Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því, að við 2. umr. málsins komst hæstv. sjútvrh. svo að orði: „ Ríkisstj. taldi sér ekki fært að fella gengið eins og nauðsynlegt hefði verið til þess að veita frystingunni lágmarksafkomugrundvöll. Því var horfið að því að færa þarna á milli, vissulega jafnframt í þeirri von, sem menn hafa talið, að vísu verið umdeilt, en margir hafa talið að hljóti að vera fram undan nokkur hækkun á frystum afurðum.“ Svo mörg voru þau orð. Það, sem er eftirtektarvert í þessu sambandi, er að frá því skuli vera skýrt af hæstv. ráðh. eins og sjálfsögðu að lágmarksafkomugrundvöll skorti fyrir hraðfrystiiðnaðinn. Því er að vísu haldið fram, að á þessu kunni að verða nokkur breyting í framtíðinni, en engin vissa er um það og ekkert fast að byggja á. Þessi afstaða ríkisstj. kemur raunar ekki á óvart og ekki aðeins varðandi það mál sem hér um ræðir, heldur einnig varðandi iðnaðinn í heild, svo að ég taki sem dæmi samkeppnisiðnaðinn, útflutningsiðnaðinn og ýmislegt annað, því að ríkisstj. er kærulaus og hugsar ekki fyrir því, að eðlileg rekstrarskilyrði séu hjá atvinnuvegunum. Til langframa hlýtur þetta að verka þannig að lífskjör þjóðarinnar fari versnandi. Sú hefur líka verið reynslan af þessari ríkisstj., að kaupmátturinn hefur rýrnað og spá Þjóðhagsstofnunar nú er sú, að kaupmátturinn haldi áfram að rýrna. Þjóðartekjur á mann rýrna. Eftir að þessi ríkisstj. fer frá að lokum er ekki vafi á að eigið fé í atvinnurekstrinum verður minna. Þeir, sem við taka, verða því að byrja á því að byggja aftur upp það sem þessi ríkisstj. hefur brotið niður. Það verður hlutverk þeirra ungu manna sem þá taka við, þeirra nýju krafta sem þá munu láta til sín taka, þeirrar djarfhuga æsku sem vill fá að njóta framtaks síns og dugnaðar.

Þeir gömlu verða allir dauðir - eða hvað?



Herra forseti. Það frv., sem hér er um að ræða, hefur verið alllengi á dagskrá hv. deildar, var lagt fram fyrir jól um leið og fjárlögin voru afgreidd eða um svipað leyti, og fjallar um svonefnt sjúkratryggingagjald. Samkvæmt lögum, sem í gildi hafa verið, voru greidd 1.5% af fyrstu 6.5 millj. gkr. á ári og 2% af tekjum yfir 6 millj. 525 þús. Við meðferð frv. til l. um tekju- og eignarskatt, 290. mál, gerði hæstv. fjmrh. grein fyrir þeim skattabreytingum, sem þar er um að ræða, og einnig þeim breytingum, sem gert er ráð fyrir á sjúkratryggingagjaldinu. Þar kom fram að miðað er við að sjúkratryggingagjald greiðist framvegis af tekjum sem eru yfir 6 millj. 750 þús. gkr. á ári og verði þar 2%, en sjúkratryggingagjald verði fellt niður af tekjum þar fyrir neðan. Þetta þýðir verulega lækkun á sjúkratryggingagjaldi frá því sem verið hefði. Að óbreyttum lögum hefði það gefið um 123.5 millj. nýkr. á ári, en samkvæmt niðurstöðunni, sem ég nefndi hér áðan, er gert ráð fyrir að sjúkratryggingagjald gefi á þessu ári 31.7 millj. nýkr. Lækkunin er í kringum 85 millj. nýkr. vegna þess samkomulags sem gert var og ríkisstj. stóð að og ræddi við verkalýðshreyfinguna á sínum tíma og var áður gerð grein fyrir. Ég mun fara þess á leit við hv. n. að hún taki þetta frv. eins og það hér liggur fyrir, en hérna liggur fyrir í raun og veru tillaga um óbreytta framlengingu á gjaldinu. Ég mun óska þess við n., sem fær málið til meðferðar, að hún taki breytinguna til sérstakrar meðferðar, og koma á framfæri við hana breytingartillögum. Ég er þeirrar skoðunar, og flestir eru sammála mér um það, að sjúkratryggingagjald sé í raun og veru skattur og hluti af skattadæminu í landinu. Með tilliti til þess, herra forseti, leyfi ég mér að leggja til að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég vil minna á að hæstv. ríkisstj. hefur gefið fyrirheit um að skattar verði lækkaðir svo að nemi 1.5% í kaupmætti. Þetta hefur verið skilið svo, að gengið skuli út frá því að skattbyrði verði ekki þyngri en á s. l. ári og síðan verði skattbyrðin lækkuð um 1.5% í kaupmætti eftir það. Þetta fyrirheit, sem hæstv. félmrh. gaf áðan um að lækka sjúkratryggingagjald um 1.5% upp að tæpum 7 millj. gkr., er að sjálfsögðu til bóta, en ég get ekki skilið annað en rétt sé að stíga skrefið til fulls og leggja sjúkratryggingagjaldið alveg niður. Ég held að skattaþyngingin á þeim mönnum, sem eru með 10 millj. gkr. í tekjur á s. l. ári eða þaðan af meiri, sé svo mikil að ástæðulaust sé að láta þá greiða eina sjúkratryggingagjald ofan á allt annað. Ég vil minna hæstv. félmrh. á að það er fólk úr öllum stéttum, verkamenn, sjómenn, iðnaðarmenn og alls konar fólk, sem hefur meiri tekjur en þetta. Eins og hæstv. félmrh. minntist hér á er það óverulegt sem sjúkratryggingagjaldið gefur eftir að búið er að skera þarna neðan af því. Ég vil því beina því til þeirrar n., sem fær málið til meðhöndlunar, að hún skeri þetta sjúkratryggingagjald alveg niður. Mér finnst satt að segja ekki taka því að hafa það ef það á eingöngu að falla á örfáa, - ja, við skulum ekki segja örfáa, það er nú ekki rétt hjá mér, en á þann hluta þjóðfélagsþegnanna sem vinnur fullan vinnudag og allir aðrir eigi að sleppa við það. Ég held að það sé rétt að hreinsa til og leggja sjúkratryggingagjaldið alveg niður.



Herra forseti. Þetta nál. er um frv. um breyt. á lögum um söluskatt með áorðnum breytingum. Þetta frv. hefur verið rætt á nokkrum fundum fjh.- og viðskn. og var haft samráð við fulltrúa frá fjmrn. Frv. fjallar um að létta söluskatti af vogum og rafeindatækjum sem notuð eru í fiskiðnaði til mælinga og skoðana. Hefur n. lagt til að gera þá breytingu á frv., að þetta væri í heimildarformi. Er n. sammála um þessa afgreiðslu málsins og leggur til að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu sem prentuð er á sérstöku þskj.



Herra forseti. Þetta frv. er aðeins tvær greinar og þar stendur í fyrri greininni að stefnt skuli að því, að ákvæði laganna um síðasta ár skólaskyldu komi til framkvæmda samtímis á landinu öllu átta árum eftir gildistöku laganna. Ég vil nú fylgja þessu máli eftir hér í stuttu máli. Það var vorið 1974 að samþykkt voru lög á Alþingi um grunnskóla, eins og þau hafa verið kölluð, en með þeim lögum voru settar ýmsar nýjar reglur um skyldunám barna og unglinga. Meðal annars voru hinir fyrri barnaskólar og gagnfræðaskólar sameinaðir í einn samfelldan skóla sem kallaður var grunnskóli. Þessi nýju lög voru þó tæpast eins mikil breyting frá eldri skyldunámslögum, þ. e. fræðslulöggjöfinni frá 1946, sem oft er látið í veðri vaka. Í fræðslulöggjöfinni frá 1946 voru þegar ýmsar þær heimildir til skólahalds og kennsluhátta sem teknar voru upp í grunnskólalögin frá 1974 beint eða óbeint. Þar á meðal var skólaskylda ákveðin 7–15 ára, þ. e. átta ára skólaskylda, en opnað fyrir þann möguleika að unglingar bættu við sig einu ári í frjálsu framhaldsnámi og lykju þá svokölluðu miðskólaprófi, þ. á m. landsprófi miðskóla, eftir níu vetra skólavist, þá 16 ára gömul. Þetta var strax komið í lög 1946. Í 1. gr. laga um grunnskóla, nr. 63 frá 1974, segir hins vegar: „Skylt er ríki og sveitarfélögum að halda skóla fyrir öll börn og unglinga á aldrinum 7–16 ára . . . Skóli þessi nefnist grunnskóli og er öllum börnum og unglingum á nefndum aldri skylt að sækja skóla.“ Sé þessi grein lesin ein og sér verður ekki annað skilið en að skólaskylda sé undantekningarlaust níu ár, en séu grunnskólalög lesin í heild kemur annað í ljós. Einkum ber þar að vísa á 88. gr. laganna, en þar stendur að stefnt skuli að því að ákvæði laganna um síðasta ár skólaskyldu komi til framkvæmda sex árum eftir gildistöku laganna, þ. e. sex árum eftir 1974. Full skólaskylda samkvæmt 1. gr. grunnskólalaga kom því ekki til framkvæmda strax við gildistöku laganna, og enn geta ekki talist full skilyrði fyrir því að láta þessa framkvæmd taka gildi. Svo var reyndar einnig á s. l. ári, þegar sex ára tímabilið var liðið, og var lögunum þá breytt og heimild veitt til að fresta gildistöku níu ára skólaskyldu um eitt ár. Og enn er þá lagt til í frv., sem hér liggur fyrir, að framkvæmd skólaskyldu í níu ár verði frestað um eitt ár. Nokkrar ástæður má færa sem rök fyrir þessari frestun. Ein rökin eru þau, að enn gætir talsverðs ágreinings meðal skólastjóra og kennara og ýmissa annarra ráðamanna svo og hins almenna borgara um hvort rétt sé að lögleiða beinlínis níu ára skólaskyldu eða láta hana taka gildi. Sú skoðun er býsna útbreidd að átta ára skólaskylda sé nægileg, en að unglingar eigi hins vegar þess kost eftir frjálsu vali að sækja 9. bekk. Í því sambandi má geta þess, að sérstök ráðherraskipuð nefnd frá 1979 hefur starfað að heildarendurskoðun laga um grunnskóla. Nefndin hefur nú skilað áliti og af því er ljóst að nm. eru ekki sammála um skólaskylduna. Þetta nál. er tiltölulega nýtilkomið og ætlunin er að senda það til kynningar skólamönnum og þingflokkum og e. t. v. fleiri aðilum, enda er ákveðið að innan skamms verði á vegum menntmrn. efnt til ráðstefnu um grunnskólamál á grundvelli þessa nál. Í grg. fyrir þessu frv. er einnig minnst á þá röksemd, hversu mikilvægt sé að lok skyldunáms og nám á framhaldsskólastigi tengdust með eðlilegum hætti. Þótt mikið hafi verið unnið að því á undanförnum fimm til sex árum að fá samþykkta heildarlöggjöf um framhaldsskólastigið og þótt enn sé unnið að því að gera framhaldsskólafrv. þannig úr garði að um það geti ríkt sæmileg eining, þá er engin vissa fyrir því, að ný framhaldsskólalög taki gildi á þessu ári, a. m. k. ekki á þessu þingi. Mér finnst eðlilegt að tengja saman ákvörðun um níu ára skólaskyldu og samþykkt framhaldsskólalaga. Einnig vil ég geta þess, að ef níu ára skólaskylda er látin koma til framkvæmda mun það þýða aukið álag á Námsgagnastofnun sem hún er ekki fjárhagslega fær um að rísa undir eins og sakir standa. Annars legg ég mesta áherslu á í þessu sambandi að það er verulegur ágreiningur um skólaskylduna og auk þess eru grunnskólalög í heild í endurskoðun og fram undan er að taka afstöðu til ýmissa hugmynda um breytingar á þeim. Þessar hugmyndir er fyrst og fremst að finna í áliti endurskoðunarnefndarinnar sem ég nefndi áðan, og ég endurtek að álit nefndarinnar verður sent ýmsum aðilum til kynningar og síðar, líklega í sumar eða í haust, verður efnt til ráðstefnu um grunnskólamál á grundvelli þessarar álitsgerðar. Ég vona, herra forseti, að hv. alþm. geti greitt fyrir því, að þetta frv. verði að lögum á þessu þingi, sem ég tel ákaflega brýnt að verði, og ég vænti þess, að hv. menntmn., sem ég geri uú ráð fyrir að fái málið til meðferðar, taki það til vinsamlegrar athugunar og afgreiðslu. Ég legg til í lokin að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.