Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Magnús Guðmundsson) Við atkvæðagreiðslu um þetta mál við 2. umr. fór svo, að samþyktar voru allar till., sem miðuðu að því að lækka skattinn. Afleiðingin af þessu er sú, að með frv., eins og það er nú. er gengið lengra en nokkur úr nefndinni hafði hugsað sjer. Mun láta nærri, að eftir þessu minki skatturinn, miðað við 1921. um 400 –500 þús. kr. En þetta var ekki tilætlunin, hvorki hjá meiri nje minni hluta nefndarinnar, og þess vegna hefir meiri hl. búið til nýjan skattstiga, og er hann svipaður þeim, sem ofan á varð við 2. umræðu, en þó farið nokkuð beggja bil, þannig að meiri hlutinn heldur því enn fram, að sleppa ekki skatti af tekjum undir 1000 kr. En aðalágreiningurinn í nefndinni var um það. En þar sem nú er nokkurt tillit tekið til beggja, má ætla, að báðir nefndarhlutar geti nú orðið á eitt sáttir. Ef þessi nýi skattstigi er borinn saman við núgildandi skatt, mundi hann valda nokkurri hækkun í Reykjavík, um 30 þús. kr., en þar við athugast, að þá er ekki reiknaður með frádráttur á aukaútsvörum og barnafrádráttur. Yfirleitt geri jeg ráð fyrir, að skattur á landinu mundi lækka um alt að 100 þús. kr., þótt ekkert verði um það fullyrt og ómögulegt sje að reikna það út nákvæmlega. Annars skal jeg ekki innleiða neinar kappræður um málið. Jeg skal aðeins geta þess um skattstigann, að þar er um að ræða lækkun á skattinum upp að 13 þús. kr., og hana mikla á lægstu tekjunum, en síðan litla lækkun upp undir 20 þús., og þar á eftir er töluverð hækkun, enda ber þar mest á frádrætti þeim, sem aukaútsvörin valda.

Frsm. minni hl. (Þorleifur Guðmundsson) Jeg skal heldur ekki verða til þess, fremur en hv.frsm. meiri hl. (MG), að innleiða kappræður um málið. Jeg vil aðeins taka það fram, að eins og nú er komið, virðist mjer heppilegast og sjálfsagðast, að málið verði afgreitt út úr deildinni eins og það fór frá 2. umr. Þjóðinni finnast skattarnir nú of þungir, og það eru þeir að ýmsu leyti, og til þess verður að taka tillit. En þrátt fyrir það, þótt mjer finnist, vegna hagsmuna ríkissjóðsins, að nú sje í bráðina langt gengið, þar sem draga má frá aukaútsvörin, þá verður því ekki neitað, að frv. fer í rjetta átt til frambúðar. Að vísu er þetta vont fyrir ríkið, en ekki má í þessu efni horfa alt of mikið á hagsmuni ríkissjóðs, heldur líka á gjaldþol almennings. Þetta tvent verður að reyna að sameina, og það álít jeg að gert hafi verið af minni hlutanum. Hins vegar skil jeg ekki, hvers vegna hv. meiri hluti hefir verið að koma fram með nýjan skattstiga, nema ef það væri til þess að láta líta svo út, sem hann hafi sigrað, en það hefir hann alls ekki gert. Jeg verð því að vera á þeirri skoðun, að rjett sje að halda sjer við þá niðurstöðu, sem þegar er fengin, og vera ekki að hringla neitt í henni. Jeg vil ekki snúa aftur af rjettri braut, hvort sem mönnum þykir það miður eða vel, og jeg vona, að þessi hv. deild verði á sama máli, og skal því ekki fjölyrða um þetta að sinni.

Jakob Möller Eiginlega er ekki hægt að svara þessari síðustu ræðu hv.frsm. minni hl. (ÞorlG). Hann fór svo rækilega í hring og í kringum sjálfan sig, að betur verður það ekki gert. Jeg vil því í þessu sambandi aðeins víkja að einu atriði, og það er þetta, hvar og hvernig eigi að vinna upp það, sem ríkissjóður tapar við það, að skatturinn lækkar. Það verður sem sje að vinnast upp með nýjum tollum, og halda menn þá virkilega, að það verði betra eða ljettara fyrir allan almenning en lítilvæg hækkun tekjuskattsins? Það er t. d. sagt, að jafnvel þessi verndari fátæklinganna, sem mun vilja teljast, og síðast talaði. sje fylgjandi allverulegri tollhækkun á vefnaðarvörum. Þessi afstaða minni hlutans nú, að vilja leggjast á móti hinum nýja skattstiga við 3. umr., þó hann sje að mestu sniðinn eftir hans eigin till. við 2. umr., af því að hann sje of hár, en undirbúa jafnframt aðrar hækkanir á tollum, virðist ekki geta stafað af öðru en þráa.

Þórarinn Jónsson Jeg skal ekki blanda mjer í deilurnar milli meiri og minni hlutans. Jeg vil aðeins gera stutta grein fyrir afstöðu minni, áður en málið fer út úr deildinni, með því að jeg hefi hjer nokkra sjerstöðu. Jeg er sem sje á þeirri skoðun, að ekki eigi að breyta skattalögunum nú. Sú reynsla, sem fengin er á lögunum, er engin reynsla, og ber sjerstaklega tvent til þess. Í fyrstu það, að framkvæmd laganna hefir orðið misbrestasöm, sem stendur til bóta, og í öðru lagi það, að tími sá, sem framkvæmdin er gerð á, er óstöðugur. Jeg játa það, að fult samræmi sje ekki í framkvæmd laganna, hvorki innbyrðis í sveitum landsins nje í sveitum landsins gangvart kaupstöðunum. En það er bein ástæða til þess, og má segja mikil vissa, að þetta lagist bæði úti um land og í kaupstöðum. Og því til sönnunar vil jeg benda á, að þó að yfirskattanefndir sumra hjeraða landins hafi ekki gerbreytt eða lagfært eins og skyldi framtöl úr hlutaðeigandi hreppum til þess að færa þau í fult samræmi innbyrðis, þá hafa þær þó sent hverri undirskattanefnd athugasemdir, áminningar og leiðbeiningar, sem allar eiga að verða teknar til greina í framtölunum nú. Eins býst jeg við, að hafi t. d. skattstjórinn hjer í Reykjavík gengið fullhart að með skattframtalið í fyrra vetur, þá hljóti að koma nokkur breyting á það nú, þar sem yfirskattanefnd lækkaði skattinn um fullar 300000 kr. Og það má vænta þess, að áhrifin af þessari niðurfærslu komi nú fram á talsvert víðara sviði. - Hvorttveggja þetta bendir ótvírætt í þá átt, að skattframtalið nú verði betra og í meira samræmi. Sú ástæða, sem þannig hefir komið fram gegn lögunum, verður að teljast ótímabær. Þá er önnur ástæðan, að tími sá, sem framtalið er framkvæmt á. sje óstöðugur og því órjettmætt að byggja á honum skattstigabreytingu. Því hefir verið haldið fram undir umræðum málsins, að skatturinn væri of hár á lágu tekjunum, en þess hefir aldrei verið minnst, að hann lagfærist sjálfkrafa af breyttu gangverði vinnu og fæðis. Og er nú þegar komin talsverð breyting á þetta frá í fyrra. Það er því alveg auðsætt, að eftir því, sem nú liggur fyrir, falla fjölda margir, lausafólk og vinnufólk, undan skatti, jafnframt því sem skatturinn á þeim, sem enn kynnu að borga hann, yrði ekki það lægri, að skattgreiðandann skifti neinu. Afleiðingin er því engin önnur en sú, að ríkissjóður tapar, og má hann síst við því nú. Um málið í heild sinni hefi jeg annars ekki annað að segja en það, að jeg, þrátt fyrir þessa sjerstöðu mína, greiddi við 2. umr.atkv. með till. meiri hl., af því að mjer þóttu þær nær sanni en till. minni hl., og mun jeg gera svo enn. En hvort sem þær falla eða verða samþyktar, greiði jeg atkvæði á móti frv. í heild.

Frsm. minni hl. (Þorleifur Guðmundsson) Háttv. þm. Húnv. (Þór.J.) talaði mjög skynsamlega um þetta mál. Jeg er honum samþykkur í því, að reynslutími þessara laga er helst til lítill til þess að hægt sje að dæma um það, hvernig þau eiga við í framtíðinni. En á það ber að líta, að fram voru komnar svo miklar kvartanir um, að galdþol manna hrykki ekki til að greiða þessa háu skatta, að ekki var annað fært en að taka tillit til þeirra. Hins vegar er það ekki svo ýkjamikill munur, sem á verður, þótt aukaútsvörin sjeu dregin frá. Þá ætla jeg að víkja nokkrum orðum að háttv. 1. þm. Reykv. (JakM). Hann heldur enn þá dauðahaldi í till. meiri hl. nefndarinnar, og er honum það nokkur vorkunn. Hann sagði, að ef frv. eins og það er nú yrði samþykt, þá væri mjer það vitanlegt, að það þyrfti að ná tekjunum inn á annan hátt, og þá væri ekki annar vegur en tollaleiðin, og gat þess um leið, að hann vissi til þess, að jeg væri á leiðinni með frv., sem færi í þá átt. Taldi hann, að jeg því ynni á móti stefnu minni, þar sem jeg vildi draga úr byrðinni hjá þeim, sem minst gjaldþol hefðu. Jeg játa að vísu, að jeg mun fylgjandi till., sem fara í þá átt að tolla eingöngu óþarfar vörur og þær vörur, sem hægt er að veita sjer hjer í landinu, og tel jeg það fullkomlega rjetta stefnu og í fullu samræmi við það, sem jeg hefi haldið fram áður. Hvað snertir þennan 1000 kr. frádrátt, þá er það útrætt mál, og því óþarft að fara að lengja umr. með því. Yfirleitt verð jeg að líta svo á, að frv. sje betra eins og það er nú heldur en með þeim breytingum, sem háttv. meiri hl. hefir stungið upp á. En í sambandi við þetta vil jeg benda hv. deildarmönnum á, og þá sjerstaklega sparnaðarmönnum eins og hv. 1. þm. Skagf. (MG), að það er engu síður eyðsla falin í því að vera að koma með brtt., sem eru lítilsvirði og breyta að engu leyti efni frumvarpanna, en geta orðið til þess að lengja umræður í 3 og 4 daga, þar sem aðeins er barist um smávægileg aukaatriði eða keisarans skegg eingöngu, til þess að skemta áheyrendunum á pöllunum og í hliðarherbergjunum. Að láta þetta ógert er engu minni sparnaður, kanske miklu meiri heldur en felst í ýmsum þeim sparnaðartill., sem bornar eru fram í frumvarpsformi, en aldrei verða samþyktar.

Frsm. meiri hl. (Magnús Guðmundsson) Jeg tók það fram í fyrri ræðu minni, að jeg skyldi ekki gefa tilefni til kappræðna um málið við þessa umr. Og jeg skal reyna að halda þau orð mín, þótt hv.frsm. minni hl. (ÞorlG) hafi gefið fult tilefni til að svo yrði. Hann fór nokkuð hörðum orðum um mælgi meiri hl. nefndarinnar í þessu máli. Slík áminning lætur hálfundarlega í eyrum, er hún kemur frá háttv.frsm. minni hl., sem allir vita, að ávalt leggur sinn fulla skerf til þess þarfaverks hjer í deildinni, sem þras nefnist. Háttv. þm. heldur því fram, að frv. sje betra nú en það yrði, ef till. meiri hl. yrði samþykt. Það er auðsætt, að háttv.þm. lítur þar aðeins á þá hliðina sem snýr að gjaldendunum. Og jeg skal játa, að það mælist venjulega vel fyrir að líta svo á slík mál. En hvað sem öllum vinsældum líður, þá legg jeg það til, að ríkissjóðnum sje ekki heldur gleymt. Það er hjer um að ræða hálfa miljón króna, sem hann tapar, ef frv. er samþykt svo sem það er nú. Einhversstaðar verður að ná því fje upp, og jeg bið háttv.frsm. minni hl. (ÞorlG) að minnast þess, að það koma bráðum til umræðu hjer í deildinni frv., sem fjalla um svipuð mál, og ekki er þá ólíklegt, að atkv. sumra kunni að falla eftir því, hvernig þeim finst áður í haginn búið fyrir ríkissjóðinn. Háttv. frsm. minni hl. talaði um það, að þjóðin myndi ekki taka í mál skattahækkun. Það er merkilegt, að háttv.þm. skuli farast svo orð og tala um skattahækkun, þar sem ekki er um hana að ræða, heldur skattalækkun, og hana allverulega. Að lokum ljet hv.frsm. minni hl. þá von sína í ljós, að málið yrði lagað í hv.Ed. Af þessu er auðsætt, að hann telur frv. þurfa lagfæringar við, og það sem skilur okkur er það, að jeg vil láta lagfæra hjer í hv. deild, en hann í hv.Ed., því mjer er það ljóst, að ef farið yrði að hrekja málið milli deildanna, þá væri þess lítil von, að það yrði afgr. nógu snemma til að verða til nota þetta árið - og væri þá til lítils kvörninni snúið.

Þórarinn Jónsson Háttv frsm. minni hl. (ÞorlG) gaf það í skyn, að jeg hefði gleymt að líta á gjaldþol manna og taka tillit til þess. Jeg verð þá að segja það, að jeg hefi ekki orðið var við þessar tíðu kvartanir, sem háttv.þm. var að tala um, og jeg er alls ekki viss um, þótt skatturinn yrði lækkaður á öllum þeim mönnum hjer í Reykjavík, sem ekki hafa greitt hann, að hann gyldist að heldur. Auk þess eru það helst miðlungsgjaldendur, sem ekki hafa greitt skattinn, en á þeim lækkar skatturinn einmitt lítið. Yfirleitt munar hvern gjaldanda ekkert um það, hvort skatturinn er 2–4 krónum hærri eða lægri, og meiru munar ekki á lægstu tekjunum. Annars virðist mjer það sýnilegt, að málið geti ekki komist svo snemma úr þinginu, að hægt verði að beita þessum lögum nú. Þvert á móti bendir alt til hins gagnstæða og að þýðingarlaust sje að koma með þessar breytingar nú. Tel jeg þær algerlega gerðar út í bláinn og fyrirsjáanlegt, að breyta yrði ýmsu fleira þegar á næsta þingi. Er því hyggilegast að láta allar breytingar eiga sig nú og reyna þennan skattstiga, sem nú gildir, eitt ár enn. Enda væri líka mögulegt að afgreiða breytingarnar svo snemma á næsta þingi, að til framkvæmda gæti komið þá, og kemur þá í sama stað niður, ef ekki næst sá árangur nú, sem stofnað er til.

Frsm. minni hl. (Þorleifur Guðmundsson) Jeg fæ ekki fallist á það, að hjer sje um svo litla lækkun að ræða. Þvert á móti tel jeg hana mög mikla, einkum á hæstu og lægstu gjaldendunum. Sannar þetta ekkert betur en þær 400000 krónur, sem áætlað er, að tekjur ríkissjóðs minki við þá lækkun. Einhversstaðar hlýtur þess að sjá merki hjá gjaldendunum. Jeg skal svo ekki lengja umr. meira en orðið er, enda má nú vel við una, að atkvæðagreiðsla skeri úr.

Jakob Möller Mjer fanst það hálfundarleg fullyrðing hjá hv. 2. þm. Húnv. (ÞórJ), að breytingar þær, sem nú er í ráði, að gerðar verði á skattalögunum, sjeu bara gerðar út í loftið. Þetta er þeim mun furðulegra, sem margbúið er að sýna fram á það með tölum, á hvern hátt breytingarnar verða og hver er nauðsyn þeirra. Það er yfirleitt dálítið kynlegt, að nokkur, sem fylgst hefir með þeim umræðum, skuli leyfa sjer slík ummæli. Jeg skal játa, að ekki verði sagt með neinni nákvæmni, hve mikill skattur náist inn á næsta ári. En sennilegast er þó, að það muni ekki ýkjamiklu frá því, sem síðast var. Því þótt laun manna hafi yfirleitt hækkað, þá er útlit fyrir, að atvinnuvegirnir ætli ganga skár, og ætli þetta tvent þá að vega salt. Jeg skal ekki deila lengi við háttv.frsm. minni hl. ( ÞorlG) nje stugga við rökum hans, heldur lofa þeim að stangast í neyð. hann sagði, að enn þá þyrfti að lækka skattinn og liggur meiri hl. þar stöðugt á hálsi. Ef háttv.þm. á við skattinn á háu tekjunum, þá er hann kominn í beina mótsögn við fyrri afstöðu sína. Eigi hann hins vegar við lágu tekjurnar, þá vil jeg benda á, að sýnt hefir verið með tölum, að þar nemi lækkunin 25%, og er tæplega hægt að neita, að það sje þó dálítil lækkun. Að minsta kosti mun hennar verða vart í ríkissjóðnum. Þá sagði háttv. sami þm. og ljet sjer hvergi bregða, að 1000 króna frá (þátturinn)kæmi málinu ekki við. Það var þó undarlegt, þar sem hann var (vantar orð) ástæðan til þess, að þessar brtt. komu fram. Háttv. þm. virðist hafa alveg sjerstæða skoðun á orsakasambandinu. Skal jeg ekki lasta það, en aðeins spá því, að einhverjum þyki sá frádráttur koma málinu við, þegar farið verður að greiða skattana í ríkissjóðinn. Það, sem aðallega vakir fyrir meiri hl. nefndarinnar, er í fám orðum þetta, að gera skattana sanngjarnari almennt en þeir reyndust á síðasta ári. Ef þetta hefst ekki fram og till. hans verða feldar, þá tel jeg líklegast, að frv. fari sömu leiðina. Og hvað verður þá um allar kröfur háttv.frsm. minni hl. (ÞorlG) um að lækka skattinn ?!

Þórarinn Jónsson Jeg get ekki neit að því, að mjer fundust orð háttv.frsm. minni hl. (ÞorlG) um mismun þann hinn mikla nokkuð þokukend. Og ekki sannar hann neitt með því, þó ríkissjóður missi 100 þús. kr. tekjur, að það sje stórvægileg gjaldsþolsbjörgun fyrir skattgjaldendur; svo margir eru þeir. En eitt er víst, að fjöldi af gjaldendum, sem skatt geta greitt, falla undan. Hvað snertir orð háttv. 1. þm. Reykv. (JaM). um hve miklu muni á gjaldendum í frv. verði samþykt svona, þá er mjer það vel ljóst, því jeg hefi hjer skrá yfir mismuninn. Á t. d. 2000 kr. tekjum munar það einum 8 kr. og á 4000 kr. tekjum 28 kr. Þetta er allur munurinn, og mun engan óa við að greiða með þeim tekjum. Jeg endurtek það svo, að fjarri mun því, að allar umkvartanirnar, sem komið hafa aðeins hjá þingmönnum Reykjavíkur, hafi af gjaldþolsskorti, heldur af einhverjum öðrum ástæðum.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Þetta frv. er borið fram samkvæmt tilmælum fræðslumálastjóra, vegna þeirrar breytingar, sem varð á um styrktarsjóð barnakennara, er hann hætti að starfa, er lögin um lífeyrissjóð barnakennara gengu í gildi 1921 og styrktarsjóður barnakennara var lagður í lífeyrissjóðinn. En þá var ekki um leið sjeð um það, er lífeyrislögin gengu í gildi, að þeim barnakennurum, sem hætt höfðu að starfa samtímis og lífeyrislögin komu í gildi og rjett áttu til styrks úr styrktarsjóði barnakennara samkvæmt eldri lögunum, yrði sjeð fyrir hæfilegum lífeyri. Kemur þetta allhart niður á nokkrum fátækum barnakennurum. einkum þeim, er hafa orðið að láta af störfum sínum vegna eli eða vanheilsu: er þetta frv. því fram komið til að bæta úr þessu misrjetti, og á það því að ná bæði til þeirra, er hætt hafa starfi sínu um það bil, sem lífeyrissjóðslögin gengu í gildi og rjett áttu til styrks úr styrktarsjóði barnakennara samkvæmt eldri lögunum, svo og enn fremur til þeirra, sem rjett eiga til lífeyris úr hinum nýja sjóði og hinum gamla, en svo lítillar fjárhæðar, að óviðunandi er. Jeg get ekki skilið, að háttv. deild hafi neitt sjerstakt að athuga við frv. þetta, og það er fyrir það girt í þessu lagafrumvarpi, að farið verði að bruðla með fje sjóðsins, þar sem það er undir samþykki fjármálaráðherra komið, hversu hár lífeyririnn er, og hann á að ákveðast eftir þörfum umsækjanda og þoli sjóðsins. Tel jeg og fullvíst, samkvæmt þar um fengnum upplýsingum um hag lífeyrissjóðsins, að sjóðurinn þolir vel þann byrðarauka, sem af þessu frv. leiðir. Vænti jeg því, að hv. deild taki frv. þessu vel og að það verði greiðlega samþykt til 2. umr. og fái síðan samþykki háttv. deildar til að verða að lögum, og fjölyrði jeg svo ekki um þetta mál.

Jón Baldvinsson Brtt. þær, sem jeg hefi borið hjer fram. er að finna á þskj. 117. Ef frv. þetta yrði samþykt óbreytt eins og það liggur fyrir deildinni, þá gerði það mörgum þeim mönnum, sem stunda atvinnu á vjelbátum, óþægindi, þannig að það varnar þeim að hækka stig af stigi og taka skip með stærri vjelum. þegar frv. væri orðið að lögum. Það er auðvitað nauðsynlegt, að trygging sje fyrir, að þeir, sem með vjelarnar fara, hafi næga þekkingu og reynslu í þeim efnum. Fyrst eftir að mótorskipin komu til, var þess ekki gætt. hversu vandfarið er með vjelarnar, og þekkingarleysi vjelamanna hefir oft orsakað slys og mikið fjártjón Nú er ljóst orðið, að fara þarf vel með vjelarnar til þess að forðast slíkt. Og jeg hygg því, að skipaeigendur muni sjá sinn hag í því að velja þá menn til vjelgæslu, sem næg reynsla er fengin fyrir, að kunnáttu hafi í þessum efnum. Brtt. mínar eru gerðar í samráði við fjelag vjelamanna í Reykjavík og miða að því, að þeir, sem starfa að vjelgæslu, geti hækkað stig af stigi, þó þeir eigi hafi vjelstjórapróf. Er þetta að nokkru hliðstætt því, sem gert var á síðasta þingi, þegar rýmkun var gerð á lögunum um atvinnu við siglingar. En sú rýmkun var í því fólgin að gera gömlum formönnum auðveldara að taka að sjer skipstjórn á stærri bátum en áður var leyft. Vildi jeg nú, að takmörkin í þessu frv. væru sett rúm í byrjun, vegna þess að tel það nauðsynlegt á meðan vjelgæsluskólinn er ekki stofnaður; og er því ankannalegt, ef ætti að binda menn við próf frá skóla, sem ekki er til enn þá, og því heldur, sem námsskeið Fiskifjelagsins hafa ekki starfað um skeið. Að minsta kosti er það útilokað samkvæmt 4. gr. þessa frv., að menn geti tekið að sjer vjelgæslu í skipum, sem hafa stærri vjelar en 150 hestafla. nema próf sje fyrir hendi. Menn hafa haft það á móti brtt. minni við 5 gr., að mönnum án vjelstjóraprófs væri leyft að fara með svo stórar vjelar, að skip með þeim fari landa á milli, og á þeim skipum verði menn að hafa vjelstjórapróf. En jeg fer fram á í till. minni, að 30 mánaða vinna við slíkar vjelar sje jafngild prófi, því vart munu menn settir til vjelgæslu á skipuni með 150 hestafla vjelum eða stærri. nema trygging sje álitin fyrir því, að þeir hafi hæfilega kunnáttu til starfans, þótt þeir sjeu próflausir. Þetta kæmi því ekki að sök. Sem sagt, þeir menn, sem nú stunda vjelgæslu, ættu að fá að halda áfram að hækka stig af stigi; þeir munu starfa hvort sem er, og verða því að njóta þessara rjettinda. Vænti jeg svo, að hv. deild taki þessum till. mínum vel.

Frms. (Pjetur Ottesen) Það var rjett. hjá flm. þessara brtt., hv. 2. þm. Reykv. (JB), að hann gat þess í nefndinni, að hann mundi koma fram með brtt. við frv. um þau atriði, er hann nú hefir minst á. En áður en jeg sný mjer að þeim eða ræðu háttv.þm., vil jeg minnast á litla brtt. við 1. gr. Það er. eins og menn sjá, ekki um efnisbreytingu að ræða, heldur aðeins orðabreytingu, og þannig orðuð samþýðist greinin betur þeirri hugsun, sem í frv. felst um skyldur og rjettindi í þessu efni. Háttv. 2. þm. Reykv. (JB) gat þess rjettilega, að það bæri að tryggja það með lögum, að vjelgæslumenn hefðu sem mesta þekkingu til brunns að bera í starfi sínu. Vjelbátaútgerðin er orðin svo stór og hraðvaxandi síðari árin, að þetta er nauðsynlegt, því að alt of mörg mannslíf eru í hættu, ef út af ber. Höfuðskilyrðið fyrir, að útgerðin beri sig, er það, að vjelarnar sjeu gangvissar, og verður því að gera þær kröfur til manna, að þeir sjeu færir um að stjórna þeim. Það má svo segja með miklum rjetti, að hjer hafi mjög skort á nauðsynlega fræðslu um þessi efni, og þannig verði það enn um nokkurt skeið, uns mótorskólanum verður komið á fót. Þó hafa námsskeið Fiskifjelagsins bætt mikið úr þessari vöntun, enda framför sýnileg á þessu sviði. Það verður því auðvitað að hafa fulla hliðsjón af þessu ástandi, þegar kveðið er á um rjettindi manna til vjelgæslu. - enda fullkomið tillit tekið til þessa í frv. - en hins vegar jafnframt að gæta þess, að gengið sje eins langt í kröfunum og unt er, og taka þar meira tillit til sameiginlegra hagsmuna þjóðarinnar en þó einhverjum manni, sem eitthvað hefir fengist við vjelgæslu, kunni að þykja sjálfsáliti sínu gert fulllágt undir höfði. Nú er það svo, að allar þessar brtt.hv. 2. þm. Reykv. (JB) standa í nánu sambandi hver við aðra, og er því hægt að tala um þær allar í heild. Það er sameiginlegt með þeim öllum, að þær miða að því að draga úr þeim þekkingarskilyrðum, sem í frv. er krafist, og þar með minka þá tryggingu, sem frv. er ætlað að veita, ef það verður að lögum, óbrjálað frá því, sem nú er. Það er með öðrum orðum nokkurskonar frestun á framkvæmd laganna, frestun á framkvæmd bráðnauðsynlegra tryggingarákvæða. Hvað sá frestur er langur, fer auðvitað nokkuð eftir því, hvað lengi dregst, að mótorskólinn taki til starfa. Samkvæmt 7. gr. falla þessi bráðabirgðaskilyrði niður. Eins og frv. er nú, eru þekkingarskilyrðin bundin við stærð vjelanna og smáhert á kröfunum, eftir því sem skipin og vjelarnar stækka og meira er í húfi. Þessari reglu vill háttv. 2. þm. Reykv. (JB) gerbreyta með því, að þeir, sem gætt hafi vjela í minni bátum, geti öðlast rjett til að stjórna vjelum í stærri skipum, með því að hafa verið við vjelgæslu á smærri skipum þann tíma, sem brtt. gerir ráð fyrir. Hann vill með öðrum orðum, að sú tímalengd verði nægilegt þekkingarskilyrði eða veiti þeim rjettinn án þess að þess verði krafist, að þeir uppfylli önnur nauðsynleg þekkingarskilyrði. Það er ekki úr vegi, þegar hjer er komið, að bera brtt. saman við frv. - 4. gr. frv. hljóðar svo: „Sá hefir rjett til að stunda vjelgæslu á mótorskipum með 50–150 hestafla vjel, er staðist hefir fullnaðarpróf við mótorskólann í Reykjavík, og auk þess verið að minsta kosti 6 mánuði vjelgæslumaður samkvæmt 3. grein. Sbr. þó 7. gr. þessara laga.“ Aftan við þessa grein vill bann bæta: „eða stundað vjelgæslu að minsta kosti 24 mánuði á skipi með 10–50 hestafla vjel.“ Eru þeir samkvæmt þessu ekki bundnir skilyrðinu í 3. gr. frv., heldur öðlast rjettinn þegar eftir að þeir hafa stundað vjelgæslu þennan tíma, hvernig svo sem þeir hafa reynst. Þetta gat nefndin ekki fallist á; leit hún svo á, að þar með væri fótum kipt undan þeirri tryggingu, sem hún vildi veita með frv. Þá er það breytingin á 5. gr. frv. Er hjer miðað við skip, sem hafi 150 hestafla vjel eða stærri, og er hjer því eiginlega um að ræða skip, sem fara á milli landa. Eins og gert er ráð fyrir í frv., þarf til vjelgæslu á þeim skipum próf frá vjelstjóraskóla Íslands og smíðakunnáttu, sem flm.brtt. mintist á. Vjer skulum gera oss grein fyrir, hverju bilun í vjel, þegar um millilandaferðir er að ræða. getur komið til leiðar, sje vjelgæslumaðurinn ekki fær um að bæta úr henni. En sje bilunin þannig, að eitthvað brotni í vjelinni, þá getur sá, sem smíðakunnáttu hefir, auðvitað í mörgum tilfellum sjeð við því og komið öllu í lag aftur, sem sá, er ekkert kann til þeirra hluta, er ráðþrota við. Stundum mætti búast við, að þetta gæti valdið því, að farmur og skip týndist algerlega. Eða hugsum okkur, að betur tækist til, en farmur og skip yrði fyrir þessar sakir fyrir skemdum, og við rannsókn erlendis kæmi það í ljós, að vjelamaðurinn hefði alveg ónóga þekkingu til að bera til að hafa svo ábyrgðarmikið starf á hendi. Mundi þá ekki geta farið svo, að vátryggingarfjelagið neitaði algerlega að bæta skaðann? Og það er því eðlilegra að álykta, að þetta færi svo, þar sem strangar kröfur eru gerðar til vjelgæslumanna hvað þekkingu snertir hvarvetna erlendis. Yfirleitt tel jeg þetta stórvarhugavert atriði, og það var að yfirlögðu ráði, að nefndin sá sjer ekki annað fært en að hafa skilyrðin í þessu falli svona ströng. Við 7. gr. 2. málsgr. gerir háttv. 2. þm. Reykv. enn þá brtt. Vill hann að rjettindin, sem þar er talað um, sjeu ekki bundin því ákvæði, sem rjetturinn er bundinn við í frv. Þetta ákvæði frv. er samhljóða ákvæðinu í lögunum frá 1915. um atvinnu við vjelgæslu á gufuskipum, og hafa þau gefist vel. Háttv 2. þm. Reykv. sagði, að mótornámskeið Fiskifjelagsins væru nú lögð niður. Þetta er ekki rjett. Bæði í fyrra og í ár hafa þau verið haldin á Akureyri. Að þau hafa ekki verið haldin hjer í Reykjavík nú undanfarin 2 ár, stafar af því, að þess hefir verið vænst, að mótorskólinn tæki þá og þá til starfa. En verði dráttur á því, mun mótornámskeið hafið hjer á ný. Annars virðist mjer ekki farið fram á meira í frv. en svo, að alt sje sæmilega trygt og engra rjettur sje þar fyrir borð borinn. Jeg hefi nú gert nokkra grein fyrir ástæðum nefndarinnar á móti brtt. Vil aðeins að lokum benda á þá sorglegu reynslu undanfarinna tíma, hvað þekkingarleysi og vankunnátta í þessum efnum hefir valdið miklu tjóni. Og ætti sú reynsla, sú dýrkeypta reynsla, að vera næg ábending um að reisa nú öflugar skorður við því, að vanþekking, tómlæti og eftirlitsleysi leiði ekki yfir þjóðina í framtíðinni aðra eins óhamingju og tjón eins og það hefir gert á undanförnu tímabili í aflatjóni, eignatjóni og manntjóni.

Jón Baldvinsson Við hv.þm. Borgf. (PO) höfum ekki getað komið okkur saman um breytingartillögurnar. Aftur á móti erum við báðir sammála um það, að æskilegt sje, að vjelgæslunni verði komið í sem best horf og góð, raunveruleg þekking á þeim sviðum sje nauðsynleg til þess, en sje á hinn bóginn ekki, að mínar brtt. dragi úr tryggingunni fyrir því eða breyti þessu. Jeg tel nauðsynlegt, að menn hafi sem mesta æfingu og reynslu í meðferð vjela, og erum við einnig sammála um það atriði. Hitt leggur hann meiri áherslu á en jeg, að sú æfing sje fengin á námsskeiðum Fiskifjelags Íslands, sem raunar flestir vjelstjórar hafa sótt. Jeg geri ráð fyrir, að útgerðarmenn sakist mest eftir þeim mönnum, sem fram úr skara, og er þá hart að mega ekki njóta krafa þeirra fyrir þær sakir einar, að þá vantar prófstimpilinn frá námskeiði eða mótorskóla. Við erum báðir ásáttir um, að fyrst og fremst beri að gæta hagsmuna heildarinnar, þó einhverjir einstaklingar kunni með því að verða fyrir skakkaföllum. En nú getur svo staðið á, að menn komist í gegnum bóklegt nám, þó þeir annars hafi engin skilyrði til að verða góðir vjelstjórar, þegar til framkvæmda kemur. Var um þetta kvartað við samningu laganna um atvinnu við siglingar í fyrra og tekið t. d., að hart væri að svifta gamla og þrautreynda mótorbátaformenn rjettinum til að halda því starfi áfram, þó þeir fyrir aldurs sakir eða aðrar kringumstæður ættu erfitt með að setjast að námi. Enda munu útgerðarmenn sjá sinn hag í því að taka þá menn eina til þessa starfs, sem raunverulega (praktiska) þekkingu hafa. Háttv. þm. Borgf. (PO) mintist sömuleiðis á 5. gr. Tók hann til dæmis skip með 150 hestafla vjel og fór mörgum orðum um háska þann, sem af því gæti leitt, að vjelin bilaði og mótormennirnir kynnu ekki neitt til smíða. Jeg geri nú ráð fyrir, að til þessa starfa sjeu ekki valdir aðrir menn en þeir, sem til þess kunna nægilega mikið. Og hvað viðvíkur þeirri hættu, að vátryggingafjelög gætu í vissum tilfellum neitað að greiða orðinn skaða við slíka bilun, þá er það eitt að segja, að frv. útilokar hana ekki. Hefir og stundum orðið sú raunin á, að reyndir menn og vanir starfinu væru því eins vel vaxnir og þeir, sem prófskírteini hefðu. Eftir því, sem nú lítur út fyrir, er þess langt að bíða, að mótorskóli komist á fót, og því óeðlilegt að binda rjettindin, enn sem komið er, við próf þaðan. Frv. gerir þeim mönnum órjett, sem lagt hafa stund á þessi störf og sýnt þar gætni og dugnað, þó þeir sjeu t. d. of gamlir til þess að ganga undir próf. Býst jeg því fastlega við, að brtt. mínar nái fram að ganga.

Magnús Kristjánsson Með því að jeg er flm. frv. þess, sem hjer ræðir um, þykir mjer hlýða að láta í ljósi álit mitt á þeim brtt., sem fram hafa komið við það. Jeg þykist hafa gert mjer far um það við samningu frv. að svifta engan mann neinum þeim rjetti, sem með sanngirni er hægt að gera kröfur til, og á hinn bóginn reynt að gæta þess, að sem tryggilegast yrði um hnútana búið. Upphaflega reyndi jeg að ganga eins langt í því, sem mjer fanst um, að engum væri gert óþarflega örðugt að stunda þessa atvinu. En jeg áleit, að þar sem jeg hefði tæplega næga þekkingu á þessum sviðum, þá bæri mjer að leita ráða til þeirra manna, sem jeg vissi besta sjerþekkingu hafa í þeim efnum. Leitaði jeg því álits forstöðumanns vjelstjóraskólans og aðalumsjónarmanns vjelgæslunnar hjer á landi. hr. Ólafs Sveinssonar, og það er því eigi nema sjálfsagt að fara að þeim ráðum í aðalatriðum, þótt jeg á hinn bóginn hefði kosið, að sinn ákvæðin hefðu verið nokkru rýmri. Og hversu gjarnan sem jeg og fleiri þingmenn vildu aðhyllast brtt.háttv. 2. þm. Reykv. (JB), þá verður samt álit þessara manna, sem sjerþekkingu hafa, svo þungt á metunum, að varla mun gerlegt að fara á snið við þá. Þess vegna tel jeg ráðlegast, að frv. verði samþykt óbreytt.

Frsm. (Pjetur Ottesen) Jeg skal ekki deila lengi um málið við háttv. 2. þm. Reykv. (JB), en legg það á vald deildarinnar að meta rökin með og móti. Jeg skal aðeins drepa á 3 atriði, sem háttv. 2. þm. Reykv. (JB) leggur svo mikið upp úr. Hann sagði, að útgerðarmenn mundu ekki taka aðra vjelamenn en þá, sem sköruðu fram úr. En það getur verið erfitt og oft ókleift fyrir útgerðarmenn að þekkja þetta, því þeir verða í mjög mörgum tilfellum að taka menn, sem þeir þekkja ekkert, og eru því alls ófróðir um þekkingu þeirra og leikni, og þar af leiðandi geta ekki valið neitt úr. Háttv. þm. talaði einnig um raunhæfa þekkingu, sem bygðist á æfingunni. Já, - jeg ber ekkert á móti því, að æfingin sje mikils virði, enda er gert ráð fyrir praktiskri þekkingu í frv., og mikið lagt upp úr henni, en hún er ekki ávalt nægileg: og yfirleitt verður að krefjast þess, að vjelamenn hafi þá undirstöðumentun eða þekkingu í þessu efni. er veiti nokkurnveginn þá tryggingu, er gera verður kröfu til, að samsvari mikilvægi og ábyrgð þess starfa - vjelgæslustarfans - er þeim er falið að hafa á hendi. Þar sem hann mintist að lokum á meðferð hliðstæðra mála á síðasta þingi, um aukin rjettindi bátaformanna, vil jeg benda háttv. þingmanni á, að þar var einungis um að ræða að rýmka nokkuð um rjettindi þeirra manna, er gengið höfðu undir próf. stýrimannspróf, og höfðu rjettindi samkvæmt því, en alls ekki gengið í þá átt, að þeir, sem engin prófskírteini höfðu, fengju nein rjettindi. Það er því enginn stuðningur fyrir hv.þm. að vera að vitna í þessa breytingu. heklur hið gagnstæða.