Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta á þskj. 189 um Jarðeignasjóð ríkisins, efni þess og ástæður, var skýrt hér við 1. umr. af hæstv. landbrh., og landbn. hv. d. hefur haft það til athugunar á fundi sínum, svo sem álit hennar á þskj. 262 ber með sér. Hún hefur orðið ásátt um afgreiðslu þess og leggur einróma til, að á því verði gerðar nokkrar breyt., sem fluttar eru sem brtt. á sama þskj. Það er fyrst og fremst um orðalagsbreytingar að ræða. Þó vil ég aðeins benda á það, að í 6. gr. frv., þar sem fjallað er um jarðir, sem gert er ráð fyrir að megi m.a. selja sveitarfélögunum, segir, að í sölusamningnum eigi að taka það fram, að jarðirnar megi ekki byggja til búrekstrar. N. hefur orðið sammála um að leggja til að þetta ákvæði falli niður og má raunar segja, að það sé helzt til mikil stjórnsemi af hálfu Alþ. að leggja þannig fyrir um ráðstöfun jarða, sem sveitarfélög kynnu að vilja fá umráð yfir. En sem sagt, ég vænti, að þessar brtt. skýri sig nokkuð sjálfar. Ég geri ráð fyrir því, að það kunni að fara svo með þessi lög, þegar til framkvæmda kemur, að ýmis ákvæði þeirra þurfi endurskoðunar við. Það fer oft svo, þegar verið er að setja í lög það, sem er kannske að nokkru leyti nýmæli, að þegar til framkvæmdanna kemur, kemur eitt og annað í ljós, sem þyrfti að vera á annan veg, og ég skal játa það, að það eru ýmis fleiri ákvæði hér, sem kannske orka tvímælis. En sem sagt, n. hefur orðið ásátt um að standa að þeim brtt., sem liggja fyrir á þskj., og leggur til, að frv. verði samþ. með þeim breytingum.



Herra forseti. Svo sem kunnugt er, er búnaðarþing nú að störfum hér í Rvík, og mér finnst alveg sjálfsagt, að búnaðarþing fái þetta frv. til athugunar og umsagnar. Formaður Búnaðarfélagsins mun hafa vikið að þessu máli í ræðu, sem hann flutti á búnaðarþingi, og kom þar fram hjá honum, að hann teldi, að það væru gallar á þessu frv., og mun hann því vilja gera á því einhverjar breyt. Ég vil leyfa mér að skora á hv. landbn. að senda frv. nú þegar til búnaðarþings með ósk um, að það taki málið til athugunar, og geri þá, ef því sýnist svo, einhverjar till. um breyt. á frv. Og ég vil vænta þess, að hv. n. geti fallizt á þetta, og einnig hitt, að málið verði ekki afgr. héðan úr þessari hv. d., fyrr en umsögn búnaðarþings liggur fyrir. Enn meiri ástæða er til að gera þetta vegna þess, að Búnaðarfélag Íslands mun ekki hafa verið kvatt til að eiga neinn hlut að samningu frv. Ég vildi aðeins koma þessari áskorun á framfæri við hv. n., og jafnframt þá við forseta þessarar hv. d., að málið verði ekki látið ganga hér út úr d., fyrr en búnaðarþingi hefur gefizt kostur á að segja álit sitt um þetta mikilsverða mál.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. landbn. fyrir afgreiðslu á málinu. Ég er ekkert sannfærður um, að brtt. hv. n. séu til bóta. En þær eru alls ekki til hins verra, e.t.v. til nokkurra bóta, og þess vegna get ég fallizt á þær. Hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG) vill, að þetta frv. verði sent búnaðarþingi til umsagnar. Að sjálfsögðu getur búnaðarþing sagt sitt álit á þessu máli, og mér er sagt, að það sé ákveðið í að gera það, og að sjálfsögðu munum við heyra, hvað hv. búnaðarþing hefur um málið að segja, en ég tel enga ástæðu til þess að tefja málið í þessari hv. d., enda þótt við viljum hlusta á búnaðarþing, því að jafnvel þótt til þess kæmi, að fallizt væri á einhverja breyt. á frv. eftir ábendingu búnaðarþings, eftir að málið væri komið í hv. Ed., hefur nú annað eins skeð og það, að mál færi einu sinni á milli deilda. Ég mun þess vegna leggja áherzlu á, að málið verði látið ganga áfram, um leið og sjálfsagt er að hlusta á, hvað búnaðarþing segir í þessu máli. Formaður Búnaðarfélags Íslands taldi í sinni setningarræðu, þegar búnaðarþing var sett, að frv. væri gallað, en fagnaði eigi að síður tilkomu þess. Formaðurinn fór ekkert út í það nánar í hverju gallarnir væru fólgnir, og má það teljast eðlilegt, því að tími hans var vitanlega takmarkaður þar. Hins vegar er það ekki alveg rétt, sem hv. 1. þm. Norðurl. v. sagði hér áðan, að Búnaðarfélagið hefði ekkert með þetta mál haft að gera. Ég man ekki betur en varastjórnarmaður Búnaðarfélags Íslands hafi tekið þátt í að semja þetta frv. ásamt formanni Stéttarsambands bænda. En um það ætla ég ekkert að ræða. Ég vil segja það, að ég vil hlusta á, hvað búnaðarþingsmenn og búnaðarþing hefur út á þetta mál að setja, en ég vil, að málið verði eigi að síður látið ganga áfram tafarlaust til hv. Ed.



Herra forseti. Ég er dálítið hissa á því, að hæstv. landbrh. skuli hafa á móti því, að þetta stóra mál verði sent búnaðarþingi til umsagnar, úr því að það er hér að störfum. Það kom fram í setningarræðu form. Búnaðarfélagsins, að Búnaðarfélagið hefði ekki verið kvatt til að eiga hlut að samningu frv. Það hefur engan mann tilnefnt til þess. Mér finnst alveg sjálfsagt, að búnaðarþingi verði gefinn kostur á að segja álit sitt á því, og ég legg áherzlu á það, að við fáum að heyra þess álit hér í Nd., áður en málið fer út úr þessari d., því að okkur gefst e.t.v. ekki kostur á því að fjalla um það meira, eftir að það er komið til hv. Ed. Og það er engin hætta á því, að það vinnist ekki nægur tími til að afgreiða málíð á þessu þingi, þó að beðið verði í fáeina daga eftir áliti búnaðarþings, beðið með afgreiðslu málsins hér út úr þessari hv. þd. Ég vil sem sagt, eins og ég hef áður sagt, leggja áherzlu á það, að þetta mál verði nú þegar sent búnaðarþingi og óskað eftir umsögn þess, svo fljótt sem það mögulega getur látið hana í té.



Herra forseti. Ég hef e.t.v. ekki talað nógu skýrt áðan, þegar ég sagði, að það væri vitað, að búnaðarþing væri með þetta mál í athugun, og jafnvel að það væri komin fram brtt. á búnaðarþingi um málið. Það er þess vegna fjarri lagi að tala um það, að búnaðarþing fái ekki tækifæri til þess að fjalla um málið. Það, sem ég legg áherzlu á er, að málið verði látið ganga áfram, um leið og sjálfsagt er að hlusta á, hvað búnaðarþing hefur að segja.



Herra forseti. Hæstv. landbrh. hefur nú tekið það fram, sem ég ætlaði að segja, að mér er einmitt kunnugt um það, að þetta mál er til athugunar á búnaðarþingi. Eins og okkur öllum hv. þm. er ljóst, eru hér 6 umræður og þetta er aðeins 2. umr. í fyrri d. Ég sé ekki annað en það sé nægt tækifæri til þess, að þær aths., sem það kynni að hafa fram að færa, geti legið fyrir, áður en málið verður endanlega afgreitt frá þinginu.



Herra forseti. Eins og hæstv. dómsmrh. gerði grein fyrir við 1. umr. þessa máls, hefur hv. 5. þm. Austf. á undanförnum þingum flutt frv. um breyt. á l. nr. 5 frá 1920 um bann gegn botnvörpuveiðum, sem stefnt hafa í höfuðatriðum að því sama og frv. það, sem hér liggur fyrir. Í fyrsta lagi lagði hv. 5. þm. Austf. til, að sektir fyrir landhelgisbrot yrðu hækkaðar verulega. Í öðru lagi lagði hann til, að bannað yrði að láta af hendi eða selja upptæk veiðarfæri þeirra, sem sekir hafa gerzt um landhelgisbrot, fyrr en í fyrsta lagi einum mánuði eftir að sektardómur hefur verið kveðinn upp. Í þriðja lagi lagði hann til, að sett yrðu ótvíræð ákvæði í lögin um það, að náist ekki í sekan skipstjóra á skipi, sem staðið hefur verið að ólöglegum veiðum, sé heimilt að dæma útgerðarfyrirtæki skipsins og gera það á allan hátt ábyrgt fyrir landhelgisbrotinu. Í apríl 1965 lagði sjútvn. hv. d. til, að umræddu frv. hv. 5. þm. Austf. yrði vísað til ríkisstj. til nánari athugunar í sambandi við heildarendurskoðun laganna, og er frv. það, sem hér liggur fyrir til 2. umr., árangur af þeirri endurskoðun. Fyrsta og þriðja meginatriðið í frv. hv. 5. þm. Austf. eru tekin upp í þetta frv., en þau eru um hækkun sektanna og heimild til upptöku skips, ef refsiábyrgð verður ekki komið fram gegn sekum skipstjóra. Öðru atriðinu, um það að ekki megi afhenda upptæk veiðarfæri fyrr en að liðnum mánuði frá uppkvaðningu dóms, er sleppt í þessu frv. Í sambandi við sektarákvæðin er í þessu frv. fallizt á till. hv. 5. þm. Austf. um flokkun skipa eftir stærð í þrjá flokka og misháar sektir í hverjum flokki. Í fyrsta flokki, þ.e. skipa allt að 200 rúmlesta, er gert ráð fyrir óbreyttum sektum, eins og var í frv. hv. 5. þm. Austf., en í 2. og 3. flokki ganga till. þessa frv. skemmra en till. hv. þm. gerðu. Getur þetta alltaf verið matsatriði og vafasamt, hvað á að stíga stór skref í einu í þessum efnum, eins og hv. 5. þm. Austf, viðurkenndi við 1. umr. þessa frv., þegar hann jafnframt lýsti þeirri skoðun sinni, að í þessu efni bæri að ganga lengra en gert er í frv. ríkisstj. Um þetta atriði geta að sjálfsögðu verið skiptar skoðanir, og leyfi ég mér að benda á, að þegar sjútvn. hafði frv. hv. 5. þm. Austf. til athugunar 1965, fékk hún um það umsögn frá saksóknara ríkisins, þar sem hann taldi, að of mikið stökk væri í lágmarkssektarfjárhæð skv. till. hv. þm., þegar stærð skipanna fer yfir 200 rúmlestir brúttó. Einnig taldi saksóknari vafasamt, hvort nægileg ástæða væri til að hækka sektarviðurlögin svo mjög sem frv. hv. þm. gerði ráð fyrir. Loks varpaði saksóknari fram þeirri spurningu, hvort eigi mætti teljast eðlilegt og nauðsynlegt frá friðunarsjónarmiði og til samræmis við stærri skipin að hækka sektarfjárhæð skipa upp að 200 rúmlestum til samræmis við stærri skipin. Á þetta síðasta atriði hefur ekki verið fallizt, en greinilegt er af ábendingu saksóknara ríkisins, að hann telur viðurlög gegn landhelgisbrotum hinna minnstu skipa ekki nægileg til varnaðar. Aðrir mundu kannske segja, að þeim viðurlögum, sem í gildi eru, sé ekki nægilega röggsamlega beitt, og eins og ég áðan sagði, getur það alltaf verið matsatriði, hversu ströng slík refsiákvæði eigi að vera. Ég hygg, að ég hafi þá gert nokkurn veginn grein fyrir því, sem á milli ber í þessu frv. og fyrri till. hv. 5. þm. Austf. Tillögur frv. um heimild til þess að gera upptækt skipið sjálft eða andvirði þess að hluta falla saman við till. hv. 5. þm. Austf., og eins og fram kemur í grg. með frv., er hliðstæð ákvæði að finna í norskum lögum. Þar hefur slíkum ákvæðum verið beitt í ríkara mæli en sektarákvæðum.



Herra forseti. Það var aðeins örstutt aths. til skýringar á því, hvers vegna ekki hefur verið talið fært að taka upp í þetta frv. till. hv. 5. þm. Austf. um það, að ekki megi láta upptæk veiðarfæri af hendi, fyrr en mánuði eftir uppkvaðningu dóms. Þegar sjútvn. hafði frv. hv. þm. til athugunar 1965 og fékk um það umsögn frá saksóknara ríkisins, gerði hann í þeirri umsögn einmitt þetta atriði að umtalsefni og benti á, að það gæti verið vafasamt, hvort heppilegt væri að taka slík ákvæði inn í lögin, einkum þegar höfð væru í huga þau tilvik, að sakfellt væri í héraði, en sýknað í Hæstarétti. En það veit ég, að allir hv. þm. kannast við, að það kemur iðulega fyrir í landhelgisbrotamálum, að Hæstiréttur hnekkir sektardómum undirréttar, og ef farið væri inn á þessa braut að afhenda ekki veiðarfærin gegn fullkomnum tryggingum að sjálfsögðu, þegar þannig stæði á, gæti það bakað ríkissjóði skaðabótaskyldu. Þetta skilst mér, að sé meginástæðan til þess, að ekki hefur verið talið fært að taka þetta ákvæði upp í frv. það, sem hér liggur fyrir. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að ræða málið frekar, en ég vil aðeins til upplýsingar geta þess, að ef þær till., sem í frv. felast um hækkun sekta á stærri skipum, ná fram að ganga, nemur hækkunin 50% frá því, sem nú er.



Herra forseti. Á þskj. 229 höfum við leyft okkur, 3 þm. Alþb., að flytja frv. til l. um breyt. á 1. nr. 31 frá 27. júní 1941, um utanríkisráðuneyti Íslands og fulltrúa þess erlendis. Frv. þetta felur í sér breytingu á meðferð utanríkismála í þá átt að auka samráð og samstarf milli utanrrh. og Alþingis frá því, sem nú er. Í íslenzkum lögum eru ekki mörg ákvæði um meðferð utanríkismála. Í stjórnarskránni er forseta og ráðh. falið framkvæmdavaldið á þessu sviði sem öðrum, og í lögum um utanríkisráðuneyti Íslands er í 1. gr. falið sérstöku ráðuneyti í Rvík að fara með utanríkismál landsins. Í stjórnarskránni er svo ákvæði, sem takmarkar valdsvið framkvæmdavaldsins verulega, eins og kunnugt er, þ.e.a.s. 21. gr. Þar er tiltekið, að handhafar framkvæmdavaldsins geri samninga við önnur ríki, en sérstaklega tekið fram, að enga slíka samninga megi þó gera, ef þeir hafi í sér fólgið afsal eða kvaðir á landi eða landhelgi eða horfi til breytinga á stjórnhögum ríkisins, nema samþykki Alþ. komi til. Mér virðist augljóst, að valdsvið ríkisstj. er rýmra og óheftara á vettvangi utanríkismála en í innanríkismálum, þar sem framkvæmdavaldið er bundið af margháttaðri lagasetningu. Að sjálfsögðu má segja, að sérhver ríkisstj. sé bundin af þeim þingmeirihl., sem að baki hennar stendur hverju sinni, og þannig leggi meiri hl. Alþ. grundvöll að stefnu hennar, einnig á sviði utanríkismála. En reynslan sýnir, að ráðh. eru frekar húsbændur þess þingmeirihl., sem þá hefur valið, en þjónar og umboðsmenn, eins og þeir ættu í rauninni að vera. Þeir fara sínu fram án eftirlits og átölulaust, jafnvel þótt samherjar þeirra hér á Alþ. hafi sitthvað við gerðir þeirra að athuga. Í frv. því, sem hér liggur fyrir, er ekki lagt til, að skert verði ákvörðunarvald ríkisstj. og rn. um stefnuna í utanríkismálum. En hins vegar er reynt að tryggja, að Alþ. fái að fylgjast nægilega vel með því, sem er að gerast hverju sinni á vettvangi íslenzkra utanríkismála. Það er ekki nóg, að Alþ. fjalli um utanríkismál aðeins í þeim undantekningartilfellum, sem getið er um í 21. gr. stjórnarskrárinnar, heldur hlýtur það að vera hlutverk Alþ. að hafa stöðugt og vakandi eftirlit með gerðum ríkisstj. í utanríkismálum. En til þess að svo geti orðið, verður Alþ. að hafa betri aðstöðu en nú er til að fylgjast með athöfnum ríkisstj. á sviði utanríkismála. Fyrsta stóra skrefið í þá átt væri að gera utanrmn. þingsins aftur virka. Undanfarnar vikur hefur hvað eftir annað verið rætt um það háttalag hæstv. núv. utanrrh. og fyrrv. utanrrh., sem hefur viðgengizt um árabil, að sniðganga utanrmn. og þverbrjóta þannig skýlaus lagaákvæði um þetta efni. Ég sé að sjálfsögðu ekki ástæðu til þess að fjölyrða mjög mikið um þetta atriði, þar sem það hefur verið aftur og aftur til umr. hér í þinginu. En þó er rétt að rifja upp í örfáum orðum helztu staðreyndirnar, sem komið hafa fram í þessum umr. Hæstv. utanrrh. hefur látið hafa eftir sér hér á Alþ., að með því að sniðganga utanrmn. og brjóta þar með íslenzk lög sé hann að refsa utanrmn. og Alþ. fyrir einhverja lausmælgi, sem á að hafa átt sér stað fyrir 6 árum. Í 6 ár hafa utanrrh. Alþf1. verið að refsá Alþ. fyrir þessa meintu lausmælgi, en hins vegar kemur í ljós, að hæstv. utanrrh. veit ekki sjálfur, hvenær þessi atburður gerðist, og hann veit ekki einu sinni, hvaða ár þetta gerðist og hann virðist ekki heldur hafa hugmynd um, í hvaða máli þetta meinta trúnaðarbrot á að hafa átt sér stað. Einn af nm. í utanrmn. hefur rakið athafnir n. í 2 ár á umræddu tímabili og sýnt fram á, að á þeim tíma hefur þessi atburður ekki getað átt sér stað. Fullyrðing ráðh. um trúnaðarbrot hefur því orðið dularfyllri og tortryggilegri, því lengra sem skyggnzt hefur verið niður í þetta mál hér í þinginu. Staðhæfing hans hefur reynzt vera algerlega órökstudd og ósönnuð. Í þriðja lagi hefur það komið fram, að fulltrúar Framsfl. í utanrmn. hyggjast flytja till. um skipun rannsóknarnefndar samkv. 39. gr. stjórnarskrárinnar til að rannsaka, hvort staðhæfingar fyrrv. og núv. utanrrh. hafa við rök að styðjast. Verði niðurstaða n. sú, að um trúnaðarbrot hafi verið að ræða, held ég, að við getum verið sammála um, að gera beri viðeigandi ráðstafanir gagnvart þeim, sem það brot hafa framið sannanlega. En komi í ljós, að staðhæfingar hæstv. ráðh. eru algerlega órökstuddar og tilefnislausar, er að sjálfsögðu óhjákvæmilegt að láta viðkomandi ráðh. sæta ábyrgð fyrir háttalag sitt gagnvart Alþ., sbr. 2. og 9. gr. l. um ráðherraábyrgð, því að ekki er hægt að þola, að ráðh. níðist á löggjafarþingi þjóðarinnar árum saman með lögbrotum og refsi Alþ. að tilefnislausu í 6 ár, án þess að þeir séu þá sjálfir látnir standa ábyrgir gerða sinna. Hins vegar er að sjálfsögðu rétt að minna á, að hæstv. utanrrh. hefur loksins nú í vetur lýst sig reiðubúinn til þess að hefja á ný samstarf við utanrmn. lögum samkv., og er það vissulega góðs viti. Síðan þetta frv. kom fram hér í þinginu, hefur n., sem var skipuð til þess að gera till. um breytingar á þingsköpum, skilað áliti sinu, og leggur hún einróma til, að í nýjum þingsköpum verði lögð full áherzla á fyrri ákvæði þingskapa um skyldu ráðh. til að hafa samráð við utanrmn. Í till. n. er einnig lagt til, að ákvæðinu verði breytt í svipaðan búning og lagt er til í þessu frv. Nú er ákvæðið í þingskapalögunum þannig, með leyfi forseta: „ Utanrmn. starfar einnig milli þinga, og skal rn. ávallt bera undir hana utanríkismál, sem fyrir koma milli þinga.“ Ákvæði þetta hefur almennt verið skilið svo, að ríkisstj. bæri ekki aðeins skylda til að bera undir utanrmn. þá samninga, sem samþykki Alþ. er áskilið til, heldur og sérhver meiri háttar utanríkismál. Í þessu frv., sem víð höfum hér borið fram, er það skýrt tekið fram, að þessi skylda hvíli á ríkisstj. bæði milli þinga og meðan þing situr. Með sérstöku tilliti til þess, að ákvæði þingskapal. um utanrmn. hafa verið virt að vettugi á undanförnum árum, finnst mér ekki óeðlilegt, að hliðstæð ákvæði verði sett í lög með þessu frv., vegna þess að það fjallar einmitt um almenna meðferð utanríkismála. Að sjálfsögðu eru mörg dæmi þess, að mikilvæg ákvæði séu endurtekin og séu eins í fleiri en einum lögum. Áður en ég hverf frá þessu atriði frv., víl ég minna á eitt dæmi þess af mörgum, hve örlagaríkt það hefur verið fyrir þjóðina, að fyrrv. utanrrh. meðhöndlaði utanríkismál þjóðarinnar eins og sín einkamál og neitaði að hafa samráð við utanrmn. Hæstv. núv. utanrrh. hefur nýlega viðurkennt það, sem reyndar allir vita, að Alþ. var blekkt með röngum upplýsingum á þeim tíma, þegar fyrrv. utanrrh. gaf leyfi fyrir stækkun sjónvarpsstöðvarinnar á Keflavíkurflugvelli. Núv. hæstv. utanrrh. var spurður að því á stúdentafundi í háskólanum, hver væri skýringin á því, að Guðmundur Í. Guðmundsson hefði gefið Alþ. þessar villandi og beinlínis röngu upplýsingar. Hæstv. núv. utanrrh. taldi, að fyrrverandi ráðh. hefði verið blekktur af einhverjum öðrum, og gat þess til, að þar hefði verið um tæknilega ráðunauta hans að ræða. Guðmundur Í. Guðmundsson gaf út leyfi til stækkunar sjónvarpsstöðvarinnar án þess að hafa nokkurt samráð við utanrmn., eins og honum bar skylda til. Ef þau lýðræðislegu vinnubrögð hefðu verið viðhöfð að leyfa fulltrúum þingflokkanna að íhuga þessa ákvörðun, áður en hún var tekin, er vissulega ósennilegt, að farið hefði sem fór. Það er ekki aðeins í utanrmn., sem þörf er á samstarfi og samráðum um utanríkismál. Á hverju ári sendir Ísland sérstaka nefnd til þess að sitja allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna. Þessi n. er skipuð af ráðh. án samráðs við aðra aðila og án þess að stjórnarandstaðan hafi tækifæri til þess að tilnefna mann eða menn í n. Hins vegar eru oft skipaðir í þessa n. ýmsir þeir menn, sem engan áhuga hafa sýnt á utanríkismálum, hvorki í ræðu né riti, og engan þátt eiga, hvorki á undan þessari ferð sinni né eftir hana, í neins konar meðhöndlun utanríkismála. Mér virðist, að það sé svo sjálfsagt mál, að það taki því tæpast að ræða það, að stjórnarandstaðan á skýlausan rétt til þess að tilnefna menn í sendinefnd á allsherjarþinginu. Með þessu er að sjálfsögðu ekki verið að segja, að n. og sá meiri hl., sem i henni kynni að skapast, eigi að ráða afstöðu Íslands til einstakra mála á allsherjarþinginu. N. kemur fram í umboði utanrrn. og verður að lúta ákvörðunum þess. Eins er það sjálfsagt mál, að ráðh. fái að ákveða fjölda nm., því að í slíkum n. er oft þörf á ýmiss konar sérfræðingum og ráðunautum. En í n. eiga líka að vera fulltrúar tilnefndir beint af þingflokkunum og skipaðir af ráðh. í n. til þess að fylgjast með gangi mála á allsherjarþinginu og til þess að auðvelda samráð og samstarf um mótun íslenzkrar utanríkisstefnu. Mér er kunnugt um það, að í flestum nágrannalöndum okkar er reynt að skipa sendinefndir á allsherjarþingið á sem breiðustum grundvelli, m.a. með því að velja fulltrúa frá stjórnarandstöðuflokkunum. Mér er kunnugt um það, að slíkur er hátturinn í Danmörku. Ég veit að vísu ekki, hvort þetta byggist á lögum eða á venju, en hitt veit ég, að jafnvel litlir, fámennir þingflokkar eiga rétt til að tilnefna fulltrúa í sendinefndina. Frv., sem hér er flutt, gerir einmitt ráð fyrir því, að hliðstæð regla verði upp tekin hér, og ég vænti þess, að það geti náðst eining um, að lýðræðisleg vinnubrögð verði viðhöfð á þessu sviði sem öðrum. Í þessu frv. er í þriðja lagi lagt til, að hæstv. utanrrh. verði falið að gefa Alþ. árlega skýrslu um utanríkismál. Ég held, að sú skoðun eigi fylgi að fagna í öllum flokkum, að of sjaldan sé rætt um utanríkismál á Alþ. T.d. er mjög fátítt, að þar sé rætt um afstöðu íslenzku sendinefndarinnar á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Raunar gildir það sama um alþm. og aðra landsmenn, að þeir hafa litlar spurnir af því, hvernig atkv. Íslands er beitt á alþjóðavettvangi, og enn síður kemur það fram, hvaða sjónarmið hafa mótað afstöðu Íslands í einstökum málum. Á þessu þarf að verða breyting, og okkur virðist eðlilegast, að Alþ. fái tækifæri til þess að rökræða um meðferð utanríkismála á grundvelli ýtarlegrar skýrslu, sem ráðh. flytji árlega. Ég sé ekki ástæðu til þess að fylgja þessu frv. úr hlaði með fleiri orðum, en legg að lokum til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. allshn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Aðalefni þessa frv., sem hér liggur fyrir, virðist mér vera það, að um allar meiri háttar ákvarðanir í utanríkismálum skal rn. hafa samráð við utanrmn. Alþ., bæði meðan Alþ. er að störfum og milli þinga. Þetta er efnislega það sama, sem ég hef boðizt til þess að sjá um, að gert verði, þ.e.a.s. ef vissum skilyrðum er fullnægt. En í þessu frv. er ekkert um það, að þau skilyrði, sem ég nefndi, verði lögfest, um leið og þessi ákvörðun er tekin, að um allar meiri háttar ákvarðanir í utanríkismálum skuli rn. hafa samband við utanrmn. Hins vegar var um sama leyti og þetta frv. kom fram lagt hér fram álit frá mþn., sem var starfandi til að endurskoða þingsköp Alþ., og þar í er ákvæði um þetta sama atriði, sem ég vildi, með leyfi hæstv. forseta, leyfa mér að lesa upp. Í því er lagt til, að settar verði í stað 4. málsl. 10. gr. þingskapanna tvær málsgreinar, sem orðist svo: „ Utanrmn. starfar einnig milli þinga og er ríkisstj. til ráðuneytis um meiri háttar utanríkismál, enda skal stjórnin ávallt bera undir hana slík mál jafnt milli þinga sem á þingtíma.“ Og svo kemur til viðbótar: „ Nm. eru bundnir þagnarskyldu um þá vitneskju, sem þeir fá í n., ef formaður eða ráðh. kveður svo á.“ Ég hef áður lýst því yfir, að með þessu skilyrði skyldi ég vera fús til þess að freista þess, að meiri samvinna yrði höfð við utanrmn. en gert hefði verið að undanförnu, og geri ráð fyrir, að þetta atriði, sem þingskapanefnd hefur tekið upp í sitt álit eða sinar till., verði þá lögfest um leið og aðalatriði, eða 1. mgr., þessarar 1. gr. þessa frv. yrði lögtekið, eða ef frv. frá þingskapan., sem ég vildi kalla svo, verður afgreitt hér, með skilyrðinu eins og hún leggur til. Að öðru leyti skal ég ekki ræða mikið efnislega um frv. Það er gert ráð fyrir, að árlega skuli ráðh. gefa skýrslu til Alþ. um viðhorf ríkisstj. til utanríkismála og um störf íslenzku sendinefndarinnar hjá Sameinuðu þjóðunum ásamt rökstuddri grg. um afstöðu Íslands til einstakra mála á þinginu. Þetta get ég út af fyrir sig fallizt á, því að mér finnst þetta ekki óeðlilegt, þó að minna hafi verið gert að því á undanförnum árum, svo langt aftur sem ég þekki a.m.k., að þetta hafi verið gert. Hins vegar finnst mér 2. mgr. frv. meira orka tvímælis. Þar er gert ráð fyrir, að sendinefnd Íslands á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna skuli skipuð til eins árs og þingflokkarnir allir hafa rétt til að tilnefna einn fulltrúa hver í n. Það eru miklu fleiri alþjóðastofnanir en Sameinuðu þjóðirnar, sem þá gætu komið til mála að þingflokkarnir tilnefndu beint fulltrúa í, en hér eru aðeins nefndir til fulltrúar á þing Sameinuðu þjóðanna, og því teldi ég, að það mál þyrfti að athugast betur a.m.k., hvort þetta væri sá rétti og eðlilegi háttur að hafa á þessu máli. Ég teldi líka vafasamt, hvort það ætti heima í þessu frv., ef ákvæði yrðu um þetta sett, frekar en í öðrum lögum, því að þótt það sé skylt efni, er það ekki jafnsjálfsagt, að það komi inn í þetta frv., eins og hin atriðin, sem ég nefndi og tel eðlileg að uppfylltum skilyrðum. Ég fyrir mitt leyti mundi þess vegna geta fallizt á, að frv. um þetta, eins og segir í 1. mgr. og síðustu mgr. frv., yrði lögtekið, hvort sem það yrði samkv. þessu frv. eða samkv. till. þingskapanefndar, að því viðbættu, sem ég áður hef getið um, að trúnaðarskylda yrði ekki rofin. Ég skal svo ekki fara mörgum fleiri orðum um þetta. En það hefur bæði við umr. um rétt Íslendinga til landgrunnsins og í þessu sambandi verið rætt um þau trúnaðarbrot, sem ég minntist á, að framin hefðu verið og hefðu verið ástæðan til þess, að sambandið við utanrmn. hefði verið miklu lausara en vera ætti. Það er rétt að geta þess í þessu sambandi, að því hefur verið æ ofan í æ haldið fram, að þessi meðferð mála, sem verið hefur að undanförnu, væri lögbrot. Nú eru engin ákvæði um sambandið á milli rn. og utanrmn. nema í þingsköpum, og þar er þetta ákvæði um, að ráðh. skuli bera undir utanrmn. mál, þýðingarmikil utanríkismál, sem hann telur rétt að gera. En þessi skylda nær aðeins til þess tíma, sem er utan þingtímans. Í þingsköpunum er það beinlínis tekið fram, að rn. skuli ávallt bera undir hana utanríkismál, sem fyrir koma milli þinga, þannig að ef um lögbrot er að ræða í þessu sambandi, tekur það aðeins til þess tíma, sem þing situr ekki. Hitt má aftur kannske deila um, hvað er eðlilegt og hvað er óeðlilegt í þessu sambandi, en um lögbrot er ekki að ræða í þessu tilfelli, nema ef stór utanríkismál koma fyrir á því tímabili, sem þingið situr ekki, og eru ekki borin undir n. Nú situr Alþ., eins og vitað er, frá byrjun októbermánaðar og fram í apríl eða apríllok eða jafnvel maí, þannig að það, sem er þarna á milli, er sumartíminn, þegar sjaldan kemur fyrir mikið af slíkum málum, sem samkv. orðanna hljóðan í þingsköpunum ætti að bera undir n. Og ég minnist ekki margra mála, sem komið hafa fyrir til afgreiðslu a.m.k. á þessu tímabili. Öll aðalafgreiðsla þessara mála fer fram á þeim tíma, sem þingið situr venjulega. Það hefur verið reynt að vefengja það, sem ég hafði eftir fyrrv. utanrrh. hér, að hann hefði talið, að trúnaðarbrot hefði verið framið á undanförnum árum, sem hefði orðið ástæðan til þess, að hann hefði ekki borið mál undir n. eins og hann annars mundi hafa gert. Einnig hefur verið vitnað í það, að ég hafi nefnt í sjónvarpsviðtali, sem ég átti við blaðamenn tvo um daginn, árin 1959-1960, sem þetta hefði átt að vera framkvæmt á, en bæði var það, að ég hafði ekki þá við höndina nein gögn til þess að líta í, og eins hitt, að ég taldi, að það mundi ekki út af fyrir sig skera úr, um hvaða ár þarna var að ræða, heldur hitt, hvort þetta hefði verið gert eða ekki, en þetta mun hafa verið á árunum 1958, 1959 og 1960. Og það skal ég gjarnan leiðrétta hér með. En þessi gögn hef ég í höndum og skal, ef þingnefnd Framsfl. verður samþykk gjarnan leggja þau gögn fram. En sú þn. hefur verið boðuð, og ég tel ekki ástæðu til að fara frekar út í það, fyrr en rannsóknarn. hefur störf sín, þá skal ég gjarnan vera fús til að leggja fram þau gögn, sem ég hef í höndum. Hv. síðasti ræðumaður, hv. 5, landsk. þm., hélt því fram, að ég hefði sagt, að utanrrh. hefði verið blekktur í sjónvarpsmálinu. Þetta sagði ég ekki. Því var haldið fram á stúdentafundi, sem ég var staddur á, að hann hefði verið blekktur, og mitt svar var það, að ef hann hefði verið blekktur og það væru færð fram rök fyrir því eða líkur fyrir því, teldi ég ekki óeðlilegt, að þetta væri rannsakað. En það má ekki snúa hlutunum við eða breyta efni þeirra, því að það gefur ekki rétta mynd af því, sem sagt var. Ég tel það enn sjálfsagt, að þau mál, sem fyrir utanrmn. eru lögð og ákveðið er að óska eftir að verði meðhöndluð sem trúnaðarmál, þau verði höfð sem trúnaðarmál, en séu ekki birt í blöðum jafnvel daginn eftir að þau hafa verið höfð uppi í n., eins og gert hefur verið. En ég skal aðeins endurtaka í þessu sambandi það, sem ég hef sagt áður hér, að ég er tilbúinn til samvinnu við utanrmn., ef þessum skilyrðum, sem ég óskaði eftir að sett yrðu í því sambandi, yrði fullnægt. Sem sagt, þetta frv. er í aðalatriðum í samræmi við það, sem ég get hugsað mér að samþ. verði, hvort sem það verður samþ. sem þetta frv. eða sem frv. frá þingskapan., en aukaatriðið í þessu, sem ég tel vera, hvernig sendinefndin á þing Sameinuðu þjóðanna verði skipuð, tel ég að þurfi frekari athugana við, áður en samþykkt er hér.



Herra forseti. Ég vildi segja örfá orð um það atriði, sem hæstv. utanrrh. leiddi að mestu hjá sér í sinni ræðu, till. um það, að þingflokkar skuli hafa rétt til þess að tilnefna einn fulltrúa hver í sendinefnd Íslands á allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna. Eins og ég hef vikið að í umr. um annað mál nú á þessu þingi, má segja, að það sé fyrst og fremst Sósfl., sameiningarflokkur alþýðu, sem ber ábyrgð á því, að sá háttur komst ekki á, að allir þingflokkar tækju þátt í sendinefnd á þing Sameinuðu þjóðanna. Þegar þangað var í fyrsta skipti send nefnd, haustið 1946, er Íslendingar höfðu ákveðið að gerast aðilar og áttu á því kost, var það ætlan þáv. hæstv. utanrrh., Ólafs Thors, að fulltrúar allra þingflokka tækju þátt í n. En því var hafnað af hálfu Sósfl., sem þá var í ríkisstj., þó að ríkisstj. hefði verið búin að segja af sér, - því var hafnað nema gegn því skilyrði, að hver einstakur þingflokkur hefði algert neitunarvald um ákvörðun, sem tekin væri í n. Það leiddi til þess, að jafnvel þó að utanrrh. væri nefndinni sammála, gat meiri hl. n. ekki tekið ákvörðun um mál, hvorki verið með því né móti, heldur varð að sitja hjá, ef einhver einn fulltrúanna var andvígur ákvörðun bæði n. og utanrrh. Að vísu er rétt, að það komi fram, að þá var ráðgert, að n. mundi yfirleitt sjálf taka ákvarðanir um afstöðu til mála og það yrði sjaldnast borið undir utanrrh. Hv. 3. þm. Reykv., sem átti verulegan þátt í þessari afstöðu Sósfl., hefur að vísu ekki vefengt þessa frásögn, en segir, að afstaða Sósfl. hafi byggzt á því, að þá hafi setið stjórn, sem var búin að segja af sér og hafði því ekki venjuleg pólitísk völd. Þetta er nú ekki nema hálfur sannleikur, því að vitanlega verður hver ríkisstj. að taka ákvarðanir um aðkallandi mál þann tíma, sem hún situr, svo að þarna skiptir í raun og veru engu máli, hvort það var stjórn, sem var búin að segja af sér, sem sat, eða ekki. En aðalatriðið var einnig það, að ætlun Sósfl. á þessum tíma var sú að koma á svipaðri varanlegri skipan í þessum efnum, eins og bezt lýsti sér, þegar gerð var tilraun til þess að endurreisa nýsköpunarstjórnina, sem sagt hafði af sér haustið 1946, eftir áramótin 1947. Þá strandaði sú tilraun á því, að Sósfl. krafðist þess, að utanríkismálin yrðu fengin í hendur ópólitískum embættismanni, þá væntanlega með það fyrir augum, að teknar væru ákvarðanir um það, hvað gera skyldi í utanríkismálum, á stjórnarfundum, og eftir fordæminu frá því um haustið, að engar ákvarðanir yrðu teknar, nema allir í ríkisstj. yrðu sammála. Hér var því síður en svo um það að ræða, eins og hv. 3. þm. Reykv. hefur viljað vera láta, að þetta ætti að vera bráðabirgðaástand, sem byggðist einungis á því, að ekki var þingræðisstjórn í landinu þessa mánuði, heldur var það þá ætlan flokksins að fá með þessu algert synjunarvald um ákvarðanir bæði fulltrúa þjóðarinnar á þingi Sameinuðu þjóðanna og í ríkisstj. um utanríkismál. Slíkt gat auðvitað aldrei komið til greina, enda varð það til þess, að ekki var fallizt á það haustið 1946, að Sósfl. fengi fulltrúa í n., úr því að þessi skilyrði voru sett. Það er nauðsynlegt, að menn hafi þetta í huga nú, þegar einmitt fulltrúar þessa sama flokks, að því er manni skilst, bera fram till. um, að það skuli ætíð vera skylt, að fulltrúar allra þingflokka taki sæti í þessari n. Þar er sem sagt mjög brugðið frá því, sem áður var, ef þeir ætla þá ekki enn sem fyrr að heimta algert synjunarvald, en svo virðist ekki vera, bæði af ummælum hv. 1. flm. og því, sem segir í grg., því að þar er sagt, með leyfi hæstv. forseta : „Að sjálfsögðu er eðlilegt, að n. komi fram í umboði utanrrn. og lúti ákvörðunum þess um afstöðu til einstakra mála á þinginu. Eins er það ekki óeðlilegt, að ráðh. ákveði fjölda nm. og undirriti skipunarbréf þeirra. En hitt er fráleitt, að ráðh. velji í n. á sitt eindæmi og geti algerlega sniðgengið stjórnarandstöðuflokka. Í flestum nágrannalöndum okkar er reynt að skipa sendinefndir á allsherjarþinginu á sem breiðustum grundvelli, m.a. með því að velja fulltrúa frá stjórnarandstöðuflokkum. Þar sem utanrrh. hér á landi hafa ekki séð ástæðu til þess að fylgja svipaðri reglu, virðist rétt að binda ákvæði um þetta efni í lögum.“ Þetta stendur í grg. En ég spyr: Ef það er svo, sem það óhjákvæmilega hlýtur að eiga að vera, að utanrrh., ef hann vill skipta sér af málum, hljóti að hafa úrskurðarvaldið og menn verði að koma þarna fram í umboði hans, af hverju er þá sjálfsagt og eðlilegt, að hans andstæðingar taki þátt í starfinu sem hans umboðsmenn? Nei, úr því, eins og hér er viðurkennt, að utanrrh. á um þetta að hafa úrskurðarvaldið, leiðir þar af, að hann hlýtur sjálfur að velja þá, sem eiga að verða hans umboðsmenn. Það er algjörlega rökrétt og í raun og veru hvorugum gerður neinn greiði, hvorki utanrrh. að verða að hafa menn,. sem eru honum í meginatriðum andstæðir sem hans umboðsmenn, né heldur þeim að þurfa að vera umboðsmenn manns, sem þeir eru algerlega andstæðir. Lágmark þess, að á slíkt væri hægt að fallast, er það, sem hæstv. utanrrh. vildi gera að skilyrði varðandi lögfestingu efnisákvæðisins í 1. mgr., að a.m.k. væri þagnarskylda lögð á þessa menn um þau efni, sem þeir fara með í trúnaði fyrir hönd ráðh. En það er ekki heldur sett í 2. mgr. frekar en 1. mgr. þessa frv. En efasamt má telja, hvort þetta sé nóg. Menn hljóta að varpa þeirri spurningu fram og velta fyrir sér: Er eðlilegt, að mönnum sé falið að vinna starf og greiða atkv. þvert ofan í þeirra eigin sannfæringu? Ég tel slíkt vera ákaflega hæpið og vafasamt, sannast að segja. Og þegar hér er vitnað til annarra landa, er rétt að hafa þann fyrirvara á, að þar eru þeir, sem farið hafa á þessa fundi yfirleitt, a.m.k. í höfuðatriðum sammála þeirri utanríkisstefnu, sem utanrrh. fylgir. Og ég man með vissu eitt dæmi frá Norðurlöndum, það var frá Svíþjóð, þegar þáv. utanrrh. neitaði að útnefna formann eins andstöðuflokksins, vegna þess að hann taldi einmitt hann persónulega vera sér svo andstæðan um stefnu í utanríkismálum, að hann taldi ekki fært að gera hann að sínum umboðsmanni. Þetta átti sér stað fyrir nokkrum árum, þegar þáv. formanni íhaldsflokksins sænska var hafnað sem fulltrúa á þing Sameinuðu þjóðanna. Þetta varð töluvert deilumál í Svíþjóð, vegna þess að flokkarnir vildu vera frjálsir að því að tilnefna þann, sem þeim leizt, en utanrrh. hélt fast við sitt og sagði: Ég tel eðlilegt að tilnefna þá eina, sem í höfuðatriðum eru mér sammála. - Við vitum það, að á Norðurlöndum hafa allir meginflokkar verið mun meira sammála um utanríkisstefnu heldur en a.m.k. Sameiningarflokkur alþýðu, Sósfl. hefur verið sammála öðrum stjórnmálaflokkum hér á landi. Ég hygg, að Sósfl. hafi í meginatriðum verið ósammála þeirri utanríkisstefnu, sem fylgt hafi verið af lýðræðisflokkunum þremur. Það er annað mál, að þá hefur einnig greint innbyrðis á um nokkur atriði, en varðandi meginstefnuna hefur Sósfl. ætíð skorið sig úr og verið hinum algerlega ósammála, og ég verð að telja mjög vafasamt, að það sé eðlilegt, meðan svo stendur, að fulltrúar þessa flokks eigi rétt á því að senda fulltrúa á þing Sameinuðu þjóðanna. Það getur vel staðið þannig á, að slíkt sé eðlilegt, en að það sé tvímælalaus lagaskylda, tel ég vera ákaflega hæpið. Og tilvitnanir til annarra landa eiga ekki við í þeim efnum, eins og ég hef nú sýnt fram á, að því ógleymdu, sem ég taldi sjálfsagt að hér kæmi fram, að það var einmitt þessi flokkur, sem í fyrstu hindraði það, að þeirri reglu væri í upphafi fylgt, að fulltrúar allra þingflokka færu á þetta þing.



Herra forseti. Mér fannst mjög ánægjulegt að heyra það, að hæstv. utanrrh. skyldi þó vera eins jákvæður gagnvart því frv., sem hér liggur fyrir, og fram kom í hans ræðu. Þar kom það m.a. fram., að hann gæti vel fallizt á að flytja Alþ. árlega skýrslu um meðferð á utanríkismálum og um meðferð mála hjá Sameinuðu þjóðunum. Ég held, að það væri mjög mikilvægt, ef Alþ. gæti komið sér saman um að taka upp þá nýbreytni. Hitt var aftur á móti að heyra á hæstv. utanrrh., að hann ætti erfiðara með að fallast á, að þingflokkar og stjórnarandstöðuflokkar tilnefndu menn í sendinefnd á þingi Sameinuðu þjóðanna. Hæstv. utanrrh. sagði að vísu, að þetta þyrfti að athuga betur, og er það að sjálfsögðu ekki óeðlilegt. Þetta mál verður athugað í n., og þar ætti að gefast gott tækifæri til þess að íhuga, hvort menn gætu ekki fallizt á svo sjálfsögð lýðræðisréttindi fyrir stjórnarandstöðuflokkana. Aftur á móti talaði hér hæstv. forsrh., og það var á honum að heyra, að hann væri ekki í neinum vafa að þessu leyti. Hann virtist vera því beinlínis mótfallinn, að þessi skipan yrði á höfð, og virtist ekki þurfa að athuga það neitt betur eða hugsa sig frekar um. Nú var það mjög einkennilegt hjá hæstv. forsrh., að þrátt fyrir alllanga þingsetu virtist hann ekki átta sig á því, hvaða þingflokkar ættu sæti hér á Alþ. Mér þótti það mjög einkennilegt af þó þetta rosknum manni. Ég kannast ekki við það, að hér sé í þinginu neinn flokkur með nafninu Sósfl., og mér þykir því mjög einkennilegt, að hæstv. forsrh., sem hlýtur að ætlast til þess, að mark sé tekið á orðum hans, skuli þó ekki reyna að haga orðum sínum í einhverju samræmi við sannleikann. En það er annað mál. Hæstv. forsrh. sagði, að Sósfl. bæri ábyrgð á þeim ólýðræðislegu vinnubrögðum, sem viðhöfð eru, og tilnefndi ákveðna atburði, sem áttu að hafa gerzt fyrir 20 árum. Ég hef ekki þekkingu til að rökræða við hæstv. forsrh. um sannleiksgildi þessara orða hans, enda sé ég ekki, að mér beri nein skylda til þess. Þetta eru atburðir, sem gerðust fyrir æðimörgum árum, og hér hagar hæstv. forsrh. sér með svipuðum hætti og hæstv. utanrrh., sem hér er alltaf að reyna að afsaka lögbrot sin og fyrrv. utanrrh. með einhverjum atburðum, sem áttu að hafa gerzt fyrir 9 árum. Hann er stöðugt að refsa þinginu og þingflokkunum fyrir einhverja atburði, sem gerðust fyrir næstum áratug, en treystir sér samt ekki til að leggja fram neinar skjallegar sannanir fyrir þessum atburði. Og það er eins með hæstv. forsrh., að hann kemur á eftir og fer að bera við einhverjum pólitískum atburðum, sem gerðust ekki fyrir 9 árum, heldur 20 árum. Sú staðreynd, að Sósfl. vildi ekki eiga mann í sendinefndinni á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna fyrir 20 árum, það á að vera ástæðan til þess, að Alþ. á ekki fulltrúa í n. í dag.  Það kom fram í ræðu hæstv. forsrh., að hann furðaði sig á því, að í grg. fyrir þessu frv. segir skýrt, að hæstv. utanrrh. skuli hafa úrskurðarvald um afstöðu Íslands til einstakra mála á allsherjarþinginu, og hann spurði: Til hvers að hafa slíkt skipulag? Hvers vegna eiga pólitískir andstæðingar utanrrh. að vera í n., úr því að hann á sjálfur að hafa úrskurðarvald um afstöðu n. til einstakra mála? Ég verð að segja, að það er ekki lítil einræðishneigð, sem lýsir sér í þessum orðum. Við vitum, að ráðh. landsins skipa margar nefndir, og þeir ætlast til þess, að þessar n. veiti þeim ráðleggingar í ýmsum málum, en það hefur engum dottið í hug að taka upp það fyrirkomulag, að eingöngu pólitískir samherjar ráðh. skuli vera í slíkum opinberum n. Reyndar er rétt, að það vill brenna við, að ráðh. skipi nefndir, sem séu anzi einlitar. Ég skal að vísu viðurkenna það. En ég held að það megi ekki verða fordæmi í þessu máli. Ég vil taka það fram, sem hverjum manni hlýtur að vera ljóst, að spurningin er ekki um það, hvort einstakir nefndarmenn kynnu að lenda í þeirri aðstöðu að greiða atkv. gegn sannfæringu sinni, eins og hæstv. forsrh. var að orða. Við vitum, að það er utanrrh., sem á að taka ákvörðun um afstöðu n. til einstakra mála. Í 5 manna sendinefnd þurfa ekki allir að rétta upp hendurnar. Það er einn maður, sem kemur fram af hálfu landsins á allsherjarþinginu, væntanlega formaður n., og hann greiðir atkv. Hæstv. forsrh. var að bera því við, að hér á Íslandi væru flokkarnir svo ósammála í utanríkismálum og þá sérstaklega væri svo mikill munur á afstöðu eins flokksins og afstöðu hinna flokkanna, að það væri ógerlegt að hafa sömu vinnubrögð hér og í öðrum löndum, þar sem stjórnarandstöðuflokkar eiga fulltrúa í sendinefndum hjá Sameinuðu þjóðunum. Ég held, að þessi mótbára sé algerlega fráleit satt að segja, ef reynt er að bera það við að athuga, hvaða háttur er hafður á í þessum efnum í öðrum löndum. Við vitum, að í Danmörku snerist Radikali flokkurinn gegn þátttöku Danmerkur í Atlantshafsbandalaginu, og við vitum líka, að Sósíalíski þjóðarflokkurinn eða Sósíalíski alþýðuflokkurinn í Danmörku hefur alla tíð verið mjög ósammála stjórnarflokkunum dönsku i utanríkismálum. Ég held, að þar sé um alveg hliðstæðan skoðanaágreining að ræða og hér hefur ríkt. En þar hefur auðvitað verið talið sjálfsagt, að bæði Radikali flokkurinn og Sósíalíski alþýðuflokkurinn ættu fulltrúa í sendinefndinni. Það hefur þótt sjálfsögð lýðræðisskylda. Í sambandi við fyrsta atriði frv., sem fjallar um skyldu hæstv. utanrrh. til að hafa samráð við utanrmn., vil ég taka það fram, að ég hefði ekkert við það að athuga, að í ákvæðið væri sett mgr. þess efnis, að þagnarskylda hvíli á nm., ef utanrrh. óskar eftir því. Hitt er svo annað mál, að ég held, að það sé engin sérstök knýjandi þörf á þessu ákvæði. Hæstv. utanrrh. getur ekki afsakað háttalag sitt og fyrirrennara sins með því, að þetta ákvæði hafi vantað. Hæstv. utanrrh. hefur alltaf getað óskað eftir því við nm., að þeir virtu þá ósk sína að gæta þagnarskyldu um ákveðin mál. Slíkt kemur sjálfsagt ekki oft fyrir. En ef þeir vildu fallast á það, var ráðh. nákvæmlega eins settur og ef ákvæði um trúnaðarskyldu væri i lögum. En ef þeir neituðu að fallast á að verða við óskum ráðh., lá það ljóst fyrir, að hann þurfti ekki að nefna þetta trúnaðarmál við nm. Það kom fram mjög athyglisvert atriði í ræðu hæstv. utanrrh. hér áðan. Hann viðurkenndi, að um lögbrot hefði verið að ræða af hálfu utanrrh. Alþfl. Hann sagði að vísu, að lögbrotin hefðu aðeins átt sér stað milli þinga. Ég tel, að það sé út af fyrir sig rétt, að ekki hafi verið um bein lögbrot að ræða nema milli þinga. En hitt er svo annað mál, að lögbrotin verða ekkert saklausari, þó að þau séu framin á sumrin, heldur en á öðrum tíma ársins.