Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í fjarveru hv. formanns nefndarinnar, 2. þm. Norðurl. v., sem er frsm. í þessu máli, vil ég flytja þessa stuttu framsöguræðu. Hér er um að ræða samkomulagsmál sem allir viðstaddir nefndarmenn skrifuðu undir. Þessi breyting sem gerð er á lögum er gerð vegna þess að nauðsynlegt var að samræma þessi lög nýsettum lögum um viðskiptabanka. Eins og ég sagði áður, herra forseti, er fullt samkomulag um þetta mál og nefndin mælir með því að frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir á þskj. 105.



Herra forseti. Ég sé enga ástæðu til þess að fundur standi í 15 mínútur í þessari virðulegu deild og mun taka þann tíma til ræðuhalda sem mér þykir við þurfa. Hér er til umræðu frv. til laga um breytingar á lögum um byggingu dagvistarheimila. Þetta er 71. mál á þskj. 71. Flm. eru Kristín S. Kvaran og fleiri hv. alþm. Áður en ég sný mér að efni frv., sem ég er í meginatriðum sammála, og jafnframt þakka flm. fyrir að bera þetta mál fram á hv. Alþingi vildi ég ræða nokkuð um þann mikla skort sem er á dagvistarheimilum og þá ekki síst á hverjum sá skortur bitnar harðast og fyrst. En hann bitnar harðast og fyrst á ungum börnum. Ég held að þjóðfélagið verði að fara að gera sér grein fyrir að sú þróun sem átt hefur sér stað á undanförnum áratugum í gífurlega aukinni atvinnuþátttöku kvenna hlýtur að kalla á að börnum þessara kvenna verði tryggð viðunandi aðstaða og uppeldisskilyrði. Fyrir u.þ.b. 35 árum það má kannske deila um þann árafjölda - efast ég um að meira en svona 30% giftra kvenna hafi unnið utan heimills. Nú er þessi tala komin í 70–75% og án atvinnuþátttöku þessara kvenna er allur fiskiðnaður í landinu í rústum. Vinnuaflið í fiskiðnaði er 70–75% konur, meginhlutinn húsmæður. Sama er að segja um almennan iðnað. Þar er hlutfallið ekki ósvipað, 70–75% konur, margar með ung börn. Um heilbrigðisþjónustuna hef ég ekki nákvæmar tölur en ætli hlutfallið á því sviði sé ekki eitthvað svipað? Sannleikurinn er sá, ef hann er sagður undanbragðalaust, að íslenskt atvinnulíf mundi hrynja niður ef þessar konur legðu ekki fram öll þessi störf. Ég fullyrði að fjöldi barna þessara kvenna býr við ófullnægjandi uppeldisskilyrði vegna skorts á dagvistunarrýmum. Þjóðfélagið verður að fara að viðurkenna einföldustu staðreyndir. Það verður að fara að gera ráðstafanir til að búa þessum börnum betri uppeldisskilyrði og svara þannig á eðlilegan hátt þeirri atvinnuþróun sem hér hefur átt sér stað á undanförnum 35 árum eða svo. Víða um landið er sæmilega leyst úr þessum málum og á einstaka stað vel. En ég held að ástandið sé hvað verst hér í Reykjavík. Að vísu sá ég í sjónvarpinu í gær að Reykjavík var með hæsta hlutfallið en þá ber að hafa í huga að Reykjavík er líka með langhæsta hlutfallið af öldnu fólki, svoleiðis að það er ekki algjörlega sambærilegt. Hér í Reykjavík fær ekki úrlausn nema lítill hluti þeirra sem sækja um dagvistunarpláss. Engar marktækar tölur eru hér um fjölda umsækjenda í Reykjavík - ég kem nú að öðrum stöðum á landsbyggðinni síðar - því að gift fólk er ekki skráð á biðlista - ef það hefur „asnast“ til þess að gifta sig eins og unga fólkið segir í dag. Og svo mikil er forneskjan að ef t.d. móðir, sem vinnur á Iðju-svæði og er gift, ja, við skulum segja Dagsbrúnarmanni eða lágt launuðum opinberum starfsmanni, sækir um pláss fyrir börn sín er sagt á dagvistunarstofnunum Reykjavíkur: Þú getur ekki fengið pláss fyrir þitt barn, þú hefur fyrirvinnu. Þetta er dæmi um forneskjuna. Ég held að það sé almennt viðurkennt að bæði hjón verða að vinna fyrir heimili ef þau eru á almennum launum. Fyrirvinnuhugtakið gildir ekki um almennt launafólk. Hér í Reykjavík eru svokallaðir forgangshópar, þ.e. einstæðar mæður. Fjöldi þeirra á í mjög miklum erfiðleikum. Ef mæður eru í sambúð, þ.e. búa án löggildingar hjónabandsins, eru þær skráðar einstæðar og fylla þannig skilyrði þess að komast í forgangshópa. Síðan kemur skólafólk og þar er algjör forgangsréttur hjá námsmönnum, sér í lagi háskólafólki til dagvistunarplássa. Ég efast ekkert um og veit að bygging og rekstur dagheimila fyrir börn hefur útgjöld í för með sér og það mikil útgjöld en menn virðast alltaf neita að horfast í augu við þá staðreynd að íslenskt atvinnulíf stendur og fellur með því fólki sem mest þarf á slíkum stofnunum að halda. Hér þarf að leita fleiri leiða en farnar hafa verið fram til þessa. Hví ekki að láta atvinnufyrirtækin taka meira þátt í þessum kostnaði? Ég veit um nokkra staði úti á landsbyggðinni þar sem viðkomandi frystihús t.d. borga allan dagvistunarkostnað fyrir börn hjá mæðrum sem vinna í viðkomandi frystihúsi. Og ég veit um a.m.k. tvö byggðarlög svo að ég nefni annað - þar sem mæðrum eru greiddar 24 kr. á tímann upp í dagheimiliskostnað. Tveggja barna móðir fær 48 kr. og þriggja barna móðir 72 kr. o.s.frv., fyrir unna klst., til að greiða fyrir dagheimilispláss. Og forráðamenn viðkomandi frystihúsa segja: Ef við hefðum ekki á þetta fyrirkomulag þá gætum við lokað húsunum. Hvers konar tilbrigði við þetta skipulag eru vítt og breitt um landsbyggðina en víða er þetta í algjörum ólestri. Hví ekki að láta atvinnufyrirtæki taka þátt í kostnaði af rekstri dagvistunarheimila? Það hefur verið ríkjandi stefna runnin frá einhverjum uppeldis- og sálfræðingum, félagsráðgjöfum, sem ótrúlega oft eru manna misvitrastir í þessum efnum, að börn foreldra sem tilheyra sama starfshópi í þjóðfélaginu megi ekki vera saman eða eingöngu á sama barnaheimili. Þessi regla virðist bara gilda stundum fyrir suma. Sérstök barnaheimili eru hér fyrir stúdenta. Það virðist ekki skapa neina hættu þótt börn þeirra blandi geði á barnaheimili. Á Reykjavíkursvæðinu reka ríkisspítalarnir sjö barnaheimili. Þar fá eingöngu inni börn sérmenntaðs fólks en ófaglærð starfsstúlka, t.d. úr Sókn, fær ekki pláss fyrir barnið sitt á slíku heimili þótt nauðsyn krefji og hún vinni sín störf við hlið sérmenntaðrar móður sem fær inni fyrir barnið sitt á barnaheimili sjúkrahússins. Þetta er nú sálfræði og jafnrétti sem athyglisverð er. Ég tilheyri flokki sem er mikið kenndur við ríkisrekstur, reyndar allt of mikið, en af hverju ekki að láta atvinnufyrirtækin sjálf, einkaframtakið, taka þátt í þessum kostnaði? Ef menn eru hræddir við að börn starfsmanna eins fyrirtækis séu á sama barnaheimili gætu t.d. tvö eða fleiri fyrirtæki slegið saman í rekstur slíkra heimila. Ég get upplýst mikið meira. Ég vil t.d. upplýsa að hjá Sambandi ísl. bankamanna hefur verið stofnað foreldrafélag á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Það hefur verið gerð könnun á þörf á dagvistun barna starfsmanna. Í ljós kom að ótrúlegur fjöldi barna býr við ófremdarástand í þessum efnum. Foreldrafélagið hefur verið stofnað og undirbýr nú rekstur barnaheimila. Margir bankar hafa gefið sterkan ádrátt um að greiða verulegan hluta af kostnaði við rekstur þessara barnaheimila. Þarna er spor í rétta átt. Svona eru möguleikarnir ef menn eru ekki bundnir einhverjum einstigum. Ég skal upplýsa að það tóku um 600 bankamenn þátt í þessari könnun. Um 80% þeirra sem áttu börn sögðust mundu notfæra sér slíka starfsemi á vegum bankanna. Fjöldi starfsmanna, annarra en foreldra, ömmur og afar o.s.frv., var reiðubúinn til að styrkja þetta fjárhagslega. Víða erlendis eru barnaheimili rekin - þetta á náttúrlega aðallega við stærri staði - á neðstu hæð stórra fjölbýlishúsa, t.d. af húseigendum sjálfum. Þetta hefur gefið mjög góða raun. Byggingarkostnaður er mun lægri og íbúðir í slíkum húsum verða mun eftirsóttari. Svona mætti benda á hvert atriðið á fætur öðru, sér í lagi hér í Reykjavík þar sem ástandið er eins og víða annars staðar gjörsamlega óviðunandi. En hér virðist allt vera óleysanlegt og staðnað þegar kemur að því að skapa börnum vinnandi foreldra mannsæmandi skilyrði. Hér hefur sárasti vandinn verið leystur af dagmæðrum. Það eru líklega yfir 60% barna sem eru í vistun hjá svokölluðum dagmæðrum, konum sem taka nokkur börn inn á heimili sitt til dagvistunar. Margar þessara dagmæðra eru mjög góðar en kostnaður við dvöl barnsins hjá þeim er allt að því þrefalt meiri en á dagvistunarheimilum. Hins ber að geta að sveitarfélög hafa greitt hluta gjaldsins fyrir börn svokallaðra forgangshópa. Aðrir foreldrar greiða sitt að fullu. Víða hefur verið rætt um að ekki sé hægt að fá sérmenntaðar fóstrur til starfa. Það skal afdráttarlaust viðurkennt að laun við fóstrustörf eru of lág. Ég endurtek til að koma í veg fyrir misskilning: Laun við fóstrustörf eru of lág. Starfið krefst stöðugrar athygli og er mjög krefjandi. En sú spurning leitar á mann hvort ekki hafi að einhverju leyti verið rekin röng stefna í skólamálum fóstra um nokkurt skeið. Fyrsta krafa við inngöngu í skólann er stúdentspróf. Þessa kröfu hefur ekki verið hægt að uppfylla, enda eru innan við 10% umsækjenda síðustu tíu árin með slíka menntun. Fjölmargar þeirra fóstra sem höfðu stúdentsmenntun hafa farið úr stéttinni. Þær hafa til dæmis farið í félagsráðgjöf, heyrnarmælingar, talkennslu og fleiri hliðstæð störf. Þó hefur verið fækkað þeim börnum sem hver stúlka á að sjá um á dagvistarheimilum þannig að aðstaða hefur batnað að því leyti. Þessar menntunarkröfur hafa gert það að verkum að fjölmörgum stúlkum, sem hafa haft að baki margra ára starf á barnaheimilum við góðan orðstír, hefur verið neitað um skólavist í Fósturskólanum á sama tíma og inn eru teknir nemendur sem aldrei hafa nálægt börnum komið en hafa lengri skólagöngu að baki. Þannig veit ég dæmi þess og það fleiri en eitt að stúlku var neitað um skólavist vegna þess að hún hafði ekki fengið nema 5 í dönsku á grunnskólaprófi. Þó hafði hún unnið sér frábært orð sem starfsstúlka á dagvistunarheimili og hafði mikinn áhuga á að leggja starfið fyrir sig. Einkunnin 6 í dönsku var algert skilyrði fyrir inngöngu í Fósturskólann, hvernig í ósköpunum sem á því stendur. Einhverjum umsækjanda varð að orði hvort danska væri kennd á barnaheimilum. Ég er sannfærður um að nú væru starfandi í landinu fleiri fóstrur ef Fósturskólinn hefði verið opnari en hann er, meira tillit hefði verið tekið til starfsreynslu en dönskukunnáttu, meira hefði verið lagt upp úr þekkingu á starfinu en stúdentsprófi, meira lagt upp úr ást á börnum en þekkingu á danskri tungu. Það hreinlega leitar á mann í öllu þessu stúdentadekri hvort það fari nú ekki bráðum að koma upp tillaga um það að öllum sé óheimilt að eiga börn eða geta börn sem ekki hafa stúdentspróf. Það kæmi mér ekki á óvart. Þeirri skoðun vex sífellt fylgi að færa skuli stóra hluta fósturnámsins inn í fjölbrautaskólana. Ábyggilega verður andstaða við þessa hugmynd og sjálfsagt má koma með aðrar tillögur en ég vil benda á. Slíkir skólar, fjölbrautaskólar eru komnir víða um land. Hví þá að einoka fósturnámið við þriggja vetra nám í Reykjavík eingöngu þegar hægt er að setja upp sérstakar tveggja ára fósturbrautir í fjölbrautaskólum landsins? Þar er víða kostur á frábærum kennslukröftum og það ekki síðri en þeim sem Fósturskólinn hefur á að skipa. Próf úr slíkri fósturbraut mundi þá gefa réttindi til náms í Fósturskólanum sjálfum - það er ekki verið að leggja til að hann verði lagður niður - sem gæti þá verið t.d. eins ár nám. Þar færi fram sérstök kennsla í verklegu námi, þar færi fram kennsla í stjórnun og rekstri sem er nú ákaflega áfátt, allri slíkri kennslu í íslenska skólakerfinu, söng og hljóðfæraleik, íslensku og upplestri fyrir börn. Vitanlega mundi eitthvað af þessu koma á þessum fósturbrautum í fjölbrautaskólunum. Ef slíkt skipulag eða hliðstætt yrði tekið upp þyrfti Fósturskólinn ekki að auglýsa eftir nemendum með elskulegum fegurðardísum í sjónvarpi eins og raunin hefur orðið á í seinni tíð. En ég legg aftur áherslu á það að skilyrðið er betri laun fyrir fóstrur. Verum ekki að binda þetta nám við Reykjavík eingöngu. Opnum fósturnámið fyrir fleirum sem hafa áhuga og vilja til að starfa við umönnun barna. Finnist einhverjum þetta of lítil menntun sem hér er verið að benda á má t.d. bæta við eins vetrar framhaldsnámi í fósturskóla sem ekki væri skylda en yki réttindi þeirra sem í það færu. Nokkrar fóstrur hafa sótt töluvert mikla viðbótarmenntun erlendis, til dæmis hv. 1. flm., og það mundi á engan hatt leggjast niður. Ég vil taka það fram til að orð mín verði ekki misskilin að Fósturskólinn hefur unnið merkilegt starf í 40 ár, ég er alls ekki að gera lítið úr störfum hans né fósturstéttinni, fjarri því. En ég held að við verðum að hafa kjark til að gera breytingar í samræmi við þróun tímans. Frv. það sem hér liggur fyrir er að ýmsu leyti athyglisvert og knýjandi og meginefni þess tvímælalaust til bóta. Um 1050 fóstrur hafa lokið prófi frá Fósturskólanum, um helmingur þeirra er í fósturstarfi, þar af um 100 í forstöðukvennastörfum og skyldum störfum. Meiri hluti starfsfólks á dagvistarstofnunum er ófaglærður. Því ekki að veita þessu ófaglærða fólki einhverja menntun í störfum sínum? Það gerði það bæði hæfara til starfa og það mundi bindast frekar í störfunum. Nú eru haldin námskeið, t.d. á vegum Reykjavíkurborgar og reyndar víðar, fyrir þetta fólk en þau mættu vera markvissari og lengri. Í frv. er lagt til að stofnaður verði eins árs fósturskóli. Þetta er góð og athyglisverð tillaga og ég vil endurtaka þakkir til flm. fyrir að koma þessu á framfæri hér á hv. Alþingi. Það eru nokkur atriði sem um má deila þó það séu ekki höfuðatriði, en ég er hræddur um að orðalag, eins og segir í 3. gr. frv., orki tvímælis. Þar stendur: „Heimilt er þó með samþykki menntmrn. að víkja frá þessu ákvæði sé þess enginn kostur að fá fólk með fósturmenntun til starfa. Má þá ráða fósturliða til uppeldisstarfa um skamman tíma.“ Ég held að þetta ákvæði sé of þröngt. Ég held að það sé vonlítið að fá fólk í eins árs nám ef aðeins má ráða það í skamman tíma með sérstakri undanþágu sjálfs menntmrn.

Ég bið þm. að lesa neðst í 3. gr.

Já, ef þetta er eitthvað rýmra þá bið ég afsökunar á því og tek öllum leiðréttingum. Já, það segir hér: „Heimilt er að mennta og þjálfa fósturliða til aðstoðar fóstrum við uppeldisstörf á dagvistarheimilum og skal nám þeirra, starfsréttindi og skyldur ákveðið með reglugerð.“ Já, já, þetta er allt annað. Ég hef ekki lesið þetta nægilega vel þetta breytir verulega. Ég held að það sé mikið atriði að þessir fósturliðar fái eftir ákveðinn starfstíma og undirbúning inngöngu í Fósturskólann. Ég er sannfærður um að fósturliðaskóli í þessu formi sem hér er lagt til eða í einhverju hliðstæðu formi mundi tryggja börnum dagvistarheimila betri fóstrun og umönnun alla. Hér er á ferðinni gott frv. sem ég styð og samþykki að verði vísað til nefndar sem e.t.v. gæti gert á því nokkrar æskilegar breytingar. Hér er um að ræða ákveðna menntun fyrir meiri hlutann af starfsfólki dagvistarstofnana sem enga sérmenntun hefur. Slíkur skóli yrði þjónusta við börn. Og svo vil ég taka fram vegna ummæla þm. Kvennalistans í sambandi við þetta, sem ég veit að gengur ekkert annað en gott til og vilja hag og aðbúnað barna sem bestan, að það er engin leið að fá upp hvernig hlutfallið er. Álitið er að það sé einhvers staðar á milli 30 og 40%. En það stangast allar upplýsingar á. Þá er bara spurningin: Ætla menn að snúa sér að þessum verkefnum að afla ca. 60–70% af starfsliði meiri menntunar og starfsréttinda eða ætla menn að halda áfram að mennta aðeins 30–40%? Ef þetta er ekki gert þá rísa dagvistarstofnanir ekki undir því hlutverki sem nútímaþjóðfélag leggur þeim á herðar. Svör við þessu gætu orðið eitthvað á þá lund að þarna sé verið að slæva kröfur. Til þess að fullnægja þeirri þörf sem er á sérmenntuðum fóstrum þyrfti ekki færri en 600–900 til viðbótar, 600–900. Ég fer gætilega og þá reikna ég ekki með mikilli fjölgun á dagvistarheimilum sem er óhjákvæmileg og er óvirðing við stritandi fólk og foreldra í landinu að ekki skuli vera tekið tillit til þeirra. Vitanlega sjá allir að skóli sem útskrifar 30–40 nemendur á ári leysir ekki allan vandann. Það er bara spurningin hvort þetta góða fólk margt hvert sem á þessum stofnunum vinnur fái viðbótarmenntun og viðbótarréttindi og það mundi þá festast frekar í störfum. Herra forseti. Ég skal ekki teygja mig út í annað. Ég ætlaði hér að skemmta menntmrh. örlítið sem ég má víst ekki fyrst hann er ekki hér viðstaddur og þá hefur það ekki gildi. Hér hef ég fyrir framan mig uppeldisáætlun fyrir dagvistarheimili, markmið og leiðir. Einn ágætur vinur minn, háttsettur og viðurkenndur lögfræðingur, fór eitthvað að stríða mér með því að hann hefði brotist í gegnum þessa uppeldisáætlun. Ég vil taka það fram að þessi uppeldisáætlun er að mörgu leyti ákaflega góð og þarft verk sem þarna var unnið og til bóta og ber ekki að leggja til hennar. En stofnanamálið, sérfræðingamálið, sem menn viðhafa þegar svona plögg eru samin, er dæmalaust. Þar segir t.d. á einum stað: „Rökstuðningur fyrir forskólauppeldi sé að það geti búið öllum börnum án tillits til heimilisástæðna vandlega skipulagt og lærdómsríkt uppeldisumhverfi þar sem færi gefst til að örva skynhreyfifærni þeirra, vitþroska, félagsfærni og boðskiptahæfileika til hins ýtrasta.“ Og stuttu neðar segir: „Langtímaathuganir hafa bent til fylgni milli heimilisaðstæðna og frammistöðu í skóla og gefa til kynna gæði þess uppeldisumhverfis sem börnin vaxa upp í eigi veigamikinn þátt í hvernig þau þroskast.“ Og þessi ágæti lögfræðingur, vinur minn, sagði: Ja, gagnorðari var nú Örn Arnarson forðum. Hann sagði bara: „Kjörin settu á manninn mark.“ Ég skal nú ekki vera að þylja þessa uppeldisáætlun, sem ég vil ekki gera lítið úr, en ég vil mjög eindregið skora á þm. að horfa ekki fram hjá þeim vanda sem útivinnandi foreldrar búa við, sýna þeim ekki þá óvirðingu, sem búið er að gera hér allt of lengi, með því að börn þeirra séu meira og minna á þvælingi, lyklabörn, við óviðunandi aðbúnað. Ég held að þetta frv. sé tvímælalaust til bóta, það sé gott frv. En það er ekki nóg að koma því til nefndar. Nefndin þarf að skila áliti. Við eigum að afgreiða þessi mál hér og svo skal áfram haldið.



Herra forseti. Ég vil þakka kærlega hv. síðasta ræðumanni fyrir hans ágæta innlegg í þetta mál og stuðning við frv. Mig langar aðeins til þess að taka til þar sem hann ræðir um inntökuskilyrði í Fósturskólann og gerir það í rauninni að ákveðnu máli að það skuli vera krafist stúdentsprófs eða sambærilegs prófs eða menntunar til inngöngu í Fósturskólann. Ég er að mörgu leyti sammála hv. síðasta ræðumanni, hans orðum um að það væri ekki nóg að hafa stúdentspróf ef ekkert annað væri til staðar, þ.e. ekki áhugi fyrir starfinu eða neitt annað slíkt. En það er annað sem hv. 7. þm. Reykv. hefur ekki áttað sig alveg á og er ekki von þar sem honum finnst einkennilegt að stúlku hafi verið neitað um inngöngu í skólann af því að hún hafði 5 í dönsku. Það er nefnilega þannig að allt námsefni Fósturskólans er eingöngu til á Norðurlandamálunum  En ég vil geta þess strax í upphafi að ég var svo heppin nú fyrir helgina að komast að því að árið 1980–1981 kom þessi hugmynd um fósturliðaskóla, eins og hann er hugsaður hér í frv., fyrst fram. Hún kom fram í lokaverkefni í kennsluréttindanámi í Kennaraháskólanum og það var nú reyndar eiginkona hv. síðasta ræðumanns sem samdi þessa ritgerð. Það er margt merkilegt í þessari ritgerð, eins og eðlilegt er þar sem um Elínu Torfadóttur er að ræða, og ég vil leyfa mér, með leyfi herra forseta, að lesa á stangli upp úr þessari ritgerð, svo að það komist í þingtíðindi. Hér gríp ég niður þar sem segir: „Hin mikla fjölgun dagvistarstofnana kallar að sjálfsögðu á aukið starfslið. Þrátt fyrir starfrækslu Fósturskóla Íslands er meiri hluti starfsliðs ekki úr honum heldur fólk án nokkurrar skólagöngu né sérfræðslu á þessu sviði. Þó er þarna innan þessa hóps mjög mikið af hæfu fólki sem yndi hefur af börnum og börn laðast að, en að sjálfsögðu einnig fólk sem vinnur aðeins stuttan tíma og því mikið um endurnýjun á starfsfólki, þ.e. sífelld hreyfing sem óheppileg er vegna barnanna. Þessar hæfu starfsstúlkur mundu vera hæfari ef þær ættu kost á að njóta ákveðinnar grunnkennslu til þessa starfs.“ Síðar í þessu verkefni segir, með leyfi herra forseta: „Nefna má að í Reykjavík er áætlað að á almennum opinberum dagvistarheimilum fyrir börn séu tæplega 1000 manns við beina umönnun barna, en þar af aðeins um 150 fóstrur eða ca. 15%. Úti á landsbyggðinni er hlutfallið víðast hvar mun stærra og á ýmsum dagheimilum utan Stór-Reykjavíkursvæðisins er enginn sérhæfður starfskraftur.“ - Og ég vil taka það fram aftur að þetta er skrifað árið 1980–1981 þannig að hlutföllin hafa að sjálfsögðu versnað síðan þá. Síðar í þessari ritgerð segir, með leyfi herra forseta: „Það verður hins vegar ekki rætt hér“ - og þá er verið að tala um tilhögun kennslu í Fósturskólanum og inntökukröfur - „en viðfangsefni mitt er hvernig hægt er að koma á hagnýtri menntun sem yfirgnæfandi meiri hluta starfsliðs barnaheimilanna vantar og hver er skjótvirkasta og raunhæfasta leiðin til þess. Það er nauðsynlegt að brúa bilið á milli þessara tveggja póla, þ.e. fóstranna og annarra starfsstúlkna. Það þyrfti að styrkja betur innviði heimilanna bæði til að starfsfólkið allt vinni betur saman, meti hvert annað og störf hvers annars, létti hvert öðru svo börnunum komi til góða.“ Og að síðustu, herra forseti, gríp ég niður þar sem segir: „Þetta er eina lausnin til þess að meiri hluti starfsfólks á barnaheimilunum fái notið menntunar og fræðslu í starfsgrein sinni. Skóli sem þessi yrði strax fjölmennari en Fósturskóli Íslands en tæplega þurfa fóstrur að óttast samkeppni. Bæði vantar svo margar með þá menntun og fyrirsjáanleg er aukning dagvistarheimila og einnig er hér um að ræða að mennta aðstoðarfólk. Að fenginni 30 ára reynslu í starfi og mikla kennslu í verklegum þáttum fósturstarfsins tel ég þetta langjákvæðustu leiðina til að bæta hag barna, heimila og til að mennta starfsfólk. Ég er einnig sannfærð um það að sveitarstjórnir út um land allt mundu styrkja nemendur úr sinni heimabyggð til að sækja þennan skóla. Byggi ég þá skoðun mína á samtölum við ýmsa sveitarstjórnarmenn, einnig forustufólk úr verkalýðsfélögum utan Reykjavíkur. Þarna kæmust eldri starfskraftar og fólk, sem ekki hafa verið á atvinnumarkaðinum um nokkurn tíma, í nám sem það gæti hugsað sér, sbr. Sjúkraliðaskólann. Nemar sem koma úr uppeldisbrautum fjölbrautaskólanna koma þarna fljótlega í starf með starfsréttindum með eitt ár til viðbótar ef þeim fellur starfið. Þetta fólk ætti áfram að vera Sóknarfólk, en jafnframt verður að tryggja að skóli sem þessi verði aldrei einhver blindgata, þannig að nemar sem óska þess og standa sig ættu að geta sótt nám til viðbótar í Fósturskóla Íslands ef þeir hefðu áhuga. Ef maður lítur til öldungadeilda menntaskólanna sýnir námsfólk þaðan að það hefur engu minni námsgetu eða áhuga þótt það hafi ekki átt kost á námi í æsku. Þetta mun hvetja starfslið dagvistarheimila til náms, þetta mun gera það öruggara í starfi sem aftur mun gera það ánægðara og ekki síst að það mun skapa því starfsréttindi. Og þetta er í dag eina leiðin til að tryggja hæfara starfslið fyrir börnin, en þau og velferð þeirra hlýtur alltaf að vera aðalmarkmið þeirra sem um þessi mál fjalla.“ Ég hef lokið tilvitnun í þetta lokaverkefni og tel að það í einu og öllu styðji mál mitt og ég vildi sannast sagna óska þess að ég hefði vitað um þetta verkefni áður en ég bjó til þetta frv. en við því verður ekki gert. Ég hef svona mörg orð um þetta vegna þeirrar gagnrýni sem fram hefur komið á þetta frv. af hálfu þm. Kvennalistans og tel að það sé alveg bráðnauðsynlegt að fyrirbyggja að þessi misskilningur og þekkingarskortur verði mun lengur við lýði heldur en orðið er. En mér hefur sýnst á málflutningi hv. þm. Kvennalistans að þær ætli sér með forsjárhyggju að hafa vit fyrir heilli stétt og frekar tveimur en einni þar sem er allt starfsfólk dagvistarheimilanna líka. Ég álít alls ekki að fóstrur né starfsfólk dagvistarheimilanna þurfi á Kvennalistakonum að halda til þess að segja sér hvað eða hvernig málum þeirra sé best komið inni á dagvistarheimilunum. Hv. þm. Kvennalistans hafa lengi talið sig vera sjálfskipaða forsvarsmenn kvenna og barna og telja þess vegna að þetta mál heyri undir þær og þess vegna best fyrir aðra að vera ekki að skipta sér af því. En það vill svo til að ég er ekki sammála þessu áliti þeirra og ég hef reyndar sönnur fyrir því að hv. þm. Kvennalistans hafa farið út fyrir strikið og orðið berar að vanþekkingu í þessu máli og hreinum þekkingarskorti á málefnum barna og heillar kvennastéttar, og eins og ég sagði áðan frekar tveggja en einnar. Og í því sambandi vil ég leyfa mér, með leyfi herra forseta, að lesa upp úr einu bréfi, af reyndar fleirum sem ég hef fengið, en undir þetta bréf rituðu tólf fóstrur utan af landsbyggðinni, ég ætla að grípa hér niður í bréfið þar sem segir: „Við teljum að neikvæð gagnrýni stafi af þekkingarskorti. Niðurstaða okkar er sú að þessi tillaga sé fyllilega tímabær. Fósturliðanám gefur fólki kost á stuttu en gagnlegu námi. Það hlýtur að vera starfsemi dagvistarheimila til framdráttar að aðstoðarfólk fóstra, þ.e. fósturliðar, hafi einhverja grunnmenntun og verði um leið stöðugri vinnukraftur. Við teljum að fósturliði sé mun vænlegri kostur en algjörlega ómenntaður starfsmaður því við verðum að viðurkenna þá staðreynd að á næstu árum verður ekki hægt að ráða fóstrur í allar stöður á dagvistarheimilum.“ Eins og ég tók fram áðan þá er þetta eitt af mörgum bréfum sem ég hef fengið. Ég hef að vísu fengið eitt bréf, undirritað af einni fóstru, sem var frekar í neikvæðum tón. Að öðru leyti langar mig til að minnast á það að u.þ.b. 50% barna útivinnandi foreldra, ef ekki nær 60% eftir því sem mér heyrðist síðasti hv. ræðumaður tala um, eru hjá dagmæðrum og ástandið er síður en svo viðunandi á mörgum þeim stöðum þar sem börnin dvelja hjá dagmæðrum og fá börnin eflaust mjög mismunandi atlæti eins og gefur að skilja af því að dagmæður eru jú margar. Í því sambandi langar mig til að lesa upp úr grein sem Elínborg Jónsdóttir ljósmóðir, og væntanlega móðir, skrifar undir, en þar segir hún, með leyfi herra forseta: „Enginn hefur neytt þá til þess að eignast börn“ hún er að tala um foreldrana sem hafa leyft sér að eignast börn - „og góðir foreldrar vita að það er börnunum fyrir bestu að vera heima hjá pabba og mömmu. Foreldrar í dag vita því upp á sig „skömmina“. Þeir hafa í einhverju augnabliksæði látið tilfinningarnar hlaupa með sig í gönur og verða að taka afleiðingunum. Má þar sitt sýnast hverjum. Hinn raunverulegi þolandi er hins vegar barnið og staðreyndin er sú að stærstur hluti þeirra vistast að einhverju leyti utan heimilis fyrstu ár ævinnar á meðan foreldrar eru við nám eða vinnu. Viðunandi dagvistarrými eru ekki fyrir öll þessi börn. Vandinn er leystur að stórum hluta með neyðarúrræðum.“ Og þá fer hún yfir í að ræða um uppbyggingu dagmæðrakerfisins og segir svo, með leyfi herra forseta: „Uppbygging dagvistarheimila er ekki í neinu samræmi við þörfina. Hluti dagmæðra verður því sífellt stærri. Dagvistun á einkaheimilum er fyrirkomulag sem er ákaflega viðkvæmt og vandmeðfarið. Barnaverndarnefnd Reykjavíkur veitir leyfi til þessarar starfsemi.“ Síðar í þessari grein segir hún, með leyfi herra forseta: „Dagmæður semja ekki við neinn. Þær gefa út gjaldskrá og eru flokkaðar sem verktakar hjá skattyfirvöldum. Dagvistarrými hjá dagmóður er ótryggt. Dagmæður verða veikar eins og annað fólk, þær þurfa sín frí og geta hætt með eins mánaðar fyrirvara. Í skýrslu um dagvistun á vegum Reykjavíkurborgar árið 1984 kemur fram eftirfarandi: Starfsemi dagmæðra er mjög sveiflukennd og hættu 202 konur störfum á síðasta ári og til samanburðar var fjöldi dagmæðra 345 í árslok. Jafnframt kemur fram að 67,2% barnanna eru á aldrinum 0–3 ára. Í skýrslu fyrir árið 1985 kemur fram að 60,6% barnanna eru innan við sex mánuði hjá sömu dagmóður. Aðeins 4% eru þrjú ár eða lengur hjá sömu dagmóður. Enn fremur segir í skýrslunni: „Þessi starfsemi er þannig augljóslega sveiflukennd og erfitt á henni að byggja sem atvinnu, enda hreyfileikinn á dagmæðrum í starfi mikill og hættu 183 konur störfum á síðasta ári.“„ Það að ég tek þetta inn í þessa umræðu hér er einmitt bæði til að benda á skortinn á dagvistarrýmum og svo ekki hvað síst það að ef við gætum komið á meiri stöðugleika í starfinu á dagvistarheimilum, þá væri ekki eins mikið af börnum sem þyrftu að vera hjá dagmæðrum, því það er jú stöðugt bent á að ekki sé hægt að manna dagvistarheimilin og því síður fleiri en nú eru. Ég verð að endurtaka það að ég treysti þeim fóstrum sem vinna á dagvistarheimilum mun betur til þess að dæma um það hvað nauðsynlegt sé að gera til úrbóta í starfinu og starfseminni þar heldur en hv. þm. Kvennalistans. Herra forseti. Vegna orða hv. 7. landsk. þm. við umræðurnar s.l. mánudag þar sem hún sagðist ekki sjá annað af frv. en að fósturliðar muni eiga að ganga fyllilega í störf fóstra, svo ég lesi það nú orðrétt, þá var það svo, með leyfi herra forseta: „Það er að vísu talað um, ef ég man rétt, að stjórnandi dagvistarheimila eða deilda verði að vera fóstra en að öðru leyti sé ég ekki annað en að fósturliðar muni eiga að ganga fyllilega í starf fóstra og ég sé vissulega á þessu þá hættu að fósturliðamenntunin muni hreinlega taka við af fósturmenntuninni.“ Ég verð að benda hv. þm. á að lesa upphafsorð 3. gr. frv., en þar stendur svo - þar sem þm. er staddur hér, þá ætla ég að lesa þetta fyrir hana, með leyfi herra forseta: „Forstöðumaður dagvistarheimilis og starfslið, er annast fósturstörf, skal hafa hlotið fósturmenntun, svo og þeir sem hafa umsjón með dagvistarheimilum á vegum rekstraraðila.“ Þannig að það fer ekki á milli mála að þarna er átt við að það skal hafa fósturmenntun.



Herra forseti. Ég er einn af flm. þess frv. til laga sem hér er til umræðu. Tvö aðalatriði eru í þessu frv. Annað er það að dagvistarheimili skulu ekki aðeins vera dvalarstaður fyrir barnið þar sem það njóti verndar og aðhlynningar í mat og drykk, heldur verði einnig að líta svo á að þar fari fram uppeldislegur þáttur bæði hvað varðar hegðun og aðgerðir sem stuðli að auknum þroska. Hitt atriðið er það að vegna þess mikla bils sem er á milli raunveruleikans í þjóðfélaginu og þeirra laga sem eru í gildi og framkvæmdarinnar, þá blasir það við að það eru ekki fóstrur nema í litlum mæli sem sjá um börn á ákveðnu aldursskeiði. Það væri æskilegt út af fyrir sig að þau markmið næðust að það væru dagheimili fyrir öll börn sem þess þyrftu og að þar væru fóstrur vel launaðar sem væru glaðar í sínum störfum. Því miður blasir ekki sá veruleiki við að við séum að ná landi með þetta. Ég hef sjálfur starfað í stétt sem sat uppi með sömu vandamálin og ég er ekki búinn að sjá að þar verði heldur nægilega vel á þessu tekið, þ.e. í kennarastéttinni. E.t.v. dettur einhverjum í hug að það skipti ekki svo miklu máli fyrir þroska barnsins hvernig umhverfi það hefur á þessum árum. Ég vil í því sambandi vitna til þess þegar blaðamenn spurðu náttúrufræðinginn fræga á gamals aldri, Darwin: „Á hvaða árum ævinnar lærðir þú mest?“ spurðu þeir. „Á fyrstu þremur árunum,“ svaraði hann. Og ég er ekki búinn að sjá það að það sé nokkur maður sem fer í gegnum eðlilegt þroskaskeið sem lærir nokkurn tímann meira á öðru tímabili ævinnar en fyrstu þremur árunum. Auðvitað hefur umhverfið afgerandi áhrif á þroska og samferðamennirnir hafa áhrif hver á annan. Ég veit að hv. 7. þm. Reykv. kannast við það úr Íslendingasögunum sem sagt var um Erling Skjálgsson á Sóla: Öllum kom hann til nokkurs þroska. En ég vil bæta því við úr minni reynslu í starfi að ég tók einu sinni á móti nemendahóp í 1. bekk barnaskólans sem hafði notið tilsagnar við lestrarnám hjá gamalli konu sem ekki aðeins hafði náð merkilega miklum árangri í að kenna þeim að lesa, heldur virtist einnig hafa náð undraverðum árangri í að venja þau á góðar umgengnisvenjur sem ég fer ekki dult með að mótuðu þessa nemendur allan þann tíma sem þeir voru í barnaskólanum. Og þó að menn séu misjafnir og ég efi að margir geti leikið það eftir sem henni tókst í þessum efnum er ég sannfærður um að án þess að setja eitthvert slíkt markmið næst enginn árangur á dagvistarheimilunum, enginn árangur miðað við það sem gæti náðst ef mönnum væri ljóst hvílíkt gífurlegt þroskaskeið þessi aldur er ef umhverfið er nægilega reynsluríkt og jákvætt til að hjálpa börnunum á lífsleiðinni.



Herra forseti. Það væri sannarlega ánægjulegt ef fleiri létu skoðun sína í ljósi á þessu frv. en hv. flm. og sú sem hér stendur. Að vísu, ef ég man rétt, er víst hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson ekki einn flm. en hann talaði í málinu áðan og óskandi væru að fleiri hefðu skoðanir á þessu og létu þær í ljósi. Ég verð að segja að ég er undrandi á þessum hörðu viðbrögðum og sárindum hjá hv. 1. flm. Ég hefði haldið að hún fagnaði því að fá tækifæri til þess að ræða þetta frá öllum hliðum. Það er engin ein skoðun endilega rétt á öllum málum og mér fannst rétt að það viðhorf, sem ég hef túlkað, kæmi hér fram í þessu máli, sem er vissulega álitamál. Hún getur vafalaust lagt fram bréf frá konum sem styðja hennar málflutning. Ég hef ekki aflað mér neinna bréfa en ég veit að þessi viðhorf eru fyrir hendi. Hvort þau verða ofan á eða þau sem hún hefur túlkað verður tíminn að leiða í ljós. Ég vil vitanlega eins og aðrir sem hafa talað að þessi mál verði skoðuð vandlega og um þau fjallað í nefnd og ekki hrapað að neinu. Þetta er töluverð breyting sem verið er að tala um að gera. Það er verið að tala um og á að leggja það beinlínis til að það verði stofnuð og löggilt ný stétt starfsfólks á dagvistunarheimilum og þetta er mál sem verðskuldar alla umræðu og skoðun frá öllum hliðum. Ég skil ekki í öðru en að allir séu sammála því að hér hafi allir jafnan rétt til þess að viðra sínar skoðanir og finnst eðlilegt og skil ekki í öðru en við getum rætt þessi mál í einlægni og skipst á skoðunum í fullri kurteisi og málefnalega. Ég náði auðvitað ekki öllum orðum hv. 1. flm. áðan en mér fannst hún ansi eitthvað snegluleg í garð okkar Kvennalistakvenna að tala um forsjárhyggju og að við Kvennalistakonur teldum okkur hafa einkarétt, ef ég skildi hana rétt, á öllu sem varðaði málefni barna. Ég vil nú bara mótmæla því að við teljum okkur hafa nokkurn einkarétt a því. Það er vissulega rétt og öllum ljóst að það er mikið meginatriði í stefnu okkar og öllum störfum að vinna að bættum hag kvenna og barna. En að við teljum okkur hafa einkarétt á því er alls ekki rétt eins og hv. þm. hlýtur að sjá og skilja. Við getum satt að segja ekki hugsað okkur að hafa neinn einkarétt á því. Ég ætla að vona að áhugi og skilningur á málefnum kvenna og barna breiðist meira út en hefur verið. Okkur þykir það taka langan tíma að koma þeim áhuga og skilningi sem víðast um þjóðfélagið. Við fáum sannarlega oft að heyra það að dagvistunarmál séu eina efnið sem við þykjumst hafa vit á og hið eina sem við látum okkur nokkru skipta. „Blessaðar talið nú um eitthvað annað en dagvistunarmál,“ er mjög algeng setning og algeng fullyrðing sem við fáum að heyra. Við slíkar athugasemdir er tvennt að athuga. Í fyrsta lagi er það auðvitað ekki rétt að við leggjum slíka ofuráherslu á dagvistunarmál að allt annað falli í skuggann. Það er nú síður en svo. Oft finnst okkur reyndar að við þyrftum að láta miklu meira frá okkur fara um þessi mál. Og í öðru lagi felst svo í slíkri fullyrðingu að dagvistunarmál séu alls ekki þess virði að eyða of miklum tíma í þau, hvað þá að hér sé um eitthvert forgangsmál að ræða. Því miður skortir enn verulega á að þeir sem hafa mest völd og áhrif og peningaforráð í þessu landi skilji hve gífurlega brýnt hagsmunamál þetta er fyrir mikinn fjölda fólks, fyrir foreldra og börn. Það er að mínum dómi furðulegt að verkalýðsfélögin skuli ekki hafa staðið sig betur í að lagfæra þetta ástand. Nú veit ég vel að á þetta hefur verið lögð áhersla í samningum, a.m.k. var það svo í samningunum 1980 að þetta var gert að nokkuð miklu áhersluatriði. Aðilar vinnumarkaðarins gerðu um það samkomulag að gert yrði verulegt átak í uppbyggingu dagvistarheimila í landinu og ríkisstjórnin lagði sitt af mörkum með því að lofa markvissri uppbyggingu dagvistarheimila þannig að þörf fyrir dagvistarrými yrði fullnægt á tíu árum og um þetta var gerð áætlun. Við vitum nú hvernig við það hefur verið staðið. Mér finnst verkalýðsfélögin hafa staðið sig hörmulega í því að fylgja þessu eftir og nú er þessi áætlun orðin ansi rykfallin má segja. Við vitum hvert framlag ríkisins á að vera skv. frv. til fjárlaga fyrir næsta ár. Það á að vera 20 millj. kr. og dugir skammt upp í þessa ágætu áætlun - þ.e. uppbyggingu dagvistarheimila sem átti að vera lokið árið 1990 ef ég man rétt. Þetta eru nú efndirnar. Hv. 7. þm. Reykv. talaði um þennan mikla skort á dagvistarheimilum og ég tek svo sannarlega undir það og við höfum staðið saman í því að reyna að fá ríkisvaldið til þess að leggja meira af mörkum svo að fullnægja mætti þessari þörf fyrir dagvistarheimili, þ.e. byggingar, en við það er vitanlega það að athuga að það þýðir lítið að hafa dagvistarheimili og hafa hús ef starfsfólk fæst ekki til að vinna störfin þar. Ég hygg að við séum sammála um að orsökin til þess að ekki fæst starfsfólk er fyrst og fremst kjörin. Vafalaust særi ég einhvern upp í stólinn hérna með þeim orðum mínum en mér finnst það ekki stuðningur við baráttu fóstra fyrir bættum kjörum að leggja fram tillögu af þessu tagi sem hér er til umræðu þar sem mér finnst beinlínis felast í henni að við þurfum ekki að hafa svo vel menntað eða svo mikinn menntaðan starfskraft á þessum heimilum. Það dugi sem sagt alveg að mennta fósturliða, mennta fólk í eitt ár til þess að gegna þessum störfum. Halda hv. flm. og þeir fjölmörgu alþm. sem hér sitja og hlýða á mál mitt virkilega að þeir sem reka dagheimilin taki því ekki fegins hendi að fá nýja stétt, löggilta stétt fósturliða, svo að þeir þurfi ekki að greiða eins mikið fyrir þessa þjónustu? Það eru örfá önnur atriði sem hér hafa komið fram, m.a. það sem hv. 7. þm. Reykv. talaði um. Hann minntist á þá hugmynd sem oft hefur verið hreyft að dagvistarheimili séu rekin í tengslum við fyrirtæki og það má vissulega velta slíku fyrir sér. Ég hef rætt þetta við margar konur og sumar eru hlynntar slíku og benda á það öryggi sem í því felst að hafa börnin í öruggri gæslu nálægt sér, að geta látið ná til sín hvenær sem er ef eitthvað kemur fyrir og jafnvel hitt þau í hádeginu eða í hléum sem gefast frá störfum. En á hinn bóginn er svo það sjónarmið ákaflega sterkt að slík þjónusta sem bundin er við vinnustað geti verkað og hljóti í mjög mörgum tilvikum að verka sem fjötur, þ.e. fjötur við vinnustaðinn. Foreldrið er þá að sjálfsögðu bundið við þetta fyrirtæki til þess að hafa tryggt pláss fyrir barnið því að um leið og starfsmaður hættir störfum við fyrirtækið hlýtur barnið að missa sitt pláss og það er nú öryggið þegar allt kemur til alls. Á þessu eru sjálfsagt líka fleiri hliðar og þetta er ekki beinlínis mál sem þarf að ræða í tengslum við þetta þingmál sem er á dagskrá en auðvitað er ástæða til þess að ræða þessi mál öll í víðu samhengi. Tíma þingdeildarinnar er ekkert illa varið í slíka umræðu og samkvæmt dagskránni höfum við ekki annað að gera. Þess vegna finnst mér ekki síst að hv. flm. og sér í lagi hv. 1. flm. ætti að fagna öllum viðbrögðum og tækifærum til þess að ræða þetta mál. Ég vil ítreka það að ég vil að þessi mál séu rædd, umsagna verði leitað og málið skoðað frá öllum hliðum. En ég veit að það viðhorf sem ég hef túlkað hér er ekki einsdæmi og það er viðhorf sem á fyllilega rétt á því að heyrast og verða rætt eins og önnur viðhorf. Svo að ég ítreki það viðhorf sem ég er að túlka hérna svo að það fari ekkert á milli mála, því mér finnst óneitanlega nærri því eins og menn hafi misskilið það sem ég hef sagt, að mér finnst að við verðum að leggja áherslu á hlutverk fóstrunnar og að við megum ekki draga úr mikilvægi hennar starfa. Ég óttast það að ef við löggildum nýja stétt með minni menntun, sem mun að öllum líkindum fá lægri laun - ég sé ekki efni til annars - séum við e.t.v. að ráðast að fóstrustarfinu sjálfu. Hv. flm., og ég reyndar líka í máli mínu um daginn, minntust á það ófaglærða starfsfólk sem hefur bjargað málunum, bjargað þessu ófremdarástandi sem ríkir á dagvistarheimilum, og það hefur sannarlega unnið gott verk. Það er því miður ekki hægt að taka próf í ást á börnum en eins og hv. 7. þm. Reykv. tók fram hér áðan er hún vitaskuld mest um verð þegar um umönnun barna er að ræða og margt fólk getur vitanlega reynst hið besta starfsfólk þó að það hafi ekki hlotið löggilta menntun. Ég tel rétt að styðja og styrkja þá starfsemi sem þegar hefur verið nokkuð iðkuð, þ.e. að gefa þessu ófaglærða starfsfólki kost á námskeiðum til þess að auka færni og skilning á því sem um er að ræða. Ég held að það sé einfaldlega sú leið sem við þurfum að fara fremur en að löggilda nýja stétt. En ég ítreka enn og aftur að ég vil vitanlega láta skoða þessi mál og mér þykir það mikil ofætlan ef hv. flm. halda það að mín áhrif og okkar Kvennalistakvenna séu það mikil að við getum stöðvað þetta mál ef það verður niðurstaða allra þeirra sem leitað er til um umsagnir að þetta sé það besta fyrir börnin okkar. Verði sú niðurstaða af umfjöllun málsins mun ég beygja mig fyrir því. En með þetta eins og allt annað er það vitanlega samviskan sem ræður.



Herra forseti. Ég tek undir með hv. 7. landsk. þm. að hvoru tveggja því að það mætti ræða hér dagvistunarmál mikið meira en gert er. Og ég get m.a.s. tekið undir með hv. þm. í því líka að verkalýðsfélög hafa verið ákaflega slöpp í þessu og mættu skammast sín. Ekki ætla ég að undanskilja mig neitt í því en það tæmist nú oft og tíðum salurinn þegar ég held svipaðar ræður og skeð hefur hér og ég var að halda hér áðan. Vissulega er það rétt hjá hv. þm. að í þessum efnum eru uppi misjafnar skoðanir og engin ein endanlega löggilt skoðun og ég var aðeins fyrst og fremst að beina orðum mínum til þm. Kvennalistans ekki af því að ég haldi að þm. Kvennalistans móti afstöðu Alþingis í þessum efnum þó þær hafi verið nokkuð duglegar við að berjast í þessum málum, heldur bara af því að ég held að afstaða þeirra í þessum málum sé það jákvæð að það væri slæmt fyrir framgang málsins ef þær snerust þar í mót. Ég vil jafnframt þakka hv. þm. Ólafi Þórðarsyni fyrir ákaflega athyglisverða ræðu sem hann hélt. En það er þetta með löggildingu stétta og launabaráttu fóstra. Ég held að ég hafi þrisvar tekið fram að laun fóstra væru of lág og það væri óhjákvæmilegt að kjörin yrði að bæta. En þó það vanti svona eins og ég segi 600–900 fóstrur, þá hefur það ekki orðið til að bæta kjör þeirra svo að það virðist nú ekki vera einhlítt. Ég vil aðeins minna á að hjúkrunarkonur þetta er nú ekki að öllu leyti sambærilegt, þó er það mjög sambærilegt að öðru leyti-að hjúkrunarkonur voru mjög hatrammar, misjafnlega þó, í upphafi á móti sjúkraliðum og töldu að þarna væri verið að löggilda nýja stétt til þess að halda kjörum hjúkrunarfólks niðri, sérmenntaðra hjúkrunarkvenna eins og það hét þá. Reyndin hefur orðið sú að þorri sjúkrahúsa mundi nú algerlega stöðvast og ég held að sú menntun, sem þarna var tekin upp, hafi bjargað heilbrigðismálunum á sjúkrahúsunum að verulegu leyti, en það hefur ekki leyst úr hjúkrunarkvennaskortinum. Kjör þeirra hafa ekki versnað miðað við aðrar stéttir. Það eru ákveðnar stéttir sem verða illa út úr málum. En hér er ekkert verið að segja að það sé verið að löggilda nýja stétt. Hér er stétt sem er, ja, að fróðra manna yfirsýn svona um 70% af starfsfólki barnaheimila og það er aðeins verið að leggja til að þær fái ákveðna menntun. Forgangsréttur fóstra er til staðar. Það vantar 600–900 fóstrur, sjálfsagt mun sú tala vera hærri, það verður ekki leyst með fóstrum í bili. Það er til að bæta starf barnaheimilanna, gera þau hæfari til að annast börn og þarna held ég að við verðum að hafa í huga hvað kemur börnunum best. Og ég veit að hv. þm. hefur það að leiðarljósi. En þó að ég viðurkenni hennar skoðanir, og hún opnar fyrir það að það er sjálfsagt að ræða þetta í nefnd og skoða allar hliðar málsins, þá held ég að það væri ákaflega mikil skammsýni að vilja ekki veita yfirgnæfandi meiri hluta starfsliðs barnaheimila ákveðna menntun sem geri þær hæfari til starfa. Það er feikinóg rými fyrir nokkur hundruð fóstrur án þess að hreyfa við þessum stúlkum. Þar held ég að við séum sammála. Hv. þm. var að kvarta undan því að það hefði verið ráðist á þm. Kvennalistans fyrir baráttu í þessum málum. Ég held að sú barátta mætti vera meiri og ég held að hún mætti koma úr fleiri áttum og þökk sé allri baráttu í þessum efnum. Það er nefnilega verið að leika hér þúsundir barna nokkuð grátt vegna ástandsins í þessum málum. Ég held að þessar umræður sem hér hafa orðið séu til bóta. Aðeins fékk ég laust skot frá hv. þm. um að það væri ekki hægt að taka próf í ást á börnum. Ég skal að vísu viðurkenna að sjálfsagt er erfitt að ná einhverjum ástarmæli upp í það. En ég skil ekki og get ekki skilið að stúlka, sem hefur kannske sex ára starfsreynslu á barnaheimili, það er þetta óskýrða atriði, börn hænast að henni, hún á óvenjugott með að annast börn, mér dettur nú í hug kennslukonan sem Ólafur Þ. Þórðarson var að segja frá hér áðan, að hún sé útilokuð frá Fósturskólanum vegna þess að hún nær ekki 6 í dönsku. Það er rétt sem hv. 1. landsk. þm. sagði að meiri hluti námsefnis fer fram á dönsku í Fósturskólanum. Þá er mér spurn: Af hverju? Því í ósköpunum er ekki hægt að þýða meira af þessum kennslubókum? Að vísu er nokkuð skipt um bækur þarna, en skýringin er nú ekki sú nema að takmörkuðu leyti. Það hefur bara ekki verið lögð rækt við það. Vera má að það hafi verið skortur á fjármagni. Ég held að hluta af þessum bókum mætti mjög auðveldlega þýða og væri til bóta. Ég skal svo ljúka máli mínu. Ég endurtek það að ég tel þessa tillögu góða og ég legg áherslu á það að hún sé ekki svæfð í nefnd. Ég held að það séu allir, sem um þetta hafa rætt, því sammála. Og ég held að nefndin verði að skila áliti. Og eftir að þetta hefur verið rætt í nefnd eiga að liggja fyrir tillögur frá viðkomandi þingnefnd og þá á að afgreiða þetta mál. Hagur barna í þessu landi kallar á það. Síðan getum við haldið áfram í sambandi við dagvistarheimili. Þar er full þörf að taka víðar til hendinni. Það held ég að við séum öll sammála um.



Herra forseti. Ég vil þakka þeim hv. þm. sem hafa séð ástæðu til þess að taka þátt í umræðum um þetta mál og hef nú reyndar gert það, held ég, einu sinni áður að þakka fyrir það, og þakka líka fyrir frá því í fyrra. Ég verð að segja það að ég virkilega fagna því tækifæri sem þessi umræða hefur gefið þannig að hægt sé að horfa á málin frá öllum hliðum. Að sjálfsögðu geta allir haft sína skoðun á þessu máli og ég vil bara segja að það er vel. En það hlýtur eðli málsins samkvæmt að vera skylda mín sem 1. flm. þessa frv. að leiðrétta augljósar rangfærslur og ranghugmyndir um það. Það liggja síður en svo nokkur sárindi að baki þó svo ég leyfi mér slíkt. Það þýðir auðvitað ekkert að tala um aukningu á dagvistarheimilum í sambandi við þetta frv. á meðan við vitum að það fæst ekki starfsfólk, hvorki með menntun né menntunarlaust, og nú síðast eru allar fóstrur að segja upp frá 1. nóv. Þær fóstrur sem ég hef átt viðræður við, og ég er búin að segja þetta reyndar áður við þessa umræðu, þeim finnst í raun og sannleika að það mundi að vissu leyti verða kjarabót fyrir þær ef það fengist bætt aðstaða á dagvistarheimilunum, og bætt aðstaða skapast m.a. með því að það verði ekki um stöðugan gegnumgang af fólki að ræða. Það rétt byrjar og svo hættir það vegna þess að það finnur sig ekki í þessu starfi og það hefur ekki hæfileika eða getu til þess að gegna þessum störfum. Ég verð að segja það einnig og enn og aftur að nákvæmlega sömu rökum, sem hér hefur verið beitt gegn þessu frv., var beitt gegn stofnun sjúkraliðaskóla á sínum tíma. Það kom reyndar fram í máli hv. síðasta ræðumanns og hann rakti það mál mjög vel. Það hefur sýnt sig í dag að það er full þörf á þessum skóla og þessi starfsstétt hefur fyllilega sannað gildi sitt. En í sambandi við orð hv. 7. landsk. þm. um það að ég væri e.t.v. sem 1. flm. eitthvað hrædd um að hv. þm. Kvennalistans gætu stöðvað málið, þá er það ekki þess vegna sem ég vil leiðrétta ranghugmyndir um þetta mál, heldur vegna þess að mér finnst leitt til þess að vita að þær skuli stöðugt, eða réttara sagt þessi eini hv. þm. svo að ég hafi þetta ekki í fleirtölu, klifa á sömu hugsanaskekkjunni varðandi þetta mál, þ.e. að hugmyndin að þessu frv. sé sú - sem hún er alls ekki - að fósturliðum sé ætlað að taka yfir störf fóstra. Það er síður en svo.

Ég efast ekki um að hugmynd ykkar er önnur, en ég óttast það.

Já, en hún er það sem sagt ekki og örugglega verður hún það ekki, ekki frekar en að sjúkraliðar hafa ekki tekið yfir störf hjúkrunarkvenna fram að þessu.