Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr.og trn. hefur haft til umfjöllunar alllengi 28. mál, frv. hv. Alþfl.-manna um sjúkraflutninga og óhjákvæmilegan ferðakostnað samlagslækna. Þetta frv. var lagt hér fram og mælt fyrir því fyrir áramót. Ég vil nú, áður en ég geri grein fyrir störfum heilbr.- og trn. varðandi umfjöllun þessa máls, minna á það, að líklega stóðu fulltrúar flestra stjórnmálaflokkanna upp hér við umr., þegar mælt var fyrir frv., og lýstu stuðningi við það að vissu leyti, enda þótt engin loforð væru að sjálfsögðu gefin um að það yrði samþykkt óbreytt. Eins og ég gat um áðan var löng umræða í nefndinni um þetta frv. Við reyndum, eftir því sem okkur þóttu tök á, að leita upplýsinga m.a. um kostnað sem hugsanlega mundi leiða af samþykkt frv. Hins vegar situr eftir mjög mikið mál að því er varðar þetta allt saman þ.e. skipulag sjúkraflutninganna. Þau mál eru raunar algjörlega óleyst eftir sem áður. Gert var ráð fyrir í frv. að þessi kostnaður, þ.e. bæði ferðakostnaður samlagslæknanna og flutningskostnaður sjúklinga, yrði greiddur að fullu. Nefndinni þótti ekki fært að ganga svo langt. Niðurstöður eru birtar í brtt. og ég held að það sé gleggst að ég lesi upp með leyfi forseta þær till. sem nefndin hefur fram að færa og eru birtar á þskj. 570. Nefndin leggur til að stafliður h í 43. gr. orðist svo, með leyfi forseta: „Óhjákvæmilegan ferðakostnað samlagslæknis til þeirra samlagssjúklinga, sem ekki eru ferðafærir sökum sjúkdóms síns, ef um lengri vegalengd er 10 km er að ræða á landi eða nota verður skip eða flugvélar við flutninga.“ Eins og þetta var áður í almannatryggingalögunum var gert ráð fyrir að ferðakostnaður þessi yrði greiddur að hálfu ef læknir notaði eigið farartæki, ella að ¾ hlutum. Sú breyting, sem hér hefur verið tíunduð, gerir ráð fyrir að allt verði greitt fram yfir 10 km vegalengd. Samkv. brtt. nefndarinnar er gert ráð fyrir að stafliður i orðist þannig: „Óhjákvæmilegan flutningskostnað sjúks manns í sjúkrahús innanlands, ef um lengri vegalengd en 10 km er að ræða á landi eða ef nota verður skip eða flugvélar við flutningana, enda sé flutningsþörf svo bráð og heilsu hins sjúka svo varið, að hann verði ekki fluttur eftir venjulegum farþegaflutningsleiðum. Sjúkraflutningur innanbæjar greiðist því ekki og frá kostnaði við sjúkrabifreið dregst kostnaður vegna fyrstu 10 km og frá kostnaði við skip eða flugvélar dragast 500 kr. Sömu reglur skulu gilda um flutning sjúks manns úr sjúkrahúsi í heimahús, enda verði hann ekki fluttur eftir venjulegum farþegaflutningsleiðum. Flutningskostnaður milli sjúkrahúsa greiðist að fullu af því sjúkrahúsi sem sendir sjúkling, nema um sé að ræða flutning milli sjúkrahúsa í sama sveitarfélagi og heilsu sjúklings sé þannig varið, að hann geti notað venjulegar farþegaflutningsleiðir. Sé fylgd nauðsynleg greiðist fargjald fylgdarmanns og að 14 ef um áætlunarferð er að ræða.“ Meginbreytingarnar eru sem sagt þær, að tekið er til greiðslu úr almannasjóðum að mestu leyti þar sem flutningur er fram yfir 10 km vegalengd. Allt að 10 km greiða almannatryggingarnar eða almannasjóðir ekki. Ég gat um það áðan og vil endurtaka það, að okkur þótti ekki fært á þessu stigi að ganga lengra. Að dómi okkar nm. er tekinn þarna sár broddur af þeim kostnaði sem hefur lent með miklum þyngslum á örfáa einstaklinga í landinu. Þetta er niðurstaða sem við getum sætt okkur við. Ég gat um það áðan, að skipulag sjúkraflutninganna þyrfti að taka til rækilegrar endurskoðunar. Það er von mín að svo verði gert. Ekki síst í ljósi þess þótti okkur eðlilegt að ganga ekki lengra í þessum efnum að svo stöddu. Þessar breytingar hafa óhjákvæmilega í för með sér kostnað fyrir almannasjóði. Við fengum aðstoð frá Jóni Sæmundssyni í heilbr.- og trmrn. til þess að gera grófa áætlun um hverjar tölur þetta kynnu að verða. Samkv. staflið h hefði kostnaðaraukning orðið 255 þús.kr. hefði þessi breyting verið í gildi á liðnu ári, samkv. staflið í flug- og landflutningar 285 þús. og flutningar milli sjúkrahúsa 150 þús. eða samtals 690 þús. kr. Á verðlagi þessa árs hefði þessi kostnaður orðið allt árið um 920 þús. kr. Að gefnu tilefni vil ég taka fram að þessi kostnaðaráætlun hlýtur að vera mjög gróf. Það er erfitt að finna þetta nákvæmlega út, en ég hygg að þær tölur, sem hér eru tíundaðar, séu ekki mjög fjarri sannleikanum. Nefndin leggur sem sagt til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef kynnt hér.



Herra forseti. Ég verð að játa að ég var orðinn nokkuð óþreyjufullur eftir því, að þetta mál kæmist út úr þeirri nefnd sem hafði það til meðferðar, og mun formaður hv. nefndar jafnvel hafa orðið var við þessa óþreyju mína annað veifið. Því var ég óþreyjufullur að ég taldi að málið hefði fengið svo góðar undirtektir hér í deildinni þegar það var flutt við upphaf þings, en þetta er 28. mál þingsins, að ég gerði ráð fyrir að það gæti fengið skjóta afgreiðslu. Aðalatriðið er þó vitaskuld að afgreiðsla fáist og eftir atvikum get ég sætt mig við þá afgreiðslu sem hér er lögð til af hálfu nefndarinnar. Frv., eins og ég lagði það fram upprunalega og við þm. Alþfl., gerði ráð fyrir að kostnaður af því tagi sem hér er um fjallað, þ.e. ferðakostnaður samlagslæknis annars vegar og hins vegar óhjákvæmilegur flutningskostnaður sjúks manns um lengri vegalengd en 10 km, yrði greiddur að fullu af almannatryggingunum. Brtt. fela hins vegar í sér að fyrstu 10 km skuli greiddir af sjúklingum, hvort heldur um er að ræða flutninga á sjúklingum eða vitjun af hálfu læknis. Á sama hátt hefur nefndin gert ráð fyrir því, að ef sjúkraflutningar eiga sér stað með skipi eða flugvél skuli sjúklingurinn greiða 500 kr. Þegar ég mælti fyrir þessu frv. í upphafi benti ég sérstaklega á það hrikalega misrétti, sem fælist í þeim reglum sem í gildi eru, gagnvart þeim sem búa mjög langt frá lækni og þyrftu jafnvel að borga fyrir 100 km akstur undir lækni, sem á þágildandi verðlagi taldist vera 275 kr. eða 27 500 gkr„ þegar læknir kæmi að vitja sjúklings, og sams konar kostnaður gæti komið upp á ef flutningur læknis gerðist t.d. með snjóbíl. Ég benti líka á það mikla misrétti sem varðaði greiðslu á sjúkraflutningum, þegar fjórðungur af flugfargjaldi næmi upp undir 2000 kr. fyrir ýmsa hluta landsins, Austfirði, Vestfirði, Norðurland, ef farið er til Reykjavíkur. Og þó að sú regla væri almenn að menn greiddu fjórðunginn, þá væri það gat í lögunum, að þegar um væri að ræða flutning milli sjúkrahúsa gæti flugfargjaldið lent að fullu á sjúklingunum, jafnvel 5–8 þús. kr. Þær breytingar, sem nefndin leggur til að verði gerðar, fela í sér að aldrei verður um svo hrikalega gjaldtöku að ræða, um eins hrikalega mismunun að ræða og ég rakti dæmi um samkv. núgildandi reglum. Það er í rauninni sett hámark á það, hvað sjúklingarnir þurfi að greiða, í mesta lagi 500 kr. ef um er að ræða flutning með flugvél eða með skipi, og í annan stað að því er varðar sjúkraflutninga á landi, þá greiði þeir einungis kostnað vegna fyrstu 10 km, og á sama hátt að því er varðar ferðakostnað samlagslæknis, þá sé einungis greitt fyrirfyrstu 10 km. Eins og kom fram í grg. okkar flm. með frv. á sínum tíma hafði okkur verið bent á að regla af þessu tagi kæmi til álita. Við töldum hana að vísu ekki fullnægja þeim réttlætiskröfum sem eðlilegt væri að gera, vegna þess að við teljum eðlilegt og sanngjarnt að sjúklingur beri engan kostnað af sjúkraflutningum. En eftir atvikum getum við sætt okkur við þetta og fögnum því, að svo rík samstaða skyldi nást um þetta mál og að dregið hafi verið mjög verulega úr misréttinu með því að samþykkja frv. með þessum breytingum. Að síðustu fögnum við því, að þetta mál skuli hér koma til afgreiðslu, og væntum þess, að nú verði skammt í að þetta geti orðið að lögum.



Herra forseti. Ég hefði kannske átt að geta þess áðan, einmitt vegna þess að það kom fram í umr. um þetta mál hvort ekki þyrfti að setja ákvæði inn í þessa lagagrein varðandi verðbreytingar, að við lítum svo á að slíkar heimildir til verðbreytinga séu þegar fyrir hendi í niðurlagi 43. gr. almannatryggingalaganna.



Herra forseti. Frv. til lánsfjárlaga var upphaflega lagt fram í þessari hv. deild og hlaut mjög ítarlega meðferð í nefnd. Nú hefur frv. verið afgreitt frá Nd. og er þá skemmst að segja af þeirri afgreiðslu, að þar var ekki um að ræða neinar teljandi breytingar á efnisatriðum lánsfjáráætlunar, en á hinn bóginn voru tekin inn í frv. ákvæði sem varða lækkun ríkisútgjalda í samræmi við efnahagsáætlun ríkisstj. fyrir þetta ár og áform um lækkun ríkisútgjalda að upphæð 120 millj. kr. Þessi ákvæði eru allmörg eins og kunnugt er. Við meðferð málsins í Nd. var að vísu tekið inn ákvæði sem varðar raðsmíði fiskiskipa og er nú 34. gr. frv., að ríkissjóði sé heimilt, gegn þeim tryggingum sem metnar eru gildar, að ábyrgjast með sjálfskuldarábyrgð lán til smíði á fiskiskipum innanlands. Nær þessi heimild til smíði fjögurra skipa í senn. Einnig er rétt að geta þess, að heimild, sem er í 6. gr. fjárlaga og miðar að því að tekið sé 15 millj. kr. lán til Bjargráðasjóðs til endurlána vegna erfiðleika í landbúnaði sem sköpuðust vegna erfiðs tíðarfars á seinasta ári, þessi heimild er hér formlega komin inn í lánsfjáráætlunina. Raunar hafa þegar verið gerðar ráðstafanir til þess að útvega þetta fé. Herra forseti. Þar sem málið hefur hlotið rækilega meðferð hér í deildinni og ekki hafa verið gerðar neinar teljandi efnisbreytingar á frv. sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um málið. Ég vil þó láta þess getið vegna mikilla umr. í Nd. um væntanlega lækkun ríkisútgjalda, að ég gerði upphaflega grein fyrir meginreglum í sambandi við lækkun ríkisútgjalda þegar efnahagsáætlunin var til umr. hér í þinginu 28. jan. s.l. Síðan gerði ég aftur grein fyrir þessum þætti málsins við 3. umr. um frv. til lánsfjárlaga í Nd., en sendi síðan sundurliðaðan lista yfir lækkun ríkisútgjalda hjá hverri einstakri stofnun til hv. fjvn. og hv. fjh.- og viðskn. í Ed. og Nd. Ég tel því, að þinginu hafi verið gerð nægileg grein fyrir þessum þætti málsins, og sé enga ástæðu til að málinu sé vísað til nefndar. Hins vegar hef ég heyrt hugmyndir um að óskir komi fram um það og mun þá að sjálfsögðu ekkert hafa við það að athuga ef þess er sérstaklega óskað.



Herra forseti. Eins og fram kom í máli hæstv. fjmrh. er þetta frv. komið til okkar á nýjan leik úr Nd. Það má segja að það sé hálfgerður uppvakningur úr neðra, eins og við stundum köllum þá ágætu hv. deild. Upphaflega var ætlunin - hæstv. ríkisstj. lagði á það höfuðáherslu - að þetta mál yrði afgreitt fyrir jól. Þar voru þá ýmis vandkvæði sem stjórnarandstaðan benti mjög rækilega á, að víða vantaði ákvörðun um hvernig með ætti að fara mál ýmissa sem höfðu fengið synjun við afgreiðslu málsins af hálfu stjórnarliðsins í nefnd, auk þess að mál þetta var allt með þeim hætti að augljóst var að slík afgreiðsla væri algjör flaustursvinna af hálfu hins háa Alþingis. Hæstv. ríkisstj. féllst á að láta málið bíða og varð samkomulag um að það biði til 27. jan., að loknu jólaleyfi þm. En síðan er liðinn allur sá langi tími sem menn vita. Nú er kominn 2. apríl og þetta frv. enn að velkjast hér á milli deilda eftir allítarlega umfjöllun í Nd. Eins og hæstv. fjmrh. sagði urðu veigalitlar breytingar á þessu frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1982 á öllum þessum tíma. Þetta undirstrikar að hæstv. ríkisstj. hefur í rauninni gefist upp á að hafa ákveðna efnahagsstefnu. Hún heldur upp í í besta tilfelli, eins og gert er þegar bát rekur fyrir sjóum og vindum, en stefnir í rauninni ekki í nema ákveðna átt. Ég mun ekki, herra forseti, ræða þetta mál mikið efnislega nú, en vil þó geta hér nokkurra meginatriða sem varða forsendur þessara lánsfjárlaga. Ég vil strax geta þess, að ég mun óska eftir að umr. verði frestað og málið komi fyrir hv. fjh.- og viðskn. þar sem ég mun óska eftir ákveðnum upplýsingum um málið eins og nú er komið. Bæði er það svo, að við sjáum betur, hver framvinda verður á þessu ári, heldur en var um áramótin, og auk þess eru enn ýmsir óljósir þættir í þessu máli sem ég tel að þurfi að upplýsa hv. Alþingi um, hvernig meiri hl. sá sem styður ríkisstj. hugsar sér að afgreiða málið að lokum. Í þessu frv. er enn gert ráð fyrir því, að verðbólga á yfirstandandi ári verði aðeins 25–27%. Ég hef áður vakið athygli á því, að lánsfjárlög með slíkum forsendum eru miklu hættulegri en þó slíkar forsendur hafi verið fyrir fjárlagagerð, vegna þess að í þessu frv. og væntanlegum lánsfjárlögum er gengið út frá ákveðinni krónutölu til ýmiss konar framkvæmda og sú krónutala er miðuð við 25–27% verðbólgu á þessu ári. Slíkar áætlanagerðir eru náttúrlega algjörlega út í hött. Nú vil ég upplýsa það, að ég hef nýlega haft samband við Hagstofu Íslands og hún spáir nú að framfærsluvísitala hækki um 11.7 fram að 1. maí, á þeim þremur mánuðum. Og þá hafa niðurgreiðslur í mars verið dregnar frá, sem eru 0.43. Þetta þýðir verðbólguhraða á 12 mánuðum upp á 55.7. Og hagstofustjóri upplýsir að óbreyttum Ólafslögum og óbreyttu ástandi verði verðbætur launa 1. júní um 10.10%, sem er langt, langt umfram forsendur þessa frv. og langt umfram það sem hæstv. ríkisstj. þykist stefna að á þessu ári. Það er athyglisvert í þessu sambandi, að skerðing verðbóta á laun mun verða um 1.6% 1. júní, en eins og menn muna var skerðing verðbóta á laun 2.21% 1. mars s.l. Skerðing verðbóta á laun er því orðin 3.81% á þessu sex mánaða tímabili að óbreyttum Ólafslögum. Það er mjög athyglisvert að bera þetta saman við þá kjarasamninga sem gerðir voru í fyrra upp á grunnkaupshækkun 3.25%. Það er tekið gott betur en sú grunnkaupshækkun með þessum skerðingarákvæðum. Það er því ástæða til að vekja athygli á því, að þrátt fyrir allt þetta og þrátt fyrir þær niðurgreiðslur sem hæstv. ríkisstj. hugsar sér að auka svo mjög sem hér hefur komið fram,-aukning þeirra ein samsvarar meiri kostnaði fyrir ríkissjóð á ári heldur en lagt er til byggingar grunnskóla, sjúkrahúsa, dagvistarstofnana, hafna og flugvalla í landinu, aukningin ein, - þrátt fyrir þetta veður verðbólgan áfram með þessum hætti og er víðs fjarri því að nálgast þær forsendur sem eru í þessu lánsfjárlagafrv. Fleira styður þá skoðun að verðbólguhraðinn sé nú um 55%, nýlegir útreikningar á byggingarvísitölu o.s.frv. Um þetta frv. hafa að vonum orðið miklar umr. Það er tvennt sem mönnum hefur orðið mjög tíðrætt um. Það er annars vegar innlendur sparnaður, hversu megi auka hann til þess að draga úr erlendum lántökum, og erlendar lántökur hins vegar. Formælendur ríkisstj. hafa haldið fram að innlendur sparnaður hafi stóraukist. Rétt er það, að innlán í peningastofnanir jukust á s.l. ári verulega umfram það sem þau hafa áður gert. En því miður er það svo, að heildarsparnaður í þjóðfélaginu í fyrra, þá því ári sem menn guma mest af því að peningalegur sparnaður hafi aukist, minnkaði stórlega. Sparnaður einstaklinga, sparnaður atvinnuveganna og opinber sparnaður minnkaði meira en sem nam aukningu peningalegs sparnaðar, þannig að heildarsparnaðurinn í þjóðfélaginu minnkaði og hefur ekki verið minni um mörg herrans ár en hann var í fyrra, einmitt á því ári sem menn guma af þessum peningalega sparnaði sem hefur aukist. Því miður styður þetta þá skoðun mína, auk þess sem upplýsingar liggja nú fyrir um innlán í bankakerfið á þessu ári og þau hafa stórminnkað, að þetta frv. sé byggt á sandi að því er varðar innlenda fjáröflun. Að því er varðar erlenda fjáröflun hef ég margsinnis bent á að staða erlendra lána, bæði nettóstaða og staða langra lána í hlutfalli við þjóðarframleiðslu, verður óhagstæðari eftir að þessi lánsfjárlög hafa verið samþykkt, verði þau samþykkt, heldur en nokkru sinni fyrr. Hæstv. fjmrh. hefur haldið hinu gagnstæða fram. Ég hef aflað mér upplýsinga um það frá Seðlabankanum, sem ég mun óska eftir í hv. nefnd að verði staðfestar þar, að löng erlend lán verða í ár, þegar þessi lánsfjárlög hafa verið samþykkt, 39% þjóðarframleiðslu, sem er langhæsta hlutfall sem um getur, og nettóstaða erlendra lána verður 34.9%, en ekki 32% og hæstv. ráðh. hefur haldið fram. Greiðslubyrðin verður 19% af útflutningstekjum í stað þess að stjórnarsáttmálinn gerir ráð fyrir að þar verði ekki farið fram úr 15% sem hámarki. Þessi atriði vil ég gjarnan fá staðfest frá viðkomandi aðilum í nefnd og þess vegna hef ég óskað eftir að hlé verði gert á þessari umr. og hv. fjh.- og viðskn. geti komið saman til að fá staðfestingu á þessum upplýsingum auk annara upplýsinga áður en endanlega verður gengið frá þessu máli.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um samþykkt á ríkisreikningnum fyrir árið 1978. Ríkisreikningur fyrir árið 1978 hefur verið lagður fyrir þingið og eins og þar kemur fram hafa útgjöld numið 165 260 073 000 kr. á því ári, en tekjur hafa numið heldur lægri fjárhæð svo að mismunur verður 1 609 088 000 kr. Að öðru leyti er ekki ástæða til að fjölyrða um efni ríkisreikningsins sem nánar verður tekinn til meðferðar í nefnd. Ég vil leyfa mér að leggja til að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjh.- og viðskn.