Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fyrir nokkrum árum var gerð endurskipulagning á félagsmálum Reykjavíkurborgar og var stofnað sérstakt félagsmálaráð, og undir það heyra framfærslulög, og ýmis mál, sem áður heyrðu þar undir aðrar nefndir, voru falin félagsmálaráði. Á ráðstefnu Sambands ísl. sveitarfélaga, sem haldin var á s. l. hausti, var gerð ályktun, þar sem því var beint til stjórnar sambandsins, að hún ynni að því, að gerðar yrðu breyt. á lögunum, þannig að sveitarstjórnir fái heimild til að fella undir eina stjórn meðferð félagsmála í sveitarfélaginu með stofnun sérstaks félagsmálaráðs, eins og er hér í Reykjavík. Þetta frv. var samþ. shlj. í Ed. og heilbr.- og félmn. hefur haft það til athugunar og mælir hún einróma með því, að það verði samþ.

Frsm. meiri hl. (Birgir Kjaran) : Herra forseti. Þar sem þetta mál hefur áður legið hér fyrir d. og var rætt mjög ýtarlega á síðasta þingi, sé ég ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um það. N. hefur að þessu sinni rætt málið mikið á 4 fundum. Hún hefur leitað álits stjórnar Kvennaskólans, og meiri hl. hennar hefur komizt að þeirri niðurstöðu, að æskilegt væri að veita Kvennaskólanum þessi umbeðnu réttindi. Það hefur verið þróunin á undanförnum árum, að fleiri og fleiri menntaskólar hafa bætzt í hópinn, og er það ekki nema góðra gjalda vert, því að vafalaust eru flestir þeirrar skoðunar, að stúdentsmenntun sé almennt góð. Það hefur þegar fengizt nokkur reynsla af þessum nýju skólum, bæði af Verzlunarskólanum og Kennaraskólanum og raunar fleiri skólum, og eftir því, sem frekast er vitað, hefur sú reynsla verið góð. En til þess að skóli geti fullnægt kröfum, sem gera verður til skóla, sem útskrifa stúdenta, þarf hann að hafa á að skipa hæfu kennaraliði og sæmilegum húsakosti. Eftir þessu hafa forráðamenn skólans verið inntir og þeir talið hvort tveggja fullnægjandi, a. m. k. fyrst um sinn. N. hefur klofnað í málinu, og minni hl. skilar hér séráliti, en meiri hl. stendur að þessu frv. og óskar eftir, að það verði samþ. óbreytt.

Frsm. minni hl. (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Þessi hv. d. hefur tvívegis samþ. fyrir sitt leyti nýtt frv. um skipan menntaskólanáms á Íslandi. Í 4. gr. þess frv. er skráð meginregla, sem höfundar frv. hafa talið grundvallaratriði að því er varðar menntaskólanám, og meginreglan er ósköp einföld. Hún er svohljóðandi: „Skólarnir eru jafnt fyrir pilta og stúlkur.“ En þegar frv. til l. um menntaskóla kom til umr. í menntmn. á síðasta þingi, þá kom það fram þegar á fyrsta fundi, að ætlunin myndi vera að brjóta þessa meginreglu þegar í stað. Það var um það talað, að hæstv. menntmrh. mundi telja ákvæði 5. gr. menntaskólafrv. fullnægjandi til þess, að hann gæti veitt Kvennaskólanum heimild til þess að brautskrá stúdenta, þó að þar sé ekki um að ræða jafnan rétt fyrir pilta og stúlkur. Þessi undanþágugrein í menntaskólafrv. er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Setja má á stofn í tilraunaskyni menntaskóla, er séu óháðir tilteknum ákvæðum þessara l., enda fullnægi þeir þeim skilyrðum sem l. setja um stúdentspróf og rétt til inngöngu í háskóla.“ Menntmn. taldi í fyrra, að það væri öldungis óeðlilegt að veita Kvennaskólanum réttindi samkvæmt þessari gr., og n. sneri sér til hæstv. menntmrh. og vakti athygli hans á þessu. Taldi n., að ef til ætti að koma, að Kvennaskólinn fengi þessi réttindi, þyrfti að flytja um það sérstakt frv., þannig að Alþ. tæki um það ákvörðun sem sérstakt mál. Þetta leiddi til þess, að hæstv. menntmrh. bað menntmn. að flytja sérstakt frv. um þessi réttindi til handa Kvennaskólanum. Þetta frv. var samið á vegum hæstv. ráðh., en þegar n. barst það, brá svo undarlega við, að því fylgdi engin efnisleg grg. Þar var enginn rökstuðningur fyrir því, að þetta væri skynsamleg ákvörðun. Engin grein var gerð fyrir því, hvernig þetta mál væri hugsað í Kvennaskólanum, eða hverjar aðrar afleiðingar væru af þessari ákvörðun. Það var rekið mikið eftir þessu frv. í fyrra í þessari hv. d., og gafst ákaflega naumur tími til þess að athuga það, en það kom raunar í ljós, að þessi eftirrekstur hafði þann einn tilgang, að hægt væri að svæfa málið á sama stigi og sjálft menntaskólafrv. í Ed. Í haust, þegar þing kom saman, endurtók það sig, að hæstv. ráðh. bað menntmn. Nd. að flytja þetta frv. á nýjan leik. Ég lýsti þá yfir því á fundi hjá n., að ég sæi ekki ástæðu til þess að standa að flutningi slíks frv., þar sem ég hefði þegar lýst yfir því, að ég væri andvígur þessu frv. Ég spurði þar um það, hvernig á því stæði, að n. væri ár eftir ár beðin að flytja þetta frv., hvers vegna væri þetta ekki flutt sem venjulegt stjórnarfrv., eins og eðlilegt hefði verið, stjórnarfrv., sem fylgt hefði ýtarleg grg. sérfróðra manna um nauðsyn þessara framkvæmda. Ég fékk engin svör við þessu. Ég spurði að því í n., hvort ástæðan væri e. t. v. sú, að um þetta mál væri ágreiningur innan hæstv. ríkisstj. og þess vegna væri ekki unnt að flytja málið sem stjórnarfrv. Ég fékk ekki svör við því heldur. En mér þætti fróðlegt, ef einhver hæstv. ráðh. vildi gefa vitneskju um þessi atriði hér, því að mér finnast þetta vera mjög undarleg vinnubrögð af hálfu hæstv. ríkisstj. að láta n. flytja þetta mál þannig aftur og aftur og gera ekki málefnalega grein fyrir nauðsyn þess. Síðan urðu málalokin þau, að meiri hl. n. hefur flutt þetta frv., og á sama hátt og í fyrra fylgir því engin grg., eða aðeins fimm línur og í þeim stendur ekkert efnislegt. Hins vegar kemur það fram í sjálfu menntaskólafrv., að n., sem það frv. samdi, fékk í hendur nokkra grg. um þetta mál. Hún ræddi þetta mál mjög ýtarlega, og hún komst að ákveðinni niðurstöðu um það. Meiri hl. n., þ. e. a s. skólastjórar allra menntaskóla á Íslandi, skólastjóri Kennaraskólans og þáverandi rektor Háskóla Íslands lögðust allir gegn því, að Kvennaskólinn fengi þessi réttindi. Ég hef prentað álit þessara höfunda menntaskólafrv., sem fylgiskjal með nál. mínu og vænti þess, að allir hv. þm. hafi lesið það. Meginrök þeirra eru þau, að þeir telja að þessi ákvörðun brjóti í bága við þær meginreglur, að menntaskólar séu samskólar, og að þeir verði aðskildir frá gagnfræðastiginu. Í annan stað benda þeir á, að sérstakur bekkur fyrir stúdentsnám í Kvennaskólanum myndi ekki gera kleift að framkvæma meginhugmynd menntaskólafrv. um valfrelsi. Þeir benda einnig á, að skólastærðin mundi gera það mjög erfitt að koma upp föstum og samstæðum kennarahópi - þarna yrði að mestu um að ræða stundakennara, og það gæti ekki orðið eins mikil festa í slíku skólastarfi og æskilegt væri. Ég tel, að okkur beri að gefa þessum röksemdum skólamannanna sérstakan gaum, einmitt vegna þess að við erum að vinna að því - og ég vænti þess, að það verði gert á þessu þingi - að gerbreyta öllu skólakerfinu á menntaskólastiginu. Og þegar við framkvæmum slíka breytingu, verðum við að vita, hvað við erum að gera. Einstakar ákvarðanir okkar í skólamálum verða þá að vera í samræmi við sjálfa heildarstefnuna. Ég tel, að einmitt þetta atriði - að marka heildarstefnuna og fylgja henni eftir - ætti að vera mönnum sérstaklega ríkt í huga í sambandi við skólamálin um þessar mundir. Einmitt á síðasta ári keyrði stjórnleysið í skólamálum algerlega um þverbak. Vandamálin hrönnuðust upp, án þess að hæstv. menntmrh. og félagar hans hefðu gert sér nokkra raunhæfa grein fyrir þeim fyrirfram, og stjórnarvöldin hröktust hreinlega undan vandamálunum. Ég vil minna á nokkra atburði, sem gerðust á þessu sviði. T. d. skipaði hæstv. menntmrh. allt í einu sérstaka n. til þess að leggja á ráðin um nýjar námsleiðir að loknu landsprófi eða gagnfræðaprófi, og n., sem í þetta var sett, var falið að ljúka verki sínu á rúmum mánuði. Nú eru slík vinnubrögð að sjálfsögðu alger fásinna, og ástæðan til þess, að n. lauk þessu verkefni engu að síður, var auðvitað sú, að menn höfðu lengi verið að hugsa um þessi mál og höfðu myndað sér skoðanir um þau. Engu að síður hafi hlotizt vandræði nú þegar af þessum skjótu ákvörðunum. Nú er uppi deila, eins og kunnugt er, milli ríkissjóðs annars vegar og sveitarstjórna hins vegar um kostnað af þessum nýju námsleiðum. Þá deilu hefði auðvitað verið hægt að leysa, ef að þessu hefði verið unnið með einhverri fyrirhyggju, en þegar hlutirnir eru gerðir í slíku bráðræði, hljótast ævinlega vandkvæði af. Ég vil minna á það, hvernig hæstv. menntmrh. stofnaði hér í Reykjavík nýjan menntaskóla í algeru fumi vegna þess, að honum vitraðist allt í einu sú staðreynd, að það yrði ekki rúm fyrir alla þá, sem ættu rétt á menntaskólanámi í Reykjavík. Og þá lá svo mikið á, að það gafst ekki einu sinni tími til að ráða sérstakan skólastjóra og sérstaka kennara handa þessum nýja menntaskóla. Síðan gerðist það, að hæstv. ráðh. var tekinn sérstaklega til bæna á Vestfjörðum og hreinlega knúinn til að gefa þar loforð, sem hann var búinn að draga við sig í mörg ár þar á undan. Ég þarf ekki að rifja upp atburði þá, sem gerzt hafa í Háskóla Íslands. Stöðug átök út af því, að þar er ekki aðstaða til þess að veita þá kennslu, sem á að veita; hringlandaháttinn í sambandi við læknadeildina, fram og til baka, vegna þess að hæstv. ráðh. gerði sér ekki ljóst nógu snemma, hvert þróunin stefndi. Þar er ástandið þannig, eins og rektor Háskólans hefur nýlega skýrt frá, að hann telur ástandið í húsnæðismálum slíkt, að þar sé hreinlega um að ræða heilsuspillandi húsnæði fyrir suma af þeim, sem þar stunda nám. Ég held, að það sé algerlega ljóst, að stjórnleysi af þessu tagi verður að linna. Við verðum að marka heildarstefnu í skólamálum og fylgja henni eftir og haga einstökum ákvörðunum í samræmi við hana. Og þetta á auðvitað við um nýja menntaskólakerfið. Nýja menntaskólakerfið er annað og miklu meira en lagasetning. L. eru einvörðungu rammi, sem síðan þarf að fylla út í. Þar verður samning reglugerðar ákaflega mikilvæg, en við skulum einnig gera okkur það ljóst, að þessu nýja kerfi fylgir mikill tilkostnaður, ef það á að ná tilgangi sínum. Nýja kerfið gerir ráð fyrir stórbættri starfsaðstöðu í skólunum og mjög auknum tækjabúnaði. Og ef á að framkvæma þessi lög í verki á næstu árum, þá verður að gera áætlanir um þessar framkvæmdir. Mér er því spurn: Hverjar eru heildaráætlanir hæstv. ríkisstj. um framkvæmdir í skólamálum, bæði með tilliti til þess, sem gera þarf í menntaskólamálum, á lægri skólastigum og á háskólastiginu, að ógleymdri þeirri stóraukningu í iðn- og tæknimenntun, sem hlýtur að vera fram undan, ef mönnum er nokkur alvara með að iðnþróa Ísland? Við þurfum að hafa vitneskju um þessi atriði, og gera okkur síðan grein fyrir því, hvernig áformin um stúdentsdeild við Kvennaskólann falla við þessar áætlanir, því þetta frv. um heimild handa Kvennaskólanum til þess að brautskrá stúdenta er einnig annað og meira en að veita formleg réttindi á blaði. Einnig það dregur dilk á eftir sér. Hvernig er t. d. háttað þeim húsakosti, sem nú er talað um að sé nægilegur til þess að bæta við slíkri deild a. m. k. í nokkur ár. Ástandið í þessum skóla hefur verið þannig, að á haustin hefur verið hægt að hleypa inn í hann um 60 nemendum. Það hafa verið valdir úr þeir, sem hæstu einkunn hafa. Það hafa verið einn þriðji og allt niður í einn fjórði af þeim, sem sótt hafa. Þarna hefur sem sagt verið um að ræða mikil húsnæðisvandræði. En auk þrengslanna er sjálft skólahúsið óhæft með öllu. Skólastjóri Kvennaskólans og formaður skólanefndar lýstu ástandinu svo í bréfi til hæstv. menntmrh. haustið 1967, þegar farið var fram á fjárveitingu til nýs húsnæðis handa Kvennaskólanum, með leyfi hæstv. forseta: „Skólahúsið við Fríkirkjuveg er eign Kvennaskólans ásamt lóð. Skólahús þetta var byggt árið 1909. Það er eðlilega fyrir löngu orðið alls ófullnægjandi fyrir starfsemi skólans. Í húsinu er timburloft. Sumar kennslustofurnar eru undir súð. Langt er frá, að þessi húsakynni fullnægi einföldustu skilyrðum til nútíma skólastarfs og heilbrigðishátta.“ Sem sagt skólastjórinn og formaður skólan. lýsa yfir því, að það sé langt í frá að húsakynnin fullnægi einföldustu skilyrðum til nútíma skólastarfs og heilbrigðishátta. Þannig var ástandið, og inn í þetta hús er nú talað um að bæta við nýrri deild, sem brautskrái stúdenta. Ég held, að það sé algerlega augljóst mál, að þarna er ekki um að ræða réttar upplýsingar til Alþ. Þetta getur ekki staðizt. Afleiðing af þessu frv. verður auðvitað sú, að það verður að byggja nýtt skólahús, sem kosta mun tugi milljóna kr. Þegar sótt var haustið 1967, var rætt um, að nýtt skólahús mundi kosta 16 millj. Síðan hafa orðið tvær gengislækkanir og varla of mælt, að sams konar hús mundi nú kosta 30–40 millj. Eigi að bæta þarna við sérstakri stúdentsdeild, þ. e. a. s. að auka starfsemi skólans sem þessu nemur, þá verður vafalaust um að ræða mun stærra hús, og því spyr ég enn: Falla þessi áform um að byggja nýtt og stórt hús handa Kvennaskólanum í Reykjavík inn í framkvæmdaáætlun hæstv. ríkisstj. um það, sem gera þarf í menntamálum næstu árin? Ég vil í þessu sambandi minna á, að viðhorfin frá því í fyrra hafa einnig breytzt. Í fyrra var þetta frv. m. a. rökstutt með því, að við mundum á næstunni þurfa á fleiri menntaskólum í Reykjavík að halda, og að þessi kvennamenntaskóli mundi þá bæta úr almennri þörf, en síðan hefur bætzt við nýr menntaskóli í Reykjavík, þannig að ekki er fyrirsjáanlegur húsnæðisskortur fyrir menntaskólanám í Reykjavík á næstunni, þegar búið er að ljúka þeim verkefnum, sem verið er að vinna að í Hamrahlíðarskóla. En samt á að byggja nýtt skólahús handa Kvennaskólanum með þeirri röksemd, að þar eigi að koma upp sérstakri menntaskólanámsdeild. En þeir peningar, sem í þetta fara, verða að sjálfsögðu ekki notaðir í annað. Ég vil biðja menn að hugleiða það, hverju á þá að fresta á móti. Menn hafa í sambandi við þetta mál skírskotað nokkuð til tilfinninga og sagt, að Kvennaskólinn sé merkur skóli, sem verðskuldi stuðning og viðurkenningu. Sízt skal ég hafa á móti því, að Kvennaskólinn á sér mjög merka sögu. Hann var stofnaður til þess að styðja sérstaklega jafnréttisbaráttu kvenna, á meðan konur höfðu ekki jafnrétti til náms á Íslandi. En það formlega jafnrétti hafa konur nú haft í rúma 6 áratugi. Og sá formlegi réttur hefur óðum verið að breytast í raunverulegan rétt á undanförnum áratugum. Nú fæ ég ekki séð, að það sé um að ræða neinar formlegar torfærur fyrir stúlkur umfram pilta í sjálfu skólakerfinu. Torfærurnar eru í þjóðfélaginu sjálfu, en ekki í skólakerfinu. Og einmitt þess vegna brýtur þessi hugmynd um Kvennaskólann - að honum verði breytt í menntaskóla að nokkru leyti - í rauninni í bága við upphaflegan tilgang með stofnun Kvennaskólans, því þessi hugmynd er fyrst og fremst rökstudd með því, að staða kvenna í þjóðfélaginu sé slík og verði slík, að þeim hæfi sérstök tegund af stúdentsmenntun. Þetta kemur mjög greinilega fram í þeirri einu grg., sem ég hef séð um stuðning við þessa málaleitan Kvennaskólans. Það er grg. Birgis Thorlacius, sem prentuð er sem fskj. með menntaskólafrv. Þar færir hann fram þessi rök fyrir því að styðja beiðni Kvennaskólans, með leyfi hæstv. forseta: „Þótt því sé iðulega haldið fram, að stúlkum henti annað nám betur heldur en stúdentsmenntun, af því að svo fáar þeirra ljúki háskólaprófi, þá má ekki vanmeta þau áhrif, sem vel menntuð húsmóðir hefur á heimili sitt og umhverfi og því betri almenna menntun, sem menn fá, því betri skilyrði eiga menn að hafa til fyllra og ánægjulegra lífs. Ef Kvennaskólinn í Reykjavík fengi réttindi til þess að brautskrá stúdenta, myndi námsefni hans, þegar fram líða stundir, vafalaust verða þannig, að auk þess að veita þá menntun, sem krafizt er til inngöngu í háskóla hér og erlendis, yrði áherzla lögð á námsgreinar, sem sérstaklega væru við hæfi kvenna.“ Þarna er sem sé um að ræða aðalrökstuðninginn fyrir því, að Kvennaskólinn fái réttindi til þess að útskrifa stúdenta. Það á að hafa sérstakan skóla, þar sem námsefnið sé við hæfi kvenna og sé við það miðað, að velmenntuð húsmóðir geti haft góð áhrif á heimili sitt og umhverfi. Þessi hugmynd byggist sem sé á því, að áfram haldist það ástand, að konur skipi óæðri bekk í þjóðfélaginu en karlar, að þær taki ekki eins mikinn þátt í sameiginlegum verkefnum þjóðfélagsins, að þær láti sér að verulegu leyti nægja að starfa á heimilum sínum. Og þess vegna þurfi sérstakan skóla, sem miðaður sé við þessar þarfir. En þetta er hugmynd, sem gengur að sjálfsögðu í berhögg við alla jafnréttisbaráttu kvenna. Þetta frv. er ekki stuðningur við réttindabaráttu kvenna, heldur þvert á móti. Þetta er afturhaldssjónarmið. Við vitum allir, að starfsvettvangur kvenna í þjóðfélaginu hefur verið að breytast mjög á undanförnum áratugum, og ég held, að það sé ekkert vafamál, að þróunin verður sú, að þessar breytingar munu halda áfram, að jafnrétti karla og kvenna til starfa haldi áfram að aukast. Til þess þarf vissulega margar þjóðfélagslegar breytingar enn þá, svo að konur eigi þess kost að nota sem bezt hæfileika sína og þekkingu. En þær breytingar verður að framkvæma, og þær verða alveg tvímælalaust framkvæmdar á næstu áratugum. Breyting á skólakerfinu, sem miðast við allt önnur sjónarmið, er algerlega röng og stríðir gegn þessari réttindabaráttu kvenna. Ég hygg, að þetta mál - jafnrétti karla og kvenna - sé mikið félagslegt stórmál, og að við þurfum að horfast í augu við það, að þótt verulegur árangur hafi náðst að undanförnu, þá hrekkur hann engan veginn til. Við þurfum ekki annað en líta í kringum okkur hér í þessum sal. Hér situr engin kona okkar á meðal, enda þótt konur séu helmingur þjóðfélagsins. Svipuðu máli gegnir um sveitarstjórnir, þátttaka kvenna í þeim er ákaflega lítil. Og þetta stafar ekki af mismunandi hæfileikum, heldur er þjóðfélagsleg aðstaða kvenna til að taka þátt í slíkum málum ekki nægilega góð. Þær hafa ekki haft raunverulegt jafnrétti. Og slíkt hið sama er að segja um atvinnulífið. Á flestum sviðum er að vísu sagt í orði kveðnu, að greidd séu sömu laun fyrir sömu vinnu. En fram hjá þessu er farið á blygðunarlausan hátt, með því t. d. að kalla störf kvenna öðrum nöfnum en störf karla, og greiða þeim síðan lægri laun. Þess vegna er mikið ógert í baráttunni fyrir því að breyta sjálfri gerð þjóðfélagsins þannig, að konur geti notið raunverulegs jafnréttis. En skólaskipan, sem felur það í sér að festa í sessi það ranglæti, sem nú tíðkast, stríðir gegn hagsmunum kvenna. Ég held, að það sé ástæða til þess að leggja á þetta nokkra áherzlu, vegna þess að ég hef orðið var við það, að sumir þm. virðast ímynda sér, að þeir séu að sýna konum einhvern sérstakan stuðning með því að fylgja þessu frv. Hið gagnstæða er raunin. Það hefur raunar komið æ skýrar í ljós að undanförnu, að konur eru þess síður en svo fýsandi, að þetta frv. verði samþ., og ekki heldur þeir, sem mest hugsa nú um menntaskólanám, nemendur menntaskólanna, sem lýst hafa fullri andstöðu við þetta frv., og skólastjórar þeirra allra, eins og ég skýrði frá hér áðan. Á s. l. sumri kom út ársrit Kvenréttindafélags Íslands, 19. júní. Þar var sérstök grein um þetta frv. eftir Öddu Báru Sigfúsdóttur og var þar tekin mjög eindregin afstaða gegn frv. í þessu málgagni Kvenréttindafélagsins. Ég vil með leyfi hæstv. forseta lesa örstuttan kafla úr þessari grein Öddu Báru Sigfúsdóttur. Þar segir svo: „Í yfirlýsingu annars minni hl. nefndarinnar er talið mikilvægt, að til sé menntaskóli í landinu, sem lokar ekki algerlega augunum fyrir þeirri staðreynd, að flestar stúlkur, sem stúdentsprófi ljúka, eiga fyrir sér að verða mæður og húsmæður. Einnig er minnzt á, að væntanlegur stúlknastúdentaskóli muni ráða bót á stórri vanrækslusynd menntaskólanna, sem fyrir eru, að því er varðar hinar sérstöku menntunarþarfir kvenna. Minni hl. mennirnir sjá konuna greinilega fyrst og fremst innan veggja heimilisins. En sé hún þar ekki, skín í hana við ritvélina í einhverri undirtyllustöðu. Og víst er það, að sérstakur menntaskóli fyrir konur mun fremur stuðla að óbreyttri stöðu kvenna í þjóðfélaginu, viðhalda þeirri stöðu, sem við kvenréttindakonur erum ekki ánægðar með og viljum breyta. Ég viðurkenni ekki, að til eigi að vera sérstakar námsgreinar við hæfi kvenna í menntaskólum og kannast ekki við neinar vanrækslusyndir þeirra skóla, sem bitna fremur á stúlkum en öðrum nemendum. Hér er ef til vill átt við vélritun, saumaskap og matseld. Sé svo, er því til að svara, að vélritun eiga menn að vera búnir að læra, þegar að menntaskólastiginu kemur. En hin hversdagslegu heimilisstörf má læra á námskeiðum eða í heimahúsum, og það kemur ekki menntaskólanámi við. Það er aftur á móti rétt, að menntaskólarnir taka ekki tillit til þess, að flestar stúlkur verða mæður. En þeir taka ekki heldur tillit til þess, að flestir piltar verða feður. Þetta mættu þeir þó hvort tveggja gera með því að kenna sálar- og uppeldisfræði og það einmitt í samskóla. Einnig mættu menntaskólarnir taka tillit til þess, að allir verða nemendur þeirra fólk, sem lifir í samfélagi við annað fólk, og það mætti gjarnan auka á skilning þeirra á því samfélagi með bættri kennslu í þjóðfélagsfræðum auk þeirrar siðfræði, sem samskipti manna ættu að grundvallast á. Kvennaskólinn í Reykjavík er gömul og merk stofnun, og sjálfsagt er kominn tími til að breyta henni á einhvern hátt. Ég veit, að skólastjóri hans er mikilhæf kona og hefur ekki síður náð árangri sem kennari drengja en sem kennari stúlkna. Ég vildi mjög gjarnan sjá hana sem rektor menntaskóla. Og hví þá ekki að breyta Kvennaskólanum í Reykjavík í almennan menntaskóla, sem bæði piltar og stúlkur ættu jafnan aðgang að?“ Þannig komst Adda Bára Sigfúsdóttir að orði í ársriti Kvenréttindafélags Íslands í sumar. Nú fyrir nokkrum vikum barst okkur þm. í hendur tölublað af tímaritinu Garmi, sem út er gefið af félagi stúdenta í heimspekideild Háskóla Íslands. Í þessu tímariti var þetta mál tekið alveg sérstaklega fyrir og lýst mikilli andstöðu við þetta frv. í flestum greinum. Einna fróðlegast þótti mér, að þar eru birt viðtöl við stúlkur, sem sumar voru útskrifaðar úr Kvennaskólanum, en aðrar voru þar við nám, og þær spurðar um afstöðu sína til þessa frv. Og þar kom í ljós, að þessar Kvennaskólastúlkur voru allar ýmist andvígar frv. eða þær lýstu yfir því, að þær hefðu ekki viljað stunda stúdentsnám við slíka skóla. Ég vil taka hér eitt dæmi. Stúlka, sem heitir María Gunnlaugsdóttir og stundar nám við Háskóla Íslands núna, kemst svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Ég held, að það hafi hvergi komið fram hjá fylgismönnum kvennaskólafrv. svonefnda, hvort kannað hefur verið til nokkurrar hlítar, hvort stúlkur, sem hyggja á menntaskólanám, vilji sitja í kvennamenntaskóla eða ekki. Það er þó höfuðatriði að athuga fyrst, hvort grundvöllur sé fyrir slíkum skóla, áður en málið er borið fram á þingi. Mig grunar nefnilega, að þær stúlkur séu teljandi á fingrum annarrar handar, sem vilja stunda nám við kvennamenntaskóla, meðan völ er á öðru. Kvennamenntaskólar, sem þekkjast víðs vegar erlendis, eru úreltir og eru afturgöngur þess miðaldahugsunarháttar, að setja beri það vandræðakvenfólk, sem leita vill æðri menntunar, á einhverja sérbása, þar sem það getur dundað við greinar, sem hæfa því, og þar sem það truflar sem minnst gáfaða kynið.“ Fimm stúlkur úr skólanum sjálfum eru spurðar, þær eru ekki nafngreindar af eðlilegum ástæðum, en lýsa því allar yfir, að þær mundu ekki vilja stunda nám við slíka deild. Ég tel þessi viðhorf kvenna vera ákaflega athyglisverð og ég get bætt því við, að mjög margar konur hafa komið að máli við mig í sambandi við þetta mál, einmitt til þess að lýsa því yfir, að þær séu algerlega andvígar þessu frv. og þær telji, að það gangi í berhögg við réttindabaráttu kvenna. Af þessum ástæðum er ég andvigur þessu frv. Ég tel, að sú breyt., sem í því felst, miði í öfuga átt, og ég legg til, að frv. verði fellt.



Herra forseti. Þetta mál var rætt dálítið hér í fyrra. Ég man ekki, hvort ég talaði þá, enda skiptir það ekki máli. En þar fyrir vildi ég segja nokkur orð um það. Ég álít, að skólamál okkar séu ekki nógu vel skipulögð, en það er mjög áríðandi, að það verði gert sem fyrst. Það gefur auga leið, að ef skólarnir eru hæfilega stórir - ég skal ekki fullyrða, hvað stórir er æskilegt, að þeir séu - að þá eru þeir ódýrari í rekstri fyrir þjóðfélagsheildina, og þá er auðveldara að fá hæfari kennara þar, þannig að frá hagfræðilegu sjónarmiði er það á allan hátt betra, að þetta sé skipulagt. Það er ekki endilega aðalatriðið, hvar þeir séu staðsettir, því að samgöngur eru orðnar það góðar og ekki það mikill kostnaður að færa sig til. Aðalatriðið er, að skólarnir séu góðir og stærð þeirra sé hæfileg, þá er hægt að hafa meira kennaraval. Aðalatriðið er, að þeir séu reknir á sem hagkvæmastan hátt fyrir þjóðfélagið. Ég er sannfærður um, að ef þetta væri gert, þá yrði hægt að komast af með minna fé til menntunar í landinu og ná betri árangri. Það hefur verið að veltast hér í þinginu í tvö ár, held ég, frv. um menntaskóla. Ég hef nú ekki haft neina sérstaka trú á því, að menntmrh. okkar hæstv. kæmi fram með viturlegri frv. en aðrir menn, síður en svo, en þetta frv. líkaði mér vel. Það gladdi mig að lesa þetta frv., því a. m. k. eitthvað af þeim, sem stóðu að því, skilur, að þörf er á að breyta menntaskólamálum okkar, og hafa víðsýni til þess að skýra frá skoðun sinni í því efni. En það er einkennilegt, að þegar þarna kemur gott og viturlegt frv., þá dregst úr hömlu að samþykkja það. En ef einhver vitlaus frv. koma í þingið, þá eru þau hespuð í gegn á tiltölulega fáum dögum. Viðvíkjandi menntaskólunum þá er það þannig, að frá því menn hafa lokið barnaskólaprófi og þangað til þeir taka stúdentspróf, þurfa þeir að eyða 7 árum. Þeir vinna e. t. v. fyrir einhverju af því, sem námið kostar, að sumrinu. En það eyðast 7 góð ár fyrir þeim til þess að ná þessu blessaða stúdentsprófi, og þegar þeir eru búnir að ljúka því, hvar standa þeir? Í raun og veru kunna þeir ekkert nema hrafl í nokkrum tungumálum, þeir hafa lesið eitthvað í mannkynssögu og landafræði og náttúrufræði, en þeir eru ekki fullfærir í nokkru tungumáli. Það má deila um það, hvort við ættum að breyta skólakerfi okkar þannig, að árin verði færri og námstíminn lengri á ári og það er mjög athugandi, þegar erfitt verður fyrir nemendur að fá vinnu að sumrinu, hvort ekki ætti að gera það. Ég hygg að það sé í ýmsum öðrum löndum, en undir öllum kringumstæðum ættum við að gera námið hagkvæmara og hafa frjálst val um námsgreinar. Hvaða vit er í því að vera að grauta í fimm eða sex tungumálum og læra öll illa? Væri ekki nær að taka eitthvert stórmálið, t. d. eitt Norðurlandamálið og eitthvert stórmál og hafa þar frjálst val, og jafnvel að skylda nemendur til þess að vera eitthvað í þessum löndum til þess að læra að tala það til þess að þeir væru dálítið færir í því máli? Þeir gætu þá, ef þeir þyrftu, farið síðar til þess lands til þess að ljúka háskólanámi, ef þeir óskuðu eftir eða þyrftu að læra eitthvað, sem ekki væri kennt hér við Háskólann. Það er eðlilegt að þetta sé á frumstigi hjá okkur, og skólamálin séu í deiglunni. Þeir, sem hafa stjórnað skólamálum okkar, eru flestir lærðir í þessum gömlu skólum, sem voru dálítið miðaldalegir. - Ég hef gaman af sögu, hef lesið talsvert í henni - það var þannig með prestana okkar hér áður fyrr. En guðfræði var eiginlega það eina, sem kennt var hér. Menn fóru á Skálholtsskóla, Hólaskóla og síðan Bessastaðaskóla, og aðalnámið var latína. Þetta voru stórgreindir menn. Og þeir gátu talað latínu. Ég hef lesið ferðabækur, og þessir ferðamenn hittu presta, sem gátu talað latínu, en þeir skildu ekkert í ensku. Jón Vídalín gat ort á latínu, en tæknikunnátta Íslendinga var engin. Aðalmenntunin var latínulærdómur, sem var algerlega óhagnýt. Það hefur víst fram á þennan dag verið lögð dálítil áherzla á það í máladeild menntaskóla að læra latínu. Það er ekkert nema gott um það að segja, latína er merkilegt mál. En þetta er bara ekki hagnýtt, og við megum ekki eyða allt of miklum tíma í það nám. Ég held, að við þurfum að gera menntaskólana hagnýtari, en stytta námið. Þegar þessir blessaðir menn koma eftir 10–20 ára nám úr skólum, eins og læknarnir t. d., þá eru þetta slitnir menn. Sannleikurinn er sá, að við höfum alveg nóg af stúdentum í okkar landi. Við höfum of mikið af hagfræðingum og of mikið af lögfræðingum, og það er grátlegt að sjá þessa menn, sem eru greindir og hafa mikla starfsorku, búnir að eyða milli 10–20 árum í skólum og eru svo eiginlega ekki til neins nýtir, nema þá að verða óbreyttir rukkarar eða semja einhverjar vitlausar ályktanir í hagfræði, sem koma þjóðfélaginu á hausinn. Einn af göllum núverandi kjördæmaskipunar er sá, að ef einhver þingmaður kemur með eitthvert frv. um eitthvað, sem hinir halda, að hann geti unnið einhver atkv. á, þá geysast hinir fram án tillits til þess hvort vit er í málinu eða ekki, og fara jafnvel í kröfum fram fyrir þann, sem kom með frv. upphaflega, til þess að vera vissir um, að hann hafi ekki nein atkv. af sér með því móti. Þetta er hættulegur hlutur. Líklegt væri, og ég satt að segja álít það sé mjög sennilegt, að hæstv. menntmrh. okkar hafi töluvert vit á skólamálum. Sjálfur var hann afburða námsmaður í skóla, og við vitum, að hann á ákaflega létt með að tala, en ég hef þar fyrir mjög litla trú á gáfum hans viðvíkjandi því, sem snertir atvinnulíf og fjármál. Og það er ekki neinn ljóður á ráði manns, þó að hann hafi ekki hæfileika í allar áttir. Það hefur enginn. Þannig væri hægt að ætlast til, að hann hafi mikið vit á skólamálum, og ég verð að segja það, að s. l. sumar virtist mér hann verða fyrir ósanngjörnum árásum út af skólamálum. Raunar efast ég ekki um, að það voru prófessorarnir í Háskólanum, sem fóru fram á, að takmörkuð væri tala læknanema, og eins var með Kennaraskólann. Aðsóknin var þar orðin meiri en þeir gátu raunverulega annað. Í sjálfu sér var ekkert við það að athuga. Það má deila um, hvernig á að haga þeim takmörkunum. Hitt gefur auga leið, að það er ekki endalaust hægt fyrir kennarana, hvort sem það eru prófessorar eða kennarar við aðra skóla, að taka við óendanlega mörgum nemendum. Það er ekki verjanlegt, ef kennsluskilyrði eru ekki fyrir hendi. Vitanlega höfðu prófessorarnir alveg rétt fyrir sér í því, að það voru ekki skilyrði til þess að taka óendanlega marga nemendur í skólann, og það er ekki verjandi að taka það marga menn, að ekki sé hægt að kenna þeim sómasamlega. Hitt getur svo komið til mála, að það þurfi að breyta húsaskipan og kennaraliði, þannig að það sé hægt að taka fleiri. En viðvíkjandi læknunum, þá höfum við kennt nógu mörgum læknum, en þeir vilja bara ekki vinna, þar sem þörfin er fyrir þá. Ég skal ekki dæma um í hverju þetta liggur. E. t. v. liggur það að einhverju leyti í því, og ég hef heyrt raddir um það, að það sé að einhverju leyti Háskólanum að kenna, að þar hafi verið miðað of mikið við sérfræðinám, en ekki við hina almennu lækna. En staðreyndin er, að þrátt fyrir hve mörgum læknum er kennt, þá hlaupa þeir til Bandaríkjanna og Svíþjóðar, eða húka hér í Reykjavík, en út á landsbyggðina er ekki nema takmarkaður hluti þeirra, sem treystir sér að fara, þrátt fyrir að þeir hafi geysileg laun. Þarna er hugsunarháttur, sem þarf að uppræta. En hvers vegna ættum við að vera að kosta miklu fleiri lækna heldur en við höfum þörf fyrir? Hvað eigum við að vera að kosta lækna fyrir Svía? Þeir geta kennt sínum læknum sjálfir. Það er eitt atriði enn viðvíkjandi Háskólanum. Það er verið að deila um, að það sé ekki nógu fjölbreytt námið, en er nokkur ástæða til þess að setja upp sérstaka deild, ef við þurfum ekki nema 5–6 menn í einhverju fagi? Er ekki ódýrara að kosta þá að öllu leyti í öðrum löndum; en setja það vitanlega að skilyrði, að þeir komi heim aftur og vinni hér, heldur en að setja upp sérstaka námsdeild? Við erum smáþjóð með 200 þús. manna íbúatölu, og hvernig í ósköpunum eigum við að keppa við háskóla, sem hafa milljónir á bak við sig? Og það er hreint ekki nein hagfræði í því. Annað er það, að við þurfum ekkert að efast um, að þessir menn geta fengið meiri viðsýni og á vissan hátt meiri menntun að læra í skólum hjá stórþjóðum. Við skulum ekkert vera að gera okkur of stóra. Það hefur legið allmikil krítík t. d. á Iðnskólanum hér. Ég efast ekki um, að hún hefur við rök að styðjast. Ég var á fundi einu sinni, þar sem iðnskólanemar voru, og þeir voru að segja sögur af því, hvernig kennararnir mættu í tímunum og hvernig kennslu væri bagað og ýmislegt fleira. Ég er ekki dómbær á þetta að öllu leyti, hvað rétt er í þessu, en ég efast ekki um það, að við erum ekki það tæknilega menntaðir, að við höfum nægilega góða aðstöðu til að kenna iðnnemum, hvorki tæknilega og jafnvel ekki að öðru leyti heldur. Eftir því, sem við þróumst í iðnaðarmálunum, þá ættum við að vera hæfari til þess, og vitanlega þurfum við að láta þessa menn, sem eiga að kenna iðnnemunum, menntast í löndum, sem eru iðnþróuð, til þess að þeir geti kennt þeim, sem heima fyrir eru. Og við getum aldrei orðið iðnþróuð þjóð nema hafa opin augun og reyna að læra allt, sem við getum, af öðrum. Við getum séð, hvernig Japanir fóru að, þeir hafa alltaf verið að læra. Þeirra iðnaður og þeirra söluaðferðir byggðust á því, að þeir reyndu að læra af þeim, sem voru lengra komnir en þeir sjálfir. Við verðum að hafa augun opin fyrir því, að ennþá erum við ekki tæknilega þróuð þjóð í iðnaðarmálum. Við stöndum tiltölulega framar í landbúnaði og fiskveiðum. Þetta er að vissu leyti útúrdúr. Ég áleit af menntaskólafrv. og einnig af framkomu hæstv. menntmrh., að í hjarta sínu væri hann ekki fylgjandi menntaskóla á Ísafirði. Ég hef talað hér áður um Menntaskólann þar. Ég hef minnzt áður á það mál, og ég væri ekkert hikandi að vera með því máli, ef ég áliti það Ísfirðingum til góðs. En ég álít þennan skóla hættulegan fyrir Ísafjörð. Sannleikurinn er sá, að raunverulega þyrftum við okkar mestu afburðamenn fyrir skipstjóra á fiskiskipin okkar, svo þurfum við þá í iðnað og landbúnað, en eigum ekki að gera þá að lögfræðingum eða hagfræðingum eða viðskiptafræðingum. Sitja hér í nokkur ár í Háskólanum að læra viðskiptafræði og vera þó allra manna vitlausastir í öllum viðskiptum, þegar þeir útskrifast. Geta ekki einu sinni haft hestakaup af viti, þegar þeir koma þaðan. Maður, sem hefur þá eiginleika að hafa bisnesvit, þarf ekki að vera í neinum skóla. Ekki fór Vilhjálmur Þór í viðskiptaskóla. Hann var gerður hér hálf útlægur af landinu, af því að hann hafði vit á fjármálum, en það var ekki nema eðlilegt. Jæja, en þannig er nú þetta. Það er ekki hægt að gera stirðan og latan klár að reiðhesti, og það er ekki hægt að gera mann, sem er óhneigður fyrir viðskiptamál, að neinu séníi í þeim málum. Þetta er meðfæddur eiginleiki, og menn þurfa ekki að sitja á skólum í mörg ár til að læra þetta, ef þeim er það eiginlegt. Það er ekki hægt að gera mann, sem er óhneigður fyrir að vera læknir, að góðum lækni. Þetta þarf að vera í eðli mannsins. Það er ekki hægt að gera bjána að góðum bónda, þó að hann sé í 4–5 ár á búnaðarskóla. Hann er jafn vitlaus eftir sem áður. Það er hlutur sem hann getur ekki lært. Menntaskóli á Ísafirði verður til þess, að allir, sem eitthvað geta lært, reyna að verða stúdentar, svo fara þeir í háskóla, annað hvort hér í Reykjavík eða til fjarlægra landa, og koma aldrei aftur. Þannig að Ísfirðingar fara að hafa meðalmenn og þar fyrir neðan fyrir skipstjóra, í staðinn fyrir að undanfarið hafa þeir haft afburðamenn yfirleitt, og á því hefur Ísafjörður lifað. Og á því hafa Vestfirðingar lifað. Þetta hefur verið afburðafólk að dugnaði og þreki, og þegar farið er að tína úrvalið úr og hitt er skilið eftir, þá er það stórhættulegt fyrir byggðarlagið. Ég hafði gaman af að lesa Skagamannasögu. Þar er talað um Björn Ólsen. Hann ólst upp á Vindhæli hjá Ólafi föður sínum, og hann, faðir hans, hafði mikla trú á honum, þó að hann væri lítill og greppleitur, og bað hann einu sinni að vera formann. Þá var Björn um fermingu eða innan við fermingu, en faðir hans fór ekki í þann róður. Svo gerði vont veður, en drengurinn kláraði sig og kom í land, en karl var lagztur í rúmið og var búinn að breiða yfir höfuð. Hann hélt, að þeir mundu drukkna, en þá rölti hann niður að sjó og sagði drengnum að héðan af skyldi hann vera formaður á bátnum. En þessi maður var mesti afburðaformaður við Húnaflóa um margra ára bil, og faðir hans var það einnig, þannig að þegar hinir skipstjórarnir sáu, að hann lagði af stað heim, þá fóru allir á eftir, því hann var svo veðurglöggur. Það eru einmitt svona menn, sem við þurfum. Við þurfum ekki að halda, að þjóðinni nýtist bezt miklir hæfileikamenn hér til að vera rukkarar á lögfræðiskrifstofu eða viðskiptafræðingar uppi í Seðlabanka. Við þurfum að fá gáfumennina okkar og þrekmennina sem stjórnendur. Við þurfum að fá þá í atvinnulífið og sannarlega veitir ekki af þeim til að endurskipuleggja iðnaðinn. Það er ekki nóg að gera þá að stúdentum og láta þá dunda í 5-10 ár í einhverjum háskóla. Á því gerum við þá að mannleysum og aumingjum. Þannig að þegar þið eruð að basla við að koma þessum skóla upp á Ísafirði þá eruð þið að gera Ísafirði meira illt en þið getið ímyndað ykkur. Við þurfum vitanlega að hafa stúdenta, en við eigum að láta miðlungsmenn í það. Við eigum að gera þá að sýslumönnum og lögfræðingum. Það yrði þá ekki tekið svo ákaflega hart á því, þó að þeir dæmi vitlausa dóma, sýslumennirnir okkar. En við þurfum afburðamenn til að vinna, til að bera aðalbyrðar þjóðfélagsins. En þetta. þarf að skipuleggja og við þurfum að rífa okkur upp úr þessum kotungssjónarmiðum og þessari hreppapólitík. Við þurfum að skipuleggja skólakerfið betur og framkvæma það á sem allra hagkvæmastan hátt fyrir þjóðarheildina og fyrir fólkið sjálft um leið. Í sannleika sagt eru þessi útgjöld orðin of þung. Alger martröð miðað við þau litlu laun, sem alþýða manna hefur hér í landi. Fólkið er blátt áfram pínt, að ég tala nú ekki um þessa innheimtu hér í höfuðborginni, því að það er sama, hve snauður maður er. Þó að hann eigi ekki nema stólgarm, þá er tekið lögtak. Það þekkjum við ekki úti á landinu. En viðvíkjandi þessum blessuðum Kvennaskóla, þá er það um hann að segja, að ef við gerðum einhverri persónu greiða með því að samþykkja frumvarpið, þá væri álitamál hvort við ættum ekki að samþykkja það. En þið skuluð ekki ímynda ykkur, að kvenfólkið hafi áhuga fyrir þessu. Nei, það er þveröfugt. Við getum ekki gert stelpunum meiri ógreiða heldur en fara að hafa einhverja kynferðisskóla, þar sem þær fá ekki að vera með strákunum, því sannleikurinn er sá, að kvenfólki hálfleiðist að vera þarna einu. Og þeirra lífsgleði snýst um það að vera einhvers staðar í námunda við karlmennina. Keppa við okkur, og sannleikurinn er sá að kvenfólk hefur ávinning af því á vissum sviðum. Nei, við gerum því engan greiða. Það er vafalaust, að skólaráði Kvennaskólans er þetta eitthvert metnaðarmál með þennan blessaða Kvennaskóla. En hver eiga þá takmörkin að vera? Hverju má neita? Geta ekki fleiri kvennaskólar komið og beðið um að fá að útskrifa stúdenta? Geta ekki bændaskólarnir komið og beðið um það? Kvennaskólar eiga að kenna matreiðslu og saumaskap alveg eins og bændaskólar eiga að kenna bændunum að hirða kindur og bera á túnin sín. Hvar eiga takmörkin að vera? Geta svo ekki gagnfræðaskólar út um land komið og beðið um að fá að útskrifa stúdenta? Hvar eiga takmörkin að vera? Er ekki viturlegra að reyna að skipuleggja þetta af einhverju viti í byrjun og vera svo ekki að svara svona naggi. Ég held að það sé skynsamlegra. En það er ekki neinn greiði við stúlkurnar að samþykkja þetta frumvarp. Þær fá aðeins lakari menntun og leiðinlegri skólaveru með því að hafa þarna einhliða menntaskóla fyrir konur. Þeir víðsýnni og yngri eru að taka við og allt er breytingum háð. Þessi blessaða latínumenntun, sem prestarnir okkar höfðu hér áður fyrr ég ætla ekki að fara að gera lítið úr henni, en hagnýt var hún ekki. Íslendingum hefði verið nær að reyna að haga menntun sinni á annan hátt og kynna sér verkmenninguna betur, en vera ekki eins og steinaldarmenn, þegar kom fram á síðari hluta 19. aldar, eins og við vorum. En það þýðir ekki að tala um það, Þrátt fyrir það, gerðu þó þessir sveitaprestar okkar að ýmsu leyti gagn. Þeir eiga heiðurinn af því, að þeir hjálpuðu unglingunum og einmitt þeim mönnum, sem voru frumkvöðlar að því, að við fórum að rétta úr kútnum á síðari hluta 19. aldar og jafnvel um miðja 19. öld. Þeir hjálpuðu þeim af stað. Þeir kenndu þeim undir skóla og þeir hvöttu þá til náms. Þetta voru afburða námsmenn, og þetta getum við alltaf virt við okkar gömlu presta. Við eigum þeim að þakka að ýmsir efnilegir menn fóru í skóla fyrir aldamótin. Það voru prestarnir, sem hvöttu þá til dáða og hjálpuðu þeim í byrjun. Prestarnir áttu mikinn þátt í að kenna unglingum lestur og skrift og viðhalda þó þessari litlu menntun, sem var í okkar dreifðu byggðum. En þessir tímar eru liðnir, og nú skulum við taka raunhæft á hlutunum, vera vaxnir upp úr allri hreppapólitík og metingi, líta aðeins á aðalatriðin. Þá þurfum við að skipuleggja okkar menntunarmál og gera þau hagnýtari og frjálsari heldur en þau hafa verið, og við eigum að styðja þær hugmyndir, sem koma fram í menntaskólafrv., sem liggur hér fyrir í þinginu, að hafa meira og frjálsara val um námsgreinar, gera nemendurna ekki of þreytta, áður en þeir fara út í lífið, með gagnslausum lærdómi, heldur að gera menntunina hagnýtari en hún hefur verið. Ég ætla að vera á móti þessu frv. vegna þess, að það er fáum þægð í því og verður engum til gagns, þó að það yrði samþykkt.

Flm. (Pétur Sigurðsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt þrem öðrum hv. þm. að flytja frv. til l. á þskj. 186 um breyt. á l. um tekjuskatt og eignarskatt, en í gildandi l. um tekju- og eignarskatt eru ákvæði um sérstakan frádrátt til handa sjómönnum. Það er talað þar um tvenns konar frádrátt, hlífðarfatafrádrátt, og nemur hann um 500 kr. á mánuði nú, og hann miðast við þann vikufjölda, sem þeir eru háðir greiðslu slysatryggingariðgjalda, og svo er annar frádráttur, sem sjómenn fá, 3000 kr., fyrir hvern mánuð, sem er reiknaður á sama hátt, en til þess að ná þessum frádrætti, verða þeir að hafa verið skráðir á íslenzk skip a. m. k. í 6 mánuði af skattárinu. Í grg. með þessu frv. getum við þess, flm., að það hafi verið tvennt, sem hafi orsakað þessi sérstöku skattfríðindi sjómanna. Það er annars vegar, að Alþingi hefur viljað viðurkenna sérstöðu þessarar atvinnustéttar meðal þegna þjóðfélagsins, sérstöðu, sem skapast af langtímafjarveru þeirra frá heimilum sínum, af löngum vinnutíma og mjög erfiðum starfsskilyrðum, og einnig þeirri miklu hættu, sem þeir búa við í starfi sínu, sem við höfum nú, því miður, svo raungóð dæmi um á síðustu dögum. Þá er því ekki að leyna, að vegna þess að það hefur verið viðurkennt af öllum aðilum, að þessum mönnum bæri að bera meira úr býtum en starfsstéttum í landi, og það hefur líka orðið að viðurkenna það, að útgerðin hefur oft á tíðum ekki verið þess megnug að greiða það, sem þar þurfti til að koma, þá hefur Alþ. leyst viðkvæm vandamál milli útgerðarmanna og sjómanna, þegar þeir hafa átt í samningum um kaup sín og kjör, og m. a. þess vegna hafa þessar undanþáguheimildir komist inn í þessi l., sem við flytjum nú frv. um að breyt. verði gerðar á. Það er auðvitað ljóst, að á undanförnum árum, miðað við þessa krónutölu óbreytta, þá hefur gildi þessara ákvæða fyrir þessa menn rýrnað, og til þess að vega nokkuð á móti því, þá leggjum við til með þessu frv., að ákvæði þessara l. um skattvísitölu nái einnig til þessara fríðinda íslenzkra sjómanna. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þetta frv. Ég vænti þess, að það verði ekki andstaða gegn því. Mér sýnist þetta vera mikið sanngirnismál og reyndar fleirum, og ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. þá verði frv. vísað til 2. umr. og fjhn. Ég tel, að það eigi bezt heima þar.