Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls hér í hv. d. flutti ég nokkrar brtt. við frv., sem komu til atkv. við 3. umr., og fór atkvgr. á þann einkennilega hátt, að 1. till., sem var að vísu aðalatriði, var samþ., en hinar 2, sem voru afleiðing af henni, voru báðar felldar. Nú hefur þetta frv. farið aftur í gegnum hv. Ed. og tekið þar nokkrum breyt., sem eru yfirleitt ekki til bóta að öðru leyti en því, að sú grein, sem var hér 3. gr. og náttúrlega átti að falla niður við samþykkt minnar till., hefur verið felld út, en inn í hina greinina er tekið að því leyti til efni hennar, að það er gert ráð fyrir samkvæmt núverandi 3. gr., að verðgæzlustjóri birti mánaðarlega skýrslur um hæsta og lægsta verð, í stað þess að gert er ráð fyrir því, eins og samþ. var hér í d., að þessar skýrslur yrðu birtar á 3 mánaða fresti, og verð ég að segja, að ég efast ákaflega um, að það sé þægilegt verk fyrir þá menn, sem stjórna verðgæzlunni, að gefa þessar skýrslur út um hver mánaðamót. Þykir mér mjög undarlegt, að á þessa breyt. skuli vera lögð svo mikil áherzla hjá hv. Ed., því að þetta ákvæði var sett inn við fyrri meðferð málsins þar. Þá er enn fremur haldið fast við þá ákvörðun, sem er mikið atriði og nú er í 2. gr., að birta nöfn þeirra manna, sem verði uppvísir að óhóflegri álagningu. Ég lagði til, að þessu væri breytt í það horf að birta nöfn þeirra manna, sem yrðu uppvísir að óhóflegu útsöluverði, því að ég fyrir mitt leyti lít þannig á, eins og ég tók skýrt fram hér við umr. áður um þetta mál, að aðalatriðið um verzlunarmálin er að halda sig við útsöluverð og það án tillits til þess, hvort álagningin er lægri eða hærri, því að innkaupsverðið er sannarlega ekki minna atriði. Nú þykist ég sjá, að það sé ætlunin, að þetta verði samþ. á þessa leið, og verð ég að segja, að ég öfunda ekki hæstv. viðskmrh. af því að framkvæma þetta ákvæði, því að það getur komið mjög undarlega niður. Það byggist á því, að það getur komið mjög undarlega niður, að frá því fyrsta að þessi verzlunarhöft og verðlagseftirlit var stofnað hefur það verið byggt á því að hanga aftan í álagningarprósentu án þess að sinna því, hvernig innkaupsverðið er, og þess vegna gengið fram hjá því meginatriði, sem snýr auðvitað fyrst og fremst að almenningi, hvað verðið er í útsölu. Ég skal segja ykkur lítið dæmi, sem mér var sagt hér á fyrstu árum verðlagseftirlitsins. Þá var það svo, að eitt verzlunarfyrirtæki hér flutti inn meginhlutann af allri leirvöru. Þá var þetta flutt austan úr Asíu, og m.a. var það þannig með bollapör, að hlutaðeigandi viðskiptafyrirtæki keypti þau inn á 30 aura. Þá var ákveðið, að heildsöluálagning mætti ekki vera meiri en 15%, eða 41/2 eyrir á hvert bollapar; en þessi heildverzlun seldi bollapörin á 50 aura, og það þótti náttúrlega óhófleg álagning eftir þessari kenningu. Nú var það auðséð, að það var ekki hægt að verzla á þennan hátt, og hætti þess vegna þessi verzlun að verzla með þessa vöru. Þá tóku aðrir menn við og keyptu þetta inn frá allt öðrum löndum, frá Norðurlöndum eða Englandi, og keyptu bollapörin á kr. 1.20. Þeir máttu leggja á 18 aura, og þá var verðið á bollapörunum komið upp í kr. 1.38. Samkvæmt þessari reglu, sem alltaf hefur verið til síðan, hefði verzlunin, sem seldi bollapörin í heildsölu á 50 aura, verið sektuð fyrir óhóflega álagningu, en kaupmaðurinn, sem seldi á kr. 1.38, hefði sloppið sem heiðarlegur verzlunarrekandi. Þetta litla dæmi, þó að það sé út af fyrir sig gamalt, er í raun og veru dæmi, sem sýnir sögu þessara mála allar götur síðan. Sú saga er þannig, að allt þetta haftafargan hefur miðað að því að eggja þá, sem hafa keypt inn vörur, til þess að kaupa þær á sem hæstu verði til að fá sem mestan gróða í sinn vasa. Þess vegna er það, að ef það á að fara að birta skýrslu um þetta og birta nöfn manna, þá á að vera miðað við það, að birt séu nöfn þeirra manna, sem selja vöruna á hæstu útsöluverði og eru þess vegna verst færir um að stunda verzlun, en ekki að hegna þeim, sem selja hana kannske á lægra verði, þó að þeir leggi prósentvís hærra á. Nú sé ég að vísu ekki til neins að fara að flytja hér brtt. um þetta, sem væri samhljóða því, er fellt var hér við 3. umr. áður. En í þessari mynd er mér ekki hægt að greiða atkv. með þessu frv. og vildi helzt óska eftir því, að í þeirri mynd, sem það er nú, verði það fellt hér í hv. d., því að ég held, að það væri ekki neinn skaði skeður, þó að það færi allt saman í einu lagi.



Herra forseti. Hæstv. viðskmrh. var ekki viðstaddur í d., þegar þetta mál var hér til 2. og 3. umr. áður en það fór til Ed. Þá lét ég þess getið, að mig langaði til að fá upplýsingar um, hvað liði framkvæmd þeirra l., sem nú eru í gildi um þetta efni, sem hér er um að ræða. Þetta frv. er staðfesting á brbl. Það eru því gildandi l. um þetta efni, og í þeim l. segir m.a., að verðgæzlustjóra sé heimilt að birta nöfn manna, sem verða uppvísir að óhóflegri álagningu á vörur eða þjónustu, sem frjálst verðlag er á, og að ráðherra setji nánari fyrirmæli um framkvæmd þessarar heimildar. Mig langar til þess að spyrja hæstv. viðskmrh.: Hefur hann sett reglur um framkvæmd þeirrar heimildar, sem nú er meiningin að gera að skyldu? Ef svo er, hverjar eru þá þær reglur? En ef svo er ekki, hvers vegna hafa þær ekki verið settar? Og svo enn fremur: Er von á einhverri birtingu nafna í samræmi við 2. gr. gildandi l. nú á næstunni?



Herra forseti. Hv. 3. landsk. spurði að því, hvað liði framkvæmd gildandi l. um það efni, sem frv., sem hér liggur fyrir, fjallar um. þ.e.a.s. framkvæmd brbl. Það stendur þannig, að verðgæzlustjóri, sem á að hafa framkvæmd á þessu, hefur óskað eftir reglum um framkvæmdina að því er varðar vefnaðarvörur. Hann hefur þegar fyrir nokkuð löngu fengið fyrirmæli um að birta nöfn þeirra fyrirtækja, sem hafa farið fram úr því marki, sem honum var gefið með þá vörutegund. Ráðuneytið hefur ekki sett neinar allsherjarreglur í sambandi við þessi l. Það er heldur erfitt að framkvæma þetta, eins og ég hef tekið fram áður við þessar umr., án þess að fyrirmælin komi sem bein ný hámarksákvæði, sem hvorki vakir fyrir mér né ríkisstj. í heild að komi út úr þessu. Þau fyrirmæli, sem hann hefur fengið í sambandi við þennan eina vöruflokk, sem um er að ræða, eru gerð með tilliti til þess, að það er í fyrsta skipti, sem hér er um þetta að ræða. Í þetta skipti hefur hann fengið fyrirmæli um að birta nöfn þeirra, sem fara fram yfir 25% í heildsölu, og nöfn þeirra, sem fara fram yfir 50% í smásölu með venjulega vefnaðarvöru og fatnað og 60% fyrir smávöru. Það er jafnframt tekið fram, að þetta er ekki nein gildandi regla um framtíðina, heldur framkvæmd í fyrsta skipti, sem þetta er gert. Ég skal ekki segja, að hvaða ráði verður horfið með framkvæmd þessara l., sem hér liggja fyrir. Mér er ljóst, að það er erfitt og vanþakklátt að setja reglur um slíkt. En þessi lög hafa nú tekið talsverðum breyt. í meðferð þingsins, m.a. þeirri, að verðgæzlustjóra er skylt að birta þessi nöfn, í stað þess að áður var þetta heimilt. Um leið og Ed. setti slíkt ákvæði inn í l., þá hefði náttíulega verið sanngjarnt, að d. hefði lyft þeirri byrði af viðkomandi viðskmrh., að hann ætti að framkvæma þá skyldu. Samkv. brbl. var þetta heimild, eins og ég gat um, og ætlazt til, að hægt væri að nota það sem hemil á menn, ef þeir höguðu sér ekki hóflega í sinni álagningu. Hins vegar verður því ekki neitað, að framkvæmd laganna er í raun og veru mjög þung refsing á menn. Og það má alltaf deila um það, hvenær sú hóflega álagning endar og sú óhóflega tekur við. Ég geri ráð fyrir því, að hv. þm., ef þeir vilja stinga hendinni í eigin barm, muni geta sjálfir sett sig inn í það, að það er ekki létt að gera það svo, að maður sé viss um, að engum sé verið að gera visvítandi eða viljandi órétt. En það er langt frá því að vera létt refsing fyrir menn að birta nöfn þeirra opinberlega á þann hátt, sem hér er gert ráð fyrir, því að þeir eru þar með stimplaðir fyrir alþjóð sem okrarar, sem menn helzt eigi ekki að skipta við. En samkv. l. er sú skylda lögð á herðar viðskmrh., að hann ákveði, hvenær menn skuli hljóta slíka refsingu.



Ég þakka hæstv. viðskmrh. fyrir þessar upplýsingar. - Hann sagði, að það væri mjög erfitt að kveða réttlátlega eða skynsamlega á um það, hvenær álagning væri hófleg og hvenær óhófleg. Þetta er alveg rétt hjá hæstv. ráðh. Hann bar sig mjög upp undan því að þurfa að framkvæma slík lög sem þessi. En ég vil í því sambandi minna á, að hann hefur sjálfur í upphafi sett sams konar ákvæði. Það var að vísu heimild þá, sem nú er orðin að skyldu, en hann er sjálfur upphafsmaðurinn að þessu kerfi, sem hann nú kvartar svo mjög undan að þurfa að framkvæma. Ég veit það vel og skil það vel, að það verða miklir erfiðleikar á framkvæmdinni, en hæstv. ráðh. getur engum öðrum en sjálfum sér um kennt að hafa hafið það ævintýri, sem nú virðist reynast honum nokkuð þungbært. Ég vil sérstaklega vekja athygli á því, hvaða leið hæstv. ráðh. eða hæstv. ríkisstj. virðist hafa valið út úr þeim vandræðum, sem ráðh. nú telur sig vera kominn í. Það er sú leið að ákveða takmarkið milli hóflegrar og óhóflegrar álagningar í hundraðstölu álagningar á kostnaðarverð vörunnar. Hann upplýsir nú, að þær einu reglur, sem hann hefur sett um þetta, séu um það, að álagning á vefnaðarvöru skuli talin óhófleg, ef hún fer fram úr 25% álagningu í heildsölu, og í smásölu, ef hún fer fram úr 50% álagningu, en 60%, ef keypt er beint. Hér er m.ö.o. um nákvæmlega sams konar aðferð að ræða við að ákveða takmörkin milli hóflegrar og óhóflegrar álagningar og hingað til hefur aðallega verið beitt við setningu verðlagsákvæða og flokksbróðir hæstv. ráðh., hv. þm. A-Húnv., var að gagnrýna harðlega í ræðu sinni áðan. Gagnrýni hv. þm. A-Húnv. í hans ræðu átti fyllilega við þá aðferð, sem hæstv. ráðh. nú ætlar að taka að beita við að draga takmörkin á milli hóflegrar og óhóflegrar álagningar. En nú er mér spurn: Ef hæstv. ríkisstj. eða hæstv. viðskmrh. ætlar að halda áfram á þessari braut, að ákveða takmörkin milli hóflegrar og óhóflegrar álagningar sem hundraðstölu á kostnaðarverð hinnar innfluttu vöru, hver er þá eiginlega munurinn á þessu og því að setja á almenn verðlagsákvæði, eins og við þm. Alþfl. höfum stungið upp á? Hver er munurinn, annar en sá, að það mundi engum manni detta í hug að setja hámarksákvæði um álagningu, sem væri 25% í heildsölu og 50% í smásölu á vefnaðarvöru. Ég get ekki betur séð, en að afleiðingin sé í meginatriðum alveg sú sama, nema hundraðstölurnar eru miklu hærri. Og verður ekki einmitt niðurstaðan af þessari reglu hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. sú, að menn fara að telja 25% álagningu í heildsölu á vefnaðarvöru eðlilega, fyrst hæstv. viðskmrh. telur hana hóflega? Menn fara að kalla hana leyfilega, fyrst hæstv. ráðh. telur hana hóflega og ekki refsivert með birtingu nafnanna að leggja þannig á. Og fara menn ekki að telja 50% álagningu á vefnaðarvöru í smásölu eðlilega, réttmæta og sanngjarna álagningu, fyrst sú álagning er ekki talin refsiverð að dómi hæstv. viðskmrh. og hæstv. ríkisstj.? Ef um þetta fæst opinber vitneskja, eins og nú er orðið með þessari yfirlýsingu hæstv. ráðh., þá sé ég ekki betur, en að hér sé í raun og veru um að ræða hvatningu til verzlunaraðilanna eða a.m.k. yfirlýsingu um það, að það sé alveg óhætt að fara upp í þetta - það sé ekki talið saknæmt. - Nei, þetta er mesta vandræðamál allt saman. Og sannleikurinn er sá, að það var hæstv. ríkisstj., sem leiddi þessi vandræði yfir sig með brbl., sem hún gaf út fyrir rúmu ári. Það, sem stjórnin átti þá að gera, var auðvitað að setja brbl. um heimild eða skyldu til nýrra verðlagsákvæða, fyrst það var komið í ljós, að milliliðirnir höfðu hækkað álagningu sína óhóflega frá því, að verðlagsákvæði höfðu verið afnumin. Það vildi hæstv. ríkisstj. ekki gera, en setti í staðinn þessi brbl., sem vera skyldu einhvers konar hemill á það, að álagningin hækkaði. Nú kemur í ljós, að hæstv. ríkisstj. ætlar að framkvæma þessi lög í meginatriðum nákvæmlega eins og verðlagsákvæði verka, nema bara þannig, að mörkin eru sett miklu hærra, en nokkrum manni dytti í hug að hafa verðlagsákvæði, auk þess sem framkvæmd þessara laga er margfalt vafasamari að öllu leyti - miklu hæpnara að framkvæma slík lög sem þessi af sanngirni og réttlæti, eins og ráðh. hefur lýst og er víssulega alveg rétt hjá honum. Þeir erfiðleikar, sem hæstv. ríkisstj. hefur lent í á þeirri braut, sem hún sjálf hélt inn á fyrir rúmu ári, ættu að opna augu hennar fyrir því, að þessi braut er óheillabraut. Hún ætti sem fyrst að taka ráðum okkar Alþfl.-manna, snúa við á henni og taka aftur að setja heilbrigð verðlagsákvæði.



Herra forseti. Ég skal ekki fara í það að deila við hv. 3. landsk. um verðlagsákvæði. Við erum búnir að tala svo mikið um þau mál. Það vita allir, hvar hans flokkur stendur í þeim málum. Þeir vilja hafa verðlagsákvæði á öllu; þeir vilja hafa innflutningshöft á öllu; þeir vilja yfirleitt hafa höft á öllu og að ríkið hafi þar hönd í bagga með, svo að þetta er engin ný stefna, en ég hygg nú, að hann kristni ekki marga hv. þm. í þessu máli, hversu lengi sem hann talar í því. Hann sagði, að hér væri einmitt verið að framkvæma verðlagsákvæði með því að fara inn á þessa braut. Ég vildi nú gjarnan spyrja hv. þm.: Hvernig hugsar hann sér, að það sé hægt að ákveða óhóflega álagningu, nema þá í hundraðstölu? Ég veit ekki, hvernig hann hugsar sér að framkvæma það. Ég viðurkenni fyllilega sjónarmið hv. þm. A-Húnv., að það væri ákaflega skemmtilegt að geta komið inn á þá braut, að það væri miðað við útsöluverð, alveg án tillits til þess, hvað lagt væri á vörurnar. Það sýndi þá kannske í mörgum tilfellum, eins og það dæmi, sem hann tók fram, að þeir menn, sem virkilega gera góð innkaup, eiga að sínu leyti að hafa einhvern rétt til þess að hafa upp úr vörunni, ef þeir selja landsmönnum vöruna ódýrari en ella, því að þegar allt kemur til alls, þá er það ekki álagningin, sem um er að ræða, það er verðið, sem neytandinn verður að greiða fyrir vöruna. En við erum alltaf að deila um álagninguna, vegna þess að það er það eina, sem hægt er að miða við. Það er ákaflega erfitt að framkvæma till. hv. þm. A-Húnv. Ef það væri auðvelt að framkvæma hana, þá er hún sjálfsagður grundvöllur, en ekki hitt, en það, að við höngum í hundraðstölunum, er einmitt vegna þess, að það er það eina, sem við getum borið nokkuð saman. Hann talaði um, að ég hafi sett álagningargrundvöll fyrir þessum vöruflokki, sem ég ræddi um, sem væri svo hár, að engum lifandi manni dytti í hug, að það væri nokkur sanngirni í því, - að það mundi enn fremur gefa mönnum hugmynd um það, að þeir gætu lagt þetta á vöruna framvegis, sem hér hefði verið ákveðið. Ég tók fram í minni fyrri ræðu, að það er tekið skýrt fram í þessum reglum, að þetta er gert í fyrsta skipti, sem þessi birting er gerð, og það er ekkert fordæmi fyrir því, hvað verði gert í næsta skipti. Það er m.ö.o. ekki slegið neinu föstu um það, hvað sé talin yfirleitt óhófleg álagning í þessu efni, og ég er ekki að gefa upp það, hvort ég tel 25% hóflegt eða óhóflegt. Ég segi bara: Nöfn þeirra, sem fara yfir það mark, verður að birta. Hvernig það verður svo framvegis, skal ég ekki segja um, en það verður þá annaðhvort mitt verk eða einhvers annars, sem með þau mál fer, að kveða upp úrskurð eða fá hann framkvæmdan.



Herra forseti. Þeir hv. 7. landsk. þm. og hv. þm. Barð. fluttu við frv. þetta, þegar það var til umr. í Ed., till. um, að fjölskyldubætur með 2. og 3. barni skyldu vera háðar þeim takmörkunum, að hreinar árstekjur hlutaðeiganda færu ekki fram úr 44 þús. kr. á 1. verðlagssvæði og 33 þús. kr. á öðru. Jafnframt skyldu grunnupphæðir elli- og örorkulifeyris hækka í 4.400 kr. á 1. verðlagssvæði og 3.300 á 2. fyrir einstaklinga og tilsvarandi fyrir hjón. Í umr. um málið tók hv. 7. landsk. þm. það fram, að hann hefði vel talið athugandi að hafa nokkru hærra launatakmarkið um fjölskyldubæturnar, en þessi upphæð orðið fyrir valinu, vegna þess að í heilbr.- og félmn. d. hefði afstaða einstakra nm. verið orðin mjög vænleg til samkomulags um þessa upphæð, þ.e.a.s. 44 þús. kr. En þá kom til sögunnar ábyrgðartilfinning hæstv. ríkisstj. Hún lýsti sig þeirrar skoðunar, að ef frv. yrði breytt í þessa átt, yrði að líta á sig og Alþingi sem svíkara við það samkomulag, sem gert var til lausnar vinnudeilunum í des. s.l., og meiri hl. n. fylgdi frv. óbreyttu. Hæstv. fors.- og félmrh. mælti á þá leið í báðum d., að öllum má vera ljóst, að hæstv. ríkisstj. er mjög umhugað um, að ekki sé svikið þetta loforð, sem hún telur sig hafa gefið vinnuveitendum, eins og hún segir, en það yrði gert, ef hátekjumenn og auðmenn yrðu ekki styrktir af almannafé til að ala upp 2. og 3. barn sitt. Sú ábyrgðartilfinning, sem fram kom í því, að felldar voru fyrr nefndar till. í Ed., er vissulega dálitið skrýtin. Þær till. miðuðu sem sagt að því að taka nokkur hundruð krónur, sem hátekjumenn og auðkýfingar eiga samkvæmt frv. að fá af almannafé til að ala upp 2. og 3. barn, og verja þeim til að bæta nokkuð kjör öryrkja og gamalmenna. Öllum kemur saman um, að þetta fólk, öryrkjar og gamalmenni, búi við einna naumust kjör allra þegna þjóðfélagsins, og er þá sannarlega mikið sagt, eins og högum er nú viða háttað á alþýðuheimilum. Við umr. um málið í Ed. kvaðst hv. 7. landsk. geta nefnt mörg mjög átakanleg dæmi um kjör manna, sem ættu fyrir börnum að sjá, en hefðu misst vinnugetu sína. Örorkulífeyririnn hrykki hvergi nærri til að bægja skorti frá heimilum þessara manna. Margir þeirra hefðu leitað til sveitar sinnar um hjálp, og hyrfu menn þó ekki að því ráði fyrr en í síðustu lög, svo þungt félli mönnum yfirleitt að leita á náðir sveitarinnar. Og ekki eru betri kjör gamla fólksins. Einstæðingar í hópi þess hírast víða í þröngum kytrum og eiga varla málungi matar og þaðan af síður auðvitað, að þeir njóti nokkurs í átt við þá hvíld og áhyggjuleysi, sem þetta fólk hefur unnið til með því að fórna þjóðfélaginu allri starfsorku sinni um langa ævi. Ef það er ábyrgðartilfinning að gefa efnamönnum og jafnvel auðmönnum nokkur hundruð krónur til að ala upp börn sín og neita jafnframt þessu fólki um aukinn styrk til að bægja frá sér skorti, þá býst ég við, að margur muni heldur vilja láta kalla sig ábyrgðarlausan mann. En fyrst nú ríkisstj. telur sig hafa lofað hátekjumönnum og auðmönnum styrk af almannafé til að ala upp börn sín, - og sýnilegt er, að hún slakar hvergi til í því máli, - þá virðist mér ekki, að það mundi verða til neins að halda fast við till. þeirra hv. 7. landsk. og þm. Barð. og flytja þær alveg óbreyttar hér í Nd. Þó hef ég klofið heilbr.- og félmn. í málinu og skilað sérstöku nál., sem var útbýtt hér rétt áðan, og á þskj. 710 flyt ég brtt. við frv. Till. þessar eru að mestu samhljóða till. hv. 7. landsk. og þm. Barð. í Ed., nema þarna eru hækkuð upp í 50 þús. kr. launatakmörkin um rétt til fjölskyldubóta með 2. og 3. barni. Hins vegar er gert ráð fyrir, að ríkissjóður greiði tryggingunum þá fjárhæð, sem þær greiða mönnum, sem hafa yfir 50 þús. kr. í hreinar árstekjur, sem fjölskyldubætur með 2. .og 3. barni. Með þessu er það sem sé alveg sett í hendurnar á hæstv. ríkisstj. að greiða þá uppeldisstyrki, sem hún telur sig samkvæmt samningum eiga að greiða hátekjumönnum og auðmönnum, og hún efni þannig sjálf sitt loforð. En jafnframt er séð svo um, að tryggingakerfið sjálft, sem nógu slappt er í umönnun sinni fyrir þeim, sem lægst eru settir, sé ekki teygt til hinna ríku og þannig lamað stórlega um leið. Hins vegar er í minni till. gert ráð fyrir nákvæmlega sömu hækkun á elli- og örorkulífeyri eins og var í till. þeirra hv. 7. landsk. og þm. Barð. í Ed. - Þykist ég svo ekki þurfa að hafa um þetta fleiri orð.



Herra forseti. Ég skal nú ekki hafa mörg orð um þessar till. Síðan ég hélt framsöguræðu í gær fyrir þessu máli, hefur ýmislegt komið fram, ýmsar brtt., sem ég vil fara um nokkrum orðum. Það er þá fyrst brtt. á þskj. 697 frá þremur hv. landsk. þm., sem allir eiga sæti í heilbr.- og félmn., og hún er við 2. gr. frv. Sú till. fer fram á það, að íslenzkum konum, sem hafa gifzt erlendum mönnum, en svo annaðhvort skilið við þá eða þeir yfirgefið þær að fullu, fái að hafa sama rétt, ef þær dvelja á Íslandi, eins og íslenzkar ekkjur og mæður. Þessi till. er að mínu áliti að ýmsu leyti mjög sanngjörn; ég get ekki annað sagt. En það er ekki vitað enn, hvað þær konur eru margar, og ekki heldur þá, hve mikið þarna þarf að greiða úr ríkissjóði eins og gert er ráð fyrir í till. En sennilega er þar ekki um mjög háa upphæð að ræða, - ég gæti trúað svona 200 þús. kr. eða eitthvað þar um bil. En það er óvíst enn þá, og Ed. vildi ekki taka þetta inn út af því, að það var ekki búið að upplýsa það þá, og það er ekki heldur búið nú, hvað þær konur væru margar og hvað börnin væru mörg, svo að þessi till. er náttúrlega dálítið út í loftið. En ég tel hana að ýmsu leyti sanngjarna og mæli ekki beint á móti henni, þótt ég sé óviss um, að ég greiði henni atkvæði. Og ég geri ráð fyrir, að upphæðin verði aldrei það há, að hún valdi mikilli röskun á afkomu ríkissjóðs. Aftur er öðru máli að gegna um þær till., sem hafa verið bornar fram af hv. 10. landsk., sem klauf n. og er nú með till. á þskj. 710, og þær eru við 3. gr. frv. Það er þá fyrst það, að fjölskyldubætur skuli ekki greiddar með 2. og 3. barni þeim mönnum, sem hafa yfir 50 þús. kr. tekjur. Náttúrlega er ekki nema gott um þetta að segja. Ég tel líka í sjálfu sér ekki beint þörf á því að styrkja þá menn, sem hafa svo háar tekjur, til að ala upp sitt 2. og 3. barn. En þetta var gert í því samkomulagi, sem náðist í vinnudeilunni hér í desembermánuði, og er talið af þeirri n., sem um málið fjallaði, sjálfsögð skylda, að þessi ákvæði verði ekki aflöguð, þannig að ekki verði miðað við neitt tekjuhámark, heldur fái allir þessar bætur, hvort sem þeir hafa lágar tekjur eða háar. En flm. sér nú ráð við því. Það er ekki annað, segir hann, en að láta ríkissjóðinn borga þann mismun, sem hér kann að vera, meðan þeir samningar standa yfir, sem gerðir voru núna fyrir áramótin. Það er nú svo, að við erum búnir að afgr. fjárl. hér fyrir nokkru, og a.m.k. lít ég svo á, að ekki sé unnt að bæta - enginn veit hvað miklu, en það skiptir a.m.k. alltaf milljónum - á ríkissjóðinn, sem hann á að taka á sig án þess að fá nokkrar tekjur á móti. Það tel ég ekki fært, og af þeim ástæðum er ég á móti þessari till. Það má náttúrlega segja það, að það sé óþarfi að láta hátekjumenn hafa svona mikið, en við verðum að gá að því, að trygging er alltaf trygging. Trygging er ekki framfærslulífeyrir; það er alveg óskylt mál. Menn geta tryggt sig fyrir hverju sem er. Menn geta tryggt sig fyrir bruna, slysum og öðru slíku, og þá er ekki spurt að því, hvort sá, sem fyrir tjóninu verður, er ríkur eða fátækur, það fá allir jafnt af því, sem þeir hafa tryggt sig fyrir. Þannig eru almannatryggingarnar. Þær greiða yfirleitt öllum jafnt, sem bætur eiga að fá, hvort sem þeir eru ríkir eða fátækir, og það held ég að hljóti að vera andi allra tryggingalaga. Það er að vísu rétt, að enn þá eru í tryggingar ákvæði um það, að það megi skerða hámark ellilífeyris og örorkulauna, og er það ákvæði enn þá sem bráðabirgðaákvæði, sem vitanlega þarf að nema úr l. eins fljótt og fært er. En Alþ. hefur fram að þessu ekki séð sér fært að verða við því að nema þessa skerðingu úr l. Þá fer sami hv. þm. fram á, að elli- og örorkulaun verði stórhækkuð í grunn. Það mundi nema fyrir ríkissjóð allmörgum millj. kr. En hann segir bara, að það sé ekkert annað að gera en að ríkissjóður borgi tryggingunum það, sem umfram kann að verða, alltaf nokkrar millj. kr. Það er náttúrlega aldrei neinn vandi að koma með svona till. um að hækka hjá öllum. Það er náttúrlega ekki nema gott um það að segja. En til þess verður að vera einhver leið. Og eins og ég gat um áðan, þá erum við búnir að afgr. fjárl., að vísu há fjárl., og flestir voru, held ég, á einu máli um það, að ekki væri nú hægt, eins og komið væri, að taka mikla útgjaldaliði á útgjaldabálk fjárl. En þarna vill þessi hv. þm. bæta við fleiri milljónum. Við vitum ekki enn þá, hvað þær yrðu margar, en þær yrðu nokkuð margar, ef hans till. væru samþ. Þess vegna leggur meiri hl. n. til, að þessar till. verði báðar felldar. Ég skal svo ekki segja um þetta meira að sinni. En till. á þskj. 697 er sanngjörn, - ég tel hana sanngjarna, og ég mun ekki greiða atkv. á móti henni. N. hefur óbundnar hendur um þá till. En hinar till. legg ég til að verði báðar felldar, auk ákvæðis til bráðabirgða.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls hér í hv. d. hreyfði ég því með nokkrum orðum, að mér þætti það nokkuð langt gengið, eins og ákveðið er í þessu frv., að borga fjölskyldubætur með 2. barni og upp úr fyrir alla menn í landinu, og fór fram á það, að hv. heilbr.- og félmn. athugaði það, hvort ekki væri hægt að koma þarna að nokkrum takmörkunum frá því, sem í frv. er. Hv. n. víkur að því í nál. sínu á þskj. 707, að hún telji ósanngjarnt að ganga svona langt í þessu efni, og er mér að því leyti sammála, en tekur gildar þær upplýsingar, sem hér hefur verið haldið fram, aðallega af hæstv. forsrh., að það mundi vera fastmælum bundið samkvæmt samningum um verkfallið að láta þetta verða svo, vegna þess að aðilarnir að verkfallinu hefðu viljað svo vera láta. Nú hef ég ekki fengið nein rök fyrir því, að þetta sé svo í raun og veru, enda þótt það sé ekki eingöngu bundið við ákveðið tekjuhámark, heldur við aðra hluti, sem hér koma til greina. Hins vegar veit ég það, að þetta mál er efalaust það fastmælum bundið, þó að það sé vandræðamál í alla staði og framkvæmd þess kosti hvorki meira né minna en 16–17 millj. kr., að ekki muni hafa mikla þýðingu að bera fram við það brtt. eins og nú er komið. En ég vil þó ekki láta hjá líða að segja nokkur orð um mína skoðun á þessu atriði, sem hér liggur fyrir og er hér, innan þings, og hlýtur að verða meðal þjóðarinnar mjög mikið deiluatriði varðandi þessa afgreiðslu. Okkur er það öllum kunnugt, að í raun og veru mætti skipta okkar þjóð í þrjá hópa, þrjá hagsmunahópa. Það eru í fyrsta lagi þeir menn, sem reka atvinnu á eigin ábyrgð: bændur, útgerðarmenn, kaupmenn, iðnrekendur o.s.frv., þeir, sem hafa atvinnurekstur með höndum. Það eru í öðru lagi verkamenn, sem hafa óbundna samninga um vinnu og eiga það alltaf undir högg að sækja eða hafa a.m.k. ekki tryggingu fyrir því, að þeir hafi alltaf atvinnu. Og í þriðja lagi eru það svo fastlaunamenn, allar þær stéttir, sem eru fastlaunaðar, hjá ríkinu, hjá bæjarfélögunum, hjá verzluninni o.s.frv. Nú er það vitaður hlutur, að í því verkfalli, sem hér átti sér stað í desembermánuði s.l., þá voru aðilarnir, eins og venjulega í verkfalli, verkamenn og atvinnurekendur, og þetta verkfall var svo víðtækt, að það var augljóst, að það greip yfir alla aðila í raun og veru í þessum höfuðstéttum þjóðarinnar. En mér er ekki kunnugt, að fastlaunastéttirnar hafi verið neinir aðilar að verkfallinu, en það er eins og oft hefur komið fram hér áður, að þegar barátta stendur um kaup og kjör, þó að fastlaunastéttirnar séu ekki neinir aðilar að verkfallínu, þá hafa þær og þeirra félagsskapur eggjað verkalýðinn út í baráttuna og ætlað sér sjálfar að fleyta rjómann af því, án þess að hafa nokkuð til þess unnið. Og í þessu tilfelli er það svo, að það er ekki hægt að segja, að fastlaunastéttirnar í landinu hafi verið neinir aðilar að þessu verkfalli, og þess vegna er samkvæmt samningunum engan veginn nein skylda að láta þær hafa þessar fjölskyldubætur allar. Ég hefði nú gert tilraun með að flytja brtt. um þetta, ef ég hefði ekki verið búinn að kynnast því, að það er þýðingarlaust. En frv. í þessari mynd get ég ekki greitt atkv. og mun því láta það hlutlaust. En ég tel, að hér sé mjög ósanngjarnlega að farið. Ég játa það, sem rétt hefur komið fram frá þeirri n., sem var við þessa samninga, að það mun ekki fá staðizt að setja ákveðið tekjuhámark, vegna þess að það eru til verkamenn í iðnaðarmannastétt, sem hafa hærri tekjur heldur en þarf að miða við, og það eru auðvitað til menn í atvinnurekendastétt, sem hafa hærri tekjur en þetta, en allir þessir menn á báða bóga hafa verið aðilar að verkfallinu. En fastlaunastéttin, sú fjölmenna stétt, sem hefur það bezt í þjóðfélaginu yfirleitt og raunverulega flestir menn vilja helzt komast í, var þarna enginn aðili og hefði þess vegna ekki að neinu leyti átt að fá fjölskyldubæturnar auknar frá því, sem áður var.



Herra forseti. Það eru aðeins fáein orð í tilefni af ummælum hv. 10. landsk. þm. og hv. þm. A-Húnv. Ég er sammála hv. 10. landsk. þm. um það, að ef Alþ. hefði verið í raun og veru algerlega sjálfrátt um það, hvernig það verði 121/2 millj. kr. auknu framlagi til tryggingastarfsemi í landinu, þá hefði ég talið æskilegra, að sú upphæð hefði gengið til hækkunar á ellilífeyri, en til hækkunar á fjölskyldubótum í því formi, sem hér er gert ráð fyrir. En Alþ. er að þessu sinni ekki algerlega sjálfrátt um það, hvernig það ver þessu fé, því að frv. er fram borið í beinu framhaldi af því samkomulagi, sem varð í vinnudeilu þeirri hinni miklu, sem háð var hér í desember s.l. Þetta frv. er staðfesting á því samkomulagi, sem þar var gert milli verkalýðsfélaga og vinnuveitenda fyrir atbeina sáttanefndar, sem skipuð hafði verið, og ríkisstjórnarinnar. Í þeim samningum er skýrt tekið fram, að lögleiða skuli ákvæði eins og þau, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Því hefur þegar verið lýst yfir af hálfu sáttan., sem starfaði að lausn deilunnar, að það yrði að skoðast sem brigð á því samkomulagi, sem gert var, ef þessi ákvæði yrðu ekki lögtekin. Ég tel mig því að þessu leyti bundinn af því gerða samkomulagi, og ekki frjálsan að því að fylgja því, sem ég annars hefði talið æskilegustu og réttmætustu ráðstöfunina á fénu, því að það væri mjög óheppilegt, ef það yrði sagt á eftir með réttu, að Alþ. hefði að einhverju leyti gengið gegn því samkomulagi, sem lausn vinnudeilunnar byggðist á. Af þessum sökum mun ég ekki treysta mér til þess að greiða till. hv. 10. landsk. þm. atkv., þó að ég hefði gert það undir öðrum kringumstæðum. Ég mun því sitja hjá við atkvgr. um þessar till. Varðandi það, sem hv. þm. A-Húnv. gagnrýndi fjölskyldubæturnar, að þær væru fyrst og fremst hagsmunamál fastlaunamanna, þá er það hinn mesti misskilningur. Fjölskyldubæturnar koma öllum að gagni, ekki einvörðungu fastlaunamönnum, heldur öllum, hvaða þjóðfélagsaðstöðu sem þeir hafa að öðru leyti. Annars væri líka í sjálfu sér undarlegt, að slík krafa skyldi hafa náð fram í verkfalli, þar sem fastlaunamenn voru ekki beinn aðili, eins og hann tók fram. Það er einmitt sönnunin fyrir því, að hér er ekki um sérstakt hagsmunamál fastlaunamanna að ræða, heldur allra, að vísu fyrst og fremst þeirra, sem hafa tekjur yfir visst mark, samanborið við það ef hin leiðin hefði verið farin, að hækka ellilífeyrinn. Þessi gagnrýni hv. þm. A-Húnv. var því að þessu leyti á misskilningi byggð.



Ég á hér brtt. á þskj. 729, sem nú var verið að leita afbrigða fyrir, um það, að tekinn yrði í tölu þeirra manna, sem veita á íslenzkan borgararétt, Gunnar Bertil Aldén. Þessi maður hefur dvalið hér á landi nú á þessu ári um sjö ára skeið, og af þeim tíma hefur hann starfað við hvalveiðastöðina í Hvalfirði fimm ára bil. Áður starfaði hann hér í Reykjavík. Þessi maður hefur reynzt mjög vel í starfi sínu við hvalveiðastöðina. Þessi hvalveiðastöð er fyrsta beina þátttaka Íslendinga í hvalveiðum hér á landi og hefur heppnazt vel. Þessi maður hefur frá byrjun unnið þarna mjög gott og mikið starf og átt sinn þátt í því að byggja upp þessa starfsemi í þeim verkahring, sem hann hefur unnið þar, sem er við vélgæzlu. Hefur hann fengið frá forstjóra hvalveiðistöðvarinnar, þ.e.a.s. h/f Hvals, Lofti Bjarnasyni, meðmæli, sem ég vil hér, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp. Þau hljóða svo: „Það vottast hér með, að herra Gunnar Aldén dieselvélamaður hefur í s.l. fimm ár starfað við hvalveiðastöðina Hvalur h/f. Gunnar hefur komið sér vel í starfi og notið trausts yfirmanna sinna í hvívetna. Er oss því ljúft að veita honum meðmæli vor sem góðum starfsmanni, sem ávallt hefur verið reiðubúinn til þess að leysa af hendi hvert það verk, sem honum hefur verið falið.“ Auk þess hefur hann hér öll tilskilin vottorð, sem gerð er krafa til, áður en tekin er ákvörðun um það, hvort veittur skuli ríkisborgararéttur eða ekki. Að því leyti uppfyllir hann öll þau skilyrði, sem gerð eru hvað það snertir. Hins vegar hefur þessi maður ekki dvalið hér nema sjö ár á þessu ári, og skilst mér, að það sé ekki í neinu ósamræmi við þá löggjöf, sem nú gildir um þetta efni, og þurfi það þess vegna ekki að verða þröskuldur í vegi þess, að hann fái þennan rétt. Öll framkoma þessa manns og starfsemi bendir til þess, að hann sé góður borgari, og ekki ástæða til að ætla annað, en að svo verði einnig í framtíðinni. Þetta er reglumaður, mikill dugnaðar- og afkastamaður og hefur komið sér mjög vel í öllum störfum sínum og unnið sér traust hjá þeim, sem hann hefur starfað hjá. Vil ég þess vegna mega vænta þess, að þessi till. mín um, að hann verði tekinn upp í frv. það, sem nú liggur hér fyrir, verði samþykkt. Þessi maður er sænskrar ættar og hingað kominn frá Svíþjóð.



Herra forseti. Eins og menn rekur nú vafalaust minni til, þá tóku flm. brtt., sem lágu fyrir við 2. umr. málsins, þeir hv. þm. N-Ísf. og hv. þm. A-Húnv., sínar brtt. aftur við þá umr., og liggja þær nú fyrir við þessa 3. umr. málsins. Hv. þm. Borgf. hefur nú einnig borið fram brtt. um, að bætt verði einum manni á frv. og honum veittur íslenzkur ríkisborgararéttur, svo sem hann hefur nú gert hér grein fyrir. Allir þessir menn, sem þessar brtt. fjalla um, hafa dvalið hér nokkru skemur en 10 ár, og þeir uppfylla þess vegna ekki þá aðalreglu, sem allshn. þessarar hv. d. hefur haft fyrir till. sínum. Hitt er aftur á móti rétt, að þó nokkrum sinnum hefur útlendum mönnum verið veittur íslenzkur ríkisborgararéttur, án þess að þeir hafi dvalið hér þennan tilskilda tíma, í 10 ár, og um nokkurt skeið voru menn, sérstaklega frá Norðurlöndum, sem fengu þessi þegnréttindi, þó að heimilisdvöl þeirra hér á landi væri nokkru skemmri, og eins og hv. þdm. vita, þá áttu danskir þegnar rétt á því, og var það eitt af samningsatriðum milli þjóðanna um það efni. Þessar brtt. eru þess vegna að því leyti ekkert frábrugðnar ýmsum þeim till., sem samþ. hafa verið til handa þeim, sem hafa sótt um þegnrétt. Skjöl þessara manna allra eru í bezta lagi, auk þess vitnisburðar, sem felst í fskj. með umsóknunum. Þá liggur einnig hér fyrir umsögn flm., sem hafa kunnugleika á þessu fólki, sem sækir nú um íslenzkan ríkisborgararétt. Þetta eru allt saman menn ættaðir frá Norðurlöndum, tveir frá Noregi og einn frá Svíþjóð, sá sem hv. þm. Borgf. var einmitt að gera grein fyrir. N. getur nú ekki breytt sinni afstöðu til þessara till., þannig að hún gat ekki gert þær að sínum till., því að hún hefur haft þá reglu að reyna að hafa fulla aðgæzlu á því, að á þeim, sem fengju íslenzkan ríkisborgararétt samkv. hennar till., væri mikill kunnugleiki fenginn, og hefur að mestu haldið sig við búsetusklyrðin, 10 ár. Hv. þm. Borgf. vék nú að því, að í raun og veru kæmi þetta ekki í bága við gildandi löggjöf um þetta efni nú, því að hún væri að þessu leyti til breytt frá því, sem áður var, og þetta er rétt. Það er ekki í þeim nýju lögum, sem sett voru einmitt á þessu þingi, gerð að skilyrði 10 ára búseta. En þó að það ákvæði stæði í hinum eldri lögum, hafði það ekki frekara gildi en svo, að þingið gat jafnan með nýjum lögum veitt ríkisborgararétt, þó að búseta þess útlendings, er óskaði eftir íslenzkum ríkisborgararétti, væri ekki 10 ár, svo að það hafði í sjálfu sér ekki svo ýkjamikið að segja. N. vill þess vegna nú af sinni hálfu vísa þessu til hv. d. Eins og ég tók fram við 2. umr. málsins, þá hefur hv. Ed. tekið inn í frv. menn, sem eiga að fá íslenzkan ríkisborgararétt, en hafa ekki frekari réttindi, en þessir umsækjendur, nema jafnvel siður væri. Þess vegna mælir það ekki á móti því, að þessar till. verði samþ. N. mun því láta þetta af sinni hálfu laust, og hv. d. verður að taka ákvörðun um það, hvort þessu fólki skuli veittur íslenzkur ríkisborgararéttur eða ekki. Ég vil aðeins taka það fram í sambandi við þessar brtt. Vera má, að til séu menn, sem hafa sótt um ríkisborgararétt og eiga nú eitthvað svipaðan rétt og þetta fólk, en hafa þó ekki þá aðstöðu, að neinn hafi tekið slíkar till. upp svo að, að því leyti sé ekki öllu réttlæti fullnægt í þessu efni. En það ber á það að líta, að þeir hv. alþm., sem taka að sér flutning á þessu máli fyrir þetta fólk, hafa náinn kunnugleika á högum þess, og það er mikils vert atriði. Það kemur þá til viðbótar við þau vottorð og þær umsagnir, sem eru með umsóknunum, þannig að það á samkv. þessu að vera mikil trygging fyrir því, að hér sé eingöngu um gott fólk að ræða. Allt eru þetta Norðurlandabúar, og það hefur, eins og ég sagði áðan, einmitt tíðkazt, að þeir hafa fengið íslenzkan ríkisborgararétt, þó að búseta þeirra hafi stundum verið öllu skemmri en annars var aðalreglan, eða 10 ár. Ég sé svo ekki af hálfu n. ástæðu til þess að fjölyrða frekar um málið. Hv. d. verður að skera úr því.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. frsm. allshn. fyrir undirtektir hans undir þær till., sem ég hafði leyft mér að flytja við 2. umr. þessa máls á þskj. 654. Hv. n. hefur að vísu ekki tekið þessar till. upp og flutt þær sem sínar, en ég lít svo á, og ég hygg, að ég hafi til þess gildar ástæður, að skilja megi ummæli hv. frsm. þannig, að n. telji ekki óeðlilegt, að þessar till. og aðrar hliðstæðar nái samþykki. Það er alveg rétt hjá hv. frsm., sem hann benti á, að þessar þrjár brtt., sem liggja fyrir við frv., eru allar um að veita Norðurlandabúum íslenzkan ríkisborgararétt, og það er enn fremur rétt, að hv. Alþ. hefur á undanförnum árum verið miklu fúsara til þess að veita Norðurlandabúum ríkisborgararétt heldur en borgurum annarra landa. Ég leyfi mér þess vegna að taka upp till. mína, sem ég flutti við 2. umr., um það, að Nils Petter Andreas Wilberg, verkamanni á Ísafirði, og konu hans, Ólöfu Konráðsdóttur Wilberg, verði veittur íslenzkur ríkisborgararéttur. Ég vil aðeins bæta því við og endurtaka það, sem ég sagði hér við 2. umr., að þessi útlendingur hefur verið hér í 10 ár, ríkisfang hans hefur aðeins slitnað um skamman tíma, þegar hann flutti út til Noregs í lok síðustu styrjaldar. Um konu hans er það að segja, að hún er alíslenzk og fædd hér á Íslandi og missti aðeins ríkisfang sitt við það að flytja með manni sínum til Noregs, eins og áður getur. Þetta fólk er gott og myndarlegt fólk og vel látið í sínu byggðarlagi og hefur fyllstu meðmæli, sem krafizt er til þess, að þessari ósk þess verði sinnt. Ég leyfi mér svo að vænta þess, að hv. þd. líti svipað á þetta mál og hv. frsm. allshn. og að þessi brtt. verði samþykkt.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls tók ég aftur brtt. mína á þskj. 681, til þess að hv. allshn. gæti athugað hana milli umræðna, en nú vil ég leyfa mér að taka hana upp og vænti þess, að samkomulag geti fengizt um hana, og get ég eins og síðasti ræðumaður verið þakklátur hv. n. fyrir það, að hún mælir ekki gegn þessari till., enda þótt hún hafi ekki viljað taka hana upp sem sína, en þannig er varið, eins og ég tók rækilega fram við 2. umr., að það voru a.m.k. sex menn, sem fengu ríkisborgararétt á síðasta þingi og eins stóð á um eins og þann mann, sem ég flyt hér brtt. um. Ég vil því mega vænta þess, að þessi brtt. fái hér góðar undirtektir.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá Ed. til okkar hér í Nd., og landbn. hefur rætt það á allmörgum fundum og hefur kvatt til viðræðu við sig bæði herra biskupinn og sömuleiðis stjórn Prestafélags Íslands, biskupsritara og landnámsstjóra, svo að það hefur ekki skort á það, að n. hafi reynt að kynna sér málið nokkurn veginn eftir föngum. Af viðræðum við þessa aðila kom það í ljós, að a.m.k. herra biskupinn og sömuleiðis meiri hluti þeirrar n., sem undirbjó frv. um skipun prestakalla, leit svo á, að það væri með öllu óheimilt að skipta prestssetursjörðum samkv. þeim nýju prestakallal., nema því aðeins að ný lagafyrirmæli kæmu til. Þetta var nú þeirra álit. Enn fremur kom það í ljós við þessar umr., að þessir aðilar vel flestir upplýstu, að það væri nokkurn veginn fullundirbúin skipting á þrem prestssetursjörðum með fullu samþykki allra þeirra aðila, sem þarna eiga hlut að máli, og þar væri ekki í raun og veru annað eftir, en að staðfesta þetta. Loks viðurkenndu flestir þessara aðila, að enn væru nokkrar prestssetursjarðir, sem ástæða gæti verið til að skipta og það að skaðlausu fyrir búrekstur á þeim prestssetrum, sem þar er um að ræða, miðað við núverandi búskaparhætti hér á landi. Þetta voru nú þau meginatriði, sem n. fékk út við þessar viðræður. Á grundvelli þessara upplýsinga og með sérstöku tilliti til þeirra staðhæfinga bæði herra biskupsins og eins n., sem undirbjó frv., að skipting prestssetursjarða sé nú óheimil að óbreyttum lögum, þá telur meiri hl. landbn. ríka ástæðu til þess, enda þótt hann vilji ekki kveða upp neinn dóm um þá fullyrðingu, að breyta l. á þann veg, að það taki af öll tvímæli um, að umrædd skipting sé heimil. Það nær vitanlega ekki nokkurri átt að framkvæma t.d. þær skiptingar á prestssetursjörðum, sem þegar eru undirbúnar, án þess að það séu nokkurn veginn örugg lagafyrirmæli um þau atriði, eða það er a.m.k. mjög hæpið, úr því að svo er, að þessir aðilar virðast vefengja það. Af þessum ástæðum telur meiri hl. n. sjálfsagt að setja nú þegar lagafyrirmæli um þetta, sem taki af öll tvímæli. Og þar sem meiri hl. n. er fylgjandi því, að stórum prestssetursjörðum, sem hafa mikið landrými, sem bersýnilegt er að verði ekki notað frá prestssetrinu, verði skipt, þá hefur hann lagt til þær breyt. á frv., sem hér eru fluttar af n. og allir hv. dm. geta lesið og kynnt sér og ég tel ekki ástæðu til að gera grein fyrir frekar.



Herra forsetl. Eins og hv. þdm. hafa vafalaust veitt athygli, þá hef ég ekki getað orðið samferða meiri hl. hv. landbn. um afgreiðslu þessa máls og legg því til á þskj. 711, að því verði vísað frá með þeirri rökst. dagskrá, sem þar er birt. Ég verð að segja það, að ég er mjög undrandi yfir því, að slíkt frv. sem þetta skuli hafa getað gengið gegnum hv. Ed., því að það er svo að sjá samkv. 1. gr. frv., eins og það liggur hér fyrir, að það megi því aðeins skipta prestssetursjörðum, að það sé í andstöðu við prestinn sjálfan, en það megi ekki skipta þeim, ef presturinn samþykkir það. Sannleikurinn er sá, eins og hv. frsm. meiri bl. tók fram, að skilja ber l. svo, eftir að þau voru endurskoðuð í fyrra, að það sé því aðeins heimilt að skipta út úr prestssetursjörðum, að það sé í fullu samkomulagi við þá aðila, sem hlut eiga að máli. Nú er það svo, að á bak við þetta frv. finnst mér í rauninni liggja ákaflega svipaður hugsunarháttur og er hjá þeim mönnum, sem vilja, að það sé hægt að setja leigjendur inn í hús manna, sem þeir eiga í kaupstöðum, og það jafnvel án þeirra leyfis, ef það er álitið, að húsið sé óþarflega stórt fyrir þá. Þetta hefur ekki gengið fram enn, og það er í mörgum tilfellum mjög hæpið að taka hluta af prestssetursjörðum, a.m.k. nema því aðeins, að það sé samþykkt af presti og sóknarnefnd viðkomandi safnaðar. Nú er það svo, að hv. meiri hl. landbn. hefur breytt þessari fyrri gr. frv. nokkuð til bóta, þannig að hún gerir ráð fyrir því, að það þurfi að vera nánari till. og frekari skilyrði, sem þarna séu sett, og að það sé ekki eingöngu bundið við það, að það sé í andstöðu við prestinn. En þau fyrirmæli, sem eru í þessari gr., eins og hún kemur frá hv. meiri hl. landbn., eru þó þannig, að þau eru mjög ófullnægjandi. Þar segir, að það skuli gert „að fengnum till. nýbýlastjórnar“. Í frv. er líka gert ráð fyrir því, að þetta sé að fengnum till. nýbýlastjórnar, en ekki eftir till. hennar. Kirkjumrh., hver sem hann er, hefur þess vegna, þó að nýbýlastjórn geri um þetta till., enga skyldu samkv. þessu frv. til að fara eftir þessum till., heldur þarf hann aðeins að fá þær. Þar að auki, þó að nú og jafnan síðan ég kom í nýbýlastjórn hafi verið þar gott samkomulag, er það alls ekki víst, að það verði alltaf svo, því að það getur þá verið þar til meiri og minni hl., sem greinir á um þau atriði, sem hér er um að ræða. Þá er í bæði brtt. hv. meiri hl. landbn. og í frv. sjálfu alveg gengið fram hjá því, að það þurfi að vera nokkurt samkomulag við sóknarnefnd og prest um þetta og því síður prófast eða biskup. En það er nú svo, að þó að í mörgum tilfellum sé svo, að prestar hafi minni áhuga fyrir búskap og stundi minna búskap, en áður var, þá er það ákaflega hæpið mál af þeim orsökum að fara að sundra prestssetrunum frá því, sem þau hafa verið, því að það getur verið þannig ástatt, að það komi þar síðar prestur, sem hafi þörf fyrir alla þá jörð eða vilji nota hana alla. Ég þekki um það dæmi í mínu héraði, að það hefur verið gerð tilraun til þess að kljúfa sundur prestssetursjörð og fengið til þess samþykki prestsins, en safnaðarmenn allir snúizt gegn því, og það er ekki að fullu útkljáð enn, og ég veit ekki, hvernig um þann ágreining fer. Annars er það ekki fyrst og fremst, að það sé svo mikill ágreiningur, - þó að hann sé nokkuð mikill um þetta atriði, sem í frv. er, - sem gerir það að verkum, að ég legg til, að því verði vísað frá, heldur er það svo, að ég lít svo á, að það þurfi þarna miklu víðtækari löggjöf um réttindi og skyldur presta yfir prestssetursjörðunum og skyldur og réttindi þeirra varðandi embættisbústaðina. Það eru dæmi til þess, að prestar, sem ekki búa sjálfir, leigja jarðirnar alla vega út og með mismunandi kostum, og ég álít, að það þurfi um það löggjöf, hvernig réttur slíkra manna er til þess að fara með jarðirnar. Þó að margar prestssetursjarðir séu vei setnar, þá eru þó dæmi til þess, að það eru sumar þeirra illa setnar og m.a. af þeim orsökum, hvað margir prestar hafa misst áhuga á því að stunda búskap frá því, sem áður var. - Ég legg eindregið til, að um þetta sé sett viðtækari löggjöf og hún undirbúin fyrir næsta þing, og við það er mín rökst. dagskrá á þskj. 711 miðuð.



Herra forseti. Minni hl., hv. þm. A-Húnv., hefur nú gert grein fyrir sinni till. Ég vil aðeins víkja að henni örfáum orðum. Um þá breytingu á frv., sem meiri hl. leggur til, virtist svo sem hann vildi beina athygli manna að því, að það skyldi aðeins leita till. nýbýlastjórnar. En í gr. er beinlínis tekið fram, að til þess að slík skipti fari fram, þá þurfi til þess samþykki skipulagsnefndar prestssetra, og í því sambandi er rétt að upplýsa það, að í þessari n. eru biskupsskrifari, landnámsstjóri og skrifstofustjórinn í kirkjumrn. Það sýnist þess vegna nokkuð vel um hnútana búið, að það verði ekki flanað að þessu og að þessir aðilar muni athuga sinn gang, áður en þeir gera nokkuð í þessu efni. Ég skildi nú raunar ræðumann svo, að hann viðurkenndi það, og það er yfirleitt viðurkennt, að það eru nokkrar prestssetursjarðir, sem eru þannig, að það eru engar minnstu líkur til, að prestur geti komizt yfir að nytja þær til fullnustu, og þá er allóeðlilegt, að þeim megi ekki skipta, enda er það almennt viðurkennt og hefur líka verið svo í framkvæmd. En með brtt. okkar viljum við jafnframt því, að við teljum réttmætt að skipta einstökum jörðum, leggja áherzlu á það, að jörðunum verði ekki skipt svo, að þær eftir sem áður verði þó ekki ávallt það stórar jarðir, að á þeim megi reka gott bú. Ég hygg, að prestum yfirleitt sé meiri greiði gerður með slíku, en að sitja á stórum jarðarskrokkum, sem þeir hafa engin tök á að nytja til fullnustu og hver einasti vegfarandi eða hver, sem fer fram hjá, getur bent á: „Ja, sjáið þið nú, hvernig þetta prestssetur er.“ Slíkt hefur viðgengizt og viðgengst enn, að þessir prestar eru þannig settir, og ég veit um suma þeirra að minnsta kosti, að þeir telja, að það sé bezt farið, að prestinum sé ætluð hæfileg bújörð, sem víst má telja, að hann geti komizt yfir að nytja. Þetta er það, sem við leggjum til með okkar brtt. að sé jafnhliða tryggt. Hitt atriðið, sem frsm. minni hl. gerir að aðalatriði, að mér skilst, er það, að það þurfi að taka ýmis önnur atriði til athugunar, eins og það, hvernig prestar fari með jarðir sínar, og margt annað. Það skal ég fyllilega játa, að það er fullkomlega ástæða til þess, en ég sé ekki neina ástæðu til þess að fara að tengja það við þetta litla frv., sem er eingöngu ætlað að ráða bót á þessu atriði. Og ég vil benda á, að ef það væri rétt, sem þessir aðilar, sem mest hafa um þetta mál fjallað, halda fram, að það væri óheimilt að skipta prestssetursjörð hér eftir, þá þarf beinlínis löggjöf um það efni. Ég veit t.d., að það er nú undirbúið og er aðeins eftir að leggja síðustu hönd á skiptingu á Kálfafellsstað, sem er gerð með fullu samþykki allra aðila. Það munu líka vera tvö prestssetur, sem er líkt ástatt um, þó að það sé ekki komið alveg eins langt. Ef það er mjög mikill vafi á, að hægt sé að gera það lögum samkv., þá telur meiri hl., að það liggi beint fyrir og það sé skylda Alþ. að taka þá af öll tvímæli um það atriði. Það er þetta, sem ég vil sérstaklega benda hv. dm. á, að það er að minnsta kosti hæpið fyrir d. að skjóta sér undan að taka þessa ákvörðun, hvað sem hinum atriðunum líður, sem ég hef ekki út af fyrir sig og ég býst við enginn nm. hafi út af fyrir sig neitt á móti að verði tekin til meðferðar síðar.



Herra forseti. Frsm. meiri hl. n. játaði það fyllilega hér í ræðu sinni nú, að það væri þörf á víðtækari löggjöf um þessi efni, en er í þessu frv., og mér hefur skilizt það á mínum meðnm. öllum, að þeir játa það fullkomlega, að það sé þörf á að setja nánari ákvæði, en nú eru um réttindi og skyldur presta, einkum varðandi jarðirnar. Og þá er um það að ræða, hvað það er, sem rekur svo mjög á eftir að afgreiða þennan eina þátt þessa máls á þessu þingi. Ég fæ ekki séð, að það sé neitt, og það er vegna þess, að eins og nú standa sakir, þá er að minnsta kosti svo ástatt hjá nýbýlastjórn, að það eru miklar umsóknir nm nýbýli og endurbyggingu eyðijarða frá þeim mönnum, sem hafa nægilegt land að byggja á, en það eru ekki miklar líkur til þess, að það verði hægt að fullnægja þeirri lánsþörf á þessu yfirstandandi ári svo sem vera ber. Nú er það svo, að á undanförnum árum og áratugum hefur prestssetrum hér á landi verið fækkað mjög mikið, og það er ekkert við því að segja, að það sé eðlilegur hlutur, að þeim hefur verið fækkað mjög mikið. En um leið og þeim hefur verið fækkað mjög mikið, þá er það ekki óeðlilegt, þótt það sé reynt að búa betur um hnútana að því leyti til, að prestssetrin séu gerð betur úr garði, en verið hefur, og ákveða um það, að hve miklu leyti á að vera skylda prestsins og að hve miklu leyti ríkið á að aðstoða við þetta. Öll þau ákvæði eru mjög óljós, eins og nú standa sakir, og mikil nauðsyn að setja um það frekari löggjöf. Ég sé ekki, að það sé nokkur þörf að samþ. þetta frv., fyrr en þetta allt í heild sinni er undirbúið og komið í eitt fast kerfi. Varðandi svo það, sem er að nokkru leyti ágreiningur varðandi þennan þátt málsins, sem hér liggur fyrir, þá tel ég, að það verði miklu fleiri aðilar að koma þar til greina til samþykkis heldur en gert er ráð fyrir samkv. till. n., að ég nú ekki tali um frv. eins og það kom frá hv. Ed., því að eins og ég tók fram áðan og hv. síðasti ræðumaður játaði, þá þarf ekki neitt að fara eftir till. nýbýlastjórnar, þó að það sé leitað eftir þeim. Samkv. frv. er heimilt að gera þetta að fengnum till. nýbýlastjórnar og þess vegna ekki neitt nauðsynlegt að fara eftir þeim, en það er skylt að miða við till. frá skipulagsnefnd prestssetra. Sú skipulagsnefnd er þannig skipuð eins og síðasti ræðumaður skýrði frá, og ég skal ekki neitt vantreysta þeim mönnum, sem í henni eru, en henni geta þó vissulega orðið mislagðar hendur eins og hverjum öðrum, og ég tel, að það sé ekki sanngjarnt t.d. að ganga fram hjá sóknarnefnd þess safnaðar, sem viðkomandi prestssetur er í, og þar að auki er það heldur óvenjulegt, að það sé gengið alveg fram hjá því að bera svona mál eins og þetta undir forstöðumenn þeirrar stéttar, sem hlut á að máli. Ég skal svo ekki frekar, nema sérstakt tilefni gefist til, þræta meira um þetta mál. Það skera atkv. úr um það, hvort mönnum sýnist nokkur þörf á að flýta þessu nú eða samþ. mína dagskrá. Frsm. meiri hl. (Jón Sigurðsson): Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Mér þykir það leitt, að hv. þm. A-Húnv. vill gera sig sljórri, en ég hygg hann vera. Hann spurði nefnilega að því, hvað ræki á eftir að afgr. þetta frv. Ég var búinn að gera grein fyrir því, hvað reki á eftir um þetta. Það rekur á eftir, að það liggur við borð, að þær framkvæmdir, sem eru ákveðnar og allir aðilar eru samþykkir, þ. á m. sóknarnefndir, stöðvist, af því að þær hafa vafasaman stuðning í lögum eða a.m.k. ekki þann stuðning í lögum, að það verði árætt að framkvæma þær á þennan veg. Það er þetta atriði, sem ég lagði í minni framsöguræðu áherzlu á og tel að reki sérstaklega á eftir um, að frv. verði samþ. Hvað því viðvíkur, að það séu aðeins fengnar till. frá nýbýlastjórn, þá þarf ég ekki að útskýra það fyrir frsm., að vitanlega hefur nýbýlastjórn alveg fullkomið vald til þess að synja um allan stuðning jafnt til þessara nýbýla eins og annarra, ef þau fullnægja ekki þeim ákvæðum og þeim reglum, sem nýbýlastjórnin hefur sett. Að því leyti er það algerlega undir nýbýlastjórn einni komið, enda geri ég ekki ráð fyrir, að slíkt býli yrði nokkurn tíma stofnað á móti till. nýbýlastjórnar og þvert ofan í fyrirmæli laga, svo að það getur ekki verið stórt atriði í þessu efni. En hitt vil ég leggja áherzlu á, að það er þörf á löggjöfinni til þess að tryggja þá skiptingu, sem hefur verið ákveðin og er gerð með í raun og veru allra samþykki.



Herra forseti. Það eru nú aðeins örfá orð út af síðustu ræðu hv. frsm. og sérstaklega því atriði, sem rétt er, að það er ekki hægt að stofna nýbýli neins staðar nema með samþykki nýbýlastjórnar. En það er bara sú hlið þess máls, sem snýr að nýbýlastjórn. Hún á að skera úr um það, hvort það sé nægilegt land, sem viðkomandi maður hefur. Ef það er búið af öðrum að ákveða að taka einhvern part af prestssetursjörð út úr og það er nægilegt land til þess að stofna á því nýbýli, þá mundi náttúrlega hvaða nýbýlastjórn sem væri samþ. það. En þar með er ekki sagt, að það sé leitað álits hennar um það og hún hafi neitt vald til að ákveða um það, hvort það sé heppilegt vegna framtíðarinnar að skipta þeirri prestssetursjörð, sem um er að ræða. Það eru tveir ólíkir hlutir. - Og varðandi það, að það sé einhver sérstök þörf á því að samþ. þetta frv. hér nú, þá held ég, að það sé alls ekki neitt, sem gerir það að verkum, að það sé endilega nauðsynlegt að ákveða um heimild til skipta á prestssetursjörðum á þessu þingi.



Herra forseti. Það eru nú aðeins örfá orð út af síðustu ræðu hv. frsm. og sérstaklega því atriði, sem rétt er, að það er ekki hægt að stofna nýbýli neins staðar nema með samþykki nýbýlastjórnar. En það er bara sú hlið þess máls, sem snýr að nýbýlastjórn. Hún á að skera úr um það, hvort það sé nægilegt land, sem viðkomandi maður hefur. Ef það er búið af öðrum að ákveða að taka einhvern part af prestssetursjörð út úr og það er nægilegt land til þess að stofna á því nýbýli, þá mundi náttúrlega hvaða nýbýlastjórn sem væri samþ. það. En þar með er ekki sagt, að það sé leitað álits hennar um það og hún hafi neitt vald til að ákveða um það, hvort það sé heppilegt vegna framtíðarinnar að skipta þeirri prestssetursjörð, sem um er að ræða. Það eru tveir ólíkir hlutir. - Og varðandi það, að það sé einhver sérstök þörf á því að samþ. þetta frv. hér nú, þá held ég, að það sé alls ekki neitt, sem gerir það að verkum, að það sé endilega nauðsynlegt að ákveða um heimild til skipta á prestssetursjörðum á þessu þingi.



Herra forseti. Þetta mál er búið að vera nokkuð langan tíma hjá fjhn. þessarar hv. d., og endirinn hefur nú orðið sá, eins og fram kemur í nál. á þskj, 670, að nm. hafa orðið sammála um afgreiðslu þess í aðalatriðum, sem er þá þannig, að við leggjum til, með hliðsjón af því, hversu nú er mjög liðið á þingtímann, og einnig vegna þess, að málið hefur að vissu leyti fengið góðar undirtektir hjá einstökum ráðherrum og mér vitanlega innan ríkisstj., að því verði eins og nú er komið vísað til ríkisstj. Ég er sjálfur 1. flm. þessa máls og hefði að sjálfsögðu heldur kosið þann gang á, að málið hefði fengið afgreiðslu í þinginu og náð samþykki, enda þótt einhverjar breytingar hefðu kannske verið á því gerðar. En með hliðsjón af þeim aðstæðum, sem ég nú hef greint, þá hef ég verið með í því að leggja til, að málinu sé vísað til ríkisstjórnarinnar. Ég vil aðeins hafa þau orð um þetta nú til viðbótar því, sem ég hef sagt, að ég hygg, að af þeim viðræðum, sem fram hafa farið um lánsfjárskort til íbúðarhúsabygginga, bæði hér í hv. þd. og á öðrum vettvangi, í sambandi við flutning þessa máls og annars, þá sé það mjög orðið ofarlega í ráðamönnum, bæði innan og utan þings, að það sé nauðsynlegt að bæta hér úr. Sannleikurinn er sá, að það eru eiginlega ótrúlega takmarkaðir möguleikar, sem menn hafa til þess að fá lán til íbúðabygginga hjá almennum lánsstofnunum, og sérstaklega er það áberandi, að bankarnir hafa verið algerlega lokaðir fyrir mönnum til slíkra lánveitinga síðari árin og þ. á m. hin almenna fasteignalánastofnun landsmanna, veðdeild Landsbankans, og það var einmitt gerð tilraun til þess með flutningi þessa máls að fá sérstaklega úr því bætt varðandi veðdeildina. Ég vil til fróðleiks í þessu sambandi láta koma fram nokkrar tölur, sem ég hef frá fulltrúa fjárhagsráðs í byggingarmálum, en hann tók skýrslur af mönnum, sem fengu fyrirheit á sínum tíma eða höfðu vilyrði um fjárfestingarleyfi til bygginga í Reykjavík, það voru 59 manns. Þær eru nokkuð upplýsandi, og þó er á það að líta, að þar eru teknir þeir 59 af fleiri hundruðum umsækjenda, sem höfðu bezta fjárhagslega aðstöðu. Ég vil biðja menn að hafa það í huga. Og þá kom í ljós, að þessir viðkomandi menn höfðu yfir að ráða í eigin fé 6 millj. 610 þús. kr., eða sem svaraði 112 þús. kr. á mann. Í lánsfé hins vegar frá stofnunum, og það var þá eingöngu frá lífeyrissjóðum opinberra starfsmanna, höfðu þessir menn fyrirheit um eða möguleika til að afla um 2 millj. 280 þús., eða 386.44 kr. á einstakling. Síðan höfðu þeir lánsfé eða von í lánsfé frá venzlamönnum og vinum að upphæð 3 millj. 646 þús. kr., eða 61.797 kr. á hvern einstakling. Á þennan hátt höfðu þeir samtals á hvern einstakling lánsfé, sem nam um 212 þús. kr., nánar tiltekið 212.475 kr., en enginn hafði von á neinu láni í bönkum til þessara framkvæmda. Það má ætla, að þessar byggingar viðkomandi manna hafi kannske að meðalverði verið um 300 þús. kr., svo að það vantar náttúrlega töluvert á þarna, til þess að það sé fullnægjandi, þegar saman er lagt það, sem þeir gerðu grein fyrir sem lánsfé, og eigið fé. Sumt af þessu vinna menn með eigin vinnu sinni, sem ekki er tíunduð, og þeim leggst þá einnig til viðbótar fé, vegna þess að byggingarnar taka yfir mjög langt árabil. En það er sérstaklega áberandi, að það er verulegur hluti af þessu lánsfé, sem menn eiga að fá frá venzlamönnum og vinum, og hvernig skyldi nú það lánsfé vera fengið? Það er í langflestum tilfellum þannig að viðkomandi vinir og venzlamenn fara í bankana og taka út úr sparisjóðunum það fé, sem þeir hafa þar, og lána vinum sínum. Og það, sem svo á vantar og á skortir í þessari miklu lánsfjárkreppu, verður í mörgum tilfellum til þess að neyða menn til að fara út á hinn svo kallaða svarta markað og taka þar viðbótarlán með okurkjörum, sem að sjálfsögðu er í alla staði óviðunandi og vansæmandi í þjóðfélaginu að skuli eiga sér stað og Alþ. og ríkisstj. ber fullkomin skylda til að sporna við að eigi sér stað. Hún er alveg óeðlilega víðtæk þessi lánsfjárveiting hjá vinum og venzlamönnum, og menn sjá, að hún er í sjálfu sér óheilbrigð, og ef á það væri reynt, þá kæmi í ljós, hversu mikill hluti raunverulega af þessu fé er bara tekinn af sparifjáreign viðkomandi manna í bönkunum. En sannleikurinn er sá, að með nýju byggingarlagi, sérstaklega smáíbúðum og minni íbúðum, þá hafa menn komizt upp á lag með það síðari árin að bjargast með minna fé til bygginganna, sérstaklega hafa menn getað lagt fram meiri vinnu, bæði frá sjálfum sér og vinum sínum og venzlamönnum. Og ég benti á það við 1. umr. þessa máls, að það væri mjög áberandi, að það væri hægt að liðsinna verulega miklum fjölda manna, sem nú standa í íbúðarbyggingum, með til þess að gera eða hlutfallslega litlum lánum, og það væri alveg óviðunandi, að menn, sem væru búnir með mikilli atorku og dugnaði að koma sér upp íbúðum, sem um það bil væri fulllokið, þyrftu jafnvel annaðhvort að missa íbúðirnar eða verða fyrir stórkastlegum fjárútlátum vegna svartamarkaðslána til þess að brúa það litla bil, sem á vantaði, að þeir gætu lokið þessum framkvæmdum sínum. Þegar á þetta er litið, þá verða menn að gera sér það ljóst, að það er í raun og veru, þó að það yrði rýmkað eitthvað eðlilega til á lánsfjármarkaðinum til íbúðabygginga, hægt að koma ákaflega mörgum að liði án þess að stofna til nýrrar fjárfestingar. Húsin eru hvort eð er í smíðum, en hins vegar verða þau bæði dýrari þjóðfélagslega séð og fyrir einstaklingana við það, að byggingarframkvæmdirnar standa yfir miklu fleiri ár, en þyrfti. Það var í frv., sem hér liggur fyrir, gert ráð fyrir því, að ríkisstj. ætti frumkvæðið að því, að veðdeildin byrjaði nýja starfsemi með því að lána mönnum í reiðu fé kannske litlar upphæðir, sem gerðu mönnum kleift að ljúka íbúðunum, og með öðrum hætti, bæði út á 2. og 3. veðrétt, en fram til þessa hafði veðdeildin aðeins veitt lán út á 1. veðrétt. Það hefur komið fram í öðru sambandi hér í þinginu, að ríkisstj. telur, að hún hafi þegar beðið sjálf um nokkuð miklar lánsheimildir og mundi því eiga erfitt með að uppfylla meira en það, sem hún hefur sjálf beðið um í þessu skyni. Það er hins vegar ljóst, að það er vel hægt að bjarga hér við eða koma hér mikið til hjálpar í þessu máli, án þess að það þurfi að taka til þess erlent lán, eins og ég vék einnig að í minni fyrstu framsöguræðu hér. Það mundi vera hægt með lánsfjárútvegun á innlendum markaði, og ég er sannfærður um það, að með góðu samstarfi og skilningi ríkisstj. og Landsbanka Íslands væri hægt án nýrrar löggjafar að koma fólki að verulega miklu liði þegar í stað. Og það er einmitt í trausti þess, sem ég hef orðið áskynja í viðræðum við ráðherra, og með vitneskju um viðræður, sem fram hafa farið innan ríkisstj., að ég leyfi mér að leggja til, að málinu verði nú vísað til ríkisstj. og það fái á þann hátt afgreiðslu á þessu þingi, sem er vissulega, eins og nú er komið, betra en að málið dagi uppi eða nái ekki afgreiðslu vegna þess, hvað þinghaldinu er komið langt. Ég þarf svo ekki að hafa fleiri orð um þetta, en það er sem sagt sameiginleg till. okkar nm. í fjhn., að þessu máli verði vísað til hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Ég er því mjög hlynntur, að bætt verði hafnarskilyrði í Höfn í Hornafirði. En ég tel þetta ekki heppilegustu leiðina til þess og segi þess vegna nei.