Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á l. nr. 63 1974, um grunnskóla. Þetta frv. var lagt fyrir Nd. og hefur fengið þar afgreiðslu og er nú til 1. umr. hér í þessari hv. deild. Þetta frv, fjallar um að stefnt skuli að því að ákvæði grunnskólalaganna um níunda ár skólaskyldu komi til framkvæmda samtímis á landinu öllu, eins og hér segir, átta árum eftir gildistöku laganna. Þessi breyting er í því fólgin, að í stað þess, sem stóð upphaflega í lögunum: „sex árum“ - stendur nú: átta árum. Þessu var reyndar breytt í fyrra í sjö ár, og rökin fyrir því, að lagt er til að breyta þessu, eru þau sömu og þá, að það eru ýmsir annmarkar á því að láta lögin taka að fullu gildi hvað þetta snertir, þ. e. framkvæma að fullu níunda ár skólaskyldunnar. Ég vil nefna m. a. í þessu sambandi að vonir hafa staðið til þess að löggjöf um framhaldsskólastig yrði afgreidd svo að segja á hverju þinginu á eftir öðru þó að það hafi sífelldlega dregist. Það mun dragast enn þó að í vetur hafi að vísu verið unnið allmikið í þeim málum og að mínum dómi sjái fyrir endann á því máli að vissu leyti vegna þess að náðst hefur þokkaleg samstaða milli ríkis og sveitarfélaga um afgreiðslu málsins þó að sú samstaða hafi ekki náðst fyrr en komið var nokkuð langt fram á þetta þingár og því ekki möguleikar á því að leggja málið fyrir, en að því stefnt að svo verði á næsta þingi. En það, sem ég vil ekki síður leggja áherslu á í sambandi við þetta mál, er að það er naumast hægt að segja að skólakerfið sé við því búið að framkvæma níu ára skólaskylduna að fullu. Það eru ýmsar hindranir þar í veginum. M. a. má segja að það sé mjög örðugt vegna stöðu Námsgagnastofnunar sem á við fjárhagserfiðleika að etja og er ekki við því búin að láta í té nægilega mikið af skólagögnum sem til þess þarf að þetta komist að fullu til framkvæmda. En ég vil þó leggja hvað mesta áherslu á það atriði sem ég nefni nú síðast, og það er að það hefur verið og er enn talsvert mikill ágreiningur um hvort lögfesta skuli eða framkvæma skólaskylduna með þeim hætti sem gert var ráð fyrir við setningu grunnskólalaganna. Það er ágreiningur enn uppi um þetta og endurskoðunarnefnd, sem hafði með að gera endurskoðun á grunnskólalögunum og hefur nú skilað áliti sem verður tekið til umræðu í sumar, sú nefnd varð ekki á eitt sátt um það, hvort leggja ætti til yfirleitt að skólaskyldan væri ákveðin níu ár eða átta. En sem sagt, þetta mál er lagt fram með svipuðum hætti og á síðasta þingi og stefnir að því að fresta um ár þessu lagaákvæði um níunda skólaskylduárið. Og eins og ég segi hefur málið fengið meðferð í Nd. og er hingað komið í sama búningi og það var lagt fram. Ég legg til, herra forseti, að eftir að þessari umr. lýkur verði málinu vísað til 2. umr. og hv. menntmn., en það er von mín að takast megi að afgreiða þetta mál áður en þingi lýkur nú í vor.



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um frv. til l. um veitingu ríkisborgararéttar og hefur að því máli verið unnið með hefðbundnum hætti, þ. e. að tveir fulltrúar allshn. þessarar hv. d. og tveir fulltrúar úr allshn. Nd. fóru yfir allar umsóknir ásamt skrifstofustjóra Alþingis. Svo sem venja er til hafa allmörg nöfn bæst hér við, umsóknir sem borist hafa frá því að frv. var samið, og þær eru raunar nokkru fleiri en þau nöfn sem talin eru upp í frv., en allshn. leggur til að við bætist 27 nöfn, svo sem nánar er tilgreint á þskj. 763. Þess er að geta, að nokkrir þeirra einstaklinga, sem hér eru upp taldir, öðlast ekki ríkisborgararétt fyrr en síðar á þessu ári og er það þá tekið sérstaklega fram við nafn þeirra á þessu þskj. Þess er að geta, að fram hefur komið brtt. við 2. gr. frv. og hafa nm., sem sumir hverjir styðja hana, annars óbundnar hendur um afstöðu til hennar. Allshn. leggur sem sagt til að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Afturkölluð er fyrri brtt. við 2. gr. frv., en fram lögð ný, járnbent nú með sérfræðilegri stoð frá ráðuneytisstjóra og með auknum stuðningi Eyjólfs Konráðs Jónssonar. Annars erum það við hin sömu sem að till. stöndum sem hinni fyrri. Till. er á þessa lund, að 2. gr. orðist svo: „Nú fær maður, sem heitir erlendu nafni, íslenskt ríkisfang með lögum og skulu þá börn hans fædd síðan heita íslenskum nöfnum samkvæmt lögum um mannanöfn. En hann skal, þá er hann hlýtur íslenskt ríkisfang, taka sér íslenskt eiginnafn - ásamt því sem hann ber fyrir - er börn hans taki sem kenningarnafn. Honum skal þó heimilt, ef hann kýs heldur, að breyta svo eiginnafni sínu að það fullnægi kröfum laga um mannanöfn.“ Ég hirði ekki að endurtaka fyrri rök fyrir hinni upprunalegu till., en vil aðeins skýra breytinguna sem felst í þessari till. sem nú er komin í stað hennar. Með orðanna hljóðan í þessari brtt. er hinum erlenda ríkisborgara heimilað að halda nöfnum sínum, skírnarnafni sínu eða nöfnum, hvort þau eru fleiri eða færri, en honum er ætlað auk þess að velja sér sjálfur íslenskt nafn, sem uppfylli skilyrði í lögum, til þess að börn hans geti kennt sig við hann með því nafni, við það kenningarnafn, og þá jafnt börn hans, sem hann kann að hafa átt - eða hún - frá því áður en hann hlaut ríkisfangið, sem hin síðari börnin. Þetta þykja okkur flm. sæmileg boð til þess manns, sem við ætlum að taka í þegnrétt í landi okkar, og viljum svo gera enn betur og að því lýtur niðurlag greinarinnar: „Honum skal þó heimilt, ef hann kýs heldur, að breyta svo eiginnafni sínu að það fullnægi kröfum laga um mannanöfn.“ Svo er um allmarga af útlendingunum, sem sækja hér um ríkisfang, að þeir heita nafni, bera skírnarnafn, þar sem í mjög mörgum tilfellum þarf ekki annað en að víkja við endingu til, þess að úr sé orðið íslenskt nafn. Ég ætla ekki að orðlengja frekar um þessa till., en vænti þess, að hún hljóti nokkurt fylgi.



Herra forseti. Í umr. í allshn. um þetta mál lét ég í ljós þá skoðun mína, að ég væri nokkuð íhaldssamur á varðveislu íslenskra mannanafna, en þegar lítið var yfir nöfn sumra þeirra, sem sækja um ríkisborgararétt og allir voru sammála um að fengju hann, þá eru nöfn þeirra ákaflega fjarri íslenskri málhefð og íslenskri tungu. En eins og síðasti ræðumaður sagði eru önnur þannig að það er ákaflega einfalt að breyta þeim og ætti ekki að særa neinn þó að þeim væri breytt alveg að íslenskum mannanafnalögum. Ég hef orðið var við að við framkvæmd þessa lagaákvæðis, eins og það er núna, hefur stundum komið fyrir að þeir, sem óskað hafa eftir að halda nafni sem er eins og íslenskir þegnar hafa, fæddir hér á landi, þá hefur þeim ekki verið veitt heimild til þess að nota slíkt nafn. Ég undirstrika að mér finnst að slíkt sé allt of langt gengið. Með þessari brtt., sem nú er flutt, er vitanlega gengið miklu skemmra í átt við breytingu á lögunum en fólst í hinni fyrri brtt. og ég taldi að útilokað væri að styðja. Ég stakk upp á því í n., að sett væri ákvæði í brtt. um að það yrði fyrra nafnið sem væri íslenskt, en það hlaut eigi stuðning. En í brtt. á þskj. 786 er haldið því ákvæði, að viðkomandi aðili skuli bera íslenskt nafn og það tel ég ákaflega mikils virði. Ég mun því ekki beita mér gegn þessari breytingu og vænti þess, að framkvæmdin verði þannig að hið íslenska nafn verði þá notað ekki síður en hitt, auk þess sem afkomendurnir kenna sig við það.



Herra forseti. Eins og alkunna er búa íslenskir atvinnuvegir um þessar mundir við mikla erfiðleika, flestir eða allir, og kannske mál landbúnaðarins einna alvarlegust og er það af ýmsum sökum. Ég ætla ekki í umr. um landbúnaðarmálin að upphefja neina almenna pólitíska umræðu, heldur reyna að einbeita mér að því að grafast fyrir um málefni landbúnaðarins sérstaklega og hvað þar gæti orðið til úrbóta, og er mjög ánægjulegt að slík umræða geti farið hér fram. Ég held að allir þeir, sem eitthvað þekkja til landbúnaðarmálanna, viti að það er mikill uggur í mönnum varðandi framleiðslumálin og þá kannske ekki síst vegna hins svokallaða kvótakerfis sem raunar virðist erfitt að framkvæma. A. m. k. í sumum héruðum vita menn ekkert um hvernig niðurstaðan af því öllu saman verður, og hygg ég að miklir erfiðleikar hafi verið hjá samtökum bænda við að undirbúa það mál allt saman. Mér segir svo hugur um að það verði aldrei framkvæmt, eða a. m. k. geti það ekki orðið til lengdar, því að það mundi verða mjög skaðvænlegt heilbrigðri þróun íslensks landbúnaðar. Ég á raunar von á að hæstv. landbrh. muni greina okkur frá gangi þeirra mála hér á eftir, en sérstaklega veit ég að hann mun svara fsp. mínum varðandi beinar greiðslur til bænda og ræða þau mál og við í sameiningu hér, Ed.-þingmenn, reyna að komast að einhverri niðurstöðu um hvað helst geti orðið til bóta í landbúnaðinum og hvort við getum í okkar löggjafarstörfum eða hér á Alþingi sameinast um einhverjar þær leiðir sem gætu bjargað landbúnaði eða bætt hag bænda, sem vissulega er ekki vanþörf á. Ég ætla ekki, eins og ég sagði áðan, að fara út í að eltast við orsakir þess vanda, heldur reyna að einbeita mér að því að gera grein fyrir aðgerðum sem ég held að gætu sannarlega orðið til bóta. Þar er þá fyrst til að taka að Alþingi samþykkti, eins og kunnugt er, 22. maí 1979 þál. um beinar greiðslur til bænda. Sú. þál. hljóðar á þessa leið, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um að settar verði reglur um rekstrar- og afurðalán landbúnaðarins sem tryggi að bændur fái í hendur þá fjármuni, sem þeim eru ætlaðir, um leið og lánin eru veitt.“ Og síðari mgr.: „Jafnframt láti ríkisstj. fara fram athugun á því, hvernig heppilegast sé að koma við breytingum á greiðslum útflutningsbóta og niðurgreiðslna þannig að þær nýtist betur.“ Um fyrri lið þessarar þál. hafa verið talsverðar umr. nú alveg nýverið og þar gerði viðskrh. í lok umr. grein fyrir því, að hann mundi láta vinna að framgangi þessa máls, væntanlega alveg á næstunni, þó að það hefði verið dregið fram til þessa. Þar var upplýst að Seðlabankinn bendir á augljósa og einfalda leið til þess að koma fjármunum bænda til þeirra í samræmi við eindregna og ákveðna ályktun Alþingis þannig að ríkisstj., hver sem hún er, geti ekki skotið sér undan að framkvæma fyrri lið þál., og á ég von á að viðskrh. muni nú gera gangskör að því að sjá til þess, að ályktunin verði framkvæmd, og ég efast ekki um að hæstv. landbrh. muni leggjast á þá sveifina, enda var bréfið frá Seðlabankanum, sem týnt var talið, sent í landbrn., en ekki viðskrn., hinn 15. jan. 1980, og það var áður en núv. hæstv. landbrh. tók við þeim störfum sínum, en hann hefur áreiðanlega, a. m. k. nú eftir að umr. hófust um málið, kynnt sér það og séð þá eins og allir aðrir að það er mjög auðvelt að framkvæma beinar greiðslur á afurða- og rekstrarlánum til bænda og auðvitað engin hæfa að einhverjir aðrir séu að valsa með fé bænda. Ég tel að sá nýi háttur, sem nú verður upp tekinn á greiðslu rekstrar- og afurðalána beint til bændanna, muni mjög bæta þeirra hag, því að það er ekki ónýtt að fá lán á 29% vöxtum, hygg ég að þau séu, þegar vextir almennt í þjóðfélaginu eru komnir upp fyrir 50%. Í 50–60% verðbólgu skiptir auðvitað meginmáli hvort menn fá fé í hendur strax og þeir eiga að fá það eða á því er setið kannske mánuðum saman, ef það þá einhvern tíma kemst að fullu til skila, - og auðvitað aldrei að fullu því það rýrnar í meðferðinni þó ekki væri af neinu öðru en verðbólgunni. En það er ekki aðallega þessi þáttur þál. sem ég hér vil ræða, heldur seinni liðurinn. Það má segja um seinni lið ályktunarinnar, að hann er kannske ekki eins afgerandi og sá fyrri, því að þar er talað um láta fara fram athugun á því, hvernig heppilegast verði að koma greiðslum þessum til bænda, þeim greiðslum sem frá ríkissjóði koma. Það vissu auðvitað allir, þegar ályktunin var samþykkt, hvað við væri átt. Það var að koma peningunum fram hjá afurðasölufélögunum og beint til bændanna að verulegum hluta a. m. k. Það hefur verið meginhugsunin að bændurnir fengju þessa vaxtalausu peninga, eigin fjármuni, beint í hendur, en þeir væru ekki á flækingi einhvers staðar annars staðar svo og svo lengi og verðbólgan æti þá upp að verulegum hluta. Inn í þessar umr. blönduðust svo hugleiðingar um það, hvort ekki væri hægt að nota þessa aðferð, beinu greiðslurnar, líka til þess að stjórna framleiðslumagni, þ. e. að draga úr framleiðslu að einhverju marki þegar um offramleiðslu væri að ræða. Um það hafa samtök bænda fjallað og mikið verið fjallað hér á hinu háa Alþingi. Ég leyfi mér að benda á það, þó ég hafi gert það áður hér á þinginu, að á Búnaðarþingi 1979 var gerð svofelld ályktun með 24 shlj. atkv., með leyfi forseta: „Búnaðarþing telur að enn liggi ekki fyrir nægar upplýsingar til þess að unnt sé að taka efnislega afstöðu til þeirra hugmynda sem í till. felast, en óskar eftir því við stjórn Stéttarsambands bænda, að hún láti fara fram frekari könnun á málinu.“ Og fyrirsögnin er: „Tillaga Eyjólfs Konráðs Jónssonar um að hluti niðurgreiðslna og útflutningsbóta verði greiddur beint til bænda.“ Greinargerðin er örstutt og hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Ýmsir hafa leitt hugann að því, hvort það fjármagn, sem hið opinbera ver til niðurgreiðslna og útflutningsbóta búvara, kynni að nýtast betur í öðru formi en því sem beitt hefur verið. Hér er um háar fjárhæðir að ræða og full ástæða til þess að gaumgæfa vel alla möguleika um hagkvæmari notkun þess fyrir landbúnaðinn og þjóðarheildina. Ljóst er að hugmyndin um að greiða hluta framleiðsluverðsins beint til bænda með þessu móti krefst ítarlegrar skoðunar á mörgum þáttum framleiðslu- og sölukerfisins. M. a. munu hugmyndir Eyjólfs Konráðs Jónssonar vera í frumathugun hjá Stéttarsambandi bænda, og því er ekki tímabært fyrir Búnaðarþing að taka endanlega afstöðu til málsins.“ Þessu máli var sem sagt mjög vel tekið á Búnaðarþingi 1979. Það var þar nýtt mál, en engu að síður fær það svona jákvæða afgreiðslu, að það beri að kanna það nánar. Raunar mun það eitthvað hafa verið kannað þá fyrst í stað eftir að Búnaðarþingi lauk, en niðurstaðan af því er m. a. sú, að í reglugerð við lögin um Framleiðsluráð landbúnaðarins, sem dagsett er 22. ágúst 1979, er í 2. gr. d-lið vikið að því, með hvaða hætti megi nota beinu greiðslurnar sem stjórnunartæki að því er varðar framleiðslumagn. Í a-lið er fjallað um aðrar leiðir og þá fyrst og fremst kvótakerfið. En síðan kemur b-liður sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Að greiða með samþykki ríkisstj. hluta af niðurgreiðslum til framleiðenda í samræmi við framleiðslumagn að ákveðnu marki, en síðan stiglækkandi eftir því sem framleiðslan vex. Full greiðsla skal ná til 400 ærgildisafurða, eins og þær voru viðmiðunarárin, sbr. a-lið, samkvæmt landsmeðaltali, en greiðslan lækkar um 5% fyrir umframafurðamagn á hverju 100 ærgilda bili, þó aldrei meira en 25%. Hæsta skerðing kemur á framleiðslu þeirra framleiðenda, er ekki búa á lögbýlum, nema þeir hafi meiri hluta tekna sinna af búvöruframleiðslu. Um greiðslu til félagsbúa fer samkv. 7. málsgr. a-liðar og þessum ákvæðum eftir því sem við á. Afurðaverð til framleiðenda samkvæmt verðlagsgrundvelli breytist til samræmis við þessa beinu greiðslu eftir því sem um er samið við ríkisstj. Samkomulag um þessa greiðslu skal gert til minnst eins árs í senn. Greiðslur skulu sendar framleiðendum eigi sjaldnar en ársfjórðungslega. Heimilt er Framleiðsluráði að greiða á bankareikning eða til verslunaraðila eftir tilvísun viðkomandi framleiðenda.“ Þetta er sem sagt fest í reglugerð 22. ágúst 1979, en hefur þó ekki verið notað eins og þar er ráð fyrir gert að unnt sé a. m. k. Og í framleiðsluráðslögunum sjálfum og einnig því frv., sem nú liggur hér fyrir til umr., er í þessu sambandi getið um að unnt sé að notast við þessar aðferðir, og þar segir, með leyfi forseta, orðrétt: „Að greiða hluta af niðurgreiðslum til framleiðenda í samræmi við framleiðslumagn allt að ákveðnu marki, en síðan stiglækkandi eftir því sem framleiðslan vex þar fyrir ofan. Heimilt er að ákveða rétt frumbýlinga í samræmi við bústofn þeirra.“ Þetta er meira og minna í samræmi við þær athuganir sem Stéttarsamband bænda lét gera veturinn 1979 og skilaði grg. í bréfi sem Arni Jónasson undirritar 6. mars 1979 og er stílað til mín. Þar bendir hann á ýmiss konar leiðir til þess að hafa stjórnunaráhrif á framleiðslumagn með þessum aðferðum, en að þurfa ekki að taka upp kvótakerfi sem virðist raunar vera andvana fætt. Og ég hygg að margir þeir séu í landbúnaðinum, sem jafnvel hafa látið það yfir sig ganga að reyna að fara inn á þessa kvótakerfisleið, sem sjái það nú og hafi kannske séð fyrir að þetta yrði meira og minna óframkvæmanlegt. A. m. k. minnist ég þess ekki, að núv. hæstv. landbrh. hafi mælt þessu kerfi sérstaklega bót. Ég man ekki til þess að hafa heyrt hann mæla því sérstaka bót og hef þó heyrt hann alloft ræða landbúnaðarmálin bæði af reynslu og þekkingu. En ég held að það sé tímabært orðið núna að snúa við blaðinu og hugsa um það, hvort ekki megi kasta þessu kvótakerfi fyrir róða í eitt skipti fyrir öll og reyna heldur að nota þá leið sem bæði er í lögum og reglugerð nú þegar. Kannske þyrfti einhverja breytingu reglugerðarinnar, hún er kannske of nákvæmlega útfærð. Ég held að það mætti hafa þessar prósentur eitthvað öðruvísi og kannske breytilegar frá ári til árs miðað við aðstæður, og nú hefur náttúrlega mjög dregið úr landbúnaðarframleiðslunni þannig að það þarf kannske engar harðar aðgerðir þetta árið. Það vita aðrir menn sjálfsagt betur en ég, hver spáin sé um framleiðslumagn nú á næstunni. En jafnvel þó það væri svo að þessar nýju aðferðir um beinar greiðslur til bænda væru ekki nema í einhverjum litlum mæli notaðar sem stjórnunaraðgerð, þá er hitt alveg ljóst, að bændur eiga heimtingu á að fá þessa peninga. Þeir eiga þá og engir menn aðrir. Þess vegna á að greiða þá til þeirra, en ekki einhverra annarra, og það er auðvitað það sem ályktun Alþingis gengur út frá. Ég leyfi mér að treysta því, að hæstv. landbrh. geri nú gangskör að því að framkvæma þessar lagaheimildir og reglugerðarákvæði og þingsályktanir með einhverjum hætti. Ég ætla ekki að gefa honum neina forskrift í því efni. Hann mun sjálfsagt ráðgast við sína sérfræðinga um það og styðjast þá auðvitað við reglugerðarákvæðin eða þá breyta þeim að einhverju leyti, en að það dragist þó alls ekki lengur en orðið er að bændur fái að verulegum hluta greiðslur sendar beint heim til sín. Ég mundi halda að eðlilegast væri að það væru mánaðarlegar greiðslur, a. m. k. upp í einhverja ákveðna bústærð, en prósenttölur í þessu efni skal ég ekki þreyta ykkur á að nefna. Það er ýmislegt fleira í sambandi við landbúnaðarmálin sem vafalaust blandast inn í þessar umr. hér og nú. Eitt er það sem nokkrir bændur hafa hreyft við mig. Það er að flytja frv. um að 1% stofnalánadeildarframlagið verði niður fellt þar sem lán Stofnlánadeildar eru nú yfirleitt orðin markaðslán, þau eru verðtryggð og með svipuðum vaxtakjörum og á hinum almenna markaði og þess vegna óþarft og kannske óeðlilegt að taka 1%, að mér skilst, af brúttóframleiðslu til þess að greiða í þennan sjóð, hann eigi að geta starfað sjálfstætt án þess að bændur séu skattlagðir með þessum hætti. Ég hef enn ekki lagt slíkt frv, fram, enda er það nú nýverið, eftir að ég kom til landsins, sem þetta var sérstaklega við mig orðað. En ég held að þetta sé ein leið til að létta byrðum af bændum, sem vissulega eiga í miklum erfiðleikum um þessar mundir, og væri gaman að heyra álit annarra manna á því, ekki síst hæstv. landbrh. ef hann hefur hugsað það mál. Ég hef sem sagt hugleitt að flytja um það sérstakt frv., hvort sem verður unnt að koma því í gegn á þeim fáu dögum, sem eftir eru af þingi, eða ekki, en alla vega er rétt að þessi hugmynd komi hér fram, því að það munar talsvert um þessi útgjöld hjá bændum sem berjast í bökkum. Ég vil sérstaklega undirstrika efni bréfs Seðlabankans frá 15. jan. 1980 þar sem hann bendir á leiðir til þess að koma afurða- og rekstrarlánunum beint til bænda. Það er augljóst öllum þeim, sem þetta mál hugsa, að það er ekkert auðveldara en að koma fjármununum til bændanna. Þetta eru yfirleitt ekki neinar smáfjárhæðir, og menn hafa stundum verið að gantast með að það væri kannske innlag frá fimm eða sex aðilum í fjölskyldu, það væri slátrað einu lambi sem barnið ætti o. s. frv. En þetta eru ekkert litlar upphæðir þar og eru þar lagðar inn miklu smærri upphæðir en það, reikningar t. d. barna þegar er verið að reyna að ala þau upp í því að sýna sparsemi. Það er auðvitað enginn banki sem mundi telja eftir sér að sjá um þetta, miklu frekar mundi auðvitað vera slegist um að fá nýja viðskiptavini. Það er sem sagt alveg ljóst mál, og það hef ég frá mörgum bankamönnum, að það er ekki nokkur minnsti vandi að framkvæma þetta hvort tveggja, bæði rekstrar- og afurðalánin og eins beinu greiðslurnar, enda hefur ríkisvaldið sjálft og það stjórnmálaandstæðingur minn sett um þetta reglugerð. Það var Steingrímur Hermannsson sem var landbrh. þegar reglugerð þessi er út gefin. Þar er alveg skýlaust tekið fram hvernig eigi að framkvæma þetta. Þar er miðað við 400 ærgildisafurðabú. Ég miðaði í mínum fsp. til Stéttarsambandsins við 500 ærgildabú. Auðvitað er það allt saman matsatriði, en leiðin til að framkvæma þetta er alveg augljós og mjög einföld í sniðum, og þess vegna leyfi ég mér að treysta því, að hæstv, landbrh. gefi okkur hér og nú yfirlýsingu um að hann muni beita sér fyrir einhverri slíkri framkvæmd.



Herra forseti. Það hefur verið varpað til mín nokkrum fsp. og frv. þetta rætt bæði hér af hv. 5. landsk. og af hv. 11. landsk. fyrr, þegar það var þá á dagskrá í síðustu viku. Það er rétt sem hv. þm. Eyjólfur Konráð segir, að landbúnaðurinn eins og aðrir atvinnuvegir á í erfiðleikum. Íslenskt þjóðfélag á auðvitað í erfiðleikum, þ. á m. atvinnuvegir þess, vegna þeirrar miklu verðbólguþróunar sem hér hefur geisað í langan tíma. Og það er einmitt svo, að barátta stjórnvalda, bæði núv. ríkisstj. og annarra ríkisstj., hefur beinst að því að fást við þessi vandamál sem að meginhluta stafa af verðbólgu, þó að árangur hafi verið misjafn í tíð hinna ýmsu ríkisstj. Þetta er einnig viðfangsefni þeirrar ríkisstj. sem nú situr. Ég skal ekki fara að rekja hér hvaða árangur hefur þó náðst í þessari baráttu. En þegar það er haft í huga að ríkisstj. tekur við efnahagsmálum í því ástandi að það ríkir 61% verðbólga ásamt stórkostlegum hallarekstri allra höfuðatvinnuvega þjóðarinnar, þá verður ekki þrautalaust að koma því efnahagskerfi í sæmilegt horf. Um það kvótakerfi, sem hv. þm. spurði um og sagði að það væri uggur í bændum vegna kvótakerfisins og ýmissa þeirra framleiðslutakmarkana sem væru á döfinni og beitt hefði verið í landbúnaði, þá vil ég segja það, að kvótakerfið er sú leið sem Framleiðsluráð og Stéttarsamband bænda völdu sem fyrstu leið til þess að hafa áhrif á framleiðsluþróun. Framleiðsluráðslög, sem afgreidd voru á þingi 1979, færðu bændasamtökunum í hendur allvíðtækar heimildir til þess að taka á framleiðsluvandamálunum. Þær heimildir, sem er að finna í þeim lögum, hafa verið notaðar þannig að Stéttarsamband bænda og Framleiðsluráð landbúnaðarins með samþykki landbrh. ákvað að nota þessa kvótakerfisleið sem fyrstu aðgerð í þessum efnum. Ég vil gjarnan segja frá því, að vinnsla á þessu kerfi hefur verið tímafrek og erfið og kostað verulega fjármuni. Það er rétt sem hv. þm. vék lauslega að, að það væri tæplega hægt að segja að þetta kerfi sé komið til framkvæmda. Það hefur hins vegar vofað yfir, bændur hafa vitað að þetta kerfi væri í vinnslu og kynni að koma til framkvæmda fyrr en síðar, og af þeim sökum hefur það án efa haft nokkur áhrif í sambandi við framleiðslumagn. Ég hef látið þá skoðun mína í ljós oftar en einu sinni, að ég ber nokkurn ugg í brjósti varðandi þetta kerfi. Ég hef talið að það væri a. m. k. vandmeðfarið og væri því beitt til hins ýtrasta eftir föstum reglum mundi geta komið út úr því verulegt ranglæti. Sú vinnsla, sem fram hefur farið, hefur miðað að því að sneiða hjá þeim ágöllum sem mundu valda slíku ranglæti. Vinnsla hefur miðað að því að beita slíku kerfi af miklum sveigjanleika. Þáttur í því að gera slíkan sveigjanleika mögulegan í meðferð þessa kerfis var sú breyting sem felst í þeim brbl. sem sett voru 23. júní og eru nú hér til staðfestingar Alþingis. Ég skal ekki fullyrða um það, hvað þetta kvótakerfi helst lengi. Ég vænti þess, að það verði unnt a. m. k. að beita ákvæðum þess með þeim sveigjanleika að helstu ágallar kerfisins hverfi. Þó er ljóst að það má varast það, ef þetta kerfi verður till einhverrar frambúðar, að það skeri ekki á framtaksmöguleika bænda í landbúnaðinum því það væri hið hættulegasta sem slíkt kerfi gæti haft í för með sér. Ég held að það sé ekki ástæða til þess að ég fjalli um það kerfi frekar, en það hefur verið samþykkt af Framleiðsluráði, að 1 milljarði gkr. til mjólkurframleiðenda af því, sem inn hefur komið vegna kjarnfóðurgjalds, verði ráðstafað eftir útreikningum kvótakerfisins. Það er í rauninni það fyrsta sem kemur til framkvæmda beint eftir þessu kerfi. Hv. 5. landsk. þm. ræddi hér ályktun Alþingis um afurða- og rekstrarlán annars vegar og um útflutningsbætur og niðurgreiðslur hins vegar. Varðandi þann þátt málsins, sem snýr að afurða- og rekstrarlánum og hæstv. viðskrh. hefur svarað í hv. Nd., vil ég gjarnan taka þetta fram: Þegar ég kom í landbrn. var að starfi nefnd sem fjallaði um afurða- og rekstrarlán, þ. á m. að gera till. um framkvæmd á því, hvernig rekstrar- og afurðalánum verði beitt þannig að bændur geti fengið laun sín greidd og óhjákvæmilegan rekstrarkostnað svipað og aðrir aðilar fá nú. Nefnd þessi var skipuð af fyrrv. landbrh. Steingrími Hermannssyni og í henni áttu sæti Árni Gunnarsson alþm., Geir Magnússon gjaldkeri SÍS, Gunnar Guðbjartsson formaður Stéttarsambands hænda, Kjartan Ólafsson þáv. alþm., Sveinn Jónsson aðstoðarbankastjóri Seðlabanka Íslands, Magnús Jónsson bankastjóri Búnaðarbanka Íslands, Helgi Bergs bankastjóri Landsbanka Íslands og Vilhjálmur Hjálmarsson fyrrv. alþm. sem jafnframt var skipaður formaður nefndarinnar. Garðar Ingvarsson tók við af Sveini Jónssyni sem fulltrúi Seðlabanka Íslands, í nefndinni frá 20. júní 1980. Þessi nefnd skilaði áfangaskýrslu varðandi hækkun rekstrar- og afurðalána sem ekki hefur mikið blandast inn í þessar umr., en því miður hefur ekki tekist að verða við að koma fram þeim till. sem n. gerði um það efni. Þó hafa rekstrar- og afurðalán fyllilega fylgt verðlagsþróun á þeim tíma sem liðinn er síðan ég kom í þetta ráðuneyti. Hins vegar var það ákvörðun mín í sambandi við ályktun Alþingis sem hv. þm. Eyjólfur Konráð hefur vitnað til, að auka við erindisbréf nefndarinnar. Það gerði ég með bréfi 20. mars 1980 þar sem segir m. a., með leyfi forseta: „Jafnframt felur rn. nefndinni að gera till. til rn. svo sem fært þykir um tilhögun afgreiðslu rekstrar- og afurðalána landbúnaðarins sem tryggi að bændur fái í hendur þá fjármuni, sem þeim eru ætlaðir, um leið og lánin eru veitt, sbr. ályktun Alþingis, dags. 27. maí 1979, um beinar greiðslur til bænda.“ Nefndin skilaði endanlegu áliti 13. febr. 1981 og er álit hennar undirritað af öllum nm. Meginniðurstaða n. um þetta verkefni, sem ég fól henni að kanna sérstaklega, er svo sem segir í síðustu málsgr. í áliti n., svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Með vísun til framanritaðs svo og að vandlega athuguðu máli gerir n. ekki till. um breytta tilhögun afurða- og rekstrarlána landbúnaðarins umfram það sem greinir í 1. og 2. áfanga nál.,“ en það fjallaði einkanlega um hækkun á þessum lánum til landbúnaðarins. Þetta er meginniðurstaða nefndarinnar. Þrátt fyrir það vekur nefndin athygli á þeirri leið sem bent er á í umsögn Seðlabankans svo og öðrum skýringum sem fram koma í grg. bankanna allra. Það bréf, sem hefur í umræðum hér á Alþingi verið vitnað í, frá Seðlabanka Íslands, sem er ritað til landbrn. 15. jan. 1980, felur í sér þessar ábendingar, og þessar ábendingar hafa komið fram í blöðum. Ég veit ekki hvort ástæða er til að ég fari að rekja þær hér að öðru leyti en því, að þær eru efnislega á þá leið í fyrsta lagi, að framleiðslufélögin verði áfram eins og verið hefur lántakendur bæði rekstrar- og afurðalána. Það er talið nauðsynlegt að lántakandi þessara lánaflokka beggja sé hinn sami vegna innbyrðis tengsla þeirra og vegna þess að rekstrarlánin eru endurgreidd af afurðalánum sem veitast í nóvembermánuði, en rekstrarlánin veitast frá því í marsmánuði og þangað til í ágústmánuði. Síðan væri hægt annað tveggja með samkomulagi eða jafnvel með fyrirmælum að kveða á um það, að því fjármagni, sem rennur til fyrirtækjanna í gegnum rekstrar- og afurðalánin, verði ráðstafað á reikning viðkomandi bónda, annað tveggja viðskiptareikning eða bankareikning eftir ósk hvers og eins. Þetta er sú leið sem ég hef oft látið í ljós að ég telji að sé fær í þessu máli, - leið sem farin er hjá ýmsum afurðasölufyrirtækjum svo að um þá leið hefur skapast reynsla. Ég tel að það sé ekki ástæða til þess að fjalla um tæknileg atriði í sambandi við þessi mát umfram það sem hér hefur komið fram að vandlega athuguðu máli þeirrar nefndar sem um þetta hefur fjallað og ég fól að athuga þetta sérstaklega. Þar eru nm. sem ég ber fyllsta traust til og ég tel að niðurstöður hennar séu býsna fullnægjandi bæði fyrir mitt rn. og eins fyrir Alþingi. Hitt er rétt að láta koma til athugunar, og það mun ég væntanlega gera í samráði við viðskrh. Þar sem þessi mál, þ. e. afurða- og rekstrarlán, heyra að formi til undir viðskrh., þá tel ég eðlilegt að viðskrn. og landbrn. taki til athugunar með hvaða hætti unnt sé að koma þarna breytingum við og hvaða leiðir beri að fara í þeim tilgangi. Ég vil hins vegar taka það fram, að ég hef ævinlega verið þeirrar skoðunar, eins og raunar fram kemur í því sem að framan er rakið, að það sé ekki fær leið að gera alla framleiðendur búvöru í landinu eða jafnvel alla bændur að lántakendum og sinna öllu því bókhaldi sem af því leiðir, þ. e. endurgreiðslum lánanna, tryggingum og öðru sem slíkum lántökum er samfara. Ég þarf ekki að fara frekar út í það. En það má auðvitað minna á að þar koma til ýmis vafaatriði, þ. á m. að búvöruframleiðendur eru mjög miklu fleiri í landinu heldur en bændur sjálfir. Þá er það hinn þáttur þessa máls sem hv. þm. Eyjólfur Konráð spurði um sérstaklega, en það var um þann þátt ályktunar Alþingis að láta fram fara athugun á því, á hvern hátt niðurgreiðslur og útflutningsbætur gætu nýst landbúnaðinum betur. Það er rétt, sem hv. þm. sagði, að á árinu 1979 var athugað nokkuð af Stéttarsambandi bænda hvernig þessu yrði komið við og hvort hægt væri að tengja þessa aðferð því að ráðast samtímis að því verkefni að hafa stjórn á framleiðslumálum landbúnaðarins. Að þessu verki var nokkuð starfað og fylgdist hv. fyrirspyrjandi náið með því verki, eftir því sem ég best veit. Þau dæmi, sem reiknuð voru út á þessum tíma, benda hins vegar til þess, að fjármagnið, sem varið er til niðurgreiðslna, nýtist lakar eftir þessari leið heldur en með því að greiða niður vöruverð á útsölustigi. Það kemur þannig út, t. a. m. miðað við að 25% framleiðslukostnaðar væru greidd beint til bænda með þessum hætti, af niðurgreiðslufé upp að 500 ærgilda búi, þá er það þannig að verð á mjólk samkv. þessu yrði 70 kr. hærra í útsölu en með því að greiða niður á lokastigi og heildsöluverð á fyrsta flokks dilkakjöti yrði 486 kr. hærra eftir þessari aðferð heldur en með því að greiða niður á sölustigi. Þetta er raunar í samræmi við það sem hefur verið athugað í önnur skipti varðandi þátt niðurgreiðslna í verðmyndun búvöru. Stéttarsamband bænda fékk m. a. búnaðarhagfræðing Björn S. Stefánsson til þess að gera á þessu sérstaka úttekt, og niðurstöður hans voru í sömu átt, að niðurgreiðslur á frumstigi búvöru nýttust ekki eins vel í verðlagsþróun og að greiða niður á lokastigi. Það síðasta, sem ég hef látið kanna alveg sérstaklega í þessu efni, er hugsanleg niðurgreiðsla á áburðarverði. Þar kemur þetta sama í ljós, því miður. Því miður nýtast fjármunir, sem varið er til niðurgreiðslu á þeirri rekstrarvöru landbúnaðarins, verr til áhrifa á verðlagsþróun heldur en með því að nota þá til að greiða niður á lokastigi framleiðsluvörunnar. Ég tók ekki með mér það blað sem um það fjallar, en ef ég man rétt mun kosta 85 millj. kr. að greiða niður eitt vísitölustig með niðurgreiðslu á áburði, en 52 millj. kr. með því að greiða niður vöruverð á útsölustigi. Hér er því miður um mjög mikinn mun að ræða sem ekki er hægt annað en taka tillit til. Þessar tölur eru þó, eins og raunar þegar hefur komið fram, með fyrirvara. Ég mun láta endurskoða þessa niðurstöðu. Þess vegna er nú mælt með nokkrum fyrirvara, en þetta er það síðasta sem ég hef látið athuga í þessu efni. Varðandi þetta mál að, öðru leyti: að koma niðurgreiðslufé eða útflutningsbótafé beint til bænda, þá lét ég fara fram á því sérstaka athugun á s. l. hausti, hvort ekki væri fært og hagkvæmt að taka orlofið út úr grundvellinum og greiða orlofsféð beint til bænda eins og hv. þm. hefur gert till. um að leitað verði að leiðum til. Ég batt verulegar vonir við að þetta reyndist auðvelt. Það hefur í rauninni ekkert komið fram um að það sé ekki hagkvæmt að orlofið gangi beint til bændanna án þess að fara inn í vöruverðið. Hins vegar komu fram slíkir framkvæmdaerfiðleikar við þetta mál að að þessu sinni var horfið frá að ráðast í framkvæmd þess. Varðandi þá framkvæmdaerfiðleika var auðvitað gerð á því sérstök athugun af þar til kvaddri nefnd, en formaður Stéttarsambands bænda tók saman minnispunkta um ýmis þau álitaefni sem þar koma til úrskurðar, og þeir minnispunktar eru dagsettir 26. nóv. 1980, einmitt á þeim tíma sem þessi atriði voru til meðferðar. Ég veit ekki hvort ástæða er til að ég reki mikið úr þessum minnispunktum, en til þess að gefa hugmyndir um það get ég sagt að fyrsta spurningin er það, hverjum á að senda greiðslur. Eru það bændur eða allir búvöruframleiðendur. Ef það á aðeins að senda aðeins bændum, hverjir eru það þá sem eru bændur? Eru það þeir, sem hafa lögbýli til umráða, eða allir sem lifa að hluta eða að öllu leyti af landbúnaði? Ef aðeins er haldið sér við lögbýli er rétt að vekja á því athygli, að allar jarðir eru taldar lögbýli og auk þeirra ýmis smábýli og iðnaðarbýli þar sem þeir, sem þar búa, hafa tekjur a. m. k. að mestu leyti af öðru en venjulegri búvöruframleiðslu. Þar eru t. d. menn eins og iðnaðarmenn, prestar, kennarar, bílstjórar o. s. frv., sem hafa tekjur af öðru en búskap. Þarf að skilgreina hugtakið bóndi til þess að fá úr því skorið, hverjir eiga að taka við greiðslu og hverjir ekki. Enn fremur koma til álita félagsbú og oft þeir sem stunda félagsbúskap t. a. m. feðgar, jafnvel þar sem yngri bóndinn er námsmaður o. s. frv. Þar koma allra handa tilvik. Eiga þeir að fá jafnmikla greiðslu og tveir bændur sem búa á tveim jörðum, eða hvaða skil á að gera í þeim efnum. Það má segja að nokkrir menn telji sig bændur þó að þeir hafi ekki í raun og veru lögbýli til umráða. Það má enn geta þess, að framleiðendur búvöru, eins og þegar hefur komið fram, eru vafalaust mun fleiri en þeir bændur, sennilega þrisvar til fjórum sinnum fleiri en bændur á Íslandi. Þá er einnig eftir að koma upp álitamál við hvað á að miða þegar greiðsla er innt af hendi. Eiga allir að fá jafna greiðslu án tillits til bústofns eða framleiðslumagns, og ef miða á við þessi tvö atriði, hvort þeirra á þá að miða við? Framleiðslumagn á hverja búeiningu er ákaflega misjafnt. Það veltur auðvitað á ýmsum atriðum, bæði landsgæðum, afurðasemi, mjólkurmagni o. s. frv. Það eru dæmi talin um það að vetrarfóðruð kind skilar 7 kg af kjöti á meðan á einhverju öðru búi skilar hún 40 kg af kjöti. Eiga þessir bændur að fá jafnt fyrir bústofn eða eiga þeir að fá greiðslu til samræmis við afurðamagn? Enn þarf að taka tillit til veikinda og vanhalda og slysa eða óhappa o. s. frv. Mjög mörg álitaefni, sem þarf að skera úr, er hægt að rekja, önnur en þau sem hafa komið hér fram, og þau eru rakin miklu nákvæmar í þessari grg. formanns Stéttarsambands bænda. En þessi álitaefni eru svo mörg að enn hefur ekki verið úr því skorið á hvern máta þetta yrði framkvæmt. Ég hef beðið Stéttarsamband bænda að athuga þessi mál áfram, og ég vil sannarlega leggja lið mitt til þess að það verði reynt að komast að niðurstöðu um það hvort ekki finnst hagkvæm framkvæmdaleið í þessum efnum. Þó ekki væri annað en orlofið, sem greitt væri til bændanna beint, þá teldi ég það a. m. k. mikils virði. Aðrir þættir, sem snerta beint búreksturinn að öðru leyti, eru meira álitamál. Þó væri það auðvitað kostur ef unnt væri með jafngóðum árangri að lækka vöruverð með niðurgreiðslum á frumstigi, sem því miður horfir ekki vel um. Ég tel að með þessu hafi ég í rauninni veitt eins fullnægjandi svör við fsp. hv. þm. Eyjólfs Konráðs og mér er unnt að þessu sinni. Ég vil aðeins bæta því við um þau atriði, sem hv. þm. réttilega vitnaði til í reglugerð við framleiðsluráðslögin, svo og lagagreinarnar sjálfar og þær greinar sem eru í því frv. sem hér liggur fyrir hv. Ed., að þar er um heimildarákvæði að ræða. Þar er um að ræða eina af þeim leiðum sem Stéttarsamband bænda og Framleiðsluráð hafa fram til þessa haft í hendi sér að velja um með staðfestingu landbrh., og þess vegna hefur það verið í þeirra höndum. Ég vænti þess, að ef það er vilji þeirra aðila að fara þessar leiðir, þá reki það enn þá meira á eftir því að þessi mál verði nákvæmlega könnuð. Það var eitt atriði sem hv. þm. minntist á í lok sinnar ræðu. Það var um stofnlánadeildargjaldið sem lagt er á búvöruframleiðsluna. Ég tel að hér sé um mál að ræða sem þurfi athugunar við, það sé e. t. v. kominn tími til að kanna hvort ráðlegt sé að skerða tekjustofna Stofnlánadeildar landbúnaðarins á þennan máta. Það er rétt að vekja á því athygli, að ríkissjóður leggur fram fé á móti, enda þótt hlutdeild ríkissjóðs í tekjustofnum stofnlánadeildarinnar eins og annarra stofnlánasjóða í landinu hafi verið skert með lögum bæði á þessu þingi og á undanförnum árum. Eigi að síður tel ég að á þessu þurfi að fara fram athugun. En ég vil ekki slá neinu föstu um þessi mál án þess að mjög gaumgæfileg athugun fari fram. Ef hv. þm. hefur í hyggju að flytja frv. er það vitaskuld hans mál. En ég held að það væri ráðlegt að athuga þetta mál nokkuð gaumgæfilega, fyrst og fremst með tilliti til hagsmuna landbúnaðarins í heild, og í þeim orðum felast auðvitað hagsmunir einstakra bænda og hagsmunir þessa stofnlánasjóðs landbúnaðarins. Ég tel að ég hafi svarað ræðu hv. þm. og ekki sé ástæða til að fjalla um hana frekar. Hv. þm. Egill Jónsson, hv. 11. landsk., flutti hér ræðu í síðustu viku og ég held það sé ekki ástæða fyrir mig að fjalla um þá ræðu í löngu máli. Hann gerði grein fyrir andstöðu sinni við frv.

Andstöðu Sjálfstfl.

Andstöðu Sjálfstfl. tekur nú hv. þm. fram í. En hann sagði að afstaða Sjálfstfl. til þessa máls hefði ekki breyst á síðustu tveimur árum. Hann taldi skattheimtu eða fóðurbætisgjald vera hættulegt fyrir landbúnaðinn og frv., sem hér er leitað staðfestingar á, skaðlegt, í því fælist þvingun á starf bóndans o. s. frv. Margt fleira sagði í þeirri ræðu sem ekki er ástæða til að rekja. Ég vil nú aðeins segja það, að hér er verið að leita staðfestingar Alþingis á því að hafa heimild til þess að leggja á kjarnfóðurgjald. Lagasetning er eitt, framkvæmd setur verið annað þegar um heimildarlög er að ræða. Ég tel að það sé mikil nauðsyn að hafa heimild til þess að leggja kjarnfóðurgjald á. Ég tel að það hafi sýnt sig að beiting kjarnfóðurgjalds hafi reynst áhrifarík, fljótvirk og tiltölulega greið leið til áhrifa á framleiðslumagn, a. m. k. framleiðslu mjólkur. Þetta tel ég að hafi sannast. Ég skal ekkert um það segja, hver framvindan verður í framkvæmd. Hv. þm. hann vitnaði mjög til þess, að það hefði verið harður vetur, það væri enn þá kalt þó komnir væru vordagar og menn vissu ekki hvort kal yrði í túnum, og undir það tek ég. Ég skal ekkert um það segja hvernig um það fer. Hitt er víst, að enn þá njóta menn uppskeru sumarsins í fyrra, og ákvarðanir um framkvæmd og beitingu þessara heimilda, ef áfram verða í lögum, hljóta vitaskuld að velta m. a. á því, hver verður þróun framleiðslu, hvaða uppskera fæst af túnum bænda og hvaða aðrar ástæður ráða í þjóðfélaginu og fyrir landbúnaðinn. Þess vegna eru þessi lagaákvæði í heimildarformi og þeim er hægt að beita af sveigjanleika eftir því sem ástæður eru til, bæði framleiðslu- og markaðsástæður og eins veðurfarslegar eða náttúrufarslegar ástæður, er alveg nauðsynlegt að slíkt sé ekki alveg rígskorðað og fast í lögum. Ég teldi það hins vegar mikið slys ef hv. Alþingi vildi ekki fallast á að þessi heimild væri í lögunum. Varðandi þann þáttinn í máli hv. 11 landsk., að engin breyting hefði orðið á þessari afstöðu Sjálfstfl. á síðustu tveimur árum, þá virðist, miðað við hans mál, að það hafi þurft miklu skemmri tíma en tvö ár til þess að breyting yrði á. Á þessu Alþingi er flutt á þskj. 111 till. til þál. um stefnumörkun í landbúnaði. Þar er hv. 11. landsk. fyrsti flm. Þegar kemur að útfærslu þessarar till. segir, með leyfi hæstv. forseta, eftir að rakin eru meginmarkmið till. sem ég ætla ekki að ræða hér: „Gerðar verði markvissar ráðstafanir til að koma á jafnvægi í framleiðslu og sölu búvara. Samtök bænda fái víðtækar heimildir til að stjórna framleiðslu landbúnaðarvara í samræmi við þarfir markaðarins á hverjum tíma. Í þessu sambandi er lögð áhersla á: a) Heimilt verið að leggja gjald á allt innflutt kjarnfóður, er að upphæð verði svipað og nemur útflutningsbótum á kjarnfóður hjá viðskiptalöndum okkar. b) Á meðan það ástand varir í landbúnaðinum, að heimildir til útflutningsbóta nægja ekki til að verðbæta útfluttar búvörur, verði heimilt að leggja á sérstakt gjald á hámarksnotkun kjarnfóðurs, er miðist við framleiðslu og bústofn.“ Ég tel ekki ástæðu til þess að rekja fleira úr þessari þáltill., sem hv. 11. landsk. er fyrsti flm. að, til þess að sýna fram á að það er miklu styttri tími en tvö ár sem það hefur tekið að ná fram breytingu á afstöðu Sjálfstfl., sem hv. 11. landsk. kallar, í þessu máli. Ég held að það hafi tekið miklu skemmri tíma ef marka má þessi orð hans. Ég held þess vegna að réttara og sæmra væri fyrir hv. 11. landsk. að standa með þeirri heimild sem það lagafrv., sem hér liggur fyrir, ber með sér, þannig að greinin verði lögfest, og standa þar með við fyrri afstöðu sína sem skjalfest er á þessu tiltekna þskj. Ég skal ekki fara mörgum orðum um horfur í framleiðslumálum eða þróun framleiðslumála, hvorki hvað framleiðslumálin hafa þróast á liðnum tíma né hvaða horfur eru í þeim efnum. Það var af illri nauðsyn sem grípa varð til ráðstafana til þess að hafa áhrif á framleiðsluþróun. Það var auðvitað léttara verk að segja við bændur: Haldið áfram að framleiða, stækkið búin, framleiðið meira. - Þær aðstæður voru hins vegar ekki í markaðsmálum að þetta væri hægt. Það varð að taka á þessum málum af ábyrgð, það var ekki hægt að komast undan því. Þess vegna var farið í þessar ráðstafanir. Þess vegna voru ákvæðin lögfest við framleiðsluráðslögin 1979 og þess vegna voru sett brbl. 23. júní 1980. Víst var erfitt eða mikið kuldaár 1979, því skal ekki gleymt. En af þessum sökum hefur sá árangur orðið, að á síðasta ári stóð nærri í járnum að mjólkurframleiðsla og innanlandsneysla mjólkur og mjólkurvara fylgdist að. Þar munaði aðeins 1.2%. Og þar með tel ég að árangur hafi verið nægur orðinn. Þess vegna vil ég segja það sem ég hef sagt í annan tíma, að þessu skeiði - samdráttarskeiði - á að vera lokið. Við þurfum að halda mjólkurframleiðslunni sem næst því horfi, sem innlendi markaðurinn hefur þörf fyrir, og búa þar kannske aðeins vel en vart. Og úr því að þessi samdráttur hefur verið nauðsynlegur verðum við að taka á okkur að halda framleiðslu sauðfjárafurða í svipuðu horfi og nú er og verið hefur, þannig að við flytjum eitthvað út til annarra landa og kostum til þess af almannafé að halda því verði uppi með þeim takmörkunum sem nú eru í lögum. Ég skal ekki fara út í þetta lengra. Það hefur hins vegar gerst að á fyrstu mánuðum þessa árs hefur orðið enn samdráttur í mjólkurframleiðslu. Það liggur þó ekkert fyrir um það, hvernig það framleiðslumagn muni verða þegar árið er liðið. Í síðasta mánuði, aprílmánuði, var mjólkurframleiðslan u. þ. b. 3% minni en í sama mánuði í fyrra. Og það er skoðun þeirra, sem best til þekkja og hér hafa verið send gögn um frá Framleiðsluráði landbúnaðarins, að það sé ekkert sem bendi til þess í framleiðslumálum mjólkur að skortur verði á þeim vörum á þessu ári. Það er reyndar svo, að kúastofninn var sem næst í sama horfi sem settur var á s. l. haust og haustið 1979. Herra forseti. Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um þetta mál. Ég vil aðeins ítreka það, að ég tel mjög miklu skipta að mál þetta nái afgreiðslu og að þær heimildir, sem frv. gerir ráð fyrir, verði lögfestar.



Herra forseti. Ég get tekið undir ýmislegt af því, sem hæstv. ráðh. hefur hér sagt, og þakka honum fyrir að hann hefur varið verulegum tíma til þess að fjalla um fsp. mínar og svara þeim, þó að ég sé ekki ásáttur um allt sem hann sagði, það verður að gera athugasemdir við sumt. Þar er þá fyrst til að taka, að í bréfi eða öllu heldur álitsgerð nefndar, sem fjallaði um afurða- og rekstrarlánin, í niðurlagi hennar, er orðalagið eitthvað á þann veg, að nefndin telji ekki ástæðu til að gera tillögur um breytt fyrirkomulag. Mig minnir að orðalagið sé á þann veg. Nefndin var auðvitað ekki spurð að því, hvort hún teldi ástæðu til að gera breytingar. Hún var beðin um að gera till. um breytingar af því að Alþingi var búið að fyrirskipa breytingar. Það kemur í raun og veru engum manni við hvaða ástæðu hún sér til einhvers, hún á að framkvæma. Hún átti að hjálpa ráðh. til að framkvæma vilja Alþingis og snýr sig gjörsamlega út úr því. Með náttúrlega fádæma orðalagi, að hún sjái ekki ástæðu til þess. Hún er beðin um að gera till. um breytingar og enginn biður hana að segja hvaða ástæðu hún sjái. Fyrirskipunin var ótvíræð frá Alþingi. Nefndin hefur þar að auki í hendi bréf Seðlabankans. Að vísu vitnar hún til þess, en hún átti auðvitað að benda á miklu fleiri leiðir til breytinga. Breytingin var fyrirskipun Alþingis og undan því verður ekki skotist að breyta þessu á þann veg að bændurnir fái peningana um leið og lán eru veitt. Orðalagið „um leið“ - það var hnitmiðað, það er kannske ekki sama daginn, en í útgerðinni t. d. er hálfur mánuður sem má dragast að reikna út og koma peningum til útgerðarinnar frá fiskvinnslufyrirtækjunum. Það gæti verið eitthvað svipað form. Það er alveg augljóst mál að það er ekki nokkurn skapaðan hlut meiri fyrirhöfn að senda útreikninga á innlagi bænda inn í banka og færa það þar inn í þeirra viðskiptareikninga heldur en það er hjá afurðasölufyrirtækinu að færa það inn í viðskiptareikning, nákvæmlega sama vinnan, nema hvað bankinn hefur greinilega hæfara fólk og betri tæki og getu: þess vegna gert þetta auðveldlegar. Það er búið að vera með útúrsnúninga í þessu máli alla tíð af því að sterkir aðilar vilja halda þessum fjármunum hjá sér og ætla að reyna að kenna einhverjum tækniástæðum um, og þess vegna er allt rakaleysa sem fram kemur í þessu efni hvernig sem að er farið. Og það er ekki bara rakaleysa, heldur algjör fásinna að það sé eitthvað verra að ráða við tryggingar í þessu efni, að það séu ekki tryggingar fyrir afurðalánunum. Það er hvorki meira né minna en það, að ég held ég geti fullyrt og það sé samdóma álit margra lögfræðinga, sem hjálpuðu mér fyrir tveim, þremur árum að fara ofan í þessi mál, að bankarnir hafi ekki veð í einu einasta kílói af kjöti. Það er engin lagastoð fyrir því, að afurðasölufélögin geti tekið slík sameiginleg veð, og það geta engir nema bændur veðsett fé á fjalli sameiginlega. Það getur ekkert af þessum félögum. Ef eitthvert afurðasölufyrirtækið fer á hausinn tapar bankinn fénu. Þar að auki er margyfirlýst að allar þessar afurðir séu í umboðssölu og það er farið með þær sem slíkar. Það er reiknað eftir á. Ég get náttúrlega ekki kallað það glæp vegna þess að menn gera þetta í fásinnu, en ef þeir gerðu þetta vísvitandi: að veðsetja eignir allt annarra manna sem engin lagastoð er náttúrlega til fyrir, þá væri þetta saknæmt. Ég held að þetta sé svona einfalt, það sé allt saman ólöglegt, sem gert er í dag og gert betur verið undanfarna áratugi, og geti ekki heldur helgast af hefð. En það væri algjörlega löglegt og fullkomlega eðlilegt að bændurnir t. d. gæfu afurðasölufélögunum skriflega heimild til þess að veðsetja sínar eignir, en þetta eru þeirra eignir, en ekki afurðasölufélaganna. Um þetta er nú búið að rífast svo lengi og oft að við skulum ekki fara að gera stórmál úr því núna. En þá er það þetta, sem fram kemur í bréfi Árna Jónassonar og Stéttarsambandsins og hefur komið fram í útreikningum sem hæstv. ráðh. hefur látið gera varðandi það að greiða niður áburðinn t. d., að ég veit að það er rétt að þetta nýtist lakar, eins og það er orðað. En það er bara venjuleg skynsemi hvers manns að sjá að þetta nýtist lakar vegna reikningsaðferðanna, vegna þess að það er verið að falsa vísitöluna. Það sér hver einasti heilvita maður að auðvitað getur bóndinn framleitt vöruna ódýrar, ef hann fær vaxtalausa peninga eða peninga á mjög lágum vöxtum strax, heldur en ef hann þarf að bíða eftir þeim mánuðum eða misserum saman. Varan er ódýrari. Þess vegna er það auðvitað ekkert annað en einhver leiðrétting á grundvellinum, einhver leiðrétting á útreikningsaðferðum sem þarf til að koma til þess að hagur bæði bænda og neytenda verði betri. En það er svona með þessa kerfiskarla, að þeir eru kolfastir í einhverjum gömlum aðferðum og svo náttúrlega tilhneiging - ekki bara þessar ríkisstj., heldur allra ríkisstj. - að reyna að falsa vísitöluna með því að ráðast á einhvern lið sem er ódýrast að greiða niður, eins og hæstv. ráðh. sagði: sem „nýtist lakar“ eða nýtist betur. Þetta er auðvitað ekkert annað en vilji. „Vilji er allt sem þarf.“ En það er enginn vilji til að gera nokkurn skapaðan hlut í málinu. Þá er það spurningin um framkvæmdaerfiðleika varðandi beinu greiðslurnar í niðurgreiðslu- og uppbótakerfinu. Ég sé ekki að það séu nokkrir framkvæmdaerfiðleikar þar í námunda við það sem er með kvótakerfinu. Allt það, sem hæstv. ráðh. nefndi um það, hverjir ættu að fá þetta, hvort allir ættu að fá jafna greiðslu o. s. frv., o. s. frv., hvort það ætti að taka tillit til vanhalda, slysa og óhappa og það allt saman, það er allt það sem verið er að gera núna með kvótakerfinu. En svo eru þar margfaldir aðrir erfiðleikar og flækjur og það býður heim svindli eins og hæstv. ráðh. raunar gat um. En hitt er ekki rétt, sem hann sagði orðrétt, að það hefði enn ekki verið úr því skorið, á hvern hátt þetta yrði framkvæmt. Það er skorið úr því í reglugerðinni frá 1979 alveg nákvæmlega. Hæstv. þáv. landbrh., Steingrímur Hermannsson, skar úr þessu með eftirfarandi orðum sem ég las upp áðan. Ég er ekki að segja að niðurstaða hans sé nákvæmlega sú rétta. Það er sjálfsagt hægt að gera þetta einhvern veginn öðruvísi. En þar er úr því skorið. Og meðan það stendur í reglugerðinni á að framfylgja því. En þar segir, b-liðurinn, með leyfi forseta: „Að greiða með samþykki ríkisstj. hluta af niðurgreiðslum til framleiðenda í samræmi við framleiðslumagn að ákveðnu marki, en síðan stiglækkandi eftir því sem framleiðslan vex.“ Og síðan er nákvæmlega sagt hvernig eigi að gera það, skorið úr öllu þessu sem hæstv. ráðh. var að benda á sem annmarka og þyrfti að taka afstöðu til, en ekki væri búið að taka afstöðu til. Þar segir: „Full greiðsla skal ná til 400 ærgildisafurða“ - þar er skorið úr því - „eins og þær voru viðmiðunarárin, sbr, a-lið, samkv. landsmeðaltali, en greiðslan lækkar um 5% fyrir umframafurðamagn á hverju 100 ærgilda bili, þó aldrei meir en 25%“. Það er skorið úr þessu öllu saman alveg nákvæmlega. Það getur ekkert farið á milli mála hvernig þetta á að framkvæma. Og síðan heldur áfram. „Hæsta skerðing kemur á framleiðslu þeirra framleiðenda er ekki búa á lögbýlum“ - það er skorið úr því líka, það þarf engar vangaveltur lengur um það - „þeirra framleiðenda er ekki búa á lögbýlum nema þeir hafi meiri hluta tekna sinna af búvöruframleiðslu.“ Það er skorið úr þessu líka, sem hæstv. ráðh. sagði áðan að hefði ekki verið skorið úr. Auðvitað er þetta ekki endanlegur úrskurður um aldur og ævi. En á meðan það er í reglugerðinni er búið að skera úr því. Um greiðslur til félagsbúa, það er líka sagt hér hvernig á að ganga frá þeim: „Um greiðslur til félagsbúa fer samkvæmt 7. mgr. a-liðar og þessum ákvæðum, eftir því sem við á“ o. s. frv. Steingrímur Hermannsson skar úr þessu öllu saman. Það getur vel verið að hæstv. núv. landbrh. sé ekki sammála um að þetta sé eðlilegasta og heppilegasta framkvæmdin. Þá á hann að breyta reglugerðarákvæðinu ef hann vill framkvæma þetta. Hann hefur til þess fullt vald. Málið er allt saman miklu einfaldara, ef menn vilja framkvæma það, þá er það allt saman einfaldara en í veðri er látið vaka. Ég ætla ekki að orðlengja meira um þetta. Ég er hæstv. ráðh. mjög þakklátur fyrir það, að ég heyri að hann er að láta vinna í þessum málum, og ég treysti því, að bæði að því er afurða- og rekstrarlánin varðar og eins beinu greiðslurnar muni hann beita sér fyrir því, að lengri dráttur verði ekki á því, að farið verði inn á þær brautir sem Alþingi hefur falið framkvæmdavaldinu fyrir raunar tveim árum. Að því er varðar 1% stofnlánadeildarframlag bænda, greiðslu bænda, þá, eins og ég sagði áðan, er ég að hugleiða að flytja um þetta frv. Ég geri ekki ráð fyrir að það fengi neina afgreiðslu á þessu þingi, og ég get tekið undir það með hæstv. ráðh., að það er eðlilegt að skoða þetta mál nokkru nánar. Ég læt því kannske nægja hér að varpa þessari hugmynd fram í trausti þess, að réttir aðilar hugleiði það, og það er þá tími til þess seinna að gera þessar breytingar.



Herra forseti. Það var á vissan hátt nokkuð athyglisverð ræða sem hæstv. landbrh. flutti áðan. Innihald ræðunnar fól í sér mikla viðurkenningu á þeim röksemdum sem ég flutti fyrr í þessari umr. gegn þessari lagagerð og gegn þeirri stefnu sem nú er í landbúnaði á marga vegu og er - rétt eftir mér haft hjá hæstv. ráðh. – á vissan hátt þvingunarstefna. Það er þess vegna ekki neitt að undra þótt það sé hálfgerður luntur í ráðh. þegar hann verður þess var, að hér er ekki létt að bera á móti. Ég ræddi efnislega um marga þætti í búvöruframleiðslunni og þróun hennar, og ráðh. sá enga ástæðu til þess að gera þar nokkra einustu aths. við. Þetta tel ég vera mjög mikilvægt. Varðandi eitt atriði sem ekki snerti sérstaklega það efni sem ég fjallaði um, en hins vegar umr. hafa hér fallið um, þ. e. niðurgreiðslur á búvörum eða rekstrarkostnaði búvara á frumstigi, þá vil ég aðeins láta það koma fram, að ég hef athugað eina þessa skýrslu, aðrar ekki. Það er skýrsla Björns Stefánssonar hagfræðings. Í þeirri skýrslu skýrir hann hver sé ástæðan fyrir því, að fjármagnið nýtist verr með því að greiða niður á frumstigi heldur en á sölustigi. Og ástæðan er m. a. sú, og reyndar trúlega einungis sú, að þegar greitt er niður á frumstigi, t. d. áburður, þá hafa útreikningar miðast við að greiða niður allan áburð, en ekki einvörðungu þann áburð, sem er í verðlagsgrundvellinum. Undir það kemur m. a. sá áburður sem notaður er til landgræðslu, til graskögglaframleiðslu og annarra slíkra nota. En til viðbótar við þetta hafa a. m. k. ýmsir menn, sem þekkingu hafa á landbúnaði, ekki talið að allt áburðarverðið kæmi inn í verðlagsgrundvöllinn. Því er að sjálfsögðu rétt það sem hv. 5. landsk. tilgreinir hér, að á ákveðinn hátt er um vísitöluleik að ræða. En ekki meira um það. Hæstv. landbrh. sagði að með brbl. hefði einungis verið leitað heimilda. Ég verð að minna hæstv. ráðh. á að það voru heimildir fyrir í lögum, heimildir til þess að leggja á kjarnfóðurgjald. Það, sem hér var breytt, var að það voru teknar upp heimildir til þess að leggja kjarnfóðurgjald á allt kjarnfóður, en voru ekki fyrir hendi áður, það var tilskilið magn sem átti að vera undanþegið kjarnfóðurgjaldi. Og eins var heimildin hækkuð úr 100% í 200%. Nú er í lögum heimild til þess að leggja 100% gjald á kjarnfóður ef bændasamtökin vilja nýta sér það. Það var hálfgerður undansláttartónn í ræðu hæstv. ráðh. þegar hann fór að fjalla um ummæli mín þar sem ég talaði um veðráttu, um harðan vetur og um kalt vor núna, einmitt það tímabil þegar bændur á Íslandi þurfa hvað mest á kjarnfóðri að halda. Og ráðh. komst svo að orði, að enn nytu bændurnir í þessu landi góðrar uppskeru frá s. l. sumri. Það var líka athyglisvert, að ráðh. sagði að nú þyrfti ekki lengur að stjórna framleiðslunni, hún væri komin í rétt horf, það þyrfti ekki að halda henni niðri með einhverjum sérstökum þvingunum. Og það er ekki heldur gert. Núna er álagt kjarnfóðurgjald um 33%, og það hefur farið fram athugun á því, hvaða áhrif tiltekin hækkun á kjarnfóðurverði hefði á framlegð í landbúnaði. Ég er hér með skýrslu sem var gerð af starfshópi sem sæti áttu í okkar færustu menn í þessum efnum, og niðurstaða þessarar nefndar var sú, að við 50% hækkun á kjarnfóðri mundi þó ekki draga úr framlegð í landbúnaði nema um 13–18%. Að sjálfsögðu snertir þetta bændur með misjöfnum hætti, en samt sem áður liggur í augum uppi að í því felst hagur að framleiða landbúnaðarvörur með tiltölulega lágu kjarnfóðursgjaldi. Þess vegna er mér enn verr við þetta heldur en ella væri, m. a. vegna þess að þó að kjarnfóðurgjald af þessari stærð hafi e. t. v. einhvern samdrátt í för með sér í fyrstu, þá aðlagast þetta landbúnaðinum og hefur ekki áhrif á notkun kjarnfóðursins nema að litlu leyti. En það er eitt sem ég hef ákaflega mikið við að athuga í sambandi við ýmsa þætti landbúnaðarmálanna á þessu ári, og ég kannast reyndar ekki við það, af því ég þekki vel til starfsmanna bændasamtakanna, að menn geti ekki metið sams konar aðstæður og voru fyrir einu ári þegar ekki var klaki í jörð í nokkru túni eða nokkrum akri bændanna á þessu landi. Og þegar svo kom að því að íslensk uppskera kom á markað mánuði fyrr en venjulegt er, þá var allt saman fullt af erlendum kartöflum. Og hver var ástæðan fyrir þessu? Ástæðan var sú, að það voru fyrirmæli frá ríkisstj. um að það skyldu vera til nægar erlendar kartöflur á lágu verði meðan verðkönnun færi fram tíu fyrstu daga ágústmánaðar. Skyldi það ekki geta þá verið eitthvað af sama toga þegar menn geta ekki almennilega skilið það nú eða tileinkað sér að við höfum verið að kveðja einn erfiðasta vetur á þessari öld og enn þá er ekki farið að vora að nokkrum mun þótt hásauðburður sé? Og það hélt ég að hæstv. ráðh. vissi vel, einn hæfasti sauðfjárræktarmaður á þessu landi, hvað það gildir að taka á móti lambfé við þessar aðstæður. Það er m. a. af þessari tregðu, sem ég óttast að sé með einum eða öðrum hætti þvinguð upp á bændurna í þessu landi, sem ég er á móti þessum háa kjarnfóðurskatti. Það væri að sjálfsögðu hægt að tala miklu meira um þessi mál. En það er kannske vert að rifja það aðeins upp, að nú talar ráðh. um að mjólkurframleiðslan megi ekki minnka. Á aðalfundi Osta- og smjörsölunnar komu fram miklar áhyggjur um að það yrði ekki næg framleiðsla til þess að vinna úr þann ost sem við höfum þó aðstöðu til þess að selja með nokkuð eðlilegu verði á erlendan markað. Vegna hvers er þá verið að þvinga þetta áfram niður - eða er einhver önnur meining? Hæstv. ráðh. vék sérstaklega að tillögugerð okkar sjálfstæðismanna í sambandi við stefnumótun í landbúnaði. Ég get verið honum þakklátur fyrir að hafa lesið þar rétt. En ég verð samt að fara aðeins yfir þetta, rétt til þess að hæstv. ráðh. skilji betur hvað hér er átt við. Hann hefur nú lýst yfir að hann sé höfundur að þessari till. og þar af leiðandi kannske túlkar hann þetta út frá sínu sjónarmiði. En það vill nú svo vel til að það eru í grg. skýringar á till. þannig að hér fer ekkert á milli mála. Þar segir svo í a-lið, með leyfi forseta: „Heimilt verði að leggja gjald á allt innflutt kjarnfóður, er að upphæð verði svipað og nemur útflutningsbótum á kjarnfóðri frá viðskiptalöndum okkar.“ Það er alveg hárrétt að þetta stendur hér. En útflutningsuppbætur á það kjarnfóður, sem við kaupum inn til landsins, eru alls ekki 33%. Þær hafa farið stöðugt lækkandi frá því í des. s. l. og eru, að því er mér hefur verið tjáð, nánast engar um þessar mundir. Það ætti ekki að þurfa að valda nokkrum einasta misskilningi, eins og ég er reyndar búinn að sýna, sýndi fram á í fyrri hluta þessarar umr., að hér er einvörðungu verið að tala um varnaraðgerð gegn því, að erlent kjarnfóður, erlent vinnuafl verði flutt inn til landsins í samkeppni við okkar fóðurframleiðslu. Hér er ekki verið að tala um stjórnunaraðgerð í sambandi við búvöruframleiðslu í þessu landi. Það er stóra málið. Þetta fjallar um allt annan þátt en stjórnunarþáttinn. Það er aftur b-liðurinn sem fjallar um hann, og þar er lögð á það áhersla, að það verði heimilt að leggja hátt kjarnfóðurgjald á toppinn af kjarnfóðurnotkuninni. En hér kemur líka meira til og þá m. a. það hvernig þessu kjarnfóðurgjaldi er varið. Það er einmitt einn þáttur í þessari lagagerð og framkvæmd hennar sem hefur snert ákveðinn hluta af bændunum í þessu landi mjög illa og þá m. a. þá bændur sem hafa haft aukabúgreinar, svo sem svín og hænsni, til stuðnings sér í hinum hefðbundna búskap. Og mér hefur verið tjáð að einmitt þessir framleiðendur hafi horfið sem framleiðendur. Þetta verður að sjálfsögðu eitt af því sem landbn. Ed. verður að kanna. Það er óhjákvæmilegt að það verði leitast við að upplýsa hvaða áhrif þessi lagagerð og framkvæmd hennar hefur haft á hag bændanna í þessu landi. En svo ég skýri þetta með tilvitnun í grg. með þál., með leyfi hæstv. forseta, þá er þar að finna eftirfarandi: „Sé lítið á skiptingu kjarnfóðurs eftir búgreinum má ætla að nálega helmingur þess fari til nautgriparæktar, ca. 1/5 fari til sauðfjárræktar og ca. 30% til annarra búgreina. Augljóst er að kjarnfóðurgjald kemur þannig misjafnlega niður á hinar einstöku búgreinar sem óhjákvæmilega hlýtur að leiða til andstöðu við það innan bændastéttarinnar.“ Og enn fremur segir: „Þá ber líka að athuga hvernig tekjum af kjarnfóðurgjaldi yrði varið. Sé það ekki talið til kostnaðar við búreksturinn er það orðin bein skattlagning á bændurna í landinu. Þess vegna er lögð á það áhersla, að það fjármagn, sem fæst vegna kjarnfóðurgjalds, verði hagnýtt þannig að leiði til frekari framleiðni í búrekstri, hagkvæmni við innlenda fóðurframleiðslu svo og til þróunarverkefna, allt eftir eðli og möguleikum hverrar búgreinar.“ Nú er það alveg ljóst, að kjarnfóðurgjaldinu hefur alls ekki verið skipt eða skilað með þessum hætti. Kjarnfóðurgjaldið hefur að mestu farið á einn og sama stað. Það hefur ekki farið til niðurgreiðslu á áburði eða annarra slíkra þarfa, sem hefði þó verið langsamlega sanngjarnast. Það hefur farið fyrst og fremst inn í mjólkurverðið. Þessi skattheimta hefur þannig verið notuð sem leið til að færa fjármagn á milli bændanna í þessu landi og á vissan hátt verið notuð sem ákveðin verðjöfnunarleið. Þetta skekkir að sjálfsögðu allan grundvöll á milli hinna einstöku búgreina og er í andstöðu við skoðanir mjög stórs hluta af bændum í þessu landi. Ég vænti þess, að mér hafi nú tekist að leiðrétta þann misskilning sem gætti í máli hæstv. landbrh. Það, sem ég tilgreindi sérstaklega við fyrri hluta umr., stendur enn þá óhaggað. Það verður líka væntanlega hægt að tala nánar um þessi mál í þessari virðulegu deild því að auðvitað er málið alveg óunnið. Það kemur óunnið frá landbn. Nd. Alþingis nema að því er varðar sérstaklega heimildir til að leggja á slíkan skatt. Sá skattur er skýrður þar, en að öðru leyti sé ég ekki að sá aðili, sá meiri hluti sem leiddi málið þar, hafi lagt mikið á sig til að brjóta þetta mál til mergjar. Menn verða að gera sér það ljóst, að það hlýtur að vera nokkrum erfiðleikum háð fyrir okkur í landbn. Ed. og þessa deild að gera það á einni viku sem landbn. Nd. og reyndar Nd. tókst ekki að fá niðurstöðu um á 146 dögum.



Herra forseti. Hv. 11. landsk. taldi mjög mikilvægt að ég hefði ekki gert aths. eða hrakið mörg atriði í máli hans.

Ég taldi það ekki mjög mikilvægt.

En ég skrifaði nákvæmlega eftir hv. þm. „mjög mikilvægt“. Ég sá ekki ástæðu til þess að fjalla um ræðu hans ítarlega, hún var ekki þess efnis. Ég tók aðeins til greina höfuðatriði hennar og sýndi fram á tvískinnung í máli hv. þm. Enn kom fram sami tvískinnungur sem ég ætla ekki að fara að elta ólar við.



Herra forseti. Hæstv. landbrh. sá ekki ástæðu til þess að rekja málsatvik nánar. Ég fagna því. Það stendur einhvers staðar að batnandi manni sé best að lifa, og nú er hæstv. ráðh. væntanlega búinn að tileinka sér þann texta sem ég hef hér flutt.



Herra forseti. Ég leyfi mér í fjarveru hæstv. fjmrh. að mæla fyrir frv. til l. um sérstakt tímabundið innflutningsgjald á sælgæti og kex. Frv. þetta er komið frá Nd. og það er flutt til staðfestingar á brbl. sem sett voru hinn 5. sept. 1980 um slíkt gjald eftir að það hafði verið kynnt fríverslunarsamtökum sem við eigum aðild að. Það var lagt á samkvæmt sérstakri heimild í 20. gr. EFTA-samningsins um tímabundnar aðgerðir til að skjóta skildi fyrir iðngreinar sem standa frammi fyrir verulegum erfiðleikum. Var á það fallist að þetta gjald yrði lagt á til 18 mánaða, og er gert ráð fyrir að það haldist, eins og greinir í frv., til 1. mars 1982. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar, en legg til að að lokinni umr. hér í hv. deild verði málinu vísað til fjh.- og viðskn. hv. deildar.



Herra forseti. Landbn. Ed. hefur fjallað um 213. mál og hefur m, a. leitað umsagna frá Búnaðarfélagi Íslands, yfirdýralækni og og Dýralæknafélagi Íslands og hafa þessir aðilar allir lagt til að málið yrði samþykkt. Það kom hins vegar fram í umræðum við yfirdýralækni að það væri mikil þörf á að gera breytingar á Laugarásumdæmi þannig að Hrunamannahreppur og Gnúpverjahreppur í Árnessýslu yrðu gerðir að sérstöku dýralæknaumdæmi, og varð n. sammála um að breyta frv. með tilliti til þess. Þannig breytt leggur n. samhljóða til að það verði samþykkt.