Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (BF): Í framhaldi af bréfi, sem lesið var s.l. mánudag, frá hv. 1. þm. Vestf., þar sem hann óskaði eftir, að 1. varamaður Framsfl., Bjarni Guðbjörnsson, tæki sæti sitt á þingi vegna utanfarar, hefur nú borizt bréf frá Bjarna Guðbjörnssyni, þar sem hann boðar einnig forföll og óskar þess, að Halldór Kristjánsson, 2. varamaður Framsfl. í Vestfjarðakjördæmi, taki sæti á þinginu. Kjörbréf Halldórs Kristjánssonar liggur fyrir, og vildi ég leyfa mér að biðja hv. kjörbréfanefnd að taka það til rannsóknar. Á meðan verður gert hlé á fundinum. - Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur haft til meðferðar kjörbréf Halldórs Kristjánssonar bónda að Kirkjubóli í Önundarfirði, sem er 2. varaþm. Framsfl. í Vestfjarðakjördæmi. N. hefur athugað kjörbréfið og leggur einróma til, að kosningin verði tekin gild og kjörbréfið verði samþykkt.



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um till. til þál. um undirbúning geðveikralaga á þskj. 46. N. hefur fengið umsögn um till. frá landlækni og Geðlæknafélagi Íslands, og eru þær báðar mjög jákvæðar. Eins og fram kemur í grg. fyrir till., kom það þegar fram á Alþingi fyrir 30 árum við afnám laga um geðveikrahæli, að slík lagasetning um geðveikramál væri nauðsynleg. Í ýmsum lögum eru einstök ákvæði um þessi efni, en ekki eru til nein heildarlög, eins og víðast erlendis. Till. sú til þál., sem hér um ræðir, hefur tvívegis áður verið flutt, en ekki náð fram að ganga. Allshn. er sammála um nauðsyn þess, að till. fái jákvæða afgreiðslu, en hefur gert á henni lítils háttar breytingu. Í till. segir: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að skipa nefnd til þess að undirbúa frv. til geðveikralaga og láta leggja slíkt frv. fyrir næsta þing.“ Allshn. leggur til, að orðin „að skipa nefnd“ falli burt, þar sem eðlilegast sé, að ríkisstj. hafi það í hendi sér, á hvern hátt frv. verði undirbúið, hvort einum manni eða tveimur verði falið verkið eða valin til þess nefnd. Með þessari breytingu leggur n. til, að till. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég vil aðeins þakka hv. allshn. greiða og skjóta afgreiðslu og jákvæða afgreiðslu á þessari till., og ég skal taka fram fyrir mitt leyti, að ég fellst á þá brtt., sem hv. n. gerir við mína till., og mun greiða henni atkv.



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um till. þessa. N. sendi málið til umsagnar hreppsnefnd Selvogshrepps, sem mælir eindregið með samþykkt hennar. N. sendi einnig sandgræðslustjóra till. til umsagnar, og sandgræðslustjóri hefur sent mjög ýtarlega umsögn um mál þetta. Með leyfi forseta, vil ég fara með niðurlag umsagnar hans, en það er á þessa leið: „Ég vil eindregið og legg áherzlu á að fela ríkisstj. að hlutast til um, að auknar verði framkvæmdir til heftingar sandfoks og uppblásturs við Þorlákshöfn, með auknum fjárframlögum til sandgræðslustarfsins í Þorlákshöfn sérstaklega.“ Sandgræðslustjóri minnir einnig á, að þingið hafi ákveðið á fjárlögum sérstakar fjárveitingar til sérstakra framkvæmda, svo sem í Meðallandi í Vestur-Skaftafellssýslu og á Hólssandi í Norður-Þingeyjarsýslu. í grg. með till. þessari benda flm. á, að í Þorlákshöfn sé ört vaxandi byggð og ýmsar stórframkvæmdir þar á döfinni, sem skapist við bætt hafnarskilyrði. Fiskverkun á þessum stað fer vaxandi ár frá ári, bæði frysting, söltun og skreiðarverkun. En fyrir alla þessa starfsemi er sandfokið eða sandurinn hinn mesti skaðvaldur, sem nauðsynlegt er að útrýma. Þeir benda á, að hefting þessa sandfoks sé mjög aðkallandi fyrir starfsemi á þessum vaxandi stað og þess vegna sé þeirra till. fram borin. Á þessar skoðanir hefur allshn. fallizt og mælir því einróma með, að þessi þáltill. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég vil fyrir hönd okkar flm. þessarar till. þakka hv. allshn. fyrir jákvæða afgreiðslu hennar á till. Hér er um nauðsynjamál að ræða, og vænti ég, að nú verði hafizt handa um framkvæmdir til heftingar sandfoksins á þessu svæði, eins og í till. er farið fram á.



Herra forseti. Á þskj. 106 flytur 11. landsk. svo hljóðandi þáltill.: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að tryggja eðlileg stofnlán til smíði fiskiskipa innanlands, er stefni að því, að fiskiskipafloti landsmanna verði í vaxandi mæli smíðaður hérlendis, og skapi um leið stórum bætta aðstöðu innlendu skipasmíðastöðvanna til að framkvæma allt viðhald og endurbætur á fiskiskipaflotanum.“ Allshn. Sþ. hefur haft till. þessa til athugunar og hefur sent hana til umsagnar til nokkurra aðila, til Fiskifélags Íslands, sem bar þetta undir fiskiþing, Landssambands ísl. útvegsmanna, fiskveiðasjóðs, Landssambands iðnaðarmanna, Framkvæmdabanka Íslands, Félags ísl. dráttarbrautaeigenda og Seðlabanka Íslands. Allir þessir aðilar hafa mælt með samþykkt till. þeirrar, sem hér liggur fyrir. Með nál. því, sem lagt hefur verið fram, er umsögn þriggja aðila, og vísast til þess. Það væri ekki úr vegi að rifja örlítið upp, hvernig þróun bátaflotans hefur verið hér á landi. Ég skal aðeins stikla á stóru, svo að ég tefji ekki fundartíma mikið. Í árslok 1938 var fiskiskipafloti landsmanna samtals 496 fiskibátar eða tæpar 13 þús. rúmlestir. Af þessum fjölda voru 218 bátar af stærðinni 5-12 rúml., en nærri 400 undir 30 rúml. Á árunum 1947-1949 tvöfaldaðist rúmlestafjöldi vélþá tanna og komst Þá upp í 25516 rúmi., en það er athugandi, að nær helmingur þá taflotans var þá yfir 30 lestir. Ef við lítum á árið 1958, var fjöldi fiskiþá tanna 625 eða samtals 26650 rúml. og var þá röskum 1000 rúml. hærri en 1949. En á árinu 1958 hafði orðið mikil breyting á og þá sérstaklega á stærðarflokkunum. Fiskibátar yfir 100 rúml. voru þá 42, samtals 5897 rúml. Undir 100 lestum voru 583 bátar, 20753 rúml. Ári síðar, eða 1959, er skiptingin þannig: Bátar yfir 100 rúml. 50, samtals 7658 rúml., en undir 100 rúml. voru þeir 599 eða 20412 rúml. Ef við lítum á skipaskrána í árslok 1963, er skipting þannig: Bátar yfir 100 rúml. eru þá 138 og er rúmlestafjöldi þeirra 22927, en undir 100 voru þeir 678, samtals 22468 rúml. Þetta eru samtals 816 bátar. Nú við síðustu áramót voru í smíðum erlendis 36 bátar, samtals 8181 rúmlest. Innanlands voru í smíðum 12 bátar, 922 rúml. Það mætti nú segja, að miðað við þá þróun, sem ég hef lýst, þótt farið hafi ég að vísu fljótt yfir sögu, en hv. alþm. sjá, hversu mikil breyting er, þá hljómi það kannske einkennilega að bera fram till, til að efla smíðina innanlands, þar sem það er vitað, að það hefur aldrei orðið jafnmikil aukning á flotanum og á síðustu árum, og það er sannast sagna, að það er ekki í öllum tilfellum hægt að manna minni bátana. En þrátt fyrir þetta ganga málin þannig fyrir sig, að bátarnir ganga mikið úr sér, og það verður alltaf að halda þeim við. Þeir, sem kynna sér þessi mál, hafa tekið eftir því, að við höfum einmitt mikið leitað til útlanda til byggingar skipa, og það er einmitt til þess að efla skipasmíðina innanlands, sem þessi till. er flutt, og einnig fer þar saman viðhald á skipum og bygging, sem þarf að haldast í hendur. Fiskveiðasjóður Íslands hefur lánað til skipakaupa, hvort sem bátarnir eru byggðir hérlendis eða erlendis. Og ég vil biðja hv. þm. að leiðrétta í nál., þar segir, að í reikningum fiskveiðasjóðs hafi í árslok 1962 verið útistandandi vegna nýbygginga 10.5 millj., en það á að vera 10.9 millj. Þessi tala gefur ekki yfirlit yfir það, hvað fiskveiðasjóður hefur lánað til fiskiskipa, sem byggð eru innanlands. Þetta er eingöngu það, sem fiskveiðasjóður á í þeim þá tum, sem verið er að byggja. Það hafði verið áhugamál skipasmíðastöðvanna sérstaklega um nokkuð langan tíma einmitt að fá aðstöðu til þess að fá lánað út á skip, sem væri verið að byggja, svo að þar gætu einmitt á milli þess, sem verið er að lagfæra, útbúa skipin til vertíðar, unnið að byggingum í nýsmíði. Það var fyrir nokkrum árum, sem Fiskveiðasjóður Íslands tók upp þann hátt að lána nokkuð til þessara bygginga, en það má segja, að það sé kannske höfuðtilgangur þeirrar till., sem hér liggur fyrir, að þetta verði endurskoðað, nokkur breyting verði á þessu gerð. Það hefur, eins og hv. alþm. vita, á síðustu árum verið sett það skilyrði fyrir lánveitingum út á nýsmíði, að það væri háð lánum til 7 ára. Fiskveiðasjóður hefur framfylgt þessu, en gagnvart innlendu smíðinni hefur þar af leiðandi verið erfiðara um vik, og eins og flm. þáltill., hv. 11. landsk., tók fram í sinni grg., hefur nýsmíði innanlands dregizt nokkuð saman. Með þeirri aukningu, sem ég hef lýst á þá taflotanum og öllum alþm. er kunnugt um, er ekki þörf stórra breytinga í þessu sambandi, heldur að gera skipasmíðastöðvunum kleift að vinna að nýbyggingu milli vertíða, og að sjálfsögðu er það líka metnaðarmál okkar, að í framtíðinni byggi Íslendingar sem mest af sínum skipum sjálfir, því að það er viðurkennt, að þeirra skip eru jafntraust eða traustari en annarra, enda íslenzku skipasmíðareglurnar mjög strangar. Það er ekki þörf að orðlengja þetta frekar. Allshn. hefur haft þessa till. til meðferðar og leggur einróma til, að hún verði samþykkt.



Herra forseti. Ég er samþykkur þessari till., sem hér er flutt á þskj. 93, og vil segja aðeins gott eitt um það, að hún er fram komin og vekur athygli á miklu nauðsynjamáli, sem verið hefur um nokkurt skeið nokkurt vandamál til úrlausnar hjá okkur og þarf að leggja mikla áherzlu á að fá úr leyst á næstu árum. Í þáltill. er í raun og veru tvennt. Það er annars vegar að stuðla að eflingu stofnlána til smíði fiskiskipa innanlands, er stefni að því, að fiskiskipafloti landsmanna verði í vaxandi mæli smíðaður hérlendis. Og til þess að flotinn geti verið smíðaður í vaxandi mæli hérlendis, þarf sjálf bátasmíðin innanlands að aukast og í öðru lagi að vera til skipasmíðastöðvar með dráttarbrautum, sem geti sinnt því verkefni að uppfylla kröfur landsmanna um smíði bátanna hér innanlands. En annað aðalatriðið í tillgr. er, að þetta allt á að skapa um leið stórum bætta aðstöðu til þess að framkvæma viðhald og endurbætur á fiskiskipaflotanum. En í framkvæmdinni hefur verið á það lögð áherzla hjá dráttarbrautunum, sem sumar hverjar hafa annazt skipasmíðar, að stöðvarnar gætu nokkuð jöfnum höndum haft báta í smíðum til þess að grípa til þeirrar vinnu á milli þess, sem eyður skapast, þar sem viðhaldið sjálft er nokkuð árstíðabundið í sambandi við vertíðirnar. Þannig hefur þetta verið, og stundum hafa verið á undanförnum árum, ef farið væri gegnum það, bátar í smíðum í öllum skipasmíðastöðvum hér eða dráttarbrautum, sem nokkra aðstöðu hafa haft til þess. Þetta hefur gert rekstrarmöguleikana jafnari og betri fyrir dráttarbrautirnar. Hitt er svo annað mál, að á þessu hefur kannske orðið núna alveg upp á síðkastið nokkurt hlé, en það stafar ekki eingöngu af lánsfjárskorti, heldur af ýmsum öðrum ástæðum, og þess vegna vildi ég aðeins hafa kvatt mér hljóðs í sambandi við umr. um málið hér, og mér finnst ekki vera hægt að komast hjá því að benda á, að örlítils misskilnings finnst mér gæta í nál. á þskj. 348. Þar er vitnað í umsögn Seðlabanka Íslands um till., þar sem á það er bent, að lánað sé til innlendrar skipasmíði 75% af matsverði skipa í stað 67% af matsverði skipa, sem smíðuð eru erlendis, og þetta er rétt. En um þetta segir, að till. sú, sem hér um ræðir, fjalli ekki um þetta atriði. Að sjálfsögðu fjallar hún um þetta atriði, einmitt að skapa betri aðstöðu til smíði innanlands heldur en erlendis, og það er gert með því, að þeir, sem láta smíða innanlands, geti fengið meiri hluta af kostnaði bátsins að láni sem stofnlán heldur en þeir, sem láta smíða erlendis. En af hverju hafa menn þá smíðað erlendis? Það er m.a. af því, að skipasmíðastöðvarnar erlendis hafa getað lánað mönnum 7 ára lán á undanförnum árum, þeim sem hafa viljað kaupa báta þar í raun og veru er þetta alls ekki þannig vaxið, þeir, sem smíða bátana erlendis, fá 15 ára lán í fiskveiðasjóði. En ásóknin á fiskveiðasjóð varð svo ör, þegar menn vildu fara að stækka bátana og smíða stálbáta fyrst og fremst, sem ekki var þá hægt að smíða hér innanlands, að fiskveiðasjóður hafði ekki nægjanlegt bolmagn, og þess vegna hlutaðist hann til um það og átti nokkurn þátt í því, að mönnum yrði gert kleift að fá lán erlendis í skipasmíðastöðvunum og með aðstoð fjármálastofnana erlendis, og á það sérstaklega við um Noreg, fyrst í stað 7 ára lán þar, sem fiskveiðasjóður siðan tekur við og framlengir til 15 ára. Og þeir, sem fá þessi lán, fá í raun og veru sín fiskveiðasjóðslán og sína innistæðu í fiskveiðasjóði, sem þessi 7 ára erlendu lán eru greidd af. Í eðli málsins er þetta þess vegna ekki annað en það að gera fiskveiðasjóði kleift, sem honum ella hefði ekki verið fært, að veita og lofa mönnum lánum út á bátasmíðarnar erlendis. Munurinn er afar einfaldur. Ef bátur kostar hérlendis 10 millj. kr., þá kemur fiskveiðasjóðslánið þegar báturinn er fullbúinn, og Það verður að lána það strax, 71/2 millj. kr., 75%. Ef þessi sami bátur er smíðaður erlendis og kostar 10 millj. og með þeim reglum, sem framfylgt hefur verið, verður álagið á fiskveiðasjóð allt annað. Fyrst í stað, þegar báturinn er fullbúinn, er bara búið að greiða 30% af bátnum, og það á að vera eigið framlag kaupandans. Síðan er lánið greitt á 7 árum og það kemur þess vegna ekki fyrr en á næsta ári 1/7 af bátsverðinu, sem greiða verður af innistæðu bátskaupandans hjá fiskveiðasjóði upp í þetta lán, þ.e.a.s. það verður að greiða á öðru ári, eftir að báturinn hleypur af stokkunum, og síðan á 7 árum eitthvað um 11/2 millj. úr fiskveiðasjóði vegna þessara erlendu lána, í staðinn fyrir að við innlendu smíðina varð strax að svara út 71/2 millj. á 10 millj. kr. bát. Það er þess vegna engan veginn svo, að erlendu skipasmíðastöðvarnar að þessu leyti hafi gefið íslenzkum bátakaupendum nokkuð betri aðstöðu en þeir, sem hafa smíðað hér innanlands. Það má segja, að þeir hafi á vissan hátt lánað fiskveiðasjóði þarna, þó að þeir, sem kaupa bátana, séu hins vegar að forminu til lántakendur og hafi gengisáhættu af þessum lánum, meðan þau eru ógreidd. Og eftirspurnin, eins og ég sagði, eftir erlendu bátasmíðinni kemur ekki nema að sáralitlu leyti af því, að það hafi vantað lánsfé og betri aðstaða sé til þess að kaupa bátana úti, heldur að menn vildu kaupa vissar tegundir af bátum á undanförnum árum, s.l. 3 árum, stálskip, og af gerðum, sem við vorum þá ekki viðbúnir að byggja hér innanlands. En hefðum við verið viðbúnir hins vegar að byggja þessa báta hér innanlands, haft dráttarbrautir og haft skipasmíðastöðvar til þess, þá hefði verið stórkostlegur fjárskortur til þess að mæta eftirspurninni. En eftirspurnin var ekki hér, vegna þess að möguleikarnir voru ekki fyrir hendi. En þessi till. stefnir m.a. að því að stuðla að því , að þessir möguleikar verði fyrir hendi hér innanlands, og því er ég alveg samþykkur og það tel ég eitt af þeim stórmálum, sem við höfum til úrlausnar hér á næstu árum. Nú hafa verið keyptir, eins og fram hefur komið, bátar erlendis frá í gríðarlega ríkum mæli á undanförnum árum, og það eru, ef ég man rétt, eitthvað 40-50 þá tar, sem eru í smíðum og koma alveg á næstunni hingað heim. Það má þess vegna segja, að smíðin hafi verið alveg ótrúlega ör, og það kemur fram í álitunum, sem hér fylgja með þessu, að sumum finnst hafa hallað mikið á um jöfnuðinn í lánveitingunum i sambandi við útveginn, að það hefur verið lánað allt of mikið og stuðlað of mikið að þá tasmíðinni, og skal ég sleppa því. En það er alveg víst, að það er vel fyrir þessu séð nú fram undan. Það væri hins vegar mjög alvarlegt fyrir okkur, ef yrði stöðvun i endurnýjun bátaflotans, og það er þá sennilega aldrei að mínum dómi heppilegra en nú, þegar við höfum smíðað svo mikið að undanförnu og endurnýjunin þarf ekki að verða mjög ör, einmitt að stuðla að því af öllu megni, að hinar innlendu skipasmíðastöðvar geti tekið við þessu verkefni og hér risið upp í verulegum stíl stálskipasmíði, sem hins vegar er ákaflega ung og ný atvinnugrein hjá okkur, en hefur þó farið af stað með þeim hætti, að vakið hefur eftirtekt. Hún hefur verið samkeppnisfær um verðlag við erlendar skipasmíðastöðvar í sambandi við útboð á stálskipum, sem hafa verið gerð bæði hérlendis og erlendis. Hún hefur verið samkeppnisfær um verðiag og samkeppnisfær um gæði. Það er alveg rétt, nú vantar hana fjármagn, og það er mjög mikið atriði að stuðla að því, að þessi nýja iðngrein geti þróazt hér við eðlileg og hagstæð skilyrði, og svo jafnframt hitt, sem kemur m.a. fram í umsögn frá Félagi íslenzkra dráttarbrautaeigenda, það stóra verkefni, sem þessu er hliðstætt, og það er að stækka þessar gömlu dráttarbrautir okkar, sem hér eru fyrir hendi og voru upphaflega byggðar, eins og frsm. vék að, fyrir miklu minni báta og geta nú ekki sinnt því verkefni að gera við og annast viðhaldið á hinum nýju og stóru stálþá tum, nema með því, að þær verði stórkostlega stækkaðar. Til þess þarf töluvert fjármagn á komandi árum líka, en ætti einmitt að vera viðráðanlegra vegna þess, að við ættum ekki að þurfa að festa eins mikið fé í bátasmíði vegna þróunarinnar undanfarin ár og við höfum gert, og mætti þá hnika þessu stofnfé til og láta það í ríkari mæli renna að þessu sama markmiði, að efla bátaútgerðina hérna, en nú að þeirri hliðinni að sjá bátunum fyrir nægjanlegri aðstöðu í landi í sambandi við miklu stærri dráttarbrautir. Hv. frsm. allshn. leiðrétti í ræðu sinni það, sem fram kemur í nál. um, að samkv. reikningum fiskveiðasjóðs fyrir árið 1962 eigi hann útistandandi í nýbyggingu skipa 10.5 millj. kr., eigi að vera 10.9, en í árslok 1963 9 millj. Ekki aðeins þessi smávilla þarna getur valdið nokkrum vafa, heldur hitt, hvernig ber að skilja það, hvað fiskveiðasjóður eigi útistandandi í nýbyggingum, því að eins og kunnugt er hefur fiskveiðasjóður veitt stórkostlegt fé til nýbygginga árlega í íslenzka bátasmíði og þá fram að þessu fyrst og fremst eikarbáta, en sá háttur hefur venjulega verið hafður á, að meðan bátarnir eru í smíðum, hafa verið veitt út á þá bráðabirgðalán í viðskiptabönkunum, aðallega í Útvegsbankanum og Landsbankanum, sem síðan eru greidd upp með einu láni, sem veitt er frá fiskveiðasjóði, þegar smíðinni er lokið. Ég veit, að skipasmíðastöðvarnar hafa leitað töluvert á um það, að þær geti strax fengið lán til að hefjast handa um bátasmíðina, og sagt: Ef við getum ekki strax byrjað bátasmíði og fengið lánin eftir hendinni, Þá er okkur ekki gagn að þessu. - Á það er að líta, að í raun og veru hafa þær alltaf getað fengið lán eftir hendinni hjá viðskiptabönkunum út á væntanlegt fiskveiðasjóðslán. Það hefur aðeins verið lögð áherzla á það í framkvæmd málsins, að þær hefðu viðsemjendur, menn, sem vildu kaupa bátana, og þeir legðu fram sitt eigið framlag og byrjuðu á því, alveg eins og við erlendu þá tasmíðina. Þar verða menn að leggja eigið framlag, sem á að vera búið að borga 30%, þegar báturinn er afhentur. Eins hefur verið lögð áherzla á það í framkvæmdinni hér, en þó oft frá því vikið, að skipasmíðastöðvarnar hefðu fengið kaupanda að bátnum og sá kaupandi byrjaði að leggja fram 25%. Eftir það hefur svo gengið alveg sjálfkrafa um þau 75%, sem eftir eru, að þau eru lánuð í smááföngum í viðskiptabönkunum, þangað til fiskveiðasjóðslánið tekur við. Það hefur stundum á þessu staðið, og stundum hefur verið horft fram hjá þessu, og það hefur í einstöku tilfellum skapað erfiðleika. Að nokkru leyti var skipasmíðastöðvunum og dráttarbrautunum hjálpað á vissan hátt með ríkisábyrgð á þessu sviði fyrir nokkrum árum, sem veitti nokkra úrlausn. Ég tel, að það beri að leggja ríka áherzlu á, að eigið framlag kaupendanna geti komið sem fyrst, þó að ég viðurkenni, að það kunni að einhverju leyti að þurfa að leysa þarna viss vandræði skipasmíðastöðvanna, sem geta fyrst og fremst komið í ljós á þeim tíma, sem ekki er mikil eftirspurn eftir þá tum, en þó að gera þeim kleift að hafa báta í smíðum vegna aðstöðunnar til viðgerða, eins og ég vék að í upphafi og hv. frsm, vék að, og Það er að sjálfsögðu rétt á það að líta. Hins vegar hafa þetta verið slík forréttindalán sem stofnlán hér á landi, að fá 75% af stofnkostnaði og yfirleitt til nokkuð langs tíma og með hagstæðum kjörum, að það er ekki óeðlilegt að gera kröfu til þess, að menn, alveg eins ef báturinn er smíðaður hér innanlands, séu reiðubúnir í upphafi að koma og leggja sitt eigið framlag, 25%, tilsvarandi 30% framlaginu, sem menn hafa lagt fram í sambandi við smíði bátanna erlendis. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri. Ég mæli eindregið með samþykkt till. og tel, að það sé mjög mikilvægt að stuðla að bættri aðstöðu og nægjanlegu fjármagni eða lánsfjáraðstöðu fyrir dráttarbrautirnar og fyrir þessa nýju iðngrein, stálskipasmíðina, sem er að vaxa úr grasi hjá okkur Íslendingum um þessar mundir.



Herra forseti. Ég skal vera fáorður um þetta mál. Ég tel, að till. sú um eflingu innlendra skipasmíða, sem hér liggur fyrir á þskj. 106, eins og aðrar slíkar till., er fyrr hafa verið fluttar og stundum samþykktar, stefni í rétta átt, og þess vegna hef ég ásamt öðrum meðnm. mínum mælt með samþykkt hennar. Ég tel þó, að málið í heild þurfi að koma undir athugun á breiðara grundvelli. En ég vil aðeins bæta örfáum orðum við það, sem hv. frsm. sagði um þetta mál í umr. hér í dag. Íslendingar eru þegar orðnir loftferðaþjóð, þeir eru á góðum vegi með að verða siglingaþjóð, og Íslendingar eiga áreiðanlega að stefna að því að verða skipasmíðaþjóð. Skilyrði eru hér þegar fyrir hendi í ríkum mæli til þess, að slík starfsemi megi blómgast hér, þó að þar þurfi að yfirvinna ýmsa erfiðleika. Stöðugur markaður fyrir skip er í landinu sjálfu, hér á landi eru nú mjög vel færir menn í skipasmíði, og hér hafa verið smíðuð fiskiskip úr tré, sem þola, að því er gæði og traustleika varðar, samanburð við fiskiskip, sem smíðuð eru í öðrum löndum, svo að ekki sé meira sagt. Stálskipasmíði er þegar hafin, og járniðnaður er a.m.k. á sumum stöðum, t.d. hér syðra og á Akureyri, e.t.v. einnig á Ísafirði og Austfjörðum kominn á það stig, að þar með hefur skapazt undirstaða undir stálskipasmíði. Og nú hef ég það fyrir satt, að þrjú slík skip séu í smíðum hér syðra. En stálskipin virðast vera það, sem koma skal. Félag ísl. dráttarbrautaeigenda segir í umsögn sinni til n. 29. jan. s.l., að „tími tréskipanna sé að fjara út“, eins og það er orðað, og að hin nýju skip séu og verði byggð úr stáli. Eigi að síður mun Þekkingin á sviði tréskipasmíðanna hér á landi reynast mikilsverð undirstaða, einnig á hinu nýja sviði. Og ég held, að að því beri að stefna og að því verði stefnt á komandi tímum, að Íslendingar smíði ekki aðeins þau fiskiskip, sem þeir þurfa sjálfir að nota, heldur gerist einnig útflytjendur fiskiskipa. Og sú starfsemi að smíða skip fyrir innlendan og síðar erlendan markað er fyllilega eins athyglisverð og ýmislegt annað, sem nú er rætt um að koma á fót, og efla hér á landi í atvinnulífi þjóðarinnar. Þetta vildi ég aðeins undirstrika. Og ég vil svo aðeins nefna það, en ætla að öðru leyti ekki að lengja þessar umr., Því að hér eru margar till., sem þurfa að komast að, - nefna það, að þegar menn eru að tala um það og margir gera sér tíðrætt um Það um þessar mundir, að mikið hafi verið keypt af nýjum fiskiskipum, stórum fiskiskipum, þá heyrast oft ummæli í þá átt, að skipin, sem flutt hafa verið inn, séu bæði óþarflega mörg og óþarflega stór. En í því sambandi verður að hafa það í huga, að fiskiskipaflotinn verður fyrir miklum áföllum ár hvert. Ég hef séð það nýlega í skýrslum, að hvorki meira né minna en 20 fiskiskip hafi farizt við strendur þessa lands á þessu ári. Þetta skarð verður auðvitað að fylla, og það þarf til þess mikið árlega, auk þess sem skipin ganga úr sér. Ef við flettum skipaskránni, sem árlega er birt í Sjómannaalmanakinu, sjáum við, að fjöldi af þeim skipum, sem á skrá eru, er mjög gömul skip, 20-30-40 ára. Jafnvel hefur verið hér til skamms tíma á skrá skip, sem smíðað var um 1870. Það skip mun nú loks á þessu ári hafa verið tekið út af skránni. Og þessi gömlu skip ganga auðvitað úr sér. Varðandi stærð skipanna, að nú eru keypt til landsins stærri skip en áður, er það auðvitað ekki gert út í bláinn, heldur vegna þess, að aðstaðan til fiskveiðanna og þó sérstaklega síldveiðanna hefur breytzt stórlega. Áður var síldin hér upp við landið og jafnvel inni á fjörðum. Nú er ekki lengur svo. Nú veiðist meiri hluti síldarinnar, ekki sízt við Norður- og Austurland á sumrin, ekki upp við landið, heldur á hafi úti, og slíkar veiðar er ekki hægt að stunda nema á stórum skipum, allra sízt, þegar líður að hausti og allra veðra er von. Þetta ættu menn að hafa í huga, þegar menn mikla fyrir sér aukningu skipastólsins og láta orð falla um það, sem stundum á sér stað, að of mikið sé gert að því að auka við skipaflotann og stækka skipin. Ég vildi aðeins nota tækifærið til að segja þetta hér, vegna þess að aths. af þessu tagi eru svo ákaflega algengar um þessar mundir.



Herra forseti. Vegna þeirra ummæla, sem hæstv. dómsmrh. hafði hér í dag í sambandi við umr. um þessa þáltill., þykir mér rétt að taka það fram til þess að fyrirbyggja allan misskilning, að áður en ég lagði þessa till. fram, átti ég ýtarlegar viðræður við framkvæmdastjóra fiskveiðasjóðs um það hvort fiskveiðasjóður mundi geta greitt út þau lán, sem hann á að lána til skipa, sem byggð eru innanlands, ef skipabyggingar innanlands yrðu auknar, að óbreyttum fjárhagsástæðum fiskveiðasjóðs. Þá sagði framkvæmdastjóri fiskveiðasjóðs mér, að hann sæi ekki fram á annað en að það yrði að taka upp nákvæmlega sama hátt varðandi byggingu skipa, sem væru byggð innanlands, og þeirra skipa, sem væru nú byggð erlendis og fiskveiðasjóður lánar 2/3 af byggingarkostnaði, og þar hefur sá háttur verið hafður á nú í nokkur ár, að erlendu skipasmíðastöðvarnar lána eigendum þeirra skipa lán til 7 ára, sem fiskveiðasjóður endurgreiðir svo af þeim lánum, sem honum ber að lána til nýbyggingar skipa, sem byggð eru erlendis. Í árslok 1962 voru inneignir lántakenda hjá fiskveiðasjóði rúmlega 125 millj. kr. samkv. ársreikningum fiskveiðasjóðs fyrir árið 1962. Ég hygg, að með þeim mikla skipainnflutningi, sem átt hefur sér stað á árinu 1963 og á sér stað nú og kemur til með að verða fram eftir þessu ári, þá muni þessi upphæð hafa hækkað verulega, en ekki lækkað, og að óbreyttum ástæðum fiskveiðasjóðs kemur hann til með að berjast í bökkum með að geta staðið við þessar skuldbindingar sínar, og því er brýn nauðsyn þess að efla fiskveiðasjóð á þann veg, að hann geti greitt út þau lán, sem honum ber að veita til þeirra skipa, sem byggð eru innanlands. Og eitt af því, sem ég lagði áherzlu á, þegar ég flutti mína framsöguræðu fyrir þessari till., var þetta. Út af því, sem hv. 3. þm. Norðurl. e. sagði hér áðan, þá er mikið um það rætt, hvað byggt sé mikið af skipum. En þeir menn, sem hafa hæst um það, hvað mikið sé byggt af skipum, gera sér yfirleitt litla grein fyrir því, hvað skipastóllinn gengur fljótt úr sér og hve mörg skip farast og ganga úr sér á hverju ári. Þróunin, sem hefur átt sér stað í skipabyggingum á undanförnum árum, hefur verið sú, að það hafa verið byggð miklu stærri fiskiskip en áður. Flest af þessum skipum eru frá 160 brúttólestum og upp í 300 brúttólestir. Hitt er mér og mörgum öðrum mikið áhyggjuefni, hve lítið er byggt af skinum af stærðinni 60-100 rúml., og það er mikið atriði, sérstaklega fyrir ýmsar verstöðvar úti um landið, því að stærri skipin eru fyrst og fremst byggð fyrir síldveiðarnar og þá eru þau staðsett hér við Suðvesturlandið og Faxaflóa meginhlutann af árinu. Ef verstöðvarnar úti um land fara inn á þessa braut. að byggja skip af þessum stærðum. 160-300 rúml., er vá fyrir dyrum heima í byggðarlögunum. Þróunin aftur í byggingu skipa af stærðunum 60-100 rúml. hefur því miður verið mjög lítil, og mætti segja mér það, að þar hafi heldur orðið samdráttur síðustu 2 árin. Og það eru skipin, sem eru gerð út frá sinni heimabyggð, sem skapa atvinnu í þessum byggðum, og þessum byggðum er því miklu meiri nauðsyn á því að halda sér við þessar stærðir skipa, sem eru gerðar út frá sinni heimahöfn og skapa fólkinu í landi þar atvinnu árið um kring. Það er alveg rétt, sem hv. 3. þm. Norðurl. e. sagði, að við Íslendingar þurfum að fara meira út í stálskipasmíði, vegna þess að bygging tréskipa, sérstaklega stærri fiskiskipa, er mjög stórlega að dragast saman, og það er almenn skoðun útvegsmanna, að það sé heppilegra að gera út og eiga, hvað viðhaldskostnað snertir, stálskip en tréskip. Og margar skipasmíðastöðvar eru að búa sig undir þetta, og stálskipasmíðin er hafin hér á landi, og fleiri skipasmíðastöðvar þurfa að koma á eftir. Það sem veldur mönnum áhyggjum, er, að á nokkrum skipasmíðastöðvum á landinu er ekki nægileg vinna árið um kring, vegna þess að viðhald fiskiskipaflotans kemur fyrst og fremst á örstuttan tíma á milli vertíða, sérstaklega eftir að vetrarvertið lýkur og þar til sumarsíldveiðar byrja, og síðan aftur að loknum sumarsíldveiðum. Þessum skipasmíðastöðvum er því mjög mikils virði að geta hafið byggingu skipa og hagað sínum störfum á þann veg, að þær geti annazt nýsmíði þann tíma árs, sem viðhald skipanna er sáralítið eða jafnvel ekkert. Ef þær geta það ekki, verður samdráttur í skipasmíðaiðnaðinum. Eins og raun ber vitni, hefur hann orðið á undanförnum árum á einstaka stöðum, og það hefur ekki verið gróska í þessari iðngrein eins og í mörgum öðrum á síðustu árum. Það tel ég hina mestu hættu, ef það verður frekari samdráttur í skipasmíðaiðnaðinum. Þá getur það leitt til þess, að útvegsmenn verða að neyðast til að fara með skip úr landi til viðgerðar, og það finnst mér vera til vanvirðu fyrir Íslendinga, ef þannig fer. Ég vil svo ekki orðlengja frekar umr. í þessu máli, en þakka frsm. allshn. fyrir hans ræðu hér í dag og allshn. fyrir góða afgreiðslu á þessu máli og vænti þess, að Alþingi taki þessu máli á sama veg og allshn. hefur gert og umfram allt vænti ég þess, þegar þessi till, hefur verið samþykkt, að hæstv. ríkisstj. beiti sér mjög ötullega fyrir því að fá þær úrbætur, sem till. gerir ráð fyrir.



Herra forsati. Hér er til umr. till. um eflingu innlendra skipasmíða. Ég álít þessa till. þarfa og góða og kem ekki hér í ræðustól til þess að mæla gegn henni, heldur þvert á móti til þess að láta í ljós stuðning minn og fylgi við hana. Og ég fagna því, að nú virðist svo komið, að slík till. eigi nokkru fylgi að fagna á Alþingi. Svo hefur þó ekki verið á tveimur undanförnum þingum, því að ég hef tvívegis flutt till. um sama efni, till, um eflingu innlends skipasmíðaiðnaðar og þá alveg sérstaklega með tilliti til þess, að aðstoð væri veitt til, að stálskipasmíði gæti hafizt hér á landi, og þeir, sem slík skip kaupa, öðluðust möguleika til að kaupa skip af innlendum skipasmíðastöðvum ekki síður en útlendum. En á því hefur, eins og hv. flm. málsins vék hér að áðan, gróskan í íslenzkum skipasmíðaiðnaði strandað, að það hefur ekki fengizt fyrirgreiðsla fjárhagslega til að kaupa skip af íslenzkum skipasmíðastöðvum, eins og erlendar skipasmíðastöðvar hafa veitt þeim, sem hafa boðizt til að kaupa skip af þeim. Það er það, sem hefur stöðvað vöxt og viðgang íslenzks skipasmíðaiðnaðar, ekki hitt, að Íslendingar væru ekki færir um að smíða flest sin fiskiskip innanlands, ef fjárhagshliðin hefði fengizt leyst. Smíði dráttarbátsins Magna fyrir Reykjavíkurborg eða Reykjavíkurhöfn, smíði varðskipsins Alberts, smíði allstórs fiskiskips, sem smíðað hefur verið hér í íslenzkri skipasmíðastöð, og smíði þeirra stálþá ta, sem smíðaðir hafa verið nú á árinu 1963, og smíði þeirra skipa, sem nú hafa verið lögð undir í íslenzkum skipasmíðastöðvum, sannar það, að íslenzkar skipasmíðastöðvar eru vel færar um að smíða járnskip, stálskip, sem henta Íslendingum og við þurfum til þess að endurnýja okkar fiskiskipaflota. Það er ekki á vankunnáttu, sem þetta hefur strandað. Íslenzk stálskipasmíði hefur verið í spennitreyju og ekki haft vaxtarskilyrði, af því að þeir, sem kaupa af þeim skipin, gátu ekki fengið sams konar lán til þess að kaupa skipin smíðuð hér eins og erlendar skipasmíðastöðvar buðu. Um þetta hef ég, eins og hv. flm. nú, rætt við forstjóra fiskveiðasjóðs, og hann hefur gefið þessar sömu upplýsingar, og það er sú hlið, sem enn þá er óleyst, og enn kann svo að fara, þó að þessi till. verði samþykkt á hv. Alþingi, að ef hæstv. ríkisstj. beitir sér ekki fyrir því að leysa þennan vanda, þá verður till. því miður að litlu gagni. Það er fjárhagshliðin, sem er óleyst, og ríkisvaldið hefur ekki sýnt áhuga á því til þessa að jafna þarna metin. Þegar menn geta fengið skipin erlendis með því að greiða upp andvirði þeirra á 7 árum og í einstaka tilfellum allt upp í 11 ár, hygg ég, þá er það mikill munur, og þetta hafa íslenzku skipasmíðastöðvarnar ekki getað boðið, því að þær hafa ekki fengið lán til þess að standa undir byggingarkostnaðinum og afla sér rekstrarfjár til þess að geta haldið starfseminni áfram. Það er dálítið athyglisvert, að þeir, sem nú hafa undirbúið sig hvað bezt undir smíði íslenzkra stálskipa, hafa fært sig út úr Reykjavíkurborg og hafa sett sig niður hér við Arnarnesvog, þar sem í raun og veru engin sérstök aðstaða var önnur en kyrrlátur vogur, og þar byggja Þeir nú upp sín mannvirki, og það er einnig athyglisvert, að skipasmíðastöðvarnar í Noregi og Hollandi og þar sem þau skip, sem við höfum verið að kaupa, eru byggð, þar eru ósköp litlar stöðvar með mjög litlum tilfæringum út yfir það, sem alveg nauðsynlega útheimtist til þessarar smíði. Og það hefur sannfært mig um það, að sjá þessa aðstöðu, sem er fyrir hendi, þar sem okkar aðkeyptu skip frá útlöndum eru smíðuð, að það ætti að vera sjálfgefið, að Íslendingar kappkostuðu að smíða sín fiskiskip sjálfir, jafnt stálskipin sem tréskipin, og að þessum iðnaði yrði dreift nokkuð um landið, þ.e.a.s. að þar sem allmikil útgerð er og margir fiskiþá tar, í fiskiþorpunum okkar hinum stærri og útgerðarbæjunum, ætti að efla á allmörgum stöðum úti um landið skipasmíðastöð, af því að þar verður að tryggja, að þjónusta sé fyrir hendi fyrir flotann að fá viðgerðir, og viðgerðir og nýsmíði verða að haldast í hendur. Það er hárrétt, sem flm. hér sagði áðan, það er hárrétt, og meira að segja viðgerðum og viðhaldi fiskiskipaflotans er stefnt í háska, ef ekki verður hafizt handa um að skapa aðstöðu fyrir nýsmíði jafnframt, því að þá er fyrst skapaður möguleiki til þess, að skipasmíðir geti haft stöðuga atvinnu árið um kring. Sé ekki að neinu að halda sér nema ígripavinnu við viðgerð báta 1–2 mánuði í senn á ári, þá læra menn ekki skipasmíði og haldast ekki við sem skipasmíðir á stöðunum, þar sem flotinn er þó fyrir hendi og þarf að eiga öruggt viðhald, og þá er stefnt í voða. Ég tel það gott, að Alþingi samþykki till. sem þessa og færi hæstv. ríkisstj. þannig verkefnið í fang að leysa fjárhagshlið málsins, en án þess að hún verði leyst, þannig að kaupendur fiskiskipa eigi völ á nokkurn veginn sams konar kjörum og hjá norskri eða hollenzkri skipasmíðastöð, færist fiskiskipasmíðin ekki inn í landið. Ég tel sem sé gott, að hæstv. ríkisstj. fái þetta verkefni í hendur, og þetta verkefni verður að leysa. Það er til stórkostlegs vansa fyrir íslenzku þjóðina sem fiskveiðiþjóð að sækja meginþorra sinna fiskiskipa til annarra landa og stofnar í raun og veru möguleikum til viðhalds okkar flota í háska og óvissu. Það er það, sem er óviðunandi hjá okkur, það er, hve lítið er smíðað innanlands af okkar fiskiskipum og hve mikill hluti af þeirri viðbót, sem við þurfum til endurnýjunar ár hvert, er smíðaður erlendis algerlega að óþörfu, því að þessu verkefni orka okkar iðnaðarmenn, og iðnaðurinn er þess konar, að hann væri mjög vel til þess fallinn að vera undirstöðuiðngrein í okkar stærri fiskiþorpum og fiskibæjunum. Ég held, að þetta sé ágætt, þegar við stjórnarandstöðuþm. erum búnir að flytja till. um góð mál hér á Alþingi tvisvar til þrisvar sinnum fyrir daufum eyrum og fá þær lagðar í glatkistu nefnda á þinginu, þá flytjum við þær ekki í von um það, að stjórnarstuðningsþm. taki þær annaðhvort orðrétt eða efnislega og flytji þær og komi þeim á framfæri, og í þessu tilfelli er ég þakklátur hv. 11. landsk. þm. fyrir að hafa þannig bjargað í land þeirri till., sem ég er búinn að sjá hér tvisvar sinnum svæfða.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja mikið þessar umr., en út af ummælum, sem féllu hér áðan, þykir mér rétt að taka það fram, að auðvitað kemur mér ekki til hugar og sjálfsagt engum, að hér eigi eftirleiðis eingöngu að smíða stór skip til síldveiða á hafi úti. Ég nefndi þetta aðeins um stærri skipin til þess að skýra það mál, sem raunar fleiri hafa gert, hvernig á því stendur, að nú síðustu árin hafa einkum verið flutt inn stór skip og fiskiskipin farið stækkandi. Hitt er svo auðvitað mál, að það þarf að smíða mikið af öðrum skipum. Það þarf að smíða 50-60 tonna skip og ekki aðeins það, heldur Þarf að smíða hér mikið af smærri þá tum, og það væri æskilegt að mega vona það, að einmitt útgerð smærri þá tanna fari mjög vaxandi í þessu landi, jafnhliða því sem friðun fiskimiðanna eykst. Við þurfum að sjálfsögðu að hafa víðsvegar um land smærri skipasmíðastöðvar, sem smíða bæði hina venjulegu vertíðarþá tastærð af skipum, eins og tíðkast hér á vetrarvertíð, og svo einnig hina smærri þilfarsbáta og opna vélþá ta, og einmitt þessir minni þilfarsbátar og opnir vélbátar eru og munu verða fyrst um sinn ein aðalundirstaða landsbyggðarinnar. Í sambandi við vaxandi smíði stórra fiskibáta hér á landi, hvort sem um er að ræða tréskip eða stálskip, og þó einkum stálskip, skiptir það auðvitað mjög miklu máli, að verðið verði sambærilegt við það verð, sem hægt er að fá erlendis á þessum skipum. Og þegar ég talaði hér áðan um byrjunarerfiðleika, sem þyrfti að yfirvinna í þessum efnum, átti ég ekki sízt við það. Ég vil nefna það í þessu sambandi, af því að farið er að tala svona almennt um þessi mál, að fyrir 1-2 árum átti ég tal við allmarga skipasmíði og forstöðumenn skipasmiðja á Akureyri um skipasmíðina þar, sem hefur verið vaxandi, og um framtíð skipasmíða og möguleika fyrir vexti skipasmíða þar sérstaklega og hér á landi almennt. Ég man eftir því, að í þessum viðræðum kom það fram hjá sumum þeirra, sem þarna áttu hlut að máli, og það gæti verið fróðlegt að íhuga það í sambandi við það, sem hér er talað um viðgerðirnar í sambandi við skipasmíðar, að þeir töldu, þessir menn, að til þess að hægt væri að framleiða stór fiskiskip, með sem minnstum kostnaði eða á sem lægstu verði, þyrftu skipasmíðar að vera algerlega aðgreindar frá viðgerðum, og þeir færðu fyrir þessu ýmis rök, sem mér þóttu athyglisverð, að þetta þyrfti að vera svona. Ég ætla ekki að fara að telja fram þau rök hér, enda er ég ekki það fróður á þessu sviði, að ég sé fær um að gera það. En þeir héldu þessu sem sé fram, þessir menn, að til þess að framleiða verulega ódýr skip, til þess að koma framleiðslukostnaði skipanna niður, ættu skipasmíðastöðvar, sem smíðuðu slík skip og ætluðu að framleiða þau á sem lægstu verði, helzt ekki annað að gera en eingöngu að smíða skip. Hitt er svo auðvitað vandamál, eins og ræðumenn hafa bent hér á, hvernig á að halda uppi hér starfsemi viðgerðarstöðvanna, sem inna náttúrlega af hendi mjög mikilsverð og óhjákvæmileg störf við viðgerð fiskiflotans, hvernig á að halda starfsemi þeirra gangandi, þegar, eins og ástatt er, viðgerðir skipa fara einkum fram á vissum árstímum, þannig að vinnan hlýtur að vera misjöfn. En í sambandi við þetta mál og eflingu skipasmíðaiðnaðar hér innanlands þarf áreiðanlega að taka til gaumgæfilegrar athugunar viðfangsefni af þessu tagi annars vegar, hver aðferðin sé til þess að framleiða sem ódýrust skip, og hins vegar, á hvern hátt viðgerðirnar verði tryggðar. Þetta vildi ég nú minnast á í sambandi við þær umr., sem hér hafa faríð fram, og til íhugunar fyrir þá, sem við þessi mál fást í sambandi við þá till., sem hér liggur fyrir, og yfirleitt.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja mikið þessar umr. Ég vil aðeins taka undir það, sem hér hefur komið fram hjá ræðumönnum almennt, að hér er um merka till. að ræða, sem beinist að því að bæta aðstöðu innlendra skipasmíðastöðva frá því, sem nú er. Ég vil þó aðeins koma hér inn á eitt atriði, sem nokkuð hefur verið rætt, og ég ætla, að þar gæti nokkurs misskilnings. En það er það, sem vikið hefur verið að og rætt um þann aðstöðumun, sem sé um að ræða milli innlendra og erlendra skipasmíðastöðva og hvað það sé hagstæðara fyrir Íslendinga fyrir þær sakir að byggja og gera samninga við erlendar skipasmíðastöðvar. Þetta tel ég, að ekki sé rétt. Þegar maður, sem kaupir skip erlendis frá, gerir samning, verður hann að borga ákveðna upphæð, og það er nákvæmlega það sama, sem verður að eiga sér stað, þegar hann gerir samning við innlenda skipasmíðastöð. Hins vegar liggur það fyrir, að 70% af raunverulegum kostnaði erlendu þá tanna er hægt að fá samninga um til 7 ára. Í framkvæmdinni hefur það svo aftur verið þannig, að fiskveiðasjóðurinn hefur tekið að sér að framlengja þessi lán til 15 ára, og það er sami lánstími og um er að ræða hjá innlendu skipasmíðastöðvunum eða hjá fiskveiðasjóði fyrir innlend fiskiskip. Að hinu leytinu er það hagstæðara að byggja skipin innanlands, þar sem viðkomandi fær 3/4 að láni, en ekki nema 2/3 hjá erlendu skipasmíðastöðvunum. En það, sem hér þarf að breyta sérstaklega og fram kom í ræðu hjá iðnmrh, hér fyrr í kvöld, álit ég, að sé fyrst og fremst það, að skipasmíðastöðvarnar innlendu geti hafið byggingu á skipum innanlands án þess að hafa fasta samninga við kaupendur. Það er einmitt vegna þess, sem hér hefur fram komið í umr., að það er mikil nauðsyn á því að halda uppi og efla þessa iðnaðargrein, skipasmíðina, vegna okkar þarfar á viðhaldi skipastólsins yfir höfuð, þess vegna er nauðsynlegt, að það sé hægt að halda föstum ákveðnum fjölda iðnaðarmanna í þessari atvinnugrein. En það er því aðeins hægt, eins og hér hefur verið komið inn á fyrr í þessum umr., að næg verkefni séu jafnan fyrir hendi. Nú getur það verið svo oft, að það eru ekki fyrir hendi kaupendur, þegar hlé skapast á skipasmíðastöðinni, og fyrir þær sakir, þó að skipasmiðurinn eða skipasmíðastöðin sé nokkurn veginn viss um það, að hún muni eignast kaupanda að bátnum fyrr en varir, þá getur hún ekki hafið framkvæmdina vegna þess arna, að hún fær ekki lán til byrjunarframkvæmda. Þetta er nákvæmlega sama, sem á sér stað erlendis. Við vitum það, að yfirleitt er ekki um samning að ræða, sem gengið er inn í. Það er yfirleitt ekki byrjað á þeim bátum, sem byggðir hafa verið fyrir Íslendinga, það er hrein undantekning, hafi það verið fyrr en samningur hefur verið gerður, og þá hefur viðkomandi útgerðarmaður orðið að snara sinni fyrstu greiðslu út. Ég vildi leggja sérstaka áherzlu á, að það, sem hér þarf að breytast frá því, sem verið hefur um aðstöðumuninn fyrir innlendu skipasmíðastöðvarnar, er þetta, að þær geti hafizt handa án þess að hafa fasta samninga. Við vitum, að ef þróunin heldur áfram í rétta átt, hljóta að skapast kaupendur alltaf öðru hverju að nýjum fiskiþá tum, og þess vegna ætti ekkert að vera í hættu fyrir fiskveiðiþjóð eins og Íslendinga að leggja kjöl að nýjum þá t öðru hverju. Og það er þessi aðstaða, sem þarf að skapa og breyta frá því, sem nú er. Hitt hefur svo verið, að þegar kaupandi hefur komið að fiskibáti innanlands, hefur það jafnan verið fyrir hendi, að sá hluti, sem fiskveiðasjóðurinn lánar lögum samkv., það hefur fengizt loforð um hann og viðskiptabankinn, eins og iðnmrh. sagði hér fyrr í kvöld, hefur þá verið fús á að veita fyrirgreiðslu upp á væntanlegt lán hjá fiskveiðasjóði. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram í þessum umr., en ég skal ekki orðlengja frekar um málið, en aðeins að lokum undirstrika, að það er staðreynd, að þróunin hvað viðkemur skipabyggingum hér innanlands eða eflingu sérstaklega fiskveiðiskipastólsins, þar sem ég tel að Íslendingar séu færir um að hafa framkvæmdina á hendi, - þróunin hefur ekki verið í rétta átt og of mikið af nýjum fiskibátum hefur verið keypt erlendis frá, í stað þess að bátarnir væru byggðir hér heima.



Herra forseti. Fjvn. hefur haft til meðferðar till. til þál. um athugun á auknum iðnrekstri í kaupstöðum og kauptúnum, þar sem ónóg er atvinna. Við sendum till. þessa til umsagnar til Sambands ísl. sveitarfélaga, Efnahagsstofnunarinnar og Landssambands iðnaðarmanna og óskuðum eftir því, að umsagnir frá þessum aðilum bærust n. fljótlega. En þegar við tókum till. til afgreiðslu nú fyrir nokkrum dögum í fjvn., höfðu þessar umsagnir ekki borizt, og við sáum þá ekki ástæðu til þess að bíða eftir þeim og afgreiddum málið, og er fjvn. sammála um að mæla með samþykkt till., þó með þeirri breytingu, að upphaf hennar orðist svo, eins og segir í nái. á þskj. 361: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að skipa 5 manna nefnd til þess að athuga, hvað hægt sé að gera til þess að auka iðnað í þeim kauptúnum og kaupstöðum, þar sem ónóg er atvinna. Störf n, skulu vera o.s.frv. eins og stendur í till. upphaflega. Eins og sést af þessu, er breytingin í því fólgin, að ríkisstj. er falið að skipa þá nefnd, sem till. gerir ráð fyrir að verði sett á laggirnar til þess að vinna að þeim verkefnum, sem tillgr. telur upp, en í till. upphaflega var lagt til, að þrír nm. yrðu skipaðir af ríkisstj., en tveir kjörnir af Alþingi. Ég segi fyrir mig, sem er einn af flm. þessarar till., að ég er ásáttur um þessa breyt., enda stóð ég að henni ásamt öðrum hv. fjvn: mönnum, því að ég vænti þess fastlega, að hæstv. iðnmrh., sem ég hygg að komi til með að skipa þessa nefnd, geri það þannig, að sem mestur einhugur verði um það starf, sem n. er ætlað að vinna, og að beztur árangur náist af störfum hennar fyrir þau byggðarlög, sem búa við ónóga atvinnu og búa við öryggisleysi í atvinnulífi sínu. Því miður er það svo, þó að atvinna hafi verið mikil í landi okkar á undanförnum árum, þá eru þó nokkur byggðarlög i landinu, sem hafa átt, ég vil segja: við atvinnuleysi að búa síðustu missirin, og þarf ég ekki að lýsa því neitt, það hefur verið gert hér áður, bæði þegar þessi till. var flutt hér á sínum tíma og eins i sambandi við aðra þáltill., sem hefur verið flutt í þinginu, og við væntum þess, flm. og fjvn: menn, að skipun þessarar n. verði hraðað, svo að hún geti farið sem fyrst að sinna þeim verkefnum, sem brýn nauðsyn er á að verði unnin. Ég sé ekki neina ástæðu til þess að fara að halda langa ræðu um þetta mál nú. Hv. 1. flm., 5. þm. Norðurl. v., flutti ýtarlega ræðu um málið hér við fyrri umr., og ég tók þá undir mál hans, og ef ég færi að segja eitthvað frekar um það nú, þá yrðu það endurtekningar, sem ég sé ekki ástæðu til að fara að þylja hér nú. Ég vænti þess, að hv. Alþingi geti fallizt á að samþykkja till. og þá brtt., sem fjvn. flytur.



Herra forseti. Ég vil þakka fjvn. fyrir afgreiðslu á þessari till. Þeir hafa raunar breytt henni ofur lítið; þannig að þessi n. verði alveg stjórnskipuð, en ég get fyrir mitt leyti fallizt á það. Aðalatriðið er, að n. verði skipuð, og ég treysti ríkisstj. til þess að skipa hana þannig, að sem mest gagn verði að henni. Fyrir mér vakti a.m.k. það viðvíkjandi því, að þingið kysi tvo menn, að þeir væru fulltrúar fólksins, en hinir hefðu aftur faglega þekkingu, sem ríkisstj. skipaði. En þó að ríkisstj. skipi alla, er ekki ólíklegt, að hún taki tillit til þess, að það verði menn, sem hefðu skilning á kjörum fólksins úti á landsbyggðinni. En aðalatriðið er, að eitthvað verði gert í þessu máli síðar. Ég geri ráð fyrir, úr því að n. stóð einhuga að þessu, að þá verði þessi þáltill. samþykkt, og þá er aðalatriðið, að hafizt verði handa sem fyrst. Við vitum það, að fyrir menn úti á landi, sem langar til að gera eitthvað í iðnaðarmálum, er það svo að segja ókleift, eins og lánakjörum er nú háttað. Þegar þeir leita til bankanna, fá þeir annaðhvort enga fyrirgreiðslu eða það ófullkomna, að það er algerlega ófullnægjandi. Ef við látum unga fólkið flytja úr kauptúnunum úti á landi til Reykjavíkur eða Faxaflóasvæðisins, er mjög erfitt að fá það til að flytja út á landsbyggðina aftur, þegar það er búið að stofna heimili sín hér. Þess vegna verður að hefjast handa í tíma. Þetta er höfuðmál dreifbýlisins. Það er ekki aðalatriðið, að hvert fjaliakot sé í byggð. Aðalatriðið er, að við nýtum þann hluta landsins, sem er hagkvæmast að nýta. Við getum ekki búizt við því, að Hornstrandir byggist aftur í bráð. Þar eru léleg landbúnaðarskilyrði, og þannig er með firðina milli Skjálfanda og Eyjafjarðar.  Ég álít, að þessi n., sem væntanlega verður skipuð, eigi fyrst og fremst að skipuleggja atvinnulífið hvað iðnaðinn snertir úti í byggðum landsins, þannig að í þessu kauptúninu eða kaupstaðnum eigi að reka þessa iðngrein og í öðrum hina, svo njóti þessi fyrirtæki hæfilegs fjárhagslegs stuðnings. Víða er nokkur iðnaður fyrir, og þá á að efla hann með hæfilegu lánsfé, þannig að það sé hægt að starfrækja hann. Ég veit það, að í mörgum kauptúnum og kaupstöðum úti á landi eru menn með nokkra tæknilega þekkingu, sem gætu rekið iðnað í miklu stærri stíl en nú er, aðeins ef þeir fengju fjárhagslega fyrirgreiðslu. En þetta þarf allt að athugast. Þó að einstakir þm. fari að koma með till. um þessi efni, þá vitum við, að það er næsta lítið gert með það. Þess vegna verður að fá stjórnskipaða nefnd, sem leggur sitt tillögukerfi fyrir, og það sé svo endurskoðað og athugað af þingi og ríkisstj. Svo sé hafizt handa um framkvæmdir. Það er ekki hentugt, að sama iðngreinin sé rekin í mörgum kauptúnum, það verður að skipta þessu niður eðlilega. Skilyrði fyrir blómlegum sveitabúskap er, að það myndist bæjarfélög, hæfilega stór bæjarfélög. Við skulum bara taka niðurlagningu síldar á Siglufirði. Ég er ekki í nokkrum vafa um, að þar voru stórfelld mistök. Í fyrsta lagi er óhentugt að leggja síld niður, ef á að flytja hana út, vegna þess, hve hún þolir litla geymslu. Í öðru lagi höfum við áreiðanlega gert vitleysu eða réttara sagt gert of lítið eða jafnvel ekki neitt til að koma henni á markaðinn, ekki kynnt okkur, hvaða skilyrðum þyrfti að fullnægja til að geta selt hana, og ekki starfað nóg á því sviði. Ég sé ekkert athugavert við það, eins og er verið að undirbúa nú, að hafa samband við Bjelland um að sjóða niður síld. Við skulum segja, að hann hafi dreifingarhringinn í sinni hendi, og við skulum segja, að hann græði eitthvað á því, en það er allt í lagi í bili, ef okkar fólk lærir iðn sina. Við erum á algeru frumstigi i iðnaðarmálum, við þurfum að læra. Þegar við erum búnir að læra að sjóða niður þessar síldarvörur, þurfum við ekkert að vera upp á Bjelland komin og getum brotið okkur leið inn á fiskmarkaðinn. Við þurfum fyrst og fremst að fá menn, sem standa okkur framar í iðngreinunum, til að kenna okkur. Þannig er með allan iðnað hér, hann er á frumstigi. Það var verið að tala um skipasmíðar áðan. Við þurfum ekkert að vera að blekkja okkur á því, við höfum ekki svipað því eins mikla æfingu og erlendar skipasmíðastöðvar og enga möguleika til að gera þetta jafnfljótt og jafnvel. En ég er sannfærður um, að við getum lært þetta. Þar að auki er aðbúnaðurinn að þessum skipasmíðastöðvum miklu lakari hér. Hér eru okurvextir, og skipasmíðastöðvum er ekki tryggt rekstrarfé, þannig að skilyrðin til að gera þetta eru alls ekki eins góð hér og viða annars staðar. Við þurfum að byggja skip og halda þeim við, því er sjáifsagt að byggja þessa atvinnugrein skynsamlega upp, bæði tæknilega og fjárhagslega, þannig að við séum samkeppnishæfir. Timburskip eru til mikilla muna dýrari hér en í Danmörku. Þannig er með fleiri iðngreinar. Það er mikið af iðnaðarvörum okkar verndað með allt að 90% tollum. Hvaða vit haldið þið, að sé í þessu? Annaðhvort er iðngreinin lakar rekin en annars staðar eða þá að iðnrekandinn hirðir ágóðann. Þannig er fjöldamargt af okkar iðnvarningi. Það er ekkert vit í að vernda nokkra iðngrein með 90% innflutningsgjöldum, það er ekki nokkurt hóf á því, það væri hæfilegt 2030%. Svo er fólkið í landinu skattlagt, það verður að borga vöruna. Og þar að auki nær iðnaðurinn ekki nægilegri þróun á þennan hátt. Það á að hafa hæfileg innflutningsgjöld, ekki allt of há. Annaðhvort leggur fólkið sig ekki fram með að reka iðngreinarnar eða iðnrekandinn hirðir óhóflegan gróða. Það er hægt að nefna kvenkápur í þessu sambandi. Það eru fluttar inn erlendar kvenkápur og seldar svo á svipuðu verði og þær íslenzku. Tollurinn á þeim er 90%. Ég hef átt tal um þetta við mann, sem selur slíkar kvenkápur. Hann segir, að við saumum ekki jafnvel. Þannig er með ótal atriði. Iðnþróunin hér á landi er skammt á veg komin. En ég er sannfærður um, að við getum orðið iðnaðarþjóð. Það tekur talsverðan tíma, en við eigum að vinna að því að efla þá atvinnugrein. Hraðinn og þróunin hefur verið svo ör, að vandvirknin er ekki nógu mikil. Við þurfum að reka alla okkar höfuðatvinnuvegi á hagkvæmari hátt en nú er gert, bæði landbúnað, sjávarútveg og iðnað. En þetta er allt saman eðlilegt. Við erum á byrjunarstigi, og það er ekki von, að við séum búnir að ná tæknikunnáttu á við þær þjóðir, sem hafa stundað þetta áratugum og jafnvei öldum saman. Ég er þakklátur n. fyrir að hafa staðið einhuga að þessu máli og vona, að vei verði unnið að þessu máli í framtíðinni og það megi verða okkar dreifðu byggðum og þjóðinni í heild til góðs.



Herra forseti. Ég tel fyllstu ástæðu til þess að fagna því, að till. sú, sem hér liggur fyrir, er komin til síðari umr. og útlit fyrir, að hún verði samþ. Það gleður mig einnig, að fjvn. hefur haft skjót umsvif í þetta sinn og afgreitt till. á fáum vikum, og væri sannarlega gott, að aðrar starfsnefndir þingsins tækju sér þessi vinnubrögð til fyrirmyndar. Og ég vil eindregið mæla með því, að oftar verði eins og í þetta sinn, að mál verði afgreidd, jafnvel þó að umbeðnar umsagnir komi ekki til skila. Ég er algerlega sammála þeim þm. Norðurl. v., sem hér hafa talað um þetta mál og rökstutt nauðsyn þess, að þessi till. sé samþykkt. En um leið og ég lýsi yfir mínum fögnuði yfir þessari till., vil ég taka fram, að ég tel nú samt, að á henni sé einn heldur leiðinlegur annmarki. Ég tel afleitt, að ekki sé í till. neitt tímatakmark varðandi þá rannsókn, sem fram á að fara, og ég tel það ekki gott, að n. geti í rauninni leyft sér að dunda við þetta mál mörg ár, án þess að henni sé strax í upphafi ákveðinn einhver tími til að vinna að því. Það er ekkert tímatakmark sett í till. Auk þess vil ég bæta því við, að ég tel ekki verulega til bóta þá breytingu, sem fjvn. hefur lagt til að verði á till., þ.e.a.s. að ríkisstj. hafi málið algerlega í sinni hendi og skipi n. ein. Ég held, að ég þurfi ekki að rökstyðja frekar, að betra hefði verið, að till. hefði verið eins og flm. gerðu ráð fyrir, því að það er þá meiri von til þess, að hinir þingkjörnu menn mundu reka á eftir því, að till. næði til gangi sínum. Eins og sjá má á till., er hún nokkuð yfirgripsmikil, þ.e.a.s. hún nær til alls landsins, og það eru ekki aðeins staðir, þar sem hreint neyðarástand er ríkjandi, eins og t.d. Siglufjörður, Skagaströnd eða Hofsós eða aðrir slíkir staðir, það er ekki eingöngu ætlazt til þess, að athugað sé með iðnrekstur á slíkum stöðum, heldur almennt, þar sem atvinna er ótrygg, þar sem atvinnuástandið er óöruggt, þar sem skortir á atvinnuöryggi. Ég þarf varla að taka fram, að það hafa verið skipaðar margar nefndir, sem hafa oft haft svipuð verksvið. Þær hafa átt að spanna yfir breitt verksvið, og ég held, að það hafi oftlega viljað brenna við, að n. hafi annaðhvort dagað uppi og þær hafi ekki skilað neinum till. eða verk þeirra hefur aðallega verið rannsókn á ástandinu eins og það er, ásamt nokkrum almennum vangaveltum og hugmyndum, en ekki svo vandlega farið út í að ákveða, hvaða framkvæmdir skuli hefja og fara út í og það tafarlaust. Ég er alls ekki að segja, að þetta verði útkoman á störfum þeirrar ágætu nefndar, sem hér á að taka til starfa. En ég vil aðeins vara við því, að svo verði í þetta sinn, eins og svo oft hefur verið. Ég vil sízt af öllu draga úr því, að þessi ályktun verði samþykkt og n. taki til starfa. En ég hef dregið fram þennan ágalla af sérstakri ástæðu, og það er vegna þess, að ég hef hér leyft mér að bera fram þáltill., sem miðar að ýmsu leyti í sömu átt og sú till., sem hér liggur fyrir, enda þótt hún hafi ekki hlotið jafnskjóta afgreiðslu og þessi. Þessi till. mín er að vísu að ýmsu leyti frábrugðin og þá fyrst og fremst það, að hún er eingöngu miðuð við Norðurlandskjördæmi vestra. Það er tvímælalaust hvergi jafnillt ástand í atvinnumálum og einmitt á þess um stað og veruleg hætta á því, eins og þróunin hefur verið núna allra seinustu árin, að mjög alvarlegur afturkippur komi í álit atvinnulíf í þessum landshluta. Þessi till., sem ég hef leyft mér að flytja, er miklu takmarkaðri og miðuð eingöngu við þennan ákveðna stað, og ég gerði mér vonir um það, að þegar verksvið nefndar væri þetta þrengra, mundu þeir önnum köfnu menn, sem veljast til að rannsaka þessi mál, kannske gera því eitthvað betri skil en oft hefur verið áður með samsvarandi nefndir. Einnig er í þeirri till. gert ráð fyrir því, að n. skili störfum fyrir þingbyrjun næsta haust, og það er ekki miðað við, að um smáiðnað verði að ræða, heldur fyrst og fremst, að n. vinni að skipulegri atvinnuuppbyggingu, eins og tvímælalaust er þörf á á þessum slóðum. Ég vil endurtaka það, að ég fagna þessari fljótu afgreiðslu þessarar ágætu till. En ég vil einnig leyfa mér að vona, að till., sem ég hef hér flutt, fái jafnhlýlegar viðtökur hjá fjvn., vegna þess að ég tel, að þrátt fyrir samþykkt þessarar till. sé ekki síður nauðsyn, að hún nái einnig fram að ganga.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Hv. 5. landsk. fann það helzt að till, okkar, að í henni væri ekkert tímatakmark, ekkert ákvæði um það, hvenær þessi nefnd ætti að hafa lokið störfum. Mér virðist nú reynslan hafa sýnt það oft og tíðum, að það hafi ekki mikið að segja, þótt slíkt tímatakmark sé sett inn í þáltill., og kom það raunar ljóslega fram í umr. um aðra Þáltill., og kom það raunar ljóslega fram í umr. um aðra þáltill., sem var til umr. hér í þinginu í dag, svo að ég legg ekki mikið upp úr því. Hitt er aðalatriðið, að það veljist í n. góðir menn, sem taka störf sín alvarlega, og ef þeir gera það, er ég viss um, að þeir hraða störfum sínum eftir beztu getu. Þá fann hv. 5. landsk. að því , að till. væri of víðtæk. Ég get ekki fallizt á, að það sé neinn ljóður á okkur flm., þó að við sjáum örlítið lengra en fram fyrir nefið á sjálfum okkur. Það er alveg rétt hjá hv. þm., og það vitum við og það vita allir hv. alþm. og raunar þjóðin öll, að atvinnuástand hefur verið einna erfiðast í því kjördæmi, sem við erum fulltrúar fyrir, og þá gefur það auga leið, að þeir menn, sem taka að sér þessi störf, athuga, hvað hægt er að gera til að bæta atvinnuástandið í þeim landshlutum eða þeim byggðarlögum, þar sem vitað er að mest er þörfin. En ástæðan til þess, að við bundum okkur ekki einvörðungu við okkar kjördæmi, var t.d. sú, að okkur var það fyllilega ljóst, að ástandið við vestanverðan Húnaflóa í Strandasýslu er sízt betra en hjá okkur og það þarf alveg eins að hugsa um fólk, sem byggir Strandasýslu, og fólk, sem byggir Norðurlandskjördæmi vestra, svo að ég nefni dæmi.



Herra forseti. Á fyrsta þinginu, sem ég sat hér, flutti ég ásamt einum af þeim hv. þm., sem eru flm. að þessari till., Benedikt Gröndal, till. til þál., sem var hliðstæð þessari að efni. Enda þótt mér sé ljóst, að sú till. gerði ekki neina stóra hluti, vakti hún þó athygli á því, að hér er nauðsynjamál á ferðinni og Íslendingar eiga að gefa meiri gaum að iðnaði en þeir hafa áður gert. Ég er sannfærður um það, að sú till. átti þá nokkurn þátt í því, að ný iðnfyrirtæki risu upp úti um byggðir landsins, og við eigum að halda áfram á þeirri braut. Það hefur verið nokkuð ríkjandi skoðun í þessu landi, að þéttbýli gæti ekki orðið til nema í kringum sjávarútveg. Á síðari árum hefur það hins vegar sýnt sig, að þess í skoðun hefur ekki við rök að styðjast og hafa orðið til þéttbýlissvæði, þar sem afkoma manna hefur ekkert verið síður góð, þótt þau hafi ekki stuðzt við sjávarútveg, og í framtíðinni eigum við jöfnum höndum að byggja okkar þéttbýli upp í sambandi við sjávarútveginn, iðnaðinn og landbúnaðinn. Þó að slíku máli hafi verið hreyft hér fyrir nokkrum árum, er það jafnnauðsynlegt nú. Þess vegna var það, að við fulltrúar Framsfl. í fjvn. vorum á einu máli um stuðning við þessa tillögu. Sú breyting, sem þar var gerð um það, að hæstv. ríkisstj. skipaði alla nm., um hana vil ég segja það, að eins og við tókum fram í fjvn., höfðum við framsóknarmenn ekki ástæðu til að sýna hæstv. ríkisstj. traust, sem fólgið væri í því, að hún skipaði alla mennina. Að vísu var í raun og veru ekki nema eitt sæti í n., sem um var að ræða, sem ríkisstj. hefði ekki ráðið eftir till., eins og hún var upphaflega orðuð. Hins vegar skal það sagt með glöðu geði, að samstarf við meiri hl. fjvn. á þessu þingi hefur verið með ágætum um afgreiðslu mála. Þar hefur ekki orðið ágreiningur nema um höfuðmálefni, eins og ég gerði grein fyrir við fjárlagaumræður í vetur. Þess vegna vildum við framsóknarmenn ekki, að þetta mál yrði til þess að rjúfa þá samstöðu, ekki sízt þar sem meiri hl. tók fram, að að því yrði vikið í framsögu, að því væri treyst, að hæstv. ríkisstj. mundi reyna að hafa þessa n. það víðtæka, að hún næði til sem flestra, svo að árangurinn yrði sem beztur, eins og hv. frsm. n. vék að hér í framsöguræðu sinni og uppfyllti þar með það fyrirheit, sem hann gaf okkur í sambandi við afgreiðslu málsins. Þess vegna varð samstaða um það, til þess að nauðsyn málsins væri undirstrikuð og samstaða fjvn. um málaafgreiðslu einnig. Mér er það fullkomlega ljóst, að hraða verður athugun á þessu máli, eins og fram hefur komið hér í þessum umr., og því verður treyst, að þeir menn, sem um framkvæmdina sjá, vinni að því, ekki sízt þar sem það er undirstrikað svo greinilega sem gert hefur verið í þessum umr. og ég vil einnig taka undir. En það skulum við gera okkur ljóst, að til þess að verulegur árangur verði af störfum n., verður að rýmka um í sambandi við lánsútveganir fyrir iðnaðinn í landinu. Það er lítt mögulegt að koma á nýjum iðnaði, nema breytt verði aðstöðu hans til lánsmöguleika. Þar verður að rýmka verulega frá því, sem nú er. Og einn þáttur í störfum n. verður að vera fólginn í því að vinna að því. Út af því , sem fram hefur komið hér um það, að þessi till. hefði átt að takmarkast aðeins við Norðurlandskjördæmi vestra, vil ég segja það, að mér finnst það með öllu fráleitt. Enda þótt nú séu þar meiri erfiðleikar en annars staðar, þó undantekin þorpin eða kauptúnin að vestanverðum Húnaflóa, þá varðar það erfiðleikana, sem við er að fást í dag. En þetta er ekki mál, sem aðeins er hugsað út frá deginum í dag, heldur á að vinna að því að skipuleggja uppbyggingu iðnaðarins víðs vegar úti um landið, og þannig treystum við betur en áður hefur verið atvinnugrundvöllinn og komum í veg fyrir, að slíkt ástand skapist, eins og nú á sér stað í kauptúnum og kaupstöðum í Norðurlandskjördæmi vestra, eftir því sem hér hefur verið lýst. Og það er það, sem á að vera höfuðmarkmið okkar, og þess vegna eigum við að fylgja þessari till. fullkomlega eftir við afgreiðslu hér nú og þó fyrst og fremst í framkvæmdinni.



Herra forseti. Ég stend upp til að leiðrétta nokkurn misskilning, sem fram kom í ræðum hv. 2. þm. Norðurl. v. og hv. 3. þm. Vesturl. Það er hreinn misskilningur, að ég telji það nokkurn ljóð á þeirri þáltill., sem hér er til umr., að hún sé bundin við allt landið. Ef menn hafa skilið orð mín svo, þá er það algerlega rangt. Ég er algerlega samþykkur því, að þessi till. verði samþykkt. Ég stóð hér aðeins upp til þess að bera upp þá bón, að till. mín varðandi Norðurlandskjördæmi vestra fengi jafnhlýlegar viðtökur og skjóta afgreiðslu og þessi till. hefur fengið. Ég taldi, þegar ég flutti mína þáltill., og tel enn þá, að alveg sérstakar ráðstafanir séu nauðsynlegar og það tafarlaust varðandi málefni Þessa margnefnda kjördæmis, Norðurl. v.,, þar sem óvenjulegt ástand ríkir í heilum landshluta, sem ekki þolir bið, ekki þolir neina bið. Niðurstaða mín var sem sagt og er enn þá sú, að ég tel það fagnaðarefni, ef hægt er að fá afgreiddar báðar þessar till., í fyrsta lagi, að skipuð verði nefnd til þess að athuga um að koma upp iðnaði í kaupstöðum og kauptúnum víða úti um landið og þá væntanlega gert ráð fyrir því, að sú nefnd fái alldrjúgan tíma, úr því að ekkert tímatakmark er í till., til þess að finna ákjósanlega lausn á vandamáli hverrar byggðar fyrir sig og að sú n. hafi með höndum landið allt, en á hinn bóginn verði núna tafarlaust samþ. að kjósa nefnd til þess að reyna í sumar - og ég vil undirstrika það - strax í sumar eða með haustinu að finna og benda á lausnir varðandi vandamál Norðurl. vestra.



Herra forseti. Á þskj. 201 hef ég ásamt 7 öðrum þm. Framsfl. leyft mér að bera fram till. til þál. um stofnun almenns lífeyrissjóðs. Till. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að kjósa 5 manna nefnd í sameinuðu þingi með hlutfallskosningu til þess að semja frv. til l. um almennan lífeyrissjóð, sem allir landsmenn eigi kost á að tryggja sig hjá.“ Á þinginu 1957 fluttum við nokkrir framsóknarmenn till. til þál. um athugun á stofnun almenns lífeyrissjóðs fyrir alla þá landsmenn, sem ekki nytu lífeyristryggingar hjá sérstökum lífeyrissjóðum. Sú till. hljóðaði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta athuga, hvort tiltækilegt sé að stofna lífeyrissjóð fyrir sjómenn, verkamenn, bændur, útvegsmenn og aðra þá, sem ekki njóta lífeyristryggingar hjá sérstökum lífeyrissjóðum.“ Þessi ályktun var samþykkt á Alþingi 31. maí 1957. Athugun samkv. þessari till. dróst því miður nokkuð. Það var ekki fyrr en 20. des. 1958, að þáv. félmrh, skipaði 5 manna nefnd til að framkvæma þá athugun, sem þáltill. fjallaði um. í nefnd þessa voru þeir menn skipaðir, sem tilgreindir eru í grg, á þskj. 201. Nefnd Þessi skilaði áliti sínu til ríkisstj. í nóv. 1960, en hafði auðvitað áður aftað sér ýmiss konar upplýsinga, þ. á m. álitsgerðar frá Guðjóni Hansen tryggingafræðingi. Þó að þetta nál. hafi enn ekki verið birt opinberlega, getur það auðvitað ekkert leyndarmál verið, allra sízt nú, eftir að svo langur tími er liðinn frá því, að n. skilaði áliti sínu, og hæstv. ríkisstj. hefur látið málið svo lengi kyrrt liggja og sýnt er, að hún muni ekki ætla að beita sér fyrir aðgerðum í þessu máli. En niðurstaða þessarar n, var í sem stytztu máli sú, að hún lagði til, að sett yrði löggjöf um almennan lífeyrissjóð, sem allir landsmenn ættu kost á að tryggja sig hjá, enda yrði um að ræða viðbótartryggingu við almannatryggingarnar. Jafnframt lagði n. til, að unnið yrði að breytingum á hinum sérstöku lífeyrissjóðum, þannig að þeir allir veittu framvegis aðeins viðbótartryggingu við almannatryggingarnar. Allir nm. voru algerlega sammála um álitið. Þar sem þessari n. hafði aðeins verið falin athugun á því, hvort tiltækilegt væri að stofna almennan lífeyrissjóð, taldi hún ætlunarverki sínu lokið, þegar hún hafði skilað framangreindu álíti, enda óskaði ríkisstj. ekki eftir frekari aðgerðum af n. hálfu, og n. hafði ekki verið beðin að semja lagafrv. um almennan lífeyrissjóð, og hún hefur ekki heldur síðar verið til þess kvödd, enda hefur hún sem sagt fyrir löngu lokið sínu starfi og þannig verið litið á, að hún væri þar með algerlega uppleyst og ekki lengur starfandi. Og þar af er skemmst að segja, að þetta mál hefur síðan legið í algeru Þagnargildi hjá hæstv. ríkisstj. Ríkisstj. hefur ekki, svo að mér sé kunnugt um, látið undirbúa löggjöf um slíkan almennan lífeyrissjóð og hefur ekki sinnt því máli neitt, svo að vitað sé. Það skal að vísu játað, að á því tímabili, sem liðið er frá því, að sú nefnd, sem hér um ræðir, skilaði sínu áliti í nóv. 1960, hafa átt sér stað ýmsar endurbætur á almannatryggingalögunum. Löggjöfin um það efni hefur verið endurskoðuð, bætur hafa verið hækkaðar, skerðingarákvæði hafa verið afnumin og nokkrar aðrar breytingar og lagfæringar gerðar á tryggingakerfinu. Það er að sjálfsögðu góðra gjalda vert. Og ég hygg, að miðað við ýmsar aðrar þjóðir séum við Íslendingar komnir alllangt í almannatryggingum. Þess má sérstaklega geta, að með tryggingalöggjöfinni frá s.1. ári er horfið að þeirri eðlilegu og skynsamlegu stefnu, að hinir sérstöku lífeyrissjóðir verði framvegis viðbótarsjóðir við almannatryggingarnar, í stað þess að hingað til hafa þeir ýmist veitt viðbótartryggingu eða komið í stað almannatrygginganna. Þrátt fyrir það, sem þannig hefur áunnizt í þessum málum, teljum við flm. þessarar till. sjálfsagt, að hafizt verði handa um setningu löggjafar um almennan lífeyrissjóð, er allir landsmenn eigi kost á að tryggja sig hjá, þ.e.a.s. að hafizt verði handa um stofnun slíks almenns lífeyrissjóðs. Þess vegna höfum við leyft okkur að flytja þessa þáltill. á þskj. 201. Það þarf nú naumast að fjölyrða um mikilvægi lífeyrissjóðstrygginga. Flestir munu sammála um, að öflugar lífeyrissjóðstryggingar séu mjög mikilvægar, enda hefur þeim starfshópum stöðugt fjölgað, sem tryggt hafa sér lífeyri hjá sérstökum lífeyrissjóðum. Lífeyrisgreiðslur úr þessum sjóðum, hvort heldur hefur verið um að ræða ellilífeyri, örorkulífeyri, makalífeyri eða barnalífeyri, hafa verið mikil hlunnindi Þeim, er þeirra hafa notið. En auk þess hafa þessir sjóðir veitt sjóðfélögum ómetanlega aðstoð með því að veita þeim hagkvæm lán til íbúðakaupa. Það má áreiðanlega fullyrða, að án þeirra lána, sem þannig hafa verið veitt, hefði mörgum þessara manna reynzt erfitt eða jafnvel ókleift að eignast þak yfir höfuðið. En hjá þessum sjóðum hefur átt sér stað fjársöfnun, og því fé hafa þeir a.m.k. að verulegu leyti miðlað til íbúðalána. Með þeim hætti hefur starfsemi lífeyrissjóðanna orðið alveg sérstaklega gagnleg, hefur í raun réttri jafngilt eins konar skyldusparnaði, sem notaður hefur verið til íbúðabygginga eða til íbúðalána. Um gagnsemi lífeyrissjóða verður því varla deilt. Þar segir það sem sagt sína sögu, eins og ég áðan minntist á, að æ fleiri starfsmannahópar hafa leitazt við að koma sér upp sérstökum lífeyrissjóði, ýmist með lögum eða í sambandi við kjarasamninga, og þess má t.d. geta, að á því stutta tímabili, sem liðið er frá því að þessi stjórnskipaða nefnd, sem ég hef hér minnzt á, skilaði áliti sínu í nóv. 1960, hefur sérstökum lífeyrissjóðum fjölgað mjög mikið. Það hafa margir starfsmannahópar bætzt við síðan og stofnað sinn sérstaka lífeyrissjóð. Það hefur hins vegar sína galla, að sjóðmyndanir þessar verði mjög margar eða réttara sagt, að sérstakur sjóður verði myndaður fyrir hverja starfsstétt. Hitt er óefað æskilegra, að stofnaður verði almennur lífeyrissjóður, sem allir landsmenn eigi kost á lífeyristryggingu hjá, enda er annars hætt við misrétti og að þeir verði að lokum út undan, sem að einu eða öðru leyti eru lakast settir í okkar þjóðfélagi. Fjölgun sérsjóðanna að undanförnu, sem ég drap á, bendir til þess, hver þróunin muni verða, ef ekki er horfið að því ráði skjótlega að stofna til almenns lífeyrissjóðs. Ég býst nú satt að segja við, að það verði fáir á móti slíkum almennum lífeyrissjóði, á móti auknum tryggingum. En hitt er auðvitað, að skoðanir geta orðið mjög skiptar um það, hvernig aflað skuli fjár til þessara trygginga, og um það, hvernig þeim skuli nánar fyrir komið. Samkv. áliti hinnar stjórnskipuðu n. frá 1958 er einmitt rétt að setja löggjöf um almennan lífeyrissjóð, og þess vegna er hér gerð till. um að skipa nefnd til þess að semja frv. að slíkri löggjöf. Við samningu þvílíkrar löggjafar hljóta mörg atriði að koma til athugunar, m.a. þyrfti sjálfsagt að gera ráð fyrir nauðsynlegri deildaskiptingu, jafnvel svo, að hinar einstöku deildir hefðu algerlega aðskilinn fjárhag. Líklega væri varhugavert að ákveða þegar í stað skilyrðislausa þátttöku allra í sjóðnum, þó að á hinn bóginn sé svo ástatt um sumar stéttir, að slík skylduþátttaka sé ekki varhugaverð. Þetta var hinni stjórnskipuðu nefnd ljóst. Gerði hún því ráð fyrir, að hinn almenni lífeyrissjóður þyrfti, a.m.k. fyrst í stað, að byggja á hvoru tveggja, skyldutryggingu, þar sem hún ætti við, en frjálsri tryggingu fyrir þá þegna þjóðfélagsins, sem ekki þætti að svo stöddu fært að skuldbinda til þátttöku í sjóðnum. Almannatryggingarnar hafa veitt öldruðu fólki og öryrkjum mikla aðstoð og í raun og veru alveg ómetanlega hjálp. Fyrir okkur flm. þessarar till. vaka ekki breytingar á almannatryggingakerfinu. Það er gert ráð fyrir því, að það haldist óbreytt eftir sem áður. Almannatryggingarnar voru reyndar upphaflega visir að almennum lífeyrissjóði, en með almannatryggingalögunum 1946 var horfið frá sjóðsmyndun og að niðurjöfnun. Ástæðan var sú, að vegna óstöðugs gengis og verðgildisrýrnunar peninga þótti ekki líklegt, að hinir tryggðu gætu fengið viðunandi bætur úr sjóðnum. Þó að margir hefðu sjálfsagt kosið, að hægt hefði verið að halda áfram tryggingu á grundvelli sjóðsmyndunar, þá sýnist við núverandi aðstæður óhjákvæmilegt að byggja á almannatryggingakerfinu í núverandi mynd sem grundvelli. Hinum almenna lífeyrissjóði er því ekki ætlað að koma í stað almannatrygginganna, heldur er honum ætlað að veita viðbótartryggingu. En með hinum nýju tryggingalögum er einmitt, eins og ég hef áður sagt, horfið að þeirri eðlilegu stefnu, að hinir sérstöku lífeyrissjóðir verði framvegis viðbótarsjóðir við almannatryggingarnar. Með hinum almenna lífeyrissjóði viljum við flm. þessarar till. stefna að því, að allir landsmenn fái þá aðstöðu, sem þeir einir hafa nú, er tryggingar njóta í sérsjóðum. Sú viðbótartrygging, sem hinum almenna lífeyrissjóði er þannig ætlað að veita, á að grundvallast á sjóðssöfnun. Slik sjóðssöfnun er sérstaklega æskileg eða nauðsynleg til þess að standa undir íbúðalánaþörfinni. Ég held, að fyrir lánaþörf íbúðabyggjenda og þá alveg sérstaklega unga fólksins, sem þarf að byggja yfir sig, verði ekki betur séð með öðrum hætti en þessum, að draga saman einmitt þannig fé til þess að lána til íbúðabygginganna. En það er alkunna, hve húsnæðislánakerfið er fjárvana miðað við þá þörf, sem er á lánsfé til íbúðabygginga, og það er alkunna, hver vandkvæði eru á því að fá lán til íbúðabygginga nú með skaplegum kjörum. É:g held, að með stofnun almenns lífeyrissjóðs, almenns lífeyrisviðbótarsjóðs, að unnt að gera tvennt í senn, efla auknar tryggingar og bæta að verulegu leyti úr lánaþörf íbúðabyggjenda. Í sambandi við slíka sjóðsstofnun sem þessa hlýtur sú spurning að vakna, hvort ekki sé unnt og hvort ekki sé nauðsynlegt að verðtryggja sjóðinn. í því sambandi vil ég aðeins minna á það, að 11. apríl 1962 var samþykkt hér á Alþingi þál., þar sem skorað var á ríkisstj. að framkvæma eða láta framkvæma eða láta athuga, hvernig framkvæma mætti verðtryggingu lífeyrissjóða, og jafnframt ákveðið, að niðurstaða þeirrar athugunar skyldi lögð fyrir Alþingi. Það mun hafa verið hv. 10. þm. Reykv., sem flutti þessa þáltill. á sínum tíma. Ég hygg, að athugun sú, sem greinir í þeirri þál., hafi að nokkru leyti farið fram eða það hafi verið skilað álitsgerð um það efni. Hins vegar hefur ekki niðurstaða þeirrar athugunar verið lögð fyrir Alþingi enn, svo að mér sé kunnugt. En þetta mál, spurninguna um það, hvort ekki sé hægt að koma við verðtryggingu á þessum sjóði, verður sú nefnd, sem gert er ráð fyrir að semji frv. till. um sjóðinn, einmitt að taka til sérstakrar athugunar að mínum dómi. Herra forseti. Ég skal svo ekki fjölyrða mjög um þetta. Ég vil aðeins geta þess, að ég hygg, að sú nefnd, sem fær þetta hlutverk, að semja frv. til l. um þetta efni, geti ýmsa lærdóma dregið af Svíum í þessu efni. Þeir hafa komið á hjá sér fullkominni heildarlöggjöf um þessi efni. Sú nýja heildarlöggjöf um það efni var sett á árinu 1962 og öðlaðist einmitt gildi 1. jan. 1963. Ég efast ekki um, að það megi ýmsar gagnlegar upplýsingar fá í þeirri löggjöf og af þeirri athugun og ýmislegt megi læra af þeirri athugun, sem þar í landi fór fram. Og þá má einnig nefna það, að norska ríkisstj. hefur einmitt heitið því að beita sér fyrir stofnun almennra lífeyristrygginga, og það má vænta þess, að till. frá hennar hendi muni bráðlega koma fram um það efni. Og þá er einnig líklegt, að það megi að einhverju leyti hafa hliðsjón af þeim till. við setningu löggjafar hér á landi. Ég leyfi mér svo að leggja til, að till. verði að lokinni þessari umr. vísað til síðari umr. og fjvn.



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. 2. þm. Sunnl. leyft mér að flytja s þskj. 204 till. til þál. um endurskoðun löggjafar í þeim tilgangi að stofna eða efla fræðslu- og listaverkamiðstöðvar í byggðum landsins. Till. er þess efnis að fela ríkisstj. að skipa 5 manna nefnd til að endurskoða lög frá 1947 um viðhald fornra mannvirkja og byggðasöfn, lög frá sama ári um héraðsskjalasöfn og I. kafla l. frá 1963 um almenningsbókasöfn og gera jafnframt till. um samræmda löggjöf í þeim tilgangi að stofna eða efla fræðslu- og listaverkamiðstöðvar í byggðum landsins undir umsjá sérfróðra manna, er búsettir verði, eftir því sem við verður komið, í hlutaðeigandi héraði eða landshluta. í till. er gert ráð fyrir, að ráðuneytisstjórinn í menntmrn. eigi sæti í n. og sé formaður hennar, að öðru leyti séu nm. skipaðir samkv. tilnefningu þannig, að einn nm. sé tilnefndur úr landsfjórðungi hverjum, en tilnefning fari fram á fjórðungssambandsfundi eða á fundi, þar sem mættir eru 1-2 fulltrúar frá hverri sýslunefnd og bæjarstjórn í fjórðungnum. Síðan segir svo í till., að n. skuli í starfi sínu hafa samráð við þjóðminjavörð, þjóðskjalavörð, bókafulltrúa ríkisins, forstöðumenn listasafns ríkisins, náttúrugripasafnsins, svo og sýslunefndir og bæjarstjórnir, eftir því sem við verður komið. Efni þessarar till. er í rauninni komið frá fjórðungsþingi Norðlendinga, er haldið var sumárið 1962, og frá Jóhanni Skaftasyni sýslumanni og bæjarfógeta á Húsavík, sem um skeið var formaður fjórðungssambandsins. Frá þessum aðilum bárust þessar till. á sínum tíma eða svipaðar till. inn í n., sem þá starfaði á vegum ríkisstj. að því að gera athuganir og till. varðandi staðsetningu ríkisstofnana. Og þessi nefnd fékk Jóhann Skaftason sýslumann, sem er mikill áhugamaður í þessu máli og viðurkenndur áhugamaður um eflingu þjóðlegrar menningar og landsbyggðar, til þess að gera grg. um nokkra þætti þessa máls, og sú grg., sem hann á sínum tíma gerði fyrir n., er prentuð með þessari till. sem fskj. í þessari n. áttum við hv. 2. þm. Sunnl. sæti og ekki aðrir, sem nú eiga sæti á þingi, og þess vegna er það, að við höfum tekið þetta mál til flutnings hér á þingi til þess að kynna það og fá það tekið til þinglegrar meðferðar. Ég skal ekki hafa um þessa till. mörg orð, enda er hér margt annað á dagskrá, og get látið mér að mestu nægja að vísa til grg., sem till. fylgir, og fskj., sem ég nefndi áðan. En fyrir hvatamönnum þessa máls á Norðurlandi, sem í raun og veru hafa komið því á framfæri opinberlega, vakir, að gerð verði tilraun til þess, eins og segir í till., að koma upp eins konar menningarmiðstöðvum og fræða í byggðum landsins, þar sem það telst framkvæmanlegt, og að í þessum menningarmiðstöðvum eða í sambandi við þær séu héraðsskjalasöfn og byggðasöfn og almenningsbókasöfn og jafnframt söfn listaverka og söfn náttúrufræðilegs efnis, og þá fyrst og fremst varðandi íslenzka náttúrufræði, sem sé að þarna séu miðstöðvar þjóðlegra fræða og sér í lagi fræða, sem varða þann landshluta, sem hér er um að ræða, þjóðtegra fræða, bæði á sviði bókmennta og lista og náttúrufræði. Þetta er það, sem fyrir hvatamönnum þessa máts vakir. Jóhann Skaftason segir í áminnztu fskj. m, a., með leyfi hæstv. forseta: „Héraðsskjala- og byggðasöfnin eru í fæðingu, en þau eru enn lítils megnug. Kapp þarf að leggja á að efla þau, og fer vel á, að ríki og héruð hafi samvinnu um það. Er nú aðstaða til þess orðin góð, þar sem hægt er að kaupa smámyndaræmur (mikrofilmur) af skjalasöfnum og ljósprentaðar útgáfur af ýmsum fornum bókum. Héraðsskjalasöfnin hafa þegar tekið við ýmsum gömlum opinberum skjölum og bókum og taka við því framvegis. Almenningur varðveltir margs konar ritaðan alþýðufróðleik, sem söfnunum mun áskotnast smátt og smátt, en strax þarf að rannsaka, hvað af því tagi er fáanlegt. Þjóðminjasafnið varðveltir allmikið af fornum munum, sem það getur sér að meinalausu afhent viðkomandi byggðasöfnum, þegar þau öðlast hæf húsakynni og hætta að láta sér nægja gömlu torfbæina, sem uppbúnir á sinn rétta hátt eiga aðeins að vera einn gripur í fórum byggðasafnsins. Byggðasöfnin eru smátt og smátt að verða lista- og menningarsögusöfn héraðanna. Þar sem í sama héraði er bæði skjalasafn og byggðasafn, gæti sami maður veitt þeim báðum forstöðu í byrjun. Ætti hann að vera lærður í fornfræði, sögu Íslands eða íslenzkri tungu og hafa lokið háskólaprófi í þeim fræðum. Hann gæti einnig verið bókavörður héraðsins, og væri heppilegt, að hann hefði sér til aðstoðar launaða stúdenta, sem leggja vildu stund á þau fræði, sem söfnin varðveittu, og gætu þeir búið sig þar að nokkru undir háskólapróf jafnframt starfi við safnið.“ Á það hefur verið lögð sérstök áherzla, og ég sé ástæðu til þess að nefna það hér, að sem forstöðumenn þessara menningarmiðstöðva í landshlutunum veldust menn, sem væru vel undir það starf búnir, og sér í lagi menn, sem lokið hafa háskólaprófi í íslenzkum fræðum við háskólann hér, og að þeir menn yrðu þar með starfandi víðs vegar um landið í stað þess, sem nú á sér stað, að menn, sem slíka menntun hafa, safnast flestir saman hér í höfuðborginni, af því að hér og óvíða annars staðar eru verkefnin. Þetta er einmitt að ýmissa dómi mjög mikið atriði í þessu máli. Sama er að segja að sjálfsögðu að því er varðar listasöfnin og náttúrufræðisöfnin, að til þeirra þyrftu að veljast sérfróðir menn. Væri þannig að því stefnt að dreifa kröftum sérmenntaðra manna á þessum sviðum meir um landið en gert hefur verið. Jóhann Skaftason bendir á það í þessari ritgerð m.a., að fyrr á tímum hafi verið til fjöldi fræða- og menningarmiðstöðva víðs vegar um landið. Hann bendir á skólana fornu og biskupsstólana og á klaustrin, þar sem án efa hafa verið unnin merkileg verk, sem hafa kannske átt meiri þátt í því en nokkuð annað að halda uppi íslenzkri menningu og sjálfstæði og hróðri Íslands og íslenzkrar menningar. Og einnig var það svo, að fyrr á tímum fór svo um flesta menn, sem æðri menntun höfðu hér á landi eða sóttu hana út yfir hafið, að þeir gerðust starfsmenn kirkjunnar, sóknarprestar í þjónustu hennar víðs vegar um landið, og einnig á mörgum prestssetrum voru einmitt slíkar menningarmiðstöðvar. Nú eru þessar menningarmiðstöðvar flestar algerlega horfnar af landsbyggðinni, og yfirleitt fer ekki að verða um slíkt að ræða í sambandi við t.d. kirkjulegar stofnanir, enda starfa fræðimenn nú á sérsviðum og fá menntun til þess, sams konar menn og áður gengu í þjónustu kirkjunnar. Eitthvað ætti að koma í staðinn fyrir þetta, segir Jóhann Skaftason, og kannske er það hugsunin um þessar fornu fræðamiðstöðvar í dreifbýlinu, sem hefur vakið menn til umhugsunar um þetta framtíðarmál. Ég vil vekja athygli á því í þessu sambandi, að tveir hv. alþm., hv. 5. þm. Norðurl. e. og hv. 3. þm. Norðurl. v., hafa á þskj. 49 flutt till. til þál., sem varðar einn þátt þess máls, sem ég nú hef rætt, og var sú till. flutt nokkru fyrr en við fluttum okkar till. En sú till. fjallar um listasöfn og listsýningar utan Reykjavíkur. Ég teldi eðlilegt, að þessar tvær till. yrðu athugaðar samtímis, þó að sú till., sem ég nefndi nú, fjalli ekki nema um hluta af efni þeirrar till., sem hér liggur fyrir, og þess vegna mundi ég telja heppilegt, að till. á þskj. 204 yrði vísað til þeirrar n., sem hefur hina till. til meðferðar, sem mig minnir, að sé hv. fjvn. Ég vil biðja hæstv. forseta að athuga það mál, áður en atkvgr. fer fram um n., en ég mundi telja eðlilegt, að báðar till, fengju meðferð í sömu nefnd. Legg ég nú til, að till. verði vísað til n. og til síðari umr.



Herra forseti. Efni þeirrar till. til þál., sem hér liggur fyrir, er að fela ríkisstj. að skipa 5 manna nefnd til þess að undirbúa löggjöf um embætti lögsögumanns, þar sem höfð verði til hliðsjónar löggjöf á Norðurlöndum um ombudsmand. Í till. er lagt til, að hliðstæður íslenzkur embættismaður beri hið forna heiti „lögsögumaður“. Eitt af verkefnum hins nýja embættis yrði að leiðbeina mönnum um, hvað væru lög, en einmitt því hlutverki gegndi lögsögumaðurinn að fornu, þótt með öðrum hætti væri. Færi vel á því, að þessi embættismaður bæri þetta forna heiti. Hér á landi hefur þróunin orðið sú, eins og víðar annars staðar, að aukizt hafa afskipti ríkisvaldsins og annarra opinberra aðila af málum, er snerta daglegt líf einstaklinganna. Ríkið og sveitarfélögin eru stærstu vinnuveltendur í þjóðfélaginu, og þúsundir manna starfa hjá þessum aðilum og fyrirtækjum þeirra sem fastráðnir starfsmenn eða lausráðnir tímavinnu og vikukaupsmenn. Flestir bankar og lánastofnanir eru ríkiseign. Algengast er, að bæjar- og sveitarfélög séu eigendur byggingarlóða. Sveitarstjórnir hafa það þannig í hendi sér, hverjir fá leigðar lóðir undir hús, hvort sem um er að ræða hús til atvinnurekstrar eða íbúðar. Til ýmiss konar atvinnurekstrar þarf leyfi stjórnarvalda. Hið opinbera úthlutar borgurunum auk þessa margháttuðum styrkjum og hlunnindum. Fleira skal ekki hér talið, en af því, sem hér hefur verið nefnt, er ljóst, að segja má, að efnahagsleg afkoma hvers einasta borgara þessa lands sé að meira eða minna leyti undir því komin, hvernig viðskipti hans við opinbera aðila takast. Um margt af þeim hlutum gilda ákveðnir lagabókstafir eða reglur, en um annað fer eftir mati hlutaðeigandi yfirvalda. Það er alkunna, að í okkar þjóðfélagi er fjármagn af mjög skornum skammti og svo til allur atvinnurekstur landsmanna byggist á lánsfé frá opinberum lánastofnunum. Það fer eftir mati stjórnenda þessara lánastofnana, hverjum gert er kleift að reka atvinnufyrirtæki hér, hvort sem um er að ræða útgerð, landbúnað, iðnað, verzlun eða annað. Þessar sömu lánastofnanir og Húsnæðismálastofnun ríkisins velta lánsfé til íbúðarhúsnæðis, sem landsmenn reisa. Þá eru og lagðar á einstaklingana margháttaðar kvaðir af þjóðfélagsins hálfu, bæði fjárhagslegar og annars konar kvaðir. Framkvæmd skatta- og tollalöggjafar er t.d. sá þáttur í rekstri þjóðfélagsins, sem mjög er umdeildur og ekki hefur alltaf þótt fara nægilega réttlátlega úr hendi. Og loks er framkvæmd réttarfarslöggjafarinnar. Af öllu þessu er ljóst, að hver einstaklingur og þjóðfélagið í heild á ekki litið undir því, að hinu mikla valdi, sem opinberum afskiptum fylgir, sé samvizkusamlega og réttlátlega beitt. Ekki er ólíklegt, að sú röksemd komi fram, að embætti það, sem hér er lagt til að stofnað verði, sé óþarft, vegna þess að Alþingi og sveitarstjórnir kjósi yfirleitt stjórnarnefndir opinberra stofnana. Það er ekki langt síðan einmitt þessari röksemd var beitt hér á hv. Alþingi, þegar rædd var till. um að rannsaka lánastarfsemi bankanna. En þessi röksemd gegn málinu er ekki gild. Þau mörgu fjársvikamál, sem upp hafa komið á undanförnum árum, benda til þess, að hlutaðeigandi yfirvöld og stjórnarnefndir hafi ekki að fullu valdið því eftirlitshlutverki, sem þeim er falið. Eftirtektarverð er sú yfirlýsing eins af bankastjórum Landsbankans, að búast megi við fleiri og stærri tíðindum í fjármálaheimi okkar á næstunni en þeim svikamálum, sem upp hafi verið ljóstrað að undanförnu. Og bankastjórinn bætir því við, að hér væru starfandi skipulögð bófafélög. Það er engan veginn út í hött að draga þá ályktun af ummælum bankastjórans, að fjárglæframenn og bófafélög séu sterkir keppinautar heiðarlegra einstaklinga og félaga í þessu þjóðfélagi. Lýsing bankastjórans kemur því miður vel heim við það almenna álit, að fjármálalíf þjóðarinnar sé rotið og spillt. Það er eitt af grundvallaratriðum lýðræðisþjóðfélags, að menn geti treyst því að njóta réttlætis af stjórnarvöldunum, jafnt hjá löggjafarvaldi, framkvæmdavaldi og dómsvaldi. Því miður verður það ekki sagt, að þetta traust sé fyrir hendi í þjóðfélaginu í dag. Þvert á móti hefur það orðið almennara á siðari tímum, að tortryggni gæti um, að lögum og reglum sé ekki réttlátlega beitt. Það er fyrir alllöngu orðin almenn skoðun manna hér á landi, að ef hinn almenni borgari vilji reyna að tryggja sér framgang sinna mála, verði hann með einhverjum hætti að njóta stuðnings sterks aðila í þjóðfélaginu. Höfuðmarkmið með stofnun lögsögumannsembættis er að skapa traust almennings á stjórn þjóðfélagsins og eyða tortryggni. Þetta skal gert með eftirliti, ýmist að frumkvæði lögsögumannsins sjálfs eða eftir ábendingum og umkvörtunum annarra. Með skyldu lögsögumanns til þess að gefa þinginu skýrslu um störf sín á að vera tryggt, að starf hans sé unnið fyrir opnum tjöldum, en einmitt það er skilyrði þess, að stofnun slíks embættis nái tilgangi sinum. Eins og fram kemur í grg. þáltill., hafa Svíar lengsta reynslu af starfi síns lögsögumanns. Slíkt embætti var stofnað þar í landi þegar árið 1809. Stofnanir, er gegna svipuðu hlutverki, eru starfandi í Danmörku, Finnlandi og Noregi. Nýjasta löggjöfin um þessi efni er sú norska, sem er frá 22. júní 1962. Höfuðmarkmiðið með þessu embætti er hvarvetna hið sama, að gæta hagsmuna almennings gagnvart opinberum aðilum. Sænski lögsögumaðurinn hefur á ýmsan hátt frábrugðið starfssvið starfsbræðrum sínum annars staðar. Hann hefur talsvert meiri völd en þeir, í reynd mun þó vera svo, að eigi sé ýkjamikill munur á störfum sænska lögsögumannsins og því hlutverki, sem norska lögsögumanninum er ætlað að gegna., en að sjálfsögðu er mjög lítil reynsla komin á störf þess síðar nefnda. Sænski lögsögumaðurinn gripur sárasjaldan til þess valds, sem honum er ætlað umfram hina. Sænski lögsögumaðurinn hefur fullt ákæruvald og hefur því rétt til að höfða mál á hendur þeim, sem misbeitt hafa valdi sínu. Norski lögsögumaðurinn hefur hins vegar ekki rétt til að höfða mál eða fyrirskipa réttarrannsókn, en honum er heimilt og skylt að gefa bendingar um réttarrannsókn eða málshöfðun, ef þurfa þykir. Þegar norsku lögin voru sett, var það túlkun formælenda þeirra, að embætti lögsögumanns skyldi fylgja slík virðing, að enginn aðili teldi sér fært að skorast undan tilmælum hans um leiðréttingar á misferlum. Lögsögumenn Norðurlanda eiga sjálfir að fylgjast með framkvæmdum öllum, er snerta mál borgaranna. Auk þess getur sérhver, sem telur sig eða einhvern annan órétti beittan, kvartað til lögsögumanna þar í landi. Sænski lögsögumaðurinn er skyldur að svara sérhverju bréfi, er honum berst, en slíkt hið sama gildir ekki annars staðar. Sænski lögsögumaðurinn skal árlega ferðast um landið og heimsækja dómstóla, fangahús, geðveikrahæli, ofdrykkjumannahæli og aðrar stofnanir, er fjalla um frelsisskerðingu manna eða annast hana. Lögsögumönnum Norðurlandanna er gert skylt að senda þjóðþinginu árlega skýrslu um störf sín, þar sem m.a. er gerð grein fyrir ástandinu í réttarfarsmálum. Enn fremur ber þeim að gera till. um breytingar á lögum og reglugerðum, ef þeim þykir ástæða vera til þess. Hvarvetna á Norðurlöndum eru lögsögumennirnir kjörnir af þjóðþinginu. Það er mín skoðun, að hér á landi þurfi að fara aðrar leiðir í þessu efni en að einfaldur meiri hl. Alþ. kjósi lögsögumanninn. Mætti auðvitað benda á ýmsar aðrar leiðir, en ég skal ekki að þessu sinni fara nánar út í það atriði. Lögsögumönnunum er hvarvetna fengið víðtækt vald til þess að rannsaka mál, og hafa þeir aðgang að öllu í því efni, ef þeir telja sig við þurfa. Það er skoðun mín, að hér á landi sé brýn þörf á breytingum, er stuðli að aukinni tiltrú almennings til framkvæmdavaldsins og dómsvaldsins. Það verður að vera unnt að sannfæra menn um það með rökum, að tortryggni í garð þessara aðila sé ástæðulaus. En slík tortryggni hefur óneitanlega fárið ört vaxandi í seinni tíð, að því er virðist ekki alltaf af ástæðulausu. Höfuðtilgangur með stofnun embættis lögsögumanns á að vera að auka möguleika þess, að lög og reglur þjóðfélagsins gangi réttlátlega yfir alla og að menn þurfi ekki að leita réttar síns eftir annarlegum leiðum. Til þess að stofnun embættis lögsögumanns nái tilgangi sínum, verður að tryggja, að það verði óháð framkvæmdavaldinu, dómsvaldinu og stjórnmálabaráttunni í landinu. Það er því mikil nauðsyn, að viðtæk samstaða náist á hv. Alþ. um undirbúning slíks máls sem þessa. í þáltill. er lagt til, að fulltrúum allra þingflokka og fulltrúum frá hæstarétti verði falinn undirbúningur löggjafar um embætti lögsögumanns. Ég leyfi mér að lokum að leggja til, að till. verði að lokinni þessari umr. vísað til síðari umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Það mál, sem hv. 5. þm. Reykv. hreyfir hér, er mjög merkilegt og eftirtektarvert mál. Hann hefur rakið hér nokkuð þá löggjöf Norðurlanda, sem um þetta fjallar, og sú löggjöf er raunverulega tákn um, hvernig menn finna meira og meira til þess, að það er orðin brýn nauðsyn að gera sérstakar ráðstafanir til þess að vernda sjálft þjóðfélagið gegn ríkisvaldinu. Það er raunverulega það, sem felst í þessum aðgerðum, sem þarna hafa verið gerðar. Sú tvískipting, sem búin er að vera um allmargar aldir í mannfélaginu og milli þess eiginlega samfélags, mannanna, annars vegar og þess ríkisvalds, sem myndað var ofan frá, hins vegar, hún er að verða miklu harðvítugri en nokkurn tíma fyrr á okkar tímum og um leið miklu hættulegri. Og þessi merkilegu fyrirbrigði, sem frændþjóðir okkar á Norðurlöndum hafa tekið upp, eru tilraunir einmitt til þess að hamla upp á móti ríkisvaldinu og þess ofurvaldi gagnvart almenningi, gagnvart hinu raunverulega samfélagi mannanna sjálfra, og frá mínu sjónarmiði vonandi forboði þess, sem einhvern tíma mun koma, að ríkisvaldið sjálft verði afnumið. Það, að skapa slíkan fulltrúa fyrir almenning, koma upp í kringum hann því áhrifavaldi, sem hann á að hafa, án þess að geta stuðzt við dómsvald, framkvæmdavald eða slíkt, það er alveg sérstaklega mikið átak og nauðsynlegt átak. Og það er ekki sízt nauðsynlegt hér í okkar landi, þar sem ríkisvaldið af ástæðum, sem við öll þekkjum, er ákaflega sterkt í þessum efnum vegna þess, hvað ríkisvaldið fléttast inn í öll efnahagsmálin og stjórnin á þjóðfélaginu hjá okkur er fyrst og fremst eins og stendur stjórn á efnahagsmálunum. Þar að auki hefur í svona litlu þjóðfélagi eins og okkar flokkaskipulagið og flokkavaldið þróazt þannig, að meira og meira hafa raunverulega flokkarnir orðið eins konar vátryggingarfélög einstaklinganna gagnvart ríkisvaldinu, eins konar samtök þeirra til þess að reyna að ná sínum rétti. Þeir hafa verið svo að segja samtök oftast gagnvart ríkisvaldinu eða til að beita ríkisvaldinu, til þess að reyna að ná sínum rétti og til þess að tryggja sig. Og það er öllum, sem þekkja verulega íslenzka pólitík, alveg ljóst, hvernig þetta er og hvernig þetta er miklu ríkara hér hjá okkur en það er t.d. á Norðurlöndum. Ég held það sé auðveldara í þessum málum að ná rétti sínum á Norðurlöndum en hérna. Og við vitum ósköp vel, sem þekkjum sæmilega stjórnmálasögu, að það mundi varla koma fyrir nú t. d., að harðvítugir pólitískir andstæðingar ynnu mál gegn ríkisstjórn fyrir hæstarétti, eins og kom fyrir, meðan hæstiréttur var danskur, bara vegna þess, að hæstiréttur er nú sem stendur meira tæki í höndum valdhafanna en var, meðan við áttum undir danskan hæstarétt að sækja. Vegna smæðarinnar hér heima er réttaröryggið minna en það var, og það hefur hæstiréttur bezt sýnt í sínum afskiptum af réttarmálum á Íslandi að undanförnu, þannig að réttaröryggið í landinu hefur liðið við það, að hæstiréttur var fluttur inn í landið. Ég nefni þetta bara sem dæmi um, hvað nauðsynlegt er, ef væri hægt að koma upp einhverri stofnun, þar sem almenningur gæti álitið sig eiga einhverja stoð gagnvart ríkisvaldinu, því að það hefur sjaldan verið eins og hérna hjá okkur, að dómarnir, dómararnir og allt slíkt væru önnur eins tæki í höndum yfirstéttarinnar og hér er. Þess vegna vil ég mjög taka undir tilganginn með þessari þáltill. Það er virkilega orð í tíma talað, að við athugum okkar gang í þessum efnum. En það er eitt, sem ég er algerlega á móti í þessum efnum, og það er nafnið, sem hv. 5. Þm. Reykv., hv. flm., vill gefa þessum manni. Við vitum allir, að heitið lögsögumaður var tignarheiti á æðsta manni okkar lýðveldis, okkar þjóðveldis. A.m.k. í upphafi, á meðan hans áhrif, og þau byggðust ekki á valdi, - meðan hans áhrif voru sterk, fyrstu tvær aldirnar af okkar þjóðveldi, átti þjóðveldið það sameiginlegt með öllum slíkum frjálsum bændasamfélögum og gömlum ættasamfélögum, að hann var æðsti maður frjáls samfélags, sem raunverulega þekkti ekki ríkisvaldið. Hann var fulltrúi almennings, fulltrúi fólks, sem enn þá hafði ekki af ríkisvaldinu að segja, og ríkisvaldið var ekki til eða var svo rétt í byrjun að skapast, að allt þess kúgunareðli gat ekki enn komið í ljós. Þetta tignarheiti lögsögumanns er þess vegna heiti, sem við eigum að varðvelta í okkar sögu eins og það var og ekki eiga á hættu að láta það að neinu leyti verða rýrt í meðferð í nútíma þjóðfélagi, - þjóðfélagi, þar sem stéttaskiptingin er enn þá og þar sem frelsi þess vegna er ekki raunverulega til í þeirri merkingu, sem það var þá. Þess vegna held ég, að við megum varast að taka upp svona heiti. Það er álíka og þegar Lækjarbotnar voru skírðir Lögberg. Það megum við ekki gera. Hitt er rétt, að það getur verið nokkur vandi að finna heiti fyrir svona menn, þar sem þeir eru hugsaðir að vera umboðsmenn almennings gagnvart ríkisvaldinu og gegn ríkisvaldinu, ef um það er að ræða. Ég efast þó ekki um, að við munum finna, strax og samkomulag yrði um að koma þessari stofnun upp, heppileg nöfn á það, en ég vildi biðja um það umfram allt, að við tækjum ekki að hagnýta þessi gömlu tignarheiti, þau eiga að vera okkur of heilög til þess. Hins vegar held ég eftir minni þekkingu á flokkavaldinu hér á Íslandi og meiri eða minni innlimun þess í ríkisvaldið á víxl, að verði óskaplega erfitt að finna einn mann, sem hægt sé að treysta í þessu sambandi. Það verður óskaplega erfitt. Það er alveg rétt, sem hv. flm. sagði, það er alveg óhugsandi að ætla t.d. að kjósa svona mann bara af meiri hl. Alþ. Það væri í mótsetningu við tilgang þessa embættis. Það lægi nær að kjósa hann í hvert skipti af minni hl. Alþ., ef maður vildi innleiða eitthvað slíkt. En það væri máske hugsanlegt að hafa í þessu starfi, - því að það er ég ákaflega hræddur um, að það verði ekki aðrir menn, sem fá miklu meira að gera en þessi maður, sem í þetta væri settur, - það væri spurning, hvort hugsanlegt væri að setja 2-3 jafnréttháa menn í þetta starf með mjög mikið vald, þannig að það væri alltaf tryggt, að það væri hægt að snúa sér til þessara manna, jafnvel þótt einhver þeirra eða jafnvel meiri hl. þeirra lægi undir þeim hugsanlega grun, að hann léti eitthvað undan fyrir stjórnarvöldum út af því, hvað flokksvaldið er sterkt á Íslandi, að það væri þá a.m.k. alltaf einhver þeirra, sem hægt væri að snúa sér til og væri reiðubúinn að beita því mikla valdi, sem svona maður yrði að hafa. Ég álít, að þetta eigi sú nefnd, sem þetta fær, að athuga ákaflega vel. Þetta er orð í tíma talað. Það er mjög heppilegt, að þetta komi fram. Ég hef ofur lítið kynnt mér einmitt þá löggjöf, sem hefur verið á Norðurlöndum um þetta, og fagna því mjög, að till. skuli koma fram, og vil taka undir það, að sú nefnd, sem þetta fær til meðferðar, athugi þetta fljótt og vel, og það þarf ekkí að ákveða neitt heitið á þessu. Það er nóg, að við séum sammála um, hvert innihaldið í þessari stofnun eigi að vera.



Herra forseti. Við hv. 1. þm. Vestf. höfum leyft okkur að flytja fsp. til hæstv. ríkisstj. á þskj. 343. Hún er í tveimur liðum og er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Er lokið áætlun þeirri og tillögugerð til stöðvunar á fólksflótta úr Vestfjarðakjördæmi, sem Alþingi með þál. 19. apríl 1963 skoraði á ríkisstj. að fela Framkvæmdabanka Íslands í samráði við stjórn atvinnubótasjóðs og hlutaðeigandi sýslunefndir og bæjarstjórnir að gera fyrir árslok 1963? 2. Á hvern hátt hefur verið haft samráð við sýslunefndir og bæjarstjórn á Vestfjörðum um hina fyrirhuguðu áætlunar- og tillögugerð?“ Á Alþingi 19. apríl 1963 var samþ. svo hljóðandi till. til þál., með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að fela Framkvæmdabanka Íslands að semja 5 ára framkvæmdaáætlun í samráði við stjórn atvinnubótasjóðs og hlutaðeigandi sýslunefndir og bæjarstjórn til stöðvunar fólksflóttanum úr Vestfjarðakjördæmi. Einkum skal miða áætlunina við það, að framkvæmdirnar verði liður í uppbyggingu þeirra staða, sem fólksfækkunin gerir illkleift að halda í byggð, þótt öll skilyrði séu þar til góðra lífskjara, ef búið væri að þeim á borð við aðra staði. Skal áætluninni lokið fyrir lok þessa árs og hún þá lögð fyrir Alþingi ásamt till. um fjáröflun.“ Nú er liðinn nokkur tími frá því, að framkvæmdaáætlun og till. um fjáröflun átti að vera lokið samkv. þeirri þáltill., sem ég las hér. Okkur .flm. þessarar fsp. er hins vegar ókunnugt um, hvort fyrrnefnd ályktun hefur verið framkvæmd eða ekki, og okkur er einnig ókunnugt um, með hvaða hætti Framkvæmdabankinn kann að hafa haft samráð við sýslunefndir og bæjarstjórn á Vestfjörðum um petta mál. Þess vegna er um þetta spurt hér. Fólksfækkun hefur orðið ískyggilega mikil á Vestfjörðum á síðari árum. Á s.l. 53 árum, eða frá 1910, hefur fólkinu fækkað þar úr 13386 íbúum í 10583, eða um tæplega 21%. En á 30 árum á þessum tímabili, þ.e. frá 1910-1940, var fækkunin þó ekki nema rúmlega 3%. Hins vegar hefur fólksfækkunin orðið hér um bil 18% frá 1940 til 1963, eða á 23 árum. Á sama tíma sem fólkinu fækkar á Vestfjörðum, eins og ég hef hér sagt, um 21%, fjölgar fólkinu í landinu í heild um 119%. Ef fólksfjölgun hefði orðið á Vestfjörðum eins og varð í landinu í heild, byggju þar nú um 29300 manns, en það eru þar ekki nema um 10600, eins og ég sagði áðan. Að sjálfsögðu er fólksfækkunin mest í sveitum, og í 7 sveitarfélögum voru t.d. fyrir 53 árum 2250 íbúar, en í þessum sömu sveitarfélögum eru nú 329. 85% af þessu fólki er farið burt. Áhrifin af þessum gífurlega fólksflótta ættu öllum að vera augljós, og er ekki þörf á eða tækifæri til að ræða þá hlið málsins nú. En sé hv. Alþ. alvara með að stöðva þá skriðu fólksflóttans, sem um getur í þáltill. frá síðasta þingi og eykur hraðann með hverju missiri sem líður, má engin töf verða á ráðstöfunum til úrbóta, ef nokkur árangur á að nást. En byggðarlög þessa lands eru þjóðinni dýrmætari en svo, að Alþ. megi horfa upp á það, að þau leggist í auðn, án þess að það hafist nokkuð að.



Herra forseti. Spurt er: „Er lokið áætlun þeirri og tillögugerð til stöðvunar fólksflótta úr Vestfjarðakjördæmi, sem Alþ. með þál. 19. apríl 1963 skoraði á ríkisstj. að fela Framkvæmdabanka Íslands í samráði við stjórn atvinnubótasjóðs og hlutaðeigandi sýslunefndir og bæjarstjórn að gera fyrir árslok 1963? Á hvern hátt hefur verið haft samráð við sýslunefndir og bæjarstjórn á Vestfjörðum um hina fyrirhuguðu áætlunar- og tillögugerð?“ Þál., sem hér er vitnað til, var samþ. á Alþ. 19. apríl, eins og í fsp. greinir, og fór í aðatatriðum í þá átt að skora á ríkisstj. að fela Framkvæmdabankanum að semja 5 ára framkvæmdaáætlun í samráði við stjórn atvinnubótasjóðs og hlutaðeigandi sýslunefndir og bæjarstjórn til stöðvunar fólksflóttanum úr Vestfjarðakjördæmi. Þessi þáltill. var send félmrn. snemma í maímánuði 1963, og hlutverk rn. var í rauninni ekki annað, a.m.k. ekki til að byrja með, heldur en koma henni áleiðis til Framkvæmdabankans með tilmælum um það, að hann innti af höndum þá athugun og þá tillögugerð, sem í þál. felst. Þetta bréf var sent Framkvæmdabankanum 27. maí 1963. Það hefur þess vegna verið spurzt fyrir um það hjá Framkvæmdabanka Íslands, hvað þessum störfum liði, og mér hefur borizt frá Framkvæmdabankanum svar við því með bréfi, dags. í gær. Ég held, að ég skýri málið bezt með því, að ég lesi það upp, með leyfi hæstv. forseta. Bréfið er svo hljóðandi: „Sem svar við bréfi hins háa ráðuneytis, dags. hinn 6. marz s.1., um þál. um 5 ára framkvæmdaáætlun til stöðvunar fólksflótta úr Vestfjarðakjördæmi, sem samþ. var á Alþingi 19. apríl 1963, vill bankinn hér með taka fram eftirfarandi: Félmrn. sendi þál. til Framkvæmdabankans með bréfi hinn 27. maí 1963. Þar sem hagdeild Framkvæmdabankans hafði verið flutt til Efnahagsstofnunarinnar hinn 1. júlí 1962, tók bankastjórinn, sem á sæti í stjórn Efnahagsstofnunarinnar, málið upp við forstjóra hennar, Jónas Haralz, og varð það að samkomulagi, að Efnahagsstofnunin skyldi taka að sér að vinna verkefnið í samráði við Framkvæmdabankann, enda er verkið nátengt ýmsum þeim verkefnum, sem Efnahagsstofnunin starfar að. Fyrsta skrefið var að ráða Valdimar Kristinsson viðskiptafræðing til þess að vinna að málinu með gagnasöfnun og rannsóknum. Seðlabankinn samþykkti, að Valdimar mætti taka að sér verkið, en hann er fastur starfsmaður Seðlabankans. Síðar var þess farið á leit við Efnahags- og framfarastofnunina í París, að hún greiddi kostnað við dvöl erlends sérfræðings hér á landi til þess að vinna með Valdimar. Samþykkti Efnahags- og framfarastofnunin þessa málaleitan, og var leitað eftir því að fá sérfræðing frá Distrikternes utbygningsfond í Noregi, en það er sú stofnun í nágrannalöndunum, sem einna mesta reynslu hefur á þessu sviði. Var þessari málaleitun vel tekið af Norðmönnum, en sökum anna þeirra sérfræðinga, sem til greina koma, hefur enn ekki verið hægt að fá fullnaðarákvörðun um það, hvaða sérfræðingur getur komið né hvenær, en hans er von í sumar. Framkvæmdabankinn hefur skrifað sýslum Vestfjarða og Ísafjarðarkaupstað og óskað athugana og hugmynda varðandi málið, ef til séu. Ætlunin er að ljúka verkinu á þessu ári, en um þetta er erfitt að fullyrða meðan hinn erlendi sérfræðingur er enn ófenginn. Undanfarið hefur Valdimar Kristinsson rætt opinberlega vandamál strjálbýlis og fólksfækkunar, en þau mál eru að sjálfsögðu þáttur þess starfs, sem hann hefur tekið að sér.“ Þetta er svar Framkvæmdabankans, og ég ætla, að svarið skýri nokkurn veginn til fulls það, sem um er spurt. Það hefur verið leitað aðstoðar hinna færustu manna til þess að fá skynsamlega lausn á þessu máli. Að vísu dregst það lengur en þáltill. gerir ráð fyrir, en í það tel ég að ekki sé horfandi, ef um meiri háttar rannsókn og víðtæka verður að ræða á málinu, sem von er til með aðstoð hins íslenzka starfsmanns og tilkomu hins erlenda sérfræðings. Ég ætla, að þetta sé nokkurn veginn tæmandi svar við því, sem um hefur verið spurt.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir svör hans við þessari fyrirspurn. Hann taldi, að hlutverk rn. hefði ekki verið annað en að senda ályktunina til Framkvæmdabankans. Það kann að vera, að það megi skilja orðalag ályktunarinnar á þennan veg. En ég held, að Alþ. hafi meint meira, þegar það var að samþ. þessa ályktun, heldur en bara þetta. Ég held, að það sé ótvírætt, að Alþ. hafi ætlazt til þess, að hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir því, að þegar væri hafizt handa um ráðstafanir til þess að stöðva fólksflótta, en ekki aðeins það að senda Framkvæmdabankanum ályktunina og láta þar við sitja. Þetta hefði auðvitað ekki þurft að koma að neinni sök, ef brugðið hefði verið við og eitthvað gert í málinu, en það lítur svo út, að Framkvæmdabankinn hafi ekki haft neinn hraða á í þessu. Samkv. ályktuninni átti Framkvæmdabankinn m.a. að hafa samráð við stjórn atvinnubótasjóðs. Hefur hann gert það? Hann átti að hafa samráð við sýslunefndir og bæjarstjórn á Vestfjörðum. Mér er kunnugt um, að það var ekki farið að skrifa þessum aðilum seint í nóvember s.l. vetur. Hvenær það hefur svo verið gert, það veit ég ekki, hvort þau bréf hafa komizt af stað, áður en átti að vera búið að ljúka tillögugerð um ráðstafanir gegn þessum fólksflótta. Mér sýnist hægagangurinn hafa verið með mesta móti í málinu. Hæstv. ráðh. segir, að Framkvæmdabankinn hafi vikið þessu yfir til Efnahagsstofnunarinnar. Ég hef ekkert út á það að setja. Ég treysti henni alveg eins og engu síður til þess að framkvæma þessa ályktun. Síðan er ráðinn maður frá þriðju stofnuninni, frá Seðlabankanum. Það er rétt, að sá maður hefur fyrir fáum dögum skrifað eitthvað opinberlega um jafnvægi í byggð landsins, en hvað hann hefur gert í þessu máli, er mér algerlega ókunnugt um, ef hann hefur þá gert nokkuð. Þá hefur verið leitað til Efnahags- og framfarastofnunar Evrópu um sérfræðing: Ekki skal ég finna að því. en hann er enginn fenginn og enginn veit, hvenær hann kemur. Og hvað ætli flytji margt fólk af Vestfjörðum, meðan allt Þetta gengur fyrir sig? Var virkilega ekki hægt að hefjast handa með ráðum Íslendinga sjálfra í þessu máli? Ég er ekki að finna að því, þótt erlendur sérfræðingur sé fenginn, öðru nær. En var ekki hægt að fara að ræða þetta mál við forustumenn Vestfirðinga, við stjórn atvinnubótasjóðs og sjá, hvað þeir, sem allra kunnugastir eru öllum málum Vestfirðinga, sýslunefndir og bæjarstjórn, segðu um þetta mál? Það hefði mátt fá sérfræðinginn fyrir það. En meðan verið er að bíða eftir honum, a.m.k. 1 ár. kannske 2 ár, hefði ekki komið að sök, að Það hefði verið gert. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. beiti sér fyrir því, að meiri hraði verði hafður á þessu hér eftir en hingað til.



Herra forseti. Þegar fram kom á síðasta Alþ. till. til þál. þess efnis að skora á ríkisstj. að fela Framkvæmdabanka Íslands í samráði við stjórn atvinnubótasjóðs og hlutaðeigandi sýslunefndir og bæjarstjórn Ísafjarðar að gera athugun á því og flytja till. um það, hvernig mætti stöðva fólksflóttann á Vestfjörðum, þá varð mér á að brosa, það verð ég að segja. Það fannst mér hláleg tillögugerð og bersýnilega til þess eins að sýnast. þm., sem höfðu setið á Alþ., sumir hverjir milli 20 og 30 ár, báðu þá ríkisstj. um að gera nú athugun á því, hvað ætti að gera til þess að stöðva fólksflóttann úr þeirra eigin kjördæmum. Hvílík forsmán! Hverjir áttu að vita það betur en fólkið í þessum byggðarlögum og viðkomandi þm., hvað væri vænlegt til þess að stöðva fólksflóttann, þegar þau höfðu horft upp á hverja sveitina tæmast af fólki á fætur annarri? Ætli aðrir menn og aðrar stofnanir væru líklegri til þess að hafa lagt sig í bleyti til að hugsa um þessi mál en þm., sem höfðu horft upp á þessa þróun? Mér finnst það ekki líklegt, ég verð að segja það. Það er því fjarri mér að áfellast félmrn. fyrir það, þó að hér standi upp um það bil ári síðar hæstv. félmrh. og játi það, að félmrn. gat harla lítið í þessum málum gert. Það gat raunar lítið annað gert en það, sem hæstv. ráðh. sagði, að senda þessa fáránlegu till., yfirdrepskapartill., hræsnismeistarastykki þm. til hlutaðeigandi stofnunar, Framkvæmdabankans, og biðja hann um að fara að athuga þetta mál. Og þetta gerði rn. Og það er enginn Pílatusarþvottur hjá hæstv. ráðh., þegar hann segir: Hvað áttum við að gera annað? Við gátum ekkert annað gert. - En hann segir annað, og þá brosi ég ekki, þá bara liggur mér við að skellihlæja. Það er búið að skrifa til Parísarborgar og til virðulegrar stofnunar þar, efnahagsmálastofnunar á alheimsmælikvarða, því að málið er nú í höndum efnahagsmálastofnunar á Íslandi. Nú eru þessir menn beðnir ásjár í viðbót við íslenzku efnahagsmálastofnunina að gefa okkur nú ráð um, hvernig við eigum að koma í veg fyrir fólksflótta á Vestfjörðum, því að Sléttuhreppur hafi lagzt í eyði og Grunnavíkurhreppur hafi farið sömu leið og hálfur Snæfjallahreppur sé líka í eyði og býli hingað og þangað um allt Ísafjarðardjúp séu að leggjast í eyði, ekki sízt stórjarðirnar. Jú, þeir taka þetta mjög alvarlega í París, og þeir segja: Við skulum senda ykkur mann næsta sumar, hann er væntanlegur næsta sumar. - Og á nú að fara að glugga í þetta og gefa okkur ráð. Er þetta ekki viturlegt? Og er þetta ekki af heilindum allt saman? Þvílík háðung, segi ég aftur. Og ég meina það. Þetta er eitt hið háðulegasta furðuverk, sem ég hef hlustað á á Alþ. Jæja, hann kemur í sumar. Það er gott að eiga vonina í því, að það kemur sérfræðingur, sérfræðingur í eyðingu byggða á Vestfjörðum, frá París á komandi sumri. Ég held, að við Vestfirðingar megum nú vera rólegir, þegar við vitum þetta. En ég spyr: Hefur ekki verið hægt að toga nein svör út úr atvinnubótasjóðsstjórninni? Það er eitthvað af þm. Vestfjarða í þeirri stjórn, og þeir eru sannast að segja miklu færari um það, eða ættu að vera það, en þessi sérfræðingur frá París að segja eitthvað um það, hvað ráðlegt væri til þess að hefta fólksflótta frá Vestfjörðum. Hefur ekki verið hægt að toga neitt svar út úr atvinnubótasjóðsstjórninni? Og ekki heldur úr sýslunefndunum á Vestfjörðum? Og ekki heldur frá bæjarstjórn Ísafjarðar? Kemur það ekki fyrr en í sumar, eftir að efnahagsmálasérfræðingurinn frá París er búinn að krefja þá um þessar heimildir og þessi gögn? Það er rétt, sem hv. frummælandi sagði hér áðan, það hefur ekki verið neinn ofsahraði á þessu, og hraðinn kemur sennilega ekki á þetta, fyrr en sérfræðingurinn frá París hefur fjallað um málið.

Ræðutíminn er búinn.

Nú, fyrirgefið. Ég vil aðeins fá leyfi hæstv. forseta til að bæta við einni eða tveimur setningum. Ég uggði ekki að mér, þetta er fyrirspurnatími og 5 mín. ræðutími. Ég hef nýlega séð í merku riti Seðlabankans ritgerð, sem hefur verið birt í mörgum blöðum, um þróunarsvæðin á Íslandi, og þar er kafli, rúml. fingurhæð, um Vestfirði. Það er svona undirþróunarsvæði og þar á að gera ýmislegt, segir höfundurinn. Hann segir, að það eigi að nema burt þann þröskuld, sem Breiðadalsheiðin sé í samgöngukerfinu milli Ísafjarðar og Önundarfjarðar. Og hann segir, að það þurfi að sjá Vestfirðingum fyrir sæmilegum samgöngum á sjó og það þurfi að sjá aðalþróunarmiðstöðinni, Ísafjarðarkaupstað, fyrir forustuaðstöðu fyrir þetta svæði í menningarmálum, ekki aðeins atvinnumálum og samgöngumálum, heldur einnig menningarmálum og heilbrigðismálum. Nú hafa hér á Alþ, verið flutt frv. um jarðgöng gegnum Breiðadalsheiði, um Vestfjarðaskip til að bæta úr samgöngum á sjó, um menntaskóla á Vestfjörðum til þess að bæta aðstöðuna í menningarmálum, um fjórðungsskiptingu landsspítalans til þess að bæta aðstöðuna í heilbrigðismálum. Ef þm. Vestfjarða hefði verið alvara í því að hefta flótta fólksins af Vestfjörðum hefðu þeir átt að veita þessum málum stuðning. Og ef þeir meina eitthvað með þessu hjali sínu, eiga þeir að veita þessum málum stuðning, sem liggja mörg hver fyrir þinginu núna. En það hefur ekki heyrzt frá stjórnarflokkunum neitt í þá átt, en þeir biðja um sérfræðing í eyðingu Vestfjarðabyggða frá París.



Herra forseti. Það stendur nú að vísu öðrum nær en mér að ræða um málefni Vestfjarða sérstaklega en þó fæ ég ekki orða bundizt í sambandi við þetta mál, eftir að skýrsla hefur verið gefin um framkvæmd þál. um 5 ára framkvæmdaáætlun til stöðvunar á fólksflótta úr Vestfjarðakjördæmi. Ég tók nokkurn þátt í umræðum um þetta mál í fyrra, þegar það var lagt fyrir, og átti sömuleiðis sæti í nefnd þeirri, sem fjallaði um málið á síðasta þingi, og það er eiginlega nokkuð í sambandi við það, að mér þykir nú ástæða til þess að taka til máls stuttlega. Ég hafði orð á því, þegar þessi till. var lögð hér fyrir af tveimur þáv. þm. Vestfjarða, Gísla Jónssyni og Kjartani J. Jóhannssyni, að ég ætla, að mér hefði eiginlega þótt fara betur á því, að flutt væri fram till. til þál. um að gera slíka áætlun til stöðvunar á fólksflótta almennt fyrir þá landshluta, þar sem þessi fólksflótti á sér stað eða hefur átt sér stað. Samt lét ég það koma fram strax við fyrstu umr. þessa máls, að þessa till. mundi ég styðja eigi að síður og það yrði að viðurkenna, að þótt fólksflóttinn væri víða eða um það að ræða, að landshlutar héldu ekki sinni eðlilegu fólksfjölgun, þá hefðu samt Vestfirðir orðið harðast úti, og það er ómótmælanlegt. Einn af hv. þm. Vestf., hv. 3. þm. Vestf., nefndi áðan tölur í þessu sambandi. Og allshn. Sþ. mælti einróma með samþykkt till. um sérstaka áætlun fyrir Vestfirði, með þeirri breyt., sem gerð var, að haft skyldi samráð við sýslunefndir og bæjarstjórn á Vestfjörðum. Og ég get ekki látið vera að harma það, að framkvæmdum skuli ekki hafa verið hraðað í þessu máli meira en gert hefur verið og í samræmi við það, sem Alþ. samþ. einróma, því að Alþ. samþ. að skora á ríkisstj. að hlutast til um, að áætlun yrði lokið „fyrir lok þessa árs“, þ.e.a.s. ársins 1963. Nú má segja, að þar hafi verið nokkuð stuttur frestur settur og að slíkt sé ekki venjulegt, ef til vill, að svona tímatakmark sé í þál., en til þess voru góðar og gildar ástæður, að þessi tímatakmörk voru sett, því að þetta, að ráða bót á fólksflóttanum af Vestfjörðum og annars staðar, þar sem svipað stendur á, er svo aðkallandi mál, að aðgerðir í þeim efnum mega ekki bíða. Og hættan í þessum efnum verður stöðugt meiri og meiri. Þess er að gæta, að þegar t.d. eitthvert sveitarfélag er komið á eitthvert visst stig, brestur viðnámið allt í einu, þess eru dæmi. Það kannske leggst í eyði eitt og eitt býli á ári. Svo þegar komið er að vissu marki, þegar sveitarfélagið er orðið svo lítið og fámennt, að menn eru þess ekki umkomnir að inna af hendi hin félagslegu verkefni, þá brestur viðnámið. Sveitin tæmist. Þetta hefur þegar skeð í tveimur hreppum á Vestfjörðum, sem eru orðnir auðir af mönnum. Ég vil segja það og taka undir það með hv. 5. þm. Vestf., að mér þykja það ekki eðlileg vinnubrögð, sem við hafa verið höfð, og mér finnst þau minna á skriffinnsku. Þetta eru skriffinnskuvinnubrögð. Það er náttúrlega eðlilegt að skrifa Framkvæmdabankanum, og það er ekkert við því að segja, að hann leiti til Efnahagsstofnunarinnar. En að viðhafa þessi vinnubrögð, að skrifa út til Parísar og svo þaðan aftur til Noregs, þau eru nokkuð hláleg, og svo er sýslunefndunum og bæjarstjórn skrifað, að nú sé loksins von á Norðmanni á næsta ári, að því er virðist nýlega. Annars vildi ég spyrja um það, hvenær sýslunefndum og bæjarstjórn á Vestfjörðum hafi verið skrifað.

Ræðutíminn er búinn.

Ég skal vera mjög stuttorður hér eftir, en vænti, að ég megi bæta aðeins fáum orðum við, eins og síðasti ræðumaður fékk að gera. Það út af fyrir sig er ágætt að fá upplýsingar hjá Distrikternes utbygningsfond í Noregi. Sú stofnun fjallar einmitt um slík mál. Ég vil lýsa ánægju minni yfir því út af fyrir sig, að menn hafa haft auga fyrir því, að það þurfti að gera. En það er óþarfi að vera að bíða eftir því, að Norðmaður komi hingað heim. Það getur einhver farið héðan til Noregs til þess að kynna sér meðferð þessara mála þar. Það mundi taka miklu skemmri tíma. Ég hefði líka talið eðlilegt, að unnið hefði verið að þessu máli þannig á byrjunarstigi, að kvaddir hefðu verið til menn með staðarþekkingu beinlínis í nefnd eða til samvinnu við Efnahagsstofnunina til þess að fjalla um þetta mál, menn með staðarþekkingu, menn þúsettir á Vestfjörðum. Nú má segja, að það sé kannske ekki aðalatriðið að vera að sakast um það, sem orðið er í þessu efni, en ég vildi mjög eindregið skora á hæstv. ríkisstj. að láta nú hendur standa fram úr ermum í þessu máli og framkvæma þessa áætlun með þeim hraða, sem ályktunin sjálf ber vott um að vakað hefur fyrir Alþ. í fyrra, þegar hún var samþykkt.



Herra forseti. Það er hér um að ræða svo mikið mál, að það er auðvitað ógerlegt að ræða það efnislega í fyrirspurnatíma. Ástæðan til þess, að ég stend hér upp, er eingöngu sú, að hér hefur verið bent á það af ýmsum ræðumanna, að í þessari till. eða ályktun Alþingis hafi verið gert ráð fyrir, sem rétt er, að Framkvæmdabankinn annaðist rannsókn þessa máls, m.a. í samráði við stjórn atvinnubótasjóðs. Við stjórn atvinnubótasjóðs hefur ekki verið haft neitt sérstakt samráð um málið enn sem komið er, og skal ég ekkert um það segja, hvort það verður gert eða ekki. Ég skal heldur ekkert um það dæma, hvort hér hafa verið eðlileg vinnubrögð höfð eða ekki. En fram hjá því er auðvitað ekki hægt að ganga, að það er rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að ríkisstj. væri ekki beinlínis falið að gera þetta á þann hátt, sem venja er með þál., heldur er henni aðeins falið að fela tiltekinni stofnun að framkvæma verkið. Hvort það hefur verið illa að því unnið eða ekki, skal ég ekki heldur um dæma, en vildi þó aðeins segja það, sem ég held að okkur hljóti öllum að geta komið saman um, að ef það er ekki meira vandamál en það að stöðva fólksflóttann, sem kallað er, úr heilum landsfjórðungi, en að það taki 4-5 mánuði að komast að niðurstöðu um það, hvaða úrræði séu til þess, þá held ég, að hér væri ekki um eins mikið vandamál að ræða og þessi atvinnumál strjálbýlisins þó raunverulega eru, því að það vitum við og það er vitanlega rétt, sem hv. 5. þm. Vestf. sagði, að þetta eru þau mál, sem þm. hinna einstöku kjördæma víðs vegar um land hafa árum og áratugum saman verið að fást við og reyna að benda á ein og önnur úrræði til þess að vega þarna upp á móti því jafnvægísleysi, sem oft hefur skapazt. Um Vestfirði er það að segja, að það hefur verið erfitt ástand að þessu leyti, þó að það hafi að ýmsu leyti samt batnað, að ég hygg, og það vill a.m.k. svo til, að á siðasta ári, - ég býst nú ekki við, að það sé að þakka þessari þál. sérstaklega, en það hefur orðið svo á síðasta ári, að það hefur orðið smávægileg fjölgun fólks í Vestfirðingafjórðungi, þannig að atvinnuhættir þar hafa sem víða annars staðar um landið, eins og við þekkjum, breytzt mjög á seinni árum til batnaðar, og ber vissulega að fagna því. En það breytir ekki hinu, að enn þá er um áð ræða mjög alvarlegt jafnvægísleysi að þessu leyti. En við skulum þó ekki loka sugunum fyrir því, að við getum aldrei búizt við og það er ekki þjóðhagslega endilega rétt að stefna að því, að allar byggðir landsins, sem einhvern tíma hafa byggzt, haldist endilega þannig í byggð, að þaðan flytjist ekki fólk. Það er stefna okkar, sem er auðvitað sjálfsögð og eðlileg, að hafa sem jafnasta byggð um landið allt með þeirri forsendu, að sú byggð haldist, þar sem atvinnuskilyrði og framleiðslumöguleikar eru slíkir, að það sé þjóðhagslega eðlilegt, að þangað sé beint okkar vinnuafli og takmörkuðum starfskröftum. Að málinu verður að vinna á þeim grundvelli, en ekki endilega hinum, að það hljóti að vera voðalegt böl, að einhver afdalabyggð fari í eyði. Ég held, að það sé ekkert böl og það sé ekki annað en eðlileg þróun í hvaða þjóðfélagi sem er. En það er hins vegar alveg rétt, að það verður að vinna að þessum málum á skipulagðari hátt en gert hefur verið og kanna það rækilega niður í kjölinn, hvar aðstæður eru fyrir hendi úti um landið til þess að byggja upp þrosksvænleg athafnasvæði til að hagnýta framleiðsluskilyrði í viðkomandi byggðarlögum, hvort sem er til sjávar eða til landsins, og það mál þarf að taka upp kerfisbundið, ekki aðeins á Vestfjörðum, heldur viðar um landið. Og ég er ekkert fjarri því, að það væri eðlilegt, eftir að atvinnubótasjóður hefur verið lögfestur sem ákveðin stofnun, sem að vísu hefur allt of lítið fé, ef út í þá sálma ætti að fara, að starfssvið þess sjóðs yrði útvíkkað og stjórn hans yrði falið að einhverju leyti að annast slíka kerfisbundna athugun og hafa forustu um aðgerðir til úrbóta á þessum sviðum. Þá þyrfti sjóðurinn í senn að hafa miklu meira fé og jafnframt yfir að ráða vissum starfskröftum til þess að athuga þessa hluti. Ég skal taka undir það, að ég álít, að það sé mjög vafasamt, hve mikið við eigum að leita í þessum efnum til erlendra þjóða. Hér er sérstaða töluverð hjá okkur umfram það, sem er hjá öðrum þjóðum, og þó að margt kunni mega af þeim læra, verður fyrst og fremst að byggja á okkar eigin reynslu, þó að ég skuli ekki lasta það, að ábendinga sé leitað annars staðar. Ég skal ekki, herra forseti, brjóta hér neinar reglur, en vildi aðeins koma þessu hér að og tel rétt, að það sé íhugað, að það er nauðsynlegt að vinna kerfisbundið að þessu, hvort sem það verður stjórn atvinnubótasjóðs, Framkvæmdabanki eða aðrir aðilar, sem það gera, ekki aðeins með hliðsjón af Vestfjörðum, heldur landsbyggðinni í heild, og hvort sem það verður byggt upp á þann hátt að byggja upp sérstakar þéttbýlisstöðvar í strjálbýlinu eða ekki, - það er mjög athyglisverð hugmynd, - eða hvernig sem á annan hátt verður að því unnið. Þetta þarf að gerast, en við skulum ekki loka augunum fyrir því, að þetta er auðvitað löng þróun og tekur miklu lengri tíma en nokkra mánuði að fá í því viðunandi niðurstöðu.



Herra forseti. Ég vildi aðeins segja það í sambandi við þær umr., sem hér hafa orðið um þetta mál, að þarna verða menn að gera sér ljóst, að það er um miklu djúpstæðari orsakir að ræða en þær, sem verða læknaðar með aðgerðum einhverra nefnda, eins og þeirrar, sem sett var með þeirri tili., sem þessi fsp. byggist á. Það, sem er að verki í eyðingu þessara byggða og í fólksflóttanum, er sjálft lögmál peningavaldsins, sem hefur þann eiginleika, að það dregur atvinnuna þangað, sem hún er fyrir, og hrannar saman á einn eða fáa staði, þar sem fjármagnið er fyrir, því fjármagni, sem er að skapast. Og lækningin við þessu er einvörðungu sú, að þjóðfélagið sjálft taki að sér vísvitandi stjórnina á þessu fjármagni, að þjóðfélagið sjálft ráði því, hvert þetta fjármagn fer, út frá því, sem þjóðhagslega er praktískt á hverjum tíma. Það var gerð nokkur tilraun um þetta í tíð nýsköpunarstjórnarinnar með áætlunargerð þá og settir niður þá allmargir togarar á Vestfjörðum m.a., og það var gerð tilraun til þess aftur, þegar vinstri stjórnin var mynduð, að fá alveg skipulagt samstarf um það að skapa áætlunarráð, sem um leið væri bankaráð Seðlabankans, áætlunarráð ríkisstj., sem réði þar með yfir fjármagnsflutningunum í landinu. Alþfl. og Alþb. höfðu samstarf um að vilja gera þetta, en Framsfl. þverneitaði þá að fallast á það. Þetta er hins vegar eina ráðið, að mennirnir, að þjóðfélagið sjálft stjórni þróun fjármagnsins, staðsetningu atvinnutækjanna og miði þar við almennan þjóðarhag, en ekki við það, sem einstökum atvinnurekendum kann að finnast gróðavænlegt á hverju augnabliki. Ég held, að menn verði að hafa þetta í huga, þegar menn eru að ræða þessi miklu vandamál. Þetta er heildarþjóðfélagsvandamál, sem verður ekki stjórnað nema af þjóðfélaginu sjálfu og með aðgerðum svo að segja frá miðstöð þess. Það þarf, eins og hv. síðasti ræðumaður minntist á, ekki bara stjórn atvinnubótasjóðs, hann kom réttilega inn á, að hann gæti lítið. Það er stjórnin sjálf á allri fjárfestingunni í landinu, sem spurningin stendur þarna um. Það er heildarstjórnin á sjálfum þjóðarbúskapnum og fyrst og fremst fjárfestingunni í landinu, það er það, sem ræður fólksstraumnum, og það skulum við gera okkur ljóst. Meðan við þorum ekki að kryfja þetta til mergjar á þennan hátt og finna ráðið við þessu, eru sérstakar nefndir, jafnvel þótt við fáum sérfræðinga frá París, og slíkar aðgerðir þar eins og að kasta snjóboltum í helvíti.



Herra forseti. Ég skal nú ekki fara út í það að ræða mikið Þetta mál efnislega, enda er, eins og hér hefur verið sagt, ekki réttur vettvangur að gera það í fyrirspurnatíma, þar sem menn hafa aðeins 5 mínútur til umráða. Málið er miklu stærra en það, að sá tími nægi, til þess að menn geti gert nægjanlega eða rækilega grein fyrir skoðunum sínum á þessum vanda, sem fyrir liggur. En það eru aðeins nokkur orð um málsmeðferðina, sem ég vildi hér segja. Það kom fram í ræðu fyrirspyrjanda, síðari ræðu hans, að hann vildi láta liggja að því, að ríkisstj. hefði ekki gert bað, sem henni var falið með till. En ég hélt því fram aftur á móti, og geri enn, að í till., eins og hún er orðuð, sé ekki gert ráð fyrir því, að ríkisstj. eigi annan hlut að þessu máli en þann að fela Framkvæmdabanka Íslands að hefja þá rannsókn og gera þá áætlun, sem þáltill. gerir ráð fyrir. Þetta gerði rn. strax. Getur raunar meira en svo orkað tvímælis, hvaða rn. eigi að gera þetta, þó að félmrn. yrði til þess að gera það, vegna þess að þá var talið, að það yrði kannske því skyldast. En þegar Alþ. sendi ríkisstj. till., þá ekki einasta sendi hún félmrn. hana, heldur tveimur rn. öðrum, af því að það virtist, að það lægi ekki alveg ljóst fyrir, hver þarna ætti að vera aðili að málinu. En sem sagt, félmrn. tók að sér að gera það, sem till. gerir ráð fyrir að ríkisstj. eigi að gera í málinu. Þá hefur það komið fram í umr. hér, að mönnum þykir, að ekki sé nægilega hratt unnið að málinu, og í annan stað, að menn hafa gert að því góðlátlegt gaman, eins og einn hv. þm. gerði hér a.m.k. og meira að segja einn hv. þm. Vestf., að hér hafi verið fenginn erlendur maður til skrafs og ráðagerða, og talið það eiginlega fyrir neðan allar hellur, að það væri gert.  Það var líka sagt hér áðan, að þetta væri meira vandamál en svo, að það þurfi að gera því skóna, að það verði leyst á nokkrum vikum eða jafnvel mánuðum. Það þarf mikla og rækilega gagnasöfnun, það þarf undirbúning að þeim till., sem gerðar kunna að verða, og það er enginn vafi á því, að það var mjög erfitt, að ég ekki segi ómögulegt, að ljúka framkvæmd þessa verks fyrir s.l. áramót. Ég held þess vegna, að það skynsamlegasta í málinu sé, að fengnir verði til þeir menn, sem hafa reynslu og þekkingu og hafa séð málin þróast í sínu heimalandi í rétta átt, til þess að koma hingað og lita á málin og bera saman við þeirra vandamál og þeirra úrlausnir og sjá, hvort það getur nokkuð hjálpað. Það, sem gert hefur verið hingað til hér í þessum málum, er sjálfsagt planlítið. Það, sem hefur verið gert til aðstoðar, bæði í þessum landsfjórðungi og öðrum, er það, að veitt hefur verið til ýmiss konar atvinnufyrirtækja úr atvinnubótasjóði nokkurt fé, og ég tel og það hefur verið fullyrt við mig af þeim, sem til þekkja, að þetta hafi borið nokkurn árangur, en sjálfsagt ekki þann árangur, að með því sé málið endanlega leyst. Þess vegna held ég, að það sé vissulega þess virði, að það sé offrað kannske hálfu öðru ári í staðinn fyrir hálft ár til þess að reyna að komast að einhverjum endanlegum og nytsömum till., frekar en flaustra því af á nokkrum vikum og standa svo kannske í sömu sporunum á eftir, eins og maður stóð áður. Það er hægt að segja þessa hluti, en ég held, að til þess að fá vænlegan árangur sé miklu betra að undirbyggja málið með sérfræðingum í samráði við staðarins yfirvöld, eins og mér virðist að Efnahagsstofnunin eða Framkvæmdabankinn hafi gert. Það er hægt að fara til Noregs og hefði mátt flýta málinu þannig, var sagt hér áðan. En ég held, að það sé ekki leiðin, heldur sé leiðin að fá sérfræðing, sem þekkir málin í Noregi og getur borið sína reynslu saman við vandamálin hér, þess vegna þurfi sérfræðingurinn að koma hingað, en við ekki til hans. Eins og ég sagði í upphafi, ætla ég mér ekki og tel ekki rétt í þessum fyrirspurnatíma að ræða þetta vandamál í heild sinni, en vildi aðeins segja þessi orð um framkvæmd málsins.



Herra forseti. Því miður varð ég að vera fjarverandi í upphafi fundarins og fylgdist ekki með þessum umr., en ég kvaddi mér hljóðs vegna þess, að rétt í því, að ég kom hér inn í salinn, var hv. 3. þm. Reykv. (EOl) rétt einu sinni eð gefa yfirlýsingu um, að Alþb. og Alþfl. hefðu báðir sameiginlega í vinstri stjórninni viljað koma upp áætlunarráði, sem hefði átt að stjórna Seðlabankanum, en Framsfl. hefði komið í veg fyrir þetta. Þetta er hrein þjóðsaga og úr lausu lofti gripið, og ég vil ekki láta þetta standa ómótmælt. Ég hef mótmælt þessu áður af hendi hv. þm. En fyrst ég er kominn, vil ég bæta því við, að Framsfl. hefur ævinlega verið mjög hlynntur áætlunargerð, eins og þráfaldlega hefur komið fram í till, hans og framkvæmdum. Enn fremur vil ég taka undir þær raddir, sem hér hafa komið fram um að hraða sem mest þeirri athugun, sem á að fara fram, og mér fyndist eðlilegast að skipa sérstaka, innlenda aðila til þess að framkvæma þetta verk. Það er sagt hér, að þetta mál hafi verið sent Framkvæmdabankanum, og ég dreg ekki í efa, að það sé rétt. Ég á sæti í stjórn þess banka, og mig rekur ekki minni til, að þetta mál hafi nokkurn tíma verið lagt fyrir bankaráð þess banka, og mér hefur ekki verið kunnugt um meðferð þess af hálfu þeirrar stofnunar, þó að ég eigi sæti í bankaráðinu. Og ég held, að mér sé óhætt að segja það alveg hiklaust, að hefði þetta mál komið fyrir stjórn þeirrar stofnunar, hefði ég ekki lagt til eða fylgt því, að það væri afgreitt í þeirri stofnun með því einu að senda það til Efnahagsstofnunarinnar, heldur hefði ég viljað hafa á því annan hátt.



Herra forseti. Út af ummælum, sem hv. 6. þm. Norðurl. e. (MJ) lét falla hér áðan, vil ég láta það í ljós sem mína skoðun, svo að ekki orki tvímælis, að ég tel, að vinna beri gegn því og reyna að koma í veg fyrir það, eftir því sem unnt er, að lífvænleg byggðarlög fari í eyði, hvar sem er á landinu, það eigi að koma í veg fyrir það, ef unnt er. Hitt er svo annað mál, þó að ekki verði við því spornað, að einstök býli, sem eru illa sett að því er samgöngur varðar og að öðru leyti, fari í eyði, en þarna verður að gera mun á byggðarlögum og einstökum býlum. Lífvænleg byggðarlög eiga ekki að fara í eyði á þessu landi, ef unnt er að koma í veg fyrir það. Ég skal nú ekki ræða mikið um þá till., sem er tilefni fsp. hér í dag, en ég get tekið undir það, sem hér kom fram áðan í umr., að út af fyrir sig er framkvæmd þessarar till. og áætlun, sem gerð er á nokkrum mánuðum, engin fullnaðarlausn í máli eins og þessu, en hún er bráðabirgðaaðgerð í málinu, sem Alþ. ætlaðist til í fyrra að framkvæmt yrði tafarlaust á skömmum tíma. Hitt er svo annað mál, að hér er um miklu stærra viðfangsefni að ræða, viðfangsefni á landsvísu, viðfangsefni á miklu breiðara grundvelli, því að þótt fólksfækkunin sé aðallega á Vestfjörðum, er hún miklu víðar. Við framsóknarmenn höfum flutt á þessu þingi í hv. Nd. frv. um ráðstafanir til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Þar er gert ráð fyrir því, að tilgangur l. sé að stuðla að jafnvægi í byggð landsins með rannsóknarstörfum, áætlanagerð og fjárhagslegum stuðningi til framkvæmda og eflingar atvinnulífi í þeim landshlutum, þar sem bein eða hlutfallsleg fólksfækkun hefur átt sér stað undanfarið eða er talin yfirvofandi. Ég hef hér yfir orðalag 1. gr. frv., með leyfi hæstv. forseta. Það er gert ráð fyrir því að koma upp í þessu skyni fastri stofnun og að sú stofnun fái fastan tekjustofn, sem er tiltekinn í frv., tiltekinn hluti af ríkistekjunum. Og ég lít svo á og við aðrir, sem að þessu frv. stöndum, að í þessu máli gagni ekki annað en það sé sett upp föst stofnun og stöðug starfsemi á þessu sviði, stofnun, sem fylgist með þróuninni og geri þær till. og þær ráðstafanir, sem þróunin bendir til að þurfi að gera. Hitt er svo annað mál, að ég endurtek það, sem ég sagði áðan, að það er ekki nema gott um það að segja, að haft sé samráð við Norðmenn um slíka hluti, því að þeir hafa hafið myndarlegt framtak í sínum jafnvægismálum þegar fyrir áratug. En ég álít ekki, að við eigum að gera það á þann hátt að bíða í 1-2 ár eftir því, að þeir geti sent mann hingað, heldur eigum við að fara til þeirra og kynna okkur staðhættina hjá þeim og hvernig þeir hafa leyst sín mál. Þetta eru líka miklu betri vinnubrögð en að útlendingur sé fenginn til að koma hingað ókunnugur í þetta land til að gera till. hér. En það er vissulega ástæða til þess að kynna sér það, sem Norðmenn hafa gert í þessum málum. En þetta frv., sem við framsóknarmenn fluttum í hv. Nd. í byrjun þessa þings og var vísað til n. í októbermánuði, hefur enn ekki verið afgr. úr nefnd. Það er kannske sama værðin, sem því veldur, eins og sú værð, sem virðist hafa sýnt sig í framkvæmd þál., sem hér hefur verið vikið að.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Norðurl. e. (MJ) sagði hér áðan, - og hann mun vera formaður stjórnar atvinnubótasjóðs, - að enn þá hafi ekki verið haft samráð við stjórn atvinnubótasjóðs um rannsókn þessa máls. Þar kemur að nokkurri vanrækslu frá annaðhvort félmrn. eða Framkvæmdabanka Íslands, en það voru aðilarnir, sem áttu að framkvæma þessa rannsókn, og hafði þá tillögumönnum sýnilega ekki dottið í hug Parísarmaðurinn, því að þeir héldu sig við innlenda aðila. Hér kemur svo hv. 1. þm. Austf. (EystJ) og segir, að hann hafi ekki orðið var við þetta mál í stjórn Framkvæmdabankans. Þá fer nú að verða nokkuð opinbert, hversu föstum tökum málið hefur verið tekið hér innanlands. Það hefur náttúrlega verið hnykkt enn þá betur á suður í París. En m.ö.o., það hefur ekki frétzt af málinu hjá stjórnendum Framkvæmdabankans og ekki heldur hjá formanni atvinnubótasjóðs. Hæstv. ráðh. talaði hér, eftir að Magnús Jónsson hafði lokið máli sínu, og gerði enga aths. við þessar upplýsingar. Ég spurði um það, hvenær bæjarstjórn Ísafjarðar hefði verið skrifað og sýslunefndunum á Vestfjörðum, og dagsetningin á því fæst ekki upplýst, en fullyrt af frsm., að málið hafi aðeins borizt til þeirra mjög seint. Þetta upplýsir það, að það hefur verið af lítilli alvöru og mikilli linkind og hæglæti unnið að málinu, og skal ég þá þar með ekki sýkna félmrh., þó að ég gerði það að mestu í fyrri ræðu, áður en upplýsingarnar komu fram. Það er fjarri því, að ég harmi afdalakotin, sem Magnús Jónsson minntist á. Þau mega leggjast í eyði, ef þau veita ekki góð lífskjör því fólki, sem þar býr. Það eru ekki þau, sem ég er að harma. Það er, þegar blómlegar byggðir með góð lífsskilyrði leggjast í auðn, það ber að harma. Og það eiga ekki alþm., sízt af öllu alþm. kjördæmisins, að horfa á aðgerðalausir ár eftir ár og áratug eftir áratug. Það er of mikið sinnuleysi. Það var hér á Alþ. í fyrra till. um það að sporna við eyðingu byggðar í Snæfjallahreppi. Eyðingin er komin gegnum Sléttuhrepp, Grunnavíkurhrepp og í miðjan Snæfjallahrepp, og þar er Æðey, stórbýlið Unaðsdalur og stórbýlið Bæir til landvarnar, ef fólkið fær þar hjálp. En hún fékkst ekki, Alþingi svaf. Þarna er ungt, glæsilegt, atorkumikið fólk, sem vill veita viðnám, og ef viðnámið verður ekki veitt þarna í Norður-Ísafjarðarsýslu, verður það ekki veitt annars staðar. Hvað er það, sem þarf að gera, og hverja þarf að spyrja? Það þarf að létta lífsbaráttu fólksins, sem þarna býr, og það liggur ekki nær að spyrja mann suður í París eða neina vísindastofnun þar, hvað eigi að gera, heldur en fólkið, sem hefur lífsreynsluna af þeirri lífsbaráttu, sem þarna hefur verið háð. Við fáum viturlegri svör frá fólkinu, sem hefur lifað við þessi kjör, sem þarf að bæta, heldur en spyrja sprenglærðan Parísarbúa um það. Það er mín afstaða a.m.k. Vita ekki Norðmenn vel um þetta? Jú, þeir hafa lífsreynslu líka og við af byggðum NorðurNoregs, sem voru að eyðast, en þá svaf Stórþingið ekki. Og við þurfum ekki að fara til Noregs og við þurfum ekki að biðja um Norðmann hingað, við vitum um Norður-Noregsplanið, við höfum það fyrir okkur á bókum og við höfum kynnt okkur það, og við eigum sjálfir, sem þekkjum aðstæðurnar hér, að geta bezt dæmt um það, hvað þar eigi við af aðgerðunum, sem Norðmenn beittu. Norðmenn vita það síður en við, hvað hér eigi við. Við vitum ósköp vel, að það þarf að jafna aðstöðu fólksins í þessum byggðarlögum við aðra landsmenn, veita þeim jafnréttisaðstöðu í atvinnumálum. Það á að byggja hafnir á Vestfjörðum. Það þarf að opna vegasambönd. Heil byggðarlög hafa verið einangruð fram á þetta ár og eru það enn. Það þarf að opna sambandið milli Ísafjarðarkaupstaðar og sveitanna vestur á bóginn, það þarf að opna vegasambandið norður á bóginn, inn um Djúp frá Ísafirði við sveitirnar þar. Þetta vitum við. Það þarf að sjá fyrir góðum flugsamgöngum, og það þarf umfram allt að tryggja öruggar sjósamgöngur við Vestfirði. Það þarf að veita Vestfirðingum jafnréttisaðstöðu í menningarmálum og heilbrigðismálum, veita Þeim öryggi og aðstöðu til að lifa í sínum landshluta, sem er eins gjöfull og hver annar landshluti, og þm. Vestf. mega sízt af öllu lúta flokksræðinu um það að svíkja hin vestfirzku mál, þegar þau liggja hér fyrir Alþingi.



Herra forseti. Ég veit ekki, hvort það þýðir nokkuð að reyna að rifja upp og bæta minnið hjá hv. 1. þm. Austf., formanni Framsfl., en það er rétt, að ég geri þó tilraun til þess. Í samningunum um vinstri stjórn var samið um það að koma hér upp heildarstjórn á þjóðarbúskapnum, eins konar áætlunarráði. í sambandi við það, þegar stjórnarflokkarnir ákváðu að leysa bankamál]n, var sett nefnd af hálfu stjórnarflokkanna í þetta. í þeirri nefnd var af hálfu Framsfl. Skúli Guðmundsson, af hálfu Alþfl. Friðjón Skarphéðinsson, af hálfu Alþb. ég. Og þessi nefnd vann að þessum málum, og við Friðjón Skarphéðinsson komum okkur saman um till., þar sem lagt var til, að stofnað yrði áætlunarráð, sem yrði um leið yfirstjórn Seðlabankans, og við stóðum saman um þessa till., og það var lengi þrefað um þetta og við höfðum okkar þingflokka á bak við okkur í því. En Skúli Guðmundsson sem fulltrúi Framsfl. og vafalaust með þingflokkinn að baki þverneitaði að fallast á þetta, og þess vegna sprakk þessi nefnd og skilaði áliti í tveimur hlutum. Og þessar till., sem ég hafði að miklu leyti útbúið og við Friðjón urðum sammála um, voru sendar til ríkisstj., og ég hef þær enn þá og get birt þær, ef á þarf að halda. En það var ekkert með það gert, og siðan, eftir diktati annars staðar frá, voru þau mál leyst og það tvímælalaust á mjög óheppilegan hátt, þó að maður hafi yfirleitt staðið með því. Það er þess vegna ekki vert fyrir Framsfl. og sízt forustu hans, sem ber ábyrgð á þessu, að rifja þessa hluti upp. Framsfl. sveikst um allan tímann í vinstri stjórninni að framkvæma það, sem hann hafði lofað viðvíkjandi einmitt heildarstjórn á þjóðarbúskapnum, og það var eitt af því, sem olli óförum vinstri stjórnarinnar, þó að hins vegar okkar menn í ríkisstj. gerðu það, sem þeir gátu, til þess að koma upp nógu miklu af atvinnutækjum og sérstaklega skipum til þess að bæta úr og afnema atvinnuleysi úti um allt land. En áætlun fengum við aldrei að gera í þessum efnum. Og Landsbankanum var stjórnað af einræðisstjórn af hálfu Framsóknar þá, þannig að það er ekki vert fyrir hv. formann Framsfl. að fara að rifja þá hluti upp. Við getum kannske fengið dálítið betra tækifæri til þess öðruvísi en í fyrirspurnatíma hér. Ég sé, að Framsfl. hefur núna samþ. heilmikla ályktun um heildaráætlun, nýafstaðinn miðstjórnarfundur, og var birt núna í Tímanum. Það er alveg hreint eftir allri kokkabók Framsfl. Það er fjandskapazt við þessi góðu mál og nauðsynlegu, meðan Framsókn er í ríkisstj., og þau eru drepin með ofríki. En um leið og Framsókn er komin í stjórnarandstöðu, þykist Framsókn standa algerlega með þessum málum. Þetta er hræsni.



Herra forseti. Ég vil aðeins segja út af þessum orðum hv. þm., að mér er ekki kunnugt um, hvað gerðist í þeirri nefnd, sem hv. þm. ræðir um. Hitt veit ég, að það skarst ekki í odda um þessi efni í ríkisstj. á þann hátt, sem hann vill vera láta eða láta skilja á sér.  Hvað því viðvíkur, að Framsfl. hafi verið tregur til þess að fallast á, að áætlanir væru gerðar um Þjóðarbúskapinn, þá er það algerlega úr lausu lofti gripið hjá hv. þm., bæði nú og áður, þegar hann hefur haldið þessu fram. Framsfl. stóð að skipulagsnefnd atvinnuveganna á sínum tíma, svokallaðri Rauðku. Framsfl. stóð að fjárhagsráði. Framsfl. stóð að því að gera ráð fyrir því í sambandi við lögin um Framkvæmdabankann, að unnið yrði að Þjóðhagsáætlunum, og til þess rétt að gefa hv. þm. sýnishorn af því, hvernig um þessi mál hefur verið hugsað og hvernig að þeim hefur verið starfað í Framsfl., ætla ég að lesa hér upp, með leyfi hæstv. forseta, örstuttan kafla úr fjárlagaræðu, sem ég flutti 1956, einmitt á dögum vinstri stj., um þetta efni, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Eitt af því, sem mundi geta glætt skilning á þessum efnum og bætt vinnuskilyrði þeirra á Alþingi og utan þings, sem að þessu vilja keppa, sem sagt heildarstjórn á þessum málum og yfirliti, væri Þjóðhagsáætlun, sem fylgdi fjárlagafrv. hverju sinni, eins konar fjárlög fyrir Þjóðarbúskapinn í heild, þar sem reynt væri að gera grein fyrir tekjum og gjöldum Þjóðarbúsins ásamt fyrirhuguðum framkvæmdum, svo að nokkur atriði séu nefnd.“ Þetta er það sjónarmið, sem ég túlka í þessari fjárlagaræðu. Síðan ræði ég um, hvað Framkvæmdabankahagdeildinni hafi verið ættað að gera í þessu sambandi, og segi, með leyfi hæstv. forseta: „Samkv. lögum Framkvæmdabankans er í þeirri stofnun dregið saman mikið efni í slíka Þjóðhagsáætlun, og ég vona, að þess verði ekki langt að bíða úr þessu, að Þjóðhagsáætlun geti fylgt sjálfu fjárlagafrv.“ Þannig var nú hugsað um þessi mál og að þeim unnið, og var vel á veg komið að undirbúa þessi efni.