Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins til að vekja athygli á því að í morgun reif meiri hluti félmn. frv. til nýrra húsnæðislaga út úr nefndinni gegn eindregnum mótmælum fulltrúa stjórnarandstöðunnar og gegn vilja og óskum allra samtaka launafólks í landinu. Þetta var gert gegn vilja nánast allra þeirra félagasamtaka sem hafa með félagslegt húsnæði að gera; þau vildu leggjast yfir málið, koma með tillögur til úrbóta og forða því slysi sem fyrirsjáanlegt er. Hæstv. forseti. Ég spyr: Er það tilviljun að þetta skuli gert núna nokkrum dögum fyrir 1. maí, baráttudag verkalýðsins? Var það tilviljun að á sama tíma í fyrra skyldu lögð fram skerðingarfrumvörp frá ríkisstjórninni? Var það tilviljun að í hittiðfyrra komu skerðingarfrumvörpin þar sem fjmrh. og félmrh. lögðust á eitt í aðför gegn launafólki í landinu og hugðust takmarka réttindabaráttu launafólks með hinu alræmda frv. fjmrh. um húsbændur og hjú? Með þessum vinnubrögðum er húsnæðismálum láglaunafólks stefnt í tvísýnu. Það er verið að rífa niður félagslega húsnæðiskerfið. Verkalýðshreyfingin og félagsleg samtök, Öryrkjabandalagið, Búseti, Sjálfsbjörg, námsmannahreyfingarnar, allar þessar hreyfingar mótmæla slíkum vinnubrögðum. Allir þessir aðilar krefjast þess að fá tækifæri til að setjast yfir málin. Við viljum tryggja vönduð vinnubrögð og vandaða útkomu í þessu máli.

Virðulegur forseti. Það hefur verið mjög vel að þessu máli staðið í félmn. Fyrir stuttu lét ég taka saman fyrir mig hvernig hefur verið unnið að málinu. Við höfum fengið um það bil 30 gesti til okkar. Við höfum fengið tæplega 100 umsagnaraðila. Við höfum haldið um það bil 10 fundi um þetta mál. Nefndin hefur varið um það bil 30 klukkustundum í málið, þannig að það er búið að fara vel og ítarlega yfir málið. Upp á það er ekkert að klaga. Hins vegar er pólitískur ágreiningur um málið, það er alveg ljóst. Við ætlum einmitt að takast á um þann ágreining síðar á þinginu, á fimmtudaginn. Samt sem áður er eðlilega staðið að málum.

Herra forseti. Ég vil taka undir það sem fram kom í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar og mótmæla þeim vinnubrögðum sem viðhöfð eru í hv. félmn. og að þetta mál skuli tekið til 2. umr. Ég tel að þetta mál, eins og ég hef fylgst með því í félmn., sé alls ekki útrætt. Þær umsagnir sem fram hafa komið og hv. þm. Ögmundur Jónasson gat um, mótmæli fjölmennra félagasamtaka eins og fatlaðra, námsmanna, verkalýðshreyfingarinnar, húsnæðisnefnda, námsmanna og Búseta, skipta tugum blaðsíðna. Ljóst er, herra forseti, að við erum að fjalla um stærsta málið á þinginu. Það snýr að heimilum landsmanna. Með þessu frv. á að breyta húsnæðislöggjöfinni og af hálfu meiri hlutans eru litlar breytingar gerðar sem nokkru máli skipta. Félagsleg aðstoð í húsnæðismálum verður slegin af. Herra forseti. Við eigum átta daga eftir af starfstíma þessa þings samkvæmt starfsáætlun Alþingis. Ég spái því að mesti tíminn muni fara í að ræða vinnubrögð félmn. og þá húsnæðislöggjöf sem keyra á í gegn í andstöðu við fjöldahreyfingar. Þessar aðgerðir eru í andstöðu við verkalýðshreyfinguna þannig að við munum þurfa að taka töluvert marga daga af þeim starfstíma sem eftir er á þessu þingi til að ræða þau vinnubrögð sem hér á að viðhafa, að keyra málið í gegn. Ég minni á það, herra forseti, að þetta frv. á ekki að taka gildi fyrr en um næstu áramót. Eðlilegt hefði verið, líkt og með önnur stórmál sem þurfa skoðunar við, að verkalýðshreyfingin, félagasamtök og stjórnmálaflokkarnir hefðu haft tíma til að skoða þessi mál í sumar. Ég mótmæli þessu harðlega, herra forseti, og spái löngum og ítarlegum umræðum um þetta mál það sem eftir lifir af þessu þingi.

Virðulegi forseti. Húsnæðisfrv. hefur fengið ákaflega eðlilega meðferð í félmn. Alþingis. Áður en frv. var lagt fram hafði það verið ítarlega undirbúið. Þegar það kom fyrir nefndina var farið mjög nákvæmlega yfir efnisatriði frv. og kallað eftir skýringum á hverri einustu grein sem á annað borð vakti spurningar. Þetta mál var einnig sent út til fjöldamargra aðila. Margar athugasemdir bárust. Félmn. fór yfir þessar athugasemdir lið fyrir lið. Tugir brtt. frá meiri hluta nefndarinnar voru kynntar. Þær hafa efnislega þýðingu fyrir frv. sjálft þannig að málið fékk góða og mikla efnislega meðferð. Þegar þeirri efnislegu meðferð var lokið og við búin að kynna okkur málið, gera okkur það ljóst og taka afstöðu til brtt., þá var umræðunni að sjálfsögðu lokið. Málið var því tekið út úr nefndinni í morgun, enda eðlileg og lýðræðisleg vinnubrögð. Við höfum að sjálfsögðu orðið við hverri þeirri beiðni sem kom frá minni hlutanum, um að kalla til fólk til þess að eiga viðræður við okkur um þetta mál. Það er því rangt, sem hér hefur verið haldið fram, að slæm vinnubrögð hefðu verið í þessari nefnd. Nefndin vann, þvert á móti, mjög vel, efnislega og ítarlega að þessu máli undir góðri forustu hv. þm. Kristínar Ástgeirsdóttur. Þess vegna mótmæli ég því harðlega, sem hér hefur m.a. komið fram hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni, að í þessu máli hefðu óeðlileg vinnubrögð verið viðhöfð í nefndinni. Svo var alls ekki. Vinnubrögðin voru eðlileg, við unnum að þessu máli af samviskusemi og ég fullyrði að þær brtt. sem kynntar verða við 2. umr. málsins eru efnislegar brtt. sem koma til móts við mörg þau sjónarmið sem sett voru fram af þeim sem gerðu athugasemdir við frv. á fyrri stigum.

Hæstv. forseti. Að mínum dómi hafa vinnubrögðin í hv. félmn. ekki verið vond. Hins vegar ákvað meiri hlutinn að ljúka málinu og taka það út úr nefnd. Að mínum dómi er vinnunni alls ekki lokið. Margt er óljóst varðandi áhrif frv. um húsnæðismál á íbúðamarkaðinn, á verðbréfamarkaðinn og á stöðu leigjenda í landinu, enda mun stórum hópi fólks vísað út á leigumarkaðinn með frv. Eins ber að nefna að tvö frv. um húsnæðismál voru lögð fram og hv. félmn. hefur alls ekki gefist tími til þess að fjalla um hitt frv. sem er um húsnæðissamvinnufélög. Þessi tvö mál eru þannig skilin í sundur og eðlilega eru þeir, sem síðarnefnda frv. nær til, afar óánægðir með afgreiðslu málsins. Það er rétt sem hér hefur komið fram að gríðarleg gagnrýni kom á þetta frv. Við þeirri gagnrýni hefur verið brugðist að sumu leyti en eftir standa miklar breytingar á húsnæðiskerfinu sem grundvallarágreiningur er um. Við munum takast á um það í umræðunni komandi daga og ég ítreka að að mínum dómi hefði verið rétt að láta þetta mál bíða og ná um það víðtækri samstöðu í þjóðfélaginu. Þetta er mál af því tagi sem samstaða þarf að ríkja um í samfélaginu. Ég harma að meiri hlutinn skyldi ekki verða við þeirri margítrekuðu ósk fjölmargra, að vinna málin betur.

Virðulegi forseti. Auðvitað átti málið að bíða. Rætt er um að eðlilega hafi verið staðið að málum. Auðvitað var frv. lesið, orð fyrir orð. Auðvitað voru allar umsagnir og brtt. lesnar og þeim fylgt úr hlaði. Þetta mál er umfangsmikið og þrátt fyrir svo og svo marga klukkutíma, þá er það ekki nægur tími eins og komið hefur fram hjá formanni félmn. Þá hefur húsnæðissamvinnufélagsfrv. sem varðar Búseta og fleiri orðið viðskila við þetta húsnæðisfrv. Af hverju er það? Það er af því að ekki gafst tími til að fara yfir það. Það er til skammar. Þetta hefur tekið allan tíma nefndarinnar og við höfum setið daga og kvöld og varla komist í önnur mikilvæg mál eins og t.d. framkvæmdaáætlun í jafnréttismálum. Eðlileg vinnubrögð hefðu verið að leggja þetta frv. fyrr fyrir þingið eða, eins og formaður félmn. hefur réttilega sagt, láta það liggja í sumar og reyna að ná sátt við þá þýðingarmiklu aðila sem lagst hafa heiftarlega gegn málinu. Virðulegi forseti. Það er ekkert félagslegt við þetta frv. og þessi lög lengur. Málshefjandi nefndi 1. maí og spurði hvort það væri tilviljun að málið yrði rætt þann 30. apríl eins og önnur mál sem komið hafa frá félmrn. og varðað landsmenn. Ég ætla að svara fyrir mig: Það er ekki tilviljun vegna þess að þarna er verið að sýna hið mikla vald meiri hlutans stóra og hvernig maður gerir það sem maður vill, sama hvað pöpullinn segir.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Framsfl., Siv Friðleifsdóttir, hefur greinilega talið fundina sem haldnir hafa verið. Hún hefur talið álitsgerðirnar sem borist hafa til félmn. og talið blaðsíðurnar. En væri ekki nær að skoða hvað stendur í þessum álitsgerðum og á þessum blaðsíðum? Alls staðar er að finna mótmæli og varnaðarorð: frá ASÍ, frá BSRB, frá BHM, frá Öryrkjabandalaginu, frá Sjálfsbjörg, frá námsmannahreyfingunum og þannig gæti ég áfram talið. Síðan leyfir fulltrúi Sjálfstfl. sér að koma hér upp og segja að þetta séu eðlileg vinnubrögð. Voru það kannski líka eðlileg vinnubrögð að þröngva vinnulöggjöfinni í gegn á móti vilja verkalýðshreyfingarinnar og þröngva í gegn löggjöf um húsbændur og hjú sem ríkisstjórnin stóð einnig fyrir? Þetta eru óeðlileg vinnubrögð og við mótmælum þeim.

Herra forseti. Erindi mitt í þennan ræðustól kann að virðast eitthvað léttvægara en það mál sem hér var til umræðu en það varðar engu að síður störf þingsins og vinnubrögð. Fyrir rúmum tveimur mánuðum, þ.e. 13. febr. sl., mælti ég fyrir till. til þál., sem er 264. mál þessa þings, um setningu reglna um hvalaskoðun hér við land. Till. var vísað til hv. samgn. þremur dögum síðar, eða 16. febr., og má geta þess að ég kom að máli við hv. formann samgn. til að ýta á eftir því að málið færi til umsagnar þeirra aðila sem ég taldi málið sérstaklega varða. Í gær gerðist það svo að ég ætlaði að kynna mér þær umsagnir sem ég vænti að lægju fyrir í nefndinni og kanna möguleika þess að till. yrði afgreidd á þinginu. Ég komst þá að raun um að það hafði ekki einu sinni verið á dagskrá nefndarinnar, það hafði ekki verið sent til umsagnar og þar af leiðandi lágu engar umsagnir fyrir. Ég hlýt að gera mjög alvarlega athugasemd við þessi vinnubrögð sem gera auðvitað að engu von mína um að till. hljóti afgreiðslu á þinginu. Ég þekki satt að segja ekki dæmi um vinnubrögð af þessu tagi í þinginu. Ég bið hæstv. forseta að upplýsa þingheim um það hvort slík meðferð þingmála samrýmist góðum og eðlilegum vinnubrögðum.

Virðulegi forseti. Ég biðst velvirðingar á því að þessi mistök hafa átt sér stað varðandi þessa þáltill. Það var alls ekki ætlunin að koma í veg fyrir að kallað yrði eftir umsögnum um hana. Hins vegar hafði ég gengið út frá því að hv. 1. flm. mundi koma með tillögur um þetta og ég verð bara að játa að það var yfirsjón af minni hálfu að ganga ekki eftir því frekar og ekkert annað bjó á bak við þetta. Hitt er það að hluti af þeim tillögum eða ábendingum sem koma fram í þáltill. hv. þm. er reyndar inni í máli sem við erum að afgreiða með allt öðrum hætti sem gerir kröfu um aðbúnað á bátum sem eru af þessari gerð en það er önnur saga. Ég tel að hér sé eingöngu um að ræða yfirsjón, mistök af hálfu nefndarinnar sem ég hlýt að taka á mig sem formaður hennar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. formanni samgn. fyrir orð hans og tek að sjálfsögðu afsökunarbeiðni hans til greina. Ég upplýsi það að ég hef þegar þegið boð hv. samgn. um tilnefningu umsagnaraðila og get ekki gert annað en að kyngja vonbrigðum mínum með það að þetta skyldi fara svona og vinna sjálf að endurflutningi á næsta þingi með hliðsjón af þeim umsögnum sem ég vænti þá að muni berast. En ég hlýt að ítreka athugasemd mína við þessi vinnubrögð sem ég tel óeðlileg og ég vil segja lítilsvirðandi við störf þingmanna.

Hæstv. forseti. Sannleikurinn er sá að ég hef dregið það von úr viti að vekja athygli á því að snemma hausts lagði ég ásamt átta öðrum þingmönnum fram beiðni um skýrslu um launaþróun hjá ríkinu. Beiðnin byggðist á fullyrðingu sem kom fram í fjárlögunum og verður að skrifast á reikning fyrrv. fjmrh. sem situr nú í þingsal. En þar hélt hann því fram að staða kvenna hjá ríkinu hefði batnað allverulega. Nú er það ekki aðalmálið hvort sú fullyrðing er rétt heldur hitt að margir mánuðir hafa liðið frá því að skýrslubeiðnin kom fram og enn bólar ekkert á svörum. Þetta er algjörlega óviðunandi og ég beini því til hæstv. forseta að þetta mál verði kannað og fjmrn. fái tiltal. Það er algjörlega ótækt að ráðuneytin skuli ekki skila skýrslum jafnvel þó að það kunni að vera um flókin mál að ræða. Hér er liðinn margfaldur tími miðað við það sem ætlast er til og ég ítreka að forseti kanni hvað veldur og hvort ekki sé von á svari áður en þingi verður slitið.

Virðulegi forseti. Í fjarveru hæstv. fjmrh. og hæstv. starfandi fjmrh. vil ég láta það koma fram þar sem ég kannast aðeins við þetta mál að það hefur verið rætt við starfsmenn fjmrn., ég kannast við það, um að flýta svarinu eins og hægt er því að hv. þm. hefur áður gert athugasemdir sem ég kannast við um það að skýrslan er ekki komin fram. Ég tók að mér á sínum tíma sem fjmrh. að beita mér fyrir því að svarinu yrði flýtt. En ég skal með ánægju koma þeim skilaboðum til þeirra sem hafa með málið að gera og ég vænti þess fastlega að hægt verði að koma fram með þá skýrslu áður en þingi lýkur. En ég er alls ekki með þessum orðum að meina hæstv. forseta að gera slíkt hið sama því að það er rétt sem hv. þm. hefur sagt að það hefur liðið nokkuð drjúgur tími frá því að skýrslubeiðnin kom fram.

Forseti mun fylgjast með þessu máli.

Virðulegi forseti. Í því samhengi sem menn hafa verið að ræða störf þingsins vil ég einnig láta koma fram í þessum ræðustóli varðandi fyrirspurn sem undirritaður hefur flutt og óskað skriflegra svara við og beint þeim til hæstv. dómsmrh. um ráðningar hans í embættistíð hans á umliðnum sjö árum. Ég hef fengið þau svör frá hæstv. ráðherranum að það taki lengri tíma en svo að hann geti staðið við tilskilinn frest þar um. Ég hef alvarlegar athugasemdir við það því að spurning mín var eingöngu þess eðlis að hann upplýsti um þær ráðningar sem hann hafi komið að og þær upplýsingar þarf hann ekkert að sækja til embætta vítt og breitt um landið eins og gefið er til kynna í því bréfi sem ég hef fengið í hendur heldur eru þau gögn öll eðli máls samkvæmt í ráðuneytinu sjálfu. Ég læt þess getið að þetta afsökunarbréf beindist einnig að samsvarandi fyrirspurn sem hv. þm. Ásta B. Þorsteinsdóttir flutti um svipað mál. Ég beini því til hæstv. forseta að hann kanni þetta mál nánar því að ég legg mikið upp úr því að svör við fyrirspurninni, sem eru ákaflega skýr og einföld, fáist áður en þing er úti. Öll efni standa til þess að það verði unnt að gera og ég treysti á atbeina forseta í þeim efnum.

Herra forseti. Það er rétt að mínu viti að fara nokkrum orðum um þetta frv. sem nú er komið til lokameðferðar þingsins um breytingu á lögum um bæjanöfn. Mér þykir efni frv. vera með slíkum ólíkindum að ég get ekki ímyndað mér að nokkurs staðar í veröldinni hefði mönnum dottið í hug að semja svona frv. nema e.t.v. í Ráðstjórnarríkjunum sálugu, og er þá huggun harmi gegn hjá einhverjum að til skuli vera stjórnmálaöfl sem eru svo hugsunarsöm við þegna sína og þjóð að þau telji þörf á að semja reglur og setja lög af því tagi sem hér er lagt til. Ég vek athygli á því að kveðið er á um það í frv. að þeir sem búa í dreifðum byggðum landsins, bændabýlum, megi ekki breyta nöfnum býla sinna nema fá samþykki úrvalssveitar sem mun heita örnefnanefnd og er ekki sjálfgefið að sérhvert bæjarnafn sé örnefni en það er önnur saga. Ég velti því fyrir mér að úr því að menn telja að 1100 ára þróun á þessu sviði án sérstakrar löggjafar að leiðbeina mönnum í þessum efnum hefur verið svo góð að ekki megi breyta neinu frá því sem nú hefur orðið í þróuninni nema með sérstöku samþykki úrvarlsspekinga þjóðarinnar, hvort rökin fyrir því að setja yfir höfuð þessar reglur í lög falli ekki þar með. Fyrst reynslan af frjálsri nafngiftagerð hér á landi er svo góð að menn telji þörf á að setja sérstök lög til að vernda hana eins og hún hefur þróast, eru þá yfir höfuð nokkrar líkur á því að áframhaldandi þróun verði eitthvað verri en hún var á síðustu 11 öldum? Mér finnst í raun og veru miklu líklegra að þróunin taki nú beygju í nafngiftum og á hefð í breytingum á þeim til verri vegar þegar menn ætla sér að stýra þróuninni í gegnum nálarauga örnefnanefndar, úrvalssveitar hæstv. menntmrh. á hverjum tíma. Herra forseti. Mér finnst þetta frv. algerlega ótækt og óbrúklegt og ekki Alþingi samboðið að lögfesta það, hvað þá að bera það fram. Ég mun greiða atkvæði gegn því, herra forseti, og treysti bændum landsins til að gefa býlum sínum sómasamleg nöfn hér eftir svo sem þeim hefur verið treyst til síðustu 1100 ár.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því að verið er að gera breytingu á lögum frá 1953, lögum um bæjanöfn o.fl., sem eru í gildi. Það er misskilningur hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni að verið sé að setja nýja löggjöf. Menntmn. hefur gert ýmsar breytingar á þessu frv. sem ég tel að séu mjög til bóta og við höfum náð um það fullri samstöðu í nefndinni. Þær breytingar sem við höfum gert snúa allar í frjálsræðisátt. Ég bendi alveg sérstaklega á að það er engin nýlunda að örnefnanefnd hafi hlutverk hvað snertir bæjanöfn á Íslandi.

Herra forseti. Ég tók eftir því að hv. ræðumaður sagði að allar breytingar sem nefndin legði til væru í frjálsræðisátt. Í 2. gr. frv. stendur, með leyfi forseta: ,,Nöfnum á býlum utan kaupstaða og kauptúna eða þorpa, ... má ekki breyta nema með leyfi örnefnanefndar.`` Þetta er breyting í frjálsræðisátt, er upplýst hér af frsm. málsins. Þá stendur í 6. gr. frv., með leyfi forseta: ,,Telji hún nafnið ónothæft skal hún tilkynna það málsaðila svo fljótt sem mögulegt er og óska eftir nýrri tillögu um nafn á býli. Hafi málsaðili ekki innan sex mánaða valið nýtt nafn sem nefndin fellst á og tilkynnt það örnefnanefnd úrskurðar nefndin um það hvert nafn býlið skuli fá.`` Þetta er líka upplýst að sé breyting í frjálsræðisátt, herra forseti.

Herra forseti. Ég bendi hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni á að hyggilegt er að lesa brtt. hv. menntmn. og lögin eins og þau gilda í dag og síðan frv. til þess að fá einhverja niðurstöðu í það sem menntmn. var að gera. Ég stend við það sem ég sagði áðan að þær breytingar sem við höfum verið að gera eru í frjálsræðisátt. Menntmn. var einróma í nál. sínu og brtt. og ég tel að hún hafi farið mjög nákvæmlega ofan í málið og allar þessar breytingar fullyrði ég að eru mjög til bóta.