Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er borið fram að ósk Tannlæknafélags Íslands, og hefur málið einnig verið borið undir landlækni og læknadeild háskólans, sem fallast á efni frv., en það er, að settar verði reglur um það, með hvaða hætti menn geti fengið viðurkenningu sem sérfræðingar í vissum greinum tannlækninga. Þótti nokkurt álitamál, hvort þörf væri á slíkri löggjöf, og þá með hverjum hætti kveðið skyldi á um kunnáttu hinna væntanlegu sérfræðinga, en að athuguðu máli urðu allir sammála um þá leið, sem hér er stungið upp á, sem sagt, að ráðherra veiti leyfið, en fari þar bæði eftir reglum og till. n., sem sé þannig ekipuð, að prófessor í tannlækningum við læknadeild háskólans sé formaður, en 2 nefndarmenn tilnefndir af Tannlæknafélagi Íslands, auk 2 sérfróðra tannlækna, sem tækju þátt í meðferð hvers einstaks máls. Ég vonast til þess, að þetta litla mál, sem hefur þó þýðingu fyrir þá stétt, sem á hér hlut að máli, valdi ekki ágreiningi, og ég mun því leggja til, að því verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Þetta frv. til l. um almannatryggingar er komið frá hv. Ed., þar sem einhugur var um að samþykkja það, að vísu með aðeins lítils háttar breyt. frá því, sem frv. var lagt fram í upphafi. S.l. 3 ár hafa miklar breyt. verið gerðar við almannatryggingalögin og mjög þýðingarmiklar sumar. Ég skal aðeins nefna nokkrar: Það er hækkun bótagreiðslnanna 1960 og upptaka þá á fjölskyldubótum, þó að barnafjöldi væri ekki sá, sem áður var tilskilinn í lögum. Það er afnám skerðingarákvæðisins svokallaða, sem gerði það að verkum, að menn fengu ekki fullar lífeyris- eða örorkubætur, ef þeir höfðu vissar tekjur af einhverju, sem þeir unnu við. Í þriðja lagi var í fyrra landið gert að einu verðlagssvæði og þar með afnuminn sá munur, sem hefur verið á bótagreiðslum og iðgjaldagreiðslum á þessum tveim verðlagssvæðum, sem áður voru. Þá má líka nefna, að hækkanir hafa verið gerðar á bótum til samræmis við opinbera starfsmenn. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er um heildarendurskoðun á tryggingalögunum öllum, og hefur verið unnið að því síðan 1960. Þá voru skipaðir í nefnd til þess að athuga lögin þeir Hjálmar Vilhjálmsson ráðuneytisstjóri, sem jafnframt er skipaður formaður n., Gunnar Möller hrl., frú Jóhanna Egilsdóttir, frú Sigríður J. Magnússon og Sverrir Þorbjarnarson. Í nóv. 1962 var svo tilnefndur í n. í viðbót Björgvin Sigurðsson framkvstj. Vinnuveitendasambands Íslands til þess að taka sæti í n., þegar rætt væri um slysatryggingar, en eins og kunnugt er greiða atvinnurekendur iðgjöldin, sem þarf til þess að standa. undir slysatryggingagreiðslum. Þessi n. hefur líka starfað að þeim lagabreytingum, sem ég lýsti í upphafi míns máls og gerðar hafa verið á þessu tímabili, þ.e.a.s. hækkun bótagreiðslanna, afnám skerðingarákvæðisins, landið eitt verðlagssvæði o.s.frv. Það hefur allt saman farið um hendur n. og hún haft það til meðferðar. En þessi heildarendurskoðun, sem hér er lögð fram, tekur til alls lagabálksins. Þessu frv. fylgir afar ýtarleg grg., þar sem gerð er grein fyrir fyrst málinu í heild og síðan einstökum greinum frv., og skal ég ekki fara út í að ræða það nema að litlu leyti, því að hv. alþm. hafa haft tækifæri til þess að kynna sér málið, enda frv. lýst allýtarlega, eftir að það kom fram í hv. Ed., bæði í blöðum og útvarpi. En nokkur atriði skal ég leyfa mér að minnast á. Helztu breyt., sem frv. felur í sér, eru í fyrsta lagi þær, að allir lífeyrissjóðir verði viðbótarsjóðir, þ.e. að allir fái bætur almannatrygginganna frá 1. jan. 1964 og bætur lífeyrissjóðanna verði viðbótarbætur við bætur almannatrygginganna. Þá er gert ráð fyrir, að uppgjör eigi sér stað fyrir liðinn tíma á milli hvers lífeyrissjóðs og almannatrygginganna. Enn fremur dragast bætur almannatrygginga frá bótum lífeyrissjóðs til einstakra bótaþega, unz bótaákvæði sjóðanna hafa verið endurskoðuð. Eftir afnám skerðingarákvæðanna er það öllum hagkvæmt að njóta bóta almannatrygginganna, Þetta er öllum ljóst, sem sjá má á því, að á síðustu árum hafa verið stofnaðir margir lífeyrissjóðir, sem eru aðeins viðbótarsjóðir, þ.e.a.s. sjóðfélagar þeirra eiga rétt til allra bóta almannatrygginganna. Þetta, að meðlimir lífeyrissjóðanna höfðu yfirleitt hætt greiðslum til almannatrygginganna, að því er tekur til þessara lífeyrisgreiðslna, kemur til af því, að skerðingarákvæði almannatryggingalaganna, meðan það var í gildi, kom í veg fyrir, að sjóðfélagar hefðu nokkurn hagnað af því að vera þátttakendur í almannatryggingunum, því að tekjur þeirra eða bótagreiðslur lífeyrissjóðanna voru það háar taldar, að þær skertu verulega þann möguleika, sem þeir þá áttu í bótum frá almannatryggingunum. Þess vegna var það, að þegar lífeyrissjóður var stofnaður, meðan skerðingarákvæðið var í gildi, var venjan sú að sækja um leyfi til Tryggingastofnunar ríkisins um það, að meðlimir lífeyrissjóðsins yrðu undanþegnir að greiða til almannatrygginganna, af því að fyrirsjáanlegt var, að þeir mundu engan hagnað hafa af því, eða a.m.k. lítinn, vegna þeirra bóta, sem þeir fengu úr sínum lífeyrissjóði. Við afnám skerðingarákvæðisins gerbreyttist þetta. Þá er ekkert því til fyrirstöðu, að menn geti fengið sínar bætur frá almannatryggingunum, þó að þeir njóti bóta úr sínum eigin lífeyrissjóði, enda hefur það farið svo, að ýmsir lífeyrissjóðir, sem stofnaðir hafa verið síðan, hafa ekki sótt um að verða undanþegnir greiðslum til almannatrygginganna og njóta þess vegna hvors tveggja, hvort sem þetta verður samþ. eða ekki. Það hafa farið fram athuganir á því, hvort einstaka lífeyrissjóðir mundu þola að greiða til almannatrygginganna bæði þær iðgjaldagreiðslur, sem niður hafa fallið, og vexti af þeim greiðslum, og með þeim árangri, að það virðist hafa komið í ljós, að þetta ætti ekki að vera lífeyrissjóðunum um megn. Þó er vitað, að þetta verða mjög mikil útgjöld fyrir lífeyrissjóðina, og þess vegna hefur í bráðabirgðaákvæði þessa frv. verið gefinn kostur á því, að þessar greiðslur megi dreifast á tíu ára bil. Einstaka lífeyrissjóðir, eins og lífeyrissjóðir bankanna, hafa látið í ljós áhyggjur út af því, að það mundi verða þessum sjóðum ofvaxið að standa í skilum við almannatryggingarnar, en þeir sérfræðingar, sem við höfum haft til að athuga þetta, telja, að svo þurfi ekki að verða. Hins vegar hefur rn., sem á að gefa út reglugerð um það, hvernig þessum endurgreiðslum skuli hagað, ákveðið, að það verði það vægilega í sakirnar farið við þessa lífeyrissjóði, að það komi ekki til neinna vandræða, en ef til vandræða komi einhvers staðar út af þessum endurgreiðslum, þá verði gerðar sérstakar ráðstafanir í því sambandi og mál þess lífeyrissjóðs tekið sérstaklega til athugunar. En ég vænti, að til þess þurfi ekki að koma. Þetta er mjög veigamikil breyt. og sjálfsagt sú, sem einna mesta þýðingu hefur af þeim breyt., sem frv. gerir ráð fyrir. Það eru nú svo margir lífeyrissjóðir starfandi á landinu, að það verður mikill fjöldi manna, sem þarna fær ellilífeyrisgreiðslur almannatryggingalaganna í ofanálag á þær lífeyrisgreiðslur, sem viðkomandi lífeyrissjóður lætur þeim í té. Og mætti svo fara, að þetta yrði byrjun á því, að ellilífeyrisgreiðslur almennings í landinu gætu almennt verulega hækkað frá því, sem nú er. Önnur aðalbreytingin, sem frv. gerir ráð fyrir, er sú, að fjölskyldubætur skulu greiddar með öllum börnum, en nú eru, eins og kunnugt er, fjölskyldubætur ekki greiddar með börnum, sem njóta barnalífeyris eða eiga rétt til meðlags eða meðlagsskyldan föður utan fjölskyldunnar. Fjölskyldubætur eru nú 3077 kr. með hverju barni, sem þeirra nýtur, en í frv. er gert ráð fyrir mjög svipaðri upphæð, eða réttum 3000 kr. N. taldi eðlilegt, að fjölskyldubætur væru greiddar vegna allra barna, annaðhvort sem sjálfstæð greiðsla eða innifalið í öðrum bótum. Til athugunar kom hjá n. að lækka barnalífeyrinn vegna þessara breyt., en með hliðsjón af því, að barnalífeyrir er ekki hærri hér á landi en eðlilegt má telja, taldi n. ekki rétt að leggja til, að hann yrði lækkaður. Þau börn, sem meðlög eru skilvíslega greidd með af barnsföður, njóta engra fjölskyldubóta, eins og nú er, og fá engar bætur í stað fjölskyldubóta. Hér virðist því með hinum nýju ákvæðum þessa frv. leiðrétt nokkurt misrétti. Fæðingarstyrkur er nú 2556 kr., en lagt er til, að hann verði hækkaður upp í 4000 kr., eða um 56% . Þessi hækkun á nokkuð rót sína að rekja til hækkunar á daggjöldum í sjúkrahúsum og til hækkunar á fæðingarstofugjaldi. Þá er lagt til, að ekkjulífeyrir verði nokkuð hækkaður frá því, sem nú er, enda voru þær bætur með þeim lélegustu, sem veittar voru. Þessi hækkun á ekkjulífeyri er gert ráð fyrir að verði 17%. Þá er lagt til, að dánarbótum vegna slysa verði breytt þannig, að í staðinn fyrir eina greiðslu til ekkju eða ekkils, eins og nú er, komi í staðinn bætur, sem greiddar verði mánaðarlega samtals í 8 ár. Auk þessarar breyt. á greiðslumátanum er lagt til, að þessar bætur verði hækkaðar verulega. Þá er lagt til í frv., að lágmarkssjúkradagpeningar verði hækkaðir verulega og ákveðin rýmkun að því er varðar bótaþegana. Þetta sama eða svipað er gert ráð fyrir að gildi um greiðslur slysa- og sjúkradagpeninga. Þar er lagt til, að slíkar bætur verði greiddar til atvinnurekandans, ef hlutaðeigandi launþegi er á launum hjá honum á þeim tíma, sem bæturnar eru greiddar. Þetta hefur verið samningsatriði oft og tíðum á milli atvinnurekanda og launþega og verið talið af hálfu atvinnurekendanna óeðlilegt, að bótagreiðslur almannatrygginganna féllu niður og kæmu hvergi fram, ef atvinnurekandinn greiddi viðkomandi launþega fullt kaup eða hluta af kaupi, sem er hærri en dagpeningarnir, og frá þeirra hálfu var borin fram ósk um, að í því tilfelli gengju dagpeningar Tryggingastofnunarinnar til atvinnurekandans upp í það, sem hann greiðir í viðkomandi tilfelli. Þetta hefur þótt ekki óeðlilegt og hefur verið tekið upp í frv. Þá er lagt til, að verksvið héraðssjúkrasamlaga verði aukið nokkuð, þannig að þau greiði kostnað vegna sjúkrahúsvistar þeirra samlagsmanna, sem hafa lengri sjúkrahúsvist en 30 daga á hverjum 12 mánuðum. Það eru oft erfiðleikar með fámenn sjúkrasamlög, ef eitthvað útgjaldafrekt kemur til sögunnar, og þess vegna hafa verið stofnuð héraðssamlög, sem jafna þá á sig byrðum smærri samlaganna, ef á þarf að halda. Útgjaldaaukningin við þessar breyt. er talin upp á bls. 49 í grg., og virðist hún koma út þannig, að útgjaldaaukningin muni verða um 54.1 millj. í heild. Þar af greiði ríkissjóður 31.4 millj., hinir tryggðu 10.7 millj., sveitarsjóðirnir 5.8 millj. og atvinnurekendurnir 6.2 millj. Þetta er talsvert mikil aukning frá því, sem nú er, en heildarútgjöldin vegna almannatrygginganna í dag, eða á árinu 1963, getur maður sagt að séu í kringum 834 millj. kr., og við þá upphæð bætast svo þessar 54.1, þannig að heildarupphæðin verður þá 888 millj., sem varið verður í þessu skyni sameiginlega af ríki, sveitarsjóðum, einstaklingum og atvinnurekendum. Í Ed. var gerð lítils háttar breyt. á frv., eins og ég nefndi í upphafi, og þá sú helzt, að tekin voru upp mæðralaun til konu með eitt barn, sem hafði verið fellt niður í frv., vegna þess að hún fékk nú fjölskyldubætur, sem henni höfðu ekki verið greiddar áður. Mæðralaunin voru í upphafi kölluð þessu nafni, þegar þau voru sett 1953 eða 1954, að ég ætla 1953 líklega, vegna þess að það þótti ekki rétt að kalla þetta framlag til einstæðra kvenna með eitt barn fjölskyldubætur, því að það hefði kannske dregið stærri dilk á eftir sér, en tilsvarandi upphæð var þá tekin upp í tryggingarnar handa þessum konum og kölluð mæðralaun. Þess vegna var það líka ástæðan til þess, að þessi upphæð var niður felld í frv., þegar fullar fjölskyldubætur voru teknar upp. En hv. Ed. hefur þótt hlýða, og sá ég ekkert á móti því, nema síður væri, að þetta væri tekið upp að nýju og mæðralaunin greidd, þrátt fyrir það að fjölskyldubæturnar kæmu líka. Það er gert ráð fyrir því, að þetta frv. taki gildi um næstu áramót, m.a. vegna þess að það hefur ekki verið tekið upp í fjárlög nein sérstök upphæð til að standast þessi útgjöld. Ég vænti þess svo, að hv. alþm. í þessari hv. d. taki þessu máli vinsamlega, eins og gert var í hv. Ed., þannig að afgreiða megi það, áður en þessu þingi lýkur. Ég vil svo leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Þetta frv. um heimild fyrir ríkisstj. til þess að selja Öxnadalshreppi eyðijörðina Bakkasel í Öxnadal hefur verið til athugunar í landbn, þessarar hv. d. Samstaða varð ekki full í n. um afgreiðslu þessa máls. Meiri hl. leggur til, að frv. verði samþ., en einn nm., hv. 6. þm. Sunnl., leggur til, að málið verði afgr. hér í þingínu með rökst. dagskrá. Í þinginu liggja fyrir umsagnir um frv. frá jarðeignadeild ríkisins, frá landnámsstjóra og frá vegamálastjóra, og hafa þessir aðilar allir mælt með sölu jarðarinnar. Við 1, umr. um málið hér í þessari hv. d. mun hafa komið fram ósk um það, að leitað væri umsagnar Norðurleiða h/f um frv. landbn. gerði þetta, sendi frv. til umsagnar þessum aðila, en það hafa engin svör borizt til n., og taldi n. ekki ástæðu til þess að bíða frekar með afgreiðslu þessa máls. Það hefur komið fram sú skoðun, að það geti verið varhugavert vegna öryggis vegfarenda, sem leið eiga um Öxnadalsheiði að vetrarlagi, að freista þess ekki að halda uppi byggð í Bakkaseli. Um þetta atriði er nokkuð rætt í umsögn vegamálastjóra, og held ég, að sé rétt, að ég lesi þann kafla úr umsögn hans, er varðar þetta atriði, með leyfi hæstv. forseta, en um þetta segir svo í umsögn vegamálastjóra: „Frá því að jörðin fór í eyði 1960 og til þessa dags hefur fyrsta hæð hússins (þ.e. hússins í Bakkaseli) verið notuð sem sæluhús að vetrarlagi, en öðrum hlutum hússins lokað. Þar hefur verið komið fyrir síma, og er þar samband við Akureyri allan sólarhringinn. Kostnaður við að reka íbúðarhúsið sem sæluhús að vetrarlagi er hverfandi á móti því að halda jörðinni í ábúð. Hins vegar verður ekki hægt að notast við íbúðarhúsið til þessa nema fá ár enn þá, og yrði þá heppilegast að byggja lítið sæluhús ofan við Bakkaselsbrekku eða hafa þar að vetrarlagi færanlegan skúr, þar sem ferðamenn gætu leitað sér skjóls og náð símasambandi við byggð. Slík sæluhús hafa gefið mjög góða raun á Holtavörðuheiði, Kerlingarskarði, Fróðárheiði, Þorskafjarðarheiði og víðar, og er kostnaður við rekstur þeirra mjög lítill. Aðstæður við vetrarumferð um Öxnadalsheiði hafa breytzt mjög seinustu árin. Áætlunarbifreiðar, sem flytja fólk og farangur, hafa nú allar orðið talstöðvar og geta því látið vita af sér, áður en lagt er á heiðina, og einnig látið vita, ef á aðstoð þarf að halda. Vegagerð ríkisins hefur á Akureyri talstöð, og þau tæki, sem notuð eru að vetrarlagi við snjómokstur á heiðinni, svo sem dráttarbílar og plógbílar, hafa einnig talstöðvar. Hins vegar getur það alltaf skeð, að ókunnugir leggi á hefðina á lélegum farartækjum án þess að hafa talstöðvar, en fyrir slíka aðila getur lítið sæluhús komið að fullu gagni: Og enn fremur segir vegamálastjóri: Ég lít svo á, að engin nauðsyn sé lengur að halda Bakkaseli í byggð vegna vetrarumferðar um Öxnadalsheiði og hægt sé að sjá fyrir þörfum umferðarinnar og öryggi vegfarenda á alveg viðunandi hátt með litlu sæluhúsi, sem er margfalt ódýrara í rekstri heldur en ábúð í Bakkaseli hefur reynzt.“ Það kemur sem sagt fram í þessu áliti vegamálastjóra, sem ég var að enda við að lesa, að það sé eins vel hægt að sjá fyrir öryggi vegfarenda um Öxnadalsheiði og þörfum umferðarinnar, þótt Bakkasel verði selt. Meiri hl. landbn. fellst á þessi sjónarmið vegamálastjóra og mælir því með sölu jarðarinnar, en sjálfsagt er að binda söluna þeim skilyrðum, sem nauðsynleg kunna að vera vegna umferðarinnar. Álit meiri hl. n. er sem sagt þetta, að leggja til, að hv. Alþingi samþykki þetta frv.



Herra forseti. Ég hef ekki átt samleið með öðrum nm. í landbn. þessarar hv. d. við afgreiðslu þessa máls. Frv., sem hér liggur fyrir, er efnislega um það að heimila ríkisstj. að selja Öxnadalshreppi eyðijörðina Bakkasel fyrir verð, sem dómkvaddir menn meta. Hreppsnefndin hefur gert grein fyrir því í bréfi sínu til flm, frv., að hún ætlar að nota land Bakkasels til beitar, og gerir það raunar, þó að ekki hafi hún enn þá fengið neinn eignarrétt á landi þessu, heldur hefur hún það á leigu. Mér sýnist í því sambandi, að það muni engan hindra í nytjun þessa lands, þótt Öxnadalshreppur hefði landið um skeið enn á leigu og nytjaði það sem slíkt. Ríkið gerir ekki illa við þá, sem land þess hafa á leigu yfirleitt, og hygg ég, að hreppsnefndin í Öxnadalshreppi hafi ekki þar um að kvarta umfram aðra, og raunar hreint ekki. Á hinn bóginn liggur í augum uppi, að Bakkasel hefur verið og að margra dómi hlýtur að verða, ef vel á að vera, áningarstaður, sæluhús eða beinlínis hjálparstöð fyrir þá vegfarendur, sem leið eiga um þann erfiða fjallveg Öxnadalsheiði. Til mála mun hafa komið, að menn settust að í Bakkaseli, sem auk einhvers búskapar rækju þar viðgerðarverkstæði og vildu veita vegagerðinni þjónustu um það að hafa þar staðsettar ýtur vegagerðarinnar til snjóruðnings og annarra vegaframkvæmda, sem vegamálastjórnin þarf að láta framkræma á þessum stöðum. Ég fyrir mitt leyti teldi mikils um vert, að ekki væri glatað þeirri aðstöðu, sem í Bakkaseli er til þess að veita þar vegfarendum aðstoð, og allra bezt þætti mér, ef hægt væri að tengja það því, að einhver búskapur yrði rekinn á jörðinni. Nú stendur svo á, sem öllum hv. þm. er kunnugt um, að vegalög eru í endurskoðun. Það hefur að vísu litið eitt eða fátt eitt verið sagt um það hér á þingi, í hvaða átt sú endurskoðun beinist. En það hlýtur að liggja í augum uppi, að meðal þess, sem um hlýtur að verða fjallað í nýrri vegalöggjöf, er einmitt vegaþjónusta á borð við það, sem veitt hefur verið og veitt þyrfti að verða í Bakkaseli. Hér hafa verið lögð fyrir þingið ýmis mál, sem hafa fengið allar hinar beztu undirtektir og menn hafa yfirleitt talið sig samþykka þeim. ég nefni sem dæmi frv., sem ég hef flutt um þjóðvegi gegnum þorp og kauptún. En þessi mál hafa verið látin bíða, ekki einasta allan þennan vetur, heldur líka í fyrravetur, með þeim röksemdum, að um þetta mundi verða fjallað í endurskoðun vegalaganna og væri þess vegna eðlilegt, að þessar till. biðu að svo komnu máli. Síðan kemur hér inn í Alþ. frv, um sölu á Bakkaseli í Öxnadalshreppi, sem allir viðurkenna að bæði hefur varið og þarf í framtíðinni einnig að verða hjálparstöð við mikilvægan þjóðveg, og við söluna á ekki annað að breytast frá núv. ástandi til hagræðis þeim, sem kaupin ætlar að gera við ríkið, en það, að hann ætlar að kaupa landið og nytja það sem slíkt, í staðinn fyrir það, að nú hefur hann það á leigu og nytjar það sem leiguland. Ég hef þess vegna ekki séð þörfina á því að hlaupa með afgreiðslu þessa máls fram fyrir endurskoðun vegalaganna og alveg sérstaklega með tilliti til þess, að hér hafa miklu þýðingarmeiri mál verið látin bíða eftir afgreiðslu vegalaganna en þetta mál. Fyrir því hef ég leyft mér að gera till. um það í mínu nál., að þetta mál verði ekki afgr. hér í Alþingi að svo komnu, með sérstöku tilliti til þess, að í væntanlegri endurskoðun vegalaganna hlýtur að verða fjallað um sæluhús og hjálparstöðvar við þjóðvegi, og legg því til, að næsta mál á dagskrá verði tekið fyrir.

Frsm. meiri hl. (Gunnar Gíslason) Hæstv. forseti. Frv. þetta er komið frá Ed., þar sem það hefur verið samþ. Það v ar flutt inn í þingið að tilmælum dóms- og kirkjumrn. og er efni þess það að heimila ríkisstj. að auglýsa til sölu og selja prestssetursjarðirnar Vatnsenda í Suður-Þingeyjarprófastsdæmi og Æsustaði í Austur-Húnavatnssýslu. Landbn, þessarar hv. d. hefur athugað frv., og leggur meiri hl. n. til, að það verði samþ., en minni hl. n., hann skipar hv. 6, þm. Sunnl., leggur til, að frv. verði fellt. Ástæðan fyrir því, að farið er fram á þessa heimild, er sú, að það hefur verið ákveðið skv. óskum þar um og að fengnum till, hlutaðeigandi aðila að flytja prestssetrin á hentugri staði í prestaköllunum. Ætlunin mun vera að flytja prestssetrið frá Æsustöðum á stað i nánd við Bólstaðarhlíð, en þar hefur myndazt nokkurs konar miðstöð þess byggðarlags, en prestssetrið á Vatnsenda mun eiga að flytja í nýbýlahverfi, sem er að rísa upp í landi jarðarinnar Fremstafells í Köldukinn. Ég vil aðeins skýra frá því til þess að sýna, að það er hagræði að því að flytja prestssetrið frá Æsustöðum, þar sem ég þekki aðstæður, og núv. prestur þar, séra Jón Ísfeld, hefur á þessum vetri ráðizt í það að halda uppi unglingafræðslu í sínu prestakalli. Hefur hann þann hátt á, að hann tekur unglinga heim á það heimili, þar sem hann býr nú, en hann býr ekki á Æsustöðum, vegna þess að íbúðarhúsið þar er ekki talið íbúðarhæft. En ef prestssetrið yrði flutt, eins og ráð er gert fyrir í þessu frv., í nánd við Bólstaðarhlíð, þá mundi hann, ef honum sýndist svo, sem ég vona, halda áfram þessu merka starfi að reka þarna unglingaskóla, og þá mundi aðstaða hans mjög batna, því að þá væri hægt að nota félagsheimili sveitarinnar, Húnaver, til þessa skólahalds. Það er í frv. fyrirhugað, að andvirði þessara prestssetra, sem hér er farið fram á að heimila sölu á, renni til hinna nýju prestssetra, og er það í samræmi við ákvæði 7. gr. l. um skipun prestakalla. Við í landbn. vitum ekki annað en það sé full eining um þessar breyt. heima í prestaköllunum, og m.a. af því að svo er, þá leggur n. til, að þetta frv. verði samþ.

Frsm. minni hl. (Karl Guðjónsson) Hv. forseti. Ég get ekki mælt með samþykkt þessa frv. Hv. frsm. meiri hl. landbn. hefur hér gert grein fyrir þörfum á því að flytja prestssetur úr stað. Ekki mótmæli ég neinu af því, sem hann hefur í þeim efnum að segja. En sem betur fer, vænti ég, er íslenzka ríkið ekki svo á vonarvöl, að það hafi ekki efni á að flytja prestssetur úr stað, án þess að til þess þurfi að koma til sölu á jörðum, enda hygg ég, að ríkissjóður eigi ekki í vonum þær fjártekjur af sölu þeirra jarða, sem hér eru nefndar, með þeim takmarkaða húsakosti, sem á þeim er, að það muni draga stórt til eða frá um fjárhag íslenzka ríkisins. Ég hef þess vegna ekki talið ástæðu til að taka afstöðu til málsins á þeim grundvelli, að hér væri um neina nauðsyn að ræða til þess að geta flutt þessi prestssetur. Hitt tel ég vera aðalatriði þessa máls, að hér er í frv. lagt til, að ríkisstj. fái heimild til að selja tvær ákveðnar prestssetursjarðir fyrir ótiltekið verð og til ótiltekinna kaupenda. M.ö.o.: frv. gerir ráð fyrir því, að ríkisstj. fái heimild til að selja þessar jarðir út eða suður eftir eigin geðþótta og á ótilteknu verði. Hér er því greinilega verið að heimila að taka vissar eignir ríkisins og setja þær út í hið almenna brask. Hv. 1. þm. Vestf. hefur fyrr á þessum fundi lýst einni sölu af því tagi, sem hér gæti komið til greina að færi fram, eða er a.m.k. heimiluð, ef þetta frv. væri samþ. Ég vil alveg sérstaklega taka undir það sjónarmið og þau orð, sem hann lét falla um slíka kaupmennsku í sinni ræðu, og þá um leið ítreka hans mótmæli gegn því, að hér séu hafðar uppi vítur um það, þótt sagt sé hispurslaust frá því, hvað gerzt hefur í slíkum jarðabrasksmálum, því að það er vissulega hlutur, sem hv. alþm. hafa gott af að heyra að hér sé rifjað upp. Ég get að vísu hvorki hrakið né staðfest frásögn hv. 1. þm. Vestf. af slíku máli í Barðastrandarsýslu. En þó að okkur greini á um ýmislegt, hv. 1. þm. Vestf. og mig, þá hef ég aldrei reynt hann að því að fara hér með ósatt mál og tek þess vegna Frásögn hans fullkomlega trúanlega í þeim efnum. Ég tel þess vegna, að hans ræða um það mál geti að verulegu leyti komið hér í staðinn fyrir mörg orð af minni hálfu, en ég hef sem minni hl. í landbn. lagt til í nál. á þskj. 519, að þetta frv., sem annars gerir ráð fyrir að heimila ríkisstj. sölu á jörðunum Vatnsenda í Suður-Þingeyjarsýslu og Æsustöðum í Austur-Húnavatnssýslu á ótilteknu verði til ótiltekinna kaupenda, verði fellt.

Flm. (Þórarinn Þórarinsson) Hæstv. forseti. Það eru nú þegar búnar að vera allmiklar umr. um þetta mál, og ég skal ekki lengja þær mikið úr þessu, enda hef ég að sjálfsögðu mestan áhuga á því, að þetta mál komist áleiðis gegnum þingið. Hins vegar voru það nokkur atriði í ræðu, sem hæstv. viðskmrh. hélt hér fyrir nokkrum dögum, sem ég tel mig knúinn til að gera nokkrar aths. við. Ég ætla þá fyrst að víkja að því, sem hæstv. viðskmrh. sagði um MacCarthyisma. Hann hélt því fram, að MacCarthyisma hefði verið beitt í þessu máli. Þetta er mikill misskilningur hjá hæstv. menntmrh., því að MacCarthyisminn, eins og kunnugt er, var fólginn í því að bera það á ýmsa frjálslynda stjórnmálamenn, að þeir væru kommúnistar. Það var það, sem MacCarthy varð frægur fyrir á sínum tíma, að hann hélt því fram um ýmsa af leiðtogum demókrata í Bandaríkjunum, að þeir væru kommúnistar, og reyndi að færa að því rök með ýmsum blekkingum og útúrsnúningum, og ég held, að það sé algerlega rangt hjá hæstv. menntmrh., að í þessum umr. hafi því nokkuð verið haldið fram af mér eða öðrum, sem hér hafa talað af hálfu Framsfl., að þeir væru að bera einhverjum á brýn, að þeir væru kommúnistar. En það er rétt að rifja það upp í þessu sambandi, hverjir það eru, sem nú eru merkisberar MacCarthyismans hér á landi, og ég álít, að það sé mjög heppilegt, að einmitt hæstv. menntmrh. skyldi verða til þess að minna á þetta, því að merki MacCarthyismans hér á landi er nú ekki sízt haldið uppi af hans flokki og því blaði, sem hann gefur út. Ég minnist þess t.d., að það er mjög sjaldan minnzt á mig í því blaði öðruvísi en ég sé kallaður 11. þm. kommúnista eða framsóknarmönnum sé borið það á brýn, að þeir séu meira og minna undirlægjur kommúnista. Ég minnist þess t.d. fyrir nokkrum dögum, að í Alþýðublaðinu var verið að segja frá bók, sem nýlega var skrifuð af afturhaldssömum rithöfundi í Bretlandi, eða skáldsögu, sem gekk út á að sanna það, að forustumenn vinstri armsins í Verkamannaflokknum þar í landi, Bevan og Wilson, væru líklegir til þess að koma Bretlandi undir Sovétríkin. Það var skrifað um þessa bók þannig í Alþýðublaðinu, að það væri ekki aðeins líklegt, að þetta gæti gerzt í Bretlandi, að leiðtogar vinstri arms jafnaðarmanna þar, Verkamannaflokksins þar, mundu verða þess valdandi, að Bretland kæmist undir Sovétríkin, heldur var haldið áfram og sagt, að það væri mjög líklegt, að slíkt gæti gerzt hér á landi og ég væri ekki sízt einn af þeim mönnum, sem væru líklegir til þess að vinna á þann hátt. Sem sagt, af hálfu flokks hæstv. ráðh. og þeirra blaða, sem hann heldur úti, hefur ekki linnt um langt skeið sams konar ásökunum í garð ýmissa frjálslyndra manna hér á landi og MacCarthy var frægastur fyrir í Bandaríkjunum á sínum tíma. Og hvers vegna er það, sem þessum ásökunum hefur verið haldið fram gegn mér og öðrum á undanförnum árum? Það er alveg á sama hátt og um frjálslynda stjórnmátamenn í Bandaríkjunum, sem beittu sér þar gegn ýmsum röngum ráðstöfunum og hreyfðu ýmsum umbótamálum, að þeim ásökunum er nú beint gegn mér og öðrum, að við séum handbendi kommúnista, göngum erinda þeirra og séum líklegir til þess að koma Íslandi undir Sovétríkin. Ástæðan er einfaldlega sú, að við höfum barizt á móti ýmsum óhæfuverkum núv. ríkisstj., eins og gengisfellingunum, eins og gerðardómunum, eins og okurvöxtunum, eins og vinnuþrælkuninni, eins og margháttuðum kjaraskerðingum, sem þessi ríkisstj. hefur framkvæmt. Fyrir þetta hefur ekki linnt á kommúnismabrigzlum í okkar garð í Alþýðublaðinu og öðrum málgögnum stjórnarflokkanna. Og ég tel það mjög heppilegt, að hæstv. menntmrh. skyldi verða til þess hér að minna á þetta, vegna þess að þetta er ljótur blettur á íslenzkum stjórnmálum og ósæmilegur, alveg eins og MacCarthyisminn var á sínum tíma. Og ef hæstv. menntmrh. vill átelja nokkra fyrir MacCarthyisma eða vara við honum, þá á hann sérstaklega að beina þeim skeytum til sinna flokksmanna og blaða, sem halda uppi nákvæmlega sama áróðrinum og MacCarthy hélt uppi í Bandaríkjunum á sínum tíma og nú er fordæmdur viða um heim. Og það mætti segja mér, að það ætti eftir að setja ekki svo lítinn blæ á þá kosningabaráttu, sem er nú fram undan, að einmitt af hálfu hæstv. ráðh. og þeirra flokka verði reynt að berjast með sama hætti og MacCarthy barðist í Bandaríkjunum á sínum tíma, og þess vegna fagna ég því, að hæstv. menntmrh. skyldi verða til þess að minna á þetta hérna, því að hér er vissulega um fyrirbrigði að ræða, sem ástæða er til þess að vara við. Ég kem þá að því hjá hæstv. menntmrh., sem hann taldi að bæri merki um svipaðar vinnuaðferðir hjá mér og hjá MacCarthy á sínum tíma, sem væri fólgið í því að snúa út úr vissum ummælum, og ég hefði snúið út úr ummælum, sem hann hefði viðhaft fyrir tveimur árum, og reynt að láta þau hafa allt aðra merkingu eða túlka þau á allt annan veg en rétt væri. Ég ætla einu sinni enn að lesa þessi ummæli upp og jafnframt greina þá útskýringu, sem hæstv. menntmrh. vildi láta þau hafa. Þessi ummæli hæstv. menntmrh. voru á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Hins vegar kæmumst við ekki hjá að athuga stefnu okkar varðandi réttindi útlendinga til löndunar á fiski og rekstrar fiskiðjuvera, ef til aðildar okkar ætti að koma, enda yrði sú stefna, sem nú er fylgt, okkur sjálfum ekki nauðsynleg lengur, ef tryggja mætti með öðru móti, að breyting á henni leiddi ekki til ofveiði.“ Hæstv. ráðh. las þessi ummæli þannig, aðeins fyrri hluta þeirra, sem hljóðar þannig: „Hins vegar kæmumst við ekki hjá að athuga stefnu okkar varðandi réttindi útlendinga til löndunar á fiski og rekstrar fiskiðjuvera.“ Og þar lauk hann lestrinum og túlkaði þetta á þann veg, að það, sem hann hefði hér sagt, væri ekkert annað en það, að þessi mál yrði að taka til athugunar, ef til aðildar okkar ætti að koma. En ef hæstv. ráðh. les þetta dálítið lengra, þá verður dálítið annað upp á teningnum, því að áframhaldið hljóðar á þessa leið: „enda yrði sú stefna, sem nú er fylgt, okkur sjálfum ekki nauðsynleg lengur, ef tryggja mætti með öðru móti, að breyting á henni leiddi ekki til ofveiði.“ Hér kemur alveg skýrlega fram í þessum ummælum sú skoðun hæstv. ráðh., að það sé ekki nauðsynlegt að fylgja lengur þeirri stefnu, sem við höfum fylgt gagnvart löndunum erlendra fiskiskipa hér á landi eða gagnvart rekstri fiskiðjuvera hér á landi, heldur sé ekkert við það að athuga, þó að breyting verði á þessari stefnu, ef það er aðeins tryggt, að ekki leiði af ofveiði. Og það er á þessum ummælum hæstv. ráðh., sem ég hef fyrst og fremst byggt þann málflutning og útleggingar á hans ummælum, sem ég hef hér í frammi haft, og þau eru alveg tvímælalaus. Hæstv. ráðh. vill aðeins binda sig við það, sem segir í fyrri hluta málsgr., sem snertir það, að það sé nauðsynlegt að athuga þessi mál, en sleppir svo alveg síðari hluta setningarinnar, sem fjallar um það, að hann telji ekki neitt athugavert við það, þó að horfið verði frá þeirri stefnu, sem hann hefur fylgt að undanförnu í þessum efnum, aðeins ef það sé tryggt, að komið sé í veg fyrir, að breytingin á henni leiði til ofveiði. Þess vegna liggur það hér fyrir alveg skjalfest eins skýrt og verða má, að það var skoðun hæstv. ráðh. á þessum tíma, þegar hann lét þessi ummæli falla sumarið 1961, að hann teldi ekki neitt athugavert við að hverfa frá þeirri stefnu, sem fylgt hafði verið áður í þessum málum, þ.e.a.s. að neita útlendingum um fisklandanir hér á landi og spyrna gegn því, að þeir hefðu hér rekstur fiskvinnslustöðva eða fiskiðjuvera með höndum. Hæstv. ráðh. er að vitna til þess, að í þeirri skýrslu, sem hann hafði hér flutt 12. nóv. s.l. um Efnahagsbandalag Evrópu, hafi hann látið ummæli falla, sem voru í mótsögn við það, sem hann hafði sagt 1961 um þetta efni. En það er alveg sama, hversu vandlega hæstv. ráðh. leitar í gegnum þessa skýrslu, þá finnur hann hvergi ummæli um það þess efnis, sem útiloki það, að útlendingum verði veitt einhver aðstaða til fisklandana eða rekstrar fiskiðjuvera hér á landi. Þvert á móti er talað um, að það sé ekki óeðlilegt, þó að útlendingum verði veitt einhver aðstaða til atvinnurekstrar hér á landi. Það er ekkert skilgreint, um hvaða atvinnurekstur eigi þá að vera að ræða, en hins vegar sagt, að þetta yrði að sjálfsögðu að gera með einhverjum fyrirvörum. En hverjir eru þeir fyrirvarar, sem hæstv. stjórn á við í þessum efnum, og hvernig hyggst hún láta framkvæma þá? Ættu þessir fyrirvarar að vera fólgnir í því, að það væri t.d. háð leyfisveitingum ríkisstj., að hve miklu leyti útlendingar mættu annast þessa starfsemi hér á landi? Ég held, að ef þá sæti við völd svipuð ríkisstj. og sú, sem nú situr að völdum, þá yrði sáralitil trygging fólgin í slíkum fyrirvörum eins og þessum. Nei, það, sem er nauðsynlegt í þessum efnum, er að sjálfsögðu að hafa þær reglur, sem um þetta gilda, sem allra skýrastar og afdráttarlausar, og það verður ekki gert á annan hátt betur hvað snertir fiskiðnaðinn og fiskveiðarnar en það sé skýrt tekið fram, að þessi atvinnurekstur sé í höndum Íslendinga einna og ekki annarra, enda er annað alger óþarfi, vegna þess að Íslendingar eru búnir að sýna það um áratugi, að þeir þurfa ekki á neinni erlendri aðstoð að halda í þessum efnum. Þeir hafa verið algerlega einfærir um að stunda fiskveiðar hér við land og reka þann fiskiðnað, sem hefur verið í landinu og munu ekki síður verða það á komandi árum. Þess vegna er engin ástæða til þess að vera að opna þá hættu, sem í því getur fólgizt og í því mun felast, ef útlendingum væri veitt aðstaða til þess að annast slíkan atvinnurekstur hér á landi. Þess vegna eigum við að útiloka það, að slíkt geti átt sér stað, en ekki vera að opna það, jafnvel þó að því séu látnir fylgja ýmiss konar fyrirvarar, sem munu reynast meira og minna haldlausir, eins og þeir, sem hæstv. ráðh. er að tala um. Ég held, að það, sem ég hef hér rakið, sýni það fullkomlega, að ég hef ekki snúið neitt út úr ummælum hæstv. ráðh., þeim sem hann lét falla á aðalfundi Verzlunarráðs Íslands á sínum tíma, því að þar kemur svo skýrt fram eins og ég hef marglesið hér, að hæstv. ráðh. segir það alveg blákalt, að hann sé ekkert smeykur við það, þó að vikið verði frá þeirri stefnu, sem fylgt hefur verið að undanförnu í þessum efnum, þ.e. að banna útlendingum fisklandanir og stemma stigu við rekstri þeirra í fiskiðnaði hér á landi, aðeins ef það væri tryggt, að af því leiði ekki ofveiði. Það er sá eini fyrirvari, sem hæstv. ráðh. hefur nokkru sinni gert í sambandi við fiskiðnaðinn fram að þessu, og þess vegna er það algerlega ósæmilegt af hæstv. viðskmrh. að vera að líkja þessu við einhvern MacGarthyisma eða fara með útúrsnúninga og blekkingar í þessum efnum, vegna þess að ummæli hans sjálfs taka af allan vafa um þetta atriði. Þá kem ég að öðru atriði í ræðu hæstv. ráðh., sem mér finnst ástæða til að gera sérstaka aths. við. Og það var það, að hann lét þau orð falla, að það hefði aldrei komið fram af hálfu hæstv. núv. ríkisstj., að hún vildi semja um atvinnuréttindi til handa útlendingum hér á landi, það væri bara MacGarthyismi, hreinar bekkingar, hrein ósannindi að halda einhverju slíku fram, ríkisstj. hefði aldrei dottið neitt slíkt í hug. Þetta margendurtók hæstv. ráðh. En hvað segir svo um þetta efni í þeirri skýrslu, sem hæstv. ríkisstj. lagði fram fyrir Alþingi um Efnahagsbandalag Evrópu og Ísland 12. nóv. s.l.? Í þeirri bók eða í þeirri skýrslu er verið að gera grein fyrir því, hver sé munurinn á hinum tveimur leiðum, sem ríkisstj. álíti að komi til greina varðandi afstöðuna til Efnahagsbandalagsins, þ.e. munurinn á tollasamningsleiðinni og aukaaðildarleiðinni, og þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Höfuðmunur tollasamningsleiðarinnar og aukaaðildarleiðarinnar er í rauninni fólginn í því, að með aukaaðildarleiðinni er auðveldara að tryggja Íslendingum hagkvæma viðskiptaaðstöðu. En það kostar samninga um viðkvæm mál, eins og rétt útlendinga til atvinnurekstrar hér á landi og innflutning erlends fjármagns og erlends vinnuafls.“ Hér segir hæstv. ríkisstj. eins skýrt og verða má, að það muni fylgja aukaaðildarleiðinni, ef sú leið verði farin, að semja verði um þessi viðkvæmu mál, eins og rétt útlendinga til atvinnurekstrar hér á landi, innflutning erlends fjármagns og erlends vinnuafls. Það kemur svo skýrt fram í þessari skýrslu og hefur komið hvað eftir annað fram í þessum umr. og þó miklu greinilegar í blöðum, að ríkisstj. telur það vel koma til mála að fara aukaaðildarleiðina, sem þessir samningar fylgja, og telur það ekki aðeins vel koma til mála, heldur telur þá leið miklu betri og réttari en hina leiðina, því að strax eftir að það kom fram hér í þinginu, að framsóknarmenn hölluðust að tolla- og viðskiptasamningsleiðinni, þá linnti ekki þeim ásökunum af hálfu hæstv. ráðh., að þetta væri neikvæð leið, sem Framsfl. hefði valið, þetta væri óábyrg leið. Þessi ummæli lét hæstv. viðskmrh. falla, og hæstv. forsrh. gekk enn þá lengra í fordæmingum sínum á því, að framsóknarmenn skyldu taka tolla- og viðskiptasamningsleiðina fram yfir aukaaðildarleiðina. Sem sagt, það kom eins skýrt fram og verða mátti í þeim umr., sem hér urðu um Efnahagsbandalagið fyrir nokkru, að ríkisstj. kýs miklu heldur aukaaðildarleiðina en tolla- og viðskiptasamningsleiðina, þó að hún a.m.k. nú fyrir kosningar vilji telja þessar báðar leiðir geta komið til greina. Og hvað þýðir það að taka aukaaðildarleiðina fram yfir viðskiptasamningsleiðina, eins og hæstv. ríkisstj. hefur gert og ljóst er og hefur komið fram í umr. hér á þinginu? Það þýðir það samkv. skýrslu sjálfrar ríkisstj. frá 12. nóv. s.l., að ríkisstj. er fús til þess að taka upp samninga við erlenda aðila um rétt útlendinga til atvinnurekstrar hér á landi, um innflutning á erlendu fjármagni og um innflutning á erlendu vinnuafli. Það liggur þess vegna eins greinilega fyrir og verða má, að ríkisstj. er fús til samninga um þessi efni og tekur þá leið, sem þessir samningar fylgja, fram yfir hina leiðina í afstöðunni til Efnahagsbandalagsins, eins og ég nú hef rakið. Þrátt fyrir það kemur svo hæstv. viðskmrh. hér upp í þinginu og kallar það MacCarthyisma, kallar það blekkingar, falsanir og ósannindi, að því sé haldið fram, að ríkisstj. sé fús til að ganga til samninga um þessi mál, eftir að það liggur jafnglögglega fyrir og ég nú hef rakið. Hvers vegna hefur hæstv. viðskmrh. valið sér slíkan málflutning eins og þennan, að afneita jafneindregið því, sem liggur fyrir í skýrslu frá hæstv. ríkisstj., og hvað er það, sem veldur því, að hæstv. viðskmrh. vill nú ekki kannast við ummæli sín frá 1961 og afneitar meira að segja því, sem hann segir í skýrslu, sem lögð er fyrir Alþingi fyrir fáum mánuðum? Hvers vegna er hæstv. viðskmrh. að afneita þessu jafnákveðið nú og hann gerði hér í seinustu ræðu sinni í þessum umr.? Hvað hefur komið til? Það er alveg augljós skýring á þessu. Það er vegna þess, að hæstv. ráðh. óttast orðið þá stefnu, sem fram kemur í þessum ummælum hans og yfirlýsingum. Hann vill ekki láta það sjást fyrir kosningarnar, að þetta sé raunverulega stefna hans og hæstv. ríkisstj. Og þess vegna grípur hann til þessa óvenjulega og ég vil segja óheiðarlega málflutnings að reyna að afneita öllu saman og telja það bara útúrsnúning og falsanir, þegar vitnað er í opinberar skýrslur, sem liggja fyrir frá hæstv. ríkisstj., og í ræður, sem hann hefur flutt og birtar hafa verið í velflestum blöðum, og segir bara, að þetta hafi aldrei átt sér stað, þetta séu falsanir og ósannindi, þó að það sé hægt að leggja þetta skjallega á borðið, eins og ég hef hér gert. Það er ótti hæstv. viðskmrh. við þá stefnu, sem hann og ríkisstj. raunverulega fylgir, sem kemur fram í öllum þessum afneitunum hans og svardögum. Það getur ekki farið á milli mála. Og ég verð að segja það, að ég held, svo að maður noti ekki um það mjög sterk orð, að í raun og sannleika sé hægt að hugsa sér fátt litilmannlegra en vera að afneita svona ummælum sínum og yfirlýsingum, eins og hæstv. viðskmrh. hefur gert hvað eftir annað í þessum umr., og ég er líka viss um það, að það mun ekki koma hæstv. ráðh. og stjórnarflokkunum að neinu gagni. Þeir eru búnir að segja svo mikið í þessum málum, og það liggur svo mikið fyrir skjalfest um viðhorf þeirra í þessum málum, að slíkir svardagar eins og þessir nú fyrir kosningarnar munu ekki koma að neinu haldi. Ég sé ekki ástæðu til að þessu sinni að ræða það sérstaklega, sem kom til tals hér í umr. á þriðjudaginn, hygg ég, að það hafi verið, varðandi afstöðuna til Efnahagsbandalags Evrópu, þ.e.a.s. um þá málsmeðferð, sem hæstv. ríkisstj. hefur haft varðandi það mál að undanförnu. Það var svo rækilega rakið í ræðu hv. 1. þm. Austf., og ég býst líka við því, að hann muni ræða hér á eftir þær missagnir og blekkingar, sem komu fram í svari hæstv. ráðh. varðandi það atriði. En aðeins á eitt ætla ég þó að benda í þessu sambandi, sem er varðandi það, hvort hæstv. ríkisstj. hafi á sínum tíma ætlað að sækja um fulla aðild að Efnahagsbandalaginu eða ekki. Það kom mönnum talsvert á óvart á s.l. sumri, þegar það kom hvað eftir annað fram í ummælum, sem kanzlari Vestur-Þýzkalands, Konrad Adenauer, lét falla, að Ísland væri á meðal þeirra ríkja, sem hefðu hugsað sér að sækja um fulla aðild, og það var sagt, að þetta væri einhver misskilningur hjá gamla manninum, sem stafaði af því, að hann væri sennilega orðinn kalkaður og vissi ekki alltaf, hvað hann segði. En það hefur nú komið á daginn, að Adenauer er ekki eins kalkaður og hæstv. ríkisstj. hér á landi var að reyna að gefa í skyn á s.l. sumri, því að það liggur nú skjalfest fyrir í erlendum heimildum, að á sumrinu 1961 hafi ríkisstj. frekar hallazt að því að sækja um fulla aðild en aukaaðild. Í skýrslu, sem Evrópuráðið gaf þá út um afstöðu þeirra landa, sem stæðu bæði utan Efnahagsbandalagsins og Fríverzlunarbandalagsins, ef England gengi í Efnahagsbandalagið, þá var m.a. rætt sérstaklega um Ísland. Og í þessum bæklingi Evrópuráðsins er það tekið fram um afstöðu Íslands, að Ísland muni fremur kjósa að sækja um fulla aðild en aukaaðild, ef Bretland gerist aðili að Efnahagsbandalaginu. Þetta segir alveg skýrum orðum í skýrslu Evrópuráðsins, sem var gefin út sumarið 1961. Hvaðan halda menn, að Evrópuráðið hafi þessar upplýsingar? Halda menn, að embættismenn Evrópuráðsins hafi búið þetta til, að þetta séu einhverjar falsanir hjá þeim? Mér dettur ekki í hug að halda því fram. Mér dettur ekki í hug að álíta annað en hér sé um að ræða vitneskju, sem embættismenn Evrópuráðsins hafa fengið frá íslenzkum aðilum, ábyrgum íslenzkum aðilum, frá íslenzku ríkisstj. eða þeim embættismönnum, sem hún hefur falið að gefa upplýsingar um þessi efni. Þessi skýrsla Evrópuráðsins sker alveg úr um þá deilu, sem hefur verið á milli t.d. mín og hæstv. viðskmrh. um það, hver hafi verið afstaða ríkisstj. sumarið 1961, því að þetta hefur ekki komizt inn í skýrslu Evrópuráðsins af einhverjum misskilningi, heldur vegna þess, að hér er um upplýsingar að ræða, sem það hefur fengið frá réttum aðilum, frá íslenzkum stjórnarvöldum sjálfum, enda er það í fullu samræmi við allt það, sem var að gerast hér heima sumarmánuðina 1961, eins og sést greinilega í blöðum frá þeim tíma og eins af því, þegar hæstv. ríkisstj. vildi fá afdráttarlaus svör frá ýmsum stofnunum um það, hvert viðhorf þeirra væri til þess, að sótt yrði um fulla aðild að Efnahagsbandalagi Evrópu eða ekki. Það er þess vegna alveg tilgangslaust fyrir hæstv. ríkisstj. og hæstv. viðskmrh. að ætla að reyna að mæla á móti því, að þessi hafi verið afstaða ríkisstj. 1961. Ríkisstj. frestaði svo a.m.k. að sinni af þeim ástæðum, sem hér hefur verið gerð grein fyrir, að senda þessa umsókn inn, en af þessu má hins vegar vel ráða, hver sé raunveruleg afstaða hennar í þessum efnum og hvaða leið hún muni velja, ef það félli í hennar hlut að taka endanlegar ákvarðanir um það, hvað Ísland ætti að gera í þessum efnum á sínum tíma. Það er alveg augljóst af þessu, að þá mundi það verða niðurstaðan hjá ríkisstj., að ef ekki yrði um fulla aðild að ræða, þá a.m.k. um svo nána aukaaðild að ræða, að ekki yrði neinn teljandi munur á því og fullri aðild. Ég skal svo ekki ræða um þetta atriði meira að sinni, heldur vil að lokum, vegna þess að fundartíma er nú að verða lokið og ég tel ekki ástæðu til þess að lengja mál mitt mikið úr þessu, að minnast nokkrum orðum á sjálft frv., sem hér liggur fyrir og að sjálfsögðu skiptir meginatriði að rætt sé um. Ég tel alveg hiklaust, að það sé mikil hætta á ferðum um það, að útlendingar leiti eftir því að ná yfirráðum yfir fiskiðjuverum hér á landi. Þeir atburðir eru nú að gerast í öðrum löndum, sem sýna þetta alveg ótvírætt. Það hefur t.d. nýlega gerzt í Noregi, að svissneskt firma hefur keypt upp fiskiðjuver í Norður-Noregi. Það er sagt svo frá í erlendum blöðum, að það standi yfir viðræður milli stjórna Bretlands og Noregs um, að norskir togarar fái rétt til fisklöndunar í Norður-Noregi. Það var nýlega sagt frá því einnig í norskum blöðum, að enski hringurinn Unilever sæktist eftir því að fá aðstöðu í Færeyingahöfn á Grænlandi og Norðmönnum stæði verulegur uggur af því, að þessi hringur mundi koma sínum ráðagerðum fram, og það er kunnugt um það, að ýmsir erlendir aðilar hafa verið að leita fyrir sér hér á landi um það að fá einhverja svipaða aðstöðu. Þetta veldur því, að aðstaðan í þessum efnum er nú orðin verulega önnur en áður var, að hinir erlendu auðhringar sækjast miklu meira eftir því að komast inn í fiskiðnað hinna ýmsu landa og þá ekki sízt Íslands heldur en átti sér stað fyrir fáum árum. Og það er þó ekki minnst hættan í því fólgin, að það kemur fram hjá fleiri en hæstv. viðskmrh., að það er lítil andstaða gegn því, að slík aðstaða verði veitt útlendingum hér á landi. Ég vil t.d. minna á það, að í tilefni þess, að ég hef flutt þetta frv. um, að Íslendingar einir skuli eiga og reka fiskiðjuver hér á landi, eru hvorki meira né minna en skrifaðir tveir leiðarar um mig í Morgunblaðið í dag, þar sem ég er stimplaður einangrunarsinni fyrir það að hafa flutt þetta frv. Það sýnir, hvernig afstaðan er á því heimili, stjórnarheimilinu, til þess, að útlendingum verði veitt aðstaða til þess að komast inn í fiskiðnaðinn hér á landi. Það er m.ö.o. kölluð hrein einangrunarstefna, ef menn vilja ekki veita erlendum aðilum þessi réttindi.  Ég vil aðeins segja það að lokum, að ég tel mikla nauðsyn á því, að það frv., sem hér liggur fyrir, verði gert að lögum strax á þessu þingi til þess að koma í veg fyrir það eða hamla gegn því, að fyrirætlanir hinna erlendu auðhringa takist um það að komast inn í fiskiðnaðinn, sem er tvímælalaust ein mikilvægasta atvinnugrein okkar.



Herra forseti. Um það leyti, sem þing kom saman á s.l. hausti, mátti lesa þær yfirlýsingar í stjórnarblöðunum, að meginmálið, sem yrði tekið fyrir á komandi þingi, væri það að stöðva verðbólguna. Það kom réttilega fram í stjórnarblöðunum á þeim tíma, að verðbólgan væri þá mjög mikið vandamál og þess vegna skipti meira máli að fást við það mál á þinginu heldur en nokkuð annað. Ég minni á það í þessu sambandi t.d., að í Alþýðublaðinu 30. sept. s.l. sagði þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Verðbólgan hlýtur að verða aðalmál þess þings, sem hefst í steinhúsinu við Austurvöll eftir 10 daga. Landsfólkið hefur miklar áhyggjur af verðbólgunni og mun fyrst og fremst bíða eftir að heyra, hvað ríkisstj. geri á því sviði. Að vísu er hreyfing kaupgjalds og verðlags enn ekki eins hröð og hún var flest árin milli 1950 og 1958, en hættan er engu að síður geigvænleg. Þessi ummæli Alþýðublaðsins voru að flestu leyti rétt eða öllu leyti rétt, nema ef vera skyldi um samanburðinn á árunum 1950–1958, en undir hitt er hins vegar óhætt að taka, að hættan af verðbólgunni, sem blasti við í árslok, þegar þing kom saman, var geigvænleg og þess vegna, ef allt hefði verið með eðlilegum hætti, hefði það átt að vera aðalmál þingsins að fást við hana. Þetta kom líka fram í ummælum sumra hæstv. ráðh. um þetta leyti. Þannig var nokkru eftir að þing kom saman haldinn fundur í Varðarfélaginu, þar sem hæstv. dómsmrh. hafði framsögu, Bjarni Benediktsson, og þar lýsti hann því m.a. yfir, að aðatvandinn nú sem fyrr væri að reyna að stöðva verðbólguna. Þrátt fyrir þessar yfirlýsingar hæstv. stjórnarflokka eða forsvarsmanna stjórnarflokkanna, um það leyti sem þing hóf störf á s.l. hausti, um, að aðalmálið nú sem fyrr væri að reyna að stöðva verðbólguna, hefur ekki neitt bólað enn á því, að ríkisstj. flytti slík mál á þessu þingi, þó að nú sé komið að lokum þess. Þvert á móti hefur yfirleitt allt það, sem komið hefur fram frá hæstv. ríkisstj., stefnt miklu frekar í þá átt að auka á verðbólguna heldur en draga úr henni. Þetta finnst mér rétt að láta koma fram hér, þó að það snerti ekki nema að nokkru leyti það mál, sem hér liggur fyrir. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að það er kappsmál allra ábyrgra ríkisstj. að vinna að því, að sem minnst röskun verði á gjaldmiðlinum og skráningu gjaldmiðilsins. Það er talin yfirleitt í öðrum löndum meginundirstaða heilbrigðs efnahagslífs og efnahagskerfis, að sem allra minnst röskun verði á gengi eða verðskráningu gjaldmiðilsins. Að vísu hljóta alltaf að verða nokkrar breytingar í þessum efnum, sem leiðir af hækkuðu kaupgjaldi og hækkuðu verðlagi, en í öðrum löndum er reynt að draga úr þessari þróun og a.m.k. alls ekki að ýta undir hana með óþörfum og tilefnislausum breytingum á skráningu gjaldmiðilsins. Síðan hæstv. núv. ríkisstj. kom til valda, hefur verið fylgt alveg gagnstæðri stefnu hér á landi, - stefnu, sem hefur beinzt að því að fella gjaldmiðilinn í verði við skráningu miklu meira en nokkur ástæða hefur verið til. Það hefur sem sagt verið talin ein aðallausn á öllum efnahagslegum vanda að fella gjaldmiðilinn í verði. Þetta kom strax í ljós, þegar viðreisnarlöggjöfin var sett hér veturinn 1960, því að þá var gengið fellt miklu meira en nokkra nauðsyn bar til, þó að þá hefði verið hallazt að gengislækkunarleið, eins og ríkisstj. gerði. Þó kom þetta enn þá greinilegar í ljós sumarið 1961, þegar gripið var til algerlega tilefnislausrar gengislækkunar, sem ég mun síðar víkja að. Niðurstaðan af þessu öllu er sú, að þó að tekið sé fullt tillit til þeirra yfirfærslugjalda, sem voru í gildi, þegar núv. ríkisstj. kom til valda 1959, þá hefur verðgildi gjaldmiðilsins verið fellt um nærri helming. Samkv. viðreisnarbókinni, sem ríkisstj. gaf út í febr. 1960, var verðgildi gjaldmiðilsins að yfirfærslugjöldun viðbættum, þ.e.a.s. dollarinn á 21–25 kr., en er nú kominn í 43 kr. Þetta er hin stórfellda breyting, sem hefur verið gerð á skráningu gjaldmiðils á þessum tíma, og veldur algerri röskun á okkar efnahagsmálum og raunar miklu meiri en menn gera sér grein fyrir nú, og á eftir að verða enn þá augljósari í framtiðinni, hve stórkostleg röskun hefur átt sér stað. Gengislækkunin 1961 var enn óeðlilegri vegna þess heldur en þó fyrri gengislækkunin, að ríkisstj. hafði fengið alveg sérstakt tækifæri til verðjöfnunar og jafnvægis í þjóðlífinu. Eftir nokkurt verkfall hafði náðst samkomulag um kaupsamninga, sem fullkomlega var sjáanlegt að atvinnuvegirnir gætu vel undir risið, og þessir kaupsamningar voru gerðir til tveggja ára, þannig að ef grundvelli þeirra hefði ekki verið raskað, var tryggður vinnufriður til tveggja ára. Þá var tryggt jafnvægi í efnahagslífinu til tveggja ára og skapaður með því öruggur grundvöllur fyrir vaxandi atvinnurekstur í landinu og uppbyggingu, eftir því sem vinnuafl þjóðarinnar leyfði. Ef þetta hefði verið látið standa óbreytt þá, byggi þjóðin nú við öruggt efnahagskerfi eða byggði á öruggum, efnahagslegum grundvelli. En í stað þess að notfæra sér þetta, sem lagt var upp í hendur hæstv. ríkisstj., greip hún til þess óráðs að fella gengið algerlega að þarflausu. Og afleiðingar þess, sem nú blasa við, eru hinar geigvænlegustu. Ég nefni það fyrst, að í kjölfar þessarar gengisfettingar hefur skapazt óðaverðbólga, sem enn hefur ekki tekizt að ráða neitt við og má segja að fari vaxandi með hverjum degi. Ég skal aðeins nefna tölur þessu til sönnunar. Þegar gengisfellingin var gerð sumarið 1961, var vísitala framfærslukostnaðar, eins og ríkisstj. reiknar hana út, ekki nema 106 stig, þ.e.a.s. 1. júlí 1961. Þá var framfærsluvísitalan, eins og ríkisstj. sjálf reiknaði hana út, ekki nema 106 stig. En nú, 20 mánuðum síðar, eða 1. marz s.l., er hún orðin 129 stig. Hún hefur sem sé hækkað um 23 stig á þessum 20 mánuðum. Og það er langsamlega mesta hækkun á framfærsluvísitölu, sem hefur átt sér stað á jafnskömmum tíma, nema undan eru skildir hinir 8 mánuðir, sem ríkisstj. Ólafs Thors sat að völdum sumarið 1942. Þessi vísitala gefur hins vegar ekki rétta mynd af ástandinu. Sú vísitala, sem raunverulega gefur rétta mynd af ástandinu, er sá hluti framfærsluvísitölunnar, sem nær til vöruverðs og verðs á þjónustu. Þegar gengið var fellt 1961, var þessi vísitala 113 stig. Núna, 20 mánuðum seinna, er þessi vísitala orðin 147 stig. Þessi vísitala verðlags og þjónustu hefur m.ö.o. hækkað um 34 vísitölustig, síðan gengið var fellt sumarið 1961, fyrir 20 mánuðum. Þetta svarar til þess, ef miðað væri við gömlu vísitöluna, sem var áður í gildi, að dýrtiðin hefði aukizt um 68 stig. Þetta er sú langsamlega mesta dýrtíðaraukning, sem hefur átt sér stað hér á landi að undanskildu stjórnartímabili Ólafs Thors 1942, og það er alveg óhætt að fullyrða það, að þessi mikli vöxtur dýrtíðarinnar, verðbólgunnar, á fyrst og fremst rætur að rekja beint og óbeint til gengisfellingarinnar 1961. Og það má bæta við um þetta, að enn þá er ekki séð fyrir endann á þeirri óðaverðbólgu, sem hér skapaðist við gengislækkunina 1961, því að enn þá heldur dýrtíðin daglega áfram að vaxa. En ég vil nefna annað dæmi um afleiðingar gengisfellingarinnar 1961, sem mér finnst ekki siður geigvænlegt. Þegar gengið var fellt sumarið 1961, var spariféð í bönkum 3400 millj. kr. Það var það innlánsfé, sem þá var í bönkum og sparisjóðum. Fyrir gengisfellinguna nam þetta fé að verðgildi 89.6 millj. dollara. Eftir gengisfellinguna nam þetta sparifé ekki nema 79.1 millj. dollara. M.ö.o.: með einu pennastriki hafði þarna verið tekið af íslenzkum sparifjáreigendum hvorki meira né minna en verðmæti, sem svaraði til 10.5 millj. dollara, ef þetta er umreiknað í íslenzkar kr., 450 millj. ísl. kr. Með einu pennastríki eða með gengisfellingu 1961 voru raunverulega teknar af íslenskum sparifjáreigendum 450 millj. kr., hvorki meira né minna. Og í raun og veru er þetta ekki öll verðrýrnunin á sparifénu, vegna þess að spariféð var víðar en í bönkum og sparisjóðum, eins og t.d. í innlánsdeildum kaupfélaganna og í ýmsum sjóðum öðrum en þeim, sem bankar og sparisjóðir ráða yfir, svo að sennilega er ekki fjarri lagi að reikna með því, að við gengisfallið 1961 hafi heildarsparifé landsmanna rýrnað um 500 millj. kr. Þær afleiðingar, sem leiddi af þessu óþarfa gengisfalli og algerlega tilefnislausu gengisfellingu 1961, segja til sín á fleiri hátt en þann, sem ég hef nú nefnt. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að um þessar mundir ríkir hinn fyllsti glundroði í kaupgjaldsmálum. Flest félög launþega hafa lausa samninga og eru reiðubúin til að leggja til atlögu til að berjast fyrir bættum kjörum þá og þegar. Og þetta er eðlilegt, vegna þess að ef menn eiga aðeins að vinna nú venjulegan vinnutíma fyrir venjulegan taxta, þá hafa þeir alls ekki nóg til lífsframfæris, og það, sem bjargar afkomu manna nú, er það, að vegna góðærisins við sjávarsíðuna, vegna óvenjulegra aflabragða er völ á meiri eftirvinnu en menn hafa áður átt kost á. En að sjálfsögðu treysta menn ekki á þetta til langframa, og þetta getur breytzt, þegar minnst vonum varir. Og þess vegna er það eðlileg stefna launþega að vinna að því, að fyrir venjulegan vinnutíma fái þeir það í laun, sem tryggir þeim sæmilega lífsafkomu. Þeir vilja hverfa frá því skipulagi vinnuþrælkunarinnar, sem nú á sér stað, og þess vegna er það, sem launþegar hafa sina samninga nú yfirleitt lausa og eru reiðubúnir til atlögu þá og þegar. Og það á áreiðanlega ekki minnstan þátt í því, að t.d. hæstv. ríkisstj. hefur nú tekið þá ákvörðun að flýta kosningum, bindur sig ekki við hinn venjulega kjördag, þó að ekkert sé því til fyrirstöðu, seinasta sunnudag í júní, heldur flýtir kosningunum um nokkrar víkur, að hún óttast það, að þessi atlaga launþega geti hafizt þá og þegar, og vill reyna að flýta kosningunum, áður en til hennar kunni að koma og afleiðingar stjórnarstefnunnar og gengisfallsins 1961 komi fullkomlega í ljós. Eitt enn vil ég nefna, sem sýnir þann háska, sem leiddi af gengisfellingunni 1961. Það er hinn mikli ótti, sem nú er ríkjandi í landinu við það, að gripið verði til gengisfellingar strax eftir kosningar. Ef menn ræða við hinn almenna borgara, dylst það ekki neinum, að þessi ótti er mjög almennur og rekur fyrst og fremst rætur til hinnar óeðlilegu gengisfellingar 1961, eða réttara sagt, hversu gálauslega gengisskráningarvaldinu var þá beitt. Menn óttast það, að sú saga geti endurtekið sig, ef þeir flokkar fara með völd, sem fóru með þau, þegar þessi gengisfelling átti sér stað sumarið 1961. En af þeim ástæðum hef ég verið svo margorður um gengisfellinguna 1961, að hún átti sér alveg sérstakan aðdraganda. Fram að þeim tíma, að ráðizt hafði verið í þá gengisfellingu, hafði gengisskráningarvaldið verið í höndum Alþingis, og það hafði sýnt sig, að það hafði veitt nokkurt öryggi gegn óeðlilegum gengisfellingum, að gengisskráningarvaldið var í höndum Alþingis. Það hafði verið trygging þess, að ekki var flanað út í ótímabærar og óþarfar gengisfellingar, enda nokkurn veginn vist, að ef t.d. þm. stjórnarflokkanna hefðu þurft að taka afstöðu til þess hér á Alþingi, hvort sú gengislækkun ætti að eiga sér stað eða ekki, þá er mjög vafasamt, að ríkisstj. hefði getað komið henni fram. Þess vegna var það sumarið 1961, að ríkisstj. greip til þess gerræðis, því að annað nafn er ekki hægt að hafa um það, að taka með brbl. gengisskráningarvaldið af Alþingi og leggja það að nafninu til í hendur Seðlabankans, en raunverulega þó í hendur ríkisstj., vegna þess að eins og uppbyggingu Seðlabankans er nú háttað, er það ríkisstj., sem fyrst og fremst markar stefnu hans og ræður hans gerðum, þannig að það er í raun og veru ekki nema formsatriði, að gengisskráningarvaldið sé nú í höndum Seðlabankans, heldur er það nú í höndum ríkisstj., sem ræður stefnu og gerðum Seðlabankans. Af þessari óeðlilegu breytingu leiddi strax þá gengislækkun, sem gerð var 1961, og svo af henni þær afleiðingar, sem ég hef nú rakið. Það er til þess að reyna að koma í veg fyrir, að slík saga endurtaki sig sem átti sér stað sumarið 1961, sem ég ásamt öðrum þm. hef lagt fram það frv., sem hér liggur fyrir. Að vísu er það ekki full trygging gegn því, að ekki væri gripið til ótímabærra gengisfellinga, að gengisskráningarvaldið sé í höndum Alþingis. En ég tel það þó ólíkt meiri tryggingu en hafa þetta vald í höndum ríkisstj., því að ríkisstj. þarf óneitanlega að undirbúa málið miklu betur og mætir mótspyrnu innan sinna eigin raða, ef hún þarf að bera gengisfellingu undir þingið og láta þm. stjórnarflokkanna taka ábyrgð á þeirri aðgerð. Ég tel það þess vegna aukna tryggingu þess, að ekki væri flanað aftur út í slíkt óhæfuverk sem gengisfellingin 1961 var, að sú breyting verði aftur gerð á gengisskráningarvaldinu, að það verði lagt í hendur Alþingis, í stað þess, að það er nú raunverulega í höndum ríkisstj. En að sjálfsögðu finnst mér rétt að láta það koma fram, að það er náttúrlega engin örugg trygging gegn gengisfellingu, að þetta vald sé í höndum Alþingis, þó að það sé nokkru meiri trygging gegn því, að flanað væri út í ótímabærar og óeðlilegar gengisfellingar. Það, sem skiptir mestu máli í sambandi við það að tryggja sem stöðugast verðgildi gjaldmiðilsins, er að sjálfsögðu sjálf stjórnarstefnan eða efnahagsstefnan, sem fylgt er. Og ef við eigum að tryggja gjaldmiðlinum þann grundvöll, sem hann þarf að hafa á komandi árum, þarf hann að sjálfsögðu að vera fólginn í allt annarri efnahagsstefnu en þeirri, sem nú er fylgt. Þessi stefna miðar ekki minnst að því að gera tekjuskiptinguna í þjóðfélaginu rangláta og auka deilur á milli stétta, en það hefur í för með sér átök og raskanir, sem verka oft meira og minna og óeðlilega á gjaldmiðilinn. Þess vegna er það nauðsynlegt til þess að tryggja hér stöðugan gjaldmiðil, að tekin sé upp önnur og heilbrigðari stjórnanstefna en sú, sem beitt er um þessar mundir. Það þarf að taka upp stjórnarstefnu, sem stefnir að því að skipta þjóðartekjunum réttlátlega og forða átökum milli stéttanna, - stjórnarstefnu, sem miðar að stéttafriði, í stað þess að hún stefni að stéttasundrungu, eins og sú stjórnarstefna, sem nú er fylgt. Þetta finnst mér rétt að láta koma fram í sambandi við þetta frv., þó að það snerti að vísu ekki nema eina hlið þess. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta að sinni, en leyfi mér að leggja til, að að þessari umr. lokinni verði málinu vísað til fjhn. og 2. umr.



Herra forseti. Eins og rakið er í grg. þessa frv., eru útlánsvextir miklu hærri hér á landi en í öðrum nálægum löndum. Þetta veldur þeim atvinnuvegum, sem þurfa að hafa verulegt lánsfé með höndum, eins og t.d. sjávarútveginum, landbúnaðinum og iðnaðinum, þungum búsifjum, auk þess sem það eykur að sjálfsögðu dýrtíð og verðbólgu í landinu. Og þá er það að nefna, að hinir háu vextir eru sérstaklega þungbærir fyrir efnalítið fólk, sem hefur ráðizt í ýmsar framkvæmdir, eins og t.d. að eignast eigið húsnæði, og sennilega er ekki hægt að finna höft, sem lama meira framtak hinna efnaminni einstaklinga, sem vilja þó brjótast eitthvað áfram, en hafa háa vexti og koma þannig í veg fyrir, að þeir treysti sér til þess að ráðast í framkvæmdir, sem þeir mundu ella hafa hafizt handa um. Af þessum ástæðum teljum við flm. eðlilegt, að hér á landi verði horfið til nokkuð svipaðrar stefnu í þessum efnum og á sér stað í öðrum löndum um það, að útlánsvextirnir séu ekki svo háir, að þeir leggi óeðlilegar byrðar á atvinnuvegina, lami framtak hinna mörgu efnaminni einstaklinga og eigi auk þess þátt í því að auka dýrtíð og verðbólgu í landinu. Ég vil minna á það í þessu sambandi, að af hálfu ýmissa samtaka framleiðenda hafa komið kröfur um það að undanförnu, að vextirnir yrðu lækkaðir. Eins og t.d. rakið er í grg., hafa bæði Landssamband ísl. útvegsmanna og Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna nýlega samþ. áskoranir til viðkomandi aðila um það, að vextirnir verði lækkaðir. Sams konar ályktanir liggja fyrir frá samtökum bændastéttarinnar og frá ýmsum öðrum aðilum, sem þurfa á lánsfé að halda. Mér finnst rétt að minna á það í þessu sambandi, hve mikla þýðingu vextirnir hafa fyrir hina efnaminni einstaklinga. Við skulum t.d. taka Dagsbrúnarmann eða mann með eitthvað svipuð launakjör, sem stendur í því að koma sér upp sínu eigin húsnæði. Það er lágt reiknað, að ný íbúð kosti nú um 450 þús. kr., og þótt við gerum ráð fyrir því, að þessi einstaklingur, sem litlar líkur eru til, geti lagt fram af eigin rammleik um 150 þús. kr., þá þarf hann samt að taka að láni um 300 þús. kr. Ef vextirnir væru lækkaðir um 2%, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., mundi það lækka vaxtabyrði þessa manns um 6 þús. kr. á ári. Árslaun Dagsbrúnarverkamanns nú eru um 60 þús., svo að þessi vaxtalækkun ein mundi jafngilda um 10% kauphækkun hjá þessum manni. Þetta dæmi sýnir, hve mikla þýðingu það hefur fyrir hina efnaminni borgara, að vöxtunum sé í hóf stillt. Mér finnst rétt að láta það koma fram, að þó að útlánsvextir væru lækkaðir eins og hér er gert ráð fyrir, þá þarf það engan veginn að þýða það, að innlánsvextir verði lækkaðir jafnmikið, þó að þeir þyrftu sennilega að lækka eitthvað. Ef við lítum í reikninga t.d. aðalbankanna á s.l. ári, eins og Landsbankans, Útvegsbankans og Búnaðarbankans, þá sjáum við, að þessir bankar hafa hagnazt allmikið á árinu sem leið, og þess vegna kæmi það til athugunar, hvort þeim væri ekki fært eða lánastofnunum væri ekki fært að lækka innlánsvextina eitthvað minna en svarar til þeirrar lækkunar, sem yrði á útlánsvöxtum samkvæmt þessu frv. Ég skal ekki fara fleiri orðum um þetta frv. að sinni, enda tel ég, að þetta mál sé svo ljóst og skýrt, að það sé óþarft að hafa um það langar ræður, en treysti á, að það fái góðar undirtektir hjá þingheimi. En áður en ég lýk máli mínu, vildi ég beina fsp. til hæstv. viðskmrh. Á þingfundi í marzmánuði 1962 urðu hér nokkrar umr. um Seðlabankann og gengisskráninguna eða raunverulega um það mál, sem ég var að ræða hér um áðan, þ.e.a.s. þau brbl., sem þá voru sett og breyttu gengisskráningarvaldinu, og meðal þeirra, sem tóku þátt í þessum umr., var hæstv. viðskmrh. Hæstv. viðskmrh. lét þá í það skina, að þess yrði ekki langt að biða, að vextirnir yrðu eitthvað lækkaðir. Honum fórust orð á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Sem betur fer stefnir nú á svo mörgum sviðum í rétta átt, að sá tími er vonandi ekki langt undan, að hægt sé að færa vextina aftur niður í það, sem þeir voru, áður en til viðreisnarráðstafana núv. ríkisstj. var gripið.“ Hér gefur sem sagt hæstv. viðskmrh. alveg ákveðið fyrirheit um það, að lækkun vaxtanna niður í það, sem þeir voru fyrir viðreisn, sé skammt undan. Og enn fremur fórust hæstv. viðskmrh. orð á þessa leið: „Með þessu er ég auðvitað ekki að gera lítið úr þýðingu vaxtanna fyrir atvinnuvegina og skal engan veginn draga úr því, að æskilegt sé, að strax og ástandið í peningamálum þjóðarinnar leyfir, þá séu vextir lækkaðir og hinni þungu vaxtabyrði, sem nú hvílir á atvinnuvegunum, sérstaklega útflutningsatvinnuvegunum, að nokkru af þeim létt.“ Síðan hæstv. viðskmrh. lét þessi orð falla á Alþingi eða gaf það fyrirheit, sem í þessum ummælum felst, er nú liðið rúmlega ár, án þess að nokkuð bóli á þeirri vaxtalækkun, sem þá var látið skína í. Nú vildi ég beina þeirri fsp. til hæstv. viðskmrh., hvað það er, sem valdi því, að þessi boðaða vaxtalækkun hefur dregizt svona, og hvort ekki megi vænta þess mjög fljótlega, að ríkisstj. verði við því fyrirheiti, sem fólst í ummælum hæstv. viðskmrh., og þá jafnframt gangi til móts við þá stefnu, sem er mörkuð í þessu frv. Ég leyfi mér svo að leggja til, að að umr. lokinni verði þessu máli vísað til fjhn.



Herra forseti. Hv. 7. þm. Reykv. (ÞÞ) hefur beint til mín þeirri fsp., hvenær búast megi við því, að vextir verði lækkaðir frá því, sem nú er. Það var einn líður í þeirri nýju stefnu í efnuhagsmálum, sem núv. ríkisstj. tók upp í ársbyrjun 1960, að hækka vexti mjög verulega frá því, sem verið hafði. Tilgangur vaxtahækkunarinnar var fyrst og fremst sá að örva sem mest sparnað í landinu, en það hefði verið mjög alvarlegt um mörg undanfarin ár, hversu sparnaður þjóðarinnar var lítill. Um langt skeið undanfarið hafði ein alvarlegasta afleiðing verðbólgunnar, sem mótað hafði íslenzkt efnahagslíf, einmitt verið sú, að sparnaður þjóðarinnar var langt undir því, sem nauðsynlegt var, til þess að hægt væri að kosta framkvæmdir í landinu með eðlilegum hætti. Hinn lági sparnaður landsmanna var sem sagt ein af ástæðunum til þess, að í sívaxandi mæli var leitað erlends fjármagns til að greiða kostnað við framkvæmdir, sem nota hefði átt innlendan sparnað til að kosta, ef hann hefði verið fyrir hendi. Það kom í ljós, að hin mikla vaxtahækkun, sem gerð var á árinu 1960, hafði mjög hagstæð áhrif á sparifjármyndunina, þannig að hún hefur aldrei í sögu þjóðarinnar vaxið jafnört og hún hefur gert á því skeiði, sem runnið er síðan 1960. Þegar í ljós kom, að stefna ríkisstj. að þessu leyti sem og ýmsu öðru virtist vera að heppnast, mæltist ríkisstj. til þess við Seðlabankann, að vextir yrðu lækkaðir nokkuð. Þeir voru lækkaðir um því sem næst 1% fyrir einu til tveimur árum, en síðan það var gert, hefur ríkisstj. talið þróunina í efnahagsmálum ekki vera þannig, að hún hafi talið frekari vaxtalækkun réttlætanlega. Á undanförnum tólf mánuðum hafa orðið svo miklar almennar kauphækkanir í landinu, að leitt hefur til almennrar hækkunar á verðlagi. Það hefur m.ö.o. gerzt, að verðgildi krónunnar hefur lækkað nokkuð og þá um leið verðgildi sparifjárins vegna almennra kauphækkana, sem orðið hafa umfram aukningu þjóðarframleiðslurnar. Meðan hætta hefur verið á því, að kaupgjald hækkaði meira en svaraði vexti þjóðarframleiðslunnar og það út af fyrir sig rýrði verðgildi sparifjárins, hefur ríkisstj. ekki talið vera rétta stefnu í efnahagsmálum, ekki rétta stefnu í vaxtamálum að lækka vexti, því að afleiðingin af því mundi eflaust verða sú, að tilhneiging til vaxandi sparnaðar mundi minnka. Reynslan hefur og sýnt undanfarið, að mikil eftirspurn hefur verið eftir fjármagni, eftir lánsfé, þrátt fyrir hina háu vexti. Meðan svo er, að mjög mikil eftirspurn er eftir lánsfé, meiri eftirspurn en í raun og veru unnt er að fullnægja án þess að beita einhvers konar skömmtun, virðist óneitanlega ekki vera tími til þess að beita sér fyrir almennri vaxtalækkun, auk þess sem afleiðingin mundi eflaust verða sú, að það drægi úr sparnaði, sem þó er mjög nauðsynlegt að haldi enn áfram að vaxa. Spurningu hv. þm. get ég því ekki svarað öðruvísi en þannig, að ríkisstj. muni beita sér fyrir lækkun vaxta þegar í stað, er hún telur efnahagsástandið vera orðið svo tryggt, að gera megi ráð fyrir stöðugu verðlagi um nokkurn tíma fram undan. Þegar slíkt efnahagsjafnvægi hefur skapazt og ekki þarf að óttast almennar kauphækkanir, sem séu umfram aukningu þjóðarframleiðslunnar, þannig að verðgildi krónunnar geti haldizt stöðugt, - þegar slíkt efnahagsjafnvægi hefur skapazt og það er orðið tryggt, mun ríkisstj. þegar í stað beita sér fyrir lækkun vaxta, enda ætti þá ekki að þurfa að óttast, að lækkun vaxta mundi leiða til minnkandi sparnaðar. Þetta vona ég, að megi teljast fullnægjandi svar við fsp. hv. þm. En fyrst ég á annað borð hef orðið að taka til máls til að svara þessari fsp., vil ég leyfa mér að fara nokkrum almennum orðum um þetta frv. Fyrst og fremst vil ég andmæla þeirri staðhæfingu, sem er í fyrstu setningu grg. og hv, þm. endurtók í ræðu sinni, að útlánsvextir séu miklu hærri hér á landi en í öðrum nálægum löndum. Þetta er raunar staðhæfing, sem hefur verið endurtekin svo oft hér á hinu háa Alþingi og í blöðum, að full ástæða er til að upplýsa hið sanna í þessu máli til að reyna að stuðla að því, að menn hætti að fara með rangar staðhæfingar um þetta efni. En áður en ég gef upplýsingar um vaxtakjör í nálægum löndum, þykir mér rétt að taka það fram, að þegar borin eru saman vaxtakjör á Íslandi og í öðrum löndum, er nauðsynlegt að hafa í huga, hversu mikill munur er á vaxtakerfinu almennt hér og þar, og þá sérstaklega það, að vextir eru miklu mishærri erlendis en tíðkast hér á landi. Þeir vextir erlendis, sem oftast er getið um í blaða- og útvarpsfréttum, eru forvextir seðlabanka hlutaðeigandi lands, en þessir vextir gefa hins vegar enga rétta mynd af því, hversu háa vexti lántakendur þurfa almennt að greiða í bönkum í þessum löndum. Forvextir seðlabankanna eru vextir, sem eingöngu gilda í viðskiptum milli seðlabankanna og annarra banka, og þeir eru mun lægri en almennir viðskiptavextir í löndunum. Hliðstæðir forvöxtum seðlabanka erlendis eru í raun og veru þeir vextir, sem seðlabankinn hér á landi tekur af endurkaupanlegum víxlum, en þeir eru nú 6–61/2%, eða um 3% lægri en almennir viðskiptavextir hér á landi, en þeir eru sem kunnugt er 9–91/2 % fyrir víxla og 10% fyrir lán $ hlaupareikningi, en vextir af afurðalánum eru 7-71/2%. Innlánsvextir af almennum sparisjóðsbókum eru hins vegar 7%, en af eins ár bókum 9%. En hvernig eru nú viðskiptavextir í Danmörku? Algengustu viðskiptavextir í Danmörku eru 81/2 %, en vextir hér eru, eins og ég sagði, 9–10%. M.ö.o.: vextir hér eru um 1% hærri en þeir eru í Danmörku, og ég ber það undir hv. dm., hvort ástæða sé til að hafa það orðalag um þennan vaxtamun, að útlánsvextir séu hér miklu hærri en gerist í nálægum löndum. Það land af Norðurlöndum, sem við höfum nánust skipti við, er Danmörk, og þar eru vextir 1% lægri en þeir gerast hér. Í Þýzkalandi eru almennir vextir af reikningslánum 71/2%, en af yfirdráttarlánum, sem eru mjög algeng, 9%. Almennir vextir í Þýzkalandi eru m.ö.o. frá 71/2–9%. Þeir eru m.ö.o. 12% lægri en þeir eru hér. Það, sem villir menn í þessu sambandi, er, að forvextir seðlabankans í Þýzkalandi eru aðeins 4%, það er svo mikill munur á forvöxtum þýzkra seðlabanka og almennum viðskiptavöxtum í Þýzkalandi. Forvextir danska þjóðbankans eru 61/2%, þótt almennir viðskiptavextir séu þar 81/2%. Um Bretland er það að segja, að þar eru vextir af viðskiptavíxlum 6%. Munurinn á vöxtum í Bretlandi og á Íslandi er þannig 3–4%. En ég vænti þess, að engum detti í hug að telja, að eðlilegt sé að bera saman vaxtakjör í Bretlandi, sem er fjármagnsríkasta land veraldar, og það, hverjir vextir séu eðlilegir á Íslandi, sem er eitt fjármagnsfátækasta land í Evrópu. Um Noreg er það að segja, að í Noregi er vöxtum haldið óvenjulega lágum með alveg sérstökum ráðstöfunum og því raunverulega ekki eðlilegt að bera saman vaxtakjör hér á Íslandi og í Noregi vegna þess, að þar eru gerðar sérstakar ráðstafanir til þess að halda vöxtum þar lágum. Ef höfð er hliðsjón af því, að Íslendingar hafa undanfarna áratugi átt við að etja mikla verðbólgu, sem komið hefur mjög harkalega niður á sparifjármynduninni, hlýtur að teljast eðlilegt, að meðan verið er endanlega að vinna bug á verðbólgunni, séu vextir hér á Íslandi hafðir í hærra lagi til að tryggja sparifjármyndunina og hamla gegn verðbólgutilhneigingunni. En þrátt fyrir þetta, þrátt fyrir það þótt Íslendingar séu nú þessi árin að berjast við að kveða verðbólguna endanlega í kútinn og efla sparifjármyndunina, eru þó vextir hér á landi ekki nema 1% hærri en þeir eru í Danmörku og ekki nema 1–2% hærri en þeir eru í Þýzkalandi, en í hvorugu þessara landa hefur undanfarin ár eða áratugi verið um verðbólguþróun að ræða í neitt svipuðum mæli og hér á sér stað. Með þessu hygg ég öll tvímæli vera tekin af um það, að það eru ýkjur, að ég ekki segi beinar rangfærslur, að endurtaka æ ofan í æ, að vextir hér á landi séu miklu hærri en gerist í nálægum löndum. Staðreyndir málsins eru aðrar. Fyrst ég á annað borð hef tekið til máls um frv., langar mig til að fara nokkrum orðum um það, vekja athygli á því, hvað í raun og veru felst í frv. Ef þetta frv. yrði samþ., mundu vextir á Íslandi, ekki aðeins útlánsvextir, eins og hv. frsm. gerði sér tíðrætt um, heldur einnig innlánsvextir lækka um 2%. Hvað þýðir þetta, ef vextir almennt, bæði útlánsvextir og innlánsvextir, sem auðvitað hljóta að fylgja í kjölfarið vegna þess, hve lítill munur er á innláns- og útlánsvöxtum, - hvað hefur það í för með sér, ef bæði innláns- og útlánsvextir eru lækkaðir um 2%? Innstæður á sparisjóðsreikningum og hlaupareikningum í bankakerfi landsins munu nú nema um 5 þús. millj. kr. Af því leiðir, að 2% lækkun vaxta af þessu innstæðufé nemur 100 millj. kr. Hverjir eiga þetta innstæðufé á sparisjóðs- og hlaupareikningum? Það má ýkjulaust staðhæfa, að öll þjóðin eigi það, hvert einasta mannsbarn í landinu er meðeigandi að þessu innstæðufé á sparisjóðs- og hlaupareikningum. Ég hef fengið þær upplýsingar, að reikningsnúmer í bönkum og sparisjóðum séu mun fleiri en tala allra landsmanna. Stafar þetta auðvitað af því, að til eru þeir, sem eiga fleiri en eina sparisjóðsbók, fleiri en einn reikning, en þeir eru áreiðanlega sárafáir til, sem eiga ekki sparisjóðsbók, þó að það sé e.t.v. ekki mikið í þeim öllum. Ég tel því, að óhætt sé að fullyrða, að svo að segja allir landsmenn séu meðeigendur að þeim 5000 millj. sjóði, sem inneign í sparisjóði og á hlaupareikningum nemur. Þó að þessi inneign skiptist að sjálfsögðu nokkuð misjafnt, er þó mikill fjöldi sparisjóðsbóka, sem nemur álitlegri upphæð og er í eign almennings í landinu. Af þessum eigendum sparisjóðsbóka og hlaupareikninga vill hv. flm. taka 100 millj. kr. á ári. Hann vill svipta þessa aðila tekjum, sem þeir hafa haft og mundu hafa að óbreyttu ástandi, sem nema 100 millj. kr. á ári. Og hverjir eiga að fá þessar 100 millj.? Hverjir hafa yfirráð og hverjir nota þetta sparifé, þessar innstæður á sparifjárreikningunum og hlaupareikningunum? Það eru atvinnurekendur og aðrir skuldarar. Allir vita, að atvinnurekendur og skuldarar í landinu eru miklu, miklu færri en eigendur sparifjárins. M.ö.o.: það, sem hv. þm. vill gera, er að taka 100 millj. kr. af sparifjáreigendum og gefa það atvinnurekendum og skuldurum, og nú spyr ég: Er þetta hugsjón Framsfl. um tekjujöfnuð? Er þetta vinstri hugsjón Framsfl.? Er þetta eitt dæmi, sem hann vill fram færa um sína vinstri stefnu til að sanna það, að hann sé vinstri flokkur, að taka 100 millj. kr. á ári af sparifjáreigendum og rétta atvinnurekendum og skuldurum? Það má spyrja og verður að spyrja: Hverjir eru betur að því komnir á einu ári, á næsta ári, skulum við segja, að fá þessar 100 millj. í sinn vasa, sparifjáreigendurnir annars vegar eða atvinnurekendurnir og skuldararnir hins vegar? Það er spurning, - ég sé, að hv. þm. hefur kvatt sér hljóðs, - það er spurning, sem ég krefst að hann svari alveg skýrt og útúrdúralaust: Hvort telur hann, að þessar 100 millj., sem hann nú vill flytja frá sparifjáreigendum og yfir til atvinnurekenda og skuldara, séu betur komnar í vasa atvinnurekendanna og skuldaranna eða í vasa sparifjáreigendanna? Ég segi: Eins og ástandið í landinu er nú og hefur verið s.l. tólf mánuði, þá tel ég engan vafa leika á því, að þessar 100 millj. eru betur komnar, þær eiga frekar heima í vasa sparifjáreigenda, í vasa almennings, heldur en í vasa atvinnurekendanna og skuldaranna, og rökin fyrir þessu eru ósköp einföld. Það, sem hefur verið að gerast undanfarna tólf mánuði, er því miður það, að verðlag hefur farið hækkandi. Frumorsök þess hefur verið sú, að kaupgjald hefur hækkað meira en aukningu þjóðarframleiðslunnar nemur. Þegar slíkt á sér stað, er ómögulegt að komast hjá því, að verðlag hækki. Það hefur verið stefna ríkisstj., að ekki yrðu almennar kauphækkanir umfram aukningu þjóðarframleiðslunnar, og það hefur verið skoðun ríkisstj., og hún er ómótmælanlega rétt, að ef þessari stefnu hefði verið fylgt, ef hækkun kaupgjalds hefði verið haldið innan þess ramma, sem aukningu þjóðarframleiðslunnar nemur, hefði verðlag ekki þurft að hækka á Íslandi á s.l. tólf mánuðum. En því miður varð stefna ríkisstj. ekki ofan á. Sú stefna, sem ofan á varð, var stefna, sem þessi hv. þm. m.a. studdi og var einn af frumkvöðlunum að, að kaupgjaldið mætti hækka um það, sem það hækkaði, þó að það væri augljóslega umfram hækkun þjóðarframleiðslunnar, og þess vegna varð afleiðing af kauphækkununum hækkun verðlags, en afleiðing af verðlagshækkuninni hefur orðið rýrnandi gildi sparifjárins. Sparifjáreigendur hafa tapað á verðlagshækkuninni, og það er einmitt einn höfuðókostur slíkrar óeðlilegrar verðlagshækkunar, að sparifjáreigendur tapa. En hverjir græddu það, sem sparifjáreigendur töpuðu? Það gerðu atvinnurekendur og skuldarar. Hver sú króna, sem hin óeðlilega og óþarfa verðlagshækkun svipti sparifjáreigendur, fór í vasa atvinnurekenda og skuldara. Þetta er það, sem hefur verið að gerast undanfarna tólf mánuði. Atvinnurekendur og skuldarar hafa verið að græða á kostnað sparifjáreigenda, ekki að vilja ríkisstj. eða ríkisvaldsins, heldur gegn vilja ríkisstj., en fyrir tilstuðlan þessa hv. þm. og hans flokks, fyrir tilstuðlan þeirra. Eftir að þetta hefur gerzt, eftir að Framsfl. og Alþb. hafa beitt sér fyrir stefnu í verðlagsmálum, sem haft hefur í för með sér vissa hækkun kaupgjalds og verðlags, sem svo á hinn bóginn hefur valdið sparifjáreigendum tjóni, en atvinnurekendum og skuldurum gróða, ofan í þetta flytur þessi þm. - ég segi: leyfir þessi hv. þm. sér að flytja frv., sem vill taka enn þá meira af sparifjáreigendum og gefa atvinnurekendum og skuldurum enn þá meira. Um þetta má hafa þau orð, að hér fer skörin sannarlega að færast upp í bekkinn, hér er sannarlega höggvið tvívegis í sama knérunn. Flokkur hv. þm. hefði átt að láta við það sitja að styðja þá ólánsstefnu, sem leiddi til óþarfrar verðhækkunar á s.l. ári. Hann á ekki að bæta gráu ofan á svart með því að leggja til að taka enn þá meira af sparifjáreigendum og hygla atvinnurekendum og skuldurum enn þá meira. Stefna flokks hans var nógu óþörf, hún var til nógu mikillar óþurftar í sjálfri sér eins og hún var, þó að þar sé ekki bætt nýju ranglæti ofan á. Ein höfuðástæða þess, að ríkisstj. treystir sér ekki til að leggja til vaxtalækkun núna, er einmitt það ranglæti, sem undanfarið hefur orðið gagnvart sparifjáreigendum, einmitt vegna óeðlilegrar stefnu, rangrar stefnu í kaupgjalds- og verðlagsmálum. Það má auðvitað spyrja, hvort atvinnurekendur og skuldarar þurfi ekki á þessum 100 millj. að halda. Eru þeir ekki svo illa haldnir, stynja þeir ekki svo þungt undir hinum háu vöxtum, að þeir eigi skilið að fá þessar 100 millj. frá sparifjáreigendunum? Þessi spurning á vissulega rétt á sér, og ég skal reyna að svara henni með örfáum orðum. Ég svara henni algerlega og hiklaust neitandi. Fyrri rök mín fyrir þeirri neitun eru þau, að á undanförnum tólf mánuðum hafa atvinnurekendur og skuldarar verið að græða á kostnað sparifjáreigendanna, þeir hafa verið að því, og ég endurtek og undirstrika: ekki samkvæmt vilja ríkisstj., heldur gegn vilja ríkisstj. Hitt, sem þó tekur af öll tvímæli um það, hvort ástæða sé til að gefa atvinnurekendum og skuldurum 100 millj. frá sparifjáreigendum, er, að nú í dag er gífurleg eftirspurn eftir fjármagni við þeim vöxtum, sem nú gilda, svo mikil, að það er torvelt að fullnægja henni. Skyldi það benda til þess, að ástæða sé til að lækka vextina, að brýn þörf sé á að lækka vextina? Atvinnurekstur á Íslandi hefur aldrei í sögu landsins verið blómlegri en hann er í dag. Geta íslenzkra atvinnuvega til að greiða mannsæmandi kaup hefur aldrei í sögu landsins verið meiri en hún er í dag, og geta íslenzkra otvinnuvega til að skila eigendum arði af eigin fé og til að greiða eigendum lánsfjár vexti af lánsfé hefur aldrei verið meiri en í dag. Undir þessum kringumstæðum hlýtur að teljast óþarfi að beita sér fyrir mikilli vaxtalækkun. Á hinu aftur á móti hefur aldrei verið meiri nauðsyn en í dag að halda áfram að efla sparifjármyndun landsmanna. Á því ári, sem nú er nýbyrjað, hyggst ríkisstj. beita sér fyrir miklum framkvæmdum, meiri framkvæmdum en nokkurt undanfarandi ára, og munu fyrirætlanir ríkisstj. í þeim efnum bráðlega koma í ljós. Þegar framkvæmdaáætlun fyrir árin 1963–1966 verður lögð fyrir hið háa Alþingi innan fárra daga, mun koma í ljós, að miklar framkvæmdir eru fyrirhugaðar í landinu þegar á þessu ári, sem nú er nýbyrjað. En frumskilyrði þess, að unnt sé að hrinda slíkri fjárfestingu í framkvæmd með heilbrigðum hætti, er, að spariféð haldi áfram að vaxa. Þetta frv., ef samþ. yrði, ynni gegn því, að spariféð héldi áfram að vaxa. Það mundi leiða til minnkandi sparifjármyndunar og þar af leiðandi verða til þess að torvelda þær auknu framkvæmdir, sem flm. þess og hans flokkur þykist þó í orði kveðnu vilja frekar en margt eða jafnvel flest annað. En í þessum efnum eins og mörgum fleiri stangast á fyrirætlanir þessa hv. þm. og þessa flokks á hinum ýmsu sviðum. Hann og hans flokksmenn halda hér miklar ræður um nauðsyn aukinna framkvæmda, aukinnar fjárfestingar, en að hinu leytinu bera þeir fram frv., sem mundu vinna gegn því, að hægt yrði að koma fram hinni auknu fjárfestingu, af því að undirstaða hennar hlýtur að vera aukinn sparnaður, en afleiðing þessa frv. og annarra ráðstafana, sem þeir stinga upp á, mundi verða minnkaður sparnaður. Ég hika því ekki við að staðhæfa, að það væri mjög alvarlegt víxlspor, ef frv. eins og þetta yrði samþykkt eða þær ráðstafanir, sem gert er ráð fyrir í því, yrðu framkvæmdar. Það yrði mjög mikið víxlspor. Að endingu skal ég undirstrika, í hverju ég fyrst og fremst tel þetta víxlspor vera fólgið. Hér yrði um að ræða víxlspor að tvennu leyti. Annars vegar væri það röng stefna í efnahagsmálum, eins og á stendur nú í íslenzku atvinnulífi og fjárhagsmálum. Það væri röng stefna, eins og á stendur nú í íslenzkum atvinnu- og fjárhagsmálum, að lækka vexti, vegna þess að vaxtalækkun mundi minnka sparifjármyndunina og þar af leiðandi torvelda ríkisvaldinu og einstaklingum þær framkvæmdir, sem fyrirhugaðar eru og eru bráðnauðsynlegar. Ég segi því: Í fyrsta lagi felst í þessu frv. röng stefna í efnahagsmálum, skaðleg stefna, því að hún yrði vaxandi fjárfestingu til óþurftar og trafala. En í öðru lagi væri þetta stórt víxlspor vegna þess, að í þessu mundi felast gífurlegt félagslegt ranglæti. Í frv. felst gífurlegt félagslegt ranglæti, því að ég get ekki annað en kallað það gífurlegt félagslegt ranglæti að svipta sparifjáreigendur 100 millj. kr. á einu ári og rétta þær 100 millj. kr. aðilum, sem sízt þurfa þess með og sízt eiga rétt á því, atvinnurekendum og skuldurum.



Herra forseti. Í þessum umr. hafa menn fengið að kynnast tveimur útgáfum af hæstv. viðskmrh. Sú útgáfa, sem birtist af honum hér í ræðustólnum áðan, var sú, að vaxtalækkun væri eiginlega hinn mesti fjárhagslegur glæpur, kæmi niður á þeim, sem sízt skyldi, mundi draga úr sparifjáraukningu, torvelda framkvæmdir og þar fram eftir götunum. Þetta var útgáfan af hæstv. viðskmrh., sem talaði hér úr ræðustólnum áðan. En ég las upp hér áðan allt aðra útgáfu af hæstv. viðskmrh. Það var útgáfan 1962, í marzmánuði 1962. Þá fórust hæstv. viðskmrh. þannig orð í þinginu, með leyfi hæstv. forseta: „Sem betur fer stefnir nú á svo mörgum sviðum í rétta átt, að sá tími er vonandi ekki langt undan, að hægt sé að færa vextina aftur niður í það, sem þeir voru, áður en til viðreisnarráðstafana núverandi ríkisstj. var gripið.“ Útgáfan af hæstv. viðskmrh. 1962 hljóðar á þá leið, að þess sé vonandi ekki langt að bíða, að hægt verði að lækka vextina og framkvæma hinn voðalega efnahagslega glæp, sem hann var svo að lýsa hér áðan. Þetta er ágætt dæmi um málflutning hæstv. viðskmrh.: eitt í dag og annað á morgun. En í þessum efnum vil ég segja það, að mér finnst útgáfan af hæstv. viðskmrh. frá því í marz í fyrra vera miklu réttari en sú, sem birtist af honum hér áðan. Hæstv. viðskmrh. talaði mikið um það, hverjir það væru, sem mundu græða á vaxtalækkuninni. Það er alveg sjálfsagt að athuga það spursmál. Ég er ekki þeirrar skoðunar, sem hann segir, að þeir, sem mundu fyrst og fremst græða, væru atvinnurekendur og stórskuldarar. Það eru allt aðrir aðilar, sem mundu græða miklu meira á þessu, aðilar, sem hafa miklu meiri þörf fyrir það, að létt sé á þeirra byrðum. Ég á við þá aðila, sem hinir háu vextir hvíla þyngst á. Og hinir háu vextir hvíla þyngst á hinum efnaminni borgurum í landinu og alveg sérstaklega á unga fólkinu, sem er að ráðast í framkvæmdir og er að byggja upp sín eigin heimili og sína eigin atvinnu. - Það er sérstaklega á þessu fólki, sem hinir háu vextir eru þungbærir. Það er verið að greiða fyrir þessu fólki fyrst og fremst með því að lækka vextina, en ekki hinum stóru atvinnurekendum og skuldurum. Hinir háu vextir hvíla tiltölulega þyngst á hinum efnaminni, hinum mörgu efnaminni einstaklingum í landinu, sem hafa verið að ráðast í framkvæmdir á undanförnum árum eða ætla sér að ráðast í þær. Og alveg sérstaklega leggjast þeir þungt á unga fólkið, sem er að mynda sín eigin heimili og er að koma sér upp sínum eigin atvinnufyrirtækjum. Og ef það er nokkurt fólk í landinu, sem við eigum að hugsa um, sem ríkisstj. á að hugsa um, sem Alþ. á að hugsa um, þá er það hin unga og vaxandi kynslóð. Það er mál þessa fólks, sem við eigum að leggja megináherzlu á og vinna fyrst og fremst fyrir. Ég segi, að með hinum háu vöxtum, með hinum miklu okurvöxtum, sem nú eru hér, erum við að þyngja byrðarnar á því fólki, sem sízt getur undir þeim risið, hinum efnaminni borgurum og unga fólkinu í landinu. Ég segi það aftur, að það á að vera aðalverkefni hverrar ríkisstj. og hvers Alþ. að vinna að því að skapa hinum efnaminni borgurum og hinu unga fólki í landinu sem bezt og viðunanlegust starfsskilyrði. En það gerum við sannarlega ekki með þeirri stefnu, sem nú er ríkjandi í þessum efnum. Hæstv. ráðherra úthellti sér mjög út af því, hvað hann bæri hag sparifjáreigenda mikið fyrir brjósti. Ég held, að það hafi sjaldan heyrzt öllu meiri hræsni úr þessum ræðustól heldur en þegar hæstv. viðskmrh. er að tala um það, að hann beri hag sparifjáreigenda fyrir brjósti. Ég var að rifja það upp hér rétt áðan, hvernig var farið með sparifjáreigendur á sumrinu 1961. Með einu pennastríki voru ekki teknar af sparifjáreigendum 100 millj., eins og hæstv. viðskmrh. var nú að tala um, - með einu pennastriki voru þá teknar af sparifjáreigendum 500 millj. kr., með gengisfellingunni 1961. Ég sýndi fram á það með þeim tölum, sem ég greindi áðan, að fyrir gengisfellinguna 1961 nam sparifé í bönkum og sparisjóðum landsins um 89.6 millj. dollara, miðað við það verðgildi, sem þá var á krónunni. Eftir gengisfellinguna, eftir þetta eina pennastrik var verðmæti þess sparifjár, sem var í bönkum og sparisjóðum, komið niður í 70.1 millj. dollara eða hafði lækkað með þessu eina pennastriki um hvorki meira né minna en 450 millj. ísl. kr., miðað við núverandi gengi. Og þó er hér ekki talið með mikið sparifé, sem er annars staðar en í bönkum og sparisjóðum, eins og t.d. innlánsdeildum kaupfélaganna og í mörgum öðrum sjóðum. Hvernig getur svo hæstv. viðskmrh., sem er frumkvöðull þessarar stefnu, komið hér fram og látizt vera einhver sérstakur verndari sparifjáreigenda í landinu, - maðurinn, sem hefur haft forustu um hið mesta gerræði gegn þeim, sem hægt er að finna dæmi um í íslenzkri sögu, hina algerlega tilefnislausu gengislækkun 1961? Ég satt að segja hafði ekki átt von á því af hæstv. viðskmrh., að hann skyldi vera jafnblygðunarlaus og leyfa sér slíkt eins og það að tala hér eins og hann væri alveg sérstakur velunnari og verndari sparifjáreigenda í landinu, eftir þær aðfarir gegn sparifjáreigendum, sem áttu sér stað sumarið 1961. En svo er um það að ræða í þessu sambandi, hvort það væri óhagstætt fyrir sparifjáreigendur í raun og veru, ef vextirnir lækkuðu. Væri það þeim til óhags? Það, sem væri um að ræða, ef vextir lækkuðu t.d. á innlánsfé og sérstaklega við lækkun á útlánsvöxtum, væri það, að þeir, sem hafa nú örðugustu aðstöðu í landinu, fengju kjör sín verulega bætt, eins og t.d. unga fólkið og aðrir þeir, sem standa í framkvæmdum. Þetta mundi verða til þess, að það mundi draga úr kaupskrúfunni. Kaupskrúfan yrði minni en ella, vegna þess að með þessum hætti fengju þessir aðilar, sem annars kannske knýja fastast á með kaupbætur, af því að þeir eru lakar settir, kjarabætur, án þess að til kauphækkunar mundi koma. Vaxtalækkun mundi þannig verða til þess að draga úr kaupskrúfunni og draga úr verðbólguhættunni. Jafnframt yrði vaxtalækkun til þess að draga verulega úr dýrtíð, vegna þess að þá gætu þeir aðilar, sem fengjust t.d. við verzlun og framleiðslu, lækkað að einhverju leyti verðlag á vörum sínum eða sem svaraði vaxtalækkuninni, og þannig yrði þetta til lækkunar á verðlagi í landinu. M.ö.o.: lækkun vaxtanna mundi verða til þess að draga úr dýrtiðinni, lækkun vaxtanna mundi verða til þess að draga úr kaupskrúfunni og verðbólguhættunni í landinu, mundi verða til þess að gera gjaldmiðilinn stöðugri en hann er, draga úr þeirri hættu, að til nýrrar gengislækkunar þyrfti að koma, eins og margir tala um nú. Og hvort halda menn að sé nú þýðingarmeira fyrir sparifjáreigendur, að vextir séu eitthvað lægri á innlánsfé þeirra eða að það fáist aukin trygging fyrir því, að ekki komi til gengisfalls? Hæstv. viðskmrh. var að tala um það, að vaxtamunur á innlánsfé frá því, sem nú er, og miðað við það, sem var fyrir viðreisnina, væri eitthvað í kringum 100 millj. á ári. En gengislækkun eins og sú, sem gerð var hér sumarið 1961, svarar til þessarar upphæðar í fimm ár. Og hvort hefði nú verið betra fyrir sparifjáreigendur sumarið 1961, að vextirnir hefðu verið eitthvað lækkaðir og þannig skapaður betri rekstrargrundvöllur fyrir frystihúsin, sem stóðu kannske einna höllustum fæti, í stað þess að það var gripið til þeirrar gengislækkunar, sem þá átti sér stað? Ég held, að hver og einn sparifjáreigandi, sem athugar þetta mál, mundi hiklaust segja, að það hefði verið betra að lækka vextina sumarið 1961 heldur en að fella gengið, eins og þá var gert, og bíða það tjón, sem ráða má af framangreindum tölum. Hæstv. ráðherra kom hvað eftir annað að því, að sú verðbólguþróun, sem hefði átt sér stað í landinu á undanförnum missirum, væri kauphækkunum að kenna. Þetta er rangt. Það eru allt aðrar ástæður, sem liggja til þessarar dýrtíðar- og verðbólguþróunar. Það er fyrst og fremst sú stefna ríkisstj. að fella gengið hvað eftir annað, leggja á nýja skatta hvað eftir annað og skerða kjör manna á þann hátt, sem hefur leitt til þeirrar verðbólguþróunar, sem hefur átt sér stað í landinu á undanförnum missirum. Kauphækkanirnar eru ekki annað en afleiðing af þeirri hækkunarstefnu og gengisfellingarstefnu, sem hæstv. ríkisstj. hefur fylgt. Það er hæstv. ríkisstj., en ekki launþegarnir, sem ber ábyrgð á þeirri verðbólguþróun, sem hefur orðið hér í landinu á undanförnum missirum. Hæstv. viðskmrh. var að gera mikið úr þeirri sparifjáraukningu, sem hefði átt sér stað í landinu á undanförnum árum, eða síðan hin svonefnda viðreisn kom til sögunnar. Ef hæstv. viðskmrh. lítur á tölurnar einar, hefur átt sér stað talsverð aukning sparifjár. En það eru ekki tölurnar, sem tala réttustu máli í þessu efni, heldur það verðgildi, sem þessar tölur hafa. Og ef við t.d. breytum sparifjárinneigninni, sem var hér, þegar viðreisnin kom til sögunnar, í erlendan gjaldeyri, og svo aftur þeirri sparifjárinneign, sem við eigum í dag, í erlendan gjaldeyri, þá munum við sjá, að munurinn á sparifénu er svo að segja enginn á þessu tímabili, ef við miðum sparifjáreignina við réttan gjaldeyri eða. gjaldeyri, sem hefur staðið í stað allan þennan tíma. Slík hefur orðið hin gífurlega rýrnun á verðmæti peninganna á þessum árum, að jafnvel þó að sparifjáreignin í tölum sé nú allt að því helmingi hærri en hún var fyrir 3 árum, er raunverulegt verðmæti hennar næstum hið sama og þá var, ef miðað er við erlendan gjaldeyri eða gjaldeyri, sem haldizt hefur stöðugur allan þennan tíma. Því fer þess vegna fjarri, sem hæstv. ráðh. er að tala um, að hér hafi orðið raunverulega mikil aukning á sparifé vegna hinna háu vaxta. Slík aukning hefur ekki átt sér stað, ef miðað er við raunverulegt verðgildi peninganna. Hæstv. ráðherra var að reyna að gera mikið úr því, að það væri rangt, sem segir í grg. þessa frv., að vextir séu miklu hærri hér en í flestum nálægum löndum. Og hann vitnaði til nokkurra landa í þessu sambandi. Hann vitnaði til Danmerkur, þar sem vextir eru hæstir í Evrópu utan Íslands. En hæstv. ráðh. veit líka, að vextirnir þar voru að verulegu leyti ákveðnir gegn vilja þeirrar ríkisstj., sem nú fer þar með völd. Seðlabanki þar í landi hefur vald til að ákveða vextina og ákvað þá hærri en danska stjórnin óskaði eftir og taldi sanngjarnt. Af hálfu beggja stjórnarflokkanna þar í landi, jafnt jafnaðarmanna og radikala, var þessi vaxtahækkun í Danmörku mjög gagnrýnd. Í blöðum flokkanna, t.d. aðalmálgagni jafnaðarmanna, komu fram eindregin mótmæli gegn því, að hér væri um réttmæta ráðstöfun að ræða. Það var í tveimur löndum, Danmörku og V.-Þýzkalandi, að þar voru vissir vextir nokkuð háir. En ef hæstv. ráðherra fer til Englands, eins og hann gerði, eru útlánsvextir 3–4% lægri þar en hér. Í Noregi eru þeir enn lægri. Í Svíþjóð eru þeir einnig mun lægri en hér. Í Bandaríkjunum eru þeir miklu lægri. Þess vegna er það engin fjarstæða, sem sagt er í grg., að vextir séu yfirleitt mun lægri í öðrum nálægum löndum en þeir eru hér á landi. Hæstv. ráðherra var svo mikið niðri fyrir, að hann sagði hér setningar, sem ég trúi ekki að hann hafi meint alvarlega. Ég trúi því t.d. ekki, að hæstv. ráðherra hafi meint það alvarlega, þegar hann var að tala um, að verið væri að kveða verðbólguna í kútinn. Er það virkilegt, að hæstv. viðskmrh. finnist þetta, að nú sé verið að kveða verðbólguna í kútinn? Finnst honum merki um það, að verið sé að kveða verðbólguna í kútinn, þegar svo að segja allir kaupgjaldssamningar í landinu eru lausir? Og ég get vitnað hér til ágæts flokksbróður hæstv. ráðherra, sem er ekki þeirrar skoðunar, að verið sé að kveða verðbólguna í kútinn, og það er sjálfur hæstv. forseti deildarinnar, ef ég mætti hafa hér yfir ummæli, sem hann skrifaði í blað sitt 30. sept. s.l., með leyfi hans. Þau hljóða á þessa leið, með leyfi forseta: „Verðbólgan hlýtur að verða aðalmál þess þings, sem hefst í steinhúsinu við Austurvöll eftir 10 daga. Landsfólkið hefur miklar áhyggjur af verðbólgunni og mun fyrst og fremst biða eftir að heyra, hvað ríkisstj. geri á því sviði. Að vísu er hreyfing verðlags og kaupgjalds enn ekki eins hröð og hún var flest árin milli 1950 og 1958, en hættan er engu að síður geigvænleg.“ Þetta sagði hæstv. forseti í byrjun þings. Síðan hefur, eins og ég rakti hér áðan, ekki bólað á neinum ráðstöfunum af hálfu hæstv. ríkisstj. til að draga úr verðbólgunni, heldur hafa yfirleitt öll þau mál, sem hún hefur flutt hér á þingi, frekar stuðlað að því að auka verðbólguna heldur en hið gagnstæða. Sú lýsing, sem hæstv. forseti d. gaf á þessu ástandi, þegar þing kom saman, er alveg rétt, og ég er alveg viss um, að það eru allir fúsir til að taka undir hana nema kannske hæstv. viðskmrh., sem kemur hér upp geysilega rogginn og segist vera að kveða verðbólguna í kútinn! Ég trúi því nú satt að segja ekki, að hæstv. ráðh. hafi meint þetta alvarlega. Ég held, að þetta hafi hrotið úr honum eins og hálfgerð öfugmæli, eins og margt annað, sem hann sagði í þessari ræðu sinni. Ég vil að síðustu rifja það upp aftur, hverjir það eru, sem mundu græða mest á því, ef vextirnir væru lækkaðir, hverjir það eru í landinu, sem vextirnir leggjast á með mestum þunga, og þess vegna sé eðlilegt, að vaxtalækkun eigi sér stað. Þeir aðilar, sem hinir háu vextir leggjast þyngst á, eru tvímælalaust hinir efnaminni borgarar í landinu og það alveg sérstaklega unga fólkið. Og það er einmitt hagur þessa fólks, sem ríkisstj. og Alþingi á fyrst og fremst að hugsa um. Þess vegna er það knýjandi réttlætismál, að dregið sé úr hinum miklu okurvöxtum, sem nú eiga sér stað. En af þeirri ræðu, sem hæstv. viðskmrh. flutti hér, er það bersýnilega langt undan, að vextir verði lækkaðir, ef hæstv. ríkisstj. og hennar flokkar eiga að halda áfram völdum, því að eftir því sem hæstv. viðskmrh. dró upp myndina hér, verða vextir aldrei lækkaðir, því að til þess að það væri mögulegt, mætti þjóðin ekki eiga frekari hættu á kauphækkun yfir höfði sér, það þyrfti að vera komið algert jafnvægi og annað þar fram eftir götunum, eða sem sagt alls konar forsendur, sem engar líkur eru til að verði fyrir hendi hér í náinni framtíð og alls ekki að óbreyttri stjórnarstefnu. Það er þess vegna alveg augljóst, að ef hæstv. ríkisstj. heldur áfram völdum, þá mun þjóðin búa áfram við sama vaxtaokrið og á sér stað í dag, það verður ekki dregið úr því. Það kom alveg ljóst fram í því, sem hæstv. viðskmrh. sagði hér áðan. Þess vegna er það, að þeir, sem vilja vinna að því að bæta hag þeirra, sem lakast eru settir í landinu, hinna efnaminni borgara og unga fólksins alveg sérstaklega, munu ekki vinna að framgangi þeirra mála með því að styðja hæstv. ríkisstj., sem hefur lýst því raunverulega hér yfir í gegnum munn hæstv. viðskmrh., að vaxtaokrinu verði haldið áfram um ófyrirsjáanlegan tíma.



Herra forseti. Ég heyri það, að hv. þm. hefur hitnað talsvert í skapi út af þeim orðum, sem ég lét falla um frv. hans áðan. Ég get að vísu vel skilið það. Hann er skapmaður, og ég er ekkert hissa á því, þó að hann láti ekki herma upp á sig annað eins og hann varð ber að áðan, án þess að honum sárnaði svolítið, það tel ég vera alveg eðlilegt. Hitt þykir mér hins vegar miður, að hann virðist hafa farið talsvert úr jafnvægi. Hann viðhafði mikil stóryrði, án efa sögð að óyfirveguðu ráði. Hann kallaði gengisbreytinguna 1961 mesta gerræði sögunnar. Fyrr má nú vera: mesta gerræði sögunnar - og hann margendurtók, að málflutningur minn væri algerlega blygðunarlaus. Ég mun nú horfa fram hjá öllu þessu. En það sem verra var, ýmis rök hans í ræðunni báru þess greinilega vitni, að dómgreind hans hafði færzt algerlega úr skorðum, og um það skal ég nú nefna tvö dæmi og láta þar með mínum afskiptum af þessu merka frv. lokið. Hv. þm. sagði, að það væri ekki mikið, sem þetta frv. ætlaðist til gagnvart sparifjáreigendum, þó að það svipti þá 100 millj. og gæfi þær skuldurum og atvinnurekendum, því að með einu pennastriki hefði ríkisstj. og Seðlabankinn í ágúst 1961 rænt sparifjáreigendur 500 millj. kr. Hér er satt að segja um svo mikla fávizku að ræða og svo bjánalegan málflutning, að það er hv. þm. til skammar. Hv. þm., sem hefur um áratugi verið ritstjóri við stórt dagblað, það er honum til skammar að misreikna sig svo hörmulega sem hér á sér stað, og nú skal ég sýrna fram á, í hverju þessi fáránlegi misskilningur liggur. Hv. þm. gerir sér lítið fyrir og reiknar sparifjáreign landsmanna yfir í dollara eftir genginu fyrir ágústbyrjun 1961 og eftir ágústbyrjun og reiknar svo dollaramismuninn yfir í íslenzkar kr. Ef sparifjáreigendur hefðu raunverulega tapað þessari upphæð, sem sparifjáreignin umreiknuð í dollara nemur, jafngildir þetta því, að hv. þm. telji alla sparifjáreigendur eingöngu nota sparifé til að kaupa dollara. Ef það er mælikvarði á verðgildi sparifjárins, hvert dollaragengið er og hvernig það breytist, þá getur það því aðeins verið réttur mælikvarði, að menn noti hverja krónu alls sparifjárins til að kaupa dollara. Sjá ekki hv. þm., hvað þetta er hneykslanlega fíflalegur málflutningur? Eða má ég spyrja hv. þm., notar hann allt kaup sitt til að kaupa dollara? Telur hann, að kaupmáttur kaups síns hafi breytzt í nákvæmlega sama hlutfalli og verð dollara hækkaði við gengisbreytinguna? Ef hann notar allt sitt kaup til að kaupa dollara fyrir, þá er þetta rétt. En það þykir mér satt að segja afskaplega ósennilegt. Það kann að vera, að hann kaupi einhverja dollara fyrir einhvern hluta af kaupi sínu, það veit ég ekki. Hitt veit ég, að hann kaupir fyrir hluta af kaupi sínu vörur, sem keyptar eru fyrir dollara og þar af leiðandi hækka í verði sem svarar verðhækkun dollarans. En hitt veit ég líka, að hann kaupir fyrir annan hluta af kaupi sínu vörur, sem enginn dollari hefur farið í að framleiða eða nær enginn dollari hefur farið í að framleiða. Þær vörur hækka ekki í verði, þó að dollarinn hækki í verði. Eða hækkaði kjöt og mjólk eftir gengisbreytinguna í sama hlutfalli og dollarinn hækkaði? Hækkuðu föt í sama hlutfalli? Hækkuðu bíómiðar í sama hlutfalli? Og þannig mætti lengi halda áfram að telja. Nei, hér fellur hv. þm. í svo augljósan pytt, að ég hefði gjarnan getað kosið mér að þurfa ekki að horfa á hann niðri í þessum pytti. Mér dettur raunar ekki í hug, að hv. þm. sé svo skyni skroppinn, að hann sjái ekki við svolitla umhugsun, um hvers konar fásinnu hann hefur gert sig sekan, en þá á hann að koma hér og játa það, að þarna hljóp áróðurstilhneigingin með hann í gönur og hann varð sér til minnkunar. Hin stórfjólan, sem hv. þm. rétti d. í ræðu sinni, var sú, að í ágúst 1961 hefði valið verið á milli þess að lækka vexti eða lækka gengið. Hann sagði: Ef vextir hefðu verið lækkaðir fyrr á árinu 1961, mátti komast hjá því að lækka gengið. - Hitt er í raun og veru bara smáreikningsskekkja hjá þeim endemum, sem í þessu felast. Ef einhver glóra væri í þessu, ætti það að þýða það sama fyrir íslenzka útflutningsatvinnuvegi að fá 2% lækkun á vöxtum með sínum skuldum og fá 11% hækkun á öllum sínum útflutningstekjum. Gengislækkunin í ágúst 1961 færði íslenzkum útflutningsatvinnuvegum 13% aukningu á því fé, sem þeir fá fyrir útflutning sinn. Sannleikurinn er sá, að kaupgjald hafði hækkað svo mjög í íslenzkum útflutningsatvinnuvegum, að þessi 13% aukning á tekjum útflutningsatvinnuveganna fyrir útflutning rétt gerði að jafna þá kauphækkun, sem orðið hafði. En nú kemur hér einn hv. þm. og ritstjóri stjórnmáladagblaðs og heldur því fram, að það séu nokkurn veginn jafnar tölur, 13% af öllum útflutningi íslenzkra útflutningsatvinnuvega og 2% lækkun á vöxtum af skuldum þeirra. Mikið mega þeir vera skuldugir eftir langa stjórnarþátttöku flokks hans í stjórn landsins. Mikið mega þeir vera skuldugir, ef 2% lækkun á vöxtum af skuldunum jafngildir 13% hækkun á öllum þeirra útflutningstekjum. Hér er augljóslega um svo fáránlegan málflutning að ræða, að að því þarf ekki frekari orðum að eyða. En ég vil ráðleggja hv. þm. að hafa svolítið meira jafnvægi í málflutningi sínum og huga, ef hann ætlar að halda þessum umr. áfram, þannig að honum verði ekki jafnógurlegar skyssur á eins og honum urðu í þeim tveim tilfellum, sem ég hef nú gert að umræðuefni.



Herra forseti. Ég held, að þau ummæli, sem hæstv. viðskmrh. viðhafði nú, eins og um fávizku, bjánalegan og hneykslanlegan málflutning, séu beztu sýnishorn um það, hvorum okkar hafi runnið meira í skap, mér eða honum. Ég held, að ég hafi ekki notað ummæli eins og hann hvað þetta snertir. Ég skal þá víkja að þeim tveimur aths., sem hæstv. viðskmrh. gerði. Hann sagði viðkomandi rýrnun sparifjárins, sem leiði af gengislækkuninni 1961, að þá væri ekki rétt að miða við dollara, breyta henni í dollara fyrir gengisfellinguna og eftir gengisfellinguna, - það væri ekki rétt mynd, sem fengist á þennan hátt. En samkv. því hefur rýrnun sparifjárins orðið eitthvað um 11%. Hæstv. viðskmrh. sagði, að það væri rétt að miða þetta við þá hækkun, sem hefði orðið á framfærslukostnaðinum innanlands vegna gengislækkunarinnar. Og ég skal gjarnan reikna út dæmið fyrir hann á þann hátt. Eins og ég nefndi hér áðan, er ég talaði fyrir öðru máli, var framfærsluvísitalan 1. júli 1961 106 stig, þ.e.a.s. sú framfærsluvísitala, sem ríkisstj. miðar við. Í dag er þessi vísitala, framfærsluvísitalan innanlands, 129 stig. Hún hefur hækkað um 23 stig á þessu tímabili, þ.e.a.s. framfærslukostnaðurinn hefur hækkað um 23%. Vísitalan hefur hækkað um 23 stig á þessu tímabili, síðan gengislækkunin varð, eða um 23%. Og eins og ég sýndi fram á hér áðan, má beint og óbeint rekja allar þessar hækkanir til gengisfellingarinnar 1961. Heldur nú hæstv. ráðh., að það mundi koma betri mynd, ef við reiknuðum út verðrýrnun sparifjárins með þessari tölu eða þeirri, sem ég gerði? Nei, samkv. þeirri tölu, sem ég reiknaði með, kom ekki út nema 11% rýrnun á sparifé. Samkv. þeirri tölu, sem hann vill reikna með, kemur út 23% rýrnun á sparifé. Að vísu er rétt að draga þarna frá þann vaxtamun, sem er á núv. vöxtum og því, sem framsóknarmenn hafa lagt til, svo að það væri þá rétt að gera ráð fyrir, að rýrnun sparifjárins, ef miðað væri við framfærsluvísitöluna, væri eitthvað í kringum 20%. Nei, ég held, að það sé hæstv. viðskmrh., sem hefur hlaupið á sig hér, því að með þeirri aðferð, sem hann vill hafa, kemur út miklu meiri rýrnun á sparifé en samkv. þeirri aðferð, sem ég hafði, þ.e. að miða við erlendan gjaldeyri. Samkv. minni aðferð var rýrnunin ekki nema 11%, en samkv. aðferð hæstv. viðskmrh., sem ég skal alveg ganga inn á að gefi enn þá réttari mynd, er rýrnun sparifjárins orðin 20% á þessum tíma, vegna þess að það er sú hækkun, sem hefur orðið á framfærsluvísitölunni, þegar maður gerir ráð fyrir þeim vaxtamun, sem ég hef áður minnzt á. Ég held, að þessi málflutningur hæstv. viðskmrh. sýni það, að hann er eiginlega alveg genginn af göflunum og hann veit ekki fullkomlega hvað hann segir, því að hann er kominn svo, að hann bendir á reikningsaðferðir, sem gera málstað hans enn lakari en þó þær reikningsaðferðir, sem ég var með. Þá var hæstv. viðskmrh. að ræða um það, sem ég sagði, að 1961 hefði verið ólikt betra fyrir sparifjáreigendur, að gripið hefði verið til einhverrar vaxtalækkunar heldur en gengisfellingar. Ég held því reyndar fram og hélt því fram hér áðan, að það hefði ekki þurft að gera neinar ráðstafanir sumarið 1961, vegna þess að atvinnuvegirnir hefðu vel fullkomlega getað risið undir þeim hóflegu kauphækkunum, sem þá var samið um. En ef það hefði átt að gera einhverjar ráðstafanir vegna frystihúsanna, sem munu hafa verið einna lakast sett af þeim aðilum, sem fengust við útflutningsframleiðsluna, þá hefði það komið sér miklu betur fyrir þau, að það hefði orðið lækkun á vöxtunum, heldur en hefði verið gripið til gengisfellingarinnar. Þetta hefur margsinnis verið sýnt mjög rækilega fram á hér í þinginu, t.d. í umr. um þessi mál í fyrra, og sé ég ekki ástæðu til að rifja það upp hér. Og ég er alveg sannfærður um það, að ef sparifjáreigendur 1961 hefðu átt að velja um, hvort það hefði verið betra að grípa til þess að lækka vextina eitthvað, í stað þess að fella gengið, þá er ég ekki í minnsta vafa um það, hver niðurstaðan hefði orðið hjá þeim. Að sjálfsögðu hefðu þeir miklu frekar kosið, að vextirnir væru t.d. lækkaðir um 2%, heldur en væri farið út í 13% gengislækkun. En afkomu frystihúsanna er þannig háttað, að 2% gengislækkun hefði sparað þeim rekstrarkostnað jafnmikið og gengislækkunin gaf þeim bætta rekstrarafkomu, því að það er náttúrlega mikill misskilningur, sem hæstv. viðskmrh. virðist halda, að ef gengið lækkaði um t.d. 10% eða 13%, þá muni sú hækkun öll koma fram hjá frystihúsunum. Frystihúsin fá ekki nema lítinn hluta af þeirri hækkun, hún fer til sjómanna og útvegsmanna o.s.frv., og þess vegna verður það tiltölulega lítið, sem frystihúsin fá af þessu, og þau munar þess vegna alveg eins mikið um 2% vaxtalækkun, sökum þess að bæði hvíla á þeim þung stofnlán og auk þess verða þau venjulega að hafa mikið veltufé. Þess vegna þýðir vaxtalækkun mjög mikið fyrir þau. Ég held nú samt, satt að segja, að það hefði alls ekki þurft að grípa til neinnar vaxtalækkunar sumarið 1961 vegna þeirrar kauphækkunar, sem átti sér stað, og atvinnuvegirnir hefðu án nokkurra sérstakra ráðstafana getað risið undir þeim hóflegu kauphækkunum, sem þá áttu sér stað. Bæði vaxtalækkun og gengislækkun hefðu þess vegna verið óþarfar af þeim ástæðum. En ef um þetta tvennt hefði verið að velja, þá er ég ekki í neinum vafa um, hvort hefði hentað betur sparifjáreigendum, vaxtalækkunin eða gengislækkunin. Ég vil svo endurtaka það, sem ég hef áður sagt hér, að þeir aðilar í landinu, sem ég tel að ríkisstjórn og Alþingi eigi að láta sig mestu máli skipta og vinna fyrst og fremst fyrir, séu hinir efnaminni borgarar og það sé unga fólkið í landinu. Og það er alveg sérstaklega þetta fólk, sem græðir hlutfallslega meira á vaxtalækkun en nokkurt fólk annað.



Herra forseti. Ég skal láta mér nægja örfá orð, því að sannleikurinn er sá, að málflutningur hv. þm. er í raun og veru ekki svaraverður. Á svo lágu stigi er hann hvað röksemdir snertir, að það er í raun og veru að eyða tíma þingsins til sáralítils að elta ólar við hann. Sannleikurinn er sá, að ég mundi ekki gera það, ef ekki væri síðdegisfundur og jafnfáir þm. viðstaddir og raun ber vitni um. Ég mundi telja það fyrir neðan bæði virðingu mína og hv. þm. að eiga í slíku orðaskaki við hinn hv. þm. á venjulegum starfstíma þingsins, ef salurinn væri fullskipaður. Um þvílík atriði er hér að ræða, að ekki ætti að vera þörf á því að ræða þau í ræðu eftir ræðu og hvað eftir annað. Það eru tvö atriði, sem ég vil gera að umtalsefni nú í örfáum orðum, úr síðustu ræðu hv. þm. Hann hafði sagt í ræðu sinni áður, að ríkisstj., - og þetta veit ég, að allir áheyrendur mínir muna að hann sagði og ég hef rétt eftir, - hann hafði sagt, að ríkisstj. hafi með einu pennastriki, með gengislækkuninni 1961, rænt sparifjáreigendur 500 millj. kr. M.ö.o.: hann sagði, að gengislækkunin, gengishækkun dollarsins, gengislækkun krónunnar, í ágúst 1961 hefði þýtt 500 millj. kr. tap fyrir sparifjáreigendur. Ég þarf ekki frekar að hafa nein stóryrði um það, hversu fáránlegur málflutningur þetta er, og það var þetta, sem ég hlaut að benda á og undirstrika og sagði í því sambandi: Vilji menn gera sér grein fyrir verðrýrnun sparifjárins, er mælikvarðinn ekki gengi dollarsins, heldur verðgildi krónunnar. Og eini mælikvarðinn, sem við höfum á verðgildi krónunnar, er vísitala framfærslukostnaðar. Þá kemur þessi hv. þm. hér aftur upp og segir, - slær úr og í, - hvort það hafi verið rétt hjá sér eða ekki, - jú, þetta var rétt, en það er til annað réttara. M.ö.o.: hinn málflutningurinn, sem er hlægilegur, á að vera réttur, en það, sem ég segi, er þó réttara, að nota vísitöluna sem mælikvarða. Og hvað gerir hann svo? Hann segir: Framfærslukostnaðurinn hækkaði um svo og svo mikið vegna gengislækkunarinnar, nefnir breytingu á framfærsluvísitölunni og segir: Hún er öll gengislækkuninni að kenna. Hún á öll rót sina að rekja til gengislækkunarinnar. - Ég kemst því ekki hjá að segja, að þm. er ekki viðbjargandi. Hvernig má það vera, að það gerist hér á hinu háa Alþingi, að jafnreyndur stjórnmálamaður og hv. 7. þm. Reykv. standi hér frammi fyrir þó nokkrum hóp af þm. og öðrum áheyrendum og segi: Hækkun framfærsluvísitölunnar á ákveðnu tímabili er eingöngu afleiðing af ákveðinni gengisbreytingu? - Veit þm. ekki, að á þessu sama tímabili hækkaði allt kaupgjald í landinu um 14–15%? Veit hann það ekki, eða er hann búinn að gleyma því? Eða þegir hann um það visvitandi? Á árinu 1962 hækkaði allt kaupgjald í landinu um 14–15%, eða frá 13 upp í 19%. Er nokkur svo skyni skroppinn maður til. í landinu, að ég tali ekki um þm. eða stjórnmálamann, að honum detti í hug, að kaupgjald geti hækkað um 14-15% að meðaltali án þess að hafa áhrif á vísitöluna? Ég þarf ekki annað en minna á það, sem standa ætti þm. næst, næst hans hjarta, verð landbúnaðarvaranna. Man þm. virkilega ekki, - ég veit, hann veit það, - er hann skyndilega búinn að gleyma því, þegar hann stígur hér í ræðustól til að halda áróðursræður, gleymir hann því skyndilega, að 14–15% kauphækkun leiðir til svo að segja alveg jafnmikillar hækkunar á öllum landbúnaðarvörum, vegna þess að bóndinn fær nákvæmlega sömu kauphækkun? Hvað á svona lagað að þýða? Hvers konar umskiptingur verður jafngreindur og ágætur maður og hv. þm., þegar hann kemur upp í þennan stól til að halda áróðursræður, að hann leyfi sér að bera á borð í alvöru fyrir þm. og fyrir almenning, að hækkun framfærsluvísitölunnar, sem varð á því tímabili, sem hann nefndi, sé nær eingöngu afleiðing gengislækkunarinnar? Þetta verð ég að segja, að er málflutningur, sem er algerlega óleyfilegur. Þetta geta krakkar í gagnfræðaskóla leyft sér að staðhæfa, jafnvel kannske krakkar í einhverjum æðri skólum en þeim, en þetta getur ekki þm., reyndur stjórnmálaritstjóri, leyft sér í ræðustól á sjálfu Alþingi. Ég sleppi að ræða frekar um það. Enn hélt hv. þm. áfram að tala um 2% vaxtalækkun og 13% gengishækkun erlends gjaldeyris sem nokkurn veginn sambærilegar stærðir í frystihúsunum a.m.k. Þetta er hlutur, sem ég áður hef rakið rækilega á hinu háa Alþingi með tölum og nákvæmum útreikningum og sé enga ástæðu til að endurtaka það hér. Ég hef að sjálfsögðu aldrei borið á móti því, að verðgildi sparifjárins, að verðgildi hverrar krónu í sparifénu hafi rýrnað undanfarna mánuði og undanfarin ár. Þetta er eitt af því, sem ég hef undirstrikað og lagt áherzlu á í fyrstu ræðu minni um málið. Þetta hefur gerzt, því miður. Því miður hefur verðgildi sparifjár verið að rýrna. Samt talar hv. þm. eins og ég hafi verið að þræta fyrir, að þetta hafi gerzt. Þetta er einmitt það, sem hefur gerzt, því miður. En það, sem ég hef viljað segja, er, að þetta er ekki afleiðing af stefnu ríkisstj. Það varð verðhækkun, sem leiddi af gengislækkuninni 1960, en síðan áhrif þeirrar gengislækkunar komu fram í verðlaginu, hefur verðlagshækkunin verið að yfirgnæfandi meiri hluta og nær eingöngu fyrir áhrif kauphækkana. Það er meginstaðreynd í málinu. Þess vegna ber að rekja þá rýrnun hverrar krónu sparifjárins, sem orðið hefur, fyrst og fremst til þeirrar óheppilegu kaupgjalds- og verðlagsstefnu, sem orðið hefur því miður ofan á í íslenzku efnahagslífi gegn eindregnum vilja ríkisstj. Við það mál hefur hún því miður ekki ráðið. Og það er svo fjarri því, að ég hafi þrætt fyrir, að spariféð hafi verið að rýrna að verðgildi, að einmitt þetta voru önnur aðalrök mín gegn frv. í frumræðu minni. Ég sagði, einmitt af því að sparifjáreigendur hafa verið að tapa undanfarið vegna rangrar stefnu í verðlags- og kaupgjaldsmálum, að ekki mætti bæta við tap þeirra með því að lækka vextina nú, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir.



Herra forseti. Ég vil fyrst segja það, sem ég hef oft sagt hér áður í þessum ræðustól, að ég tel það alveg víst, að þeir háu vextir, sem ríkisstj. hefur innleitt hér, fá alls ekki staðizt til lengdar. Það er alveg víst. Þetta eru einhverjir hæstu vextir, sem þekkjast á byggðu bóli, og þeir fá ekki staðizt. Íslenzkt atvinnulíf getur alls ekki staðið undir þessum vöxtum í samkeppni við atvinnurekstur annarra landa, en íslenzkir framleiðendur verða að framleiða mjög mikið af vörum til útflutnings. Og það er óhugsandi, að það geti staðizt að hafa svona miklu hærri vexti hér - hreina okurvexti - en tíðkast annars staðar í þeim löndum, sem við Íslendinga keppa. Framleiðslan stenzt þetta ekki. Enn fremur er það alveg ljóst, að almenningur í landinu, sem þarf á lánsfé að halda, stenzt þetta ekki heldur, t.d. þeir, sem þurfa að koma sér upp þaki yfir höfuðið eða leggja í stofnkostnað við atvinnurekstur og þurfa á mjög miklu lánsfé að halda. Þeir standast alls ekki þessar háu vaxtagreiðslur. Þær verða hreinlega til þess, að ef fólkið á að geta lifað, verður kaupgjaldið að skrúfast upp og þar með dýrtíðin og framleiðslukostnaðurinn, eins og reynslan hér hefur sýnt. En þó er reynslan hér ekki búin að sýna nema sáralítið af þessu enn þá, og það sjáum við á því, að því fer víðs fjarri, að dýrtíðin, sem ríkisstj. hefur magnað í landinu undanfarin ár, sé enn þá komin inn í kaupgjaldið eða afurðaverðið t.d. Ekki nema lítið brot af afleiðingum dýrtíðarstefnunnar og vaxtaokursins - ég hefði talið rétt, að hæstv. ráðh. hefði hlustað á þetta - ekki nema lítið brot er komið inn í kaupgjaldið eða framleiðslukostnaðinn. Við þurfum ekki annað en líta t.d. á aðstöðu launamannsins varðandi t.d. íbúðabyggingar og annað slíkt. Vísitalan er komin upp um 29 stig, var verið að segja hér áðan, en vísitalan fyrir vörur og þjónustu mun vera komin upp um 45 eða 47 stig - það eru 94 stig með gamla laginu - á örfáum missirum. En samt sem áður er t.d. kostnaðurinn við húsnæðið, sem vextirnir hafa alveg gífurleg áhrif á, eiginlega ekki að neinu leyti enn þá kominn inn í þessa dýrtíðarvísitölu. Það er enn þá reiknað með 888 kr. húsnæðiskostnaði á mánuði í þessari vísitölu, og ef tekinn er kostnaður við sæmilega íbúð, eins og hún kostar núna, og vaxtagreiðslurnar teknar til greina, eins og þær eiga að vera eftir kerfi ríkisstj., og aðrir liðir teknir og leiðréttir þannig, þá þarf vísitölufjölskyldan eitthvað í kringum 130 þús. kr. tekjur á ári til að geta borgað vísitöluútgjöldin, þegar búið er að taka tillit til vaxtaokursins í húsnæðisliðnum. Á þessu sjáum við, hvað við eigum eftir fram undan, hvað er fram undan í þessum efnum, og hversu sáralítið enn er komið inn í kaupgjaldið og dýrtíðina af afleiðingum vaxtaokursins og dýrtíðarstefnunnar. Þetta virðist hæstv. viðskmrh. bara ekki sjá. Ef við tökum svo aftur afurðaverðið, landbúnaðinn, sem er mikill þáttur í þessum málum, og íhugum það atriði, þá sjáum við alveg sams konar mynd. Þá sjáum við, að inn í verðlagið núna er ekki komið nema sáralítið brot af þeim vaxtaútgjöldum, sem meðalbóndinn verður að standa undir, sá sem ætti að byggja upp og búa við vexti ríkisstj., sem hún hefur sett inn í okkar efnahagskerfi. Fyrir utan það, að í verðlagsgrundvellinum er reiknað til afskrifta, - ég vil skjóta því inn í í leiðinni, - er reiknað til afskrifta sem svarar andvirði hálfrar dráttarvélar. Það á að vera allur vélastofninn, sem leyft er að afskrifa og reikna vexti af. Hvað halda menn, að sé eftir að gerast í þessari grein út af þessari stefnu, sem upp hefur verið tekin í landinu? Heldur hæstv. viðskmrh., að allar afleiðingar af okurvöxtunum séu komnar fram núna í þjóðarbúskapnum? Ég held það væri rétt fyrir hæstv. ráðh. að gefa sér tíma, áður en hann talar næst, til þess að skoða vísitölugrundvöllinn, áður en hann fullyrðir, að hér sé of hátt kaupgjald í landinu og það sé það, sem allt ætli að eyðileggja. En hvers konar kaupgjald ætlar hann vísitölufjölskyldunni, sem innan stundar þarf a.m.k. 130 þús. kr. til að standa undir vöxtunum hans og öðrum útgjöldum, sem valdhafarnir hafa búið í haginn? Það dugir ekki að standa hér og æpa, að kaupgjaldið sé of hátt, en vinna svo öllum stundum að því að spenna upp kostnaðinn eins mikið og hugsazt getur, bæði með okurvöxtum og öllum öðrum hugsanlegum ráðum. Sannleikurinn er sá, og það veit hæstv. ráðh., að meginefnahagsmálastefna ríkisstj. hefur verið fólgin í því að reyna að ná því, sem þeir kalla jafnvægi í efnahagsmálum landsins, með því að hækka verðlagið, með því að gera lánsféð dýrara ag með því að takmarka aðganginn að lánsfénu. Með þessum aðferðum hafa þeir ætlað sér að ná jafnvægi í búskapnum. En hver hefur afleiðingin orðið? Ekkert jafnvægi, auðvitað, heldur óstöðvandi dýrtíðarskriða, sem enginn ræður nokkurn skapaðan hlut við. Þeir byrjuðu með því að spenna verðlagið upp sem svaraði 1100 millj. a.m.k. í fyrstu umferð, og afleiðingarnar hlutu að verða alveg óstöðvandi verðbólgubylgjur áfram. Og þær hafa orðið það. Það þýðir ekkert að koma hér og formæla mönnum fyrir það, að kaupið hafi eitthvað verið lagfært, eða kalla menn svikara fyrir það. Hvernig áttu menn að geta haldið kaupinu óbreyttu, miðað við það, hvernig undir var kynt? Vill ekki hæstv. viðskmrh. reyna að gera einhverja ofur litla grein fyrir því, hvernig það var hugsanlegt? Svo kemur hæstv. viðskmrh. hér og er að tala um, hverjir það séu, sem fyrst og fremst verða að borga þessa okurvexti? Það er unga fólkið, sem þarf að taka lánin mest til þess að koma upp þaki yfir höfuðið og koma sér inn í atvinnurekstur og stofna heimili. Það er unga fótkið. Það er á það, sem okurgjöld vaxtanna eru lögð fyrst og fremst, og svo þá, sem eru að reyna að rétta sig úr kútnum efnalega með því annaðhvort að stækka búskap eða komast yfir fiskiskip og báta, efla atvinnurekstur sinn, en eiga ekki nægilegt fjármagn sjálfir. Það eru þessir aðilar í þjóðfélaginu, sem verða fyrst og fremst að borga þessa vexti. Er það rétt stefna að punda alveg tillitslaust á þetta fólk slíkum gjöldum? Nei, það er áreiðanlega ekki rétt stefna. Það er stefna, sem hefnir sín alveg herfilega, eins og er að koma fram núna í sambandi við afleiðingar af því, sem gert hefur verið, en er þó ekki nema að litlu leyti komið fram, eins og ég sagði áðan. Er því sannast að segja, að hæstv. ríkisstj, ræður auðvitað ekki við neitt, en heldur sér bara dauðahaldi í dýrtíðarhjólið og harðneitar að reyna að stíga nokkurt skref til þess að fá það til að stöðvast, hvað þá heldur að reyna aðra útvegi. En þá kemur spurningin: Græða þá sparifjáreigendur? Er það alveg víst, að þeir græði? Hæstv. ráðh. er að tala hér um, að það yrði svo mikill tekjumissir fyrir þá, ef vaxtapólitíkinni yrði breytt. Hvað hafa sparifjáreigendur grætt á þessari pólitík ríkisstj.? Þeir hafa bókstaflega orðið fyrir óbætanlegu tjóni. Það er ekki hægt að slíta vextina út úr, eins og þeir hafi engin áhrif á neitt í þjóðarbúskapnum, og reikna bara dæmið þannig: Vextirnir eiga að vera svona og svona háir, þá er öllu borgið og þá græða sparifjáreigendur í landinu svona og svona mikið. Það er ekki sæmilegt að flytja málið á þessa lund, vegna þess að vextirnir eru stórfelldur, áhrifamikill og verulegur þáttur í öllu efnahagskerfinu og hafa áhrif alls staðar og út frá sér á nýjan leik endalaust. áhrifin spinna sig áfram í kerfinu, áhrifin af vaxtapólitíkinni. Og vaxtapólitíkin og heildarstefna ríkisstj. hefur orðið þannig fyrir sparifjáreigendurna, að þeir hafa orðið fyrir stórkostlegu tjóni, eins og hér hefur verið sýnt fram á í þessum umr. Dýrtíðarholskeflurnar og dýrtíðarvöxturinn hefur miklu meira en étið upp þann hagnað, sem látið var í veðri vaka að sparifjáreigendur mundu hafa af þessari nýju pólitík, hvar í vaxtahækkunin var þýðingarmikill líður. Ég er alveg sannfærður um, að eitt af því, sem hlýtur að verða gripið til, er vaxtalækkun. Þetta hlýtur að láta undan. Þetta er ekki hægt. Hæstv. ríkisstj. lét reyndar undan strax dálítið. Um fyrstu áramótin neyddist hún til þess að lækka vextina frá því, sem hún hafði sett þá, og með því viðurkenndi ríkisstj., að það er ekki einhlítt ráð að hækka bara vextina. Hún tók strax til baka, ef ég man rétt, 2% af því, sem hún upphaflega hafði hækkað vextina um. Hvers vegna gerði hæstv. ríkisstj. það? Gerði hún það til þess að níðast á sparifjáreigendum, til þess að hafa af þeim fé? Nei, hún gerði það auðvitað vegna þess, að hún sá, að hún hafði gert stórfellda skekkju í því, hve mikið hún hafði hækkað vextina. En eftir skildi hún samt sem áður meginhlutann af vaxtahækkuninni, með þeim afleiðingum, sem hér hefur verið lýst í þessum umr. og ég var að drepa á. Það þarf enginn að halda, að Það verði hægt t.d. að leysa hér íbúðamálin á næstu árum og missirum öðruvísi en slaka eitthvað á vöxtunum. Það er óhugsandi. Það kostar nú ca. 10%, lánsfé í lausalánum, og við vitum, að það eru sáralitlu lægri vextir í íbúðakerfinu og allt þar fram eftir götunum. Undir þessu er ekki mögulegt að standa. Það verður áreiðanlega eitt af þeim úrræðum, sem gripið verður til að reyna að stöðva dýrtíðarhjólið og vitleysuna. Það verður að lækka vextina t.d. á íbúðalánum og alveg eins í landbúnaðinum og atvinnurekstrinum yfirleitt. Það verður ekki eingöngu farin sú leið að hækka verðið til að geta greitt okurvextina. Menn skulu ekki halda, að það sé til lengdar hægt t.d. að halda landbúnaðinum þannig, að verðgrundvöllurinn sé slík fásinna sem hann er nú. Þetta verður að breytast, og það verður náttúrlega ekki einhliða hægt að leysa það mál með því bara að hækka verðlagið á afurðunum, eins og það þyrfti að hækka til að borga okurvexti. Leiðin verður auðvitað líka sú að gera gangskör að því að lækka vextina. Það verður að fara margar leiðir, og það verður ein af þeim leiðum, sem farnar verða. Að ætla sér að halda jafnvægi í lánastarfseminni hér í landinu, eins og allt er í pottinn búið, og skapa jafnvægi í efnahagspólitíkinni með þessari okurvaxtastefnu er alveg vonlaust mál. Ég heyri, að hér hefur borið á góma gengislækkunina 1961, og það er ekkert einkennilegt, vegna þess að í sambandi við það frumhlaup allt saman kom náttúrlega vaxtamálið til íhugunar. Það er ekkert vafamál, að hæstv. ríkisstj. fór alveg skakkt að 1960. En það tók þó alveg steininn úr, þegar hæstv. ríkisstj. rauk út í gengislækkun 1961. Hún átti að vera til þess að sýna alþýðusamtökunum í landinu, að ríkisstj. gæti ráðið og það væri bezt fyrir þau að hafa sig hæg. Það var ekki efnahagsleg ráðstöfun gengislækkunin 1961, heldur var hún gerð til þess. Það var engin ástæða til þeirrar gengislækkunar, og það skýrir kannske einna bezt muninn á stefnu Framsfl. og stjórnarfl., að ef Framsfl. hefði ráðið við þær aðstæður, sem voru 1961, þá hefði gengislækkun alls ekki komið til mála. Og ég skal færa fyrir því nokkur rök, sem áður hafa komið hér fram á Alþingi og eru algerlega pottþétt og alls ekki er hægt að hrekja. Það varð nokkur kauphækkun 1961, og framleiðslan gat borið þá kauphækkun án nokkurrar gengislækkunar. Þetta hefur margsinnis verið sannað. Iðnaðurinn var gerður upp, verðlagsmál iðnaðarins voru gerð upp, eftir að kauphækkanirnar áttu sér stað, og þá kom út úr því dæmi, eins og getið var um og yfirlýst í stjórnarblöðunum þá, að þær hækkanir, sem leyfðar voru á iðnaðarvörum, voru ekki vegna kauphækkunarinnar. Iðnaðarfyrirtækin fengu ekki hækkun út af kauphækkuninni nema í einu eða tveimur dæmum, sem beinlínis voru tilgreind, aðeins lítils háttar. Það var sagt frá því skilmerkilega í stjórnarblöðunum báðum, að þær hækkanir, sem hefðu verið leyfðar á iðnaðarvörum, væru vegna hækkunar á hráefnunum, sem til kom eingöngu vegna gengisbreytingarinnar. Það er staðreynd, að iðnaðurinn gat borið þessa kauphækkun og var látinn bera hana. Þá var það aðalútflutningsatvinnuvegurinn. Ég man ekki nákvæmlega þær tölur, sem þá voru raktar, en í höfuðdráttum var þetta þannig, að kauphækkunin var ca. 11%, en menn deildu nokkuð um það þó, hvað kauphækkunin var mikil. En vegna þess að kaupið er ekki nema eitthvað rúmlega 20% af rekstrarútgjöldum t.d. frystihúsanna, þá kom í ljós, að kauphækkunin svaraði aðeins til örfárra prósenta breytingar á útflutningsverði sjávarafurðanna. Verð á sjávarafurðum var þá hækkandi, og það kom fram í skýrslu Seðlabankans fyrir 1961, að verð á sjávarafurðum hafði hækkað á árinu 1961. Það var því enginn grundvöllur til fyrir gengisbreytingunni í rekstri sjávarútvegsins árið 1961 þrátt fyrir kauphækkanirnar. Þar að auki hef$i verið hægt að bæta við útveginn til hagsbóta nokkurri vaxtalækkun. T.d. hefur 2% vaxtalækkun fyrir sjávarútveginn alveg stórkostlega þýðingu. Ég hef ekki alveg við höndina núna, hversu nákvæmlega miklu það jafngildir í kauphækkun, 2% lækkun á vöxtum, en það jafngildir verulegri kauphækkun, vafalaust hátt upp í þá kauphækkun, sem varð 1961. Um þetta hef ég í fórum mínum greinilegar tölur, sem þá voru upplýstar allar saman æ ofan í æ og byggðust á verðútreikningum frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, sem ég hafði þá undir höndum og sýndu, hve kaupgjaldið var mikill líður í heildarverðmæti útflutningsins, annars vegar og hins vegar, hve vextirnir voru mikill líður af framleiðslukostnaðinum í heild. Þetta dæmi lá algerlega glöggt fyrir, fyrir utan það, eins og ég sagði áðan, að verðlag á sjávarafurðum fór hækkandi árið 1961, og er vitnisburður hreinn og klár um það í skýrslu Seðlabankans fyrir árið 1961. Varðandi síldarútveginn er þess að geta, að strax um vorið, þegar síldarafurðirnar voru verðlagðar, var kauphækkunin tekin inn, svo að það þurfti ekki þeirra vegna að breyta gengisskráningunni fremur en vegna annarrar útgerðar. Það eru einhver sorglegustu mistök, sem hér hafa átt sér stað, þessi gengislækkun 1961. Hún jafngilti því, að þá væri benzíni hreinlega kastað á eld, og síðan hefur hæstv. ríkisstj. ekki ráðið við nokkurn skapaðan hlut og ræður ekki við enn í dag, því að allt er á óðaflugferð, eins og öllum er kunnugt, upp á við og sér ekki fyrir endann á neinu.



Herra forseti. Á þskj. 230, sem þegar hefur verið samþ. í Ed., er leitað heimildar Alþingis til þess að selja Jóhanni Skaftasyni bæjarfógeta á Húsavík og sýslumanni í Þingeyjarsýslum eyðijörðina Litlagerði í Grýtubakkahreppi í Suður-Þingeyjarsýslu fyrir það verð, er um semst eða verður ákveðið samkv. mati dómkvaddra manna. Hér sýnist Alþingi fara alveg inn á nýja braut í jarðasölumálum, að leyfa sölu jarða, sem ríkið á, til einstakra manna og það án þess að setja það skilyrði, að jörðin sé gerð að ættaróðali. Söluverð jarðarinnar fari samkvæmt mati eða samkomulagi. Rökin fyrir því, að beðið er um að selja þessa jörð, eru þau, að foreldrar kaupandans hafi búið þar lengi, hann sé fæddur þar og flest hans systkini séu fædd þar. En á sama tíma kemur fram í grg., að hann vilji engan veginn gera jörðina að ættaróðali. Það er skilyrði frá hans hendi, að það skilyrði verði ekki sett um jörð, sem svo mjög er tengd við hans ætt, að hún skuli gerð að ættaróðali. Mér sýnist liggja hér á bak við, að það sé hugsað að gera þetta að einhverri braskjörð síðar meir. Og af því tilefni vildi ég mega upplýsa nokkuð hér í sambandi við jarðaráðstafanir ríkisins. Þessi ágæti embættismaður var, eins og kunnugt er, fjöldamörg ár sýslumaður í Barðastrandarsýslu, og hann fékk þá þáv. hæstv landbrh., núv. hv. 2. þm. Vestf., til þess að byggja sér eyðijörð, sem liggur í Vatnsfirði á Barðaströnd, hafði lengi verið í eyði, en legið undir Brjánslæk, verið hjáleiga prestssetursins. Hann fékk hann til þess að byggja sér þessa jörð með erfðaábúð einmitt með þessum sömu forsendum og hér er sagt, að hann ætli að gera á þessari jörð stórkostlegar umbætur. Einu umbæturnar, sem hann gerði á jörðinni, voru þær, að hann lét flytja þangað íbúðarhús á vörubifreið, sem að vísu var ekki stærra en svo, að ef átti að borða í húsinu, varð að elda matinn úti og láta hann inn um gluggann, en ætti eð elda hann inni, varð að flytja hann út til gestanna, sem áttu að neyta hans. Þetta voru einu framkvæmdirnar, sem hann gerði á jörðinni. En hann bjó betur um hag sinn, þegar hann fluttist burt. Þá þurfti Barðstrendingafélagið að fá hluta úr þessari jörð, vegna þess að þeir hafa byggt þar veitingaskála, því að þessi jörð liggur að Pennu, en þaðan er vegurinn upp á Dynjandisheiði til Vestfjarða, og þá voru það mestu erfiðleikarnir fyrir þeim framkvæmdum að fá samkomulag við þann mann, sem réð og ræður enn yfir jörðinni, og hann var engan veginn fús til þess að gefa það eftir, að látin væri nægileg landsspilda undir slíka þjónustu. Það endaði þó með því, að þeir fengu nokkurn hluta af því landi, sem þeir þurftu á að halda, en engan veginn nægilega stórt, en með því skilyrði, að greiða skyldi til hans, sem hefur erfðaábúð á jörðinni, ákveðna upphæð af umsetningu, sem seld er í skálanum, um aldur og ævi. Ef sami hugsunarháttur liggur á bak við þessi jarðakaup í Suður-Þingeyjarsýslu, þá held ég, að hv. landbn. ætti að athuga, hvort það sé sú stefna, sem ætti að taka upp í jarðasölumálum ríkisins. Mér er náttúrulega ekki kunnugt um, hvaða fyrirhugaðar húsabætur kaupandi ætlar að gera á jörðinni, en e.t.v. er hann þegar búinn að flytja þetta ágæta íbúðarhús og ætlar að reisa það aftur upp á þessari nýju jörð, sem hann er að óska eftir að fá yfirráð yfir. Mér þótti rétt að láta þessar upplýsingar koma fram, því að þær stinga nokkuð í stúf við þá grg., sem hér er gefin, og þann hugsunarhátt, sem ég hygg að liggi á bak við þessi jarðarkaup.



Herra forseti. tilefni af vitum hv. 4. þm. Norðurl. e. vil ég fyrst og fremst víkja þeim til heimahúsanna. Ég gaf ekki hér neinar aðrar upplýsingar en þær, sem eru sannar og réttar, og það hefði verið nær fyrir hv. þm. að kynna sér, hvort það væri ekki farið hér með rétt mál, áður en hann fór að víta mig fyrir þær upplýsingar, sem ég gaf. Ef þær upplýsingar eru ekki sæmilegar, þá er það ekki mér að kenna, þá er það einmitt hinum fyrirhugaða kaupanda að kenna, sem hefur hagað sér þannig í því máli, og það er full ástæða fyrir mig að halda, að hann hafi ekki breytt neitt um hugarfar. Ég vildi gjarnan, að hv. landbn., sem fær þetta mál til athugunar, aflaði sér þeirra upplýsinga, sem ég hef hér gefið, frá þeim aðilum, sem hlut eiga að máli, Barðstrendingafélaginu og stjórn þess. Og ef það kemur í ljós, að þær upplýsingar eru réttar, sem ég veit, að þær eru, þá vildi ég óska, að hv. 4. þm. Norðurl. e. bæði Alþingi afsökunar á þeim orðum, sem hann hafði hér alveg að ástæðulausu. Ég hafði fullkomna ástæðu til þess að draga minar ályktanir af þeirri reynslu, sem ég hef haft í jarðarkaupamálum Jóhanns Skaftasonar.