Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það hefur farið mjög í vöxt undanfarinn áratug, að veittar væru ríkisábyrgðir vegna lána til margvíslegra framkvæmda. Oft eru þessar ábyrgðir nauðsynlegar til þess að hrinda málum áleiðis, og þeir aðilar, sem hafa notið slíkra ábyrgða, eru margvíslegir. Það eru bæjar- og sveitarfélög, það eru samvinnufélög, hlutafélög, útgerðarfélög, einstaklingar. En um leið og viðurkennt er, að í mörgum tilvikum hefur verið og er og verður nauðsynlegt að veita ríkisábyrgðir til þess að tryggja framgang nauðsynjamála, þá er hitt þó ljóst, að þessi mál hafa verið að komast í algera óhæfu, hreinar ógöngur að undanförnu, og ber þar margt til. Sumpart hefur ekki verið nægileg aðgæzla höfð og fyrirhyggja, þegar veittar voru slíkar ábyrgðir, ekki rannsakað nægilega, hvort það fyrirtæki, sú framkvæmd eða það mannvirki, sem átti að veita ríkisábyrgð fyrir, var nægilega grundvallað, hvort það var möguleiki á því, að það gæti staðið undir slíkum lánum, borið sig. í öðru lagi hefur þess stundum ekki verið gætt að fá nægar tryggingar fyrir slíkum, ríkisábyrgðum. Enn fremur hefur eftirlit ekki verið nægilegt stundum með því, hvernig þessi starfsemi, sem ríkið þannig tók ábyrgð á, gengi eða henni væri stjórnað. í stuttu máli hafa Því ábyrgðir hlaðizt upp, sem fallið hafa á ríkissjóð. Árið 1957 var í fjárl. gert ráð fyrir, að þessar ábyrgðir, sem féllu á ríkissjóð vegna vanskila, mundu nema um 18 millj. kr., en reyndust vera 21. Árið 1958 var í fjárl. gert ráð fyrir 20 millj., þær urðu 24. Árið 1959 var gert ráð fyrir 20 millj., þær urðu 29. Árið 1960 var gert ráð fyrir 35 millj. í fjári., urðu 50 millj. Árið 1961 var gert ráð fyrir 38 millj. í fjárl., en urðu um 30 millj. Þessar ábyrgðir, sem fallið hafa á nú á síðasta ári eða tvö síðustu ár, eru teknar áður en núv. stjórn tók við störfum, og skal ég ekki rekja hér sérstaklega orsakir þessara vanskila. En ein af orsökunum, sem okkur öllum þdm. er kunnugt um, er að sjálfsögðu hinir miklu örðugleikar, sem togaraútgerðin hefur átt við að stríða í 2–3 undanfarin ár. Það var auðvitað ljóst, að hér þurfti að taka í taumana og gera sérstakar ráðstafanir, til Þess að svo héldi ekki áfram. Þess vegna var samið frv. til laga um ríkisábyrgðir og lagt fyrir Alþingi í fyrra, og var það afgr. sem lög nr. 37 frá 29. marz 1961. Tilgangur þeirra var sá að skapa meiri festu og aðhald, bæði um veitingu ríkisábyrgða, eftirlit með þeim og ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir vanskil og forða ríkissjóði, ef unnt væri, frá slíkum áföllum. Í fyrsta lagi var sú breyting gerð með lögunum, að ríkisábyrgð skyldi aldrei heimilt að veita, nema lagaheimild væri fyrir hendi, en það fól í sér, að ekki er heimilt að veita ríkisábyrgð með þingsályktun. Í öðru lagi var sú gagnger breyting gerð á, að ef ríkisábyrgð væri veitt, skyldi meginreglan vera einföld ábyrgð, en ekki sjálfsskuldarábyrgð. í þessu felst meginmunur, Þar sem sjálfsskuldarábyrgðin felur það í sér, að ef lántaki stendur ekki í skilum, getur lánveitandinn umsvifalaust gengið að ábyrgðaraðilanum, þ.e.a.s. ríkissjóði í þessu tilfelli, en ef ábyrgðin er einföld, verður lánveitandinn fyrst að reyna að innheimta kröfuna hjá lántaka og því aðeins, að staðreynd sé, að hann geti ekki staðið í skilum, er unnt að krefjast greiðslu af ábyrgðaraðilunum. Fram að þessu höfðu ríkisábyrgðir yfirleitt verið sjálfsskuldarábyrgðir, og var sú reyndin orðin í mjög mörgum, ég vil ekki segja flestum tilvikum, en mjög mörgum, að lánveitandi, ef vanskil urðu, gerði ekki einu sinni tilraun til Þess að innheimta hjá skuldaranum sjálfum, heldur sneri sér beint að ríkissjóði. Stundum var jafnvel komið svo, að lántaki taldi ekki hvíla á sér neinar sérstakar skyldur til þess að annast vaxta- og afborganagreiðslur af lánum, sem ríkissjóður var í ábyrgð fyrir, ríkissjóðurinn gæti séð fyrir því. Þessi breyting úr sjálfsskuldarábyrgð í einfalda ábyrgð, - það tekur auðvitað alllangan tíma að koma henni í framkvæmd, því að Þær sjálfsskuldarábyrgðir, sem áður voru veittar, halda að sjálfsögðu gildi sínu áfram. Hins vegar er þessi breyting þegar farin að hafa nokkur áhrif og á þó eftir að hafa miklu meiri áhrif síðar. Í Þriðja lagi var svo ákveðið í þessum ríkisábyrgðalögum, að ef aðili, sem óskaði eftir ríkisábyrgð, stóð í vanskilum eða óbættum sökum við ríkissjóð, skyldi ekki heimilt að veita honum nýja ríkisábyrgð. nema samið yrði um þá fyrri skuld eða hún greidd. Í Þriðja lagi var svo ákveðið, að hver, sem ríkisábyrgð fengi, skyldi greiða visst áhættugjald í ríkissjóð. Var það 1% af einfaldri ábyrgð, en 11/2% fyrir sjálfsskuldarábyrgð. Þá er gert ráð fyrir því í I., að einhver ríkisbankanna yrði fenginn til aðstoðar ríkissjóði varðandi veitingu ríkisábyrgða, eftirlit með starfsemi Þeirra, sem ríkisábyrgð fengju, o.s.frv. Og loks var svo ákveðið, að gengið skyldi í Það að gera hreint fyrir dyrum varðandi eidri vanskil, að fulltrúar frá fjvn. skyldu athuga allar þær ábyrgðir, sem á ríkissjóð hefðu fallið. og gera tillögur um það til fjmrh., hvernig með skyldi fara. Var svo ákveðið í l., að því aðeins mætti fella niður skuld eða hluta af skuld, að fjvn. mælti einróma með Því, mælti einróma með eftirgjöf, og hafa fulltrúar fjvn. ásamt fulltrúum fjmrn. lagt í Þetta mikla vinnu og skilað síðan tillögum með meginatriðum, þar sem gert er ráð fyrir að gera tillögur um, hvernig skuli afgreiða þessi mál. í einstaka tilvikum er gert ráð fyrir eftirgjöf, þó eru það tiltölulega lágar upphæðir, en oftast eru gerðar tillögur um það, að þessar kröfur skuli endurgreiddar ríkissjóði á vissu árabili, þetta frá fimm, átta, tíu árum eða jafnvel nokkru fleiri árum, ásamt hóflegum vöxtum. Um þessar tillögur hefur orðið alger samstaða hjá þessum fulltrúum. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, frv. til laga um ríkisábyrgðasjóð, er í rauninni framhald af hinu fyrra frv., sem lögfest var í fyrra um ríkisábyrgðir, og meginefni þess er það, að stofna skuli sérstakan sjóð, er nefnist ríkisábyrgðasjóður. í 2. gr. frv. er kveðið á um stofnfé hans, og er það í þrennu lagi. Það er í fyrsta lagi, að gengishagnaður af útflutningsbirgðum, sem samkv. 6. gr. brbl. frá 3. ágúst s.l. skyldi að nokkru renna til þess að létta af ríkissjóði áföllnum ríkisábyrgðum, skuli renna sem stofnfé til ríkisábyrgðasjóðsins. í öðru lagi, að áhættugjaldið, sem ákveðið er í l. frá í fyrra, 1% og 11/2%, það sem Þegar hefur goldizt, skuli einnig telja stofnfé sjóðsins. Og í þriðja lagi skuli afhenda sjóðnum kröfur eða framkröfur, sem ríkissjóður á, vegna þess að hann hefur orðið sem ábyrgðaraðili að greiða kröfur, enn fremur þær kröfur, sem hafa af því, að ríkissjóður hefur ekki tekið ábyrgð á greiðslu, heldur sjálfur tekið lán og endurlánað Það, en vanskil hafa orðið af hálfu lántaka. Og loks er svo heimilað að afhenda sjóðnum kröfur, sem stafa af Því, að vanskil hafa orðið á lánum, sem hafa verið veitt beint úr ríkissjóði. Þetta er stofnfé sjóðsins, eins og segir í 2. gr. Tekjur sjóðsins eru svo taldar í 3. gr. Það er í fyrsta lagi, að áhættugjald, sem hér eftir verður goldið, skuli renna í ríkisábyrgðasjóð, en ekki í ríkissjóð. í öðru lagi fé, sem endurgreiðist samkvæmt Þeim kröfum, sem nefndar voru áður samkv. 2. gr. Og í þriðja lagi framlög, sem ákveðin verði í fjárl. hverju sinni, eftir því sem sjóðurinn þarf á að halda. Í 4. gr. er svo ákveðið, að úr ríkisábyrgðasjóði skuli greiða kröfur, sem fallið hafa á ríkissjóð eftir 1. jan. 1961 vegna ábyrgða, sem hann hefur tekizt 4 hendur, og sama gildir um kröfur, sem fallið hafa á ríkissjóð eftir sama tímatakmark fyrir vanskil á lánum, sem ríkissjóður hefur tekið og endurlánað. Þar sem gert er ráð fyrir, að gengishagnaðurinn, sem til hefur fallið á árinu 1961, auk Þess sem greiðist svo inn á árinu 1962, skuli verða stofnfé sjóðsins, Þá er talið eðlilegt, að sjóðurinn taki einnig að sér að greiða Þær ábyrgðarkröfur, sem féllu á ríkissjóð á s.l. ári. Það eru nokkur meginrök, sem liggja til Þess, að Þetta frv. hefur verið samið og lagt hér fram. í fyrsta lagi er talið eðlilegt að losa þessi mál út úr sjálfum ríkissjóðnum. Það er ekki eðlilegt að telja með í venjulegum rekstri eða starfsemi ríkissjóðsins Þessi ábyrgðarlán eða vanskil, sem á hann falla og, eins og reynslan sýnir og ég gat um, er ákaflega erfitt og í rauninni ógerningur að áætla fyrir fram. í fyrsta lagi er eðlilegt að losa Þetta út úr ríkissjóðnum sjálfum og afhenda Þetta verkefni sérstökum sjóði. Að sjálfsögðu er óhjákvæmilegt, að ríkissjóðurinn verður að bera ábyrgð á fjárreiðum ríkisábyrgðasjóðsins, og Þess vegna er ákvæðið í 3. tölul. 3. gr., þar sem gert er ráð fyrir, að framlag, sem áætlað er eða verður í fjárl., skuli greiða sjóðnum eftir því, sem á Þarf að halda. í Þessu felst Það, að ef ríkisábyrgðasjóður eftir árið Þarf ekki á öllu Því framlagi að halda, sem ætlað er í fjárl., þarf ekki að greiða það allt úr ríkissjóði. Ef hins vegar ríkisábyrgðasjóðurinn þarf á meira fé að halda eitthvert ár en áætlað er í fjárl., er að sjálfsögðu óhjákvæmilegt, að það verði greitt umfram fjárlög. Þetta leiðir af þeirri ábyrgð, sem ríkissjóður samkv. 1. gr. ber á fjárreiðum sjóðsins. Til viðbótar þessu sjónarmiði, að losa þessi vanskila- og ábyrgðamál út úr sjálfum ríkissjóðnum, er svo gert ráð fyrir, að einhverjum ríkisbankanna, - og ég vil taka fram, að þá er gert ráð fyrir Seðlabanka Íslands, - verði falinn sjóðurinn til umsjár, og einnig gert ráð fyrir því, að sá hinn sami banki verði til aðstoðar ríkissjóði, eftir því sem ríkisábyrgðalögin í fyrra gera ráð fyrir, og þá sérstaklega verði þau skuldabréf, sem nú verða á næstunni útgefin og undirskrifuð í samræmi við tillögur fulltrúa fjvn. og fjmrn., afhent ríkisábyrgðasjóðnum og þar með Seðlabankanum til innheimtu. Og kem ég þá að þriðja atriðinu, sem er einnig eðlilegt, og það er, að banka verði faldar þessar kröfur til innheimtu. Það er eðlilegra en að fjmrn. sjálft standi í slíkum innheimtuaðgerðum, enda er enginn vafi á því, að það mun gefa betri raun. Loks má geta þess í sambandi við gengishagnaðinn, sem gert var ráð fyrir að rynni að verulegu leyti til þess að standa undir áföllnum ríkisábyrgðum, að það ákvæði í brbl. frá í sumar hefur stundum verið skýrt og túlkað þannig, að ríkissjóður hafi hrifsað til sin þennan gengishagnað, og þá sleppt því viðbótarákvæði, að þetta fé má eingöngu nota til þess að létta ríkisábyrgðum eða vanskilakröfum af ríkissjóði. Það þykir rétt, að það liggi alveg hreint fyrir, að þessi gengishagnaður renni alls ekki í ríkissjóð, heldur í þennan sérstaka sjóð, sem hefur það verkefni að standa undir þessum áföllnu ábyrgðum. Til skýringar því, hversu alvarleg þessi ríkisábyrgðamál eru orðin, má geta þess til viðbótar, að útlagt fé vegna ríkisábyrgða er nú orðið samtals um 265 millj. kr. Ég vænti þess, að þetta frv. fái góðar undirtektir í hv. þd. og hljóti samþykki hv. Alþingis, og það er skoðun mín og sannfæring, að þegar þessi lög eru komin til viðbótar lögunum frá í fyrra um ríkisábyrgðir, þá muni fara að stefna í betra og bjartara horf með ríkisábyrgðirnar en verið hefur nú undanfarið. Ég legg svo til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég geng út frá því, að sú tillaga, sem fram hefur komið um að vísa máli þessu til fjhn., verði samþ. og af því að ég á sæti í þeirri n., fæ ég tækifæri þar væntanlega til þess að ræða þetta frv. í einstökum atriðum. Hins vegar vildi ég nú segja um það nokkur orð, áður en það fer til nefndar. Ræða hæstv. fjmrh. gaf tilefni til þess, að minnzt væri á mál, sem var mjög til umr. hér í fyrra í sambandi við afgreiðslu frv. um ríkisábyrgðir, en það er eðli ríkisábyrgða og þá sérstaklega það, sem ég hef haldið fram, að ekki sé rétt að setja bankasjónarmið yfir þessa starfsemi ríkisins, sem er hjálpar- og stuðningsstarfsemi við atvinnulífið og framfarirnar í landinu til þeirra aðila, sem hafa ekki efni á því, þó að þeir hafi ríkan vilja, að tryggja á sama hátt og tryggja þarf við banka. Þessi starfsemi er þátttaka ríkisins í uppbyggingu atvinnulífsins og þar af leiðandi í sjálfu sér allmikið frábrugðin starfsemi bankanna. En þó að ræða hæstv. ráðh. gæfi tilefni til þess að taka upp aftur eitthvað úr umr. frá því í fyrra um frv. um ríkisábyrgðir, ætla ég nú ekki að gera það, heldur snúa mér að þessu frv., eins og það nú liggur fyrir. Ég get ekki séð, að yfir því sé mikil birta né umbótatíbrá, þó að hæstv. fjmrh. segðist vona, að það mundi birta til í þessum málum, þegar búið væri að koma þeim fyrir á þann hátt, sem frv. gerir ráð fyrir. Oft er talað um offramleiðslu í lagasetningu. Nýlega var kveðið: Taka að flókna málin mjög, menning gölluð veldur. Alltaf bætast lög á lög, lög, sem enginn heldur. Enginn vafi er á því, að Alþingi á að gæta hófs í lagasetningu, unga ekki út óþörfum lagabálkum. Menn hætta að virða lög, ef þeir reka sig á, að ýmis þeirra eru bara tildur og pappírsgögn, óþörf að mestu eða máske stundum öllu. Ég sé ekki betur en frv. þetta sé egg, sem vægast sagt sé mjög vafasamt að Alþ. eigi að unga út og gera að lögum. Mér sýnist efni frv. þannig í heild, að lagasetningin sé óþörf og þess vegna tildur. Mér sýnist hér vera um það helzt að ræða að halda sérstakan reikning yfir allt, sem lýtur að ríkisábyrgðum, töp af þeirra völdum og fé, sem ráðstafað er til að greiða þau, svo og fé, sem endurheimtist frá réttum aðilum síðar fyrir útlagðar ábyrgðir. Þetta er nánast bókhaldsatriði og fyrirkomulag, sem ráðherra getur haft í hendi sinni án lagasetningar. Hvers vegna að vera þá með þennan fyrirgang, setja sérstök lög og mér liggur við að segja: látast stofna sjóð? Mér liggur við að segja Það: látast stofna sjóð. Ef við breytum í gamni og alvöru heiti frv. og köllum það frv. til laga um ríkisábyrgðareikning og hagræðum orðalagi frv. svo í samræmi við það, verður ljóst, að hér er um lítið annað að ræða en sérreikning ríkisábyrgða og hvað skuli á hann færast til tekna og gjalda. Formsins vegna virðist mér við fljótan yfirlestur a.m.k. ekkert til fyrirstöðu Þessu bókhaldi eftir ákvörðun ráðherra án sérstakrar lagasetningar, ekki sízt þegar athuguð eru lögin, sem hann vitnaði til áðan um ríkisábyrgðir og sett voru á síðasta Alþ. Í þeim lögum segir t.d., með leyfi hæstv. forseta, í 4. gr.: „Áhættugjald það, sem greitt verður samkv. l. og 2. mgr. þessarar gr., skal geymast á sérstökum reikningi. Má einungis nota fé þetta, eftir því sem til vinnst, til þess að greiða ábyrgðarkröfur, sem á ríkissjóð kunna að falla, svo og kostnað við framkvæmd laga þessara. Nú endurgreiðist skuld, sem greidd hefur verið af framangreindum reikningi, og skal þá hið endurgreidda fé lagt í reikninginn.“ Hér eru fullkomin fyrirmæli um það, að þetta fé, sem ræðir um í frv., skuli vera á sérstökum reikningi. í þessum lögum, sem afgreidd voru í fyrra, er heimild til að fela einhverjum ríkisbankanna að vera fjmrn. til aðstoðar. Ekki þarf nýja lagaheimild til þess, og þar er ráðherra líka heimilað að setja nánari ákvæði með reglugerð um þessi mál. Lítill vafi er á því, að ráðh. hefur þar með, án þessarar fyrirhuguðu lagasetningar, heimild til að skipa þessum reikningshaldsmálum með reglugerðarákvæðum, ef þeirra þyrfti þá einu sinni með. Hér virðist mér þess vegna verið að setja lög á lög ofan alveg að þarflausu. Ég sé ekki betur. Þetta er nóg um það. En svo skal vikið að frv. frá öðru sjónarmiði um stund. Samkv. 2. gr. frv., sem er um stofnfé, segir: „Stofnfé ríkisábyrgðasjóðs er sem hér segir: 1. Gengishagnaður, sem samkv. 2, mgr. 7. gr. I. nr. 80 3. ágúst 1961 á að renna til ríkissjóðs.“ Það er fyrsta stofnframlagið. ríkisstj. felldi gengi íslenzku krónunnar í sumar sem leið. ríkisstj. sagðist gera það til þess að koma í veg fyrir röskun á efnahagslífi af völdum þeirra nýju samninga, sem verkamenn og vinnuveitendur höfðu gert með sér Þá. Vitað er, að þetta var yfirskinsástæða. Gengisfellingar þessarar þurfti ekki með vegna röskunar sökum kauphækkananna. Gengisfellingin var gerð sem hefndarráðstöfun, eins og oft hefur verið sagt, gerð til að sýna, að ekki þýddi fyrir verkamenn og vinnuveitendur að gera samninga nema með leyfi ríkisstj. Enn fremur var gengisfellingin höfð svo mikil, að hún lappaði upp á göt, sem voru að koma á viðreisnarskip ríkisstj. Beint í ríkissjóð þótti vissara að fá t.d. upphæð þá. sem frv. ætlast nú til að verði fyrst og fremst stofnfé í þessum væntanlega ríkisábyrgðasjóði. í gengisfellingarlögunum er talað um, að það eigi að vera til að létta byrðar ríkissjóðs vegna áfallinna ríkisábyrgða í þágu atvinnuveganna. Nú er mér spurn: Er í frv. gert nokkurt ráð fyrir því, að ríkisábyrgðir, sem á falla, verði flokkaðar eftir því, hvort þær eru beint í þágu atvinnuveganna eða annarra framkvæmda? Ég sé ekki fyrir mitt leyti, að alltaf sé svo eðlilegt og beint samband þarna á milli, að réttmætt hafi verið að gera þessa ráðstöfun til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð. Sagt er, að þessi upphæð, sem þannig hafi komið og muni koma, muni vera um 120–140 millj, í sambandi við gengisfellinguna er margfaldur ágreiningur um þessa fjáröflun ríkisstj. Sá ágreiningur er enn ekki útkljáður, því að brbl. um gengisfellinguna hafa enn ekki verið samþ. á Alþ. Þessi ágreiningur hlýtur að ná til þessa frv. um ríkisábyrgðasjóð, sem hér liggur fyrir. Líklega er þetta fé, sem ríkisstj. hellti yfir sig með gengisfellingunni, Það, sem veldur því, að þetta frv. er samið og lagt fram. Hæstv. fjmrh. er þannig settur, að honum hefur þótt féð fara illa í vasa til lengdar, eins og það lá um áramótin. Annars var það ekki ónýtt fyrir hæstv. ríkisstj. um áramótin, þegar hún var þá með sitt sjónarspil um mikinn og góðan árangur efnahagsaðgerða sinna á árinu. Það er orðið algengt, að unglingar skjóti bragandi flugeldum í loft upp til hátíðabrigðis um áramótin. Þessir eldar skreyta loftin ýmsum litum stundarkorn í senn, dofna fljótlega að vísu og deyja út. Ríkisstj. skreytti loftin umhverfis sig og yfir höfðum sér um áramótin með nokkurs konar flugeldum. Það voru áramótaávörp og útvarpsfréttir um ágæta útkomu af verkum hennar. Þetta bragaði um stund af áróðursáhuganum, skemmti eyrum og augum ýmissa áhorfenda, en dó svo út og hvarf inn í myrkur veruleikans eins og ljós æskumannanna, sem eru að skjóta þeim til hátíðabrigðis um áramótin. Stærsta flugeldaskrautið og flugeldaskrumið hjá hæstv. ríkisstj. var, að hlaupareikningur ríkisins við Seðlabankann væri með, minnir mig, 39 millj. kr. innstæðu eða Þar um bil. Þetta hefði aldrei, a.m.k. ekki um óralangan tíma, skeð. Svona væri útkoman í ríkisbúskapnum nú. En þessi fagurliti flugeldur dofnaði og dó út í skammdegismyrkrið, þegar vitnaðist, að þarna hafði gengishagnaðurinn verið notaður í sjónarspilið. Hann hafði runnið inn í reksturinn á árinu, þó að hann væri utan fjárlaga og ætti vitanlega að liggja fyrir utan eftir öllu eðli málsins. Nú er komið með þennan ógeðuga gengisfellingarfeng eftir auglýsingarnotin af honum um áramótin og búið til utan um hann lagafrv., sem að mínu viti er alveg óþarft, nema kannske til auglýsinga að einhverju leyti handa ókunnugum. Auðvitað er alveg eins hægt að leggja þennan seðlabunka inn í ríkisábyrgðareikning eins og í ríkisábyrgðasjóð. Vill nú ekki hæstv. fjmrh., sem er ríkur af smekkvísi, hætta við að baeta þessum lögum að óþörfu ofan á lögin um ríkisábyrgðir og draga frv. til baka? Ég spyr við þessa 1. umræðu.



Herra forseti. Ég mun nú ekki ræða almennt um ríkisábyrgðir, enda þótt ræða hæstv. fjmrh. gæfi nokkurt tilefni til þess, þar sem ræða hans fjallaði ekki síður um ríkisábyrgðir almennt og þann vanda, sem hann taldi að af Þeim hefði risið, heldur en um það frv., sem hér liggur fyrir um stofnun sérstaks sjóðs, sem kallaður er ríkisábyrgðasjóður. Það er sjálfsagt, að ríkissjóður verður að greiða þær ábyrgðarskuldbindingar, sem á hann falla, og með einhverjum hætti verður auðvitað að afla fjár til að standa undir þeim útgjöldum, og einhver töp vegna ríkisábyrgða eru sjálfsagt alltaf óhjákvæmileg, enda þótt skynsamleg beiting ábyrgðarheimilda og aðhald um innheimtu geti dregið nokkuð úr áhættu ríkissjóðs. Mörgum mun nú fljótt á litið finnast eðlilegt, að útgjöldum, sem af ríkisábyrgðum spretta, sé jafnað niður með sama hætti og öðrum ríkisútgjöldum, þ.e.a.s. að tekna til að mæta þeim útgjöldum sé aflað með sams konar hætti og ríkistekna yfirleitt, þar sem það verður að teljast mjög hæpið, eins og hér hagar til, að innheimta sérstök áhættugjöld af aðalskuldurum eða þeim, sem ábyrgðin er veitt, enda þótt horfið hafi verið að því ráði hér að nokkru leyti, eins og kunnugt er, með ríkisábyrgðalögunum. Það getur sjálfsagt verið skynsamlegt út af fyrir sig að leggja til hliðar einhverjar fjárhæðir í þessu skyni, til þess að mæta töpum vegna ríkisábyrgða. En hitt er annað mál, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. (KK) hefur nú nokkuð vikið að, hvort ástæða sé til - og ég vil nú bæta við, hvort skynsamlegt sé - að fara að stofna sérstakan sjóð í þessu skyni, svo sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Það er mikil spurning, eins og hv. síðasti ræðumaður sýndi fram á, hvort það er ekki óþarfaumstang, og það er enn fremur að mínu viti nokkur spurning, hvort slíkt fyrirkomulag getur ekki einmitt verkað öfugt við þann tilgang, sem sagður er búa að baki þessu frv., sem sé hvort slíkt fyrirkomulag getur ekki jafnvel ýtt undir kæruleysi hjá skuldurum, Þ.e.a.s. þegar þeir vita, að það er búið að stofna sérstakan sjóð til að greiða ríkisábyrgðarskuldir. Getur ekki slíkt, ef um raunverulegan sjóð er að tefla, gefið þeim hugsunarhætti undir fótinn, að dálítil vanskil komi ekki að sök, Þar sem hvort eð er sé kominn á fót sérstakur sjóður til þess að standa undir þvílíkum kröfum og skuldum, sem á ríkissjóð falla? Og er það ekki hugsanlegt, að það hafi sín áhrif á kröfuhafana, þegar þeir vita af slíkum sérstökum sjóði til þess að standa undir þessum skuldum, þrátt fyrir einföldu ábyrgðina, sem nú hefur verið tekin upp og vitaskuld dregur eitthvað úr þessari hugsanlegu áhættu. Þótt ég geti nú ekki varizt því, að þvílíkar hugsanir vakni í mínum huga við fljótlega athugun á frv. þessu, þá er ég þó á þessu stigi ekkert á móti því, að þetta frv. eða sú aðalhugmynd, sem í því feist, þ.e.a.s. hugmyndin um stofnun sérstaks sjóðs í þessu skyni, fari til n. og sé þar athuguð. Það kann að vera, að eitthvað það komi fram við þá athugun, sem breyti þeirri skoðun, sem vaknar hjá manni við fyrsta yfirlestur þessa frv., að það sé nú ekki ýkjamikil ástæða til þessa frv. og að það breyti ekki í raun og veru svo miklu frá því ástandi, sem nú er, að því þó fráskildu, sem ég mun koma að síðar, er stofnfé varðar, en það er, eins og þetta frv. ber með sér, að ríkissjóður er auðvitað ekki og verður auðvitað ekki leystur undan þeim ábyrgðum, sem á honum hvíla, og það verður eftir sem áður og alveg eins og hingað til að áætla á fjárlögum hvert ár ákveðna fjárhæð í því skyni, til að mæta töpum vegna ríkisábyrgða. Það er því ekki hægt að segja, að þessi mál séu með þessu tekin út úr fjári., enda verð ég að telja það vafasama röksemd, sem hæstv. ráðh. vildi halda fram sem einni höfuðástæðunni fyrir flutningi þessa frv., að það væri eðlilegt að losa ríkissjóð sjálfan undan þessu eða út úr þessu, og að því er manni skildist, þá beina þessum málum meir út af fjárl. en verið hefur. Fjárlögin eiga að sjálfsögðu að sýna sem gleggsta mynd af allri afkomu ríkissjóðs, og því er einmitt eðlilegt, að þau gefi jafnan glögga mynd af þessum þætti málanna, alveg eins og öðrum fjármálum ríkisins. Sem sagt, ég tel rétt, að þetta sé athugað í þn. rækilega, og má vera, að þar verði þá lögð fram einhver sterkari rök fyrir flutningi frv. En það er sjálfsagt að taka undir það, að það sé æskilegt að mynda þær reglur um ríkisábyrgðir, sem sporni við því, að ríkissjóður verði fyrir óeðlilegum töpum af ríkissjóðsábyrgðum. Hitt er svo annað mál, sem ég skal þó ekki fara nánar út í hér við umr. um þetta frv., að af öðrum ástæðum má ekki sníða ríkisábyrgðunum of þröngan stakk. Um það, hvernig fyrirkomulag skuli þess vegna vera á þeim, geta verið skiptar skoðanir, eins og kom fram, þegar rætt var um ríkisábyrgðirnar hér á sínum tíma. Hvað sem því líður, get ég ekki komizt hjá því að gera á þessu stigi málsins ákveðna athugasemd við Þá stofnfjárútvegun, sem sjóðsstofnunin er reist á í þessu frv., þ.e.a.s. við þann póst stofnfjárins, sem mér skilst að sé kjarninn í stofnfénu samkv. þessu frv. Skv. 2. gr. frv. er stofnfé ríkisábyrgðasjóðs fyrst og fremst gengishagnaður, sem skv. 2. mgr. 6. gr. laga nr. 80/1961 átti að renna til ríkissjóðs, til þess, eins og þar er orðað, að létta byrðar ríkissjóðs vegna áfallinna ríkisábyrgða í þágu atvinnuveganna. Hvaða fjármunir eru það, sem hér er um að ræða? Svar við þeirri spurningu er að finna í 6. gr. þeirra laga, sem ég nefndi áðan, brbl. nr. 80/1961. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þá er skilað er til banka gjaldeyri fyrir útfluttar afurðir, framleiddar á tímabilinu 16. febr. 1960 til 31. júlí 1961, skal hann greiddur útflytjanda á því gengi, er gilti fyrir 4. ágúst 1961. ríkisstj. kveður nánar á um, hvaða afurðir falla undir ákvæði þessarar málsgr., og eru ákvarðanir hennar þar að lútandi fullnaðarúrskurður. Mismunur andvirðis skilaðs gjaldeyris á hinu eldra gengi og andvirðis á hinu nýja gengi skv. 1. mgr. skal færður á sérstakan reikning á nafni ríkissjóðs í Seðlabankanum. Skal nota féð á þessum reikningi til greiðslu gengistaps vegna skuldar ríkissjóðs við Greiðslubandalag Evrópu og Evrópusjóðinn, ef það fé, er verður til ráðstöfunar skv. ákvæðum 1. gr., nægir ekki til þess. Af fé af þessum reikningi skal enn fremur greiða 2/3 hluta útflutningsgjalds af sjávarafurðum framleiddum á tímabilinu 16. febr. 1960 til 31, júlí 1961, sbr. 2. málsl. 1, mgr. 7. gr. laganna Að öðru leyti skal fé þetta notað til að létta byrðar ríkissjóðs vegna áfallinna ríkisábyrgða í þágu atvinnuveganna.“ Þessi lög, nr. 80/1961, eru brbl., eins og kunnugt er. Þau voru lögð fyrir Nd. og eru þar enn. Þau hafa því enn ekki komið til kasta þessarar hv. d. og ekki verið rædd hér. Þetta er þess vegna fyrsta tilefnið, sem gefst hér, þ.e.a.s. í þessari hv. d., til þess að gera athugasemdir við þetta ákvæði brbl. 80/1961, og ég vil ekki láta það tækifæri fara hér fram hjá mér ónotað. Ég vil nú fyrst segja Það> að mér finnst það að fara nokkuð aftan að siðunum að leggja þetta frv. fram hér og ætlast til, að með því sé þessi póstur, sem Alþ. er ekki enn búið að samþ. í þessum brbl., sem að vissu leyti mega Þó kallast undirstöðulögin undir þetta frv., sem hér er lagt fram, og Alþ. sem sagt langt frá því enn er búið að leggja blessun sína yfir þennan tekjupóst, sem nú er ætlazt til, að með þessu frv. sé lögfestur sem stofnfé og það aðalstofnfé þessa sjóðs. Það er m.ö.o. eðlilega enn þá alveg óvíst, hver örlög þessa ákvæðis í brbl. frá 1961 verða. Alveg án tillits til þess á að samþ. það í öðrum lögum sem stofnfjárframlag í tiltekinn sjóð. Ég er ekki að segja, að þetta geti ekki staðizt, en heldur finnst mér það óviðkunnanlegt. Hvað er þá nánar að segja um þessa fjártöku skv. 6. gr. laga nr. 80/1961? Með 6. gr. þeirra laga er verðhækkun, sem varð 4. ágúst s.l. á útflutningsafurðum tiltekinna framleiðenda, gerð upptæk í ríkissjóð. Sú verðhækkun stafaði að vísu af gengisbreytingu. Venjuleg og viðurkennd eignaupptökuskilyrði eru hér ekki fyrir hendi, og sú eignataka, sem hér er um að ræða, er því annaðhvort eignarnám eða skattur. Ef um eignarnám væri að ræða, ættu útflytjendur þeir, sem hér eiga hlut að máli, rétt á fullum bótum. Það er auðsætt, bæði af þessu frv. og öðru, að ríkisstj. gerir ekki ráð fyrir slíkri bótagreiðslu til þessara útflytjenda. Hún lítur því ekki á þessa eignaupptöku sem eignarnám, hún litur á hana sem skatt og skattlagningu. Nú langar mig til að spyrja hæstv. fjmrh.: Hvernig er hægt að rökstyðja það, að þessi eignataka sé skattur? Ég fæ ekki séð, að sú eignaskerðing, sem þarna er um að tefla, sé gerð eða á lögð eftir skattlegum sjónarmiðum. Það er með þessu lagaboði tekinn tiltekinn hluti af verðmæti tiltekinna eigna einstakra manna, útflytjenda, alveg án tillits til tekna þeirra. Ég veit að sjálfsögðu, að skattar hafa ekki alltaf verið á lagðir til þess að standa beint undir því, sem venjulega er kallað opinberar þarfir, heldur oft og einatt verið notaðir sem eins konar miðlunarúrræði og til að færa til fjármuni. Mér er spurn: er nú ekki hér fulllangt gengið? Tökum dæmi: Síldarsaltandi norður á Siglufirði hefur átt svo og svo miklar óseidar síldarbirgðir 1. ágúst s.l. Af verðmæti þeirra á hann að gjalda tiltekinn hluta til þess að greiða ríkistryggðar skuldir einhvers atvinnurekanda við Faxaflóa eða á Suðurlandi. Síldarsaltandinn á Siglufirði er kannske hinn mesti skilamaður, sem ríkið hefur aldrei þurft að greiða eyri fyrir og ríkið hefur kannske aldrei þurft að ganga í neina ábyrgð fyrir. Þrátt fyrir það getur hann verið fátækur maður. Hann getur verið raunverulega alveg eignalaus maður. En hluti eigna hans er með þessu ákvæði jafnt af honum tekinn fyrir það. Atvinnurekandinn hér við Faxaflóa eða á Suðurlandi, sem hefur ekki staðið í skilum, er kannske raunverulega, þegar allt kemur til alls, stórefnaður maður, hefur kannske svo mikið umleikis og á svo miklar eignir, að hann hefur í almenningsmunni hlotið viðurnefnið „hinn ríki“. Hann getur haft margfaldar tekjur á við síldarsaltandann á Siglufirði. Það er hins vegar ekki víst, að hann hafi nokkru sinni saltað síld, atvinnurekstur hans getur legið á allt öðrum sviðum. Þessi orð mín má suðvitað ekki skilja svo, að það hafi ekki verið teknar neinar ríkisábyrgðir fyrir Siglfirðinga á umliðnum árum, og það má ekki heldur skilja það svo, að ég haldi, að Það hafi kannske aldrei þurft að greiða ríkisábyrgðir fyrir þá. Og því síður má skilja orð mín á þá lund, að ég vilji halda því fram, að hér við Faxaflóa eða hér á Suðurlandi séu sérstakir vanskilamenn og ríkisábyrgðir hafi sérstaklega þurft að greiða vegna þeirra. Ég nefni aðeins þetta dæmi til þess að sýna alveg glöggt, að það þarf ekki að vera neitt eðlilegt samband á milli þess manns, sem af er tekin eign með þessum lögum, og þess manns, sem ríkisábyrgðarskuld er greidd fyrir. Og þetta sýnir það, sem ég hef þegar áður sagt, að þessi gjaldtaka, þessi eignataka á sér stað alveg án tillits til eigna og tekna gjaldþegnsins. Það var sagt - og stendur að vísu í brbl., að það eigi að verja þessu fé til að greiða áfallnar ríkisábyrgðir í þágu atvinnuveganna. Það er hins vegar ekki mælt svo fyrir um, að það þurfi að vera í þeirri sömu atvinnugrein sem um er að ræða og leggur þessa fjármuni til. Það er þess vegna ekki um að tefla nein venjuleg verðjöfnunargjöld hér. En auk þess er í þessu frv., sem nú liggur fyrir um ríkisábyrgðasjóðinn, alveg felld niður, eins og hv. 1. þm. Norðurl. e. hefur sýnt fram á, sú takmörkun, sem gerð var í brbl. um það, að þessu stofnfé ríkísábyrgðasjóðsins skyldi sérstaklega varið til þess að greiða ríkisábyrgðir vegna skulda í þágu atvinnuveganna, en eins og öllum hv. þdm. er kunnugt, geta ríkisábyrgðir vitaskuld verið vegna margra annarra framkvæmda. Það er náttúrlega ekki hægt að segja það, að ríkisábyrgðir t.d. vegna byggingarsamvinnufélaga, þó að það sé ágætur og lofsverður tilgangur, sem þar er um að ræða, að það sé sérstaklega í þágu atvinnuveganna, sem þær ábyrgðir eru veittar. En eftir frv. um ríkisábyrgðasjóð á að greiða jafnt slíkar ábyrgðarskuldbindingar úr ríkisábyrgðasjóði, ef á þarf að halda. Og mér er alveg ómögulegt að sjá, að það séu nokkur þau tengsl þarna á milli, sem geti réttiætt það að taka þannig frá einum manni eign og yfirfæra til annars. En það er auðvitað ekkert annað í reyndinni, sem gerist í þessu tilfelli, en það, að það er tekinn af þessum manni, þessum útflytjanda eða framleiðanda, sem á þessar vörur, ákveðinn hluti af eign hans, tekin af honum verðhækkunin. í því sambandi skiptir auðvitað orðalag engu máli. Þó að Það orðalag sé ekki notað eða haft á 6. gr. brbl. um þetta mál, skiptir það auðvitað engu um það, sem hér er raunverulega gert. Og það er þetta, sem á sér stað. Nú er það enn fremur ljóst, að gengisbreyting getur hækkað ýmsar aðrar eignir í verði en þessar vörur, sem framleiddar hafa verið fyrir þennan tíma og fara til útflutnings. En það er ekkert hliðstætt gjald lagt á þá verðhækkun, sem stafar af gengisbreytingunni að öðru leyti. Ég spyr því enn og aftur: Hvernig í ósköpunum er hægt að rökstyðja þessa eignatöku sem skatt út frá venjulegum skattlegum sjónarmiðum? Það kann að láta vel í eyrum einhverra að tala um það að gera gengishagnað upptækan og að menn eigi ekki að njóta hans. Ég lít nú reyndar svo á, að í þessu tilfelli sé ekki hægt að tala um neinn gengishagnað, það sé í raun og veru rangnefni á þessu fyrirbæri, sem þarna er um að tefla. Með gengishagnaði er átt við raunverulega annað en þetta, þ.e.a.s. þann hagnað, sem menn verða fyrir, ef þeir eiga erlendan gjaldeyri. Þó getur það kannske látið nokkuð vel í eyrum sumra manna að tala um það að gera gengishagnað þannig upptækan, og því mætti vera, að sumir létu sér fátt um finnast lögmætishliðina á þessu, ef réttlætissjónarmið leiddi til þess, að það væri eðlilegt, að þetta fé væri þannig tekið. En að mínum dómi fer því fjarri, að það sé svo eða þurfi að vera svo, að réttlætissjónarmið leiði til þess, að slík eignaupptaka sem þessi sé framkvæmd, því að það er auðsætt, að sú furðulega ráðstöfun, sem hér er um að tefla, hlaut að leiða til misræmis á milli einstakra framleiðenda. Og ég skal aftur taka dæmi frá Siglufirði, þar sem þetta kemur alveg sérstaklega glöggt fram einmitt í sambandi við síldveiðar á Norðurlandi. Kauphækkunin, sem talin var sem ástæða og rökstuðningur fyrir brbl., var komin til framkvæmda, áður en síldarsöltun hófst. Og þess vegna var sami framleiðslukostnaður þar norður frá, að verulegu leyti a.m.k., á saltsíld, hvort sem hún var söltuð í júní, júlí eða ágúst. En samkvæmt ákvörðun eða ákvæði í þessu lagaboði eiga þeir einir, sem salta síld eftir 1. ágúst 1961, að njóta þeirrar verðhækkunar, sem gengisbreytingin hafði í för með sér. Þetta þýðir það, að þeir, sem söltuðu síld eftir 1. ágúst, fá allmörgum tugum króna meira fyrir hverja útflutta síldartunnu en hinir, sem höfðu saltað síld sína fyrir 1. ágúst. Nú stóð svo á, að t.d. Siglfirðingar og ýmsir fleiri reyndar söltuðu meginhluta síldar sinnar fyrir 1. ágúst. Af Þessum mönnum eru þannig í raun og veru teknar í ríkissjóð margar milljónir króna í gengishagnað, sem kallað er. Þetta sýnist mér nokkuð vafasamt réttlæti. Ég fæ ekki betur séð en með Þessum ráðstöfunum sé tekin t.d. frá siglfirzkum atvinnurekendum fjárhæð, sem skiptir milljónum króna, til þess, samkv. því frv., sem hér liggur fyrir, að greiða ábyrgðarskuldir fyrir Pétur og Pál. Ég vil segja Það, að ef hefði átt að vera réttlætissjónarmið, sem lá til grundvallar þessari fjártöku, og hefði átt að jafna Þessum hagnaði, ef menn vilja kalla hann svo, þá hefði ekki átt að fara að á þennan veg, sem hér er ráðgert, heldur jafna þessum verðmætum eða fé út til þeirra, sem staðið höfðu að öflun þessara verðmæta í raun og veru, t.d. að því er síldarsöltunina varðar, sem ég nefndi, þá til sjómannanna, sem höfðu aflað þessarar síldar. Ég fæ þess vegna ekki séð annað en það sé ákaflega vafasöm heimild til Þess að leggja á og innheimta skatta með þessum hætti, og ég get ekki heldur séð, að það sé réttiætt með öðrum hætti. Ég skal að sjálfsögðu ekki fullyrða neitt um það, hvernig dómstólar kynnu að líta á það, ef einstakir atvinnurekendur, sem þetta ákvæði hefur snert, færu í mál til þess að kanna lögmæti þessara ákvarðana, og ég mun að sjálfsögðu ekki eggja neinn til sérstakrar málsóknar í því skyni. En það vil ég fullyrða, að oft hafa skattaatriði og skattaálögur verið lagðar undir dómstóla og leitað úrskurðar þeirra um skattamálefni af minna tilefni en þessu. Ég skal nú ekki fara nánar út í að ræða þetta mál, enda vék hv. 1. þm. Norðurl. e. að ýmsum atriðum, eins og þeim, hvernig þessi upptaka í ár hefði verkað eða verið talin verka á afkomu ríkissjóðs um s.l. áramót. Ég skal sleppa því alveg að ræða það atriði hér. En ég vil að lokum segja það, að ég held, að það sé ekki of sterkt að orði kveðið, að lögmæti og réttmæti þessarar eignaupptöku sé ákaflega hæpið.



Herra forseti. Ég skal ekki við þessa 1. umr. fara ýtarlegar en ég gerði í minni frumræðu út í þetta mál, að öðru leyti en því að minnast hér á 3 eða 4 atriði í ræðum hv. 1. þm. Norðurl. e. og hv. 3. þm. Norðurl. v. Það er í fyrsta lagi út af því, að óþarft sé að setja lög um ríkisábyrgðasjóð. Þá er því til að svara, að ef það er talið rétt að aðskilja þessi mál, þessi ríkisábyrgða- og vanskilamál, frá sjálfum ríkissjóðnum, og ég taldi mig færa nokkur rök að því í minni frumræðu, að það væri rétt, þá er nauðsynlegt að setja um það sérstök lög, alveg á sama hátt og um margvíslega sjóði, sem stofnaðir hafa verið á vegum ríkissjóðs eða eru í eigu ríkisins, hafa verið sett sérstök lög. Í öðru lagi minntist hv. 1. þm. Norðurl. e. á það, að ríkisstj. hefði fellt gengið í ágústmánuði. Þetta er nú heldur ónákvæmt orðalag, vegna þess að það, sem gerðist, var það, að ríkisstj. viðurkenndi þá gengisfellingu, sem Þessi hv. þm. og ýmsir fleiri höfðu beitt sér fyrir og gert nauðsynlega og óhjákvæmilega. Sérstök ástæða er til að minnast á þetta vegna ummæla þessa hv. þm., því að það er vitanlegt; að í þeim samtökum eða samsæri, sem gert var á s.l. sumri til þess að hækka kaupgjaldið í landinu miklu meira en nokkur möguleiki var, að atvinnuvegirnir gætu risið undir, þá stóð þessi hv. þm. Þar í fararbroddi, því að það er vitað, að sú bylgja upphófst einna fyrst á þeim stað, þar sem hann er nú búsettur, og allir vita, að hann átti sinn verulegan þátt í því. Sérstaklega af því tilefni vildi ég aðeins minnast á þetta ónákvæma orðalag, því að það eru hinar miklu kauphækkanir, sem hann og fleiri stóðu að, sem raunverulega felldu gengi ísl. krónunnar, og brbl. frá því í ágúst voru ekkert annað en viðurkenning á því gengisfalli, sem þegar var raunverulega orðið. Sami hv. þm. finnur það mjög að Þessu frv. og eins frv. og lögum um ríkisábyrgðir frá því í fyrra, að það sé ekki rétt að setja bankasjónarmið yfir uppbyggingu atvinnulífsins í landinu. Túlkun hans er því sú væntanlega, að bankar og lánsstofnanir miði ekki að því eða starfi ekki að því að byggja upp atvinnulífið í landinu. Nú er ég að vísu á allt annarri skoðun, því að mér hefur jafnan skilizt það, að bankar og lánsstofnanir hafi upphaflega til komið hér eins og annars staðar til þess að ávaxta sparifé manna og í sambandi við það til þess að lána út til uppbyggingar atvinnulífsins í landi. Þessi hv. þm. virðist telja tilgang og starfsemi bankanna eitthvað allt annað. Og mér kemur það sannast sagna ákaflega spánskt fyrir, Þar sem hann er einn af bankastjórum landsins, hann er forstöðumaður sparisjóðsins á Húsavík, að hann skuli gagnrýna með þessum hætti svo sina starfsemi og sinna starfsbræðra, að þessar lánsstofnanir, sem hann m.a. veitir forstöðu, starfi ekki að Því að byggja upp atvinnulífið í landinu. Ég held, að starfsbræður hans, aðrir bankastjórar og forstöðumenn lánsstofnana í landinu, hljóti að kunna honum litlar þakkir fyrir slíkar lýsingar á starfsemi og tilgangi banka og sparisjóða í þessu landi. Loks er það gengishagnaðurinn, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. gerði sér mjög tíðrætt um og gerði eiginlega að aðaluppistöðu í sinni ræðu. Út í það mál ætla ég ekki að fara á Þessu stigi, því að það er ákveðið í brbl. frá 3. ágúst, sem liggja nú fyrir Nd., hvernig ráðstafað skuli þeim gengishagnaði. Að vísu stendur þetta frv. í nokkru sambandi við það, en fyrst og fremst verður það stóra mál um ráðstöfun gengishagnaðarins að sjálfsögðu rætt, þegar það mál verður til umræðu. En hinu get ég ekki neitað, að mér fannst kenna ákaflega mikils misskilnings hjá hv. þm. varðandi túlkun hans á þessum gengishagnaði og því, að ákveðið var, að hann skyldi renna til þess að létta ríkisábyrgðir. Hann telur, að hér sé annaðhvort um eignarnám að ræða eða skattaálögur. Ég lít svo á, að hér sé um hvorugt að ræða. Hér er um það að ræða, hvort eigendur vissra birgða, sem eru framleiddar með hinu fyrra gengi og eldra kaupgjaldi og tilkostnaði, eigi að ástæðulausu að fá á silfurbakka 13% hækkun á verði þessarar vöru. Eigandi birgða 31. júlí gat verið framleiðandi, - hann þurfti ekki að vera framleiðandi. Í sumum tilfellum var það maður, sem ekkert hafði komið nálægt framleiðslunni, heldur var nýbúinn að kaupa framleiðsluna til þess að selja hana sem útflutningsvöru eða flytja hana út, hafði keypt hana á hinu gamla verði vegna þess, að þessar afurðir voru framleiddar með hinu eldra kaupgjaldi og gamla verðlagi. Hvaða réttlætisástæða er finnanleg fyrir því, að slíkir útflytjandi eigi allt í einu að óvörum að fá 13% hækkun í sinn vasa? Þetta er, eins og ég gat um það flókið mál, vegna þess að það eru svo margvíslegir aðilar, sem munu hafa átt þessar birgðir En í mjög mörgum tilfellum hefði það verið hið mesta ranglæti að gefa hessum útflytjendum slíkt stórfé í sinn vasa. Jafnvel þó að það væru framleiðendur sjálfir. þá á ég eftir að heyra réttlætisrök fyrir því, að þeir, sem höfðu framleitt vöruna á hinu eldra verðlagi, ættu svo að fá þessa 13% hækkun, sem gengisbreytingin nam. Ég álít, að hér hafi með þessu ákvæði brbl. verið dregin sú lína, sem næst er sanni og sanngirni. Það er að sjálfsögðu erfitt að finna þá línu þarna eða þau mörk, sem fullnægja öllu réttlæti. en ég held, að þarna hafi þó verið komizt næst því með þessu ákvæði. Hér er ekki um að ræða skattaálögur né eignaupptöku, heldur aðeins ákvörðun löggjafarvaldsins um það í sambandi við breytingu á genginu, að hið nýja gengi skuli ekki greitt á þær birgðir, sem búið er að framleiða. Þessi ákvörðun er gerð um leið, og þessir eigendur birgðanna eru, þegar lögin eru sett, alls ekki orðnir eigendur þessarar 13% gengisbreytingar. En eins og ég gat um, út í þetta mál ætla ég ekki að fara nánar að þessu sinni, það verður að sjálfsögðu um það rætt í sambandi við staðfestingu brbl. frá 3. ágúst.