Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (JÞ): Ástæðan til þess, að ráðuneyti mitt tók lögin um skráning skipa til endurskoðunar, var sú, að ákvæði gildandi laga þar að lútandi hafa ekki þótt nægilega trygg til þess að þau gætu fyrirbygt það, sem þeim er ætlað að gera, að erlendir menn og aðrir, sem ekki hafa rjett til þess, geti fengið skip sín skráð hjer. Þess vegna varð að taka öll hjer að lútandi ákvæði í lögum til endurskoðunar, til þess að hægt verði að fyrirbyggja ólöglega skráningu skipa, svo nefnda „leppmensku“ á þessu sviði. Það kom brátt í ljós, að lögin öll yfir höfuð að tala mundu batna við það að verða endurskoðuð öll í heild, þar sem þau í ýmsum atriðum voru ekki nógu ákveðin eða nógu ljós. Því varð það úr, að öll lögin voru endurskoðuð, og naut ráðuneytið við það aðstoðar sjerfróðra manna. En þetta frv. lýtur aðallega að þessu eina atriði, að útiloka ólöglega skráningu, þ. e. leppmensku. Þetta er gert til verndar fiskimönnum vorum við strendur landsins, til þess að halda fiskimiðunum fyrir landsmenn sjálfa, eftir því sem lög standa til.

Sigurður Eggerz Það er kannske ekki viðfeldið að játa það um leið og jeg stend upp, að jeg hefi alls ekki lesið þetta frv. En jeg stend aðeins upp til að spyrja hæstv. fjrh. (JÞ), hvort það fyrirkomulag hafi yfirleitt gefist vel, sem nú er og hefir verið að undanförnu, að yfirstjórn skipaskráningar sje hjá stjórnarráðinu, eða hvort engrar óreglu við skipaskráning úti um land hafi orðið vart. Jeg segi þetta aðeins til að vekja athygli væntanlegrar nefndar á þessu atriði, og er langt frá mjer, að jeg vilji álasa neitt núverandi hæstv. fjrh. í þessu efni, því hann er enn ungur í stjórnarsessi. Jeg hefi á fyrri þingum borið fram frv. um að koma þessu máli í betra horf, með því að setja á stofn sjerfræðilega skráningarstofnun. Jeg tek þetta aðeins fram til þess að spyrja, hvort stjórnin muni ekki þarfnast meiri sjerfræðilegrar aðstoðar. Erlendis tíðkast að hafa sjerfræðilegar stofnanir til þessara starfa.

Fjármálaráðherra (JÞ): Það skal fúslega játað, að fyrstu árin hefir skráning skipa verið í nokkru ólagi, og ber að leita að ástæðunum fyrir því bæði hjá lögreglustjórum úti um land og hjá yfirstjórn þessara mála - hjá fjármálaráðuneytinu. En jeg held, að jeg megi fullyrða, að aðalvandkvæðin, sem á þessu hafa orðið, sjeu hjá lögreglustjórunum. Það er aðallega eitt atriði, sem hefir valdið vandkvæðum í þessu máli, og það er mælingar skipanna. Ráðuneytið hefir haft til þessa sjerfróðan mann, utan stjórnarráðsins, og hefir lengi notið við hans aðstoðar. Þar við bætist og, að eftir lögunum um eftirlit með skipum eru til tveir fastir menn hjer í bænum, sem veita þessu framkvæmd, en yfirstjórn þessara mála er hjá stjórnarráðinu. Ennfremur er til hjer annar maður, einnig utan stjórnarráðsins, sem stjórnin hefir oft haft gagn af að leita til í þessum efnum. Nú upp á síðkastið hefir verið gerð gangskör að því að koma mælingunum í lag og afgreiða þær jafnótt frá stjórnarráðinu og hægt hefir verið. Úti um land veit jeg til, að þetta hefir gengið tregar, einkum áður fyr. Nú sem stendur liggur ekkert óafgreitt hjá stjórnarráðinu. Hvað viðvíkur sjerfræðilegri skráningarstofnun, held jeg að hennar þurfi naumast við. En hinu ber ekki að neita, að skráningu skipa hefir verið nokkuð ábótavant, og er álitið, að þess muni dæmi, að hinn rjetti eigandi hafi ekki verið skráður fyrir sínu skipi. En til þess að bæta úr þessu hefir skort heimild í núgildandi löggjöf til þess að fá upplýsingar með opinberri rannsókn.

Jóhannes Jóhannesson Jeg vildi gera að tillögu minni, að máli þessu yrði vísað til sjútvn. Þar mun kostur á þeirri sjerþekkingu í þessum efnum, sem allshn. hefir að líkindum ekki til að bera.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg tek hjer með þá tillögu aftur, að vísa málinu til allshn.

Fjármálaráðherra (JÞ): Í athugasemdum við þetta frv. er gerð grein fyrir því, hversvegna eigi hefir þótt fært að draga lengur að ákveða með lögum, hvernig seðlaútgáfu Landsbankans skuli vera háttað framvegis. Seðlaútgáfa sú, sem nú síðast að undanförnu hefir átt sjer stað af bankans hendi, er aðeins bráðabirgðaráðstöfun og ófullnægjandi löggjöf um hana, en hún byggist á heimild í lögum nr. 7, frá 4. maí 1922, þar sem ákveðið er, að ríkisstjórnin hlutist til um, að Landsbankinn setji seðla í umferð, eftir því sem inndrætti Íslandsbankaseðlanna miðaði áfram og gjaldmiðilsþörfin krefur. En eftir því sem inndrætti Íslandsbankaseðlanna miðar áfram, má búast við, að þessi bráðabirgða seðlaútgáfa muni halda áfram að aukast. Á síðasta þingi lágu fyrir 2 frv., sem bæði miðuðu að endanlegri úrlausn á þessu máli. Annað frv. var borið fram af fjhn. þessarar þingdeildar, samkv. beiðni þáverandi stjórnar, en hitt bar fram hv. 2. þm. G.-K. (BK). Í þessum tveimur frv. fólust tvær úrlausnir þessa máls, og þær einu úrlausnir, sem um virðist vera að velja, úr því að löggjafarvaldið eitt sinn er búið að fastákveða, að Íslandsbanki skuli eigi halda áfram að vera seðlabanki framvegis, þegar leyfistími hans er útrunninn. Núverandi stjórn hefir einnig litið svo á sem ekki sje nema um þessar tvær leiðir að ræða - leiðir, sem Alþingi eru þegar kunnar. Það hefir orðið niðurstaðan hjá núverandi stjórn, að haldið skuli inn á þá braut í aðalatriðunum, sem frv. fjhn. í fyrra benti til. Að þessu ráði hefir nú verið horfið eftir ítarlega rannsókn, sem best verður skýrð með skjölum þeim, sem um getur í aths. við þetta frv., og sú nefnd fær til athugunar, sem þessu frv. mun verða vísað til. Stjórninni er það vel ljóst, að ýmsir annmarkar eru á því, að gera Landsbankann að seðlabanka ríkisins - annmarkar, sem mestmegnis stafa af því, að farið er fram á að breyta banka, sem ekki hefir verið seðlabanki undanfarið, í seðlabanka. En eðlilegast verður það þó, að sá banki í ríkinu, sem mestmegnis eða eingöngu er ríkiseign, verði aðalseðlabankinn. Vonandi tekst Alþingi með heppilegri lagasetningu að stýra svo fram hjá umræddum annmörkum, að þeir hverfi smámsaman. Starfsemi Landsbankans hefir að undanförnu verið á öðrum brautum en venjulega tíðkast um seðlabanka, en það má vonast til, að þetta breytist í framtíðinni, með breyttu verkefni muni starfsemi bankans beinast í þá átt, sem á að vera og eðlilegast er um seðlabanka. Stjórnin vill því nú þegar láta bankann leggja inn á þá rjettu braut og láta eigi miklast í augum þá erfiðleika, sem á þessu virðast vera - erfiðleika, sem vonandi verða aðeins um stundarsakir. Hin leiðin, sem um var að ræða - að koma upp sjerstakri ríkisstofnun til seðlaútgáfunnar - sneiðir að vísu fram hjá þeim annmörkum, sem fundust á því að breyta Landsbankanum í seðlabanka, en hefir sjálf ýmsa aðra galla. Það eru annmarkar, sem leiðir af því, að við erum svo smáir efnalega, að naumast verður hægt að vænta þess, að sú seðlaútgáfustofnun geti starfað sem reglulegur þjóðbanki eða haft á hendi öll þau viðskifti, sem slíkum bönkum er ætlað að hafa, t. d. viðskifti við erlenda banka með söfnun erlendra inneigna í góðæri o. s. frv. Öll þessi vandkvæði stafa af því, að við erum svo smáir efnalega, að það verður ekki hjá því komist, að sameina í einni stofnun ýmsa þá starfsemi, sem eigi er tíska að erlendir þjóðbankar hafi á hendi. Þetta frv. er nokkuð breytt frá því, sem það var í fyrra, er það lá fyrir síðasta þingi. Nú eru tekin upp nánari ákvæði um störf þau, sem bankinn hefir að annast sjerstaklega sem seðlabanki og þjóðbanki. Það mun alstaðar vera viðurkent, að aðalverkefni seðlabanka sje að halda gjaldeyri ríkisins í fullu og stöðugu verði móts við gull. Það verður því að líta eftir því, að lögin sjeu þannig úr garði gerð, að bankinn hafi í þeim aðhald til þess að sinna sínu aðalverkefni, fremur en einhverjum annarlegum störfum. Hin sjálfsagða afleiðing þessa verður sú, að atvinnuvegirnir geta eigi vænst á sama hátt stuðnings frá bankanum og áður, ef hann rækir vel sitt aðalhlutverk, að halda uppi verði gjaldmiðils ríkisins. Atvinnuvegirnir verða því eftirleiðis meira að vera komnir upp á aðstoð og styrk frá öðrum peningastofnunum í ríkinu á venjulegum tímum. Jeg sje svo ekki ástæðu til þess að lengja ræðu um þetta mál að sinni; umræður um það munu bera meiri árangur, er málið kemur úr nefnd. Geri jeg svo að till. minni, að þessu frv. verði, að aflokinni þessari umr., vísað til fjhn.