Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur svohljóðandi bréf frá Jóni Kristjánssyni, 4. þm. Norðaust., dagsett 29. mars 2005: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa og þess að 1. varamaður á lista Framsóknarflokksins í Norðaust. er forfallaður, að 2. varamaður listans, Katrín Ásgrímsdóttir, garðyrkjubóndi, Kaldá, Austur-Héraði, taki sæti mitt á Alþingi á meðan.“ Þá hefur borist bréf frá 1. varaþingmanni Framsóknarflokksins í Norðaust., Þórarni Sveinssyni, þar sem hann tilkynnir um forföll sín. Kjörbréf Katrínar Ásgrímsdóttur hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.

Katrín Ásgrímsdóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa.

Herra forseti. Ég tel mig knúinn til að ræða um störf þingsins vegna framgöngu forseta þingsins á fundi í morgun með formönnum þingflokka, sem ég sat í forföllum formanns þingflokks Frjálslynda flokksins, hv. þm. Magnúsar Þórs Hafsteinssonar. Á fundinum meinaði hæstv. forseti mér að taka til máls og meinaði mér í raun að fá upplýsingar um gang mála. Ég tel það mjög alvarlegt mál. Hæstv. forseti gengur gegn lýðræðinu með þessum hætti, að meina einum þingflokki að fá upplýsingar um gang mála. Það er óþolandi og algerlega ólíðandi að forseti geri slíkt. Ég tel mig því knúinn til að fara fram á að hæstv. forseti ræði framgöngu sína við formann Frjálslynda flokksins. Ég hef rætt við formann Frjálslynda flokksins, hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson. Við vorum sammála um að þetta væri ólíðandi. Það verður að taka þetta mál upp. Ég mælist til þess að forseti komi til fundar við formann Frjálslynda flokksins á mánudagsmorgun og ræði þessa framgöngu sína. Það gengur ekki að troða æ ofan í æ á þingflokki Frjálslynda flokksins. Þær upplýsingar sem ég óskaði eftir en fékk ekki voru t.d. hvað orðið hefði um utandagskrárumræðu við hæstv. forsætisráðherra sem óskað hefur verið eftir. Það hafa ekki fengist nein svör við því og fékkst ekki einu sinni tækifæri til að bera fram þá spurningu. Hver er staða mála hvað varðar þá umræðu? Einnig hugðist ég spyrja hæstv. forseta 

Hv. þingmaður tíminn er búinn.

fyrirspurn. 
            

Hæstv. forseti. Fréttir sem berast úr bankakerfinu hljóta að vekja ríkisstjórnina og reyndar okkur öll til umhugsunar. Í morgun var sagt frá því í fréttum að yfirdráttarlán heimilanna hefðu aukist um 1.500 millj. kr. í febrúar og væri þetta annar mánuðurinn í röð sem yfirdráttarlán heimilanna hækkuðu ógnvænlega. Fram kom að fyrstu tvo mánuði hækkuðu yfirdráttarlán um 4,1 milljarða kr. og standa núna í röskum 58 milljörðum kr. Einkum er umhugsunarvert við þetta að á tímabilinu ágúst til desember á síðasta ári drógust yfirdráttarlánin saman. Á því tímabili sáu margir sér hag í að endurfjármagna yfirdráttarlán með hagstæðari íbúðalánum til lengri tíma sem þá voru í boði frá fjármálakerfinu, frá bankakerfinu. Áður en þessi endurfjármögnun hófst námu yfirdráttarlánin 60,5 milljörðum kr. en nú stefnir í að sama marki verði náð að nýju. Það þýðir að fólk sem nú er búið að veðsetja sig í botn með veði í húsnæði, sem oft er á yfirsprengdu verði, til að ná utan um fjármál sín er aftur komið í þrot. Við slíkar aðstæður má ekkert út af bera. Af þessu tilefni vil ég vekja athygli á þingmáli sem þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs setti fram, um aðgerðir til að tryggja efnahagslegan stöðugleika. Þar lögðum við m.a. til að Fjármálaeftirlitið hugaði vandlega að áhættumati í bankakerfinu, svo sem hvað varðar áhrif af snöggri gengislækkun krónunnar eða lækkun fasteignaverðs. Markmiðið verði að hraður vöxtur útlána að undanförnu skapi ekki hættu fyrir efnahagslífið og farið veri yfir eiginfjárlágmörk og áhættugrunn fjármálastofnana í því ljósi. Á þessu vil ég vekja sérstaka athygli í ljósi frétta sem berast innan úr fjármálakerfinu.

Herra forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Ögmundar Jónassonar um þá alvarlegu stöðu sem blasir við í efnahagsmálum þjóðarinnar, verði ekki á þeim tekið. Skuldir heimilanna vaxa mjög hratt. Við glöddumst á vissan hátt yfir þeim breytingum sem urðu seint í fyrra og í byrjun þessa árs, möguleikum fólks til að létta greiðslubyrði lána sinna með hagstæðari lánum hjá bönkunum. Maður hélt að með því yrði greiðslubyrðinni létt af heimilunum. En nú virðist annað koma á daginn. Það er ekki aðeins að hús og íbúðir hafi verið skuldsettar í topp heldur hækka yfirdráttarlán, tímabundin yfirdráttarlán hjá bönkunum. Vextir af þessum lánum eru ekki hagstæðir, herra forseti. Ætli það séu ekki eitthvað á milli 14 og 20%? Þetta gerir það að einstaklingarnir og samfélagið allt verður afar viðkvæmt fyrir breytingum í efnahagslífinu. Þegar boginn er svo þaninn má ekkert út af bera. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum lagt fram tillögur um bráðaaðgerðir til að stuðla að efnahagslegum stöðugleika, þar á meðal að hvetja til að eftirlit sé haft með bönkunum og þeir hvattir til að huga vel að eiginfjárstöðu sinni og lánastefnu. Lítils háttar breyting í gengi eða lítils háttar breyting í útflutningi eða verðbólgu skapaði þannig ekki miklar holskeflur.

Herra forseti. Ég beindi spurningu til hæstv. forseta fyrr í umræðunni um hvort hægt væri að verða við því að fá fund með formanni Frjálslynda flokksins á mánudagsmorgun um framgöngu hæstv. forseta á fundum. Ég óska eftir því að hæstv. forseti geri grein fyrir afstöðu sinni til bónar minnar. Eru engin viðbrögð við henni? Þessi framkoma hæstv. forseta gengur ekki upp. Hann verður að huga að því að hann er í lýðræðislegu þjóðþingi og á að gæta réttar þingmanna. Þetta er með ólíkindum. Hann á ekki þetta þing. Hann virðist líta svo á að hann eigi það og þurfi ekki að svara einu né neinu þegar er beint að honum spurningum. Mér finnst þetta vera með ólíkindum og í rauninni dónaleg framkoma. Ég ætlaði að beina fyrirspurn fyrr í dag til forseta um fyrirspurnir til hæstv. utanríkisráðherra. Það hefur tekið hæstv. utanríkisráðherra meira en fjóra mánuði að koma því í verk að svara einfaldri fyrirspurn. Í öðru lagi ætlaði ég að spyrja um hvers vegna fyrirspurn sem ég beindi að hæstv. forsætisráðherra varðandi það hvað forsætisráðuneytið greiddi fyrir lögfræðiálit Eiríks Tómassonar. Eru þetta svona stórir karlar að þeir geti ekki svarað? Hæstv. forseti getur ekki svarað því hvort hann verði við óskum um fundi með formanni flokksins.

Herra forseti. Það gengur mjög á þær fyrirspurnir sem hafa af ýmsum ástæðum hlaðist upp hjá mér. Ég hygg að þetta sé sú eina sem eftir er og henni verður svarað fljótlega. Hins vegar þóttu mér það mikil tíðindi þegar hér kom þingmaður og lýsti því yfir að forseti væri boðaður á teppið hjá formanni Frjálslynda flokksins vegna framgöngu hans. Ég hef hvergi í veröldinni séð þetta áður. Ég vona að þetta hafi verið tekið upp á mynd, þetta var svo athyglisvert og skemmtilegt. En forseti sýndi þingmanni þá kurteisi að svara ekki þeirri vitleysu sem þar var á ferðinni.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. þm. Ögmundi Jónassyni að sú aukning sem orðið hefur á yfirdráttarlánum er mikið áhyggjuefni. Það var vissulega jákvætt þegar bankarnir komu inn með lán fyrir einstaklinga með verulega lægri vöxtum. Fólk gat farið út í miklar skuldbreytingar og nýtti sér það. Ég átti ekki von á því að frá áramótum hefðu yfirdráttarlán aukist um 4 milljarða kr. og séu nú um 58 milljarðar kr. Það sem er áhyggjuefnið í þessu eru þeir miklu vextir sem fólk þarf að greiða af yfirdráttarlánum, 17–18% vextir. Ég spyr hæstv. viðskiptaráðherra sem hér er stödd hvort hún telji ekki ástæðu til að bregðast við þessu. Yfirdráttarlán heimilanna jafngilda nú 280 þús. kr á hvern einstakling á aldrinum 18–80 ára. Miðað við að vextir af yfirdráttarlánum séu 17–18% eru árlegar vaxtagreiðslur af 280 þús. kr., sem jafna má við skuldir allra einstaklinga 18–80 ára, 50 þús. kr. á ári. Á þessu þarf auðvitað að taka, að í 4% verðbólgu séu yfirdráttarlánavextir um 17–18%. Skuldir einstaklinga við bankana hafa aukist frá því í ágústmánuði, úr 197 milljörðum kr. í 345 milljarða kr., sem er veruleg aukning, um 75%. Þess vegna veldur það vonbrigðum og undrun að yfirdráttarlánin hafi aukist svona gríðarlega. Maður veltir fyrir sér hvort heimilin séu mörg hver að komast í þrot þrátt fyrir að hagstæð lán hafi boðist til skuldbreytinga. Ég spyr hæstv. viðskiptaráðherra hvort hún telji ekki ástæðu til að bregðast við og beita sér fyrir því að yfirdráttarvextir, sem eru núna 17–18%, verði lækkaðir.

Hæstv. forseti. Mér finnst alveg ástæða til þess að hæstv. forseti geri grein fyrir þessum ágreiningsefnum milli sín og hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar og geri grein fyrir því hvers vegna hann hefur ekki svarað því sem hv. þingmaður spyr um. Mér finnst lágmark að hæstv. forseti sýni þingmönnum þokkalega virðingu í þingsölum. Því miður hefur brunnið við með hæstv. forseta að gera það ekki og kannski að vonum þegar hæstv. forsætisráðherra ómakar sig í ræðustólinn til að mæla vitleysuna upp í hæstv. forseta. Það var hæstv. utanríkisráðherra sem gerði það hér áðan - ég bið afsökunar á mismæli mínu. Mér finnst að hæstv. forseti, af því að það er nú á allra vitorði að hann á ekki langt eftir í þessu embætti, ætti að nota þá daga sem eftir eru til að bæta ráð sitt og fara með skárri áru úr því en hann hefur um þessar mundir.

Ég vona að ég leggi réttan skilning í þau orð hv. þingmanns að ég eigi ekki langt eftir.

Hæstv. forseti. Ég er svolítið hissa á því ef hæstv. bankamálaráðherra landsins ætlar ekki að bregðast við þeirri umræðu sem hér hefur farið fram og þeim fréttum sem landsmönnum bárust í morgun. Það er staðreynd að skuldir heimilanna standa núna í 340 milljörðum kr. Yfirdráttarlánin eru að nálgast 60 milljarða kr. og eru komin í svipaðar hæðir og þau voru í síðasta haust en þá óaði alla við því hvernig komið væri. Menn fögnuðu því að fólk færi að endurskipuleggja fjármál sín þegar bankarnir buðu lán á lægri vöxtum, og Íbúðalánasjóður einnig, en nú virðist stefna í sama óefni og áður. Að mínum dómi og okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði er mikilvægt að þjóðfélagið allt horfi í sameiningu á þessi mál af raunsæi og ábyrgð. Þess vegna ber okkur að ræða þau. Ég var að vekja athygli á tillögu sem við höfum sett fram í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði um að beina því til Fjármálaeftirlitsins að áhættumat fari fram hjá bönkunum, og endurmat. Að sjálfsögðu hefur slík vinna farið fram og fer stöðugt fram en nú þarf að endurmeta þær forsendur sem unnið er samkvæmt, í ljósi þeirra upplýsinga sem okkur eru að berast. Það er staðreynd að þegar búið er að spenna bogann á þann hátt sem nú hefur verið gert má ekkert út af bera. Þegar tiltekinn hópur fólks eða fyrirtækja getur ekki risið lengur undir skuldbindingum sínum er hætta á því að keðjuverkun verði í samfélaginu. Þetta hefur gerst í þjóðfélögum í kringum okkur, í kringum 1990, í Noregi, Svíþjóð, Finnlandi, Kanada og víðar. Við eigum að horfa á þessi mál af raunsæi og beina varnaðarorðum til þeirra sem utan um þau halda.

Hæstv. forseti. Ég get alveg tekið undir það með hv. málshefjanda hér að það er ástæða til að hafa uppi aðvörunarorð. Það er vissulega áhyggjuefni að skuldir heimila hafi hækkað mjög mikið en við verðum að hafa í huga að eignir heimilanna hafa líka hækkað mjög mikið. Það er mikilvægt atriði í þessu sambandi. Spurt hefur verið: Mun ekki ríkisstjórnin beita sér í málinu? Það er mjög einfalt að spyrja svona en hv. þingmenn eru ekki með miklar tillögur um hvað skuli gera  Eins finnst mér að erindi hv. þingmanna Vinstri grænna í ræðustól hér í dag hafi m.a. verið það að vekja athygli á tillögu sem þeir hafa lagt fram. Ég mun að sjálfsögðu kynna mér hana. En ég gleðst yfir einu og það er það að hv. þingmenn Vinstri grænna hafa loksins áttað sig á því að ég stjórna ekki Fjármálaeftirlitinu. Það voru ekki óskir um það í þessari umræðu að ég ætti að beina einu eða öðru til Fjármálaeftirlitsins, og það er mikil framför. Fjármálaeftirlitið er sjálft fullbært til þess að taka ákvarðanir, það hefur faglega þekkingu til þess og hefur tekið eigin ákvarðanir. Jafnframt fylgist það með markaðnum frá degi til dags. Það er mjög mikilvægt.

Að gefnu tilefni frá hv. 2. þm. Norðvest., Jóhanni Ársælssyni, vil ég skýra frá því að ég tók það fram á fundi með formönnum þingflokka, að gefnu tilefni, að ekki er hægt að gefa þingmanni orðið nema hann hafi áður beðið um það.

Virðulegi forseti. Ég hef lagt fram fyrirspurn til ráðherra Hagstofu Íslands um skráningu nafna í þjóðskrá. Ástæðan fyrir því að þessi fyrirspurn er lögð fram er sú að í dag er staðan þannig að þúsundir Íslendinga fá ekki fullt nafn sitt skráð í þjóðskrána hjá Hagstofu Íslands. Þetta hefur verið mörgum til mikils ama. Í svari hagstofuráðherra við fyrirspurn hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar frá 127. löggjafarþingi um skráningu í þjóðskrá kemur fram að skráningar nafna í þjóðskrá byggjast á starfsreglum Hagstofu Íslands frá því að þjóðskráin varð til árið 1953. Svæðið sem nú gefst til skráningar nafna er einungis 31 stafabil. Virðulegi forseti. Ég gerði örlitla stikkprufu á nokkrum klassískum íslenskum nöfnum í þjóðskrá og það var býsna fróðleg yfirferð. Þar sá ég t.d. glögglega að um 11,4% allra kvenna sem bera hið rammíslenska nafn Sigríður sem fyrsta nafn fá ekki fullt nafn sitt skráð í þjóðskrá. Þetta er töluvert há tala þar sem rúmlega 4 þús. konur eða stúlkubörn bera nafnið Sigríður á Íslandi. Hið sama má segja um nafnið Þorgerður, um 10,1% þeirra kvenna og stúlkubarna sem bera það sem fyrsta nafn fá nafnið sitt ekki fullskráð og heil 9% þeirra sem bera karlmannsnafnið Þorvaldur sem fyrsta nafn fá nafnið sitt ekki fullskráð. Virðulegi forseti. Mér þykja þetta þannig tölur að ég tel mikilvægt að málið verði grandskoðað og því hef ég lagt fram fyrirspurn til hæstv. hagstofuráðherra sem hljóðar svo: 1. Stendur til að breyta skráningu nafna í þjóðskrá þannig að allir geti skráð fullt nafn sitt án þeirra takmarkana sem eru nú á heildarlengd nafna? 2. Hefur kostnaður við slíka breytingu á skráningu verið kannaður og ef svo er, hversu mikill yrði hann? 3. Hefur verið kannað hversu langan tíma tæki að gera slíka breytingu? 4. Hversu margir einstaklingar hafa ekki fengið fullt nafn skráð í þjóðskrá? Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan hefur álíka fyrirspurn frá hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni verið svarað. Hins vegar eru fjögur ár síðan og ég tel mikilvægt að halda þessu máli vakandi vegna þeirrar gríðarlegu tæknibyltingar sem hefur átt sér stað. Fyrirtæki uppfæra tölvukerfi sín reglulega þannig að ég sé ekkert því að vanbúnaði að við gætum samþykkt að gera slíkar breytingar.

Herra forseti. Ég tala hér sem hagstofuráðherra. Spurt er hvort til standi að breyta skráningu nafna í þjóðskrá þannig að allir geti skráð fullt nafn sitt án þeirra takmarkana sem nú eru á heildarlengd nafna. Við athugun þessa máls er rétt að hafa í huga að þjóðskráin er í reynd gagnasafn fyrir öll þau atriði sem skrá þarf um einstaklinga samkvæmt gildandi löggjöf, svo sem lögum um þjóðskrá og almannaskráningu, lögheimilislögum, barnalögum, hjúskaparlögum, lögum um ríkisfang o.fl. Úr þessu gagnasafni eru síðan myndaðar skrár til ýmissa nota. Af notum hins opinbera má nefna áritun skattframtala og álagningarseðla, launaseðla o.fl., útgáfu vottorða og vegabréfa og gerð kjörskrárstofna svo og dreifingu á opinberum pósti. Einkaaðilar hagnýta sér þjóðskrá í margvíslegum tilgangi til að lagfæra eigin skrár um viðskiptamenn, félagsmenn eða skjólstæðinga, til áritunar á eyðublöð eða bréf til dreifingar í pósti. Við núverandi tæknistig er ekki ástæða til að beita sérstökum takmörkunum við færslur í gagnasöfn. Rými þeirra, geymslugeta og afköst eru orðin svo mikil að kostnaður er tiltölulega lítill. Hins vegar hefur allt fram undir þennan dag þótt nauðsynlegt að taka tillit til þess að mjög mörg tölvukerfi, bæði hins opinbera og einkaaðila, hafa haft sömu takmarkanir á lengd nafna og þjóðskrá. Lengd glugga á umslögum svarar nokkurn veginn til nafnasvæðis þjóðskrár og rými á eyðublöðum er takmarkað. Hagstofan hefur verið hikandi við að láta mjög löng nöfn koma fram í dreifingar- og áritunarskrám þjóðskrár vegna þess að nokkuð yrði um það að nöfn mundu brenglast við yfirfærslu í önnur tölvukerfi og við áritun á póst, opinber gögn, eyðublöð o.fl. Blasað hefur við að klippt yrði aftan af löngum nöfnum við þess háttar yfirfærslur. Stækkun á nafnasvæði í tölvukerfi þjóðskrár er ekki meiri háttar aðgerð. Ákvörðun um að hverfa frá takmörkunum á lengd nafna í útsendingu á áritunarskrám kann hins vegar að þvinga ýmsa aðila aðra, bæði opinbera og einkaaðila, til að breyta tölvukerfum sínum til samræmis. Þó er líklegt að breyting af þessu tagi valdi minni röskun eftir því sem lengra líður á. Enn fremur er ljóst að högun tölvukerfa í þjóðfélaginu stendur miklu síður í vegi fyrir breytingu á nafnasvæði þjóðskrár en áður var. Nýleg tölvukerfi eru flest mun sveigjanlegri en hin eldri hvað varðar lengd á nafnasvæði eða breytingu á því og samkvæmt eftirgrennslan Hagstofunnar gera sum kerfi beinlínis ráð fyrir lengri nöfnum en nú eru í dreifingarskrám þjóðskrár. Hagstofan vinnur því nú að undirbúningi breytingar af þessu tagi. Sú tilhögun sem stefnt er að er að þjóðskráin skrái öll nöfn fullum fetum og að þau séu varðveitt þannig í gagnasafni hennar. Hins vegar yrði fólki áfram gefið færi á að stytta nöfn sín eins og mjög margir vilja enn þann dag og þau rituð þannig í skrám til almennrar dreifingar og notkunar í þjóðfélaginu. Með öðrum orðum yrðu þær skrár látnar endurspegla full nöfn í gagnasafninu nákvæmlega nema fólk óskaði sérstaklega eftir styttingu á nöfnunum. Þetta hefur í för með sér að einstaklingar sem bera mjög löng nöfn verða sjálfir að ákveða hvort þeir vilji taka þá áhættu sem þessu fylgir, um að klippt kunni að verða aftan af nöfnum þeirra í öðrum tölvukerfum eða við áritun á eyðublöð, límmiða og þess háttar. Í öðru lagi er spurt: „Hefur kostnaður við slíka breytingu á skráningu verið kannaður og ef svo er, hversu mikill yrði hann?“ Sem fyrr segir mun breyting á nafnasvæði þjóðskrár hafa áhrif á breytingu margra tölvukerfa en í mismiklum mæli og á mislöngum tíma. Hjá þjóðskránni sjálfri yrði kostnaðurinn ekki verulegur eða um 1–2 millj. kr. Hins vegar þyrfti að breyta ýmsum kerfum hins opinbera til samræmis og er kostnaður af því mjög óviss. Sama gildir um kostnað einkaaðila. Um hvort tveggja gildir að líklegt er að kostnaður sé því minni sem kerfin eru nýrri. Jafnframt má gera ráð fyrir því að í ýmsum tilvikum megi breyta tölvukerfum eftir því sem endurnýjunarþörf þeirra gefur tilefni til. Þá er spurt af hv. þingmanni: „Hefur verið kannað hversu langan tíma tæki að gera slíka breytingu?“ Sjálf breytingin á nafnasvæði dreifingarskrár þjóðskrár þarf ekki að taka langan tíma, e.t.v. nokkrar vikur. Hins vegar þarf að líða nokkur tími frá því að ákvörðun um breytingu er tekin þar til hún kemur til framkvæmda. Ef ákveðið yrði nú á næstunni að gera slíka breytingu má áætla að hún gæti komið til framkvæmda um mitt næsta ár. Skýringin á þessum mismun er sú að það tekur lítinn tíma að breyta tölvukerfi þjóðskrárinnar, aðeins nokkrar vikur, en það er eðlilegt að gefa viðskiptavinum Hagstofunnar aðeins lengri tíma til að laga sig að þeim breytingum. „Hversu margir einstaklingar hafa ekki fengið fullt nafn skráð í þjóðskrá?“ Svar við því frá Hagstofunni er þetta: Frá ársbyrjun 1997 til ársloka 2004 hafa verið gerðar 58.820 breytingar á nafnaritun í þjóðskrá. Hagstofan hefur ekki haldið sérstaklega utan um fjölda þeirra sem óskað hafa eftir að fullt nafn verði birt í tölvukerfi þjóðskrár en fjöldi þeirra mála er vart meiri en 300–400. Í nær öllum tilvikum hefur náðst sátt við fólk um styttingu fulls nafns í tölvukerfinu. Sú þjóðskrá sem er sýnileg til almennra nota, hvort sem það er á pappír eða í tölvum, hefur aldrei borið með sér fullt nafn viðkomandi nema það rúmist innan nafnasvæðis þjóðskrár og viðkomandi hafi viljað sýna nafnið fullum fetum. Margir kjósa af ýmsum ástæðum að birta ekki fullt nafn sitt og hefur svo verið áratugum saman. Það er því ógerningur að svara þessari spurningu frekar. Þó má bæta við að enginn sjálfráður maður er nafnlaus í þjóðskrá. Núverandi lög um mannanöfn tóku gildi 1. janúar 1997. Frá þeim tíma til ársloka 2004 hafa fæðst 33.366 börn hér á landi. Þegar Hagstofunni berast fæðingartilkynningar eru börn skráð strax í þjóðskrá sem stúlka eða drengur með kenningu til móður eða föður eftir því sem við á. Eiginnöfn barna eru síðan skráð jafnóðum og þjóðskránni berast tilkynningar um nafngjafir. Þau tilvik sem forsvarsmenn barna hafa ekki sætt sig við styttingu á fullu nafni á þessu tímabili eru teljandi á fingrum annarrar handar.

Herra forseti. Ég flutti þingsályktunartillögu á þessu þingi sem varðar það að taka á að skrá löngu nöfnin í þjóðskrá. Þingmenn úr þremur flokkum lýstu stuðningi við málið enda er það sjálfsagt réttlætismál sem ber að taka á. Það vakti sérstaka athygli mína þegar ég fór yfir það hverjir hefðu sent inn erindi varðandi það þingmál sem liggur hjá hv. menntamálanefnd að umsögn vantar einmitt frá Hagstofu Íslands. Það væri mjög ágætt ef hæstv. hagstofuráðherra gæti ýtt á eftir þeim að senda inn umsögn um þingmálið sem liggur þegar fyrir þinginu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra Hagstofu Íslands kærlega fyrir þessi svör sem voru afar jákvæð. Mér heyrist á öllu að þarna sé einhver vinna komin í gang við það að laga þjóðskrána að þeirri framtíðarmúsík í þeim efnum að auka stafabil þannig að fólk geti skráð lengri nöfn. Það er auðvitað ekki hægt að vera með endalaus stafabil skráð í þjóðskrá. Eins og kom fram gera t.d. gluggaumslög ekki ráð fyrir því. Hins vegar snertir þetta augljóslega, eins og ég kom inn á í fyrri ræðu minni, þúsundir Íslendinga í dag og augljóslega má hækka markið. Það er ekki nema 31 stafabil í dag. Ég er búin að vera að skoða líka gluggaumslög undanfarið eftir að ég las svar hæstv. hagstofuráðherra til hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar á sínum tíma og búin að mæla þetta dálítið út. Ég sé að við megum fjölga bilunum upp í 45–60 stafabil. Röksemdina um að þetta sé erfiðleikum bundið vegna gluggaumslaga tel ég heldur léttvæga. Eins og kom þó fram í máli hæstv. ráðherra eru tölvukerfi í dag orðin miklum mun sveigjanlegri en þau voru þannig að ég sé ekki að það ætti að vera erfiðleikum bundið fyrir fyrirtæki samhliða eðlilegum uppfærslum á hugbúnaði sínum að keyra inn breytingar eins og að auka stafafjöldann. Enn og aftur fagna ég þessu svari hæstv. ráðherra og vona að þetta komi til framkvæmda sem fyrst.

Herra forseti. Eins og ég sagði í inngangssvari mínu munu nöfn framvegis, þegar þessi breyting hefur verið gerð, verða skráð fullum fetum hjá Hagstofunni í þeirri lengd sem fólk óskar. Það getur a.m.k. um einhverja hríð orðið til þess að nöfn verði stytt hjá öðrum aðilum sem nota þjóðskrána. Þá verður það að ráðast og auðvitað vonum við að það verði í sem minnstum mæli og valdi sem minnstri ánauð. Vegna þess sem hv. þm. Sigurjón Þórðarson nefndi áðan tel ég að það sé meira virði að fá þessa niðurstöðu Hagstofunnar sem leysir málið en að fá einhverja umsögn sem kann að vanta í málinu.

Herra forseti. Það er ótrúlegt að verða vitni að því hvernig ríkisstjórn Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks hefur grafið undan byggðum í landinu. Byggðirnar á sunnanverðum Austfjörðum hafa verið leiknar grátt og það sýna m.a. tölur frá Hagstofunni. Framsóknarflokkurinn hefur ekki látið sér nægja það kvótakerfi sem hefur grafið undan byggðunum og er algerlega árangurslaust. Það skilar nú helmingi minni þorskafla á land en fyrir daga þess. Nei, Framsóknarflokkurinn hefur látið til sín taka á fleiri sviðum. Hæstv. landbúnaðarráðherra hefur t..d sett svo strangar reglur um slátrun búfjár að þær leiddu til lokunar sláturhússins á Breiðdalsvík. Hæstv. landbúnaðarráðherra treystir sér hins vegar ekki til að standa við þær reglur sjálfur heldur hefur kennt Evrópusambandinu um sem eru hrein og klár ósannindi. Hæstv. iðnaðarráðherra hækkaði nýlega rafmagnsreikninginn á þeim sem hita hús sín með raforku og ég veit ekki hvað verður næst hjá Framsóknarflokknum. Ég spyr. Nú verður Stöðvarfjörður fyrir barðinu á óréttlátu og lélegu fiskveiðistjórnarkerfi. Í framhaldinu er rétt að spyrja frú byggðamálaráðherra hæstvirta hver viðbrögð hennar séu við þeim válegu tíðindum. Ég var á formlegum fundi, sögulegum, fyrir hádegi og þá var að heyra á hæstv. forseta Halldóri Blöndal að honum fyndist þessi fyrirspurn léttvæg. Hann leiðréttir mig ef ég fer rangt með. Ég var staddur á Stöðvarfirði í síðustu viku og ræddi bæði við sveitarstjóra og starfsfólk í frystihúsinu þar. Á því fólki var annað að heyra en að ástandið væri léttvægt. Fólk hefur verulegar áhyggjur af atvinnumálum á Stöðvarfirði og þess vegna væri mjög fróðlegt að fá að heyra afstöðu stjórnarflokkanna. Andvaraleysi þeirra er algert í málinu. Hæstv. byggðamálaráðherra ritaði á heimasíðu sína þá skoðun að hvorki væri forsvaranlegt né hagkvæmt að róa frá hverju byggðarlagi. Það væri verið að föndra við byggðirnar með slíku háttalagi. Því erum við í Frjálslynda flokknum algerlega ósammála vegna þess að við trúum því að það séu bæði líffræðileg og síðan ýmis hagræn rök fyrir því einmitt að róa frá stöðum eins og Stöðvarfirði í stað þess að vera með eyðibyggðastefnu Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks í fiskveiðistjórn. Stjórnvöld bjuggu til kerfi sem leikur þessar byggðir illa. Þessi sömu stjórnvöld skulda íbúunum einhver svör og aðgerðir til að bregðast við þeim vanda sem uppi er.

Hæstv. forseti. Ljóst er að áform Samherja um að hætta fiskvinnslu á Stöðvarfirði eru áfall fyrir heimamenn, enda 35 stöðugildi í húfi. Greinilegt er hins vegar að heimamenn ætla að snúa vörn í sókn og er m.a. hafin vinna við verkefni sem kallað er Þróunarverkefni á Stöðvarfirði en það er samvinnuverkefni Austurbyggðar, Þróunarstofu Austurlands og Samherja hf. Verkefnið felst í því að fara yfir samsetningu byggðar og meta þau atvinnutækifæri og sóknarfæri sem kunna að leynast á Stöðvarfirði. Kynntu forsvarsmenn Austurbyggðar þessa vinnu á fundi sem haldinn var með þingmönnum Norðausturkjördæmis í síðustu viku en á þeim fundi var farið yfir stöðu atvinnumála á Stöðvarfirði. Ekki lágu fyrir neinar lausnir eftir fundinn, enda var hann fyrst og fremst hugsaður til upplýsinga og undirbúningsvinnu við að fjölga þar atvinnutækifærum. Hefur starfshópurinn þegar hafið greiningarvinnu og áformað er að taka viðtöl við alla starfsmenn Samherja á Stöðvarfirði, alla þá sem eru í atvinnurekstri á Stöðvarfirði og alla þá sem hafa komið fram með viðskiptahugmyndir sem nýst gætu staðnum. Er áformað að finna með þessari greiningarvinnu hvar sóknarfæri Stöðfirðinga liggja. Hugmyndir að margvíslegum atvinnurekstri eru þegar komnar fram og mun starfshópurinn vinna að því að veita góðum hugmyndum brautargengi. Iðnaðarráðuneytið mun fylgjast grannt með þeirri vinnu sem unnin er í samstarfshópnum og hef ég boðið fram beina þátttöku ráðuneytisins í starfinu. Áætlað er að hópurinn skili tillögum strax á næstu mánuðum. Það er sérlega ánægjulegt að Þróunarstofa Austurlands kemur öflug að verkefninu. Stoðkerfi núverandi byggðaáætlunar byggist m.a. á öflugum frumkvöðlastuðningi á landsbyggðinni. Við framkvæmd byggðaáætlunar er mikil áhersla lögð á að ýta undir nýsköpun sem hefur skilað sér í mörgum spennandi verkefnum og skapað ný atvinnutækifæri í heimabyggð. Þá ber að fagna því að Samherji hf. skuli ætla að axla samfélagslega ábyrgð á ástandinu. Viðræður hafa farið fram milli forsvarsmanna Samherja og heimamanna um mögulega þátttöku fyrirtækisins í atvinnuuppbyggingu á staðnum. Þar má nefna atriði eins og að halda áfram vinnslu í samstarfi við heimamenn, byggja upp aðra atvinnustarfsemi á Stöðvarfirði, greiða fyrir samgöngum í önnur byggðarlög, t.d. með almenningssamgöngum, tryggja endurmenntun starfsmanna til að auðvelda aðkomu þeirra að nýjum störfum o.s.frv. Ljóst er að mikill metnaður er til staðar á staðnum til að ná árangri í þeirri vinnu sem nú er hafin. Stöðvarfjörður er á atvinnusvæði þar sem framtíðarhorfur eru að mörgu leyti bjartar. Með tilkomu jarðganga á næstu mánuðum mun fjarlægðin frá Stöðvarfirði til Reyðarfjarðar verða svipuð og fjarlægðin frá Reyðarfirði til Egilsstaða og frá Reyðarfirði til Norðfjarðar. Með byggingu og rekstri Fjarðaáls munu tækifæri til atvinnu- og nýsköpunar aukast til muna og sú þróun mun gagnast Stöðfirðingum. Þótt ekki líti vel út með atvinnumál á Stöðvarfirði sem stendur er sóknarhugur í heimamönnum og ég bind miklar vonir við að gott samstarf skapist milli Samherja og heimamanna um aðgerðir til að snúa ástandinu við og mun iðnaðarráðuneytið verða tilbúið til að koma að þeirri vinnu. Nú er leitað leiða til að finna fleiri tækifæri til atvinnuuppbyggingar og er ljóst að sú mikla samheldni og jákvæðni sem einkennir þá vinnu mun að öllum líkindum skila sóknarfærum og nýjum störfum. Ég tel að sú vinna sé til mikillar fyrirmyndar og vonast til að hún skili nýjum störfum á Stöðvarfjörð.

Hæstv. forseti. Það er augljóst að brýn þörf er á víðtæku og samstilltu átaki í atvinnumálum í Austurbyggð eins og nú stendur. Heimamenn hafa líka sannarlega tekið sér fyrir hendur að vinna saman, sveitarstjórn, Þróunarstofa Austurlands og það fyrirtæki sem nú kemur til með að loka fiskvinnslu sinni á Stöðvarfirði, þ.e. Samherji. Þessir aðilar hafa unnið saman að því að finna ný tækifæri og hafa sýnt alveg ótrúlega góða vinnu, unnið mjög vel saman og það kemur fram í erindi sveitarstjórnar Austurbyggðar til okkar þingmanna að menn líta að mörgu leyti mjög björtum augum til framtíðar. Jarðgöng á milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar koma í not í haust og þá mun þetta atvinnusvæði stækka og eflast sem er mjög til hagsbóta fyrir alla suðurfirði.

Hæstv. forseti. Fyrirspurn hv. þingmanns beinir í fyrsta lagi sjónum okkar að stöðu sjávarbyggða og óöryggi vegna núverandi fiskveiðistjórnar, þ.e. með frjálsri sölu og leigu á kvóta. Engin sjávarbyggð getur verið örugg með að halda löndun og vinnslu í núverandi kerfi, þ.e. vinnu við fiskvinnslu. Í öðru lagi beinir hún sjónum okkar að mikilvægi þess að stuðla að fjölbreyttu atvinnulífi og forðast að öryggi heilla byggðarlaga byggi á einni eða einhæfri atvinnugrein eins og verið hefur í mörgum sjávarbyggðum. Í þriðja lagi að mikilvægi menntunar sem hægt er að stunda frá heimabyggð og því að jaðarsvæði stóriðju geta orðið illa úti og ekki notið jákvæðrar þróunar. Það beinir augum einnig að mikilvægi góðra samgangna til að stækka atvinnusvæði. Ég beini þeim óskum 

Virðulegi forseti. Fulltrúar allra flokka er eiga þingmenn í kjördæminu funduðu með sveitarstjórn Austurbyggðar, fulltrúa frá Þróunarstofu Austurlands og Samherja og var sá fundur málefnalegur og góður. Það er til mikillar fyrirmyndar hvernig þessir aðilar hafa haldið á málum og eru allir tilbúnir að axla samfélagslega ábyrgð í þessu erfiða máli. Ég geri ekki lítið úr því sem hv. þm. Sigurjón Þórðarson kom inn á áðan, eðlilega hefur fólk miklar áhyggjur af framtíð sinni þar sem fyrirhugað er að fyrirtæki loki. Það kemur samt ekki á óvart að það skuli vera hv. þingmaður Frjálslynda flokksins sem fer offari í málinu og ég mótmæli orðum hv. þingmanns um andvaraleysi hæstv. ráðherra. Verið er að vinna faglega í málinu og vonandi næst farsæl lausn. Málin leysast ekki með upphrópunum, heldur með samvinnu allra aðila.

Virðulegi forseti. Mér þykir hún afskaplega ömurleg og snautleg, sú vörn sem þingmenn Framsóknarflokksins og hæstv. byggðamálaráðherra viðhafa í þessu máli, dyggilega studd af þingmönnum Sjálfstæðisflokksins. Það er ekki boðlegt að koma hingað og lýsa því yfir að verið sé að vinna einhverja áætlun varðandi einhvers konar nýsköpun fyrir þorp eins og Stöðvarfjörð. Hvers vegna byggðist Stöðvarfjörður upp? Jú, hann byggðist upp á fiskveiðum og því ætti hæstv. ráðherra Valgerður Sverrisdóttir að geta gert sér grein fyrir. Framtíð Stöðvarfjarðar mun áfram byggjast á fiskveiðum en framtíð Stöðvarfjarðar mun ekki verða tryggð nema íbúum Stöðvarfjarðar verði veittur sjálfsagður réttur til nýtingar á sinni fremstu auðlind sem er jú fiskurinn í sjónum. Það hlýtur að vekja undrun að hæstv. byggðamálaráðherra sem sjálf er frá Grenivík, sjávarþorpi við Eyjafjörð, skuli ekki gera sér grein fyrir jafneðlilegri og sjálfsagðri staðreynd.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra sagði áðan að Stöðfirðingar ætluðu að fara úr vörn í sókn með Samherja og var mjög ánægð með það. Það er Samherji sem er að leggja niður þarna starfsemi. Með því að einkavæða aðganginn að auðlindinni hefur fólki verið fyrirmunað í þessum litlu sjávarþorpum að hefja útgerð og grundvellinum undir þeim byggðum sem um er að ræða hefur raunverulega verið kippt burt. Það er þetta sem hefur auðvitað gerst og það er á því sem þarf að taka, það þarf aftur að verða til einhvers konar atvinnufrelsi fyrir fólkið í þessum sjávarbyggðum. Annars munu þær aldrei rétta úr kútnum - nema þeim verði breytt í eitthvað allt annað en þær eru. En er það skynsamlegt? Ég tel ekki. Ég tel að það sé full ástæða til þess að það séu sjávarbyggðir allt í kringum landið eins og hafa verið.

Frú forseti. Þingmenn kjördæmisins áttu fyrir tæpum hálfum mánuði ágætan fund með fulltrúum frá Þróunarstofu Austurlands, sveitarstjórn Austurbyggðar og fulltrúum Samherja um atvinnuástandið á Stöðvarfirði þar sem farið var yfir sviðið og þau nýju viðhorf sem eru nú að verða til á Austurlandi með jarðgöngum og stóriðju við Reyðarfjörð. Mér þótti athyglisvert að hv. þm. Jóhann Ársælsson skyldi hafna því að sjávarbyggð gæti breyst og byggt sig upp með öðrum hætti. Akranes er dæmigerð sjávarbyggð sem nú blómstrar vegna hinnar miklu iðnaðaruppbyggingar sem þar hefur verið, sementsverksmiðju, járnblendiverksmiðju, álverksmiðju. Hið sama verður auðvitað upp á teningnum á Miðausturlandi, álverið þar mun setja svip sinn á atvinnulífið. Það sem ég hafði hins vegar orð á í morgun, til þess að það valdi ekki misskilningi, er að það sé athyglisvert að sjá hér fyrirspurn um 

Herra forseti. Á þingmönnum hv. stjórnarliðsins er að heyra að allt sé til fyrirmyndar, bæði framganga Samherja og síðan þessi verkefni sem eru í gangi hjá Þróunarstofu Austurlands. Það er verið að kanna samsetningu byggðar, það er verið að leita eftir sóknarfærum. En ég fór austur og ég sá að byggðin var í kringum 250 manns. Ég sá hvaða sóknarfæri eru á einmitt þessum stað, og það er sjávarútvegur. Það þarf auðvitað að veita þessum byggðum á ný atvinnuréttindi. Það þarf ekki að búa til einhver „dúblídúbl“-verkefni sem ekkert innihald er í. Við höfum séð það, því miður, hv. þm. Dagný Jónsdóttir, því að hér hafa verið sett niður verkefni af ekki ómerkari mönnum en sjálfum hæstv. forsætisráðherra. Hann hleypti af stokkunum verkefni á vegum Íslenskrar miðlunar og lofaði þar, að sögn heimamanna sem ég heimsótti í síðustu viku, miklum verkefnum frá ríkinu. Hverjar voru efndirnar? Það var allt svikið, því miður. Þess vegna er orðið tímabært að stjórnarliðar svari því hvað eigi í rauninni að gera. Á að koma með einhver verkefni til að drepa málum á dreif, eins og Íslensk miðlun var, og lofa jafnvel einhverju og einhverju sem síðan er svikið, eins og verkefnum frá ríkinu, eða á eitthvað raunverulegt að koma? Það stendur óvart í flokkssamþykktum Framsóknarflokksins að það ætti að tryggja byggð í sjávarbyggðunum, og því var fólkinu lofað fyrir síðustu kosningar. Síðan er það allt gleymt eftir kosningar og hæstv. byggðamálaráðherra segir á heimasíðu sinni að það sé af og frá, það sé bara verið að föndra við byggðir þegar talað er um að tryggja sjávarbyggðunum atvinnuréttindi. Við erum 

Hæstv. forseti. Ég heyri að hv. þingmenn Frjálslynda flokksins eiga mikið ólært í pólitík. Hér kom annar þingmaður flokksins og sagði að ekki væri boðlegt að segja að verið væri að vinna að málum.  Það sem er gott er að horft er með jákvæðu hugarfari fram á veginn af íbúum Stöðvarfjarðar og þannig er það yfirleitt sem mál leysast. Það sagði forsvarsmaður sveitarfélagsins, að mál leysist frekar með jákvæðu hugarfari en neikvæðu. Hv. þingmaður básúnar hér að Framsóknarflokkurinn sé að eyðileggja allt með sjávarútvegsstefnunni og hann sé að eyðileggja allt með því að leggja niður sláturhús  Svo talar hann um það að Framsóknarflokkurinn reki eyðibyggðastefnu.

Já. …

Það er ég sem hef orðið hérna. Vegna þess sem ég skrifaði á heimasíðu mína - ég er stolt af því sem ég skrifa þar, og hv. þingmaður vitnar æðioft í það - vil ég segja að ég hef haldið því fram að það sé ekki aðferðin að skipta kvótanum niður á byggðarlögin og síðan eigi þau að vinna úr honum. 

Virðulegi forseti. Ég vil hér í upphafi þakka hæstv. sjávarútvegsráðherra fyrir að verða við því að svara fyrirspurn minni um dragnótaveiðar í Eyjafirði. Þó að málinu sé að vissu leyti lokið finnst mér samt ástæða til að taka það upp hér. Forsaga málsins er sú að í febrúar fréttist af því að sjávarútvegsráðuneytið hefði veitt leyfi til dragnótaveiða í Eyjafirði innan þeirra marka sem gilda um dragnótaveiðar. Þessi mörk eru lína sem dregin er réttvísandi austur-vestur um Hríseyjarvita. Þessi leyfisveiting vakti nokkuð hörð viðbrögð hjá mörgum og þá sérstaklega félagsmönnum í svæðisfélaginu Kletti sem er félag smábátaeigenda frá Ólafsfirði að Tjörnesi. Félagið gagnrýndi leyfisveitinguna og að ekkert samráð skyldi hafa verið haft við t.d. útgerðaraðila á svæðinu. Klettur hefur lengi ályktað um dragnótaveiðar og hafa þær ályktanir verið á þá leið að færa veiðarnar utar í firðinum og jafnframt hefur félagið mótmælt öllum undanþágum. Nú eru að sjálfsögðu mjög skiptar skoðanir um dragnótaveiðar og tvær hliðar á öllum málum. Í mörgum tilfellum eru dragnótaveiðar í góðu lagi ef þær eru notaðar á réttum botni. Mér skilst að fyrirtækinu sem fékk leyfið hafi gengið það til að stunda tilraunaveiðar innan þessarar línu til að afla þorsks í tilraunaeldi. Tilraunaveiðar af þessu tagi eru liður í rannsóknum og þróunarstarfi á sviði þorskeldisrannsókna. Ég skil þessi rök en finnst að þegar slíkar undanþágur eru veittar sé mikilvægt að hafa samráð við viðeigandi aðila og að passað sé upp á að gera það í sem mestri sátt við heimamenn. Í þessu tilfelli átti óánægjan ekki að koma á óvart af því að slík undanþága var einnig veitt árið 2002. Það má geta þess að sumir halda því reyndar fram að veiðarnar hefðu vel getað verið stundaðar fyrir utan línuna en ég legg ekki mat á það, ég læt fagmönnum það eftir. Það er þó eitt atriði sem ég vil einnig koma inn á en það eru hverastrýturnar sem eru alveg ótrúlegt náttúruundur og á heimsmælikvarða. Þær er að finna innan þessara marka og verð ég að segja að mér var nokkuð brugðið þegar ég heyrði af veiðunum, ekki síst vegna þeirra. Það er höfuðatriði í þessu tilliti að allir hlutaðeigandi aðilar viti af því að til standi að gefa út slíkt leyfi. Í tilfelli strýtnanna eru svæðin friðuð en ekki eru allir sem vita af þeim og geta eyðilagt þær óviljandi. Hvorki Fiskistofa né Hafró gátu brugðist við og gefið út leiðbeiningar til handa leyfishafanum til að forðast þessi svæði. Sem betur fer fór þó ekki illa. Svæðisfélagið Klettur fékk fljótt fund bæði með hæstv. sjávarútvegsráðherra sem og hv. sjávarútvegsnefnd og ber að þakka það. Mér skilst að umræður sem fóru þar fram hafi verið góðar en áður en þeir fundir komu til lagði ég fram fyrirspurn mína sem við ræðum hér, en hún hljóðar svo: Hvaða rökstuðningur liggur að baki ákvörðun sjávarútvegsráðherra um að leyfa dragnótaveiðar í Eyjafirði?

Herra forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Í svarinu er gert ráð fyrir að fyrirspyrjandi eigi við svæðið innan línu sem dregin er réttvísandi austur-vestur um Hríseyjarvita en innan þeirrar línu eru dragnótaveiðar að öllu jöfnu bannaðar. Hinn 8. febrúar 2005 veitti ráðuneytið mb. Sólborgu EA 270 tímabundið leyfi til dragnótaveiða innan ofangreindrar línu í því skyni að fanga lifandi fisk til áframeldis í sjókvíum hjá Brim – fiskeldi og eru veiðarnar þáttur í eldistilraunum fyrirtækisins. Leyfi bátsins gildir til 8. apríl. Báturinn hætti hins vegar veiðum á þessu svæði 21. febrúar og stundar nú veiðar á öðrum svæðum fyrir Norðurlandi. Samtals stundaði báturinn veiðar á svæðinu í sjö daga og landaði að frádregnum afföllum 9.601 fiski í kvína eða 9.323 kílóum. Í vaxandi mæli er farið að stunda veiðar til áframeldis umhverfis landið og hefur sérstök úthlutun á kvóta til aðila í fiskeldi orðið hvati til þess. Veiðar til eldis eru stundaðar með dragnót, vörpu, línu og handfærum. Miklu skiptir að veiðarnar séu stundaðar með þeim hætti að fiskurinn verði fyrir sem minnstu hnjaski og að afföll séu í lágmarki. Línu- og handfæraveiðar eru heimilar á fjörðum og flóum og geta því bátar sem þær veiðar stunda veitt fisk til eldis án þess að þurfa til þess sérstök leyfi önnur en almennt leyfi til veiða í atvinnuskyni. Hins vegar eru togveiðar bannaðar inni á fjörðum, og víðast hvar dragnótaveiðar. Þar sem vörpur og dragnætur virðast henta vel við föngun á lifandi fiski til áframeldis hefur ráðuneytið fallist á að veita sérstök tímabundin tilraunaleyfi til báta sem nota þau veiðarfæri inni á fjörðum og flóum, þar með talið til ofangreindrar Sólborgar. Til að komast hjá óþarfahnjaski við meðhöndlun á lifandi fiski er æskilegt að stunda veiðarnar sem næst þeim kvíum sem flytja á fiskinn í. Enn fremur skiptir miklu máli að fiskurinn sé veiddur í sem grynnstu vatni þannig að þrýstingsmunurinn verði sem minnstur þegar hann er hífður upp. Rétt er að fram komi að sjaldan er um mikið magn af fiski að ræða sem veiddur er með þessum veiðarfærum og hafa smábátasjómenn á þeim stöðum þar sem veiðarnar eru stundaðar sýnt þessum nýjungum í atvinnurekstri skilning ef undan er skilið Eyjafjarðarsvæðið þar sem hefur komið fram hörð gagnrýni af hálfu eigenda minni báta.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda Dagnýju Jónsdóttur fyrir að leggja þessa fyrirspurn fram. Það er rétt sem fram kom að búið er að ræða þetta mál í sjávarútvegsnefnd þingsins og það sem mér fannst standa eftir þá umræðu var að ekki virðist vera neitt ákveðið ferli í sjávarútvegsráðuneytinu sem slíkar beiðnir fara í. Við gátum ómögulega fengið skýr svör við því hvernig tekið væri á svona beiðnum innan ráðuneytisins, í hvaða farveg þær færu, hvort leitað væri umsagna sérfræðinga eða heimamanna. Það virtist nánast vera þannig að ef fram kæmi beiðni um undanþágu til að veiða með dragnót, jafnvel á stóru skipi eins og Sólborgu, innan marka sem slíkt hefur ekki verið leyft áður, þá gæti einhver ákveðinn embættismaður eða aðili innan ráðuneytisins veitt það leyfi án þess að beiðnin færi í formlegt ferli. Væri gott að heyra frá hæstv. ráðherra hvort þetta sé réttur skilningur, hvort það geti verið að slík beiðni fari ekki í formlegt ferli innan ráðuneytisins.

Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér þann óvenjulega munað að hrósa hæstv. sjávarútvegsráðherra fyrir ágætt svar. Málið er að dragnótin virkar þannig, og það eiga þeir að vita sem á annað borð kynna sér hvernig veiðarfæri virka, að hún er í raun og veru eina veiðarfærið sem hægt er að nota til að fanga smáfisk á grunnslóð ef nota á hann í áframeldi. Það er bara þannig. Það er miklu vænlegra að nota dragnót til þessara verka en til að mynda að beita botnvörpu, dragnótin er miklu léttara veiðarfæri, fer miklu betur með botninn og veldur minna umhverfistjóni. Mig langar við þetta tækifæri til að benda á ágæta grein sem vinur minn og frændi vestur á fjörðum, góðvinur okkar hæstv. sjávarútvegsráðherra, Níels Adolf Ársælsson, útgerðarmaður og skipstjóri, skrifaði í Bæjarins besta fyrir nokkru síðan. Greinin heitir Dragnótaveiðar við Ísland. Þar er virkni þessara veiðarfæra útskýrð mjög vel og við lestur greinarinnar ættu allir að geta sannfærst um að hér var í raun og veru ekki neinn voðalegur skaði á ferðum heldur voru menn að vinna að góðum málum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál upp hér og tek undir þau varnaðarorð sem fram komu í ræðu hennar, sérstaklega hvað það varðar að hleypa dragnótinni inn á viðkvæmt svæði þar sem eru sérstök náttúrufyrirbrigði eins og hverastrýturnar. Þó að það sé vissulega rétt sem hér hefur komið fram að lífríkinu stafar minni hætta af dragnótinni en botnvörpunni þá er alveg ljóst að á svæðum eins og þarna er um að ræða, sem eru mjög sérstök og þarfnast friðunar og jafnvel algerrar verndunar, er mjög hæpið að hleypa dragnótinni inn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. sjávarútvegsráðherra svörin og þakka einnig fyrir umræðuna. Ég vona að í framtíðinni verði haft meira samráð um slíkar undanþágur við alla hlutaðeigandi aðila og tek undir með hv. þm. Jóni Gunnarssyni að kannski ætti ferlið að vera skýrara, en hæstv. ráðherra getur kannski komið betur inn á það á eftir. Það er reyndar skoðun mín að kannski ættum við að veita sem fæstar undanþágur í slíkum tilfellum og ekki síst út af þeirri viðkvæmu náttúru sem í Eyjafirðinum er. Hæstv. sjávarútvegsráðherra minntist á lítinn skilning á Eyjafjarðarsvæðinu gagnvart dragnótinni. Þrátt fyrir að ég hafi ekki setið lengi á hv. Alþingi þá verð ég að segja að því er eins farið víðar. Þetta er ekki bara bundið við Eyjafjarðarsvæðið, ég man eftir því fyrir austan að þegar slíkur bátur var að nálgast firðina risu þar upp mikil mótmæli líka.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að dragnótin og dragnótaveiðar eru umdeildar mjög víða og þess vegna hafa verið settar takmarkanir við þeim veiðum. Það er hins vegar líka rétt sem kom fram hjá hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni með tilvitnun í Níels Ársælsson að dragnótin er það veiðarfæri sem sennilegast hentar best til tilraunaveiða í þessum tilgangi. Ég átta mig hins vegar ekki alveg á hvað hv. þm. Jón Gunnarsson á við þegar hann talar um að það sé ekkert formlegt ferli. Búið er að veita leyfi í þessum tilgangi í fimm frekar en fjögur ár, ef ég man rétt, og þar af held ég öll árin í Eyjafirðinum með einni undantekningu. Þetta er í fyrsta skipti sem ég hef orðið var við einhverjar deilur um það. Þegar ákvörðun var tekin um það upphaflega að leyfa undanþágur í þessum tilgangi var auðvitað farið yfir um hvers konar veiðarfæri væri að ræða og hvort það væri réttlætanlegt með tilliti til þess tilgangs sem veiðunum var ætlað að þjóna. Síðan hefur verið farið eftir því vinnulagi sem ákvarðað var í upphafi. Ég sé engan sérstakan tilgang í því þegar verið er að framkvæma verk ár eftir ár á sama hátt að senda út til umsagnar til einhvers hóps aðila ákvarðanir sem í sjálfu sér er sáraeinfalt að taka. Það skapar meira bírókratí, herra forseti, að haga málum þannig. Þarna er um einfalda ákvörðun að ræða sem mörkuð er í tíma og tilgangi. Síðan tel ég víst að hverastrýturnar séu markaðar á sjókort þannig að menn kunni að varast þær.

Hæstv. forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. sjávarútvegsráðherra um hvalveiðar í vísindaskyni. Eins og kunnugt er hafa Íslendingar ekki stundað hvalveiðar frá 1986 vegna hvalveiðibanns Alþjóðahvalveiðiráðsins þangað til fyrir tveimur árum að stjórnvöld tóku ákvörðun um að hefja svokallaðar hvalveiðar í vísindaskyni. Hafa nú að öllum líkindum verið veiddar um 60 hrefnur síðastliðin tvö sumur og uppi eru áform um að halda þessum veiðum áfram. Þessi ákvörðun ríkisstjórnarinnar hafa mætt mikilli andstöðu ekki síst þeirra sem starfa innan ferðaþjónustunnar. Sérstaklega hafa forsvarsmenn hvalaskoðunarfyrirtækja verið harðorðir í garð stjórnvalda vegna þessarar þróunar mála. Nú eru margar hliðar á þessu máli og ein þeirra lýtur að kostnaði þeim sem af vísindaveiðunum hlýst. Þó að hvalveiðar hafi á árum áður verið ábatasöm atvinnugrein er það liðin tíð, ekki síst vegna þess að ekki eru lengur til staðar neinir útflutningsmarkaðir fyrir hvalaafurðir. Þetta verður að hafa í huga þegar ákvarðanir eru teknar um áframhald vísindaveiða og spurning hvort fyrirsjáanlegar veiðar eigi eftir að valda okkur meiri skaða en ávinningi, a.m.k. í þjóðhagslegu tilliti. Ljóst er að við höfum eytt talsverðum fjármunum í að kynna málstað okkar á erlendri grundu og vil ég í því sambandi nefna svar frá hæstv. sjávarútvegsráðherra sem mér barst við fyrirspurn á síðasta löggjafarþingi þar að lútandi. Svarið er á þskj. 1658 og er mál nr. 57. Þar kemur í ljós að á árunum 2000–2003 eyddum við á annað hundrað milljónum króna í að kynna málstað okkar í hvalveiðimálum á erlendri grundu. Nú er ljóst að við höfum verið að auka við þessi fjárútlát, m.a. með vísindaveiðunum sjálfum. Spurningar mínar til hæstv. ráðherra lúta að kostnaði við áframhaldandi vísindaveiðar og að því hversu miklir fjármunir hafa verið settir í þær veiðar. Annars vegar beint af fjárlagalið Hafrannsóknastofnunar og hins vegar með sérstökum fjárframlögum úr ríkissjóði. Einnig leikur mér hugur á að vita hve mikið af hvalkjöti hafi verið tekið á land þau tvö ár sem um er að ræða, þ.e. 2003 og 2004, og hversu mikið af því kjöti liggi enn einhvers staðar óselt. Loks langar mig að heyra frá hæstv. ráðherra hver greiði kostnaðinn við geymslu á þessu óselda kjöti og hversu hár sá kostnaðarliður er orðinn frá 2003. Það kemur síðan fram í athyglisverðri frétt í Morgunblaðinu í morgun sem fjallar um verslun með hvalaafurðir að Íslendingar virðast vera í sjálfheldu að þessu leyti þar sem staðfest er að hrefnan sem er á válista númer eitt, þ.e. er í mestri hættu samkvæmt CITES-samningnum, er núna viðurkennd sem tegund í útrýmingarhættu 

Herra forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Fyrst er spurt hver sé áætlaður kostnaður við áframhaldandi vísindaveiðar á árunum 2005 og 2006. Svarið við því er á þann veg að ekki hefur verið ákveðið hversu margar hrefnur verða veiddar á árunum 2005 og 2006. Við eigum enn þá í samningaviðræðum við Félag hrefnuveiðimanna og þeim viðræðum er ekki lokið og því óvíst hver kostnaðurinn verður. Hafrannsóknastofnun hefur áætlað að kostnaður hennar á árinu verði 58,6 millj. kr. og þar er meðtalin 11,1 millj. kr. vegna flugtalningar á hvölum. Í öðru lagi er spurt hver kostnaður við vísindaveiðar á hrefnu árin 2003 og 2004 hafi verið. Kostnaður Hafrannsóknastofnunar var 20,7 millj. kr. árið 2003 og kostnaður vegna veiða Félags hrefnuveiðimanna var 8,5 millj. kr., samtals 29,2 millj. kr. Árið 2004 var kostnaður Hafrannsóknastofnunar 41,8 millj. kr., þar af 10,3 millj. kr. vegna flugtalningar og vegna samnings við Félag hrefnuveiðimanna var kostnaðurinn 15,1 millj. kr., samtals 56,9 millj. kr. Í þriðja lagi er spurt hve mikið hvalkjöt hafi verið tekið á land á árunum 2003 og 2004 og hve mikið af því sé enn óselt. Á árinu 2003 voru 25 hrefnur veiddar og 36 á árinu 2004. Samkvæmt samningi við Félag hrefnuveiðimanna annaðist félagið vinnslu, markaðssetningu og sölu á afurðunum. Allar ákvarðanir varðandi þau málefni eru í höndum Félags hrefnuveiðimanna og kostnaður samfara starfseminni á þeirra herðum. Upplýsingar um birgðastöðu liggja því ekki fyrir. Í fjórða lagi er spurt hver greiði kostnað við geymslu á hinu óselda kjöti og hversu hár sá kostnaður sé orðinn síðan 2003. Markaðssetning og sölukostnaður, þar með talinn geymslukostnaður, er í höndum Félags hrefnuveiðimanna og sjávarútvegsráðuneytinu og Hafrannsóknastofnuninni óviðkomandi. Varðandi inngang hv. þingmanns kannast ég ekki við mikla andstöðu við vísindaveiðar á hrefnu, sérstaklega ekki innan lands, þó að þær raddir hafi heyrst en þær hafa verið mjög fáar. Ég kannast ekki heldur við að vísindaveiðarnar hafi valdið nokkrum skaða sem teljandi er og á ekki von á að þær muni gera það í framtíðinni. Ég vil síðan benda hv. þingmanni á að kynningin sem hún nefndi í inngangi sínum á málstað okkar erlendis er samkvæmt ákvörðun Alþingis með þingsályktun frá árinu 1999. Ég verð hins vegar líka að lýsa undrun minni á ókunnugleika hv. þingmanns þegar hún vitnar í frétt í Morgunblaðinu um CITES-listun á hrefnunni. Við erum með fyrirvara við þá listun ásamt fleiri þjóðum, þar á meðal Norðmönnum og Japönum. Það hafa þráfaldlega farið fram atkvæðagreiðslur innan CITES um að færa hrefnuna neðar á listann og meiri hluti var fyrir því innan CITES að gera það í síðustu atkvæðagreiðslu en hins vegar þarf aukinn meiri hluta til að breyta listun hjá stofnuninni sem gengur undir nafninu CITES. Vegna fyrirvara okkar og fyrirvara Norðmanna og Japana er heimilt að stunda viðskipti með hvalaafurðir á milli þessara þjóða. Það er því ekki rétt sem hv. þingmaður ýjaði að að við hefðum enga markaðsmöguleika fyrir afurðir okkar.

Hæstv. forseti. Svör hæstv. ráðherra við fyrirspurninni vekja frekar spurningar en að hann svari henni. Ég held að ástæða sé til að hæstv. ráðherra útskýri fyrir okkur hvers vegna ekki hafa komist á samningar við hrefnuveiðimenn og félag þeirra um veiðar og líka hvers vegna hæstv. ráðherra telur ekki ástæðu til að fylgjast með því hvernig gengur að selja kjötið. Það hlýtur að vera hluti af því að taka ákvörðun um hve mikið eigi að veiða að vita hvort einhverjir sölumöguleikar séu fyrir hendi og hvernig það gengur. Það var auk þess upplýst í fyrra, í fyrirspurn sem hæstv. ráðherra svaraði, hvað hefði selst af kjötinu þá. Ég geri ráð fyrir að þær upplýsingar séu til staðar og full ástæða til að afla þeirra upplýsinga í viðbót sem hv. þingmaður spurði um.

Herra forseti. Svör hæstv. sjávarútvegsráðherra vöktu athygli mína og vöktu upp ansi margar spurningar til viðbótar við þær spurningar sem hv. fyrirspyrjandi, Kolbrún Halldórsdóttir, lagði fram um hrefnuveiðar. Gott væri ef hæstv. ráðherra gæti sagt okkur á hverju stendur með samninga við Félag hrefnuveiðimanna. Eru einhverjar blikur á lofti með það að ekki verði ráðist í vísindaveiðar á hrefnu á þessu sumri? Nú hafa mun færri dýr verið veidd en áætlun gerði ráð fyrir á sínum tíma innan þeirra ára sem hún átti að taka yfir og maður veltir fyrir sér hvaða áhrif það hefur á niðurstöður þegar dýrum fækkar svona frá því sem lagt var af stað með í tilraunina. Því væri gott ef hæstv. ráðherra gæti sagt okkur hvort hægt verði að veiða jafnmargar hrefnur á þessu árabili og ráð var fyrir gert í upprunalegum tillögum.

Virðulegi forseti. Vísindaveiðar á hvölum hér við land eru bráðnauðsynlegar til að fylla út í þá heildarmynd sem við þurfum svo sannarlega á að halda hvað varðar vistkerfið í hafinu í kringum Ísland. Það er mjög erfitt að rannsaka hvali á viðunandi hátt, til að mynda fæðunám, án þess að þurfa að aflífa þá, veiða þá. Ég hygg að við ættum í rauninni að ganga mun lengra en við höfum gert hvað þetta varðar. Ég tel að við ættum líka að stunda vísindaveiðar á smáhvölum, tannhvölum, og jafnvel íhuga að fara út í veiðar á öðrum hvölum, þ.e. stærri hvölum en hrefnum. Ég held að allir hljóti að skilja það, líka þeir sem eru hallir undir náttúruvernd, að til að geta stundað sjálfbæra nýtingu bæði á hvalastofnum og fiskstofnum þurfum við að hafa fyrir hendi ákveðnar grundvallarupplýsingar. Þeirra upplýsinga vona ég svo sannarlega að verði aflað 

Herra forseti. Mér finnst mjög sérkennilegt að heyra að hrefnan skuli vera á lista yfir dýr í útrýmingarhættu. Það er í rauninni ekki traustvekjandi fyrir þá sem telja að dýr séu í útrýmingarhættu þegar stofninn er svo gríðarlega stór sem raun ber vitni. Í skýrslum Hafrannsóknastofnunar kemur fram samkvæmt flugtalningu að um 43 þúsund dýr séu hér við land. Það er mjög sérstakt og í rauninni tel ég að samtök sem segja dýr í útrýmingarhættu, sem svona mikið er af, skerði trúverðugleika sinn með því að halda þessu fram. 36 dýr sem tekin eru, eða hvað það er, munu ekki skaða stofninn að neinu marki. Ég tel einmitt að það sé mjög jákvætt fyrir náttúruverndarsamtök að rannsóknir séu stundaðar og dýr séu tekin 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. sjávarútvegsráðherra fyrir svörin svo langt sem þau náðu. Mér þykir það ámælisvert að hæstv. ráðherra skyldi ekki hafa séð ástæðu til að afla þeirra upplýsinga sem beðið er um í spurningum mínum þegar hann veit að hægt er að afla þeirra hjá Félagi hrefnuveiðimanna. Ætlast hæstv. ráðherra til að ég sem alþingismaður óski eftir þessum upplýsingum við félagið? Ég veit að hæstv. ráðherra á greiðari aðgang að þeim upplýsingum en ég, en ég get svo sem alveg hringt í strákana hjá hrefnuveiðifélaginu. Hins vegar finnst mér það vera í verkahring ráðherrans að svara þeim spurningum sem fyrir hann eru lagðar. Við vitum að það er meginstefna íslenskra stjórnvalda í þessum málum að nýta eigi hvali með sjálfbærum hætti. En ég spyr: Hvers vegna eigum við að veiða hvali til þess eins að skera þá upp og sjá hvað er í maganum á þeim þegar við í fyrsta lagi vitum að hægt er að rannsaka hvali og neysluvenjur þeirra og lífsvenjur án þess að drepa þá og þegar við í öðru lagi eigum enga möguleika á að selja afurðirnar? Við sitjum uppi með þær í frystigámum - hæstv. sjávarútvegsráðherra veit kannski hvar - og við vitum að sama saga er að gerast í Noregi. Norðmenn sitja líka uppi með óseldar afurðir af hrefnu vegna þess að það eru engir markaðir. Kunnátta mín á reglum CITES er alveg nægilega mikil fyrir mig og hæstv. ráðherra þarf ekkert að snupra mig fyrir það að ég viti ekki hvernig CITES-viðaukarnir hljóða. Ég veit að hrefnan er í I. viðauka og ég veit að þeir sem hafa gert athugasemd eða fyrirvara við það geta selt þessar afurðir með ákveðnum leyfum. En hvernig fór með leyfin sem átti að afla hjá umhverfisráðuneytinu fyrir sölu á afurðum, hrefnuafurðum í fyrra eða hittiðfyrra til Kína? Þau leyfi voru ekki veitt vegna þess að Kína hafi ekki gert fyrirvara. Ég veit því allt um það að þessar vörur verða ekki seldar. Japanar eru sjálfum sér nógir, Norðmenn geta ekki selt afurðirnar, Íslendingar geta það ekki heldur 

Herra forseti. Það var svo sem ekki ætlunin að snupra hv. þingmann fyrir ókunnugleikann heldur fór hún ekki rétt með. Ég treysti því þá að hún þekki þetta nægjanlega vel. Hins vegar er alveg greinilegt að hún þekkir ekki nógu vel hvernig þarf að rannsaka fæðuval og meltingu hjá dýrum. Þær aðferðir sem hún er að tala um eru ekki einu sinni stundaðar á landdýrum. Hvernig í ósköpunum á þá að vera hægt að stunda þær á dýrum sem eru í hafinu? Mér fannst hv. þm. Sigurjón Þórðarson komast ákaflega vel að orði þegar hann sagði að það væri sérkennilegt að tegund sem er til í eins miklum fjölda og hrefnan skuli vera á lista hjá CITES. Það er rétt hjá hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni að það væri mjög áhugavert að rannsaka frekar hvalastofna í kringum landið. Þó held ég að stórhvelin væru áhugaverðari en smáhvelin eða tannhvalirnir þó að þeir séu vissulega hluti af lífkerfinu líka sem við þurfum að hafa afskipti af. Ég veit ekki alveg af hverju svörin hafa vakið svona mikla athygli hv. þingmanna Samfylkingarinnar og vakið svona margar spurningar hjá þeim. Mér fannst þau vera tiltölulega skýr. En það er einfaldlega þannig að þessar vísindaveiðar snúast ekki um afurðir og afurðirnar eru ekki á forræði ráðuneytisins, það eru aðrir sem fara með þær og ég held að skynsamlegt sé að hafa það þannig. Þó að ekki sé búið að ganga frá samningum við hrefnuveiðimennina held ég að hv. þingmenn þurfi ekki að hafa neinar áhyggjur af því að einhver sérstök vandamál séu þar uppi eða að ekki náist niðurstöður í tæka tíð til að þær veiðar sem ákveðnar verða að fari fram á þessu ári geti hafist.

Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að bera fram litla spurningu til hæstv. sjávarútvegsráðherra sem hljóðar svo, með leyfi forseta: Hver eru fiskifræðileg rök fyrir því að rækjuveiðar voru ekki leyfðar í Arnarfirði síðastliðið haust? Fréttir bárust um að sennilega yrði ekki leyft að veiða rækju á þessum áður mjög svo gjöfulu rækjumiðum vestur á fjörðum. Mig minnir að fréttir af þessu hafi fyrst komið í Morgunblaðinu í október og þær voru vægast sagt ískyggilegar, alla vega samkvæmt textans hljóðan. Ef skýrsla Hafrannsóknastofnunar er skoðuð fyrir aflahorfur fiskveiðiárið 2004/2005 segir þar, með leyfi forseta, um rækjustofninn í Arnarfirði: „Samkvæmt stofnmati er rækjustofninn í Arnarfirði nærri sögulegu hámarki. Um 750 tonn veiddust á þessu svæði veturinn 2003/2004. Kvendýravísitalan var í meðallagi. Tveggja og fjögurra ára rækja var mest áberandi og mun veiðin fiskveiðiárið 2004/2005 að stórum hluta byggjast á þessum árgöngum. Lagt er til að upphafsafli verði 500 tonn.“ Samkvæmt þessu hefði allt í raun og veru átt að vera í lukkunnar velstandi en eitthvað gerðist. Það hallaði mjög fljótt undan fæti og þegar gögn eru skoðuð, a.m.k. þau gögn sem ég hef komist yfir í gegnum krókaleiðir, rallgögn frá Hafrannsóknastofnun, kemur afskaplega margt í ljós sem mér þykir á vissan hátt mjög forvitnilegt og merkilegt. Gögn Hafrannsóknastofnunar sýna að rækjustofninn í Arnarfirði er búinn að þétta sig saman innst í nyrðri armi fjarðakerfisins, ef svo má segja - og nú geta þeir sem þekkja vel til fyrir vestan séð fyrir sér hvernig Arnarfjörður er í laginu. Þarna var rækjan þegar rallið svokallaða fór fram í febrúar og rétt fyrir utan var síðan mjög mikið af smáþorski og töluvert líka af smáýsu. Uppi eru kenningar um að rækjan hafi hrakist þarna inn eftir undan fiskinum sem hafi stundað afrán á henni. Ef það er rétt er komin upp afskaplega merkileg staða út frá vistfræðilegu og fiskifræðilegu sjónarmiði, staða sem gæti kennt okkur marga athyglisverða lexíu varðandi fiskveiðistjórn til framtíðar. Mig langar því enn og aftur, eins og ég sagði í upphafi máls míns, að beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra: Hver voru rök fyrir því að banna veiðar? Þau hafa hvergi komið fram.

Herra forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Haustkönnun Hafrannsóknastofnunar fór fram 29. september til 2. október 2004 í Arnarfirði. Stofnvísitala rækju hvað snertir heildarvísitölu og kvendýravísitölu var töluvert fyrir neðan meðallag. Nýliðun rækju var þó nokkuð góð og var tveggja ára rækja áberandi. Þorskur, ýsa og lýsa var um allan fjörð nema innst í Arnarfirði, í svokölluðum Borgarfirði. Fjöldi þorsks eins árs og eldri var margfalt meiri en nokkru sinni áður og sama gilti um ýsuna. Rækjan stóð þétt á mjög takmörkuðu svæði og aðþrengd vegna þorsks í næsta nágrenni. Taldar voru líkur á að veiðar á rækjunni mundu dreifa henni og gera hana þannig aðgengilegri fyrir þorsk og annan fisk. Í ljósi þessa og þróunar annarra innfjarðarrækjustofna á undanförnum árum lagði Hafrannsóknastofnun til að rækjuveiðar yrðu ekki heimilaðar að sinni í Arnarfirði og var farið að tillögu stofnunarinnar.

Virðulegi forseti. Þetta var nú frekar þunnt fannst mér og stuttaralegt svar hjá hæstv. ráðherra. Ég virði þó viljann fyrir verkið. Mig langar samt sem áður til að spyrja hvort þau gögn sem lágu fyrir úr þessum rannsóknarleiðangri hafi ekki einmitt vakið upp spurningar í sjávarútvegsráðuneytinu og jafnvel hjá Hafrannsóknastofnun um hvort rétt væri staðið að nýtingu þessa vistkerfis, þ.e. vistkerfisins í Arnarfirði vestur. Hvort hefði ekki verið ráð að reyna að gera eitthvað, finna upp á einhverju merkilegu, sniðugu, athyglisverðu, tilraunakenndri fiskveiðistjórn, ef svo má segja, og notfæra sér einmitt þá einstöku stöðu sem var komin upp í þessu vistkerfi. Til að mynda að athuga hvað mundi gerast ef við t.d. í staðinn fyrir að veiða þá rækju sem var öll í einum haug inni í litlum firði hefðum kannski athugað að reyna að veiða þá upp eitthvað af þeim smáþorski og þeirri smáýsu sem var utar í firðinum og virtist einmitt vera að éta upp alla rækjuna, alla vega var rækjustofninn kominn í mikla varnarstöðu og var innikróaður innst í firðinum. Það væri athyglisvert ef sjávarútvegsráðherra gæti sagt okkur eitthvað um þetta.

Herra forseti. Þetta voru hin fiskifræðilegu rök sem ég flutti áðan í svari mínu. Hins vegar hefur þetta vakið upp ýmsar spurningar um vistkerfið í Arnarfirði og tengsl rækjunnar og bolfisksstofnanna og hvort nokkuð sé hægt að gera þegar málum er komið eins og þarna, að rækjan er mjög aðþrengd vegna hugsanlega tímabundinnar aukinnar gengdar yngri árganga bolfisksstofna á svæðinu. Upp hafa komið hugmyndir, sem síðast þegar ég vissi var verið að undirbúa með heimamönnum, um að setja út eins konar fiskeldiskvíar og fóðra í þær. Kvíarnar yrðu hins vegar ekki með botni í nótinni þannig að þegar væri búið að venja fiskinn á að sækja fóðrið inn í kvína væri hægt að snurpa fyrir botninn og ná þannig þorski á tiltölulega einfaldan og auðveldan hátt í áframeldi á svipaðan hátt og við vorum að ræða fyrr í dag í þarsíðustu fyrirspurn á undan. Þetta hefur vakið menn til umhugsunar og þeir eru að reyna að gera eitthvað. Menn hafa látið sér detta sitthvað í hug. Hversu sniðugt það síðan reynist verður tíminn að leiða í ljós.

Virðulegi forseti. Fangelsismálastofnun hefur sett fram markmið stofnunarinnar í fangelsismálum og hugmyndir um framtíðaruppbyggingu fangelsa. Þar er fjallað um ástandið eins og það er í dag og þörf á úrbótum. Fangelsismálastofnun telur mikilvægt að sett verði þau markmið að föngum verði tryggð örugg og vel skipulögð afplánun, að fyrir hendi séu aðstæður og umhverfi sem hvetur fanga til að takast á við vandamál sín. Það er staðreynd að sífellt fleiri einstaklingar sem koma til afplánunar í fangelsum eru háðir fíkniefnum. Eiturlyfjaneysla hefur aukist verulega á síðustu árum og áratugum og afbrotum tengdum eiturlyfjaneyslu hefur fjölgað í takt við það. Margir fangar er við komu í fangelsi í harðri neyslu eða eiga við verulegt áfengisvandamál að stríða. Eiturlyfjaneyslu fylgja síðan oftar en ekki ýmiss konar geðræn vandamál og fangar geta sótt tíma hjá sálfræðingi og þeim gefst kostur á að ljúka síðustu sex vikum afplánunar í vímuefnameðferð. Í samantekt Fangelsismálastofnunar er bent á að á þessu séu þó annmarkar þar sem sálfræðingar anni vart eftirspurn eftir viðtölum og að vímuefnameðferðir sem bjóðast föngum séu oft og tíðum stuttar og settar fram á röngum tímapunkti, þ.e. í lok afplánunar, en fangar eiga margir við langvarandi vímuefnavanda að stríða við komu í fangelsið. Í síðustu úttekt Evrópunefndar um varnir gegn pyndingum og ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingum sem gerð var hér kom fram að skortur væri á vímuefnalausri deild í fangelsum. Árið 2000 var áformað að byggja upp slíka deild í fangelsinu á Litla-Hrauni og hafist handa við að þjálfa og mennta fangaverði til starfa, en engin fjárveiting hefur enn fengist í verkefnið þannig að síðan þá hefur ekkert gerst. Það virkar hálf öfugsnúið að boðið sé upp á meðferð við vímuefnaneyslu við lok afplánunar en ekki strax í upphafi. Það segir sig sjálft að ef boðið væri upp á öfluga meðferð strax og fangi kemur inn og eftirfylgni á meðan á afplánun stendur skilaði meðferðin betri árangri. Þá er einnig ljóst að verulega dragi úr hvatanum til að smygla eiturlyfjum inn í fangelsið þar sem þörfin yrði minni. Síðast en ekki síst yrði þetta til þess að auka möguleikana á að fangar nýttu dvölina til að byggja sig upp til framtíðarþátttöku í þjóðfélaginu. Þetta hefur verið baráttumál Fangelsismálastofnunar en ekki síður aðstandenda fanga. Ég spyr því hæstv. dómsmálaráðherra: Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að fangar eigi kost á meðferð við fíkniefnaneyslu strax í upphafi afplánunar?

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn. Eins og hv. fyrirspyrjanda er kunnugt fá allir fangar sem óska eftir vímuefnameðferð við upphaf afplánunar slíka meðferð sem felst í afeitrun undir umsjá læknis. Frekari meðferð og aðstoð fagaðila fer síðan eftir stöðu og vilja hvers og eins fanga og möguleikum til að koma við meðferð. Fangelsismálastofnun er t.d. með í undirbúningi að gera samning við vímuefnaráðgjafa sem kæmi reglulega í fangelsi til að vega og meta þörf fyrir áframhaldandi meðferð auk þess sem verið er að kanna hvað unnt er að gera á Litla-Hrauni til að aðstoða þá enn frekar sem eiga við vímuefnavanda að stríða. Rétt er að hafa í huga að haldnir eru reglulegir AA-fundir í fangelsunum auk þess sem nú þegar hafa tólf fangar á þessu ári verið sendir í vímuefnameðferð á meðferðarstofnunum. Eins og hv. fyrirspyrjanda er einnig vel kunnugt er nú til meðferðar á Alþingi frumvarp til laga um fullnustu refsinga þar sem gert er ráð fyrir að útbúin sé sérstök meðferðar- og vistunaráætlun fyrir fanga við upphaf refsivistar. Raunar hef ég þegar svarað skriflegri fyrirspurn frá hv. þingmanni um það efni. Fangelsismálastofnun hefur þegar hafið undirbúning að gerð slíkra áætlana eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Í slíkri áætlun er m.a. fólgið að metin er staða og þörf fyrir meðferð hjá þeim sem á við vímuefnavanda að etja. Fangelsismálastofnun er í náinni samvinnu við heilbrigðisyfirvöld við að leggja mat á þörfina fyrir þjónustu geðlækna og sálfræðinga í fangelsunum og kanna nýjar leiðir í þeim efnum eins og auknar hópmeðferðir. Rétt er að hafa í huga í þessu samhengi að samkvæmt gildandi lögum um fangelsi og fangavist sér heilbrigðisráðuneytið um og ber ábyrgð á heilbrigðisþjónustu við fanga í fangelsum að höfðu samráði við Fangelsismálastofnun. Umboðsmaður Alþingis sá nýlega ástæðu til að árétta að þessi ábyrgð liggur hjá heilbrigðisráðuneytinu í bréfi til dóms- og kirkjumálaráðuneytisins. Það er ljóst af framansögðu að margt er reynt til að aðstoða þá sem eiga við vímuefnavanda að etja og þeir eiga kost á viðeigandi meðferð við upphaf afplánunar. Þetta atriði mun hins vegar styrkjast enn frekar verði frumvarp um fullnustu refsinga að lögum þar sem kveðið er á um meðferðar- og vistunaráætlun í upphafi afplánunar. Fangelsismálastofnun hefur unnið skýrslu um markmið í fangelsismálum og framtíðaruppbyggingu fangelsanna eins og greint er frá í áðurnefndu frumvarpi. Þar hefur að sjálfsögðu verið hugað að þessum atriðum og hvernig best er hægt að tryggja fullnægjandi þjónustu á þessu sviði til framtíðar litið.

Frú forseti. Það var gott að fá staðfestingu hér á því í svari hæstv. ráðherra að föngum standi til boða meðferð við fíkniefnaneyslu eða áfengisneyslu strax við komu í fangelsi. Ég hélt satt að segja að lítil áhersla væri lögð á það núna heldur frekar á meðferð í lok afplánunar og gott er til þess að vita ef ég hef misskilið það hvernig þetta fer fram í fangelsum landsins eins og á Litla-Hrauni. Fyrir um það bil viku, ég held síðasta miðvikudag, svaraði hæstv. ráðherra spurningu um hvernig tekist væri á við fíkniefnaneyslu fanga í fangelsum. Þá lagði hæstv. ráðherra verulega áherslu á að verið væri að auka leit að fíkniefnum og herða refsingar fyndust fíkniefni. En nú heyri ég að það kveður við annan tón hjá hæstv. ráðherra og hann leggur á það áherslu að fangar komist í meðferð strax við byrjun afplánunar og er það vel ef orðið hefur áherslubreyting.

Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og tek undir það að mér finnst mikið framfaraspor að Fangelsismálastofnun ríkisins hefur sett fram mjög skilmerkileg markmið í fangelsismálum og framtíðaruppbyggingu fangelsanna. Einmitt í því plaggi kemur mjög greinilega fram af þeirra hálfu að þeir telja að sú meðferð sem boðið er upp á við komu í fangelsið sé alls ekki fullnægjandi. Þeir segja m.a., með leyfi forseta, að: „... vímuefnameðferðir þær sem bjóðast föngum eru oft og tíðum stuttar og settar fram á röngum tímapunkti fyrir þessa einstaklinga en þeir eiga margir við langvarandi vímuefnavanda að stríða. Þróunin hefur verið sú sama hér á landi og víðast hvar erlendis, að föngum með alvarlegan fíkniefnavanda hefur fjölgað, svo og óskilorðsbundnum dómum fyrir fíkniefnabrot.“ Jafnframt segir, með leyfi forseta, að stofnunin: „... telur mikilvægt að boðið verði upp á afeitrun, sem er viðurkennd læknis- og hjúkrunarmeðferð og sem hæfist um leið og fangi kemur til afplánunar, svo og skipulagða og árangursmælda vímuefnameðferð sem sé viðhaldið á vímuefnalausri deild í fangelsi.“ Þetta hefur, eins og ég sagði áðan, lengi verið baráttumál þeirra sem þekkja vel til fangelsismála og ekkert síður hefur það verið baráttumál starfsmanna Fangelsismálastofnunar og fangelsanna og svo aðstandenda að koma á þessari skipulögðu meðferð strax við upphaf afplánunar. Ég tel, virðulegi forseti, að stór hluti af því að nýta veruna í fangelsinu sem betrunarvist sé að hjálpa þeim sem möguleiki er á að hjálpa til þess að standa sig betur þegar þeir koma aftur út í lífið og minni á að árið 2000 var hafinn undirbúningur að vímuefnalausri deild á Litla-Hrauni og þjálfun starfsmanna. Síðan stöðvaðist það því miður vegna fjárskorts og segja má að það sé jafnt á ábyrgð Alþingis og ráðuneytis.

Virðulegi forseti. Fyrir nokkru beindi ég fyrirspurn til ráðherra í fyrirspurnatíma í þinginu vegna þess að ríkisstjórnin samþykkti á sínum tíma, þann 21. október 2003, tillögu hæstv. dómsmálaráðherra um að mynda starfshóp sem hefði það verkefni að gera úttekt á varnarviðbúnaði vegna hugsanlegrar notkunar efna-, sýkla- og geislavopna hér á landi. Starfshópurinn var skipaður embættismönnum undir forustu ráðuneytisins en utanríkis-, heilbrigðis- og umhverfisráðuneyti komu enn fremur að myndun hópsins. Var hópnum jafnframt falið að gera tillögur til úrbóta með það að markmiði að viðbúnaður hér á landi yrði fullnægjandi, eins og sagði í tilkynningu frá dómsmálaráðuneytinu. Í greinargerð með tillögunni kom fram að varnir gegn gereyðingarvopnum á borð við eiturefna-, sýkla- og geislavopn væru á meðal helstu viðfangsefna ríkisstjórna eins og staðan væri í heiminum nú og að hættan á hermdar- og hryðjuverkum og þar með að slíkum vopnum kynni að verða beitt væri talin ein stærsta ógn fyrir borgara hins vestræna heims nú á tímum. Þetta var undirstrikað mjög rækilega í þessari tilkynningu og undir þetta tók Morgunblaðið í leiðara sínum 24. október þar sem sagði m.a., með leyfi forseta: „Við Íslendingar erum ekki óhultir frekar en aðrar þjóðir og verðum því að grípa til viðeigandi ráðstafana.“ Hæstv. dómsmálaráðherra svaraði því þannig til að þessi starfshópur hefði skilað af sér skýrslu, hann hefði farið yfir hana og um hana verið rætt og hvað ætti að gera í framhaldinu. Í frekara svari sínu sagði hann hins vegar að honum bæri ekki nein skylda til að kynna niðurstöðurnar sérstaklega í þinginu og kom ekki fram í svari hans neitt frekar um efni skýrslunnar eða til hvaða ráðstafana ætti að grípa. Hér er um að ræða mjög brýnt almannahagsmunamál og er sjálfsagt að almenningi sé kynnt til hvaða ráðstafana eigi að grípa verði annaðhvort slys sem hefði þessar afleiðingar eða hryðjuverk einhvers konar í nálægð við landið, í hafinu eða á landi. Þess vegna spyr ég hæstv. dómsmálaráðherra: 1. Hverjar eru niðurstöður skýrslu starfshóps embættismanna á vegum þriggja ráðuneyta, sem fjallaði um varnarviðbúnað vegna hugsanlegrar notkunar eiturefna-, sýkla- og geislavopna hér á landi? 2. Hvenær lágu niðurstöðurnar fyrir? 3. Af hverju hafa niðurstöðurnar ekki verið kynntar almenningi? Ég tel mjög áríðandi, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherra kynni rækilega hverjar niðurstöður þessa starfshóps voru. Þær eru að verða tveggja ára gamlar. Hér er um að ræða mjög brýnt almannahagsmunamál og sjálfsagt að fyrir liggi til hvaða ráða sé best að grípa verði slys eða einhvers konar rask af þessum völdum hér á landi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni áhuga hans á þessu máli. Eins og fram kom lýsti hann áhuga sínum á málinu í óundirbúinni fyrirspurn fyrir nokkrum vikum. Hann gerir það nú að nýju með þessum þremur spurningum. Fréttastofa sjónvarpsins hefur einnig fengið áhuga á málin en mikilvægur þáttur í varnarviðbúnaði vegna hugsanlegrar notkunar eiturefna-, sýkla- og geislavopna er einmitt að vekja almenning til umhugsunar um málið til að hann átti sig á því að hættan er fyrir hendi. Hinn 25. nóvember 2003 sendi dóms- og kirkjumálaráðuneytið frá sér fréttatilkynningu um að ég hefði skipað starfshóp embættismanna til að gera úttekt á varnarviðbúnaði vegna hugsanlegrar notkunar eiturefna-, sýkla- og geislavopna hér á landi og í framhaldinu að leggja fram tillögu til úrbóta með það að markmiði að viðbúnaður verði fullnægjandi. Verkefni starfshópsins var m.a. að huga að þörfinni hér á landi fyrir hlífðarföt, mælitæki, hreinsibúnað, lyf og læknisaðstoð. Skýrsla hópsins var afhent mér í mars árið 2004. Hefur hún að geyma þá úttekt sem óskað var eftir og tillögur til úrbóta. Var það álit hópsins og ráðuneytisins að skýrslan yrði trúnaðarmál vegna atriða í henni. Um hana hefur verið fjallað í almannavarnaráði og einnig hefur hún verið rædd á málþingi sem dómsmálaráðuneytið efndi til 8. mars síðastliðinn um nýskipan almannavarnamála. Í stuttu máli þarf að gera viðbragðsáætlun sem yrði virkjuð ef ráðist yrði á okkur með sýkla-, efna- eða geislavopnum. Áætlunin næði til fræðslu, þjálfunar, öflunar á hlífðar- og hreinsibúnaði, auk þess sem ákveðið yrði hver bæri ábyrgð á þessu sérstaka verkefni. Við Íslendingar erum í raun í svipuðum sporum og margar aðrar þjóðir og alþjóðastofnanir sem rætt hafa um ráðstafanir gegn þessari vá. Tillögur starfshópsins eru af sama toga og niðurstaðan af fyrstu alþjóðaráðstefnu Interpol um líftæknihryðjuverk sem haldin var fyrr í þessum mánuði, það yrði að vekja athygli á hættunni, að þjálfa menn til að takast á við hættuna. Það yrði að efla samstarf ólíkra stofnana og hafa til reiðu nauðsynlegan tækjabúnað. Ég er þeirrar skoðunar að samstarf lögreglu, slökkviliðs og heilbrigðisstofnana ráði úrslitum um að árangur náist í vörnum gegn þessum vágesti. Viðbrögð á vettvangi ráðast einkum af tækjakosti slökkviliðs en þau starfa á vegum sveitarfélaga eins og kunnugt er. Ég tel æskilegt að samstarf verði milli þeirra og ríkisins um fjárfestingu í nauðsynlegum búnaði. Mér þykir eðlilegt að á nánari útfærslu á niðurstöðum starfshópsins verði tekið við gerð nýrra laga um almannavarnir.

Hæstv. forseti. Mér þóttu svör hæstv. ráðherra varðandi það hvað hann hygðist fyrir í málinu dálítið þokukennd. Nú er liðið ár frá því skýrslan lá fyrir og hæstv. ráðherra var ekki að hampa henni nokkurn hlut þann tíma. Nú virðist vanta verulega upp á að hæstv. ráðherra hafi gert sér grein fyrir því í hvaða feril málið eigi að fara. Hann slær því fram að samstarf þurfi milli þessara og hinna aðilanna, sem er ósköp eðlilegt. En það er greinilegt að hæstv. ráðherra er ekki búinn að gera upp hug sinn í málinu og hefur ekki tekið ákvörðun um að setja af stað tiltekið ferli til að vinna að þessum mikilvægu atriðum. Ég vil hvet hæstv. ráðherra til að gera það, koma sér úr þessum sporum og yfir í að til verði einhvers konar áætlun um það sem ákveðið verður að gera. Mér finnst ekki upp á það bjóðandi mikið lengur að menn hafi ekki einhverjar áætlanir af þessu tagi.

Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir gagnrýni hv. þm. Jóhanns Ársælssonar, að það er í sjálfu sér undarlegt að einmitt nú, ári frá því að skýrslan lá fyrir í þessu mikilvæga almannahagsmunamáli þar sem tillögur eru fram komnar um hvernig eigi að bregðast við hættum vegna hugsanlegrar notkunar á sýkla-, efna- eða geislavopnum, skuli ekki komnar fram greinargóðar tillögur um hvernig eigi að bregðast við og í hvaða ferli slíkt mál eigi að fara. Sú töf er gagnrýnisverð og undarlegt að efni skýrslunnar skyldi ekki kynnt með afgerandi hætti á sínum tíma. Af hverju þarf nánast að toga það út úr ráðherranum í fyrirspurnatíma á þinginu hver grundvallarniðurstaða skýrslunnar var? Því fer auðvitað fjarri að tæmandi úttekt á niðurstöðum hennar hafi komið fram í svari ráðherra. Það er ástæða til að skora á hann að spretta úr spori í þessu máli, aflétta þögninni yfir þessari skýrslu. Það er sjálfsagt mál að fyrir liggi hvernig stjórnvöld hyggjast bregðast við og hvaða ferli stjórnvöld ætla að koma upp við slíkar aðstæður. Hvernig yrði viðbragðsáætlun virkjuð? Hvernig á að standa að þjálfun manna og samstarfi stofnana? Hvernig tækjabúnaður þarf að vera til staðar hjá slökkviliðum landsins og öðrum almannavarnastofnunum? Hvernig á almenningur almennt að líta á þetta mál? Það er mikilvægt að eftir þessa löngu bið komi vel ígrundað ferli fyrir slíkar viðbragðsáætlanir. En það er ánægjulegt að ráðherra hafi þó upplýst um grundvallaratriði skýrslunnar sem verða tekin fyrir á næstunni við endurskoðun á almannavarnalögum.

Virðulegi forseti. Ég get fullvissað hv. þingmann um að málið er í eðlilegum farvegi. Í því er ekkert óeðlilegt að gerast. Þvert á móti tel ég að það hafi verið haldið rétt á málinu með því að kalla til sérfræðinga til að leggja mat á stöðu málsins og setja það í þann farveg sem ég hef gert, með því að almannavarnaráð hefur fjallað um það og þeir aðilar sem að þessum málum koma. Hluti af þeim umræðum sem þurfa að fara fram um þessi mál er að menn verða að gæta þess að tala ekki óvarlega um þau, eins og hér sé yfirvofandi hætta. Fyrir liggur að það er nauðsynlegt að gera ráðstafanir. Það er nauðsynlegt að búa sig undir að slík hætta geti verið fyrir hendi. Það er það sem við höfum verið að gera. Að láta eins og það hefði þurft að skýra frá þessu með einhverjum hamagangi, eins og hætta væri yfirvofandi á þessu sviði, hefði gefið alranga mynd af málinu. Það er hins vegar nauðsynlegt, eins og ég hef látið vinna að, að búa sig undir að þessir atburðir geti orðið hér eins og annars staðar. Ég tel að við stöndum í svipuðum sporum og aðrar þjóðir sem hafa þurft að leggja mat á þessa hluti. Í þessu efni er nauðsynlegt að eiga mjög víðtækt og gott alþjóðlegt samstarf, m.a. við lögregluyfirvöld, enda voru fulltrúar frá Íslandi þátttakendur í ráðstefnunni um líftæknihryðjuverkin, sem var haldin á vegum Interpol á dögunum. Við fylgjumst náið með þessu. Við höfum líka gert breytingar, eins og menn vita, á skipan almannavarnamála. Þar eru samtvinnuð störf lögreglu og almannavarnayfirvalda. Við stöndum því vel að vígi við framkvæmd allra slíkra áætlana, auk þess sem slökkviliðin í landinu hafa búnað og hafa þjálfað menn til þess að vinna að þessu. Það sem við þurfum að gera er að samhæfa kraftana og taka á því ef menn telja að um veika hlekki sé að ræða.

Virðulegi forseti. Fyrir nokkrum árum voru samþykkt lög frá Alþingi sem heimiluðu að hluti þeirra sem brotið hefðu af sér og hlotið tiltölulega stutta dóma ættu kost á að afplána með samfélagsþjónustu. Það var stórt skref og með þeim fyrstu í átt að því að fjölga og breyta refsiúrræðum, gera þau opnari en verið hafði. Að fjölga refsivistarúrræðunum er skref í þá átt að búa þá sem gerast brotlegir við lögin betur undir þátttöku í samfélaginu að nýju. Lög um fangelsi og fangavist kveða á um réttindi fanga, um aðbúnað þeirra og möguleika til vinnu, til náms, útivistar, samveru við fjölskyldu, læknishjálp og fleira. Þar eiga að gilda sömu reglur um hvað varðar konur og karla en því miður er það ekki svo. Í fangelsinu í Kópavogi var ætlað að vista konur sem brotið hefðu af sér. Upphaflega var það eingöngu ætlað konum en þróunin varð sú að þar hafa einnig verið karlar, yfirleitt með stutta dóma. Í skýrslu Fangelsismálastofnunar um markmið í fangelsismálum og framtíðaruppbyggingu fangelsanna kemur fram að fangelsið í Kópavogi henti illa til afplánunar langtímadóma vegna þrengsla, aðstæður eru slakar og skortur á aðbúnaði, engin íþróttaaðstaða, möguleikar til útivistar litlir og vinnuframboð af skornum skammti. Þá segir að aðstaða kvennanna í fangelsum sé ekki sambærileg við stöðu karlfanga, einkum vegna þess að þær eigi enga möguleika á að vistast í opnara fangelsi, t.d. á Kvíabryggju. Þá eru engar aðstæður í fangelsinu í Kópavogi til að vista fanga með geðraskanir. Það hefur þó verið gert en getur vart kallast mannúðleg aðferð. Nýlega var kvenfangi fluttur til vistunar að Litla-Hrauni. Hverjar sem ástæðurnar eru þá hlýtur að vera óverjandi að Fangelsismálastofnun hafi ekki önnur úrræði en þau, jafnvel þegar um er að ræða veika einstaklinga. Má vera að í framtíðinni verði hægt að vista bæði karla og konur að Litla-Hrauni en þær aðstæður eru vart fyrir hendi í dag. Við hljótum að taka undir ábendingar Fangelsismálastofnunar um að brýnt sé að veita kvenföngum sömu vistunarmöguleika og karlföngum. Fangelsismálastofnun hefur sett sér þau markmið að föngum verði tryggð örugg og vel skipulögð afplánun, að mannleg og virðingarverð samskipti verði höfð í fyrirrúmi og að aðstæður og umhverfi hvetji fangann til að takast á við vandamál sín. Núverandi aðstæður í fangelsum landsins bjóða ekki upp á möguleika á að ná þessum markmiðum. Nægir þar að nefna fangelsið við Skólavörðustíg og fangelsið á Akureyri sem verstu dæmin. En í fangelsinu í Kópavogi eru ekki heldur aðstæður til að ná slíkum markmiðum. Það sem verra er er að þótt karlfangar sem afplána langa dóma búi oft við lakar aðstæður þá eru þær jafnvel enn verri hjá kvenföngum í langtímaafplánun. Því spyr ég hæstv. dómsmálaráðherra: 1. Hversu margir sem hljóta dóm á ári hverju afplána nú með samfélagsþjónustu og hversu margar konur eru í þeim hópi? 2. Á hvern hátt hyggst ráðherra beita sér fyrir því að staða og möguleikar kvenna í fangelsi séu sambærileg stöðu og möguleikum karlfanga?

Virðulegi forseti. Aflað var upplýsinga frá Fangelsismálastofnun ríkisins í tilefni af fyrirspurn hv. þingmanns. Í upplýsingum stofnunarinnar kemur fram að samfélagsþjónustan skiptist annars vegar í úrræði sem kemur í stað allt að sex mánaða óskilorðsbundinnar fangelsisrefsingar og hins vegar úrræði sem kemur í stað vararefsingar fésektar, sem tekur ekki einungis til dóma heldur líka sektarákvarðana. Að mati Fangelsismálastofnunar er erfitt að miða fjölda þeirra sem gegna samfélagsþjónustu út frá fjölda þeirra sem hljóta dóma þar sem sú tala getur verið mjög villandi, m.a. vegna þess að sumir eru í samfélagsþjónustu á fleiri en einum dómi, dómar berast milli ára o.s.frv. Heppilegra þykir að taka mið af þeim fjölda sem veitt er samfélagsþjónusta og bera þá saman við fjölda innkoma í fangelsi á hverjum tíma. Fjöldi þeirra sem hefja samfélagsþjónustu í stað óskilorðsbundinnar fangelsisrefsingar hefur haldist nokkuð stöðugur milli ára. Á tímabilinu 2000–2004, svo dæmi sé tekið, hófu 392 samfélagsþjónustu eða að meðaltali um 78,4 einstaklingar á ári. Þar af voru 23 konur eða að meðaltali um 7% á ári hverju. Á sama tímabili hófu 700 einstaklingar afplánun í fangelsi, að meðaltali 180 einstaklingar á hverju ári. Þetta þýðir að um 30% óskilorðsbundinna fangelsisrefsinga voru fullnustuð með samfélagsþjónustu á þessu tímabili. Fjöldi þeirra sem hóf samfélagsþjónustu í stað vararefsingar á tímabilinu 2000–2004 var 633 einstaklingar, þar af voru 109 konur eða að meðal tali um 16% á ári hverju. Hlutfall kvenna jókst verulega á síðasta ári og var tæplega 22%. Á móti hófu 504 einstaklingar vararefsingu í fangelsum landsins eða að meðaltali 100,8 einstaklingar á hverju ári. Þetta þýðir að um 56% allra vararefsinga, þ.e. fésektir, sem ekki tekst að innheimta og lögreglustjórar óska eftir að afplánun skuli hefjast, eru fullnustaðar með samfélagsþjónustu en 44% í fangelsum landsins. Vegna síðari spurningar hv. þingmanns skal tekið fram að í dag eiga bæði kynin möguleika á vinnu, útivist og því að stunda nám á framhaldsskólastigi meðan á afplánun refsingar stendur. Hins vegar hefur skort á að konur hafi jafnfjölbreytta möguleika til að stunda vinnu, útivist og tómstundir og karlar hafa núna í fangelsum landsins. Að þessu hefur verið hugað í tengslum við framtíðaruppbyggingu fangelsanna og miðað að því að unnt verði að vista konur í fleiri fangelsum og tryggja þeim fjölbreyttari vistunarúrræði en nú er unnt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Þær tölur sem hæstv. ráðherra fór með varðandi samfélagsþjónustuna sýna svo ekki verður um villst að þetta refsiúrræði hefur sannað sig frá því lögin tóku gildi. Því hefur reyndar verið breytt síðan og sá rammi verið víkkaður sem gefur fleirum möguleika á að sækja um samfélagsþjónustu. Það er vissulega rétt að í markmiðslýsingum fyrir framtíðaruppbyggingu fangelsanna í skýrslu frá Fangelsismálastofnun ríkisins kemur fram að stefna skuli að því að byggja nýtt fangelsi þar sem úrræði fyrir konur verði bætt frá því sem nú er í Kópavogsfangelsinu. Það sjást hins vegar engin merki þess að hefja eigi byggingu nýs fangelsis. Það er ekki á fjárlögum þessa árs og þess vegna er langt þangað til þær munu búa við svipaðar aðstæður og karlfangar sem afplána langtímadóma. Það er staðreynd að í fangelsinu í Kópavogi búa konur við verri aðstæður og minni möguleika en karlar sem dæmdir hafa verið til að sitja langan tíma í fangelsi. Það þarf að bæta úr og auka möguleika þeirra til að dvelja í opnari vistun en verið hefur. Ég vil t.d. spyrja hæstv. ráðherra, þar eð núna er fangi í afplánun á Sólheimum í Grímsnesi, hvort komið hafi til tals að finna slík sérúrræði fyrir konur.

Virðulegi forseti. Það hefur ekki verið rætt við mig að slíkt úrræði yrði notað sérstaklega fyrir konur eða að konum stæði það til boða. Það þýðir þó ekki að ekki hafi verið hugað að því. En það hefur ekki verið rætt sérstaklega við mig, ef fyrirspyrjandi vísar til þess. Ég veit ekki hvað Fangelsismálastofnun ætlar sér í því efni.