Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég æli hér fyrir frv. á þskj. 227 um húsaleigu sem fylgi breytingum vísitölu húsnæðiskostnaðar. Frv. er flutt til staðfestingar á bráðabirgðalögum um sama efni sem gefin voru út 22. apríl á s.l. ári. Í sambandi við gildistöku nýrrar vísitölu framfærslukostnaðar með grunntölunni 100 í janúar 1968 ákvað kauplagsnefnd að reikna sérstaka vísitölu er sýndi breytingar á rekstrarkostnaði húsnæðis í Reykjavík. Skyldi húsnæðisliður hinnar nýju framfærsluvísitölu fylgja breytingum vísitölu húsnæðiskostnaðar eftir ákveðnum reglum og hefur svo orðið til þessa. Þar eð þörf virtist vera fyrir slíka vísitölu til að ákveða verðbætur á umsamda grunnhúsaleigu ákváðu kauplagsnefnd og Hagstofan að birta þessa vísitölu í Hagtíðindum svo að leigusalar og leigutakar gætu notað hana í þessu skyni ef þeim sýndist svo. Engin lög voru sett um hana, útreikningur hennar og birting byggðist einvörðungu á ákvörðunum kauplagsnefndar þar að lútandi. Vísitala húsnæðiskostnaðar 1968 var fljótlega mikið notuð í leigusamningum til ákvörðunar verðbóta á húsaleigu og virtist hún gegna þessu aukahlutverki sínu vel framan af. En á seinni hluta áratugsins 1971–1980 fór með vaxandi verðbólgu að bera meir og meir á ágalla sem var afleiðing þess að hækkanir vísitölunnar dreifðust mjög misjafnt yfir árið. Vegna þarfa framfærsluvísitölunnar hafði kauplagsnefnd ákveðið í upphafi að öll árleg hækkun fjármagnskostnaðar húsnæðis og fasteignagjalda skyldi ganga inn í hana einu sinni á ári, þ: e. við mars-útreikning hennar. Þetta þýddi að allt upp í 80% af árshækkun vísitölunnar kom fram í einu stökki í mars-framfærsluvísitölu. Þessi annmarki kom ekki mikið að sök meðan verðbólgan hélst tiltölulega hófleg. Þegar kom að lokum áratugsins fór hann að verða tilfinnanlegur og að lokum keyrði um þverbak. Mars-vísitala eftirtalinna ára var sem hér segir hærri en desembervísitala næst á undan: 1979 28.9%, 1980 36.6%, 1981 38%, 1982 34.2% og 1983 51%. Síðasttalda og langmesta hækkunin kom í kjölfar eftirfarandi hækkana á tólf mánaða tímabilinu frá mars 1982: júní 3.6%, september 5.9%, desember 4%. Við svo búið varð augljóslega ekki lengur unað. Að vísu voru vandræði af þessum sökum ekki mjög mikil að því er varðaði ársgamla húsaleigusamninga eða eldri, en öðru máli gegndi um samninga gerða eftir marslok 1982. Þar gátu leigutakar orðið fyrir óréttmætum fjárhagslegu áfalli er yrði þeim mun meira sem lengra væri liðið á tólf mánaða tímabilið frá apríl 1982. Gera mátti ráð fyrir að grunnleiga skv. nýjum húsaleigusamningi, gerðum t.d. í febrúar 1983, tæki á einhvern hátt mið af markaðsleigu á þeim tíma og mundi þá 51% hækkun leigu frá 1. apríl 1983, skv. samningsákvæði um að húsaleiga fylgdi vísitölu húsnæðiskostnaðar, ekki eiga neinn rétt á sér. Hér bar auðsjáanlega nauðsyn til að gripið yrði til sérstakra ráðstafana. Varð niðurstaðan sú að gefin voru út brbl., sem fylgja sem fskj. með frv. þessu, til lausnar á þessum sérstaka vanda. Ákvæði þar að lútandi eru í 1. gr. brbl. Með því að fyrir lá að vísitala húsnæðiskostnaðar frá 1968 var orðin ónothæf sem mælikvarði til ákvörðunar verðbóta á húsaleigu var talið rétt að koma á fót nýju kerfi til að gegna þessu hlutverki, sbr. 2. og 3. gr. brbl. Talið var eðlilegt að húsaleiga skv. leigusamningum, er lögin tækju til, skyldi fylgja hlutfallslegum breytingum meðallauna á næstliðnum þremur mánuðum og breyttist hún eins og verið hafði ársfjórðungslega frá byrjun mánaðanna júlí, október, janúar og apríl. Hagstofan skyldi tilkynna opinberlega hver þessi breyting væri hverju sinni. Skiptin frá hinni gömlu vísitölu húsnæðiskostnaðar til hinir nýju tilhögunar voru, eins og við var að búast, ýmsum vandkvæðum bundin. En vel rættist úr. Hagstofan leiðbeindi, aðallega í símtölum, fjölda fyrirspyrjenda og þegar fyrir lá að breytingin leiddi til ósanngjarnrar niðurstöðu benti Hagstofan á eðlilega lausn, sem svo að segja alltaf var samþykkt af leigusala og leigutaka. Auk hækkunar þeirrar á húsateigu frá 1. maí 1983, sem ákveðin var í 1. gr. brbl., hefur húsaleiga, sem þau taka til, hækkað um 8.2% frá 1. júlí 1983, um 4% frá 1. jan. 1984, eða sem svarar því sem laun hækkuðu almennt frá 1. júní og 1. október 1983 skv. brbl. nr. 54 27. maí 1983. Það skal tekið fram að setning þessara brbl. hefur ekki sætt gagnrýni í fjölmiðlum og að í hundruðum símtala Hagstofunnar við aðila, sem voru að leita upplýsinga og aðstoðar, var aðeins í örfáum tilvikum látin í ljós óánægja með þær aðgerðir sem fólust í brbl. skv. þeim upplýsingum sem ég hef fengið. Að svo mæltu, herra forseti, leyfi ég mér að leggja til að þessu frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um land í þjóðareign. Tilgangur þessa frv. er að lýsa óbyggðir Íslands þjóðareign. Með því yrðu öll þau landsvæði sem aðrir en ríkið hafa ekki eignarheimildir fyrir eign þjóðarinnar í heild sinni og í umsjá ríkisins og Alþingis. Þessi eign næði til allra fasteignaréttinda, svo sem vatnsréttinda, jarðhita, námuréttinda og annarra réttinda sem bundin eru eignarrétti lands en beitarréttindi og veiðiréttindi yrðu óbreytt frá því sem nú er. Þetta frv. er þáttur í stefnumörkun Alþfl. um sameign þjóðarinnar á landi sínu. Það var áður flutt árið 1981 af þm. flokksins í Nd. og var þá Sighvatur Björgvinsson 1. flm. þess. Sannleikurinn er sá að Íslendingar eru orðnir harla réttlausir í landi sínu. Fróðlegt er til samanburðar að taka þann rétt sem menn hafa til umgengni við land sitt í ýmsum grannlöndum okkar. Það vill svo til að mér er kunnugt um hvaða rétt menn hafa í þessum efnum t.d. í Svíþjóð. Þar er almannaréttur slíkur að allir geta gengið um landið eða farið um það á skíðum, hver svo sem eigandinn er, með þeirri einu undantekningu að um lóð í kringum hús eða sumarhús eða þvílíkt sé að ræða. Allir hafa rétt til þess að fara um stöðuvötn, hver svo sem telst hafa eignarhald á þeim, allir hafa rétt til þess að baða sig við strönd, hvernig svo sem á stendur í þeim efnum með eignarréttinn. Allir hafa rétt til þess að tína ber, sveppi eða blóm hvar sem er. Allir hafa heimild til að tjalda nema inni á húsalóðum. Þessi réttindi eru okkur Íslendingum í raun ekki tryggð. Alls konar ákvæði eru hér í gildi þar sem þessi almannaréttur er hindraður. Í sjálfu sér væri ástæða til að fara fleiri orðum um réttleysi landleysingjanna, svo að segja, þeirra sem á mölinni búa, þeirra sem ekki eiga land. En ég vek sérstaklega athygli á þessu í sambandi við þetta mál og hversu óþolandi þau boð og bönn eru orðin sem hér eru við lýði varðandi umgengni við landið. En að því er varðar sérstaklega óbyggðir Íslands hefur Hæstiréttur Íslands í rauninni kallað eftir því að sett yrði löggjöf af því tagi sem hér er mælt fyrir. Skv. nýlegum hæstaréttardómi á enginn beinan eignarrétt að afréttum en skv. þeim sama dómi getur Alþingi ákvarðað eignarrétt ríkisins með lögum og það yrði ekki talið eignarnám. Hæstiréttur hefur sem sagt með þessum dómi sínum nánast bent á að þá löggjöf skorti sem hér er flutt frv. um. Það deiluefni sem hér um ræðir varðaði Landmannaafrétt. Dómurinn gekk 28. des. 1981. Þá var krafa ríkissjóðs að honum yrði tildæmdur beinn eignarréttur að Landmannaafrétti en til andmæla gaf sig fram hreppsnefnd Landmannahrepps og Holtahrepps og ábúendur jarða í Holtahreppi og í nokkrum fleiri hreppum þar í grenndinni. Héraðsdómur féllst á kröfu fjmrh. en málinu var áfrýjað. Þegar það kom til úrlausnar í Hæstarétti varð Hæstiréttur reyndar ekki sammála um afstöðu sína en meiri hlutinn, þ.e. þrír dómarar af fimm, taldi að óyggjandi sönnun fyrir eignarrétti ríkisins hafi ekki tekist og tók þess vegna ekki til greina kröfu fjmrh. Í forsendum þessa meiri hluta kom fram að Alþingi hafi ekki sett lög um þetta efni þó að það hefði verið eðlileg leið til að fá ákvörðun handhafa ríkisvalds um málsefni. Niðurlag forsendnanna hjá meiri hluta Hæstaréttar er mjög athyglisvert. Þar segir: „Hins vegar verður að telja að handhafar ríkisvalds, sem til þess eru bærir, geti í skjóli valdheimilda sinna sett reglur um meðferð og nýtingu landsvæðis þess, sem hér er um að ræða, en líta ber til þess að fyrirsvarsmenn ríkisins hafa viðurkennt „rétt byggðamanna til upprekstrar og annarra afnota, sem lög eða venjur eru fyrir.““ Gunnlaugur Claessen hæstaréttardómari ritaði grein um þetta mál í tilefni af 75 ára afmæli Sigurðar Ólasonar. Með hans leyfi hefur meginefni þessarar greinar sem birtist reyndar síðar í Morgunblaðinu 26. jan. 1982 verið tekið inn í grg. með því frv. sem ég mæli nú fyrir. Í niðurlagsorðum sínum segir Gunnlaugur Claessen, hrl.: „Niðurstaðan er nánast sú að enginn eigi beinan eignarrétt að afréttinum. Eignarrétti heimamanna er alfarið synjað og meiri hlutinn telur ríkið ekki hafa sannað sinn rétt nægjanlega. Niðurlag forsendnanna er hins vegar athyglisvert. Það er ljóst, að Alþingi getur ákvarðað eignarrétt ríkisins með lögum, og slík löggjöf yrði ekki metin sem eignarnám, a.m.k. ekki gagnvart þeim sem voru aðilar þessa máls.“ Ég tel að hér sé í rauninni um ákall frá Hæstarétti að ræða þar sem hann biður einmitt um löggjöf af því tagi sem ég mæli nú fyrir fyrir hönd þm. Alþfl. að sett verði. Sannleikurinn er sá að hér er í rauninni um tómarúm að ræða í íslenskum lögum. Það tómarúm ber Alþingi að fylla. Ég held að hv. Alþingi hafi látið dragast allt of lengi úr hömlu að setja einmitt skýr og ótvíræð lög um eignarhald á landi, lög sem væru í samræmi við nútímaþörf og væru í rauninni til þess fallin að styrkja búsetu í sveitum landsins og auðvelda nýjum kynslóðum að taka við búskaparréttindum. Síðast en ekki síst er nauðsynlegt að kveða á um almannarétt til landsins og nytja þess. Þessu hefur löggjafinn í rauninni ekki sinnt af neinni alvöru eða einbeitni í marga áratugi. Í rauninni búum við við löggjöf sem miðast við það að stór hluti þjóðarinnar séu landeigendur. En sú feikilega búseturöskun sem hefur átt sér stað á undanförnum áratugum hefur gert það að verkum að meiri hluti þjóðarinnar er í rauninni orðinn landleysingjar þó við segjum að Íslendingar eigi þetta land saman. Þess vegna bæri nauðsyn til þess að setja löggjöf um umferð um landið líka, frjálsa umferð um landið. Það er út frá þessum atriðum sem hugmyndir Alþfl. um þjóðareign á landi hafa verið markaðar. Fyrstu tillögur flokksins um þau mál voru lagðar fram á Alþingi af Braga Sigurjónssyni alþm. árið 1970. Þar var um að ræða till. til þál. um endurskoðun löggjafar um óbyggðir landsins, vötn og ár, jarðhita og námur. Í till. var lagt til að Alþingi legði fyrir ríkisstj. að hún léti sérfróða menn semja frumvarp eða frumvörp að lögum um eignarráð og eignarréttindi yfir óbyggðum landsins, stöðuvötnum, fjallavötnum, jarðhita svo og hvers konar námum og vinnslu verðmæta úr jörðu þar sem stefnt væri að því m.a. að allt hálendi landsins og óbyggðir yrðu lýst alþjóðareign. Þessi till. tók ýmsum breytingum við frekari meðferð málsins. Henni var breytt verulega árið 1972 og árið 1976 fluttu þm. Alþfl. í Ed., þeir Bragi Sigurjónsson og Jón Ármann Héðinsson, síðan frv. til l. um eignarráð yfir landinu, gögnum þess og gæðum. Þar höfðu þm. sem sagt breytt þáttill. um almenna stefnumörkun í þessum málum yfir í lagasmíð. Þingmenn Alþfl. hafa einnig flutt sérstök þingmál þessu máli tengd, svo sem frv. til l. um breytingu á lögum um framkvæmd eignarnáms og frv. til l. um breytingu á orkulögum. Þetta gerðist á þingunum 1974, 1976 og 1978. Með því og þeim tillöguflutningi sem Alþfl. hefur haft uppi síðan 1978 hefur verið fylgt þeirri stefnu, þar sem hér væri um mjög yfirgripsmikið mál að ræða sem varðaði fjölmarga þætti, að brjóta það upp í mörg mál. Það mál sem ég mæti hér fyrir er því einungis eitt af þeim en fyrir öðru þeirra hef ég mætt hér áður á þessu þingi. Þetta frv. takmarkast sem sagt við það eitt að lýsa öll þau landsvæði þjóðareign sem skýlausar eignarheimildir annarra en ríkisins finnast ekki fyrir. Lagt er til að það sé gert um öll landsvæði þar sem svo háttar til og auk þeirra um vatnsréttindi, jarðhita, námuréttindi og önnur fasteignaréttindi. Í framkvæmd mundi þetta þýða að allar óbyggðir Ístands yrðu lýstar þjóðareign ásamt flestum eða öllum afréttum og hálendissvæðum. Á þeim svæðum mun Íslenska þjóðin eins og ég hef áður bent á gera tilkall til allra fasteignaréttinda sem bundin eru eignarrétti lands en beitarréttindi sem fylgja einstökum bújörðum, upprekstrarfélögum eða sveitarfélögum stæðu óskert svo og veiðiréttindi og allar aðrar eignarheimildir annarra en ríkisins sem sönnun er færð fyrir. Stefna af því tagi sem tekin er með 1. gr. frv. mundi þá jafnframt afgreiða endanlega ýmis deilumál sem niðurstaða þarf að fást í. Þessi lagasetning mundi taka af öll tvímæti um eignarréttindi á afréttum sem dómstólar hafa verið að fjalla um á undanförnum árum og m.a. þá með þeirri niðurstöðu sem ég vitnaði til hér áðan í hæstaréttardóminum frá 1981. Það er vel líklegt að ágreiningur geti orðið og verði um hvaða lönd og landgæði eignarheimildir annarra en ríkisins liggi fyrir. Þess vegna er í 5. gr. frv. þessa gert ráð fyrir að fjmrn. sem á skv. frv. að annast framkvæmd laganna láti kanna eignarrétt á öllu landi og landsgæðum utan heimalanda og birti opinberlega. Rn. skal gefa öllum þeim sem hlut eiga að máli kost á að koma fram breytingum og leiðréttingum á skránni og loks er lögð sú skylda á herðar að ef óvissa þykir ríkja skuli fjmrn. leita úrskurðar dómstótanna. Með þessu á að vera frágengið svo öruggt sé að ekki verði um neinar eignarupptökur að ræða né eignarnám heldur aðeins það eitt að lýsa þau landsvæði og landsgæði þjóðareign sem aðrir eigendur finnast ekki að. Um önnur atriði vil ég vísa til grg. með frv. sem felur m.a. í sér aths. um einstakar greinar frv. sem ég tel ekki ástæðu til að fara í að öðru leyti en ég hef þegar gert. En það skal ítrekað að með frv. er ekki gerð till. um eignaupptöku eða eignarnám á landsvæði, hlunnindum, eða öðrum eignaréttindum sem eru eign annarra en ríkisins. Samþykki frv. mundi engu breyta þar um. Einasti tilgangurinn er að lýsa yfir að land og landsréttindi sem aðrir eigendur finnast ekki að skuli eftirleiðis talin eign þjóðarheildarinnar og að um þá þjóðareign verði settar ákveðnar reglur sem tryggi bæði rétt og skyldur almennings gagnvart slíku landi og landgæðum. Það er vel við eigandi að slíkt sé gert einmitt nú þegar þessi þjóð hefur nýlega varið miklu af fjármunum sínum til að bæta fyrir spjöll sem orðið hafa í umgengninni við landið og þegar rætt er um nauðsyn þess að vernda landið þannig að ekki sé á það gengið. Ég vil að lokum, herra forseti, skora á hæstv. deild að taka þeirri áskorun Hæstaréttar um að fylla upp í það tómarúm sem er í íslenskum lögum varðandi þetta atriði. Það er ekki vansalaust að það skuli hafa dregist svo lengi. Nauðsynlegt er að setja skýr og ótvíræð lög um eignarhald sem sé í samræmi við nútímaþarfir. Það er í rauninni áfangi í því að gera öllum landsmönnum jafnhátt undir höfði í að njóta landsins. Ég tel, herra forseti, að hér sé um mikið réttlætismál að ræða og ég vænti þess að það fái góðar undirtektir í þessari hæstv. deild og legg svo að lokum til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til fjh.- og viðskn. hv. deildar.



Herra forseti. Ég vil hér taka eindregið undir meginstefnu þess frv. sem hv. 3. þm. Reykn. hefur hér mælt fyrir um land í þjóðareign. Þetta frv. var til umr. í sömu hv. deild þann 18. nóv. 1981 og þá lýsti ég og fleiri talsmenn Alþb. yfir eindregnu fylgi við meginstefnumörkun frv. Ég sé ástæðu til að taka sérstaklega undir lokaorð hv. frummælanda áðan, að nauðsyn ber til að löggjafinn setji lög um þessi efni og skeri þannig úr um alla óvissu varðandi eignarrétt á landi sem eignarheimildir einstaklinga eða annarra lögaðila finnast ekki fyrir. Ég tel mikilsvert að ekki dragist lengur að löggjafinn fjalli um þetta mál og vilji Alþingis komi fram varðandi það. Afstaða okkar Alþb.-manna hefur komið fram varðandi þessi efni og liggur fyrir varðandi eignarrétt á náttúruauðtindum landsins. Ég vísa m.a. til till. Alþb. í tengslum við endurskoðun stjórnarskrárinnar en í þeirri skýrslu sem gefin var út í janúar 1983 þar að lútandi varðandi endurskoðun stjórnarskrár kom fram till. um 79. gr. stjórnarskrár með sérstakri till. af hálfu Alþb. Megintillaga stjórnarskrárnefndar var svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „79. gr. stjórnarskrár orðist svo: „Náttúruauðlindir landsins skulu vera ævarandi eign Íslendinga. Auðlindir hafs og hafsbotns innan íslenskrar lögsögu eru þjóðareign. Eignarrétti og öðrum náttúruauðæfum skal skipað með lögum.“ Fulltrúar Alþb. í stjórnarskrárnefnd lögðu til að þessi grein orðist þannig: „Náttúruauðlindir landsins skulu vera ævarandi eign Íslendinga. Öll verðmæti í sjó og á sjávarbotni innan efnahagslögsögu svo og almenningar, afréttir og önnur óbyggð lönd utan heimalanda teljast sameign þjóðarinnar allrar, einnig námur í jörðu, orka í rennandi vatni og jarðhiti neðan við 100 metra dýpi. Eignarrétt á íslenskum náttúruauðæfum, landi og landgrunni skal að öðru leyti skipað með lögum. Við eignarnám á landi í þéttbýli sem dreifbýli skal almennt ekki taka tillit til verðhækkunar sem stafar af uppbyggingu þéttbýlissvæða í næsta nágrenni, opinberum framkvæmdum eða öðrum ytri aðstæðum heldur ber að miða mat við verðmæti hliðstæðra eigna. Með þeim takmörkunum sem hér segir skal við það miða að eignarréttur haldist á jörðum, beitiréttur í óbyggðum og önnur þau hlunnindi í heimalöndum og utan þeirra sem fylgt hafa íslenskum búskaparháttum á liðnum öldum.“ Þetta var tillaga Alþb. í tengslum við endurskoðun stjórnarskrárinnar. Ég taldi rétt að koma því hér á framfæri hvert er viðhorf flokksins í þessu efni og jafnframt afstaða okkar til þess frv. sem hér var mælt fyrir áðan um land í þjóðareign. Ég vildi svo aðeins að lokum vekja athygli hv. þd. á því að á árinu 1981 var gefið út sérstakt rit sem tengist þessu máli, í ritsafni sagnfræðistofnunar Háskóla Íslands eftir Gunnar F. Guðmundsson og sem ber heitið Eignarhald á afréttum og almenningum, sögulegt yfirlit. Það er bók upp á 144 bls. og hefur að geyma, sýnist mér, verulegan fróðleik um þessi mál, þróun þeirra og umræðu varðandi þau fram að þessum tíma sem þetta efni er saman tekið. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta. Einstök atriði frv. geta vissulega þurft nánari skoðunar við og eðlilegt að þau fái athugun í þeirri nefnd sem fær þetta mál til meðferðar.



Virðulegi forseti. Eins og væntanlega flestum er kunnugt erum við hætt að fara um landið með eld og kvígur svo sem forfeður okkar gerðu og frægt er í sögum. Þegar rölti þessu með nautgripi og eld lauk þá var enn eftir nokkuð af landi, helst klettum og klungri, land sem talið var einskis nýtt og enginn vildi eiga. Í byggð hafa menn nú yfirleitt fengið einhverja pappíra því til sönnunar að þeir eigi ákveðna landskika, en auðvitað hefur enginn pappír um að hann eigi það land sem enginn hefur nokkru sinni eignað sér. Það er enn einskis manns land en hefur löngum verið nytjað til beitar, a.m.k. þau svæði sem næst eru byggð. Á seinni árum hafa nytjar þessara svæða mjög aukist. Auk hinnar hefðbundnu beitar nota menn nú land þetta til virkjana og ferðamennsku og landið sem enginn vildi eiga hér fyrrum verður nú æ vinsælla. En þetta land á enginn. Enginn veit í raun hver ber ábyrgð á þessu landi. M.a.s. sýslumörk eru sums staðar svo óljós að ef sækja þyrfti sýslumann upp á hálendi er ekki alls staðar ljóst hvaða yfirvald ætti að sækja. Allt veldur þetta hinni mestu óreiðu og má í því sambandi gera sér í hugarlund hvernig væri ef þessar aðstæður ríktu í þéttbýli. Eigendur húsa eiga yfirleitt lóðarskika umhverfis hús sín sem þeir hugsa um af natni. Land þar fyrir utan, opin svæði o.fl., er í umsjá yfirvalda borgarinnar. Ef landamæri eru einhvers staðar óglögg fer allt í bál og brand, nágrannar rífast, svæði komast í óhirðu o.fl. Þótt aðstæður í Reykjavík og nágrenni séu harla ólíkar og á hálendinu eru vandamálin svipuð og líkjast æ meira eftir því sem notkun á hálendinu eykst. Frv. það sem hér er til umr. gerir ráð fyrir að þetta einskismannsland falli undir ríkið, sé sameign allra Íslendinga. Hlýtur það ekki að vera sjálfsagðasti hlutur í heimi? Það hlýtur að vera mjög svo eðlilegt að ríkið hafi með að gera umsjón þessa landsvæðis og því fyrr sem hægt er að koma einhverri reiðu á þessa hluti því betra. Óreiðan vex eftir því sem lengra liður og þeim mun erfiðara verður að taka á þessu máli. Það er því í mínum augum engin spurning um það hvort svona frv. verður að lögum heldur hvenær. Ég sé ekki ástæðu til að gera aths. við einstakar greinar þessa frv. en vona að það fái verðuga umfjöllun. Vissulega eru í því snertifletir við önnur mál sem lögð hafa verið fram á þessu þingi og sjálfsagt að skoða þau mál í samhengi.



Virðulegi forseti. Frv. þetta felur í sér tvö meginatriði. Í fyrsta lagi að þau landsvæði skuli teljast þjóðareign sem eignarheimildir einstaklinga eða annarra lögaðila finnast ekki fyrir. Í öðru lagi að fjmrn. annist framkvæmd laganna og hafi eftirlit og umsjón með öllum eignum og réttindum sem bundin verða eigu þjóðarinnar skv. 1. gr. Frv. er gamall kunningi. Frv. af þessu tagi var flutt fyrir einu eða tveimur árum á Alþingi og undanfari þessa frv. voru ýmis þingmál Alþfl. á undangengnum þingum sem gengu misjafnlega langt í því að kveða á um að íslenska ríkið skyldi slá eign sinni á landið. Varðandi það frv. sem hér liggur fyrir og fyrra meginatriðið má segja að í sjálfu sér sé æskilegt að úr því sé skorið hver eigi land og þau önnur réttindi sem landsvæðum eru bundin sem skýrar eignarheimildir liggja ekki fyrir um. Í mörgum tilvikum liggur þetta nú fyrir að mati a.m.k. þeirra sem notað hafa landið, þ.e. bændanna í landinu. Í mörgum tilvikum telja bændur landsins að fyrir liggi hver á t.a.m. afréttarlöndin og ekki sé nema í tiltölulega fáum tilvikum sem hægt sé að segja að þetta land eigi enginn eins og hv. síðasti ræðumaður Kristín Halldórsdóttir komst að orði hér áðan. Hitt er hins vegar umhugsunarefni hvort gildandi lög í landinu kveði nógu skýrt á um eftir hverju skuli farið þegar úrskurðað væri um eignarrétt landsins. Það er auðvitað meginatriði þegar til þess kæmi að kveða upp úrskurð - sem í mörgum tilvikum mundi verða hlutverk dómstóla - um hvað af því landi sem einhver vafi leikur á um eignarráð yfir skuli teljast þjóðareign, ríkiseign skv. þessu frv. eða hvaða landsvæði það eru sem gildar eignarheimildir liggja fyrir um. Það vill svo til að ég hef heyrt mjög virtan lögfræðing halda því fram í opinberu erindi að skjallegar heimildir sem gefnar eru út á tilteknum tíma eftir þeim reglum sem þá giltu um útgáfu afsala geti verið þess efnis að ekki sé víst að þau yrðu metin gild. Rökin fyrir því voru þau að ekki verði hægt að sanna að öll fyrri eigendaskipti á því tiltekna landsvæði einhvern tíma áður en skjalleg eignarheimild var gefin út hafi farið fram með lögformlegum hætti. Þetta verður vitaskuld aldrei hægt að sanna því ekki verður hægt að sanna að eigendaskipti í gegnum tíðina, allt aftur til landnámstíðar, hafi ævinlega farið fram með lögformlegum hætti og að einhver sem talinn hafi verið eigandi landsins á því tímaskeiði - eða í ellefu aldir - hafi í raun verið löglegur eigandi þess. Þegar svo langt er seilst til raka af hálfu virtra lögfræðinga er von að setji að mönnum ugg sem telja að skjallegar eignarheimildir eigi að halda. Þess vegna varpaði ég fram þeirri fsp. hér hvort ekki kynni að vera nauðsynlegt að um leið og slík lög væru sett sem hér er frv. að væri kveðið á um að þær skjallegu eignarheimildir sem fyrir liggja og eru til um eignarráð á tilteknum landsvæðum, þ. á m. afréttarlöndum, séu virtar og teknar gildar. Enn má vitna til þess að í sambandi við þá hneigð dómstóla að úrskurða ríki í vil í sambandi við eignarráð á landi hafa lög um hefð, nr. 46 frá 10. nóv. 1905, ekki alltaf haldið. Í þessum lögum segir í 1. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Hefð má vinna á hverjum hlut, jafnt fasteign sem lausafé, er getur verið eign einstakra manna, án tillits til þess, hvort hann var áður einstaks manns eign eða opinber eign.“ Enn fremur: „Skilyrði fyrir hefð er 20 ára óslitið eignarhald á fasteign, en 10 ára óslitið eignarhald á lausafé.“ Í flestum tilvikum þar sem land er nýtt þrátt fyrir að skjallegar eignarheimildir liggi ekki fyrir hafa bændur landsins, samtök þeirra, félög þeirra eða sveitarfélög, farið með afréttarland, nýtt afréttarlönd og annast þau sem sína eign í áratugi og í mörgum tilvikum aldir. Nú segir auðvitað í lögum að hefð megi ekki vinna með ólögmætum hætti. En hafi land komist í hendur tiltekins aðila án þess að með ólögmætum hætti sé og hann farið með sem sína eign í tuttugu ár án þess að mótmælt hafi verið af einhverjum öðrum má a.m.k. með mínum leikmannsaugum skilja sem hann hafi unnið það fyrir hefð. Þetta hefur ekki alltaf haldið fyrir dómstólum og má nokkurri furðu gegna. Þannig eru alls ekki eins skýr ákvæði í lögum og ætla mætti og jafnvel ekki eins skýr niðurstaða dómstóla í slíkum málum og maður kynni að ætla miðað við þau gögn og þau lög sem fyrir liggja í landinu. Þetta vildi ég láta koma fram við 1. umr. um þetta mál og tel afar nauðsynlegt að ef farið væri í það að kveða á um eignarheimildir skv. þessu frv. yrði í fyrsta lagi skýrt að þær eignarheimildir sem fyrir liggja yrðu teknar gildar án slíkra útúrsnúninga sem ég kalla og heyrði í erindi hjá tilteknum virtum lagamanni. Eins tel ég að ástæða væri til að líta á þessi lög um hefð sem eru orðin nærri 80 ára gömul. Að öðru leyti skal ég ekki ræða um 1. gr. og þennan megintilgang frv. annað en að alltaf verður og alltaf hlýtur að vera heppilegt að ráðast í það verkefni, hvort sem það er gert fyrr eða seinna, að kveða skýrt á um hver land eigi og hver ekki. Eðlilegt er að það sé ríkiseign þar sem ekki eru eignarheimildir fyrir og þar sem land hefur ekki unnist fyrir hefð skv. íslenskum lögum. Um annað meginatriði þessa frv., sem sé að fjmrn. skuli annast framkvæmd þessara laga ef sett yrðu og hafa eftirlit með öllum eignum og réttindum sem bundin eru í eigu þjóðarinnar skv. hinu fyrra meginatriði þessa máls, vil ég lýsa því yfir að ég er þessu öðru meginmarkmiði frv. atgerlega andvígur. Meðferð þess lands sem frv. er ætlað að taka til er í mjög mörgum, mér liggur við að segja flestum, tilvikum verulega bundin landbúnaðarnotum og í mjög nánum tengslum við landbúnaðarlöggjöf sem gildir í landinu. Það er afar óheppilegt og að mínum dómi rangt að slíta þau tengsl í sundur. ég tel þess vegna tvímælalaust rétt að það land sem er í eigu ríkisins falli undir meðferð landbrn. eins og það gerir að mestum hluta í dag. Önnur atriði í þessu frv. skal ég ekki ræða hér. Það leiðir af því sem ég hef þegar sagt um annað meginatriði frv. að ég tel ekki rétt að það sé fjmrn. sem fái það hlutverk að láta kanna eignarrétt á öllu landi og landgæðum utan heimalanda lögbýla. Það ætti að vera annarra hlutverk, þeirra sem með þessi mál fara.



Herra forseti. Örfá orð um þetta frv. Þetta er gamall draugur í þinginu. Eins og glögglega sést á athugasemdum við frv. þar sem rakin eru þingmál Alþfl. um eignarráð á landi er þetta einn þáttur í landbúnaðarstefnu Alþfl. sem ýtt var á flot með málafylgju Braga Sigurjónssonar í kringum 1970. Ég þarf ekki að taka fram að ég er gjörsamlega andvígur því sjónarmiði sem Alþfl. hefur aðhyllst í þessu tiltekna atriði. Mitt sjónarmið er það að landinu sé best borgið í eign og umsjón bænda og rök mín fyrir því eru þau að ég held að þeir hafi besta þekkingu, hver á sínum bletti, og næmasta tilfinningu fyrir skynsamlegri umgengni við það. Mér er ljóst að á þessu getur verið misbrestur en að öðru jöfnu held ég að þeir sem þekkja hver sinn blett hafi fyrir honum meiri tilfinningu en þeir sem ekki þekkja og líta á þetta sem félagseign. Hins vegar er alveg ástæðulaust fyrir bændur að amast við siðmannlegri umgengni annarra þjóðfélagsþegna um þessi lönd. Það vakir alls ekki fyrir mér. Ég tel að umgengni við landið eigi að vera allri þjóðinni frjáls og ekki megi stemma stigu við henni. Enn fremur þarf að framfylgja reglum eins og segir í 4. gr. frv. um ítölu og varnir gegn ofbeit og rányrkju, gróðurvernd og aðra náttúruvernd og veiðiskap ásamt með umgengnisrétti almennings og annað sem lýtur að afnotum lands og landgæða. Það munu finnast ákveðin landsvæði hér sem 1. gr. frv. fjallar um. Þar segir: „Þau landsvæði skulu teljast þjóðareign sem eignarheimildir einstaklinga eða annarra lögaðila finnast ekki fyrir. Sama máli gegnir um vatnsréttindi, jarðhita, námuréttindi og önnur réttindi bundin eignarrétti lands, sem eignarheimildir annarra en ríkisins finnast ekki fyrir.“ Það munu finnast ákveðin landsvæði þar sem eignarréttur bændur er ekki tvímælataus. Þau af þessum landsvæðum sem eru nýtileg beitarlönd hafa verið notuð og smöluð af bændum en til eru bréf fyrir mestöllu landinu, eignarheimildir á mestöllu landinu, bænda eða upprekstrarfélaga. Hins vegar varðandi þessi fáeinu landsvæði sem ekki eru vís óyggjandi bréf um eignarrétt á - til að skera úr um eignarrétt á þeim þyrfti málaferli. Þessi málaferli yrðu vafalaust dýr og sótt af kappi á báða bóga. Það er kostnaður sem ég gæti vel ímyndað mér að við gætum sparað ríkinu okkar. Ég held að rétt sé að nota landið og við eigum að halda áfram að lifa á gæðum landsins og hafsins í kringum það eins og þessi þjóð hefur gert. Við eigum ekki að bregða fæti fyrir að það sé gert. 1. gr. frv. er nú orðuð með siðaðri hætti en margt annað sem hefur verið sett á prent úr landbúnaðarstefnu Alþfl. í frv. flutningi hér á Alþingi og lítur raunar nokkuð sakleysislega út: „... sem eignarheimildir einstaklinga eða annarra lögaðila finnast ekki fyrir.“ Þetta er að flestra dómi, held ég, frekar sakleysislegt. Þó er skilningur flm. engan veginn sakleysislegur og ef við flettum upp á athugasemd á bls. 5 vil ég fá að lesa, með leyfi forseta: „Í framkvæmd mundi þetta þýða að allar óbyggðir Íslands yrðu lýstar þjóðareign ásamt flestum eða öllum afréttum og hálendissvæðum. Á þeim svæðum mundi íslenska þjóðin gera tilkall til allra fasteignaréttinda, svo sem vatnsréttinda, jarðhita, námuréttinda og annarra réttinda, sem bundin eru eignarrétti lands, en beitarréttindi þau sem fylgja einstökum bújörðum, upprekstrarfélögum eða sveitarfélögum stæðu óskert svo og veiðiréttindi og allar aðrar eignarheimildir annarra en ríkisins sem sönnun er færð fyrir.“ Það er sem sagt hugmynd flm. þrátt fyrir þetta tiltölulega meinlausa orðalag í 1. gr. að sölsa undir sig allar afréttir og hálendi landsins. Ég held að ekki sé hægt að tala um þetta framferði öðruvísi en sem rán og ég vil benda þeim mönnum sem svona hugsa á að rifja upp fyrir sér boðorðin.



Herra forseti. Það eru bara örfá orð. Búið er að ræða þetta frv. í líkum búningi og sama á undanförnum 14 árum þannig að óþarfi er að eyða miklum tíma í að ræða þetta mál. Ég tel að þetta frv. sé í sjálfu sér alveg óþarft að öðru leyti en því að það yrði kærkomið fyrir lögfræðinga vegna þess að líklegt er að af stað færu ýmis málaferli út af hálendinu. Ég held að þetta geti ekki orðið til annars eins og þetta er samið. Það sem er í grg. á 5. síðu er bara draumur Alþfl.forustunnar að þannig verði þetta í framtíðinni. En hér stendur í 1. gr.: „Þau landsvæði skulu teljast þjóðareign sem eignarheimildir einstaklinga eða annarra lögaðila finnast ekki fyrir.“ Hver myndi eiga þetta annar en þjóðin ef enginn á það? Ég held að þetta sé algjör óþarfi. Ekki er verið að taka neitt land sem aðrir geta sannað að þeir eigi. Enginn þarf að halda að þó að þetta frv. verði að lögum leysi það nokkurt mál sem deilt verður um eða mál sem eru deildar meiningar um hver eigi. Þetta færi fyrir dómstólana í hverju einasta tilviki. Sem sagt, þetta væri vertíð fyrir lögfræðingastéttina í landinu. Annað sé ég ekki að þetta frv. geri. Vel getur verið að aðaláhugamál hv. þm. sé að koma af stað góðri vertíð fyrir þá. En svona frv. leysir ekki nein mál. Það skulu menn athuga. Það hefur sjálfsagt verið mismæli hjá 1. flm. þegar hann flutti sína framsöguræðu að hann kallaði Gunnlaug Claessen hæstaréttardómara. Hann er ekki hæstaréttardómari, hann er hæstaréttarlögmaður. Það er ekki Hæstiréttur sem er að fara fram á þetta, það er starfsmaður fjmrn. og eftirmaður Sigurðar Ólasonar. Hann skrifar þessa grein í tilefni af því að Sigurður var málflutningsmaður fjmrn. eða ríkisins í máli sem er hér fjallað um. Svo menn verða að athuga hvernig þetta er komið til. Hann er að gera þetta sem lögmaður fjmrn. en ekki sem hæstaréttardómari. Ég sé ekki ástæðu til að fjalla um þetta frekar því í sjálfu sér er 1. gr. aðalatriðið í þessu frv., þetta er eitt mál. En að mínu mati er þetta atveg óþarft.



Herra forseti. Ég get alls ekki verið sammála þeim málflutningi sem kom hér fram hjá hv. síðasta ræðumanni, Stefáni Valgeirssyni, 3. þm. Norðurl. e. Hann talaði um það í þeim tón að hér væri fyrst og fremst verið að búa til vertíð fyrir lögfræðinga og nú mundu hefjast upp mikil málaferli ef þessi lög yrðu samþykkt. Ég veit ekki betur en að það hafi verið margvísleg málaferli í gangi og einmitt það tómarúm sem er í löggjöfinni hefur gefið tilefni til málaferla og mun gefa tilefni til sífellt vaxandi málaferla, einmitt það að það skuli skorta ákvæði um það sem gerð er tillaga um skv. því lagafrv. sem hér er flutt. Ég tel líka að rangt sé hjá hv. þm. Stefáni Valgeirssyni, 3. þm. Norðurl. e., að halda því fram að Hæstiréttur hafi alls ekki í raun lýst eftir því að löggjöf af þessu tagi skorti. Ljóst er af þeim hæstaréttardómi og forsendum þess hæstaréttardóms sem ég las upp áðan að Hæstiréttur gat ekki úrskurðað eignarhald á landi vegna þess að lagaákvæði skorti. Hann hafnaði eignarhaldi heimamanna sem svo eru nefndir og hann hafnaði eignarhaldi ríkisins vegna þess að lagaheimildir væru ekki fyrir hendi og hann benti beinlínis á að Alþingi væri í lófa lagið að setja þessa löggjöf, það væri hlutverk Alþingis að setja þessa löggjöf. Nær getur Hæstiréttur ekki komist án íblöndunar í löggjafarvaldið að koma þeim skilaboðum til Alþingis og löggjafarvaldsins að þessa löggjöf sé eðlilegt að setja. Þó að ég hafi þannig við kynningu þessa máls vitnað í grein eftir Gunnlaug Claessen hæstaréttarlögmann - sem ég vona að ég hafi ekki mismælt mig um að væri hæstaréttardómari áðan, en látum það liggja á milli hluta - tel ég að það sem hann hefur um þetta að segja byggist beinlínis á þessum úrskurði Hæstaréttar og að boðin séu bein frá Hæstarétti, eins bein og þau geta verið um að löggjöf af þessu tagi skorti. Það mun vitanlega gera enn þá erfiðara fyrir að úrskurða í málum þegar engin löggjöf er fyrir hendi. Þannig að vertíðin verði áreiðanlega ekki síðri hjá lögfræðingunum ef lagaákvæðin eru ekki fyrir hendi. Hitt þótti mér harla einkennilegt hjá hv. 1. þm. Norðurl. v., Pálma Jónssyni, að ráðast eiginlega á dómstólana í landinu. Hann sagði héðan úr ræðustól að dómstólarnir hefðu úrskurðað ríkinu í vil í svona málum. Þetta er auðvitað árás á dómstólana í landinu. Ég veit ekki hvað hv. þm. hefur fyrir sér í þeim efnum en ég ætla ekki að gerast dómari yfir dómstólunum hér á þessum stað. Þriðja ræðan sem hér var flutt var nú eiginlega gamall draugur og full af útúrsnúningum og skætingi, svo ekki sé nú sterkar tekið til orða, bón til alþm. um að fara að lesa boðorðin, umfjöllun um það að það frv. sem væri flutt fæli í sér rán og að hér væri verið að ganga á bændur og ráðast að þeim og rífa þá niður ef nokkur vegur var að skilja eitthvert samhengi í málflutningi hv. þm. Páls Péturssonar. Hann gekk m.a.s. svo langt að segja að í þessu frv. væri fólgin stefna Alþfl. gagnvart bændum og eiginlega fjandskapur við bændur. Ég mótmæli þessum málflutningi og mér finnst hann alls ekki viðeigandi á þessum stað og þegar verið er að fjalla um mál eins og þetta. Hitt var annað mál að þessi hv. þm., Páll Pétursson, lýsti þeirri skoðun sinni að landinu væri best borgið í eign og umsjón bænda. Það getur vitaskuld átt við í ýmsum tilvikum en reynslan er nú ekki allt of góð um það hvernig menn hafa leikið landið á ýmsum stöðum, þeir sem hafa haft umsjón með ofbeit og því um líku. Það hefur þó orðið hlutverk þessarar samkomu hér að gefa sérstaka þjóðargjöf til að reyna að halda í við eyðingaröflin sem m.a. hafa verið ofbeit á landinu. Þannig að ég held að ekki sé hægt að kveða upp þann dóm kinnroðalaust að þessi umsjón landsins hafi tekist með svo miklum ágætum að allir geti þar verið stoltir af og ekkert megi um bæta. Um þær ræður sem hér hafa verið fluttar vil ég að öðru leyti segja að mér fannst þó koma fram ríkari skilningur en mér hefur virst áður, t.d. í ræðu hv. 1. þm. Norðurl. v., Pálma Jónssonar, á því að eðlilegt væri að það sem ekki væru eignarheimildir fyrir teldist þjóðareign. Hins vegar velti hann vöngum yfir því hvernig ætti að úrskurða það og óskaði eftir því að það yrði sett inn í löggjöfina. Ég verð að segja að mér finnst eðlilegast að þegar slíkt mál er til úrskurðar sé það dómstótanna en ekki löggjafarvaldsins að úrskurða um það hver staða málsins sé. Við höfum yfirleitt haft þann hátt á að skipta þannig verkum í þjóðfélaginu og ekki eðlilegt að löggjafinn gangi þannig inn á verksvið dómstólanna eins og það hefur verið með eðlilegum hætti. En þó að okkur greini á um þetta atriði gat ég ekki annað fundið en að hv. þm. Pálmi Jónsson teldi að þetta frv. væri að ýmsu leyti eðlilegt. Ég vil þakka þann stuðning sem kom fram í ræðum þm. Kristínar Halldórsdóttur og Hjörleifs Guttormssonar um leið og ég mótmæli þeim útúrsnúningum sem maður varð að hlusta á einkum og sér í lagi af hálfu hv. þm. Páls Péturssonar.



Herra forseti. Vegna þess máls sem ég hef að flytja vildi ég óska eftir að hæstv. fjmrh. yrði sóttur.  
             Herra forseti. Í umr. um það frv. sem hér er til umr. á mánudaginn var lýsti hv. þm. Svavar Gestsson áhyggjum okkar Alþb.-manna með tilliti til þeirrar miklu tekjulækkunar sem nú hefur orðið hjá fólki, verulegri rauntekjulækkun, þannig að hækkunin á skattgreiðslum frá desember- til febrúarmánaðar vegna 63% fyrirframtöku á gjöldum er sumu fólki næstum alveg óbærileg. Hv. þm. Svavar Gestsson lýsti því jafnframt að við hefðum hugsað okkur að flytja um það brtt. að framtöl þessa fólks yrðu tekin til sérstakrar athugunar og fyrirframgreiðsla þess endurmetin með tilliti tillíklegrar álagningar á árinu 1984. Ljóst er að slík till. yrði of seint á ferðinni og að þetta fólk er byrjað að borga verulegar fyrirframgreiðslur. Því spurði hv. þm. Svavar Gestsson hæstv. fjmrh., sem því miður var upptekinn í Ed. og gat því ekki veitt nein svör, hvort hann væri tilbúinn að lýsa því yfir hér á Alþingi að skattstjórum væri gert að skyldu að beita sér fyrir því að farið yrði yfir fyrirframgreiðslur þessa fólks og þá sérstaklega elli- og örorkulífeyrisþega þegar í stað, burtséð frá framtölum sem slíkum, og reyna að kanna og meta í hverju tilviki hvort um væri að ræða upphæðir sem þessu fólki væru gersamlega ofviða. Ég vil vegna fjarveru hv. þm. Svavars Gestssonar taka upp spurningu hans til hæstv. ráðh. um hvort hann sé reiðubúinn að gefa þær yfirlýsingar hér að gerð verði sérstök athugun á framtölum aldraðra og öryrkja með tilliti til þess hvort fyrirframgreiðslan er hærri en ætla má að endanleg álagning verði. Þetta var fyrra atriðið í máli hv. þm. Svavars Gestssonar. Hið síðara var um túlkun á þeirri till. sem hér liggur fyrir á þskj. 322, en hv. þm. lýsti því yfir að hann túlkaði hana þannig að samkv. henni væri heimilt að birta opinberlega álagningarskrár á komandi sumri við álagningu tekju- og eignarskatts og auðvitað síðan í framhaldi af því skattskrár eftir að leiðréttingar liggja fyrir. Ef þessi túlkun er hins vegar ekki rétt teljum við nauðsynlegt að leggja fram till. sem liggur fyrir á þskj. 345 og er brtt. við brtt. frá meiri hl. fjh.- og viðskn. Við viljum fá svör um það frá hæstv. fjmrh., hvort hann telji að sú túlkun okkar sé rétt að samkvæmt brtt. meiri hl. fjh.- og viðskn. megi gefa út álagningarskrá og skattskrá eftir leiðréttingu.



Herra forseti. Ég vona að ég hafi náð þeim spurningum sem til mín var beint. Það er vont að þurfa að vera á tveim stöðum í einu. Önnur spurningin var varðandi 4. lið í brtt. þeim sem eru á þskj. 322 og ég vona að það nægi sem svar að ég er sammála túlkun 2. þm. Reykv. á þeim lið. En hin spurningin var í sambandi við framtöl öryrkja og aldraðra. Henni vil ég svara á þann veg, að það er ekki hægt að ákveða lækkun nema framtöl liggi fyrir. Á grundvelli reglugerðar nr. 798 frá 1983 er heimilt að lækka fyrirframgreiðslur, enda hafi rauntekjur á tekjuárinu lækkað um 25% eða aðrar aðstæður breyst sem réttlæta lækkunina. Umsóknareyðublöð liggja á skrifstofum skattstjóranna og þeim ber að skila með framtölum. Á þessu stigi hef ég ekki önnur svör við fyrirspurnum hv. þm. Ég vona að þau nægi til þess að þetta mál hljóti endanlega afgreiðslu í þessari virðulegu deild í dag.



Herra forseti. Má ég biðja hæstv. fjmrh. að vera viðstaddan. 



Herra forseti. Ég vil fyrst af öllu gera athugasemd við þau vinnubrögð sem hér eru viðhöfð. Auðvitað nær ekki nokkurri átt að hér sé verið sitt í hvorri deild að ræða frv. um tekjuskatt og eignarskatt og hæstv. fjmrh. hafi ekki tíma til að sitja hér í sal á meðan fram fara umr. Mér er vel ljóst að þó magnaður sé getur hann ekki skipt sér í tvennt. Þingið verður að skipuleggja vinnubrögð sín á annan hátt. Það hlýtur að vera lágmarkskrafa að hæstv. fjmrh. sé viðstaddur umr. Ég vil enn leggja á það áherslu varðandi fyrirframgreiðslu hjá elli- og örorkulífeyrisþegum, eins og fram kom réttilega í ræðu hv. þm. Kjartans Jóhannssonar, að átt hefur sér stað 23% skerðing. Þetta fólk hefur ekkert til að borga af. Gera menn sér grein fyrir því að ellilífeyrisþegi sem ekkert hefur nema ellilífeyri, tekjutryggingu og svokallaða heimilisuppbót rétt losar 8 þús. kr. tekjur á mánuði? Hvað ætla hv. þm. slíku fólki að greiða? Af hverju á að taka? Ég held að það verði ekki hjá því komist að koma að einhverju leyti til móts við þetta fólk. Ég vil biðja hæstv. fjmrh. að íhuga hvort ekki sé virkilega hægt að gera það. Þurfi lagabreytingu til, sem ég skal viðurkenna að ég er ekki alveg viss um, verður að gera hana. Ég býst við að hið háa Alþingi mundi gera allt sem það gæti til að greiða fyrir því að slíkt mál fengi hér hraða afgreiðslu. Varðandi síðara atriðið af þeim tveimur spurningum sem ég lagði hér fyrir. Við stöndum auðvitað að þeirri brtt. sem liggur fyrir á þskj. 345. Það liggur nú fyrir að túlkun okkar á brtt. meiri hl. er ekki rétt, þannig að hún veitir ekki heimild til að birta endanlega álagningu eftir að skattakærur hafa farið fram. Við munum því halda til streitu brtt. sem liggur fyrir á þskj. 345. En ég vil lengstra orða biðja menn að hugsa alvarlega um hvers konar vinnubrögð það eru af hálfu hins opinbera að vera að taka af fólki fyrirframgreiðslur sem ekkert hefur til að borga með. Það verður jafnvel að endurgreiða þær síðar á árinu. Þetta er gersamlega óviðunandi og ber að reyna að hindra af öllum mætti.



Herra forseti. Ég held að þm. sem hafa setið fleiri þing en þetta þekki þær till. sem við Guðmundur J. Guðmundsson höfum flutt í þágu elli- og örorkuþega. Ætla ég ekki að telja þær upp. En þær eru í þeim anda sem nú hefur komið fram í ósk hv. næstsíðasta ræðumanns. Ég má því sleppa billega út úr þessum vanda. Ég mun taka til athugunar óskir hans um að fella niður fyrirframgreiðslurnar. Reglugerðarbreytingu þarf til, en hún er eflaust á valdi fjmrh. Ég mun taka þetta til athugunar með jákvæðu hugarfari.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir að fara að óskum okkar þm. Alþb. og þm. Alþfl. og vil benda á að hann hefur lýst því yfir að hér verði gerð reglugerðarbreyting og fyrirframgreiðslur lækkaður eða niður felldar af elli- og örorkulífeyrisþegum. Það er sannarlega óvenjulegt að árangur verði slíkur sem hér hefur orðið af málflutningi okkar og fyrir það vil ég svo sannarlega þakka.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið í þessum umr. hefur verið lögð áhersla á það af hálfu Alþb. að fram komi skýrt að heimilt sé að birta skattskrá um leið og einstaklingum er kynnt álagningin. Mér fannst svar hæstv. fjmrh. vera nokkuð loðið þegar hann gaf svar við þeirri fsp. sem hv. þm. Guðrún Helgadóttir lagði fram. Væri þess vegna æskilegt, áður en þessari umr. lýkur, að fá skýr svör við því frá hæstv. fjmrh. hvort að hann styður þá brtt. sem hv. þm. Svavar Gestsson og Sighvatur Björgvinsson hafa lagt fram svo að það liggi alveg ljóst fyrir áður en þessari umr. lýkur í ljósi þeirra góðu undirtekta sem virtust vera í ræðu hæstv. ráðh. hvort það er ekki rétt skilið að hann styðji brtt.



Herra forseti. Ég vil aðeins að það komi fram að nákvæmlega sams konar till. og hér er rætt um var flutt á síðasta Alþingi, þá m.a. með stuðningi þess alþm. sem nú situr í sæti hæstv. fjmrh. Mér kemur því ekki til hugar annað en að hann muni sjá til þess að framkvæmdin verði með þeim hætti sem hann sjálfur lagði til á s.l. vetri.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. var á síðasta Alþingi flm. að till. eins og þeirri sem hér liggur fyrir ásamt mér og hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni. Ég treysti því að ef þessi deild ekki samþykkir þessa till. geri hæstv. fjmrh. ráðstafanir til þess í Ed., þar sem hann á sæti, að hún verði þá samþykkt og standi þannig við afstöðu sína frá því á s.l. vetri. Ég segi já.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til lánsfjárlaga. Frv. hefur þegar hlotið afgreiðslu í virðulegri Ed. Alþingis. Í samræmi við stefnu ríkisstj. var efnahagsstefnan í launa-, gengis- og ríkisfjármálum mótuð við gerð fjárlaga og lánsfjáráætlunar fyrir árið 1984. Komið hefur fram að stefnt er að sem stöðugustu gengi krónunnar. Í ljósi erfiðrar afkomu í efnahagsmálum er aðeins svigrúm til launahækkana er nema 4%. Þessa dagana standa yfir kjarasamningar. Veltur á miklu að þeir komi út í sem mestu samræmi við markaða stefnu stjórnvalda svo að takast megi að fyrirbyggja uppgang verðbólgunnar að nýju hér á landi. Eins og allir vita er mikilvægt að viðhalda þeim stöðugleika sem þegar hefur náðst á undanförnum mánuðum. Má minna á að nýverið var tilkynnt um hækkun framfærsluvísitölunnar í janúarmánuði og nam hún 0.63% sem þýðir 7–8% á ársgrundvelli. Eins vita allir að slíkur árangur hefur ekki komið af sjálfu sér heldur með samstilltu átaki allra landsmanna. Það er deginum ljósara að launahækkanir umfram þann ramma sem stjórnvöld hafa lagt til munu fyrr eða síðar hleypa verðlaginu á skrið að nýju. Á síðustu árum hefur verið mjög mikið um erlendar lántökur hér á landi til að fjármagna ýmsar fjármagnsfrekar framkvæmdir, einkum á sviði fjárfestingar, en einnig til að fjármagna almennan innflutning. Með þessu móti hefur verið haldið uppi mikilli eftirspurn og fullri atvinnu á síðustu árum. Nú er svo komið að það er mönnum áhyggjuefni hversu háar erlendar skuldir þjóðarinnar eru, en þær nema um 60% af þjóðarframleiðslunni. Lánsfjáráætlun og frv. til lánsfjárlaga árið 1984 var byggt á ströngu aðhaldi í innflutningi og opinberum framkvæmdum. Allt kapp var lagt á að auka ekki skuldsetningu þjóðarbúsins og áformaðar erlendar lántökur voru takmarkaðar við það. Við meðferð Ed. Alþingis hafa verið gerðar nokkrar breytingar á frv. til lánsfjárlaga. Í heild fellur sú afgreiðsla þó vel innan þess ramma sem settur hefur verið um erlendar lántökur alls 4573 millj. kr. og þar af renna 2871 millj. kr. til opinberra aðila. Meiri hl. fjh.og viðskn. Ed. mælti með samþykkt frv. með þeim brtt. sem hann flutti á sérstöku þskj. Ég ætla nú að gera grein fyrir þeim breytingum sem frv. hefur tekið við umfjöllun n. í Ed. Umfjöllun fjvn. um fjárlagafrv. leiddi til breytinga sem jafnframt hafa áhrif á lánsfjárfrv. Nauðsynleg heimild til erlendrar lántöku A- og B- hluta ríkissjóðs er nú metin alls 1641 millj. kr. í stað 1708 millj. kr. eins og var í frv. til lánsfjárlaga. Heimild til innlendrar lánsfjáröflunar er nú talin 600 millj. kr. í stað 478 millj. og deilist þannig, að ríkissjóði, A- og B-hluta, eru ætlaðar 278 millj. kr. og Byggingarsjóði ríkisins 322 millj. kr. Ákvörðun ríkisstj. frá s.l. ári um að hækka veitt lán Húsnæðisstofnunar um 50% jók útgjöld stofnunarinnar um 280–290 millj. kr. Á árinu 1984 koma til greiðslu 122 millj. og er því sótt um lántökuheimildir fjárlaga til að fjármagna þetta verkefni. Árið 1983 námu lánveitingar vegna þessa verkefnis 160 millj. kr. Var það fjármagnað með 43 millj. kr. skuldabréfasölu og 120 millj. kr. fjárútvegun ríkissjóðs. Þá er hér jafnframt sótt um heimild til 200 millj. kr. skuldabréfaútgáfu vegna sérstakrar fjáröflunar til Byggingarsjóðs ríkisins eins og fram kemur í aths. við lánsfjárlagafrv. Við afgreiðslu fjárlaga urðu þær breytingar að lánsfjáröflun til Vegagerðar lækkaði um 87 millj. kr., m.a. vegna hækkunar á mörkuðum tekjum til vegagerðar. Á móti hækkuðu fyrirhuguð lántaka Byggingarsjóðs rannsóknastofnana atvinnuveganna um 2 millj. kr. og stefnt er að lántöku hjá Póst- og símamálastofnuninni alls 30 millj. kr. Heimild til þeirrar lántöku liggur fyrir í sérlögum. Í meðförum Ed. er að auki gert ráð fyrir lántöku vegna kaupa á flugleiðsögutækjum flugmálastjórnar að andvirði allt að 17.4 millj. kr., en ekki var ætluð fjárveiting vegna þessa í fjárlögum 1984. Fyrir Alþingi liggur frv. um lántöku o.fl. vegna byggingar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Er það 140. mál Ed. Þar er gert ráð fyrir að árlega verði lántökur til flugstöðvarframkvæmda ákveðnar í lánsfjárlögum. Hér er miðað við, eins og fram kemur í aths. lánsfjárlagafrv., að lántaka verði 88.8 millj. kr. í ár. Ég vek athygli á þessu vegna umfjöllunar um frv. um flugstöð í Keflavík, sem liggur fyrir Alþingi til afgreiðslu. Hv. Ed. Alþingis taldi nauðsynlegt að gefin yrði nánari sundurliðun en fram kemur í lánsfjáráætlun um ráðstöfun lánsfjár Landsvirkjunar til framkvæmda. Mörgum sýnist að Alþingi ætti að fjalla nánar en oft hefur verið um framkvæmdir á vegum Landsvirkjunar, enda erlendar lántökur fyrirtækisins mjög miklar. Að höfðu samráði við iðnrn. var lagt til að framkvæmdum yrði hagað í samræmi við þá skiptingu sem fram kemur í 3. gr. frv. til lánsfjárlaga á þskj. 349. Á 4. gr. frv. var gerð eftirfarandi breyting: Fyrirhuguð er lántökuheimild til grænfóðurverksmiðju í Skagafirði, alls 9 millj. kr. Ráðgert er að þetta lán endurgreiðist með auknu hlutafé eignaraðila, en verksmiðjan á í miklum fjárhagserfiðleikum. Þá er lántaka vegna sjóefnavinnslu á Reykjanesi hækkuð um 11 millj. kr., í 45 millj. kr. Er þetta nauðsynlegt vegna vaxta og afborgana af eldri lánum. Ekki er gert ráð fyrir framkvæmdum við saltverksmiðjuna á árinu. Við gerð áætlunar fyrir Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar láðist að taka tillit til fjármagnskostnaðar vegna skuldbreytinga á lánum hitaveitunnar. Því var lögð til viðbótarlánsheimild að fjárhæð 14 millj. kr. Þannig nemur lánsfjárheimild alls 22.5 millj. kr. Þá féllst fjh.- og viðskn. Ed. á ósk Hitaveitu Kjalarness um heimild til 25 millj. kr. lántöku til stofnframkvæmda við lagningu hitaveitu í hreppnum að því tilskildu að samkomulag náist um þá framkvæmd milli hlutaðeigandi aðila og að iðnrn. veiti veitunni rekstrarleyfi í samræmi við ákvæði orkulaga. Bætt var við nýrri gr. í frv., 27. gr., þar sem frestað er gildistöku ákvæðis um lánveitingar Lánasjóðs ísl. námsmanna á árinu 1984. Því er, eins og var á árinu 1983, gert ráð fyrir að 95% af umframfjárþörf námsmanna verði mætt. 29. gr., sem var 28. gr., breyttist með tvennum hætti. Í fyrsta lagi er þar viðbótarheimild til erlendrar lántöku vegna lánsfjárlaga fyrir 1983. Í ljós hefur komið að fjármagnsútgjöld vegna Kröflu og byggðalínu reyndust hærri en áður var talið. Því er sótt um heimild til 400 millj. kr. viðbótarlántöku í stað 340 millj. kr. Í öðru lagi er leitað heimildar til ríkisábyrgðar vegna lántöku Hitaveitu Vestmannaeyja og Hitaveitu Rangæinga á árinu 1983, alls 39.2 millj. kr. Hins vegar liggur hér frammi hjá formanni hv. fjh.og viðskn. Nd. brtt. um heimild fjmrh. til endurgreiðslu á lendingargjöldum Flugleiða vegna Norður-Atlantshafsflugsins á tímabilinu 1. okt. 1983 til 31. des. 1984 og skal framkvæmdin ákveðin í samráði við fjvn. Alþingis. Á það hefur verið bent að hvergi sé að finna lausn á fjárhagsvanda skipaiðnaðarins, útgerðar eða landbúnaðar. Jafnhliða því sem þessi mál eru í skoðun hefur verið afráðið að á þeim skuli ekki tekið í lánsfjárlögum. Því hljóta þessi mál að koma til kasta Alþingis síðar. Augljóst er þó að bankakerfið og lánastofnanirnar verða að leggja sinn skerf af mörkum til lausnar á erfiðleikum atvinnuveganna. Hjá því fer ekki, að mjög miklu skiptir að innlendi lánsfjármarkaðurinn bregðist vel við sölu spariskírteina og annarra verðtryggðra skuldaviðurkenninga. Það er stefna núv. stjórnar að snúa af þeirri braut að leita ávallt í erlenda lánsfjármarkaði þegar afla þarf lánsfjár. Takist ekki að afla fjár til húsnæðislánakerfisins eða ríkissjóðs tel ég annað ekki koma til greina en að endurskoða útlánaáform Húsnæðisstofnunar og fjármál ríkissjóðs. Til þess að gera sölu spariskírteina álitlega var ákveðið að bjóða hærri vexti en áður. Nú eru til sölu 80 millj. kr. í formi verð- og gengistryggðra pappíra og hafa selst um 20 millj. kr. þegar. Herra forseti. Ég hef ekki fleiri orð um þetta mál að sinni, en vona að hv. Nd. Alþingis bregði skjótt við og afgreiði þessi lánsfjárlög með hraði, því að það er farið að standa á samþykkt þeirra.



Herra forseti. Þá höfum við móttekið einn partinn enn af hinu undarlega afkomudæmi íslenska ríkissjóðsins. Við erum búin að fjalla um fjárlög, nú erum við að fjalla um lánsfjárlög, síðan munum við væntanlega fjalla um aukafjárveitingar og einstök frv. eru til umr. um lántökur. Svo höfum við óljósar yfirlýsingar um skuldbreytingar, þ.e. skuldbreytingar í sjávarútvegi, þ.e. skuldbreytingar í landbúnaði. Einhvern veginn hvarflar að manni að þó að menn nefni nú ákveðnar tölur, ef ég man rétt 1388 millj. skuldaaukningu sem reiknað er með að þessu sinni, viti menn raunar ekki neitt í hvað er verið að sigla. Ég held að það væri óvitlaust að einhver gerði tillögur um heilsteyptari umfjöllun á þessum málum. En ef við víkjum nánar að frv. til lánsfjárlaga er eitt sem vekur athygli og það er að augljóst er að gert er ráð fyrir talsverðri innlendri lánsfjáröflun á þessu ári og eins og hæstv. fjmrh. orðaði það er treyst á að innlendi lánsfjármarkaðurinn bregðist vel við. Í þessu sambandi vakna ýmsar spurningar. Hvernig reiddi áættaðri lánsfjáröflun á þessum markaði af á síðasta ári? Náðist það sem til stóð? Mér býður í grun að svo hafi ekki verið. Er einhver ástæða til að ætta að það muni ganga eitthvað betur að þessu sinni, jafnvel þótt menn bjóði fjölbreyttari form og jafnvel hærri vexti? Það hvarflar að manni sá grunur að jafnvel þótt menn væru til þess fúsir að leggja fram fé ættu þeir ekki til þess aur. Það er þá einhvers staðar meira til af peningum en menn verða varir við um þessar mundir. Ég er spenntur að vita hvar þeir peningar eru til. Það væri verulega skemmtilegt að sjá þá birtast og við skulum vona það besta. En eins og ég segi: Það er uggur í brjósti mér um innlenda lánsfjáröflun. Það er líka uggur í brjósti mér vegna þess að mér virðist að ef innlend lánsfjáröflun gengur ekki eins og til er ætlast muni þeir gjalda sem síst skyldu eina ferðina enn, þ.e. þeir Íslendingar sem eru að reyna að basla við að koma yfir sig þaki. Það hefur verið ansi oft höggvið í þann knérunn. Við vitum öll hvernig ástandið er á þeim bæ og mér þykir leitt að heyra að endurskoða verði útlánastefnu ef innlend lánsfjáröflun verður af skornum skammti. Mér finnst að það verði að taka á vanda húsbyggjenda í þessu landi á einhvern annan hátt en að skera niður lán til þeirra, ef svokölluð innlend lánsfjáröflun gengur ekki eins og til er ætlast. Annað sem ég rek augun í þegar farið er yfir þessi plögg er að gífurlegar fjárhæðir er áætlað að taka til láns vegna virkjunarframkvæmda fyrir Landsvirkjun, 900 millj. Þar af eiga 200 millj. að fara í Blöndu. Þá spyr ég hvort menn ætli ekki að staldra við. Það hefur verið mikill umræða hér í vetur um hátt orkuverð, það hefur verið mikil umræða um peninga sem við verjum í orkuframkvæmdir og það hafa verið efasemdir um arðsemi þeirra. Spurningin er hvort þær 900 millj. sem ætlað er að verja að þessu sinni til orkuframkvæmda mættu kannske ekki bíða á meðan athugað er hvort einhvers staðar væri betra pláss fyrir þær. Hver ætlar að kaupa rafmagnið frá fyrirtækjunum sem 500 eða 600 millj. eiga að fara í á þessu ári? Að því er manni heyrist er fólkið í landinu að gefast upp á að kaupa það rafmagn og ekki virðast erlendir orkukaupendur bíða í löngum röðum. Mér sýnist því að það þurfi miklu haldbetri upplýsingar um áform og stöðu Landsvirkjunar og virkjunarframkvæmda í þessu landi áður en menn geta kyngt þessum stóra bita. Það er talað um 400 millj. sem verði að afla vegna vaxta og afborgana af Kröflu og byggðalínum. Þessir peningar eru núna utan sviga í rafmagnsverðinu. Fróðlegt væri að vita hvað kwst., sem við erum að kikna undir, kostaði ef þessum peningum væri nú bætt við og þeir settir inn í dæmi sem þeir raunverulega eiga heim í. Mér þykir vanta illilega upplýsingar um stöðu framkvæmda við Kröflu og byggðalínur í þetta stóra dæmi. Hérna erum við að tala um hundruð og þúsundir millj., eins og ef við tökum þessa tölu úr orkudæminu, frá Landsvirkjun, Kröflu og byggðalínum, sem dæmi: Við erum að tala þarna um einar 1200 millj. 1200 millj. koma hérna á okkar borð fylgiskjalalausar. Þetta kemur undarlega við menn þegar ekki eru liðnir tveir mánuðir frá afgreiðslu fjárlaga, þar sem menn bitust og sprengdu blóð undan nöglum sér út af örfáum þúsundatugum, við að reyna að bjarga 10 þús. hér og 10 þús. þar. Nú skal taka fyrir augun í nokkrar mínútur og afgreiða 1200 millj. í bransa sem virðist vera á hausnum í þokkabót. Mér finnst liggja við að þarna skorti lágmarks kurteisi. Samkv. þessu frv. er reiknað með mjög verulegri skuldaaukningu. Það er reiknað með 1400 millj. kr. aukningu skulda, sem eru 2% af þjóðarframleiðslu. Við nálgumst eða erum komin yfir 60% markið, sem var þegar einhver ætlaði að segja af sér. Þrátt fyrir þá aukningu sem við höfum hér á blaði eru augljóslega ótaldir stórir póstar til viðbótar. Það er spurning hversu margir verða að segja af sér þegar þeir póstar eru allir búnir að skila sér. Ég minntist hérna á í byrjun hluti eins og skuldbreytingar í sjávarútvegi og skuldbreytingar í landbúnaði. Það eru ótalin önnur göt, eins og sjúklingaskattur sem mig minnir að hafi átt að skila 200 millj. Það hefur farið lítið fyrir honum. Það hvarflar að manni hvort menn séu kannske hættir við að framkvæma hugmyndina og það gæti kannske farið svo að skuldir hækkuðu enn þá meir. Að lokum vil ég segja að ég held að það hljóti að vera illt að vera málsvari fyrir þessa ríkisstj. Þetta er ríkisstj. sem lofaði því fyrir kosningar að hún ætlaði að hækka húsnæðislán til landsmanna upp í áður óþekktar upphæðir. Ef við lítum á plöggin kemur í ljós að húsnæðismálin eru einu sinni enn sett á gaddinn. Þau eiga að vera undir því komin að innlendur lánsfjármarkaður, peningar hjá fólki sem hefur ekkert að borða nema grjónagraut, geti staðið undir þeim. Í öðru lagi lofaði ríkisstj. því að skattar yrðu lækkaðir á áður óþekktan hátt. Við vitum allir í hvaða átt skattadæmið er að fara um þessar mundir. Ef ég man rétt lofaði þessi sama stjórn því að erlendar skuldir mundu nú hætta að aukast. Þess sjást engin dæmi. Og ég spyr bara: Hvar er nú nýsköpunin, hvar er nýstefnan, nýjabrumið?



Herra forseti. Hér liggur fyrir til umr. fyrsta frv. hæstv. ríkisstj. til lánsfjárlaga og jafnframt fyrsta frv. til lánsfjárlaga sem ráðherra Sjálfstfl. leggur fram síðan Matthías Á. Mathiesen vann sér það til frægðar að verða mesti skuldakóngur í röðum íslenskra fjmrh. Það er ljóst að þetta frv. staðfestir að allar yfirlýsingar forustumanna Sjálfstfl. á undanförnum árum um hvaða stefna yrði tekin upp í ríkisfjármálum þegar þeir fengju völdin í sínar hendur hafa reynst rangar. Það er ekki aðeins að þetta frv. beri það með sér að ríkisstj., sem skerti kjörin í landinu um fjórðung með tilvísun til þess að nauðsyn væri að takmarka erlendar skuldir, leggur nú fram frv. til lánsfjárlaga sem staðfestir stórfellda aukningu erlendra skulda, heldur er hér einnig á ferðinni staðfesting á því að stórfelldur halli á ríkissjóði og peningaprentun í Seðlabankanum eiga að setja svip sinn á efnahagsstjórnina á árinu 1984. Í þessu frv. er hvergi að finna minnsta vott um þá nýju atvinnustefnu sem talsmenn Sjálfstfl. voru að kalla á á árum áður. Þvert á móti felst í þessu frv. veruleg uppgjöf varðandi nýsköpun í atvinnumálum landsmanna. Það er t.d. ærið sérkennilegt að eftir öll stóru orðin um nauðsyn þess að brjóta í blað í orkuframkvæmdum og hefjast nú handa um stórfelldar virkjanir, sem ættu að skapa þjóðinni mikinn auð um ókomna framtíð, er ljóst að á fyrsta heila valdaári Sjálfstfl. í iðnrn. og fjmrn. verður mun minna um orkuframkvæmdir en á undanförnum árum. Öll stóru orðin, sem fyrrv. formaður Sjálfstfl., sem núv. iðnrh., sem núv. viðskrh. og aðrir talsmenn Sjálfstfl. á undanförnum árum hafa haft um nauðsyn þess að hefja nú stórt átak í orku- og iðnaðarmálum fatla dauð með þessu frv. Hér er stigið verulegt sport aftur á bak hvað snertir ný tök á þessum málaflokki. Er að finna í þessu frv. grundvöll að nýrri fjárfestingarstefnu í sjávarútvegi? Nei. Er að finna í þessu frv. grundvöll að nýrri fjárfestingarstefnu í landbúnaði? Nei. Er að finna í þessu frv. grundvöll að nýrri fjárfestingarstefnu í iðnaði? Nei. Er að finna í þessu frv. einhvern minnsta vott þess að ríkisstj. ætli að leggja grundvöll með atvinnustefnu sinni og fjárfestingarstjórn að betri þjóðarauði og meiri þjóðartekjum á seinni hluta kjörtímabilsins? Svarið er einnig nei. Ekkert slíkt er í þessu frv. Þetta er einfaldlega frv. um aukningu erlendra skulda, um staðfestingu á óbreyttu ástandi í fjárfestingarstjórn landsins og það sem meira er: staðfesting á uppgjöf Sjálfstfl. við að standa við allar stóru yfirlýsingarnar um orku- og iðnaðarmálin á undanförnum árum. Herra forseti. Ríkisstj. knúði í gegn með lagasetningu slíka kjararýrnun að þúsundir Íslendinga búa nú við sára fátækt. Dæmin um fjölskyldur sem eiga ekki fyrir mat, sem geta ekki kveikt á sjónvarpi á heimili sínu, kveikt ljós eða hitað grjónagraut vegna þess að þær hafa ekki efni á að greiða rafmagnið svo að aftur verði opnað fyrir rafmagnið á heimilum þeirra eru fjölmörg. Dæmunum um börnin sem þurfa að spyrja foreldra sína hvers vegna ekki er boðið upp á venjulegan hollan mat á þeirra heimill fjölgar í hverri viku. Þessi mikla kjaraskerðing var gerð fyrst og fremst með tilvísun til þess að þjóðin hefði safnað svo miklum erlendum skuldum að það yrði að snúa þessari þróun við. Hæstv. fjmrh. skuldar Alþingi og þjóðinni svör við þeirri spurningu hvernig standi á því að í kjölfar þessarar miklu kjaraskerðingar leggur hann hér fram frv. sem felur í sér stórfellda aukningu á erlendum skuldum. Hæstv. ráðh. hefur gefið yfirlýsingu um að verði erlendar skuldir 60% af þjóðartekjum eða meir muni hann fara frá, þá eigi ríkisstj. að fara frá, þá sé stjórnarstefnan svo gjaldþrota að ríkisstj. eigi umsvifalaust að fara frá, svo vitnað sé orðrétt í hæstv. fjmrh. Þetta frv. ber með sér að nú skortir aðeins, á árinu 1984, örfá prómill upp á að þessu marki verði náð, þessu hættustigi verði náð og ríkisstj. verði skv. orðum hæstv. fjmrh. tafarlaust að segja af sér. Þetta er nú allur árangurinn. Þetta er öll réttlætingin. Og er ekki eðlilegt að spurt sé: Ef hin mikla kjaraskerðing var gerð til að draga úr erlendum skuldum og niðurstaðan er stórfelld aukning erlendra skulda, er þá ekki ljóst að aðferðin hefur verið röng, að hæstv. ráðh. hafa leitt þjóðina inn á braut kjaraskerðingar án þess að ná nokkrum árangri eftir þeim mælikvarða sem þeir sjálfir hömpuðu mest þegar þeir knúðu í gegn þvingunarlögin á launafólk í landinu? Herra forseti. Þegar Sjálfstfl. fór með fjmrn. á árunum 1974–1978 safnaði hann stórfelldum skuldum. Núv. fjmrh. ætlar að halda fast við þessa stefnu Sjálfstfl., skuldastefnuna, hallastefnuna. Fróðlegt væri að fá útskýringar á því hjá hæstv. fjmrh. hvers vegna skuldastefnan og hallastefnan er svona góð, að um leið og Sjálfstfl. fær fjmrn. í sínar hendur er umsvifalaust horfið að því ráði að hlaða upp skuldum ríkissjóðs og reka fjárhagsbúskap ríkisins með þeim hætti að seðlaprentun er eina leiðin til að reka trippin. Þetta er sérstaklega brýnt í ljósi þess, að sú seðlaprentun sem fjmrh. beitir sér fyrir er í rauninni ígildi erlendrar skuldasöfnunar hvað afleiðingar fyrir efnahagskerfið snertir. Þess vegna er kannske skiljanlegt, þegar hæstv. fjmrh. er farinn að dansa á 60% markinu hvað snertir hina erlendu skuldasöfnun og ráðherrastólarnir eru farnir að riða á afturfótunum samkv. .hans eigin skilgreiningu, að hann bregði þá á það ráð, til þess að geta setið áfram í stólnum, að blekkja efnahagsstjórnina með því að safna skuldum við Seðlabankann og knýja á um innlenda seðlaprentun. Herra forseti. Það hefur komið fram í þessum umr. að mikið skortir á að frv. til lánsfjárlaga veiti tæmandi mynd af lánsfjárvanda atvinnuveganna. Inn í þetta frv. vantar verulegar upphæðir sem nauðsynlegar eru í samræmi við þarfir höfuðatvinnuvega þjóðarinnar. Einnig er ljóst að hæstv. fjmrh. byggir þá veiku grind sem í frv. felst á tveimur forsendum sem alls ekki munu standast. Annars vegar á bankakerfið að leggja meira af mörkum til að leysa fjármögnunarvanda atvinnuveganna. Hæstv. fjmrh. hefur ekkert í höndunum sem bendir til þess að svo verði. Ef hann hefur náð í eitthvað slíkt töframeðal væri mjög æskilegt að hann lýsti því hér í ræðustól svo að þingheimur hefði tækifæri til að meta á trúverðugan hátt hvort þetta er rétt. Í öðru lagi dró hæstv. ráðh. í efa að fjármögnunaráætlun til húsnæðislána mundi standast, sagði beinlínis hér að þá yrði að endurskoða alla húsnæðisstefnuna - eða m.ö.o.: sú húsnæðisstefna sem ráðh. hafa kappkostað og keppst um, forsrh., félmrh. og fjmrh., að lýsa sem glæsilegast á undanförnum mánuðum hvílir á svo veikum grunni að hæstv. fjmrh. er ekki einu sinni sannfærður um það hér og nú að hún kunni að standast. Það væri mjög fróðlegt ef forustumenn Sjálfstfl., sem lofuðu þjóðinni í síðustu kosningum 80% lánveitingu, gæfu skýringar á því hvernig stendur á því að jafnvel hinar takmörkuðu efndir sem þeir reyndu að koma í framkvæmd á því loforði á síðasta ári séu nú jafnhæpnar og hæstv. fjmrh. lýsti áðan. Það er þess vegna ljóst, herra forseti, að þetta frv. þarfnast vandlegrar athugunar í hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar, einkum og sér í lagi í ljósi þess að sú venja var ekki viðhöfð nú, eins og oftast áður, að fjh.og viðskn. beggja deilda ynnu saman að þessu máli. Það er þess vegna óhjákvæmilegt að fjh.- og viðskn. gefi sér góðan tíma til að skoða það hrófatildur sem hæstv. fjmrh. hefur hér mælt fyrir. Þó hefur það þegar komið í ljós - á fundi n. í morgun - að í þessu frv. felst ein stefnunýjung. Það er mjög merkilegt á hvaða sviði hæstv. fjmrh. og Sjálfstfl. hefur talið nauðsynlegt að brjóta í blað í þessu efni. Biskupinn yfir Íslandi og kirkjuráðið gjörvallt komu á fund fjh.- og viðskn. í morgun og tilkynntu n. að í þessu frv. fælust einhver mestu samningssvik sem um getur í samskiptum ríkis og kirkju á undanförnum áratugum og þetta frv. væri í reynd aðför að frjálsu kirkjustarfi í landinu. Það hafði verið gerður samningur milli ríkisins og kirkjunnar í tíð Jóhanns Hafstein, sem ég veit að hæstv. fjmrh. metur mikils, þess efnis að Kristnisjóður fengi í sinn hlut ígildi launa prestakalla sem ekki eru setin. Allar ríkisstj. síðan og allir fjmrh. hafa staðið við þennan samning. Allir hafa viljað halda í heiðri þetta grundvallarlögmál í samskiptum ríkis og kirkju. En nú kemur sjálfstfl., sjálfskipaður útvörður guðs á Íslandi og þjóðkirkjunnar, og ríður á vaðið með að taka Kristnisjóð í fyrsta sinn inn í lánsfjárlög til þess eins að staðfesta með formlegum hætti að samningurinn sem Jóhann Hafstein gerði við biskupinn yfir Íslandi verði svikinn. Það kom greinilega fram á þessum fundi, að ýmsir þeir menn í kirkjuráðinu íslenska sem hafa tekið trúanlegar yfirlýsingar Sjálfstfl. um stuðning hans við kristni og kirkju voru slegnir forundran yfir þeirri aðför sem í lánsfjárfrv. felst. Og ég vil spyrja hæstv. fjmrh. að því hér: Hvernig stendur á því að hann telur svo nauðsynlegt að gerast nú á þessu eina sviði frumkvöðull, þ.e. rifta helgum samningi ríkis og kirkju um Kristnisjóð? Hér er ekki um neinar stórar upphæðir að ræða.  Herra forseti. Fram kom ein athyglisverð yfirlýsing í ræðu hæstv. fjmrh. Hæstv. fjmrh. var fyrir rúmri viku mjög stóryrtur opinberlega og hér í þinghúsinu um 4% ramma fjárlaganna varðandi launasamninga. Sjónvarpið birti viðtal, sem tekið var í hliðarsal Alþingis, þar sem ráðh. sat ábúðarmikill og alvarlegur og spurði fréttamanninn: Hvenær hefur þú vitað til þess að ég gengi á bak orða minna? Ráðh. endurtók svo í fjölmiðlum að allar tilraunir til að fara fram úr þessum 4% ramma væru tilraunir til að reka hann úr ríkisstj. Morgunblaðið, spurði hann álits á ummælum forsrh. og iðnrh. um þetta efni. Hæstv. fjmrh. lýsti því yfir að það liti svo út sem þessir tveir hæstv. ráðh. væru að gera tilraun til að reka hann úr ríkisstj. Þetta voru stór orð og mikil. Einsdæmi er í sögu íslenskra stjórnmála að einn ráðh. hafi lagt embætti sitt að veði fyrir slík prósentumörk. Síðan hefur verið þögn um þetta mál, mikil þögn. Hæstv. fjmrh. hefur ekki sagt orð. Hæstv. iðnrh. hefur ekki sagt orð. Og það sem er öllu merkilegra: hæstv. forsrh. hefur ekki heldur sagt neitt um málið. En nú gerist það hér að hæstv. fjmrh. laumar einni lítilli setningu inn í framsöguræðu sína. Hann sagði „að kjarasamningar yrðu í sem mestu samræmi við þá stefnu sem ríkisstj. hefði markað“. - Í sem mestu samræmi. Undanhaldið er hafið. Ráðherrastóllinn er heitur, mjúkur og góður og það á ekki að fórna honum fyrir einhver prósent fram yfir 4%. Fjmrh., blessaður, er byrjaður að undirbúa uppgjöf sína - merkilegt nokk - og hefur yfirlýsing forsrh. og iðnrh. reynst marktækari í þessu efni og þeim hefur tekist á þessum þagnardögum að fá hæstv. fjmrh. til að sjá að sér. Nú ætlar hann ekki lengur að standa við stóru yfirlýsingarnar, heldur er búinn að búa til formúlu sem á að nægja honum til að sitja áfram hvað sem gerist í kjaramálunum. Nú er það ekki lengur klippt og skorið við 4%. Nú er það ekki lengur alvöruþrunginn ráðh. sem birtist á sjónvarpsskermi og segir: Hvenær hefur þjóðin vitað til þess að ég gengi á bak orða minna? Nú er það hógvær og lítillátur ráðh. sem er hér í ræðustól byrjaður að tala um að kjarasamningar „verði í sem mestu samræmi við“. Þetta minnir á fræga yfirlýsingu Ólafs Jóhannessonar, „Stefnt skal að“, sem er orðin fræg að endemum í íslenskri stjórnmálasögu fyrir möguleika til að teygja hana og túlka í allar áttir. Auðvitað má þetta, „í sem mestu samræmi við“, hljóta sömu meðferð. Þess vegna langar mig til að spyrja hæstv. fjmrh.: Hvaða tölur er hann með í huga í þessu efni? Eru það 6% sem forsrh. nefndi? Eru það 7% eða 8% eða 5%? Hvar er sá rammi, svo notað sé þekkt orð, sem er „í mestu samræmi við“ 4% rammann? Herra forseti. Ég hef hér beint nokkrum spurningum til hæstv. fjmrh. Hann hefur haft það fyrir venju hér í þinginu - og það er góð venja - að svara öllum þeim spurningum sem til hans er beint. Ég vænti þess að svo verði einnig hér og nú í kvöld og tel fullvíst að svör hans verði til að greiða fyrir framgangi málsins í hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það vekur óneitanlega athygli að hæstv. fjmrh. er einmana hér í kvöld. Hún er fremur fáliðuð hæstv. ríkisstj. á þessum kvöldfundi þar sem Nd. ræðir lánsfjáráætlun í fyrsta sinn. Það vekur m.a. athygli að hæstv. félmrh. er ekki hér í kvöld. Á hann þó reyndar nokkuð í króganum sem verið er að tala um. Sá hæstv. ráðh. hefur greinilega ekki miklar áhyggjur af því hvaða fjármagn á að renna frá ríkissjóði til húsbyggjenda á þessu herrans ári 1984. Það kemur fram í 13. og 14. gr. lánsfjáráætlunarinnar og standa litlar 200 millj. þar fyrir hvorn lið. Nú veit ég ekki hversu grannt hæstv. fjmrh. þekkir til málefna Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna, en hæstv. félmrh. ætti að gera sér grein fyrir því, að sá rammi sem hér er ættaður þessum sjóðum til þeirra verkefna sem þeim ber að reyna að inna af hendi er mjög þröngur. Eins og horfir með fjármagn frá lífeyrissjóðunum, Atvinnuleysistryggingasjóði, skyldusparnaði, svo ekki sé nú minnst á þann innlenda lánsfjármarkað sem alltaf er vitnað í óskilgreint, þá er það þannig, að kunnáttumenn leyfa sér að draga í efa að sjóðirnir geti, miðað við það fjármagn sem þeim er ættað frá ríkinu á þessu ári, haldið óbreyttri framkvæmdagetu. Það verða ekki 80% til allra húsbyggjenda, sem þeir lána út frá þessum tölum, það er alveg greinilegt. Það verða ekki 50%. Og verður ekki einu sinni magalendingin fræga, 30%. Það verður ekki einu sinni þessi fræga 30% magalending, þegar 80% til allra voru orðin að 30% og þó tæplega það. Ég vek athygli á því hvaða hlut hæstv. ríkisstj. ætlar hér að verja til málefna húsbyggjenda, sérstaklega vegna þess að af fáu gumaði hún meira í kosningunum s.l. vor en einmitt því hve það yrði nú gaman, hve það yrði nú létt og þægilegt að verða húsbyggjandi á Íslandi, aðeins ef hún fengi að ráða. Þannig fer með þær efndir. Þess vegna hefði það verið fróðlegt ef hæstv. félmrh., sem ber ábyrgð á málefnum húsbyggjenda í landinu, hefði sýnt þessari umr. þá lágmarksvirðingu að vera hér til svara fyrir þá liði. Ég vil enn fremur, herra forseti mótmæla harðlega þeim niðurskurði á framlögum til Erfðafjársjóðs og Framkvæmdasjóðs fatlaðra sem fram kemur í 16. og 18. gr. frv. til lánsfjárlaga. Það er með öllu ólíðandi að þar skuli ráðist á garðinn sem síst skyldi og það er ákveðin stefna mannúðar sem kemur fram í þessu. Hér tala verkin og þau tala betur en orð, sem menn láta falla á tyllidögum, um það hverrar trúar þeir séu í þessum efnum. Hér birtist mönnum hugur hæstv. ríkisstj. til fatlaðra og aldraðra á þessu herrans ári 1984. Að síðustu, herra forseti, vil ég svo gera aths. við 27. gr. Þar er verið að brjóta það samkomulag, sem ríkisvaldið og námsmenn gerðu sín á milli eftir margra ára samningaþóf, um það að námslán skyldu hækka í áföngum á tilteknu tímabili upp í fulla fjárþörf námsmanna. Ég tel þetta skýlaust brot á því samkomulagi. Á slíku broti hlýtur hæstv. ríkisstj. auðvitað að taka fulla ábyrgð.



Herra forseti. Ég sakna hér hv. 7. þm. Reykv., virðulegs þm. Ólafs Ragnars Grímssonar. Ég vil þá leyfa mér að svara hv. 4. landsk. þm. nokkrum orðum. Hann hóf máls með því að gera með nokkrum almennum orðum lítið úr því frv. sem hér er til umr. og endaði þann kafla ræðu sinnar með því að segja að það væri óvitlaust ef einhver gerði nú tillögur til úrbóta. Ég vil taka undir þau orð. Það væri afskaplega gaman ef einhvern tíma kæmu tillögur til úrbóta frá þeim hv. þm. í staðinn fyrir ekkert annað en neikvætt tal þegar hann hefur komið í ræðustól þann stutta tíma sem hann hefur verið hér á Alþingi. Ég fagna því, ef við getum fengið góðar tillögur til úrbóta sem gengju upp í heildardæmi þjóðarinnar. Ég er búinn að vera hér á Alþingi í 10 ár og er fjmrh. og treysti mér alls ekki til að segja að ég hafi heildaryfirlit yfir störf Alþingis og jafnvel ekki það sem mér er trúað fyrir. Það er langt frá því að ég sé alvitur í fjármálum þjóðarinnar þó ég hafi verið átta mánuði í embætti. Ef hv. þm. gæti, án þess að hafa verið hér á Alþingi nema nokkra mánuði og þó hann hafi enga þekkingu á störfum fjmrn. og litla á fjármálum þjóðarinnar, látið okkur í té tillögur sem gætu leyst öll vandamál þjóðarinnar í einum hvelli, eins og hann virtist tala, þá væri ég fyrsti maður til að fagna því. Ég vil upplýsa hann og aðra virðulega þm. um að lánsfjármarkaðurinn í ár er ótryggur. Við gerum okkur fyllilega grein fyrir því og ég hef ekki leynt áhyggjum mínum vegna þess arna. Ég á erfitt með að sjá að Atvinnuleysistryggingasjóður standi við sitt. Hann gerði það ekki s.l. ár. Aftur á móti treysti ég því nokkuð að lífeyrissjóðirnir standi við þau 40% skuldabréfakaup sem þeim eru ættuð, eftir tvo fundi sem ég hef átt með þeim. Þeir stóðu við heildarframlag sitt á s.l. ári þó ekki færi allt í þann farveg sem ríkisstj. þá óskaði eftir. Þeir keyptu 120 millj. af veðdeildum og öðrum aðilum en framkvæmdasjóðum þeim sem ríkisstj. hafði óskað eftir. Ég á ekki von á að þeir bregðist. Bregðist eitthvað, þá hef ég margoft sagt hér að mér dettur ekki í hug að reyna að blekkja Alþingi né heldur almenning, og síst af öllu þá sem koma til með að reikna með lánum til húsbygginga. Ef við náum ekki þeim peningum sem við ætlum að ná í gegnum skuldabréfasölu þá verður að draga úr framkvæmdum. Ef við segjum eitthvað annað, þá erum við að blekkja því að erlendar lántökur verða ekki auknar og það verður ekki aukinn yfirdráttur í seðlabankanum frekar en orðið er og ríkissjóður er afgreiddur með halla. Frekari álögur á fólkið koma ekki til greina. Við verðum að horfast í augu við þá staðreynd, að ástandið eins og það var þegar þessi ríkisstj. tók við er það slæmt að við höfum ekki efni á að gefa nein loforð. Það er kominn tími til þess að segja satt svo að ungt fólk leggi ekki í fjárfestingar sem standa svo hálfkláraðar árum saman og hlaða á sig kostnaði.

Á ekki að segja satt í kosningum líka?

Það er tími til kominn að einhver úr Alþb. fari að átta sig á því, að það er einmitt sannleikurinn sem gildir.

80 prósentin?

Ég er að tala hér um staðreyndir, eins og þær blasa við í dag, en ekki kosningaloforð eða kosningaslagorð sem byggð voru á þeim upplýsingum sem lágu fyrir þegar flokkarnir undirbjuggu sig undir kosningabaráttu. Við verðum að byggja á því sem reyndist vera staðreynd þegar núverandi stjórnarherrar komust í skjöl og sáu hvernig málin stóðu. Það var áður en virðulegur frammíkallandi kom til þings. Það er rétt hjá virðulegum þm. Guðmundi Einarssyni, 4. landsk. þm., að ef þessi lánsfjáröflun bregst þá þarf að endurskoða útlánastefnuna. Það er alveg ljóst. Þetta hef ég margoft endurtekið og ég hef sagt hvernig ég hef hugsað mér að standa að því. Um miðjan mars kemur hér fram í fyrsta skipti endurskoðuð staða ríkissjóðs og endurskoðuð fjárlög eftir aðeins tvo mánuði frá því að þau eru gerð, vegna þess að þau eru komin út á svo ranga braut, að það þarf að þoka þeim stig af stigi inn á rétta braut, til þess að alþm. almennt viti með stuttum fyrirvara hvernig staðan er og við getum sameiginlega leiðrétt það sem aflögu hefur farið langa tíð í fjárlagagerðinni og að fjárlagagerð geti orðið það stýritæki sem hún á að vera, hver sem fer með stjórn. Og þó að mér takist ekki neitt annað en að fá fjárlögin endurskoðuð reglulega fyrir opnum tjöldum með öllum þm. frá einum mánuði til annars - ég hafði hugsað mér að leggja fram skýrslu á þriggja mánaða fresti en sé nú ástæðu til að gera það á tveggja mánaða fresti - þá tel ég að ég hafi átt erindi í þetta embætti. Hv. þm. minntist á offjárfestingu í Landsvirkjun og raforkuiðnaðinum. Þar eru 900 millj., þar af 200 millj. í Blöndu. Ég vil bara upplýsa hann og aðra ágæta þm. um það að þessi upphæð, 900 millj., þó að hún sé stór í augum hv. 4. landsk. þm., er mikið niðurskorin miðað við þær óskir sem komu frá iðnrn. við gerð fjárlaga, mjög mikið niðurskorin. Ég get ekki svarað því á þessari stundu hvað raforkuverðið væri ef kostnaðurinn við Kröflu væri tekinn inn í raforkuverðið. Það er spurning sem virðulegur þm. óskar eftir að fá svar við. Ég vona að hann fái það í fjh.- og viðskn. Ef ekki, þá ætti hann að láta mig vita. Mér er ljúft að útvega honum það svar skriflega. En ég vil mótmæla því að frekar athuguðu máli frá því að virðulegur þm. hélt ræðu að reiknað sé með 2% aukningu skulda. Það er reiknað með að fjárlagadæmið eins og það liggur fyrir, verði það samþykkt í heild sinni eins og hér er lagt til, verði - ekki vel innan við, en innan við 60% af þjóðarframleiðslu. Það var það orðið þegar þessi ríkisstj. tók við. Hér er því ekki um skuldaaukningu að ræða að því marki sem virðulegur þm. gat um. Ég vil undirstrika það, til þess að það verði ekki hártogað, að ekki er um skuldaaukningu að ræða. Það hefur ekki farið fram úr 60% af þjóðarframleiðslu. Hv. 7. þm. Reykv. hélt hér sína venjulegu ræðu í árásarstíl ef svo mætti segja.

Hún var mjög hógvær.

Mjög hógvær. Miðað við það að heldur hefur dregið niður í virðulegum þm. má til sanns vegar færa að hún var mjög hógvær. Líklega eru það vonbrigði yfir því að ná ekki kjöri sem gera hann hógværari en við eigum að venjast, en þó var hann ekki hógvær. Hv. þm. segir að frv. sé staðfesting á uppgjöf og staðfesting á óbreyttu ástandi í peningamálum. Ég er ekki viss um hvað hann á við. Á hann við það ástand sem ríkti þegar sú stjórn sem hann studdi hvað mest og drengilegast fór frá? Það var sannarlega hrein uppgjöf. Öll sú vinna sem þar var unnin síðustu dagana bendir til uppgjafar og er staðfesting á óeðlilega slæmu ástandi í peningamálum. Hann segir að þúsundir Íslendinga búi við sára fátækt og er að gera því skóna að þetta sé árangurinn af nokkurra mánaða stjórnarsetu þessarar stjórnar, en ekki árangur af fyrrv. stjórnarsetu Alþb., sem fór þá með peningamálin, ekki framhald af því neyðarhrópi sem kom um fjögurra ára neyðaráætlun, svo mikla neyðaráætlun að þeir vildu jafnvel taka saman höndum við Sjálfstfl. til að bjarga þjóðinni frá því ástandi sem þeir höfðu búið henni. Það er tiltölulega fátt í þessari upphrópunarræðu prófessorsins, virðulegs 7. þm. Reykv., sem er beinar spurningar til mín. Ýmist segir hann að skuldirnar hafi stóraukist, þannig hóf hann ræðu sína, eða hann segir að það vanti örfá prósentustig til að erlendar skuldir fari yfir 60% af þjóðarframleiðslunni. Rökréttur prófessorinn þar. En hann segir líka að aðgerðirnar í brbl. hafi verið rangar. Ég hef áður borið saman aðgerðir fyrrv. ríkisstj. með sínum brbl. og aðgerðir núv. ríkisstj. með sínum brbl. Þær þola fyllilega samanburð. Helsti munurinn er sá að núv. ríkisstj. greip til mildandi ráðstafana en fyrrv. ríkisstj. herti á þvingunum með auknum álögum á fólkið, með fleiri vörugjaldsflokkum og auknu vörugjaldi og það fór beint út í verðlagið, enda stefndi þá verðbólgan í 130%. Allt stangast hvað á annars horn. Þá var talað um skuldasöfnun við Seðlabankann. Lokar virðulegur 7. þm. Reykv. augunum fyrir staðreyndum, fyrir því ástandi sem ríkti í yfirdrætti í Seðlabankanum og á öðrum sviðum þegar fyrrv. ríkisstj. fór frá? Eða á að reyna að blekkja fólk með því að hylja sannindi með upphrópunum og slagorðum sem blekkja ekki nokkurn mann lengur? Alþb. er tímaskekkja í íslensku þjóðfélagi og í íslenskum stjórnmálum sem blekkir engan mann lengur. Ég skil það af málflutningi virðulegs 7. þm. Reykv. að hann boðar tafir á afgreiðslu í nefnd. Ég vona að hans iðja, sem hann stundaði með svo góðum árangri þegar hann var kjörinn þm., bregðist honum í þetta sinn, því að það liggur á að ganga frá þessu frv. endanlega sem fyrst. Ekki er nú 7. þm. Reykv. trúverðugur þegar hann tekur upp hanskann fyrir Kristnisjóð eða íslenska kirkju. Hann er lítið trúverðugur þá. En ég vil taka það fram hér að ég ætlast til þess að kirkjan, hvort sem það er í gegnum Kristnisjóð eða aðrar stofnanir kirkjunnar, taki á sig hlutfallslega sömu byrðar og almenningur þarf að gera í landinu, virðuleg eins og sú stofnun er, og henni hef ég sýnt hlýhug og velvilja alla tíð, ekki bara úr ræðustól í orðagjálfri á Alþingi, hún taki á sig sömu byrðar og almenningur gerir þegar að kreppir eins og nú. Ég stend upp og segi henni það. Biskup hefur líka komið á minn fund, ekki bara fjh.- og viðskn., og ég segi honum nákvæmlega hverju ég treysti mér til að standa að, hvað ég treysti mér til að gera og hvað ég treysti mér ekki til að gera, þannig að hann veit nákvæmlega á hverju hann á von og hann veit nákvæmlega hvernig hann þarf að standa að sínum fjármálum. Það er ekki bara litla fólkið, það er ekki bara þjóðin annars vegar og kirkjan hins vegar, það eru allir þegnar þessa lands sem þurfa að taka á sig sínar byrðar. Öðruvísi verður ástandið, sem Alþb. skildi eftir sig í fjármálum, ekki lagað. Það held ég að öllum sé ljóst. Annars er fróðlegt að rifja það upp fyrir virðulegan 7. þm. Reykv. að í lánsfjárlögum frá 1982 segir svo í 26. gr., með leyfi forseta: „Þrátt fyrir ákvæði 20. gr. laga nr. 35 frá 1970 um skipan prestakalla og prófastsdæma og Kristnisjóð skal framlag ríkissjóðs til Kristnisjóðs eigi fara fram úr 1 millj. 130 þús. kr. á árinu 1982.“ Annað fengu þeir ekki í Kristnisjóð á því ári. En forveri minn, virðulegur 3. þm. Norðurl. v., veitti síðar aukafjárveitingu sem nemur 600 þús. kr., þannig að einnig þessi vörn Kristnisjóðs, sem ég er sannfærður um að Kristnisjóður er ekkert hrifinn af, bregst virðulegum 7. þm. Reykv. Hann segir að það sé hljótt um fjmrh. í tali hans um 4% rammann og prófessorinn og íslenskumaðurinn kallar það að vera kjaftaglaður þegar menn segja hug sinn. Betra íslenskuorð hlýtur að vera hægt að finna í Háskólanum. Einsdæmi að ráðh. leggi niður embætti sitt eða leggi embætti sitt að veði fyrir samvisku sína, segir þar. Ég get fullvissað 7. þm. Reykv. um það, að þrátt fyrir það að ráðherrastólar kunni að vera heitir og mjúkir, eins og hann orðar það, mun ég standa við mín orð. Og bið ég virðulegan þm. að bíða þangað til á reynir en vera ekki með fullyrðingar, sem eru hreinar ágiskanir frá hans hálfu, um vilja minn og getu til að standa hér eftir sem hingað til við allt það sem ég ætla mér að standa við og hef lofað. Ég endurtek það og bið hann um að rifja upp hvenær hann hefur reynt mig að því að bregðast því sem ég hef lofað. Þessu hef ég lofað sjálfum mér. Náist ekki sá árangur að halda verðbólgunni á þeirri braut sem hún nú er, þá endurtek ég: ég hef ekkert í þá ríkisstj. að gera sem snýr við í baráttunni við verðbólguna. Og það hefur enginn séð mína hæla þegar á hefur þurft að reyna. Þannig er mín skapfesta á við ykkur alla hér ef þið rengið það.

Hvern einasta?

Hvern einasta.

Það efast ég um.

Virðulegur flokksbróðir minn getur haft sinn efa, hann hefur ekki þurft á því að halda enn þá að á það reyndi. 

Við getum verið skapfastir hinir líka.

Ég held að ég hafi svarað þeim aðalspurningum sem komu fram hjá virðulegum 7. þm. Reykv. Ég hef ekki neinu að svara virðulegum 4. þm. Norðurl. e. öðru en því, að hann á mikið eftir ótært ef hann getur ekki einhvern tíma orðið einmana innan um margmenni.



Herra forseti. Hér hefur ýmislegt komið fram. Heldur þótti mér hæstv. fjmrh. of viðbúinn í varnarstöðunni í byrjun ræðu sinnar vegna þess að almennum aths. mínum um vinnubrögð í sambandi við þessi mál var alls ekki beint gegn honum. Ég benti á og bendi aftur á að menn eru að reyna að ná yfir dæmi sem er í mörgum bútum. Ég nefndi að þar eru fjárlög, lánsfjárlög og aukafjárveitingar. Síðan liggja fyrir þinginu einstök frumvörp um lántökur og síðast en ekki síst eru óuppgerðar stærðir um lánamál í sjávarútvegi og landbúnaði. Þetta stendur enn. Til viðbótar stendur líka að fyrir ýmsum öðrum þáttum, eins og t.d. ófylltum götum í fjárlögum sem samþykkt voru í des. s.l., eins og 200 millj. vegna sjúklingaskatts, hefur ekki verið gerð grein. Ég ætla ekki að gera þetta mál langt. Það kom fram í svari hæstv. fjmrh. nokkuð merkilegt sem ég held að menn ættu að taka eftir. Þar kom fram að lánsfjárþörf húsbyggjenda í þessu landi á að sinna með endurskoðun á tveggja mánaða fresti. Þannig er sú lífsþörf sem húsnæði er, eins og vatn og loft er, þeirri dauðans óvissu undiropin að menn viti ekki í dag hvað við á að taka á morgun. Það er náttúrlega ekki hægt að bjóða það nokkrum einasta manni að fjármögnun húsnæðismála sé þeirri óvissu háð. Við sjáum ekki slíka óvissu í frv. til lánsfjárlaga varðandi lánsfjáröflun til annarra þátta. Ég held að ástæða sé til að spyrja hæstv. félmrh., sem ekki hefur séð ástæðu til að vera hér í kvöld, hvort hann telji þetta viðunandi svar til húsbyggjenda í þessu landi, sem margir hverjir eiga í meiri öng en orð fá lýst. Ég ætla ekki að gera fleiri atriði að umtalsefni hér í kvöld. Þetta mál verður væntanlega tekið til gagngerðrar skoðunar í hv. fjh.- og viðskn. En ég bendi á að ummæli hæstv. fjmrh. og vísbending hans um hvernig húsbyggjendur í þessu landi eigi að endurskoða byggingaráform sín á reglubundinn hátt á næstunni hljóta að vera fréttaefni fyrir hæstv. félmrh.



Herra forseti. Það var mjög ánægjulegt að sá fjmrh. sem birtist í síðari hluta svarræðu sinnar var sá gamli góði fjmrh. sem þjóðin fékk að sjá í sjónvarpinu fyrir tveimur vikum og lýsti því yfir að færu launahækkanir fram yfir 4% væri hann farinn úr embætti. Ég vona að hæstv. ráðh. lái mér ekki þó að ég hafi hnotið um það í framsöguræðu hans að hann var skyndilega farinn að nota orðalag sem ekki var hans still, svo að ég vitni í gamalkunna lýsingu í þingsölum á fyrri árum, heldur var kominn með óljóst orðalag um kjarasamninga „í sem mestu samræmi við“. Það var ósköp eðlilegt að ég hnyti um þetta orðalag því að það var ekki orðalag hæstv. fjmrh., skapfestumannsins mikla. Nú hefur sá ánægjulegi atburður gerst að hæstv. fjmrh. hefur lýst því yfir að þetta orðalag hafi verið alger misskilningur, kjarasamningar „í sem mestu samræmi við“, því að allar hans fyrri yfirlýsingar um brotthvarf úr embætti fari launasamningar yfir 4% standi og þær standi jafnvel af slíkri hörku og einurð að samanlögð skapfesta alls þingheims dugi ekki til jafns við þá festu sem hvíli að baki þessari yfirlýsingu. Ég verð að segja hæstv. fjmrh. til hróss að mun líkar mér betur við svona yfirlýsingar en þá moðsuðu sem hann flutti í framsöguræðunni. Hins vegar tók ég eftir því að hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson var eitthvað efins þegar hann hlýddi á þessa yfirlýsingu og hváði. En mér finnst engin ástæða til þess hjá hv. þm. Guðmundi H. Garðarssyni að vera að vefengja fjmrh. í þessum efnum, heldur eigi þingheimur að taka eftir því að hæstv. fjmrh. hefur endurtekið á ný sínar fyrri yfirlýsingar og þar með dregið til baka moðsuðuorðalag framsöguræðunnar. Ég fagna því, hæstv. ráðh. Ég hef ekki oft staðið hæstv. fjmrh. að því að ganga á bak orða sinna. 

Þá trúi ég ekki að þú segir satt.

Jú, ég segi alveg satt í þeim efnum. En úr því að hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson fór að vekja athygli á þessu máli er rétt að víkja aðeins að því að hæstv. fjmrh. lýsti því yfir, svo að notað sé hans óbreytta orðalag, að hann hafi komist í skjöl þegar hann tók við embætti sem hafi skyndilega opnað augu hans fyrir nýjum sannleika. Ég veit ekki betur en að allar skýrslur um ástand í ríkisfjármálum þjóðarinnar hafi legið fyrir í sumar og vor, og væri fróðlegt að vita hvaða skjöl það hafi verið sem skyndilega opinberuðu hæstv. fjmrh. nýjan sannleika í þessum efnum þegar hann settist í ráðherrastól.

Uppgjör á ríkisdæminu.

Uppgjör á ríkisdæminu, segir hæstv. fjmrh. Það var ekki miklum efa undirorpið og fyrirrennari hans gerði mjög skýra grein fyrir því, að þegar hv. þáv. þm. Albert Guðmundsson og hv. þáv. þm. og núv. einnig, Eggert Haukdal, hlupust undan merkjum í tíð fyrri ríkisstj. var alveg ljóst að vissar stoðir brustu undan því að hægt væri að reka skynsamlegan fjárhagsbúskap í landinu þar sem ríkisstj. hafði ekki lengur starfhæfan meiri hluta á Alþingi.

Hann var aldrei í þeim stuðningsmannahópi.

Hæstv. ráðh. var nú vel og sómasamlega meðhöndlaður sem eins konar heiðursmeðlimur í þeim stuðningsmannahópi og má til þess færa fjölmörg dæmi úr þingsögu síðari ára. Hæstv. ráðh. lýsti því hér yfir að ekki yrði meiri yfirdráttur ríkissjóðs í Seðlabankanum en þegar hefði orðið, ekki krónu meiri. Þetta er mjög merk yfirlýsing. Þetta er yfirlýsing í stíl við hin skýru mörk, 60%, 4% o.s.frv. Fari yfir þau mörk er stóllinn farinn, ráðh. úr embætti og allt í voða.

Stóllinn verður kyrr.

Það er rétt og kannske núverandi formaður eða varaformaður sjálfstfl. setjist í hann í staðinn og taki við fjármálastjórninni. En ég tek jafnmikið mark á þessari yfirlýsingu hæstv. fjmrh. og hinum fyrri, sem ég var að lýsa áðan. Vegna þess að hæstv. ráðh. hefur sýnt það ágæta fordæmi að tölusetja þessi mörk sín mjög nákvæmlega væri æskilegt að hann upplýsti hér og nú hver þessi yfirdráttur er í dag nákvæmlega. Ef hann hefur það við hendina væri mjög gott að fá það upplýst, ella að við gætum fengið það í fjh.- og viðskn. næstu daga svo að við höfum upp á hár þau mörk sem hæstv. fjmrh. hefur lýst yfir að ekki verði farið yfir. Að því leyti var ræða hans hér merk að hann bætti við þriðju mörkunum sem ekki verður farið yfir: þ.e. 60% mörkin, 4% mörkin og að núverandi yfirdráttur í Seðlabankanum verður ekki krónu meiri. Þar með hefur hæstv. ráðh. sett sér þrenns konar skorður sem eru mjög skýrar og afdráttarlausar. Ég endurtek, herra forseti, að það mun nægja mér að fá upplýsingar í nefnd um þessi mörk, en ef hæstv. fjmrh. er með þær við hendina væri mjög æskilegt að þær kæmu fram strax í umr. Hv. þingheimur hefur nú hlýtt á þá stefnuyfirlýsingu ríkisstj. að frá og með 15. febr. 1984 verði ekki farið yfir þau yfirdráttarmörk í Seðlabankanum sem eru við lok þessa dags. Ég get alveg fullvissað hæstv. fjmrh. um að það verður mjög fylgst með því hvort þetta mun standast. Hæstv. fjmrh. þarf ekkert að óttast að ég ætli að tefja fyrir framgangi þessa máls. Það var mikill misskilningur hjá hæstv. ráðh. áðan. Ég var eingöngu að vekja athygli á því, að hver sem á því ber ábyrgð var nú viðhöfð sú starfsvenja hér í þinginu, gagnstætt því sem hefur verið á öllum undanförnum árum sem ég fylgdist náið með þingstörfum og gegndi formennsku í fjh.- og viðskn. hv. Ed., að nefndirnar störfuðu ekki saman að gagnaöflun og viðræðum við ýmsa aðila úti í þjóðfélaginu. Þess vegna er óhjákvæmilegt að hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar kalli til sín ýmsa þá aðila sem óhjákvæmilegt er að hún ræði við og kynni sér ýmis gögn sem komu til hv. fjh.- og viðskn. Ed. Ég get fullvissað ráðh. um að ég óskaði sérstaklega eftir því við formann n. að fá möppu með þeim gögnum áðan. Ég byrjaði því á að kynna mér málið undir umr. og er alveg fús að halda því starfi áfram.  Að lokum, herra forseti, kom fram í svarræðu hæstv. ráðh. staðfesting á samningsrofi hans við Kristnisjóð og íslenska kirkju. Það má vel vera rétt að hæstv. fjmrh. hafi gert herra biskupnum yfir Íslandi grein fyrir þessari afstöðu, en engu að síður sá herra biskupinn yfir Íslandi og kirkjuráðið gervallt ástæðu til að ganga sérstaklega á fund fjh.- og viðskn. þessarar deildar til að óska eftir því að Alþingi gripi fram fyrir hendur ráðh. og kæmi því í kring að staðið væri við þennan samning. Það er rétt, sem hæstv. ráðh. vitnaði í áðan, að lagatexti hefur verið með ýmsum hætti hvað afgreiðslu Kristnisjóðs snertir á undanförnum árum, en aðalatriðið hefur verið að það hefur á hverju ári verið staðið við það fyrirheit að Kristnisjóður fengi ígildi þeirra launa sem samið var um í tíð Jóhanns Hafstein. Og það sem biskupinn og kirkjuráðið eru að fara fram á og það sem við ýmsir teljum sjálfsagt að staðið sé við er að þar til nýir samningar hafi verið gerðir milli kirkju og ríkis standi þessi samningur. Við höfum nákvæmlega sömu afstöðu gagnvart samningum milli ríkis og kirkju og samningaaðilar á vinnumarkaðinum, gerða samninga eigi að halda og það séu engar ástæður til að breyta þessari tölu nema að undangengnum viðræðum og nýjum samningi milli ríkis og kirkju. Einhliða rof á samningi í þessum efnum eru ekki rétt vinnubrögð. Herra forseti. Við munum fá tækifæri við 2. umr. til að ræða málefni Kristnisjóðs og önnur atriði varðandi þetta frv., en það má hins vegar segja eins og sagt var hér fyrrum að af ávöxtunum skuluð þér þekkja þá og það sem þér gerið hinum minnstu bræðrum mínum það hafið þér og mér gert. Það var eiginlega réttlæting hæstv. fjmrh. hér áðan að þar sem hann hefði skert kjörin hjá fátækasta fólkinu í landinu væri sjálfsagt að hann ryfi þennan samning við kirkjuna einnig. Hins vegar er það mikill misskilningur hjá hæstv. ráðh. að sú fátækt sem ég gerði að umræðuefni áðan hafi ríkt þegar Alþb. var í ríkisstj. eða erfitt sé að meta hvers eðlis hún er. Hér hefur í umr. í dag verið vikið að því að kaupmáttur ellilífeyris og örorkulífeyris í landinu hafi verið skertur um u.þ.b. fjórðung. Það fólk sem þarf að lifa af ellilífeyri og örorkulífeyri í þessu landi veit að sá fjórðungur gerir gæfumuninn milli þolanlegra bjargálna og fátæktar. Hæstv. fjmrh. ætti að kynna sér að það eru um 5 þús. Íslendingar nú a.m.k. sem þurfa að lifa af 8 þús. kr. á mánuði, hafa ekki meiri tekjur en þessar 8 þús. kr. á mánuði og hafa enga möguleika til þess að fá meiri tekjur. Á sama tíma er venjuleg leiga fyrir tveggja til þriggja herbergja íbúð hér í höfuðborginni 7–8 þús. kr. Þess vegna þýðir ekkert fyrir hæstv. ráðh. að afsaka sig almennt með illri stjórn Alþb. eða flytja slagorð um það til að hylja þá staðreynd að hann, sem á árum áður og á landsfundum Sjálfstfl. hældi sér af því að vera bjargvættur litla mannsins í þessu þjóðfélagi, hefur leitt yfir litla manninn í þessu þjóðfélagi erfiðari lífskjör, meiri fátækt, meiri eymd en nokkur þessara manna hefur kynnst í áratugi og meiri en flestir þeirra hafa nokkru sinni kynnst á ævi sinni. Það er skiljanlegt að hæstv. fjmrh. sé eilítið þungt hugsi yfir þeim verkum sínum. En það er rangt hjá honum að allir eigi að bera byrðar um þessar mundir í þessu þjóðfélagi. Hann stóð sjálfur í því í dag í Ed. þessa þings að verja að skattar á fyrirtækjum væru lækkaðir, að hlutabréfaeigendur fengju bætt sín kjör, að gróðaöflin í þjóðfélaginu hefðu betri möguleika til að koma fjármagni sínu í fjárfestingu og yrðu að gjalda minna til sameiginlegra þarfa ríkisins en áður. Hann var önnum kafinn upp fyrir haus í Ed. í dag að verja það að hann er að færa eigendum hlutabréfa og gróða í þessu landi kjarabætur á sama tíma og hann er meginhöfundurinn að þeirri fátækt sem alþýða Reykjavíkur og alþýða þessa lands býr nú við í síauknum mæli. Það er sérkennilegur dómur um ráðherraferil mannsins sem hældi sér af því að vera bjargvættur litla fólksins í þessari borg og í þessu landi að hann skuli hafa skapað sama fólki meiri fátækt, meiri eymd og meiri örbirgð en það hefur þekkt í áratugi.



Herra forseti. Það er ákaflega sérkennilegt að heyra hæstv. fjmrh. skammast út í fyrrv. ríkisstj. og aðgerðir hennar þegar öllum er ljóst að hann var guðfaðir þeirrar ríkisstj. Það var ekki fyrr en hann gaf sig fram með stuðning við þá stjórnarmyndun sem möguleikinn myndaðist til að hún yrði mynduð. Þessi hæstv. ráðh. og þáv. þm. hélt lífinu í þeirri ríkisstj. meðan hún lafði. Hann sér kannske eftir því, það má vel vera. En þetta eru staðreyndir sem menn verða að hafa í huga. Ég ætla ekki, herra forseti, að fara út í mörg atriði hér í sambandi við þessi lánsfjárlög sem eru til umfjöllunar. Ég hef áður gert þau að umtalsefni, m.a. í sambandi við afgreiðslu á fjárlögum. En það eru fáein atriði sem mig langaði til að drepa á. Fram kom í máli hæstv. ráðh. áðan að því er varðaði Kristnisjóð að hann yrði að bera sömu byrðar og aðrir. Nú veit ég ekki hvað hæstv. ráðh. telur að byrðarnar séu að jafnaði þungar ef þær eiga að vera hinar sömu hjá öllum. En sá niðurskurður sem boðaður er í lánsfjárlögunum er 35% af þeim tekjum sem sjóðurinn hefur gert ráð fyrir. Það er þó a.m.k. meiri niðurskurður og þyngri byrðar en menn sjá á ýmsum öðrum liðum. En það er einkennandi að þeim byrðum sem ríkisstj. ætlar þegnunum að bera er heldur misjafnt skipt niður. Það hefur verið gert eilítið að umtalsefni í dag - ég gerði það m.a. og hv. 7. þm. Reykv. gerði það áðan - að kaupmáttur ellilífeyris hefði minnkað um u.þ.b. fjórðung á s.l. ári. En það sem meira er, kaupmáttur ellilífeyris hefur ekki verið eins lágur og hann er núna a.m.k. s.l. 14 ár, allar götur síðan 1970. Ég hef ekki gögn lengra aftur í tímann. Það vill svo til, hæstv. ráðh., að fyrir jól bað ég um yfirlit í fjh.- og viðskn. um það hver hefði verið þróun kaupmáttar ellilífeyris á undanförnum árum. Svarið var svona lengi að fæðast að það kom ekki í möppurnar til okkar í n. fyrr en í dag. Kaupmáttur elli- og örorkulífeyris 1971 var 120. Á árabilinu 1972–77 hefur hann verið frá 118 og upp í 140. Á árabilinu 1978–80 var hann á bilinu 126–136. Á árinu 1981 var hann 124. Og á miðju árinu 1982 er hann 122. Kaupmátturinn hefur sem sagt verið á bilinu 122–140 að einu ári undanteknu, árinu 1976. En hvað er hann núna? Fyrir seinasta ársfjórðung 1983 var hann 87.9 og hann er enn lægri núna. Þetta þýðir að. kaupmáttur elli- og örorkulífeyris hefur rýrnað um hvorki meira né minna en 28% frá því á miðju árinu 1982. Hann var byrjaður að rýrna í tíð fyrrv. ríkisstj. En þó hefur keyrt úr hófi á þessu ári. Hver hefði trúað því fyrir s.l. kosningar ef ég hefði staðið upp eða aðrir talsmenn Alþfl. og sagt: Eitt af því sem sú ríkisstj. mun gera sem verður hér mynduð af Sjálfstfl. og Framsfl. - eins og þá lá þegar í loftinu verður að skerða svo kjör ellilífeyrisþega að kaupmátturinn rýrni um 28% frá því sem hann var á miðju ári 1982 eða að meðaltali 1982, því það var næstum því það sama. Ég er alveg sannfærður um að talsmenn Sjálfstfl. og Framsfl. hefðu svarið fyrir að þetta gæti nokkurn tíma gerst. Það er alveg sama þó við lítum á svokallaða tekjutryggingu, þ.e. elli- og örorkulífeyri með tekjutryggingu. Það er svo til það sama uppi á teningnum. Þar var kaupmátturinn á miðju ári 1982 298.1 stig. En hann er kominn niður í 231.3. Það er um 24% rýrnun á kaupmætti að ræða hjá þessu gamla fólki sem hefur ekkert nema þetta og getur ekki haft neitt nema þetta vegna þess að það fær ekki tekjutrygginguna ef það hefur eitthvað annað. Það er ekki í lífeyrissjóðum. Þetta er hrikaleg aðför að því fólki sem hefur lagt grunninn að því þjóðfélagi sem við búum í. Þetta er miskunnarlaus aðför að þessu fólki. Þetta held ég að menn ættu að hugleiða. Við teljum í Alþfl. að þetta sé algjörlega óviðunandi, hér hafi byrðunum ekki verið réttlátlega dreift. Að lokum, herra forseti. Hæstv. fjmrh. staðhæfði áðan að það yrði sko ekki aukning á erlendum skuldum á árinu 1984. 60% er viðmiðunartalan, sagði ráðh. En í þessum 60%, jafnvel þótt þau verði haldin sem við eigum nú eftir að sjá, felst skuldaaukning vegna þess að það stendur svart á hvítu í þeim gögnum sem frá ráðh. sjálfum hafa komið að afborganir af erlendum lánum munu vera 3160 millj. kr. á næsta ári. En hann ætlar að taka lán sem eru 4548 millj. kr. Þarna er verið að taka lán umfram það sem greitt er upp á tæplega 1400 millj. kr. þannig að erlendu heildarlánin eru skv. gögnum ráðh. sjálfs hærri í árslok 1984 en 1983. Sú yfirlýsing sem gefin hefur verið um að erlendar skuldir verði ekki auknar stenst því ekki. Þær munu aukast skv. gögnum sem liggja fyrir frá ráðh. sjálfum um 1.5 milljarð, því sem næst. Hæstv. ráðh. sagði líka áðan: Það verður ekki aukinn yfirdrátturinn í Seðlabankanum. En nú vekur það athygli að frá því að lánsfjárlögin voru lögð fram og þar til þau koma nú til afgreiðslu hafa fjárlög verið afgreidd með halla upp á 388 millj. kr. Í lánsfjárlögunum eins og þau koma frá Ed. er ekki gert ráð fyrir því að mæta þessu með neinum hætti. Ekki króna til þess að mæta þessum halla á fjárlögum ríkisins upp á 388 millj. kr. Nú hefur hæstv. ráðh. sagt að ekki komi til greina að leysa þetta með auknum yfirdrætti í Seðlabankanum. Hvernig á þetta dæmi að ganga upp, hæstv. ráðh.? Þegar hæstv. ráðh. var að tala um það áðan að nauðsynlegt væri að dæmið gengi upp vekur athygli að hér eru skildar eftir tæpar 400 millj. kr. sem liggur fyrir skv. fjárlögum og engin grein gerð fyrir því hvernig eigi að mæta því. Þetta dæmi gengur auðvitað ekki upp heldur. Þarna eru væntanlega - svo framarlega sem fjárlögin eiga að halda-viðbótarskuldir sem ríkissjóður mun stofna til sem hvergi eru komnar á pappír. Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umr. frekar. Ég hef gert hér fáein atriði að umtalsefni. Ég mun að öðru leyti ræða þetta frekar við 2. umr. málsins.