Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1963 er að venju samið skv. till. yfirskoðunarmanna ríkisreikningsins, og hefur fjvn. yfirfarið frv. Sú yfirferð er eingöngu fólgin í því að berá saman tölurnar í frv. og í ríkisreikningnum. Höfum við ekkert fundið athugavert og leggjum til, að frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1963 verði samþykkt, eins og það liggur fyrir. - Einn nefndarmaður, hv. 2. þm. Austf. (HA), var fjarstaddur, þegar nefndin afgreiddi málið.



Herra forseti. Það eru skekkjur í þessu frv. Hv. þm. stjórnarflokkanna hafa nýlega samþykkt hér á Alþingi frv. til l. um samþykkt á ríkisreikningnum fyrir árið 1963. Það var sýnt fram á það fullgreinilega, að sá reikningur var rangur, og það voru fluttar brtt. til leiðréttingar á honum, er. þær voru felldar. Hv. þm. stjórnarflokkanna munu hafa talið sig vera að gegna þar skyldum sínum við ríkisstj., að vinna þetta fyrir hana að samþykkja rangan reikning, þó að það væri til lítillar sæmdar þeim sjálfum. Nú hefði vitanlega verið rétt að bera fram einnig brtt. við þetta frv. Ég ætla þó ekki að gera það, því að ég veit, að þeir mundu einnig fella hana eins og þær leiðréttingartillögur, sem bornar voru fram við ríkisreikninginn. Ég tel víst, úr því að þeir samþykktu rangan ríkisreikning, að þá mundu þeir ekki heldur víla fyrir sér að samþykkja þetta frv. með þeim villum, sem í því eru, og læt ég þess vegna niður falla að trufla þá nokkuð í þeirri iðju með því að bera fram brtt. við frv.



Herra forseti. Við 2. umr. var gerð grein fyrir því, að enn væru hjá n. nokkur mál og erindi, sem eftir væri að ganga frá og gera till. um. Þá gat ég þess einnig, eins og fram kom í nál. meiri hl. n., að enn væru til athugunar tekjuliðir frv.; m.a. með hliðsjón af því, hvort unnt væri að mæta stórauknum greiðslum úr ríkíssjóði til niðurgreiðslna á vöruverði innanlands, um leið og gera þyrfti ráðstafanir til að jafna þann greiðsluhalla, sem þá þegar var orðinn á fjárlagafrv. Öll þessu atriði voru þá til athugunar hjá hæstv. ríkisstj., en till. hennar hér um hafa nú undanfarna daga verið hér til umr. í báðum hv. þd. Það mátti öllum hv. alþm. vera augljóst, að ef áfram yrði haldið á þeirri braut, sem mörkuð var í júnísamkomulaginu, þ.e.a.s. að halda sem mest niðri framfærsluvísitölunni með það fyrir augum, að jafnvægi í kaupgjaldsmálum héldist, varð ekki hjá því komizt að auka allmikið niðurgreiðslur á vöruverði innanlands úr ríkissjóði umfram það, sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Verði frv. ríkisstj. um hækkun söluskattsins um 2% samþ., má gera ráð fyrir, að töluliður 8 í 2. gr. frv. hækki um 245 millj. 100 þús. kr. Þá hefur ríkisstj. ákveðið að nota heimild og hækka leyfisgjald af bifreiðum og bifhjólum um 25%. Er sú breyting talin hækka tekjur á þessum lið um 28 millj. kr. Þá hefur farið fram frekari endurskoðun á öðrum tekjuliðum frv. Hefur n. fengið nýjar upplýsingar frá forstöðumanni Efnahagsstofnunarinnar, Jónasi Haralz, og með hliðsjón af þeim leggur meiri hl. n. til, að 2. tölul. 2. gr., aðflutningsgjöld, hækki um 36 millj. frá frv. Þar af fara til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga 5% eða 1 millj. 800 þús. kr. Hækkar því liðurinn nettó um 34 millj. og 200 þús. kr. Þá er 10. liðurinn, umboðsþóknun og gengismunur gjaldeyrisbankanna, hækkaður um 3 millj. kr. Samtals hækka þá tekjuliðir 2. gr. frv., verði þessar till. samþ., um 310 millj. 300 þús. kr. Ég mun þá gera nokkra grein fyrir þeim till., sem n. flytur sameiginlega og eru á gjaldabálki frv. Við 7. gr. er lagt til, að liðurinn „vextir af innlendum lánum“ hækki um 837 500 kr. Er það vegna nýrrar lántöku til byggingar menntaskólans í Reykjavík, sem ríkissjóður tók, eftir að gengið var frá fjárlagafrv., og því nauðsynlegt að taka tillit til. Við 11. gr. leggur n. til, að gerðar verði nokkrar breytingar. Við 11. gr. A, 10. tölul., er lagt til, að undirliðirnir, sem merktir eru bókstöfunum c-o, að báðum liðunum meðtöldum, verði sameinaðir í einn lið, er orðist þannig: Til löggæzlu vegna sérstakra aðstæðna, sbr. 4, gr. 1. nr. 59/1963. Er lagt til, að upphæðin verði 1.3 millj. kr., en það er hækkun um 45 þús. kr. umfram það, sem nú er samtals í þessum liðum frv. - Við 11. gr. A, 11. tölul., er lagt til, að komi nýr liður: viðhaldskostnaður við fangahúsið í Reykjavík 300 þús. kr. Reykjavíkurborg greiðir helming, svo að hækkunin verður raunverulega 150 þús. - Til vinnuhælisins að Litla-Hrauni. er lagt til, að launaliðurinn hækki um 200 þús. kr. Er hér um leiðréttingu að ræða. - 11. gr. A, 12. tölul., bygging fangahúsa, lagt er til, að liðurinn hækki um 200 þús. kr. Samkv. bréfi, sem n. barst frá dómsmrn., er talið, að eftirtalin fangahús séu í byggingu eða verði byggð á næsta ári, þ. e. á Húsavík og á Sauðárkróki auk Patreksfjarðar, eins og fram kom við 2. umr. málsins. - Fyrir n. lágu erindi frá Stórstúku Íslands, áfengisvarnaráði, einstaklingum og félagasamtökum um fjárbeiðnir til eflingar bindindisstarfsemi í landinu. Bæði Stórstúkan og áfengisvarnaráð lögðu á það áherzlu að fá aukna fjárveitingu í því skyni, að unnt væri að ráða 1-2 nýja erindreka til þess að hafa á hendi erindisrekstur fyrir bindindismálin. N. leggur til, að þessu mikilsverða málefni og óskum fyrrnefndra aðila verði mætt með því að hækka framlag til áfengisvarnaráðs um 250 þús. kr. og byggingarstyrkur til templarahallar verði 500 þús. kr. Þá er lagt til, að á 13. gr. A, liðurinn III, til að halda uppi byggð og gistingu handa ferðamönnum, hækki um 30 þús. kr. - Til flugmála er lagt til, að hækkaður verði til flugumferðarstjórnar á Reykjavíkurflugvelli d-liðurinn, annar kostnaður, um 382 þús. Er hér um leiðréttingu að ræða og nauðsynlega hækkun. - Til Ferðaskrifstofu ríkisins er lagt til, að d-liður, annar kostnaður, hækki um 200 þús. kr., og til sama vegna þátttöku Íslendinga í sameiginlegri landkynningarstarfsemi Norðurlandaþjóða hækkar um 107 500 kr. Er það sú upphæð, sem kemur í hlut Íslendinga að greiða. - Til lagfæringar og fegrunar á hverasvæðinu í Hveragerði er lagt til að veittar verði 200 þús. kr. Hér er um landareign ríkisins að ræða. Er ekki talið vansalaust af hálfu þess opinbera, ef ekki verður bætt úr frá því, sem nú á sér stað, enda er hér um að ræða þann stað á landinu, sem hvað flestir erlendir ferðamenn heimsækja á hverju ári. Til reiknistofu háskólans er lagt til að veittar verði 1 752 000 kr. Er hér um að ræða þá upphæð, sem á vantar, að gjöf Framkvæmdabanka Íslands nægi til kaupa á rafeindareiknivél þeirri, sem háskólinn hefur keypt og hin myndarlega gjöf Framkvæmdabankans var miðuð við. - Þá er lagt til, að liðurinn til styrktar íslenzkum námsmönnum hækki samtals um 1 842 305 kr. En heildarupphæðinni er nú lagt til að verði skipt þannig, að inn kemur nýr liður, fimm ára styrkir, að upphæð 1 millj, og 400 þús. kr. - 10 þús. kr. hækkun til rekstrar tannlæknaskólans er leiðrétting vegna misritunar. -- Til handíðaskólans hækkar liðurinn „annar kostnaður“ um 20 þús. kr. - Þá koma næst tvær leiðréttingar varðandi framlag til skóla og íþróttahúsa, sem eru í byggingu. Nemur sú upphæð samtals ?05 þús. kr. Skiptingu á fjárveitingu á milli staða varðandi framlög til nýrra skólahúsa og skólastjóraíbúða var ekki lokið fyrir 2. umr. Á þskj. 201, á bls. 2, eru till. n. hér um. Ég sé ekki ástæðu til að lesa upp nöfn einstakra skólahúsa eða upphæðir til þeirra, en leyfi mér að vísa til þess, sem fram kemur á þskj. Þær breyt., sem um er að ræða á þessum liðum frv. til hækkunar, eru: til barnaskólahúsa 80 þús. kr., til gagnfræða- og héraðsskólahúsa 165 þús. kr. - Í fjárlfrv. er á 14. gr. A, XLI. liðurinn: yfirvinna fastra kennara o. fl., að upphæð 10 millj. kr. Sama upphæð er einnig í gildandi fjárl. Upphæð þessi var sett inn í fjárl. 1964 vegna sérstakra samninga í framhaldi af kjaradómi og þá aðeins hugsuð í eitt skipti. Verulegur hluti af því, sem hér um ræðir, er að álíti n. þegar kominn inn í rekstrarliði skólanna. Leggur því n. til, að fjárveiting þessi lækki um 8 millj. kr., eins og fram kemur á þskj. 203. Þá eru till. n. um, að upp verði teknir nokkrir nýir liðir á 14. gr. A: Til Frjálsíþróttasambands Íslands vegna kostnaðar við landskeppni 50 þús. kr. Til Nýja stúdentagarðsins, viðhaldskostnaður, 1 millj. kr. Telur stjórn stúdentagarðanna brýna þörf á mjög kostnaðarsömum framkvæmdum og endurbótum á Nýja stúdentagarðinum, og er talið, að öllu viðhaldi hússins sé mjög ábótavant. 14. gr. B. Lagt er til að hækka lítið eitt framlag til Þjóðræknisfélags Íslendinga, eða um 12 þús. kr. - Til varðveizlu gamalla húsa á Ísafirði er till. um 150 þús. kr. Þessi hús, sem hér um ræðir, er talið að séu með elztu húsum í landinu. Er nú ákveðið, að a.m.k. eitt þeirra verði að rífa og flytja á næsta ári. Með hliðsjón af því hefur nefndin fallizt á að gera tillögu um umrædda fjárveitingu. - Til Hólafélagsins er till. um 25 þús. kr. styrk. - Þá er lagt til, að samþykkt verði 1 millj. kr. fjárveiting til amtsbókasafnsins á Akureyri. Er það í því skyni, að þar verði unnt að varðveita bókasafn Davíðs Stefánssonar skálds í sérstökum salarkynnum, ef Akureyrarbær ákveður að kaupa safnið. Á 15. gr. er einn nýr liður, til vatnsveitu í Skálholti 200 þús. kr. Þá eru nokkrar brtt. við 16. gr. A. Kemur þar fyrst till. um 50 þús. kr. til tilraunaráðs búfjárræktar. - Þá eru leiðréttingar á milli stofnlánadeildar landbúnaðarins og jarðræktartilrauna vegna stofnkostnaðar, að upphæð 150 þús. kr. Hér er aðeins um tilfærslu á upphæð að ræða. Þá koma næst till. n. um skiptingu á fé til fyrirhleðslna, en sá liður frv. hafði ekki fengið afgreiðslu fyrir 2. umr. Ástæðan fyrir því var m.a. sú, að fyrir n. lágu nú fleiri erindi um fjárbeiðnir í þessu skyni en áður hefur átt sér stað. Hér er um mál að ræða, sem n. er nokkur vandi á höndum með að leysa á raunhæfan hátt. Í sumum tilfellum stendur svo á, að ekki eru fyrir hendi nægar upplýsingar um heildarkostnað og enn fremur ekki nægar upplýsingar um atriði, sem miklu máli skipta, eins og t.d. það, að með fyrirhleðslu á einum stað getur það leitt af sér, að umrætt vatnsfall beinist að öðru landi og valdi þar skemmdum, sem jafngildi því, sem bætt hefur verið. Um öll þessi mál hefur fjvn. leitað, eins og vant er, umsagnar vegamálastjóra og óskað tillagna frá honum. Í álíti vegamálastjóra frá 24. nóv. s.l. kemur m.a. eftirfarandi fram: „Beiðnir um fé til varnar landbroti af völdum straumvatna fara vaxandi með ári hverju og er það eðlileg afleiðing aukinnar ræktunar. Þar sem fé til fyrirhleðslna er eðlilega nokkuð takmarkað, verður tæpast hjá því komizt framvegis að fá umsögn sérfróðra manna um ræktun og þúskap um hvert einstakt mál af þessu tagi, svo að fá megi hlutlægt mat á þeim verðmætum, sem verið er að bjarga. Verkfræðingar vegagerðarinnar hafa ekki slíka sérþekkingu, og virðist eðlilegt, að ráðunautar Búnaðarfélags Íslands verði þar til kvaddir.“ Um tillögur n. varðandi skiptingu á fé til fyrirhleðslna vil ég að öðru leyti leyfa mér að vísa til þess, sem fram kemur á þskj. 201, og tel ekki ástæðu til þess að lesa upp einstakar fjárveitingar. Heildarupphæðin er samkv. tillögu n. sú sama sem nú er í frv. Til veiðimálaskrifstofunnar er lagt til að hækka liðinn „annan kostnað“ um 50 þús. kr. - Til Landssambands hestamanna er lagt til að hækka um 75 þús. kr. Þá er á 16. gr. A, tölul. 42, stafl. j, till. um, að liðurinn orðist eins og þar segir: Ný skólahús, greiðsluár 1964-68. Þetta er leiðrétting frá því, sem er í frv., en þar segir, að greiðslutíminn sé 1965-69. Fjárveitingar þessar eru í framhaldi af því, sem samþykkt var á s.l. ári, en ekki um nýja áfanga að ræða. Talið er, að samkv. þessum tillögum n. verði mögulegt að halda á eðlilegan hátt áfram framkvæmdum við þær byggingar, sem hér um ræðir. N. leggur því til, að þessi liður verði lækkaður um 2 millj. kr. núna, verði 2 millj. kr. lægri en till. n. voru á þskj. 148. Á 16. gr. B, til Fiskifélags Íslands, er till. um 100 þús. kr. hækkun. - Þá er till. um 150 þús. kr. fjárveitingu til greiðslu kostnaðar við athugun á hávaða í járnskrúfum fiskiskipa. Hér er um vandamál að ræða, sem þó er talið mögulegt að ráða bót á. Ýmsar athuganir eða rannsóknir, sem gera verður í þessu sambandi, verða án efa allkostnaðarsamar. Í bréfi frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, sem n. barst um mál þetta, er talið hugsanlegt, að fiskimálasjóður mundi einnig veita nokkurt fé í þessu sama skyni. Væri þá e.t.v. eðlilegt, að sú framkvæmd, sem hér ætti sér stað, færi fram undir eftirliti fiskimálasjóðs. Hér er um vandamál að ræða, sem fyrst og fremst snertir aðgerðir á síldveiðiflotanum. Til iðnskólans í Reykjavík er lagt til, að fjárveiting til byggingar skólans hækki um 1 millj. kr. - Enn fremur er lagt til, að upp verði tekinn nýr liður, styrkur til byggingar iðnskóla í Hafnarfirði 1 125 000 kr. - Þá er lagt til, að hækkað verði framlag til Samvinnuskólans í Bifröst um 230 þús. kr. Á 17. gr. eru till. um nokkrar breytingar. Er þar lagt til, að liðurinn til orlofsheimila verkalýðssamtaka hækki um 1 millj. kr. - Til starfskvennaskóla Sumargjafar er lagt til, að hann hækki um 50 þús. kr. - Til neytendasamtakanna er till. um 50 þús. kr. hækkun. - Til Æskulýðssambands Íslands til hjálpar þróunarlöndunum er till. um 75 þús. kr. - Byggingarstyrkur til Barðstrendingafélagsins vegna framkvæmdanna í Bjarkarlundi er lagt til að verði 75 þús. kr. Við 18. gr. gerir n. till. um allmargar breyt., svo sem venjulegt er. Alls eru þar till. til hækkunar, sem nema um 240 þús. kr. Að öðru leyti vísast til þess, sem er á þskj. 201. Á 19. gr. eru till, n. um breyt., sem hér segir: Til niðurgreiðslna á vöruverði innanlands, liðurinn hækkar um 207 millj. Til uppbóta á útfluttar landbúnaðarvörur er till. n. um lækkun, sem nemur 5 millj. kr. Er það með hliðsjón af þeim upplýsingum, sem n. fékk hjá forstöðumanni Efnahagsstofnunarinnar, Jónasi Haralz, en hann telur, að rétt sé að miða við þá upphæð, sem hér er lagt til. - Þá er till. um, að inn komi nýr liður: Hækkun útgjalda vegna áætlaðrar 3% launahækkunar, og nemur sú upphæð 42 millj. kr. Á 20. gr. er lagt til, að liðurinn „afborganir lána ríkissjóðs“ hækki um 833 334 kr. Upphæð þessi er í sambandi við lán þau, sem ég áður hef minnzt á til byggingar menntaskólans í Reykjavík. - Þá er till. um 1 millj. kr. fjárveitingu til byggingar ketilhúss o. fl. við Kleppsspítalann. Er þessi fjárveiting til þess, að unnt verði að hulda áfram með þær framkvæmdir, sem byrjað var á nú í sumar og talið er óhjákvæmilegt að haldið verði áfram með. Eins og ég gat sérstaklega um við 2. umr. málsins, kynnti fjvn. sér mál þetta á síðasta ári, og leggur hún einróma til, að þessi fjárveiting verði samþykkt. - Til byggingar nemendabústaðar við menntaskólann á Laugarvatni er nýr liður, að upphæð 2 millj. kr. - Til embættisbústaða héraðsdómara er till. um 500 þús. kr. hækkun á þeim lið. - Til kaupa á jörðinni Mávahlíð í Lundarreykjadal er till. um 200 þús. kr. fjárveitingu. Talið er nauðsynlegt, að fjárræktarbúið á Hesti eignist jörð þessa, en lönd jarðanna liggja saman. - Þá er lagt til að taka inn nýjan lið: Tækniskólinn, stofnkostnaður 1 millj. kr. Á 22. gr. eru tillögur um eftirtalda nýja liði: Að kaupa jörðina Mávahlið í Lundarreykjadal fyrir fjárræktarbúið að Hesti. - Að kaupa Nesstofu og Viðeyjarstofu ásamt hæfilegri lóð. –Að greiða allt að 75 þús. kr. til endurbóta á byggðasafni að Hnjóti, Rauðasandshreppi. –Að verja allt að 2 1/2 millj. kr. til þátttöku í stofnkostnaði og rekstri sölumiðstöðvar í London fyrir íslenzkar matvörur. - Að endurgreiða Eiríki Bjarnasyni veitingamanni í Hveragerði aðflutningsgjöld af sýningarvélasamstæðu. –Að endurgreiða aðflutningsgjöld af kvikmyndasýningarvélum fyrir samkomuhús í kauptúnum með innán við 600 íbúa, þó ekki nema af einni vélasamstæðu á hverjum stað. - Að selja þrjár lóðir undir geymsluskálum Vegagerðar ríkisins á Selfossi, ef viðunandi boð fæst, eða hafa á þeim makaskipti, ef betur þætti henta, enda verði andvirði lóðanna varið til þess að afla hentugra lands undir skálana á Selfossi eða í næsta nágrenni. Þá er að lokum till. frá meiri hl. fjvn. á þskj. 204 um að fresta til ársins 1966 verklegum framkvæmdum ríkisins, sem fé er veitt til í fjárlögum fyrir árið 1965. Sama gildir um greiðslu framlaga. til annarra aðila, sem ákveðin eru í fjárlögum 1965. Hér er um sömu ákvæði að ræða og í gildi voru á yfirstandandi ári. Verði tillögur fjvn., sem hún flytur sameiginlega á þskj. 201 og 203, og tillögur meiri hl. n. á þskj. 202, samþ., hækka tekjuliðir frv. um 310 millj. og 300 þús. kr. og gjaldabálkur frv. um 251 473 571 kr. Heildarniðurstöður fjárlagafrv. eru því þær, að á rekstraryfirliti frv. eru tekjur samtals 3 523 085 000 og gjöld samtals 3 301 833 764 kr. Rekstrarafgangur verður því 221 251 236 kr. Á sjóðsyfirliti er teknamegin 3 529 185 000 kr. og á gjaldaliðum 3 512 107 932 kr., eða greiðsluafgangur 17 077 068 kr. Ég hef nú lokið við að gera grein fyrir tillögum meiri hl. fjvn. við þessa umr. og till., sem n. flytur sameiginlega, og legg til, að þær verði samþykktar.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárl. fyrir viku gerði ég ráð fyrir því, að við þessa 3. umr. þeirra mundi ég ræða nokkuð tekjuhlið frv. og enn fremur taka til athugunar nokkur atriði, sem fram komu í nefndarálitum og ræðum framsögumanna hinna tveggja minni hl. fjvn. En síðan hefur ríkisstj. lagt fram á Alþingi frv. til l. um hækkun söluskatts, og í grg. þess frv. og umr. um það hefur allt þetta mál, einnig fjárlagadæmið í heild, verið tekið til ýtarlegrar meðferðar. Ég sé því ekki ástæðu til þess nú að fara að endurtaka það, sem komið hefur fram í þessum umræðum í báðum deildum, auk þess sem útvarpsumræður eru nú í kvöld um þetta sama mál. Ég mun því ekki lengja þessar umr., en vil þakka fjvn. og sérstaklega formanni hennar fyrir mjög ötult starf, en í sínu mikla starfi hefur hann, eins og venja er til, starfað í nánu samráði við mig. Varðandi tekjuáætlunina sjálfa vísa ég til þeirrar grg., sem form. og frsm. n. gaf hér áðan.



Herra forseti. Ég hafði gert ráð fyrir því, að hæstv. fjmrh. mundi ræða nokkuð um fjárlagaafgreiðsluna við þessa umr., þar sem hann vék sér alveg frá því við 2. umr. málsins. En hann hefur einnig kosið að víkja sér frá umræðunni í þetta sinn, og kemur það nokkuð undarlega fyrir, en er þó e.t.v. skiljanlegt. Ég ætla að víkja hér fyrst að till. þeim tveim, sem 1. minni hl. fjvn. flytur við þessa umr., en eins og kunnugt er, tókum við aðeins tvær till. aftur við atkvgr. um fjárlagafrv. við 2. umr. þess. Það voru till. um að taka upp 500 þús. kr. fjárveitingu til atvinnudeildar háskólans vegna endurnýjunar á rannsóknarsal deildarinnar, en í því skyni var veitt 1 millj. kr. fjárveiting á yfirstandandi fjárl. Það lá fyrir fjvn. við 2. umr., að þetta verk hefði farið 500 þús. kr. fram úr áætlun og fjárveitingu skorti til að greiða það. Við gerðum till. um, að þessi fjárveiting yrði veitt við 2. umr. málsins, en töldum þó hyggilegt að bíða átekta til 3. umr., og hefur nú n. tekið þessa till. upp og gert hana sameiginlega að sinni till. Enn fremur frestuðum við við 2. umr. málsins 200 þús. kr. fjárveitingu til byggingardeildar atvinnudeildar háskólans, en þessi deild var stofnuð á árinu 1964, og hún hefur hugsað sér að taka upp sjálfstæðar byggingarefnarannsóknir. Ég gerði grein fyrir því í framsöguræðu minni við 2. umr. þessa máls, að hér er nauðsynjaverk á ferðinni, en til þess að það verði af hendi leyst, verður að veita fé til framkvæmdanna, og um það er sótt. Nú reynum við á það við 3. umr. fjárl., hvort þessi litla 200 þús. kr. till. nýtur náðar hv. þm. eða ekki. Og það kemur þá greinilega fram, hvort talið um að taka vísindin í þágu atvinnuveganna hefur við rök að styðjast eða ekki. Ef hv. Alþ. getur ekki lagt þessi 200 þús. fram í því skyni, ættu menn að hvíla sig á slíku tali næstu vikurnar á eftir. Þá flytjum við við þessa umr. eina nýja till., sem er framkvæmdaáætlun um að koma upp íslenzku sjónvarpi. Eins og áður hefur komið fram hér í umr. á hv. Alþ., hefur það verið stefnumál okkar og áhugamál, að upp kæmi íslenzkt sjónvarp. Og okkur er ljóst, að því erlenda sjónvarpi, sem ríkir eitt hér á landi nú, verður ekki útrýmt nema með íslenzku sjónvarpi. Þess vegna leggjum við á það áherzlu, að nú verði ákveðin framkvæmdaáætlun við að koma upp íslenzku sjónvarpi, og leggjum till. þar að lútandi fram við þessa umr. fjárl. Enda þótt hæstv. fjmrh. viki ekki að því hér áðan, hefur það komið fram í umr., bæði hér á hv. Alþingi og eins í blöðum stjórnarsinna, að við framsóknarmenn hefðum sýnt mikið ábyrgðarleysi í sambandi við tillögur okkar við 2. umr. fjárl. og sé það gagnstætt þeirri ábyrgð, sem komi fram hjá hæstv. ríkisstj. í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna. Út af þessu langar mig til þess að víkja nokkrum orðum að þessum fullyrðingum og þeim ummælum, sem fram hafa komið, og því nýja viðhorfi, sem skapazt hefur með flutningi á söluskattsfrv., sem hér liggur nú fyrir til afgreiðslu í hv. Nd. Í fyrsta lagi vil ég segja það, að ég tel, að það sé hlutverk stjórnarandstöðunnar við fjárlagaafgreiðsluna að gera meiri kröfur til fjárveitinga heldur en ríkisstj. Mér er það fullkomlega ljóst, að ef stjórnarandstaðan gerði ekki meiri kröfur en stjórnarflokkarnir, yrði hér fljótlega steinrunnið og lítið um framkvæmdir og uppbyggingu í þessu landi. Þess vegna ber stjórnarandstöðunni, ef hún er sæmilega ábyrg, að gera meiri kröfur um fjárveitingar, en hins vegar skiptir mestu máli, að það sé til góðra og nytsamlegra mála, sem fjárveitinganna er krafizt. Og ég tel, að þó að við höfum verið hófsamir í þessu, eins og ég skal leiða rök að, hafi þessi kröfugerð okkar undanfarin þing þó borið nokkurn árangur. Ég vil t.d. nefna það, að við höfum á undanförnum þingum flutt till. um hækkun til fiskileitar, síldarrannsókna og síldarleitar. Þessar fjárveitingar voru mjög lágar, en þær hafa þó hækkað ár frá ári, m.a. og kannske fyrst og fremst vegna þess, að við höfum á hverju þingi flutt tillögu um fjárveitingu í þessu skyni. Ég vil líka segja það, að það, sem náðist í vegamálunum á s.l. ári, er einnig framhald af þeim kröfum, sem við höfum haldið uppi í þessu skyni. Sama er að segja um hafnarmálin og fleiri málaflokka, þar sem nokkuð hefur áunnizt, m: a. vegna þess, að stjórnarandstaðan hefur gert kröfur til þess að sækja lengra. Í sambandi við tillögur okkar og þetta tal um ábyrgðarleysi vil ég geta þess, að á árunum 1960-63 hafa tekjur umfram fjárlög verið á ríkisreikningum þessara ára 690 millj., og greiðsluafgangurinn hefur verið 365 millj. þetta sama tímabil. Þetta sýnir, að úr verulegum fjárhæðum hefur verið að spila og það hefur verið á rökum reist, þegar við höfum haldið því fram, að hægt væri að áætla tekjurnar hærri en gert hefur verið og þær mundu sýna sig verulega hærri en áætlun fjárl. gefur til kynna. Nú hefur því verið haldið hér fram á hv. Alþ. í sambandi við árið 1964, að það muni ekki gefa greiðsluafgang eða tekjur umfram fjárlög muni reynast þar harla litlar. Eins og kom fram við 2. umr. fjárl. hér á hv. Alþingi, hafði fjvn. ekki borizt yfirlit yfir tekjur og gjöld ríkissjóðs til nóvemberloka, eins og það lá fyrir, eða yfir neinn annan mánuð ársins. Þetta gerði það að verkum, að ekki var auðvelt að átta sig á því, hvernig staðan mundi verða á yfirstandandi ári. Nú hefur hins vegar þetta yfirlit borizt, og það sýnir, að tekjur til nóvemberloka eru orðnar 2 milljarðar 276 millj. kr., en á tekjuáætlun fjárl. voru 2 milljarðar 690 millj. kr. Nú er við þetta mál það að athuga, að á tekjuáætlun fjárl. voru áætlaðar vegna benzínskatts og þungaskatts af bifreiðum tekjur ríkissjóðs, sem voru 104 millj. kr. 1 þetta tekjuyfirlit ríkissjóðs, sem nú liggur fyrir í nóvembermánaðarlok, eru ekki teknar með tekjur af benzínskatti eða þungaskatti nema upp á 13 millj. kr., vegna þess að slíkur skattur rennur nú beint í vegasjóð, en ekki til ríkissjóðs, eins og áður var. Þetta jafngildir því, að tekjur ríkissjóðs hefðu verið áætlaðar í fjárlagafrv. um 2600 millj. kr., en ekki 2690, eins og gert var, þegar þessi tekjuliður er niður felldur og tillit er tekið til þess, sem í þessu uppgjöri er tekið með. Þegar við berum nú saman tekjur þær, sem komnar eru í nóvembermánaðarlok, og tekjur þær, sem urðu í desembermánuði s.l., þykir mér ekki óeðlilegt að áætla, að tekjur ársins 1964 fari ca. 200 millj. kr. fram úr áætlun fjárlagafrv. Mér sýnist, að allt þetta bendi til þess, að svo geti orðið, þegar þetta er tekið með í dæmið. Út af útgjaldahliðinni í þessu yfirliti, sem fyrir fjvn. var lagt um stöðuna í nóvemberlok, skilst mér, að það séu talin með öll útgjöld vegna niðurgreiðslna, en samkv. lögum, sem samþykkt voru hér í jan. s.l., var þeim tekjustofni, þeim viðbótarsöluskatti, sem þá var samþ., ætlað að greiða ríkissjóði milli 80 og 90 millj. kr. vegna of lágrar áætlunar á niðurgreiðslum og 55 millj. kr. til Tryggingastofnunar ríkisins. Samkv. þeim upplýsingum, sem ég hef beztar fengið, er ekki farið að telja þetta með í ríkistekjunum, en hins vegar eru gjöldin, eins og þau eru orðin, talin fullkomlega í yfirlitinu sem tekjur og gjöld í nóvembermánuði. Þess vegna virðast mér þarna liggja eftir um 100 millj. kr., og þá er það mín skoðun, að það muni sýna sig sem fyrr, að tekjur ríkissjóðs reynist verulega meiri en áætlað var í fjárlagafrv. Nú vil ég líka bæta því við, að við í stjórnarandstöðunni höfum nokkra ástæðu til þess að taka varlega tekjuáætlanir hæstv. ríkisstjórnar. Dæmin um umframtekjurnar tvö síðustu árin hef ég nefnt. En þessu til viðbótar vil ég svo taka áætlunina um tekjur ríkissjóðs á fjárlagafrv. 1965, því sem hér er nú til 3. umr. Tekjuáætlun fjárlagafrv. var upp á 3 milljarða 212.8 millj. kr. Þann 16. des. s.l. mætti á fundi fjvn. forstjóri Efnahagsstofnunar ríkisins ásamt fulltrúa sínum. Þeir lögðu þar fyrir á fundinum nýja tekjuáætlun, sem þeir töldu byggða á niðurstöðum nýjustu rannsókna um þessi efni. Og þessi tekjuáætlun lækkaði tekjuliði fjárlagafrv. um 75 millj. kr. á næsta ári frá því, sem gert var ráð fyrir í fjárlagafrv., þegar það var lagt fram í haust. Þess vegna sýndist útlitið öllu svartara þá en við höfðum fyrir okkur, þegar fjárlagafrv. sjálft var skoðað. Hins vegar skeði það 18. des., eða 2 dögum seinna, að meiri hl. fjvn., stjórnarsinnarnir, lagði fram nýja tekjuáætlun, sem var 37.2 millj. kr. hærri en tekjuáætlun fjárlagafrv. eða 112.2 millj. kr. hærri en tekjuáætlun forstjóra Efnahagsstofnunarinnar tveim dögum áður. Og það gerðist fleira þennan sama dag, því að hæstv. ríkisstj. var þá búin að leggja fram frv. um söluskatt og gerði ráð fyrir því að hækka hann í 8%, en lækkaði hann svo hinn 16. des. um 1/2% eða um 68 millj. kr. Þegar þessir liðir eru svo teknir saman, annars vegar lækkunin á söluskattinum, hins vegar hækkunin á tekjuáætluninni frá till. forstjóra Efnahagsstofnunarinnar, er þetta breyting upp á 180 millj. kr. Þetta er framkvæmd hinnar ábyrgu ríkisstj. og meiri hl á Alþingi á meðferð fjárlagaafgreiðslunnar hér á hv. Alþingi. Og þá er rétt í framhaldi af þessu að bera saman ábyrgð hinna óábyrgu, eins og stjórnarliðarnir kalla okkur, sérstaklega framsóknarmennina, vegna tillögugerðar okkar hér á hv. Alþingi við 2. umr. fjárl. En till. þær, sem við bárum fram, 1. minni hl. hv. fjvn., voru upp á 157 millj. kr., því að það eru alveg ný fræði, sem stjórnarblöðin hafa tekið upp, að taka upp sem útgjöld á fjárl. það, sem samþykkt er á heimildagrein fjárlagafrv. Ef sú regla ætti að takast upp, mundu fjárl. hækka allverulega hjá hæstv. ríkisstj., og finnst okkur hv. þm., að þau hækki nóg, þótt þeirri reglu sé ekki beitt. Það þýðir, að við höfum því flutt till., sem hafa um 30 millj. kr. minni áhrif á fjárlagafrv. heldur en breyting þeirra sjálfra á tekjuáætlun frv. En ég vil svo geta þess út af þessu tali um okkar óábyrgu afstöðu, að við fjárlagaafgreiðslu fyrri ára fluttum við samtals við 2. umr. fjárlaga 1962 og 1963 till. til hækkunar á útgjaldahlið fjárl., sem voru 93.5 millj. kr. umfram það, sem voru beinar leiðréttingar vegna niðurgreiðslna og atvinnuleysistryggingasjóðs, sem stjórnin sjálf framkvæmdi. En á þessum 2 árum urðu umframtekjur ríkissjóðs umfram fjárlög 625 millj. kr. og greiðsluafgangurinn 286.5 millj. kr. Þetta sýnir hið mikla ábyrgðarleysi okkar í stjórnarandstöðunni, að við erum með till. samtals innan við 100 millj. kr. á tveim árum, þegar fjárl. skila ríkinu yfir 600 millj. umfram áætlun. Þetta er gott að hafa í huga nú, þegar hin ábyrga ríkisstj. hæstv. leggur fyrir sín háu fjárlagafrv., og ég veit ekki, hvort það verður talið til sérstakrar ábyrgðar eða góðrar búmennsku, þegar fjárlög hækka um nærri því 1 milljarð á milli ára, eins og á sér stað frá árunum 1962-1963, ef vegamálin væru tekin með á sama hátt og gert var við fjárlagaafgreiðsluna í fyrra. Mér finnst, að þeir, sem þannig halda á fjármálum ríkisins, hafi ekki efni á því í raun og sannleika að tala mikið um ábyrgðarleysi stjórnarandstöðunnar, auk þess sem það hefur sýnt sig, að vegna þess að hæstv. ríkisstj. hefur haft rúmar hendur í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna, hefur eyðsla farið vaxandi í landinu, eins og ég sýndi fram á við 2. umr. fjárlagafrv., og alls konar umframgreiðslur, sem ekki hefðu átt sér stað með sama hætti, ef ekki hefði verið svo ríflega skammtað sem raun ber vitni um. Ég vil svo þessu til viðbótar aðeins víkja lítils háttar að þeim brtt., sem við fluttum hér við 2. umr. fjárlagafrv. Við lögðum þar til að hækka til vegamálanna um 60 millj., og gerði ég grein fyrir því máli, m.a. þar sem það er stefnumál okkar framsóknarmanna, að allir sérskattar skuli ganga til vegagerðarinnar, og ég er ekki í nokkrum vafa um það, að þegar við síðar á þessu þingi förum að afgreiða vegamálin, finnum við til þess, að fjárveitingarnar eru lágar, en þó mun það sýna sig betur, þegar fram í sækir. Ég vil taka dæmi máli mínu til sönnunar. Það er gert ráð fyrir því í vegáætluninni, sem hér liggur fyrir, að á næstu fjórum árum hækki fjárveiting til vegaviðhaldsins ekki nema um 5 millj. kr. frá ári til árs, þ. e. verði 90 millj. á árinu 1965, en í lok áætlunarinnar 105 millj. kr. Hvernig hefði nú farið, ef slík áætlun hefði gilt fyrir árin 1962-1965. Á árinu 1962 voru 60 millj. kr. veittar til vegaviðhaldsins og 62 var eytt. En nú á árinu 1965 verða það 90 millj. Hækkunin er um 30 millj. eða helmingi meira en þeir ætlast til að hækkunin verði á næstu 4 árum. Hver vill svo halda því fram, að það sé ofgert við vegaviðhaldið á Íslandi, þrátt fyrir það þó að svo stórfelld hækkun hafi átt sér stað á þessum árum miðað við það, sem á að vera. Og ég vil benda á það, að samkv. skýrslu í vegáætluninni eru áætlaðir 12.7 aurar í viðhaldið á hvern ekinn km, en á árinu 1958 eru það 5.3. Þetta sýnir okkur, hvert stefnir, á sama tíma sem bílunum fjölgar stórkostlega, þeir þyngjast og við leggjum á þá meiri skatta en áður hefur verið. Það þarf því ekki að eyða um það mörgum orðum hér á hv. Alþingi, til hvers það stefnir, ef við afgreiðum vegamálin á þann hátt, sem stefnt er að því að gera hér nú. Ég vil líka telja, að það tilheyri ekki ábyrgðarleysi, þó að veitt sé fé, eins og við lögðum til í sambandi við jarðeignir ríkisins, til þess að ríkissjóður geti greitt þær vanskilaskuldir, sem liggja hingað og þangað í verzlunum úti á landi eða hjá þeim, sem burt eru fluttir af jörðunum, vegna eigna þeirra þar, eins og nú á sér stað. Það hefði talizt til skila og ábyrgðar að veita fjárhæðina, til þess að hægt væri að leiðrétta þetta, sem nú er í vanskilum þarna. Ég held, að það verði ekki heldur talið til ábyrgðarleysis, þó að reynt væri að halda í horfinu með það, að ríkissjóður yki ekki skuldir sínar við hafnirnar á ný. Ég benti á það í ræðu minni við 2. umr. málsins, að það hefði nokkuð áunnizt á árinu 1964 í þá átt, en nú mun verða horfið í sama farveg með því að veita ekki fé til hafnanna, eins og þörf er á samkv. þeim líkum, sem fyrir liggja. Ég vil líka segja það, að það var ekki okkar ákvörðun að leyfa íþróttakennaraskólanum á Laugarvatni að hefja byggingu á yfirstandandi ári, en það tilheyrir ábyrgðarleysi að láta hann ekki hafa fjárveitingu til að halda verkinu áfram, eins og nú er stefnt að með fjárlagaafgreiðslunni. Sama vil ég segja um framkvæmdina á Keldnaholti, sem búið er að verja 1300 millj. kr. til. Ef ekki verður haldið áfram, er það ábyrgðarleysi að fara þannig með fé. En það er ekki ábyrgðarleysi hjá þeim, sem vara við slíkum framkvæmdum. Það hefur verið á okkur deilt fyrir það, að við höfum ekki flutt till. til lækkunar á fjárl. Ég benti á það við 2. umr. málsins, að við töldum slíkt svo vonlítið, að við reynum það ekki. Og mér dettur í hug í sambandi við fjármálastjórn hæstv. ríkisstj. og sparnaðartal saga af Þorsteini Dalasýslumanni, er hann sagði á stríðsárunum, þegar honum fannst, að fjármálin væru farin að ganga á allt annan veg en hann hafði vanizt og hans eðli stóð til, þá varð honum að orði: „Það þýðir ekkert að vera að tala um sparnað, maður verður sér bara til skammar með því.“ Og það er í raun og veru afskaplega hjáróma að fara að tala um sparnað hjá hæstv. ríkisstj., eins og fjárreiðum er háttað nú hér á landi. Enda hef ég sýnt fram á það hér í ræðu minni áður, að einmitt það að láta hæstv. ríkisstj. hafa svo rúman fjárhag sem hún hefur haft hefur orðið til meiri eyðslu og til þess að auka enn þá meira - ja, mér liggur við að segja: glundroðann í fjármálunum, heldur en að öðrum kosti hefði verið. Þess vegna hefur raunverulega eina sparnaðarleiðin, sem fær hefur verið eða reynd hefur verið, verið sú að verja þeim fjármunum, sem af fólkinu hafa verið teknir, til sem beztra verka, þ.e. til þeirra framkvæmda, sem þjóðina vanhagar mest um og hefur mestan áhuga á. Það hefur verið bezti sparnaðurinn, sem hægt hefur verið að reyna að koma við, þó að auðvitað hafi gengið hægt að koma honum við sem öðrum sparnaði hjá núv. hæstv. ríkisstj. Það hefur komið fram og kom greinilega fram á fjvn.-fundi, þegar efnahagsmálaráðunautur ríkisstj. eða forstjóri Efnahagsstofnunarinnar mætti þar, að sú eina sparnaðarleið, ef sparnað skyldi kalla, sem hæstv. ríkisstj. og stjórnarliðar geta látið sér koma til hugar, er niðurskurður á verklegum framkvæmdum. Það kom fram hjá forstjóra Efnahagsstofnunarinnar, að það væri raunverulega leiðin, sem ætti að fara til þess að hafa áhrif á fjárlagaafgreiðsluna, og hæstv. ríkisstj. hefur nú öðru sinni leitað eftir því við þingheim, að hann gefi sér heimild til þess að mega fresta verklegum framkvæmdum, sem fé er veitt til á fjárl., ýmist á vegum ríkissjóðs eða stofnana, þar sem ríkið sjálft veitir fé til framkvæmda. Það er í samræmi við þessa stefnu að trúa á það, að raunverulega eina leiðin til þess að draga úr ríkisútgjöldunum sé að fresta þessum framkvæmdum. Ég hef gert nokkra athugun á því, um hvað mikla fjárhæð mætti skera ríkisframlögin niður, ef að þessu væri horfið. Einna fyrirferðamest á útgjöldum fjárl. að þessu sinni, sem heyra undir verklegar framkvæmdir, eru sjúkrahúsin. Undanfarin ár höfum við í till. okkar gert till. um það að auka fjárveitingu bæði til byggingar landsspítalans og eins til þeirra sjúkrahúsa, sem verið er að reisa úti á landi, og það er nú fyrst, sem verulega er undir það tekið, og fjárveitingar til sjúkrahúsabygginga á þessum fjárl. eru miklu meiri og skynsamlegar á þeim málum tekið á allan hátt heldur en verið hefur á fjárl. undanfarinna ára. Ég er sannfærður um, að það mætti samt ekki fara að skera niður neitt sem héti af þessum fjárl., nema þá láta áfram óhreyft það, sem búið er að framkvæma, því að tiltölulega lítið af þessum fjárveitingum mun fara í nýbyggingu. Og ég hygg, að þó að leitað væri nokkuð vel í fjárlagafrv. og yrði farið í niðurskurð á þennan hátt með því að skera niður fjárveitingar til sjúkrahúsa, hafna, nýbyggingar skóla, þar undir menntaskóla, og til annarra slíkra stofnana, væri kannske hægt að skera niður 100-150 millj. kr. mest, ef ætti algerlega að stöðva alla uppbyggingu í landinu. En hver vildi stefna að því að hætta að byggja hafnir, hætta að byggja skóla eða hætta að byggja sjúkrahús, svo að nokkur dæmi séu nefnd. Ég held, að slík ráðstöfun mundi hefna sin mjög fljótlega og tal í þessa átt sé ekki lausnarorðið. Ef á að fara í verulegan niðurskurð á fjárl., verður að ná samstöðu um það mál, en það verður að taka þá margt til athugunar, ef verulegar fjárhæðir eiga að nást. Hins vegar mætti draga úr þeirri eyðslu, sem nú er farin að verða áberandi í ríkisrekstrinum og eykst ár frá ári. Og með því fjárlagafrv., sem nú er verið að afgreiða, virðist mér stefna óðfluga í þá átt. Eins og ég gat um áðan, hækkar þetta fjárlagafrv. með hliðstæðum samanburði og s.l. ár um hartnær einn milljarð og það verður yfir 2600 millj. kr. hærra heldur en fyrsta fjárlagafrv. hæstv. ríkisstj. Ég vil svo að lokum undirstrika það, að það á að verða stefna stjórnarandstöðunnar að ganga lengra í ábendingum um verkefni, sem leysa þarf, heldur en hæstv. ríkisstj. Þessu hlutverki höfum við gegnt, og það er fullkomin ábyrgð að ganga á þeirri braut. Í öðru lagi vil ég segja það, að tekjuáætlun fjárl. undanfarin ár og tekjuáætlun fjárl. nú hefur sannað það og sýnt, að hím er laus í reipunum og stefnt að því að hafa verulegan greiðsluafgang, svo að það er þess vegna engum láandi, þó að henni sé hæfileg virðing sýnd. Ég vil í þriðja lagi benda á það, að við höfum í till. okkar á árunum 1962-1963 gert ráð fyrir að hækka útgjaldahlið fjárlfrv. um 80-90 millj. þau árin, sem tekjur fóru um 625 millj. kr. fram úr áætlun. Ég vil í fjórða lagi benda á það, að till. okkar nú við fjárlagaafgreiðsluna, 1. minni hl. fjvn., eru um 30 millj. kr. lægri en breyting stjórnarsinnanna á fjárlagaáætluninni. Og ég vil í fimmta lagi undirstrika það, að till. okkar eru ekki miðaðar við nýjar álögur, heldur til þess að sporna við eyðslu og að þeir fjármunir, sem af þjóðinni eru teknir, verði notaðir til gagns fyrir þjóðina og í uppbyggingu í okkar mikið óuppbyggða landi. Ég vil svo í sjötta lagi taka fram, að það var alger óþarfi að leggja nú á nýjan skatt, ei hert hefði verið innheimta á söluskatti þeim, sem nú er í gildi. Það kom fram á fjvn.-fundinum, sem forstjóri Efnahagsstofnunarinnar kom á og fulltrúi hans, að innheimta á skattinum er verri á yfirstandandi ári en verið hefur undanfarin ár, og það verður að rekja beint til þess, að skatturinn var hækkaður. Það sýnir sig, að þá skilar hann sér verr, og með því að hækka hann enn þá meira verða heimturnar enn þá verri. Og í sjöunda lagi vil ég taka það fram, að ef það var skoðun hæstv. ríkisstj. í upphafi þessa þings, að það yrði að hækka söluskattinn eða auka tekjurnar, eins og hún hefur gert till. um, bar henni skylda til að leita eftir samstöðu á hv. Alþingi um að taka fjárl. til gagngerðrar endurskoðunar með niðurskurð fyrir augum. Það hefur verið gengið svo langt í skattheimtu hæstv. ríkisstj. á þjóðina, að það var óhugsandi með öllu að bæta þar hundruðum millj. á til viðbótar. Þess vegna bar hæstv. ríkisstj. að leita eftir samstöðu og gera þinginu grein fyrir því, að hjá því yrði ekki komizt annað tveggja, að skera niður eða fara þá leið, sem hún hefur farið öllum á óvart síðustu daga þingsins. Þess vegna vil ég enn á ný undirstrika það, að hæstv. ríkisstj. og hennar málgögnum ferst ekki að tala um ábyrgðarleysi. Það er hennar stefna, sem hefur ráðið og verið að verki, þegar fjárl. hækka milljarð eftir milljarð. Það kemur fyrir, að Alþýðublaðið kemst stundum sniðuglega að orði, og maður hefur stundum tilhneigingu til þess að álykta, að það sé tilviljun, að svo er. Ein slík tilviljun henti það ágæta blað, Alþýðublaðið, nú miðvikudaginn 16. sept. Á forsíðu sagði það frá söluskattshækkuninni í 8%. En inni í blaðinu er leiðari, sem heitir „Í sjálfheldu“. Leiðari þessi er að vísu skrifaður norður á Akureyri, en þar segir frá því, að sauðkindin, sem er hin hyggnasta skepna, en hefur ekki verið hælt fyrir skynsemi og aðra slíka hluti, geri það stundum í góðu tíðinni á sumrin að leita til bjargar inn í klettabeltin, hún uggi ekki að sér, fyrr en hún sé komin í sjálfheldu, komist hvorki áfram né aftur á bak. Það fari misjafnlega um kindina í sjálfheldunni, stundum heppnist henni að finna leið að lokum, en venjulega er endirinn sá, að annaðhvort er hún skotin niður úr klettunum, og það er talið mikið kærleiksverk, eða þá hún dregst þar upp og hrapar að lokum. Ég get ekki neitað því, að þegar ég las þennan leiðara, leit á forsíðuna um stefnu og störf hæstv. ríkisstj., fannst mér samhengið geysilega mikið. Og því er ekki að neita, að það er sótt í sömu átt, óhugnanlega í sömu átt og hjá kindinni í sjálfheldunni. Í staðinn fyrir að leita að leiðinni til baka, er sótt lengra í ófæruna, meiri sjálfheldu, og endalokin í fyrra tilfellinu eru okkur í flestum tilfellum kunn. Hæstv. ríkisstj. hefur með frv. sínu um hækkun á söluskatti sótt enn þá lengra í sjálfhelduna, og ég ætla ekki að spá því, hver endalokin verða þar.



Herra forseti. Við atkvgr. við 2. umr. fjárl. tók ég aftur til 3. umr, nokkrar þeirra brtt., sem ég flutti þá. Þær flyt ég aftur nú við 3. umr. ásamt till. um, að framlag til Menningar- og fræðslusjóðs Alþýðusambands Íslands verði hækkað úr 150 þús. kr. í 300 þús. kr. Það hefur staðið óbreytt á fjárl. frá því 1957, en á því tímabili hefur verðlag almennt tvöfaldazt, svo að till. mín er aðeins um það, að framlagið verði hlutfallslega jafnhátt og það var fyrir tæpum áratug. Við 2. umr. gerði ég grein fyrir afstöðu minni til fjárlagaafgreiðslunnar að þessu sinni og þeirra vinnubragða, sem viðhöfð hafa verið. Í umr. um lagafrv. það um hækkun á söluskatti, sem nú er á lokastigi í hv. Nd. og er ein aðalundirstaðan undir sjálfri fjárlagaafgreiðslunni, hefur afstaða Alþb. verið rækilega skýrð og mun enn verða túlkuð við útvarpsumr. í kvöld. Ég sé því ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um þessi mál nú við 3. umr. um fjárlög, en get þó ekki látið hjá líða að geta þeirra nokkuð. 2. umr. um fjárlög fór fram við þær óvenjulegu aðstæður, að hæstv. ríkisstj. hafði þá ekki gert grein fyrir till. sínum um tekjuhlið frv., og vantaði um 210 millj. kr., til þess að endar næðu saman, ef gert væri ráð fyrir sömu niðurgreiðslum vöruverðs allt næsta ár og nú eru framkvæmdar. Ég lagði á það áherzlu við 2. umr. um fjárl:, að hagsmunir allrar þjóðarinnar krefðust þess, að úr þessu misræmi á tekjum og gjöldum yrði bætt á annan hátt en þann að fara hina gömlu, óheillavænlegu leið hæstv. núv. ríkisstj. að leggja nýja skatta á almenning. Einmitt núna gerði þjóðin sérstaka kröfu til þess, að allar aðrar leiðir yrðu þrautkannaðar, áður en til slíks óyndisúrræðis yrði gripið. Þess vegna veitir almenningur því meiri athygli nú en nokkurn tíma áður, hvaða ákvörðun hv. alþm. taka um þessi mál. Það er að vísu rétt, að almenningur er orðinn því svo vanur að fá yfir sig steypiflóð nýrra álagna frá hæstv. núv. ríkisstj. á hverju ári og hefur orðið að lengja vinnutíma sinn jafnt og þétt til að mæta þeim, að það var farið að teljast til náttúrulögmála, sem menn yrðu að beygja sig undir, á meðan hæstv. núv. ríkisstj. héngi við völd. En orsökin til þess, að alþýða manna ætlast til annars nú, jafnvel af hæstv. ríkisstj., er öllum kunn og hefur margsinnis verið rakin að undanförnu. Eftir að ríkisstj. mætti afleiðingum af fyrri skattahækkunum sínum og verðbólgustefnu allri með 300 millj. kr. söluskattshækkun strax eftir síðustu áramót, rétt ofan í nýsett fjárlög, og sýnt var, að hún var að missa öll tök á efnahagsmálunum, þá áttu verkalýðssamtökin frumkvæðið að því, að gerð yrði úrslitatilraun til að stöðva verðbólguna og koma á jákvæðri stefnu. Vegna þess árangurs, sem í þessum samningum náðist til stöðvunar verðbólgunnar, gerir alþýða manna í öllum flokkum mjög ákveðnar kröfur til þess, að hv. Alþingi afgreiði ekki fjárlög ársins 1965 á þann hátt, að þessu samkomulagi sé kollvarpað og árangur þess að engu gerður. Það er því sérstök ábyrgð, sem hvílir á Alþingi nú, að allar leiðir séu þrautreyndar, áður en farin er sú verðbólguleið, sem lagt er til af hálfu ríkisstj. nú við afgreiðslu fjárl. Því samkomulagi, sem samtök verkalýðsfélaganna og ríkisvaldið gerðu í júní s.l. sumar, hefur verið marglýst í umr. hér á hv. Alþingi, og sé ég því ekki ástæðu til að fara orðum um einstök atriði þess, að öðru leyti en því, að nú, þegar hæstv. ríkisstj. ætlar að beita naumum þingmeirihluta sínum til þess að gera það samkomulag að engu og snúa nú þegar út af þeirri leið, sem almenningur í landinu gerði sér í sumar vonir um að hún mundi fást til þess að fara í stað hinnar óheillavænlegu skatthækkunar- og verðbólguleiðar, þá er ástæða til þess að gera sér grein fyrir því, hvers almenningur vænti að yrði afleiðingin af samkomulaginu, sem gert var. Trúði alþýða manna því, að af hálfu ríkisstj. væri þessu samkomulagi, sem hún gerði við verkalýðsfélögin um stöðvun verðbólgunnar, aðeins ætlað að standa til þeirra áramóta, sem nú eru á næsta leyti, en þá yrði hin gamla óheillastefna hæstv. núv. ríkisstj., skattahækkunar og verðbólgustefnan, tekin upp að nýju, eins og nú blasir við? Gáfu yfirlýsingar forustumannanna ástæðu til þess s.l. sumar? Alls ekki. Það er sérstök ástæða til þess að bera vinnubrögðin s.l. sumar, þegar verið var að vinna að þeirri lausn, sem þá fékkst og þjóðin fagnaði, saman við vinnubrögðin nú, þegar ríkisstj. er vísvitandi að eyðileggja þann árangur. Það er ólíku saman að jafna, hvernig unnið var s.l. sumar og svo nú við afgreiðslu fjárlaga, sem eru þannig úr garði gerð, að hækkanakapphlaupið hefst að nýju, - fjárlaga, sem munu valda því, að ekki gengur á öðru en nýjum sköttum, hækkun krónutölu kaups til að mæta einhverju af skattahækkunum, og síðan enn þá nýjum skattahækkunum, hvenær sem vera skal á árinu. Það er sérstök ástæða til þess að gefa gaum að þeim anda, sem ríkti s.l. sumar, einmitt núna, þegar þau vinnubrögð eru viðhöfð við afgreiðslu fjárl., að áður en fjvn. fær svo mikið sem að sjá skýrslur yfir tekjur og gjöld ríkissjóðs á þessu ári og áætlun um næsta ár, hendir hæstv. ríkisstj. fram fyrir þingið sinni óheillastefnu, sinni óskaaðferð við að jafna tekju- og gjaldahlið fjárl. með stórfelldri hækkun óréttlátasta skattsins, sem á var lagður í þjóðfélaginu. Það kom fram á fundi í fjvn. milli 2. og 3. umr., að efnahagsmálasérfræðingur ríkisstj., forstöðumaður Efnahagsstofnunarinnar, hélt því fram sem sinni skoðun, að við afgreiðslu þessara fjárl. hefði þurft að lækka útgjöld ríkisins og við skattlagningu hefði þurft að velja skatt, sem minna kæmi við almenning en söluskatturinn gerir, og öruggara væri, að skilaði sér í ríkissjóð. Vildi hann halda því fram, að sú leið hefði ekki verið farin, vegna þess að um hann hefði ekki orðið samkomulag í fjvn. eða á hv. Alþingi. Ég benti á, að á það hefði alls ekki reynt, hvort samkomulag gæti orðið um leið til lausnar á þeim vanda, sem við er að etja, til þess hefði alls engin tilraun verið gerð. Og ég vil undirstrika þetta hér. Ég get þess, að ég hafði einmitt við 2. umr. um fjárl. gert það að till. minni, að afgreiðslu fjárl. yrði frestað og gerð yrði sérstök tilraun til samstöðu um niðurskurð á útgjöldum ríkisins og um aðrar ráðstafanir, ráðstafanir, sem miðuðust við að tryggja, en ekki eyðileggja árangurinn af samningum verkalýðsfélaganna og ríkisstj. s.l. sumar. Ég vil enn við 3. umr. leggja áherzlu á, að sú leið hefur ekki verið farin, heldur vann hæstv. ríkisstj. það óhappaverk milli umr. að kasta fram frv. um stórhækkun söluskatts, að því er virðist beinlínis til þess að koma í veg fyrir, að reynt yrði á það, hvort samkomulag gæti orðið um aðrar lausnir. Hæstv. ríkisstj. virðist vilja stríð, og hún fær það efalaust. Hún hikar ekki við að spenna svo upp fjárl., að skattar og tollar eru nú áætlaðir um 900 millj. kr. hærri en á núgildandi fjárl., á sama tíma og efnahagsmálaráðunautur hennar telur þó heillavænlegra að lækka útgjöld ríkisins. Og hún hikar ekki við að stórhækka hinn illræmda söluskatt, þegar efnahagsmálaráðunauturinn telur þó, að fremur ætti að afla fjár með skatti; sem kæmi minna við almenning og skilaði sér betur í ríkissjóð. Alla þessa stórfelldu söluskattshækkun þykist ríkisstj. svo í upphafi styðja með tölulegum rökum um nauðsyn nýrra tekna fyrir nákvæmlega tilgreinda upphæð, sem í engu gæti skeikað og væri algerlaga óhjákvæmileg, en reynist ekki nákvæmari en svo, að þegar tekur að herða að ríkisstj., getur hún þó sleppt 68 millj: kr., án þess að nokkuð raskist. Hvaða mark skyldi almenningur þá geta tekið á staðhæfingum stjórnarflokkanna um þörfina á þeim hluta skattahækkunarinnar, sem þeir ætla að halda til streitu? Þau vinnubrögð við afgreiðslu fjárl. að reyna alls ekki samkomulag, en henda till. um óheillaráðstafanir inn í þingið, er sérstök ástæða til að fordæma og harma. Þau eru ólík þeim, sem viðhöfð voru, þegar sótzt var eftir jákvæðum lausnum s.l. sumar, og verður með hliðsjón af þeim samanburði að telja, að þessar aðfarir séu viðhafðar til þess, að alls ekki geti farið milli mála, að það sé sérstakur ásetningur hæstv. ríkisstj., að það samkomulag, sem þá var gert um stöðvun verðbólgunnar, sé úr sögunni og sá andi, sem þá ríkti milli áhrifamestu aðilanna í þjóðfélaginu, verkalýðssamtakanna og ríkisvaldsins, sé algerlega brottrækur ger. Það kemur vel fram í skrifum Morgunblaðsins s.l. sumar, hve vinnubrögðin við samningana, sem þá voru gerðir um leiðir til lausnar í verðlags- og kaupgjaldsmálunum, voru gerólík þeim, sem hæstv. ríkisstj. hefur nú valið, þegar hún forðast að gefa nokkurn kost á því að athuga málin til hlítar, áður en afdrifaríkar ákvarðanir eru teknar, en kastar sínum óheillalausnum fyrir þingið sem gerðum hlut. Morgunblaðið sagði í leiðara þann 6. júní s.l., daginn eftir að samkomulagið náðist, með leyfi hæstv. forseta: „Nú var unnið að málunum löngu áður en til átaka gat komið. Ýtarlegra upplýsinga var aflað um þróun efnahagsmálanna, og menn reyndu fyrir fram að gera sér grein fyrir því, hverjar yrðu afleiðingar hverrar einstakrar breytingar á kjarasamningum. Hér hafa því verið tekin upp ný og heilbrigð vinnubrögð.“ Já, þá var reynt að gera sér grein fyrir afleiðingunum, og þá var ýtarlegra upplýsinga aflað og lagðar fyrir alla aðila, áður en ákvarðanir voru teknar. Það er nokkuð annað en það, sem nú á sér stað, þegar ákvarðanir um fjáröflun til ríkissjóðs með þeim hætti að hrinda verðbólguskriðunni af stað aftur eru lagðar fyrir Alþingi, áður en fjvn. hefur svo mikið sem séð skýrslur um hag ríkissjóðs á árinu eða áætlun fyrir næsta ár, áður en nokkur tilraun hefur vexið gerð til þess að reyna á, hvort lækka mætti útgjöld ríkisins, áður en nokkur tilraun hefur verið gerð til þess að ná samkomulagi þeirra aðila, sem samningana gerðu s.l. sumar, um áframhaldandi aðgerðir til að stöðva verðbólguna. Það er alveg nauðsynlegt, að þjóðin viti það nú, að þegar hæstv. ríkisstj. hefur ákveðið að hækka söluskatt um 245 millj. kr. á ári, á sama tíma og hún fellir niður innheimtu stóreignaskatts, og hrinda verðbólguskriðunni þar með af stað aftur, hefur engin minnsta tilraun verið gerð til þess að kanna aðrar leiðir, engin minnsta tilraun verið gerð til þess að leita samkomulags um aðrar og farsælli lausnir. Það er ekki að ástæðulausu, að alþýða landsins stendur höggdofa frammi fyrir þessum vinnubrögðum hæstv. ríkisstj. Hvers vegna? Vegna þess að hún taldi samningana í júní s.l. veita fyrirheit um, að nú væri nýtt tímabil að renna upp, forustumenn þjóðarinnar hefðu á elleftu stundu áttað sig á, að hverju stefndi, og hefðu reynzt menn til að leggja ýmsan ágreining til hliðar og leysa málin sameiginlega, hefðu reynzt menn til að rannsaka málin til hlítar, áður en þeir tækju afdrifaríkar ákvarðanir, hefðu sýnt þá ábyrgðartilfinningu að hugsa fyrir afleiðingunum af ákvörðunum sínum og niðurstaðan orðið sú, að tekizt hefði að fá fram samstöðu áhrifamestu aðilanna í þjóðfélaginu um, að snúið yrði við á verðbólgubrautinni og stefnt inn á heillavænlegri leiðir í efnahagsmálum. Voru þessar vonir almennings ástæðulausar? Misskildi hann gildi samninganna í sumar? Gerðu menn sér of háar hugmyndir um vilja hæstv. ríkisstj. til þess að breyta um stefnu? Hafi svo verið, eiga forustumenn ríkisstj. sök á því, vegna þess að með skrifum sínum gáfu þeir þjóðinni fulla ástæðu til þess að meta samningana á þann hátt, sem hún gerði og gerir enn. Hæstv. forsrh. sagði í Reykjavíkurbréfi í Morgunblaðinu hinn 7. júní s.l., tveimur dögum eftir samningana, með leyfi hæstv. forseta: „Ýmsir töldu vonlaust, að slíkum samningi yrði náð, og því væri unnið fyrir gýg með því að leggja á sig erfiði og fyrirhöfn í þessu skyni. Árangurinn er nú öllum ljós. Að samningagerðinni unnu menn úr öllum flokkum, og vafalaust hafa einhverjir orðið varir misjafns áhuga hjá sumum sinna skoðanabræðra um happasælan árangur. En allir héldu áfram að leita viðhlítandi lausnar. Árangurinn er sá, að nú eru horfur á vinnufriði um a.m.k. eins árs skeið, og öllum, sem hlut áttu að máli, kemur saman um, að haldist sá andi, sem nú réð, og takist þessi tilraun, lofi það góðu fyrir lengri framtíð.“ Og þegar hæstv. forsrh. hefur, eins og ég las, m.a. lýst þeim vinnubrögðum, sem viðhöfð voru og eru svo gerólík þeim, sem ríkisstj. viðhefur við afgreiðslu fjárl., og hefur þannig lagt áherzlu á nauðsyn þess, að sá andi haldist, sem þá ríkti um sameiginlegar tilraunir til að finna lausnir á vandanum, segir hann: „Almenningur í öllum flokkum ætlast nú til þess, að verðbólgan sé stöðvuð og menn fái starfsfrið í þjóðfélaginu.“ Ég endurtek: „Almenningur í öllum flokkum ætlast nú til, að verðbólgan sé stöðvuð og menn fái starfsfrið í þjóðfélaginu.“ Já, þetta voru orð að sönnu, og þau eru jafnsönn í dag og þau voru, þegar þau voru sögð í tilefni af samningum ríkisstj. og verkalýðssamtakanna 5. júní s.l. Þessi er enn krafa þjóðarinnar, og hún ætlast til þess af hv. alþm., að við hinar mikilvægu ákvarðanir nú ríki sá andi, sem ríkti við samningana s.l. sumar, en ekki sá andi óbilgirni, sundrungar og stríðshyggju, sem ríkisstj. hefur nú sýnt, þegar hún er að rifta þessum samningum með stórfelldum nýjum skattaálögum og nýrri verðbólguskriðu. Hæstv. forsrh. sagði 7. júní s.l.: „Haldist sá andi, sem nú réð, og takist þessi tilraun, lofar það góðu fyrir lengri framtíð.“ Það hefur ekki skort á, að verkalýðssamtökin sýndu ávallt síðan af sinni hálfu þennan samkomulagsanda. Þær horfur, sem voru á vinnufriði í eitt ár frá samkomulaginu og hæstv. forsrh. talaði um, tryggðu þau, og þau hafa á sama hátt og s.l. sumar boðið fram lið sitt, til þess að unnt væri að leysa vandamálin með samkomulagi og í samræmi við þá samninga, sem við fögnuð þjóðarinnar voru þá gerðir um stöðvun verðbólgunnar. En eftir að liðið er aðeins hálft ár frá því, að þeir samningar voru gerðir, sem öll þjóðin fagnaði, virðist hæstv. forsrh. ekki meta það neins, að sá andi ráði, sem þá var grundvöllur farsælla ákvarðana. Hann virðist nú ekki telja það á neinn hátt skyldu sína að gefa fulltrúum þjóðarinnar á hv. Alþingi svo mikið sem kost á því að leggja á sig það, sem hann nefndi erfiði og fyrirhöfn, í því skyni að tryggja um næstu framtið þann árangur, sem náðist s.l. sumar um stöðvun verðbólgunnar, heldur hendir inn í þingið til samþykktar með naumum þingmeirihluta frv. um skattahækkun, sem kollvarpar öllum árangrinum frá því í sumar, enda þótt það sé enn í fullu gildi, sem hann ritaði í Morgunblaðið 7. júní s.l., „að almenningur í öllum flokkum ætlast nú til þess, að verðbólgan sé stöðvuð og menn fái starfsfrið í þjóðfélaginu, en allir héldu áfram að leita viðhlítandi lausnar,“ sagði hæstv. forsrh. eftir samningana s.l. sumar. Og ég get fullvissað hann um það, að þjóðin öll, menn í öllum flokkum, ætlast til þess, að hv. alþm. geri það ekki síður nú um lausn þeirra vandamála, sem við er að glíma. En ríkisstj. hefur einhliða og af fullkomnum þjösnaskap ákveðið að snúast við með þeim hætti að sleppa dýrtíðarófreskjunni lausri á þjóðina. Á sama hátt og öll þjóðin fagnaði þeim vinnubrögðum, sem viðhöfð voru í þjóðmálum fyrir hálfu ári og leiddu til samkomulags verkalýðssamtakanna og ríkisvaldsins, harmar hún og er furðu lostin yfir þeim ábyrgðarlausu vinnubrögðum, sem hæstv. ríkisstj. viðhefur nú við afgreiðslu fjárlaganna. Það eru mín síðustu orð í þessu máli að skora enn á ríkisstj. að fresta ákvörðunum um hækkun söluskatts og fresta afgreiðslu fjárl. og hefja þess í stað samninga milli fulltrúa allra þingflokka og forustu verkalýðssamtakanna um leiðir til þess að forða þjóðinni frá nýrri verðbólguskriðu.



Herra forseti. Undanfarin ár hafa fjárlög farið hækkandi og útsvör einnig. Það er nú þannig með útsvörin, að þau eru háð löggjafarvaldinu, og meginið af þessu, sem greitt er af bæjarfélögunum, er meira og minna bundið af löggjöfinni, þannig að það er ekki hægt að neita því, að þing og stjórn bera höfuðábyrgðina á því, hve mikil útgjöldin eru og hvernig þeim er hagað. Sú breyting varð í stjórnartíð núv. stjórnar, að þetta var fært saman, þessi gjaldheimta, átti sennilega að vera til þess, að það væri betur gert og ódýrar. En reynslan hefur orðið sú, að það hefur aukið kostnaðinn, þannig að það hefur hækkað mjög mikið sá liður um innheimtu tolla og skatta, og þar að auki hygg ég, að þetta sé verr gert. Það var nú svo í dreifbýlinu, að þetta var yfirleitt unnið fyrir lítið, og þeir litu víðast hvar furðuvel eftir því, að þetta væri nokkurn veginn í lagi. Við þessa samanfærslu er erfiðari aðstaða. Skattheimtumennirnir eru minna kunnugir, aðstæðurnar eru þess vegna verri. Þar að auki er gjaldheimtan færð saman, þannig að þegar fólkið er krafið um skattana, er þetta allt á einum seðli og upphæðirnar verða nokkuð stórar, og það kemur mönnum í illt skap, þegar þeir fá þessa seðla, og ég gæti hugsað, að það yrði til þess að rýra frekar fylgi núv. ríkisstj., þannig að þessar ráðstafanir yrðu fjárhagslegt tap fyrir ríkið og atkvæðatap fyrir ríkisstj. Ég er sannfærður um, að Reykvíkingar hefðu ekki orðið jafnvondir í sumar, þegar þeir fengu sína gjaldheimtumiða, ef það hefði aðeins verið á honum skatturinn, en ekki útsvarið líka. Það er þannig með eðli manna, að þegar þeir fá þetta í einu, ofbýður þeim það. Fjárl. hafa farið hækkandi og eru nú 3523 millj., og það er ólíklegt annað en þau hækki, þannig að þau verði um 3700 millj. Sennilega verður það. Við þetta bætast svo gjöld til vega, tryggingagjöld og útsvörin, þannig að heildarútgjöld þjóðarinnar verða sennilega eitthvað yfir 5 milljarða. Nú má gera ráð fyrir því, raunar er ekki hægt að fullyrða um það, hverjar þjóðartekjurnar verða í ár og ef til vill aldrei, því að hagstofustjóri hefur sagt mér, að það sé alls ekki hægt að segja ákveðið um það, en sennilega verða þjóðartekjurnar eitthvað kringum 11-12 milljarða, það er ekki ólíklegt. Og þá fara 5/11 hlutar eða rúmlega það í opinber gjöld hjá fólkinu, og það er eðlilegt, að fólkið finni fyrir þessu. Nú er það þannig, að það hefur verið mikið deilt um, að útgjöldin séu há, en það er lítið gert að því að koma fram með lækkunartillögur. Nú má öllum vera ljóst, að ekki er hægt að lækka útgjöldin nema minnka eyðsluna, það er útilokað. Það er aðeins hægt að deila um, á hv ern hátt eigi að skipta útgjöldunum milli þegnanna. Og þó að mikið sé talað um undandrátt og annað slíkt, er ég ekki viss um, hvað þessi nýja skattalögregla finnur mikið, því að flestir þeir, sem hafa dregið undan, eru vel að sér í þeim hlutum og ekki ólíklegt, að þeir geti falið það áfram, a.m.k. að nokkuð miklu leyti. Það hefur aldrei verið hægt að jafna sköttum fullkomlega réttlátlega niður. Vitanlega fer þetta til fólksins aftur, þessi miklu útgjöld, á ýmsan hátt. En það, sem skeður, er það, að þessi mikla innheimta, að innheimta svona mikið af tekjum einstaklinganna, er engin sönnun fyrir því, að það komi réttlátlega niður, og svo er því deilt út, og það verður oft ágreiningur um það. Þetta rennur til fólksins aftur í tryggingagjöldum og í niðurgreiðslum á vörum, þetta eru nú stærstu liðirnir, og svo ýmis kostnaður við ríkisreksturinn, opinber störf og annað, og þetta fer í framkvæmdir o.fl. En það má deila um, hvort þetta er ekki of mikið, og mín skoðun er sú, að gjöldin séu orðin of há. Þá þarf að athuga, hvað hægt er að gera til að lækka þau. Í raun og veru er það ekki nein lausn á málinu að heimta alltaf meira og meira í framkvæmdir og annað, en bera ekki fram neinar till. um bættan rekstur eða lækkun útgjalda á neinu sviði. Og það er þannig með okkur, þessa þm., að við erum allir að reyna að vinna fyrir okkar héruð og pota einhverju áfram, eftir því sem við höfum vit og getu til, og kröfurnar eru því frá okkur að nokkru leyti. Þegar rætt er um þessi mál, þarf að taka þau raunhæft og rólega. Ég hef farið yfir fjárl., ég hef flett þeim og athugað lauslega hina ýmsu liði og verið að hugsa um, hvað hægt væri að laga og hægt væri að lækka, því að eins og ég sagði áðan, er ekki hægt að lækka útgjöldin í heild á fólkinu öðruvísi en minnka eyðsluna, og satt að segja datt mér í hug, þegar ég fór yfir þetta allt saman, að hausinn á þessu frv. ætti að vera: „Farið heilar, fornu dyggðir“, því að þegar ég var unglingur, var það brýnt fyrir okkur, að menn ættu að vera nýtnir og sparsamir, maður mátti engu eyða, sem ekki var alveg nauðsynlegt. En nú eru allir, sem minnast á sparsemi, þeir eru kallaðir afturhald, íhald, og menn þora varla að nefna þetta orð. En það kom þó fyrir hjá hv. 3. þm. Reykv., Einari Olgeirssyni, að hann fór að tala hér um sparnað um daginn, og það eru eiginlega farin að verða endaskipti á hlutunum, þegar Einar Olgeirsson talar um sparnað, en enginn af sjálfstæðismönnunum minnist á sparnað hér í ræðustól a.m.k. , þá virðist þetta vera farið að snúa allöfugt. Raunar benti hv. 3. þm. Reykv. ekki á annað atriði en færa ekki á rekstrarreikning ýmsar byggingarframkvæmdir á 20. gr., og það er satt, þar er talað um allmiklar byggingarframkvæmdir, þ. á m. 20 millj. til landsspítalans og til ýmissa skóla. Og það má náttúrlega deila um það, hvort rétt sé, að ríkið greiði þetta á einu ári. En þó er þetta ekki nein veruleg lausn, því að þetta þarf þá að greiða síðar. En það er sannleikur, þetta er þess virði, að það sé athugað. Ég verð að segja það, að í umr. um þennan nýja skatt, það skal ég játa, fannst mér Alþb-.mennirnir tala sanngjarnlega um þá hluti, og ég hef ekki í annan tíma verið ánægðari með þeirra málflutning. En það, sem allir forðast, er að minnast á, hvar eigi að spara. Það vill enginn nefna neitt. Og það er af því, að það er ekki hægt að spara öðruvísi en það komi við einhvern. Þetta er eins og þegar köttur læðist kringum heitan graut eða heitt vatn, eins og forsrh. hæstv. orðar það. En þetta er óraunhæft. En af því að stjórnmál eru nú svo lítill liður í mínu lífi og skipta mig svo litlu máli, er ég að hugsa um að nefna ýmislegt, sem mér hefur dottið í hug að gæti verið gerlegt að spara. Ég hef ekki verulega trú á því, að það verði um mikinn tekjuafgang hjá ríkissjóði að ræða. Ég hef ekki haft aðgang að það miklum gögnum, að ég geti neitt fullyrt um þetta. En eftir því sem kemur fram í Hagtíðindum, er staða ríkisins við Seðlabankann í septemberlok um 246 millj. kr. lakari en á sama tíma í fyrra, og það bendir til þess, að það verði ekki meira en að ríkissjóður sleppi í ár. Má vera, að þetta breytist á þann hátt, að það hafi gengið verr að innheimta, ég skal ekki fullyrða það, en það má þá muna miklu, ef það á að verða um mikinn rekstrarafgang að ræða. Ég held því, að við getum ekki heimtað það, að skattarnir séu lækkaðir með það fyrir augum, að það verði svo mikill tekjuafgangur í ár. En hitt er satt, að það var tekjuafgangur árin 1962 og 1963. Ég hef ekki heldur verulega trú á því, að tekjurnar muni reynast miklu meira en gert er ráð fyrir miðað við gjöld á fjárl., sem nú liggja frammi. Þó skal ég játa, að mig skortir kunnugleika og gögn til þess að geta fullyrt um slíka hluti. En mér finnst einhvern veginn, að það sé mikið vafamál, þannig að ég hygg, að það sé ekki hægt að greiða atkv. á móti þessum sköttum á þeim grundvelli, að tekjuliðirnir á fjárhagsáætluninni séu áætlaðir of lágir eða um mikinn tekjuafgang verði að ræða í ár. Ég hef enga trú á, að þær forsendur haldi. Hækkunin á fjárl. nú hefur verið geysilega mikil. Það er raunar ekki rétt, að það séu 900 millj., eins og sagt var hér áðan, því að fjárl. í fyrra voru óraunhæf að því leyti, að það voru gerðar ýmsar ráðstafanir eftir áramót viðvíkjandi sjávarútveginum, eins og framlag til togara og aðstoð við sjávarútveginn og hækkun tryggingagjalds, þannig að raunveruleg fjárlög voru allmiklu hærri en gengið var frá þeim fyrir jólin. En þrátt fyrir það, þó að tekið sé tillit til þess, hafa fjárl. hækkað sennilega um 600 millj. kr., og þetta er gífurleg hækkun, og ef þessu fer fram, sjá allir menn, að boginn er spenntur um of. Það hefur verið sífelld hækkun á fjárl. undanfarin ár. Þó að tillit sé tekið til þess, að gengi krónunnar hefur breytzt, er hækkunin geysimikil. En þegar þetta er borið saman, hefur ekki verið tekið nægilegt tillit til þess, og það sjá allir menn, að ef þessu heldur áfram, nær þetta engri átt, og ég held satt að segja, að ef ríkisstj. hefur einhvern tíma verið í hættu, þá sé það nú, þá séu það þessi miklu gjöld, sem hún er í hættu fyrir. Það sagði einn góður sjálfstæðismaður, einn af framámönnum þeirra, við mig í sumar: Ríkisstj. gat boðið fólkinu upp á gengislækkun og vaxtahækkun og allt nema þessi blessuð gjöld. Þá ofbauð fólki. Vera má, að þetta sé bundið við fáa einstaklinga og það sé ekki hægt að fullyrða um heildina. Ég held nú samt, að nú sé boginn orðinn svo spenntur, að það sé um of. Aðalhækkunin er á niðurgreiðslunum, þ.e. 306 millj., félagsmál 76 millj., sem kemur bæði af því, að fólkinu fjölgar, og eins vegna þess, að kaup hækkaði. Dómgæzla hefur hækkað um 30 millj. og virðist vera geysileg hækkun. Kostnaður við innheimtu skatta hefur hækkað um 14 millj. Þetta er miðað við síðustu fjárlög. Og til kennslumála hafa hækkanir orðið 73 millj. landbúnaður hefur hækkað um 60 millj. Sjávarútvegur breytist á fjárl., svo að það er ekki hægt að miða við það. Og til raforkumála hefur hækkað um 39 millj. Svo koma þessar blessaðar 42 millj., sem eiga að koma vegna þess, að gert er ráð fyrir, að kaupið hækki vegna vísitöluhækkunarinnar. Samgöngur á sjó hafa hækkað um 8 millj. Eitt af því, sem ríkisstj. ætlaði að gera, var að endurskoða allt viðvíkjandi Ríkisskip og allan þann rekstur, en það hefur ekkert borið á því, að sá rekstur lagaðist. Ég er í þessari blessaðri bátanefnd, og satt að segja skrifaði ég undir með fyrirvara, og er rétt, að ég geri grein fyrir því, af hverju sá fyrirvari var. Hann er af því, að það er styrkt skip hér, Akraborg heitir það víst, sem fer upp á Akranes og flytur aðallega fólk, og þeir þurfa eiginlega 2 millj. til að geta rekið þetta skip. Það er hætt að flytja mjólk og vörur með þessu skipi. Og satt að segja finnst mér þetta alveg óþarfi. Fólkið getur ferðazt á bílum eins og við norðan úr Húnavatnssýslu. Ríkið þarf ekki að eyða mörgum millj. í þetta, það mætti gera eitthvað annað við þetta skip. En það er mál út af fyrir sig. En ég hygg, að það sé þannig víðar, að megi nota meiri ráðdeild. Það er Efnahagsstofnun hér á landi. Þeir, sem þar starfa, eiga að leiðbeina ríkisstj. Ég vil ekki taka undir það, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði, þegar hann var að líkja þeim við blinda kettlinga, því að þetta eru gáfaðir menn. En ég held satt að segja, að það veitti ekki af því, að ríkisstj. hefði 1-2 menn, sem ferðuðust um. Það yrðu að vera menn, sem væru fæddir hagfræðingar, þannig að þeir væru hagsýnir, ekki aðeins að þeir hefðu hagfræðipróf, heldur væru það hagsýnir menn, til þess að líta eftir og athuga, hvað hægt væri að gera til þess að gera ríkisreksturinn ódýrari, skipuleggja hlutina betur. Ég held, að það sé einn af aðalgöllunum hjá okkur, hvað allt er illa skipulagt. Við skulum taka félagsheimilin, sem ríkið á að borga 40% í. Þau eru byggð gersamlega skipulagslaust. Og hvaða vit er í þessu? Þegar ríkið leggur svona mikið fram, á það að hafa íhlutunarrétt, og það á að ákveða, hvar þurfi helzt að byggja félagsheimili, hvar þau skuli vera staðsett og hve mörg þau eigi að vera, hvernig á að byggja þau, og gera þetta af einhverju viti. Eins er með sjúkrahúsin, þetta er skipulagslaust. Það er alls ekki gerð nein heildaráætlun um, hve þau eigi að verða mörg og hvar þau eigi að vera staðsett. Þannig er með skólana. Þetta er fálm út í loftið. Hver kemur með sínar kröfur. Þetta þarf allt saman að athuga og skipuleggja. Vitanlega þurfa skólarnir að vera hæfilega stórir, til þess að reksturinn sé sem ódýrastur. En það er ekki von, að ráðh. geti þetta sjálfir að öllu leyti, því að þeir eru uppteknir af daglegum störfum. Þess vegna þyrftu þeir að hafa sér til aðstoðar 2-3 menn eða starfandi nefnd, en ekki eingöngu þessa herra, sem sitja inni á einhverri Efnahagsstofnun inni í stofum, fara lítið út um landsbyggðina, kynna sér ekki hlutina, en reikna út, hvað gengi eigi að vera og hvort eigi að taka skattana með söluskatti eða beinum sköttum. Það þarf að fylgjast með hlutunum og athuga, hvernig á að framkvæma þá, af mönnum, sem hafa aðstöðu og tíma til að kynna sér þá og vit til að sjá, hvað viturlegt er að gera. Þetta skipulagsleysi er svona á öllum sviðum. Þannig er þetta í uppbyggingu atvinnuveganna líka. Skipakaupin eru í raun og veru skipulagslaus. Segja má, að það sé einnig skipulagsleysi í landbúnaðinum. Það er lánað til allra framkvæmda. Það er lánað jafnt út á fjárhús sem fjós án tillits til þess, hvort það er þörf á fleiri kúm eða ekki. Nú er það þannig, að það er framleidd miklu meiri mjólk heldur en þarf í landinu, og þetta er flutt út fyrir sáralitið verð. Ef eitthvað væri farið skynsamlega að þessu, ætti að steinhætta að lána út á fjós, þangað til mjólkin er fullnýtt, sem er í landinu, og auka sauðfjárræktina, því að það er minni níðurgreiðsla á hana. En það er allt skipulagslaust og ekkert ákveðið. Ef þetta væri gert, gæti ríkissjóður sparað sér þó nokkra. fúlgu, með því að það minnkuðu útflutningsuppbæturnar, og ég er sannfærður um það, að mjólkin, sem flutt er út, er minna virði en fóðurbætirinn, sem er fluttur inn, þannig að þjóðfélagslega séð er þetta bara hrein endileysa. En þetta getur ríkisvaldið haft í hendi sinni gegnum lánastofnunina, ef það bara vill. En þetta kostar vinnu, og það er ekki að búast við, að einstakir ráðh., sem eru uppteknir á Alþingi og í daglegum störfum, geti annað því að fylgjast með öllu slíku. En það er svona með alla hluti. Ég er enginn kommúnisti. En ég er í raun og veru að því leyti sammála Einari Olgeirssyni, að ég vil hafa frelsið sem mest. En það er bara þannig með mig, að ég er að basla í þessum flokki, sem ann frelsi og vinnur fyrir frelsi, en hann hefur þjónað þeim flokki, þar sem ríkiseinræði og ríkisvald er ótakmarkað. Hann vinnur nefnilega á móti sannfæringu sinni, en ég vinn með henni. En ég er sammála honum um það, að við þurfum að skipuleggja allt betur en gert hefur verið hjá okkur og af meira viti. En ég vil gera það bara á lýðræðislegan hátt, en ekki með lögregluvaldi. Þetta getur ríkisvaldið, ef það bara vill, og við höfum engin efni á að búa svona. Það er hægt að spenna bogann, og það er hægt að eyða miklu í góðæri, en það er útilokað að gera það, ef eitthvað kemur fyrir. Ég fór yfir hina einstöku liði fjárl. og var að athuga, hvað mér virðist vera hægt að spara, og ég er sannfærður um, að það má margt spara. En það er ekki til neins að ætla þm. að koma með till., það þora þeir ekki, þeir eru svo hræddir um þingmennskuna. Ég veit ekki heldur, hvort stjórnarandstaðan hefur áhuga á því heldur, að vel gangi í ríkisstj. A.m.k. eru þeir sparir í stjórnarandstöðunni að miðla neinu af viti. Ég ásaka ríkisstj. fyrir ýmislegt, eins og eðlilegt er og alltaf gengur. Mér hefur dottið í hug, að réttast væri að byrja að spara á toppinum, því að það er þannig, að þó að það skipti afar litlu máli, hvernig húsbóndinn breytir fjárhagslega, réttara sagt, hvort hann eyðir miklu eða litlu, þá hefur þetta móralska þýðingu. Mér hefur dottið í hug, að það ætti að byrja á toppinum að reyna að spara eitthvað. Það væri t.d. vel gerlegt að hafa ekki nema 6 ráðh. Sömuleiðis er ég sannfærður um, að ráðh. þyrftu ekki jafnmarga bílstjóra og þeir hafa. Það er mikil fyrirmynd hjá okkar hæstv. landbrh., eins og annað hjá honum, að hann ekur sínum bíl sjálfur, og má mikið af því læra. Sannleikurinn er sá, að bílstjórinn og bíllinn kostar miklu meira en ráðh. Svo þurfa þessir aumingja menn að bíða eftir því, hvenær ráðh. þóknast að stiga upp í bílinn. Ég hef oft haft samúð með þeim hérna á göngunum og sagt við þá, að það væri miklu lífrænna og skemmtilegra að vera fjósamaður hjá mér heldur en húka þarna. En það er meira en ráðherralaun, sem fer í þetta. Sömuleiðis þyrftu ekki endilega að mínu áliti allir ráðh. að hafa bíl, heldur væri hægt að aka þeim í einu, skjóta tveimur heim til sín í einu, en þetta eru dýr verkfæri og þurfa gott viðhald, og þeir mega ekki verða gamlir, því að þá þarf að fá nýja Buicka. En þetta skiptir ekki svo miklu fjárhagslega, en móralskt séð væri hægt að hafa þetta öðruvísi. Sömuleiðis er engan veginn útilokað að fá stöðvarbíl til þess að aka ráðh., ef á liggur, og borga þá bara upp í reikning. Það yrði ábyggilega ódýrara en að hafa bíðandi bílstjóra og bíl eftir sér, hvað sem þeir eru að gera, þessir blessaðir ráðh. Þetta er ekki af því, að ég sjái eftir þessum aurum eða telji þetta mikið atriði. Þetta gæti bara verið fyrirmynd fyrir aðra. Ég er t.d. alltaf í 17 ára gömlum bíl, jeppagarmi, til þess að sýna, hvað ég sé sparsamur og nýtinn á hlutina, og ég er viss um, að ég fæ fleiri atkvæði fyrir það, þegar ég er í kosningum. Mér líkaði margt vel hjá Alþb.-mönnum um daginn og þá m.a. með sendiráðin. Það sjá allir lifandi menn, að það þarf ekki þrjá sendiherra á Norðurlöndum, við höfum ekki þau óskapa viðskipti við þau, og þetta eru yfirleitt uppgjafa fyrirmenn, sem eru settir þarna, og ekki mjög stórstígir, þó að þeir þurfi eitthvað að hreyfa sig. En ég er viss um, að það væri hægt að komast af með einn sendiherra, og meira að segja hefði hann bara gott af því, að hann hreyfði sig meira, ef hann þyrfti að fara á milli landanna. Hann lifði lengur, blóðið yrði þynnra. Þó að þetta sé ekki mikið atriði, væri hægt að gera ýmislegt til sparnaðar á þessu sviði. Þetta gæti verið fyrirmyndin, og þarna ætti að byrja. Sömuleiðis þyrfti ekki endilega allar þessar n. og sendimenn, sem fara til annarra landa. Það væri hægt að hafa þá eitthvað færri og jafnvel sleppa stöku ferð, þó að ég vilji engan veginn gera lítið úr því, að við eigum að vera með í alþjóðasamtökum og ekki einangra okkur. Þá held ég, að við gætum skipulagt okkar skólamál og félagsmálastarfsemi betur. Ég minntist áðan aðeins lauslega á sjúkrahús og fleira. Ég er sannfærður um, að við gætum eitthvað sparað þar. Þeir sögðu mér, að það hefði einhver Norðmaður komið hér og athugað þessi mál með Ríkisskip, hvað þau bæru sig illa, og hann hefði séð ótalmargt að. Það væri ákaflega mikils virði að fara að framkvæma eitthvað af þessu, hagsýni í rekstri viðvíkjandi þessum bátum og skipum ríkisins, sem ganga í kringum landið. Það er búið að stórhækka fargjöldin og flutningana. Ég er ekki viss um nema mætti spara þar, og ég skil ekki í ríkisstj. að vera ekki búin að því, þegar þessi Norðmaður sat hér og gaf henni ráð. Þá held ég einnig, að það væri hægt að spara eitthvað á skattheimtunni, því að hún hefur hækkað svo mikið, og jafnvel lofa bændunum að reikna út skattskrárnar, eins og þeir gerðu, og hreppsnefndunum að jafna niður útsvörunum, því að þær tóku yfirleitt ekkert fyrir þetta, og þeim var ekkert of gott að æfa, sig í reikningi á þessu. Þeir höfðu yfirleitt ekki vélar, þetta liðkaði þá í margföldun, og þeir höfðu gaman af þessu, svo að ég held, að það hafi ekki verið af neinni hagsýni hjá hæstv. fjmrh., þegar hann fór að svipta þá þeim störfum, hvorki fyrir ríkissjóðinn né þá sjálfa. Ég gæti bezt hugsað, að þessi breyting yrði til þess að hafa mörg atkv. af hæstv. stjórnarflokkum. Þá er ég sannfærður um, að á 14, gr. mætti stórspara. Þar er hrúgað ýmsu inn, sem mætti gjarnan fella út. 15. gr. er um kirkjumálin, og þau eru óskipulögð eins og fleira í okkar góða landi. Prestarnir eru óþarflega margir. Þetta er allt annað nú en áður fyrr, þegar samgöngurnar voru allt aðrar og þeir urðu að ferðast á hestum á milli. Nú er kominn bílvegur, og þeir fá víst bílastyrk meira að segja og eru enga stund á milli kirknanna. Það hefði þurft að endurskipuleggja allt þetta kerfi, og ég er viss um, að á þeim lið mætti spara margar milljónir. Prestunum er engin þægð í því að hafa þetta svona. Ég er sannfærður um, að þeir vilja hafa fullt starf, og þeir eiga að hafa fullt starf og svo á að borga þeim sómasamlega, eins og farið er að gera, en þá eiga þeir líka að vinna fullt verk. Ég álít, að ef við hefðum einhverja nefnd til þess að aðstoða ráðherra við að framkvæma hagkvæmni í ýmsum rekstri, ættu þeir að athuga hverja einustu ríkisstofnun, hvort þar er vel unnið, hvort það er hægt að fækka fólki eða haga vinnunni af meiri hagkvæmni, að það sé ekki verið að dunda að deginum til þess að hafa sem mesta eftirvinnu, og láta þá fara, sem illa vinna, fylgjast sem sagt með, hvernig unnið er hjá stofnunum ríkisins. Ég efast um, að þetta sé gert eins og skyldi. Á þann hátt væri hægt að fækka eitthvað starfsliðinu, því að ríkisbáknið sjálft er orðið allt of þungt, eða a.m.k. finnst gjaldendunum það. Á 16. gr. má margt spara. Ég þori varla að fara mikið út í það, af því að þar er sjávarútvegur og landbúnaður og iðnaður, vil ekki kveða upp úr um margt, en ég sá marga liði, sem má gjarnan spara. Það er t.d. ákaflega vafasamt, hvort ríkið á að vera að fleygja 8-9 millj. í skógrækt. Ég hef ekki trú á því, að skógrækt hafi nokkurn tíma fjárhagslega þýðingu fyrir Íslendinga, og það er spurning, hvort við ættum ekki að láta héruðin annast um þetta og láta þau hafa einhvern smástyrk. Þetta ættu sýslunefndirnar að gera eða sýslufélögin. Og það er mikil spurning með sandgræðsluna, hvort við ættum ekki að láta sýslufélögin annast framkvæmdina og ríkið styrkti þau sýslufélög, þar sem þyrfti mikið að gera, því að sannleikurinn er sá að hlutverk sýslufélaganna er orðið lítið í þjóðfélaginu og sýslunefndir hafa hér um bil engin verkefni. 17. gr. er um félagsmálin. Þau hafa hækkað upp úr öllu valdi undanfarin ár, eins og niðurgreiðslurnar á kjöti og mjólk. Það eru þessir tveir liðir, sem hafa hækkað langmest, og þar er ég sannfærður um að má spara mjög mikið. Til atvinnuleysistrygginga eru ætlaðar 49 millj. Annað eins er pínt út úr bæjarfélögum og fyrirtækjum í landinu, þannig að það eru píndar út úr fólkinu 100 millj., og þessu er safnað í atvinnuleysistryggingasjóð, og þar að auki eru allir vextirnir, þannig að hann fer nú að vaxa um hálft annað hundrað millj. á ári. Það verður ekki langt þangað til hann fer að vaxa um tvö. Þetta er allt saman pínt út úr fólkinu. Þetta var gert af umhyggju fyrir verkalýðnum á sínum tíma. En þetta getur gengið úr hófi. Þetta kemur niður á fyrirtækjunum og fólkinu. Það verður að borga þetta allt saman. Þetta er að verða plága. Þetta er einn liðurinn í þessum háu útgjöldum. Ef við lækkuðum þetta, gætu útsvörin lækkað og ríkisútgjöldin líka. Þetta er óþarfi, það er nægilegt, sem atvinnuleysistryggingasjóður vex af vöxtunum, og miklu meira en það. Og ég held, að þessir fulltrúar verkalýðsins ættu nú að beita sér fyrir því að hætta að leggja í þennan sjóð meira, því að þetta eru skattar, sem lagðir eru á fólkið. Það er ekki hægt að gera hvort tveggja, skammast út af háum sköttum og vilja svo ekkert gera til að lækka þá. Þetta fé er lánað í ýmsa þarflega hluti, til húsabygginga o.fl. Það er hægt að fá það lán á frjálsum markaði. Treysti fólkið verðgildi peninganna, þá koma þeir í bankana. Spariféð hefur stóraukizt á þessu ári. Ég er ekki í vafa um, að samningarnir í vor áttu sinn þátt í því. Fólkið fór að vona, að gengi krónunnar yrði stöðugt, og það var hægt að fá sparifé á frjálsum markaði. Það sýndi sig, þegar ríkisstj. bauð út vísitölubréfin, þau flugu út. Mér fannst óþarfi að vera að skamma hæstv. ríkisstj fyrir þau, því að í sannleika sagt tel ég það vera tilraun til þess að gefa fólkinu tækifæri til þess að geyma heiðarlega peningana, spariféð sé ekki verðfellt fyrir því, eins og gert hefur verið. Það er ekkert annað en eignarrán að taka við sparifé til geymslu, eins og ríkið hefur gert, og fella það svo um mörg hundruð prósent, eins og krónan hefur fallið undanfarna áratugi. Það væri kallaður þjófnaður hjá einstaklingi. En ég álít ekki rétt að skamma ríkisstj. fyrir, að hún sé að kenna mönnum að stela undan. Það er ekkert nema vitleysa, því að það máttu allir geyma peninga sina án þess að telja þá fram. Ég álít, að þetta sé heiðarleg og skynsamleg stefna, að selja gengistryggðu bréfin, þannig eigum við að afla rekstrarfjár til framkvæmdanna, en ekki með því að skylda bankana til að leggja einhverja ákveðna upphæð fram eða nota aðrar slíkar leiðir að skattleggja þegnana um of til þess að fá rekstrarfé, eins og hefur verið gert og er gert í stórum stíl, bæði gagnvart Búnaðarbankanum, fiskveiðasjóðnum, Iðnaðarbankanum og loks með þessum atvinnuleysistryggingasjóði. Þetta er skattpíning og á sinn þátt í þeim miklu útgjöldum, sem fólkið verður að greiða. Það er eðlilegra, að meira og minna af þessu fé sé fengið með frjálsri sparifjársöfnun, og hún mundi að mestu nægja, ef fólkið getur treyst því, að gengið sé ekki fellt. Það var hárrétt, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði hér í ræðu um daginn, að það voru húsabraskarar og bílasalar, sem urðu glaðir, þegar söluskattsfrv. kom. Það var satt, sem hann sagði. Þeir hafa sagt mér það, fasteignasalar, að þetta hafi verið mjög slæmur tími frá því í vor, að samið var um kaupið. Menn hægðu á sér að kaupa húsin. Þeir héldu, að verðið mundi verða stöðugra og það lægi ekkert á, og þeir, sem lágu með bílana, geta selt þá nú, þegar menn eiga von á þessari hækkun á bíla. Þetta var alveg laukrétt hjá hv. 3. þm. Reykv. Ég held, að ekki sé ástæða til að greiða fjölskyldubætur með 2 fyrstu börnunum. Fólk, sem hefur sæmilega vinnu, eins og það hefur nú sem betur fer, það getur vel séð fyrir tveimur börnum, og jafnvel hjón eyða ekkert meiru, þótt þau eigi tvö börn, heldur en þótt þau séu barnlaus. Þau tolla meira heima, og þeirra líf verður öðruvísi, og ég hygg, að fjárhagur fólks verði ekkert lakari, þó að það eigi börn, heldur en þótt það sé barnlaust. En það er vitanlega ómögulegt að spara, án þess að það komi við einhvern. Ef fjölskyldubæturnar væru felldar niður með tveim fyrstu börnunum, yrði þar sennilega um 100-120 millj. kr. sparnað að ræða fyrir ríkissjóð. Það er talað um það og búið að tala mikið um þennan blessaða söluskatt, og satt að segja held ég, að ríkisstj. breyti ekki rétt þar. Það er rétt, að það hefur ekki allt að segja, hvort vísitalan hækkar um 3 stig vegna þessa söluskatts og kaupið hækkar um 3 stig. Fólkið á að fá þetta bætt. En hin mórölsku áhrif hafa mikið að segja. Mér finnst Alþb.-mennirnir og aðrir þeir, sem hafa talað hér fyrir hönd vinnandi manna, sýna mikla sanngirni og hafa vilja til þess að stöðva dýrtíðina. Og ég held, að það sé dálítið hættulegt fyrir hvaða aðila sem er að slá á útrétta hönd. Þetta er aðalatriðið í málinu. Söluskatturinn er ekkert annað en gengislækkun. Það verður hver króna 2% verðminni. Það er ekkert annað en 2% gengislækkun. Og þegar vísirinn er settur á stað, heldur hann áfram að hreyfast, hjólið heldur áfram að snúast. Ég held, ef hægt væri að leysa þetta mál öðruvísi en að knýja fram þennan söluskatt og hækka þar með vísitöluna, þá væri bezt fyrir ríkisstj. sjálfa að gera það og reyna a.m.k. til þrautar, hvort um samstarfsvilja er að ræða hjá stjórnarandstöðunni. Og ég held, að það sé. Ég held, að íslenzkur verkalýður sé búinn að sjá, að það er verst fyrir hann þessi sífellda þensla og verðhækkanir. Og sannleikurinn er sá, að þeir, sem hafa fjármuni og geta braskað og velt þeim allavega, það eru þeir, sem græða. En verðbólga og gengislækkanir koma alltaf niður á efnaminna fólkinu og því fólkinu, sem vinnur fyrir sínu daglega brauði með berum höndum, en græðir ekki á braski, þannig að skaðinn af verðbólgu, ef um hann er að tala, lendir alltaf á alþýðumanninum. Ég held, að íslenzkt alþýðufólk sé farið að sjá þetta og vilji af heilindum vinna að því, að breyting verði á þessu, ekki vegna þessara tveggja stiga, það er ekki aðalatriðið, heldur er þetta móralskur hlutur, og það er dálítið hættulegt fyrir ríkisstj. þess vegna að knýja þetta mál fram. Ég tel það enga vanvirðu fyrir hana, þó að hún frestaði þessu, leitaði eftir samstarfi við stjórnarandstöðuna um, hvað þeir vildu spara. Ef ég væri ráðh., sem ég verð aldrei, þá væri ég sannarlega búinn að spyrja stjórnarandstöðuna, hvað þeir vildu spara. Það verður annaðhvort að spara, lækka einhver útgjöld, og ég hef bent á liði í tryggingunum, sem nema 170 millj. og óbeint um 220 millj., ef tekið væri með það, sem bæjarfélögin þurfa að borga og fyrirtækin, og þá lækka líka þessar 42 millj., sem koma vegna kauphækkananna, en ekki nema að nokkrum hluta. Það var ekki rétt hjá hinum mikla gáfumanni, Lúðvík Jósefssyni, 5. þm. Austf., er hann taldi, að þessar 42 millj. kæmu allar af söluskattinum. Það verður einhver hluti af hækkuninni, sem kemur án hans, þannig að ef vísitalan hækkaði ekki vegna söluskattsins, þá mundi þetta sennilega vera 25-27 millj., sem lækkuðu af því. Svo er hægt að finna aðrar skattaleiðir en söluskattinn, sem ekki yrðu til þess að þrýsta upp vísitölunni, ef vel væri leitað. Við vitum, að ferðalög eru mikil til annarra landa. Það er ekki nóg, að gjaldeyrir eyðist þannig í stórum stíl, heldur er flutt inn mikið af vörum, sem ekki er borgaður tollur af, svo að það verður eyðsla bæði fyrir ríkið og einstaklingana, þjóðfélagsheildina. Þetta er orðið þannig, að vefnaðarvörukaupmennirnir geta lítið selt, er mér sagt, því að það eru allir búnir að birgja sig upp, skreppa til Englands, og þeir segja, að þeir fái ferðina borgaða með því að kaupa sér föt. Og það er illt að afklæða fólkið, þegar það kemur heim. Það er gjarnan í þessu, sem það er nýbúið að kaupa. Það er ef til vill illt að koma því við, en ósanngjarnt væri það ekki eða óviturlegt að leggja einhvern skatt á ferðamannagjaldeyri. Raunar skal ég játa, að það er dálítið erfitt að hafa hann allt of háan, því að þá má maður búast við, að þeir kaupi gjaldeyrinn utan við bankana. En einhvern veginn væri hægt að hafa hann þannig, að það ynnist eitthvað upp af þessu, sem fólkið skýtur sér undan að borga toll af, að ríkissjóður fengi eitthvað af því þannig. Ég sé ekkert við það að athuga. Í fyrsta lagi er það vafasamt, hvort við höfum efni á því að sólunda öðru eins í ferðalög og gert er, og í öðru lagi er ekki rétt, að sumir greiði toll af hverju einasta snitti, sem þeir kaupa, eins og fólkið verður að gera úti á landsbyggðinni, en aðrir geti skemmt sér og keypt tollfrjálsa vöru, því að svo að segja öll þessi ferðalög eru farin af fólki hér í þéttbýlinu. Mér finnst þetta alls ekki réttlátt. Það verður á einhvern hátt að koma í veg fyrir þetta, annaðhvort með strangari tollgæzlu eða þá með dýrari gjaldeyri, sem fólkið fengi í þessi ferðalög. Það væri betra að skömminni til að leggja skatt á benzín heldur en að leggja á þennan söluskatt. Það mundi ekki hafa eins greinileg áhrif á vísitöluna. Það væri jafnvel hægt að hækka vínið. Það er smyglað svo miklu af því, að ég held, að það yrði ekkert meira, þó að það yrði hækkað, og væri sannarlega einhver ástæða til að fara að líta betur eftir því. Sömuleiðis væri mjög æskilegt, að ríkisstofnanir færu vel með fjármuni sína. Mér er sagt t. d., hef það frá bæjarbúa, að Bændahallar-Þorvaldur hafi keypt Matborgina og selt svo eitthvert horn af henni fyrir nærri eins mikið verð og hann keypti hana og vínverzlunin hafi keypt þetta. Þetta eru sögur, sem maður heyrir úti í bæ. En ef Þorvaldur hefur mikið af eigninni fyrir ekkert, þá finnst mér þetta ekki vel farið með fjármuni, og hefði verið réttara af vínverzluninni að kaupa fyrst Matborg og selja svo Þorvaldi. Ég er ekki það kunnugur, að ég viti þetta fyrir vist, en sagan gengur. Það eru t.d. þessir þrír liðir. Svo er hægt að finna ótal aðra liði. Ég sé ekki, að það væri syndsamlegt eða óskynsamlegt af ríkisstj. að ræða þetta allt við þá menn, sem berjast mest á móti þessum söluskatti. Ég held, að það væri bezt fyrir ríkisstj. sjálfa að finna einhverjar aðrar lausnir, sem allir gætu sætt sig við. Hins vegar er ég sammála stjórnarliðinu í því, að ég hef ekki trú á því, að það sé óhætt að lækka tekjurnar um mörg hundruð millj., án þess að það verði tekjuhalli. Svo má náttúrlega deila um það, hvort endilega er nauðsynlegt, að ríkið borgi allar þær framkvæmdir, sem er verið að gera nú. Það hefur lagt í ýmsa hluti, eins og t.d. fjárfestingu í bönkum. Það á fiskveiðasjóðinn. Ríkið á fiskveiðasjóðinn eða telur sig eiga hann, þó að útgerðarmenn borgi alltaf í hann. Það er lagt í stofnlánadeildina, það er lagt í fiskveiðasjóð, þetta eru líklega einar 50 millj. Svo er, eins og hv. 3. þm. Reykv. benti á, lagt mikið í byggingar. Það má deila um, hvort endilega þarf að borga þetta allt á sama árinu, a.m.k. það fé, sem bankar fengju þannig og fá að lána út aftur og fá vexti af. Það má deila um það, hvort það sé endilega full þörf á því. Ég skal játa það, að söluskatturinn er leiðinlegur skattur. Hann kemur illa við fyrirtækin, sem þurfa að svara honum út. Hann kemur sérstaklega illa við þær verzlanir, sem hafa lánastarfsemi, og innheimta gengur yfirleitt illa nú bæði hjá vélaverkstæðum og netagerðar- og nótaviðgerðarverkstæðum. Félög, sem hafa bændaverzlun, reka yfirleitt lánastarfsemi. Það kemur illa við þau fyrirtæki, sem reka lánastarfsemi. Annað, sem er hans mesti galli, er, að það er vafasöm innheimta. Og það er ákaflega illt að sætta sig við það, þegar skatturinn er kominn upp í 7-8%, ef menn geta innheimt hann hjá fólkinu og stungið meira eða minna af honum í eigin vasa. Ég efast ekki um, að það má bæta eitthvað eftirlitið með skattheimtunni. En það er mikið verk, og það verður ógerlegt nema hafa strangan samanburð. Og þó koma margir liðir þar inn í, eins og með vöruafskriftir og vörubirgðir o.fl., o.fl., sem getur verið villandi, og annað, að bókhald ýmissa fyrirtækja er þannig, að það er illmögulegt að sanna, hvað þau hafa selt mikla vinnu og þjónustu, þannig að þetta er leiðinlegur vandræðaskattur. En eitthvað verður að gera. Einhvers staðar þarf að innheimta gjöldin, og það þarf þá annaðhvort að lækka útgjöldin eða finna einhverjar aðrar skattaleiðir. Ég held, að báðar leiðirnar séu færar, bæði hægt að finna aðrar leiðir til þess að skattleggja fólkið og eins að lækka útgjöldin, og það væri það bezta, og er eina ráðið til þess að létta byrðunum af fólkinu. Það þýðir ekkert að skamma bæjarstjórnir og hreppsnefndir fyrir há útgjöld, þegar megnið af þessum gjöldum er bundið með löggjöf. Eigi útsvörin að lækka, þá verður að vera þar um samvinna milli ríkisvalds og sveitarstjórna. Þá verður að breyta löggjöfinni að einhverju leyti. En það verða allir að gera sér ljóst, að með því að heimta alltaf skilyrðislaust meira og meira, þá er ekki hægt að ætlast til þess, að útgjöldin lækki mikið.



Herra forseti. Meðal till. fjvn. á þskj. 201 er till. um 1 millj. kr. fjárveitingu til amtsbókasafnsins á Akureyri í því skyni, að þar verði unnt að varðveita bókasafn Davíðs Stefánssonar skálds í sérstökum salarkynnum, ef Akureyrarbær ákveður að kaupa safnið. Þessi till. er flutt í samráði við ríkisstj. Tilefni hennar er það, að Akureyrarbær hefur tjáð ríkisstj., að hann hafi í hyggju að kaupa bókasafn Davíðs Stefánssonar skálds og varðveita það í sérstökum salarkynnum í amtsbókasafninu á Akureyri. Ríkisstj. hefur fyrir sitt leyti viljað stuðla að því, að hið gagnmerka safn Davíðs skálds Stefánssonar sundrist ekki, heldur komist í opinbera eigu, og er till. flutt fyrir þær sakir. Eins og kunnugt er, hefur nú hins vegar komið upp nokkur hreyfing á Akureyri og norðanlands um það að kaupa einnig hús skáldsins og þá væntanlega að gefa það Akureyrarbæ eða varðveita það á vegum sérstakra samtaka. Í tilefni af þessu hefur þeirri fyrirspurn verið beint til ríkisstj., hvort þessi 1 millj. kr. fjárveiting, ef samþykkt yrði, mundi ekki koma til útborgunar, ef þessi yrði raunin á, vegna þess að í till. segir: „Til amtsbókasafnsins á Akureyri í því skyni, að þar verði unnt að varðveita bókasafn Davíðs Stefánssonar.“ Að gefnu þessu tilefni vildi ég láta þess getið, að ef það verður niðurstaðan hjá bæjarstjórn Akureyrar að taka einnig við eða styrkja með einhverjum hætti kaup á húsi skáldsins og ef það verður vilji bæjarstjórnar Akureyrar, að bókasafnið verði þá geymt þar, lítur ríkisstj. þannig á eða vill lita þannig á, að hún hafi einnig heimild til að greiða þessa 1 millj. kr. til að styrkja það málefni.



Herra forseti. Þegar vegáætlun var í fyrsta skipti afgreidd hér á síðasta þingi, lýsti ég þeirri skoðun minni, að þrátt fyrir mjög hækkuð framlög til vega- og brúargerða á Vestfjörðum færi því víðs fjarri, að samgönguvandamál Vestfirðinga á landi yrðu leyst með þeim fjárveitingum, sem vænta mætti á vegáætlun alveg á næstunni. Svo stórbrotin verkefni biðu úrlausnar í vegamálum. Vestfjarða. Til þess að skapa vegasamband innbyrðis milli byggðarlaga og við aðra landshluta þyrfti að fara enn nýjar leiðir. Við Vestfjarðaþingmenn, sem styðjum ríkisstj., höfum rætt þessi mál við hæstv. samgmrh. og hæstv. fjmrh. Höfum við fengið fyrirheit þeirra um aukinn stuðning við samgöngubsetur á landi á Vestfjörðum með svipuðum hætti og nokkur önnur byggðarlög hafa hlotið nokkur undanfarin ár. Munu þær ráðstafanir koma til afgreiðslu í sambandi við samningu nýrrar vegáætlunar snemma á næsta ári. Ég mun því ekki gera þessi mál frekar að umræðuefni í sambandi við fjárlagaafgreiðslu nú, en ég teldi vel farið, að hæstv. samgmrh. léti í ljós afstöðu sína til þessara mála. Í sambandi við brtt. frá hv. 1. þm. Vestf. o. fl. á þskj. 208 um 12 millj. kr. greiðsluheimild ríkisstj. til þess að koma í veg fyrir fólksflótta og eyðingu byggða á Vestfjörðum vil ég taka fram, að hæstv. ríkisstj. hefur falið ákveðnum aðilum að gera áætlun um nauðsynlegar framkvæmdir á Vestfjörðum í samræmi við þáltill., sem þeir Gísli Jónsson og Kjartan J. Jóhannsson fluttu hér á hv. Alþingi fyrir tæpum 2 árum. Álitsgerð og till. um þetta þýðingarmikla hagsmunamál Vestfirðinga munu verða tilbúnar, að því er ég bezt veit, síðar á þessu þingi, og er það von okkar, að hafizt verði þá þegar handa um framkvæmd á þeim. Loks vil ég geta þess í sambandi við brtt. á þskj. 208 um hækkun ríkisábyrgðaheimilda vegna ráðstafana til atvinnuaukningar í einstökum landshlutum, að mér er kunnugt um, að góður skilningur ríkir á því hjá hæstv. ríkisstj., að endurskoða þurfi lögin um atvinnubótasjóð með það fyrir augum að efla starfsemi hans að miklum mun. Vænti ég, að ráðstafanir verði gerðar á yfirstandandi Alþingi í þessa átt, enda ber til þess brýna nauðsyn. Sjóðurinn er nú engan veginn fær um að rækja hlutverk sitt, enda þótt hann hafi orðið mörgum byggðarlögum að verulegu gagni á undanförnum árum.



Herra forseti. Það er auðvitað, að ríkisstj. mun afla sér lánsheimildar, þegar þingið kemur aftur saman, vegna þeirra vegaframkvæmda, sem hugsað verður að byggja fyrir lánsfé. Í till. til vegáætlunar, sem fyrir liggur, er gert ráð fyrir, að það þurfi lán til þriggja vega. Það er til Reykjanesbrautar, Strákavegar og Múlavegar. Ef það verður niðurstaðan við afgreiðslu vegáætlunarinnar að taka fleiri vegi inn, t.d. á Vestfjörðum og jafnvel Austfjörðum eða víðar, þá verður vitanlega að afla lánsheimildar, og lánsheimildin miðast þá við það, hvað ákvarðað verður við afgreiðslu vegáætlunarinnar um byggingu vega fyrir lánsfé á næstu árum.

Eysteinn jónsson: Herra forseti. Við fjórir þm. af Austurlandi eigum 3 till. saman. Tvær voru fluttar við 2. umr. og mælt fyrir þeim þá. Leyfi ég mér að vísa til þess, sem þá var sagt um þær, en það er till. um að veita meira fé til hafnarmannvirkja á Bakkafirði en í frv. er gert ráð fyrir enn sem komið er og svo stór og merk till. um að heimila ríkisstj. að taka lán í vegagerðir á Austurlandi. En þriðja till., sem hér er flutt, hefur ekki komið fram áður og ekki verið talað fyrir henni. Hún er um að veita meira fé til viðbyggingar húsmæðraskólans á Hallormsstað en ráðgert er í frv. Þar er sem sagt ráðgert að veita í þessu skyni 450 þús. kr., en við stingum upp á, að í þessu skyni verði veittar 850 þús. kr. Í frv. er miðað við að halda áfram með kennarabústað, sem þar er í smíðum, en við teljum nauðsyn bera til að hefjast einnig handa um að auka nokkuð kennslurými skólans og heimavistir, því að hann tekur eigi nema nokkurn hluta þeirra, sem þar þyrftu endilega að komast að við nám. Þessi húsmæðraskóli er sýnilega of lítill til þess að sinna sínu hlutverki, og viljum við fara fram á það, að nú þegar verði byrjað að veita fé til viðaukans.



Herra forseti. Skömmu áður en gengið var til lokaafgreiðslu fjárlaga, svaraði hæstv. samgmrh. fyrirspurn varðandi undirbúning undir bifreiðaferju á Hvalfirði. Veitti hann ýmsar upplýsingar, sem bentu mjög til þess, að þetta kynni að vera æskileg framkvæmd. Þó var augljóst, að enn hefur ekki farið fram sá nákvæmi undirbúningur, sem gerði Alþingi eða ríkisstj. kleift að taka ákvörðun um, hvort ráðast á í þetta á næstunni eða ekki. Það er skoðun mín, að eina leiðin til þess að fá þennan endanlega lokaundirbúning vel unninn sé nú að fá hingað erlendan, ef til vill norskan verkfræðing, sem hafi sérkunnáttu einmitt í þessari tegund mannvirkja. Og það er með það í huga að fá slíkan sérfræðing til þess að athuga þetta mál, sem flutt var till. um 100 þús. kr. fjárveitingu við 2. umr. fjárl. Till. var tekin aftur til 3. umr., en fjvn. sá ekki ástæðu til þess að taka undir hana, og er hún því flutt á nýjan leik og prentuð á þskj. 208. Einhverjum mun hafa komið til hugar, að það væri hægt að leysa þetta mál með því að nota fé, sem ætlað er til að rannsaka hafnarstæði, þar sem hafnarnefndir eru ekki til. En þetta er að sjálfsögðu ekki hægt, því að samkvæmt vegalögunum eru bæði ferjubryggjur og ferjur vegaframkvæmdir, og er ekki hægt að nota fé, sem er ætlað til að undirbúa hafnarframkvæmdir, til þess að vinna þessa eða aðrar vegaframkvæmdir, og er till. því flutt á nýjan leik. Vil ég vænta þess, því að hér er ekki um stóra upphæð að ræða, að hún fái vinsamlegar undirtektir hjá hv. þingheimi. Ég vildi segja örfá orð um brtt., sem 3 hv. framsóknarmenn flytja á þskj. 206. Þessi brtt, er við fjárhagsáætlun væntanlegs sjónvarps. Í staðinn fyrir það, sem í fjárlagafrv. stendur, vilja þeir, að fyrsti áfangi þessara framkvæmda verði ákveðinn á árunum 1965 -1967, eins og þarna segir, með 8 stórum sendistöðvum og fleiri tækjum og mannvirkjum. Sjónvarpsnefnd, sem starfaði snemma á þessu ári, gerði tvær framkvæmdaáætlanir, aðra til 5 ára og hina til 7 ára. Það var álít nefndarinnar og verkfræðinga, sem hún hafði samstarf við, að 5 ára áætlunin væri það allra hraðasta, sem nokkur leið væri að hugsa sér að vinna þessar framkvæmdir. Nú er hér komin till., sem gerir ráð fyrir enn þá meiri hraða en þessi 5 ára áætlun. 5 ára áætlunin mundi vera með fyrsta áfanga 1966-68, en þessi till. gerir ráð fyrir, að sami áfangi verði framkvæmdur 1965-67. Af þessu vona ég að verði ljóst, að þessi till. er algerlega óframkvæmanleg, og ég mun af þeirri ástæðu ekki treysta mér til að greiða henni atkv., en vil gjarnan, að það komi fram hér, að skoðun mín og allra annarra, sem ég þekki til, sem hafa tekið þátt í undirbúningi sjónvarpsmálsins, er, að sjálfsagt sé að reyna að koma sjónvarpinu út um landið eins hratt og mögulegt er. Þessi till. er óframkvæmanleg og í sannleika sagt ekki hægt að samþykkja hana.



Herra forseti. Eitt mesta vandamál í íslenzkum landbúnaði í dag er að útvega þeim, er þess þurfa með, fjármagn til að kaupa jarðir. Sú stofnun, sem hefur átt að inna þetta af hendi, þ.e. veðdeild Búnaðarbanka Íslands, er því miður alltaf févana til þessara hluta, og er hv. þm. það kannske einna kunnugast, þó að bent sé á þá heimild, sem stendur í lögum um stofnlánadeild landbúnaðarins. Þar er gert ráð fyrir því, að stofnlánadeildin eigi að kaupa 10 millj. kr. á ári af skuldabréfum hjá veðdeildinni, ef fjármagn stofnlánadeildarinnar leyfir að öðru leyti. En nú er hagur stofnlánadeildar landbúnaðarins þannig, að stofnlánadeildin getur ekki innt þær skyldur af hendi, sem hún hefur allajafna gert áður. Það hefur ýmislegt verið gert til þess að draga úr þeim skyldum, sem stofnlánadeildin á að inna af hendi til að lána út á framkvæmdir, sem gerðar hafa verið í ár, þannig að ekki er hægt að reiða sig á, að þar verði um auðugan garð að gresja að þessu sinni. Þess vegna er það, að hv. 3. þm. Vesturl. og ég höfum leyft okkur að flytja hér till. til breyt. á 22. gr. fjárl. og er þessi brtt. á þskj. 216 og er um það að heimila ríkisstj. að greiða af greiðsluafgangi ársins 1963 10 millj. kr. til veðdeildar Búnaðarbanka Íslands. Hér er um þýðingarmikið mál að ræða, svo að veðdeild Búnaðarbankans geti á ný sinnt því hlutverki, sem henni er ætlað, en það er að lána til jarðakaupa. Mörgum kann að finnast nægjanlegt að fá 100 þús. kr. lán, eins og heitið hefur verið nú um sinn úr veðdeildinni, og þetta kann að vera fullnægjandi undir sumum kringumstæðum, en algerlega ófullnægjandi í allflestum tilfellum. Þess vegna þarf að efla veðdeild Búnaðarbankans nægjanlega, svo að hún geti innt það hlutverk af hendi, sem henni er ætlað, en það er að lána til jarðakaupa. En á meðan þessi mál eru í frekari endurskoðun, þá vænti ég þess, að hv. þm. geti fallizt á þessa lausn í bili, að veðdeildin fái 10 millj. kr. nú, þar til betur verður búið að undirbyggja fjárhag hennar, svo að hún geti risið undir skyldum sínum. Ég veit, að allir þeir þm., sem hafa með málefni sveitanna að gera. skilja þetta, og ég ætla mér ekki að fara að ræða þetta ýtarlega, þótt tilefni kunni að gefast til, vegna þess að ég veit, að allflestum þingmönnum er þetta mjög kunnugt, og ég efast ekki heldur um, að þeir vilja gera sitt bezta til þess að leysa hér úr aðkallandi vandamáli, þar til viðunandi lausn til frambúðar fæst á þessum málum.



Herra forseti. Snemma á þessu þingi áttum við þm. Vestfjarða fund með okkur um vegamál Vestfirðinga. Við vorum allir sammála um nauðsyn þess að fá lán, sem um munaði, til fjárfrekustu veganna á Vestfjörðum, leitast við að ryðja þannig úr vegi erfiðustu þröskuldunum á þeim vegum, sem loka heilum héruðum hálft árið, eins og mönnum er kunnugt um. Hv. stuðningsmönnum ríkisstj. meðal Vestfjarðaþingmanna var falið að leita eftir stuðningi hæstv. ríkisstj. við þetta mál. Mér er kunnugt um, að þeir hafa gert það og lagt sig nokkuð fram um það, og þeir hafa tjáð okkur það nú að undanförnu oftar en einu sinni, að þeir ættu þennan stuðning hæstv. ríkisstj. vísan, því að bæði hæstv. samgmrh. og hæstv. fjmrh. hefðu heitið því að verða við þessum óskum Vestfjarðaþingmannanna. Við hinir, sem flutt höfum slíkar till. um lán til Vestfjarðavega þing eftir þing, höfum því beðið og vonað, að þessar till. kæmu fram að tilhlutan hæstv, ríkisstj., eins og hún mun hafa gefið þessum hv. þm. fyrirheit um. Við höfum því enga till. flutt um þetta efni nú, af því að á slíkri till. var von. Við töldum það sjálfsagðan hlut eftir þeim upplýsingum að dæma, sem víð fengum, að hæstv. ríkisstj. hlutaðist til um það við hv. fjvn., að hún flytti slíka till. Nú er komið í ljós, að það hefur hæstv. ríkisstj. ekki gert. En það hefur komið annað í ljós, sem ég tel athyglisverðara þó. Það eru þau orð, sem hæstv. samgmrh. lét falla hér áðan. Hann segir orðrétt, ef ég hef náð því orðrétt, sem ég vona: „Ef það verður niðurstaðan að taka fleiri vegi inn, þá verður aflað lánsheimilda.“ - Ef það verður niðurstaðan! Er þetta lausnin á málinu, sem hv. þm. af Vestfjörðum, stuðningsmenn ríkisstj., hafa unnið að og hafa unnið vel að, að fá svo þessa yfirlýsingu, þegar verið er að ljúka 3. umr. fjárl., vitandi það, að við höfum beðið eftir þessari tryggingu fyrir lausn þessa máls, beðið með að flytja till, í málinu, og nú eru eftir nokkrar mínútur eða í hæsta lagi einn eða tveir tímar, þar til á að vera lokið þessum umr.? Ég tel, að við verðum hér fyrir alvarlegum vonbrigðum, og mig grunar, að þessir hv. þm., sem hafa átt viðræðurnar við hæstv. ríkisstj., hafi líka orðið fyrir vonbrigðum. En fyrst svona er komið, þá er ekki annað fyrir okkur að gera, hv. 1. þm. Vestf. og hv. 5. þm. og mig, sem flutt höfum slíkar till. ár eftir ár og urðum nú fyrir þessum vonbrigðum, en að flytja skrifl. till., sem ég hér með afhendi hæstv. forseta og bið hann að leita afbrigða fyrir. Það er brtt. við 22. gr. fjárl. Flutningsmenn eru Sigurvin Einarsson, Hannibal Valdimarsson og Hermann Jónasson: „Að taka allt að 20 millj. kr. lán til vegabóta á Vestfjörðum í samráði við þm. Vestf. og vegamálastjóra.“ Ég hef leyft mér að flytja brtt. á þskj. 221 ásamt hv. 1. þm. Vestf. og hv. 5. þm. Vestf. um, að af fjárveitingunni, sem í frv. er ætluð til flugvalla í landinu í heild, komi 3 1/2 millj. til flugvalla á Vestfjörðum. Hér er ekki um hækkun á heildarfjárveitingunni að ræða. Ég tel mig ekki þurfa að ræða lengi um nauðsyn Vestfirðinga á bættum flugsamgöngum, svo oft og rækilega hefur það áður verið gert hér á hv. Alþingi. Á Vestfjörðum er aðeins einn flugvöllur, sem notaður er fyrir hinar venjulegu farþegaflugvélar. Sá flugvöllur er á Ísafirði. En þessi flugvöllur er lokaður öllum þeim Vestfirðingum, sem utan Ísafjarðardjúps búa, a.m.k. hálft árið í allri venjulegri vetrarveðráttu. Má því nærri geta um þörf annarra byggðarlaga vestra fyrir flugsamgöngur, og má þar fyrst og fremst nefna fjölmennasta byggðarlagið utan Ísafjarðar, sem er Patreksfjörður, en þar er aðeins lítill flugvöllur enn þá. Á Hólmavík er líka of stuttur flugvöllur fyrir stærri vélar. En jafnframt er þessi þörf engu síður í Dýrafirði, Önundarfirði og víðar. Það munu allir sjá, að það er ekki til of mikils mælzt að ætla þessa upphæð í þessu skyni. Þá flyt ég brtt. á þskj. 217. Er hún um 25 þús. kr. fjárveitingu til minningar um Jón Thoroddsen að Reykhólum. Það er engu slegið föstu um það, með hvaða hætti þetta verði gert, heldur aðeins að það skuli gert á Reykhólum, það sem verður aðhafzt í þessu skyni. Ég lít svo á, að það beri að minnast merkra Íslendinga heima í þeim héruðum, sem hafa fóstrað þá. Ýmsum þessara manna hafa verið reistir minnisvarðar í höfuðborginni, og er gott um það að segja. Þeir voru synir þjóðarinnar í heild, og það fer vel á því, að þeirra sé minnzt í höfuðstað landsins. En þessir merku menn eiga ekki og mega ekki með öllu hverfa úr þeim byggðarlögum, þar sem þeir fæddust, þar sem þeir ólust upp, þar sem þeir lifðu og þar sem þeir störfuðu að meira eða minna leyti. Byggðin og fólkið þar heima á að eiga þá áfram með einhverjum sýnilegum hætti, og því flyt ég þessa till. Jón Thoroddsen, sem fæddur er á Reykhólum, fluttist að vísu kornungur þaðan, en hann var alltaf tengdur Reykhólum og Reykhólasveit traustum böndum. Það sýnir m.a. kvæðið „Hlíðin mín fríða“, sem hann yrkir um Barmahlíð, sem er rétt hjá Reykhólum, og þetta kvæði yrkir hann 13 ára gamall. Hann varð síðan sýslumaður Barðstrendinga og sat bæði í Flatey og Haga. Hann varði beztu manndómsárum sínum í þessu héraði. Þar skrifaði hann, þar orti hann, og þar var hann embættismaður. Ég hef áður flutt till. hliðstæða þessari um Eggert Ólafsson. Henni var mjög vel tekið, og hún var samþ. hér á síðasta þingi, og ég geri mér vonir um, að þessi till. muni hljóta svipaðar undirtektir.



Herra forseti. Ég flyt hér á þskj. 217 tvær brtt. Önnur er við Handritastofnunina, þ.e. 14, gr., að í staðinn fyrir 925 þús. kr. sé veitt til hennar 1 millj. og 400 þús., en til vara till. um 1 millj. og 200 þús. Ég gerði við 2. umr. þessa máls nokkra grein fyrir nauðsyn okkar á því að efla Handritastofnunina meira en orðið er. Það er nauðsynlegt fyrir okkur, ekki sízt eins og nú stendur á í þeirri baráttu, sem við eigum um handritin, að við verjum meira fé til þess að gera okkar fræðimönnum mögulegt að vinna úr þessum handritum og skrifa um þau bækur, enn fremur að gefa þau út og annað slíkt. Að þessu er of litið unnið nú sem stendur, m.a. vegna þess, að það vantar þarna fé. Það hefur stundum verið sagt, þegar um þetta hefur verið rætt, að það vanti sérfræðinga. Það er ekki rétt. Það vantar ekki sérfræðinga, hvorki í þetta né það, sem snertir norrænudeildina við háskólann. Það, sem vantar, er af hálfu stjórnarvaldanna á Íslandi víðsýni í sambandi við að ráða sérfræðinga til þessara hluta. Ástandið er þannig nú í sambandi við rannsóknir bæði á okkar sögu, bókmenntum og handritum, að þeir menn, sem eru jafnvel manna færastir til þess að rannsaka þetta og vinna úr þessum hlutum, eru látnir þræla sér út við alls konar skólakennslu í skólunum hér í Reykjavík, en þeirra kraftar ekki notaðir á því sviði, þar sem þeir eru sérfræðingar. Og sama gildir hvað snertir Handritastofnunina, að menn, sem hafa áður unnið við Árna Magnússonar safn í Kaupmannahöfn, þeir eru hér nú kennarar jafnvel í íslenzku, dönsku og öðru slíku og vinna fyrir sér þannig að verða jafnvel að fara af landi burt til að fá starf við sitt hæfi. Þetta má ekki svo til ganga. Ég veit, að það er kvartað yfir því á þeim teknísku sviðum, að stórgáfaðir menn, sem við Íslendingar eigum, eru hraktir af landi burt, vegna þess að menn tíma ekki að sjá eftir lélegum prófessorslaunum handa þeim. Þótt það sé hættulegt í sambandi við okkar tæknilegu fræði, þá er hitt enn þá hættulegra, þegar við erum að heyja baráttu eins og nú viðvíkjandi handritunum, að svona skuli til ganga. Ég veit, að þeir menn, sem standa fyrir ýmsum svona stofnunum hjá okkur, þeir eru ekki eins aðgangsfrekir og margir aðrir, svo að ég nefni t.d. einhverja af ekki lélegu tagi, við skulum segja kirkjuhöfðingjarnir. Þessir fræðimenn okkar, sem vanastir eru því að vinna í sínum innilokuðu stofum og sínum söfnum að merkum fræðilegum verkum, þeir eru ekki innstilltir á það að ganga hér til fjvn. og ætla að heimta af henni peninga. Það eru aðrir, sem temja sér það. Þess vegna á Alþingi að sýna þá reisn, að það bjóði þessum mönnum að gera betur við þeirra stofnanir, og segja um leið: Þið getið ráðið fleiri sérfræðinga til ykkar til þess að vinna það. Það er sama með rannsóknarstyrkina. Það á að veita rannsóknarstyrkina þannig, að mennirnir, sem eru að vinna við þetta, geti lifað af þeim, á meðan þeir eru að vinna þarna. Það þýðir, að launin, sem þeir þurfa að fá, eru yfir 100 þús. kr. á ári, en ekki undir 100 þús. Þess vegna vil ég eindregið vonast til þess, að hv. þm. samþykki annaðhvort aðal- eða varatillöguna og sýni þar með skilning á nauðsyninni á því að efla Handritastofnunina. Ég skal líka geta annars í þessu sambandi. Ég veit ekki betur en það sé eins konar samkomulag á milli Þjóðminjasafnsins og Handritastofnunarinnar, að um leið og Þjóðminjasafnið reynir að koma sér upp þjóðháttadeild, verklegri þjóðháttadeild, til þess að bjarga ýmsu af okkar tæknilegu menningu, gömlu tæknilegu bændamenningunni, áður en þau tæki, sem bændurnir unnu með, eru algerlega horfin, og þó er reynslan sú, að sum þeirra voru horfin, svo að það var ekki hægt að drífa upp eitt einasta á landinu af því tagi og varð að smíða það eftir fyrirsögn manna, sem höfðu notað það áður, - en á sama tíma sem Þjóðminjasafnið kemur sér upp slíkri verklegri þjóðháttadeild, þá skilst mér, að Handritastofnunin sé að koma sér upp eins konar andlegri þjóðháttadeild. Þar er verið að reyna að safna, við skulum segja rímnastemmum, kvæðalögum, taka upp á segulband frásagnir gamalla kvenna, þegar þær segja börnum eða barnabörnum sínum ævintýri eða þjóðsögur. Það, sem enn þá er til á Íslandi og er að deyja út með þeirri kynslóð, sem nú er 70-80 ára gömul, það er verið að reyna að taka þetta upp, þannig að þessar raddir og þessar aðferðir, þessi háttur að segja frá, hvort heldur það er í bundnu máli eða óbundnu, það varðveitist og varðveitist eins og alþýða manna hefur sagt það, eins og gömlu ömmurnar hafa sagt barnabörnunum það. Þetta er enn þá til, og það hafa verið menn að fara í sínum fríum út um þær dreifðu byggðir landsins með nýtízkutæki til þess að taka þetta upp. En með hverju árinu sem líður fækkar því fólki, sem enn þá kann þessa hluti, að segja þetta, og segja það á þann hátt, sem þjóðsögurnar hafa lifað á vörum þjóðarinnar, og við eigum ekki að láta þetta vera frístundastarf nokkurra manna, sem til þess fást. Við eigum að láta menn vinna að þessu, á meðan enn þá er tími til. Menn mundu vilja borga fyrir þetta miklu, miklu meira en þær 100 þús., sem þarna er lagt til, þegar þetta er horfið. En tíminn til þess að borga það er nú. Það er Alþingi sjálft, sem á að hjálpa til með svona hluti. Ég man eftir því hér um árið, meðan Davíð Stefánsson lifði, þá lagði ég til að taka hans rödd og hans upplestur á hljómplötu, og það var auðvitað fellt. Einn framtakssamur maður, sem auðsjáanlega hefur skilning á okkar menningu og okkar arfleifð, hér í Reykjavík, hann gerði það svo nokkru seinna, að hann lét Davíð lesa inn á plötu, og sú plata er til og er vinsæl nú. En ég man eftir, að Davíð sagði við mig, þegar ég minntist á þetta við hann: „Ja, það var nú bara of seint gert, mín rödd var ekki eins góð lengur og hún var áður.“ Og svona er þetta. Við erum alltaf að tína niður og glata þessum hlutum, um leið og við erum að miklast af því, hvað við höfum varðveitt mikið. Þess vegna álít ég, að við eigum líka á þennan hátt að styðja Handritastofnunina til þess að reyna að bjarga þessum andlegu þjóðháttum, sem eru með hverju árinu sem liður að fara í glatkistuna hjá okkur. Mér þykir hins vegar vænt um, að ég veit, að bæði af hálfu Ríkisútvarpsins og Handritastofnunarinnar er reynt að vinna að þessu. En Alþingi á að segja við þessar stofnanir: Við viljum ýta undir ykkur með þetta. Og við eigum kannske því frekar að gera það sem ekki er verið að koma til okkar og alltaf verið að kvabba á fjvn. um að gera þessa hluti, þannig að einhvern tíma sýnum við þó, að við höfum skilning á þessum hlutum og það þurfi ekki bara að koma hingað til Alþingis til þess að reyta út úr því peninga í það, sem gott er. Síðari brtt., sem ég er með, er, að sá liður, sem nú er varið í sambandi við Þjóðminjasafnið til rannsókna, 40 þús., hann verði 200 þús. og orðist svo: „Til rannsókna á Íslandi og Grænlandi.“ Við vitum, að það eru mjög merkar fornminjar, sem eru að finnast og menn gera sér vonir um að komi til með að finnast á næstunni í enn ríkara mæli í Grænlandi, og það er jafnþýðingarmikið fyrir okkur að rannsaka það eins og okkar eigið land í þessum efnum. Vafalaust verður ekkert því til fyrirstöðu. En strax og um slíkt er að ræða, þá verður náttúrlega kostnaðurinn meiri. Þið sjáið það sjálfir, hvað eru 40 þús. kr. til allra rannsókna á fornminjum á Íslandi? Og hvernig er þetta rekið núna? Þetta er rekið þannig, að ef bóndi rekst á fornminjar, þegar hann er að grafa fyrir einhverju nýju, og ef sá bóndi eða annar aðili, sem er að vinna að þessu, er verulega hugsandi í þessu, þá gerir hann fornminjaverði viðvart. Það hefur hins vegar líka komið fyrir, að sumir og það jafnvel stórbændur hafa kannske eyðilagt svo og svo stórar rústir, eldgamlar, sem voru hjá þeim, þegar verið var að jafna þetta allt saman og slétta með þeim stóru nýtízkutækjum. Ég held þess vegna, að við þurfum að ýta undir þjóðminjavörð og þá með því að segja: Alþingi vill veita meira fé í þetta. Og í sambandi við þær samþykktir, sem hér er nú verið að gera um að ráðstafa fjármunum til hinna og þessara hluta, þá er þetta bókstaflega ekki neitt. Og ég verð að segja það, að ég er satt að segja hissa á fjvn. að fást ekki sjálf til þess að taka upp eitthvað af þessu. Við tölum um það öll ósköp, ef okkur finnst, að einhverjir séu að ganga á okkur í þessum efnum, við skulum segja t. d., ef Norðmenn fara að tileinka sér Leif Eiríksson, þá verður fótur og fit uppi á Íslandi. En hvað gerum við svo við þær fornminjar, sem kunna að finnast enn þá eftir Leif Eiríksson í Grænlandi, Íslendingabyggðum Grænlands? Hvaða áhuga sýnum við á þessu? Norðmenn voru duglegri en við að leita að þeim í Vínlandi, en er þó styttra fyrir okkur. Það er þjóðrembingur hjá okkur, og við bara tölum og tölum ósköp hátt, þegar um þetta er að ræða, en sýnum okkur svo ekki verulega í því að gera hlutina, vinna það þrotlausa og sífellda starf, sem þarf að vinna að því að koma þessum fornleifarannsóknum á réttan kjöl. Það gildir sama um þetta og það, sem ég sagði um Handritastofnunina. Ég veit ósköp vel, að þeir menn, sem standa fyrir þessu, þeir fræðimenn, sem vinna sín góðu störf í kyrrþey fyrir okkar land og okkar þjóð og okkar menningu, þeir eru ekki duglegir fjármálamenn í að koma til fjvn. En við eigum ekki að láta þá eða það starf, sem þeir hafa, gjalda þess. Við eigum að segja héðan frá Alþingi: Við viljum, að það sé unnið meira að þessu, og við viljum láta ykkur hafa meira fé til þessa og segja okkur bara til. Þegar fjárl. eru komin upp í 3 milljarða og 600 millj., þá á ekki að spara á svona liðum. Þess vegna vil ég vonast til, að hv. þm. verði við því að samþ. þessar brtt.



Herra forseti. Ég á á þskj. 208 tvær brtt. við fjárl. Önnur till. er viðkomandi framlagi til Drangsneshafnar, að því verði breytt, það verði hækkað úr 100 þús. í 700 þús. Ég flyt þessa till. ásamt þeirri. sem ég síðar mæli fyrir, vegna þess, að það er aðkallandi nauðsyn, að framkvæmt verði það,. sem gert er ráð fyrir að framkvæmt verði, ef tillögurnar verða samþ., og mér er það ljóst, að ef ég fæ ekki samþ. þessar tvær brtt., sem eru jafnmikið réttlætismál og þær eru, þá er þýðingarlaust að bera fram aðrar. Það, sem mælir með því að samþ. tillögurnar, er fyrst og fremst það, að því er snertir Drangsnes, að atvinnulífinu á Drangsnesi er þannig háttað, að það er sjávarþorp, eins og alþm. vita, og menn lifa þar á sjávarútvegi. Það eru gerðir þar út nokkrir bátar, og þar er hraðfrystihús. Það hefur verið aflabrestur við Húnaflóa undanfarin ár, og afkoman á Drangsnesi er mjög léleg, eins og yfirleitt við Húnaflóa og raunar norðanlands. Það steðja því tvenns konar erfiðleikar að frystihúsinu og atvinnulífinu á Drangsnesi, sem er eitt og hið sama. Það er hráefnisskortur vegna aflaleysis, og tapið á frystihúsinu hefur skipt nokkrum hundruðum þúsunda ár eftir ár. En það, sem háir þessum atvinnurekstri þó ekki minna og hefur verið varanlegt, er það, að hafnlaust er á staðnum til útskipunar í millilandaskip. Það verður þess vegna að aka klukkutímaakstur í bifreið með hráefnið til Hólmavíkur til þess að koma því í skip til útflutnings, og þessi kostnaður skiptir hundruðum þúsunda á ári og ríður baggamuninn um það, að ef ekkert verður að gert, þá verði frystihúsinu lokað. En alþm. ættu að geta gert sér grein fyrir því, hvaða afleiðingar þetta hefur fyrir plássið, þegar þess er gætt, að bátarnir og frystihúsið eru einu atvinnutækin á staðnum, og það er ekki um annað að gera fyrir fólkið á Drangsnesi, ef lagfæring fæst ekki og ef frystihúsinu verður lokað þar af leiðandi, en að flytja burt af staðnum; og flutningar verða mjög örir þaðan núna í seinni tíð. Það verður þess vegna að horfast í augu við það, að annaðhvort er að leggja staðinn niður sem pláss ellegar gera þessar aðgerðir sem allra fyrst. Hin till., sem ég flyt, er í sambandi við till. til þál., sem var flutt hér á Alþingi 1962-1963. Till. gerði ráð fyrir að rannsaka, hvað hægt væri að gera til að fyrirbyggja fólksflótta frá Vesturlandi, og það var gert ráð fyrir því, að rannsókninni yrði lokið í lok ársins 1963. En henni er ekki lokið enn, eins og komið er fram í þessum umr. Hins vegar er sennilegt og gert ráð fyrir því, að rannsókninni verði lokið á næsta ári. En þá þarf fjármuni til þess að hefjast handa, og auðn vofir svo víða yfir á Vestfjörðum af mörgum ástæðum, að málið þolir enga bið. Það verður ekkert gert á næsta ári, ef ekki eru ætlaðir fjármunir til þess að gera þær framkvæmdir, sem að rannsókn lokinni verður álítið nauðsynlegt að gera og rétt að gera. Þess vegna legg ég til, að ríkisstj. verði heimilað að taka 12 millj. kr. lán til þessara framkvæmda. Það, sem er gallinn á aðgerðum til þess að fyrirbyggja fólksflótta frá Vestfjörðum og annars staðar á landinu, er það, að það er alltaf gert of seint. Það er of smátt í sníðum og gert of seint. Og þegar flótti er brostinn í liðið, þegar fólksflótti er hafinn, snýr fólkið ekki við, þegar vonlaust er orðið um það vegna aðgerðaleysis ár eftir ár, að því verði rétt hjálparhönd. Þess vegna er nauðsynlegt að hafa þessa heimild fyrir ríkisstj. til staðar, þegar rannsókninni er loks lokið og komin niðurstaða um það, hvað hagkvæmast verði að gera fyrir atvinnulífið á Vestfjörðum og annað fyrir fólkið, þannig að hægt sé að halda byggð þar áfram, svo sem verið hefur. Við fluttum enga till., þm. Vestf., við heimildagr. um lánsheimild til vegaframkvæmda á Vestfjörðum. Sannast að segja bjuggumst við við, eins og tekið hefur verið fram í þessum umr., ákveðnari yfirlýsingum frá hæstv. samgmrh. um vegamál Vestfjarða en raun ber vitni. Ég vil enn vona, að það mál upplýsist þannig í þessum umr., og komi fram svo ákveðnar yfirlýsingar um aðgerðir í vegamálum Vestfjarða, eins og ég hef ástæðu til að vænta, að hægt verði að draga þá till. til baka, sem við þrír þm. Vestfjarða flytjum. En ég bíð þess. Við sjáum hvað setur.



Herra forseti. Ég vil fyrst lýsa því yfir í sambandi við yfirlýsingu hæstv. menntmrh., sem hann flutti varðandi brtt. fjvn. um aðstoð við amtsbókasafnið á Akureyri vegna eftirlátins bókasafns Davíðs Stefánssonar, að ég tel þá yfirlýsingu alveg fullnægjandi frá sjónarmiði Akureyringa, og ég tel þess vegna þá till.; sem hv. 5. þm. Norðurl. e. og fleiri flytja á þskj. 208, óþarfa, eftir að þessi yfirlýsing hefur verið gefin. Annars var það till. mín og hv. 5. landsk. þm., sem ég vildi hér ræða um nokkrum orðum. Till. er á þskj. 208, er 12. till. á því þskj. En í 50. brtt. hv. fjvn. á þskj. 201, sem varðar heimildagr. fjárl., er í d-lið till. ákveðið að heimila ríkisstj. að ábyrgjast lán til Síldarog fiskimjölsverksmiðjunnar h/f hér í Reykjavík óákveðna upphæð, allt að 80% af kostnaðarverði, vegna kaupa og breytinga á síldarflutningaskipi, sem umrætt fyrirtæki ætlar sér að kaupa. Ég vil sízt hafa á móti þessari till., þó að í hlut eigi mjög auðugt fyrirtæki hér í Reykjavík og þó að ég telji, að margt hefði mælt með því, að í slíkar framkvæmdir hefði verið ráðizt af fleiri eða helzt mörgum aðilum í ýmsum landshlutum og þannig hefði fengizt meiri árangur, sérstaklega að því leyti, að nýting síldarflutningaskipa og tækja í sambandi við þau hefði orðið betri, ef þannig hefði verið staðið að máli, en ég tel ekki ástæðu til þess nú að deila um það. Málið er þarft og vafalaust rétt stefnt með því, að keypt sé stórt tankskip, eins og þetta fyrirtæki ætlar sér að gera. Aðalþáttur þessa máls, þ.e.a.s. síldarflutninga, snýr að því að tryggja nýtingu þeirrar miklu fjárfestingar, sem við höfum sett í síldarverksmiðjur og nú er orðin það mikil, að miðað við veiðimagn á undanförnum árum gætu verksmiðjurnar, ef heildaraflamagninu væri jafnað niður á þær, afkastað því öllu á um það bil einum mánuði. Annar þáttur þessa máls snýr svo að veiðimöguleikum síldveiðiflotans, afkastagetu hans og einnig rekstrarmöguleikum miðlungsstórra og minni skipa. Þriðji og ekki veigaminnsti þáttur málsins snýr svo að atvinnuöryggi verkafólks í síldarbæjunum, sem er mjög mikið komið undir því, að síldariðnaðurinn geti verið árviss atvinnugrein, og eins og ég sagði áðan, snýr einnig einn þátturinn að því, að unnt sé að spara að einhverju leyti í frambúðarfjárfestingu í síldariðnaðinum með betri nýtingu þeirrar, sem þegar er fyrir hendi, og halda þannig uppi hærra hráefnisverði fyrir útveginn og fyrir síldveiðisjómenn. Ég held, að þeir séu nú að verða fleiri og fleiri, sem telja, að unnt sé að nálgast öll þessi mikilvægu markmið með nýrri tækni og hagkvæmum skipakosti til flutninga, á síld af miðunum eða frá sérstökum umhleðslustöðvum og til fjarlægra verksmiðja, þegar svo ber undir. Með brtt. fjvn., sem ég minntist á, er opnaður möguleiki til mikillar aðstoðar við eitt fyrirtæki hér í Reykjavík til þess að tryggja rekstur þess, á meðan síldveiði er von einhvers staðar í kringum strendur landsins. Og með e-lið sömu brtt. er einnig gert ráð fyrir ábyrgðarheimild fyrir framkvæmdum við síldarverksmiðjur og framkvæmdum í sambandi við síldarflutninga. En sú heimild er þó ekki rýmri en svo, að miðað við þær framkvæmdir, sem fyrirhugaðar eru í byggingu nýrra síldarverksmiðja, stækkana og endurbóta á þeim, sem fyrir eru, er allsendis óvíst, að nokkuð verði afgangs til hjálpar síldarverksmiðjunum á Norðurlandi í sambandi við síldarflutninga. En það er einmitt á Norðurlandi, sem skórinn kreppir harðast að í þessum efnum. Mér virðist og okkur flm. þessarar till. báðum, að ríkar ástæður séu til þess, að einmitt þar sé sérstaklega hlaupið undir bagga með ábyrgðarheimild á þann hátt, sem við leggjum til. Um þýðingu síldarflutninga almennt hef ég og hv. 5. landsk. þm. flutt sérstaka þáltill., og ég hafði vonað, að unnt yrði að ræóa og afgreiða þá till. fyrir það þinghlé hv. Alþingis, sem nú er að hefjast. Það hefur hins vegar ekki getað orðið og aðstaða er því ekki nú til þess að ræða þetta stórmál svo rækilega sem ástæða hefði verið til, enda mun ég geyma það til síns tíma, en læt mér nægja nú að minna aðeins á þær mikilvægu ástæður, sem liggja til þess, að Norðlendingar hljóta sérstaklega að leggja áherzlu á þetta mál. Við munum það sjálfsagt allir jafnvel, hvernig ástatt var s.l. sumar, þegar miklu meira magn barst til Austfjarðahafna en nokkrir möguleikar voru til að vinna þar af síld, bæði vegna afkastatakmarka verksmiðjanna og einnig skorts á mannafla, en á sama tíma stóðu flestar verksmiðjur á Norðurlandi með tiltölulega lítil verkefni, miðað við afkastagetu sína, og nægan mannafla, verksmiðjukost, sem er nú orðinn það mikill, að hann getur unníð milli 50 og 60 þús. mál á sólarhring, en sumarverksmiðjurnar fengu enga eða því nær enga síld. Og auk þess eru á þessu svæði 40 söltunarstöðvar, sem voru svo að segja verkefnalausar á þessari miklu síldarvertíð síðustu og voru flestar reknar með geigvænlegu tapi. Afleiðingarnar af þessu hafa svo orðið atvinnuskortur og fjárhagslegir erfiðleikar fyrir síldariðnaðinn í Norðurlandi yfirleitt. Það eina, sem hefði getað bjargað rekstri síldarvinnslunnar, ég vil segja bæði verksmiðjanna og síldarsöltunarstöðvanna á s.l. sumri og þá um leið atvinnulífinu í síldarbæjunum án stórfelldrar nýrrar fjárfestingar í nýjum framkvæmdum, voru miklir síldarflutningar, en þeir hefðu um leið stórkostlega aukið heildarafla síldveiðiflotans, sem ýmist var í beztu aflahrotunum stöðvaður langtímum saman eða hann varð að eyða dýrmætum tíma frá veiðum í flutninga á eigin afla, sem oft getur tekið, miðað við veiðisvæði s.l. sumar, 2-3 sólarhringa fyrir hvern farm. Þeir flutningar, sem annars fóru fram á s.l. sumri, björguðu að vísu nokkru, en þeir voru allt of litlir og gerðir af vanefnum hvað skipakostinn snerti og útbúnað einnig. Nú um nokkurra ára skeið hefur verið starfandi ofurlítill vísir að samstarfi einkaverksmiðja á Norðurlandi, sem hafa tekið erlend flutningaskip, að vísu óhentug, á leigu. En þessi skip hafa verið of lítil og flutningageta þeirra of lítil, til þess að flutningarnir hafi reynzt verulega hagstæðir. Ég hygg, að nú sé hafinn nokkur undirbúningur að því að efla þessa starfsemi og jafnvei að leita um hana viðtækara samstarfs en áður hefur verið, þó að enn þá sé ekki komið neitt fast form á ólíkan félagsskap. En ég tel þó vafalaust, að það geti orðið úr framkvæmdum. En á hitt er að lita, að eftir langvarandi erfiðleikatímabil þessarar atvinnugreinar á Norðurlandi verður ekki komizt hjá verulegri aðstoð frá hinu opinbera með einhverjum hætti, og ábyrgð ríkisins er í þeim efnum óefað sú lausnin, sem er a.m.k. ríkissjóði léttbærust, ætti að vera áhættulaus með öllu, en gæti orðið sú driffjöður, sem bæði örvaði og tryggði nauðsynlegar framkvæmdir. Ég tel vafamál, að hið opinbera geti án beinna fjárútláta orðið Norðlendingum á annan hátt að betra liði í atvinnuerfiðleikum þeirra, og mjög víða gæti slík aðstoð, sem ekki þyrfti að veita með beinum fjárframlögum, verið mjög mikilvæg og jafnvel fullnægt þeirri atvinnuþörf, sem fyrir hendi er. Ég stytti nú mál mitt og vísa um frekari rökstuðning til grg., sem fylgir þeirri þáltill., sem við flm. þessarar till. höfum flutt fyrr á þinginu. Ég ítreka þó og bendi á það aftur, að samþykkt þessarar till. varðar ekki niðurstöðu fjárl. og hefur ekki útgjöld í för með sér, en er samt mikilvæg, bæði frá þjóðfélagslegu sjónarmiði og fyrir hagsmuni okkar Norðlendinga. Ég vil þess vegna vona og því fremur sem málið er allt eftir sem áður á valdi hæstv. ríkisstj., að hæstv. ríkisstj. og hennar stuðningsflokkar styðji þessa till. og tryggi henni samþykki.



Herra forseti. Ég vil byrja mái mitt á því að lýsa yfir fylgi við þá till., sem tveir hv. alþm. hafa flutt á þskj. 208, XII. um heimild til þess að ábyrgjast lán til samtaka síldarverksmiðja og síldarsöltunarstöðva á Norðurlandi, er stofnuð kunna að verða til rekstrar síldarflutningaskipa, sem nemi allt að 80% af kostnaðarverði skipanna, gegn tryggingum, sem hún metur gildar. Ég sé ekki annað en eftir að flutt hefur verið till. af hálfu ríkisstj., að sér skilst, um heimild til að veita slíka ábyrgð vegna fyrirtækis hér syðra, hljóti að þykja eðlilegt að samþykkja þessa till. En hér er um hið mesta nauðsynjamál að ræða fyrir Norðurland, þar sem mjög hefur skort hráefni, bæði til norðlenzkra síldarverksmiðja, a.m.k. á hluta af Norðurlandi, og einnig til norðlenzkra söltunarstöðva. Hvernig svo sem fer um þessa till., fær þetta mál að sjálfsögðu nánari athugun síðar hér á þingi. Á þingskjölum eru nokkrar brtt., sem mér ber að mæla fyrir, en sumar þeirra voru fluttar við 2. umr. og teknar aftur þá í þeirri von, að þær hlytu nánari athugun í hv. fjvn., en eru nú endurfluttar við þessa umr. Ég vil byrja á því að minnast á brtt. við 13. gr., sem ég hef flutt einn. Hún er um fjárveitingu til ferjubryggju í Heiðarhöfn á Langanesi, 20 þús. kr. og til vara 15 þús. kr. Hv. Alþingi hefur nú þegar samþ. nokkrar fjárveitingar til þess að koma upp ferjubryggjum svonefndum, flestum á Vestfjörðum, en einnig annars staðar, og virðist mér, að það væri mjög í samræmi við þær aðgerðir, að þessi litla upphæð yrði veitt til ferjubryggju í Heiðarhöfn. Sauðaneshreppur á Langanesi er ein af þeim sveitum hér á landi, þar sem byggð stendur nú mjög völtum fótum. Fjöldi jarða hefur þar farið í eyði á síðustu áratugum af ýmsum ástæðum, sem hér verða ekki raktar, m.a. vegna erfiðs árferðis af náttúrunnar völdum um tíma. Ein af þessum jörðum er jörðin Heiði á Langanesi, sem fyrrum var tvíbýli og mikill búskapur til lands og sjávar, og var þar þá reyndar vísir að þorpi. Nú hefur verið byggt nýbýli í Heiðarhöfn, og framtíð jarðarinnar veltur nokkuð á því, hvernig fer um þetta nýbýli. Þangað er nú kominn maður, sem fer mjög vel af stað með búskap sinn, atorkusamur maður, og á s.l. sumri var lítils háttar hafizt handa um að gera smábryggju í Heiðarhöfninni. Heiðarhöfnin er skjólgóð. Hins vegar er þar mjög aðgrunnt og ákaflega erfið aðstaða þar af þeim ástæðum til að lenda báti. Þarna þyrfti að koma upp ofurlitlum bryggjustúf, og það fé, sem var fyrir hendi í sumar sem leið til þeirra hluta, nægði ekki. Það þyrfti lítils háttar upphæð til að koma til viðbótar a.m.k. Þess vegna er þessi till. flutt. Þá vil ég nefna brtt. við 14. gr. á þskj. 217, sem ég flyt ásamt hv. 1. þm. Norðurl. e., samþm. mínum. Þessa till. fluttum við við 2. umr. málsins, en fjvn. hefur því miður ekki tekið hana upp enn sem komið er, og höfum við því flutt hana aftur. Ég vil nú leyfa mér að gera nokkra grein fyrir málinu. Stjórn Rímnafélagsins ritaði Alþingi hinn 18. nóv. s.l. á þessa leið: „Frá því á árinu 1965 hefur Rímnafélagið ár hvert notið 20 þús. kr. styrks úr ríkissjóði til útgáfu rímna, og færir stjórn félagsins Alþingi alúðarþakkir fyrir veittan stuðning. Síðan félagið var stofnað, hefur það gefið út 9 rímnaflokka, frá 11-31 örk hvert rit, og 3 aukarit um rímur. 10. rímnaflokkurinn, Brávallarímur í útgáfu dr. Björns K. Þórólfssonar, kemur út í janúarmánuði næsta ár. Er verið að vinna að Blómsturvallarímum eftir Jón Eggertsson klausturhaldara í útgáfu Gríms M. Helgasonar cand. mag. Auk þess gaf félagið út ljóðmæli Símonar Dalaskálds, úrval og sýnishorn úr rímum hans og ljóðum. Nálgast þetta að vera eitt rit á ári, síðan félagið var stofnað. Stjórn Rímnafélagsins hverju sinni hefur lagt kapp á að vanda til útgáfu rímna og ráðið færustu menn, sem völ hefur verið á, til að sjá um útgáfurnar, enda hefur verið unnið að þeim að hætti vísindamanna. Í sambandi við það, sem að framan segir, má benda á, að í viðtalstíma í Ríkisútvarpinu fyrir nokkrum dögum um íslenzku handritin nefndi forstöðumaður Handritastofnunarinnar, prófessor Einar Ól. Sveinsson, Rímnafélagið sem einn aðila að útgáfu íslenzkra handrita. Rímnafélaginu hefur verið mikill stuðningur að styrk þeim, sem Alþingi hefur veitt félaginu til útgáfu rímna, sérstaklega fyrstu árin, þegar útgáfukostnaði var frekar í hóf stillt en nú er. Hin síðari ár hefur prentun, pappír og annar útgáfukostnaður hækkað svo gífurlega, að stjórn félagsins sér fram á, að með slíkum fjárráðum sem félagið hefur haft hingað til verður útgáfustarfsemi þess svo hægfara, að ekki er viðunandi og nálægt stöðvun, enda hefur fjárþröng hamlað mjög starfsemi félagsins í seinni tíð. Hins vegar bíður félagsins mikið starf. Í handritasöfnum heima og erlendis liggja hátt á 2. þúsund rímnaflokkar í handritum og bíða birtingar. Virðist liggja nærri, að félag, sem til þess hefur verið stofnað að gefa handrit út í vísindalegum útgáfum og þykist hingað til hafa rækt það starf eins vel og efni hafa staðið til, fái aðstöðu til að gera rímnahandrit okkar almenningi aðgengilegri. Af því, sem að framan segir, leyfir undirrituð stjórn Rímnafélagsins sér að fara þess á leit, að hið háa Alþingi hækki á fjárl. fyrir næsta ár styrk til útgáfustarfsemi Rímnafélagsins úr 20 þús. kr. upp í 40 þús. kr.“ Við flm. höfum ekki farið fram á svo mikið, heldur aðeins að styrkurinn verði hækkaður úr 20 þús. kr. upp í 30 þús. kr., sem mundi víst ekki gera meira en að samsvara verðlagsbreytingum, sem orðið hafa á þessum tíma, og þykir mér raunar undarlegt, ef hv. Alþingi neitar þessari hækkun, þegar fram á svo lítið er farið, enda geri ég ráð fyrir því, að þegar til kemur, muni það ekki verða. Ég vil geta þess, að nokkrir alþm. hafa verið formenn þessa félagsskapar, og meðal þeirra skal ég nefna fyrrv. þm. Borgf., Pétur Ottesen, og fyrrv. þm. Árna Jörund Brynjólfsson, sem báðir voru meðal þeirra, sem unnu að stofnun þessa félagsskapar, enda áhugamenn um þjóðleg fræði. En þess má geta, að ástæðan til þess, að við hv. 1. þm. Norðurl. e. flytjum þessa till., er sú, að við höfum undanfarið haft þessa formennsku með höndum. Till. er sem sé engan veginn pólitísk, þó að svo vilji til, að hún sé flutt af tveim stjórnarandstöðu-þm. Mér þykir leitt, að hv. formaður fjvn. skuli ekki vera hér viðstaddur, - nú, er hann hér, - til þess að leggja eyrun við þessu, sem ég nú sagði. Ég efast ekki um, að hann hafi góðan vilja til að sinna þessu máli. Þá vil ég næst minnast á brtt. við 22. gr. Þær eru þrjár, brtt., sem mér ber að mæla fyrir, við þá gr., á þskj. 208 og 221. Ég vil þá fyrst minnast á það, að ég flyt ásamt hv. 2. þm. Austf. till. um að breyta nokkuð orðalagi 9. liðar í þessari gr., eins og hann er nú orðaður í frv., eins og það fyrir liggur, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Að heimila Ríkisútvarpinu að verja allt að 1.1 millj. kr. af tekjuafgangi sínum til að bæta hlustunarskilyrði á Austfjörðum og Norðurlandi.“ Brtt. okkar er um það, að takmörkunarákvæðið, allt að 1.1 millj., verði fellt niður og þá að sjálfsögðu einnig orðið endurveiting og að útvarpinu verði heimilt að verja tekjuafgangi sínum öllum til að bæta hlustunarskilyrði í þessum landshlutum. En auk þess flytjum við aðra brtt. um nýjan lið á þessari grein, að heimilt sé að verja enn fremur til að bæta hlustunarskilyrði allt að 5 millj. kr. úr ríkissjóði, auk þess tekjuafgangs, sem kynni að verða hjá Ríkisútvarpinu. Þessum tveimur upphæðum er heimilt að verja til að bæta hlustunarskilyrðin. Það er víst óhætt að segja, að útvarpið, sem nú hefur starfað í rúmlega 3 áratugi, sé mjög vinsælt með þjóðinni. Og það er líka óhætt að segja það, að útbreiðsla útvarps er orðin mjög mikil. Flest heimili á landinu munu nú eiga útvarpsviðtæki. En það er ekki nóg að eiga viðtæki, því að sums staðar á landinu og að ég hygg einkum á Norður- og Norðausturlandi hefur það komið í ljós, ekki sízt nú í seinni tíð, að hlustunarskilyrði og þá sérstaklega á vissum tímum árs eru mjög slæm. Ég hef sjálfur verið vottur að því oftar en einu sinni, hvernig hlustunarskilyrðin geta verið á Norðausturlandi, og alveg sérstaklega nú í sumar og haust fékk ég reynslu af þessu þar á heimili mínu. Nú hefur nokkuð verið gert af hálfu Ríkisútvarpsins til þess að bæta skilyrðin undanfarin ár og varið til þess einhverju af tekjuafgangi útvarpsins samkv. heimild Alþingis. En samt sem áður er það svo, að s.l. sumar og haust var ástandið ekki betra en þetta, sem ég var að lýsa áðan, þar sem ég heyrði til útvarps, og er mér sagt, að svo sé allvíða á þessum slóðum enn þrátt fyrir þá viðleitni, sem uppi hefur verið til þess að bæta skilyrðin. Ég hef rætt þetta mál nokkuð við fróðan mann um þessi efni, og hann segir mér, að enn hafi útvarpið í hyggju frekari ráðstafanir á þessu sviði, og ef verði úr þeim áformum, sem nú séu fyrirhuguð, sé trúlegt, að mun meira fé þurfi til þess á næsta ári heldur en sú heimild, sem nú er í fjárlagafrv., gerir ráð fyrir. Ég hef enn fremur fengið þær upplýsingar og við flm., sem ég hafði ekki haft áður, að á þann hátt, sem reynt hefur verið að bæta hlustunarskilyrðin, næst ekki viðunandi árangur. Það verður ekki tryggt á þann hátt. En til er aðferð, sem mundi tryggja það, að alls staðar á landinu gætu verið viðunandi hlustunarskilyrði fyrir útvarp, og það er að koma upp sérstökum stöðvum, svokölluðum FM-stöðvum með sérstakri bylgjulengd, sem engin vandkvæði eru á að fá. En það er alldýrt að koma upp slíkum FM-stöðvum, sem mundu tryggja örugg hlustunarskilyrði útvarps, mundi kosta nokkrar, kannske margar millj. kr., og það er sér í lagi þess vegna, sem við flytjum till. um nýjan lið á 22. gr. Í þessu sambandi langar mig að lokum til að segja þetta: Það mun mega heita afráðið, að nú á næstunni verði varið mörg hundruð millj. kr. af þjóðartekjum til að koma upp hér á landi sjónvarpsstöð og sjónvarpsviðtækjum á íslenzkum heimilum og þá sérstaklega, a.m.k. fyrst um sinn, í þéttbýlasta hluta landsins. Þarna er á ferðinni einn tízkuskatturinn enn, sem leggst á þessa lítilsmegandi þjóð, á sama tíma og henni liggur lifið á að byggja upp land sitt og treysta framtíð sína. Sumir halda þetta menningarauka. Aðrir gera sér í hugarlund, að þetta sé ráðið til að koma í veg fyrir afnot hins hvimleiða erlenda sjónvarps. Á árangur af þessu eru menn að vísu misjafnlega bjartsýnir, en við skulum vona, að hann verði eins og menn vonast eftir. En með sérstöku tilliti til þessa má varla minna vera en að þeim landshlutum, sem fjarlægastir eru höfuðstöðvum og lítið munu hafa af sjónvarpi að segja fyrst um sinn, verði tryggð viðunandi afnot af því útvarpi, sem nú er í landinu og fáir vilja án vera. Nú er aðeins eftir að mæla fyrir einni brtt. við 22. gr., sem ég flyt ásamt hv. samþm. mínum, hv. 1. og hv. 5. þm. Norðurl. e., en það er till. um heimild til að taka lán, allt að 3 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar upphæðar í erlendri mynt, vegna Hálsavegar í Norður-Þingeyjarsýslu. Þessi till. var flutt við 2. umr., og ég mælti fyrir henni þá. Ég ætla ekki að bæta neinu við það, sem ég sagði þá um nauðsyn þeirrar vegagerðar, sem þarna er um að ræða, og viljum við flm. nú vænta þess, að þó að hv. fjvn. hafi enn ekkert um till. sagt, fái hún byr hér á hinu háa Alþingi.



Herra forseti. Ég skal nú vera ósköp stuttorður, til að tefja ekki tímann, því að klukkan er nú orðin æðimargt. En það er ekki þar með sagt, að sú till., sem ég flyt hér ásamt tveimur öðrum hv. þm., sé að sama skapi jafnómerkileg og ræðan verður stutt að þessu sinni. Sú till., sem við flytjum þrír þm. Alþb. á þskj. 208, er brtt. við till., sem fjvn. flytur og snertir heimildagr, fjárl., þ.e.a.s. 22. gr. Í þeirri grein segir, að ríkisstj. heimilist að ábyrgjast allt að 10 millj. kr. lán til atvinnuaukningar á þeim stöðum á landinu, þar sem atvinna er ónóg. Ég hef nú ekki greinina fyrir framan mig, en efnisinnihaldið er þetta. Og við, þessir 3 þm. Alþb., flytjum brtt. um, að upphæðin verði hækkuð í 30 millj. kr., þ.e. að ríkisstj. heimilist að ábyrgjast 30 millj. kr. lán. Það er óþarfi að rökstyðja þessa till. í löngu máli. Við teljum að sjálfsögðu, að þessi upphæð, 10 millj., til atvinnuaukningar, sé allt of lág og megi ekki minna vera en að upphæðin sé þrefölduð. Þessi upphæð mun ætluð fyrir staði, sem hafa ónóga atvinnu, og þar koma vitanlega fyrst í hug ýmsir staðir í Norðurlandskjördæmi vestra, eins og Siglufjörður, Skagaströnd, Hofsós, Sauðárkrókur, en staðreyndir og upplýsingar liggja fyrir um hið alvarlega atvinnuástand á þessum stöðum. Hins vegar kom fram í umr. hér á Alþingi um skýrslu atvinnumálanefndar, að það var viðar en í þessu kjördæmi, sem ónóg atvinna var, og var þar alveg sérstaklega tiltekinn Vestfjarðakjálkinn og Norðurlandskjördæmi eystra. Í Norðurl. e. mun atvinnuástand vera langsamlega alvarlegast á Þórshöfn, og einnig má þar nefna staði eins og Ólafsfjörð og Dalvík. Á Vestfjörðum er vitað, að uppi eru óskir um, að nokkrar milljónir fari til ákveðins staðar þar, sem nýlega varð fyrir miklu áfalli, og það liggur í augum uppi, að ef einar 4-5 millj. fara til þess staðar, er ákaflega lítið til skiptanna fyrir hina. Það er einnig vitað um Vestfirði, að atvinnuástand á Hólmavík og Drangsnesi er mjög alvarlegt. Þegar það er haft í huga, hversu atvinnutækin eru dýr, meðalfiskibátur kostar yfir 10 millj. kr., niðurlagningarverksmiðja kostar milli 1 og 2 millj., aðeins vélarnar, og húsakostur annað eins, þá held ég, að það liggi í augum uppi, að eigi að gera eitthvað af hálfu ríkisvaldsins til þess að bæta úr atvinnuástandi á þessum stöðum, sem búa við ónóga atvinnu, verður það aðeins hálfgert kák að henda í þetta 10 millj. Upphæðina þarf að auka, og við teljum, að það megi varla vera minna en þreföld aukning eða 30 millj. Ég vænti þess, að hv. þm. líti með velvild og skilningi á þessa till.



Herra forseti. Það er fyrst út af brtt. fjvn. um að ábyrgjast allt að 90 millj. til að koma upp síldarverksmiðjum og fleiri framkvæmdum í sambandi við síldarvinnsluna. Ég vil taka það fram fyrir hönd okkar Austfjarðaþm., sem flytjum hér brtt., og raunar allra um það atriði, að við erum að vinna að því að reyna að fá ríkisábyrgðir fyrir verksmiðjubyggingar á Djúpavogi, Stöðvarfirði og Eskifirði. Á Djúpavogi og Stöðvarfirði er engin síldarvinnsla, en mikil söltun, sem væntanlega hlýtur að falla niður, ef ekki tekst að vinna þar síld, og því verður að koma upp verksmiðjum, jafnvel þótt litlar séu. Á Eskifirði eru síldarverksmiðjuafköst ekki meiri en svo, að þau duga ekki einu sinni til að greiða fyrir þeirri miklu söltun, sem nú er orðin þar á staðnum. Hér er því á öllum þessum stöðum um mjög miklar nauðsynjaframkvæmdir að ræða. En við flytjum ekki brtt. hér um að ætla sérstakar heimildir, ábyrgðarheimildir, vegna þessara verksmiðja, vegna þess að við vitum, að það fæst ekki fram að binda ábyrgðarheimildirnar við ákveðna staði. Við viljum því mega treysta því, að þessar verksmiðjur verði fyrir valinu, þegar hæstv. ríkisstj. ákveður, hvernig hún notar þá heimild, sem felst í þessum 90 millj. kr., viljum fastlega vænta þess. En jafnframt vil ég lýsa því yfir fyrir okkar hönd allra, að komi það í ljós, að ríkisstj. þyrfti á hærri ábyrgðarheimild að halda til þess að geta orðið við óskum okkar um þessar þrjár verksmiðjur, munum við allir beita okkur fyrir því með hæstv. ríkisstj., að ábyrgðarheimildin verði aukin, þegar þar að kæmi. Má byggja á þessari yfirlýsingu við athugun á þessum málum, ef fjárhæðin skyldi reynast of lág, þegar hæstv. ríkisstj. fer að taka endanlegar ákvarðanir um þessi mál. Enn fremur vil ég lýsa því yfir, að við fylgjum brtt., sem er á öðru þskj., frá Birni Jónssyni og Ragnari Arnalds, um að samþykkja sérstaka ábyrgðarheimild til skipakaupa vegna nauðsynlegra flutninga norður í land, og mundi þetta gera rýmra um að veita úrlausnir vegna verksmiðjubygginga. Þá vil ég láta í ljós ánægju mína yfir þeirri yfirlýsingu, sem hér kom fram hjá hæstv. landbrh. eða samgmrh. um, að ríkisstj. mundi beita sér fyrir því að fá heimildir til að taka lán til vegagerða. Ég skildi þá yfirlýsingu þannig, að þar mundu Austfirðir og Vestfirðir áreiðanlega koma með, en þetta yrði ekki gert í sambandi við fjárl., eins og við höfðum stungið upp á, heldur yrðu þá væntanlega sett um lántökuna sérstök lög, um leið og vegáætlunin yrði samþykkt. Ég læt í ljós ánægju mína yfir þessari yfirlýsingu, og í því trausti, að Austurland komi með í vetur, þegar gengið verður frá vegamálunum, og samþykkt verði rífleg lánsheimild vegna vegagerða á Austurlandi, lýsi ég yfir fyrir hönd okkar, sem að þessari till. stöndum, að hún er tekin til baka, en brtt. er um að heimila allt að 20 millj. kr. lántöku vegna vegagerðar á Austurlandi. Loks er ég hér með skriflega brtt., sem ég mun afhenda hæstv. forseta. Hún er frá okkur 4 þm. að austan, mér og Halldóri Ásgrímssyni, Páli Þorsteinssyni og Lúðvík Jósefssyni, og fjallar um að hækka fjárveitingar til þriggja fyrirhleðslna í ám, sem hv. fjvn. hefur gert till. um. En þannig er ástatt í því efni, fyrst í Norðurdalsá í Breiðdal, að fyrirhleðslan, sem þarf að gera þar, kostar 1/2 millj., en vegamálastjóri leggur til, að veitt verði í fyrsta áfanga 150 þús., og er það till. okkar, að svo verði gert. Brtt. fjallar um það. En hv. fjvn. leggur til, að í þetta verði veittar 50 þús. kr., og er þetta mjög illa farið og horfir mjög illa um framkvæmd málsins, ef ekki verður veitt meira. Í Hofsá í Álftafirði þarf að vinna fyrir 150 þús. kr. í einum áfanga, en hv. fjvn. veitir aðeins 40 þús. kr., þannig að það yrði á fjórða ár verið að safna í þennan eina áfanga, og er ég hræddur um, að illa yrði komið á þessum slóðum, ef ætti að bíða þann tíma eftir framkvæmdum. Því leggjum við til, að í þessa fyrirhleðslu verði veittar 150 þús. kr., eins og vegamálastjóri stingur upp á. Og loks leggjum við til, að til fyrirhleðslu við Norðfjarðará verði veittar 50 þús. kr. í stað 35, sem hv. fjvn. leggur til. Þetta er brtt. við brtt. fjvn. á þskj. 201, svo sem nánar er tilgreint í till., sem ég leyfi mér hér með að afhenda hæstv. forseta.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í sambandi við tillögu, sem hv. 3., 5. og 1. þm. Vestf. flytja við 22. gr., að taka allt að 20 millj. kr. lán til vegabóta á Vestfjörðum í samráði við þm. Vestfjarða og vegamálastjóra. Eins og frsm. þessarar till. gat um í ræðu sinni hér í dag, hv. 3. þm. Vestf., þá höfum við þm. stjórnarflokkanna átt viðræður við samgmrh. og fjmrh. um, að það verði tekið lán til vegabóta á Vestfjörðum, og það lá fyrir fyrirheit um það frá þessum tveimur hæstv. ráðh., að slíkt yrði gert. Við óskuðum eftir því, að það yrði tekið hér í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, en þeir létu í ljós, að þeir vildu heldur láta afgreiða þetta mál og afla til þess heimilda í sambandi við afgreiðslu vegáætlunar á næsta ári. Á það féllumst við, því að fyrir okkur vakir auðvitað fyrst og fremst og eingöngu að fá slíka heimild, en skiptir ekki höfuðmáli, hvort það er afgreitt nú við afgreiðslu fjárlaga eða við afgreiðslu vegáætlunar í byrjun næsta árs. Ég harma það, að þessi tillaga hafi verið flutt, því að þessi fyrirheit liggja fyrir, og vil í fullri vinsemd óska eftir því, að þessir hv. þm. taki þessa till. aftur, enda væri það í fullu samræmi við þarm skilning, sem 1. þm. Austf. (EystJ) lagði í þetta mál eftir yfirlýsingu samgmrh. hér í dag, þar sem hann tók aftur þær till., sem 4 þm. Austf. fluttu varðandi lán til vegabóta í Austfjarðakjördæmi. Ég mundi telja það miður farið fyrir okkur Vestfirðinga, að þessi eina till. kæmi til atkvæða í sambandi við fjárlög, þegar aðrar till. hafa verið teknar aftur og fyrirheit liggur fyrir um það, að þetta mál verði tekið til endanlegrar afgreiðslu, eins og ég sagði áðan, í sambandi við afgreiðslu vegáætlunar. Ég vil því endurtaka það, að ég vænti þess, að þessir 3 hv. þm., flm. þessarar till., vilji taka hana aftur nú, því að ég tel, að það verði ekki okkar málstað neitt til bóta að halda fast við þessa einu till. í sambandi við þetta mál. Í sambandi við aðra till., sem sömu þm. flytja, varðandi flugmál, leggja þeir til, að 3.5 millj. kr. verði varið af því fé, sem verja á til flugvalla, til flugvalla í Vestfjarðakjördæmi. Nú er það þannig, að flugráð skiptir þessu fé til flugvalla, og á 20. gr. fjárlaga er þetta framlag 15 millj. 220 þús. kr. Ég er efnislega sammála því og finnst það mjög sanngjarnt, að af þessu fé verði þessari upphæð varið til flugvalla á Vestfjörðum, og tek alveg undir þau orð, sem hv. 3. þm. Vestf. sagði hér í dag, að á Vestfjörðum er ekki nema einn flugvöllur fyrir hinar stærri áætlunarvélar, þ.e. Ísafjarðarflugvöllur, og mikið liggur við, að það verði orðið við óskum íbúa Patreksfjarðar um stækkun á flugvelli þar. Ég vil því vænta þess, að flugráð og flugmálaráðh. sýni því máli fullan skilning og það verði komið til móts við þessar óskir Patreksfirðinga og allra þm. Vestfirðinga um; að þessi flugvöllur verði lengdur á næsta sumri, þannig að hinar nýju áætlunarflugvélar Flugfélags Íslands geti komið þar við á leið sinni til eða frá Ísafirði, en það er það, sem íbúar þessa kauptúns og nærliggjandi hreppa leggja mikið upp úr.



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs til þess að ræða stuttlega till., sem hér liggja fyrir varðandi fjárstuðning ríkissjóðs við kaup á eftirlátnum eignum Davíðs Stefánssonar skálds frá Fagraskógi. Eins og kunnugt er, andaðist skáldið frá Fagraskógi 1. marz þ.á. Við lát hans varð meira en héraðsbrestur í Eyjafirði, þjóðin átti á bak að sjá einu ástsælasta og snjallasta skáldi sínu, og ljóst var, að skarð hans varð vandfyllt. Komið hefur fram mjög skýr vilji almennings um, að minning Davíðs Stefánssonar verði varðveitt á þann hátt, sem sæmir stöðu hans sem þjóðskálds. Skáldið gerði enga ráðstöfun eigna sinna eftir sinn dag, en eftirlátnar eigur hans voru miklar og mjög verðmætar. Var þar fyrst og fremst um að ræða íbúðarhús, verðmætt bókasafn, innanstokksmuni og listaverk. Söluverð allra eignanna var áætlað rúmlega 4 millj. kr., þar af var bókasafnið metið á 2.8 millj. og húsið á 1.3. Bæjarstjórn Akureyrar sýndi strax áhuga á að gera það, sem í hennar valdi stæði, til þess að varðveizla minja Davíðs Stefánssonar mætti verða með fullum sóma, og leitaði eftir samningum við erfingja skáldsins um kaup á eignunum. Stóðu samningar yfir um alllangt skeið, og niðurstaðan varð sú að lokum, að bæjarstjórn ákvað að kaupa bókasafn Davíðs og erfingjarnir ákváðu að gefa innanstokksmuni skáldsins og skyldi bókasafninu og innanstokksmununum valinn staður í nýrri og myndarlegri bókhlöðubyggingu, sem nú er í smíðum á Akureyri. Hins vegar var algerlega horfið frá því ráði, að Akureyrarbær keypti Davíðshús við Bjarkarstíg og varðveitti það sem Davíðssafn. Var það samdóma álít bæjarfulltrúa, að til þess hefði bærinn ekki fjárhagslegt bolmagn. Þessi ákvörðun um kaup og afhendingu bóka og innanstokksmuna Davíðs Stefánssonar var gerð heyrinkunn í byrjun nóvembermánaðar s.l. Sætti ákvörðunin mjög misjöfnun dómum í Akureyrarbæ og víðar um landið, og töldu ýmsir, að rétt hefði verið að varðveita allar eigur Davíðs, þ.e. hús og bækur og innanstokksmuni, og stofna þannig Davíðssafn í húsi skáldsins við Bjarkarstíg, þ.e. halda húsinu með öllum þeim ummerkjum sem voru, meðan Davíð lifði þar og starfaði. Af þessu hefur síðan sprottið hreyfing, sem á ítök á Akureyri og í Eyjafirði og mjög mikil raunar hér í Reykjavík og um allt land. Hreyfing þessi er í mótun, hún er enn það ung, að ekki er gott að segja, hvað úr henni kann að verða, en rétt er að gera sér grein fyrir tilgangi hennar. Tilgangur hreyfingarinnar er sá, að hús Davíðs Stefánssonar verði varðveitt með þeim ummerkjum, sem skáldið skildi við það, þegar það andaðist. Davíðssafn í Davíðshúsi, það er tilgangur hinnar nýju hreyfingar. Ég skal engu spá um það, hvað úr þessu kann að verða, en mér þykir ekki ólíklegt, að niðurstaða málsins verði í samræmi við stefnu þessarar hreyfingar, þ.e. að Davíðshús verði keypt og það varðveitt sem safn til minja um skáldið. Mér hefur þótt rétt að rifja upp þessi atriði, vegna þess að fjvn. flytur till. um það á þskj. 201, að varið verði úr ríkissjóði 1 millj. kr. til amtsbókasafnsins á Akureyri í því skyni, að þar verði unnt að varðveita bókasafn Davíðs Stefánssonar í sérstökum salarkynnum, ef Akureyrarbær ákvæði að kaupa safnið. Ég er í sjálfu sér sammála þessari till., en eins og hún er orðuð, gefur hún ástæðu til að ætla, að ríkið muni ekki styðja annan aðila til kaupa varðveizlu eigna Davíðs Stefánssonar heldur en amtsbókasafnið og Akureyrarbæ, og í öðru lagi, að styrkurinn sé því bundinn, að bókasafnið verði geymt í amtsbókasafninu, þ.e. hinu nýja húsi, sem nú er í smíðum. Mér virðist því, að þetta orðalag geti útilokað það, að ríkið styrkti hina hugmyndina um varðveizlu Davíðseigna, þ.e. að Davíðshús verði keypt og varðveitt sem safn með öllum sínum einkennum, bókum og öðrum munum skáldsins. Þess vegna leyfi ég mér ásamt hv. 1. þm. Norðurl. e. (KK) og hv. 3. þm. Norðurl. e. (GíslG) að flytja viðaukatill., sem var hugsuð til þess að tryggja, að þessi fjárupphæð gengi allt eins til Davíðssafnsins, hvort heldur Akureyrarbær væri einn aðili að kaupum minjanna og varðveitti þær í amtsbókasafninu eða önnur víðtækari samtök yrðu mynduð og Davíðshús sjálft keypt ásamt bókum og innanstokksmunum. Tilgangurinn með viðaukatill. var sem sagt að tryggja þetta. Nú hefur hæstv. menntmrh. fyrr í umræðunni látið svo um mælt, að ríkisstj. telji þetta framlag jafnt koma til greina, hvort sem Akureyrarbær einn verði aðili að Davíðssafni eða víðtækari samtök komi til með að standa að safninu og hvort sem húsið verði keypt eða ekki í trausti þess, að ríkisstj. sé fús til að styðja að því, að Davíðssafn megi rísa, með fjárframlagi sínu, á Akureyri og ef til vill í Davíðshúsi sjálfu, ef svo skyldi semjast, þá fellst ég á að taka viðaukatill. á þskj. 208 til baka, enda má segja, að tilgangi hennar sé náð.



Herra forseti. Hv. 11. landsk. þm. (MB) hefur lýst því hér yfir, að tveir hæstv. ráðh., samgmrh. og fjmrh., hafi gefið stuðningsmönnum sínum úr Vestfjarðakjördæmi fyrirheit um, að til Vestfjarða verði veitt lánsfé á þessu ári við afgreiðslu vegáætlunar. Við, sem flytjum þessa till. og gerðum það á síðustu stundu, eftir að við vorum orðnir vonlausir um yfirlýsingu af hálfu hæstv. ráðh., sem fullnægði okkur, teljum þetta mikilsverða yfirlýsingu frá hv. 11. landsk. þm. og teljum þar með tryggt, að lánsfé komi til vega á Vestfjörðum á þessu ári, svo framarlega sem hæstv. ráðh. mótmæla ekki þessum skilningi, og eru þeir báðir hér viðstaddir. Verði þessum skilningi mínum ekki mótmælt hér af ráðh., munum við taka till. þessa til baka.