Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mig langar til þess að fá upplýsingar um það hjá hæstv. ríkisstj., hvort hún telji þær ráðstafanir, sem hún hefur gert til þess að greiða uppbætur á kjötframleiðslu, eiga að ná til þess kjöts, sem notað er til heimilisþarfa hjá framleiðendum. Eins og kunnugt er, hefur ríkisstj. ákveðið að greiða allt að 2 kr. á hvert kg til uppbótar á verð þess kjöts, sem selt er til neyzlu hér innanlands. Þetta er svipuð regla og sú, sem hæstv. stj. tók upp á s. 1. vetri að því er smjör snertir. Ég minnist þess, að í sambandi við eftirlit með uppbótargreiðslum vegna smjörs gaf ríkisstj. út reglur, sem áttu að tryggja það, að bændur gætu ekki fengið uppbætur á smjör, sem þeir sjálfir notuðu til heimilisþarfa, eins og rétt var og eðlilegt. Ég er ekki þess umkominn að segja til um það, hvort þessar reglur um smjör hafi komið að því gagni, sem til var ætlazt. Mér er hins vegar ekki kunnugt um, að hæstv. stj. hafi gefið út neinar hliðstæðar reglur til tryggingar því, að uppbætur, greiddar á kjöt, yrðu ekki misnotaðar. Mér virðist liggja í augum uppi, að ef kjötframleiðendur vilja, þá geti þeir tekið það kjöt, sem þeir nota til heimilisþarfa, og lagt það inn í sláturhús og látið svo annan mann taka út kjötið aftur og á þann hátt fengið borgaðar uppbætur á það kjöt. Það orkar ekki tvímælis, að slíkt var ekki tilgangur ríkisstj., en það verður að telja sjálfsagt, að settar séu reglur um, að slíkt geti ekki komið fyrir. - Ég sé, að hæstv. fjmrh. er hér viðstaddur, og vona, að hann geti gefið upplýsingar um þetta atriði.



Út af fyrirspurn hv. 3. landsk. vildi ég upplýsa það, að sá ráðh., sem þetta mál heyrir undir, er ekki hér viðstaddur og getur ekki svarað þessu á þessum fundi, en ég vil taka annað fram í þessu sambandi: Ríkisstj. vill eindregið mælast til þess, að fyrirspurnir til hennar, sem gerðar eru, verði gerðar skriflega. Stjórnin mun að sjálfsögðu ekki skorast undan að svara fyrirspurnum, sem hægt er að veita svar við á þeim fundi, sem þær eru komnar fram á, en fyrirspurnir eru oftast á þann veg, að ekki er hægt að svara þeim á þeím fundi, og þess vegna væntir hún þess, að hv. þdm. vilji taka tillit til þess. En ég skal koma þessari fyrirspurn hv. landsk. til viðkomandi ráðh., sem mun svara henni á næsta fundi.



Ég skal að sjálfsögðu minnast óska hæstv. ráðh. í þessum efnum, og hæstv. stj. hefur að sjálfsögðu rétt til þess að óska þess, sem hæstv. ráðh. bar hér fram, en ég vil þó aðeins leyfa mér að benda á það, að það; hefur verið föst þingvenja, að einfaldar fyrirspurnir hafa verið bornar fram munnlega, og hafa ríkisstjórnir yfirleitt ekki skorazt undan að svara þeim, þó að þær væru bornar fram utan dagskrár. Ég vil svo þakka hæstv. fjmrh. fyrir það, að hann ætlar að koma þessari fyrirspurn til hlutaðeigandi ráðh.

Frsm. meiri hl. (Brynjólfur Bjarnason) : N. hefur nú ekki öll getað orðið sammála um afgr. þessa máls, en meiri hl. n., þ. e. a. s. allir nm. nema hv. 1. þm. Eyf., leggja til, að frv. verði samþ. með ofurlítilli orðabreyt. Orðabreyt. sú, sem þarna er lagt til af meiri hl. n., er gerð til þess, að ekki gefist neitt minnsta tilefni til þess að misskilja orðalagið eins og það var upprunalega í frv. N. vill hafa orðalagið þannig, að einnig sé átt við fjárveitingu í fjárl. - Eftir að þetta frv. hafði náð samþ. Alþ., leitaði ríkisstj. eftir samþ. Alþ. fyrir ráðstöfunum til þess að greiða niður vöruverð, sem henni þótti nauðsynlegar, þannig, að það var á valdi Alþ., hvenær sem var, að taka ákvarðanir sínar um það, hvort það vildi veita nokkurt fé til þess að greiða niður verð á þessum vörum, og þá hversu mikið. Eins og allir hv. þm. vita, þá er það með öllu óvíst, hver er vilji meiri hl. Alþ. í þessum efnum. Það liggur ekki annað fyrir um það en að tveir flokkar hafa lýst sig andvíga þessum greiðslum, en þriðji flokkurinn segist ekki mundu setja sig á móti því, að fyrst um sinn verði fé úr ríkissj. veitt til þess að greiða niður þessar umræddu vörur. Hins vegar vilja þeir fá skýlaust samþ. Alþ. til slíkra ráðstafana. Hvernig þingmenn Sjálfstfl. líta á þetta mál og hversu margir þeirra vilja fara þessa leið, það er óséð, þannig að ekki er hægt að fullyrða neitt um vilja meiri hl. Alþ. í þessu máli. Annars ætti þetta frv. ekki að geta valdið neinum ágreiningi, skilst mér, og þess vegna tel ég það furðu gegna, að ekki skuli hafa orðið fullt samkomulag í n. um þetta atriði, svo að hún gæti afgr. málið einróma, því að hér er aðeins um það að ræða, að taka af öll tvímæli um það, hvernig skilja beri þetta ákvæði dýrtíðarl. Um annað er ekki að ræða. Ég held, að það sé áreiðanlega skilningur meiri hl. Alþ., að það hafi aldrei verið tilgangur löggjafans, þegar dýrtíðarl. voru sett í vor, að veita ríkisstj. ótakmarkaða heimild til fjárframlaga úr ríkissj. til þess að borga niður vöruverð. Hitt hafa menn ekki verið á einu máli um, hvort ríkisstj. gæti með réttu bent á orðalag l. til stuðnings því, að hún hefði þessa heimild, og sumir eru þeirrar skoðunar að þessi heimild, frá lögfræðilegu sjónarmiði, sé ekki til, og aðrir halda því fram, að ríkisstj. hafi þessa heimild. Í nál. minni hl. er því haldið fram, að það sé ekki rétt á þessu stigi málsins að gera neina breyt. á dýrtíðarl. Ég álít, að þetta sé misskilningur, af því að með þessu frv. er ekki farið fram á neina breyt. á dýrtíðarl. Það er aðeins verið að taka af öll tvímæli um það, hvernig skilja beri þetta ákvæði l. Að öðru leyti standa l. alveg eins og þau voru, eftir að þessi breyt. á orðalagi þeirra hefur verið samþ. Það er því ekki hægt að nota þá röksemd, að hér sé verið að breyta dýrtíðarl., en Alþ. verður að gera l. þannig úr garði, að það orki ekki tvímælis, hvernig beri að skilja þau. Ég þarf svo ekki að hafa um þetta fleiri orð, ég get aðeins bætt því við, að það mundi kannske einhver spyrja sem svo, hvort ætlazt sé til þess, að þetta frv. gangi í gildi þegar í stað, eins og 2. gr. þess hljóðar um, hvort þessar greiðslur úr ríkissj. eigi samstundis að falla niður, þangað til Alþ. hefur tekið sínar ákvarðanir. Ég geri ráð fyrir því, að það líði nokkur tími, áður en frv. er komið í gegnum báðar d., og þá mundi verða séð, hvort fyrir því væri meiri hl. á Alþ., sem ég geri ráð fyrir, að sé. Og þá gæfist ríkisstj. frekara ráðrúm til þess að leggja till. sínar fyrir þingið, ef hún óskaði eftir að fá frekari frest, þá mætti veita hann með því, á síðasta stigi málsins, að ákveða, að l. skyldu ganga í gildi ákveðinn dag, sem samkomulag yrði um. Þetta er það, sem ég hef að segja frá sjónarmiði meiri hl. n. Þá liggur hér fyrir brtt. frá mér við l. á þskj. 136, en eins og sjá má á nál., áskilja nm. sér rétt til þess að bera fram frekari brtt. Þessi brtt. mín snertir nokkuð annað atriði þessa máls. Í brtt. er lagt til, að n. sú, sem ákvað grundvöll þeirrar landbúnaðarvísitölu, sem nú er samkomulag um, skuli halda áfram að starfa og skuli hún halda áfram að vinna að því að endurskoða þann grundvöll, sem hún hefur fundið, næsta ár og skuli hafa rétt til að halda áfram slíkri endurskoðun, þegar henni þykir ástæða til, og í rauninni er hér ekki heldur um neina efnisbreyt. að ræða eða röskun á dýrtíðarl. Þessi till. er aðeins fram borin til þess að gera l. skýrari og fyllri. Samkv. l., eins og þau nú eru, er svo að sjá, sem hlutverki sex manna n. sé nú þegar lokið, því að í dýrtíðarl. stendur, að hún eigi að hafa lokið við að finna þessa vísitölu fyrir 15. ágúst 1943 og sé þá þessu starfi hennar lokið. Nú er það augljóst mál, að það þarf að vera einhver aðili, sem ákvæði vísitöluna næsta haust, og þá væri eðlilegt, að það væri þessi n. Mér finnst því, að það ætti ekki að geta orðið ágreiningur um það, að n. beri að starfa áfram, og tel sjálfsagt, að það sé tekið skýrt fram í l., að henni beri að halda áfram starfi sínu. Og ef hún heldur áfram að starfa, er sjálfsagt, að hún endurskoði þann grundvöll, sem hún hefur fundið, eftir því sem henni þykir ástæða til. Menn geta haft mismunandi skoðanir á því, hve mikil ástæða sé til slíkrar endurskoðunar, en eins og sést á nál. vísitölunefndar, þá telur hún fulla ástæðu fyrir þessari endurskoðun, vegna þess að hún hafði ekki ráðrúm til að gera þann útreikning, sem þarf til þess að finna grundvöll vísitölunnar, þannig úr garði eins og hún hefði helzt kosið. Hér er farið fram á, að þessi grundvöllur verði því aðeins endurskoðaður, að ástæða þyki til. Nú get ég ekki skilið, að nokkur geti haldið því fram, að þessi n. sé óskeikul í þeim vísitölugrundvelli, sem hún hefur fundið, ekki sízt vegna þess, að n. sjálf telur rétt, að þessari rannsókn verði haldið áfram. Ég fæ þess vegna ekki skilið, að nokkur maður geti haft á móti því, að hún endurskoði grundvöllinn, ef henni sjálfri finnst það nauðsynlegt. Ef þeir aðilar, sem á bak við vísitölun. standa, búnaðarfélagið, alþýðusambandið, starfsmannafélag ríkis og bæja og hagstofustjóri, vilja halda áfram þessu starfi, því þá ekki að gefa þeim tækifæri til þess? Því hefur verið haldið fram, að varasamt væri að gera þessa breyt. á l., vegna þess að það gerði röskun á því samkomulagi, sem náðst hefur. En þetta er misskilningur. Ef ekki næst samkomulag um nýjan grundvöll, þá. gildir gamli grundvöllurinn, þannig að röskun á samkomulaginu getur ekki komið til greina. Annars ætti ekki að vera mikil hætta á því, að ekki næðist samkomulag um þá endurskoðun, sem fram færi á grundvelli vísitölunnar. Nm. hafa þegar komið sér saman um hlutfallið á milli verðs landbúnaðarafurða og tekna launastéttanna í bæjunum, og við því samkomulagi mundi ekki verða hreyft. Það, sem gert yrði, væri aðeins að láta fara fram frekari rannsókn á þeim útreikningum, sem n. gerði, og aflað yrði frekari gagna til þess að geta reiknað þetta hlutfall betur og réttar út. Og það ætti ekki að vera minnsta hætta á því, að nm. mundu ekki hlíta þeim útreikningi og þeim niðurstöðum, sem hún sjálf kæmist að. Ég þarf svo ekki að hafa um þetta frekari orð. Ég vonast til þess, að sú breyt., sem meiri hl. n. leggur til á þskj. 135, verði samþ., og ég vonast einnig til þess, að brtt., sem ég flyt við dýrtíðarl., á þskj. 136, nái samþykki deildarinnar.

Frsm. minni hl. (Bernharð Stefánsson) : Hv. frsm. meiri hl. þótti það furðulegt, að n. skyldi ekki geta orðið sammála um þetta mál, og er því ástæða til þess, að ég geri grein fyrir því, hvers vegna ég gat ekki orðið meðnm. mínum sammála, sem leggja til, að frv. verði samþ. Að vísu get ég að nokkru leyti vísað til nál. míns á þskj. 126. Ástæður mínar til þess, að ég tel ekki rétt að samþ. þetta frv. nú, eins og það liggur fyrir, eru einkum tvær. Í fyrsta lagi, að ég tel varhugavert að breyta nú l. um dýrtíðarráðstafanir nokkuð, og þó að þetta frv. kunni að vera meinlaust, eins og hv. flm. frv., frsm. meiri hl., var nú að reyna að sýna fram á, þá er það þó óhrekjanlegt, að það opnar l., eins og stundum er komizt að orði um l., þegar þeim er breytt, og hv. frsm. meiri hl. sannar þetta sjálfur mjög áþreifanlega frá byrjun, þar sem hann flytur brtt. við sitt eigið frv. um enn víðtækari breyt. á lögunum en frv. sjálft gerir ráð fyrir. Ef þingið fer að afgreiða l. um breyt. á dýrtíðarl. frá því í vor, má búast við, að fleira komi á eftir. Og meðan sá grundvöllur helzt, sem dýrtíðarl. byggjast á, tel ég brtt. sem þessa alveg óþarfa. Ég vil benda á það, að dýrtíðarl. voru samþ. með samhlj. atkv. í báðum deildum Alþ. Og það atriði, sem þessi brtt. hv. flm. fjallar um, var sett inn í dýrtíðarl. þá með fullu samkomulagi. Og með þessari brtt. er því í raun og veru verið að rjúfa þetta samkomulag frá í vor. Hv. flm. frv. segir reyndar, að brtt. sín sé aðeins til skýringar, en þó breytir hún allmiklu, ef að er gætt. Í dýrtíðarl. segir, að ef sex manna n. yrði sammála, þá skuli verð landbúnaðarafurða ákveðið í samræmi við þá vísitölu, er n. finnur, meðan núverandi ófriðarástand haldist. Svo mikilvægt atriði hefur auðvitað verið sett inn í lögin að athuguðu máli, og var það eitt meginatriðið í samkomulaginu. En með brtt. hv. þm. er farið fram á, að annar grundvöllur en í l. felst verði lagður fyrir verðlagningu landbúnaðarafurða. Háttv. 5. þm. Reykv., flm. þessa frv., segir, að ef n. verði ekki sammála um nýjan grundvöll, muni samkomulagið frá í sumar gilda. Það kann að vera rétt, en það yrði þó áreiðanlega ekki til þess að vekja traust á þessu samkomulagi, ef n. klofnaði og farið yrði að deila um niðurstöður hennar. Ég vil þó ekki halda því fram, að óhugsandi sé að hreyfa dýrtíðarl. fyrr en í stríðslok. Það getur verið nauðsynlegt, en grundvöllurinn fyrir því, að dýrtíðarl. sé breytt, er, að fullt samkomulag náist milli allra aðila, sem hlut eiga að máli, eða tilraun sé a. m. k. gerð til að ná samkomulagi. Hér í hæstv. d. og víðar hafa farið fram allmiklar umr. um niðurstöður sex manna n. En ég held að þessar niðurstöður séu að ýmsu leyti ótímabærar, því að fyrst, þegar skýrslur liggja fyrir um störf og niðurstöður sex manna n., er tímabært og skynsamlegt að leggja endanlegan dóm á niðurstöður hennar. Og ef til vill kynnu nýjar upplýsingar og ýtarleg greinargerð um þessi mál að verða svo sannfærandi, að almennt samkomulag næðist um að gera víðtækar breytingar á dýrtíðarl. En þessar upplýsingar liggja ekki fyrir enn, og því tel ég það ótímabært að breyta lögunum nú, og er það önnur meginástæða mín til að vilja ekki fallast á samþ. þessa frv., eins og sakir standa, hvað sem síðar kynni að verða. Auk þessa tel ég frv. sjálft alveg óþarft, því að ég er ekki í neinum vafa um, að skilja beri 4. gr. dýrtíðarl. þannig, að ríkisstj. hafi heimild til þess að greiða niður verð landbúnaðarafurða að svo miklu leyti sem hún hefur handbært fé til þess. Hins vegar er það alveg á valdi þingsins, hversu miklu fé skuli varið til þess. Ég held, að engum og ekki heldur flm. þessa frv. detti í hug að hætta öllum fjárgreiðslum í því skyni að halda niðri dýrtíðinni. Því að þá mundi ný dýrtíðarbylgja falla yfir og ekki yrði ráðið við neitt. Ég er ekki beinlínis mótfallinn þeirri hugsun, sem í frv. felst, og hef ég því ekki lagt til að fella það, heldur legg ég til, að því verði vísað frá með rökstuddri dagskrá, sem er birt á þskj. 126, og hef ég í nál. gert grein fyrir efni hennar. Ég skal svo bæta því við, að nái það frv. fram að ganga, sem nú liggur fyrir háttv. Nd., um verðlagningu landbúnaðarafurða, en til þess eru fyllstu líkur, mun verðlagningin verða háð eftirliti viðskiptaráðs, og ætti þá nokkurn veginn að vera fyrir því séð og tilgangi flm. þann veg náð. Annars segir frsm. meiri hl., að því hlutfalli, sem fundið var, verði alls ekki haggað, nema samkomulag fáist um það. En ef nýtt samkomulag næst nú ekki, sé ég ekki, að þessi brtt. hafi nokkra minnstu þýðingu. Ef útilokað er að hagga hlutfallinu, hvað á þá yfirleitt að gera? Ég fæ ekki skilið það. Ég skal svo ekki orðlengja frekar um þetta mál, en vonast til þess, að þótt skoðanir manna séu skiptar um það, þá sjái menn það þó, að ekki er hægt að gera annað skynsamlegra í þessu máli en samþykkja þá rökstuddu dagskrá, sem ég hef borið fram.

Frsm. meiri hl. (Brynjólfur Bjarnason) : Ég er stundum alveg hissa, hvað menn geta verið naskir, þegar þeir hafa hæpinn málstað, að geta fundið fyrir honum einhverjar ástæður, og ég dáist stundum að þessu. Ef ég hefði verið í sporum hv. 1. þm. Eyf. (BSt), hefði ég staðið eins og glópur að eiga að verja svona málstað. Nei, honum tekst að halda hér langa ræðu til þess að verja mál, sem honum finnst algerlega óverjandi, og afleiðingin er sú, að það eru ótrúlegustu hlutir, sem hann getur fundið upp til þess að verja sína afstöðu með. Ég ætla ekki út í það allt hér, enda tel ég það óþarfa að vera að slíku undir þessum umr. Það er nú fyrst, að hv. þm. heldur því fram, að í dýrtíðarl. sé heimild, sem ríkisstj. hafi til þess að greiða ótakmarkað úr ríkissjóði til þess að borga niður vöruverðið. Hann telur þetta alveg ótvírætt og að það sé ekki vafi á því, að stj. hafi heimild til þess að borga niður vörutegundir eins og kjöt og mjólk, alveg eins og henni sýnist. Hv. þm. sagði, að leiðin til þess að takmarka þetta væri að setja það í fjárl. En í fjárl. í ár er ekkert um þetta, þannig að heimild ríkisstj. er alveg ótakmörkuð. Það er ekkert í fjárl., sem takmarkar þetta, vegna þess að í fjárl. er enginn stafur um það. Þá kemur hann inn á það, að hægt sé í fjárl., sem nú er verið að ganga frá, að taka upp fjárveitingu í þessu skyni og þá sé hægt að ákveða, hvort féð verður veitt og hve mikið. En skilur hv. þm. það ekki, að ef það er rétt hjá honum, að um ótakmarkaða heimild sé að ræða, þá gagnar ekkert, að það sé í fjárl., - ekki hið minnsta. Stj. getur notað ótakmarkað fé til þessara hluta næsta ár, hún getur notað allan tekjuafgang ársins, ef hún hefur þessa heimild, og það er alveg sama, hvað fjárl. segja. Hún getur líka á miðju ári eins og á þessu ári flutt till. um aukna tekjustofna án þess að tilgreina, til hvers hún ætli að nota þá. Hann ætlaði að koma því hér inn, að það væri enginn ágreiningur um, hvernig skilja bæri l. Þykist hann vera svona snjall lögfræðingur? Hann hlýtur að vita, að það eru fjöldamargir lögfræðingar, sem álíta, að ríkisstj. hafi ekki nokkra lagalega heimild til þessa, og álíta, að ef málið færi fyrir dómstólana, þá væri engin heimild fyrir hendi. Ég fyrir mitt leyti hallast að því, að það sé rétt. Hér stendur, að verð á landbúnaðarafurðum skuli vera þetta, sem ákveðið er, og samkvæmt þeim reglum, sem l. setja, hvorki meira né minna. Það verður að selja við þessu verði, og er ekki hægt að greiða það niður nema sérstaklega sé tekið fram, að það sé heimilt. Þess vegna þarf að vera ákvæði um það, að hægt sé að selja við lægra verði. Það stendur: „Þó er stj. heimilt að ákveða lægra verð á einstökum vörutegundum gegn framlagi úr ríkissjóði“. En það getur ekki hafa verið tilgangur löggjafans að gefa stj. óbundnar hendur um það, hversu mikið fé væri veitt í. þessu skyni, enda hefur engum dottið það í hug. Vill hann halda því fram, að flokkarnir hafi gert samkomulag um, að stj. hafi heimild til að greiða eins mikið og hún vildi? Vill hann halda því fram, að þetta hafi verið gert vitandi vits? Ég álít, að þetta vald eigi eingöngu að vera í höndum Alþingis. Samt heldur hann því fram, að þetta samkomulag hafi verið gert, þó að hann viti, að meiri hl. var ósamþykkur því, að stj. hafði þessa heimild. Dettur honum í hug, að það sé þetta, sem flokkarnir hafa komið sér saman um? Það, sem um er að ræða, er það, að stj. hefur skilið l. öðruvísi en meiri hl. Alþ. vill vera láta og þingið vill verja sig með því að gera ótvírætt, hvað við er átt. Hv. 1. þm. Eyf. (BSt) heldur því fram, að þetta sé röskun á því. samkomulagi, sem gert var í vor. En ég vil segja honum, að það að ætla sér að skilja l. rangt er röskun á samkomulaginu, og vill meiri hl. Alþ. koma í veg fyrir, að reynt verði með rangri túlkun á lögunum að rjúfa það samkomulag. Svo var það fleira, sem hann sagði, t. d., að það væri ekki rétt að vera að krukka í lögin, vegna þess að menn mundu þá kannske frekar lokkast til að gera á þeim breyt. Það gæti orðið ákaflega hættulegt, ef farið væri að breyta einum stafkrók í þessum l., þótt ekki væri nema til þess að skýra, hvað meint er með þeim, og svo gætu einhverjir freistazt til þess að koma með frekari breyt. Ég skal viðurkenna það, að ég hef látið freistast og hef borið fram brtt. um áframhaldandi starf 6 manna n. og ég er alveg viss um, að þm. sem áhuga hafa á l., mundu hafa borið fram brtt., þótt þessi brtt. hefði ekki komið fram. Ég held, að þetta sé fyrirsláttur, sem þurfi ekki að taka alvarlega. Þá telur þm., að þessi till. sé óþörf. Hann telur hana óþarfa vegna þess, sem hann tók fram - og ég hef áður rætt, að hægt sé að setja í fjárl. eftir nokkra daga einhver ákvæði um, hve mikið fé megi greiða. Hér er nú um meira en nokkra daga að ræða, því það er um það að ræða, hvort stj. hafi haft þessa heimild og hvort hún skuli hafa hana til áramóta. Ég geri ráð fyrir því, að þegar stj. verður ljóst, að meiri hl. þingsins vill, að hún hafi ekki þessa ótakmörkuðu greiðsluheimild, leggi hún þegar fyrir þingið sínar till. Þm. veik að því, að þetta væri ekki nema formsatriði, því að hann trúi því ekki, að nokkur þm. sé með því, að þessum greiðslum verði hætt. Hvernig getur hann sagt þetta, þegar hann veit, að tveir flokkar eru á móti þessum greiðslum og telja þær rangar? Ég vil ekki fara út í þetta núna, en hann veit ekki, hvernig meiri hl. Alþ. lítur á þetta mál. Sjálfstfl. hefur lýst yfir því, að hann muni ekki skýra opinberlega frá afstöðu sinni, fyrr en stj. hafi lagt fram till. sínar um það, hvort þessum greiðslum skuli haldið áfram. Hins vegar veit hann ekkert um það, hvort flokkurinn vill láta greiða landbúnaðarvörurnar niður framvegis og hve margir eru með því að greiða með þeim, því að ekkert hefur komið fram, sem sannar, að meiri hl. sé með því að greiða uppbætur á kjöt og mjólk til þess að lækka útsöluverðið á þessum vörum. Um þetta þarf ég í rauninni ekki að ræða frekar. Jafnvel hv. frsm. minni hl. var þeirrar skoðunar, að það væri óeðlilegt, að stj. hefði slíka ótakmarkaða heimild sem hér um ræðir, og ég geri ráð fyrir, að það sé skoðun yfirgnæfandi meiri hl. Alþ., að þannig eigi það ekki að vera og úr því að stj. hafi skilið þetta þannig, að hún hafi þessa heimild, verði að fá ótvírætt úr því skorið, hvort hún skuli hafa hana. Þessi breyt. á dýrtíðarl. til skýringar á þeim - til þess að fá þetta ótvírætt - er svo óhjákvæmileg og svo sjálfsögð, eins og sakir standa, að það þarf ekki að fara um það fleiri orðum. Hins vegar er kannske rétt að ræða ofurlítið um brtt. mína á þskj. 136 og þær mótbárur, sem þm. bar fram á móti henni. Hv. þm. (BSt) vildi halda því fram, að þessi till. mín breytti allmiklu vegna þess, að í dýrtíðarl. er svo ákveðið, að verð það, sem 6 manna n. komi sér saman um á landbúnaðarafurðum fyrir 15. ágúst, skuli gilda til stríðsloka. Aftur er ekki gert ráð fyrir, að hægt sé að endurskoða grundvöllinn. Eins og ég tók fram í upphafi, er ekki um slíka gerbreytingu að ræða, heldur aðeins það, að n. haldi áfram störfum sínum og endurskoði niðurstöður sínar, ef hún geti komizt að réttari niðurstöðu en hún gat fyrir 15. ágúst s. l. Þetta er tilgangurinn og annar ekki. Ég skil satt að segja ekki, hvað hv. þm. sér á móti þessu. Vill hann, að sá grundvöllur, sem nefndin hefur fundið með útreikningi sínum, haldist, þótt rannsókn leiði í ljós, að hann hafi verið meira og minna rangur, og þótt rannsókn leiði í ljós, að hann þurfi endurskoðunar við? Vill þm. halda því fram? Þm. segist vera á móti því, að grundvöllurinn sé athugaður frekar, og er á móti því, að þessi d. samþykki till. um athugun á starfi n. Við skulum nú segja, að það komi í ljós, að þetta sé ónákvæmt og þurfi leiðréttingar við. Vill þm. samt halda því fram, að þrátt fyrir það að n. af ýmsum ástæðum gat ekki fundið réttan grundvöll, eigi að halda sér að röngum grundvelli? Heldur hann, að það mundi eyða óánægju milli þessara aðila? Dettur þm. það í hug? Hann hélt því fram, að ef þessi rannsókn væri látin fara fram, ef n. héldi áfram störfum, mundi það verða til þess að skapa óánægju. Veit hv. þm. ekki, að það er óánægja - og það megn óánægja - með það samkomulag, sem orðið er, þótt flestir fagni því, að samkomulag gat náðst, og það ekki af óeðlilegum ástæðum? Þessi óánægja er einmitt vegna þess, að n. hafði svo litla aðstöðu til þess að gera niðurstöður sínar svo úr garði, að það tæki af öll tvímæli um, að þær væru réttar. Hann viðurkenndi þetta sjálfur. Ef menn koma og segja, að það megi ekki endurskoða þennan grundvöll, enda þótt viðurkennt sé, að mjög hafi skort á, að svo ýtarleg rannsókn hafi farið fram sem þurfti, að þrátt fyrir það þurfi að halda í það gamla, halda menn, að slíkt sé til þess að eyða tortryggni? Það er aðeins ein ástæða, sem getur skýrt afstöðu þeirra manna, sem viðurkenna, að endurskoðunar sé þörf, en vilja samt ekki, að hún fari fram. Þeir gera ráð fyrir, að endurskoðun mundi verða þeim í óhag. Þess vegna vilja þeir halda í ranglætið. Ég fullyrði, að ef menn vilja ekki hafa það, sem réttara reynist, hlýtur það að verða til þess að auka óánægju. Við skulum hugsa okkur, að það gæti orðið samkomulag á milli þeirra aðila, sem bak við 6 manna n. standa, milli Búnaðarfélagsins, Alþýðusambandsins og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og hagstofustj., að aftur yrði samkomulag um niðurstöður, sem þessir aðilar kæmust sameiginlega að, en þrátt fyrir þetta vilja þm. halda í gamla grundvöllinn og bera því við, að með því sé verið að rjúfa samkomulag flokkanna frá síðasta þingi og því megi ekki raska. Halda menn, að aðilar mundu sætta sig við það? Hins vegar segist hv. þm. þó geta hugsað sér, að það gæti orðið nýtt samkomulag í dýrtíðarmálum um frekari ráðstafanir, en hann vill ekki nýtt samkomulag nema því aðeins, að Framsfl. hér á þingi sé ánægður. Hann vill því aðeins lausn á dýrtíðarmálunum, að réttur Framsfl. til þess að segja: hingað og ekki lengra - sé ótvíræður. Hann vill ætla Framsfl. rétt til þess að segja: „Hér verður ekkert samkomulag“, enda þótt fulltrúar Búnaðarfélags Íslands, Alþýðusambandsins, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og hagstofustjóri séu sammála. Ég get skilið þetta út frá hans þrönga flokkssjónarmiði, en út frá almennu sjónarmiði ekki. Ég álít líka rangt, að þingflokkur Framsfl. gæti einn ráðið því, að samkomulag gæti ekki orðið um þetta mál, enda þótt framleiðslufélög bænda, samtök verkamanna og aðrir gætu orðið sammála. En það var einmitt þetta, sem mér skildist þm. vera að fitja upp á í andstöðu sinni á móti því, að yfirleitt yrði nokkur breyt. hvorki á dýrtíðarl. né þeirri niðurstöðu, sem 6 manna n. komst að. Rétt er að minna hv. þm. á, að með samkomulaginu, sem gert var í vor, afsalaði flokkur hans sér því að geta haft neitunarvald í þessum málum. Hann féllst á það, að hann mundi hlíta því samkomulagi, sem gert yrði af þeim aðilum, sem að n. stóðu. Nú er ekki farið fram á meira við flokkinn en hann hlíti áfram þeim dómi, sem þessir aðilar koma sér saman um. Ég held þess vegna - alveg þvert á móti þeirri skoðun, sem fram kom hjá hv. 1. þm. Eyf. (BSt) -, að þessi till. mundi geta orðið til þess að bæta samkomulagið í dýrtíðarmálunum og draga úr óánægju manna með þá samninga, sem þegar hafa verið gerðir. Ég held þvert á móti því að hafna þessari till., að hafna því, að rannsókn sé haldið áfram, sem allir viðurkenna, að sé ófullnægjandi, - að henni sé haldið áfram til þess að komast að réttari niðurstöðu. Að hafna því, sem sannara reynist að dómi allra, sem hlut eiga að máli, mun óhjákvæmilega verða til þess að auka óánægjuna stórkostlega.



Til þess að gera sér grein fyrir, hvort þm. vildu samþ. rökst. dagskrána á þskj. 126 eða sjálft frv. með brtt. á þskj. 135, er nauðsynlegt að gera sér ljóst, hvort ríkisstj. hefur heimild þá í dýrtíðarl., sem um er rætt, og verður þá að lesa meira en svolítinn kafla í l. Þær tekjur, sem ætlazt er til, að aflað sé með dýrtíðarl., eru ekki settar í fjárl. síðasta árs og þar af leiðandi ekki heldur gjöldin. Þess vegna miðast öll heimildin aðeins við þessi einu l. Það var skilningur minn á síðasta þ., og ég hugsa að sá skilningur sé enn fyrir hendi hjá þm. Ef skilningur ríkisstj. er réttur, áttu allar tekjur og útgjöld að koma í fjárlfrv., en hæstv. fjmrh. hefur ekki sett útgjöldin í fjárlfrv. fyrir 1944 til þess að mæta þessu, og það sannar, að hann sjálfur hefur litið svo á, þegar hann útbjó fjárlfrv. og bað um tekjuöflun hér og lýsti yfir því, að það fé skyldi ekki notað nema í samráði við þ. Hér er ekki deilt um annað en hvort fjárveitingavaldið skuli færast úr höndum þ. yfir til ríkisstj. og það ríkisstj., sem hefur ekki þingmeirihluta á bak við sig, eða hvort Alþ. á að hafa það, eins og ætlazt er til í stjórnarskránni. Ef stj. telur sig hafa heimild til að greiða til dýrtíðarráðstafana samkv. 23. gr. fjárl., hlýtur líka sú heimild að falla niður í lok ársins. Því er nauðsynlegt fyrir ríkisstj. að leita þessarar heimildar, áður en árið er útrunnið, þó að hún telji sig hafa heimild fyrir 1943. Ég sé ekki, af hverju ríkisstj. þrjóskast við að gera þessa skyldu sína, hvort það er af eintómum metingi um það, hvort hún eigi að beygja sig fyrir þessu lítilfjörlega Alþ., eða greiða þetta og láta síðan Alþ. banna það. Ég vil í sambandi við ræðu hv. 1. þm. Eyf. minna hann á, að þó að aldrei nema þessi l., sem hann vill ekki láta breyta, hafi verið samþ. af meiri hl. Alþ., er honum ljóst, að meðferðin var svo, að ekki var til sóma. Eftir að málið hafði verið vikum saman í Nd., og búið var að breyta því svo, að ríkisstj. þekkti ekki sitt eigið frv., er Ed. fyrirskipað að afgreiða það umhugsunarlítið. Málið var komið í þann eindaga, að það hafðist með herkjum ein nótt og tveir dagar fyrir Ed. til afgreiðslunnar, og hv. 1. þm. Eyf. er vel ljóst, að hér kom fram till., sem hann viðurkenndi þá, að mikið vit væri í að ræða, en það var ekki hægt, og tími vannst ekki til að ganga frá frv. eins og hann og fleiri álitu til meiri sóma. Það hefði kannske verið betra fyrir þjóðina, að Ed. hefði stöðvað málið og hugsað það betur. Ég vil aðeins minnast á brtt. hv. 5. landsk. þm. og lýsa yfir því, að mér finnst hún mjög varhugaverð, ef hún verður samþ. á þessu stigi málsins. Hún kveður ekkert á um það, að n. skuli öll vera sammála, svo að það má skilja það á þann veg, að það sé aðeins meiri hl. n., sem geti ákveðið, að það yrði allt annað verðlag 15. ág. en samið er um nú. Hitt er annað mál, að það þýðir ekki að stimpast á móti, ef í ljós kemur, að niðurstöður 6 manna n. eru ekki réttar. Það verður ekki stætt á því fyrir neinn þm. eða flokk. Ég skal ekki segja, á hvern mundi halla, en þegar slíkt liggur fyrir, er ekki hægt að krefjast þess, að haldið sé í niðurstöðutölur, sem eru fundnar af því, að ekki vannst tími til að finna þær réttu. Ég mun greiða atkv. með frv. eins og það liggur fyrir með brtt. í nál., en ekki með brtt. 136 á þessu stigi málsins.



Herra forseti. Þegar Alþfl. svaraði bréfi ríkisstj., þar sem leitað var samþykkis flokkanna til að verja auknum hagnaði af tóbakseinkasölunni til dýrtíðarráðstafana, var svarið á þá leið, að hann gæti ekki fallizt á þær dýrtíðarráðstafanir, sem ríkisstj. hafði í huga, og teldi eðlilegt að leita vilja meiri hl. Alþ. um málið. Það liggur í hlutarins eðli, að Alþfl. samþ. efni þessa frv. og mun greiða því atkv. samkv. nál. Ég skal geta þess til viðbótar, að í bréfi ríkisstj. var jafnframt gerð grein fyrir, hverjar ráðstafanir hún hefði í huga, og virtist samkv. því yfirliti mega gera ráð fyrir, að þær mundu kosta um 10 millj. kr., svo að arður af tóbakseinkasölunni út af fyrir sig mundi ekki nema nema 1/5 hluta af því, sem greiða þurfti. Hins vegar mátti ætla af bréfi ríkisstj., að hún mundi hafa talið, að með breyt. á tekjum tóbakseinkasölunnar væri einnig goldið samþykki við ráðstafanir hennar til dýrtíðarlækkunar. Alþfl. gat ekki á þetta fallizt og taldi það einu réttu leiðina að fá fram vilja meiri hl. Alþ. Tveir flokkar svöruðu á þá lund, að þeir gætu fallizt á þetta fyrst um sinn, en Sjálfstfl. lét það fylgja sínu svari, að hann ætlaðist til, að ríkisstj. leitaði samþykki þ. Við fyrirspurn um þetta mál í Nd. frá form. Sjálfstfl. gaf fjmrh. þau svör, að þar sem hann teldi sig hafa samþykki tveggja stærstu flokkanna til þess fyrst um sinn að greiða verðuppbætur, sæi ríkisstj. ekki ástæðu til að leita frekari heimildar og mundi halda áfram þeim greiðslum, þar til er þ. tæki í taumana. Ég verð að segja, að eftir þetta svar tel ég eðlilegt, að þetta frv. verði samþ., og að það sé skýrt tekið fram, að sú heimild, sem ríkisstj. telur vera í dýrtíðarl., verði bundin samþykki Alþ. Það er tvímælalaust, að fjárveitingavaldið er hjá Alþ., en það væri ekki nema að nafninu til, ef ríkisstj. gæti haldið áfram til stríðsloka að greiða án þess að leita samþykkis Alþ. Ég tel því rétt, að frv. verði samþ., og geri ráð fyrir því sem sjálfsögðu, að síðan beri ríkisstj. fram till. í einhverju formi um fjárveitingu í þessu skyni og komi þá glögglega fram, hverjir fallast á þær uppbótargreiðslur, sem ríkisstj. hefur upp tekið. Ég skal ekki fara að ræða um dýrtíðarráðstafanirnar í heild, en vil aðeins benda á, að eftir áætlun ríkisstj. var gert ráð fyrir, að sú vísitöluhækkun, sem mundi verða, ef ekki væru uppbótargreiðslur á kjöt og mjólk, mundi nema 15%. En um þetta leyti skeður það öllum að óvörum, að vísitalan hoppar upp um 15 stig, þó að ríkissjóður þurfi að verja stórfé, vegna kartöfluhækkunarinnar. Þetta voru slysaleg mistök hjá ríkisstj., því að ég álít rangt, að ríkisstj. hafi skort heimild til að halda í verð á kartöflum. Ég hygg, að ekki þurfi að greina fleira til að skýra, hvað veldur afstöðu Alþfl. til frv. En það liggur líka fyrir brtt. frá hv. 3. þm. Reykv., á þskj. 136, þar sem gert er ráð fyrir, að vísitölun. verði falið að endurskoða grundvöll vísitölu þeirrar, sem hún sjálf hefur út fundið, og ákveða verð samkv. því fyrir 15. ág. ár hvert. Ég get alls ekki fallizt á þessa brtt. Mér finnst það einkennileg aðferð að fela n. sjálfri að endurskoða grundvöll, sem hún hefur sjálf orðið sammála um, og ég vil benda á í því sambandi, að það mundi þykja næsta undarleg aðferð að fela kauplagsn. að endurskoða grundvöllinn undir kauplagsvísitölunni. Sérstakir menn voru til þess nefndir. Og það er ekki nóg með þetta, heldur á n. sjálf að meta, hvort og hvenær ástæða er til að láta endurskoðun fara fram. Svo upplýsir hv. flm., að það sé ekki ætlunin, að þær breyt., sem 5 af 6 nm. telji eðlilegar, gildi, ef einn sé á móti. Þá situr allt við samkomulagið. Nú er því margyfirlýst, bæði af hv. 1. þm. Eyf. og hv. þm. Str., að þeir séu sannfærðir um, að niðurstaða 6 manna n. sé rétt og sanngjörn. Það er alveg fullvíst, að jafnvel þó að 5 nm. kæmust að þeirri niðurstöðu, að grundvöllurinn væri rangur, þá mundi framsóknarmaðurinn í n., sem er ákveðinn flokksmaður, - það þýðir ekki að draga neina fjöður yfir það, - segja nei, og allt væri óbreytt. Ég skil því ekki, hvað hv. flm. hyggst að vinna með samþ. till. Til viðbótar hefur ríkisstj. skipað nýja samkomulagsn. til þess hvorki meira né minna en að ná samkomulagi um niðurfærslu dýrtíðarinnar. Hvort sem ástæða er til að vænta árangurs eða ekki, má gefa sér tóm til að bíða eftir till. hennar. Enn fremur hefur hv. d. fyrir fáum dögum samþ. ályktun og skorað á ríkisstj. að leggja fyrir næsta Alþ. ýtarlega grg. um grundvöll þann, er vísitölun. fann og byggði niðurstöður sínar á. En áður en þessi grg. liggur fyrir, sem þ. er búið að krefjast, ætlast flm. brtt. á þskj. 136 til þess, að d. samþ. að fela vísitölun. sjálfri án ábendingar um það, hvað athuga ber, að endurskoða grundvöllinn eftir því, sem n. sjálf telur ástæðu til. Ég vil ekki fortaka, að eftir að upplýsingar eru fengnar, sem ég vona, að hæstv. ríkisstj. sjái um, að komi sem fyrst, get ég vel hugsað, að ég kunni að óska breyt. og að óskir mínar hnígi þá í sömu átt og hv. flm. En eins og nú er, er ekki ástæða til að samþ. till.



Ég er einn í meiri hl. fjhn. og þarf ekki að gera grein fyrir mínu atkv. Ég vil samt stuttlega skýra afstöðu mína. Það er eitt atriði, sem mér finnst ekki hafa komið fram, nefnilega, að hér er um sjálfsvarnarátök þ. að ræða. Það hefur, - þó að undir rós sé, - verið dregið í efa, hvað Alþ. eigi að hafa ríkan rétt til að ákveða fjárframlög úr ríkissj. Þetta er stórt atriði og nauðsynlegt, að þm. geri sér það ljóst. Það kom skýrt fram hjá hæstv. fjmrh., þegar frv. um tóbakseinkasöluna var til umr., að hann taldi sig í vafa um rétt ríkisstj. samkv. 4. gr. dýrtíðarl. Ég segi fyrir mitt leyti, að ég tel enga vanvirðu að því, þó að ég hafi ekki hugsað um þetta mál sérstaklega í þessu sambandi, en mér finnst við nánari athugun koma skýrt í ljós, hversu stórkostlegir vankantar eru á þessari 4. gr. Það eru tvö atriði, sem koma sérstaklega til greina, og þá í fyrsta lagi, hvort þessi heimild geti náð fram yfir þá tekjuöflun, sem um getur í 1. gr. í sömu l. En í 2. gr. segir fyrir um, hvernig þeim tekjum skuli varið: „Tekjum þeim, sem aflað er samkv. 1. gr., skal varið til að standast kostnað þann, er ríkissjóður kann að hafa af framkvæmd 4. og 5, gr. laganna“. En í 4. gr. er þessi heimild, sem hér um ræðir. Og það virðist nokkurn veginn liggja í augum uppi, að sú heimild 4. gr. l. er takmörkuð við það, að Alþ. leggi hér til peninga, sem stjórnin megi verja til þess að standast þann kostnað, sem kann að verða af ráðstöfunum samkv. 4. og 5. gr. l. Ef fjárupphæð 1. gr. l. reynist vera takmörkuð, þá er hún takmörkuð víð rá fjárhæð, sem ríkisstj. hefur til umráða til þess að ákveða lægra verð á landbúnaðarafurðum. Ef litið er á 1. og 2. gr., þá finnst mér það sannast að segja nægja til þess, að stjórnin eigi að fara sér hægt í það að telja sig hafa heimildina fullkomna og ótakmarkaða. En auk þess er svo við nánari athugun, að mikill vafi er á, hvað felst í ákvæðum 4. gr. l. Það er alveg rétt, sem hv. 1. þm. Eyf. sagði, að við lauslega athugun geti litið svo út, að hér sé um ótakmarkaða heimild að ræða. Í 4. gr. stendur: „Þó er ríkisstjórninni heimilt að ákveða lægra verð á einstökum vörutegundum gegn framlagi úr ríkissjóði.“ Margir kynnu kannske að álíta, að stj. hafi með þessu heimild til að leggja fram ótakmarkað fé úr ríkissjóði. En það hefur hins vegar verið margbent á það, að hér er um svo tröllaukna heimild að ræða, að slík heimild hefði aldrei verið veitt á Alþ. Því að ef um væri að ræða að veita ótakmarkað fé til þess að ákveða verð á þessum afurðum, gæti verið um tugi milljóna að ræða. Þegar maður hefur því athugað þetta eitt út af fyrir sig, er það nóg til þess, að þm. gagnrýni þetta og þeim standi stuggur af. Annars eru aðalatriði þessarar málsgr. viðvíkjandi störfum sex manna n. Ef þessi n., sem á að finna hlutfallið milli verðlags landbúnaðarvara og kaupgjalds stéttarfélaga, hefur orðið sammála, er þar með ákveðið það verð, sem vera skal á þessum einstöku landbúnaðarafurðum. En þegar búið er að ákveða þetta verð, þá er eins og þeirri hugsun skjóti upp, að það gæti orðið nauðsynlegt, að ríkisstj. tæki einhvern þátt í greiðslum þessu varðandi og því hafi þessi setning verið sett inn til viðbótar ákvæðinu. Það virðist hafa verið svo, að eftir að búið var að slá föstu, hvaða verð á landbúnaðarafurðum skyldi vera, þá hafi verið farið að hugsa út í, að þetta verð gæti hækkað vísitöluna, svo að því hafi þetta verið eina smugan fyrir ríkisstj., þangað til Alþ. kæmi saman. En fyrir utan þetta er orðalagið ekki eins skýrt og það gæti verið í setningunni: „Þó er ríkisstjórninni heimilt að ákveða lægra verð á einstökum vörutegundum gegn framlagi úr ríkissjóði.“ En hver ákveður framlög úr ríkissj. annar en Alþ.? Alþ. ákveður öll framlög úr ríkissj. samkvæmt stjórnarskránni. Aftur á móti má skilja þetta þannig, að Alþ. sé að fá ríkisstj. þessi völd í hendur með þessu orðalagi í umræddri grein. Nú vil ég segja það, að þegar slíkur vafi er á, þá finnst mér ekki vera hægt að gefa skýrari svör en veitt voru í svari Sjálfstfl. við fyrirspurn ríkisstj. um þetta efni. Í svari hans er dregið í efa, hver hafi heimildina, en hins vegar komi ekki til neinna mála, að stj. noti sér hana, meðan Alþ. situr. Hér er því um að ræða, hver hefur heimildina. Stj. segir ég. Alþ. segir ég. Og það er því þetta, sem Alþ. verður að athuga vel við ákvörðun um þetta frv. Mér finnst því sjálfsagt, að Alþ. samþykki þetta frv., sem aðeins fer fram á að skera úr þessu vafamáli. Hér er alls ekki einu orði á það minnst, að Alþ. ætli að taka afstöðu á móti ríkisstj. eða sé með nokkrar átölur til hennar, þó að hún hafi veitt þetta fé. Áður en ég lýk máli mínu, vil ég með nokkrum orðum minnast á brtt. 136. Mér er ekki hægt að koma auga á neitt hættulegt við þessa brtt., eins og ég skil hana. Í dýrtíðarl. sjálfum eru tímabundin ákvæði um þessa sex manna n. og störf hennar, sem segja, að ef hún komist að samkomulagi, skuli hún ljúka störfum og skila áliti til ríkisstj. fyrir 15. ág. 1943. Samkomulag hefur fengizt í n. og haggast ekki, þó að þessari gr., sem brtt. getur um, verði bætt við gr. dýrtíðarl. Ég skil því brtt. eingöngu þannig, að hún eigi að vera til þess, að n. haldi áfram störfum sínum við að fá þennan grundvallarkostnað fastan með auknum upplýsingum. Það var sagt hér áðan, að það væri einkennilegt að fela sömu n. að endurskoða þennan grundvöll og það væri betra að fela þetta starf einhverjum öðrum. Mér finnst ákjósanlegast að fela þetta starf einmitt þessari n., því að hún hefur sett sig vel inn í vandamálin, og því bezt kunnug þessum málum. Mér finnst nægilegt að benda á það, að n. kannast sjálf við, að sá grundvöllur, sem hún fann, sé engan veginn eins fullkominn og hann þarf að vera. Með leyfi forseta vil ég benda á örfá atriði úr nál. T. d. við ákvörðun á verði kjarnfóðurs er byggt á skýrslum frá aðeins fjórum kaupfélögum. Það væri æskilegt að athuga þetta nánar, því að við slíkar niðurstöður þarf miklu víðtækari rannsókn. Um kaup bóndans segir í nál.: „Framvegis verður tíminn væntanlega ekki eins naumur, og mætti þá gera þessar skýrslur víðtækari, ef ástæða þykir til. N. hafði takmarkaðan tíma til starfa. Út af búreikningunum gagnrýni ég það, að stuðzt var aðeins við 40 búreikninga á hverju ári. Þegar leitað var upplýsinga um kaupgreiðslur til bænda, var aðeins snúið sér til eins hreppstjóra í hverri sýslu. Það er alveg augljóst mál, að miklu betra væri að afla fleiri skýrslna, enda segir n., að hún telji réttara, að skýrslu um kaupgreiðslur verði framvegis fengnar úr tveim hreppum í hverri sýslu. Hins vegar var tími nm. naumur, eftir að skýrslum var skilað, og það orsakaði, að þeir gátu ekki gert eins víðtækar skýrslur og þeir hefðu á kosið. Þessi brtt., sem hér um ræðir, álítur líka, að gefa eigi n. meiri tíma til þess að endurskoða og athuga þessa útreikninga, ef ástæða þykir til. Aðrar raddir hafa komið fram um að fela öðrum þetta verk og sé þá eðlilegast að fela það Hagstofunni. En mér finnst eðlilegast að fela það þeirri n., sem hefur unnið við þessi störf, svo að hún geti unnið áfram eftir sömu reglum við að fá þennan grundvöll fastari, og að hún fái þannig betri aðstöðu til þess.



Herra forseti. Það er nú nokkuð liðið á fundartímann, og mun ég því ekki verða margorður. Ég get ekki séð, að mikið hafi verið hrakið af því, sem ég sagði. Hv. frsm. meiri hl. n. hélt hér ræðu, sem fjallaði mest um að berjast við skoðun, sem hann að vísu sagði, að ég hefði haldið fram, en ég hélt alls ekki fram. T. d. sagði hann, að ég hefði haldið fram, að alls ekki mætti breyta dýrtíðarl. Þetta er ekki rétt. Ég taldi þörf á að breyta dýrtíðarl., en það var tvennt, sem ég taldi því til fyrirstöðu, í sambandi við frv. hans nú. Í fyrsta lagi álít ég, að ekkert samkomulag sé fyrir hendi, en hins vegar væri verið að undirbúa það, svo að þar af leiðandi væri breyt. ekki tímabær. En hitt sagði ég aldrei, að ekki mætti breyta dýrtíðarl. eða ekki fyrr en eftir stríð. Þessi maður sagðist dást að mér fyrir það, hversu vel mér hefði farnazt að verja rangan málstað. Ég tel mig nú ekki neinn mælskumann, en ég veit það, að auðveldara er að verja réttan málstað en rangan. Og ætli ástæðan fyrir því, að mér farnaðist vel að verja minn málstað, stafi ekki einmitt af því, að ég leitaðist við að færa rétt og skynsamleg rök fyrir mínu máli? Aftur á móti verð ég að viðurkenna það, að ég dáist ekki að frsm. meiri hl. fyrir málaflutning hans, þó að ég viti, að hann sé mælskumaður, eins og kommúnistar eru margir. Ætli ástæðan fyrir því, að honum vafðist tunga um tönn, sé ekki sú, að málstaður hans v ar ekki eins góður sem skyldi? Þessi þm. sagði það, út af því, sem ég hef sagt, að ákvæði fjárl. um þetta efni kæmu ekki að neinu gagni, ef stjórnin hefði ótakmarkaða heimild til þess að greiða þetta fé, sem hún hefur greitt undanfarið. Ég hef aldrei haldið því fram, að ríkisstj. hefði ótakmarkaða heimild, og einmitt af því að hún hefur ekki ótakmarkaða heimild, hljóta ákvarðanir fjárl. eða ákvarðanir þ. að nægja, án þess að l. sé breytt. Hins vegar hefur ríkisstj. skýlausa heimild, svo langt sem hún nær, í 4. gr. dýrtíðarl. Takmörkunin á heimild stj. er ekki í l., heldur í því, að stj. hefur ekki rétt til þess að leggja skatt eða önnur gjöld á landsmenn. Ráðstafanir stj. hljóta því að takmarkast af því, hvaða möguleika þ. gefur henni til þess að framkvæma þetta. Í sjálfum lögunum frá í vor var í fyrstu gr. þeirra heimild til nýrrar skattaálagningar á landsmenn einmitt í þessu skyni. Allir munu sammála um það, að stj. hafi fyrst og fremst haft fullan rétt til að verja því fé, sem l. leyfðu henni, til dýrtíðarráðstafana. Það er örstutt síðan Alþ. samþ. l. um tekjuöflun fyrir ríkisstj., sem beinlínis voru borin fram í því skyni að standast kostnað við þessar aðgerðir fyrst um sinn, og tel ég, að sú samþykkt sé í gildi enn. Frsm. meiri hl. sagði, að lögfræðingar teldu, að ríkisstj. hefði ekki nokkra heimild til þess að greiða þetta fé. Það kann að vera, að lögfræðingar hafi sagt þetta, en hins vegar er ekki alltaf rétt, sem þeir segja, og þá greinir sjálfa á. Það er erfitt að skilja það, að menn neiti því, að ríkisstj. hafi heimild til að verja því fé, sem fyrir hendi er og beinlínis er útvegað í þeim tilgangi af Alþ., en slíkt fé er enn fyrir hendi og rennur daglega í ríkissjóð. Frsm. var að minnast á það, að þetta ákvæði hafi verið sett inn í lögin til þess að lækka verð á vörum, en það væri auðvitað því skilyrði bundið, að Alþ. samþ. það á hverjum tíma. Ég sé ekki, að þetta hefði þá haft inn í lögin að gera, því að Alþ. getur á annan hátt veitt fé í þessu skyni á fjárl. Vitanlega var þetta sett inn í lögin, til þess að stj. notaði þessa heimild, ef henni þætti þess þurfa. Frsm. meiri hl. sagði, að samkomulag um, að stj. hefði þessa heimild, hefði aldrei verið gert. Ég get ekki sagt um það, hvort allir þm. viti, hvað þeir eru að gera, þegar þeir setja ákveðin fyrirmæli inn í l. Það getur vel verið, að þannig hafi verið ástatt fyrir hv. 5. þm. Reykv., að hann hafi ekki gert þetta vitandi vits. Það er skylda allra þm. að vita, hvað þeir samþ., og ákvæðin í 4. gr. dýrtíðarl. eru alveg skýlaus. Hann hélt því fram, að það væri ekkert hættulegt að bera fram brtt. á dýrtíðarl., en þeir, sem vildu breyta þeim á annað borð, hefðu hins vegar getað það, þó að frv. hefði aldrei komið fram. Samt var það svo, að hv. 5. þm. Reykv. bar ekki fram brtt. sína fyrr en eftir, að frv. kom fram. Það sýnir, að í fyrstu hafði hann ekki hug á að gera nema eina breyt. á l. til þess að tryggja betur rétt Alþ. En úr því að hann er að bera fram breyt. á l., þá fer hann að hugsa, hvort ekki sé ástæða til þess að breyta einhverju fleira. Hvernig skýrir hann það, að hann setti þessar breyt. ekki strax í frv.? Hann segir, að tveir þingflokkar væru á móti þessum fjárgreiðslum. Þetta eru alveg nýjar upplýsingar, sem ég hef ekki heyrt fyrr. Ég hef ekki heyrt annað en það, að þessir þingfl. hafi tjáð sig móti því, að stj. notaði tekjur af Tóbakseinkasölu ríkisins og Áfengisverzluninni nema með sérstöku samþ. Alþ. Þá segir hann, að ég vilji láta Alþ. ákveða, hve miklu fé verði varið í þessu skyni. Þetta er alveg rétt. Ég vil láta Alþ. ákveða það á eðlilegan hátt, eins og ég tók fram í fyrstu ræðu minni um þetta efni. Hann hélt því fram, að brtt. sín hefði mikla þýðingu og væri til eflingar samkomulaginu frá í vor. Það má vera, ef n. verður sammála, en ég hef reiknað með því, að n. gæti orðið ósammála, og þá yrði síðari villan verri hinni fyrri. Hann spurði enn fremur, hvort rangur grundvöllur ætti að haldast. Ég tók það fram, að málið er í rannsókn hjá nýrri 6 manna n. samkv. ósk. d., og komi það í ljós, að um rangan grundvöll sé að ræða, þá er fyrst tímabært að ráða bót á því, en sem stendur er það ótímabært. Ummæli þm., að ég vilji halda við ranglætinu, tel ég ekki svara verð.

Ég hef aldrei fullyrt að hér væri um ranglæti að ræða

. Þá þarf engar vífilengjur hér um, fyrst ekki er vitað, hvað er réttlæti og hvað ranglæti. Ég held þá, að ég þurfi ekki að ræða meira við þennan hv. þm. sökum þess, að hann fékkst svo mikið við það, sem ég hef aldrei sagt. Hv. þm. Barð. (GJ) talaði um þessar margumtöluðu fjárgreiðslur ríkisstj. og sagði, að þær hefðu átt að koma á fjárl., en svo stóð þá á, að þetta var ekki auðið, því að fjárl. voru samþ. löngu á undan dýrtíðarl. Hann sagði, að meðferð málsins væri þ. ekki til sóma. Þar er ég sammála, og meðferð Nd. á okkur í Ed. var óhæfileg, þar eð þeir ætluðu okkur að afgreiða á 2 dögum það, sem þeir voru búnir að vera með í margar vikur. Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að hér væru átök um rétt þingsins. Ég er því ekki sammála. Annars vegar er stj., sem vantar fé, og hins vegar þingið, sem getur látið stj. fara frá, hvenær sem er. Þetta er því misskilinn metnaður fyrir hönd þ. Annars sagði þm. það eina, sem sagt hefur verið af viti um þetta mál af meðhaldsm. frv. En það var, að heimild ríkisstj. væri úr gildi fallin. Þessu er hægt að halda fram, þó að ég fallist ekki á það. En hitt, að segja að þótt stj. hefði slíka heimild, þá eigi hún ekki að nota hana nema meðan á þingi stendur, - slíkt skil ég ekki, og ef stj. ætti að leita álits þ. um öll mál, sem henni er fengin heimild um, þá yrði þ. tafsamt, og virðist mér við ekki þurfa að sakast um slíkt. Ef ekkert nýtt kemur fram, sem ég hef ekki áður heyrt, geri ég ekki ráð fyrir að taka aftur til máls.