Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsrh. (Geir Hallgrímsson) : Herra forseti. Í 10. gr. l. um Framkvæmdastofnun ríkisins segir, að ríkisstj. skuli gefa Alþ. árlega skýrslu um starfsemi Framkvæmdastofnunar ríkisins. Hér hefur verið útbýtt á þingi skýrslu um starfsemi Framkvæmdastofnunar ríkisins árið 1974. Þessi skýrsla er útdráttur eða meginefni skýrslu stofnunarinnar sjálfrar, en hún mun koma út fyllri með ýmsum töflum og tölulegum upplýsingum og verða send hv. þm. Ég mun að þessu sinni aðeins láta þessari skýrslu fylgja nokkur orð, og ástæðan til þess, að þau verða ekki fleiri en raun ber vitni, er sú að samkv. stefnuskrá ríkisstj. er ætlunin að endurskoða lög um Framkvæmdastofnun ríkisins og eins og þar er komist að orði: „og í því sambandi mörkuð stefna um það, hvernig haga skuli áætlanagerð og framkvæmdum, m. a. í eftirtöldum greinum: endurnýjun fiskiskipaflotans, endurbætur hraðfrystihúsanna, uppbygging vinnslustöðva landbúnaðarins, þróun iðnaðar, skipan ferðamála, opinberar framkvæmdir, byggðaþróun í samráði við sveitarfélög og samtök þeirra.“ Ríkisstj. hefur þetta mál til meðferðar og ég vonast til þess að í byrjun næsta þings verði lagt fram frv. af hálfu ríkisstj. til efnda á þessu loforði. En með því að. svo er, þá læt ég hér nægja aðeins örfá orð um þetta efni. Eins og ég gat um er skýrsla sú, sem hv. alþm. hafa í höndum, að meginefni shlj. þeim þætti ársskýrslu stofnunarinnar sem mun fjalla um starfsemi hennar, en ársskýrslunni munu fylgja ýmsar töflur varðandi þjóðarframleiðslu, fjármunamyndun, tekjur, mannfjöldaþróun og mannafla atvinnuvega, fjáröflunar- og útlánaáætlun Framkvæmdasjóðs Íslands og ársreikningar Framkvæmdasjóðs Íslands og Byggðasjóðs, ársreikningar Framkvæmdastofnunarinnar og skrá um lánveitingar og styrki úr Framkvæmdasjóði og Byggðasjóði. Það er rétt að geta þess sérstaklega að á árinu 1974 voru gerðar veigamiklar breytingar á löggjöfinni um Framkvæmdastofnun ríkisins með setningu l. nr. 54 frá 1974, um Þjóðhagsstofnun og breyting á l. nr. 93 frá 1971, um Framkvæmdastofnun ríkisins. Hagrannsóknadeild var lögð niður og felld úr gildi önnur ákvæði sem snertu starfsemi þeirrar deildar, en Þjóðhagsstofnun sett á stofn. Frá 1. ágúst 1974 hefur Framkvæmdastofnunin starfað í tveim deildum, áætlanadeild og lánadeild, og mun stjórn Framkvæmdastofnunarinnar hafa haldið 16 stjórnarfundi á árinu 1974. Samþykkt var 441 lánsumsókn úr Byggðasjóði, að upphæð samtals 661.7 millj. kr., og enn fremur lánveitingar úr Framkvæmdasjóði Íslands að upphæð 2 milljarðar 160 millj. kr. Þá var samþykkt fjáröflunar- og útlánaáætlun Framkvæmdasjóðs og afgreidd mörg önnur mál. Þá voru samþykktar rekstraráætlanir og starfsáætlanir fyrir stofnunina. Framkvæmdaráðið hélt nær daglega fundi og vikulega fundi með forstöðumönnum deilda. Við áætlanagerð Framkvæmdasjóðs átti framkvæmdaráð ítarlegar viðræður við bankastjóra Seðlabankans, stjórnarformenn og framkvæmdastjóra helstu fjárfestingarlánasjóða. Framkvæmdaráðsmenn, forstöðumenn deildanna og fleiri starfsmenn sóttu marga fundi og ráðstefnur víðs vegar um landið, efndu til sérstakra funda um áætlanagerð og höfðu náið samband við landshlutasamtök sveitarfélaga. Sú breyting varð á skipan framkvæmdaráðs á árinu, að þeir Bergur Sigurbjörnsson og Guðmundur Vigfússon létu af störfum, en Tómas Árnason var settur áfram til að gegna störfum sem framkvæmdaráðsmaður. Þessi breyting varð 1. des. 1974. Framkvæmdastofnunin hefur átt gott samstarf, að því er mér er tjáð, við ýmsar ríkisstofnanir, sérstaklega náið samstarf við stofnlánasjóði atvinnuveganna og viðskiptabanka í því skyni að samræma sjónarmið þessara aðila, svo og við Iðnþróunarsjóð, Atvinnuleysistryggingasjóð og ýmsa lífeyrissjóði. Í skýrslunni kemur fram að í des. 1974 voru samtals 26 starfsmenn starfandi í stofnuninni eða 12 manns í hvorri deild að viðbættum einum framkvæmdaráðsmanni og ritara. Samkv. sérstöku samkomulagi var sameiginlegur rekstrarreikningur fyrir Framkvæmdastofnun ríkisins og Þjóðhagsstofnun fyrir allt árið 1974. Rekstrarkostnaður beggja stofnananna var 83 133 108 kr. Rekstrarkostnaður Framkvæmdastofnunar ríkisins, eins og hún var eftir að hagrannsóknadeildin var skilin frá, hefði orðið nálægt 54 millj. á ársgrundvelli. Ég vil svo aðeins, herra forseti, vekja athygli á inngangi þeirrar skýrslu sem hér liggur fyrir, þar sem í honum felst grg. um það vandamál sem leysa verður við lagasetningu og endurskipulagningu varðandi Framkvæmdastofnun ríkisins. Þar er komist svo að orði í inngangskafla: „Þessi staðreynd, þ. e. skipulag og starfstilhögun áætlanagerðar, er í deiglunni um þessar mundir og gerir það á ýmsan hátt örðugra að ræða hlutverk og framtíð áætlanagerðar nánar en gert hefur verið í fyrri ársskýrslum. Áætlunargerðinni hefur helst staðið fyrir þrifum vöntun á heildstæðum ramma um samanburð og mat á gildi framkvæmda og atvinnurekstrar og ekki hefur síður skort á beint og lifandi samband við töku ákvarðana í þessum efnum. Á þetta ekki síður við um opinberar framkvæmdir og starfsgreinar þær sem eru á vegum einkaaðila. Er mjög tilviljunum háð hvaða framkvæmdir komi til skipulags mats eftir árangri eða arðsemi. Það takmarkaða mat, sem lagt er á framkvæmdir, skortir alla samræmingu og samanburð, ekki aðeins milli framkvæmdagreina, heldur einnig innan sömu greina sem þó lúta sameiginlegri yfirstjórn ráðuneytis eða annarrar hliðstæðrar stofnunar. Við þessi skilyrði stefnumótunar og ákvörðunartöku er í reynd mjög treyst á atfylgi og þrýsting atvinnugreina, landshluta og annarra hagsmunaaðila til að fá málum sínum framgengt, einkum fyrir atbeina þm. og annarra áhrifaaðila. Með því móti er að sjálfsögðu engin trygging fyrir að hagstæðustu framkvæmdirnar gangi fyrir. Kraftar stjórnkerfisins fara í langdregin fundahöld til að vega og meta styrk þess atfylgis sem hvert mál nýtur og vandséð hvenær og hvernig niðurstaða er fengin. Margt í þessum starfsaðferðum er beinlínis andstæða allrar áætlunargerðar, svo sem þegar fleiri framkvæmdir til sömu nota eru í undirbúningi til framkvæmda samtímis eða þegar stórfelldar framkvæmdir eða tækjakaup einkaaðila koma til afgreiðslu pólitískra yfirvalda án skipulegs mats á væntanlegum árangri fjárfestingarinnar af hálfu stofnlánasjóða eða annarra faglegra aðila.“ Ég vildi gjarnan vitna til lengri kafla í þessum inngangi, en með því að hv. þm. hafa þessa skýrslu í höndum, sé ég ekki ástæðu til þess að gera það. Ég tel eðlilegt að slík skýrsla sem þessi sé flutt Alþ. og biðst velvirðingar á því að það er ekki gert fyrr eða ítarlegar, en vil mjög gjarnan leggja því lið að svo verði gert í framtíðinni.



Herra forseti. Það er varðandi eitt atriði í þessari skýrslu sem hér kemur fram og að gefnu tilefni sem ég vildi leyfa mér að upplýsa samanburð á því hvaða fjármagn Byggðasjóður hefur til útlána á þessu ári, að því er ætla má, og mundi hafa haft ef sömu reglur hefðu gilt um Byggðasjóðinn og gerðu á síðasta ári. Það liggur fyrir að Byggðasjóður mun hafa um 140 millj. kr. af eigin fé sem hann getur varið til útlána. Í öðru lagi var um það samið í málefnasamningi núv. stjórnarflokka að verja sem svarar 2% af útgjöldum á fjárlagafrv. til Byggðasjóðs. Þessi upphæð mun nema um 880 millj. kr., mig minnir 877 millj. kr., eins og kemur fram á fjárl. Samkv. þessu mun Byggðasjóður hafa til útlána á þessu ári rúmlega 1 milljarð eða 1020 millj. kr. samtals. Ef engar breytingar hefðu verið gerðar og ekkert verið samið milli stjórnarflokkanna um nýja skipan þessara mála, þá hefði Byggðasjóður haft til útlána á þessu ári - og þá miða ég við það að hann hefði ekki tekið lán til sinnar starfsemi - í fyrsta lagi þessar 140 millj. sem hann hefur og getur ráðstafað til útlána af eigin fé, í öðru lagi 100 millj. sem samkv. lögum um Framkvæmdastofnun ríkisins á að leggja til Byggðasjóðs úr ríkissjóði á hverju ári og í þriðja lagi álgjaldið eða hluta álgjaldsins sem svarar 70.9% af skattgjaldinu af álverksmiðjunni. Þjóðhagsstofnun áætlar að álgjald muni nema á þessu ári 130 millj. kr. og samkv. lögum um Framkvæmdastofnun ríkisins eiga að renna til Byggðasjóðs 70.9% af þessari upphæð eða 92 millj. Þess vegna mundi Byggðasjóður hafa til útlána af eigin fé á þessu ári, ef sömu reglur hefðu gilt og giltu á seinasta ári, 140 millj., 100 millj. og svo 92 millj., eða samtals 332 millj. Samkv. samningi stjórnarflokkanna hefur Byggðasjóður aftur á móti til útlána af eigin fé 1020 millj. kr. eða 700 millj. kr. meira en hann hefði haft ef þær reglur hefðu gilt sem áður giltu í þessum efnum. Um lántökur af hálfu Byggðasjóðs er það að segja að hann hefur heimild samkv. lögum til þess að taka lán til starfsemi sinnar, sennilega verður sú heimild ekki notuð á þessu ári, en það er hægt að nota hana og ef það væri gert, þá mundi náttúrlega Byggðasjóður hafa til útlána hærri upphæð en ég hef nefnt hér. En mergurinn málsins er þessi, að það er um 700 millj. kr. aukning, sem Byggðasjóður hefur úr að spila af eigin fé á þessu ári samkv. samningi á milli stjórnarflokkanna, frá því sem hann hefði haft ef engar breytingar hefðu verið gerðar á framlögum til Byggðasjóðs úr ríkissjóði.



Herra forseti. Fyrir nokkru fluttum við þm. Alþfl. í hv. Nd., frv. til l. um breyt. á l. um Framkvæmdastofnun ríkisins. Efni frv. er mjög einfalt. Það fjallar um stjórn stofnunarinnar og hljóðar eina grein frv. svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. skipar framkvæmdastjóra Framkvæmdastofnunar ríkisins, er annast daglega stjórn stofnunarinnar. Framkvæmdastjórinn og forstöðumenn deilda mynda framkvæmdaráð stofnunarinnar.“ Þetta frv. var á dagskrá á nokkrum fundum í hv. Nd., en komst aldrei til umr. Á fundum undanfarið hefur frv. alls ekki verið á dagskrá. Ef um það yrði spurt hvers vegna við hefðum ekki flutt þetta frv. fyrr, þá er ástæðan sú sama sem hv. þm. Ragnar Arnalds vakti athygli á, að við þm. Alþfl. höfum átt von á því í kjölfar yfirlýsingar hæstv. ríkisstj. að ríkisstj. mundi flytja frv. um breytingu á stjórnkerfi Framkvæmdastofnunar ríkisins. En þegar útséð virtist um að ríkisstj. mundi gera till. um breytingar á stjórnkerfi stofnunarinnar, þá töldum við rétt að freista þess, þótt seint væri, að gera tilraun til þess að fá slíkar breytingar fram. Við töldum að það kynni e. t. v. að vera auðvelt að koma slíkum breytingum fram vegna þess að efni þessa frv. er nákvæmlega samhljóða till. sem fulltrúar Sjálfstfl. í Ed. og Nd. fluttu þegar frv. um Framkvæmdastofnunina var samþ. og gert að lögum á árinu 1971. Þingflokkur Alþfl. var á sínum tíma fylgjandi þeirri meginstefnu frv. að halda áfram áætlunargerð sem tekin hafði verið upp í vaxandi mæli á undanförnum áratug og hafði verið í höndum Efnahagsstofnunar, Framkvæmdasjóðs, Atvinnujöfnunarsjóðs og einstakra ráðuneyta,enda hafði sú áætlunargerð reynst mjög nytsamleg, og þessari starfsemi átti að halda áfram samkv. frv. Þess vegna vorum við fylgjandi þessari meginstefnu frv. Við töldum hins vegar stjórnarfyrirkomulag stofnunarinnar vera mjög varhugavert og raunar einsdæmi. Við töldum eðlilegt að yfirstjórn slíkrar stofnunar væri í höndum þingkjörinnar stjórnar, eins og varð og er, en frv. gerði jafnframt, eins og það var og eins og lögin urðu, ráð fyrir pólitísku framkvæmdaráði skipuðu af ríkisstj. og skyldi það hafa úrslitavald í stofnuninni, þar eð þetta framkvæmdaráð átti að gera allar áætlanir stofnunarinnar, till. um allar rekstraráætlanir og starfsáætlanir um allar lánveitingar og meira að segja ráða starfsfólk hinna þriggja deilda stofnunarinnar. Sérfræðilegir forstöðumenn deildanna áttu að vera undirmenn þessara pólitísku fulltrúa og engan tillögurétt hafa um um störf deilda sinna, ekki einu sinni um ráðningu starfsfólksins. Þetta töldum við vera mjög óeðlilegt og fluttum brtt. um þetta efni í báðum deildum, nákvæmlega samhljóða þeirri frvgr. sem við nú höfum endurflutt. Í Ed. fluttu fulltrúar Sjálfstfl. í fjh.- og viðskn., þeir Geir Hallgrímsson og Halldór Blöndal, till. um að ákvæðin um hina pólitísku framkvæmdastjóra skyldu felld niður, en í staðinn koma eftirfarandi ákvæði, með leyfi hæstv. forseta: „Forstöðumenn deilda skipa framkvæmdaráð. Skal það annast daglega stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins.“ Var þessi till. rökstudd mjög skörulega með hatrammri gagnrýni á það ofurvald, svo að vitnað sé í nál. þeirra Geirs Hallgrímssonar og Halldórs Blöndals, sem svonefndum pólitískum kommissörum væri veitt í frv. í Nd. fluttu fulltrúar Sjálfstfl. í fjh- og viðskn., núv. hæstv. ráðh. Matthías Bjarnason og Matthías Á. Mathiesen, brtt. sem var efnislega séð alveg samhljóða þeirri till. sem ég flutti sem 2. minni hl. í hv. fjh.- og viðskn. Nd. og nákvæmlega samhljóða þeirri till. sem við flytjum í frv. okkar á þskj. 563. Þeir fulltrúar Sjálfstfl., Matthías Bjarnason og Matthías Á. Mathiesen, rökstuddu okkar sameiginlegu till. mjög rösklega, sterklega og myndarlega af sinni hálfu, eins og þeirra var von og vísa. Þess vegna höfum við satt að segja, þm. Alþfl. og ábyggilega margir fleiri, búist við því í allan vetur að till. eitthvað í áttina við þetta sem var svo sterk sannfæring fulltrúa Sjálfstfl. í fjh.- og viðskn. beggja d. 1971, mundi sjá dagsins ljós. En þegar það hefur ekki gerst þótti okkur ekki seinna vænna en láta á það reyna hvort fulltrúar Sjálfstfl. væru enn sömu skoðunar eða hvort þeir hefðu skipt um skoðun í þessu efni. Það segir kannske sína sögu að þetta frv. hefur ekki fengist rætt. Þótt það hafi verið á dagskrá hefur það ekki verið tekið til umr. og síðan hefur það ekki einu sinni verið á dagskrá. Ég vil engu að síður sem lengst halda í þá von að ekki hafi átt sér stað sinnaskipti hjá Sjálfstfl. í þessu efni og þó að seinna verði, þá verði lögunum breytt í þá átt sem var skoðun þeirra á sínum tíma, var skoðun Alþfl. þá og er skoðun Alþfl. enn.

Forsrh. (Geir Hallgrímsson) : Herra forseti. Fyrsta spurning hv. 5. þm. Norðurl. v. var: Hvað veldur því að endurskoðun laga um Framkvæmdastofnun ríkisins hefur ekki farið fram? Ég vil svara því með því að vitna til þess kafla sem ég las upp úr skýrslu Framkvæmdastofnunar ríkisins, en þar er getið um þá annmarka og erfiðleika sem áætlanagerð ætti við að búa hér á landi, bæði á vegum Framkvæmdastofnunarinnar, áætlanadeildar hennar, og annarra aðila í þjóðfélaginu. Hér er um það flókið mál að ræða að ætla hefur þurft meiri tíma til endurskoðunar laganna en ætlað var í upphafi til þess að byggja traustan grundvöll þessarar áætlunargerðar. Í öðru lagi spurði hv. þm., hvað ylli því að yfirlýsing stjórnarsáttmálans hefði ekki verið efnd. Ég svara því á þann veg að enn er ekki komið í ljós hvort sú yfirlýsing verður efnd eða ekki, vegna þess að ekki var tímasett hvenær endurskoðuninni lyki. Að endurskoðuninni verður unnið og frv. flutt á næsta þingi. Ég vildi mjög gjarnan að yfirstandandi þing hefði fjallað um þetta mál, en ég tel þó miklu meira varða að endurskoðunin sé vel vönduð og þær endurbætur gerðar sem reynslan hefur sýnt að nauðsynlegar eru. Í þriðja lagi spurði hv. þm., hvaða fyrirkomulagsbreytingar verði gerðar. Um það vil ég ekki ræða fyrr en endurskoðuninni er lokið og tel það rannar ekki hafa þýðingu. Að lokinni þessari endurskoðun mun frv. verða lagt fyrir Alþ. og alþm. gefst þá kostur á að bera saman ráð sín og þá mun koma í ljós hvort um sinnaskipti sjálfstæðismanna er að ræða. Ég vil hugga hv. 9. þm. Reykv. með því, að ég tel svo ekki vera.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir svör hans enda þótt ég búist við að fleirum en mér hafi þótt svörin harla fátækleg. Biðin, sem orðin er á því að skýrar línur fáist í þessum efnum, er svo sannarlega orðin æðidularfull, og sannleikurinn er auðvitað sá, eins og alþjóð mun kunnugt af blaðaskrifum og opinberum illdeilum sem orðið hafa um örlög Framkvæmdastofnunarinnar, að í þessu máli er hver höndin upp á móti annarri innan stjórnarliðsins og þar er ekki sú forusta fyrir hendi sem þurft hefði til að koma skýrari stefnu í kring. Ég læt nú þessi orð nægja. Ég held að hin fátæklegu svör hæstv. forsrh. hafi talað fyrir sig sjálf. En ég vil víkja í örfáum orðum að upplýsingum þeim sem fram komu hjá hv. þm. Austf., Tómasi Árnasyni. Það er síður en svo að ég sé að mótmæla þeim tölum sem hann kom hér fram með um fjármagn það sem til ráðstöfunar væri úr Byggðasjóði. En ég minni bara á og bendi á að upplýsingar hans hnekkja ekki í einu eða neinu því sem ég sagði áðan. Á s. l. ári voru samþykktar lánveitingar úr Byggðasjóði að upphæð 627 millj. kr. og það er talið að á milli áranna 1974 og 1975 hafi orðið hækkun á byggingarkostnaði sem nemur einhvers staðar milli 60–70% eftir því hvernig reiknað er. Jafnvel þótt við séum á lægri tölunum á þessu bili sem ég nú nefndi, er ljóst að til þess að lánveitingar samþykktar á árinu 1975 væru að verðgildi hliðstæðar því sem veitt var á árinu 1974, þá þyrftu samþykktar lánveitingar að verða milli 1000 og 1100 millj. kr. En til ráðstöfunar eru, eins og upplýst var réttilega af hv. þm. Tómasi Árnasyni, 1020 millj. En til viðbótar upplýsingum hans verður að láta þess getið að fyrirhugað er að 150 millj. af þessum 1020 millj., sem ég nú nefndi, eiga að renna til viðfangsefna, sem fram að þessu hafa verið viðfangsefni Stofnlánadeildar landbúnaðarins, til þess að reyna að gera vanda Stofnlánadeildarinnar minni og til þess að hlaupa þar í skarðið sem er býsna stórt, eins og áður hefur komið til umræðu hér í þinginu. Ég sé ekki ástæðu til þess að rökræða þetta frekar. Ég tel að vandi Stofnlánadeildarinnar sé býsna mikill og gott sé ef hægt sé að draga úr þeim miklu óþægindum sem fjárskortur Stofnlánadeildarinnar mun óhjákvæmilega valda. Ég tel hins vegar afleitt að ráðstöfunarfé Byggðasjóðs sé skert að sama skapi. Þetta vildi ég gjarnan að kæmi hér sem viðbótarupplýsingar við að öðru leyti alveg réttar upplýsingar hv. þm. Tómasar Árnasonar. En niðurstaðan er sem sagt sú að að frádregnum þessum 150 millj., sem ganga til viðfangsefna sem Byggðasjóður hefur hingað til ekki annast, heldur hefur annar stofnlánasjóður haft með að gera, þá verða 870 millj. kr. til útlána til þeirra verka sem Byggðasjóður hefur með höndum fyrst og fremst.



Herra forseti. Hv. þm. Ragnar Arnalds kvartaði undan því að honum hefði ekki gefist tóm til þess að lesa þá skýrslu sem hér hefur verið lögð fram um starfsemi Framkvæmdastofnunarinnar. Ýmsir hefðu nú mátt kvarta á undan honum, því að þetta er skýrslan um störfin hans, hann var formaður þessarar stofnunar allt árið og hann ætti að þekkja hvern stafkrók í skýrslunni og ekki þurfa að lesa hana. Og af því sem hann grunar að aðrir þm. þekki ekkert til þess arna og gefist ekki kostur á að kynna sér þetta með lestri skýrslunnar, þá hefði hann nú átt að setja á tölu um það hvað hún innheldur því að þetta kann hann allt saman. Hann stjórnaði þessu öllu, var formaður þarna allt árið og ég trúi ekki öðru en hann hefði getað flutt hér fróðlega skýrslu um starfsemina, ella hlyti að vera hægt að líta svo á að hann hefði ekki fylgst alveg jafnvel með og ástæða hefði verið til. Hv. þm. Tómas Árnason hefur svarað þeirri fullyrðingu hv. þm. Ragnars Arnalds að það séu orðin tóm að um auknar fjárveitingar til Byggðasjóðs sé að tefla. Ég vil benda á í sambandi við útlán Byggðasjóðs 1974, sem voru 661 millj., að ekki var það allt ráðstöfunarfé sjóðsins. Það var ekki nálægt því svo mikið. Halinn af umframlánum umfram fjármagn Byggðasjóðs var 219 millj. í árslok, hvorki meira né minna, og slíkt er ekki gott búskaparlag og þyrfti helst að reyna á þessu ári að klippa af þeim hala.

Það er alltaf hali á sjóðum.

Já, en hann er misjafnlega langur og óráðsíuhali var þetta. Undan því er kvartað að ekki hefur tekist enn að leggja fram breytingar á lögum um Framkvæmdastofnunina. Það er að vísu rétt að það var hugmyndin að koma þeim lögum fram á þessu þingi. Að því er nú unnið og hæstv. forsrh. hefur lýst því yfir að frv. til l. um breyt. á l. stofnunarinnar verði lagt fram á hausti komanda. Það er ákvæði í stjórnarsáttmálanum, að lög þessi skuli endurskoðuð. Það er rétt að það hefur verið nokkur hávaði í kringum þessa stofnun löngum. Sjálfstæðismenn voru mjög gagnrýnir á hana í upphafi og þau lög sem um hana voru sett. Þeim sýndist að þarna væri á ferðinni gríðarlegt bákn sem mundi eiga að vera yfirstjórnandi til lands og sjávar, hafa yfirstjórn fjárfestingarmála á sinni hendi, eins og mig minnir að lögin segi, og vöruðu því mjög við þessu, og þeir vöruðu einnig mjög við því sem fljótlega fór að ganga undir nafninu „pólitiskt kommissariat“. Ég álít að viðvörunarorð sjálfstæðismanna og hörð andstaða við þessi áform í upphafi hafi orðið til þess að stofnunin varð aldrei að þeirri stofnun sem okkur virtist að stefnt væri að í upphafi. Það var miklu hærra til höggs reitt heldur en síðar kom svo í ljós um árangurinn. Og ég hygg að það hafi byggst á þeirri reynslu sem stjórnendur stofnunarinnar fengu fljótlega eftir að hún hóf starfsemi sína, að menn hafi gert of mikið úr því, sem mönnum sýndist, að mundi verða um ofurvald að tefla í höndum þessarar stofnunar. Aðalatriðið er auðvitað framkvæmd laganna, en ekki lagabókstafurinn sjálfur. Honum má breyta og honum verður breytt, fyrst og fremst til samræmis við framkvæmdina sem verið hefur. Rétt er það, að þröng er fjárhagsstaða hinna ýmsu sjóða atvinnuveganna. Ég vil þá benda á að um verulega hækkun ráðstöfunarfjár þeirra er að tefla, hinna stærstu, Fiskveiðasjóðs og Stofnlánadeildar landbúnaðarins. En þar sem hv. þm. Ragnar Arnalds sagði að hann vildi draga frá ráðstöfunarfé Byggðasjóðs þær 150 millj. sem áformað er að lána til vinnslustöðva landbúnaðarins og fleiri framkvæmda í landbúnaði, þá er hvorki rétt né sanngjarnt að draga þá tölu frá því að auðvitað hafa slíkar framkvæmdir líka verið áður á vegum stofnunarinnar, enda þótt við nú tökum þetta fastari tökum að því leyti að við viljum gera um það áætlun, heildstæða áætlun fyrir árið, hversu mikið fjármagn megi ætla til þess arna. Og í þröngri stöðu þess sjóðs og Fiskveiðasjóðs er ástæða til að Byggðasjóður geri sér grein fyrir því hversu mikið hann getur látið af hendi rakna til þess að þeim vegni bærilega, þessum þýðingarmestu atvinnuvegasjóðum. Þetta hefur hann nú gert, en í sjálfu sér er þar ekki um nein þáttaskil að tefla þar sem þessar framkvæmdir í sjálfu sér hafa ekki verið útilokaðar frá lánveitingu úr Byggðasjóði. Þetta var aðeins það sem ég vildi láta koma hér fram. En það er mikill misskilningur ef því er haldið fram að hver höndin sé upp á móti annarri í þessum efnum varðandi þær lagabreytingar sem fyrirhugaðar eru. Sú endurskoðunarnefnd, sem skipuð var til þess að endurskoða lögin, komst að góðu samkomulagi og ég vænti þess að þegar upp verður staðið, þá verði um þetta samstaða, með hvaða hætti þessi stofnun verður upp byggð í framtíðinni.

Dómsmrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Það er nú svo mikil tímaþröng að það er ekki hægt að eyða mörgum orðum að þessu máli, en þetta mál er mér nokkuð skylt af því að það féll í minn hlut að flytja frv. um Framkvæmdastofnunina á sínum tíma og mæla fyrir því. Ég hygg að það megi sjá alveg skýrt í þeim framsöguræðum, sem ég hélt um það mál, að það var ekki ætlunin að það yrði um einhverja pólitíska misnotkun að ræða á Framkvæmdastofnuninni. Ég held að það hafi verið margundirstrikað og ég held að sú gagnrýni, sem þá kom fram, hafi verið í raun og veru í mörgum tilfellum byggð á ímyndun um það hvernig þetta ætti að vera, en grundvöllur fyrir þeirri gagnrýni var hvorki í sjálfu frv. né heldur í framsöguræðum sem fluttar voru fyrir því. Það þurfti þess vegna ekki nein varnaðarorð frá sjálfstæðismönnum til þess að koma Framkvæmdastofnuninni á þá starfsgötu sem hún hefur starfað eftir. Hún hefur starfað í þeim anda sem gert var ráð fyrir frá upphafi, og ég hygg að það sé nú samdóma álit þm. að hún hafi gert mikið gagn. Ég hygg að það mætti fara víða út um landið og spyrja fólk að því hvort Framkvæmdastofnunin hafi ekki gert gagn, hvort fólkið þar mundi hafa viljað vera án hennar. Og ég held að svörin yrðu skýr, það hefði ekki viljað missa af Framkvæmdastofnuninni. Ég held að með stofnun Framkvæmdastofnunarinnar hafi verði tekin upp skynsamleg vinnubrögð í þessum efnum. Og ég held að það sé í raun og veru svo almennt viðurkennt nú að það megi segja að nú vildu allir Lilju kveðið hafa. Hitt er svo annað mál, sem ég líka tók fram í framsöguræðu minni á sínum tíma með þessu frv., að auðvitað gæti reynslan leitt það í ljós að það þyrfti að gera einhverjar breytingar á Framkvæmdastofnuninni. Það kom þegar í ljós í minni tíð að það var talið heppilegt að gera breytingar á Framkvæmdastofnuninni. Í staðinn fyrir að láta hana fara með það þríþætta hlutverk sem henni var í öndverðu ætlað, þá þótti eðlilegt að skilja Þjóðhagsstofnunina, sem nú heitir svo, frá og hafa hana sem sérstaka stofnun. Það hygg ég að hafi verið skynsamleg ráðstöfun og í samræmi við fengna reynslu, vegna þess að það hefur sýnt sig að sú stofnun hefur nægum verkefnum að sinna einmitt fyrir ríkisstj. og reyndar marga aðra aðila, því að hún hefur unnið mjög nytsamlegt starf og gagnlegt með sínu upplýsingastarfi fyrir aðila vinnumarkaðarins t, d., og ég hygg að það séu engar ýkjur að til hennar sé borið almennt traust. En alveg eins og þetta spor var stigið, að gera þessa breytingu, þá getur það auðvitað komið í ljós og reynslan getur sýnt að það sé æskilegt og skynsamlegt að gera vissar fyrirkomulagsbreytingar á Framkvæmdastofnuninni. Þess vegna var það ákvæði tekið inn í málefnasamninginn, sem var í alla staði eðlilegt, að lögin um Framkvæmdastofnun skyldu að fenginni þessari þriggja ára reynslu, sem þá var, tekin til endurskoðunar. Að þeirri endurskoðun hefur verið unnið og að henni verður auðvitað unnið. En ég hef haft mínar skoðanir á því frá upphafi og hef ekki skipt um skoðun í því efni. Þær eru alveg gagnstæðar þeirri skoðun sem kom t. d. fram hjá hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni. Ég held að það hafi verið réttmætt að hafa þessa - ef menn vilja nota það vinsæla orð og heiti sem framkvæmdastjórar Framkvæmdastofnunarinnar hafa fengið - kommissara. En ég held að því fari fjarri að það sé nokkurt skammaryrði orðið, heldur mjög vinsælt heiti og að það hafi margir þá sögu að segja, sem til þeirra hafa þurft að leita, að þeir mundu ekkert óska eftir því að skipt væri um form. Ég var sem sagt þeirrar skoðunar og er þeirrar skoðunar að það sé ekki rangt að hafa þarna pólitíska daglega forustu. En vitaskuld geta verið skiptar skoðanir um þetta og það er ekki óeðlilegt þó að það sé. En ég held að það þurfi a. m. k. að athuga það vel áður en menn hverfa frá því skipulagi, sem nú er, og að hinu, að hafa fastskipaða embættismenn algerlega í þessu daglega nána fyrirsvari gagnvart þeim sem til þessarar stofnunar þurfa að sækja og við hana þurfa að eiga viðskipti. Þetta vildi ég aðeins taka fram vegna þess sem kom hér fram áðan og vil jafnframt segja það að auðvitað er ég reiðubúinn að hlusta á öll rök í þessu sambandi. En það, sem ég legg mest upp úr, er reynslan og ég álít að það geti ekki nokkur maður með nokkrum rétti og nokkurri sanngirni haldið því fram að þeir menn, sem hafa starfað þarna sem framkvæmdastjórar, hvorki þeir, sem nú sitja þar, né heldur þeir. sem áður sátu þar, hafi beitt pólitískri misnotkun.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja mikið þessar umr., enda vart tími til mikilla ræðuhalda þegar þinglok standa fyrir dyrum. Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að það hefur ekki gefist mikið tækifæri til þess að skoða innihald þeirrar skýrslu sem hér liggur fyrir. A. m. k. vænti ég þess að hv. 3. þm. Austf., núv. kommissar annar, fallist á það að ég hafi ekki haft mikinn tíma til þess að kynna mér efni þessarar skýrslu, og svo er sjálfsagt um marga og kannske flesta hv. þm.  Það er líka rétt, sem hér hefur komið fram, að hann er minni gusturinn í hv. þm. Sjálfstfl. núna við umr. um þessa skýrslu Framkvæmdastofnunar ríkisins heldur en á undanförnum árum. Ég sé að einn af þeim, sem í fararbroddi voru í þeim umr., hv. 1. þm. Sunnl., núv. formaður þeirrar merku stofnunar, er ekki viðstaddur umr. um þessa núv. skýrslu, hvað sem því kann að valda, um það skal ég ekkert segja. Ég ætla ekki að fara út í að ræða það hér. Hv. þm. Sverrir Hermannsson kom í lok ræðu sinnar að því að þeim sjálfstæðismönnum hefði sýnst vera á ferðinni gríðarlegt bákn í yfirstjórn til lands og sjávar, þeim hefði sýnst þetta, en það hefði nú ekki aldeilis orðið sú raunin. Og reyndin varð ekki þessi vegna þess, sagði hann, að viðvaranir okkar höfðu þau áhrif að málum virðist nú vera komið a. m. k. í miklum mun skikkanlegra horf og á þá leið að hv. þm. Sjálfstfl. geta miklu betur við unað nú en áður hefur verið. Ég skil vel þetta sjónarmið hv. 3. þm. Austf., en ég skal ekki ræða frekar um það. Ég vil þó undirstrika það sem hér kom fram hjá hv. þm. Ragnari Arnalds vegna ummæla hv. 4. þm. Austf., hins kommissarans, í sambandi við þá miklu aukningu á fjármagni sem hann taldi vera til ráðstöfunar hjá Framkvæmdastofnun og Byggðasjóði, að það vantar einmitt inn í þetta dæmi. Ég skal ekki rengja þær tölur sem hann fór með, ég hef ekki um það neinar glöggar upplýsingar og vil ekki rengja það, a. m. k. ekki að svo stöddu, en það vantar einmitt inn í það dæmi hvað hefur verið bætt á Byggðasjóð og Framkvæmdastofnun sem ekki var þar áður, og það gerir talsvert strik í reikninginn að því er ég hygg. En þó að ekki hafi gefist mikill tími til að skoða þessi plögg, þá finnst mér allathyglisverðar þær upplýsingar sem koma fram í þessari skýrslu og eru á bls. 22 og varða Vestfirði sérstaklega, þar sem gerð er úttekt á stöðu fólksfjölda á hinum ýmsu stöðum, en þar er komist að þeirri niðurstöðu að á Vestfjörðum einum hafi orðið stöðnun að því er þetta varðar. Og það er sérstaklega undirstrikað að framhald á fólksfækkun á Vestfjörðum í kjölfar áratugareynslu af fækkun í þeim landshluta hljóti að vera sérstakt áhyggjuefni. Og hér er einnig tekið fram að ekki sé hér um að kenna skorti á atvinnutekjum í þessum landshluta. Þetta vil ég biðja hv. þm. að taka til athugunar vegna þess að fram undan er hér afgreiðsla vegáætlunar fyrir næstu 4 árin. Ég vil þess vegna biðja menn að taka eftir þessari niðurstöðu í skýrslu Framkvæmdastofnunar ríkisins að því er varðar Vestfirði, en þar segir orðrétt: „Hins vegar kreppa að samgönguleysi og einangrun og er vert að minnast þess í sambandi við þá miklu og nokkuð einhliða áherslu sem nú er lögð á hringvegarframkvæmdir.“ Ég vildi vekja athygli hv. þm. á þessum niðurstöðum í skýrslu Framkvæmdastofnunar ríkisins, ekki síst með hliðsjón af því að kannske innan örfárra klukkutíma eiga hv. þm. að afgreiða hér í Sþ. vegáætlun fyrir næstu 4 árin. Ég vænti þess að þeir verði, áður en endanleg afstaða verður tekin til þess máls, búnir að kynna sér þessar niðurstöður í skýrslu Framkvæmdastofnunar ríkisins að því er Vestfirði varðar.

Fram. (Ingvar Gíslason) : Herra forseti. Það er nú leiðinlegt þegar maður ætlar að fara að mæla fyrir stórmerku og ágætu máli að þurfa að byrja á því að gera buslubæn sína. En þannig fór nú að prentvillupúkinn hefur tekið hér af okkur völdin og honum hættir stundum til þess einmitt á síðustu dögum þingsins. Þetta mun hafa komið fyrir í fleiri þskj. og ekki ómerkari, held ég, heldur en kannske því sem hér er sérstaklega til umr. En það, sem mig langar til þess að byrja á að segja frá, er að það hafa fallið niður á heldur dapurlegan hátt þrjú orð í nál. Þau áttu að standa aftast í þessari grein þannig að skjalið, sem ekki er nú langt, skyldi hljóða þannig: „ Fjvn. hefur fjallað um till. þessa og er sammála um að áframhaldandi rafvæðing sveitabyggðar í landinu sé afar brýnt verkefni. Hins vegar telur nefndin að efni till, þurfi að ræða betur í einstökum atriðum. Því leggur nefndin til, að till. verði vísað til ríkisstj. í trausti þess, að áætlunargerð um rafvæðingu sveitanna verði hraðað sem verða má á þessu ári.“ En þessi þrjú orð, sem þarna áttu að standa aftast, „á þessu ári“, hafa fallið niður og þskj. verður því prentað upp. Hins vegar hefur þetta orðið til þess að hv. 1. flm. till. á þskj. nr. 13, sem hér er til umr., hefur brugðið nokkuð harkalega við, eins og hans er von og vísa, og ég sá ekki betur en að hann væri búinn að senda frá sér sérstaka till. um að vísa þessu máli frá með rökst. dagskrá. Það er út af fyrir sig dálítið hæpin aðferð að níðast svo á sínu eigin máli, en ég skal ekki fara út í það. En það sýnir aðeins að hv. þm. sækir mál sitt af miklu kappi og er það yfirleitt mjög gott. En svo vill til að ég, sem hér stend, er líka einn af flm. þessarar till. og ber þess vegna hag hennar talsvert fyrir brjósti og hefði síst viljað að það gengi fram, að henni yrði vísað svo harkalega frá með rökst. dagskrá. En ég held að ég hafi komið við þeirri leiðréttingu sem nauðsynleg var. Sem sagt, prentvillupúkinn hefur þarna tekið völdin af okkur. Ég vona að það verði til þess að hv. 1. flm. till., 2. þm. Vestf., taki aftur till. sína um að vísa málinu frá með rökst. dagskrá, sem nú er dálítið vafasamt. Þessi till. var rædd hér í vetur og var vísað til nefndar. Till. er með mjög ítarlegri stefnumörkun af hálfu flm. og að sjálfsögðu þannig úr garði gerð að í henni kunna að vera ýmis atriði sem þarf að ræða betur, eins og fjvn. segir í nál. sínu. Þess vegna var ekki um það að ræða að nefndin gæti orðið sammála um að taka með öllu undir orðalag till. Sú varð því niðurstaðan að n. legði til að till. yrði vísað til ríkisstj. í trausti þess að áætlunargerð um rafvæðingu sveitanna yrði framkvæmd á þessu ári. Þetta er sem sagt sú till. sem fjvn. hefur uppi í málinu.



Herra forseti. Eins og fram kemur í þáltill. um vegáætlun sem hér er til umr., er áætlunartímabilið, sem áætlunin nær yfir, alls 4 ár, þ. e. árin 1974–1977. Nú var það hins vegar svo, eins og hv. þm. muna, að á s. l. ári tókst ekki að ljúka endurskoðun eins og til stóð áður en þing var rofið. Það var því ekki um annað að ræða á s. l. ári en að hafa hliðsjón af eldri áætlun. En með því að allt verðlag hafði verulega hækkað frá þeim tíma sem sú áætlun var gerð, varð ekki komist hjá því að fella niður einhverjar framkvæmdir, nema til kæmi ný fjáröflun til viðbótar því sem fyrir hendi var. Það varð því að ráði að vegamálastjóri hafði samráð við þm. hinna ýmsu kjördæma og ákvörðun var tekin á þann hátt að umtalsverðar framkvæmdir skyldu sitja í fyrirrúmi. Varðandi árið 1974 vil ég í fyrsta lagi vísa til þess sem fram kemur í skýrslu hæstv. ráðh. um framkvæmdir á því ári, jafnframt því sem ég vísa til þess sem fram kom í framsöguræðu hv. hæstv. samgrh. við fyrri umr. um málið þar sem hann vék sérstaklega að framkvæmdum á árinu 1974. Segja má að raunverulegar till., sem hér liggja fyrir af hendi fjvn., séu aðeins fyrir tvö ár og þó jafnvel í þeirri merkingu aðeins eitt ár eða fyrir árið 1975. Það er álit allra fjvn.-manna að ekki verði komist hjá því á komandi hausti eða alla vega áður en framkvæmdir hefjast í vegagerð á næsta ári, að þá verði að vera búið að endurskoða allt málið að nýju og jafnvel gera á tillögugerðinni verulegar breytingar frá því sem nú á sér stað. Ég mun ekki að svo komnu máli fara út í frekari umr. þar um, en víkja þá fremur að þeirri afgreiðslu n., sem hér liggur fyrir, og þeim brtt., sem n. hefur gert. Eins og fram kemur í nál. fjvn., þá skilar n. sameiginlegu áliti, en þrír nm., þeir hv. þm. Geir Gunnarsson, Jón Árm. Héðinsson og Karvel Pálmason, taka sérstaklega fram í nál. að þeir telja að skerðing framkvæmda á árinu 1975 verði samkv. þáltill. um 28% miðað við framkvæmdir á síðasta ári. Þeir telja hins vegar að með tilliti til mjög mikilla hækkana á bensínverði að undanförnu og að þeirra dómi verulegrar skerðingar á lífskjörum sé að þessu sinni ekki unnt að hækka bensíngjald og afla Vegasjóði aukinna tekna á þann hátt. Þeir taka einnig sérstaklega fram að þeir hafi óbundnar hendur um að flytja og fylgja brtt. sem fram kunna að koma við afgreiðslu málsins. Um þessa sérstöðu þeirra þremenninganna er ekkert sérstakt að segja. Ég tel hana ekkert óeðlilega frá þeirrar sjónarmiði og þeim ásamt öllum öðrum nm. vil ég þakka sérstaklega fyrir gott samstarf í n. við afgreiðslu þessa annars erfiða viðfangsefnis. Mér er fyllilega ljóst að í hinum ýmsu till., sem nm. vildu koma að í þessari vegáætlun, en ekki var unnt að mæta óskum þeirra að öllu leyti, eru margir viðkvæmir kaflar ekki síður en í sjálfu vegakerfinu. Ég vil einnig nota þetta tækifæri til að þakka sérstaklega vegamálastjóra, Sigurði Jóhannssyni, og starfsmönnum hans fyrir góða fyrirgreiðslu, upplýsingar og ómetanlega aðstoð við n. við afgreiðslu málsins. Hér er vissulega um stórmál að ræða. Allir eru sammála um að samgöngumálin eru lífæðar byggðarlaganna og því nauðsynlegt að áfram miði í rétta átt. Flestir munu þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé að gera sér grein fyrir málum fram í tímann og til þess eru áætlanir gerðar. Í vegamálum er nú þegar komin nokkur reynsla hvað áætlunargerð snertir og ekki vil ég neita því að þau vinnubrögð hafi komið að gagni. Hitt er svo annað mál, af of mikið af öllu má þó gera. Í vegamálum held ég að við séum í þessum efnum komin út á hálan ís. Til viðbótar við hina almennu vegáætlun eru í gangi tvær aðrar vegáætlanir, þ. e. fyrir Norðurland annars vegar og fyrir Austurland hins vegar. Um Austurlandsáætlunina er það að segja að hún er takmörkuð innan ákveðins ramma. Þar er um ákveðnar framkvæmdir að ræða sem áætlunin nær til. Þegar því verki er lokið hefur Austurlandsáætlunin verið framkvæmd. Varðandi Norðurlandsáætlun er allt öðru máli að gegna. Sú áætlun nær yfir þrjú kjördæmi. Hún er ekki afmörkuð á neinn hátt annan en að hún nær bæði til þjóðvega og landsbrauta á því svæði sem áætluninni er ætlað að spanna yfir. Við í fjvn. höfum ekki hugmynd um hvað þeir menn ætlast fyrir í sambandi við ráðstöfun á fjármagni til vegaframkvæmda samkv. þeirri áætlun þegar við erum að ganga frá okkar till. Þessi angi af heildarmálinu er því í höndum Framkvæmdastofnunar og kemur því í veg fyrir að fjvn.- menn hafi í höndum nokkra heillega mynd af málinu fyrr en þá á allra síðustu mínútum áður en nefndin skilar frá sér till. til þingsins. Það er mín skoðun að þessu verði að breyta og Alþ. taki upp önnur vinnubrögð í þessum málum en nú hafa átt sér stað um nokkurt skeið. Ef litið er á langt tímabil, t. d. 10 ár eða svo, þá kemur í ljós að því fjármagni, sem til skipta er til þessara mála, hefur verið mjög misskipt á milli kjördæma. Fyrir því kunna að vera gildar ástæður þó að mér séu þær ekki kunnar og mun ég ekki fara nánar út í að ræða það mál að svo stöddu. Till. til þál. um vegáætlun fyrir árin 1974–77 fékk fjvn. til athugunar 9. apríl s. l. Nefndin hefur því haft málið til umsagnar í um mánaðartíma. Í fyrstu varð þó nokkur bið á því að n. gæti tekið málið til afgreiðslu, en það stafaði af því að ekki lágu fyrir verðtaxtar vinnuvéla og bifreiða, en verðlag á þessum vinnutækjum skiptir miklu máli um þann grundvöll sem miðað er við þegar verðleggja skal hinar ýmsu vegaframkvæmdir. Um vinnubrögð er það að segja, að nú sem fyrr var sá háttur á hafður að þm. kjördæmanna ræddu við vegamálastjóra um þær framkvæmdir sem þeir settu fram sem óskir um forgang, að svo miklu leyti sem það gæti samrýmst því fjármagni sem til skipta kom. Um skiptingu á fé milli hraðbrauta, þjóðvega og landsbrauta er að mestu leyti stuðst við þær till. sem markaðar voru í þáltill. þegar hún var lögð fram. Samkv. till. fjvn. eru heildartekjur Vegasjóðs áætlaðar 175 millj. kr. hærri fyrir árið 1975 og 200 millj. kr. hærri fyrir árið 1976. Þessi hækkun er byggð á upplýsingum sem n. fékk frá Þjóðhagsstofnuninni, en þar segir í bréfi, sem n. barst, m. a. með leyfi forseta: „Áætlun um tekjur af þeim tekjustofnum ríkisins, sem merktir eru vegaframkvæmdum, hefur nú verið endurskoðuð, m. a. í ljósi reynslu fyrstu mánaða ársins 1975. Þessi endurskoðun bendir til þess að áætlun fjárl. hvað þennan tekjustofn snertir muni fyllilega standast, en auk þess er nú unnið að endurskoðun þeirra reglna sem gilda um álagningu og innheimtu þungaskatts o. fl.“ Það er með tilliti til þessa sem talið er eðlilegt að hækka tekjuáætlunina sem þessu nemur. Eins og ég hef áður sagt, má segja að skipting á fé á milli þjóðvega og landsbrauta, eins og hún kemur fram í brtt. fjvn., sé till. þm. eða það sem þeir hafa fyrir fram komið sér saman um. Það kemur fram í brtt. frá n. að fjárveiting til fjallvega hækkar um 3.1 millj. kr. Þessi hækkun er í sambandi við ákvörðun þm. Norðurl. e. þar sem þeir hafa á þann hátt fært á milli fjárveitingar af þeirri upphæð sem í þeirra hlut kom af heildarfjárveitingu til þjóðbrauta og landsbrauta. Fé til fjallvega er hins vegar ekki skipt í vegáætlun. En til þess að það komi skýrt fram til hvaða fjallvega sú upphæð skal fara sem hér um ræðir, þá vil ég skýra frá því að það er í fyrsta lagi 2 millj. kr. í veginn hjá Svartárkoti, göng í Náttfaravík 600 þús. og í skíðahótelsveg 500 þús. kr. Um till. á skiptingu á fé til hraðbrautaframkvæmda má segja, að að mestu leyti sé farið eftir till. vegamálastjóra þó að lítið eitt hafi verið hnikað til frá þeim eftir nánara samkomulagi við þm. í viðkomandi kjördæmum. Um Norðurlandsáætlun er það að segja til viðbótar því sem ég hef þegar tekið fram, að hæstv. samgrh. barst fyrir tveim dögum till. Framkvæmdastofnunar ríkisins um skiptingu á fé til framkvæmda á Norðurlandsáætlun og fylgir bréf ráðh. með í nál. sem fskj. ásamt bréfi Framkvæmdastofnunarinnar. Í bréfi hæstv. samgrh. kemur fram að hann telur sig ekki geta gert rökstudda breytingu um aðra skiptingu fjárins fyrir árið 1975 en þar kemur fram og staðfestir því ráðh. þessa till. Síðan tekur rn. fram varðandi árið 1976 að það hafi fyrirvara um þá skiptingu á fjármagni fyrir árið 1976 enda þótt það hafi ekki á þessu stigi málsins á móti því að gengið verði út frá téðri skiptingu í vegáætlun fyrir árið 1976, þar sem sú áætlun kemur til endurskoðunar Alþ. áður en til framkvæmda kemur á árinu 1976. Svo sem hv. þm. er kunnugt liggur nú fyrir Alþ. frv. til l. um happdrættislán ríkissjóðs vegna Norðurvegar og Austurlandsvegar. Hvort það mál nær fram að ganga eða ekki á þessu þingi er ekki vitað, en úr því fæst væntanlega skorið í dag eða á morgun. Það hefur verið sérstaklega gagnrýnt, að ef til þess kemur að viðbótarfjármagn til vegaframkvæmda skapast á þann hátt, þá liggur engin till. fyrir um það hvaða kaflar á þessum umræddu samgönguleiðum verði byggðir fyrir það fjármagn ef til kemur á yfirstandandi ári. Ég heyrði það í umr., sem fram fóru í Ed. fyrr í dag, að einn af hv. þm. var að gera því skóna að því fjármagni, sem kæmi til í sambandi við þessa fjáröflun á árinu 1975 eða jafnvel á árinu 1976 eða í framtíðinni, mundi e. t. v. að verulegu leyti verða varið til byggingar á brú í Borgarfirði og það taldi bann vitanlega ekki ná nokkurri átt, til viðbótar því, sem hann tilkynnti þar, að hann mundi bera fram sérstaka till. um að stöðva þá framkvæmd, brúarbyggingu í Borgarfirði, Ég vil nú segja að það undrar mig að slíkt álit skuli koma fram hér á Alþ. í sambandi við þetta mál út af fyrir sig. Það eru skýr ákvæði í þessu lagafrv., sem fyrir þinginu liggur, varðandi happdrættislánið um Norðurveg og Suður- og Austurlandsveg, sem taka af öll tvímæli um hvernig því fé verður ráðstafað. Hér er því eingöngu um getsakir að ræða sem ástæðulaust er að taka mark á. En að öðru leyti má segja að hér sé um heimildarlög að ræða og með tilliti til þess efnahagsástands, sem nú ríkir, eru lítil líkindi til þess að heimildin yrði notuð á árinu 1975. En allt fyrir það telur fjvn. rétt að vera við því búin að svo geti farið. Nefndin hefur því leyft sér að flytja till. um svo hljóðandi ákvæði til bráðabirgða við þáltill.: „Komi til frekari fjáröflunar til vegaframkvæmda á árinu 1975 skal því fjármagni varið til framkvæmda með samþykki fjvn.“ Eins og þskj. ber með sér er að öðru leyti þáltill. um vegáætlun fyrir árin 1974 og 1975 öll full af upptalningu talna, vegheitum og öðru því sem við á í slíkri áætlun sem hér liggur fyrir. Ég sé ekki ástæðu til að tefja tímann með upplestri á þeim tölum sérstaklega, en leyfi mér að vísa til þess sem fram kemur í brtt. n. á þskj. 736 og á þskj. 768 og 779, en þar er um leiðréttingar að ræða vegna mistaka sem áttu sér stað þegar handrit fór í prentun. Ég hef þá, herra forseti, í stuttu máli gert grein fyrir brtt. fjvn. við till. til þál. um vegáætlun fyrir árin 1974–77. Að sjálfsögðu er margt fleira hægt að segja um þetta mál sem ég hefði átt að víkja nánar að í þessari framsögu fyrir málinn af hálfu fjvn. En með tilliti til þess tæpa tíma, sem þingið hefur yfir að ráða ef haldið verður áætlun um að ljúka þingi á morgun eða fyrir hvítasunnu, þá mun ég láta þessi orð mín nægja að sinni. Ég vil vænta þess að hv. alþm. geti fallist á till. fjvn. og samþykki málið í heild þannig breytt.



Herra forseti. Við fyrri umr. um till. til þál. um vegáætlun rifjaði ég lítillega upp ummæli eins af þm. þáv. stjórnarandstöðu, hv. 2. þm. Norðurl. v., Halldórs Blöndals, en í ræðu hans um vegáætlun 23. apríl 1974 kom fram að svo kynni að fara að við afgreiðslu vegáætlunar á þessu ári, 1975, hefðu aðrir menn tekið við stjórn landsins, og sagði hv. þm. orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Þá er það von okkar, að næst þegar þessi vegáætlun kemur til endurskoðunar, verði hægt að auka framkvæmdamagn hennar verulega.“ Hv. þm. varð að von sinni. Nú hafa aðrir tekið við stjórnartaumunum. Og er þá ekki allt fengið? Felur sú vegáætlun, sem hér er til umr., þá ekki í sér verulega aukningu framkvæmdamagns? Þegar litið er á þær till. um framkvæmdir sem hér liggja fyrir, þá er ljóst að niðurstaðan hefur orðið þveröfug. Ég hélt því fram við fyrri umr. um þessa þáltill. um vegáætlun, að eins og hún var lögð fram fælist í henni um það bil 24.3% raunveruleg skerðing framkvæmda árið 1975, miðað við þær áætlanir um framkvæmdir sem fólust í þeirri vegáætlun sem lögð var fram í fyrravor og þm. Sjálfstfl. gagnrýndu mest. í þáltill., sem hér liggur fyrir, var, þegar hún var lögð fram, miðað við vísitölu vegagerðarkostnaðar 2691 stig og hafði í þeirri tölu verið gert ráð fyrir að til viðbótar verðlagi í jan., hækkaði leigugjald vinnuvéla um 15%. Síðan hefur komið á daginn að leigan hækkaði ekki um 15%, heldur um nálega helming og þegar auk þess hefur verið gert ráð fyrir öðrum verðlags- og kaupgjaldsbreytingum er nú talið að vísitala vegagerðarkostnaðar muni í júní á þessu ári verða 3339 stig, en hún nam 2094 stigum í ágúst s. l. Á þessu tímabili, þ. e. a. s. á því tímabili sem er næstum nákvæmlega stjórnartími hæstv. ríkisstj., hefur vísitala vegagerðarkostnaðar því hækkað um 59.5% þrátt fyrir að kaupgjaldsvísitala hafi verið bundin. Varðandi tekjuhlið áætlunarinnar hefur nú verið gert ráð fyrir því að tekjur af þungaskatti hækki um 175 millj. kr. á árinu 1975, og þegar dæmið er gert upp og vegáætlunin kemur til lokaafgreiðslu er niðurstaðan sú samkv. upplýsingum vegamálastjóra að bein skerðing framkvæmda á þessu ári í nýjum framkvæmdum í vega- og brúagerð nemur 28% miðað við raunverulegar framkvæmdir á árinu 1974. Þetta svarar til þess að fjárveitingar í þeirri vegáætlun, sem hér á að fara að samþykkja, þyrftu að hækka um tæplega 40% til þess að þær hefðu sama raungildi og framkvæmdir á s. l. ári. Þessi niðurstaða er í afar miklu ósamræmi við vonir þess hv. alþm. sem við umr. um vegáætlun fyrir ári treysti mest á það að stjórnaraðild Sjálfstfl. mundi fylgja sjálfkrafa veruleg aukning framkvæmdamagns fjárveitinga í vegáætlun 1975. Þegar svo hefur staðið á áður, eins og oft hefur viljað til, að fé hefur skort til nýrra framkvæmda þegar þm. hafa viljað viðhalda eða auka framkvæmdagildi fjárveitinga til vegamála, þá hefur æðioft verið gripið til þess ráðs að auka framkvæmdaféð með hækkun innflutningsgjalds af bensíni. Þetta kom til álita í fjvn. nú þegar þessi stórfelldi niðurskurður blasti við, en það varð niðurstaðan að sú leið væri ekki fær. Í nál. fjvn. skýrum við fulltrúar stjórnarandstöðunnar þá afstöðu okkar með því að útsöluverð á bensíni hefur að undanförnu hækkað mjög verulega, en samtímis hafa lífskjör almennings verið stórlega skert vegna mikilla verðhækkana lífsnauðsynja jafnframt því að laun hafa ekki hækkað nema með óverulegum láglaunabótum. Áður hefur málum verið svo háttað að fyllilega hefur verið talið stætt á því að hækka verð á bensíni til þess að auka framkvæmdir í vegamálum. Þá hefur bensínverð jafnvel verið lægra hér á landi en í ýmsum nágrannalöndum, nú mun það hins vegar vera hvað hæst hér. Áður var enn fremur, a. m. k. hin síðustu ár, um það að ræða að almenn lífskjör fóru batnandi, kaupmáttur launa gagnvart almennum neysluvörum var að aukast, svo að þá var af þessum tvennum orsökum talið stætt á að hækka bensínverð. Nú horfa þessi mál hins vegar þveröfugt við. Bensínverð hærra en víðast hvar annars staðar og lífskjör almennings hafa verið stórskert. Við teljum því að af þessum sökum sé ekki unnt að reisa rönd við þeim áformum stjórnarflokkanna að stórskerða þær framkvæmdir í vegamálum sem flestir hafa þó talið of naumar fyrir, hvar sem litið er, hvort heldur er um að ræða að setja raunverulegt slitlag á vegi þar sem umferðarþunginn er mestur eða vegagerð á landssvæðum þar sem umferðin er að vísu minni, en lífsnauðsynlegar samgönguleiðir eru lokaðar langtímum saman og vegakerfið á allan hátt alls ófullnægjandi. Þau fyrirheit, sem gefin voru í fyrra um stóraukinn framkvæmdamátt fjárveitinga til vegagerðar við afgreiðslu vegáætlunar 1975 þegar Sjálfstfl. hefði komist í ríkisstj., hafa brugðist herfilega. Í stað þess að draga úr þeirri frestun framkvæmda, sem gert var ráð fyrir í vegáætlun sem lögð var fram í fyrra, og auka stórlega framkvæmdir, er nú gert ráð fyrir að auka svo verulega frestanir framkvæmda og samdrátt framkvæmda til viðbótar við fyrri áætlanir um frestanir, að fjárveitingar þyrftu að aukast frá því sem hér er gert ráð fyrir, eins og áður sagði, um nær 40% til þess að einungis yrði gert ráð fyrir jafnmiklum framkvæmdum og unnar voru samkv. þeirri vegáætlun sem þm. Sjálfstfl. voru svo stóróánægðir með í fyrra. Við umr. um vegáætlun í fyrravor hafði hv. 1. þm. Sunnl., Ingólfur Jónsson, þó uppi tilburði til að benda á aðra lausn til tekjuöflunar fyrir Vegasjóð en þá eina að Sjálfstfl. fengi völdin, eins og hv. 2. þm. Norðurl. e. lét sér nægja. Hv. fyrrv. samgrh. taldi að það væri hægt að auka tekjur Vegasjóðs af umferðinni. Honum þótti till. um framkvæmdir fyrir fé Vegasjóðs of lágar og sagði við 1. umr. um vegáætlunina í fyrra, með leyfi hæstv. forseta: „Það er enginn vafi á því að vonbrigði eru mikil hjá mörgum landsmönnum, sem hafa vænst mikilla framkvæmda í vegamálum, þegar það fréttist hvernig staða Vegasjóðs er og hvaða till. hæstv. ríkisstj. hefur fram að leggja í þessum málum.“ Ég minni á að þá var þó gert ráð fyrir um 30% meiri framkvæmdum en í þeirri vegáætlun sem núv. ríkisstj. er að láta samþykkja. En hv. þm. hélt áfram, með leyfi hæstv. forseta: „Ég geri ráð fyrir því að hv. fjvn., þegar hún fer að skoða þessar till., þá kalli hún til sín hæstv. fjmrh. og hæstv. samgrh. og yfirheyri þá rækilega, spyrji þá, hvort það sé virkilega þeirra meining að minnka framkvæmdir eins og lagt er til að gert verði samkv. þessu plaggi, Ég veit að það eru margir þm. sem trúa því ekki að það sé þeirra meining. Ég veit að það eru margir þm. sem telja alveg öruggt að hæstv. fjmrh. skili 400 millj. kr. sem hann fær í óvæntar tekjur í innflutningsgjaldi og söluskatti og vegna hækkunar á bensíni. Ég veit að það eru margir þm. sem telja þetta alveg sjálfsagt og reikna með að það þurfi ekki að toga þessa upphæð með töngum frá hæstv. ráðh.“ - Og síðar sagði hv. þm.: „Spurningin til þessara hæstv. ráðh. er, hvað það sé mikið sem ríkissjóður ætlar að leggja fram til viðbótar því sem er í þessari till. og hvort ekki væri unnt að minnka þetta bil verulega frá því sem það er, gera það svo lítið að það verði ekki tilfinnanleg vöntun. Á þetta reynir vitanlega.“ Þetta sagði hv. 1. þm. Sunnl. í fyrra. Ég hef nú beðið um og fengið upplýsingar um hverjar eru áætlaðar tekjur ríkissjóðs af tollum og söluskatti af bensíni og bifreiðum. Samkv. upplýsingum Þjóðhagsstofnunar 14. maí s. l. er áætlað að auk sérstaks innflutningsgjalds af bifreiðum, sem rennur til Vegasjóðs, nemi tollar af bifreiðum á árinu 1975 1250 millj. kr. og tollar af bensíni 650 millj. Þessar upphæðir renni í ríkissjóð. Auk þess nema tekjur ríkissjóðs af söluskatti af bifreiðum 690 millj. kr. og af söluskatti af bensíni 980 millj. kr. á þessu ári. Samtals er áætlað að tekjur ríkissjóðs af tollum og söluskatti af bifreiðum og bensíni nemi á árinu 1975 3 570 millj. kr. Hins vegar nemur beint framlag úr ríkissjóði í Vegasjóð 380 millj. kr., greiðslur ríkissjóðs á afborgunum af lánum Vegasjóðs 220 millj., og greiðslur á vöxtum af lánum Vegasjóðs 410 millj. Þannig greiðir ríkissjóður vegna Vegasjóðs á árinu 1975 samtals 1010 millj. kr., en tekjur ríkissjóðs af tollum og söluskatti af bensíni og bifreiðum nema alls 3 570 millj. kr. Mismunurinn er 2 560 millj. kr. á árinu 1975. Og það er sérstaklega athyglisvert að gert er ráð fyrir að hækkun tekna ríkissjóðs af söluskatti af bensíni, hækkunin ein milli áranna 1974 og 1975, nemi 430 millj. kr. Hv. 1. þm. Sunnl. taldi allt að því sjálfsagt að verulegur hluti þessara tekna ríkissjóðs af sköttum á bifreiðar og bensíni rynni í Vegasjóð. Hann virtist jafnvel reiðubúinn til þess að beita töngum til þess að ná þeim frá hæstv. fjmrh. Þegar hins vegar er nú haft í huga að undir fjármálastjórn Sjálfstfl. hefur nú þegar þurft að fella fjárlög raunverulega úr gildi og að skuldir ríkissjóðs við Seðlabankann hafa aukist svo stórlega að rekstur ríkissjóðs er í verulegum mæli byggður á nýprentuðum seðlum úr Seðlabankanum, þá má vera að hv. þm. séu að einhverju leyti annarrar skoðunar nú, og ljóst er að hag Vegasjóðs verður ekki borgið með þeirri aðferð sem efst var í huga hans fyrir ári. Þáltill. um vegáætlun var vísað til fjvn. 9. apríl s. l., en nefndin í heild hefur nánast ekki fjallað um till. fyrr en nú síðustu dagana. Það fer ekki á milli mála að þótt allir séu af vilja gerðir til að sinna málinu sem best, þá er þetta ónógur tími fyrir svo viðamikið málefni, einkum þegar fjalla verður um svo viðkvæmt mál sem stórfelldan niðurskurð framkvæmda. Ég vænti þess að þegar kemur að endurskoðun þessarar áætlunar verði þannig á málum haldið að nefndin fái rýmri tíma til starfa. Ég tel það mikils virði að sem best samstaða geti tekist með nm. um till. og hef m. a. þess vegna viljað stuðla að því að nefndin geti staðið saman um nál., enda þótt ýmislegt beri á milli. Ég lýsti þeirri skoðun minni þegar á fyrsta fundi n., að hverfa ætti frá þeirri aðferð sem höfð hefur verið við skiptingu fjárveitinga í hraðbrautir, þjóðbrautir og landsbrautir, þar sem einungis hraðbrautafé hefur verið tekið undan og skipt utan við þá ákveðnu prósentutölu þessara fjárveitinga sem fallið hefur í hlut hvers kjördæmis til framkvæmda við þjóðbrautir og landsbrautir. Ég lýsti þeirri skoðun minni að skiptingu þyrfti að haga á þann veg að auk þess fjármagns, sem færi til hraðbrauta, þyrfti að vera unnt að taka út úr þeirri skiptingu, sem fer eftir ákveðinni prósentutölu einstakra kjördæma, ákveðna upphæð til þjóðbrauta þegar um væri að ræða kafla á þeim hluta vegakerfisins sem telja mætti aðaltengilið um landið, þ. e. a. s. ákveða þyrfti hvað heyrði til þessum hluta vegakerfisins þar sem segja mætti að allir landsmenn hefðu sameiginlegra hagsmuna að gæta, hvort sem um væri að ræða hraðbrautir eða þjóðbrautir, ákveða sameiginlega heildarupphæð til þessa hluta vegakerfisins og skipta því, sem eftir er, milli kjördæma eftir þeirri hlutfallstölu sem menn hafa komið sér saman um á hverjum tíma. Jafnframt ætti að fella allar séráætlanir burt úr vegáætluninni, en bæta viðkomandi kjördæmum það upp með hærri hlutfallstölu, meðan óunnar eru framkvæmdir sem landshlutaáætlanirnar áttu að taka til. Að nokkru leyti eru till. nú við þetta miðaðar, að því leyti að auk fjárveitinga til hraðbrauta hafa tilteknar upphæðir í þjóðbrautir verið teknar undan þeirri skiptingu samkv. viðurkenndu skiptahlutfalli milli kjördæma sem gilt hefur. Um úthlutun þessa mjög svo takmarkaða og skerta framkvæmdafjár, sem nú er um að ræða, eru að sjálfsögðu skiptar skoðanir og fer sá ágreiningur ekki eftir flokkslínum, heldur fremur kjördæmahagsmunum. Ég fyrir mitt leyti er, eins og ég gerði grein fyrir í n., mjög óánægður með það að gert er ráð fyrir að framkvæmdum við Garðskagaveg frá Keflavík út í Garð, sem gert var ráð fyrir í vegáætlun að lyki á þessu ári, skuli nú eiga að fresta að meira en hálfu leyti eða fresta framkvæmdum fyrir um 53 millj. kr. Ég er ekki síst óánægður með þessa ráðstöfun vegna þess að á sama tíma eru teknar inn í vegáætlunina tugmilljóna króna framkvæmdir sem voru ekki á vegáætlun fyrr. Garðbúar, sem miðað við mannfjölda framleiða hvað mest útflutningsverðmæti allra landsmanna, hafa sætt sig við að ekkert fé er veitt til hafnarframkvæmda í Gerðahreppi, en þeir verða að flytja afla sinn frá Sandgerði og Grindavík og afurðirnar til Keflavíkur, svo að þörf þeirra fyrir viðunandi vegi er fyrir þá sök meiri en íbúa flestra annarra sjávarplássa. Ljóst er að núv. valdhafar vilja hafa fjárveitingar til vegaframkvæmda fyrir Garðbúa og aðra Suðurnesjamenn með þessum hætti og bregða þar með frá fyrri vegáætlun. Við þessu fá aðrir ekki gert. Ég hef engan sérstakan áhuga á því og það þjónar engum jákvæðum tilgangi að stilla stjórnarþm. kjördæmisins upp fyrir brtt. sem ég veit að yrði felld. Ég mun því láta það vera að bera slíka till. fram. Þegar ljóst var að þessa mikilvægu framkvæmd átti að skera niður um meira en helming, beitti ég mér hins vegar fyrir því á fundi þm. úr Reykjaneskjördæmi að af þeirri upphæð, sem ætluð er til þjóðbrauta og landsbrauta í kjördæminu, yrði þá í staðinn varið fé til byrjunarframkvæmda við veginn milli Garðs og Sandgerðis þar sem aðalfiskflutningar til Garðs fara fram þótt fjöldi ökutækja, sem um hann fer, nái ekki þeirri tölu að hann teljist til hraðbrauta enn sem komið er. En í till. Vegamálaskrifstofunnar um ráðstöfun á fé til þjóðbrauta og landsbrauta hafði ekki verið gert ráð fyrir framkvæmdum við þennan veg. Ég tel það nokkra sárabót, þótt í litlu sé, að þm. kjördæmisins urðu allir sammála um að verja nokkru fé til þess að hefja þessar framkvæmdir, og ég vænti þess að ef eitthvert aukið fjármagn fengist til vegaframkvæmda við endurskoðun vegáætlunar, þá geti þm. kjördæmisins sameinast um að auka fjárveitingu til þessa vegar. Ég skal ekki hafa öllu fleiri orð um vegáætlunina að þessu sinni, en ég vil þó gera í örfáum orðum grein fyrir afstöðu minni til till. sem lögð hefur verið fram þess efnis að taka að nýju upp innheimtu veggjalds á hraðbrautum. Þegar veggjald var tekið af umferð um Reykjanesbraut, var ég þeirrar skoðunar að sú skattheimta væri fyllilega réttlætanleg og taldi alls ekki ósanngjarnt að þeir, sem nutu fyrstir og einir allra landsmanna þess mikla hagræðis og sparnaðar að aka milli byggðalaga á fullkomnum vegi með varanlegu slitlagi, greiddu til baka nokkurn hluta af beinum fjárhagslegum hagnaði af því að aka á slíkum vegi. Mér fannst það ekki ósanngjarnt að fjár væri aflað með þessum hætti til þess að unnt yrði að hraða framkvæmdum við slíka vegagerð þar sem þörf var mest og fleiri fengju þá að njóta ámóta mannvirkja. Þegar till. kom fram um að fella niður innheimtu veggjalds einmitt þegar næsti sambærilegur vegarkafli, Austurvegur, var tekinn í notkun, þá var ég þeirri till. um niðurfellingu veggjalds andvígur og mælti gegn henni. Mér fannst ekki stórmannleg afstaða þm. Sunnl., sem höfðu við afgreiðslu vegáætlunar áður samþykkt að innleiða slíkt veggjald og innheimta slíkt veggjald af Reykjanesbraut, mig minnir í 6–7 ár. En hvað um það, till. var samþykkt og innheimtu veggjalds hætt og mannvirki á Reykjanesbraut flutt þaðan. Þegar veggjald var innheimt voru vissulega ýmsir erfiðleikar á því að fullnægja öllu réttlæti og þeir erfiðleikar hafa aukist með fleiri vegaköflum sem nú kæmu til álita með skattheimtu. En svo erfitt sem það hefði óhjákvæmilega reynst að halda skattheimtu lengi áfram eftir að Austurvegur og Vesturlandsvegur höfðu bæst við, sem ég hef þó talið þrátt fyrir allt eðlilegt að gera um sinn, þá eru nú eftir svo langan tíma sem liðinn er án skattheimtu hálfu erfiðara að hefja hana að nýju og ákveða hana á enn nýjum vegarköflum. Ég hef hugleitt þetta mál út frá því sjónarmiði að ég hef talið og tel að veggjald eigi í eðli sinn rétt á sér. En ég hef komist að þeirri niðurstöðu að úr því sem komið er sé ekki grundvöllur til þess að taka málið upp að nýju í þeirri mynd sem áður var a. m. k. Það gegnir um þetta mál í mínum huga nokkuð sama máli og um breytingu á stafsetningarreglum að því er varðar setuna. Ég sá ekki að nokkur ástæða væri til að fella niður setu og hefði greitt atkv. gegn því, hefði ég verið spurður. En svo ástæðulaust sem ég tel það hafa verið að fella þennan staf niður, jafn erfitt tel ég að breyta þar um aftur og væri andvígur því nú. Ég er þeirrar skoðunar að þeir, sem beittu sér mest fyrir afnámi gjaldheimtu á fullgerðum hraðbrautarköflum, þm. Sunnl., hefðu betur tekið þá ákvörðun að fallast á gjaldtökuna, en beita sér jafnframt fyrir því að tekjur af veggjaldi af Austurvegi yrðu markaðar til framkvæmda við brú yfir Ölfusárósa. Ég er sannfærður um að Alþ. hefði unnað þeim þeirrar ráðstöfunar fjárins og þá stæði það hjartans mál þeirra betur nú en raun ber vitni. En þetta er liðin tíð og ég tel að í þessu efni verði hjólinu ekki snúið við, hvort sem mönnum líkar betur eða verr. Ég mun af þeim sökum, sem ég hef hér greint frá, greiða atkv. gegn till. um álagningu veggjalds.



Herra forseti. Það er lítt fýsilegt að ræða þetta plagg sem nú liggur fyrir, þó að út yfir tæki ef farið væri út í að rekja vinnubrögðin og þann hraðbrautarhraða sem einkennt hefur þetta mál nú síðustu daga eftir væran svefn og langan vetrardúr, sem er orðinn slíkur að menn efuðu mjög hvort nokkur vegáætlun kæmi yfirleitt fram sem ályktun Alþingis. Aðrir kunna betur að lýsa vinnubrögðum almennt hér á Alþ., en um þau er ég að tala, en ekki vinnubrögð þeirrar stofnunar sem ævinlega hefur staðið vel að þessum málum, Vegagerðar ríkisins. En mig langar að rekja eitt táknrænt dæmi frá umdæmisverkfræðingnum að austan, sem er hinn ágætasti maður og starfshæfur vel. Það kom sér enda mætavel, því að nú þurfti svo sannarlega að hafa snör handtök. Fyrir síðustu helgi var honum greint frá að nú hefði hann aðeins viku til stefnu til sinnar endanlegu tillögugerðar til okkar þm. Þegar suður kom var honum greint frá því að öllu skyldi lokið á einum degi. Og síðast fékk hann svo tilskipan um afgreiðslu á einum formiðdegi, sem þó varð ekki svo snarlega þar sem þm. vildu þó fá að berja þessar tölur augum rétt augnablik áður en allt væri fullkomnað og innsiglað. Það er sem sagt munur að hafa styrka og sterka stjórn á hlutunum og vita upp á hár um stefnu og störf, eins og núv. hæstv. ríkisstj. er lýsandi dæmi um. Þar bregst hvergi hin vísa föðurforsjón og ávöxt hennar hafa menn nú fyrir augum í þessu plaggi og tjáir lítt að orðlengja um það eða tölur þess. Sú varð einnig raunin um okkur Austurlandsþm., ég held alla undantekningarlaust. Við lítum á tölurnar, hvor á annan og síðan var uppgjöfin ein ráðandi og öllu kyngt, með þó mismunandi góðri lyst að vonum, því að viðbrögðin réðust nokkuð af tilfinningunum í garð föðurforsjónarinnar, þar sem sumir óku í anda hugsjónanna nýju Borgarfjarðarbrúna með viðkomu í málmblendiverksmiðju byggðastefnunnar í Hvalfirði, en við hinir andlausari hristumst áfram holótta vegi kjördæmisins eða vegleysur og gerðumst meira að segja svo djarfir að heimta örlítið meiri hlut til annars okkar brýnasta verkefnis. Það er hætt við að fleirum fari svo í sumar að þeir verði að halda sig við hugsjónabrautir flísalagðar með karbíti og kvarsi, en hlífi sér við vegleysum raunveruleikans. En því kemur mér karbítur í hug nú, sem margir hafa tekið hálfguðatölu, að ein aðalástæðan fyrir þröngri braut dyggðarinnar í lántökum til vegagerðarinnar í landinu er allglæfralegur akstur á breiðstrætum milljarða í karbítslántökum sem kváðu vera hættulausar, auðfáanlegar og umfram allt varla lántökur í þess orðs leiðu merkingu, það gerir arðsemin. Þessi breiðstrætisakstur erlendra lántökumöguleika er allt annar akstur en sá torfæruakstur sem erlendar lántökur til vegagerðar eru, enda eru þar íslenskir vegir og íslendingar sjálfir sem njóta eiga fyrst og fremst, meira að segja sveitamenn sem ætti að lögbjóða að yrðu karbítsætur í stað þeirrar sérvisku að vera tvist og bast út um landsbyggð alla og það á óheppilegustu stöðum út frá arðsemissjónarmiði föðurforsjónarinnar. En hér hæfir raunar ekki háð né spé, og þó veit ég að mörgum landsbyggðarþm. verður þessi karbítsakstur enginn Suðurlandasólarferð. Ég gæti ímyndað mér að áður en lyki yrði hugarangur þeirra og líðan á svipaðan máta og hjá Pétri í Allra meina bót sem Andrés oftskorni greindi svo eftir sjúkdómslýsingu: „Ég hygg að þú þjáist af því sem á læknamáli nefnist: Samlede værker.“ Og í framhaldi af þessu er rétt að minna á önnur verk í fullri alvöru, þau verk sem nú eru hér til umfjöllunar á lokastigi. Ég skal ekki lengja umr. óþarflega, en aðeins drepa á fáein atriði. Vinnubrögðin hef ég áður rætt, óafsakanleg með öllu, en þó hæfa þau sennilega allvel því plaggi sem nú liggur hér á borðum. Ég hef bent á það oftlega áður í sambandi við vegalög, að þótt sjálfsagt sé að huga að varanlegri uppbyggingu vega með góðu slitlagi, þá væri þó brýnasta verkefni okkar í vegamálum að gera sem flesta vegi sæmilega akfæra. Ég hef þá einnig sagt að til þess að svo mætti verða væri ég fús til að leggja töluvert að mér og þar veit ég að ég mæli fyrir munn þess landsbyggðarfólks sem yfirleitt býr við vonda vegi, oft ófæra af völdum snjóa eða þá aurbleytu. Frægt er það eystra hjá okkur, tímabilið á vorin sem getur varað býsna lengi og fengið hefur það hugljúfa heiti „drullutímabilið“. Ég dreg því enga dul á það að mér þykir hraðbrautaþátturinn, yfir 47% þegar allt er komið á sinn stað, of stór í okkar vegáætlun ef litið er til hinna ótöldu, óleystu verkefna í hinum ýmsu landshlutum sem m. a. af þessum ástæðum verða að þoka til hliðar. Verkefni vegleysanna eru nefnilega ærin á undan hraðbrautunum. Því var það að ég áleit sérstakt veggjald af þessum brautum sjálfsagt og í ljósi þeirrar innheimtu hefði þessi þáttur verið réttlætanlegri. Ég er enn sömu skoðunar og hika ekki við að telja slíkt gjald réttlætismál meðan svo illa er að öðrum búið í þessum efnum. Ég tel þá, sem veggjaldið greiða, aðeins hafa verið að hluta að greiða þann margvíslega sparnað sem þeir fengu í aðra hönd vegna þessara góðu vega. Með því fjármagni til viðbótar var þó hægt að réttlæta hraðbrautarframkvæmdir betur. Það er því að vonum, að ég er meðflm. ásamt þm. úr öllum öðrum flokkum að því að gjald þetta skuli á ný tekið upp og ég hlýt að vona að það verði samþykkt. Ég skal svo reyna að halda mig við mitt kjördæmi sérstaklega, ekki síst af því að ég hef heyrt að við austfirðingar þyrftum ekki að kvarta með okkar séráætlun. Satt er það, Austurlandsáætlun er í gangi og þótt henni ætti að ljúka nú á þessu ári, þá eru þó svo stórkostleg verkefni enn eftir sem á þeirri áætlun voru að lausleg upphæð sýnist mér vera, ekki eftir þetta ár, heldur eftir næsta ár, 1976, einu ári eftir að áætlun átti að ljúka, upp á um 450 millj. kr. Hér kemur fyrst og fremst til verðbólgan í öllu sínu veldi, breyttar verkforsendur, einkum í Oddskarði, segja einnig til sín, en mestu veldur þó að bæði í fyrra og þó einkum nú í ár þarf að fresta framkvæmdum vegna fjármagnsskorts. Samkv. áætluninni í fyrra, 141.5 millj. á till. þáv. ríkisstj., hefði á þessu ári sambærileg upphæð nú þurft að nema yfir 210 millj. svo að framkvæmdagildi hefði staðist. Upphaflega áætlunin var hins vegar 75 millj. En þá bar hins að gæta að á liðnum Norðurvegur-Austurvegur gátum við austfirðingar vænst dágóðrar upphæðar samkv. samkomulagi fyrr í vetur og get ég í ljósi 500 millj. til Norður- og Austurvegar ekki látið í ljós neina aðdáun hér á þeirri breytingu sem á hefur orðið. Sú hefur sem sagt orðið raunin á að þessari upphæð er nær allri dembt yfir á þann þátt vegamála sem síst skyldi, hraðbrautirnar, en þess í stað erum við látnir hafa nokkra uppbót, sem ég skal ekki vanmeta, á hina hraklegu tölu 75 og það úr einhverri óskilgreindri upphæð sem góðu heilli fannst til þessara nota. Auðvitað ber að víta það harðlega að hraðbrautir skuli gleypa þetta fjármagn svo gersamlega sem raun ber vitni og þrátt fyrir það að áður höfðu, að ég hélt, skýr fyrirheit verið uppi um annað, þ. e. til þess að gera illfæra vegi sæmilega akfæra, meira að segja m. a. austur á landi. Nú er þessi áætlun komin í 145 millj., þ. e. Austurlandsáætlunin, og vantar þá enn um 70 millj. til þess að framkvæmdagildi verði náð miðað við síðustu áætlun vinstri stjórnarinnar, sem þó var af vanefndum, vegna þess að ekki náðist fram sú hækkun vegasjóðstekna sem ráðgerð hafði verið. Réð þar hin alkunna göfugmennska stjórnarandstöðunnar þáv. sem kvaðst drepa allt frá stjórninni, ekki síður hið góða en hið slæma. Meginverkefni Austurlandsáætlunarinnar nú eru tvö, Fjarðarheiði og Oddsskarð. Á þau höfum við kosið að leggja nú megináherslu. Það veldur því aftur að lítið er eftir til skipta að loknum sæmilegum fjárveitingum til þessara verkefna og er þó aðeins um aðra upphæðina að ræða sem ég tel viðunandi. Ekki síst með tilliti til hinna hörmulegu atburða í Neskaupsstað í vetur hafði ég vonað að hægt yrði að standa af sérstökum myndarskap að verki þar í sumar svo að norðfirðingar gætu eygt einhvers staðar í sjónmáli lok þeirrar einangrunar sem þeir búa við. Með tilliti til þessa og raunar málsins alls er upphæðin í ár, rúmar 40 millj. þegar frá er dregin skuld á s. l. ári, hörmulega lág, ef miðað er við núgildandi verðlag sennilega tæpur 1/3 af því sem fór í gamanbrautina til Þingvalla í fyrra og rann í gegn utan við allt, af því að það þurfti að vera með puntsamkomu á 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar svo að landslýður gæti a. m. k. séð hve hann ætti fallega og prúða þm. sem kynnu að rétta upp hendurnar í takt og þá um leið hvernig þeir féllu ásamt öðru stórmenni vel inn í umhverfið þar austur frá. En það er ekki sama hvert tilefnið er og það er sem sagt mat manna eftir þessu plaggi að þessi samkoma á Þingvöllum hafi átt skilið þrefalt meira framlag í vegamálum á einu ári en Oddsskarðið með 1900 manna byggð að baki í einangrun eftir hörmulega vá þeirra athurða sem þar gerðust. Ég hef því ásamt hv. þm. Þorsteini Þorsteinssyni leyft mér að flytja brtt. til hækkunar á þessum eina lið um 25 millj., enda þá fyrst hægt að segja að norðfirðingar geti eygt þá langþráðu lausn sem þeir hafa beðið svo eftir og þeir telja sig annars illa svikna. Um það hvaðan taka eigi fé til þessa vísa ég beint í risatöluna 890 millj. til hraðbrauta. Án alls efa er þar auðvelt að kippa burt 25 millj. án þess að nokkur bíði tjón á sálu sinni, og svo kemur nú góð uppbót ef brtt. um tekjur af veggjaldinu, sem ég er meðflm. að, yrði samþykkt og það bættist við, t. d. til þessa verkefnis eða þá í staðinn til margrómaðra framkvæmda við hraðbrautir. Þar til viðbótar kemur auðvitað það veigamesta atriði að með svo takmarkaðri fjárveitingu nú efa ég stórlega að hægt sé að ljúka verkinu í Oddsskarði á næsta ári, 1976, þó að þá sé upphæðin riflegri og vel viðunandi miðað við það ár. Á Fjarðarheiði lá við stórslysi í vetur og því er það ekki síst að við leggjum áherslu á myndarlegt átak þar, því er ég fullkomlega sammála. En hætt er við að mörgum bregði í brún annars staðar á Austurlandi sem samkv. Austurlandsáætlun áttu að fá leiðréttingu í ár, en sjá nú ekki einu sinni fram á hana á næsta ári. Það er þó rétt að ítreka sérstaklega þá skyldu sem í raun ætti að hvíla á Alþ. gagnvart Austurlandsáætlun. Hér var um bindandi samkomulag að ræða um að ljúka tilteknum verkefnum á ákveðnu árabili. Eins til tveggja ára seinkun var fullkomlega afsakanleg, m. a. vegna breytinga forsendna, en önnur 5 ár til þessara verkefna einna, þó að mörg önnur verkefni bíði óleyst á meðan, er allt of mikið og von að menn þykist illa sviknir í þessum málum, á sama tíma og í eina tiltekna framkvæmd, að vísu vafalaust réttlætanlega á sinn hátt, er hægt að verja jafnhárri upphæð á tveim árum og færi langt með að ljúka Austurlandsáætlun og þegar á það er einnig litið að hraðbrautaáætlunin 1975 er a. m. k. nær þreföld miðað við bæði árin 1975 og 1976 í Austurlandsáætlun, því að vitanlega skulu austfirðingar ekki fá eina krónu hvorugt árið út úr þeirri upphæð sem varið er til hraðbrauta. Í ljósi þess ættu menn að fara varlega í að öfunda austfirðinga af þessari margumtöluðu áætlun sem hefur ekki betur tekist til með og nú er alveg sérstaklega illa með farið þrátt fyrir þá leiðréttingu sem á henni hefur fengist og vissulega ber að meta. Ég segi þetta í ljósi þess að upphaflega talan var svo hlálega lág, réttur helmingur þeirra tölu, sem þó var inni í till. s. l. vor, og meira en 30 millj. kr. lægri en framkvæmt var fyrir á s. l. ári sem þó var skorið niður. En þegar kemur að þjóðbrautum og landsbrautum okkar kemur í ljós að eftir að 20 millj. hafa komið í Breiðamerkursand, sem ég met einnig mikils og ætti þá sjálfsagt að vera sem eðlileg hlutdeild og raunar þá auðvitað allt of lág út úr liðnum Norðurvegur-Austurvegur, þá eru til ráðstöfunar á árinu tæpar 40 millj. til almennra vegaframkvæmda á öllu Austurlandi fyrir utan hina sérstöku Austurlandsáætlun. Sjá allir, hver sú tala er að framkvæmdagildi nú miðað við þó þær 54 millj. sem á s. l. ári var framkvæmt fyrir. En um þetta tjáir víst ekki að tala, erfiðir tímar valda þessu, sömu erfiðu tímarnir og gera okkur kleift að ráðast í tugmilljarða framkvæmd uppi í Hvalfirði og fá til þeirra lán eins og um fjörusand væri að ræða. Er nema von þótt menn eins og ég, hagfræðiþekkingarlaus og án alls háþróaðs fjármálavits, botni ekki hér í ég finni ekki samræmið í hlutunum. Ég hugga mig þó við það að ég er ekki einn á báti, m. a. í minn kjördæmi, þar sem fáir séu komnir á astralplan karbítsins, guði sé lof. Nú koma spekingarnir vitanlega og segja: Hvar á að taka peningana? Það er hægt að hafa hátt og gera kröfur en láta svo hjá liða að gera grein fyrir fjáröfluninni. - Ég skal þó gera það í örstuttu máli. Í fyrsta lagi með lántökum erlendis, t. d. í stað þeirra sem á að taka fyrir málmblendiverksmiðjuna í Hvalfirði. Ekki hægt, segja spekingarnir, þeir sömu sem bættu vænni upphæð ofan á erlendar lántökur í meðferð efnahagsmálafrv. eftir að sömu spekingar höfðu sagt það áður að nú væri búið að ganga of langt. En ef svo hefði verið og hæstv. ríkisstj. Legði hér niður skottið eins og í fleiru og dýfði því í járnsíliglóðina í þess stað, þá hefði ég talið réttlætanlegt að auka tekjur Vegasjóðs með hækkun bensíngjalds, þótt ég viti að þar er teflt á tæpasta vað og sú ráðstöfun yrði ekki vinsæl. Ég veit hins vegar að hér skortir meiri hl. ríkisstj. kjark því að hér mundu þeir hæst æpa sem þó búa við besta vegi og besta aðstöðu, þ. e. bifreiðaþrælar Stór-Reykjavíkursvæðisins. Öllu þessu hefði a. m. k. ég sem landsbyggðarþm., horfandi upp á það sem við nú fáum sem veganesti, verið tilbúinn að leggja lið og athuga í fullri gaumgæfni. En nú eru niðurstöður sem sagt fengnar og fátt annað eftir en að óska hæstv. ráðh. til hamingju með brúna sína og svo allt hitt sem kynni þó að slá nokkrum fölskva á áður en lyki og víðar og hressilegar en þá karbítssinna órar fyrir nú í dag. En þá má líka óska öðrum til hamingju sem mér er ljúfara.



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs vegna fréttar sem okkur barst í dag hingað niður í Nd. úr Ed. Þar var tilkynnt um till. sem útbýtt yrði í sambandi við það mál sem hér er til umr. hér í Sþ. Það var sem sé flutt framsöguræða fyrir þessari till. í Ed. Þessi till. mun vera á þá leið að fjárveiting til brúar yfir Borgarfjörð verði tekin af og sett í það að auðvelda mönnum að komast yfir fjöll á Norðurlandi og í gegnum fjöll á Austfjörðum. Fyrir þessu er flutt framsöguræða strax í Ed., og ég verð að segja að það er naumast að mönnum liggur á að koma fréttunum á framfæri, það er naumast mönnum er í mun að það fréttist heim í kjördæmin hve mikla umhyggju þeir beri fyrir sínu fólki. 1. flm. till. og sá, sem þessa framsöguræðu flutti er hv. þm. Ragnar Arnalds. Og það fylgir með í fréttum ofan úr Ed. að þá hafi sprottið upp hæstv. samgrh. og lýst því yfir að það skyldi nú ekki standa á sér að koma þeim upplýsingum til „réttra aðila“ að formaður Alþb. ætlaði að hafa af borgfirðingum brúna. Ég vænti þess að hér í salnum séu allir það reyndir stjórnmálamenn að þeir viti hvað átt er við með þessu. Það er lögð áhersla á að það sé formaður Alþb. sem flytur till. og þessir ,,réttu aðilar“, sem eiga að fá fréttina, eiga um leið að fá þá túlkun að Alþb. sé á móti því að borgfirðingar fái brú yfir fjörðinn. Ég verð að gera aths. við þetta. Hv. þm. Ragnar Arnalds talar ekki fyrir þessari till. sinni í nafni Alþb.  Ég ætla ekki að fara að taka þátt í þeim metingi sem hér kemur alltaf upp í sambandi við vegamál um það, hverjir hafi mesta þörf fyrir bættar samgöngur og hverjir verða að þjást mest á vegum síns kjördæmis. En ég verð að lýsa undrun minni yfir því sem kemur æðioft fram í ræðum, siðast núna rétt áðan, að það séu helgt ekki fjöll nema á Austurlandi t. d. Við höfum nú okkar fjöll á Vesturlandi og vegir um þau teppast alveg eins og um önnur fjöll, og ef á að fara að metast við austfirðinga út af þessari brú, þá viljum við vestlendingar benda á það að við höfum enn ekki fengið fjármagn til þess að bora gat á fjöllin og komast þannig í gegnum þau.

En í hvaða kjördæmi er vegurinn yfir Holtavörðuheiði?

Hann er í kjördæmum okkar beggja, en ég verð að biðja hv. þm. afsökunar á því að ég er ekki alveg búinn að stúdera þá till sem ekki er búið að útbýta. En í sambandi við það sem mátti greina í yfirlýsingu hæstv. samgrh. hvernig hann ætlaði að sjá til þess að fréttirnar bærust til „réttra aðila“, þá vil ég segja þetta: Mér finnst að þessi tónn komi úr hörðustu átt. Það hefur ekki staðið á okkur Alþb.- mönnum á Vesturlandi að láta hæstv. samgrh. njóta sannmælis í sambandi við þessa brú. Við notum hvert einasta tækifæri til þess að sannfæra fólk um að þessi brú sé fyrst og fremst dugnaði Halldórs E. Sigurðssonar að þakka. 



Herra forseti. Áður en ég kem að því að mæla hér fyrir brtt., sem ég flyt ásamt fjórum öðrum hv. þm. og ég held nú að gildi sama um og þá till. sem hv. síðasti ræðumaður var að tala um að það er ekki, að því er ég best veit, búið að útbýta, þá ætla ég að fara aðeins örfáum orðum um það mál sem hér er til umr. Eins og hv. frsm. og formaður fjvn. gerði grein fyrir og sést á nál. frá fjvn., þá hef ég ásamt tveim öðrum hv. fjvn.-mönnum fyrirvara varðandi þetta mál og sá fyrirvari byggist auðvitað á því að það eru allmörg veigamikil atriði sem við erum óánægðir með í sambandi við afgreiðslu þessa máls, eins og það nú liggur fyrir, en við töldum þó ekki rétt að kljúfa n. Það hefur alltaf verið reynt, a. m. k. síðan ég kom í fjvn. og, að mér er sagt, oftast ef ekki alltaf áður, að menn reyndu a. m. k. að hafa sameiginlegt nál. Þó að það hafi kannske oft og tíðum verið betra að koma slíku að heldur en einmitt nú. Ég skal ekki orðlengja mikið um þetta. Ég vil aðeins segja örfá orð. Mér finnst að það sé mikið spursmál hvort það er rétt, eins og nú er gert, að auka svo stórlega þá púlíu, sem ætluð er til hraðbrautaframkvæmda, á kostnað þeirra framkvæmda sem ætlaðar eru í annars vegar landsbrautum og hins vegar þjóðbrautum. Með því er verið að meira eða minna leyti að taka það af þm. hinna einstöku kjördæma að ráðstafa því fé sem ætlað er til hinna ýmsu verkefna í kjördæmunum. Ég er a. m. k. þeirrar skoðunar að það beri að skoða það mjög vel að ekki sé gert í of miklum mæli að raska því hlutfalli sem ætti að vera á milli annars vegar hraðbrautaframkvæmda og hins vegar þjóðbrauta og landsbrauta. Eins og fram kemur í brtt. frá fjvn., hefur það fjármagn, sem ætlað er til hraðbrautaframkvæmda t. d. á árinu 1975, vaxið allverulega frá því sem þáltill. gerði ráð fyrir þegar hún var lögð fram og er nú komið upp í um 890 millj. kr. til hraðbrautaframkvæmda á árinu 1975, - hraðbrautaframkvæmda sem eru að langmestu leyti, eins og nú liggur fyrir, hér á suðvesturhorni landsins. Og það er með mig eins og sjálfsagt marga aðra hv. þm. að þeir eru mjög óhressir yfir þeim tiltölulega litlu fjármunum sem allar líkur eru á að verði til ráðstöfunar til framkvæmda í þjóðbrautum og í landsbrautum og í nokkuð mörgum kjördæmum að því er varðar framkvæmdir í hraðbrautum. Það hefur einnig komið fram, kemur fram í nál. að í raun er um að ræða tæplega 30% niðurskurð miðað við síðustu vegáætlun í framkvæmdamagni. Þetta er stórfelldur niðurskurður og vart hefðu menn nú trúað því að slíkt ætti eftir að eiga sér stað undir forustu þess flokks, sem nú hefur forustu í hæstv. ríkisstj., eftir þau ummæli sem látin voru falla af þeim hv. þm. þess flokks fyrir um ári þegar verið var að ræða hér vegáætlun á Alþ. En í sambandi við þetta verður auðvitað að gæta þess þegar það liggur fyrir að samdráttur er í hinum einstöku landshlutum, misjafnlega mikill, þá verður auðvitað að taka tillit til þess hvaða aðrar framkvæmdir eru í gangi eða koma til með að verða í gangi á þessu sama tímabili sem þessi vegáætlun nær yfir. Það er augljóst mál að ef menn ætla ekki að raska um of þeim hlutföllum sem þarna eru í milli, þá verður einnig að hafa hliðsjón af öðrum framkvæmdum en framkvæmdum á vegum sem eru í hinum ýmsu kjördæmum. Hv. form. fjvn. og frsm. undraði sig á því hér áðan að nokkrum þm. skyldi detta í hug að það kæmi til greina að fresta um einhvern tiltekinn tíma framkvæmdum við ákveðið mannvirki sem hvað mest er nú um talað, þ. e. a. s. brú yfir Borgarfjörð. Þar er gert ráð fyrir að setja á þessu ári um 135 millj. og strax á næsta ári, árinu 1976, um 400 millj. af um 1100 millj. kr. heildarfjárveitingu sem þá á að fara í hraðbrautir. Þegar talað er um slíkt, þá verða menn einnig að hafa í huga hvað nýlega er búið að gera hér á Alþ. Það er búið að ákveða stórkostlega framkvæmd í þessum landshluta sem nú er verið að tala um, og á ég þar við járnblendiverksmiðjuna á Grundartanga sem hlýtur í öllum tilvikum að hafa áhrif til hins betra á atvinnulíf meðan á uppbyggingunni stendur. Það hefði því ekkert átt að koma á óvart hv. formanni fjvn., a. m. k. ekki að því er mig varðar, sjónarmið af þessu tagi því að ég taldi mig hafa rækilega gert grein fyrir mínum viðhorfum til þessa máls einmitt í fjvn. og ég hef yfirleitt viljað haga svo málum að menn færu ekkert í grafgötur með hver mín skoðun væri og ég var ekki að koma aftan að einum eða neinum í þessum efnum.  Ég skal ekki, eins og ég sagði áðan, eyða miklum tíma í að ræða almennt um þetta mál nema þá frekari ástæða gefist til þess, en vil þá snúa mér að því að gera grein fyrir þeirri brtt. sem ég ásamt 4 öðrum hv. þm. flyt á sérstöku þskj., þskj. 797 mun það vera. Hér er um að ræða till. um að tekið skuli upp hið margumtalaða veggjald. Þetta mál hefur áður og oft áður verið til umr. hér á þingi, um það skiptar skoðanir, menn tekið sinnaskiptum sitt á hvað - virðist vera - í afstöðu til málsins og ekkert kannske við það að athuga. En þessi brtt. er um það að upp skuli tekið veggjald á þeim hraðbrautum sem nú eru fyrir hendi, annars vegar Reykjanesbraut og hins vegar Suðurlandsvegi. Á Reykjanesbraut var veggjald innheimt um nokkurra ára bil, en um áramótin 1972–1973, ef ég man rétt, var það afnumið samkv. samþykkt sem hér var gerð á Alþ. Samkv. vegal. hefur ráðh. heimild til þess að innheimta slíkt gjald, en það er skiljanlegt að viðkomandi ráðh. geri það ekki hafi komið fram meirihluta samþykkt á Alþ. þess efnis að það skuli ekki framkvæmt. Gjald þetta á Reykjanesbrautinni, meðan það var innheimt, var alla tíð óbreytt. Við endurskoðun vegáætlunar 1972 fengum við í hendur áætlun um veggjald á hraðbrautum, annars vegar Suðurlandsvegi og hins vegar Reykjanesbraut frá Vegagerð ríkisins að því er varðaði tekjuhlið þess annars vegar og kostnað eða útgjöld hins vegar. Sú till., sem er á þskj. 797, er byggð á þessari áætlun frá Vegagerð ríkisins með þeirri breytingu að upp er fært bæði tekjur af gjaldinu og annars vegar kostnaður við innheimtu um 100%. Þegar endurskoðun átti sér stað 1972 var talið, að gjaldið þyrfti að hækka um helming til þess að halda í við þær kostnaðarhækkanir sem átt höfðu sér stað á þessu tímabili. Ég tel því að það sé ekki ósanngjarnt að ætla það nú þremur árum síðar að hækka um helming þetta gjald og það sé grundvöllurinn að þeim tekjum sem væntanlega munu koma inn vegna slíkrar innheimtu. Það kemur í ljós að þessar tekjur mundu verða, ef þessi ákvörðun yrði tekin, fyrir helming ársins 1915 um 42.8 millj., fyrir árið 1976 um 89 millj. og fyrir árið 1977 um 93 millj. Við, sem að þessari brtt. stöndum, teljum að það sé sanngirnismál að þeir sem njóta þeirra forréttinda, skulum við kalla það, að geta ekið á þessum tilteknu vegum með þeim sparnaði sem af því leiðir, það sé ekki ósanngjarnt að þeir séu eitthvað látnir borga fyrir það, þannig að hægt sé að auka framkvæmdir á þeim stöðum sem miklum mun verr eru settir. Þessu til viðbótar hefur það gerst, að nú nýverið er farið að innheimta svokallað flugvallargjald, og a. m. k. mér sýnist að það renni frekar stoðum undir þá réttlætistilfinningu að einnig sé innheimt gjald af þessum tilteknu vegum með hliðsjón af hinu. Við gerum ráð fyrir því, að verði það svo að brtt. þessi verði samþykkt - og ég vona að þm. hinna dreifðu byggða þekki sinn vitjunartíma, taki tillit til réttlætistilfinningar - að þeim tekjum, sem inn muni koma á árinu 1975, verði skipt eftir ákvörðun fjvn., þ. e. a. s. við gerum till. um að upp verði tekið bráðabirgðaákvæði um skiptingu þess fjármagns á árinu 1975. En varðandi þær tekjur, sem koma eftir þann tíma, verður að sjálfsögðu höfð hliðsjón við þá endurskoðun sem lögum samkv. á að fara fram á næsta ári á vegáætlun og þá kemur það gjald einnig til skiptingar á framkvæmdir. Ég þarf í raun og veru ekki miklu við þetta að bæta, en ég vil ítreka það að okkur finnst það sjálfsagt réttlætismál að þeir, sem njóta þess að hafa þessa góðu vegi og geta hagnýtt þá með þeim mikla sparnaði sem það hefur í för með sér, séu eitthvað látnir fyrir þá miklu þjónustu greiða. Ég a. m. k. er þeirrar skoðunar að ættu menn þess kost í hinum ýmsu landshlutum að aka slíka vegi, þá mundu þeir telja það sjálfsagðan hlut að þeir greiddu eitthvað sérstaklega fyrir það vegna þess að það er margfaldur sparnaður að því að geta nýtt farartæki á slíkum vegum miðað við það sem er á hinum mjög svo slæmu vegum sem dreifbýlisfólk almennt hefur við að búa. Við teljum einnig að það sé sérstök ástæða til þess að nýta alla þá tekjustofna, sem hugsanlegir eru, í því árferði sem nú er, þegar allir tala um hversu lítið fjármagn sé til skipta í sambandi við vegáætlun, og þá sé ástæðulaust að kasta fyrir borð tekjustofnum af þessu tagi sem eru réttlætanlegir, - tekjustofnum sem gefa þó nokkrar upphæðir til þess að vinna fyrir í framkvæmdum. Það er okkar bjargföst sannfæring að þetta sé slíkt réttlætismál að við væntum þess að það nái samþykki nú við afgreiðslu þessarar vegáætlunar.



Herra forseti. Ég stend nú hér upp fyrst og fremst til þess að mæla fyrir till., sem við flytjum, hv. þm. Karvel Pálmason og Helgi F. Seljan, 7. landsk. þm., og ég. Þessi till. hefur enn ekki verið prentuð, að því er mér skilst, og er enn ekki komin á borðin En hún er um það að varið verði 400 millj. kr. til vegagerðar á fjórum fjallvegum landsins sem allir flokkast undir þjóðbrautir. Við flm. till. hugsum okkur, að skipting þessa fjármagns sé þannig að 100 millj. kr. verði varið til þessara fjallvegaframkvæmda á árinu 1975 og 300 millj. kr. á árinu 1976, hvort tveggja samkv. nánari ákvörðun ráðh. og með samþykki fjvn. Og heiðarvegir þeir, sem till. miðast við, eru Holtavörðuheiði, Öxnadalsheiði, Oddsskarð og einnig sú heiði sem valin verður til tengingar Djúpvegar við aðalvegakerfi landsins, en sú ákvörðun mun enn ekki hafa verið tekin og yrði þá um að ræða, ef sú ákvörðun drægist á langinn, að fjármagni yrði varið til framkvæmda á Djúpvegi, en þar vantar að sjálfsögðu mikið á enn að um sé að ræða fullkomna vegalagningu. Það er jafnframt till. okkar - vegna þess að við teljum okkur ekki fært að flytja till. um 400 millj. kr. framkvæmdir án þess að benda á hvar þetta fé skuli tekið - að fjármagnið, þessar 400 millj., sé fengið með því að fresta um eitt ár gerð brúar yfir Borgarfjörð. Eins og kunnugt er er gert ráð fyrir því að á árinu 1975 verði varið til þeirrar framkvæmdar 135 millj. kr., og það er þá okkar till. að á þessu ári verði ekki fé varið til þeirra framkvæmda, en á árinu 1976, þegar verja á samkv. vegáætlun 390 millj. kr. til þessarar brúargerðar, þá verði sú upphæð 100 millj. kr. Þá höfum við í huga að vegáætlun verður til endurskoðunar síðar á þessu ári eða sem sagt á næsta vetri og er þá alltaf möguleiki að athuga betur um þessa vegagerð, hvernig henni verði hagað og hve miklu fjármagni verði til hennar varið á því ári. Hér er sem sagt einungis um að ræða frestun framkvæmdarinnar um eins árs skeið. Ef litið er yfir þá vegáætlun, sem hér er til umr., held ég að það hljóti að stinga í augu hve litlu fjármagni er hér varið til nýbyggingar vega miðað við þarfirnar og miðað við þau áform sem áður voru uppi. Á árinu 1974 var varið 1706 millj. kr. til nýbyggingar þjóðvega, en upphæðin nú er aðeins 1866 millj. kr. Mun víst láta nærri að fjárveitingar til nýbyggingar vega þyrftu að hækka um 40% til þess að þær gætu haldið verðgildi sínu. Þegar svo er aðkreppt um fjárveitingar til vegamála eins og nú er, er að sjálfsögðu hálfu mikilvægara en ella að það litla fjármagn, sem til reiðu er, sé veitt til allra brýnustu framkvæmda á hverjum tíma. Ef litið er á upphæðir vegáætlunar sjáum við að á árinu 1975 er ætlunin að verja 89 millj. kr. í hraðbrautaframkvæmdir, en til nýbyggingar vega almennt 1866 millj. Upphæðin er sem sagt tæpur helmingur af heildarfjárhæðinni sem fer til nýbyggingar vega. Þetta tel ég vera fráleitt hlutfall og ég er viss um að mjög margir þm. eru mér sammála um það. Við viljum að sjálfsögðu ekki stöðva hraðbrautaframkvæmdir með öllu, en við teljum að hlutfallið, sem hér er um að ræða, sé allt of, allt of hátt, augljóslega of hátt miðað við þau óleystu verkefni sem blasa við víðs vegar um land. Ekki batnar hlutfallið á árinu 1976, en þá er gert ráð fyrir að 1081 millj. kr. verði varið til hraðbrautaframkvæmda af 2114 millj. sem til ráðstöfunar eru. Ég lýsti því yfir við umr. sem fram fóru í Ed. í dag um vegamál, en þá voru einnig vegamál á dagskrá og það meira að segja kaflinn frá Reykjavík til Akureyrar, að í vegamálum væru fyrst og fremst þrjú stór verkefni, sem þyrfti að sinna og væri kannske hægt að flokka í þrjá meginþætti. Það er í fyrsta lagi að byggja upp traustan og öruggan veg hringinn í kringum landið veg sem er fær vetur, sumar, vor og haust, og um leið að byggja tengiveg sem tengi allar helstu byggðir landsins við þennan hringveg, þannig að landsmenn allir njóti jafnréttis að því leyti að þeir geti notið vegakerfisins svo til alla daga ársins. Þetta tel ég vera langsamlega brýnasta viðfangsefnið í vegamálum og það sem verður að hafa algeran forgang. Ég lít svo á að varanlegt slitlag á vegi eða framkvæmdir, sem jafna má til þess að verið er að lagfæra vegi sem eru nú í grófum dráttum færir allan ársins hring, framkvæmdir sem eru mjög dýrar, eins og t. d. Borgarfjarðarbrúin er, geysilega dýr miðað við það fjármagn sem til ráðstöfunar er, - framkvæmdir af því tagi verði eitthvað að bíða. Þó er það nú svo að það er að sjálfsögðu ekki hægt að leggja Borgarfjarðarbrúna til jafns við varanlegt slitlag almennt því að ég býst við því að það megi færa býsna mörg rök að því að þessi brú verði að koma fyrr eða síðar. Það vantar að vísu algerlega að hæstv. samgrh. og forráðamenn vegamála hafi lagt fyrir alþ. einhverjar upplýsingar um þá valkosti sem þarna gæti verið um að ræða. Ég t. d. hef ekki heyrt nein rök fyrir því að ekki geti komið neinar aðrar leiðir til greina á norðurleiðinni heldur en þessi eina sem er greinilega geysilega dýr. En vegna þess að ég hef ekki upplýsingar í höndunum og hef ekki fengið neitt í hendurnar til þess að dæma um það hvort þarna er um rétt vegarstæði að ræða eða ekki, þá ætla ég mér ekki að hætta mér inn á þær brautir. En það er hins vegar alveg ljóst að vegaframkvæmd, sem kastar hvorki meira né minna en yfir 1000 millj., sem er sem sagt meira en helmingur af öllu því fjármagni til vegaframkvæmda sem við höfum á einu ári, miklu meira en helmingur, slík vegaframkvæmd hlýtur að hafa sér til stuðnings geysilega sterkar og magnaðar röksemdir til þess að hún eigi rétt á sér. En nauðsyn hennar vil ég ekki neita, heldur að hún eigi að koma nú og hafa forgang fram yfir aðrar vegaframkvæmdir sem af þeim sökum verða að bíða. Þetta býst ég við að öllum hv. þm. sé ljóst og ég býst við að margir þeirra, fleiri en ég, bíði eftir því að fá hin skýru og augljósu rök fyrir því að þessi framkvæmd megi ekki bíða, t. d. í eitt ár eins og hér er lagt til. En lítum á hinar framkvæmdirnar sem meginparturinn af hraðbrautafénu rennur til. Það fer sem sagt töluvert af hraðbrautafénu í þessa brú eða um það bil fjórðungur á tveimur árum, en að öðru leyti fer fjármagnið, sem fer til hraðbrautaframkvæmda, að langsamlega mestu leyti í varanlegt slitlag á þjóðvegum. Ég tel að það sé að vísu einnig mjög þarflegt viðfangsefni, en verði miðað við fé sem er núna til ráðstöfunar, að bíða eitthvað. Við verðum að taka hina vegina, fyrir á undan, þá sem ég nefndi áður. Ég tel það sem sagt fráleitt, að þegar það blasir við að við þurfum að eyða tugþúsundum til að byggja upp trausta malarvegi á öllum helstu þjóðbrautum, þá sé svona stórri upphæð varið til annars vegar þessarar brúargerðar og hins vegar varanlegs slitlags. En áður en ég hverf frá því hvað á að hafa forgang fram yfir annað, þá vildi ég aðeins skjóta að einu viðfangsefni sem alþm. hafa því miður allt of lítið haft til umr. nú í seinni tíð, en er ekki síður mikilvægt og að mínum dómi ætti að hafa margfaldan forgang á við varanlegt slitlag á þjóðvegum, og það er varanlegt slitlag í bæjum og þorpum víðs vegar um land. Við vitum að fólkið, sem býr úti um land, veður eðjuna upp að ökkla meira en helminginn af árinu, og það hafa enn ekki verið gerðar neinar viðhlítandi ráðstafanir til þess að útvega bæjarfélögunum fjármagn til þess að þau geti glímt við þetta verkefni. Sjá ekki allir hugsandi menn að verkefni eins og þetta á augljóslega að hafa forgang umfram það að leggja varanlegt slitlag á þjóðbrautirnar, millibyggðavegina? Er þetta ekki svo ljóst sem verða má? En því miður, sú vegáætlun, sem hér hefur verið lögð fram, ber þess ekki vott að menn hafi skilning á þessu sjónarmiði. Ég vil leyfa mér að vekja athygli hv. þm. á því að Holtavörðuheiðin, sem er langsamlega erfiðasti þröskuldurinn milli Norðurlands og Suðurlands og kemst þar ekkert annað í samjöfnuð, fær á árinu 1975 samkv. vegáætlun 0.00 kr. Það er ekki ein einasta króna í vegáætlun. Á árinu 1976 fær Holtavörðuheiði 0.00 kr., ekki ein einasta króna. Þetta er að sjálfsögðu hneyksli og ekkert annað, að þannig sé staðið að málum. Þetta á sér ýmsar skýringar, eins og ég ræddi um í umr. í dag í Ed. og vil ekki fara að orðlengja allt of mikið hér. Hæstv. ráðh. svaraði mér þá og hafði uppi málflutning sem í raun og veru var í öllum meginatriðum það sama sem ég hafði sagt. Við erum greinilega algerlega sammála um það að ein af ástæðunum fyrir því, að ekki hefur verið lagt fé í Holtavörðuheiðina er að kjördæmissjónarmiðin hafa verið svo sterk að hún hefur orðið að víkja. Menn hafa lagt áherslu á vegina hver í sinu héraði, en vegna þess að Holtavörðuheiðin er á mótum þriggja kjördæma, þjónar mest Norðurlandi, en er alls ekki í Norðurlandskjördæmunum, heldur að hálfu leyti á Vestfjörðum og hálfu leyti á Vesturlandi, þá hefur ekki þm. þeirra kjördæma þótt sérstök ástæða til þess að eyða fjármagni í þann fjallveg. Ég skal að vísu ekki segja um það að hve miklu leyti þetta verður að skrifast á reikning okkar þm. Norðurl. og þm. Vesturl. og Vestf., en við höfum greinilega ekki gætt að sem skyldi og Holtavörðuheiðin hefur orðið út undan og er sem sagt fráleitt. Hið nákvæmlega sama er uppi á teningnum hvað snertir Öxnadalsheiðina sem er að sjálfsögðu langerfiðasti þröskuldurinn á Norðurlandinu, sú heiðin sem oftast er teppt. Hún fær á árinu 1975 9 millj. og á árinu 1976 18 millj. Vita hv. þm. hvað er hægt að leggja langan vegarspotta fyrir þessar upphæðir, samtals 27 millj.? Mér skilst að það megi heita gott ef vegarspotti fyrir 27 millj. nær því að vera 3 km á lengd. Það er ekki miklu meira en það, jafnvel þótt vel standi á um útvegun efnis, og menn sjá að ekki verður mikil breyting á Öxnadalsheiðinni við þessa fjárveitingu. Eins og ég hef áður sagt, þá er sú afstaða, sem fram kemur í vegáætluninni til þessara fjallvega, fráleit með öllu. Menn verða að gera það upp við sig hvort þeir vilja við svo búið láta standa eða ekki. Menn mega ekki spyrja um það eitt hvort þessi heiðin eða hin sé í þessu kjördæminu eða hinu. Við, sem þessa till. flytjum, segjum: Þetta stenst ekki, þetta er ekki hægt. Og þá erum við tilneyddir, ef við ætlum ekki að vera með einhverja ábyrgðarlausa yfirboðstillögu, að benda á eitthvað annað sem má skera, sem verður að víkja. Það kann að vera að einhverjum finnist erfitt að sjá á bak fjárveitingum til brúargerðar yfir Borgarfjörð. En okkar sjónarmið betur verið að það væri fyrst og fremst hraðbrautakaflinn sem yrði að lækka ef heiðarnar ættu að fá sitt, og þá hefur okkur virst alveg augljóst að þessi frestun á brúargerð yfir Borgarfjörð væri sú frestunin sem beinast lægi við. Ég fer a. m. k. 15–20 sinnum á ári akandi norður heiðar í gegnum Borgarfjörðinn, yfir Holtavörðuheiði og norður í land. Og ég get fullyrt það af reynslu minni að leiðin yfir Borgarfjörð, þótt hún sé erfið, sérstaklega vegna þess að gamla brúin yfir Hvítá er orðin nokkuð gömul og síkin þar fyrir vestan eru að sjálfsögðu óþægilegur farartálmi þegar miklar rigningar verða, þannig að fyrir hefur komið að vegurinn lokast alveg, þá verða menn að fara aðra leið, dálítið lengri leið upp Borgarfjörðinn, en ég verð hins vegar að segja það að sá farartálmi, sem við vitum af í Borgarfirðinum, er lítill hjá þeim farartálma sem Holtavörðuheiðin er. Það er alls ekki með nokkrum hætti sambærilegt. Og ég er sem sagt þeirrar skoðunar, ósköp einfaldlega, að meðan þetta mikla verkefni er óunnið, þá verði að reyna að spara á einhverjum öðrum liðum vegáætlunar þar til því hefur verið lokið. Ég er fús að beygja mig fyrir rökum um það að Borgarfjarðarbrúin verði að koma að einu eða tveimur árum liðnum. Það má vel vera að aðrar lausnir á þessu vandamáli séu einnig mjög dýrar. Og auðvitað verðum við að hafa góðan veg í gegnum Borgarfjörðinn. En mér sýnist á öllu að eins árs frestun a. m. k. væri ekki alvarlegt mál. Hv. þm. Jónas Árnason stóð hér upp áðan og var nokkuð argur yfir till. þessari. Og hann stóð sem sagt upp hér til varnar þeirri brú sem hann hálft í hvoru kenndi við samþm. sinn Halldór Sigurðsson, hæstv. ráðh. Ég skal viðurkenna það að ég skil hann ósköp vel. Það er sjálfsagt óþægilegt þegar búið er að sýna tölur eins og þessar, risatölur, 500 millj., þá er svolítið sárt að sjá á bak þeim, sjá þær fluttar til um eitt ár. En það er hins vegar mesti misskilningur hjá Jónasi Árnasyni að hér sé um það að ræða að verið sé að flytja þetta í allt aðra landshluta að öllu leyti. Það stafar að sjálfsögðu af því, eins og hann sagði sjálfur, að hann hefur alls ekki kynnt sér till., er ekki búinn að fá hana í hendur og hefði þar af leiðandi átt að bíða með sína ræðu þar til hann var búinn að kynna sér till.  Í öðru lagi vil ég geta þess að á vegáætlun er gert ráð fyrir því að til hraðbrautaframkvæmda í Norðurárdal verði varið 35 millj. kr. Við flm. teljum að miðað við það, að Borgarfjarðarbrúnni sé frestað um eins árs skeið, sé eðlilegt að talsvert miklu meira fjármagni verði þá varið í staðinn til hraðbrautaframkvæmda í Norðurárdal, í þessu sama kjördæmi, og till. okkar er því um að hækka þá fjárveitingu úr 35 millj. í 70 millj., en þá fær Vesturland til hraðbrautaframkvæmda á árinu 1975 svipað fjármagn og mörg önnur kjördæmi. Norðurl. e. fær að vísu ívið meira af hraðbrautafénu, eins og menn vita, það mun vera 91 millj. sem ætluð er til hraðbrautaframkvæmda á Norðurl. e. Á Norðurl. v. er upphæðin 80 millj. á Vestfjörðum er upphæðin 38 millj. og á Austurlandi eru það víst 3 millj., - gæti það ekki verið?  Ég veit að hv. þm. Vesturl. finnst kannske að Holtavörðuheiðin sé alls ekki í þeirra kjördæmi, og það er kannske vegna þess að þeir miða við að enginn geti komið í heimsókn til þeirra nema úr Reykjavík eða af Reykjanesi. En það er nú svo að stundum þurfa menn að sækja þá heim að norðan og af Ströndum og það þarf þess vegna ekki síður að vera greið leið til þeirra þeim megin frá. Hv. þm. hafði þungar áhyggjur af því að með flutningi þessarar till. væri verið að leggja vopnin í hendur vini hans, hæstv. ráðh. Halldóri E. Sigurðssyni, sem mundi heldur en ekki notfæra sér það, að ég væri einn af flm. till., til að ofsækja sig pólitískt í kjördæminu. Og ég vil taka undir það að þetta er kannske ekki með öllu fráleitt ef höfð eru í huga þau orð sem féllu hjá hæstv. ráðh. í umr. sem fram fór um þetta mál í Ed. En ég þekki hæstv. ráðh. af gamalli reynslu og veit að hann kann kannske að reiðast í svip og segja eitthvað sem má kallast vanhugsað, en hann er ekki svo illa innrættur að hann mundi leyfa sér að beita slíkum bolabrögðum gagnvart pólitískum andstæðingi sem hefur þegar lýst skoðun sinni í þessum efnum. Ég verð að segja það, að ótti þm. við að flutningur þessarar till. gæti haft einhver pólitísk áhrif á Vesturlandi, hann fól það í raun og veru í sér að hann gerði allt of lítið úr vestlendingum. Ég taldi hins vegar að það skorti nokkuð á hjá hv. þm. að hann ræddi rök með og á móti þessari till., ekki bara hvort þessi vegurinn eða hinn væri í hans kjördæmi eða ekki, heldur hvort hann teldi í raun og veru sanngjarnt og eðlilegt miðað við þarfirnar í vegakerfinu að þessar 500 millj. færu í þessa ákveðnu brú nú eða ekki, hvort þær færu í þessa fjallvegi. Hann sem sagt ræddi málið að mínum dómi út frá mjög þröngsýnum sjónarhóli. Ég held að það liggi alveg ljóst fyrir, að í hvaða kjördæmi sem við erum, þá verðum við að vera menn til að taka málefnalega afstöðu til hvers máls. Það kann vel að vera að einhverjum á Vesturlandi þyki það súrt í broti, eins og ég hef áður sagt, að missa af þessari fjárveitingu og horfa upp á þessa frestun til eins árs. En kannske geta þá umr. um þessa till. og væntanlega samþykkt hennar orðið til þess að vekja menn, ekki aðeins á Vesturlandi, heldur í öllum kjördæmum, til umhugsunar um þau grundvallaratriði í vegamálum sem við verðum að hafa í huga þegar við afgreiðum vegáætlun.



Herra forseti. Mér fannst nú votta fyrir því hjá hv. 5. þm. Norðurl. v. þegar hann lauk ræðu sinni að hann væri farinn að kenna þess, hvað hann hefði verið þröngsýnn áður fyrr, og væri að reyna að gera sig eitthvað frjálslyndari í skoðunum en hann hefði verið í umr. í hv. Ed. og hér áðan. Ég ætla ekki að víkja að þessum hv. þm. strax, en verð að byrja á því að þakka hv. 5. þm. Vesturl. fyrir samstarfið og datt þá í hug þegar hann var í sumar að hæla mér og sagði að ég væri svo góður landbrh. að menn ættu að kjósa sig. Þetta sýnir hvað þessi ágæti þm. getur verið skemmtilegur líka.  Það, sem ég vildi segja í upphafi máls míns, er þetta, að það, sem skortir á, er að okkur vantar meira fjármagn í vegina vegna þess hve dýrtíðin hefur þar sem annars staðar leikið okkur grátt. Og þrátt fyrir það að við höfum tvö- og þrefaldað og fjórfaldað framlög til veganna núna á einum 4 árum, þá er það svo að við höldum ekki í sem skyldi. Við höfum að vísu hækkað framkvæmdaféð frá því 1970, en frá 1971 tekst okkur það ekki eða tæplega miðað við þá fjárveitingu framkvæmda sem við erum með nú. M. a. er það að fjárveiting til viðhalds á vegum og sú leið, sem við nú höfum valið, að taka vetrarvegina dálítið sérstaklega tekur verulegar fjárhæðir til sín. Og allt er þetta háð þeirri verðbólgu sem ríkir í landinu og hefur því mikil áhrif á framkvæmdagetu okkar í vegamálum þótt við hefðum löngun til þess að gera þar stórt átak. Það orkar ekki tvímælis að við eigum geysilega mikið ógert í vegamálum, og það tek ég undir með hv. 5. þm. Norðurl. v. að við eigum að gera aðalvegina þannig færa að þeir séu sæmilega færir allt árið. Til þess að það megi gerast skortir mikið á og einn sá þáttur, sem þar kemur til, er vegurinn í gegnum Borgarfjörð. Ég gerði fyrr í vetur grein fyrir þeim málum mjög rækilega, og það er svo að nú í þessum mánuði hefur orðið að minnka þungaflutninga á vörubílum bæði til Borgarness, og annarra staða vegna þess að vegirnir hafa ekki þolað þá  Nú skal ég ekki eyða löngum tíma í að ræða um brúna yfir Borgarfjörð. En það mál hefur fengið meiri rannsókn en nokkurt annað vegamál hér á landi. Það hefur m. a. öllum verið ljóst, eins og ég gerði grein fyrir um daginn, að vegurinn inn fyrir Borgarfjörð, eins og kom fram hjá hv. þm. Ragnari Arnalds, er þannig að hann getur ekki staðið lengi án þess að endurbætur komi til. Hann fer undir vatn ef koma meðalflóð í Hvítá og Norðurá, og þetta hefur mörgum sinnum gerst undanfarna vetur. Hann fer undir snjó, svo að traðirnar á Vestfjarðaslóðunum eru bílunum hærri, og auk þess eru svo brýrnar sem eru 40–70 ára gamlar. Það er öllum ljóst að það getur ekki beðið lengi að endurbæta þennan veg á aðalflutningaleið landsins, á milli Norður- og Suðurlands. Þess vegna er það að athugun á hvernig úr skuli bætt, það er það sem hefur verið gert. Og niðurstaðan er sú sem nú hefur verið ákveðin. Af þeim ástæðum þarf að fara í þessa framkvæmd núna. Ef við berum þetta saman við till. frá fyrra ári, þá verð ég að játa að framkvæmdaféð fyrir Borgarfjarðarbrúna samkv. þessari vegáætlun er um 60 millj. lægri en á till. sem lögð var fram hér í fyrra, svo að það er nú ekki til þess að hæla sér af. Hins vegar tryggir þetta framkvæmdina og að hægt sé að vinna að málinu með skynsamlegum hætti. Það er allt undirbúið og meira að segja farið að panta efni til framkvæmdarinnar, sem eðlilegt er, því að þetta er búið að vera á vegáætlun í tvö ár. Út af því, sem hefur verið rætt hér um hraðbrautirnar, vil ég segja að það, sem hv. þm. gera sér ekki grein fyrir, er að hraðbrautirnar verða til án ákvörðunar. Þær verða til vegna aukinnar umferðar og hluti af þjóðbrautunum gengur inn í hraðbrautaframkvæmdir. Þess vegna er það að þær lengjast ár frá ári og taka meira til sín. Ef litið er hins vegar á hraðbrautaframkvæmdirnar á þessari vegáætlun, þá er það svo að það eru 575 millj. kr. sem er ráðstafað nú. Hinn hlutinn, 285 millj., er bundinn með samningum við framkvæmd sem er verið að vinna austur í Flóa og er búið að gera samning við verktaka um og var gerð í fyrra. Hitt, 115 millj., er í Kópavogsveginum. Þessu verður ekki breytt. Það eru því 575 millj. sem við höfum til ráðstöfunar. Þessu skulum við gera okkur grein fyrir. En þetta einmitt með hraðbrautirnar og þjóðbrautirnar gerir það að verkum að nauðsyn ber til þess, eins og ég gat um í dag, að endurskoða vegalögin sjálf. Það er ekki orðið hægt að koma þessu fyrir með þjóðbrautir og hraðbrautir nema með þeirri mynd að menn sjá hana ekki fyrir sér með eðlilegum hætti. T. d. er mikið orðið af hraðbrautum í kjördæmi þeirra hv. þm. í Norðurl. v. þótt Holtavörðuheiðin sé það ekki. En það gerir það að verkum að þessi fjárveiting til hraðbrauta vex, m. a. vegna þeirra hraðbrauta, sem þar eru orðnar til. Þess vegna þarf að verða þannig að aðaleiðin í kringum landið verður að vera einn þáttur. Það hentar ekki að tala um hraðbraut og þjóðbraut, heldur er þetta bara aðalbraut í kringum landið og út frá henni koma svo tengivegir, eins og í sambandi við Snæfellsnes, við Vestfirði, á Austfjörðum, t. d. eins og Oddsskarðið, og annað því um líkt. Þessu þurfa hv. þm. að gera sér grein fyrir. Og þetta er það sem ég tel hina mestu nauðsyn að verði unnið að. Nú ætla ég mér ekki að tala langt, eins og ég gat um áðan. En ég verð að segja hv. 5. þm. Norðurl. v. að ég sló honum gullhamra í dag og verð víst að fara að taka þá aftur. Ég sagði: Enginn frýr þér vits, en meira ertu grunaður um græsku. - En ég fæ ekki samhengið í skynsemina þegar þessi hv. þm. á sama tíma kemur hér í ræðustólinn og talar um nauðsyn þess að sinna hringveginum í kringum landið, en berst svo með hnúum og hnefum gegn því að verði afgreitt frv. sem á að útvega fé til þessara framkvæmda. Hvernig er hægt að leggja saman tvo og tvo og fá út fjóra þegar menn hugsa svona? Ég skil þetta ekkí, hv. þm.

Ráðh. skilur þetta vel. Hann veit að ég er á móti fjáröflunarleiðinni.

Hv. þm. veit að við gerum ekki vegi nema með fjáröflun, og hann veit líka að við værum ekki að keyra nú yfir Skeiðarársand ef við hefðum ekki farið inn á þessa fjáröflun. Hann veit það einnig að vegna þessarar fjáröflunar erum við með 300 millj. í lántökunum í þeirri vegagerð sem okkur þykir þó of lítið fé til. Þess vegna finnst mér að hv. 5. þm. Norðurl. v. gæti einnig skilið það, að þessar 2 000 millj., sem hann vakir yfir þarna uppi í hv. Ed. um að koma í veg fyrir að séu notaðar í veginn á Holtavörðuheiði og víðar, geta komið að gagni, jafnvel þó að hans þröngsýni reyni að koma í veg fyrir það. Það er ekki hægt að tala samtímis um meira fjármagn til þess að leggja veg norður á Holtavörðuheiði og annars staðar og berjast svo með hnúum og hnefum gegn því að það sé hægt að ná í þetta fjármagn. Þetta er óframkvæmanlegt. Ég skil ekkert í hv. þm. að leggja sig í þetta, og það er von að flokksbróðir hans, hv. 5. þm. Vesturl., sé alveg gáttaður að hafa þennan mann fyrir formann í flokki sínum. Og það segir mér nú hugur um að hv. skemmtilegi landskjörni þm. að austan sé nú búinn að yrkja vísu um þessa skilgreiningu á hugsunarhætti hjá flokksformanni hans. Nú skal ég ekki eyða lengri tíma í þetta, en út af till. á þskj. 797, sem er um veggjald, þá vil ég segja það að ég hef verið talsmaður þess arna og ef það væri komin hraðbraut eða varanlegur vegur upp í Brynjudal, þá hefði ég hiklaust verið með þetta á vegáætlun. Það þýðir ekki að fara í svona mál með hlaupum því að það kostar sitt að setja upp varðskýli eins og þessi og það verður að undirbúa það mál vel. Ég álít að það sé réttmætt að greiða fyrir þetta, og hef sagt það og mun standa við það, að ef ég verð hér á þingi þegar Vesturlandsvegur er orðinn eitthvað sem heitir úr varanlegu efni, þá mun ég standa að þessu. En ég tek undir það með hv. 11. landsk. þm., að eins og nú standa sakir er ekki hagkvæmt eða ástæða til að fara í þetta, enda hefði þá verið eðlilegt að setja það strax inn í vegáætlun. Þetta mun ekki gefa okkur þær tekjur að það sé ómaksins vert að fara í þessa framkvæmd að sinni. Hins vegar tel ég að það eigi að skoða það mál betur og m. a. í samhengi við endurskoðun á vegalögunum. Nú skal ég ekki þreyta hv. þm. með lengri ræðu en vona bara að hv. 5. þm. Norðurl. v. fari að leggja saman tekjumöguleika og framkvæmdamöguleika því að til þess ber nauðsyn.

Fjmrh. (Matthías Á. Mathiesen) : Herra forseti. Það er út af ummælum hv. 11. landsk. þm., Geirs Gunnarssonar, varðandi framlag til Garðskagavegar samkv. till. fjvn. Ég vildi láta þess getið að á fundi þm. Reykn., þar sem skipting vegafjár var til umr., bentu starfsmenn Vegamálaskrifstofunnar okkur þm. á hvernig best væri að marka stefnu í þessari vegáætlun varðandi gerð nýs vegar úr Garði til Sandgerðis, en þeir þm., sem mættir voru, höfðu lýst áhuga sínum á þessu máli. Samkv. þeirra ábendingu vorum við því allir sammála um að varið skyldi 3 millj. kr. á árinu 1976 til undirbúningsframkvæmda. Ef hv. þm. líður betur haldandi það að hann hafi beitt sér fyrir þessu máli, þá er það mér að meinlausu, en sá misskilningur kallar hið rétta fram í dagsljósið.



Herra forseti. Ég stend upp til að gera í örfáum orðum aths. við kafla í vegáætluninni sem nefnist Norðurlandsáætlun. Áður en ég kem að því vil ég fara örfáum orðum um vegáætlunina sjálfa og skal ég reyna að teygja lopann ekki um of. Ég var að dunda við það áðan að gera mér grein fyrir því hvernig vegáætlun hefur þróast í ýmsum greinum, reikna út hundraðshluta meginflokka vegáætlunar, þ. e. a. s. hraðbrauta, þjóðbrauta og séráætlana. Kemur í ljós sem reyndar er ljóst, að hraðbrautirnar vaxa mjög. Árið 1973 var 28% fjármagnsins varið til hraðbrauta, 1974 28%, en eins og það var 1974 30%, 1975 38% í upphaflegri áætlun, við endurskoðun verður það 48%, en 1976 er það komið upp í 51%. Þjóðbrautir og landsbrautir standa hins vegar nokkurn veginn í stað, en þó með nokkrum sveiflum á milli ára. Séráætlanir eru aftur á móti nokkuð breytilegar. Þegar Skeiðarársandur kemur inn, þá hækka þær mjög mikið, allt upp í 51% 1974, en lækka síðan aftur. Það, sem ég vildi draga hér fram, er að hraðbrautirnar vaxa og það er kannske ekki óeðlilegt, en með þessum vexti hraðbrautanna verður minna til skiptanna af heildarfjármagninu fyrir hin einstöku kjördæmi. Ég hef ekkert á móti hraðbrautunum og ég er sammála því að þær þarf að taka föstum tökum. En ég held að það eigi að vera meginsjónarmið okkar og meginstefna okkar að þær verði fremur að sitja á hakanum meðan ýmsir landshlutar búa við það vegakerfi sem kalla má lokað verulegan hluta ársins. Ég held að við verðum að kappkosta að gera alla meginvegi akfæra sem mestan hluta ársins. E. t. v. er þetta ekki unnt alls staðar allan tímann, það vitum við, en það er hægt að gera hér stórkostlegt átak og þarf að gera í ýmsum landshlutum þar sem vegir eru jafnvel enn þá niðurgrafnir. Það er með þetta í huga sem ég leyfi mér að gagnrýna þessa þróun. Ég vil þó taka það fram að í meðferð fjvn. hefur þetta mál lagast töluvert. Þegar frv. var lagt fram var að vísu hraðbrautaféð ekki svona mikið eins og ég nefndi, en þá voru séráætlanirnar gífurlegar, sérstaklega vegna Norður- og Austurvegar. Í meðferð fjvn. hafa ýmsar þjóðbrautir verið teknar út úr og sérstakt fjármagn til þeirra veitt, þó að það megi kallast nokkuð undarleg ráðstöfun. Þannig hefur þjóðbrauta- og landsbrautahlutinn lagast allverulega í meðferð fjvn. En hraðbrautirnar hafa að sjálfsögðu aukist mjög mikið. Ég held að hv. þm. þurfi að hugleiða þetta, hvort það sé rétt og æskileg stefna að leggja svona mikla áherslu á hraðbrautaframkvæmdirnar á meðan ólokið er veigamiklum verkefnum í ýmsum landshlutum sem segja má að loki þeim landshlutum mikinn hluta ársins. Ég þarf ekki að lýsa ástandi Vestfjarðakjördæmis þar sem vegir eru lokaðir mánuðum saman inn og út úr því kjördæmi vegna snjóa og fyrst og fremst vegna þess að vegir hafa ekki verið lagðir þar, ekki aðeins yfir mikilvægar heiðar, heldur jafnvel einnig í byggð, þótt þeir séu hins vegar góðir innan kjördæmisins í vesturhluta þess inn í hina svonefndu þéttbýliskjarna. Ég ætla ekki að orðlengja þetta, en koma að því sem ég nefndi í upphafi, þ. e. Norðurlandsáætlun. Drög að Norðurlandsáætlun voru lögð fram í stjórn Framkvæmdastofnunarinnar um áramótin 1971–1972 og var þar gerð allítarleg úttekt á þörf Norðurlands í vegamálum. Þar var talið að heildarþörfin þá væri um 1600 millj. kr. og þörfin á Ströndunum um 160 millj. kr. eða rétt innan við 10% af heildarþörfinni á Norðurlandi, að Ströndunum meðtöldum. Strandirnar voru þarna teknar með þar sem þær höfðu ekki notið Vesturlandsáætlunar á sínum tíma, enda óumdeilanlegt að þar þurfti að gera veigamikið átak í vegamálum. Framkvæmdastofnunin hefur unnið mjög merkt og ágætt undirstöðuverk að þessu og gert þarna ítarlega úttekt á öllum landshlutanum og metið þörfina vandlega. Hins vegar verður það að segjast alveg eins og er, að því miður hefur aldrei tekist að koma út heilsteyptri áætlun til nokkurra ára yfir þessar vegaframkvæmdir. Þær hafa fyrst og fremst verið til eins árs eða svo í senn og það hefur verið töluvert deiluefni í stjórn Framkvæmdastofnunarinnar að jafnvel þessar eins árs áætlanir hafa ekki legið fyrir fyrr en á síðustu stundu. Við gerum okkur grein fyrir því að þar hefur verið við mikla erfiðleika að stríða, sérstaklega að vita hve mikið fjármagn yrði fáanlegt til þessarar áætlunar hverju sinni. Þó keyrði um þverbak nú í ár. Þm. kjördæmanna voru á fundum sl. mánudag í þessu sambandi og þá birtist loksins Norðurlandsáætlun fyrir árin 1975, 1976 og 1977. Þessi áætlun hafði aldrei verið lögð fram í stjórn Framkvæmdastofnunarinnar, meira að segja ekki afgreidd af framkvæmdastjórum þeirrar stofnunar, og hún var fyrst lögð fram s. l. þriðjudag á stjórnarfundi Framkvæmdastofnunarinnar undir liðnum „önnur mál“, þegar fundi var raunar lokið, og varð ekki rædd þar og var þar samþ. með 5:2 atkv. að vísa áætluninni óræddri og óafgreiddri í raun og veru til samgrh. til frekari meðferðar. Má segja að þar hafi orðið uppgjöf í gerð þessarar áætlunar. Það er varla hægt að lýsa þessu á annan máta, því miður. Flest árin hefur Strandabyggð hlotið um það bil 10% af því fjármagni sem verið hefur til ráðstöfunar. Það hefur sveiflast smávegis frá ári til árs og svo er gert ráð fyrir á árinu 1975, en á árinu 1976 er þetta hins vegar lækkað niður í 6%, 1977 er það 7%. Ég veit að allar þessar byggðir þurfa aukið fjármagn, en ég vil vekja athygli á því að aðrir hlutar Norðurlands en Strandir og norðausturhlutinn njóta t. d. hraðbrautafjármagnsins, sem þessir landshlutar gera ekkí. Og ef nú verður samþ. í Ed. frv. til l. um sérstaka fjáröflun til Norður- og Austurvegar, sem er frá Akureyri - við getum sagt suður um, austur um og til Egilsstaða, þá er náttúrlega alveg ljóst að sérstaklega vel er gert fyrir miðhlutann þarna á Norðurlandi. Ég viðurkenni að ekki veitir af, ekki er ég að öfundast út af því, alls ekki. En í slíkri séráætlun sem Norðurlandsáætlun verður að sjálfsögðu að taka tillit til slíks því að þessar séráætlanir eru til þess hugsaðar að lyfta einstökum landshlutum upp úr lægð að þessu leyti þar sem þær hafa orðið aftur úr í vegagerð. Mér sýnist á árunum 1976 og 1977 svo sannarlega engin tilraun gerð til þess að bæta Strandabyggð þetta að einhverju leyti upp. Þvert á móti er hundraðshlutinn þar lækkaður. Þegar ég greiði atkv. með þessari vegáætlun, þá hef ég allan fyrirvara og lýsi fullkominni andstöðu minni við þá skiptingu sem kemur fram á árunum 1976 og 1977. Raunar er eina ástæðan til þess, að ég get stutt þessa áætlun eins og hún er, sú að hæstv. samgrh. hefur lýst því yfir að áætlunin verði tekin til endurskoðunar í haust, enda mun þessi endurskoðun, sem nú er, raunar vera sú sem átti að fara fram á s. l. þingi og nær þá fyrst og fremst til áranna 1974 og 1975. Þetta er allt orðið nokkuð eftir á, þannig að ég lít svo á að þetta, sem kemur fram, Norðurlandsáætlun fyrir 1976 og 1977, sé á engan máta bindandi og verði að endurskoða frá grunni og með tilliti til gjörbreyttra aðstæðna, eins og ég hef nú rakið. Ég ætla ekki að hafa þetta fleiri orð þótt fróðlegt væri að ræða um vegamál landsmanna. Ég vil aðeins segja það um brtt., sem hér hafa komið fram, að ég mun fylgja brtt. um vegskatt. Ég hef barist fyrir því lengi og beið lægri hlut í þeirri baráttu, en ég er enn þeirrar skoðunar að þetta sé sanngirnismál og eðlilegt mál og mun því fylgja þeirri brtt.



Herra forseti. Út af orðum hæstv. fjmrh., sem hann viðhafði vegna ummæla sem ég lét falla í ræðu minni áðan um fjárveitingu í veg á milli Garðs og Sandgerðis, vil ég aðeins láta það koma fram að mér fellur það miður að hann skyldi í þeirri ræðu sinni láta það henda sig að fara algerlega með rangt mál, hreinlega skrökva. En stundum stendur maður frammi fyrir því að menn finna hvöt hjá sér til þess að haga málflutningi sínum þannig. Hann sagði að hugmyndin um fjárveitingar til þessa vegar hafi komið frá fulltrúum vegamálastjórnarinnar sem mættu á þessum fundi þingmanna í kjördæminu. En það vill nú svo til að ég er hér með í höndum þær tillögur sem þeir lögðu fram á þessum fundi þar sem nákvæmlega var skipt því fjármagni sem til greina kom að við fengjum til ráðstöfunar fyrir kjördæmið, og þar eru nefndir þessir vegir: Þingvallavegur, Hafnavegur, Kjósarskarðsvegur, Elliðavatnsvegur, og tillögur þeirra um fjárveitingu til þessara vega svöruðu til þess fjár, sem fyrir hendi var, og síðan bæta þeir við: „Æskilegt væri að fá fjárveitingar í Eyrarfjallsveg, Vogaveg, Vatnsleysustrandarveg og Meðalfellsveg.“ Það er því ljóst að þeir gerðu ekki einu sinni till. um það að ef aukið fé fengist færi fé til þessa vegar milli Sandgerðis og Garðs. En vegna þess að ég vakti athygli á þörfinni á því að byggja upp veginn milli Sandgerðis og Garðs og lagði áherslu á að ekki síst vegna þess að till. hæstv. ráðh. ásamt öðrum stjórnarþm. eru þær að skera niður fjárveitingar til vegarins milli Garðs og Keflavíkur, þá er þeim mun meiri þörf á því að bæta veginn milli Sandgerðis og Garðs, varð niðurstaða sú á þessum fundi að menn féllust á þetta sjónarmið. Niðurstaðan varð sem sagt sú að taka af þessari upphæð, sem til skipta kom, í veginn milli Garðs og Sandgerðis og minnka þá aftur fjárveitingar til nokkurra þeirra vega sem fulltrúar vegamálastjórnarinnar höfðu gert till. um. Ég aðeins vil láta það koma fram að hæstv. ráðh. fór þarna algerlega með rangt mál.

Frsm. (Þórarinn Þórarinsson) : Herra forseti. Till. þessi fjallar um fullgildingu á samkomulagi um breytingu á samstarfssamningi frá 23. mars 1962 milli Danmerkur, Finnlands, Íslands, Noregs og Svíþjóðar. Utanrmn. hefur athugað þennan nýja samning eða nýja samkomulag og mælir með því að till. verði samþykkt. Varðandi efni hins nýja samkomulags tel ég nægja að vísa til þess sem segir í grg. till., en þar er gerð grein fyrir þeim aðalbreytingum sem felast í þessu nýja samkomulagi.

Frsm. (Gils Guðmundsson) : Herra forseti. Með þáltill. þessari er leitað staðfestingar Alþ. á samkomulagi því sem gert var milli ríkisstj. Íslands og landsstjórnar Færeyja í febrúar s. l. um veiðiheimildir til handa færeyingum innan íslenskrar fiskveiðilögsögu. Utanrmn. hefur fjallað um þessa till. og leggur einróma til að hún verði samþ.