Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Þórarinn Jónsson) Jeg skal ekki tefja háttv. deild með langri ræðu, einkum þar sem engar brtt. liggja fyrir, utan nefndarinnar. En í nál., þótt stutt sje, er gerð grein fyrir meðferð málsins í nefndinni, en hún leggur til, að frv. verði samþykt óbreytt, eins og það kom frá stjórninni. Verði ekki óskað einhverra annara skýringa, mun jeg ekki fjölyrða frekar um þetta, enda er óþolið orðið mikið í deildinni, eins og við er að búast, eftir allan vaðalinn í dag.

Frsm. (Jakob Möller) Fjárhagsnefnd flytur nokkrar brtt. við frv. þetta, eins og háttv.þdm. sjá, og hefir mjer verið falið að gera nokkra grein fyrir þeim. Eins og háttv. deildarmenn hafa sjeð, er þeir hafa kynt sjer frv., þá er þar farið fram á talsverða hækkun á burðargjöldum öllum, frá því, sem nú er, þ. e. tvöföldun í flestum greinum, og meira. Nefndinni dylst það ekki, að full þörf sje fyrir að hækka gjöldin, því að útgjöldin við póstflutningana hafa vaxið gífurlega síðustu ár. Árið 1918 voru útgjöldin 167 þús., en tekjur 185 þús., 1919 voru útgjöldin 200 þús., en tekjur 212 þús., 1920 gjöld 424 þús., en tekjur 278 þús. 1916 og 1917 var hlutfallið líkt og tvö fyrri árin, en aðalhækkun gjaldanna hefir orðið á síðasta ári, sem stafar af hækkuðum launum og dýrtíðaruppbótum. Það má nú vitaskuld gera ráð fyrir því, að þetta færist saman aftur, smátt og smátt, eftir því sem dýrtíð minkar í landinu. Og meðfram í þeirri von gat nefndin ekki fallist á svo mikla hækkun burðargjaldanna sem stjórnarfrv. fer fram á, að minsta kosti ekki svona alt í einu. Nefndin áleit t. d. sjerstaklega varhugavert, að svo stöddu, að hækka svo mjög burðargjald fyrir almenn brjef; hún taldi vafasamt, að svo mikil hækkun gæti náð tilgangi sínum, vegna þess, að hún gæti valdið því, að mjög mikið kipti úr öllum brjefasendingum, en sem stendur er burðargjald almennu brjefanna einmitt drýgsta tekjulind póstsjóðsins. En í öðru lagi þótti nefndinni, eins og drepið er á í nál., óviðkunnanlegt, að burðargjaldið sje hærra innanlands en til útlanda. Og rjett er að geta þess, að póstmeistari hefir fallist á tillögu nefndarinnar um lækkun á þessum gjöldum. 1. brtt. er aðeins orðabreyting, og þarf því ekkert um hana að tala. Sú brtt., sem jeg get helst búist við, að ágreiningur verði um, er till. um að halda óbreyttu burðargjaldi blaða og tímarita. Um þetta var þó enginn ágreiningur í nefndinni. - Það verður að viðurkenna það, að blöðum og tímaritum hefir að undanförnu verið ívilnað mjög mikið í burðargjöldum, og jeg verð að líta svo á, að sú gífurlega hækkun á þeim burðargjöldum, sem farið er fram á í frv., brjóti alveg í bág við stefnu þingsins að undanförnu. - Það mætti nú, ef til vill, segja, að það „kæmi vel á vondan“, að það skyldi lenda á mjer að mæla á móti þessari hækkun. En jeg geri það þó óhikað, bæði vegna þess, að jeg veit, ef til vill betur en flestir aðrir þm., hve lítill gróðavegur blaða- og tímaritaútgáfa er hjer á landi, yfirleitt, en á hinn bóginn snertir þetta mál miklu minna mig og minn hag en annara blaðaútgefenda. Hækkun sú á þessum burðargjöldum, sem farið er fram á í frv., nemur að meðaltali 150%, og mundi hún því verka beinlínis sem þungur skattur á þau blöð, sem mikið er sent af út um landið. Mundi þessi „skattur“ t. d. nema alt að 4000 kr. á þeim vikublöðunum, sem útbreiddust eru, og geta allir sjeð, að ekki meiri stórgróðafyrirtæki muni um minna muna. Víða í öðrum löndum hafa póstafgreiðslur á hendi útsölu og innheimtu alla fyrir blöðin, þannig, að heita má, að póstsjóður ábyrgist greiðslu andvirðis þeirra. Þetta er blöðunum afarmikils virði, og þó er gjaldið, sem þau þurfa að greiða fyrir þetta, hverfandi. Þessu fyrirkomulagi verður tæplega við komið hjer á landi, sakir strjálbygðar. Hjer verður því ekki um það að ræða að ívilna blöðunum á annan hátt en með lágu burðargjaldi, og vill nefndin því eindregið mæla með því, að það verði gert framvegis sem hingað til, og það, meðfram, líka fyrir þá sök, að póstsjóð getur hvort sem er aldrei munað það miklu, þó að burðargjöld þessi verði hækkuð, jafnvél þó að um tilfinnanlega hækkun sje að ræða fyrir blöðin. Mjer telst svo til, að á hækkun þeirri, sem frv. fer fram á, mundi póstsjóður græða um 15 þús. á ári, miðað við tekjur hans árið 1918–19; er það raunar eins og ,dropi í hafinu', miðað við útgjöld hans. - Þá má líka benda á það, að í raun rjettri ætti þetta að koma öllum almenningi til góða. Flestir menn á landinu kaupa blöð, og ef flutningsgjald yrði hækkað, þá mundi halli verða á blaðaútgáfu, og ættu þá kaupendur að borga þeim mun meira fyrir blöðin, því vitanlega væri ekki annað fyrir blöðin að gera en hækka verðið að sama skapi. Jeg finn svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta. Jeg geri ráð fyrir því, að mönnum kunni að virðast undarleg sú tillaga póstmeistara, að burðargjald fyrir símapóstávísanir skuli vera helmingi hærra en fyrir almennar ávísanir, og skal jeg geta þess, að nefndin átti líka bágt með að fella sig við það, þó að hún hafi ekki flutt neina brtt. þar að lútandi. Póstmeistari færir þá ástæðu fyrir þessu, að póstsjóður hafi tapað á þessum ávísunum, sakir misritana á ávísanaupphæðunum, og færir líkur fyrir því, að slíkt tap geti orðið tilfinnanlegt póstsjóði. Nefndin á að vísu bágt með að fallast á það, að ekki ætti að vera kleift að koma í veg fyrir slíkar misritanir, en vildi þó láta þetta hlutlaust fyrir sitt leyti. - Þá aðra ástæðu færði póstmeistari líka fyrir því, að sanngjarnt væri að gera þennan mun á símaávísunum og öðrum póstávísunum, að póstsjóður fengi töluverða vexti af öðru póstávísanafje, áður en það væri borgað út aftur, en símapóstávísanir yrði að greiða svo að segja samstundis. Annars geri jeg ekki ráð fyrir, að nefndin mundi leggjast fast á móti brtt. um þetta atriði, sem vel gæti komið frá einhverjum háttv.þm. til 3. umr. Jeg held, að það sje svo ekki fleira, sem fram þarf að taka, og vil jeg ekki vera að tefja tímann með því að fara nánar út í einstakar greinar frv. eða aðrar smávægilegri brtt. nefndarinnar, sem háttv.þdm. fyrirhafnarlítið geta áttað sig á. Það er rjett að láta hækkunina á burðargjöldunum ganga í gildi sem fyrst, en hins vegar verður að hafa hæfilegan fyrirvara til þess að tilkynna hana út um land, og hefir nefndin orðið að breyta því ákvæði frv.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Jeg held, að jeg hafi engar athugasemdir að gera við brtt. nefndarinnar, nema eitt atriði. Jeg held, að hinar einstöku brtt. sjeu ekki verulegar nema á einum stað, ekki síst, hafi það verið með samkomulagi við aðalpóstmeistara að lækka burðargjald fyrir almenn brjef. - Það er tillagan um, að fella alveg niður burðargjaldshækkunina á blöðum og tímaritum. Jeg hefi ögn kynt mjer, hve miklu póstgjöldin fyrir blöð og tímarit hafa numið 1920, og er það um 20 þús. kr. Ef borgað væri undir sama þunga af blöðum og tímaritum eftir tillögum stjfrv., þá næmi það 48 þús. kr. Mismunurinn yrði því 28 þús. kr. tekjuauki, sem gera mætti sjer von um eftir frv. Að vísu mætti þó búast við, að meira mundi verða sent af blöðum sem bögglasendingar með skipum, og yrðu þá tekjurnar eitthvað minni, en flutningskostnaður þá einnig minni fyrir póstsjóðinn. Það er auðvitað á valdi þingsins að gefa blöðunum áfram hina afarmiklu ívilnun í burðargjaldi. Allur flutningskostnaður hefir margfaldast síðan flutningsgjald það, sem nú gildir, var sett. Stjórnin vildi hækka burðargjald blaða nokkuð í samræmi við önnur burðargjöld. Auk þess hygg jeg, að með hinum lágu gjöldum muni menn minna hlífast við að senda blöðin landveg heldur en í bögglum með skipum. Það hefir komið fyrir það tilfelli, að t. d. heill hestburður af Morgunblaðinu hefir verið fluttur landveg í verstu færð, alla leið frá Norðfirði til Skagafjarðar og Húnavatnssýslu.  (M. P.: Póstskipin koma á Sauðárkrók)  . Það stóð þá sjerstaklega á; það var þá sjómannaverkfall í Danmörku, og skipið, sem átti að koma, og fara norður um land, kom ekki. En líkt gæti líka komið fyrir af öðrum ástæðum. Jeg hefi nú gert grein fyrir, hverju það nemur fyrir tekjur póstsjóðsins að fella niður burðargjaldshækkun þessa. En stjórnin gerir hana ekki að neinu kappsmáli, enda þótt blöðin sjeu henni yfirleitt lítt sinnuð. Þingið veit sennilega, hvað það gerir, ef það vill ívilna blöðunum. Jeg ætla svo ekki að orðlengja þetta, og held að jeg hafi tekið alt fram, sem máli skiftir.

Ólafur Proppé Það má sjá á nál., að póststjórnin á sökina á því, að í undirbúningi frv. hefir verið gengið nokkuð langt með hækkanir á póstgjöldum. Brtt. nefndarinnar fara þar í miðlunaráttina. Sjerstaklega er það með burðargjaldið undir almenn brjef. Nefndin hefir ekki farið þar lægra en að það samsvari burðargjaldinu til útlanda.  Aðalástæða stjórnarinnar fyrir þessum hækkunum er sú, hvað flutningskostnaður hefir aukist gífurlega. Hann nemur um 200 þús. kr. síðasta ár, og er það aðallega með landpóstum, því að kostnaður við póstflutning með skipum er hverfandi. Þetta er stór upphæð, og ekki gott að segja hvenær hún lækkar, en að hún lækki á komandi ári, tel jeg líklegt. Jeg lít svo á, að allar hækkanir á póstgjöldum verði til óhagnaðar fyrir póstsjóðinn. Það er ekki langt síðan, að þjóðin fór að skilja tilgang póstsambandanna og nota þau. Það er ekki mannsaldur síðan, að flest brjef bárust á skotspónum manna í milli, og það má búast við, að meiri hluti þjóðarinnar taki þessa aðferð upp aftur, ef burðargjöldin verða hkkuð. Jeg vildi í sambandi við þetta minnast á, að símatekjurnar hafa lækkað, síðan símagjöldin og leiga á símum var hækkuð. Ritsímastjórinn skýrði mjer frá því, að hlutfallið milli teknanna á undan og eftir hækkuninni væri 4: 3,2, eða með öðrum orðum 20% lækkun. Ritsímastjóri var mjer sammála um það, að fólk væri hvatt til að spara símanotin með því að taxtarnir væru hafðir svo háir. Og þessi sparnaður bendir til þess, að komið sje að hámarkinu, og að mínu áliti hefir verið of langt farið. En það er mjög erfitt að draga þar rjetta línu um þau takmörk, er voru hagfeldust. Ef tillögur póststjórnarinnar næðu fram að ganga, þá gæti það orðið til að rýra tekjur póstsjóðs, en nefndin hefir sjeð, hvað í húfi er, og stilt í hóf hækkuninni á flestum sviðum. Jeg skal svo ekki fara fleirum orðum um frv. alment, en háttv.frsm. (Jak. M.) mintist á eitt atriði, sem jeg mun koma með brtt. við, ef nefndin ekki gerir það. Jeg á við, að eftir frv. á burðargjaldið undir símapóstávísanir að hækka um 100% frá burðargjaldi undir almennar póstávísanir. Þetta er svo gífurleg hækkun, að jeg býst ekki við, að menn mundu senda símapóstávísanir, nema í brýnustu þörf, og mundi það því áreiðanlega verða til að rýra tekjur póstsjóðs og landssímans. Það munu árlega vera sendar 4–5 þús. ávísanir um símann og nemur um 15 þúsund kr. tekjum með þeim 3 kr. taxta, sem nú er símagjald ávísananna, og auk þess 60 aurar undir 100 kr. í burðargjald. Þá er kostnaðurinn orðinn svo mikill, að þar yfir má hann ekki fara, og hækkunin komin svo langt, að bersýnilegt tap verður á því að halda henni áfram. Póstmeistari færði það sem ástæðu fyrir þessari hækkun, að upphæðir hefðu missímast og að póstsjóður hefði tapað á því, en hann nefnir ekki hvað þær hafi verið miklar. Landssímastjóri kveður þetta vera lítilræði, og ef samkomulag hefði getað orðið, eða fram á það hefði verið farið, þá mundi þetta hafa fengist að nokkru endurgreitt. Það næmi máske nokkrum hundruðum króna árlega, og máske engu. Jeg ætla að láta þetta standa núna, en mun koma með brtt. við 3. umr., ef nefndin ekki gerir það. Símagjaldið fyrir þessar ávísanir er líka óeðlilega hátt; 3 kr. hvort sem það er styttra eða lengra. í viðtali ljet landssímastjóri það í ljós, að hann mundi ekki hafa á móti, að það væri lækkað um 50%, eða úr 3 kr. niður í 2 kr. Vildi jeg vísa því til hæstv. atvrh. (P. J.) hvort hann eigi sæi ástæðu til þess, að gjald þetta yrði lækkað, eins og landssímastjóri telur hæfilegt.

Frsm. (Jakob Möller) Hæstv. atvrh. (P. J.) taldi tekjurnar af blaðasendingum síðasta ár hafa numið 20 þús. kr. Má vera að þetta sje rjett. En satt að segja datt nefndinni ekki í hug svo stórt stökk, en því miður hafði hún ekki tækifæri til að athuga. hve miklar tekjurnar hefðu orðið þetta ár. 1918 voru þær kr. 8795,10, 1919 kr. 9927,90, - hækkun rúmlega 1000 kr. Nefndin gerði ráð fyrir, að þær mundu hafa hækkað í svipuðu hlutfalli á árinu 1920, eða í svipuðu hlutfalli og aðrar pósttekjur. En eftir því, sem hæstv. atvrh. (P. J.) fullyrðir, þá ættu blaðaburðargjöld að hafa tvöfaldast á árinu 1920. Mjer er ekki kunnugt um, að blaðaútgáfa hafi aukist á þessu ári, heldur þvert á móti. En jeg segi auðvitað ekki, að það geti alls ekki átt sjer stað, að burðargjöldin hafi aukist svo mjög, sem hæstv. atvrh. (P. J.) segir, en nefndin miðaði við tekjurnar 1919. Jeg þarf ekki mörgu öðru að svara, því að í rauninni erum við hv.þm. V.-Ísf. (Ó. P.) sammála í öllum greinum, eins og sjá má af fyrri ræðu minni. Þó að mjer finnist það raunar ekki eins miklu máli skifta og honum, hvort burðargjald símapóstávísana verður hækkað eins og frv. fer fram á. Jeg tel það sjerstaklega óviðfeldið, en hygg að það verði tæplega eins tilfinnanlegt og hann virðist gera ráð fyrir. Jeg geri ekki ráð fyrir því, að nefndin komi fram með neina brtt. um þetta, en hins vegar get jeg lýst því yfir, að jeg mun greiða atkvæði með slíkri tillögu. Annars skal jeg ekki lengja umræðurnar meira en orðið er.

Jón Þorláksson í þeim umr., sem fram hafa farið, hefir lítið verið talað um frv. sjálft, enda er þar mestmegnis um að ræða upphæðir, sem verður að greiða, hvort sem mönnum líkar betur eða ver. Það þýðir ekki að fárast um orðinn hlut, en þó eru álitlegar upphæðir, sem æskilegt hefði verið að losna við, og stafa þær af mistökum liðinna ára. Jeg á þar aðallega við 8. og 9. lið 5. gr. En jeg vil ekki gera þetta að umtalsefni, fremur en aðrir, og sný mjer þess vegna að þeim brtt., sem fram eru komnar, og mun víkja að þeim einum, sem jeg finn sjerstaka ástæðu til að minnast á. Fyrst verður fyrir mjer brtt. um stöðvarstjórann í Vestmannaeyjum. Það hafa komið fram ummæli í þá átt hjer í deildinni, að ef manni þessum hafi verið gert rangt til, þá eigi sá að bæta, sem órjettinum olli, í þessu tilfelli landssímastjóri. Þetta er bygt á misskilningi. Jeg veit ekki til, að um annað sje að ræða en það, hvort maður þessi hafi borið nóg úr býtum úr landssjóði fyrir starf sitt, eða ekki. Og þá er sök landssímastjóra ekki önnur en sú, að hann hefir verið fastheldinn á fje landssjóðs, eins og hans er vandi og eins og honum ber skylda til. Það kemur þess vegna ekki til mála, að hann greiði úr eigin vasa þá uppbót, sem sanngjörn þykir, ef uppbót á að greiða á annað borð. En um það ætla jeg ekki að tala, aðeins benda á þennan misskilning, sem hefir gert vart við sig í deildinni. Þá vil jeg minnast á brtt. um námsstyrkinn, og jeg vil vekja athygli á því, að sjerstök ástæða er til þess að styrkja verkfræðinema, ef námsmenn ytra eru styrktir á annað borð, og þó að engir yrðu styrktir aðrir en þeir. Það stendur svo á, að hinn almenni mentaskóli hjer hefir ekki veitt nemendum sínum nægan undirbúning til verkfræðináms, og þeir, sem það vilja stunda, verða að eyða einu ári til þessa undirbúnings umfram aðra. En skólar í Danmörku veita nemendum sínum þennan undirbúning, og standa Íslendingar því ver að vígi að þessu leyti. Eins má benda á það, að þeir, sem leggja stund á aðrar greinar, þurfa engan aukaundirbúning frá mentaskólanum, og standa því verkfræðinemar ver að vígi en aðrir. Úr því að ríkissjóður hefir sparað sjer þessi útgjöld, og sá sparnaður hefir bitnað á þessum nemendum, virðist aðeins sanngjarnt, að þeim sje veittur einhver styrkur. Annað atriði er einnig athugavert í þessu sambandi. Það má nærri því segja, að það sje til ills eins, að háskólalærðum mönnum fjölgi um of, fram yfir þarfir þjóðarinnar, en þeim þörfum er enn ekki fullnægt hvað verkfræðinga snertir. Það hefir verið svo, og er enn, að nýir menn frá prófborðinu, sem vantað hafa verklega reynslu og þekkingu, hafa orðið að taka að sjer vandamikil störf þegar í stað. En verkfræðingum þarf að fjölga svo mikið, að nýir menn neyðist til þess að dvelja erlendis fyrst um sinn og afla sjer meiri þekkingar og reynslu, áður en þeir eru settir í vandamiklar stöður hjer heima. Þetta ætti einnig að vera ástæða, sem mælti með námsstyrk til þessara manna. Þá er viðaukatillaga á þskj. 138, um rekstur silfurbergsnámunnar í Helgustaðafjalli. Það er athugandi við þá till., að upphæðin, sem heimilt er að lána, er ekki tilgreind. Jeg álít, að þetta sje ekki rjett aðferð, að veita óákveðnar upphæðir eða lánsheimildir á fjárlögunum eða fjáraukalögunum, þó að slíkt verði að gera í öðrum tilfellum. í þessu tilfelli ber sjerstaklega að leggja áherslu á það, að upphæðin sje tilgreind, því að það gefur tryggingu fyrir því, að kostnaðaráætlun hafi verið gerð, og ekki verið rasað að neinu. Í sambandi við þetta verður að mælast til þess, að ekki sje bygt eingöngu eða athugunarlaust á kostnaðaráætlun, sem gerð sje af verkfræðingi, sem nýkominn er frá námi, því að enginn verkfræðingur er fær um að gera kostnaðaráætlanir, nýkominn frá námi. Við námið fæst ekki sú þekking, sem til þess er nauðsynleg, þó að nýir verkfræðingar geti leyst önnur störf vel af hendi. Stjórnin á völ á nægilega mörgum reyndum mönnum, sem geta gert áreiðanlega áætlun, og þarf því ekki að treysta eingöngu á óreynda menn. Jeg vil því spyrja hæstv. atvrh. (P. J.), hvort eigi megi vænta til 3. umr.brtt. í þá átt, að lánsupphæðin verði færð inn, samkvæmt slíkri áætlun. Jeg hefi talað um það, hve varhugavert er að fela óreyndum mönnum að gera kostnaðaráætlanir, meðfram vegna þess, að ein af stærstu upphæðunum í stjórnarfrv. á rót sína að rekja til þess, að kostnaðaráætlun var gerð af óreyndum manni, sem var vel að sjer í sinni grein, en hafði ekki þekkingu til að áætla kostnað, sem ekki var von. Um samgöngur á sjó vil jeg fara örfáum orðum. Það var tekið fram af háttv.frsm. samgmn. (Þorst. J.), að styrkurinn til Eimskipafjelags Íslands er fyrir það að láta Goðafoss sigla eftir áætlun. Það er álit fjelagsins, að eins og útlit er nú um vöruflutninga sje vænlegra til fjefanga að sigla ekki eftir áætlun, heldur taka við farmi eftir því, sem býðst, og fara á þær hafnir einar, sem þurfa svo mikinn flutning, að ferðin beri sig. Þess vegna hafa ferðir fallið niður á síðasta ári til ýmsra hafna, því að farmur hefir ekki verið nægur til að borga ferðina, og ef sigla á til slíkra hafna, verður fjelagið að fá styrk til þess, ef það á ekki að bíða halla. Nefndin var ekki í vafa um það, að mikil bót væri að föstum áætlunarferðum fyrir Norður- og Austurlandi, bæði hvað snertir samgöngur við útlönd og eins milli hafnanna innbyrðis. En hitt er annað mál, hvort fjárhag landsins sje þannig varið, að hægt sje að leggja fram það fje, sem til þessa þarf, og vil jeg ekki gera það að umtalsefni. Þá vil jeg geta þess, að síðan þetta kom til tals, hefir sú breyting orðið á, að vinnuteppa hefir orðið í Danmörku, og getur Goðafoss því ekki orðið eins fljótt tilbúinn og ætlast var til, en þó mun hægt að fá annað skip í hans stað, ef þessi till. verður samþ. Þeirri fyrirspurn var beint til mín frá háttv. 1. þm.N.-M. (Þorst J.), hvort Gullfoss mundi sigla eftir áætlun, og get jeg ekkert um það sagt, en það er miklum erfiðleikum bundið, og er fjárhagsáhætta að gefa út ferðaáætlun, meðan alt er eins óvíst og eins mikið los er á öllu viðskiftalífi og nú. Jeg verð að fara nokkrum orðum um till. á þskj. 198, um styrk til bátaferða milli Hornafjarðar og Seyðisfjarðar. Jeg hefi þá sjerstöku ástæðu til þess að minnast á þessa till., að háttv.frsm. (Þorst. J.) er þar á öðru máli en meiri hluti nefndarinnar. Nefndinni barst umsókn frá kaupmanni Þórhalli Daníelssyni í Hornafirði, og fór hann fram á 15 þús. kr. styrk til þess að halda uppi þessum ferðum fyrri hluta ársins eins og að undanförnu. Áður hefir hann haldið uppi samskonar ferðum, og þá styrklaust, en nú eru kringumstæður nokkuð breyttar, en þó eru ferðirnar byrjaðar þetta ár. Og það er með þessar ferðir eins og margar aðrar, að þær bera sig ver, ef fylgt er fastri áætlun; það er hentast að fara þær þegar þörf þykir. Síðan barst nefndinni meðmælaskjal með þessari styrkbeiðni, frá útgerðarmönnum á Austfjörðum, og umsögn sýslumannsins í Suður-Múlasýslu, í þá átt, að ferðirnar væru nauðsynlegar. Jeg geri ekki ráð fyrir, að sá styrkur, sem till. á þskj. 198 fer fram á, sje miðaður eingöngu við þessar ferðir hr. Þórhalls Daníelssonar.  (Þorl. J.: Alls ekki)  . Styrkbeiðnin mun vera sprottin af því, að svæðið milli Hornafjarðar og syðstu fjarðanna á Austurlandi er samgöngulaust. „Suðurland“ fer ekki lengra en að Hornafirði, en „Sterling“ kemur þar ekki við. Djúpivogur er næsti viðkomustaður fyrir austan. Það gæti því komið til mála að veita styrk til ferða milli Hornafjarðar og Djúpavogs, og láta þær ferðir standa í beinu sambandi við ferðir „Sterlings“. En hitt er ekki hyggilegt að teygja þessar ferðir yfir alla Austfirði, og jafnvel norður að Skálum, eins og háttv. 1. þm.N.-M. (Þorst. J.) fer fram á. Slíkar samgöngur eru landinu ofvaxnar. Skip koma frá útlöndum og fara áætlunarferðir frá einni höfn til annarar. Strandferðaskipið tínir upp sömu hafnir, og þó er farið fram á, að flóabátar fari milli þessara sömu hafna. Jeg sje ekki, að ríkissjóði sje fært að styrkja allar þessar ferðir, eins og hag hans er háttað nú. Auk þess má benda á það, að Hornafjarðarbáturinn á ekki að fara fastar áætlunarferðir, og er varhugavert að styrkja báta, sem haldið er út þegar best lætur með flutning, en annars ekki. Háttv. þm. hafa talað um það, að tillag landssjóðs eigi ekki að fara fram úr helmingi útgerðarkostnaðar, og það hefir það ekki gert. En jeg held, að þetta sje ekki rjettur mælikvarði. Jeg sje ekki skyldu ríkissjóðs til þess að styrkja allar samgöngur, sem menn telja æskilegar, með helmingstillagi, og á þessum tímum ber að líta á það eitt, sem nauðsynlegt er og ekki verður hjá komist. Samgöngur á sjó hafa kostað ríkissjóð um 600 þús. kr. síðasta ár, og jeg get ekki neitað því, að jeg sje eftir þeim peningum. Jeg vil heldur láta verja fje landsins til einhvers, sem ber ávöxt fram yfir það ár, sem veitt er til.

Bjarni Jónsson Fyrst verður hjer fyrir mjer stöðvarstjórinn í Vestmannaeyjum. Margir hafa hjer látið í ljós þá skoðun sína, að þm. væri slíkt mál með öllu óviðkomandi. En þar sem allir þeir, er manninn þekkja, og þá sjerstaklega Vestmannaeyingar sjálfir, bera honum það orð, að hann sje hinn allra samviskusamasti maður, og að honum hafi farið verk sitt betur úr hendi en eftirmanni hans, þá ættu þm. að sjá, hversu óviðeigandi það er, að yfirmaður hans skuli hafa hrakið hann í mörg ár og látið hann vinna fyrir lægra kaupi en aðra þá. er sömu atvinnu stunda. Þetta er að vísu ekki málsvegur fyrir hann, þar sem hann hefir gengið að því að vinna fyrir lægra kaup. Þessvegna getur hann ekki komið fram með skaðabótakröfu og gert hana að dómstólamáli, heldur aðeins sanngirniskröfu, en hún er bæði sterk og rík, ef menn vilja athuga allar þær ástæður, sem fyrir hendi eru, en sem jeg, af ýmsum ástæðum, ekki vil telja upp hjer. Og þar sem nú sjálf landsstjórnin hefir komist að þeirri niðurstöðu, að hann hefði sanngjarna kröfu fram að bera, þá er það hart, ef þm. vilja fara að neita honum um þessa litlu uppbót. Jeg fer ekkert út í það, hvort það er öll stjórnin, sem hjer ræðir um. Þetta mál heyrir auðvitað aðeins undir einn af ráðherrunum, en það væri þá heldur ekki rjett af hinum að vefengja orð hans, sem er málinu kunnugri en þeir. Og jeg tek orð þessa ráðherra (atvrh. P. J.) trúanleg. Það kæmi að vera, að aðrir þm. hugsi öðruvísi, en jeg held, að háttv.þm. sjeu allir þeirrar skoðunar, að sanngirni eigi að ráða í öllu og að Alþingi eigi að hafa æðsta úrskurðarvald um það. Þingið er hjer ekki gert að neinum dómstóli, því að stjórnin hefir sjálf komist að þessari niðurstöðu og vísað manninum til þingsins. Og það er hastarlegt, ef þeir þm., sem ekki vildu greiða atkv. með vantrausti á stjórnina, fara nú að ýfast við þessari till., sem er bæði sanngjörn og rjettlát, nema ef það skyldi vera, að upphæðin væri of lág. Jeg skal svo ekki orðlengja frekar um þetta, háttv.þm. munn greiða svo atkv. sitt sem þeir eru menn til. Einhver var að hafa á móti uppbótum á námsstyrk til skólapilta í mentaskólanum. Það var nú víst ekki nema einn þm., sem er sparsemdarmaður viðvíkjandi öllu, sem lærdómi og þekkingu viðvíkur. Jeg býst nú ekki við, að fjölyrða þurfi um það, að þegar 100–200 manns eiga að fá styrk af 2000 kr., þá verði lítið handa hverjum. Skóli þessi er olnbogabarn nú. Áður var hlynt að honum eftir mætti, enda var hann þá besti og eiginlega eini skóli landsins, og er bestur enn þann dag í dag, að Háskólanum undanteknum. Nú er aðsókn að þessum skóla meiri en nokkru sinni áður, og það er því undarlegt, að styrkurinn skuli vera minkaður í sífellu, svo að búendum upp til sveita skuli gert með öllu ókleift að kosta sonu sína til náms. Þetta er einnig alveg öfug niðurstaða við það, að þm. vilji að námsmenn veljist ekki eingöngu úr bæjunum, heldur einnig úr sveitunum. En niðurstaðan verður öfug við það, að enginn getur klofið þennan kostnað nema þeir, sem geta haft nemendur hjá sjer og fætt þá og hýst, ásamt öðrum heimilismönnum, sem er miklu ódýrara en hitt. Við þetta veltast allir mentamenn á Reykjavík, og er það alveg gagnstætt því, sem þessi hv.þm. og þeir aðrir, sem líkt stendur á fyrir, mundu kjósa. Jeg undrast mótmæli þau, er komið hafa fram gegn 300 kr. þóknun til Sveinbjarnar Egilssonar, fyrir fyrirlestrahald. Sú þekking, sem hann getur veitt, er sjómönnum svo þörf og nauðsynleg, að hana ætti jafnvel að kaupa enn dýrara verði, ef hann vildi selja dýrara. Það er mikill skaði, ef sjómenn geta ekki fengið að njóta viðurkendrar yfirburðaþekkingar hans á þeim efnum, sem hjer ræðir um. Það er ekkert smáræði, hvort farmenn og fiskimenn kunna að fara með skip, er þeir koma til annara landa, eða mæta skipi úti á opnu hafi. Á því getur riðið líf og eignir fjölda manna, og menn ættu síst að víla fyrir sjer að veita þennan styrk, þar sem kaupið, sem er 25 kr. fyrir hvern fyrirlestur, er hlægilega lítið. Við, sem sjáum um alþýðufræðslu Stúdentafjelagsins, getum ekki fengið nokkurn fyrirlesara fyrir minna en 80 kr., nema hann þá geri það alveg ókeypis. Heyrst hefir nokkuð í mótmælaátt um till. nefndarinnar um listamannastyrkinn. Jeg verð að treysta því, að þm. líti sanngjörnum augum á þessa styrki, ef þeir vita gjörla hvernig ástatt er. Ásm. Sveinsson er nú sem stendur við nám í Stokkhólmi. Hann er bóndasonur; faðir hans er aðeins bjargálnabóndi, og alls ekki megnugur að kosta son sinn til náms. Ásmundur lærði trjeskurð hjá Ríkarði Jónssyni, reyndist mjög efnilegur og fjekk sveinsbrjef á stuttum tíma. Jafnframt þessu lærði hann að móta myndir. Þá hjelt hann til Kaupmannahafnar og var við nám þar, og nú í haust hjelt hann yfir til Stokkhólms, til listaháskólans þar. Og í því sambandi vil jeg geta þess, að það eru mikil meðmæli í mínum augum, að hann einmitt skyldi fara þangað, því að þótt Danir hafi okkur í þessum efnum góðir verið, og við margt af þeim lært, þá getur það ekki talist heppilegt, að hver og einn listamaður læri í Kaupmannahöfn. Svíar standa bæði hærra menningarlega og fastari fótum en bræðraþjóðirnar Norðmenn og Danir. Og eitt vil jeg nefna, sem gerir æskilegt, að íslenskir menn leiti til Svíþjóðar til nám , en það er það, að bæði þjóðerni og mál Svía stendur oss nær en hinna, og að með Svíum er fastur þjóðernisbragur, sem má merkja frá hinum æðsta til hins lægsta manns, ástin á eigin þjóðerni menning og siðum. Hins vegar á hið öfuga sjer stað í Danmörku, því að Danir eru fljótir að sníða sig eftir öðrum þjóðum, t. d. Frökkum. Þetta er því, eins og jeg gat um, mikil meðmæli, og við það bætist svo, að hann er efnilegur maður í sinni list. Mætti trúa vottorðum frá þeim Ríkarði Jónssyni og Einari Jónssyni, sem báðir þekkja Ásmund vel og segja hann vera mann stiltan. iðjusaman, vel greindan og sparneytinn, þá liggur í augum uppi, að hann hefir til brunns að bera alla þá hæfileika, er þarf til þess að fá styrk. Jeg hefi ekki heyrt neinum mótmælum hreyft um styrkinn til Kjarvals. Hann er nýkominn úr Ítalíuferð, og hefir för sú haft allmikinn kostnað í för með sjer, en hann er hins vegar maður fátækur og á í vök að verjast. Þess vegna hefir nefndin samþykt þessa styrkveitingu til hans, þótt hún sje sammála um, að ekki beri að styrkja fullnuma listamenn, öðruvísi en að kaupa af þeim verk þeirra. Ekki hafa heldur komið fram mótmæli gegn styrkveitingu til Davíðs Stefánssonar, sem og er í suðurför. Hann er efnalítill maður og heilsutæpur, og notar tækifærið til þess að leita sjer lækningar um leið. Þá vil jeg hnýta nokkrum athugasemdum við það, sem háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) talaði um verkfræðinemana. Það er alveg rjett, að það er mikill munur fyrir þann, sem er skilað svo frá skóla, að hann getur gengið beint að sínu námi, eða hinn, sem þarf að eyða heilum vetri til undirbúnings að auki og kaupa dýra kenslu. Þeir eru þrír, sem líkt stendur á fyrir hjer. Auðvitað er það ekki nema að nokkru leyti um Stein Emilsson. Hann hefir stundað skólanám hjer, en lokið því í Noregi, og eftir það lagt stund á steinafræði. Vill hann nú halda suður til Jena í Þýskalandi, til fullnaðarnáms, og þá sjerstaklega til þess, að reyna að komast í kynni við „Zeiss“, þá er sjónverkfæraverslun, sem frægust er og forðum kepti við Frakka um silfurbergsnámuna hjer. Og þar sem nú er að því komið, að vjer sjálfir tökum silfurbergsvinsluna að oss, þá verður það sjálfum oss mestur ágóði að lofa manni þessum að ljúka námi, því að oss mun nú einmitt þörf á manni með sjerstakri þekking á meðferð silfurbergs. Sú meðferð, er áður var höfð á námunni, að selja hana í hendur útlendingum fyrir lítið verð, var einmitt sprottin af djúpri vanþekkingu á því máli þá. Nú er þekking látin í askana, og er því ekki rjett máltækið, að þekkingin sje ekki látin í askana. Hún er einmitt látin í askana, og hvergi annarstaðar. Þekkingin er vald og máttur og afl þeirra hluta, sem gera skal. Karlmannlegur vilji og þekking skapa auðinn. Þess vegna er vel til vinnandi að kosta þennan mann og aðra þá, er vilja afla sjer sjerþekkingar á því, sem ekki er þekking á í landinu. Jeg vona, að háttv.þm. neiti ekki Steini Emilssyni um þennan styrk. Hann er auk þess sonur Emils Guðmundssonar, sem slasaðist í þjónustu þessa lands. Nokkur mótmæli hafa komið fram gegn styrkveitingu til Brynjólfs Stefánssonar og Steins Steinssonar, sem báðir eru mjög efnilegir menn. Jeg vil alment geta þess, að það er ekki svo lítið í húfi, að stöðva námsmann, þegar hann er rjett kominn að því að ljúka námi. Það er ef til vill sama og að fórna heilum manni, fórna allri fyrirhöfn hans, margra ára erfiði, tilkostnaði sjálfs hans og foreldra hans. Hjer er um miklu meira en peningamál að ræða. Það er líka lífsskilyrði fyrir hvern mann að lúka sem fyrst námi, svo að hann geti farið að vinna af sjer skuldir, sem safnast hafa á námsárunum. Og hvað gætu menn valið lengi úr mönnum, eins og nú er borguð vinna manna, ef þeir eru jafnskjótt reknir út á guð og gaddinn, er þeir knýja á. Auk þess væri þá rjettur foreldranna algerlega fyrir borð borinn. Þessi aths. er annars alveg óþörf, þar sem svo sanngjarnir menn sitja hjer að dómi, sem háttv.þm., en jeg hefi þó viljað láta það sjást, að það er skoðun hjer á Alþingi, að svo beri að líta á málið. Um hinar tvær till., er háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.)talaði um, er jeg honum ekki eins sammála. Um starfrækslu silfurbergsnámunnar er jeg honum sammála í því, að hún ætti eigi að vera framkvæmd án áætlunar. En vegna þess, að jeg hafði kostnaðaráætlunina við hendina, hafði jeg eigi gætt þess, að stjórnin hefir eigi sett hana í till. Hygg jeg, að þetta stafi aðeins af athugaleysi hjá stjórninni, þareð áætlunin liggur fyrir. Er hún gerð af þeim eina námaverkfræðing, sem við eigum. Veit jeg að vísu, að hann hefir þann galla, sem háttv.þm. (J. Þ.) nefndi, að hafa nýlokið námi sínu, en þar fyrir hygg jeg, að öðrum sje eigi betur treystandi. Hefir mjer komið maðurinn svo fyrir sjónir, að hann væri hygginn og gætinn, og sýnist því eigi rjett að treysta betur áætlunum annara verkfræðinga, enda þótt eldri sjeu en hann. Verkfræðingum getur, sem öðrum mönnum, yfirsjest og misreiknast, enda þó að gamlir sjeu, en hins vegar eru það þeir einu menn, sem þekkinguna hafa á þessum efnum, og þeir einir eru færir um að gera áætlanir um verklegar framkvæmdir. Þá lagðist sami háttv.þm. (J. Þ.) á móti styrkveitingu til bátaferða millum Hornafjarðar og Austfjarða. Er jeg honum þar ósammála. Þangað fara skip ógjarnan, nema þau hafi fastar áætlunarferðir, og er því hin mesta þörf styrkveitingar til bátaferða á þessu svæði. Sýnir ferðaáætlun Suðurlands það glögt, að hjer sje farið með satt mál, því að neðanmáls þar stendur, að skipið eigi að fara austur þangað þrisvar sinnum, ef tími vinst til og flutningur fæst. Er athugasemdin merkt með stjörnu, en það merkir venjulega, að þar komi skipin aldrei við. Eru þessar ferðir því altaf óvissar, og lítt hægt fyrir Hornfirðinga að treysta á þær. Annars eru þessar bátaferðir ekki sambærilegar við bátaferðir norðanlands. Því sigli Goðafoss á allar hinar stærri hafnir þar, verða bátaferðirnar óþarfar. Um það er jeg aftur sammála háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.), að tilkostnaður til strandferða úr landssjóði er orðinn altof mikill, en úr þeim tilkostnaði má eigi draga með því að klípa styrk af einstökum hjeruðum, heldur reyna að draga jafnt úr tilkostnaðinum. Mun jeg þá eigi láta fleira ummælt, og stóð jeg eigi upp af því, að jeg teldi þörf að koma háttv.frsm. (M. P.) til hjálpar, heldur hinu, að háttv. sessunaut mínum, sem svo má heita að sje, þykir ætíð gaman að hlusta á mig, og í þetta sinn heyrði jeg æðarfuglinn kvaka.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Háttv. frsm. (M. P.) kom með þá fyrirspurn til stjórnarinnar, hvort fyrverandi stöðvarstjóra Petersen í Vestmannaeyjum hefði verið gert rangt til, og ef svo væri, hvort hlutaðeigandi embættismaður, sem þar átti sök á, hefði eigi fengið ofanígjöf. Þessu er því að svara, að þegar jeg sendi háttv.fjvn. skjölin, ásamt meðmælum um uppbót til manns þessa, þá gerði jeg þetta sökum þess, að mjer fanst, þegar jeg hafði athugað skjölin og jafnframt fengið kunnugleika af málinu á annan hátt, að það væri sanngjarnt að bæta honum einhverju, en þó ekki svo miklu, sem hann fer fram á eða landssímastjóri leggur til. Mjer fanst, að enda þótt margir hefðu orðið hart úti fyrir sparleg laun, þá mundi hann þó hafa orðið það öllu frekar en aðrir. Að yfirboðara hans verði nokkur sök gefin á því, getur eigi komið til nokkurra mála. Það hefir verið reynt að fara sparlega í launaveitingum við símann fram undir þetta, og þar er orsökin. Hjer er því eigi verið að bæta fyrir neinn glæp, sem unninn hafi verið gegn þessum manni. Annars er jeg algerlega ófáanlegur til að ræða þetta mál lengur hjer, og tel það alls ekki viðeigandi. Þá vil jeg minnast á athugasemd háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.), og er það rjett hjá honum, að það var af vangá hjá mjer, að jeg tók ekki upphæðina, 70,000 kr., inn í brtt. mína, og er jeg honum sammála í því, að rjett sje að leiðrjetta þetta til 3. umr. Áætlunin er eftir Helga Eiríksson námaverkfræðing, sem á að reka námuna, en um það spurði jeg hann eigi, hvort hann hefði stuðst við álit eldri og reyndari manna. Tel jeg rjett að gera það, ef þess er kostur.

Jón Sigurðsson Það er vegna nokkurra orða, sem fjellu í garð samgmn., að jeg bið mjer hljóðs. Hefir gerðum hennar verið fundið margt til foráttu. Raunar hefir nú háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) tekið af mjer ómakið með sumt, með skýringum sínum, en þó eru nokkur atriði eftir, sem jeg vildi minnast á. Háttv. þm. A.-Sk. (Þorl. J.) sagði, að ferðir Suðurlands væru svo óvissar, að nær einskisnýtar væru. Jeg hefi nú athugað ferðaáætlun skipsins, og telst mjer svo til, að það hafi um 80 frídaga. Mætti það undarlegt heita, þar sem skipið hefir mjög stuttar áætlunarferðir, að því dveldist svo mjög, að það hefði eigi tíma til þess að fara austur. Því er jeg aftur á móti meðmæltur og tel rjett, að stjórnin hlutist til um það, að rík áhersla verði lögð á, að skipið fari þessar ferðir. Annað atriði var það, að komið hafa fram raddir um, að það væri ekki æskilegt að verja fje til ferða Goðafoss, því að skipið kæmi hvort sem væri á þessar sömu hafnir. Jeg hygg, að þessi ummæli komi til af því, að menn hafi ekki gert sjer nægilega ljóst, hver munur er á föstum áætlunarferðum og öðrum ferðum. Munurinn er þó greinilegur. Þegar um óákveðnar ferðir er að ræða, er auglýst, að skipið komi á þessar og þessar hafnir, ef flutningur fæst. Það er því sífeld óvissa um það, hvort skipið muni koma á staðinn eða eigi. Auk þess er nú mjög hætt við því, sökum verðfalls á vörum og lítils gjaldþols, að kaupmenn og kaupfjelög veigri sjer við að fá miklar vörur í einu, heldur smátt og smátt, og gæti þá farið svo, að aldrei fengist nægilegur flutningur á smærri hafnirnar. Mundi þá niðurstaðan af þessu verða sú, sem og oft hefir áður orðið, að vörum, sem fara ættu t. d. til Fáskrúðsfjarðar, væri skipað upp á Seyðisfirði, vörur til Blönduóss færu til Akureyrar o. s. frv. Leiðir af þessu hið mesta óhagræði og kostnaðarauki, og mundi það þykja þungbær skattur, ef hið opinbera legði hann á. Þetta vildi jeg benda háttv. þingd.m. á, því að sumum virðist eigi vera þetta nægilega ljóst, þótt undarlegt megi virðast, því að fátt hefir almenningur verið óánægðari með undanfarin ár en einmitt þetta. Og það, sem rjeði mínu atkvæði í nefndinni, var einmitt þetta, að fá tryggingu fyrir því, að vörurnar kæmust á rjettum tíma í hverja sýslu. í sambandi við þetta skal jeg geta um það, að samgmn. fór fram á það við forstjóra Eimskipafjelags Íslands, að viðkomustöðum Sterlings væri fjölgað, einkum á Austfjörðum, og samþykti hanm það. Þá hefir verið beinst að samginn., fyrir það, að gloppa væri í tillögum hennar viðvíkjandi ferðum til Hornafjarðar. Háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) hefir tekið fram ástæður nefndarinnar þessu viðvíkjandi. Skal jeg að vísu viðurkenna það, að Hornafjörður er illa settur og hefir ekki fastar áætlunarferðir, en samgöngur hefir hann þó, eigi svo litlar, en alt fyrir það mundi samgmn. hafa tekið til greina, ef komið hefðu sanngjarnar umleitanir frá háttv.þm. A.-Sk. (Þorl. J.) til hennar, um styrkveitingu til samgangna millum Hornafjarðar og Djúpavogs, sem endastöðvar, en því var ekki að heilsa. Gangi það fram hjer í háttv. deild, að Austfirðir fái þrefaldar ferðir, Goðafossferðir frá útlöndum, tíðar Sterlingsferðir og auk þess bátaferðir frá Hornafirði til Skálavíkur, þá er svo komið, að við Norðlendingar getum eigi lengur setið hjá. Við munum þá heimta flóabátsferðir við 3. umr. málsins, og mun fáum blandast hugur um, að við höfum jafnmikla þörf, því það er víða á höfnum norðanlands, sem Sterling kemur ekki við. En um þetta skal jeg ekki ræða meira við þessa umr. málsins. Þá vildi jeg leyfa mjer að svara nokkru því, sem vikið var að mjer í gær. Skal jeg þá fyrst geta þess, að svarið, sem jeg fjekk viðvíkjandi fyrirspurn minni um meðmæli fjvn. á þinginu í fyrra, gladdi mig. Þótti mjer gott að heyra, að þau hefðu einungis sprottið af umhyggju hjá nefndinni fyrir því, að þingið stæði sem styst, en ekki af lakari hvötum. Út af orðum mínum um 1. lið brtt. vildi háttv.frsm.fjvn. (M. P.) halda því fram, að embættismenn þeir, er jeg nefndi, biskup og landlæknir o. fl., hefðu of lág laun, og vildi með því sanna, að ráðh. hefðu það líka. Jafnframt taldi hann, að raskað hefði verið hlutföllum, er áður voru milli launahæðar ráðherranna og þessara embættismanna, með launalögunum 1919, og það bæri að bæta. Sje hið fyrtalda ekki spaug hjá háttv.frsm. (M. P.), þá er það mála sannast, að eigi verður sagt, að hann ráðist þar á garðinn, sem hann er lægstur, heldur hleður hann ofan á hann þar sem hann er hæstur, þar sem hann ætlast til að bætt sje við hæstu launin. Þegar launalögin voru sett á þinginu 1919, þá skildi jeg það svo, að launin væru miðuð við, hvað hæfilegt væri að lifa fyrir í þeirri stöðu, sem embættismaðurinn var, en að það væri ekki tilgangurinn að streitast við það að halda einhverjum ákveðnum hlutföllum, sem háttv.frsm. (M. P.) virtist vilja hafa. Virðist mjer, að launin sjeu meir en viðunandi eins og þau eru, og ekki ástæða til að hækka þau, eins og sakir standa. Þá vildi jeg minnast örfáum orðum á 2. lið. Fór þar nærri getu minni, að fleiri mundu á eftir koma. Eru nú þegar komnir 2 á stúfana, og efast jeg eigi um, að sá seinni sje jafnmaklegur og Ari Arnalds sýslumaður. Býst jeg við, að hjer sje upphaf, en eigi endir á orðinu. Hæstv. forsrh. (J. M.) gat þess, að þetta hefði tíðkast oft áður. Jeg er nú hjer nýgræðingur, enda man jeg eigi, að þetta hafi komið fyrir oftar en einu sinni, sem sje þegar dr. Birni Bjarnasyni frá Viðfirði var veitt það. Sakar og eigi, þó að þetta komi fyrir einu sinni eða svo, en verði það oft, mun þetta verða að fastri reglu, sem erfitt mun verða að komast hjá að fylgja.

Hákon Kristófersson Það er misskilningur hjá hv.frsm. samgmn. (Þorst. J.), að jeg sje að mæla á móti styrk til Breiðafjarðarbátsins. Jeg vildi að eins fá að vita, af hvaða ástæðum hinar umræddu 3000 kr. hefðu verið veittar. Eftir því, sem upplýst hefir verið, bæði af hæstv. stjórn og háttv.þm. V.-Ísf. (Ó. P.), virðist sem brýn nauðsyn hafi verið á þessum styrk, og þá er ekkert um það að segja. Það vil jeg þó taka fram, að jeg tel ekki hægt að telja þennan styrk veittan að neinu leyti til Barðastrandarsýslu, nema ef vera skyldi, að eystri hlutinn hafi haft eitthvað gott af ferðum þeim, sem hjer er um að ræða. Í vestari hluta Barðastrandarsýslu hefir bátur þessi aldrei komið á árinu, heldur ekki norðanverðu Breiðafjarðar eða á firðina fyrir norðan, svo sem Patreksfjörð og Tálknafjörð. Þar verða menn að draga alt að sjer á mótorbátum, er þeir fá hjer, án alls styrks frá ríkissjóði, en vitanlega leggja þeir með þessu móti mikinn kostnað á sjálfa sig. Með tilliti til þessa er ekki nema eðlilegt, þó að jeg líti svo á, að íbúar þeirra hjeraða, er þessar ferðir voru farnar fyrir, hefðu alls ekki fengið til þeirra neinn styrk úr ríkissjóði. Jeg gekk út frá því, að hægt væri að fá bát í Reykjavík, til þess að annast þessar ferðir. En háttv. sessunautur minn, þm. V.-Ísf. (Ó. P.) segir, að það hafi ekki verið hægt. Ef svo er nú, þá er ekkert við því að segja. En sennilegast þykir mjer, að ekki hafi verið mikið til þess reynt, því að þetta var mun kostnaðarminna fyrir hlutaðeigendur. Mjer þykir leitt að heyra háttv.frsm. (Þorst. J.) furða sig á því, að jeg skuli ekki fallast á þessar tillögur. Um það verður hver að dæma eftir því, sem honum líkar. Hann sagði, að skip Eimskipafjelags Íslands mundu fara ótilteknar ferðir til Vestfjarða. Eftir þeim upplýsingum, sem jeg hefi getað aflað mjer, liggja áætlanir þeirra algerlega í lausu lofti. En þetta er mjög bagalegt. Kaupsýslumenn hafa of lítil og oft verri en engin not af ferðunum, ef þeir hafa engar ábyggilegar áætlanir að miða við. Þar af leiðandi getur háttv. samgmn. ekki bygt neitt verulegar samgöngubætur á þessum skipum. Jeg vil ekki gera þetta mál að ágreiningsefni. En jeg tók það fram í þessu sambandi í gær, að jeg sæi ekki ástæðu til að þakka hv. samgmn. fyrir það, að hún hefði gert neitt til að ía Suðurland til að fara eina eða tvær ferðir til Króksfjarðar, eins og jeg hafði þó vænst eftir að nefndin gerði, samkvæmt ítrekuðum tilmælum mínum. Jeg hefi fulla ástæðu til að ætla, að það hafi verið linlega að því gengið. Jeg hefi minst á þetta mál við Nielsen framkvæmdastjóra, og skildist mjer á honum, að það væri öðru nær en að hann hefði snúist öndverður gegn þessu. Sömuleiðis hefi jeg talað við einn mann úr stjórn Suðurlandsfjelagsins, og fjekk alveg sömu undirtektir þar. En samgmn. sjálf hefir ekkert gert til að uppfylla ósk mína. Í sambandi við viðaukatill. háttv. atvrh. (P. J.J á þskj. 138 fann háttv. 3 þm. Reykv. (J. Þ.) ástæðu til að setja út á það, að ekki væri enn komin fram áætlun um væntanlegan rekstur námunnar, er hægt væri að byggja á. Jeg held þó, að svo megi segja, þótt hún sje ekki enn komin alveg formlega fram. En mjer þykir leitt að heyra því beint að hinum unga og efnilega manni, sem áætlunina hefir samið, að ekki megi treysta heppi, af því ungur maður hafi gert hana. Í þessu sambandi má geta þess, - og því mun háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) ekki neita - að ekki hafa ætíð reynst ábyggilegar áætlanir eftir menn, þó ráðnir og reyndir hafi þótt! Jeg hefi áður minst á áætlunina við hlutaðeiganda, og sagðist hann geta ábyrgst hana, að því leyti, að hún væri mjög varleg. Mjer þykir því leiðinlegt að heyra hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.), sem sjálfur er verkfræðingur, beina þessum orðum að þessum unga starfsbróður sínum. Hann vill þó víst ekki neita því, að honum sjálfum hafi sæmilega tekist með þær áætlanir, er jeg geri ráð fyrir, að hann hafi búið til á þeim árum, er hann kom ungur og óreyndur frá skólaborðinu. Annars vona jeg, að reynslan sýni það, að áætlanir Helga manns sjeu engu síður ábyggilegar en ýmsar af áætlunum háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.).

Gunnar Sigurðsson Umræður eru orðnar altof langar. Jeg sje eftir tímanum, sem varið er í þref um smáatriði, þegar stórmálin, sem fyrir þinginu liggja, sitja á hakanum. Það er þó eitt atriði úr ræðu hv.frsm.fjvn. (M. P.), sem jeg verð að telja mikilsvert mál, sem sje stöðvarstjórinn í Vestmannaeyjum. Það er rjett hjá hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.), að hjer er ekki um peningaskyldu að ræða fyrir þingið. En það er meira, það er siðferðisskylda, æruskylda. Það er upplýst, að símastjórnin fjekk stöðvarstjórann til að segja af sjer. En samtímis gefur hún honum eitthvert besta vottorð, sem hægt er að gefa. Hæstv. atvrh. (P. J.) viðurkendi, að stöðvarstjórinn hefði orðið með harðasta móti úti. Það er engin furða, þegar hann hefir ekki fengið þau laun, að hann hafi getað lifað af þeim. Hv. atvrh. (P.J.)segir, að hann geti stundað aðra atvinnu jafnhliða. Jeg skil ekki, að viðskiftamönnum símans þyki það æskilegt, að stöðvarstj. sjeu t. d. rónir til fiskjar þegar þeir þurfa að fá sambönd við stöðina.  Hæstv. atvrh. (P. J.) tjáðist vera ófáanlegur að ræða þetta mál hjer lengur, og gat þess í því sambandi, að hjer væri ekki um neinn glæp að ræða gegn símastjóranum. Einmitt það. Skilst ekki hv. atvrh. (P. J.), að væri hjer um glæp að ræða, þá heyrði málið undir dómstólana, en ekki þing og stjórn? Annars færi nú að vandast málið í sambúð þings og stjórnar, ef hvorttveggja væri ófáanlegt til að ræða um annað en glæpsamlegt atferli stjórnarinnar eða starfsmanna ríkisins. 

Þorleifur Jónsson Það eru aðeins fáein orð. Það hefir verið vegið óstint að viðaukatill. okkar háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) við brtt. á þskj. 181. Mig furðar að vísu ekki á því, þótt hv. 2. þm. Skagf. (J. S.) syngi samgmn. lof og dýrð, þar sem hún veitir nú mikið fje til millilandaferða, sem ekki hefir verið gert lengi. Til Goðafossferðanna eru veittar 60 þús. kr., til að koma á flestar hafnir á Norðurlandi og austan til á Austfjörðum. Það er ekki óskemtileg tilhugsun fyrir háttv.þm., að eiga von á þessu stóra og veglega skipi á norðurhafnirnar, og því engin furða, þó hann sje hreykinn af að geta bent kjósendum sínum á það. En að mínu áliti hefir nefndin ekki tekið hæfilegt tillit til allra landshluta, og alls ekki verið víðsýn. Þá ætla jeg að snúa mjer að hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.). Hann gerði mikið úr því, að Þórh. Daníelsson hjeldi uppi samgöngum milli Hornafjarðar og Austfjarða. Hefði brjef legið fyrir samgmn., þar sem hann hefði farið fram á styrk til þessara ferða. Það er nú rjett, að hann hefir haft 30 tonna bát í flutningum á þessu svæði um vetrarvertíðina, eins og undanfarna vetur. En að eins um vertíðina. Hann hefir sent mjer erindi til þingsins, þar sem hann fer fram á styrkveitingu til þess að halda uppi flutningum til 15. júní, og þetta erindi hefi jeg sett til samgmn. En jeg varð þess brátt áskynja, að nefndin taldi sjer ekki fært að styðja þessa fjárv. En til þess að menn vaði ekki í villu og svima um það, að ekki er hægt að benda á þessa samgöngubót næsta sumar, þá ætla jeg, með leyfi hæstv. forseta, að lesa nokkur orð úr prívatbrjefi Þórhalls til mín. Hann segir svo: „Ef þingið sjer sjer ekki fært að sinna þessu máli, þá verð jeg eftir 10. mars að láta skipið fara á fisk og hætta öllu transporti, því að jeg hefi ekki svo mikið að flytja fyrir mig“. Háttv. þm. sjá ljóslega af þessu, að það þýðir ekki að vera að vísa á þennan bát. Þegar jeg sá, að háttv. saiugmn. vildi ekki sinna þessari styrkbeiðni, þá símaði jeg til Þórhalls og sagði honum, að lítið útlit væri á því, að þessi styrkur fengist. Það má því telja víst, að báturinn muni nú kominn á fiskveiðar. Svo háttv. samgmn. getur ekki vísað á þessar samgöngur í sumar, sem hún vildi heldur alls ekki styrkja neitt. Meining okkar með viðaukatill. á þskj. 198 er að tryggja flutninga frá maí til okt. þetta ár. Þar sem svo lítur út, að menn efist um þörf á samgöngum á þessu svæði, þá hlýtur það að stafa af ókunnugleika. Á þessu svæði eru meðal annars þessar hafnir: Hornafjörður, Papós, Hvalneskrókur. Djúpivogur, Breiðdalsvík og Stöðvarfjörður. Á sumar af þessum höfnum eru engar bátaferðir, á aðrar aðeins strjálar Sterlingsferðir. Jeg botna annars ekkert í því, að háttv. samgmn. skuli ekki vilja gera tilraun til að úr sje bætt, þar sem engar samgöngur eru, svo að enginn hluti landsins verði algerlega fyrir borð borinn. Mjer þykir dálítið kynleg þessi brtt.háttv. 1. þm.N.-M. (Þorst. J.) á þskj. 215, um að láta þennan styrk, sem við förum fram á, ná til ferða til Skála á Langanesi. Jeg hjelt satt að segja, að það væri búið að sjá fyrir höfnunum fyrir norðan Seyðisfjörð, með því að láta Goðafoss koma á Vopnafjörð. Nú, en það getur þó verið, að þetta sje nauðsynlegt, en þá verður nauðsynlegt að hækka styrkinn, því að enginn bátur fæst til að hafa svona langt svæði til yfirsóknar fyrir svona lítið fje, eða ef hann fengist, þá yrðu það fáar og ófullnægjandi ferðir. Jeg vonast því til, að hv.þm. ( Þorst. J.) taki aftur þessa till. sína, því að jeg get ekki skoðað hana öðruvísi en sem fleyg í okkar till. Að endingu vil jeg benda á það aftur, að ekki þýðir að reiða sig á bátinn, sem átti að halda uppi samgöngum til 15. júní, því að sá bátur mun nú vera farinn til fiskjar, eins og við var að búast.

Sveinn Ólafsson Jeg er til neyddur að taka til máls. Annarsvegar hafa þeir vikið ýmsu að mjer, hv.frsm.fjvn. og samgmn. (M. P. og Þorst. J.). Hins vegar virðist nú í tvísýnu teflt fjárveitingu til flóabáta eystra og nyðra. Jeg get gefið skjót svör við því, sem vikið var að mjer í gær. Hirði enda ekki mikið, þó að eitthvað falli undan. Háttv. frsm.fjvn. (M. P.) segir, að jeg muni vera búinn að gleyma því, að jeg hafi áður verið í sjútvn., úr því jeg sje á móti því að styrkja fyrirlestrahald við Stýrimannaskólann með 300 kr. Það er alveg óþarfi að minna mig á þetta. Og það er ekkert annað en útúrsnúningur, að jeg vilji telja þessar krónur eftir. Jeg vil aðeins átelja það, að leitað er launa fyrir hvert smávik úr ríkissjóði, átelja þessa bitlingasýki. Það er ekki óalgengt, að menn haldi slíka fyrirlestra úti um sveitir landsins, og dettur þó fæstum í hug að leita verðlauna úr landssjóði fyrir. Það er þessi beiningamannshugsunarháttur, sem bólar svo mikið á hjer í höfuðstaðnum og nágrenni hans, að seilast í landssjóð eftir launum fyrir hvert smávik og gera aldrei í opinberar þarfir atvik án ærna gjalds. Hv. þm. Dala (B. J.) talaði líka um þetta í dag, og virtist halda því fram, að án þessara fyrirlestra mundu nemendur Stýrimannaskólans ekki verða færir til að stýra skipi um höfin. Mjer er að vísu ókunnugt um efni þessara fyrirlestra, en jeg veit, að almenn sjómannafræði er kend við skólann, og býst við, að hún muni nægja til að gera nemendur færa um að stýra skipum um höfin, enda lítið lið í henni, ef svo væri ekki. Hv. frsm.fjvn. (M. P.) gaf mjer olnbogaskot fyrir að vera á móti styrkveitingum til námsmannanna. Honum þótti óviðurkvæmilegt að kalla þá „vonarpeninga“. Jeg verð þó að halda fast við það, að orðið „vonarpeningur“ sje rjettilega notað í þessu sambandi hjá mjer, því að vissulega ber til beggja vona um gagnsemdina af námi þeirra fyrir þjóðfjelagið. Þeir hafa ekki allir horfið heim og unnið hjer, sem slíkra styrkja hafa notið, nje heldur allir unnið mikið gagn, þótt heim hafi komið. Sumir hafa farið vestur um haf, aðrir suður í lönd eða gerst nytjalitlir farfuglar. Jeg held, að hv.frsm. (M. P.) sje eins kunnugt og mjer um marga lækna, sem stokkið hafa úr landi að afloknu námi, vegna þess, að þeir þóttust ekki geta setið við sultarlaunin hjer, og styrk þjóðfjelagsins við þá, ekki afturkræfan. Annars mundi jeg ekki telja þessa hjálp eftir, ef efni væru til að veita hana. En þau efni eru ekki til. Margir hjálparþurfar fara á mis við alla hjálp, og knýjandi þörf um framkvæmd ýmsra mannvirkja, svo sem vita, brúa og vega, verður að sitja á hakanum. Háttv. þm. átelja það sjerstaklega, að vilja ekki styrkja menn til þess að ljúka námi. Jeg get alls ekki fallist á það, að meiri sanngirni sje í að veita þeim námsmanni styrk, sem áður hefir notið hans, eða er að ljúka námi sínu. heldur en þeim, sem er að byrja. Jeg álít, að sanngirniskrafa hins síðarnefnda sje, að öðru jöfnu, miklu ríkari. Það er fráleitt hjá hv.þm. Dala. (B. J.), að það sje sama og að fórna mönnunum, að neita þeim um þessa námsstyrki eða framhaldsstyrki. Líklega hafa þeir ekki við námið orðið ófærir til að vinna sjer brauð, eða þeim, námsins vegna, ofaukið í heiminum. Jeg nefndi í gær, í þessu sambandi, menn, sem hafa brotist áfram af eigin ramleik og án alls styrks af opinberu fje, en eigi orðið hinum síðri. Og það er víst, að þeir menn, sem hafa einlægan vilja á að gagna föðurlandi sínu, þeir leita heim til þess aftur, að fengnum frama, engu síður þótt einskis styrks hafi notið af opinberu fje, - að því jeg held - oftast með meira manngildi en sumir, sem þágu. Háttv. frsm. samgmn. (Þorst. J.) gaf í skyn, að ef styrkurinn til Goðafoss yrði ekki samþyktur, myndi hann ekki koma við á höfnum á Norður- eða Austurlandi. Þetta er alveg rangt, því að það segir sig sjálft, að úr því að skipinu eru ætlaðar ferðir milli útlanda og Norður- og Austurlands - og svo er löngu ráðgert - Þá hlýtur það eins að koma á hafnirnar, þótt styrklaust sje. Hitt er annað mál, að án styrksins yrðu þessar ferðir þess líklega síður eftir áætlun farnar, og sakaði lítið, ef flóaferðirnar væru í lagi. Skipið er alls ekki kjörið til flóaferða, og annast þær aldrei. Þess vegna er þessi styrkveiting sama og að kaupa kött í sekk, og hún er meðal annars óforsvaranleg fyrir þá skuld, að engin áætlun fyrir skipið hefir verið birt. En þótt áætlun yrði birt, með nokkrum viðkomum á smáhöfnum. bundnum því skilyrði, að farmur væri nægur, þá mundi slíkt að litlu sem engu liði koma fyrir flestar hafnirnar austanlands. Þær myndu sjaldnast fullnægja kröfum fyrir jafnstórt skip um farm og farþegafjölda, og þess vegna fara alls á mis, því að landslagsins vegna og staðháttanna eru þessar hafnir, að mestu eða öllu, útilokaðar frá öllum samgöngum á landi. Jeg vonast því eftir því, að fjárveitingin til Goðafoss verði ekki samþ. Því miður var jeg fjarstaddur þegar háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) talaði, en eftir því, sem mjer hefir skilist á umræðunum, mun hann hafa gefið í skyn, að Goðafoss gæti ekki siglt eftir fastri áætlun, ef styrkurinn fjelli niður. Ef þetta er rjett, finst mjer þessi bending sannast að segja, koma úr hörðustu átt. Því að þetta yrði óhjákvæmilega til þess, að menn á þessum slóðum reyndu að tryggja sjer flutning annarsstaðar, og væri það illa farið, því að Eimskipafjelagið ætti að sitja fyrir flutningunum, og það án samkepni. ef það hagaði ferðunum eftir þörfum hjeraðanna og sýndi þeim nærgætni. Annars hefir mjer rjett í þessu borist til eyrna, að kostur muni vera á flóabátsferðum milli Hornafjarðar og jafnvel Skála fyrir 30 þús. kr. En slíkar ferðir mundu eflaust verða þessum landshluta miklu notadrýgri en Goðafossferðirnar, og verð jeg því að vænta þess, að til 3. umr. komist einhver önnur sæmilegri skipun á um þessar samgöngur en orðið er. Að lokum skal jeg svo geta eins atriðis enn, sem jeg mintist reyndar á í gær, en það er fjárveitingin til ekkju Matthíasar Jochumssonar. Jeg mun leyfa mjer að bera hjer fram skriflega brtt., þess efnis, að hún haldi jafnháum styrk og laun manns hennar voru, en án verðstuðulsuppbótar. Virðist mjer þá mjög vel til hennar gert, og henni sómi sýndur.

Jón Auðunn Jónsson Jeg finn ástæðu til þess að gera nokkrar athugasemdir út af ákúrum þeim, sem samgmn. hefir fengið, og vil þá fyrst snúa mjer að styrknum til Goðafoss. Nefndin tók þann kost að leggja til 60 þús. kr. fjárveitingu til Goðafoss, til þess að fá komið á reglubundnum áætlunarferðum við Norður- og Austurland, því að styrkurinn, sem undanfarið hefir verið veittur til bátaferða þar, hefir komið að tiltölulega litlum notum, og megn óánægja verið yfir því, hve bátarnir væru ófullkomnir, en flutningsgjöld þó há. Ef þetta skipulag kæmist á, verður varla hægt að segja, að Norður- og Austurland sje haft útundan í samgöngum, einkum þegar þess er gætt, að Sterling er, þar að auki, aðallega strandferðaskip fyrir þessa fjórðunga, og með Goðafossferðunum yrði þá einnig um leið bætt úr því, sem kvartað hefir verið um, að ekki væru til beinar áætlunarferðir milli Austur- og Norðurlands og útlanda. Hinsvegar er það um þetta að segja, frá fjelagsins sjónarmiði, að það mun að minsta kosti missa jafnmikils í af tekjum og styrknum nemur við það að þurfa að sigla eftir áætlun, en geta ekki hagað ferðum sínum eins og arðvænlegast er í hvert skifti, enda mundi Eimskipafjelagsstjórnin helst hafa kosið, að þetta tilboð hefði ekki komið, þótt hún treystist hins vegar ekki til þess að ganga fram hjá því, þegar þingið æskti þess. Út af því, sem sagt hefir verið, að skinið mundi sigla á allar sömu hafnir, hvort sem styrkurinn væri veittur eða ekki, vil jeg geta þess, að svo er ekki, því samgmn. fjekk tekna á áætlunina 3– 4 staði á Austurlandi, sem útgerðarstjóri hafði annars ætlað að sleppa, auk þess, að viðkomunum var öllum fjölgað að mun í hverri áætlunarferð. Að vísu má segja, að fullkomin bót sje ekki á þessu ráðin enn að öllu leyti. Jeg skal játa, að syðsti hluti Suður-Múlasýslu og Hornafjörður eru ekki vel settir, þó að sumir aðrir landshlutar sjeu reyndar lítið betur settir, t. d. vesturhluti Strandasýslu og Norður-Ísafjörður og jafnvel Breiðifjörður á kafla. En mikil bót er þó í þessu frá bátaferðum þeim, sem áður voru, og má í því sambandi minna á það, að engar skýrslur eða reikningar eru komnar frá Austfjarðabátnum, sem þó var gerður út í fyrra með miklum styrk, og mun það sjálfsagt vera af því, hvað báturinn hefir haldið illa áætlanir sínar og lítil samgöngubót orðið að honum. En til þess að bæta úr vandræðum þessara sýsluhluta, sem jeg nefndi, gæti hins vegar komið til mála að styrkja ferðir milli Hornafjarðar og t. d. Djúpavogs, en ekki lengra norðureftir, því að þannig kemst Hornafjörður í meira samband við áætlunarferðir stóru skipanna. Það finst mjer að ekki komi til mála, að landið fari að stórstyrkja bátaferðir með öllu Austurlandi, frá Hornafirði að Skálum, aðallega með það fyrir augum að gera þeim auðveldara að flytja fisk frá veiðistöðvum á verslunarstaðinn. Það þekkist að minsta kosti ekki á Vestfjörðum, að saltfiskur sje fluttur með strandferðaskipum, enda er það of dýrt, og þess varla að vænta, að áætlunarbundnir strandferðabátar geti legið um kyrt á hverjum vog og vík í 2–3 daga, meðan verið er að ferma og afferma lausan fisk, eins seinlegt og það er. Svo vil jeg einnig geta þess í þessu sambandi, að við Vesturlandsþingmennirnir höfum látið það í ljós, að við vildum sætta okkur við það, þótt Suðurland færi einni ferðinni færra til Vesturlands, ef það færi þá til Austfjarða í staðinn. Svo vil jeg aðeins víkja einni athugasemd að háttv.þm. Barð. (H. K.), þar sem hann sagðist ekki geta verið samgmn. þakklátur fyrir ferðaáætlun Suðurlands, að því er Breiðafjörð snerti. Þess þakklætis þurfti heldur ekki, því að nefndin hefir engan þátt átt í þessari áætlun. Af því að umræðurnar eru nú orðnar svo langar, vil jeg ekki fara út í fleiri liði, en verð þó að minnast lítillega á eitt atriði, launin til ekkju Matthíasar Jochumssonar. Bæði háttv.frsm.fjvn. (M. P.) og háttv.þm. Ak. (M. K.) hafa með hugðnæmum orðum lýst efnaleysi hennar og því, hvernig hún kæmist á vonarvöl, ef hún fengi þetta ekki.  (M. P.: Ekki jeg!)  . En háttv.þm. Ak. (M. K.) því meira. Þó að jeg sje þeirrar skoðunar, að ekkju þessa ágæta manns væri þetta alls ekki of gott í heiðursskyni, finst fjer, að ummælunum megi ekki vera ómótmælt, því að það er víst, að ekki er eins þröngt í búi þessarar konu og af er látið, þar sem hún á ágæta menn að, sem bæði geta sjeð henni farborða og er það ljúft. Jeg mun því greiða atkv.till.háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.).

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Jeg bjóst reyndar við að draga til 3. umr. þessar athugasemdir mínar, en verð, vegna atkvæðagreiðslunnar, að koma með þær nú, þó að umr. sjeu orðnar langar. Út af því, sem sagt hefir verið um samningana við Suðurland, verð jeg að vísa til þess, sem jeg hefi áður skýrt frá um það mál, sem sje, að nauðsynlegt var að semja á þessum tíma sem gert var, vegna samræmis við Sterlingsáætlanir. Það má kannske eitthvað að skipinu (Suðurlandi) finna til þessara ferða. En jeg held, að háttv.þm. Barð. (H. K.) þekki reyndar lítið til þess. Annars get jeg getið þess, að ráðunautur stjórnarinnar í þessu efni hefir verið E. Nielsen framkvæmdastjóri, og mun hann ekki síður bera skyn á þetta en þeir háttv.þm., sem fundið hafa að þessu hjer. Hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) talaði í þá átt, að illa hefði verið varið fje því, sem áætlað var til strandferða 1919. Mjer finst eins og Austfirðir hefðu átt að eiga sjerstakt tilkall til þessa fjár, eftir andanum í hans ræðum að dæma, en svo mun þó varla hafa verið. Þó að nokkuð hafi verið treyst á Þorsteins Jónssonar ferðirnar í þinginu, þá var nú eiginlega gengið út frá því hjer undir þinglokin, að Þorsteinn myndi segja sig frá samningunum, og það var mín skoðun, og stjórnarinnar yfir höfuð; enda virðist mjer, sem þetta Þorsteins skip hafi aldrei verið annað en hugmynd, sem aldrei myndi koma til framkvæmdar, og tel jeg því happ, að ekki var frekar á þá hugmynd treyst. Þess vegna varð það eina úrræðið, þegar fram undir áramót kom, að stjórnin sá ekki aðra leið færa en að tengja saman þessi tvö skip, Sterling og Suðurland, eftir því, sem hún hafði fjárráð, og framkvæma strandferðirnar með þeim eins og unt væri. Jeg get ekki sjeð, að stjórnin hafi gert nokkuð rangt í þessu efni eða haft önnur ráð fyrir hendi. Og jeg er ekki farinn að koma auga á, að hentugra skip hafi verið hægt að fá í Suðurlandsferðirnar, eins og ástandið var þá, þó að jeg hins vegar geti játað það, að betra hefði verið að hafa tvö strandferðaskip. eins og Austra og Vestra forðum. En það hefir enginn heldur bent á, að slíkt tækifari hafi verið fyrir hendi, svo að þetta skraf fram og aftur er því tilgangslaust. Háttv. frsm. samgmn. (Þorst. J.) áleit, að heppilegra hefði verið að láta samninga þessa dragast fram á þing, en jeg álít, að það hefði ekki verið forsvaranlegt, og að ekki hefði verið minni ástæða til að sakfella stjórnina fyrir aðgerðaleysi, hefði hún geymt alt til þessara tíma. Það er altaf hægra að tala um glappaskotin á eftir heldur en að segja fyrirfram um þau. Og jeg kannast við, að nú horfir öðruvísi við en í nóvember um skipakost. Jeg er hræddur um, að óánægja almennings um skipaferðirnar stafi meðal annars af því, að mönnum hættir við að heimta altof marga fastbundna viðkomustaði. Engin skipaútgerð stenst það, að allir togi totann og heimti nýja og nýja viðkomustaði, enda sýna skýrslur og reikningsskil þessara útgerða, að þær tapa á rekstrinum, og það eingöngu vegna þessara mörgu viðkomustaða, þar sem lítið eða ekkert er að gera. Að minni hyggju mun besta ráðið og happadrýgsta að hafa viðkomustaðina fáa fastákveðna, en gefa skipunum tíma til þess að fara aukaferðir, þegar flutningsþörfin kallar. Flutningsþörfin sker þá úr, hvernig rjettast sje að ákveða viðkomustaðina. Viðvíkjandi Hornafjarðarbátnum er það að segja, að á Hornafirði er slæm höfn, og munu því ferðir þangað lítt trygðar með bát þeim, sem fer þar á milli og Skála á Langanesi. Á Hornafirði er að byrja útvegur nokkur, og honum því nauðsynlegt að ná til Austfjarðahafnanna, einkum að vorinu, þangað sem millilandaskipin koma við. En eigi bátur að fara alla leiðina frá Hornafirði til Langaness, verður hann annað tveggja að litlum notum fyrir Hornafjörð, eða of stór og dýr. Þá er það vilyrði stjórnarinnar viðvíkjandi styrk til vetrarferða handa Breiðafjarðarbátnum Svan. Umsókn barst mjer, þar sem farið var fram á styrk til þess að gera Svan út til aukaferða í vetur, og átti hann að flytja vörur til Breiðafjarðar og Snæfellsness, en ekki farið fram á við mig, hvorki að gera samning nje ákveða neina upphæð. Það er kunnugt, að í fyrravetur hafði stj. Svan á leigu, og varð gott gagn að, þótt ekki gengi alt að óskum. Og mjer er sagt, að báturinn hafi borið sig betur næstliðið ár, einmitt fyrir þetta. Mig langaði því til að hlaupa undir bagga í þessu efni, en þurfti að fá tryggingu fyrir því, að brýn þörf væri á flutningum þessum, vegna hjeraðanna þar vestur frá, en það sæist best á því, að hjeruðin vildu leggja fje fram úr sýslusjóði, á móti tillagi frá landssjóði. Símaði jeg svo til sýslumannsins í Snæfellsnessýslu, að stjórnin vildi veita helmingsstyrk á móti hjeruðunum til þessara flutninga, en sýslumaður þorði ekki að ákveða sig til þess, og fórst þá fyrir að tala um þetta við sýslumanninn í Dalasýslu. Nú hafði jeg raunar enga fjárheimild í þessu skyni, og varð þá mál þetta að bíða þings. Viðvíkjandi brtt. samgmn., þá hefði jeg heldur kosið, að þær hefðu ekki komið til atkv. nú. Jeg er ekki búinn að taka afstöðu til þeirra, þótt það megi kannske skömm kallast, en þessi glundroði og stímabrak síðustu dagana hafa þó tafið mig svo, að jeg hefi ekki haft tíma til að átta mig ennþá á þessu. Viðvíkjandi styrknum til Eimskipafjelagsins, þá er þess að geta, að jeg tel hann viðsjárverðan, vegna þess, að það er fjelaginu í skaða að bindast þeim skilyrðum, sem þar eru á bak við. En það, að skipið fengist nokkrar ferðir kringum land, með viðkomu á öllum helstu höfnunum, er afarmikil bót. Jeg býst nú við að greiða atkv. með brtt. samgmn. í þetta sinn, en komi brtt. við 3. umr., sem mjer falli betur í geð, er jeg ekki bundinn við mitt atkvæði í þetta sinn.

Jakob Möller Jeg get lofað því strax, að lengja ekki mjög umræður þessar, sem mjer finst, að þegar hafi staðið nógu lengi. Það eru aðeins tvö atriði, sem mjer finst, að jeg geti ekki komist hjá að minnast svolítið á. Og er þá fyrst það, að jeg get ekki látið mjer liggja í eins ljettu rúmi og mörgum háttv.þm. virðist gera, hvort starfsmönnum ríkisins sje gert rangt til eða ekki. Jeg get ekki betur sjeð en að mál stöðvarstjórans í Vestmannaeyjum s.je, sannast að segja, hreinasta hneykslismál. Jeg hefi verið að bíða eftir því, að eitthvað það mundi fram koma í umr., sem rjettlætti það, hvernig farið hefir verið með þennan mann, en svörin hafa verið ýmist út í hött eða þá í beinni vitleysu, svo að furðu sætir. Aðalástæðan er sú, að orðið hafi að segja manninum upp starfa sínum vegna þess, að hann hafi ekki verið fær um að veita forstöðu loftskeytastöð í Vestmannaeyjum. Þetta hefði nú að vissu leyti getað talist ástæða, ef svo undarlega stæði ekki á, að það er engin loftskeytastöð í Vestmannaeyjum, svo þessi ástæða fellur um sjálfa sig. En nú vill svo til, að mjer er mál þetta talsvert kunnugt, og af skjölum, sem jeg hefi sjeð viðvíkjandi manni þessum, þá sje jeg, að þessi starfsmaður ríkisins hefir átt við mjög bág kjör að búa frá því fyrsta, og þó að hann hafi farið fram á að fá þau bætt, hefir stjórnin hummað það fram af sjer og þóst í því efni fara algerlega eftir tillögum landssímastjóra. Að lokum neyðist maður þessi svo til að segja upp stöðunni og hefir þá um leið fyrirheit landssímastjóra um 10 þús. kr. uppbót. Jeg verð nú að halda því fram, að maður þessi hafi haft fulla ástæðu til þess að treysta því, að stjórnin hjeldi sig við þessa skuldbindingu landssímastjórans, þessar 10 þús. kr. skaðabætur, þar sem stjórnin hafði margsinnis lýst því yfir við hann, að hún færi algerlega eftir því, sem landssímastjóri legði til um launakjör starfsmanna símans. Þess vegna verð jeg að álykta sem svo, að stöðvarstjóranum beri ekki aðeins þessar 5 þús. kr., heldur eigi stjórnin að gjalda honum þessa lofuðu upphæð - 10,000 kr. Það virðist ljóst, að landssímastjóri hefir, af einhverjum ástæðum, viljað losna við þennan mann, en af hverju, það veit jeg ekki, og því fæst heldur ekki svarað, hvernig sem stjórnin er um það spurð. Og ekki virðist hann hafa verið ósanngjarn í kröfum sínum, eða þær ekki verið á rökum bygðar, því að undir eins og annar stöðvarstjóri kemur, hækka útgjöldin að miklum mun við landssímastöðina í Vestmannaeyjum. Þetta er alt saman svo óhreint, að furðu sætir, að slíkt skuli hafa átt sjer stað um opinberan starfsmann ríkisins. En þó að þessi starfsmaður hafi nú verið flæmdur burt úr þjónustu ríkisins, þá liggur þó frammi vottorð landssímastjóra, sem segir, að maðurinn hafi staðið vel í stöðu sinni og rækt starf sitt óaðfinnanlega, og jeg hefi enga ástæðu til að ætla, að vottorð þetta sje gefið gegn betri vitund. Nei, jeg verð að ganga út frá því, að vottorðið sje í alla staði rjett, en að manninum hafi verið bolað frá stöðu sinni af einhverjum öðrum ástæðum, og það vil jeg fá sjerstaklega upplýst. Ef þetta skyldi vera sprottið af rógi og illvilja einstakra manna, þá er það illa farið og má ekki vera óátalið. Á hinn bóginn get jeg ekki skilið, að ekki megi komast sómasamlega frá þessu máli, t. d. með því að veita honum þennan starfa aftur, sem jeg tel að mörgu leyti sjálfsagt, og ekki síst ef það skyldi sannast, að hann hafi verið gabbaður til að segja stöðunni lausri. Annars er það tæplega sæmandi, hvernig sem á mál þetta er litið, annað en að láta sjer farast þann veg, að gera vel við þennan mann og sinna þessari málaleitun hans. Jeg drap á í upphafi, að atriðin væru tvö, er jeg vildi athuga, og sje ekki ástæðu til að ræða um seinna atriðið undir rós, eins og sumir háttv.þm. hafa gert. Það er 7. gr. fjáraukalaganna. Þar liggur fyrir fjárveiting, sem stjórnin hefir gert upp á sitt eindæmi og vel vitandi það, að engin lög heimila henni slíka greiðslu. Þetta er svo mikil óhæfa, að það má ekki mótmælalaust uppi haldast. Þingið hefir nýlega numið úr lögum rjett ráðherra til eftirlauna, og því er það ekki sæmandi, að stjórnin brjóti í bág við þann skýra vilja þings og þjóðar við fyrsta tækifæri. Jeg skal taka það fram, að jeg segi þetta alls ekki af kala til þess manns, sem hjer á hlut að máli, heldur vegna þess, að þetta stefnir inn á þá braut, sem búið var að fordæma. Haldist það uppi, að þessi maður fái ráðherraeftirlaun, þá hljóta hinir líka að koma á eftir, sem nú gegna embættunum, þegar þeir láta af ráðherradómnum. Og getur því þetta orðið talsverð upphæð, ef skift verður um þessa þríhöfðuðu á hverju löggjafarþingi. Nei, jeg verð að taka það fram að endingu, að þetta fordæmi, sem 7. gr. nefnir, er í alla staði afleitt, og það er ómögulegt að líta öðruvísi á þetta mál en að hjer sje um hreint og beint gerræði að ræða hjá stjórninni, og að hún hafi í algerðu heimildarleysi borgað þetta fje út. enda þótt hún hafi verið á fundum fjvn. annarar deildarinnar og fengið vilyrði hennar fyrir þessu. Að svo mæltu sje jeg ekki ástæðu til að fara út í hinar einstöku brtt., sem liggja hjer fyrir, og læt mjer nægja að sýna afstöðu mína til þeirra við atkvgr.

Frsm. (Magnús Pjetursson) Jeg þarf ekki að vera langorður, þar sem háttv. meðnefndarmenn mínir hafa hlaupið undir bagga með mjer og fylt að nokkru leyti í þau skörð, sem orðið höfðu á framsöguræðu minni. Jeg skal þá fyrst snúa máli mínu að háttv. samgmn. Jeg óskaði um daginn við framsögu fjáraukalaganna, að atkvgr. um brtt. hennar væri frestað til 3. umr. En úr því svona lengi hefir dregist með umræðurnar, þá hefir nefndin getað tekið nokkurn veginn afstöðu til þeirra, og vill hún styðja fjárveitinguna til Breiðaflóabátsins og bátsins, sem ganga á til Rangársands. En hvað snertir fjárveitingu til Eimskipafjelags Íslands fyrir áætlunarferðir skipsins Goðafoss, þá hafa fjárveitinganefndarmenn þar allir óbundnar hendur með atkv. sín. Og eigi síður, þar sem í umræðunum hafa komið fram nýjar upplýsingar frá háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) um, að ef til vill yrði skipið ekki tilbúið nógu snemma, þótt hann gæti þess jafnframt, að annað skip yrði þá látið annast ferðirnar í þess stað. Og ef þessi styrkur verður samþyktur, þá mun nefndin leggja á móti fjárveitingum til annara flóabáta fyrir norðan og austan, nema ef til vill til Hornafjarðarbátsins. Jeg vil því undirstrika það, að ef styrkur til Eimskipafjelagsins fyrir ferðir Goðafoss verður samþyktur, þá mun nefndin leggja á móti fjárveitingu til annara flóabáta fyrir norðan og austan. Jeg vil svo víkja nokkrum orðum að öðrum atriðum, sem komið hafa fram í umræðunum. Hæstv. fjrh. (M. G.) sagði, út af styrknum til einstakra manna, að sjer fyndist, að fjvn. ein teldi sig vita um nauðsyn þeirra, og því ætti hún að vera nokkurnveginn einráð með þá. Jeg vil þá svara því til, að það sje ekki nema rjett, ef deildarmenn hafa ekki gefið sjer tíma til að kynna sjer skjöl þau, er styrkbeiðnir þessar snertir, og þar af leiðandi ekki sett sig inn í málin. Er því ekki annað ráð vænna fyrir þá en að fara að ráðum fjvn. - Þá talaði hæstv. fjrh. (M. G.) um, að ekki væri gott samræmi hjá mjer hvað snerti 12. og 18. gr. fjárlaganna, þar sem jeg vildi lækka styrkinn til sjúkrahússins á Akureyri, en hækka styrkinn til ekkju Matthíasar Jochumssonar. Jeg skal þá benda honum á það, að það er altaf bein stefna í fjárveitingum til sjúkrahúsa. - En hvað snertir styrk til ekkna. er öðru máli að gegna, og um það geta menn best sannfærst, með því að lesa 18. gr. fjárlaganna, því að þar virðist meira farið eftir efnum og ýmsu öðru en beinni stefnu. Því að þar er eigi að sjá, að sje neitt sjerstakt samræmi á milli fjárveitinga til ekkna. Get jeg því eigi sjeð, að það sje neitt sjerstakt brot, þó að þessi fjárveiting sje hærri en aðrar. Háttv. 2. þm. Skagf. (J. S.) sagði, að jeg hefði sagt, að laun biskups, landlæknis o. fl. starfsmanna ríkisins væru of lág. Þetta er að nokkru leyti rjett. Því að jeg er sannfærður um, að þau eru ekki nóg, og þá mundi skorta fje, ef þeir hefðu ekki aðrar tekjur til að framfleyta sjer á. - Annars þótti mjer vænt um, að hv.þm. (J. S.) skyldi viðurkenna, að jafnvægi launanna raskaðist við hámarkslaunaákvæðið. Þá sný jeg mjer að vonarpeningi hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.). Jeg verð að segja, að mjer fanst hann koma með nýja skýringu á, hvað meint væri með því orði, og var hún æðimikið milduð frá því, sem bændur alment telja vonarpening. Hv. þm. (Sv. Ó.) hafði það eftir mjer, að jeg vildi svifta hina yngri námsmenn styrk. Það hefi jeg aldrei sagt, en hitt sagði jeg, að jeg teldi það ekki rjett að svifta þá efnismenn styrknum, sem þegar hefði verið veittur hann, og Alþingi þar með búið að viðurkenna áður, að þeir væru hans maklegir. Þá vil jeg með örfáum orðum minnast á það nýmæli, er háttv.þm. (Sv. Ó.) kom fram með, skrifaða brtt. við brtt.fjvn. á þskj. 129. Jeg get ekki annað skilið en háttv.þm. (Sv. Ó.) hefði átt að geta komið með hana prentaða, þar sem brtt. nefndarinnar var útbýtt 12. mars, en nú er 2. apríl. Það lítur því eigi út fyrir annað en að hann hafi sannfærst fyrst í dag um nauðsyn þessarar breytingar. Jeg vil svo benda háttv.þm. (Sv. Ó.) á, að óþarfi er fyrir hann að vera að koma fram með skriflegar brtt. nú við 2. umr., þar sem 3. umr. er eftir. Þá ætti hann að geta komið þeim að, og verið búinn að láta prenta þær. Þá sný jeg mjer að því, sem háttv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) sagði, út af 7. gr. fjáraukalaganna. Hann sagði, að stjórnin hefði borið þar fram tillögu, sem hún hefði vitað, að þingið gengi ekki inn á.  (Jak. M.: Ekki þetta, heldur síðasta þing)  . Jeg vil aðeins upplýsa, að þetta kom ekki til umræðu á síðasta þingi. - Það var rjett, að fjrh. (M. G.) var því fylgjandi, að þessi maður fengi uppbót, en nefndin rjeði upphæðinni. Mjer þótti vænt um, að háttv.þm. (Jak. M.) sagði þetta, og það er gott til athugunar fyrir háttv. deild og bestu meðmæli með brtt. nefndarinnar á þskj. 129. Það var skýrt hjer í deildinni, að þessi maður hefði haft beint efnatjón af því að vera ráðherra, og þetta væri því ekkert fordæmi. Jeg vil svo undirstrika það, að svo framarlega sem deildin vill ekki láta þetta verða að fordæmi, þá eigi allir að greiða atkv. með brtt. nefndarinnar á þskj. 129. - Jeg vil svo aðeins taka það fram, að mjer finst það eigi vænlega horfa, þegar fjárlögin sjálf koma til umr., fyrst þrjá daga hefir þurft til þess að komast yfir eina umr. með fjáraukalögin.

Fjármálaráðherra (M. G.) Það er út af stöðvarstjóranum í Vestmannaeyjum, að jeg tek til máls. Háttv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) sagði, að hjer væri eflaust um hneykslismál að ræða. Þetta held jeg nú ekki, en úr því að þessi getsök hefir verið sett hjer fram, finst mjer enn minni ástæða til fyrir þingið að afgreiða þetta mál á þann hátt, sem háttv.fjvn. leggur til. Mjer finst rjettast að láta rannsaka það og dómstólana skera úr, svo það komi í ljós, hvort þessi maður hefir nokkru ranglæti varið beittur. Því að jeg tel það nokkuð fljótlega að farið, að dæma landssímastjóra áður en hann hefir fengið tækifæri til að segja nokkuð til upplýsinga í málinu, þar sem venjulegt er, að báðir málspartar fái að gefa skýrslu. Jeg veit, að stöðvarstjórinn er óánægður, og til þess hefir hann kannske einhverja ástæðu. En samskonar kröfu og þetta geta án efa mýmargir opinberir starfsmenn komið með. Og þó að stjórnin hafi lofað að mæla með einhverri uppbót, þá er hún ekki bundin af því loforði, því að það er annað að borga stóra uppbót fyrir mörg ár heldur en ofurlitla uppbót árlega. En ef það sannast, þegar málið er rannsakað að þessi maður eigi lagalega kröfu á uppbót á launum sínum, umfram aðra starfsmenn ríkisins, þá er auðvitað rjett að bæta það upp. Jeg get tekið það fram, að jeg er ekkert hræddur við, þó að mál þetta verði rannsakað, því að jeg hefi ekkert rangt gert manni þessum, og hið sama held jeg, að allir í stjórninni geti sagt. Það er því ekki rjett, að þetta geti verið vöndur á stjórnina. Jeg er hræddur um, að ýms skjöl liggi hjá stjórninni, sem fjvn. hefir ekki sjeð, og betra væri að athuga, áður en úrskurður yrði feldur. Hv. frsm. (M. P.) sagði, að enga reglu væri að finna í 18. gr. fjárl. um eftirlaun ekkna. Þetta er ekki rjett. Engin ekkja á, lögum samkv., að hafa meir en 1200 kr. eftirlaun, og aðeins ein ekkja á landinu hefir komist svo hátt. En hjer á alt í einu að fara upp í 2400 kr., auk uppbótar. Þetta kalla jeg gífurlegt brot á reglunni, og vil ekki sætta mig við það.

Jakob Möller Mjer þykir undarlegt, að hv. fjrh. (M. G.) telur sig vera ókunnugan máli stöðvarstjórans í Vestmannaeyjum, þar sem hann þó tekur að sjer að halda uppi svörum fyrir stjórnina í því máli. Jeg skal játa, að það er ekki hægt að hafa þetta fyrir vönd á hann persónulega, en jeg tel það vera vönd á stjórnina í heild sinni, úr því hún hefir ekki rannsakað mál, sem hún þó hefir verið að gera tillögur um. Hæstv. fjrh. (M. G.) sagði, að sjálfsagt væri að heyra hvað landssímastjóri segði um þetta mál. Það hefði stjórnin átt að gera fyr. Það er hægt að segja svo, að maðurinn hefði átt að leita til dómstólanna. En það er hægt að flækja svo rjett mál, að eigi sje hægt að fá rjettan úrskurð, þó að til dómstólanna sje leitað, en hins vegar tel jeg, að stjórnin geti tæplega verið þekt fyrir að fara þannig að. Háttv. frsm. (M. P.) var að tala um efnalegt tjón í sambandi við eftirlaun Sigurðar fyrv. ráðherra. En jeg vil halda því fram, að þess beri ekki að gæta, því að hann hefir tekið að sjer stöðuna, með þeim laununi, er þá voru, og þingið þurfti því enga ábyrgð að bera frekar á því.

Fjármálaráðherra (M. G.) Það er ekki undarlegt, þótt jeg haldi uppi svörum fyrir stjórnina. Því að jeg mun eiga að borga þetta út, sem óttast er, að stöðvarstjórinn í Vestmannaeyjum fái. Ekki er það heldur undarlegt, þótt jeg haldi því fram, að þetta mál þurfi að rannsaka, þar sem tæplega er liðið meira en hálfur klukkutími síðan að það var fyrst kallað hneykslismál. Háttv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) hlýtur því að vita meira um þetta mál en jeg, fyrst hann getur dæmt það hneykslismál. Jeg vil því fá það athugað nánar. Út af því, að efasamt gæti verið, hvort stöðvarstjóri þessi ynni mál sem þetta fyrir rjetti, skal jeg taka það fram, að þó það ekki sannaðist, að hann ætti lagalega kröfu til fjebóta, heldur aðeins upplýstist, að hann ætti sanngirniskröfu til þeirra, umfram aðra starfsmenn ríkisins, þá tel jeg sjálfsagt að greiða þær. Um eftirlaun Sigurðar Jónssonar fyrv. ráðherra er það að segja, að stjórnin er fús til að taka á sig alla ábyrgð út af þeim. Því að meiri hl. fjárhagsnefnda beggja deilda, og meiri hl. þingsins, var með því, að hann fengi þetta. Jeg er því í engum efa um, hvernig það mál fer.

Björn Hallsson Þótt jeg bæti örfáum orðum við allan þann orðaelg, sem hjer er í þessari háttv. deild, þá er það ekki nema eins og dropi í hafið. Jeg skal þá fyrst snúa mjer að brtt. samgmn. á þskj. 181, síðasta lið, sem er styrkur til Eimskipafjelags Íslands. Það er allmikið búið að tala um þennan styrk, og hafa verið allskiftar skoðanir um hann. Jeg verð fyrst að vita, hversu margir staðir það eru, sem skipið kemur á, svo veruleg bót verði að þessum ferðum. Jeg er í vafa um, hvort betra er, flóabátar eða þessar Goðafossferðir. En samt held jeg hallist í þetta sinn fremur að styrk til skips, sem siglir eftir fastri áætlun frá útlöndum og svo strandferðir með landi fram með mörgum viðkomustöðum. Sá kostur fylgir því, að þá losna menn við þessar illræmdu og kostnaðarsömu umskipanir. En það, sem líka mælir með þessum styrk til Goðafossferðanna, er það, að jeg sje, að það verður ódýrara fyrir landssjóð en að kosta 1 Austfjarðabát og 2 Norður- og Vesturlandsbáta. En nú verður að gá að krónunum; það er ekki svo mikið til af þeim. Jeg hefi undir umræðunum sjeð áætlun skipsins, og sje, að viðkomustaðir eru allmargir og ferðirnar eru 4. Og þótt það sjeu að vísu margar hafnir, sem skipið kemur ekki á, þá er hægt að bjarga þeim nokkuð við með Sterling, sem samkvæmt áætlun sinni kennir á flestar hafnir kring um land. Þeir, sem kunnugir eru á Austfjörðum, vita vel, að það eru allmiklar samgöngur á milli Hornafjarðar og Austfjarða, og er því þörf á, að bætt sje úr skipaferðum þar á milli. Loks vil jeg með örfáum orðum víkja að einum lið á listamannastyrknum á þskj. 129, er enginn háttv.þm. hefir minst á, nema háttv.frsm. (M. P.). Maðurinn, sem fer fram á styrk, er úr mínu kjördæmi og heitir Valdimar Sveinbjarnarson. Ástæður fyrir styrkveiting til hans eru margar. Fyrst og fremst er faðir hans fátækur barnamaður og er alls ekki fær um að styrkja hann neitt, og í öðru lagi hefir leikfimikennari Björn Jakobsson sagt, að þörf væri á svona manni, því að hann kemst ekki yfir kensluna hjer, en um aðra er ekki að gera. Þetta ættu að vera nægar ástæður til þess, að háttv. deild sjái ástæðu til að hlaupa undir bagga með pilti þessum, ef nokkur námsstyrkur er veittur á annað borð. Jeg sje ekki ástæðu til að fjölyrða um aðrar brtt.; atkvgr. sker best úr öllum þrætum.

Frsm. samgmn. (Þorsteinn Jónsson) Það er ekki mikið, sem jeg þarf að bæta við það, sem sagt hefir verið, því að það hefir ekki verið ráðist nema lítillega á till. samgmn. Viðvíkjandi tillögunni um styrk til h.f. Eimskipafjelags Íslands er jeg ekki sammála háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.). Hv. þm. taldi víst, að „Goðafoss“ mundi koma á þær hafnir, sem áætlað er að hann sigli á, ef hann fær ríkisstyrk, enda þótt enginn styrkur yrði veittur. Jeg er þar á öðru máli en hann. Millilandaskipin eru ekki vön að koma nema á bestu hafnirnar, en þar sem fá skip ganga, þá er engin hætta á samkepni um hinar verri hafnir. Jeg býst við, að háttv. deild hafi tekið eftir ástæðum samgmn., sem sje, að skipið ætlaði að sigla eftir áætlun, og er ekki þörf á að rökræða það meir. Og í öðru lagi, að „Goðafoss“ er áætlaður á margar hafnir, sem engin von er til að skip frá útlöndum sigli inn á. Að vísu sleikir hann ekki upp allra smæstu hafnirnar. Háttv. þm. Barð. (H. K.) vítti samgmn. fyrir ferðaáætlun e.s. Suðurlands, að það skyldi ekki koma t. d. á Króksfjarðarnes o. fl. hafnir, en það er búið að tví- eða þrítaka það fram, að samgmn. hafði ekki ráð á áætlun skipsins. Þó geri jeg ráð fyrir, að nefndin hefði getað ráðið smábreytingum á áætluninni, svo framarlega sem það var skipinu ekki í óhag. Það er löng sigling til Króksfjarðarness, og hefði sjálfsagt ekki verið hægt að koma því á áætlun, en það er gefið, að ef nægur flutningur fæst, þá siglir skipið þangað, þrátt fyrir það, þótt það sje ekki áætlað þangað. Og jeg vona, að jeg þurfi ekki að taka þetta enn fram, að samgmn. hefir ekki samið við Suðurland. Háttv. þm. A.-Sk. (ÞorL J.) óskaði, að jeg vildi taka aftur brtt. á þskj. 215. Jeg get að vísu gert það við þessa umræðu, en það er undir atvikum komið, hvort hún kemur fram við 3. umr. eða ekki. Ef svo fer, að deildin fellir Goðafossstyrkinn, mun nefndin mæla með styrk til flóabáta fyrir Austur- og Norðurland. En jeg vil taka það fram, að það er engu minni þörf á bátaferðum á milli hafnanna norðan við Seyðisfjörð en á milli hafnanna sunnan við Seyðisfjörð. Því er svo varið með Skála á Langanesi, líkt og Hornafjörð, að þar er nokkur útgerð. Sumir Austfirðingar flytja þangað, þá er útgerðin á Hornafirði er hætt. Þangað gengur ekkert skip, og það má telja nokkrar hafnir á milli Seyðisfjarðar og Langaness, sem ekkert skip kemur á, t. d. Loðmundarfjörð, Unaós, Hámundarstaði, Gunnólfsvík o. fl. Það er auðsjeð, að víða er pottur brotinn með slæmar samgöngur. Meðan á umræðum hefir staðið. hefir komið tilboð frá m.b. „Úlfur“ um ferðir fyrir Austurlandi. Jeg geri ráð fyrir, að ef Goðafossstyrkurinn verður ekki veittur, að þá mæli samgmn. með ríflegum styrk til Austfjarðabáts. Hæstv. atvrh. (P. J. ) sagði, að betra væri að sjá eftir á en fyrirfram. Jeg játa það og kannast fúslega við, að hæstv. stjórn gat ekki vitað fyrirfram, að kolin mundu lækka svo í verði, sem orðið hefir. En hæstv. landsstjórn hefði átt að vera fullkunnug sú almenna óánægja, sem hefir verið ríkjandi með Suðurland, og þótt kolaverð hefði ekkert lækkað, þá var það jafnfráleitt að lofa Suðurlandi 125 þús. kr. styrk til að sigla á flestar bestu hafnirnar á Vestfjörðum. Fje þetta hefði að mestu leyti mátt spara, án þess að strandferðirnar hefðu að nokkru leyti orðið óhagstæðari við það.

Magnús Kristjánsson Sumum hv.þm. hefir orðið tíðrætt um brtt. á þskj. 181, þó sjerstaklega C-liðinn. Og mig furðar alls ekki á því, vegna þess, að það er full þörf á að bæta úr flutningsþörfinni. En mjer finst, að brtt. sje dálítið misskilin, því að þótt þörf sje á að bæta úr þessu, þá er ekki þar með sagt, að þeirri þörf sje fullnægt. Það er þá fyrst að líta á. hvort kemur að meira gagni að skifta þeirri fjárveitingu, sem hjer er um að ræða, á milli margra, eins og að undanförnu, eða ekki. Jeg mun aðhyllast hið síðarnefnda, þótt það sje ljóst, að það bæti ekki fullkomlega úr þörfinni, þareð hin stærri skip koma ekki nema á helstu hafnirnar, eða á þær hafnir, sem nægur flutningur fæst til, en aftur á móti mótorskip eru þægilegri til að koma á hinar minni hafnir og flytja þangað og þaðan fólk og flutning, sem ekki mundi borga sig fyrir stærri skip að flytja. Ef tillagan um styrkveiting til h.f. Eimskipafjelags Íslands verður feld, sje jeg mig nauðbeygðan til að koma fram með brtt. um styrk til bátaferða á Norðurlandi. Þörfin er brýn þar, ekki síður en víða annarsstaðar. Það hafa komið fram tillögur um styrkveitingu handa öllum landsfjórðungunum, að undanteknu Norðurlandi. En það þýðir ekki að fara fram á minna en 25–30 þús. kr., og er þá ósjeð, hvort mikið vinst við að fella styrkinn til Goðafoss. Þá skal jeg víkja að öðru máli, þó þess sje ef til vill ekki brýn nauðsyn. Jeg álít, að það hefði verið skaðlaust, þótt niðurlag ræðu háttv.þm. Ísaf. (J. A. J.) hefði ekki komið fram. Jeg álít ummæli hans bæði ómakleg og illa viðeigandi. Þau voru ómakleg í minn garð, því að hann gerði mjer upp orð, er jeg hafði aldrei talað, og dró svo ályktanir út af þeim. Og þau eru óviðeigandi með tilliti til hlutaðeiganda, vegna þess, að svo gat litið út sem hjer væri um einhvern þurfamannastyrk að ræða, en jeg vona að orð hans hafi ekki mikil áhrif. því að annars gæti litið svo út sem þingið vildi ekki sýna þessum látna merkismanni neinn sóma. Þá verð jeg aðeins að drepa á ummæli háttv.frsm.fjvn. (M. P.) í gær. Hann virtist misvirða það við mig, að jeg dró það í efa, að hann væri sjálfkjörinn forgöngumaður heilbrigðismálanna, eftir því sem fram kom viðvíkjandi tillögunni um styrk til sjúkrahússins á Akureyri. Þetta voru enn meiri vonbrigði fyrir mig, er jeg mintist þess, sem hann ljet í ljós eldhúsdaginn, sem sje, að hann fann hæstv. stjórn það mest til foráttu, að hún hefði ekki komið fram með neinar hugsjónir. Menn gátu því vænst þess, að háttv.þm. (M. P.) hefði sjálfur einhverjar hugsjónir til að bæta úr heilbrigðisástandinu, og til þess að liðsinna þeim, sem mest eru hjálparþurfa. nefnilega sjúklingunum. En þeirra virðist lítið vart, er maður minnist ummæla hans í gær, að betur hefði verið, ef sjúkrahúsið væri ekki til.  (M. P.: Sagði það ekki)  .En jeg álít það mikið lán fyrir alla, að því varð komið í framkvæmd áður en þessir óhagstæðu tímar skullu á. Hjer er ekki farið fram á 1/3 af stofnkostnaði, ekki einu sinni 1/6 og hjer því um mikið vægari kröfu að ræða en það, sem háttv.frsm. (M. P.) þykist vilja byggja grundvallarreglu sína á. Þess vegna er mjer framkoma hans alveg óskiljanleg. Í stuttu máli, sjúkrahúsið er upp komið, án þess að njóta styrks, eins og öðrum sjúkrahúsum er þó veittur, og þareð það hefir ekki notið hlutfallslegs styrks við aðrar samskonar stofnanir, þá vona jeg að ekki verði klipið af þessari litlu fjárveitingu, sem sannarlega má ekki minni vera.

Þorleifur Guðmundsson Mig furðar á því, hve háttv.þm. hafa enst til að tala lengi. Hingað til hefi jeg hlustað á og ekki tekið til máls, en jeg finn mig þó loks knúðan til að gefa orð í belg, vegna þess, að mitt álit er ekki eins og annara háttv.þm. hjer. Jeg verð þá fyrst að minnast á uppbót á launum stöðvarstjórans í Vestmannaeyjum. Jeg verð að játa, að jeg er ekki fær um að dæma um mál þetta, og jeg hygg, að svo muni vera um fleiri, af þeirri mjög svo einföldu ástæðu, að hjer liggja engin gögn fyrir, er geta upplýst mál þetta. Ef deildin færi nú að samþykkja þetta, þá væri það algerlega út í loftið. Við þekkjum þetta ekki nógu ítarlega. Og þótt landssímastjórinn mæli með þessu, þá eru samt engar gildar sannanir fyrir hendi, að maðurinn sje starfinu vaxinn, og það geta verið ýmsar ástæður, er sýni, að maðurinn sje algerlega óhæfur til starfsins. Af þessum ástæðum krefst jeg upplýsinga um málið. Hvað viðvíkur styrknum til Sveinbj. Egilssonar, þá skil jeg ekki hvernig nokkur getur haft á móti jafn rjettmætri beiðni og að veita þessa upphæð til fræðslu handa sjómannastjettinni. Og mig furðar stórlega á því, að háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) skyldi geta látið sjer slíkt um munn fara, að það eigi ekki að eiga sjer stað, að 300 kr. sjeu veittar fyrir 8 eða 12 fyrirlestra. Jeg fæ ekki sjeð, að það sje nein nauðsyn á að veita fræðslumálastjóra 1200 kr. í skrifstofukostnað. Jeg tel það algerlega óþarft, og mæli fastlega á móti því. Það er engin ástæða til að setja skrifstofu á skrifstofu ofan, og þar af leiðandi skrifstofukostnað við skrifstofukostnað. Slíkt get jeg ekki þolað, að gangi ómótmælt gegnum deildina. Við verðum að gá að því, að við erum ekki hjer saman komnir til að skifta ríkissjóði niður á skrifstofur landsins. Það er auk þess athugandi, hvort ekki er unt að sameina þetta embætti öðru embætti, t. d. biskupsembættinu. því að jeg álít sanngjarnt að krefjast þess, að biskup sje leiðtogi landsmanna í fræðslumálum. Jeg álít, að ef hjer á að vera biskup, þá eigi hann einnig að vera fræðslumálastjóri, en ef hann getur ekki verið fræðslumálastjóri, þá eigi fræðslumálastjóri að geta verið biskup. Um styrkveitinguna til námsmanna þýðir víst ekki að fjölyrða. Jeg álít að vísu, að ýmislegt mæli með því að styrkja þessa verkfræðinema til þess að ljúka námi. Verkfræðinemar eiga erfiðara aðstöðu en aðrir námsmenn, vegna þess, að þeir verða að verja alllöngum tíma til undirbúnings undir starf sitt, eftir að þeir hafa lokið prófi, þar sem aðrir námsmenn geta sest í embætti strax að afloknu prófi. Þá kemur einn, sem sækir um styrk til að læra leikfimi. Það kann að vera, að sumum virðist nauðsynlegt að leggja mikla stund á að kenna þjóðinni þessar líkamsæfingar, til þess að herða og hreyfa líkamann. En jeg álít þetta alls ekki nauðsynlegt. Nauðsynlegasta og um leið hollasta og þarfasta hreyfing hvers manns er að vinna líkamlega vinnu. Og jeg álít þessar líkamsæfingar, sem nú er farið að tíðka svo mjög, útúrsnúning frá náttúrunni. Því að ef menn aðeins vinna líkamlega vinnu, þurfa menn ekki þessar líkamsæfingar, þessi hlaup og stökk, sem engum eru til gagns. Um styrkinn til ekkju Matthíasar Jochumssonar vil jeg geta þess, að jeg álít sjálfsagt að veita hann, þótt hann sje nokkuð hár. Hjer er um mikilmenni að ræða, sem hefir unnið þessari þjóð ómetanlegt gagn og sóma.  (Margir þm: Hann fær ekki þetta fje, hann er dáinn)  . Þjer segið, að hann fái ekki þennan styrk af því að hann sje liðinn. En það eru verk hans, minning hans, sem hjer er verið að verðlauna. Og það er aðeins vegna skáldsins Matthíasar Jochumssonar, sem lifir þótt hann sje dáinn, sem jeg er með þessari styrkveitingu, en ekki vegna ekkju hans. Þá skal jeg geta þess, að jeg get ekki kingt 7. lið 4. gr. í fjáraukalögunum sjálfum. Það er uppbót til fyrverandi Hólaskólastjóra fyrir ýmsar bætur á jörðinni Hólum og búpeningi ríkissjóðs þar, að upphæð kr. 19,703,24. Þessi upphæð er há, og jeg skil satt að segja ekki í henni. Verð jeg því að fá ábyggilegri upplýsingar uni rjettmæti þessarar fjárveitingar, áður en jeg greiði henni atkv. Jeg er sammála háttv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) um eftirlaun til fyrverandi ráðherra Sigurðar Jónssonar. Jeg gæti gengið inn á að veita honum heiðurslaun, t. d. 2–3000 kr., ekki af því að hann hafi verið ráðherra, heldur vegna þess, að hann hefir verið nýtur maður í þjóðfjelaginu. En jeg álít það ranglátt að veita honum svona mikið eins og hjer er farið fram á. Álít það ranglæti við þjóðina, sem við erum að vinna fyrir, þegar við þingmennirnir veitum hver öðrum stórar fjárhæðir, en vitum, að það eru margir utan þessa þings, sem bæði þarfnast styrks og hafa unnið fyrir honum. Og við getum ekki blygðunarlaust skift ríkissjóði upp, bara upp á kunningsskap. Og það er ómögulegt fyrir þjóðina að rísa undir þeirri eftirlaunafúlgu, sem skapast, ef fyrverandi ráðherrar komast allir á sömu eftirlaun og hjer er farið fram á. Að síðustu skal jeg geta þess, að jeg er gersamlega mótfallinn dýrtíðaruppbótinni til ráðherranna. Jeg álít þessa fjárveitingu alls ekki nauðsynlega, vegna þess, fyrst og fremst, að hjer fást nógu margir til að vera ráðherrar, nógu margir, sem treysta sjálfum sjer til þess. En það stendur á öðru, því, að meiri hluti Alþingis treystir þeim ekki til þess. 

Hákon Kristófersson Mjer skildist á háttv.þm. A.-Sk. (Þorl. J.), að hann teldi mig hafa staðið á móti því, að till. hans væru teknar til greina, en það er ekki rjett. Það getur verið, að háttv.þm. (Þorl. J.) hafi nokkuð til síns máls, og hefi jeg aldrei farið fram á það við nefndina, að hún feldi beiðnir háttv.þm. (Þorl. J.). - Háttv. frsm. samgmn. (Þorst. J.) sagði, að búið væri að segja mjer þrisvar, að útgerðarmenn skipsins Suðurlands vildu ekki taka Króksfjarðarnes upp á áætlun skipsins. Þetta er ekki rjett skýrt frá. Og það er alls ekki ástæðulaust, þótt jeg haldi fast við beiðni sýslubúa minna um þetta, þar sem jeg hefi ástæðu til að ætla, að samgmn. hafi ekki sýnt útgerðarstjóra „Suðurlands“ þá samningalipurð sem skyldi, til þess að hún gæti vænst verulega hagkvæmra ferða. Hæstv. atvrh. (P. J.) sagði, að jeg hefði verið að lasta skip þetta. Það hefi jeg ekki gert. Jeg sagði aðeins, að ef skipið væri ekki betra en því var lýst hjer í deildinni, þá mundi vafasamt, hvort það nægði til Vestfjarðaferðanna einna, og það að sumrinu. Háttv. atvrh. (P. J.) sagði, að jeg þekti ekki skipið. Það kemur málinu ekkert við, hvort jeg þekki það eða ekki, því að eins og jeg hefi þegar tekið fram, dæmdi jeg ekkert um skipið. En mjer er spurn: Hvað þekkir hæstv. atvrh. (P. J.) þetta skip? Vitanlega ekki neitt. Jeg hefi þó ferðast tvívegis með því, og í annað skiftið í allvondu veðri. Og jeg hefi síðan styrkst í þeirri skoðun, að skip þetta sje vel nothæft til sumarferða á þessu svæði, en allsendis óhæft til ferða snemma vors eða á haustum austur um land, eða jafnvel til Vestfjarða.

Frsm. (Magnús Pjetursson) Mjer finst jeg eiga kröfu til stuttrar athugasemdar, eigi síður en aðrir þm., þegar þm. ráðast að till., eftir að frsm. hefir lokið máli sínu. Skal jeg vera mjög fáorður. Jeg get slept háttv.þm. Ak. (VI. K.). Aðeins vil jeg segja honum það, án þess að bera af mjer neinar sakir, að jeg hefi ekki talið mig, og tel mig ekki, neinn forsvarsmann heilbrigðismála þessa lands. Yfirmaður heilbrigðismálanna, landlæknirinn, er einmitt sammála minni till.Háttv. þm. Ak. (M. K.) kvað mig hafa sagt, að ekkert hefði verið gert við sjúkrahúsið á Akureyri. Þetta er ekki rjett. Jeg sagði einungis, að mjög leitt væri, að þessi aðgerð hefði verið framkvæmd, sem er lakari en ekki neitt. Og jeg veit, að hjeraðslæknirinn á Akureyri er mjer sammála og er mjög óánægður með þessa viðgerð á sjúkrahúsinu. Þá skal jeg snúa mjer að háttv. 2. þm. Árn. (Þorl. G.). Hann gerði það, sem aðrir hafa ekki gert hjer í dag, hann kom öllum til að hlæja, svo þess vegna er máske ekki ástæða til að ræða alvarlega við háttv.þm. (Þorl. G.) nje fást við að mótmæla því, sem hann sagði. Jeg vil þó bera af mjer þær ásakanir, sem í orðum hans fólust, að enginn, sem hefði sómatilfinningu, gæti greitt atkv. með uppbótinni til stöðvarstjórans í Vestmannaeyjum. í þessu máli liggja fyrir gögn og upplýsingar, sem nefndin hefir athugað, og því var það rangt hjá hv.þm. (Þorl. G.), að ekki væri hægt að greiða atkv. um þessa fjárveitingu vegna þess, að engar upplýsingar í því væru fyrir hendi. Og þótt jeg sje ekki stuðningsmaður stjórnarinnar, þá get jeg sagt það, að sá ráðh., sem er meðmæltur þessari fjárveitingu, hefir sómatilfinningu fullkomlega á borð við 2. þm. Árn. (Þorl. G.). Háttv. þm. (Þorl. G.) sagði, að verið væri að demba skrifstofukostnaði ofan á laun embættismanna með þessari fjárv. til fræðslumálastjóra. En hvernig á að fara að, þegar aðrir embættismenn hafa haft skrifstofufje, en haft þó minni skrifstofustörfum að gegna en þessi embættismaður? Jeg fer ekki út í hinu heilsufræðilega fyrirlestur þm. (Þorl. G.) viðvíkjandi íþróttakenslunni, sem jeg býst við að mörgum hafi þótt fróðlegur á sína vísu. Um 7. lið 4. gr. sagði þm. (Þorl. G.) að hann gæti ekki kingt honum. Hann verður nú að kingja honum samt, úr því að hann hefir ekki komið með brtt. við liðinn. Og jeg verð að telja það í mesta máta óviðeigandi, þegar þm. eru ekki búnir að átta sig á till. þeim, er fyrir liggja, eftir að þær hafa legið frammi lögmæltan tíma og síðan verið ræddar í tvo daga, og eru svo að tala um að hrúga inn brtt. við 3. umr. málsins.

Þorleifur Guðmundsson Það eru aðeins fá orð, sem jeg ætla að segja. Háttv. frsm.fjvn. (M. P.) kvað mig hafa getað komið með brtt. mínar við fjáraukalögin við 2. umr., svo ekki þyrfti að ræða um þær við 3. umr. En jeg vil segja háttv.þm. (M. P.) það, að jeg álít mig vera sjálfráðan um, hvað jeg geri í því efni, og þarfnast engra skipana frá honum um. hvað mjer ber að gera. Háttv. þm. (M. P.) sagði, að þeir, sem hefðu meiri sómatilfinningu en jeg, væru meðmæltir fjárveitingunni til stöðvarstjórans í Vestmannaeyjum. En jeg vil taka það fram, að hæstv. fjrh. (M. G.), sem einmitt er manna kunnugastur þessu máli, er mjer sammála í þessu efni. Jeg þarf ekki að minnast á skrifstofukostnaðinn til fræðslumálastjórans, því að jeg mun gera það við 3. umr. Sama máli er að gegna um fjárveitinguna til fyrv. skólastjóra á Hólum. Þessi mál þarf jeg að fá frekari upplýsingar um. Og jeg tel mig ekki minni mann. Þó jeg kannist við, að mig vanti rjettar upplýsingar í málunum, áður en jeg ber fram brtt. í þeim. Hitt er náttúrlega miklu hægara að vera nógu montinn og þykjast hafa vit á öllu. Jeg mun svo koma með nokkrar brtt. við 3. umr., og læt mig ekkert skifta, hvað háttv.þm. (M. P.) skipar fyrir í þeim efnum, og frábið mjer handleiðslu hans.