Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, er frv. til l. um breyt. á l. nr. 115 7. nóv. 1941, um Búnaðarbanka Íslands. Lögum um Búnaðarbanka Íslands hefur nokkrum sinnum verið breytt, eins og kunnugt er. Bankinn er stofnaður 14. júní 1929 með l. nr. 31 það ár, og hefur l. verið breytt, eins og áður segir, nokkrum sinnum síðar í nokkrum atriðum. Í fyrstu voru 3 bankastjórar við bankann, einn aðalbankastjóri og 2 meðstjórnendur. Síðan var l. breytt þannig, að gerður var einn bankastjóri og gæzlustjóri, sem starfaði við hans hlið, þannig að það nálgaðist að vera 2 bankastjórar. En 1938 er l. breytt þannig, að stjórn bankans er falin einum bankastjóra og 3 manna bankaráði, tveimur kosnum af landbn. Alþ., en einum skipuðum af landbrh. hefur síðan verið einn bankastjóri við bankann, nema í veikindaforföllum núv. bankastjóra störfuðu um skeið 2 bankastjórar settir við bankann. Var það að nokkru viðurkenning á því, að starfið væri orðið umfangsmikið og meira en fyrir einn mann að gegna því, enda hefur settur bankastjóri, Benedikt Guttormsson, starfað í bankanum síðan, enda þótt hann hafi ekki bankastjóratitil. Frv. það, sem hér um ræðir, fer fram á það, að bankaráðinu verði breytt, að í Búnaðarbankanum verði 5 manna bankaráð kosið af Sþ. eins og í Útvegsbankanum og Landsbankanum, að ráðh. skipi formann úr hópi þessara 5 manna. Kjörtímabilið er lengt í 4 ár. Með því að hafa 5 manna bankaráð kosið af Sþ. verður komið á lýðræðislegri stjórn í bankanum. Eins og Alþ. er nú skipað, munu allir þingflokkar eiga þar fulltrúa eftir hinni nýju skipan. Er ljóst, að það gæti orðið bankanum til styrktar. Eins og starfsemi hans er nú umfangsmikil og fjárfrek, mun það vissulega styrkja starfsemi hans að eiga sem víðast ítök. Önnur breyt., sem þetta frv. felur í sér, er að opna möguleika til þess að fjölga bankastjórum, og vil ég lýsa því yfir sem minni skoðun, að ég tel, að bankastjórar Búnaðarbankans eigi að vera tveir, til þess að ekki verði ofhlaðið á einn mann. Núverandi bankastjóri, Hilmar Stefánsson, hefur gegnt bankastjórastarfinu með dugnaði og mikilli kostgæfni. Er hann nú orðinn aldraður maður og getur ekki átt langan starfstíma fram undan í bankanum, þar sem hann er kominn að sjötugu. Ég tel því heppilegt, að nýr bankastjóri fengi tækifæri til þess að starfa, þótt ekki væri nema í nokkra mánuði, við hlið svo reynds manns eins og Hilmar Stefánsson er, og teldi það vera bankanum til góðs. Ég geri líka ráð fyrir því, að þótt bankastjórar væru tveir í bankanum, þyrfti það ekki að hafa mikinn kostnaðarauka í för með sér, vegna þess að eins og nú er háttað í bankanum, þá eru þar nú 2 menn, sem hafa gegnt aðstoðarbankastjórastarfi. Það má vel vera, að menn séu ekki á einu máli um þetta og sumum sýnist það bezt eins og það er, að það sé 3 manna bankaráð kosið, 2 kosnir af landbn. Alþingis og einn skipaður af ráðh., og aðeins einn bankastjóri. Ég hygg þó, að þeir séu ekki margir og þeir séu miklu færri, sem telja þessa skipun eðlilega. Þetta er ríkisbanki, og það er eðlilegt, að Alþ. eigi hlutdeild í stjórn bankans, þingflokkarnir í réttu hlutfalli við styrkleika sinn, eins og er um aðra ríkisbanka. Það fer ekki á milli mála, að starfsemi Búnaðarbankans er umfangsmikill, og sá banki, eins og margar aðrar stofnanir, þarf að halda áfram að vaxa og dafna. Starfssviðið er umfangsmikið. Starfssviðið er fyrst og fremst það að útvega lánasjóðum landbúnaðarins, sem eru í Búnaðarbankanum, nægilegt starfsfé, að koma málum þannig fyrir, að þessir sjóðir hafi starfsgrundvöll og geti innt af hendi hlutverk sitt. Eins og nú er málum háttað, er af ýmsum ástæðum þannig ástatt með lánasjóði Búnaðarbankans, svo sem skýrsla frá stjórn bankans ber með sér, að sjóðirnir éta sig upp á fáum árum með því fyrirkomulagi, sem verið hefur. Sumir sjóðir bankans hafa verið og eru algerlega févana, svo sem veðdeildin, og hefur hún ekki nema að litlu leyti getað innt hlutverk sitt af hendi. Verkefnið, sem hin nýja stjórn Búnaðarbankans fær, verður þess vegna fjölþætt og mikilvægt, og það hefur áreiðanlega veigamikla þýðingu, að stjórn bankans, bankaráðið, sé skipuð með eðlilegum hætti og lýðræðislegum. Ég sé ekki ástæðu til að svo stöddu að fara fleiri orðum um þetta frv., það skýrir sig sjálft. Breytingarnar eru aðeins tvær, sem gera á við núgildandi lög, þ.e. að kjósa 5 manna bankaráð af Alþ. í stað þess að hafa 3 manna bankaráð, eins og nú er, og annað að opna möguleika fyrir því að fjölga bankastjórum, þannig að það verði ekki aðeins einn bankastjóri við bankann. Ég get aðeins getið þess, að þegar ég fór að athuga nánar 1. gr. frv., er síðasta mgr. tekin upp úr gömlu l., þar sem talað er um, að eftirlaunagreiðsla til bankastjóra megi ekki fara fram úr 50% af launum bankastjóra. Þetta er öðruvísi en framkvæmt er í öðrum bönkum, og tel ég þess vegna eðlilegt; að þetta ákvæði sé athugað.. Sömuleiðis aðeins 25% af launum handa ekkju hans. Ég tel, að það eigi að breyta gr. til samræmis við það, sem er í öðrum ríkisbönkum hvað þetta snertir, og í samræmi við það, sem praktíserað hefur verið í Búnaðarbankanum. Það er veigalítið atriði, sem mætti athuga í nefnd fyrir 2. umr. Ég vil leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Það, sem menn kynnu að taka fyrst eftir við að líta á þetta frv., sem hér liggur fyrir, er, að með þessu frv. er tekin upp til fullnustu - og hefur kannske stefnt að því að nokkru leyti - sú regla, sem líklegt er að hér eftir verði viðhöfð, að skipta um bankaráð og e.t.v. bankastjóra við hverjar kosningar og e.t.v. við stjórnarskipti. Það er engin knýjandi þörf að gera breyt. á lögum Búnaðarbankans. Og þó að deildar kunni að vera skoðanir um það, hvort þess sé þörf eða ekki; þá er það augljóst, að það hefur verið skoðun mín og Framsfl. af ástæðum, sem ég skal greina. Þess vegna var l. ekki breytt eftir seinustu kosningar. Það var fyrirsjáanlegt, að ef aðrir tækju við, þá öðluðust þeir með eðlilegum hætti og á eðlilegum tíma, þ.e. nú eftir hálft ár, aðrir en við, meiri hlutann í stjórn bankans, svo að það hefur ekki átt að vera langur biðtími fyrir þá, sem hlut áttu að máli, ef þeir gera ráð fyrir því, að sú ríkisstj., sem nú situr, verði við völd. Það er rétt að vekja athygli á þessari meginreglu, sem slegið er fastri með flutningi og samþykkt þessa frv., því að það skiptir verulegu máli, að Alþ. geri sér þetta ljóst. Það er kannske ekkert við þessu að segja. Með þessu hverfa bankarnir úr tölu þeirra stofnana, sem eru nokkurn veginn sjálfstæðar, og stjórn þeirra verður skipuð í samræmi við ríkisstjórnina á hverjum tíma. Þetta er fyrsta atriðið, sem hlýtur að vekja athygli. Að vísu kunna menn að segja sem svo, að þetta sé ekkert nýtt, bönkunum hefði verið breytt áður og stjórn þeirra, og munu þá þeir, sem það segja, vísa til þess, að stjórn sú, sem ég veitti forstöðu, hafi sannarlega ekki gert þetta síður en aðrir. Það er alveg rétt, ég beitti mér fyrir því að breyta um stjórn á Útvegsbankanum og Landsbankanum. Það eru þeir tveir almennu meginbankar þjóðarinnar, tveir almennu meginútlánabankar og sparisjóðsbankar þjóðfélagsins. Og það var gert vegna þess, eins og skýrt var frá greinilega við flutning og í grg. fyrir því máli, að einn flokkur í landinu, aðeins einn flokkur í landinu, réð meiri hluta í báðum þessum meginpeningastofnunum og hafði 2 bankastjóra í hvorum banka af 3, sem sagt hafði algert vald yfir þessum tveimur aðalþjóðbönkum. Og þetta kom til af því, að ákvæði um það, hvernig kosið var í stjórn þessara banka, voru með þeim hætti, að þau voru algerlega úrelt. Þegar þessi breyting var gerð, var það a.m.k. frá mínu sjónarmiði og ég held flestra sanngjarnra manna eðlileg breyting. Það er ekki eðlilegt, að einn flokkur, sem er í minni hluta með þjóðinni, ráði yfir tveimur aðalbönkum þjóðarinnar, aðalbönkum ríkisins, og þess vegna var þessi breyting nauðsynleg. En hún var ekki gerð út frá því sjónarmiði, eins og hæstv. landbrh. orðaði það, sem er almenn orðun á þeirri reglu, sem nú er tekin upp, að kjósa þurfi bankaráð með eðlilegum hætti og á lýðræðislegan hátt. Ég tók eftir því, að hann tvítók þessa setningu, en það þýðir, að í hvert skipti, sem breyting verður á hlutföllunum hér á Alþ., þarf til þess, að bankaráðin séu skipuð með eðlilegum hætti og á lýðræðislegan hátt, að breyta til á þann hátt, sem hér er gert. Og það er ekki í samræmi við þá nauðsyn, sem það var að breyta tveimur aðal- og almennu útlánastofnunum ríkisins, eins og var gert með Útvegsbankann og Landsbankann. Þegar maður athugar þetta nánar, er auðsætt, að Búnaðarbankinn er í miklu meiri skyldleika við Iðnaðarbankann og Verzlunarbankann. Það er að vísu þannig, má segja, og verður sjálfsagt sagt, að Búnaðarbankinn er ríkisbanki. En hann er, eins og nafnið ber með sér, banki fyrir fyrst og fremst ákveðna stétt, eins og Iðnaðarbankinn og Verzlunarbankinn, og þó að ekki séu enn þá komnar ríkisábyrgðir á Iðnaðarbankann og Verzlunarbankann, þá mun það sannast, að erfitt verður að standa lengi gegn því, þegar fólk veitir því athygli varðandi þessi hlutafélög, Iðnaðarbankann og Verzlunarbankann, að það er engin ríkisábyrgð þar á bak við, það er algerlega komið undir hyggindum og náð þeirra manna sem stjórna bankanum, hvað vel er farið með fé, sem þar er lagt inn og ég efast ekkert um, að sé vel með farið núna. Það er algerlega undir því komið, hvort það heldur áfram, hvað spariféð er tryggt í þessum stofnunum, Verzlunarbankanum og Iðnaðarbankanum, því að þar er ekki ríkisábyrgð, og þó að það sé tryggt núna, fer það eftir því, hvað heppilega veljast þeir menn, sem lána út þetta fé. Það er því ekki líklegt, að það verði langt þangað til tekin verði ábyrgð á innlánsfé þessara banka, enda til skamms tíma talið mjög óhyggilegt að leyfa einkabanka, þar sem ekki væri ábyrgð ríkisins, vegna þess að ef það kæmi fyrir, sem hefur komið fyrir einkabanka hér, eins og menn vita, en er ekkert yfirvofandi með þessa tvo banka núna, vegna þess að þeim er að sjálfsögðu vel stjórnað, þá hefur það komið fyrir á eftirminnilegan hátt, að fólk hefur tapað sparifé sínu, og það hefur ríkið talið óheppilegt. Þau óhöpp taldi þjóðfélagið svo óheppileg fyrir sparifjársöfnun, að það var talið fráleitt að leyfa einkabanka án afskipta ríkisins af og ábyrgðar ríkisins á sparifé. Sú alda var uppi, eins og menn muna, eftir að Íslandsbanki gat ekki staðið í skilum og sparifjáreigendur fengu þung áföll. Þess vegna verður þess ekki langt að bíða, að svo verði, og hvað sem því líður, þá eru það svo mikil fríðindi fyrir Iðnaðarbankann og Verzlunarbankann að fá löggjöf frá Alþ. um bankareksturinn, að þessum tveimur stéttum er þar sýnd tillitssemi, sem jaðrar að því, sem er um Búnaðarbankann fyrir bændur. Og þessum bönkum ráða iðnaðarmenn og verzlunarmenn. Um það verður ekki deilt, að þeir ráða stjórn þessara banka, og þykir eðlilegt, að þessar stéttir, sem bankarnir eru stofnaðir til hagsmuna fyrir, ráði stjórn þeirra, vegna þess að það þykir líklegt, að það fari bezt úr hendi fyrir stéttirnar, að svo sé, og liggur líka í eðli þeirra sem hlutafélaga. Það má segja: Hví gera bændurnir ekki þetta líka, að stofna slíkt hlutafélag? Þeir mundu fá samþykki ríkisins fyrir því að reka banka hliðstæðan Iðnaðarbankanum og Verzlunarbankanum. En það er vitanlega eins og allir sjá og reynslan er alls staðar af, að það er erfiðara um vik fyrir dreifða stétt eins og bændastéttina, sem hefur ekki mikil fjárráð aflögu, að gera slíkt heldur en þessar tvær stéttir, iðnaðarmenn og verzlunarmenn, sem búa í þéttbýli. Það er enginn efi á því, að Búnaðarbankinn er miklu meiri hliðstæða Iðnaðarbankans og Verzlunarbankans en Útvegsbankans og Landsbankans. Þannig var á þetta litið og hefur verið á þetta litið hingað til. Þegar Búnaðarbankinn var stofnaður, var um það mikill styr, og þeir menn, sem nú eru fylgjandi bankanum og tala um, að það þurfi að efla hann, voru þá á móti því sumir, börðust hatramlega gegn því, þeir sem nú telja sig vilja efla hann, og það er ekki nema gott um það að segja, og taka að sjálfsögðu, eins og hæstv. landbrh. orðaði það, samkvæmt lýðræðislegum reglum að sér stjórn hans. Það er í sjálfu sér ekkert við því að segja nema bara það, að það er ný regla, vegna þess að um leið og farið er með þessa reglu að þarflausu inn á svið Búnaðarbankans, sem er sérbanki stéttar, er reglunni fyrst slegið fastri, sem ekki var gert með breyt. á Útvegsbankanum og Landsbankanum, sem eru, eins og ég hef margsagt, stærstu og almennustu útlánastofnanir þjóðarinnar, sem er ekki hægt að láta vera í stjórn eins flokks, sem er í minni hluta með þjóðinni. Og það sýnir sig, hvernig þetta var hugsað með Búnaðarbankann, hvernig tenging hans var hugsuð við bændastéttina, sem nú á að rjúfa algerlega með þessum lögum og gera hann að almennari banka. Bankaráðsmennirnir eru núna skipaðir, eins og við munum, samkv. þeim lögum, sem gilda, af landbúnaðarnefndum beggja deilda. Og hvers vegna er þetta gert? Þetta er gert vegna þess, að það er talið líklegt, að í landbn. beggja deilda veljist áhugamenn um landbúnað og þeir menn, sem auk þess voru áhugamenn um landbúnað, hafa þekkingu á landbúnaði og vilja fyrir landbúnaðinn vinna. Þess vegna var það, að þingið var ekki látið kjósa þessa bankaráðsmenn, eins og í hinum almennu bönkum, heldur fékk bændastéttin aðstöðu til þess á vissan hátt að hafa áhrif á þetta með því, að þeir menn, sem valdir voru í landbn. beggja d., kusu bankaráðsmennina og landbrh. skipaði formann, með tilliti til þess, að líklegt þótti, - og það hygg ég að flestir muni fallast á, - að sá flokkur, sem að jafnaði eða oftast færi með landbúnaðarmál, væri líklegastur til þess að gera það vegna þess, að hann væri talinn hafa sérstakan áhuga á landbúnaði. Þetta hvort tveggja er þurrkað út með því, að bankinn er settur undir hinar almennu reglur hinna bankanna, sem annast almenna bankastarfsemi, og bankaráð nú allt kosið af Alþingi. Það mætti að sjálfsögðu bæta úr þessu, ef vilji er fyrir hendi að tengja bankana áfram, eins og verið hefur, við bændastéttina. Þó að það hverfi, að landbn. hafi það vald, sem þær hafa samkv. núgildandi lögum, og landbrh. samkv. sömu lögum, má að sjálfsögðu finna ýmsar leiðir til þess að tengja þetta við hin almennu samtök bændanna, að þeir hafi nokkra íhlutun um skipun bankaráðsins, til þess að hægt verði að segja með sanni, að bankinn væri í tengslum við þá stétt og stjórn valin í samræmi við það, sem kann að vera vilji bændastéttarinnar. Þetta mætti gera, og væri þá haldið áfram á þeirri meginbraut, sem mörkuð var, þegar bankinn var stofnaður, og hefur haldizt síðan, og væri þá bændastéttinni sýnd hliðstæð tillitssemi og þeim stéttum, sem reka Verzlunarbankann og Iðnaðarbankann, og ég vænti þess þá, að í n., sem fjallar um þetta mál, verði hægt að finna reglu um þetta atriði, og þá reynir á það, hvernig á það verður litið, að bændurnir hafi þarna íhlutun um. Það er nú mælt með þessu frv. með þeirri röksemd, að bankastjórarnir þurfi í raun og veru að vera fleiri en einn. Vitanlega má lengi um þetta deila. Og sagt er, að tveir hafi starfað fyrir núv. bankastjóra, þegar hann var fjarverandi vegna lasleika. Það er alveg rétt, það störfuðu tveir þá um skeið sem fulltrúar hans, enda var hann aldrei frá störfum þannig, að þeir bæru sig - ekki saman við hann um flest það, sem gert var, og þótti eðlilegra, að þeir væru tveir en einn. En ég hygg nú satt að segja, að um þetta atriði séu hliðstæðurnar meiri milli Búnaðarbankans og Iðnaðarbankans og Verzlunarbankans. Það er vitað mál, að þessir tveir bankar, Verzlunarbankinn, sem nú verður, - Verzlunarsparisjóðurinn sem ætlazt er til að verði Verzlunarbanki og óhætt er að tala um, því að það er sjálfsagt búið að tryggja það mál, - og Iðnaðarbankinn eru meiri hliðstæður, vegna þess að þetta eru vaxandi stofnanir, dugandi menn, sem stjórna þeim, og ég geri ráð fyrir, að það telji enginn ástæðu til þess, að Alþ. fari að hafa afskipti um það, eins og er með hlutafélög, að fjölga bankastjórunum við þessa tvo banka, en þeir eru miklu meiri hliðstæða Búnaðarbankans en Búnaðarbankinn er hliðstæða Útvegsbankans og Landsbankans. Þar sem útlán þessara tveggja meginbanka eru svo almenn og að ýmsu leyti miklu stórfelldari, er ekki óeðlilegt, að aðrar reglur gildi þar um en við Búnaðarbankann. Afgreiðslan á lánum úr byggingarsjóði og ræktunarsjóði og veðdeild fer eftir föstum meginreglum, og ég hef aldrei heyrt nokkurn mann halda því fram, að frá þeim reglum væri hvikað eftir því, hver í hlut ætti pólitískt. Þetta er í sjálfu sér nokkurs vert. Því er haldið fram með fullum rökum, að það sé engu síður eðlilegt, að bankastjóri sé þarna einn, eins og verður í Verzlunarbankanum og Iðnaðarbankanum, og ef á að fjölga bankastjórum, er a.m.k. eðillegt að taka það fram í lögunum. Það er óvenjulegt, að Alþingi framselji þannig vald sitt til þess að fjölga stöðum, fjölga embættum, fjölga embættismönnum. Það er skoðun núv. hæstv. landbrh., að þeir eigi að vera tveir. Það getur vel farið svo, að meiri hl. bankaráðs verði síðar þeirrar skoðunar, að þeir eigi að vera fleiri en tveir, og þá er engin tala ákveðin. Það fer eftir því, hver er skoðun bankaráðsins á hverjum tíma, á meðan þessi lög verða í gildi, og það er engin trygging fyrir því, að það verði skoðun næsta hæstv. landbrh., að bankastjórar eigi að vera tveir, heldur allt önnur tala. Þess vegna finnst mér eðlilegt að ákveða töluna í l., hvort sem það verður einn eða fleiri. Það er sjálfsagt búið að ákveða það í höfuðatriðum, að þetta frv. gangi fram eins og það er, og ég skal ekki fara öllu fleiri orðum um það en ég hef þegar gert. Ég hef vakið athygli á því, að hér er tekin upp almenn regla, sem búast má við að farið verði eftir hér eftir um skipti á bankaráðum eftir kosningar og jafnvel eftir stjórnarskipti, því að það verður alltaf hægt að setja það inn í lög, að bankaráðsmenn skuli verða 3 í staðinn fyrir 5 eða 5 í staðinn fyrir 2, og alltaf hægt að setja inn í lög einhverjar heimildir fyrir bankaráðin, eins og gert er í þessum lögum, ef meiri hluti er til staðar. Og í annan stað, í viðbót við þessa almennu reglu, sem þarna er tekin upp, hlýtur það að vekja athygli, að bankinn er tekinn úr sambandi, eftir því sem var áður, við bændastétt landsins, þar sem það voru landbn., sem e.t.v., eins og ég hef áður sagt, höfðu þarna meginvöldin, og landbrh. Nú er bankaráðið kosið almennum kosningum. Þetta álít ég mjög stórt atriði, ekki sízt vegna þess, að það hefði þurft að búa betur um hnútana, að bændur hefðu meiri áhrif á stjórn bankans, þannig að tryggt væri, að honum væri stjórnað í samræmi við hagsmuni þeirra. Jafnframt því, sem vitanlega verður að reka þar starfsemi og meiri hl. verður að geta ráðið því, að hún sé rekin í samræmi við hagsmuni stofnunarinnar, þá er það rétt, að bændastéttin, sem bankinn er stofnaður fyrir fyrst og fremst, hafi þar þá rödd, sem hún ræður sjálf hver er, og ég geri ráð fyrir því, að það þurfi að athuga það gaumgæfilega í nefnd, hvernig því verður fyrir komið. En fyrst og fremst er ég mótfallinn þessu frv. og mun greiða atkv. gegn því. Ég geri ráð fyrir, - það er búið að vera lengi í suðunni, - að það sé búið að tryggja meiri hluta fyrir framgangi þess, og ef það á að ganga fram, þá er að reyna að fá á því þær breytingar, sem nauðsynlegastar eru, og hef ég minnzt á eitt meginatriðið, sem ég tel mestu máli skipta í því sambandi. Það er það, að áhrif bændastéttarinnar verði ekki þurrkuð út í stjórn bankans. Þau ráð, sem hún hefur í gegnum landbn., mættu vera meiri, og ég geri ráð fyrir því, að ég komi með brtt. í því sambandi.



Herra forseti. Það er nú ekki ástæða til í sjálfu sér að bæta miklu við það, sem ég sagði áðan, sízt eftir þessa ræðu, sem hv. 2. þm. Vestf. (HermJ) hefur flutt hér, vegna þess að hann kom ekki í rauninni með neitt fram í sinni ræðu, sem færir stoðir undir skoðanir hans í þessu máli. Hv. þm. heldur því ákveðið fram, að það sé engin þörf á að breyta lögum um Búnaðarbanka og þá eftir því, sem síðar kom fram í ræðu hans, einungis vegna þess, að Framsfl. hefur meiri hl. í bankaráðinu. Það er þess vegna, sem er ekki þörf á því. Hv. þm. minntist á það, að bankalöggjöfinni hafi verið breytt í tíð vinstri stjórnarinnar, það hafi ekki þótt ástæða til þess þá að breyta l. um Búnaðarbanka, heldur Útvegsbanka og Landsbanka, vegna þess að einn ákveðinn flokkur átti þar óeðlilega mikil ítök, hafði þar óeðlilega mikil völd. Eins og hv. þm. orðaði það, voru þetta tveir aðalbankar landsins, Landsbankinn og Útvegsbankinn. Ég vil alls ekki taka undir það, að Útvegsbankinn, svo að ég bara nefni hann, sé nokkuð frekar höfuðbanki en Búnaðarbankinn. Ég vil alls ekki skrifa undir það, að Búnaðarbankinn gegni minna hlutverki í þjóðfélaginu en Útvegsbankinn. Og það vita allir, hvers vegna lögum um Búnaðarbankann var ekki breytt í vinstri stjórninni, það var engu hreyft þar. Það var vegna þess, að Framsfl. hafði þá þau ráð í ríkisstj., að hann gat hindrað það. Framsfl. hafði þá eins og nú meiri hluta í bankaráðinu, og þá var ekkert að því að spyrja, að þetta var bezt svona. Og hv. þm. skilur það ekki, að við sjálfstæðismenn skulum leggja áherzlu á að breyta bankaráði Búnaðarbankans, þar sem við fáum, eins og hann orðaði það, tækifæri eftir hálft ár að skipa formann bankaráðsins og þá þannig meiri hlutann í bankaráðinu. Það er eðlilegt sjónarmið hv. þm., að hann líti svona á þetta. En við sjálfstæðismenn gerum það ekki. Við teljum, að enda þótt við eigum möguleika á því að fá meiri hlutann í bankaráðinu, breytist löggjöf bankans ekki til batnaðar við það. Hér er um það að ræða að breyta lögum um bankann, en ekki að kjósa þennan eða hinn í bankaráðið. Meiningin með þessu frv. er það að koma þeim stoðum undir stofnunina, að hún geti starfað með vaxandi orðstír og gegnt sínu hlutverki öllu betur en áður, enda þótt ég sé ekki að vanþakka það, sem áunnizt hefur í þessari stofnun, og eins og ég tók fram áðan, þá tel ég, að bankanum hafi verið vel stjórnað af hendi bankastjórans, að svo miklu leyti sem hann gaf sig að því. Hinu verður ekki neitað, að bankinn er nú í mjög slæmri aðstöðu, vegna þess að það er rétt, sem stjórn bankans hefur látið frá sér fara, að fjárfestingarsjóðir bankans hafa verið að éta síg upp að undanförnu. Það verður að breyta þarna um og tryggja það, að sjóðirnir geti starfað með eðlilegum hætti og gert það gagn landbúnaðinum, sem þeir hafa undanfarið að mörgu leyti gert og þeim er vitanlega ætlað að gera áfram. Ég fullyrði, að til þess að þetta geti tekizt, er nauðsynlegt, að litið sé á bankann eins og aðra bankastofnun, sem sé stjórnað og rekin með lýðræðislegum og eðlilegum hætti. Það er hreinn misskilningur, að það sé verið með þessari breyt. á l. að slíta bankann úr tengslum við bændur, því að þótt landbn. hafi að undanförnu kosið bankaráðið, þýðir ekki að halda því fram, að þeir einir, sem sæti hafa átt í landbn., hafi ráðið því, hverjir hafi verið kosnir í bankaráð. Það eru vitanlega þingflokkarnir, sem ákváðu, hverjir skyldu kosnir, en ekki aðeins þeir menn, sem sæti áttu í nefndunum. Hinu get ég svo ekki að gert, þótt hv. 2. þm. Vestf. hafi það álit á sjálfum sér, að hann telji, að bankanum sé bezt borgið með því, að hann sé formaður bankaráðsins og framsóknarmenn hafi meiri hluta í bankaráðinu, og það er alveg ástæðulaust út af fyrir sig að metast um það. Það er líka eðlilegt, að þess sé minnzt, að Búnaðarbankinn hefur viðtækari starfsemi en að lána úr fjárfestingarsjóðunum. Búnaðarbankinn hefur stóra sparifjárdeild. Ég gæti næstum því trúað, að sparisjóðsdeild Búnaðarbankans væri litlu minni, kannske alveg eins stór og t.d. sparisjóðsdeild Útvegsbankans. Og þegar hv. þm. var hér áðan að tala um hliðstæður, að Búnaðarbankinn væri hliðstæða við Verzlunarbankann, sem er verið að stofna, og Iðnaðarbankann, en ekki Útvegsbankann og Landsbankann, þá er það alveg sérstakt, að maður, sem er svo kunnugur í okkar banka- og atvinnumálum, skuli bera þetta á borð. Ef við eigum að tala um hliðstæður, þá eru það Útvegsbankinn og Búnaðarbankinn. Útvegsbankinn er með ýmsa sjóði fyrir útveginn, t.d. fiskveiðasjóð og ýmsa fleiri sjóði, um leið og hann hefur sparisjóðsdeild. Eigi að síður, þótt Útvegsbankanum væri upphaflega ætlað að vera fyrst og fremst banki fyrir sjávarútveginn og hafi starfað þannig ásamt sparisjóðsdeildinni, fannst hv. 2. þm. Vestf. eðlilegt, að bankaráð Útvegsbankans væri kosið af Sþ., en ekki af sjávarútvegsnefndum Alþingis. Og það hefur engin krafa komið upp um það frá útvegsmönnum, að sjútvn. Alþingis kysu bankaráð Útvegsbankans, vegna þess að það hefur verið viðurkennt, að þar sem Útvegsbankinn er ríkisbanki, starfar með ríkisábyrgð og hefur oft fengið fyrirgreiðslu frá ríkinu, þótti eðlilegt, að bankaráðið væri kosið af Alþ. Og vegna þess að Búnaðarbankinn þarf á því að halda nú fremur en nokkru sinni fyrr að fá aðstoð frá ríkisstj, og Alþ. til þess að geta innt hlutverk sitt af hendi, til þess að unnt verði að koma þeim stoðum undir fjárfestingarsjóðina, sem nauðsynlegt er, er nauðsynlegt, að látið sé á þessa stofnun sem ríkisstofnun, sem Alþ. og ríkisstj, hefur fullkomnar skyldur við. Það er nauðsynlegt að útiloka þá hugmynd eða hugsun, sem kynni að skjóta upp hjá einstaka mönnum, að Búnaðarbankinn væri að vissu leyti rekinn sem einkafyrirtæki. Mér dettur ekki í hug að halda því fram, að svo hafi verið, og alls ekki á meðan núv. bankastjóri ræður þar ríkjum. En hitt hefur komið fram átakanlega, að bankastjóri Búnaðarbankans og bankaráðsmaður, sem er ekki framsóknarmaður, hafa verið bornir ofurliði, og það hefur verið samþykkt með 2 atkv. framsóknarmanna gegn atkv. bankastjóra og þriðja bankaráðsmannsins að gera hluti, sem a.m.k. mátti telja vafasama. Og þetta leiðir ekki til þess að auðvelda að útvega sjóðum Búnaðarbankans það fé, sem þeir þurfa. Það gerir ekki auðveldara að koma þessum sjóðum á starfshæfan grundvöll, eins og gera ber og gera verður. Það verður auðveldast með því, að stjórn þessara banka verði kosin á sama hátt og annarra ríkisbanka, og hlutur bændastéttarinnar mun verða bezt tryggður með því, vegna þess að stofnunin þarf að fá stuðning frá fleirum en þeim, sem kosnir eru af bændum, og auk þess hefur það stundum komið fram, að það er ekki nóg, þótt einn þm. og annar séu kosnir af bændum, þeir geta jafnvel gleymt að vera á verði fyrir því. Og þegar hv. 2. þm. Vestf. talar um hliðstæðurnar í Iðnaðarbankanum og Verzlunarbankanum við Búnaðarbankann, er það náttúrlega hrein fjarstæða að tala um það sem hliðstæðu, vegna þess að báðir þessir bankar, eins og hv. þm. sagði, starfa án ríkisábyrgðar og án þeirrar fyrirgreiðslu frá Alþ. og ríkisstjórn, sem þeir vitanlega óska eftir, og hafa ekki fengið neina sambærilega fyrirgreiðslu og Búnaðarbankinn hefur fengið og þarf að fá, ríkisábyrgð. Ef þessir bankar, Iðnaðarbankinn og Verzlunarbankinn, fá ríkisábyrgð og fara að fá opinberan stuðning í sambandi við fjárframlög, eins og Búnaðarbankinn hefur fengið og þarf að fá, þá vitanlega kæmi sú krafa upp, að Alþ. kysi bankaráðið, en ekki fulltrúar iðnaðarmanna og verzlunarmanna. En ég tel það svo mikils virði fyrir Búnaðarbankann að styrkja aðstöðu sína þannig á breiðum grundvelli, eins og hér er lagt til í þessu frv., að það sé illt verk gagnvart bændum og bankanum að spyrna þar í gegn og að þeir menn, sem það gera, stjórnist of mikið af þröngsýni og eiginhagsmunum, vegna þess að atvikin hafa hagað því svo, að þeir hafa verið í bankaráði bankans og stjórnað þar um skeið. Ég held, að ég hafi nú drepið á flest, sem hv. 2. þm. Vestf, minntist á hér áðan, og eins og ég sagði í upphafi, var það svo veigalítið, að það gefur ekki tilefni til þess að fara mörgum orðum þar um, og sízt af öllu til þess að vera að munnhöggvast í því sambandi. Að sjálfsögðu má skoða þetta frv. í n., og ef komið væri með brtt. við frv., sem sýnilega væri til bóta, er vitanlega sjálfsagt að taka slíka tillögu til athugunar. En veigamesta atriðið hjá hv. þm. var það, og hann reyndar boðaði brtt. um það að halda bankanum áfram í tengslum við bændur. Það vildi ég vitanlega gera líka, að halda honum í tengslum við bændur. Og ég tel, að við getum á einn hátt haldið Búnaðarbankanum í tengslum við bændur, með því að sameinast um það að koma lánasjóðum bankans á starfshæfan grundvöll, gera ráðstafanir til þess að greiða lausaskuldir sjóðanna, óreiðuskuldirnar, gera ráðstafanir til þess að afla fjárfestingarsjóðum Búnaðarbankans þess fjár, sem þeir þurfa til þess að geta haldið áfram að lána bændum, og að þessi lán megi, að svo miklu leyti sem mögulegt er, miðast við það að fullnægja sem mest þörfinni, þörf bændanna fyrir lánsfé, en hún er vitanlega vaxandi með vaxandi dýrtíð. Byggingarefni hefur hækkað, og vélar hafa hækkað. Bankann vantar ekki heimildir til að lána. Ræktunarsjóður hefur heimild til að lána út á vélar, en hefur ekki getað það undanfarin ár, vegna þess að það hefur skort fé. Bankinn hefur heimild til þess að lána hærri hundraðshluta út á peningshús og út á ræktun, en það hefur orðið að takmarka það vegna fjárskorts. Og bankinn hefur heimild til þess að lána nærri 75 þús. kr. út á íbúðarhús í sveitum. Hann hefur heimild til þess að lána allt að 75% af kostnaðinum, en hefur vegna fjárskorts undanfarið orðið að skera þetta niður í 20–30%. Og veðdeildin hefur heimild til þess að lána meira en 35 þús. kr. út á býlin, en lánið hefur verið miðað við það, vegna þess að það hefur ekki verið fjármagn til þess að lána einu sinni 35 þús. kr. Þetta er ekki sagt í ásökunartón á þá, sem hafa stjórnað bankanum, þetta er aðeins sagt vegna þess, að þetta er staðreynd. Og við þetta tækifæri, þegar sagt er, að það sé engin nauðsyn að breyta lögum um bankann, þá vil ég segja: Það er nauðsynlegt að fá breiðari og sterkari grundvöll undir bankann en verið hefur, til þess að bankinn geti verið í sem nánustum tengslum við bændur og lánað þeim fé í sem mestu samræmi við fjárþörfina. Og það er þetta, sem ég vil undirstrika, það er þetta, sem ég legg áherzlu á, að bankinn geti verið í sem nánustum tengslum við bændur og þjónað því hlutverki, sem honum var ætlað frá því fyrsta.



Herra forseti. Það er í samræmi við málfærslu þessa hæstv. ráðh. að koma inn á það, sem er vitanlega gersamlega út í hött, að sjónarmið mitt í þessu máli stjórnist að einhverju leyti af eiginhagsmunum. Það er satt að segja svo auðvelt að sanna það, að það ætti ekki að þurfa ráðh. til að skilja það, því að þótt ég sé ekki á flæðiskeri staddur, skiptir það mig kannske ekki öllu máli, hvort ég fer úr bankaráði nú eftir nokkra daga ellegar um áramót, svo að slík röksemdafærsla er vitanlega út í hött og ósæmandi manni, sem þó er í þessari stöðu. Það, sem kom greinilega fram í röksemdafærslu hæstv. ráðh., er þetta, sem ég lagði megináherzlu á í upphafi máls míns, að það er pólitískur yfirráðaréttur yfir bankanum, sem verið er að berjast fyrir, og ekkert annað. Ef stjórnin situr til áramóta, sem ég tel vafaatriði, sem ég skal ekkert fara lengra inn á, - ef hún situr til áramóta, fær hún meiri hluta í bankaráði, - og það er vitanlega það, sem öllu máli skiptir og skiptir svo miklu máli, að þeir geta ekki beðið eftir því að fá þann meiri hluta, vegna þess að það er vitað mál, að sá, sem nú er bankastjóri, er svo vel séður meðal allra fyrir óhlutdrægt starf, að það er ómögulegt að gera þar á breytingu, þó að þeir fái meiri hluta, fyrr en eftir talsverðan tíma. Þess vegna er ekki hægt að bíða, vegna þess að það þarf meiri hluta til að skipa annan bankastjóra. Þetta er ástæðan og ekkert annað, og fyrir fullorðna menn gagnvart fullorðnum mönnum og reyndum, eins og eru hér í þessari hv. d., þýðir ekki að tala svona, og ráðh. á ekki að tala svona. Það er þetta, sem á veltur, og það er þetta, sem er verið að ræða um í raun og veru, og það er þetta, sem frv. er um. Það er borið fyrir sig, að sjóðirnir séu illa stæðir. Það er alveg rétt, að þeir sjóðir verða illa stæðir, sem lána með miklu lægri vöxtum en almennt eru greiddir, án þess að ríkið hlaupi þar undir bagga, eins og það hefur orðið að gera og hefur gert gagnvart Búnaðarbankanum og gert gagnvart lánasjóðum meðal ýmissa erlendra þjóða á hliðstæðan hátt. Það er ekki hægt að safna fé í sjóði, nema stjórnin sé skipuð með lýðræðislegum hætti. Það er ekki hægt að hlynna að sjóðunum, sem eru fyrir bændur og til þess að lána bændum, - og enginn efast um, að það er lánað án nokkurrar hlutdrægni gagnvart þessum bændum, eftir föstum reglum, það dettur engum í hug að orða það, af því að það er ekki til, - það er ekki hægt að styrkja sjóðina, nema stjórn bankans sé skipuð með eðlilegum hætti, þ.e.a.s. stjórn bankans sé þegar í stað skipuð slíkum meiri hluta, að Sjálfstfl. og stjórnarflokkarnir ráði þar bankastjóra og hafi meirihlutavald í bankanum. Þetta er alveg umbúðalaust það, sem hæstv. ráðh. sagði. Öðruvísi má ekki styrkja bankann. En bankinn er engin persóna. Það eru bændur, sem eiga að njóta bankans; sem hér eru aðalatriðið. Það má ekki styrkja bankann þannig, að bændur fái notið þeirra hagsmuna, sem það er að hafa slíkan banka, nema hann sé undir stjórn Sjálfstfl. og það þegar í stað. Svo mikið liggur þessum hæstv. ráðh. á og þeim flokkum, sem að honum standa, að þetta eru sömu flokkarnir sem héldu því fram, að það væri hrein yfirtroðsla og hreinn yfirgangur, þegar flokkar, sem hafa meiri hluta á Alþ., breyta Útvegsbankanum og Landsbankanum, þar sem einn flokkur, sem er í minni hluta bæði á Alþ. og meðal þjóðarinnar, ræður öllu í tveimur stærstu bönkunum og aðalútlánastofnunum, og málum var skipað þannig að koma því til vegar, að þar réðu allir flokkar. Þetta eru sömu mennirnir sem liggur svo á, að þeir geta ekki beðið í hálft ár, því að um þetta er frv. Vitanlega er hægt að styrkja sjóðina nákvæmlega eins án þess af núverandi stjórnarflokkum, vegna þess að þeir hafa bankastjóra, sem hægt er að trúa fyrir því að lána þá út á þann hátt, að ekki verður um deilt, að það er réttlátlega lánað. Hann minntist á það, hæstv. ráðh., að það hefði komið fyrir í bankanum, að ekki hefði verið farið að óskum landbrh. og meiri hluti bankaráðs hefði framkvæmt aðgerðir, sem hefðu verið á móti vilja ráðherra. Það vill nú brenna við, að hæstv. ráðh, geri sér ekki alltaf grein fyrir því, hver eru hans valdatakmörk. Vitanlega ræður hann ekki yfir bankanum, hvorki nú né eftir að nýja bankaráðið er komið, heldur ræður bankaráðið og meiri hluti þess á hverjum tíma, og þess vegna er bankaráð, að það er ekki ætlazt til þess, að bankarnir standi beint undir stjórn ráðherrans. Að því er snertir þetta verk, þessa breytingu, sem þarna er gerð, þegar útibúið var stofnað, þá man ég ekki betur en einn sjálfstæðismaður, ekki lítið þekktur, Jón Pálmason, þáv. landbrh., væri búinn að samþykkja fyrir mörgum árum að stofna útibú á Austurlandi. Það er sem sagt búið af tveimur stærstu flokkunum að staðfesta það, að bankinn stofni þetta útibú, og bankaráðið er búið að samþykkja það löngu áður. Það er á annað ár a.m.k. síðan bankaráðið ákvað í samræmi við samþykktir beggja þessara flokka að stofna þetta útibú. Svo eru okkur gerð skilaboð gegnum bréfaskriftir til bankans að láta þetta bíða, vegna þess að það væri verið að undirbúa breytingar á bankalögunum. Við áttum sem sagt að setjast upp og halda að okkur höndum um það, sem búið er að samþykkja fyrir hálfu öðru ári, og það, sem er búið að samþykkja af mér sem landbrh. og er búið að samþ. af landbrh. Sjálfstfl., að við höldum að okkur höndum, á meðan verið væri að breyta lögunum. Vitanlega stjórnar bankaráðið þessu, og er sjálfsagður hlutur, að það stjórni þessu, meðan það situr. Hins vegar getur sá meiri hluti á Alþ., sem nú situr, breytt því og tekið valdið af meiri hluta bankaráðs, eins og nú á að gera. En það er ekki hægt að gera það með bréfaskriftum, þar sem ráðh. ætlar að fara að skipa bankaráðinu, sem nú situr, eða nokkru bankaráði fyrir verkum, ekki sízt af því, að samþykktin er engin flausturssamþykkt, hún er gerð af landbrh. Sjálfstfl., gerð af landbrh. Framsfl., gerð af bankaráði fyrir löngu og hefur verið undirbúin nú á annað ár, svo að það þarf ekki að gefa í skyn, að það sé nein ástæða fyrir því, að þessar breyt. séu gerðar. Ég ætla ekki að fara inn á almennar umr. út af þessu máli. En hæstv. ráðh. minntist á, að mönnum vildi gleymast það, að þótt við værum kosnir af bændastéttinni, vildi það gleymast stundum að sjá fyrir hagsmunum bændastéttarinnar. Ég held nú satt að segja, að meðan hæstv. ráðh. er í þessu starfi og starfar eins og hann hefur starfað undanfarið, þurfi hann ekkert að minna á það. Þegar hann er að tala um lánin til vélakaupa, held ég, að bezt væri fyrir hann að kynna sér hjá kaupfélögunum, hvað menn óska eftir að fá af lánum til að kaupa vélar núna, eftir að hann er búinn að fara þannig með lánamál landbúnaðarins eins og hann er búinn að fara. Hann ætti að kynna sér, hvað það eru mörg prósent af bændum, sem óska eftir því yfirleitt að standa í vélakaupum, hafa bolmagn til þess með þeim vöxtum, sem nú eru. Ég er ekki vanur að halda uppi málþófi í málum. Eins og ég sagði í upphafi, voru þeir flokkar, sem standa að þessu frv., búnir að semja um þessa breytingu, og það verður sjálfsagt samþykkt. Það verða gerðar tilraunir til þess að standa á móti því, eftir því sem hægt er og atkvæði standa til, en jafnframt til þess að gera breytingar á frv., ef það er sýnt, að það á fram að ganga, eins og ég geri ráð fyrir. Ég sé ekki ástæðu til þess að undirstrika frekar þá almennu reglu, sem þó er þess verð, að það sé minnzt á hana, að það má búast við því, að hér eftir verði þessari reglu fylgt, að gera breytingar á bankaráði, ef mönnum þóknast svo, ef einhverjir vilja ekki fara þær leiðir að samþykkja það, sem stjórninni þóknast að fá bankaráð til þess að samþykkja, þá verði bara breytt til. Þetta er almenna reglan, og hún er ekkert smávægilegt atriði. Í annan stað er það, sem hæstv. ráðh. tókst ekki að hnekkja, að bankinn er með þessari almennu kosningu meira slitinn úr sambandi við bændastéttina en áður. Á þessu er kannske hægt að gera breytingar og sjá, hvort vilji er fyrir því að tengja hann bændastéttinni á þann hátt, sem kunna að koma fram till. um. Það er vel hægt að koma því þannig fyrir, að flokkarnir allir kjósi fulltrúa í bankaráð, þegar þar eru 5 menn, og sjónarmið þeirra allra komi þar fram og gæzla þeirra á óankanum sé svo örugg í höndum eins fulltrúa frá hverjum flokki, að það ætti að vera auðvelt að útvega bankanum fé, eins og ráðh. tekur fram að sé nauðsynleg forsenda. Bændur ættu þá kannske líka að eiga rödd þarna og ráða einhverju um það, hvernig bankanum er stjórnað. Það reynir þá á það, hver er viljinn með þessu frv., er sú till. liggur fyrir, því að mér virðist það ekki óeðlilegt, ef allir flokkar ráða þessu, að þá hafi bændur þarna líka einhver ráð, og ráðin eru ekki meiri en það, að þeir hafa tillögurétt frá einum manni, en flokkarnir á Alþ. hafa 4 menn og geta öllu ráðið, og það ætti ekki að vera hættulegt, ef menn vilja leyfa þeim að láta rödd sína heyrast í bankaráðinu.



Herra forseti. Það er eiginlega ekki nein ástæða til þess að vera að taka til máls eftir þessa ræðu hv. þm. Tilefni er tæplega til þess. Hann endaði ræðu sína með því, að það gæfist tækifæri til að sjá, hvort bændur fái að láta rödd sína heyrast í bankaráðinu, eftir að þetta frv. er orðið að lögum. Ég er alveg víss um það, að bændur geta látið rödd sína heyrast í bankaráðinu á eftir, alveg eins og nú. Eins og ég sagði áðan, þótt bankaráðið sé kosið af sameinuðu þingi eftir þessu frv., en af landbn. Alþ. áður, þá er það út af fyrir sig engin breyting, vegna þess að landbn. sjálfar hafa ekki ráðið kosningu þeirra, sem í bankaráðið fóru, heldur hafa þingflokkarnir gert það. Þeir hafa eðlilega gert það, og það er ekkert við því að segja. En hitt er alveg víst, eins og ég sagði áðan, að úr því að bankinn þarf nú alveg sérstaklega á miklu fjármagni að halda, þá styrkir það aðstöðu hans, að fleiri en bændur hafi áhuga á því að efla þessa stofnun, því að það er nú einu sinni svo, að þegar menn eru komnir í stjórn og farnir að bera ábyrgð á einni stofnun, vex áhugi þeirra á því, að stofnunin geti dafnað. Hv. þm. var að tala um óþolinmæði hjá okkur sjálfstæðismönnum að geta ekki beðið í hálft ár eftir því að fá meiri hluta í bankaráðinu. Ég sagði áðan, að það væri ekki það, sem fyrir okkur vekti. Við teljum, að þótt við gætum fengið tvo af þremur bankaráðsmönnum við Búnaðarbankann, væri ekki þar með nægilega að gert, vegna þess að stofnunin næði ekki þeim áhrifum eða þeim tökum, sem hún sérstaklega þarf að ná nú eftir að fjárfestingarsjóðirnir eru komnir í það öngþveiti, sem þeir eru í. Hv. þm. minntist hér á bréf, sem ég hafði skrifað Búnaðarbankanum um útibúið á Egilsstöðum. Það er rétt, að ég átti við útibúið á Egilsstöðum í öðru dæminu, sem ég nefndi áðan. En það kemur mér ókunnuglega fyrir eyru, þegar hv. þm. fullyrðir, að útibúið á Egilsstöðum hafi verið stofnað með vilja og samþykki Jóns Pálmasonar, því að ég hef það eftir alveg áreiðanlegum heimildum, að Jón Pálmason, bankaráðsmaður Búnaðarbankans, og Hilmar Stefánsson bankastjóri greiddu báðir atkv. á móti því að stofna þetta útibú. Þeir greiddu báðir atkv. á móti því. Hitt er svo rétt, að hv. l. þm. Vestf. skrifaði Búnaðarbankanum bréf, að mig minnir 19. des. 1958, eða rétt um það leyti sem hann var að fara úr stjórninni, og heimilaði að stofna útibú á Austurlandi. En hafi Jón Pálmason gert það í sinni ráðherratíð, hefur það verið fyrir 10 árum, og hann hefur þá verið búinn að skipta um skoðun á þessum 10 árum, því að ég hef sannar heimildir fyrir því, að hann greiddi atkv. á móti því, að útibúið yrði stofnað. Nú var með mínu bréfi ekkert sagt um það, hvort ég út af fyrir sig væri á móti því, að þetta útibú væri stofnað á Egilsstöðum. En þegar ég frétti um, hvernig þetta hefði borið að, að tveir bankaráðsmenn hefðu samþykkt þetta og einn bankaráðsmaður var á móti og bankastjórinn, þannig samþykkt með 2 atkv. gegn 2, fannst mér eðlilegt, að þetta mál væri athugað nánar og það nýja bankaráð, sem á að kjósa við Búnaðarbankann, fengi tækifæri til þess að fjalla um þetta og láta skoðun sína í ljós. Það fannst mér eðlilegast. Ég nefni ekkert ástæðuna fyrir því, hvers vegna ég skrifaði þetta bréf, að öðru leyti en ég hef nú talið. Það er rétt, sem hv. þm. sagði hér áðan, að tveir bankaráðsmenn af þremur, löglega kosnir, hafa formlega valdið, en hvort það er hyggilegt að beita valdinu þannig, það er svo annað mál, og ekki getur verið eðlilegt að gera það. Í því bréfi, sem ég skrifaði Búnaðarbankanum 4. apríl s.l., segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Með því að vænta má breytinga á skipan bankaráðs Búnaðarbanka Íslands á yfirstandandi Alþ., þykir eðlilegt, að undirbúningur að stofnun fyrirhugaðs bankaútibús á Egilsstöðum verði ekki hafinn fyrr en nýtt bankaráð fær tækifæri til þess að ákveða, hvernig þessum undirbúningi skal hagað.“ Þetta er skrifað vegna þess, að það voru tveir, sem vildu stofna útibúið, en einn bankaráðsmaðurinn og bankastjórinn vildu ekki gera það, greiddu atkv. á móti því. Þess vegna er eðlilegt, að ráðh., sem þessi stofnun heyrir undir, telji eðlilegt að athuga þetta mál frekar. En ég hef ekkert sagt um það, að ég væri endilega á móti því, að þetta útibú yrði stofnað, og ég segi: hvers vegna mátti nú ekki bíða til vorsins með þetta? Voru það hagsmunir bankans, eða voru það hagsmunir Austfirðinga? Hvers vegna hafa þessir menn, sem hafa ráðið bankanum nú undanfarið, ekki stofnað útibú á Austurlandi fyrr, ef það hefur verið heimilað af ráðh. fyrir 10 árum? Mér hefur verið sagt, að það væri búið að ráða bankastjóra að útibúinu á Austurlandi. Við skulum ekki fara frekar út í það, en það er ekkert víst, að nýtt bankaráð, sem hefur verið kosið í samræmi við vilja Alþ., hefði kosið þennan mann, án þess að ég ætli nokkuð að lasta hann út af fyrir sig. Þetta er það, sem ég vildi segja um útibúið á Egilsstöðum, af því að það var beinlínís nefnt hér og vitnað í bréf mitt. En ég hef fleiri dæmi, sem líkt stendur á um og hægt væri að nefna, sem er vafasamt og er ekki til þess að auka álit eða traust bankans. 
             Á ég að nefna það? Ja, það er t.d. ráðning útibússtjórans á Akureyri í haust. Hann var ráðinn með atkv. framsóknarmanna gegn atkv. eins bankaráðsmannsins og gegn vilja bankastjórans.

Þetta er rangt.

Þá hef ég fengið skakkar upplýsingar, því að ekki bý ég þetta til, en ég hef fengið þetta frá þeim mönnum, sem ég trúi að hafi sagt mér satt, og þessi ráðstöfun þótti mjög hæpin, mjög vafasöm, vegna þess að annars vegar var vanur bankamaður, sem hafði gegnt bankastjórastarfi í fjarveru útibússtjórans, er sat á Alþ., hins vegar var óvanur bankamaður, barnakennari að menntun, sem þekkir ekki full skil á bankastarfsemi. Ég segi, án þess að lasta þennan mann, sem var ráðinn, hann getur verið ágætur út af fyrir sig, að þessi aðferð var ekki til þess að styrkja eða auka álit manna á stjórn bankans, og einmitt svona dæmi ýtir miklu frekar undir breytingu og sannar, . að það er þörf á því, að stjórnin sé kosin á lýðræðislegan hátt. Hv. 2. þm. Vestf. sagði áðan, að við gætum átt von á þessu eftir hverjar kosningar, að það verði breytt um í bankaráðinu. Ekki skal ég fullyrða neitt um það. En ég vil aðeins minna á, að það, sem hér er verið að gera í sambandi við Búnaðarbankann nú, er að tryggja það, að bankaráð Búnaðarbankans verði kosið á sama hátt og annarra ríkisbanka, og eðlilega verður þá bankaráðið í hverjum banka skipað í samræmi við styrkleika flokkanna í Alþ. Það er þetta, sem hv. 2. þm. Vestf. virðist ekki vilja una. Hann talar um, að bankinn sé slitinn úr tengslum við bændur, ef þannig er að farið. Það, sem ég vil fullyrða í þessu sambandi, er, að bændur spyrja ekki að því, hvernig bankaráðið er kosið. Þeir spyrja ekki heldur að því, hvað bankaráðsmennirnir heita. Þeir spyrja að því, hvort þeir geti fengið lán í bankanum og með hvaða kjörum þeir geti fengið það. Þessi breyting á bankaráðslögunum miðar að því að tryggja, að bændur geti verið í þeim tengslum við bankann, sem þeir sjálfir óska helzt eftir, á þann hátt, að bankinn fullnægi því hlutverki, sem honum hefur ætíð verið ætlað, þ.e. að hafa fjármagn til að lána til landbúnaðarins, og það verður bezt gert með því, að sem flest öfl í þjóðfélaginu telji, að þessi stofnun hafi mikilvægu hlutverki að gegna.



Herra forseti. Það var um stofnun útibúsins. Hilmar Stefánsson bankastjóri greiddi alls ekkert atkv. um það. Það er eins og venjulega, þessi hæstv. ráðh. þarf alltaf að vera að reyna að smeygja sér út úr því, sem hann hefur sagt, og talar þannig, að hann kannast ekki við það, sem hann hefur talað, því að hann sagði hér í allra áheyrn, að þetta hefði verið samþ. með 2 atkv. gegn 2. Það er eitt út af fyrir sig, sá hugsunargangur að álíta, að það sé hægt að samþ. eitthvað með 2 atkv. gegn 2. Ef það hefði verið svo, hefði vitanlega ekki verið stofnað útibú, því að það hefði verið fellt með 2 atkv. gegn 2, svo að það er í þessu margþætt vitleysa. Um ráðningu útibússtjórans á Akureyri skal ég það eitt segja, að það var gert af bankaráðinu og á þess ábyrgð, og ég get fullyrt það, að það er óþarfi að vera að lasta þennan mann, hann hefur reynzt alveg ágætlega, eins og hann hafði reynzt, þegar hann hafði gripið í þetta mjög oft um lengri eða skemmri tíma hjá föður sinum: Ég ætla ekki að fara í karp um ráðningar á mönnum í bankastjórastörf, en ef það væri farið í meting um það við Sjálfstfl., hvernig þeir hafa reynzt, bankastjórar þess flokks og bankastjórar Framsfl., þá hygg ég, að þessi hæstv. ráðh. kysi alls ekki að hafa yfirleitt neinar umr. um það. Ef ég fer að segja fleira, eru það endurtekningar, og ég skal ekki misnota þann rétt, sem ég hef haft til að gera þessa aths.