Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Fyrir liggur frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, sem lagt var fram á Alþingi í síðustu viku. Það fjallar um aðgerðir til að reyna að bjarga landvinnslu og strandveiðiflota. Ég hef gert ítrekaðar tilraunir til að fá þetta mál tekið á dagskrá en forseti hefur ekki fallist á að svo verði gert. Ég tel hins vegar nauðsynlegt að málið komi til umræðu og afgreiðslu á Alþingi. Þetta er eina tillagan sem fyrir Alþingi liggur til þess að leysa vanda þessa flota. Því leyfi ég mér að flytja svofellda dagskrártillögu: Geri tillögu um, með vísan til 2. málsl. 1. mgr. 63. gr. þingskapa, að á dagskrá næsta fundar Alþingis verði tekið 571. mál, frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Ég vonast til þess að hv. Alþingi samþykki að taka þetta mál til umfjöllunar. Við þá atkvæðagreiðslu kemur í ljós vilji hv. alþm. til þess að fjalla um málið, hvort hann er fyrir hendi eða ekki.

Hv. þingmenn hafa heyrt tillöguna. Hún er um að mál nr. 571 á þskj. 937, breyting á lögum um stjórn fiskveiða, verði tekið á dagskrá næsta fundar þingsins og fer nú fram atkvæðagreiðsla um tillöguna.

Virðulegi forseti. Mér sýnist á öllu að þessi tillaga gangi út á að fjölga þorskunum í sjónum. Það er aðgerð sem ég tel eiga heima neðan sjávar en ekki í þingsölum Alþingis. Ég segi því nei.

Virðulegi forseti. Hér er ekki verið að greiða atkvæði um efnisatriði þeirrar tillögu sem fyrir liggur. Hér er fyrst og fremst fjallað um hvort þetta mál eigi að koma á dagskrá. Hér er um efnismikið mál að ræða og umdeilanlega aðferð eins og allir vita. Ljóst er að þetta mundi kalla á mikla vinnu í sjútvn. Alþingis. Málið mundi kalla á miklar umræður og því ljóst að ekki yrði hægt að afgreiða það efnislega á yfirstandandi þingi, sem á að ljúka í dag samkvæmt starfsáætlun. Ég segi því nei.

Herra forseti. Málefni sjómanna á strandveiðiflotanum eru satt að segja í mjög snúinni stöðu. Stjórn kvótakerfisins hefur leitt af sér örbirgðarástand hjá fjölmörgum sjómönnum á smábátum og dagróðrabátum. Málið þarf ekki bara umræðu heldur jákvæða afgreiðslu og það er auðvelt að afgreiða þetta mál á þeim tíma sem eftir lifir ef vilji er til staðar. Ég segi já.

Herra forseti. Vandi vertíðarbáta er mikill. Það er afleiðing af langri þróun sem hefur verið að eiga sér stað og má segja að sigið hafi á ógæfuhliðina hjá þessum flota í útgerð okkar. Það er hins vegar dæmigert fyrir vinnubrögð formanns Alþfl. að koma hér á síðasta degi þingsins í upphlaupi með tillögu á borð við þá sem hann hefur verið að kynna. Ég tel það fáránlegan skrípaleik og væri fróðlegt að vita hvort t.d. formaður Alþfl. hafi rætt þessi mál við sjútvrh. sem hefur valdið í þessu máli. Ég vek jafnframt athygli á því að fylkingin á a.m.k. tvo fulltrúa í hv. sjútvn. þar sem væri vettvangur til þess að taka upp mál af þessum toga. Það hefur ekki verið gert. Ég tel að vandi vertíðarbáta og hátt kvótaverð verði ekki leyst með sýndarmennsku og upphlaupi á borð við það sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson stendur fyrir rétt einu sinni. Ég segi nei.

Virðulegur forseti. Mér finnst sjálfsagt að taka frv. þetta á dagskrá næsta fundar og ræða málið í þinginu. Ég bendi hins vegar á að maður spyr sig hvar það muni enda ef þingið færi að álykta um að leysa vanda einstakra svæða eða staðbundin vandamál, vandamál hópa, með því að tefla á þorskstofninn, bara hækka þakið. Það vildi ég að fram kæmi hér. Mér finnst að umræða um þetta mál og tillöguflutningur hefði átt heima í sambandi við frv. til laga um stjórn fiskveiða sem var mikið til umræðu í janúar, þar á meðal um svonefndan byggðapott sem að vísu er ekki opinn fyrr en á næsta fiskveiðiári. Margt má um þetta efni segja en ég styð að málið komi á dagskrá og við ræðum það. Þetta er stórt mál og mikill vandi blasir við í þessum efnum. Ég segi já.

Herra forseti. Vandi bátaflotans er að miklum hluta til kominn vegna aukinnar veiðiskyldu sem var ákveðin í þinginu fyrir ári síðan. Það varð til þess að leigumarkaður á fiski varð svo þröngur að varla fæst leigður fiskur í dag fyrir þá báta sem eiga lítinn kvóta og þess vegna er þessi bátafloti sem hefur misst miklar veiðiheimildir í þeim vandræðum sem hann er í dag. Kratar voru ekki á móti því að auka veiðiskylduna í fyrra. Þeir hafa stutt allar aðgerðir sem hafa orðið til þess að þrengja að þessum flota. Ég hef aftur á móti lagt til að þetta eigi að gera eftir rallið hjá Hafró í vor þegar séð verður hvort stofninn sé nógu sterkur til að auka megi við veiðiheimildir frá því sem ákveðið hefur verið. En mér finnst að fyrir eigi að liggja niðurstöður rannsóknarferðar sem árlega er farin á vegum Hafrannsóknastofnunar. Það er ekki hægt að taka þær ákvarðanir fyrr en í apríl eða byrjun maí og ég styð að það verði gert þegar þar að kemur. Ég álít að þessi tillaga krata sé sýndarmennska, herra forseti. Ég segi því nei við henni.

Virðulegi forseti. Sú tillaga sem við greiðum atkvæði um er eina raunhæfa tillagan sem lögð hefur verið fram til að taka á vanda vertíðarbátanna. Það er eftirtektarvert að meiri hluti Alþingis vill ekki taka hana á dagskrá. En ég segi að sjálfsögðu já því að vandinn er mikill.

Herra forseti. Við jafnaðarmenn vorum andvígir Kvótaþinginu þegar það var leitt í lög og vöruðum við áhrifum þess. Þær viðvaranir hafa nú komið fram. Vertíðarflotinn er að deyja. Landvinnslan á í miklum erfiðleikum. Þetta frv. hefur legið fyrir Alþingi í meira en viku. Ítrekaðar tilraunir til að fá það rætt hafa ekki borið árangur. Nú hafnar meiri hluti Alþingis að eina tillagan sem fram hefur verið lögð á þingi til þess að leysa vanda þessara einstaklinga, fjölskyldna og fyrirtækja fáist rædd. Það segir sitt um efnislega afstöðu meiri hlutans til málsins. Ég segi já.

Virðulegur forseti. Mér sýnist að í þessari tillögu felist að Alþingi eigi að samþykkja 15 þúsund tonna aukakvóta fram yfir ráðgjöf sérfræðinga. Það finnst mér óábyrgt og umhugsunarvert. Það er alveg ljóst að Alþingi átti að ljúka í dag eða í nótt. Þessi tillaga er því yfirboð og kosningabrella. Ég segi nei.

Herra forseti. Mér finnst sjálfsagt og reyndar mjög þarft að taka þetta mál á dagskrá og fá hér umræðu um sjávarútvegsmál. Þó að sú aðferð sem hér er lögð til af hv. þingmönnum Samfylkingarinnar, Sighvati Björgvinssyni og Lúðvík Bergvinssyni kunni að orka mjög tvímælis --- ég held reyndar að ýmislegt annað væri nærtækara og skynsamlegra að gera ef menn vildu einhvern veginn reyna að bæta sérstaklega stöðu smærri báta og dagróðrabáta --- þá mundi fylgja henni sá ótvíræði kostur, ef frv. kæmist á dagskrá og til umræðu, að við ættum þess kost að ræða stöðuna og viðskilnað hæstv. ríkisstjórnar í sjávarútvegsmálum. Þá á ég ekki síður við það hver er að verða niðurstaða í sjútvn., eða öllu heldur ekki niðurstaða, í þeirri vinnu sem þar hefur staðið yfir um skeið og lotið að því að skoða vanda dagróðrabátanna sérstaklega og gera breytingar og lagfæringar á þeim lögum sem sett voru í janúar í miklu fljótræði. Herra forseti. Ég vil láta það koma fram að fáist þessi tillaga ekki tekin til umræðu, þá mun ég halda til streitu ósk sem ég bar fram í gær um að fá hálftíma umræðu utan dagskrár um viðskilnað ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum og þá um vanda dagabátanna sérstaklega. Ég segi já.

Þar sem Þorbjörn Árnason er varamaður í yfirkjörstjórn Norðurlandskjördæmis vestra leggur forseti til að þegar á þessum fundi verði kjörinn nýr varamaður í yfirkjörstjórnina og biður um tilnefningu.

Virðulegi forseti. Hér er loksins gengið til atkvæða á hv. Alþingi um tillögu um að hefja hvalveiðar. Þetta mál hefur verið mjög lengi til umræðu og hefur loksins komið til efnislegrar umfjöllunar og niðurstöðu á Alþingi. Ég tel það mikið fagnaðarefni og vek athygli á því að jafnframt því að ályktað er um að hefja skuli hið fyrsta hvalveiðar hér við land, er tekið fram að þessi ályktun geri það að verkum að ályktun Alþingis frá 2. febrúar 1983 standi ekki lengur í vegi fyrir því að veiðar geti farið fram. Þetta er mjög mikilvægur áfangi sem ber að fagna. Ég segi því já.

Herra forseti. Höfuðvandi okkar Íslendinga í hvalveiðimálinu svonefnda er sá að við gerðum ekki fyrirvara innan tilskilins tíma við hvalveiðibannið þegar það var samþykkt 1982 eins og t.d. Norðmenn gerðu. Þess í stað samþykkti Alþingi í febrúar 1983 að mótmæla banninu ekki. Ég hygg að öllum sé ljóst að hvalveiðar sem hafnar væru utan aðildar okkar að Alþjóðahvalveiðiráðinu geta haft mjög varhugaverðar afleiðingar fyrir íslenskt atvinnulíf. Endurinnganga okkar í Alþjóðahvalveiðiráðið áður en hvalveiðar í ágóðaskyni hefjast að nýju verður því að vera þannig að Ísland sé óbundið af banni Alþjóðahvalveiðiráðsins. Um þetta er að ég hygg ekki mikill ágreiningur meðal lögfræðinga. Hvernig innganga samhliða mótmælum við banninu gæti átt sér stað liggur hins vegar ekki fyrir. Við eigum að byrja á að leysa það vandamál áður en við lýsum því yfir að hvalveiðar skuli hafnar. Með samþykkt þáltill. sem hér liggur fyrir er verið að byrja á vitlausum enda. Því get ég ekki stutt málið eins og það liggur fyrir hér og segi nei.

Virðulegur forseti. Eins og þetta mál er lagt fyrir Alþingi er það að mínu mati í raun ekki tækt til afgreiðslu. Hér er verið að leggja til að hefja hvalveiðar við Ísland hið fyrsta án nokkurra frekari skilgreininga hvað að baki liggur. Á það hefur verið bent að stór munur er á því hvort menn taka einstök dýr, kannski í rannsóknarskyni af hrefnustofni, eða hvort menn eru að fara í stórhvalaveiðar. Ég tel að það væri glapræði að fara í slíkar veiðar eins og mál standa og án þess að frekari greining á málinu liggi fyrir. Ég tek undir 2. mgr. tillögunnar og styð það að Alþingi leggi áherslu á óskoraðan fullveldisrétt Íslands til þess að taka lífverur úr sjónum hvort sem það eru fiskar eða hvalir. En að álykta um að hefja hvalveiðar hið fyrsta á þeim forsendum sem hér liggja fyrir er fráleitt með öllu. Ég greiði atkvæði gegn 1. og 3. mgr. þessarar tillögu og gegn tillögunni í heild sinni. Þetta vil ég að liggi fyrir, virðulegur forseti. Að öðru leyti hef ég skýrt mitt mál í umræðu. Ég tel t.d. að tilvísun til samþykktar 1983 hafi ekkert að gera inn í þessa ályktun hvernig sem á málið er litið.

Herra forseti. Við fáum stærsta hluta útflutningstekna okkar fyrir sjávarafurðir og ferðaþjónustu. Frá aðilum í þessum atvinnugreinum hafa komið eindregin andmæli gegn því að hvalveiðar verði hafnar og viðvaranir um afleiðingar. Með því að hefja hvalveiðar og jafnvel með því einu að samþykkja yfirlýsingu þess efnis er verið að tefla stórfelldum hagsmunum í tvísýnu fyrir lítinn ávinning, jafnvel engan. Það mun kosta gríðarlegt fé og fyrirhöfn ef menn ætla að freista þess að snúa áliti bæði yfirvalda og almennings hjá okkar helstu viðskiptaþjóðum sem eru flestar mjög andsnúnar hvalveiðum. Okkur ber samkvæmt hafréttarsáttmálanum að hafa samráð um nýtingu sjávarspendýra á vettvangi viðurkenndra alþjóðastofnana. Ef við þykjumst þess umkomin að ganga gegn vilja og ráðum samstarfsþjóða okkar í þessu máli, þá óttast ég að við eigum erfiðara með að tryggja liðsinni þeirra í mikilvægum hagsmunamálum á sviði umhverfismála, málum sem eru okkur miklu mikilvægari en að hefja einhverjar hvalveiðar af þessu tagi. Ég segi nei, herra forseti.

Hæstv. forseti. Íslendingar áttu ómældan þátt í gerð hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna og var þar margra ára vinna ýmissa mætra Íslendinga landi og þjóð til sóma. Nægir að nefna fyrrv. hv. þingmenn Eyjólf Konráð Jónsson, Lúðvík Jósepsson, Gunnar G. Schram auk Hans G. Andersens fyrrverandi sendiherra. Íslendingar undirrituðu og staðfestu síðan sáttmálann og skipuðu sér þar með í sveit þeirra þjóða sem vinna vildu í sameiningu að verndun lífríkis hafsins og sjálfbærri nýtingu auðlinda. Í 65. og 120. gr. samningsins er sérstaklega fjallað um hvalastofnana sem sameiginlega auðlind þjóðanna og kveðið á um að hún skuli ekki nýtt nema í samráði við til þess bærar alþjóðastofnanir. Alþjóðahvalveiðiráðið lagði til að hvalveiðar yrðu bannaðar árin 1986--1990 svo að hvalveiðiþjóðir fengju þrjú og hálft ár til aðlögunar. Alþingi samþykkti árið 1983 að mótmæla ekki banninu. Umdeildar hvalveiðar í vísindaskyni hófust þó og ollu þjóðinni miklum skaða, jafnt fjárhagslegum með hruni á fiskmörkuðum sem og álitshnekki á alþjóðavettvangi. Ráðleysið endaði svo með því að Íslendingar sögðu sig úr Alþjóðahvalveiðiráðinu. Ég varaði við þessari meðferð málsins þá og ég geri það enn. Afleiðingar vanhugsaðra aðgerða stjórnvalda eru þær að ekki er enn farið að veiða úr stofnum sem ástæða væri til að nýta, svo sem hrefnustofninum. Meðan Íslendingar standa utan Alþjóðahvalveiðiráðsins er í hæsta máta óviturlegt að hefja hvalveiðar nú í trássi við hafréttarsáttmálann. Ég segi því nei, herra forseti.

Herra forseti. Með samþykkt þessarar tillögu er skýrt kveðið á um að hvalveiðar skuli hefjast á ný og að ályktun Alþingis frá 2. febrúar árið 1983 standi ekki í vegi fyrir því. Þá kemur það fram í nál. meiri hluta sjútvn. að miðað sé við að veiðarnar hefjist ekki síðar en á næsta ári. Með samþykkt tillögunnar sér því fyrir endann á því hvalveiðibanni sem verið hefur hér í áratug. Fram hafa komið mjög eindregnar óskir um að hvalveiðar verði hafnar frá öllum heildarsamtökum sjómanna og útvegsmanna, verkafólks og sveitarfélaganna í landinu auk fjölda annarra. Þá hafa ítrekaðar skoðanakannanir sýnt yfirburðastuðning landsmanna við hvalveiðar. Með samþykkt þessarar tillögu er Alþingi því að verða við vilja þjóðarinnar í þessu máli.

Herra forseti. Sú tillaga sem hér liggur fyrir er óútfyllt ávísun og ógerlegt er að taka málefnalega afstöðu til hennar. Hún snýst ekki um að hefja skynsamlega nýtingu á afmörkuðum tegundum og samþykkt hennar væri varasöm gjörð af hálfu Alþingis sem gæti haft viðsjárverðar afleiðingar. Ég greiði því ekki atkvæði með þessari tillögu, herra forseti, heldur sit hjá.

Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að nýta eigi hvalastofna við Ísland eins og aðrar auðlindir sjávar á sjálfbæran hátt. Á hinn bóginn er til þess að líta að meiri hluti þjóða heims hefur verið andvígur því að hvalveiðar séu stundaðar. Sú staðreynd að meiri hluti þjóða heims skuli vera andvígur hvalveiðum endurspeglar í mínum huga það viðhorf sem er ríkjandi meðal almennings í okkar viðskiptalöndum. Það að taka um það ákvörðun nú að hefja hvalveiðar eins og tillagan gerði ráð fyrir án þess að undirbúa eða kynna nokkuð okkar málstað meðal viðskiptaþjóða okkar finnst mér vera mikill ábyrgðarhluti og hætta er á því að við munum standa ein og óstudd í þeirri baráttu. Enn fremur óttast ég að með því að fara þá leið sem meiri hlutinn leggur til sé verið að setja í uppnám mikla efnahagslega hagsmuni án þess að hafa í augsýn nokkurn efnahagslegan ávinning af því að hefja hvalveiðar. Því er í mínum huga mikill ábyrgðarhluti að samþykkja að hefja hvalveiðar við þessar aðstæður. Að lokum vil ég segja það, virðulegur forseti, að öll röksemdafærsla um hvað þessi ákvörðun kunni að hafa í för með sér er spádómur um það hvað framtíðin ber í skauti sér. Ég óttast að sú aðferð sem hér er lögð til við að hefja hvalveiðar geti sett mikla hagsmuni í uppnám þó í hjarta mínu vonist ég til þess að ég hafi rangt fyrir mér í þeim efnum. Af þeim sökum treysti ég mér ekki til að greiða þessari tillögu atkvæði og sit því hjá við 1. og 3. mgr. en greiði 2. mgr. atkvæði mitt.

Hæstv. forseti. Það var orðið tímabært að Alþingi tæki af skarið um það hvort hefja skuli hvalveiðar hér við land eður ei. Ég vil lýsa ánægju með afgreiðslu sjútvn. á málinu. Samkvæmt tillögu nefndarinnar verða hvalveiðar hafnar hið fyrsta og ákvörðun Alþingis frá 1983 um að mótmæla ekki hvalveiðibanni Alþjóðahvalveiðiráðsins stendur ekki í vegi fyrir því. Ekki verður bæði sleppt og haldið í þessum efnum en ég tek eftir því að sumir hv. þm. leggja sig fram um að tala fyrir sjónarmiðum andstæðra fylkinga, vera bæði með og á móti. Þeir sem styðja að hvalveiðar verði hafnar á nýjan leik hljóta að segja já. Ég segi já.

Forseti vekur athygli á því að í breytingartillögunni eru þrjár málsgreinar og það er verið að greiða atkvæði um 1. mgr. Forseti vonar að það sé enginn misskilningur á ferðinni.

Virðulegur forseti. Ég tel að við eigum að nýta hval eins og annað sjávarfang. Mér finnst afar ólíklegt að við bíðum skaða af á mörkuðum eða í ferðaþjónustunni. Þessi sami söngur upphófst þegar við fórum í vísindaveiðar milli 1986 og 1989. Þá átti allt að fara fjandans til. Það varð ekki. Ekkert áfall varð á mörkuðunum og ferðaþjónusta jókst um 30% á því tímabili. Ég tel að það verði okkur til meiri skaða að bíða eftir því að misvitrum samtökum vaxi ásmegin við að hafa afskipti af þorskveiðum okkar sem jafnvel gætu leitt til þess að þorskur yrði friðaður. Ég samþykki því tillögu sem felur það í sér að hefja hvalveiðar hið fyrsta og segi já.

Herra forseti. Ég styð eindregið þessa þáltill. Í tillögunni stendur að Alþingi álykti að hefja skuli hvalveiðar hið fyrsta og í greinargerðinni stendur að miða skuli við að það geti orðið eigi síðar en á næsta ári. Næsta ár er árið 2000 og í lok þess, 31. desember kl. 24, á að vera búið að heimila hvalveiðar hér við land samkvæmt þessari tillögu. Ég styð hana því eindregið. Ég hef farið í gegnum þau varnaðarorð sem menn hafa fært fram gegn tillögunni í gær í umræðunni. Ég tel að samþykkt þessarar tillögu sé sigur skynsemi og vísindalegs hugsunarháttar yfir firringu og hindurvitnum. Ég segi já.

Herra forseti. Ég tel að við höfum haldið mjög illa á hvalveiðimálunum á Íslandi. Ég tel að með samþykkt þessarar tillögu séum við í raun að fórna meiri hagsmunum fyrir minni. Það er ekki útséð með það hvort hægt sé að selja hvalkjöt t.d. Það hefur enginn talað um það í þessu sambandi og þess vegna sit ég hjá við afgreiðslu þessa máls.

Hæstv. forseti. Ég man að ég fylgdist af áhuga með atkvæðagreiðslu á Alþingi í sjónvarpi í febrúar 1983 þegar greidd voru atkvæði um að mótmæla ekki hvalveiðibanni Alþjóðahvalveiðiráðsins.  Nú 16 árum síðar er afstaða mín enn nokkuð áþekk þó að rökin séu önnur. Ég tel að í ljósi þess að ríkisstjórn Íslands ætlar ekki að undirrita Kyoto-bókunina á tilskildum tíma, þá væri Ísland að sverta ímynd sína í umhverfismálum mjög alvarlega með samþykkt þessarar tillögu. Ég segi nei við tillögunni í heild sinni og tek ekki afstöðu til einstakra greina.

Herra forseti. Ég hef litla trú á því að framkvæmd 1. og 3. mgr. þessarar tillögu leiði okkur til þeirrar niðurstöðu að hér verði hafnar árangursríkar hvalveiðar. Með árangursríkum hvalveiðum á ég við hvalveiðar sem veita okkur efnahagslega hagsæld og eru stundaðar í sátt bæði við náttúru landsins og ekki hvað síst í sátt við það umhverfi sem við eigum svo mikið undir. Ég styð hins vegar 2. mgr. tillögunnar, sem leggur áherslu á að við stöndum við alþjóðaskuldbindingar um sjálfbæra nýtingu lifandi auðlinda. Ég leyfi mér að skilja það svo, herra forseti, að með þessari málsgrein séu menn að segja að þeir ætli að fara eftir Dagskrá 21 þar sem fjallað er um sjálfbæra nýtingu og ætli að líta á Alþjóðahvalveiðiráðið sem þá samstarfsnefnd sem þeir muni starfa með þegar veiðar á sjávarspendýrum hefjast aftur í atvinnuskyni við Ísland.

Hæstv. forseti. Ég er andvígur því að hefja stórhvalaveiðar eins og sakir standa. Ég tel það ekki þjóna hagsmunum Íslendinga og ég tel ekki rétt að senda merkjasendingu út í heim um hvalveiðar nema hugur fylgi máli, að menn taki ekki herkostnaðinn nema sannanlegur ávinningur sé í augsýn og það er hann ekki í þessu máli nema síður sé. Einnig finnst mér það vera grundvallarmál fyrir Alþingi Íslendinga að samþykkja ekki opinn víxil eins og hér er verið að gera. Ríkisstjórninni er falið að hefja kynningarherferð meðal viðskiptaþjóða Íslendinga og verði kostnaðurinn greiddur af skattborgaranum. Enginn veit hvað sá reikningur verður hár, ekki heldur þeir sem sitja í þessum sal á hv. Alþingi Íslendinga og greiða tillögunni atkvæði. Það mun ég heldur ekki gera.

Hæstv. forseti. Ég tel að með samþykkt tillögunnar séum við að fórna meiri hagsmunum fyrir minni. Ég tel að við sköðum stórlega markaði okkar erlendis með samþykkt tillögunnar. Ég tel að við sköðum ferðaþjónustu á Íslandi með samþykkt tillögunnar og ég tel að við munum eiga erfitt með að losna við kjöt af þeim skepnum sem verða veiddar og munum sitja uppi með það og það sé vegna alþjóðlegra samninga ógerlegt að selja hvalaafurðir eins og sakir standa. Ég greiði því atkvæði gegn samþykkt tillögunnar.

Virðulegur forseti. Ég hef í iðnn. gert grein fyrir mínu áliti sem liggur fyrir þinginu sem minnihlutaálit. Ég er því andvígur að Alþingi veiti lagaheimildir fyrir raforkuverum sem yfirlýst er að eigi að þjóna hefðbundinni stóriðjuuppbyggingu. Alþingi á ekki að veita frekari slíkar heimildir fyrr en mótuð hefur verið sjálfbær orkustefna til framtíðar og einstökum virkjunarkostum hefur verið raðað í forgangsröð eins og Alþingi ályktaði um að gert skyldi þegar á árinu 1989. Ég tel líka að áður en heimildir eru veittar þurfi að liggja fyrir mat á umhverfisáhrifum varðandi einstaka virkjanakosti. Ég er því út af fyrir sig ekki andvígur að yfirfærð verði virkjanaheimild varðandi Villinganesvirkjun til Landsvirkjunar en hins vegar er ekki rétt að veita þá heimild nú eða taka þá ákvörðun fyrr en mat á umhverfisáhrifum þeirrar virkjunar liggur fyrir. Ég er því jafnframt mjög andvígur að veitt verði heimild fyrir jarðgufuvirkjun í Bjarnarflagi í Mývatnssveit. Það gengur gegn sjónarmiðum Náttúruverndar ríkisins, Náttúruverndarráðs og fjölmargra fleiri aðila og felur í sér mjög mikla stefnubreytingu varðandi verndun Mývatnssveitar. Ég minni hins vegar á, virðulegur forseti, ályktun Alþingis um sjálfbæra atvinnuþróun í Mývatnssveit sem þarf að taka á vegna félagslegra aðstæðna í sveitinni.

Hæstv. forseti. Við yfirlestur á stöðuskjali eftir 2. umr. kom í ljós að örlítil mistök höfðu átt sér stað við gerð brtt. Hér er því lögð til viðbótarbreyting sem felur í sér að næsti málsliður, sem átti að falla brott en fórst fyrir vegna mistaka, falli brott.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um till. til þál. um fullgildingu samnings um bann við notkun, birgðasöfnun, framleiðslu og flutningi jarðsprengna gegn liðsafla og um eyðingu þeirra. Tillaga þessi felur í sér staðfestingu samnings sem samþykktur var á ráðstefnu um alþjóðlegt bann við jarðsprengjum sem beint er gegn liðsafla í Ósló í september 1997 og var síðan lagður fram til undirritunar í Ottawa 3. og 4. desember 1997. Þá var samningurinn sem síðan er kenndur við þá borg undirritaður fyrir Íslands hönd. Nefndin hefur á undanförnum árum rætt efni þessa samnings, þ.e. um alþjóðlegt bann við notkun jarðsprengna, einkum á 121. löggjafarþingi, sbr. nefndarálit á þskj. 1219, en tillaga um staðfestingu Ottawa-samningsins hefur hins vegar ekki áður verið lögð fram. Nefndinni hafa borist gögn um stöðu þessara mála og áskoranir um að fullgilda samninginn um bann við notkun jarðsprengna við fyrsta tækifæri, meðal annars frá Rauða krossi Íslands og Hjálparstofnun þjóðkirkjunnar. Rétt er að taka fram að Steingrímur J. Sigfússon, áheyrnarfulltrúi á fundum utanrmn., er samþykkur áliti þessu en nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir nál. rita Tómas Ingi Olrich, Össur Skarphéðinsson, Siv Friðleifsdóttir, Lára Margrét Ragnarsdóttir, Sighvatur Björgvinsson, Árni R. Árnason, Gunnlaugur Sigmundsson, Ásta R. Jóhannesdóttir og Árni Mathiesen.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um till. til þál. um staðfestingu samninga um loðnustofninn á hafsvæðinu milli Grænlands, Íslands og Jan Mayen. Utanrmn. hefur fjallað um tillöguna og fengið á sinn fund Helga Ágústsson, ráðuneytisstjóra utanríkisráðuneytisins, og Jón B. Jónasson, skrifstofustjóra í sjávarútvegsráðuneytinu. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir nál. rita Tómas Ingi Olrich, Össur Skarphéðinsson, Siv Friðleifsdóttir, Lára Margrét Ragnarsdóttir, Sighvatur Björgvinsson, Árni R. Árnason, Gunnlaugur Sigmundsson, Ásta Jóhannesdóttir og Árni Mathiesen.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir áliti landbn. um till. til þál. um markaðs- og söluátak á íslensku dilkakjöti erlendis. Nefndin hefur fjallað um málið og farið yfir umsagnir sem borist hafa um það á þessu þingi og því síðasta frá landbúnaðarráðuneyti, Landssamtökum sláturleyfishafa, Framleiðsluráði landbúnaðarins, markaðsráði kindakjöts, Bændasamtökum Íslands og Íslenskum sjávarafurðum hf. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með svofelldri breytingu: Tillögugreinin orðist svo: Alþingi ályktar að fela landbúnaðarráðherra að leita samstarfs við samtök og fyrirtæki í atvinnulífinu um gerð markaðsáætlunar um sölu á íslensku dilkakjöti erlendis. Egill Jónsson og Lúðvík Bergvinsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Aðrir nefndarmenn í landbn. skrifa undir þetta nál.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um till. til þál. um skipan nefndar til að auka aga í skólum landsins. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið um það umsagnir. Í tillögunni er lagt til að menntamálaráðherra verði falið að skipa nefnd sem skipuð verði fulltrúum aðila sem sinna að ákveðnu marki uppeldishlutverki barna á skólaaldri. Lagt er til að nefndinni verði falið að skila tillögum um aukinn aga í skólum landsins. Menntmn. leggur til að tillögunni verði vísað til ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um till. til þál. um stofnun þjóðbúningaráðs frá menntmn. Íslenskir búningar eru hluti af íslenskri menningu og setja svip á hátíðisdaga þjóðarinnar. Séu þeir bornir af kunnáttu eru þeir vel til þess fallnir að vekja athygli á íslenskri menningu. Þeir eru arfleifð sem ber að vernda og virða og því mikilvægt að varðveita þekkingu á þeim og gerð þeirra. Í tillögunni er lagt til að þjóðbúningaráði verði falið að setja upp ráðgjafarþjónustu sem afli heimilda um íslenska þjóðbúninginn og sinni á sem aðgengilegastan hátt miðlun upplýsinga til almennings. Auk þess verði því falið að stuðla að því að sérfræðingur með menntun á sviði búninga og textíla verði ráðinn hið fyrsta við Þjóðminjasafn Íslands. Verkefni sérfræðingsins yrði m.a. að vinna úr og ganga frá skrám, sýnishornum og upplýsingum sem safnið fengi frá leiðbeiningarþjónustunni sem ráðinu yrði falið að starfrækja, auk þess að vinna að rannsóknum á sviði búninga og textíla. Í tillögunni er enn fremur lagt til að ráðinu verði falið að beita sér fyrir því að markviss fræðsla um íslenska þjóðbúninga verði tekin upp í grunnskólum landsins jafnframt því að kennurum og kennaraefnum verði séð fyrir staðgóðri þekkingu á þeim. Til að viðhalda þekkingu á íslenskum þjóðbúningum verður að telja æskilegt að kynning á þeim fari fram á einhverju stigi grunnskólans, t.d. í tengslum við kennslu í sögu eða samfélagsfræði. Það er viðeigandi að samþykkja tillöguna á þessu þingi, einkanlega í tilefni þess að aldamót fara í hönd. Það er ágætisafmælisgöf að beina kastljósinu að íslenska þjóðbúningnum. Menntmn. mælir með því að tillagan verði samþykkt.

Herra forseti. Á þskj. 272, 241. mál, er að finna till. til þál. um stuðning ríkisvaldsins við kræklingarækt og annan fjörubúskap sem þingmennirnir Ólafur Hannibalsson og Guðjón Guðmundsson flytja. Sjútvn. hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Sigmar Arnar Steingrímsson, Guðrúnu Þórarinsdóttur og Hrafnkel Eiríksson frá Hafrannsóknastofnuninni. Umsagnir hafa ekki borist um málið. Nefndin tekur undir markmið tillögunnar og telur þarft mál að huga að undirbúningi skeldýraeldis hér við land, meðal annars með því að efla rannsóknarstarf Hafrannsóknastofnunarinnar á þessu sviði. Ekki er einsýnt um að breyta þurfi löggjöf og eru því lagðar til breytingar á tillögutextanum. Nefndin mælir með samþykkt tillögunnar með svofelldri breytingu: Tillögugreinin orðist svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að undirbúa, með lagasetningu ef þarf, kræklingaeldi og hvers konar annan fjörubúskap sem ætla má að verði á næstu árum tekinn upp á lögbýlum sem aðgang eiga að sjó og að sjá til þess að á viðeigandi rannsóknastofnunum verði sú sérfræðiþekking fyrir hendi sem að haldi má koma og þarf til þess að leiðbeina væntanlegum ræktendum skelfisks og hafa fullnægjandi eftirlit með framleiðslu þeirra í samræmi við kröfur einstakra markaða. Undir nál. rita Kristinn H. Gunnarsson, Guðmundur Hallvarðsson, Lúðvík Bergvinsson, Svanfríður Jónasdóttir, Einar Oddur Kristjánsson, Árni R. Árnason, Vilhjálmur Egilsson, Stefán Guðmundsson og Hjálmar Árnason.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. frá umhvn. um þáltill. sem var flutt sem þáltill. um gerð þjóðgarða á miðhálendinu. Þáltill. er flutt á þessu þingi að nýju en var áður flutt á fyrri þingum. Á þeim þingum fékk tillagan ítarlega umfjöllun í umhvn. og umsagnir og gestir komu til nefndarinnar en hún var ekki afgreidd. Eftir ítarlegar umræður að nýju í umhvn. að undanförnu varð niðurstaðan sú að afgreiða þáltill. en þó þannig breytta að hún fengi nýja fyrirsögn og héti nú: ,,Tillaga til þingsályktunar um Vatnajökulsþjóðgarð.`` Er sú tillaga lögð hér fram. Efni tillögunnar var einnig breytt þannig að tillagan nær nú til þjóðgarðs sem næði til Vatnajökuls eingöngu. Gengur þáltill. í þá áttina að kannaðir verði möguleikar á slíkum þjóðgarði. Ég vek athygli á því að með þessu er ekki verið að leggja til að þjóðgarðurinn næði til jaðarsvæða Vatnajökuls þó svo að um leið sé bent á að þar séu ýmis svæði sem njóti verndar. Ég vil einnig leggja áherslu á að með hugsanlegum þjóðgarði á Vatnajökli væri ekki verið að skerða umferð manna og þá nýtingu sem er nú á jöklinum, heldur fyrst og fremst að skapa möguleika á aukinni vernd, vekja athygli á einstöku svæði Vatnajökuls og stuðla að vísindalegum rannsóknum sem geta án efa leitt til merkra niðurstaðna vegna sérstöðu jökulsins.

Virðulegur forseti. Ég vil nota tækifærið til að þakka félögum mínum í hv. umhvn. fyrir undirtektir við málið eins og fram kemur á nál. á þskj. 1100. Með þeirri breytingu sem þar kemur fram er Alþingi að álykta um að stefna á stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs á næsta ári, sérstaklega er tilgreint að umhvrh. tilkynni Alþingi stöðu málsins á vorþingi árið 2000 með það í huga að unnt verði að stofna Vatnajökulsþjóðgarð á aldamótaárinu. Hér er um að ræða stefnumarkandi samþykkt af þingsins hálfu. Enda þótt hún taki ekki til fjögurra þjóðgarða á miðhálendinu eins og upphafleg tillaga gerði ráð fyrir tel ég að með þessari samþykkt sé verið að leggja út á braut sem ég vænti að verði til þess að áður en langt um líður verði tekin stærri skref með því að lýsa önnur svæði svipað og mörkuð er tillaga um í þáltill., 16. máli þessa þings, en það getur auðvitað ráðið miklu að vel takist til um stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs eins og verið er að stefna að með þeirri tillögu sem hér er lögð fyrir þingið. Ég held að það hafi mikla kosti að taka stærstu jökla landsins sérstaklega og gera þá að kjarna í þjóðgörðum og síðan er úrvinnsluatriði hvernig um semst að tengja við þá aðliggjandi svæði. Eins og hv. frsm. nefndarinnar og formaður umhvn. sagði áðan og vakin er athygli á í nál. tengjast Vatnajökli nú þegar stór verndarsvæði sem lægju þá að væntanlegum Vatnajökulsþjóðgarði og gætu raunar verið hluti hans ef um það semst. Síðan er það álitaefni, úrvinnsluatriði, að bæta þar við fleiri svæðum en ekkert verður gert í þessum efnum nema með samkomulagi jafnt byggðamegin sem óbyggðamegin. Þar er verulegt verk fyrir höndum sem tengist m.a. úrvinnslu hálendismálanna á grundvelli markaðrar stefnu hér með samþykkt frumvarpa þar að lútandi, lögfestingar á síðasta þingi, m.a. laga um þjóðlendur. Að einstökum verndarsvæðum sem tengjast Vatnajökli og nefnd eru í nál. umhvn. er friðland á Lónsöræfum sem er mjög stórt svæði austan við jökulinn og tengist jöklinum. Kringilsárrani norðan jökuls, Eldborgarraðir eða Lakagígar sem eru oft nefndir en hitt er mál heimamanna. Eldborgarraðir eru náttúruvætti sem tengjast því einnig og þá síðast en ekki síst Skaftafellsþjóðgarður sem hefur einnig innan sinna marka væna sneið af Vatnajökli og yrði auðvitað tengdur þeim þjóðgarði þó að hann gæti haldið áfram stöðu sinni sem sjálfstæður þjóðgarður. Það er hreint útfærsluatriði. Ég held að í sambandi við þetta mál hljóti menn að hugsa til þeirrar brýnu nauðsynjar sem er á vatnsvernd, verndun á grunnvatni landsins, þeirrar miklu auðlindar sem verður vafalaust eftirsóttari og þýðingarmeiri eftir því sem árin líða því að ferskvatn er að verða ein af þeim auðlindum jarðar sem mjög skortir víða. Það skiptir gífurlega miklu máli að við höldum um þá auðlind þannig að hreinleiki hennar sé treystur og tryggður og jöklarnir eru bakfiskurinn í vatnaverndinni og því þarf að gæta að þaðan komi ekki mengun af mannavöldum. Ég ætla ekki að fara að rifja upp hugmyndirnar um aðra þjóðgarða annað en nefna það eins og Hofsjökulsþjóðgarð sem hugmynd var sett fram um í upphaflegri tillögu en Þjórsárver tengjast Hofsjökli eins og þekkt er og eru friðland. Langjökull með umhverfi þar sem er einnig að finna friðlýst svæði með jöðrum jökulsins og síðast en ekki síst Mýrdalsjökulsþjóðgarður sem er fjórða hugmyndin og sem unnt væri að tengja friðland að fjallabaki norðan jökuls og Heklusvæðinu eins og hugmyndir eru settar fram um í upphaflegri tillögu. Ég vil geta þess, virðulegur forseti, að á meðan á vinnslu málsins stóð bárust til mín hugmyndir fyrir hreina tilviljun í raun um að það gæti verið kjörið að tengja friðlýsingu Vatnajökuls við alþjóðlegt átak í vernd fjalla árið 2002. Það ár hefur verið tilnefnt af Sameinuðu þjóðunum sem ár fjalla og undir fjalllendi heyra jöklar og önnur slík fyrirbæri. Það vill svo til að á árunum 1953 og 1954 dvaldist ungur maður í þjóðgarðinum í Skaftafelli með öðrum námsmönnum frá Bretlandi við rannsóknir á svæðinu og á jöklinum. Hann er breskur að uppruna, fæddur í Bretlandi en gerðist síðan prófessor í Boulder í Colorado og veitti þar forstöðu Instar-stofnuninni og átti hlut í útgáfu á tímariti um Alpine and Arctic Research og er heimsþekktur vísindamaður. Hann er nú búsettur í Ottawa í Kanada og heitir Jack D. Ives. Hann starfar nú í hópi innan Sameinuðu þjóðanna við að undirbúa ár fjalla. Einmitt þessa dagana er að hefjast í Róm vinnufundur á vegum þessa hóps og þar verður rætt um þessi mál í alþjóðlegu samhengi. Auðvitað væri mjög ánægjulegt ef það gæti gerst að Ísland legði fram þetta stóra svæði sem ákvörðun um verndun inn í þetta samhengi, ár fjalla, og kafla XIII í Dagskrá 21 sem fjallar um verndun fjalllenda. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar, virðulegur forseti, en ég ítreka þakkir mínar til formanns umhvn. og allra í nefndinni fyrir það að standa að afgreiðslu málsins með þessum hætti og vona að það verði til farsældar fyrir umhverfisvernd í landinu og til að lyfta þessu stórmerkilega svæði, Vatnajökli, í hugum jafnt landsmanna sem á alþjóðavísu.

Virðulegi forseti. Ég þakka þau orð sem féllu til nefndarinnar og formanns frá hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni og vil taka undir þau sjónarmið sem komu fram í máli hans um sérstaka stöðu Vatnajökuls, ekki aðeins í hugum okkar Íslendinga heldur líka í hugum erlendra manna og í alþjóðlegu samhengi. Ég minni á að með því að gera Vatnajökul að þjóðgarði erum við að feta svipaða slóð og annars staðar hefur verið gert í heiminum. Við skulum muna að stórir hlutar Grænlandsjökuls er þjóðgarður sem nýtur sérstakrar verndar. Ég minni einnig á að Suðurskautslandið og jökull þess nýtur einnig sérstakrar verndar hvað varðar rannsóknir, nýtingu jarðefna og alla umferð. Tvímælalaust er hægt að sækja á þessar slóðir hugmyndir sem gætu nýst við þá vinnu sem er fram undan í því að gera Vatnajökul að þjóðgarði. Vatnajökull er ekki aðeins stórbrotinn og stórfenglegur í hugum okkar landsmanna. Hann er að sjálfsögðu líka vettvangur ferðaþjónustu og tekjuöflunar, hann er vettvangur útivistarmanna og allt þetta þarf að fella saman. Það er því tímabært að í þetta sé ráðist þannig að allir þessir hagsmunir og öll þessi sjónarmið fái notið sín í góðu samhengi og sátt.

Herra forseti. Tillagan um þjóðgarð á Vatnajökulssvæðinu, sem er til umræðu, er afar merkileg og um hana var mikill og góður samhugur í umhvn. eins og komið hefur fram. Þetta er gagnmerk tillaga, afar vel unnin, framsækin og metnaðarfull. Í raun og veru er verið að leggja út á nýjar brautir í umhverfismálum með þessari tillögu og er það vel. Flutningsmaður, hv. þm. Hjörleifur Guttormsson, er að horfa inn í framtíðina með henni og við tökum heils hugar undir hana. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson kom eilítið inn á fjórða svæðið í þessari heildstæðu þáltill. þar sem hann talar um friðland að fjallabaki og Heklusvæðið. En ágætur vísindamaður, dr. Borgþór Magnússon hjá Rannsóknastofnun landbúnaðarins, hefur einmitt skrifað mjög margar greinar um eldfjallaþjóðgarða á Heklusvæðinu. Þær greinar eru einnig mjög merkar og merkilegar tillögur sem falla nokkuð að þeim tillögum sem hér eru fram settar. Ég tek undir að það er mjög nauðsynlegt að ná samkomulagi við alla aðila um þessi mál en við getum verið stolt af því í umhvn. að samþykkja þessa metnaðarfullu og góðu tillögu og hún er spor í rétta átt í þessu máli.

Virðulegur forseti. Það eru aðeins um undirtektir við mál hv. þm. Ísólfs Gylfa Pálmasonar og þakklæti fyrir stuðning hans við málið. Ég fagna því sérstaklega að hv. þm., sem er búsettur í Rangárþingi, Rangárvallasýslu eins og hún er enn nefnd, og þekkir vel til á fjórða svæðinu sem var viðfangsefni tillöguinnar, þ.e. Mýrdalsjökulssvæðinu, svæði Mýrdalsjökuls, Eyjafjallajökuls og annarra jökla sem hugsanlegt væri að fella inn í stórt verndarsvæði og tengja friðland að fjallabaki, sem þegar nýtur friðlýsingar, og hinu stórmerka svæði Heklu og nágrenni. Það eru einmitt slíkar heildstæðar hugmyndir sem ég held að geti orðið til þess bæði að auðvelda stjórnun á hálendinu út frá sjónarmiðum náttúruverndar og jafnframt að verða til þess að lyfta þessum svæðum bæði í hugum þjóðarinnar og á alþjóðavísu svo sem vert er. Ég trúi því að þess verði ekki langt að bíða að einnig þetta svæði sem hv. þm. vék að falli undir slíka vernd. Vert er að hafa í huga að þær tillögur sem liggja fyrir í upphaflegri þáltill. féllu mjög að hugmyndum og tillögu um skipulag miðhálendisins, tillögu sem bíður nú staðfestingar og fékk einmitt sérstakar undirtektir frá Skipulagsstofnun, og raunar einnig frá ráðuneytum eins og félmrn. þegar málið kom þaðan eða umsögn barst um málið þaðan. Mér sýnist því að það stefni í að þarna geti tekist veruleg sátt varðandi verndarhagsmuni. Þá þurfa menn ekki að deila lengur um t.d. álitaefni af því tagi hvort mörg sveitarfélög séu dregin inn á jökla landsins því að þeir eru felldir undir samþætta verndarstefnu.

Virðulegi forseti. Ég er ánægð með þessa tillögu og styð afgreiðslu umhvn. að því marki sem hún afgreiðir tillöguna. Því miður get ég ekki tekið undir að þetta sé metnaðarfull afgreiðsla umhvn. vegna þess að þetta mál er búið að vera núna fyrir tveimur þingum. Tillaga hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar er um að Alþingi álykti að fela umhvrh. að láta undirbúa í samvinnu við skipulagsyfirvöld og hugsanlega rétthafa stofnun fjögurra þjóðgarða á miðhálendi Íslands. Greinargerðin með tillögunni er afskaplega fagleg og ítarleg eins og þau vinnubrögð eru sem við þekkjum hjá þingmanninum. Það kemur fram strax í greinargerð með málinu sem lagt er fyrir þetta þing að 32 umsagnaraðilar hafa sent inn umsagnir á síðasta þingi og ég býst þá við að það séu þeir sömu umsagnaraðilar og getið er um núna í afgreiðslu nál. Mér finnst ósennilegt að nefndin hafi kallað eftir nýjum umsögnum miðað við þessar upplýsingar. Miðað við hina miklu umræðu sem hefur átt sér stað um miðhálendið sem stærstu náttúruperlu sem við eigum, um jöklana og víðernin og þann góða vilja sem hefur komið fram á Alþingi um að vernda þetta svæði til framtíðar hefði ég viljað sjá tillöguna fastmótaðri. Ég hefði viljað sjá það að þegar umhvn. tekur einungis hluta tillögunnar út og ákveður að leggja til að það verði skoðað að stofna þjóðgarð um Vatnajökul, að þá hefði það verið Alþingi sem væri að fela umhvrh. að láta undirbúa slíkt. Ég geri mér mjög vel grein fyrir því að flutningsmaður má vera sáttur við að koma máli sínu áleiðis vegna þess að það er mjög erfitt fyrir þingmenn að fá stór mál af stað í gegnum kerfið og á þann hátt að von sé til að þau verði til þess sem hugurinn stóð til. Það kemur fram í lokaorðum till. til þál. að með tilkomu þeirra þjóðgarða sem gerð er tillaga um mundu Íslendingar komast í fremstu röð þjóða hvað varðar náttúruvernd og verndarstefnan á miðhálendinu hefði fengið á sig skýra og fastmótaða mynd. Ég get tekið undir þetta og að í allri umræðu okkar um skipulag miðhálendisins mundi það hafa skipt mjög miklu máli að stjórnvöld og Alþingi hefðu verið búin að móta stefnu um stóru þættina sem ríkisvaldið ræður og ákveður á miðhálendinu, bæði orkustefnu og ekki síst verndarstefnuna. Þar undir mundi hafa komið ákvörðun um þjóðgarðana og sátt um þá verndarstefnu sem felst í þjóðgörðunum og ég tek undir að það hefði verið mjög jákvæð aðgerð. Þess vegna hefði ég viljað sjá miklu stærra skref tekið. Jöklarnir og þjóðgarðarnir sem tillaga er um að yrðu gerðir umhverfis mundu taka yfir 22 þús. ferkílómetra og þetta hefði haft mikið að segja í umfjöllun um miðhálendið. Það hefur verið mjög erfitt fyrir okkur að fá umræðu um verndarstefnu, um orkustefnu og um hvar kæmu virkjanir. Þess vegna erum við mjög tortryggin hverju sinni sem tekið er á einhverjum þætti virkjunarmála og finnum mjög til vanmáttar vegna þess að það að taka afmarkað á einstökum þætti virkjanamála lætur okkur finnast að við séum að taka eitthvert lítið skref inn í stóra, gráa þoku og vitum ekki hvað í henni felst. Því er alveg yfirgengilegt að ríkisstjórnin skuli ekki fyrir löngu hafa mótað stefnu fyrir miðhálendið, orkustefnu, virkjanastefnu, verndarstefnu og þjóðgarða. Ég tek undir það að miðhálendi Íslands á hvergi sinn líka með jöklum sínum og ósnortnu víðlendi og það er eitthvað það dásamlegasta sem maður upplifir að ferðast um þetta miðhálendi. Auðvitað tek ég undir það með öðrum að mjög mikilvægt er að ná fram þessu skrefi að láta skoða það eins og segir í brtt. umhvn. ,,að fela umhverfisráðherra að láta kanna, í samvinnu við skipulagsyfirvöld og hugsanlega rétthafa, möguleika á að stofna Vatnajökulsþjóðgarð``. Þegar ég les þessa setningu vona ég, herra forseti, að í henni felist sá vilji Alþingis að þarna verði þjóðgarður en ekki að einhver könnun lognist út af vegna viljaleysis eða út af einhverjum minni háttar hnökrum sem upp kynnu að koma. Þetta vil ég árétta í umræðu um þetta mikilvæga mál. Ég geri mér grein fyrir því að tillögur hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar um þjóðgarða og útlínur þeirra eru þær fyrst og fremst leiðbeinandi og hugmyndir um mörk þjóðgarðanna. En það eru mikil rök í tillögum um þessa fjóra þjóðgarða. Stærð Vatnajökuls og þær náttúruperlur umhverfis hann sem þjóðgarðurinn mundi ná til, og innan þjóðgarðs um Hofsjökul mundu falla bæði Kerlingarfjöll og Þjórsárver. Mikið óskaplega væri það mikilvægt núna að búið hefði verið að stofna þann þjóðgarð um Hofsjökul með Þjórsárver innan hans. Mikið óskaplega hefði það verið mikilvægt fyrir Alþingi. Sömuleiðis eru mikilvæg svæði á svæðinu í kringum Langjökul, Hveravellir að norðan, Hvítárvatn og Þórisjökull að sunnan. Með því að taka þessi þrjú stóru svæði er ég alls ekki að gera lítið úr fjórða svæðinu sem spannar Eyjafjallajökul, Mýrdalsjökul, Heklu og friðlandið að fjallabaki því að þetta eru alveg sérstakir staðir að koma á. Herra forseti. Ég vel að fara nokkrum orðum um þessi svæði með þessum hætti til að undirstrika að tillagan sem legið hefur fyrir umhvn. síðustu tvö þing er mjög stór og hún er mjög mikilvæg fyrir alla þá sem hafa verið að láta í sér heyra um miðhálendið. Umræða um miðhálendið, víðernin okkar og þessa stórkostlegu sameign hefur verið mjög áleitin í þjóðfélaginu og stórir hópar, ekki bara náttúruverndarhópar heldur almenningur í landinu hafa látið í sér heyra um þetta svæði og vilja að Alþingi taki á því, vilja að Alþingi móti stefnu. Þetta er eitt lítið skref í þá átt, þetta er gott skref. Ég hefði kosið að það væri stærra og ég hefði kosið að við værum komin miklu lengra í mótun stefnu um miðhálendið en um þau mál ætla ég að ræða frekar í öðru máli sem kemur hér á dagskrá, væntanlega ekki fyrr en að loknu matarhléi. Mér finnst að þessi ákvörðun, afgreiðsla umhvn., gott og vel, en líka tillaga þingmannsins að öðru leyti falli vel að þeirri umræðu um skipulags- og byggingarmál sem á eftir að fara fram síðar í dag.

Virðulegur forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þm. fyrir eindreginn stuðning við þær hugmyndir sem liggja í upphaflegri þáltill. Ég met mikils að sá stuðningur kemur fram frá formanni nýs þingflokks Samfylkingarinnar. Hér veldur mjög miklu hvernig á málum verður tekið á grundvelli þeirrar samþykktar sem hér er lögð til og að sá ráðherra sem sest í stól umhvrh. eftir kosningar fylgi því máli fast eftir. Ég er alveg sannfærður um að það er fullt lag til þess að útfæra þetta mál í heild sinni, m.a. vegna þeirrar vinnu sem hefur farið fram um skipulag miðhálendisins nú þegar vegna þess að að minni hyggju eru engin sjáanleg stór árekstrarefni við þær hugmyndir sem settar eru fram í þáltill. um þjóðgarðana, um jöklana og nágrenni þeirra eins og mörk eru þar dregin, vissulega lauslega, en þó út frá ákveðnum kennileitum því að þetta liggur uppdregið á landabréfi af minni hálfu á undirbúningsstigi. Jafnframt legg ég ríka áherslu á að það þarf verulega lagni til að koma slíkum málum í höfn vegna þess að við komumst ekki lengra en stuðning er að fá við hjá þeim sem telja sig hafa rétt inn á viðkomandi svæði, hvort sem það er ríkið eða einkaaðilar og á það legg ég mjög mikla áherslu. Við þurfum að vanda vinnubrögðin í þeim efnum, við þurfum að fá fólkið um allt land með okkur í þessa vinnu. Þá er ég alveg sannfærður um að við náum þeim markmiðum sem við hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir erum örugglega sammála um varðandi verndarstefnu að því er snertir miðhálendið og auðvitað fleira.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þessi orð þingmannsins. Ég ímynda mér að með umræðu við afgreiðslu þessarar tillögu getum við haft áhrif á það að ráðherra, sem tekur við þessu verkefni, fyllist eldmóði til að ganga lengra, eldmóði með jákvæðum formerkjum vegna þess að ég geri mér líka grein fyrir því að sátt þarf að vera um aðgerðir. Það þarf að vera sátt um landið, sátt við dreifbýli og þéttbýli. Og það er lag fyrir ráðherra sem hefur metnað að fara að vinna í þessum málum og það er líka lag vegna fólksins í landinu. Ég hef sjaldan setið jafnáhrifaríkan fund og fund sem haldinn var fyrir nokkrum vikum í Háskólabíói þar sem fjallað var um auðlindir okkar til landsins. Þar var ekki öfgastemming heldur hin sanna tilfinning venjulegs fólks fyrir því að nú á að halda utan um það sem við eigum og nú á ekki að láta reka á reiðanum heldur taka á og vernda og gæta að því sem við eigum og valda ekki spjöllum sem eru óbætanleg fyrir komandi kynslóðir. Í allri umræðunni um hálendismál og skipulagsmál hefur það komið aftur og aftur fram að tortryggni sé kannski gagnrýni á dreifbýlið. Hún er það ekki, hún er mismunandi skoðanir á því hvernig best sé haldið á málum. En fólk úr dreifbýlinu hefur fullvissað okkur hin um að þar sé sami vilji til að koma til móts og taka höndum saman til að vernda þetta svæði sem okkur er svo dýrmætt. Þess vegna er ég bjartsýn þótt skrefið sé stutt, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég deili þessum sjónarmiðum vissulega. Ég tel einmitt að hin stórfellda breyting á almenningsáliti sem hefur orðið og í raun upplýstri þekkingu, upplýsingum og þekkingu hjá fólkinu í landinu á þeirri auðlegð sem við eigum í hálendinu, gefur meðbyr í þessum málum, meðbyr sem stjórnvöld ættu að nýta. Hv. þm. vék áður í máli sínu að því m.a. að mikið óöryggi fælist í því að menn væru að veita heimildir til nýtingar á auðlindum á hálendinu m.a. til orkuöflunar. Ég tek eindregið undir það. Ég hef öðru hvoru verið að minna á það í umræðu liðinna ára að það er hörmulegt til þess að vita að við skulum ekki hafa komist af stað með að fara yfir þessi mál heildstætt og forgangsraða eins og Alþingi ályktaði þó um samhljóða 1989. Ef sú vinna hefði komist í gang og nauðsynlegt fjármagn verið veitt, sem var ekkert stórfé, þá hefðum við staðið í allt öðrum sporum en nú þegar hæstv. iðnrh. og hæstv. umhvrh. eru að kynna þjóðinni það að nú eigi að fara að vinna út frá þeirri aðferðafræði sem Norðmenn tóku upp seint og um síðir varðandi verndun vatnsfalla sinna og flokkun í forgangsröð. En látum okkur vænta þess að það vísi fram á við, þó að margt megi kannski að aðferðafræðinni þar finna. En það er hárrétt hjá hv. þm. að þarna er mikið verk óunnið sem tengist nánari útfærslu á verndun og hugsanlegri nýtingu.

Herra forseti. Ég hef áður lýst skoðunum mínum á þeirri tillögu sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson flutti um fjóra þjóðgarða á miðhálendinu. Ég er þeirrar skoðunar að samþykkja hefði átt þá tillögu. Hv. þm. á þakkir og hrós skilið fyrir að hafa komið fram með þetta mál. Hann á það hins vegar ekki skilið að tillagan sé tekin með þessum hætti og eiginlega að litlu gerð. Mér finnst nefnilega, þó að menn tali um að þetta sé metnaðarfull afgreiðsla af hálfu hv. umhvn. að ég geti ekki fallist á það. Frá því við vorum að ræða um fjölgun þjóðgarða á síðasta kjörtímabili hafa hlutirnir svolítið breyst. Ekki bara það að ríkisstjórnin hin fyrri hafi ákveðið að ráðast í stofnun þjóðgarðs á Snæfellsnesi heldur hefur lögum um náttúruvernd líka verið breytt á þann hátt að auðveldara er fyrir stjórnvöld að ráðast í stofnun þjóðgarða. Mig minnir að það hafi verið 1996 sem við breyttum lögum sem gerði það að verkum að hæstv. umhvrh. getur sett á stofn þjóðgarða að fengnum tillögum Náttúruverndarráðs og ákveðinna stofnana sem undir hann heyra. Þetta er á valdi hæstv. ráðherra. Ég hefði því talið að tillaga umhvn. hefði átt að fela í sér áskorun af hálfu Alþingis til umhvrh. um að gera þetta. Það hefði átt að fela honum þetta verkefni vegna þess að hann hefur lagalega stöðu í málinu í dag sem fyrri umhvrh. hafa ekki haft. Ég geri engar athugasemdir við það að menn taki sérstaklega út Vatnajökulsþjóðgarðinn. Ég hefði að vísu talið að í lagi hefði verið fyrst menn fóru þá leið að fela einungis hæstv. umhvrh. að kanna þetta mál, að taka þá alla fjóra inn. Ég er þeirrar skoðunar vegna þess að þessir þjóðgarðar henta vel, kjarni þeirra allra eru jöklar og það vill svo til að að flestum þeirra liggja mörg svæði sem njóta einhvers konar verndar. Í tilviki Vatnajökuls er þar um að ræða mörg friðlýst svæði eins og, ef ég man rétt, Esjufjöll, Kringilsárrani, Lónsöræfi og svo auðvitað Skaftafell, sem er þjóðgarður. Það hefði því verið nokkuð gott mál að taka þá alla til þessarar skoðunar. Ég hefði hins vegar talið, herra forseti, fyrst menn fara þá leið að fela umhvrh. einungis að kanna möguleika á Vatnajökulsþjóðgarðinum, að við hefðum átt að stíga skrefið lengra, við hefðum átt að fela honum framkvæmd á því. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson ræðir um það í sinni upphaflegu tillögu, ef ég man rétt, að þetta þurfi að gera í tengslum við mögulega rétthafa. Ég held engir mögulegir rétthafar séu varðandi jökulinn. Ég held að það sé ekkert sem standi í vegi fyrir því að menn ráðist í þetta verk. Sagt var af flokkssystur minni, hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur, að það væri vel við hæfi að ganga frá þessu máli, eins og sagt er frá í tillögunni, á árinu 2000 og það ætti ekki að vera margt sem mælir því í móti. Við þekkjum það hins vegar úr heimi stjórnmálanna að menn eru ekki alltaf stórra sanda eða sæva. Það er oft þannig að þegar góðar tillögur koma eins og þessi, sem kemur frá manni sem hefur verið harður í stjórnarandstöðu sinni við núv. ríkisstjórn, að næst kraftaverki stappar ef menn raunverulega ráðast í það að tillögunni samþykktri að koma þessu á fót. Við höfum séð svo mörg dæmi um það og af tiltölulega skammri þingveru gæti ég rakið nokkur mál sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hefur fengið hér samþykkt sem stjórnarandstæðingur, sem ekki hafa raunverulega orðið að veruleika.

Þetta eru úrtölur.

Hins vegar er það svo, herra forseti, af því hv. þm. og formaður umhvn., Ólafur Örn Haraldsson, talar um útölur þá hefur hann ekki hlýtt á mál mitt. Ég er ekki bara að taka undir þessa tillögu heldur er ég að álasa hv. þm. Ólafi Erni Haraldssyni og bregða honum um skort á kjarki og hugrekki. Ég er að bregða honum um það að hann þorir ekki að taka forustu, og er þó mestur jöklamaður í þessum sölum, um að fela flokksbróður sínum hæstv. umhvrh. að ganga frá þessu máli. Hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson hefur fært góð rök fyrir því að ekki eigi að vera mikið í vegi fyrir því að gera þetta svæði að þjóðgarði. Og þess vegna má auðvitað spyrja hv. þm. út frá hans eigin rökum: Hví skortir hann þá kjark til að koma hér fram og hafa forgöngu um að leggja beinlínis til að umhvrh. verði falið að gera þetta? Það er það sem auðvitað skiptir máli. Samfylkingin er þeirrar skoðunar að ráðast eigi í verkefni af þessu tagi. Ég minni á að a.m.k. þingflokkur jafnaðarmanna hefur haft það á stefnuskrá sinni, eins og hér hefur komið fram í fyrri umræðum um þetta mál, að fjölga þjóðgörðum, alveg eins og Alþfl. á tíma síðustu ríkisstjórnar. Alþfl. stóð við það. Við fengum samþykkt í ríkisstjórn að ráðist yrði í að fjölga þjóðgörðum og ráðist yrði í setja upp þjóðgarð á Snæfellsnesi. Inni í honum er jökull, svo ég rifji það aðeins upp fyrir þingheimi. Ég vil að það komi fram, herra forseti, að margt bendir til þess að ríkisstjórnarskipti kunni að vera í nánd, það kunni að verða breytingar á landslagi stjórnmálanna á þann veg Samfylkingin muni á einhvern hátt koma að landstjórninni. Þá vil ég að það liggi alveg skýrt fyrir að við munum berjast fyrir því, verði þessi tillaga samþykkt, að þetta mál verði ekki einungis kannað heldur verði því hrint í framkvæmd. Ég vil líka að það komi fram, eins og hefur áður birst í ræðum mínum um þetta mál, að ég er þeirrar skoðunar að það hefði átt að samþykkja þessa tillögu og hrinda henni í framkvæmd. Ég sagði áðan að það væri stefna þeirrar stjórnmálahreyfingar sem ég var kosinn á þing fyrir að fjölga þjóðgörðum. Við höfum bæði innan ríkisstjórnar og utan reynt að efla það. Ég hef gert það sem umhvrh. á síðasta kjörtímabili og ég hef einnig í samvinnu við þá tvo þingmenn sem sitja með mér í Þingvallanefnd reynt að ýta málum fram þar með þeim hætti að við a.m.k. brytum út jaðar þess þjóðgarðs eða þess friðhelga lands sem hefur nú sömu stöðu og þjóðgarður á Þingvöllum. Það hefur ekki tekist á þessu þingi og það er mjög miður. En hin upphaflega hugmynd gerði ráð fyrir því að þar yrði farið í norður frá Þingvallavatni, norðvestur raunar, og land friðað og gert að þjóðgarði langt upp í Langjökul. Ég held að það sé eitt af því sem við þurfum að gera í framtíðinni og við þurfum auðvitað að skoða þessa þjóðgarða okkar miklu betur. Við þurfum að stækka þjóðgarðinn fyrir norðaustan, þjóðgarðinn í Jökulsárgljúfrum. Við verðum að ráðast í að færa út mörk hins friðhelga lands á Þingvöllum. Og ég held að það sé mjög vel við hæfi á árinu 2000 að við ráðumst í þá framkvæmd sem umhvn. hefur þrátt fyrir allt treyst sér til að leggja fyrir þetta þing. Ég segi það alveg skýrt og skorinort að sú tillaga gengur allt of skammt að mínu mati. En hún er þó spor fram á við og út af frammíkalli hv. þm. Ólafs Arnar Haraldssonar, þá vil ég að það komi alveg skýrt fram að auðvitað styð ég þessa tillögu heils hugar. Hún gengur bara allt of skammt. Og sá hv. jöklafari og þingmaður hefði auðvitað átt að hafa forgöngu um að leggja fram tillögu sem gengur miklu lengra, og ég veit að hugur hans stendur til þess. En við stöndum hins vegar frammi fyrir því að línur skipta stjórn og stjórnarandstöðu og því miður gerist það allt of oft að stjórnarliðið er ekki nægilega stórra sanda að taka heils hugar undir tillögur eins og þessa. Ég er alveg sannfærður um að þessi tillaga, jafnvel þó að við höfum bara tekið út Vatnajökulsþjóðgarðinn, nýtur yfirburðafylgis meðal fólks, ekki síst vegna þess, eins og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir sagði áðan, að vakning hefur orðið hjá almenningi á þessu sviði. Fólkið vill aukna vernd. Tillagan gengur í þá átt, en það er einungis vegna þess að hún kemur frá áberandi og heldur harðvítugum stjórnarandstæðingi að hún nær ekki lengra en þetta. Þetta er þó spor fram á við og það ber að þakka. Ég styð það auðvitað heils hugar. En ég hefði viljað sjá það stigið miklu lengra til móts við vilja fólksins og lengra inn í framtíðina.

Virðulegi forseti. Ég þakka umræður um þáltill. og nál. hv. umhvn. Ég deili sannarlega skoðunum með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að mörgu leyti og því sem fram kom í máli hans. Ég vil þó nefna sérstaklega eitt atriði sem ekki hefur verið getið um hér. Við skulum horfa til þess að nú er verið að ganga frá svæðisskipulagi miðhálendisins. Það er verið að festa stjórnsýslumörk sveitarfélaganna inn til miðju hálendisins. Hér er um svo veigamiklar breytingar að ræða að mjög eðlilegt er að menn klári það, bæði með því að festa það mál og skoða hvaða viðbrögð það fær ásamt því skipulagsferli sem vonandi verður staðfest í þessum þingsölum áður en við ljúkum þingstörfum. Það er mjög eðlilegt að menn klári það ferli og hugi síðan að frekari útfærslu á þjóðgörðum í þeim dúr sem fram kemur í upprunalegu þáltill. Ég veit að menn eru ekki að gera lítið úr þeirri þáltill. sem endanlega er flutt hér með nál. umhvn. Þetta er svo sannarlega tímamótagjörningur og ég er í engum vafa um að sú könnun sem þáltill. mælir fyrir um verður gerð, einmitt vegna þeirrar vakningar sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði og þeirrar fullu meiningar sem ég veit að flokksfélagar mínir a.m.k. bera í brjósti til miðhálendisins.

Herra forseti. Ég efast ekkert um góðan vilja hv. þm. Ólafs Arnar Haraldssonar í þessu máli. Satt að segja er hann bjargvættur Framsfl. í umhverfismálum og nánast eina andlit þess flokks sem er ásættanlegt í þeim málaflokki. Ég efast ekkert um að hv. þm., sökum þekkingar sinnar á jöklum og miðhálendinu, hefði viljað ganga miklu lengra en gert er í þessari tillögu. Ég er alveg klár á því. Eins og ágætur félagi hans, hv. þm. Guðni Ágústsson, hefur stundum sagt: Þó hann sé sporstuttur þá fer hann hratt yfir. Herra forseti. Ég tel eigi að síður að einmitt út af því sem hv. þm. var að vísa hér til, þ.e. þeirrar staðreyndar að búið er að skipta miðhálendinu upp milli sveitarfélaga, þá verði erfiðara en ella að hrinda þessu þarfa verki í framkvæmd. Ég held að það hafi verið sagt í þessum sölum að einmitt sú skipting geri það að verkum að 12 sveitarfélög eiga land að Grímsvötnum. Ég man það ekki svo gjörla, veit ekki hvort það er fullkomlega rétt. En það undirstrikar hvað sú breyting torveldar vinnu af þessu tagi. Ég kom sjálfur að því sem umhvrh. að kanna möguleika á því að búa til eldfjallaþjóðgarð og mætti gríðarlegri andstöðu sveitarfélaga. Ég tel að það verði erfitt að koma þessu máli í endanlega höfn út af því, erfiðara. Herra forseti. Eigi að síður vil ég, þrátt fyrir þau orð sem ég hef nú haft uppi um þetta og brigslað hv. þm. Ólafi Erni um skort á kjarki, þá er kannski að athuguðu máli ekki rétt af mér að gera það. Ég dreg það því til baka og þakka honum fyrir framgang hans í þessu, en brýni hann jafnframt til dáða því að við tröll en ekki menn er að eiga þar sem er forneskja Framsfl. í þessum málum. Þar eru að vísu góðar undantekningar á en því miður þá er það rangt hjá hv. þm. að innan Framsfl. njóti viðhorf af þessu tagi mikils stuðnings.

Virðulegur forseti. Eindregnar þakkir til hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar fyrir frýjunarorð í þessu máli, mælt til þeirra sem taka kannski óþarflega stutt skref. Við verðum þó að meta það sem kemur hér fram. Það er stundum talað um ísbrjóta og kannski verður þessi tillaga ísbrjótur í þessum málaflokki þannig að menn sannfærist um það að aðferðafræðin sé rétt, því að auðvitað felst ákveðin ný aðferðafræði í tillögunni. Hv. þm. þekkir af eigin reynslu að verið getur nokkuð þungt undir fæti á stundum og rakti það hér einmitt í sambandi við Þingvallaþjóðgarð þar sem hv. þm. hefur átt beina aðild að málum með veru í Þingvallanefnd. Ég vona sannarlega að það mál þokist áfram þó hægt gangi. Við höfum fengið frv. sem ég hef ekki gefið mér tíma til að fara yfir að gagni. Ég hygg þó að það sé spor í rétta átt. Ég bendi á að útfærsla Þingvallaþjóðgarðs til norðurs og til suðurs væntanlega tengist einmitt hugmyndinni um Langjökulsþjóðgarð. Þaðan þarf auðvitað að koma samfellt belti friðlýstra svæða eða svæða fyrir útivist, og með nauðsynlegri vernd um leið, alveg frá Langjökli til Reykjaness. Það er sú hugsun sem framsýnir menn áttuðu sig á, í Framsfl. m.a. hér á árum áður eins og Eysteinn Jónsson. En því miður hefur heldur dofnað í því efni. Varðandi viðhorf almennings og sveitarstjórnarmanna til þessa efnis þá er ég ekki eins svartsýnn og hv. þm. Ég hef nefnilega orðið var við það að þessi hugmynd um þjóðgarðana fjóra hefur notið velvildar og stuðnings hjá þeim fulltrúum sveitarstjórna sem unnu að svæðisskipulagi miðhálendisins. Það var ítrekað á fundi alveg nýlega vegna umræðna um tillögu sem verður hér á dagskrá síðar. Ég vona því að þarna sé í rauninni miklu ríkari stuðnings að vænta en hv. þm. gerir ráð fyrir.

Herra forseti. Ég vona að hv. þm. hafi rétt fyrir sér en ég rangt. Ég mæli þetta þó af reynslu, sem ekki er ýkja bitur eða beisk, en er farin að spanna nokkuð mörg ár. Ég kom sem umhvrh. að því að freista þess að stofna nýja þjóðgarða, ekki bara þann sem stofnaður var á Snæfellsnesi heldur líka þann eldfjallaþjóðgarð sem ég nefndi hér áðan. Það mætti gríðarlegri andstöðu sveitarfélaga. Ég hef líka sem óbreyttur þingmaður en fulltrúi stjórnarandstöðu í Þingvallanefnd fundið sömu viðhorf hjá sveitarstjórnarmönnum þar. Hitt kann að vera rétt sem hv. þm. segir um afstöðu sveitarstjórna sveitarfélaga sem liggja að Vatnajökli. Það kann meira að segja að eiga sér ákveðnar skýringar. Þar er ákveðin verndarhefð allt í kringum jökulinn, þ.e. með honum suðlægum og austur fyrir. Þar eru mörg svæði, eins og við rifjuðum upp áðan, sem búið er að vernda. Sú vernd hefur verið gerð, að því er ég best veit, í samvinnu og samráði við viðkomandi sveitarfélög. Síðan er það auðvitað þjóðgarðurinn þannig að þarna umhverfis er ákveðin verndarhefð og eins og hv. þm. veit þá hafa líka menn, sem áratugum saman hafa komið að náttúruvernd og náttúrufræðum, verið búsettir í grennd við jökulinn. Það skiptir miklu máli. Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé að fjölga þjóðgörðum. Mér blöskrar sú hljóða eyðing sem alltaf er að eiga sér stað og sem menn taka ekki eftir vegna þess að hún gerist svo hægt. En þegar maður skoðar breytinguna kannski yfir mannsaldra þá kemur í ljós að hún er gríðarlega mikil. Varðandi Þingvallasvæðið og Langjökul þá þörfnumst við ekki bara verndarinnar þar með tilliti til ferðamennsku og útivistar, sem þó er að verða knýjandi, heldur er þarna mesta vatnsforðabúr þjóðarinnar. Þarna er einfaldlega um að ræða auðlind sem við skiljum ekki enn hvað er mikils virði. En ég hygg að afkomendur okkar svona tveimur kynslóðum héðan í frá muni hafa miklu ríkari skilning á og munu e.t.v. þakka okkur ef okkur tekst að bregða böndum verndar á það svæði.

Virðulegur forseti. Vatnsverndin er stórt mál og tengist þessu sannarlega. Það er rétt með fólk t.d. í Skaftafellssýslu, að þar býr verndarsinnað fólk. Sá skilningur hefur víða komið fram og er mjög mikilvægur. En hann er víðar að finna. Og af því að hv. þm. nefndi Skaftfellinga eða þá sem búa nærri Vatnajökli sérstaklega þá vil ég vísa til fleiri sem hafa sýnt skilning á þessu máli, t.d. fulltrúa úr Borgarfirði vestra sem komu á fund umhvn. á dögunum og sáu ástæðu til þess að hafa frumkvæði að því að nefna þessa tillögu á jákvæðan hátt og benda á að þeir hefðu síst á móti því að Langjökull og svæðið vestan hans sem liggur að byggðinni, yrði lýstur þjóðgarður. Það er þessi skilningur og þessi merki sem við þurfum að taka eftir og hlúa jákvætt að í nálgun mála. Hitt er svo auðvitað ljóst að ekki er allt fyrirstöðulaust í þessum efnum. Virðulegur forseti. Ég vek að lokum athygli á þeim umsögnum sem komu fram um þessa tillögu. Hér stendur í umsögn skipulagsstjóra í fyrra, með leyfi forseta: ,,Skipulagsstofnun fagnar þingsályktunartillögunni og telur hana vera í samræmi við tillögu að svæðisskipulagi miðhálendisins sem nú liggur fyrir og rökrétt framhald hennar.`` Alþýðusamband Íslands, sem er ekki oft að álykta í umhverfismálum segir um þetta mál, með leyfi forseta: ,,ASÍ tekur undir þær hugmyndir sem fram koma í tillögunni og leggur áherslu á að þingsályktunartillagan verði samþykkt enda brýnt að mati sambandsins að nú þegar verði brugðið við og tryggt að framtíðarnýting hálendisins verði ákveðin með skipulegum hætti og að sjónarmiða náttúruverndar verði í ríkum mæli gætt við þær ákvarðanir.`` Það er fagnaðarefni þegar slík sjónarmið koma frá stórum almannasamtökum eins og ASÍ.

Herra forseti. Hv. þm. má með engu móti misskilja eitt eða neitt í því sem ég er að segja. Ég stend algjörlega heils hugar að baki þessarar tillögu. Málið er einfaldlega að ég tel að hann sé grátt leikinn. Ég tel að tillagan sem hv. þm. lagði fram upphaflega styðjist við það góð rök --- þá vísa ég til tillagna að skipulagi miðhálendisins --- og sé svo vel undirbyggð að hún hefði leyst margvísleg vandamál. Hún hefði meira að segja komið til móts við sjónarmið eins og þau sem ég hef varðandi stjórnsýslu miðhálendisins sem eru önnur en hv. þm. hefur. En í tillögunni hjá honum felst ákveðin nálgun að málamiðlun. Það var fegurðin sem ég sá í þessu líka, þ.e. að hún leysti margvísleg vandamál sem hér hafa verið uppi og átakalínur sem hafa verið mjög skýrar um þetta tiltekna mál hverfa með þessari tillögu. Það var fegurðin í henni fyrir utan allt annað. Ég styð tillöguna alveg heils hugar. En mér rennur svolítið til rifja, m.a. vegna þess að hv. þm. hefur lýst því svo skilmerkilega hér hversu litlir þröskuldar og múrar eru er á vegi þess að hrinda verkinu í framkvæmd, að hv. umhvn. skyldi ekki hafa stigið skrefi lengra. Ég hef lýst skoðun minni á því hver ástæðan er. Hún er einfaldlega sú að það er hv. þm. sem er tillögumaður en ekki umhvrh. eða einhver úr stjórnarliðinu. Þannig er það því miður. Þetta er hin ógeðfellda hlið stjórnmálanna. Ég gæti, eins og ég sagði hérna áðan, rifjað upp a.m.k. tvö dálítið sterk dæmi þar sem hv. þm. hefur komið að málum og fengið samþykkta hluti en ekki uppskorið eins og eðlilegt hefði verið. Ég ætla ekki að fara út í það, herra forseti, en lýsi því bara yfir að ég tel að þetta mál hafi a.m.k. komið umræðu af stað. Og tillagan er, eins og hv. þm. sagði, kannski ísbrjótur. Klárt er alla vega að viðhorfin til umhverfismála eru að gjörbreytast og munu verða gjörbreytt að komandi kjörtímabili liðnu, til þessara mála sem og annarra.

Hæstv. forseti. Viðskrn. er prýðisráðuneyti. Undir viðskrn. heyra stofnanir sem sýsla með viðskipti og peninga. Samkvæmt þessu frv. er verið að færa sjálfseignarstofnanir almennt undir viðskrn. Í meðförum þingsins og fyrir atbeina minni hlutans og stjórnarandstöðunnar tókst að bjarga stofnunum aldraðra undan hæstv. iðn.- og viðskrh. en ekki var orðið við þeirri ósk og kröfu minni hlutans að stofnanir fatlaðra og sjúkrastofnanir almennt yrðu undanþegnar þessum lögum. Þetta tel ég vera óeðlilegt og treysti mér ekki til að styðja frv.

Herra forseti. Ég held að ástæða sé til þess að rifja upp í örfáum orðum um hvað þetta mál snýst. Það er ekki alveg óhugsandi að farið sé að slá ryki yfir það hjá einstöku manni hvaða mál er hér á ferðinni. Satt best að segja held ég að málaflutningur hæstv. ríkisstjórnar hafi fengið allt of litla athygli því að hér er í raun og veru á ferðinni nokkuð stórt mál að mínu mati, þ.e. spurningin um það hvort við Íslendingar eigum að fara inn á þá braut núna rétt fyrir aldahvörfin að fara að bjóða erlendum alþjóðlegum viðskiptafélögum sérstök vildarkjör, reyna að lokka til okkar slíkan atvinnurekstur á grundvelli þess að bjóða þeim til muna hagstæðari skattskilyrði og önnur starfsskilyrði en innlendu atvinnulífi eða atvinnulífi almennt og blanda okkur þar með í hóp þeirra ríkja, ekki síst frá Karíbahafinu og víðar, sem hafa einkum verið að gera út á þess háttar starfsemi. Metnaðurinn sem hæstv. ríkisstjórn vill alveg sérstaklega sýna í þessum efnum er að koma Íslandi í hóp ríkja eins og Karíbahafslýðveldanna og einstöku eyja í Miðjarðarhafinu eða á Ermarsundinu. Herra forseti. Þetta er þeim mun merkilegra sem veruleg hreyfing er nú komin á það á alþjóðavettvangi að útrýma slíkum undirboðum og koma í veg fyrir að lágskattaparadísir af slíku tagi séu við lýði. Lengi vel höfðu menn ekki miklar áhyggjur af því þó að ríki væru að reyna að lokka til sín atvinnulíf á þennan hátt einfaldlega vegna þess að ýmsir aðrir þættir komu í veg fyrir að um umtalsvert tjón yrði að ræða í formi tekjutaps af sköttum og tekjum af slíku atvinnulífi og stærri og virðingarverðari fyrirtæki lögðu almennt ekki út í að skrá starfsemi sína í miklum mæli með þessum hætti og koma þannig rekstrinum undan eðlilegum skattgreiðslum. Hinu er ekki að leyna að á síðustu tveimur áratugum, eða svo, hefur þessi starfsemi vaxið verulega. Það er orðið verulegt áhyggjuefni víða um lönd að viss starfsemi, og þá ekki síst ýmiss konar alþjóðleg fjármálaumsýsla, sæki í að skrá heimilisfang sitt við slíkar aðstæður. Því er það að á alþjóðavettvangi, bæði á vettvangi Evrópusambandsins, Efnahags- og framfarastofnunarinnar, Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar og víðar, hafa menn nú skorið upp herör gegn nákvæmlega þessu sem Ísland hins vegar ætlar núna að taka upp, þ.e. sérstökum vildarkjörum handa slíkum alþjóðlegum viðskiptafélögum. Herra forseti. Það er kannski ástæða til þess að fara yfir það með hv. þingmönnum hvað hér á að bjóða. Hafa menn farið yfir það hvaða kjör þessi sérstöku gælufyrirtæki ríkisstjórnarinnar, alþjóðleg viðskiptafélög, eiga að fá? Þau eiga að borga heil 5% í tekjuskatt eða 1 / 6 af því sem íslenskum fyrirtækjum er gert að greiða. Þau eiga að vera undanþegin stimpilgjöldum og þau eiga að vera undanþegin nánast öllum öðrum gjöldum sem atvinnulífið greiðir hér á landi. Þau eiga að vera undanþegin t.d. eignarskatti og sérstökum eignarskatti, stimpilgjöldum o.s.frv. Og ekki nóg með það, ríkið ætlar meira að segja af örlæti sínu að leggja 20--30 millj. í að lokka þessi fyrirtæki til sín. Ég sting upp á því, herra forseti, að fyrsta sendinefndin verði send til Nígeríu til að reyna að gera út á fyrirtæki þaðan. Auðvitað er hægt að reyna að klæða þetta í jákvæðan búning og segja að þetta verði fyrirtæki á vegum íslenskra aðila sem eru með umsvif í fjarlægum löndum og komi hingað heim og þetta verði allt af hin góða, þetta verði viðbót og allt það. En staðreyndin er sú að það er algjörlega skrifað í skýin og það getur enginn tryggt að þróunin verði ekki í gagnstæða átt, að umsvif og skatttekjur sem ella hefðu skilað sér til Íslands, hverfi úr landi í gegnum þessi alþjóðlegu viðskiptafélög. Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér, af því að ég tók ekki tíma í það við 2. umr., að vitna aðeins í umsagnir og fylgiskjöl með þessu máli af því að mér finnst það einhvern veginn algerlega hafa farið fram hjá mönnum að ræða um þetta efnislega. Hér er t.d. ágæt grein sem um þetta birtist í tímaritinu Vísbendingu frá 12. febrúar sl. og ég hef nú lesturinn, herra forseti, með góðfúslegu leyfi: ,,Ýmis smáríki, sérstaklega í Karíbahafinu, hafa boðið slíkt fjármagn velkomið og hagnast á ýmiss konar rekstri og gjöldum af þjónustu sem tengist fjárvörslu. Lengi vel var þetta tiltölulega smár þyrnir í augum hinna stærri ríkja vegna þess að það var tiltölulega erfitt að nýta sér það skattaskjól sem hugsanlegt var að skýlast í með þessum hætti. Það hefur breyst og nú hefur Efnahags- og þróunarstofnunin (OECD) verið sett í málið og hefur unnið að áætlun um það hvernig hægt er að draga úr þeim skaða sem af slíkri starfsemi leiðir.`` Síðan er í þessari grein í Vísbendingu fjallað um vildarkjörin almennt, um vildarskattana og talað er um hvað þarna geti verið á ferðinni, t.d. þessir utanstrandarsjóðir. Svo segir, með leyfi forseta: ,,Ekki er sóst eftir beinni erlendri fjárfestingu en þetta veldur því hins vegar að skattstofn annars ríkis lækkar.`` Að sjálfsögðu. Út á það er gert að bjóða vildarkjör sem verði þess valdandi að tiltekin starfsemi verði frekar skráð hér en annars staðar og komist þannig í skattaskjól. Afstaða OECD er síðan sú að þótt menn séu þar á bæ --- enda er varla við öðru að búast --- ekki andvígir í lágum sköttum í sjálfu sér, þá telja þeir sem þar fara með mál nauðsynlegt að mæla með því að löndin sammælist um ,,góðar venjur`` í skattlagningu. Einnig hafa löndin gengist undir það að útrýma óeðlilegum skattaívilnunum í sínu heimalandi fyrir lok árs 2005. Það væri fróðlegt að heyra hæstv. fjmrh. tjá sig um þetta mál. Er hæstv. fjmrh. sérstaklega upprifinn af þessu fyrirtæki eða hvað segir hæstv. fjmrh. um umsagnir frá sínum embættismönnum sem eiga að annast framkvæmd þessara mála og eiga að sjá um skattheimtu og skattframkvæmd í landinu m.a. í kölfarið á lagasetningu af þessu tagi? Í greininni í Vísbendingu er komið inn á það sem ég nefndi við 2. umr. að að sjálfsögðu væri ástæða til að fara yfir það hvort ekki þurfi að gera hér breytingar í skattamálum ef menn ætla að fara út á þessa braut yfirleitt. Og það er einmitt það sem OECD mælir með. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Meðal þess sem OECD mælir með er að gerðar verði sérstakar ráðstafanir, svo sem að skattleggja sérstaklega móðurfyrirtæki sem hafa skráð dótturfyrirtæki í skattaparadísum. Einnig eru löndin hvött til að segja upp hvers konar tvíhliða samningum sem hafa verið gerðir við þau lönd sem ekki fara eftir þeim viðmiðunum sem OECD setur fram. Aðildarríki OECD og aðrir þeir sem þarna koma að málum eru hvattir til þess að segja upp skattasamningum, þar á meðal tvísköttunarsamningum, við þau lönd sem ekki fara að tilmælum OECD, að loka slíkum skattaparadísum en ekki taka þær upp, ekki reyna að fara í algerlega öfuga átt við það sem þarna er verið að boða.`` Þó að þeir hjá OECD og þeir sem skrifa þessar greinar í Vísbendingu telji að samkeppnin sé yfirleitt til mikillar blessunar, þá eru menn þó það hreinskilnir að segja: ,,Þótt samkeppni sé yfirleitt talin til góðs þá á það sjaldnast við um samkeppni í skattamálum. Ef einhverjir komast upp með að greiða lægri skatta með því að flytja fé sitt úr landi flyst skattbyrðin einfaldlega yfir á hina sem það geta ekki og þar með er komið á ójafnvægi í kerfinu.`` Auðvitað, málið er ekki flóknara en þetta. Herra forseti. Í umsögn Samtaka iðnaðarins er einnig varað við þessu sama. Þar segir m.a. að skattalegar ívilnanir, frísvæði og ríkisstyrkir séu í mörgum tilvikum til þess eins fallnar að ná til sín störfum og skatttekjum frá nágrannaríkjum og brengla skilaboð alþjóðlegra markaða. Það leynir sér ekki að tónninn í umsögn Samtaka iðnaðarins er neikvæður í garð þessa fyrirtækis. Þar vilja menn almennar aðgerðir sem komi öllum til góða. Ég er út af fyrir sig ekki að skrifa upp á það eða gera það að minni stefnu að öllu leyti því að mér finnst þeir hjá Samtökum iðnaðarins vera ansi hallir undir það að fyrirtækin eigi helst ekki að borga neitt til samneyslunnar. Þó er ekkert skammarefni að vera þeim sammála um vissa hluti og ég deili algerlega þeim sjónarmiðum sem þarna eru sett fram um að það að fara út í undirboð og samkeppni með skattalegum niðurgreiðslum eða vildarkjörum af þessu tagi er ekki að fara út á gæfulega braut að mínu mati. Það er ekki rétt braut. Hér á að miða við almennar reglur sem standa öllum til boða jafnt. Í umsögn ríkisskattstjóra þar sem að sumu leyti eru kannski alvarlegustu athugasemdirnar sem fyrir liggja á pappírum um þessi mál, segir m.a. í framhaldi af því að farið er yfir það að Ísland hafi verið að gera tvísköttunarsamninga við mörg ríki á undanförnum árum, með leyfi forseta: ,,Algengt er að í samningum annarra ríkja séu þær ívilnanir, sem samningarnir veita gagnvart skattlagningu á arði og fleiri greiðslum, takmarkaðar eða skilyrtar með því að viðkomandi félag hafi sætt eðlilegri skattlagningu í því landi þar sem það starfar. Vaxandi áhersla er lögð á þetta á síðari árum af ýmsum ríkjum, m.a. með hliðsjón af þeirri umræðu sem vísað er til hér á eftir. Af hálfu Íslands hefur ekki hingað til verið ástæða til að hafa áhyggjur af þessu atriði, þar sem vildarsköttum hefur ekki verið til að dreifa hér á landi. Með fyrirhugaðri lagasetningu kann að verða breyting hér á. Annars vegar kunna ríki, sem samningar hafa ekki enn verið gerðir við, að gera kröfu um að takmarka gildi tvísköttunarsamninga gagnvart fyrirtækjum sem njóta vildarskatta. Hins vegar kann svo að fara að ríki, sem þegar hefur verið samið við, neiti að láta ákvæði gerðra samninga ná til fyrirtækja sem njóta vildarskatta á þeirri forsendu að þeir hafi ekki verið til staðar þegar samningurinn var gerður og brjóti í bága við forsendur hans. OECD hefur m.a. stutt það sjónarmið að þetta sé heimilt.`` Það hefur stutt það sjónarmið að gagnvart gildandi tvísköttunarsamningum sé heimilt að undanskilja fyrirtæki eða jafnvel fella sjálfa samningana úr gildi þegar svona stendur á. ,,Í alþjóðlegu samstarfi um skattamál, m.a. hjá Evrópusambandinu og OECD, hefur á síðustu missirum verið fjallað um vildarskatta einstakra ríkja eða ríkjahluta og ívilnandi skattareglur innan einstakra ríkja. Stefna þessara samtaka er að afnema í aðildarríkjunum alla vildarskatta sem taldir eru óæskilegir og jafnframt að koma því til leiðar að ríki utan samtakanna geri það einnig.`` Enn fremur segir í umsögn ríkisskattstjóra, með leyfi forseta: ,,Jafnræðissjónarmið skipta miklu við skattlagningu og er þess krafist af vaxandi þunga að skattlagning sé hin sama hjá öllum aðilum sem eins er ástatt um. Fyrirhugaðar breytingar kunna að vera áhyggjuefni frá þessu sjónarmiði þar sem þær virðast geti falið í sér að skattaðilar, sem eins er ástatt um að flestu leyti, verði skattlagðir með mismunandi hætti, t.d. eftir því hvar þeir hafa keypt þá vöru sem þeir stunda viðskipti með. Að lokum skal vakin athygli á því að mismunur í skattlagningu leiðir yfirleitt til tilhneigingar til að færa tekjur með ýmsum hætti til fyrirtækja sem njóta vildarkjara við skattlagningu. Getur það m.a. gerst með óeðlilegum viðskiptum milli tengdra aðila. Vegna vildarskatta eru fyrirtæki sem þeirra njóta jafnframt líklegri en önnur til að verða vettvangur tilrauna til peningaþvættis. Litlar hömlur eru í frumvarpinu settar á tengsl alþjóðlegra viðskiptafélaga við önnur félög og einstaklinga hér á landi og margvísleg tengsl möguleg, m.a. í gegnum félög sem skráð eru erlendis en tengsl við erlenda aðila eru engum takmörkunum háð. Þótt í íslenskum skattalögum séu almenn ákvæði um viðskipti milli tengdra aðila eru þau og aðrar skattareglur hér á landi fátæklegar í þessu efni og er skattkerfið ekki vel í stakk búið til að eiga við þær breyttu aðstæður sem samþykkt frumvarpanna mun skapa.`` Svo mörg voru þau orð. Hér lýkur lestri úr umsögn ríkisskattstjóra. Ég segi það alveg eins og er, herra forseti, að menn gera ekki mikið með þá sem eiga að hafa framkvæmd þessara mála með höndum, bera ábyrgð á að framfylgja skattalögum og annast skattaframkvæmd í landinu, ef engar efasemdir leita á nokkurn einasta mann hér inni. Hæstv. fjmrh. situr eins og klessa undir þessu og hefur ekki einu sinni tekið þátt í umræðum um þetta mál. Er ekkert með þetta gerandi? Hverjir eru þarna að tala aðrir en embætti ríkisskattstjóra? Hvar hefur fagþekkingin í þessum efnum byggst upp? Hverjir hafa annast um gerð tvísköttunarsamninga fyrir hönd Íslands við önnur ríki á undanförnum árum aðrir en fyrrverandi og núverandi ríkisskattstjóri, sem voru sérstaklega í þeim verkefnum báðir, ef ég þekki rétt? Heilmikil vinna hefur á undanförnum árum verið lögð í að koma slíkum tvísköttunarsamningum á til að greiða fyrir viðskiptum íslenskra fyrirtækja og starfsemi bæði heima og erlendis. Ekki virðast leita á menn miklar efasemdir um að óhætt sé að stofna þessu í hættu, eftir svo miklu sé að slægjast með að lokka til sín þessi alþjóðlegu viðskiptafélög eða fyrirtæki með sérstökum vildarkjörum í skatti. Að láta þau fá nánast algjört skattfrelsi þýðir að það er í raun eftir tiltölulega litlu að slægjast. Tekjurnar af þessu verða að sama skapi litlar sem prósentan er lág og starfsemin að mestu leyti skattfrjáls. Hér er ekki við því að búast að um mjög mannaflsfreka starfsemi sé að ræða sem feli í sér mikil margföldunaráhrif. Það er ekki endilega svo. Það er ólíklegt að fyrir þau ríki Karíbahafsins sem hafa reynt að gera út á svona hluti, hvort sem er með hagstæðum sköttum fyrir alþjóðleg fyrirtæki eða með því að leyfa alþjóðlegum skipamiðlurum og bröskurum að nota fána sína, hafi miklar tekjur skilað sér til baka. Tekjurnar af þeirri starfsemi hafa vart skilað sér til Karíbahafsins. Það er a.m.k. þannig með hentifánareksturinn frá Belís og fleiri slíkum löndum. Hann er skúffa í einu skrifborði í Hamborg. Þar situr feitur kall með stimpil og stimplar pappíra sem hann fær, tekur nokkur þúsund dollara fyrir og punktur. Ég er sannfærður um að aldrei fari eitt einasta sent af þeim dollurum niður til Belís. Þannig er gert út á þennan bisness sem ég held að sér ekki sérlega eftirbreytniverður. Það eina sem gæti haft gildi í þessu sambandi, og ég veit að reynt hefur verið að nota það sem rök fyrir breytingunum, er að í einstökum tilvikum, þar sem íslensk fyrirtæki eru með viðskipti í fjarlægum heimsálfum og versla með vörur sem ekkert koma við hinu Evrópska efnahagssvæði og eiga sér ekki uppruna þar, geti þau stofnað alþjóðleg viðskiptafélög og skráð þau hér heima. En hvað er þá að gerast í þeim tilvikum? Dótturfyrirtæki erlendis hafa fallið að venjulegum íslenskum skattalögum og nýlega voru gerðar breytingar á möguleikanum á að færa arð milli dótturfyrirtækja og móðurfélaga og þær reglur gerðar hagstæðari. Það var a.m.k. meiningin að ég hélt hér á sl. ári. Þess í stað munu menn fara út í að stofna alþjóðlegt viðskiptafélag til að koma arðinum í skattaskjól. Eru menn þá að vinna eitthvað sérstakt í þeim efnum? Hugsanlega koma heim um 5% af hagnaði slíkra fyrirtækja, sem ella hefði komið til skattlagningar í hinu erlenda ríki. Þá hljóta menn að átta sig á því að slíku er ekki tekið fagnandi almennt. Halda menn að allir séu kátir yfir því að missa frá sér atvinnustarfsemi í eitthvert slíkt skjól? Um það snýst málið og það er verið að reyna að koma í veg fyrir. Um leið og einn hagnast á svona löguðu þá tapar annar, er það ekki? Ég held að það væri geðslegri framtíð að Ísland skipaði sér með þeim ríkjum sem taka þátt í að samræma leikreglurnar og koma í veg fyrir undirboð og vitleysisgang af þessu tagi. Svona fyrirkomulag þjónar engum tilgangi og hefur margar neikvæðar hliðar, herra forseti. Þó ekki kæmi til annað en það mat ríkisskattstjóra, að íslensk skattalög og embættið sjálft séu illa undir það búin að mæta þessum breytingum, þá furðaði ég mig á því hvað mönnum gengur til með að knýja þetta hér í gegn. Af hverju fara menn þá ekki frekar út í að skoða breytingar í þá átt að taka upp samstæðuskattlagningu svipað og Danir hafa á móðurfyrirtækjum í heimalandinu og dótturfyrirtækjum erlendis? Þannig mætti a.m.k. ná utan um þann þátt málsins. Af hverju leggja menn ekki vinnu í að fara yfir stöðu tvísköttunarsamninganna og skattasamskipti við önnur ríki áður en að menn rjúka út í breytingar af þessu tagi? Þetta mál, herra forseti, er illa ígrundað og illa undirbúið montmál hjá íhaldinu, sem hefur verið að taka þetta upp á fundum hjá sér. Þeir ætla örugglega að fagna því á landsfundinum núna um helgina, að verið sé að breyta Íslandi í lágskattaparadís fyrir alþjóðleg braskfélög í anda þess kúltúrs sem oftast er kenndur við Karíbahafið. Ég segi bara: Verði þeim að góðu. Ef metnaður manna er ekki rismeiri en þetta þá er ekki von á góðu. Ef menn hefðu lagt fyrir í málinu einhver dæmi um æskilegar breytingar á íslenskri skattalöggjöf vegna íslenskra fyrirtækja með starfsemi erlendis, til að auka líkur á að arður skilaði sér hingað heim og yrði eðlilega skattlagður, þá væri sjálfsagt að líta á slíkt. Það nægir ekki að nefna aðeins eitt dæmi, jafnvel þó það sé að einhverju leyti tengt Siglufirði, sem rök fyrir breytingum af þessu tagi. Það bara dugar ekki. Menn verða að fjalla efnislegar um hlutina en ég hef hingað til heyrt í þessu máli. Herra forseti. Það hefur sjálfsagt ekki upp á sig að lengja umræður um þessi mál. Ég vísa í þau fylgiskjöl sem fylgja með nál. og reyndar lét ég dreifa ítarefni, enskum textum um þessi efni. Vilji menn hafa frumheimildir undir höndum, t.d. um það sem verið er að vinna í þessum efnum á vettvangi OECD, þá er séð fyrir því. Menn geta kynnt sér þessi gögn. Þeim var dreift hér á borð þingmanna undir fyrirsögninni Ítarefni með fskj. III í þskj. 907, nál. um frv. til laga um alþjóðleg viðskiptafélög frá 1. minni hluta efh.- og viðskn. Ég, herra forseti, hef enga sannfæringu fyrir því að þörf sé á eða yfir höfuð skynsamlegt að knýja á um þessa lagasetningu hér og nú. Hún er allt of illa undirbúin til þess. Auk þess sem ég hef grundvallarefasemdir um að Ísland eigi yfir höfuð að leggja út á þessa braut þvert gegn þróuninni á alþjóðavettvangi þar sem menn eru að reyna að komast í hina áttina. Það er auðvitað ekkert annað en argasta tímaskekkja, herra forseti, að menn skuli sitja svo rígfastir í gömlum hjólförum og fornum frösum sem þeir lærðu á uppeldis- og uppvaxtarárum sínum í stuttbuxnadeild Sjálfstfl. Það er dapurlegt að þeir ætli að dragnast með slíka forneskju með sér alla leið inn í nýja öld.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. við þetta mál. Hún er algjörlega tæknilegs eðlis og felst í því að orðin ,,eða varðhaldi`` í 21. gr. falli brott.

Herra forseti. Ég sé ástæðu til að fara nokkrum orðum um þetta frv. um alþjóðleg viðskiptafélög, ekki hvað síst þar sem ekki var samstaða í hv. efh.- og viðskn. um málið. Ég stóð að meirihlutaálti nefndarinnar með fyrirvara. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerði grein fyrir minnihlutaáliti frá nefndinni við 2. umr. og ítrekaði röksemdir sínar gegn frv. nú við 3. umr. Ég vil hins vegar freista þess að draga fram nokkra þætti sem gera það að verkum að ég styð þetta mál þó ég hafi á því fyrirvara. Hér er lagt til að koma á löggjöf um alþjóðleg viðskiptafélög. Félögin væru skráð hér á landi og fengju skattalegar ívilnanir. Meginhugsunin á bak við þetta er að við getum laðað til okkar starfsemi á alþjóðlegum mörkuðum sem ella færi fram hjá hagkerfi okkar. Þetta er víða gert. Við sjáum í þessu sóknarfæri á vettvangi heimsviðskipta, sérstaklega á sviði sjávarútvegs. Ég bendi á að sjávarútvegurinn er eini atvinnuvegurinn þar sem við mælumst yfirleitt á heimsmælikvarða. Viðskipti okkar með sjávarafurðir eru svona 1,5 milljarðar dollarar af u.þ.b. 50 milljörðum. Umsvif okkar í heimsviðskiptunum eru því 2--3%. Þar hefur orðið mikil aukning á síðustu árum þannig að ef við ætlum að halda hlut okkar í heimsviðskiptum með t.d. sjávarfang, þá verðum við að versla með fisk á heimsmarkaði. Við þurfum að nýta þá markaðsþekkingu og -starfsemi sem við höfum í Vesturheimi. Þetta frv. getur hjálpað til við þetta. Það getur orðið til þess að við fáum til okkar fyrirtæki sem eru í eigu Íslendinga eða útlendinga sem stunda viðskipti. Við þetta verður ákveðin verðmætasköpun til í hagkerfi okkar auk þess sem íslenskir aðilar geta unnið við þessa umgjörð. Hins vegar er alveg ljóst að upplegg þessa frv., að veita skattaívilnanir, kallar á mat á því hvort réttlætanlegt sé að fara úr almennum reglum yfir í sérreglur. Í þessu tilfelli tel ég skynsamlegt að láta á það reyna hvort við löðum til okkar viðskipti eða hefjum viðskipti á heimsmarkaði sem verða samfélagi okkar til bóta. Inn í þetta frv. kom mikilvægt ákvæði, herra forseti, fyrir mitt frumkvæði m.a., um ákvæði til bráðabirgða sem hljóðar svo: ,,Viðskrh. skal fyrir árslok 2001 leggja fram skýrslu á Alþingi um áhrif laganna á íslenskt efnahagslíf.`` Þannig er alveg augljóst með hvaða viðhorfi meiri hluti efh.- og viðskn. afgreiðir málið. Hér er ætlunin að setja lög og síðan á að kanna áhrifin af þeirri lagasetningu og gefa um það skýrslu á hinu háa Alþingi. Alþingi fær því tækifæri eftir tvö ár til að endurmeta þessi lög og fella þau þá úr gildi eða endurskoða ef talin verður ástæða til. Ég sé enga ástæðu, herra forseti, til að hafa áhyggjur af þessu frv. Ég er ekki sammála félaga mínum í efh.- og viðskn., hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Við erum oft sammála en ekki alltaf, enda hvor í sínum stjórnmálaflokknum. Ég tel ekkert óeðlilegt við að reyna að búa til lagalega umgjörð um hugmyndafræðina sem ég lýsti hér áðan. Hins vegar er hægt að færa rök gegn því eins og hann gerði en þá verða menn vitaskuld að meta hvor rökin eru meira sannfærandi. Ég sé enga hættu, herra forseti, í lögfestingu frv. í þessum búningi, sérstaklega þar sem málið kemur aftur til Alþingis sem skýsla viðskrh. Ég á þá von að það leiði til jákvæðrar athafnasemi í viðskiptaumhverfinu og gefi okkur færi á að hasla okkur frekari völl í heimsviðskiptum. Ég held að það geti bæði aukið atvinnumöguleika ungs og vel menntaðs fólks, sem við höfum yfir að ráða. Auk þess gæti þetta gefið okkur tækifæri til að taka þátt í nútímalegum viðskiptum. Heimsviðskipti eru farin að skipta sífellt meira máli í verðmætasköpun einstakra landa. Það er ekkert að því að gera eins og önnur lönd, að búa til sérstakan laga- og skattaramma um tiltekna starfsemi. Að mínu mati er rangt að segja það jafngilda hentifánaútgerð eða þess háttar, sem við þekkjum frá ýmsum löndum þriðja heimsins. Það er ekki sú umgjörð sem skapast með þessu frv. Endurmatið mun fara fram innan tveggja ára. Ég lít svo á að hér sé um að ræða nútímalega lagasetningu. Hér er verið að búa til ramma um tækifæri sem e.t.v. muni gefast á heimsmarkaði. Hvort við náum að nýta þau mun reynslan leiða í ljós en málið er þess vert. Fyrirvari minn gagnvart málinu hefur fengið góðan hljómgrunn, um að málið komi aftur til Alþingis. Ég hef ekki þær áhyggjur sem minni hluti efh.- og viðskn. lýsti áðan. En eins og oftast verður reynslan að kveða upp úr um áhrif þessara laga.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. umhvn. um kortlagningu ósnortinna víðerna. Þáltill. þessi er flutt í framhaldi af þáltill. um ósnortin víðerni og nefndarstarfi sem fylgdi í kjölfar samþykktar þeirrar þáltill. Hæstv. umhvrh. skipaði nefndina og komst hún að niðurstöðu um hvernig skilgreina skuli ósnortin víðerni. Hér á landi er vaxandi skilningur á þeirri staðreynd að ósnortið land og villt náttúra er auðlind sem ber að varðveita. Það er því eðlilegt að nú sé gengið til verks við kortlagningu slíkra víðerna þannig að hægt sé að halda því starfi skipulega áfram sem unnið var í nefndinni um ósnortin víðerni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. meiri hluta hv. umhvn. um breytingu á lögum um skipulags- og byggingarmál. Frv. tekur á svæðisskipulagi miðhálendisins. Frv. þess efnis var lagt fram í þinginu á síðasta vori en hlaut ekki afgreiðslu. Lagasetning um svæðisskipulag miðhálendisins tengist einnig breytingu á sveitarstjórnarlögum þar sem sveitarfélög ná inn til miðju miðhálendisins. Það var mál manna að þá væri nauðsynlegt að taka skipulega og heildstætt á skipulagsmálum miðhálendisins þannig að öll sveitarfélög sem hlut eiga að máli komi þar til sögunnar ásamt öðrum sveitarfélögum sem ekki eiga land að miðhálendinu. Frv. sem hér liggur fyrir fékk allmikla breytingu í nefndinni og afar mikla umræðu. Nefndin fékk fjölda umsagna og gesta til sín og lagði mikla vinnu, og ég vil segja vandaða vinnu í umfjöllun og endurskoðun á frv. Brtt. snerta flest meginsvið frv. og ber þess fyrst að geta að þær gera ráð fyrir því að línan sem markar svæðisskipulag miðhálendisins sé sama lína og notuð var í því skipulagi sem unnið var fyrir miðhálendið 1985--1988. Um þá línu náðist víðtækt og gott samkomulag við landeigendur og sveitarstjórnir, enda naut sú nefnd sem vann að því svæðisskipulagi mikils trausts og velvildar heimamanna. Ég vil láta það koma sérstaklega fram við þessa umræðu að ég tel að sú nefnd hafi unnið tímamótastarf og skilað góðu verki. Við viljum nýta okkur þetta góða verk á þann hátt að sú lína sem mörkuð var í því svæðisskipulagi verði nýtt til frambúðar. Þó er gert ráð fyrir því að hægt sé að breyta línunni. Þá skal frumkvæðið að slíku koma frá hlutaðeigandi sveitarfélögum og svæðisskipulagsnefnd miðhálendisins. Skal hvor aðili um sig í samráði við hinn gera tillögu til umhvrh. og hann úrskurða um línuna. Vænti ég þess að með þessu náist áframhaldandi sátt um það svæði og afmörkun þess sem frv. gerir ráð fyrir. Virðulegi forseti. Þá vil ég einnig geta um þær brtt. sem umhvn. gerði á skipan nefndarinnar sem fjalla á um svæðisskipulag miðhálendisins. Meginatriði í nefndarskipaninni er sú að fulltrúar allra landsmanna komi að verkinu, einnig fulltrúar frá þeim svæðum landsins sem ekki eiga land að miðhálendinu. Í frv. var gert ráð fyrir því að umhvrh. tilnefndi einn mann úr hverju kjördæmi landsins og haft yrði samráð við Samband ísl. sveitarfélaga. Eftir að hafa kannað málið mjög rækilega og verið í sambandi við fjölmarga sveitarstjórnarmenn um allt land varð niðurstaða nefndarinnar sú að breyta þessu á þann veg að færa tilnefningarvaldið heim í hérað, heim til þeirra sem næst liggja miðhálendinu. Nú er gert ráð fyrir því að einn maður komi úr hverju kjördæmi landsins og úr þeim fimm kjördæmum sem liggja að miðhálendinu séu tilnefndir menn þannig að þeir séu tilnefndir af sveitarfélögum sem land eiga að miðhálendinu. Þar að auki er einn fulltrúi valinn úr þessum kjördæmum. Hann skal tilnefndur af umhvrh. og koma úr sveitarfélögum sem ekki eiga land að miðhálendinu. Þetta er gert til að koma til móts við þau sveitarfélög sem ekki eiga land að miðhálendinu en eiga eigi að síður mikilla hagsmuna að gæta svo sem vegna upprekstrar, vegna veiði, vegna aðildar að virkjunarmálum og fleiri hagsmuni mætti telja. Sú skipan sem ég hef lýst á við um fimm kjördæmi sem liggja að miðhálendinu. Þá eru valdir þrír menn úr þremur öðrum kjördæmum, þ.e. frá Vestfjörðum, Reykjanesi og Reykjavík. Þar skal Fjórðungssamband Vestfjarða tilnefna sinn mann frá Vestfjörðum, í Reykjavík eða Reykjavíkurkjördæmi skal Reykjavíkurborg tilnefna einn og af Reykjanesi skulu samtök sveitarfélaga tilnefna einn, en þar eru tvö samtök sveitarfélaga, annars vegar Samtök sveitarfélaga á Suðurnesjum og Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Skulu þau koma sér saman um einn fulltrúa. Þá eru taldir fulltrúar kjördæmanna. Einnig er gerð tillaga um að félagasamtök um útivist tilnefni einn fulltrúa og síðan hefur umhvrh. heimild til þess að tilnefna, ef hann kýs svo, fjóra áheyrnarfulltrúa. Skulu þeir hafa málfrelsi og tillögurétt en ekki atkvæðisrétt. Það er álit nefndarinnar að þessir áheyrnarfulltrúar ættu að koma frá hagsmunaaðilum. og þá er átt við að einn komi frá þeim sem hafa beitarréttindi, þ.e. bændum og landeigendum, annar komi frá orkugeiranum, sá þriðji frá ferðaþjónustu og ferðamálum og sá fjórði frá Náttúruvernd. Á það ber að líta, þegar hugsað er til þess að þeir aðilar eru áheyrnarfulltrúar en ekki með fyllstu réttindum á við aðra, að þeir málaflokkar sem ég hef nú talið, þ.e. orkan, ferðamálin, náttúruverndin og beitin, eiga aðgang að skipulagsmálum gegnum stjórnsýslustofnanir. Það eiga hins vegar útivistarmenn ekki en eiga þar eigi að síður mikilla hagsmuna að gæta og nýta hálendið á margvíslegan hátt. Þá vil ég einnig koma að brtt. sem gerðar hafa verið á vinnuferli hvað svæðisskipulag varðar. Um það er sérstök grein, 3. gr., sem nær í raun og veru til 13. gr. í frv. og er þar ítarlega fjallað um skipulagsferlið, hvernig á skuli halda, hvernig hugmyndir og tillögur skuli koma til svæðisskipulagsnefndarinnar og hvernig hún skuli með fara og hvernig hún komi málum sínum til Skipulagsstofnunar ríkisins. Ég vil sérstaklega geta þess að umhvn. leitaði mjög eftir því við sveitarstjórnarmenn um land allt hvort lögð væri áhersla á það að eitt einstakt sveitarfélag gæti haft neitunarvald í svæðisskipulaginu, þ.e. að þegar svæðisskipulagstillagan væri lögð fyrir gæti eitt sveitarfélag, skv. 13. gr. skipulags- og byggingarlaganna, neitað og stöðvað þar með skipulagsferlið. Skemmst er frá því að segja að það var má heita einróma álit sveitarstjórnarmanna og þeirra sem reynslu höfðu af starfinu í þeirri nefnd sem vann fyrirliggjandi svæðisskipulag að þetta væri óheppilegt. Í þeirri grein sem ég lýsti hins vegar um ferli í skipulagsvinnunni er tekið á því hvernig skuli með fara ef eitt sveitarfélag eða einhver sveitarfélög vilja ekki sætta sig við niðurstöðurnar. Virðulegi forseti. Þetta eru megindrættir þeirra brtt. sem umhvn. gerir. Að langmestu leyti er verið að færa valdið heim í hérað og koma til móts við óskir sveitarstjórnarmanna án þess að skerða aðild þeirra sem koma nýir að málinu, þ.e. útivistarmanna og annarra slíkra skyldra hópa og sveitarfélaganna sem fjær liggja miðhálendinu. Ég vænti þess að frv. fái hér farsæla afgreiðslu. Það er mikið kappsmál að ljúka því og fá þar með skikk og skipan á þessi mikilvægu og mikilsverðu mál.

Herra forseti. Það er augljóst af þeirri tillögugerð sem hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson hefur haft frumkvæði að að meiri hlutinn og sér í lagi hinir ágætu umhverfisvænu þingmenn Framsfl., þar sem hv. þm. fer fremstur í flokki, eru lentir í vandræðum. Hvernig ætlar hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson að réttlæta það að jafnvel samkvæmt þessum tillögum sem hann leggur nú fyrir þá hafa náttúruverndarsamtökin engan fulltrúa? Þegar við ræddum þetta við 1. umr. kom það glöggt fram í ýmsum viðbrögðum hv. þm. við því sem þá var sagt að hann lagði ekki þá merkingu í orðin fulltrúi útivistarsamtaka að undir þau féllu fulltrúi náttúruverndarsamtaka. Það blasir við að náttúruverndarsamtökin hafa mikinn áhuga á þessu máli. Þau hafa fjallað um þetta á margvíslegan hátt, staðið fyrir mörgum uppákomum og stórfundum og það á að útiloka þau frá þessu. Hvernig í ósköpunum getur hv. þm. varið það? Mér þætti vænt um að heyra hvort hann telur frá sjónarhóli sínum að æskilegt sé að þau fái einhvers konar þriðja flokks status í þessari nefnd með því að hæstv. umhvrh. hefur heimild til að skipa einhvern úr þeirra hópi, eða svo skildi ég málflutning hv. þm. Hvernig í ósköpunum getur hann réttlætt það eftir að hann hefur verið boðberi og talsmaður jákvæðrar náttúruverndar, sem er fátítt úr röðum framsóknarmanna? Hvernig getur hann, ekki bara fallist á þetta, heldur haft frumkvæði að þessu? Hann kastar hagsmunum náttúruverndar fyrir róða með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Það er rétt að ég berst mjög fyrir náttúruvernd og umhverfismálum. Eins og frv. leit út þegar það kom til umfjöllunar hjá umhvn. var ekki gert ráð fyrir því að neinn náttúruverndarmaður kæmi þar við sögu. Niðurstaðan er hins vegar sú að nú er lagt til að náttúruverndarmaður geti komið sem áheyrnarfulltrúi í nefndina. Þannig að málið hefur svo sannarlega hnikast og þokast í átt til þess sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson leggur áherslu á. Ég bið hv. þm. og aðra sem þetta heyra að minnast þess að mjög sterk rök sveitarstjórnarmanna hníga að því að eingöngu hinir hefðbundnu og stjórnsýslulegu, ef ég má svo orða, aðilar skipulagsmála, þ.e. sveitarstjórnirnar skuli koma að skipulagsmálum. Það er algjörlega nýtt slíkir hópar komi með beinum hætti að skipulagsmálum. Ég tel að um leið og við tökum þetta skref sé eðlilegt að fara þar með varfærni og kanna hvaða reynsla hlýst af því. Þá er á það að líta sem ég gat um áðan að náttúruvernd á aðgang að skipulagsmálum á stjórnsýslulegan hátt, þ.e. bæði vegna umhvrn. og umhvrh. og vegna Náttúruverndar ríkisins, sem á margvíslegan hátt getur haft áhrif á skipulagið. Mér er alveg ljóst að sú stjórnsýsla er ekki sama og áhugamannahópar en ég vil heldur ekki gera lítið úr náttúruverndaráherslum útivistarmanna.

Herra forseti. Um þessa ræðu er hægt að hafa eftirfarandi orð: Fyrst er það vont og svo versnar það. Fyrst er búið að taka hæstv. umhvrh. og vinda hann eins og svamp og taka af honum öll völd. Hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson, sem var síðasta von okkar sem berum hag umhverfis og náttúru fyrir brjósti, kemur síðan hér upp, þessi ágæti þingmaður, sem hefur látið margt gott af sér leiða í þessum efnum, og festir sig í feni einhverra stjórnsýsluraka. Staðreyndin er einfaldlega þessi: Hv. þm. kom hérna upp og sagði að æskilegt væri að náttúruverndarsamtökin kæmu með einhverju móti að þessu. Það hefði hins vegar ekki verið gert ráð fyrir því í hinu upphaflega frv., sem hann heimilaði að yrði lagt fram, og því miður væri ekki heldur gert ráð fyrir því núna en það væri að vísu heimild fyrir ráðherra að taka þá inn sem einhvers konar þriðja flokks fulltrúa. Herra forseti. Þetta er auðvitað ekki boðlegt og hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson á ekki að láta bjóða sér þetta. Hann er allt of góður og heiðarlegur þingmaður til þess að gera það. Hann á einfaldlega að taka svari náttúruverndarsamtakanna, taka svari náttúrunnar, eins og hann gerði í fyrra, og fara eftir samvisku sinni en láta ekki troða á sér með þessum hætti. Það er okkur öllum til minnkunar að horfa upp á það þegar menn koma með málflutning af þessu tagi vegna þess að ljóst er að þetta er ekki það sem hv. þm. vildi í upphafi gera. Hann hafði allt aðra skoðun og hvernig stendur þá á því að hann lætur ekki hjartað ráða? Það hefur gefist honum vel áður og það hefur gefist umhverfisverndarsinnum vel áður að hv. þm. hafi farið eftir því sem honum finnst réttast. Hér kemur hv. þm. með rök sem standast ekki, með rök sem í rauninni fara gegn því sem hann hefur áður sagt að hann vilji. Og þar fyrir utan, herra forseti, hvernig ætlar hv. þm. að verja það fyrir kjósendum sínum að við hér á þéttbýlasta svæði landins höfum einn fulltrúa í þessari nefnd? Og hvernig ætlar hv. þm. að skýra fyrir þeim kjósendum sömu rök og hann var með hérna, að þeim sem byggju í sveitarfélögunum sem lægju að miðhálendinu finnist þung rök hníga að því að þeir eigi að sjá um þessi mál? Þetta er í andstöðu við hagsmuni okkar sem búum í þessu þéttbýla kjördæmi.

Virðulegi forseti. Útivistarsamtök hafa verið stofnuð í þessu landi sem heita Samtök útivistarfélaga. Í þeim eru 13 samtök og væntanlega tugir þúsunda félagsmanna. Í þessum hópi eru augljóslega og vissulega miklir náttúruverndarsinnar. Þessi samtök starfa nú skipulega þannig að þau geta skipað fulltrúa sinn og komið fram sem talsmenn náttúruverndar og umhverfismála. Það er alrangt að ætla það að náttúruverndarsjónarmiðum sé ekki fullnægt með því að láta umhverfissamtökin koma til sögunnar í þessu, þó að náttúruverndarsamtök séu ekki mörg hér í landi en þau eru orðin þó nokkur. Við spurningu hv. þm. eða ábendingu um að aðeins einn fulltrúi kæmi frá höfuðborgarsvæðinu eða frá höfuðborginni er á það að líta að svæðisskipulag miðhálendisins, áður en þetta frv. kemur til sögunnar, tilheyrir sveitarstjórnunum sem land eiga að miðhálendinu. Skipulagslögin fela það í sér. Þannig að við erum hér að svipta þau svæðisskipulagsréttinum, hinum einhliða svæðisskipulagsrétti, og færa það ...  Núna er verið að skerða þennan rétt, nú er verið að hleypa öðrum að. Það er ekki gert á grundvelli mannfjölda eða víðfeðmi lands heldur er það gert með þeim hætti sem hérna er og brjóta blað, að fulltrúar hinna kjördæmanna sem ekki eiga land að, eins og Reykjavík og Reykjanes, fái fulltrúa og það tel ég vera söguleg tímamót.

Hæstv. forseti. Það væri að bera í bakkafullan lækinn að rekja tildrög þess frv. til breytinga á skipulagslögum sem hér liggur fyrir Alþingi til afgreiðslu. Svo mikinn tíma tók umræðan í vor um þá stefnu núv. hæstv. ríkisstjórnar að færa fámennum sveitarfélögum við miðju landsins allan stjórnsýslurétt á hálendinu sem Íslendingar höfðu þangað til litið á sem sameign sína. Sú tillaga sem hér liggur fyrir átti að vera viðleitni til að lægja þær öldur sem þá risu um stefnu hæstv. ríkisstjórnar. En það er álit okkar, herra forseti, fulltrúa Samfylkingarinnar í umhvn., að svo verði ekki. Í nál. minni hlutans segir, með leyfi forseta: ,,Samfylkingin leggur til að komið verði á samræmdu umhverfis- og auðlindaskipulagi á Íslandi sem nær til miðhálendisins. Umhverfis- og auðlindaskipulagið yrði á stjórnsýslustigi ríkis og unnið af stofnunum þess í samvinnu við einstök fagráðuneyti og væru sveitarfélög bundin af því. Í umhverfis- og auðlindaskipulagi yrði útfærð stefna stjórnvalda sem tæki til stærstu þátta í nýtingu lands og samþættingar áætlana um landnotkun og landnýtingu. Þar yrði fjallað um samgöngur, fjarskipti, orkumannvirki, náttúruvernd, varðveislu sögulegra minja og landnotkun í þágu atvinnuvega og byggðar í meginatriðum. Hlutverk slíks skipulags yrði m.a. endurskoðun og samhæfing landnýtingar- og landnotkunaráætlana. Þegar sveitarfélögum sem liggja að miðhálendinu var falið að annast gerð svæðis-, aðal- og deiliskipulagsáætlunar fyrir miðhálendið vakti það hörð mótmæli af hálfu stjórnarandstöðunnar, fulltrúa orku- og ferðamála og fjölmargra samtaka um náttúruvernd og útivist. Mikilvægt er að tryggja samræmt skipulag miðhálendisins sem byggist á heildarsýn á alla hagnýtingu þess. Það eiga hin ólíku sveitarfélög erfitt með að tryggja. Því var lagt til að miðhálendið yrði gert að sérstöku stjórnsýslusvæði sem færi með skipulags- og byggingarmál. Þrátt fyrir veigamikil rök fyrir sérstöku stjórnsýsluumdæmi á miðhálendinu náði hugmyndin ekki fram að ganga og hefur sveitarfélögum nú verið falið skipulagsvaldið þar með stækkun þeirra inn að miðju landsins. Samfylkingin telur að fagleg vinnubrögð hafi skort við fyrirkomulag skipulagsmála hjá ríkisstjórninni. Ríkisstjórnin hefur ekki gætt almannahagsmuna. Samvinnunefnd miðhálendisins, sem lagt er til að sett verði á laggirnar með frumvarpi til laga um breytingu á skipulags- og byggingarlögum, getur ekki tryggt að skipulag sveitarfélaganna endurspegli stefnumið stjórnvalda á viðkomandi sviðum eða að gætt verði samræmis við skipulagningu miðhálendisins. Umboð og starfssvið nefndarinnar takmarkast við skipulagstillögur fyrri samvinnunefndar. Í þeim mörgu umsögnum sem bárust um þær tillögur komu fram alvarlegar athugasemdir um að þar væri í veigamiklum atriðum ekki tekið tillit til þeirrar stefnumörkunar sem þegar hefði verið unnin. Að mati minni hlutans getur samvinnunefndin ekki tryggt samfellu og samræmi í skipulagi miðhálendisins, a.m.k. ekki í andstöðu við einstakar sveitarstjórnir sem fara með aðalskipulag í sínu sveitarfélagi. Samfylkingin leggur til að Alþingi afgreiði umhverfis- og auðlindaskipulag á miðhálendinu með þingsályktun. Með því móti tekur Alþingi ábyrgð á heildarskipulagi miðhálendisins. Verði þessi stefnumörkun í skipulagsmálum miðhálendisins samþykkt telur minni hlutinn að næsta skref í þessum málum verði að þetta samræmda umhverfis- og auðlindaskipulag nái til alls landsins. Minni hlutinn telur hins vegar rétt að láta þessa stefnumótun ná til miðhálendisins fyrst enda er mestur ágreiningur um skipulagsmál þar. Að mati Samfylkingarinnar er mjög mikilvægt að sátt verði um fyrirkomulag skipulagsmála í framtíðinni. Með sérstöku auðlinda- og umhverfisskipulagi verður mótaður skipulagsrammi um þessar sameiginlegu auðlindir þjóðarinnar. Þetta skipulag varðar markmið ríkisvaldsins um framtíðarnotkun landsins og nýtingu gæða þess. Sveitarfélögin halda eftir sem áður aðal-, svæðis- og deiliskipulagsrétti sínum. Samfylkingin telur að hefjast ætti handa við útfærslu samræmds umhverfis- og auðlindaskipulags á miðhálendinu eins og því er lýst hér að framan. Þess vegna telur minni hlutinn ekki tímabært að afgreiða fyrirliggjandi frumvarp til laga um breytingu á skipulags- og byggingarlögum og leggur til að því verði vísað til ríkisstjórnarinnar.`` Herra forseti. Það er ljóst að tillaga meiri hluta umhvn. er borin fram í óþökk margra. Í fyrsta lagi tryggir hún engan veginn hin heildrænu sjónarmið sem lýst er í minnihlutaálitinu og felast í tillögunni um umhverfis- og auðlindaskipulag á landsvísu þar sem valdssvið skipulagsnefndarinnar er óljóst og réttur hennar gagnvart aðalskipulagi og deiliskipulagi sveitarfélaganna er ekki skýr. Í öðru lagi liggur fyrir að fulltrúar þeirra tveggja þriðju hluta þjóðarinnar sem búa á höfuðborgarsvæðinu eiga í besta falli fimm fulltrúa af tólf nefndarmönnum, ef formaður nefndarinnar, fulltrúi félmrn. og útivistarsamtaka eru af því svæði, en í versta falli einn ef enginn þessara fulltrúa er þaðan og fulltrúi Reykjaneskjördæmis er af Suðurnesjum. Í þriðja lagi er engin sátt um þetta hjá sveitarfélögunum hringinn í kringum landið þar eð þeim finnst nefndin vera komin inn á sitt verksvið í skipulagsmálum og að staða aðalskipulags og deiliskipulags þeirra sé óljós. Þá erum við komin með tvenns konar sveitarfélög hér á landi, þau sem ráða sínu skipulagi alfarið sjálf og þau sem þurfa að leita til sérstakrar svæðisskipulagsnefndar um hálendið með sitt skipulag. Endanlegt úrskurðarvald er svo í höndum ráðherra. Herra forseti. Það er trú okkar í Samfylkingunni að ef tekið yrði undir hugmynd okkar um umhverfis- og auðlindaskipulag á landsvísu þá yrði þessi vandi leystur í eitt skipti fyrir öll. Litið yrði í fyllingu tímans á landið allt sem eitt skipulagssvæði þar sem Alþingi mótaði grófa stefnu um nýtingu þess til framtíðar. Aðkoma allra landsmanna að gerð þessa skipulags yrði sem jöfnust, óháð búsetu, og að lokum sætu sveitarfélög við sama borð þegar kæmi að svæðis-, aðal- og deiliskipulagi. Þau yrðu öll að taka tillit til stefnumótunar í umhverfis- og auðlindaskipulagi. Tillaga okkar snýr þó að því að í fyrstu verði hálendið tekið fyrir þar eð um það svæði hefur staðið mestur styr. Herra forseti. Það er engin ástæða til að kljúfa þjóðina í fylkingar í þessu máli. Því miður varð sú þó raunin síðasta vor þegar stefnumörkun um framtíð hálendisins var færð í hendurnar á litlum hluta þjóðarinnar með afmarkaða hagsmuni. Sú tilraun til að leiðrétta þann gerning sem hér liggur frammi í tillögu meiri hluta umhvn. er ekki til þess fallin. Hún svarar ekki ákalli þjóðarinnar um aðkomu að stefnumörkun í nýtingu umhverfis og auðlinda. Hún svarar ekki kröfum sveitarstjórna sem liggja að hálendinu um að sitja við sama borð og önnur sveitarfélög landsins þegar kemur að skipulagsmálum. Herra forseti. Skynsamleg nýting auðlinda lands og þjóðar er forsenda fyrir áframhaldandi byggð í landinu. Við verðum að tryggja að um hana náist sátt meðal þjóðarinnar og að hún hafi ekki á tilfinningunni að ríkisvaldið láti einskis tækifæris ófreistað til að færa valdið úr hennar höndum og í hendur fárra einstaklinga sem af einhverjum ástæðum eru henni þóknanlegir á hverjum tíma. Samfylkingin mun leitast við að ríkisvaldið nái sátt við þjóðina í þessum efnum þegar hún fær umboð til þess. Það verður vonandi ekki síðar en á þessu vori.

Virðulegur forseti. Það nál. sem hér var mælt fyrir kemur fram með hugmynd sem ég vil út af fyrir sig ekkert vísa frá sem athugunarefni. En það sem ég tel vera veikleikann í þeirri tillögu, því nál. sem hér liggur fyrir, er að hún tengist tæplega stöðu mála og veruleikanum eins og hann blasir við okkur nú og setur mál í mikla óvissu varðandi framhaldsmálsmeðferð, miðað við afgreiðslu mála, m.a. síðasta vor. Ég spyr hv. talsmann minni hlutans hvort hann telji að betra sé að skilja málið eftir án þess að til sé samvinnunefnd um svæðisskipulag sem taki á málum og reyni að gæta heildstæðra sjónarmiða eins og gert er ráð fyrir í frumvarpsgreininni, frekar en að skilja málið eftir opið, eins og yrði ef þetta yrði afgreiðsla mála. Ég tel í öðru lagi --- það er mitt stöðumat út frá verndarsjónarmiðum --- að betra sé að þessi mál séu í höndum sveitarfélaga að vissu marki, jafnvel þótt fámenn séu, heldur en að inn í það komi fulltrúar ráðuneyta þess ríkisvalds sem nú fer með völdin á Íslandi með orkuhagsmunina fremsta í flokki, fremst á sínum lista til að skapa þeim styrkari stöðu, en það kæmi að mínu mati út úr því ef við færum að setja á fót svona skipulagsform, þ.e. umhverfis- og auðlindaskipulag á stjórnsýslustigi ríkis og unnið af stofnunum þess í samvinnu við einstök fagráðuneyti og væru sveitarfélög bundin af því. Ég er ekki að hafna því sjónarmiði að ekki geti verið gilt að líta á málin heildstætt. En það er mitt stöðumat að verndarhagsmunirnir stæðu mun veikari fæti en blasir við að þeir gerðu í því svæðisskipulagi sem nú liggur fyrir og þeim tillögum, ef þetta væri sett í hendur ríkisvalds, sem því miður er harla skammsýnt í sinni nálgun að miðhálendinu.

Hæstv. forseti. Hv. 4. þm. Austurl. benti á það sem hann telur að séu veikleikar í tillögu okkar og að hún tengdist tæplega veruleikanum eins og hann væri nú. Hins vegar má á það benda að það er skoðun okkar sem stöndum að þessu minnihlutaáliti, að byrjað hafi verið á öfugum enda í þessum málum. Menn eru núna þess albúnir að hefja svæðisskipulagsvinnu áður en stefnumótun um hvernig nýting á hálendinu á að vera liggur fyrir frá Alþingi sem á náttúrlega að vera sá aðili sem tekur um þetta ákvarðanir og setur landsmönnum stefnu um hvernig hálendið skuli nýtt til framtíðar þjóðinni til heilla. Þarna eigum við gríðarlegar auðlindir. Þarna eru miklir verndarhagsmunir. Þarna eru hagsmunir ýmissa atvinnugreina. Þarna eru hagsmunir landbúnaðar og beitar og fleiri atvinnugreinar mætti telja upp. Það er skoðun okkar að þessi stefnumótun verði að liggja fyrir frá Alþingi, frá þjóðkjörnum fulltrúum og frá þeim sem um þetta mál eiga að fjalla að okkar mati, áður en farið er að skipuleggja í smáatriðum, og að betra væri fyrir þá sem færu í að útfæra þessar tillögur að fyrir lægi grófur vilji þjóðarinnar í þessum efnum. Út á þetta gengur tillaga okkar í grófum dráttum.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekkert að fara að leita að endanum í þessu máli, upphafinu. Það var rætt mikið hér í fyrra. Ég held að talsmenn Alþfl., þ.e. þeir sem tengjast þeim flokki sem er nú að hverfa, ættu ekki mikið að vera að leita að þeim enda, upphafi þess máls sem hér er verið að setja í form. Ég segi það í fullri vinsemd. Ég tel að það væri meira heldur en tvísýnt, að það væri mjög varhugavert, að ætla sér að leggja útlínur þessara mála hálendisins í hendur þess þings sem er skipað eins og hér hefur verið að undanförnu, sem hefur hagsmuni orkuiðnaðar í fyrirrúmi en verndarhagsmunina í skutnum. Það eru forsagnir sem ég vil ekki kalla eftir. Ég held að menn gerðu rétt í því að setja sig inn í þá svæðisskipulagsvinnu og tillögur sem fyrir liggja og hvernig þrátt fyrir allt hefur tekist að ná fram áherslum sem eru í raun mun skárri --- ég segi ekki meira en skárri --- en hefði mátt vænta ef farin hefði verið sú leið sem hér er verið að vísa á. Það er mitt mat í þeim efnum og ég tel að við þurfum að gæta þeirra ávinninga sem þrátt fyrir allt hafa náðst, um leið og við auðvitað þurfum að sækja fram. Hv. þm. nefndi að gífurlegir hagsmunir og auðlindir væru á hálendinu. Það eru einmitt þessar auðlindir og efnahagsleg nýting þeirra sem ríkisvaldið hefur ríka tilhneigingu til þess að halda utan um og halda til haga. Jafnsterkur og orkuiðnaðurinn hefur verið fram undir þetta, þá sýnist mér að það væri nokkuð ljóst hvar sá reipdráttur hefði endað sem hæfist í ráðuneytunum við Austurvöll. Mér líst því ekki á blikuna varðandi þessa aðferð. Auðvitað getum við vænst annars landslags í pólitík sem drægi aðra línu. Ég hlustaði mjög grannt á áherslur manna hér í fyrra og mér fannst að sumir þeir sem nú tengjast Samfylkingunni væru því miður ekki með verndarhagsmunina mjög ofarlega í huga.

Hæstv. forseti. Við þurfum að horfa á þessi mál með kalt höfuð og heitt hjarta, eins og jafnaðarmanna er von og vísa. Það er rétt sem bent hefur verið á í umræðunni að margs konar hagsmunir tengjast hálendi Íslands. Ég hygg að enginn okkar vilji sjá einhliða umræðu um þau mál, hvort þau eru út frá einu sjónarmiði eða öðru. Öll sjónarmið þurfa að komast þar að. Við teljum að þangað til að fyrir liggi gróf áætlun frá hinu þjóðkjörna Alþingi um það hvernig eigi að nýta þetta svæði til framtíðar sé tómt mál að tala um að skipuleggja það í smáatriðum. Hv. 4. þm. Austurl. veit það eins vel og ég að nú standa fyrir dyrum kosningar. Þó svo að salurinn kunni að vera skipaður fulltrúum einhverra ákveðinna hagsmuna frekar en annarra eins og staðan er í dag, þá er það auðvitað eins og málin lágu fyrir fjórum árum síðan. Við kunnum að sjá allt aðra hagsmuni í fyrirrúmi hér þegar þing kemur saman á ný eftir kosningarnar í vor, og það vonum við í Samfylkingunni auðvitað.

Herra forseti. Um það bil sem gefið var hádegishlé vorum við að ræða einn afmarkaðan þátt í því stóra máli sem skipulagsmál hálendisins eru. Við vorum að ræða tillögu hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar um þjóðgarða á miðhálendinu. Við vorum að ræða það að þingmaðurinn lagði til að Alþingi mundi fela framkvæmdarvaldinu að stofna fjóra þjóðgarða, þann stærsta umhverfis Vatnajökul og svæðið þar um kring. Við ræddum þetta opinskátt og heiðarlega og mjög jákvætt. Ég sagði frá því að ég mundi vilja sjá þessa tillögu komast í framkvæmd eins og hún var í upprunalegri mynd. Ég sagði líka að dapurt væri til þess að hugsa að við værum að fjalla um skipulagsmál, við værum að fjalla um miðhálendið og ekki lægi fyrir hvar við ætluðum að hafa þjóðgarða, það lægi ekki fyrir verndarstefna, það lægi ekki fyrir orkustefna, það lægi ekki fyrir virkjunarstefna. Og það er það sem er að í umræðunni. Áður en ég kem að því að vekja upp aftur þann hugsanamismun sem var á milli flokkanna síðasta vor langar mig, með leyfi forseta, að grípa niður í viðtal, frásögn og viðtal við bresk hjón sem voru hér á ferð í síðasta mánuði. Þau voru rágjafar um skipulagsmál höfuðborgarsvæðisins. Af því að við í þessum sal erum alltaf að takast á um það hvað felist í hinu ákveðna ferli, hvað þurfi að vera í lagi, hvað eigi að koma fyrst og hvað eigi að koma síðast, langar mig að grípa niður í það sem þessi ágætu hjón sögðu. Þau munu vera mjög viðurkenndir einstaklingar á sínu sviði og hafa haldið fyrirlestra um þróun svæðisskipulags á Vesturlöndum undanfarin 50 ár. Með leyfi forseta, þá segir svo: ,,Svæðisskipulag er það ferli sem fer í gang þegar hefja á nýtingu á ákveðnu landi,`` segir Nathaniel Lichfield, ,,og það hefur áhrif á alla mögulega þætti í búsetu í nútímaþjóðfélagi. Ef við lítum á einstaka þætti má segja að svæðisskipulag taki til hönnunar, jarðvinnu, byggingarframkvæmda, samgangna og flutninga og allt þetta vinnuferli hefur áhrif á atvinnumál, umferð og umhverfið og þar með talið fólkið, okkur sem búum á viðkomandi svæði, og er það ekki veigaminnsti þátturinn.`` Við komum alltaf í þessari umræðu að fólkinu. Lichfield segir nokkru síðar í þessu viðtali, með leyfi forseta: ,,Fyrir hvern er verið að skipuleggja? Í víðum skilningi fyrir þjóðfélagið ef við erum að tala um ákveðinn bæ eða landsvæði. En hvaða sjónarmið ráða? Er það sjónarmið landeiganda sem vill ákveðna nýtingu til að geta fengið sem mest út úr landi sínu? Eru það sjónarmið hins almenna borgara sem horfir kannski á aðra þætti? Eru það sjónarmið yfirvalda sem þurfa að leggja fjármagn í ákveðnar framkvæmdir? Öll þessi sjónarmið verður að sætta, það þarf að fá þau öll á borðið og koma þeim heim og saman þannig að allir geti búið í sátt og samlyndi.`` Þetta sögðu sérfræðingar sem fengnir voru hingað til lands sökum kunnáttu sinnar og fræðimennsku til þess að halda erindi um skipulagsmál hjá okkar fólki sem ber hitann og þungann af slíkri vinnu og var á þeim tíma að fjalla um skipulagsmál höfuðborgarsvæðisins. Hvers vegna skyldu menn hafa verið að fjalla um skipulagsmál höfuðborgarsvæðisins? Einmitt vegna árekstranna sem verða á milli ólíkra sveitarfélaga ef þau horfa of þröngt, aðeins á sitt sveitarfélag, á sína eigin hagsmuni, án þess að horfa á svæðið í heild, hagsmuni heildarinnar og fólksins sem býr á svæðinu. Herra forseti. Ég geri mér grein fyrir því að þessi dagur er annasamur en mér finnst fremur óþægilegt hversu margir fundir eru í þingsalnum samtímis. Ef við gætum minnkað þá niður í t.d. tvo, væri ég mjög sátt. 
             Virðulegi forseti. Ég var að nefna þetta af því ég vildi færa okkur út fyrir þennan þingsal og reyna að freista þess að fá fólk til að átta sig á því að rætt er um þessi mál af skynsemi fyrir utan þingsalinn. Hugsanlegt er að hægt sé að færa þá umræðu inn í þingsalinn og hífa sig upp fyrir þau átök, flokkadrætti, ásakanir um óvilja þéttbýlis gagnvart dreifbýli og vice versa, sem menn grípa til í rökþrota umræðu þegar þeir finna að komið er fram með rök sem vert er að hlusta á, komið er fram með umræðu sem ætti að vera fagleg og menn vilja hana ekki. Herra forseti. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson kom áðan í andsvar. Ég vil taka fram að ég met mjög mikils þekkingu Hjörleifs Guttormssonar á skipulagsmálum og tel hann mikinn fagmann í því sem hann hefur tekið sér fyrir hendur og hvernig hann fjallar um þessi mál á Alþingi. Það gerði ég líka um hádegisbilið þegar við ræddum tillögu hans um fjóra þjóðgarða á miðhálendi Íslands og umhverfisnefnd var í rausn sinni tilbúin að biðja framkvæmdarvaldið að skoða það hugsanlega að búa til einn þjóðgarð. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson segir að veikleiki tillögu Samfylkingarinnar sé að hún tengist ekki stöðu málsins nú. En í morgun þegar við ræddum þjóðgarðana barst í tal hvort hugsanlegt væri að þrátt fyrir að tillagan um einn þjóðgarð væri veik miðað við tillögu sem fyrir lá um fjóra glæsilega, mikilvæga þjóðgarða og þar með verndunaraðgerðir á miðhálendinu, gæti hún hvatt til þess að nýr umhvrh. stigi fremur stærri skref en skemmri, að umræða um þjóðgarðana gæti hvatt nýjan umhvrh. til þess að líta víðar yfir hálendið okkar en bara á svæðið í kringum Vatnajökul. Nú liggur fyrir, herra forseti, að sá umhvrh. sem hefur borið ábyrgð á þessum málum þetta kjörtímabil hefur þegar ákveðið að hverfa á braut. Það liggur ljóst fyrir að jafnvel í óbreyttu stjórnarsamstarfi mun ekki sami umhverfisráðherra halda um stjórnvölinn í umhvrn. Ég ætla að leyfa mér að halda því fram að hugsanlegt sé að nýr maður hverju sinni komi inn með ferskar hugmyndir og nýja sýn á málunum. Fyrir utan það er alveg hugsanlegt miðað við stöðu mála nú og miklu líklegra en það var bara fyrir tveimur vikum, að ég tali ekki um fyrir tveimur mánuðum, að hér geti orðið stjórnarskipti. Það er meira en fræðilegur möguleiki. Þess vegna vil ég svara þingmanninum þannig að miklu fremur en að umhvn. og umhvrh., sem ekki sýndu dug í því --- og þá er ég að beina máli mínu að umhvrh. --- að koma inn með þetta mál tímanlega þannig að hægt væri að afgreiða það með reisn öðruvísi en á síðasta degi þingsins, þá væri betra að málið væri látið liggja og nýr umhvrh., hvort sem hann yrði á vegum sömu stjórnarflokka eða hér kæmu nýir flokkar inn með nýjar hugmyndir og nýja sýn, að þeir gætu komið að þessum málum með sínar fersku hugmyndir og öðruvísi vinnubrögð. Það er umhugsunarefni, herra forseti, að við séum núna að taka á þessu máli. Af hverju er það umhugsunarefni? Fyrir einu ári var víðtæk umræða um miðhálendið og sjónarmið okkar á Alþingi um það. Það var á sama tíma í fyrra, þ.e. laust fyrir þinglok. Þinglokin voru aðeins síðar á vorinu, en það var laust fyrir þinglok. Þetta var eitthvert átakamesta málið sem ég hef tekið þátt í að fjalla um á kjörtímabilinu. Mörg hafa þau verið snörp. En þarna var verulegur ágreiningur, ekki bara í salnum heldur líka meðal þjóðarinnar. Ekki bara var sá ágreiningur í einhvers konar upphlaupsstíl heldur var þung undiralda sem við skynjuðum hingað inn í þingsal. Sú hin sama undiralda og ég var að reyna að lýsa í ræðu minni í morgun þegar ég var að lýsa því hvernig mér hefði liðið á stórum fundi sem boðað var til í Háskólabíói fyrir nokkrum vikum, þó í bjartsýni, löngun til að breyta rétt gagnvart auðlindum okkar, miðhálendinu og landinu. Það er alveg ljóst að þetta er mál sem fólk lét sig þá varða og lætur sig enn þá varða. Þegar við lukum þeirri umræðu hefðum við getað endað hana þannig: Ræðum svo þetta mál aftur á sama tíma að ári. Strax þá var búið að leggja fram á borð þingmanna skipulagstillögu um lausn í því máli sem átök voru um. En ekki mátti afgreiða hana. Það mátti ekki afgreiða hana vegna þess að þeir sem báru ábyrgðina voru ekki alveg vissir þá hvort þeir vildu hafa hana eins og hún var lögð fram. En hún var sýnd til að reyna að ná samstöðu með þeim sem vildu taka ákvarðanir þá og festa málin í sessi. Tillagan kom ekki inn 1. okt. Hún kom ekki inn 15. okt. og hún kom heldur ekki inn 1. nóv. Herra forseti. Ég er að tala um vinnubrögð. Ég er að tala um sýn ráðherra. Sá ráðherra sem nú skilar af sér verki hélt ekki vel á málum varðandi þessa skipulagstillögu vegna þess að það hlýtur að vera þannig að það hafi verið góður vilji stjórnarmeirihlutans í umhvn. að afgreiða tillöguna. En hún er að koma til umræðu á síðasta degi þingsins og það eru vond vinnubrögð. Ég hlýt að spyrja: Af hverju erum við með svona mál tvö ár í röð í lok þings? Af hverju búum við við það að þegar við erum núna í annað sinn að taka prinsippumræðu um miðhálendið og hvernig við viljum halda á málum, af hverju erum við þá þannig stödd að við séum á síðasta degi þingsins og það sé spurt: Hvað verður umræðan löng? Verður hún klukkutími? Verður hún tveir tímar? Verður hún þrír tímar? Vegna þess að ef hún verður lengri þá verður málið tekið út af dagskrá. Hvaða vinnubrögð eru það að bjóða ekki bara þingmönnum heldur þjóðinni allri sem lætur sig þetta mál varða upp á svona vinnubrögð? Hvers lags Alþingi er það sem hefur ekki döngun í sér til að vinna öðruvísi en þannig að ef okkur liggur mikið á hjarta, látum það í ljós og umræða tefst, þá verði málið e.t.v. blásið út af borðinu vegna þess að búið er að ákveða að hætta í síðasta lagi um hádegi á morgun? Við vitum öll hvers vegna. Vegna þess að landsfundur Sjálfstfl. er að hefjast á morgun. Þetta er umhverfi umræðunnar núna. Þetta er veikleiki málsins, ekki það að vilja tala um stefnumörkun og ekki heldur hvort staða málsins bjóði upp á það að fara á byrjunarreit. Hvað byrjunarreit málsins varðar þá hef ég rætt talsvert um það við hv. þm. Hjörleif Guttormsson hvernig hann og ég lítum á upphaf þessa máls. Við sjáum það ólíkt. Væri ég sammála þingmanninum um upphaf málsins og um að mistök hafi verið gerð í upphafi málsins, jafnvel þó ég samsinnti því að það væri mínum flokki að kenna þá væri ég maður að meiri að horfa á málið eins og horfa þarf á það. Það þarf að reyna að bjarga því sem bjargað verður. Þannig á stjórnmálamaður að vera, ekki að líta um öxl og segja: Getur verið að fyrir þremur til sjö árum hafi einhvers staðar verið tekin vitlaus ákvörðun? Við eigum að hafa skoðun á málum en ekki flýta okkur, hálftíma fyrir þinglok, að ljúka máli sem svo mikill ágreiningur er um. Þá er betra að leyfa nýjum umhvrh. og nýrri ríkisstjórn að taka á því. Herra forseti. Jafnaðarmenn féllust ekki á að deila miðhálendinu upp á milli sveitarfélaganna. Um það var mjög hörð umræða hér sl. vor og auk þess í þjóðfélaginu. Það kom skýrt í ljós hver vilji fólks var og að fólkið í landinu vildi að hagsmuna allra væri gætt við ákvarðanir sem vörðuðu framtíð miðhálendisins. Ekki bara sumra, heldur allra. Bæði þéttbýlis og dreifbýlis. Ég geri mér grein fyrir því að þeir sem tóku ákvarðanir þá munu endalaust halda öðru fram. En ekki aðeins við segjum að þær ákvarðanir hafi verið umdeildar heldur og mjög stór hópur utan þessa salar. Ef menn hafa ekki lokað eyrunum þá vita þeir að þung undiralda er um þessi mál ári síðar. Ef menn hafa ómakað sig á fundi um þessi mál, hlustað eða lesið tölvupóstinn sinn þá vita þeir það. Sá vilji jafnaðarmanna í fyrra að miðhálendi Íslands yrði sérstök stjórnsýslueining náði ekki í gegn. Ég er sannfærð um að einhverjir þeirra sem tóku ákvörðun sem tekin var eiga seinna eftir að sjá að betra hefði verið að fara hægar. Ég er líka viss um að eftir eigi að gera breytingar á þeim lögum sem hér er verið að setja. Það er sannfæring mín vegna þess að ég held að menn hafi lent í viðjum ákveðinnar hugsunar og fest sig í henni sl. vor. Tillaga okkar, sem hv. þm. Magnús Árni Magnússon mælti fyrir áðan, er tillaga sem mér finnst að Alþingi ætti að styðja. Ljóst er að við tökum ekki upp þá ákvörðun sem tekin var í fyrra, ekki í þessum lögum, ekki hér í þessari tillögu. Við búum við að miðhálendinu hefur verið skipt upp í sveitarfélög. Við búum líka við að þau hafa aðal- og deiliskipulagsvaldið. Við búum við að samvinnunefnd miðhálendisins, sem sett er á laggirnar með þessu frv., getur alls ekki tryggt að skipulag sveitarfélaganna endurspegli stefnumið stjórnvalda á viðkomandi sviðum eða að samræmis verði gætt við skipulagningu miðhálendisins, þar sem svæðisskipulagið tekur ekki fram aðalskipulags- og deiliskipulagsréttinum. Við fórum mörgum sinnum í gegnum þetta sl. vor. Um það var þrætt. Nú hef ég lesið, herra forseti, upp úr viðtali við merk hjón sem leggja einmitt áherslu á það sem við sögðum þá. Ljóst er að af því að ríkisvaldið hefur ekki sett sér orkustefnu, ekki sett sér virkjanastefnu, ekki sett sér verndunarstefnu, samgönguáætlun eða fest niður hvar hugsanlega verði tekið á í slíkum málum, þá er meiri hætta á að sveitarfélögin taki ákvarðanir hvert fyrir sig. Sú hætta væri minni ef slík áætlun væri til. Þegar ég tala um sveitarfélögin þá skulu menn ekki gleyma því að það á við um öll sveitarfélög. Þegar ég var í sveitarstjórn í Kópavogi var sett upp sérstök skipulagsstofa höfuðborgarsvæðisins. Það var ekki gert af hálfu löggjafans og því gerðu sveitarfélögin það sjálf. Reynt var að marka stefnu fyrir sveitarfélögin öll til þess að þau mundu ekki rekast á hvert annað í vinnu sinni. Því miður verður að segja eins og er, að þetta góða verkefni sem margir sveitarstjórnarmenn studdu, rann út í sandinn, e.t.v. með ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Á það var jafnframt bent í viðtalinu, sem ég vitnaði í, við hin bresku hjón. Við leggjum til, herra forseti, að Alþingi afgreiði umhverfis- og auðlindaskipulag á miðhálendinu með þál., að Alþingi taki ábyrgð á heildarskipulagi miðhálendisins. Ef slík stefnumörkun næði í gegn og sátt yrði um hana þá væri eðlilegast að slíkt samræmt umhverfis- og auðlindaskipulag næði til alls landsins og yrði í raun eins konar landsskipulag. Þetta er hárrétt stefna. Ég er sannfærð um að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson, sem hefur látið sig þessi mál miklu varða, er í raun sammála mér um það. Allt sem hann hefur sagt í umræðu um þessi mál fellur að þeirri hugsun. Þá vaknar spurningin: Er það of seint? Þar greinir okkur á. Ég segi nei, það er ekki of seint að vinna þetta skipulag og taka ákvarðanir um hvert við viljum stefna í þessum málum og vinna út frá því. Það er mikilvægt að vinna þannig. Þá geta einhverjir sagt: Ja, voru það ekki bara þessir jafnaðarmenn sem vildu þetta og núna þessi Samfylking? Þetta er ekkert sem þjóðin vill. Þá skella menn náttúrlega skollaeyrum við öllum boðskap sem kom sl. vor og við höfum heyrt í heilt ár. Þar eru áskoranir frá hópum og fólki, framvörðum á ýmsum sviðum o.s.frv. En ekki bara það, ábendingar um vinnubrögð eins og þau sem ég er að lýsa hafa komið fram í umfjöllun þeirra sem við eigum að taka mark á og hafa komið að þessum málum frá því farið var að vinna að svæðisskipulagi undir þeim formerkjum sem áður var gert, þ.e. áður en lögin voru sett í fyrra og lögin sem nú á að setja um skipulagsmálin. Í næstum öllum formlegum athugasemdum sem á sínum tíma voru gerðar við svæðisskipulag miðhálendisins var lögð áhersla á þetta, að samvinnunefndin hafi búið til sínar eigin forsendur um vægi einstakra sjónarmiða og hvergi væri getið stefnumarkmiða ríkisstjórnar landsins um nýtingu orkulinda eða ákvæða Ríó-sáttmálans. Þetta er rétt. Svæðisnefndin gat ekki annað en sett sér sín eigin markmið. Henni voru ekki fengin markmið af þeim sem áttu að afhenda henni þau, stjórnvöldum Íslands. Sama sagði Landsvirkjun, sem gætti auðvitað sinna hagsmuna, sama sagði Orkustofnun og sama sagði iðnrn. Það er athyglisvert, af því að við erum að ræða þessi mál nú og miðað við það sem ég held fram, að iðnrn. gerði þá athugasemd að ráðuneytið teldi að stefna ríkisstjórnarinnar og raunar flestra ríkisstjórna undanfarinna áratuga varðandi nýtingu orkulinda á miðhálendinu endurspeglaðist ekki í tillögunni. Af hverju er það? Af því það er ekki formleg stefna. Það er ekki formleg stefna. Hún var ekki afhent þessari svæðisnefnd. Það er a.m.k. það sem ég ímynda mér. Sama sagði Náttúruvernd ríkisins. Hún vildi söfnun upplýsinga og athugasemdir við forsendurnar og að endurskoðun þeirra upplýsinga yrði lokið eigi síðar en árið 2000. Menn horfðu fram um veg og sögðu: Hvaða tíma höfum við? Hvaða tímamörk eigum við að setja okkur? Sami tónn var hjá Ferðamálaráði. Aftur og aftur komu þessir aðilar með sömu athugasemdirnar og reyndar sá hv. þm. sem hefur látið sig þessi mál mestu varða. Hann kom með mjög mikilvægar athugasemdir hér. En mig langar að vísa í það sem skipulagsstjóri, Stefán Thors, sagði um þetta efni á sínum tíma: ,,Auðvitað má segja að áður en ráðist væri í gerð svæðisskipulags fyrir miðhálendið hefði átt að gera fimm ára áætlun um víðtækar rannsóknir á svæðinu. Að þeim tíma loknum hefði ríkisstjórnin átt að marka stefnu í landnotkun og landnýtingu hinna ýmsu málaflokka. Þegar sú stefna hefði legið fyrir hefði þurft að gera landsskipulag sem næði til landsins alls þar sem mörkuð hefði verið stefna og teknar bindandi ákvarðanir í veigamiklum atriðum. Að því loknu hefði þurft að taka ákvarðanir um stjórnsýslulega skiptingu alls landsins og í kjölfar þess að setja lög um eignarhald á afréttum og almenningum.`` Ekki er þetta misvitur stjórnmálaflokkur. Þetta er fræðimaður á sínu sviði sem vinnur með þessi mál. Herra forseti. Ég geri mér grein fyrir því að litlar líkur eru á því að við náum eyrum stjórnarmeirihlutans með okkar sjónarmið í þessum efnum. Ég geri mér alveg grein fyrir því. Ég harma það. Það breytir ekki því að mikilvægt er að sem flest okkar taki saman um að rasa ekki um ráð fram á síðasta degi þingsins og taka svo veigamiklar ákvarðanir. Vísum þessu máli til ríkisstjórnarinnar, látum þessa stefnumörkun um miðhálendið fara fram. Látum fara fram sérstakt auðlinda- og umhverfisskipulag þannig að skipulagsrammi verði til um sameiginlegar auðlindir þjóðarinnar. Þegar þetta er komið þá getum við beðið um að skipulag sveitarfélaganna og deiliskipulag taki mið af ákvörðunum sem þá eru formlegar og festar í sessi. Herra forseti. Ég hef leyft mér að stikla á veigamestu atriðunum í skoðunum okkar, Samfylkingarinnar, um þessi mál. Ég mun frekar kjósa að koma aftur síðar í umræðunni en að lengja mál mitt.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir talaði mikið um ferska sýn og löngun fólks til að breyta rétt. Auðvitað viljum við öll breyta rétt. Það er alveg sama hvar við stöndum í flokki. Hún vitnar mjög gjarnan í bresk hjón sem voru hér á landi og það minnti mig mikið meira á það þegar farskipin komu í gamla daga og útlendingar skoðuðu landið okkar. Auðvitað koma fjölmargir útlendingar til landsins og við hittum fjölmargt fólk sem hefur mismunandi skoðanir á náttúruverndarmálum. Það á við um Íslendinga og það á við um einhver bresk hjón, dönsk hjón eða einhver önnur hjón sem koma hérna. Það var sífellt verið að vitna í það líkt og þar kæmi fram heilagur boðskapur. Hv. þm. virtist einnig undrandi þegar hún talaði um að sveitarfélög gættu hagsmuna sinna. Hvaða sveitarfélög gera það ekki? Horfum á Kópavogsbæ og höfuðborgina. Auðvitað eru öll sveitarfélög, sama hvaða nafni þau nefnast, alltaf að passa upp á hagsmuni sína. Við sjáum það m.a. ef við erum að hugsa um orkumálin, Reykjavík teygir sig t.d. í mitt kjördæmi til að ná í orku o.fl. Þetta er bara hluti af nútímanum. Hv. þm. þarf því ekki að vera hissa þó að sveitarfélög gæti hagsmuna sinna. Fjölmargir þéttbýlisbúar kaupa land í dreifbýli og ganga þar mjög vel um, hafa opnar slóðir og allt það. Fjölmargir þéttbýlisbúar eru jafnframt manna grimmastir í að girða leiðir, loka reiðleiðum og smölunarleiðum sem verið hefur hefð á, merkja þar að öll umferð sé bönnuð o.s.frv. Þegar við erum að tala um hagsmunagæslu þá megum við ekki bara horfa í eina átt.

Herra forseti. Ég er að tala um það að þegar ríkisstjórn eða flokkur hefur ekki haft döngun í sér að afgreiða mál af þessu tagi fyrr en á síðasta degi síðustu viku þingsins þá væri kannski eðlilegt að gefa öðrum tækifæri með ferska sýn að breyta rétt miðað við þá hugsun sem sá ráðherra hefði. Það var ég að segja. Um útlendinga með skoðun á náttúruverndarmálum, þá hefur þingmaðurinn misskilið umræðuna allillilega. Þannig er að Skipulagsfræðingafélag Íslands og samvinnunefnd um svæðisskipulag fyrir höfuðborgarsvæðið fékk þessi hjón, sem eru þekktir skipulagsfræðingar, til að fjalla um skipulag á Vesturlöndum. Ég var að vitna í hvað þetta fólk segir um skipulag og svæðisskipulag til að koma á framfæri skoðunum þeirra sem hafa verulega þekkingu á málum einmitt til þess að komast hjá viðbrögðum eins og ég fékk frá þingmanninum. Ég var ekki undrandi á því að sveitarfélög gættu hagsmuna sinna. Ég var einmitt að árétta að þau geri það. Ég var að segja þingmanninum og öðrum frá því hvernig sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu á sínum tíma settu upp Skipulagsstofu höfuðborgarsvæðisins af því þau voru meðvituð um það hversu slæmt það væri að hver væri að pukrast með mál í sínu horni því að út úr því yrðu árekstrar. Það eru slík samtök sem menn eru nú að vakna til vitundar um og hefðu frekar átt að halda áfram með þá vinnu. Að loka leiðum og smölunarleiðum. Ég veit ekki í hvaða samhengi þingmaðurinn talaði um það. Ég fer mikið í ferðalög um landið mitt og bestu stundir mínar eru þegar ég ferðast um miðhálendið og upp í óbyggðir. Og ég get grátið yfir því að það er varla hægt að komast um landið fyrir girðingum þvers og kruss. Ég hef líka skoðun á því að með þau mál ætti að fara öðruvísi. En það er önnur umræða sem verður tekin á öðrum tíma.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. ágæta ræðu. Ég get tekið undir allt sem sagt var um að margt má finna að því hvernig ríkisstjórnin lagði mál hér fyrir þingið seint og um síðir og að við skulum standa hér og ræða þetta mál á síðasta þingdegi væntanlegum. Það er ekki í lagi og ekki eins og við vildum hafa það. Ég er alveg reiðubúinn til að ræða þessi mál opið út frá því að við séum nánast á byrjunarreit og gætum farið að feta alveg nýja slóð. Það er um að gera að skoða málin líka frá því sjónarhorni. En það leysir okkur þó ekki undan því að við verðum að tengja við það sem gert hefur verið, þær ákvarðanir sem hafa verið teknar. Þó að sú ábending sem felst í áliti minni hlutans um auðlinda- og verndarskipulag fyrir landið allt, þar á meðal miðhálendið, sé umhugsunarefni, þá vara ég við því að menn gefi sér að þetta sé betur komið í höndum fulltrúa ráðuneyta á kontórunum í Reykjavík og með blessun Alþingis í formi þáltill. heldur í gegnum það kerfi sem þrátt fyrir allt hefur skilað okkur þeirri tillögu sem fyrir liggur um svæðisskipulag miðhálendisins og sem hægt er að þróa undir þeim verndarvæng sem verið er að reyna að skapa hér með miklu víðari þátttöku en fyrirhuguð var af ríkisstjórninni í fyrra. Þrátt fyrir allt er í þeirri tillögu sem hér er fram komin gert ráð fyrir því að þar komi inn fulltrúar frá þéttbýlissvæðum sem ekki áttu neina aðild að þessu í fyrra. Loforð um að þarna yrði tryggð ákveðin heildarsýn og þarna kæmu fulltrúar þéttbýlis að var forsenda þess að undir það var tekið af hálfu fulltrúa Alþb. og óháðra á þeim tíma, að standa að málum. Það er í raun verið að verða við þeirri kröfu með því að þetta mál er hér komið inn í þingið. Virðulegur forseti. Ég er ekki í neinum vafa um að við stöndum mun skár --- ég segi skár af því ég er ekki ánægður --- að vígi með þá stefnumótun sem fyrir liggur í skipulagsmálum miðhálendisins heldur en ef sú leið hefði verið þrædd sem hér er verið að vísa til og þingflokkur jafnaðarmanna gerði reyndar tillögu um í fyrravor, þ.e. brtt. við þáv. skipulagslög. Þetta er sjónarmið. En ég er reiðubúinn að skoða þessi mál alveg opið með tilliti til framtíðar og met framlag þingmannsins og hugmyndir fyllilega þar að lútandi.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessar undirtektir Hjörleifs Guttormssonar og met þær. Virðulegi forseti. Aðalskipulag hér er veikt. Neðra stjórnvald ræður öllu sem það vill innan þess ramma sem efra stjórnvald setur. Efra stjórnvald hefur ekki sett ramma fyrir höfuðborgarsvæðið. Ég nefndi það sem dæmi áðan og reyndi að draga það inn svo menn kæmust út úr hatursumræðunni milli þéttbýlis og dreifbýlis. Það er ekki til grundvallarrammi, ekki fyrir höfuðborgarsvæðið, ekki fyrir miðhálendið. Þetta eru staðreyndirnar og það hafa komið mjög loðin svör um miðhálendið og vinnan við verkefni sem átti að ljúka 1996, ef ég man rétt, hefur verið sérkennileg. Við stöndum frammi fyrir því sem ég var að reyna að draga saman hér áðan, að verkefnið um miðhálendið var sett í gang án þess að stefna Alþingis lægi fyrir. Það var engin stefnumótun ofan frá og það er grundvallaratriði hjá okkur. Við erum ekki bara að segja það. Ef menn ómaka sig til að tala við sérfræðinga þá segja þeir hið sama. Það skiptir ekki öllu máli hver eigi landið, af því að komið hefur verið inn á það, heldur hver hafi skipulagsvaldið. Við vitum að aðalskipulagið og deiliskipulagið er mikilvægast og svæðisskipulagið yfirtekur það ekki. Þetta er grundvallaratriði. Ef við lítum á svæðisskipulagið þá er þar kannski stærsta vandamálið. Það er vegna þess að það var aðeins boðið upp á einn kost. Það var unnið svæðisskipulag. Það var kosturinn. Það var ekki boðið upp á fleiri kosti og reynt að skilgreina afleiðingar og áhrif, hvað þá heldur að búið væri að vinna þetta skipulag út frá forsendum sem ríkisvaldið og Alþingi settu. Þetta er vandinn. Ég vil vinna þetta öðruvísi og ég vildi óska þess að þetta mál væri ekki afgreitt í dag og að nýr ráðherra og helst ný ríkisstjórn tækist á við þetta verkefni. Það er stórt. Það er spennandi og skapandi.

Virðulegur forseti. Við erum að ræða ákveðinn kjarna máls og það er alveg ljóst að við höfum misjafna sýn á málið út frá skipulagsforsendum. Ég veit ekki hvort hv. þm. gengur út frá reynslu sinni hér á höfuðborgarsvæðinu í þessum málum. En ég tel að málið liggi nú þannig: Við höfum tillögu að svæðisskipulagi sem líkur eru á að staðfest verði af ráðherra. Ég vil a.m.k. ætla það miðað við það sem hefur verið rætt. Það gefur ákveðinn grunn og skapar meginramma um þróun sem er settur yfir aðalskipulag og síðan deiliskipulag sem er þó aukaatriði í þessu sambandi. En hann er settur fyrir aðalskipulag a.m.k. þannig að þeir sem eiga að halda utan um rammann, utan um svæðisskipulagið, hafa fullt íhlutunarvald varðandi aðalskipulag og verða að gæta þess að það þróist ekki á misvíxl á miðhálendinu innan þeirrar línu sem verið er að draga. Þetta er auðvitað stór ávinningur, mjög stór ávinningur. Ég fullyrði að það sjónarmið að ríkisvaldið eigi að koma að þessu máli og leggja línurnar hefði skilað okkur allt annarri og lakari niðurstöðu út frá verndarforsendum en það skipulag sem við stöndum með í höndunum í dag. Og það hefur sannarlega ráðið miklu í mati mínu á þessum málum. Út frá fræðilegum og faglegum forsendum má segja, eins og hér var verið að vitna til, að menn eigi að byrja á öðrum enda o.s.frv. Gott og vel. Það gerðu menn ekki. Það tekur langan tíma ef ætti að gera það og byrja á þessari vinnu, þessari fræðilegu vinnu, fimm ár kannski. Hvað gerist á meðan? Hver er staðan? spyr ég. Ég veit að sumir þeirra ágætu fræðinga sem þrýsta á um þessi vinnubrögð vilja sjá hálendið undirlagt af mannvirkjum, vegum og orkuverum, upphleyptum stórum vegum til þungaflutninga og orkuverum. Ég þekki þessa menn. Ég hef hlustað mikið á þá. Ég er þeim ekki sammála um þessar forsendur. Hluti af gagnrýninni kemur frá þessum aðilum og frá orkuiðnaðinum. Ég er ekki í liði með orkuiðnaðinum í þessum hugmyndum um meðferð miðhálendisins.

Herra forseti. Ég geri mér grein fyrir því að þó okkur þingmennina, mig og Hjörleif Guttormsson, greini á um útfærsluatriði þá erum við sammála um meginmálin. Ég geri mér líka grein fyrir því að vandinn er sá að það er næstum óframkvæmanlegt að snúa til baka. Það er næstum óframkvæmanlegt. Hins vegar er hugsanlegt að gera miðhálendið að einu skipulagssvæði og bjarga því sem bjargað verður þó að þjónustuþættir og þessi ákveðnu yfirráð verði hjá sveitarfélögunum, miðað við þá ákvörðun og þau lög sem voru sett í hittiðfyrra. Ég geri mér algjörlega grein fyrir því. En meira að segja þó við hefðum hér ákveðið þá fjóra þjóðgarða, sem ég var að kalla eftir í dag að ég hefði viljað sjá samstöðu um, þá mundi það ekki einu sinni leysa vandann um samræmda stefnumörkun vegna þess að það vantar svo margt annað. Ég er að leggja áherslu á að ef þessi stefna í ferðaþjónustu, landnýtingu og orku-, samgöngu- og virkjanamálum hefði legið fyrir, eins og hjá siðmenntuðum þjóðum þar sem fólk eins og það sem ég var að vitna í starfar, þá hefði þetta allt legið fyrir áður en farið var að vinna svæðisskipulagið og þá hefði kannski verið hægt að halda utan um þetta af viti þó að ákveðið vald væri hjá sveitarfélögunum. Vandinn er sá að þannig var ekki unnið. Ég trúi því enn þá að hægt að sé bjarga því sem bjargað verður.

Herra forseti. Löggjöf í tengslum við þetta frv. var mjög umdeild á hinu háa Alþingi ekki alls fyrir löngu. Þá voru lagðar fram þær hugmyndir sem koma fram í frv. sem komið er nú til 2. umr. Hér er verið að takast á um tiltekin grundvallaratriði. Herra forseti. Það er mjög eðlilegt að skörp skil geta orðið milli stjórnmálaflokka hvað þetta mál varðar vegna þess að það tekur á svo miklum hagsmunum sem snerta svo marga landsmenn. E.t.v. er aðalgallinn við umræðu um skipulagsmál að við bjuggum þessum málum ekki nægjanlega góðan farveg hér á árum áður. Segja má að við höfum oft og tíðum rekið okkur á skipulags- og nýtingarvandamál vegna einstakra verkefna frekar en að við höfum unnið eftir langtímaáætlun. Herra forseti. Yfirsýn hefur skort yfir skipulagsmálin í fyrsta lagi. Í öðru lagi hefur skort á skipulögð og vísindaleg vinnubrögð við stefnumótun og í þriðja lagi hefur Alþingi Íslendinga ekki kveðið upp úr um hvernig skipuleggja eigi miðhálendið, þ.e. hvaða útlínur, landnýtingu o.fl. eigi að leggja til gundvallar. Segja má að ekki hafi verið tekið heilsteypt á þessum málum, hvorki í núgildandi löggjöf né af Alþingi hér á árum áður. Þá er vitaskuld oft erfitt að snúa við þegar menn hafa búið sér til ákveðinn ramma sem þeir eru að reyna að laga og endurmeta, eins og verið er að gera í þessu frv. sem hér er til umræðu. Við munum niðurstöðuna sem varð á síðasta ári, að sveitarfélögin voru framlengd inn að landmiðju og skipulagsvaldið falið einstökum sveitarfélögum. Þá var sú skoðun uppi, m.a. í þáv. þingflokki jafnaðarmanna, að skynsamlegra væri að vinna út frá því að miðhálendið yrði skipulagslega ein heild. Margir héldu því fram að miðhálendið ætti að vera eitt sveitarfélag og þannig væri ekki búið til sérstakt stjórnsýslustig fyrir miðhálendið heldur einfaldlega sveitarfélag sem lyti nokkuð öðrum reglum, sérstaklega um stjórn, en hefði vald sveitarfélags, eins og við þekkjum það í lögum um sveitarfélög. Þessi leið var ekki farin heldur sú sem verið er að vinna út frá í þessu frv. Skipulagsmálin eru á forræði sveitarfélaganna og hvað varðar miðhálendið er unnið eftir tillögum samvinnunefndarinnar að skipulagi miðhálendisins, sem menn þekkja og oft hefur komið fram í umræðunni að bíður staðfestingar ráðherra. Hins vegar var mikið ósætti um þessa útfærslu stjórnarmeirihlutans á sínum tíma. Við í minni hlutanum lögðum til að nota aðrar aðferðir sem varð einfaldlega undir í atkvæðagreiðslu. Við því er ekkert að segja, meiri hlutinn hlýtur að ráða. Eftir sem áður er það hlutverk okkar að reyna að draga skýrt fram stefnu okkar í þessum efnum. Ég vil geta þess, herra forseti, að mikil gagnrýni hefur verið á vinnuna við skipulagið á miðhálendinu og skipulagsfræðingar hafa gagnrýnt þau vinnubrögð. Á sínum tíma var unnið eftir útboði. Ég lagði fram fsp. hér á hinu háa Alþingi um framkvæmd þessa máls og þá komu fram margar athyglisverðar upplýsingar, m.a. þær að kostnaður hefði farið langt fram úr áætlun. Segja má að meginvandinn í þessu felist í því að menn hafa hvorki sett sér langtímastefnumörkun um miðhálendið né um landið allt. En það er einmitt það, herra forseti, sem Samfylkingin er að leggja til. Hún er að leggja til að notaðar verði aðrar aðferðir. Hún leggur til aðra aðkomu að þessu vandamáli. Hún er að lýsa hugmyndum um betra kerfi. Hugmyndafræðin sem við leggjum hér til og köllum umhverfis- og auðlindaskipulag eða landsáætlun er tiltölulega einföld, þ.e. að útfærð verði stefna stjórnvalda um heildarþætti eða stærstu þættina í nýtingu lands. Í slíkri áætlun er fjallað um samgöngur, orkumannvirki, náttúruvernd, landnotkun og ýmislegt fleira gagnvart miðhálendinu í grófum dráttum. Þessi hugmynd eða hugmyndafræði er víða notuð. Noregur t.d. hefur að hluta farið þessa leið. Hér erum við fyrst og fremst að leggja til að dregin verði upp stefnumótandi áætlun til mjög langs tíma, til nokkurra áratuga. Ég vil benda á að við höfum slíkar áætlanir og munum væntanlega, einmitt í dag, afgreiða löggjöf um áætlunargerð í skógrækt til 40 ára. Í dag kemur til afgreiðslu þingmál um landshlutaverkefni í skógrækt. Þar er einmitt sú hugsun, að gera áætlun til langs tíma. Við leggjum til að Alþingi afgreiði með þál. umhverfis- og auðlindaskipulag á miðhálendinu. Af þessu má ljóst vera út á hvað hugmyndin gengur, að beitt verði faglegum vinnubrögðum við skipulagningu á miðhálendinu þar sem dregnar verði upp hugmyndir um nýtingu og útfærslu og þær síðan staðfestar hér á hinu háa Alþingi. Við þekkjum slíka áætlunargerð á öðrum sviðum. Við afgreiðum t.d. langtímaáætlun í vegagerð til tólf ára. Við höfum á mörgum öðrum sviðum fikrað okkur eftir slíkri hugmyndafræði, að afgreiða áætlunargerð til langs tíma. Með þessu segjum við að slík vinnubrögð eigi að gilda um hálendið og Alþingi afgreiði þessi mál, að Alþingi taki þannig einnig ábyrgð á slíku heildarskipulagi miðhálendisins. Við teljum að þessar aðferðir eigi fyrst að ná til miðhálendisins en auðvitað er hægt að sjá fyrir sér að slíkt landsskipulag nái líka til þéttbýlisstaðanna, þetta grófa skipulag sem mótar þær útlínur sem við erum að lýsa, nái einnig til þéttbýlisins og svæðisins utan miðhálendisins. Við leggjum hins vegar til að við gerum þetta núna á miðhálendinu. Þar er ágreiningur. Þar er mesta þörfin á þessum vinnubrögðum. Við höfum séð, eins og einnig hefur komið fram í umræðunni, vanda miðhálendisins endurspeglast í skipulagsleysinu. Samvinnunefndin, sem kemur til með að vinna að skipulagsmálum á miðhálendinu, getur ekki tryggt að þetta skipulag endurspegli stefnumið stjórnvalda á viðkomandi sviðum eða gætt samræmis. Ég vil benda sérstaklega á, herra forseti, að e.t.v. hefur nefndinni yfirsést í meðhöndlun sinni á málinu mikilvægur þáttur í núgildandi lögum. Í gildandi 13. gr. skipulagslaganna segir: ,,Svæðisskipulag telst samþykkt þegar og að svo miklu leyti sem allar hlutaðeigandi sveitarstjórnir hafa samþykkt það.`` Mikil umræða var einmitt um þetta ákvæði á sínum tíma. Ég fæ ekki betur séð, herra forseti, en að þessi grein sé eftir sem áður í lögum, þrátt fyrir brtt., þrátt fyrir frv. og þrátt fyrir brtt. meiri hluta nefndarinnar vegna þess að hún leggur til að bæta við nýjum greinum, 12. gr. a og 13. gr. a. Hins vegar rekur það sig nokkuð á ef hin greinin, fyrir utan þennan efnisþátt sem ég nefndi, er jafnframt í gildi. Nú má vera að mér hafi missýnst eitthvað þegar ég skoðaði þessi þingskjöl en það breytir því ekki að ég beini því til hv. umhvn. að skoða aðeins þennan þátt, hvort eitthvað hafi farið á milli mála við gerð tillagnanna sem hér liggja fyrir. Þegar við leggjum til að notuð verði þessi aðferð, að gera landsskipulag á miðhálendinu, þá erum við um leið að hafna þeim hugmyndum og þeim vinnubrögðum sem þetta frv. gerir ráð fyrir, sem er útfærslan á samvinnunefndinni. Þess vegna, herra forseti, er mjög mikilvægt að menn skoði ekki aðeins tillögur okkar, sem sagt hugmyndina um nýja nálgun að skipulagsmálum á miðhálendinu, heldur einnig þá tillögu sem fulltrúar Samfylkingarinnar leggja formlega til í minnihlutaálitinu, þ.e. að þessu frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Við segjum einfaldlega: Frv. með þessari útfærslu er ekki tækt til afgreiðslu. Við leggjum til að því verði vísað til ríkisstjórnarinnar og vinna hafin á þeim forsendum sem ég lýsti hér áðan. Við teljum mikilvægt að það náist sátt um fyrirkomulag skipulagsmála í framtíðinni. Við höfum séð ófriðinn um þessi mál og teljum --- þar skilur e.t.v. á milli okkar og ýmissa annarra í þessu máli --- að það sé hlutverk ríkisvaldsins fyrst og fremst að draga fram útlínur á skipulagi á miðhálendinu og leita eftir staðfestingu á þessum útlínum á hinu háa Alþingi. Þegar þessi rammi liggur fyrir þá er það sveitarfélaganna að vinna eftir honum vegna þess að við leggjum ekki til breytingar á því að sveitarfélögin hafi aðal-, svæðis- og deiliskipulagsréttinn sín megin. Hér er því lagt upp með þá aðferð að móta stefnu til langs tíma, byggða á faglegum forsendum sem verði afgreidd, ekki einungis af hálfu ráðherra, heldur með formlegri afgreiðslu hér á hinu háa Alþingi. Síðan er það einstakra sveitarféalga að fylla inn í þann ramma sem er settur af hálfu Alþingis um nýtingu og notkun á miðhálendinu. Við erum þess fullviss, herra forseti, að sú hugmynd og útlínur þeirrar aðferðafræði sem við höfum verið að lýsa hér í umræðunni í dag og gerum í nál., sé miklu vænlegri til að leita sátta og faglegri aðferð til að taka á skipulagsmálum en stefna ríkisstjórnarinnar, eins og hún birtist í þessu frv. og eins og hún var afgreidd í lagasetningunni á sínum tíma. Við erum þess fullviss að þau vinnubrögð sem við leggjum til falli betur að sjónarmiðum þeirra sem bera hag miðhálendisins mest fyrir brjósti og tryggi betur hin faglegu, vísindalegu vinnubrögð sem við viljum öll viðhafa í þessu máli. Langtímaáætlunargerð, studd vilja Alþingis, er miklu vænlegri leið en að halda áfram þeim ófriði um skipulagsmálin á miðhálendinu eins og núverandi ríkisstjórn hefur gert.

Virðulegur forseti. Sjónarmið mín til þessara mála hafa þegar komið fram að nokkru leyti í umræðunni, svo ég ætla að leitast við að takmarka mig við tiltölulega fá atriði. Sú umræða sem hér fer fram er að mínu mati mjög áhugaverð, m.a. sú nálgun sem talsmenn Samfylkingarinnar leggja inn í umræðuna sem er úr allt annarri átt en það sem hér kemur fram og birtist í skipulagslöggjöf eins og hún var samþykkt af öllum á Alþingi vorið 1997 og gengur sem sagt í rauninni inn í málin með verulega öðrum hætti. Ég hef sagt það nú þegar að mér finnst það út af fyrir sig alveg umræðunnar virði að fara yfir málin út frá þeim forsendum sem þeir hafa kynnt, m.a. síðasti hv. ræðumaður, þó að ég hafi ekki trú á að sú aðferðafræði sem er þar verið að leggja til skili betur þeim markmiðum sem ég ber fyrir brjósti sérstaklega. Það segi ég alveg hreinskilnislega og hef þegar haft um það mjög ákveðin orð í umræðunni. En fyrst um brtt. við frv. til laga um breytingu á skipulags- og byggingarlögum sem liggja fyrir frá meiri hluta umhvn., sem ég stend að, þó með fyrirvara. Nefndin hefur unnið mikið verk í sambandi við þetta mál á takmörkuðum tíma. Hún fékk málið auðvitað allt of seint frá ríkisstjórninni og hæstv. umhvrh., en hefur lagt sig fram um að ná landi í þessu máli. Auðvitað hefði verið æskilegt ef 2. umr. hefði farið fram fyrr en á síðasta þingdegi. Undir það tek ég heils hugar. Ljóst er að ágreiningur er í málinu milli fulltrúa Samfylkingarinnar annars vegar og hins vegar þeirra sem að þessum meiri hluta standa. Ég vil benda á að gerðar eru mjög veigamiklar breytingar á málinu frá því frv. sem lagt var fyrir þingið rétt fyrir jól. Þær varða bæði samsetningu samvinnunefndar miðhálendisins og málafylgjuna að öðru leyti. Við 1. umr. málsins hafði ég uppi talsverða gagnrýni á frv. m.a. út frá tæknilegum forsendum og ég tel að sú gagnrýni hafi í raun í öllum greinum reynst vera rétt þegar málið var frekar til skoðunar. Á það bæði við það er laut að markalínunni og eðli þess svæðisskipulags sem lagt var upp með, þ.e. að það væri sjálfstæð skipulagseining. Svo reyndist vera og þannig er um málið búið af hálfu meiri hlutans að þetta er sjálfstæð skipulagseining innan ákveðinnar afmarkaðrar markalínu. Við erum því komin með stjórnsýslu í skipulagsmálum innan þessarar línu. Þó að sveitarfélög komi að því máli á ákveðinn hátt með samvinnunefnd miðhálendisins, þá er svæðisskipulagsvaldið orðið sameinað undir forræði þessarar nefndar. Hún hefur þannig í raun skipulagsvaldið í samhengi svæðisskipulags. Á því hálendissvæði sem um er að ræða er svæðisskipulagsvaldið í reynd að mínu mati miklu veigameira, staða þess miklu veigameiri, en væri um svæðisskipulag niðri í byggð, á byggðu svæði, m.a. vegna þess að á hálendinu hlýtur eðli máls samkvæmt að vera um grófar línur að ræða hvað varðar framkvæmdahugmyndir, tiltölulega fáar einfaldar línur að því leyti, sem þurfa þá að birtast í svæðisskipulaginu og koma þar fram. Og verkefni einstakra sveitarfélaga sem fara með aðalskipulagsvald inn á þetta svæði verða í reynd tiltölulega takmörkuð svo ég segi ekki mjög takmörkuð. Það svæðisskipulagsstig sem hér um ræðir er því annað og í rauninni miklu áhrifameira og þýðingarmeira sem slíkt en ef um væri að ræða svæðisskipulag t.d. á höfuðborgarsvæðinu þar sem er alveg ljóst að skipulagsþættirnir snúast mun meira um framkvæmdir og mannvirki en verndarþætti og grófar útlínur sem duga ekki þegar komið er í byggðina, síst af öllu í miklu þéttbýli. Út frá þessu sjónarmiði fagna ég þeirri niðurstöðu almennt sem hér er fengin. Síðan koma fjölmörg álitamál sem þessu tengjast. Varðandi síðan málsmeðferðina er búin til ný lagagrein. Það var eitt af gagnrýnisatriðum mínum við upphaflegt frv. að það vantaði að ganga tryggilega frá útfærslunni á þeirri skipulagstillögu sem yrði til á vegum samvinnunefndar miðhálendisins. Þessi útfærsla á að vera tryggilega frá gengin. Vegna orða hv. þm. Ágústs Einarssonar í umræðunni áðan, sem var með áhyggjur vegna þess að núverandi 13. gr. skipulagslaganna gæti gripið inn í þetta svæðisskipulag, þá tel ég svo ekki vera. Ég var að líta yfir 13. gr. a að þessu leyti og mér sýnist að þar sé rakið ferlið að því er varðar svæðisskipulag miðhálendisins alveg frá upphafi til loka þangað til ráðherra hefur samþykkt það og staðfest. Hér á að vera þannig um hnútana búið að einstakar sveitarstjórnir sem koma að þessu máli, þ.e. sveitarfélögin sem eiga aðalskipulagsrétt inn á svæðið, hafi ekki neitunarvald gagnvart svæðisskipulagstillögum. Það er út af fyrir sig að mínu mati mjög mikilvægt og styrkir viðleitni til heildstæðrar málsmeðferðar þannig að heildstæð sjónarmið fái notið sín í þessu og þá ríkir ekki stöðvunarvald á einstökum reitum sem skipt er upp milli sveitarfélaga á þessu svæði. Ég tel því að þarna hafi í raun efnislega náðst fram meginatriði þess sem þáverandi fulltrúar Alþb. og óháðra ásamt formanni nefndarinnar Kristínu Ástgeirsdóttur gerðu grein fyrir í nál. liðið vor varðandi sveitarstjórnarlöggjöfina, þ.e. að skipulagslöggjöfinni yrði breytt til þess að tryggja þokkalega heildstæð sjónarmið varðandi miðhálendið. Þetta tel ég að hafi gengið þokkalega fram og ég fagna því. Þegar kemur að samsetningu nefndarinnar, samvinnunefndar miðhálendis sem fer með skipulagsvaldið sem ein heild, sem nefnd, og hefur forræði á svæðisskipulaginu, þá voru sannarlega uppi mörg álitaefni um hvernig hún skyldi samsett. Það er breytt frá því sem lagt var upp með af hálfu hæstv. ráðherra í þessu máli þannig að nefndin verður á miklu ákveðnari hátt til á grundvelli tilnefninga en var fyrirséð var þar sem gert var ráð fyrir að ráðherrann veldi sjálfur fulltrúa að meginhluta, að höfðu samráði við Samband ísl. sveitarfélaga. Frá upphafi var enginn ágreiningur í nefndinni, að ég yrði var við, um að inn í nefndina kæmu þrír fulltrúar frá vesturhluta landsins, þeim hluta landsins sem ekki á aðgengi að eða stjórnskipulegan rétt inn á miðhálendið, þ.e. Reykjanesi, höfuðborginni og Vestfjörðum. Þessir aðilar hafa tilnefningarrétt inn í nefndina. En mikið álitaefni var um það hvernig ætti að velja þá úr öðrum kjördæmum, af öðrum svæðum. Niðurstaðan varð sú sem hér blasir við, að þeim sveitarfélögum sem eiga skipulagsrétt og stjórnsýslu inn á miðhálendið er ætlað að tilnefna úr sínum hópi innan kjördæmismarka í fimm kjördæmum einn fulltrúa hvert, eða sameiginlega innan hvers kjördæmis, og þannig verða til fimm fulltrúar í nefndina. Virðulegur forseti. Ég held það væri fróðlegt fyrir talsmenn Samfylkingarinnar að það komi fram að þetta sjónarmið um val fulltrúa átti stuðning --- ég sé nú ekki talsmann minni hlutans í salnum. Væntanlega er sá hv. talsmaður ekki víðs fjarri og ég vil ekki túlka viðhorf hans. En ég tel að það hafi legið alveg skýrt fyrir af hálfu annars fulltrúa Samfylkingarinnar í nefndinni, hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur, sem er nefnd talsmaður Samfylkingarinnar, að þingmanninum hugnaðist mun betur þessi aðferð við val fulltrúa úr sveitarfélögum en t.d. að leggja það í vald landshlutasamtaka sveitarfélaga í viðkomandi kjördæmum. Því miður er hv. þm. ekki viðstödd til að túlka mál sitt en þetta geta auðvitað allir staðfest sem voru að vinnu í nefndinni. Ég vil ekki þar með segja að þingmaðurinn hafi verið að taka afstöðu til málsins heildstætt. Það liggur ekki fyrir. Ég bið um að það sem ég mæli hér verði ekki oftúlkað. En mér þótti þetta fróðlegt og að þessu leyti féllu viðhorf okkar saman á vali þessara fulltrúa í samvinnunefndina. Þegar kemur að öðrum fulltrúum þá var ekki ágreiningur um það að félmrh. tilnefndi einn. Síðan er tólfti fulltrúinn í nefndinni, fyrir utan formann, skipaðan af umhvrh. --- að honum meðtöldum raunar --- fulltrúi útivistarsamtaka og valinn af útivistarsamtökum. Einn er valinn af félagasamtökum um útivist og síðan fjórir áheyrnarfulltrúar. Um þetta varð talsverð umræða. Ég neita því ekki að mér þykir þetta fyrirkomulag mála sem þarna varð ofan á stílbrot, svo ekki sé meira sagt, verulegt stílbrot. Það er ástæða þess að ég flyt við málið, og það er hluti af fyrirvara mínum við málið, brtt. á þskj. 1094 við 2. tölulið 2. gr. frv. Sú brtt. er í því fólgin að gert er ráð fyrir að fjölgað verði um einn fulltrúa í nefndinni, sá verði valinn af félagasamtökum um umhverfis- og náttúruvernd en áheyrnarfulltrúum þá fækkað niður í þrjá. Það er áhersla mín í þessu máli og sá þáttur sem ég er óánægður með í niðurstöðu málsins. Ég tel að meiri hlutinn sem réð þessari niðurstöðu og hafnaði hugmynd minni að lokum, hafi misstigið sig. Ég tel þetta talsvert alvarlegt mál, ekki síst í ljósi þeirrar stefnumörkunar sem Evrópuríki eru að taka í samskiptum sínum við áhugasamtök í umhverfis- og náttúruverndarmálum. Við þrír fulltrúar Alþingis áttum sæti á ágætri ráðstefnu ráðherra Evrópuríkja í Árósum í júnímánuði ásamt hæstv. umhvrh. Við eigum allir sæti í umhvn. Við vorum þarna að ræða í þingmannahóp en vorum síðan teknir inn í sendinefndina til að geta fylgst með ráðstefnunni. Á þessari ráðstefnu var samþykkt stefnumörkun, sáttmáli um hlutverk umhverfis- og náttúruverndarsamtaka í samskiptum við stjórnmál landanna. Þarna komu fulltrúar slíkra samtaka og áttu sameiginlegan fund með ráðherrunum og fengu sæti inni í hringnum til þess að það lægi skýrt fyrir og sýnilega að hverju væri stefnt í þessum efnum. Því miður hefur þessi samningur ekki verið lagður fyrir Alþingi til kynningar eða staðfestingar. Hann hlýtur að eiga að koma fyrir þingið. Í rauninni er verið að ýta á eftir því að þetta mál fari inn í þjóðþingin og fái staðfestingu hið fyrsta. Ástæða er til að undirstrika að menn eru ekki bara að tala um áheyrnaraðild slíkra samtaka eða óbein áhrif á stefnumörkun. Þessi samningur gerir ráð fyrir beinni aðild slíkra samtaka með ákveðnum hætti að stefnumörkun í málum sem varða umhverfisvernd. Og fyrirkomulag þessa máls hér í þessu samhengi er stílbrot og, að mínu mati, gengur skýrt gegn því sem hæstv. umhvrh. undirritaði í Árósum að því er varðar möguleika áhugafélaga á þessu sviði. Ég harma að þetta skuli ekki hafa fengist í gegn en ég ætla ekki að hafa um það fleiri orð. Það er ekki nógu vel á máli haldið. Ég bauð það líka, ef það yrði til að sættast á málin, að allir fulltrúar, áhugaaðila eða meintra hagsmunaaðila sem fengju aðild að nefndinni, væru jafnstiga þannig að útivistarfulltrúinn hefði sömu stöðu og aðrir. Eða eins og ég útfærði það í brtt. að náttúruverndarsamtökin fengju sinn hlut. Virðulegur forseti. Ég vona að sú brtt. sem hér er flutt eigi stuðning í þinginu. Ég vænti þess að við náum því að afgreiða málið og lögfesta í dag vegna þess að ég tel að það bindi með þýðingarmiklum hætti þau sjónarmið sem krefjast þess að heildstætt sé staðið að skipulagsmálum á miðhálendinu. Þá undir lok máls míns, virðulegur forseti, því ég vil reyna að þjappa þessu saman þó að margt megi um málið segja: Þessi hugmynd sem kemur frá talsmönnum Samfylkingarinnar er að mínu viti tæknileg í eðli sínu. Eða borin uppi af ákveðinni tæknihyggju sem er vissulega ættuð frá þeim sem telja sig fróða um það hvernig eigi að vinna skipulag.

Hver er nú sérfræðingur í því?

En það sem mér sýnist að á skorti inn í skoðun málsins ...

Sagði hv. þm. tæknihyggju?

Ákveðinni tæknihyggju, já.

Hv. 4. þm. Austurl. ætti nú að þekkja hana.

Það er ágætt sjónarmið sem kemur utan úr sal að ég eigi að þekkja tæknihyggju. Virðulegur forseti. Það sem ég á við er að menn taka ekki tillit til sérstöðu Íslands og óbyggðasvæðanna á Íslandi og hvernig þau hafa verið nýtt og hver hefur verið nálgunin gagnvart þeim fram undir þetta. Ekki er tekið með inn í þetta dæmi eins og skyldi, inn í þessa hugsun um landsáætlun eða landsskipulag. Það liggur að baki að minni hyggju, a.m.k. eins og ég þekki þá túlkun í fræðiritum skipulagsfræðinga eins og Trausta Valssonar, hugmyndir um að menn eigi að líta á miðhálendið miklu meira sem allsherjarframkvæmdasvæði til þess m.a. að tengja saman landshluta með upphleyptum vegum og hlemmivegum og leita hagræðis í flutningakerfi með fisk og afurðir þvert yfir hálendið. Birgir Jónsson, verkfræðingur eða a.m.k. starfsmaður, hefur starfað að slíkum málum, ég er ekki viss um að hann sé verkfræðingur, ég held að hann sé meðhöfundur að ágætu riti sem fjallar um þetta. Þetta eru ágætir fræðingar sem ég met mikils hvorn um sig og báða saman. Þeir flytja sitt mál og hafa kynnt það. Ég er ekki sammála áherslum þeirra. Ég er ekki sammála þeim áherslum sem þar koma fram. Ég tel þær afar varhugaverðar út frá sýn minni til þess hvernig við eigum að halda utan um málefni miðhálendisins. Ef farið væri að ráði Samfylkingarinnar og settir til verka að draga upp landsskipulag fyrir miðhálendið sem forgangsatriði fulltrúar ráðuneytanna í Stjórnarráðinu, þá bara bið ég fyrir mér í þeim efnum. Það er mjög langt frá því að ég vildi skipta út þeirri nefnd sem er ætlað þetta vald fyrir slíkt apparat sem væri sett upp með þeim hætti sem tillaga kom fram um sl. vor af hálfu þáverandi þingflokks jafnaðarmanna og gengur aftur í því formi sem hér er lagt til. Ég gæti rökstutt það viðhorf með ýmsum hætti, virðulegur forseti, það mat mitt á stöðu málsins. Svo verð ég að nefna, vegna þess sem kom frá þingflokksformanni Samfylkingarinnar í ágætu máli hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur og endurspeglaðist í máli hv. þm. Ágústs Einarssonar, það sjónarmið að framkvæmdarvaldið hlyti að geta gengið yfir svæðisskipulagið, eigi að geta troðið sjónarmiðum sínum og hljóti að hafa forgangsréttinn til að troða sjónarmiðum sínum fram gagnvart þessu skipulagsvaldi. Ég hafna því. Ég hafna því að staðan sé slík. Sem betur fer liggja ekki þessir skipulagsdrættir fastir og ákveðnir fyrir þannig að það var og er svigrúm til þess að taka á skipulagi miðhálendisins út frá verndarsjónarmiðum öðru fremur. Sem betur fer endurspeglar sú svæðisskipulagstillaga sem þó liggur fyrir slík sjónarmið, þó langt sé frá því að það gangi jafnlangt í þeim efnum og ég hefði kosið, en mun lengra en hefði mátt vænta, ég tala ekki um ef orkuiðnaðurinn hefði fengið viðspyrnu í málinu og getað komið sjónarmiðum sínum lengra fram en raun bar vitni í þeirri tillögu. Ég vek athygli á því að í svæðisskipulagstillögunni er að finna fyrirvara við framkvæmdir sem Alþingi hefur veitt heimildir fyrir og ráðherrar hafa veitt leyfi fyrir, m.a. í sambandi við virkjanaframkvæmdir. Það skiptir máli að slíkt sjónarmið fái staðfestingu í skipulagi, það veitir fótfestu, þó hún sé ekki traust eða kannski ekki eins örugg og maður vildi sjá. En þá veitir hún samt einhverja fótfestu. Út frá þessum sjónarhóli sem vil ég skoða þessi efni og ekki síst að sjónarmið fólksins um landið allt komi inn í þessi mál, að þau fái með vissum hætti að njóta sín, leitast verði við að skapa traust á milli fólks hvar sem er á landinu í sambandi við meðferð mála. En ekkert skipulag og engin lagaumgerð fríar okkur af því að þurfa að hafa skoðanir á því hvernig eigi að þróa þessi mál og koma í staðinn fyrir almenningsálit í landinu sem er þrátt fyrir allt sterkasta aflið meðan við hlustum á það, á meðan Alþingi Íslendinga er opið fyrir slíkum sjónarmiðum. Við höfum orðið þess aðnjótandi og vitni að því núna allra síðustu árin í vaxandi mæli að þetta afl almenningssjónarmiða, verndarsjónarmiða, að því er varðar miðhálendið sérstaklega, er að ryðja sér braut og veita það skjól gagnvart öðrum hugmyndum og öðrum hagsmunum sem þarf til þess að ná fram því sem ég tel að mestu máli skipti og við mörg hér á þinginu. Það er það sjónarmið að miðhálendið verði öðru fremur verndað fyrir meiri háttar mannvirkjagerð, verði sem mest vettvangur og haldið utan um það sem auðlind þar sem við höldum mannvirkjagerð í lágmarki, leyfum okkur þann munað að nýta það sem kallað er auðlindir, þó freistandi væri, nema í mjög takmörkuðum mæli og af mikilli gát og varúð. Þar er það sjónarmið hins stóra fjölda sem máli skiptir, að hann láti sig það varða og þau sjónarmið hafa verið að styrkjast sem betur fer frá ári til árs upp á síðkastið, frá mánuði til mánaðar, og ég vona að þau fái framgang og fái notið sín í því pólitíska uppgjöri sem bíður okkar innan skamms í kosningum.

Virðulegi forseti. Nú líður sennilega á þær umræður sem verða um þetta mál ef ég met það út frá mælendaskrá. Ég vildi þess vegna nota tækifærið nú þegar til þess að þakka samnefndarmönnum mínum fyrir góða vinnu. Ég þakka hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni fyrir hans góðu tillögur sem hann gerði að umræðuefni. En ég vil ekkert síður þakka hv. þm. Magnúsi Árna Magnússyni og hv. þm. Margréti Frímannsdóttur fyrir vinnu þeirra þótt þau hafi ekki fylgt okkur í meirihlutaálitinu en tillögur þeirra urðu svo sannarlega til gagns í nefndinni. Ég vil láta það koma fram vegna orða hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar og taka undir það áhersluatriði að núverandi svæðisskipulagstillaga, sem unnin var af nefndinni og bíður samþykktar, bíður þess að gengið sé frá henni, kemur ekki til umfjöllunar hjá hinni nýju nefnd eins og gert var ráð fyrir í frv. heldur klárar nefndin það með þeim tillögum sem hún hefur gert. Ég tel þetta afar mikilvægt og lið í því að skapa traust og framgang málsins.

Herra forseti. Veigamiklar breytingar hafa átt sér stað á þeim tillögum sem kynntar voru í 1. umr. varðandi brtt. við skipulags- og byggingarlög. Ég tel að allar þær breytingar hafi verið mjög til góðs. Eins og fram hefur komið er um að ræða sjálfstæða skipulagseiningu sem er ákveðinn skipulagsgrundvöllur sem er þá í höndum samvinnunefndar um miðhálendið. Ég fagna því að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson er einn af flm. þessarar tillögu þó hann hafi ritað undir hana með fyrirvara. Veigamiklar breytingar á tillögunni eru m.a. fólgnar í vali á nefndarmönnum í þessari samvinnunefnd og einnig að gert er ráð fyrir að heimila --- takið eftir --- að heimila umhvrh. að skipa áheyrnarfulltrúa ef þurfa þykir. Þetta er engin skylda en það er heimildarákvæði í þessum brtt. Í raun og veru hafa átt sér stað grundvallarbreytingar á viðhorfum fólks til skipulagsmála. Öll slík vinna tekur ákveðinn tíma og það tekur talsverðan tíma að laða fólk til samstarfs í málum sem þessum. Ég hef fylgst með vinnu í sambandi við skipulagsmál á landsvæði sem kallast friðland að fjallabaki. Þar hafa menn verið laðaðir til samstarfs. Það á við um sveitarstjórnir, það á við um fagmenn eins og verkefnastjórann sem heitir Gísli Gíslason og er landslagsarkitekt. Þar eru fulltrúar sveitarfélaga, þar eru fulltrúar fólksins í landinu sem hafa gert veigamiklar og merkilegar tillögur um skipulagsmál. Í þeim tillögum sem þar hafa verið lagðar fram hefur náðst sátt og sú sátt skiptir mjög miklu máli. Þær brtt. sem hér eru kynntar eru auðvitað ákveðin málamiðlun því hér er um hápólitískt mál að ræða. Það þarf ekki að koma neinum á óvart. Engu að síður eru ákveðin grundvallaratriði sem skipta máli. Til dæmis er sú tenging sem fram kemur í þeirri vinnu sem innt hefur verið af hendi varðandi skipulagsmálin í rauninni grundvallaratriði, þ.e. að staðfesta það svæðiskipulag sem unnið hefur verið að af samstarfsnefndinni. Það er mjög veigamikið atriði í þessum brtt. og í raun grundvallaratriði. Það hefur líka náðst sátt um hina svokölluð hálendislínu. Það skiptir miklu máli. Við munum eftir umræðunni sem fram fór í þinginu fyrir allnokkrum árum þegar fyrstu tillögur að skipulagi hálendisins komu fram, að menn voru allsendis ósáttir við tillöguna um hina svokölluðu skipulagslínu. Formaður umhvn. hefur lagt sig í líma við að reyna að ná sáttum um þetta mál, reyna að sætta ólík sjónarmið, og ég tel að hv. formaður umhvn. hafi staðið sig býsna vel í þeim efnum. Fyrrverandi umhvrh. gerði í ræðu sinni áðan lítið úr stjórnsýslurökum, eins og hann orðaði það. En eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson veit þá ber okkur að fara eftir lögum og ég veit að hann lagði sig fram um það meðan hann var umhvrh. sjálfur þótt hann hafi misst þetta út úr sér í ræðustól áðan. En ég endurtek að hér er um grundvallaratriði að ræða, við höfum náð ákveðinni sátt í þessu máli og vonandi leiða þessar breytingar til þess að við megum ná enn meiri sátt við almenning um það svæði sem hér er verið að ræða um.

Herra forseti. Það var fróðlegt að hlusta á það hjá hv. þm. Ísólfi Gylfa Pálmasyni að sátt hefði náðst í þessu máli. Við hverja hefur náðst sátt? Það kann vel að vera að hv. þm. hafi fyrir hönd flokks síns náð sátt við hv. þm. Hjörleif Guttormsson og þingflokk óháðra, sem illu heilli virðist styðja þetta biks. Hann hefur ekki samið sátt við aðra í þinginu. Hann hefur ekki samið sátt við fólkið í landinu. Hann hefur örugglega ekki samið sátt við náttúruverndarsamtökin. Það má vel vera að það sé í lagi að hrósa hv. þm. Ólafi Erni Haraldssyni fyrir stjórnvisku og fyrir að hafa náð því að koma þessu máli úr nefnd. Hitt er alveg ljóst að hv. þm. Ólafi Erni Haraldssyni hefur ekki fremur en öðrum þingmönnum Framsfl. tekist að ná sátt um þetta mál við t.d. fólkið sem hefur hér vetrarlangt, að ég ekki segi árlangt, verið að mótmæla stefnu Framsfl. í þessu máli. Ég spyr hv. þm.: Hvernig getur hann sagt að búið sé að ná sátt um þetta mál þegar það liggur ljóst fyrir að náttúruverndarsamtökin fá með engu móti að koma að þessu máli? Hins vegar eru einhverjum gæluvinum ákveðinna þingmanna Framsfl. í útivistarsamtökum úthlutað eitt sæti við borðið þar sem þeim málum er ráðið til lykta. Hvar er stóllinn sem náttúruverndarsamtökin eiga að sitja á? Hefur meiri hlutinn í umhvn. fallist á að breyta nefndarskipan á þann veg að náttúruverndarsamtökin komi að þessu? Að sjálfsögðu ekki eins og fram kom hjá öðrum talsmönnum Framsfl., þ.e. formanni nefndarinnar, að gera mætti ráð fyrir að náttúruverndarsamtökin komi að þessu með einhverjum hætti í gegnum útivistarsamtökin. Það er af og frá. Það er alveg ljóst að verið er að búa til kerfi þar sem ójafnvægi er milli útivistarsamtaka og náttúruverndarsamtaka, ójafnræði milli þéttbýliskjördæmanna og fámenniskjördæmanna. Það er alveg ljóst. Það er engin sátt um þetta mál og það verður engin sátt um þetta mál.

Herra forseti. Ég geri mér grein fyrir að erfitt er að ná sáttum við hv. þm. Össur Skarphéðinsson í þessum efnum. 

Herra forseti. Hv. þm. Ísólfur Gylfi kom ungur þingmaður inn í þessa sali fyrir fjórum árum síðan. Ef hann er heppinn og ef kosningarnar verða á góðum degi þá mætir hann hingað aftur að kosningum loknum. Staðreyndin er einfaldlega sú að sökum viðhorfa Framsfl. til þessa málaflokks hefur fylgið hrunið af Framsfl. Skilur ekki Framsfl. hverjum klukkan glymur? Ástæðan fyrir því að sá ágæti flokkur hefur lent í þeim ógöngum sem hann er staddur í núna er nákvæmlega þessi mál. Það eru viðhorf forustu Framsfl. til mengunarmála, til stóriðju og til hálendismála. Það eru þessir málaflokkar sem hafa rúið flokkinn fylgi. Það sem við erum að deila hér um í dag er í rauninni aðkoma fólksins í landinu að skipulagi og stjórnun miðhálendisins. Það liggur alveg ljóst fyrir og hefur ítrekað komið fram í skoðanakönnunum að Framsfl. hefur í þessum efnum orðið viðskila við fólkið í landinu. Og það er út af því sem hann er staddur í þessari raunalegu stöðu. Hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason kemur hingað og rembist við að færa rök fyrir þessari vondu stefnu. En hann skilur ekki að það er þessi stefna sem veldur því að framtíð hans sem stjórnmálamanns, a.m.k. á næstu fjórum árum, er í hættu nákvæmlega út af því flokkurinn hefur haft stefnu sem er víðs fjarri stefnu fólksins í landinu. Það sama gildir um hinn ágæta þingmann, hv. þm. Ólaf Örn Haraldsson. Báðir þessir þingmenn hafa talað máli, hvor með sínum hætti þó, umhverfisstefnu og náttúruverndar á Alþingi Íslendinga. En þeir hafa hins vegar, eins og hæstv. umhvrh., verið sveigðir inn undir pilsfald stóriðjunnar, þ.e. forustumannanna tveggja, hæstv. iðnrh. og hæstv. utanrrh., sem hafa tekið Framsfl. og undið hann eins og tusku og undið hann undir pilsfald stóriðjunnar gegn vilja þessara þingmanna. Og það er þess vegna sem Framsfl. er u.þ.b. að hrapa fyrir ætternisstapa.

Herra forseti. Nú kom ritstjórinn upp í ágætum hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni. 

Ekki bein ávörp.

... jafnvel prúðustu hv. þingmenn fara að gala. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson fór að blanda hér saman skoðanakönnunum á kjörfylgi. Hv. þm. þarf nú ekki að horfa mjög langt aftur í þeim efnum til þess að rifja upp hvar hann var í skoðanakönnunum, þó ekki væri nema fyrir eins og fáeinum vikum. Við skulum ekki vera að rugla þessu saman. Tíminn á eftir að leiða það í ljós hvort um góða eða vonda lagasetningu er að ræða. Ég tel að hér sé um ágæta viðleitni að ræða í öllu falli. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson talaði líka um stóriðjumál. Ég er ekki frá því að hann hafi eitthvað örlítið öðruvísi viðhorf til þeirra mála núna en hann hafði í síðustu ríkisstjórn þegar hann sat þar. 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að lýsa yfir ánægju minni með þær breytingar á byggingar- og skipulagslögum sem náð hafa fram í hv. umhvn. og lít svo á að þær hafi á ýmsa vegu opnað þetta mál fyrir almenningi í landinu umfram það sem upphaflegt frv. gerði ráð fyrir. Þar á meðal má nefna þá áheyrnarfulltrúa sem núna eru inni í frumvarpstextanum, en í ræðu minni við 1. umr. þessa máls lagði ég einmitt mikla áherslu á að áheyrnarfulltrúar frá náttúruverndar- og umhverfissamtökum ásamt fleirum ættu að koma að þessu máli, þó að ég hefði gjarnan viljað að þeir hefðu svipaðan rétt og útivistarsamtökin sem eru með sérstakan fulltrúa með atkvæðisrétti. En í mínum huga er miklu betra að þeir fulltrúar, sem eru frá náttúruvernd, ferðaþjónustu, þeim sem hafa beitarréttindi og orkugeiranum, hafi áheyrn frekar en að þeir komi ekki nálægt borðinu. Eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði áðan, að það að vera nálægt borðinu er að vera við það borð sem semur, í þessu tilfelli svæðisskipulagstillögu. Þeir sem eru áheyrnarfulltrúar hafa tillögurétt og málfrelsi og koma jafnmikið nálægt þeirri vinnu sem verður við svæðisskipulag og þeir sem hafa atkvæðisréttinn. Eini munurinn er í rauninni sá að geta rétt upp hendina en í svo miklu máli eins og svæðisskipulagið fyrir miðhálendið er, þá gera menn ráð fyrir því að þarna verði um samkomulag að ræða þannig að engin atkvæðagreiðsla fari í raun fram. Það sem hefur breyst frá upphaflegu tillögunni er aðkoma almennings að málinu í gegnum auglýsingar og athugasemdir á því skipulagi sem svæðisskipulagsnefndin kemst að samkomulagi um. Samkvæmt textum sem fram koma í nál. og í brtt. er kafli í 3. tölul. þar sem skilgreint er nákvæmlega hvernig tillagan er auglýst bæði í dagblöðum á landsvísu og í Lögbirtingablaðinu og þar verður jafnframt skilgreint hvar þessi tillaga er til sýnis og hve lengi og hvert á að senda þær athugasemdir sem fólk hefur við þá tillögu sem lögð er fram. Það er ekki auglýst í Lögbirtingablaðinu einu saman heldur þarf eitt landsmálablað einnig að auglýsa þetta, þ.e. setja þarf auglýsinguna í blað sem dreift er um allt landið. Að því leyti er verið að opna möguleika fólks til að fylgjast með og til að hafa áhrif á tillögu samvinnunefndarinnar. Önnur atriði sem skipta máli í þessu sambandi eru t.d. jafnvægið milli höfuðborgarsvæðisins, þessa fjölmenna svæðis á suðvesturhorninu, og þeirra sveitarfélaga sem eiga land að hálendinu. Með þessum tillögum er gert ráð fyrir því að sveitarfélögin sem liggja að hálendinu velji fulltrúa sína sjálf en ekki Samband ísl. sveitarfélaga, eins og áður var ráðgert, ellegar landshlutasamtökin, sem jafnvel hefði verið hægt að hugsa sér. Það er að sjálfsögðu traustara að sveitarfélögin, sem einnig gera aðalskipulag fyrir sitt land, séu nær vinnunni báðum megin. Þannig er ákveðið jafnvægi gagnvart hópum af höfuðborgarsvæðinu og Vestfjörðum, útivistarsamtökum og umhverfissamtökum, sem hafa önnur sjónarmið. Það er ekki eðlilegt að minnka áhrifavald sveitarstjórnarmannanna það mikið að þeir séu nánast áhorfendur að þessu skipulagi. Þegar samvinnunefndin hefur komið sér saman um að leggja fram einhverja tillögu þá er hún samkvæmt þessu frv. endanleg, a.m.k. gagnvart sveitarfélögunum sjálfum. Sveitarfélögin sem liggja að miðhálendinu geta ekki hafnað tillögunni sem samvinnunefndin leggur fram. Þau hafa ekki neitunarvald til að stöðva hana. Ég sé að í nál. minni hlutans er sagt að sveitarfélögin haldi áfram aðal- og svæðisskipulagi og deiliskipulagsrétti sínum. Í áliti minni hlutans segir einnig að samvinnunefndin geti ekki tryggt samfellu og samræmi í skipulagi miðhálendisins, a.m.k. ekki í andstöðu við einstaka sveitarstjórnir sem fara með aðalskipulag í sveitarfélögum sínum. Þetta er að sjálfsögðu rangt. Sveitarfélögin sem liggja að hálendinu verða að fara eftir tillögu svæðisskipulagsnefndarinnar. Þau hafa ekkert val. Þau geta ekki hafnað tillögunni ef hún hefur verið samþykkt af skipulagsstjórn og síðan ráðherra. Þar með er hún endanlegt vald yfir aðalskipulagi viðkomandi sveitarfélaga. Inn í aðalskipulag sveitarfélaga geta auðvitað komið nánari útfærslur á því hvernig nota eigi land eða byggja á því en allar breytingar á aðalskipulagi sveitarfélaga sem ekki eru í tillögum samvinnunefndarinnar þurfa að koma til skoðunar hjá samvinnunefndinni sjálfri. Það er nokkuð ljóst að vald samvinnunefndarinnar er gríðarlega mikið, miklu meira held ég en margur hyggur. Þar af leiðandi eru áhrif umhverfisfólks, náttúruverndarfólks, höfuðborgarbúa og allra landsmanna á þessa nefnd og sveitarfélögin alveg gríðarleg. Ég held að áhyggjur minni hlutans að þessu leyti séu óþarfar. Hluti af misskilningnum sem verið hefur í umræðunni svo lengi er frá því við ræddum þessi byggingar- og skipulagslög og þau þrjú frv. sem voru til umræðu fyrir rúmu ári. Mér fannst allan tímann að minni hlutinn á Alþingi misskildi það sem gera átti. Hann talaði um að verið væri að skipta hálendinu milli fárra, 4% þjóðarinnar væru að eignast 40% landsins, að svæðisskipulagið væri svona tertusneiðahugmynd. Komið hefur í ljós að svo er alls ekki. Hér er öllum tryggður aðgangur. Ég ætla ekki, herra forseti, að hafa mjög langt mál um þetta. Ég held við höfum hér mjög ásættanlegt skjal í höndunum sem hefur fært okkur eitthvað sem ég taldi allan tímann að við hefðum í skipulags- og byggingarlögum eins og þau voru. Þar voru möguleikar til að gera þetta en með þessu hefur málið verið njörvað nákvæmlega niður frá A til Ö þannig að einstakir ráðherrar hafa ekki mikið vald til að breyta út af textanum. Ráðherrarnir hafa þó það vald að skipa þessa fjóra fulltrúa eftir sínu höfði. Í textanum kemur hins vegar fram hverju ráðherra á að taka mið af varðandi þá fjóra fulltrúa. Ég vona a.m.k. að þetta verði til þess að lægja þær öldur sem stjórnarandstöðunni tókst að ýfa upp í kringum þetta mál á síðasta þingi. Ég vona að fólki verði ljóst að meiri hluti þingsins hefur unnið með fólkinu í þessu máli. Við höfum komið til móts við ýmsa aðila til þátttöku á öllum stigum þessa máls. Ég held að meiri hluti Alþingis og ríkisstjórnin geti verið virkilega hreykin af því hvernig til hefur tekist. Ég held því ekki fram að frv. sé fullkomið en ég held við getum sagt að þarna hafi tekist virkilega vel til við að ná sátt um jafnmikilvægt mál og skipulag miðhálendisins er.

Herra forseti. Hún er mjög mikilvæg, yfirlýsingin frá hv. þm. Kristjáni Pálssyni um eðli svæðisskipulagsins í þessari umræðu. Hv. þm. segir ljóst að svæðisskipulag miðhálendisins taki yfir aðalskipulag sveitarfélaga. Með því gengur á svigrúm sveitarfélaganna á miðhálendinu til að gera aðalskipulag að eigin vild. Það er nokkuð sem hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson, sem nú er að ganga úr salnum, verður að lýsa skoðun sinni á síðar í umræðunni. Mér er tjáð að það séu skiptar skoðanir á þessu innan nefndarinnar. Þetta er lykilatriði. Maður spyr sig auðvitað: Þurfa sveitarfélögin sem eiga land inn í miðhálendið nokkuð að vera að hafa fyrir því að gera aðalskipulag ef svæðisskipulagið tekur yfir þau? Þá gera menn eitt svæðisskipulag og það er rétthærra en aðalskipulagið samkvæmt þessu, samkvæmt skoðun hv. þm. Þá er náttúrlega búið að taka mikið vald af sveitarfélögunum. Um það hef ég ekkert nema gott eitt að segja, það er mikilvægt að þessi skilningur liggi fyrir. Í annan stað. Hv. þm. Kristján Pálsson heldur því fram að meiri hlutinn hafi unnið með fólkinu. Eitt er a.m.k. ljóst, herra forseti. Hv. þm. Kristján Pálsson hefur ekki unnið með fólkinu. Hann stendur að frv. og það sem hér liggur fyrir er allt annað en hann sagði að mundi verða niðurstaða umræðunnar þegar málið kom áður fyrir þingið. Hv. þm. Kristján Pálsson, svo ég rifji það upp, sagði að þetta frv. væri gallað vegna þess að það gerði ekki ráð fyrir því að fulltrúar ferðaþjónustu, útivistarsamtaka og náttúruverndar kæmu að málinu. Hvað er það sem hefur breyst síðan? Jú, einn fulltrúi útivistarsamtaka hefur bæst við. Hvar eru fulltrúar náttúruverndar? Hvar eru fulltrúar ferðaþjónustunnar, sem hv. þm. Kristján Pálsson sagði í umræðunum að hann mundi beita sér fyrir að fengju sæti við þetta borð? Þeir fá að éta það sem úti frýs og hv. þm. Kristjáni Pálssyni virðist alveg sama. Hann ber sér á brjóst og segir: Sjáið hvað við höfum gert, við höfum unnið með fólkinu. Við höfum náð þessu. Staðreyndin er sú að við höfum engu náð af því sem hann sagði að mundi berjast fyrir, eða svo til engu.

Herra forseti. Það er skelfilegt að hlusta á hv. þm. Össur Skarphéðinsson í þessu máli. Ég sagði í umræðunni að ég vildi að umhverfissamtök, náttúruverndarsamtök og útivistarsamtök kæmu að málinu. Ég sagði að ég teldi ásættanlegt að þau kæmu inn sem áheyrnaraðilar, sem áheyrnarfulltrúar, og það hefur gerst. Þarna er einn fulltrúi með fulla aðild, fulltrúi útivistarsamtaka. Hinir eru með áheyrn. Þeir sitja við borðið með nákvæmlega sama tillögurétt, með nákvæmlega sama málfrelsi og allir hinir fulltrúarnir sem eru með atkvæðisrétt. Ég get ekki ímyndað mér að þér hefði nokkurn tímann dottið það í hug, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, að þessi árangur mundi nást. Ég efast stórlega um það.

Ekki bein ávörp.

Herra forseti. Ég sagði að vísu hv. þm. Össur Skarphéðinsson í framhaldinu, en ég biðst afsökunar, herra forseti. Ég held að hv. þm. Össur Skarphéðinsson ætti að skoða betur hvað ég sagði í umræðunni en ég get ekki betur séð en allt það sem ég sagði þá kristallist í því sem hér er komið fram. Varðandi aðalskipulagstillöguna vil ég benda á að svæðisskipulaginu verður ekki breytt af sveitarstjórnunum eftir að nefndin hefur komist að samkomulagi. Einstök sveitarfélög geta ekki breytt því, þau hafa ekki neitunarvald. Aftur á móti er aðalskipulag nákvæmara en svæðisskipulag. Það getur ýmislegt komið fram, um landnýtingu eða annað sem skiptir sveitarfélögin máli, sem ekki er í svæðisskipulaginu sjálfu. Það er bara nákvæmlega eins og deiliskipulag er nákvæmara en aðalskipulag. Þetta þekkja allir sem starfað hafa í sveitarstjórnum. Ég er ekki að segja að aðalskipulagsvaldið sé tekið af sveitarfélögunum en svæðisskipulagið sjálft er það sterkt að aðalskipulag sveitarfélaganna verður að taka tillit til þess.

Herra forseti. Maður verður að gera þá lágmarkskröfu til þingmanna sem véla um svo mikilvæg mál, að þeir þekki öll smáatriði málsins. Í málflutningi hv. þm. Kristjáni Pálssyni rekur sig hvað á annars horn. Hv. þm. segir í öðru orðinu að svæðisskipulagið sé æðra en aðalskipulagið og þar með að sveigja þurfi aðalskipulagið að svæðisskipulaginu. Í hinu orðinu, nánast í sömu setningu, segir hann að ekki sé gripið inn í aðalskipulagsvald sveitarfélaga. Þetta, herra forseti, rímar ekki saman. Önnur hvor fullyrðingin er röng. Ég spyr hv. þm.: Hvor er röng? Auðvitað er rétt hjá hv. þm. að honum finnst skelfilegt að hlusta á það sem ég hef að segja hérna. Hvers vegna? Vegna þess að ég er að rifja upp það sem hv. þm. lofaði hér, lofaði útivistarsamtökum, náttúruverndarsamtökum og aðilum í ferðaþjónustu. Svo kemur hann hingað stoltur af því að hafa náð því fram að ferðaþjónustan sé orðin þriðja flokks aðili. Náttúruverndarsamtökin eru orðin þriðja flokks samtök samkvæmt fyrirkomulaginu. Þau fá, ef ráðherra vill, aðild sem áheyrnarfulltrúar. Þau mega leggja fram hugmyndir. Fá þau að hafa vald til að taka ákvarðanir? Nei, þau fá ekki að taka þátt í ákvörðunum. Síðan kemur hv. þm. eftir að hafa leitað til þessa fólks í prófkjörum og í kosningum og hvað? Hann hrósar sér af því að hafa gert þetta að þriðja flokks fulltrúum, t.d. án sama vægis og ýmsir fulltrúar kjördæmanna. Hv. þm. sem sagði í umræðunni í fyrra að auðvitað þyrfti að tryggja að sjónarmið fólksins í þéttbýliskjördæmunum fengju að njóta sín. Hvernig gerir hann það? Hann gerir það með því að fallast á að þarna verði einn fulltrúi úr kjördæmi hans sem hefur ekkert meira vægi en fulltrúar landsbyggðarkjördæma með miklu færri kjósendum. Þetta, herra forseti, býður því heim að sjónarmið okkar í þéttbýlinu verða borin fyrir borð. Hvers vegna? Vegna þess að hv. þm. Kristjáni Pálssyni og hans kollegum tókst að koma þessu svo fyrir. Svo hafa þeir sómakennd til að hrósa sér af þessu.

Herra forseti. ,,Glymur hæst í tómri tunnu``, segir máltækið. Ég átta mig ekki almennilega á því hvað býr á bak við fullyrðingar hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar þegar hann segir að hér rekist hvað á annars horn. Hv. þm. hefur trúlega ekki kynnt sér nægjanlega vel skipulagslög og hvernig skipulag fer fram hjá sveitarfélögunum. Það eru a.m.k. þrjár gerðir skipulaga sem unnið er með hjá sveitarfélögunum.  Það er til svæðisskipulag, aðalskipulag og deiliskipulag. Öll þessi stig eru misjafnlega nákvæm. Allt sem fram kemur í svæðisskipulagi þarf að taka tillit til í aðalskipulagi. Þess sem er í aðalskipulagi þarf að taka tillit til í svæðisskipulagi. Þannig gengur þetta skref fyrir skref. Ef hv. þm. veit þetta ekki er tími til kominn að hann viti það. Allt í því sem ég sagði rímar, nákvæmlega allt. Hv. þm. fullyrðir að útivistarsamtök og náttúruverndarsamtök fái ekki að koma að borðinu. Það er rangt. Þeir fá svo sannarlega að koma að þessu borði en ég viðurkenni að þeir hafa ekki allir sama rétt, t.d. ekki atkvæðisrétt. Það er ekki neinn þriðja flokks aðili sem er með málfrelsi og tillögurétt við borð svæðisskipulagsnefndarinnar. Það er sko alls ekki þriðja flokks. Það er í raun allt sem þessir aðilar þurfa á að halda. Spurningin er hvort þessir aðilar hafi nokkurn tímann þurft á atkvæðisrétti að halda, eins og Útvistarsamtökin hafa.

Virðulegi forseti. Það er spurning hvort það hefur tilgang að reyna að eiga skoðanaskipti um þessi stóru mál. Við höfum lagt til að unnið verði sérstakt landskipulag, orðum það auðlinda- og umhverfisskipulag, sem verði ákveðið með þál. frá Alþingi. Þannig yrði til skipulagsyfirvald gagnvart öllum sveitarfélögum um stóru ákvarðanirnar með tilliti til almannahagsmuna. Þar með tæki Alþingi ábyrgð á heildarskipulagi hálendisins. Þetta eru meginatriðin. Virðulegi forseti. Vegna þeirra orðaskipta sem áttu sér stað er það þannig að þegar við erum að tala um svæðisskipulag, aðalskipulag og deiliskipulag, og því verður ekki í móti mælt að sveitarfélag sem hefur aðalskipulagsréttinn, hafi ekki verið farið öðruvísi með það með lögum frá Alþingi að eitthvað yfirtaki þann rétt, að ef sveitarfélagið sjálft ákveður að gera eitthvað á þann hátt sem það vill, hvort sem það fellur að svæðisskipulagi frá einhverri samvinnunefnd eða ekki, er það sveitarfélagið sem ræður. Við skulum taka Svínavatnshrepp sem dæmi. Svínavatnshreppur ákvað að skipuleggja aðstöðu á Hveravöllum. Við skulum ímynda okkur að menn mundu hverfa frá þeirri hugmynd sem þeir eru með og ákveða að setja þar upp glæsilegt hótel, aðstöðu sem mundi almennt ekki vera sátt um. Ef Svínavatnshreppur héldi fast við sína hugmynd telur þá þingmaðurinn að einhver fulltrúi í samvinnunefnd gæti komið og skipað þeim að breyta því? Ef Svínavatnshreppur mundi ákveða að falla frá þeim hugmyndum sem nú liggja fyrir og ganga út yfir öll mörk velsæmis, gagnvart því sem almenningi finnst trúir þingmaðurinn því að svæðisskipulag og samvinnunefnd gætu tekið á því máli?

Herra forseti. Ef Svínavatnshreppur hefur gert aðalskipulag sem er í samræmi við svæðisskipulag getur hann haldið áfram þeim ákvörðunum sem hann hefur lagt af stað með. Aftur á móti ef aðalskipulagið stangast á við svæðisskipulagið er í raun verið að ganga þvert á skoðanir samvinnunefndarinnar sem er rétthærri í þessu tilviki samkvæmt þessum lögum og 13. gr. laganna samkvæmt þessu nýja frv. en sveitarfélagið. Aftur á móti er það spurning um afturvirkni í svona tilfelli ef Svínavatnshreppur hefur verið búinn að taka einhverja ákvörðun áður en þessi lög verða samþykkt er náttúrlega spurning hvort Svínavatnshreppur hefur ekki fulla heimild til að gera það sem fyrri ákvarðanir eða fyrri lög heimiluðu þeim. En Svínavatnshreppur, hvað sem hv. þm. er að meina í þessu tilfelli, það sem ákveðið verður af þeirri sveitarstjórn verður að samrýmast svæðisskipulaginu þegar það verður samþykkt af ráðherra. Það er skoðun mín og ég hef ekki heyrt þeirri skoðun andmælt og ég velti fyrir mér, hvaða skoðun hv. þm. hefur á svæðisskipulagsnefndinni yfirleitt. Trúir hv. þm. því að svæðisskipulagsnefndin sé bara til að gera eitthvert kort og eftir því þurfi enginn að fara? Sveitarstjórnirnar þurfi ekki að hafa neinar áhyggjur af því eða taka neitt tillit til þess. Þetta er bara ekki svona, hv. þm. og ég held nauðsynlegt sé að þeim misskilningi verði eytt.

Herra forseti. Því miður urðu þetta miklir útúrsnúningar. Ég er nákvæmlega að draga það fram og það var gott að taka dæmi um Svínavatnshrepp vegna þess að það varð talsvert mikil blaða- og fjölmiðlaumfjöllun um það þegar Svínvatnshreppur ákvað þjónustumiðstöð á Hveravöllum á sínum tíma. Ég var að draga það fram ef t.d. sveitarfélagi á þeim stað sem almannahagur lætur sig varða dytti í hug að fara allt aðra leið og byggja eitthvert hótel sem ætti alls ekki heima á slíkum stað og héldi fast við það þá hefur svæðisskipulagið ekki vald gagnvart aðalskipulagi Svínavatnshrepps. Ég fór niður í að tala um eitt sveitarfélag sem var gott dæmi til að draga þetta fram. Ég hef verið að tala um yfirvald varðandi stóru ákvarðanirnar þannig að allir þyrftu að beygja sig fyrir því. Samvinnunefnd um svæðisskipulag vantaði allar forsendur frá hinu opinbera, það vantaði allar forsendur frá Alþingi. Það hef ég verið að rekja í ræðu minni í dag. Í öllum málaflokkum sem hefur þurft að taka stefnumörkun um áður en gengið er til skipulags. Það er það sem er að. Það er það sem við erum að gagnrýna, gagnrýndum í fyrra og gagnrýndum í dag.

Herra forseti. Ég held að hv. þm. Samfylkingarinnar skilji ekki málið, því miður. Svæðisskipulag nær einfaldlega yfir aðalskipulag miðhálendisins. En ég held að það sé líka rétt að minna á að stærsti hluti hálendisins er eign íslensku þjóðarinnar og svokölluð óbyggðanefnd mun svo skera úr því á næstu árum hvað telst vera eignarlönd og hvað telst vera þjóðlenda. Eftir því sem okkur sýndist í allshn., þegar þetta mál var til skoðunar, mun langstærsti hluti þess lands sem liggur innan miðhálendisins verða eign ríkisins. Landeigandinn verður þá fólkið allt. Sveitarfélögin munu eingöngu fara með eftirlit, með skipulagslegt eftirlit, miðað við þær samþykktir sem gerðar eru af svæðisskipulagsnefndinni og síðan sveitarstjórninni sem hefur síðan fengið þessar tillögur allar samþykktar af viðkomandi yfirvöldum sem eru skipulagsyfirvöld og ráðherrar í þessum tilfellum. Ég held við þurfum ekki að hafa neinar áhyggjur af þessu máli og getum glöð samþykkt þetta sem lög frá þinginu. Ef samfylkingarmönnum sýnist að þarna sé einhver óvissa á ferðinni mundi ég ráðleggja þeim að ræða það sérstaklega við formann nefndarinnar.

Herra forseti. Þau orðaskipti sem áttu sér stað í andsvörum milli nokkurra hv. þm. snerta að vissu leyti kjarna þess máls sem við ræðum og það er þetta: Hvað er veigaþyngst og hvað gildir í raun og sanni þegar aðalskipulag einstakra sveitarfélaga fer ekki saman við svæðisskipulag eða tillögur að svæðisskipulagi? Auðvitað er það þannig að fyrst verður til aðalskipulag að öllu jöfnu og síðan freista menn þess að búa til svæðisskipulag sem getur tekið yfir stærri svæði. Það þekkja sveitarstjórnarmenn á höfuðborgarsvæðinu einkar vel þegar slíkir hnútar hafa orðið til að aðalskipulag tiltekinna sveitarfélaga, sem liggja hvert að öðru, hafa verið þannig að ekki hefur verið hægt að koma við svæðisskipulagi sem vit væri í. Við þekkjum það að slík mál hafa stundum togast og teygst árum saman án þess að nokkur vitræn niðurstaða fengist og enda er það lykilatriði þeirrar setningar sem finna má hér í brtt. meiri hlutans að við gerð svæðisskipulags miðhálendis sé þess gætt að samræmi sé innbyrðis með aðalskipulagstillögum einstakra sveitarfélaga á svæðinu og að samræmi sé milli þeirra og svæðisskipulags miðhálendis. Þá spyrja menn: Ef þetta gerist nú ekki, og að vísustu manna yfirsýn sé þetta samræmi ekki til staðar, hvar endar málið þá? Lendir það í stóra stoppi, munu menn freista þess að knýja á um það við einstök sveitarfélög að þau breyti aðalskipulagi sínu? Nú vildi ég, hæstv. forseti, að hv. formaður nefndarinnar sem allt veit og allt kann, leggi við eyru. Nú er ég að ræða um hv. þm. Ólaf Örn Haraldsson því hér er eins og ég sagði er um ákveðin lykilatriði að ræða en ég sé það á svipmóti nokkurra aðila hér að þeir eru ekki alveg vissir um það. Kunna ekki gjörla skil á því þótt hv. þm. Kristján Pálsson hafi farið hátt og mikinn um þessi efni og þóttist kunna á þeim skil. Þá er það bara þannig samkvæmt orðanna hljóðan og samkvæmt þeirri reynslu sem ég held að til að mynda að sveitarstjórnarmenn hafi í þessum efnum á þéttbýlissvæðum að þessi mál eru ekkert mjög einföld úrlausnar. Mér dettur ekki í hug að ætla að þau verði það þegar miklum mun fleiri sveitarfélög eiga aðild að málinu en við þekkjum t.d. hér á höfuðborgarsvæðinu sem ég þekki kannski hvað best. Því er alveg einsýnt að úr þessu þarf að fást skorið. Hættan er sú hvort þessi stóra samvinnunefnd miðhálendis gæti hugsanlega lent mjög fljótlega í stóra stoppi vegna þess að í praktíkinni stæðu einstakar sveitarstjórnir sem eiga land að miðhálendinu og hafa klárað sitt aðalskipulag gegn því og vilji halda því fram að samræmis sé ekki gætt. Þetta er heildarmyndin sem blasti við okkur fyrir ári þegar við vorum að ræða þessi mál. Þetta er hætta sem enn þá er til staðar í þessum efnum í þeirri tillögu sem við ræðum hér því skylt er skeggið hökunni. Auðvitað vakna upp á nýjan leik við þessa umræðu ýmis grundvallarálitamál sem voru uppi fyrir réttu ári. Getur þetta gengið upp með viti bornum hætti eins og lagt var af stað með fyrir ári og reynt er að prjóna utan um í þessum skipulagstillögum? Ég hef verulegar efasemdir um það. Ég met vissulega tilraunir manna til að reyna að stagbæta þessa flík og gera hana þannig úr garði að hægt sé að lifa við hana og hægt að vinna út frá henni en ég hef efasemdir um að þau lög sem meiri hluti Alþingis afgreiddi í mikilli ósátt við stóran hóp þjóðarinnar fyrir réttu ári séu þess eðlis að hægt sé að gera þau skárri eða hægt sé að betrumbæta þau þótt menn fari í miklar tilraunir hvað varðar útfærslu skipulags- og byggingarmála. Ég hef verulegar efasemdir um það og mun koma að þeim hér á eftir. Hitt er svo ljóst, virðulegi forseti, eins og hefur komið rækilega fram að umræðan er við ákaflega undarlegar aðstæður. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir gerði því rækileg skil hér áðan og ég ætla ekki að endurtaka það sem hún sagði. Hitt er ljóst og fer um sali og ganga í þessu húsi, að forustumenn Sjálfstfl., annar samstarfsflokkur í ríkisstjórninni sem hyggur á landsfund á morgun, hafi það gjarnan á orði að ef menn hyggist ræða tiltekin mál meira en góðu hófi gegnir að þeirra mati, verði þeim málum einfaldlega stungið undir stól. Það er auðvitað ljóst, herra forseti, á setu ráðherra og viðveru þingmanna Sjálfstfl. að þeir eru þegar farnir að hugsa til annarra mála en þingstarfa. Það vekur sérstaklega athygli mína að eingöngu hæstv. menntmrh. Björn Bjarnason situr undir þessari umræðu þótt hún heyri nú ekki beinlínis undir ráðuneyti hans. Skýringin kann að vera sú að hann tók þá ákvörðun að vera ekki með í stóra slagnum á landsfundi Sjálfstfl. og sagði sig frá honum af einhverjum ástæðum sem ég kann ekki að rekja og hirði ekki um í þessu samhengi. En það er umhugsunarefni, herra forseti, að þingstörf á síðustu dögum síðasta þings kjörtímabilsins skuli taka jafnmikið mið af einhverjum atburði sem er að gerast utan húss og úti í bæ á komandi helgi og að starfsemi þingsins líði fyrir það. Ég tek eftir því að þannig hagar til á dagskránni að mörg mál sem enn eru óafgreidd, sum hver mjög mikilvæg og allgóð sátt um, eru einmitt á forræði ráðherra Framsfl. Þykir mér þá lítið leggjast fyrir samstarfsaðilann í ríkisstjórn, þá sjálfstæðismenn, þegar þeir hafa frumkvæði að því við stjórn þingsins og láta þau boð berast að ef stjórnarandstaðan geri ekki eins og Sjálfstfl. líki þá verði þessi mál sett í saltpækilinn. Auðvitað hirðum við ekkert um hótanir, ég vil segja það, herra forseti, af þessum toga. Þær eiga ekkert við og ég læt þær sem vind um eyru þjóta. Þess vegna er það algerlega rangt sem menn hafa líka verið að hvísla hér að einhverjir tilteknir stjórnmálaflokkar eða þingflokkar á hinu háa Alþingi hafi tekið þetta tiltekna mál gíslingu og ætli að halda því í langri umræðu langt fram eftir kvöldi. Ég hef ekki heyrt neinn úr röðum stjórnarandstæðinga ræða þetta mál þannig. Málið er hins vegar þannig vaxið að ekki er hægt annað en að gefa því dálítinn tíma og rúm. Það kemur eins og ég sagði í beinu framhaldi af og er nátengt þeim lögum sem samþykkt voru fyrir réttu ári síðan. Þá voru um þetta mjög heitar deilur og hafa verið allar götur síðan. Það hefur ekki farið fram hjá okkur þingmönnum að vikulega hafa listamenn þjóðarinnar framið gjörning á Austurvelli, lesið ljóð og haft uppi andóf gegn þeirri lagasetningu til að minna okkur á að miðhálendið og landið allt raunar er þegar allt kemur til alls sameign okkar allra. Hér er um stórmál að ræða. Það fer ekkert hjá því að maður taki eftir því þegar þingmenn á borð við hv. þm. Kristján Pálsson tala að samviskan er aldeilis ekkert í góðu lagi. Hún er satt að segja afspyrnuslæm. Þingmaðurinn stóð í þessum ræðustól og hélt fimm eða tíu mínútna ræðu og rauði þráðurinn í henni var sá að hv. þm. reyndi að sannfæra sig um að víst væri nú að verða sátt um þetta mál. Fólk væri nú að fara að átta sig á því að þetta hefði kannski ekki verið jafnvitlaust og mikill meiri hluti þjóðarinnar áleit fyrir ári síðan. Það er auðvitað hans skoðun og hann má reyna að lappa upp á sjálfan sig og sitt eigið sálartetur á þennan hátt. En auðvitað skynjar hann það og finnur, t.d. í sínu kjördæmi sem er raunar sama kjördæmi og ég gegni fyrir, að það er langt í frá nokkur sátt um það að Reyknesingar hafi í raun litla sem enga aðkomu að miðhálendinu. Ég segi litla. Að vísu er veikburða reynt að koma að einhverju leyti til móts við þá. En það er einber sýndarmennska þegar menn horfa á hið stóra dæmi sem afgreitt var hér í fyrra. Ég hef því fullan skilning á því að hv. þm. og öðrum stjórnarliðum í R-kjördæmunum líði býsna illa þegar fyrrum kjósendur þeirra hafa uppi orð í þá veru að þeir kunni því ekki þegar þessir hv. þm. með einu pennastriki og með því að ýta á græna hnappa trekk í trekk í atkvæðagreiðslu ýti hagsmunum þeirra fyrir borð og segi: ,,Ykkur kemur það satt að segja lítið sem ekkert við hvað verður um miðhálendið.`` Ég hef allan skilning á því að hv. þingmönnum stjórnarflokkanna í þéttbýlinu líði illa. Herra forseti. Ég neita algerlega þeirri nálgun máls sem ég hygg að hafi til orðið af hálfu stjórnarliða, af hálfu þingmanna ríkisstjórnarflokkanna, að stilla þessu mikilvæga máli, eignarhaldi, umráðum, skipulagsyfirvaldi o.s.frv. á miðhálendinu, upp sem einhvers konar hatrammri deilu milli íbúa suðvesturhornsins og annarra íbúa þessarar þjóðar. Þannig er það ekki og þannig á það ekki að vera. Kjarni málsins í málflutningi okkar hér fyrir ári var að ganga þannig frá málum að við settum þetta mál ekki í þann farveg. Nóg er nú samt í þeim efnum og mætti tíunda fjölmörg dæmi eingöngu á yfirstandandi kjörtímabili um hvernig ríkisstjórnarflokkunum hefur gjörsamlega misheppnast að skapa þjóðarsátt milli þáttbýlis og dreifbýlis og tiltölulega gott jafnvægi í þeim efnum hvað varðar þjónustu, efnahag, samgöngur og fleira. Í því samhengi er satt að segja grátbroslegt að fylgjast með því að á sama tíma og Alþingi Íslendinga er að afgreiða ný lög --- ég vil segja nánast í tugatali á þessum síðustu dögum þingsins --- þá sinna ríkisstjórnin og ráðherrar þessarar ríkisstjórnar þinginu lítið sem ekkert. Þeir hafa stundum gert lítið af því hvort eð er. Þeir taka hinar stóru ákvarðanir á sínum kontórum. Það vakti til að mynda sérstaka athygli mína í því samhengi hvernig komið er fyrir virðingu þingsins að hæstv. menntmrh. fór mikinn í þessum ræðustól í sjónvarpsumræðum á dögunum, kvartaði og kveinaði yfir því að tilteknir stjórnmálaflokkar, þar á meðal Samfylkingin, væru að lofa öllum allt. Það leið varla nóttin þar til hann mætti á enn einn blaðamannafundinn og jós úr skálum gjafmildinnar og hækkaði hlutfall lána til stúdenta í landinu. Ég veit ekki hvort hann hafi lagt þau mál fyrir stuðningsmenn sína í ríkisstjórnarflokkunum. Ég kann ekki á það. En mikið ósköp virkaði þetta nú ótrúverðugt allt saman hjá þessum manni. Síðan tekur maður eftir því að það er fyrir tilverknað stjórnarandstöðunnar sem loksins eru að verða til handfastar tillögur í byggðamálum tveimur mánuðum fyrir kosningar. Ég segi og skrifa, tveimur mánuðum fyrir kosningar. Við höfum horft upp á það og fylgst með því hvernig öfugþróunin hefur orðið á þessu kjörtímabili í fólksflutningum frá dreifðari byggðum hingað á suðvesturhornið. Allt er á einn veginn og gjaldþrot byggðastefnu ríkisstjórnarinnar hefur verið algert. Svo er það loksins að tillögu fjölskipaðrar nefndar, skipaðri fulltrúum allra stjórnmálaflokka, sem varð raunar til upp úr kjördæmanefnd allra stjórnmálaflokkanna, að fram kemur núna tveim mánuðum fyrir kosningar eitthvað sem handfesta er í. Í þessum efnum þurfti því stjórnarandstöðuna til til að sýna fram á eitthvað áþreifanlegt. En það vekur jafnmikla athygli að þessi mál fást ekki rædd hér eins og eðlilegt væri. Af hverju er ég að blanda þessum málum beinlínis inn í skipulags- og byggingarmál? Jú, auðvitað eru þau að mörgu leyti skyld pólitískt. Þau eru skyld í því andrúmslofti sem ég er hér að reyna að lýsa og benda á. Kringumstæður núna á síðustu dögum þingsins eru ákaflega undarlegar og maður finnur það á andrúmslofti í þessu húsi og utan húss líka að taugatitringurinn og kosningaskrekkurinn í stjórnarliðinu er slíkur að hann er nánast áþreifanlegur. Hann nánast hrópar í þögninni. Í hverju málinu á fætur öðru er það þannig að þingmenn Framsfl. annars vegar og raunar Sjálfstfl. sömuleiðis skynja og finna á fólki að ekki er allt með felldu þegar kemur að samskiptum stjórnar og almennings. Nákvæmlega það á við í því máli sem við ræðum hér, þ.e. sú ,,forakt``, vil ég segja, það virðingarleysi gagnvart viðhorfi fólks sem tekur sig upp aftur og aftur ítrekað. Það á bara að keyra áfram hvað sem tautar og raular. Ég hafði satt að segja vonast til þess að þegar menn skynjuðu alvöru lífsins, áttuðu sig á því að þjóðin kveður upp sinn dóm núna á vordögum, þá mundu menn á síðasta sprettinum a.m.k. reyna að koma til móts við þjóðarviljann, reyna að ná sátt við þjóð sína. En það ber allt of lítið á því, herra forseti, því er nú verr og miður, í því frv. sem við ræðum hér. Auðvitað geta menn haldið langar ræður um að í þessari stóru og miklu samvinnunefnd sé reynt að kalla fjölmarga aðila að og að margir geti komið þarna að máli. En hugmyndafræðin gengur ekki upp og það er kjarni málsins. Þetta verður í fyrsta lagi feikilega þungt í vöfum, jafnvel svo þungt í vöfum að ég hef áhyggjur af því að dæmið gangi upp, að við sjáum nokkurt vitrænt, yfirvegað svæðisskipulag sem nokkur sátt getur náðst um. Vissulega má deila um hvort það sé afspyrnusnjöll og sniðug hugmynd sem við samfylkingarmenn höfum verið að viðra um að skipulagsmálin beint eða óbeint verði færð inn í þingsali. Ég þekki það vel úr mínu fyrra starfi að skipulagsmál eru ekkert mjög einföld í sniðum og það hafa allir skoðanir á þeim, gjarnan mjög misvísandi skoðanir. Kannski er það algerlega óvinnandi vegur að Alþingi komi beint að því máli. En þetta er djarfhuga hugmynd og fullkomlega þess virði að hún sé rædd því að ég held að við eigum að skoða allar hugmyndir við þessar aðstæður, því að sú sem fyrir liggur er tæpast nothæf. Herra forseti. Það vekur alveg sérstaka athygli að óháðir, eins og þeir kalla sig nú um stundir, eða rauðgrænir, hafa skipað sér í sveit með ríkisstjórnarflokkunum í þessu efni. Alveg sérstaklega vakti það athygli mína að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson, sem stundum í þessum ræðustól telur sig vita flest ef ekki allt þegar kemur að málefnum miðhálendisins svo ég tali nú ekki um skipulags- og byggingarmál, hafði miklar áhyggjur af því að viðhorf Samfylkingar væru í ætt við tæknihyggju. Ég gat ekki stillt mig, herra forseti, úti í sal að hugsa með sjálfum mér: Margur heldur mig sig, því að engan þekki ég þingmann annan sem er jafnheltekinn af tæknihyggjunni og hv. þm. Hjörleifur Guttormsson. Það var satt að segja ákaflega sérkennilegt að fylgjast með orðræðu hans í þessum efnum. Ég hef tekið eftir að rauður þráður í ræðum hans um þetta mál í allan dag hefur verið að hann treysti fjölmörgum sveitarstjórnum betur til að gæta að grundvallaratriðum umhverfisverndar en einhverjum kontóristum í Reykjavík. Ég veit hins vegar ekki betur en að þessi sami hv. þm. hafi einmitt oftar en einu sinni og oftar en tvisvar kannski leitað á náðir þessara sömu kontórista. Það ætti hæstv. umhvrh. best að vita. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hefur einmitt leitað á náðir kontóristanna, hvort sem það er í Hollustuvernd eða annars staðar, til þess að leita réttar síns og ekkert er nema gott um það að segja. Hún er því ákaflega sérstök og verður skráð hér sú afstaða rauðgrænna í þessu stóra máli að þeir vilja ekki búa þarna tryggilega um hnúta, hnúta umhverfisverndar og eðlilegs aðgengis almennings að þeirri perlu sem miðhálendið er, heldur hafa ákveðið að fylkja sér í flokk stjórnarliða sem leggja, því miður, upp með þá teoríu að stilla þéttbýli og dreifbýli upp sem andstæðum pólum. Það er pólitík sem mér er ekki að skapi og því verður það að vera ábyrgð þessarar ríkisstjórnar, þeirra stjórnarliða, að leiða mál þannig til lykta. Ekki ætla ég að koma í veg fyrir það. Það er þeirra lýðræðislegi réttur. En sá réttur kjósenda er hins vegar líka jafnsterkur og kýrskýr að kveða upp dóm sinn yfir þeim ágætu stjórnarliðum vegna þess gjörnings og annarra sem þeir hafa staðið fyrir á yfirstandandi kjörtímabili og bera ábyrgð á. Dómur kjósenda er óhjákvæmilegur og fellur þann 8. maí næstkomandi. Undan honum verður ekki vikist.

Herra forseti. Eins og komið hefur fram í umræðunni er skemmst frá því að segja að við þingmenn Samfylkingarinnar erum í grundvallaratriðum á móti því kerfi sem hér hefur verið komið upp. Við teljum að ríkisstjórninni hafi mistekist í öllum aðalatriðum varðandi málefni miðhálendisins og þá gildir einu hvort talað er um skipulag þess, stjórnsýslu eða nýtingu. Þá er ég að vísa til þeirra deilna sem hafa staðið um fyrirhugaðar virkjanir sem ákveðnir ráðherrar innan ríkisstjórnarinnar hafa barist mjög harkalega fyrir. Í öllum þessum atriðum teljum við að ríkisstjórninni hafi mistekist. Varðandi skipulagsmálin er ljóst að þær ógöngur, sem þetta mál hefur ratað í að okkar áliti, eiga rætur sínar að rekja aftur til síðasta þings. Þá sköpuðust miklar deilur um frv. til sveitastjórnarlaga. Eins og hv. þm. muna var bæði í 1. gr. þess frv. og í bráðabirðaákvæði gert ráð fyrir að miðhálendið yrði sneitt upp í sérstakar ræmur og skipt upp milli sveitarfélaganna. Fyrir þessu, herra forseti, tel ég að engin rök hafi legið. Miðhálendið hefur í augum þjóðarinnar öldum saman verið eins konar sameign. Miðhálendið var raunar einskismannseign, það var enginn sem nýtti það og nánast enginn sem fór um það ef frá eru skildar þær þjóðleiðir sem lágu milli landsvæða. Þetta sér maður til að mynda birtast í kortum sem fyrstu kortagerðarmenn Íslendinga gerðu á 16. og 17. öld. Ekki voru sýnd nein kennileiti á miðhálendinu, leiðir yfir það voru ekki einu sinni sýndar og þar var ekki að finna helstu örnefni sem við þekkjum í dag eins og Sprengisandur eða önnur slík. Með öðrum orðum, miðhálendið var einskismannsland, enginn þekkti það og enginn nýtti það. Það var ekki fyrr en á þessari öld sem menn fóru að nýta það í þeim skilningi sem við þekkjum og skiljum í dag, þ.e. menn notuðu það til upprekstrar og til beitar. En það er ekki fyrr en á allra síðustu áratugum sem hægt er að halda því fram að menn hafi farið að leggja leið sína í ríkum mæli um miðhálendið og nýta það til ferðaþjónustu. Þess vegna er það mjög umhendis, svo ekki sé meira sagt, að halda því fram að einhver sérstök rök hafi legið því til grundvallar að skipta miðhálendinu upp, eins og ríkisstjórnin beitti sér fyrir, í fjölmargar litlar ræmur. Ég vísa líka til þess, herra forseti, að þegar deilur hafa risið um eignarrétt á miðhálendinu og nýtingarrétt þá hefur það í fleiri en einu tilviki orðið niðurstaða Hæstaréttar að upprekstrarréttur, beitarréttur og nytjaréttur sem tengist beit búsmala, hefur ekki skapað eignarrétt. Aftur og aftur hefur þetta orðið niðurstaða Hæstaréttar, og raunar rétt til þess að halda öllu til haga, þá hefur það líka orðið niðurstaða Hæstaréttar --- og ég vísa til dóms sem féll út af Landmannaafrétti --- að það væri vissulega í valdi Alþingis að ráðstafa með sérstakri lagasetningu bæði nýtingar- og eignarrétti. Það var auðvitað það sem við jafnaðarmenn töldum, að ríkisstjórnin væri að fara að gera þegar hún lagði fram prýðilegt frv. um þjóðlendur. Það var það sem hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson kallaði svo fallega ,,síðasta atlagan að landnámi Íslands``. Og hann átti við að með því væru landsmenn loksins að kasta eign sinni á allt landið. Í orðum hans lá sá skilningur að óbyggðirnar, miðhálendið, hefði verið einskismannseign. Það er þess vegna sem hann orðaði það þannig að við værum að ljúka landnáminu. Ég hefði ekki getað orðað þetta betur sjálfur þó að ég hefði legið lengi yfir því. Í þessu fólst að verið var að ganga frá því að þjóðin ætti miðhálendið. Þá gerist það skyndilega í lok þeirrar atlögu, þ.e. að ljúka landnáminu, að hér er lagt fram frv. sem tekur þessa nýfengnu eign í rauninni af landsmönnum. Það er gert með því að miðhálendinu er skipt upp á milli allra sveitarfélaganna í landinu sem að því liggja. Um leið er þeim fært vald til stjórnsýslunnar, fært hvers kyns vald samkvæmt þeim lögum sem eru í gildi um sveitarfélög og réttindi þeirra. Það þýðir með öðrum orðum, herra forseti, að verið var að taka miðhálendið frá okkur með nákvæmlega sama hætti og búið er að taka frá okkur fiskimiðin. Samsvörunin er þessi: Til eru lög um stjórnkerfi fiskveiða þar sem segir í 1. gr. að fiskimiðin séu sameign íslensku þjóðarinnar. Síðan er örfámennum hópi færður rétturinn til að nýta þessi fiskimið. Með öðrum orðum, eignarrétturinn sem okkur er færður samkvæmt lögunum er einskis virði vegna þess að nýtingarrétturinn verður að einokunarrétti í hendi tiltölulega fámenns hóps. Hið sama gerist með miðhálendið. Í lögum um þjóðlendur er sagt að það land sem enginn getur sannað beinan einkaeignarrétt á sé eign þjóðarinnar. En um leið og búið er að samþykkja þau lög er svo að segja í sama mánuðinum samþykkt önnur lög sem segja: Þrátt fyrir að þjóðin eigi þetta land þá fær hún ekki að ráða því. Yfirráðin eru færð í hendur 44 sveitarfélaga sem liggja að miðhálendinu. Í þessum sveitarfélögum er að finna 4% íslensku þjóðarinnar. Með öðrum orðum. Dæmið er nákvæmlega hið sama varðandi miðhálendið og varðandi fiskimiðin. Lögin segja: Þjóðin á þetta sem sameign en önnur lög gera það að verkum að sameignin er ógild og ráðstöfunarrétturinn, hinn raunverulegi nytjaréttur er færður í hendur óskaplega fámenns minni hluta. Þetta er rangt, herra forseti. Þetta felur í sér ójafnræði. Hæstv. umhvrh. hefur reynt að bæta fyrir þetta með því að sett verði upp sérstök nefnd sem eigi að fara með skipulagið á miðhálendinu. En hvernig sem stjórnarmeirihlutinn hefur reynt að koma að því máli hefur honum ekki einu sinni tekist að eyða því innbyrðis ójafnræði sem er að finna í hinum upphaflegu drögum, sem var nú líkt við að handsprengju hefði verið varpað inn í umræðuna um sveitarstjórnarlögin í fyrra. Enda var það svo að þó að hæstv. umhvrh. ætlaði að fá þau lög í gegn í fyrra var það Sjálfstfl. sem stóð í lappirnar og sagði: Nei, hingað og ekki lengra. Nú kemur þetta mál aftur fyrir og það er litlu betra. Það er að vísu búið að koma því þannig fyrir að hægt er að segja að allir eigi aðild að stjórn á skipulagsgerð og skipulagsvinnu miðhálendisins, þ.e. sérhvert kjördæmi á fulltrúa. Það er a.m.k. búið að útrýma því sem var í hinu fyrra frv. sem kom hingað á síðasta þingi, þegar mælt var fyrir um að sveitarfélög eins og Reykjavík, Reykjanes, Vestfirðir og raunar heil kjördæmi ættu ekki rétt til að koma að þeirri vinnu vegna þess að þau eru ekki aðilar að miðhálendinu. Fjöldamörg smærri sveitarfélög og stór sveitarfélög, eins og Akureyri, og margir smáir hreppar áttu ekki aðild að því. En búið er að skjóta loku fyrir þetta með þessu fyrirkomulagi, ég er sammála því. En það breytir því ekki að lýðræðinu er ekkert hjálpað. Hvers vegna er það þannig að langstærsti hluti þjóðarinnar, sem býr í tveimur þéttbýlustu kjördæmum landsins, Reykjavík og Reykjanesi, hefur einungis tvo fulltrúa, þ.e. hvort kjördæmi hefur einn fulltrúa. Hvað búa margir á þessu svæði? Ætli það séu ekki 67--69% þjóðarinnar? Og það hefur tvo fulltrúa. Miðhálendið er sameign okkar allra og það eru ekki síst Reykvíkingar og Reyknesingar, þ.e. íbúar þéttbýlisins, sem nýta þetta bæði til útivistar og líka í atvinnuskyni, þ.e. sem standa fyrir ferðaþjónustu, sem í dag er farin að skipta verulega miklu máli fyrir þjóðarbúið. Ég er þeirrar skoðunar að ef menn ætla sér að láta lýðræðið ráða þá hefði verið best að fara þá leið að láta hið háa Alþingi véla um þetta mál, láta Alþingi skipa sérstaka nefnd sem færi með stjórnsýsluna. Sú skoðun mín byggist ekki á einhverri hugdettu. Sérstök stjórnskipuð nefnd komst að þessari niðurstöðu í tíð ríkisstjórnar, sem m.a. flokkur núv. hæstv. umhvrh. átti aðild að. Þetta var nefnd með aðild fulltrúa allra flokka sem vann þetta mál og skilaði skýrslu, ef ég man rétt, í kringum árið 1990. Þar var einfaldlega komist að þeirri niðurstöðu að best væri að fara þá leið að gera miðhálendið að einni stjórnsýslueiningu og skipa stjórn yfir það sem væri kjörin af Alþingi. Með því að fara þá leið er lýðræðinu fullnægt. Þá er það tryggt að í gegnum það fulltrúalýðræði sem birtist á hinu háa Alþingi hefur sérhver þegn landsins sömu aðkomu að málinu í gegnum þá fulltrúa sem tilnefndir eru af hans flokki á Alþingi Íslendinga. Þetta er lýðræði. Þetta er fulltrúalýðræðið eins og við þekkjum, fulltrúalýðræði, sem er einn af hornsteinum þess lýðræðis sem við köllum hið íslenska lýðræði. Þessu var hins vegar hrundið. Eitt af því sem mér þykir raunar merkilegt þegar ég skoða þetta mál eins og það liggur fyrir í dag er að m.a. hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hefur ásamt þingflokki sínum lýst fylgi við þær tillögur sem hér liggja fyrir. Og það er alveg ljóst að verulega skilur á milli þingflokks Samfylkingarinnar annars vegar og þingflokks óháðra hins vegar í þessu máli. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir hefur t.d. við 1. umr. þessa máls lýst sérstökum stuðningi við það nefndarfyrirkomulag sem ég hef hér verið að ræða um. Hún að vísu tók undir að æskilegt væri að fleiri kæmu að því, en hún sagði líka að hún gerði það ekki að frágangssök, sem mér þykir afskaplega miður. En ég nefni sérstaklega hv. þm. Hjörleif Guttormsson hér til sögunnar vegna þess að hann átti sæti í hinni stjórnskipuðu nefnd sem ég drap á áðan. Sú nefnd skilaði skýrslu þar sem tekið var afdráttarlaust af skarið með að heppilegasta formið til að stýra miðhálendinu, stjórnsýslu þess og skipulagsvinnu, væri að Alþingi færi þá leið að kjósa sérstaka stjórn. Maður veltir fyrir sér: Hvernig stendur á því að þingmenn óháðra hafa skipt um skoðun? Hvernig stendur á því að sá þeirra sem hefur verið atkvæðamestur í þeirri vinnu sem kemur að náttúruvernd og reyndar skipulagi miðhálendisins lætur sig reka með straumi stjórnarinnar í þessu máli? Ég á erfitt með að skilja það, herra forseti. Sú röksemdafærsla sem birtist áðan í máli hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar var ekki sannfærandi. Á hverju byggðist hún? Hún byggðist á eftirfarandi fullyrðingu í andsvari hans við hv. þm. Magnús Árna Magnússon, einn af þingmönnum Samfylkingarinnar, að sökum þeirra pólitísku viðhorfa sem ríkjandi væru á Alþingi væri ekki hægt að treysta Alþingi fyrir þessu máli. Herra forseti. Ég vildi gjarnan lifa í kjörveröld allra veralda þar sem Alþingi lyti minni skoðun og allir á þingi væru sammála mér. En þannig er lífið ekki og þannig er lýðræðið ekki. Og það er þess vegna sem við höfum Alþingi til þess að pólitísk andstæð rök geti vegist á og meiri hlutinn fái að ráða. Það er hornsteinn og grundvöllur lýðræðisins. Það er ekki hægt að gera eins og hv. þm. Hjörleifur Guttormsson gerði, að segja að vegna þess að hin pólitíska samsetning og pólitísk viðhorf sem birtast á Alþingi Íslendinga séu óheppileg þá eigi ekki að láta Alþingi ráða málinu. Sama mætti beita á öll önnur mál, herra forseti. Það mætti segja: Tökum skólamálin út fyrir sviga vegna þess að hæstv. menntmrh. Björn Bjarnason hefur skoðanir sem eru sannarlega ekki nægilega góðar, a.m.k. ekki að mati þeirrar hreyfingar sem ég er fulltrúi fyrir á Alþingi Íslendinga. Eigum við þá ekki bara að taka þau mál út fyrir sviga og láta einhvern annan en Alþingi ráða stefnunni? Að sjálfsögðu væri hægt að segja það en það er bara ekki lýðræði. Nálgun hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar að þessu og þessari niðurstöðu er því röng. Þetta taldi ég nauðsynlegt að koma með inn í umræðuna, herra forseti, vegna þess að það hefur verið fremur leiðinlegur plagsiður hjá hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni, að gera þingmenn Samfylkingarinnar, sér í lagi þá sem koma úr Alþfl., að einhvers konar sektarlömbum í þessu máli. Niðurstaðan og staðreyndin er hins vegar sú að það erum við sem höfum ekki hvikað, við höfum fylgt þeirri stefnu sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson var upphaflega sammála árið 1990. Það er hann sem hefur látið reka undan straumi og frá upphaflegri skoðun sinni en það erum við sem höfum staðfastlega haldið þessu uppi. Það er nákvæmlega í þeim anda sem við höfum lagt fram skoðanir okkar á þessu. Við teljum að málefnum miðhálendisins sé best komið í höndum Alþingis. Þess vegna teljum við að gera eigi sérstakt skipulag, sérstakt umhverfis- og auðlindaskipulag fyrir hálendið sem yrði á stjórnsýslustigi ríkisins, yrði unnið af stofnunum þess í samráði við þau fagráðuneyti sem koma að þessu máli. Með því, herra forseti, erum við að halda uppi gildum lýðræðisins. Við erum með því að segja að vilji fólksins og þau hlutföll sem birtast í skoðunum fólksins til þessa máls komi fram í gegnum Alþingi. Það er lýðræði. Ekki er hægt að tryggja einhverja betri aðkomu en það. Ef það er svo að þær skoðanir sem hægt er að finna hjá fulltrúunum, sem hið háa Alþingi mundi kjósa til þess að fara með slík mál, eru andstæð þeim okkar sem eru núna í stjórnarandstöðu verður bara svo að vera. Það er lýðræðið. Það er galli lýðræðisins en það er líka helsti kostur. Meiri hlutinn ræður. Ég verð að segja, herra forseti, að það frv. sem liggur fyrir og felur í sér miklar breytingar af hálfu umhvn. er að öllu leyti ótækt. Það svarar í engu þeim kröfum sem ég hef lýst, t.d. varðandi lýðræðislega aðkomu. Það svarar heldur ekki þeim faglegu kröfum sem við hljótum að gera til máls af þessu tagi. Í því skipulagi sem við viljum að gert verði fyrir miðhálendið er ætlun okkar að þar verði útfærð stefna stjórnvalda sem tekur til flestra hinna stærstu þátta í nýtingu landsins og samþætti áætlanir um landnotkun og landnýtingu. Í slíkri áætlun yrði fjallað um samgöngur, um fjarskipti, um orkumannvirki og að sjálfsögðu náttúruvernd, um það hvernig bæri að fara með og varðveita sögulegar minjar og hvernig ætti að nota landið í þágu atvinnuvega, ferðaþjónustu, orkuvinnslu. Hlutverk þessa skipulags yrði því að sætta andstæð viðhorf sem eru uppi um nýtingu landsins. Það er sérstaklega dapurlegt að þingflokkur óháðra skuli ekki hafa fallist á skoðun okkar vegna þess að sá þingflokkur hefur lagt fram frv. sem byggist í rauninni að mörgu leyti á svipuðum viðhorfum. Það er frv. um stofnun fjögurra þjóðgarða á miðhálendinu. Það frv. er nefnilega mjög athyglisverð og frumleg nálgun á þessu máli. Ef það frv. hefði t.d. verið samþykkt hefði nánast verið hægt að sætta þær andstæðu skoðanir sem eru uppi í málinu. Hvers vegna? Vegna þess að þar eru tekin út fjögur svæði sem tengjast jöklum sem á þeim tillögum, sem liggja núna fyrir frá samvinnunefndinni, eru eins konar burðarásar í stórum friðuðum svæðum. Með þessu hefði í rauninni verið hægt að leysa það vandamál sem ég hef lýst sem mismunandi skoðunum okkar, annars vegar þingflokks óháðra og þingflokks Samfylkingarinnar, á stjórnsýslunni. Með þessu væri nefnilega búið að koma undir eins konar stjórnsýslustig, svipað og við, þingflokkur Samfylkingarinnar höfum viljað, á þessum fjórum svæðum. Með öðrum orðum hefði verið búið að taka obba miðhálendisins undir stjórnsýslustig sem er mjög nálægt því sem þingmenn Samfylkingarinnar hafa verið að boða. Vegna þess að það er þingflokkur óháðra sem ber fram þetta fína frv., sem ég hef nú mært í mörgum ræðum fyrr á þessum degi, og sérstaklega hv. þm. Hjörleifur Guttormsson sem hefur útfært það af fágætri snilld, er það mjög merkilegt en erfitt fyrir þingmann með slaka meðalgreind að skilja hvernig á því stendur að sá sami þingflokkur og sá sami forustumaður á þessu sviði innan þingflokksins fellst á þær tillögur sem liggja fyrir hjá ríkisstjórnarliðinu en hafnar aðkomu okkar. Þrátt fyrir það er þó tillaga okkar um samræmt umhverfis- og auðlindaskipulag á miðhálendinu mjög nálægt þessum grófa ramma sem felst í rauninni í tillögu hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar um stofnun fjögurra þjóðgarða á miðhálendinu. Sú tillaga byggist á þeirri vinnu sem er þegar búið að leggja til grundvallar í samvinnunefndinni og sem þær tillögur sem er að finna hjá stjórnarliðinu í þessu tiltekna máli tengjast að ýmsu leyti a.m.k., þótt þær byggist ekki að öllu leyti á henni. Herra forseti. Framsfl. er að sjálfsögðu ekki í salnum eins og þegar umhverfismál eru til umræðu. Hann hefur, herra forseti, klúðrað umhverfismálum þjóðarinnar algjörlega. Það er kannski eðlilegt að skilja það þegar maður horfir út í þennan sal og sér þingmenn frá öllum stjórnmálaflokkum nema Framsfl. Framsfl. hefur ekki áhuga á umhverfismálunum og þegar þau eru rædd sést hann ekki. Enginn þingmanna Framsfl. er viðstaddur umræðuna.  En svona er staðan dapurleg, herra forseti. Við erum að ræða mál sem hefur klofið íslensku þjóðina og sem hefur leitt til vakningar sem er miklu sterkari og hefur stríðari og öflugri straum en við höfum áður fundið varðandi umhverfismálin. Og hvar eru stjórnarliðarnir? Þeir eru ekki í sal Alþingis. Þeir eru ekki að ræða umhverfismál vegna þess að þeim er alveg sama. Þeir misbeita þeim meiri hluta sem þeir hafa til þess að ná fram niðurstöðu sem hentar þröngum hagsmunum þeirra. Þeim er alveg sama um fólkið. Auðvitað ætti Framsfl. sérstaklega að gefa þessu gaum. Hann er núna staddur í þeirri undarlegu stöðu að fylgið við hann er að hrynja. Hann nær ekki vopnum sínum og það má skynja það á þingmönnum hans í ræðustóli og í annarri umgengni á hinu háa Alþingi að þeir eru ráðvilltir. Þeir skilja ekki hvernig á því stendur að þeir eru búnir að missa u.þ.b. helming fylgisins. Skýringin er auðvitað hér. Skýringin er sú að Framsfl. hefur algjörlega algjörlega fatast flugið í umhverfismálum. Allt það sem hann hefur gert í umhverfismálunum hefur verið í andstöðu við það sem almenningur upplifir sem hagsmuni sína. Við sjáum Kyoto-málið. Staðan var þannig að það var Framsfl. sem fór af stað með þessa óheillavænlegu stefnu varðandi Kyoto-bókunina. Þegar Framsfl. sá að sér, hvað þá? Þá var það auðvitað hæstv. forsrh. Davíð Oddsson sem vildi ekki staðfesta Kyoto og sem sveigði ekki bara hæstv. umhvrh. Guðmund Bjarnason, sem gengur núna heldur dapur í bragði í salinn, heldur líka hæstv. utanrrh. Það var Framsfl. sem hefur auðvitað barist fyrir því að á Austfjörðum yrði sett upp, ekki bara álver upp á 120 þús. tonn heldur var það fulltrúi iðnrn. sem boðaði á fundi á Egilsstöðum í vor að sett yrði upp álver upp á 720 þús. tonn, sem hefði meira en tvöfaldað losun gróðurhúsalofttegundanna sem hefur skapað heiminum öllum veruleg vandræði eins og þjóðinni er kunnugt. Það var Framsfl. sem hafði frumkvæði að því að rífa miðhálendið úr höndum þjóðarinnar. Eftir að heillavænlega hafði tekist um að færa landið aftur í eign þjóðarinnar var það Framsfl. sem hafði frumkvæði að því að ráðstöfunarrétti var svipt burtu, þ.e. með þessu vonda frv. um sveitarstjórnarlög, sem ég sé að rifjast upp fyrir hv. þm. og formanni iðnn., Stefáni Guðmundssyni, í þessum orðum töluðum. Þetta er ástæðan fyrir því að fylgi við Framsfl. er að hrynja. Þetta er ástæðan fyrir því að ef hv. þm. Stefán Guðmundsson hefði ekki góðu heilli og af þeirri skynsemd sem guð færði honum í vöggugjöf, kosið að draga sig í hlé að eigin frumkvæði þá mundi hann ekki eiga hér afturkvæmt eigi að síður, vegna þess að miðað við þær kannanir sem gerðar hafa verið bendir allt til þess að hann mundi skítfalla í kosningum. Hvers vegna er það? Ef hv. þm. Stefán Guðmundsson hefði boðið sig fram aftur í stað þess að draga sig til baka, sem hann hefur vit til og sem var nú skynsamlegt af honum, bendir allt til þess að hann mundi falla. Staðreyndin er einfaldlega þannig að fylgi Framsfl. er að verða að engu. Það er dálítið dapurlegt en það eru skýringar á því. Ég er að segja það fyrir hv. þingmenn Framsfl., að það er þessi stefna þeirra í umhverfismálum sem hefur gert það að verkum að miðað við síðustu skoðanakönnun Gallups er ekki bara 2. maður á Reykjanesi fallinn og ekki 2. maður í Reykjavík fallinn heldur líka 1. maður á Reykjanesi fallinn, hv. þm. Siv Friðleifsdóttir. Gæti verið að það tengdist með einhverjum hætti skoðunum hennar í þessu máli? Muna menn hvernig hún ætlaði að berjast fyrir hagsmunum kjósenda sinna, berjast fyrir því að við, íbúar þéttbýlissvæðanna, hefðum betri aðkomu að þessu máli? Það var hún sem stoppaði málið á sínum tíma. Það var líka hún sem rann þar grimmilega á rassinn í þessu máli, herra forseti, og gafst upp. Að sjálfsögðu er það þetta sem hefur áhrif á kjörfylgi Framsfl. Hvers vegna, herra forseti, er ég þá að tuða um þetta mál? Hvers vegna er ég að rifja þetta mál upp? Vegna þess að þrátt fyrir allt er mér í senn annt um Framsfl., og annt um umhverfi og náttúru Íslands. Það vill svo til að það fer saman að bæta hag íslenskrar náttúru og kjörfylgi Framsfl. í þessum efnum. Ef hæstv. umhvrh. hefði notað síðustu daga sína í embætti til að taka samstarfsflokknum tak og til þess að breyta þessu máli, til þess að standa í lappirnar, svo notað sé þekkt orðtak úr þessum sölum úr nýliðnum umræðum, gæti vel verið að honum hefði tekist í fyrsta lagi að ná fram sinni stefnu sem hann hefur fylgt varðandi Kyoto, ná fram þeirri stefnu sem hann hefur fylgt varðandi Fljótsdalsvirkjun og ná fram þeirri stefnu sem ég held að ráðuneyti hans hafi fylgt og hann sjálfur varðandi stjórnsýsluna á miðhálendinu. Því miður þá gerðist það ekki og því er nú komið sem komið er. Herra forseti. Ég tel nú að á þessu stigi ræðu minnar þurfi ég aðeins að ræða þær tillögur sem koma beinlínis fram um skipulagið og vægi skipulaga skv. 2. gr. brtt. Til þess að ég eigi möguleika á því að eiga vitræna umræðu við þann sem ber formlega ábyrgð á málinu þyrfti eiginlega að flytja hv. þm. Ólaf Örn Haraldsson til salar.  Herra forseti. Er von til þess að hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson gangi í salinn eða ...?

Já, það standa vonir til þess.

Það gleður mig alveg óskaplega, herra forseti. Herra forseti. Svo vill til að einn af umhverfis- og vistvænustu þingmönnum Framsfl. er kominn í salinn, sá maður sem helst hefur beitt sér fyrir því að sjónarmið umhverfisverndar beri hærri hlut í togstreitunni við stóriðjuna, eins og við þekkjum öll. Þetta er allt í lagi, herra forseti. Ef hv. þm. kemur ekki í salinn þá flyt ég mína ræðu til loka. Ég verð þá bara að flytja hana aftur þegar hv. þm. kemur. Herra forseti. Það sem ég átti eftir að ræða hér er sá kafli í brtt. sem er undir fyrirsögninni: Skipulag miðhálendisins. Ég fagna því að þrátt fyrir allt hefur verið tekið svolítið tillit til þeirra orðaskipta sem við áttum við 1. umr. málsins. Þá vorum við að ræða hvernig ætti að gera mönnum mögulegt að fylgjast með tillögum sem varða skipulag miðhálendisins. Ég setti fram þau sjónarmið að þar sem við eigum öll miðhálendið þá komi okkur öllum við jafnvel hin smæstu atriði skipulags miðhálendisins. Það þýðir, herra forseti, að ég er þeirrar skoðunar að sem borgari í lýðveldinu Íslandi þá eigi ég að eiga kost á því að vita þegar menn eru að skipuleggja á smæstu skipulagsstigum, þ.e. á deiliskipulagsstigi, verðmætar perlur á miðhálendinu. Ég óskaði þá eftir því að hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson, sem nú gengur mettur vel í salinn, mundi a.m.k. ræða það í nefndinni hvort ekki væri rétt að gera það að skyldu að auglýsa líka deiliskipulag á miðhálendinu. En ég sé ekkert í þessum tillögum sem lýtur að því. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þm.: Er hann ekki þeirrar skoðunar að jafnvel við sem búum í sveitarfélögum sem eru víðs fjarri sumum af ómetanlegustu svæðum miðhálendisins, eigum líka rétt á því að hafa skoðanir á því skipulagi? Eigum við ekki líka rétt á því að geta gert athugasemdir við slík skipulög? Ef svar hv. þm. er jákvætt þá langar mig til þess að spyrja hann: Hvaða ráðstafanir hefur hann gert sem formaður umhvn., sem á að gæta réttar borgaranna í þessu tilliti, varðandi þessa lagasetningu, til þess gefa mönnum kost á þessu? Hægt er að taka sem dæmi yndislegar perlur á borð við Herðubreiðarlindir. Þangað hef ég margoft komið og er viss um að hv. þm. hefur það líka. Ef þar á að gera deiliskipulag þá vil ég sem þegn ríkisins hafa áhrif á hvernig þetta er skipulagt. Ég spyr hv. þm. í fyrsta lagi: Hefur hann tryggt rétt minn til þess að vita af því þegar slíkt skipulag er í bígerð og hvernig hefur hann tryggt rétt minn til þess að koma að athugasemdum þar af leiðandi og þar að lútandi? Herra forseti. Í annan stað fagna ég því að ég sé að búið er að setja hér inn ákvæði, sem ég minnist ekki að áður hafi verið, um að þegar tillaga liggur fyrir að svæðisskipulagi miðhálendis eða um breytingu á því, þá skuli auglýsa það áberandi ekki bara í Lögbirtingi heldur líka í dagblaði sem gefið er út á landsvísu.  Herra forseti. Ég vil ræða hér innbyrðis vægi svæðisskipulags og aðalskipulags og fá fram afstöðu bæði hæstv. umhvrh. og hv. þm. Ólafs Arnar Haraldssonar, formanns umhvn. til þess. Hví spyr ég að þessu? Það hefur komið fram hjá hv. þm. Kristjáni Pálssyni sem er aðili að þessum brtt. og situr í umhvn. að hann hefur skilning, sem út af fyrir sig er ágætur, á þessu innbyrðis vægi, sem ég held að sé rangur og sem ég held að a.m.k. ýmsir af hinum ástríðufyllstu sveitarfélagasinnum í Framsfl. hljóti að telja að sé rangur. Hv. þm. Kristján Pálsson túlkaði 3. mgr. nýrrar 12. gr. um skipulag miðhálendisins, sem er að finna í 2. tölul. brtt. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Samvinnunefnd miðhálendis annast gerð svæðisskipulags miðhálendisins og gætir þess að samræmi sé innbyrðis með aðalskipulagstillögum einstakra sveitarfélaga á svæðinu og að samræmi sé milli þeirra og svæðisskipulags miðhálendisins.`` Herra forseti. Hvað felst í því að samvinnunefndin eiga að gæta þess að samræmi sé með aðalskipulagstillögunum og svæðisskipulaginu? Það vill svo til, herra forseti, að ég skrifaði og lagði fram þau skipulagslög sem þetta er byggt á og veit því pínulítið hvað í þessu felst. Það er alveg ljóst að það hefur verið skilningur til þessa að aðalskipulagið sé æðsta skipulagsstigið og það er það skipulag sem önnur þurfa að lúta. Mig rekur ekki minni til þess að þrátt fyrir ákvæði um svæðisskipulag, sem var nýtt í þeim lögum sem nú eru í gildi, sé farið skýlausum orðum um það hvernig eigi að fara með mál þegar ágreiningur er milli aðalskipulags og svæðisskipulags. Þess vegna spyr ég hv. þm. og hæstv. umhvrh.: Er sú skoðun hv. þm. Kristjáns Pálssonar rétt að aðalskipulag sveitarfélags sem nær inn á miðhálendið verði að lúta svæðisskipulagi? Það þýðir að ef ágreiningur er milli sveitarfélags og samvinnunefndar þá ráði samvinnunefndin og sveitarfélagið verður að lúta. Það er mikilvægt að þetta komi fram vegna þess að ég á erfitt með að sjá sveitarfélögin lúta þessu og fallast á þetta. Ég hef þegar orðið þess áskynja í umræðunni að um þetta er ekki samræmi innan umhvn. Þetta þarf að vera á hreinu. Hefur hv. þm. Kristján Pálsson rétt fyrir sér þannig að aðalskipulagi verði að breyta ef það er ekki algjörlega í samræmi við svæðisskipulag? Eða þarf að breyta svæðisskipulaginu? Ef það er svo, hvaða gildi hefur þá þetta svæðisskipulag eins og það liggur fyrir þarna? Með öðrum orðum, herra forseti, er orðalagið ,,að gæta samræmis`` mjög loðið. Það verður að liggja alveg hnífskarpt fyrir hvað í þessu felst. Ég minnist þess að í núverandi lögum er í 12. gr. að vísu talað um hvernig fara skuli með þegar ágreiningur rís milli sveitarstjórna um landnotkun eða þar sem stefnumótun í landnotkun varðar verulega hagsmuni þeirra sem búa utan viðkomandi svæðis. Þá er getur ráðherra að fenginni umsögn Skipulagsstofnunar frestað staðfestingu svæðisskipulags. Þetta, herra forseti, er að finna í 12. gr. Hann getur frestað því, en ég spyr: Getur hann skipað viðkomandi sveitarfélagi fyrir? Hann getur auðvitað hafnað staðfestingu á aðalskipulagi. En getur hann skipað viðkomandi sveitarfélagi að breyta aðalskipulagi þannig að það lúti svæðisskipulagi? Ég minnist þess líka, herra forseti, að í 22. gr. skipulagslaganna er að finna ákvæði þar sem tekið er á því þegar aðlægum sveitarfélögum tekst ekki að leysa ágreining um atriði sem þarf að samræma í aðalskipulagi. Þá á að frumkvæði Skipulagsstofnunar, ef ég man rétt, að fela sérstakri nefnd, sem er þá sameiginleg fyrir þessi sveitarfélög, að gera tillögur að skipulagi að því er varðar ágreiningsatriðin. Ég velti fyrir mér: Er ætlunin, ef upp kemur ágreiningur milli svæðisskipulags og aðalskipulags, að beita 22. gr. eða 12. gr. eða er bara allsendis óljóst hvernig eigi að fara með þetta? Herra forseti. Mér finnst mjög mikilvægt að þetta komi fram vegna þess að þetta er algjört lykilatriði sem þarf að liggja alveg ljóst fyrir. Og til þess að flýta fyrir umræðunni og fá þetta alveg á hreint þá ætla ég að ljúka ræðu minni og fá fram viðhorf hæstv. umhvrh. og hv. þm. Ólafs Arnar Haraldssonar í þessu máli.

Hæstv. forseti. Það er nokkuð skýrt í brtt. eins og þær liggja hér fyrir af hálfu meiri hluta hv. umhvn. hvernig fara beri með þetta skipulag og skipulagsferli. Því miður heyrði ég ekki þessi ummæli eða ræðu hv. þm. Kristjáns Pálssonar fyrr í dag þannig að ég veit ekki nákvæmlega hvernig hann hefur skýrt sín sjónarmið. En ég held að þetta geti ekki verið mjög flókið. Það er auðvitað svo að þessi nefnd sem hér er lagt til að starfi, skal gera tillögur að svæðisskipulagi. Hún skal vinna svæðisskipulagið og síðan hefur hún það mikilvæga hlutverk, sem hv. þm. vitnaði til og las upp úr 2. tölul. brtt. nefndarinnar, þ.e. 3. mgr. nýrrar 12. gr. um svæðisskipulag miðhálendisins, að vera samræmingaraðili og hafa umsjón og eftirlit með því að fyllsta samræmis sé gætt milli aðalskipulagstillagna einstakra sveitarfélaga innbyrðis og svæðisskipulags miðhálendis. Hins vegar segir á bls. 3 í brtt. undir 4. tölul. b., með leyfi hæstv. forseta: ,,Skipulagsstofnun leitar umsagnar samvinnunefndar miðhálendis um tillögur að aðalskipulagi sveitarfélaga innan miðhálendis, sbr. 3. mgr. 12. gr. a.`` Það er auðvitað hárrétt, eins og fram kom --- ég skildi það svo á máli hv. þm. áðan --- að sveitarfélögunum ber að gera aðalskipulagið. Þau eiga auðvitað að leggja það fram. Þeirra tillögur gilda. Þær fara síðan til Skipulagsstofnunarinnar sem vísar þeim til samvinnunefndarinnar til þess að samvinnunefndin geti gegnt sínu hlutverki, þ.e. því samræmingarhlutverki sem hér var nefnt. Ég minnist þess ekki sem umhvrh. að hafa þurft að knýja fram eða staðfesta skipulag í ósamræmi við tillögur sveitarstjórnar. Þegar sveitarstjórn hefur lagt fram skipulagstillögur, hvort sem það er aðalskipulag eða deiliskipulag, þá man ég ekki eftir því nokkurn tíma að ég sem umhvrh. hafi gert á þeim breytingar eða lagt annað til. En auðvitað hefur ráðuneytið með sínu umsjónarferli og umsagnarferli um málið ásamt Skipulagsstofnun e.t.v. haft áhrif á það hvernig endanlegar tillögur koma til að verða. Slíkt ferli þarf auðvitað líka að koma hér fram eins og skýrt segir í tillögu nefndarinnar.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra rakti ferlið eins og hann telur að það liggi fyrir. En hann svaraði samt ekki spurningunni: Hvað gerist ef aðalskipulag einhvers sveitarfélags er samþykkt af sveitarstjórn þess sveitarfélags í andstöðu við það svæðisskipulag sem fyrir liggur? Hvað á þá að gera til þess að skera úr þeim ágreiningi sem er milli aðalskipulags sveitarfélagsins og svæðisskipulagsins? Ég er þá auðvitað að tala um að þetta sé búið að fara í gegnum Skipulagsstofnun sem hefur vísað því aftur til samvinnunefndar. Hún á að gæta samræmis og hún reynir auðvitað að beita fortölum. Hefur hún eitthvert vald umfram fortölur?

Hæstv. forseti. Ég álít að aðalskipulagstillaga sveitarfélags sé rétthærri og gildi meira. Það er mín skoðun. Komi það upp að um þetta náist ekki samkomulag þá er ráðherrann auðvitað úrskurðaraðilinn í þessu máli eins og fjölmörgum öðrum. Málið hlýtur að koma til ráðherrans til endanlegs úrskurðar ef ekki næst það samkomulag sem æskilegt er og nefndinni ber að leita eftir að ná fram. Aðalskipulag er það skipulag sem hefur réttinn samkvæmt lögunum. Svæðisskipulag, hvar sem það gildir, hvort það á við miðhálendið eða er svæðisskipulag norðan Skarðsheiðar eða sunnan Skarðsheiðar, í Eyjafirði eða annars staðar, er auðvitað aðallega í grófum dráttum útlínur. Þar er verið að leggja meginplön að því skipulagi, að þeirri landnýtingu sem menn ætla sér að viðhafa. Síðan tekur aðalskipulagið við og skráir í smáatriðum eða nánar --- kannski ekki í smáatriðum. Það kemur í deiliskipulaginu --- hvernig landnotkunin er. Þetta er það ferli sem byggingar- og skipulagslögin gera ráð fyrir. Ég hef ekki skilið það svo að hér væri verið að bylta því formi. Það var ekki í því frv. sem ég lagði fram og er náttúrlega ekki í brtt. heldur. Ég hef ávallt undirstrikað það í þessum umræðum öllum að ekki er verið að taka skipulagsvaldið af sveitarfélögunum. Það hefur alla tíð verið skýrt í mínum huga.

Herra forseti. Skilningur minn er nákvæmlega hinn sami og hæstv. umhvrh. Ég tel að samkvæmt þeim lögum sem eru í gildi, að þeim breyttum samkvæmt þeim tillögum sem hér liggja fyrir, þá beri aðalskipulagið hinn hærri hlut ef ágreiningur er milli þess og svæðisskipulags. Það er klárt og það hefur verið rauður þráður í skipulagsvinnunni. En sú staðreynd liggur eigi að síður fyrir að hv. þm. Kristján Pálsson er annarrar skoðunar. Og hvaða máli skiptir það þó að einn þingmaður kunni að vera annarrar skoðunar en hæstv. ráðherra? Það skiptir öllu máli vegna þess að þetta er skilningur eins þeirra manna sem mynda meiri hlutann við að afgreiða þetta mál. Hv. þm. Kristján Pálsson þrítók það hér í dag að hann teldi að svæðisskipulagið væri æðra aðalskipulaginu og sveitarfélögin þyrftu að lúta vilja svæðiskipulagsins og það sagði hv. þm. að tryggði samræmið á miðhálendinu. Ég er þeirrar skoðunar að það væri æskilegt. En það er ekki svoleiðis samkvæmt gildandi lögum. Þá blasir það við, herra forseti, að þetta frv. hefur verið afgreitt frá umhvn. á röngum forsendum. Það er grundvallarágreiningur uppi milli a.m.k. eins þingmanns Sjálfstfl. og þingmanna Framsfl. Ég gef mér að þeir styðji þennan skilning hæstv. umhvrh., sem ég tel reyndar að sé hinn rétti. Því liggur það fyrir að þingmenn Sjálfstfl. hafa tekið þátt í að afgreiða þetta mikilvæga mál án þess að vita hvað í því felst. Og það kallar auðvitað á miklu frekari og meiri umræðu hér, herra forseti, og ég tel að fresta þurfi þessu máli og ræða það aftur í umhvn. áður en að það er afgreitt. Að lokum, herra forseti. Hæstv. umhvrh. sagði: Ef svona ágreiningur kemur upp hlýtur það að vera umhvrh. að skera úr um. Ég spyr hæstv. ráðherra: Með vísan til hvaða greina skipulagslaganna eða greina í þessum brtt. ætlar hann sem umhvrh. að skera úr um slíkan ágreining? Ég dreg í efa að hann hafi lagaleg færi til þess.

Herra forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson minnist áðan á slakt hlutskipti hins ágæta flokks, Framfl., í skoðanakönnunum og sagði að hann næði nú ekki vopnum sínum, hafi hann nokkur vopn á annað borð. Ég tók eftir því í umfjöllun þess ágæta blaðs, Dags, sem einu sinni hét Tíminn, um þær hremmingar sem Framsfl. hefur lent í, að vís maður skrifaði grein um hvað Framsfl. gæti gert til að bæta sinn hag, sérstaklega í Reykjavík og sagði þá í fullri alvöru að Framsfl. ætti sér ekki viðreisnar von í Reykjavík nema hæstv. iðnrh. Finnur Ingólfsson sættist við Alfreð Þorsteinsson. Það væri aðferðin til þess að tryggja Framsfl. aukið fylgi í Reykjavík að þessir tveir heiðursmenn, Finnur Ingólfsson og Alfreð Þorsteinsson, næðu sáttum. Herra forseti. Ég er ekki alveg viss um að það sé rétt. Ég held að það væri miklu nær og líklegra til fylgisaukningar Framsfl. að hæstv. utanrrh. og hæstv. umhvrh. næðu sáttum. Og að hæstv. iðnrh. Finnur Ingólfsson og hv. formaður umhvn. Alþingis næðu sáttum. Því að ég held að það sé miklu vænlegra fyrir Framsfl., ef hann vill ná einhverjum vopnum sínum aftur, að snúa sér frekar að því að sættast við umhverfissinna og þá sem vilja verja hálendi og náttúru Íslands og vernda það, en að snúa sér að Alfreð Þorsteinssyni borgarfulltrúa, þó að það sé ágætis maður, og ná sáttum við hann. En hæstv. umhvrh. virðist ekki á þeim buxunum né heldur formaður umhvn. að reyna að ná sáttum við umhverfisverndarfólkið í tillögugerðum sínum hér, heldur þvert á móti. Það mál sem hér er til umræðu hefur verið til umræðu á Alþingi um áratuga skeið. Það eru yfir 30 ár síðan hv. þm. Ragnar Arnalds lagði fyrst fram tillögu á Alþingi um að eignarráð á hálendi Íslands yrðu í stjórnarskrá ákveðin almenningi eða ríkinu öllu heldur fyrir hönd almennings. Það eru rétt um 30 ár síðan fyrsta lagafrv. um eignarráð á löndum og landgæðum utan eignarmarka einstaklinga var lagt fram á hinu háa Alþingi. Það gerði þáv. hv. þm. Bragi Sigurjónsson sem sat hér á þingi um skeið fyrir Alþfl. Síðan hafa þessi mál verið margflutt í þinginu og ég hef sjálfur átt hlut að mörgum lagafrv. og þáltill. um þau efni. Segja má að nú sjáist loksins til lands í þessu máli með þeim ákvörðunum sem Alþingi tók í fyrra um þjóðlendur að tillögu hæstv. forsrh. Það starf sem gert var ráð fyrir að farið yrði í að lokinni samþykkt þess frv. er nú hafið, þ.e. það starf að skera úr um hvar mörkin eigi að liggja á milli almenningseignar og einkaeignar, hversu stór hluti Íslands í hverju umdæmi fyrir sig eigi að teljast eign einstaklinga eða lögaðila og hve stór hluti landsins eign ríkisins sem fer með þau eignarráð fyrir hönd almennings. Þessi lagasetning var út af fyrir sig mjög merkileg og góð. Þó fylgdu bögglar skammrifi. Þeir bögglar sem fylgdu skammrifi voru í fyrsta lagi þeir að í sérstökum lögum sem hæstv. iðnrh. mælti fyrir var gert ráð fyrir því og gengið út frá því að einstaklingar gætu kastað eign sinni á öll náttúruverðmæti sem fyndust í landi sem teldist vera þeirra yfirráða- og umráðasvæði. Engar takmarkanir voru gerðar á því hversu djúpt væri hægt að seilast til eignarréttaryfirráða í þessu sambandi, allt inn að miðju jarðar, eða allt eins langt og mögulega væri hægt að leita að og nýta auðæfi landsins. Ég held að það sé alveg ljóst, a.m.k. í augum þjóðarinnar, að svo hefur verið litið á að þjóðin eigi saman auðlindir undir yfirborði jarðar, svo sem djúphita eða námur sem enginn einstaklingur getur nýtt sér öðruvísi en fyrir tilverknað annaðhvort ríkisins sjálfs eða mjög fjársterkra aðila. Þetta hefur verið afstaða Íslendinga um margra áratuga skeið. Þessari afstöðu var breytt í fyrra á þann veg að einstaklingum sem eiga tiltekið land voru færð eignarráð yfir öllum landgæðum á því landi allt inn að miðju jarðar. Þetta er ein af meiri eignatilfærslum sem átt hefur sér stað í sögu þjóðarinnar og það er ekki Framsfl. til hróss að hafa átt aðild að þeirri eignatilfærslu sem átti sér stað vegna þess að þráfaldlega hefur komið fram hjá ýmsum talsmönnum Framsfl. í gegnum áratugina að þetta er ekki í samræmi við þá stefnu sem Framsfl. hefur boðað. Hinn böggullinn sem fylgdi skammrifinu og fylgdi þjóðlendufrv. hæstv. forsrh. var sá að í orði kveðnu er sagt að þjóðin eigi þjóðlendurnar, þ.e. það land sem enginn á eigi þjóðin saman. En það var tekið burt með vinstri hendi sem þjóðinni var gefið með hinni hægri vegna þess að í fyrra voru leidd í lög ákvæði um að fulltrúar mjög fámenns hóps þjóðarinnar færu með allt stjórnsýsluumboðið á þessu hálendissvæði. Um þetta var mjög harkalega deilt í fyrra og muna margir eftir þeim deilum. Niðurstaðan er sú, eftir að hafa skoðað þetta mál í vetur, að á síðasta degi þingsins --- gert er ráð fyrir að þinglausnir fari fram eða þingi verði frestað annaðhvort í nótt eða snemma á morgun --- er lögð fram tillaga frá meiri hluta umhvn., sem er lítil og óveruleg breyting frá þeim tillögum sem lagðar voru fram í fyrra. Að vísu er sumt til jákvæðrar áttar í þeim brtt. en annað til neikvæðrar. Þar er lögð sú áhersla á afgreiðslu málsins á síðasta degi þingsins sem menn hafa orðið vitni að hér í dag. Ætlar þá sá þingmeirihluti sem er nú að ljúka störfum sínum á Alþingi á þessu kjörtímabili að binda alfarið hendur næstu ríkisstjórnar og næsta umhvrh. á síðasta degi þingsins? Væri ekki meira vit í því, herra forseti, miðað við alla þá umræðu og alla þá gagnrýni sem þau skipulagsáform og stjórnunaráform hafa fengið, ekki bara í þinginu heldur meðal stórra hópa í þjóðfélaginu, útivistarsamtaka, umhverfisverndarsamtaka, sveitarfélaga og fjölda aðila, að geyma afgreiðslu málsins um sinn og ætla nýju þingi og nýrri ríkisstjórn og nýjum þingmeirihluta að finna þá lausn sem farsælust getur verið í staðinn fyrir það sem nú á að gera, að hrinda málinu fram á síðustu klukkustundum starfandi ríkisstjórnar og Alþingis, þannig að nýr ráðherra hafi þá frjálsari hendur en gert er ráð fyrir í þessu frv.? Það skiptir auðvitað ekki aðeins meginmáli hver teljist eiga það landsvæði sem hér er um að ræða, þ.e. hálendi Íslands utan landamerkja lögbýla og einstaklinga, heldur ekki síður hver stjórnar því og hvernig því er stjórnað. Gert er ráð fyrir að mjög stór stjórnsýsluverkefni færist í hendurnar á tiltölulega mjög fámennum sveitarfélögum sem eiga land að hálendinu. Ég minni á að þegar málið var rætt fyrir einu ári vakti ég athygli hv. alþingismanna á því að dæmi væru um að sveitarfélög hafi beitt stjórnsýsluvaldi sínu með því að brjóta jafnréttisreglu, veita tilteknu atvinnufyrirtæki einkaleyfi á ferðaþjónustu á hájökli sem var ekki einu sinni í eign viðkomandi sveitarfélags, hvað þá heldur að það hefði nokkur yfirráð yfir þeirri ferðaþjónustu sem þar væri rekin. Ferðaþjónustuaðilinn kynnti sig síðan í kynningarbæklingi þannig að enginn, hvorki innlendur né erlendur ferðamaður, gæti farið á þennan íslenska jökul nema ferðast um eignarland viðkomandi ferðaþjónustufyrirtækis eða ferðast um landið samkvæmt einkarétti sem honum hefði verið veittur til slíkrar þjónustu. Ég tók þetta sem dæmi um það hversu varhugavert væri að fela mjög mikil stjórnsýsluvöld í hendur á aðilum sem væru tiltölulega vanbúnir til þess að geta gætt eðlilegra sjónarmiða sem þurfa að ríkja við slíka stjórnsýslu og gætu freistast til þess að veita aðilum sem reka atvinnustarfsemi og eru íbúar í sveitarfélaginu, sérréttindi eða forréttindi umfram alla aðra vegna hagsmunatengsla innbyrðis. Þetta er sú hætta sem blasir við. En ekki er nóg með það heldur er forsenda allra skipulagstillagna ákvarðanir þeirra sem teljast eiga viðkomandi landsvæði um hvernig best sé að nýta það. Menn byrja á því að taka ákvarðanir um, t.d. þegar sveitarfélög láta skipuleggja land í umsjá sinni, hvernig landið og landgæðin sem skipuleggja á skuli nýtt, hvar skuli standa íbúðabyggð, hvar skuli vera atvinnurekstur, hvar skuli vera þjónusta o.s.frv. Þegar forráðamaður landsins er búinn að taka þessar ákvarðanir er skipulag unnið í samræmi við það. Eins og að málum hefur verið staðið um hálendi landsins er farið alveg þveröfugt að. Þar liggja nú fyrir skipulagstillögur sem unnar eru án þess að eigandi svæðisins, þ.e. ríkið, hafi mótað neina stefnu um hvernig skuli nýta hálendið. Í sumum tilvikum gera þær skipulagstillögur sem nú þegar liggja fyrir meira að segja ráð fyrir því að heimildir sem veittar hafa verið til framkvæmda verði teknar til baka. Í mörgum tilvikum er ljóst að þessar skipulagstillögur eru byggðar á sandi, þ.e. þar er fullyrt um hluti, að þeir séu svona eða hinsegin, en eru ekki eins og fullyrt er. Ekki hefur verið leitað eðlilegs samráðs við marga sem eiga þarna hagsmuna að gæta. Í þessum tillögum er t.d. líka verið að taka ákvarðanir eins og hvernig hátta skuli samgöngum á hálendinu, hvar þjónusta megi vera, og þær ákvarðanir eru miðaðar við það að því næst engin þjónusta sé veitt á hálendinu heldur verði menn að sækja alla þá þjónustu sem einstaklingar eða ferðamenn þurfa á að halda niður í byggð. Þá hafi þeir staðir forgang umfram aðra sem hafa nú þegar verið byggðir upp til þess að veita þá þjónustu þannig að samkeppnisaðstaða annarra er takmörkuð. Í þessum skipulagstillögum er líka að finna áform um að samgönguæðar liggi ekki yfir hálendi landsins, þar sé aðeins um að ræða vegi sem eigi að vera sumarfærir þó svo að um margra ára skeið hafi verið áform uppi, bæði á Alþingi og víðar, þó ekki hafði náðst að framkvæma þau, um að byggja upp akstursleiðir skemmstu leið milli landshluta, þ.e. yfir hálendið, og enn sé verið að huga að því hvernig þeim framkvæmdum mætti fyrir koma. Skipulagstillögurnar sem nú liggja fyrir um hálendið eru því ekki í neinu samræmi við það hvernig sveitarfélög hafa unnið skipulag, t.d. á láglendi, ekki í neinu samræmi við það og verði slíkar skipulagstillögur samþykktar eins og þær eru núna er hætt við að erfitt verði og nær ógerningur að breyta þeim ákvörðunum sem þar hafi verið teknar. En ríkið, þ.e. eigandi og umsjónarmaður hálendisins, hefur aldrei fyrir sitt leyti fallist á þær eða mótað. Nú kemur í ljós í brtt. meiri hluta umhvn. að ekki er gert ráð fyrir því að samvinnunefnd miðhálendisins komi að skipulagi þess eins og fyrri tillögur þess gerðu ráð fyrir. Ég man eftir því að í umræðu um þetta fyrir ári spurði ég hæstv. umhvrh. hvað hann áætlaði að gefa þeirri nefnd, sem átti þá að yfirfara skipulagstillögurnar og afgreiða þær eða senda umsögn sína um þær, langan frest til að skila tillögum. Hæstv. umhvrh. svaraði því einhvern veginn á þann veg, ef ég man rétt, að til þess mundu verða teknir nokkrir mánuðir  Mér sýnist hins vegar að búið sé að gera þær breytingar á lögunum að ekki sé gert ráð fyrir því að samvinnunefnd miðhálendisins hafi bókstaflega nokkuð um þessi skipulagsmál að segja nema hún ákveði það sjálf. Það er því ekki einu sinni verið að gefa færi á nokkurra vikna frestun á því að hæstv. ráðherra staðfesti þær tillögur sem liggja nú fyrir um skipulag miðhálendisins. Verði þetta samþykkt svona getur hæstv. ráðherra staðfest þær skipulagstillögur sem fyrir liggja strax á morgun, strax eftir samþykkt þessa frv. Þarf þá ekki frekar um að fjalla, því verður þá ekki breytt. Ég minni á þá miklu umræðu og miklu deilur og alvarlegu ásakanir sem fram komu, ekki á Alþingi heldur frá ýmsum aðilum sem tengjast þessari skipulagsvinnu, á sl. ári, svo sem Orkustofnun, Landsvirkjun, ferðaþjónustuaðilum, skipulagsfræðingum og öðrum fleiri sem gagnrýndu mjög það skipulag sem þá hafði verið unnið á miðhálendinu. Eins og gengið var frá málinu á síðasta vori var þó sá varnagli sleginn að samvinnunefnd miðhálendisins átti að fá þessar tillögur til yfirferðar og umfjöllunar, að vísu ekki nema fáar vikur til verksins. Engu að síður átti ráðherra ekki að geta staðfest skipulagið fyrr en samvinnunefndin hefði fjallað um það. Nú hefur þessu verið breytt. Það skilyrði er ekki gert að samvinnunefnd miðhálendisins skuli fjalla um þessar tillögur að einu eða neinu leyti þannig að hæstv. umhvrh. getur staðfest þetta skipulag óhindrað strax á morgun verði frv. að lögum í dag. Þess vegna finnst mér eðlilegt að spyrja hæstv. umhvrh. hvernig hann hyggist halda á málum. Hyggst hann óska eftir því við samvinnunefndina sjálfur að hún yfirfari þær skipulagstillögur sem fyrir liggja og gefi umsagnir sínar um þær og geri tillögur til ráðherrans áður en hann staðfestir skipulagið með undirritun sinni? Ef hann mun sjálfur beita sér fyrir því að þessi vinnubrögð verði höfð hvað ætlar hann þá samvinnunefndinni langan tíma til verksins? Eða ætlar hæstv. ráðherra e.t.v. að staðfesta þær tillögur sem fyrir liggja nú þegar án þess að leita sérstaklega eftir umsögnum þar um? Telur hæstv. ráðherra að hann eða hver annar sem sest í sæti hans í umhvrn. hafi rétt til þess, verði frv. afgreitt, að staðfesta þær skipulagstillögur nú þegar, án þess að spyrja einn eða neinn eða gefa einum eða neinum tækifæri á því að fjalla frekar um það? Virðulegi forseti. Ég held að nauðsynlegt sé að fá svar við spurningunni sem allra fyrst því að það er lykilmál að menn taki ekki ákvarðanir um stjórnsýslu og skipulag á hálendinu nema að vel athuguðu máli og þannig að þeir sem þar hafa hagsmuna að gæta hafi fengið ráðrúm til þess að tjá sig og koma með hugmyndir sínar um breytingar, umbætur eða viðbætur á þeim tillögum sem þegar liggja fyrir.

Hæstv. forseti. Það er vegna fyrirspurnar hv. þm. Hann rekur söguna mjög ítarlega og rétt. Ég get staðfest það sem hann hafði um orðaskipti okkar um málið í fyrra. Svipuð orðaskipti áttu sér stað við hv. þingmenn líka þegar ég mælti fyrir frv. á dögunum. En þá var líka gert ráð fyrir því að hin nýja samvinnunefnd fengi aðgang að þeirri skipulagstillögu sem liggur nú fyrir frá samvinnunefnd um svæðisskipulag miðhálendisins sem lauk sínum störfum í desember á síðasta ári samkvæmt því umboði sem hún hafði og skilaði tillögum sínum til Skipulagsstofnunar. Þar hafa þær tillögur beðið eftir því hvaða framgang eða hvort frv. sem er nú til umræðu fengi framgang yfir höfuð. Nú hefur hins vegar meiri hluti umhvn. lagt til að það verði fellt niður og ekki er gert ráð fyrir því að hin nýja nefnd komi sérstaklega að því mikla verki sem búið er að vinna við gerð svæðisskipulags miðhálendisins. Ég undirstrika það því stundum er talað eins og þar sé eitthvert verk nú að hefjast eða að eitthvert verk hafi ekki verið unnið nægjanlega vel. Það verk hefur verið í vinnslu í mörg ár. Ég vil undirstrika það, hæstv. forseti. Það er sem sagt búið að vinna það mál. Sú tillaga liggur fyrir. Hún hefur farið til umsagnar. Hún hefur verið auglýst og ótal athugasemdir hafa komið við hana sem samstarfsnefnd um svæðisskipulag miðhálendis tók til skoðunar og umfjöllunar, gerði breytingar á og tók tillit til þeirra að einhverju leyti. Hún er sem sagt með endanlega tillögu sína núna frágengna. Ég álít sem svar við spurningu hv. þm. að sú ákvörðun að taka það hér út úr frv. að nefndin skuli koma að málinu sé upplýsing til ráðherrans um að hann geti staðfest hina fyrirliggjandi skipulagstillögu, sýnist honum svo. Ég hef ekki tekið neina ákvörðun um það því hv. þm. spurði hvort ég ætlaði að gera það. Ég veit náttúrlega ekki hvað næsti umhvrh. kann að gera. Hann spurði hvort ég mundi gera það, kannski á morgun, strax að þessari umræðu lokinni eða þessari afgreiðslu lokinni. Ég hef ekki tekið ákvörðun um það af því að þetta er breyting á því ferli sem ég hafði áður hugsað.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. umhvrh. svörin. Hann staðfestir að það er alveg ljóst að með þessari afgreiðslu er verið að hverfa frá því að samvinnunefnd miðhálendisins fái nokkuð að segja um þær tillögur um skipulag hálendisins sem liggja nú fyrir. Með þeirri breytingu sem meiri hluti umhvn. hefur gert er verið að leggja í hendur á ráðherranum að geta þegar í stað staðfest það skipulag án þess að þurfa að taka eitt eða neitt tillit til eða hafa áhyggjur af því að láta skoða það mál betur. Ég tel það vera mjög alvarlega breytingu sem hefur verið gerð, að höggva þannig á hnútinn og koma í veg fyrir að skipulagstillögurnar sem fyrir liggja geti fengið frekari umfjöllum. Nú er allt í valdi ráðherra. Mér finnst að þarna hafi hæstv. umhvn. stigið stórt skref aftur á bak og harma það.

Hæstv. forseti. Út af fyrir sig er ekki mörgum orðum við þetta að bæta heldur vil ég árétta það sem komið hafði fram um þetta ferli og þá breytingu sem hér er gerð og hvaða þýðingu hún í raun hefur fyrir málið eða gæti haft, þannig að það sé skýrt og liggi fyrir af minni hálfu. Hæstv. forseti. Mig langar hins vegar að nota tækifærið vegna þess að í andsvari við hv. þm. Össur Skarphéðinsson áðan hef ég trúlega ekki verið alveg nákvæmur í lögskýringum þegar ég talaði um úrskurðarvald umhvrh. í deilum um aðalskipulag. En í skipulags- og byggingarlögunum er kveðið mjög skýrt og ítarlega á um hvernig ferli aðalskipulags er og auglýsingaferlið, vinna Skipulagsstofnunarinnar og aðkoma ráðherrans að málinu og hvernig hann getur þar tekið á málum ef ágreiningur er uppi. Tímans vegna er ekki hægt að lesa þetta allt saman eða skýra. Úrskurðarvaldið sem áður var hjá ráðherra og fjölmargir úrskurðir sem stöðugt voru inni á borði hjá ráðherra vegna kærumála og ágreinings um byggingar- og skipulagsmál er nú í höndum svokallaðrar úrskurðarnefndar sem starfar skv. 8. gr. skipulags- og byggingarlaganna og ,,... kveður upp úrskurði í ágreiningsmálum um skipulags- og byggingarmál samkvæmt lögum þessum``, eins og þar segir, með leyfi forseta. Síðar segir í þeirri sömu grein, 8. gr.: ,,Úrskurðir nefndarinnar eru fullnaðarúrskurðir á stjórnsýslustigi og verður ekki skotið til umhverfisráðherra.`` Þá hefur þessi lögskýring um ágreiningsmál verið lesin hér upp úr lögum.

Herra forseti. Það hefur komið mjög skýrt fram hjá hæstv. ráðherra að breyting hafi verið gerð í meðferð meiri hluta umhvn. sem veikir mjög möguleika á því að koma eðlilegum athugasemdum og umfjöllun við um þær skipulagstillögur sem fyrir liggja. Nefndin hefur veikt það ferli verulega. Mér skildist líka á ráðherranum að sú breyting hefði ekki verið gerð að hans fyrirlagi heldur hefði hann heldur kosið að hafa það vinnuferli sem var í frv. sem hann nefndi sjálfur. Ég veit að hæstv. ráðherra getur ekki komið upp aftur í andsvari en ég ætla engu að síður að mælast mjög eindregið til þess við hann að hann staðfesti ekki skipulagstillöguna á meðan hann situr í stól umhvrh., hvað svo sem verður um þann sem mun taka við starfi hans. Ég held það væri mjög varhugavert að ganga frá og staðfesta svo mikilvægt og umdeilt mál, kannski aðeins örfáum vikum áður en nýr þingmeirihluti og ný ríkisstjórn tekur við í þessu húsnæði sem við erum hér í.

Virðulegur forseti. Ég tel það út af fyrir sig mjög athyglisvert og raunar mikilvægt að formaður Alþfl., hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, hefur skýrt sjónarmið sín til skipulagsmála miðhálendisins. Komið hefur fram í ræðu hv. þm. í rauninni hvert innihaldið er, að hans mati a.m.k., á bak við þá stefnumörkun sem minni hluti umhvn. ber hér fram í sérstöku nál. Ég tel það vera mjög þýðingarmikið að þetta hafi komið fram hér í ræðu hv. þm. og ber vott um að hv. formaður Alþfl. telji að brjóta þurfi upp alla þá skipulagsvinnu sem unnin hefur verið í sambandi við miðhálendið og ryðja þar brautina fyrir framkvæmdaáætlanir m.a. ríkisvaldsins, sem mundu, ef fylgt væri forsögn þingmannsins, ganga þvert á þær hugmyndir sem liggja fyrir í svæðisskipulagi miðhálendisins og þeirri verndarstefnu sem þar er þó að finna. Ég held að mjög mikilvægt sé að fólkið í landinu átti sig á því hvernig Samfylkingin lítur á hvernig fara skuli með málefni miðhálendisins. Það liggur nú fyrir eftir ræðu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, þar sem sérstökum áhyggjum er lýst yfir því að ekki skuli vera haldið opnu fyrir þau framkvæmdaáform af margvíslegu tagi sem viðruð hafa verið af ýmsum, þar á meðal um uppbyggða hlemmivegi milli landshluta um miðhálendið. Við þekkjum reyndar úr fyrri ræðum hv. þm. áhuga hans á að halda þar opnu fyrir virkjanamöguleika í stórum stíl fram yfir það sem gert er ráð fyrir í þessari skipulagstillögu.

Herra forseti. Það er ánægjulegt að verða vitni að því að ekki hefur hv. þm. Hjörleifur Guttormsson tekið upp alla sína tjaldhæla. Þeir tjaldhælar sem hafa fest hann sem hælbít á Alþfl. hafa ekkert losnað. Það sem ég sagði var einfaldlega þetta: Áður en skipulagstillögur eru unnar þarf umráðaaðili þess landsvæðis sem þar á hlut að máli að vera búinn að taka ákvörðun um hvernig hann hyggst nýta það landsvæði sem á að skipuleggja, m.a. hvort eða hvort ekki eigi að leggja hálendisvegi eins og talað hefur verið um í mörg ár, m.a. af kjósendum hv. þm. sjálfs. Ríkisvaldið þarf líka að taka ákvörðun um, eins og ég sagði í ræðu minni áðan, hvar eigi að hafa þjóðgarða, hvar eigi að vernda land, þar á meðal þá þjóðgarða sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hefur talað um að þurfi að taka ákvörðun um. Ég leyfði mér aðeins að segja að umráðaaðili hálendisins, sem er ríkisvaldið, verður að hafa tekið slíkar ákvarðanir, annaðhvort með eða á móti framkvæmdaáformum, áður en skipulag er unnið. Það er engin yfirlýsing um einhverja virkjanagleði. Það er engin yfirlýsing um að að leggja eigi hraðbrautir þvers og kruss á hálendinu. Það er ekki heldur yfirlýsing um að gera eigi allt hálendið að þjóðgarði. Það er bara einföld skynsemi um hvernig rétt er að halda á málum af hálfu þess sem hefur forræði hálendisins með höndum. Ég ítreka að það er þó gott að vita að einhverjir af tjaldhælum hv. þm. hanga fastir á sínum stað.

Virðulegur forseti. Hv. þm. virðist gleyma eða a.m.k. hafna því að skipulag sé forsögn um nýtingu. Eftir að skipulagsákvarðanir hafa verið teknar þá er eigandi, hver sem hann er, hvort sem það er ríki eða annar, bundinn af því skipulagi þar til því hefur verið breytt. Það er hið mikilvæga í málinu. Það er alger misskilningur að ríkisvaldið geti gengið gegn skipulagsákvörðunum eftir því sem því þóknast sem hugsanlegur umráðaaðili lands, t.d. þjóðlendu, og það er það þýðingarmikla. Til þessa vill hv. þm. ekki taka tillit. Það virðist vera þess vegna sem hv. þm. vill kasta út í hafsauga þeirri skipulagstillögu sem er fullgerð af svæðisskipulagsnefnd um skipulag miðhálendisins sem sett var á laggirnar fyrir frumkvæði umhvrh. Alþfl. á sínum tíma. Það er það sem hangir á spýtunni. Ég harma það, virðulegur forseti, að þessi málflutningur skuli hér uppi hafður og að talsmenn Samfylkingarinnar í umræðunni skuli ætla sér að brjóta niður þá vinnu sem þó hefur farið fram og að mörgu leyti er jákvæð og liggur fyrir í skipulagstillögu sem hefur lögum samkvæmt fengið umsögn og bíður staðfestingar. Síðan liggur það fyrir samkvæmt þeim brtt. frá meiri hluta umhvn. sem hér hafa verið gerðar að ný svæðisskipulagsnefnd eða samvinnunefnd miðhálendis, eins og hún er kölluð, getur þegar að loknum alþingiskosningum að vori tekið ákvörðun um að taka þetta svæðisskipulag til endurskoðunar. Hugmyndin í frv. ríkisstjórnarinnar um að sýna 

Herra forseti. Nú er hv. þm. tekinn til við uppáhaldsiðju sína, þ.e. að deila um það hvort kemur á undan, eggið eða hænan. Það er hann búinn að gera alloft á Alþingi. Umræðuefni hans er það að fyrst eigi að koma forsögn skipulags áður en sveitarstjórnir taka ákvörðun um framkvæmd. Ég er hins vegar á þeirri skoðun að fyrst eigi að koma almenn forsögn eiganda landsins um hvernig eigi að nýta það og síðan eigi að skipuleggja landið í samræmi við þá almennu forsögn. Það er almenn regla í skipulagsvinnu. Það er hin eðlilega og rétta röð. En ég ætla ekki að eyða tíma þingsins í að deila við hv. þm. um uppáhaldsdeiluefni hans, hvort komi á undan, eggið eða hænan. En hitt hefði einhvern tíma þótt tíðindi, að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson, e.t.v. undir lok þingferils síns --- ég vil ekkert fullyrða um það, kannski fer hv. þm. í framboð á ný --- skuli í umhverfismálum ganga í lið með Framsfl. og Sjálfstfl.