Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti! Ég vil ekki láta þetta mál fara út úr d. án þess að segja um það nokkur orð. Ég hefi nokkra sérstöðu í þessum rafmagnsmálum. Ég lít svo á., að með því að veita stórum bæjarfélögum þannig leyfi til að virkja stór fallvötn til afnota fyrir sig, sé útilokað, að mikill hluti af þeim sveitum, sem uppland eiga að þeim stóru vötnum, geti um ófyrirsjáanlega framtið notað sér þá möguleika, sem til staðar eru til þess að fá rafmagn frá þessum stöðum. Þess vegna álít ég, að þessi rafmagnsmál séu meira og minna misráðin. Ég hefi litið svo á, að það fyrsta, sem eigi að gera, sé að skipta landinu í viss svæði, utan um þau fallvötn, sem þau geta fengið rafmagnið ódýrast frá. Og þegar væri búið að skipta landinu þannig í hverfi og reikna út, hvað rafmagnið þyrfti að kosta að meðaltali, þegar búið væri að leiða það um það allt, þá ætti að selja það með því verði yfir allt svæðið. Með þessu móti hefði t. d. Reykjavík fengið sitt rafmagn líklega ? ódýrara en nú, en þá hefði líka mátt koma því á hvern bæ í Rangárvallasýslu, Mýrasýslu, Árnessýslu. Borgarfjarðarsýslu og Gullbringu- og Kjósarsýslu, en með því að veita þeim, sem bezta hafa aðstöðuna, sérleyfi til virkjunar, er þessu sleppt. Nú er haldið áfram og röðin komin að Akureyri. En ég álít, að þegar hægt verður að leggja línur út til sveitanna í kring, þá eigi þær að fá það. Stj. á að segja: Þið, sem bezta hafið aðstöðuna, eigið að standa saman í einu félagi með þeim, sem verri aðstöðu hafa. Þið eigið að virkja í félagi, og svo á að selja rafmagnið sama verði til allra á svæðinu. En það er komið inn á þessa braut, og þess vegna þýðir ekki að leggjast á móti því, að hér sé á ný tekin ábyrgð fyrir nokkurn hluta af því svæði, sem ætti að fá rafmagn frá þessum stað, en hinir útilokaðir. En ég býst við, að ekki liði mörg ár þangað til við förum að tala um, hvernig eigi að koma rafmagninu út í dreifbýlið, og þá hygg ég, að komi í ljós, að betra hefði verið að taka þessa stefnu, sem ég ræði um, upp fyrr, en stiga ekki þetta víxlspor, sem hefir verið gert og er verið að gera. Og líklega verður það þá gert með því að skattleggja rafmagnsnotkunina, og nota þann skatt til að vikka út leiðslukerfið og auka notkunina. En ég greiði nú atkv. á móti frumvarpinu.

* Frsm. (Ingvar Pálmason): Við fyrri hluta þessarar umr. lágu fyrir brtt. frá hv. þm. Vestm. Eftir tilmælum frá mér var málið þá tekið af dagskrá, til þess að sjútvn. gæti athugað það nánar. Nú hefir n. athugað brtt., og hefir náðst samkomulag um, að n. gangi að miklu leyti inn á flestar þær brtt., sem hv. þm. Vestm. hefir borið fram á þskj. 360, og auk þess hefir hún borið fram nokkrar fleiri á þskj. 420. Um þetta eru allir nm. sammála. - En tvær brtt. - 4. og 5. - tekur n. aftur. Ég verð fyrst að segja frá því, að n. var alltaf hikandi, hvort hún ætti að bera þær fram. Það getur oft verið álitamál, af hverju vélskaði stafar, hvort það hefir ekki orðið af því, að skipið hafi t. d. lent á grynningum. En það er erfitt að setja ljós ákvæði um bætur í þeim tilfellum. Og í samráði við fróða menn hefir n. tekið tillögurnar aftur að sinni, en vill taka fram, að þarna er efni, sem þarf mikillar rannsóknar. N. varð sammála um þetta m. a. af því, að í 37. gr. frv. er svo komizt að orði: „Í tilfellum, sem engin ákvæði eru sett um í lögum þessum, skal farið eftir reglum þeim og venjum, sem á hverjum tíma gilda um samskonar tilfelli hjá Samábyrgð Íslands á fiskiskipum“. Þar sem þetta ákvæði verður í lögunum, er hættan lítil, þó að 4.–5. brtt. sé algerlega kippt burt. Skaðinn hlýtur samkv. þessu að fást bættur, eins og hjá Samábyrgðinni, ef það sannast, að báturinn hafi orðið fyrir áfalli. - En ef 4.–5. brtt. hefðu gengið fram, er hætt við, að þeir, sem vátryggingarfélögin endurtryggja hjá, hefðu rekið augun í þau ákvæði og talið, að þarna væri gengið inn á svið, sem væri sér óviðkomandi, sem sé að tryggja vélarnar. Hinar brtt. hafa allar verið ræddar við þann mann, sem mestan þátt hefir átt í að semja frv. Og hann telur þær flestar til bóta, en enga til skemmda á frv. N. mælir með brtt., og a. m. k. meiri hl. sjútvn. í Nd. gerir það líka. - Ég vil sérstaklega minnast á brtt. við 15. gr., um að minnka frádrátt frá tjónbótum vegna fyrningar skipa. Einmitt þeir menn, sem hafa samið 15. gr., telja þessar brtt. til stórbóta á gr. Ég held, að allar brtt. n. séu hættulausar og ákaflega mikilsvert að fá sumar þeirra inn í frv. - Ég hefi áður lýst afstöðu minni til brtt. á þskj. 387, frá hv. þm. Vestm. og hirði ekki um að endurtaka ummæli mín.

*Jóhann Jósefsson: Ég þarf að sjálfsögðu engu að bæta við ræðu hv. frsm. um brtt. á þskj. 420. Hann tók skýrt fram, hvað fyrir okkur vaki með 4. og 5. brtt. og það, hvers vegna við sjáum varla annað fært en taka þær aftur. - Mér þykir vænt um, að n. og þeir, sem hafa undirbúið málið, hafa fallizt á, að rétt sé að samþykkja þessar brtt. Það bendir á, að brtt. mínar hafi ekki verið bornar fram ófyrirsynju. Um brtt. á þskj. 387 skal ég líka vera fáorður. Mér virtist það sjálfsagt viðurkenningarákvæði gagnvart þessu vel starfhæfa og gamla félagi, að því sé veittur nokkur frestur, svo að það hafi ráðrúm til að undirbúa sín málefni og skipa svo sínum hlutum sem það hefir farið fram á. Það skemmir málið ekkert, því að hér er um sérstakt umdæmi að ræða og félag, sem þar hefir starfað eftir sinum reglum í tugi ára. Það þýðir ekkert fyrir okkur hv. 2. þm. S.-M. að halda uppi deilum um þetta. Ég legg það undir hv. d., hvort ekki sé rétt að veita félaginu þá viðurkenning, sem felst í bráðabirgðaákvæðinu.



Herra forseti! Þetta mál hefir legið fyrir landbn., og hefir þar ekki fengizt samkomulag um það og ekkert nál. verið gefið út. Í frv. er farið fram á að framlengja um nokkur ár það ákvæði laxveiðil., að menn geti keypt undir jarðir laxveiðirétt, sem undan þeim hefir gengið. Í l. átti þetta að gilda til 5 ára, en það kemur ekki fram í gr. eins og hún er í l., hver hafi verið meining löggjafans, nema að nokkru leyti. Þegar þetta mál var til umr. á Alþingi, kom greinilega fram í umr., að meining allra þeirra, sem til máls tóku, var sú, að þessi kauparéttur næði til alls veiðiréttar, sem hefðu verið seldur undan jörðunum. Sérstaklega höfðu menn þó í huga það, sem hafði verið selt undan jörðunum í seinni tíð. En gr. er svo orðuð, að hún getur eins átt við það, sem selt hefir verið undan jörðum fyrir nokkrum hundruðum ára eða hefir verið gefið með sérstöku gjafabréfi í vissu augnamiði, eins og oft hefir verið tilfellið. Það er spurning, hvort Alþingi hefir heimild til að lögskipa að selja undir jarðir veiðirétt, sem hefir verið gefinn þannig með sérstöku gjafabréfi í ákveðnum tilgangi til ákveðinna hluta, eins og er með veiðirétt, sem er nú í eign kirkna eða annara trúar- eða líknarstofnana í landinu á nokkrum stöðum. Nú horfir málið þannig við, eftir að þetta ákvæði hefir verið í gildi í 5 ár, að búið er að kaupa undir jarðir aftur svo að segja allan veiðirétt, sem seldur hefir verið undan þeim á seinni árum, en sá veiðiréttur, sem eftir er, er aðallega sá, sem gefinn hefir verið undan jörðunum fyrir löngu síðan. Nú stendur t. d. að taka yfir í Borgarfirði, hvað eigi að gera við Gljúfurá hvað þetta snertir. Þar hefir verið farið fram á að kaupa veiðirétt, sem gefinn var fyrir geysilöngu siðan. Slík dæmi eru til fleiri. Þess vegna leit ég svo á, að tilgangi löggjafans með þessu ákvæði hafi þegar verið náð. Þannig er þetta í meginatriðunum, og maður veit ekki til með aðallaxveiðiárnar, að neitt hafi verið selt undan þeim. Þannig er það t. d. með Þjórsá og Ölfusá og árnar, sem í hana renna. Aftur á móti er Korpúlfsstaðaá ennþá séreign. Hún var seld undan jörðunum fyrir löngu síðan. En það þarf ekki að framlengja þetta ákvæði hennar vegna, því að það er búið að biðja um að fá hana keypta aftur undir jarðirnar. Þegar við komum í Borgarfjörð, þá er þar Laxá, sem ein jörð hefir veiðirétt í, en á ekki nema lítinn hluta af landinn, sem að ánni liggur. Þetta er eitt af þeim tilfellum, þar sem veiðrétturinn hefir fallið undir jörð með gjöf fyrir mörgum áratugum og hæpið er, hvort þetta 5 ára ákvæði nær, jafnvel þó að það yrði framlengt, nema að gr. yrði jafnframt breytt. Lengra uppi í Borgarfirði hingað og þangað er svipað ástatt. Hvanneyrarkirkja hefir t. d. með gjöf fyrir löngu síðan haft veiðiréttindi í fleiri en einni á, sem ekki hafa enn verið kaupt undan jörðinni, heldur eru þau eign kirkjunnar, og eins og ég hefi sagt, tel ég vafasamt, hvort lög ná til þess, að hægt sé að kaupa þau undan. Eina stóráin á þessum slóðum, sem þannig stendur á um, að þetta gæti ef til vill náð til, er Haffjarðará, sem er á einni hendi, en ekki undir allar jarðir, sem að ánni liggja, en sá, sem ána á, er eigandi flestra jarðanna, því að hann hefir keypt þær, og það lítur út fyrir, að höfuðtilgangurinn eða ef til vill eini tilgangurinn með frv. sé sá, að með því að framlengja þennan innlausnarfrest á veiðiréttindunum um 5 ár sé búizt við, að menn muni fá einhvern vilja fyrir því hjá þeim mönnum, sem eiga lönd að Haffjarðará, að kaupa réttindin til sín aftur. En það hefir enn engin krafa komið fram um það á þessu tímabili, sem þetta ákvæði hefir verið í gildi. Því kann ég illa við, að búin séu til l. til þess að reyna að ná undir jarðirnar aftur einni einstakri á, og það því fremur, sem meðferðin á þeirri á hefir, síðan hún komst á eins manns hendur, verið einhver sú bezta, sem verið hefir á nokkurri á hér á landi, og öllum ber saman um, að veiðin í þeirri á hafi vaxið, að laxgangan í henni hafi aukizt óvenju mikið á þessu tímabili, enda hefir verið bæði skynsamlega veitt í henni og klakið í hana. Og þá komum við að öðru atriði þessa máls, sem sé því, að það lítur út fyrir, því miður, að þegar bændur eigu að veiða hver í sinu landi, þá vilji ákaflega oft verða misnotkun á veiðiréttinum og að árnar séu notaðar til að veiða úr þeim á þann hátt, að veiðin skemmist meira og minna, og eyðilegst stundum alveg. Eitthvað er þetta væntanlega að lagast nú á seinni árum með skilningnum á þessu, en ég fullyrði, að það vantar ákaflega mikið á, að sá skilningur sé almennt kominn í meðvitund þeirra, sem veiðiréttinn eiga, þegar fjöldi manna á í sömu ánni, að rétt og skynsamlega þurfi að fara með hana, svo að veiðin gangi ekki til þurrðar, og það lítur út fyrir, eftir reynslunni hér á landi, að þegar á er á hendi eins manns, þá séu miklu meiri líkur fyrir, að skynsamlega sé með hana farið heldur en þegar hún er á fleiri höndum. Að vísu hafa nú á síðustu árum verið mynduð veiðifélög um notkun einstöku ár, en þó er það svo enn með þessi veiðifélög, að alstaðar innan þeirra ríkir metingur um það, hvað hver jörð eigi að hafa og hvernig ána eigi að nota, og hann er svo mikill víða, að það eru eins miklar líkur til þess, að sum félögin liðist í sundur aftur eins og að þau geti haldizt við. Þess vegna er langt frá því, að ég sé viss um, að það sé nokkuð heppilegra, að veiðin falli undir þessar jarðir aftur, heldur en að árnar komi á eina hönd, og ég tala ekki um, ef þær komast á hönd ríkisins. Það er það langákjósanlegasta í þessu máli. Ég held, að það sé miklu skynsamlegri stefna heldur en að reyna að búta veiðina niður, svo að hún falli undir hverja einstaka jörð, sem land á að ánni. Ég tel það skynsamlegri stefnu, að gerðar séu ráðstafanir til þess, að árnar komist á hönd þess opinbera og gerðar séu ákveðnar reglur um það, hvernig eigi að veiða í hverri einstakri á, svo að trygging sé fyrir því, að sú veiðiaðferð sé notuð, sem bezt á við, til þess að hvorttveggja sé tryggt, að laxganga í ánni haldist og að sem beztur arður fáist af henni. Þetta verður varla gert með því að láta ána á margra manna hendur. Ég held þess vegna, að það sé ekki rétt að samþ. þetta frv. Hitt held ég, að sé mikið réttara, sem reyndar er búið að samþ. hér í hv. d., að laxal. séu yfirleitt endurskoðuð og að settar séu reglur um veiðiaðferðirnar og notkun hverrar ár, ef ekki er bægt að hverfa að því ráði, sem ég teldi albezt, að láta veiðiárnar yfirleitt komast í hendur þess opinbera og nota þær með hagsmuni fólksins fyrir augum. En ég geri ekki ráð fyrir, að sú stefna hafi meiri hl. með sér, og þá vil ég taka það næstbezta, og það er að samþ. reglur um veiðiaðferð og notkun hverrar ár út af fyrir sig. En það veit hver maður, hvort sem hann hefir nokkurn tíma séð lax eða ekki, að það hlýtur að vera ákaflega misjafnt, hvernig á að veiða í ám. Það eru notaðar allar veiðiaðferðir, allt frá því að „húkka“ hann upp í að taka hann í kistur, lagnet, ádráttarnet og veiða hann á stöng. Það þekkist engin veiðiaðferð til að ná lax í ám, sem ekki er notuð hér á landi af einhverjum, og bara með tilliti til þess, hvað mikill lax næst, án nokkurs tillits til þess, hvað framtíðarviðkomu laxins viðvíkur. Það er hægt að framkvæma laxveiði í ám þannig, eins og margsinnis hefir sannazt, að hún gefi mikinn arð eitt eða nokkur ár, en oftast er það gert á kostnað framtíðarinnar, og það borgar sig yfirleitt aldrei fyrir þjóðfélagið að reka neitt þannig, að það sé gert á kostnað komandi ára. Það þarf nefnilega að hugsa bæði um nútíð og framtíð, og ekki sízt þegar um veiði í ám er að ræða, sem getur orðið til þess, að laxinn gangi til þurrðar, eins og átakanleg dæmi eru um hér á landi. Ég er þess vegna á móti þessu frv. og tei það algerlega óþarft, m. a. vegna þess, sem ég hefi minnzt á, að það er búið að samþ. till. um endurskoðun laxalöggjafarinnar, og vegna þess, að ég álít, að þessi breyt. sé á móti einstökum manni, eiganda Haffjarðarár, og ég tel mjög vatasamt, hvort rétt sé með 1. að ganga inn á þá braut, að hægt sé að kaupa veiðiréttindi undir jarðir og ónýta þar með gjafabréf, sem gert hefir verið í ákveðnu augnamiði; en það litur út fyrir, að það eigi nú að teygja skilning l. inn á það svið. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri. Ég legg til, að. frv. verði fellt af þeim ástæðum, sem ég hefi tekið fram, ég tel óþarft og óviðeigandi og óréttmætt, að Alþ. framkvæmi ofsókn á hendur einstökum manni.



Ég ætla ekki að eyða mörgum orðum í að svara hv. 1. þm. N.-M. Ég reifaði þetta mál við 2. umr. og tók þá það fram, sem ég áleit mestu máli skipta, svo að ég get farið fljótt yfir sögu. Hv. þm. minntist fyrst á það, að vafasamt væri, hvort hægt væri að setja l. um, að rifta mætti þeim ráðstöfunum, sem gerðar hefðu verið með gjafabréfi í sérstöku augnamiði að sumu leyti. Það er að sumu leyti óviðkunnanlegt að verða að gera það, en það er hliðstætt dæmi, þegar um kirkjujarðir er að ræða, eins og þar sem máldagar eru fyrir veiði í ám, sem kirkjur eiga. Máldagarnir einir skýra frá því, hverjir séu eigendurnir þá, en maður sér sjaldnast hin gömlu gjafabréf, hvorki fyrir veiði né jörðum. Ég sé ekki frekari ástæðu nú til að hætta við þessa innlausnaraðferð, þar sem hún hefir þegar verið notuð, og þar sem þeir eru eftir, sem hafa verið óduglegastir að ná þessum réttindum sinum, en þeir, sem hafa verið aðgangsfrekastir að ná í þessa veiði fyrir löndum sínum, eru þegar búnir að því. Hv. þm. minntist á, að það væri lítið eftir af óinnleystum veiðiréttindum hér á landi. Mér er þó kunnugt um, að veiðiréttindi í Laxá í Laxárdal á einum stað eru óinnleyst, sömuleiðis veiðiréttindi í Þverá í Borgarfirði og víðar. Hv. þm. var að tala um Haffjarðará og virðist bera hana sérstaklega fyrir brjósti og hafa mikinn áhuga fyrir því, að eigandi þeirrar ár væri ekki órétti beittur. Lm þá á er það að segja, að ég hygg, að eins og sakir standa sé ekki hægt að innleysa veiðiréttindin þar, því að til þess að það væri hægt, yrði að stofna þar veiðifélag eða fiskiræktarfélag, en ég hygg, að samningar séu þannig, að það komi ekki til mála, en þó vil ég ekki fullyrða neitt um það. Ég hefi ekki athugað það svo nákvæmlega. Býst og við, að skilyrði vanti til þess að stofna þar veiðifélag, þar sem einn er eigandi allrar árinnar eða veiðinnar. Þá talaði hv. þm. um það, að það væri hætt við, að menn misnotuðu miklu meira veiðina eftir að innlausn væri fengin. Þetta held ég að sé skakkt hjá honum, því að til þess, að landeigandi geti leyst inn veiðina, þarf veiðifélag eða fiskiræktarfélag, sem oft koma því til leiðar, að farið er að setja laxa- og silungsklak við árnar og auka þannig veiðina, þar sem sérstök stjórn er þarna heimafyrir, sem lítur eftir því, hvernig veiðin fer fram. Er miklu meiri trygging fyrir því, að veiði í ám sé ekki misnotuð, þegar allt er undir einni dugandi stjórn, heldur en þegar 10–20 menn eða jafnvel fleiri pota hver út af fyrir sig. Þá er hættan einmitt miklu meiri, því að þó að samlög hafi verið og verði um stærri árnar, þá er hætt við, að þegar einstaklingar eru sjálfir farnir að leigja árnar út, þá reyni veiðimenn að ná leiguréttindum yfir parti af ám hjá þeim, og þá veit maður, hvernig getur farið, menn reyna þá að hafa sem mest upp úr sinum hlut, ef til vill með misjöfnum veiðiaðferðum, en það ætti að vera girt 'fyrir, þegar áin er undir einni hendi. Það hefir verið talað um, að brtt. frá hv. 9. landsk. mundi verða tekin aftur, og tel ég það vel farið og mun þá ekki tala frekar um það að öðru leyti en því, að mér virðist sú brtt. ekki eiga við nú, þar sem búið er að samþ. þáltill. um að endurskoða laxalöggjöfina, aðallega að því er snertir veiðimeðferð og þess háttar. En þótt sú till. hafi verið samþ., þá kemur hún ekki því máli við, sem hér er til umr., því að hún fer ekkert inn á það svið, sem þetta mál fjallar um. Ég hefi nú drepið á það helzta í sambandi við 1. gr. þessa frv., en ég vil endurtaka það, sem ég hefi sagt um 2. gr. þess, að við getum ekki okkur að vansalausu sett okkur á móti henni, og ég geri ekki ráð fyrir, að nokkur hv. þdm. muni snúast gegn þeirri gr., enda reyndist það svo við atkvgr. við 2. umr., að það var engin hönd uppi á móti gr. Við getum ekki látið hjá liða á þessu þingi að gera ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir, að einstaklingurinn sé alveg varnarlaus fyrir veiðiþjófum, og vinna að því að hann fái þá vernd, sem aðrir borgarar þjóðfélagsins fá fyrir ólöglegum árásum. Alþ. verður að koma því til leiðar, að þessir menn þurfi ekki að reka slík mál eins og hvert annað einkamál með ærnum kostnaði, heldur fái sumir þá vernd, að þurfa ekki að kæra til yfirvaldanna og málið verði tekið í hendur þess opinbera og rekið sem almennt lögreglumál. Þess vegna verð ég ákveðið að mæla með því, að þetta frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir, svo að það nái afgreiðslu á þessu þingi, og vænti ég þess, að hv. d. haldi þeirri stefnu, sem hún hefir þegar tekið í þessu máli.

Páll Zóphóníasson Hv. 6. landsk. fannst alveg nauðsynlegt að afgr. þetta mál nú, ekki vegna hinnar upphaflegu breyt., sem farið er fram á með þessu frv., að framlengja þann frest, sem hér um ræðir, úr 5 árum í 10 ár, heldur vegna 2. gr., sem kom eftir till. frá hv. 6. landsk. Það er rétt, að þessarar breyt. er þörf, þegar það er aðgætt, að búið er að samþ. þáltill. til stj. um að hún láti endurskoða laxveiðilöggjöfina fyrir næsta þing, og þegar hann aðgætir það, að það eru 2 mánuðir til næsta þings, þá hlýtur þetta að vera sprottið af því, að hann treystir ekki hæstv. stj. til að leggja þetta fyrir næsta þing, en á þessu tveggja mánaða tímabili er ekki um að ræða nein veiðileyfi, því að þó að einhver vildi veiða í ánum, þá væri ekkert upp úr því að hafa. Af þessari ástæðu er óþarft, þó að nauðsynlegt sé að breyta l., að gera það nú, nema því aðeins, að maður sé fyrirfram sannfærður um, að hæstv. stj. geri ekkert til þess að leggja málið fyrir næsta þing og við treystum okkur ekki sjálfum til að taka upp breyt. á næsta þingi. Ég ber það traust til hæstv. ríkisstj. - þar erum við ekki sammála -, að hún verði við áskorun þessarar hv. d. um að endurskoða laxveiðilöggjöfina. Hv. þm. nefndi tvö dæmi þess, að sér væri kunnugt um, að eftir væri að kaupa veiðiréttindi undir jarðir. Þetta mun vera rétt, en hvorttveggja mun vera gamalt, því að þau réttindi munu ekki hafa verið seld undan jörðunum nú siðari árin. Ef hv. þm. les l., eins og þau voru upprunalega, þá sér hann, að það vakir ekki fyrir neinum að innleysa réttindi, sem hafa verið getin fyrir mörg hundruð árum síðan. Það er miðað við veiðiréttindi, sem er nýbúið að selja undan jörðunum. Það er fyrst nú á seinustu árum, sem mönnum er farið að detta í hug að ásælast aftur undir jarðirnar veiðiréttindi, sem voru gefin undan þeim. Og ég tel, eins og ég hefi áður sagt, vafasamt, hvort það er rétt siðferðislega af löggjafanum, þó að það sé kannske rétt lagalega séð, sem hv. 6. landsk. veit betur um en ég, að gripa inn í og ómerkja gjafir, sem hafa verið gefnar á deyjanda degi. Það er ekki um önnur veiðiréttindi, sem eftir er að kaupa undir jarðirnar, heldur en þau, sem þannig hafa farið undan jörðunum, og svo veiðiréttindin í Haffjarðará. Það er ekki eftir að kaupa veiðiréttindi, sem hafa verið seld síðustu 25 ár. Ég hefði gaman af, ef hv. þm. gæti bent mér á einhver slík veiðiréttindi, sem eftir væri að kaupa. Það eru bara eftir þessi gömlu veiðiréttindi, sem hafa farið undan jörðunum fyrir öldum siðan, og þeim réttindum á Alþ. ekki að skipta sér af, því að það hefir engan siðferðislegan rétt til þess að mínum dómi.



Ég ætla ekki að deila um lögskýringar við hv. 1. þm. N.-M. Ég vil aðeins taka það fram, að mér hefir skilizt á þeim, sem undirbjuggu þessi l., að þeir teldu, að þau hafi átt að ná langt aftur í tímann. Ég geri ráð fyrir, að þeir hafi haft lengri tíma og betri aðstöðu til þess að kynna sér þetta mál heldur en við, sem erum í þessari hv. d. Ég sagði ekki, að það væri aðeins vegna 1. gr., sem lögin þyrftu fram að ganga, en ég sagði hitt, að ég legði enn meiri áherzlu á, að málið gengi fram vegna 2. gr. Þó að það sé rétt, að enginn færi að veiða laxa í Laxá í desember og silungsveiði standi ekki heldur mikil hætta af veiðiþjófnaði á þessum tíma árs, þá hrekur það ekkert af því, sem ég var að segja. Ég veit, að menn hafa hikað við að reka réttar sins út af veiðiþjófnaði í sumar, af því að það varð að reka það sem einkamál, og sökin liggur í salti enn vegna annmarka löggjafarinnar. Verði enn frestur á samþykkt þessa frv., þá er málið fyrnt. En verði ákvæði frv. samþ. nú, er þar reistur garður fyrir ásælni manna. Hv. 1. þm. N.-M. er alltaf að tala um, að þetta eigi að lagfærast með þeirri löggjöf, sem nú á, samkv. þáltill., að fara að undirbúa. En hlutverk þeirrar löggjafár skilst mér liggja utan og ofan við þetta, sem hér liggur fyrir. Þar á t. d. að flokka veiðiár og miða við þróun laxaræktarinnar í framtiðinni, en hér að fullnægja réttlætinu í laxveiðilöggjöf yfirstandandi tíma. - Ég játa, að ég man ekki dæmi um það, að enn sé óinnleystur veiðiréttur, sem hefir verið seldur fyrir skemmri tíma en 25 árum. En ég veit, að fyrir ekki afarmörgum árum var látin veiði frá nokkrum jörðum og er óinnleyst enn.



Ég hefi tekið brtt. á þskj. 436 aftur vegna þess, að ég hefi komizt að raun um, að hún mundi verða í ósamræmi við l. Hinsvegar er ekki tími til að breyta henni í samræmi við l., eins og ég hefði þó kosið.



Ég tek brtt. á þskj. 436 upp.

1)JBald: Þó að ég hafi tekið þessa till aftur, vegna þess að ég hafði kosið, að hún yrði betur úr garði gerð, en þar sem hún hefir hinsvegar verið tekin upp af öðrum hv. dm., þá þykir mér hart að ganga á móti henni og segi því já.

*Árni Jónsson: Ég vildi aðeins gera grein fyrir brtt. á þskj. 457. Hún er við 10. gr. í frv., en 10. gr. er aftur breyt. á 24. gr. l. Í 24. gr. l. er það ákvæði, að það er sett að skilyrði fyrir hlunnindum sem sjúkrasamlögin veita, að viðkomandi hafi ekki hærri skattskyldar tekjur en 4500 kr. Þessir menn eru hinsvegar greiðsluskyldir í samlögin án þess að hafa þar nokkur hlunnindi. Nú hefir þessu verið breytt á þann hátt, að þessir menn geti öðlazt sömu réttindi og aðrir samlagsmenn, en þó því aðeins, að þeir greiði a. m. k. helmingi hærra iðgjald. Það er þetta „að minnsta kosti“, sem ég hefði viljað fella burt, en í stað þess kæmi allt að helmingi hærra o. s. frv. Manni virðist, að það hljóti að vera nokkuð hart að gengið, þegar maður, sem hefir ekki nema 4600 kr. skattskyldar tekjur, verður til þess að öðlast réttindi í sjúkrasamlagi að greiða helmingi meira en sá, sem hefir 100 kr. minni tekjur. Með brtt. ætti að vera fyrir því séð, að stjórnir sjúkrasamlaganna geti nokkuð miðlað þarna málum, svo ákvæðið komi ekki eins ranglátlega niður eins og gert er ráð fyrir í gr., ef hún er óbreytt. Næsta brtt. er við 11. gr. frv., en hún er aftur við 26. gr. l., en hún er um skipun stjórnar sjúkrasamlaganna. Eins og l. eru nú, þá kjósa bæjarstjórnir stjórnir sjúkrasamlaganna með hlutfallskosningu, og er gert ráð fyrir þremur, fimm, eða sjö mönnum, sem kosnir eru á sama tíma og fastanefndir eru kosnar. Þar er einnig ákvæði um, að bæjarstjórnir ákveði þóknun til þessara manna, sem greiðist af samlögunum. Í frv. er þessu breytt á þann hátt, að ráðh. skipar formenn samlaganna eftir till. tryggingarráðs, en bæjarstjórnirnar kjósa svo menn til viðbótar. Þá er og í þessari 11. gr. frv. sú breyt., að í stað þess, að bæjarstjórnir ákveða nú þóknun til stjórnarnefndarmanna, þá sé það tryggingarstofnun ríkisins, sem ákveði þessa þóknun. Um þessar breyt. er það að segja, að mér finnst og mörgum fleiri, að það sé miklu eðlilegra eins og það nú er, að þar sem bæjarstjórnirnar hafa jafnmikinn veg og vanda af sjúkrasamlögunum eins og þær hafa, þá hljóti það að vera eðlilegt, að bæjarfélögin hafi sem mesta íhlutun um stjórn þeirra. Einmitt það, að bæjarstjórnirnar kjósa sjálfar stjórnir samlaganna, skapar þeim þá ábyrgð, að þær hljóta alltaf að hafa áhuga fyrir því, að stjórn sjúkrasamlaganna fari sem bezt úr hendi. Ég held því, að það sé misráðið að draga völdin úr höndum bæjarstjórnanna, eins og gert er ráð fyrir með frv. eins og það liggur fyrir. Hinar 2 brtt., við 13. og 14. gr. frv., eru í sambandi við brtt. við 11. gr. og það er í beinu áframhaldi af því, að þær hljóta að standa eða falla með hinum brtt. Ég sé því ekki ástæðu til að lýsa þeim sérstaklega.

* Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) : Mér þykir rétt að geta þess áður en málið fær fullnaðarafgreiðslu, að við nánari athugun á þeim samningum, sem eru í gildi milli nokkurra sjúkrasamlaga og lækna, hefir það sýnt sig, að þessir samningar gilda í sumum tilfellum til 1. júlí næstkomandi. Af þessu leiðir, að einstök ákvæði í þessu frv. geta í rauninni ekki komið til framkvæmda fyrr en þá. Á ég þar sérstaklega við ákvæði 15. gr. a-liðar, sem tilskilur það, að sjúkrasamlögin greiði að fullu læknishjálp fyrir samlagsmenn hjá föstum samlagslæknum, en eftir þeim samningum, sem nú gilda, er gert ráð fyrir, að samlagsmenn greiði 1/4 sjálfir, svo lengi sem þeir samningar eru í gildi, eða til 1. júlí næstkomandi. Mér fannst rétt að láta þetta koma fram, áður en málið fær fullnaðarafgreiðslu í d., til þess að það sé sýnt, að d. hafi verið um þetta kunnugt. Ef svo skyldi fara, að þetta kæmi í einhvern bága, sem ég tel ekki líklegt, að þurfi að koma til, því það verður sennilega samkomulag um þetta milli beggja aðilja, þá verður að gera ráðstafanir til þess að mæta því, enda er skammt að bíða næsta þings, sem mun koma saman 15. febr.

*Árni Jónsson: Það er náttúrlega dálítið einkennilegt, að það skuli koma fram nú, að þarna eru ákvæði í frv., sem rekast á gilda samninga milli sjúkrasamlaga og lækna. En ég stóð upp aðeins til þess að benda á, hvernig þetta sannar það, sem við héldum fram í gær um það, hvernig þessu máli er hroðað hér af í þinginu. Meiri hl. allshn. hefir lýst því yfir, að í frv. séu nú ákvæði, sem hann telur óskynsamleg. En samt hefir hann ekki komið með brtt. vegna þess, að hann treystir sér ekki til þess að láta frv. hrekjast milli d., og nú sýnir það sig, að atvmrh. lýsir því yfir við síðustu umr. málsins, að ekki sé betur gengið frá þessu en það, að þarna séu ákvæði, sem reki sig á gerða samninga. Ég álít þess vegna, eins og ég sagði í gær, að það sé sannað með því, sem fram hefir komið, að öll meðferð þessa máls sé svo flaustursleg og óhæfileg, að ég tel afgreiðslu þess Alþ. gersamlega ósamboðna.

* Flm. (Jón Baldvinsson): Við höfum flutt hér þáltill. á þskj. 438, hv. 3. landsk. og ég, og fer hún fram á það, að skora á ríkisstj. að undirbúa fyrir næsta Alþ. löggjöf um eignarnámsheimild á landsvæðum, sem séu hentug til ræktunar fyrir kaupstaðina sunnanlands eða við Faxaflóa. Það er stutt grg. með þessari till., en ég skoða þetta mjög stórt mál. Það var á þinginu 1927 eða 1928, sem ég flutti frv. um, að ríkið legði í nýbýli í Ölfusi og í Ásahreppi, á óræktuðum landsvæðum, sem væru við þjóðveginn. Ég áleit, að þar væru hentug svæði, sem hægt væri að reisa nýbýli á, með það hvorttveggja fyrir augum, að fá fólk aftur til að flyt ja til sveitanna frá kaupstöðum og kauptúnum, og eins hitt, að fólk úr sveitinni ætti þar kost á jarðnæði og gæti reist heimili í sveitinni, ef það hefði áhuga fyrir að búa þar áfram. En mjög hefir á það skort, að unga fólkið í sveitinni hafi haft aðgang að hentugu jarðnæði, og fyrir þær sakir hefir mesti fjöldi farið úr sveitinni til kaupstaða og kauptúna. Þessu máli var ekki sinnt, og man ég eftir því sérstaklega, að Framsfl. lagðist á móti þessu frv., að það gengi fram. Frv. fór fram á föluverð útgjöld úr ríkissjóði, en það var á þeim tíma, þegar ríkissjóður hafði nokkur peningaráð og landið hafði töluvert lánstraust, og ætla ég að fé hefði verið betur varið þá til þess að rækta stórar landspildur, sem enn liggja ónotaðar, heldur en í margt, sem síðan hefir verið lagt í. Ég skal taka það fram, að tilgangur nýbýlalaganna virðist vera nær eingöngu sá, að reisa nýbýli og byggja upp jarðir fyrir fólk í sveitinni, en munu ekki að neinn verulegu leyti vera ætluð kaupstaðarbúum og ef til vill alls ekki. Þá er eftir að athuga hina hlið málsins, hvernig eigi að leiða fólk aftur til sveitanna. Ég sé ekki, að það verði á annan hátt en þann, að kaupstaðirnir eigníst stórar landspildur, vel ræktanlegar og á hentugum stöðum, og þó ekki svo nærri bæjunum, að þær hverfi inn undir þá. Ég hefi í huga og við flm. með þessari þáltill. svæði, sem liggur óræktað í Ölfusi fyrir vestan Kögunarhól, sem er mjög stórt og liggur bæði fyrir neðan og ofan þjóðveginn. Það er a. m. k. mín hugsun, að kæmist eitthvað slíkt í framkvæmd, þá yrðu þarna nýbýli og menn gætu þar sameiginlega notið ýmsra þeirra þæginda, sem menn annars verða að fara á mis við í sveitinni, t. d. að þangað kæmi rafmagn, og það gæti vel hugsazt, þar sem þetta land liggur svo nálægt hitasvæði, að með borunum, sem nú eru farnar að tíðkast, mætti finna heitt vatn ekki langt frá. Þetta er að vísu óráðin gáta, en þetta gæti verið mikils virði. Það er enn eitt, að fólk;, sem byggi þarna, gæti haft ýmislegt sameiginlegt, eins og t. d. jarðvinnsluáhöld, sem eru of dýr fyrir einstaklinga. Ég hefi ekki sent þetta mál til athugunar til bæjarstjórna Rvíkur og Hafnarfjarðar, og það er af því, að mér fannst það í sjálfu sér ekki á því stigi, að þess væri full þörf Ríkisstj. myndi að sjálfsögðu, ef hún undirbyggi þetta mál, lyfa þeim að leggja orð í belg, og ef til vill láta í ljós vilja sinn. Eg álit, að jafnvel þó kaupstaðirnir segðust ekki óska þess, þá væri samt rétt að tryggja þeim land á þessum svæðum. Við flm. höfum enn í huga. að lönd í Hnappadalssýslu eru mjög hentug fyrir nýbýli, og það eru ef til vill þar á sumum stöðum enn meiri ræktunarmöguleikar heldur en á þeim stöðum. sem ég hefi nefnt í Ölfusi og í Holtum. Ég tala nú ekki um, ef það yrði samkomulag um till., sem nú er uppi um friðun Faxaflóa. Þá mundi þarna verða mjög lifvænlegt fyrir þá, sem gætu stundað sjó á smábátum til aðdrátta fyrir heimilin. Ég held þó, að þessi lönd liggi svo langt frá kaupstöðunum, að það væri ekki rétt að leggja í ræktun þar strax heldur væri auðveldara að eiga við ræktun í Ölfusi. Kaupstaðirnir gætu látið eitthvað af því atvinnubótafé, sem líklegt er, að veitt verði á meðan slíkt atvinnuleysi er eins og það, sem nú er, ganga til þeirrar ræktunar. Ég skal játa, að ég hefi aldrei haft neina trú á því að rakta upp Flóann og reisa þar nýbýli, og ég held, að ræktunin í „Síberíu“, sem svo er kölluð, sé gersamlega misheppnuð af ástæðum, sem ég hirði ekki um að rekja hér. En aðallega liggur það þó í því, að í vætusumrum standa þar vart upp úr nema hraunkollarnir og ef til vill bæirnir. svo að þar eru t. d. engin svæði fyrir matjurtagarða, því þeir geta þá legið undir vatni. Það er ekki fyrr en kemur niður undir Eyrarbakka og Stokkseyri sem koma góð svæði og hentug til jarðeplaræktar. Ég held, að þessu máli þurfi að hrað:t, og ég skoða það, eins og við flm. segjum í grg. frv., sem einn lið í þeirri starfsemi, sem nú þarf að hefja til þess að tryggja afkomu fólks, þegar það er sýnt, að það er ekki hægt við þau atvinnutæki, sem eru í kaupstöðunum og við sjóinn, svo það verður að hverfa aftur til jarðarinnar, eins og þar stendur. Mér þætti trúlegt, að óreyndu máli, að kaupstaðirnir tækju þessu máli með opnum örmum og óskuðu eftir því að fá stuðning löggjafarinnar til þess að eignast þessi landsvæði. Ég vil taka það fram, að ég tel, að slík landsvæði, sem liggja þarna óræktuð og til lítilla nota, ætti ekki að þurfa að kaupa háu verði. Aftur á móti er það auðséð, að ef slík svæði væru keypt, þá þarf alllangan tíma til þess að koma þeim í ræktun, og það þarf að gera það svo vel í upphafi, að þau komi þeim að fullu haldi, sem síðar eiga að taka sér þar bólfestu. Ég vil mæla með því, að þessi till. verði samþ., og vil beina því til hæstv. landbrb., sem þetta mál á sennilega að heyra undir. eða ef til vill bæði landbrh. og atvmrh., og þá til ríkisstj. í heild, að hún vindi að því bráðan bug að undirbúa slíku löggjöf, og mér þætti það líklegt, að hún þurfi ekki að vera svo flókin eða erfið, að ekki væri hægt að leggja frv. um þetta fyrir næsta þing, þó skammt sé þangað til það verður háð. Ég vil sem sé mæla með því, að d. fyrst og fremst afgreiði till. og samþ. hana, og síðan að ríkisstj. taki hana til greina á þann hátt, sem í till. segir, og undirbúi svo vel sem kostur er á frv. til l. um þetta fyrir næsta þing.

*Magnús Jónsson: Ég var að doka við til þess að vita, hvað hæstv. ráðh. segði um þessa till. Það er aldrei nema falleg hugsun í sjálfu sér, að taka stórar landspildur, sem eru vel til ræktunar fallnar, og reyna að koma þeim í ræktun og fá fólk til að búa þar. Það getur vel verið, og það er ekki ósennilegt, að þessi hugsun eigi framtíð fyrir sér, þannig að valin væru úr hentugustu landsvæðin víðsvegar um landið og þar komið upp sveitabúskap með nokkuð nýjum hætti og reyna að stunda landbúnað og búa í sveit við svipuð kjör og fólk býr nú við í kaupstöðum, en hafi jafnframt hollustuna af því að vera í sveit. Þetta ætti sem sé að verða til þess að varna því, að sveitirnar eyðist smátt og smátt að fólki. Þetta er ákaflega falleg hugsun, og hún á sjálfsagt framtíð fyrir sér. En ég verð að segja, að ég varð dálítið undrandi, þegar ég las þessa þáltill., því fyrirsögn hennar er um eignarnámsheimild á óræktuðum landsvæðum banda kaupstöðum við Faxaflóa, og sjálf till. er líka um það. En þegar maður les grg., þá finnst mér, að hún sé um allt annað efni. Eftir fyrirsögninni og till. sjálfri gæti maður haldið, að meiningin væri sú, að rækta veruleg lönd alveg við kaupstaðina eða í kringum þá, til þess að menn, sem búa í kaupstöðum, gætu haft grasnyt með sinni atvinnu, sem þeir myndu stunda áfram í kaupstöðunum, líkt eins og reynt hefir verið að gera, og þá sérstaklega í Reykjavik, þar sem ræktaðir hafa verið rúmlega 600 hektarar kringum bæinn, til þess að menn gætu haft grasnyt við hliðina á ýmiskonar atvinnu, sem þeir stunda í bænum. En það, sem hér um ræðir, er nokkurskonar tilraun til þess að byggja upp sveitirnar aftur og fá menn til þess að hverfa úr kaupstöðunum upp í sveitirnar. Ég sé því ekki, hvað þetta kemur í sjálfu sér við kaupstöðunum við Faxaflóa. Menn gætu á svona landflæmi flutzt hvaðan sem þeir vildu og úr hvaða kaupstað, sem þeir vildu. Þó ræktuð væru landsvæði í Hnappadalssýslu eða í Holtum, þá kemur það ekki kaupstöðunum við Faxaflóa neitt sérstaklega við, nema þá algerlega óbeinlínis. Ég held, að hv. flm. verði að játa, að það eru aðrar og miklu dýpri rætur, sem þessi mikla breyt. í okkar þjóðfélagi á sér, að menn flytja úr sveitinni í kaupstaði og kauptún. Það er ekki fyrst og fremst skortur á því að hafa einhverja bletti til þess að setja sig niður á. Það hefir verið unnið töluvert að því, ekki sízt með nýbýlalöggjöfinni, að gera mönnum mögulegt að reisa ný býli í sveitunum og þó þessi þáltill. væri samþ. og 1. kæmu um þetta efni, þá myndu þau ekki valda straumhvörfum. Það er aðeins enn ein aðferð til nýbýlamyndunar, að mynda þannig hverfi á þessum sérstöku stöðum. Það, sem m. a. hefir valdið því, að menn flytja úr sveitunum í kaupstaðina, er það, hvað reynt er með allskonar samtökum manna á milli og með löggjöf að draga úr þeirri hættu, sem áður hélt mönnum frá því að yfirgefa sveitirnar og flytja á mölina. Það er það, sem ef til vill veldur meiru en nokkuð annað. Áður hlífðust menn í lengstu lög við að yfirgefa býli sin í sveitinni og afkomu þá, sem menn höfðu þar, nema þeir gætu tryggt sér atvinnu við sjóinn. Nú er búið að nema þetta að meira eða minna leyti í burtu. Menn flytja sig óhikað í kaupstaði og kauptún og bíða þar þangað til þeir fá einhverja atvinnu eða krefjast þess að fá eitthvað að gera, og ef ekkert er til handa þeim að gera, þá verður að búa eitthvað til handa þeim. og þá verður bæjarsjóður og ríkissjóður að láta hundruð þúsunda til þess að skaffa þessum mönnum eitthvað að gera. Þetta er það, sem hefir valdið meira en nokkuð annað þeirri stórkostlegu breyt., sem orðið hefir í okkar þjóðfélagi í þessum efnum. Löggjöfin hefir gengið allt of mikið í þá átt að hlaða undir þá, sem þiggja vinnu sína hjá öðrum, en að gera hinum erfitt fyrir, sem vil,ja afla sér framfæris sjálfir. - En þetta er náttúrlega miklu stærra mál en svo, að við getum gert útrætt um það þennan síðasta dag þingsins. svo að ég skal vera stuttorður. Ég set mig ekki algerlega móti þessari þáltill. Þetta er einn anginn af þeirri margvislegu löggjöf, sem verður að koma og er góð, ef skynsamlega er að farið. Mér finnst einkennilegt ósamræmið milli fyrirsagnar og tillögu, og greinargerðin eins og enn annars efnis. Mig langar til að fá það skýrt, hvers vegna andlit till. snýr í aðra átt en líkaminn.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Tillagan, sem hér liggur fyrir, er þannig, að ég sé ástæðu til að spyrjast fyrir um það, hvernig þetta sé hugsað hjá hv. flutningsmönnum. Það er talað um eignarnám á landsvæðum sunnan lands, hentugum til jarðræktar handa kaupstöðum við Faxaflóa. með það fyrir augum að reisa þar nýbýli handa allmörgum af íbúum bæjanna. - Það er að nokkru leyti hægt að skilja till. þannig, að þessi lönd séu ætluð bæjarfélögunum sem heild til opinbers atvinnurekstrar, en jafnframt kemur það fram í till., að landið sé ætlað einstaklingum, sem hafi áhuga á að búa í sveit. En hvort sem fremur er, koma slíkar framkvæmdir vitanlega undir ákvæði nýbýlalaganna og hljóta þá að takmarkast af því fjármagni, sem ríkissjóður leggur fram til þess að kaupa lönd og reisa nýbýli. Það hefir oft verið ritað og rætt um stofnun nýbýla í Ölfusi austan við Varmá við veginn, og hefir verið talað um eina eða tvær samvinnubyggðir þar og í Holtum í Rangárvallasýslu. Vegna féleysis hefir enn ekki þótt fært að kaupa þessi lönd. Ég tel, að enda þótt ráðizt kunni að verða í það síðar meir að taka þessi svæði eignarnámi, þá sé óviðkunnanlegt að binda með ákvæðum þessarar þáltill., að löndin skuli vera fyrir íbúa sérstakra kauptúna. Framkvæmd nýbýlalaganna er þannig, að orðið hefir verið við beiðnum eftir því, hver geta var fyrir, og eftir því, sem allar ástæður lágu til. Og þá nefnd, sem hefir framkvæmd þeirra með höndum, á ekki að binda með ákvæðum þeim, sem þáltill. fer fram á. Einnig má öllum vera ljóst, að íbúar þeirra kaupstaða, sem eru tilteknir, kynnu að vilja fá ræktunarlönd annarsstaðar. Ég tel ónauðsynlegt að samþ. þessa till., því að jafnskjótt og fé er fyrir hendi, verða stofnuð eins mörg nýbýli og sótt er um, ekki fyrir íbúa sérstakra kaupstaða, heldur fyrir þá einstaklinga. sem til þess vilja gerast og eru hæfir. En ef það væri tilætlunin, að taka löndin fyrir kaupstaðina sem heildir, tel ég að það komi ekki til mála. Hv. 1. þm. Reykv. drap á öfugstreymið, sem fylgt hefir vexti kaupstaðanna. Flutningurinn úr sveitunum stafar af breytingum í atvinnulífi síðan um aldamót, eða siðan 1906, þegar stórútgerðin kom til sögunnar. Sveitafólkið streymdi að sjónum gegn lofurðum um gull og græna skóga og býr síðan á mölinni. Ég þekki dæmi um fjárflóttann, sem samtímis varð úr sveitunum. Í einni sýslu hér austan fjalls, þar sem menn þykja þó engu síður aðgætnir og hugsunarsamir en annarsstaðar á landinu. þar lagði mikill hluti bænda allt sitt aflögufé og kannske meira í togaraútgerð rétt eftir stríð - og tapaði því mestöllu; það var lagt í þýzk mörk, sem urðu einskis virði, og enginn togarinn keyptur. Þetta dæmi sýnir ákaflega glöggt hve gripnir menn urðu af gullæði kaupstaðanna. -- Nú er flutningurinn að mestu leyti stöðvaður. En það var vitanlegt, að hefði hann ekki stöðvazt, mundu sveitirnar hafa tæmzt fullkomlega. Það, sem mest veltur á til að rétta sveitirnar við aftur, er, að hugsunarháttur þeirra breytist. Það þarf að uppræta þann hugsunarhátt aftur, sem straumurinn til kaupstaðanna fram og aftur hefir spillt. Það þarf að kenna bændum að lifa á sínu. Stærsta þörf nýbýlanna er að rétta hugsunarháttinn við aftur. - Ég ætla ekki að ræða þetta mál meira, nema tilefni gefist til.

* Flm. (Jón Baldvinsson): Hæstv. forsrh. skildi till. alveg rétt, en hv. 1. þm. Reykv. hefir misskilið hana, ef honum finnst, að efni hennar stangist á við greinargerðina. Ég veit, að honum eru svo kunnugir staðhættir, að honum getur ekki dottið í hug, að fyrirætlunin sé að taka landsvæði hér í nágrenni Reykjavíkur og Hafnarfjarðar. Eða kannske hann vildi taka t. d. land við Keflavík, mylja hraunið og flytja á það mold austan yfir fjall? - Kringum Hafnarfjörð er brunahraun og auk þess nokkur jarðvegslítil malarholt. Kannske ætti líka að flytja þangað þá mold, sem þarf? - Í till. er talað um landsvæði hentug til jarðræktar handa þeim, sem vilji búa í sveit. Það sýnist nokkurn veginn greinilegt bæði í till. sjálfri og grg., hvað hér er farið fram á. Þó að hæstv. forsrh. væri þetta ljóst, fannst mér hann taka till. verr en ég vænti og af miklum misskilningi á málefninu yfirleitt. Ég furða mig á, að hann skuli ekki skilja, hver þörf er fyrir kaupstaðina með stærstu atvinnuleysingjahópana að leita nýrra ráða til að skapa atvinnu og til að koma fólkinu aftur út í sveitirnar. Þar þarf það að geta skapað sér sjálfstæða atvinnu, í stað þess að vera hér upp á atvinnubótavinnu komið. Hv. 1. þm. Reykv. tók ekki þessari tillögu eins hlýlega og ég vonaðist eftir, og hann virtist mjög trúlítill á, að hún yrði að gagni. En hæstv. forsrh. virtist óttast hið gagnstæða, að þetta mundi verða framkvæmt, ef till. næði samþykki. Ég vona, að þeir eigi báðir eftir að skoða betur hug sinn, áður en þeir greiða atkv. móti till. Ég hefi skilið till. eins að mestu leyti og hæstv. forsrh. gerir. En þetta á ekki að falla undir nýbýlalögin og þeirra yfirstjórn. Ég gæti hugsað mér að kosin yrði fyrir þetta sérstök stjórn, og að ríkið legði fé til þessa sérstaklega. Ég get skilið eina ástæðu til mótstöðu hæstv. forsrh. fyrir hönd sveitanna. En þá ástæðu álít ég ekki á rökum reista. Hún er sú, að bændur óttist of mjög samkeppni þessara manna á nýbýlunum með nýtízku tækni og skipulag og e. t. v. betur ræktuð lönd, því að á smáum blettum tekst oft að ná meiri afrakstri en á viðlendum rýrðarslægjum og hálfræktuðum túnum. En það er of mikil þröngsýni að óttast slíka samkeppni. Nóg er landrýmið austan fjalls, og afurðasölulögin eru komin í það horf, að samkeppni eða offylltan markað er varla mjög að óttast. Auk þess má gera ráð fyrir, að á þessum nýbýlum mundu menn rækta sem mest handa sjálfum sér, svo sem grænmeti, og lítið sem ekki þrengja sér inn á mjólkurmarkaðinn. - Þessi ástæða finnst mér ekki frambærileg móti þeirri höfuðnauðsyn að skapa nýja afkomumöguleika. Ég tel að vísu ekkert eitt ráð öruggt til þess að flytja fólkið aftur í sveitirnar, heldur þurfi til þess margskonar aðgerðir, eins og raunar segir í grg. till. Og þar er grg. alveg í samræmi við fyrirætlun till., eins og ég vona, að hv. þm. fari að sjá. Það ríður á miklu, að kaupstaðirnir geti byrjað sem allra fyrst að undirbúa þetta mál. Ef þáltill. verður samþ., treysti ég því, að hæstv. landbrh. muni undirbúa löggjöf um málið fyrir næsta þing og fara þar að vilja deildarinnar, og að hann láti ekki málið liggja, vegna þess hve aðkallandi það er að gera í því hagnýtar ráðstafanir.

*Jóhann Jósefsson: Þessi till. er fyrir allskömmu fram komin og í sjálfu sér dálítið erfitt að átta sig á henni. Mér hefir sýnzt hún þurfa athugunar í nefnd, einkum þar sem rökstuddar raddir hafa komið fram um það, að framkvæmd málsins ætti að heyra undir nýbýlalögin, og í öðru lagi að grg. till. og till. sjálf gangi ekki alveg í sömu átt. Hvorutveggja mótmælir að vísu hv. flm. - Ég vil taka undir það með honum, að málið er sannarlega þess vert að sinna því. Það þarf að hjálpa fólkinu í kaupstöðunum, eins og hægt er, til að skapa sér sjálfstæða atvinnu, eins og hann orðaði það. Það gladdi mig að heyra hann nú í fyrsta sinn leggja áherzlu á slíka lausn atvinnuleysisvandræðanna. því að ég vænti þess. að þetta sé full meining hans, að fækka ósjálfstæða fólkinu í kaupstöðunum og láta það skapa sér sjálfstæðan atvinnurekstur. En það er ekki hægt hjá því að komast að játa, að annað hefir oftar verið uppi á teningnum hjá sósíalistum og viðleitni þeirra beinzt í þveröfuga átt við þessa skoðun. Hv. flm. komst einnig svo að orði, að hann væri ekki meðmæltur atvinnubótafé og atvinnuleysistryggingum nema sem illri nauðsyn. Þetta eru óvanaleg ummæli úr munni sósialista.

Hefi oft sagt það áður

. Ég hefi aldrei tekið eftir, að hv. þm legði áherzlu á það fyrr en nú, og vildi vekja afhygli á því; mér þykir þetta góð sinnaskipti. - Raunar var líklegt, að jafngreindur maður og hv. flm. mundi komast að þessu líkri niðurstöðu. En hitt er oftar, að menn kinoka sér við að láta sinnaskipti sín í ljós í heyranda hljóði. - En þessi skoðun er einmitt sú, sem við sjálfstæðismenn höfum barizt fyrir og höfum oftast mætt litlum skilningi hjá þeim flokki, sem báðir hv. flm. till. tilheyra. Einmitt af því, að víð höfum haldið því fram, að fyrsta og veglegasta starf löggjafans væri þetta, að styðja einstaklingsframtakið, að hjálpa fólkinu til að skapa sér sjálfstæða afkomumöguleika, verð ég að gleðjast af yfirlýsing hv. 9. landsk. (JBald) sem sigri fyrir stefnu Sjálfstfl. Það gleður mig á þessum síðustu og verstu dögum, að heyra þessa játningu frá jafnmiklum manni og greindum eins og flm. er. Ræða hæstv. forsrh. var með einkennilegum hætti, að mér þótti, og ekki að öllu leyti sanngjörn. Það mun vera rétt, að upp úr aldamótunum síðustu, í sambandi við það feiknaframtak á sviði fiskiveiðanna, urðu menn líka til sveita gripnir af þeirri hugsun, að togaraútgerð væri gróðavegur. Og ég efast ekki um, að það sé rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að margir efnamenn í sveitunum hafi lagt fram stórfé á þeim árum til togaraútgerðarinnar. Sumir af þessum mönnum munn hafa á vissu tímabili a. m. k. fengið góða vexti af sínu fé, þó vel megi vera, að aðrir hafi tapað. Þeir, sem nutu gróðans þessi ár, urðu svo að rísa undir tapinu, þegar fór að halla undan fæti hjá þessum atvinnuvegi. En þegar svo á að ræða um það, sem hv. 1. þm. Reykv. réttilega segir, að ekki sé tími til að fara nokkuð verulega út í á d.fundinum núna, hverjum sé að kenna flótti fólksins úr sveitunum, þá kynni nú svo að fara að ekki yrði ástæðan einvörðungu fundin í spilltum hugsunarhætti kaupstaðabúanna, eða vegna spilltra áhrifa frá kaupstöðunum, eins og hæstv. ráðh. orðaði það. Ég verð að segja það, að mér fannst satt að segja að sá dómur ráðh. vera nokkuð ósanngjarn í garð kaupstaðanna. Hann orðaði það líka þannig, að atvinnuvegirnir við sjóinn hefðu haft gyllingar í frammi við fólkið, og þær hafi svo dregið það úr sveitunum. Ja, hvað er að hafa gyllingar í frammi við fólkið? Það er ekki víst, að allir hafi sama skilning á þessu. Mér finnst, að atvinnurekandi, jafnvel þótt hann eigi heima í kaupstað, sem þarf á fólki að halda, og geldur því sitt kaup „heiðarlega og ríktuglega“, eins og stundum var sagt í gamla daga, hann hafi ekki neinar gyllingar í frammi við það fólk, sem kemur til hans í atvinnuleit, á meðan hann stendur við orð sín og eiða. Það væri hægt að benda á aðra, sem með meiri sanni mætti segja, að hefðu gyllingar í frammi við fólkið en atvinnuvegirnir og atvinnurekendurnir. Ég er fæddur og uppalinn í sjávarþorpi, þar sem þannig hefir verið um tugi ára, að fólkið úr nærsveitunum hefir sótt í minn fæðingarbæ í hundraðatali, unnið þar hluta ársins og sótt þannig mikla björg í sitt bú, á þeim tíma, sem minnst þörf hefir verið fyrir vinnu þeirra heima fyrir. Ég held, að sú búbót, sem Rangárvalla-, Skaftafells- og Árnessýsla fyrr á tímum og fjöldamargir úr sýslum landsins sækja nú til Vestmannaeyja á vertíðinni, hafi verið mörgum. að minnsta kosti mörgum smábóndanum drjúgur styrkur við sinn búskap. Ég vil ekki kannast við það, að atvinnuvegur við sjóinn, sem á vissum tímum ársins krefst aukins fjölda sjómanna og verkamanna, sé stimplaður með því heiti, að hafa í frammi gyllingar við fólkið, eða að hann stuðli að spilltum hugsunarhætti, sem breiðist svo mikið út um sveitirnar. Þá segir hæstv. ráðh. ennfremur, að flóttinn úr sveitunum hafi verið mikill, en væri nú að minnka. Það getur vel verið, að svo sé; ég hefi ekki kynnt mér neinar tölur um þau efni síðustu tíma, og má vel vera, að ráðh. viti það betur, og skal ég ekki deila um það við hann. En ég hefði nú haldið, að það væri langt frá því, að hann væri stöðvaður, því miður. Og svona almennt skoðað og litið á málið, þá tel ég að hin síðustu ár sé það alveg óhjákvæmileg afleiðing af ýmsum þeim nýmælum og breytingum, sem gerðar hafa verið í íslenzki löggjöf, að fólkið dragist meir og meir úr sveitinni í kaupstaðina. Hv. 1. þm. Reykv. drap á þetta stuttlega í sinni ræðu og benti á hin afarmörgu lagaákvæði. sem sett hafa verið nú síðustu 10 árin eða svo, sem ganga í þá átt, að skapa skyldur og aftur skyldur fyrir þá menn, sem reka atvinnufyrirtæki, en búa til réttindi. a. m. k. á pappírnum, fyrir þá, sem leita atvinnunnar. Skyldi ekki slík löggjöf ýta undir fólkið úr sveitunum, sem vissulega á mörgum sviðum býr ekki við of glæsilega kosti? Því skyldi það ekki sækja þangað, sem eldurinn brennur hefur? Mér finnst það algerlega eðlileg afleiðing. Og skemmst er að minna á þá breytingu á framfærslulögunum, sem gerð hefir verið síðustu árin, og þá einkum á sjúkratryggingalögunum, þá höfuðbreytingu, sem gerð var á siðusta og næstsiðasta þingi á framfærslulögunum, sem veitir fólkinu, sem í kaupstöðunum býr, svo eðlilegan og sjálfsagðan aðgang að fátækrastyrknum miklu auðveldari heldur en áður var. Þetta hlýtur að verða þess valdandi, að menn. sem standa í harðri lífsbaráttu upp til sveita landsins og verðu að neita sér og sínum um margar nauðsynjar, svo ég ekki tali um það, sem við köllum óþarfa hér við sjóinn, freistist til að kveðja sveitirnar og flytja í þessi Gósenlönd, sem Alþingi er búið að búa til handa þessu fólki í kaupstöðunum. og þá einkum í Reykjavík. Ef verið er að tala um gyllingar. þá held ég, að þetta sé í raun og veru rétt, að með þessu sé verið að hafa gyllingar í frammi við fólkið. Og má nefna eitt atriði, sem ég fyrir mitt leyti cr sannfærður um. að hefir gert sitt til þess að ýta undir flutninginn úr sveitunum eða losa um hann. Það eru skólarnir. Ég veit vel, að þeir, sem berjast fyrir skólunum, þessum glæsilegu samkomuhúsum í sveitunum og menntastofnunum, sem eiga að vera, hafa haft gott eitt í huga, þegar þeir hafa barizt fyrir að koma þessum skólum á fót. En hitt geta allir skilið, að ungu fólki úr fámennum, afskekktum og dreifðum byggðum, sem dvelur einn eða tvo vetur í stórum og kátínufullum skóla, bregður mikið við. Þetta sama unga fólk verður sjálfsagt ekki neitt ánægt, þegar það skilur við þetta glæsilega samkvæmislíf, sem tíðkast í héraðsskólunum. Það er ekki mikil ánægja í því að hverfa til sinna dreifðu byggða og halda áfram að lifa þar í fámenninu á eftir. Sem sagt, ástæðurnar fyrir þessum mikla flótta og tæmingu úr sveitum landsins er sannarlega ekki að finna á neinum einum stað. Og það er mjög óréttlátt, ef því er haldið fram, að þeirra sé að leita frá spilltum hugsunarhætti kaupstaðarbúanna. Það er nú einu sinni svo, og það er bezt að segja það í eitt skipti fyrir öll, að ég held, að fólkið í kaupstöðunum sé ekkert spilltara í hugsunarhætti heldur en eins og gerist. Eftir þau kynni, sem ég hefi haft af því virðist mér þar ekki vera svo mikil spilling ríkjandi, að sé þannig orð á gerandi, að hún beinlínis smiti og sýki sveitirnar út frá sér. Vilji maður taka dæmi um óheilbrigt hugarfar, þá má nefna áfengislöggjöfina og öll þessi bruggmál á síðustu árum, því það er svo að sjá, sem slíkt stingi sér niður í sveitunum eins og við sjóinn. Um þetta mál mætti miklu meira ræða; ég hefi hvergi nærri farið inn á öll þau atriði, sem hér koma til greina. Ég vil að lokum segja það, að ef á að benda á einhverja sérstaka orsök til þess, að fólkið hefir undanfarinn áratug horfið svo mjög - og allt of mikið - úr sveitunum í kaupstaðina, þá mun það vera þessi misskilda löggjöf, sem er undirrótin, - löggjöf, sem í mörgu falli verkar alveg öfugt við það, sem henni er ætlað að gera. Það hefir skort á alla festu og markvissa baráttu hjá þeim, sem hafa ráðið þessu landi, til þess að koma í veg fyrir það, að fólkið flykktist of mikið úr sveitunum, og til þess að bægja frá þeim atriðum úr löggjöfinni, sem sannarlega geta talizt gyllingar til þess að fólkið flýi úr sveitunum.

* Flm. (Jón Baldvinsson): Ég hafði ekki ætlazt til, að þetta yrði nein stefnuræða eða prógramræða við málið, eins og hv. þm. Vestm. hefir nú flutt um alllangan tíma. Hinsvegar er ekkert nýtt í minni ræðu, sem menn geta tekið til inntekta. Því að ég hefi oft sagt það áður og við margir alþýðuflokksmenn, að við teljum, að það sé þjóðinni hollast að atvinnuvegirnir geti fætt og klætt landsfólkið, og þurfi ekki neinar sérstakar fjárveitingar úr ríkissjóði til þess að halda uppi atvinnubótum utan við atvinnuvegina.

Það er bara neyðarúrræði

. Þetta er það, sem við höfum alltaf haldið fram, - og við höfum sagt meira við höfum sagt, að það geti komið í staðinn fyrir atvinnuvegina, ef þeir gersamlega bregðast. Þá er það bara hrun og ekkert annað. En hitt teljum við sjálfsagt á erfiðum tímum, að styðja atvinnuvegina, eins og gert hefir verið undanfarið í stórum stíl, svo sem landbúnaðinn, bæði með kreppuhjálpinni, sem er ákaflega varasöm lánastarfsemi, og með því mikla fé, sem búið er að veita til þeirra, sem verða fyrir mestum skaða vegna fjárpestarinnar, o. fl. Það, sem sjálfstæðismenn hafa sagt og eru alltaf að segja, er, að þeir vilji fá að vera í friði - oftast orðað það svo -, svo að framtak hvers einstaklings fengi að njóta sin. En mér finnst þeir ekki vilja vera í friði sjálfir, því ég veit ekki betur en einmitt forsprakkar sjálfstæðismanna leiti til ríkissjóðs um margra millj. króna framlag til þess að styðja og reisa við atvinnuveg þeirra. Ég er ekki að lá þeim það, en mér finnst það koma illa heim við kenningu þeirra, að fá að vera í friði. Við alþýðuflokksmenn höfum alltaf sagt, að það, að skapa fólkinu sjálfstæða atvinnuvegi, sé það bezta. En það er ekki aðalstefna sjálfstæðismanna. Sjálfstæðismenn vilja skapa þannig atvinnu, að hinar almennu atvinnustéttir landsins séu háðar tiltölulega fámennum hóp hinna fjársterkustu manna í landinu.

Það er rétt

. Þetta er þeirra stefna. Okkur alþýðuflokksmönnum hefir aldrei dottið í hug, eins og sumir hafa haldið fram, að fara að leggja allan búskap á smákotum undir ríkið, að hver bóndi ætti að vera ríkisbóndi og ríkið að bera ábyrgðina. En það er annað mál, að við höfum talið rétt, að ríkið hefði fyrirmyndarbú á einstaka stað, og yrði það þá sem kennslustofnun, þar sem bændur mættu læra að búa á þann hátt, sem vísindin, þekkingin og reynslan telur, að hentugast sé.

Með jafnrétti þegna fyrir kaupstaðabúana

. Ég er ekki á móti jafnrétti þegna fyrir kaupstaðabúana, það veit hv. þm. vel. Það eru bara sumir svo heimaríkir fyrir sveitirnar. Svo ég þykist ekki hafa sagt neitt, sem kemur í bága við skoðun Alþfl. eða neitt af því, sem við höfum sagt undanfarið. Okkur hefir heldur ekki dottið í hug, að ríkið gerði út smábáta og mótorbáta, heldur að menn geri þá sjálfir út; mættu vera einstakir eigendur að þeim, eða samvinnufélög, eftir því sem verkast vildi. Aftur er það hitt, sem við teljum skaðlegt, að atvinnufyrirtæki, sem þurfa margar millj. og kannske tugi millj. til rekstrarfjár, sé lagt undir einstaka, örfáa menn, því ef hrun kemur af slíku, þá dregur það svo mikinn dilk á eftir sér fyrir þjóðfélagið. Þar teljum við, að hið opinbera eigi að hafa hlutdeild í. Enda er það eðlilegast í sjálfu sér, og þá ekki sízt í jafnfátæku landi eins og hjá okkur, að ríkið stuðli að því, að þeim atvinnufyrirtækjum, bæði til sjávar og sveita, bæri að stjórna á þann hátt, sem líklegastur er að gefa sem beztan arð. og það hafi þar að einhverju lyti forgöngu, eins og t. d. gert er með síldariðnaðinum, þar sem ríkið hefir komið þeim iðnaði á fót og hefir rekið hann, vegna þess að það var ekki á færi einstakra manna í svona fátæku landi að reisa þær miklu síldarverksmiðjur, sem ríkið hefir gert, sumpart með framlagi og sumpart með lánstrausti landsins. Svo prógramræðu hv. þm. Vestm. hefir verið svarað. En ég óska þess eins og fyrr, að þessi till. megi ná samþykki og að þá standi ríkisstj. ekki á móti því að undirbúa löggjöf svo sem fyrir er mælt í till.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég ætla ekki að lengja umr. um þetta mál, en aðeins að ræða það á þeim grundvelli, sem nú hefir verið að nokkru leyti komið inn á, vegna þeirra ummæla, sem féllu hjá hv. 1. þm. Reykv., sem ég ef til vill hefi gefið að nokkru leyti tilefni til. En ef ætti að svara því öllu, tæki það of langan tíma. En ég hefði haft ánægju af að ræða við hv. þm. Vestm. um þessi mál, þótt þess verði eigi kostur að fara mikið inn á þau nú. Mér finnst hv. þm. satt að segja óþarflega hörundssár fyrir þessi orð, sem féllu hjá mér, og tala fulllengi um það, að ég hefði rætt mikið um spillinguna í kaupstöðum, sem hefði svo sín áhrif á sveitirnar. Ég orðaði það ekki þannig, heldur að þau straumhvörf, sem orðið hefðu í kaupstöðunum vegna stórútgerðar, hefðu haft sín áhrif í sveitunum, sem ekki er heldur hægt að neita. Þau áhrif hafa einmitt orðið á þann veg, að þau hafa gert sveitunum stórkostlega mikið tjón. Um fátækraframfærið og hvað stórútgerðin hefir dregið marga til sín, og getur síðan ekki veitt þeim atvinnu, og hitt, að helzt megi enginn fara í skóla, vegna þess að þá langi hann til að flytja í kaupstaðinn, fer ég náttúrlega ekki að ræða. Við hv. þm. Vestm. getum sjálfsagt ekki orðið sammála um þetta. En það, sem er aðalatriði í þessu máli fyrir mér, er sá hlutur, sem ég býst við, að hv. þm. Vestm. sé ekki mikið inni í, vegna þess að hann er ekki kunnugur í sveitunum, að sínu leyti eins og ég þekki tiltölulega minna til við sjóinn en hann. Hv. þm. álítur m. a., að það sé svo ákaflega mikill fengur fyrir Rangárvallasýslu og aðrar sýslur, sem hafa átt menn í vinnu í Vestmannaeyjum, þaðan hafi þeir farið heim með gott kaup. En ég álít þetta hreinan misskilning, og ég er viss um, að það er hreinn misskilningur. Og ég get fært þær ástæður fram, að reynslan er búin að sýna það, að einmitt í þeim sveitum, sem liggja að kaupst. eða á einhvern hátt sækja vinnu til þeirra, ber búskapurinn sig verst, og mætti t. d. nefna sveitir, þar sem það er mjög áberandi, og eru það sveitirnar, sem liggja næst Siglufirði og Akureyri. En þeim, sem búa að sínu og vinna - ekkert utan heimilis, vegnar æfinlega bezt. Og ég man vel ummæli eins bónda, sem var einn af beztu og ríkustu bændum í Skagafirði. Hann var spurður að, hvernig hann hefði fengið sinn gróða, og sagðist hann aldrei hafa unnið handtak utan heimilis, allt gert viðvíkjandi ræktun og skepnum, sem hægt var að gera, og á því hefði hann grætt allt sitt fé. Það mun mega fara um sveitir landsins og rekja þessa sömu sögu, því að hún er alstaðar til staðar. Búskapurinn er þannig, að jörðin er nízk - það er hún -, en hún gefur hverjum það, sem hann þarf að nota, en ekki nema vel sé um hana hugsað. Það er alltaf á hverjum tíma fyrir bóndann einhver vinna, sem ekki má fara forgörðum fyrir það að leita burt og sækja fjármuni annað. Það er þetta, sem hefir hrakið bændur af réttri leið, og það, sem nýbýlin þurfa að kenna þeim aftur, að búa að sínu, sækja ekki vinnu út fyrir heimilin, nota sem mest það, sem heimilin framleiða, selja minna og kaupa minna. Leggja niður þann ósið, sem komizt hefir á hjá bændastéttinni fyrir áhrif af fjármagni kaupstaðanna, að selja mikið og kaupa mikið. Það er ekki hægt í fáum dráttum að benda á allt hér, en um þetta mætti, et athugað væri, finna mörg talandi dæmi, og við vitum um einstaka sveitir, sem aldrei hafa lagt þennan góða sið niður, og þeim hefir vegnað einna bezt. Svo er bæði um sveitir og einstaklinga. Ég þekki marga bændur, sem aldrei hafa lagt niður þetta búskaparlag. og það sýnir sig, að þeir eru yfirleitt, að öðru jöfnu, beztu bændurnir á hverjum stað. Þetta þarf að komast aftur inn í íslenzkan landbúnað. Veltur mikið á, að landbúnaður okkar komist aftur inn á þessar brautir. Þó að oft sé villandi að byggja á einstökum dæmum, get ég bent á ýmsa bændur í mínu kjördæmi, sem alltaf hafa fylgt þessari reglu. Þeir fóru aldrei til Siglufjarðar, til að sækja þessar háu upphæðir, og þeir standa sig nú líka mun betur en hinir. Ég talaði aldrei um spillingu í kaupstöðunum, eins og hv. þm. Vestm. sagði. Ég hefi síður en svo talið kaupstaðafólk yfirleitt verra en sveitafólk. En stórútgerðin hefir óneitanlega haft þessi áhrif, sem ég nefndi, og við, sem berjumst fyrir sveitirnar, verðum sérstaklega að gera okkur far um að eyða þeim aftur.