Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breytingu á lögum nr. 73 1980, um tekjustofna sveitarfélaga, með síðari breytingum. Frv. þetta er samið af nefnd sem skipuð var fulltrúum frá félmrn., fjmrn. og Sambandi ísl. sveitarfélaga. Aðalmarkmið frv. er að flytja ákvörðun um innheimtuhlutfall útsvara til sveitarfélaganna sjálfra, en skv. núgildandi lagaákvæðum er innheimtuhlutfall útsvars við staðgreiðslu ákveðið í reglugerð sem félmrh. setur. Til þess að ná þessu markmiði þarf að breyta 26. gr. laga um tekjustofna sveitarfélaga. Einnig þarf að gera nokkrar breytingar á lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda og er frv. um það efni flutt samhliða þessu frv. Skv. núgildandi tekjustofnalögum og staðgreiðslulögum er innheimtuprósenta útsvara sú sama í öllum sveitarfélögum og skil sveitarfélaga úr staðgreiðslukerfinu alls staðar sama hlutfall. Komið hefur fram mikil óánægja sveitarfélaganna með þetta fyrirkomulag og benda þau sérstaklega á mismunandi tekjuþörf sveitarfélaganna. Þótt endanlegt álagningarhlutfall útsvara sé nú í höndum sveitarfélaganna innan þeirra marka sem tekjustofnalögin setja benda sveitarfélögin réttilega á að miklar líkur eru á að innheimtuhlutfallið sem félmrh. ákveður verði í raun í flestum tilvikum endanlegt álagningarhlutfall. Ákvörðunarvaldið í þessu efni sé því í reynd ekki hjá sveitarstjórnunum. Með frv. þessu er lögð til sú veigamikla breyting að hver sveitarstjórn ákveði fyrir fram hvaða álagningarhlutfall útsvara hún ætlar að nota og skil til sveitarfélagsins úr staðgreiðslukerfinu verði við það miðað. Mikil áhersla er lögð á að viðhalda einföldun staðgreiðslukerfisins með því að hafa eitt innheimtuhlutfall í staðgreiðslunni fyrir allt landið. Í frv. til l. um breytingu á lögum nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda, sem hér er á dagskrá og er fylgifrv. við þetta frv. og mun verða mælt fyrir því hér á eftir, kemur nánar fram hvernig lagt er til að samræma þessi tvö sjónarmið, þ.e. að hafa eitt innheimtuhlutfall í staðgreiðslu fyrir allt landið og að sveitarfélögin fái það í sinn hlut sem sveitarstjórnin sjálf ákveður. Herra forseti. Ég vil undirstrika í lokin að þær breytingar sem lagðar eru til hérna hafa veruleg áhrif fyrir sveitarfélögin og er rétt að það komi fram að fyrir liggur eindreginn stuðningur Sambands ísl. sveitarfélaga við frv. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breytingar á lögum nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda. Nauðsyn þessa frv. stafar af því að gera þarf nokkrar breytingar á lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda til samræmis við efnislegar breytingar sem fram koma í frv. til l. um breytingar á lögum um tekjustofna sveitarfélaga sem hæstv. félmrh. mælti fyrir á undan. Frv. gerir ráð fyrir að ákvörðun um innheimtuhlutfall útsvars verði byggð á ákvörðunum sveitarfélaga um það hvaða útsvarsprósentu þau ætta í reynd að nota á viðkomandi staðgreiðsluári. Innheimtuhlutfall útsvars í staðgreiðslu verður þannig vegið meðaltal af ákvörðunum allra sveitarfélaga á landinu um útsvarsálagningu í hverju sveitarfélagi. Samkvæmt þessu er innheimtuhlutfall útsvars í staðgreiðslu hið sama á öllu landinu. Hins vegar munu skil á bráðabirgðagreiðslu útsvars til sveitarfélaga verða miðuð við þann hundraðshluta sem sveitarstjórn hefur ákveðið að verði álagningarhlutfall útsvars í sveitarfélögum. Herra forseti. Þótt hér sé vissulega um fjárhagsmálefni, skattamál, að ræða og ætti þess vegna að vísa til hv. fjh.- og viðskn. tel ég þessu sinni rétt eðli málsins samkvæmt, þar sem þessi tvö mál ber að skoða í samhengi og þau eru innbyrðis nátengd, að vísa þessu máli að lokinni þessari umræðu til hv. félmn. og 2. umr.



Herra forseti. Það frv. sem ég mæli fyrir um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins er um að breyta ávöxtun á skyldusparnaði. Allt frá því að lög um skyldusparnað voru fyrst sett 1957 hefur tilgangur skyldusparnaðar annars vegar verið að tryggja að ungt fólk legði fyrir fé af launum sínum, sem mundi síðar nýtast því þegar það keypti sína fyrstu íbúð, og hins vegar tryggja Byggingarsjóði ríkisins greiðan aðgang að fjármagni sem nota ætti til útlána. Fram til ársins 1970 var skyldusparnaðarprósenta 6%, en þá var skyldusparnaður hækkaður í 15% og hefur það hlutfall haldist óbreytt síðan. Í upphafi var reynt að miða við að ávöxtun á skyldusparnaði væri ávallt sú besta sem völ væri á, en skv. núgildandi lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins væru vextir þeir sömu og gilda á hverjum tíma um lán úr sjóðnum að viðbættum verðbótum samkvæmt lánskjaravísitölu Seðlabanka Íslands. Auk þess voru ákvæði í skattalögum um að skyldusparnaður væri frádráttarbær til skatts. Þetta varð til þess að í mörgum tilvikum var um mjög fýsilegan ávöxtunarkost að ræða, einkum hjá þeim ungmennum sem höfðu miklar tekjur. Um sl. áramót féll niður heimild til að draga skyldusparnað frá skatti. Sú breyting ásamt þeirri staðreynd að nú bjóðast fólki mun hærri vextir á sparifé sitt en hér um ræðir á almennum lánsfjármarkaði veldur því að nauðsynlegt er að endurskoða ákvæði húsnæðislaganna um skyldusparnað. Hér er því lagt til að bæta ávöxtun á skyldusparnaði og jafnframt að tryggt verði að sama ávöxtun haldist áfram eftir að 26 ára aldri er náð. Nefnd á vegum félmrn., sem fjallaði um málið, lagði til að markmið lagabreytingarinnar yrði að bæta ávöxtun eftir því sem skyldusparnaður liggur lengur óhreyfður inni á reikningi og að við ákvörðun vaxta verði höfð hliðsjón af ávöxtun í ríkisbönkum og við það miðað að hún sé ekki lakari en ríkissjóður býður á hverjum tíma. Þessum markmiðum hefur verið leitast við að framfylgja við samningu frv. Jafnframt var haft samráð við starfsmenn Seðlabanka og Húsnæðisstofnunar. Stjórn Húsnæðisstofnunar ríkisins hefur einnig fjallað um frv. og er sammála þeirri breytingu sem hér er lögð til. Frv. gerir ráð fyrir breytingu á 71. gr. laga um Húsnæðisstofnun ríkisins þannig að í 2. mgr. greinarinnar verði ríkisstjórn falið að ákveða vexti á skyldusparnaði að fengnum tillögum og umsögn Seðlabankans. Þetta er sama reglan og gildir um lán úr Byggingarsjóði ríkisins, sbr. 3. mgr. 30. gr. laganna um Húsnæðisstofnun. Gert er ráð fyrir að ákvörðun um vexti sé tekin fyrir eitt ár í senn og er það gert svo að vextir á skyldusparnaði séu í sem bestu samræmi við vexti á almennum peningamarkaði. Enn fremur er gert ráð fyrir að við ákvörðun vaxta verði höfð hliðsjón af ávöxtunarkjörum hjá ríkisbönkum og þeim sem ríkissjóður býður á hverjum tíma. Með þessari breytingu mun Byggingarsjóður ríkisins þurfa að greiða hærri vexti fyrir skyldusparnað en hingað til. Á móti viðbótarkostnaði Byggingarsjóðs vegna hækkaðra vaxta er á það að líta að kostnaður ríkissjóðs vegna fyrri skattfríðinda skyldusparnaðar fellur niður. Samkvæmt upplýsingum vararíkisskattstjóra nam frádráttur vegna skyldusparnaðar árið 1986 samtals 466 millj, kr. Erfitt er að leggja mat á hvað það þýðir í raunverulegum tekjum fyrir ríkissjóð, en samkvæmt upplýsingum starfsmanna fjmrn. var talið að tekjutap ríkissjóðs 1987 vegna skattafrádráttar skyldusparnaðar hafi verið um 80–90 millj. kr. Í frv. er gert ráð fyrir að innistæða á skyldusparnaðarreikningi sem reikningseigandi leysir ekki út við 26 ára aldur skuli bera sömu ávöxtun. Hingað til hafa ávöxtunarkjör skyldusparnaðar breyst við 26 ára aldur og sparnaður borið almenna sparisjóðsvexti eftir það. Þetta hefur leitt til þess að sparendur hafa leyst skyldusparnað sinn út eins fljótt og hægt hefur verið eftir 26 ára aldur. Þessi breyting á lögunum á að stuðla að því að fólk telji sér hag í því að ávaxta fé sitt áfram á skyldusparnaðarreikningi og þannig sé hægt að styrkja stöðu Byggingarsjóðs. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Hæstv. forseti. Frv. það sem hér er til umræðu er fylgifrv. frv. til l. um fangelsi og fangavist sem er hér síðar á dagskránni. Þótt þetta frv. fjalli um Innheimtustofnun sveitarfélaga og ætti því að vera flutt af félmrh. hefur orðið að samkomulagi vegna tengslanna við lagafrv. um fangelsi og fangavist að ég mæli fyrir því í beinu sambandi við það mál. Ég mæli hér fyrir frv. eins og það kemur frá Ed. og þarf ekki að hafa um það mörg orð. Eins og segir í grg. með frv. eru efnisatriði frv. samhljóða 2. mgr. 7. gr. laga um fangelsi og vinnuhæli nr. 38/1973 svo sem henni var breytt með 1. gr. laga nr. 26/1983. Eðlilegra þykir að þessi efnisatriði séu í lögum um Innheimtustofnun sveitarfélaga fremur en í lögum um fangelsi og fangavist og því er þetta frv. flutt. Ég legg til að þessu frv. verði að lokinni umræðu vísað til hv. allshn. og 2. umr.



Hæstv. forseti. Það háttar svo til með þetta mál eins og það sem ég mælti fyrir áðan að hér er um frv. að ræða sem er fylgifrv. með frv. til l. um fangelsi og fangavist, en það frv. hefur hlotið samþykki Ed. Eins og kemur fram í grg. er frv. flutt í tilefni af þeirri fyrirhuguðu breytingu að nú er gert ráð fyrir að fangelsismálastofnun annist daglega framkvæmd og fullnustu refsidóma. Það er því eðlilegt að dómar berist beint til þeirrar stofnunar í stað dómsmrn. eins og nú er gert ráð fyrir í 179. og 189. gr. laga um meðferð opinberra mála nr. 74/1974. Ég legg til að þessu frv. verði að umræðu lokinni vísað til hv. allshn. og 2. umr.



Hæstv. forseti. Það háttar svo til með þetta mál eins og það sem ég mælti fyrir áðan að hér er um frv. að ræða sem er fylgifrv. með frv. til l. um fangelsi og fangavist, en það frv. hefur hlotið samþykki Ed. Eins og kemur fram í grg. er frv. flutt í tilefni af þeirri fyrirhuguðu breytingu að nú er gert ráð fyrir að fangelsismálastofnun annist daglega framkvæmd og fullnustu refsidóma. Það er því eðlilegt að dómar berist beint til þeirrar stofnunar í stað dómsmrn. eins og nú er gert ráð fyrir í 179. og 189. gr. laga um meðferð opinberra mála nr. 74/1974. Ég legg til að þessu frv. verði að umræðu lokinni vísað til hv. allshn. og 2. umr.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breytingu á lögum um meðferð einkamála í héraði nr. 85 frá 23. júní 1936. Frv. hefur hlotið samþykki hv. Ed. Þetta frv. er samið af réttarfarsnefnd og var flutt sem stjfrv. á síðasta þingi, en varð þá ekki útrætt. Það var svo endurflutt á þessu þingi og ég mælti fyrir því í Ed. þann 24. nóv. sl. Frv. hefur að geyma ýmis atriði sem fela í sér að starf dómstólanna sé lagað að nútímaaðstæðum, en í því felast ekki neinar grundvallarbreytingar á réttarfari í meðferð einkamála. Það má segja að tilgangur frv. sé fyrst og fremst að einfalda málsmeðferð og auka virkni dómstólanna og taka af tvímæli í nokkrum atriðum. Af einstökum atriðum, sem ástæða er til að nefna hér, má nefna breytingu á dómaraskilyrðum til samræmis við breytt embættisheiti. Þá er hér gert ráð fyrir auknu agavaldi forstöðumanna dómstóla til að skikka menn til verka, en á það hafa ýmsir dómarar lagt mikla áherslu. Þá er fækkun þingvotta áskilin í þessu frv. og ákvæði í tilefni af því að tekin er í notkun ljósritunar- og tölvutækni eru komin í frv., ákvæði um vitnamál, undirbúning meðferðar mála fyrir dómi, ákvæði um vexti af málskostnaðarkröfum og ákvæði um forsendur úrskurða sem áfrýjað er til Hæstaréttar. Við meðferð málsins í hv. allshn. Ed. gerði nefndin nokkrar brtt. eftir ábendingum formanns Dómarafélags Íslands og ég tek undir þær tillögur. Hæstv. forseti. Ég legg áherslu á að þetta frv. verði að lögum á þessu þingi, enda horfir það til þess að greiða gang mála fyrir dómstólum landsins. Ég legg til að því verði að þessari umræðu lokinni vísað til hv. allshn. og 2. umr.



Herra forseti. Okkur hefur verið tjáð að þinglausnir eigi að fara fram nk. þriðjudag, en það liggur ekkert fyrir eða a.m.k. veit ég ekki hvernig þingfundum verður háttað þangað til, t.d. hvað er fyrirhugað með kvöldfundi. Það er fyrirhugað með fundi nk. laugardag. Mig langar einnig til þess að fá það upplýst hvort þetta sé ákveðinn þinglausnadagur. Ég vek einnig athygli á því að frv. sem er 460. mál, sem ég er 1. flm. að, hefur ekki verið sett enn á dagskrá. Ég vil þó segja frá því að ég ræddi við starfsmann Alþingis sl. fimmtudag og það kom þá fram að ég ætti kost á því að tala fyrir þessu frv, á föstudag, en þá var ég búinn að gera ráðstafanir til að vera á fundi. En það réttlætir ekki að þetta frv. skuli ekki vera a.m.k. sett á dagskrá. Ég óska eftir upplýsingum um þessi atriði.



Ég vil upplýsa hv. 6. þm. Norðurl. e. um að ég gerði reyndar grein fyrir því í upphafi fundar hvernig fundahöldum yrði háttað í dag. Kl. 4 munum við fresta fundi til kl. 17.30, en setja þá fund og reyna að ljúka þeirri dagskrá sem við erum með nú. Það ætti að takast ef ekkert óvænt kemur upp á án þess að hafa kvöldfund í kvöld, en ég hélt reyndar opnum þeim möguleika. Ætlunin er á morgun að hafa fund í Sþ. kl. 10. Hann verði í styttra lagi og það verði fundir í þessari deild að honum loknum. Þetta er reyndar háð því að Ed. takist að afgreiða frv. um virðisaukaskatt á þessum degi. Það má reikna með þingfundum á föstudag og þá fundum í deildum eða Sþ. Það er ekki endanlega ákveðið enn.  Ég hef reynt undanfarið að taka þau þmfrv. á dagskrá sem eftir er að mæla fyrir og ég mun taka það til athugunar eftir því sem möguleikar eru til. Það eru einhverjir fleiri en hv. 6. þm. Norðurl. e. sem eiga mál inni enn þá og ég mun skoða hvort möguleiki er að menn geti mælt fyrir málum. Hins vegar höfum við að venju látið þau stjfrv. ganga fyrir sem ákveðið hefur verið að afgreiða og gera að lögum fyrir þinglok. Þetta eru vafalaust ekki tæmandi upplýsingar um þinghaldið, en ég vona að það gefi hv. 6. þm. Norðurl. e. nokkra vísbendingu um hvað fram undan er.



Herra forseti. Hér er komið á dagskrá að nýju mál sem mælt var fyrir fyrir allnokkru síðan þegar hæstv. viðskrh. fékk hér sérstaka þjónustu og mælti fyrir málinu. Það var síðan lagt til hliðar og umræðum um það frestað um allnokkra hríð. Nú er reyndar hæstv. viðskrh. ekki sjáanlegur í salnum. Ég byrja þess vegna á því, herra forseti, að fara fram á að það verði kannað hvort hæstv. bankamálaráðherra hyggist ekki vera hér við umræðuna. Ef hann er upptekinn annars staðar eða af einhverjum ástæðum ekki viðlátinn held ég að æskilegra væri að fresta þessari umræðu enn.

Það verður kannað.

Enda mundi okkur ekki muna mikið um að bíða í einn eða tvo sólarhringa í viðbót, herra forseti, úr því að við höfum orðið að leggja framsöguræðu hæstv. viðskrh. á minnið allan þennan tíma sem var ekki létt verk. En ég get út af fyrir sig byrjað að ræða málið á meðan það er athugað hvar hæstv. viðskrh. sé. 

Ég vil biðja hv. þingdeildarmenn og alla núv. og fyrrv. ráðherra að hafa hljóð. Ræðumaðurinn hefur orðið. En hæstv. viðskrh. er í húsinu og hann mun áreiðanlega birtast hér innan tíðar.

Já, það er nú gott og blessað. Um frv. er það að segja, herra forseti, að þar eru að slepptri einni greininni á ferðinni nokkrar sjálfsagðar leiðréttingar og lagfæringar á gildandi lögum um viðskiptabanka, sem eru reyndar ekki gömul, eða frá því í júlímánuði 1985. Það sem er m.a. verið að tryggja betur en gert var í þeim lögum - og var það þó meiningin þegar endurskoðuð voru lagaákvæði um viðskiptabanka á sínum tíma - eru ákvæði sem koma fyrir í 2. gr. þessa frv. En þar segir, með leyfi forseta: "Bankaráð setur og að fenginni umsögn bankastjórnar almennar reglur um lánveitingar og ábyrgðir bankans, þar með um hámark lána til einstakra lántakenda og tryggingar fyrir lánum. Reglur þessar skal endurskoða eigi sjaldnar en árlega og skulu þær sendar bankaeftirlitinu sem láta skal í té álit á þeim hverju sinni." Þessi setning kemur í staðinn fyrir það sem fyrir stendur í lögum um viðskiptabanka og er svohljóðandi: "Bankaráð setur og að fenginni umsögn bankastjórnar almennar reglur um lánveitingar bankans sem sendar skulu bankaeftirlitinu." Eins og hv. þingdeildarmenn sjá eru hér á ferðinni allmiklu ítarlegri ákvæði þar sem það kemur beinlínis inn í bankalögin að það skuli vera hlutverk bankaráðanna að fenginni umsögn bankastjórnar að setja almennar reglur ekki bara um lánveitingar heldur líka um ábyrgðir bankans og þar með um hámark lána til einstakra lántakenda og tryggingar fyrir lánum. Þetta er að mínu mati, herra forseti, mjög mikilvæg viðbót og ég styð eindregið að þessar breytingar verði gerðar á bankalögunum. Það væri freistandi að rifja upp kunnug dæmi - ekki þarf að fara mjög langt aftur í tímann til að sækja það - því til rökstuðnings að skynsamlegt sé að hafa alveg skýlausar reglur í lögum um það að fyrirgreiðsla bankanna þurfi að vera innan einhverra hóflegra marka þegar um einstaka viðskiptavini þeirra er að ræða. Þar þurfi menn að styðjast við ákveðnar fastmótaðar reglur sem eru endurskoðaðar árlega og bankaeftirlitið hefur samþykkt. Ég held að allir sem eitthvað þekkja innviði íslenska bankakerfisins viti að eitt af mörgu sem gerir það valt og veikburða og kannski hættulegt er sú staðreynd að þar eru margir smáir aðilar oft og tíðum að þjóna viðskiptavinum sem eru þeim í raun og veru ofvaxnir. Það leiðir sjálfkrafa til þeirrar stöðugu hættu að fyrirgreiðsla við einstaka viðskiptavini bankanna, og sparisjóðanna ekki síður, verði óeðlileg mikil sem hlutfall af heildarumsvifum viðkomandi stofnunar. Um 2. gr. frv. er því allt gott að segja að mínu mati, herra forseti, og ég tel sjálfsagt að gera á bankalögunum þær breytingar sem þar eru lagðar til. Eins og forseti og aðrir hv. áheyrendur hafa tekið eftir geymi ég mér umfjöllun um 1. gr. frv. því að ég ætla að enda á henni. Í 3. gr. eru einnig gerðar breytingar sem ég tel verða til bóta. Þær eru í raun og veru sjálfsagðir hlutir, það sem var kallað í gamla daga "selvfölgeligheder". Það er svo sem allt í lagi að hafa þær í lögunum úr því að menn sjá ástæðu til þess. 3. gr. er svohljóðandi, með leyfi forseta: "2. mgr. 33. gr. laganna hljóði svo: Bankaráðsmenn skulu ekki taka þátt í meðferð máls er varðar viðskipti þeirra sjálfra eða fyrirtækja sem þeir eiga hlut í, sitja í stjórn hjá, eru fyrirsvarsmenn fyrir eða eiga að öðru leyti verulegra hagsmuna að gæta í. Sama gildir um þátttöku bankaráðsmanna í meðferð máls er varðar aðila sem eru þeim tengdir, persónulega eða fjárhagslega." Hér er fyrst og fremst verið að ganga tryggilegar frá því en áður var að nauðsynlegur aðskilnaður sé á milli annars vegar ákvarðanatöku í bankaráðunum og hins vegar hvers kyns hagsmuna viðskiptaaðila bankanna, hvort sem þar er um persónuleg eða fjárhagsleg tengsl að ræða. Hlýtur það enn fremur að teljast sjálfsagt, þó að ég viðurkenni fúslega að ég hef ekki þaullesið saman þessi ákvæði við gildandi lagaákvæði og er ekki alveg með það á hreinu í hverju munurinn liggur. Eitthvað er þó rætt um það í 3. gr. þar sem vikið er að því að nauðsynlegt sé að tryggja að hagsmunaárekstrar verði ekki í þessum tilfellum. Það er reyndar svo með íslenskan stjórnarfarsrétt að þar eru fátæklegar reglur, eins og hér er sagt, um hagsmunaárekstra. "Rétt þykir" - eins og hér segir - "í samræmi við starfsáætlun ríkisstjórnarinnar, að gera í lögum strangar kröfur um svo mikilvægar stofnanir sem banka þar sem hagsmunaárekstrar geta haft meiri afleiðingar en oft endranær og því er afar mikilvægt að tryggja óháðar ákvarðanir. Þessi ákvæði eru hliðstæð þeim sem eru í bankalöggjöf nágrannalanda skv. upplýsingum bankaeftirlits Seðlabankans." Þetta mun allt gott og blessað en ég vil þó sérstaklega lýsa þeirri skoðun minni að ég held að ekki sé síður ástæða til að fara yfir lögin um sparisjóði í þessu efni. Ég hef þau að vísu ekki hér við höndina þannig að ég geti sagt að hve miklu leyti hliðstæð ákvæði er þar að finna. En þar er, eins og við vitum, staðið öðruvísi að stjórnun stofnananna en.

Frv. til laga um breytingu á lögum um sparisjóði var flutt hér í þinginu þar sem þessum ákvæðum er líka breytt til samræmis við þetta.

Það er gott að hæstv. bankamálaráðherra hefur hér upplýst að það sé einnig farið yfir þessi atriði hvað varðar sparisjóðina í frv. sem er sömuleiðis til meðferðar í þinginu. Það er gott því að samkvæmt minni takmörkuðu þekkingu á þessum málum sýnist mér að þörfin sé jafnvel enn meiri hvað varðar sparisjóðina. Enda er þar um mjög margar og smáar stofnanir að ræða sem oft starfa í tiltölulega fámennum byggðarlögum. Þar vill hættan verða sú að þessir hlutir lendi um of á fáar hendur. Um 3. gr. frv. er því hið sama að segja og um 2. gr. að þar er um eðlilegar lagfæringar að ræða að því er virðist. Um 4. gr. hef ég ekki mikið að segja. Þar virðast vera sjálfsagðir hlutir á ferðinni um skyldur Ríkisendurskoðunar og svo enn fremur að skoðunarmaður skuli vera löggiltur endurskoðandi. 5. gr. frv. lýtur að þeim hlutföllum sem ákveðið var með bankalögunum á sínum tíma að gilda skyldu milli bókfærðs verðmætis fasteigna og búnaðar sem hver og einn banki á og notar til starfsemi sinnar og svo hins vegar eigin fjár bankans. Þessar reglur munu settar vegna þess að uppi var viss ágreiningur um það hvernig túlka skyldi þann frest sem gefinn var við setningu laganna á sínum tíma. Menn hafa skilið það svo að menn væru í raun og veru óbundnir af þessu hlutfalli þangað til aðlögunartíminn allur væri uppi, ef ég hef skilið þessa deilu rétt. Hér er hins vegar gert ráð fyrir því að þetta skuli þrepast niður fyrir þetta lágmark - og það er skynsamleg ráðstöfun - og bankarnir hefji nú þegar frá og með gildistöku þessara laga undirbúning að því að fullnægja ákvæðum bankalaganna einnig að þessu leyti og sem fyrst í stað þess að geta leikið sér með þetta hlutfall eins og þeim sýnist án þess að vera bundnir af neinu öðru en að hafa það í tilskildu horfi einmitt þegar fresturinn er útrunninn. Síðan kem ég, herra forseti, að upphafinu, þ.e. 1. gr. Ég hef af tilteknum ástæðum geymt mér að ræða hana. Hún er á þá leið að inn í 5. gr. laganna um viðskiptabanka komi nýr málsl. svohljóðandi: "Bönkum og viðurkenndum fjármálastofnunum, sem eiga lögheimili og varnarþing erlendis, skal þó heimilt að eiga á hverjum tíma samtals allt að 25% hlutafjár." Síðan er vitnað til þess í umsögn um þessa 1. gr. að í lögum sem sett voru um stofnun hlutafélagsbanka um Útvegsbanka Íslands var bönkum sem eiga lögheimili og varnarþing erlendis heimilað að eiga á hverjum tíma samtals allt að 25% hlutafjár í Útvegsbanka Íslands hf. Hér er sem sagt lagt til að sett verði almenn ákvæði í lög um viðskiptabanka sem varði heimildir erlendra banka til að eiga allt að fjórðungi hlutafjár í hlutafélagabönkum hér á landi sem fyrir eru og þeim sem stofnaðir kynnu að verða. Ef t.a.m. ríkisbankarnir yrðu á næstu árum gerðir að hlutafjárbönkum væru fyrir hendi almenn ákvæði í lögum um viðskiptabanka sem gerðu það að verkum að erlendir bankar gætu hvenær sem er labbað inn og keypt fjórðung hlutafjár í þessum bönkum. Ef Útvegsbanki Íslands hf., sem nú er hlutafélagabanki, seldi nú einum erlendum banka 25% af sínu hlutafé. Síðan yrði Landsbanki Íslands gerður að hlutafélagabanka, sem einhverja dreymir víst um. Þá gæti sami útlendi banki komið daginn eftir og keypt 25% af hlutafjáreign í Landsbanka Íslands sem þá væri orðinn hf. og héti kannski Íslandsbanki upp á punt. Hvað væri þá að gerast, herra forseti? Það væri að gerast að einn útlendur banki, t.d. skoskur eða vestur-þýskur, væri búinn að kaupa 25% hlutafjár í tveimur stærstu viðskiptabönkum sjávarútvegsins á Íslandi. Ég held að menn þurfi virkilega að gera sér grein fyrir því hér um hvaða stefnumarkandi tímamótaákvörðun væri að ræða ef þetta frv. næði fram að ganga. Ekki það að líklegt sé að þessir hlutir gerðust allir alveg á næstu árum sem ég var hér að taka dæmi um, það er ekki það sem skiptir máli, heldur sá hugur sem hér er á bak við, sú stefna sem birtist í þessum frumvarpsflutningi. Það var lengi svo, herra forseti, að um tiltekin atriði var býsna víðtæk pólitísk samstaða á Íslandi. Eitt af þessum málum var það að verja íslenskan sjávarútveg fyrir ágangi og áhrifum útlendinga. Það kom fyrir að þetta var eitt af fáum atriðum, ef ekki það eina, sem talsmenn allra stjórnmálaflokkanna í landinu gátu orðið sammála um á pólitískum fundum, að hvað sem taufar og raular skyldu menn standa saman í hagsmunagæslunni fyrir Íslands hönd og verja íslenska sjávarútveginn, íslensku landhelgina og þá brýnu hagsmuni sem þar eru á ferðinni, sjálfa undirstöðuna undir sjálfstæðu þjóðríki á Íslandi, fyrir áhrifum útlendinga vegna þess að það væri óaðskiljanlegt sjálfu sjálfstæði þjóðarinnar að við hefðum óskoraðan forræðisrétt yfir þessum hlutum. Nú kveður við nýjan tón. Ég hygg að það hafi verið hv. þm. 2. Vestf. Ólafur Þ. Þórðarson sem var hér að búa til málskviðinn "að þjóðnýta hlutina aftan frá", hvort sem það átti við tapreksturinn í sjávarútveginum og þá þjóðnýtingu sem væri að eiga sér stað í gegnum þá stöðu. Það hefur líka stundum verið talað um að útlendingar væru að komast bakdyramegin inn í íslensku landhelgina. Þeir voru sendir þaðan á brott með útfærslu landhelginnar og algerri samstöðu íslensku þjóðarinnar, þar með talið íslensku stjórnmálaflokkanna, í þeim efnum þegar tókst að draga Alþfl. og Sjálfstfl. með, þeir voru búnir að jafna sig eftir "viðreisn". En það er kannski til lítils að vera að rifja það upp nú ef menn ætla að opna bakdyrnar upp á gátt þó að aðalhliðunum hafi verið læst sæmilega tryggilega og nú séu nánast í höfn þau réttindi sem Íslendingar gerðust þá brautryðjendur fyrir fyrir hönd allra strandríkja og eyþjóða heimsins á sínum tíma þegar þeir drógu vagninn í baráttu þessara þjóða fyrir viðurkenningu á rétti sínum til auðlinda hafsins í kringum sínar strendur. Til hvers er þá orðið okkar starf í þeim efnum, okkar brautryðjendastarf í því að tryggja strandríkjum rétt í landhelgi og efnahagslögsögu ef við galopnum svo okkar eigin bakdyr með þessum hætti? Síðan er það svo, herra forseti, að ég hygg að röksemdafærslan, þegar hún er skoðuð, fyrir því að hleypa útlendum bönkum inn í bankakerfið og leyfa þeim sem slíkum að eiga hluta af íslenska bankakerfinu, sé harla sérkennileg að mínu mati. Það er sagt: "Með þessu móti kemur erlent áhættufé í stað lánsfjár að nokkru leyti auk þess sem þessi breyting greiðir fyrir öflun þekkingar og viðskiptasambanda erlendis sem erlendir hluthafar gætu miðlað til íslenskra banka. Á tímum hraðstígrar tækniþróunar og samkeppni gæti þetta eflt íslenska bankastarfsemi." Ég verð að segja alveg eins og er að þegar menn bera, með þínu leyfi herra forseti, svona "prump" á borð fyrir hv. alþm. í röksemdafærslu fyrir flutningi meiri háttar stefnumarkandi þingmála, að þetta sé svona eins og að fara á námskeið, þetta sé eins og að mennta starfsfólk eða eitthvað af því tagi, það sé þess virði að opna íslenska bankakerfið upp á gátt fyrir útlendingum og hleypa þeim hér inn með allt að 25% hlutafjáreign í þess vegna öllum bönkum landsins til að ná í þekkingu, til að greiða fyrir öflun þekkingar og viðskiptasambanda erlendis, með fullri virðingu, þá er þetta varla viðeigandi. Það er varla viðeigandi að tala með þessum hætti. Hvað er það svo sem sem háir íslenska bankakerfinu í þessum efnum í dag? Ég veit ekki betur en að það þyki ágætlega nýtískulega rekið. Ég veit ekki betur en að tölvuvæðing t.d. hjá Reiknistofnun bankanna og beinlínutenging bankastofnana út um allt land sé með því besta sem þekkist í heiminum. Nú hristir hæstv. bankamálaráðherra höfuðið og við skulum þá ræða þetta ofurlitið nánar. Ég þekki nefnilega sérfræðinga hjá Reiknistofnun bankanna sem ég veit að fara oft á hverju ári til útlanda til að ráðgast þar við starfsbræður, til að sækja námskeið fyrir frammámenn bankamála og tölvuþjónustumála í bankakerfinu í heiminum, t.d. í London þar sem er ákveðin miðstöð slíkra hluta sem ég veit að hæstv. bankamálaráðherra veit líka, og þessir menn bera höfuðið ekkert lágt þegar þeir koma heim af slíkum samráðsvettvangi. Ég held að þeir telji sig fylgjast ágætlega með því sem er efst á baugi hverju sinni í þessum efnum. Ég hef ekki orðið var við það t.d. að það væri neitt sem við þyrftum að gerast sérstakir beiðendur um af hálfu annarra þjóða í þessum efnum. Það getur vel verið að við eigum enn nokkru verki ólokið í því að setja upp slík kerfi og koma þeim fullkomlega til að verka og koma þeim í framkvæmd, en ég leyfi mér að fullyrða að það skortir ekkert upp á að við höfum þá tækniþekkingu og þau sambönd sem þarf til að afla þessarar þekkingar nú þegar og það þurfi ekkert með neina hlutafjáreign erlendra banka í íslenskum bönkum að gera, ekki nokkurn skapaðan hlut. Ég sé ekki að okkur séu ekki ýmsar leiðir færar til að nálgast hvað það í þessum efnum sem við kynnum að telja okkur akk í að fá, algerlega burt séð frá eignarhlutföllum og eignarstöðu í íslenska bankakerfinu. Það hefur ekkert með það að gera hvort íslenskir bankar eru áfram ríkisbankar eða ekki hvort útlendingar eigi í þeim eina einustu krónu eða ekki að mínu mati. Mér er ekki kunnugt um það a.m.k. að þekkingaröflun af þessu tagi sé bundin eða torvelduð þannig að okkur sé umhendara að nálgast slíkar upplýsingar eða mennta okkar starfsfólk í þessum efnum en öðrum. Varðandi það að með þessu móti komi erlent áhættufé í stað lánsfjár geta menn lengi velt þeirri spurningu fyrir sér hvernig er best að taka erlend lán. Hvað kemur í bráð og sérstaklega í lengd best út fyrir íslenskan þjóðarbúskap í þeim efnum? Nú er það svo, og það vita væntanlega allir, að útlendar peningamálastofnanir; allra síst útlendir bankar, standa ekki í góðgerðarstarfsemi. Þetta eru ekki líknarfélög, erlendir bankar, þannig að það er ekki líklegt að þátttaka þeirra í íslenska bankakerfinu, hvorki í þessu formi né öðru, sé af einhverri væntumþykju með Íslendingum tilkomin eða verði tilkomin í formi líknarstarfsemi. Ég hygg að þeir aðilar mundu gera sambærilegar ávöxtunarkröfur um hverja þá krónu sem þeir legðu í slíkan rekstur og þeir gera hreinlega annars staðar. Og mér er það stórlega til efs að það sé endilega gáfulegasta aðferðin fyrir okkur ef við þurfum að ná í erlent lánsfé, því að auðvitað væri þetta ekkert annað þegar til kastanna kemur, því að ávöxtun af því fé sem útlendingarnir legðu inn í þetta mætti þá í raun og veru líta á sem iðgjöld af þeim lánum sem við höfum tekið, afborganir af þeim lánum. Mér er stórlega til efs að það sé mjög gáfuleg hugmynd að sækja peninga til útlanda með þessum hætti til að leggja í hlutafjáreign íslenskra banka vegna þess að slíkt mundum við ekki aðeins endurgreiða með ávöxtuninni til baka heldur látum við líka af hendi völd og ákveðið sjálfsforræði um leið og útlendingar eignast hér hlut. Ætli það sé ekki þannig að þegar til kastanna kemur er það tvennt sem er algerlega afgerandi hvað varðar efnahagslegt sjálfstæði landsins og möguleika okkar Íslendinga á því að stjórna okkar efnahagslífi hér út frá eigin forsendum sem sjálfstæðri þjóð? Það er gengisskráningin og það eru tök ríkisvaldsins í bankakerfinu til að þjónusta atvinnuvegina, sérstaklega útflutningsatvinnuvegina, með tilteknum hætti þegar á þarf að halda. Ég leyfi mér að segja að það hafi oft og tíðum ekki verið minna atriði til að halda sjó á erfiðleikatímum að menn höfðu hér öfluga ríkisbanka sem hægt var að pína til þess að láta sinna ákveðnu þjónustuhlutverki þegar á þurfti að halda. Svo geta menn haldið langar, langar, langar frjálshyggjuræður fyrir mér, að það eigi hver að bjarga sér og þeir eigi að drepast sem drepast vilji o.s.frv. En það breytir ekki því að íslenska þjóðin lifir á því að flytja út sjávarvörur og er algerlega háð því að sú starfsemi geti gengið, hefur ekkert annað að flýja. Þannig verður það um langa, langa framtíð. Þó að upp kunni að gjósa við og við, einu sinni á áratug eða einu sinni á 25 árum eða svo einhverjir stóriðjudraumar sem síðan renna út í sandinn virðist þetta vera ein af hinum varanlegu staðreyndum íslensks efnahagslífs, að auðlindir sjávarins kringum landið eru hinn eiginlegi banki þjóðarinnar. Þangað sækjum við þau verðmæti sem að mestu leyti standa undir allri okkar innflutningsverslun. Herra forseti. Ég tel að þetta mál hafi ekki hlotið nálægt því næga athygli á hinu háa Alþingi. Þetta er að mínu mati eitt af stærstu málunum sem lögð hafa verið inn á þingið vegna þess að hér er í raun og veru boðað slíkt fráhvarf frá stefnu sem ég hef leyft mér að vona og trúa að væri þokkaleg pólitísk samstaða um á Íslandi og það er að verja þessa hluti fyrir ásælni og ítökum útlendinga. Það gefur alveg auga leið að einhver stysta leiðin fyrir útlendinga til áhrifa í þessum efnum er í gegnum bankakerfið ef þeir fá að komast inn í það beint. Það væri krókóttari leið út af fyrir sig fyrir erlent fjármagn að kaupa sér völd og áhrif með því að tína upp einstök fyrirtæki og komast þannig í valdaaðstöðu. Það að ná ítökum í sjálfu bankakerfinu er allra, allra best og fljótlegast og það vita allir að áhugi erlends auðmagns á íslensku efnahagslífi er fyrst og fremst á sjávarútveginum. Menn horfa til orkunnar með vissum hætti, en þar er ekki um sambærilega hluti að ræða. Hin eiginlega stóriðja Íslands er sjávarútvegurinn og það er líklegt að auðlindirnar kringum Ísland, ef við verðum ekki fyrir slysum og þær mengast ekki eða skaðast ekki með einhverjum stórfelldum hætti á næstu árum, verði litnar girndarauga í vaxandi og vaxandi mæli af þeim þjóðum sem búa við mengun og rányrkju á heimaslóðum. Við munum því þurfa að standa enn betur á verðinum en við höfum gert hingað til í þessum efnum. Herra forseti. Það mætti margt um þetta segja. Það væri t.d. gaman að heyra skoðun þeirra manna á því, sem telja eftirsóknarvert að ná erlendu áhættufé inn í bankarekstur, hvort það séu sérstök rök að þörf sé á áhættufé inn í bankarekstur. Ég hef leyft mér að halda að við Íslendingar ættum okkur framtíðarsýn af því tagi að á flestum öðrum stöðum vildum við sjá þörf fyrir áhættufé - þá tek ég orðið alvarlega, "áhættufé" - en í bankarekstri og það væri frekar ástæða til þess að leyfa takmarkaða hlutafjáreign útlendinga á öðrum sviðum eins og við alþýðubandalagsmenn höfum verið tilbúnir að gera, þó með þá skýru meginreglu í heiðri að forræði Íslendinga væri ævinlega tryggt og ævinlega væri um íslenska meirihlutaeign að ræða. En mér finnst satt best að segja nokkuð kúnstug röksemdafærsla að það sé þörf á útlendu áhættufé inn í bankareksturinn sem slíkan. Er þá verið að gefa í skyn að hinir nýju hlutafélagabankar framtíðarinnar eigi að verða slíkur áhætturekstur að þar verði hættan á afföllum á íslensku fé svo mikil að það sé gott að fá útlendinga með okkur til að dreifa byrðunum þegar sé að rúlla einn og einn hlutafélagabanki? Það mætti halda það. Ég hef áður rætt um öflun þekkingar og viðskiptasambanda erlendis. Hvað viðskiptasamböndin snertir sérstaklega hefur manni skilist að það væri enginn skortur á því, Íslendingar nytu ágætis lánstrausts erlendis, fengju oft og tíðum, bæði í einstökum lánasamningum og í stærri lánsfjárútboðum, góð kjör, með því besta sem þekktist. Eitt af því sem hefur auðvitað verið nefnt þar til sögunnar eru íslensku ríkisbankarnir sem njóta trausts. Útlendingar sem eitthvað þekkja til í fjármálaheiminum vita jafn vel og við að þessir bankar sem ríkisbankar hafa sterka stöðu og eru vel tryggðir svo fremi sem þjóðin haldi sínu efnahagslega sjálfstæði, auk þess sem allir stærri bankarnir íslensku eru í ágætis samningum, samkomulagi og samstarfi við erlendar bankasamsteypur. Mér er ekki kunnugt um annað en að íslensku bankarnir hafi nú þegar hin ágætustu samskipti við erlendar bankasamsteypur og ég sé ekki hvað ætti í sjálfu sér að batna stórlega við það þó að einhverjir erlendir bankar gerðust hluthafar í íslenska bankakerfinu. Ég held, herra forseti, og það er mín afstaða og míns flokks, að eitt af því síðasta sem við Íslendingar ættum að ljá máls á að útlendingar færu að vera hér með puttana í sé rekstur bankakerfisins. Sérstaklega hefur það verið okkar afstaða að hér eigi að vera ríkisbankar, a.m.k. og gjarnan tveir öflugir ríkisbankar sem geti sinnt þeim skyldum og veitt þá þjónustu sem menn gera öðru fremur kröfur um til ríkisbanka. Ég hygg að það kerfi hafi gefist okkur Íslendingum vel og með okkar einhæfa atvinnulíf og sveiflur í því, til að mynda stórar sveiflur í afla og tilheyrandi tekjum atvinnugreinarinnar sem slíkrar, sjávarútvegsins, og einnig í útflutningstekjum þjóðarinnar þar með, þá hafi reynst valt að treysta á hlutafjárbanka í þeim efnum og kostir þess að þar væri þá um ríkisbanka að ræða séu ótvíræðir. Síðan finnst manni það harla furðuleg árátta, svo að ekki sé nú meira sagt, sem fyrst og fremst virðist vera af mér liggur við að segja hugsjónalegum eða a.m.k. póltitískum toga, það er hreinlega þessi sókn í að fá útlendingana inn bara út af fyrir sig, burt séð frá öðru, sem mér finnst vera hér að verki, þar sem rökstuðningurinn, léttvægur sem hann er, er eiginlega aukaatriði. Það liggur við að manni finnist að það sé aðalatriði hreinlega að útlendingarnir komi og fari hér að valsa um. Það er eins og trú manna sé fyrst og fremst á að þá gufi vandamálin upp. Það er vinsælt efni í sambandi við vaxtamálin að trúa því að með því að kalla til aðstoðar erlenda bankastarfsemi leysist það allt saman af sjálfu sér. Kannski byrjum við að ræða þessa hluti frá öfugum enda, herra forseti, og ættum fyrst að varpa fram spurningunni: Á Ísland að halda því til streitu að vera sjálfstæð þjóð með efnahagslegt sjálfstæði og sjálfstæðan gjaldmiðil? Er það kannski svo að það sé nauðsynlegt að byrja á að fá svar við þeirri spurningu: Ætlum við að vera stjórnmálalega, efnahagslega sjálfstæð þjóð og verja það sjálfstæði og tryggja okkar óskoruðu yfirráð í þeim efnum? Ef við svörum þeirri spurningu játandi, sem ég trúi og veit að allir munu gera, ég trúi ekki öðru, að ég eigi eftir að lifa þann dag í þessari virðulegu stofnun að önnur svör komi við því, þurfum við líka að skilgreina fyrir okkur þær varnarlínur sem við teljum að megi ekki bresta, megi ekki rjúfa til að standa vörð um þetta efnahagslega sjálfstæði. Ég held að óskert yfirráð Íslands í bankakerfinu og fjármálaheiminum út af fyrir sig séu nánast algerlega ómissandi hluti af því. Menn urðu sammála um að það væri orðin alger nauðsyn fyrir efnahagslegt sjálfstæði Íslands að ná fullum yfirráðum yfir allri landhelginni. Það væri að stefna sjálfstæði okkar og efnahag í voða að við gætum ekki ein stýrt nýtingu þeirrar auðlindar. Í fyrsta lagi þyrftum við á henni allri að halda og í öðru lagi og kannski ekki síður þyrftum við sjálf að geta stýrt nýtingu auðlindarinnar, ráðið því hvernig fiskstofnarnir voru nýttir o.s.frv. Þetta tvennt er í raun og veru alveg hliðstætt hér. Að mínu mati þurfum við sjálf að geta ráðið öllu þessu kerfi, íslenska bankakerfinu og fjármálakerfinu. Ef það eru 25% í dag, hvað getur það þá orðið á morgun? Ef við búum til hlutafélagabanka úr ríkisbönkunum sem þjónusta sjávarútveginn, svo lendir sjávarútvegurinn í erfiðleikum, það kemur niðursveifla og bankinn lendir þar með í erfiðleikum. Á grundvelli kenningar frjálshyggjunnar á hann að bjarga sér sjálfur, hann á að fara á hausinn eða lifa eftir því sem vindarnir blása og svo segja menn bara: Honum var nær. Og hvað gerist svo þegar þessi banki er í erfiðleikum, samfara niðursveiflu eða kreppu í íslenska efnahagslífinu og meðeigandinn er stór og voldugur og ríkur útlendur banki? Verður þá ekki freistandi að segja sem svo: Heyrðu, við leysum þetta einfaldlega með því að selja þessum risa 15% í viðbót. Þá verður hann orðinn 40% eigandi o.s.frv. Þetta er spurningin um það, herra forseti, hvort menn ætla að opna dyrnar eða ekki. Þegar löppin verður komin yfir þröskuldinn eins og hér er flutt till. um veit enginn hvenær allur skrokkurinn eða mestallur skrokkurinn fylgir á eftir. Hér er verið að taka upp grundvallaratriði, prinsippmál, mjög stórt prinsippmál og það er merkilegt og reyndar til skammar hversu fáir hv. alþm. virðast hafa á því áhuga eða nenna að fylgjast með þessum umræðum. Ég hafði satt best að segja, herra forseti, vegna þess líka að ýmsir hv. þm. úr stjórnarliðinu hafa fengið að vera pínulítið lausbeislaðir í afstöðu sinni til einstakra mála í vetur og svo fremi sem þeir samþykki ekki vantraust á ríkisstjórnina virðist vera í lagi að þeir dansi dálítið frítt, ég hafði vonast til þess að það mundu rísa upp á afturlappirnar þingmenn úr öllum stjórnarflokkunum, a.m.k. bæði úr Framsfl. og Sjálfstfl., og mótmæla þessu frv. harðlega. Ég hefði viljað sjá hér menn, sem þykjast a.m.k. á hátíðisdögum vera talsmenn íslensks sjávarútvegs, í Sjálfstfl. koma og segja: Nei, skítt með alla frjálshyggju, en þetta viljum við ekki. Enga útlendinga inn í íslenska bankakerfið og ekki inn í íslensku ríkisbankana eða hlutafélagabankana. Ég hefði skilið það þó kratar hefðu setið hljóðir og haldið í borðbríkina, þeir eru ýmsu vanir, en að menn skuli í öllu stjórnarliðinu ætla að sitja þegjandi undir þessu frv. og það er að mér skilst komið á forgangslista hæstv. ríkisstjórnar yfir mál sem á að afgreiða á þessu þingi. - Nú er kinkað kolli á tilteknum stað í salnum. Ef það á yfir okkur að ganga að þetta mál á að afgreiðast rétt eins og hvert annað smámál eru það orðin mikil tíðindi í íslenskum stjórnmálum, ég segi ekki annað en það, herra forseti, ef þetta er nú orðið fyrir mönnum eins og hvert annað smámál. Það er það a.m.k. ekki fyrir ræðumanni og er það alveg ljóst, herra forseti, að þetta verður þá ekki síðasta ræðan sem ég þarf að flytja um þetta mál áður en það fer héðan úr þingdeildinni þó að ég sé að hugsa um að fara að láta þetta gott heita í bili. Ég fór yfir frv. frá fyrstu til næstsíðustu greinar, síðasta greinin er stutt um gildistökuna, og ég ætla að segja við hæstv. viðskrh. að ég er tilbúinn að standa að afgreiðslu þessa frv. ef 1. gr. verður felld niður. Um það getur orðið samkomulag við mig að afgreiða þetta frv. mínus 1. gr. hér og nú á þessu þingi því þar eru á ferðinni að mínu mati allt þarfar lagfæringar og leiðréttingar á gildandi bankalögum. En um 1. gr. er stórpólitískur ágreiningur og ég spái hæstv. ráðherra því að ef þetta fer þá ekki hér í gegn með þeim hætti að menn verða bæði sofandi og heyrnarlausir, hv. þm. yfirleitt, þá eigi fleiri en ég eftir að setja á einhverjar ræður um þetta mál þegar það rennur upp fyrir mönnum hvílíkt stórprinsippmál er hér á ferðinni og hvaða dyr er í raun og veru verið að opna, að vísu ekki nema tiltölulega litla rifu að þessu sinni, en hvað afleiðingar það gæti haft í för með sér. Herra forseti. Ég er að hugsa um að láta þetta duga að sinni, en mér hefði þótt vænt um ef hæstv. ráðherra hefði svarað því hvort hann væri tilbúinn til að ræða frekari meðferð frv. á þeim forsendum að það yrði þegar í stað ákveðið að leggja til hliðar þá grein frv. sem hér hefur verið lýst miklum ágreiningi um og sjá þá til hvort hv. Alþingi treystir sér ekki til að afgreiða það sem eftir stæði.



Herra forseti. Hér er um mikilsvert mál að ræða, eiginlega prinsippmál, hvort á að hleypa erlendu fé inn í bankana í meira mæli en hingað til hefur verið hægt. Hér er um það að ræða að erlendir aðilar geti fjármagnað íslenska bankakerfið allt að einum fjórða. Við kvennalistakonur höfum efasemdir um að rétt sé að haga málum á þennan hátt. Fyrst er á það að líta að hér á landi er engin heildarlöggjöf um erlenda fjárfestingu né hvernig slíkum málum skuli hagað og okkur finnst varhugavert að samþykkja frv. án þess að slík heildarlöggjöf liggi fyrir og ekki eðlilegt að þessi þáttur sé tekinn út úr. Ég vil minna á að þegar iðnaðarlögin voru rædd hér í vetur og sú breyting á þeim að erlendir menn gætu fjárfest hér þá vöruðu ýmsir við því að erlendu fjármagni yrði veitt inn í landið í stórum stíl og bentu á augljós áhrif slíkra aðgerða á hagkerfið. Íslenskt hagkerfi er ekki stórt, a.m.k. ekki á alþjóðlegan mælikvarða, og þar af leiðir að það er mjög viðkvæmt fyrir öllum sveiflum. Einnig og ekki síst þeim sveiflum sem erlent fjármagn getur orsakað, fjármagn sem við höfum takmörkuð yfirráð yfir og sem eigendurnir geta dregið í burtu eða aukið við nánast eftir geðþótta og þannig valdið straumkasti innan hagkerfisins sem við kynnum að eiga erfitt með að stjórna. Því kynni þetta fjármagn að reynast okkur dýrkeypt. Það er kannski ekki mikill munur á, sbr. breytinguna á iðnaðarlögunum, hvernig erlendu fjármagni er veitt inn í landið, hvort það er beint eða í gegnum bankakerfið. Þó er kannski skárra að stjórna því ef það er gert í gegnum bankana. Við ættum trúlega betra með það. En fyrst og fremst verðum við að varðveita fjárhagslegt sjálfstæði okkar sem þjóðar og það sjálfstæði verður ekki tryggt með erlendu fjármagni, það eru alveg hreinar línur, fremur hið gagnstæða. Þessi breyting kynni að verða fyrsta skref til frekari opnunar efnahagskerfisins fyrir erlendu fé og hvar verður þá staðnæmst? Það hljóta menn að óttast. Við stöndum frammi fyrir alvarlegum erfiðleikum í efnahagsmálum núna, en stafa þeir af skorti á fjármagni? Það er spurningin. Stafa þeir ekki fremur af því að fjármagnið er of dýrt og atvinnulífið þolir ekki þann fjármagnskostnað sem því er ætlað að bera við núverandi aðstæður? Það er meginmálið. Aðgerðunum sem frv. boðar er bersýnilega ætlað að styrkja bankakerfið og þá er spurning hvort ekki er hagkvæmara og um leið þjóðhollara að gera það á annan máta. Í starfsáætlun hæstv. ríkisstjórnar stendur, með leyfi hæstv. forseta, að "stefnt skuli að samruna banka með það að markmiði að ná aukinni hagkvæmni og rekstraröryggi í bankakerfinu." Hæstv. ríkisstjórn hefur engu áorkað í þessa veru enn þá. Og það læðist að manni grunur um að hún sé e.t.v. ekki svo mjög áfjáð í að breyta neinu í þessum efnum og að hún vilji kannski koma sér hjá öllum óþægilegum og gagngerum breytingum og umróti og kjósi fremur auðveldari leið, þ.e. að veita erlendu fjármagni til bankanna, og það held ég að megi segja að sé "billeg" lausn. Það er rétt að huga að því hvort að hin leiðin, sú að sameina bankana, sé ekki hentugri okkur. Íslenskir bankar eru yfirleitt vel stæðir nú og væru þeir sameinaðir í stærri einingar væru þeir atvinnulífinu styrkari stoðir og jafnframt væru þeir öflugri og færari um að mæta áföllum ef eitthvað fer úrskeiðis svo sem við höfum dæmi um að geti gerst. Ávöxtun fjár á Íslandi er mjög arðvænleg eins og er og það kann því að vera áhugavert fyrir erlenda aðila nú að veita fé inn í bankakerfið okkar. Verði þetta frv. samþykkt er ekkert sem hindrar þá í því. Þeir geta komið með sitt fé. Þeir geta líka dregið sig til baka og farið ef þeim býður svo við að horfa ef hallar undan fæti hjá okkur á einhvern máta og féð ávaxtast ekki svo sem þeir sætta sig við. Og hvernig stöndum við þá? Vegna smæðar samfélags okkar getur sú breyting sem þetta frv. boðar haft verulega afdrifarík áhrif á efnahagslíf okkar og ekki endilega til hins betra. Við kvennalistakonur teljum því sameiningu bankanna farsælli leið til eflingar bankakerfinu en að opna það upp á gátt eða þó ekki sé nema í hálfa gátt fyrir erlendu fé og við vörum við þeirri stefnu því að eins og ég sagði áðan: Hvar verður staðnæmst? Ég hef enn aðeins fjallað um 1. gr. frv. Um aðrar greinar þess er það að segja að þær miða yfirleitt að því að tryggja öryggi í viðskiptum og að farið sé af fyllstu gát með lánveitingar og að draga úr hættu af hagsmunaárekstrum. Vissulega er þarft að á þessum atriðum sé hert og þessar greinar eru allar til bóta í bankalöggjöfinni. Ég vil því lýsa stuðningi Kvennalistans við þær. En því er ekki að leyna að 1. gr. er okkur verulegur þyrnir í augum og við höfum áhyggjur af sívaxandi kröfum vissra hópa um að fá erlent fjármagn inn í landið. Við heyrum oft þau rök að við þurfum að laða erlent fjármagn, áhættufjármagn, að okkur og það er talið betra en að við tökum lán. Ég efast um að erlendir fjármagnseigendur muni vilja fjárfesta hér á landi nema því aðeins að þeir fái þá mikinn arð af því fé og kannski meiri en við höfum ráð á að borga þegar til lengri tíma er litið. Ég hef verulegar áhyggjur af því að við töpum yfirráðum yfir auðlindum okkar í hendur útlendinga verði þetta frv. að lögum þegar einnig er búið að breyta iðnaðarlögunum eins og gert var í vetur. Ég skil ekki hvers vegna liggur svo á að samþykkja þetta frv. og mér fyndist réttast að samþykkja alls ekki 1. gr. þess, en huga heldur að því að styrkja bankakerfið á annan og þjóðhollari hátt án þess að fjárhagslegu sjálfstæði okkar sé á nokkurn hátt stefnt í hættu.



Virðulegur forseti. Ég tek undir það sem þeir tveir hv. þm. sem hér hafa talað hafa sagt og leyfi mér að gagnrýna að frv. eins og þetta skuli lagt hér fram svo seint og svo nálægt þinglokum, og ég undrast að ríkisstjórnin skuli hafa von til þess að þetta mál nái fram að ganga á þessu þingi. Miklu nær hefði verið, eins og hér hefur þegar komið fram, að bankakerfið yrði endurskoðað í heild en að kasta hér fram frv. sem aðeins tekur á einni en að vísu mjög mikilvægri ákvörðun í almennum peningamálum þjóðarinnar. En hv. 4. þm. Norðurl. e. hefur þegar lýst skoðunum sínum og okkar alþýðubandalagsmanna á því máli. Hann gat þess að hann gæti hugsað sér að samþykkja þetta frv. ef 1. gr. væri numin brott. Ég vil hins vegar segja og hef komið hingað í ræðustól til þess að segja það, að ég get ekki samþykkt frv. nema 2. gr. sé tekin út líka. Og ég skal aðeins skýra ástæður fyrir því. Hér segir, með leyfi forseta: "Í stað "Bankaráð setur og að fenginni umsögn bankastjórnar almennar reglur um lánveitingar bankans sem sendar skulu bankaeftirlitinu." í 4. mgr. 21. gr. komi: Bankaráð setur og að fenginni umsögn bankastjórnar almennar reglur um lánveitingar og ábyrgðir bankans, þar með um hámark lána til einstakra lántakenda og tryggingar fyrir lánum. Reglur þessar skal endurskoða eigi sjaldnar en árlega og skulu þær sendar bankaeftirlitinu sem láta skal í té álit á þeim hverju sinni." Ég fæ ekki betur séð en að hér sé enn verið að grafa undan bankaeftirlitinu og vil spyrja hæstv. viðskrh. hvort sá grunur minn sé réttur. Ég minni á að á síðasta löggjafarþingi og raunar á 108. löggjafarþingi líka flutti ég ásamt hv. þm. Geir Gunnarssyni, Steingrími J. Sigfússyni og Svavari Gestssyni frv. til l. um Bankaeftirlit ríkisins þar sem ég lagði áherslu á að bankaeftirlitið yrði stórlega eflt. Það er alveg ljóst að áhugi Seðlabankans á því máli hefur enginn verið. En ég undrast að hann skuli heldur ekki fyrir hendi hjá hæstv. viðskrh. Bankaeftirlit hefur verið starfrækt hér á landi frá stofnun Seðlabanka Íslands sem deild innan bankans og undir yfirstjórn hans. Ný lög um Seðlabanka Íslands, nr. 36/1986, breyttu þar engu um. Við töldum hins vegar, flm. þessara umræddu frv. um Bankaeftirlit ríkisins, höfuðnauðsyn að á Íslandi yrði eins og í velflestum vestrænum ríkjum starfrækt fullkomlega sjálfstætt og óhlutdrægt bankaeftirlit, óháð m.a. Seðlabanka sem eðli máls samkvæmt ætti að falla undir eftirlit slíkrar stofnunar og er hluti af hagstjórnartækjum ríkisins. Aðskilnað þessara stofnana töldum við tvímælalaust til styrktar eðlilegri verkaskiptingu stofnana ríkisins og eðlilegri starfsemi innlends peningamarkaðar. Seðlabanka Íslands eru ætluð mörg hlutverk og ekki alltaf samræmanleg. Það hefur a.m.k. enn ekki tekist að finna formúlu fyrir þeirri peninga- og lánsfjárstjórn Seðlabanka sem í senn tryggir stöðugt verðlag og hagkvæmustu nýtingu framleiðslugetunnar hverju sinni. Í þessu samhengi skiptir þó meira máli að það kann að reynast ósamrýmanlegt hlutverk að fara bæði með stjórn peninga og lánsfjármála samkvæmt stefnu stjórnvalda hverju sinni og vera banki innlánsstofnana, en hins vegar að hafa jafnframt þess konar eftirlit með starfsemi bankanna að fjárhagsöryggi sparifjáreigenda sitji í fyrirrúmi. Það hlýtur að vera ósættanlegt ósamræmi í því að Seðlabanki hafi yfirstjórn bankaeftirlits, eftirlit sem hann hlýtur eins og áður segir að falla að hluta undir sjálfur. Ég hefði því kosið að hinn nýi viðskrh., sem er þaulkunnugur og þekkir flestum betur íslensk peningamál, kæmi fram með metnaðarmeiri mál en mál eins og þetta á sínu fyrsta þingi þar sem ég held að mikil þörf sé á að efla bankakerfið, en tel fráleitt að kalla til þess erlent fé og rýra í raun og veru gildi og vald bankaeftirlitsins. Ég held að ýmsir þeir atburðir hafi orðið á síðustu árum . . .

Þetta er einhver voðalegur misskilningur.

Ef þetta er misskilningur minn er ég til þess komin hingað að biðja hæstv. ráðherra að útskýra það fyrir mér. Ég hefði kosið að sjá frv. frá hæstv. viðskrh. sem tóku á þessum málum, bæði málefnum bankaeftirlitsins og eflingu bankanna, á metnaðarmeiri hátt en hér hefur verið sýnt. Ég skal ekki, hæstv. forseti, lengja mikið þessa umræðu, en ég tel að bankaeftirlitið þurfi að koma inn í ákvarðanir í peningamálum í miklu meira mæli en nú er gert. Ég held að það sé verkefni þess að sjá svo til að bankarnir láni ekki óeðlilegt hlutfall af eiginfjáreign. Atburðir síðustu ára hafa sýnt okkur svo ekki verður um villst að þar hefur ýmislegt farið úrskeiðis. Við höfum þegar, eins og hv. 7. þm. Norðurl. e. gat um áðan, orðið að sætta okkur við að hér voru samþykkt iðnaðarlög á þessu þingi þar sem gert er ráð fyrir erlendu fé til íslenskra fyrirtækja. Nú koma bankarnir. Við hverju megum við búast? Samband ísl. samvinnufélaga stendur ekki allt of sterkum fótum eftir því sem heyrst hefur. Hvað verður næst? Okkur í Alþb. finnst þetta vera spursmál um hvort við ætlum að reka eigið peningakerfi eða ekki. Ég vænti þess þess vegna að við þurfum ekki að sjá þetta frv. samþykkt á þessu þingi heldur megum vænta metnaðarmeiri aðgerða í peningamálum þjóðarinnar og málefnum bankanna en hér hefur sýnt sig.



Herra forseti. Ég skildi það þannig þegar hæstv. bankamálaráðherra talaði fyrir þessu frv. að þetta væri ekki frv. sem ætti að afgreiða á þessu þingi. Það kom í ljós að t.d. Framsfl. hefði ekki samþykkt að þetta væri flutt sem stjfrv. þó að það hafi verið gert og ég skildi það þannig að það hefði eiginlega verið af misskilningi sem þetta hefði verið flutt sem stjfrv. þannig að mér kemur þetta mjög spánskt fyrir sjónir. Og ég veit ekki hvernig hæstv. bankamálaráðherra ætlar að koma þessu gegnum báðar deildir á þeim tíma sem er ætlaður þinginu. Jafnvel þó það yrði dregið fram á miðvikudag að hafa þinglausnir sé ég ekki hvaða möguleiki er á því miðað við allt það sem er á lista að fara á í gegnum þingið. Það eru margar spurningar sem hljóta að koma upp í hugann þegar maður les þetta frv. Hvað er t.d. átt við í 1. gr., með leyfi forseta: "Bönkum og viðurkenndum fjármálastofnunum . . . " Er eitthvað af gráa markaðnum viðurkennt? Þeir hafa tekið sér það vald í raun og veru að flytja inn erlent fjármagn þó að þeir megi það ekki a.m.k. formlega í þessum mörkuðum. En gæti það ekki verið? Ég spyr. Það er verið að tala um að það gæti verið að einhverjar bankastofnanir úti í heimi mundu vilja leggja fram áhættufé til að verða hluthafi í banka á Íslandi. Hvert er lögmál þeirra sem stjórna og eiga peninga? Ef þeir leggja fram áhættufé á annað borð er það vegna þess að þeir hafa hugsanlega einhvern ávinning af því að gera það. Það gerist ekki öðruvísi. Þá held ég að menn eigi að reyna að hugsa áfram. Ég held að þetta frv. sé hvorki hugsað eða nægilega rætt til þess að það sé verjandi að keyra það í gegn með afbrigðum og öllum látum sem við þekkjum nú, sem hér erum búin lengi að vera, til að gera það að lögum á þessum stutta tíma. Ég segi fyrir mig að ég vil fara varlega í því að láta erlenda aðila komast hér inn með litla puttann hvernig sem þeir gera það. Ég var algerlega á móti því frv. sem var samþykkt um að útlendingar gætu átt eða eignast einhvern hlut í fyrirtækjum hér. Og það má lengi spyrja um þetta. Ég aftur á móti skil ekki í sjálfu sér viðhorf hv. 13. þm. Reykv. í sambandi við að það væri eðlilegt að það væri einhver annar en bankaráðin sem settu þessar reglur. Miðað við nýju lögin um viðskiptabanka, ef eitthvað út af ber, verða bankaráðin dregin til ábyrgðar að mér sýnist. Ég skil þau lög þannig. Þess vegna er eðlilegra að það séu bankaráðin en eftirlitsaðilinn, að hann setji þessar reglur. En það er fleira sem er athugavert við frv. Það er 5. gr. Ég mun geyma mér að ræða 5. gr. þangað til við 2. umr. að mestu leyti. En hafa hv. þm. og hæstv. bankamálaráðherra, sem er nú brott genginn, athugað að það eru bankastofnanir, það eru eins og nefnt er hér fjármálastofnanir sem eru með ekki mikið yfir 60% í fasteignum og eigin búnaði, e.t.v. jafnvel tvöfalt meira í dag. Ég segi e.t.v. Ég ætla að kanna það betur fyrir 2. umr. Mér er alveg hulið hvernig ráðherrann ætlar að framkvæma 5. gr. eins og ástatt er. Við skulum bara segja að hæstv. ríkisstjórn detti í hug að pína upp vextina aftur enn meira og verulegar fjárhæðir fari út úr einhverjum bankanum. Er þá meiningin að neyða þessar bankastofnanir til að leggja niður einhver útibú og selja ef slíkt kæmi fyrir? Og hvernig er þetta hugsað eða er þetta yfirleitt bara óhugsað? Sem sagt: 5. gr. ætla ég að ræða betur við 2. umr. Ég er ekki tilbúinn að ræða hana út í æsar og líka spurning hvað langt ég má í sjálfu sér fara út í þá sálma hér. Ég þarf að athuga þá hlið líka. En hins vegar fullyrði ég að það er svo langur vegur frá því að allar fjármálastofnanir eigi tilskilið fé umfram fastan búnað vegna sinnar starfsemi og ég sé ekki hvernig hæstv. ráðherra hugsar sér að gera það ef þessi lög eiga að taka gildi nú þegar eða á miðju þessu ári sem það í raun og veru þýðir eftir orðanna hljóðan. Ég held að það þurfi að skoða öll þessi mál og athuga það í einu samhengi hvernig er að fara fyrir fyrirtækjum, fyrir landsbyggðinni og fyrir þjóðfélaginu miðað við þá stefnu sem hæstv. ríkisstjórn hefur tekið í þessum málum. Það var verið að hringja í mig í dag á þingfundi þar sem var verið að ræða um eitt byggðarlag sem ég sé ekki annað en sé algerlega búið. Í þessu byggðarlagi er ein verslun. Hún er gjaldþrota ef ég veit hvað gjaldþrot er. Ég held að það væri nær fyrir hæstv. ríkisstjórn að huga að þessum málum, hvernig er verið að sjúga atvinnuvegina og landsbyggðina, en vera að reyna að fá erlent fjármagn inn í landið með þessum hætti. Það væri þess vert að taka þetta mál allt saman, efnahagsmálin og allt saman, til umræðu og yfirvegunar í sambandi við þetta frv. og reyna að fá umræður um þetta mál úti í þjóðfélaginu og það verður gert ef á að knýja þetta fram með þessum hætti. Þetta er slíkt stórmál að það er ekki forsvaranlegt að afgreiða það án þess t.d. að kalla ýmsa þá menn sem hafa mesta þekkingu á þessum málum og ef sú nefnd sem fær þetta til umfjöllunar ættar að afgreiða það eins og fljótaskriftin er venjulega í þinglausnum eða fyrir jól er það náttúrlega alveg með eindæmum. Ég endurtek þær spurningar og bið hæstv. bankamálaráðherra að svara þeim, hvernig á að skilja þetta í 1. gr., bönkum og viðurkenndum fjármálastofnunum. Ég vil enn fremur biðja hann að svara því: Hvaða líkur telur hæstv. ráðherra á því að bankar eða peningastofnanir einhvers konar vilji leggja fram hlutafé í íslenskum bönkum sem áhættufé? Og að hann komi mér í skilning um hvað það sé sem þeir eru að sækjast eftir, á hverju þetta er grundvallað. Ég sé nefnilega ekki nokkurt vit í því ef það væri ekki einhver ábatavon með einhverjum hætti og hver er hún þá eftir skilningi þess ráðherra sem flytur þetta og hefði átt að gera í eigin nafni ef rétt hefði verið farið að? Ég vil einnig spyrja hann í sambandi við 5. gr. Sé það rétt, sem ég sagði hér áðan, að það séu til peningastofnanir, sem séu viðurkenndar, þar sem það sé ekki einu sinni 100% í fasteignum og eigin útbúnaði, hvernig hyggst ráðherrann fara með slíka stofnun? Er þá ætlunin að gefa fyrirmæli um að hún dragi saman seglin að því marki að hún eigi á einhverjum tilteknum tíma, ég veit hvernig þessi grein er, hún er með undantekningu, ráðherra er heimilt. En ef það væri t.d. stofnun sem ráðherrann bæri sérstaklega fyrir brjósti væri þá hugsanlegt að hún fengi einhverra ára heimild til að koma málum sínum í lag? Og eiga þá peningastofnanirnar ekki að vera jafnar fyrir lögunum? Er það meiningin? Ég mun ræða þetta við 2. umr., en vil áður fullvissa mig um hvað ég má segja hér á hinu háa Alþingi um þessi mál.



Herra forseti. Frv. til l. um breytingar á viðskiptabönkunum, sem hér liggur fyrir, er á ýmsa vegu dálítið sérstætt. Það má segja að 2., 3. og 4. gr. hafi kannski ekki annan tilgang en að kveða skýrar á en gert er, sérstaklega á það við 2. og 3. gr., um sjálfsagða hluti. 4. gr. er ýmsum spurningum undirorpin að mínu viti. Ég er ekki viss hvort það eigi skilyrðislaust að vera Ríkisendurskoðun sem eigi að sjá um þetta eftirlit, hvort það sé ekki hægt að hafa endurskoðendur sem eru annars vegar skipaðir af ráðherra og hins vegar af bankaráðinu því það hlýtur náttúrlega að vera bankaráðið sem verður, ef það á að sinna sinni eftirlitsskyldu, að fylgjast mjög náið með störfum endurskoðenda. Ég fæ ekki séð hvernig þeir eiga raunverulega að geta fylgst með einu né neinu nema átta sig vel á því hvað þar sé gert og þess vegna hef ég miklar spurningar við 4. gr. Mér sýnist að bankastjórarnir geti haldið bankaráðinu í verulegu upplýsingasvelti ef þeir hlutir eru á þann veg að þeir fylgist lítið með baksviðinu, þ.e. endurskoðuninni sem hlýtur að eiga sér stað nokkuð jafnt og þétt yfir árið. 5. gr. er að því leyti sérstæð að þar eiga menn annars vegar að fara ákveðið eftir lögum, en út á náð og miskunn frá ráðherra eða bankaeftirliti má standa öðruvísi að hlutunum. Ég fæ ekki séð á hvaða forsendum ráðherra á að afhenda þeim slíkt vald. Á að eiga það undir duttlungum ráðherra, persónulegri vináttu við viðkomandi banka eða óvild, hvernig hann tekur á slíkum málum? Um bankaeftirlitið má segja nákvæmlega sama. Á Alþingi að samþykkja lög sem fela ráðherra á þennan hátt að ráða því hvort banki er settur af eða ekki? Það eru engin smáræðis völd. Ég segi fyrir mig að ég felli mig ekki við innihald 5. gr. og ég geri verulegar athugasemdir við 4. gr. líka, sé ekki skynsemi í henni eins og hún er uppbyggð. Aftur á móti með 2. gr. og 3. gr. sýnist mér að það sé verið að kveða sterkar að orði um sjálfsagða hluti. En þá erum við komnir að 1. gr. Það atriði á nánast ekkert heima í þessu frv. ef menn vilja vera heiðarlegir og sanngjarnir. Það á ekkert erindi inni í frv. að blanda efni 1. gr., sem er stefnumarkandi ákvæði varðandi samskipti okkar við útlendinga, inn í þetta frv. Það verður ekki skilið á annan veg en þann að menn hafi ætlað sér í skjóli góðra hluta hjá 2. og 3. gr. að koma fram breytingum á heildarstefnu í bankamálum og mér er spurn: Hvers vegna? Það er nú svo með okkur Íslendinga að við tökumst á um marga hluti og eitt af því sem menn hafa tekist hvað harðast á um hér á landi eru bankarnir. Það þýðir ekkert að blekkja sjálfa sig með því. Seinasta dæmið í þeim efnum var hið fræga sölutilboð á Útvegsbankanum sem sjálfstæðismenn settu leikreglurnar um, alþýðuflokksmaður átti svo að sjá um að framkvæma, en þegar tilboð kom frá framsókn um að kaupa brotnaði allt niður. Þá ruglaðist bara kerfið. Þetta voru ekki leikreglur sem voru byggðar upp við það að framsóknarmenn ættu að kaupa. Ég verð að segja eins og er að ég held að minningin um þetta mætti halda mönnum örlítið frá því að ætla að leika sér mikið í þessum málum.

Þeir vilja frekar útlendinga en framsóknarmenn.

Menn vilja fá vald til þess hér og nú að geta gerst umboðsaðilar í reynd fyrir erlent vald í íslenskum bönkum. Taki menn vel eftir því. Haldið þið að ef þetta yrði gert að lögum mundu storma að bankar sem hefðu af eigin hvötum "interessu" á því að kaupa hlutafé í banka uppi á Íslandi? Þannig mundu hlutirnir ekki gerast. Það væru Íslendingar sem færu til útlanda, annaðhvort í krafti, ja Alþjóðasambands jafnaðarmanna, í fjármálaheiminum eða til samvinnuhreyfingar úti í heimi og segðu: Okkur er það nauðsyn til áhrifa og aðstöðu á þessari eyju að þið gerið okkur greiða og kaupið 25% í þessum banka. Hvernig fór fyrir blessuðu Þróunarfélaginu? Það sem vantaði upp á að Sjálfstfl. hefði til að hafa hreinan lýðræðislegan meiri hluta á Íslandi var hægt að kaupa með hlutabréfum í Þróunarfélaginu. Og nú er það sett af stað að menn vilji hafa frelsi til að selja 25% af hlutafé í þessum bönkum. Bönkum sem hverjir eiga? Sem Íslendingar eiga í dag, Íslendingar með mismunandi stjórnmálaskoðanir en hafa samt sem áður haldið sig við þann leikramma að takast á um bankakerfið innan íslenskrar lögsögu. Menn segja hér og nú trekk í trekk: Ríkisbankar eru illa reknir bankar. Hlutafélagsbankar, það eru vel reknir bankar. Gott og vel. Segjum að við notum íslenska reynslu og förum eftir henni. Þetta er saga Íslandsbanka hf. og Útvegsbanka Íslands frá 1904–1980. Hvernig fór? Þetta var erlendur hlutafélagsbanki. Við settum honum leikreglur sem voru honum óhagstæðar. Þeir spiluðu djarft. Þeir skulduðu víða í Evrópu. Þeir skulduðu líka mönnum sem áttu peninga, Íslendingum sem áttu peninga í bankanum, og þegar bankinn var gerður gjaldþrota, hvor hópurinn tapaði? Vitið þið það? Það voru Íslendingarnir sem áttu peningana í bankanum sem töpuðu hverri einustu krónu, m.a. á Ísafirði. En til þess að halda "goodwill" út á við hjá þeim bönkum og hjá þeim þjóðum sem bankinn skuldaði erlendis voru greiddar stórar fjárhæðir af Íslands hálfu. Það var nú allt áhættuféð sem inn kom í þjóðfélagið. Við borguðum, alþýða þessa lands, fyrir leikaraskapinn. Halda menn að það sé hægt að segja að sagan hafi byrjað þegar Útvegsbankinn lenti í sínum erfiðleikum? Nei og aftur nei. Sagan byrjaði ekki þá. Það þýðir ekkert að standa hér upp og tala á þann veg að þá hafi það allt í einu komið í ljós að ríkisbankar séu illa reknir bankar. Útvegsbanki Íslands var gerður að ríkisbanka vegna þess að menn þorðu ekki að standa frammi fyrir því á sínum tíma að láta þá sem áttu inneign erlendis hjá Íslandsbanka tapa hverri einustu krónu. Menn þorðu ekki að standa þannig að málum. Þetta eru hinar sögulegu staðreyndir. Og ef við tökum nú upp taflið á ný og segjum: Hleypum útlendingunum inn í alla banka á Íslandi með 25% hlutafé, þá erum við að opna það upp á gátt að íslensk yfirráð yfir bankakerfinu verði undir og við erum að stuðla að því að íslenskir stjórnmálamenn fari í kapphlaup út í heim að leita að aðilum sem eru reiðubúnir að kaupa sig inn til þess að styrkja stöðu ákveðinna stjórnmálamanna. Vitið þið á hvað slík orrusta mundi minna mest ef þetta yrði gert? Munið þið eftir því hvenær íslenskir stjórnmálamenn leituðu út fyrir landsteinana til að efla það vald sem þeir höfðu ekki hér heima? Munið þið eftir því hvenær það var? Það var á sturlungaöld. Þá var svo komið fyrir höfðingjum Íslands að aðeins einn af þeim var ekki jafnframt þjónn Noregskonungs. Kolbeinn ungi var það ekki. Mig undrar að þjóð sem jafnskamman tíma hefur haft sjálfstæði sitt skuli nú eftir svo stuttan tíma og gífurlega hagsæld þann tíma sem hún hefur fengið að ráða sjálf eigin málum allt í einu taka upp þessa trú á útlendingana að nánast treysta því að þeir reki allt betur og þeir betrumbæti það sem hér er illa gert í þessum málum. Þetta eru blekkingar! Þegar slitnaði upp úr Kalmarsambandinu forðum sagði einn sænskur aðalsmaðurinn: Það er betra að kjósa sinn besta í sínu landi en flytja brauðið til útlanda. Núna ætla menn aftur að fara að leita út fyrir landsteinana til þess að ná í þá peninga sem geti tryggt þeim þau áhrif og völd í bankakerfinu sem þeir girnast en hafa ekki eins og leikreglurnar eru í dag. Á bls. 35 stendur í þeirri góðu bók, Saga Íslandsbanka: Syrtir í álinn fyrir Íslandsbanka, gjaldþrot Milljónafélagsins. - Það vantaði ekki nafnið. Það er ekkert nafn sem búið hefur verið til á atvinnustarfsemi í þessu landi sem er jafntraustvekjandi út á við og Milljónafélagið. Voru það þá bara skúrkar sem voru þarna innanborðs? Það er nú öðru nær. Þarna voru innanborðs stærstu menn í atvinnulífi Íslendinga. Ég veit ekki hvort þeim mönnum er sjálfrátt sem leggja á það mikið kapp að sú uppbygging íslenskra banka sem hefur verið í höndum Íslendinga og virðist í dag vera eitt af mestu gróðafyrirtækjum sem hægt er að komast í hér. . .

Ég vil spyrja hv. ræðumann hvort hann eigi langt mál eftir af ræðu sinni.

Ég á þó nokkuð mál eftir, herra forseti, því að ég var aðeins á bls. 35 í þeirri góðu bók sem ég ætlaði að vitna í og kynna mönnum ögn í deildinni því ég efa að menn hafi almennt lesið hana.

Ef svo er mun ég fresta þessu máli nú þar sem fleiri eru á mælendaskrá þar að auki.