Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Jón Baldvinsson). Þetta frv. er eins og hv. dm. sjá þess efnis, að ekki megi færa á milli ára tap eða skuldir, sem gefnar hafa verið eftir fyrir ráðstafanir þess opinbera. Þegar þær eru strikaðar út, svo sem með framlögum úr ríkissjóði eða samningum við banka, er ekki eðlilegt, að fólk geti haft þær í bókum sínum á milli ára og dregið þær frá tekjuskattinum. N. leggur til, að frv. verði samþ. Það er undirbúið af skattstofunni og verður að teljast réttmætt.



Herra forseti! Þetta frv. er komið frá Nd., og eru öll þessi frv. um hafnargerðir steypt í sama mót. N. hefir athugað málið og leggur eindregið til, að það verði samþ., enda er hér um heimildarl. að ræða sem koma ekki til framkvæmda fyrr en fé er til þess veitt í fjárl.



Herra forseti! Það er sama um þetta mál að segja og málið hér á undan (hafnargerð á Suðureyri). Á l. sjálfum er í raun og veru enginn mismunur. N. leggur einnig til, að þetta frv. verði samþ. Þó að gefi verið álitamál, hvort eigi að byggja höfnina, vill n., að þessi heimildarl. nái fram að ganga.



Herra forseti! Af því að ég geri ekki ráð fyrir, að þetta frv. fari til n., vil ég segja nokkur orð nú. Ég skal ekki fara í verulegum atriðum út í það að ræða sjúkdóminn sjálfan eða þær deilur, sem orðið hafa í sambandi við hann. Ég vil minna á, að fé fór fyrst að drepast af völdum þessa sjúkdóms veturinn 1934–1935, og þá á fáum bæjum. Var þá talið, að um lungnabólgu mundi vera að ræða. Haustið eftir varð veikinnar aftur vart á sömu bæjum. Voru þá gerðar ráðstafanir til að rannsaka hana nánar, og menn frá rannsóknastofu Háskólans voru sendir upp í Borgarfjörð. Fundu þeir, að þetta mundi vera ormaveiki, og reyndu að gera ráðstafanir til að hefta útbreiðslu hennar. En veikin breiddist út og það var ekki fyrr en í fyrrahaust, að menn komust að raun um, að þetta mundi hvorugur þessara sjúkdóma vera, og ég vil benda á, að þó að enn sé um deilt, hver sjúkdómurinn er, leit Alþingi svo á í fyrra, og ég vænti, að það geri það enn, að hvort sem um sé að ræða nýjan eða gamlan sjúkdóm, þá sé hann ekki útbreiddur nema í sumum héruðum, og því eigi að gera ráðstafanir til að hindra útbreiðslu hans til ósýktra héraða. Það hefir farið svo, að veikin hefir brotizt út á nær öllu svæðinu á milli Héraðsvatna vestur yfir og að Þjórsá og einnig út á Vestfirði. Útbreiðslan er misjöfn; stundum er veikin á hverjum bæ á stóru svæði, stundum á sumum bæjum aðeins. Fyrsta árið hefir venjulega drepizt fátt fé. annað árið um 30–40%, og þriðja árið drepst jafnvel um 60% af fénu. Á fjórða ári er því oft ekki eftir nema 30–40% af fénu. Og á stöku stað er ástandið miklu verra en það. Ég veit dæmi þess, að eftir eru 26 kindur af 200. Þetta kemur æðimisjafnlega niður á mönnum og vitanlega alverst þar sem svo hagar til, að atvinna manna byggist að mestu leyti á sauðfjárrækt. Sumstaðar er sauðféð svo að segja eina framleiðsluvara bænda; nokkrir hafa hrossarækt til viðbótar og selja hrossin á hinum árlegu mörkuðum, aðrir hafa kúarækt og koma mjólkurafurðum í verð. og enn aðrir hafa tekið upp refarækt nú á síðustu árum. Víðast er samt svo, að bændur geta ekkert selt úr búum sínum nema sauðfjárafurðir, og því er afkoma þeirra undir því komin, að þeir geti haldið lífinu í sauðfé sínu. Þeir bændur, sem svo er ástatt um á þessu svæði, eru hart leiknir af mæðiveikinni. Um einn veit ég, að hann átti 230 kindur, en á nú aðeins eftir 16. Þótt þetta sé e. t. v. einstætt dæmi, þá eru það margir þeirra, sem illa eru leiknir. Þessir bændur líta því með kvíða til þess, sem framtíðin kann að bera í skauti sér. Þeir vona, að þær ráðstafanir, sem hæstv. Alþ. gerði í fyrra og unnið hefir verið að að framkvæma síðan, bæði til að reyna að hefta útbreiðslu veikinnar og til að lækna hana, megi verða að haldi. Ennþá sjá þeir engan árangur af þessum ráðstöfunum, og þeir sjá enga leið til að framfleyta sér og sínum, þegar þeir hafa svo lítinn bústofn, að það er aðeins lítill hluti þess upprunalega, sem þá var ekki nema rétt aðeins nægilegur. Það verður að leggja fram fé til að hjálpa þessum mönnum, svo að þeir hrekist ekki frá búum sínum þau ár, sem verið er að hefta útbreiðslu sjúkdómsins, finna við honum lyf eða skera niður féð og fá annan bústofn að. Til að hjálpa þeim yfir þessi erfiðu ár er frv. þetta fram komið. Margir fundir hafa verið haldnir með bændum á þessu svæði og hefi ég setið marga þeirra. Þar hafa bændur sett fram það, sem þeim hefir dottið í hug að heppilegast væri til bjargar. Þær kröfur, sem fram hafa komið á þessum fundum, eru lagðar til grundvallar fyrir þessu frv., en þó hefir orðið að slá miklu af. Þá er fyrst í 1. gr. fjárveiting til að greiða vexti af skuldum bænda á þessu svæði, sem þeir geta ekki greitt sjálfir. Er ætlazt til, að í þessu skyni séu veittar 150 þús. kr. á árinu 1938. Er það bundið við greiðslur fyrir menn, sem ekki hafa getað staðið í skilum á gjalddaga í haust. Nú er sennilegt, að margir hafi getað staðið í skilum þessi tvö fyrstu ár veikinnar, þar sem þeir hafa átt svo miklum stofni af að taka, en eftir tvö ár geta þeir það síður og haustið 1938 munn margir verða komnir á það stig, að þeir þurfa aðstoð hvað þetta snertir. Þeir ná líklega varla hundraði, sem voru komnir á þetta stig haustið 193 7, en þeir verða vafalaust miklu fleiri haustið 1938. Mönnum kann að þykja þessi upphæð lág. en það er eftir því, hvernig á hana er litið. Þetta var ákveðið af undirnefnd úr landbn. beggja hv. d., sem hafði fyrir sér, hve mikið bændur af þessu svæði þurftu að borga í vexti til kreppulánasjóðs, ræktunarsjóðs, Búnaðarbankans, Landsbankans og Útvegsbankans, en hinsvegar vannst ekki tími til að fá upplýsingar frá sparisjóðunum, en vitanlegt er, að nokkrar skuldir muni vera við sparisjóðina í Borgarnesi, Ásgarði, Blönduósi og Hvammstanga. Er þetta því ekki nema lítill hluti af heildarvöxtum, sem bændur þurfa að greiða. Út frá þessum upphæðum var áætlað, hvað hver bóndi myndi þurfa að greiða, og reynt að komast eftir, hvernig ástandið væri hjá hverjum og einum. Ég geri ráð fyrir, að þessi upphæð verði heldur of lág, en það er ætlazt til, að n., sem hafa á með höndum vaxtagreiðslur fyrir 1938, reyni að fá greiðslufrest á þeim vöxtum, sem upphæðin nægir ekki til að greiða, fram yfir áramót 1939, og getur það þá komið undir samskonar ráðstafanir, sem sennilega verður að gera einnig þá. Þá hefir n. hugsað sér, að 110 þús. kr. yrðu veittar til aukavegalagninga, og er það gert til að skapa þeim mönnum atvinnu, sem hafa misst svo mikið af fé sinu, að ekki er ástæða fyrir þá að vinna eingöngu við bú sitt. Er þá ætlazt til, að þeir geti beitt þeirri vinnu, sem ekki þarf með á heimilinu, til að vinna í hreppa- og sýsluvegum, sem nálægt eru. Það væri skemmtilegast að afla öllum tekna á þennan hátt, en ekki með því að greiða fyrir þá vexti. En n. sá sér ekki fært annað en að taka báðar þessar leiðir. Þá á að veita bændum í Reykholtsdal, þar sem mikið er um hverahita, lán til að byggja sér í félagi gróðurhús. Er hugsunin að styrkja þá að 1/3 stofnkostnaðar, en þó ekki yfir 5 þús. kr. Menn vona, að þeir geti aflað sér einhverra nýrra tekna með því, en þeir hafa allir, að einum undanskildum, misst mikið af fé. Þá er heimild til að styrkja rjómabú að álíka miklum hluta og mjólkurbúin eru nú styrkt, og er ætlun manna, að með því megi skapa nokkrum mönnum utan mjólkursvæðis Reykjavíkur nokkra möguleika til að koma þangað mjólk frá búum sínum. Er verið að byggja eitt slíkt rjómabú í Húnavatnssýslu. Í c-lið er gert ráð fyrir, að jarðræktarstyrkur til skurðagerðar og túnasléttunar á þessu svæði sé ankinn. Sennilegt er, að ekkert verði annars unnið að þeim jarðabótum á þessum svæðum, sem kostnaðarsamar eru, því bændur geta ekki keypt sér vinnu. Sennilega verða ekki byggð haughús eða hlöður og annað þess háttar; menn hafa heldur ekki fjármagn til að kaupa dráttarvélavinnu, en með þessum aukna styrk ættu menn að geta aflað sér 6–8 kr. dagkaups við að vinna sjálfir að framræslu og sléttun túna. Þar gengur sú vinna, sem ekki þarf til búsins. í að skapa verðmæti, sem síðar koma þeim til góða, sem taka við jörðinni. Ekki hefir verið áætlað, hve miklu þessi styrkur muni nema, en ég hygg, að það verði ekki miklu meira en það, sem ræktunarstyrkurinn lækkar vegna þess, hve möguleikarnir fyrir annari jarðræktarvinnu en þeirri, sem menn geta unnið að sjálfir og ekki kostar aðkeypt efni, verða minni nú en áður. Ímsum þykir illt, að ekki skuli hafa verið teknar upp sérstakar ráðstafanir vegna þeirra, sem ekki geta notfært sér neitt af ákvæðum 1. gr. Á ég þar við þær kringumstæður, að t. d. eldri ekkja með ung börn býr á jörð og skuldar lítið. Hún getur hvorki notið vaxtastyrksins eða jarðabótastyrksins. Því ber ekki að neita, að fyrir þessum heimilum liggur ekki annað en að fara á sveitina, en þar kemur á móti aukið framlag til jöfnunarsjóðsins, sem er í frv., sem nú er að verða afgr. frá hv. Nd., en þetta munu ekki vera nema örfáir einstaklingar, dreifðir um allt svæðið, sem svo stendur á með. Í 2. gr. er gert ráð fyrir, að tvær nefndir fjalli um þetta mál. Önnur er heima í sýslunni, og eru tveir menn í henni, kosnir af sýslunefnd, og einn frá þeim hreppi, sem er til umr. í hvert sinn. Þessi n. gerir till. til n., sem skipuð er af ráðh. eftir tilnefningu landbn. Alþ. Sú n. tekur á móti skýrslum undirn. og metur, hvort hver og einn hafi misst svo mikið, að honum eigi að hjálpa, og þá hve mikið. Jafnframt er heimild fyrir ráðh. að krefjast þess, að n. þessi hafi yfirumsjón með framkvæmd pestarvarnanna með höndum og geri till. um ráðningu framkvæmdarstjóra þeirra. Með þessu er heimilað, að sömu mennirnir sjái um þetta hvorttveggja, og álit ég það mjög heppilegt, því milli þeirrar n., sem úthlutar fénu, og framkvæmdarstjóra varnanna, þarf að vera mjög gott samkomulag og samvinna. Þá er gerð frekari grein fyrir, hvernig kostnaður við þessar n. greiðist, bæði til undirn. og hinnar. Til tals kom, hvort ekki ætti að greiða fyrstu afborganir af lánum þessara manna, en niðurstaðan varð sú, að slíkt væri erfitt að setja í l., og varð því úr að setja heimild fyrir n. til að sækja um greiðslufrest, ef það væri nauðsynlegt. Með þessu eru gerðar þær ráðstafanir, sem menn hyggja, að nægi til að bændur þurfi ekki að hrekjast af jörðum sínum vegna veikinnar og fara á vonarvöl árið 1938. Ég vil undirstrika það, að þótt hæstv. Alþ. geti gert þetta í eitt eða tvö ár, þá er óhugsandi, að þessari stefnu verði haldið uppi viðvíkjandi þessu máli í tugi ára. Það kemur til kasta þess þings, sem kemur saman eftir áramótin, að finna nýjar leiðir, svo að bændur geti haldið áfram búskap sínum; það verður að finna ráð til að útrýma þessum sjúkdóm. Ég fylgi þessu frv. nú, af því að aðrar leiðir eru ekki sjáanlegar, en ég mundi ekki fylgja því, ef það ætti að koma aftur og aftur um margra ára skeið. Leyfi ég mér því hér með að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. Ég sé ekki ástæðu til að láta það fara til n. Sameiginleg undirn. úr landbn. beggja hv. d. hefir haldið um það tvo fundi, þar sem a. m. k. á öðrum fundum mættu allir, nm. auk hæstv. ráðh., svo n. er því vel kunnug. Þar að auki býst ég ekki við, að landbn. hefði mikinn tíma til að fjalla um málið hér eftir.

*Magnús Jónsson: Ég skal ekki fara að tala mikið um þetta mál, enda er ég því ekki eins kunnugur og margir aðrir hv. þm. Ég vil aðeins, áður en frv. fer með miklum hraða í gegnum þingið, láta í ljós undrun mína og óánægju yfir því, hvernig meðferð þessa máls er. Hér er um stórkostleg fjárframlög að ræða, e. t. v. hálfa millj. eða 800 þús., og þetta er næstseinasta þingmálið. Þetta er 140. mál, en hér er aðeins ein till. til þál„ sem er 141. mál. Svona stórt og víðtækt mál kemur í þinglok, og þó er ekki vafi á, að hér er um að ræða eitt útgjaldamesta og vandasamasta frv., sem fyrir þinginu liggur. Hér er ekki einasta verið að berjast við afardularfullan gest auk ráðstafana til stóraukinna fjárútláta. Ég verð að segja, að mér þykir nokkuð á vanta, þar sem í frv. er hvergi trygging sett fyrir því, að þetta fé verði ekki misnotað. Það er sýnilegt, að þegar á að dreifa út fleiri hundruðum þúsunda, þá verður að vera strangt eftirlit með því, að það komi réttlátlega niður og þar sem þörfin er. Það er að vísu gott, að menn úr sjálfum hreppunum og sýslunum sjái um úthlutunina, en ég held, að það hefði ekki veitt af, að sérstök n. ferðaðist um, öllum þessum úthlutunum óháð, sæi hvernig framkvæmdirnar væru og gæfi þar um nákvæma skýrslu. Hér er ekki lítill þungi lagður þeim á bak, sem eiga að úthluta þessu fé, og mjög verða þeir menn að hafa sterk bein, svo að allt komi niður þar, sem þörfin er mest. Ég sé hvergi neitt atriði í þess frv., sem tryggi, að þeir fái mest fé, sem fyrir þyngstum búsifjum hafa orðið og ekki geta haldið áfram búskap án þess að fá styrk, en ekki til þeirra, sem duglegastir eru að afla sér þess. Það er þetta, sem ég er hræddastur við. Þetta frv. kemur þegar þing er að ljúka störf. um. Um það hafa orðið allmiklar umr. í Nd., en þm. Ed. eiga þess engan kost að fylgjast með í þeim vegna fundarhalda í sinni d. Þegar ég ætlaði að hlusta á umr. í hv. Nd., var ætíð, er ég kom í deildina, verið að deila um orsök þessarar veiki. En hvaða gagn er að því fyrir okkur við afgreiðslu þessa frv? Mér skilst, að hér sé ekki um neinar varnarráðstafanir gegn veikinni að ræða, heldur bjargráðaráðstafanir svo að menn flosni ekki upp. Ég fyrir mitt leyti vil ekkert leggja til um n. Ég veit, að n. mundi ekki geta veitt málinu þá athygli, sem þyrfti, svo að gagn væri í, en þó væri helzt, að n. gæti tekið til athugunar það, sem ég nú hefi sagt, hvort ekki mundi vera hægt að setja inn í frv. frekari tryggingu fyrir réttlátri úthlutun. T. d. óháða eftirlitsmenn, sem gæti verið ríkisstj. til ráðuneytis og gefið skýrslur um, hvern árangur þetta virtist bera. Ég gæti hugsað mér, að n. athugaði þetta, án þess að gera brtt. við frv. að öðru leyti, því hér er um mikið fé að ræða, sem ástæða er til, að reynt sé að halda vel á. Annars horfir málið öðruvísi við vegna þess, að þetta er ekki nema stutt jólafrí, sem þingið fer í, það kemur fljótt saman aftur og getur þá e. t. v. gert frekari athugun á frv., en ég vildi gera þessa aths. áður en málið fer burt úr hv. d. og þinginu.

*Jón Baldvinsson: Það má vera, að sumt af því, sem gert hefir verið til að hindra útbreiðslu mæðiveikinnar, hafi verið gert út í loftið. Menn hafa ekki haft hugmynd um það, hverjar ráðstafanir mættu að gagni koma. Og þá verður mönnum að fara svipað að og þegar einhver veikist og ekki næst í lækni, þá er leitað allra bragða, og verður vitanlega sumt fálm út í loftið, þegar þekkinguna vantar. Pest þessi er svo alvarlegur hlutur, að sjálfsagt er, að ríkissjóður leggi fram fé til að berjast gegn henni, en leiðinlegt er til þess að vita, ef fénu er hent í ráðstafanir, sem verða svo að engu gagni. - Hv. þm. hafa yfirleitt ekki vit á því, hvað hér er um að ræða, menn vita það eitt, að það geisar óskapleg fjárpest, og sérfræðingar þeir og dýralæknar, sem fengnir hafa verið til að rannsaka veikina, eru ósammála um, hvaða veiki þetta sé. Þetta villir okkur leikmennina; við vitum ekki, hverjum ber að trúa. Helzt virðist það ráðlegt að fá nú enn sérfræðinga í húsdýrasjúkdómum til að rannsaka veikina, - menn, sem ekki hefðu tekið neina afstöðu með dýralæknunum eða með þeim háskólamönnum öðrum, sem um málið hafa fjallað. Það er von, að trú manna fari að bila á þá sérfræðinga, sem nú hafa kákað lengi við þetta mál án nokkurs árangurs. Þeir hafa lýst því yfir við og við, að nú hefðu þeir fundið öruggt meðal við pestinni, en þegar á hefir reynt, hefir það sýnt sig að vera haldlaust. Það hefir verið mesta fálm við þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið til að hefta útbreiðslu veikinnar, og ég er hræddur um, að ekki hafi verið lögð sú áherzla á það sem skyldi, að fa beztu erlenda sérfræðinga til að rannsaka veikina. Mér fyndist eðlilegra, að n. sú, sem ráðh. á að skipa, verði kosin af Alþ., en ekki eftir till. þingnefndar. Bezt væri, að þingið kysi þriggja manna nefnd, en það væri ekki lagt alveg á vald landbúnaðarráðh., hvernig nefndin verði skipuð - og felst þó í þessum orðum mínum ekkert vantraust á hæstv. landbúnaðarráðh. Það má ekki heldur taka þessi orð mín svo, að ég leggi á móti þessu máli. Það er óhjákvæmilegt að veita fé til varnar veikinni, þó að ég sé ekki fyrirfram sannfærður um gagn þeirra ráðstafana, sem gerðar verða. Ég sé engu ástæðu til að fara að þvæla frv. í nefnd; það er ekki hugsanlegt, að við nefndarmennirnir finnum nokkur betri form á framkvæmd þessa máls á þeim stutta tíma, sem við gætum haft til að athuga málið. Ég vil skjóta því til hæstv. landbrh., hvort ekki væri hægt að breyta svo ákvæðinu um kosningu nefndar þeirrar, sem á að hafa yfirstjórn þessara mála, að hún verði kosin í Sþ. Það er engin hætta á, að málið dagi uppi þess vegna. Þingið skilst ekki svo, að það afgreiði ekki þetta frv., og það tekur ekki mikinn tíma, þó að málið fari milli d., þar sem allir flokkar eru sammála um það.



Herra forseti! Það er rétt hjá hv. 1. þm. Reykv., að mál þetta er seint komið fram á þinginu, en það er óþarfa viðbára, að þingmenn eigi bágt með að átta sig á því af þeim orsökum. Frá þingbyrjun höfum við sem sæti eigum í landbn. þingsins og í undirnefnd landbn., sem því miður hafði engan fulltrúa frá jafnaðarmönnum, verið að fást við þetta mál. Við höfum hvað eftir annað farið með það í okkar flokka, a. m. k. framsóknarmennirnir. Ég þykist viss um, að þeir hv. stjórnarandstæðingar, sem unnu að þessum málum með okkur, hafi haft sömu aðferð gagnvart sínum flokkum. Og með því starfi, sem fram hefir farið í undirnefnd landbn., hefir verið reynt að láta hv. þm. fylgjast sem bezt. Ég lagði að hv. 9. landsk. að taka sæti í nefndinni í staðinn fyrir mig, en hann taldi sig ekki hafa tíma til þess, en ég veit til þess, að jafnaðarmönnum hefir verið tilkynnt, jafnóðum og eitthvað gerðist, hvernig málin stæðu. Ég tel það alveg eins heppilegt fyrir framgang málsins, að unnið hefir verið að því í fámennum nefndum og þm. látnir fylgjast með því jafnóðum og því hefði verið skellt inn í þingið illa undirbúnu og orðið þar að bitbeini milli flokka. Í þess stað hefir verið reynt að ná samkomulagi um ágreiningsatriðin í nefndunum, og hefir tekizt. Enginn vafi er á því, að mikil ásókn verður á nefnd þá, sem á að úthluta þessu styrktarfé, og verður að leggja allt kapp á, að í hana veljist góðir menn, og það .,góðir“ menn í öðrum skilningi þess orðs en það er venjulega notað í prestamáli. Það hefir mikið verið rætt um þetta atriði, og með tilliti til þess hefir verið sett í 6. gr. frv. ákvæði um að í reglugerð skuli ákveðið um nánari framkvæmd laganna. Við höfum hugsað okkur, að til þess að menn komi til greina við úthlutun styrktarfjárins, verði tekjur þelrra að hafa rýrnað eitthvað ákveðið af völdum pestarinnar, t. d. um ¼ eða 1/3 hluta. Umsækjendur verða að leggja fram sannanir fyrir því, að tekjur þeirra af búrekstri hafi rýrnað þetta og þetta, að hjálpin, sem þeir fá, stendur í vissu hlutfalli við tekjurýrnunina. Það er auðvelt að ganga úr skugga um þetta atriði, og eru til tvær góðar leiðir til að afla sér þeirra upplýsinga. Nefndin verður að fara þær báðar, ef hún vill fá tryggar upplýsingar. Önnur aðferðin er sú, að rannsaka skattaskýrslur umsækjanda yfir fleiri ár, og hin er sú, að athuga viðskiptareikning þeirra. Ég skal láta ósagt, hvort nægilegt er að ákveða þessi atriði í reglugerð. En ég geri ráð fyrir, að nefndarmennirnir verði búnir að koma sér niður á þessar reglur fyrir næsta þing. Ef þeir álíta, að ekki sé nægilega tryggt að ákveða þessi atriði í reglugerð, geta þeir þá lagt fcrir það þing brtt. við lögin. Hv. 9. landsk. talaði um ágreining þann, er orðið hefir milli sérfræðinga um veikina. Ég skal ekki fara langt út í það mál, þó að margt mætti um það segja. - Hv. þm. Ak. sagði í umr. í Nd., að það hefði aldrei tekizt að smita nokkura kind með veikinni. Af þeim fimmtán kindum, sem í tilraunaskyni voru settar með sýktu fé í vor, hafa sjö veikzt. Og hver kind, er sprautuð hefir verið með efni úr sýktu fé, tekur veik- ina eftir 6–7 mánuði. Það er því búið að smita kindur með veikinni og finna meðgöngutíma hennar nokkurn veginn. Hv. 9. landsk. sagði, að allar þær lækningatilraunir, sem gerðar hefðu verið, væru fálm. Þetta tel ég mjög fjarri sanni. Það hafa verið prófuð skipulega ýms meðul, sem helzt hefir verið talið, að gætu einhver áhrif haft, og sem betur fer hefir nokkrum kindum hatnað. En hvort um varanlegan bata er að ræða, er óvíst enn. - Hv. þm. talaði um erlenda sérfræðinga. Það hafa nú þegar komið hingað til lands tveir erlendir sérfræðingar, að tilhlutun ríkisstj. Þeir dvöldu hér báðir nokkurn tíma og störfuðu að rannsóknum .á þessu máli. Ennfremur hafa lungu og preparöt verið send til allra þeirra rannsóknarstofnana í Evrópu, Ameríku og Afríku, sem fást við rannsóknir á svipuðum sjúkdómum. Í Nd. var vitnað í ummæli þýzks prófessors, sem fengið hefir til meðferðar lungu og preparöt úr sýktu fé, og telur þessi maður, sem er þekktur bakteriolog, að hér sé um að ræða hluti, sem ekki þekkist þar í landi. Það er því ekki rétt hjá hv. 9. landsk., að ekki hafi verið reynt að fá góða erlenda sérfræðinga til að rannsaka veikina. Ég tel, að vel geti komið til mála að breyta ákvæðum frv. svo, að n. verði kosin af Sþ.; ég er því ekki mótfallinn og skal athuga, hvort ekki fæst samkomulag um það atriði.



Ég sé ekki ástæðu til, að þessu máli verði vísað til landbn., þar sem tími er orðinn svo naumur. Ég segi fyrir mig, að ég býst ekki við, að ég hafi tíma til að vinna að brtt. við frv. úr þessu, enda gert mínar aths. við það á sameinuðum fundi landbúnaðarn. Ég hefi fylgzt með gangi málsins frá því í sumar og athugað það eftir megni, og aðrir hv. þm. hafa líka haft tækifæri til að fylgjast með málinu frá því að fundurinn í Fornahvammi var haldinn, en till. hans voru birtar í blöðunum. Sannast að segja er frv. lítið breytt í aðalatriðum frá því, sem sá fundur lagði til; það má segja, að fundargerðin hafi verið sett í frumvarpsform, nema hvað upphæðin til vaxtagreiðslnanna var þar ekki tiltekin. En hér er farið eftir skýrslum þeim, sem náðst hefir í síðan. Upphæðin til vega var ekki heldur tiltekin þar, og hefir í því atriði verið farið eftir getu ríkissjóðs. En mér virðist, að fulltrúi okkar landbn. Ed. hafi ekki lagt sig fram til að lofa okkur hinum að fylgjast með því, sem gerzt hefir upp á síðkastið. Ég vil taka undir það með hv. 9. landsk, að rétt sé að kjósa framkvæmdarnefndina í Sþ. Ég hefi litið svo á, að það gerði ekki mikinn mismun, hvort n. væri skipuð af ráðh. eða kosin af Alþ. Í hv. Nd. hefir mikið verið talað um þetta pestarmál, og ætla ég ekki að fara út í almennar umr. um málið. En hér er nauðsyn bráðra aðgerða. Víða á pestarsvæðinu horfir til auðnar, ef ekki tekst í náinni framtíð að breyta svo búnaðarháttum, að aðrir atvinnuvegir komi í stað sauðfjárræktarinnar. Þar sem pestin hefir geisað í tvö ár, sitja bændur eftir með 30–50% af því fé, sem þeir áttu áður. Þó að nokkrum kindum hafi verið fargað á annan hátt, er það hverfandi. Miklar líkur eru til þess; að verði ekki að gert, fari þessi vágestur yfir landið, og verða bændur því nú þegar fyrir alvöru að snúa sér að annari framleiðslu, sem þó er víða erfitt, þar sem sauðfjárræktin hefir verið þeirra aðalatvinnuvegur. Þarna verður að koma til styrkur utan að frá, frá ríkinu. - Ég sé ekki ástæðu til að ræða frv. frekar, og ber engar brtt. fram við frv. Þing mun bráðlega koma saman aftur, og gefst þá tækifæri til að laga á því ágalla, sem kunna að finnast.



Herra forseti! Þessi brtt. á þskj. 433 fer fram á það, að aftan við 17. lið frv. komi nýr liður, þar sem ákveðið er að fresta nú að kjósa í hin svokölluðu „ráð“, sem gert er ráð fyrir, að kosin séu samkv. l. nr. 31 9. jan. 1935, um eftirlit með opinberum rekstri, og fresta þess vegna um eins árs skeið starfi þessara ráða. Það er litið svo á af mörgum, að enda þótt þessi ráð séu sjálfsagt nauðsynleg, þá sé starf þeirra ekki það mikilvægt, að ástæða sé til að leggja í þennan kostnað nú að þessu sinni, og þess vegna sé hægt að fresta framkvæmd laganna á árinu 1938. Við höfum nú verið í vandræðum með að láta tekjur og gjöld ríkissjóðs standast á og gripið fegins hendi hvert tækifæri, þar sem við höfum getað sparað svo að segja nokkrar krónur, og þarna þóttumst við flm. finna einn lið, þar sem hægt mundi að spara án þess að nokkur verulegur skaði yrði af. Þess vegna höfum við, ég og hv. 2. þm. Eyf., lagt þessa till. fram og óskum eftir því, að hún verði samþ.

*Magnús Jónsson: Ég bar hér áður fram brtt. um það, að felldur yrði niður 9. liður þessa frv., þar sem ákveðið er að fresta framkvæmd l. um læknishéraða- og prestakallasjóði, en sú till. var felld. Ég hafði þá hugsað mér að bera fram brtt. um að takmarka mjög þá fjárhæð, sem varið yrði í þessu skyni, en af því að ég bjóst ekki við, að menn mundu fyrir svo smávægilega breyt. vilji hrekja frv. aftur til hinnar d., þá hefir það farizt fyrir hjá mér. En þegar brtt. er hvort sem er komin fram við frv., þá sé ég ekki ástæðu til að liggja á minni brtt. og hefi því skrifað hana og mun biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir henni. Hún er mjög einföld og þarf því ekki mikillar athugunar við, er sem sé á þá leið, að 9. liður frv. orðist þannig: „Á árinu 1938 skal ekki greiða samkv. l. nr. 98 19. júní 1933, um læknishéraða- og prestakallasjóði, hærri fjárhæð en 3 þús. kr. til hvors. - M. ö. o., að loku er fyrir það skotið, að þessi lög geti haft kostnað í för með sér, er nokkru varði fyrir afkomu ríkisbúskaparins. Það má búast við því, að ef þessi takmörkun væri ekki sett, þá rynnu nú 12–13 þús. kr. til prestakallasjóðs, þar sem mörg embætti eru óveitt í svipinn, og það eru lítil takmörk fyrir því, hvað þessi upphæð getur orðið, ef mjög mörg embætti eru óveitt, en ef svona þröngt mark er sett, þá er ómögulegt að bera því við, að þetta varði nokkru fyrir hag ríkissjóðs. Mér þykir vænt um að hæstv. fjmrh. er kominn inn, því hann styður væntanlega þessa sanngjörnu till. mína. - Þó að þarna sé ekki um nema 3 þús. kr. að ræða, þá er það samt nóg til þess, að kirkjuráðið geti haldið áfram þeirri starfsemi, sem það hefir tekið upp. Ég leyfi mér svo að afhenda hæstv. forseta till. með þeim tilmælum, að hann leiti afbrigða fyrir henni.

*Jón Baldvinsson: Fyrst farið er á annað borð að liða „bandorminn“ í sundur, þá vildi ég gjarnan koma með einhverjar till. líka. Ég hefði t. d. gjarnan viljað fella burt 2. og 3. liðinn, en hefði hinsvegar getað sætt mig við það, að frv. færi óbreytt héðan, eins og fjhn. d. hefir lagt til, en úr því að farið er að gera breyt. í stórum stíl, þá sé ég ekki, að ég þurfi endilega að sitja hjá og láta frv. afskiptalaust. Ég mun því undir umr. athuga það, hvort ekki sé hægt að koma að skriflegri brtt., en mun hinsvegar láta það vera, ef þær brtt., sem fram eru komnar, verða teknar aftur, eða sú till., sem ég er meira á móti, á þskj. 433. Ég tel þá till. alveg óþarfa, og um svo litla fjárhæð að ræða, að það skiptir ríkissjóð ekki miklu. Og ef till. hv. 1. þm. Reykv. verður samþ., þá ézt sá sparnaður upp og meira til, svo að fjárhagslega fyrir ríkissjóð verður þetta alls ekki sparnaðaratriði. Ég mun sem sé í þessu atriði fara alveg eftir því, hvernig þm. hér í d. haga sínum till. Ef þær verða teknar aftur, mun ég ekki flytja neina till., en sé mig hinsvegar knúðan til þess, ef á annað borð verður farið að hrófla við frv. - Hv. fyrri flm. að till. á þskj. 433 minntist ekkert á þetta við okkur í fjhn. Ed., og það hefði hann vitanlega ekki þurft að gera, en það hefði bara verið viðkunnanlegra, vegna þess hve mjög er liðið á þingtímann og að n. hefði þá kannske viljað athuga fleira í þessu sambandi. - Ég held því að rétt væri að fara þess á leit við hæstv. forseta að taka málið út að þessu sinni, til þess að finna fleiri höggstaði á „bandorminum“.

Forseti (EÁrna): Mér hefir borizt svo hljóðandi skrifl. brtt. frá hv. 1. þm. Reykv.: [Sjá þskj. 442,II.] - Brtt. þarf afbrigði, þar sem hún bæði er skrifleg og of seint fram komin.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég vil taka það fram, að þessi „bandormur“, sem kallaður er, stendur í nánu sambandi við fjárlfrv. sjálft, og fjvn. hefir miðað sínar brtt. við það, að „bandormurinn“ væri að mestur leyti afgr. óbreyttur. Ég vildi því biðja menn að fara gætilega í það að breyta frv. úr því sem komið er vegna þess að ef farið yrði að gera breyt. á annað borð, þá gæti það raskað því samkomulagi, sem annars hefir orðið um þetta mál og kostað hefir töluverða vinnu að fá fram. Því vildi ég mælast til þess, að brtt. þær, sem fluttar hafa verið, verði dregnar til baka. Þær eru náttúrlega ekki stórvægilegar, en mundu þó geta valdið því, að fleiri till. kæmu á eftir. Hvað viðvíkur till. hv. 1. þm. Reykv., þá skal ég viðurkenna, að þar er ekki um stóra upphæð að ræða, aðeins 6 þús. kr., en þegar við verðum að fara jafnsmásálarlega í þessa hluti eins og t. d. það að færa einn vegarspotta úr 3 þús. kr. niður í 2700 kr. og allt þar fram eftir götunum, þá munar þó dálítið um þessar 6 þús. kr., og mundu margir álíta, að þær ættu frekar að fara til annars. Þess vegna vildi ég eindregið skora á hv. þm. að reyna að sameinast um þennan „bandorm“ eins og hann liggur fyrir eftir 2. umr. og taka sínar till. til baka.

*Magnús Jónsson: Það stafaði af misminni hjá mér, er ég sagði í minni fyrri ræðu, að samþykkt þessara brtt. mundi valda því, að frv. færi til hinnar d. Það þarf hvort sem er að fara þangað, vegna þess að það hefir þegar tekið breyt. í þessari d. eftir till. hæstv. fjmrh., sem samþ. voru. Það er þannig ekki einu sinni sú ástæða, sem gæti legið til grundvallar fyrir því, að menn væru á móti minni brtt. Hæstv. fjmrh. hafði það eitt á móti minni brtt., að þá mundu kannske fleiri till. koma á eftir. Hann hefði þá sjálfur átt að lifa eftir þessari reglu, en það gerði hann ekki. Hann leyfði sér einmitt sjálfur að bera fram brtt. og koma þannig röskun á þennan heilaga .,bandorm“.

Það var í samráði við fjvn.

. Já, það var líka í samráði við góða nefnd, að ég bar fram mína brtt. Ég hygg, að kirkjuráðið sé engu síður góð stofnun en fjvn. Hér er ekki einu sinni um 6 þús. kr. að ræða, heldur allt að 6 þús. kr. Eftir því sem landlæknir hefir tjáð mér, þá er ekkert læknishérað óveitt nú, svo að það eru ekki nema 3 þús. kr., sem til greina koma. Ég viðurkenni, að það er mjög mikil viðleitni til sparnaðar að klípa 10% af því, sem veitt er til ýmsra framkvæmda, en ég er viss um, að engum þm. hefir dottið í hug að spara út af fyrir sig 300 kr. á einum vegarspotta, eins og kom fram hjá hæstv. fjmrh., þó að sú verði að vísu oft raunin á, vegna þess að hér er um svo stórfelldar upphæðir að ræða, þegar til heildarinnar kemur. Ég sé því ekki neina ástæðu til að draga þessa till. til baka. Ég óska, að hún komi til atkv. og að hv. þm. geti léð henni lið sitt, úr því að samþykkt hennar orsakar ekki einu sinni það, að frv. þurfi að hrekjast milli deilda.

*Brynjólfur Bjarnason: Ég ætla að leyfa mér að bera fram enn eina brtt. við þetta frv., og hún hljóðar á þá leið, að 3. tölul. þess falli niður. Þar er um að ræða að fresta því ákvæði í lögunum um einkasölu á tóbaki, að tekjur einkasölunnar skuli renna til byggingar- og landnámssjóðs og til verkamannabústaða. Hér er því um afarmikið hagsmunamál að ræða, stórkostlegt atvinnuspursmál og þýðingarmikið að því er snertir híbýlakost bæði bænda og verkamanna. Þessi till. var flutt af flokksbróður mínum í Nd., og var þá þannig tekið undir þetta mál, að hv. 3. þm. Reykv. lýsti því yfir, að því er okkur skildist f. h. Alþfl., að þetta mál skyldi tekið til nánari athugunar og til nánari meðferðar í Ed. Ég hefi því verið að bíða eftir því að heyra eitthvað frá alþýðuflokksmönnum um þetta efni, og hefir nú hv. 9. landsk., form. flokksins, loksins látið uppi þá ósk, að þessi liður falli burt. - Ég sé því ekki ástæðu til annars en að taka nú aftur upp þessa till. og mun afhenda hana hæstv. forseta.

Forseti (EÁrna): Mér hefir borizt svo hljóðandi skrifl. brtt. frá hv. 1. landsk.: [sjá þskj. 442, I.] Brtt. er bæði skrifleg og of seint fram komin og þarf því að leita afbrigða fyrir henni.



Þó að fjvn. gæfi ekki út nál. um þetta frv., þá var það samkomulag meiri hl. n., að málið yrði tekið til 2. umr., og mér skildist, að hann mælti með frv. með þeim breyt. einum, sem bornar voru fram af hæstv. fjmrh. Mér kemur það því á óvart, að form. n. er hér að boða brtt., og vona ég, að hann falli frá þeim. Annars vil ég benda á það, að ef þessu frv. verður breytt nokkuð sem heitir, þá hlýtur afleiðingin að verða sú, að taka verður fjárlfrv. út af dagskrá í Sþ. nú í dag og fjvn. að taka það til nýrrar athugunar og bera fram brtt. við það í samræmi við þetta frv., vegna þess að eins og hæstv. fjmrh. hefir tekið fram; þá er þetta frv. og fjárlfrv., eins og það er nú og till. fjvn. í nánu sambandi hvað við annað. Ég vil því sem fjhn. maður eindregið ráða d. til að samþ. frv. óbreytt eins og það liggur fyrir, og geri ég það þrátt fyrir það, þó að ég í sjálfu sér sé meðmæltur þeirri brtt., sem borin er fram af hv. þm. N.-M. og samþm. mínum. Ég álít bara, að eins og nú er komið borgi sig ekki að fara að róta þessu frv., því að það getur dregið fleiri dilka á eftir sér.

*Jón Baldvinsson: Það er alveg rétt, sem hv. 1. þm. Eyf. segir, að við vorum sammála um að mæla með frv. eins og það lá fyrir með þeim breyt., sem hæstv. fjmrh. hafði borið fram, en um hitt hafði ekkert verið talað, hvað gert yrði, ef fleiri till. kæmu fram við frv. Og þegar nú á síðustu stundu kemur fram brtt. frá hv. 1. þm. N.-M. um að fresta framkvæmd vissra laga og ekki hefir gefizt tækifæri til að leita til flokkanna um það, hvernig þeir tækju í það mál, og þegar fjárhæðin, sem um er að ræða, er ekki hærri en um 5 þús. kr., þá er hér um svo lítilfjörlegt atriði að ræða, að ég er hissa á hv. þm. að koma með þetta svona á síðustu stundu, vitandi það, að ef hreyft væri við þessu frv., væri ómögulegt að vita, hvar numið væri staðar á þeirri braut. Enda hefir það sýnt sig, að þm. hafa ekki talið sig bundna við það samkomulag, sem gert var um frv., þegar jafnvel sérstakur stuðningsmaður hæstv. fjmrh. ber fram brtt., og það að manni skilst þvert ofan í hans vilja. Ég vildi því, áður en ég tek afstöðu í þessu efni, heyra hvaða meðferð hv. 1. þm. N.-M. vill láta hafa um þetta mál. Það liggur í hans höndum að ákveða, hvort menn fara að róta liðum „bandormsins“ í sundur eða ekki.