Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég hafði ekki hugsað mér að ræða mikið um þetta mál, en hv. 6. landsk. skoraði á mig að gefa yfirlýsingu um það, að ég væri sama sinnis í þessu máli og fyrir jól. Ég verð að segja, að ég undrast mjög þann hátt, sem Alþfl.-þm. hafa tekið upp í sambandi við umr. um þetta mál, og alveg sérstaklega hv. 6. landsk. Það er orðasláttur, hótanir og tæplega þingleg orð notuð í sambandi við þetta litla mál. Ég vil leyfa mér að benda á, að l. eins og þau eru afgr. frá Alþ. 15. des. 1950 segja, að frá 1. febr. 1951 skuli laun ekki taka breyt. samkv. ákvæðum þessara l. Hefur nokkrum þm. dottið í hug, að þetta ætti eingöngu við laun embættismanna? Nei, þetta eru áreiðanlega svo skýr ákvæði, að þau eiga við öll laun í landinu. Með þessum ákvæðum er svo fyrir mælt, að laun skuli ekki taka breyt. eins og ákveðið er í 4., 5., 6. og 7. málsgr. 6. gr. laganna. Hins vegar er næsti málsl. til að tryggja, að menn hafi ákveðnar launauppbætur allt árið, og hitt er látið laust og bundið, og það er samningsatriði milli aðila, sem á að taka upp eftir að þessi l. hafa verið samþ. Mér sýnist því, að sú viðbót, sem hér er gerð á þskj. 611, að frá 1. febr. skuli laun ekki taka breyt. frá því í janúar á þessu ári, nema svo verði ákveðið í kjarasamningum gerðum eftir þennan tíma, gefi verkalýðnum meiri rétt en þeir eiga samkv. lögunum. Ef dómstólar dæma þannig, að ekki mætti hækka nein laun í landinu, hvort sem samningur er um eða ekki, þá var ekki frekar hægt að fá launahækkun samkv. vísitölunni. En það er hægt, ef þetta er samþ. Það er því ekki verið að ganga á rétt launþeganna í landinu, nema síður sé. Nú vil ég spyrja hv. 6. landsk.: Sér ekki hann og aðrir, sem eru á móti þessum ákvæðum, neina erfiðleika eða hættu við það að hafa framleiðslukostnaðinn háðan þeim launasveiflum í landinu, sem hann hefur verið undanfarið?

Nei.

Nei? Já, það er þess vegna, sem þessir menn halda slíkar ræður, að þeir sjá enga hættu. Tökum bara útflutninginn, sem verður að miða kostnað sinn við framleiðslu á þann hátt, að hann geti selt hana með einhverjum hagnaði miðað við gildandi verðlag, og allt í einu verður hann að leggja á svo og svo mörg prósent til að standast aukinn kostnað. Þeir sjá enga hættu í þessu atriði. En þarna liggur sú stórkostlega hætta, ekki einungis fyrir atvinnurekendur, heldur miklu meiri hætta fyrir verkalýðinn, að atvinnumálin í landinu fari í strand, eins og hefur orðið m.a. á þeim stöðum, sem hv. 4. þm. Reykv. minntist á, t.d. Bíldudal og Flateyri, þar sem ekki aðrir reka þessa atvinnu en verkalýðurinn sjálfur, svo sem frystihúsin og útgerðina. Þeir hafa orðið að gefast upp fyrir þær sveiflur, sem orðið hafa.

Fer atvinnulífið á Flateyri af stað með samþykkt þessa frv.?

Ef það færi af stað á þessum stöðum eftir þeim kenningum, sem þessi hv. þm. heldur fram, að hækka launin, hvers vegna taka þessir menn sig ekki til og fara eftir sínum kenningum? Hvers vegna hækka þeir ekki launin hjá sér, án þess að spyrja Alþýðusambandið að? Hvað hótanir hv. 6. landsk. snertir, er slíkt ekkert nýtt. Hann hótaði nákvæmlega því sama í haust, þegar hann var með bægslagang út af þessu máli, að beita Alþýðusambandinu á móti öllum atvinnurekendum í landinu og ríkisstj. Út af því, sem hv. þm. spurði, hvort ég hefði enn sömu skoðun á þessu máli og í haust, skal ég svara alveg játandi. Hv. þm. hefði átt að lesa rétt það, sem hann las.

Það var rétt lesið.

Það var slitið úr samhengi. Sá kafli ræðunnar, sem hann las upp, voru rök mín fyrir því, hvers vegna ég vildi ekki láta hækka laun embættismanna á s.l. þingi eins og var gert. Og það var ekki í sambandi við málið, sem hann minntist á, enda hvergi minnzt á vísitölubreytingu í þeim kafla. En hv. þm. er vanur að taka mál þannig, kippa úr samhengi, snúa öllum sannleika og halda allt öðru fram en menn hafa sagt. Ef hv. þm. vildi halda áfram minni ræðu, mundu skýrt koma fram í næsta kafla öll þau rök, sem ég færi fyrir því, að ekkert vit sé í því að halda áfram launahækkun í landinu og sízt af öllu að láta hana koma fram í vísitöluhækkun, vegna þess að það skapar svo mikið öryggisleysi í landinu. Og sannleikurinn er sá, að eini kaflinn, sem hlustandi var á í ræðu hv. þm., var kaflinn úr ræðu minni, og hefði hann átt að halda áfram að lesa þann kafla til enda. En þá hefði hann ekki getað slitið eins mikið úr samhengi og hann gerði. Ég hef nú sýnt fram á tvennt: Annars vegar, að þetta frv. hefur ekki gefið neitt tilefni til þess ofstopa, sem hér hefur verið hafður í frammi af stjórnarandstöðunni, og í öðru lagi, að mín afstaða til þessa máls er gersamlega óbreytt frá því, sem var fyrir jól. Mér þykir rétt að láta þetta koma fram, úr því að ég er beðinn um það, en hef hins vegar ekki hugsað mér að tefja þetta mál miklu lengur, því að sannleikurinn er sá, að það er útilokað að ræða alvarleg mál við menn, sem haga sér eins og hv. 6. landsk. Er merkilegt, að eftir að hann hefur setið á þingi þó nokkurn tíma, skuli hann ekki hafa öðlazt meiri ábyrgðartilfinningu en kemur fram í ræðu hans nú.



Það er ekki í fyrsta sinn, sem hv. þm. Barð. vill reyna að gerast kennari minn í þinglegum vinnubrögðum. Og hann hefur viljað taka fleiri á hné sér. Hann segir hæstv. dómsmrh. til og fleirum af sínum elskulegu flokksbræðrum. Og allur er þessi nemendahópur hans jafntornæmur á þessi þinglegu fræði. Alltaf heldur áminningunum áfram, og alltaf er nóg verkefnið hjá honum. Ég held hann ætti að fara að hætta þessari sífelldu kennsluviðleitni sinni við þingbræður sína. Ekki er nóg með það, að hann vilji kenna, hvernig eigi að halda ræður og hvaða orðaval að viðhafa, heldur er hann oft og einatt að vanda um við þm., hvernig þskj. eigi að vera. Er ekki langt síðan hann tók einn þm. til kennslu í því efni. Ég ætla samt að hætta á að nota minn þinglega rétt til að ræða mál eins og mér sýnist, hvað sem „þingmaður fjárveitinganefndar“ og „yfirþingmaður efrí deildar“ vill segja fyrir. Það er engum vafa undirorpið, að þetta frv. er orðið til af því, hvernig fór um þá bindingu á frelsi verkalýðssamtakanna um ákvörðun kaupgjalds í landinu, sem meiningin var að hefta í haust með till. hæstv. viðskmrh., en ríkisstj. uppgötvar nú og viðurkennir hér með að hafi misheppnazt, - viðurkennir með því að flytja þetta frv. Af því að ekki tókst að hefta frelsi verkalýðsfélaganna nú fyrir jólin, er talinn sá þjóðarvoði á ferðum, að kaup verkalýðsins hækki frá mánuði til mánaðar, eftir vísitölu mánaðarins á undan. Og það er þessi þjóðarvoði, sem ríkisstj. telur vera á ferð, sem á að hefta með þessu frv. Og þá á að slá föstu, að ekki einungis hinir fastlaunuðu embættismenn ríkisins, heldur líka það fólk, sem tekur kaup samkv. samningum stéttarfélaga, skuli fá laun sín greidd með vísitölunni 123. Þetta held ég sé hafið yfir allan vafa, og veít ég, að ég muni fá kennslustund hjá hv. þm., ef einhver misskilningur hefur komizt inn af tornæmi mínu. Hæstv. ríkisstj. segist ekki viðurkenna, að lagasetningin í haust hafi neitt misheppnazt. Þetta frv. eru alger mótmæli gegn því. Þeir segja, að það sé svo vafasamt, hvort lagasetningin frá í haust haldi, lögfræðingar séu ekki einu sinni sammála, og það muni þess vegna valda þrætum. Og þeim stendur stuggur af þrætum. Þó er til félagsdómur í landinu, sem ætti að geta á tiltölulega skömmum tíma skorið úr, hvort kaup skuli greiða eftir vísitölu hvers mánaðar samkv. ákvæðunum í haust eða hvort kaup sé fast. Og það sýnist ekki þurfa að standa nein ógn af því, þó að félagsdómur kveði upp sinn úrskurð. En það er áreiðanlegt, að það er að fara úr öskunni í eldinn, þegar er verið að skjóta sér undir hugsanlega misklíð um skilning laganna frá í haust og er nú rokið í að flytja frv. til að binda vísitöluna á vinnulaun samkv. stéttarfélagslegum samningum við 123 stig. Það mun valda - ekki þrætum, heldur ófriði. Þetta frv. í þessu formi á að tryggja það, sem ætlazt var til að næðist með breyt. 19. desember. Þetta er þess vegna önnur tilraunin hjá ríkisstj. til að ná þeim tökum á verkalýðssamtökunum, að þau séu bundin vísitölu á kaupi. Hv. þm. Barð. hefur nú verið að útskýra það, að hann geti fylgt því, að kaup verkamanna sé greitt með sömu vísitölu og opinberra starfsmanna, brátt fyrir allan þann mikla aðstöðumun, sem hann hefur réttilega lýst að sé milli þessara tveggja aðila. Hann segist geta vel verið sama sinnis og í haust og fylgt þó lögbindingu á sömu vísitölu fyrir verkafólk og opinbera starfsmenn. Ver hann sig með því, að ég hafi slitið ummæli hans frá því í haust úr samhengi. - Nú var tilefni þessa kafla í ræðu hv. þm. Barð. það, að ég hafði sagt, að ef kaup opinberra starfsmanna yrði með lögbundinni vísitölu allt árið 1951, þá yrði því þar með slegið föstu, en samkv. kenningu viðskmrh. um algert frelsi verkalýðsfélaganna til að ákveða sitt kaup og þar með fulla heimild til að láta kaup breytast samkv. vísitölu, - og því hélt ég fram samkv. skýringu viðskmrh., - þá mundi verða bil, kannske geysimikið bil, milli kaupgjaldsins, sem verkalýðssamtökin byggju við annars vegar og opinberir starfsmenn hins vegar. Ég tók sem dæmi, að verkalýðssamtökin fengju sitt samningsbundna kaup reiknað út með vísitölunni 130–150. Þau dæmi voru beint tekin úr umr. í desember. Og þá er það, sem hv. þm. Barð. grípur tækifærið til að svara, - svara þeirri spurningu, sem ekki var beint til hans, heldur til ráðh.  Með því að ræða þetta mál svo ýtarlega við hv. þm. Barð. finn ég, að ég hef brotið gegn ráðleggingu, sem dómsmrh. veitti mér skömmu eftir að ég kom á þing 1946. Þá sagði hann við mig, að auðséð væri, að ég væri nýkominn á þing, þar sem ég enn þá væri að tefja mig á að svara hv. þm. Barð., því að allir þm., sem búnir séu að sitja á þingi nokkurn tíma, séu löngu búnir að læra það að virða hann ekki svars og það mundi mér lærast líka. Ég játa, að ég hef oft hugsað til þessa heilræðis hæstv. ráðh. og stundum hagað mér eftir því, en því miður ekki alltaf. Mun ég muna þetta heilræði enn betur eftirleiðis. Hæstv. ráðh. sagði, að ríkisstj. hefði af veikum mætti verið að berjast við dýrtíðina. Já, það er áreiðanlega víst, að það er af mjög veikum mætti! Því að fæstir í landinu hafa orðið þess varir, að nein barátta móti dýrtíðinni væri hafin af hálfu hæstv. ríkisstj. Hvað á að segja um úrræðið, sem nú virðist vera á prjónunum hjá hæstv. ríkisstj. til hjálpar vélbátaútgerðinni, að láta útgerðarmenn hafa helming af þeim gjaldeyri, sem vélbátaútgerðin framleiðir, til frjálsra afnota á þann hátt, að þær vörur, sem fyrir hann yrðu keyptar, verði ekki háðar verðlagseftirliti? Er það barátta móti dýrtíðinni? Það verður glæsilegur árangur af þeirri baráttu! Óefað 50–60% verðhækkun á þessum vörum að minnsta kosti, í skjóli þess, að engum öðrum gjaldeyri verði varið til að kaupa sömu vörur. Það verður einokun, sem kaupmenn og útgerðarmenn fá til að græða á. Halda menn, að þessi ráðstöfun hafi engin áhrif á dýrtíðina? Þetta sýnir vel, af hve veikum mætti og vilja ríkisstj. berst gegn dýrtíðinni. Það á að binda kaupið, ekki aðeins hinna föstu opinberu starfsmanna, við 123 vísitölustig, einmitt þegar svona holskeflur, framleiddar af ríkisstj., vofa yfir, það á einnig að binda kaup verkafólks í landinu við 123 vísitölustig. Þessar ráðstafanir finnst mér bera allan keim af lítilli umhyggju fyrir hag verkalýðsins, sem býr við stopula atvinnu, Og ég er sannfærður um, að aldrei verður litið öðruvísi á af verkalýðssamtökunum en að þetta séu mjög óvinsælar ráðstafanir frá hendi ríkisstj. Hæstv. dómsmrh. bað mig að hugsa mig tvisvar um í afstöðu minni til þessa máls, og hann óskaði þess, að ég sýndi þann þegnskap og þá drenglund, sem ég ætti til, með því að þola möglunarlaust festingu kaupgjaldsins í vaxandi dýrtíð. Ég fullyrði, að slík afstaða verkalýðsfulltrúa á Alþingi gagnvart þessu máli, að taka þvingunarráðstöfunum ríkisstj. með þögninni, hún væri ekki til þess, að sýna verkalýðsstéttinni drengskaparlund. - Hæstv. ráðh. óskaði einnig eftir því, að ég styddi ekki að því, að verkalýðurinn færi nú út í verkföll til að ögra ríkisstj. Það er af og frá, að slíkt vaki fyrir mér, og ég mundi alls ekki vilja stuðla að því á nokkurn hátt, að verkalýðurinn legði út í pólitísk verkföll. En ef verkfallsalda rís nú út af þessari lagasetningu, sem hér er verið að koma á, þá yrði ekki um pólitísk verkföll að ræða á nokkurn hátt. Það væru hagsmunasamtök fólks, sem væri statt í neyð. Er búið væri að binda kaupgjald við mikils til of lága vísitölu, eða 123 stig, um leið og boðuð er stórfelld dýrtíðaralda í landinu, þá væru verkalýðsfélögin algerlega neydd til að knýja fram kauphækkanir, og það yrði að gerast með þrálátum verkföllum, ef atvinnurekendur féllust ekki á hækkun grunnkaups. Önnur leið yrði verkalýðsstéttinni ekki fær, ef ríkisstj. býr þannig í pottinn, sem hún hyggur. Og ég er sannfærður um, að enginn ráðherra er svo blindaður í garð verkalýðsins, að ef hann gætti sanngirni og drengskapar, þá kæmist hann að þeirri niðurstöðu, að slík barátta væri síður en svo sprottin af hatri til ríkisstj., heldur blátt áfram af því, að fólkið væri statt í neyð. Hver er nú þróun verðlagsmála í landinu síðan gengisbreytingarlögin voru sett? Svo sannarlega er hún allathyglisverð. Þá var ákveðið, að framvegis skyldi vísitalan, sem þá var miðuð við gildandi verðlag og var 300 stig, vera 100 stig. Þá var sú byrði lögð á herðar verkalýðsins, að kaup skyldi verða óbreytt til 1. júlí á síðastliðnu sumri, en þá skyldi það hækka í samræmi við þágildandi vísitölu, en haldast síðan óbreytt til ársloka. Þá fékk ríkisvaldið tækifæri til að sýna, hvort það væri þess megnugt að koma í veg fyrir verðbólgu og halda vísitölunni óbreyttri, þegar búið var að útiloka áhrif kaupgjaldsins á hana. En hver varð svo niðurstaðan? Sú vísitala, sem átti samkvæmt reikningi ríkisstj. að vera 112 stig í júlí síðastliðnum, en var raunar að minnsta kosti 115 stig, er nú 6 mánuðum síðar komin upp í 123 stig. Hefur þá hækkun hennar á þessum 6 mánuðum numið 11 stigum, án þess að kauphækkanir hafi haft nokkur áhrif á hana, og það held ég sé rétt með farið, að 11% aukning vísitölunnar hafi aldrei átt sér stað á 6 mánuðum fyrr, aldrei á meðan kaup tók breytingum frá mánuði til mánaðar. Dýrtíðaraukningin var einmitt örust á þessum tíma. Og hver er þá skýringin? Hún er sú ein, að ríkisstj. hefur ekki verið eins vakandi gagnvart verðlagi og áður en kaupgjaldið var fest og hefur ekki spornað við dýrtíðinni, er henni var ljóst, að kaupgjaldið kom ekki á eftir verðhækkununum. Hún hafði ekki ábyrgðartilfinningu til að halda grið verkalýðsfélaganna. Ef hæstv. ríkisstj. hefði borið gæfu til að geta sagt við síðustu áramót: Sjáið nú! Nú hefur kaup ekki haft áhrif á vísitöluna og því er hún enn 112 stig eins og í júlí, - þá hefði verkalýðurinn sannfærzt um það, að ríkisvaldið væri þess megnugt að stöðva dýrtíðina, ef hann léti sér nægja óbreytt kaup. En í stað þess horfumst við nú í augu við þá staðreynd, að dýrtíðin vex meira en nokkru sinni fyrr og að ríkisvaldið sýnir því minni ábyrgðartilfinningu sem því verður ljóst, að kaupgjaldið fylgir ekki verðhækkununum. Það er engin leið fyrir ríkisstj. að halda því fram, að kauphækkanir, sem byggðar eru á útreikningi vísitölu fyrir mánuðinn á undan, séu orsök dýrtíðaraukningar. Ég get ekki skilið annað en vísitölureikningur hafi þann aðalkost að koma ábyrgðinni á kaupgjaldi í hendur ríkisvaldsins. Ef ríkisvaldið sýndi vilja og getu til að stöðva dýrtíðina, hvað gerðist þá? Jú, kaup mundi standa í stað. Það mundi engin kauphækkun eiga sér stað frá mánuði til mánaðar, ef ríkisvaldið kæmi í veg fyrir aukna dýrtíð. Og ef það gæti komið vísitölunni niður á við með því að minnka dýrtíðina, þá mundi kaupið lækka um leið. Ég veit ekki, hvernig hægt er að gefa ríkisstj. betri leið til að kontrólera kaupgjaldið. En að ætla sér í hraðvaxandi dýrtíð að fella vísitölukerfið niður og setja kaup fast eins og það var í janúar síðastliðnum, treysta síðan á það, að grunnkaupi verði ekki breytt með samningum við atvinnurekendur, því að líkurnar séu engar fyrir verkalýðinn að fá slíka hækkun, vegna þess að atvinnuleysi sverfi svo fast að, að hann þoli ekki þá vinnustöðvun, sem slík hækkun mundi kosta, -- það er að beita aðstöðu sinni til að kúga verkalýðinn í landinu, en ekki að sýna honum vinsemd eða skilning. Og það er þetta, sem nú er verið að reyna að búa um lagalega, að verkalýðurinn geti enga vörn sér veitt gegn atvinnurekendunum og ríkisvaldinu, nema með því að fara út í þrálát verkföll, sem hann hefur engin efni á. Hæstv. dómsmrh. sagði áðan, að þessi lög ættu að fyrirbyggja, að kaup hækkaði samkvæmt gömlum samningum. Hverju máli skiptir það, hvort kaup hækkar samkvæmt gömlum eða nýjum samningum, ef þessi löggjöf fyrirbyggir ekki, að hægt sé að gera þessa nýju samninga? Stendur ekki ríkisvaldinu sama ógn af kauphækkun, hvort sem hún stafar af uppbót vegna vísitöluhækkunar eða af grunnkaupshækkun, sem fæst með nýjum samningum? Ég get ekki séð. að þar sé neinn munur á fyrir ríkisvaldið. Ég held, að það sé engin leið að fá samstarf við verkalýðinn í landinu um það að halda kaupinu óbreyttu, nema því aðeins að ríkisvaldið taki þá rögg á sig að koma í veg fyrir, að verðhækkanir eigi sér stað. Ég veit, að ríkisstj. mun bera það fyrir sig, að þarna sé um að ræða dýrtíðaraukningu, sem stafi af verðhækkunum erlendis og hún geti ekki ráðið neitt við. En þá ætti hún bara að gera samning við verkalýðinn og segja: Þið skuluð fá bætta alla þá dýrtíðaraukningu, sem við ekki ráðum við, en önnur verðhækkun skal ekki eiga sér stað. Og þá gæti hún séð, hvort breytingar á kaupi yrðu miklar eftir slíka samninga. En verkamönnum er ekki boðið upp á þetta, heldur treyst á það, að atvinnurekendavaldið muni brjóta þá á bak aftur, um leið og skellur yfir holskefla nýrrar dýrtíðaröldu, sem ríkisstj. hefur hrundið af stað með því að fá mikinn hluta gjaldeyrisviðskiptanna í hendur útgerðarmönnum og bröskurum, sem hún hefur ekki enn sýnt sig að geta haldið í skefjum. Þegar svona er að farið, þá er óhjákvæmilegt, að afleiðingarnar verði verkföll, sem eru byggð á fullkomlega réttmætum grundvelli, þar sem verið er að virða að vettugi hagsmuni þess fólks, sem sífellt berst í bökkum. Og verkföllin eru jafntilfinnanleg fyrir þjóðina alla, þótt til þeirra sé stofnað með fullri sanngirni. En þegar svona er á málunum haldið, þá eru þau óumflýjanleg, og þessi löggjöf mun verða til þess, að verkalýðurinn mun brynja sig gegn því, að kjör hans verði skert um einn eyri, því að hingað til hefur hann orðið að þola kjaraskerðingu til þess að gefa ríkisstj. tækifæri til að sýna, hvort hún væri þess megnug að stöðva verðbólguna í landinu. Sá prófsteinn hefur nú sýnt sig og ríkisstj. ekki í vil, og því er það lágmarkskrafa verkalýðsins, að kaup hans verði ekki lækkað agnarögn frá því, sem nú er. Hver tilraun sem kann að verða gerð til að skerða kjör hans mun nú verða brotin niður. Mér er sama, þótt hv. þm. Barð. telji þetta ógnun við ríkisstj. Þetta eru þær staðreyndir, sem hann og ríkisstj. verða að horfast í augu við nú.

Brynjólfur Bjarnason Hæstv. ráðherrum hefur ekki borið saman um eitt atriði í þessu máli. Hæstv. dómsmrh. hélt því fram í ræðu sinni, að ákvæði laganna, sem samþ. voru fyrir jólin um þetta efni, væru óskýr, og því væri Alþingi skylt að gera þau skýrari. Hæstv. landbrh. hóf aftur á móti mál sitt með því, að þau væru fullkomlega skýr og ekki ástæða til að deila um nein ákvæði í þeim. Síðar kom í ljós, að það, sem ráðherrann átti við, var það, að sama vitleysan væri í gengisbreytingarlögunum sjálfum og lögunum, sem samþ. voru fyrir jólin. Ég skal sízt neita því, að það megi finna vitleysu í gengisbreytingarlögunum. Reynslan hefur einmitt sýnt það, að þau eru ein vitleysa frá upphafi til enda. En hvað viðvíkur skoðun ráðherrans á því ákvæði þeirra, að kaup skuli ekki breytast samkvæmt vísitölu frá 1. ágúst, þá er það skýrt tekið fram í greinargerðinni, hvað átt er við með því. Þar stendur, að 1. ágúst 1951 verði komið á fullt jafnvægi í verðlagsmálunum og því þarflaust að hafa ákvæði um, hvernig kaup skuli greiða eftir þann tíma. Þá verði verðlag tekið að lækka og traustum grundvelli komið undir atvinnulíf þjóðarinnar. Vitleysan er sem sé ekki fólgin í orðavali, heldur í forsendunum fyrir gengisbreytingarlögunum, og annað hefur ekki gerzt en reynslan hefur sannað, að þessar forsendur voru rangar. Það er ekkert annað, sem hefur gerzt. En þetta vissum við nú allir fyrir jól, er umrædd lög voru samþ., og er það því engin afsökun fyrir afglöpum ríkisstj. Formælendur þessa frv., sem hér er verið að ræða, hafa haldið því fram, að við stjórnarandstæðingar höfum lagt þann skilning í frv., sem var samþ. fyrir jólin um þetta efni, að tilgangur þess væri sá að fyrirbyggja kauphækkun í hlutfalli við vísitöluna eftirleiðis. Þetta er alveg rétt. Stjórnarandstaðan sakaði ríkisstj. um, að þetta væri tilgangur hennar með frv. En allar ræður hæstv. viðskmrh. virtust ganga út á það eitt að mótmæla þessum skilningi stjórnarandstöðunnar. Nú hefur það hins vegar komið í ljós, að skilningur stjórnarandstöðunnar á frv. hefur verið réttur og ræður hæstv. viðskmrh. fleipur eitt. Kjarninn í þessu atriði er sá, að ríkisstj. vill ekki viðurkenna, að hún er að gera tilraun til að lögfesta kaupið. Ég fullyrði, að verkalýðurinn á fullan rétt á að fá kaup sitt greitt samkvæmt þeim samningum, sem hann hefur áður gert, og að bændur eiga þann rétt óskertan, sem verið er að taka af þeim með 2. gr. þessa frv. Frv. er eingöngu fram borið til að svipta þessa aðila réttindum sínum. Ræða hæstv. dómsmrh. hér áðan var annars athyglisverð að mörgu leyti. Hann hélt því fram, að með þessum lögum væri verkalýðsfélögunum tryggt fullt frelsi. Nú benti ég á það áðan, að með þessum lögum eru löglegir samningar verkalýðsfélaganna að engu gerðir. Þegar þau eiga nú á hættu, að ríkisvaldið geri samninga þeirra að engu jafnharðan og þeir eru gerðir, þá er mér spurn: Hvers virði er slíkt frelsi fyrir verkalýðsfélögin? En aðalinntak ræðu hæstv. dómsmrh. var þetta: Verkalýðurinn getur fengið kauphækkun með því að gera verkföll, en hann má bara ómögulega fá hana fyrirhafnarlaust. Með verkföllum getur hann fengið kauphækkun, en það skal kosta hann baráttu, því að það má ómögulega semja við hann friðsamlega. Það er ekkert við því að segja samkvæmt þessari kenningu, þótt atvinnulífið liggi dautt eða lamað um lengri tíma, eða þótt tapist 100 millj. kr. í erlendum gjaldeyri, eins og í togaradeilunni í sumar. Bara að verkalýðurinn fái ekki samkv. samningum sitt kaup eins og honum ber baráttulaust! Sem sagt, ráðherrann vill stríð og mér er spurn hvers vegna. Ef þjóðin í heild tapar svo tugum millj. kr. vegna verkfallanna, skyldu þá að þeim afstöðnum verða betri skilyrði til að unna verkalýðnum betri kjara, og skyldi slíkt tap borga sig betur, jafnvel þótt ekki næðist nein veruleg kauphækkun með verkfallinu en ef orðið yrði við sanngjörnum kröfum launþega í upphafi? Þessi afstaða hæstv. ráðh. er alltorskilin og ekki undarlegt, þótt spurt sé: Vill hann fá deilur til að geta velt ábyrgðinni á efnahagsmálunum yfir á aðra, eða telur hann sig vera búinn að búa svo í haginn, að nú sé tími til þess kominn fyrir hann og hans stétt að láta kné fylgja kviði gegn verkalýðnum í landinu og berjast við hann til úrslita? Hæstv. ráðh. mundi kannske svara, ef svo færi, að til verkfalla kæmi. að það væru verkalýðssamtökin, sem hæfu stríðið. En það er ekki rétt, - það var hafið af hæstv. ríkisstj. með gengislækkunarl., með þeirri árás, sem felst í frv., sem hér er til umr., og þeim ráðstöfunum, sem nú hafa verið gerðar á bak við þingíð. Mótaðgerðir verkalýðsfélaganna eru aðeins óhjákvæmileg varnarbarátta. Hæstv. landbrh. lagði ríka áherzlu á það í ræðu sinni, að bændur mundu krefjast hækkaðs verðs á landbúnaðarafurðum, ef verkamönnum yrði greitt kaup samkvæmt samningum. Má ég spyrja: Hvað getur það gagnað bændum, ef sú kenning hans og félaga hans er rétt, að dýrtíðin hækki að sama skapi og éti upp verðhækkanirnar, hvort sem um er að ræða kauphækkanir eða verðhækkanir á landbúnaðarafurðum, - hvað gagnar þá bændur að krefjast hækkaðs verðs? Ef kenningin væri rétt, þá hlytu þvert á móti slíkar verðhækkanir á landbúnaðarafurðum að vera stórtjón fyrir bændur, vegna þess að þær hafa að jafnaði í för með sér rýrnandi sölu. Þetta er sem sagt ein sönnunin fyrir því, að þeir trúa ekki sínum eigin kenningum, þeir afsanna þær sjálfir í sömu ræðunni sem þeir flytja þær með mestum fjálgleik. Annars er það um þetta að segja, að þó að verð á landbúnaðarafurðum hækki sem svarar auknum framleiðslukostnaði vegna þeirra kauphækkana, sem leiðir af hækkaðri verðlagsvísitölu, sem verkalýðsfélögin fengju samkvæmt samningum, þá skiptir það ekki miklu máli fyrir verðlagsmyndun í landinu, vegna þess hvað kaupgjaldið er orðið sáralítið brot af framleiðslukostnaði landbúnaðarafurða. Að lokum vil ég minna hv. þdm. á það, en enginn af ráðh. hefur svarað því, sem ég kom inn á í minni fyrstu ræðu, hvort þeir teldu fært, að l. verði látin verka aftur fyrir sig, þannig að ekki beri að greiða kaupgjald samkvæmt samningum eða samkvæmt því, sem dómstólarnir kynnu að skera úr, frá 1. febr. og þangað til l. öðlast gildi. En samkvæmt þessum l. er tekið fram, að frá 1. febr. skuli þau vera í gildi, - þau eru því látin verka aftur fyrir sig. Það hefur enginn svarað þessari spurningu, hvort menn telja fært að láta l. verka aftur fyrir sig. Af hverju hæstv. ríkisstj. hefur ekki svarað þessu, veit ég ekki, en ég tel víst, að það sé vegna þess, að henni hafi orðið ógreitt um svör.



Herra forseti. Það lítur út fyrir, að formælendur frv. óski fyrir sitt leyti að hafa um það sem fæst orð, og er það kannske ekki meira en efni standa til, en þá finnst mér að þeir hafi átt að haga orðum sínum nokkuð á annan veg en þeir hafa gert, ef þeir vildu stuðla að því, að litlar umr. yrðu um þetta frv. Hæstv. dómsmrh. tók það fram snemma í ræðu sinni, að hann vildi mega vænta þess, að skilningur þjóðarinnar á nauðsyn gengislækkunar og áframhaldandi lagabreyt. um það efni væri svo mikill, að verkalýðssamtökin af þeim sökum legðu ekki út í baráttu til að koma fram kauphækkunum eða vitfirrtu kauphækkunarkapphlaupi, eins og einhver orðaði það. Ég verð í þessu sambandi að rifja upp nokkuð það, sem allan þann tíma, sem gengislækkunin hefur verið til meðferðar, hefur komið fram af hálfu formælenda hennar. Þegar frv. var lagt fram á s.l. vetri, þá var talið, að höfuðtilgangur þess væri sá, að tryggja afkomu útflutningsatvinnuveganna og þar með næga atvinnu fyrir verkafólk í landinu og óskert raunverulegt kaup að öðru en því, að nokkur tími kynni að líða þangað til verðhækkanirnar væru að fullu bættar, en að öðru leyti skyldi raunverulegt kaupgjald vera óskert. Það var látið í veðri vaka, að þessar ráðstafanir væru gerðar beinlínis með hag verkalýðsins fyrir augum, til þess að tryggja honum óskert raunverulegt kaup og sæmilega örugga atvinnu. Í marzmánuði í fyrra óttuðust sumir, að atvinnuleysi væri fram undan, og því var haldið fram, að þær grunnkaupshækkanir, sem orðið hefðu meðan kaupgjaldsvísitalan var við 300, hefðu stofnað til verðbólgu og sett kaupgjaldið í hættu og þar með hagsmuni verkalýðsins sjálfs. Úr þessu átti að bæta með gengisl., og í jólamánuðinum þurfti enn að bjarga, þótt það væri sú varanlega lausn, sem fundin var í marz. Þá var atvinnuleysið farið að gera vart við sig, og þá var kaupgjaldið raunverulega orðið stórum lægra en það þó var í marz, sé miðað við vísitöluna eins og hún var þá, og mismunurinn var þetta í des., að verðlagsvísitalan var 123 stig, en kaupgjaldsvísitalan 115 stig. Það vantaði þetta til að menn fengju sama kaup og þegar l. voru sett, ef eingöngu er litið á verðlagsvísitöluna. Með þeim breyt., sem þá voru gerðar, er það tryggt enn betur en gert var 19. marz, sem þá var ætlað að gera, og 1. febr. er í þriðja skiptið farið að tryggja hagsmuni verkalýðsins. Nú er atvinnuleysið orðið raunveruleg staðreynd; tilfinnanlegt atvinnuleysi er á flestum stöðum landsins og óskaplegt á ýmsum stöðum, og enn er bilið breikkað millí kaupgjaldsvísitölu og verðlagsvísitölu, og ég er þess fullviss, að dýrtíðin á eftir að hækka stórkostlega á næstunni. Þegar gengisl. voru sett, þá var, eins og hér hefur komið fram í umr., talið, að verðhækkanir mundu vera búnar að ná hámarki í júlí–ágúst 1951 og því jafnvægi náð, sem um þetta átti að nást, og verkamönnum tryggt raunverulega sama kaup og þegar l. voru sett. Nú er, eins og ég sagði áðan, í viðbót við það, sem gert var fyrir jól, - að létta af þeirri skuldbindingu að greiða vísitöluuppbót eftir l. 6 mánuði eftir á, - nú á í viðbót við það að ógilda alla samninga, sem eru í gildi, um það, að vísitöluuppbót skuli greidd. Aðalóttinn hjá flm. gengislækkunarl. var sá, að öflug samtök verkalýðsins mundu knýja fram kauphækkanir umfram það, sem l. gerðu ráð fyrir, hækka grunnkaup sitt eða fá meiri vísitöluuppbót en l. áforma. Ef það væri ekki gert, þá töldu þeir öruggt, að l. mundu ná sínum tilgangi og jafnvægi væri komið á í ágúst 1951, og þá var heitið á verkalýðssamtökin að brjóta nú ekki l. niður með kröfum um kauphækkanir. Allir vita, að verkalýðssamtökin hafa sýnt, - ég verð að segja langlundargeð og ekki gert nokkra tilraun til þess að brjóta l. niður. Þau hafa sætt sig við þau ákvæði, sem í l. voru sett um uppbætur á kaup, þótt þær svöruðu ekki til dýrtíðaraukningar og þótt þær væru ekki greiddar fyrr en 6 mánuði eftir á frá því 1. júlí. Því er augljóst, að það, að l. ekki náðu tilgangi, stafar ekki af því, að verkalýðinn hafi skort það, sem hæstv. dómsmrh. kallar skilning á nauðsynlegum aðgerðum til þess að hindra meiningarlaust, háskasamlegt kauphækkunarkapphlaup, eins og hann orðaði það. Þvert á móti hafa verkalýðssamtökin allan þennan tíma látið sér nægja þær hækkanir, sem l. áttu að tryggja þeim. En hvað á nú að gera? Nú á að taka burt þær tryggingar fyrir kauphækkun, sem l. settu, og enn er heitið á skilning verkalýðsins, heitið á hann að virða nú l. og vera ekki að reyna að brjóta þau niður. Ég verð að segja, að mér finnst nokkuð oft og nokkuð djarft höggvið í sama knérunn að gera þetta æ ofan í æ, að skerða svo hlut verkalýðsins, þótt hann hafi sætt sig við löggjöfina hingað til, þegar þess er gætt, að á sama tímabili hefur ríkisstj. gert beinar ráðstafanir til þess, að aðrar stéttir í þjóðfélaginu og einstaklingar hafi fengið sínar tekjur hækkaðar miklu meira en verkalýðurinn hefur fengið samkvæmt l. Það eru á sama tíma afnumin húsaleigul., til þess að húseigendur geti hækkað sína húsaleigu, og þau bráðabirgðal., sem sett voru til málamynda, liggja fyrir yfirlýsingar um frá stjórnarvöldunum að hafa á engan hátt orðið til þess að koma í veg fyrir hækkun. Verðlagseftirlitið er afnumið á einni vörutegundinni eftir aðra. Til hvers? Til þess að þeir, sem þessar vörur hafa til sölu, geti hækkað álagninguna og skapað sér meiri tekjur. Póst- og símagjöld eru hækkuð þrefalt eða fjórfalt á við kauphækkun fólksins. Hitaveitan og rafmagnið hafa hækkað sínar tekjur um 50–60%, og svona mætti lengi telja. Innlendar afurðir, mjólkin, hækkaði strax í júlí, og um verðlagið í haust vita menn, samtímis því sem aukin var niðurgreiðsla landbúnaðarafurða. Það er vissulega nokkuð mikil dirfska að gera ráð fyrir því, að svona sé hægt að halda áfram. Það er fullyrt, að nú eigi að auka frelsið í verzluninni, frelsið til þess að braska með gjaldeyri og leggja meira á vöruna en enn er gert. Það er vitað, að margfaldur mannfjöldi fæst við verzlunina, fyrir utan brask, umfram það, sem þyrfti til þess að annast þessi störf, og ofan á það bætast margföld ráð og nefndir, sem mestu ráða. Sannleikurinn er sá, að við getum ekki vegna almennings í landinu lækkað lífskjörin án þess, að beint tjón hljótist af. Ég vil spyrja hæstv. ráðh.: Heldur hann, ef vísitalan er komin upp í 150–160 stig í ágúst í sumar, sem ýmsir telja ekki ósennilegt, og talsvert atvinnuleysi er á þessu tímabili, - telur hann, að verkamaður með fjölskyldu í Reykjavík geti komizt af með óbreytt tímakaup, eins og það er nú, ef dýrtíðin hækkar um 20–30%? Ég er viss um, að mikill fjöldi af því fólki, sem hefur fyrir fjölskyldu að sjá og býr við venjulega húsaleigu, getur ekki gert það án þess að leita hjálpar hjá því opinbera. Stendur virkilega svo tæpt um afkomu Íslendinga, að það verði að setja verkalýðinn í heild sinni niður í þau sultarkjör eins og yrði, ef svo færi sem ég hef stiklað á og mér þykir ekki ólíklegt að komi fram? Þá er augljóst, að það er ýmislegt annað sem á að reyna að nema burt, ýmis annar kostnaður. Ég vil segja, að þar liggur næst og veitir mest öryggi að taka verzlunina, sem hver eftir annan reynir að gera sér að féþúfu, undir almenningsstjórn, allan innflutning, og skammta, ef nauðsynlegt er, og miða skömmtunina við þörf almennings og ríkissjóðs. Ef þetta væri gert, þá gæti þetta fólk, sem nú er í gagnslausum störfum við verzlunina, snúið sér að framleiðslustörfum og aukið þar með afkomu og útflutningsverðmæti þjóðarinnar. Þetta á að gera, þetta frekar en gengisbreytinguna, sem flestir sjá og viðurkenna að tæplega nokkur heil brú er í. Hæstv. landbrh. fór um það mörgum orðum, að í rauninni væri þetta engin breyt. á l., það hefði aðeins verið sett 1. febrúar í staðinn fyrir 1. ágúst. Mér er ekki alveg ljóst, hvað hæstv. ráðh. meinar með þessu annað en þau vafaatriði, sem hann taldi að væru uppi um gildandi samninga, og þau væru náttúrlega hin sömu og jafnóljós 1. ágúst eins og 1. febrúar, og það er rétt, ef um vafaatriði er að ræða. Það má bæta því við, að náttúrlega var auðvelt að sjá við slíku vafaatriði fyrir 1. ágúst, ef l. stæðu óbreytt til þess tíma, því að í flestum tilfellum er nægur uppsagnarfrestur. En það er ekki. það, sem skiptir máli í þessum efnum, heldur hitt, eins og áður er sagt, að eftir gengisl. frá því í marz, þá er alveg tvímælalaus réttur verkalýðsfélaga til þess að fá bætta þá verðhækkun samkvæmt vísitölunni, sem skapazt hefur á tímabilinu frá janúar til júlí, og það er vitað, að á þessu tímabili verða stórfelldar hækkanir, og tilgangurinn með l. er sá einn að fyrirbyggja það, að þessar hækkanir falli í verkalýðsins hlut, án þess að hann berjist fyrir þeim með þeim ráðum einum, sem verkalýðsfélögin geta beitt. Ég vil taka undir það með sessunaut mínum, hv. 6. landsk., að ég fæ ekki betur séð en í rauninni sé verið beinlínis að gefa verkalýðsfélögunum tilefni - næstum því að mana þau á sig með því fyrirmæli, sem er í 1. gr., þar sem segir, að laun skuli ekki taka breytingum, nema gerðir séu nýir samningar. Atvinnurekendum er bannað að greiða hærri uppbætur en eftir þeirri vísitölu, sem er ákveðin, slíkt má ekki gera, nema því aðeins að nýir samningar séu um það ákveðnir á ný. Það er þetta, sem er aðalatriðið, en ekki hitt, hvort sömu erfiðleikar hefðu orðið út af því, að samningum hefði ekki verið sagt upp 1. apríl eða 1. ágúst. Það er rétt, að í báðum tilfellunum er um sömu erfiðleikana að ræða, ef um erfiðleika er að ræða, nema tíminn hefði verið notaður til þess að segja upp samningum. Nú er mér sagt, að allur þorri verkalýðsfélaga og atvinnurekenda hafi samninga með eins mánaðar uppsagnarfresti, þannig að ég fæ ekki betur séð en það sé sjálfsögð leið að láta atvinnurekendur um það að segja samningum upp og láta skeyta að sköpuðu um þann tíma, sem eldri samningar giltu í þessum efnum, því að ekki hefði það breytt neinu verulegu í þeim tilfellum, að atvinnurekendur hefðu talið sér fært að standa við sína samninga áfram. Það er býsna hart að taka af þeim ráðin í þessum efnum, þegar talað er um samningsfrelsi á báðar hliðar, milli atvinnurekenda og verkamanna, eins og gert var fyrir jól. Hæstv. dómsmrh. sagði, að bændur hefðu fundið upp á því, mér skildist haft í hótunum um að knýja fram verulega mjólkurhækkun, ef l. væri ekki breytt, ekki vegna aukins kostnaðar við vinnslu og dreifingu, eins og það er orðað, en verulega mjólkurhækkun umfram það. En nú ætlar hæstv. ríkisstj. að taka rögg á sig og hindra bændur í þessu með l. Mér er ekki alveg ljóst, hvað hæstv. ráðh. meinar með þessu, að bændur ætli að knýja þetta fram. Það er til einhver stofnun, sem heitir framleiðsluráð landbúnaðarins. Hefur það vald til að ákveða verðlag? Ég held það þurfi ekki að gera ráð fyrir verkbanni af hálfu bænda. Ég veit ekki, hvað hæstv. ráðh. meinar. Þetta telur hann, að fyrirbyggja eigi með þeirri breyt., sem felst í 2. gr. frv., sem ég hef athugað og borið saman við gildandi l., og ég verð að segja, að mér finnst viðhöfð einkennileg aðferð til þess að taka af tvímæli í þessum efnum. Ég er ekki viss um, að hv. þm. hafi borið þetta saman, og ég leyfði mér að segja við 1. umr. að mér þætti einkennilegt orðalagið á þessari breyt. í frv. Í 2. gr. frv. segir: „Í stað 2. mgr. 9. gr. laga nr. 22/1950 komi ný málsgrein, svo hljóðandi: Ákvæði gildandi laga um verðlagningu landbúnaðarafurða skulu haldast. Hækka má á verðlagsárinu verð landbúnaðarafurða sem nemur hækkun á dreifingar- og vinnslukostnaði á sama hátt og verið hefur.“ Enginn ágreiningur er um þetta atriði, sagði hæstv. forsrh. Ef þessi gr. er borin saman við 9. gr. laga frá marz 1950, sem hæstv. forsrh. las upp og lagði áherzlu á, þá segir: „Verð vöru, sem framleidd er og seld innanlands, má hækka sem nemur hærri erlendum kostnaðarliðum og sem nemur innlendum kostnaðarliðum, öðrum en launum“ o. s. frv. Þessi gr., segir hæstv. forsrh. nú, tekur aðeins til innlendra iðnaðarvara, ekki landbúnaðarafurða. Í 2. gr. frv. segir: „Ákvæði gildandi laga um verðlagningu landbúnaðarafurða skulu haldast.“ Er þetta óbreytt í frv. Í lögunum frá marz segir: „Tillit má þó taka til þeirra breytinga á launum, sem verða í júlí 1950.“ Nú er júlí löngu liðinn. Þessi málsgr. á að falla niður, en koma í staðinn: „Hækka má“ o.s.frv. Nú gefur hæstv. forsrh. þá skýringu, að það falli úr tilvísun til launahækkunar, og er það rétt. Ég hef stungið upp á því við hæstv. forsrh., að hann segi með skýrum orðum, hver ætlun hans er, og segi, að ákvæðin taki ekki til verðlags landbúnaðarafurða. Það þarf ekki að segja meira. Þá eru tekin af öll tvímæli. Hæstv. forsrh. þykir það óþarfi. Ef til vill lítur það þannig betur út í augum bænda. Ef til vill er aðeins verið að blekkja bændur og verkamenn. Það getur verið, að það líti illa út í augum bænda, ef það er sagt skýrum orðum. Þegar desemberlögin voru til umr., fluttum við brtt. í þessari deild, sem birtist á þskj. 451, um að frá 1. jan. 1951 skyldu laun hækka mánaðarlega samkvæmt vísitölu hvers mánaðar. Þessi till. var felld hér, og þykir mér sýnt af því, sem hér hefur verið sagt, að vonlaust sé, að hún komi til atkvæða aftur. Ég mun athuga fyrir 3. umr., hvort von væri með að leggja till. fram. Kannske heyrist eitthvað frá ríkisstj. Fari svo, að enginn kostur sé á, að ríkisstj. geti fallizt á hana, og sé rétt, að hér sé aðeins um að ræða lagfæringu á vanskapnaði eða missmíði á lögunum frá desember, vil ég leggja til, að felld verði brott 1. gr. desemberlaganna. Koma þá aftur í gildi hin upprunalegu ákvæði gengislækkunarlaganna frá marz. Þá er fyrirbyggt, að þær hækkanir, sem samkvæmt samningum verða 1. febrúar, komi fram fyrir 1. ágúst. Og vilji félögin kauphækkun á þeim tíma, geta þau ekki gert það nema með því að segja upp samningum og krefjast grunnkaupshækkunar. Er þá efnt fyrirheit, sem ríkisstj. gaf verkalýðnum, um að sú verðhækkun, sem yrði til 1. ágúst, skuli bætt með hækkuðu kaupi. Ég álít bezt fyrir ríkisstj. að athuga, hvort þessi leið sé ekki bezta leiðin út úr ógöngunum. Ég get ekki sagt um, hvort verkalýðurinn geti unað þessu eða ekki. Væri þó ekki gengið lengra en gengið var í lögunum frá marz. Leyfi ég mér að beina þessu til ríkisstj. og vænti þess, að hún geti fallizt á þetta.



Herra forseti. Hv. 6. landsk. var að rifja upp gömul heilræði, sem ég gaf honum varðandi hv. þm. Barð. Svo er um mig og hv. þm. Barð., að við erum ekki sammála um allt, og fer í skapið á báðum, og má segja, að við stöndum jafnréttir á eftir og erum jafngóðir vinir eftir sem áður. Er málið aðeins skýrt á báða bóga. Ég játa, að Alþýðusamband Íslands og verkalýðurinn hefur sýnt skilning á framkvæmd gengislaganna, og vænti ég þess, að þótt hvessi í nösunum í bili, megi takast að skapa samstarf, enda verði orðið við öllum sanngjörnum kröfum af verkalýðsins hálfu í þessu efni. Það var einkennilegt, að hv. 6. landsk. sagði, að ef vísitölureglurnar væru felldar niður, þá mundi ríkisstj. missa allt aðhald til þess að halda dýrtíðinni í skefjum. Ég vil benda á, að það er svo mikil hætta og alvara í atvinnulífinu, að það er nóg aðhald fyrir hverja ríkisstj. Þau rök, að kaup hafi ekki hækkað mánaðarlega, en vörur hækkað, fá ekki staðizt. Stjórnin vissi um s.l. áramót, hvað það þýddi, ef kaup hækkaði þá. Ríkisstj. varð að horfast í augu við staðreyndirnar, og hún vissi, hvað alvarlegar afleiðingar það hefði, ef kaup hækkaði þá. Hún hafði ástæðu til að standa gegn kauphækkun. Sumir gera mikið úr því, að gengislækkunin hafi mistekizt. Ég veit, að allir þm. vita, að hér hefði orðið hrun, ef gengið hefði ekki verið lækkað. Hitt er annað mál, að öll vandræði verða ekki leyst með gengislækkuninni. Því er haldið á lofti, að dýrtíðin hafi aukizt meira en gert var ráð fyrir, er gengislögin voru sett. Það má deila um orsakirnar. En hækkun á erlendu vöruverði á drjúgan þátt í því, og er alls ekki í samræmi við gengislækkunina. Fróðir menn telja, að það nemi um 5 stigum í vísitölunni, sú hækkun erlendis, sem var ófyrirsjáanleg, þegar gengislögin voru sett. Ég held, að það sé rétt, sem segir í grg. frv., að það er fráleitt að ætla að bæta tap, sem þjóðin verður fyrir vegna hækkunar erlendis á innfluttri vöru, með almennri kauphækkun, þegar íslenzkar útfluttar vörur hækka ekki einnig. Menn geta ekki veitt sér kauphækkun. Það er þjóðin í heild, sem tapar. Þegar athuguð er umsögn sérfræðinga Alþýðusambands Íslands, þá sögðu þeir, að eins og nú horfði í atvinnumálum, væri íslendingum ekki bót að áframhaldandi kauphækkunum. Þær hækkanir, sem orðið hafa eftir gengislækkunina, eru þess vegna að verulegu leyti sífelldar víxlhækkanir, sem er afleiðing af hækkunum, sem voru orðnar áður. Er áætlað, að það nemi um það bil 10 stigum. Það er greinilegt, að ef þessu heldur áfram, verður þessi hækkun meiri og meiri án nokkurs gagns. Ég játa, að þetta kemur hart niður á almenningi og verður að reyna að stöðva það. Mikið er talað um atvinnuleysi og að ríkisstj. noti sér það. Ég veit nú ekki, hvort það er rétt. Vélbátaflotinn hefur legið í höfn, og hefur það sagt til sín. Auk þess er það síldarleysið í sumar, og ekki er það ríkisstj. að kenna. Það þarf ekki að rifja frekar upp. Hv. 1. landsk. fór með mín orð eins og viss persóna fer með biblíuna, en gat þó fengið einn félaga sinn til að kinka kolli, þegar hann fór með þessa útúrsnúninga. Hann sagði, að ég vildi, að efnt væri til verkfalla. Þetta er alger útúrsnúningur. Ég sagði, að ég vildi mikið til vinna, til þess að sættir héldust í þessu máli. Ég sagði, að löggjafarvaldið gæti ekki staðið undir sjálfkrafa hækkun dýrtíðarinnar, sem yrði, ef vísitölureglurnar héldu áfram að gilda. Vísitölureglurnar voru settar fyrir 10 árum, þegar allt annað viðhorf var í atvinnumálum. Ég benti á, að í lófa er lagið að koma fram hækkunum með samningum við atvinnurekendur eða knýja þær fram með verkföllum. Þetta er það frjálsræði, sem verkalýðurinn vill hafa. Er mikils um vert, að samningsaðilar fái notið sín. Þegar á móti hefur blásið, hafa atvinnurekendur leitað til ríkisstj., til þess að geta haldið atvinnurekstrinum áfram. Í þessu þjóðfélagi verður atvinnureksturinn að geta staðið á öruggum fótum, en ekki vera styrkþegi ríkisins. Það verður hann ekki nema atvinnurekendur hafi ákvörðunarrétt um þau laun, sem þeir eiga að greiða. Það verður að láta kaupákvæðin vera eftir samkomulagi. En ég geri ráð fyrir, að hætt sé við verkföllum. Allir hv. þm. vita, að atvinnuvegirnir eru ekki þannig, að þeir geti staðið undir hærra kauplagi, nema þá með því að koma til Alþingis og heimta styrki. Það sjá allir, að hér er ekki verið að egna til ófriðar, heldur stuðla að eðlilegu og heilbrigðu atvinnulífi í landinu. Það er ekki verið að banna atvinnurekendum neitt. Síður en svo. Þeim er heimilt að greiða fulla vísitölu eða tvö- eða þrefalda. Það eina, sem gert er, er, að gömlu samningsákvæðin eiga ekki að halda gildi. Einfaldast er, að sá, sem setti lögin fyrir jólin, kveði á um, hvað þar er átt við. Það, sem hv. 1. landsk. sagði að lögfræðingur hefði sagt, eru alveg helber ósannindi, það styðst ekki við flugufót. Þetta hefur enginn lögfræðingur sagt, enginn lögfræðingur né annar. Sumir hafa aðeins sagt, að málið væri ekki alveg ljóst, og aðrir, að það væri vafasamt.



Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. viðhafði þau orð í ræðu sinni, að Alþýðusamband Íslands hefði sýnt glöggan skilning á framkvæmd gengislaganna. Verður ekki annað sagt en að sýnd hefur verið furðanleg þolinmæði, þótt þyngri byrðar kæmu á verkalýðinn en látið var í veðri vaka að þær yrðu, þegar verið var að koma þeim á. Var sagt, að kaup skyldi ekki breytast á 6 mánaða fresti. En hver varð kjararýrnunin? 8%, og er það ekki lítil kjararýrnun. En þetta þoldi verkalýðurinn möglunarlaust s.l. hálft ár, 1950. Í gengislækkunarlögunum er loforð um, að eftir að verkalýðurinn væri búinn að taka á sig kjararýrnun, eftir að hafa fengið óbreytt kaup fyrri hluta ársins, skyldi hann 1. ágúst 1951 fá fulla uppbót samkvæmt þeirri vísitölu, sem þá kæmi út. Þannig er verkalýðurinn búinn að bera þyngri byrðar en upphaflega var ætlað. Var þá ekki siðferðisleg skylda ríkisstj. að hlaupa til og breyta gengislækkunarlögunum, þegar verkalýðurinn hefur borið þessar þungu byrðar möglunarlaust? En hún hleypur til, þegar hún sér, að vísitalan muni vaxa, og ætlar að nema lögin úr gildi fyrir jólin, en tekst ekki. Skiptir það ekki máli fyrir verkalýðinn, að svona hefur til tekizt? Nú á fyrsta mánuði ársins hefur orðið 5% hækkun, og ef á næstu 6 mánuðum verður eins, eru það 30%, sem að óbreyttum gengislækkunarlögunum ætti að bæta með 30% álagningu á kaupið. Var gerð tilraun til að hlaupast frá þessu fyrir jólin, og nú er gerð úrslitatilraun til að svíkja þann verkalýð, sem tók á sig þyngri byrðar en lofað var samkvæmt lögum. Verði þetta frv. að lögum, skal búið við kaupgjaldsvísitölu 123 stig. Þetta á ekki að vera aðeins á fyrri árshelmingi, heldur allt árið 1951. Þetta kemur í staðinn fyrir það, að samkvæmt gengislækkunarlögunum mátti búast við því, að hún væri orðin 150–160 stig. Það er vægast sagt verið að svíkjast undan loforðum um að gefa fólkinu bætur eftir allar þessar þungu búsifjar. Atvinnurekendur og ríkisvaldið njóta þessa árið 1951. Svo er ríkið búið að svíkjast um þær bætur, sem það var áður búið að lofa. Fólkið hefði munað um það, hvort það væri reiknað með kaupgjaldsvísitölu 123 stig eða 160 stig. Verkalýðurinn þykist ekki eiga ríkisstj. gott að gjalda, þegar hún hefur hvað eftir annað svikizt um að mæta kröfum hans og þráfaldlega reynt að komast undan skuldbindingum sínum. Hæstv. ráðh. svaraði ekki þeirri fyrirspurn hv. 4. þm. Reykv., hvort hann teldi mögulegt, að verkalýðsfjölskylda kæmist af með minna kaupgjald en hún hefur núna. Það vita allir, að það er alls ekki hægt. Þetta var ekkert svar, sem hann var með. Hv. 1. landsk. þm. benti á, að eins og nú stæðu sakir, þyrfti fólk kaupuppbót eftir vísitölu, en þyldi ekki verkföll. En kauphækkun í samráði við atvinnurekendur næst ekki nema með verkföllum. Það liggur í augum uppi, að verði þessi leið farin, verður ekki komizt hjá verkföllum. Málið liggur ekkert skýrara fyrir, þó að hæstv. ráðh. hafi reynt að svara þessu, því að hann kom ekki að kjarna málsins. Í lok ræðu sinnar vék hæstv. ráðh. að því, að það væri aðeins verið að afnema sjálfkrafa kauphækkun eftir samningum, sem gerðir voru áður en gengislækkunarlögin voru sett. Það er eðlilegt, að samningar og ákvæði séu túlkuð eftir gildandi lögum. Til eru samningar, sem voru gerðir eftir gengislækkun, samningar verkalýðsfélaga á Vestfjörðum. Þar segir, að kaup breytist í fullu samræmi við vísitölu hvers mánaðar, nema annað sé ákveðið með lögum. Þessir samningar eru í fullu gildi, hvort sem þeir eru gerðir fyrir eða eftir gildistöku laganna. Hv. 4. þm. Reykv. minntist á till., er við fluttum fyrir jólin, er við fórum fram á að lögfesta það, að kaupgjald breyttist í samræmi við vísítölu næsta mánaðar á undan. En ríkisstj. ætlar ekki að sættast á neitt. Ef hún vill sættir í þessu, er eðlilegast að fara að eins og í sumar, að hætta við lögfestinguna, fella niður 1. gr. l. síðan fyrir jól og heimila kauphækkun. Það kostar lítið að halda dýrtíðinni í skefjum, en það getur kostað mikið, ef ganga á á gefin loforð og ríkisstj. gerir ekkert til að halda verðlaginu í skefjum. Þetta væri smávægileg bót á móti loforðum gengisbreytingarlaganna. Þá var áætlað, að verðhækkunin yrði svo smávægileg, að jafnvægi næðist á fyrri helmingi ársins 1951. En nú hefur dýrtíðin greikkað sporið. Það hefur orðið 11 stiga verðhækkun á síðari helming ársins 1950 og 5% verðhækkun á fyrsta mánuði ársins 1951; svo lítur út fyrir 30% hækkun á fyrri helmingi ársins 1951. Eðlilegast væri, að ríkisstj. horfðist í augu við, að viðhorfið í verðlagsmálunum er allt annað en gert var ráð fyrir í gengislækkunarlögunum. Nú er sívaxandi dýrtíð, og verkafólkið getur ekki búið við óbreytt kaup. Þá horfist ríkisstj. í augu við afleiðingar verka sinna og vill engar bætur. Hún vill setja band á verkalýðinn og hlaupast frá loforðum sínum og biður um hlífð. Það er velkomið, að verkalýðurinn fari út í verkfall, því að hann heldur það ekki út í átökunum við atvinnurekendur. Það er í raun og veru ekki gert annað en hvetja til stéttabaráttu og tekið fyrir allar leiðir til friðsamlegrar lausnar. Eina leiðin, sem opin er, er stéttastríð. Hæstv. ráðh. bað mig að hugsa mig um, áður en ég hvetti til verkfalla. Ég held, að það væri ríkari ástæða fyrir stjórnina að athuga sinn gang, áður en hún knýr þetta í gegn, jafnvel þó að hún hafi fylgi stjórnarflokkanna til. Það er of seint að benda á friðsamlega lausn, þegar búið er að knýja þetta í gegn. Þó að verkalýðurinn þoli ekki langvinn verkföll, þolir þjóðin ekki langvarandi stöðvun atvinnuveganna. Ríkisstj. hefur engan rétt til þess að knýja verkalýðinn út í verkföll, og er sízt hægt að kalla það ábyrgðartilfinningu af ríkisstj. og ekki víst, að atvinnurekendur færu með sigur af hólmi. En orsökin til þessa stríðs væri áreiðanlega löggjöf sú, sem verið er að knýja í gegn, og yrði ríkisstj. þá kvödd til ábyrgðar, en ekki verkalýðurinn. Ég veit, að ráðh. vill ekki færast undan því að svara þeirri spurningu, hvort hann teldi, að fjölskylda gæti komizt af með þetta kaup. Það er ekki ódýrara fyrir þjóðina að knýja menn á sveitina. Ekki styrkir það þjóðfélagið, að farið er að bera á því, að hundruð verkalýðsfjölskyldna eru að komast á opinbert framfæri og fer fjölgandi vegna dýrtíðar og atvinnuleysis. En það þýðir ekki að opna augu ríkisstj. og segja henni, að hún sé komin í ógöngur. Hún ræður ekki við neitt og lokar öllum leiðum nema stéttabaráttu. Það er ekki hægt að segja annað en hún hafi þó verið aðvöruð fyrir jól. Ríkisstj. verður að horfast í augu við afleiðingarnar, og hún veit, hverjar þær verða, meira eða minna langvinn verkföll. Þjóðin kemst ekki hjá því að borga þá dýrtíð með kauphækkun eða með því að taka fólk á opinbert framfæri.



Herra forseti. Ég hef lokið ræðutíma mínum og ætla því að gera stutta athugasemd. Hæstv. ráðh. gaf svar við því, sem ég vildi fá að vita, hvers vegna hann vill ekki, að verkalýðurinn fái kauphækkun. Hann veit, að öll breyting á kaupgjaldinu hlýtur að kosta harðvítug verkföll. Hann sagði einnig, að stjórnin vilji ekki taka ábyrgð á kauphækkun. Þetta er einmitt ástæðan, sem ég gat mér til að væri. Hann vill velta ábyrgðinni af ríkisstj. á aðra. - Hæstv. ráðh. sagði, að hann vildi, að verkalýðurinn og atvinnurekendur semdu um, hvaða kaup ætti að greiða í hvert sinn. Þessi réttur var samt tekinn með gengislækkunarlögunum. Ummæli hans eru því ekkert annað en hræsni. Hann sagði, að frv. væri borið fram vegna ágreinings á skilningi á lögunum, milli verkalýðsins og ríkisstj. En það stendur skýlaust, að það eigi að greiða kaup samkv. samningum, nema annað standi í lögum. Nú er engin önnur breyt. en sú, að nú er ríkari ástæða til að fá þessa uppbót greidda. Þessi lög eru sett vegna þess, að samningarnir eru svo skýlausir, að það þótti of mikið lagt á dómstólana að dæma rangt í þessu máli.



Herra forseti. Ég vil upplýsa það, að vísitalan í janúar hefur hækkað um eitt stig, en ekki fimm stig, eins og haldið hefur verið fram hér. Hv. þm. hefur ruglað þessu saman við vísitölu desember, sem var 127 stig, en ekki greidd 4–5 stig. Ég held, að þetta sé alveg misskilin afstaða hjá honum.



Herra forseti. Þó að margt hafi verið sagt hér, vil ég segja fátt af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi er ég ekki vel frískur og í öðru lagi finnst mér að mest af því, sem sagt hefur verið hér, hafi farið fyrir ofan garð og neðan við málið. Andstæðingarnir mótmæla þessu, en þó koma þeir með mismunandi skoðanir um, hvort þetta hafi verið skilið samkv. lögum. Hv. Alþfl.-menn mótmæla frv. og halda því fram, að hér sé verið að leggja nýjar kvaðir á verkalýðinn. Hv. 1. landsk. játaði, að í þessu frv. væri ekkert annað en það, sem vitað er að meiri hluti Alþingis ætlaðist til með þessum lögum í desember. Þá voru þessi lög þrautrædd, og er þetta ekki annað en endurtekning á því, sem þá var sagt. Hann spurði að því, hvers vegna þetta væri borið fram, og skildist mér, að við mættum vinna saman að því að bera þetta undir dómstól. Því var haldið fram af andstæðingunum, að með þessu frv. væri verið að binda verkalýðinn á kúgunarklafa. Hv. 6. landsk. vitnaði í ræðu við umr. í des. Sú skýring, er hv. þm. Barð. gaf, er rétt, þó að ég hafi ekki lesið þetta í handriti þingskrifara. Hv. þm. var að halda fram, að opinberir starfsmenn ættu ekki að hafa nema 15% dýrtíðaruppbót. Og hann taldi það sanngjarnt, þó að verkamenn hefðu hana hærri, en hv. þm. Barð. réð ekki við það, að svo há dýrtíðaruppbót var greidd opinberum starfsmönnum. Og þó að ég telji ekki skyldu mína að verja hæstv. viðskmrh., þá verð ég að segja það, að hans orðum var snúið við eða a.m.k. gefin allt önnur merking. Hæstv. viðskmrh. var yfirleitt að sýna fram á það, að verkalýðsfélögin hefðu rétt til þess að semja eftir sem áður, þó að þessi lög væru sett. Og það hafa þau, þó að frv. verði samþ. Þetta er náttúrlega alveg víst, að verkalýðsfélögin geta samið um sitt kaup fyrir þessum l., ef þau geta náð samkomulagi við vinnuveitendur um annað kaup en það, sem nú er. Það er aðeins þetta, ef frv. verður að l., sem er slegið föstu, að löggjafarvaldið vill ekki beinlínis ákveða það, að kaupgjaldið hækki af sjálfu sér. En er nú hér um nýtt ódæði að ræða? Ég vildi leyfa mér að minna bæði hv. 4. þm. Reykv. og hv. 6. landsk. þm. á það, að fyrsta stjórn Alþfl. á Íslandi, - kannske sú síðasta líka, ég veit ekki um það, það sýnir nú framtiðin, - hún bar fram og fékk samþ. lög, sem bundu vísitöluna. Þá var verðlagið miðað við verðlag 1939, sem sett var 100, og þau lög bundu vísitöluna við 300 stig. Ef þetta frv., sem hér liggur fyrir, nemur úr gildi samninga, ef samþ. verður, þá hafa hin lögin, sem ég gat um, gert það líka. Og mér er óskiljanlegt, að svo hafi ekki verið um hin fyrri l. En þetta tal um það, að þessi l., ef frv. verður samþ., sem hér liggur fyrir, nemi úr gildi gamla samninga, er í sjálfu sér bara vitleysa. Ef samið er um það, að kaup sé þetta eða þetta, sem til er tekið í samningi, í grunn, og svo, að ofan á það greiðist vísitala, þá er átt við þá vísitölu, sem gildandi er.

Ruglast þeir samningar ekkert við þessi lög? Rýrna þeir ekkert?

Þeir eru í gildi, að því er mér virðist. Vísitalan, sem ákveðin er þarna, er 123. Ef samningar eru í gildi enn, síðan fyrir þann tíma, þegar dýrtíðarl. frá 1947 voru sett, vill þá hv. 6. landsk. þm. halda fram, að þeir samningar eigi að þýða það, að ofan á það grunnkaup, sem nú er komið, eigi að bæta 228%?

Það á að bæta 28% ofan á.

Hvers vegna þá það, t.d. eftir samningum, sem gerðir voru 1939 og miðuðu við 100 stig, sem þá voru, og svo er bara sagt í samningunum, að kaupið eigi að fara eftir vísitölu? Nei, sannleikurinn er sá, eins og kemur fram í grg. frv. og ég þarf ekki að lýsa og hefur áður verið rökstutt af hæstv. ráðh., - ég held þremur, - þá hafa náttúrlega á seinni árum verið af löggjafanum sett þau ákvæði, að þetta er allt eiginlega orðið marklaust áður, og verður það ekki vegna þessara laga, sem hér á að setja. Það er orðið marklaust áður en þessi l. eru sett, þó að félögin t.d. 1940 hafi samið um, að þetta eða þetta skyldi vera grunnkaup og svo vísitöluuppbót greidd ofan á það. Þessu er raskað með l. frá 1947, sem hv. form. Alþfl. stóð fyrir, að sett yrðu. Því er nú aftur raskað með gengisl. frá í fyrra. Og það er í sjálfu sér alveg ómögulegt að framkvæma þetta lengur á þessum grundvelli. Það getur vel verið, - ég skal ekki neita því, - að ýmsir verkamenn eigi nú við þröng kjör að búa, einkum þeir, sem að einhverju leyti hafa misst atvinnu. Það eru að vísu skiptar skoðanir um það, hve mikil brögð séu að atvinnuleysi nú og hvaða orsakir til þess liggi. Ég hygg, að það sé rétt t.d. hér í Reykjavík og víðar, að það séu nú afleiðingar verkfalla, sem að nokkru leyti hafa komið fram í atvinnuleysi, og verður ríkisstj. tæplega um það kennt. - En það er nú svona, að það væri náttúrlega ákaflega æskilegt, að allir landsmenn hefðu mjög miklar tekjur, við skulum segja, að hver einasti fjölskyldufaðir hefði 100 þús. kr. í tekjur á ári eða þar um bil. Og svo væri ákaflega æskilegt að afnema alla skatta og alla tolla og veita svo óspart úr ríkissjóði peninga til allra þeirra hluta, sem vaxandi þjóðfélag þarfnaðist, til að leiða rafmagn um allt landið og byggja hafnir við hverja vík og margt, margt fleira. Það væri ákaflega æskilegt, að þetta væri allt hægt. En til þess að þetta mætti verða, þá sé ég nú ekkert ráð annað en ef við gætum lagt undir okkur einhverja stóra og ríka þjóð og tekið af henni skatt og gert hennar land að skattlandi, svo sem Sovét-Rússland eða Bandaríkin, sem munu vera einna öflugustu ríkin í veröldinni. Maður verður bara að horfast í augu við þann beiska sannleika, að það kemur oft fyrir, að það er ekki hægt að fullnægja þeim kröfum, sem í sjálfu sér væri æskilegt að geta fullnægt. - Það kann nú að vera, að einhverjir hafi haldið því fram, að af gengisbreyt. í fyrra kæmi ekki fram nein kjaraskerðing. Og ég heyrði sjálfur a.m.k. einn fræðimann halda því fram, að af gengisbreyt. yrði engin kjaraskerðing. Auðvitað var það tóm vitleysa, því að ef það hefði ekki verið nein kjaraskerðing fyrir neinn, þá hefðu þau l. engu breytt, ef gengisbreyt. hefði ekki orsakað það að flytja peninga frá þeim, sem í landi eru, og til þeirra, sem veiða fisk og flytja á erlendan markað. Þetta verður stundum að gera. Það er ekki til neins að setja fram einhverjar kröfur um það, að svona eða svona skuli lífskjörin vera, nema um leið að gera ráðstafanir til þess, að hægt sé að fullnægja þeim kröfum. Og hvað einn af aðalatvinnuvegum þjóðarinnar snertir, þá sjáum við nú, hvað hann stendur vel. Og nú er bölsótazt mjög yfir því, að nú komi nýtt dýrtíðarflóð yfir þjóðina, þegar hluti af þeim gjaldeyri, sem sá atvinnuvegur aflar, er gefinn frjáls. En ég held, að bara allir hafi verið sammála um það - og líka þeir, sem segja, að þetta hafi verið versta ráðið -, að það var óhjákvæmilegt að styðja bátaútveginn. En ég slæ því alveg föstu, að það var ekki hægt að styðja bátaútveginn öðruvísi en að það kæmi niður á einhverjum öðrum landsmönnum. Og ég er ekkert sannfærður um það, að þetta, sem nú á að gera, komi þyngra niður en þótt með öðrum aðferðum hefði verið greitt fyrir þessum atvinnuvegi. Ég hef heyrt, - þó að þetta mál hafi ekki verið borið undir Alþ., - að það muni vera meiningin, að frjáls innflutningur fyrir þennan gjaldeyri verði ekki veittur nema fyrir frekar ónauðsynlegum vörum, lúxusvörum o.þ.h.

Einhverjir verða að kaupa.

Vitanlega kaupa það þá frekast þeir, sem hafa rýmri fjárráð.

Þeir verða allt of fáir til þess að kaupa vörur fyrir 100 millj. kr.

Þó að það sé leiðinlegt að geta yfirleitt ekki látið alla hafa allt, sem þeir vilja fá, og gert fólkinu til hæfis, þá verður að horfast í augu við það, að einhvers staðar verður staðar að nema. Og það, sem auðvitað er aðalatriðið í þessu öllu saman, er, að þjóðin geti komið sér þannig fyrir, að hagur hennar gagnvart útlöndum verði sæmilegur, þá kemur hitt aftur af sjálfu sér. Og það er aðalatriðið, en ekki þessar ræður, sem hér hafa verið haldnar. Hv. 6. landsk. þm. var að tala um, að hér væri verið að hefja stríð, og sagði, að ríkisstj. væri að því. Mér finnst nú satt að segja, að það hafi verið stjórn Alþýðusambands Íslands, sem byrjar þetta mál, með því raunverulega að misskilja lög, sem alveg voru ótvíræð, - eða a.m.k. alveg ótvírætt, hvað Alþ. meinti með þeim, - eða þá a.m.k. að telja sig skilja lögin á annan hátt en þann, sem löggjafinn meinti. Það er upphaf þessa máls. Ég er ekki að deila á stjórn Alþýðusambandsins. En það rétta má koma fram, því að ef þetta hefði ekki verið, þá hefði engum komið í hug að fara að breyta þessum l.



Samhliða öllum ásökunum á hæstv. ríkisstj. fyrir þetta frv. og öllum hótunum, sem hér hafa verið hafðar í frammi um stöðvun hjá verkamönnum og stéttasamtökum þeirra, hefur komið fram tilboð til sátta frá hv. 4. þm. Reykv. og verið tekið undir það af hv. 6. landsk., en þetta tilboð er um það, að felld sé niður 1. gr. frumlaganna frá 19. des., og þá stæðu eftir ákvæðin í 6. gr., þ.e. 4., 5., 6. og 7. liður 6. gr. l. nr. 22 1950, en þar segir, að laun fyrir janúar breytist ekki til júliloka 1951. Það er því sýnilegt, að báðir þessir hv. þm. eru sammála um það, að ekki sé greidd hærri vísitöluuppbót en 123 stig, en það er vísitalan í janúar 1951. Með öðrum orðum geta þeir fellt sig við, að launþegar búi við þessi laun til 1. ágúst 1951. Þegar hv. þm. eru búnir að viðurkenna þetta, þá á ég bágt með að skilja þá baráttu, sem hér er nú haldið uppi, því að þetta frv. skerðir á engan hátt kjör launþega á þessum tíma, og kemur þá aðeins til greina, hvort hægt er fyrir launþega að tryggja sér, að eftir þann tíma verði launin ekki skert. En mér skilst, að þeir vilji tryggja, að launin verði ekki skert eftir júlímánuð, og því sé þessari baráttu haldið uppi hér í kvöld. Það veit nú enginn, hve vísitalan verður þá há, en ef verkföll eða stöðvanir verða á þessum tíma, þá verður vísitalan hærri og þar af leiðandi erfiðara að leysa þessi mál, ef öngþveiti verður komið á í þessum málum á þeim tíma. Ég veit, að launþegar fá ekki hærri laun, þó að þetta frv. verði ekki samþykkt, og skil ég því ekki baráttu hv. þm. gegn frv. þessu. Í sambandi við dýrtíðarmálin sjálf, en þau hafa verið tekin sem aðalatriðið í umr. hér í kvöld, þá er það ekki aðalatriðið fyrir verkalýðinn að fá sem hæst verkalaun. Hv. 4. þm. Reykv. varpaði fram þeirri spurningu og hv. 6. landsk. kvartaði undan því, að henni skyldi ekki vera svarað, hvort 5 manna fjölskylda gæti nú komizt af með þau laun, sem heimilisfaðirinn hefur. Ég vil svara þessari spurningu með annarri spurningu: Bætir það hag fjölskyldu, sem nú berst í bökkum með að geta komizt af með tekjur sínar, þó að kaupið verði helmingi hærra, þó að hún hafi ekki jafnháar heildarárstekjur og áður? Og það er kjarni málsins, að það skiptir ekki máli, hve launin fyrir hverja klukkustund eru há, heldur hve árstekjurnar eru háar. Og hár kauptaxti hefur ekkert að segja, ef enga atvinnu er að fá, eins og á sér nú stað á mörgum stöðum á landinu. Ég fullyrði, að það ástand, sem nú hefur skapazt á ýmsum stöðum á landinu, að atvinnuvegirnir hafa ekki getað veitt þeim, sem að þeim vinna, fullan vinnutíma, þó að þeir hafi sjáanlega lagt hart að sér til að reyna að gera það, er skýrt dæmi um það, hvernig fer, þegar kaupgjald er hærra en atvinnuvegirnir þola. Og hver greiðir tapið af þeim atvinnugreinum í landinu, sem ekki hafa getað staðíð undir sér sjálfar á síðustu árum? Ég veit ekki betur en það sé almenningur í landinu, sem verður að standa undir því. Það er ekki af neinu hatri til verkalýðsins, þó að menn vilji spyrna hér við fótum og þó að ekki sé til nægilega mikið fjármagn til að greiða mismuninn milli þess, sem aflað er, og þess, sem eyðist, en atvinnuvegirnir geta ekki sjálfir gert það og hafa orðið að sækja til ríkissjóðs um hjálp. - Þá er ástæðan að nokkru leyti sú, að ýmsar vörur hafa hækkað erlendis, og hefur það enn aukið á dýrtíðina í landinu, og við höfum ekki átt nægilegan gjaldeyri til að fullnægja vörueftírspurn innanlands, og við það hefur myndazt svartur markaður í landinu, sem stafar af því, að ekki er til nægur gjaldeyrir til að fullnægja kaupmættinum, og eykst slíkt eðlilega með hærra kaupgjaldi, ef framleiðslan eykst ekki að sama skapi, og gerði því togaraverkfallið sitt til að auka á þetta og þá um leið dýrtíðina. Ég held því, að þessir menn, sem eru að ógna hér með stríði, ættu að athuga, hvort þeir með slíkum aðgerðum eru ekki einmitt að rýra kjör þeirrar sömu alþýðu, sem þeir látast vera að berjast fyrir, og lýsir það fullkomnu ábyrgðarleysi að vera með slíkar hótanir. Ég tel, ef gengið væri að tilboðinu áðan, þá mundu launþegar ekki fá hærra kaup til 1. ágúst og A.S.Í. hefði ekki getað komið fram launahækkunum í febrúar og engar launabreytingar hefðu orðið um áramótin, og því ósanngjarnt og óheppilegt að hefja stríð fyrr en í ágúst, þegar séð væri, hvaða ástand yrði þá í þessum efnum. Mér þótti rétt, að þetta kæmi fram, þegar það liggur fyrir frá andstæðingunum, að þeir muni beygja sig undir þetta, ef fylgt verður vissum skilyrðum frá þeim.



Herra forseti. Ég skal hafa það aðeins örstutta athugasemd, sem ég geri við þessar umr. í tilefni af ummælum hæstv. dómsmrh., sem hann setti samt fram þannig, að hann var ekki alveg viss um, hvort það væri hann eða ég, sem væði í villu og svima, og vil ég aðeins segja það, að núna er aðeins til ein vísitala, og það er vísitala framfærslukostnaðar, og hún er 128 stig. Og það er eftir vísitölu framfærslukostnaðar sem kaupið skyldi taka breyt., þegar þeir samningar voru gerðir, sem nú eru í gildi hjá stéttafélögunum, og kaup á að borgast eftir samkv. núgildandi samningum og einnig eftir nýrri samningum.. Hitt fer aftur ekki á milli mála, að sú vísitala, sem miðað var við, þegar jólalögin voru á ferðinni, var 123 stig, þá leiðrétt frá því að fjárlögin voru afgr. úr 122 stigum. Síðan Alþ. hafði þá viðmiðun á vísitölu framfærslukostnaðar í 123 stigum þann 19. des., þá er komið í ljós, að vísitala framfærslukostnaðar er nú 128 stig, og þá er þarna orðin nú 5% hækkun á viðurkenndri vísitölu á einum mánuði, sem bendir til 30% vísitöluhækkunar á hálfu ári, ef framhaldið yrði eftir þessu. Og þá eru það ekki litlir hagsmunir, sem teknir væru af verkalýðnum í landinu með því að fella niður skyldur hæstv. ríkisstj. til þess að bæta laun að fullu samkvæmt ákvæðum gengislækkunarl. frá 1. ágúst 1951. Frá þessu hefur verið hlaupið. En við álítum, að hæstv. ríkisstj. ætti að vera svo ærukær að standa við gefin loforð, sem þar að auki hafa verið lögfest. Ef það hins vegar væri svo, eins og hæstv. dómsmrh. vildi halda fram, að breyt. í janúar væri aðeins 1% frá því í des. og maður gæti gert sér vonir um líkt á næsta hálfa ári til 1. ágúst 1951, þá væri það ekki mikið fé, sem þeir þyrftu að offra, og ég held, að þjóðfélagið mundi ekki velta um koll, þó að verkalýðnum yrði greitt eftir fullri vísitölu þann tíma. En það er gefinn hlutur, að hæstv. ríkisstj. óttast hina háu vísitölu á næstu mánuðum, og þess vegna skal loka þeirri leið, að vísitalan geti hækkað mánaðarlega.

Haraldur Guðmundsson Hv. 6. landsk. þm. hefur að nokkru svarað því, sem hv. þm. Barð. beindi til mín. Hv. þm. Barð. sagði í ræðu sinni áðan, að ég hefði gert hæstv. ríkisstj. sáttatilboð um að fella úr gildi 1. gr. jólalaganna og láta koma í gildi aftur ákvæði laganna frá 19. marz í fyrra í staðinn. Þetta er ekki nákvæmlega rétt. Ég gerði henni ekki sáttatilboð, en ég beindi því til hæstv. ríkisstj., hvort henni þætti ekki skynsamlegra að fara þessa leið, og ég fel, að sú leið væri skárri en það, sem í þessu frv. er gert ráð fyrir. Og það er alveg tvímælalaust rétt, að ef sú leið væri farin, þá ættu verkamenn ekki rétt til hærri kaupuppbótar samkv. l. en 23 stig þar til í ágúst næstkomandi. Hitt er alveg rangt, sem hv. þm. sagði, að með því væru bundnar hendur þeirra og þeim bannað að koma fram kauphækkunum. Það er jafnopið eftir báðum leiðum, bæði eftir jólalögunum og marzlögunum. Að þessu leyti eru að vísu grunnkaupshækkanir ekki bannaðar, ef menn vilja í það leggja. Munurinn á þessu frv. og l. frá því í fyrra er sá, að eftir l. í marz var verkamönnum tryggt, að sú vísitöluhækkun, sem myndaðist á tímabilinu janúar–júlí það ár, yrði bætt að fullu með kaupgreiðslum í ágúst og framvegis. Nú hefur vísitalan á einum mánuði hækkað um 5 stig, og er ekki ótrúlegt, að hún hækki jafnmikið á næstu 5 mánuðum, þannig að hún verði komin upp í 30 stig á þessu tímabili, og væri þá tryggt, að kaupgreiðslur fengjust þó það hækkaðar 1. ágúst, ef ákvæði laganna frá því í marz s.l. væru tekin í gildi aftur. Hitt fullyrði ég enn á ný, að ég get ekkert um það sagt, hvort verkalýðssamtökin sættu sig við þetta. Það mun sjálfsagt fara eftir því, hve hröð hækkunin á vísitölunni væri. Ef hækkunin væri 5 stig á mánuði, mundu þau líklega ekki þola biðina lengi. Væri hún minni, mundu líklega margir kjósa að bíða eftir þeirri hækkun, sem l. beinlínis leyfðu. En það, sem hefur úrslitaáhrif í þessu efni, er það, að með þessari samþykkt hér er hæstv. ríkisstj. að tvíbrigða þau loforð og upplýsingar, sem gefnar voru, þegar l. voru sett 19. marz s.l. En þá hneisu gat hæstv. ríkisstj. losað sig við með því að láta l. standa óbreytt þar til 1. ágúst 1951. En ég tók það fram, að ég fullyrði ekki, hvort verkalýðsfélögin sættu sig við þetta. En með þessu frv. er beinlínis verið að reyna að egna þau til beinna vinnudeilna og mótspyrnu gegn l. Hæstv. dómsmrh. sagði, að það væri fullkomlega ofmælt, að það væri hér um nokkurt atvinnuleysi að ræða, og það litla, sem örlaði á atvinnuleysi hér í Reykjavík, væri af því, að vélbátaflotinn væri ekki kominn á veiðar. Það fer nú fram þessa dagana atvinnuleysisskráning hér í bænum, og ég geri ráð fyrir, að hún sýni greinilega, við hvaða rök þessi ummæli hæstv. dómsmrh. hafa að styðjast. Ég veit, að hér er stórkostlegt atvinnuleysi í bænum, sumpart hjá stéttum, sem hafa haft góðár tekjur og vinna í byggingariðnaði, en þar hefur ekkert verið hægt að gera um langan tíma, að nokkru leyti vegna tíðarfarsins, sumpart vegna efnisskorts og sumpart vegna peningaleysis hjá þeim, sem eru að byggja. Ég verð nú að segja það, að mér finnst, jafnvel þó að inn á það væri gengið, að höfuðorsök atvinnuleysisins væri talin, að vélbátaflotinn væri ekki kominn af stað, að þá hefði hæstv. ríkisstj. haft ráðin í hendi sér til þess að leysa þau vandræði. Fjárl. voru afgr. hér í vetur fyrir nýár með mikilli rögg, og ber að fagna því. En það var gert á þann hátt, að vandlega var gengið fram hjá því af Alþ. að hafa nokkur afskipti af vandamálum vélbátaflotans. Og þinginu var frestað skömmu fyrir jól og þar til eftir nýár, til þess, eins og ríkisstj. sagði, að hún fengi tóm til þess að undirbúa varanlega lausn á erfiðleikum vélbátaflotans. Þingið kom saman á ný 8. jan. s.l. Ríkisstj. var búin að hafa þriggja vikna umhugsunarfrest, en þegar þingi var frestað fyrir jól, þá voru tveir og hálfur mánuður frá því, að útvegsmenn lýstu því yfir, að ekki væri hægt að koma bátaflotanum af stað, nema leyst yrðu vandamál hans. Þann 8. jan. hafði ríkisstj. ekkert aðhafzt í þessum efnum. Þingið hafði setið og beðið eftir því, sem kæmi frá ríkisstj., og þetta var eina málið, sem var mjög aðkallandi, og enn er það ekki leyst. En að vísu upp á einhver loforð frá hæstv. ríkisstj. er bátaflotinn nú loksins farinn af stað. Allan janúarmánuð var blíðskaparveður og góðar gæftir, og þeir bátar, sem fóru á sjó í janúar og öfluðu matfisks fyrir bæinn, höfðu mjög góðan afla, og fara mátti í janúar 24 –25 róðra. Hvað hefur það því kostað, að vélbátaflotinn hefur ekki farið af stað í janúar? Var það auðveldara fyrir hæstv. ríkisstj. að leysa þetta í janúarlok en í byrjun janúar? - Einn hv. þm. drap líka á togarastöðvunina, en þeir stöðvuðust 1. júlí. Sjómönnum og útgerðarmönnum tókst ekki að semja í júní, júlí, ágúst, september né október, en þá kom þingið saman. Þá var borin fram till. til þál. af þessu tilefni og tvö frv. Þá fyrst fer hæstv. ríkisstj. að rumska og skiptir sér af málinu, þegar þetta hefur legið óafgreitt á fimmta mánuð. Þremur vikum eftir að ríkisstj. tók málið í sínar hendur eru togararnir farnir á veiðar. Hvers vegna gerði ríkisstj. þetta ekki fyrr? Það er af því, að mér virðist, að hæstv. ríkisstj. álítur, að kaupið sé of hátt og að mikið kaup sé til bölvunar, því að stöðvun togaranna á árinu og vélbátaflotans nokkurn hluta ársins, það þýðir minni kaupgetu fyrir verkafólkið í landinu. - Og loksins kemur svo hv. 1. þm. Eyf. og gerir grein fyrir því, sem ég er honum þakklátur fyrir, hvernig þessi lausn er. Hann segir: Lausnin er sú, að það á að taka 100 millj. kr. af andvirði útflutningsverðmætis sjávarútvegsins og kaupa fyrir það óþarfa. - Þannig á að leysa okkar vandræði. Við erum svo fátækir, að við höfum ekki efni á því að borga fólkinu kaup, og það þarf að skerða það jafnmikið og dýrtíðin vex. Ef dýrtíðin vex upp í 160 stig, yrði það til þess, gagnvart þeim, sem höfðu 24 þús. kr. tekjur árið 1950, og ef þeirra tekjur haldast óbreyttar, þó að vísitalan hækki í 23 stig, að þeirra kaup lækkar niður í 18–19 þús. kr. Þetta virðist þá vera það, sem hæstv. ríkisstj. telur nauðsynlegt til þess að bjarga þjóðinni. Svo upplýsir hv. 1. þm. Eyf., að það megi gera það snjallræði að kaupa óþarfa fyrir 100 millj. kr., og svo skýtur annar hv. þm. því fram, að þá þurfi að fá 200 millj. kr. lán til þess að kaupa mat fyrir. Og það er ekki lítill búhnykkur að banna að kaupa nokkuð annað en óþarfa fyrir 100 millj. kr. og fá svo 200 millj. kr. lán til þess að kaupa mat fyrir. Ef við erum svo ríkir, að við höfum efni á því, að einhverjir menn í þessu þjóðfélagi kaupi óþarfa fyrir 100 millj. kr. í innkaupi - plús álagning á gjaldeyri, plús álagning verzlana og þeirra, sem höndla með þetta, þá verða þessar vörur áreiðanlega ekki minna en 200–300 millj. kr. í útsölu, ef við höfum efni á að kaupa slíkt, þá höfum við vissulega efni á því að láta kaupgjaldið fylgja vísitölunni og afstýra þar með beinum skorti hjá þeim, sem vinna við framleiðslustörf. - En ég vildi gjarnan leiðrétta þetta hjá hv. þm., því að ætlunin er að kaupa fyrir þennan frjálsa gjaldeyri talsvert af vörum, sem ekki er hægt að vera án, og vil ég ekki telja ýmsa fatnaðarvöru úr ull beinan óþarfa. Ég veit ekki betur en að sumar af þörfum vörum, t.d. byggingarvörur, sement, járn, timbur og hreinlætistæki og annað, sem tilheyrir byggingum, eigi að koma í þennan flokk innflutningsins, og það er mikið af þessum vörum, sem ekki er hægt að komast af án þess að kaupa, og verðhækkun á þeim kemur fram sem bein aukning á dýrtíðinni og bein skerðing á launum, ef þeim er haldið óbreyttum. Annaðhvort er svo mikið til af ríkisbubbum, að þeir geti keypt vöruna fyrir sig sjálfa, eða þá að almenningur verður að kaupa hana, sem þá eykur dýrtíðina fyrir honum og spillir lífskjörum hans. - Ég skal láta þetta nægja. Ég vil ráðleggja hæstv. ríkisstj. að taka þetta frv. aftur, sem hér liggur fyrir. Það væri henni sæmst, eða það, sem væri að sumu leyti ekki lakara, að breyta 1. gr. frv., eins og ég benti hæstv. ríkisstj. á. Og hvað sem um þetta má segja að öðru leyti efnislega, þá hefði hæstv. ríkisstj. átt að sýna mannsbrag og standa við þau loforð, sem gefin voru í marz s.l., en nú er verið að brigða í annað sinn.



Herra forseti. Ég vil gera grein fyrir minni afstöðu til þessa frv., af því að hún er önnur en fram hefur komið í umr. yfirleitt. Ég lýsti því yfir í vetur, þegar verið var að samþ. frv., sem nú er verið að breyta, - og ég var með því, því að ég taldi, að það væri nauðsynlegt að koma í veg fyrir þennan víxlgang, sem hefur verið á milli kaupgjalds og afurðaverðs, þar sem hvort hefur hækkað annað til skiptis og aukið á þá verðbólgu, sem í landinu var. Ég sagði þá, að ég teldi það óráð að festa vísitöluna við 123 stig, heldur ætti að greiða eftir 115 stiga vísitölu, og ég spáði, að það mundi hefna sín að fara svona hátt upp. Í þessu frv. er ekki gert annað en að reyna að festa það sama sem hafði verið reiknað með í vetur og allir voru sammála um, að meint væri með l., áður en ágreiningur kom upp um þau ákvæði, sem þar voru sett. Í framhaldi af því, sem ég sagði þá, get ég þess vegna líka nú verið með því að reyna enn á ný að koma í veg fyrir þann víxlgang í þessum efnum, sem nú á eftir að koma fram, ef þessir menn fá að ráða, sem leggja þann skilning í l. frá því í vetur, að laun eigi að hækka eftir vísitölu, sem þeir vilja byggja á samningum, sem gerðir voru fyrir 10 eða 20 árum og þeir halda fram að eigi að haga kaupgreiðslum eftir. Ég veit, að þetta er ranglæti gagnvart bændum landsins, því að afurðaverð landbúnaðarvara er miðað við 115 stig. En ég ætla samt að vera með í því að gera þetta ranglæti, því að ég vil ekki fá þennan sama víxlgang aftur, og fylgi ég því þessu frv. og sætti ég mig við þessa rangsleitni gagnvart umbjóðendum mínum, sem eru bændur, og ætla að þola þessar aðgerðir, sem hér er um að ræða, til þess að fyrirbyggja, að stríðið milli kaupgreiðslna og afurðaverðs haldi áfram. Þess vegna fylgi ég þessu frv., þrátt fyrir það ranglæti, sem í því felst.