Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp., sem er svo hljóðandi, með leyfi forseta: „1. Hefur Vegagerð ríkisins gert ráð fyrir að leggja nýtt slitlag á Reykjanesbraut til að koma í veg fyrir þá stórfelldu slysahættu, sem nú er vegna slits á veginum? 2. Hafa aðrar leiðir til viðhalds Reykjanesbrautar verið kannaðar?“ Ástæðan fyrir þessari fsp. er sú, að fólk kvartar mjög yfir því nú að hjólfaradýpt vegarins sé það mikil að hún skapi hættu, einkum í vatnsveðrum. Samkv. þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér fór hjólfaradýpt eða ástand vegarins yfir hættumörk fyrir fjórum árum. Talið er að með sömu umferð aukist hjólfaradýpt um 1.1 –1.2 mm á ári og verði því hættulegri því lengra sem líður. Slysatíðni á Reykjanesbraut hefur verið allmikil og er því ástæða til að gæta að hvort ekki er nauðsynlegt að halda brautinni betur við. Vegurinn var lagður á árunum 1962 –1966 og hefur ekkert viðhald verið við þann veg síðan. Þess má geta, að um Reykjanesbraut fer 10% af allri umferð í landinu svo að það mælir með því að vel sé hugað að úrbótum í þessum efnum.



Herra forseti. Fsp. hv. þm. beindi ég til Vegagerðarinnar og hef fengið þær upplýsingar, sem ég skal nú lesa, með leyfi forseta, og eru það svör við báðum liðum þessarar fsp.: „Reykjanesbraut hefur að mestu slitlag úr steinsteypu og var þetta slitlag steypt á árunum 1962 – 1965. Ekki hefur verið um viðhald á slitlaginu að ræða fram að þessu. Með tímanum myndast hjólför í þetta slitlag eins og önnur. Þegar hjólför hafa náð ákveðinni dýpt halda þau í sér vatni. Veldur það minnkandi viðnámi milli hjólbarða og vegar og aukinni ísingarhættu. Þetta hvort tveggja eykur mjög á slysahættu. Fylgst hefur verið með hjólfaramyndun á Reykjanesbraut í nokkur ár og á s.l. ári voru gerðar allítarlegar mælingar á yfirborði vegarins til að fá yfirlit um ástand hans. Niðurstöður þeirra mælinga sýndu að dýpt hjólfara er víða orðin hættulega mikil og má ekki dragast að hefjast handa um úrbætur á veginum. Það eru einkum tvær leiðir sem koma til álita varðandi úrbætur: Annars vegar má leggja asfaltslitlag ofan á steypu- eða veghelluna, og má segja að þetta sé algengasta aðferðin. Hins vegar má fræsa yfirborð steypuhellunnar niður fyrir hjólförin, þannig að yfirborð steypu verði slétt á ný. Hefur þessi aðferð rutt sér til rúms hin síðari ár, enda fylgja henni ýmsir kostir umfram hina fyrri, svo sem lengri ending á yfirborði, minni röskun á öxlum og fleira. Við lauslegan kostnaðarsamanburð þessara tveggja aðferða, sem gerður var á s.l. ári, virðast þær mjög svipaðar. Hefur því verið unnið að öflun nánari upplýsinga, skoðun tækjabúnaðar o.fl. sem snertir fræsingu. Er þess að vænta að endanlegar niðurstöður um aðferð við úrbætur liggi fyrir síðar í vetur. Að því er varðar framkvæmdir er ráðgert að hefjast handa á þessu ári, en rétt er að benda á að kostnaður við úrbætur er lauslega áætlaður 17 millj. nýkr. á áætluðu verðlagi 1981. Þessi tala er svo há, miðað við fjármagn það sem ætlað er til viðhalds á vegáætlun, að gera má ráð fyrir að það taki 2–3 ár að ljúka verkinu.“



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. skýr og greið svör og hvet til þess að hafist verði handa við viðhald á Reykjanesbraut hið fyrsta. Samkvæmt þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, verða þar slys fjórða hvern dag árið um kring og er því brýnna úrbóta þörf.



Herra forseti. Hinn 15. maí 1979 var samþykkt svohljóðandi þáltill.: „Alþingi ályktar að feta ríkisstj. að undirbúa löggjöf um byggingu iðnaðarhúsnæðis með samstarfi einstaklinga, félagasamtaka og sveitarstjórna og með stuðningi ríkisins. Hafa skal samráð við Samband íslenskra sveitarfélaga, Iðnlánasjóð, Iðnþróunarsjóð, Byggðasjóð, Félag ísl. iðnrekenda og Landssamband iðnaðarmanna. Könnun þessari og undirbúningi skal hraðað svo sem unnt er.“ Og nú spyr ég: Hvað líður framkvæmd þessarar þál.?



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi hefur borið fram fsp. sína og lesið þá þál. sem fsp. hvílir á. Svar mitt er á þessa leið: Með lagabreytingu vorið 1979 var Iðnlánasjóði heimilað að veita lán til byggingar iðngarða og þar sett á fót sérstök lánadeild í því skyni. Hinn 17. nóv. s.l. gaf iðnrn. síðan út reglugerð um lánadeild iðngarða við Iðnlánasjóð. Við undirbúning reglugerðarinnar var haft samráð við Samstarfsnefnd um iðnþróun, sem í eiga sæti aðilar er tengjast iðnaðinum í landinu, svo og við stjórn Iðnlánasjóðs. Í 1. gr. reglugerðarinnar segir: „Samkvæmt heimild í lögum nr. 59/1979, um breyting á lögum um Iðnlánasjóð, skal starfrækt við sjóðinn sérstök deild er nefnist lánadeild iðngarða. Deildin hefur þann tilgang að veita stofnlán til sveitarfélaga, félagasamtaka og einstaklinga, sem reisa iðnaðarmannvirki, í því skyni að skapa starfsaðstöðu fyrir iðnfyrirtæki, efla þar með íslenskan iðnað og stuðla að hagkvæmari dreifingu iðnaðar um landið.“ Í reglugerðinni er m.a. kveðið á um heimild fyrir stjórn Iðnlánasjóðs að leita eftir samstarfi við aðra sjóði um fjármögnun iðngarða eftir því sem þörf krefur. Með starfsemi lánadeildar iðngarða skal stefnt að aukinni iðnaðarframleiðslu. Að öðru jöfnu skulu ný iðnaðarfyrirtæki sitja fyrir um aðgang að iðngörðum. Samkvæmt reglugerðinni ber eigendum iðngarða að gera sérstakar samþykktir um stofnun þeirra og notkun. Heimilt er að setja þar reglur um tímabundin leiguhlunnindi fyrir fyrirtæki sem fær aðstöðu í iðngarði til að létta fjárhagslegar byrðar fyrirtækis sem er að hefja starf eða er á viðkvæmu breytingaskeiði. Stjórn Iðnlánasjóðs ber hins vegar að forðast að lánveitingar til iðngarða leiði til neikvæðrar samkeppni milli fyrirtækja innan iðngarða og fyrirtækja sem utan við þá standa, hvort sem er innan einstakra byggðarlaga eða í landinu í heild. Tekjur lánadeildar iðngarða voru ákvarðaðar í lögunum frá 1979 250 millj. gkr. á ári á árunum 1980–1983, sem taka ætti af almennu umráðafé Iðnlánasjóðs í þessu skyni. Annað umráðafé deildarinnar eru sérstök lán sem stjórn Iðnlánasjóðs tekur samkvæmt heimild í lánsfjáráætlun ár hvert. Ýmsar sveitarstjórnir og aðrir aðilar hafa á undanförnum árum leitað eftir stuðningi við byggingu iðngarða og er með ráðstöfunum þessum verið að bæta úr brýnni þörf. Þegar mun hafa verið úthlutað lánum til sveitarfélaga vegna byggingar iðngarða og minnist ég sérstaklega iðngarða á Selfossi í því sambandi. Ég vil leggja áherslu á gildi iðngarða fyrir hinar dreifðu byggðir landsins og væri æskilegt að Byggðasjóður veitti framlög til byggingar iðngarða á móti lánum Iðnlánasjóðs, en aðrir sjóðir iðnaðar, eins og Iðnþróunarsjóður, eiga vissulega að geta komið þar til, og vil ég þar minna á sérstök norræn lán, „regional-lán“, sem gert er ráð fyrir að tekin verði af Byggðasjóði og Iðnþróunarsjóði á yfirstandandi ári og væntanlega á hinu næsta til eflingar iðnaði hérlendis. Ég vil og geta þess, að á vegum iðnrn. er nú í undirbúningi lagafrv. um stuðning við iðnþróun í landshlutunum og það átak, sem þar þarf að gera og margar þáltill. beinast að sem fluttar hafa verið af hv. þm. á þessu þingi og fyrri þingum og benda til þess, að áhugi er mjög vaxandi á þessum málum víða um landið. Hagræðing að byggingu iðngarða getur verið mikil og ætla ég ekki að tíunda það ítarlega hér. Ljóst er að það getur í ýmsum tilvikum haft úrslitaáhrif fyrir uppbyggingu nýrra iðnfyrirtækja að auðvelda þeim að komast í hentugt húsnæði. Iðngarðar gefa einnig möguleika á margvíslegu samstarfi fyrirtækja. Þannig geta mörg smærri fyrirtæki notið innan iðngarða rekstrarhagræðis og aðbúnaðar sem aðeins hin stærri njóta venjulega. Ég tel að það sé mikilsvert að sveitarfélög hugi að þessum málum í sambandi við skipulagsmál þannig að þau geri ráð fyrir iðnaðarsvæðum og þá lóðum sérstaklega sem hentað gætu fyrir iðngarða. Ákveðin stöðlun í byggingum ætti einnig að koma til athugunar í þessu sambandi til að gera kostnað sem viðráðanlegastan í sambandi við slíkt iðnaðarhúsnæði.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin, en í framhaldi af því vil ég segja þetta: Eftir að till. mín kom fram á þinginu 1978–1979 kom fram það frv. sem ráðh. gat um, þ.e. að stofna lánadeild við Iðnlánasjóð sem lánaði út á iðngarðabyggingar, og reglugerð kom svo ekki fyrr en í s.l. árslok samkvæmt þessum lögum, eins og hann gat um, en með þessu frv. hans var ekkert nýtt veitt til iðnaðar. Það var aðeins skert það fé, sem fyrir var, með því að stofna þessa lánadeild - á það vil ég leggja áherslu - og það hefur ekki verið aukið síðan. Þetta er meginatriði málsins og svo hitt, að sú till., sem var samþykkt hér samhljóða um að undirbúa um þetta fullkomnari löggjöf og hafa samráð við þá aðila, sem þar var fram tekið, sú könnun og sú vinna hefur ekki enn átt sér stað. Ég hafði vonað að með því að það starf hefði verið unnið vel af hendi yrði með nýrri löggjöf veitt stóraukið fé til byggingar iðngarða, sem stórfellt mál, vítt og breitt um landið.



Herra forseti. Ég átta mig ekki fyllilega á þeim orðum sem féllu hér frá hv. fyrirspyrjanda, að honum þætti ekki sæmilega að máli staðið við undirbúning iðngarða af hálfu rn. í sambandi við og í framhaldi af þeirri þál. sem hér er um að ræða. Það hafa sem sagt verið festir í lögum, eins og fram kom í svari mínu, möguleikar á að veita fjármagn í gegnum Iðnlánasjóð í þessu skyni, og þar var tryggð ákveðin lágmarksfjárupphæð, en engan veginn sett þak á að það mætti ekki veita meira fé til þess arna og afla lánsfjár einnig úr öðrum áttum en frá almennri fjárveitingu til Iðnlánasjóðs í þessu skyni. Það er einmitt til athugunar, eins og ég gat um, að afla slíks fjármagns eftir því sem þörf krefur. Það hefur ekki verið fram að þessu um mikla ásókn að ræða eða eftirspurn eftir fjármagni í þessu skyni. En ég geri ráð fyrir að það fari mjög vaxandi eftir að reglugerð hefur verið sett um slíkt iðnaðarhúsnæði og það liggur ljósar fyrir hvaða kröfur verða til þess gerðar. Ég geri því ráð fyrir, að það verði þörf á verulega auknu fjármagni í þessu skyni á næstu árum, og þá verður auðvitað reynt að afla slíks fjármagns: Fjármagnið, sem fyrirhugað er að taka og gert er ráð fyrir í lánsfjáráætlunardrögum þessa árs, bæði til Byggðasjóðs og til Iðnþróunarsjóðs, sem „regionallán“ í gegnum Norræna fjárfestingarbankann, ætti að einhverjum hluta að geta runnið til byggingar iðnaðarhúsnæðis, til byggingar iðngarða, og unnt ætti að vera að ráðstafa því þannig eftir því sem þörf krefur. Þá nefndi hv. þm. að það stæði eftir að hafa samráð við þá aðila sem um er getið í þáltill. Flestir þeir aðilar, sem nefndir voru í þeirri till., eiga sæti í Samstarfsnefnd um iðnþróun sem hafði undirbúning þessarar reglugerðar sérstaklega með höndum, þannig að ég tel að gagnrýni að því leyti sé tilefnistaus, það hafi verið leitað til þeirra aðila sem eðlilegt er að kæmu inn í samráð um þetta, og ég hef ekki orðið var við neina efnislega gagnrýni á þá reglugerð sem út var gefin í nóv. s.l. um þessi efni. Það er að sjálfsögðu með þetta mál sem önnur, að réttmætt er að endurmeta þau að fenginni reynslu. En hér er sem sagt verið að leggja upp í ferð í þessum efnum, búið að skapa þar ákveðinn grunn, og þó að iðngarðaheitið sé eldra en þessi þáltill. og lög og reglugerðir, sem sett hafa verið, er hér um verulega breytingu að ræða frá því sem var þegar talað um og lagt út í byggingu iðngarða t.d. hér í Reykjavík fyrir alllöngu. Því miður mun hluti af því húsnæði fljótlega hafa gengið til annarra þarfa. En það á að vera sæmilega tryggt að það húsnæði, sem reist mun verða samkvæmt sérstökum samþykktum sem iðngarðahúsnæði, haldist í slíkum notum, notist iðnfyrirtækjum til frambúðar. - Þetta vildi ég að fram kæmi.



Herra forseti. Á sínum tíma, þegar þessi þáltill. var hér til umr., lýsti ég yfir stuðningi við málið og gat þess jafnframt, að sveitarfélögin í landinu hefðu á árabili unnið að þessum málum og haft mikinn áhuga fyrir því að löggjöf eins og þarna er um að ræða yrði sett. Eins og allir, sem til þekkja, vita er mjög víða miklum vandkvæðum bundið að reisa ný iðnfyrirtæki og jafnvel að útvega hentugt húsnæði fyrir þjónustufyrirtæki sem víða er mjög mikil þörf fyrir í minni sveitarfélögum. Það var þess vegna mikilvægt að þetta mál fengi jákvæða meðferð. Ég tel að á vissan hátt hafi verið staðið að hluta til við framgang þessa máts með því að stofna lánadeild við Iðnlánasjóð. Hins vegar er sá galli á gjöf Njarðar, eins og hér hefur þegar komið fram, að það er ekki fyrr en rétt fyrir síðustu áramót að reglugerð um þessa lánadeild verður að veruleika og þess vegna hafa svo til engin lán verið veitt til iðngarðabygginga úr þessum sjóði. Rétt er að gera sér grein fyrir að staðan í þessum málum er sú, að það hefur verið mjög mikil óvissa um framvindu þessa máls. Mér er kunnugt um að mörg sveitarfélög í landinu, sem hafa áhuga á þessu máli, hafa ekki farið af stað með undirbúning eða framkvæmdir á þessu sviði vegna þess að mikil óvissa hefur ríkt um hversu mikilla lánamöguleika væri að vænta. Ég tel að það sé mjög brýnt að auka kynningu á þeim möguleikum, sem þessi löggjöf eða reglugerð gefur, og umfram allt að auka fjármagnið, það er aðalatriðið.



Herra forseti. Það má vel vera að ríkisstj. sé ekki skyldug að fara eftir samþykkt þáltill., ég er nú ekki svo fróður um þessi mátefni, en hins vegar hélt ég að svo væri a.m.k. siðferðilega. Það var meginatriði þeirrar þáltill., sem samþ. var, eins og ég las upp áðan, að hafa samráð við fjölda aðila og raunar fleiri en kom fram hjá ráðh. að væru í hinni svokölluðu samstarfsnefnd. Reglugerðin samkv. frv. hans var ekki sett fyrr en nokkuð á annað ár var liðið frá því að frv. hans var samþykkt og hátt á annað ár frá samþykkt sem fsp. fjallar um. Ég vildi aðeins leggja höfuðáherslu á að það var ekki fylgt eftir að skipa nefnd með öllum þessum aðilum, eins og till. fjallar um, og að leggja fram frv. um þessi mál, þar sem fjármögnun og allir þættir væru teknir til greina, en látin duga sú litla lánadeild, sem var stofnuð, og til hennar veitt mjög lítið fé og hún vart komin enn þá í gang, eins og kom fram hjá síðasta ræðumanni.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram við hæstv. sjútvrh. fsp. varðandi togarakaupin til Þórshafnar, hvernig þau mál standa, hvernig séð hafi verið fyrir fjármögnun til kaupa á þessum togara. Þetta mál hefur borið á góma í fjölmiðlum fyrir skemmstu og því er ekki að neita, að við þykjumst sumir af þm. Norðurl. e. hafa verið nokkuð sniðgengnir í sambandi við upplýsingar um málið. Nú vil ég ítreka það, að ég er enn sem fyrr þeirrar skoðunar, að þeir Þórshafnarbúar eigi rétt á því að fá togara til hráefnisöflunar í frystihúsið sitt og að hið opinbera standi raunar í óbættri skuld við þá Þórshafnarbúa fyrir það, hvernig að því var staðið á sínum tíma er þeir höfðu nýlega reist fullkomið frystihús, að þeim var fenginn lélegur togari með allmiklum kostnaði og áttu ekki annarra kosta völ um skip til þeirra fanga. Enn er ég þeirrar skoðunar að Þórshafnarbúar eigi að fá togara. Eins og ég sagði áðan þykist ég a.m.k. hafa verið sniðgenginn og hef heyrt það ofan í aðra þm. úr Norðurl. e. að þeim þyki líka að þeir hafi verið sniðgengnir nokkuð með upplýsingar um það, með hvaða hætti var staðið að útvegun þessa skips. Ég skrifaði ásamt öðrum þm. Norðurl. e. undir bréf til ríkisstj. á þá lund, að þeim verði gert kleift að kaupa togara. Vil ég taka það fram, að þar var átt við og vakti í huga okkar þm. þá - a.m.k. flestra - miklu ódýrara skip en það sem keypt hefur verið. En ég óska þess sem sagt að hæstv. ráðh. upplýsi okkur nú um það, á hvaða rekspöl þetta mál er komið og með hvaða hætti kaup þessa skips verða fjármögnuð.



Herra forseti. Ég sé fulla ástæðu til að taka undir orð hv. síðasta ræðumanns. Það mun mála sannast, að þegar þm. Norðurl. e. undirrituðu hið víðfræga bréf, sem síðan var sent ríkisstj., höfðu þeir í huga togara nokkurn franskan sem átti að kosta um 1.5 milljarða kr. Það er líka mála sannast, að þingmannahópurinn, kannske með einhverjum undantekningum, fékk ekkert tækifæri til þess að fylgjast með þróun þessa máls. Það, sem næst gerist, eftir að ríkisstj. heimilar togarakaupin og búið er að taka ákvörðun um málið í stjórn Framkvæmdastofnunar, er að þm. úr kjördæminu fá nokkuð óvæntar fréttir á borðið hjá sér, en þær eru að togaraverðið sé komið upp í rösklega 3.5 milljarða kr. Nú hefði ég viljað beina þeirri spurningu til hæstv. sjútvrh., af því að hann er staddur hér í salnum, hver hafi af ríkisstj. hálfu fylgst með framvindu þessa máls, hvort það hafi verið einhver þm. úr þingmannahópnum, hvort það hafi verið fulltrúi sjútvrn. fulltrúi Framkvæmdastofnunar eða hver hafi gert það. Það verður að segjast eins og er, að hér hefur verið skrifað upp á allmarga „blankótékka" eins og oft vill gerast hjá stjórnmálamönnum og þeim sem fara með fjármuni almennings. Fyrsti „blankótékki“ kemur raunverulega frá þm. Norðurl. e., annar „blankótékki“ kemur frá ríkisstj. og sá þriðji frá Framkvæmdastofnun, þannig að „blankótékkarnir“ eru orðnir þrír, og það er síðan hlutverk Þórshafnarmanna og Raufarhafnarmanna að útfylla þá tékka. Ég sagði það á fundi með fulltrúum Framkvæmdastofnunar fyrir nokkrum dögum, að ég teldi að það hefði verið farið freklega á bak við þm. kjördæmisins og ég áskildi mér allan rétt í þessu máli. Hins vegar mun ég ekki skjóta mér undan þeirri ábyrgð sem það bréf, er ég skrifaði undir ásamt öðrum þm. í Norðurl. e., leggur mér á herðar.



Herra forseti. Ég svaraði þessari fsp. reyndar allítarlega fyrir einum og hálfum mánuði, hélt ég, og reifaði alla þætti þessa máts og kann ekki við að fara að endurtaka það nú. Hins vegar vil ég segja að það er dálítið til í því, sem hv. þm. sagði, að gefnir hefðu verið út þrír óútfylltir tékkar: fyrst af þm., síðan af Framkvæmdastofnun og svo af ríkisstj. Það verður að segjast eins og er. En hitt er annað mál, að sjútvrn. hefur aldrei tekið að sér að kaupa togara eða ákveða breytingar á togurum o.s.frv., o.s.frv. Togarinn er keyptur, síðan eru ákveðnar breytingar, og það eru útgerðaraðilarnir sem ákveða þær breytingar. Í samþykkt ríkisstj. er Framkvæmdastofnun beðin um að hafa forsjá þessa máls og ég geri ráð fyrir að hún hafi fylgst með þessu eins og hún hefur getað. En fyrst og fremst eru það náttúrlega útgerðaraðilarnir sem kaupa skipið. Þeir eiga að greiða skipið þó að þeir fái lán til þess, og ef lélegt samband er á milli hv. þm. og útgerðarmanna í kjördæminu get ég lítið gert við því. Svo er ekki í mínu kjördæmi þegar um svona mál er að ræða, verð ég að segja. Þm. fylgjast með fyrir milligöngu réttra aðila. Ef hv. þm. vilja nú hlaupa frá sínum óútfyllta tékka væri mjög fróðlegt að heyra það. Mér heyrðist hv. þm. Stefán Jónsson vera á báðum áttum áðan. Hann vill að þeir fái togara, en helst ekki taka neinn þátt í að ábyrgjast að þeir fái togara. Það getur vel verið að endurskoða eigi þetta mál frá grunni og ef bæði þm. og Framkvæmdastofnun draga til baka sín meðmæli með því, að Þórshafnarbúar fái togara, hlýtur ríkisstj. að endurskoða sína samþykkt sem var gerð á grundvelli þessara ályktana eða bréfa.



Herra forseti. Ég hafði ímyndað mér að svo væri ekki komið í ræðutíma um þetta mál að aths. þyrfti að vera ákaflega stutt. Löng þarf hún aftur á móti ekki að verða eða ekki mjög löng. Ef hæstv. sjútvrh. hefur ráðið það af orðum mínum að ég vildi hlaupast á brott frá uppáskrift minni á það, að þeir Þórshafnarbúar fengju togara, hef ég ekki kveðið nógu skýrt að orði í hinu fyrra spjalli mínu. Ég tók það skýrt fram, að ég er enn þeirrar skoðunar að þeir eigi að fá togara. Sambandi okkar þm. við útgerðaraðila í kjördæmi okkar er e.t.v. ábótavant samanborið við það samband sem hæstv. sjútvrh. hefur við út erfðaraðila á Vestfjörðum. Um það skal ég ekki segja. Ég hélt því ekki fram, að þarna hefði átt sér stað sambandsleysi á milli útgerðaraðilanna á Þórshöfn og Raufarhöfn við alla þm. kjördæmisins. Mér er kunnugt um að 2. þm. kjördæmisins, hv. þm. Stefán Valgeirsson, fylgdist mjög vel með þessu máli, fékk að fylgjast með því. Við hann var haft samband, en ekki við mig. Ég gaf hreint ekki í skyn í ræðu minni áðan að ég vildi banna Þórshafnarbúum að kaupa það skip sem hér um ræðir. Ég þó hins vegar hendur mínar af öllu því sem lýtur að sérstökum kaupum á þessu skipi eða samningum sem gerðir hafa verið upp á að breyta skipinu þannig að það hefur margfaldast í verði frá því sem um var talað upprunalega þegar fjallað var um kaup á togara til hráefnisöflunar fyrir frystihúsið á Þórshöfn. - Þetta vil ég að sé lýðum ljóst.



Herra forseti. Ég átti víst eftir að þakka hæstv. ráðh. fyrir svarið síðast þegar þetta mál var til umr., fyrir einum og hálfum mánuði, og geri það hér með. Vandamálið á þessum stað er að það vantar fisk hluta úr ári. Núna t.d. vantar engan fisk og það eru a.m.k. tíu ástralskar stúlkur í vinnu á Raufarhöfn. 

Hvaða staðreynd er það?

Það var a.m.k. staðreynd varðandi Fontinn. Eins og ég sagði: Það er nægur fiskur meiri hluta árs. Nú vitum við það, að togaraflotinn er of stór og út frá því sjónarmiði einu saman hefði þurft að hugsa sig vel um áður en þessi kaup voru leyfð. Þar að auki er þessi togari byggður til að fullvinna fiskinn um borð þannig að hann veitir ekki mjög mikla atvinnu í landi með þeim búnaði sem hugsaður var eða a.m.k. til skamms tíma var hugsað að hafa um borð í honum. Hann mun sigla meiri hluta ársins með fiskinn. M.ö.o.: Þessi lausn er allt of dýr og það hefði verið miklu betra að leysa þetta mál með því að hjálpa þeim til að kaupa einn eða tvo báta.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð vegna ummæla hæstv. sjútvrh. um hvaða þm. hygðust nú skjóta sér undan þeirri ábyrgð sem þeir hefðu tekið á sig. Ég tók það skýrt fram í því sem ég sagði, að það mundi ég ekki gera því að með undirskrift á slíkt bréf hlýt ég að taka á mig ábyrgð. Ég vil bara að skýrt sé í huga sjútvrh. að ekki sé um það að ræða. Það, sem ég gagnrýndi var einfaldlega þetta: Þm. sem undir þetta bréf skrifuðu höfðu ekki hugmynd um þróun mála frá upphafi og þar til fyrir nokkrum dögum að lagt var á borðið fyrir framan þá bréf um að togarinn mundi kosta um 3.5 milljarða kr. Þetta er ekki af sambandsleysi við útgerðina. Ástæðurnar eru allt aðrar. Það er prýðilegt símasamband þarna norður hjá okkur og við höfum gott samband. En ég vil segja það, að málið hefur tekið mjög óvænta stefnu og það kemur ekki aðeins okkur þm. á óvart, það kemur á óvart stjórnendum Framkvæmdastofnunar, Ríkisábyrgðasjóði o.fl.



Herra forseti. Fyrst þegar þetta mál var á dagskrá Sþ. gerði ég það að tillögu minni að birt yrðu bréfaskipti sem fram hafa farið vegna þessa máls frá þm. til hæstv. ríkisstj., frá ríkisstj. til Framkvæmdastofnunar og frá Framkvæmdastofnun - guð veit hvert - til ríkisstj. væntanlega, þannig að almenningur í þessu landi gæti kynnst því, hvernig svona mál eru rekin í íslenska ríkinu árið 1980. Það gæti orðið sumum fyrirmynd, en væntanlega öðrum víti til varnaðar. Í þessari skýrslu, og ég ætla að ítreka áskorun mína til hæstv. ráðh., væri gott að kæmi fram hvernig togarinn umtalaði hefur hækkað í verði frá því að bréf þm. var skrifað og til dagsins í dag og af hvaða völdum, þannig að ekki aðeins hættu þm. hér í Sþ. að tala um mál sem ekki virðast liggja nægilega skýrt fyrir, heldur gæti þjóðin kynnst því, hvernig svona mál verður til, hvaða stefnu það tekur og hvaða endi það hlýtur.



Herra forseti. Skrapdagar þeirra togara, sem til eru í landinu, fara nú að nálgast hálft árið. Hver togari, sem bætist við, fjölgar skrapdögum og hlýtur sú ástæða að vega þungt á móti fjölgun skipa. Fjárfestingin er orðin nægileg í sjávarútvegi og raunar öðrum atvinnugreinum og þegar verið er að bæta við mjög dýrum skipum handa mjög litlum plássum, sem varla ráða við togara, er það óskynsamlegt og kemur niður á þeim sem stunda veiðarnar fyrir. Á þetta við fleiri togara en þennan, líka Skagastrandartogara og þá ekki síður Hólmavíkurtogara. Það er óskynsamlegt að ráðast í þessa fjárfestingu. Þessi togari gæti fiskað brúttó fyrir fjármagnskostnaði, en engum kostnaði öðrum, ekki einu sinni vinnulaunum.



Herra forseti. Ég var fjarstaddur í öðrum löndum, að sinna opinberum störfum samt, þegar fyrri hluti þessarar umr. fór fram og hef því ekki fylgst nema lítillega með síðustu ummælum manna í þessu máli. Meðferð þessa máls er afar einföld: Þm. Norðurl. e. snúa sér til ríkisstj. með beiðni um að úrbætur séu ráðnar á atvinnuástandi á norðausturhorninu, Þórshöfn sér í lagi. Ríkisstj. sendir þetta erindi áfram til Framkvæmdastofnunar, sem sendir síðan álit sitt til baka um að líklegasta leiðin til að ráða framtíðarbót á þessu, líka vegna nýs frystihúss á Þórshöfn, sé sú, að þeim og Raufarhafnarmönnum verði gefinn kostur á að eignast annan togara sem yrði gerður út af félaginu sem fyrir var. - Tillit var líka tekið til Raufarhafnar í þessu sambandi vegna þess að það er erfitt að gera út togara á þeim stað vegna langrar sóknar á miðin. Þar er fiskiðjuver sem aðeins nýtur afla af einum togara. Það kæmi miklu betur út að þeir væru tveir, og þar við bætist að hagkvæmni í rekstri beggja skipanna yrði meiri og ódýrari samfélagsútgerð. Þetta var skoðun Framkvæmdastofnunar og 1. ágúst samþykkir ríkisstj. að gefa þessum aðilum, útgerðarfélaginu við Þistilfjörð, heimild til að kaupa togara erlendis frá án þess að sigla öðru skipi út í staðinn og gerði Framkvæmdastofnuninni að vera í fyrirsvari fyrir fjármagnsútvegun. Síðan er það, að ríkisstj. ákveður eða fjmrh. notar sér heimild í lögum frá 1972 um að ábyrgjast 80% af kaupverði togarans. Rétt fjórum dögum seinna gerði Framkvæmdastofnun ríkisins þá ályktun, að hún liti svo á að ríkisstj. hefði gert Framkvæmdastofnuninni að útvega 20% af andvirðinu sem á vantaði. Aðilar nyrðra gerðu kaupsamning upp á 2.1 milljarð og miðað við að þarna var um hér um bil alveg nýtt skip að tefla þurfti það ekki að vaxa mönnum í augum. Gert var ráð fyrir að viðbótarkostnaður vegna breytingar, þar sem þetta var rækjuveiðitogari, mundi verða um 300 – 400 millj. kr. Síðan hefur átt sér stað húrrandi gengissig í rykkjum og stökkum, ef svo má segja, sem a.m.k. ríkisstjórnarmenn þurfa ekki að vera undrandi á, en allt að einu er þarna orðinn illskýranlegur - kannske má orða það svo - umframkostnaður við kaupin á þessum togara þannig að nú má gera ráð fyrir að hann kosti um 3.5 milljarða gkr. Þetta er öll sagan og menn geta haldið áfram að kenna hverjir öðrum um eins og þeim sýnist, en menn geta fengið að kynna sér, ef þeir vilja, eftir bréfaskriftum og öðru alla meðferð þessa máls. Ég bið forseta minn forláts. Ég hafði ekki haft tækifæri til að ræða þetta mát, en taldi nauðsynlegt að þetta, sem ég nú hef sagt, kæmi fram við umr. um málið.



Herra forseti. Því miður er ekki möguleiki að ræða þetta mál hér eins og þörf væri á. Menn athuga það ekki í þessum umr. að allt lífið, öll atvinna á þessum stöðum á Norðausturlandi byggist á sjávarafla. Menn athuga ekki að það hefur hvergi á landinu verið eins mikið atvinnuleysi og t.d. á Þórshöfn. Menn athuga það ekki heldur að erfitt er að halda við skipi þarna. Það sýnir sagan af Fontinum. Hann voru þeir neyddir til að kaupa á sínum tíma þó að þeir væru orðnir næstir í röðinni að fá nýtt skip erlendis frá. Ég verð að segja það, að mér þykir dálítið hlálegt að heyra að sumir þm. kjördæmisins kvarta yfir sambandsleysi við kjósendur sína.  Ég vil segja það að endingu, að menn verða að athuga að þó að upphæðir hækki þarna sem í öðrum framkvæmdum hér á Íslandi held ég að þetta sé kannske ekki miklu meira en í sambandi við aðra fjárfestingu. Það er ýmislegt sem kemur til og því miður ekki möguleiki á að rekja það hér og því verð ég að láta þessu lokið.



Herra forseti. Ég má til með að bæta örfáum orðum við og það er til þess aðeins að orðfæra álit Framkvæmdastofnunarinnar um að lausnin á atvinnumálum á norðausturhorninu væri að bæta við öðrum togara á þessu svæði. Það var ekki Framkvæmdastofnunin sem hefur uppgötvað þau sannindi sérstaklega. Menn segja: Þessi staður á að vera bátaútvegsstaður. Við höfðum reynt ítrekað að styðja og styrkja bátaútveg á þessum stað, en hringinn í kringum landið í hverjum einasta þéttbýliskjarna þykjast menn ekki geta rekið frystihús og fiskvinnslustöðvar á nútímavísu nema hafa hið jafna og góða hráefni úr togveiðiskipum. Það var ekki Framkvæmdastofnunin sem réð því á sínum tíma þegar var hafin bygging á öðrum togara til handa Tálknafirði, 340 manna þorpi, - það eru þó 442 íbúar á Þórshöfn. Vestmannaeyjar, sem telja sér þó nauðsynlegt að hafa þrjá togara og leita með logandi ljósi eftir að fá fleiri keypta, voru frægasti bátaútvegsstaður í landinu, og bátaútvegsstaður var Bolungarvík og bátaútvegsstaðir voru Suðureyri og Flateyri, en allir þessir staðir hafa séð sig til knúna að halda uppi jafnri atvinnu og til þess að geta rekið þessi nýtísku frystihús að geta beitt slíkum tækjum fyrir sig. Á þessu byggðum við okkar álit, á reynslunni af því að við höfum ekki getað eflt bátaútveginn. - Þeir urðu fyrir stóráföllum einnig, en þetta sýndi sig að var staðreynd. Það er fleira sem kemur til á þessu horni ef menn t.d. ætla að hafa skipan mála í sambandi við fiskveiðilögsögu með þeim hætti að um aldir alda verði lokað í norður frá Hraunhafnartanga út í 200 mílur og austur og norðaustur af Fonti út í 200 mílur fyrir öllum togveiðum. Þetta þurfa menn auðvitað að endurskoða. Þetta hefur gert mönnum erfitt um vik þarna, því að þaðan er um einna lengstan sjó að sækja á mið af þeim stöðum sem við þekkjum í landinu. Þetta var okkar skoðun þegar við fengum það verkefni í hendur að leggja fyrir hæstv. ríkisstj. með hvaða hætti ráðin yrði til frambúðar, svo sem beðið var um, bót á hinu ískyggilega atvinnuástandi norðausturhornsins. Það má líka geta þess, að þó að Þórshöfn búi við uppland og aðra þjónustu, en vinni ekki einvörðungu að vinnslu sjávarafla, hefur Raufarhöfn ekkert bakland þannig að öll hennar lífæð liggur út í sjó.