Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sveinbjörn Högnason) N. hefir orðið ásátt um að mæla með þessu frv. þó hafa tveir af nm. skrifað undir nál. með fyrirvara, og munu þeir gera grein fyrir honum. Eina breytingin, sem n. leggur til, að gerð sé á frv., er sú, að framlag ríkisins til skólans sé fært úr 5000 kr. niður í 4000 kr. þetta er gert í samráði við flm. frv., sem álítur, að komið geti til mála, að hægt sé að komast af með þess upphæð. Ég vil geta þess, að það er vilji okkar nm., að það fyrirkomulag komist á þennan Skóla, að starfsmenn landsspítalans komi við hann án aukaþóknunar, - að það starf falli inn í embætti þeirra. En ég held, að eins og sakir standa nú, sé ekki hægt að koma þessu við. Það er búið að setja menn í þessi embætti án þeirrar kvaðar að kenna við ljósmæðra- og hjúkrunarkvennaskólann. En ég tel sjálfsagt, að þegar aðrir menn taka við embættunum, séu kennslustörfin látin fylgja þeim. Ég held, að það sé ekki rétt braut að láta fylgja hæstlaunuðu embættum ríkisins ýms aukastörf með sérstakri aukaþóknun, sem ættu að tilheyra embættinu. Þar sem ákveðið er í þessu frv., að l. um ljósmæðaskóla frá 1924 falli niður, hefir n. jafnframt flutt sérstakt frv. um að flytja eina gr. úr heim lögum yfir í önnur lög. N. telur þessa gr. ekki eiga að falla niður, en kann hinsvegar ekki við að láta hana standa eina eftir.

Einar Arnórsson Hv. frsm. hefir raunar talað um það atriði, sem fyrirvari okkar tveggja nefndarm. stafar af. Það kann að vera, að ráðning yfirlækna landsspítalans sé þannig úr garði gerð, að ekki sé hægt að skylda þá til þess að bæta á sig kennslustörfum þeim, sem hér er um að ræða, en ég bjóst við, að það yrði auðgert að fá mann, sem fær 14000 kr. í laun fyrir störf sín við landsspítalann og háskólann, til að bæta þessu lítilræði við sig. Vil ég beina þeim ummælum til hæstv. stj., að hún ætti a. m. k. að leita eftir, hvort hann væri ekki fáanlegur til þess. Einnig þætti mér líklegt, að landlæknir væri fáanlegur að taka þetta að sér fyrir litla eða enga aukaborgun, þar sem sagt er, að hann sé orðinn eftirlitsmaður við landsspítalann fyrir 3000 kr. laun.

Vilmundur Jónsson ég vil láta það heyrast í hinni hv. deild, að ég tel það mjög óeðlilega kvöð á landsspítalanum, ef hann ætti að sjá um kennslu hjúkrunarkvenna og ljósmæðra fyrir allt landið á sinn kostnað. Enda hefir það enga þýðingu fyrir ríkissjóð að skylda hann til þess, því að kostnaðurinn hlýtur samt sem áður að koma niður á ríkissjóði í auknum rekstrarhalla. Hitt getur aldrei komið til mála, að jafna heim kostnaði niður á sjúklinga spítalans með hækkuðum daggjöldum. Ef samið væri um það við yfirlækna landsspítalans, þegar þeir eru ráðnir, að þeir tækju að sér að kenna við ljósmæðra- og hjúkrunarkvennaskólann án sérstakrar aukaþóknunar, væri eflaust hægt að koma því til vegar. En eftir að þeir eru fullráðnir og kjör þeirra ákveðin, er engin leið að koma því í kring. Enda skiptir þetta engu máli. Má á sama standa, hvort greitt er fyrir þessa vinnu aukalega eða hin föstu laun þessara manna eru með samningi ákveðin hærri með tilliti til hennar, sem alltaf má gera ráð fyrir að þurfi. Kostnaðurinn á aðeins ekki að lenda á landsspítalanum. Annars býst ég við, að það verði svo, eftir reynslu annarsstaðar, að þó yfirlæknar landsspítalans heiti aðalkennarar við ljósmæðra- og hjúkrunarkvennaskólann, þá muni þó kennslan þegar fram í sækir lenda mest á aðstoðarlæknum spítalans, og munu þeir seint verða svo háalaunaðir, að sanngjarnt sé að láta þá vinna aukastörf fyrir ekki neitt.

Lárus Helgason Ég gat um það við 1. umr., að ég tel óheppilegt að hafa námstíma ljósmæðranna heilt ár færði ég þá ástæður fyrir því, og mun ég koma með brtt. við 3. umr. þessu viðvíkjandi; mun ég þá gera nánari grein fyrir skoðun minni á málinu.

Pétur Ottesen Eins og talað hefir verið um, er í frv. þessu að vísu gert ráð fyrir, að þeir, sem hafa yfirstjórn í deildum landsspítalans á hendi, annist kennslu ljósmæðra og hjúkrunarkvenna, en þeim er ætlað að fá fyrir það sérstaka borgun. Mér finnst satt að segja, ef þetta er samþ., að þá felist í því viðurkenning á því, sem nú virðist vera farið mjög að tíðkast, að hæstlaunuðu starfsmenn ríkisins, sem hafa föst laun, sem miðuð eru við, að þeir leggi í starfið fram alla krafta sína, fái þar fyrir utan sérstaka aukaborgun fyrir hvert handtak, sem þeir vinna í þágu þjóðarinnar. Það má benda á margt þessu til sönnunar. Og mér finnst, að ef þingið samþykkir þetta frv. eins og það liggur nú fyrir, þá samþykki það þar með, að svona skuli þetta vera. Það getur verið, að slíkan samning sé búið að gera við núv. yfirlækna landsspítalans, að ekki sé hægt að skylda þá til að annast þessa kennslu án borgunar. Þegar litið er á það, hvaða laun þessir menn fá fyrir störf sín, þá finnst mér það sanngirniskrafa, að þeir inni þetta starf af hendi án þess að þiggja fyrir það sérstök laun. Að því er ég hygg, hefir hvor þessara manna um 14 þús. kr. árslaun, en eru hinsvegar ekki svo bundnir störfum sínum, að þeir gætu ekki auðveldlega innt þetta af hendi. Virðist því ekki nema sanngjarnt, að gengið sé út frá því í þessari löggjöf, að þessi störf verði unnin án sérstaks endurgjalds. Landlæknirinn hefir undanfarið haft þessa kennslu með höndum og fengið lítilsháttar þóknun fyrir, eða um eitt þús. kr. En nú virðist vera frá því horfið að láta hann annast þetta. Hinsvegar bendir ýmislegt í þá átt, að landlæknisstörfunum sé nú svo háttað, að hann geti sem bezt innt fleira af hendi, því að sagt er, að núv. landlæknir hafi með höndum ýmiskonar störf og að hann fái drjúga aukaborgun fyrir þau. Mér hefði fundizt talsvert eðlilegra, að landlæknir hefði gegnt áfram þeim störfum, sem hann hefir haft. Ég skal ekkert um það segja, hvort heppilegra sé, að læknirinn hafi þetta með höndum, þegar það hefir verið flutt yfir á spítalann, en hinsvegar vildi ég mega líta svo á, að það væri ekki ósanngirni af hálfu Alþingis, þótt það ætlaðist til þess, að starfið yrði unnið án sérstakrar launagreiðslu. Það mun einnig hafa verið tilætlun allshn. eða meiri hl. hennar, að ef ekki væru sérstakir samningar því til fyrirstöðu, þá yrðu þessi störf innt af hendi af læknum landsspítalans án sérstakrar borgunar. Ég vil því bera það traust til þeirra manna, sem hér eiga hlut að máli, að þeir finni sér það skylt, og ekki sízt á þeim alvöru- og örðugleikatímum, sem nú eru, að inna þessi störf af hendi án sérstakrar borgunar og viðurkenni þar með, að vel sé að heim búið af hálfu ríkisins. Hvað snertir formið á því, hvernig ákveða skuli greiðsluna fyrir þetta starf, þar sem gert er ráð fyrir því, að þóknunin verði ákveðin í reglugerð, þá finnst mér það út af fyrir sig varhugavert og alls ekki rétt, að Alþingi afsali sér á þann hátt ákvörðunarréttinum um það, hversu hátt þetta gjald skal vera. Ef til kæmi með þessa þóknun, væri að sjálfsögðu réttast að ákveða í lögunum sjálfa upphæðina. Hv. þm. V.-Sk. benti á það fyrir nokkru, að með lengingu námstíma yfirsetukvenna eins og gert er ráð fyrir í frv., væri þeim fyrirmunað að leita sér nokkurrar atvinnu meðan á námstímanum stæði, en það geta þær samkv. núgildandi lögum, þar sem ekki er gert ráð fyrir, að námstíminn sé nema 3 mánuðir, og geta þær því aflað sér nokkurra tekna yfir sumartímann. Þótt það standi í greinargerð þessa frv., að breytingin valdi ekki fjárhagslegu tapi fyrir þær konur, sem stunda nam á yfirsetukvennaskólum, þá er það vitanlega rangt, þegar það er athugað, að þeim er fyrirmunað að nota sumarmánuðina til þess að afla sér tekna á sama hátt og þær nú gera. Ég er ekki bær að leggja dóm á það, hvort nauðsynlegt sé að lengja námstíma þessara kvenna, en mér finnst það yfirleitt vera svo, að á þessum 9 mánaða námstíma hafi yfirsetukonuefni átt kost á að afla sér nauðsynlegrar menntunar í sinni grein, og að því er ég bezt veit, hefir þeim farnazt vel í starfi sínu með þeirri þekkingu. Nýlega birtist blaðagrein eftir eina af merkustu ljósmæðrum landsins, þar sem skýrt er frá því, að samanborið við önnur lönd hafi ísl. ljósmæðrum farnazt störf sín ágætavel og rækt þau með soma og skyldurækni.

Frsm. (Sveinbjörn Högnason) Ég er hv.þm. Borgf. algerlega sammála um það, að menn, sem eru í bezt launuðu embættum landsins, þiggi ekki sérstök laun fyrir hvert aukastarf, sem þeir vinna. Og þetta tók ég skýrt fram í framsöguræðu minni. Það var því ekki rétt ályktað hjá hv.þm., að með því að samþ. þetta eins og það nú liggur fyrir, væri viðurkenning Alþ. gefin fyrir því, að þannig ætti þessu að vera fyrir komið. Það, sem okkur gekk til, var það, að okkur þótti Alþ. bresta heimild til þess að leggja þessa kvöð á þá menn, sem nú sitja í embættunum. En hinsvegar skal ég taka undir það með hv.þm., að ég álit æskilegt, að stj. leitist við að ná slíkum samningum við þessa menn, að þeir geri þetta án sérstakrar greiðslu. En eins og landlæknirinn, hv.þm. Ísaf., tók fram, hygg ég, að erfitt sé að semja við þessa menn, þar sem ekki er nema úr hópi fárra manna að velja, sem hafa þessa sérþekkingu. Þess vegna mun ekki vera gott að setja þeim mjög stólinn fyrir dyrnar, og því réttast að semja við þá í hverju einstöku tilfelli. Hvað því viðvíkur, sem hv.þm. V.-Sk. sagði um lengingu námstíma yfirsetukvenna, skal ég, eins og hv.þm. Borgf., viðurkenna það, að ég er ekki dómbær um það efni. En hinsvegar vil ég benda á það, að þessi námstími ætti ekki að verða þeim til neinna örðugleika fram yfir það, sem áður hefir verið, þar sem laun þeirra hafa ekki alls fyrir löngu verið hækkuð til muna, og með það fyrir augum, að starfið er ábyrgðarmikið, og því einnig æskilegt, að til undirbúningsins sé vandað sem bezt. Annars finnst mér, að í þessu atriði verði mest að byggja á dómi landlæknis og heilbrigðisstjórnar.

Frsm. (Sveinbjörn Högnason) Ég gat þess áðan í frs.-ræðu minni um ljósmæðra- og hjúkrunarkvennaskóla Íslands, að með því frv. er svo ákveðið, að fella skuli niður 1. nr. 49, 4. júní 1924, um ljósmæðraskóla. Í þeim l. er ein gr., sem ákveður, að áhöld til ljósmæðraumdæmanna úti um land skuli greidd úr ríkissjóði, og þar sent ekki virðist eðlilegt, að það ákvæði falli niður, en hinsvegar óviðeigandi að láta það standa eitt eftir í frv., og virðist heldur ekki geta átt heima í frv. um ljósmæðra- og hjúkrunarkvennaskóla Íslands, leyfir allshn. sér að leggja til, að sú gr. frv. verði færð yfir í yfirsetukvennalögin, þar sem hún virðist eiga betur heima.

Flm. (Jón Jónsson) Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um þetta frv.; það lá fyrir vetrarþinginu 1931 og var þá samþ. hér í þessari hv.þd. nú er það flutt samkv. heiðni formanns mþn. í kirkjumálum. Eins og flestum mun kunnugt, þá eru kirkjugarðar víða illa hirtir og lítt til sóma. Þetta frv. á að ráða bót í þessu efni og tryggja sæmilega umgengni þeirra samkv. ákvæðum, sem þar að lúta. Jafnframt eru í frv. ákvæði um það, að kirkjugarðsstæði séu vel og tryggilega valin frá heilbrigðissjónarmiði, þannig að eigi stafi hætta af þeim. Þá eru í frv. lagðar ýmsar skyldur og kvaðir á sveitarfélög og bæjarfélög umfram það, sem nú hvílir á þeim. Kostnaði og gjöldum vegna kirkjugarða er nú jafnað niður sem nefsköttum á safnaðarmenn. En samkv. ákvæðum þessa frv. eiga sveitar- og bæjarfélög að leggja til hæfilegt kirkjugarðsstæði ókeypis, svo og hleðslu- eða steypuefni í girðingu um grafreitinn, en þær kvaðir, er þegar eru á jörðum og lóðum, þar sem kirkjugarðar standa, haldast óbreyttar. Sömuleiðis er sveitar- og bæjarfélögum skylt að leggja veg frá kirkju að kirkjugarði og halda honum akfærum. Ef tekjur kirkjugarðs hrökkva ekki fyrir útgjöldum, skal sóknarnefndin jafna því, er á vantar, á útsvarsgreiðendur eftir efnum og ástæðum sem hundraðsgjaldi af útsvörum, en eigi sem persónugjöldum. Loks eru í frv. ákvæði um heimagrafreiti o. fl., og stjórninni er ætlað að gefa út reglugerð um kirkjugarða, með nánari ákvæðum og leiðbeiningum um ýms atriði. Yfirleitt virðist þessu öllu stefnt til bóta frá því, sem nú er, og vona ég, að hv.þd. greiði fyrir frv. þessu. Ég veit ekki, hvort ástæða er til að vísa því til nefndar; á þinginu í fyrra hafði mennt mn. frv. til meðferðar, og nú eru flm. þess allir þar, svo að ég læt hv.þd. um það, hvað hún gerir við frv., og geri enga till. um það.

Halldór Steinsson Ég geri það að till. minni, að frv. verði vísað til allshn.

Frsm. (Einar Arnórsson) Frv. Þetta kemur hér fram nú að efni til eins og hv.þd. gekk frá því í sumar. Allshn. leggur til, að það verði samþ., að viðbættri brtt., sem ég flyt á þskj. 49. Hún er þess efnis, að skipulagsuppdráttur, sem kann að vera framlagður áður en lögin öðlast konungsstaðfestingu, falli úr gildi, ef hann hefir ekki verið staðfestur af stjórnarráðinu innan árs. Ég þarf svo ekki að fara fleiri orðum um þetta frv., þar sem það er gamall kunningi í hv.þd.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Um leið og ég þakka hv.n. fyrir afgreiðslu þessa máls, vil ég lýsa því yfir, að ég er fullkomlega samþykkur þeirri brtt., sem hv. 2. þm. Reykv. flytur.

Flm. (Jörundur Brynjólfsson) Ég hefi ásamt hv. 1. þm. Eyf. leyft mér að flytja þetta frv. Eins og menn muna vafalaust, flutti ég þetta frv. á síðasta vetrarþingi, en þá varð það ekki útrætt. Ég hygg það ekki orka tvímælis, að hin mesta þörf sé á því að ráða bót á þeim mikla glundroða, sem nú er á sauðfjármörkum víðsvegar um land og ágerist æ meir og meir með hverju ári, eins og bezt sést, ef athugaðar eru markaskrár síðari ára. Sammerkingum fjölgar stöðugt, svo að hin mesta réttaróvissa ríkir nú um það, hverjir sauðféð eigi, sérstaklega eru mikil brögð að þessu um kollótt sauðfé og lömb, því að hyrnt fé brennimerkja menn yfirleitt nú orðið. Þetta mál var nokkuð rétt á seinasta þingi. Var þá vikið að því af nokkrum hv. dm., að frv. hefði óþarflega mikinn kostnað í för með sér og komast mætti að hagkvæmari samningum um prentun markaskrár en við gerðum ráð fyrir. Ég sé enga ástæðu til að véfengja þetta, en við leituðum okkur upplýsinga um þetta atriði hjá fróðum manni í prentiðn, og byggðum síðan á þeim upplýsingum, en vera má, að hann hafi ekki tekið tillit til þeirra auglýsinga, sem venjulega eru látnar fylgja markaskrám og talsvert fé fæst fyrir. Eitt er það atriði, sem við höfum e. t. v. gert fullmikið úr í fyrra skiptið, en það er það starf, sem fylgir því að sjá um prentun markaskrárinnar. Í fyrra höfðum við ákveðið 3 þús. kr. laun handa þeim manni, sem aðallega sæi um það. En eftir þeim undirbúningi, sem þessi mál eiga að fá úti um héruðin, býst ég við, að þetta starf verði ekki svo ýkjamikið og aðallega í því fólgið að sjá um prófarkalestur. Aðalundirbúningurinn á að hafa farið fram úti um héruðin, svo sem að ráða mörkum o. s. frv. Þessi starfsemi hjá markadómi verður því minni en upphaflega var búizt við. Fyrir þá sök höfum við nú fellt úr frv. þessi ákvæði í 6. gr. þess, þar sem þessar launagreiðslur eru ákveðnar. Ég hefi ekki trú á því, að annað skipulag en það, sem við berum hér fram, verði til þess að koma í veg fyrir sammerkingar og námerkingar um land allt, að láta einn dóm skera úr þessum málum. Um rétt manna til þess að halda mörkum hygg ég, að vel sé fyrir séð í 7. gr. frv., og eftir því sem mig minnir, að skoðanir manna væru á þeim hlutum á seinasta vetrarþingi, þá mun gr. vera í fullu samræmi við þær. Þá höfum við gert dálitla breyt. á 8. gr. Hún miðar að því, að maður sá, sem hefir markasöfnun með höndum, fái 20% af markalaunum, en í gamla frv. er ekki gert ráð fyrir nema 10%. Þetta er talsvert mikið starf, og má vera, að þetta gjald sé minna en vera ætti. Ég get vel trúað því, að öll sanngirni mæli með því, að þetta væri ríflegra, en ég vona, að hv. landbn. sem ég býst við, að fái þetta frv. til meðferðar, athugi það atriði nánar. Sökum þeirra ummæla, sem fram komu á seinasta þingi um kostnað við prentun markaskrár, að í frv. væri allt of ríflega áætlað gjald fyrir hvert mark, þá hefir það verið fært niður, þannig, að fyrir fyrstu tvö mörkin sé aðeins greidd ein króna fyrir markið, og ekkert sérstakt gjald fyrir brennimörk. Eftir upplýsingum frá einstökum þm. á seinasta þingi mun þetta fyllilega óhætt. Hinsvegar höfum við látið gjaldið haldast, þegar mörkin eru orðin fleiri en tvö. Eigi sami maður fleiri en tvö mörk, skal hann greiða 5 kr. fyrir 1. mark þar fram yfir, 10 kr. fyrir 4. markið og þannig hækkandi áfram um 5 kr. Er þetta gert til þess að koma í veg fyrir óþarflega mikla markafjölgun. Einnig höfum við gert dálitla breyt. á 20. gr., þannig að refsiákvæðin nái einnig til reglugerðar, sem kann að verða sett samkv. l. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta, en vænti fastlega, að d. taki frv. vel. Legg ég svo til, að frv. verði að lokinni umr. vísað til landbúnaðarnefndar.