Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Guðjón A. Kristjánsson, 1. þm. Vestf., Guðmundur Árni Stefánsson, 9. þm. Reykn., Halldór Ásgrímsson utanrrh., Ingibjörg Pálmadóttir heilbrrh., Jón Kristjánsson, 2. þm. Austurl., Rannveig Guðmundsdóttir, 5. þm. Reykn., Svavar Gestsson, 8. þm. Reykv., Valgerður Sverrisdóttir, 3. þm. Norðurl. e.

Forseti vill geta þess varðandi fundarhaldið í dag að gert er ráð fyrir að þingflokksfundir verði um kl. 5 og verður vonandi ekki þörf á meira en hálfri klukkustund fyrir þingflokksfundi eða í mesta lagi einni klukkustund. Einnig er gert ráð fyrir tveimur utandagskrárumræðum í dag sem hafa ekki verið endanlega tímasettar. Það verður gert í samráði við formenn þingflokka en það er annars vegar framhald umræðu um húsnæðismál og hins vegar umræða um Brunamálastofnun ríkisins. Ég vil geta þess líka að það var ætlunin að taka fyrir málin í þeirri röð sem þau eru á dagskránni og það verður gert með 1. og 2. dagskrármálið en óskað hefur verið eftir einhverjum fresti varðandi 3., 4. og 5. mál, sjávarútvegsfrumvörpin. Eftir afgreiðslu á 1. og 2. máli verður því 6. mál tekið fyrir.

Herra forseti. Lagt er til í nefndaráliti 2. minni hluta efh.- og viðskn. á þskj. 63 að málinu sé vísað til ríkisstjórnarinnar og það er gert með þeim rökstuðningi að enga brýna nauðsyn beri til að afgreiða þetta mál. Þess í stað sé eðlilegast að því sé vísað til ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórninni um leið falið að undirbúa þessi mál betur og afla gagna og rökstyðja málstað Íslands ef til dómstólameðferðar komi varðandi ágreining við eftirlitsstofnun EFTA hvað þetta snertir og vísa þá til þeirra raka sem fyrr hafa verið uppi af hálfu íslenskra stjórnvalda, bæði í tengslum við samningagerðina um Evrópskt efnahagssvæði og eins síðar í bréfaskriftum að enga nauðsyn beri til þess að gera þá breytingu á starfsháttum Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins sem hér er lagt til. Með þessum rökstuðningi leggjum við til að þessi mál verði tekin af dagskrá og þeim vísað til ríkisstjórnarinnar.

Hæstv. forseti. Við meðferð EES-samningsins á hinu háa Alþingi var því haldið fram að enga breytingu þyrfti að gera á sölu og dreifingu áfengis hér á landi. Annað hefur komið á daginn eins og það frv. sem er til meðferðar ber með sér. Við kvennalistakonur teljum að réttara hefði verið að láta þetta mál bíða og að fá dóm eftirlitsstofnunar EFTA og dómstólsins þannig að ljóst sé hvernig haga má áfengismálum hér á landi samkvæmt reglugerðum Evrópusambandsins sem við verðum að beygja okkur undir. Við lítum svo á að hér sé verið að stíga fyrsta skrefið í breytingum sem sér ekki fyrir endann á. Við teljum að rétt sé að vísa þessu máli til ríkisstjórnarinnar til frekari meðferðar. Verði sú tillaga felld treystum við okkur ekki til þess að styðja málið en munum þó styðja einstakar breytingartillögur sem eru til bóta.

Hæstv. forseti. Þetta mál er engan veginn nægilega vel undirbúið af hálfu meiri hlutans. Við umræðu í gær þar sem rætt var um eftirlit hins opinbera með áfengissölu, hvernig því yrði háttað ef þessi lög yrðu samþykkt, kom hæstv. fjmrh. fram með staðhæfingar, sem ég fullyrði að séu rangar, og ég mun gera grein fyrir í tengslum við önnur frumvörp. M.a. á þessari forsendu en einnig á grundvelli hinna almennu sjónarmiða sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon reifaði, legg ég til að málinu verði vísað til ríkisstjórnar. Við vöktum einnig máls á öðrum þáttum sem eru komnir inn og lúta að heilbrigðismálum, nýjungar varðandi sölu á tóbaksframleiðslunni. Við beindum þeim spurningum til hæstv. heilbrrh. hvort um þau mál hefði verið fjallað og óskuðum eftir að málið yrði tekið að nýju inn í heilbrn. Allt þetta verður til þess að eðlilegt er að málið fái frekari umfjöllun í ríkisstjórn.

Herra forseti. Við umræðu um málið í nefndinni kom fram mikil áhersla af hálfu fulltrúa Þjóðvaka að í tengslum við þessi mál verði forvarnir til áfengismála auknar verulega. Álit þetta er stutt sjónarmiðum fjölmargra félagasamtaka. Umræðan leiddi síðan til þess að við 2. umr. var kynnt tillaga um stofnun forvarnasjóðs sem er markaður tekjustofn og með honum tvöfaldast framlög til forvarna. Þar sem hér hefur verið komið til móts við sjónarmið Þjóðvaka um forvarnir í tengslum við þetta mál kýs ég að tefja ekki fyrir afgreiðslu þess og mun því sitja hjá við afgreiðslu málsins þrátt fyrir ýmsa annmarka á því og þótt ekki hafi verið færð sterk rök fyrir því að samþykkt frv. sé nauðsynleg til að uppfylla skyldur okkar gagnvart EES-samningnum. Einnig geri ég ráð fyrir að gjaldtaka fyrir leyfisveitingar fyrir innflutning verði rífleg þannig að kostnaður ríkisins við breytt skipulag verði greiddur af hálfu innflytjenda.

Hæstv. forseti. Í ljósi þeirra breytinga sem verið er að gera á Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins tel ég ekki óeðlilegt að setja fyrirtækinu stjórn, en hins vegar er orðalag þessarar greinar svo óljóst og í rauninni svo óskýrt hvert hlutverk þessarar stjórnar verður að ég kýs að sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um afar sérstæðan hluta þessa máls sem kom inn undir lok umfjöllunar efh.- og viðskn. á málinu, þ.e. sú hugmynd meiri hlutans að setja stjórn yfir Áfengis- og tóbaksverslunina. Eins og ráða má af orðanna hljóðan og umræðum um málið, þá hefur hlutverk þessarar stjórnar ekki á nokkurn hátt verið skilgreint og engin sérstök tilefni eru tínd til eða notuð til rökstuðnings því að taka upp þessa nýbreytni. Öll vinnubrögð í sambandi við undirbúning þessa máls eru með miklum endemum. Þannig heyrðu forstjóri og stjórnendur stofnunarinnar af því fjölmiðlum að meiri hlutinn hér á Alþingi hygðist leggja þetta til. Þetta allt saman verður auðvitað að átelja mjög harðlega og það eru engin efni til þess að afgreiða þetta mál með þeim hætti sem hér er lagt til. Því leggjum við eindregið til að þessi setning verði felld niður úr frumvarpsgreininni.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um breytingu á lögum vegna aðildar Íslands að Alþjóðaviðskiptastofnuninni á þskj. 90. 1. Við 6. gr. Í stað orðsins ,,sönnun þess`` í 1. málsl. 3. efnismgr. komi: fullnægjandi gögn þess efnis. 2. Við 9. gr. 2. efnismgr. verði 2. og 3. málsl. 1. efnismgr. 3. Við 19. gr. 4. málsl. 3. efnismgr. orðist svo: Berist umsóknir um meiri innflutning en sem nemur tollkvóta vörunnar skal heimilt að láta hlutkesti ráða úthlutun eða leita tilboða í heimildir til innflutnings samkvæmt tollkvótum og skal andvirðið þá renna í ríkissjóð. Í greinargerð með þessari brtt. segir, með leyfi virðulegs forseta: ,,Þar sem efasemdir eru um að lækkað verð vegna lægri tolltaxta skili sér til neytenda þykir nefndinni rétt að ráðherra eigi kost á að leita tilboða í heimildir til innflutnings samkvæmt tollkvótum. Jafnframt eru hér lagðar til tvær tæknilegar breytingar á frumvarpinu sem á engan hátt snerta efni þess.``

Herra forseti. Þegar hveitibrauðsdagar hæstv. ríkisstjórnar hófust höfðu menn á orði að styrkur hennar ætti fyrst og fremst að liggja í höfðatölunni ef ekki höfðinu. En það var nú með harmkvælum að höfðatalan dygði til þess að ná afbrigðum til að koma hér á framfæri brtt. sem ríkisstjórnin þó þrátt fyrir allt tók upp eftir stjórnarandstöðunni í þessu máli. Það er athyglisvert að lesa upphafsorð greinargerðarinnar: ,,Þar sem efasemdir eru um að lækkað verð vegna lægri tolltaxta skili sér til neytenda þykir nefndinni rétt`` o.s.frv. Þetta á við um 3% markaðsaðganginn. Enginn vafi er á því og enginn vefengir það að ofurtollarnir almennt á innflutning á 97% markaðshlutdeildinni eru svo háir að af innflutningi verður ekki. Það er ekki einu sinni umdeilt. Þá var það spurning að því er varðar undanþágugreinina, lágmarksmarkaðsaðganginn sem einungis átti að taka til 3% af markaðshlutdeild, að hún alla vega átti þó að skila sér með einhverri verðlækkun til neytenda. En nánari skoðun og umfjöllun í efh.- og viðskn. leiddi í ljós að svo er ekki. Stjórnarmeirihlutinn hefur þó, og það er virðingarvert, beygt sig fyrir því raunsæja mati og þar með viðurkennt það og tekið upp efnislega brtt. okkar hv. þm. Ágústs Einarssonar, sem var á þá leið að þetta væri nú einu sinni staðreyndin og þá væri betra að bjóða út þessi leyfi og tryggja að andvirðið rynni í ríkissjóð fremur en að lottóávinningur af þessu tagi, ef einhver yrði, rynni til innflytjenda eða heildsala. Efnislega er þetta því viðeigandi amen eftir efninu eftir þá umræðu sem farið hefur fram bæði í hv. efh.- og viðskn. og í þingsalnum um þetta mikla mál sem upphaflega voru nokkrar væntingar bundnar við en eru nú ekki lengur. Það er ástæða til þess að árétta, ekki í löngu máli, hver niðurstaða þessa máls er. Í fyrsta lagi fer ekkert á milli mála hvað vakti fyrir frumvarpshöfundum. Það sem vakti fyrir frumvarpshöfundum var að stilla tollum svo hátt að það væri tryggt að meginreglu til að það yrði enginn innflutningur með aðild Íslands að GATT-samningnum, að það yrði enginn innflutningur, þ.e. tollarnir væru ofurtollar sem hindruðu viðskipti. Þetta er meginreglan. Um það deilir enginn, það vefengir enginn og á við um 97% af markaðnum í viðkomandi vöruflokkum. Þetta er að sjálfsögðu í blóra við yfirlýst meginmarkmið GATT-samninganna. Þau meginmarkmið áttu að vera að brjóta niður ofurtolla, lækka tolla, að ryðja úr vegi viðskiptahindrunum, að greiða fyrir viðskiptum. Þetta átti hins vegar að gerast á einhverjum aðlögunartíma og þar átti að fara bil beggja ef sanngirni hefði verið gætt, þ.e. annars vegar að tryggja innlendum framleiðendum, bændum, vernd í upphafi sem síðan átti að lækka í áföngum á sex árum. Höfundar þessa stjfrv. beittu hins vegar sinni hugvitssemi til þess að stilla þessa tolla nægilega hátt til þess að koma í veg fyrir viðskipti, en sáu til þess yfirleitt að þeir væru ekki svo háir að þeir lentu í skuldbindingu um að lækka þá á sex árum. Þeir munu því ekkert breytast. Tollverndin verður eins og hún var í upphafi, algjör, og hún mun ekkert breytast. Þar með er farið tækifærið sem þessir samningar áttu að gefa bæði bændum og neytendum, þ.e. íslensku þjóðinni, til þess að byrja að feta sig út úr ógöngum landbúnaðarkerfisins, til þess að gefa kost á aðhaldi af samkeppni, jafnvel þótt hún yrði ekki að meginhluta til á grundvelli verðsamkeppni heldur gæða, og leggja þannig til þann hvata sem þarf til að þetta einokunarkerfi, sem situr yfir hlut bæði bænda og neytenda, færi að taka breytingum. Það hefur verið upplýst í þessari umræðu að framleiðni í íslenskum landbúnaði og vinnslu er á fornaldarstigi. Hún hefur farið minnkandi ár frá ári áratugum saman vegna þess undarlega kerfis að annars vegar eru menn hvattir og styrktir til framleiðslu og hins vegar er mönnum bannað að framleiða undir kvóta sem sjómenn reyndar kannast vel við í sinni grein. Kvóti til lands og sjávar. Það er stefnan. Það skal tryggt líka með þessu frv. Stjórnarsinnar hafa í veikburða málsvörn sinni reynt að bera því við að þetta sé nauðsynlegt til að tryggja hagsmuni bænda. Það hefur verið afsannað í þessari umræðu. Það er ósatt mál og það er rangt og þeir vita í raun og veru betur. Hagsmunir bænda á Íslandi eru ekki þeir að viðhalda óbreyttu kerfi. Bændum er að verða það æ betur ljóst að þeir eru fangar þessa kerfis; að þetta kerfi, ríkisstýrt einokunarkerfi sem lokar þá af frá eðlilegum markaðsviðskiptum, hefur leitt þá í fátæktargildru þannig að stór hluti bændastéttarinnar er nú að verða að öreigum og sennilega fátækasta stétt á Íslandi. Og mega þakka það þeim bændavinum, sjálfskipuðum, sem kalla sig svo, sem hafa stýrt þessu kerfi áratugum saman, varið það og byggt það upp, staðið af óbilgirni gegn allri gagnrýni, ekki hlustað á sjónarmið gagnrýnenda né neytenda. Og niðurstaðan er þessi: Skipulögð fátækt --- eins og bændur kalla það sjálfir. Menn sem eiga slíka vini þurfa, sem kunnugt er, enga óvini. Að því er varðar hagsmuni neytenda er málið fljótafgreitt. Það er ekkert hlustað á þá. Í aðdraganda þessa máls, sem var lengi í nefnd embættismanna undir forræði forsrh., var aldrei leitað álits Neytendasamtakanna, aldrei. Og það kom fram í viðræðum við viðskiptaaðila sem hefðu átt að búa við þetta kerfi, eins og Hagkaup og fleiri slíka aðila sem vegna stærðar sinnar í smásöluverslun hefðu helst getað boðið upp á einhver viðskipti, að það var ekkert samráð haft við þá, enda gerðu þeir ekki ráð fyrir að það yrði neitt af neinum viðskiptum. Hvernig má það vera á seinasta kjörtímabili þessarar aldar, í augsýn nýrrar aldar, að forustumenn tveggja stærstu flokka þjóðarinnar afhjúpa enn þessa fornaldarhugsun í málefnum elsta atvinnuvegar þjóðarinnar? Við tölum ekki lengur um stærsta atvinnuveg þjóðarinnar því landbúnaðurinn hefur náttúrlega sífellt verið að dragast saman undir þessu kerfi, samkeppnisstaða hans hefur sífellt verið að versna, bændum hefur verið að fækka, þeim hefur fækkað um 4.000 frá árinu 1980 eða svo. Hvernig má það vera að þessi fornaldarhugsunarháttur er enn við lýði? Þetta er ekki bændum í hag, reynslan hefur sýnt það. Þetta kerfi situr yfir hagsmunum neytenda, reynslan hefur sýnt það. Þetta er í blóra við tilgang þess alþjóðasamnings sem við skuldbindum okkur til að fylgja fram að meginefni til. Hverra hagsmuna er verið að gæta? Það er verið að gæta hagsmuna kerfisins sjálfs. Þessara nokkurra hundraða einstaklinga sem hafa tekið sér það vald að sitja yfir málefnum bænda í skjóli ríkisstyrkja og ríkiseinokunar. Þeir sjálfir, sjálfum sér í hag, eru að reyna að framlengja lífdaga þessa kerfis. Það er athyglisvert á þessari stundu, í byrjun kjörtímabils ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl., að lesa nákvæmlega umsagnir þessara forustumanna úr viðskiptalífi og forustumanna neytenda um frv. sjálft, stefnu þess, áhrif þess og tilgang. En þeir segja einfaldlega: Þetta frv. er þess eðlis að það mun stöðva viðskipti, koma í veg fyrir viðskipti, koma í veg fyrir að tækifæri til breytinga verði nýtt, koma í veg fyrir að aðhald af samkeppni verði markvert, með öðrum orðum innsigla óbreytt ástand. Kannast menn við að þetta hafi verið ásetningur stjórnarflokkanna fyrir kosningar? Var það út á þetta sem frambjóðendur Sjálfstfl. í Reykjavík öfluðu sér fylgis í kosningabaráttunni? Sögðu þeir kjósendum sínum það, þaðan sem bróðurparturinn af fylgi þeirra kemur, að það væri þetta sem þeir væru að berjast fyrir? Nei, þeir sögðu það ekki. Þvert á móti. Þegar skýrt var frá þeim staðreyndum að þetta væri nú engu að síður grundvallarstefna hæstv. landbrh. Sjálfstfl. í fyrrv. ríkisstjórn, þetta væru þau sjónarmið sem embættismenn hans og fulltrúar kerfisins hefðu sett fram í vinnunefndinni, þá afneituðu þeir því. Hæstv. ráðherra Halldór Blöndal sagði að það væri ósatt. Ekkert slíkt vekti fyrir honum, hann hefði enga slíka tillögu gert. Nú vita menn betur vegna þess að þessar tillögur lágu fyrir. Þær eru að vísu ekki ofurtollarnir sjálfir. Hvers vegna ekki? Það er vegna þess að þá hefðu þeir neyðst til að lækka þá í áföngum á sex ára tímabili. Þeir eru stilltir af hugvitsamlega til að rekast ekki upp í það þak, en þeir hafa þjónað sama tilgangi. Og ofurtollar eru þeir vegna þess að þeir hindra viðskipti. Ég á eftir að heyra þá hv. sjálfstæðismenn innan þings og utan rengja það hjá forstjóra Hagkaupa, hjá fulltrúum íslenskrar verslunar, frá fulltrúum Neytendasamtakanna, frá Samtökum íslensks iðnaðar að þetta sé raunsætt mat. Þeir reyndu við 1. umr. málsins að segja að þetta væri öfgakenndur málflutningur, en nú geta þeir lesið sér betur til hjá sínum eigin flokksmönnum, sem verið hafa a.m.k. hingað til. Eina málsvörnin sem hæstv. ráðherrar og hv. stjórnarliðar reyna nú að hanga á sem hálmstrái í þessu máli er þessi: Þeir fluttu brtt. á seinasta stigi málsins. Og brtt., um hvað var hún? Hún var um það að ef það væri nú satt hjá okkur að það væri enginn hvati til meins innflutnings að því er varðar þessa 3% markaðshlutdeild, ef það væri nú enginn hvati til þess hvað átti þá að gerast? Jú, þá á að vera heimild til landbrh. til þess að flytja inn á lægri tollum skilyrt, að því tilskildu, eins og gamla framsóknarkerfið alltaf kallaði það, að ekki væri nægilegt framboð á innlendum markaði. En að öðru leyti er þetta heimildarákvæði sem ráðherranum er algerlega í sjálfsvald sett. Það að framselja í hendur hæstv. landbrh., með allri virðingu fyrir honum, heimild til þess hugsanlega að gæta með þessum hætti örsmárra hagsmuna neytenda í landinu er eins og ef sjómenn á Íslandi ættu að fagna því að hér yrði samþykkt tillaga sem heimilaði hæstv. sjútvrh. Þorsteini Pálssyni að afnema kvótakerfið ef honum svo þóknaðist. Það er svona ámóta trúlegt. Svo mætti bæta við að það væri líka heimild til hæstv. utanrrh., þ.e. Halldórs Ásgrímssonar, að aðstoða sjútvrh. við að afnema kvótakerfið. Þetta er hálmstráið sem stjórnarliðar munu reyna að hanga á, að þeir hafi samþykkt þessa heimild. Kannski, hugsanlega, ef til vill verður hún notuð. Og um hvað? Jú, einn hv. þm. taldi t.d. að þetta gæti varðað innflutning á eggjum. En það er alveg vitað mál að það verður bannað af heilbrigðisástæðum. Gæti það varðað einhvern tímann innflutning á ostum? Það er rétt hugsanlegt ef Framleiðsluráð landbúnaðarins segir hæstv. landbrh. að það sé ekki nægilegt framboð á ostum innan lands. En líkurnar á því að það ástand skapist eru nú ekki miklar. Það er verðugt hálmstrá ef hv. stjórnarliðar ætla að bera þetta á borð fyrir tugi þúsunda af kjósendum sínum í Reykv. og Reykn., launþega og neytendur í landinu, að þetta sé útkoman úr tveggja og hálfs árs vinnu þeirra við það að framkvæma skuldbindingar okkar gagnvart GATT og efna fyrirheitin um það að þetta ættu að vera fyrstu skrefin út úr einokunarkerfinu og í átt til nýrrar aldar. Þeir eru hættir að reyna að segja það, sem þeir reyndu í upphafi, að þeir séu að fara að alveg eins og aðrar þjóðir því að það eru þeir svo sannarlega ekki að gera. Það er engin þjóð að fara að með þessum hætti, ekki einu sinni Norðmenn sem virðast vera helsta fyrirmynd þessarar ríkisstjórnar, hvort heldur er í sjávarútvegsmálum eða landbúnaðarmálum, enda sú þjóð sem einna lengst hefur gengið í verndarstefnu en hefur það þó umfram okkur að vera olíuríki sem getur ausið af olíulindum sínum til að greiða niður slíkar atvinnugreinar vegna þess að Norðmenn reka niðurgreiddan sjávarútveg og niðurgreiddan landbúnað. Samanburðurinn við aðrar þjóðir, að þetta sé sambærilegt, stenst ekki. Það eru rangar fullyrðingar, það eru staðlausir stafir. Ég hef þegar lýst því hver reginmunur er á hvernig þetta er framkvæmt yfirleitt með Evrópuþjóðum. Í fyrsta lagi er þar að sjálfsögðu um að ræða lægri tolla. Og að því er varðar þær neysluvörur er vega þyngst í útgjöldum heimilanna í Evrópu eru gerðar undantekningar í hverjum tollflokknum á fætur öðrum þar sem tollarnir eru lækkaðir, bæði verðtollar og magntollar, til þess að koma til móts við sjónarmið og hagsmuni neytenda og til þess að setja af stað öflugri hvatningu til þess að knýja á um breytingar á styrktarkerfinu þar. Evrópusambandsstefnan í landbúnaðarmálum hefur sætt mikilli gagnrýni, en hún er hálfdrættingur í verndarstefnu á við íslensku stefnuna, þ.e. ríkisstuðningurinn í Evrópusambandinu er að meðaltali á bilinu 40--45% af framleiðsluverðmæti landbúnaðarafurða þar, en hún er 75% hér af heildarframleiðsluverðmæti landbúnaðarafurða í þessari grein sem skilar 2,8% inn í íslenska þjóðarframleiðslu. En í skjóli misvægis atkvæðisréttar og í skjóli þess að þetta kerfi sem slíkt er svo rótgróið og svo áhrifamikið í forustu þessara tveggja flokka gerist hið sígilda að þegar þeir ná saman í ríkisstjórn renna þessir framsóknararmar beggja flokka saman í eina blokk sem situr yfir hlut allra annarra. Og það er prófsteinninn á heilindi og trúnað þingmanna, sérstaklega Sjálfstfl. og kannski nýframsóknarmannanna sem auglýstu sig sem slíka í kosningabaráttunni, að það væri ný framsókn en ekki gamla framsókn sem er búandi á Höllustöðum --- trúnaðinn og hollustuna við kjósendur þessara tveggja flokka sem kusu þá og gáfu þeim meiri hluta og sköpuðu forsendurnar, höfðatöluna ef ekki höfuðið á þessari ríkisstjórn. Hvar er trúnaðurinn? Hvar eru efndirnar í hverju málinu á fætur öðru? Í sjávarútvegsmálum, í GATT-málefnum, í málefnum Lánasjóðs ísl. námsmanna, í húsnæðismálum. Loforð svikin, loforð vanefnd. Með öðrum orðum: Kosningasigrar unnir á fölskum forsendum. Þinghaldið er ekki búið að standa lengi en í hverju málinu á fætur öðru er búið að sanna það að hér sitja menn uppi með ríkisstjórn sem er komin til valda í skjóli loforða og yfirlýsinga sem nú er komið að því að efna og vanefndirnar blasa við í hverju stórmálinu á fætur öðru.

Eru það ekki bara frammararnir?

Nei, það eru ekki bara frammararnir í Sjálfstfl. Það eru ekki hvað síst þeir sem kjörnir voru á þing af frjálslyndu og umbótasinnuðu fólki í Reykjavík og Reykjanesi í nafni Sjálfstfl. og í jafnvel í nafni nýframsóknar sem nú sitja uppi með sárt ennið og svikin loforð og óbragð í munninum út af vanefndunum. Herra forseti. Það þarf ekki að segja mikið meira um þetta mál. Þetta er niðurstaðan. Þetta er bautasteinninn. Þeir urðu meira að segja að lokum að viðurkenna það að jafnvel í þessu litla hænufeti, 3% af markaðshlutdeildinni, gátu þeir ekki efnt það og reyna ekki að halda því lengur fram að það sé von um nokkrar verðlækkanir til neytenda og þá er því bjargað með sósíalismanum, þ.e. það skal þá gert upptækt í ríkissjóð ef það verður eitthvað.

Herra forseti. Brtt. sú sem hér var gerð grein fyrir áðan gengur að nokkru leyti til móts við sjónarmið stjórnarandstöðunnar í efh.- og viðskn. og er í samræmi við þær tillögur sem ég og hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson fluttum fyrir 2. umr. Þar sem gengið er til móts við okkur í þessu stöndum við að þessari brtt. En þetta mál er vitaskuld miklu stærra heldur en það. Þetta er lokaumræða og afstaða liggur ljós fyrir. Formlega eigum við eftir að afgreiða þetta sem lög frá Alþingi, en þingmeirihluti, meiri hluti stjórnarinnar, felldi allar tillögur sem gengu út á að lækka tollana af innflutningi. Þarna var tekin afstaða gegn neytendum og það var í reynd tekin afstaða gegn hagsmunum bænda. Okkar áhyggjur varðandi þetta frv. um að tollar væru of háir voru studdar af yfirlýsingum langflestra umsagnaraðila sem komu að frv. hvort sem það voru aðilar sem þekktu til verslunar, verkalýðshreyfingar eða samtaka í atvinnulífi. Þeir voru sammála, langflestir þessara aðila að hér væri reitt of hátt til höggs. Ég barðist einkum fyrir því að lækka tollana á lágmarksinnflutningi, þ.e. á þessum 3--5%. Það voru nú ekki miklar óskir. Það var beðið um að þessi 3--5% fengju að koma inn í landið á eðlilegu verði. Þessi krafa var sanngirniskrafa og þrátt fyrir allan okkar málflutning í 1. og 2. umr. í hv. efh.- og viðskn. bar það ekki árangur. Stjórnarmeirihlutinn féllst ekki á neinar breytingar. Einu breytingarnar sem stjórnarmeirihlutinn gerði var að rýmka eilítið heimildir landbrh. til að gefa afslátt á tollum þótt mjög óvíst sé að það dugi til að fullnægja þessu markmiði. En stefnan liggur fyrir. Afstaða stjórnarinnar liggur fyrir í þessu máli og að okkar mati eru þessir tollar of háir. Ég veit að ég breyti ekki afstöðu ríkisstjórnarinnar núna. Menn eru búnir að gera upp sinn hug að breyta engu í landbúnaðarstefnunni að láta GATT-samninginn ná fram að ganga án þess að hann þýði raunverulega nokkrar breytingar í landbúnaðarmálum. Ég veit að hæstv. landbrh. og stjórnarmeirihlutinn breyta ekki um skoðun núna. En ég vil spyrja hæstv. landbrh.: Ef það kemur í ljós að það verður ekki af lágmarksinnflutningi vegna þess að tollarnir eru of háir og aðrar heimildir frv. duga ekki til að tryggja lágmarksinnflutning mun þá hæstv. landbrh. leggja fram frv. á haustdögum um lækkun tolla á lágmarksinnflutningnum?

Herra forseti. Ég ætla annars vegar að gera grein fyrir hvers vegna ég flyt ásamt með öðrum nefndarmönnum í efh.- og viðskn. brtt. á þskj. 90 sem hér hefur þegar verið gerð grein fyrir. Í öðru lagi geri ég ráð fyrir að dreift verði á borðin innan skamms, ef ekki er verið að því, brtt. sem ég flyt um nýtt ákvæði til bráðabirgða sem bætist við frv. um endurskoðun á lögunum fyrir árslok 1996 og mun ég gera grein fyrir því aðeins nánar. Brtt. efh.- og viðskn. varðar þessa víðfrægu aðferðafræði við að úthluta umsóknum um innflutningsleyfi á grundvelli ákvæða samningsins um lágmarksmarkaðsaðgang. Frv. gerði ráð fyrir að þar færi fram teningakast, hvað sem átti nú að standa á tengingunum, nöfn fyrirtækjanna sem sóttu um eða hvað, en það átti sem sagt að draga úr hópnum með tengingakasti. Urðu um þetta miklar umræður við 1. og 2. umr. málsins. Menn eru sem sagt komnir að þeirri niðurstöðu að það geti verið ástæða til að opna fyrir fleiri möguleika í aðferðafræðinni, svo sem þá að bjóða upp leyfin eða leita tilboða í það hverjir vilja annast innflutninginn. Væntanlega þá gegn gjaldi sem rynni í ríkissjóð. Nú er það svo að það er allkunnuglegt þetta mál því að um þetta hefur verið rætt áður og m.a. ræddi næstsíðasti hv. ræðumaður, hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson, nokkuð um það þegar sá hinn sami gegndi virðulegu embætti utanrrh. því að hv. þm. á nokkra aðild að málinu frá fyrri tíð. Annars var gaman að heyra að hv. þm. er búin að finna sjálfan sig í hinni nýtilkomnu stjórnarandstöðu og var í gamalkunnugu formi og reytti af sér brandarana á báðar hendur og skaut fast og get ég tekið undir margt af því sem hv. þm. sagði um hveitibrauðsdaga hæstv. ríkisstjórnar. Ill var þín gangan fyrsta, var nú einhvern tímann sagt, og þetta vorþing bendir ekki til þess að þetta verði tímamótaríkisstjórnarsamstarf á neinn hátt eða láti mikið að sér kveða. En aðeins aftur að efni þessarar aðferðafræði. Nú er það svo að í nál. 3. minni hluta efh.- og viðskn. var einmitt vikið að því að ástæða kynni að vera til að hafa fleiri möguleg úrræði varðandi úthlutun á innflutningsleyfum. Að því leyti get ég eins og aðrir talsmenn minni hlutans á undan mér tekið undir það að í þessu efni er efh.- og viðskn. að breyta málinu að nokkru leyti í átt til þess sem við töluðum fyrir og er það fagnaðarefni. Með því er ég ekki að segja að við ætlum að skrifa upp á það fyrir fram að rétta aðferðin sé sú að leita þarna tilboða frekar heldur en að kasta upp á þessi leyfi. Ég hefði talið að það hefði þá alveg eins mátt hafa þriðja möguleikann opinn, að eftir einhverjum reglum yrði valið úr hópi umsækjenda, samkvæmt einhverjum viðurkenndum reglum, og þá væru valdir til að annast þennan innflutning aðilar sem rök stæðu til að gætu gert það með sómasamlegum hætti og hugsanlega nýtt sér í leiðinni einhverja ábatasama viðskiptamöguleika. Á það hefur verið bent að sá möguleiki gæti verið fyrir hendi að menn nýttu sér gagnkvæmnismöguleika í viðskiptum. Með því að þeir væru umboðsaðilar fyrir og flyttu inn vörur frá einhverjum erlendum framleiðendum gætu þeir í staðinn komið sinni framleiðsluvöru á markað. Það má segja að sú leið geti verið opin í þessari uppboðsaðferð að aðili sem telur sér hagstætt að komast inn í þessi viðskipti, einnig með útflutning í huga, geti þá hugsanlega greitt fyrir það nokkurt gjald. En ein nokkuð skemmtileg hlið á þessu máli snýr að miklum umræðum um það hvort þetta hafi áhrif á vöruverðið og þá hver. Því hefur ýmist verið haldið fram að þessi lágmarksmarkaðsaðgangur eigi að verða gagngert til að lækka vöruverð til neytenda og menn gagnrýna háa tolla á þessum lágmarksmarkaðsaðgangi vegna þess að þar muni vöruverðið ekki skila sér út í búðirnar á lægra eða jafnsambærilegu verði við innlenda framleiðslu. En á hinn bóginn er það fullyrt að þetta skipti engu máli vegna þess að menn myndu hvort sem er hirða muninn í álagningu. Hér sé á ferðinni svo lítið magn að það muni ekki hafa nein markaðsleiðandi áhrif og kaupmenn sem önnuðust þennan innflutning mundu einfaldlega hirða verðmuninn í álagningu ef einhver yrði. Þess vegna sé eins gott að bjóða þetta upp og taka rentuna í ríkissjóð. Ég er hér með í höndunum umræður sem urðu um þetta mál á síðasta vetri, nánar tiltekið 29. nóv. 1994, þegar hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson, þáv. hæstv. utanrrh., mælti fyrir málinu. Þá urðu orðaskipti einmitt um þennan þátt, hvernig væri heppilegast að standa að úthlutun á grundvelli þessa lágmarksmarkaðsaðgangs, úthlutun leyfa. Ég ætla að leyfa mér, herra forseti, með þínu leyfi, að vitna aðeins í þessi orðaskipti. Það er þannig að hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson, þáv. hæstv. utanrrh., er þarna einmitt að svara góðvini sínum hv. þm. Páli Péturssyni, nú hæstv. félmrh., en þeir hafa greinilega átt nokkur orðaskipti um þetta mál á þessum liðnu haustdögum. En hv. þm. sagði, með leyfi forseta: ,,Þrjár meginleiðir hafa verið til athugunar varðandi útdeilingu á kvótum, þ.e. að því er varðar framkvæmdina á lágtollainnflutningnum. Um það spurði hv. þm. og það er það sem nefndin á að taka afstöðu til. Ég get lýst minni afstöðu af því að um það var spurt. Það eru þrír kostir sem koma til greina. Í fyrsta lagi útboð eða uppboð en sú leið hefur þann meginókost að hún mun leiða til hækkunar á innflutningsverði til neytenda.`` Þarna sló þáv. hæstv. utanrrh., hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson, í raun og veru þessa aðferð af af því að hún hefði þann meginókost að hún mundi leiða til hækkunar á innflutningsverði til neytenda. Í því ljósi og sögulega séð var nokkuð skemmtilegt að sjá hann svona glaðhlakkalegan og kátan koma hér í ræðustólinn áðan og fagna þeim merku tíðindum að nú væri þetta flutt í brtt. frá efh.- og viðskn. En áfram með smérið. Við skulum fara yfir þessi orðaskipti í heild. ,,Annar kostur er að láta hlutkesti ráða úthlutun meðal umsækjenda um innflutningsleyfi. Þetta mun ekki hafa neikvæð áhrif á verðlagninguna og eini vandinn er að skilgreina umsækjendahópinn. Þriðja leiðin væri sú að þeir fái innflutningskvótann sem eru fyrstir á vettvang. Það hefur praktíst talað þær neikvæðu afleiðingar að menn keppast um að verða fyrstir á hafnarbakkann þannig að það getur verið léleg nýting samkvæmt þeirri leið. Ég hallast að kosti tvö vegna þess að hann mundi tryggja best hagsmuni neytenda, þ.e. tryggja best lægstu hugsanleg verð.`` Þetta sagði þáv. hæstv. utanrrh. um þetta mál. Talaði alveg skýrt og afdráttarlaust og það voru engir fyrirvarar á hafðir. Ég leyfði mér nú, það er kannski stráksskapur að vera að þessu, herra forseti, en ég leyfði mér nú að rifja þetta upp.

Ekki stráksskapur.

Ekki stráksskapur, segir forseti. Þá hef ég vottorð upp á það. Það er sem sagt í lagi að rifja þetta aðeins upp og fara yfir þetta með hv. þm., þar á meðal hv. þm. Jóni Baldvin Hannibalssyni. Það væri gaman að heyra aðeins um sinnaskipti hans, hvaða rök standa til að hv. þm. hefur gjörsamlega skipt um skoðun. Fagnar því nú sem ákafast að það eigi einmitt að velja þá leið sem hann taldi í fyrrahaust að væri verst fyrir neytendur og mundi þýða hæst vöruverð til þeirra. Er það svo að hv. þm. sé kominn að þeirri niðurstöðu að þetta sé allt saman tómt bull, það hafi aldrei verið í kortunum að lægra vöruverð yrði á grundvelli þessa lágmarksinnflutnings? Hér er í reynd verið að segja: Það gerir ekkert til þó umsýslugjald eða uppboðsþóknun renni til ríkissjóðs vegna þess að það hefði hvort eð er ekki haft nein áhrif á vöruverðið. Væntanlega er það þá þannig að það lá alltaf fyrir að menn mundu hirða muninn í sinn eigin vasa. Við tökum í sjálfu sér ekki beina afstöðu til þess hvort fyrirkomulagið eigi þarna að nota, herra forseti, en bendum á að það geti ekki skaðað að hafa valkostina fleiri. Ég hefði gjarnan viljað sjá þar einn möguleika enn, þ.e. að velja með einhverjum skilgreindum hætti úr hópi umsækjenda þá sem rök stæðu til að önnuðust þetta. En við stöndum sem sagt að þessari brtt. með þessum hætti því að við teljum ekki skaða að þarna séu fleiri úrræði möguleg. Á hitt er vert að benda að í dag er kominn 14. júní, júní er hálfnaður. Það er hálfur mánuður til stefnu þangað til þetta fyrirkomulag á að ganga í gildi og menn eiga að geta bankað upp á hjá ráðuneytinu og fengið leyfin. Það segir allt sem segja þarf um það í hvílíkum ógöngum menn eru með þetta mál og hvílíkum eindaga að undirbúningstíminn er nánast enginn. Það stafar náttúrlega annars vegar af því að fyrri ríkisstjórn var gjörsamlega óstarfhæf í þessum málum eins og mörgum öðrum, kom þessu aldrei frá sér og þetta mál var lagt til hliðar þegar kosningar nálguðust því það var uppi hver höndin á móti annarri í þáverandi stjórnarsamstarfi um þetta mál og hafði lengi verið. Hin ástæðan er sú að núv. ríkisstjórn, sem tók þó til valda strax í apríllok, hefur verið að gaufast með þetta. Hún er búin að missa meira en einn og hálfan mánuð út um gluggann í einhverju gaufi því að auðvitað hefði það átt að verða forgangsmál að útfæra stefnu hæstv. ríkisstjórnar hvernig að framkvæmdunum að þessu leyti yrði staðið. Dagsetningin hefur legið lengi fyrir, 1. júlí nk. Þá vil ég að öðru leyti segja, herra forseti, eins og fram kemur í okkar nál., 3. minni hluta, að það er auðvitað margt í mikilli óvissu um þetta mál. Það hefur verið deilt um reikningslegar forsendur málsins. Það hefur verið deilt um það hvert sé eða verði raunverulegt innkaupsverð á vörum til landsins sem hér eiga í hlut og munar þar miklu í hinum einstöku dæmum. Allt frá því að sums staðar er notast við svokallað heimsmarkaðsverð sem er nú reyndar hvergi til, og yfir í hitt að nýjustu tölur frá heildsölum um tilboð sem þeim hafa boðist að flytja þessar vörur á inn til landsins eru til muna hærri en önnur verð sem menn hafa verið að nota. Þarna á er mikill munur. Ergo: Það er mikil óvissa um það hver hin raunverulegu verð verði sem hér koma þá til og hver tollverndin verði í ljósi þess vegna þess að að hluta til er byggt á verðtollum sem leggjast í prósentum ofan á innkaupsverðið. Þessi óvissa m.a. gerir það að verkum að það er enn erfiðara en ella að átta sig á og bera ábyrgð á þeirri uppsetningu sem hér er sett fram í málinu. Það er ástæða fyrir því að við höfum kosið að taka ekki afstöðu til tollunargildanna á lágmarksmarkaðsaðganginum og greiddum ekki atkvæði um það mál. Það er þannig að væntanlega getur ekkert nema reynslan skorið úr um það ef nokkur reynsla verður þá, það er nú spurningin, ef einhver innflutningur verður, hver hin endanlegu verð verða. Við teljum þess vegna eitt alveg ljóst og það er að það er nauðsynlegt að fylgjast mjög grannt með því hvernig málin þróast og endurskoða þau innan tíðar í ljósi reynslunnar. Ég hef því, herra forseti, á þskj. 92 lagt fram brtt. svohljóðandi við þetta frv.: ,,Við bætist svohljóðandi ákvæði til bráðabirgða III: Ákvæði laga þessara skulu tekin til endurskoðunar fyrir árslok 1996.`` Það þýðir að innan eins og hálfs árs hafi menn endurskoðað ákvæði þessara laga í ljósi reynslunnar og þess hvernig framkvæmdin hefur gengið og lokið slíkri vinnu hér á Alþingi fyrir árslok 1996 eftir eitt og hálft ár. Ég held að það sé skynsamlegt og það gæti að einhverju leyti lægt öldur í sambandi við þetta mál að menn gæfu sér það fyrir fram að hér væri um að ræða tiltekið reynslutímabil. Það væri ekki með þessu verið að festa þessa hluti endilega niður til lengri tíma litið --- því að sumir ræða þetta mál út frá því sjónarmiði að það sé eiginlega verið að ákveða hér einhverja hluti um aldur og ævi, hvort sem það eru þá ofurtollar eins og sumir telja eða ónóg vernd eins og sumir óttast til að mynda fyrir garðyrkjuna. Um þetta er deilt út frá mismunandi sjónarmiðum og þá sýnist skynsamlegt að taka þetta skref fyrir skref og fara þannig í málið að menn ákveði það fyrir fram að það komi til endurskoðunar í ljósi reynslunnar innan ekki of langs tíma. Þess vegna leggjum við til, herra forseti, við 3. umr. málsins að að lokum verði greidd atkvæði um endurskoðunarákvæði af þessu tagi og munum að sjálfsögðu halda þessari brtt. til streitu nema ef hæstv. ríkisstjórn vildi greiða þannig götu málsins að gefa hér einhverja yfirlýsingu um að þannig verði að málum staðið að þau verði með einum eða öðrum hætti, og fullnægjandi hætti, til endurskoðunar.

Herra forseti. Batnandi manni er best að lifa. Ég vil byrja á að lýsa yfir stuðningi mínum við brtt. hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar um að taka þennan bandorm, þ.e. löggjöfina um útfærsluna á GATT-aðild okkar, til heildarendurskoðunar fyrir árslok 1996. Það er nú skárra en ekki. Lengi hefur hv. þm. verið helst til hallur undir einokunarsjónarmið, en hann er nú í formannsframboði fyrir flokk sem einu sinni kenndi sig við verkalýð og sósíalisma og er kominn tími til að hann fari aðeins að taka eftir því að neytendur eiga svolítinn þegnrétt í þessu þjóðfélagi.  Hann vitnaði í svör mín til þáv. hv. þm., nú hæstv. félmrh. hvorki meira né minna, Páls Péturssonar, út af útfærslunni á lágmarksmarkaðsaðganginum á sínum tíma. Það er rétt að ég sagði þá að ég teldi best að beita uppboðsleið eða leita tilboða vegna þess að ég gerði mér vonir um að það mundi helst skila verðlækkuninni til neytenda. Af hverju gerði ég það? Það var vegna þess að ég gekk að sjálfsögðu út frá því að þegar menn væru að tala um lágmarksmarkaðsaðgang á lágum tollum meintu þeir lága tolla. Þ.e. ekki tolla eins og eru í frv. á bilinu 60--254%. Það eru ekki lágir tollar vegna þess að hæstu tollar í tollskrá eru 30%. Þetta eru hámarkstollar. Hæstu tollar sem eru heimilir samkvæmt GATT-samningnum. Þetta þýðir með öðrum orðum að hefði verið einhverjum ávinningi að skila ef tollarnir hefðu verið lágir, þeir boðnir upp og settir þá líka hugsanlega uppboðsskilmálar. Það er með öðrum orðum framkvæmdin sem hefur breyst, ekki skoðanir mínar. Alveg eins og hv. þm. þegar hann nefnir: ja, hvers vegna ekki að velja fjórðu leiðina sem er sú að velja viðskiptaaðila? Það kæmi vel til greina ef um væri að ræða lægri tolla og ef um það væri að ræða að hv. þm. gæti treyst þeim sem eiga að framkvæma málið til þess að velja þá ekki bara úr einokunarkerfinu.

Herra forseti. Ég get sagt eins og danskurinn þegar hv. þm. telur að batnandi manni í mínu tilviki sé best að lifa: lige måde, lige måde, því að ég kann líka miklu betur við hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson sem stjórnarandstæðing heldur en ég kunni hann við hann sem ráðherra og finnst mér að mörgu leyti að hv. þm. sé nú að ná upp fyrri dampi þegar hann fór hér um landið og spurði: Hverjir eiga Ísland? og hélt 100 fundi á mettíma eins og kunnugt er. Sem sagt: okkur er þá báðum batnandi best að lifa. Varðandi aftur sinnaskipti hv. þm. í þessu máli, þá skil ég ekki alveg röksemdafærsluna vegna þess að ég held að ef uppboðsþóknun eða umsýsluþóknun, ef við köllum það gjaldið sem menn þá greiða til ríkisins fyrir að fá leyfi til að flytja inn, leggst ofan á háa tolla hljóti það að valda enn hærra vöruverði en ef það leggst ofan á lága tolla. Ég skil ekki nema þetta eigi að koma út á eitt.  Ég held að hugsunin eigi að vera sú, hv. þm., að þetta skipti máli, þetta geti valdið hærra vöruverði til neytenda nema við séum búin að gefa þá hugsun upp á bátinn að lágt innkaupsverð og lágir tollar skili sér yfir höfuð til þeirra sömu. Sú kenning hefur komið fram, hv. þm. Pétur Blöndal hefur haldið því fram, að þetta mundi aldrei skila sér vegna þess að menn mundu hirða mismuninn í álagningu. Ef það er röksemdafærslan skil ég þetta, en annars ekki. Þess vegna tel ég að enn standi hin sömu rök fyrir því að þetta gæti valdið hærra verði að breyttu breytanda. Varðandi þriðju aðferðina, að velja úr, þá er ég sammála og erum við greinilega sammála um það. Ef menn gætu treyst því að skynsamlega yrði með það farið yrði það að mörgu leyti skynsamlegasta aðferðin, en ekki að menn búi út tening með sex hliðum og það stendur búvörudeild Sambandsins á þeim öllum. Svo er þeim kastað upp. Það er ónýtt fyrirkomulag. 
            

Hæstv. forseti. Í 1. umr. um breytingar á lögum vegna aðildar Íslands að Alþjóðaviðskiptastofnuninni, svokölluðu GATT-samkomulagi, var sérstaklega lýst áhuga á því að heyra sjónarmið samtaka launafólks til þessa samkomulags og í því sambandi var sagt að eftir því yrði tekið hverjir mundu tjá sig um þetta mál á Alþingi. Hér er ég að vísa til málflutnings hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar. Eins og kunnugt er tengist ég samtökum launafólks sem formaður BSRB og tek þess vegna til mín þessa ósk hv. þm. Að sjálfsögðu tjá menn afstöðu sína á hvað áþreifanlegastan hátt við atkvæðagreiðslu og það gerði ég við lok 2. umr. Ég vil einnig gera mjög stuttlega grein fyrir þessari afstöðu úr ræðustól. Það sem ræður minni afstöðu er eftirfarandi: Í fyrsta lagi tel ég vera rétt að Íslendingar staðfesti GATT-samkomulagið. Fyrir Íslendinga felur samkomulagið í sér grundvallarbreytingu að því leyti að horfið er frá þeirri stefnu að leggja bann við innflutningi á landbúnaðarvöru og þegar til langs tíma er litið þjónar þessi breyting án efa hagsmunum Íslendinga. Það er ljóst að á komandi árum mun gæta vaxandi samkeppni með matvæli í heiminum og leiða má að því rök að það séu hagsmunir okkar að stuðla að þessari þróun, hvetja til þess að matvæli séu lágtolluð og niðurgreiðslur hverfandi, þar sem íslenska þjóðin byggir afkomu sína ofar öðru á útflutningi matvæla. Hér er að sjálfsögðu fyrst og fremst um að ræða sjávarafurðir, en það verður ekki bæði sleppt og haldið í þessu efni. Af þessum sökum er rökrétt og eðlilegt að styðja og samþykkja þann alþjóðlega samning sem hér er um að ræða og felur í sér þá grundvallarbreytingu að hverfa frá banni og heimila innflutning búvara. Spurningin er svo hvernig eigi að beita þessari heimild. Varðandi útfærsluna á tollum lágmarksaðgangsins sat ég hjá, en styð hins vegar ákvæði um endurskoðun í ljósi reynslunnar. Reyndar er ég þeirrar skoðunar og tek undir þá tillögu, sem hér hefur komið fram, að lögin í heild sinni verði endurskoðuð fyrir árslok 1996. En á sama hátt lagðist ég gegn breytingartillögum sem gengu út á það að lögþvinga okkur til að keyra tollana niður meira en ráð var fyrir gert í tillögum ríkisstjórnarinnar. Hvers vegna? Hér þarf að hyggja að ýmsum þáttum. Þannig þarf að skoða það viðskiptaumhverfi sem við erum í, en á það er að líta að hvað landbúnaðarframleiðsluna snertir skera Íslendingar sig úr öllum þjóðum í okkar heimshluta að því leyti að útflutningsbætur hafa verið aflagðar hér á landi. Aðrar þjóðir búa við mismikla útflutningsstyrki til að styrkja landbúnað sinn og jafna sveiflur í verslun. Þetta þýðir að tollastefna þjóðarinnar segir aðeins hálfan sannleikann um vilja þeirra til að lúta markaðslögmálum. Í þessu sambandi þarf þannig einnig að hyggja að öðrum þáttum, svo sem útflutningsbótum og þetta verðum við að hafa í huga þegar við fetum okkur inn á braut opnari viðskipta með matvæli og þess vegna er rangt að líta á verslun með landbúnaðarafurðir einvörðungu út frá þröngum neytendasjónarhóli. Skoða verður samkeppnisstöðuna í heild sinni og efnahagslegar og þjóðfélagslegar afleiðingar sem hljótast af þeim breytingum sem gerðar eru. Það er rangt, sem oft er gert og hefur verið gert í umræðum um þetta mál, að stilla þjóðinni upp í gagnstæðar fylkingar neytenda og framleiðenda. Staðreyndin er að sjálfsögðu sú að neytandinn er iðulega jafnframt framleiðandi og öfugt, framleiðandinn er jafnframt neytandi, og í sameiningu borgum við með sköttum okkar atvinnuleysisbætur og annan tilkostnað sem hlotist getur af óvarlegri og einsýnni atvinnustefnu. Nú er það alveg rétt, sem haldið hefur verið fram af þeim sem hafa viljað ganga lengra í lögþvinguðum tollalækkunum, að samkvæmt þessum lagabreytingum er gert ráð fyrir mjög kröftugri tollavernd og að í raun verði ekki grundvallarbreyting þar á næstu árin. Þetta er hins vegar ekki frábrugðið því sem gerist með öðrum þjóðum. Þannig komst sérfræðinganefnd OECD að þeirri niðurstöðu í vetur eftir að hafa farið yfir samningstilboð helstu þjóða sem aðild eiga að GATT-samkomulaginu að það muni ekki leiða til neinna umtalsverðra breytinga á heimsviðskiptum með búvörur allra næstu árin einfaldlega vegna þess að alls staðar verði háir tollmúrar eftir sem áður. Hins vegar er á það að líta að í þeim lagabreytingum sem hér eru til umfjöllunar er að finna heimildir og hægt að gera allar þær breytingar sem þeir sem lengst vilja ganga í þessu efni æskja. Með GATT-samkomulaginu er verið að stíga stórt skref því að með því er búvörum komið inn í ramma almennra viðskipta. Miklar líkur eru á því að í næsta skrefi verði alþjóðleg tollvernd með búvörur skorin niður svo að um munar. Mikilvægt er að íslenskur landbúnaður verði vel í stakk búinn að mæta þeirri samkeppni sem það mun hafa í för með sér. Ég er sannfærður um að það þjónar best hagsmunum þjóðarinnar að horfast í augu við þessar breytingar tíma og bregðast við af raunsæi. Ég tek undir að það er auðvelt að leiða að því rök að heppilegra væri að stíga stærri skref til lækkunar tollverndar en gert er ráð fyrir í frv., en mikilvægast af öllu er þó að undirbúa þau skref sem fram undan eru. Samtök launafólks, Alþýðusambandið og BSRB, hafa þannig hvatt til þess að ríkisvaldið hafi frumkvæði að því að efnt verði til samráðs milli bændasamtakanna, samtaka launafólks og annarra áhrifaaðila í þjóðfélaginu og þess freistað að ná víðtæku samkomulagi til að búa í haginn fyrir þær breytingar sem fram undan eru. Slíkt mundi þjóna hagsmunum neytenda, bænda og þar með þjóðfélagsins alls og auðvelda okkur aðlögun að markaðsaðstæðum sem fyrirsjáanlegar eru. Með þessu móti fengjum við stýrt þróuninni en létum ekki stjórnast af henni. Árið 1991 var efnt til samráðs af þessu tagi og náðist samkomulag um að draga verulega úr útgjöldum til landbúnaðarmála. Þannig voru útgjöld vegna búvörusamninga á árunum 1988--1991 að meðaltali 11,3 milljarðar uppreiknað á ári. Framlagið árið 1994 var komið niður í um 7 milljarða kr. Þannig hefur dregið úr þessum útgjöldum ríkissjóðs um 3--4 milljarða á ári hverju. Nú ber að leggja á það áherslu að gagnvart bændum gengu þær vonir sem menn höfðu gert sér ekki eftir. Menn höfðu gert ráð fyrir því að hluti stéttarinnar mundi nýta sér fjárhagslegar ívilnanir hins opinbera til að hætta framleiðslu, en sem kunnugt er gerðist þetta ekki. Afleiðingin varð flöt skerðing og með áframhaldandi sölusamdrætti og birgðasöfnun á bændastéttin það almennt á hættu að lokast inni í fátækragildru svo að notuð séu þau orð sem hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson viðhafði hér í ræðustól og ég tek undir. En mín skoðun er sú að við eigum að fara aðrar leiðir en hann leggur til. Ég tel hins vegar að ekki dugi annað en létta af kvótahömlum hið fyrsta og auka frjálsræði í verðlagningu á landbúnaðarvörum, en við slíkar aðstæður yrði mjög mikilvægt að riðið yrði þétt öryggisnet fyrir þá bændur sem vildu hverfa frá þessari framleiðslu. Um þetta yrði að gera samkomulag og að því þarf að vinna hvað sem líður þeim tollmúrum sem við leggjum upp með samkvæmt þeim lögum sem hér er verið að samþykkja. Þó að tollmúrarnir séu háir í upphafi, þá er ég sannfærður um að tollar á matvæli munu lækka og það hefur það í för með sér að það verður að gera skipulagsbreytingar í landbúnaðarframleiðslu þannig að atvinnuvegurinn geti mætt aukinni samkeppni frá útlöndum á komandi árum, en ég tel það óhjákvæmilega þróun.

Herra forseti. Það er virðingarvert að hv. 17. þm. Reykv., sem jafnframt er forsvarsmaður samtaka opinberra starfsmanna, tjái sig í þessu máli því að þetta er að sjálfsögðu mikið hagsmunamál þjóðarinnar allrar og öll er þjóðin neytendur, en sumir eru framleiðendur líka. Ég tek líka undir það með hv. þm. að það er óæskilegt ef þannig er haldið á málum að það er hlaðið upp árekstrum eða efnt til átaka milli framleiðenda og neytenda. Ef um væri að ræða frjáls viðskipti, þá er hægt að færa rök að því að hagsmunirnir fari saman vegna þess að hagsmunir framleiðenda eru þeir að selja sem mest á sem lægstu verði og hagsmunir neytenda eru að fá vöruna á sem lægstu verði. Ef frjáls viðskipti væru, þá væri þess vegna ekki árekstrum til að dreifa. En þegar þannig er haldið á málum að það er setið yfir hlut annars aðilans og þegar stjórnkerfið sjálft dregur alltaf taum aðeins annars aðilans og það er aldrei haft samráð við nema annan aðilann og frv. er reyndar samið eigin hendi af starfsmönnum annars aðilans, þá er of langt gengið. Þá er verið að brjóta grundvallarreglur sanngirni í samskiptum. Það er það sem hefur verið aðalsmerki eða höfundareinkenni á samskiptum við landbúnaðarkerfið áratugum saman. Ef það gæti breyst, og ég hef tekið það fram að ég vil gefa hæstv. nýjum landbrh. velvild vafans í því efni, þá er það strax nokkurt skref í áttina. Hv. þm. sagði að hann hefði ekki getað stutt það að ganga lengra í að keyra niður tolla heldur en ríkisstjórnin lagði til og rökstuddi það með því að við hefðum lagt niður útflutningsbætur. Sú röksemd stenst ekki. Það er okkur að sjálfsögðu í hag sem þjóðar að leggja af útflutningsbætur því að útflutningsbætur eru styrkir til útlendra neytenda. Og þó að þeir hafi verið lagðir af, þá er verð í einokunarkerfinu svo hátt að við erum ekki samkeppnishæfir um verð og þótt við hefðum haldið gömlu útflutningsbótunum hefði það ekki dugað til. Það hefði ekki dugað til eins og fyrir liggur þannig að það eru ekki rök í málinu. Því miður er ekki hægt að rökræða þetta frekar í andsvari.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur átt sér stað, en mér þykir að sumir hv. þingmenn tali eins og þeir hafi aldrei komið áður að þessu máli. Auðvitað hafa þeir gert það. Ég hef áður látið mín sjónarmið í ljós og skal ekki lengja þessa umræðu. En ég vil þó ítreka að þetta frv. er auðvitað málamiðlun milli framleiðenda og neytenda og það vita hv. þingmenn mætavel. Samt sem áður lagði meiri hluti efh.- og viðskn. sig fram um að koma meira til móts við hagsmuni neytenda með brtt. og með leyfi virðulegs forseta vil ég fá að rifja upp eins og þær voru skýrðar í 2. umr. þessa máls. Aðalbreytingin sem meiri hluti nefndarinnar lagði til fólst í tvennu: Í fyrsta lagi var lagt til að inn í þá grein frv. sem fjallar um tollkvóta verði bætt nýjum valkosti fyrir landbrh. þegar hann ákveður hvaða tollar skuli lagðir á þær vörur sem tilgreindar eru í viðauka IVA, þ.e. hina svokölluðu viðbótartollkvóta sem heimilt er að leyfa innflutning á. Í frv. er gert ráð fyrir tveimur valkostum, að annaðhvort skuli þessir tollar vera 75% af þeim magntolli sem lagður er á hlutaðeigandi vörulið eins og hann er tilgreindur í tollskrá eða miða við þann toll sem gildir fyrir svokallaðan lágmarksaðgang. Meiri hluti nefndarinnar lagði til að ef ráðherra kysi að miða við magntollinn, þá gæti hann valið milli þess hvort um væri að ræða 50 eða 75% af honum í hverju tilviki. Með þessari breytingu var verið að koma til móts við þá gagnrýni sem fram kom m.a. frá Neytendasamtökunum þess efnis að þrátt fyrir lágmarksmarkaðsheimildina væru litlar líkur á því að um innflutning yrði að ræða þar sem tollar á þann innflutning yrðu það háir. Í öðru lagi var lagt til að nýju ákvæði yrði bætt inn í 20. gr. frv. og það felur í sér skírskotun til hvaða atriða landbrh. beri að líta þegar hann tekur ákvörðun um úthlutun viðbótartollkvóta samkvæmt viðauka IVA og B. Nánar segir: ,,Annars vegar skal hann hafa til hliðsjónar að nægilegt framboð á hæfilegu verði sé til staðar á hverri vöru á hverjum tíma. Hins vegar skal hann líta til þess hvort þeir lágmarkstollkvótar sem hann hefur þegar úthlutað samkvæmt viðauka III hafi verið nýttir af leyfishöfum eða ekki.`` Og með vali á tolltöxtum samkvæmt 3. og 4. mgr. 3. gr. frv. getur hann haft áhrif í því efni. Tilgangur þessara breytinga er annars vegar að lögin gefi leiðbeiningu um það hvenær og í hvaða skyni úthluta skuli hinum frjálsu kvótum og hins vegar að fram komi í lögunum að tilgangur þessa ákvæðis sé m.a. að stuðla að því að innflutningur verði í samræmi við skuldbindingar samkvæmt GATT-samkomulaginu. Með báðum þessum breytingum var því verið að koma til móts við þau neytendasjónarmið sem fram komu hjá mörgum þeirra gesta sem fyrir nefndina komu og í umsögnum með nefndinni bárust og sumir hv. þingmenn hafa m.a. vitnað til í þessum umræðum. Ég rökstuddi þessar brtt. sérstaklega með dæmum við 2. umr. og þau segja sína sögu. Því verður auðvitað fylgt eftir pólitískt séð að þessu markmiði löggjafans verði framfylgt. Það var minnst á kosningabaráttuna hér áðan, en í kosningabaráttunni var haldinn sérstakur fundur um GATT-málið á vegum Neytendasamtakanna í Reykjavík þar sem fulltrúar allra flokkanna mættu og þar var engum blekkingum beitt varðandi GATT-málið af hálfu sjálfstæðismanna. Við erum að stíga hér stórt skref eins og hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson veit, enda var hann sjálfur hæstv. utanrrh. í síðustu ríkisstjórn sem mótaði gang þessa máls og Alþfl. kom að sjálfsögðu fullkomlega að. Vissulega er þetta frv. álitamál og reynslan ein fær skorið úr því hver áhrifin verða. En kollsteypur þjóna engum tilgangi og það verður að vera aðlögunartími. Alþingi hefur það í hendi sér á hverjum tíma að breyta þessum tollum og það er að sjálfsögðu mjög mikilvægt mál í þessu sambandi og ég tel enda rétt og eðlilegt að tollarnir verði endurskoðaðir að nokkrum tíma liðnum þegar reynsla er fengin. Vegna umræðna um þá brtt. sem efh.- og viðskn. flytur við 3. umr. málsins skiptir auðvitað máli að með þessari brtt. skapast möguleiki á því að koma í veg fyrir að kvótar gangi kaupum og sölum, en gert er ráð fyrir að það ráðist af aðstæðum hverju sinni hvaða aðferð til úthlutunar er valin, og þetta mál hafði verið rætt þó nokkuð í nefndinni. Virðulegi forseti. Ég ítreka að við erum að stíga stórt skref í þessu máli sem getur leitt til mikilla breytinga í íslensku þjóðfélagi, enda eru fulltrúar allra flokka á Alþingi sammála því að láta þetta mál fram ganga. Og þeir eru einnig allir sammála því að hafa tollvernd í frv., enda þótt menn greini á um hversu langt eigi að ganga, a.m.k. í þetta sinn.

Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykv. sagði: Við viljum engar kollsteypur. Þetta verður að gerast á aðlögunartíma, en svaraði sér sjálf síðar þegar hún sagði: Það hefur enginn haldið því fram að það ætti að fara kollsteypuleið, að það ætti að opna fyrir tollfrjálsan innflutning. Það hafa allir viðurkennt, enda samningsbundið, að gefa bændum eðlilega tollvernd í upphafi. En kannski er höfuðgallinn, sá langsamlega versti á útfærslu ríkisstjórnarinnar, sá að aðlögunartíminn er ekki nýttur, tollarnir eru stilltir af nægilega háir til þess að koma í veg fyrir viðskipti og eiga ekkert að lækka á aðlögunartímanum, ekki neitt, hvorki að því er varðar almennt 97% hluta af markaðnum né lítilræðið 3%. Þeir eiga ekkert að lækka og það er gert með ráðnum hug að hafa það með þeim hætti. Þess vegna fer tækifærið til þess að nýta þennan aðlögunartíma með lítils háttar fyrstu skrefum í átt til innflutnings forgörðum. Og við vitum það af langri reynslu að einokunarkerfi bregðast ekki við nema með aðhaldi samkeppni. Það hélt ég að þyrfti ekki að kenna hv. þingmönnum Sjálfstfl. og allra síst hv. þm. Sólveigu Pétursdóttur. Að því er varðar málamiðlun, að þetta sé málamiðlun, þá er það einmitt það sem er að, þetta er ekki málamiðlun. Þetta er einhliða ofríki sjónarmiða framleiðenda staðfest af því að það var ekki haft eitt einasta orð í samráði við fulltrúa Neytendasamtakanna samkvæmt upplýsingum framkvæmdastjóra þess.

Herra forseti. Mig langar aðeins að leggja orð í belg, ekki til þess að lengja umræðurnar sem neinu nemur heldur aðeins vegna þeirrar umræðu sem orðið hefur um það að menn hafi verið að bregðast þeim vonum sem einhver hafi gert sér varðandi breytingar vegna GATT. Það má vel vera að einhverjir hafi til að mynda í kosningabaráttunni gefið til kynna að í GATT-samningunum fælust breytingar og mundu leiða til breytinga hér á landi sem væru öðruvísi en annars staðar gerðist. Ég gerði þetta ekki og minn flokkur gerði þetta ekki. Mjög fáir flokkar gerðu þetta. Það kann að vera að einhver hafi í kosningabaráttunni gefið til kynna að í GATT og GATT-samningunum og í tilboðum okkar og í útfærslum nokkurra þjóða mundi eitthvað annað gerast hér á landi heldur en annars staðar gerðist. Hafi þeir gert þetta, þá hafa þeir búið til falskar væntingar og þá hafa þeir hinir sömu brugðist vegna þess að það lá ætíð fyrir og lá fyrir frá GATT. Forustumenn GATT sögðu: Þessi lota GATT-viðræðna, Úrúgvæ-lotan, mun ekki breyta neinu í stórum sniðum um landbúnaðarviðskipti í veröldinni allri. Það þarf nýja lotu GATT-viðræðna, sagði bæði Sutherland framkvæmdastjóri GATT og sá sem nú hefur tekið við, ef menn ætla að gera einhverja höfuðbreytingu í þeim efnum. GATT fól í sér ýmsar aðrar breytingar heldur en um landbúnað. Það vildi bara þannig til að Ísland hafði þegar lagað sig að þeim breytingum, til að mynda varðandi iðnaðarvörur. Þess vegna urðu ekki þær breytingar hér sem annars staðar gerast í framhaldi af GATT-samningnum. Við höfðum þegar bætt um og breytt í þeim efnum. Ég hlýt að vekja athygli á því að hv. 9. þm. Reykv. sagði þegar þessi ríkisstjórn sem nú er var mynduð, þegar hæstv. utanrrh., formaður Framsfl., var kallaður á teppið eiginlega hjá hinum vinstri flokkunum, þá sagði hann og síðan í viðtölum og reyndar fleiri alþýðuflokksmenn, m.a. hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, að vinstri stjórn hefði legið á borðinu. Væntanlega hefur það þýtt að það yrði ekki flókið að semja um GATT, fyrsta mál sem varð að klára fyrir 1. júlí því það veit hv. þm. að við höfum sameiginlega fyrir hönd íslenska ríkisins gefið þá yfirlýsingu að þetta yrði klárað fyrir 1. júlí. Það yrði væntanlega að semja um GATT-málið við þessa vinstri stjórn. Hefur eitthvað komið fram í þessum viðræðum að vinstri flokkarnir almennt hafi átt samleið með Alþfl., þessari stjórn sem lá á borðinu að mati hv. þm.? Eða þýddi það í þessari borðlagningu að hann hafi gefið þetta allt saman frá sér sem hann nú er að tala svo fjálglega um? Nei, það var vegna þess að hann vissi betur. Hann vissi að hann gat þá sagt: Það stóð aldrei til, hvorki hér á landi né annars staðar, að það yrði einhver kollsteypa í landbúnaðarmálum. Það stóð til og það er meginbreytingin að víkja frá bannreglunni í innflutningi landbúnaðarvara og það er gert. Hér er sagt aftur og aftur og það er bersýnilega gert til þess að slá ryki í augu kjósenda eða almennings vegna þess að hv. þm. hlýtur að vita betur --- það eru tveir kostir til: að hann viti ekki betur eða hann sé að slá ryki í augu fólks --- það er sagt aftur og aftur að þannig sé frá málinu gengið að lækkunarfyrirmæli samningsins komi ekki til greina hér. Af hverju koma þau ekki til greina hér? Vegna þess að þau eiga við að það sé skylt að lækka frá tollabindingum um tilteknar prósentur á tilteknu tímabili. En við erum svo fyrir neðan þessar bindingar að þess vegna verður ekki þessi lækkun. Við höfum uppfyllt þessa kröfu hv. þm. með því að vera alveg í tollabindingunum og síðan lækkað samkvæmt þeim. Þá hefði hv. þm. ekki getað kvartað yfir þessu atriði sérstaklega. Þetta hlýtur hv. þm. að vita og ef hann veit það, sem ég held að hann viti, er hann að kasta ryki í augun á almenningi. Það var enginn sem ég þekki til, a.m.k. í mínum flokki, sem gaf falskar væntingar varðandi GATT- samninginn. Það er staðið við GATT-samninginn, auðvitað langt innan við öll þau tilboð sem við gáfum, langt innan við þau, þannig að við stöndum við GATT- samninginn samkvæmt alþjóðlegum reglum. Enginn deilir um það, enginn heldur öðru fram. Við stöndum við öll þau atriði. Og innan lands er staðið við þau meginatriði að bannreglan er felld úr gildi með íslenskum lögum og menn hafa gegnsæjar reglur, það er annað meginatriðið, gegnsæjar tollreglur fyrir framan sig þannig að þeir vita nákvæmlega hvar þeir standa. Þetta eru tvö meginatriðin sem þarna náðust í gegn. Síðan er í þriðja lagi tryggður tiltekinn lágmarksaðgangur. Í fjórða lagi er landbúnaðinum tryggð vernd með tilteknum gegnsæjum hætti, með mjög svipuðum hætti og aðrar þjóðir gera. Það má segja að við séum með örlítið meiri vernd en til að mynda Evrópusambandið vegna þess að breytingin hjá okkur er miklum mun meiri, kerfisbreytingin, en hjá þeim. Við erum að hverfa frá bannreglum. Og nýjustu fréttir sem við heyrum eru þær að Evrópusambandið sé núna að færa sig upp á skaftið við að koma á alls konar hindrunum til þess að verslun með landbúnaðarafurðir geti gengið fram í samræmi við samninginn um GATT. Ég á ekki von á því að það komi neinar kærur á Íslendinga vegna framgöngu þeirra eða með hvaða hætti þeir framfylgja þessum samningi. Ég held að það hafi enginn og meira að segja ekki Alþfl. lofað því að fara að flytja inn vörur sem mundu raska landbúnaðargrundvellinum vegna þess að sú breyting varð í kosningabaráttunni og þótti einmitt sæta tíðindum að formaður Alþfl. bað bændur sérstaklega afsökunar á framgöngu sinni í þeirra garð og flokksins á undanförnum árum. Það þótti sæta tíðindum. Þess vegna er þetta eftirátúlkun þegar flokkurinn er utan stjórnar. Þegar flokkurinn sagði hins vegar að vinstri stjórn lægi á borðinu, fyrsta málið sem varð að semja um væri auðvitað GATT, þá hlýtur hann að hafa meint að annaðhvort væri hann búinn að fá alla vinstri flokkana og formenn flokkanna til þess að samþykkja sína stefnu í GATT eða þá hefur verið ákveðið að vera ekki með þann leikaragang uppi sem hann er með hér á fundum af þessu tilefni. Það hlýtur að liggja í augum uppi.

Herra forseti. Það er af sem áður var þegar fyrrv. stjórnarflokkar deildu hvað mest um landbúnaðarmál, verndarstefnu og leiðir út úr henni. Þá var það gjarnan viðkvæði hæstv. forsrh. að hann sagði að hann vissi yfirleitt ekkert um hvað málin snerust, skildi ekkert í því um hvað þau snerust. Nú hefur hann greinilega, að eigin áliti öðlast á því dýpri skilning, en kjarni málsins er þessi: Voru vaktar upp falskar væntingar í kosningabaráttunni af einhverjum eins og hæstv. forsrh. vildi gefa í skyn en þorði ekki að fullyrða? Nei, það var ekki. Kjarni málsins er hins vegar þessi: Í þeirri nefnd sem hafði málið til úrvinnslu og var undir pólitískri forustu hæstv. forsrh. voru lagðar fram þrjár tillögur. Tillaga Alþfl. var, og ég er þá að tala um megintollana, ekki um lágmarksmarkaðsaðganginn, tillaga Alþfl. var sú að tryggja jöfnun innflutningsverðs og innlends heildsöluverðs og síðan bæta fjarlægðarverndinni við. Embættismenn undir forustu hæstv. fjmrh. höfðu lagt fram tillögur um að leggja á þar til viðbótar álag, 20% seinast þegar ég vissi. Tillaga hæstv. landbrh. og embættismanna hans var sú að lögbinda tollabindingarnar. Þetta var það sem var til umfjöllunar. Hver varð svo niðurstaðan? Niðurstaðan varð síðan sú að ofurtollar eru í þessu frv. því að skilgreiningin á þeim er: Tollar sem koma í veg fyrir innflutning og viðskipti. Og ef hæstv. forsrh. vill rengja mitt mat á því, þá ráðlegg ég honum að spyrja alla þá sem komu fyrir efh.- og viðskn., svo sem eins og forstöðumenn Hagkaupa, forstöðumenn Bónus eða forstöðumenn Íslenskrar verslunar eða samtaka íslensks iðnaðar eða Sambands veitinga- og gistihúsa svo að ég nefni bara nokkur dæmi, sem sögðu: Þessir tollar eru til þess gerðir og til þess fallnir að útiloka viðskipti. Þetta eru ofurtollar. Þetta var það sem gerðist. Og í kosningabaráttunni var frá því skýrt að hæstv. landbrh. hefði uppi slík áform og hann sór fyrir það. Hann sór fyrir það í kosningabaráttunni þegar verið var að reyna að skírskota til fylgis frjálslynds og umbótasinnaðs fólks.

Herra forseti. Vegna þess að hv. þm. nefndi það að ég hefði einhvers staðar sagt að ég botnaði ekkert í þessum málum sem uppi væru, þá er það alveg rétt að ég sagði það nokkrum sinnum held ég prívat við hv. þm. En það var þó aðallega það að ég botnaði ekki nákvæmlega í málatilbúnaði hv. þm. stundum í landbúnaðarmálum. Ég hitti reyndar ekki mjög marga, m.a. þingmenn í hans flokki, sem út af fyrir sig gerðu það. Það var vandamál sem ég hafði ekki verulegar áhyggjur af. En ég vakti hins vegar athygli á öðru atriði og spurðist fyrir um hvað hv. þm. hefði átt við þegar hann sagði að vinstri stjórn hefði verið borðleggjandi og hélt því fram á fundi með hæstv. núv. utanrrh. að vinstri stjórn hefði verið borðleggjandi á einu augabragði. Var hann búinn að semja um það að GATT, sem átti að afgreiða fyrir 1. júlí, skyldi vera í þeim farvegi sem hv. þm. talar um nú eða hafði hann ákveðið sjálfur að laga sig að þeim sjónarmiðum sem eru efst á blaði í þinginu? Það vantaði dálítið upp á að hv. þm. gerði grein fyrir þessu.

Herra forseti. Ekki veit ég hvaðan hæstv. forsrh. hefur það að ég hafi lýst því yfir að vinstri stjórn væri borðleggjandi vegna þess að það er ekki rétt eftir mér haft. En það er athyglisvert að hæstv. forsrh. vill minna á það hvernig til núv. ríkisstjórnar var stofnað. Og það er rétt að formaður Framsfl. óskaði eftir viðtali við þann sem hér stendur og kvaðst gera svo í umboði félaga sinna úr stjórnarandstöðu á fyrra tímabili. Hann fékk þau svör hjá mér og hefur staðfest að það sé rétt að ég mundi ekki vera í stjórnarmyndunarviðræðum við annan flokk meðan á viðræðum stæði milli samstarfsflokkanna. Ef þeim viðræðum yrði hins vegar slitið, þá værum við reiðubúnir til þess að ræða við formann Framsfl. Hvernig hann túlkar þessi ummæli á þann veg að vinstri stjórn hafi verið borðleggjandi er mér ókunnugt um, það hlýtur hann að skýra fyrir sjálfum sér. Ég hef ekki sagt það og ekkert fullyrt um það. Alþfl. var með hreinan skjöld í þeim viðræðum. Hann lýsti því yfir að hann yrði ekki í stjórnarmyndunarviðræðum við aðra flokka á sama tíma og við tókum það trúanlegt að hæstv. forsrh. beitti sér fyrir áframhaldandi viðræðum stjórnarflokkanna. Það er meira en sagt verður um Sjálfstfl. undir forustu hæstv. forsrh.

Hæstv. forseti. Ég skal ekki mjög lengja þessar umræður, sem væntanlega eru komnar á endasprettinn, um þetta mikilvæga mál sem hefur til umræðu í þinginu oftsinnis, ekki bara um þetta frv. sem hér er nú til umræðu heldur einnig áður þegar verið var að fjalla um samþykkt þingsins á aðild að Alþjóðaviðskiptastofnuninni. Ég vildi fyrst og fremst lýsa stuðningi mínum við þá brtt. sem borin er fram af hv. efh.- og viðskn. og svara einni spurningu sem til mín var beint í umræðum áðan af hv. 11. þm. Reykn. En fyrst aðeins örfá orð um þessa brtt. sem felur í sér valkosti, heimildir til ráðherra að láta annaðhvort hlutkesti ráða úthlutun eða leita tilboða í heimildir til innflutnings. Það mun vera svo að það eru uppi einhver ágreiningsefni um framkvæmd þessara mála milli þjóða og á nýlegum fundi í landbúnaðarnefnd Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar mun hafa komið fram að það þyrfti að liggja skýrt fyrir áður en til framkvæmda kæmi hvaða aðferð yrði viðhöfð við úthlutun innflutningsheimildanna þannig að öllum vafa um framkvæmd málsins væri eytt og þá gilti það. Þannig er nokkuð ljóst að það er eitt af því sem þarf að ákveða nú á þeim skamma tíma sem þó er eftir til undirbúnings gildistökunnar um næstu mánaðamót og er vissulega rétt hjá hv. 4. þm. Norðurl. e., Steingrími J. Sigfússyni, að undirbúningstíminn er orðinn naumur og þarf að vinna skjótt að málum á næstu dögum. Hann sagði líka, sá hv. þm., að fyrri stjórn hefði ekki komið sér saman um málin. Þess vegna hefðu þau dregist úr hömlu. Hann sagði einnig að ný stjórn hefði gaufast með málið og hvað sem segja má um ummæli hans um vinnubrögð hæstv. fyrrv. ríkisstjórnar vil ég leyfa mér að halda því fram að það hafi verið unnið að þessu máli af fullum krafti þó að það sé því miður komið að framkvæmdinni þegar lögin verða loksins samþykkt sem ég vona að verði nú innan stundar. Þá er það ekki vegna þess að ekki hafi verið haldið áfram á fullu að vinna að málinu eftir að núv. hæstv. ríkisstjórn var mynduð. Allur sá tími hefur verið nýttur vel og auðvitað fór mest vinnan í þeim undirbúningi í að embættismannanefnd fimm ráðuneyta sem vann að málinu kæmi sér saman um það. Þá langar mig aðeins að grípa ofan í það sem hv. 9. þm. Reykv. hefur sagt um vinnubrögðin og um það hvernig hafi verið staðið að undirbúningi þessa máls, m.a. að frv. hafi verið samið af hagsmunaaðilum annars aðilans og hinn aðilinn lítt eða ekki komið að málinu. Ég vísa þessu frá. Það hefur verið um málið gott samstarf allra ráðuneyta sem að þessu hafa komið.

Ég var ekki að tala um ráðuneytin.

Þeir sem mest hafa unnið að undirbúningi málsins var þó þessi embættismannanefnd sem starfaði í tíð hæstv. fyrri ríkisstjórnar og hélt áfram að starfa að málinu í tíð núv. hæstv. ríkisstjórnar og hv. 9. þm. Reykv., þáv. hæstv. utanrrh., vitnaði einmitt til þeirra nefndarstarfa í ummælum sínum á Alþingi 29. nóv. 1994, sem þegar hefur verið vitnað til áður í umræðum af hv. 4. þm. Norðurl. e. og þarf kannski ekki að rekja meira eða frekar. En þó má reyndar ítreka að þá hafði hv. þm., hæstv. þáv. utanrrh., þá skoðun að sú leið sem frv. gerði ráð fyrir eins og það liggur hér fyrir væri eina leiðin sem menn hefðu bent á sem ekki mundi bitna á neytendum. Það var hans afstaða og skoðun þá. Nú geta menn auðvitað skipt um skoðun og það geta komið upp aðrar forsendur og er ekkert við því að segja, ekki hægt að sakast um það. En allan tímann hefur þetta verið unnið í þessum sama farvegi, hv. þm., og það er ekki, eins og hér hefur líka verið nefnt, bæði af hv. 9. þm. Reykv. og fleirum, t.d. hv. 11. þm. Reykn., að þetta hafi skipt eitthvað um lit eða forsendur eftir að Framsfl. kom að málinu og Framsfl. eða forráðamenn hans eða ráðherrar hans hafi beitt einhverjum nýjum aðferðum eða þvingunum um það að ná fram einhverjum vinnubrögðum eða aðferðum við úthlutun öðrum en áður hafði gert ráð fyrir.  ,,Framkvæmd á skömmtunarkerfum verður yfirleitt með þeim hætti að það leiðir til mismununar. Útboð eða uppboð hefur þann ókost að það mun hækka verðið til neytenda. Sú leið sem hér er valin er einfaldlega sú að auglýsa án mismununar, öllum frjálst að sækja um eða eftir atvikum, ef um er að ræða varning sem kallar á einhverja fagþekkingu eða annað slíkt, tiltekinn hópur fær að sækja um. Þá er minnstur skaði að því og minnst mismunun að láta hlutkesti ráða valinu úr þeim hópi. Miklu er það geðþekkari aðferð en t.d. ef ráðherra eða einhver skrifstofa, t.d. innan landbúnaðarkerfisins, ætti að taka um þetta geðþóttaákvörðun og úthluta einhverjum völdum gæðingum.`` --- Undir það tek ég heils hugar með hv. þm. og hann þarf ekki að gera mér upp neinar skoðanir um það að það sé eitthvað sem ég vilji taka upp. En nóg um þetta, hæstv. forseti. Ég fékk eina spurningu frá hv. 11. þm. Reykn. Ef ekki yrði af lágmarksinnflutningi og aðrar lagaheimildir mundu ekki duga til þess að af innflutningi yrði, hvort þá yrði lögð hér fram á haustþingi breyting á þessum lögum eða frv. um lágmarksinnflutning eða einhver sú breyting gerð sem leiddi til þess eða tryggði það. Ég sagði við 2. umr. um málið að auðvitað hefði hv. Alþingi alla möguleika á því að breyta í ljósi fenginnar reynslu. Við höfum þetta mál, hv. alþm. og löggjafarsamkoman, auðvitað í hendi okkar. Ég sagði þá, eins og hefur komið fram ítrekað í máli manna, að við ættum ekki að rasa um ráð fram í þessu. Við ættum að láta reynsluna sýna sig og sanna og skera úr og að sjálfsögðu er það svo að þá getur komið til þess, þegar við sjáum það, ef þetta fer eftir eins og hv. þm. margir hafa lýst yfir að enginn innflutningur yrði og þetta frv. eins og það liggur fyrir sé eitthvert girðingafrv. sem takmarki eða hefti allan innflutning, þá bendir meiri hluti hv. landbn. á það í sínu áliti um málið sem sent er hv. efh.- og viðskn. að eðlilegt sé að þingið fylgist vel með málinu og nauðsynlegt kunni að verða að endurskoða í ljósi fenginnar reynslu. Mig langar til að lesa þessa tilvitnun, með leyfi forseta: ,,Meiri hlutinn tekur fram að þar sem frv. þetta felur í sér flókið og viðamikið mál sem ekki er reynsla fyrir hér á landi verður að liggja ljóst fyrir að Alþingi þarf að fylgjast vel með framkvæmd þess, ef að lögum verður, og nauðsynlegt kann að vera að endurskoða lögin í ljósi fenginnar reynslu.`` Nú ætla ég út af fyrir sig ekki að gera mér upp neitt um það hvaða hugmyndir meiri hluti hv. landbn. hefur haft til málsins og hvaða ástæður liggja því að baki að þeir telja e.t.v. nauðsynlegt að taka lögin skjótt til endurskoðunar. En ég vil hins vegar taka undir þessa yfirlýsingu hv. landbn. og segi það við hv. þm. að ég tel að það sé mjög eðlilegt að Alþingi fylgist vel með málinu. Hér hefur reyndar komið fram tillaga um það að setja inn í lögin ákvæði um endurskoðun. Ég held almennt talað að það sé heldur hvimleitt ákvæði að hafa yfir sér það að lög skuli endurskoðuð fyrir einhvern ákveðinn tíma á einhverjum forsendum sem ekki liggja fyrir. Ég er ekki að segja að það sé neitt útilokað og auðvitað eru mörg dæmi um það að slík ákvæði er að finna í lögum. Það er út af fyrir sig í lagi að skoða það mál, en ekki er ég þó að gefa neina yfirlýsingu fyrir hönd stjórnarmeirihluta um stuðning eða ekki stuðning við málið á þessu stigi. Það hefur ekki verið rætt og ég lýsi því aftur yfir að ég tel að það sé ekki eðlilegt að slík fyrirheit séu gefin í málinu fyrir fram. Ég hef margsagt það hér í þessum ræðustól að ég tel að reynslan verði að skera úr um málið.

Herra forseti. Ég spurði landbrh. hvort hann mundi á haustdögum leggja fram frv. um lækkun tolla á lágmarksinnflutningi ef sýnt væri að yrði ekki af innflutningi. Hann færðist undan að svara og það er í sjálfu sér svar. Hæstv. landbrh. benti á að Alþingi gæti breytt lögum. Vitaskuld getur Alþingi breytt lögum. Það var ekki mín spurning, hæstv. ráðherra. Ég spurði hvort hæstv. ráðherra mundi leggja fram frv. um lækkun tolla. Það er augljóst í þessu máli að það á að afgreiða það. Framsóknarmenn allra flokka sameinast um óbreytt ástand og þegar hæstv. landbrh. skýlir sér á bak við álit meiri hluta landbn., leggur mat hv. þm. Guðna Ágústssonar og Egils Jónssonar á Seljavöllum í þeirra meirihlutaáliti til grundvallar hvernig hann ætlar að taka á hugsanlegum breytingum á þessu frv., þá segir það alla söguna um hvernig hæstv. landbrh. ætlar að fara með þær heimildir sem honum verða faldar með þessu frv. Niðurstaðan er ljós í þessu máli. Það voru neytendur sem töpuðu. Þessu verður fylgt áfram eftir á haustþingi með breytingartillögum. Það verður reynt að knýja fram leiðréttingu á þessu þótt niðurstaðan hafi orðið eins og stjórnarmeirihlutinn vill hafa það nú.

Herra forseti. Hæstv. landbrh. og þeim stjórnarliðum öðrum er dálítið í mun að reyna að sýna fram á það að ég hafi skipt um skoðun að því er varðar hver væri besta aðferðin við að úthluta skömmtunarkvótunum, 3%. Ég skil vel að þeim sé það í mun vegna þess að við höfum haft það daglega fyrir stafni að undanförnu að rifja upp kosningaloforð framsóknarmanna, segja hvað þeir sögðu fyrir kosningar og hvað þeir eru nú að baksa eftir kosningar, þannig að það er von að þeir vilji gjalda líku líkt. En það dugar ekki til því að tilvitnanirnar eru þær að ég hef sagt og sagði þá fyrir kosningar: ,,Öll skömmtunarkerfi eru af hinu vonda.`` Ekki hef ég skipt um skoðun á því. Í annan stað sagði ég að markmiðið ætti að vera að velja þá leið sem skilaði mestum ávinningi til neytenda, verðlækkun til neytenda. Til þess að skila verðlækkun til neytenda undir 3% markaðsaðgangi þurfa tollar að vera lágir. Það er engu að skila ef þeir eru háir. Hæstv. ríkisstjórn ákvað að lágir tollar væru á bilinu 60--254%. Það er engu að skila. Annaðhvort gerist, að það verður ekkert flutt inn eða að það hafa verið nefnd örfá undantekningardæmi sem fara aðeins undir og gæti þess vegna verið eitthvað, en það bil er afar lítið. Mín hugsun var auðvitað sú að við virtum anda GATT-samkomulagsins og værum að tala um raunverulega lágtolla, vel undir rauntollum. Hvaða aðferð hefði þá dugað til þess að skila verðlækkun til neytenda? Það er tæknilegt mál. Ég taldi að það væri hægt að gera það með uppboðsaðferðinni, að leita lægstu tilboða frá þeim sem buðu vöru á lágum tollum á lægsta verðinu. Síðan hefur það komið á daginn í umræðum hér að menn telja að það sé afar ólíklegt að það takist, allra síst núna þegar tollmunur er svona mikill.

Herra forseti. Ég geri engar athugasemdir við það að menn skipti um skoðun og komist að annarri niðurstöðu um það hvernig standa á að málum. Það er bara eðli málsins samkvæmt rétt ef menn við umhugsun og athugun telja að einhver fyrri afstaða hafi verið röng. Hins vegar finnst mér ekki að hv. þm. hafi rökstutt það nægjanlega vel fyrir okkur öllum, kannski fyrir það eins og hann sagði áðan að málið væri afar flókið og við værum sumir svo seinir að hugsa eða seinir að reikna að við kæmumst ekki að sömu niðurstöðu og hann á jafnskömmum tíma. En hann nefnir líka og ítrekar enn þetta með kosningaloforðin, kosningaloforð framsóknarmanna. Ég hef ekki tíma til þess að fara ítarlega yfir þau mál í stuttu andsvari, enda læt ég það alveg liggja á milli hluta því að við erum með þau mál í vinnu nú þegar. Það er í öllum ráðuneytum verið að vinna að því að framfylgja þeim fyrirheitum sem Framsfl. gaf í kosningabaráttunni ef hann kæmist í ríkisstjórn og eftir sex vikna setu þar er varla hægt að ætlast til þess eða vænta þess að neinar stökkbreytingar hafi orðið í þessu efni, en það er unnið að þeim málum svo að það er ekki miklu við það að bæta, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Áður en ég kem að efni andsvarsins, þá vil ég aðeins segja við hæstv. ráðherra vegna hans lokaorða að flokkur sem hefur talað um neyðarástand á heimilum, flokkur sem hefur talað um tafarlausar aðgerðir í húsnæðismálum, flokkur sem hefur talað um sára fátækt getur ekki komið hér og sagt: Sex vikur eru ekki langur tími og þetta bíður allt til haustsins. Það var a.m.k. fólkinu ekki sagt þegar talað var í þessum ræðustól, og þær tilvitnanir liggja alla fyrir, um gjaldþrot þúsunda heimila, sára fátækt og neyðarástand svo að ég noti nokkur orð sem Framsfl. notaði í þessum ræðustól fyrir örfáum mánuðum. Það sýnir bara á hvaða mælikvarða Framsfl. leggur sára fátækt, neyðarástand og gjaldþrot heimilanna, að það má bíða. Erindi mitt upp í þennan ræðustól var að inna hæstv. ráðherra frekar eftir því að hann íhugi nú rækilega ásamt félögum sínum í ríkisstjórninni að samþykkja brtt. á þskj. 92 frá Steingrími J. Sigfússyni þar sem það er lögbundið að ákvæði laga þessara skuli tekin til endurskoðunar fyrir árslok 1996. Það hefur oft verið gert, hæstv. ráðherra, að binda slíka endurskoðun í lögum. Það hefur komið fram frá öllum, bæði stuðningsmönnum frv. og andstæðingum, að það veit enginn nákvæmlega hvernig veruleikinn kemur út og það eitt og sér eru nægileg rök fyrir því að lögbinda endurskoðun. Þar að auki tel ég skynsamlegt fyrir hæstv. ráðherra að hafa vissa hliðsjón af hugsanlegri, breiðari samstöðu í bakgrunni málsins heldur en bara ríkisstjórnarmeirihlutanum einum og sér og fallast á þessa endurskoðun fyrir árslok 1996. Og ég vil eindregið árétta við hæstv. ráðherra að það verði íhugað af hálfu ríkisstjórnarflokkanna að styðja þessa brtt. við lokaafgreiðslu málsins. Það kann að hafa veruleg áhrif á það undir hvaða merkjum þessi lagasetning siglir inn í framtíðina.

Virðulegur forseti. Ég geri ekki lítið úr því og held áfram að lýsa því yfir að það þarf auðvitað að bregðast við alvarlegu ástandi á ýmsum sviðum þjóðfélagsins þar sem kann að ríkja sárafátækt og neyðarástand. Og ég get sagt það við hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson að í þeim málaflokki sem ég fer með, þ.e. landbúnaðarmálunum, hef ég miklar áhyggjur af því ástandi sem ríkir hjá sauðfjárbændum. Ég hef lýst því yfir margsinnis, bæði hér í þessum ræðustól og við fjölmiðla, og í landbrn. er einmitt hafin vinna til þess að reyna að bregðast við þeim vanda. En ég verð að ítreka það aftur að ég tel að það sé með öllu útilokað og ómögulegt að það liggi fyrir einhverjar lausnir á því vandamáli eða hvernig brugðist verður við því ástandi sem undir þann málaflokk heyrir og þann ráðherra sem hér stendur, að bregðast við því ástandi sem ríkir hjá mörgum sauðfjárbændum. Um endurskoðunarákvæðið ræddi ég áðan. Ég þarf ekki að endurtaka út af fyrir sig það sem ég sagði þá. Það eru auðvitað eins og kom fram hjá hv. þm. mörg fordæmi fyrir því að endurskoðunarákvæði hafa verið lögbundin. Ég er ekkert að andmæla því á nokkurn hátt, en ég sagði það líka að ég teldi að það gæti verið einnig óþarft og kannski í sumum tilvikum málinu ekkert til framdráttar að hafa yfir sér einhver dagsett ákvæði um það að fyrir þann tíma skuli lög vera tekin til endurskoðunar eða boðaðar einhverjar breytingar sem menn ekki sjá fyrir fram og vita ekki hvort þarf að leggja til eða bregðast við fyrr en reynslan hefur skorið úr um það. Þau fyrirheit sem hér hafa verið gefin í umræðum og gefin eru í þeim álitum sem ég vitnaði til, hvort sem þau eru frá hv. landbn. eða einhverjum öðrum, tel ég að séu meira virði og það liggi fyrir að menn fylgist með framkvæmd málsins og séu þá auðvitað tilbúnir til þess að bregðast við ef þeir álíta að framkvæmdin sé óásættanleg.

Virðulegi forseti. GATT-samningurinn er víðtækt, alþjóðlegt samkomulag sem fyrst og fremst þjónar því markmiði að gagnast fólkinu í löndum heims til þess að skapa ódýrari vörur og betri lífskjör fyrir fólkið í landinu sem aðili er að samkomulaginu. Það er alveg rétt að hér á þingi starfar landbn. sem gætir hagsmuna landbúnaðarins og er ekkert nema gott um það að segja. En það starfar engin neytendanefnd hér á þingi, hæstv. ráðherra. Það er enginn aðili á þinginu sem hefur það verkefni að sinna hagsmunum neytenda og sá ráðherra sem á að gera það í ríkisstjórninni, hæstv. viðskrh., hefur heldur lítið látið fyrir sér fara í þessari umræðu. Það er þess vegna sem við mörg teljum að það sé nauðsynlegt að í eftirfylgju málsins sé það líka tryggt, sérstaklega varðandi framkvæmd 3--5% lágmarksinnflutningsins, að þar eignist neytendur á Íslandi ákveðna kjarabót. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að það sé farsælla fyrir alla þá sem ábyrgð bera á málinu, þar með talinn hæstv. landbrh., að gera samkomulag um þetta endurskoðunarákvæði hér á þinginu heldur en neita því líka.

Hæstv. forseti. Þau skref sem við erum að stíga með þessu samkomulagi núna hafa verið margsinnis rakin hér í þessari umræðu, þ.e. að breyta frá innflutningshöftum í það að opna fyrir viðskipti. Það er stóra skerfið sem við tökum á þessu stigi. Síðan í framhaldi af því vænti ég þess að þessi samningur hafi áhrif á ýmsa þætti okkar efnahagslífs og með tímanum, þegar við höfum náð að aðlaga okkur að þeim breyttu aðstæðum, þá leiði það væntanlega líka til lægra vöruverðs og betri lífskjara. Ég dreg ekkert úr þeim markmiðum sem hv. 8. þm. Reykn. hefur sett hér fram. Þau verða þá að vera þannig úr garði gerð, framkvæmdin þannig, að það eigi við um alla heildina og við byrjum ekki á því að stíga skref inn í þetta margrómaða frelsi og þetta framtíðarland með því e.t.v. að misbjóða einni atvinnugrein, ég tala nú ekki um ef það hefði þau áhrif eða þær alvarlegu afleiðingar að hún hreinlega hryndi. Ég vona að svo verði alls ekki og ég tel að með þessu máli eins og það liggur hér fyrir þurfum við ekki að óttast það en við séum samt að stíga skref sem landbúnaðurinn verður að bregðast við, verður að vera tilbúinn að horfast í augu við og takast á við og ég hygg að við eigum eftir að sjá það. Varðandi hagsmuni einstakra aðila vil ég minna á það að í frv. og væntanlegum lögum er gert ráð fyrir ráðgjafarnefnd sem er ráðherra til ráðuneytis og fulltingis við framkvæmd málsins. Þar eiga fulltrúar sæti bæði fjmrn. og viðskrn. sem er auðvitað það ráðuneyti, eins og hv. þm. benti réttilega á, sem á að fara með málefni neytenda og auðvitað verður hlustað á það og tekið tilliti til þess sem kemur fram í þeirri ráðgjafarnefnd.

Herra forseti. Mitt andsvar lýtur að því sem hæstv. ráðherra sagði hér um endurskoðun laganna. Ég harma það, það eru mér vonbrigði, að hæstv. ráðherra skyldi ekki annað tveggja taka undir þá brtt. sem komin er fram um það eða þá a.m.k. gefa skýra yfirlýsingu um hvernig að þessum málum yrði staðið og að um einhvers konar mat á framkvæmdinni yrði að ræða og þá endurskoðun laganna a.m.k. ef tilefni væri til. Það er að vísu svo, herra forseti, að þetta frv. mun vera flutt af hæstv. forsrh. og það hefði í sjálfu sér verið alveg jafneðlilegt að beina fyrirspurninni til hans af því að þarna er um bandorm að ræða og málið snertir mörg lög og forsrh. sem ábyrgðaraðili slíks samkrulls í ríkisstjórninni fer með það ef það væri tekið upp til endurskoðunar. En mér finnst það mjög ófullnægjandi að ríkisstjórnin skuli ekki með einhverjum hætti lýsa því hér við lok afgreiðslu málsins hvernig hún hyggst meta framkvæmdina og standa þá að endurskoðun á þessum ákvörðunum ef nauðsyn ber til sem margir fullyrða að muni ekki verða vanþörf á. Mér finnst það mjög ófullnægjandi. Ég tók sérstaklega fram að ég væri ekki að gera kröfur til þess að þetta yrði endilega bundið við þá brtt. sem ég legg fram. Ég væri alveg tilbúinn að taka yfirlýsingu frá hæstv. ríkisstjórn gilda ef hún kæmi hér. En mér finnst það ekki góður frágangur á málinu að þegar spurt er sérstaklega um þetta atriði eða rætt skuli ekki liggja fyrir með eitthvað skýrari hætti en hér kom fram hjá hæstv. landbrh., og við öll vitum að út af fyrir sig geta menn alltaf breytt lögum, það er ljóst. En ég held að það væri ástæða til í ljósi óvissunnar að ganga frá tilteknu ferli sem fæli í sér mat á framkvæmdinni á einhverju tilteknu tímabili og þá endurskoðun eða heildarendurskoðun lagaákvæða sem um þetta fjalla. Þannig að ég spyr hæstv. landbrh.: Er ekki hægt að gera aðeins betur en hann gerði í svari sínu áðan?

Hæstv. forseti. Ég hef ekki miklu við það að bæta sem ég hef áður sagt og ætla að segja það við hv. 4. þm. Norðurl. e. að ég ætla ekki að gefa neina yfirlýsingu um hvernig kann að verða staðið að þessari brtt. hans. Ég hef lýst afstöðu minni til þess og jafnframt sagt það, sagði það held ég áðan, að ég gæti auðvitað ekki gefið neina yfirlýsingu fyrir hönd stjórnarliða um hvernig þeir taka á eða bregðast við í atkvæðagreiðslu um málið. Málið hefur komið hér inn í umræðuna með afbrigðum og mælt fyrir því af hálfu hv. flm. en ekki verið tekið annars staðar til frekari umfjöllunar. Það má svo sem velta þessu ákvæði fyrir sér, hvernig þetta hljóðar, hvort það er eins og eðlilegt væri. Ég sagði líka að það væru fjölmörg fordæmi fyrir því að ákvæði um endurskoðun væri inni í lögunum. En ég hef líka marglýst því yfir, bæði við 2. umr. og eins núna, að það verði fylgst vel með málinu og það sé eðlilegt að þingið geri það og ríkisstjórnin sé tilbúin til að bregðast við ef framkvæmdin ætlar að sýna sig að verða ekki ásættanleg. Þá verður það auðvitað gert. Ég hef líka vitnað til ákvæða í nefndarálitum í þessu sambandi og ég mun láta það duga, hæstv. forseti.

Herra forseti. Þetta var alveg nákvæmlega sama svarið og síðast. 

Ætlar þú að halda sömu ræðuna?

Nei, ég ætla ekki að halda sömu ræðuna, hv. þm. Ég ætla að kalla til hæstv. forsrh. Ég tel nauðsynlegt að hæstv. forsrh. komi hér og svari til um þetta. Ég vek athygli á að í framsöguræðu talsmanns meiri hluta efh.- og viðskn. kom fram það sjónarmið að það þyrfti að fylgjast grannt með þessum málum og eftir atvikum endurskoða. Sama sjónarmiði hafa fleiri hv. stjórnarliðar lýst. Landbrh. er í sjálfu sér ekki að lýsa sig neitt andvígan slíku en treystir sér af einhverjum ástæðum ekki til þess að gefa hér neina haldbæra yfirlýsingu um það hvernig þetta verði hins vegar gert. Þá er ekkert annað eftir en kalla þann til sem valdið hefur, þ.e. hæstv. forsrh. Hann verður að höggva á þennan gordíonshnút og lýsa því yfir að ríkisstjórnin fyrir sitt leyti skuldbindi sig til að standa fyrir slíkri endurskoðun á lögunum fyrir einhvern tiltekinn tíma eða með einhverjum tilteknum hætti. Ellegar hitt, sem væri auðvitað langbest og skynsamlegast, að fallast á þessa gáfulegu brtt. um að menn afgreiði það núna þannig að það sé frá að þessari endurskoðun skuli lokið fyrir árslok 1996. Það er mjög hæfilegur tími, þá hafa menn eitt og hálft ár til að skoða reynsluna af þessum ákvæðum. Ég fer fram á það, hæstv. forseti, að umræðunni ljúki þá ekki ef forsrh. gæti komið hér og svarað einföldum spurningum um þetta sem mikil eftirspurn er eftir.

Herra forseti. Nokkurs misskilnings hefur gætt í ræðum hv. þm. og þá sérstaklega hjá hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni, 9. þm. Reykv. Hann segir að tollar lækki ekkert. Lágmarksaðgangurinn sem um er talað byggir á krónutölusköttum og þær krónutölur verða ekkert hækkaðar á næstu fimm árum. Nú er það svo að þó verðbólga sé orðin lítil er hún ekki horfin og þetta mun valda 5--10% lækkun á þessum tollum á þessu tímabili og þar með möguleikum á lágmarksinnflutningi. Einnig hefur endurtekið verið vísað í ummæli innflytjenda, t.d. Hagkaups, um að þeir mundu ekki flytja neitt inn. Það sögðu þeir áður en hv. efh.- og viðskn. gerði brtt. sem olli töluverðri lækkun á þessum lágmarkstollum. Lágmarkstollarnir voru lækkaðir úr 75% og nú er líka möguleiki að taka 50%. Það þýðir að t.d. ef við tökum svínakótilettur, þar sem fasti krónutöluskatturinn er 775 kr. á kg, þá eru 75% 581 kr. á kg, en 50% eru 388 kr. Þannig að sú lækkun sem hv. efh.- og viðskn. lagði til er hvorki meira né minna en 200 kr. á kg. Og ef það getur ekki valdið því að það verði innflutningur þá veit ég ekki hvað er að. Varðandi það að 3% innflutningur geti valdið lækkun á verði til neytenda, þá veit ég ekki hverjum hefur dottið það í hug. Það eru væntingar sem einhver hefur lofað og kannski vænst, en lítum á hvernig þetta kemur fyrir í raunveruleikanum. Segjum að einhver innflytjandi gæti flutt inn nautakjöt á 1.000 kr. kg, nautalundir, og þær væru til sölu í verslunum allt í kring á 1.800 kr. Af hverju í ósköpunum ætti maðurinn að selja þetta á 1.000 kr.? Jú, hann getur svo sem gert það til að auglýsa sig upp, en þá er það líka auglýsingakostnaður. Hann er þá búinn að ná heilmikilli auglýsingu sem hann mundi þurfa að borga fyrir annars staðar. Hann nýtur því á einhvern máta þess verðmunar ef hann ekki hreinlega stingur því vasann sjálfur. Að búast við því að verðlækkun á 3% af markaði valdi verðlækkun almennt á markaðnum er rangt --- þeir menn þekkja ekki viðskipti sem halda það. Það þarf að vera innflutningur upp á 20--30% með lægri tollum, verulega lægri tollum, til að valda almennri lækkun á verðlagi. Ég ætla vona að menn skilji þetta. Ég vil benda á það sem ég benti á fyrr í umræðunni, við 2. umr., að við erum að gera mjög mikla breytingu, við erum að opna það sem áður var bannað, og það er að mínu mati meginatriði þessa máls. Og það er von að margir séu hræddir við þær breytingar. Fólk er yfirleitt hrætt við breytingar, það veit hvað það hefur en ekki hvað kemur. Mér heyrist á flestum hv. þm. að þeir séu sammála því að flytja ekki meira en 3--5% inn með lægri tollum. Sem sagt að valda ekki landbúnaði Íslands verulegri hættu sem mundi gerast ef hér mundi steypast inn segjum allt sem hægt er að flytja inn ótakmarkað. Við verðum að veita landbúnaðinum tíma til að aðlagast. Og ég held að það séu nánast allir sammála því. Það sem menn eru ekki sammála um er trúin á hvort af þessu verður, af þessum 3--5% og það eru menn ekki vissir um. Þá kemur einmitt að brtt. frá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni um að Alþingi setji í lög ákvæði um að það skuli endurskoða þessi lög fyrir árslok 1996. Ef maður lítur á þetta ákvæði rökfræðilega er það alveg furðulegt. Ef einhver maður les lögin fyrir árslok 1996 veit hann að þetta verður endurskoðað, ef hann les lögin eftir árslok 1996 spyr hann: Hver á að endurskoða? Er það fjmrh. eða hver á að endurskoða? Sem sagt skylda sem Alþingi Íslendinga hv. leggur á sjálft sig að breyta lögum. Nú er það þannig að hver einasti hv. þm. á Alþingi hefur heimild til að leggja fram frv. að lögum og láta ræða það. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gæti að sjálfsögðu ,,nóterað`` í bókina sína: Rétt fyrir áramót árið 1996 ætla ég að leggja fram frv. til laga um að endurskoða þessi ákvæði. Svona ákvæði getur meira að segja tafið fyrir. Einhver þingmaður kemur í haust, t.d. ég, og segir: Ég er ekki ánægður með innflutninginn sem varð, þetta er mjög lítið og minna en búist var við --- maður sér það að sjálfsögðu ekki í haust, sér það kannski um jólin. Þá fer ég á stað og spyr einhvern þingmann að því hvort það eigi ekki að fara að endurskoða þessi ákvæði og þá segir hann: Í lögunum stendur 1996, við skulum bara bíða. Þetta ákvæði gæti hugsanlega tafið fyrir. Ég sé ekki að hv. Alþingi þurfi að setja sér svona kvaðir því að hver einn og einasti þingmaður hefur leyfi til að koma með svona brtt. fyrir þennan tíma. Svona ákvæði í lögum er bara furðulegt.

Virðulegur forseti. Aldeilis er það stórfurðulegt að jafnmarkaðsvænn maður og hv. þm. Pétur Blöndal skuli ekki átta sig á því að ef t.d. Bónus flytur inn, eitt fyrirtæki, 3% af heildarmarkaði tiltekinnar vöru og býður það í sínum verslunum á alveg sérstaklega lágu verði eins og Bónus gerir með fjöldann allan af vörutegundum, þá er það tvímælalaust hagsmunamál fyrir neytendur, tvímælalaust. Satt að segja var sú markaðskenning sem hv. þm. var að flytja hér til að réttlæta stuðning sinn við frv. í óbreyttri mynd afneitun á því að Bónus ætti nokkurn rétt á sér vegna þess að kaupmaður sem sæi annan kaupmann bjóða vöru á 1.500 kr. væri ruglaður ef hann byði vöruna á kannski minna en 1.400 kr. Bónus hefur verið byggt upp á því, hv. þm., að eigandi verslunarinnar lagði metnað sinn í að fara eins langt niður með vöruna hvað sem leið vöruverði keppinautanna. Þetta þekki ég mjög vel, sérstaklega á síðari árum, með Hagkaupsverslun annars vegar á Seltjarnarnesi og hins vegar Bónusverslun þannig að maður hefur getað borið saman báðar þessar verslanakeðjur sem hafa náð markaði út af lágu vöruverði. Auðvitað er það hagsmunamál fyrir neytendur að ákvæðið um 3--5% markaðsaðgang komi í reynd til framkvæmdar og leiði til lækkaðs vöruverðs. Og að fara að flytja þá kenningu í ræðustól að það sé á móti öllum markaðslögmálum að neytendur geti grætt eitthvað á því, 3--5% reglan sé bara fyrir kaupmanninn til að hann geti grætt meira. Það er satt að segja alveg furðuleg kenning.

Herra forseti. Ef menn ætla að hafa hlutkesti þannig að þetta komi inn með lægri tollum munu allir heildsalar landsins sækja um. Það er undir hælinn lagt hvort Bónus, sem hefur þá stefnu sem hv. þm. nefndi, fái leyfi. Þá mun það nefnilega gerast að leyfin ganga kaupum og sölum. Og þó að Bónus hafi þá stefnu að bjóða lágt vöruverð eru kannski aðrar verslanir með stefnuna að bjóða betri þjónustu eða eitthvað annað slíkt. Maður spyr: Af hverju ætti kaupmaður sem er að selja vöru í sinni verslun á 2.000 kr. að selja hana við hliðina á á 1.000 kr.? Svona aðgangur að svo litlu magni, 3%, getur ekki breytt heildarverðinu. Aftur á móti veita þessi 3% þá nauðsynlegu samkeppni sem að er stefnt með þessum 3% aðgangi og sem landbúnaðurinn þarf nauðsynlega á að halda.

Virðulegi forseti. Hver hefði nú trúað því fyrir kosningar að sú staða ætti eftir að koma upp á Alþingi á fyrsta mánuði þingsetu hv. þm. Péturs Blöndals að það skyldi verða hlutverk formanns Alþb. að verja heiður og heiðarleika kaupmannastéttarinnar gegn ásökunum hv. þm. Péturs Blöndals um að þetta séu slíkir gróðapungar að þeir muni aldrei láta neytendur njóta eins eða neins ef þeir eiga færi á að gera eitthvað annað. Ég get fullvissað þingmenn um það að ég mun halda áfram að verja heiður kaupmannastéttarinnar gegn árásum þessa nýja þingmanns Sjálfstfl.

Herra forseti. Þetta eru mjög athyglisverðar rökræður um markaðshagfræði milli hv. þm., formanns Alþb. og fulltrúa markaðshyggjunnar í Sjálfstfl., hv. þm. Péturs Blöndals. Segjum nú sem svo að hv. þm. Pétur Blöndal hafi rétt fyrir sér. Að skömmtun á þessu lítilræði, 3%, þýði í reynd að menn færi verðið upp að innlendu markaðsverði og styngi lottóvinningnum í vasann sem eru rök hv. þm. Þá er hann raunverulega að segja: Eina leiðin til þess að stuðla að samkeppni er að sjálfsögðu sú að þetta taki til stærri markaðshlutdeildar. Hvers vegna er það þá að hv. þm. styður ekki þá einu tillögu sem hér hefur verið lögð fram um nákvæmlega það, þ.e. að tollunum verði stillt þannig að það verði að vísu tryggð vernd í upphafi plús fjarlægðarvernd, en síðan að verndin fari lækkandi á aðlögunartímanum. Hv. þm. á eftir að svara þessu: Er hann ekki almennt sammála því að samkeppnin sé nú af hinu góða? Gefið að við viljum báðir tryggja vernd í upphafi. Kann hann einhverja aðra leið til þess að beita aðhaldi við að rjúfa stöðnun einokunar en að smám saman verði samkeppni innleidd? Er hann virkilega að halda því fram ásamt hv. þm. Agli bónda og hv. þm. Páli Péturssyni á Höllustöðum að það sé skaðlegt fyrir bændur að mæta slíkri samkeppni smám saman? Ætlar hann sem fulltrúi kjörinn af kjósendum Sjálfstfl. hingað inn á þetta þing að halda því fram að þessar skoðanir séu rangar eða skaðlegar? Telur hann virkilega að hann sé að halda fram þeim skoðunum og standa undir því trausti sem kjósendur hans byggðu upp til hans og væntingum sem þeir byggðu upp til hans með því að gerast talsmaður einokunarsjónarmiða?

Herra forseti. Eins og ég gat um áðan byggir samkeppnin sem bændastéttin verður fyrir með þessum tillögum eða þessari lagasetningu á því að það verða flutt inn 3%. Og það er sú samkeppni í magni og vörum sem landbúnaðurinn lendir í. Hann mun ekki lenda í neinni verulegri samkeppni með verð, enda sé ég ekki hvernig menn ímynda sér að lægra verð á 3% af öllum markaðnum geti valdið verðlækkun. Það er samkeppnin í innflutningnum sjálfum af þessum 3% sem landbúnaðurinn þarf að standa við og sá innflutningur á að vaxa upp í 5%. Ég tel einmitt að það sé sú samkeppni sem bændur þurfi og sé nægjanleg fyrir bændur að hafa til þess að þeir geti náð áttum aftur og staðið aftur í samkeppni.

Herra forseti. Ekki vil ég rengja góðan hug hv. þm., en einhver misskilningur er nú hér á ferðinni. Hv. þm. er auðvitað kunnugt um það eins og hverjum öðrum Íslendingi og þarf ekki sprenglærðan doktor í stærðfræði til þess að bændur eru viðjaðir í einokunarkerfi. Þeir eru ríkisstyrktir en jafnframt skipar ríkið þeim að draga úr framleiðslu. Framleiðni í landbúnaði hefur verið að minnka á Íslandi. Nú er það svo að GATT gat með þeirri útfærslu sem við lögðum fram tillögur um orðið upphaf að einhverri samkeppni. En til þess að bændur hefðu getað lagað sig að breytingunum hefði um leið þurft að losa þá úr viðjum þessa kerfis. Um það lágu líka fyrir tillögur hér, hv. þm. Ágúst Einarsson og ég lögðum hér fram tillögur um að ríkisstjórnin skipaði nefnd til að hefjast handa um það og tillögurnar liggja fyrir um að afnema framleiðslustýrðar beingreiðslur, taka upp grænar greiðslur til bænda, tryggja þannig svigrúm til starfslokasamninga. En fyrst og síðast afnema kvótakerfið þannig að þeir geti brugðist við samkeppni sem væru náttúrlega þau sjónarmið sem kjósendur hv. þm. væntu af honum að hann styddi.

Herra forseti. Ég er að mörgu leyti sammála síðasta ræðumanni, hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni, um að íslenskir bændur eru reyrðir í viðjar langvarandi kerfis. Kerfis sem er búið að vara mjög lengi og við skulum ekki láta okkur detta það í huga eða láta okkur dreyma um að við getum kippt þeim út úr því kerfi á einum degi. Hér kom fram að landbrh. er að láta vinna að tillögum um hvernig landbúnaðurinn verður búinn undir þessa breytingu. Það þarf langan tíma til. Ég hef líkt þessu við ópíumsjúkling, það þarf að venja hann af og það er ekki hægt að gera það á einni nóttu. Ég býst við að þau fimm ár sem þessi samningur gefur bændum muni duga þeim til þess að venjast af þeim styrkjum sem þeir hafa fengið og öllu því kerfi sem þeir eru negldir í og ég reikna með að hæstv. landbrh. muni einmitt vinna að tillögum í þessu skyni.

Herra forseti. Hér fara fram stórkostlega áhugaverðar umræður um eðli og áhrif þessa 3% lágmarksmarkaðsaðgangs ef af verður og ætla ég ekki að blanda mér í þann þáttinn sem snýr að hugsanlegum eða óhugsanlegum áhrifum hér á innanlandsmarkað fyrir matvöru. Ég minni bara á að þessi 3% lágmarksmarkaðsaðgangur var þannig hugsaður af hálfu landbúnaðarvöruútflutningsríkja að hann átti að virka sem fleygur inn á áður lokaða markaði sem síðan var að sjálfsögðu ætlunin og er ætlunin að reka dýpra á kaf af hálfu þjóða sem líta á þetta sem fyrsta skrefið af mörgum inn á markaði sem áður voru lokaðir. Að öðru leyti sagði hv. þm. Pétur H. Blöndal að brtt. mín á þskj. 92 væri rökfræðilega furðuleg. Það má út af fyrir sig til sanns vegar færa í þeim skilningi að auðvitað þarf ekkert lagaákvæði um það að hvenær sem er er hægt að taka frv. til endurskoðunar, það er ljóst, það er okkur ljóst, hv. þm., ekki síður þeim sem hafa verið hér kannski í 12 ár heldur en hv. þm. Hins vegar er þetta alsiða og er venja að ef menn vilja taka um það ákvörðun með einhverjum tilteknum hætti hvernig staðið sé að endurskoðun og hvenær henni skuli lokið sé það gert með einmitt þessum hætti. Og hv. þm. getur örugglega flett upp á 10--20 fordæmum frá undanförnum árum þar sem einmitt er tekin pólitísk ákvörðun og gert samkomulag um að á einhverjum tilteknum tíma eða fyrir einhvern tiltekinn tíma sé svona verk unnið. Þetta byggir þar af leiðandi á hefð. Þetta er með vísan til ákveðins rökstuðnings sem kom fram í framsöguræðu minni fyrir tillögunni. Sem sagt þeirri að það verði fylgst með framkvæmdinni og þetta leggur með vissum hætti þá skyldu á herðar hæstv. ríkisstjórnar að hún gangist fyrir svona endurskoðun. Nú er hæstv. forsrh. kominn hér og getur þá kannski svarað því hvort hann er af hálfu hæstv. ríkisstjórnar tilbúinn að lýsa því yfir að svona verk verði unnið. Ég tók það einmitt fram að ég gerði ekki í sjálfu sér kröfur um að þetta yrði á þeim grundvelli að mín brtt. yrði samþykkt heldur mundi ég alveg taka gilda yfirlýsingu frá hæstv. ríkisstjórn um að í þetta verk yrði farið. En ég undirstrika að þó það megi halda fram að það sé út af fyrir sig fáfengilegt að vera yfirleitt að setja í lög að lög megi endurskoða, því það má auðvitað alltaf gera, Alþingi sem á hverjum tíma situr hefur að sjálfsögðu löggjafarvaldið, þá er þetta hefð og venja sem hv. þm. mun örugglega eiga eftir að kynnast að er iðulega gripið til.

Var hv. 11. þm. Reykn. að óska eftir andsvari?

Já, ég ætlaði það.

Í fyrsta lagi þarf að biðja um það í upphafi umræðunnar og í öðru lagi er ekki gert ráð fyrir að andsvör taki lengri tíma en 15 mín. samkvæmt þingsköpum og sá tími er þegar liðinn.

Herra forseti. Ég vildi gjarnan vegna brtt. sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur kynnt gefa yfirlýsingu af ríkisstjórnarinnar hálfu um að ríkisstjórnin er tilbúin til þess að lýsa því yfir að lögð verði fram greinargerð fyrir árslok 1996 um þróun mála samkvæmt þeim heimildum sem við erum að leggja til að verði lögfestar hér þannig að ríkisstjórn og þing geti hvort í sínu lagi eða sameiginlega tekið ákvörðun um það hvort endurskoðunar sé þörf og þá í hvaða mæli.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir þessa yfirlýsingu, ég tel hana fullnægjandi. Ég tel að það sé í sjálfu sér eðlilegur framgangsmáti að það verði safnað upplýsingum um hvernig til tekst og lögð fram greinargerð á þinginu þannig að ríkisstjórn og Alþingi geti sameiginlega fjallað um það á haustdögum 1996 hvernig málin standa og hvort tilefni sé til lagabreytinga. Og ég kalla þess vegna aftur brtt. mína á þskj. 92.

Hæstv. forseti. Erindi mitt hingað í þennan ræðustól er reyndar fyrst og fremst að lýsa yfir stuðningi við þá brtt. sem verið var að draga til baka áðan. Ég vildi taka undir þau sjónarmið hve nauðsynlegt það væri að við á hinu háa Alþingi undirstrikuðum að hér er á ferðinni mál af því tagi sem eðlilegt og sjálfsagt er að skoða. Ég held að það gefi auga leið að að öllum líkindum verði nú framtíðin með þeim hætti að það verður bráðlega nauðsynlegt að fara í það verk að skoða útkomuna og áhrifin af þessu máli. Það má öllum ljóst vera að þessu máli er að ljúka hér á hinu háa Alþingi og það vita allir að við verðum að samþykkja einhvers konar útfærslu á þessum samningi þannig að hann geti gengið í gildi 1. júlí nk. Ég vil einungis nota þetta tækifæri til að ítreka að þrátt fyrir þær breytingar sem búið er að gera á frv., sem ég tel flestar vera til bóta, finnst okkur kvennalistakonum að hér sé of langt gengið í því að reysa tollmúra og girðingar. Maður á eftir að sjá það þrátt fyrir útreikninga hv. þm. Péturs H. Blöndals að hér verði raunverulega einhver innflutningur sem er auðvitað tilgangur þessar breytinga. Tilgangurinn er sá að hér verði ákveðinn lágmarksinnflutningur sem er til þess ætlaður að ýta undir viðskipti með landbúnaðarvörur í heiminum. Við vitum öll, eins og hér hefur komið fram í umræðunni, að það er mikil þörf á þrýstingi á íslenskan landbúnað þannig að knúnar verði fram breytingar á honum. Ég ætla ekki að fara langt út í hvað þar þarf að gera. Ég gerði það bæði við 1. og 2. umr. málsins. En ég vil ítreka það og nefna hér að auðvitað þarf líka að tryggja samkeppnisstöðu landbúnaðarins, að hann standi jafnt að vígi, að hann geti keppt við þann innflutning sem hingað kemur. Þar höfum við ekki síst áhyggjur af garðyrkjunni. Garðyrkjubændur hafa nefnt það að í rauninni eigi þeir aðeins tveggja kosta völ. Annars vegar að taka upp þá framleiðsluþætti sem tíðkast í öðrum löndum, m.a. með notkun á ýmiss konar eiturefnum og vaxtaraukandi efnum, og hins vegar það að sett séu þau skilyrði að innflutningurinn uppfylli þær kröfur sem hér eru gerðar til íslenskra framleiðenda. Þetta er mál sem þarf að athuga og ég get ekki annað en harmað hvað menn hafa staðið illa að undirbúningi þessa máls. Það hefur legið í loftinu eða lengi verið vitað að þessi samningur yrði að veruleika þó reyndar hafi gengið á ýmsu í undirbúningi hans á samningstímanum, en því miður hefur íslenskur landbúnaður ekki búið sig undir þessa auknu samkeppni og það ber að harma. Það mun ákveðin breyting eiga sér stað. Það er verið að afnema innflutningsbann og það í sjálfu sér er merkilegt skref, en því verður að fylgja eftir og sjá til þess að þessi lágmarksinnflutningur eigi sér stað og jafnframt að lengra verði gengið þannig að hér verði um eðlileg viðskipti að ræða. Og allra síðast, hæstv. forseti, vil ég enn einu sinni minna á að þessi samningur þýðir ekki bara innflutning til Íslands, hann þýðir líka möguleika á útflutningi. Hæstv. forseti. Við vitum ekki hvernig þessum degi mun ljúka og hvað er fram undan, en við munum gera nánari grein fyrir afstöðu okkar þegar málið kemur til afgreiðslu.

Eins og tilkynnt hafði verið hefst hér utandagskrárumræða um húsnæðismál að ósk hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Forseti vill geta þess að að þeirri umræðu lokinni, sem tekur eina klukkustund, munu hefjast umræður um 3. dagskrármál, stjórn fiskveiða. Utandagskrárumræðunni verður þannig hagað að hver flokkur hefur 10 mínútur og að auki hafa frummælandi og hæstv. félmrh. 2 mínútur.

Virðulegi forseti. Sl. laugardag, þegar umræða varð utan dagskrár um skuldastöðu heimilanna og húsnæðismál, varð ljóst í lok umræðunnar að málið var hvergi nærri útrætt. Ástæðurnar eru einkum tvíþættar. Í fyrsta lagi að undir lok umræðunnar héldu hæstv. félmrh. og hæstv. viðskrh. uppteknum hætti frá því að þeir voru í stjórnarandstöðu að gagnrýna harðlega stöðu húsnæðismála og skuldastöðu heimilanna í landinu án þess að hafa nokkrar lausnir á því sjálfir hvernig ætti að leysa það mál. Reisn þeirra var ekki mikil því þeir notuðu til þess tækifærið þegar þeir sem deilt var harðlega á höfðu ekki ræðutíma samkvæmt þingsköpum til að svara þeirra ávirðingum. Í annan stað komu fram upplýsingar frá hæstv. félmrh. varðandi áformaða hækkun á lánshlutfalli sem nauðsynlegt er að fá frekari skýringar á. Niðurstaða umræðnanna á laugardaginn var skelfilega dapurlegur vitnisburður um svik Framsfl. við sína kjósendur. Athyglisvert var við umræðurnar á laugardaginn að framsóknarmenn sem fyrir aðeins nokkrum vikum eða fyrir kosningar töldu að líf, heill og hamingja þúsunda heimila fólks um land allt ylli á tafarlausum aðgerðum og að tími kannana og skoðana í nefndum væri liðinn hafa bókstaflega ekkert til málanna að leggja. Bjargvættir heimilanna sem boðuðu fólki að þegar í stað, þegar í stað sögðu þeir, yrði að ráðast í stærstu skuldbreytingu Íslandssögunnar, telja nú, komnir í ríkisstjórn, rétt að salta það mál og telja að það sé frekar forgangsmál að taka hér fyrir einkavæðingu á áfengi, ofurtollar taki við af innflutningsbanni á landbúnaðarvörum og aðgerðir sem fækka um 400--500 manns í smábátaútgerð sem ógnar líka lífsviðurværi margra byggða í landinu. Það skal nú vera þeirra forgangsmál og það hjá flokki sem fjölga ætlaði atvinnutækifærum um 12.000 á kjörtímabilinu.

Og stendur við það.

Niðurlæging framsóknarmanna er alger og mjög gott er það að hv. þm. Guðni Ágústsson skuli nú vera mættur til leiks. En uppgjörið sem þeir sögðu kjósendum að nú færi fram við Sjálfstfl. birtist nú kjósendum í því að þeir ganga nú í hlutverk skósveinsins við að framfylgja frjálshyggjustefnu sjálfstæðismanna. Blekkingar framsóknarmanna og yfirboð við kjósendur eru skólabókardæmi um það hvernig orð og efndir fara iðulega ekki saman í stjórnmálum og hvernig stjórnmálaflokkar eiga ekki að koma fram við kjósendur sína. Virðulegi forseti. Í sjálfu sér er ekki hægt að ætlast til að framsóknarmenn komi í höfn á fyrstu vikum sínum í ríkisstjórn öllum kosningaloforðunum um að bjarga heimilunum í landinu. En það er mjög ámælisvert og raunar sorglegt að framsóknarmenn sem fyrir örfáum vikum vildu tafarlausa lagasetningu um greiðsluaðlögun heimilanna, 40 ára lánstíma húsnæðislána og boðuðu tafarlausa lækkun og frystingu á skuldum fólks í greiðsluvanda hafi nú ekki eina einustu lausn fram að færa til þess að leysa greiðsluvanda heimilanna og hafa þeir nú öll málin í sínum höndum í því efni. Málflutningur þeirra gengur út á að berja á húsbréfakerfinu sem þeir þó kappkosta í sama orðinu að segja að þeir telji að starfrækja eigi áfram og leggja ekki fram neinar marktækar tillögur um að breyta. Það er ekki mikil reisn yfir þessu, virðulegi forseti. Sl. laugardag kom þrennt fram í máli hæstv. félmrh. sem ég vil fara nokkrum orðum um og spyrja ráðherrann um nokkurra spurninga. Í fyrsta lagi greindi hann frá skipun tveggja nefnda, önnur á að vinna að frv. um greiðsluaðlögun og hin að athuga kosti þess að lánstími fasteignaverðbréfa yrði breytilegur frá 15--20 ára. Í öðru lagi greindi hann frá áformum um að hækka lánshlutfall í húsbréfakerfinu í 70%. Loforðið um greiðsluaðlögun er í hnotskurn lýsing á svikum og blekkingum framsóknarmanna í húsnæðismálum. Tími skoðana og kannana á ástandinu er liðinn. Ástæður greiðsluerfiðleika eru kunnar, tími aðgerða er runninn upp. Því er þetta frv. um greiðsluaðlögun flutt, sagði hæstv. núv. viðskrh. á Alþingi fyrir nokkrum vikum, þá óbreyttur þingmaður. Í gær sagði hæstv. viðskrh. í útvarpi að nú yrði bara frv. flutt þegar fram liðu stundir og sættir hann sig vel við að heimili í greiðsluerfiðleikum bíði skoðunar og athugunar í nefnd félmrh. Áhrif þess að lengja húsbréfalánin í 40 ár á nú að skoða í nefnd enda þótt félmrh. geti hæglega fengið þá vitneskju nú þegar frá ráðgjöfum sínum hvað það þýðir að lengja húsbréfalánin í 40 ár. Gallarnir við lánalenginguna eru augljósir. Það eru aukin afföll um á að giska 8% og meiri kostnaður hjá skuldurum, hærra íbúðarverð, t.d. um 5% á íbúð sem ber 40 ára lán, tvöfalt meiri vaxtagreiðslur á öllum lánstímanum eða um 4 millj. í stað 2 millj. fyrir venjulega þriggja herbergja íbúð. Ávinningur fólks sem er með 3 millj. kr. húsbréfalán er um 3 þús. kr. á mánuði vegna lánalengingarinnar í 40 ár hverfur því umsvifalaust í meiri afföllum og hærra verði íbúða. Þetta bjargráð framsónarmanna mun engu skila fyrir fólk í greiðsluerfiðleikum. Vinnubrögð hæstv. ráðherra að draga fólk á asnaeyrunum og setja málið í nefnd eru bæði mjög ámælisverð og alvarleg fyrir fólkið sem á hlut að máli. Það er líka ábyrgðarhluti að setja fasteignamarkaðinn í uppnám í marga mánuði meðan nefnd ráðherra skoðar og kannar úrræði sem þegar liggur ljóst fyrir að muni engu skila fyrir fólkið og einungis leiða til að fólk fer í biðröð eftir að lánalenging komi til framkvæmda sem getur skrúfað upp vexti og afföll af lánunum. Ég skora á ráðherrann að létta af óvissunni sem er í þessu máli og spyr hæstv. ráðherra hvort hann hafi eitthvað kynnt sér hvaða áhrif þessi loforð muni hafa, bæði fyrir lántakendur og fasteignamarkað. Ég hef einnig lagt spurningar fyrir hæstv. félmrh. og snertir aðallega hækkun á lánshlutfalli upp í 70% sem hann kynnti á laugardaginn. Spurningar mínar eru þessar: Í fyrsta lagi. Hver er ástæða þess að félmrh. hefur fallið frá þeirri yfirlýsingu sinni að hækka lánshlutfallið í húsbréfakerfiu í 75%? Í öðru lagi. Hverjir eiga rétt á 70% lánshlutfalli í húsbréfakerfinu? Ef einungis er um að ræða fyrstuíbúðarkaupendur er spurt hvernig skilgreining á fyrstuíbúðarkaupendum verður og hvort hækkunin nái til: 1. Fólks sem hefur misst íbúð sína og stendur uppi eignalaust. 2. Hjóna eða sambúðarfólks sem eiga enga íbúð en annar aðilinn hefur einhvern tíma á ævinni átt hluta í íbúð sem hann hefur misst. 3. Fólks sem stendur eignalaust uppi eftir skilnað eða er jafnvel með skuldir umfram eignir. 4. Fólks með innan við 10% nettóeign í íbúð. 5. Fólks í miklum greiðsluvanda og ef svo er ekki þá er spurt: Hversu lengi þurfa íbúðareigendur í greiðsluvanda að bíða úrlausnar sinna mála og hverjar verða þær aðgerðir? Einnig er spurt: Hvað eykur það útgáfu húsbréfa á árinu 1995 í fyrsta lagi á ársgrundvelli að hækka lánshlutfallið og í annan stað það sem eftir lifir ársins 1995? Ég tek eftir því í Morgunblaðinu í dag að aðstoðarmaður ráðherra nefnir að til þess sé svigrúm á þessu ári að fara með lánshlutfallið upp í 70% og það kalli ekki á aukna útgáfu húsbréfa. Ég vara við því að þessi skoðun sé sett fram vegna þess að það er alveg augljóst að fasteignamarkaðurinn hefur verið í ákveðinni biðstöðu og fólk hefur verið að bíða eftir að ráðherrann stæði við loforð sín og þegar það liggur fyrir hver þau verða gæti farið svo að fólkið færi úr þessari biðröð og færi þá allt í einu að kaupa og selja fasteignir. Ég spái því að þetta kalli á aukna útgáfu húsbréfa. Að lokum er spurt: Hvaða áhrif mun það hafa á fasteigna- og vaxtamarkaðinn ef fólk frestar fasteignaviðskiptum og fer í biðröð eftir að staðið verði við aðgerðir í húsnæðismálum? Þetta eru þær spurningar sem ég hef lagt fyrir ráðherrann og og vænti að hann geti svarað vegna þess að ég lét hann hafa spurningarnar fyrir umræðuna þannig að hann gæti þá gefið greinargóð svör um það og það væri einnig gott að fá upplýst hvort hann standi við það loforð sem hann hefur einnig gefið um það að rýmka útgáfu húsbréfa og rýmka heimildir vegna viðhalda á fasteignum. Ráðherrann hefur látið þá skoðun sína í ljós að það þurfi að ráðast í að rýmka heimildir vegna viðhalds á fasteignum og talar um að það sé mjög atvinnuskapandi og er það rétt hjá ráðherranum. Núna þegar sumarið fer í hönd er spurning hvort þess megi vænta að ráðist verði í það að rýmka einnig heimildir vegna viðhalds á fasteignum.

Herra forseti. Ég hef kynnt mér kosti og galla þess að lengja húsbréfin upp í 40 ár. Það er mál sem þarfnast nákvæmrar skoðunar. Það er ekki einfalt að gera það og rétt er eins og fram kom hjá hv. málshefjanda að það eru ekki bara kostir við það. Það þýðir ekki að gera það nema það sé fólki til gagns og að því verður reynt að vinna. Varðandi útgáfu reglugerðar um að gera minni háttar viðhald húsbréfa tækt, þ.e. viðhald sem kostar innan við 1 millj. og 80 þús., er verið að vinna að því og ég vona að það geti orðið áður en langt um líður. Fyrsta spurningin, sem ég fékk á blaði frá fyrirspyrjanda, er þessi: Hver er ástæða þess að félmrh. hefur fallið frá þeirri yfirlýsingu sinni að hækka lánshlutfallið í húsbréfakerfinu í 75%? Ég hef aldrei gefið neina yfirlýsingu um það en ég nefndi þessa tölu og nefndi líka töluna 70%. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er beinlínis tekið á því að hjálpa skuli fólki til að eignast sína fyrstu íbúð. Hins vegar er engin prósenta nefnd þar en ég tel mikilvægt að stíga þetta skref þannig að fara hægt í sakirnar svo að ekki hljótist of mikil þensla eða of mikil afföll. Það er skammgóður vermir ef afföllin hækka í kjölfarið. Undirbúningur að hækkun lánshlutfallsins hefur farið þannig fram að ég óskaði eftir að Húsnæðistofnun athugaði þróun og horfur varðandi útgáfu húsbréfa á árinu og hvaða áhrif það kunni að hafa á útgáfu húsbréfa ef lánshlutfallið væri annars vegar fært upp í 70% og hins vegar í 75% af kaupverði íbúðar. Húsnæðisstofnun sagði mér 22. maí að það væri mat stofnunarinnar að þeir 13 milljarðar, sem heimilt er samkvæmt lánsfjárlögum að ráðstafa í útgáfu húsbréfa á árinu, muni duga vegna fasteignaviðskipta, nýbygginga og endurbóta á árinu og að um 300--500 millj. verði afgangs. Þetta er mat Húsnæðisstofnunar og ég geri ráð fyrir því að þeir fari nærri um stöðu málsins. Samkvæmt mati stofnunarinnar er gert ráð fyrir því að ef lán vegna fyrstu íbúðar yrði hækkað í 75% þá megi reikna með að útgáfu húsbréfa aukist um 1.700 millj. á ársgrundvelli. Ef hækkað yrði í 70% er áætluð aukning 850 millj. á ári eða rúmar 400 millj. á hálfu ári. Ástæðan fyrir því að ég hef kosið að hækka í 70% er sú að ég vil hafa borð fyrir báru og það ætti að vera svigrúm til þeirrar hækkunar án þess að fara út fyrir ramma lánsfjáráætlunar og auðvitað einnig aukning útgáfu verði ekki mjög mikil í einu kasti þannig að afföllin rjúki upp úr öllu valdi. Fyrirspyrjandi spurði hverjir ættu rétt á 70% hlutfalli. Ég mun væntanlega gefa út á föstudaginn reglugerð. Ég vil gjarnan að nýkjörin húsnæðismálastjórn fái tækifæri til þess að líta á reglugerðina. Hún er tilbúin en ég tel það vera eðlilega kurteisi að sýna húsnæðismálastjórn reglugerðina áður en ég gef hana út. Gert er ráð fyrir því að miðað við að fyrstuíbúðarkaupendur teljist þeir sem ekki hafa átt íbúð eða hluta úr íbúð sl. þrjú ár. Þetta er skýr og afdráttarlaus skilgreining og sett fram til þess að útgáfa bréfanna fari ekki úr böndum. Fyrirspyrjandi spurði hvort þetta ætti ekki að ná til fólks sem hefur misst íbúð sína og stendur uppi eignalaust. Hvað með hjón eða sambúðarfólk sem enga íbúð eiga ef annar aðilinn hefur einhvern tíma átt hluta af íbúð sem hann hefur misst, fólk sem stendur uppi eignalaust eftir skilnað eða er jafnframt með skuldir umfram eignir, fólk sem með innan við 10% nettóeign í íbúð og fólk í miklum greiðsluvanda? Ef ekki, hversu lengi þarf fólk í greiðsluvanda að bíða úrlausnar sinna mála og hverjar verða þær aðgerðir? Nú er alls ekki víst að þeir hópar, sem þarna voru taldir upp, hafi gagn af því að fá hærri lán. Ef fólkið er gersamlega eignalaust er ekki skynsamlegt að aðstoða það við að stofna til enn meiri skuldbindinga. Forsenda þess að fólk geti ráðist í íbúðarkaup er að einhver sparnaður sé fyrir hendi þannig að fólk hafi eitthvað til þess að kaupa fyrir. Eignalaust fólk, fólk með skuldir umfram eignir og þeir sem eru í verulegum greiðsluvanda þurfa önnur úrræði en hærri lán og í því skyni þarf að tryggja gott framboð af leiguhúsnæði og öryggi á leigumarkaði og góða alhliða ráðgjöf til að aðstoða fólkið við að greiða úr vandamálum sínum. Þá er spurt hvað það auki útgáfu húsbréfa a) á árinu, og b) á ársgrundvelli að hækka lánshlutfallið. Eins og ég sagði áðan þá er það áætlun Húsnæðisstofnunar að hækkunin úr 65% í 70% muni auka útgáfu húsbréfa um 850 millj. kr. á ári og hækkun í 75% mundi þýða 1.700 millj. Þá spyr hv. málshefjandi hvaða áhrif það muni hafa á fasteigna- og vaxtamarkaðinn ef fólk frestar sínum fasteignaviðskiptum og fer í biðröð eftir að staðið verði við aðgerðir í húsnæðismálum. Nú getur sjálfsagt enginn sagt fyrir um framþróun á fasteignamarkaði eða vaxtaþróun í smáatriðum. Allt að einu hefur undanfarin 1--2 ár a.m.k. borið á sölutregðu á fasteignamarkaði og það var a.m.k. löngu áður en ég varð félmrh. sem ég hef reyndar ekki verið nema í eitthvað sex vikur. Þetta vita fasteignasalar náttúrlega og ég veit um fólk sem hefur verið með eignir sínar á sölu í marga mánuði og ekki getað selt þær. Það eru dæmi þess að fólk sem þarf að minnka við sig húsnæði hefur ekki getað það vegna sölutregðu. Ég treysti mér ekki til þess að spá um framvinduna á fasteignamarkaðnum. Það eru fjöldamörg atriði sem koma þar til greina, vextir, greiðsluerfiðleikar og það sem kannski mestu máli skiptir er afkoma þjóðarinnar hverju sinni og staðan á vinnumarkaðnum. Ég vona hins vegar að hækkun á lánshlutfalli muni auka möguleika fyrstuíbúðarkaupenda til að koma sér þaki yfir höfuðið.

Hæstv. forseti. Sl. laugardag hafði ég framsögu um húsnæðismál og skuldastöðu heimilanna. Sú umræða sem þá fór fram var að mörgu leyti ágæt þótt niðurstöður væru um margt óljósar. Nú eru niðurstöðurnar smám saman að lýsast í þá veru að þetta sé svolítið mikið af kannski og svolítið mikið af ef. Hins vegar er talað um þrjá þætti. Það er talað um að koma á fót bráðaþjónustu fyrir fólk sem á í greiðsluvanda en vandinn er hins vegar sá að ráðgjöfunum sem eiga að annast þessa bráðaþjónustu eru ekki fengin nein tæki í hendur. Þeim er ekki veittur aðgangur að fjármagni og ég vakti máls á því í minni framsöguræðu um daginn að þörf væri á því að setja á fót sérstakan sjóð sem ríki, sveitarfélög og hugsanlega fleiri aðilar, t.d lífeyrissjóðir, ættu aðild að og sem veitti fjármagn til fólks í greiðsluvanda á lágum og viðráðanlegu kjörum. Reyndar vil ég bæta því við að þarna þurfa að koma aðrar ráðstafanir einnig og þá þurfum við að fá sveigjanlegar sveiflujafnandi og greiðslujafnandi húsnæðisbætur. Þetta þarf síðan að stilla saman þannig að úr verði einhver raunveruleg bjargráð. Í annan stað er talað um að hækka lánshlutfall til þeirra í húsbréfakerfinu sem eru að festa kaup á íbúð í fyrsta skipti. Mig minnti að hæstv. félmrh. hefði gefið þá yfirlýsingu fyrir skömmu að þetta yrði hækkað í 75% þegar í vor. Í þriðja lagi er talað um að setja í nefndir og það hafi þegar verið gert bæði spurninguna um greiðsluaðlögun og hins vegar um breytilegan lánstíma. Ég man ekki betur en þessi mál bæði hefðu verið til umfjöllunar í nefndum og ég hef saknað þess svolítið að hv. þingmenn Sjálfstfl. hafa ekkert tjáð sig um húsnæðismálin að marki. Að vísu kom hv. þm. Pétur Blöndal í ræðustól í umræðunni á laugardag en það væri fróðlegt að heyra sjónarmið þeirra og afstöðu sem létu þessi mál til sín taka á síðasta kjörtímabili og tóku þátt í því starfi sem þá var unnið, ekki síst til þessara mála en ég stóð í þeirri trú að þessi vinna hefði farið fram í ítarlegri athugun á vegum nefndar sem þá var starfandi. Hitt vil ég segja að þessi umræða hefur svolítið einkennst af karpi um það hver eigi sök á því hvernig málum er komið. Þannig er hæstv. félmrh. mjög uppsigað við húsbréfakerfið eins og við höfum öll orðið vör við hér. Aðrir hafa haft sitthvað að athuga við svokallað 86-kerfi, en það sem mestu máli skiptir að sjálfsögðu er hver niðurstaðan verður, að gripið verði til yfirvegaðra ráða. Ég vakti máls á því hér að það væri ástæða til að skoða þetta frá fleiri hliðum en húsnæðiskerfinu einu þröngt séð. Það kemur nefnilega í ljós þegar menn gaumgæfa þær athuganir sem gerðar voru á vegum Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands á sínum tíma að það fólk sem á í mestum greiðsluvanda er fólk sem hefur orðið fyrir mestri skerðingu á undanförnum árum vegna svokallaðra jaðarskatta. Barnabætur, vaxtabætur og aðrar bætur hafa verið lækkaðar eins og kunnugt er. og það er að þessum þætti málsins sem ég hygg að þurfi að gefa nánari gætur, þ.e. greiðslugetu fólks. Það getur nefnilega verið að lausnanna sé að leita utan húsnæðiskerfisins sjálfs. Að hluta til held ég að svo sé. Þess vegna kom mér það svolítið spánskt fyrir sjónir þegar ríkisstjórnarflokkarnir eða fulltrúar þeirra sem höfðu talað mjög mikið um þessar skerðingar og hversu alvarlegar þær hefðu verið, meira að segja hæstv. forsrh., sem var fyrsti ábyrgðarmaður fyrir síðustu ríkisstjórn, sagði fyrir kosningar að sú gagnrýni sem hefði komið fram að jaðarskattar væru orðnir of háir væri rétt og á þessu þyrfti að ráða bót. Síðan kom það mönnum á óvart að þegar stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar var birt þá var sagt að ekki yrði ráðin á þessu bót fyrr en í fyrsta lagi í ársbyrjun 1987 og þá væntanlega í tengslum við kjarasamninga sem yrðu gerðir þá um áramótin. Þess vegna vil ég beina þeirri spurningu til hæstv. félmrh. hvort hann sé sammála því mati mínu að vandinn sem steðjar að fólki sem á í greiðsluerfiðleikum vegna húsnæðiskaupa kunni ekki að eiga rætur að rekja til þessa og hvort hann muni beita sér fyrir því í ríkisstjórninni að þessi afstaða til þeirra mála sem ég hér hef vikið að verði endurskoðuð við gerð fjárlaga í sumar. Það kom margoft fram á sínum tíma þegar menn voru að krukka í húsnæðiskerfið, t.d. þegar vextirnir í 86-kerfinu voru hækkaðir úr 3,5% upp í 4,9%, þá var það jafnan látið fygja með að það yrðu gerðar lagfæringar á vaxtabótakerfinu. Þessar lagfæringar létu alltaf á sér standa. Það eru hlutir af þessu tagi sem þurfa athugunar við. Þó að þetta eigi heima í húsnæðiskerfinu í þrengra skilningi þá held ég að það sé að verulegu leyti utan veggja þess sem þurfi að huga að.

Herra forseti. Það er verra að gefa íbúðareigendum falskar vonir um lausn á vanda þeirra en gefa þeim engar vonir. Í Biblíunni var þetta kallað að gefa steina fyrir brauð. Umræður um lausnir á erfiðleikum íbúðareigenda sem eru illa eða ekki grundaðar vilja stundum auka erfiðleikana frekar en hitt. Þá er betra að sleppa slíkum loforðum. Þetta eru ekki mín orð, herra forseti, heldur er þetta, með leyfi forseta, tilvitnun í þann mann sem einna fróðastur er um húsnæðismál nú, þ.e. rekstrarstjóra Húsnæðisstofnunar ríkisins. Hann skrifaði þessi orð að gefnu tilefni þegar hann var að fylgjast með loforðavaðlinum í framsóknarmönnum fyrir kosningar sem var yfirgengilegur í þessum málaflokki eins og öllum öðrum. Hverju lofuðu þeir? Í fyrsta lagi lögðu þeir á borðið algerlega falska greiningu á vandanum og hún var rekin ofan í þá meira að segja fyrir kosningar. Svo komu loforðin. Fyrsta loforð: Það var hvorki meira né minna en 3 milljarðar takk á borðið við skuldbreytingar og lánalengingar. Nú heyrðum við á hæstv. félmrh., að hið skipulagða undanhald er hafið frá þessu loforði. Hann sagði: Það er kannski ekki rétta leiðin að auka enn á greiðslubyrði hinna skuldugu með því að lengja í hengingarólinni, með því að auka við lánin. Hann er núna að uppgötva það að þetta sem þeir boðuðu fyrir kosningar er með öðrum orðum dæmi um það sem ég var að vitna um, að vekja upp falskar vonir sem síðan stendur ekkert til að standa við. Næsta mál sem þeir brugðu upp var það að lausnin væri sú að lengja lánin og þá sérstaklega í húsbréfakerfinu úr 25 árum í 40 ár. Þetta var algerlega vanhugsað og var reyndar sýnt fram á það að þessi töfralausn mæld á mælikvarða greiðslubyrði meðalláns sem er um 3 millj. kr. mundi lækka greiðslubyrðina um 3.000 kr. á mánuði. Síðan var á það bent að ef ætlunin væri hins vegar í alvöru að aðstoða íbúðareigendur í greiðsluerfiðleikum væri leiðin t.d. sú að nota helsta tekjujöfnunarkerfið sem er vaxtabótakerfið. Það var undirstrikað sérstaklega að það er að sjálfsögðu ekki húsnæðislánakerfið sem við búum við og allra síst húsbréfakerfið sem er undirrót erfiðleikanna. En það var þriðja uppistaðan í málflutningi framsóknarmanna fyrir kosningar að húsbréfakerfið væri af hinu illa. Það er alrangt. Þeir gáfu í skyn að að húsnæðislánakerfið sem byggt hefur verið upp á undanförnum árum væri af hinu vonda og lofuðu upp í ermina á sér 3 milljörðum í skuldbreytingar, lengingu á lánum og við þetta verður að sjálfsögðu ekkert staðið. Þetta er enn eitt dæmið, enn einn málaflokkurinn þar sem Framsfl. fór fram með fölskum loforðum, vanhugsuðum yfirlýsingum sem ekkert er að marka. Og það er ástæða til þess að undirstrika þetta hér og nú sérstaklega vegna þess að það er háskalegt þegar framsóknarmenn, þar með talinn hæstv. félmrh., voru að halda því fram að það ætti helst að kollvarpa kerfinu og falla frá húsbréfakerfinu. Það er ástæða til þess að rifja það upp að það er ekkert mjög langt síðan framsóknarmenn fóru með húsnæðismál. Það var nefnilega fram að tímabilinu 1987 þegar Alþfl. tók við þeim málaflokki. Og hvernig var ástandið? Það var í stuttu máli þannig að fjárhagsgrundvöllur byggingarlánasjóðanna var kominn algerlega í þrot. Það var sérstakt verkefni hjá Ríkisendurskoðun að reikna það innan hversu skamms tíma þeir yrðu gjaldþrota báðir. Í annan stað hafði það algerlega brugðist lántakendum vegna þess að hlutfall lána var afar lágt hlutfall af kaupverði íbúða þannig að þeir sem voru í íbúðavandræðum urðu að fjármagna það að mestu leyti með dýrum skammtímalánum fram hjá húsnæðislánakerfinu. Og þeir sem þurftu að koma sér þaki yfir höfuðið urðu að sætta sig við það að þeir urðu að ráðast í íbúðakaup þegar kerfinu hentaði en ekki þegar þeim hentaði. Það voru reyndar 8 þús. manns í biðröð eftir lánum með óafgreiddar umsóknir þegar kerfið var gert upp. Húsbréfakerfið var stórkostleg framför frá þessu kerfi, bæði vegna þess að greiðslubyrðin var verulega lægri, hún var létt mjög verulega. Hlutfall lánanna var mun hærra af raunverulegu íbúðarverði og fjölskyldurnar voru leystar undan þeirri kvöð að vera með dýr skammtímalán og það var hægt að ráðast í íbúðakaupin þegar fólkinu sjálfu hentaði en ekki þegar kerfinu hentaði. Lengi mætti rekja það hvað gert var til að tryggja fjárhagsgrundvöll kerfisins til þess að koma til móts við þarfir fólks, til þess að útrýma biðröðum. Ég tala ekki um átakið sem gert var í félagslegu íbúðakerfi og það liggur alveg ljóst fyrir að greiðsluerfiðleikavandinn á ekki rætur að rekja til þess húsnæðislánakerfis sem byggt var upp sem var stórkostleg framför. Og lausnirnar sem framsóknarmenn boðuðu, að moka peningum í kerfið eða lengja lánin, eru báðar rangar og reyndar báðar vanhugsaðar. Nú er komið að skuldadögum, hæstv. félmrh., í þessu sem öðru. Það hafði enginn ætlast til þess að þeir framsóknarmenn kæmu fram með einhverjar sérstakar langtímaáætlanir í húsnæðismálum ef þeir hefðu ekki gefið tilefni til þess sjálfir. Ég er ekki með möppuna mína yfir loforðin sem framsóknarmenn gáfu í þessum málaflokki en hún er ansi þykk ef farið er að skoða það. Loforðin sem gefin voru, ekki bara í flokksþingssamþykktum, ekki bara í kosningayfirlýsingum, ekki bara í auglýsingaprógrömmum, í greinaskrifunum. Þetta var legio. Auðvitað bar þetta árangur. Í þessum málaflokki eins og öðrum voru menn með fölskum, vanhugsuðum málflutningi og með fölskum loforðum, sem aldrei stóð til að efna, að slá sig til riddara sem einhverja talsmenn láglaunafólks í greiðsluerfiðleikum. Og auðvitað tókst að afla atkvæða með þessum óheiðarlegu aðferðum. En það er komið að skuldadögum og það mun blasa við að þessi loforð verða afhjúpuð sem það sem þau voru. Þetta var aldrei hugsuð eða yfirveguð stefna. Að svo miklu leyti sem um er að ræða greiðsluerfiðleikana þá eru lausnirnar að sjálfsögðu í því fólgnar að líta fyrst og fremst á vaxtabótakerfið og það er þá ástæða til þess að beina því til hæstv. fjmrh. hvort hann er reiðubúinn til þess eða hvort hann telur sig hafa svigrúm til þess innan ramma ríkisfjármála en ekki að boða vanhugsaðar hugmyndir um breytingar á kerfinu sem vissulega vöktu falskar vonir. Það er vandinn sem framsóknarmenn eru í, það er heimatilbúinn vandi.

Hæstv. forseti. Hér er verið í raun að halda áfram þeim umræðum sem áttu sér stað á laugardaginn og má kannski segja að þá hafi flestallt verið sagt sem segja þurfti. En fyrst umræðan er hafin að nýju vil ég koma hér að nokkrum atriðum og þá fyrst því að þegar verið er að ræða um skuldir heimilanna þá hættir mönnum til þess að tengja þær um of við húsnæðismál. Skýrsla félmrh. frá árinu 1994 sýndi það að skuldir heimilanna eiga sér ýmsar aðrar orsakir en kaup á húsnæði. Það sem vakti ekki síst athygli í þeirri skýrslu, og kemur reyndar einnig fram í skýrslu Félagsvísindastofnunar frá apríl 1995 um skuldastöðu heimilanna, er hið háa hlutfall námslána sem eiga reyndar eftir að verða mun þyngri baggi á fólki á komandi árum, ekki síst þegar þær breytingar sem síðasta ríkisstjórn gerði á lánakerfinu fara að koma fram og fólk fer að greiða af þeim lánum sem tekin eru samkvæmt nýju reglunum. Það kom reyndar líka fram í skýrslu félmrn. og hefur einnig komið fram í skýrslu Seðlabankans að neysluskuldir, neyslulán heimilanna, eru ótrúlega mikil. Menn mega þess vegna passa sig á því að festast ekki í því að það séu fyrst og fremst húsnæðismálin sem gera fólki erfitt fyrir. Það er ýmislegt annað og meginorsökin fyrir því að við horfum á vanskil bæði í húsbréfakerfinu og ekki síður í félagslega húsnæðiskerfinu er auðvitað sá tekjusamdráttur sem orðið hefur í þjóðfélaginu á undanförnum árum. Það er atvinnuleysið, það er niðurskurður á yfirvinnu, það er skattastefna síðustu ríkisstjórnar og það er sá hái jaðarskattur sem hér er og fléttast hefur inn í þessa umræðu. Það er fyrst og fremst það að fólk hefur ekki getað staðið við sínar skuldbindingar en í því samhengi vil ég enn einu sinni minna á það að þess eru líka mörg dæmi að sérstaklega í húsbréfakerfinu hafi greiðslugeta fólks verið ofmetin. Við höfum fengið upplýsingar um að það hefur verið tekið á þeim málum en þeir sem tóku húsbréfalán á fyrstu árum þess kerfis og eru að borga af þeim voru margir metnir býsna hátt. Þessi vandamál eru af ýmsum toga, en ég vil leggja megináherslu á tekjusamdráttinn og þá láglaunastefnu sem hér hefur ríkt um áraraðir og hefur í bland við hið erfiða efnahagsástand leitt til þess að fjöldi fólks getur ekki staðið við skuldbindingar sínar. Eins og fram kemur í skýrslu Félagsvísindastofnunar þá er það ekki síst barnafólk sem á í hvað mestum erfiðleikum. Þar eru líka millitekjuhóparnir þegar horft er á heildina, einstæðar mæður, láglaunafólk og svo námsmenn með miklar skuldir á bakinu sem eru þeir hópar sem þarf að skoða. Það er nokkuð sérkennilegt þegar maður horfir á pólitíska umræðu á Íslandi hvað húsnæðismál eru þar áberandi. Ég kannast ekki við það að t.d. á Norðurlöndunum séu neinar viðlíka umræður um húsnæðismál ár eftir ár og verið að gera þar stöðugar breytingar á kerfum. Við hljótum að spyrja okkur að því hvernig á þessu stendur. Hvernig stendur á því að húsnæðismál hafa orðið þessari litlu þjóð á norðurhjara slíkt vandamál?  Ég hygg, hæstv. félmrh., að full ástæða sé til þess að horfa á þetta kerfi okkar í heild. Ég tek ekki undir þá gagnrýni framsóknarmanna að húsbréfakerfið sé þar einhver meiri háttar bölvaldur. Ég held að það hafi verið framför þó að vissulega hafi átt sér stað ýmis mistök við framkvæmd eins og við mátti búast, en það er ekki síður í félagslega húsnæðiskerfinu þar sem menn þurfa að skoða gildandi lög og kannski ekki síst framkvæmd þeirra. Við á hinu háa Alþingi erum nýbúin að fara í gegnum þann lagabálk en það er alveg ljóst að víða úti á landi eru menn í vandræðum með félagslegt húsnæði. Það er afar dýrt og veldur skekkju á íbúðamarkaðnum þar. Ég vil hvetja hæstv. félmrh. til þess að skoða húsnæðismálin í heild. En fyrst og fremst leysum við þann vanda sem heimilin og fjölskyldurnar eru í ekki öðruvísi en með gjörbyltingu í launamálum. Það þarf að bylta launakerfinu og þar þarf ríkið að byrja hjá sjálfu sér. Það þarf að endurskoða launakerfi ríkisins, gera það gagnsærra og réttlátara eins og við kvennalistakonur höfum svo margoft flutt tillögur um. Þar er rótin, hæstv. félmrh., og það er alveg sama hvað við breytum og byltum húsnæðiskerfum hér. Ef fólk hefur ekki efni á því að kaupa sér húsnæði eða leigja húsnæði þá ríkir auðvitað vandræðaástand. Það er eitt stærsta og mikilvægasta verkefni okkar samfélags að taka á launamálum, auka launajafnréttið, útrýma launamisrétti kynjanna og sjá til þess að fólk geti lifað af laununum sínum. Öðruvísi höldum við ekki uppi góðu mannlífi í landinu en til þess þarf auðvitað líka að tryggja öflugt atvinnulíf.

Herra forseti. Framsfl. rak sína kosningabaráttu að verulegu leyti á húsnæðismálum og notaði hvert tækifæri til að útmála það hvernig Alþfl. hefði fullkomlega brugðist í því máli. Hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson rakti hérna áðan hvernig málflutningur Framsfl. byggðist á hreinum blekkingum. Herra forseti. Í umræðunni sem fór fram í síðustu viku var þetta undirstrikað af hæstv. félmrh. Ég varpaði þá fram til hans eftirfarandi spurningum: Getur það verið að fætur hæstv. ráðherra séu gerðir úr gúmmíi og raunar allra ráðherra Framsfl. vegna þess að það er sama hvaða mál það er sem þeir eiga í höggi við Sjálfstfl. um, þeir kikna alltaf? Svar hæstv. ráðherra var svofellt: Þetta er rangt, vegna þess að ég hef ekki tekið upp húsnæðismálin við hæstv. fjmrh. Þetta var svarið. Með öðrum orðum er áhersla hæstv. félmrh. og ráðherra Framsfl. á kosningaloforðin og efndir þeirra ekki meiri en svo að þegar þeir loksins eru komnir í ríkisstjórn þá hafa þeir ekki einu sinni fyrir því að ræða efndir við samstarfsflokkinn. Herra forseti. Þó að formaður Alþfl. hafi rakið í ítarlegu máli hverju Framsfl. lofaði í kosningabaráttunni þá langar mig á þessum 48 sekúndum sem ég á eftir að hlaupa aðeins á því sem ekki hefur verið minnst á, hvorki í þeirri greinargerð sem hæstv. félmrh. hefur lagt fram um það sem hann hyggst vinna að né heldur í sáttmála ríkisstjórnarinar. Framsfl. lofaði að láta Húsnæðisstofnun grípa til björgunaraðgerða til að aðstoða fólk við að greiða úr skuldavandamálum heimilanna. Það bólar ekkert á þessu. Framsfl. lofaði að setja lög um greiðsluaðlögun fyrir fólk í langvarandi greiðsluerfiðleikum og hv. þingmenn flokksins fluttu meira að segja sérstakt frv. um það á síðasta þingi. Það bólar ekkert á þessu. Framsfl. lofaði að lækka tímabundið vexti af húsnæðisskuldum fólks í fjárþröng og það gerði hæstv. iðnrh. í Tímanum í lok mars sl. Það bólar ekkert á þessu hjá hæstv. félmrh. Framsfl. lofaði líka að frysta skuldir meðan leitað væri lausna fyrir fólk í tímabundnum greiðsluerfiðleikum. Það bólar ekkert á því. 

Hæstv. forseti. Ég vil gera athugasemdir við yfirlýsingu sem hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson gaf hér áðan þess efnis að enginn væri að gera kröfur á hendur framsóknarmanna um allsherjarlagfæringu á þessum málum ef ekki væri vegna loforða sem framsóknarmenn hefðu gefið fyrir kosningar. Ég vil mótmæla þessu. Eitt brýnasta úrlausnarefni sem þjóðin stendur frammi fyrir er að finna viðunandi langtímalausn á húsnæðismálunum. Það sem ég held að við þurfum að leggja áherslu á er að við lagfærum þetta ekki með því að vera í sífellu að skipta um kerfi. Athugun sem Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands gerði sýnir að það er ekki munur á stöðu fólks eftir því hvort það er í húsbréfakerfinu eða í kerfinu frá 1986. Báðir hópar eiga í greiðsluvanda og þess vegna er ég að hvetja til þess og við höfum verið að hvetja til þess að hin hlið málsins, greiðslugetan, verði skoðuð. Og það verður líka að skoða hvað er að gerast hjá þeim hópum sem lenda á milli kerfa sem eru of tekjuháir til að komast inn í félagslega kerfið, of tekjulágir til að komast inn í húsbréfakerfið og eru of tekjuháir til að fá húsaleigubætur. Það þarf að koma hér á húsnæðisbótakerfi sem tekur jafnt til kaupenda og leigjenda. Síðan vil ég minna á það sem ég rakti sl. laugardag í framsöguræðu minni þar sem kom fram að þegar sú skerðing, sem fólk hefur orðið fyrir vegna stjórnkerfisbreytinga á síðasta kjörtímabili, skerðing á vaxtabótum og barnabótum fléttaðist saman, þá nemur hún mánaðargreiðslu af meðalhúsbréfaláni. Að þessum hlutum þarf að hyggja og þess vegna beini ég aftur þeirri spurningu til hæstv. félmrh.: Hvað líður þessum málum yfir sumarið varðandi næstu fjárlög?

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svörin þó að þau hafi valdið mér miklum vonbrigðum. Þessi umræða hefur staðfest að ekkert á að gera á næstu mánuðum, ekki neitt, fyrir fólk í greiðsluvanda, ekki neitt. Flokkurinn sem talaði sem mest um greiðsluvanda heimilanna, sem ætlaði að setja á björgunaraðgerðir þegar hann færi í ríkisstjórn, sem ætlaði að hefja stærstu skuldbreytingu sögunnar, ætlar ekkert að gera á næstu mánuðum fyrir fólk í greiðsluvanda. Það verður í fyrsta lagi næsta vetur sem tekið verður á því máli. Ég held að við getum talað um eina stærstu blekkingu Íslandssögunnar sem Framsfl. hefur staðið fyrir í húsnæðismálum. Það veldur mér vissulega vonbrigðum og er algerlega óásættanlegt hvernig Framsfl. ætlar að framkvæma hækkun á lánshlutfalli upp í 70%. Ég spái því, hæstv. ráðherra, að þetta muni valda gífurlegum vonbrigðum og óánægju hjá fólki vegna þess að ráðherrann er að setja reglugerð sem mun mismuna fólki og skapa mikið misrétti. Fólk sem hefur misst eign sína og stendur uppi eignalaust fær ekki hækkun á lánshlutfalli sem gæti þó bjargað því að það gæti keypt íbúð á nýjan leik. Ég vara við þeirri framkvæmd sem hér á að eiga sér stað. Ég spyr ráðherra: Ef húsnæðismálastjórn, sem hann ætlar að leita umsagnar hjá, er á móti þessari framkvæmd mun ráðherrann þá breyta afstöðu sinni? Þetta er algerlega óásættanlegt. Ég er líka sannfærð um það að þessi leið mun kalla á aukna útgáfu húsbréfa. Fólk hefur verið í biðstöðu, hæstv. ráðherra, eftir að framsóknarmenn mundu framkvæma loforð sín. Nú gæti allt farið af stað á fasteignamarkaðnum þannig að þær 300 millj. sem ráðherrann telur sig eiga, sem ekki hafa farið út, gætu runnið út mjög fljótt og hvað ætlar ráðherrann þá að gera? Ætlar hann þá að lækka lánhlutfallið aftur? Það er alveg ljóst að ráðherrann hefur orðið undir gagnvart Sjálfstfl. vegna þess að hann hefur hlaupið frá loforðum sínum um að hækka lánshlutfallið í 75% og það er staðfest í Morgunblaðinu í dag, það er tekið undir það að það sé ósamræmi í yfirlýsingum ráðherrans sem 75% lánshlutfall þegar hann ætlar nú að framkvæma það með 70%. Ég ítreka það, virðulegi forseti, að þetta er algerlega óafsakanleg framkvæmd hjá ráðherranum og hér er um að ræða mikla blekkingu sem framsóknarmenn hafa staðið frammi fyrir við kjósendur sína.

Herra forseti. Það væri líklega nokkuð sama hvað ég segði eða hvað ég gerði eða hvers lags reglugerðir ég gæfi út, hv. 13. þm. Reykv. yrði áreiðanlega ósátt við það. En hv. 17. þm. Reykv., Ögmundur Jónasson, orðaði það svo að mér væri uppsigað við húsbréfakerfið. Mér er ekkert uppsigað við húsbréfakerfið sérstaklega. Það hefur sína kosti. Það er ákaflega skjótvirkt og það eru mjög mikil þægindi fyrir fólk að geta fengið afgreiðslu svona hratt en þetta var náttúrlega keypt dýru verði ef við berum saman það sem var og það sem er. Í 86-kerfinu voru lánin 40 ára, 25 ára í húsbréfakerfinu. Í 86-kerfinu voru ekki afföll. Það eru afföll allt upp á 25% í húsbréfakerfinu. Í 86-kerfinu voru lágir vextir. Þeir voru stórhækkaðir í húsbréfakerfinu. Ég heyrði í hjónum í Borgarnesi um daginn sem tóku lán í húsbréfakerfinu upp á 4,3 millj. Þau seldu bréfin sín og fengu 3,8 fyrir þau. Það eru til ljótari sögur en þetta. Ég veit um fólk sem fékk greiðsluerfiðleikalán frá Húsnæðisstofnun ríkisins í formi húsbréfa 1991. Lánið nam rúmlega 3 millj. króna og átti að greiða upp öll vanskil. Afföllin sem fjölskyldan þurfti að bera af þessu láni námu tæplega 700 þús. Eftir 13 ára baráttu þessarar fjölskyldu við að eignast húsnæði sem keypt var á misgengistímanum upp úr 1980 fór húsnæðið á uppboð og nú býr fjölskyldan í því á fresti mánuð til mánaðar og þarf að fara að rýma húsið. Í þessum sporum er fjöldi fólks.

Hvað ætlar ráðherrann að gera í málinu?

Ég tek undir það sérstaklega sem hv. 17. þm. Reykv. sagði á laugardaginn. Það borgar sig ekki að setja fram í flýti snöggsoðin og lítt úthugsuð úrræði sem reynast síðan ekki duga þegar á reynir. Þarna er ég honum hjartanlega sammála. Ég tel að það þurfi að fara yfir vaxtabótaþáttinn og athuga skattamálin í þessu sambandi og það verður gert í þeirri greiðsluerfiðleikavinnu sem er komin í gang. Herra forseti. Mér leiðast þessi svikabrigsl sem dynja út úr krötum sýnkt og heilagt og gildir þá einu hvort þau eru í hreyfingu fólksins eða í hinni hreyfingunni. Ég hef ekkert svikið. Þetta verkefni er í fullum gangi. Það eru komnar nefndir í málið, skipaðar hæfum mönnum og góðum verkmönnum og þær munu skila frumvörpum sem hægt verður að afgreiða á haustþingi. Ég hef líklega verið sex vikur eða eitthvað á sjöundu viku ráðherra félagsmála og hv. 13. þm. Reykv. var í sjö ár félmrh. Ég tók ekki við neinu sómabúi eftir hana. Hvers vegna er ástandið svona? Ef hv. 13. þm. Reykv. hefði ekki staðið sig svona illa væri heldur ekki komið svona illa fyrir fjölskyldunum í landinu.