Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 369, hefur fjhn. þessarar hv. d. haft málið til meðferðar og mælir n. með því, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Þetta mál hefur legið nokkuð lengi fyrir landbn. og er flutt sem stjfrv. N. hefur leitazt við að kanna þetta viðamikla mál, fjallskil og afréttamál, sem allra bezt, og hefur verið góð samstaða í n. um það. Upphaflega er frv. samið af stjórnskipaðri nefnd, sem hefur lokið störfum fyrir alllöngu, en síðan hefur það farið um hendur margra aðila, þ. á m. landbrn. Búnaðarþing hefur fjallað um það, og það hefur verið sent öllum sýslunefndum og bæjarstjórnum til athugunar og hefur því tekið ýmsum breytingum síðan það var upphaflega samið. Þetta er raunar nýsmíði að því leyti, að hér hefur ekki verið áður sett heildarlöggjöf um fjallskil, og fram á þennan dag hefur verið stuðzt við hin fornu Jónsbókarákvæði sem grundvallaratriði varðandi fjallskil, en sveitarstjórnir og héraðsstjórnir haft að öðru leyti nokkuð óbundnar hendur um þessi mál, og hafa því skapazt venjur, sem eru dálítið breytilegar frá einum stað til annars í landinu, vegna þess að aðstæður og kringumstæður allar eru ólíkar. Sú n., sem samdi frv., setti sér það stefnumið að sníða það sem rammalöggjöf, sem fjallskilasamþykktir gætu rúmazt innan, svo að ekki yrðu byltingar í þessum málum, heldur sveigjanleg löggjöf eftir staðháttum. Landbn. hefur orðið sammála um að leggja til nokkrar breytingar við þetta frv., og vil ég rekja þær helstu í stuttu máli. Í fyrsta lagi gerir n. till. um, að niður falli þrjár greinar úr frv. Er þar fyrst að nefna 15. gr., sem fjallar um það nýmæli, sem n., sem samdi frv. upphaflega, telur vera, en það er það að leggja nokkurt fé frá ríkissjóði til ræktunar á afréttum með áburðardreifingu. Landbn. lítur svo á, að ákvæði um þetta séu þegar komin inn í lög um gróðurvernd og því sé þarflaust og raunar ekki viðeigandi að hafa þessi ákvæði, sem eru í greininni, enda voru ákvæði um gróðurverndina ekki til, er frv. var samið upphaflega. Í öðru lagi leggur n. til, að niður falli 19. gr., en hún fjallar um það, hvernig að skuli fara, ef jarðir verða naumast byggilegar vegna þess, að frá þeim sé tekið land eða möguleikar til notkunar á landi vegna ítölu. Um þetta atriði eru þegar komin önnur lög, þar sem eru lögin um jarðakaup ríkisins, og teljum við því þessa gr. ekki nauðsynlega. Svo er í þriðja lagi, að lagt er til, að niður falli 69. gr. frv., en hún fjallar um það, sem er algert nýmæli, að komið sé upp markadómi, er hafi vald til að skera úr um ágreining, er út af mörkum kunni að verða. Gert er ráð fyrir, að þetta sé þriggja manna dómur og sitji stöðugt og sé launaður af ríkissjóði. Þetta álítum við, að sé ekki nauðsynlegt að lögfesta og megi hafa svipaðan hátt á og áður hefur verið um það, ef ekki er samkomulag um mörk. Þeim málum hefur hér til verið ráðið til lykta í héraði af til völdum mönnum, og gerir frv. einnig ráð fyrir því, að slíkir menn verði hér eftir sem hingað til, til staðar í héraði. Þá hefur n, lagt til, að gerð verði breyting á nokkrum öðrum gr., og er mestur hluti þeirra annað tveggja orðalagsbreytingar eða þá að kveða nánar á heldur en gert er í gr., og í þriðja lagi til þess að fylgja enn betur eftir stefnu þeirrar n., er samdi frv., að hafa þetta meira sem rammalöggjöf, sem fjallskilasamþykktir rúmist innan. Þó eru í nokkrum gr. smávægilegar efnisbreytingar, og vil ég minnast á nokkrar þeirra. Þar má nefna í fyrsta lagi 30. gr., sem n. taldi nauðsynlegt að breyta frá því, sem var. Hún fjallar um það, er ágangur búfjár verði á heimahaga, hvaða ráð skuli þá upp taka. Okkur þótti gr. vera of þröng að þessu leyti og umsömdum hana því. Við 37. gr. er orðalagsbreyting, sem ekki veldur neinni efnisbreytingu, ef samþ. verður. Þá er einnig breyting við 38. gr., og er það sama um hana að segja, að öðru leyti en því, að lagt er til, að ákvæði 8. gr., sem fjalla um það að skylda eigendur eyðilanda til að kosta smalanir, nái ekki til þeirra eyðilanda, þar sem svo standi á, að eigendum sé meinað að nota þau vegna ákvæða annarra gr. og einnig vegna þess, að búfjárveikivarnir banni þeim hreinlega að nota sín lönd, enda séu um þetta nánari ákvæði í fjallskilasamþykkt. Í 39. gr. er einnig sú breyting, að undanþiggja megi að einhverju eða öllu leyti fénað fjallskilum, sem gengur í öruggum girðingum eða á eyjum. En þetta verði aðeins fjallskilasamþykktarákvæði, sem þetta heimili, og verði því ekki bindandi nema þar sem heima fyrir eru þær kringumstæður, að þetta þyki eðlilegt. Við 41. gr. er sú breyting ein að efni til, að frv. gerir ráð fyrir, að fjallskil séu lögð jöfnum höndum á fjallskilaskylt fé og landverð jarða, eftir því sem nánar sé kveðið á í fjallskilasamþykkt. Víðast hvar hefur þessi háttur verið hafður á að leggja bæði á landverðið og féð þennan kostnað, en sums staðar og líklega víðar er eingöngu lagt á féð. Við gerum ráð fyrir því, að það verði leyft að leggja að nokkru leyti fjallskilakostnað á landverðið, þó ekki nema á hið eiginlega beitiland, ekki á hlunnindi eða ræktun. Við 42. gr. er sú breyting, að niður falli ein mgr., sem við teljum óþarfa. Við 45. gr. er einnig sú breyting, að gert er ráð fyrir því, að sveitarstjórnum sé heimilt að leggja meiri eða minni hluta fjallskilakostnaðar á sveitarsjóð beint eða um það sé ákvæði í fjallskilasamþykkt. Í 46. gr. er sú breyting, að reynt er að tryggja það, að göngur fari fram samhliða, þar sem lönd eru þannig, að þau eru ekki aðskilin hvert frá öðru með girðingum, vötnum eða fjallgörðum. Um þetta voru ekki ákvæði í frv. Að öðru leyti er ekki efnisbreyting við gr., en nokkur orðalagsbreyting. Við 47. gr. er einnig lagt til að breyta orðalaginu, og er efnisbreyting hennar ekki önnur en sú, að ef undanþága frá ákvæðum fjallskilasamþykktar um frestun gangnadaga eða að flýta göngum, er veitt, þá sé það ekki leyft, nema tryggt sé, að saman fari, að flýtt sé eða seinkað í þeim löndum samtímis, sem saman liggja, svo að ekki renni á milli. Þetta teljum við nauðsynlegt. Við 55. gr. eru smáorðalagsbreytingar, en naumast efnisbreytingar. Við 56. gr. eru nokkrar orðalagsbreytingar, en hún fjallar um það, að ef fé lendir í ógöngum þar sem illt sé að ná því, kostnaðarsamt, hættulegt eða of dýrt, þá er skylt að skjóta kindurnar til þess að forða þeim frá sveltu. Í gr. eru nokkrar orðalagsbreytingar til þess að tryggja þetta enn betur. Við 59. gr. er aðeins sú breyting að auglýsa skuli óskilafé fyrir desemberlok í stað nóvemberloka í frv., en við teljum, að það sé of stuttur frestur, og leggjum til, að í staðinn komi árslok. Við 63. gr. er tekin upp ein viðbót, ákvæði um skil og mörkun á hrossum, þar sem ástæða þykir til. Í 67. gr. er gert ráð fyrir, að fjallskilaumdæmi geti sameinazt um útgáfu markaskrár, og mun ósk um það hafa komið frá Sambandi ísl. sveitarfélaga. Í 68. gr. er gert ráð fyrir, að burt falli nokkur orð, sem lúta að því, ef settur verður upp markadómur samkv. 49. gr., en þar sem við leggjum til, að sú grein falli burt, er þessi breyting gerð á gr. til samræmis. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa þessi orð lengri, en segi aðeins að lokum, að ég tel þetta talsvert merkilegt mál og viðamikið og mikla nauðsyn á að vanda þau lög, sem nú verða væntanlega sett um það, og vildi óska, að þó að við séum búin að fara mjög nákvæmlega gegnum þetta frv., verði það enn gert áður en umr. lýkur í þeirri d., sem það fer væntanlega næst til, því að vel má vera, að yfir eitthvað hafi okkur enn sézt, en ég held, að við höfum þó lagað frv. að ýmsu leyti með þeirri athugun, sem n. hefur gert á því.



Herra forseti. Fyrri gr. þessa frv. er um það að fresta að framkvæma ákvæði 11. gr. l. um eitrun fyrir refi og minka næstu 5 ár. Jafnframt verði bannað að eitra fyrir þessi dýr á sama tímabili. Með l. nr. 9 19. marz 1964 um breyt. á l. nr. 52 5. júní 1957 um eyðingu refa og minka var svo fyrir mælt, að fresta skyldi að framkvæma ákvæði í 1. gr. l. nr. 52 1957 um eitrun fyrir refi og minka næstu 5 ár. Jafnframt var bannað að eitra fyrir þessi dýr á sama tímabili. Að athuguðu máli þykir rétt að fresta framkvæmd ákvæða í 1. gr. þeirra laga um önnur 5 ár og banna jafnframt að eitra fyrir refi og minka á sama tímabili. Þess vegna er þetta frv. flutt. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um málið að svo stöddu, en legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði því vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Allshn. hefur haft þetta frv. til meðferðar og gaf starfsmannafélagi Stjórnarráðsins kost á því að gera aths. við það og fékk frá félaginu nokkrar ábendingar um breytingu á því. Þær ábendingar, sem fram komu, sá allshn. ekki ástæðu til að nota að öðru leyti en því, sem felst í brtt. n., sem prentuð er hér á þskj. 374 við 4. gr. frv. En þar leggur n. til að breyta heiti á 5 rn. þannig, að niður falli „mála“, „iðnaðarmálarn. verði iðnaðarrn.“ og sama breyting er er lagt til, að gerð verði á menntamálarn. í menntarn., samgöngurn., sjávarútvegsrn. og viðskiptam. Nm. þykir fara betur á því að hafa þetta heiti á þessum rn., enda fullt samræmi í því hvað snertir atvinnuráðuneytin, því að landbúnaðarrn. ber það nafn, og teljum við í allshn. rétt, að það sama gildi um sjávarútvegsrn. og sömuleiðis um iðnaðarrn. Þá leggjum við einnig til, að 1. málsl. 11. gr. orðist þannig: „Ráðuneytisstjórar og hagstofustjóri stýra ráðuneytum undir yfirstjórn ráðherra,“ en sú breyting er gerð hér á, að við er bætt „og hagstofustjóri“ vegna þess, að Hagstofa Íslands er sjálfstætt rn., en hagstofustjórinn heldur þeim titli, en kallast ekki ráðuneytisstjóri, og þá hlýtur það að leiða af sjálfu sér, að slík breyting er eðlileg. Með þessu frv. eru lögfest rn., hversu mörg þau skuli vera og ekki megi setja á stofn ný rn. nema með lögum. Atvmrn. er lagt niður, en í stað þess koma þrjú m. fyrir hvern hinna þriggja höfuðatvinnuvega þjóðarinnar, sjávarútveg, iðnað og landbúnað. Heilbrigðismál, sem nú tilheyra dóms- og kirkjumálarn., og tryggingamál, sem nú eru undir félmrn., verði sameinuð í eitt rn., sem ber heitið heilbrigðis- og tryggingamálarn. Skv. 11. gr. frv. er forsrh. heimilt að kveða á um, að ráðuneytisstjóri skuli veita fleiri en einu rn. forstöðu og fleiri en eitt rn. hafi eftir því, sem við verður komið, sameiginlegt starfslið og sameiginlegt húsnæði. Annað atriði í þessu frv., sem er nýmæli, er, að með þessu frv. á ekki að skipta rn. upp á milli ráðh. eins og svo oft hefur tíðkazt við myndun ríkisstj., þegar tveir eða fleiri flokkar semja um myndun ríkisstj. Þá hefur það sýnt sig, að rn. hefur verið skipt upp á milli ráðh. þannig í nokkrum tilfellum, að sami ráðuneytisstjóri heyrir undir allt að þrjá ráðh. Þriðja atriðið er, að ráðh. hefur heimild til að velja sér til aðstoðar mann utan rn. meðan hann gegnir ráðherraembætti. Í 15. gr. segir: „Ráðh. er heimilt að kveðja sér til aðstoðar meðan hann gegnir embætti mann utan rn., sem starfi þar sem deildarstjóri, enda hverfi hann úr starfi jafnskjótt sem ráðh., en njóti þá hálfra launa 3 mánuði.“ Við teljum í allshn., að öll þessi atriði séu mjög til bóta. Það er mjög eðlilegt, að ráðh. geti valið sér starfsmann, sem starfi þar í rn. meðan viðkomandi ráðh. er, og það má segja, að þessum atriðum öllum hafi verið mjög vel tekið af öllum þeim þm., sem ræddu þetta frv. við 1. umr. þess hér á s.l. hausti. Þá segir, að samkv. 2. mgr. 2. gr. skuli öll málefni, sem bera á upp fyrir forseta Íslands til staðfestingar, tekin til meðferðar á ráðherrafundi. En það hefur tíðkazt, að ráðh. leggi fyrir forseta ýmis mál án þess að ráðherrafundur hafi áður um þau fjallað. Það atriði teljum við einnig vera mjög til bóta, að öll málefni séu fyrst rædd á ráðherrafundum. Það kom greinilega fram við 1. umr. um þetta frv., bæði hjá hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh., að með samþykkt þessa frv. sé verið að leggja framtíðarstefnu varðandi Stjórnarráð Íslands um fjölgun rn., en hitt liggur ljóst fyrir, að það er ekki ætlunin að gera stórfellda útþenslu á Stjórnarráðinu, eins og nú standa sakir. Við í allshn. teljum, að það hafi verið full þörf á því að setja lög um Stjórnarráð Íslands og mælum með samþykkt frv. með þeim breytingum, sem ég hef áður rakið.



Herra forseti. Ég þakka allshn. fyrir vinsamlegar undirtektir við þetta frv. Ég hef ekkert að athuga við þær brtt., sem fluttar eru. Þvert á móti tel ég þær til bóta. Ástæðan til þess, að ég stend upp nú, er sú, að s.l. föstudag - hygg ég það hafi verið -barst mér bréf frá ráðuneytisstjórum í Stjórnatráðinu, þar sem þeir senda mér eins konar álitsgerð eða aths. við frv. Mér er ekki kunnugt um, hvort hv. n. hafi fengið þá álitsgerð einnig, en vafalaust er hún ekki mér einum ætluð, og þó að ég hafi hana ekki við hendina, þá er rétt, að ég skýri frá því, að ráðuneytisstjórarnir virðast vera í meginatriðum andvígir frv., telja höfuðbreytinguna, þá fyrirhuguðu fjölgun rn., sem hér er lögboðin, vera til ills og þá geri ég ráð fyrir einnig það bann við skiptingu rn., sem tíðkazt hefur, því að annan hvorn háttinn verður að hafa á, til þess að svipaðir stjórnhættir á afgreiðslu mála haldist og reynslan hefur skorið úr, að væru nauðsynlegir, þ.e.a.s. að hafa töluverðan sveigjanleik í skiptingu starfa á milli ráðh. Ráðuneytisstjórarnir telja, að með því að gera rn. svo mörg sem hér er ráðgert, muni af því leiða, að þau verði of smá, að þeim geti ekki vaxið svo fiskur um hrygg, sem þeir telja nauðsyn vera á, að það fáist ekki mannafli, er ekki einungis sinni afgreiðslu daglegra starfa, heldur geti einnig unnið að ýmsum frambúðarverkefnum. Ég tek vissulega undir það, að þetta er ágalli á okkar stjórnháttum. En hann kemur fyrst og fremst af okkar mannfæð og af okkar fjárskorti, miklu frekar heldur en menn hafi ekki gert sér ljósa nauðsyn á því, að æskilegt væri að hafa allt stjórnkerfið miklu öflugra heldur en það er. En þrátt fyrir tal margra um hið gagnstæða, hefur mjög verið reynt að halda í fjáreyðslu til handa rn., og af því kemur þessi galli. Ég held, að hann bætist ekki við það, þó að staðið sé á móti þeirri fjölgun rn., sem þetta frv. ráðgerir, og haldið sé hinum hættinum, sem ég hygg þó, að rétt sé að taka fram, að ekki segir berum orðum í álitsgerðinni, að halda beri, en óhjákvæmilega yrði að halda, ef þetta meginatriði yrði ekki samþykkt, þ.e. að sundra ráðuneytisstörfunum svo á milli ráðh. sem verið hefur, sem að mínu viti er einn mesti galli á starfsháttum okkar í Stjórnarráðinu og gerir ákaflega erfiða yfirsýn hjá ráðh. og hans starfsmönnum um málaflokka og einmitt torveldar mjög þá frambúðarráðagerð, sem ætíð verður að vera fyrir hendi. Menn verða að gera sér ljóst, að ef úr þeim galla á að bæta, þá mundi hann að nokkru leyti, að minni sannfæringu, lagast við samþykkt frv., en að öðru leyti verður ekki úr honum bætt nema með því að efla stórlega starfslið í Stjórnarráðinu, og hvað sem öðru líður, þá erum við væntanlega sammála um, að einmitt nú sé ekki tíminn til þess. Ég er því á allt annarri skoðun heldur en hinir ágætu ráðuneytisstjórar, þó að ég teldi sjálfsagt, að frá þeirra skoðun væri skýrt, því að þeir hafa mikla reynslu fram að færa og virðast vera sammála um þessa skoðun sína. Þá telja þeir einnig, að það mundi leiða til árekstra og samkeppni á milli atvinnuvega frekar en orðið er, ef höfuðatvinnugreinarnar fengju hver sitt rn. eins og samkv. þessu frv. er ætlað. Mér kemur þessi skoðun gersamlega spánskt fyrir og held, að hún standist ekki með nokkru móti. Niðurstaðan hefur orðið sú, eins og við vitum, að hið gamla atvmrn. er nú þegar orðið margsplundrað. Þróunin hefur óhjákvæmilega leitt til þess og hlýtur að leiða til þess, að það fáist sérfræðingar í hverri af þessum höfuðatvinnugreinum til þess að starfa að málefnum hennar og leggja sig þar fram um afgreiðslu, en reyni ekki að spanna yfir málin á sama hátt eins og áður fyrri var gert. Það þarf miklu dýpri orsakir til þess að koma af stað skaðsamlegri samkeppni á milli höfuðatvinnugreina heldur en slíkar ráðstafanir sem hér er um að ræða, og fæ ég því ekki séð, að sú aths. skipti hér miklu máli. Þetta eru höfuðaðfinningarnar við frv. frá ráðuneytisstjórunum, en ég tel sjálfsagt, að n. fái þeirra grg. og málið verði ekki afgreitt út úr d. fyrr heldur en hún skoði þau rök, sem þar koma fram. Ef menn óska, er hægt að prenta það í framhaldsnál. eða grg. einnig til athugunar fyrir þingheim. Margt af aths. er um smekksatriði og annað slíkt, sem endalaust má deila um. Það er þegar búið að taka tillit til þess að breyta heitum á þeim rn., þar sem það á við. Annað er það, að bæði ráðuneytisstjórar og starfsmenn Stjórnarráðsins benda á, að forseti Íslands gefi aldrei út reglugerðir. Þetta er að mínu viti orðaleikur. Það þekkist a.m.k. og er boðið í lögum, að forseti Íslands staðfesti reglugerðir, sbr. háskólareglugerðina, sem hann staðfestir. Hvort það sé fallegra að kalla slíka viðbótarreglugjöf, eins og á sér stað með reglugerðum, úrskurð eða tilskipun, eins og er frá fornu fari af dönskum uppruna gert, eða reglugerð, það getur ekki skipt miklu máli. Það er frekar smekksatriði heldur en það skipti miklu máli. Þetta voru höfuðatriðin, sem fram komu, og það er vissulega sjálfsagt, að menn geri sér grein fyrir þeim málefnalega ágreiningi, sem hér virðist vera a.m.k. á milli mín og ég hygg ríkisstj. í heild og annarra þeirra, sem lengi hafa að þessum málum starfað, sbr. ummæli hv. 1. þm. Austf. við I. umr. á annan bóginn og hins vegar þeirra manna, sem hafa unnið í Stjórnarráðinu sem ráðuneytisstjórar og vissulega ber að hlusta á, hvað um þessi efni segja.



Herra forseti. Fjhn. hefur haft þetta mál til athugunar og er sammála um að leggja til, að það verði samþ. óbreytt. Frv. er eins og fram kemur í grg. þess flutt í samráði við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, og sú breyting, sem fram kemur í því á lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna, er aðallega í því fólgin, að uppsagnarfrestur skal vera nokkru skemmri en áður hefur verið ákveðið, og einnig, að ekki skuli uppsögn samninga vera háð úrslitum allsherjaratkvgr., heldur verði viðhöfð sú regla, að ef hvorugur aðila óskar þess, að uppsögn samninga fari í allsherjaratkvgr., sé þess ekki þörf, en ef annar hvor aðili óskar þess, skuli hún fram fara. Eins og ég sagði í upphafi er nefndin sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt eins og það liggur hér fyrir.



Herra forseti. Á þskj. 375 flyt ég ásamt hv. 5. þm. og hv. 4. þm. Norðurl. v. frv. til l. um Norðvesturlandsvirkjun. Eins og fram kemur í grg. þeirri, sem fylgir þessu frv., er það flutt samkv. beiðni eða áskorun frá raforkumálanefnd Norðvesturlands, en n. þessi var skipuð síðla á síðasta ári, og í henni eiga sæti fulltrúar frá Sauðárkrókskaupstað, Skagafjarðarsýslu og Húnavatnssýslum báðum, og eru þessir menn kjörnir í n. af bæjarstjórn Sauðárkróks og af sýslunefndunum. Verkefni þessarar n., sem í eiga sæti 10 menn, er að kanna, hvaða leiðir muni færar til þess að auka raforku á veitusvæðum Skagafjarðar og Húnaþings, og enn fremur að kanna möguleika á því, að héruðin sjálf taki dreifingu orkunnar í sínar hendur. N. þessi hefur þegar haldið með sér nokkra fundi, og á fundi n. á Blönduósi 2. marz s. l. lágu frumdrættir þessa frv, til athugunar og umr. hjá n., og varð það niðurstaða þessa fundar, að farið var á leit við okkur þm. kjördæmisins, að við flyttum þetta mál inn í Alþingi nú á þessu þingi, og þótti okkur ekki annað hlíta en að verða við þeirri beiðni. Ég vil alveg sérstaklega benda hér á það, sem ég tel mjög mikilsvert atriði í þessu máli, en það er það, hversu mikil samstaða virðist hafa skapazt heima í héraði um þetta mál, og án þessarar samstöðu mundi ég ekki telja eðlilegt, að frv. sem þetta væri flutt hér á þingi, því að þess er ekki að dyljast, að frv. boðar verulega stefnubreytingu í raforkumálum í þessum landshluta og hefur í för með sér fjárhagslegar skuldbindingar fyrir viðkomandi bæjar- og sveitarfélög. Öll orkuvinnsla og orkudreifing á þessu svæði er nú rekin af ríkinu, að undanskilinni rafmagnsveitu Sauðárkrókskaupstaðar, sem rekin er af bænum, og er þar að finna eina frumkvæðið í raforkumálum heima fyrir. En með þessu frv., sem mjög er byggt á löggjöf um Landsvirkjun og Laxárvirkjun, er ráð fyrir gert, að ríkið annars vegar, en sveitarfélög Húnavatns- og Skagafjarðarsýslna ásamt Sauðárkrókskaupstað hins vegar setji á stofn sameignarfyrirtæki, sem taki við og annist raforkuvinnslu og raforkuflutning á Norðvesturlandi. Til er ætlazt, eins og segir í 1. og 8. gr. frv., að stjórn þessa fyrirtækis verði skipuð 5 mönnum, sem heima eiga á svæðinu, og heimili þess og varnarþing verði á Sauðárkróki. Það er svo ráð fyrir gert, að hvor aðili um sig eigi helming fyrirtækisins og skuli það starfrækt sem sjálfstætt fyrirtæki með sjálfstæðan fjárhag og reikningshald. Í 2. gr. frv. er upp talið, hvert skuli vera hlutverk þessa fyrirtækis. Það er í fyrsta lagi að byggja og reka virki til framleiðslu og flutnings raforku til almenningsnota og iðnaðar, og í öðru lagi að selja í heildsölu raforku til héraðsrafmagnsveitna, í þriðja lagi að annast áætlanir og undirbúning nýrra virkja til vinnslu og flutnings raforku og í fjórða lagi að annast í umboði sveitarfélaga og ríkisins rekstur héraðsveitna samkv. samningi við viðkomandi eigendur. Í sambandi við það ákvæði 2. gr., að fyrirtækið annist áætlanir og undirbúning nýrra virkja til vinnslu og flutnings raforku, er á það bent í grg., að fyrirtæki af þessari stærð geti trauðla haldið starfslið til þess að sinna slíkum undirbúningsstörfum að fullu. En það er talið mikilsvert atriði, að heima í héraði sé maður eða menn, sem hægt sé að fela stjórn á slíkum áætlunum og gerð mannvirkja, þó að þeir geti ekki unnið þær að öllu leyti sjálfir. Með því ætti að fást trygging fyrir því, að allur undirbúningur og gerð mannvirkja sé í nánu samræmi við þær aðstæður, sem fyrir eru, auk þess sem það ætti að stuðla að því, að allur undirbúningur verði hraðar unninn og dragist ekki úr hömlu, svo að skaði sé að. Í 4. lið þessarar gr. frv., 2. gr., er svo fyrirtækinu heimilað að annast í umboði sveitarfélaga og ríkisins rekstur héraðsveitna. Þetta fyrirkomulag á sér fordæmi og hefur þótt gefast vel. T. d. er það svo, að sveitarfélög hér á Suðvesturlandi hafa með sér samvinnu um rafveiturekstur, rafveitur Reykjavíkur, Hafnarfjarðar og Keflavíkur og Selfoss reka rafveitur fyrir sveitarfélög í nágrenni sínu. Á sama hátt er unnt að hugsa sér, að fyrirtæki tækju að sér rekstur veitna, sem eru í eigu ríkisins, ef það þætti hagkvæmt að hafa þann hátt á. 5. og 6. gr. frv. fjalla um orkuöflunina. Þar er engu slegið föstu um það, hvaða leið skuli fara í þeim efnum, heldur heimilað að velja þá lausn til orkuöflunar, sem forráðamenn Norðvesturlandsvirkjunar ásamt þeim aðilum, sem ákvörðun um þau mál taka af hálfu stjórnvalda, telja bezt henta. En í 6. gr. er gert ráð fyrir því, að Norðvesturlandsvirkjun verði heimilað að reisa allt að 6 mw. orkuver í Svartá í Skagafirði eða öðru fallvatni í Húnavatns- og Skagafjarðarsýslum. Þess er ekki að dyljast, að áhugi okkar heimamanna beinist mjög að því, að Svartá í Tungusveit verði virkjuð, og sú áætlun um fjáröflun, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, er miðuð við Svartárvirkjun, að Svartá verði virkjuð við Reykjafoss. Allumfangsmiklar athuganir hafa verið gerðar á þessari virkjun, og benda þær athuganir til, að þar megi virkja með sæmilega hagkvæmum hætti. Í Húnavatns- og Skagafjarðarsýslum eru nú tvær vatnsaflsvirkjanir. Það eru Gönguskarðsárvirkjun, sem framleiðir 1200 kw., og Laxárvatnsvirkjun, sem framleiðir 500 kw., virkjun vatnsafls á þessu svæði er samtals 1700 kw., eða 1.7 mw. Þetta hefur að sjálfsögðu reynzt allt of lítil orka fyrir svæðið, og hafa því verið settar upp dísilstöðvanna hjá rafmagnsveitum ríkisins sé nú eða 2.6 mw., og sjálfsagt þarf, ef ekkert er gert í því að reisa ný virki á þessu svæði, að auka dísilafl mjög bráðlega. Þetta er að mínu viti hreint neyðarúrræði. Mér hefur skilizt, að framleiðsla dísilstöðvanna hjá rafmagnsveitum ríkisins sé nú 4 sinnum dýrari en framleiðsla þeirra vatnsaflsstöðva, sem rafmagnsveiturnar hafa yfir að ráða. Á Norðvesturlandi mundi virkjun Svartár leysa að mestu af hólmi hinar óhagkvæmu dísilstöðvar. Hún mundi verða þáttur í því að spara dýrmætan gjaldeyri og fullnægja orkuþörf svæðisins um árabil og gefa einnig notendum kost á meiri notkun raforku en nú er. Það mun hafa verið árið 1964 eða 1965, sem Knútur Otterstedt rafveitustjóri á Akureyri var fenginn til þess að gera kostnaðarsamanburð á mismunandi leiðum til orkuöflunar fyrir Norðvesturland. Leiðirnar voru þessar, sem um var að velja: það var aukning dísilvéla, tenging við Laxárvirkjun og virkjun Svartár við Reykjafoss. Þessi samanburður var miðaður við tímabilið 1968–1979. Niðurstöður þessara athugana voru þær, að virkjun Svartár væri hagstæðasta lausnin í orkuöflun fyrir Norðvesturland. Notkun dísilstöðva væri dýrari leið, og hún þykir áreiðanlega vera orðin nú enn þá dýrari leið, hún væri óheppileg vegna olíukaupanna og olíuflutningsins. Tenging við Laxá væri einnig dýrari leið en virkjun Svartár og öryggi notenda minna með línu yfir Öxnadalsheiði. Ég sá ekki ástæðu til þess að birta þessar athuganir Knúts Otterstedts né aðrar athuganir og áætlanir um Svartárvirkjun við Reykjafoss með þessu frv., en ég minni á það, að við þm. Norðurl. v. fluttum á þingunum 1963 og 1964 frv. til laga um virkjun Svartár og með þessum frv. voru birtar sem fskj. álitsgerðir og útreikningar sérfróðra manna um Svartárvirkjun. Vænti ég þess, að sú nefnd, sem fær þetta frv. til athugunar, gefi sér tíma til þess að athuga þau gögn, sem þá voru birt í þingtíðindum. Þessi frv. náðu illu heilli, vil ég segja, ekki fram að ganga. Þau voru, svo sem eðlilegt var, send til umsagnar raforkumálaskrifstofunnar. En af hvaða orsökum sem það var, bárust aldrei neinar umsagnir um málið frá raforkumálaskrifstofunni. Ég geri ráð fyrir því, að þetta frv. verði einnig sent til umsagnar réttum aðilum. En ég legg á það áherzlu, að sú n., sem fær þetta frv. til meðferðar og athugunar, gangi eftir því, að umsagnir verði gefnar og þær sendar inn í þingið í tíma. Ég sé ekki nokkra ástæðu til að una því, að ríkisstofnanir, sem fá frv. héðan frá Alþingi til álits og umsagnar, hliðri sér hjá því að taka afstöðu til þeirra og gefa umsagnir, sem um er beðið. Í 11., 12. og 13. gr. frv. eru ákvæði til fjáröflunar fyrir Norðvesturlandsvirkjun vegna þeirra verkefna, sem frv. gerir ráð fyrir. Það er lagt til, að ríkisstj. heimilist að leggja fram úr ríkissjóði allt að 5 millj. kr. í höfuðstól fyrir fyrirtækið gegn jöfnu framlagi heiman að, eða frá sveitarfélögunum. Þá skal ríkisstj. einnig heimilt að ákveða að lána Norðvesturlandsvirkjun 15 millj. kr. með þeim kjörum, sem fjmrh. ákveður. Þá skal ríkisstj. einnig heimilað að ábyrgjast með sjálfskuldarábyrgð lán, er Norðvesturlandsvirkjun tekur, allt að 55 millj. kr. eða jafnvirði þeirra í erlendri mynt. Ríkisstj. skal einnig heimilt að taka lán, er komi að hluta eða að öllu leyti í stað ábyrgðar, og endurlána Norðvesturlandsvirkjun með þeim kjörum og gegn þeim tryggingum, sem hún ákveður. Þá er í frv. einnig ákvæði um, að fella skuli niður aðflutningsgjöld og söluskatt af efni og tækjum og vélum, öðrum en vinnuvélum, sem þurfa kann að kaupa vegna þessara framkvæmda, og mun þetta vera í samræmi við ákvæði, sem er að finna í lögum um Landsvirkjun og Laxárvirkjun. Ég gat þess áðan, að með þessu frv. væri lagt til, að breytt verði um stefnu í raforkumálum Norðvesturlands. Vafalaust munu vera á því skiptar skoðanir, hvort hér er stefnt til réttrar áttar eða ekki. Það er hyggja mín, að með samþykkt þessa frv. verði hraðað lausn á raforkumálum þessa landshluta, og ég hygg, að okkur, sem í strjálbýlinu búum, sé hollt að hafa fleiri viðfangsefnum að sinna. Ég hygg, að það muni efla sjálfstæði okkar og sjálfstraust. Heimastjórn málefna og verkefna ætti að vera skyggnari á þarfir og möguleika, og þeir, sem bera fjárhagslega ábyrgð, falla síður í þá freistni að bera fram óraunhæfar kröfur, og eru þetta allt saman að minni hyggju mikilsverð atriði. Virkjun vatnsaflsins er verkefni, sem að þarf að vinna af fullri festu og framsýni. Vatnsorkuverin verða okkur dýrmæt eign, og það er eðlilegt sjónarmið, að héruðin sjálf vilji eiga a. m. k. hlut í þeim og njóta að sínum hluta þess arðs, sem þau gefa. Ég hef ekki þessi orð fleiri, herra forseti, en legg til, að frv. verði vísað að umræðu þessari lokinni til 2. umr. og hv. fjhn.