Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég vil aðeins spyrja hæstv. forseta að því, hvernig á því standi, að ekki séu teknar á dagskrá till., sem fluttar eru af þm. Ég á tvær eða þrjár till. til þál., og þær hafa ekki komið á dagskrá tvo síðustu fundi. Mér þætti mjög gott, ef þessum þáltill. yrði hraðað.



Úr því að farið er að hreyfa þessum málum, þá vil ég minna hæstv. forseta á það, að dregizt hefur að taka á dagskrá eina till. til þál., sem ég er flm. að ásamt fleiri hv. þm. Þessi till. er mjög víðtæk, og standa margir hv. þm. að henni ásamt hæstv. forseta sjálfum, og vænti ég þess, að hann taki þetta til athugunar.



Ég vil bæta nokkrum orðum við þessi tilmæli, sem hér hafa komið fram. Ég á eina till. til þál., sem hefur verið flutt á tveimur þingum í röð. Hún hefur verið á dagskrá á tveimur fundum, en í bæði skiptin tekin af dagskrá. Líklega hefði hún þó verið samþ., ef tími hefði unnizt til. Till. er þess efnis, að aðalatvinnuvegur landsins á mikið undir því, að hún verði samþ. Það eru því tilmæli mín, að hæstv. forseti taki hana á dagskrá á næsta fundi, og vona ég, að hún verði samþ. nú á þessu þingi, svo að ekki líti svo út, ef hún dagar uppi á tveimur þingum í röð, að hún sæti óvild hér á hv. Alþ.

Forseti (GSv) : Ég hef áður tekið á dagskrá mikinn fjölda mála, til þess að hv. þm. sæju, hvílíkur geysifjöldi mála væri fram kominn, hálfur þriðji tugur. Hv. þm. Snæf. hefur verið heppinn, því að tvö mál frá honum hafa verið afgr., en aftur á móti eru margir hv. þm., sem ekki hafa fengið afgreiðslu á málum sínum, þar á meðal ég, sem á nokkur mál hér í Sþ. Ég vona, að hv. þm. skilji, að málin, sem voru á dagskrá í dag, eru borin fram af sameiginlegum áhuga þingflokkanna og hljóta þess vegna að hafa forgangsrétt. Enn fremur munu hv. þm. geta sagt sér sjálfur, að lítill hluti allra þeirra mála, sem fyrir liggja verði afgr. á þessu þingi, sem ekki er einu sinni fjárlagaþing. Eftir þennan fund verður tekin fyrir mikil dagskrá, en fyrst á þeirri dagskrá verða tvö mál, sem voru á dagskrá í dag, af því að þau þarf að afgreiða fyrst og fremst. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta.



Ég vil leyfa mér að lesa upp tilkynningu frá Framsfl., áður en gengið er til dagskrár: „Út af því, sem fram kom af hálfu stuðningsflokka ríkisstj. í efri deild í gær og yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, vill Framsfl. taka það fram, að afstaða hans til ríkisstjórnarinnar er hin sama og hún hefur verið undanfarið, og er flokkurinn því í andstöðu við núverandi ríkisstjórn.“

Forsrh. (Ólafur Thors) : Út af þessari yfirlýsingu hv. form. Framsfl. vil ég í fyrsta lagi endurtaka fyrri yfirlýsingu um það, að ríkisstj. hefur ekki að baki sér neinn stuðningsflokk nema Sjálfstfl., og í öðru lagi hefur stj. ekki búizt við, að Framsfl. færi að styðja hana. Hér er talað um stuðningsflokka stj., sem hafa engir verið og eru engir. Öðru get ég engu svarað þessari yfirlýsingu.



Það er ekki hlutverk mitt að reyna að skilja þau kærleiksbönd, sem hafa bundið Sósfl. og Alþfl. við stj. undanfarna mánuði, en þó hygg ég, að sú athöfn, sem gerðist í Ed. í gær, hafi sýnt, að einhverjir þræðir hafi slitnað, sem áður voru þar á milli, því að ef enginn slíkur stuðningur hefði verið af hendi þessara flokka, þá hefðu þeir ekkert haft að tilkynna, en það, sem þeir tilkynntu, var uppsögn á friði og griðum af einhverju tagi. Ég segi þetta af því, að hæstv. ráðh. vill gagnrýna, að ég skyldi vera að tala um stuðningsflokka stj.

Forsrh. (Ólafur Thors) Hv. form. Framsfl. segir, að ef engir þræðir hefðu verið á milli þessara flokka, þá hefði ekkert verið að tilkynna. Ég veit ekki betur en hann hafi verið að gefa yfirlýsingu um, að hans flokkur sé í andstöðu við stj. Framsfl. hefur verið á móti stj., og hinir flokkarnir báðir hafa verið á móti stj. og eru það. Þegar stj. tók við völdum, lýsti hún yfir, að hún hefði ekki beðið um stuðning annarra flokka og hefði ekki stuðning annarra flokka, og það er að sjálfsögðu óbreytt enn.



Ég vil benda hæstv. forsrh. á, að ef stj. hefur ekki haft að baki sér stuðning annarra flokka en hennar eigin flokks, þá hefur hún ekki verið þingræðisstj.

Forsrh. (Ólafur Thors) : Ef hún hefur ekki verið þingræðisstj., þá hefur hún ekki farið leynt með það. Annars eru í þingræðislöndum dæmi þess, að stj. hafi setið að völdum, án þess að hún hafi fengið yfirlýsingu um fylgi meiri hl. þings, allt þangað til meir í hl. hefur tjáð sig vera á móti stj. Ég vil minna þennan mjög minnuga mann á, að þegar þessi stj. tók við völdum, lýsti hún yfir, að hún hefði ekki stuðning eða hefði beðið um stuðning þeirra, heldur nyti stuðnings Sjálfstfl. eins. Það er því opið á þingræðislegan hátt að mynda aðra stj., og ég bíð rólegur eftir því, að það verði gert. Sjálfstfl. hefur frá öndverðu haft þessa aðstöðu, að taka á sig einan ábyrgð af stjórnarstörfunum, vitandi það, að hann hefur verið umkringdur af andstöðu, sem hefur verið í meiri hl. Í þessu hefur ekkert breytzt, og svo sýna menn bara, hvaða stj. þeir vilja hafa í landinu.



Ég álít, úr því að minnzt er á þetta, að hæstv. ráðh. ætti að skýra frá því, hvaða skilning hann leggur í yfirlýsingu Alþfl. og kommúnista í Ed. í gær.

Forsrh. (Ólafur Thors) : Ég vildi þá mega spyrja hv. form. Framsfl., hvað yfirlýsing hans á að þýða. Á þingræðislegan hátt er hægt, hvenær sem er, að mynda aðra stj., ef hún hefur fylgi meiri hl. þings. Þetta er svo gamall og reyndur þm. og fróður í sögu lands okkar og þjóðar, að hann hlýtur að vita þetta.



Þar sem hæstv. forsrh. er í vafa um, hvað sú yfirlýsing hafi átt að þýða, sem ég gaf hér f. h. Framsfl., skal ég taka fram, að Framsfl. var farinn að fá óorð af því síðan í gær, að hann væri stuðningsflokkur stj. fyrir tilverknað þeirra flokka, sem nú eru komnir í andstöðu við stj., en virðast nú vilja koma þeirri trú á, að við séum komnir í staðinn. Þess vegna tekur Framsfl. fram, að hann er nú sem fyrr í andstöðu við stj., og sú yfirlýsing er ekki sízt fram komin vegna þeirrar arfleifðar, sem hinir flokkarnir hafa viljað koma á okkur.

Forsrh. (Ólafur Thors) : Ég held, að það þýði ekki að vera að tala miklu meira um þetta. Ég harma það, er Framsfl. fær óorð af að styðja þessa stj., og þó meira, ef þessi stj. skyldi fá óorð af að vera studd af Framsfl. Annars er ekkert um þetta að segja, nema Alþ. segi um það á þingræðislegan hátt, hvort það hefur upp á aðra betri stj. að bjóða. Sjálfstfl. telur, að eins og málum Íslendinga er nú komið, fari vel á því, að sem víðtækast samstarf sé um lausn vandamálanna, bæði innanríkis- og utanríkismál. Þessu lýsti Sjálfstfl. yfir, þegar hann tók við völdum, og lítur sömu augum á það enn.



Við fyrri umr. tók ég till. mína á þskj. 123 aftur til síðari umr., þar sem útlit var fyrir, að einstakir þm. vildu tryggja betur með annarri till. það, sem ég vildi tryggja með minni. Þannig mun það hafa verið um hv. þm. Ísaf., sem var að útbúa brtt., en mun hafa fallið frá því aftur, og gerir hann að sjálfsögðu grein fyrir því nánar. En ég vil taka fram, að ég tel, að hæstv. fjmrh. hafi tekið af skarið um, hvernig skilja bæri mína brtt., og sætti ég mig vel við þá skýringu. En e. t. v. koma þarna einnig til greina fleiri skólar, sem getið verður nánar hér á eftir. En hæstv. fjmrh. tilnefndi þá og sagði, að slíkir starfsmenn mundu ekki verða settir hjá, ef launabætur þessar yrðu greiddar. Og l. um húsmæðraskóla úti um sveitir gera ráð fyrir, að þeir séu sjálfseignarstofnanir eða eign héraða eða sýslufélaga, þótt í þeim l. sé ekkert ákvæði um, að svo skuli vera. En ég hygg, að þeir séu eign bæjarfélaga eða sýslufélaga, en ekki einstaklinga. Kæmu þeir þá til með að heyra undir þetta ákvæði, sem ég hef greint. Um þetta hefur skapazt fordæmi með verðlagsuppbótinni, sem var veitt á styrki til slíkra sjálfseignarstofnana, og verður það að sjálfsögðu gert enn. Þessir styrkir eru notaðir til þess að launa starfsmenn þessara stofnana. Um till. hv. þm. Barð. er það að segja, að það getur verið rétt, að hún verði samþ. Þeir skólar, sem hann nefndi, hafa notið styrks af ríkisfé. En ég hygg, að brtt. hans þurfi ekki við.

Flm. (Bernharð Stefánsson) : Þessi till. þarf ekki mikilla skýringa við umfram það, sem stendur í grg. Það hefur komið í ljós á tveim undanförnum þingum, að ýmsir þm., sem heima eiga utan Reykjavíkur, hafa átt erfitt með að fá húsnæði hér í bænum, meðan á þingi stóð, og hafa því orðið að dveljast sem gestir á heimilum kunningja sinna eða vandamanna. Ég segi fyrir mig, og ég býst við, að aðrir hv. þm. geti sagt hið sama, að ég hef notið fyllstu gestrisni. þar sem ég hef dvalizt, en þó verður að viðurkenna, að öll aðstaða er mjög erfið við slík skilyrði fyrir menn, sem þurfa að sinna margvíslegum störfum og langan tíma. Og ég tel slíkt ástand með öllu óviðunandi. Við leggjum því til í þessari till., að hæstv. ríkisstj. geri einhverjar ráðstafanir til þess að tryggja þm. búsnæði í framtíðinni, og er þá ætlazt til, að hún reyni t. d. að komast að samningum við gistihúsin um leigu á nokkrum herbergjum yfir þingtímann eða leiti sér sérstakrar heimildar, ef slíkir samningar skyldu ekki takast, til leigunáms á húsnæði. Ég hygg, að það muni vera síður félaga, sem halda landsfundi hér í Rvík, að tryggja fulltrúum þeim, er koma utan af landi, húsnæði hér í bænum, meðan á fundum stendur, og er undarlegt, ef þm. geta ekki orðið sömu umhyggju aðnjótandi af hálfu ríkisstj. sem fulltrúar þeirra félaga af hálfu sambandsstj. sinna. Ég hef heyrt, að hæstv. stj. hafi reynt að tryggja 8 þm. húsnæði á Hótel Borg fyrir síðasta þing, en gefizt upp við það, þótt undarlegt megi virðast. Það sýnist ef til vill ekki vænlegt til árangurs að beina tilmælum um úrlausn þessara mála til hæstv. stj., eins og gert er með þessari till., þegar þess er gætt, að hún reyndist ekki fær um að útvega þessum 8 þm. húsnæði. En ég hygg þó, að hæstv. stj. muni telja sér skylt að taka málið fastari tökum, ef það liggur fyrir sem samþykkt Alþ. Því hefur verið hreyft, að framtíðarlausn þessa máls sé sú að koma upp nokkurs konar heimavistarhúsi fyrir þm., og hygg ég, að það sé rétt stefna. Þinghald er nú orðið svo langt hvert ár, að það nálgast það að vera eins langt og háskólaárið, en þó hefur ekki þótt vanþörf á því að koma upp tveim stúdentabústöðum. Hins vegar er augljóst, að slíkur þingmannabústaður verður ekki reistur fyrir næsta þing, og þess vegna fjallar þessi till. ekki um það, heldur hitt, að hæstv. stj. geri þegar í stað einhverjar ráðstafanir til þess að þm. þurfi ekki að vera á götunni, þegar þeir koma næst til þings. Það var hreinasta tilviljun, að ég skyldi ekki þurfa að liggja á götunni, þegar ég kom á þingið í vetur, og sama máli gegndi einnig nú á þessu þingi. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar, en vona, að hv. þm., þó að meiri hl. þeirra sé Reykvíkingar, skilji nauðsyn þessa máls og samþ. till. greiðlega. Ég get minnt á í þessu sambandi, að l. þau, sem Alþ. hefur sett og húsaleigunefnd framkvæmir hér í Reykjavík, leggja hindranir í veg fyrir þm., því að samkv. þessum l. er bannað að leigja utanbæjarmönnum húsnæði. Ég tel eigi þörf á, að þessu máli sé vísað til n. né heldur að umr. sé frestað, enda liggur þetta mál ljóst fyrir.



Herra forseti. -Eins og kunnugt er, líður óðum að því, að slátrun hefjist hér á þessu sumri eða hausti. Verður því fljótlega að fara að ákveða það verð, sem bændum er ætlað að fá fyrir þessar afurðir sínar. Í sambandi við þá ákvörðun er eitt einstakt atriði, sem verður að taka til greina, á hvern hátt er unnt að verðjafna það kjöt, sem flytja verður út úr landinu. Í afurðasölul. eru gerðar þær ráðstafanir um þessar verðjafnanir, að taka skuli nokkurn hluta af verði þeirra vara, sem seldar eru í landinu, og safna í verðjöfnunarsjóð, sem síðan sé notaður til þess að verðbæta útfluttu afurðirnar. Þetta gat gengið áður, meðan nokkurn veginn heilbrigt verðlag var í landinu og samræmi milli verðlags á ýmsum vörum. En nú hefur þetta samræmi gersamlega raskazt á síðar í árum. Það er svo komið hér, að meðan kjöti á þeim eina markaðsstað erlendis, sem opinn er fyrir okkur Íslendinga til að selja það á, er haldið niðri í fyrirstríðsverði, er verðlag á svo að segja öllum afurðum margfalt hærra og framleiðslukostnaður allur í landinu, svo að það er útilokað að selja kjöt á erlendum markaði nema með stórkostlegum uppbótum, en þær uppbætur rúmast ekki innan ramma afurðasölul. eins og nú er. Verðjöfnunargjaldið má ekki vera hærra en 10 aurar. Og ef kjöt væri flutt verulega út úr landinu, þá hrykki þetta gjald ekki nema fyrir broti af þeirri verðjöfnun, sem veita þyrfti, til þess að bændur fengju sæmilegt verð fyrir útfluttu afurðirnar. Það er því ekki um annað að ræða, ef mögulegt á að vera að flytja kjöt út og ef bændur eiga að fá fyrir það sæmilegt verð, en annaðhvort að stórhækka verðjöfnunargjaldið eða að ríkissjóður verði að hlaupa undir baggann. Það, sem við leggjum til í þáltill. þessari, er, að ríkissjóður taki að sér að verðbæta kjötið, ef þarf að flytja út eitthvað af því. Og það er ekki nema áframhald á þeirri braut, sem farin hefur verið á undanförnum árum. Árið 1940 fékkst þessi uppbót af fé, sem Bretar greiddu til bóta fyrir markaðstöp þau, sem landsmenn yrðu fyrir af völdum styrjaldarinnar, úr svo kölluðum Bretasjóði. Var mikið af því fé notað í þessar verðuppbætur. Og því var slegið föstu, að þær raskanir, sem gætu orðið á mörkuðum okkar af völdum stríðsins, gætu haft það í för með sér, að greiða yrði uppbætur til þeirra, sem harðast yrðu úti vegna þessara markaðstapa. Árið 1941, - en þá voru Bretar hér, - bjuggust menn við, að vænta mætti einhverra uppbóta í sömu átt af þeirra hálfu. Það fór þó þannig, að engar uppbætur komu frá þeim slíkar, svo að það fór þannig þá, að um það leyti, sem ákveða þurfti verð á kjöti, sneri kjötverðlagsnefnd sér til ríkisstj. og fór fram á, að hún lofaði að leggja það fyrir þingið, að ríkið verðbætti hið útflutta kjöt upp að vissu marki. Og ég hygg, að það hafi farið svo að lokum, að n. treysti sér ekki til að ákveða verðið á kjöti innan lands fyrr en ríkisstj. var búin að ganga frá því í þinginu í fyrra, að verðuppbætur þessar fengjust. Út frá því var svo gengið á síðasta hausti. Nú fór það svo vel um kjötsöluna á síðasta ári, að til þessara uppbóta kom ekki, sem ríkisstj. lofaði að greiða á kjötið. Kjötið seldist allt á innlendum markaði. Nú horfir þetta öðruvísi við, vegna þess að hið brezka setulið, sem var hér síðast liðið ár og notaði mikið kjöt, er að miklu leyti farið af landi brott, en í þess stað komnir Bandaríkjamenn, sem lítið sem ekkert kaupa af íslenzku kjöti. Það má því búast við, að flytja verði út allmikið af kjötframleiðslu þessa árs. Og þá verður, um leið og kjötverðið er ákveðið, að taka ákvörðun um það, hvernig á að fá uppbætur á það kjöt, sem ekki selst innan lands. Því að það er ekki hægt að dæma ákveðinn hluta landsmanna til þess að selja á erlendum markaði án þess að tryggja þeim að fá svipað verð fyrir kjöt sitt og hinir fá, sem selja kjöt á innlendum markaði. Það er því eitt af tvennu, sem hér verður að gera, annaðhvort að veita heimild til stórhækkaðs verðjöfnunargjalds þess, sem í l. er ákveðið, eða ríkið taki að sér að tryggja kjötframleiðendum verðuppbót á það kjöt, sem kann að þurfa að flytja út úr landinu. Og ég hygg, að verðlagsnefnd, sem ákveður kjötverðið, geti ekki gengið til starfa um að ákveða það verð, fyrr en séð verður, hvaða afgreiðsla fæst á þessari hlið málsins. Ég vil taka það fram, að ég hygg, að þessi n. sé búin að skrifa hæstv. ríkisstj. og bera fram till. í þessu efni. En mér þykir ekki eðlilegt, að hæstv. ríkisstj. taki ákvörðun um að svara þessu, á meðan Alþ. situr. Við leggjum til, að ríkið greiði þessar verðuppbætur. Því hefur eiginlega verið slegið föstu í ensku samningunum, þegar Bretar veittu uppbætur vegna markaðstapa, að nauðsyn mundi verða á því, vegna þeirra óvenjulegu markaðsraskana, sem stríðið hefur í för með sér, að þeim, sem harðast yrðu úti vegna þeirra, verði að bæta það tjón, sem þeir verða fyrir af þeim ástæðum. Og það er ekkert eðlilegra heldur en að ríkið taki þetta að sér, þar sem áframhaldandi greiðslur frá Breta hálfu, sem menn höfðu vænzt, hafa brugðizt. Ég skal líka geta þess, að það, sem mælir líka með því, að þetta sé gert, er, að það er ekki vafi á því, að bændur verða að fá stórhækkað verð á sínar afurðir á þessu hausti, ef þeir eiga að geta staðið undir þeim stórauknu útgjöldum, sem þeir hafa orðið fyrir og verða fyrir daglega í búrekstri sínum vegna hækkandi verðlags í landinu. Og verði þeir að flytja út kjöt og verði þeim ekki greiddar verðuppbætur á það úr ríkissjóði, er þeim einn kostur nauðugur að hækka verðið á innlenda markaðinum meira en hefur verið og .spenna til hins ýtrasta kaupgetuna í landinu, til þess að þeir geti aflað sér þeirra tekna, sem þeim eru lífsnauðsynlegar. Það má segja, að með því að ríkið taki að sér að greiða þessar verðuppbætur verði unnt að selja kjötið lægra verði heldur en ella, og að þannig verði þetta tillag til þjóðarinnar í heild sinni, bæði framleiðenda og neytenda. Þá höfum við lagt til í þessari þáltill., að verðuppbætur verði teknar upp á ull og gærum. Þessar verðuppbætur eru í samræmi við þau loforð, sem á sínum tíma voru gefin um það, að einstakar stéttir skyldu ekki fara halloka af þeirri röskun, sem á mörkuðunum verður vegna styrjaldarinnar. Þeirri reglu hefur verið fylgt á undanförnum þingum, að greiddar hafa verið verðuppbætur á ull og gærur eftir þeim reglum, sem þar um gilda. Okkur þykir eðlilegt, að um leið og ákveðnar eru verðuppbætur á kjöt, þá séu þessar verðuppbætur einnig um leið ákveðnar. Þessar tekjur eru það stór liður í tekjum bænda, að það munar mjög miklu, hvort á þeim verður það verð, sem orkað getur á það, að þeim mun lægra verð geta bændur sætt sig við á kjöti sem betra verð fæst fyrir þessar vörur. Þess vegna er það eðlilegt að ákveða verð á þeim samhliða því, sem kjötverðið er ákvarðað, með því að ákveða verðuppbætur á þessum vörum. Við leggjum til, að svipuð afgreiðsla verði um verðuppbætur á þeim eins og samþ. var á síðasta þingi, að verð þeirra verði hið sama og á framleiðslu ársins 1940, að viðbættri þeirri almennu verðlagshækkun, sem síðar hefur orðið, og að tillit sé tekið um leið til hinna almennu kauphækkana í landinu. Það er ekki nema sjálfsagt, að bændur, sem eru sennilega sú stéttin, sem nú leggur hvað mest að sér í þjóðfélaginu til þess að halda uppi atvinnurekstri sinum - það mál er kunnara en svo, að það þurfi að rekja það - fái það tryggt að tilhlutun ríkisins, að þeir fái eitthvað í þá átt fyrir sitt erfiða starf, sem tíðkast á öðrum stöðum í þjóðfélaginu. Ég tel ekki þörf á að fara langt út í það mál nú. En þess má geta, að t. d. kaupgjald hefur hækkað frá því fyrir stríð um 400%, og jafnvel 500% þar, sem það er hæst, yfir sumarmánuðina og jafnvel ennþá meira yfir aðra tíma ársins, vor og haust, því að nú er að verða lítill munur á kaupgjaldi yfir sumarið annars vegar og aðra tíma ársins hins vegar, sem var verulegur áður. Til þessa þarf að taka tillit, þegar ákveðið er verðlag á afurðunum. Ef bændur eiga að bera mjög skarðan hlut frá borði frekar en aðrar stéttir í þjóðfélaginu, þá er hætta á því, að þeir bændur, sem hafa notað aðkeypt vinnuafl, verði að draga mjög saman bú sín og að einyrkjarnir sömuleiðis gefist upp í sínum búskap og sínum þrældómi og hverfi til annarra atvinnugreina, sem hægt er að grípa til á þessu augnabliki, en á engan hátt verður framtíðaratvinnurekstur þjóðarinnar. Mundi það skapa enn þá meiri ringulreið síðar heldur eu ætti að vera og meir í heldur en þarf að vera, ef rétt er tekið á þeirra málum hvað afurðaverðið snertir. Ég vænti þess, að hæstv. Alþ. sjái nauðsyn þess að afgreiða þetta mál nú þegar, áður en þingi er slitið, í einni eða annarri mynd.

Forsrh. (Ólafur Thors) : Áður en Alþ. kom saman, hafði ríkisstj. rætt um efnishlið þessa máls, sem borið er fram hér í þáltill. á þskj. 83. Og eftir að þingið kom saman, bar ríkisstj. það undir þá af þm. Sjálfstfl., sem sérstaklega bera hagsmuni sveitanna fyrir brjósti og dómbærastir eru um það, með hverjum ráðum er helzt hægt að uppfylla þær þarfir, sem þarna eru fyrir hendi. Þessir hv. þm. höfðu svo skilað áliti sínu til ríkisstj. Og það hnígur í mjög svipaða átt eins og sú þáltill., sem hér er borin fram, og er þá einnig í samræmi við það, sem ríkisstj. telur eðlilegt og rétt í þessu máli. Það er alveg áreiðanlegt, að það er ekki aðeins nauðsyn bændanna, heldur einnig alls þjóðfélagsins, að bændur landsins beri nú frá borði nokkuð svipað eins og aðrar stéttir þjóðfélagsins. Því hafa allir hv. þm. lýst yfir og viðurkennt, að það sé til framdráttar öllum stéttum þjóðfélagsins, að verðlagsröskun verði ekki frá því, sem nú er. Og mér skilst, að það sé viðurkennt af öllum, að nauðsyn sé á því að stöðva fólksstrauminn frá sveitunum og á mölina. En til þess liggur ekkert ráð jafnöruggt og það að eiga þátt í því eins og auðið er að gera afkomu bændanna nokkuð svipaða afkomu annarra sambærilegra stétta þjóðfélagsins. Það er augljóst mál, að þeir bændur, sem aðallega framleiða það kjöt, sem selt yrði til útflutnings, ef til slíkrar sölu kæmi, þurfa auðvitað að bera svipað úr býtum eins og hinir, sem framleiða til sölu á innlendum markaði, að því frádregnu, sem kann að vera munur á framleiðslukostnaði einstakra héraða, en út í það er erfitt að fara nákvæmlega. Ég lít þess vegna svo á, að annaðhvort verði bændur nú, ef gert er ráð fyrir, að þeir verði að selja kjöt til útflutnings, sem mundi þá verða selt fyrir lágt verð, að fá tryggingu hins opinbera fyrir því, að þeir fái uppbætur á það kjöt, eða þá hins vegar, eins og hv. flm. gat um, verður að hækka verðið á innlendum markaði, þannig að af því verði hægt að taka hæfilega fúlgu til verðuppbótar á útflutt kjöt. Og meðan ríkissjóður hefur ástæður til, vill ríkisstj. samkv. vilja - ég geri ráð fyrir allra hv. þm. - eiga hlut að þessu, að bændur fái kjötið verðbætt, ef á þarf að halda. En ég er ekki alveg viss um, að til þess komi, að þessar uppbætur þurfi að greiða. En ef til þess kemur, að flytja þurfi út kjöt, verður ríkissjóður að verðbæta það. Ef ríkissjóður ekki verðbætti kjötið í því tilfelli, yrðu bændur að ákveða verð innan lands á kjötinu nú hærra en þeir annars ætla sér. Ég legg því eindregið til, að bændur ákveði kjötverðið á innlendum markaði frá því sjónarmiði, að ríkið bæti upp verð á útfluttu kjöti, ef eitthvað af kjöti þarf að flytja út af framleiðslu þessa árs. Með því móti fá neytendur kjötið við því verði, sem bóndinn þarf að fá, og bóndinn fær tryggingu fyrir því, sem hann þarf að fá fyrir þessa vöru. Ég álít þetta eina heilbrigða sjónarmiðið fyrir þá, sem viðurkenna nauðsyn þess, að bóndinn þurfi að bera svipað úr býtum og aðrar stéttir í þjóðfélaginu, og það er mín skoðun, - og ég ætla, að ég mæli það fyrir hönd flokks míns, það stendur ekki flokkssamþykkt fyrir því að vísu, en ég hef rætt við marga hv. flokksmenn mína um þetta, - að svona þurfi það að vera. Þetta hygg ég vera skoðun Sjálfstfl., og ríkisstj. stendur óskipt að þeirri skoðun. Það stendur að vísu nokkuð öðruvísi á um hitt annað, sem nefnt er hér í þáltill, og farið er fram á, að verðbætt verði. En ég viðurkenni þau rök, sem bæði tilgreindir hv. alþm. Sjálfstfl. höfðu sett fram við ríkisstj. og einnig er hér greinilega skjalfest í grg. þáltill., að það er í órjúfanlegu sambandi við kjötverðið, hvers verðs bændur mega vænta sér fyrir ull og gærur. Það kemur bóndanum ekki að liði, svo að fullnægjandi sé, þó að hann fái hátt verð fyrir kjöt, ef hann fær lágt verð fyrir ull og gærur. Svo mikill hluti eru þessar vörur af framleiðslu bóndans. Ég get því tekið undir það með hv. flm. þál. till. og þeim sjálfstæðismönnum, sem hafa lagt það fyrir ríkisstj., að það sé eðlilegt og nauðsynlegt að tryggja bændum einnig viðunandi verð fyrir þessar vörur. Ég segi það því fyrir hönd ríkisstj. og þeirra sjálfstæðismanna, sem um þetta hafa fjallað, að ríkisstj. og þeir eru samþykkir þeirri till., sem borin er fram um verðuppbætur á þessum vörum.



Í sambandi við þetta mál vildi ég aðeins mega benda á, að hér í hæstv. Alþ. hefur alveg nýlega verið með samþykki, að ég held allra fulltrúa sveitanna, veitt um hálf millj. kr. til fóðurbætiskaupa. Það hefur einnig komið fram ályktun um að gera allt, sem unnt er, til þess að afla fóðurbætis frá útlöndum, og hefur það á sama hátt náð fullu samþykki hæstv. Alþ. Rökin fyrir þessu hvoru tveggja voru þau, að þetta væri gert til þess að tryggja Íslendingum mat og sjá um, að bústofn landsmanna minnkaði ekki. Nú finnast mér rök hv. þm. Mýr. (BÁ) fyrir þessum nýju framlögum úr ríkissjóði vera aðallega hræðslan við, að hér verði framleitt of mikið af kjöti, sem eigi svo að selja til útlanda fyrir of lágt verð. Í sambandi við þetta vildi ég mega vekja athygli þeirra hv. manna, sem fara með þetta mál fyrir landbúnaðinn, á því, hvort ekki sé rétt að verja minna fé til þess að verðbæta sláturfjárafurðir, en verja aftur því fé, sem sparaðist þannig, til þess að styrkja bændur í því að koma upp heilbrigðum fjárstofni í hinum sýktu héruðum. Það er ljóst, að þetta er framtíðarmál fyrir landbúnaðinn. Enn fremur vildi ég spyrja, hvort hv. flm. ætlast til, að þegar þetta hefur verið samþ. á Alþ., falli núverandi verðjöfnunargjald niður, og loks vil ég spyrja þess, hvernig þessu verðjöfnunargjaldi hefur verið varið undanfarin tvö ár og hvort búið er að greiða það til bænda. Annars lýsi ég fylgi mínu við þáltill. á 83. þskj.



Ég vil benda hv. þm. á, að nú fer að líða að þinglokum og hæpið, að málið nái fram að ganga, ef því verður vísað til n. Vil ég því skjóta því hér fram, hvort hv. alþm. sjái sér ekki fært að afgr. till. án þess að senda hana til n., sem ætti þá samkv. eðli málsins að vera fjvn. Ég skal til rökstuðnings þeim tilmælum mínum benda á, að á síðasta þingi var samþ. mjög samhljóða till., þar sem ákveðið var að borga uppbót á landbúnaðarafurðir fyrir árið 1941. Það mál var þá athugað allrækilega í n. Og þar sem ástæður virðast nú sízt minni en þá til að gera slíkar ráðstafanir, þá ætti að mega líta svo á, að þessi afbrigði væru ekki óeðlileg með tilliti til þess, hve tíminn er naumur orðinn. - Mér þótti vænt um að heyra hæstv. landbrh. grípa fram í fyrir mér og segja, að hann teldi þetta sjálfsagt. Ég vil því skjóta því til hæstv. forseta sem till. frá mér, að málið verði látið ganga fram án þess, að því sé vísað til nefndar.

Flm. (Bjarni Ásgeirsson) : Hv. þm. Barð. sagði, að það skyti skökku við, þegar fara ætti að verja miklu fé til verðuppbóta af hræðslu við of mikla framleiðslu á kjöti, í stað þess að verja fénu til þess að koma upp heilbrigðum fjárstofni og takmarka þannig framleiðsluna. En það er vandamál út af fyrir sig, hvernig fara eigi að því að takmarka framleiðsluna á íslenzkum landbúnaðarafurðum, svo að hún nægi nákvæmlega fyrir þörfum landsmanna. Ég býst við, að ef það á að takast, verði að grípa til annarra ráða en hingað til hefur verið beitt. En vegna takmarkana á mörkuðum þeim, sem Íslendingar hafa átt aðgang að áður, og vegna þess, að líkur eru til, að slátrun verði með meira móti í haust, má búast við því, að ekki verði markaður fyrir alla kjötframleiðsluna innanlands. Um þetta er reyndar ekkert hægt að fullyrða, en það verður að gera ráð fyrir því og setja þá undir lekann. Þeirri spurningu hv. þm., hvort verðjöfnunargjaldið falli niður, ef þetta verður samþ., svara ég játandi. En hinni spurningu hans getur hv. 1. þm. N.-M. (PZ) betur svarað en ég. Loks vil ég taka það fram, að ég get fallizt á till. hv. þm. Borgf. um það, að málið verði látið ganga fram án þess að fara til nefndar.



Út af fyrirspurn hv. þm. Barð. skal ég geta þess, að árið 1940 var verðjöfnunargjaldið 10 aurar á kg, og voru 8 aurar endurgreiddir til bænda, en hitt fór að mestu til þess að verðbæta saltkjöt. 50 þús. kr. voru látnar vera eftir í verðjöfnunarsjóðinum til þess að mæta skakkaföllum, sem nokkrir saltkjötsútflytjendur urðu fyrir, er Noregur var hernuminn, en þeir áttu þar nokkuð af kjöti, sem ekki er vitað, hvað orðið hefur af. Afgangi sjóðsins hefur ekki verið ráðstafað enn þá, því að ætlazt hefur verið til, að hann yrði notaður til greiðslu á kostnaði við að koma kjöti til frystingar. Það var ákveðið að flytja ekkert kjöt út úr landinu, en vita heldur, hvort ekki væri hægt að selja það allt innan lands. En víða á landinu er aðstaða slík, að ekki er hægt að frysta kjötið á staðnum, og varð þá að flytja það þaðan á aðra staði til frystingar og flytja það svo aftur á upphaflega staðinn. Varð af þessu mikill aukakostnaður, og hefur verið farið fram á það, að ríkið tæki þátt í greiðslu hans, en hann nam sums staðar 40–50 aurum á kg. Er nú beðið eftir svari ríkisstj. við þessum tilmælum, og þess vegna er verðjöfnunarsjóðinum fyrir árið 1941 ekki nema að nokkru leyti ráðstafað.



Ég þakka svör þau, sem gefin hafa verið við spurningum mínum, en jafnframt vil ég spyrja hæstv. landbrh., hvort ráðuneytið telur sig hafa heimild til að mæta þessum óskum kjötverðlagsnefndar, án þess að fá sérstaka heimild til þess frá Alþ., því að annars væri ástæða til að setja sérstakt ákvæði um það inn í þessa till. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál.

Frsm. meiri hl. (Finnur Jónsson) : Hér liggja fyrir þrjár brtt., ein frá hv. 2. þm. Reykv. (EOl) á þskj. 88, önnur frá meiri hl. allshn., á þskj. 108, og hin þriðja frá minni hl. allshn., á þskj. 143. Það hefur orðið að samkomulagi, að þær verði teknar aftur til síðari umr., ef hægt yrði að koma málinu þangað umræðulaust eða umræðulítið.

Ísleifur Högnason Hv. flm. brtt. á þskj. 88 er fjarstaddur, en hann bað mig að geta þess, að hann tæki hana aftur til síðari umr.