Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsrh. (Geir Hallgrímsson) : Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt með því að biðjast afsökunar á því að hafa orðið nokkrum mínútum seinni til fundar en skyldi, en það stafaði af umferðarstöðvun á leið minni hingað. Í gær féllst ríkisstj. eins og kunnugt er, á tillögu- Seðlabankans, að meðalgengi íslensku krónunnar gagnvart erlendum gjaldmiðli verði lækkað um 13% frá því gengi sem gilti 3. febr. s. l., en það jafngilti 14.9% meðalhækkun erlends gjaldeyris. Gengisskráning, sem felld var niður frá mánudeginum 6. þ. m., mun þó ekki verða tekin upp að nýju fyrr en að lokinni afgreiðslu þess frv. sem hér er á dagskrá. Frv. er flutt vegna þessarar ákvörðunar og hefur inni að halda ákvæði um tollmeðferð innflutnings og myndun gengismunarslóðs af útflutningsvörubirgðum og ógreiddum útflutningi sjávarafurða og ráðstöfun fjár úr sjóðnum. Ákvæði frv, eru svipuð þeim, sem áður höfðu verið sett í lög vegna breytinga á gengi krónunnar. Gengisákvörðunin er einn liður í fjölþættum ráðstöfunum sem ríkisstj. beitir sér nú fyrir til þess að tryggja fulla atvinnu, hamla gegn verðbólgu og treysta stöðu þjóðarbúsins út á við. Eftir launasamningana á síðasta ári varð fljótlega ljóst að þróun efnahagsmála hér á landi hefði að ýmsu leyti tekið óheillavænlega stefnu. Verðbólgan, sem hafði farið smám saman minnkandi undanfarin tvö ár, fór nú ört vaxandi á ný og afleiðingarnar létu ekki á sér standa í vaxandi rekstrarörðugleikum atvinnuveganna og auknum innflutningi. Það var því ljóst, að grípa þyrfti til efnahagsráðstafana til þess að treysta stöðu atvinnuveganna og halda útgjöldum þjóðarbúsins innan við framleiðslugetu þess. Við afgreiðslu fjárlaga og lánsfjáráætlunar var stefnt að því að halda rekstrarútgjöldum ríkissjóðs í skefjum og draga úr opinberri fjárfestingu, og var það markmið sett fyrir árið 1978 að stöðva frekari aukningu erlendra skulda. Varðandi aðra þætti efnahagsmála hefur farið fram viðtæk athugun á þeim leiðum sem um væri að velja í stjórn efnahagsmála, ef ná ætti þeim markmiðum sem ég hef þegar lýst. M. a. hafa þessar athuganir farið fram á vettvangi verðbólgunefndar s::m nú hefur lokið störfum. Hefur ríkisstj. markað stefnu sína í þessum málum á grundvelli þessara athugana allra. Ég vænti þess, að á morgun verði til umr. á þingi frv, til l. um efnahagsráðstafanir í framhaldi af gengisbreytingunni og mun ég þar gera nánari grein fyrir almennum viðhorfum í efnahagsmálum og heildarstefnu ríkisstj. til lausnar þeim vanda sem nú er við að etja. Hins vegar hefur það verið samdóma álit allra þeirra, sem best þekkja til, að ekki væri nú annars úrkosta en að breyta genginn nokkuð til lækkunar, hvaða leiðir sem ella yrðu valdar í efnahagsmálum. Gengi íslensku krónunnar var orðið óraunhæft vegna sívaxandi misræmis framleiðslukostnaðar og verðlags hér á landi og í helstu viðskiptalöndum okkar. Gengissig hefur ekki nægt til að jafna þessi met. Hin mikla hækkun á kostnaði innanlands umfram hækkun framleiðslutekna að undanförnu hefur valdið því, að afkoma útflutningsatvinnuveganna hefur farið versnandi og eru að óbreyttri gengisskráningu engin tök á að standa undir því viðmiðunarverði sem Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins hefur nýlega ákveðið. Í útflutningsiðnaði er við mikla rekstrarerfiðleika að etja og raunar einnig í iðngreinum sem selja framleiðslu sína á innlendum markaði í samkeppni við innflutning. Við þennan vanda hefur svo bæst, að gengi Bandaríkjadollars hefur lækkað töluvert gagnvart öðrum gjaldmiðli síðasta missirið, en verulegur hluti gjaldeyristekna Íslendinga er eins og kunnugt er í dollurum. Gengisbreytingin er nú höfð eins lítil og fært er talið til þess að verðáhrif hennar verði sem minnst. Mið hefur verið tekið af þeim ráðstöfunum sem ætlunin er að gera til að hemja víxlhækkanir launa og verðlags og verða kynntar á morgun, en án slíkra ráðstafana er gengisbreytingin ein sér skammgóður vermir. Þá er rétt að taka fram, að með þessari gengisákvörðun er ætlunin að víkja frá þeirri stefnu sem fylgt hefur verið síðustu þrjú árin í gengismálum, en á því tímabili hefur verið reynt að varðveita samkeppnisaðstöðu atvinnuveganna með hægfara breytingum á gengisskráningunni. Þótt þessi stefna hafi að ýmsu leyti reynst vel, þá hefur hún óneitanlega haft þann ókost að draga úr aðhaldi um verðlags- og launaþróun hér á landi. Hún hefur ekki heldur reynst þess megnug að jafna metin þegar stórfelldar breytingar verða á innlendum kostnaði, eins og átti sér stað á s. l. ári. Hefur því orðið að ráði að leiðrétta nú gengið í einu skrefi. Jafnframt er ætlun ríkisstj. að stöðva frekara gengissig, þar sem hún telur að stöðugt gengi geti við núverandi aðstæður og í samhengi við aðrar ráðstafanir orðið til þess að draga verulega úr þeirri verðbólguþróun sem náð hefur tökum á hagkerfinu. Ég mun þá víkja að einstökum atriðum í frv. en meginatriði þess eru, að gert er ráð fyrir að gengismun af útflutningsbirgðum sjávarafurða verði varið til lausnar sérstakra fjárhagsvandamála innan sjávarútvegsins, fyrst og fremst til að efla fjárhag Verðjöfnunarsjóðs, en einnig til að greiða fyrir hagræðingu í fiskiðnaði og létta stofnfjárkostnaðarbyrði fiskiskipa. Lauslega áætlað er talið, að alls gætu komið um 2100 millj, kr. í gengismunarsjóðinn, og er þá ekki reiknað með tekjum af skreið eða ógreiddum saltfiski, sem seldur var til Zaire, og einnig dregið frá það sem greitt skal samkv. 2. gr. frv. til ríkissjóðs vegna Verðjöfnunarsjóðs. Þetta fé skiptist í aðalatriðum þannig, að Verðjöfnunarsjóður fengi 1300 millj. kr., til að létta stofnfjárkostnað fiskiskipa færu um 450 millj. kr. og til hagræðingar í fiskiðnaði 350 millj, kr., samtals 2100 millj. kr. Það skal tekið fram, að þær 350 millj. kr„ sem ætlað er til að stuðla að hagræðingu í fiskiðnaði, koma til viðbótar þeim 500 millj. kr. sem ríkisstj. beitti sér fyrir að verði til reiðu sem sérstakt lánsfé frá Byggðasjóði á þessu ári til að bæta fjárhag og skipulag fiskvinnslufyrirtækja. En þau lán eiga á hverjum stað að miða að betri nýtingu hráefnis, fjármagns og starfskrafta, en ekki aukinni afkastagetu. Með þessu ættu möguleikar til að leysa vanda fiskvinnslunnar því að hafa batnað að mun. Í 1. gr. frv. eru settir frestir um tollafgreiðslu samkv. venju, en að öðru leyti gilda almenn ákvæði tollskrárlaga eftir að hið nýja gengi tekur gildi. Í 2. gr. er gert ráð fyrir að taka gengismun af þeim birgðum sjávarafurða, sem framleiddar hafa verið, en ekki fluttar út eða verið greiddar áður en hið nýja gengi tók gildi. Er það ákveðinn hundraðshluti sem nemur þeirri breytingu sem gerð var á gengi krónunnar í dag. Rétt þykir að undanþiggja þær afurðir, sem framleiddar voru frá og með 1. jan. 1978 til 6. febr., þar sem þær efnahagsráðstafanir, sem nú eru gerðar, eiga að tryggja grundvöll framleiðslunnar frá upphafi ársins og nýtt fiskverð m, a. gilt frá sama tíma. Þessar afurðir verða því greiddar með nýja genginu. Sjávarútvegurinn hefur að því leyti nokkra sérstöðu meðal atvinnuvega landsmanna, að nánast öll hans framleiðsla er flutt út. Oft eru birgðir sjávarafurða allmiklar og er svo einnig nú, en þær skiptast misjafnt eftir afurðum, þar sem framleiðsla vissra afurða er árstíðabundin. Er því nokkur hending hvernig stendur á birgðum hverju sinni. Hins vegar er það nú eins og oft áður, að afkoma hinna ýmsu greina sjávarútvegsins er æði misjöfn. Það hefur verið venja um allmörg undanfarin ár, að við gengisbreytingar hefur gengismunur af sjávarafurðum verið látinn renna í sérstakan sjóð sem varið hefur verið á mismunandi hátt í þágu þinna ýmsu greina sjávarútvegsins. Það er einnig lagt til nú. Áður en kemur til ráðstöfunar á því fé, sem rennur til gengismunarsjóðs, hefur þó þótt rétt að greiða af óskiptu þær hækkanir á flutningskostnaði og öðrum sambærilegum kostnaði. Við útflutning þeirra afurða sem framleiddar hafa verið fyrir áramót, en ekki fluttar út fyrr en eftir gengisbreytinguna. Enn fremur þykir eðlilegt að greitt verði af gengismun, áður en honum er ráðstafað, það sem ríkissjóður hefur vegna framleiðslu ársins 1976 greitt til Verðjöfnunarsjóðs, en sú upphæð er 174 millj. kr. Í 3. gr. er fjallað um ráðstöfun á gengismunarsjóði. Um það ríkir nokkur óvissa, hversu mikið fé verður hér um að ræða, þar sem miklar birgðir eru af óseldri skreið sem ekki er vitað hvernig kunna að seljast eða hvenær. Sama gegnir um verkaðan saltfisk, sem seldur var til Zaire og ekki hefur fengist greiddur enn. Því er ekki talið til heildarverðmæta birgða andvirði þessara sjávarafurða, en að þeim frádregnum er gert ráð fyrir 18 milljörðum kr. í heildarverðmætt birgða. Varðandi ráðstöfun á gengismunarsjóði er gert ráð fyrir að 65% af því fé, sem kemur í sjóðinn, renni til deilda Verðjöfnunarsjóðs, en þörf er á að efla þann sjóð sem hefur þurft að taka á sig skuldbindingar er hafa verið bein afleiðing af kostnaðarhækkunum framleiðslunnar innanlands. Þá er gert ráð fyrir að stofna sérstaka deild við Verðjöfnunarsjóð fyrir saltsíld, þar sem framleiðsla hennar virðist nú komin á öruggan grundvöll og hún fer vaxandi. Þá er því fé, sem eftir er í gengismunarsjóði, ásamt því, sem til fellur af öðrum sjávarafurðum, að hluta varið til að létta stofnkostnaðarbyrði eigenda fiskiskipa sem orðið hafa fyrir gengistapi vegna erlendra og gengistryggðra skulda. Að hluta verður þessu fé síðan ráðstafað til hagræðingar í fiskiðnaði, eins og ég gat um áðan, en það er brýn nauðsyn, ekki síst vegna þess hve mismunandi fiskvinnslufyrirtækin eru í stakk búin til að hagnýta hráefnin á hagkvæmasta hátt. Er gert ráð fyrir að sjútvrn. setji nánari reglur um notkun þessa hluta gengismunarsjóðs. Það skal tekið fram, að ekki þykir ástæða til að setja hliðstæð ákvæði vegna annarra útflutningsgreina, einkum af því að bar er ekki um að ræða sömu forsendur um skiptingu framleiðslunnar á tvö stig, veiðar og vinnslu, þar sem annað stigið, vinnslan, nýtur að óþreyttu alfarið gengismunar, né heldur er þar um að ræða jöfnunarkerfi af því tagi sem Verðjöfnunarsjóður er. Í landbúnaði verður gengisbreytingin tekin beint til þess að lækka þörfina fyrir útflutningsbætur og verður ekki varið betur. Þar er því ekki þörf fyrir sjóðmyndun. Herra forseti. Að svo mæltu vil ég leyfa mér að leggja til að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar.



Herra forseti. Áformuð gengisfelling núv. stjórnar er að verða að veruleika, - gengisfelling sem er talin frá sjónarmiði íslensks gjaldmiðils 13%, - gengisfelling sem felur í sér hækkun erlends gjaldeyris um 14.9%. Þessi aðgerð kemur vissulega fáum á óvart. Tímabil núv. stjórnar er mesta gengislækkunartímabil Íslandssögunnar. Á tímaskeiði núv. stjórnar hefur gengi krónunnar verið fellt, ef miðað er við hækkun erlends gjaldeyris, um 256%, og óhætt er að fullyrða, að engin ríkisstj., hvorki fyrr né síðar, hefur jafnskefjalaust ráðist gegn verðgildi gjaldmiðla okkar. Nú er það að vísu svo, að gengi gjaldmiðilsins getur ekki verið neitt óumbreytanlegt „prinsip“mál. Óbreytanlegt gengi er ekki nein heilög kennisetning í sjálfu sér, Gengi krónunnar hlýtur að vera háð innri og ytri skilyrðum og ákvarðast að einhverju leyti af æskilegu hlutfalli milli innflutnings og útflutnings. Vinstri stjórnin hélt sig ekki fast við nákvæmlega sömu gengisskráninguna allt sitt valdatímabil, heldur lækkaði hún gengið oftar en einu sinni og hækkaði það einnig oftar en einu sinni. Þegar vinstri stjórnin tók við völdum var dollarinn metinn í íslenskum krónum 87 kr., en hann var kominn í 97 kr. rúmar þegar stjórnin fór frá, hafði á tímabili staðið í 84 kr, og á tímabili farið upp í 97. Á þriggja ára tímabili hafði sem sagt orðið hækkun á erlendum gjaldeyri sem nam 11%. En til samanburðar er hægt að hafa það í huga, að gengið hefur lækkað um 156% á þremur og hálfu valdaári núv. stjórnar, ef gengisfallið er reiknað í hækkun erlends gjaldmiðils. Eins og ég sagði áðan, eru vafalaust allir sammála um að gengi krónunnar getur ekki verið neinn heilagur hlutur sem aldrei má snerta. En hitt hefur verið sjónarmið æðimargra, að sérhverri ríkisstj, bæri að reyna að varðveita verðgildi gjaldmiðilsins af alefli og gengisfelling væri seinasta úrræði sem nokkur ríkisstj. gripi til, og í öðru lagi hlyti sérhver ríkisstj. að forðast stórar kollsteypur. Reynslan hefur fyrir löngu sýnt, bæði okkur Íslendingum og öðrum þjóðum, að stórar kollsteypur í gengismálum eru til einskis og skapa miklu meiri vandamál en þeim er ættað að leysa. Hitt er ljóst, að núv ríkisstj. hefur fylgt allt annarri stefnu. Gengisfellingin hefur orðið hennar aðalúrræði gagnvart flestum efnahagsvandamálum sem upp hafa komið. Og gengisfellingin er raunar orðin fíknilyf núv. stjórnar. Það hefur aldrei verið eins ljóst og einmitt í tíð þessarar stjórnar, að efnahagsúrræðið gengisfelling hefur öll einkenni þeirra lyfja sem eru vanabindandi og hafa vaxandi eiturverkanir eftir því sem þeim er oftar beitt. Ýmis hættuleg fíkniefni eru, eins og hv. þm. er vafalaust kunnugt, vanabindandi og þó eru þau viðurkennd sem eðlilegt læknisúrræði í smáum skömmtum. Þau geta talist hyggileg aðgerð í nógu smáum stíl og eru þægileg og einföld í notkun og hafa skjót áhrif. En þau eru þeim mun hættulegri því stærri sem skammtarnir eru og því oftar og lengur sem þau eru notuð. Og allt þetta á vafalaust við gengisfellingarúræðið. Í fyrra, fyrir rúmu einu ári, var lögð fram af hálfu Þjóðhagsstofnunar spá um þjóðarhag á árinn 1077. Þetta var í árslok 1976 og þá byggðu menn spádóma sína á þáverandi útliti í efnahagsmálum, sem var að flestra dómi alls ekki svart á þeim tíma, Afkoma fyrirtækja hafði verið góð á árinu 1976, eins og skýrt kemur fram í riti Þjóðhagsstofnunar sem kom út í lok þess árs, og útlitið á árinu 1977 var að ýmsu leyti talið gott, m, a. stórfelldar hækkanir á afurðum okkar á ferðinni. En í þessari þjóðhagsspá, sem var gefin út í desembermánuði 1976, var samt sem áður gert ráð fyrir því, að verðbólga á árinu 1977 yrði 22–24%, jafnvel án nokkurra kauphækkana á því ári, en þeim mun meiri sem frekari kauphækkanir bættust við. Þetta tel ég að sé einkar athyglisvert fyrir þm, að skoða nú þegar verið er að framkvæma þetta stórfellda gengisfall, að á því augnabliki, þegar aðstæður allar eru í besta lagi, að því er séð verður og talið er, verðlag á afurðum okkar ört hækkandi, afkoma fyrirtækja ágæt, þá spáir Þjóðhagsstofnun verðbólgu upp á 22–24%. Hvers vegna gerir hún það? Svarið er einfaldlega það, að hún gengur út frá svo og svo miklu gengissigi á árinu 1977, gengissigi upp á 10–12%, sem muni með öðru valda 22–24% verðbólgu á komandi ári, árinu 1977. Nú um áramótin voru aðstæður að vísu nokkuð aðrar og bersýnilega talsverðar blikur á lofti. En það sama endurtók sig nú í haust, að við útreikning fjárl. fyrir árið 1978 er gengið út frá sem gefnu að um verði að ræða 18% gengissig á árinu 1978. Í báðum tilvikum er um það að ræða að efnahagsráðunautur núv. stjórnar gengur út frá því sem gefinni stærð, bæði haustið 1976 og haustið 1917, að núv. ríkisstj. muni framkvæma svo og svo mikið gengissig á komandi ári, og það hvort heldur um er að ræða sæmilega gott útlit, góða afkomu fyrirtækja og gott ástand á mörkuðum okkar eða blikur á lofti, eins og var nú þegar fjárlög voru afgreidd. Í öðru tilvikinu er að vísu gengið út frá heldur minna gengissigi eða um 10–12% í árslok 1976, en í árslok 1977 er áætlunartalan 18%, Þetta sýnir svo glöggt sem verða má, að gengissigs- og gengislækkunarstefnan er óaðskiljanlegur partur af stefnu núv. ríkisstj. Gengissigið er framkvæmt sem hluti af fastmótaðri stefnu. Það var ljóst þeim sem til þekktu, að í byrjun þessa árs hafði ríkisstj. tekið ákvörðun um að framkvæma þessa 18–20% gengislækkun, sem efnahagsráðunautur stjórnarinnar hafði gengið út frá í spádómum sínum, á mjög skömmum tíma í ársbyrjun, væntanlega fyrst og fremst í janúarmánuði og febrúarmánuði. Og fyrirskipanir tóku að streyma úr viðskrn, í Seðlabankann um hægfara fellingu gengisins, kvartprósent og hálft prósent á dag, og var greinilega stefnt að því, að þessi 20% gengisfelling gengi yfir á tveggja mánaða tímabili án þess að gengisfellingin vekti allt of mikla athygli og án þess að hún ylli ríkisstj. of miklum álitshnekki eða að kaupæði gripi um sig, eins og oft vill verða þegar gengisfelling er í aðsigi. En þessi áform ríkisstj. urðu að engu þegar síðdegisblöðin, sem að nokkru leyti eru stuðningsblöð núv. ríkisstj., slógu því upp og síðan að sjálfsögðu stjórnarandstöðublöðin, að í gangi væri skipulagt gengissig sem ætti að ganga yfir á skömmum tíma. Þá varð að sjálfsögðu mikið kaupæði í landinu, eins og ævinlega verður við slíkar kringumstæður, fólk fór að fylgjast með því sem var að gerast, og ríkisstj, gerði sér grein fyrir því, að það áform hennar að láta þessa gengisfellingu ganga yfir hægt og þétt á tveggja mánaða tímabili var óframkvæmanlegt án stórfelldra vandræða. Því stöndum við nú frammi fyrir þeirri gengisfellingu sem nú er framkvæmd í einu skrefi. Eins og ég sagði áðan, felur efnahagsstefna núv. stjórnar það í sér, að ákveðið er að láta gengið elta innlenda verðlagsþróun án nokkurrar verulegrar tregðu. Það er þess vegna sem ég segi og hef sagt, að gengisfellingin er hluti af stefnu núv, stjórnar. Á nákvæmlega sama hátt er vaxtahækkunarstefna hluti af heildarstefnu þessarar ríkisstj. Hún hefur ákveðið að vextir skuli hækka í réttu hlutfalli við verðbreytingar sem verða innanlands, og afleiðingin er að verða sú, að algengustu útlánsvextir hér á landi verði 34% þ. e. a. s. að hverjum og einum sé ætlað að skila 1/3 af verðmæti þess, sem hann fær að láni, á einu ári auk lánsins sjálfs, sem að sjálfsögðu hlýtur að valda öllum þeim, sem lánsfé þurfa að nota, meira eða minna óyfirstíganlegum erfiðleikum í hvers konar rekstri. Það heyrist oft hjá þeim, sem hafa ekki allt of mikið velt fyrir sér þessu ægilega verðbólguvandamáli sem hrjáir okkar þjóð, að kannske sé það eina rökrétta leiðin að verðtryggja bara öll lán, öll innlán, öll útlán, hvort heldur eru bankalán eða lán fjárfestingarsjóða, og tengja síðan gengi krónunnar beint við verðlagsþróunina, þannig að gengið sé að breytast á hverjum einasta degi eða hverri einustu viku, eftir því sem talið er að verðbreytingar eigi sér stað. Það er alveg ljóst, að með stefnu af þessu tagi væri hægt að halda alveg föstum hlutföllum innbyrðis í þjóðfélaginu þrátt fyrir mikla verðbólgu. Við þyrftum þá ekki að hafa áhyggjur af því, að útflutningsatvinnuvegir lentu í vandræðum vegna misræmis í þróun innlends verðlags og erlends verðlags, og við þyrftum ekki að hafa áhyggjur af því, að skuldir rýrnuðu og sjóðir tæmdust af völdum verðbólgu. Við værum þá búnir að hnýta allt efnahagskerfið í einn allsherjar verðtryggingarhnút og þar gæti raunverulega ekkert breyst nema með auðvitað nýjum samningum og nýrri ákvörðun, en þetta væri þannig samanhnýtt að hlutföllin héldust þrátt fyrir verðbólgu. Þetta er vissulega kenning sem á fyllsta rétt á að menn hugleiði hana og velti fyrir sér, hvaða afleiðingar hún kynni að hafa. Sumir eru þeirrar skoðunar að framkvæmd kenningar af þessu tagi mundi leysa verðbólguvanda okkar í eitt skipti fyrir öll. Ég held hins vegar að flestum þeim, sem hafa hugleitt þetta mál, sé ljóst, að jafnhliða því, sem hún leysti viss vandamál, sem stafa af því að hlutföllin í efnahagskerfinu breytast af völdum verðbólgu, þá mundi slík stefna hafa gífurlega og látlausa rýrnun á gjaldmiðli þjóðarinnar í för með sér og þar yrði sennilega um að ræða margfaldan verðbólguhraða á við þann verðbólguhraða sem við höfum nokkru sinni kynnst hér á landi. Hugsanlega yrði þá um að ræða þess háttar hrun á gjaldmiðli þjóðarinnar sem menn þekkja úr sögunni og hefur nokkru sinni gerst, en hefur haft í för með sér stórkostlega erfiðleika fyrir þær þjóðir sem lent hafa í slíku hruni. Sennilega er það ástæðan til þess, að engin þjóð hefur treyst sér til að fara þessa leið, og eru þó margar þjóðirnar sem átt hafa við verðbólguvandamál að glíma, enda alveg ljóst að sú þjóð, sem reynir að fara þessa leið, setur sig í geigvænlega hættu. Það skal fúslega viðurkennt, að núv. ríkisstj. hefur ekki gengið svo langt að hún hafi hnýtt alla enda saman með þessum bætti. Hún hefur ekki stigið skrefið til fulls og tengt saman verðbólguhraðann annars vegar og gengi krónunnar hins vegar. En núv. ríkisstj. hefur gengið býsna langt að þessu marki á seinustu árum, Hún hefur fyrir löngu stigið það skref að reyna að aðlaga efnahagskerfið að mikilli verðbólgu. Hún gerir það með því að hækka vextina jafnt og þétt, að vísu ekki í beinu hlutfalli við verðrýrnun krónunnar, en þó því sem næst. Hún gerir það með takmarkalitlum hækkunum á opinberri þjónustu. Og hún gerir það, sérstaklega nú í seinni tíð, með látlausu gengissigi sem virðist hafa litlar hömlur. Það eina, sem verulegar hömlur hvíla á, er hækkun launanna. Aftur og aftur hefur þessi ríkisstj, reynt að hindra að launin fylgi eftir verðlaginu, og enn einu sinni er nú bersýnilega verið að gera tilraun af þessu tagi. Ég tel að þessi stefna sé fyrir löngu komin í þrot. Ég er sannfærður um að öllum hv. þdm. er ljóst að þessi gengisfelling er aðeins skammgóður vermir. Er nokkur hér inni sem leyfir sér að halda því fram í blákaldri alvöru, að þessi gengisfelling sé einhver frambúðarlausn eða að núverandi gengi krónunnar sé ætlað, miðað við stefnu núv. stjórnar, að standa til langframa? Nei, ég held að öllum, sem á annað borð vilja viðurkenna það sem þeir sjálfir sjá og hugsa, sé ljóst að þessari gengislækkun er aðeins ætlað að leysa ákveðinn vanda, en hún hlýtur um leið að skapa nýjan og stórfelldan vanda. Hjá því verður bersýnilega ekki komist. Þetta er algjör bráðabirgðalausn. Við Alþb.-menn erum andvígir þessari stefnu. Hún hefur sannanlega löngu gengið sér til húðar. Við teljum að eina leiðin til lausnar aðsteðjandi vanda sé að reyna að draga úr hraða verðbólguhjólsins, en ekki að auka hraða þess, það verði að fara verðlækkunarleið. Auðvitað viðurkenna allir og þá ekkert síður stjórnarandstæðingar en stjórnarsinnar, að vandamál er á ferðinni í íslensku efnahagslífi, að atvinnuvegirnir eiga við vandamál að etja. Það er auðvitað hverjum manni ljóst. Og hvernig ætti annað að vera en að atvinnuvegirnir væru komnir í mikinn vanda eftir þá ofboðslegu verðbólguþróun sem við höfum búið við á undanförnum mánuðum. Hitt er bara spurningin, hvernig á að leysa þennan vanda. Á að leysa hann með því gamla, einfalda pennastriki sem gengisfelling er, eða á að reyna aðrar leiðir? Flestir munu gera sér grein fyrir því, að afkoma atvinnuveganna er mjög misjöfn, og þó að bersýnilegt sé að mörg atvinnufyrirtæki í landinu séu í miklum vanda stödd þessa stundina, þá gildir ekki það sama um þau öll. Fjöldamörg fyrirtæki í landinu eru rekin með hagnaði í dag, og þær meðaltalstölur, sem efnahagsráðunautar ríkisstj. bera á borð fyrir okkur alþm. eru auðvitað þrátt fyrir allt aðeins meðaltalstölur, en segja ekkert um afkomu hvers fyrirtækis um sig. Á bak við þær felst ákaflega misjafn raunveruleiki, þar sem um er að ræða að fjöldi fyrirtækja er rekinn með tapi, en önnur eru rekin með miklum hagnaði. Gengislækkunarleiðin er hins vegar ákaflega gróf aðferð til þess að lækna vanda þessara fyrirtækja. Það er gamalkunn hrossalækning, sem getur bjargað sumum fyrirtækjum rétt í svip, veitir þá að sjálfsögðu öðrum stórfelldan hagnað, en kemur öllum aðilum í aukinn vanda þegar frá líður. Við Alþb.-menn viðurkennum fúslega að nú sé þörf á kröftugum efnahagsaðgerðum. Auðvitað verður ekki komist hjá því að grípa til aðgerða, og auðvitað verður ekki komist hjá því að einhverjir borgi brúsann. Um þetta eru auðvitað allir sammála. Hitt er bara spurningin, hvort byrðin verður enn einu sinni að lenda framar öðrum á neytendum í formi hækkaðs verðlags sem launafólk á ekki að fá bætt þótt samningar standi til annars. Spurningin er að sjálfsögðu sú, hvort ekki séu aðrar leiðir færar. Við Alþb. menn erum eindregið þeirrar skoðunar, að í fyrsta lagi teljum við að óhjákvæmilegt sé að færa til talsvert fjármagn í okkar efnahagskerfi með stórbreytingum á núverandi skattakerfi. Ég hef flutt mjög ítarlega till. um skattamál, sem liggur fyrir Sþ., og sé ekki ástæðu við þetta tækifæri til að fara að rekja till. okkar í skattamálum, sem eru mjög ítarlegar eins og þar má sjá. En þetta er eitt meginatriðið, gjörbreyting á íslenskum skattamálum og stórfelld millifærsla í efnahagskerfinu í kjölfar hennar. Annað stóratriðið er að sjálfsögðu það, að framleiðsla þjóðarinnar verði verulega aukin, að framleiðslumagnið verði meira en það er, svo að meira verði til skiptanna. Til þess að koma þessu atriði fram dugar að sjálfsögðu ekkert skammtímaúrræði, heldur langtímaaðgerðir, og þar tel ég að fyrst og fremst þurfi að vera um að ræða tilfærslu á vinnuafli þjóðarinnar, minnkun á þeirri miklu yfirbyggingu sem við búum við að nokkru leyti í ríkiskerfinu, en þó ekki síður í þjónustu- og milliliðakerfi einkaaðila, í öðru lagi stóraukin fjárfesting á þeim sviðum, þar sem mest arðs er að vænta fyrir þjóðarbúið, og þá um leið vitlegri fjárfesting en sú sem að undanförnu hefur sett svip á fjármunamyndunina, og í þriðja lagi aukin stjórnun í uppbyggingu atvinnulífsins í stað þess handahófs og skipulagsleysis sem nú er öðru fremur ríkjandi. En þriðja meginatriðið, fyrir utan þau tvö sem ég nú hef nefnt, þ. e. a. s. breytingu á skattakerfinu og aukningu framleiðslunnar, þriðja stóratriðið er það, að verðbólguhvatar, sem fyrirfinnast innan okkar efnahagskerfis, verði afnumdir og dregið verð'i úr áhrifum þeirra atriða í okkar efnahagskerfi sem bersýnilega stuðla að viðhaldi verðbólgu. Þar á ég við í fyrsta lagi vaxtafótinn. Ég tel vonlaust með öllu að gera sér nokkra von um að ná niður verðbólgu hér á landi öðruvísi en að vextir séu lækkaðir, samhliða fjölmörgum öðrum ráðstöfunum. Í öðru lagi verði söluskattur lækkaður. Ég er sannfærður um að hin stórfellda hækkun söluskatts, bæði vegna aukinnar tekjuöflunar núv, stjórnar og vegna tilflutnings á skatti úr tekjuskatti og yfir í óbeinan skatt, þessi breyting, sem verið hefur að ganga yfir á seinustu 3–4 árum og hefur leitt til þess að söluskattur er kominn upp í 20%, á meiri þátt í því en flest annað, að stjórnvöldum hefur gengið svo dapurlega í viðureigninni við verðbólguna. Þetta er áreiðanlega eitt af frumskilyrðunum til þess að við getum náð verðbólgunni niður í það mark sem er hjá nálægum þjóðum, að söluskatturinn sé verulega lækkaður. Auðvitað verða þá aðrir skattar að hækka þar á móti. Auðvitað verður að hækka tekjuskattinn þar á móti. Undan því verður vafalaust ekki vikist. En það verður að gerast, ef við eigum að hafa einhverja von um að vel takist til. Fjórða atriðið er svo það, að sæmilegur friður haldist á vinnumarkaðinum og stjórnvöld falli frá því að beita gengislækkunarvopninu svo ótt og títt sem raun ber vitni og ég hef gert hér að aðalumræðuefni í tilefni af því gengislækkunarfrv. sem hér er til umræðu. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta frv. Gengisfelling krónunnar verður auðvitað ekki slitin úr tengslum við aðra þætti íslenskra efnahagsmála, svo nokkurt vit sé i. enda er gengisfelling núv. stjórnar aðeins einn liður í margþættum aðgerðum hennar. Ekki er enn vitað hverjar þessar aðrar aðgerðir verða, því að það frv., sem væntanlegt er um þau efni, mun vera enn í fæðingu og hefur ekki enn komið fyrir augu okkar alþm. Að svo stöddu er því ekki rétt að fjölyrða um of um þær aðgerðir sem nú standa fyrir dyrum af hálfu ríkisstj., eðlilegra að geyma sér frekari umr. um útlit og úrræði í efnahagsmálum til þess tíma þegar séð verður hverjar aðgerðirnar verða.



Herra forseti. Einn stjórnarþm, í Nd. orðaði það svo áðan í ræðu sinni, að hæstv. forsrh. hefði í gær talað fyrir frv. sem væri hvað mesta afrek núv. ríkisstjórnar, Sumir stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. brostu að þessu orðalagi. Hvort hann talaði hér í alvöru eða að nokkru í háði skal ég láta ósagt um. En sé þetta talið eitt mesta afrek hæstv. ríkisstj., eins og þm. orðaði það, þá er hér um lítil afrek að ræða. En það er kannske með þetta mál eins og mörg önnur, að það er talið óhjákvæmilegt, vegna þess að hæstv. ríkisstj. hefur ekki ráðið við þann vanda sem efnahagsmálin hafa verið að þróast í undanfarið, og fyrr eða síðar hefði komið að því, að raunhæf gengisskráning, eins og það er orðað, yrði viðurkennd „í einu skrefi“, eins og hæstv. forsrh, orðaði það áðan, Hæstv. forsrh. talaði einnig um að þetta frv. væri einn liður í fjölþættum aðgerðum til þess að tryggja fulla atvinnu og betri stöðu þjóðarbúsins út á við. Við í stjórnarandstöðunni vitum ekki neitt enn þá hvað fylgir hér á eftir. Okkur verður bara að renna grun í það, og læt ég allar vangaveltur um það bíða, vegna þess að á morgun má búast við að við sjáum ráðstafanir tilheyrandi þessu frv., þegar það verður orðið að lögum eins og stefnt er að því að gera nú í kvöld hér í Ed. hv. Alþ. En hvers vegna er verið að fella gengi íslensku krónunnar? Hvers vegna þarf að leika þennan leik aftur og aftur og með ótrúlega stuttu millibili? Er það vegna þess að fólkið í fiskvinnslunni hefur of há laun? Er það vegna þess að ýmsir aðrir hafi of há laun hér á Íslandi? Hvað veldur öllum þessum vandræðum? Jú, hæstv. forsrh. sagði að fljótlega eftir samningana í haust hefðu komið fram vaxandi erfiðleikar hjá ýmsum fyrirtækjum í útflutningi og þá einkum í útflutningi sjávarafurða. Já, það má kenna þessum samningum um margt. E. t. v. er það hægt að einhverju leyti, en hvergi nærri nema að mjög takmörkuðu leyti. Hæstv. forsrh. orðaði ekki að röng fjárfestingarstefna hefði verið í mörg ár hjá ýmsum mönnum, og ég fullyrði að slíkt hafi átt sér stað í sjávarútvegi sem víða annars staðar. Hann orðaði það ekki, að vegna vantrúar hins almenna borgara á, að gengi íslensku krónunnar sé tryggt, hefur fólk staðið í því að reyna að bjarga sparifé sínu með ýmsum verðbólguhvetjandi aðgerðum. Því miður verður það þegar almennt kaupæði ríkir í landinu af ótta við gengisfall. Þá verður sá atburður og atburðarás, að fólk kaupir um of til þess að tryggja sparifé sitt í ýmsum verðmætum hlutum. Og fólki er varla vorkunn. Þetta á sér stað víða í heiminum. Ég hef séð grein eftir einn af þekktustu hagfræðingum Bandaríkjanna og raunar heimsins í dag, Paul A. Samuelson, hann fjallar einmitt um þetta núna, hvers vegna hinn bandaríski borgari hafi á s. l. ári beint fjármagnsstraumi sínum frá almennum verðbréfakaupum yfir í margvíslega aðra hluti, svo sem land, jafnvel bíla, aukið húsnæði og ýmislegt annað, sem er algjörlega óvænt stefnuþróun hjá þessari þjóð, vegna þess að verðbréfamarkaður þar hefur verið nokkuð tryggur vettvangur fyrir ávöxtun á sparifé. Við höfum að vísu ekki frjálsan verðbréfamarkað hér á Íslandi, en menn hafa séð að langbesta ráðstöfunin til að tryggja sparifé sitt væri að kaupa land, fjárfesta í steinsteypu og í ýmsu öðru, jafnvel litasjónvarpi og bílum og þar fram eftir götunum. Sem sagt, almenningur hefur það á tilfinningunni, að þar sem íslenska krónan heldur ekki velli þrátt fyrir einstakt góðæri, þá sé vonlaust að geyma hana um of. Og meðan almenningur í landinu er þessarar skoðunar, þá segi ég enn einu sinni úr þessum stól - ég hef sagt það oft áður - að það er sama hvaða ríkisstj. situr, það endar jafnan með sömu æfingum, gengisfellingaræfingum. Þess vegna hafa allir stjórnmálaflokkar átt hlut að gengisfellingu hér á Alþ. þegar litið er yfir nokkuð langt tímabil, og ég tel afar ömurlegt að þurfa að rifja upp slíkan slóða. Ég byrjaði þingsetu mína hér fyrir 11 árum með þátttöku í gengisfellingu sem mér var mjög þvert um geð, og það er sjálfsagt stutt í það að ég endi þingferil minn á að þurfa enn einu sinni að vara við svona vinnubrögðum. Það hlýtur að vera til eitthvert annað ráð heldur en bara að hopa undan og fella gengið. Það hlýtur að vera til eitthvað annað. Ég viðurkenni það, að mörg fyrirtæki, bæði í sjávarútvegi og iðnaði, eiga við erfiðleika að etja. En það hefur aldrei fengist viðurkennt hvað þessir sömu aðilar hafa undanfarið fjárfest mikið og hvernig þeir hafa staðið sig sem einstaklingar, þeir er þeim stjórna, og þar fram eftir götunum. Það þykir of viðkvæmt mál og má ekki taka alvarlega á því. En það er mjög stór þáttur í þessum erfiðleikum, það fullyrði ég. Ég fullyrði að það kaup, sem greitt er í fiskvinnslu í dag, að meðaltali í kringum 140–150 þús. kr. á mánuði, sé ekki að sliga þessa framleiðslu. Það fullyrði ég. Og eins og síðasti ræðumaður drap á áðan, þá er vaxtabyrðin í framleiðslunni orðin gjörsamlega óþolandi og verður að taka upp nýja vaxtapólitík hér á landi. Hvers vegna má ekki verðtryggja skuldirnar? Hvers vegna ekki að setja hömlur á það, að menn eignist milljarða vegna skulda í þjóðfélaginu? Og hvers vegna á ekki að koma í veg fyrir að sparifjáreigendur tapi milljarði eftir miljarð í verðbólguhítina og verðrýrnun á sparifé sínu? Það er grundvallaratriði til þess að halda jafnvægi hér á Íslandi sem annars staðar, að menn hafi trú á því, að það sé einhvers virði að eiga krónuna. Það vill nú svo einkennilega til, að bæði í gær og í dag var hér ungur maður, fyrrverandi sjómaður, með hátíðarpeninga, sem voru 10 aurar, og mér áskotnuðust nokkur stykki af þeim er hann dreifði hér í anddyri þinghússins. Það er ágætt að það komi inn í þingtíðindi um slíka atburði, en þessir peningar voru 10 aurar og eru orðnir svo léttir núna að þeir eru að vísu löngu dauðir sem slíkir og eru hér léttir í bendi minni sem ég hristi hér í ræðustólnum. Þegar fólk sér peningana með þessu móti og verðmætagildi þeirra, þá þykja það undarlegir atburðir í dag og næstum háðslegir, er menn dreifa þessu framan við Alþingishúsið. Einnig er svo komið um krónuna okkar í dag, að menn nenna -  Það hefði verið drengilegt af öllum alþm. að byrja á sjálfum sér og lækka laun sín um nokkra tugi þúsunda og síðan gera kröfu til að aðrir ríkisstarfsmenn lækkuðu laun sín um ákveðin þúsund eftir því hvað þau eru há, laun verkamannsins í fiskvinnslu og við höfnina yrðu ekki hreyfð, en þannig skorið ofan af toppunum í þjóðfélaginu. Það má aldrei segja hlutina eins og þeir eru. Ég get nefnt eitt dæmi um mann sem er búinn að vera fjögur ár í læknisnámi, hann var ráðinn að sjúkrahúsi nýlega og honum voru boðnar 500 þús. kr. á mánuði sem lágmark. Það er kannske guðlast að segja frá svona atburðum. En þetta er að gerast fyrir framan nefið á okkur. Og sami maður fær einnig stórkostlega styrki í námi. Jú, það verður sagt: Þessi maður vill ekki að við höfum góða lækna. Þessi maður er á móti því að menn geti menntað sig. - En dæmið er ekki svona einfalt. Við höfum ákveðna getu í þessu þjóðfélagi, atvinnuvegirnir gefa okkur ákveðinn afrakstur og samkvæmt því verðum við að lifa. Ég vanmet það ekki að við höfum nú stöðuga vakt manna sem eru færir í heilaskurði. Það vanmet ég ekki. Ég get lent í bílslysi á heimleiðinni nú þegar ég fer í kvöldmatinn og e. t. v. gæti maðurinn bjargað mér þess vegna. Það vanmet ég ekki. En hvað mikið getum við borgað fyrir þetta öryggi? Þetta á auðvitað við á mörgum fleiri sviðum. Ég vanmet það alls ekki, að menn geti endurnýjað mjaðmarliði í fólki og gert það vinnuhæft að nýju. Slík aðgerð kostar hundruð þúsunda. En við getum ekki borgað þessum mönnum ótaldar upphæðir, og þeir fara kannske ekki heldur fram á það. En samt sem áður, þó ég nefni þessa ágætu stétt manna, þá eru takmörk fyrir því hvað við getum farið hátt í mánaðargreiðslum til þessara manna. Sjúkratryggingakerfi okkar í dag er til endurskoðunar og endurmats vegna þess að mörgum þykir það komið of hátt. Ég nefni aðeins einn þátt í okkar rekstrarvandræðum í heild í þjóðfélaginu, sem koma fram í því, að kröfurnar eru alls staðar mjög miklar og afleiðingin verður sú, að það ríkir óhófleg verðbólga í þessu þjóðfélagi og við ráðum ekki við að hefta hana, og það endar jafnan með sama móti, að íslenska krónan fellur gagnvart hinni erlendu. Fyrst og fremst hefur þessa gætt varðandi útflutningsgreinar í atvinnulífi okkar. Síður gætir þessa hjá innlendri þjónustu, sem getur velt þessari verðbólgu yfir á íslenska neytendur í endursölu verðmæta hér innanlands, og þess vegna er þessi kollsteypa á íslensku krónunni talin réttlætanleg æ ofan í æ. Við eigum von á viðbótarfrv. sem fylgir í kjölfar þessa frv. Við sáum frv. rétt fyrir jól sem var sögð forsenda fyrir bæði þessu gengisfellingarfrv. og viðbótarfrv. Það var knúið fram á síðustu dögum þingsins að samþ. það frv., og nokkuð lengi vissu menn að gengisfellingarinnar var von. Undanfarnar víkur hafði Seðlabanki Íslands látið gengið síga, eins og það er nefnt, og menn óttuðust að raunveruleg gengisfelling, nokkuð há, væri á næstu grösum. Þetta orsakaði það, að Seðlabankinn varð vegna aukinnar og óeðlilegrar eftirspurnar eftir erlendum gjaldeyri að gefa út sérstaka fréttatilkynningu 4. febr. s. l., þar sem hann tilkynnti að opinbert skráð gengi væri ekki lengur fyrir hendi á Íslandi. Allir slógust um að kaupa dýr tæki og reyna að forðast óþarfarýrnun á sparifé sínu, og sparifé landsmanna rann út úr hönkunum í skyndilega tilbúna eftirspurn og eftirspurnarþarfir sem annars hefðu ekki verið fyrir hendi nema að mjög takmörkuðu leyti. Þetta er alltaf sama sagan. Það skeður alltaf það sama með vissu millibili, þegar fólkið finnur það og trúir því, að það sé gagnslaust að spara og því sé bókstaflega refsað fyrir að spara. Nú kann einhver að segja að fólkið eigi kost á því að kaupa ríkistryggð skuldabréf. Já, það á kost á því fyrir 1–2 milljarða kr. í ár. En sparifé landsmanna er nú 65 milljarðar, og ef almenningur ryki nú til og tæki út þó ekki væri nema 1 milljarð í dag og annan á morgun og á heilli viku kannske 7–10 milljarða úr bönkum landsins, þá yrði einhvers staðar erfitt fyrir. Það er ekki hægt að benda fólki á að leggja allt sparifé sitt í ríkistryggð skuldabréf, og það er ekki heldur hægt fyrir ríkisstj. að standa í slíkum skuldabréfaútgáfum, þó nauðsynlegt sé undir vissum kringumstæðum að tryggja verðgildi sparifjárins. Við verðum því að leita annarra ráða, og að mínu mati er orðið löngu tímabært að setja allsherjarlöggjöf um að verðtryggja skuldir á Íslandi. Það er alger eignaupptaka og brot að mínu mati að svipta sparifjáreigendur stórum hluta eigna sinna í gegnum gengisfellingu með einu pennastriki. Það er merkilegt að það skuli ekki hafa verið reynt fyrir dómi. Þetta er í sjálfu sér ekki hægt nema verðbæta það aftur með einhverjum hætti til baka, því hér er hrein eignaupptaka á ferðinni og ekkert annað. Það er markmið þessarar ríkisstj. að draga úr verðbólgu. Sjálfsagt hefur það verið markmið allra ríkisstj. sem setið hafa frá stríðsbyrjun á Íslandi, en mistekist, eins og menn muna. Það var markmið þessarar ríkisstj. að koma verðbólgu niður í 15% eða svo innan árs frá því að hún tók við völdum. Öllum er kunnugt um að það hefur hrapallega mistekist, því miður. En ríkisstj. hefur annað markmið sem hún heldur dauðahaldi í og reynir að hæla sér af og er út af fyrir sig rétt staðhæfing, að hér hafi ríki full atvinna. Þrátt fyrir að verkfallsátök hafi átt sér stað og tapast hafi margir dagar vegna verkfallsátaka, þá verður því ekki á móti mælt, að í heild hefur ríkt hér nægileg atvinna. En hvernig búum við til þessa nægilegu atvinnu? Er ekki rétt að líta aðeins á það. Hún er ekki tryggð með heilbrigðu efnahagslífi, það er nú langt í land með það. Hún er tryggð með síaukinni erlendri skuldasöfnun, sem nemur milljarðatugum á því tímabili sem ríkisstj. hefur setið, rúmlega 31/2 ár. Hún er tryggð með mjög vaxandi skuldasöfnun ríkissjóðs hjá Seðlabanka Íslands, úr rúmum 3 milljörðum í upphafi valdatíma þessarar ríkisstj, í um 15 milljarða skuld nú, sem sagt hreina prentun seðla. Hún hefur verið tryggð með sífelldu gengissigi krónunnar. Þessi þrjú atriði eru þau sem hafa tryggt þessa fullu atvinnu, og það er dýru verði keypt. Nú er ég ekki að boða það, að við eigum að hafa skerta atvinnumöguleika, síður en svo. Það er mesta böl sem ein þjóð býr við. En ég fullyrði að það er hægt að hafa atvinnu í þessu landi í 8 tíma og jafnvel 2 tíma í viðbót á dag það þýðir 40 tíma og 6–8 tíma í yfirvinnu - og tryggja stöðugra verðlag í landinu og heilbrigðara efnahagslíf, en hætta þessu gegndarlausa yfirvinnukapphlaupi, því við erum komin í vitahring sem við ráðum ekki við, hvort sem við lítum til okkar alþm. eða annarra. Það verður einhvern tíma að byrja að hægja á þessu hjóli. Það er engum manni hollt að leggja að sér svona miskunnarlaust í kapphlaupi við tilbúnar þarfir, sem ég nefni svo, - hreinlega við tilbúnar þarfir að mörgu leyti. Margir mundu una betur við sitt að geta haft trygga vinnu 8 tíma á dag og 2 tíma í eftirvinnu og vinnuvikan yrði sómasamleg, eins og Dagsbrún hefur barist fyrir í áratugi, að tryggja 40 stunda vinnuviku og mjög hóflegt viðbótarálag. Þá yrði margt í miklu meira jafnvægi, atvinnulíf öruggara og ég held öll starfsemi hjá okkur skynsamlegri. Við höfum flýtt okkur mjög hratt, Íslendingar, í margvíslegri fjárfestingu: í orkumálum, við hitaveitur, sem er út af fyrir sig mjög gleðilegt, að geta gert slíkt stórátak. En það kostar ótrúlega vaxtarverki í kringum það. Það eru ótrúlegar sögur nefndar í því sambandi, hvað menn hafa getað haft mikið upp úr útboðum í sambandi við hitaveituframkvæmdir. Það er viðurkennt a. m. k. á vissum stöðum á þessu landi að útflutningsframleiðslan á við sérstaka erfiðleika að etja. Þeir eru margslungnir, þrátt fyrir það að við höfum nú toppverðlag á flestum afurðum okkar og þær seljast allar vel fyrir utan skreið. Að henni slepptri er mjög góð eftirspurn eftir öðrum afurðum, og það gildir einnig um vörur frá landbúnaðinum sem fluttar eru út úr landinu, að eftirspurn hefur verið með betra móti. En innlend kostnaðarhækkun er að sliga þessa framleiðslu, a. m. k. hjá sumum fyrirtækjum, og menn eiga þess vegna í vanda. Nú á þessi gengisfelling að leysa þennan vanda að mestu eða öllu. Sumir hafa talað um að hún ætti að vera meiri, hún ætti ekki að vera 13%, hún ætti að vera 16–17% og hækkun á erlendum gjaldeyri því um 20–22%. Ég skal ekki leggja mat á þær vangaveltur manna. Með því móti þyrfti verð á Bandaríkjadollar að vera 265 kr. í staðinn fyrir 253–254 kr. ef, eins og menn orða það, eiga að sleppa. Nú veit ég ekki hvað mikið er reiknað í þessu dæmi í afskriftir og vaxtakostnað. Ég nefndi áðan að fjárfesting hefði víða verið óeðlileg. Það eru sérstök vandamál í kringum það í rekstri fyrirtækjanna. Ég tel að við verðum að athuga þennan lið alveg sérstaklega, vaxtaliðinn. Það verður að gera sér grein fyrir því, að við þurfum svo mikið að kaupa af erlendum aðföngum, þegar við erum að fjárfesta hér á Íslandi, að fjárfesting okkar verður að vera í góðu aðhaldi eins og margt annað í þessu þjóðfélagi og margt verðlag á nauðsynjum, vegna þess að óheft fjárfesting, sem iðulega er gerð sem verðbólgubjörgun fyrir þá sem eiga þess kost, skapar af sér rekstrarvandræði. Það sýnir reynslan. Hæstv. forsrh. lýsti því yfir, - og það fannst mér best í ræðu hans og ég vona að verði hægt að standa við það, bæði meðan hæstv. núv. ríkisstj. situr og síðar á þessu ári, eftir kosningarnar, - að gengissig hverfi. Meðan það ríkir, eins og það hefur verið undanfarnar víkur og jafnvel mánuði, að fólk sér að gengissigið er allt að 2% á mánuði, þá hefur enginn trú á því að okkar þjóðarbúskapur verði í jafnvægi. Þessi stefna var tekin upp fyrir nokkru víða í heiminum, en hefur ekki reynst jafnárangursrík og menn áttu von á. Þetta getur gilt um tíma hjá einstaka þjóð sem er að sigrast á tímabundnum erfiðleikum í efnahagskerfi sínu. Ég held að þetta sé engan veginn heppileg aðferð hér á Íslandi. Þegar aðföng okkar eru mjög mikil frá útlöndum og við verðum að búa við svo opin utanríkisviðskipti eins og allir vita, þá er þetta gengissig, held ég, mjög mislukkuð stefna. Á meðan er almenningur þess vitandi, að það er jákvætt að eyða, en það er alveg öfugt. Við þurfum að fá fólkið til þess að draga úr eyðslunni og vera rólegt og trúa því, að það sé einhvers virði að spara í þessu þjóðfélagi. Ég óttast því, ef ekki koma fram betri rök fyrir að þessi gengisfelling nái árangri en við höfum þegar heyrt, að hér verði um skammgóðan vermi að ræða og hún leysi aðeins núið, ef svo má að orði komast. Þetta er sem sagt aðeins skyndiráðstöfun og skyndibjörgun. Ég held því fram meðan ég sé ekki annað og heyri ekki annað. Og þrátt fyrir það að verðbólgunefndin svonefnda hafi skilað miklum skýrslum og upplýsingum, þá er margt í því sennilega sem margir hafa haft hugmynd um án þess að það lægi beint fyrir í tölum. Sjálfsagt er ekki nema gott um það að segja að fá mikil gögn í hendurnar. En grundvallaratriðið verður samt þetta, og það verður að tryggja að menn þori að lifa eðlilegu lífi í þessu landi og spara, ef þeir hafa afgang frá daglegri vinnu, og þora að leggja aflögufé sitt í bankana. Annars verður aldrei jöfnuður hér á Íslandi. Það er algjörlega vonlaust. Við lendum alltaf í sömu vandræðunum, að gengisfelling er fyrr eða síðar orðin staðreynd, og hún þykir orðið svo einföld og þægileg í framkvæmd, miðað við tæknilega getu og þekkingu, að allar aðrar leiðir eru útilokaðar. Það er sagt bókstaflega: Það er svo erfitt. Þetta er ekki framkvæmanlegt. Við gerum þetta bara með einu pennastriki, myndum stóran gengissjóð og deilum honum svo út á eftir. Meira að segja á enn einu sinni að úthluta á þriðja milljarð, og það er í þremur stórum liðum. Það fer í Verðjöfnunarsjóð, það fer í Fiskveiðasjóð vegna gengistaps á lánum og það fer í hagræðingu. Þetta var svona einnig 1975. Ég og fleiri gerðum nánari fsp. um hvernig þessu fjármagni hefði verið varið til einstakra aðila. Ég taldi það siðferðilega skyldu hæstv. núv. ríkisstj. að gera grein fyrir þessu á Alþ. Mér hefur ekki verið svarað, ekki einu orði, þó að um milljarðaupphæðir sé að ræða. Það á sem sagt að verðlauna þá sem eyða mest og bruðla mest. Meðan slíkt ástand ríkir í þessu þjóðfélagi og hér á Alþ. þá segi ég: Barátta okkar við verðbólguna er vonlaus, algjörlega vonlaus. Það er tími til kominn að menn segi þetta einu sinni við þessa ágætu menn, þó þeir séu margir öndvegismenn í rekstri sínum. Þeir hafa þá hvöt að eyða um of, vegna þess að þeir eru verðlaunaðir fyrir það, bókstaflega verðlaunaðir fyrir það með ýmsu móti. Þetta á auðvitað ekki við um alla, en þetta á við um of marga - allt of marga. Það á að stofna til nýrrar deildar nú í Verðjöfnunarsjóði. Það á að stofna deild fyrir saltsíldina. Saltsíldin er að koma upp núna sem stór atvinnugrein í landinu, og það er vonandi að vel takist um saltsíldina í framtíðinni. Ég hef alltaf litið svo á að okkar íslenski síldarstofn sé alveg sérstakur gullsjóður fyrir okkur og við verðum að fara varlega í þessu efni. Það er vonandi að sérstök deild fyrir saltsíldina verði jákvæð fyrir þá atvinnugrein. Hún hefur átt í miklum örðugleikum og hún mun örugglega þurfa á öllu sínu að halda vegna erfiðleika í framleiðslunni í haust og óvæntra kostnaðarliða, þar sem verðið var ákveðið löngu áður en endanlegir kjarasamningar voru gerðir og margur annar kostnaður hefur farið hækkandi vegna gengissigs. Því miður er hæstv. forsrh. ekki hér.  Herra forseti. Ég skal svo ekki í þessari umferð hafa þessi orð fleiri. En auðvitað verður þetta mál meira rætt við 2. umr., þegar við skilum nál., og þá drepið á fleira, því það er ekki viðunandi að hæstv. forsrh. a. m. k. sé ekki hér viðlátinn, því þá hefði ég minnt hann á kosningabiblíu flokks hans við síðustu kosningar sem ég hef eitt blað úr hér í hendi minni.



Herra forseti. Hv. þm. Ragnar Arnalds minntist áðan á meðaltalsútreikninga sérfræðinganna og taldi að þeir gætu verið nokkuð varhugaverðir að byggja of mikið á. Það var fyrst og fremst vegna þessara meðaltalsútreikninga sem ég vildi segja hér nokkur orð. Það er ekki vafi á því, að þær aðgerðir, sem nú er verið að framkvæma, eru ekki síst vegna fiskvinnslunnar í landinu og hlaut að því að koma eftir kauphækkanir á s. l. hausti og fiskverðshækkanir nú eftir áramótin. Fiskvinnslunni á að tryggja hagstæðari útkomu með þessum aðgerðum. En það, sem ég vil leggja áherslu á, er að afkoma fiskvinnslunnar er mjög misjöfn eftir landshlutum. Og ég vil - með leyfi forseta - lesa hér örfá orð úr bæklingi, sem kom út á vegum Þjóðhagsstofnunar nú í haust og heitir: „Athugun á afkomu frystihúsa haustið 1977.“ Þar segir: „Eins og rækilega hefur komið fram hér að framan og í viðaukum skýrslunnar leyna landstölur af þessu tagi miklum mun milli landshluta og einstakra fyrirtækja. Þannig benda athuganir á afkomu frystihúsa á Suður- og Suðvesturlandi til mun lakari afkomu, þar sem hallinn virðist stefna í allt að 8–10% af tekjum, en áður var búið að segja frá því, að landsmeðaltalið mundi verða um 7% eða minna. Hallatölur af þessu tagi fela að sjálfsögðu í sér yfirvofandi greiðsluþurrð, þar sem við þessar aðstæður duga afurðasölutekjur rétt til þess að greiða beinan launakostnað, hráefni og umbúðir, en engan annan kostnað af rekstrinum: Síðar í sömu skýrslu segir: „Hér er því greinilega við tvíþættan vanda að etja: Annars vegar almennan vanda, sem af því hlýst að innlendar kostnaðarhækkanir hafa farið fram úr hækkun afurðaverðs á undanförnum mánuðum, og eru reyndar horfur á að þessarar þróunar gæti áfram þannig að rekstrarvandi fiskvinnslunnar ágerist ef ekkert verður að gert. Hins vegar er um að ræða sérstakan og staðbundinn vanda fiskvinnslu í ákveðnum landshlutum, vanda sem að undanförnu virðist hafa ágerst. Ástæður þessa staðbundna vanda eru margvíslegar m. a.: 1. lakari nýting hráefnis, 2. lakari nýting afkastagetunnar, 3. yfirborganir á hráefni, 4. breytingar framleiðslumagns, 5. röskun á framleiðsluskilyrðum vegna sérstakra áfalla: Þótt hagur fiskvinnslunnar verði bættur að mestu leyti með þessum ráðstöfunum, sem hér er verið að gera, þá er afkoma fiskvinnslunnar á Suðvesturlandi alls ekki tryggð með þessu. Þetta byggist á því, eins og ég var að lesa áðan, að tap hennar er meira, hefur staðið lengur og orsakanna verður að leita annars staðar en á öðrum stöðum í landinu. Og þarna í skýrslu Þjóðhagsstofnunar er gripið á meginvandamáli fiskvinnslunnar á Reykjanessvæðinu, þar sem, eins og ég sagði, vandinn er talinn tvíþættur. Þeir eiga að sjálfsögðu við þann almenna vanda að etja, en í öðru lagi eiga þeir einnig við staðbundinn vanda að etja, og lausn, sem er bundin við aðeins annan þáttinn, þ. e. a. s. að leysa almenna vandann, skilur þá eftir þeirra staðbundna vanda og mun fiskvinnslan þar því halda áfram sínum hallarekstri með ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Þetta ástand, þar sem rekstrarörðugleikar hafa ekki eingöngu verið af innlendum kostnaðarhækkunum, heldur einnig að mjög verulegu leyti af öðrum ástæðum, svo sem minnkandi fiskgengd, breytingum á samsetningu afla o. s. frv., er einkennandi fyrir Reykjanessvæðið, og þær ráðstafanir, sem hér er um að ræða, munu því alls ekki nægja þeim fiskiðnaði til þess að endar nái saman, enda þótt þær kunni að vera nægilegar fyrir alla aðra landshluta. Ég vil geta þessa í fyrsta lagi, að fram að síðustu árum kom aðalaflamagn Reyknesinga á land á fyrstu 4–5 mánuðum ársins. Þetta hafði það í för með sér, að fiskvinnslustöðvar urðu að vera afkastameiri og mannafli meiri en ella hefði orðið ef aflinn hefði komið jafnar á land. Í öðru lagi var hér nærri eingöngu um stórþorsk að ræða, sem var hagstæður í vinnslu, hvort sem um söltun eða frystingu var að ræða. Nú er þetta ástand alveg gjörbreytt, Af stórþorski veiðist ekki helmingur þess magns, sem áður veiddist, en nú er skrapað saman mikið magn af ufsa, karfa, löngu, keilu og fleiri fisktegundum. Allar þessar tegundir eru óhagstæðari í vinnslu en þorskurinn og þess vegna er þessi breyting frá þorski og yfir í verðminni tegundir aðalástæðan að mínu viti fyrir hinni lélegu afkomu frystihúsanna. Þar við bætist svo að þegar hráefnismagn minnkar skyndilega, þá má alltaf gera ráð fyrir að þau frystihús, sem hráefnissnauð eru, fari að yfirborga, og enn fremur verður nýting véla og bygginga að sjálfsögðu lélegri þegar afli dregst skyndilega saman og ekki er hægt að nýta frystihúsin allt árið. Þess má og geta, að það er örugglega liður í erfiðleikunum að framkvæmd hraðfrystihúsaáætlunar náði aldrei lengra en að Reykjanesi. Þess vegna vantar nú mikið á að húsin á Reykjanesi séu í stakk búin til þess að taka að sér og mæta almennum rekstrarörðugleikum, og því er það, að þegar tekjuþörf frystihúsanna 100, sem í landinu eru, eru áætluð og landsmeðaltal fundið, þá er augljóst að mestur hluti Reykjaneshúsanna liggur fyrir neðan það meðaltal og þess vegna verða þau, eins og ég sagði áður, með skuldahalann á eftir sér, Reyndar er svo komið í dag, að verulegur hluti af þessum húsum á Suðurnesjum er lokaður, og ég sé ekki að þær ráðstafanir, sem áætlað er að gerðar verði nú, verði til þess að opna þessi frystihús aftur. Þarna fyrir sunnan er 12 þús. manna byggð og verulegur hluti húsmæðra og fleiri kvenna vinna í frystihúsunum, og það er nú þegar farið að þrengjast um atvinnu þarna og versnar með hverjum mánuði. Auk þess að verja nú verulegu fjármagni til hagræðingar og endurbóta í frystihúsunum, á Suðurnesjum, þá sé ég ekki annað en að það hljóti að verða að gera sérstakar aðgerðir til þess bæði að losa þessi hús að einhverju leyti við skuldahalann og í öðru lagi að tryggja rekstrarafkomu þeirra. Eins og ég gat um áður, hefur samsetning afla þeirra breyst mjög mikið, úr þorski yfir í aðrar tegundir, sem veiðast kannske ekki mjög mikið annars staðar við landið, og þá tel ég að það væri mjög athugandi að fella niður eða minnka útflutningsgjald á þessum tegundum og bæta afkomu frystihúsanna á þann hátt, að það kæmi sérstaklega til góða þessum landshluta. Að sjálfsögðu yrðu Tryggingasjóður og Aflatryggingasjóður að fá sitt fjármagn annars staðar frá, og gæti þá kannske gengismunarsjóður komið þar að gagni. En ég tek það skýrt fram, að ég er hér að tala um það sem er kannske erfitt í framkvæmd. Þó held ég að meðan þorskstofninn er í þeirri hættu sem hann nú er í væri aðgengilegt og æskilegt að afla einmitt þessara fisktegunda, sem geta komið í staðinn fyrir þorskinn, ef vinnsla og verðlagning þeirra væri hagstæðari.



Herra forseti. Ég fagna því, að hv. 5. þm. Norðurl. v. er genginn í salinn, en ég varð undrandi á ræðu hans og þeirri miklu ádeilu sem hann hafði á aðgerðir þær sem ríkisstj. boðar í þessu frv. til l. um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabanka Íslands um breytingu á gengi íslensku krónunnar. Ég hélt satt að segja að Alþb: menn mundu styðja stefnu ríkisstj. í einu og öllu, því í stefnu hennar kemur fram sá andi sem ég hélt að þeir hefðu starfað eftir, þ. e. eftir kenningum Marx-Lenins, en þar segir, með leyfi forseta - ég ætla fyrst að fara með hana á ensku: „From each according to his ability, to each according to his needs.“ Sem ég leyfi mér að þýða: „Að taka sem mest frá þeim, sem duglegir eru og einhvers mega sín, og afhenda skussunum.“ Má þá bæta við: og á þann hátt að gera alla að jafnmiklum öreigum.  En í 2. gr. frv. til l. um ráðstafanir vegna breytingar á gengi íslenskrar krónu segir, með leyfi forseta: „Þá er skilað er til banka gjaldeyri fyrir útfluttar sjávarafurðir framleiddar fyrir 1 janúar 1978, skal hann greiddur útflytjanda á því kaupgengi, sem í gildi er, þegar skjöl eru afgreidd í banka við gjaldeyrisskil, að frádregnum 13% gengismun: Athugum nánar hvað þetta ákvæði þýðir, að framleiðandi sjávarafurða, sem í dag á óseldar birgðir, selur væntanlega síðar þessar afurðir sínar og eignast við það gjaldeyri. Nú er framleiðendum sjávarafurða ekki heimilt að selja gjaldeyri til annarra en tveggja ríkisbanka, sem jafnframt ættu því að skoðast skuldbundnir til að kaupa. Ef svo er litið á, að útflytjendum er skylt að selja ríkisbönkunum gjaldeyri sinn, verður ekki séð að slík lagaskylda verði undanþegin 67. gr. stjórnarskrárinnar, en þar segir, með leyfi forseta: „Eignarrétturinn er friðhelgur. Engan má skylda til að láta af hendi eign sína, nema almenningsþörf krefji, þarf til þess lagafyrirmæli og komi fullt verð fyrir.“ Af þessu leiðir að mínu mati, að ekki er aðeins óheimilt að gera hluta söluverðs gjaldeyris upptækan, heldur er gjaldeyrisbönkunum skylt að greiða fullt verð fyrir hann. Með fullu verði er hér að sjálfsögðu átt við markaðsverð á söludegi. Hvort Seðlabankinn hefur skráð rétt gengi samkvæmt líklegu markaðsverði verður ekki rætt hér. Hitt vil ég benda á, að verði 2. gr. frv. samþ. sem lög, er verið að brjóta stjórnarskrána að mínu mati, og hlýt ég því að greiða atkvæði gegn þessu frv. Eins vil ég benda hv. þm. á að eigendur óútfluttra sjávarafurða hljóta að leita réttar síns, ef reynt verður að gera eignir þeirra upptækar, og breytir þar engu um hvað áður hefur verið gert né hvernig fjármununum verður varið. Stjórnarskrárbrot geta aldrei orðið hefðbundin. Án frekari athugana á réttmæti ráðstöfunar á gengismun treysti ég mér sem sagt ekki til þess að veita þessu frv, samþykki mitt. En vonandi fáum við tíma í n. til að athuga málið eitthvað betur. Síðan ég kvaddi mér hljóðs hefur mér verið bent á að Hæstiréttur hafi fjallað um mál af þessu tagi og dómur verið felldur. Ég vil þess vegna vona, að þegar þetta frv. kemur í þá n. sem ég á sæti í, þ. e. fjh.- og viðskn., þá liggi fyrir þessi dómsúrskurður Hæstaréttar, og við getum þá fjallað um þetta atriði nánar þegar frv, kemur úr n, En þetta brýtur á móti minni réttlætiskennd, hvort sem Hæstiréttur hefur nú fellt dóm andstætt mínum huga í þessu máli eða ekki.

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) : Herra forseti. Ég ætla í upphafi að taka fram, að ég er ekki kominn hingað í ræðustól til þess að tala fyrir hönd Marx-Lenínista, þó að ég styðji þetta frv. En það er út af því, sem hv. 12, þm. Reykv. sagði varðandi 2, gr. frv. Ég hef oft heyrt þessa röksemdafærslu, að sá, sem eigi afurðir þegar gengisbreyting er gerð, eigi einn að njóta hagnaðarins af genginu. Ég þarf ekki að leita mjög langt eftir þessari skoðun, hún hefur verið viðhöfð við mig út af gengisbreytingu fyrr á árum, 1967–1958 aðallega, minna aftur síðari gengisbreytingum. En þó að ég sé ekki Marx-Leninisti, þá get ég alls ekki fallist á þá skoðun að sá aðili, sem á birgðir í sjávarútvegi eða aðrar birgðir, sem eiga að leggjast í sameiginlegan sjóð, sé einkaeigandi að þeim birgðum. Gengisbreytingin er ekki gerð, hvorki nú né áður, fyrir þennan aðila til þess að hann græði á birgðunum. Hún er gerð til þess að bæta stöðu útflutningsatvinnuvega á hverjum tíma, Ef við ætlum alls ekki að ráðstafa gengishagnaði á þennan hátt, eins og hér er gert ráð fyrir og alltaf hefur verið gert, og ætlum að skipta honum upp á milli þeirra sem hafa skapað þennan hagnað, hvers vegna eiga þá ekki sjómenn að fá hlutdeild í þessum gengishagnaði og útgerðarmenn, heldur aðeins frystihúsaeigendur og þeir sem selja fiskinn eða afurðirnar að lokum úr landi? Ég tel fráleita þá túlkun, að um stjórnarskrárbrot sé að ræða, og einmitt fannst mér hv. 12. þm. Reykv. sanna það með upplestri sínum, að gengisbreytingin er gerð vegna þess að annars hefðu útflutningsatvinnuvegir landsmanna stöðvast, ef þetta hefði ekki verið gert eða þá einhver önnur aðgerð með hliðstæðum hætti, Það er þjóðarheill sem krefst þess að einhver slík aðgerð sé gerð. Hins vegar getur okkur greint á um hvort eigi endilega að fara þessa leið eða aðra. Það er mál út af fyrir sig. En ég gat ekki látið hjá líða að láta í ljós þessa skoðun mína og láta í ljós að ég er algjörlega andvígur því sem hv. 12. þm. Reykv. sagði um þetta atriði.



Herra forseti. Ég mun ekki lengja þessar umr. mjög, hafði raunar ekki ætlað mér að taka til máls við 1. umr., en var þó til þess knúinn vegna ummæla sem hér féllu undir lok þessarar umr. Ég tek undir þau sjónarmið sem hæstv. sjútvrh. gerði grein fyrir áðan um hið augljósa eignarhald á svonefndum gengishagnaði, að þar hafa sannarlega fleiri lagt hönd á plóginn en frystihúsaeigendur. Ég saknaði þess aðeins, eftir að hann hafði nefnt há augljósu staðreynd, að sjómennirnir eiga þarna náttúrlega einnig rétt, að hann skyldi ekki bæta við starfsfólkinu í frystihúsunum sem einnig hefur að því starfað að auka verðmæti þessarar vöru. Liggur í augum uppi að einnig þar er hópur sem ef út í það er farið á sitt óbætt hjá frystihúseigendum. Ég kvaddi mér annars fyrst og fremst hljóðs vegna ræðu hv. þm. Odds Ólafssonar, þar sem hann gerði grein fyrir sérstökum vandamálum útgerðarinnar á Suðurnesjum, og hygg ég að bann hafi farið í hvívetna rétt með í þeirri ræðu sinni, En ég vildi undirstrika þetta atriði í ræðu hans mjög svo sterklega, að með ráðstöfunum eins og þessari gengisfellingu sem hér um ræðir er alls ekki verið að ráða bót á raunverulegum vandamálum sjávarútvegsins eða fiskiðnaðarins á Íslandi. Það er verið að ráða til bráðabirgða bót á hnekki sem atvinnuvegir landsins hafa beðið vegna óstjórnar - fjármálalegrar óstjórnar í landinu. Það er verið, ef svo má segja, að klastra upp á óhæfa stefnu í efnahagsmálum landsins yfirleitt, stefnu sem hefur öðru fremur nú í bili bitnað á sjávarútvegi og fiskverkun á landi hér. Vandamálin, hin raunverulegu vandamál, standa eftir og jafnvel enn verri en áður. Því vil ég leggja áherslu á þetta atriði í sambandi við ræðu hv. þm. Odds Ólafssonar, að hið sama blasir við annars staðar á landinu einnig. Þetta er ekki bara á Suðurnesjunum. Ég vil nefna dæmi úr kjördæmi mínu, Norðurl. e. Þar var hafin útgerð á djúprækjutogara á árinu sem leið, sem hæstv. sjútvrh. má best af vita, því hann hefur tilgreint útgerð þessara togara sem dæmi um nýja leið í útgerð hjá okkur á þeim tíma þegar við verðum að draga úr sókninni í þorskinn. Gengismunarsjóðurinn, sem myndast mun við þessa gengisfellingu, mun að vísu koma útgerð djúprækjutogarans á Dalvík að liði í því einu að hjálpa til að vega upp á móti skuldahækkun í erlendum gjaldeyri, en á engan hátt stuðla að því að leysa þann vanda sem þetta útgerðarfyrirtæki er í vegna sjálfs rekstrarins. Að því leyti kemur gengislækkunin, þessi aðgerð í efnahagsmálum, alls ekki að neinu liði fyrir útgerð þessa togara, nema síður sé. Hv. þm. Oddur Ólafsson sagði, sem eflaust er rétt, að ein af ástæðunum fyrir því, að hallað hefur undan fæti fyrir útveginum á Suðurnesjum, væri sú, hversu þorskaflinn, aflinn af stóra þorskinum, hefur brugðist á þessum svæðum og hversu - ef svo má segja - form útgerðarinnar og hráefnisöflunarinnar hefði breyst við aflabrest á þorski og með hvaða hætti hinar ódýrari fisktegundir, eins og ufsi, keila, langa og karfi, hafa ekki getað komið í stað hins dýrara hráefnis. Ég saknaði þess að vísu, að hv. þm. skyldi ekki við þetta tækifæri greina frá annarri mjög veigamikilli orsök fyrir vandræðum útvegsins á Suðurnesjum og fiskverkunarinnar þar, en að því máli víkur hann í sérstöku þingskjali eða till. til þál. sem fjallað verður um í Sþ., en þar eru óholl áhrif Keflavíkurflugvallar, sú samkeppni sem sjávarútvegurinn á Suðurnesjum hefur orðið að heyja við Keflavíkurflugvöll, og mun, ef grannt yrði skoðað, hægt að finna enn fleiri orsakir fyrir sérstaklegum félagslegum vanda útgerðarinnar á Suðurnesjum. Það er ekki aðeins að ríkisstj. mun ekki með þessari sérstöku ráðstöfun sinni, sem þó hefur verið hampað sem hinu mesta snjallræði til frambúðarlausnar á vandamálum sjávarútvegsins, - það er ekki aðeins að ríkisstj. sinni ekki þessum raunverulegu vandamálum sjávarútvegsins á Suðurnesjum og fiskvinnslunnar þar með þessu frv., heldur fæ ég ekki betur séð en að ýmsu leyti öðru og þá í tengslum við hina dauðu hönd Keflavíkurflugvallar, sem hvílir á öðrum atvinnurekstri á Suðurnesjum, ætli ríkisstj. beinlínis að ganga af honum dauðum. Ég er ekki kominn til með að trúa því um fólk í byggðarlögum, þar sem sjávarútvegur og fiskvinnsla hefðu verið skipulögð á annan hátt, með öðrum sjónarmiðum og við aðrar félagslegar aðstæður en þær sem ríkja á Suðurnesjum, hvort sem útgerðarmönnum þar og frystihúseigendum er ljúft eða leitt og að því er virðist nú gegn vilja þeirra, að ekki væri hægt að verka ufsa, keilu, löngu og karfa og láta þann rekstur bera sig þrátt fyrir allt ef annarra ráða væri neytt, ráða sem útvegsmenn á Suðurnesjum og frystibúseigendur hafa ekki tök á og er ekki þeim um að kenna. Ég heyrði sögu um það, studda vitnum, austan af landi þegar einn af fremstu fiskimönnum þar, Sigurður Magnússon á Eskifjarðar-Víði, fyllti skipið sitt af smáum fiski við Hvalbak á sínum tíma - fiski sem ekki þótti vænlegur til ábatavænlegrar vinnslu í frystihúsinu - og kom með þennan fisk til frystihúseiganda nokkurs á Eskifirði, við skulum ekki nefna nein nöfn í því sambandi, það gæti misskilist, og frystihúseigandinn sagði við Sigurð: „Þennan fisk tek ég bara ekki. Ég get ekki tekið svona fisk í vinnslu, það bara borgar sig ekki: Og þá sagði Sigurður Magnússon: „Ég skal nú segja þér það, Alli minn, að ég þakkaði bara guði hástöfum fyrir þennan fisk, að hann skyldi gefa mér hann. En hann vissi náttúrlega ekki hvar ég mundi leggja upp.“ Ég er þeirrar skoðunar, að við aðrar aðstæður, í öðrum byggðarlögum, þar sem hægt er að koma við annars konar vinnslufyrirkomulagi, væri hægt að verka þennan fisk, þennan ruslfisk sem þeim á Suðurnesjum er um megn að verka með ágóða, þar væri hægt að verka þennan fisk með ágóða. Þar kemur margt til og er ekki um að kenna dáðleysi útgerðarmanna eða frystihúseigenda á Suðurnesjum, heldur allt öðru, m. a. því, að vegna samkeppni Keflavíkurflugvallar og álversins í Straumsvík eiga þeir Suðurnesjamenn ekki þess konar völ á starfsfólki eða stöðugleika á vinnumarkaði sem nauðsynlegur er til þess að reka þessi fyrirtæki með ágóða. Ég vil svo í lokin vekja athygli á því vandamáli sem lýtur að hinni nýju útgerð, nýjungum í útveginum hjá okkur, stöðu þeirra útgerðarfyrirtækja og þeirra manna sem berjast nú af eigin rammleik í bökkum við að afla nýs sjávarfangs á landi hér, að fyrir þeirra hag er ekki séð, nema síður sé, í þessu gengisfellingarfrv. Iðnaðarnefndarmenn beggja deilda Alþingis voru í hádeginu í dag boðaðir á sérstakan fund í nýrri og glæsilegri skrifstofu Sölustofnunar lagmetis hér inni við Síðumúla, og þar var okkur greint frá vandkvæðum lagmetisiðnaðarins hér á landi og þá e. t. v. fyrst og fremst því, að skortur er á rækju til þess að leggja niður, vöru sem hægt er að nota til þess að tryggja sölu á öðrum tegundum lagmetisiðnaðar ef við getum boðið rækju með í kaupunum, Ástæðan fyrir því, að skortur er á rækjunni, sögðu þeir, er fyrst og fremst sú, að við höfum ekki sinnt djúprækjuveiðunum sem skyldi. Við eigum þennan eina djúprækjutogara þarna fyrir norðan með góðum aflaskipstjóra og þjálfaðri áhöfn. Þetta skip, sem er í eigu þeirra Dalvíkinga, stendur eignalega séð mjög vel, en hefur skort rekstrarfé. Í þeirri útgerð er við að eiga raunveruleg vandamál sem horfir til þjóðarheilla að leysa, vegna þess að ef vel tekst til um útgerð þessa skips, ef ekki er brugðið fæti fyrir útgerð þessa skips á djúprækjuveiðunum, þá er mjög sennilegt að við getum gert út fleiri af okkar togskipum á djúprækjuveiðar en þetta eina. Að þessu ákaflega þýðingarmikla máli í íslenskum sjávarútvegi er hreint ekki hugað fremur en að öðrum raunverulegum vandamálum útvegsins hér í sambandi við gengislækkunina núna. Ég hefði óskað þess, að þann hinn sama dag sem gengislækkunarfrv. hefði verið lagt fyrir hv. Alþ., þá hefðu verið lögð fram önnur frv., sem að því hnigju að leysa raunverulegan vanda íslensks sjávarútvegs og fiskverkunar, og ekki látið sitja við það að leggja fram þetta mál, sem að því hnígur einungis að klóra yfir misgjörðir þeirra manna sem hafa farið með æðstu stjórn sjávarútvegsmála á landi hér síðustu árin og æðstu stjórn annarra mála.