Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og getið er um í grg. fyrir þessu frv., er það samið af nefnd, sem skipuð var til þess af félmrn. á sínum tíma. Í frv. þessu eru dregin saman í eina heild nokkur þau ákvæði, sem gilda um skipulag bæja og kauptúna, og einnig eru hér sett nokkur ný ákvæði, sem að fenginni reynslu þótti rétt að láta þar standa. Höfuðbreyt. í þessu frv. frá gildandi l. er það, að með skipulagsnefnd ríkisins, sem ætlað er að sjá um framkvæmd skipulagsmálanna undir stjórn ráðuneytisins, starfi skipulagsstjóri, sem sé sérstakur embættismaður ríkisins. Það hefur að vísu verið svo undanfarið, að skipulagsstjóri hefur verið starfandi og haft skrifstofu, en án þess þó að staða hans eða embætti væri ákveðið í lögum. - Að öðru leyti er nú ekki ástæða við 1. umr. málsins af minni hálfu - nema því aðeins að sérstakt tilefni gefist - að fara um frv. fleiri orðum. Það er hvorki flókið né margbrotið. En ég tel rétt, að heildarlög fáist um þetta efni, og þess vegna er frv. þetta lagt fram. - Ég legg til, að því, að lokinni þessari umr., verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Það er vissulega ekki að ófyrirsynju, að hafizt hefur verið handa um að endurskoða og safna í eina heild þeim ákvæðum, sem í l. eru um skipulag kaupstaða og kauptúna, því að það er sannast mála, að okkar löggjöf á þessu sviði hefur verið ákaflega ófullkomin, enda framkvæmdin víðast hvar í hinu mesta ófremdarástandi. Að því leyti er mikil ástæða til að fagna þessu frv. En við fljótlega athugun á því virðist mér því miður, að ekki hafi tekizt þessi endurskoðun nærri því eins vel og skyldi. Vil ég leyfa mér á þessu stigi málsins að minnast á örfá atriði í þessu efni til athugunar fyrir þá hv. nefnd, sem væntanlega fær frv. til meðferðar. Fyrst vil ég minna á það, að svo hefur verið ákveðið í l. til þessa, að þrír embættismenn ríkisins hafa verið í skipulagsnefnd fyrir alla bæi og öll kauptún á landinu. Og ég legg áherzlu á það, að þessi nefndarskipun hefur verið miðuð við ákveðin embætti, en ekki við þá menn, sem þau skipuðu, þannig að það er ekki trygging fyrir því, að með þessum hætti á skipun þessarar n. veldust í n. menn með hæfileika og áhuga, hvað skipulagsmál snertir. Auk þess vil ég benda á, að allir þessir embættismenn hafa haft og hafa geysilega þýðingarmiklum embættum að gegna, og mætti ætla, að á krafta þeirra væri fullhlaðið með því, að þeir ræktu þau embætti vel. Nú er það til mikilla framfara að, að vissu leyti er frá þessu horfið í þessu frv. Eftir frv. hefur þessi skipulagsn. ekki sama verksvið og valdsvið sem hún hafði. En enn er hún til eftir frv., að vísu sem ráðgefandi nefnd. Mér sýnist, að úr því að þarna var breytt um, hefði átt að stíga þetta spor út og hætta að miða þessa n. við ákveðin embætti. Ég sé enga tryggingu fyrir því, að í störfum vegamálastjóra, vitamálastjóra og húsameistara ríkisins séu menn á hverjum tíma, sem öðrum fremur séu til þess hæfir að vera í skipulagsn. sjálfir, þó að n. sé nú ekki nema ráðgefandi og hafi ekki sama vald og hún hafði áður. Og ég held, að sú hv. þingnefnd, sem fær þetta mál til meðferðar, ætti að athuga, hvort ekki væri rétt að breyta hér um frá ákvæðum frv., þannig að þessi ráðgefandi n. væri ákveðin, þar sem betur verði fyrir því séð, að sérfræði og áhugi á þessu sviði fái notið sín. Þetta er ekki sagt til þess að kasta nokkurri rýrð á þá menn, sem nú eru í þessum embættum og eiga að skipa þessa n. eftir frv. En ég held, að almennt sé það talin óheppileg regla að miða þessa nefndarskipun við embætti, en réttara væri að finna einhverja leið til þess að tilnefna n. þessa á hverjum tíma þannig, að nokkur trygging sé fyrir því, að áhugamenn með sérþekkingu veljist í n. Það er að vísu smátt ákvæði í frv. að benda á og kannske ekki þess virði að taka fram í þessum umr., að mér finnst næsta mikill óþarfi, sem tekið er fram í 10. gr. frv., að kort skuli vera eins og þar segir. Þetta eru svo almennar reglur, að ég álít, að það þurfi ekki að lögfesta þetta. Þá eru það skipulagsn. bæja og kaupstaða. Hér er gert ráð fyrir, að í bæjum almennt verði skipuð þriggja manna skipulagsn., og skipi ráðh. einn, að fengnum till. skipulagsstjóra, annan kýs bæjarstjórn, en bæjarstjóri er sjálfkjörinn formaður n. Hvað Reykjavík snertir er þessu nokkuð öðruvísi hagað. Þar er gert ráð fyrir, að n. sé þannig skipuð, að borgarstjóri sé form. n., síðan séu í n. bæjarverkfræðingur, húsameistari bæjarins, form. skipulagsn. ríkisins, húsameistari ríkisins, skipulagsstjóri ríkisins og einn maður er bæjarstjórn kýs. - Ég vildi segja það sameiginlega um þessar n. kaupstaðanna og Reykjavíkurnefndina, að mér finnst það ákaflega hæpin ráðstöfun að ganga út frá því, að borgarstjóri í Reykjavík og bæjarstjórar annars staðar skuli vera fastir menn í þessum n. Ég held, a. m. k. hvað Reykjavík við kemur, að starf borgarstjórans sé svo víðtækt og umfangsmikið, að mjög sé hæpið að gera honum það að skyldu að vera einnig formaður í þessari mjög svo þýðingarmiklu n. Og ég vil benda á, að engin trygging er fyrir því, að borgarstjóri eða bæjarstjórar hafi neinn sérstakan áhuga fyrir þessum málum eða beri sérstaklega skyn á þessi mál, skipulagsmál bæjanna. Geta þeir að sjálfsögðu verið hinir mætustu menn og hæfustu til allra sinna starfa fyrir því. Ég hygg, að þetta sé óeðlilegt fyrirkomulag, sem gert er ráð fyrir í þessu efni í frv. Ég vil líka benda á að úr því að gert er ráð fyrir því, að bæjarstjórnir kjósi menn í þessar n., finnst mér ákaflega óeðlilegt, að þar sé aðeins um einn mann að ræða. Ég er hlynntur því, að skipulagsn. þessar séu þannig skipaðar, að sérfróðir menn hafi þar mikil völd. Hitt sýnist mér einnig sjálfsagt, að bæjarstjórnir eigi þarna veruleg ítök og að tryggt sé, að þau sjónarmið, sem uppi kunna að vera í bæjarstjórnum varðandi skipulagsmál bæjanna, eigi hvert um sig, eftir því sem við verður komið, einhvern fulltrúa í skipulagsn. En það verður að sjálfsögðu ekki gert með því, að bæjarstjórnir tilnefni hver um sig einn mann í n. á hverjum stað. Það mætti kannske segja, að erfitt væri að tiltaka, hve margir fulltrúarnir þyrftu að vera frá hverri bæjarstjórn í þessari n. á hverjum stað til þess að ná þessu marki, að öll sjónarmið fái að njóta sín í þessum efnum, sem uppi kunna að vera innan bæjarstjórnanna um skipulagsmálin. En nær sanni virðist mér, að þrír menn væru tilnefndir af bæjarstjórn Reykjavíkur t. d. heldur en einn maður. En ég vil ekki draga úr því, að sérfróðir menn skipi verulegan hluta þessara n. Þá er annað veigamikið atriði, sem ég vil benda á í sambandi við Reykjavík alveg sérstaklega. Þar eru tvær n., sem fjalla um skipulagsmál og byggingamál, byggingan. annars vegar og skipulagsn. hins vegar. Nú fær það ekki dulizt neinum, sem eitthvað hefur kynnzt þessum málum, að störf þessara n. eru nátengd. Skipulagsn. ákveður gatnakerfi og opin svæði og annað því um líkt og í höfuðdráttum, hvers konar byggingar skuli vera á hverjum stað í bænum. En til þess að byggja upp fallegan bæ og vel skipulagðan þarf meira, til þess þarf að ákveða í höfuðdráttum, hvernig byggingarnar líta út á vissum byggingarreitum. Ef við tökum dæmi t. d. af Austurvelli og ef við ætlum að byggja fallega við Austurvöll, þá þarf að ákveða það í heild í höfuðdráttum, hvernig húsum skuli skipað við Austurvöll. Allar höfuðlínur þurfa að vera í þeim byggingum ákveðnar í heild fyrirfram, ef við ætlum að fá fallegan svip á þann byggingarreit. Og þá virðist þurfa náið samstarf milli byggingan. og skipulagsn. Ég gæti hugsað mér það samstarf með þeim hætti, að lögboðið væri, að n. þessar báðar gengju saman til funda sem heild til þess að ákveða um viss þýðingarmikil atriði í skipulags- og byggingarmálum. Það mætti, virðist mér, hafa það þannig í höfuðdráttum, að skipulagsn. ein ákveði gatnakerfið og tiltaki höfuðlinur í því sambandi, bygginganefnd ein að sinu leyti aftur annist dagleg störf byggingan., svo sem það, að byggingar séu leystar af hendi samkvæmt byggingarsamþykktum, hvað burðarþol t. d. og önnur atriði snertir, en báðar n.. taki sameiginlega ákvörðun um það, hvaða byggingar eigi að koma á hverjum stað og eftir hvaða línum eigi að byggja á vissum reitum - ef á að reisa fallegan bæ. Ég beini því til þeirrar n., sem mál þetta fær til meðferðar, að hún athugi, hvort ekki mundi vera rétt að lögbjóða með eitthvað öðrum hætti samstarf byggingan. og skipulagsn. en gert er ráð fyrir í frv., a. m. k. hvað Reykjavík snertir, og hvort ekki sé rétt og reyndar sjálfsagt að gera ítök bæjarstjórnanna meiri í skipulagsn. bæjanna og hvort nokkur ástæða sé til þess að lögbjóða það, að borgarstjórinn í Reykjavík og bæjarstjórar annars staðar eigi að hafa fast sæti í þessum n. Í síðari köflum frv. eru vissulega mörg atriði, sem miða til verulegra bóta frá því sem áður var. Ákvæðin um forkaupsrétt eru hér betri en í eldri l. Og um eignarnám og skaðabætur eru hér betri ákvæði. En hér er langt frá því, að gefnar séu nægilegar heimildir í l., til þess að auðvelt verði að framkvæma skipulag bæjanna. Það er mjög langt frá því, og ég er sannfærður um og byggi þá sannfæringu mína á nokkrum kunnugleika á þessum málum, hvað Reykjavík snertir, að skipulagningin á bæjunum sé framkvæmd svo að vel sé, og ég er sannfærður um, að hún verður aldrei framkvæmd svo að vel sé, fyrr en eignarrétturinn á öllu því landi, sem liggur innan lögsagnarumdæmis hvers kaupstaðar, er í höndum kaupstaðarins eða bæjarins sjálfs. Og það er það stóra atriði, sem ég vil biðja hv. n. að athuga mjög vel, hvort hún sér sér ekki fært að setja í staðinn fyrir þær gr., sem fjalla um þetta í frv., eitt allsherjar ákvæði um, að hverjum kaupstað og bæ skuli heimilt að kaupa upp allt land innan síns lögsagnarumdæmis með ákveðnum skilyrðum. Og það mun sannast, að erfiðleikarnir á að framkvæma skipulagningu bæjanna verða alltaf geysilega miklir, þangað til í þetta horf er komið. Þetta er ákaflega vel hægt að sjá, hvað Reykjavík snertir, þar sem svo vel stendur á, að utan Hringbrautar á bærinn nálega allt land í sinu lögsagnarumdæmi. Þar er auðvelt að framkvæma allt skipulag. Innan Hringbrautar á bærinn hins vegar nálega ekki neitt land, og þar má heita, að ókleift sé að framkvæma skipulagið. VII. kafli frv. er um skipulagssjóði. Þar eru ákvæði, sem eru til verulegra bóta. En án þess að ég sé við því búinn á þessu stigi að ræða hvert einstakt atriði, vil ég varpa því fram, að ég hygg, að réttur kaupstaða til þess að mynda sinn skipulagssjóð og gera hann svo voldugan sem á þarf, að halda sé ekki nægilega tryggður í þessum kafla. Eins finnst mér vafasamt, að þetta eigi að vera í heimildarformi. Hér er aðeins um heimild að ræða til að mynda skipulagssjóð í kaupstað. Ég hygg, að kveða megi hér fastar að og gera þetta að skyldu. Skal ég svo ekki orðlengja um þetta meir á þessu stigi. Mér þykir ánægjulegt, að þetta frv. er komið fram. En ég vil eindregið skora á þá hv. n., sem fær það til meðferðar, að verja mikilli vinnu í að endurskoða það og freista þannig að fá fullkomin og góð skipulagslög fyrir okkar bæi og kauptún.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara nema örfáumorðum um þær aths. eða ábendingar, sem komu fram í ræðu hv. 6. þm. Reykv. Vil ég þó aðeins minna á í sambandi við það atriði, sem hann nefndi viðkomandi 2. gr. frv. um þá nefnd, sem á að vera til ráðuneytis ráðuneytinu um framkvæmd þessarar löggjafar, að nefndarmennirnir eru ákveðnir eftir þeim störfum, sem þeir gegna, sem sagt, eins og segir í 2. málsgr. 2. gr. frv., að það eru vegamálastjóri, vitamálastjóri og húsameistari ríkisins. Þetta hefur verið svo undanfarið, og má færa fyrir því nokkur rök, að í embættum þessum hljóta að vera menn, sem hafa til brunns að bera bæði þekkingu á þeim málum, sem hér koma verulega við sögu, og eins hinu, að embætti þeirra séu svo nátengd ýmsum þeim atriðum, sem ákveða þarf um í sambandi við skipulagningu bæjanna. Þar má ekki sízt nefna húsameistara ríkisins, og einnig vita- og hafnarmálastjóra, því að einmitt hafnirnar og fyrirkomulag þeirra og samband þeirra við bæina og kauptúnin er mikilsverður þáttur í skipulaginu. Ég álít því, að það sé ekki illa til fundið að binda þessa nefndarskipun við þá menn, sem gegna þessum mikilsverðu störfum. - Um fyrirkomulag á skipun skipulagsn. sjálfra sé ég ekki ástæðu til að fara mörgum orðum. Mér finnst þó eðlilegt, að þeir, sem hafa höfuðforustu á hendi í bæjarmálum, borgarstjóri í Reykjavík og bæjarstjórar í öðrum kaupstöðum, séu þarna með í ráðum um þessi mjög svo mikilsverðu atriði. Annars skiptir það ekki frá mínu sjónarmiði neinu meginmáli, hvernig verður gengið frá því atriði í l. um skipun þessara n., því að höfuðákvæði frv. eru að sjálfsögðu, eins og hv. 6. þm. Reykv. tók fram, í raun og veru VI. og VII. kafli frv., um eignarnám og skaðabætur og um skipulagssjóði, - fyrir utan það, sem einnig má nefna V. kaflann, um forkaupsrétt á fasteignum vegna skipulagsbreyt., þar sem að vísu eru miklar breyt. gerðar frá því, sem áður var. Ég get tekið undir það með hv. 6. þm. Reykv., að ég tel þessa löggjöf mikils virði og að rétt sé af þeirri n., sem fær málið til meðferðar, að athuga gaumgæfilega allt efni frv. og leita sér þeirra upplýsinga, sem n. kynni að telja þörf á að fá. Ég skal þó geta þess, að þetta frv. var, áður en það var lagt fyrir hæstv. Alþ., sent til umsagnar til skipulagsn. ríkisins, sem lagði til á því nokkrar breyt., sem ekki voru þó allar teknar til greina af ráðuneytinu, og einnig var frv. sent til umsagnar bæjarstjórnar Reykjavíkur. En frá bæjarstjórn Reykjavíkur barst engin umsögn um þetta mál. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um málið á þessu stigi.



Herra forseti. Aðeins örfá orð, þ. e. út af skipulagsnefnd ríkisins. Það hefur verið bent á það af hæstv. forsrh., að þessi embætti, sem gert er ráð fyrir, að ráði vali um menn í þessa n., séu þess eðlis, að ætla megi, að þeir menn, sem embættin skipa, hafi eitthvað til málanna að leggja, hvað skipulagið snertir, og nefndi hann í því sambandi sérstaklega embætti húsameistara ríkisins og embætti vitamálastjóra, en eins og kunnugt er, heyra hafnargerðir undir embætti vitamálastjóra. Það er alveg rétt, að hafnargerð og samband hafnarinnar við vegakerfið í bænum og bæjarskipulagið yfirleitt er ákaflega þýðingarmikið atriði í þessu máli, og verður aldrei of mikil áherzla lögð á það. En ef við ætlum að vitna til reynslunnar þarna, þá er það nú svo, að í þessari n. hefur setið vitamálastjóri, og er það hann, sem hefur með hafnarmálin að gera. Og hingað til hefur þetta verið valdanefnd, en ekki aðeins ráðgefandi n., eins og hins vegar hér er gert ráð fyrir í þessu frv. Og ef við lítum svo á árangurinn hér í Reykjavík viðkomandi skipulaginu víð höfnina, ber sá árangur fyrirkomulaginu ekki góðan vitnisburð. Það getur verið, að bæjaryfirvöld Reykjavíkur eigi einhverja sök á þessu. Ég skal ekki segja um það. En svo má heita, að það sé sambandslaust milli austurhluta og vesturhluta hafnarinnar, þannig að það þarf að fara miklar krókaleiðir frá austurhluta hafnarinnar, til þess að komast að vesturhluta hafnarinnar, sem er í byggingu. Mér finnst því ekki, að reynslan bendi á, að vitamálastjóri, hver sem hann er, hafi þarna mikil áhrif í þá átt að tengja hafnarskipulagið með eðlilegum hætti við sjálft bæjarskipulagið. Annars sé ég ekki ástæðu til þess á þessu stigi málsins að fara frekar út í þetta. En ég vil ítreka þetta: Væri ekki eðlilegra að fela t. d. félagi sérfróðra manna, félagi verkfræðinga og félagi húsameistara og félagsskap annarra sérfróðra manna á þessu sviði að tilnefna menn í þessa n. heldur en að binda þetta við ákveðin embætti ?

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Aðeins nokkur orð út af ræðu hv. síðasta ræðumanns, 6. þm. Reykv., og því, sem hann sagði um störf skipulagsn. Reykjavíkur að undanförnu og sérstaklega um tilnefningu manna í þá n. og áhrif af störfum þeirrar n. á hafnarsvæði Reykjavíkur. Ég get út af fyrir sig fallizt á, að það muni vera til margir menn, sem hafa fullt eins góðar og að sumu leyti betri ástæður til þess að gegna þessum störfum. En ég segi það af reynslu, af því að ég hef átt sæti í þessari n. um árabil, að þessir menn, sem þarna eru saman komnir í n., sitja inni með nokkuð mikinn reynsluforða á þessu sviði, sem ætti að vera nokkur trygging fyrir nýtum störfum hjá n. - Hv. 6. þm. Reykv. sagði, að sambandið á milli austurhluta og vesturhluta hafnarinnar í Reykjavík og milli hafnarinnar og bæjarins sannaði, að ekki hefði gætt á þann æskilegasta hátt áhrifa vitamálastjóra á skipulag Reykjavíkurhafnar og samband hennar við bæinn. Þetta er rétt. En það stafar af því, að bæjarstjórnin í Reykjavík óskaði, að skipulagsnefnd skipti sér ekkert af Reykjavíkurhöfn. Og þannig var Reykjavíkurhöfn tekin undan valdsviði skipulagsn., og hún hefur ekkert haft að segja yfir Reykjavíkurhöfn, svo að ef Reykjavíkurhöfn á að leiða hér sem vitni, þá sannar það kannske öfugt við það, sem hv. 6. þm. Reykv. vildi sanna, nefnilega að þarna hefði farið öðruvísi, ef skipulagsn. hefði fengið einhverju að ráða. En skipulag Reykjavíkurhafnar og samband hennar við bæinn hefur a. m. k. svo lengi sem ég þekki til, mikið á annan áratug, verið undanþegið nokkrum áhrifum frá skipulagsn., svo að það, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði um skipun þessarar n., sannar ekkert af því, sem hann vildi sanna um það, hvernig skipulagi og sambandi hafnarinnar við bæinn er háttað. Ég skal annars ekki hafa mörg orð um þetta frv. Það hefur sína galla og þá ærið marga að mínu viti. En ég geri ráð fyrir, að það verði leitað umsagnar bæði skipulagsn. og annarra aðila um þessar breyt. á l., áður en n., sem fær málið til meðferðar, gengur frá frv. og gerir um það sitt álit. Og ég vildi mega vænta, þess, að leitað yrði upplýsinga um efni frv. frá öllum hliðum. Ég tel hins vegar eitt veigamesta atriði í þessu frv. það, sem ekki var fullt samkomulag um, að bæjum úti um allt land er gert heimilt að stofna til skipulagsnefnda og gera till. um sitt eigið skipulag, en þetta er dregið úr höndum skipulagsnefndar ríkisins, sem eingöngu er hér ætlað að vera dómnefnd. Ég tel þetta óheppilegt skipulag varðandi kaupstaði utan Reykjavíkur. Reykjavík ein hefur rétt til þess að ganga frá skipulagi síns bæjar í samráði við skipulagsn. ríkisins, og er það ekki nema gott. En allir aðrir bæir undantekningarlaust hafa engum kunnáttumönnum á að skipa í þessu efni. Ég teldi rétt, að skipulagsn. ríkisins undirbyggi skipulagið og að það sé það eina, sem hafandi sé til skipulagningar fyrir þessa bæi. Það má segja, að hver staður geti aflað sér aðstoðarmanns til þess að gera skipulagið eftir sínu höfði, en það veltur mikið á því, hversu tekst um val hans og starf. - Ég tel mjög vafasamt að draga skipulagningu bæjanna svo úr höndum skipulagsn. ríkisins eins og hér er gert ráð fyrir. Út í einstök atriði frv. að öðru leyti skal ég ekki fara. Það er sitt hvað, sem ég fyrir mitt leyti hef í hyggju að koma á framfæri í sambandi við málið, og mun ég þá ræða það við hv. n., sem fær málið til athugunar. En ég vil, að sú hv. n. leiti umsagnar um málið frá sem flestum hliðum, til þess að öll sjónarmið viðkomandi þessari endurskoðun l. komi fram. Ég er sammála því, að það þurfi að endurskoða þessa löggjöf og að ákveðnir séu með l. þeir starfsmenn, sem hér koma til greina, en ekki eru nú starfandi samkv. l. á þessu sviði, heldur utan við þá löggjöf. En það, sem ég nefndi, er aðeins eitt atriði af því, sem ég tel, að athuga eigi mjög vandlega af þeirri n., sem fær þetta mál til meðferðar.



Herra forseti. Mér dettur ekki í hug að vefengja það, sem hæstv. samgmrh. sagði, að bæjarstjórn Reykjavíkur eða hafnarnefnd hefði á sínum tíma farið fram á, að skipulagsn. hefði ekki afskipti af hafnarskipulaginu í Reykjavík. Hitt skil ég ekki, hvernig hægt var að verða við þeirri ósk. Mér skilst, að skipulagsn. hafi borið að gera skipulagsuppdrætti að Reykjavíkurbæ, eins og öðrum bæjum, og þá m. a. að skipulagi við höfnina og því, hvernig hafnarskipunin er tengd við sjálft skipulag bæjarins.



Herra forseti. Hv. 7. þm. Reykv., 1. flm. þessa máls, lét þau orð falla í sinni ræðu, að honum væri í raun og veru sama, hvort þessu fyrirkomulagi, sem Sjálfstfl. hefur lagt hér til, að bundið yrði með l. frá Alþ., yrði komið á með l. frá Alþ. eða hvort þessu fyrirkomulagi væri komið á þannig, að verkalýðsfélögin kæmu sér saman um það sjálf. Ég er hræddur um, að hv. 7. þm. Reykv. yfirsjáist mjög alvarlega, þegar hann leggur þessar tvær aðferðir að jöfnu. Við getum deilt um og verið mjög mismunandi skoðunar um sjálft fyrirkomulagið, hlutfallskosningar innan verkalýðsfélaganna, og rætt um það bæði með og móti. En það er þetta tvennt, sem hv. þm. leggur að jöfnu: annars vegar það, að fyrirskipa þessum frjálsu samtökum stærstu stéttarinnar í landinu, hvers konar skipulag þau hafa hjá sér í þessum efnum, og hins vegar það, að verkamenn komi þessu skipulagi á hjá sér af frjálsum vilja. En það er líka þetta tvennt og mismunurinn á því, sem gerir mismun á kúgun og frelsi. Þetta gerir muninn á því, hvort verkamenn eru kúgaðir með utanaðkomandi valdi, og hinu, hvort þeir fá að ráða sér sjálfir í sínum félagasamtökum. Það er orðið harla einkennilegt mat á réttindum í þessu landi, þegar þetta tvennt er lagt að jöfnu. Svo framarlega sem meiri hlutinn í þessum samtökum verkamanna er sammála um að taka upp hlutfallskosningu í sínum félagsskap, þá er þetta þeirra réttur, sem samkv. stjskr. hafa rétt til þess að mynda félög í hvaða lögmætum tilgangi sem er og þá líka rétt til þess að ákveða, hvers konar kosningaaðferð þeir hafa innan sinna vébanda. Það er því undarlegt, að stærsti flokkur þingsins skuli sameinast um það að leggja til að beita þeirri aðferð að lögskipa um það, hvaða aðferð verkamenn eigi að hafa um kosningar innan sinna félaga. Og ég er hræddur um, að hv. 7. þm. Reykv. verði að gera sér góða grein fyrir því, hver gífurlegur munur er á þessu tvennu. Það er sitthvað, að þessi flokkur, sem segir í blöðum stundum, að hann sé stærsti verkamannafl. landsins, berjist fyrir lögbindingu á þessu frá Alþ., og hitt, sem sá hv. flokkur ætti frekar að gera, ef hann vill eitthvað fá fram í málinu, að berjast fyrir því í blöðum að sannfæra verkamenn um það, að þetta skipulag, sem hér er talað um, sé rétt og heppilegt. Sjálfstfl. stendur opin leið til þess að fara þá leið. Alveg eins og þegar menn vilja fá launin lækkuð í landinu, þá stendur opin leið til þess að reyna að fá þá menn, sem þarf að fá til þess að lækka sín laun, til að samþ. það í sínum félögum, t. d., eins og oft er sagt, að fórna vegna dýrtíðarinnar með því að lækka launin. Það stendur hv. þm. opið. Hitt aftur á móti, að samþ. á Alþ., eins og gert var á síðasta vetri, annaðhvort að falsa þá vísitölu, sem verkamenn eiga að fá greidd laun eftir, eða takmarka þeirra rétt með l. til að gera kauphækkunarkröfur eða fyrirskipa þeim með l., hvaða laun þeir taka, það er kúgun. Og mér þykir undarlegt, að hjá stærsta stjórnmálafl. í landinu skuli þessum tveimur aðferðum vera blandað saman, eins og hv. 7. þm. Reykv. gerði. Það hefur stundum verið undarlegt kosningafyrirkomulag í verkalýðssamtökunum á Íslandi. T. d. var það svo um eitt skeið í Alþýðusambandinu, að ekki mátti kjósa fulltrúa á alþýðusambandsþing aðra menn en tilheyrðu ákveðnum pólitískum flokki. Mjög margir menn innan verkalýðssamtakanna álitu þetta fyrirkomulag rangt og óréttlátt. Meðal þeirra voru margir, sem nú fylgja Sósfl. Hins vegar man ég ekki eftir, að nokkurn tíma kæmi fram á Alþ. af þeim sökum frv. um að breyta þessu skipulagi hjá Alþýðusambandinu með lögum frá Alþ. - og var þó einmitt Sjálfstfl. sá flokkur, sem lengi vel, eins og hv. 1. flm. tók fram, var að berjast fyrir því að setja löggjöf um stéttarfélög og vinnudeilur, vinnulöggjöfina, sem kölluð er, þar sem vissar ákveðnar aðferðir eru markaðar innan verkalýðssamtakanna. En það komu þá aldrei fram till. um að breyta kosningafyrirkomulaginu í Alþýðusambandinu með l. frá Alþ. En þeir, sem voru andvígir þessu fyrirkomulagi hjá Alþýðusambandinu, létu sér nægja þá aðferð að reyna að vinna sinni skoðun fylgi í verkalýðsfélögum landsins, hjá almenningsálitinu, þangað til þessu fengist breytt af verkalýðssamtökunum sjálfum. Þeir kusu að fara þá leið að sannfæra menn um það rétta í þessum efnum, en ekki grípa til valdboðsins frá hálfu Alþ. Og Sjálfstfl. stendur líka þessi leið opin nú viðvíkjandi hlutfallskosningum í verkalýðsfélögum í landinu, og það er engin afsökun til fyrir Sjálfstfl. að fara ekki þá leið. Þar er ekki nokkur afsökun til. Þetta, sem þarna er um að ræða í þessu frv., er af öðrum toga spunnið en þeim, að þarna sé hugsað um hag verkamannanna sjálfra og að bera fyrir brjósti þeirra réttindi. Ef um það hefði verið að ræða, þá hefði Sjálfstfl. áreiðanlega verið búinn að koma till. um þetta og jafnvel ályktunum um þetta kosningafyrirkomulag fram í launþegasamtökum á landinu þar, sem Sjálfstfl. er mjög sterkur. Hv. 7. þm. Reykv. kom að því sérstaklega í einni af sínum ræðum, að það væri mjög röng kenning, að hagsmunir verkamanna og atvinnurekenda rækjust á og væru andstæðir hvorir öðrum, og að það væri hin háskalegasta villukenning, eins og öll kenningin um stéttabaráttuna. Og þegar annar hv. þm. ræddi við hann um það mál, skaut hann því fram í, að hægt væri að setja atvinnureksturinn á hausinn með of háum kaupkröfum. Skildist mér hann eiga við það, að verkamenn hefðu reynzt óbilgjarnir í sínum kröfum upp á síðkastið. Nú vil ég minna hv. 7. þm. Reykv. á það, þegar hann ræðir um þessa hluti og afstöðu Sjálfstfl., að Sjálfstfl. hefur nú síðustu 10 árin þrisvar gripið til þess að samþ. l., sem svipta verkamenn þeirra rétti viðvíkjandi kaupgjaldi, sem þeir hafa, og rétti til frjálsra samninga við atvinnurekendur. Þetta var gert 1939, 1942 og nú síðast 1947. Hefur Sjálfstfl. verið að gera þetta fyrir verkamenn? Eða hefur hann verið þar að hugsa um hagsmuni verkamanna? Og í tvö af þessum skiptum hefur hann gert þetta á einum hinum mestu uppgangstímum, sem yfir Ísland hafa komið. Sjálfstfl. hefur reynt að beita valdi til þess að skerða kaup verkamanna, á sama tíma sem auðmannastéttin á Íslandi, sem var nærri gjaldþrota fyrir stríð, hefur hrúgað saman slíkum fjármunum, að um 200 menn í Reykjavík eiga um 500 millj. kr. í skuldlausum eignum. Sem sé, þegar auðmannastéttin í Reykjavík hefur grætt meira, en nokkru sinni fyrr í sögu landsins, hefur Sjálfstfl. séð sérstaka ástæðu til þess að reyna að hindra verkamenn í því að bæta sín kjör. Og ef þessi flokkur hefði haft ráð til, þá hefði hann reynt að hindra það, að verkamenn gætu hækkað sitt kaup á stríðsárunum. Bendir þetta á, að Sjálfstfl. hafi álitið, að hagsmunir verkamanna og atvinnurekenda færu saman? Ég held, þvert á móti, að þessi flokkur hafi heldur ætlað að beita öllu því valdi, sem hann hafði yfir að ráða, og ríkisvaldinu líka, til þess að hindra verkamenn í að bæta sín kjör, þegar þjóðin loksins hafði svo miklar tekjur, að hún hafði fullkomlega efni á því að veita þeim betri kjör en áður. Ég er hræddur um, að Sjálfstfl. hafi sannað með sinni eigin framkomu, að hagsmunir þessara tveggja stétta rákust þarna hrottalega á, og að hann leit á það sem sitt hlutverk að skakka leikinn þannig, að gróði atvinnurekenda yrði meiri, en verkamenn gætu búið við jafnslæm kjör og áður. Hitt er svo annað mál, að Sjálfstfl. hefur ekki haldizt uppi að framkvæma þessa pólitík. Hann fór einmitt með stjórn í landinu, þegar gerðardómsl. voru sett, og hann fór með stjórnina í landinu, þegar þau voru aftur afnumin, þegar það sýndi sig, að verkamannastéttin í landinu var of sterk til þess, að hægt væri að beita hana slíkum tökum. Og það er kannske þess vegna, sem hv. 7. þm. Reykv. er orðinn nokkuð gleyminn á afstöðu þess flokks, sem hann fylgir, til þessara mála. Sjálfstfl. hefur kynnzt því á síðustu 6 árum sérstaklega, að verkamannastéttin á Íslandi hefur verið of sterk, til þess að hægt væri að bjóða henni þau kúgunarkjör, sem menn höfðu látið sér detta í hug, að hægt væri að fyrirskipa henni með l. Og þess vegna hefur Sjálfstfl. á þessum tíma og atvinnurekendur á þessum tíma hvað eftir annað látið undan réttmætum kröfum launþeganna. En ef þetta væri nú orðið svo fast í hv. 7. þm. Reykv., að hann tryði því, að hagsmunir verkamanna og atvinnurekenda fari saman, þá dettur mér í hug, að e. t. v. væri rétt að minna hann á, að öðruvísi var ástandið í Sjálfstfl., meðan hann hafði ekki gert sér grein fyrir því, að verkalýðurinn væri orðinn þetta sterkur. Einu sinni þurftu verkamenn í Reykjavík á þessu að halda, að Sjálfstfl. skildi, að e. t. v. væri gróði fyrir atvinnurekendur að sýna, að þeir hefðu einhverja tilfinningu fyrir þeim kjörum, sem verkamenn byggju við. Það hefur ekki verið alltaf sá tími fyrir verkamenn eins og síðustu átta árin, að þeir hafi haft tiltölulega góða atvinnu og gott kaup. Þeir hafa líka átt við það að búa áður fyrr að hafa ekki atvinnu nema þriðja hvern dag að meðaltali og að búa við lægsta kaup. Þá hafði Sjálfstfl. aðstöðu til þess að sýna sinn hugsunarhátt, hvernig hann hugsaði um það atriði, hvort hagsmunir atvinnurekenda og verkamanna færu saman, til að sýna, að hann bæri hag allra stétta fyrir brjósti, eins og sá flokkur hefur stært sig af. E. t. v. man hv. 7. þm. Reykv. ekki eftir þeim tíma. Það voru tímar, þegar verkamenn urðu að draga fram lifið af því að vinna m. a. við klakahögg, til þess að tekjur þeirra væru ekki reiknaðar sem sveitarstyrkur, og höfðu atvinnu þriðju hverja viku. Þá fékk bæjarstjórnin í Reykjavík fyrirskipun frá miðstjórn Sjálfstfl. um, að bæjarstjórnin í Reykjavík skyldi lækka kaup í atvinnubótavinnunni (klakahögginu m. a.) um einn þriðja hluta, til þess að hefja þannig launalækkunarherferð gagnvart verkamönnum. Stéttarafstaða Sjálfstfl. sýndi sig bezt þá, eins og hún hefur oft sýnt sig. Þegar verkamenn voru veikir fyrir, gekk Sjálfstfl. fram fyrir skjöldu til þess að nota sér neyð þeirra. Það er til lítils að prédika það, að Sjálfstfl. hugsi jafnt um allar stéttir. Ef hv. 7. þm. Reykv. vill betra kosningaskipulag og meira réttlæti í þessum efnum, þá er ég hræddur um, að hann verði fyrst og fremst að bera niður annars staðar. Hví ekki að athuga þau samtök, sem fésýslumenn hafa, og t. d. Eimskipafélag Íslands? Mætti ekki tryggja lýðræðið í slíkum félögum, svo að réttur minni hlutans sé ekki fyrir borð borinn? Hv. þm. veit eins vel og ég, hvernig þessu er farið hvað Eimskipafélagið snertir: Á undan hverjum aðalfundi er haldinn leynilegur aðalfundur, þar sem stærstu hluthafarnir ákveða, hverjir skuli kosnir í stjórn. Hér er því um eins konar samsærisaðferð að ræða, sem ekki er haft hátt um, þegar tryggja á þessu „óskabarni þjóðarinnar“ skattfrelsi og fríðindi. Ef taka á til athugunar samtök alþýðunnar, þá er sjálfsagt að athuga líka samtök fésýslumannanna. Það er ekki bara innan hlutafélaganna, sem ekki bólar á lýðræðisást og löngun til þess að vernda minni hlutann. Sama er að segja um verzlunarráðið og Sölusamband íslenzkra fiskframleiðenda, þar sem þorskarnir hafa atkvæðisrétt. Það er bezt fyrir sjálfstæðismenn að byrja þar, sem þeir sjálfir ráða. Þá væri hægt að ræða við þá og taka þá alvarlega. Þá eru það atvinnurekendafélögin, en samkvæmt þessu frv. Sjálfstfl. er ekki gert ráð fyrir hlutfallskosningum í þeim, heldur aðeins í félögum launþega. Í atvinnurekendafélögunum eru það peningarnir, sem hafa atkvæðisrétt, því að hann fer eftir því, hvað atvinnurekendur borga út í vinnulaun. Þar eru það því stóratvinnurekendur, sem ráða öllu og geta sett þá minni á hausinn með vinnudeilum og síðan keypt fyrirtæki þeirra. Ætli það væri ekki vert að athuga, hvort ekki þurfi að vernda rétt minni hlutans í slíkum félögum? Hv. aðalflm., sem sagði, að lýðræðið í verkalýðsfélögunum væri skrípaleikur, ætti að taka til nánari athugunar lýðræðið í þeim félögum, sem Sjálfstfl. ræður yfir. Hv. 4. þm. Reykv. minntist á það, að þótt hann væri á móti frv., gæti komið til mála að setja frekari reglur varðandi verkalýðsfélögin. Vissulega hefðu verkalýðsfélögin áhuga á því, að margt fleira væri bundið í l. en nú er, t. d. varðandi sölu á eignum verkalýðsfélaganna. Það kynni að verða deilumál, og má ræða þetta betur, þegar séð er, hvað við er átt. En ef lögbjóða á hlutfallskosningar í verkalýðsfélögunum, hvað þá um stjórnmálaflokkana? Vill ekki hv. 7. þm. Reykv. koma með frv. um að lögbjóða hlutfallskosningar í þeim? Í þeim er ekki allt samþ. einróma, og í Sjálfstfl. þurfti við síðustu uppstillingu til þings að beita sérstöku drengskaparbragði til þess, að Sjálfstfl. kæmi ekki fram klofinn. Einingin er ekki alger. Það fer ekki hjá því, að menn snúist gegn því, að réttur þeirra samkv. stjskr. til að mynda með sér frjáls samtök verði takmarkaður með l. Það er líka því minni ástæða til þess að taka þetta frv. alvarlega, þar sem sjálfstæðismenn hafa ekki komið með neinar till. í þessa átt í þeim launþegasamtökum, sem þeir ráða yfir, eins og Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Farmanna- og fiskimannasambandinu og í Verzlunarmannafélagi Reykjavíkur, sem hefur haft þá sérstöku afstöðu að halda niðri kaupi meðlima sinna. En í þeim launþegasamtökum, þar sem sjálfstæðismenn hafa haft valdið, hefur ást þeirra á lýðræðinu ekki einu sinni leitt til þess, að þeir bæru fram till. um að tryggja rétt minni hlutans, hvað þá heldur komið slíku í framkvæmd. Það virðist því ekki vera mikil alvara bak við þennan málflutning þeirra hér, og manni verður á að halda, að hann sé ekki annað en tóm hræsni. Sjálfstæðismenn vilja, að lögbundið verði, að skylt sé að hafa hlutfallskosningar í verkalýðsfélögunum, ef 20% af meðlimum þeirra óska þess. En ef 20% félagsmanna mæta á fundi og krefjast hlutfallskosninga, mundi það geta þokað slíku máli langt fram. Í Dagsbrún yrðu það um 600 manns, og það er svo stór hluti félagsmanna, að ætla má, að málið yrði samþ. En það er upplýst, að Sjálfstfl. hefur aldrei borið fram neina till. í þessa átt, þótt ætla megi, að hún yrði samþ., ef 20% meðlimanna væru henni fylgjandi. Sjálfstfl. vill ekki taka á sig þá fyrirhöfn að sannfæra verkamenn um þetta, heldur þykir þægilegra að binda þetta með l. Síðan á aðkalla á svona og svona marga niður á bæjarskrifstofur, eða niður á skrifstofu Sjálfstfl. til þess að láta þá undirskrifa kröfu um hlutfallskosningu. Ástandið verður þá svipað eins og áður, þegar menn þurftu að vera meðlimir í Óðni til þess að fá atvinnu. Flokksvald Sjálfstfl. verður svo mikið, að þeir geta beitt atvinnuþvingun til þess að fá menn til að skrifa undir, þótt þeir treysti sér ekki til að bera slíkar till. fram á fundi og berjast fyrir þeim þar. Það á m. ö. o. að reyna að skapa Sjálfstfl. þá aðstöðu, að hann geti beitt kúgunaraðferðum og „apparat“ flokksins náð áhrifum, sem það treystir sér ekki til að ná með frjálsum hætti. Slagorðin um, að hagsmunir atvinnurekenda og verkamanna fari saman, þýðir ekki að „tromma upp“ með á Alþ., öll framkoma Sjálfstfl. hefur sýnt, að hann ber ekki hagsmuni verkalýðsins fyrir brjósti. Tilgangurinn með þessu frv. er sá sami og með gerðardómslögunum, að veikja samtök launþeganna.



Þetta mál var hér á dagskrá í gær, en var tekið út af dagskrá samkvæmt ósk hv. 2. þm. Reykv. Ég verð að segja, eftir þessa ræðu hans, að mér virðist sem það hafi ekki skipt miklu máli, en ég skal þó víkja að nokkrum atriðum í ræðu hans. Ég vil byrja á því að segja, að mér fannst hv. þm. förlast rökfimin í síðari hluta ræðu sinnar. Hann vildi halda því fram, að sjálfstæðismenn vildu fá þetta gert að l. til þess, að þeir fengju aðstöðu til þess að kúga verkamenn til þess að skrifa undir kröfur um hlutfallskosningar. En samtímis hélt hann því fram, að 20% væri svo stór hluti meðlimanna, að málið mundi ná fram að ganga með frjálsu móti, ef svo margir væru því fylgjandi. Ef svo er, hverju skiptir þá löggjöfin? Allur þessi vefur hans var til þess eins ætlaður að skapa tortryggni í garð Sjálfstfl. og skiptir í sjálfu sér ekki miklu máli. Það er hins vegar ánægjulegt að hafa orð hv. þm. fyrir því, að þetta muni verða tekið til greina. Sá tími getur komið, að ástæða verði til þess að minna hv. þm. á þessa yfirlýsingu. Loks er vert að minna hv. þm. á það í sambandi við tal hans um kúgun í þessu sambandi, að meiningin með frv. er ekki sú, að þessi 20% eigi að ráða viðkomandi félagi, heldur hafa þar áhrif í hlutfalli við atkvæðamagn sitt. Í upphafi ræðu sinnar vék hann að því, að ég hefði sagt, að ekki skipti máli frá mínu sjónarmiði, hvort þetta fyrirkomulag kosninganna fengist fram með frjálsu samkomulagi eða með l. frá Alþ. En það, sem ég sagði, var, að ég teldi fullnægt efni og tilgangi þessa frv., sem hér liggur fyrir, ef hlutfallskosningu. yrði komið á af frjálsum vilja í félögunum, án þess að löggjöf frá Alþ. stæði á bak við. Annars var dálítið gaman að hlusta á þann part ræðu þessa hv. þm., þar sem hann var að tala út frá þessum hugleiðingum, að hér skildi á milli kúgunar og frelsis, hvort löggjöf ætti að standa á bak við þetta eða ekki. Hann hefur leikið áður þennan leik hér í þingsölunum, að koma fram sem einhver forsvarsmaður frelsisins í hinum ýmsu myndum þess. En þar, sem flokkar á borð við flokk þessa hv. þm. ráða, þar er gersamlega strikað yfir allt, sem heitir frelsi fyrir verkamenn um að hafa frjáls samtök og ráða afstöðu sinni til mála. Og kosningarrétturinn er útþurrkaður þar, sem flokksmenn þessa hv. þm. ráða annars staðar. Og sama mundi eiga sér stað hér á landi, ef þessi hv. þm. og flokksmenn hans næðu völdum hér á landi. Þá mundi frelsi fyrir einstaklinga yfirleitt í landinu, ekki aðeins fyrir verkamenn innan verkalýðssamtakanna, heldur fyrir borgarana yfirleitt, verða út þurrkað. - Þessi hv. þm. vék að því, að það ætti að sannfæra verkamenn um gildi hlutfallskosninga í verkalýðsfélögum og koma þeim þannig á þar. Þetta eru út af fyrir sig rök. En sannleikurinn er sá, að við nánari athugun þá er skipulag verkalýðssamtakanna á þann hátt, að það er mjög erfitt fyrir minni hluta þar að fá málum sinum framgengt. Ég er því miður ekki með lög Alþýðasambandsins og get því ekki rakið þetta nákvæmlega. En það eru sett upp í þessum félögum trúnaðarráð og alls konar ráð og nefndir, sem í raun og veru alveg ráða innan verkalýðssamtakanna. Þessi ráð og nefndir stilla upp listum og ráða úrslitum um mál. Og ef málamyndafundur hefur verið haldinn af Eimskipafélagi Ísl. í Oddfellowhúsinu, þá hafa áreiðanlega verið margir málamyndafundir haldnir af Sósfl. til að samþ. það, sem þessi ráð og n. hafa ákveðið:  Að öðru leyti var þessi ræða hv. þm. sniðin við það að flytja hér fallega verkalýðsræðu, sem hann er manna leiknastur í eftir margra ára reynslu. Og í framhaldi af því sagði svo hv. þm., að Sjálfstfl. hefði nú verið lítill verkalýðsvinur fram að þessu og ætti því ekki að skipta sér af málefnum, sem verkalýðinn varða sérstaklega. Hann talaði um, að Sjálfstfl. hefði tvísvar eða þrisvar viljað lækka laun verkamanna og gert þetta og hitt, sem hann taldi, til þess að níðast á verkalýðnum, og viljað nota sér neyð verkamanna til þess að lækka kaupið. Svona slagorð eins og þetta getur maður látið sér í léttu rúmi liggja. En hann minntist alveg sérstaklega á eitt tilvik í þessu sambandi, sem voru gerðardómsl., sem sett voru til þess að lögbinda kaup, „svipta verkamenn“, eins og hann sagði, „rétti til þess að ákveða kaupgjaldið“. Og þetta var tekið fram í sambandi við það, sem áður var um deilt hér á hæstv. Alþ., hvort hagur verkamanna og atvinnurekenda færi aldrei saman. Og ég fullvissa hv. 2. þm. Reykv. um það, að einmitt slík löggjöf, sem Sjálfstfl. stóð að, byggðist á þeirri skoðun hans, að það væri í þessu tilfelli sameiginlegt hagsmunamál verkamanna og atvinnurekenda og þjóðfélagsheildarinnar að grípa til þeirrar lögbindingar, sem þarna var um að ræða, því að þar var um að ræða ákveðna hlið á lausn dýrtíðarmálanna, að stemma stigu fyrir verðbólgu í landinu. Og það liggur ekki fyrir enn; hversu mikill vinningur verkafólkinu hefur orðið að kauphækkuninni í krónutölu, á sama tíma sem verðlagið hefur stigið ört í landinu. Og þar af leiðandi náði ekki kauphækkunin að krónutölu því, að kauphækkunin yrði raunveruleg fyrir verkamenn frá því, sem áður var. Og er þetta eitt erfiðasta vandamál okkar Íslendinga í dag, dýrtíðarmálið, það, hve erfiðlega Íslendingum gengur að vera samkeppnisfærir við aðrar þjóðir vegna hins háa verðlags í landinu. Þetta mundi horfa öðruvísi við, ef stöðvun sú á dýrtíðinni, sem ráðgerð var í gerðardómsl., hefði náð að verða að veruleika. Og hv. 2. þm. Reykv. hefur ekki með ræðu sinni sannað, að verkamönnum hafi verið að því gróði einvörðungu, að kaup þeirra hækkaði að krónutölu. Þeir fengu háa krónutölu, meðan ástandið var og hefur verið svo í okkar þjóðfélagi, að um leið og kaupið hækkaði, hækkuðu í verði samhliða þær vörur, sem verkamenn þurftu að kaupa fyrir vinnu sína. Þess vegna var ekki kaupbindingin í gerðardómsl. gerð í þeim tilgangi að níðast á verkamönnum, heldur af því, að hún var talin eins mikil nauðsyn vegna verkamanna eins og annarra stétta í þjóðfélaginu. Að segja, að með þessu hafi átt að níðast á verkamönnum, er ekkert nema slagorð. En tilraunir Sjálfstfl. hafa fremur verið til að samræma hagsmuni stéttanna og stuðla að frekari sátt og samlyndi milli stétta heldur en að stofna til úlfúðar, eins og kommúnistar hins vegar vilja gera. Og kjósendur í landinu hafa tekið sína afstöðu til þessarar stefnu Sjálfstfl. Og gildi þeirrar stefnu fyrir þjóðfélagið rýrnar ekkert fyrir það, þó hv. 2. þm. Reykv. vildi kalla það nazisma, eins og hann gerði á fyrra stigi þessa máls. Varðandi það, að Sjálfstfl. bæri að beita sér fyrir því, að hlutfallskosning yrði tekin upp í Eimskipafélagi Íslands og Vinnuveitendafélagi Íslands o. fl. félögum, vil ég segja það, að ef eins mikil þörf er á því að hafa þær þar, ætti þessi hv. þm. að beita sér fyrir því, og það ætti ekki að standa á okkur hinum að standa með þeim lýðræðiskröfum. Það kom fram í ræðu hv. 8. þm. Reykv., að þegar hlutfallskosningar voru innleiddar í búnaðarfélögunum 1936 með l., mundi það hafa verið gert í samráði við búnaðarfélögin. Ég hef ekki fundið það í Alþt. frá þeim tíma, að þetta hafi verið gert. Og ég hygg, að það sé á misskilningi byggt hjá hv. þm., eftir upplýsingum, sem ég hef fengið annars staðar frá, enda fullyrti hv. þm. þetta ekki, heldur vék aðeins að því. Loks var svo það atriði í ræðu hv. 4. þm. Reykv., að hann taldi fulla ástæðu til að athuga, hvort ekki ætti að setja lög um ýmiss konar skipulagsform innan verkalýðssamtakanna, samvinnufélaganna og slíkra samtaka í landinu, svo sem um fundarsköp, fundarreglur, kosningafyrirkomulag og annað slíkt. Ég vil nú segja, að þegar hann er þessarar skoðunar, þá er ekki eðlismunur á milli skoðana hans í þessum efnum annars vegar og skoðana okkar hins vegar, sem flytjum þetta frv. um hlutfallskosningar, heldur aðeins stigmunur um það, hvaða álit menn hafa um það, hvaða reglur eigi að lögbjóða varðandi skipulag innan þessara samtaka. Við höfum því, hvað eðli málsins við kemur, róið á sama bátnum, þó að nokkuð hafi sletzt upp á náungakærleikann að öðru leyti um þetta mál milli mín og hv. sessunautar míns, hv. 4. þm. Reykv.



Herra forseti. Þegar hv. 7. þm. Reykv. í síðari ræðu sinni um daginn gerði tilraun til þess að andmæla rökum mínum gegn því frv., sem hér er til umr., vék hann að því, að Alþfl. hefði verið því fylgjandi 1936, að hlutfallskosningar yrðu lögskipaðar í búnaðarfélögunum. Og mátti jafnvel skilja ummæli hans þannig - hvort sem það var hjá honum viljandi eða óviljandi gert -, að hlutfallskosningar væru lögskipaðar enn í búnaðarfélögunum. Ég var á því stigi málsins ekki reiðubúinn til þess að segja nokkuð um þetta frekar, - enda tæplega við því að búast, þar sem ég hef tiltölulega nýlega tekið sæti á Alþ., að ég sé kunnugur meðferð þingmála fyrir 10–15 árum. Síðan hef ég kynnt mér þetta mál. Og ég undrast lánleysi hv. 7. þm. Reykv. að hafa vakið máls á þessu atriði hér. Það er rétt, að þegar nýju jarðræktarl. voru sett 1936, voru fyrir forgöngu Framsfl. tekin upp í þau ákvæði, sem gerðu ráð fyrir hlutfallskosningum til búnaðarþings. Jarðræktarl. voru sett fyrir forgöngu Framsfl., en ekki Alþfl., þó að Alþfl. fylgdi því frv. Og ákvæðin um hlutfallskosningar í búnaðarfélögunum voru sett að tilhlutun Framsfl., enda var 1. flm. þess frv. hv. 1. þm. Árn. En hverjir voru með frv. og móti og þ. á m. þeim ákvæðum um hlutfallskosningu til búnaðarþings, sem þar voru upp tekin? Sjálfstfl. barðist gegn setningu jarðræktarl. og ekki sízt gegn þeim ákvæðum þeirra, að skylt skyldi að viðhafa hlutfallskosningar til búnaðarþings. Og nú, ætla ég að lofa hv. 7. þm. Reykv. og öðrum hv. þm. að heyra nokkuð af þeim rökum, sem þá voru flutt af Sjálfstfl. þm. gegn því að lögskipa hlutfallskosningu til búnaðarþings og í frjálsum félagasamtökum yfir höfuð að tala. Hér segir t. d. hv. þm. A-Húnv. við 1. umr. málsins, með leyfi hæstv. forseta: „Þá vil ég snúa mér að skipun búnaðarþinganna, sem hv. síðasti ræðumaður hefur drepið svo rækilega á, að ég þarf ekki að fara langt út í það, enda kemur það út af fyrir sig ekki beinlínis þessu máli við, en hitt kemur málinu við, að hér skuli vera gerð tilraun til þess að brjótast með löggjöf inn á einkasvið félagsskapar, sem á að vera óháður og ráða sínum málum sjálfur. Hér er með öðrum orðum verið að beita aðferð, sem ég vil mótmæla harðlega í þessu sambandi, því að samkv. þessu frv. er það gert að skilyrði fyrir styrkveitingu samkv. jarðræktarlögunum, að það sé einhver ákveðin skipun á öllum búnaðarfélagsskapnum í landinu. Ef hér væri rétt farið að af hálfu þeirra, sem vilja breyta þessu skipulagi, þá stendur sú leið vitanlega opin að semja frv. og till. og „agitera“ fyrir þeim á eðlilegum vettvangi, sem er búnaðarsamböndin og búnaðarþingin. Á þeim vettvangi skyldi ég ræða um þessi mál við þá, en ég skal náttúrlega ekki um það segja, að hve miklu leyti ég gæti orðið þeim samdóma um breyt. frá því, sem nú er. Aðalatriðið í þessu sambandi er það, að hér er verið að útrýma félagsfrelsi íslenzkra bænda. Þessu mótmæli ég harðlega, og ég mun aldrei hér á þingi ganga inn á neina miðlun í þessu efnl. Það var skiljanlegt, að hv. flm. þessa máls væri fús til þess að taka það að sér að vinna að þeim breyt., sem farið er fram á í þessu sambandi, því að hann er kunnur að því að hafa undanfarin ár staðið við hlið þeirra manna í þessari deilu, sem vilja draga sem mest úr frelsi búnaðarfélagsskaparins, en láta ríkisvaldið ná tökunum.“ Þessi orð þarfnast engra frekari skýringa. - Annar merkur þm. Sjálfstfl., hv. þm. Borgf. (PO), sagði við þetta tækifæri um þetta mál, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ég held, að það sé engin þörf á því að skipa þessu á þennan hátt með lögum, því ef bændur telja sjálfir, að þeir komist á þennan hátt í lífrænna samband við Búnaðarfél. en ella, þá geta þeir sjálfir sett sér þau lög og tekið upp þetta fyrirkomulag. Það er þeirra einkamál.“ Og enn skal ég vísa í hinn þriðja hv. þm. Sjálfstfl., hv. 2. þm. Skagf. (JS). Hann segir: „En ég skal játa, að þetta út af fyrir sig er ekki neitt aðalatriði í þessu máli.“ Hann hefur áður verið að ræða um kosninguna og galla hlutfallskosningafyrirkomulagsins. „Aðalatriðið er það, að hvergi liggja fyrir óskir frá bændum um, að þessu kosningafyrirkomulagi sé breytt. Ég hef alls ekki orðið var við, að þetta væri orðað, ekki einu sinni á landsfundum bænda, en hv. flm. vitnaði mjög í það, að landssamband bænda hefði verið stofnað af því, að menn hefðu verið óánægðir með kosningafyrirkomulag Búnaðarfélags Íslands.“ Og með leyfi hæstv. forseta skal ég lesa hér nokkur orð úr annarri ræðu hv. þm. A-Húnv.: „Þá vildi hv. þm. Mýr. halda því fram, að félagið væri algerlega frjálst fyrir þessari löggjöf um sín sérmál, það hefði óskert frjálsræði í þeim málum, sem þessi félagsskapur byggist á. Þetta er algerður misskilningur, og furða, að maður, sem er í stjórn Búnaðarfélags Íslands, skuli halda slíku fram jafnframt því, sem hann mælir fram með frv., sem felur í sér bein fyrirmæli um það frá hálfu hins opinbera, hvernig kosningatilhögun öll á að vera í þeim félagsskap, sem hér um ræðir. Hér er stefnt að því að fyrirskipa um þetta atriði með jarðræktarl., sem alltaf áður hefur heyrt undir samþykktir bænda, sem sé á búnaðarþingi. Þetta er það stóra atriði, sem hlýtur að vera ágreiningur um, og frá mínu sjónarmiði stórt ágreiningsatriði í þessu sambandi, því að ég tel, að með þessu sé verið að skerða félagsfrelsið mjög óviðurkvæmilega hjá þessu félagi umfram það, sem með nokkru móti má teljast heppilegt.“ Ég held, að ekki sé hægt að gefa hv. 7. þm. Reykv. öllu rækilegar inn heldur en þessir þrír hv. samflokksmenn hans hafa gert í þessum ágætu ræðum, sem þeir fluttu fyrir tólf árum, því að þessi rök, sem þeir benda á og byggja á afstöðu sína gegn því að lögskipa vissa kosningaaðferð í frjálsum félagasamtökum, eru nákvæmlega hin sömu og þau, sem haldið er nú fram hér í hv. d., m. a. af mér, sem sé að það séu óeðlileg og óviðurkvæmileg afskipti af innri málum frjálsra félagasamtaka í landinu, sem hér er lagt til í þessu frv., sem fyrir liggur. Og ég tel, að sérstaklega séu þessi afskipti óviðurkvæmileg vegna þess, að alls engar raddir hafa heyrzt frá félagasamtökunum í landinu um það, að breyt. sú væri æskileg, sem hér er gert ráð fyrir. En á það hefur verið bent skýrt og greinilega hér, að frá engu verkalýðsfélagi hefur heyrzt nokkur rödd um það, að æskilegt sé að breyta á þennan hátt kosningafyrirkomulaginu í félögunum. Ég minnist þess jafnvel ekki, að nokkur verkamaður hafi skrifað um þetta í Morgunbl.

Hvaða minnisleysi er þetta?

Hvað því viðvíkur, sem er rétt, að Alþfl. á sínum tíma greiddi þessu jarðræktarlagafrv. atkv., þó að í því væru fyrirmæli um hlutfallskosningar til búnaðarþings, þá er það að segja, að ástæðurnar til þess, að Alþfl. felist á þessi ákvæði 1936, voru þær í fyrsta lagi, að Búnaðarfél. Ísl. er stofnun, sem beinlínis er kostuð af ríkinu og á að annast fyrir ríkið ákveðin verkefni. Og má segja, að þá væri nokkur ástæða til þess, að ríkisvaldið vildi hafa afskipti af innri málum þessa félagsskapar, sem þarna var um að ræða. En það er augljóst mál, að öll tengsl milli ríkisvaldsins og verkalýðsfélagsskaparins eru ekki svipuð tengslunum milli búnaðarfélagsskaparins og ríkisvaldsins. Ekkert er af ríkisins hálfu greitt í sjóði verkalýðsfélaganna, og verkalýðsfélögin hafa engin verkefni með höndum fyrir hönd ríkisvaldsins, eins og Búnaðarfél. Íslands hefur. En Alþfl. var samt sem áður ekki ljúft að fylgja þessu ákvæði. Hann fylgdi þessu frv. af öðrum ástæðum en þessu. Og hvert er svo framhaldið af þessari löggjöf? Það var ekki aðeins við þetta tækifæri, sem sjálfstæðismenn börðust gegn þessu ákvæði jarðræktarlaganna. Þessi barátta hélt áfram. Ár eftir ár var imprað á því, að þessi ákvæði um hlutfallskosningar í lögunum væru ranglát og óeðlileg. Þessi barátta hélt áfram. Ár eftir ár var imprað á því, að þessi ákvæði um hlutfallskosningar í lögunum væru ranglát og óeðlileg. Og þessari baráttu Sjálfstfl. lauk með sigri, því að 1942 var jarðræktarlögunum breytt og þessi ákvæði um hlutfallskosningu til búnaðarþings afnumin. M. ö. o., eftir sex ára baráttu gegn lagaákvæðum frá Alþ. um hlutfallskosningar í frjálsum félagasamtökum tókst Sjálfstfl. að fá því framgengt, að lagaákvæði þessi voru afnumin. - En svo skeður það undarlega, að ekki líða nema önnur sex ár þangað til Sjálfstfl. er svo óheppinn að hafa eignazt nýjan leiðtoga í þessari hv. þd., sem tekur að sér að hefja upp mikla baráttu fyrir hlutfallskosningum í öðrum frjálsum félagsskap, sem enn síður er ástæða til að lögskipa hlutfallskosningar í en í búnaðarfélagsskapnum á sínum tíma. Vissulega er þetta ekki gæfumerki fyrir hv. 1. flm. þessa máls. Og í ljósi þeirra staðreynda, sem ég hef nú lýst, getur ekki hjá því farið, að málflutningur hv. 7. þm. Reykv. - sem hér, af eðlilegum ástæðum, hefur verið látinn róa einn á báti - þyki nokkuð einkennilegur  Loks vil ég aftur geta þess, að mér finnst allur málflutningur fyrirsvarsmanna þessa frv. hafa verið mjög óheppilegur. Og mig furðar á því lánleysi hv. Sjálfstfl.-manna, að allir hv. þdm. þess fl. skyldu láta hafa sig til þess að skrifa undir þetta frv., eftir að vera búnir að tala harkalega gegn hliðstæðu frv. fyrir tólf árum hér í hv. d. og vinna sigur í því efni fyrir sex árum, þegar ákvæði laga um búnaðarfélögin voru felld úr gildi, sem voru hliðstæð því, sem hér er um að ræða að setja í lög gagnvart verkalýðsfélögunum.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka til máls í þessu máli, en ætlaði að láta Reykvíkingana um það. En af því að mitt nafn hefur verið sérstaklega nefnt í þessum umr. og ég sé, að ekki eru hér viðstaddir aðrir hv. þm., sem líka voru nefndir og vitnað til ummæla eftir, taldi ég ástæðu til þess að segja nokkur orð út af ræðu hv. síðasta ræðumanns. Hann gat þar um mál, sem var hér til meðferðar fyrir 12–13 árum síðan, og lagði út af því að sumu leyti miður vingjarnlega. Ég skal þá leyfa mér að gera litla grein fyrir því, hvernig þetta bar að, þ. e. breyt. á jarðræktarlögunum. En í þeirri breyt. innifólust líka fyrirmæli um það, að Búnaðarfél. Ísl. skyldi taka upp hlutfallskosningafyrirkomulag, og var það lögskipað. Þetta atriði, ásamt ýmsum nýjum ákvæðum, mætti eindreginni mótspyrnu hér í þinginu af minni hendi og margra annarra, eins og þegar hefur verið getið um. En þrátt fyrir það varð þetta frv., sem fól í sér m. a. fyrirskipun um hlutfallskosningar til búnaðarþings, samt sem áður að lögum, - alveg þvert ofan í mótmæli meiri hluta búnaðarþings. Það var svo hart að því gengið. Svo var því haldið fram, að það væri eðlilegast, að félögin stæðu að þessu sjálf, og að lokum var gert samkomulag milli ríkisstj. og búnaðarþings um það, að þetta ákvæði skyldi numið úr l., en búnaðarþing tæki það upp í sín l., og það er búið að því, og með þeim l. er tryggt, að því verði ekki auðveldlega hrundið, því að l. mæla svo fyrir, að það þurfi ríflegan meiri hl. til að breyta l. félagsins. Það mátti því ætla af hendi þeirra manna, sem stóðu fyrir þessu, að það væri tryggt, að þessi ákvæði héldust í l. Nú kem ég að því, sem ég tel mest vert í þessu sambandi. Hvernig hefur þessi skipun reynzt? Ég held, að mér sé óhætt að segja, að það sé samróma álit allra, að það hafi reynzt vel, Ég segi það jafnt, þó að ég hafi á sínum tíma verið því andvígur. Þetta fyrirkomulag varð m. a. til þess að auka að miklum mun samstarf milli þeirra, sem eiga að vinna saman að sameiginlegum hagsmunamálum. Áður fyrr, meðan einn og sami flokkur fékk annaðhvort alla fulltrúana eða engan, myndaðist oft óeðlilegt kapp, sem hjá þeim, sem töldu sig afskipta, olli oft sársauka, sem torveldaði alla samvinnu milli þeirra, sem saman þurftu að vinna. Þetta hefur horfið mikið. Ég fullyrði, að samstarfið hefur orðið miklu betra, síðan þessi breyt. komst á. Þetta var orsökin til þess, að þegar stéttarsamband bænda var stofnað, sem er að sumu leyti hliðstæðara verkalýðssamtökunum, en Búnaðarfélag Íslands, þá var þar ákveðin hlutfallskosning, eða menn hafa rétt til að hafa þær, sé þess óskað. Það sýnir, hvernig þetta fyrirkomulag hefur gefizt. Það er stundum svo, að það þarf nokkuð til að vekja athygli manna á, hvað sé heppilegast, og ég fyrirverð mig ekki neitt fyrir það, þó að ég nú líti öðruvísi á þessi mál, en ég gerði fyrir 12 árum síðan. Ég tel skyldu mína, ef ég kemst að því, að ég hafi ekki á réttu að standa, að breyta um og fylgja því, sem réttara eða betra reynist, hver sem aðstaða mín kann að hafa verið áður fyrr. Þetta er sú regla, sem ég hef fylgt, og samkvæmt þessari reglu og samanborið við þá reynslu, sem ég tel, að bændastéttin hafi hér fengið, þá hikaði ég ekki við að gerast meðflm. að þessu frv., þó að ég telji eðlilegast, að upp úr þessu kæmi það, að verkalýðsfélögin hyrfu sjálfkrafa að þessu ráði og ákvæðu það fyrirkomulag, sem hér er lagt til, og ég gæti vel trúað, að þessi tilraun, sem hér er gerð, yrði til þess, að verkalýðsfélögin tækju þetta fyrirkomulag upp í l. sín, eins og Búnaðarfélagið gerði á sínum tíma, og þar með er þá líka okkar tilgangi náð. Ég tel svo ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð. Það er sannfæring mín, að slík breyt. yrði verkalýðsfélögunum aðeins til góðs. Þess vegna tel ég rétt að fylgja málinu og stuðla þannig að því, að það gæti komizt á rekspöl.



Ég þarf engu að bæta við þau rök, sem hafa verið færð fram af hendi hv. 1. flm., og hefði því ekki farið að tala hér, ef ekki hefði svo illa til tekizt, að ég varð svo slysinn; þegar ég settist í dyragáttina hér í næsta herbergi, að hv. 4. þm. Reykv. var að tala, eins og oft vill verða. Hann var að ögra okkur flm. frv., að við hefðum ekki talað í málinu, heldur hefðum við eldri og menntaðri þm. látið þennan unga 1. flm. einan vera okkar málsvara. Í þessu lýsir sér mat hv. þm. á öðrum æskumönnum en honum sjálfum.

Ég nefndi ekki æsku í ræðunni.

Ég held, að það væri bezt fyrir hann að taka allt aftur smátt og smátt, en það væri þó enn þá betra ráð fyrir hann að vera ekki símalandi. Það er nokkuð gott ráð að vera ekki alltaf að tala, þegar ekki er neitt að segja og þar að auki talað svo leiðinlega, að deildin tæmist. Þetta er sagt sem vinsamleg bending frá einum af þessum eldri mönnum, sem hann er að tala um af svo mikilli virðingu, ekki menntuðum, en einum af þeim eldri. Ég get látið mér nægja í þessu máli þau rök, sem flutt voru fram af þessum unga manni Sjálfstfl., sem þessi ungi maður Alþfl. talaði um með svo miklu yfirlæti og kenndi hann í þeim tilgangi við æsku. Þessu litla, sem var ósvarað af því, sem hv. 4. þm. Reykv. talaði um, hefur hv. 2. þm. Skagf. gert full skil. Hann stakk svolitlum prjóni í belginn, svo að út fór allur vindurinn. Það kom mér engan veginn á óvart og þarf engum að koma á óvart, þannig eru ræður þessa hv. þm. Mig undrar hins vegar, hvað þetta mál sætir miklum andmælum hér í d., því að þetta getur í hæsta lagi verið álitamál, hvort hér sé um réttlætismál að ræða. Ég held, að það sé ekki hægt fyrir neinn mann, sem nokkra reynslu hefur fengið í lýðræðislegum eða félagslegum efnum, að mæla gegn slíku frv. með þeim ofsa, sem hér hefur verið gert. Þeir munu sanna það, þessir hv. þm., að þeir munu síðar iðrast þessara orða sinna og skilja, að þetta er eitt af þeim málum, sem lífið ber fram til sigurs. En þeirra framkoma er ekki verri en annarra, sem gert hafa slíkt. Ég hef líka stritazt á móti málum, sem lífið hefur síðan kennt mér, að var skammsýni að vera ekki með frá öndverðu, eins og togaravökul. Þetta er ekkert einsdæmi. Menn spyrna á móti góðum málum, en það er engum til ánægju og ekki heldur til sóma. Ég get tekið undir það, sem hv. 2. þm. Skagf. sagði, að ég mundi helzt kjósa, að þessi ákvæði gætu náð fram að ganga á þann hátt, að verkalýðsfélögin samþ. þetta fyrirkomulag hjá sér sjálf, og ef þetta frv. gæti orðið til þess að tryggja þessa skipan þannig eða skapa líkur fyrir því, þá yrðum við flm. ánægðir með það. Ég stend svo við það, sem ég sagði, þegar ég greip fram í ræðu þessa hv. þm., að við meðflm. þessa frv. gerum okkur ánægða með forustu hv. 1. flm. og þurfum þess vegna engu við að bæta. Ég þarf því ekki að lengja mál mitt. Ég sé hins vegar ekki eftir því, að ég fór að gripa fram í fyrir þessum hv. þm., því að mér sýnist honum hafa runnið í skap. Það er ný hlið á honum. Það minnir mig á, að hann er karlmaður, það sýnir, að það er þó töggur í honum. Það er gleðilegt að sjá nýja hlið á mönnum, sem gefur von um, að það geti rætzt úr þeim með tímanum, þó að menn hafi ekki getað haft þær hugmyndir um þá.



Herra forseti. Það hefur lítið nýtt komið fram, síðan málið var rætt hér um daginn, en þó hefur málið fengið annan svip. Ég sló því fram, að ég myndi ekki glöggt, hvernig málum hefði verið háttað í sambandi við Búnaðarfélagið. Nú hefur hv. 4. þm. Reykv. gert því skil og hv. 2. þm. Skagf. tekið undir, að þetta hafi verið rétt, en það hafi orðið til góðs fyrir Búnaðarfélagið. En það er önnur hlið á þessu máli, sem ég tók greinilega fram og líka er gaman að athuga fyrir okkur verkamenn, en það er það, að þegar hlutfallskosningu er komið á í Búnaðarfélaginu, þá er verið að leggja fram einhver þau stærstu framlög, sem veitt hafa verið til íslenzks landbúnaðar, og þá eru hlutfallskosningar látnar fylgja því. Nú er ekkert mál, sem sýnir betur, að það þykir sjálfsagt fyrir Alþ. að taka persónulegan rétt af verkalýðsfélögunum án þess að láta nokkuð í staðinn, þegar þeir eru búnir að bera uppi sinn félagsskap í 50 ár án þess að leita til Alþ. um fjárstyrk. Það hefur allt komið frá mönnunum sjálfum, og þeir hafa byggt félagsskap sinn upp eftir því. sem bezt hefur verið fyrir þá. Það hafa fyrr komið úr þessari átt ráðleggingar til verkamanna, hvernig þeir ættu að haga sér, og þetta mál hefur fyrr komið hér fram, en í verkalýðsfélögunum hefur enginn nefnt það, en þar hefði þó átt að ræða það fyrst, og Alþýðusamband Íslands sem slíkt tók það fyrir og felldi það með öllum greiddum atkv. Hvernig stendur á þessari umhyggju? Við erum ekki vanir neinni umhyggju frá þessari samkomu. Við höfum ekki orðið varir við það, þegar um hagsmunamál okkar hefur verið að ræða. Við höfum ekki orðið varir við það, fyrr en komið hefur verið út í hörku um kjör okkar við atvinnurekendur. Og þegar við höfum eftir langa baráttu skapað okkur aðstöðu til að geta samið um kaup okkar og kjör, þá á að taka af okkur rétt. Og svo þykist Alþ. gera þetta af umhyggju fyrir okkur. Við getum vel viðurkennt, að við höfum ekki vit á að sjá fótum okkar forráð, en við gerum okkur ánægða með það og afþökkum þessi afskipti, þangað til við sjálfir erum orðnir það vitrir, að við getum það. Við álitum í flestum málum, eins og sjálfstæðismenn álitu, þegar fyrst var um að ræða kosningar til búnaðarþings, að þetta væri réttindasvipting við bændastéttina, og við viljum alls ekki réttindasviptingu við verkamenn og ekki þetta fyrirkomulag, fyrr en þeir sjálfir samþ. það. Þetta er mál verkalýðsfélaganna sjálfra, og við afþökkum öll afskipti annarra af einkamálum verkalýðsins.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð til andsvara hv. þm. G-K. Ég held, að þetta sé fyrsta ræðan, sem hann flytur á þessu þingi. Ég heyrði, þegar hann flutti þessa ræðu sína, að það er kominn enn þá meiri vindur í hann, en var í honum í fyrra. Það er ótrúlegt, að það skuli hafa komizt í hann meiri vindur, en mér sýnist það samt vera svo. M. ö. o., mér virtist hann vera enn þá merkilegri með sig og enn þá leiðinlegri nú. Þegar ég kom fyrst á þing, fyrir tveimur árum, var hv. þm. forsrh. Þá vantaði hann ekki hér á þingfundi. Þá sat hann hér svo að segja frá fundarbyrjun til fundarloka í stóli forsrh. Þá var ekki ástæða til að kvarta, eins og ég var að lesa um í þingtíðindum, að kvartað var yfir af mörgum fyrir 12 árum, að þm. G-K. væri allra manna latastur við að sækja þingfundi, svo að jafnvel var óskað eftir því, að forseti áminnti hann um að vera sómasamlega oft við. Þegar hann var ráðh., var hann þaulsætinn í ráðherrastóli. En það brá svo undarlega við, að þegar hann hætti að vera forsrh., þá hætti hann að koma á þingfundi. Og þegar nú sá sjaldgæfi viðburður gerist, að hann kemur hér, þá er hann ekki á almennum þingbekk. Hvar situr hann nú? Ekki í sínu sæti. Hans sæti er hérna, en ekki þarna. Hann situr aldrei í sínu sæti. Til þess telur hann sig of fínan. Þá sjaldan honum þóknast að líta inn í deildina, þá situr hann þarna fyrir framan ræðustólinn, þar sem honum er ekki ætlað sæti. Ég verð því að segja, að mig furðar stórlega á því, að þessi hv. þm. skuli vera að belgja sig hér upp með merkilegheitum. Mig furðar á því, að hann skuli leyfa sér að kasta hér hnútum að öðrum mönnum. Annars stóð þessi hv. þm. upp til að segja tvennt, og hvort tveggja var ósatt. Hið fyrra var það, að hann hefði engu við að bæta rök hv. 7. þm. Reykv. Það er ósatt að því leyti, að hann hafði því nær ekkert heyrt af hans rökum, því að hann hefur ekki verið við, fyrr en hann skauzt hér í gætt í lok síðustu ræðu hv. 7. þm. Reykv. Síðara atriðið var það, að ég hefði verið að bregða sessunaut mínum, hv. 7. þm. Reykv., um æsku hans. Ég skal játa, að ef ég brygði honum um æsku, þá sæti það illa á mér, sem er yngstur þm. En ég nefndi það ekki. Ég nefndi ekki, að hann væri ungur maður. Þetta tvennt, sem hann hafði að segja, er því hvort tveggja ósatt. Ég vil svo ljúka máli mínu með því að segja, að það kom fram í ræðu hans, að ég fer mjög í taugarnar á þessum fyrrv. forsrh., hv. þm. G-K. Það er ekki nýtt fyrir mig, ég hef vitað það áður. Mér finnst það alltaf vera góðs viti í hvert skipti, sem ég verð var við það, að hv. þm. G-K. er á móti mér, því að þá veit ég, að ég hef gott mál að flytja og er á réttri leið.



Það er ekki mikið hlutverk að glíma við þennan unga mann, en leiðinlegt er það. Hann segir, að ég hafi verið að belgja mig út á þinginu í fyrra. Vill hann ekki átta sig á því, að það skyldi nú aldrei vera, að ég hefði engar ræður haldið hér í fyrra.

Þess þurfti ekki.

Hvað segir prófessor Gylfi Þ. Gíslason prófessor?

Það sést á hv. þm. belgingurinn, bara ef hann gengur um.

Það er oflof, sem hann ber á mig, þegar hann segir, að ég hafi verið þaulsætinn í ráðherrastóli. Mitt sæti þótti nokkuð oft autt þá. En síðan hef ég sótt fundi enn síður. Það skyldi nú ekki standa í sambandi við þá leiðinlegu mælgi þessa ræðumanns, sem gerir ekkert nema standa upp og segja: Ég er ánægður með sjálfan mig. Hann skyldi aldrei hafa tekið eftir, að það vantaði hér í d. fleiri en mig. Hvað segir prófessor Gylfi Þ. Gíslason prófessor um það? Nei, ég var á fundum Sameinuðu þjóðanna fyrri hluta þingtímans í fyrra og lá rúmfastur eftir nýár, og ég held, að ég hafi þá aldrei tekið til máls, nema ég hélt eina útvarpsræðu. Þetta getur prófessor Gylfi Þ. Gíslason prófessor rannsakað. Um sæti mitt er það að segja, að ég hef alls ekki dregið um sæti. Ég hef setið hér, síðan ég hætti að vera forsrh., og ég geri ráð fyrir, að það sé vitalaust. A. m. k. hefur hæstv. forseti, flokksbróðir þessa hv. þm., ekki fundið að því, og ég hygg, að ég sitji hér, meðan mér sýnist. Annars er það misskilningur, að ég hafi verið að belgja mig út yfir merkilegheitum hans. Hann er miklu fremur ómerkilegur en merkilegur. Hitt er alveg satt, að hann er hér eins og fuglahræða í varplandi. Menn fara úr d. í herbergin í kring, reykja og tala saman, meðan hann er að halda þessar ræður sínar, þessar óendanlegu ræður, og það er eina ástæðan fyrir því, hvað hér er fátt manna. Ég get sagt honum það, að hann er enginn maður til að fara í taugarnar á mér, en mér leiðist hann. Mér finnst hann svo leiðinlegur. Ég get ekki að því gert. Ég vildi heldur, að mér gæti þótt hann skemmtilegur, en ég get það ekki, og mér er ekki láandi, þó að mér þyki hann leiðinlegur, því að hann er leiðinlegur.



Það eru örfá orð. - Þetta, sem þessi hv. þm. sagði síðast, er eitt af mörgu, sem ber vott um, að þessi hv. þm. hefur alls ekki verið hér s. l. tvö ár. Hann segir, að ég hafi haldið svo margar ræður. Allir hv. þm. vita, að þetta er sagt út í bláinn, og það getur ekki stafað af öðru en því, að hv. þm. G-K. veit ekkert, hvað gerist hér í d. eða í þinginu yfir höfuð. Það er fjarri því, að ég sé í hópi þeirra þm., sem mest tala. Það er lítill vandi að ganga úr skugga um það. Ef allar þingræður væru athugaðar frá þeim tíma, er ég kom á þing, þá geri ég ráð fyrir, að það kæmi í ljós, að ég væri svona um meðallag hvað ræðulengd snertir, alls ekki meira. En ef mikil ræðuhöld fara í taugarnar á þessum hv. þm., þá ætti hann að athuga ræðuhöldin í Ed., því að þar er þm., sem heldur jafnlangar ræður og allir aðrir í d. til samans. Sá þm. er flokksbróðir hv. þm. G-K. Þangað væri honum nær að beina spjóti sínu, en til mín.



Ég sagði aldrei, að þessi hv. þm. væri með mikil ræðuhöld, heldur að hann væri leiðinlegur og mér þætti hann leiðinlegur. Ef hann talar ekki eins mikið og mér finnst, þá er það af því, að mér finnast ræður hans leiðinlegri en annarra.