Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Tómas Árnason Hæstv. forseti. Með hliðsjón af því, að frsm. meiri hl. heilbr.- og trn. gat þess í framsöguræðu að þegar félagslegar ástæður skv. 9. gr. frv. væru metnar yrði mikið tillit tekið til óska konunnar sjálfrar, segi ég já.

Gunnlaugur Finnsson Hæstv. forseti. Ég tók ekki þátt í þessum umr. í gær. Þar sem mér þykir með þeirri brtt. sem var samþ. áðan og þar sem auk þess d-liður í þessum málslið er þess eðlis, að mér sýnist sjálfum heimildin opnuð upp á gátt og vera nálægt hinni fyrri útgáfu frv., sé ég mér ekki annað fært en að segja nei.

Karvel Pálmason Hæstv. forseti. Eins og ég gerði grein fyrir í umr. hér í gær er minn skilningur sá um 9. gr. 1, eins og hún er nú, að í framkvæmd verði um mjög sambærilegt að ræða við 9. gr. 1 í fyrra frv. Þetta virðist einnig vera skilningur þeirra aðila, sem koma til með að hafa mikil áhrif á framkvæmd löggjafarinnar, eins og stjórnar Læknafélags Íslands. Sami skilningur kom fram í ræðum nokkurra hv. þm. í gær. Þar sem ég er andvígur svo miklu frjálsræði í löggjöf um fóstureyðingar segi ég nei.

Pálmi Jónsson Hæstv. forseti. Þar eð svo virðist sem það sé ríkjandi skilningur heilbr.og trn. og ýmissa annarra aðila, að hverfandi munur yrði á framkvæmd fóstureyðingalöggjafar skv. till. minni hl. n., Magnúsar Kjartanssonar, um fóstureyðingu að ósk konu og þeirrar till., sem hér liggur fyrir um fóstureyðingu vegna félagslegra ástæðna, treysti ég mér ekki til þess að greiða því atkvæði og segi nei.



Virðulegi forseti. Ég gerði grein fyrir því í gær við umr., er þá fóru fram um þetta frv., að ég teldi d-lið 9. gr. 1 gera greinina alla óljósari, teygjanlegri og erfiðari í framkvæmd og opna frv. óþarflega mikið. Ég flyt ekki brtt., en vænti þess að þessi stafliður verði tekinn til nánari athugunar við frekari meðferð málsins. Ég segi já.

Fjmrh. (Matthías Á. Mathiesen) : Hæstv. forseti. Frv. til l. um samþykkt á ríkisreikningi fyrir árið 1972 liggur hér fyrir á þskj. 458. Einnig hefur verið lagt fram frv. til fjáraukalaga vegna sama árs og verður gerð sérstök grein fyrir því. Aðalyfirlit A-hluta ríkisreiknings fyrir árið 1972 var afhent þm. vorið 1973 og reikningurinn í heild með sundurliðunaryfirlitum A-hlutans og öllum yfirlitum B-hlutans frágenginn af hálfu ríkisbókhaldsins til meðferðar hjá yfirskoðunarmönnum Alþ. afhentur þm. í okt. 1973. Við 1. umr. fjárlagafrv. fyrir árið 1974 var gerð ítarleg grein fyrir afkomu ríkissjóðs á árinu 1972 skv. ríkisreikningi og jafnframt lögð fram grg. ríkisbókhaldsins þar um. Með fyrrnefndu frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1972 mun ég gera stutta grein fyrir helstu frávikum ríkisreiknings og fjárlaga 1972. Því tel ég ekki ástæðu til þess nú að rekja efni þessa frv. að öðru leyti en því að geta niðurstöðutalna A-hluta ríkisreikningsins. Áður en ég get þeirra vil ég minna á tvær meginreglur við uppgjör A-hluta ríkisreiknings skv. núgildandi lögum, nr. 52/1966, um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga. Önnur er sú, að álagðar tekjur og áfallin gjöld eru lögð til grundvallar við uppgjör rekstrarreiknings, en ekki greiðsluhreyfing þessara liða, þ. e. innheimta tekna og útgreiðsla gjalda. Af því leiðir að í efnisyfirliti eru óinnheimtar tekjur meðal eignaliða og ógreiddar gjaldskuldbindingar meðan skuldaliða. Hin meginreglan er sú, að fjárfestingarútgjöld A-hlutans eru talin með gjöldum þess árs þegar til þeirra er stofnað, en þeim ekki dreift með afskriftum á þann árafjölda sem gert er ráð fyrir að fjárfestingin endist. Gjöld rekstrarreiknings A-hlutans námu 18 milljörðum 395 millj. 421 þús. kr. Tekjur námu 18 milljörðum 530 millj. 347 þús. kr., eða 134 millj. 926 þús. kr. umfram gjöld. Endurmatsjöfnuður var neikvæður um 61 millj. 536 þús. kr., einkum vegna gengismunar á skráningu skulda í erlendri mynt. Samtals jafnaðar rekstrar- og endurmatsreikninga var hagstæð um 73 millj. 390 þús. kr. og samsvarar aukningu eignaliða umfram aukningu skuldaliða í efnahagsreikningi. Sú breyt. kom fram í bættri stöðu sjóðs og óbundinna bankareikninga um 120 millj. 534 þús. kr., þegar undan er skilin bætt staða á bankareikningi ríkissjóðs í Seðlabankanum um 1 milljarð vegna sérstakrar lántöku í bankanum til 4 ára. Bætt staða annarra greiðslujafnaðarliða nam nettó 569 millj. 83 þús. kr. Í þeirri fjárhæð kemur fram aukning óinnheimtra tekju- og eignarskatta um 710 millj. 314 þús. kr., einkum vegna skattalagabreyt. til hækkunar á tekjuskatti að frádregnum breytingum ógreiddra gjalda og ýmissa skammtíma kröfu- og skuldaliða um 141 millj. 226 þús. kr. Á móti þessum greiðslujafnaðarliðum kemur lánajöfnuður. Hann fól í sér hækkun hlutabréfaeigna og stofnfjárframlag um 79 millj. 434 þús. kr. og skuldaaukningu vegna nýrra lántaka umfram afborganir og hreyfingu veittra lána um 695 millj. 666 þús. kr. ef áður greind 1000 millj. kr. lántaka í Seðlabankanum er talin með bankareikningi. Nýjar lántökur voru einkum vegna vegagerðar. Ef litið er lítið eitt nánar á gjöld ríkisreiknings kemur í ljós, að um helming þeirra má rekja til þriggja þátta. Í fyrsta lagi eru framlög til Tryggingastofnunar ríkisins og Atvinnuleysistryggingasjóðs að fjárhæð 5 milljarðar 608 millj. 748 þús. kr. Í öðru lagi niðurgreiðslur á vöruverði 1 milljarður 681 millj. 52 þús. kr., auk uppbóta á útfluttar landbúnaðarafurðir 314 millj. 909 þús. kr., eða samtals 1 milljarður 991 millj. 961 þús. kr. Í þriðja lagi gjöld vegna vegamála 1 milljarður 610 millj. 52 þús. kr. Þessir þrír þættir námu samtals 9 milljörðum 282 millj. 761 þús. kr., eða 50.5% af gjöldum A-hlutans. Gjöld skóla- og fræðslumála, er falla undir menntmrn., auk bændaskólanna námu 2 milljörðum 791 millj. 666 þús. kr., eða um 15% heildarútgjalda. Þessir fjórir þættir námu því 2/3 hlutum gjalda A-hluta ríkisreikningsins fyrir árið 1972. Með hliðstæðum hætti má draga fram stærstu liði tekna á árinu 1972. Þrír stærstu liðirnir voru almenn aðflutningsgjöld 4 milljarðar 502 millj. 843 þús. kr. Söluskattur 4 milljarðar 300 millj. kr. og tekjuskattur 4 milljarðar 20 millj. 101 þús. kr., eða samtals 12 milljarðar 823 millj. 72 þús. kr., sem svarar til um 69% heildartekna A-hluta ríkisreikningsins 1972. Á árinu 1972 tók ríkissjóður á sig ýmsa gjaldaflokka sveitarfélaga og átti tekjuskattsbreyt. að vega þar á móti. Ég mun ekki gera nánari grein fyrir niðurstöðutölum ríkisreikningsins 1972. Um frávik reikningsins og fjárl. mun ég fjalla, eins og áður sagði, í framsögu um frv. til fjáraukalaga fyrir sama ár. Að lokum vil ég vekja athygli á því, að í ríkisreikningi er að finna eins og áður aths. yfirskoðunarmanna Alþ. við ríkisreikninginn, svör við þeim aths. og till. yfirskoðunarmanna á grundvelli þeirra, þar sem þeir gera m. a. grein fyrir því hvað athuga þurfi framvegis af ýmsum málum í starfsemi ríkisins. Er þess að vænta að svo verði gert. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um frv., en legg til að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.

Eðvarð Sigurðsson Hæstv. forseti. Mál það, sem hér er til umr. nú, er ákaflega mikilvægt mál, nauðsynjamál og réttlætismál. Það er varðandi fæðingarorlof barnshafandi kvenna. Ég ætla ekki að ræða það efnislega. Ég geng út frá því, að þm. séu yfirleitt sammála um nauðsyn þess að reyna að leysa þessi mál. Það er tvímælalaust að konur eiga að hafa rýmri rétt en nú er almennt á vinnumarkaðnum í þessu efni og það verður að vera meira réttlæti í þessum málum eins og mörgum öðrum en nú er, þar sem annars vegar eru þær konur, sem starfandi eru hjá ríkinu, sem hafa 90 daga fæðingarorlof, og svo hins vegar flestar þær konur, sem eru á hinum almenna vinnumarkaði, sem hafa miklu skemmra fæðingarorlof, ef það á annað borð er fyrir hendi. Í samningum verkalýðsfélaganna fyrir ári tókst aðeins að bæta hér um. Þar er ekki nema um tiltölulega fáa daga að ræða, hálfan mánuð til þriggja vikna, en auk þess hafa sjúkrasjóðir verkalýðsfélaga nokkuð hlaupið hér undir bagga. Í samningum verkalýðsfélaga fyrir rösku ári, í febr. 1974, voru þessi mál ákaflega mikið til umr. og voru krufin allverulega, en tókst ekki að finna lausn á þeim í það sinn. Hins vegar held ég að það hafi færst að því leyti nær, að málin komu þá mjög mikið á dagskrá í verkalýðshreyfingunni og ekki síður hjá atvinnurekendum, sem að venju báru við fyrst og fremst því, að þeir hefðu ekki fjármagn til þess að standa undir svo löngu orlofi þegar þannig stæði á fyrir konum. Það kom berlega fram einnig þá, það sem getið er um í grg. þessa frv., að það mundi verða til þess að atvinnurekendur reyndu að sniðganga þessar konur og öryggi þeirra í atvinnu yrði ekki hið sama og annarra. En sem sagt, þessum samningum tókst ekki að finna flöt á málinu, sem báðir aðilar gætu sætt sig við. Það var ekki það mál út af fyrir sig að konur öðlist 90 daga fæðingarorlof sem ég ætlaði að fara að gera að umtalsefni í þessu frv., heldur hitt, hvernig lagt er til í því frv., sem hér er nú til umr., að fjármagna fæðingarorlofið. Það er sem sagt lagt til að það sé gert á tiltölulega mjög einfaldan hátt, þ. e. Atvinnuleysistryggingasjóður taki á sig að greiða konum 90 dagalaun fyrir og eftir barnsburð. Menn sjálfsagt halda, að Atvinnuleysistryggingasjóður geti auðveldlega staðið undir svona útgjöldum. Það er eins með Atvinnuleysistryggingasjóð eins og oft hefur verið sagt um hafið, að lengi taki hafið við, en menn eru nú jafnvel komnir að raun um að takmörk eru þar einnig. Á sama hátt er með Atvinnuleysistryggingasjóð. Það eru takmörk áreiðanlega fyrir því hvað hægt er að leggja á hann af greiðslum. Það hefur verið gert býsna mikið að því á undanförnum árum. Ég get sagt strax að ég tel að Atvinnuleysistryggingasjóður geti ekki leyst þetta mál að öðru óbreyttu. Til þess að hann gæti staðið undir þessu þyrfti að breyta lögum sjóðsins og alla vega að breyta starfsvenjum hans. Það er gert ráð fyrir því, að iðgjöld atvinnurekenda til Atvinnuleysistryggingasjóðs á árinu 1975 verði 170 millj. kr. Hvort þetta stenst, um það ætla ég ekki að fullyrða. En til þess að það standist þarf atvinnuástand að vera ekki lakara en það var á s. l. ári. Iðgjöld miðast við unnar stundir. Þessu til viðbótar kemur svo framlag sveitarfélaga sem er jafnt iðgjöldum atvinnurekenda og síðan framlag ríkissjóðs, sem er jafnt framlagi atvinnurekenda og sveitarfélaga eða réttara sagt helmingur þeirra iðgjalda sem Atvinnuleysistryggingasjóður hefur. Þannig er reiknað með að iðgjöld á árinu 1975 verði 080 millj. kr. Auk þess eru vaxtatekjur, sem áætlaðar eru um 190 millj. kr. Það sýnist náttúrlega að hér sé um æðimiklar tekjur að ræða eða um 870 millj. kr., iðgjöld og vaxtatekjur. En það ber að líta á hvernig er varið tekjum Atvinnuleysistryggingasjóðs. Þær eru orðnar býsna mikið lögboðnar. Þar er í fyrsta lagi, að Atvinnuleysistryggingasjóði er gert með lögum að kaupa bréf Byggingarsjóðs ríkisins fyrir helming iðgjaldaupphæðarinnar árlega, þ. e. a. s. upphæð, sem er jöfn framlagi ríkissjóðs á hverju ári. Það þýðir að á árinu 1975 yrðu þessi bréf keypt fyrir 340 millj. Þá er einnig með lögum ákveðið, að Atvinnuleysistryggingasjóður standi undir 3/4 af lífeyrisgreiðslum til aldraðra í stéttarfélögunum. Þegar þessi lög voru sett árið 1970 tók ríkissjóður á sig að greiða þessar lífeyrisgreiðslur, sem samið var raunar um þegar almennu verkalýðsfélögin sömdu um sína lífeyrissjóði 1969. Hins vegar var síðan flutt frv. um og var bundið í lögum að Atvinnuleysistryggingasjóður skyldi greiða 3/4 af þessum lífeyrisgreiðslum og þær eru áætlaðar á þessu ári 113 millj. kr., sem ég hygg nú að ef eitthvað verður muni vera heldur lág upphæð heldur en hitt, en mun þó vera nálægt sanni. Þá er eftir að nefna það sem er aðalhlutverk Atvinnuleysistryggingasjóðs, og það er að sjá fyrir bótagreiðslum ef um atvinnuleysi er að ræða og að tryggja sem stöðugasta atvinnu í landinu. Þetta hefur verið og er frá upphafi aðalhlutverk Atvinnuleysistryggingasjóðs. Í fjárl. er ætlað að bótagreiðslur á þessu ári, árinu 1975, muni nema um 100 millj. kr. Hér er náttúrlega um algerlega áætlaða upphæð að ræða. Stjórn sjóðsins hefur hins vegar talið að í þennan gjaldalið, þ. e. a. s. greiddar atvinnuleysisbætur, væri réttara að áætla 180 millj., en ekki 100 millj. á þessu ári. Það fer að sjálfsögðu eftir atvinnuástandinu hvernig þetta reynist. Á s. l. ári voru greiddar bætur 55 millj. kr. og var þá talið að ekkert atvinnuleysi væri. Það er rétt að taka fram, að atvinnuleysisbætur hafa hækkað verulega og má reikna með að hverjir 10 þús. atvinnuleysisdagar kosti Atvinnuleysistryggingasjóð í lágmarki 18–20 millj. kr. Ef mönnum finnst eitthvað voðalegt við að heyra nefnda 10 þús. atvinnuleysisdaga, þá get ég getið þess að í febr. voru skráðir atvinnuleysisdagar hér á landi rétt um 12 þús. og í marsmánuði voru þeir rösklega 3 þús., þannig að meðaltal þessara tveggja mánaða er a. m. k. þessi upphæð sem ég var nú að nefna. Hvernig þetta verður áfram á árinu, það fer að sjálfsögðu eftir atvinnuástandinu. En ég held, að á þessu sjáist að sú áætlun, sem stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs hefur talið eðlilegt að ganga út frá, sé ekki neitt alvarlega utan við það sem telja verði raunhæfa í þessu efni. Ef aðeins þessir þrír liðir eru teknir saman er komin upphæð sem er rösklega 630 millj. kr. útgjöld á þessu ári, á móti iðgjalda- og vaxtatekjum sem væru um 870 millj. kr. Þá er eftir að geta þess, sem hefur verið eitt aðalhlutverk sjóðsins, og það er að lána bæði sveitarfélögum, ríki og einstaklingum til margs konar framkvæmda til þess að tryggja atvinnu í hinum ýmsu byggðarlögum landsins. Fyrir stuttu var útbýtt hér til hv. þm. skýrslu um hvernig þessi útlán hafa skipst s. l. 3 ár, á árunum 1972, 1973 og 1974. Ég ætla ekki að fara að rifja það upp. Ég vil aðeins geta þess að á árinu 1974 voru almenn útlán rösklega 120 millj. kr. En þess ber að geta að það ár voru greiddar til Viðlagasjóðs 80 millj. kr., helmingur þess sem Atvinnuleysistryggingasjóði var gert að leggja Viðlagasjóði til. ekki með lánum, heldur styrkjum, þegar eldarnir í Vestmannaeyjum komu upp. Auk þess voru svo kaup á skuldabréfum Byggingarsjóðs. Fram yfir það, sem nam helmingi iðgjaldanna, voru þau keypt fyrir 100 millj. kr. á s. l. ári. Það hefur nefnilega gjarnan verið þannig, að ríkissjóður hefur seilst lengra til Atvinnuleysistryggingasjóðs en lögin sjálf gefa fyrirmæli um að hann skuli gera varðandi kaup á skuldabréfum og öðru. Þessar 100 millj. voru kaup á skuldabréfum og var þar jafnað skuld, sem ríkissjóður var í við Atvinnuleysistryggingasjóð frá fyrri árum, þar sem ekki höfðu verið greidd framlög ríkissjóðs á réttum tíma. Með þessu yfirliti um hvernig Atvinnuleysistryggingasjóði er háttað og hans fjárráðum, útlánum og öðru slíku, þykist ég hafa sýnt fram á að það verði ekki að óbreyttu staðið undir því hlutverki, sem Atvinnuleysistryggingasjóði er ætlað með frv. sem er til umr. nú. Þá er kannske rétt líka að líta aðeins á hvaða fjármuni, hvaða peningaupphæðir er hér um að ræða. Frv. ber það ekki með sér eða grg. þess, heldur kom það ekki fram í framsöguræðu hv. 1, flm. frv. Hins vegar heyrði ég að hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir viðhafði í útvarpinu, held ég það hafi verið frekar en í sjónvarpi, í viðtali, ágiskun um 100 millj. kr. á ári. Nú ætla ég ekki að fullyrða um hvað hér muni vera um að ræða miklar upphæðir, en ég held alla vega að þessi upphæð sé of lág og allt of lág. Þegar við vorum í samningunum í fyrravetur með þessi mál á borðinu var skv. upplýsingum Tryggingastofnunarinnar og ýmissa fleiri aðila áætlað, að 90 daga fæðingarorlof til allra vinnandi kvenna að vísu, það var ekki sundurliðað á ríki og einstaklinga, þá var talað um upphæð sem nam 450 millj. kr. Hvernig hún síðan sundurliðast á annars vegar þær konur, sem starfandi eru hjá ríkinu, og hins vegar þær, sem starfandi eru við annan atvinnurekstur í landinu, það skal ég ekki fullyrða um og lágu ekki fyrir upplýsingar um, en sem sagt ég er þeirrar trúar, að talan 100 millj. kr. muni vera of lág í þessu efni. Þá vil ég aðeins geta þess, að í grg. frv. hefur slæðst inn villa, sem orsakast af prentvillu sem varð í lögunum um Atvinnuleysistryggingasjóð. Það segir hér í grg.: „Í lögum um atvinnuleysistryggingar segir í 18. gr. að atvinnuleysisbætur miðist við dagvinnulaun samkv. 2. taxta Dagsbrúnar og skuli vera 70–80% af áður greiddum launum,“ stendur hér. Það er eðlilegt ef orðalag laganna hefur verið til hliðsjónar. En hér átti að standa í lögunum „áður greindum“, en ekki „greiddum“ og það er æðimikill munur og efnismunur vegna þessarar einu prentvillu. Það verður þess vegna alveg ljóst, að þó að farið yrði eftir þessu frv. vantar býsna mikið á að konur héldu óskertum launum í 90 daga orlofi sínu. Ef það ætti að vera grundvöllurinn að ekki yrði um rýrnun á launum að ræða, þá yrði að sjálfsögðu enn að koma fé annars staðar frá til þess að bæta það. Eins og ég sagði, þá eru víst allir hv. þm. - eða ég vona það - einkar sammála um að hér sé á ferðinni mikið nauðsynjamál sem beri að reyna að finna úrlausn á. En að mínu viti gerist það ekki þó að þetta frv. væri samþ. Ég veit ekki hvað t. d. hv. félmrh., sem á að sjá um fjármögnun íbúðabygginga eða Byggingarsjóðs, kynni að segja ef t. d. helmingur af framlagi ríkissjóðs yrði látinn ganga í þetta, en ekki kaup á skuldabréfum Byggingarsjóðs. Það væri þá alveg nýtt, sem frá hálfu ríkisins sneri að okkur, sem höfum komið nálægt þessum sjóði frá byrjun, því að það er alveg það gagnstæða. Það hefur oft verið gengið miklu nær sjóðnum af hálfu ríkisstj. en lög hafa gert ráð fyrir, og er engin sérstök ríkisstj. þar undanþegin, það hefur verið tilhneigingin hjá þeim öllum. Ef leggja ætti þessar kvaðir á Atvinnuleysistryggingasjóð, þá er að mínu viti alveg óhjákvæmilegt að útvega þeim sjóði fjármuni til þess að annast verkefni, sem hann hefur annast og gerðar eru kröfur til að hann annist. Ef það gengi ekki í gegnum Atvinnuleysistryggingasjóð lengur, þá ber að afla þeirra fjármuna til þeirra þarfa beint eða aðrir sjóðir eða aðrir aðilar ættu síðan að annast útdeilingu fjárins. Þetta finnst mér blasa við að verði að gera. Auk þess verð ég að segja að mér finnst dálítið úrskeiðis og ekkert lítið úrskeiðis að ætla Atvinnuleysistryggingasjóði þetta hlutverk. Ég held að það fari ekki á milli mála að ef almannasjóðir eiga að standa undir þessu verkefni, þá séu það almannatryggingarnar sem eigi að gera það, en ekki Atvinnuleysistryggingasjóður. Það er einnig þannig, að í þessari hv. d. var fyrr á þessu þingi flutt þáltill. um fæðingarorlof og fæðingarstyrk af Bjarnfríði Leósdóttur. Þessi þáltill. liggur nú hjá heilbr.- og trn. þessarar d. Og mér hefði satt að segja fundist eðlilegt, að a. m. k. hv. 1. flm. þessa frv., sem á sæti í þessari n., hefði þá flutt þetta frv. sem brtt. við þáltill. eða beinlínis lagt til, að sú till. yrði afgr. með þessum hætti. Það er venjulegri aðferð við mál þegar þau eru komin fram áður í þinginu. Ég ætla ekki að hafa lengra mál um þetta frv. Ég vil biðja hv. n., sem fær það til meðferðar, að athuga einkar vel það, sem ég hef hér sagt um hvað Atvinnuleysistryggingasjóður geti gert. Ég álít að þetta mál leysist ekki með því að fara þessa leið og við ættum að reyna að sameinast um að finna þessu eðlilegan farveg. Og ég verð að segja það, að almannatryggingarnar eru að mínu viti miklu eðlilegri farvegur til þess að standa undir þessum greiðslum, og eins og ég sagði nú reyndar kannske meira í gríni við hv. flm. frv., að það væri í rauninni nær að þetta heyrði undir slysatryggingasjóð, en ekki Atvinnuleysistryggingasjóð. Það má kannske nokkuð til sanns vegar færa, því að skilyrði þess, að menn fái greitt úr Atvinnuleysistryggingasjóði, er að menn séu vinnufærir - skilyrði til þess, að menn fái greitt úr slysatryggingum, er að menn séu ekki vinnufærir. Mér sýnist vera mjög mikið haft á orði af flm. að hér þurfi að koma til sjóður sem atvinnurekendur greiða til. og skal ég sannarlega ekki draga úr því og mér finnst það á allan hátt eðlilegast, en þeir greiða einmitt til almannatrygginganna, þ. e. a. s. slysatrygginganna nær eingöngu, og einnig til annarra þátta almannatrygginga greiða þeir, þannig að ég held að það sé ekkert vafamál að þá leiðina á þetta að fara. Vil ég nú biðja þá hv. n., sem málið fær, að reyna að brjóta málið svo til mergjar að fæðingarorlof kvenna verði afgr. á þessu þingi, 90 daga fæðingarorlof til allra kvenna sem í störfum eru, en hins vegar verði sneitt hjá Atvinnuleysistryggingasjóði í þeim efnum.



Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi lýsa yfir stuðningi við þá skoðun að allar konur, sem ala barn, eigi að fá fæðingarorlof. Ég tel að þjóðin eigi að viðurkenna þennan rétt. En hins vegar stóð ég nú aðallega upp til þess að taka undir það sem síðasti ræðumaður flutti hér áðan, að mér virðist miklu eðlilegra að það mál fengi farveg í gegnum almannatryggingarnar heldur en atvinnuleysistryggingar. Að sumu leyti virðist mér líka, alveg eins og kom fram hjá síðasta ræðumanni, að hæpið sé að þetta sé tekið í gegnum atvinnuleysistryggingar. Ég hygg að það sé rétt, sem hann sagði áðan, að þá þyrfti a. m. k. að breyta lögunum að nokkru og afla Atvinnuleysistryggingasjóði aukinna tekna. Veit ég og að slíks þarf líka með almannatryggingarnar, en þetta streymir nú út og inn gegnum ríkiskassann, eins og allir vita. En það, sem ég ætlaði að minnast á hér líka, er annað í sambandi við þetta. Eins og við vitum fá konur, sem vinna hjá opinberum aðilum, eins og ríki og bæjarfélögum, þetta orlof, en aðrar að nokkru leyti og sumar alls ekki, þannig að það er mikið misrétti sem konur verða þarna fyrir. En jafnvel þó að þetta yrði samþ. eins og hér er gert ráð fyrir og sumar konur fengju fæðingarorlof gegnum ríki og bæ eða samninga sína þar, aðrar gegnum samninga við stéttarfélög að hluta og að hluta gegnum atvinnuleysistryggingar, þá finnst mér eiginlega fyrirkomulagið á þessu öllu ekki nógu skemmtilegt og tek því aftur undir það, að mér fyndist að þetta ætti að fá farveg gegnum almannatryggingar. Ég starfa við þannig stofnun þar sem einmitt konur vinna mikið, og ég hef þóst verða þess var að það ber nokkuð á einu, sem er konunum erfitt til þess að fá atvinnu, að menn eru að reyna að forðast að taka kannske í vinnukonur sem þeir eiga von á að muni ala barn innan tíðar eða á næstu tímum. En ef þetta væri allt saman fært í eina löggjöf gegnum eina stofnun og þjóðfélagið viðurkenndi í eitt skipti fyrir öll að hver kona, sem elur barn, eigi rétt á fæðingarorlofi, þá hygg ég að þessi vandi konunnar mundi hverfa, hvaða atvinnugrein sem væri, og það væri mikilsvert að mínum dómi.

Svava Jakobsdóttir Hæstv. forseti. Hv. 7. þm. Reykv. drap raunar á flest þau atriði sem ég hafði hugsað mér að minnast á svo að ég þarf ekki að lengja þessar umr. Ég vil fyrst lýsa því yfir að það er sannarlega ánægjulegt að sjá þann áhuga sem þessu nauðsynjamáli er sýndur af Alþ. í vetur. Hins vegar endurspeglast hér í þingsölum sá vandi sem hefur valdið því hversu seint hefur gengið að þetta mál um fæðingarorlof allra vinnandi kvenna næði fram að ganga. Það er ágreiningur um fjármögnun, ekki ágreiningur um nauðsyn málsins. Till. Bjarnfríðar Leósdóttur um fæðingarorlof kvenna kom fram mjög snemma á þessu þingi. Það er 143. mál þingsins, og þar er gert ráð fyrir að Alþ. álykti að fela ríkisstj. að gera breytingar á lögum um almannatryggingar til þess að tryggja konum 3 mánaða fæðingarorlof. Ég tek undir orð hv. þm. Eðvarðs Sigurðssonar, að mér hefði fundist það eðlilegt og þinglegri vinnubrögð að n., sem fékk þetta til meðferðar, hefði verið búin að afgr. þessa till. Nægur hefur verið tíminn til þess, og þá hefði verið hægt að kanna viðhorf alþm. til þeirrar fjármögnunar sem þar er lagt til. Það er alkunna og kom fram einnig í ræðu hv. þm. Eðvarðs Sigurðssonar, að ástæðan til þess hversu treglega hefur gengið að fá fæðingarorlofið fram er sú að staðið hefur á atvinnurekendum fyrst og fremst. Þeir hafa verið tregir til að samþ. þessa kröfu kvenna. Þess vegna hefur málið dregist á langinn, enda þótt vitað sé að þessi afstaða þeirra bitnar á konum og verður því verra sem lengur dregst að leysa þetta mál. Ég er þeirrar skoðunar, að eðlilegra sé og eðlilegt sé, að almannatryggingum sé falið að sjá um þessar greiðslur. Ég held að reynsla undanfarinna ára og barátta verkalýðskvenna sýni að það er eina leiðin ef á að leysa þetta mál. Má færa fyrir því siðferðileg rök að rétt sé að konur fái greitt úr almannatryggingum, jafnvel þó að þær séu ekki ríkisstarfsmenn. Almannatryggingar eru fjármagnaðar af ríkisjóði, og ef við trúum því að við fæðingu barns eigi að vera trygging fyrir sómasamlegri afkomu þess án þess að atvinnuöryggi móður sé skert, þá hlýtur þetta að vera á ábyrgð þjóðfélagsins alls. Fjármögnun almannatrygginga mundi líka tryggja konum óskert full laun, sem frv., sem hér er til umr., mundi tæpast gera. Það má auðvitað hlægja að því að benda á slysatryggingarnar. En fyrir þá, sem ekki vilja fallast á að þetta verði fjármagnað úr ríkissjóði án nokkurra annarra skilyrða, þá eru það einu tryggingarnar innan almannatrygginganna sem fæðingarorlofið gæti fallið undir. Iðgjöld eru borin uppi af atvinnurekendum og markmiðið er að tryggja afkomu og atvinnuöryggi þess fólks, sem atvinnurekendur hafa í þjónustu sinni, ef eitthvað það ber að höndum að það geti ekki stundað vinnu sína. Í mínum huga er aðalatriðið að mál þetta nái fram að ganga á þessu þingi, og ég held að umr. um fóstureyðingar, sem hér hafa átt sér stað, ættu að vera okkur hvatning til að reyna að komast að samkomulagi um það og láta ekki ágreining um fjármögnun tefja afgreiðslu þess. Ég vil því leyfa mér að beina því til hv. 1. flm. að einmitt í þessum tilgangi beiti hún fyrst og fremst áhrifum sínum til þess að þáltill. Bjarnfríðar Leósdóttur verði afgr. úr n. og það verði þá kannað eftir þeim leiðum, hvort almannatryggingar geti ekki valdið þessu verkefni. Ef það kemur í ljós að það þyki algjörlega ófært af einhverjum ástæðum, sem ég hef ekki trú á, þá verður að leita annarra leiða. En til lausnar þessa máls held ég að þetta sé eina rétta leiðin og treysti hv. þm. Ragnhildi Helgadóttur til að beita áhrifum sínum í þessa átt.



Herra forseti. Mér virðast umr. um þetta mál einkennast mjög af því, sem vekur athygli nýrra manna á þingi, að kerfið sé óbreytanlegt. Því, sem einu sinni hefur verið komið á, má ekki breyta, hvað sem því líður að allir geti verið sammála um nauðsyn þess máls sem um kann að vera að ræða í það og það skiptið. Hér er mjög gott dæmi um það, að flestallir þm. geta verið sammála um, að fæðingarorlof til kvenna, 3 mánaða fæðingarorlof til allra kvenna, hvort sem þær vinna hjá hinu opinbera eða úti í atvinnulífinu, sé mikilvægt mál, nauðsynjamál og réttlætismál, eins og hv. 7. þm. Reykv., Eðvarð Sigurðsson, hóf mál sitt á að segja áðan. Það er rétt, sem hv. þm. sagði, að í samningaviðræðum 1974 voru þessi mál mjög til umr., og þá voru einnig fleiri mál til umr., svo sem kauptryggingarmál o. s. frv. Ég minnist þess að upp úr þeim samningum kom sú niðurstaða m. a. að Atvinnuleysistryggingasjóður tók á sig ákveðnar skuldbindingar í þeim efnum og er það vel. En síðan sagði hv. þm. að það væru takmörk fyrir því hvað Atvinnuleysistryggingasjóður gæti á sig lagt í sambandi við skuldbindingar, og mun tilefni þessara ummæla hafa verið það, að við leggjum hér til að Atvinnuleysistryggingasjóður verði notaður með þeim hætti sem frv. lýsir, þ. e. að tryggja konum úti í atvinnulífinu 3 mánaða fæðingarorlof. Hann sagði, að til þess að það væri unnt, - hann tók ekki fyrir að það væri hægt, - en þm. sagði að til þess að Atvinnuleysistryggingasjóður geti innt þetta af hendi þurfi að leysa hann undan öðrum skuldbindingum, þ. e. a. s. þá þurfi að breyta starfsvenjum Atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég er þessu sjónarmiði fullkomlega sammála, að að öllu óbreyttu geti Atvinnuleysistryggingasjóður ekki tekið þetta á sig nema að vissu marki. Ég er honum fullkomlega sammála um það, að með tilliti til þessa þurfi að breyta um starfsvenjur hjá sjóðnum til þess að ná þessu markmiði. Hann rakti í mjög ítarlegu máli, hvernig staða sjóðsins væri með tilliti til iðgjaldatekna, vaxtatekna og framlaga árið 1975, og komst að þeirri niðurstöðu að um væri að ræða 870 millj. kr. heildartekjur, en áætlaði síðan skuldbindingar, eftir því sem ég best náði, upp á 553 millj. sem væru bundnar. Hann vakti einnig athygli á því, að margar af skuldbindingum Atvinnuleysistryggingasjóðs væru lögboðnar. Nefndi hann sem dæmi að sjóðnum væri fyrirskipað að kaupa veðskuldabréf af Byggingarsjóði ríkisins. Hv. þm. nefndi einnig að sjóðurinn yrði að standa undir lífeyrisgreiðslum vegna aldraðra að 3/4 hlutum samkv. lögum frá 1970, og svo að sjálfsögðu þyrfti sjóðurinn jafnan að áætla ákveðna upphæð vegna hugsanlegs atvinnuleysis. Þá minntist hann á að sjóðurinn lánaði verulega til sveitarfélaga, ríkisins og einstaklinga. Ég ætla ekki að gera lítið úr því hvað Atvinnuleysistryggingasjóður hefur gegnt mikilvægu hlutverki í sambandi við þessi atriði sem rakin voru hér áðan. En ólíkt finnst mér það skyldara hlutverki Atvinnuleysistryggingasjóðs að tryggja þeim konum, sem greitt er af verulegar fjárupphæðir í Atvinnuleysistryggingasjóð - ólíkt finnst mér það skyldara að greiða til þeirra 3 mánaða fæðingarorlof heldur en t. d. að lána til sveitarfélaga og ríkis á svo lágum vöxtum sem raun ber vitni. Um það atriði, að Atvinnuleysistryggingasjóður lánar til Byggingarsjóðs ríkisins, vil ég einnig segja það, að mér finnst það tengdara hlutverki sjóðsins að greiða fæðingarorlof til kvenna, sem greitt er af inn í sjóðinn, heldur en að lána til Byggingarsjóðs. Legg ég að jöfnu að fara þessa leið, sem við bendum á, eins og þegar samið var um að sjóðurinn tæki á sig kauptryggingarskuldbindingarnar samkv. samningunum í ársbyrjun 1974. Um það, hvað hér geti verið um mikla upphæð að ræða, er erfitt að segja að svo stöddu. Nákvæm athugun hefur ekki farið fram á því um hversu margar konur er hér að ræða, en get ímyndað mér að þær fjárhagsskuldbindingar vegna kvenna úti í atvinnulífinu, sem aðeins hafa 12–18 daga orlofsfrí vegna fæðinga, geti verið yfir 200 millj. kr. á ári miðað við núgildandi verðlag og kauplag. Varðandi það, hvað hæstv. félmrh. segði við því ef helmingurinn af tekjum Byggingarsjóðs færi í þessar þarfir, þá vil ég segja það fyrir mitt leyti að það er hans mál hvernig hann svarar fyrir sig, en ég endurtek að mér finnst ólíkt mikilvægara að konur úti í atvinnulífinu fái greitt fæðingarorlof úr Atvinnuleysistryggingasjóði en þessum peningum sé varið til þess sem ég vil kalla óskyldar þarfir. Hér er um geysilega mikið réttlætismál að ræða. Við erum öll sammála um það, að því réttlæti verði að fullnægja. En við erum e. t. v. ekki enn þá fullkomlega sammála um leiðirnar. Þetta réttlætismál varðar þúsundir kvenna í atvinnulífinu. Þessar konur búa við mjög ófullnægjandi kjör hvað fæðingarorlof áhrærir, og eins og ég sagði áðan er um að ræða í mesta lagi 2–3 vikur. Ég get nefnt það sem dæmi að í þeirri stétt, sem ég er í forsvari fyrir, eru þúsundir kvenna sem aðeins njóta 12 daga fæðingarorlofs.En við samningana í fyrra samdi Verkamannasamband Íslands, ef ég man rétt, um 3 vikna fæðingarorlof fyrir þær konur sem eru í því sambandi. Þetta er algjörlega óviðunandi. Það er algjörlega óviðunandi að konur búi við svo skert og slæm kjör í þessum efnum, ekki hvað síst þegar það er haft í huga að konur, sem vinna hjá hinu opinbera, hafa notið þessa réttar í tæplega tvo áratugi, þ. e. a. s. 3 mánaða fæðingarorlofs, enda er það talinn lágmarkstími fyrir bæði móður og barn að konur njóti samtals 3 mánaða hvíldar frá vinnu bæði fyrir og eftir fæðingu. Þetta hefur lengi verið baráttumál þeirra stéttarfélaga, sem hafa konur innan sinna vébanda. Árangur þessarar baráttu hefur því miður verið mjög takmarkaður og eru þar mörg ljón í veginum, m. a. andstaða atvinnurekenda og sérstaklega þeirra sem eru með lítil fyrirtæki. Þar hefur ríkt mikið skilningsleysi á þessu máli, enda geri ég ráð fyrir því að í mörgum tilfellum geti verið illframkvæmanlegt að veita þriggja mánaða orlof þar sem fáar konur starfa í litlum fyrirtækjum. Ef ég man rétt var lögð fram þáltill. á vinstristjórnarárunum af Alþb.-konu, Bjarnfríði Leósdóttur, þar sem hún beindi því til þáv. ríkisstj. að það yrði athugað hvort konur úti í atvinnulífinu gætu ekki fengið þriggja mánaða fæðingarorlof. Sú ágæta kona, sem sat hér á þingi s. l. haust sem varaþm., kom með sams konar þáltill. einnig í vetur. Það, að þessi þáltill., bæði í tíð vinstri stjórnar og nú í tíð núv. stjórnar, - að vísu má segja að þessi till. sé enn í n. og hafi ekki hlotið endanlega afgreiðslu, - en það að þessi till. fékk ekki afgreiðslu í tíð vinstri stjórnarinnar ber þess nokkurn vott að ekki hafi verið mikill vilji hjá hv. Alþ. að afgreiða þetta mál á þann hátt sem hv. 5. landsk. þm., Svava Jakobsdóttir benti á áðan, þ. e. a. s. að koma þessu máli í höfn í gegnum tryggingakerfið. Það hefur greinilega ekki hlotið nægilegan hljómgrunn hér á Alþ. til þess að það verði lengur treyst á þá leið eina. Þess vegna höfum við leyft okkur, flm. þessa frv., að brydda hér upp á nýrri leið, sem við teljum vænlegri til þess að koma þessu máli í höfn, þ. e. a. s. að koma þessu réttlætismáli, eins og mörgum öðrum réttlætismálum, svo sem kauptryggingarmálinu s. l. ár, í gegnum Atvinnuleysistryggingasjóð. Eðli málsins samkv. er það mjög skylt raunverulegu hlutverki og tilgangi Atvinnuleysistryggingasjóðs, vegna þess að hér er um tryggingu að ræða, fæðingarorlof, fyrir konu. Þessi framkvæmd er hreintryggingalegs eðlis og jafnframt er hún atvinnulegs eðlis. Atvinnuleysistryggingasjóður er myndaður með framlögum frá hinu opinbera og atvinnurekendum, og í sjóðinn hafa verið greiddar hundruð millj. kr. vegna þúsunda kvenna sem hafa unnið hin fjölbreytilegustu störf úti í atvinnulífinu í þágu þjóðarheildarinnar og sjálfs sín. Ég minni hv. þm. á þær þúsundir kvenna, sem hafa unnið í fiskiðnaði, í verslun, við þjónustu, samgöngur, í iðnaði. Af öllum þessum konum hefur verið greitt í Atvinnuleysistryggingasjóð árlega í tæpa tvo áratugi og skipta þær upphæðir hundruðum millj. sem komnar eru í sjóðinn vegna þeirra. Við skulum svo líta á þá hlið, hvað þessar konur hafa lagt miklar kvaðir á Atvinnuleysistryggingasjóð. Hvað hefur verið greitt mikið vegna þessara kvenna vegna atvinnuleysis? Það liggja ekki fyrir óyggjandi tölur um það, en ég þori að fullyrða og miða það nokkuð við þá reynslu, sem ég hef úr minni stétt, og þess, sem ég þekki t. d. úr verksmiðjuiðnaði, að það hefur ekki verið greitt til þessara kvenna í atvinnuleysisbótum nema lítið brot af þeim miklu upphæðum, sem hafa farið í sjóðinn vegna þeirra og þeirra starfa úti í atvinnulífinu. Þess vegna er raunverulega ekki verið að gera neitt annað en að það er verið að endurgreiða hluta af þessum upphæðum til kynsystra þeirra með því að gera það í formi fæðingarorlofs. Höfuðstóll Atvinnuleysistryggingasjóðs mun vera kominn yfir 3 milljarða. Um það vita þeir gerst sem sitja í sjóðsstjórn og þ. á m. er hv. 7. þm. Reykv. Fjármagn sjóðsins hefur, eins og nefnt hefur verið af fyrri ræðumönnum og mér, verið notað til margra og ég vil segja þarflegra framkvæmda. En ég endurtek að það er eðlilegra og það er tengdara tilgangi og hlutverki sjóðsins að nú verði tekið inn í verkefni þessa sjóðs að greiða þriggja mánaða fæðingarorlof með þeim takmörkunum sem reglur Atvinnuleysistryggingasjóðs segja að öðru leyti til varðandi atvinnuleysisbætur. Það kann að vera að þessi leið, sem við bendum á, falli ekki í nægilega góðan jarðveg hjá sumum hv. þm. Þó held ég, að ef þeir hugsa og athuga málið betur, þá muni þeir komast að þeirri niðurstöðu að þetta er vænleg og góð leið til að tryggja þessu máli framgang og koma því í höfn sem fyrst og þar með tryggja það réttlæti, að öllum vinnandi konum utan heimila sé tryggður sami réttur og viðunandi fæðingarorlof. Með framangreint í huga vænti ég þess og við flm. að þetta frv. megi verða til þess að tryggja framgang þessa jafnréttis- og réttlætismáls, þannig að Alþ. og við öll höfum sæmd af.



Herra forseti. Fyrir þá, sem fylgjast með störfum Alþ., virðist það nokkuð kaldhæðnislegt, að við séum á löngum kvöld- og næturfundum þennan daginn að ræða um fóstureyðingar og meira frelsi í þeim efnum, en svo séum við daginn eftir að ræða um það hvernig við megum frekar hjálpa til að þeim konum, sem að framleiðslustörfum vinna í okkar þjóðfélagi, geti liðið betur og það séu meiri möguleikar fyrir ekki aðeins þær, heldur og sérstaklega fyrir þeirra fóstur, sem væntanlega komast á legg. Ég gerðist meðflm. að þessu frv. fyrst og fremst vegna þess að ég tel að hér sé um svo mikilsvert mál að ræða, ekki aðeins fyrir kvenþjóðina, heldur fyrir íslensku þjóðina í heild, að okkur beri að gera hvað við getum og reyna að finna hinar heppilegustu leiðir til þess að finna lausn á þessu vandamáli, hafandi í huga að það er stór hluti íslensku kvenþjóðarinnar, sem hefur búið við þessa tryggingu nú um langt árabil, og á ég þá að sjálfsögðu við þær sem opinberum störfum gegna. Ég heyri á ræðum manna að menn greinir ekki á um að þetta sé það sem stefna eigi að. Hins vegar greinir menn á um hvort eigi að fara þá leið, sem lögð er til í þessu frv. sem við ræðum hér, eða hvort eigi að setja þetta undir Tryggingastofnun ríkisins, hvort þetta eigi að verða hluti slíkra trygginga. Auðvitað getur okkur greint á um þetta. En það hefur líka komið fram hjá ræðumönnum að stóra spurningin er auðvitað hvaðan og hvernig við eigum að fjármagna þetta þýðingarmikla mál. Nú er ég þeirrar skoðunar, þótt ég taki nær í einu og öllu undir það sem hv. þm. Eðvarð Sigurðsson sagði, sem er með mér í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs, - ég taki í einu og öllu undir það sem hann sagði um skuldbindingar Atvinnuleysistryggingasjóðs og þess, sem af honum væri vænst, nema þá að einhver frestur væri gefinn á að slíkt frv. tæki gildi. En þó er því ekki að leyna að ég hef lengi haft þá trú að ákveðinn hluti af því fé, sem ráðstafað er frá Atvinnuleysistryggingasjóði, mætti fara til þarfari hluta en raun ber vitni um, og þar á ég að sjálfsögðu við 1/4 hluta vaxtagjafanna, sem ég kalla, til hinna og þessara staða víðs vegar í kringum land. Ég tel, að það sé fé, sem væri þarfara komið í slíku verkefni. Ég tel líka, að þótt ég vilji ekki og hafi ekki viljað minnkað mikið þann hlut sem hafi farið til einstakra fyrirtækja til sveitarfélaga frá því sem verið hefur, hefði ég frekar viljað ganga á það fé sem hið opinbera hefur eiginlega krafist að það fengi til sinnar ráðstöfunar, það væri hægt að minnka það fé nokkuð til þess að koma á móti í slíku máli. Við verðum hins vegar að gera það upp við okkur, hvar við eigum að skerða ráðstöfunarfé Atvinnuleysistryggingasjós. Eigum við að taka af því fé sem fer til íbúðabygginga? Eigum við að taka af því fé sem fer til hafnalána og er líka fast og bundið? Eigum við að taka af því fé sem fer til vatnsveitna og stórauknum hluta sem stjórnin áætlaði til hitaveitna? Hvar eigum við að skera niður? Við höfum líka allaf lánað ákveðið fjármagn til fiskvinnslufyrirtækja, til félagsheimila og fleiri slíkra hluta. Þetta verður auðvitað að gerast upp. Hvar eigum við að skera niður? Persónulega segi ég: Við skulum fyrst og fremst skera niður þær fjárgjafir sem hafa verið frá sjóðnum, sem ég tel hafa verið jafnvel allt upp í mörg ár, getum við sagt, án vaxta eða afborgana hjá sjóðnum. Um leið og við ræðum um þetta, hvort við eigum að taka af þessu ráðstöfunarfé sjóðsins í þetta mjög nauðsynlega mál að mínu mati, þá þurfum við líka, eins og hv. þm. Eðvarð Sigurðsson, 7. þm. Reykv., benti á, að ræða um hvort möguleiki sé á því að auka fé sjóðsins. Við erum nú með svo og svo mörg hundruð millj. kr. í launaskatt sem rennur nær allur til húsbygginga. Ef hægt verður að verðtryggja lífeyrissjóði verkalýðsfélaganna, sem eru nú að nálgast marga milljarða að verðmæti, - ef það verður hægt og ef húsnæðismálastjórn getur í framtíðinni byggt upp sitt lánakerfi m. a. með enn stærri hlut lífeyrissjóðanna en hefur verið hingað til, er ekki hugsanlegt að Atvinnuleysistryggingasjóður fengi þá kannske einhvern hlut af þeim launaskatti sem nú er greiddur til húsnæðismálanna til þess að standa undir þessu máli? Ég er persónulega sannfærður um að þetta sé rétta leiðin til að tryggja þær konur, sem koma úr verkalýðshreyfingunni, sem á þennan sjóð koma þaðan og þurfa að fara frá þennan nauðsynlegasta tíma til þess að koma börnum sínum ég legg fyrstu daga lífs þeirra. Ég held, að leiðin sé ekki óeðlileg. Þær verða að fara frá sinni vinnu til að standa í barneign, og ég tel eðlilegt að þessi sjóður standi undir því. Hitt er annað mál, að við getum auðvitað þráttað um það okkar á milli hvort við eigum að borga þetta úr hinum almenna tryggingasjóði landsmanna eða úr þessum sjóði. Ég held hins vegar að ef við viljum koma málinu áfram og ef við viljum gera það að raunveruleika, helst nú í ár eða frá næstu áramótum, þá beri okkur að fara þessa leið. Ég sá strax þegar 1. flm. talaði við mig um að gerast meðflm. að málinu þá miklu vankanta sem við mundum rekast á í sjóðsstjórninni, eins og hv. þm. Eðvarð Sigurðsson tók fram, vegna þeirra skuldbindinga sem við höfum þegar tekið á okkur og eru lagðar á sjóðsstjórnina af stjórnvöldum án þess að sjóðsstjórn sé látin vita af nema með litlum fyrirvara. Stundum er þetta í sjálfu sér ekki hægt, sbr. Vestmannaeyjagosið eða hamfarirnar á Norðfirði, í Neskaupstað, þannig að það er auðvitað ekki hægt að segja fyrir fram um hvers sjóðurinn sé megnugur þó að við séum að gera áætlanir. Ég held samt sem áður að þarna sé leið sem við eigum að reyna að fara, ekki til þess að brúa bil, heldur koma á móti sjálfsagðri kröfu sem ég held að sé ekki síður viðurkennd af karlmönnum en af þeim, sem bera hana fram, sem hafa fyrst og fremst verið konur, ekki aðeins hér á Alþ., heldur og utan þings og á öðrum þingum og þó kannske fyrst og fremst innan launþegasamtakanna, sem hafa byggt þennan sjóð upp, því að sjóðurinn er að sjálfsögðu byggður upp af hluta þess samnings sem á sínum tíma var gerður í sambandi við laun og kjör. En ég held að það megi hiklaust fara fram á það við þá n., sem málið fær til meðferðar, að hún kanni þennan möguleika. Að sjálfsögðu mun stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs fá málið til umsagnar og þá mun n. verða svarað um það hvernig fjárhagsmöguleikar eru. En ég tel sem sagt, og þess vegna er ég meðflm. að frv., að það sé möguleiki til þess að koma mjög verulega á móti þessari sjálfsögðu ósk íslenskra kvenna.

Flm. (Ragnhildur Helgadóttir) : Herra forseti. Ég vil þakka þann áhuga á þessu máli sem fram hefur komið í ræðum hv. þm. Það er eðlilegt að menn velti því fyrir sér hvernig eigi að fjármagna mál eins og það sem við erum hér að ræða um, og ég vona að hugmyndir manna um það mótist fyrst og fremst af því að við sjáum mögulega lausn. Áður en ég vík að umr. um fjármögnun okkar till. vil ég víkja að því sem fram kom í ræðum tveggja hv. þm. um aðferðina við framlagningu þessa máls. Á það var drepið að eðlilegra hefði þeim hv. þm. þótt að þetta mál hefði verið flutt sem brtt. við þáltill. um fæðingarorlof og fæðingarstyrk, sem var lögð fram fyrr í vetur, og jafnvel hefði það flýtt málinu að snúa sér að því að afgreiða það mál. Þetta gefur mér tilefni til þess að vekja athygli á því, sem ég tel illa farið og er of algengt utan þings, sem ég hélt að kæmi síður fyrir innan þings, að menn rugluðu saman næstum því þáltill. og lagafrv. Það er mikill munur á því, hvort maður leggur til að skora á ríkisstj. að undirbúa og leggja fram á síðara þingi lagafrv., sem síðan er ekki tilgreint nánar hvernig skuli vera, og svo hinu, að leggja fram skýrt og greinilegt frv. til ákveðinnar breytingar á lögum. Það liggur í augum uppi, að það er fljótlegri og einfaldari leið að leggja lagafrv. fyrir þingið til samþykktar eða synjunar. Það er tæpast um það að ræða í raun og veru, að þessir tveir hv. þm. rugli saman þáltill. og lagafrv., heldur vil ég vekja athygli á því að hér er komið nálægt atriði sem mér finnst verða frumkvæðisrétt þm. til vinnu á Alþ. Við megum ekki venja okkur á það, ef ég má orða það svo, ef við ætlum okkur að koma fram máli, að setja þá einfaldlega fram till. um að ríkisstj. .skuli semja frv. Ef við erum ákveðin í því hvernig við óskum eftir að hafa hlutinn, þá eigum við að semja frv. sjálf og leggja það fram. Ríkisstj. hefur nóg að gera, eins og við vitum öll, og er fjarri því að hún hafi tök á því að leysa öll mál á skömmum tíma sem leysa þarf, þó að við förum ekki að velta þeim verkefnum yfir á hana að semja fyrir okkur lagafrv. sem hægt er að leggja fram í einföldu formi. Þar við bætist að það er alkunna að mál tefjist ár frá ári, þegar lagðar eru fram þáltill. þar sem mjög er óákveðið tilgreint hvað gert skuli. Þetta er vinsælt form til þess að minna á mál, að það þurfi að gera einhverjar breytingar og bragarbætur á ýmsum sviðum, enda er þáltill. sú, sem hér var nefnd og vissulega fjallaði um athyglisvert mál, ekki aðeins um þetta atriði, fæðingarorlof, heldur líka um allt annað atriði, fæðingarstyrk svokallaðan, sem á að greiða við allar fæðingar og gengur nú til að kosta sængurlegu kvenna. Það er allt annað mál og ætti alls ekki nauðsynlega heima í sama frv. og þetta. Þetta var aðeins um aðferðina við framlagningu málsins og lítillega um vinnubrögð þm. Ég vildi nota þetta tækifæri til þess að leggja áherslu á að mér finnst að við ættum ef við getum að beita okkur fremur fyrir frv. en þáltill. sem við vísum til embættismanna úti í bæ, þó að ég viti að sjálfsögðu að þeir vinni störf sín vel og séu vissulega til þess færir að undirbúa lagafrv. En þeir hafa ærin verkefni fyrir og okkur er ætlað að gera þetta, Þá vil ég víkja að nokkrum atriðum, sem fram komu í ræðu hv. 7. þm. Reykv. Ég vil fyrst nefna eina tölu sem ég tel að byggist á alröngum forsendum, og hann nefndi í ræðu sinni sem röksemd gegn akkur frv. Hv. þm. nefndi að rætt hefði verið um kostnaðartöluna 450 millj. í fyrra, ef greiða ætti fæðingarorlof eins og hér um ræðir. Ef við reiknum með að sú tala hafi gilt í fyrra eða við skulum segja fyrir meira en ári, þá virðist svo sem þar hafi verið reiknað með þessari lágmarksupphæð fæðingarorlofs til allra kvenna sem fæða börn alls staðar á landinu. Ég vek athygli á því að þetta frv. nær aðeins til kvenna í verkalýðsfélögunum.  Þær upplýsingar, sem fram komu í ræðu hv. 7. þm. Reykv. um fjármögnun Atvinnuleysistryggingasjóðs og hans fjölbreytilegu verkefni, voru sannarlega umhugsunarverðar. Ég hafði vissulega hugleitt þessa hluti áður en til flutnings þessa frv. kom, og mér er ljóst, að það eru hinir ólíkustu baggar sem bæst hafa á herðar Atvinnuleysistryggingasjóðs á undanförnum ánum, vegna þess eins að voldugir aðilar hafa talið að þarna væri um sterkan sjóð að ræða sem gæti borið sitt af hverju sem gera þarf í okkar fjárvana þjóðfélagi. Eins og hv. 7. þm. Reykv, sagði, þá hefur verið tilhneiging til þess að þær skuldbindingar, sem ríkið leggur sjóðnum á herðar, hafi verið fremur um of heldur en van og þær hafi jafnan farið fram yfir það sem búist hafði verið við eða rætt hafði verið um. Ég sé ekki betur en að ríkið yrði einfaldlega að hlíta því að lög sjóðgins kvæðu á um að ekki væri um að ræða umframfé ríkinu til ráðstöfunar úr sjóðnum vegna þess að sjóðnum væri skylt að standa undir fæðingarorlofi kvenna úr verkalýðsfélögunum. Það eru nokkrar skyldur ekki alveg ólíkar þessu sem sjóðnum hafa verið lagðar á herðar, svo sem t. d. námskeið til starfsþjálfunar eða endurhæfingar. Það má segja, að fæðing barns og sá tími, sem fer í að jafna sig eftir barnsburð, er að sönnu ekkert námskeið. Nokkurs konar endurhæfing er þó sá tími sem fer í að jafna sig eftir barnsburð. Ef kona á að vinna með fullum afköstum, þá þýðir ekki annað en að taka þann tíma, sem nauðsynlegur er, til þess að jafna sig eftir barnsburð. Þar við bætist, að í þessu fælist almenn viðurkenning þjóðfélagsins á þeim frumrétti nýfæddra barna að njóta umhyggju móður sinnar fyrstu vikurnar sem þau eru til. Ég held sem sagt að þarna sé um að ræða verkefni, sem engan veginn er óeðlilegt að ætla Atvinnuleysistryggingasjóði sem tekur að sér auk þeirra verkefna, sem ég nefndi hér áðan, t. d. að kosta slíka endurhæfingu um tíma eða starfsþjálfun. Sjóðurinn tekur að sér líka ýmiss konar fjárfestingarlán og framlög til framkvæmda í sambandi við endurhæfingu að ógleymdu því sem lagt er til húsnæðislánakerfisins. Allt eru þetta vitanlega þörf verkefni. En fyrst og fremst verður sjóðurinn að nota tekjur sínar til hagsbóta fólkinu sem er í verkalýðsfélögunum. Það efast enginn um það, að ríkinu er fjár vant til ýmiss konar fjárfestingar, og það eru ýmiss konar fjárfestingarsjóðir í landinu. Það, að ríkið skorti fé til ýmiss konar fjárfestingar, má ekki bitna á þeim hópi kvenna, sem er svona settur, að hann er í verkalýðsfélögum og hefur ekki getað fengið forsvarsmenn sína til þess að koma því til leiðar, að þær nytu fæðingarorlofs eins og aðrar launakonur í þjóðfélaginu. Ég freistast til þess í þessu sambandi að vekja athygli á því að konur mega sín lítils í íslensku verkalýðshreyfingunni. Það hefur verulega merkilegt starf verið unnið í nokkrum verkalýðsfélögum, og fyrir dugnað forustukvenna í verkakvennafélögum fékkst í fyrra þriggja vikna fæðingarorlof. Það er þó allt og sumt. Ef nú forustumenn í verkalýðsfélögum vilja bera hag þessara kvenna fyrir brjósti, þá beini ég því til þeirra að sinna nú því máli sem liggur fyrir Alþ. og er að mínu viti fyrsta raunhæfa till. til þess að koma þessu máli í höfn, Menn geta velt því endalaust fyrir sér, hvort það sé eðlilegra að fjármögnum þessa máls eigi heima í Tryggingastofnun ríkisins eða Atvinnuleysistryggingasjóði, á sama tíma og við vitum að tekjutrygging aldraðra er allt of lág, ýmiss konar lífeyrisbætur Tryggingastofnunar ríkisins þyrftu að vera miklu hærri og á ári hverju bera þm, fram fjöldann allan af frv. sem eru þannig úr garði gerð að það er engu líkara en að menn haldi að í Tryggingastofnun ríkisins sé endalaus uppspretta fjár. Þessa fjáruppsprettu er ekki að finna nema í fjárl. hvers árs. Hv. 5. landsk, þm. sagði í ræðu sinni að fjármögnun fæðingarorlofs hjá Tryggingastofnun ríkisins mundi tryggja það að konur nytu fullra launa í 3 mánuði á meðan þær væru frá vinnu vegna barnsburðar. Ég spyr: Hvernig þá? Það er ekki hægt að tryggja það nema sýna fram á hvaða fé á að nota til þess. Það er rétt, eins og kom fram í máli hennar, að flestir þeir sjóðir Tryggingastofnunarinnar, sem þarna koma til greina og eru samsvarandi þeim sjóðum sem í öðrum löndum eru látnir standa undir fæðingarorlofi, t. d. sjóður sjúkratrygginga, - þessir sjóðir eru hér á landi fjármagnaðir næstum að öllu leyti af ríkinu. Eini sjóðurinn sem til greina kæmi, vegna þess hvernig hann er fjármagnaður, er slysatryggingasjóðum Tryggingastofnunar ríkisins. Hvaða skilyrðum þarf að fullnægja til þess að mega njóta bóta úr slysatryggingasjóði Tryggingastofnunar ríkisins? Það er ekki aðeins þannig, eins og hv. 5. landsk. þm. sagði, að hann sé fjármagnaður til þess að tryggja atvinnuöryggi launþeganna almennt við vissar aðstæður. Þessar aðstæður eru aðeins slys sem verða á vinnustað eða á leið til eða frá vinnustað. Ég verð að segja eins og er, að ég kann ekki við að flytja till. um að fæðingarorlof sé greitt úr þeim sjóði.  Annars finnst mér það alveg rétt, sem fram hefur komið í máli þm., bæði hv. 7. þm. Reykv., 5. landsk. og annarra þm. sem hér hafa talað, að við ættum ekki að láta deilur um það úr hvaða sjóðnum eigi að greiða fæðingarorlof, tefja þetta mál. Við skulum heldur horfast í augu við það, að nú höfum við fyrir augum framkvæmanlega leið til að koma þessu máli í höfn. Það hefur ekki tekist í gegnum kjarasamninga, það er búið að reyna það árum og áratugum saman. Svo vel trúi ég því, að forustumenn verkalýðsfélaga hljóti að hafa barist fyrir þessu máli, að ég er farin að álíta, að með þeirri aðferð sé málið allt að því vonlaust. Ég held, að eina framkvæmanlega leiðin sé að ákveða þetta með lögum. Í því sambandi vil ég benda á, að Ísland er eina landið á Norðurlöndum sem ekki tryggir með löggjöf öllum launakonum fæðingarorlof. Ekkert Norðurlandanna greiðir fæðingarorlof samkv. eða hefur í löggjöfinni sinni gert ráð fyrir fæðingarorlofi með launum í skemmri tíma en frv. það, sem hér er lagt fram. Ég vek athygli á því að það er enginn sómi, heldur blettur á okkar reglum að þessu leyti, að við tryggjum þessum konum í þessum stéttum ekki þennan rétt. Enn vil ég bæta við að árið 1967 var gerð hjá Sameinuðu þjóðunum alþjóðleg samþykkt um afnám misréttis gagnvart konum. Hér á landi fullnægir okkar löggjöf, sem betur fer, ég má segja að öllu leyti þessari samþykkt, nema þessu. Þess vegna vil ég enda þessi orð mín með því að minna á að það að velta þessu máli fram og aftur fyrir sér eitt árið enn gerir það ekki líklegra til þess að verða framkvæmt nokkuð í náinni framtíð. Verði þetta frv. hins vegar samþ. er enginn sem segir að það fyrirkomulag þurfi endilega að standa um aldur og ævi. En það er þó búið að ákveða og viðurkenna að konum ber þessi réttur og að sjóður, sem fjármagnaður er af atvinnurekendum beint að 1/4 og óbeint í gegnum opinbera skatta og skyldur til sveitarfélaga og ríkis, verður skyldugur að taka þetta verkefni að sér, þó svo að það bitni á vissum fjárfestingarframkvæmdum í landinu sem verða einhvern veginn að fá fé og eiga aðgang að ýmsum öðrum sjóðum.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið. Ég vildi mjög gjarnan hefja mál mitt á því að taka undir þau orð, sem hv. síðasti ræðumaður viðhafði hér, að við værum ekki of mikið að metast um það hver ætti að borga, heldur hitt, að þetta ágæta mál hefði framgang, og það held ég að við séum út af fyrir sig öll sammála um. Það, sem ég gerði í minni ræðu, var að vekja athygli á því að ég teldi ekki að málið væri leyst með því fyrirkomulagi sem lagt væri til að haft yrði á fjármögnun þessa fæðingarorlofs skv. frv. Það var aðeins það, sem ég vildi vekja athygli á, og er sannfærður um að við getum það ekki, nema því aðeins þá að öðru verði breytt um leið. Hér talaði hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson um það, og raunar fleiri létu að því liggja, að það væri nær að greiðslur til kvenna í fæðingarorlofi færu fram á vegum Atvinnuleysistryggingasjóðs en að fé væri lánað til Byggingarsjóðs ríkisins eða annars slíks. Til þess að skipta á þessu tvennu þarf að breyta lögum - raunar ekki atvinnuleysistryggingasjóðs, það er í öðrum lögum að sjóðurinn er skyldugur til að kaupa þessi bréf. Það var það, sem ég var að benda á. Hér er ekki um val að ræða, heldur lagaskyldu. Og á sama hátt eru honum bundnir ýmsir aðrir verulega stórir baggar, því vildi ég vekja athygli á. En ég vil engan veginn fara í neinar deilur um málið sjálft, því að ég vona að við séum öll hjartanlega sammála um að reyna að koma því áleiðis. Ég ætla ekki heldur að fara að deila um það hvaða upphæðir gæti verið hér um að ræða. Mér sýnist fljótt á litið að það, sem ég sagði áðan, muni nú standa, miðað við allar fæðingar. Ég ætla ekki að fara að eyða tímanum í að reikna í ræðustóli, það borgar sig ekki, en ég er þeirrar trúar að það eigi eftir að koma á daginn að hér sé um verulega miklar upphæðir að ræða. En sem sagt, það sem mér finnst vera aðalatriðið er að málið er ekki leyst með þessari till. þessa frv. Það verður, ef hún er samþ., að afla fjár til Atvinnuleysistryggingasjóðs eða til framkvæmda sem Atvinnuleysistryggingasjóður hefur fjármagnað fram að þessu. Þetta held ég að liggi alveg fyrir, hvort sem það eru framkvæmdir einstaklinga, og á ég þar sérstaklega við það sem hv. þm. Pétur Sigurðsson hafði orð á, þetta hálfgerða gjafafé, sem farið hefur út úr sjóðnum í æðiríkum mæli til ýmissa staða á landinu, það eru svokölluð áhættulán, en sjóðurinn hefur heimild til eða er nú raunar gerð krafa um að hann láni, sem nemur 1/4 af vöxtum árlega. Úr slíkum lánum, sem eru miklu frekar styrkir en lán, mætti gjarnan draga, og þar erum við hjartanlega sammála. En hér er einnig um ákveðin lög að ræða, og við erum skyldugir skv. lögum að gera þetta. En það er atriði sem ég vildi mjög gjarnan að væri endurskoðað Þá vil ég aðeins nefna það, gerði raunar áðan, að sjóðurinn lánar verulega til sveitarfélaganna, og ef kippt er að sér hendi á því sviði ætla ég að fullyrða að ein af fjórum stoðum, sem iðgjöldin byggjast á, er fallin. Það innheimtast ekki gjöld hjá sveitarfélögunum ef það yrði ákveðið að sjóðurinn lánaði sveitarfélögunum ekki neitt. Þá verður að endurskoða alla uppbyggingu iðgjalda sjóðsins. Ég hygg að nokkurn veginn það sama snúi að ríkissjóði, væri þó ánægður ef menn kæmu með sannanir fyrir öðru.  Að endingu vil ég aðeins segja það, að sjóðsstj. hefur lengst af litið svo á, stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs, að henni bæri öðrum þræði ekki aðeins að sjá um að sjóðurinn væri fær um að greiða atvinnuleysisbætur, heldur að styrkja ýmiss konar atvinnuframkvæmdir sem mættu verða til þess að koma í veg fyrir atvinnuleysi. Þetta hefur verið helsta leiðarljós stjórna Atvinnuleysistryggingasjóðs frá upphafi, og af þessum sökum hafa sjóðsstjórnir kannske gengið of langt, þ. e. a. s, að sjálft handbært fé sjóðsins hefur ævinlega verið ákaflega takmarkað, og það er t. d. núna ekki nema röskar 300 millj. kr., þannig að ef til verulegs vanda kæmi á atvinnusviðinu og atvinnuleysi yrði verulegt hér á landi, þá stendur sjóðurinn ákaflega illa að vígi. Þess vegna hefur það einmitt verið ákvörðun stjórnarinnar núna að það væri ekki frambærilegt neitt annað en að á þessu ári yrði handbært fé sjóðsins aukið verulega og mætti ekkert hindra það og gæti ekkert hindrað það, annað þá en verulegt atvinnuleysi og miklar bótagreiðslur. En sem sagt, ég ætla aðeins að endingu að taka undir það, sem hér var sagt áðan og ég sagði raunar í minni fyrri ræðu, að við ættum að reyna að taka saman höndum um að finna leiðir til þess að það mál, sem hér er um rætt, fæðingarorlof, verði að veruleika nú á þessu þingi.



Herra forseti. Ég skal vera mjög stuttorður, en ég vildi að það kæmi skýrt fram, að í mínum huga er þetta mjög gott mál. En ég sé líka, að það verða margar konur skildar eftir. Þetta er aðeins hugsað fyrir þær konur, sem vinna í verkalýðsfélögum og taka laun þar í gegn, og fyrr en allar konur, sem ala barn, fá fæðingarorlof tel ég ekki málinu komið í höfn. Hvers á bóndakonan að gjalda, ef hún fær þetta ekki, heldur aðeins kona sem vinnur hjá opinberum aðila eða kona sem vinnur í verkalýðsfélagi. Eða hvers á húsmóðirin að gjalda, sem sér um börn sín heima fyrir og vinnur ekki úti? Það er þetta, sem ég vildi, að kæmi hér skýrt fram, að að mínu mati eiga allar konur, sem ala börn, að fá fæðingarorlof, og ég kem ekki auga á að þetta geti náðst nema í gegnum almannatryggingar. Að þessu verður að stefna. Þar fyrir dettur mér ekki í hug annað en að segja að þetta er gott mál, að því sem það nær, og ég mun hiklaust fylgja því út af fyrir sig.



Herra forseti. Örstutt. Ég vil lýsa ánægju minni yfir því hversu jákvæðar undirtektir eru hjá öllum hv. þm. við þetta frv. okkar. Það er greinilegt, að það er fullur vilji fyrir því að það nái fram að ganga og að konur, allar konur úti í atvinnulífinu, fái þriggja mánaða fæðingarorlof. En ég vil til þess að fyrirbyggja allan misskilning varðandi ummæli mín um fjármögnun byggingarsjóðs ríkisins annars vegar og fæðingarorlofs hins vegar í fyrri ræðu minni taka það fram og benda á varðandi fjármögnun Byggingarsjóðs ríkisins, að það er vitað að lífeyrissjóðirnir munu fjármagna íbúðarbyggingar í stórauknum mæli í framtíðinni. Það er því svo til öruggt mál að það, sem Atvinnuleysistryggingasjóður hugsanlega þyrfti að inna af hendi vegna þess máls sem hér um ræðir, mun fullkomlega og miklu meira en það verða bætt upp með auknu fjármagni úr lífeyrissjóðum.