Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á síðasta fundi, þegar þetta mál var til umr., komu fram tvær brtt. við frv., önnur frá hv. 2. þm. Árn. um. að setja inn nýja 5. gr. á þann hátt, að áður en hafizt er handa til húsagerðar á prestssetri, skuli leita umsagnar sóknarnefndar um, hvort byggja skuli upp á sama stað eða öðrum. Hin brtt. er frá hæstv. dómsmrh., um að 2. málsgr. 9. gr., sem hljóðar svo: „Nú verður eigi samkomulag milli trúnaðarmanns kirkjumálaráðherra og hlutaðeigandi bæjar- eða sveitarstjórnar um stærð og legu slíkrar lóðar, og skal þá ágreiningi skotið til skipulagsnefndar bæja og kauptúna til fullnaðarúrskurðar“ falli niður. Menntmn. leggur gegn því að athuguðu máli, að brtt. hv. 2. þm. Árn. verði samþ. og telur tilganginum fullnægt með 1. gr. eins og hún er nú. Hins vegar getur n. fallizt á, að það sé meinlaust, þó að síðari hluti 9. gr. verði felldur niður. 1. málsgr. þeirrar gr. skiptir mestu máli. Þó hygg ég, að flestir menntmnm. muni heldur kjósa, að gr. verði samþ. í því formi, sem hún er nú. Um 5. gr. er enginn ágreiningur, og vil ég segja f. h. n., að hún leggur áherzlu á, að 5. gr. verði samþ. eins og hún leggur til, svo að hún sé bein ábending um þá stefnu, er hafa skuli í þessu máli. Telur n., að það sé alls ekki of langt gengið í því að skerða fjárveitingarvald síðari þinga með þessari ábendingu. N. þætti því mjög miður, ef hv. d. sæi sér ekki fært að samþykkja þetta orðalag, að byggja skuli allt að 4 húsum á ári. - Fleiri orð læt ég ekki fylgja fyrir n. hönd.



Herra forseti. Þetta frv., sem prentað er á þskj. 275, er borið fram í hv. Nd., og fer frv. fram á það að heimila ríkisstj. að reisa verbúðir við Faxaflóa og enn fremur að veita ríkisstj. heimild til þess að taka leigunámi húsnæði til þess, ef þurfa þykir. Sjútvn. hefur rætt þetta mál, og hefur hún ekki orðið sammála um afgreiðslu þess. Minni hl. n. hefur gefið út sérstakt álit, en meiri hl. hefur lagt til, að málinu verði vísað frá með rökst. dagskrá. Grg. okkar er á þá leið, að með l. nr. 29 23. apríl 1946, um hafnargerðir og lendingarbætur, er svo ákveðið, að ríkið greiði ákveðinn hluta lendingar- og hafnarbóta, og að ríkið ábyrgist þann hluta kostnaðarins, sem ekki er greiddur úr ríkissjóði. Enn fremur er þar um að ræða verbúðir í viðleguhöfnum, og heyrir það mál því líka hér undir, og njóta þær sams konar réttar og önnur hafnarmannvirki. Ef koma á nú upp verbúðum í höfnum, þá er horfið frá þessari skipan málanna, og mætti þá eins setja í l., að ríkið kæmi upp hafnargörðum eða máske upp heilum höfnum eða léti moka upp úr höfnum. Ég held nú, að ríkið hafi ekki þurft hingað til að ýta undir þessar framkvæmdir, en framkvæmdum við hafnargerðir hraðað svo, að ríkið hefur haft erfitt með að fullnægja með styrki til framkvæmda þessara, eins og segir í l. Ég vil leyfa mér að benda hv. þm. N-Þ. á það, áð ég held, að það sé meira að segja ein höfn í hans héraði, sem beið árum saman eftir fyrirgreiðslu af ríkisins hálfu, og ég held, að réttara hefði verið fyrir hv. þm. að fylgja meiri hl. n. en minni hl. Minni hl. n. segir, að nauðsynlegt sé, að ríkið beiti sér frekar fyrir slíkum framkvæmdum sem þessum, en ég held nú, að það mundi aðeins verka öfugt, og væri einkennilegt, ef á að fara að íþyngja ríkinu enn, og ég held nú, að það væri nær, að hafnarstjórnin tæki lánin og krefði svo ríkissjóð til ábyrgðar fyrir því, sem á vantaði. Meiri hl. leggur til, að málið verði afgr. með rökst. dagskrá og ríkið veiti nú þegar til verbúða samkv. fyrri heimild og málið verði tekið af dagskrá. Sé miðað við sett lagaákvæði, þá raskar þetta settum grundvelli, sem þessi mál hafa verið byggð á, raskar öllu því, sem hafnarframkvæmdir hafa verið byggðar á með tilliti til fyrri l. Ég vænti þess, að rökst. dagskráin verði samþ. Og ég vil mjög aðvara um það að fara inn á þá braut til þess að raska ekki því kerfi.



Herra forseti. Eins og hv. þdm. er kunnugt, þá hefur sjútvn. ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa máls. Meiri hl. n. vill vísa því frá með rökst. dagskrá, eins og hv. frsm. meiri hl. n. nú hefur lýst. Ég, ásamt hv. þm. N-Þ., mæli með því, að frv. verði samþ. með þeirri breyt., sem felst í brtt. okkar á þskj. nr. 511. Þetta frv. var flutt hér á þinginu fyrri hluta vetrar fyrir frumkvæði þáv. hæstv. atvmrh. Það hefur síðan legið hér fyrir þinginu alllengi, og hefur verið leitað um það umsagnar þeirra aðila, sem sérstaklega hefðu á því þekkingu og hefðu hagsmuna að gæta í sambandi við það. Og fyrir sjútvn. lágu umsagnir um þetta frv. frá Fiskifélagi Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands og Alþýðusambandi Íslands, og hafa þessir aðilar mælt með því, að frv. verði samþ. Fiskifélagið hefur að vísu bent á, að heppilegra væri að gera á því lítils háttar breyt. Og brtt. okkar eru einmitt í samræmi við þá till., sem fram kom í umsögn fiskifélagsins um þetta atriði. Sömuleiðis kemur fram í umsögn fiskifélagsins, að þó að þessu máli hafi að vísu verið bjargað, að áliti þess, fyrir þessa vertíð, sem nú stendur yfir, þá sé það samt sem áður þannig, að víða sé ekki aðeins skortur á verbúðum í þeim verstöðvum, sem til greina koma fyrir bátana víðs vegar að af landinu, heldur sé það líka svo, að víða sé aðbúnaður þeirra manna, sem vinna við útgerð bátanna og heima eiga í fjarlægum stöðum, „óviðunandi“, eins og það er orðað í umsögn fiskifélagsins. Þegar ástandið hefur verið þannig undanfarið, að verbúðir, sem notaðar hafa verið, eru að áliti fiskifélagsins óviðunandi, og þegar svo þar við bætist, að bátafloti landsmanna vex nú hröðum skrefum, þannig að þörfin fyrir verbúðir verður miklu meiri heldur en áður hefur verið, þá hygg ég, að full ástæða sé til þess, að sérstakar ráðstafanir verði gerðar af ríkisvaldinu til þess að bæta úr þessu ástandi. Og það er tilgangur frv., að svo verði gert. Nú svarar hv. meiri hl. sjútvn. því og hv. frsm. þess meiri hl., að það hafi þegar verið gerðar af hálfu ríkisvaldsins ráðstafanir, séu ættu að vera nægar í þessu efni, þ.e.a.s., að með ákvæðum hinna almennu hafnarlaga sé hverjum stað fyrir sig gert kleift að koma upp verbúðum eftir þörfum, þegar fé sé veitt til þess á fjárl. að vissum hluta og ábyrgð ríkisins fyrir láni til þeirra mannvirkja að öðru leyti. En í þessu felst að mínu áliti ekki fyllilega rétt túlkun. Samkv. hinum almennu hafnarl. hefur ríkið ekkert frumkvæði um það að byggja verbúðir. Það er heimilt samkv. ákvæðum hafnarl. að reisa verbúðir, og þá fá viðkomandi staðir til þess fjárframlög og ábyrgð af hálfu ríkisins. En eftir þeim l. hefur ríkið sjálft ekkert frumkvæði um það fremur en um aðrar hafnarframkvæmdir. Það er hafnarstjórn eða sveitarstjórn á hverjum stað, sem á að hafa þar frumkvæði, én ekki ríkið sjálft. Nú er það vitað og liggur í hlutarins eðli, að stjórnendur á hverjum stað, hvort sem það eru hafnarstjórnir, bæjarstjórnir eða hreppsnefndir viðkomandi staða, leggja áherzlu fyrst og fremst á það að koma upp þeim hafnarmannvirkjum, sem nauðsynleg eru fyrir þann stað sérstaklega og eigendur þeirra báta, sem í heimaflotanum eru á hverjum stað, en taka af skiljanlegum ástæðum miklu minna tillit til útgerðar báta annars staðar að af landinu, sem hafa þörf fyrir að fá viðlegupláss á hinum ýmsu stöðum. Það leiðir af þessu, og það hefur verið reynslan, að verbúðir sitja á hakanum fyrir öðrum framkvæmdum við hafnargerðir, og af því hefur líka skapazt þetta ástand, sem ég held, að mönnum beri nokkurn veginn saman um, að sé, að skortur er á verbúðum, til þess að fullnægt verði þörfum báta, sem nú eru til og vitað er, að fjölga mun á þessu ári og vonandi ár frá ári. Það má líka benda á það, að nokkur hætta er á, að það dragi úr áhuga viðkomandi stjórna á hinum ýmsu útgerðarstöðum og þá um leið úr framkvæmdum þeirra til þess að koma upp verbúðum á þessum stöðum, að til er nokkuð af gömlum verbúðum, sem eru þó orðnar mjög lélegar, samkv. umsögn fiskifélagsins óviðunandi, en eigendur þeirra vilja nota áfram svo lengi sem mögulegt er. Það eru þeirra hagsmunir, að þessar gömlu og úreltu verbúðir séu notaðar í lengstu lög, og þeir hafa þess vegna ekki áhuga á því, að byggðar séu þar nýjar verbúðir, nema sem minnst. Ég skal ekki segja, hve mikil brögð eru að þessu. En þetta dregur samt úr því, að hafnarstjórnir heima fyrir á hverjum stað leggi eins mikið kapp á að leysa þau vandræði, sem stafa af vöntun á verbúðum, eins og þær leggja kapp á framkvæmdir hafnarmála að öðru leyti. - Þetta allt dregur sem sagt úr því, að staðirnir heima fyrir hafi það frumkvæði í þessum málum, sem ætlazt er til með þessu frv., að ríkisstj. sjálf hafi. Og þess vegna koma hafnarl., sem hv. frsm. meiri hl. sjútvn. hefur vitnað í í þessu efni og rökst. dagskrártill. er byggð á, ekki að því gagni í þessu tilliti, sem hann vill vera láta. Afstaða mín í n. byggist þess vegna á því, að ég álít, að það sé alveg nauðsynlegt að gera sérstakar ráðstafanir að hálfu ríkisvaldsins til þess að bæta úr þeim vandræðum, sem eru með verbúðir í hinum ýmsu veiðistöðvum og sem sennilega verða enn tilfinnanlegri fyrir næstu vetrarvertíð, vegna þess að bátum mun enn fjölga. Ég álít þess vegna fulla ástæðu til þess að samþ. þetta frv., sem hér liggur fyrir. - Hins vegar hefur minni hl. sjútvn. orðið ásáttur um að flytja brtt. við 1. gr. frv., sem felur það í sér, að heimild til þess að reisa verbúðir sé ekki bundin aðeins við þær verstöðvar, þar sem bátar eru gerðir út á vetrarvertíð, eins og er í frv., og því síður að það sé bundið eingöngu við Faxaflóahafnirnar, eins og var í upphaflega frv., heldur sé þessi heimild almenn, þannig að ef hún á annað borð er veitt, megi nota hana í hverju því tilfelli, sem ríkisstj. teldi nauðsynlegt, án þess að það sé bundið við nokkur ákveðin landssvæði eða árstíma. Þó að verstöðvarnar séu að vísu líklega stórvirkastar hér við Faxaflóa, þá álít ég rétt, að þessi heimild nái einnig til annarra staða, ef ríkisstj. álítur þörf á að gera sérstakar ráðstafanir þar í þessu efni, eins og t.d. við Norðurland og Austurland eða hvar annars staðar sem væri, og á ég ekki sízt við Suðausturland, þar sem allmikil útgerð hefur verið á vetrarvertíð og verður meiri, ef hafnarskilyrði þar verða bætt, eins og ráðgert er og nokkur von er til, að framkvæmt verði. Hins vegar voru í frv. ákvæði til þess að heimila að taka leigunámi húsnæði, sem kynni að vera fyrir hendi á ýmsum stöðum, sem hagkvæmt væri til þessara nota, a.m.k. til bráðabirgða. Sú heimild var felld niður í meðferð málsins í Nd. Hins vegar mælir fiskifélagið með því, að hún sé tekin upp í frv., og ég álít, að full þörf sé á því og það sé rétt, að ríkisstj. hafi einnig þá heimild, ef til þess skyldi koma, að hagkvæmt væri að nota heimild til þess að taka húspláss leigunámi í þessu skyni. Er till. um það í brtt. okkar í minni hl. sjútvn., að þessari heimild verði bætt inn í frv. aftur. Ég held, að það sé ekki fleira, sem ég sé ástæðu til að taka fram í þessu sambandi til rökstuðnings fyrir afstöðu minni hl. sjútvn. í þessu máli. Ég heyrði því miður ekki alla ræðu hv. frsm. meiri hl. n. En í því, sem ég heyrði af henni, fann ég ekki koma fram nein önnur rök fyrir afstöðu hans en að hann vitnaði til hinna almennu hafnarl. En ég álít, að ákvæði þeirra komi alls ekki að þeim notum í þessu sambandi, sem hann ætlast til, þ.e.a.s., að samkv. þeim sé ekki nægilegt frumkvæði til þess að bæta úr þessum skorti, sem frv. þetta miðar til að bæta úr og nauðsynlegt er að gera nú, - þetta frumkvæði sé ekki nægilegt í höndum ríkisins samkv. hafnarl. En úr þessum vandræðum er nauðsynlegt að bæta, til þess að landsmenn geti notað þann bátaflota, sem þeir ráða yfir nú og munu ráða yfir á næstu tímum: En það er vissulega frumskilyrði fyrir því, að bátaflotinn komi að gagni, að bætt hafnarskilyrði og viðleguskilyrði séu fyrir hendi, til þess að hægt sé að nota bátana. Og með samþykkt þessa frv. mundi verða auðveldara að bæta úr í þessu efni en annars yrði.



Herra forseti. Í sambandi við ræðu hv. 6. landsk. þm. vil ég benda á, að hér í brtt. er talað um, að þetta sé nú aðeins gert þar, sem viðhlítandi hafnarskilyrði eru fyrir hendi. En einmitt þar, sem komið væri upp viðhlítandi hafnarskilyrðum, þá er a.m.k. þeim þættinum lokið, og það er þá á eftir ekki eins aðkallandi fyrir viðkomandi hafnarstjórn að nota fé til áframhaldandi framkvæmda til þess að bæta hafnarskilyrði, ef lausn verbúðamálsins er orðin meir aðkallandi en að bæta höfnina. Og úr því að það á ekki að koma þessum verbúðum upp almennt, þá finnst mér þetta vera rök á móti því að samþykkja frv., að þessum byggingum á að koma upp þar, sem viðhlítandi hafnarskilyrði eru fyrir hendi, þ.e.a.s. á móti því, að ríkisstj. eigi að hafa frumkvæðið í þessum efnum. Eða ber þá hv. 6. landsk. þm. það traust til núverandi ríkisstj., að hún muni frekar hrinda þessu í framkvæmd en þeir menn heima fyrir, sem finna bezt, hvar skórinn kreppir að? Ég skal í sambandi við það benda honum á það, að fyrrv. ríkisstj., sem hann ásamt mér studdi vel og dyggilega, hún hefur ekki framkvæmt það að koma upp verbúðum í þeirri einu höfn, sem skylt hefur verið að koma upp verbúðum í, þ.e. í landshöfninni í Njarðvíkum. Ég held, að hægt sé að benda á, að miklu minni framkvæmdir hafi verið gerðar í hafnarmálum í þessari landshöfn en í höfnunum, sem báðum megin liggja. T.d. Vogarnir hafa afkastað miklu stærri mannvirkjum í hafnarframkvæmdum á síðasta ári, síðan landshöfnin var samþ. í Njarðvík, en hefur verið gert í sjálfri landshöfninni. Sama er að segja um Sandgerði. Og mér er ekki kunnugt um annað en að dregið hafi úr hafnarframkvæmdum í Keflavík, síðan hún var innlimuð í landshöfnina. Var þar þó unnið áður myndarlega að hafnarframkvæmdum á hverju ári. Ég held þess vegna, að það mundi ekki flýta neitt sérlega mikið fyrir byggingu verbúða, þó að þetta frv. yrði samþ. og þó að brtt. yrðu samþ. við það, sem minni hl. n. ber fram. - Ég hef getið um það, að það er miklu meir sótt á heiman að frá útgerðarstöðunum um að fá framlög til hafnarframkvæmda úr ríkissjóði, þegar aðilarnir heima fyrir eiga að sjá um þetta, heldur en þegar þeir, sem eiga að fara með stjórn landsins, eiga að sjá um þetta og vita, að ekki er hægt að uppfylla allar þær kröfur í þessum efnum, sem uppfylla á samkv. lögum. Hv. 6. landsk. þm. sagði, að alþýðusambandið, fiskifélagið og farmanna- og fiskimannasambandið hefðu mælt með samþykkt þessa frv. Það er rétt. En þessir aðilar höfðu ekki mætt hjá n. til þess að athuga þetta mál í sambandi við hafnarl. almennt. Þeir hafa þess vegna, að ég held, ekki gert sér grein fyrir því, hvort þetta frv., ef að l. verður, spillir ef til vill ekki fyrir framkvæmd hafnarl. heima fyrir á hverjum útgerðarstað með því að opna þessa sérstöku leið og hvort það mundi ekki tefja fyrir öðrum hafnarframkvæmdum í landinu eftir hafnarl. Farmanna- og fiskimannasambandið og alþýðusambandið vilja að sjálfsögðu, að komið sé upp sem mestu af verbúðum, hver eða hverjir sem gera það. Og alþýðusambandið hefur kannske verið undir áhrifum frá hv. 6. landsk. þm., þegar það mælir með því, að ríkið geri þetta, því að hann álítur, að það sé bezt. Fiskifélagið hefur hins vegar sagt, að það hafi auglýst eftir bátum, sem óskuðu viðlegu hér við Faxaflóa, en enginn hafi gefið sig fram. Og það frekar staðfestir hitt, að á þessari vertíð hafi ekki verið vöntun á verbúðum við Faxaflóa. Þó vil ég ekki skoða þetta sem fullkomna staðfestingu á, að svona sé. Ég vil umbætur í þessum málum. Og ég veit, að sumir eru komnir langt í umbótum í þessum efnum í sínum hafnarframkvæmdum, eins og í Vestmannaeyjum, þar sem svo langt er komið, að hæstv. samgmrh. hefur samþ., að byggja mætti verbúðir þar fyrir eina millj. kr. samkv. hafnarl. En ég efa mjög, að nokkuð hefði verið búið að gera í þessum málum þar, ef ríkisstj. hefði átt að hafa frumkvæðið að því að ráðast í að byggja á einum stað, eins og í Vestmannaeyjum, a.m.k. ætla ég, að ekki væru þar verbúðir fyrir eina millj. kr. Ef ríkisstj. ætti að koma upp slíkum verbúðum í verstöðvum úti um land, meira og minna, þá verður slíkt ekki gert á stuttum tíma og miklu minna en ef menn á hverjum stað fyrir sig eiga að hafa sjálfir með þetta að gera. Hv. 6. landsk. þm. sagði, að það mundi draga nokkuð úr framkvæmdum í þessum efnum, að til eru gamlar verbúðir á sumum stöðum. Ég get ekki séð, að slíkt geti komið til greina, nema því aðeins, að þessar verbúðir séu í eigu hafnarsjóðanna sjálfra. Ég efast um, að gamlar verbúðir séu nokkurs staðar í eigu hafnarsjóðanna, heldur held ég, að þær séu mest í eigu einstaklinga, en slíkt á alls ekki að geta torveldað það, að hafnaryfirvöldin á hverjum stað geti komið sér upp nýtízku verbúðum, nema síður sé, svo að ég held, að ekki sé ástæða til þess að samþykkja þetta frv. eða brtt. við það með tilliti til þessa atriðis. Ég tel það mjög óheppilegt fyrir málið sjálft, þ.e. uppfyllingu þeirrar þarfar, sem er fyrir verbúðir í verstöðvum kringum landið, að taka úr hafnarl. þann þátt, sem þar er um byggingu verbúða og framlög til þeirra, og gera um það sérstök l. á þann hátt, sem hér er stefnt að í þessu frv. Ég segi þetta ekki af því, að með núverandi fyrirkomulagi telji ég framkvæmd á þessu ódýrari fyrir ríkissjóð. En það kom til af því, að þörfin fyrir að byggja verbúðir, þar sem komin væru hafnarskilyrði, var mönnum ljós, að ákvæði var sett inn í hafnarl. um, að veita skyldi fé og ábyrgð af hálfu þess opinbera til þessara framkvæmda, eins og til annarra hafnarframkvæmda, þannig að bætt væri aðstaða þessara manna, sem eiga að búa í verbúðunum. Þetta var þannig tekið inn í l. af beinni þörf og látinn sami styrkur og ábyrgð til þessara mannvirkja eins og til annarra hafnarmannvirkja. En ef þetta atriði væri tekið þannig út úr, eins og lagt er til í þessu frv., þannig að um þetta atriði ætti ríkisvaldið að hafa frumkvæði, þá gæti það orðið til þess, að hafnarl. yrði breytt og það látið vera alveg á valdi ríkisvaldsins, hvar í kringum landið verbúðum væri komið upp með tilstyrk þess opinbera. En það teldi ég spor stigið aftur á bak. Ég vildi því mjög mælast til þess, að hv. minni hl. sjútvn. tæki sína brtt. til baka og fylgdi hinni rökst. dagskrá.



Það er kannske varla ástæða til þess, að við séum að þrátta um þetta mál hér, ég og hv. þm. Barð., því að við erum búnir að gera það í sjútvn., og það eru fáir fleiri hér í hv. d. til þess að hlusta á okkar rökræður um málið. Ég vil þó svara nokkrum orðum, sem fram komu í ræðu hv. þm. Barð. nú síðast. Hann taldi mótsögn í röksemdafærslu minni, hvað það snertir, að samkv. frv. ætti aðeins að byggja þessar verbúðir á stöðum, þar sem viðhlítandi hafnarskilyrði væru, - en þegar viðhlítandi væru orðin hafnarskilyrði á einhverjum stað, taldi hann, að fyrst væri tækifæri fyrir hafnarstjórn á þeim sama stað til að snúa sér að því að byggja verbúðir. Ég held, að það sé ekki rétt, að þarna sé um mótsögn að ræða hjá mér. Fyrst og fremst er það matsatriði, hvenær hafnarskilyrði eru orðin viðhlítandi á einhverjum stað, því þó að búið sé að bæta þau mjög, er síður en svo þar með sagt, að ekki þurfi að bæta þau enn meira, færa þau út og endurbæta þau á ýmsan hátt. En bygging verbúða er sá þáttur, sem ég hélt fram og held enn fram, að hafnarstjórnir muni hafa minnstan áhuga fyrir og þess vegna muni alltaf koma á eftir öðrum hafnarmannvirkjum aðgerðir til þess að koma upp verbúðum, a.m.k. í svo stórum stíl, að nægilegt sé, ekki aðeins fyrir heimabátana, heldur líka fyrir þann fjölda báta, sem hlýtur að sækja til margra verstöðva annars staðar að af landinu. Þess vegna held ég, að það sé þörf á alveg sérstökum aðgerðum af hálfu ríkisins til þess að örva ákveðið framkvæmdir í þessu efni. Þá hélt hv. þm. Barð., að mér skildist, fram, að ég mundi ekki hafa svo mikið traust á hæstv. núv. ríkisstj., að ástæða væri fyrir mig að fela henni framkvæmdir í þessum málum fremur en hafnarstjórnum á viðkomandi stöðum. - Ég ætla ekki að lýsa hér sérstöku trausti og ekki heldur vantrausti á núv. hæstv. ríkisstj. í sambandi við þetta mál. En ég held samt sem áður, að hún hafi aðstöðu til þess að vera stórvirkari í þessum framkvæmdum en hafnarstjórnir og einnig hljóti hún að hafa nokkurn áhuga á því, að veiðifloti landsmanna geti verið að starfi sem allra mest óhindraður og fái til þess skilyrði og möguleika, vegna þess að fyrst og fremst má búast við þeim tekjum fyrir þjóðarbúið af sjávarútveginum, sem núv. hæstv. ríkisstj., eins og aðrar ríkisstj., þarf sérstaklega á að halda. Og þess vegna álít ég, að ef henni er falið að sjá um framkvæmdir á þessum hlutum, muni hún ekki sitja auðum höndum, heldur muni hún framkvæma þessa hluti, eftir því sem möguleikar verða til á hverjum tíma. Þá minntist hv. þm. Barð. á það, að fiskifélagið hefði í umsögn sinni sagt frá því - og það er rétt -, að það hefði beðið þá menn, sem vantaði viðlegupláss fyrir báta sína, að gefa sig fram, en enginn hefði komið. En þessi auglýsing fiskifélagsins birtist ekki fyrr en síðast í janúar, eða eftir að vertíðin var byrjuð. Það er rétt, að eftir þeirri auglýsingu gaf enginn sig fram, sem vantaði viðlegupláss fyrir báta sína. En það er ekki sönnun fyrir því, að fyrir þessum málum hafi verið séð á viðunandi hátt. Og mér er kunnugt um, að fyrir jólin s.l. voru það eigendur, að ég hygg 20 eða 30 báta, sem sóttu um viðlegupláss fyrir þá, en gátu ekki fengið. Einhverjir þeirra fengu viðlegupláss, m.a. hér í Reykjavík, en áreiðanlega fengu þeir ekki allir viðunandi pláss fyrir þá, þannig að ég veit, að sumir eigendur þessara báta hættu alveg við að gera út hér á Faxaflóa, vegna þess að þá vantaði viðlegupláss. En það var ekki von, að menn vildu fara að gefa sig fram eftir þessari auglýsingu fiskifélagsins, eftir að byrjuð var vertíð. - Þessi auglýsing fiskifélagsins er því ekki sönnun fyrir því, að ekkert sé þörf að gera í þessu efni. Enda mælti fiskifélagið ákveðið með því, að frumv. þetta, sem hér liggur fyrir, væri samþ., til þess að ráðstafanir verði gerðar, að minnsta kosti fyrir næstu vertíð, í þessu efni. Og slíkra ráðstafana er áreiðanlega þörf, ekki aðeins að áliti fiskifélagsins, heldur býst ég við allra þeirra, sem í þessu efni hafa hagsmuna að gæta í þessu sambandi og þeirrar aðstöðu þurfa að njóta, sem verbúðir skapa mönnum. Þá var hv. þm. Barð. að andmæla ummælum mínum um það, að vegna þess að til væri nokkuð af gömlum og úreltum verbúðum, sem eigendur þeirra vildu nota í lengstu lög, þá drægi það úr áhuga heima fyrir á viðkomandi stöðum á að byggja nýjar verbúðir. Og taldi hv. þm. Barð. þetta því aðeins koma til greina, ef þessar verbúðir væru í eigu hafnarsjóða, en það mundu þær ekki vera, og því væru þetta ekki rök í málinu, sem ég bar fram um þetta. Ég held þvert á móti, að þó að þessar verbúðir séu í eigu einstaklinga - ég hef að vísu ekki dæmi um það, en mér þykir eðlilegt, að í mörgum tilfellum muni það vera svo -, þá mundu þeir einstaklingar, sem eiga verbúðirnar, hafa nokkur áhrif á hafnarstjórn á hverjum stað og á stjórn mála viðkomandi héraðs, og þess vegna komi þetta til með að verka alveg á sama hátt; þó að verbúðir séu í eigu einstaklinga. Þá er það að lokum eitt atriði, sem ég tel, að sé nú ekki alveg réttilega fram tekið í þessari rökst. dagskrá hv. meiri hl. sjútvn., þar sem talað er um, að samþykkt þessa frv. og sú framkvæmd, sem gerð yrði á grundvelli hennar, mundi raska hlutföllum þeim, sem sett eru í gildandi hafnarl. um framlög til verbúða annars vegar og annarra hafnarmannvirkja hins vegar. Ég fæ ekki séð, að það mundi verða, því þó að ríkisstj. á þann hátt hefði frumkvæði um það að byggja verbúðir á einhverjum stað, þá er í fyrsta lagi gert ráð fyrir því í frv., að um slíkar framkvæmdir sé leitað samkomulags við viðkomandi hafnarstjórnir og leitað eftir þátttöku þeirra í kostnaðinum eftir þeim hlutföllum, sem hafnarl. gera ráð fyrir. Og ef slíkt samstarf tækist milli ríkisstj. og viðkomandi hafnarstjórnar, þá verða verbúðirnar eign víðkomandi hafnarstjórnar eða sveitarfélags, þannig að þá mundi þetta falla í þann farveg, sem ákveðið er með hinum almennu hafnarl. Hins vegar þótt þetta yrði ekki þannig og ríkið eignaðist verbúðirnar á einstöku stöðum, þá mundi það ekki raska þeim ákvæðum, sem í almennu hafnarl. eru, og hver verstöð gæti eftir sem áður byggt verbúðir samkv. ákvæðum hafnarl. og notið til þess þess stuðnings, sem ríkissjóður veitir með þeim l. Ég sé því ekki, að þetta raski þeim ákvæðum, heldur sé beinlínis við þau miðað. Og síðustu ummæli hv. þm. Barð. um það; að þessi ákvæði séu komin inn í hafnarl. af beinni þörf til þess að létta viðkomandi verstöðvum að byggja, ekki aðeins sínar hafnir, heldur og verbúðir -, eru því aðeins viðbótarviðurkenning á því, hversu þörfin þarna er mikil, og ekkert annað en rökstuðningur fyrir því, að gera þurfi meira í þessum efnum en hingað til hefur verið gert, og það er aðeins það, sem ætlazt er til með þessu frv., sem hér liggur fyrir, og þess vegna er það, sem ég, ásamt hv. þm. N-Þ., hafði þá aðstöðu í n. að mæla með samþykkt þessa frv.



Herra forseti. Það er ekki ætlan mín að þreyta kappræður um þetta mál, sem ég tel að vísu heldur veigalítið. Ég benti á það í ræðu minni í gær, að frv. þetta væri ekki til bóta frá núgildandi l. Lögin um búnaðarmálasjóð eru sett til framdráttar bændastéttinni, og ég sé ekki, að því fé, sem um er að ræða, verði betur varið til annars en láta það ganga til ræktunarframkvæmda, og ekki betur ráðstafað af öðrum en búnaðarsamböndunum. Ég held, að enginn hafi heldur haft á móti þessu í gær nema hv. þm. Str. (HermJ), sem æsti sig upp í hreinar eldhúsdagsumræður um þetta mál. Það er aðeins fátt eitt, sem ég vildi benda hér á í sambandi við þær umr., sem hér hafa farið fram. Hv. þm. N-M. gat þess, að nokkur annmarki gæti orðið á því, að hvert búnaðarsamband fengi þær tekjur, sem inn kæmu á sambandssvæðinu samkv. l., vegna þess að oft kæmi fyrir, að menn seldu afurðir sínar utan síns sambandssvæðis. Hann gaf þessu þann undarlega og annarlega svip, að það var eins og menn gerðu sér sérstakt far um að láta sitt eigið búnaðarsamband ekki njóta þessara tekna. Þetta er að mínu áliti alrangt hjá hv. þm. Ég sé ekki, að ekki sé hægt að komast fyrir uppruna varanna, því að það er á valdi þeirra félaga, sem vörurnar selja, því að vitanlega hafa þau það fullkomið bókhald, að auðvelt er að sjá, hvaðan varan kemur og hvað hún kostar. Í sannleika sagt sé ég ekki, að með þessu frv. sé sett undir þennan leka, ef hann þá á sér stað, því að það er ekkert auðveldara fyrir búnaðarþing að ákveða, til hvaða búnaðarsambands þetta á að renna, heldur en fyrir landbrh. sjálfan, því að hann getur fengið sömu gögn og búnaðarþing um þetta mál. Þá vildi hv. þm. N-M. leiða rök að því, að það væri vilji bændanna, að fé þetta rynni til bændanna sjálfra, en ekki til búnaðarsambandanna, og benti hann á, að samþykktir hefðu komið frá búnaðarfélögum víða um land um það, að núgildandi l. um búnaðarmálasjóð yrði ekki breytt. Þetta mun vera rétt hjá honum, en það eru heldur veigalítil rök, því að þær samþykktir sýna naumast vilja bænda úti um land, því að þessar samþykktir hefur Framsfl. sjálfur beðið um, svo að þetta er áróður hans og ekki annað, og ég vil ekki ganga inn á það, að þessar samþykktir sýni vilja bændanna í þessu efni, fremur en úrslit alþingiskosninganna í vor. Nú vil ég ekki segja, - og það væri rangt að leggja þann skilning í orð mín, - að kosið hafi verið í vor um þessi mál, því að vitanlega voru það mörg fleiri og stærri mál, sem kosið var um. En hitt er vitað, að þessi mál, þ.e.a.s. lögin um búnaðarmálasjóð og búnaðarráð, áttu að vera eitt bitrasta vopnið í kosningabaráttu Framsóknar, en ég tel, að úrslit alþingiskosninganna hafi sýnt það ljóslega, hversu vel þetta vopn þeirra framsóknarmanna beit. Ég vil og geta þess, að langstærsta búnaðarsambandið á landinu, Búnaðarsamband Suðurlands, samþykkti með miklum meiri hl. áskorun um að láta l. þessi óbreytt frá því, sem þau eru nú. Mér þykir rétt í þessu sambandi að víkja að því, sem hv. þm. Str. sagði viðvíkjandi þessu. Hann lagði sérstaka áherzlu á það, að það hafi ekki verið þessi mál varðandi landbúnaðinn, sem réðu úrslitum í kosningunum. Hann sagði, að það hefðu verið önnur mál, sem ofar voru á baugi og mér skildist, að hv. þm. Str. hefði talið, að hefðu haft áhrif á úrslit kosninganna í vor, - og mér skilst, að hafi þá líka haft áhrif á það, hversu atkvæðatala hans sjálfs lækkaði, - og það hefðu verið loforðin, sem stjórnin gaf um að koma upp hér í Reykjavík stóru hóteli fyrir útlendinga og sömuleiðis útvarpshöll. Þetta er nú heldur ólíklegt með síðara loforðið, því að þegar kosningar fóru fram í vor, þá var ríkisstj. búin að neita um fjárstyrk til útvarpshallarinnar. Um hitt málið, þ.e.a.s. útlendingahótelið, liggur ekkert sérstakt fyrir. Það er rétt, að samþykkt voru l. á síðasta Alþ. þetta varðandi. Það má hver trúa því, sem vill, að bændur á Ströndum hafi lagt meira upp úr l. um útlendingahótel og útvarpshöll en um búnaðarmálasjóð og búnaðarráð. Hv. 1. þm. Eyf. lagði hina mestu áherzlu á það, að tilgangur þessarar löggjafar væri sá að stuðla að því, að stéttarsamtök bænda hefðu nægilegt starfsfé til þess að geta unnið að hagsmunamálum sínum. Ég hygg, að hv. þm. ætti að endurskoða þessa staðhæfingu sína, því að hann er svo vel að sér í þessum málum, að ef hann hugsar sig vel um, þá hlýtur hann að sjá villu sína, því að ekki var byrjað að ræða um stéttarsamtök bænda, þegar l. um búnaðarmálasjóð voru sett, svo að það getur ómögulega verið, að þessi l. hafi verið sett til þess að tryggja stéttarsamtökunum fé. Ég hygg, að bæði þessi hv. þm. og aðrir þm. ættu að viðurkenna það, að l. voru sett til þess að hjálpa landbúnaðinum fram á leið, og ef hann álítur, að tekin hafi verið röng stefna með þeim l., sem nú gilda, verður hann að finna rök fyrir því, að fénu verði betur varið en á þann hátt að gefa bændum tækifæri til þess að nota það í þágu ræktunarmálanna. Ég gat þess í byrjun máls míns, að ég ætlaði mér ekki að taka upp eldhúsdagsumr. varðandi mál þetta. Gjaldeyrismálið er mál út af fyrir sig, og það gæti orðið efni í langa ræðu það, sem hv. þm. Str. sagði um það, og þær svívirðilegu blekkingar, sem hann og flokkur hans hefur haft í frammi viðvíkjandi því máli, - blekkingar, sem eru svo að segja einstæðar í íslenzkri stjórnmálasögu, og hefur hún þó víst ýmsa ófagra bletti á sér fyrir. En þessi reikningsaðferð, sem hann notar, að telja eytt öllum þeim gjaldeyri, sem verja á svo og svo langt fram í tímann til kaupa á skipum, sem ekki á að afhenda fyrr en eftir meira en ár, sem og tækjum, sem ekki er farið að verja fé til enn þá, en sleppa svo algerlega öllum þeim gjaldeyri, sem fæst fyrir þær vörur, sem á sama tíma liggja tilbúnar til útflutnings í landinu, - það er reikningsaðferð, sem ég tel, að tæpast nokkur stjórnmálaflokkur í víðri veröld mundi leyfa sér; annar en Framsfl. á Íslandi undir stjórn hv: þm. Str. Þetta eru svo einstæðar blekkingar, að það er varla orðum að þeim eyðandi. Þá fór hv. þm. Str. að tala um það, að ríkisstj. hefði hrökklazt frá völdum þrátt fyrir það að hún hefði haft 4/5 hluta þings að baki sér. Ég hygg, að það sé ekki einsdæmi, að ríkisstj. sitji ekki út kjörtímabil, þó að hún hafi unnið við kosningar. Ég tel í sannleika sagt, að ekki hafi verið heppilegt fyrir hv. þm. Str. að rifja upp ástæðurnar fyrir því, að stjórnarskipti urðu á s.l. ári. Þeim til grundvallar lá mál, sem hann og flokkur hans tók þannig afstöðu til, að það mun vissulega ekki verða honum til sóma, fyrr né síðar, né prýði á stjórnmálaskildi hans.



Herra forseti. Mig undrar sérstaklega tvennt í málafærslu hv. 1. þm. Reykv. Annars vegar virðist honum ókunnugt um, af hverju frv. um búnaðarmálasjóð kom fram á Alþ., og hins vegar virðist 1. umr. málsins í Nd. alveg hafa farið fram hjá honum. Hann talar um, að það hafi ekki staðið í sambandi við stéttarsamtök bænda, af því að þau væru seinna til komin en frv. um búnaðarmálasjóð. Ég ætla að rifja þetta upp fyrir hv. 1. þm. Reykv., þó að ég hefði ekki talið, að þess þyrfti. Hann minnist kannske þess, að gerðar voru tilraunir til þess að mynda stéttarsamband bænda, landssamband bænda, sem kallað var. Á fjárl. var sú stofnun látin hafa 2000 kr., ef ég man rétt. Þessu landssambandi bænda var ætlað að yfirtaka stéttarmál bændanna, sérstaklega allt, er lýtur að verðlagi og sölu landbúnaðarafurða, og þannig starfaði það á meðan það starfaði, en það vantaði fjárhagsgrundvöll til þess að geta starfað. Það hafði aldrei komið sér svo fyrir, að það næði til bænda allra, og þeir, sem í því voru virkir félagar og greiddu gjöld, voru of fáir og greiddu ekki nóg til þess að starfsemin gæti haldið áfram. Svo fór að lokum, að félagið sofnaði í höndunum á einum góðum og gegnum sjálfstæðismanni í Gullbringu- og Kjósarsýslu, sem er ágætur stuðningsmaður fyrrv. forsrh. Þegar svo átök urðu um það, hvernig verðlag skyldi vera á landbúnaðarafurðum, og annað, sem að því laut, fór sjálft Alþ. að heimta, að Búnaðarfélag Íslands, sem er félagsskapur bænda á faglega eða fræðilega sviðinu, léti í ljós álit sitt, og einmitt af því, að það starfar á faglegum grundvelli, nýtur það styrks ríkissjóðs. Búnaðarfélagið hafði aldrei skipt sér af verðlagsmálum landbúnaðarins og ætlaði sér ekki að gera það. Það var byrjað á því að setja dýrtíðarlöggjöfina, hversu mikið landbúnaðarafurðir skyldu greiddar niður, skyldi ákveðið í samráði við Búnaðarfélag Íslands. Búnaðarfélaginu kom þetta ekkert við sem fagfélagi, og það ætlaði sér ekki að fara út í þessi viðkvæmu deilumál, og það mátti það ekki, því að það starfar fyrir ríkisfé. Árið eftir var svo aftur komið til búnaðarþings og heimtað, að það segði álit sitt í þessum efnum. Þá var mönnum ljóst, að það yrði annaðhvort að endurreisa landssamband bænda, sem þá var dautt, eða stofna stéttarsamband bænda til þess að sameina bændur og fá greiðslur frá þeim til þess að standa undir útgjöldum, sem aldrei gátu orðið borin uppi af ríkissjóði. Þá var frv. um stofnun búnaðarmálasjóðs borið fram á Alþ. með það fyrir augum, að þaðan gæti stéttarsambandið fengið tekjur. Þetta eru tildrögin til hans og engin önnur, en þetta virðist hafa farið fram hjá hv. 1. þm. Reykv. Þó kom þetta fram í ræðu hæstv. núv. landbrh. í Nd. nú alveg nýlega. Nú, þegar hv. þm. heyrir þetta, býst ég við, að hann skilji kannske frekar tilganginn með frv. og þörfina fyrir stéttarsamtök bænda til þess, að þeir komi fram rétti sínum. Hv. 1. þm. Reykv. heldur því fram, að miklu minna sé að marka vilja bændanna gegnum samþykktir búnaðarsambandanna en í gegnum síðustu alþingiskosningar - nema frá Búnaðarsambandi Suðurlands. Þar hafi verið samþykkt „með miklum meiri hluta,“ eins og hv. þm. sagði, að mæla með bæði l. um búnaðarmálasjóð og búnaðarráð. Ja, sá fylgist nú vel með málunum, þessi hv. 1. þm. Reykv. Á fundi Búnaðarsambands Suðurlands voru, þegar þetta var samþykkt, 3 menn, sem voru í stjórninni, og það var samþ. á stjórnarfundi, en aldrei á félagsfundi, og þetta samband er eitt af öllum samböndunum, þar sem stjórnin ein gerði samþykkt til þess að senda frá sér. En hv. þm. segir, að með miklum meiri hl. á fundi Búnaðarsambands Suðurlands hafi þetta verið samþ., en samþykktin kom aðeins frá stjórn Búnaðarsambands Suðurlands, sem í eru 3 menn. Þeir samþykktu það, og með miklum meiri hl., af því að þeir voru þar allir. En í hinum samböndunum voru haldnir fundir, þar sem ekki aðeins stjórnin mætti, en upp úr þeim fundum lagði hann ekkert, en upp úr áliti stjórnar Búnaðarsambands Suðurlands leggur hann mikið, því að það voru 3 menn, sem á Suðurlandi samþykktu þetta „með miklum meiri hluta“! Ég held, að hv. fyrrv. landbrh. verði að fá sér kennslutíma í þessu, til þess að reyna að setja sig inn í þessi mál, svo að hann viti, hvað hann er að segja. Hann veit ekkert um, hvernig þessar samþykktir eru til komnar. Hann sagði, að ég hefði sagt, að bændur gerðu leik til þess að verzla við verzlanir, sem lægju utan við búnaðarsambandssvæði þeirra. Það var fjarri mér að segja slíkt. Ég benti aðeins á þær staðreyndir, að sums staðar eru verzlunarstaðir bænda utan við það búnaðarsambandssvæði, sem þeir búa á. Ég gæti nefnt dæmi um slíkar aðstæður víðs vegar frá. Hann sagði, að vandalaust væri að ráða bót á þessu, en hann hefur þó setið 2 ár á ráðherrastóli meðan þessi l. giltu, og ekki tekizt að leysa þann vanda, og lagalega séð gat hann það ekki, því að ekkert er í l., sem skyldar viðkomandi aðila til þess að segja til um, hvar bændur leggi inn vörur sínar. Hv. þm. Dal. gat þess, að bændur í nágrenni við hann verzluðu á 3 búnaðarsambandssvæðum. Það er ekki á því, að þeir vilji það endilega, heldur af því, að þannig liggja atvikin fyrir í lífinu. Þessu virðist hv. l. þm. Reykv. Engan gaum gefa, og telur vandalaust að ráða bót á því. Þá segir hann, að ekkert væri léttara fyrir búnaðarþing að skipta þessu fé, sem inn kæmi eftir l., heldur en fyrir ríkisstj. Ja, hvað hefur ríkisstj. með þetta fé að gera? Það er orðrétt sagt í l.: „Sjóður þessi skal vera í vörzlu Búnaðarbanka Íslands, sem hefur á hendi stjórn hans og reikningshald. Fé sjóðsins skal um næstu 10 ár skipt á milli búnaðarsambanda landsins í réttu hlutfalli við það. sem framlög reynast úr viðkomandi héruðum.“ Ekki eitt aukatekið orð um það, að ríkisstj. eigi að skipta þessu fé. Svo segir hv. fyrrv. ráðh., að eins hægt sé fyrir ríkisstj. að skipta þessu eins og fyrir búnaðarþing. Þetta er tóm endileysa, sem hv. fyrrv. ráðh. var að tala. Meira að segja svo mikil endileysa, að það lítur út fyrir, að hann viti ekki, hvernig l. um búnaðarmálasjóð eru í þessu sambandi. - Ég veit ekki, hvort ég á að elta ólar lengur við hann um þetta. Það segir sig sjálft, og hann veit það vel og sagði það reyndar nú, þó að hann héldi öðru fram í gær, að aldrei, ekki einu sinni þegar kjósa á um breyt. á stjskr., snúast alþingiskosningar um eitt mál. Það er að vísu ætlazt til þess, þegar stjskr. er breytt, að kosningar séu um það, en það er aldrei að kosningin takmarkist við eitt mál. Kjósandinn verður að gera það upp við sig, hvaða málum hann er mest fylgjandi. Það er fjarstæða að segja það, að kosningar sýni vilja þjóðarinnar í einu af mörgum málum, sem deilt er um í kosningabaráttunni. Kosningarnar síðustu sýndu ekkert, hvað bændur vildu gagnvart þessari löggjöf. - Ekki vott, það er alger misskilningur. Ég sagði í gær - og endurtek það nú -, að með framkvæmd l. um búnaðarmálasjóð, eins og þau voru og eru nú, þá er framið hróplegt ranglæti. Bændur eru allir látnir borga í búnaðarmálasjóð, og því fé er svo skipt eftir því, hvar þeir hafa selt vöruna og hverjir hafa keypt hana af þeim, og með því er tekið fé frá ýmsum mönnum í landinu og lagt í sjóð annarra manna, og með skiptingu á sjóðnum, sem gert er ráð fyrir í l., er ekki tekið tillit til þess, hvers bændur þarfnast af fé sjóðsins. Þess vegna er það til stórra báta, þegar búnaðarþingsmönnum er ætlað að skipta helming sjóðsins. Búnaðarþing mun þá skipta því fé, sem nú skiptist milli sambandanna, eftir allt öðrum reglum, sem miðaðar eru við þarfir bænda og taka tillit til margra hluta, en ekki með tilliti til þess, hver lætur féð af höndum. Það er skiljanlegt, að hv. 2. þm. Árn. sárnaði, þegar ég benti honum á það, að eftir því, sem ég bezt fæ séð, er það ekki annað en hrein og klár eigingirni, sem kemur tveim stórum búnaðarsamböndum til að vera meðmælt því, að l. um búnaðarmálasjóð haldist óbreytt. Annars vegar er það búnaðarsambandið, sem fær mest af promille gjaldinu af öðrum búnaðarsamböndum, því að þau síðar nefndu neyðast til að selja vöru í umdæmi þess. Hins vegar er það búnaðarsamband, sem haft hefur, fyrir rás viðburðanna, mesta sölumöguleika, og hefur þess vegna fengið mest úr ríkissjóði til þess að styðja að sinni framleiðslu og stendur þess vegna betur að vígi en önnur búnaðarsambönd og hefur þess vegna mestar siðferðislegar skyldur til þess að styrkja bændur. Þess vegna er raunalegt að heyra, að þessi félög vilji fyrst og fremst sitja að sínu, en ekki rétta neitt til annarra.



Það er nánast óþarft að gera frekari aths., þar sem hv. 1. þm. N-M. hefur tekið fram flest þau atriði, er ég hafði í huga að ræða, enda dylst engum, sem fylgzt hefur með þessum umr., að andmælendur frv. hafa engin rök fram að færa, og hafa ræður þeirra verið hraktar lið fyrir lið. Ég þarf því litlu við að bæta. En þeir þm., sem studdu fyrrv. ríkisstj., hafa gott af því að heyra, að gjaldeyrisleyfi eru nú ekki fáanleg í þjóðbankanum. Þau voru það hvorki í dag né í gær. Þetta er rétt, að komi hér fram, úr því að sumir menn vilja þræta fyrir það. Fyrrv. ríkisstj. tók við á 6. hundrað millj. gjaldeyris, en nú er allt búið, og þjóðbankinn neitar að veita gjaldeyrisleyfi. Samt eru enn þeir menn, sem segja, að enn þá sé til gjaldeyrir. Ja, lengi á blekkingastarfsemin að halda áfram. Hv. 1. þm. Reykv. (PM) sagði, að stj. hefði farið frá vegna flugvallarsamningsins. Þetta er blekking. Sá flokkur, sem fór úr stj. er samningurinn var samþ., gaf kost á sér til stjórnarmyndunar með Sjálfstfl. strax á eftir. En þeir flokkar þorðu bara ekki að horfast í augu við þær óvinsælu aðgerðir, sem nú er verið að gera og aðrar, er eiga eftir að koma fram á næstunni og eru afleiðingar af sukki síðustu stjórnar. Hv. 1. þm. Reykv. sagði og, að afstaða mín til flugvallarmálsins mundi verða mér til lítils sóma. Mér er nær að halda, að reynslan muni sýna hið gagnstæða. En hv. þm. hefur enga heimild til að segja annað eins og þetta um afstöðu mína til samningsins. En óstjórn hans er staðreynd, sem ekki fær dulizt. Þá taldi þessi hv. þm., að ég hefði hafið eldhúsumr. í sambandi við þetta mál. En það var bara hann sjálfur, sem byrjaði, m.a. með að rekja úrslit síðustu kosninga. Ég gerði ekki annað en svara. Svo skal ég ekki misnota þennan athugasemdatíma og læt máli mínu lokið.



Það er nú kannske ekki mikil ástæða til að ræða þetta mál mikið nánar, enda virðast sumir þm. hafa meiri áhuga á að koma á stað umr. en fylgjast með framhaldinu. Hv. 1. þm. Reykv. hóf mál sitt á því að telja þetta mál heldur veigalítið. Það var annað hljóð í honum í gær, því að ég hef aldrei heyrt þennan þm. viðhafa annað eins offors, og erum við þó lengi búnir að sitja saman á þingi. Það var ekki fyrr en eftir þá ræðu Hv. 1. þm. Reykv., að hv. þm. Str. fór að tala í eldhúsdagstón. Hv. 1. þm. Reykv. sagði bæði í dag og í gær, að allir væru sammála um, að þessi l. hafi í fyrstu verið sett til framdráttar landbúnaðinum, og taldi hann nú fénu vel varið í því skyni. Það er eðlilegt, að hann reyni a fljóta á þessu, en um þetta er raunar ekki að ræða, heldur hitt, hverjir skuli ráða yfir fé því, er lagt er í búnaðarmálasjóð. Rétturinn til þess fjár er með þeim breyt., sem gerðar voru á frv., tekinn af bændum. Ég efast ekki um, að árgjöldum verkamanna gæti verið vel varið, þó að Alþ. setti l. um, að félög verkamanna mættu ekki styrkja Alþýðusambandið sem heild, en gjöldunum væri varið til framkvæmda á hverjum einstökum stað. Það mætti segja, að fénu væri vel varið þannig. En við getum hugsað okkur, hvað yrði, ef Alþ. setti l. um árgjöld verkamanna. Það yrði allsherjar verkfall. Þetta veit hv. 1. þm. Reykv. Þá taldi þessi hv. þm., að það væru veigalítil rök, að benda á, eins og hv. 1. þm. N-M. hafði gert, samþykktir, sem gerðar voru í búnaðarsamböndunum. Taldi hann þessar samþykktir ekki sýna vilja bænda, enda væru þær pantaðar og bæri fremur að taka mark á úrslitum alþingiskosninganna, og í því sambandi gat hann þess, að Framsfl. væri laginn á að nota ýmis mál sér til pólitísks framdráttar. Ég held, að hv. þm. hljóti áð sjá, að ef Framsfl. getur pantað samþykktir úr öllum héruðum nema tveimur, þá hlýtur flokkurinn að vera þar alls staðar í meiri hl. - Annars hélt ég, að ráðh. úr síðustu stjórn ætti ekki að tala mikið um pantaðar samþykktir. Menn minnast þeirra tíma, að ekki mátti koma saman verkalýðsfélag eða útgerðarmenn án þess að ríkisstj. væri sungið lof og dýrð. Þær yfirlýsingar báru öllu meiri keim pantana en samþykktir bænda. En ef taka á þessa röksemd gilda, að ekkert sé að marka samþykktir bænda, þá má strika yfir gildi allra fulltrúafunda. Þá er þýðingarlaust að kjósa menn á fundi til að gera samþykktir í umboði almennings. Svona röksemdir eins og hv. l. þm. Reykv. í þessu efni, að telja samþykktir gildislausar, ef þær ganga á móti honum, eru miklu líkari hv. þm. S-Þ. (J.J) en hv. 1. þm. Reykv. Svo eru það síðustu alþingiskosningar, sem áttu að sýna vilja bænda og sýna, að þeir væru sammála hv. 1. þm. Reykv. En hvað sýna nú kosningarnar um vilja bænda? Ég er hræddur um, að það sé allt annað en hv. 1. þm. Reykv. vill vera láta. Það er alkunnugt, að fá kjördæmi eru alger sveitakjördæmi. Þar eru og kauptún og þorp. Fylgi Framsfl. í sveitunum er því tiltölulega meira en hlutfallstölur sýna í sveitakjördæmunum, sem svo eru kölluð. Við skulum taka dæmi úr mínu eigin kjördæmi. Framsfl. fékk þar 500 atkv. meira en Sjálfstfl: En það er mér óhætt að fullyrða, að Sjálfstfl. fékk ekki yfir 20% af fylgi sínu þar í sveitunum. Sjálfstfl. vann Vestur-Skaftafellssýslu, en hvað sýna kosningarnar. þar, um þetta efni? Hvaða bóndi greiddi þar atkv. frambjóðanda, sem var :á sömu skoðun og hv. 1. þm. Reykv. í þessu máli? Hvernig var það í Borgarfjarðarsýslu, Dalasýslu og Skagafjarðarsýslu, fyrir svo utan þau kjördæmi, sem Framsfl. sigraði í? Svona rök duga því ekki. Vilji bænda hefur aldrei komið skýrar fram en um þessi tvö mál, sem hv. 1. þm. Reykv. taldi svo vinsæl, l. um búnaðarráð og búnaðarmálasjóð. Sannleikurinn er sá, að svo að segja öll bændastéttin var á móti stefnu hv. 1. þm. Reykv. í þessum málum. Út af því, sem hv. 1. þm. Reykv. vildi leiðrétta orð mín um tilgang þessarar lagasetningar, þá hefur hv. 1. þm. N-M. leiðrétt það. Þetta nýja stéttarsamband var ekki til þegar l. voru sett, það er rétt. En Búnaðarfélag Íslands var stéttarfélagsskapur bænda, og það átti að fá féð og rýmka þannig starfssvið sitt, þar eð það var áður hreint fagfélag. Síðar þótti svo réttara að stofna nýtt samband, er berðist fyrir hagsmunamálum stéttarinnar. Það var því allt rétt, er ég sagði. Þetta gjald, sem lagt er á framleiðslu bænda, er til þess, að þeir fái varið því til sinna félagsmála. Þetta gjald er lagt á þá eina og enga aðra borgara, og er því siðferðiskrafa bænda að fá að ráða einir yfir þessu fé, og ekki réttara, að það lúti valdi Alþ. frekar en fé verkalýðsfélaganna. Vonandi er, að það misrétti, sem bændur nú búa við, verði nú leiðrétt, og sú miðlun, sem í frv. felst, verði samþ. Væri þá sómi þeirra manna, sem á móti hafa verið, að þiggja nú sættir, sem boðnar eru, og samþykkja þetta frv.



Ég skal ekki þreyta hæstv. forseta með löngu máli, en síðasta ræða hv. þm. Str. gaf tilefni til mótmæla. Þegar hv. þm. Dal. spurði mig, hvort ég vildi vera meðflm. þessa frv., þá kvað ég mig fúsan til þess af eftirtöldum ástæðum. fyrsta lagi hef ég áður í þessari d. verið stuðningsmaður þessa máls, og hefur afstaða mín ekki breytzt. Í öðru lagi fékk málið þá meðferð í Nd, sem ekki var æskileg og tæpast sæmandi, enda voru fyrir hendi samkomulagsmöguleikar, ef málinu hefði verið vísað til nefndar. Á grundvelli þess samkomulags er svo málið flutt hér. Eftir að ég hafði gerzt meðflm., þá spurði hv. þm. Dal., hvort mér væri nokkuð á móti skapi, að hv. þm. Str. yrði og meðflm. Kvað ég nei við því, þar eð ég bjóst við, að heilindi fylgdu frá hv. þm. Str. En síðan frv. kom til umr., hefur þessi hv. þm. spillt stórlega fyrir framgangi þess, og hafa öll orð hans hér í d. miðað í þá átt. Þetta hefur hann gert vitandi vits. Hann endaði síðustu ræðu með stórfelldum ásökunum á síðustu stjórn, sem að nokkru leyti verða og árásir á núv. stjórn, sem maður skyldi þó ætla, að hann styddi, þar sem flokkur hans á tvo ráðh. í stjórninni. Hann hélt því fram, að síðasta stjórn hefði hrökklazt frá fyrir fjárhagslegt sukk. En hvaða ráðstafanir hafa flokksmenn hv. þm. Str. gert síðan þeir komu í stjórn? Hafa þeir gert ráðstafanir gegn dýrtíð og eyðslu? Nei, þeir hafa hvorugt gert. Þeir hafa ekki reynt að ráðast á sukkið, sem hann taldi vera. Heldur hafa þeir flokksmenn hans beinlínis viljað undirstrika þau l., er þeir töldu valda sukkinu. Svo heldur hv. þm. vandlætingarræðu yfir fyrrv. stj. og hefur hér eldhúsumr. um fjármálaástandið, og það í þessu máli, sem nú átti að leysa með samkomulagi. Öll ummæli hv. þm. Str. um fjárhagsástandið eru röng, svo röng, að þeim verður að mótmæla, þar sem þau koma frá manni, sem enn þá hangir við formennsku í flokki, sem hefur nú 2 ráðherra í stjórn.



Það er raunar ekki ástæða fyrir mig að biðja um orðið, því að svona ræður svara sér sjálfar. Þær eru eins og sum vopn, sem kastað er að andstæðingunum og geta sært og drepið, ef þau hitta. En ef það er klaufi, sem á heldur, þá fer það venjulega til baka í hausinn á honum sjálf um. Ég skil það vel, að hv. þm. Barð. sé úrillur þessa daga, þar sem hann er að afgreiða fjárl., en það verður nú að taka á þessum málum með þolinmæði, sem öðrum málum. Við framsóknarmenn erum nú að sitja okkur inn í fjármálasukk fyrrv. ríkisstj., en vitanlega er það fyrst og fremst hlutverk fjmrh. að koma með fjárl. Sjálfstfl. hefur markað fjármálastefnu ríkisins síðan 1939, og er það engin tilviljun, þótt réttmætt þyki, að Sjálfstfl. leiki hlutverk fjmrh. fyrir opnum tjöldum til enda. Það var hæstv. fyrrv. fjmrh., sem byrjaði hér árás á mig út af kosningu í Strandasýslu, og ef hv. þm. Barð. heldur, að flutningur okkar í því máli eigi að ráða því, að ég svari ekki röngum ásökunum fyrir það eitt, að við flytjum þetta mál saman, þá fer hv. þm. þar alls fjarri. Og ég vil segja það, og alveg þykkjulaust, að ég býst við, að þessi hv. þm. Barð. hefði svarað hv. 1. þm. Reykv., ef hann hefði fengið slíkar árásir af hans hendi, og ég hefði talið hv. þm. Barð. minni mann, ef hann hefði ekki gert það. Ég bar hér aðeins af mér ásakanir, en að ég stæði í móti afgreiðslu fjárl. vegna þess, að ég fengi ekki nóg fé persónulega, þá er ég undrandi yfir því af form. fjvn. að láta slík ummæli út úr sér, og ég skil varla, að jafngreindur maður og hv. þm. Barð. er mundi gera slíkt nema vegna þess, að hann væri viti sínu fjær af geðofsa og reiði, og er það sannast að segja alveg óþarfi fyrir hv. þm. að láta svo, þótt ég hefði hér ummæli um viðskilnaðinn við fyrrv. ríkisstj. Ég mun nú láta þetta nægja og ég beið aðeins hér vegna þess, að hv. þm. Barð. hafði tilkynnt, að hann mundi hefja hér heiftarlega árás á mig.



Herra forseti. - Ég verð að segja, að ég hefði ekki minnzt á kosninguna í Strandasýslu, ef ég hefði vitað, að það hefði komið svo í opna kviku hv. þm. Str. eins og raun ber vitni um, en hv. kjósendur þm. voru nú ekki svo mjög hrifnir af frammistöðu þm. í kosningunum. Ég kvaddi mér hljóðs vegna eins atriðis í ræðu hv. 1. þm. Eyf. Hann stagaðist á því, að valdið hefði verið tekið af bændum með l. um búnaðarmálasjóð. Ef Alþ. ákveður, hvernig fénu skuli varið, þá er um það deilt, hver félagssamtök bænda hafi rétt til þess að ráðstafa fénu. Og ef Búnaðarfélagið er stéttarsamtök bænda, þá eru búnaðarsamböndin það engu að síður, og hver einasti bóndi er í þeim félagsskap, sem má teljast þrengsti félagsskapur bænda, og er það því rökvilla ein, að ráðstöfunarvaldið hafi verið tekið af bændum, heldur finnst mér aðeins réttmætt, að Alþ. ákveði, hver félagsskapur bænda skuli. hafa réttinn til að ráðstafa fénu. Og þm. hefur heldur aldrei mótmælt því og engin rök mæla með því, að annar félagsskapur sé líklegri að inna þetta verk af hendi.



Herra forseti. Við umræðurnar er það sérstaklega eitt, sem hefur skýrzt, sem skiptir máli, en það eru ummæli um skiptingu þess fjár, sem hér er um að ræða, að þeim, sem meira framleiða, beri ekki að fá meira í sinn hlut, og hefur Sunnlendingum verið brugðið um nirfilskap. Þetta er ómakleg árás, því að málið er flutt í öðru yfirskini en að taka til aðstöðumunar á milli landshluta. Þá væri orðalag laganna öðruvísi. Ég veit ekki, hvort Árnesingar yrðu verri en aðrir, ef miðla þyrfti vegna nauðsynja, en í þessu máli er grátega að farið, að segja að þeir taki frá öðrum, en þeir halda aðeins sínu og verja fénu til aukinna framkvæmda, og þessu ættu búnaðarfulltrúarnir í þessari hv. þd. ekki að vera fráhverfir. En ef semja á l. um það, að Sunnlendingar miðli vegna betri aðstöðu í landinu, þá er réttara að setja slíkt fölskvalaust inn í l., og væri þá um allt annað að ræða. Þetta virðist vaka fyrir hv. þm., en meðan Sunnlendingar ganga duldir þess, skammast ég mín ekki fyrir það að taka upp hanzkann fyrir þá. Þetta kemur úr hörðustu átt, og muna mega menn, að bóndi er bústólpi og bú er landstólpi, og varla skil ég, ef styrkur eins héraðs muni nægja öllum héruðum. Nei, Sunnlendingar forsvara sig sjálfir, og ég tek upp hanzkann fyrir þá líkt og hv. þm. Str. fyrir sína kjósendur á Ströndum og hv. 1. þm. N–M. fyrir kjósendur sína á Langanesi, og er því bezt að hvorugur lái öðrum.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Reykv. talaði um leiðinlega rökvillu, og ég skal viðurkenna, að hún er frá honum. Hv. þm. heldur því fram, að bændur hafi allt vald vegna skiptingar fjárins á milli búnaðarsambandanna, en l. leggja hömlur á, hvað gert er við féð. Búnaðarsamböndin eru því ekki frjáls, og er það sannað mál, að bændur landsins hafa óskað þess, að fénu yrði ekki svo skipt, en að það yrði lagt í sjóð til framdráttar Stéttarsambandi bænda, og hins vegar hafa þeir mótmælt, að fénu væri skipt þvert ofan í óskir bænda. Það er því alls fjarri sanni, sem hv. þm. heldur fram, og ég skil ekki, að svo vitur maður, sem þessi hv. þm. er, skuli halda slíku fram. Úr því að ég stóð upp, þá ætla ég að bæta því hér við, hvað ég haldi um bændur í Barðastrandarsýslu. Bændum var kunnugt um það í síðustu kosningum, að þm. Barð. leit líkt á þessi mál og við framsóknarmenn, og eru það því sterkar stoðir, sem renna undir mál mitt, og ég er hissa á 1. þm. Reykv., og ég vil bæta því við, að þegar ég kom inn áðan var hv. þm. Barð. að tala, og minntist hann á, að við framsóknarmenn værum kröfuharðari í þessu en aðrir.

Hann sagði að við stæðum á móti tekjuöflunum.

Nú, þá hefur þetta verið misskilningur af minni hálfu, og ég hverf þá frá þessu, en ég ætlaði mér að leggja fram fyrirspurn, en sleppi því.