Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svo hljóðandi bréf: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sinnt þingstörfum um sinn leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1.. varamaður Framsfl. í Vestfjarðakjördæmi, Sigurgeir Bóasson skrifstofustjóri í Bolungarvík, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Steingrímur Hermannsson, 2. þm. Vestf.“ Þegar hefur farið fram rannsókn kjörbréfs Sigurgeirs Bóassonar og þarf ekki að taka það aftur til skoðunar. Býð ég hann velkominn til starfa.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér er nú til 1. umr., fjallar um rétt manna til að kalla sig viðskiptafræðinga og hagfræðinga. Þetta mál hefur verið alllengi á döfinni og það hefur verið borið upp við fyrirrennara mína í embætti menntmrh. að undanförnu og hefur verið til athugunar hjá þeim og í rn. Þær urðu lyktir, að ég tók að mér að flytja þetta frv. fyrir orð Félags viðskipta- og hagfræðinga. Það er eðlilegt að viðskiptafræðingar og hagfræðingar fái löggildinu á stöðuheitum sínum eins og margar aðrar stéttir háskólamenntaðra sérfræðinga og annarra sem sérfræðingar eru, og að því leyti til taldi ég rétt að verða við þeirri beiðni að bera þetta mál upp. Frv. er þannig úr garði gert, að það er mjög svipað að allri gerð og efni og reyndin er um lög, sem fjalla um svipað efni, varðandi aðrar stéttir sérfræðinga. Þarf það ekki að því leyti til sérstakrar útskýringar við. Þó má sjálfsagt um það deila hvort rétt sé að fela stéttunum sjálfum eins mikið vald og reyndar felst í orðalagi 2. gr., en ég vil taka það fram, að þetta er í samræmi við það orðatag og það efni gildir t. d. um verkfræðinga, tæknifræðinga og arkitekta. Að því leyti til sá ég ekki ástæðu til að bregða út af því að flytja frv. í þessu formi. Hins vegar vænti ég þess, að menntmn. taki þetta mál til skoðunar og kanni það frá öllum hliðum áður en það verður gert að lögum. Ég tel ekkert óeðlilegt þó að hið mikla vald, sem þarna er fengið stéttarsamtökum viðskiptafræðinga og hagfræðinga, verði rætt í n. og það verði borið saman við það sem gerist hjá öðrum stéttum. Að öðru leyti skal ég ekki hafa um þetta fleiri orð, herra forseti. Frv. er flutt samkv. ósk Félags viðskipta- og hagfræðinga. Það hefur verið til athugunar í rn. alllengi og ég held að það hafi verið rétt að flytja þetta mál, enda eðlilegt að þessir sérfræðingar fái sinn rétt eins og fleiri sérfræðingar hafa fengið áður. Að lokinni þessari umr., herra forseti, legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Á undanförnum árum hefur að mínu mati verið gengið of langt í að veita hinum og þessum stéttum og starfshópum sérréttindi og allt að því einokunaraðstöðu á hinum ýmsu sviðum atvinnulífsins. Þetta býður upp á misnotkun, t. d. í sambandi við launakröfur hátekjumanna og getur útilokað ágætlega færa menn er hafa stundað það starf sem þeir hafa menntun og eða reynslu til ef viðkomandi stéttarfélagi eða starfshópi býður svo við að horfa. Í því tilviki, sem hér er á dagskrá, er að vísu aðeins um að ræða rétt til ákveðinna starfsheita. Eigi að síður finnst mér það nokkuð hvimleitt að gert er ráð fyrir að ákveðið stéttarfélag, ef við megum kalla það svo, hafi í reynd algert eindæmi í þessum málum. Ég tel að æskilegra sé að einhver, t. d. ráðh., hafi meiri möguleika til úrskurðar í ágreiningsatriðum en frv. gerir ráð fyrir. T. d. sting ég upp á að í stað orðanna „Að fengnum meðmælum Félags viðskiptafræðinga og hagfræðinga“ í 2. mgr. 2. gr. komi: að fenginni umsögn o. s. frv. Þessum orðum mínum er alls ekki beint sérstaklega gegn því félagi sem hér á í hlut, síður en svo. Þau er almennt viðhorf mitt til veitingar sérréttinda og allt að því einokunaraðstöðu einstakra starfshópa.



Herra forseti. Eins og fram kom hjá hæstv. menntmrh. hefur þetta mál verið á döfinni árum saman. Það mun vera svo, að það er orðin nokkuð viðtekin venja í málinu að orðið „viðskiptafræðingur“ standi fyrir þá einstaklinga sem lokið hafa prófi frá viðskiptadeild Háskóla Íslands, en „hagfræðingur“ standi hins vegar fyrir þá einstaklinga sem lokið hafa hliðstæðu námi, en við háskóla erlendis. Er að því nokkurt hagræði að svo skuli vera greint á milli. Hins vegar hefur það valdið nokkrum vandræðum þegar við ræðum þessa málnotkun, hvernig eigi að titla þá sem lokið hafa prófi í viðskiptafræði hér, en síðan farið til framhaldsnáms erlendis og t. d. lokið þar magistersprófum. Þar sem slíkt hefur færst í vöxt, sem er vitaskuld af hinu góða, hefur nokkur ruglingur komist að varðandi þessar nafngiftir. Ég vil taka undir það með hv. þm. Magnúsi H. Magnússyni, að það felast mjög ákveðnar hættur í því að þarna sé einokunarréttur of stífur. Fljótt á litið hallast ég að þeirri breytingu, sem hann talaði fyrir, að það sé ekki talað um „meðmæli“, heldur talað um „umsögn“, en í því felst nokkur blæbrigðamunur. Ég hygg að hér sé verið að benda á blæbrigðamun og sýnist sem sagt í fljótu bragði að hér gæti verið um skynsamlega breytingu að ræða. Eins vil ég gera aths. við annað í þessu frv. eins og það er lagt fyrir, þ. e. við 1. gr. þess. Þar er sagt að þeir, sem hafi lokið prófi úr viðskiptadeild Háskóla Íslands, þurfi ekki leyfi ráðh., en um það leyfi er nánar fjallað í fyrri hluta þessarar greinar. Hér sýnist mér vera um nokkurt misræmi að ræða, því að mér sýnist að nákvæmlega það sama ætti að gilda um þá sem lokið hafa hagfræðiprófi, þ. e. B. A.- námi í hagfræði við viðurkennda erlenda háskóla eða magistersprófi, eftir því hvað við leggjum að jöfnu við hliðstæð próf hér heima. Mér finnst að viðskiptafræðideildin hér eigi ekki að hafa þau forréttindi sem hér er verið að leggja til. Ef viðskiptafræðingar hér heima þurfa ekki slíkt leyfi ráðh. eiga auðvitað ekki heldur þeir, sem lokið hafa prófi úr viðurkenndum háskólum erlendis, að þurfa sérstaklega að sækja um slíkt leyfi. Það er út af fyrir sig ákaflega skiljanlegt að starfshópar vilji vernda starfsheiti sitt, en engu að síður er rétt að vara við því að slíkri vernd geta fylgt tilteknar einokunarhættur. Í 3. gr. þessa frv. er reynt að mæta þessari hættu með því að ráðh. skeri úr ágreiningi. Þessi grein virðist þó ganga nokkuð á 2. gr. frv. vegna þess að þar er talað um „meðmæli“ Félags viðskiptafræðinga og hagfræðinga. Hæstv. ráðh. gerði ráð fyrir því að þetta mál yrði skoðað vandlega í n. Hér er um ákaflega viðkvæmt mál að ræða og það verður vitaskuld gert, en ég taldi rétt að þessar aths. kæmu fram.



Herra forseti. Þær aths., sem gerðar hafa verið við frv., eiga rétt á sér, eins og ég held að hafi komið fram í ræðu minni áðan. Ég tel að það sé engan veginn gefið að rétt sé að afgreiða lögin svo, eins og þau eru lögð fram í frumvarpsformi, þó að ég hafi eigi að síður lagt þau fram í þessu formi og með þessu efni sem er og þá miðað við lög sem gilda um svipað efni, þó um aðrar starfsstéttir sé að ræða. Ég get vel fallist á það og hef sjálfur komið auga á að sá réttur, sem Félagi viðskiptafræðinga og hagfræðinga er gefinn í 2. gr., er vissulega mikill og sjálfsagt að athuga betur hvort ástæða sé til að minnka hann eitthvað, draga eitthvað úr honum. Hitt er annað mál, að það er líka dálítið viðurhlutamikið að gefa þessum félagsskap minni rétt en t. d. félögum verkfræðinga, tæknifræðinga og arkitekta, sem vissulega hafa þennan mikla rétt nú þegar. Ég held því að það sé ástæða til þess, jafnvel þó að málið sé sýnt núna, að það sé athugað vel og frá ýmsum hliðum, og að því leyti til get ég vel tekið undir ýmsar þær aths. sem fram komu í ræðum þeirra sem töluðu á eftir framsöguræðu minni.



Herra forseti. Þetta frv. fjallar um breytingu á lögum um vélstjóranám, nr. 67/1966, og felur það í sér að þeir, sem lokið hafa fyllsta námi frá Vélskóla Íslands á hverjum tíma og hafa að auki lokið sveinsprófi í vélvirkjun eða annarri málmiðnaðargrein, fái rétt til þess að kalla sig starfsheitinu vélfræðingur. Þessari beiðni var beint til mín af hálfu Vélstjórafélags Íslands og á það bent að orðið „vélstjóri“ nái yfir mjög stórt svið og gefi ekki rétt til kynna hvaða námi þeir hafa lokið sem nefnast þessu starfsheiti. Tillaga þeirra var sú í Vélstjórafélaginu, að þeir, sem lengst og fyllst nám hafa úr Vélskólanum, verði nefndir vélfræðingur. Ég hef talið að það sé ekki óeðlilegt að þessi munur sé gerður á og þeir fái að nefna sig vélfræðinga sem hafa lokið því langa og stranga námi sem fullt nám í Vélskóla Íslands er. Vélfræðingur var notað um vissa tegund tæknimenntaðra manna, hygg ég, um nokkurt árabil, en hefur nú alveg dottið úr málinu og að því leyti til tel ég ekki óeðlilegt þó að þetta orð sé notað um þá sem lokið hafa fyllsta námi frá Vélskólanum og eru auk þess með sveinspróf í vélvirkjun eða annarri málmiðnaðargrein, eins og segir í 1. gr. þessa frv. Það gildir eins um þetta frv. og það sem ég var að mæla fyrir áðan, að það er eðlilegt að það verði skoðað vel og þm. fái aðstöðu til að átta sig á því. Ég rek ekki svo á eftir því að það verði að lögum á þessu vori, heldur sé það lagt fram til kynningar. Ég legg til, herra forseti, að þegar þessari umr. er lokið verði málinu vísað til 2. umr. og til menntmn.



Herra forseti. Þetta frv. er ekki mikið að vöxtum, en það fjallar um nokkrar tilteknar breytingar á lögum um Kennaraháskóla Íslands. Eins og menn þekkja voru lög um Kennaraháskólann samþykkt hér fyrir um það bil 9 árum. Þeim hefur, að ég held, í engu verið breytt frá því að þau voru samþ. hér vorið 1971. Hins vegar gerðu lögin sjálf ráð fyrir að þau yrðu endurskoðuð tveimur árum eftir að þau tóku gildi og menntmrh. þáv., sem fór með menntamál árið 1973, mun hafa skipað nefnd til þess að annast endurskoðun á þessum lögum. Sú nefnd skilaði áliti í júnímánuði 1976 og síðan var frv., sem nefndin hafði samið, lagt fyrir Alþ. bæði 1976 og aftur 1977–1978, en það hefur ekki hlotið neina afgreiðslu. Nú telja forráðamenn Kennaraháskólans, rektor og skólastjórn, að það sé mjög brýnt að breyta vissum atriðum, þó í smáu sé og án þess að þeir hafi gert kröfu til þess að það viðamikla breytingafrv., sem endurskoðunarnefndin lagði fram, yrði lagt fram á þessu þingi. Ég hef fallist á það fyrir áeggjan rektors Kennaraháskólans að flytja þetta frv. og kynna þessar breytingar fyrir hv. Alþingi. Það er óhætt að segja að þessar breytingar eru yfirleitt ekki veigamiklar, en þær eiga það sameiginlegt, að þær eru yfirleitt til samræmingar við aðra löggjöf sem komið hefur á þeim tæpu 10 árum sem lögin um Kennaraháskólann hafa staðið. Þetta er sem sagt mest að leiðrétta og samræma Kennaraháskólalögin gildandi löggjöf sem síðar hefur komið fram, eins og t. d. lögum um embættisgengi kennara og reyndar einnig lögum um Háskóla Íslands, að nokkru leyti. Ég held að það sé ekki þörf á því að fara mjög ítarlega út í þessar breytingar. Ég vænti þess að menntmn., sem trúlega fær málið til athugunar, fari yfir það, kynni sér það og kveðji rektor Kennaraháskólans til umræðna um þessar breytingar. Ég legg að vísu á það nokkra áherslu að málið fái framgang á þessu þingi, en það verður þó að ráðast hvernig til tekst um það. Þ,6 ætti það að geta tekist ef vel er að unnið í n. og ef menn setja sig inn í þessar breytingar. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði þessu máli vísað til 2. umr. og menntmn.



Herra forseti. Í 1. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir að inntökuskilyrði í Kennaraháskóla Íslands séu stúdentspróf eða annað nám, ef skólastjórn telur það jafngilt og mælir með því og menntmrn. fellst á það. - Þetta er tilvísun beint í frv. Nú vaknar sú spurning og mig langar til að bera þá spurningu fyrir hæstv. menntmrh.: Hefur þetta verið svo? Og ef það hefur verið svo, þá í annan stað: Er eðlilegt að skólastjórn hafi þetta feikilega vald að meta hvort annað nám, sem svo er hér kallað, standi jafnfætis stúdentsprófi? Nú vitum við að það geta risið ákaflega viðkvæm deilumál sem snerta t. d. fólk sem af alls konar félagslegum ástæðum er t. d. menntað erlendis og kemur síðan og vill sækja um upptöku í þennan skóla. Jafnframt vitum við að skólastjórnir geta haft tilhneigingu til þess að vera mjög íhaldssamar í þessu mati sínu og vilja með þeim hætti auðvitað gera veg síns skóla sem mestan, en slíkur vegsauki getur hins vegar verið misskilinn og beinlínis valdið vandræðum. Mér sýnist þess vegna í fljótu bragði að það sé ekki aðeins óþarfi, heldur geti það jafnvel valdið skaða að færa skólastjórn þetta vald og ætti að vera nóg að hafa þetta vald hjá menntmrn. þannig að inntökuskilyrði séu stúdentspróf eða próf sem menntmrn. meti jafngilt þessu prófi. Hér vitum við að á takast tvö sjónarmið. Annars vegar er svokallað sjálfstæðissjónarmið skólans, en slíkt sjálfstæðissjónarmið getur endað í mjög óbilgjörnu félagslegu ranglæti. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. menntmrh.: Er þetta nýmæli? Og í annan stað, hvort hann geti ekki fallist á það með mér að hér geti verið um að ræða óeðlilegt vald skólastjórnar viðkomandi skóla.



Herra forseti. Því miður hef ég ekki lögin við höndina, en ég held að þetta, sem hv. þm. var að gera aths. við, sé óbreytt frá því sem verið hefur. Eins og segir í aths. við 1. gr. er lagt til að 1. tölul. 4. gr. standi óbreyttur, og ég held að mér sé óhætt að segja að 1. tölul. sé svona orðaður nú. Þetta er mjög í samræmi við það sem er í háskólalögum. Ég held því að aths. eigi ekki við þannig að ástæða sé til þess að gera mikið úr henni. En hitt er alveg rétt, að það er sjálfsagt að athuga þetta. Óneitanlega er skólastjórn þarna fengið mikið vald og um það má auðvitað deila hvort svo skuli vera. Persónulega er ég heldur á því að skólastjórnir háskóla, hvort sem það er kennaraháskóli eða annar háskóli, eigi að hafa nokkuð mikið vald og sjálfstæði háskóla, megi gjarnan vera nokkurt. - En mér sýnist að þetta ákvæði sé óbreytt frá því sem verið hefur.



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og Pétri Sigurðssyni leyft mér að leggja hér fram frv. til l. um breyt. á lögum um atvinnuleysistryggingar, nr. 57 frá árinu 1973, með síðari breytingum. Frv. er stutt og laggott. 1. gr. þess gerir ráð fyrir að g-liður 16. gr. laganna falli niður, en í grg. er skýrt hvernig hann hljóðar. Síðari greinin er: „Lög þessi taka gildi 1. jan. 1981, og reglugerð nr. 221/1973 verði breytt samkv. þeim.“ 16. gr. laga um atvinnuleysistryggingar fjallar um þá sem ekki eiga rétt til atvinnuleysisbóta, svo sem þá sem taka þátt í verkfalli, njóta slysa- eða sjúkradagpeninga, misst hafa vinnu vegna óreglu, sviptir eru frelsi með opinberri íhlutun, ófærir eru til vinnu eða neita vinnu, stunda vinnu í eigin þágu eða loks, eins og segir í g-lið greinarinnar, en það er einmitt sá liður sem gert er ráð fyrir að falli burt, en hann hljóðar svo, með leyfi forseta: „eiga maka, sem á síðustu 12 mánuðum hefur haft og hefur hærri tekjur en sem svarar tvöföldum dagvinnutaxta Verkamannafélagsins Dagsbrúnar í Reykjavík. Regla þessi um hjón gildir einnig um karl og konu, sem búa saman og eru bæði ógift, ef þau hafa átt saman barn eða konan er þunguð af hans völdum, eða sambúð hefur varað í samfleytt tvö ár.“ Ég vil strax vekja athygli á því, að nýlega féll dómur í Hæstarétti í máli sem höfðað var á hendur almannatryggingakerfinu eða nánar til tekið Tryggingastofnun ríkisins, þar sem gerð var aths. við að mæðralaun væru felld niður þegar sambúð hæfist. Stofnunin tapaði því máli á þeim forsendum að um sambúð eru engin lög til, þannig að lagalega séð sýnist mér að þetta sé meira en hæpið ákvæði í lögum um atvinnuleysistryggingar. En þetta ákvæði veldur því að fjöldi kvenna hefur ekki rétt til atvinnuleysisbóta vegna tekna maka, þó að iðgjöld séu greidd vegna þeirra eftir sömu reglum og annarra. Sama gildir raunar um hvort kynið sem er, en oftast bitnar þetta óréttlæti þó á konum vegna hærri launa karlmanna. Er nærtækt að benda á það sem gerðist á Ísafirði nýlega þegar fjöldi manns varð atvinnulaus vegna verkfalls sjómanna, en þá kom þetta réttleysi hart niður á konum á staðnum. Þegar lög um atvinnuleysisbætur í fæðingarorlofi tóku gildi kom fljótlega í ljós að ótækt var að láta þetta ákvæði gilda, þar sem fjöldi kvenna varð af bótunum vegna þess. Var ákvæði g-liðar 16. gr. því tekið út þegar um atvinnuleysisbætur í fæðingarorlofi var að ræða. En enn þá er ákvæðið í gildi, þegar um bætur vegna atvinnuleysis er að ræða, með áðurnefndum afleiðingum. Benda má á að frv. þetta gerir ráð fyrir gildistöku 1. jan. 1981, en einmitt þá má gera ráð fyrir að lög um atvinnuleysisbætur í fæðingarorlofi verði úr gildi numin. Í samræmi við nýsamþykkt lög um eftirlaun aldraðra, eða nánar til tekið ákvæði til bráðabirgða sem í þeim lögum eru, og frv. það, sem fyrir þinginu liggur á þskj. 146 um fæðingarorlof, er gert ráð fyrir að létta greiðslum vegna fæðingarorlofs af Atvinnuleysistryggingasjóði og flytja þær yfir á almannatryggingar. Þá má benda á að mál þetta nýtur stuðnings verkalýðshreyfingarinnar allrar, enda eitt af baráttumálum hennar í komandi kjarasamningum. Í rekstrarreikningi Atvinnuleysistryggingasjóðs fyrir árið 1978 kemur fram, að af kostnaði sjóðsins það ár voru atvinnuleysisbætur 389 002 901 kr., kauptrygging í fiskvinnu 70 204 635 kr., en atvinnuleysisbætur í fæðingarorlofi 522 318 256 kr. Engar tölur er að fá nákvæmlega um kostnaðarauka sjóðsins vegna þessarar lagabreytingar, þar sem skrá um synjanir liggja engar fyrir. En ljóst er að hann gæti aldrei farið fram úr þeirri upphæð sem nú fer í atvinnuleysisbætur í fæðingarorlofi, enda þyrfti þá að vera um fleiri synjanir að ræða en samþykktar bætur og hefur framkvæmdastjóri sjóðsins, Eyjólfur Jónsson, staðfest að slíkt sé fráleitt við venjulegar aðstæður. Það liggur í augum uppi, að komi til allsherjar atvinnuleysis á landsmælikvarða þyrfti að sjálfsögðu að styrkja sjóðinn verulega þar sem hann réði ekkert við slíkt. Að lokum skal á það bent, og það er kannske grundvallaratriði þessa frv., að atvinnuleysistryggingar eiga ekki að byggjast á framfærslusjónarmiðum, heldur eru þær tryggingamál og hluti af rétti hvers einstaklings til að vinna fyrir framfærslu sinni sjálfur, en vera tryggður ella, ef þeim rétti er ekki sinnt. Það er megininntak allra trygginga, að tryggingar séu bætur fyrir eitthvert tjón. Þá sér hver sjálfur að það er auðvitað á engan hátt sanngjarnt að manneskja, hvort sem það er karl eða kona, sem unnið hefur fyrir verulegum tekjum og verður af þeim án þess að eiga sök á því sjálf, njóti ekki eðlilegra atvinnuleysisbóta. Ég vil biðja hv. þdm. að styðja þetta frv. Hér er um ósköp einfalda leiðréttingu að ræða, sem m. a. einn af stjórnarmönnum Atvinnuleysistryggingasjóðs, hv. þm. Pétur Sigurðsson, stendur að. Ég vænti þess að svo einfalt leiðréttingamál geti átt stuðning þm. allra flokka.



Herra forseti. Ég er ekki viss um að stefna þess frv., sem hér er til umr., sé alfarið rétt. Ég viðurkenni að 16. gr. laga um Atvinnuleysistryggingasjóð þarf verulegra lagfæringa við, eins og reyndar öll lögin, en ég sé ekki að rétt sé að fella hana burt, eins og frv. gerir ráð fyrir. Ég er t. d. ekki viss um að rétt sé að maður, sem sjálfur er í verkfalli, eigi samtímis að njóta atvinnuleysistryggingabóta. Í því sambandi er rétt að hafa í huga, að að því hlýtur að vera stefnt að atvinnuleysistryggingabætur nálgist mjög raunveruleg laun. Hvaða áhuga munu menn hafa á lausn verkfalla ef þeir, sem í verkfalli eru, halda svo til óbreyttum launum meðan á verkfallinu stendur? Ég er ekki heldur viss um að rétt sé að þeir, sem í fangelsi sitja á kostnað ríkissjóðs, skuli hafa fullar atvinnuleysistryggingabætur meðan á fangelsisdvölinni stendur, eins og mér sýnist að frv. geri ráð fyrir. Ef um fjölskyldumenn er að ræða þarf auðvitað að sjá fyrir þörfum fjölskyldunnar. Ég er ekki heldur viss um að þeir, sem stunda vinnu í eigin þágu, skuli samtímis njóta atvinnuleysistryggingabóta. Það væri þá ekkert því til fyrirstöðu, svo að dæmi sé tekið, að menn ynnu við byggingu eigin íbúðarhúss og nytu atvinnuleysistryggingabóta á meðan og það jafnvel þótt byggingin væri ættuð til sölu síðar meir. Aftur á móti tel ég að viðmiðun við tekjur maka þurfi verulegrar endurskoðunar við og er þá með í huga sama sjónarmið og fram kemur hjá hv. flm. frv., að atvinnuleysistryggingar eigi ekki að byggjast á framfærslusjónarmiðum, heldur séu þær tryggingamál, eins og þar stendur. Í grg. frv. er rætt um hugsanlegan aukakostnað og gert heldur lítið úr honum. Þar er sagt að gjöld vegna fæðingarorlofs falli af Atvinnuleysistryggingasjóði um næstu áramót. Það er rétt ef frv. um fæðingarorlof verður samþykkt, en ég vil þó benda á að samtímis fellur á Atvinnuleysistryggingasjóðs hluti af eftirlaunum aldraðra sem hann losnar nú við, sem er líklega einhvers staðar á bilinu milli 30 og 40% af því sem hann nú ber af fæðingarorlofinu. Auðvitað er það verulegt hagræði fyrir Atvinnuleysistryggingasjóð, en við megum ekki nota þessa tölu sem nettótölu. Enn fremur segir í grg., að ekki sé svo ýkjamikið um synjanir á umsóknum að ræða, og er þá verið að sýna fram á að viðbótarkostnaðurinn sé miklu minni en kostnaður af fæðingarorlofi sé í dag. Er það líka rétt. En auðvitað fjölgar umsóknum þegar stórir hópar koma til með að eiga hérna rétt sem alls ekki dettur í hug að sækja um í dag. Auðvitað þarf að endurskoða ákvæði 16. gr. laganna og á það reyndar við um öll lögin og er endurskoðun í gangi þó að allt of hægt gangi í því starfi. Endurskoðunin hlýtur að beinast að því að hækka verulega bætur Atvinnuleysistryggingasjóðs miðað við tekjur og að sjóðurinn nái til mun fleiri en nú er. Allar viðbótarálögur á sjóðinn, eins og hér yrðu, mundu náttúrlega draga úr möguleika hans á að fljótar yrði þessum tveimur áföngum náð. Við megum aldrei gleyma því aðalatriði, að Atvinnuleysistryggingasjóði ber fyrst og fremst að greiða bætur til þeirra sem vilja vinna, en fá ekki starf við sitt hæfi.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég get verið sammála hv. síðasta ræðumanni um að öll lögin um Atvinnuleysistryggingasjóð þarfnist endurskoðunar. En hér er óneitanlega eitt afmarkað mál sem lítill vandi er að breyta. Það hlýtur að vera hróplegt óréttlæti að allir þeir, sem iðgjöld greiða til sjóðsins, skuli ekki hafa úr honum rétt til atvinnuleysisbóta. Það var kannske ekki alveg nákvæmt hjá síðasta ræðumanni að í grg. segði að þetta yrði lítill kostnaðarauki vegna þess að lítið væri um synjanir. Það stendur reyndar ekki, heldur stendur þar að erfitt sé að vita hve synjanir eru miklar vegna þess að um það liggja engar skýrslur fyrir. Ef við gerum ráð fyrir svipuðu ástandi og verið hefur, þá hefur sem betur fer ekki verið alvarlegt atvinnuleysi í landinu um langt skeið og mikill hluti af útgjöldum sjóðsins hefur farið til margumrædds fæðingarorlofs. Mér er auðvitað fullkomlega ljóst að kostnaðarauki verður þegar framlag vegna eftirlauna aldraðra kemur inn, ef lög um fæðingarorlof verða samþykkt. En hér verður að leggja á það megináherslu að hver sá sjóðfélagi, sem iðgjöld greiðir, hljóti bætur í atvinnuleysi og ekki sé gerður munur þar á hvort sjóðfélagi er kvæntur eða ókvæntur, auk þess sem ég tel að ákvæðið um sambúð sé gersamlega út í bláinn eftir umræddan hæstaréttardóm og gæti hver sambúi sem væri höfðað svipað mál og verið öruggur um að vinna það fyrir Hæstarétti. Ég held því að greinin þarfnist óumdeilanlega breytingar og að mínu viti einfaldlega þeirrar breytingar að g-liður falli niður. Ég skal játa að ég skildi ekki alveg aths. hv. 5. þm. Suðurl. um aðra liði 16. gr. Ég vænti þess að það sé alveg skýrt fyrir hv. þm., að hér er um að ræða að g-liður 16. gr. falli niður, og hann nær ekki nema til þeirra orða sem ég las hér áðan. Það sem á eftir kemur í 16. gr. er augljóslega almennara efnis og ekki hluti af umræddum lið. En ég legg á það mikla áherslu að við getum fallist á að styðja þetta frv. Ég hygg að þetta baráttumál komi upp í komandi kjarasamningum, og ég treysti því að þm. skoði þetta vel áður en þeir treysta sér til að vera á móti þessu. Ég leyfi mér svo að fara þess á leit að frv. verði sent til meðferðar hv. heilbr.- og trn. deildarinnar.



Herra forseti. Núgildandi lög um eyðingu refa og minka eru frá árinu 1957. Var þá upphæð verðlauna fyrir unnin dýr ákveðin 350 kr. fyrir hvern ref og 200 kr. fyrir hvern mink. Vegna verðbreytinga hefur reynst nauðsynlegt að breyta lögum þessum hér á hv. Alþ. á nokkurra ára fresti til hækkunar á verðlaunum, fyrst 1964, síðan 1971 og síðast 1975. Auk þessa hafa komið fram á hv. Alþingi brtt. til hækkunar við þessar lagagreinar án þess að hljóta afgreiðslu. Þrátt fyrir lagabreytingar þessar hefur upphæð verðlauna ekki haldið upphaflegu verðgildi sínu. Sem dæmi má nefna að samkv. útreikningi Hagstofu Íslands ættu verðlaun, sem svöruðu til 350 kr. og 200 kr. árið 1957, að vera núna 19 þús. kr. fyrir ref og 10 800 kr. fyrir mink. Samkv. núgildandi lögum frá 1975 eru verðlaunin fyrir ref, þ. e. hlaupadýr, 2500 kr. og 1500 kr. fyrir fullorðið grendýr, 800 kr. fyrir yrðlinga, en 1500 kr. fyrir mink. Veiðistjóri hefur þráfaldlega frá árinu 1977 bent á að hin lágu verðlaun samkv. núgildandi lögum geti ekki talist hvatning til þeirra fjölmörgu veiðimanna sem stundað hafa loðdýraveiðar sem áhugamenn og eiga drýgstan þátt í því að tekist hefur að halda þessum villtu dýrum í skefjum. Eins og sjá má af framangreindu hefur núgildandi fyrirkomulag reynst nokkuð þungt í vöfum, þar sem leggja þarf fram tillögur um lagabreytingar á nokkurra ára fresti til þess eins að hækka upphæð verðlauna. Er því lögð fram hér tillaga um breytingu á 8. og 9. gr. þessara laga, sem í sér felur að hámark verðlauna fyrir að vinna grendýr, hlaupadýr og mink skuli ákveðið ár hvert af landbrh., að fenginni umsögn veiðistjóra. Þetta frv. er samið í landbrn. og hefur rn. farið þess á leit við landbn. Nd. að flytja þetta frv. sem önnur frv. á undanförnum árum um breytingar á þessum lögum. Legg ég til að að þessari umr. lokinni verði frv. vísað til landbn.



Herra forseti. Við tveir þm. Sjálfstfl., ég og hv. 10. þm. Reykv. Friðrik Sophusson, höfum flutt á þskj. 397 frv. til l. um breyt. á lögum nr. 63/1970, um skipan opinberra framkvæmda. Þau lög voru nokkur nýmæli þegar þau voru sett árið 1970, en þá var m. a. í 13. gr. þeirra laga sett í lög ákvæði um að verk skyldu að jafnaði unnin samkv. tilboði á grundvelli útboðs. Þó væri heimilt að víkja frá útboði ef verk væri þess eðlis eða aðstæður slíkar að öðru leyti að útboð teldust ekki mundu gefa góða raun, en þá þarf undir slíkum kringumstæðum umsögn samstarfsnefndar um opinberar framkvæmdir. Þetta ákvæði er mjög skýrt að því leyti, að meginreglan átti að vera sú að útboð færi fram og verk unnin samkv. tilboðum aðundangengnum útboðum. Þetta má einnig sjá með því að skoða grg. með þessu frv., þar sem fram kemur að frv. gerir ráð fyrir að flest verk á vegum ríkisins verði unnin á útboðsgrundvelli. Í reynd hefur framkvæmd orðið nokkuð á annan veg. Hér á Alþ., í Sþ. ekki alls fyrir löngu, flutti ég fsp., sem hæstv. samgrh. svaraði 22. apríl, um útboð verklegra framkvæmda hjá nokkrum ríkisstofnunum. Þar kom fram að því fer fjarri að þessari meginreglu laganna, sem ég gat um áðan, hafi verið fylgt og það mun frekar vera regla heldur en hitt hjá ýmsum ríkisstofnunum að þær framkvæmi sjálfar sín verk, en láti útboð ekki fram fara. Þannig kom það t. d. fram, að hjá Vegagerð ríkisins var árið 1978 aðeins um 11% af framkvæmdum miðað við kostnað þeirra boðið út og árið 1979 aðeins um 12% af framkvæmdum Vegagerðar ríkisins. Hjá Hafnamálastofnuninni var þetta hlutfall árið 1978 14.7%, en árið 1979 14.6%. Hjá Flugmálastjórn unnu verktakar 13% af verkefni við flugvallagerð árið 1978 og 24% árið 1979. Það kom fram hjá hæstv. samgrh. þegar hann svaraði fsp. minni, að ástæðan fyrir því, að útboð færu ekki fram í ríkari mæli, væri sú, að 3. mgr. 21. gr. laganna væri túlkuð á þann veg að útboð þyrfti ekki að fara fram, en í henni segir að heimilt sé að fela einstökum ríkisstofnunum umsjón nánar skilgreindra flokka opinberra framkvæmda, enda hafi þessar stofnanir aðstöðu til að annast þetta verkefni. Nú vel ég segja að þetta er mjög frjálsleg túlkun á þessari lagagr., því að hún felur það aðeins í sér eftir orðanna hljóðan að heimilt sé að fela einstökum ríkisstofnunum umsjón nánar tilgreindra framkvæmda, en hvergi í þessari grein er þess getið að hún feli í sér undanþágu frá þeirri meginreglu laganna að útboð eigi að jafnaði að fara fram. Til þess að taka af öll tvímæli um, að þessa grein beri ekki að túlka á þann veg sem gert hefur verið, flytjum við þetta frv., sem gerir ráð fyrir að inn í 3. mgr. 21. gr. komi ákvæði þess efnis, að þó að einstökum ríkisstofnunum sé falin umsjón ákveðinna framkvæmda skuli verk að jafnaði unnið samkv. tilboði á grundvelli útboðs, sbr. 13. gr. laganna. Með því að vísa til 13. gr. laganna er við það átt að undanþáguákvæði greinarinnar geti átt við í þeim tilvikum einnig þegar einstökum ríkisstofnunum er falin umsjón sinna verkefna. Við gerum jafnframt ráð fyrir því í ákvæði til bráðabirgða, að ráðh. geti veitt ríkisstofnunum ákveðinn umþóttunartíma til að laga sig að framkvæmd þessara laga. Þá er aðallega átt við ríkisstofnanir sem framkvæma nú aðallega verk sín sjálfar, þær fái tíma til að losa sig við tæki og útbúnað svo og til að útvega þeim starfsmönnum ný störf sem skipta þyrftu um störf af þessum ástæðum. Í þeim umr., sem urðu um þá fsp. sem ég flutti og ég gat um áðan, rakti ég ýmis dæmi þess, hvernig útboð hefðu skilað sér í lægri kostnaði hjá tveimur stofnunum aðallega sem ég þekki til, þ. e. hjá Reykjavíkurborg og Landsvirkjun, og þá t. d. vegaframkvæmdir. Ég get fallist á að undir vissum kringumstæðum sé erfitt að koma við úfboðum, eins og t. d. þegar framkvæmdaáætlanir eru mjög seint á ferðinni, eins og stundum vill brenna við hér á hinu háa Alþingi, og einnig geta aðstæður verið slíkar að rétt sé að verk sé unnið af viðkomandi stofnunum. Hins vegar er ég eindregið þeirrar skoðunar, að það eigi ekki að vera meginreglan eins og nú er í framkvæmd. Þess vegna, eins og ég gat um áðan, flytjum við þetta frv. til að reyna að tryggja að sú meginstefna, sem Alþ. markaði með lögunum frá 1970, komist í framkvæmd í raun. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur haft til meðferðar frv. til l. um breyt. á lögum um sérstakt tímabundið vörugjald, sem hefur verið tímabundið frá því 30. des. 1978. Hér er um að ræða staðfestingu á brbl., sem sett voru 16. okt. 1979, og gert er ráð fyrir þeirri tekjuöflun, sem felst í frv. þessu, í fjárlögum sem Alþ. hefur þegar samþykkt. Við í 1. minni hl. fjh.- og viðskn. leggjum til að gerðar verði tvær breytingar sem voru lagðar fram í n. að beiðni ráðuneytisins. Hér er fyrst og fremst um leiðréttingaratriði að ræða, sem eru til hagsbóta fyrir gjaldendur vegna breyttra viðhorfa, og enginn ágreiningur var um þessar tvær brtt. í nefndinni. Það var einnig beðið um aðra brtt., sem ekki var útrædd í n., og taldi hún sér ekki fært að flytja þá brtt. En ég vil ítreka það, sem 1. minni hl. fjh.- og viðskn., þ. e. hv. þm. Karvel Pálmason, Bogi Sigurbjörnsson og Halldór Ásgrímsson, leggur til, að frv. verði samþykk með þeim tveimur breytingum er fram koma á þskj. 388.



Herra forseti. Það kom fram við 1. umr. þessa máls hver er afstaða sjálfstæðismanna. Við erum andvígir þessu frv. Hér er um að ræða staðfestingu á brbl. sem gefin voru út af ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar og voru endurútgefin af ríkisstj. Benedikts Gröndals. Við 1. umr. málsins og reyndar þegar lögin voru sett lýstu sjálfstæðismenn andstöðu við þau og þar á hefur ekki orðið nein breyting. Formaður fjh.- og viðskn. lýsti hér brtt. og gat þess réttilega að í n., þegar þetta mál var rætt, gerðum við ekki athugasemdir við þær, enda um að ræða brtt. til að veita ráðh. heimild til lækkunar og til samræmingar á vörugjaldi í sambandi við tollflokkun.



Herra forseti. Ég er samþykkur þeirri afstöðu sem síðasti ræðumaður, hv. 1. þm. Reykn., mælti fyrir. En ég kem hér í ræðustól til að flytja eina skriflega brtt. við frv. við þessa umr. Í 3. gr. frv. er tillaga um að úr hinum hærra gjaldflokki vörugjalds skuli nokkur tollskrárnúmer fatla brott. Við nánari athugun kemur í ljós að hér er fyrst og fremst um að ræða hljóðfæri. Ég er fyllilega samþykkur þeirri breytingu, enda vakti það mikla athygli og reyndar furðu á sínum tíma að sú ríkisstj., sem þá sat, skyldi leggja slíkt ofurgjald á hljóðfæri eins og raun bar vitni um með því að setja þan í hinn hærra flokk vörugjalds. Það mun enn fremur gert ráð fyrir að úr hærra gjaldflokki falli niður hljómplötur með íslensku efni. Þetta tel ég góðra gjalda vert, en ég vil ganga lengra. Brtt. mín gengur út á það, að hljómplötur almennt falli einnig út úr þessum gjaldflokki, þ. e. að við 3. gr. bætist ákveðið tollskrárnúmer, 92.12.29, en það tollskrárnúmer mun ná almennt yfir hljómplötur. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þessa till. Ég held að hljómplötur séu slíkur menningarmiðill að ríkissjóður eigi ekki að seilast jafnlangt og nú er með gjaldtöku af hljómplötum. Hljómplötur eru reyndar einnig mjög mikilvægt tæki til tómstundaiðkunar fyrir ungt fólk. Það er sennilega fátt sem ungt fólk notar í jafnríkum mæli til að stytta sér stundir, því það hlustar mikið á hljómplötur. Þess vegna finnst mér mjög óeðlilegt að ríkið skuli á þennan hátt seilast til þessarar vörutegundar með sérstakri gjaldtöku. Mér er tjáð af þeim, sem annast sölu á hljómplötum, að þrátt fyrir að mikil samkeppni hafi komið upp í þessari verslunargrein og auglýsingar aukist mjög hafi sala á hljómplötum dregist saman og það sé mjög áberandi að sala á hljómplötum sé í mjög ríkum mæli að flytjast úr landi. Það fólk, sem hefur aðstöðu til þess að ferðast til annarra landa, notfærir sér það af því að hljómplötur eru nú svo miklu ódýrari í flestum nágrannalöndum okkar. Þetta er orðin sú vörutegund sem menn hvað helst leitast við að kaupa á ferðalögum sínum erlendis og koma með inn í landið. Ég held að það sé þess vegna ekki beinn tekjuauki af þessari hækkun. Ég held að þarna hafi komið á móti samdráttur í sölu og alla vega væri hægt að auka þessa sölu verulega ef ríkið gerði sér ekki leik að því að taka svo hátt gjald fyrir þennan vöruflokk. Ég vil því, herra forseti, leggja fram brtt. þessa efnis við þessa umr.