Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist eftirfarandi bréf: „Reykjavík, 14. nóv. 1977. Gylfi Þ. Gíslason, 9. þm. Reykv., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sótt þingfundi á næstunni, leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Alþfl. í Reykjavík, Björn Jónsson, forseti Alþýðusambands Íslands, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Ragnhildur Helgadóttir, forseti Nd.“ Ég leyfi mér að bjóða Björn Jónsson velkominn til starfa á Alþingi.



Herra forseti. Þegar ríkisstj. á sínum tíma lagði fram frv. um staðfestingu á samningnum við Alusuisse um byggingu álversins fylgdi því máli allítarleg grg. Þar var einn kafli undir fyrirsögninni: „Áhrif til aukinnar iðnvæðingar: “Í þeim kafla segir: „Bygging álbræðslu mun skapa mikilvæg ný tækifæri þar sem ál gæti orðið hér jafnódýrt eða ódýrara en í nágrannalöndunum. Þetta ætti ekki aðeins að skapa góða aðstöðu til samkeppni við innfluttar álvörur, heldur einnig betri aðstöðu til að byggja upp útflutningsiðnað en á flestum öðrum sambærilegum sviðum.“ Í samræmi við þessa skoðun þáv. ríkisstj. sá hún til þess, að í 37. gr, samningsins um álverksmiðjuna eru ákvæði, sem lúta að þessu. Þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Alusuisse og ÍSAL eru reiðubúin til að aðstoða íslenska iðnaðaraðila við þróun úrvinnslu áls á Íslandi með því að leggja fram tæknikunnáttu og aðstoð og með fjárhagslegri þátttöku í slíkum fyrirtækjum með þeim kjörum og skilmálum, sem ríkisstj. og Alusuisse kunna að verða ásátt um.“ Það leynir sér ekki hver hugur manna var á þessum tíma. Nú hefur mér skilist að erfitt hafi verið að framkvæma þetta vegna þess hvernig tollamálum var þá háttað, t.d. ef flytja átti út vöru, sem unnin væri úr hrááli hér á Íslandi, En tollamál hafa stöðugt þróast og orðið hagstæðari þannig að nú hygg ég að ekki geti verið um að ræða alvarlegar hindranir á því sviði, eða a.m.k. getum við eygt það að tollar ættu ekki að verða því til fyrirstöðu að við getum framleitt útflutningsvörur úr hráefninu þar sem álið er hér á landi. Í tilefni af þessu hef ég leyft mér að flytja fsp. til hæstv. iðnrh. Hún er í tveim liðum og hljóðar svo, með leyfi forseta: „1. Hefur verið rannsakað, hvort grundvöllur er fyrir stofnun og rekstur íslenskra iðnfyrirtækja til úrvinnslu áls, sem framleitt er í landinu? 2. Ef svo er, hver er niðurstaðan?“ Þar sem í álsamningnum er talað um þann möguleika, að Svisslendingar taki fjárhagslega þátt í slíkum fyrirtækjum, lagði ég í lestri áherslu á orðið íslenskra iðnfyrirtækja, því að ég tel að það eigi fullkomlega að vera innan þess, sem við getum ráðið við, og ætti að vera algerlega í okkar höndum, ef tæknilegir og viðskiptalegir möguleikar eru á að við getum keypt ál fljótandi úr verksmiðjunni við Straumsvík og framleitt úr því eitthvað af þeim gífurlega fjölda vörutegunda sem gerðar eru úr áli.



Herra forseti. Hv. 2. landsk. þm. spyr, hvort rannsakað hafi verið, hvort grundvöllur sé fyrir stofnun og rekstur íslenskra iðnfyrirtækja til úrvinnslu áls sem framleitt er í landinu, og svo hver sé niðurstaðan. Álverið í Straumsvík framleiðir, eins og kunnugt er, álhleifa úr súráli. Framleiðsla álversins hefur nær öll verið flutt út án þess að frekari vinnsla komi til innanlands. Allt frá því að álverið hóf starfsemi sína hefur verið rætt og ritað um það, hvort, eins og hv. fyrirspyrjandi gat um, ekki kæmi til greina frekari vinnsla hér og hvort ekki mætti á þann hátt skjóta fleiri stoðum undir íslenskan iðnað. Fyrir tveim árum fól iðnrn. Iðnþróunarstofnun Íslands að gera úttekt á því, hvort frekari úrvinnsla áls hér á landi gæti ekki orðið hagkvæmur rekstur. Er talið að tvær leiðir komi einkum til greina við úrvinnsluna. Í fyrsta lagi er það álsteypa, álsteypan fer fram þannig, að álhleifar eru bræddir upp aftur í þar til gerðum búnaði og hinu brædda áli helt í mót sem ýmist geta verið sandmót eða stálmót, ef um verulega framleiðslu er að ræða. Það eru einnig til sérstakar vélar er bræða ál og þrýsta því í þar til gerð málinmót, og á það einkum við þegar verið er að framleiða litla hluti úr áli. Einnig gæti komið til greina að kaupa bráðið ál frá álverinu í Straumvík og spara þannig bræðsluna. Helstu framleiðsluvörur, er til greina kæmu, eru ýmiss konar byggingareiningar, svo sem plötur til klæðningar á hús, einnig álflot til notkunar við fiskvörpu togveiðiskipa, og enn fremur margs konar smáhlutir í bíla, svo sem blöndungar o.fl. Iðnþróunarstofnun gerir ráð fyrir að byrjunarstofnkostnaður meðalstórrar álsteypu geti verið um 100–200 millj. kr. og mannaflsþörf 20–30 manns. Það skal undirstrikað að Iðnþróunarstofnun talar hér aðeins um byrjunarstofnkostnað. Þetta var sá möguleiki sem felst í álsteypu. Hinn framleiðslumöguleikinn er vírdráttur eða prófíladráttur. Framleiðsluaðferð fyrir þessar vörutegundir er á margan hátt lík. Það eru steyptir sérstakir hleifar sem síðan eru látnir í þar til gerðar vélar þar sem hleifarnir eru hitaðir, og síðan er efnið dregið í gegnum formunarbúnað. Rætt hefur verið og kannað nokkuð að draga rafmagnsvír og ýmiss konar byggingarprófíla hér, Til greina kemur að húða þá síðan með ýmiss konar efnum. Iðnþróunarstofnun telur að lauslega megi áætla að byrjunarstofnkostnaður fyrirtækis, er dragi vír eða byggingarprófíla, gæti verið á bilinu 150–250 millj. kr. og gerir ráð fyrir að allt að 60 manns gætu fengið atvinnu við slíkt fyrirtæki. Niðurstöður um hagkvæmni liggja ekki fyrir. Þessar athuganir eru að vissu leyti á byrjunarstigi og margs konar rannsóknir eftir. En þær athuganir, sem þegar hafa farið fram, benda til þess að framhaldsvinnsla áls gæti orðið álitleg viðbót fyrir íslenskan iðnað. Eins og ég gat um, vinnur Iðnþróunarstofnunin að könnun þessa máls. Á s.l. sumri var fenginn hingað þýskur sérfræðingur í álsteypu og áliðnaði og dvaldist hann hér um nokkurt skeið. Skýrsla er væntanleg frá honum á næstunni um helstu möguleika sem hér koma til greina. Þess má geta að nokkur þeirra fyrirtækja, sem þegar starfa hér á landi að úrvinnslu áls, hafa sýnt mikinn áhuga á aukinni vinnslu og nýir áhugaaðilar hafa leitað til rn. og Iðnþróunarstofnunar um fyrirgreiðslu og aðstoð í þessu efni. Uppbygging nýrra iðngreina er vandaverk og í mörg horn að lita. Þarf að sjálfsögðu að gera ítarlegar hagkvæmniathuganir, markaðskönnun þarf að sjálfsögðu einnig að gera og tryggja eins og kostur er sölu á hugsanlegum framleiðsluvörum. Þá þarf að stuðla að aukinni tækni og verkþekkingu að því er varðar framhaldsvinnslu á áli, áður en ráðlegt þætti að hefja framkvæmdir á þessu sviði. Framhaldsvinnsla á áli hér innanlands hefur þannig verið ofarlega á verkefnalista iðnrn. og Iðnþróunarstofnunar og mun verða það áfram, þangað til niðurstöður um hagkvæmni slíkrar framleiðslu liggja fyrir.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir skýr og góð svör við fsp. minni. Mér var mikil ánægja að heyra á máli hans áhuga og trú á því, eins og hann orðaði það, að framhaldsvinnsla á áli gæti orðið álitleg viðbót við íslenskan iðnað. Hér var einnig ánægja að heyra að mál þetta er í athugun og að það er ofarlega á lista verkefna hjá rn. hans. Í þriðja lagi er gott til þess að vita, að íslensk iðnfyrirtæki, sem starfa á skyldum sviðum, og jafnvel nýir aðilar hafa látið í ljós áhuga á framhaldsvinnslu áls. Ég þakka aftur fyrir svörin og læt í ljós þá vott að ekki liði langur tími þangað til hér rísa eitt eða fleiri alíslensk fyrirtæki sem vinna úr þessu hráefni, sem við höfum í landinu, og tryggja tugum manna góða atvinnu og þjóðinni útflutningstekjur.



Herra forseti. Það var einhvern tíma nokkru áður en þing kom saman í haust, að til mín var leitað af hálfu ungs fólks, sem er að koma sér upp nýjum íbúðarhúsum á jörðum í kjördæmi mínu, og ég var beðinn að athuga hvort ekki væri hægt að flýta fyrir því að rafmagn fengist í þessi hús. Þetta unga fólk hafði fengið þau svör, að ekki væru peningar til þess að vinna verkið. Og þannig stóðu málin þegar ég lagði fram þessa fsp. Ég lagði hana fram, eins og ég sagði fyrir tilmæli þessa fólks, en ég vissi líka að um slík dæmi var að ræða viðar. Það eru mörg dæmi þess að fólk kemst í vandræði vegna þess að treglega gengur oft að fá tengt rafmagn við ný hús. En nú hef ég haft spurnir af því, að þetta er eiginlega komið í lag að því er snertir a.m.k. -  „a) (sem er aðalatriðið í þessu sambandi): Hver er ástæðan til þess að Rafmagnsveitur ríkisins geta ekki sinnt beiðnum um tengingu íbúðarhúsa í sveitum við rafveitukerfi Rafmagnsveitna ríkisins? b) Hve margar beiðnir liggja nú fyrir um tengingu, sem Rafmagnsveiturnar hafa ekki getað sinnt? c) Hve mörg eru þau sveitabýli, sem enn hafa ekki fengið rafmagn frá samveitum, en þó er ráðgert að fái það síðar?“



Herra forseti. 5. sept. s.l. ákváðu Rafmagnsveitur ríkisins að stöðva lagningu heimtauga í sveitum vegna fjárskorts, en þá höfðu 56 heimtaugar verið afgreiddar á þessu ári. Þegar iðnrn. bárust spurnir af þessu voru þegar gerðar ráðstafanir til að útvega það fjármagn sem Rafmagnsveiturnar töldu að á skorti, en það voru um 60 millj. kr. Það tókst nokkru síðar og var þá af hálfu Rafmagnsveitnanna afturkölluð þessi stöðvun. Síðan hefur verið haldið áfram að tengja íbúðarhús í sveitum, og 15. nóv. s.l. hafði talan nærri tvöfaldast frá þeirri, sem ég greindi áður, þ.e.a.s. búið var þá að tengja 102 í stað 56. Rafmagnsveiturnar telja, að óafgreiddar heimtaugaumsóknir séu nú 63, og gert er ráð fyrir að fjárþörf vegna þeirra verði nm 34 millj. Verður leitast við að afgreiða þessar heimtaugaumsóknir sem fyrst. Það er rétt hjá hv. fyrirspyrjanda, hv. 5. þm. Vesturl., að það hefur valdið miklum erfiðleikum og óþægindum fyrir marga nú og undanfarin ár þegar framkvæmdir við tengingu nýrra íbúðarhúsa í sveitum hafa dregist vegna fjárskorts. Og ég vil leggja sérstaka áherslu á það, að við afgreiðslu fjárl. nú verði gengið tryggilega frá nauðsynlegri fjáröflun í þessu skyni, þannig að ekki þurfi að koma til tafa eða dráttar af þeim sökum á næsta ári. Varðandi c-lið fsp. hve mörg séu þau sveitabýli sem enn hafa ekki fengið rafmagn frá samveitum, en þó er ráðgert að fái það síðar, er þess að geta, að áætluninni um rafvæðingu sveitabýla má nú að heita lokið, þ.e.a.s. þeirri áætlun, sem fyrst var kölluð fjögurra ára áætlun, síðar var kölluð þriggja ára áætlun og átti að framkvæma á þeim tíma, en reyndist taka 7 ár. Til viðbótar þeirri áætlun hefur verið til meðferðar hjá orkuráði, rafmagnsveitum og iðnrn. hvernig skyldi haga næstu framkvæmdum og fyrirætlunum í þessu efni, en það er fyrst og fremst spurning um meðalfjarlægð milli býla, hversu mikil hún eigi að vera. Um það hefur ekki enn verið tekin ákvörðun og verður eitt af því sem þarf að taka afstöðu til við afgreiðslu fjári. fyrir næsta ár.



Herra forseti Ég þakka hæstv. ráðh. svör hans. Hv. þm. tóku eftir því, að hæstv. ráðh. sagði að 5. sept. hefði rn. hans borist vitneskja um að fjármagn skorti til tenginga við ný hús á jörðum víðs vegar um landið. En þegar þessi vitneskja barst brá rn. við og kippti þessu í lag. Það er til marks um að þetta er eitt af því sem mætti kalla fasta liði, eins og venjulega, að þegar hæstv. ráðh. svaraði fsp. hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar í fyrra, þá var svar hans m.a. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar rn. barst vitneskja í byrjun septembermánaðar um þessa fjárvöntun brá það strax við og tókst að útvega þetta fjármagn, sem nam um 50 millj. kr., upp úr miðjum sept., og var Rafmagnsveitum ríkisins falið að sinna öllum beiðnum um tengingu.“ Svarið er m.ö.o. alveg það sama og í fyrra að öðru leyti en því, að nú eru það 60 millj. í staðinn fyrir 50. Ég vona nú að hæstv. ráðh. standi við það fyrirheit, sem hann gaf hér áðan, að ekki þurfi að endurtaka þennan leik enn eitt haustið, og að hann sjái til þess að nóg fjármagn verði fyrir hendi til þessara verka tímanlega á næsta ári. Eitt er það, sem menn skyldu t.d. gefa gaum í þessu sambandi, og það snertir kostnaðinn. Það verður að sjálfsögðu mikill aukakostnaður við framkvæmdir eins og þessar þegar þær eru látnar dragast svona oft á tíðum fram á vetur, þegar hann er lagstur að með frost og klaka í jörð.



Herra forseti. Á þskj. 53 hef ég beint eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. sjútvrh.: „1. Hve miklum bolfiskafla hefur verið landað síðan verkfall BSRB hófst 11. okt. s.l., annars vegar úr togurum og hins vegar úr bátum? 2. Hver eða hverjir hafa úrskurðað í hvaða vinnslu aflinn skuli fara samkvæmt gæðum á ferskum fiski?“ Þegar þessi fyrirspurn kom fram hafði verkfall staðið, ef ég man rétt, í 11 eða 12 daga, og þó það sé ekki tímasett þarna nákvæmlega átti ég við það magn sem landað hefur verið á verkfallstímabilinu. Hvers vegna er ég að tala um þetta hér? Það er vegna þess að blaðaskrif urðu um verksvið þessara manna og hér er raunar um allalvarlegt mál að ræða frá mínu sjónarmiði, þar sem við höfum ákveðin lög um Framleiðslueftirlit sjávarafurða og í 2. gr. þeirra laga, 1. mgr., segir: „Framleiðslueftirlit sjávarafurða heyrir undir sjútvrh. Stofnunin skal hafa eftirlit með eða meta allan fisk, krabbadýr og skeldýr, sem veidd eru úr sjó, svo og meðferð, flutning, geymslu og vinnslu þeirra.“ Ég tel að þegar menn, sem eru félagar í BSRB, hófu verkfall, þó í fyrsta sinn væri, hafi þessi lög verið vanvirt, jafnvel brotin. Hins vegar er hér um mjög viðkvæmt og erfitt mál að ræða, og ég held að þessir fiskmatsmenn hafi gert sér grein fyrir því, að þeir stóðu ekki í deilum við sjómenn eða fiskvinnsluna í landinu, og hafi þess vegna verið jákvæðir gagnvart því að leysa þennan vanda. En ég vil vekja athygli á þessu, svo það liggi alveg á hreinu að ef til verkfalls þessara manna kemur aftur, þá tel ég að löndun á fiski haldi ekki áfram nema annað komi í staðinn, undanþága frá svokallaðri verkfallsnefnd eða jafnvel breyting á lögunum, því að lögin segja ákveðið: „skal hafa eftirlit“ og „meta allan fisk“, og orðið „skal“ kom inn eftir miklar umr. í sjútvn. og var ekki sett af neinni tilviljun. Ég vil því vekja athygli á þessu máli. Þetta er mikilvægt mál og viðkvæmt mál og þarf að liggja ljóst fyrir ef til verkfalls kemur aftur hjá þessum mönnum. Þess vegna hreyfi ég nú þessu máli hér á Alþ. í tæka tíð.



Herra forseti. Svar við fyrri lið fsp.: Ógerningur er að svara fyrri lið fsp. af nákvæmni. Líta má þó á aflatölur á sama tíma á s.l. ári og í sept. s.l. og reyna þannig að gera sér grein fyrir um hve mikið aflamagn er að ræða þennan hálfa mánuð er verkfallið stóð. Ef togaraaflinn er fyrst tekinn, þá var í okt. 1976 landað 12 270 lestum af bolfiski innanlands og 660 lestum erlendis. Í sept. s.l. var landað úr togurum 15 792 lestum innanlands af bolfiski og 938 lestum erlendis. Séu þessar tölur helmingaðar, þar sem verkfallið stóð í hálfan mánuð, og síðan tekið meðaltal af okt. 1976 og sept. 1977, þá verður útkoman 7 015 lestir innanlands og 400 lestir erlendis. Bolfiskafli báta í okt. 1976 var 8561 lest innanlands, og er þá spærlingur ekki meðtalinn, og landað var 1041 lest erlendis. Í sept. 1977 landa bátar 9566 lestum af bolfiski innanlands og 135 lestum erlendis. Sé svo helmingað og tekið meðaltal verða tölurnar þær, að 4531 lest er landað innanlands af bátum og 294 lestum erlendis. Þessar tölur ættu að geta gefið nokkuð nákvæma vísbendingu um það aflamagn er fyrirspyrjandi óskar upplýsinga um. Hins vegar fara nú að liggja fyrir tölur fyrir októbermánuð, en ekki fyrir þennan hálfa mánuð út af fyrir sig, heldur mánuðinn í heild. Varðandi 2. lið fsp. skal þetta upplýst: Öll frystihús og síldarsöltunarstöðvar hafa í þjónustu sinni fiskmatsmenn, samþykkta af Framleiðslueftirlitinu, sem eru ábyrgir fyrir framleiðslunni gagnvart stofnuninni. Verkfallið náði ekki til þessara matsmanna. Þar sem yfirmatsmenn Framleiðslueftirlitsins fylgjast með störfum þessara matsmanna, en á verkfallstímanum störfuðu yfirmatsmennirnir ekki, þá gat stofnunin ekki veitt alveg sama aðhald og venja er til. Hitt er þó staðreynd, að matsmenn frystihúsa meta hráefnið með tillit til þeirra gæðakrafna sem gerðar eru til hinna einstöku framleiðslutegunda. Eins og áður greinir störfuðu matsmenn á síldarsöltunarstöðvum í verkfallinu. Síldarmatsmenn Framleiðslueftirlitsins fylgjast með störfum þeirra meðan söltun og verkun fer fram, en þetta eftirlit féll einnig niður í verkfallinu. Hins vegar er það venja, að öll saltsíld er skoðuð og tekin út af síldarmatsmönnum Framleiðslueftirlitsins áður en hún er flutt úr landi og verður engin breyting þar á. Framleiðendur saltfisks og skreiðar verða að hafa vinnsluleyfi, eins og tíðkast í öðrum greinum fiskvinnslu, til staðfestingar á því að fiskvinnslustöðin fullnægi kröfum um hreinlæti og búnað. Hins vegar eru ekki gerðar kröfur um að fiskmatsmaður starfi við framleiðsluna. Þegar afurðir þessar eru fullverkaðar og hæfar til útflutnings eru þær metnar í gæðaflokka þannig að hver fiskur er skoðaður. Mat þetta annast sérstakir matsmenn sem samþykktir eru af Framleiðslueftirlitinu, en þeir störfuðu í verkfallinu. Þótt yfirmatsmenn, er eftirlit hafa með störfum þessara matsmanna, legðu niður störf var fremur lítið um að vera í saltfisksmati um þessar mundir og er áætlað að næsti farmur verði fluttur úr landi seinni hluta þessa mánaðar. Yfirmatsmenn munu framkvæma yfirmat á öllum saltfiski, sem tilheyrir landinu, áður en útflutningur fer fram. Meginhluti þeirrar skreiðar sem flutt er út er metin á haustin, en vegna markaðsaðstæðna í Nígeríu er mun minna um að vera í skreiðarmati nú en venja er til á þessum árstíma. Þótt orðalag fyrirspurnanna sé óljóst er rétt að skýra frá því, að við eðlilegar aðstæður er allur ferskur fiskur metinn af starfsmönnum Framleiðslueftirlitsins og gefa þeir fyrirmæli um vinnslumöguleika á hráefninu. Verkfall BSRB náði til þeirra ferskfiskmatsmanna, er þáðu 50% laun eða meira, og var þar um að ræða 37 af 56 starfandi ferskfisksmatsmönnum, en hjá þeim 19 ferskfisksmatsmönnum, er ekki tóku þátt í verkfallinu, fór ferskfisksmat fram með eðlilegum hætti. Á þeim stöðum, þar sem þessir matsmenn voru í verkfalli, var ekki um opinbert ferskfisksmat að ræða.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. kærlega fyrir svörin, en hann svaraði þessari fyrirspurn ágætlega. Maður kynni að draga þá ályktun af þessu svari að e.t.v. kæmist ríkissjóður hjá því að borga þarna 37 mönnum ef 19 menn geta starfað utan greiðslubyrðar af hálfu ríkissjóðs og haldið framleiðslunni gangandi. Hvort sem þetta er nú rétt metið hjá mér fyrirvaralaust eða ekki, þá vil ég samt vekja athygli á því, að þegar af störfum láta 37 menn vegna verkfalls sem eru taldir óhjákvæmilegir og skulu starfa samkvæmt lögum, þá hlýt ég að álykta að þessi lög hljóti að vera jafnrétthá öðrum lögum í landinu, þegar þeir séu ekki í starfi vegna verkfalls, þá hljóti starfsemin að leggjast niður - eða hvernig fer um kjötmat í landinu og annað mat á vinnsluvörum hér til manneldis. Mér finnst að við megum ekki vanvirða þessi lög fremur en önnur lög í landinu, og ég vildi vekja athygli á þessu máli. Aflinn er hér 11–12 þús, tonn sem fer í gegnum vinnslu sem þessir menn hefðu þá fjallað um eða metið og úrskurðað um heilbrigði, hvort fiskurinn væri ferskur o.s.frv., svo hér er ekki um lítið mál að ræða - alls ekki. En málið er mjög viðkvæmt og það kann að vera hægt að finna lausn á því í framtíðinni sem væri þannig að hún hindraði ekki þessa menn í þátttöku síns kjarafélags né heldur að framleiðsla stöðvaðist. En þetta er mál sem verður að íhuga vegna þess umfangs sem það hefur og að lögin verði virt eins og önnur lög í landinu.



Herra forseti. Aðeins örfá orð út af síðustu orðum hv. 1. landsk. þm. Það, sem hér var um að ræða, var að stöðva allan fiskiskipaflotann, og hver hafði vald til þess og hver gat framfylgt slíkri stöðvun og stöðvað atvinnulífið í landinu. Ég fyrir mitt leyti treysti mér ekki að geta út slíka fyrirskipun og því síður að framfylgja henni. Við reyndum af veikum mætti í sjútvrn. að halda áfram nauðsynlegum rannsóknum í sambandi við rækjuveiðar, að koma einu skipi af stað. Því var meinað að láta úr höfn af verkfallsvörðum BSHB, það varð að bíða og stór hluti flotans fékk ekki að hefja þær veiðar. Þannig fer yfirleitt allt úrskeiðis í verkföllum, bæði í þessum efnum sem öðrum. En það, sem auðvitað skipti máli í þessu verkfalli og við fiskveiðar og fiskvinnslu á þessu tímabili, var að meginþorri fiskvinnslunnar fer til hraðfrystihúsanna á þessum árstíma og þar má segja að venjulegt eftirlit með framleiðslunni hafi átt sér stað þó yfirmenn matsmenn hafi vantað. Hins vegar er eftir sem áður í höndum Framleiðslueftirlits sjávarafurða að fylgjast með þeim afurðum sem framleiddar voru á þessu tímabili áður en þær koma til útflutnings.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér á þskj. 70 fyrirspurn til hæstv. sjútvrh. varðandi þorskstofninn. Í fyrsta lagi er spurst fyrir um hvað fiskifræðingar hafi áætlað að þorskstofninn á Íslandsmiðum hafi verið stór á árunum 1973, 1974, 1975 og hvað þeir áætli að stærð þorskstofnsins á Íslandsmiðum muni verða á árinu 1978. Ég tel eðlilegt og sjálfsagt að Alþ. fái skýrslu um þetta svo að alþm. geti gert sér grein fyrir hvar við stöndum í þessum efnum. Það er svo, að afraksturinn af þorskstofninum er undirstaðan undir útflutningi sjávarafurða, þó að nú hin síðari ár hafi verið lögð áhersla á að nytja einnig þá fiskstofna aðra sem tiltækir eru. Í öðru lagi er spurst fyrir um hvað fiskifræðingar áætli stærð hrygningarstofnsins annars vegar á svæðinu frá Stokksnesi vestur um að Látrabjargi og hins vegar á öðrum hafsvæðum við landið. Ástæðan fyrir þessari fyrirspurn er sú sama og fyrir hinni fyrri. Ég tel eðlilegt og sjálfsagt, að alþm. fái um þetta upplýsingar, og tel að Hafrannsóknastofnun mætti gjarnan gefa Alþ. skýrslu um bæði þessi atriði í lok hvers árs. Þá er loks í þriðja lagi spurst fyrir um hvort Hafrannsóknastofnun hafi látið gera athuganir á hvaða árangur friðun hrygningarsvæðisins á Selvogsbanka og friðun svæðisins fyrir Norðausturlandi hafi borið. Friðun beggja þessara svæða var ákveðin með reglugerð fyrir nokkrum árum, en ég minnist þess ekki að hafa nokkurs staðar séð grg, fiskifræðinga Hafrannsóknastofnunarinnar um þessi atriði. Ég tel því mjög tímabært að um þetta sé spurt, því að á sínum tíma kom greinilega fram mikill áhugi hjá mörgum þm. fyrir þeim friðunarráðstöfunum sem hér um ræðir.



Herra forseti. Út af þessari fyrirspurn hv. 3. þm. Suðurl. hefur eftirfarandi svar borist frá Hafrannsóknastofnun til sjútvrn.: „Svar við fyrirspurn Guðlaugs Gíslasonar til sjútvrh. um þorskstofninn, sbr. bréf rn, frá 3. nóv. s.l. 1. Þegar rætt er um stærð þorskstofnsins er fyrst og fremst átt við veiðanlega stofninn, það er þorsks þriggja ára og eldri. Stærð þorskstofnsins í fjölda og í þyngd undanfarin ár er áætlað að hafi verið sem hér segir: Árið 1973 fjöldi í millj, fiska 610 og þyngd í þús. tonna 1306; 1974 517, 1189; 1975 509, 1135; 1976 642, 1237. Stofnstærðaraukningin árið 1976 stafar eingöngu af því að þá bætist stóri árgangurinn frá 1913 inn í veiðanlega stofninn. Í ársbyrjun 1977 er stærð stofnsins áætluð 531 millj. fiska og þyngdin 1195 þús. tonn. Veiðin á yfirstandandi ári byggist mjög á 1973 árganginum, og þar sem aflinn mun fara langt fram úr till. Hafrannsóknastofnunarinnar um æskilegan hámarksafla er áætlað að stærð þorskstofnsins í ársbyrjun 1978 verði komin ofan í 429 millj. fiska, sem eru í þyngd rúmlega 1 millj, lesta, og er það minnsta stofnstærð þorskstofnsins sem vitað er um síðan rannsóknir hófust. 2. Hrygningarstofn þorsksins er nefndur sá hluti þorskstofnsins sem náð hefur 7 ára eða hærri aldri. Stærð hans á undanförnum árum í þús, tonna og fjöldi í millj, fiska hefur verið sem hér segir: Árið 1973 332, 63; 1974 226, 42; 1975 222, 42; 1976 180, 36. Á s.l. vetrarvertíð, 1977, var stærð hrygningarstofnsins áætluð 210 þús. lestir. Búist er við að stærð hrygningarstofnsins í byrjun komandi vertíðar verði 170 þús. lestir eða minni en nokkru sinni fyrr. Að baki þeirri hrygningu munu standa 34 millj, þorska. Með þeirri þekkingu, sem við búum yfir í dag, er engan veginn unnt að spá hversu mikið af væntanlegri hrygningu fari fram á hverju svæði. Hrygning er háð umhverfisþáttum, eins og t.d. hítastígi, og eins og er er ekki unnt að spá langt fram í tímann hvernig hitastigi í sjónum verði háttað, t.d. hvort hiti við Norðurland á vori komanda nái þeim mörkum sem geri hrygningu í einhverjum mæli mögulega og verður því ekkert fullyrt í þeim efnum. Hitt er þó ljóst, að hvernig sem háttað verður um hrygningu utan hinna hefðbundnu hrygningarstöðva suðvestanlands, þá má búast við afar rýrri vetrarvertíð suðvestanlands, þar sem hrygningarstofninn er svo lítill sem raun ber vitni og reynsla undanfarinna ára hefur staðfest. 3. Á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar hefur verið fylgst með fiskgengd á friðaða svæðinu á Selvogsbanka undanfarin ár. S.l. 2 ár hefur verið gerð ítarleg könnun á hrygningu þorskfiska við Suðurland og Vesturland, og á s.l. vertíð var athugunarsvæðið stækkað og gögnum safnað um hrygninguna fyrir norðan. Þá hefur verið reynt að fylgjast með uppeldisstöðvum þorsksins fyrir Norðurlandi og Austurlandi, bæði á friðuðum svæðum og veiðisvæðum, eftir því sem skipakostur hefur leyft hverju sinni. 4. Rannsóknum á hrygningar- og uppeldisstöðvunum og þar með friðuðum svæðum verður fram haldið, þar sem ekki er unnt að draga neinar viðhlítandi ályktanir nema byggja á nokkurra ára athugun. Úrvinnsla gagna um friðaða hólfið á Selvogsbanka er í fullum gangi, en þar sem friðaða svæðið við Norðausturland hefur aðeins verið friðað á annað ár verður frekari gagnasöfnun að fara fram áður en unnt er að meta friðunargildi þess svæðis. Virðingarfyllst, Jón Jónsson.“ Þetta er svar Hafrannsóknastofnunar við þessum fyrirspurnum, sem hv. 3. þm. Suðurl. hefur lagt fram.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. sjútvrh, fyrir svör hans og þá skýrslu sem hann hér flutti. Ég tel mjög gagnlegt fyrir þingheim að fá að kynna sér hana nánar og væri vissulega ástæða til frekari umr. um þetta mál í heild. En í fyrirspurnatíma verður því að sjálfsögðu ekki við komið þar sem tími er þar mjög takmarkaður. Ég endurtek: ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þá skýrslu sem hann flutti.