Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur tekið til athugunar frv. til l. um ráðstafanir til að draga úr áhrifum olíuverðhækkana á hitunarkostnað íbúða o.fl. N. hefur fjallað um málið á nokkrum fundum, m.a. einum sameiginlegum fundi nefnda beggja d. Það hefur komið fram hér í umr. að málið komi seint frá n. Það er rétt. En hins ber að gæta, að n. verða einnig að fá tíma til að sinna og starfa að þeim málum sem þeim berast, og það er vissulega margt sem mætti betur fara í starfsháttum og skipulagi Alþ., bæði varðandi nefndarstörf og önnur störf, og vonandi getum við tekið það upp að reyna að bæta úr þeim málum. En okkur hefur samt aðeins farið fram frá því í fyrra því að málið kemur þó frá n. 25. febr. í ár, en á s.l. ári var það lagt fram í d. 25. febr., þannig að okkur hefur aðeins farið fram. Og það eru vissulega margar hliðstæður fyrir slíku hér á hv. Alþ. Með l. nr. 5 frá 1974 var heimiluð álagning sérstaks gjalds til að draga úr áhrifum olíuverðhækkana og með l. nr. 47/1974 var mælt fyrir um hvernig tekjum af gjaldinu skyldi varið. Það var ákveðið að gjaldinu skyldi varið til þess að styrkja sérhvern einstakling, sem hitar húsnæði sitt með olíu, um 7 200 kr. á ári og u.þ.b. 50 millj. skyldi varið til rafveitna, eða samtals u.þ.b. 700 millj. Ákveðið var með lögum í lok febr. á s.l. ári að hækka nefndan olíustyrk í 8 200 kr. á hvern mann. Jafnframt var ákveðið að verja hluta af tekjum af einu söluskattsstigi til að hraða hitaveitu- og raforkuframkvæmdum. Það er vissulega umdeilanlegt hvort rétt sé að verja hluta gjaldsins til þessara nota, en í þröngri fjárhagsstöðu og á erfiðleikatímum verður að gera fleira en gott þykir í þeim efnum. Á s.l. ári var kostnaður við upphitun húsnæðis á hvert mannsbarn sem hér segir ef litið er á hinar mismunandi aðferðir til að kynda upp hús: Með hitaveitu, miðað þá við hitaveitu í Reykjavík, en það er langstærsta hitaveita landsins, 6 811 kr. Með rafmagni 15 042 kr. Og með olíu 23 998 kr., að frádregnum olíustyrk 8200 kr. eða nettó 15 798 kr. Kostnaður elli- og örorkulífeyrisþega er minni vegna hærri styrkfjárhæðar, eins og um er getið í lögunum. Kostnaður við hitaveitu var því u.þ.b. 43–44% af því sem kostar að kynda með olíu. Þessar tölur lágu fyrir þegar samsvarandi mál var afgreitt á s.l. ári. Samanburður nú er mjög erfiður þar sem ekki hefur orðið nein hækkun á upphitun með rafmagni nú á annað ár og Hitaveita Reykjavíkur hefur ekki fengið hækkun á töxtum sínum þrátt fyrir margar beiðnir. Hins vegar hefur verðlag á olíu farið hækkandi, m.a. vegna hækkunar á erlendu verðlagi. Núv. taxti Hitaveitu Reykjavíkur er 39.36 kr. fyrir hvert tonn, en það er einsýnt að þetta gjald mun hækka. Hitaveita Reykjavíkur fór fram á 32% hækkun frá s.l. áramótum eða 41.8% frá 1. mars. Þótt ekki sé gert ráð fyrir því að Hitaveita Reykjavíkur og aðrar hitaveitur, - því að hún er vissulega ekki ein um það að hafa farið fram á hækkun, en þess ber að geta að taxti margra hinna nýrri hitaveitna er mun hærri, - en þótt ekki sé gert ráð fyrir því að Hitaveita Reykjavíkur og aðrar hitaveitur fái umbeðnar hækkanir er ekki ólíklegt að vatnsverð á tonn verði a.m.k. 50 kr. Með því hækkaði kostnaður á hvert mannsbarn miðað við Hitaveitu Reykjavíkur í 10 643 kr. úr 8 377 kr. í dag. Þessa staðreynd hljótum við að þurfa að hafa í huga þegar um samanburð er að ræða hér á milli. Olíukostnaður hefur hins vegar hækkað á árinu úr 23 998 kr. á hvert mannsbarn að meðaltali í 30 056 kr. eða um 6056 kr. Með þeirri hækkun olíustyrks, sem hér er lagt til, þ.e.a.s. hækkun úr 8200 í 9500 kr., verður þessi hækkun nettó 4756 kr. og er þá upphitunarkostnaður á hvert mannsbarn með olíu að frádregnum olíustyrk 20 556 kr., en heldur lægri hjá elli- og örorkulífeyrisþegum vegna hærri styrkfjárhæðar. Upphitun með rafmagni hefur hins vegar ekki hækkað, eins og ég hef áður getið um þótt það sé ljóst að framleiðslukostnaður á viðkomandi rafmagni hefur hækkað, m.a. vegna þeirrar staðreyndar að hluti af því rafmagni er framleiddur með olíu sem hefur hækkað verulega. Mismunur á upphitunarkostnaði frá hitaveitu annars vegar og með olíu hins vegar var þegar síðasta breyting var afgr., þ.e.a.s. hækkun úr 7 200 í 8 200 kr., - mismunurinn var þá 8987 kr. á hvert mannsbarn, en með þeim till., sem hér koma fram, má vænta þess að mismunurinn verði ca. 9900 kr. ef vatnsverð Hitaveitu Reykjavíkur hækkar ekki meira en í 50 kr. tonnið, en hins vegar minnkar þessi munur ef gengið verður að öllum beiðnum Hitaveitu Reykjavíkur. Það er því ljóst að líkur eru á að þessi mismunur muni aukast lítillega. Hitt er hins vegar staðreynd, að sá mikli munur, sem er á kyndingarkostnaði með olíu annars vegar og hitaveitu hins vegar, verður ekki að fullu jafnaður við núverandi aðstæður með styrkjum. Það er hins vegar nauðsynlegt að ráðast af krafti í framkvæmdir sem tryggi upphitun alls húsnæðis með hitaveitum og með raforku, því að það er einsýnt að allnokkur hluti landsins hefur litlar líkur til að fá hitaveitu. Með þessu frv. er gert ráð fyrir að til olíustyrkja fari u.þ.b. 750 millj., en ekki liggur ljóst fyrir hvað þurfi til rafveitna, en áætla má u.þ.b. 50 millj. kr. Er því gert ráð fyrir því að u.þ.b. 450 millj. fari til Orkusjóðs. Það er alveg ljóst að Orkusjóður þarf mikið fé til að standa undir því forgangsverkefni sem við höfum sett okkur, þ.e. að nýta innlenda orkugjafa. Gert er ráð fyrir að Orkusjóður greiði u.þ.b. 125 millj. í afborganir og vexti umfram það sem inn kemur í lánum og vöxtum. Ríkissjóður hefur staðið undir þessum mismun. Það kom fram í n. að talið er nauðsynlegt að ríkisstj. taki upp málefni Orkusjóðs í því skyni að mæta þessum greiðslum og tryggja honum nauðsynlegt fé. Einnig ber nauðsyn til að ákveða skiptingu þessa fjár í því skyni að tryggja sem bestan árangur fyrir þjóðarbúið í heild. Ég gat þess áður að meira fé þyrfti til orkumála. Ég hafði vænst þess að náðst gæti um það samstaða að þeir, sem búa við bestan hag í dag í orkumálum, væru reiðubúnir að leggja nokkuð á sig til að tryggja meira fjármagn til hitaveitu- og raforkuframkvæmda. Þar má nefna að með sölugjaldi á heitt vatn, eins og var hér áður mætti tryggja verulegar tekjur til orkuframkvæmda. Um þetta er vissulega ekki samstaða, en ég vænti þess að hæstv. ríkisstj. taki slík mál til gaumgæfilegrar athugunar í þeim vanda sem við erum í. Ég vil t.d. benda á það, að olía er að hluta til skattlögð með sérstöku innflutningsgjaldi. Þessi skattur nemur u.þ.b. 1300 kr. á hvert mannsbarn. Þessi skattur er hins vegar ekki nýr. Hann hefur verið allt frá 1971 og var áður en þetta sérstaka innflutningsgjald var lagt á, þá var sams konar skattur um 1800 kr. Svipað gjald á þá aðila, sem nota aðra orkugjafa, svo sem heitt vatn, mundi gefa a.m.k. 200 millj. Ég bendi aðeins á þetta án þess að þessi mál hafi verið sérstaklega rædd ofan í kjölinn í fjh.- og viðskn. Meiri hl. n. leggur sem sagt til að frv. verði samþ. með þeirri breyt. að olíustyrkur verði hækkaður úr 8 200 kr. í 0 500 kr. N. taldi nauðsynlegt að koma að einhverju leyti til móts við þær miklu hækkanir sem hafa orðið á árinu við olíukyndingu, þótt hins vegar sé ljóst að það sé aðeins lítið skref í þeirri viðleitni að jafna þann mun.



Herra forseti. Eins og kunnugt er voru lög um ráðstafanir til að draga úr áhrifum olíuverðhækkana á hitunarkostnað íbúða upphaflega sett í þeim tilgangi að jafna þessum mikla aukakostnaði, sem féll á íbúa olíuhitunarsvæðanna, á landsmenn í heild, þar sem talið var að um yrði að ræða óbærilega byrði fyrir þá íbúa sem enn hafa ekki fengið rafhitun eða jarðhita til að hita híbýli sín. Í þessu skyni var söluskattur hækkaður um 1% og komist að samkomulagi við launþegasamtökin um að þessi hækkun hefði ekki áhrif á kaupgreiðsluvísitölu. Nú er verið að framlengja þessi lög í annað sinn og eru áreiðanlega allir sammála um að það sé nauðsynlegt og sjálfsagt. Þegar lögin voru framlengd fyrir einu ári kom hins vegar fram sú ákveðna tilhneiging hjá hæstv. núv. ríkisstj. að taka hluta af þessu fjármagni til allt annarra þarfa og af þessum sökum hækkaði styrkurinn á s.l. vetri aðeins um 1000 kr., eða úr 7200 í 8200 kr., enda þótt þá hefðu orðið mjög miklar hækkanir á verði olíunnar. Hins vegar var afgangurinn. sem við þetta myndaðist, rúmlega 300 millj. kr. lagður í Orkusjóð og ætlað að verja honum til fjárfestingarframkvæmda og rannsóknastarfa á sviði orkumála. Í því frv., sem hér hefur verið lagt fram af hæstv. viðskrh., er gert ráð fyrir því að enn verði gengið á lagið hvað þetta snertir. Í frv., eins og hann lagði það fyrir, var ráð fyrir því gert að olíustyrkurinn hækkaði hreint ekki, enda þótt auðvelt sé að sýna fram á að olía til húshitunar hefur hækkað um hvorki meira né minna en 25% á því ári sem liðið er síðan lögin, sem nú eru að falla úr gildi, voru sett og enda þótt sýna, megi að sjálfsögðu fram á það að söluskattsstigið gefur talsvert miklu hærri fjárhæð á komandi ári en það hefur gert á liðnu ári. Við meðferð málsins í n. hefur meiri hl. fjh: og viðskn. fallist á það að frv. verði breytt, þannig að styrkurinn hækki úr 8200 kr. á einstakling í 9 500 kr. og er það út af fyrir síg góðra gjalda vert. En það er skoðun mín að þessi hækkun sé algjörlega ófullnægjandi og í engu samræmi við hækkun olíuverðs, en hækkun þess er, eins og ég gat um rétt áðan, 25% milli ára, nánar til tekið úr 20.20 kr. fyrir einu ári í 25.30 kr. sem er núverandi verð. Í þessu sambandi er rétt að vekja athygli á því að miðað við þá útreikninga, sem nm. fengu frá Þjóðhagsstofnun, er gert ráð fyrir því að olíukostnaður á hvern íbúa, miðað við þá sem verða að nota olíu til kyndingar húsa, verði 30 056 kr., og jafnvel þó að olíustyrkurinn verði hækkaður í 13 500 kr., eins og ég geri hér till. um, verður kostnaður við olíukyndingu tvöfalt hærri en kostnaðurinn við að kynda hús með jarðvarma, þ.e.a.s. 16 500 kr. þegar olían á í hlut, en 8379 kr. þegar jarðvarminn á í hlut. Ég skal fúslega viðurkenna það að orkumál þjóðarinnar eru hennar brýnustu mál ef lítið er á innlendar fjárfestingu sem ráðast verður í á næstu árum og þar hljóta hitaveituframkvæmdir og hitaveiturannsóknir að teljast brýnni en flest annað. Það stendur því ekki á því að við alþb.-menn séum hvatamenn að því að varið sé miklu fjármagni til þessara þarfa, bæði til þess að kanna til hlítar á sem allra skemmstum tíma, hvar unnt er að nota jarðvarma til kyndingar húsa, og eins hitt, að koma hugsanlegum hitaveitum í gagnið. En það er ósköp einfalt mál. Það er ekki alveg sama hvaðan peningarnir yrðu teknir, og hér er verið að breyta máli sem upphaflega var mál sem snerti útgjaldajöfnun milli landsmanna. Það er verið að breyta því í fjárfestingarstarfsemi. Upphaflega fór allt það fé, sem þetta söluskattsstig gaf, til að greiða niður olíukyndingu húsa, en nú á að verja hvorki meira né minna en 1/3 af þessari upphæð til Orkusjóðs, Þetta teljum við alþb.-menn algjörlega fráleitt, og við minnum á að það var fyrst og fremst á þeirri forsendu, að hér væri um að ræða útgjaldaminnkun fyrir fólk sem illa stæði á fyrir, að launþegasamtökin féllust á að þessi upphæð yrði ekki reiknuð með við útreikning kaupgreiðsluvísitölu. Það er því ljóst að einmitt sömu dagana sem stendur yfir einhver erfiðasta kaupgjaldsdeila sem þjóðin hefur orðið að horfa upp á um mjög langt skeið, afar erfið og viðkvæm deila, að þá skuli hnífurinn lenda í bakinu á verkalýðshreyfingunni með því að enn frekar á að skerða þessa upphæð sem upphaflega var samið um að eingöngu rynni til þessara afmörkuðu nota og af þeim ástæðum yrði ekki reiknuð með í kaupgreiðsluvísitölu. Það segir sig sjálft að launþegasamtökin hljóta að líta allt öðrum augum á þetta skattgjald þegar það á fyrst og fremst að nýtast til að auka tekjur ríkissjóðs og ríkisstofnana í stað þess að upphaflega var þetta gjald sem kom inn og fór jafnóðum út aftur. Ég vil sem sagt láta það eitt bætast við þessi orð mín, að þessi aðgerð ríkisstj. er ekki til þess fallin að auðvelda þá kjarasamninga sem nú eru á döfinni. Það er ljóst að sú gífurlega hækkun á olíuverði, sem átt hefur sér stað á seinustu árum, er að sjálfsögðu sérstaklega þungbær fyrir tekjulítið fólk og þá um leið fólk, sem hefur fáa í heimili og fær þar af leiðandi lítinn olíustyrk. Þetta á hvort tveggja alveg sérstaklega við aldrað fólk og mjög oft einnig við öryrkja sem hafa gjarnan fámenna fjölskyldu og fá tiltölulega lítinn olíustyrk. Það er nú svo að frá upphafi var tekið tillit til þessa með því að þeir lífeyrisþegar, sem njóta tekjutryggingar skv. 19. gr. laga um almannatryggingar, hafa fengið 11/2 styrk einstaklings. En ég tel að ekki veiti af að þessar greiðslur nemi a.m.k. tvöföldum styrk einstaklings. Að þessu athuguðu hef ég flutt brtt. á þskj. 372. Í fyrsta lagi þá till., að í stað upphæðarinnar 8200 kr. til einstaklings komi 13 500 kr., og í öðru lagi, að í stað þess að lífeyrisþegar, aldraðir, og öryrkjar fái greiddan styrk sem nemur 11/2 styrk einstaklings, þá verði um tvöfaldan styrk einstaklings að ræða. Að öðru leyti mælum við alþb: menn með samþykkt þessa frv. breytts eða óbreytts.



Herra forseti. Því miður var ég bundinn að störfum í fjvn. og gat því ekki setið síðasta fund fjh.- og viðskn. og ekki tekið endanlega afstöðu til málsins, ella hefði ég fylgt till. Ragnars Arnalds um breyt. í tölum í þessu frv. Það er viðurkennt og verður ekki á móti mælt að upphaflegur tilgangur daganna var að minnka þá byrði sem þeir urðu fyrir, er notuðu olíu til húshitunar, er hin mikla verðhækkun á olíu skall hér á. Um þetta var ekki ágreiningur hér á Alþ. Síðan hafa lögin verið framlengd. Þá var nokkur ágreiningur vegna þeirrar tilhneigingar að auka verulega hlut Orkusjóðs í þeim afgangi sem kæmi fram við uppskipti á gjaldinu til einstaklinga og rafveitna og afgangur félli síðan í Orkusjóð. Það var eðlilegt að áætla þetta nokkuð nálægt lagi, eins og menn vissu best að 1% söluskattsstig gæfi í brúttó-tekjur, áætla síðan einstaklingum ákveðna upphæð og síðan rafveitum og afgangur félli í Orkusjóð. Nú er upplýst skv. frv. að orkusjóður muni fá rúmlega 300 eða 315 millj. kr. á árstímabili, og enn er reiknað með að þetta hlutfall aukist. Fyrst er frv. var sett fram og lögin voru samþ. var reiknað með að Orkusjóður fengi nokkra tugi millj. sem afgangstölu. Engir hér á Alþ. deila um nauðsyn á því að styrkja Orkusjóð. En við deilum um aðferðina til þess að styrkja Orkusjóð. Og ef við munum eftir því að 78 þús. manns í landinu búa við olíuhitun enn þá, þá er það um 1/3 landsmanna, og ef við ætlum að taka af landsmönnum með einu söluskattsstigi rúmlega 1200 millj. kr., þá borgar þessi 1/3 landsmanna sinn þátt í því söluskattsstigi. Ekki ímynda ég mér að við ályktum að þetta fólk hafi svo kröpp kjör að það hafi ekki eðlilega neyslu. Og hvað fær þetta fólk þá til baka? Jú, það fær sennilega við breyt. á frv. um eða yfir 800 millj. kr. en það borgar 1/3 af þeirri upphæð svo að nettó-talan er ekki ýkjastór og hvergi nærri til að jafna þann aðstöðumun sem olían er á móti heita vatninu. Það er útilokað, enda treystum við okkur ekki til að fara svo langt að það sé gert. Mér skildist á frsm. meiri hl. að Orkusjóður mætti eiga von á um 450 millj. kr. Eins og frv. var fyrst mátti vænta þess að hann fengi yfir 500 millj. jafnvel, svo að hér er nokkur bragarbót gerð á. En ég tel að í sambandi við upphaflegan tilgang frv. eigum við ekki að auka afgangstölu í þessu efni til Orkusjóðs, heldur að hækka eins og unnt er til einstaklinga og jafnvel til rafveitna sem verða að framleiða rafmagn til hitunar með olíu. Ég trúi ekki öðru en hægt væri að bjarga vanda Orkusjóðs með sérstakri lántöku. Ef sú tala er um 150– 250 millj., jafnvel þó að hún væri nokkru hærri, þá hlyti að vera hægt að útvega hana þar sem nokkurt öryggi ætti að vera í því efni að sú upphæð skilaði orku er drægi verulega úr kostnaði, ég tala nú ekki um hvað við mundum spara mikinn gjaldeyri um leið og heita vatnið færi að renna til notkunar fyrir einstaklingana, svo að lántaka eða sérstök fjáröflun í því skyni er sannarlega réttlætanleg. Þess vegna tel ég að við séum að gera hér skakkt að sinna ekki meira þörfum þeirra einstaklinga er búa við þessa rándýru olíukyndingu sem er u.þ.b. þrefalt hærri en upphitun með heitu vatni og jafnvel þó að heita vatnið hækki eitthvað. Til þess eru nokkur rök að hitaveiturnar verði að fá gjaldhækkun til sin vegna uppbyggingar og umsvifa. Samt sem áður er mismunurinn svo mikill á að hafa heitt vatn og olíu að ég tel ekki rök fyrir því að láta svona stóra afgangstölu renna til Orkusjóðs. Við verðum að leysa vandamál Orkusjóðs með annarri fjármagnsmyndun, það er útilokað annað. Því var varpað hér fram af frsm. meiri hl. að hugsanlegt væri sérstakt orkugjald á heita vatnið. Það er auðvitað aðferð eins og hver önnur til þess að tryggja Orkusjóði fjármagn. Hún er rökréttari, finnst mér í fljótu bragði, heldur en að láta einstaklinga, er búa við olíunotkun, borga stóra bita í Orkusjóð í gegnum söluskattinn. Hún er rökréttari. Það er eðlilegast, virðist mér vera, að útvega sérstakt lán handa Orkusjóði svo að hann geti skilað verkefni sínu sem best og tryggt mönnum sem mest af heitu vatni. Ég get því ekki verið ánægður með þá stefnu sem mér virðist að meiri hl. sé að taka hér, að vilja ekki koma til móts við þarfir einstaklinganna, og styð því till. Ragnars Arnalds á þskj. 372, en mun ekki verða á móti frv. vegna þess að það er óhjákvæmilegt að lögin verði framlengd. En ég harma það og ítreka það að vandamál Orkusjóðs hefði átt að leysa með öðrum hætti en frv. gerir ráð fyrir. Um það hefði áreiðanlega verið samstaða og ég trúi ekki öðru en að fjármagn til slíkra hluta hefði verið fáanlegt með einu eða öðru móti.



Herra forseti. Ég hef raunar fáu við það að bæta sem kom hér fram af hálfu frsm. minni hl. fjh.- og viðskn., Ragnars Arnalds. Ég styð vitanlega þær till. sem hann hefur komið með um breyt. á þessu frv. Ég tók hér örstutt til máls við 1. umr. þessa máls og þá kom það fram, sem gladdi mig mjög, hjá hæstv. viðskrh. að það stæði ekki á honum að upphæðin, sem í frv. var þá, yrði hækkuð og það væri algjörlega á n. valdi hvað við hana yrði gert. Mér þóttu viðbrögð hans mjög jákvæð og fagnaði þeim og vænti hins besta þar af. Ég heyrði það einnig glögglega á hv. frsm. meiri 1. að honum fannst ekki nógu langt gengið. Hann hefði gjarnan viljað ganga lengra í breytingaátt en meiri hl. leggur til. Ég skil það mætavel. Honum er jafnljóst og mér hve sárt þetta brennur á okkar umbjóðendum á Austurlandi, og hann veit einnig að þar ætlast fólk til þess að hinum upphaflegu lögum sé fylgt undanbragðalaust og það fái í sinn hlut réttmætan skerf miðað við það, sem auðvitað var einn upphaflegur tilgangur laganna, eins og hér hefur verið bent á, aðeins einn, sá einu að bæta fólki þessa gífurlegu byrði og þó aðeins að hluta. Breytingin, sem varð á þessu í fyrra, var vægast sagt varhugaverð. Ég gagnrýndi þá harðlega það fyrirkomulag. Ég gagnrýndi það sérstaklega vegna þess að ég var sannfærður um að það kæmi mínum landshluta að litlu gagni. Sú hefur orðið raunin á og hefur kannske en betur sannast á því ári, sem nú er að byrja, því að ekki kemur mikið í okkar hlut af hálfu Orkusjóðs á þessu ári. Það er greinilegt. Og vitanlega á annars staðar að taka peninga til Orkusjóðs, eins og hér hefur einnig verið bent á, heldur en frá þessu fólki sem sannarlega átti að fá þessa upphæð alla til þess að minnka þá fjárhagslegu byrði sem á það var lögð með hinni stórfelldu olíuverðshækkun. Ég benti í fyrra sérstaklega á Austurland og hve lítil not menn mundu hafa þar af því framlagi sem ráð var fyrir gert til Orkusjóðs og ranglega var tekið af þessu söluskattsstigi. Ég held mig við það enn þá og þykist hafa fengið enn frekari sönnun fyrir því nú á þessu ári. Það eru ekki stórar upphæðir sem til Austurlands munu renna úr Orkusjóði nú á þessu ári. Það er fyrirsjáanlegt. Ég sem sagt ítreka þá eindregnu kröfu, og ég veit að ég mæli þar fyrir munn íbúanna á köldu svæðunum yfirleitt, að það verði að fullu staðið við upphaflegan tilgang laganna og menn fái þær bætur sem þeim vissulega ber og þeir eru ekki ofhaldnir af. Hér er mikið talað um meðaltal og það er auðvitað rétt að gera sér grein fyrir því. Það kom fram í máli hv. frsm. meiri hl. n. og síst skal ég lítið gera úr slíkum meðaltalsreikningi. Hann var einnig með samanburð milli ára, örugglega réttan samanburð milli ársins í ár og ársins í fyrra. En vitanlega sagði það ekki alla sögu vegna þess að mismununin kom auðvitað gleggst fram í fyrra, einmitt í fyrra þegar hluti af þessu framlagi var þá tekinn til Orkusjóðs. Það hefði því e.t.v. verið betra og skýrara fyrir okkur að fá mismuninn á árinu 1974 og svo aftur á árinu 1976. Þá hygg ég að mismunurinn hefði orðið enn hrikalegri. En út frá þessum meðaltalsreikningum öllum, þá held ég að mér sé óhætt að taka hrein dæmi, sem ég hef séð fyrir skömmu, um kostnað þess fólks sem býr við olíukyndinguna. Ég sá reikninga aldraðra hjóna fyrir s.l. ár. Olíustyrkurinn til þeirra nam 24 600 kr. eða því sem næst. Heildarkostnaður þessara öldruðu hjóna við kyndingu á húsi þeirra var rúmar 165 þú s. kr. þetta hús er allstórt og gamalt, það er rétt, og það er því miður þannig að það er lítill möguleiki eða enginn fyrir þetta aldraða fólk að leigja þetta húsnæði út nema þá e.t.v. eitt herbergi í húsinu. Og þetta fólk á einnig í erfiðleikum með og vill ekki losa sig við þetta gamla hús sitt til að flytjast í annað ódýrara varðandi kyndinguna. En þetta er auðvitað mjög hátt dæmi, en heildarhitakostnaður þessa fólks varð, þegar olíustyrkurinn var kominn, þá var heildarhitakostnaður þessa fólks um 140 þús. kr. Þetta er aðeins eitt dæmi, að vísu mjög hrikalegt, og ég efast um að það séu mörg önnur slík sem má finna, en þó er ég ekki grunlaus um að þau séu fleiri. Ég held a.m.k. að engum detti í hug að þetta sé algert einsdæmi. Og ég gæti nefnt sjálfur persónulegt dæmi sem er býsna hrikalegt líka, ekki út af fyrir sig fyrir mig vegna þess að það vita allir hv. dm. hér hvað þm. eru vel launaðir og eiga auðvelt með að bera sínar fjárhagsbyrðar, en talan er nokkuð há. Ég er með stóra fjölskyldu og þar af leiðandi háan olíustyrk, en samt er kostnaður minn ekki mjög fjarri því sem var hjá þessum öldruðu hjónum. Ég hef reynt hvort tveggja, að greiða kyndingu með olíu heima hjá mér austur á landi og svo aftur að greiða hitaveitugjöld hér í Reykjavík, og á því er sá reginmunur að einu sinni, þegar ég athugaði mánaðarreikning, í hitteðfyrra þó, þá var á þessu fimmfaldur munur. Og það skal tekið fram að húsnæðið, sem ég var í hér syðra, var auðvitað nokkru minna, ekki þó mikið, en húsið að vísu nokkru betra. Engu að síður var hér um fimmfaldan mun að ræða. Ég held að menn séu almennt sammál um það að hér sé síður en svo of langt gengið til móts við þetta fólk sem býr á þessum svokölluðu köldu svæðum. Það er gott og blessað að varið sé miklu fé til Orkusjóðs og Orkusjóður fái meira fé til sinna nauðsynlegu framkvæmda þannig að við getum búið við frambúðarlausn í þessu efni. Ég óskaði eftir því einu sinni að það kæmi fram hvers austfirðingar hefðu sérstaklega notið af þessu sérstaka framlagi sem af þeim var sannarlega tekið. Ég hef ekki fengið nein svör við því, enda kannske ekki von. Það hefur að vísu verið gerð á s.l. ári ein heiðarleg tilraun á Austurlandi til þess að leita annarra leiða en hinna hefðbundnu varðandi vatnsorkuna þar, þ.e.a.s. þar hefur ein borun verið framkvæmd. Von um árangur er að vísu næsta veik, en þarna er um lítið hlutverk að ræða og litla hlutdeild í heildarathugunum af þessu tagi. Því er von að fólk á Austurlandi sé almennt mjög óánægt hvernig verðgildi olíustyrksins er sífellt rýrt, en lítið sem ekkert gert í því að gera þennan landshluta sjálfbjarga um rafmagnshitun, því að litla trú hef ég á því að önnur lausn henti okkur. Því miður gengur það mjög hægt og enn sjáum við ekki fyrir endann á lausn okkar orkumála. Ég ætla ekki að fara út í það náið hér þrátt fyrir það að ég veit að hæstv. iðnrh. situr uppi með eflaust töluvert miklum og nýjan fróðleik varðandi þann möguleika sem okkur hefur verið hugleiknastur nú um stundir. Því mun verða svarað á næstunni í Sþ. og þá fáum við að vita það. En hitt er alveg ljóst, að við verðum um langan tíma enn afskiptir í þessum efnum, Austfirðingar. Það fer ekkert á milli mála. Því endurtek ég það: Ég held að fólk ætlist til þess þar að það fái sem allra mesta hlutdeild í samræmi við upphaflegan tilgang laganna, - hlutdeild í þessari fjárhæð til þess að jafna þann mikla mismun sem það verður að búa við, og ef það fæst ekki, ef þarf að taka svona mikinn hluta til orkusjóðs, þá vilji það þá einnig sjá einhvern árangur frá þeim sama Orkusjóði, eitthvert skref fram á við til að það sjái þá fram á lausn á sínum kyndingarmálum í framtíðinni.



Herra forseti. Aðeins örstutt aths. Ég skal ekki verða til þess að lengja umr. þessa máls. Þegar þetta mál var til meðferðar í fjh.- og viðskn., þá held ég að það sé engum vafa bundið að við höfðum allir ríka tilhneigingu til þess að reyna að hækka þá upphæð sem kemur til hvers íbúa, sem þarf að nota olíu til hitunar íbúðar sinnar, eins mikið og frekast væri unnt. Hins vegar voru hendur nm. allmikið bundnar þar sem þegar hafði verið tekin ákvörðun í sambandi við afgreiðslu fjárl. um verulega upphæð til Orkusjóðs sem ég held að allir hv. þm. séu sammála um að komi þjóðarheildinni að mjög miklu gagni að verði efldur sem allra mest. Aðeins vil ég nota hér tækifærið til að lýsa þeirri tilhögun sem ég kom á framfæri þegar þetta mál var afgr. í n., en hún var á þann veg að greiðslu þessa olíustyrks yrði hagað á þann veg að fyrstu tveimur meðlimum hverrar fjölskyldu væri borguð verulega hærri upphæð en ráð er gert fyrir í þessu frv., en öðrum meðlimum fjölskyldunnar mun minni upphæð. Með þessari tilhögun tel ég að hefði náðst miklu meira jafnrétti, heimilin hefðu fengið verulega hækkun á greiðslu bóta í sambandi við kostnað við að nota olíu til hitunar íbúðanna, því að það má með sanni segja að kostnaðurinn sé nokkurn veginn hinn sami hvort sem fjölskyldumeðlimirnir séu tveir, þrír eða fjórir. Að vissu leyti hefði með þessari tilhögun, sem ég hér hef nefnt, verið hægt að ná mun meira réttlæti og tryggja að þessar greiðslur kæmu að mörgu leyti að betri og réttlátari notum. En áður en ég lýk máli mínu vil ég geta þess, að ég styð fram komið nál. meiri hl. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég vil taka undir þann málflutning sem hér hefur verið fram borinn af stjórnarandstöðunni og þá sérstaklega frsm. nál. minni hl., Ragnari Arnalds. Ég held að hver einasti þm., alveg sama hvar í flokki hann er, vildi gjarnan að ríkissjóður eða Orkusjóður eða þessir olíulindapeningar, sem við erum að dreifa hér út, væru það miklir að við gætum orðið við fyllstu kröfum þeirra stjórnarandstæðinga og hækkað þennan olíustyrk upp í 13 500 kr. eða kannske meira. En ástandið í fjármálum ríkisins og þá Orkusjóðs er bara ekki þannig að við getum leyft okkur að fara upp í þá tölu í olíustyrkjum sem þar er farið fram á. En ég efast ekkert um að viljinn er fyrir hendi hjá öllum þm. til að gera það. Orkumrh. hefur hingað til verið talinn velviljaður þeim sem minni máttar eru. Vitna ég þar í hans ágætu störf sem borgarstjóra á sínum tíma og þarf ekki að fara nánari orðum um þau, þannig að ég held að það sé enginn þannig sinnaður að hann vilji ekki hækka þennan styrk sem mest. Ég vil taka undir með frsm. okkar í meiri hl. fjh.- og viðskn., þau orð sem hann lét hér fylgja okkar nál. En ég vil þó undirstrika það álit mitt, sem kom fram á nefndarfundinum í morgun, þ.e.a.s. að við þrír nm. beittum okkur fyrir því að sú greiðslubyrði, sem ríkissjóður hefur lagt á Orkusjóð og nemur um 125 millj. eða alla vega yfir 100 millj. kr., þ.e. greiðslur afborgana af lánum og vaxta af lánum, sem tekin hafa verið til raforkuframkvæmda og hingað til hafa verið greiddar af ríkissjóði, verði áfram greiddar af ríkissjóði, en ekki fluttar yfir á Orkusjóð eins og komið hefur fram að ákveðið hefur verið við gerð fjárlaga. Ég bind samstöðu mína um þessa hækkun upp í 9500 kr. frá 8200 kr. nokkuð við þá trú, að ríkissjóður sjái sér fært að draga til baka greiðslukvöð sem Orkusjóður hefur orðið að þola. Ég tel hættulegt að skerða afkastagetu Orkusjóðs á þennan gífurlega hátt, fyrst með því að ríkissjóður færi þessa greiðslubyrði, sem er um 125 millj. kr., af sér á Orkusjóð og síðan að draga úr þeirri upphæð sem orkumrh. gerði ráð fyrir að orkusjóður hefði til ráðstöfunar við framkvæmdir á yfirstandandi ári. Ég held að það sé ekki rétt að takmarka meira en orðið er með þessari hækkun um 100 millj. kr. framkvæmdagetu Orkusjóðs. Það segir sig sjálft að eftir því sem framkvæmdageta Orkusjóðs er meiri, þeim mun fyrr fær sá hluti landsmanna sem nýtur ekki hitaveitu á þann hátt sem við njótum hennar hér í Reykjavík, skulum við segja, þeim mun fyrr fá þeir jarðvarma og þar með lækkandi tilkostnað við húshitun. Ég byggi sem sagt samstöðu mína um þetta nál. meiri hl, á þeirri von að ríkisstj. taki til baka þá ákvörðun sina að velta yfir 100 millj. kr. aukagjaldi eða nýju gjaldi á Orkusjóð. Ég vil vara við því sem kom fram hjá frsm. okkar meiri hl., að mér fannst hann boða nýja athugun á því hvort sérstakt sölugjald yrði lagt á notendur hitaveitna. Það gelur hljómað réttilega, en ég vil þó vara við því og tel ekki ástæðu til þess að hafa um það fleiri orð. Ég undirstrika það að ég vara við slíku. Hv. 5. þm. Norðurl. v., Ragnar Arnalds, taldi fráleitt að láta 1/3 af söluskattsstiginu renna í Orkusjóð. Ég aftur á móti tel það sjálfsagt og tel mjög áríðandi að þm. séu sammála um að styrkja Orkusjóð til þess að flýta framkvæmdum á þann hátt sem ég gat um. Ég tel ekki að sú skerðing, sem hér sé um að ræða, sé nokkurs konar rýtingsstunga í launþegasamtökin, og harma að formaður Alþb. skuli á þessu viðkvæma stigi samninga við verkalýðsfélögin draga þau inn í þessar umr. um niðurgreiðslu á olíukostnaði til húshitunar og get ekki séð á hvern hátt það getur orðið til þess að auka á erfiðleika um samstöðu í samningum við verkalýðssamtökin núna. Ég ætla ekki að hafa þessi orð lengri. Ég lýsi stuðningi mínum við nál. sem ég hef undirskrifað og formaður fjh- og viðskn. hefur talað fyrir, en ítreka að ég vona að það náist samstaða með fjmrh. og ríkisstj. um að draga til baka þá ákvörðun sem virðist hafa verið tekin um að velta nýjum byrðum yfir á Orkusjóð og þar með skerða framkvæmdagetu hans.



Herra forseti. Þeir landsmenn, sem eiga við olíuhitun að búa, hafa orðið fyrir þungum búsifjum eftir að olíuverð hækkaði svo mjög eins og upphófst fyrir 2–3 árum. Það var því eðlileg ráðstöfun að leggja á sérstakt söluskattsstig til að létta þessari þungu byrði að einhverju leyti af þeim sem búa við slíka húshitun. En ég held að sé óhætt að fullyrða að það er tvenns konar áhugamál og hagsmunamál sem það fólk, sem býr við olíuhitun, hefur: annars vegar að fá beina peningalega aðstoð til þess að standa undir þessum kostnaði og hins vegar að aðrir möguleikar til ódýrari hitunar og þá sérstaklega hitaveitur geti orðið að veruleika sem allra fyrst. Ég þykist vita að fjöldi þeirra manna, sem búa við olíuhitun, eigi sér þann draum að sem fyrst geti þeir fengið að nota hitaveitu. Þetta tvennt er í rauninni reynt að sameina í því frv. sem hér liggur fyrir því að á síðasta þingi var mótuð sú stefna að þetta fé skyldi annars vegar notað til að greiða olíustyrki til að lækka kostnað við olíuhitun, en nokkur hluti þessa fjárskyldi notaður til þess að reyna að hraða hitaveituframkvæmdum, auka jarðbitaleit og undirbúning að hitaveitum til handa þeim sem verða að búa annað hvort við olíuhitun eða e.t.v. dýra rafhitun, þó að á ýmsum stöðum sé álitamál hvort eigi fremur að fara út í. Hins vegar held að það sé ljóst, að yfirleitt hlýtur niðurstaðan að verða sú að hitaveitur eru hagkvæmasta hitunaraðferðin, bæði fyrir einstaklingana sjálfa og fyrir þjóðfélagið í heild, vegna hins mikla gjaldeyrissparnaðar sem af því leiðir. Ég veit að hv. fjh.- og viðskn. hefur verið mikill vandi á höndum að leysa úr þessu máli, þar sem annars vegar hafa verið að mörgu leyti eðlilegar og rökstuddar óskir um hækkun á þessum olíustyrk og hins vegar þetta viðhorf, að reyna að fá sem mest fé til að undirbúa og hraða jarðhitaleit og nýjum hitaveitum. Í því sambandi er vissulega lærdómsríkt að líta til þess hversu mikið hefur áunnist og mikil breyting hefur orðið nú á örskömmum tíma. Það var vorið 1974 sem þáv. iðnrh. lagði fyrir Alþ. grg. um nýtingu innlendra orkugjafa og var byggt á rannsókn sem hafði farið fram í þeim efnum í einni kunnustu verkfræðistofu hér í borg. Þá var niðurstaðan sú að það mundu vera um 2/3 hlutar landsmanna sem gætu í fyrirsjáanlegri framtíð notið hitaveitna, aðrir yrðu að notast við aðrar hitunaraðferðir, fyrst og fremst rafhitun. Hins vegar hefur sú breyting orðið á vegna aukinnar jarðhitaleitar og rannsóknar og könnunar og aukins borkosts í þessu efni, að niðurstaðan hefur orðið sú, að nú eru það ekki 2/3 landsmanna sem talið er að muni geta fengið hitaveitur á næstu árum, heldur munu það vera yfir 80%. Þetta er ákaflega ánægjuleg þróun og breyting. Má sérstaklega nefna í þessu sambandi þá gjörbreytingu sem orðið hefur á varðandi höfuðstað Norðurlands. Vorið 1974 var talið í þessari skýrslu iðnrh. að Akureyri mundi ekki geta fengið hitaveitu, heldur væri á rafhitunarsvæði. Nú liggur hins vegar fyrir eftir nýjustu rannsóknir og boranir eð það er öruggt að Akureyri muni geta fengið hitaveitu. Þannig er sem betur fer um marga aðra staði. Sem dæmi má nefna Vestfirði, þar sem hefur verið talið að væru mjög takmarkaðir möguleikar til hitaveitna. Þar hafa þeir stóraukist við síðustu boranir. Austurland er eitt af þeim svæðum sem þarf á næstunni að kanna rækilega. Þar hafa menn ekki verið bjartsýnir á að unnt yrði að finna jarðhita sem nægði að nokkru ráði til hitunar með jarðvarma, en menn hafa séð að svo miklar breytingar hafa orðið frá fyrri skoðunum og áætlunum í þessu efni að allt verður þetta. kannað til hlítar. Ég vil því undirstrika að það er hagsmunamál og áhugamál þeirra, sem búa við olíuhitun, hvort tveggja að fá nokkurn stuðning til að greiða niður olíukostnaðinn, en um leið að varið sé nokkru fé til að reyna að hraða þessum rannsóknum og könnun og undirbúningi hitaveitna. Ég vil svo í þessu sambandi einnig nefna það, að gert er ráð fyrir að af því fé, sem Orkusjóður fær í þessu skyni, fari nokkuð til rannsókna og nokkuð beinlínis til framkvæmda við hitaveitur. Í sambandi við það síðast nefnda vil ég taka fram að á s.l. sumri hreyfði ég því í ríkisstj. og átti raunar tal um það við forráðamenn Lánasjóðs sveitarfélaga að eðlilegt væri að fjármögnun hitaveitna sveitarfélaganna gengi miklu meir um hendur Lánasjóðs sveitarfélaga en verið hefði, jafnvel að sá lánasjóður yrði miðstöð fyrir þessa fjármögnun. Þess vegna tel ég mjög eðlilegt að það af þessu fé, sem ætlað verður til hitaveituframkvæmda, gangi um hendur Lánasjóðs sveitarfélaga. Það er aðeins framkvæmdaratriði og út af fyrir sig ekki þörf á að festa það í lögum. Ég vil svo aðeins að lokum þakka meiri hl. n. og hv. formanni og frsm. fyrir það, hvernig þeir hafa leyst af höndum það vandasama starf, sem hér hefur verið unnið, og vænti þess að hv. d. afgr. málið eins og meiri hl. n. hefur lagt til.