Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég vil geta þess, og þarf varla á það að minna, að dagskrá þessa fundar er býsna löng. Það eru 17 mál á dagskrá og vafalaust harla margt mála sem þarf ítarlega umfjöllun. Forseti vill nú mælast til þess að hv. þdm. sýni þingstörfunum sérstakan sóma nú er við höldum hér fund á föstudegi og reyni að ljúka sem allra flestum málum. Ætlunin er sú að þingfundir standi frá því um kl. 2 og fram undir kvöldmatarleyti, en að ekki verði kvöldfundur. Ég vil einnig geta þess að ráðgert er að haldnir verði tveir fundir í Nd.



Herra forseti. Því miður varð ég að falla frá orðinu í lokaumræðu sem fram fór um þetta mál þar sem ég var ekki staddur í bænum og gat því ekki verið á fundi þegar umræðu um það lauk. En þar sem mér gefst hér tækifæri til að segja nokkur orð við atkvgr. vil ég láta það koma fram að yfirlýsing hefur komið frá hæstv. menntmrh. um að að þessum málum sé unnið og á næsta hausti liggi fyrir skýrsla um málið. Af þeim ástæðum tel ég eðlilegt að beðið sé með að setja sérstaka löggjöf um þetta mál og segi því já við fram kominni tillögu.



Herra forseti. Ég tek til máls vegna brtt. sem ég flyt við það mál sem er hér á dagskrá. Þetta er brtt. sem kom nokkuð seint fram og ekki hefur gefist mikið tóm til að skoða. Ég hef hins vegar orðið var við að það er mjög mikill áhugi hjá þm. úr öllum flokkum á þessu máli og að þeirra mati er fyllsta ástæða til að líta vandlega á þetta. Ég hef því ákveðið að draga þessa till. til baka en lýsi því um leið yfir að ég hyggst flytja hana á þinginu í haust að öllu óbreyttu. Ég tel að þetta mál þurfi að skoða mjög vandlega. Fram hefur komið sú hugmynd að dómsmrn. hugi sérstaklega að málinu nú í sumar, vinni kannske undirbúningsvinnu eða safni gögnum og upplýsingum. Ég tel þá hugmynd mjög góða. Hún má hins vegar ekki verða til þess að málið lendi í útideyðu eins og oft vill verða þegar rn. taka að sér að athuga mál og þau fá síðan ekki framgang í þinginu vegna þess að þau eru í skoðun úti í bæ. Ef af því yrði af hálfu dómsmrn. að kanna þetta mál tel ég hægt að gera það snöfurlega, en ef af því verður ekki mun ég flytja þetta sem sérstaka brtt. á næsta þingi.



Herra forseti. Mál það sem hér er til umr. er komið frá Ed. og hefur þar hlotið mjög ítarlega meðferð. Heilbr.- og trn. Ed. kallaði til sín ýmsa sérmenntaða menn og fékk margar umsagnir, enda ber frv. það með sér að það hefur verið vandlega skoðað sem kom frá þessum sérfróðu mönnum því að margar brtt. voru samþykktar við frv. Ed. Heilbr.- og trn. Nd. hefur farið ítarlega yfir þetta mál og komist að þeirri niðurstöðu að þessar breytingar séu allar til bóta utan ein. Formaður nefndarinnar ræddi við þá menn sem komu á fund heilbr.- og trn. Ed. Brtt. komu frá enn einum aðila en nokkuð seint. Ekki þótti ástæða til að taka þær til frekari afgreiðslu. Það sem við í heilbr.- og trn. Nd. höfum fundið að er að horfið er frá upprunalegu orðalagi varðandi erlenda ríkisborgara sem koma til starfa í þessari grein hér á landi. Í upprunalega frv. var ákvæði þess efnis að sé um erlendan ríkisborgara að ræða skuli hann enn fremur sanna fullnægjandi kunnáttu sína í íslenskri tungu. Ed. sá ástæðu til að breyta þessu á þann veg að í frv. stendur núna, með leyfi forseta: „Sé um erlendan ríkisborgara að ræða skal hann enn fremur sanna fullnægjandi kunnáttu sína í íslensku máli, mæltu og rituðu.“ Við teljum að með þessu sé algerlega verið að umturna þeirri hugsun sem á bak við þetta ákvæði lá. Við álítum ekki mögulegt að gera þessar kröfur til erlends manns, við skulum segja t. d. frá einhverri Norðurlandaþjóðanna, sem kæmi hingað og ynni að tannlækningum, gæti talað málið og hefði hæfan íslenskan aðstoðarmann eins og krafist er samkvæmt lögum. En ef þessu ákvæði væri strangt eftir fylgt væri þetta útilokað að slíkur maður gæti starfað hér. Við vorum því sammála um það í heilbr.- og trn. að leggja til að fyrra orðalag verði haft varðandi þetta atriði. Með brtt. á þskj. 1043 leggjum við til að þessi málsgrein orðist svo, með leyfi forseta: „Sé um erlendan ríkisborgara að ræða skal hann enn fremur sanna fullnægjandi kunnáttu sína í íslenskri tungu.“ Við mælum með samþykki frv. með þessari einu breytingu.



Herra forseti. Á þskj. 898 flyt ég frv. til laga um breytingu á lögum nr. 107 frá 27. desember 1973, um þörungavinnslu við Breiðafjörð. Með frv. þessu er lagt til að lögum um þörungavinnslu við Breiðafjörð verði breytt þannig að ríkisstj. verði veitt heimild til að semja við hlutafélag, sem aðilar í Austur-Barðastrandarsýslu hafa haft forgöngu um að stofna annan hvítasunnudag, um að það kaupi eða leigi eignir Þörungavinnslunnar hf. Gert er ráð fyrir að sú kvöð verði á eignunum að þær verði nýttar við þörungavinnslu á Reykhólum. Verði um sölu að ræða er gert ráð fyrir að Þörungavinnslunni hf. verði slitið skv. XIV. kafla laga nr. 32/1978, um hlutafélög, þó þannig að ríkissjóður greiði allar réttmætar kröfur á hendur félaginu aðrar en hlutafé, en yfirtaki jafnframt eignir þess. Þá er og gert ráð fyrir að heimilt verði að lána kaupendum andvirði eignanna til allt að 15 ára og að lánið megi vera víkjandi, þannig að greiðsluskylda verði háð afkomu hins nýja fyrirtækis. Enn fremur er lagt til að heimilt verði að semja svo um að leiga, ef um leigu á eignunum verði að ræða, gangi upp í kaupverð eignanna, þ. e. að gerður verði kaupleigusamningur. Rekstur Þörungavinnslunnar hefur gengið erfiðlega frá upphafi eins og fram kemur á yfirliti sem merkt er fskj. nr. I, og hefur fjárhagsstaðan farið síversnandi. Á miðju ári 1984 var áætlað að tap fyrirtækisins fyrir það ár yrði um 10 millj. kr. Reikningsskil fyrirtækisins í árslok 1984 leiddu hins vegar í ljós mun verri afkomu en gert hafði verið ráð fyrir. Með þeirri skuldabyrði sem hér er um að ræða er útilokað að koma fyrirtækinu á réttan kjöl miðað við núverandi rekstur. Skammtímaskuldir og viðskiptaskuldir eru það miklar að stöðvun fyrirtækisins er fyrirsjáanleg alveg á næstunni verði ekkert að gert. Þess vegna er uppgjör á fyrirtækinu óumflýjanlegt og bráðaðkallandi. Þörungavinnslan var upphaflega sett á fót fyrir athygli margra aðila en með verulegri þátttöku ríkisins. Þegar fyrirtækið hefur lent í erfiðleikum hefur jafnan verið sótt til ríkisins um aðstoð og leiðsögn og nú er svo komið að ríkið á 97% hlutafjár. Ríkið er í ábyrgð fyrir langtímaskuldum fyrirtækisins. Ríkið hefur á undanförnum árum lagt að lánardrottnum að ganga ekki að fyrirtækinu þótt það hafi í raun verið gjaldþrota og verður þannig að teljast í siðferðilegri ábyrgð fyrir viðskiptaskuldum. Nú, þegar staða fyrirtækisins er slík að það er gjaldþrota í öllum venjulegum skilningi þess hugtaks, á ríkið um fjóra meginkosti að velja: 1. Leggja aukið fé í fyrirtækið til þess að halda rekstrinum í óbreyttu formi í þeirri von að hagnaður verði af rekstrinum og fyrirtækið geti greitt áhvílandi skuldir. 2. Láta fyrirtækið verða formlega gjaldþrota og taka á sig öll þau áföll sem því fylgja. 3. Reyna að selja hlutabréf í fyrirtækinu innlendum eða erlendum aðilum án undangengins uppboðs í eigum eða fjárhagslegs uppgjörs. 4. Gera núverandi félag upp og afhenda heimaaðilum eignir fyrirtækisins til rekstrar eða yfirfæra reksturinn til sömu aðila skv. leigusamningi. Hvað fyrsta kostinn áhrærir, þ. e. að leggja aukið fé inn í fyrirtækið í óbreyttu formi, mundi sá kostur e. t. v. kosta ríkissjóð minni fjárútlát í fyrstu en sá kostur sem lagður er til í frv, þessu. Áframhaldandi fjárframlög úr ríkissjóði til fyrirtækisins í óbreyttu formi mundu viðhalda núverandi ástandi og ekki leysa neinn vanda til frambúðar. Þrautalendingin fyrir ríkissjóð er að sjálfsögðu sú að hætta öllum tilraunum til þess að halda rekstrinum gangandi og framselja hlutafélagið til gjaldþrotaskipta og láta selja eignir búsins á nauðungaruppboði í samræmi við ákvæði gjaldþrotaskiptalaga. Ef fyrirtækinu yrði lokað og það missti þá fótfestu á mörkuðum sem það hefur náð getur tekið langan tíma að koma því af stað aftur. Slíkt yrði til mikils tjóns fyrir sjálfan reksturinn svo ekki sé talað um nærliggjandi byggð sem stendur og fellur með áframhaldandi rekstri fyrirtækisins. Þess má og geta að skv. síðustu opinberu tölum, þ. e. fyrir árið 1982, má rekja 24% launa í Austur-Barðastrandarsýslu beint til Þörungavinnslunnar. Í þriðja lagi bendi ég á að reyna mætti að selja hlutabréf fyrirtækisins innlendum eða erlendum aðilum. Með núverandi skuldabyrði virðist það borin von að hægt sé að ná inn nýju áhættufé í reksturinn. Eignir eru verðlitlar og fyrirsjáanlegt er að ríkið þyrfti á endanum að yfirtaka skuldir fyrirtækisins. Jafnframt mundi þessi kostur ekki samrýmast áformum stjórnvalda um að yfirtaka fyrirtækisins skuli fela í sér kvöð til áframhaldandi þörungavinnslu. Fjórði kosturinn, sem felst í því að yfirfæra reksturinn til heimaaðila, er sá sem talinn hefur verið álitlegastur. Valið á honum byggir á þeirri trú að aukin ábyrgð heimamanna sé árangursríkust til að framkvæma og fylgja eftir þeim breytingum á rekstri fyrirtækisins sem nauðsynlegar eru til að fyrirtækið geti skilað arði. Með þessum hætti er jafnframt best stuðlað að eflingu byggðar í Austur-Barðastrandarsýslu, en það var eitt aðalmarkmið með þátttöku ríkisins í rekstrinum í upphafi. Eins og ég gat um hér að framan er einn kostur ríkisins sá að selja eignirnar án frekari kvaða á þeim. Hafa ber í huga að verulegur hluti eignanna eru lausafjármunir sem selja mætti úr héraði. Það hefur hins vegar afgerandi áhrif á verðmæti eigna fyrirtækisins ef ríkið með tilliti til byggðarlagsins og annarra sjónarmiða afhendir þær nýjum aðilum með kvöð um áframhaldandi þörungavinnslu. Þá skiptir fyrst og fremst máli mat á arðsemi þörungavinnslu á Reykhólum. Sé höfð hliðsjón af rekstrarafkomu fyrirtækisins frá stofnun væru eignirnar trúlega allt að því verðlausar, þ. e. sem arðgefandi fjárfesting. Eftir yfirfærslu eignanna til heimamanna ætti að vera mögulegt að bæta afkomu verksmiðjunnar með aukinni hagkvæmni í rekstri, sérstöku markaðsátaki, auknu almennu aðhaldi heimaaðila að rekstrinum, lækkun aðstöðugjalds og minni skuldabyrði. Er því ljóst að ríkið verður að gera um það kröfu, þrátt fyrir kvöð um að eignirnar verði nýttar í þágu þörungavinnslu við Breiðafjörð, að greitt verði að hluta fyrir eignirnar skv. bættum rekstrarhorfum, þ. e. í formi víkjandi lána. Í því sambandi yrði höfð hliðsjón af verðmæti eignanna ef þær væru seldar úr héraði kvaðalaust. Ef gerður yrði leigusamningur um eignirnar mundi hið nýja hlutafélag í raun vera stjórnunarfyrirtæki frá upphafi. Í því tilviki er gert ráð fyrir að Þörungavinnslan hf. yrði áfram sem lögaðili og að leiguandvirði gengi til að greiða af áhvílandi lánum sem ekki yrðu yfirtekin af ríkissjóði í tengslum við samninga um eignayfirfærslu. Jafnframt er gert ráð fyrir að hluti leigu gæti gengið til greiðslu kaupverðs, kjósi félagið að kaupa eignirnar. Mætti hugsa sér að leigan yrði í tveimur þáttum. Annars vegar að grunngjald yrði ákveðið sem hundraðshluti af einingarverði eða söluverði sem samningar tækjust um. Sá þáttur gengi til greiðslu fastakostnaðar af eignunum og greiðslu hluta núverandi lána. Hins vegar yrði um leiguþátt að ræða er tæki mið af afkomu. Semja mætti um að sá hluti leigunnar komi til frádráttar fyrirfram ákveðnu kaupverði tækjust um það samningar. Með samningum um yfirtöku heimamanna á rekstri þörungavinnslu á Reykhólum er nauðsynlegt að ganga svo frá málum að ríkið hætti alfarið þátttöku í rekstrinum og að framvegis verði það undir heimamönnum og/ eða öðrum hagsmunaaðilum komið hvort reksturinn haldi áfram. Skiptir þá engu hvort um sölu eða leigu eignanna yrði að ræða. Hugmyndin um yfirfærslu fyrirtækisins til heimamanna er sprottin af athugunum sem gerðar voru á s. l. ári á vegum iðnrn. og stjórnar fyrirtækisins um stöðu og framtíðarhorfur þess. Slík yfirfærsla mundi byggjast á því að ríkissjóður yfirtaki hluta af áhvílandi skuldum fyrirtækisins en að stofnað yrði nýtt hlutafélag, sem nú hefur orðið, á vegum heimamanna sem yfirtaki helstu eignir Þörungavinnslunnar hf., þ. e. húsnæði, vélar og tæki verksmiðjunnar og hefji rekstur á nýjum grunni. Lögð verði áhersla á að efla samband við erlenda viðskiptaaðila og m. a. kannaðir til hlítar möguleikar á erlendri eignaraðild að fyrirtækinu. Þörungavinnslan hf. stendur nú á tímamótum. Ef ekki verður gerð mikil fjárhagsleg uppstokkun á fyrirtækinu blasir við rekstrarstöðvun og greiðsluþrot. Einmitt þess vegna er aðkallandi að færa reksturinn og ábyrgðina í hendur heimaaðila, þ. e. þeirra aðila er mestra hagsmuna hafa að gæta, samhliða endurfjármögnun fyrirtækisins. Eins og fyrr segir getur yfirfærsla fyrirtækisins til heimamanna gerst með tvennum hætti, með slitum og uppgjöri á núverandi félagi og meðfylgjandi ráðstöfun eigna eða með leigusamningi. Í báðum tilvikum er þó fyrirsjáanlegt að ríkið muni þurfa að yfirtaka verulegan hluta af skuldum fyrirtækisins. Yfirtaka skulda fyrirtækisins mundi kosta ríkissjóð um 41 millj. kr. á þessu ári. Hér er um að ræða mismun skammtímaskulda og veltufjáreignar að meðtalinni afborgun langtímaskulda 1984 og 1985. Eftir árið 1985 munu eftirstöðvar langtímalána vera um 45 millj. kr. miðað við verðlag í ársbyrjun 1985. Samanlögð útgjöld ríkissjóðs vegna þessa máls munu því nema um 86 millj. kr. á verðlagi síðustu áramóta, þar af eru 65 millj. kr. vegna langtímaskulda sem eru í ábyrgð ríkissjóðs. Frá þessum upphæðum mundi að sjálfsögðu dragast söluandvirði eða leigutekjur. Grundvallarspurningin, sem heimaaðilar eða aðrir sem vilja bera ábyrgð á rekstri þörungavinnslu á Reykhólum þurfa að spyrja sjálfa sig að, er sú hvort nokkur von sé til að reksturinn geti borið sig, hvort reksturinn get skilað einhverju upp í afskriftir og fjármagnskostnað. Ekki er unnt að ætlast til að fólk leggi fé í nýtt hlutafélag nema það hafi trú á að reksturinn geti borið sig. Eftirfarandi atriði í rekstri verksmiðjunnar hafa lofað góðu um framtíð hennar: Tök hafa náðst á öflun hráefnis sem nóg er af. Næg orka er til staðar og gæði framleiðslunnar eru mikil. Helstu annmarkar eru þessir: Afurðaverð hefur ekki hækkað nægjanlega frá verðfallinu árið 1980, sem var gífurlegt. Örðugleikar hafa orðið við vinnslu þangs á vissum tímum. Kostnaðarbókhaldi hefur ekki verið beitt sem stjórntæki. Starf að markaðsmálum og vöruþróun hefur ekki skilað þeim árangri að fyrirtækið geti borið sig. Gera þarf ýmsar tæknilegar breytingar á verksmiðjunni. S. l. sumar var gerð úttekt á tæknibúnaði verksmiðjunnar þar sem fram kemur að með því að hrinda í framkvæmd þeim áformum, sem uppi hafa verið í fyrirtækinu um endurbætur á stjórnbúnaði þess, og með ýmsum viðbótaraðgerðum mætti gera vinnsluna mun öruggari en verið hefur. Kostnaðarbókhald má bæta með því að kaupa tiltölulega ódýra smátölvu sem getur reynst mikilvæg stoð til að fá upplýsingar sem þarf til að hafa yfirsýn yfir rekstur verksmiðjunnar. Mikilvægasta breytingin til þess að auka líkurnar á því að þörungavinnslan geti skilað arði er hins vegar aukin áhersla á vöruþróun og markaðsmál. Í þessu efni þarf að koma á beinum tengslum við kaupendur afurðanna. Að því er nú unnið á vegum stjórnar fyrirtækisins. Hinir nýju rekstraraðilar verða að sjálfsögðu að athuga gaumgæfilega hvort ekki sé nauðsynlegt að freista þess að fá hina erlendu kaupendur til að taka beinan þátt í rekstrinum. Til þess að verksmiðjan geti borið sig þarf reksturinn að skila 6 til 7 millj. kr. á núverandi verðlagi upp í árlegar afskriftir og fjármagnskostnað. Árleg nettógreiðslubyrði af núverandi skuldabyrði fyrirtækisins er ekki undir 15 millj. kr. að meðaltali, en ekkert fékkst á s. l. ári upp í afskriftir og fjármagnskostnað. Hér þarf tvennt að koma til, bætt rekstrarafkoma og stórlega minnkuð skuldabyrði. Með yfirtöku ríkissjóðs á skuldum verksmiðjunnar verður fjárhagsstaða hennar traust. Tvísýnt er þó um hagnað af rekstrinum á allra næstu árum þrátt fyrir það uppgjör sem hér um ræðir. En að sjálfsögðu verður að horfa lengra fram í tímann þegar ákvörðun er tekin í svo mikilvægu máli sem þessu. Ef litið er til næstu ára virðast vera allraunhæfir rekstrarmöguleikar fyrir verksmiðjuna. Afurðirnar henta sérstaklega í framleiðslu á ýmsum vörum sem nú eru í tísku og virðast verða vinsælli með ári hverju. Tíminn vinnur tvímælalaust með rekstrinum, það gefur vonir um að hann geti skilað arði. En til þess að nýta þessa möguleika verður að vinna markvisst að því að bæta reksturinn. Ég vil geta þess sérstaklega að ég átti þess kost að sitja fund með heimamönnum og má lesa samþykktir þess fundar í fskj. Eins og ég gat um áðan hafa heimamenn nú stofnað hlutafélag sem mun ganga til samninga við ríkið um kaup eða leigu á fyrirtækinu. Mér kom það þægilega á óvart hversu mikill samhugur og eindrægni ríkti meðal hreppsbúa. Heita mátti að hvert mannsbarn sækti þennan fund og lýsti yfir hug sínum til þess að takast á við þetta mikilvæga verkefni. Herra forseti. Ég legg til að þegar þessari umr. lýkur verði málinu vísað til 2. umr. og iðnn.



Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að lýsa ánægju minni með það að þetta frv. til laga um breytingu á lögum um þörungavinnslu við Breiðafjörð skuli hafa litið dagsins ljós. Þar með er eytt þeirri miklu óvissu sem ríki hefur um framtíð þessa mikilvæga atvinnufyrirtækis í Austur-Barðastrandarsýslu. Eins og kom fram í máli hæstv. iðnrh. blöstu við fjórir meginkostir um framtíð þörungaverksmiðjunnar. Það er í fyrsta lagi einfaldlega að leggja niður þetta fyrirtæki og hætta starfsemi þess þegar. Í öðru lagi að reyna að selja fyrirtækið öðrum aðilum. Í þriðja lagi að halda áfram rekstri. Og í fjórða lagi að afhenda það heimamönnum með einhverjum hætti. Nú hefur verið tekið af skarið í þessu máli og sú óvissa, sem grúft hefur yfir fyrirtækinu, vonandi úr sögunni. Vestur í Reykhólasveit tala menn um að íslenska þjóðin eigi þrjú börn, þ. e. óskabarnið Eimskip, vandræðabarnið SÍS og olnbogabarnið þörungaverksmiðjuna. Hvort svo sem þessi lýsing er rétt eður ei, er það engu að síður þannig að þörungaverksmiðjan á Reykhólum hefur verið dæmd ærið hart af býsna mörgum. Ég er þeirrar skoðunar að sá dómur hafi oft og tíðum verið ómaklegur, að margt hafi þarna unnist í rekstri verksmiðjunnar sem við munum búa að í framtíðinni. Við höfum fengið í gegnum rekstur á verksmiðjunni ákaflega mikilvæga þekkingu, bæði á markaðsmálum og eins framleiðslumálum þessarar athyglisverðu afurðar. Hins vegar hafa margs konar áföll riðið yfir þessa verksmiðju sem ekki voru í augsýn þegar hún hóf starfsemi fyrir allmörgum árum. Þá er fyrst til að taka það alvarlega áfall sem varð árið 1980 þegar aðalsöluaðili þörungaverksmiðjunnar rifti sölusamningnum. Afleiðingin varð sú að í fyrsta lagi varð 40% samdráttur í sölu til Alginate Industries Ltd. sem var aðalkaupandi afurðanna. Í öðru lagi stórlækkaði verðið á þeim afurðum sem fyrirtækið keypti áfram. Það var þá hugmynd þeirra sem stóðu við stjórnvölinn í þessari verksmiðju að bregðast við með því að hefja framleiðslu á öðrum framleiðsluvörum, þurrka fisk og selja á Nígeríumarkað sem þá var opinn og virtist að mörgu leyti fýsilegur kostur. En þá varð sú hörmung að sá markaður lokaðist enn og þar með var sú útgönguleiðin lokuð. Þannig hafa ýmiss konar áföll, sem ekki voru fyrirséð í upphafi, dunið yfir þetta fyrirtæki og gert það að verkum að rekstur þess hefur orðið æ erfiðari. Það er margt sem bendir til þess að fyrirtækið geti unnið sig út úr þessum vanda ef þannig verður að málum staðið sem lagt er til í þessu frv. Það er t. d. ljóst að núverandi stjórnendur fyrirtækisins hafa reynt að hefja nýja markaðssókn og þróa nýjar afurðir. Það kemur t. d. fram í ýmsum gögnum sem tengjast þessu máli að nú eru afurðir fyrirtækisins seldar til u. þ. b. 26 aðila í einum 14 löndum. Höfuðkaupandi að afurðum fyrirtækisins, Alginate Industries Ltd., keypti aðeins 30% afurðanna í fyrra en 95% árið 1979. Enn fremur er ljóst að margt hefur verið gert til að auka á fjölbreytni í framleiðslu fyrirtækisins og þannig fjölga þeim stoðum sem fyrirtækið sjálft stendur á. Hins vegar skulum við ekki ganga þess dulin að ýmis ljón eru í veginum. Þetta fyrirtæki þarf að keppa á mjög erfiðum heimsmarkaði. Það þarf þess vegna að efla þá markaðsþekkingu sem til staðar er í fyrirtækinu, styrkja hana. Enn fremur er ljóst að vinna þarf að margs konar endurbótum, sérstaklega á búnaði verksmiðjunnar, m. a. í þeim tilgangi að hægt sé að lækka tilkostnaðinn í framleiðslunni og gera fyrirtækið þannig betur samkeppnisfært. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að til þess að takast á við þetta séu engir menn líklegri til að ná árangri en einmitt heimamenn í Reykhólasveit. Þeir hafa, eins og fram kom í máli hæstv. iðnrh., sýnt mikinn samhug í þessu máli. Það kom í ljós ekki síst nú fyrir skemmstu þegar ótrúlega góður árangur náðist við söfnun hlutafjár. Ég tel þess vegna að þó að ýmsar blikur kunni að vera á lofti, jafnvel eftir að þetta frv. er komið fram, þá sé engin ástæða til þess að örvænta. Þau miklu og góðu viðbrögð, sem menn í héraði hafa sýnt varðandi þetta mál, hljóta að efla okkur í voninni um að vel takist til.



Herra forseti. Á þskj. 899 flyt ég frv. um breytingu á orkulögum, nr. 58/1967, með síðari breytingum, eins og þar greinir. Með frv. þessu er lagt til að orkulögum verði breytt þannig að ráðherra verði veitt heimild til að stofna hlutafélag er lúti stjórn Orkustofnunar og hafi það hlutverk að markaðsfæra - sem er nú heldur slæmt orð en ég hef ekki annað haldbetra í fórum mínum - erlendis þá þekkingu sem Orkustofnun ræður yfir á sviði jarðhitamála, vatnsorkurannsókna og áætlanagerðar í orkumálum. Á liðnum árum hafa umsvif Orkustofnunar erlendis aukist nokkuð og þykir eðlilegt að sérstakur lögaðili annist þessa starfsemi, sem er að hluta frábrugðin annarri hefðbundinni starfsemi stofnunarinnar. Þar sem um áhætturekstur er að ræða þykir rétt að stofna hlutafélag um reksturinn þannig að ríkið takmarki áhættu sína af rekstrinum við framlagt hlutafé. Þá er í frv. lagt til að lögfest verði ákvæði um stjórn Orkustofnunar og að sú stjórn verði jafnframt stjórn hins nýja hlutafélags. Í bréfi til mín, dags. 28. mars s. 1., gerir orkumálastjóri svofellda grein fyrir málefni þessu: „Hér með leyfir Orkustofnun sér að leggja til við hæstv. iðnrh. að gerð verði breyting á orkulögum nr. 58/1967 með síðari breytingum. Tilefni þessarar tillögu eru verkefni sem Orkustofnun er farin að starfa að erlendis í samvinnu við íslenska verkfræðisamsteypu, Virki hf. Eins og ráðuneytinu er kunnugt hefur jarðhitadeild Orkustofnunar í samvinnu við Virki hf. og með samþykki þess nú um eins árs skeið boðið í rannsóknar- og ráðgjafarverk á sviði jarðhitanýtingar og jarðhitarannsókna í fjórum löndum, Norður-Jemen, Kenýa, Grikklandi og Eþíópíu. Eitt verk í Grikklandi er þegar í gangi og samningar standa yfir um annað. Unnið er nú að gerð tilboðs í þriðja verkefnið í Grikklandi. Svör hafa ekki enn borist frá Norður-Jemen eða Kenýa, en tilboðið í verkefnið í Eþíópíu kom því miður of seint til þess að koma til álita vegna mistaka erlends aðila sem tekið hafði að sér gegn greiðslu að koma því til réttra aðila fyrir tiltekinn tíma.“ Í orkulögum er ekki gert ráð fyrir að Orkustofnun geti unnið að verkefnum erlendis. Verði framhald á slíkum verkefnum, sem horfur eru á, verður að teljast eðlilegt að slík starfsemi ríkisstofnunar fari fram á grundvelli sérstakrar lagaheimildar, ekki síst með tilliti til þess að verkefnaöflun erlendis fylgir viss fjárhagsleg áhætta sem ekki er eðlilegt að borin sé af fjárveitingum til Orkustofnunar eða sértekjum af verkefnum innanlands. Öll starfsemi Orkustofnunar til þessa, hvort heldur hún er kostuð með framlögum á fjárlögum eða af sértekjum frá íslenskum orkufyrirtækjum, er þjónusta við orkuiðnaðinn á Íslandi og íslenska orkunotendur og greidd af þeim, annaðhvort sem orkunotendum eða skattgreiðendum. Verkefni erlendis eru ekki unnin fyrir þennan hóp og því eðlisóskyld innlendum verkefnum stofnunarinnar. Því ber að halda þessum tveim tegundum verkefna vel aðgreindum fjárhagslega. Því er lagt til að stofnað verði sérstakt hlutafélag til að annast þessi erlendu verkefni Orkustofnunar og að ábyrgð ríkissjóðs á því verði takmörkuð við hlutafjárframlag. Með tilliti til þess að söluvara þessa hlutafélags er sérþekking og reynsla, sem er í Orkustofnun, er gert ráð fyrir að stjórn stofnunarinnar fari jafnframt með stjórn þess undir yfirstjórn ráðherra orkumála. Gert er ráð fyrir að samvinna við aðra um þessi erlendu verkefni verði aðalreglan, enda þótt hitt geti líka skeð að stofnunin vinni þau ein. Slík samvinna getur verið ýmist við einn innlendan aðila, við erlendan aðila eða hvort tveggja í senn. Nauðsynlegur er mikill sveigjanleiki í því efni til að geta fljótt gripið tækifæri sem bjóðast og brugðist án tafar við mismunandi stöðu mála. Er því gert ráð fyrir því að hlutafélagið geti, með leyfi ráðherra, gengið til samvinnu við aðra allt eftir því sem heppilegast þykir hverju sinni. Herra forseti. Þegar þessari umr. lýkur legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og iðnn.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. heilbr.- og trn. hv. deildar um lagafrv., sem komið er frá Ed., um Þroskaþjálfaskóla Íslands. Ljóst er að þetta mál hefur fengið vandaða meðferð hjá Ed. Þar voru gerðar nokkrar breytingar á frv. sem við vorum sammála um í nefnd okkar í Nd. með þeirri undantekningu þó að skiptar skoðanir voru um 5. gr. frv. Við vorum þó öll sammála um það í nefndinni að mæla með samþykkt þess og vinna að því að það næði fram á þinginu. Þrír nm. skrifuðu þó undir með fyrirvara og áskildu sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. Nú hafa þegar komið fram brtt. frá nokkrum hv. þm., en þeir hafa jafnframt lýst því yfir að þeir dragi þessar brtt. til baka til 3. umr. m. a. með hliðsjón af því að ég hef boðað til fundar í nefndinni n. k. mánudag til þess að freista þess að ná samkomulagi um þær brtt. og samræma skoðanir þeirra sem hafa látið álit sitt í té á þessu máli. Í athugasemdum við lagafrv. er forsögu þessa máls lýst mjög vel og einnig því af hverju nú er talið nauðsynlegt að flytja þetta frv. Þar kemur m. a. fram að mikið af námsefni og fyrirmyndum að námsháttum er fengið frá Bretlandi og Bandaríkjunum, ekki síst svokallaðri þrepaþjálfun sem þykir í dag nauðsynleg kunnátta þeirra er ætla sér að stunda þroskaþjálfun. En það er einmitt á grundvelli þessa og þeirra krafna, sem lagðar eru fram fyrir væntanlega nemendur um inntöku í skólann, sem skiptar skoðanir hafa verið í nefndinni. Við erum sammála um það, herra forseti, í heilbr.- og trn. að mæla með samþykkt frv. eins og það liggur fyrir nú við 2. umr. málsins og að vísa því til 3. umr.



Herra forseti. Hér er um að ræða mál sem varðar fyrst og fremst greidd meðlög með börnum á aldrinum 16–18 ára, en lög hafa breyst um það efni. Um þetta mál hafði nefndin áður fjallað og þá mælt með því að frv. yrði samþykkt í óbreyttri mynd eins og það lá fyrir. Síðan fékk nefndin nánari upplýsingar frá ríkisskattstjóra, sem höfðu reyndar misfarist í millitíðinni og þá þótti henni rétt að taka málið til frekari skoðunar. Í upphaflegri mynd hafði verið gert ráð fyrir því að í undantekningartilvikum, þegar mönnum væri úrskurðað að greiða með börnum sínum allt til tvítugs, væri þar einnig heimild til þess að veita frádrátt vegna slíkra meðlaga, en á því komu fram ýmsir meinbugir í álitsgerð frá ríkisskattstjóra. Þess vegna þótti nefndinni rétt að skoða þetta mál nánar. Við þá athugun og á grundvelli umsagnar ríkisskattstjóra kom í ljós að það var einungis samstaða í nefndinni um að mæla með fyrri mgr. 1. gr. sem fjallar um greidd meðlög fram til 18 ára aldurs. En á hinn bóginn fóru fram ítarlegar umræður og athuganir á vegum nefndarinnar varðandi námskostnaðarfrádrátt sem áður hefur reyndar komið til umfjöllunar og umræðu hér í deildinni. Nefndarmenn töldu að ekki væri nægilega mikið tillit tekið til þess hversu mikinn kostnað menn hefðu í raun af því að hafa börn í námi. En í því máli náðist ekki endanleg niðurstaða. Það var ætlun nefndarinnar að það kæmi þá að hluta til í staðinn fyrir hina síðari mgr. í 1. gr. að leiðrétta þennan námskostnað. En um það varð sem sagt ekki endanleg niðurstaða og nefndinni þótti ekki rétt að láta málið bíða öllu lengur. Því gerði nefndin sérstaka bókun um þetta sem fram kemur í svohljóðandi framhaldsnál.: „Nefndin mælir með samþykkt frv. með þeirri breytingu að síðari hluti 1. gr. falli niður. Nefndarmenn telja eðlilegt að námskostnaðarfrádráttur verði athugaður ekki síðar en á næsta þingi.“ Nefndarmenn náðu sem sagt saman um þetta á þennan hátt eftir allmiklar umræður og athuganir. Í samræmi við þessi sjónarmið, sem að lokum náðist samstaða um í nefndinni, flytur nefndin brtt. á sérstöku þskj. sem er þess efnis að síðari mgr. 1. gr. falli niður en í annan stað komi skýrt fram að lögin komi til framkvæmda við álagningu tekjuskatts á árinu 1985 vegna tekna ársins 1984. Það er breyting við gildistökuákvæðið sem þýðir að menn munu fá að njóta þessa þegar í sköttum þeim sem þeim verður gert að greiða á yfirstandandi ári, árið 1985.



Herra forseti. Ég er ekki hingað komin til þess að lýsa andstöðu minni við þetta frv. Eins og það er núna er það sjálfsagt, þar sem barnalögin kveða svo á að meðlagsgreiðslan skuli vera til 18 ára aldurs. Ég vil hins vegar vekja á því athygli að það er að mörgu leyti fráleitt að einstakir þm. þurfi að standa í þess háttar leiðréttingu. Þegar lögum er breytt efnislega, eins og hér var um að ræða með barnalögum, þyrftu stjórnvöld að sjá til þess að öðrum lögum sé breytt til samræmis við það. Það ætti ekki að vera verkefni einstakra þm. að stunda þess háttar tiltektir í lagakerfinu. Ég vil aðeins vekja athygli á þessu. En það er hárrétt að þessu þarf að breyta. Eins og frv. er orðið núna er um þessa litlu leiðréttingu að ræða, að lög um tekjuskatt og eignarskatt séu samhljóma öðrum lögum, í þessu tilviki barnalögum. En ég vil sem sagt, herra forseti, beina þeim tilmælum til ríkisstjórna að þegar stórum lagabálkum er efnislega breytt sé hugað að því að öðrum lagabálkum sé breytt til samræmis við það.



Herra forseti. Þingskapanefnd, sem fjallað hefur um frv. til l. um þingsköp Alþingis, hefur nú lokið störfum sínum og útbýtt hefur verið nál. þingskapanefndarinnar sem ég mæli hér fyrir. Í þingskapanefndinni áttu sæti níu fulltrúar. Það voru fulltrúar allra flokka í þessari nefnd og allir nm. tóku þátt í störfum nefndarinnar og lokaafgreiðslu þess sem liggur fyrir hér í þessu nál. Meginniðurstaðan er sú að leggja til að gerðar verði breytingar á tveim greinum frv., annars vegar 28. gr. og hins vegar 47. gr. og stendur nefndin öll að þessum brtt. Ég vil og minna á það, sem reyndar hefur komið hér mjög rækilega fram við umr. áður í hv. þd., að þetta mál hefur hlotið, vil ég meina, mjög góðan undirbúning vegna þess að frv. sjálft er samið af sérstakri mþn. sem Alþingi kaus í desembermánuði 1983. Nefndin vann síðan að þessu máli mjög lengi og hélt marga fundi um þetta mál. Í þeirri mþn. voru og fulltrúar allra flokka, kjörnir af Alþingi. Eins og hv. þdm. munu vita hefur góð samstaða ríkt um þetta frv. í öllum meginatriðum. Eigi að síður hafa tilteknar athugasemdir verið gerðar við einstakar greinar frv. Það var gert í Ed. og það var að sjálfsögðu gert hér í þessari hv. þd. og einnig í þingskapanefndinni. En niðurstaðan af nokkuð miklum umræðum innan þingskapanefndar, þar sem þessar athugasemdir og aðfinnslur voru teknar til meðferðar og ræddar, varð sú að nefndin sá ekki ástæðu til að flytja aðrar brtt. en þessar sem ég nefndi hér í upphafi og eru við 28. gr. og 47. gr. Ég vil taka það skýrt fram að þó að hér sé ekki á neinn hátt verið að raska meginstefnu frv., eins og það kom frá Ed. og eins og það var búið í hendur þinginu af milliþinganefndinni, þá er hér þó um efnisbreytingar að ræða. Ég nefni fyrst síðari brtt., við 47. gr.. en 47. gr. frv. fjallar um atkvæðagreiðslu. Eins og frv. er núna og eins og það kom frá Ed. og eins og það var búið í hendur þinginu af milliþinganefnd, þá var gert ráð fyrir því að handaupprétting yrði hin venjulega og eina aðferð, má segja, aðalaðferðin við atkvæðagreiðslu. Jafnframt var að sjálfsögðu gert ráð fyrir því að nafnaköll geti farið fram. En það kom mjög greinilega fram í þingskapanefnd þessarar hv. deildar, ég held ég megi segja að mjög margir af þessum níu fulltrúum sem sátu í nefndinni hafi gert sérstaklega að umræðuefni 47. gr. og töldu brýnt að hverfa til þess ráðs sem tíðkast orðið nú í flestum þingum að atkvæðagreiðsla fari fram með sérstökum rafmagnsbúnaði. Það mun þýða að handauppréttingunni gömlu verður hætt. Menn færa ýmis rök fyrir þessu og telja þetta að ýmsu leyti öruggari aðferð. Líka er á það bent að þessi aðferð, að hafa rafmagnsbúnað við atkvæðagreiðslu, þýði það að nafnaköll verði þá óþörf vegna þess að hver atkvæðagreiðsla, sem fer fram með því að menn styðja á hnapp, sé nafnakall í sjálfu sér. Eftir þeim upplýsingum sem við frekast höfum mun venjan sú að allar atkvæðagreiðslur, sem þannig fara fram hér í þingunum í grennd, eru birtar í þingtíðindum eins og gerist um nafnaköll hjá okkur. Þau rök hafa einnig verið færð fram fyrir gildi þessarar rafmagnsatkvæðagreiðslu, ef svo má til orða taka, að þm. séu yfirleitt fúsari til að vera við atkvæðagreiðslu, einmitt vegna þessarar reglu, að það kemur greinilega fram hvernig þm. greiddu atkvæði í hverju máli. Þetta varð niðurstaðan í nefndinni og átti mikinn hljómgrunn þar og allir tóku undir það að eðlilegt væri að gera þessa breytingu. Mér þykir jafnframt eðlilegt að skýra frá því að forsetar Alþingis hafa nú í vetur og að undanförnu verið að vinna að því að hönnuð verði húsgögn í þingsalina vegna þess að nú sjáum við fram á það að þm. muni fjölga á næsta kjörtímabili. Þess vegna var það augljóst að hanna yrði búnaðinn upp á nýtt, fá ný borð og nýja stóla til þess að þessi þingsalur fengi rúmað þá fjölgun sem þarna verður. Í sambandi við þetta hafa forsetar ákveðið að gera skuli tillögur um það af hálfu þeirra sem koma til með að hanna þennan búnað að þar verði rafeindabúnaður fyrir atkvæðagreiðslur. Þetta er því ekki að því leyti til alveg ný hugmynd. Það hefur verið á döfinni hjá forsetum að taka upp með þessum hætti þegar búið er að gera þingsalinn upp að nýju, búa hann nýjum húsgögnum og búa salinn undir þá fjölgun þm. sem hér verður á næsta kjörtímabili. Þetta er sú efnisbreyting sem nefndin flytur við 47. gr. og skal ég ekki hafa fleiri orð um það. Eftir að við höfðum rætt margar afhugasemdir sem fram höfðu komið, bæði af hálfu nm. og í umræðunum í þingdeildum urðum við sammála um að eðlilegt væri að taka inn nýtt efnisákvæði í 28. gr. sem yrði þá viðbót við 3. mgr. þeirrar greinar. 28. gr. fjallar um meðferð þáltill. En sú breyting sem milliþinganefndin gerði tillögu um miðað við gildandi þingsköp er talsvert mikil breyting vegna þess að gert er ráð fyrir því að umræðutíminn um þáltill. og reyndar fsp. einnig verði talsvert skertur, þ. e. að hver sá sem flytur þáltill. megi tala fyrir máli sínu í 15 mínútur og þó tvisvar sinnum 15 mínútur og aðrir þm. megi þá tala 8 mínútur og reyndar tvisvar sinnum 8 mínútur. Þetta á við um ráðh. líka, þeir hafa þennan sama tíma. Á þessa breytingu féllst Ed. Við sem sátum í þingskapanefnd þessarar hv. deildar, sem ég er hér talsmaður fyrir, töldum eðlilegt að fylgja þessu meginsjónarmiði að stytta nokkuð umræður um þáltill. Hins vegar töldum við eftir frekari athugun málsins að þær aðfinnslur væru ekki óeðlilegar, sem fram hefðu komið hér í umræðunni, að hafa þetta algerlega fortakslaust, enda var það mál talsvert mikið rætt í Ed. og síðan hér í Nd. Athugasemdir voru í því fólgnar að menn töldu að e. t. v. væri verið að draga þarna úr rétti stjórnarandstöðunnar til þess að hafa áhrif á mál og meta mikilvægi mála. Það varð því niðurstaðan að við leggjum til að bætt verði inn í greinina á eftir ákvæðinu: „Við fyrri umræðu hefur flm. allt að fimmtán mínútur til framsögu fyrir tillögunni og aðrir þm. og ráðherrar allt að átta mínútum. Hver ræðumaður má tala tvisvar. Þá er þessari umræðu er lokið er leitað atkvæða um hvort tillagan eigi að ganga til 2. umr. og nefndar.“ Síðan kemur sú viðbót sem við leggjum til að komi þarna í greinina og hún hljóðar þannig: „Forseti getur ákveðið frávik frá þessari málsmeðferð ef fyrir liggur rökstudd beiðni þingflokks þar að lútandi. Hver þingflokkur hefur rétt til að bera slíka beiðni fram við forseta einu sinni á hverju þingi.“ Þetta er sú efnislega brtt. sem við gerum við 28. gr. Þá höfum við líka aðeins hnikað til orðalagi í 28. gr. en þar er alls ekki um neina efnisbreytingu að ræða. Við breytum orðinu „þáltill.“ í „ályktunartillaga“ þegar um er að ræða ályktunartillögur sem koma fram í deildum. Það var meining milliþinganefndarinnar og kemur mjög skýrt fram í athugasemdum hennar og skýringum við einstakar greinar að þáltill. skuli eingöngu bera upp í Sþ. og það eitt séu þingsályktanir sem Sþ. ákveður. Af þessum sökum gerum við þessa orðalagsbreytingu. Þarna er eingöngu um að ræða að gera orðalag greinarinnar skýrara fremur en að um nokkra efnisbreytingu sé að ræða. Ég held, herra forseti, að ég hafi ekki fleiri orð um þetta sem frsm. Nefndin leggur sem sagt til að frv. verði samþykkt með þessum tveimur breytingum sem er að finna á þskj. 1031, umorðun 28. gr. og svo breytingu á 47. gr. sem ég var að lýsa hér einnig.



Herra forseti. Ég vil mæla hér fyrir brtt. við frv. til l. um þingsköp Alþingis sem er á þskj. 1036 og er svohljóðandi: „Við 8. gr. 1. mgr. orðist svo: Kosning forseta, varaforseta og skrifara í Sþ. og báðum deildum er fyrir allt það þing. Svo er og um kosningu til Ed. Kosning kjörbréfanefndar skv. 4. gr. er fyrir allt kjörtímabilið.“ Þessi brtt. var flutt í Ed. við umræðu málsins þar af hv. þm. Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur. Meginhugsunin að baki þessari brtt. er sú að skapa sveigjanleika fyrir þingflokkana til að aðlaga sig þeim breytingum sem kunna að verða á kjörtímabilinu og sem kunna að vera ófyrirsjáanlegar í upphafi þess. Sá sveigjanleiki, sem hér um ræðir, er einkum mjög mikilvægur fyrir litla þingflokka sem hafa fáum þm. á að skipa og eiga því meira undir því komið en stórir þingflokkar að hægt sé að hnika til mönnum þannig að þeir nýtist sem best í þingstarfinu á hverjum tíma. Þetta fyrirkomulag var í gildi allt fram til ársins 1972, að kosið var til Ed. í upphafi hvers þings, og það má segja að sama fyrirkomulag hefur gilt og gildir enn um kosningu til nefnda þingsins fyrir hvert þing og það hafa engar tillögur komið fram um það að breyta því fyrirkomulagi. Ég legg til með þessari brtt. að þarna verði skapað svigrúm og aukinn sveigjanleiki. Það hlýtur ævinlega að vera þingflokkum í sjálfsvald sett hvernig þeir haga þingstörfum sínum á hverjum tíma og ég tel nauðsynlegt að þarna skapist aukið svigrúm.



Herra forseti. Ég skal ekki hafa mörg orð um þessa till. Þessi hugmynd var nefndinni vel kunn, en hún hafði ekki hljómgrunn þar eftir að nefndin hafði rætt till. allnáið og reynt að kynna sér sögu hennar og aðdraganda. Brtt., sem hér var verið að lýsa, fjallar um það að kjósa skuli árlega til Ed. Það kom fram hér hjá hv. þm. sá misskilningur, sem ég held að hún hafi kannske frá okkur í milliþinganefndinni að nokkru leyti, því að sá misskilningur kom þar fram að 1972 hafi orðið sú breyting að farið var að kjósa til Ed. fyrir allt kjörtímabilið. Þetta er á nokkrum misskilningi byggt. Ég hef athugað þetta nánar og sögulega og þá kom í ljós að þetta ákvæði, að kjósa til Ed. fyrir allt kjörtímabilið, hefur verið í gildi alveg síðan 1915. Stjórnskipunarlögin voru sett þá og ef ég man rétt urðu þá veruleg umskipti á störfum Ed. að því leyti til að konungkjörnir þm. voru þá aflagðir og alveg ný skipan kom á Ed. Það var Sþ. sem kaus til Ed. Þetta hefur gilt alveg síðan 1915 og þetta var svo aftur sett í þingskapalögin við endurskoðunina árið 1936. En það sem gerðist 1972 - þó að þetta sé kannske ekki mikilvægt mál - var það að kjörbréfanefndin, sem hafði verið kosin árlega, skyldi kosin til fjögurra ára í senn eða til alls kjörtímabilsins. Ég vil gjarnan að þessi villa verði leiðrétt því að e. t. v. á ég ásamt öðrum sem sátu í milliþinganefndinni minn þátt í því að koma þessu inn hjá ýmsum hv. þdm. sem hafa fjallað um þetta. Við höfum sennilega ekki kannað þetta mál nógu vel áður en við héldum fram þessari fullyrðingu. Efnislega held ég að nefndin treysti sér ekki til að samþykkja þessa tillögu eða leggja það til. Það eru áreiðanlega ýmsir annmarkar á því að hverfa frá því að kjósa efrideildarmenn til alls kjörtímabilsins. Sú röksemd, sem ég aðhyllist langmest, er sú að þetta skapi meiri festu í þinginu en ella væri. Það er reyndar alveg af sömu rót runnið að einnig var lagt til að kjörbréfanefndin yrði kosin til alls kjörtímabilsins. Það er sammæli manna að það skapi meiri festu í þingstörfum að þessar mikilvægu kosningar gildi allt kjörtímabilið en ekki sé verið að breyta til á hverju ári. Hins vegar er það athyglisvert sem hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir var að segja um þetta og hennar röksemdir. Ég er alls ekki að gera lítið úr þeim. Það kann að vera að í vissum tilfellum kæmi það sér betur, sérstaklega fyrir minni flokka, eins og hún orðaði það, að hafa hinn háttinn á. Það má vel vera að það sé nokkuð til í því. En á þessari stundu er nefndin ekki við því búin að mæla með samþykkt þessarar breytingar.



Herra forseti. Það hefur heyrst á Alþingi Íslendinga af og til að æskilegt sé að þingið starfi í einni málstofu. Þær breytingar, sem hér eru lagðar til á þingsköpum, benda aftur á móti til þess að það sé ekki æskilegt að þingið starfi í einni málstofu. Þær eru allar á þann veg að það er þrengdur réttur manna til tjáningar í þinginu, en ef þing starfaði í einni málstofu má leiða að því gild rök að það yrði til að lengja umfjöllun þingsins um hin ýmsu mál. Ég hygg að það sé eitt og annað í þessu frv. sem horfir til bóta en engu að síður vekur það líka ýmsar spurningar. Nú er það svo að ef menn una illa þeim tíma sem fæst til efnislegrar umræðu þá þrýstir það mjög á að þm. biðji um orðið og vilji ræða þingsköp. Mér er ekki ljóst hvort við bætum umræðuna mjög mikið með því að auka þá hættu að menn vilji ræða þingsköp. Ég tel þess vegna að það sé gengið á ystu nöf varðandi það atriði að skerða málfrelsi hér í þinginu og það sé gengið óþarflega langt. Það er einnig eitt atriði sem mér hefur fundist að skapi þó nokkurn veikleika í öllum störfum þingsins og það er sú staðreynd að þáltill., sem fara til nefnda, eiga í sumum nefndum jafnframt flesta flm. að viðkomandi þáltill. Það er mikil spurning hvort sú nefnd sé raunverulega hæf til að fjalla um þáltill. þegar flm. eru jafnframt flestir meðlimir í nefndinni. Þeir eru sem sagt umsagnaraðilar um eigin málatilbúnað. Kannske er það líka gallinn við þetta frv. að umsagnaraðilarnir með eigin málatilbúnaði eru e. t. v. sömu mennirnir að mestu leyti og sömdu frv. eða hafa haft veruleg áhrif á samningu þess þó ekki sé meira sagt. Mér finnst að hugleiðingar um þessi mál hljóti að eiga rétt á sér því að það blasir við að eftir að mál koma úr nefndum og hingað til atkvæðagreiðslu er það meginregla að mæli meiri hl. nefndar með máli þá fer það í gegnum þingið og miklu minna á hitt horft hvort umsagnaraðilarnir eru þeir sömu og voru flutningsaðilar að málinu. Ég tel að það sé mjög til bóta að taka það upp að það sjáist í hverju tilfelli hvernig menn greiða atkvæði. Það er ekki neitt nýtt í sögu þingræðis að þannig sé að málum staðið. Á þingi Sameinuðu þjóðanna sést það í hverju einstöku máli hvernig fulltrúarnir hafa greitt atkvæði og einnig hverjir hafa verið fjarverandi. Það er einnig að mínu viti skynsamlegt að menn geti gert grein fyrir atkvæði sínu bæði á undan atkvæðagreiðslu og einnig eftir að atkvæðagreiðsla hefur farið fram. En það sem mér finnst mesti veikleikinn í þessu frv. um þingsköp Alþingis er það að ég tel að gengið sé lengra í skerðingu á málfrelsinu en æskilegt er. Ég vil spyrja frsm., hv. 1. þm. Norðurl. e., hvaða rök séu fyrir því að sá sem flytur mál eigi að hafa helmingi lengri ræðutíma en sá aðili sem snýst gegn málinu og vill fella það. Nú er það svo að sækjandi og verjandi hafa sama rétt í málsmeðferð fyrir dómstólum. Á hvaða forsendum skyldi sá sem sækir mál og vill koma því á framfæri hafa meiri rétt en sá sem vill snúast gegn málinu og fella það? Er ekki rökrétt að gera ráð fyrir því að það geti þurft ekki minni tíma til að útskýra það hvers vegna maður er á móti máli en hvers vegna maður er með máli? Hitt er svo tvímælalaust rétt og við höfum oft orðið vitni að því að umræður geta dregist úr hófi, orðið óeðlilega langar vegna þess að við höfum haft mjög rúm þingsköp allt til þessa. En spurningin er: Göngum við ekki of langt á hinn veginn eins og þetta hefur nú verið lagt fyrir þingið?



Þær athugasemdir, herra forseti, sem nú hafa verið gerðar, koma í sjálfu sér ekkert á óvart. Við höfum heyrt þær áður, bæði í milliþinganefndinni á sinni tíð, síðan í hv. Ed. og hér í umræðum í Nd. og reyndar að hluta í þeirri nefnd sem ég var að tala fyrir. Þessar hugleiðingar snúast um það að e. t. v. sé óæskilegt að ganga til þess verks að stytta umræður um þingmál hér í þinginu. Vegna þess að það hefur kannske ekki komið nógu skýrt fram vil ég benda á að þær einu tillögur um styttingu á ræðutíma, takmörkun á ræðutíma, sem komið hafa fram, varða þáltill. og fsp. en ekki meðferð frv. Það sem fyrst og fremst lá til grundvallar þessu var reynslan hér í hv. Alþingi nú mörg undanfarin ár. Menn voru mjög sammála um það að sjálft löggjafarstarfið, sem fram fer í þingdeildum, væri farið að líða fyrir þessa löngu þingfundi og stríðu sem tíðkast orðið í Sþ. og eru að ýmsu leyti nýtt fyrirbæri hér í þingsölum. En ég ætla hvorki að hefja langar deilur um þetta né heldur útskýringar, aðeins benda á þetta, sem nauðsynlegt er að menn átti sig á, að það er ekki nein tillaga um að skerða ræðutíma í sambandi við meðferð þeirra mála sem mikilvægust eru á löggjafarþingi, sem sagt umræður um lagafrv. Um aðrar athugasemdir og jafnvel fsp. til mín um það hvers vegna lagt sé til að talsmaður fyrir þáltill. hafi 15 mínútur en síðan fái aðrir þm. aðeins 8 mínútur tvisvar sinnum, vil ég taka þetta fram: Þetta fer dálítið eftir því hvernig maður tekur á málinu. Það getur vel verið að það verði jafnerfitt fyrir mig að sannfæra hv. 5. þm. Vestf. um að þarna sé rétt staðið að skiptingunni eins og það er ómögulegt fyrir hann að sannfæra mig um að við höfum þarna staðið rangt að. Ég tel persónulega - og um það voru allir nm. sammála - mjög eðlilegt að sá maður sem talar fyrir þáltill. hafi rýmstan tímann í slíkri umræðu vegna þess að þetta er hans mál, þetta er mál sem hann ber fram. En síðan væri alveg sjálfsagt að heimila umræður um mál hans og þá töldum við fullkomlega eðlilegt að slíkar athugasemdir yrðu í styttra máli en framsagan. Eins og ég segi er dálítið erfitt að ætla sér að sannfæra mann alveg á stundinni um það hvað rétt er í slíku. En ég get fært fram viss rök í þessu, fordæmi frá öðrum þingum sem ég þekki til. Við getum t. d. nefnt danska þingið. Þá má einnig nefna þing sem við ýmsir þm. sækjum af og til, sem er þing Evrópuráðsins. Þar er mjög skýr greinarmunur gerður á talsmönnum nefnda, flm. mála og svo hinum sem taka þátt í almennum umræðum. Við sem sátum í milliþinganefndinni og höfum kannske fjallað meira um þetta en aðrir erum því alls ekki að finna upp neina nýja kenningu eða nýja aðferð til þess að mismuna mönnum og beita þm. rangindum eða ganga gegn lýðræðislegum og þingræðislegum venjum, eins og ýjað er að stundum þegar menn eru að finna að þessari tilraun okkar til þess að koma meira skikki á ræðuhöld hér í þinginu. Menn tala hér um sviptingu á málfrelsi. Það þykir mér vera miklar öfgar og ég treysti mér satt að segja ekki til að taka lengi þátt í umræðum um það út af fyrir sig. Menn geta haft sína skoðun á því hver fyrir sig en ég fullyrði að í þessu frv. að þingskapalögum er hvergi þrengt að málfrelsi, það er hvergi þrengt að réttindum stjórnarandstöðu, minni hluta eða nokkurs þess aðila sem hér hefur og ber að hafa fullt málfrelsi. Slíkt kemur ekki til greina, um það er alls ekkert að ræða í þessu frv. Þess vegna verð ég, eins og ég gerði við 1. umr., að vísa heim til föðurhúsanna öllum hugmyndum um það að í þessu frv. felist einhvers konar skerðing á lýðræðis- eða þingræðisréttindum eða málfrelsi, sem skiptir okkur svo miklu máli. Þetta er aðeins tilraun til að hafa reglu á þingstörfum. Og til þess eru þingsköpin. Herra forseti. Ég legg svo til að nýju fyrir hönd nefndarinnar að þetta frv. verði samþykkt með þeim tveimur breytingum sem nefndin var sammála um að flytja.