Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. þessarar hv. d. hefur haft frv. þetta til athugunar. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 458, mælir n. með því, að frv. verði samþ., en einn nm., hv. 4. þm. Austf., var fjarstaddur afgreiðslu málsins. N. sendi málið til umsagnar gjaldeyrisbankanna, þ.e.a.s. Landsbanka Íslands og Útvegsbanka Íslands, og eru svör þeirra prentuð sem fskj. með nál.



Herra forseti. Við fyrri hl. þessarar umr. var um það spurt, hvort lagadeild Háskóla Íslands væri reiðubúin að taka við því prófessorsembætti í ættfræði, sem frv. fjallar um. Svarað var, að það hefði verið kannað og mundi deildin vera reiðubúin til þess, en um formlega ákvörðun deildarinnar hefði ekki verið að ræða. Í tilefni af þessu skrifaði menntmn. Nd. Háskóla Íslands og óskaði eftir staðfestingu á því, að lagadeild væri reiðubúin til þess að samþykkja, að þetta embætti yrði þar sett. Rektor Háskólans, Ármann Snævarr, hefur í dag skrifað menntmn. svo hljóðandi bréf: „Borizt hefur bréf hv. menntmn. Nd. Alþ. frá 115. apríl um prófessorsembætti það, sem um ræðir í 117. þingmáli. Erindið hef ég sent lagadeild, og leyfi ég mér hér með að senda bréf, sem borizt hefur frá deildinni. Virðingarfyllst, Ármann Snævarr, rektor.“ Bréf lagadeildar hljóðar svo: „Reykjavík, 16. apríl 1969. Lagadeild hefur í dag rætt bréf menntmn. Nd. Alþ. til háskólarektors, dags. 15. apríl. Gerð var þessi ályktun: Lagadeild fellst á, að prófessorsembætti það, sem um ræðir í bréfi menntmn., verði tengt lagadeild. Deildin tekur jafnframt fram, að hún telur lögfestingu þessa embættis, ef til kemur, óviðkomandi áætlun deildarinnar og háskólaráðs frá 1964 um fjölgun prófessorsembætta í lagadeild. Væntir hún þess, að fé verði veitt á fjárlögum næsta árs til að skipað verði í prófessorsembætti það, sem lögfest var með lögum nr. 27 frá 29. apríl 1967. Virðingarfyllst, Þór Vilhjálmsson, deildarforseti.“



Herra forseti. Mér þótti dálítið forvitnilegt að fá fréttir hér úr þessum ræðustól um bréf, sem sagt var, að ég hefði staðið að að senda, og bréf, sem ég hefði fengið. Ég á sæti í menntmn., og þessi bréfaskipti hafa ekki verið rædd í n. Þetta segi ég ekki til að amast neitt við þessu frumkvæði form. n. Það er alveg sjálfsagt, en það er hans verk. Hins vegar staðfesta þessi bréf ofur einfaldlega, að málið var ekki lagt fyrir lagadeild formlega fyrr en í gær, og staðhæfingar um annað, sem við höfum heyrt hér í umr., hafa þar með ekki verið réttar. Ég ætla ekki að lengja umr. um þetta mál, þær einkennilegu umr., sem hæstv. menntmrh. efndi hér til fyrir skömmu. Það er aðeins eitt atvik, sem mig langar til að vekja athygli á. Ég las í forystugrein í Alþýðublaðinu daginn eftir þessar umr. á þingi fordæmingu yfir stjórnarandstæðingum, eins og komizt var að orði, sem væru að gera mikið veður út af ákaflega ómerkilegu máli, og í gær heyrði ég hæstv. menntmrh. fara að tala um þetta einnig í sambandi við umr. um málefni iðnnema, að þetta væri furðuleg stjórnarandstaða, sem leyfði sér að vera með löng ræðuhöld af jafnómerkilegu tilefni. Nú er ég í sjálfu sér sammála, bæði hæstv. ráðh. og Alþýðublaðinu um það, að þetta frv. er ómerkilegt, en þetta er ekki frv., þar sem stjórnarandstaðan er að deila við ríkisstj. Slíkur málatilbúnaður er alger fjarstæða. Þetta mál á ekkert skylt við, hvernig menn skiptast í stjórnmál á Íslandi. Það er alger firra að tala um þetta mál sem eitthvert ágreiningsmál milli ríkisstj. og stjórnarandstöðu. Það er gert of mikið af því hér á þingi að gera mál, sem í eðli sínu eru algerlega ópólitísk, að pólitískum málum á þennan hátt, og það er viðhorf, sem menn eiga að venja sig af. Hins vegar veit ég fullvel, hvað á bak við þetta er. Á bak við þetta er það, að hæstv. menntmrh. veit fullvel, að mikill meiri hluti alþm. telur þetta frv. vera algera fjarstæðu. Hann veit, að eina vonin til að koma því fram er, að hann geti hagnýtt flokkahandjárn, að stjórnarflokkarnir telji það skyldu sína að fylgja þessu máli, líka menn, sem eru andvígir því. Flokkahandjárn eru stundum nauðsynleg, en það er alger afskræming á þingstörfum að ætla að beita þeim í sambandi við mál eins og þetta, og það er mjög misskilið sjálfsálit, ef hæstv. menntmrh. telur, að honum sé það til minnkunar, þó að frv. eins og þetta félli. Það er ekki nokkur minnsta minnkun. Hæstv. ráðh. á að vera reiðubúinn til þess að bera mál eins og þetta á frjálslegan hátt fyrir þm. og láta það ráðast, hvað þeim sýnist. Ég hef áður sagt, að mér finnist þetta mál vera Alþ. til lítils sóma, en ef einnig á að afgreiða það með flokkahandjárnum, þá held ég, að Alþ. setji ofan í vitund almennings, og er þó naumast á mannorð Alþ. bætandi á því sviði.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð til þess að leiðrétta þau ummæli hv. síðasta ræðumanns, að þetta mál hafi ekki verið lagt formlega fyrir lagadeild fyrr en í gær. Þetta er misskilningur. Málið var rætt áður á 2 fundum í lagadeildinni, að því er bæði rektor Háskólans og forseti lagadeildarinnar tjáðu mér á sínum tíma og endurtóku við mig daginn eftir að umr. fóru hér síðast fram um þetta efni. En ástæða hafði þá ekki þótt til á hvorugum fundinum að gera sérstaka ályktun um málið, en forseti lagadeildarinnar skýrði hins vegar í háskólaráði frá þeirri skoðun lagadeildarinnar, að hún væri því samþykk fyrir sitt leyti, að prófessorsembættið yrði í lagadeild, og forseti lagadeildarinnar greiddi atkv. með þeirri ályktun í háskólaráði, að þess yrði óskað við hið háa Alþ., að prófessorsembættið yrði í lagadeild í stað þess að vera í heimspekideild, eins og ríkisstj. hafði lagt til. Það var því vitað áður, að lagadeildin vildi fyrir sitt leyti samþykkja það, að embættið væri í lagadeild, þótt formleg samþykkt í deildinni lægi ekki fyrir. Þess vegna var það sem fundur var haldinn, ég held í gær, í tilefni af fsp. eins hv. þm. hér, til þess að á því þyrfti enginn vafi að leika, að lagadeildin vildi fyrir sitt leyti samþykkja, að prófessorinn væri í þeirri deild, þótt áður hefði verið gert ráð fyrir öðru. Hv. þm. sagði enn, að þetta mál væri fjarstæðukennt. Ég þykist vita, að það, sem hann á við í því efni, er það eitt, hvar prófessorinn er staðsettur innan Háskólans. Þessi hv. þm. hefur áður tekið undir það efnislega, að það sé skynsamlegt og eðlilegt að hafa embætti við Háskólann í ættfræði, og hann hefur eins og við var að búast tekið undir eða er mér eins og við er að búast algerlega sammála um sérstaka hæfni Einars Bjarnasonar til þess að gegna slíku embætti. Eina deilumálið í sambandi við þetta er það, hvar prófessorinn skuli vera staðsettur. Hann hefur aldrei sagt, þessi hv. ræðumaður, hvað hann telji rétt í þeim efnum. Ég hef sagt, hvað ég tel rétt í þeim efnum. Ég tel, að maðurinn eigi heima í heimspekideild, enda lagði ég það til í upphafi. Það er hugmynd Háskólans sjálfs og beiðni Háskólans sjálfs, að hann sé ekki í heimspekideild, heldur í lagadeild. Ég taldi rétt að taka það tillit til Háskólans fyrir mitt leyti, að embættið skuli vera í lagadeild, og það, sem þessi hv. þm. og fleiri finna að frv. og í raun og veru gerir það að verkum, að þeir telja það vera fjarstæðukennt, jafnvel hlægilegt, eru till. Háskólans í sambandi við málið, en ekki mínar till. eða till. ríkisstj. Sá þáttur þess, sem gerir málið fjarstæðukennt í hans augum, ef ég hef skilið orð hans rétt, og ég hygg, að öðruvísi sé ekki hægt að skilja þau, eru till. Háskólans í málinu. En þegar öllu er á botninn hvolft, þá virðumst við hv. 6. þm. Reykv. vera sammála um flest atriði, ef skurnin er tekin utan af efni málsins. Við erum sammála um það, að það sé mjög eðlilegt og tímabært, að stofnað sé við Háskólann embætti í ættfræði sem upphaf að því að efla ættfræði- og erfðafræðirannsóknir við Háskólann. Við erum sammála um það, að Einar Bjarnason sé sérstaklega vel hæfur til þess að taka þetta embætti að sér, og við erum báðir sammála um það, að það sé ekki sú eðlilega skipan, að embættið sé í lagadeild. Við erum sammála um það. En engu að síður hef ég viljað taka það tillit til óska Háskólans í þessu að samþykkja frv. í þessu formi, þó að í sjálfu sér hefði ég kosið að hafa það öðruvísi. Það er hins vegar mjög mikill misskilningur, að meiri hl. þm. sé í raun og veru á móti málinu og það sé verið að beita einhverjum stjórnarþvingunum, einhverjum handjárnum á stuðningsmenn ríkisstj. í málinu. Ég get í því efni skýrt frá því, að þegar málið fyrst bar á góma fyrir meira en ári, áður en það var flutt, ræddi ég málið við forystumenn stjórnarandstöðunnar, vegna þess að ég gerði mér auðvitað ljóst, að þar er um mál að ræða, þar erum við enn sammála, hv. 6. þm. Reykv., sem ekki á skylt við deilur milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Og ég fékk góðar undirtektir undir hugmyndina hjá formönnum þingflokka beggja stjórnarandstöðuflokkanna, góðar undirtektir undir hana. Atvikin hafa hagað því þannig af einhverjum ástæðum, - ég skal engum getum að því leiða, hvað það er, hvort það er tilraun til þess að vera á móti því, sem ríkisstj. beitir sér fyrir eða ráðh. beitir sér fyrir, eða eitthvað annað, ég skal alveg láta það liggja á milli hluta, - að almennt fylgi hefur ekki reynzt fyrir málinu hjá stjórnarandstöðunni. Mér er einnig kunnugt um það, að á meðal stuðningsmanna stjórnarinnar er einhver andstaða gegn málinu. Ég hef ekkert við það að athuga. Hitt eru mér nokkur vonbrigði, að jákvæðar undirtektir formanna þingflokka stjórnarandstöðunnar fyrir rúmu ári hafa reynzt minni á borði heldur en þær voru í orði við mig fyrir rúmu ári. En það verður að sjálfsögðu að hafa sinn gang. Hitt tel ég mjög miður, ef ágreiningur um það, hvar prófessornum er ætlaður staður innan Háskólans, verður til þess að spilla fyrir máli, sem annars er tvímælalaust þarft mál og gott. Og ég vil enn að síðustu vekja athygli á því, að sú gagnrýni á frv., sem að þessu lýtur, er ekki gagnrýni á skoðun ríkisstj., heldur gagntýni á till. Háskólans.



Herra forseti. Ég vil aðeins láta það koma fram, að skömmu fyrir jólafrí var samþ. í menntmn., ef ég man rétt, með atkv. allra viðstaddra nm. að senda þetta frv. til umsagnar Háskóla Íslands, og sú umsögn var lögð fram við 2. umr. Við þessa umr. óskaði einn af nm. eftir frekari upplýsingum, og ég skrifaði til Háskólans sem formaður n. og bað um þær upplýsingar og fékk þær. Ég tel, að ég hafi gert þetta í fullu umboði allrar n., þ. á m. 6. þm. Reykv., og hann þurfti ekki af sinni - ja, ég vil ekki segja náttúru að sparka í menn jafnvel fyrir það að framkvæma hans eigin vilja. Ég vil endurtaka það, að það er skoðun mín, að sá skollaleikur, sem verið hefur hér í sölum Alþ. um þetta frv., sé fyrst og fremst frá stjórnarandstöðunni kominn, eða hvaða ályktanir eiga menn að draga af því. þegar tveir af málglöðustu talsmönnum stjórnarandstöðuflokkanna hefja hér upp stórumr. og nota þetta sem tækifæri til næstum móðursýkislegra árása á menntmrh.? Málsmeðferðin öll ber þess vitni, að þeir eru að reyna að gera málið að pólitísku máli, sem þeir vonast til að hafa pólitískan hagnað af, og þeir hugsa ekki um neitt annað.



Herra forseti. Ég á sæti í þeirri n., sem fjallaði um þetta mál, en átti þess ekki kost sökum anna að mæta á þeim fundi eða fundum, sem afgreiddu þetta mál. Mér þykir rétt að láta skoðun mína og afstöðu til málsins koma fram, áður en umr. lýkur, og skal gera það í örstuttu máli. Ég hef raunar ekki öðlazt skilning á því enn, hvernig unnt sé nema að nafninu til að gera ættfræði að kennslugrein við háskóla, skil það ekki. Ég á enn verra með að skilja, að það sé hægt að gera ættfræði að rannsóknagrein við háskóla, og skortir því allan skilning á eðli málsins. Ég hefði getað skilið þennan frv. flutning, ef það hefði verið um að stofna til mannfræðirannsókna við Háskóla Íslands og sérfræðingur í mannfræði hefði verið hugsaður til starfsins og síðan notuð aðstaða okkar dvergsmáa þjóðfélags og sú þekking, sem hér er til um ættfræði, til aðstoðar við þá háskólagrein. En frv. er ekki um þetta. Efnislega er ég því andvígur málinu í þessu formi, sem það er, og við það bætist svo, að mér finnst alveg furðu gegna sú handabakaafgreiðsla hjá Háskóla Íslands, sem orðið hefur á þessu máli. Leitað er hans umsagnar. Hún kemur jákvæð. Síðan er það borið undir þá háskóladeild, sem málinu var ætlað að eiga heima í, og sú háskóladeild er málinu alveg andvíg og mótmælir - mér skilst meira að segja, að þeir prófessorar í þeirri deild, sem sjaldan geta orðið sammála, hafi orðið sammála um þetta, að í þessari deild ætti málið ekki heima og þeir mótmæli því. Þá er borið niður í annarri deild Háskólans og farið fram á það, að þetta barn verði viðurkennt þar, en það tekur þá þrjá fundi þangað til hægt er að fá út úr þeim jákvætt svar. Ég er þeirrar skoðunar, að þetta mál beri hér ekki rétt að og hafi fengið furðulega afgreiðslu innan Háskólans og efa mjög, að við þjónum þeim mannfræðirannsóknum, sem ástæða væri til að framkvæma á vísindalegan hátt hér á landi með aðstoð þeirrar ættfræðiþekkingar, sem einnig er hér fyrir hendi, með því formi, sem málið er í. Ég lýsi því yfir minni andstöðu við þetta mál og teldi skynsamlegast, að málinu væri kippt til baka.



Herra forseti. Ræðutíma mínum er raunar lokið samkv. þingsköpum, og ég skal ekki segja mörg orð. En ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs engu að síður, voru ummæli hv. 5. þm. Vesturl., sem voru undarlega hvatvís í minn garð. Hann hélt því fram, að ég hefði sem stjórnarandstæðingur vakið hér upp móðursýkislegar árásir á hæstv. menntmrh. Þessu fer mjög fjarri. Eina ástæðan til þess, að ég tók til máls um þetta mál er sú, að ég á sæti í þeirri n., sem fjallar um þetta frv., og ég tók að mér framsögu fyrir minni hl. þessarar n. Ég var einvörðungu að gegna þingskyldu minni með því að taka þátt í umr. um þetta mál, og ég gerði grein fyrir afstöðu minni til málsins á algerlega málefnalegan hátt og færði til þau rök, sem mér voru tiltæk í fyrstu ræðu minni. Ástæðan til þess, að síðan urðu dálítið einkennilegar umr., var sú, að hæstv. menntmrh. rauk upp með furðulegum árásum á prófessora Háskólans, fjarstadda menn, menn, sem ekki áttu þess nokkurn kost að bera hönd fyrir höfuð sér, og ég taldi ástæðu til þess bæði að mótmæla þessum sjónarmiðum hæstv. ráðh. og að víta þessa framkomu hans, og mér finnst hún enn þá mjög ólík venjulegri framkomu hans. En út af því, sem hæstv. ráðh. sagði áðan, að okkur bæri ekki mikið á milli, þá þykir mér rétt að skýra það örlítið nánar, þó að ég gerði raunar grein fyrir því í fyrstu ræðu minni. Ég sagði þar, að mér hefði þótt skemmtileg sú hugmynd, sem fram hefði komið, að hægt væri að tengja saman hinn feiknalega ættfræðiáhuga Íslendinga og sérstakar rannsóknir á erfðafræði og arfgengum sjúkdómum. Að þessu hefur verið unnið af erfðafræðinefndinni, og ég taldi það í sjálfu sér skynsamlega tilhögun að færa æviskrárritaraembættið, þannig að það nýttist þessari erfðafræðinefnd. En eins og þetta mál liggur nú fyrir, er ekki nokkur minnsta trygging fyrir því, að erfðafræðinefnd nýtist þetta embætti að nokkru minnsta leyti. Í þessu frv. eru ekki nein ákvæði um það, að þessi prófessor eigi að gegna störfum í erfðafræðinefnd. Ég hef talað við menn í erfðafræðinefnd og spurt þá gagngert um þetta, og þeir segjast ekki telja, að þetta frv. sé borið fram í þeirra þágu, og þeir segja, að það sé engin trygging fyrir því, að þeim nýtist þessi nýja skipan. Frv. fjallar einvörðungu um það að stofna prófessorsembætti við lagadeild Háskólans og sá prófessor, sem þar er, á að gegna venjulegum prófessorsstörfum, væntanlega flytja fyrirlestra og gegna rannsóknum, sem hann gerir vafalaust með prýði, en þetta kemur ekkert við hinni upphaflegu hugmynd. Ég bauð hæstv. ráðh. upp á það, þegar ég talaði hér fyrst, hvort við gætum ekki tekið upp samvinnu um það að leysa þetta mál á þann hátt, sem fyrirhugað var í upphafi, með því að tengja þetta við erfðafræðinefndina. Ég er enn þá reiðubúinn til þeirrar samvinnu, ef hæstv. ráðh, sýnist svo.



Herra forseti. Ég skal ekki blanda mér mikið í þessar umr., sem nánast sagt eru skoplegar að sumu leyti. En ég vildi láta undrun mína uppi hér yfir því, að það skuli sagt á Alþ. Íslendinga, að ættfræði teljist ekki meðal vísinda. Ég hygg, að það séu einmitt þau vísindi, sem Íslendingar hafi iðkað mest frá því, að byggð hófst hér, og talið sér einna mest og helzt til gildis, að þeir hafi kunnað skil á ætt sinni betur heldur en allar aðrar þjóðir. Það má endalaust deila um það, hvað teljist vísindi eftir einhverri ákveðinni skilgreiningu. Ég las eftir ungan heimspeking viðtal fyrir skömmu í blaði, þar sem hann taldi meginhluta hinnar gömlu heimspeki langt fyrir utan öll vísindi. Þannig koma ætíð nýjar kenningar upp, en fróðleikur um ættfræði hefur ætíð verið stolt Íslendinga og þau fræði, sem þeir hafa kunnað bezt. Og það verður ekki af skafið, að af öllum Íslendingum hefur Einar Bjarnason komizt lengst í því að beita vísindalegum aðferðum við ættfræði, og alveg tvímælalaust er hann bezt að sér í þeim efnum allra manna hér á landi nú, og þó ekki væri annað, þá hygg ég, að það sé illa varið - ég segi það eins og það er, ég hygg, að það sé illa varið tíma þessa mjög fjölfróða manns í ættfræði, að hann verji sínum starfskröftum til endurskoðunar ríkisreikninga, sem margir menn geta unnið að. Ég tek fram, að það á ekkert skylt við að losa það embætti öðrum til handa, heldur tel ég það illa farið, að þessi maður, sem er gæddur sérstökum fróðleik og gáfum í þessum efnum, skuli ekki fá notið þeirra sjálfum sér og þjóðinni allri og ættarvísindum á Íslandi til gagns. Það er engin nýjung, að það sé verið að stofna háskólaembætti bundið við einstakan mann, það var gert t.d. á sínum tíma um svo merkan mann sem dr. Guðmund Finnbogason. Þá voru ámóta harðar umr. hér á þingi, fyrir einum rúmum 50 árum, um þörf á því embætti. Því var haldið fram, að vinnuvísindi, sem starf hans var tengt við, væru engin vísindi og væri hégóminn einber. Ég hygg, að það hafi verið Háskólanum til hróss, að Guðmundur Finnbogason starfaði við hann, og það hafi einmitt sýnt framsýni þm. þá, að þeir stofnuðu embætti, sem í þessari grein var bundið við þann eina Íslending, sem þá hafði kynnt sér þau efni, sem segja má, að mikill hluti framfara nú á dögum byggist á, að kunna að beita vinnuaflinu betur heldur en áður var gert. Það mætti segja, að sumar af kenningum Guðmundar Finnbogasonar hafi kannske reynzt barnalegar miðað við það, sem síðar hefur orðið. En hann var á réttri braut, og Alþ. var á réttri braut með stofnun þessa embættis, bundið við þann ákveðna mann, vegna þess að þá höfðu ekki aðrir skilyrði til þess að inna það verk af höndum, auk þess sem menn vildu sýna þeim manni sérstaka virðingu og sæmd, sem hana átti skilið, alveg á sama hátt eins og ég tel, að Einar Bjarnason eigi, - hann er að vísu gamall kunningi minn, en ég er enginn upphafsmaður þessa máls. En ég get ekki orða bundizt, þegar verið er að gera lítið úr ættfræði og gera málið skoplegt, þeim fræðum, sem Íslendingar hafa stundað sér mest til ánægju og almenningur kann betur skil á hér heldur en nokkurs staðar annars staðar, og um er að ræða tvímælalaust þann mann, sem bezt er að sér í þeim fræðum nú, og sennilega þann, sem bezt hefur verið að sér frá upphafi á Íslandi, e.t.v. að föður hans heitnum einum undanteknum.



Herra forseti. Ég er ekki vanur að tala mikið í skólamálum hér. Ég er heldur ekki í menntmn. og hef verið svo lánsamur að eyða ekki miklum hluta af ævinni í að sitja á skólabekkjum og er forsjóninni þakklátur fyrir það, að ég eyddi ekki orkunni í það. Ástæðan til þess, að ég tala hér í þetta skipti, er, að mér finnst þessi málflutningur dálítið skoplegur. Menntmrh. var hér að lesa í gær eða fyrradag upp úr enskri alfræðiorðabók. Þar kom í ljós, að þetta voru akademísk fræði og prófessorar víst í þeim. Það var nefnt eitt dæmi, það var í Þýzkalandi. En þetta er bara ensk alfræðiorðabók, og það virtist þess vegna ekki vera hjá Bretum og sennilega ekki víðar, fyrst Þýzkaland var sérstaklega tilgreint. Nú þurfti sú ágæta þjóð sérstaklega á þessu að halda. Þeir voru að finna Júðana til þess að geta sálgað þeim, þannig að það var eðlilegt, að þeir þyrftu - ég skil ekki annað en þeir hafi þurft marga prófessora í þessu. En þá átti nú stórveldið Ísland að fara að taka sér þetta stóra ríki og mikla menningarland til fyrirmyndar og setja líka upp prófessoraembætti, sennilega vegna þess hvað við höfum góðan fjárhag og erum stórþjóð. Mér finnst þetta dálítið skoplegt. Jafnframt hældi þessi hæstv. ráðh. sér af því, að kennurum og prófessorum við Háskólann hefði fjölgað eitthvað um 96 skildist mér, ég man það nú ekki alveg upp á víst, ég skal ekki ábyrgjast það, en það var nálægt því, úr eitthvað 46 eða um eitthvað 2/3, og hinn raunverulegi kostnaður við Háskólann hefði aukizt um 250% í hans tíð, 12 árum. Þetta er ekki svo ólaglega gert. Ég hef komið hér oft í pontuna og varað við þessari miklu eyðslu hjá ríkisstj. og gert það ekki af neinni illkvittni og sagt þeim hreinskilnislega, að ég álíti, að gjöldin væru orðin svo há, að þjóðin risi ekki undir þeim nema í góðærum eins og 1965. Hvað kemur á daginn? Þegar hallar undan fæti - það er aldrei hægt að búast við toppári hvað snertir bæði afla og verðlag - þá er ekki hægt að rísa undir þessu, og þá er krónan lækkuð. Hún var lækkuð á einu ári um allt að því helming. Þetta er það, sem skeður. Hún var fyrst og fremst lækkuð til þess að fá fleiri krónur í ríkissjóð. Það vitum við, sem þekkjum til í atvinnulífinu, að það var hægt að bjarga sjávarútveginum á annan hátt. Út af þessari miklu eyðslu hjá ríkinu vofir yfir, ég vil ekkert fullyrða um allsherjarverkfall, en skæruhernaður a.m.k. Ég verð að segja það, að ég er á móti verkföllum og tel þau algerlega ótímabær. En mér finnst launþegar hafa sýnt bara mikla þolinmæði, og ég vil, að þær raddir heyrist. Það er ekki hægt að neita því, að þeir reyna að komast hjá því að gera skaða af útflutningsafurðum og hefja ekki allsherjarverkfall nú, þegar vertíðin stendur yfir. Það megum við vera þakklátir fyrir. Við vitum allir, að við erum orðnir stórskuldugir. Við eigum enga gjaldeyrissjóði. Það hefur verið illa haldið á fjárfestingarmálum. Annars ætla ég ekki að fara út í það í einstökum atriðum nú, en okkur veitir ekki af okkar aurum. Þá finnst mér það hálfskoplegt, að við ætlum að fara að stofna viðhótarprófessorsembætti við Háskólann í viðbót við þessi 96, sem menntmrh. er búinn að búa til á 12 árum. Og þá er aðallega vitnað í eitt stórveldi, það eru Þjóðverjar. Þeir höfðu á Hitlersdögunum eða eitthvað um það leyti prófessora í þessum fræðum. Ég er ekkert að gera lítið úr ættfræði í sjálfu sér eða skopast að henni, fjarri því. En við erum bara betur að okkur í ættfræði en nokkur önnur þjóð sennilega. Það gerir fámenni okkar. Þetta hefur verið tómstundavinna. Ætli það geti ekki bara flestallir, a.m.k. mjög margir, rakið ætt sína til landnámsmanna. Höfum við þá að gera með nokkurn sérstakan prófessor í þeim fræðum? Ég býst ekki við, þó að Einar Bjarnason sé vafalaust fær maður á þessu sviði - annars þekki ég þann mann ekkert, ég ætla ekki að gera lítið úr honum - að hann verði klókari en aðrir, þegar komið er aftur fyrir landnámstíð, að rekja réttar ættir, þannig að við fræðumst nú lítið á þessu prófessorsembætti, og ekki þarf að skapa neina sérstaka kennara í þeim fræðum. Háskólakennurunum hefur fjölgað og prófessorunum. Hefur þjónustan batnað? Ég dreg það í efa. Þegar ég var drengur, höfðum við presta nokkurn veginn. Þeim má nú líklega fækka, og hefði verið hægt að koma þeim málum betur fyrir. Við höfðum lækna úti á landsbyggðinni. Nú fást þeir ekki nægilega margir. Sýslumenn fást enn þá, raunar misvitrir. Það er af því að við höfum svo mikið af lögfræðingum, að við vitum ekkert, hvað við eigum við þá að gera. Ég held nefnilega, að menntamálin séu að fara í hreinar ógöngur. Þau eru svo ópraktísk og annað það, að það er ekki réttur andi ríkjandi í Háskólanum. Ég veit ekki betur en rektorinn sé upptekinn í alls konar störfum öðrum. Ég veit ekki betur t.d. heldur en hann sé formaður fasteignanefndar ríkisins, og sé í ótal nefndum og ráðum, þannig að hann hafi takmarkaðan tíma til að kenna. Væri ekki ráð að hafa prófessorana heldur færri, láta þá vinna betur og borga þeim, svo að þeir gætu lifað á því, en þeir ættu ekki að vera að snapa upp ótal hjáverk til þess að geta lifað? Ég held, að það væri réttara, og senda hina út á landsbyggðina og láta þá gerast þar forystumenn við útgerð og verzlun og annað slíkt. Ætli það væri ekki þarfara? Það eru sum byggðarlög þannig, að þau eru svo gersneydd því að hafa hæfa forystumenn, að atvinnulífið getur ekki gengið eðlilega þar. Það eru hér í fjölda húsa skrifstofur lögfræðinga, sem eyða orkunni í það að rukka fátæk fyrirtæki og einstaklinga, lögsækja þá og rukka og taka 10–20% af því. Ætli það væri ekki betra, að þessir menn hefðu ekki lært neina lögfræði, heldur fengju bara hæfilega menntun og væru svo nýtir menn, annaðhvort hér eða annars staðar í atvinnulífinu, iðnaði, verzlun, sjávarútvegi eða landbúnaði? Ég hygg það. Það var verið að tala hér um iðnskóla og iðnskólamenntun í gær eða fyrradag og hún væri ekki fullkomin hér. En þetta er bara satt. Við stofnum iðnskóla, en þeir menn hafa ekki nógu tæknilega þekkingu, sem þar kenna, og iðnaðarmenn okkar eru ekki nógu tæknilega menntaðir. Ætli væri ekki réttara, að við styrktum menn til að læra iðnað hjá iðnþróuðum þjóðum, reyndum að koma þeim þar fyrir og styrkja þá til þess heldur en þeir læri einhver önnur fræði, sem aldrei koma að gagni, og mennirnir hafa ekkert við að starfa, þegar þeir koma heim og eru búnir með nám, og verða að fara til annarra landa? Það var alveg hárrétt, sem kom fram hjá Magnúsi Jónssyni hér. Það byggist auðvitað ekki á nokkru viti að henda styrkjum í Pétur og Pál án þess að nokkuð sé um það talað. hvað hann eigi að læra, hvort það sé þarft fyrir hina íslenzku þjóð eða ekki, hvort þjóðin hafi þörf fyrir starf hans eða ekki. Þetta kom fram hér í umr., og Magnús Jónsson benti á þetta hér í vetur, og þetta er mjög skýrt og réttilega fram tekið. Annað nám í Háskólanum okkar er ákaflega ópraktískt. Það er guðfræðin, og hún er nú lítið sótt og varla nógir prestar, og helzt vilja þeir vera hér. Það er lögfræðin, en það er orðið of mikið af lögfræðingum. Lækna þurfum við að hafa, ekki er nema gott um það að segja. Verkfræðin er engan veginn fullkomin, og það er ekki nema eðlilegt. Þeir verða að fara út, og það er í raun og veru ekki nema eðlilegt. Við erum 200 þús. manna þjóð. Hvernig í ósköpunum getum við haft jafnmargar greinar akademískar hér og aðrar þjóðir. þessi litla, fátæka þjóð? Við megum ekki miða okkur við stórveldin um þetta. Við verðum að sníða okkur stakk eftir vexti, en við verðum að reyna að hafa námið praktískt, og ég hygg, að t.d. þessi lögfræðingafjöldi og þessi viðskiptafræði eða hagfræði eða hvað það er kallað, það mættu vera miklu færri í því og starfskraftar þessara manna notuðust miklu betur að styðja þá til þess að læra einhver önnur hagnýtari fræði. Ég get tekið dæmi: - Þeir eru að reyna að búa til tvöfalt gler hér á Íslandi. Það er bara það miklu verra heldur en belgíska glerið, sem er flutt inn, að þeir, sem til þekkja, telja það íslenzka ekki nothæft. Ætli væri t.d. ekki ráð, ef við værum að basla við þetta, að reyna að fá einhvern mann til að fara til Belgíu og læra þessa iðn? Svona þurfum við að taka þær iðngreinar, sem við ætlum að leggja stund á, og alveg sérstaklega, ef við ætlum að fara að keppa við aðrar þjóðir um útflutning á iðnaðarvörum. Það er ekkert áhlaupaverk að læra þetta. Ég held, að við ættum að beina menntun okkar gáfuðu manna, því Íslendingar eru greind þjóð, að hagnýtari efnum heldur en nú er. Ég hygg, að við gætum komizt af með 5–10% af þeim hagfræðingum, sem við höfum, til þess að reikna okkur á hausinn á svona 10 árum. Ég tel það alveg nóg, ef þeir væru á réttum stöðum, t.d. í bankamálum og viðskiptamálum og svo sem aðstoðarmenn hjá ríkisstj. Svo þyrpast þessir hámenntuðu menn í Seðlabankann og Efnahagsstofnunina. Mér er sagt, að þeir séu komnir um 130 í Seðlabankann, starfsfólkið sé á annað hundrað. Og ætli það séu ekki milli 20–30 í Efnahagsstofnuninni? Þessir menn hafa mikið að gera. Þeir semja ræður fyrir ráðh. og frv. og annað slíkt, því að ráðh. eru í veizlum og ferðalögum og öðru slíku. Það væri ef til vill rétt að hafa þá heldur færri og ráðh. ferðuðust heldur minna, því að ég efast um, að þeir lifi nokkuð lengur fyrir þetta flakk sitt. Mér finnst þetta því dálítið skoplegt, að þessi stóra og efnaða þjóð, Íslendingar, eigi allt í einu að vera frumkvöðlar í alheiminum eða allt að því, eftir því sem lesið var upp úr ensku alfræðiorðabókinni, að stofna hér prófessorsembætti í ættfræði. Er ekki hægt að láta þennan Einar Bjarnason hafa eitthvað til að dútla við í Þjóðskjalasafninu eða einhvers staðar, og ef hann er svona ákaflega vel að sér, maðurinn, hverjum á hann að kenna þarna í Háskólanum? Á að setja upp 20 manna deild þarna, til að láta hann halda ræður um ættfræði yfir þeim? Eða á þetta að vera rannsóknarstarf? Getur hann ekki gert eitthvað annað? Ef maðurinn veit þetta allt saman, getur hann þá ekki dundað við þetta á kvöldin sér til ánægju? Þetta er orðinn aldraður maður. Hann hefur ekkert að gera á Hótel Sögu eða einhverjum næturklúbb hér. Það er gott fyrir hann að hafa þetta verk sem nokkurs konar aukastarf og láta hann þá líta eftir einhverju þarna í Þjóðskjalasafninu. Ég er ekki að gera lítið úr manninum. En ég held, að það væri ráð að fækka þessum herrum, sem eru að kenna þessi fræði, sem við höfum ekkert með að gera, og hafa þessa styrki til námsmanna, sem fara til annarra landa, skynsamlegri, verja þeim á hagkvæmari hátt heldur en gert hefur verið, og ég tek þar undir með þeirri hugmynd, sem kom fram hjá Magnúsi Jónssyni í umr. fyrr í vetur. Ég man ekki, í hvaða sambandi það var. Ég held, að við höfum yfirleitt engin efni á að haga okkur jafnglópslega og við höfum gert.



Herra forseti. Þegar málið var til umr. s.l. mánudag, þótti mér hæstv. menntmrh. fara allhörðum orðum um nokkra prófessora heimspekideildar Háskólans, þar sem hann lýsti því, að þeir færu með ósannindi, og af því tilefni fór ég fram á það við hæstv. forseta, að málinu yrði frestað, svo að menntmn. gæfist kostur á að sannreyna, hvort þær væru réttar þessar ásakanir. Jafnframt gat hæstv. ráðh. þess, að það lægi fyrir samþykkt lagadeildarinnar fyrir því, að hún væri ásátt um, að þetta prófessorsembætti væri stofnað við þá deild. Ég gat þess, að menntmn. hefði enga vitneskju fengið um það, og spurði hann beint: Liggur þessi samþykkt fyrir? Og ég hef hér þessi orðaskipti, og eru þau þannig samkv. segulbandi: „Þá vil ég spyrja hæstv. ráðh., því að mér er ekki kunnugt um það, hefur það verið lagt fyrir lagadeild, hvort hún vill taka við þessum prófessor? - Menntmrh.: Já, hún hefur samþykkt það.“ Þetta stendur í ræðunni. „Hún hefur samþykkt það.“ Hæstv. forseti varð við þessum tilmælum mínum, og málinu var frestað án þess að slíta umr. Síðan gerist það, sem hér hefur komið fram, að hv. formaður menntmn. hefur skrifað lagadeildinni bréf daginn eftir að þessar umr. fóru fram, á þriðjudaginn. Og eins og hv. 6. þm. Reykv. sagði hér áðan, höfum við ekki séð þetta bréf, við, sem eigum sæti í menntmn. Ég spurði hv. þm. að því áðan, hvort hann væri með það. En hann sagði, að það væri úti í Þórshamri. Ég segi alveg það sama og hv. 6. þm. Reykv., að ég hef ekkert við það að athuga, að form. n. skrifi bréf, en betur kynni ég við það, að hann lofaði okkur að sjá uppkastið af bréfinu, áður en það er sent, ef það á að vera í nafni n. Við höfum ekki falið honum að skrifa þetta bréf. Við höfum óskað eftir því, að Háskólinn segði álit sitt á málinu, en svo er mér tjáð - ég held, að ég hafi það rétt eftir form., að hann hafi spurt Háskólann um það, - hann hafi leitað staðfestingar Háskólans á því, að hann samþykkti þessa prófessorsskipan, m.ö.o., staðfestingar á því, sem hæstv. ráðh. var að segja. En lagadeildin staðfestir það ekki, heldur gerir hún í fyrsta sinn í gær þessa samþykkt, svo að þetta lá ekki fyrir á mánudaginn. Nú má segja, að þetta sé aukaatriði, því að þessi samþykkt frá lagadeild er komin. Og þó að ég hafi ekki heldur séð svarið, þá hef ég heyrt það lesið hjá hv. þm., og þar heyrist mér, að sé tekið fram, að nefndin fallist á þessa skipun prófessors, en það breyti engu um óskir deildarinnar um þá prófessora, sem hún vill fá. M.ö.o., ég get ekki séð, að þetta sé þá ósk deildarinnar að fá þennan prófessor, heldur hafi deildin óskað eftir öðrum prófessorum og það fyrir alllöngu. Og sú ósk stendur í fullu gildi. Þetta embætti er algerlega utan við það allt saman. Þó að lagadeildin hafi fallizt á þennan prófessor, held ég, að það sé ofmælt hjá hæstv. ráðh., eins og hann orðaði það hér áðan í ræðu sinni, að þetta embætti sé sett á stofn samkv. beiðni Háskólans. Við höfum ekki orðið vör við þessa beiðni Háskólans. Við höfum orðið varir við mótmæli Háskólans, en ekki beiðni, og nú fáum við vitneskju um, að lagadeild samþykkir það. Það er ekki frumkvæði frá Háskólanum að fá ættfræðiprófessor við lagadeildina, það kemur ekki til mála. En látum þetta gott heita, og ekki skal ég gera aths. frekar við það, fyrst lagadeildin samþykkir þetta. Hún um það. En hitt þykir mér undarlegt, að þeir telji sig hafa eitthvert tilefni til þess, hæstv. ráðh., hv. 5. þm. Vesturl. og hæstv. forsrh., að telja þessar umr. ómerkilegar og ekkert annað en pólitíska áreitni og annað þess háttar. Ætli þeim finnist það ekki um allar umr., sem ekki eru þeim að skapi? Og þá verður að búa þessum dómum einhvern búning og skrifa um það í Alþýðublaðið, eins og gert hefur verið að undanförnu. En hæstv. forsrh. minnti þó á það hér áðan, að fyrir 50 árum hefðu orðið harðar deilur á Alþ. um stofnun prófessorsembættis Guðmundar Finnbogasonar. Þá urðu harðar umr. já, af því að menn höfðu misjafnar skoðanir á því, hversu nauðsynlegt embættið var. En þá hafa vafalaust engar ásakanir komið fram um það, að það væri móðursýki þar á ferðinni. Eða ætli þeim finnist ekki móðursýki alls staðar, ef eitthvað er andað á þeirra eigin till.? Ég skal ekki blanda mér inn í þau vísindi, sem mér sýnast komin hér á dagskrá annars vegar milli hv. 4. þm. Reykv. og hæstv. forsrh., hvort ættfræði er vísindagrein. En ef hún er vísindagrein, sem tilheyrir lagadeild, þá dettur mér í hug, hvort það sé ekki aðallega vegna þess, að það þurfi að undirbúa laganema að dæma í barnsfaðernismálum eða eitthvað svoleiðis og vísindin beinist þá að því. Önnur vísindi, hvað snertir lagadeild, held ég, að komi varla til greina í sambandi við þetta prófessorsembætti. Það er ekkert nýtt fyrirbrigði á Íslandi né annars staðar, að faðerni manna sé vefengt og ef faðernið er nú rangt, þá veit ég ekki á hverju vísindin standa. Ég sé því helzt þá glóru í þessu embætti í lagadeild, að það sé með þetta í huga sem embættið er stofnsett. Annars held ég, að það sé alveg óþarfi hjá þessum stjórnarsinnum að vera með nokkrar vítur, þó að menn hafi mismunandi skoðun á máli, sem liggur fyrir þinginu, og rjúka upp með móðursýkisásakanir, það er ekki sæmandi.



Herra forseti. Ég skal ekki svara ásökun hv. 5. þm. Vesturl. um það, að við stjórnarandstæðingar höfum gert okkur seka um móðursýki í þessum umr. Ég held, að þeir, sem á þessar umr. hafa hlustað, geri sér fullkomlega grein fyrir því, að ef nokkuð hefur komið fram í þessum umr., sem hefur nálgazt móðursýki, þá voru það þau ummæli, sem hæstv. menntmrh. hafði yfir fjarstadda háskólakennara. Ég man ekki eftir því, að það hafi verið höfð harðari og ég vil segja óviðurkvæmlegri ummæli um fjarstadda menn heldur en þau, sem hæstv. menntmrh. viðhafði hér, þegar hann hóf umr. um þetta mál. En ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs nú að þessu sinni, var að bera af mér nokkrar sakir, sem á mig höfðu verið bornar við umr. málsins hér í fyrradag. Ég hafði látið þá svo ummælt, að það frv., sem hér lægi fyrir, væri eina frv., sem fyrir þessu þingi lægi af hálfu hæstv. ríkisstj., þar sem gert væri ráð fyrir bættri kennsluaðstöðu eða auknu mannahaldi við Háskólann. Hv. 5. þm. Vesturl. sagði, að þetta bæri vott um mína fáfræði, vegna þess að fyrir Ed. lægi sérstakt frv. um Háskóla Íslands, sem afsannaði þessa fullyrðingu mína. Það er alveg rétt, að fyrir Ed. liggur sérstakt frv. um Háskóla Íslands, og í 23. gr. þess frv. eru talin upp þau prófessorsembætti, sem lagt er til, að verði við Háskólann. Og um þessa 23. gr. frv., sem liggur fyrir Ed. segir svo í aths. frv.: „Við 1. mgr. er þess að geta, að hér eru talin upp þau prófessorsembætti ein, sem nú hafa verið lögfest, þar á meðal nokkur embætti, sein frestað hefur verið lögum samkvæmt að veita.“ Þetta sýnir það, að það er fullkomlega rétt, sem ég staðhæfi. Eina till., sem liggur fyrir Alþ. af hálfu hæstv. ríkisstj. um stofnun nýs embættis við Háskólann og bætta kennsluaðstöðu þar, er þetta frv., sem hér liggur fyrir. Af þeim mörgu óskum, sem háskóladeildirnar hafa borið fram um aukningu starfsmanna, er ekki fallizt á neina, en hins vegar borið fram frv. um þetta embætti, sem Háskólinn hefur alls ekki farið fram á. Eins og kemur fram í þeirri umsögn um 23. gr. l., sem ég las hér upp, er enn hvergi nærri veitt í öll prófessorsembætti, sem Alþ. hefur stofnað til og ákveðið, að skuli vera starfrækt. Ég hef reynt að afla mér upplýsinga um það, og mér skilst á upplýsingum, sem ég hef fengið frá skrifstofu rektors, að þá sé nú óveitt í ein 7–8 prófessorsembætti, sem Alþ. hefur ákveðið, að skuli vera, sem eru ákveðin lögum samkvæmt. Að vísu mun vera hafinn undirbúningur að því að veita sum af þessum embættum, en ekki öll, alls ekki öll. Þetta finnst mér rétt að upplýsa til að sanna það, að það, sem ég fullyrti hér við upphafsumr. þessa máls, er rétt, að þetta frv. er eina till., sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt fram á þessu Alþ. um aukið mannahald við Háskóla Íslands, þrátt fyrir það, að háskóladeildirnar hafi óskað eftir allt öðrum störfum heldur en þessu. Ég vil svo að síðustu minnast á það, sem þeir hafa fullyrt hér mikið, bæði fyrst hæstv. menntmrh. og svo hæstv. forsrh., að ættfræði væri sérstök vísindagrein og viðurkennd vísindagrein og væri viðurkennd það við marga háskóla. Þeir eru nú báðir gamlir prófessorar og ættu þess vegna að þekkja vel til í þessum efnum, og ég vil þess vegna svona til þess að upplýsa þetta mál betur spyrja þá um það, undir hvaða háskóladeildir við erlenda háskóla flokkast ættfræði? Það væri mjög fróðlegt að fá vitneskju um það, áður en við afgreiðum þetta frv. Mér er nú sagt, að slík embætti séu ekki til nema í Þýzkalandi og hafi verið á þeim tíma, þegar viss stjórn þar lagði sérstaka stund á ættfræði. En það kann að vera misskilningur. En ég vildi spyrja um það, þar sem þeir telja, að slík embætti séu til eins og þetta, sem hér var stofnað, við hvaða deild við erlenda háskóla er venjan að hafa þau? Er það við lagadeild? Er það við læknadeild? Er það við heimspekideild? Eða er það jafnvel eins og einhver þm. komst að orði, jafnvel við verkfræðideild, af því að það heyrir kannske á vissan hátt undir verkfræði að fjölga mannkyninu?



Herra forseti. Út af þeim umr., sem hér hafa farið fram nú síðast og ég gat nú því miður ekki heyrt allar, er enn ástæða til þess að benda á, að hér er ekki ætlunin að valda ríkissjóði nokkrum verulegum nýjum kostnaði, þar sem embætti, sem fyrir nokkrum árum var stofnað, á að sameinast þessu. Það má segja: Af hverju getur þá Einar Bjarnason ekki tekið að sér það starf, sem þannig var stofnað? Ástæðan er einfaldlega sú, að hann kærir sig ekki um að sækja um það, og eins og ég segi, hann hefur nú þegar með sínum vísindastörfum í ættfræði unnið til þess að fá sérstakan heiður. Og ég tel, að það sé Háskóla Íslands ekki siður heiður heldur en honum. Spurt er um það, hvort ættfræði sé vísindi eða ekki. Var Ari fróði vísindamaður? Var höfundur Landnámu vísindamaður? Voru allir þeir miklu ættfræðingar, sem óþarft er að telja upp eftir þessa, vísindamenn? Eru Íslendingar svo af göflunum gengnir, að þeir haldi, að þessir menn hafi ekki verið vísindamenn?



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég get ekki orða bundizt út af ummælum hv. 4. þm. Reykv., sem hann viðhafði um tölu embætta, sem óskipað væri í við Háskólann. Ég get ekki orða bundizt vegna þess, að hann sagði mér fyrir tveim dögum, að hann hefði fengið vissar upplýsingar á skrifstofu Háskólans, sem ég sagði honum þá, að mundu vera á misskilningi byggðar. Og ég sendi hv. þm. skýrslu gerða af rn. í samráði við Háskólann um málið eins og það er satt og rétt. Ég veit ekki betur en hann hafi fengið þessa skýrslu frá mér, sem er um sama efni. Hafandi þessa skýrslu á skrifstofunni hjá sér á Tímanum eða heima hjá sér eða í skúffunni hér segir hann ósatt í þessum ræðustól, beinlínis ósatt. Hann segist hafa fengið þær upplýsingar á skrifstofu Háskólans, að óveitt væri í ein 7-8 prófessorsembætti. Þetta var sú upplýsing, sem hann sagði við mig hér utan þd. fyrir nokkrum dögum. En sú skýrsla, sem hann fær og er óyggjandi rétt vegna þess, að hún er samin af embættismönnum í rn. og háskólaritara, er svona: „Það hefur verið frestað framkvæmd lagaákvæðis um stofnun prófessorsembættis í lagadeild 1967 með sparnaðarlögum.“ Frestað var framkvæmd eins embættis, sem þegar hefur verið lögfest. Það var frestað að leggja fram frv. um stofnun prófessorsembættis í guðfræðideild 1968. Þetta embætti hefur ekki verið lögfest, en frestað að leggja fram frv. um það. Embætti í nútímasagnfræði í heimspekideild var lögfest 1966, án þess að það væri í áætlun Háskólans, og því var frestað með sömu lögum, lögum frá 1968. M.ö.o. það hefur verið frestað framkvæmd tveggja embætta, og þar af er annað ekki samkv. háskólaáætluninni, þannig að aðeins eipu embætti samkv. henni hefur verið frestað. Hins vegar hefur verið frestað að leggja fram frv. um embætti í guðfræðideild, sem áætlunin gerði ráð fyrir. Við skulum telja það með, þá eru embættin orðin þrjú. Það er óskipað í embætti í Norðurlandamálum í heimspekideild vegna þess, að enginn umsækjandi hefur fengizt þrátt fyrir ítrekaðar auglýsingar. Embættið hefur enn verið auglýst. Hins vegar lætur hann þess ógetið, sem kom fram í skýrslunni, sem hann fékk, að tveimur dósentsembættum í læknadeild hefur verið breytt í prófessorsembætti með l. 1967, þannig að í læknadeildinni hafa verið stofnuð tvö ný prófessorsembætti. Sannleikurinn í málinu, sem hann þekkir af skjali, sem hann hefur í sínum fórum, er m.ö.o. sá, að tveim lögfestum embættum hefur verið frestað, öðru samkv. áætluninni, sem þingið samþykkti án till. frá Háskólanum, og það hefur verið frestað að leggja fram frv. um eitt, og í eitt er óskipað vegna skorts á hæfum umsækjanda. En auk þess hafa tvö embætti verið stofnuð í læknadeild og enn fremur eitt embætti í verkfræðideild, sem ekki var á áætlun Háskólans, þ.e.a.s. embætti Sigurðar Þórarinssonar. Embættin, sem hefur verið frestað lögum samkvæmt, eru því þrjú. Í eitt er óskipað vegna skorts á umsækjanda, en hins vegar hafa þrjú ný embætti verið stofnuð, þ.e. eitt utan við áætlunina og tvö má segja í samræmi við áætlunina, þó að beinlínis hafi ekki verið skýr ákvæði um það. M.ö.o. nýju embættin við Háskólann eru jafnmörg á þessum sama tíma og þau, sem frestað hefur verið framkvæmd á, og óskipað er í eitt vegna þess, að umsækjanda vantar. Ég get ekki stillt mig um að skýra frá þessu, af því að þetta er dæmi um þann málflutning, sem beitt hefur verið í þessu máli hér á hinu háa Alþ. og því miður allt og oft er beitt af hálfu þessa hv. þm.



Herra forseti. Ég sagði í ræðu minni hér áðan, að samkv. upplýsingum, sem ég hefði fengið hjá skrifstofu rektors um tölu prófessora, sem nú starfa við Háskólann, sundurliðað í einstakar deildir, þá væru nú óveittar 7–8 prófessorsstöður við Háskólann. En ég tók það jafnframt fram, að það mundi vera unnið að veitingu sumra þeirra, ég sé ekki hvað margra. Og ég hygg, að ef hæstv. ráðh. kynni sér þetta, komist hann að raun um það, að þessar upplýsingar mínar eru réttar. Það mun vera rétt, að það hefur þegar verið eiginlega fullákveðið að fresta eins og hann taldi um óákveðinn tíma, ég man ekki, hvað hann sagði, veitingu þriggja eða fjögurra prófessorsembætta, en það mun vera unnið að því að auglýsa hin embættin eða að leita eftir mönnum í þau. En eigi að síður var ástandið þannig í dag, að það vantar menn núna í 7–8 prófessorsstöður við Háskólann miðað við þá tölu, sem Alþ. gerir ráð fyrir, þó að það sé verið að vinna að því að veita í sumar þessar stöður, en ekki allar, eins og hæstv. ráðh. viðurkenndi, þar sem hann játaði, að það væri frestað a.m.k. um óákveðinn tíma að veita í þrjár eða fjórar stöður, svo að þetta haggar ekkert því, sem ég sagði hér áðan. Ég verð að segja það, að ég varð fyrir ákaflega miklum vonbrigðum út af því svari, sem ég fékk hjá hæstv. forsrh., því að venjulega svarar hann mjög skýrt og skilmerkilega. Ég beindi til hans þeirri spurningu, og beindi henni líka til hæstv. menntmrh., af því að þeir eru nú báðir gamlir prófessorar og þekkja vel til við Háskólann, við hvaða háskóladeildir ættfræði væri talin vísindagrein, hvort hún flokkaðist undir lögfræði eða sagnfræði eða erfðafræði eða jafnvel eitthvað allt annað. Þeir halda því fram, að það séu starfandi prófessorar í þessari vísindagrein við erlenda háskóla, og þá ættu þeir að geta upplýst það, við hvaða deildir þessir menn störfuðu. Það er ekkert svar við þessu að segja, að Ari fróði hafi verið vísindamaður og höfundur Landnámu og svoleiðis. Mér finnst það nálgast það að vera að svara alveg út í hött, svo að ég vænti þess að fá skýrar upplýsingar hjá hæstv. ráðh. um þetta efni.



Herra forseti. Ég vil geta þess, að það er ótvírætt, að Háskóli Íslands hefur talið ættfræði vera vísindagrein þegar af því, að á sínum tíma var Hannes Þorsteinsson, sem var mestur ættfræðingur að afköstum á sínum tíma, gerður þar heiðursdoktor. Hannes Þorsteinsson var ekki sérlegur sagnfræðingur, hann var fyrst og fremst ættfræðingur, og rannsóknir hans í ættfræði, sem fyrst og fremst lýsa sér í Sýslumannaævum og síðan í hinum miklu ættfræðiritum og lærðra manna sögum, sem Páll Eggert lagði til grundvallar sinni ævisagnaskrá Íslendinga, voru þau afrek, sem gerðu það að verkum, að Háskólinn gerði hann að heiðursdoktor. Það er svo allt annað mál, og ég tel norrænudeild sannast sagt það til lítils sóma, að hún af allt öðrum og annarlegum ástæðum vill nú ekki viðurkenna ættfræði sem vísindagrein eða vill ekki taka við manni, sem eigi að koma inn í deildina með þessum hætti. Það getur verið mannlega skiljanlegt, og ég skal ekkert fara að deila á þá góðu menn fyrir það. Þeir hafa sínar skoðanir, en þótt lærðir séu, breyta þeir áreiðanlega ekki sannfæringu Íslendinga um það, að ættfræði og ættvísindi eru þau fræði og þau vísindi. sem Íslendingum eru kærust og vilja helzt í heiðri hafa.



Herra forseti. Það hefur verið venja frá því að hafin var gerð framkvæmdaáætlana 1963, að fjmrh. hafi gefið Alþingi yfirlitsskýrslur um ástand í efnahagsmálum og þróun þeirra mála s.l. ár. Ég mun ekki gera það í þetta sinn af tveimur ástæðum bæði vegna þess, að mjög mikil gagnasöfnun fór fram í sambandi við þróun efnahagsmála í sambandi við viðræður stjórnmálaflokkanna á s.l. hausti, þannig að yfirlitsskýrslur lágu þá fyrir um þau efni, sem rædd munu hafa verið þá í stjórnmálaflokkunum, og einnig er þess að gæta, að aðstæður allar í efnahagsmálum nú eru það óljósar, að það er mjög erfitt um vik á þessu stigi að gera spá um þróunina á þessu ári. Ég mun því í þetta skipti láta mér nægja að gera grein fyrir áætluninni sjálfri og þeim framkvæmdum, sem beinlínis er fyrirhugað að ráðast í á þessu ári til viðbótar þeim framkvæmdum, sem ráðizt verður í samkv. þegar gerðum ákvörðunum Alþ. í fjárl. Undanfarin ár hefur nokkuð verið að því fundið, að þessi framkvæmdaáætlun kæmi fram seint á þingi og mönnum gæfist því ekki tóm til þess að íhuga sem skyldi allar hliðar þessa máls. Á þessu varð breyting á þessu ári svo sem ég skýrði frá á Alþ. í fyrra, að ég mundi stefna að, en sú breyting var í því fólgin, að með fjárlagafrv. í haust var látin fylgja grg. um framkvæmdaáætlunina, þ.e.a.s. þau viðfangsefni, sem ríkisstj. teldi óumflýjanlegt að sinna til viðbótar þeim framkvæmdamálum, sem sérstaklega voru tekin til meðferðar í fjárl. Í þeirri grg. var tekið fram, að óumflýjanlegt væri að gera sérstakar ráðstafanir til fjáröflunar umfram það, sem þá var sýnilegt, að hægt væri að ná með hinni venjulegu lánsfjáröflun og yrði því naumast um annað að ræða en að taka inn í fjárl. ýmsar framkvæmdir, ef á annað borð ætti að þeim að vinna. Þetta var gert í ýmsum tilfellum, og sumar framkvæmdir, sem þar var gerð grein fyrir, teknar inn í meðferð Alþ. á fjárlagafrv. Út af stóðu hins vegar margar framkvæmdir, sem gert var ráð fyrir í þessum drögum að framkvæmdaáætlun, að auðið mundi verða að fjármagna með lánsfé, og það eru þær framkvæmdir, sem nú liggur fyrir í því frv., sem hér er til umr., að taka afstöðu til á hinu háa Alþ., því að í sambandi við fjárlagameðferðina var engin ákvörðun tekin um framkvæmdaáætlunina, enda var hún birt þar sem fskj. til upplýsinga fyrir þm. og þá til aths., ef ástæða þætti til, en hins vegar ljóst, að síðar á Alþ. yrði að leita sérstakra heimilda, þegar að því kæmi að ákvarða nánar um einstakar framkvæmdir og fjáröflun til þeirra. Með þessu frv. er leitað heimilda Alþ. til ákveðinnar fjáröflunar í sambandi við þær framkvæmdir, sem ríkisstj. telur óumflýjanlegt að afla fjár til. Annað hvort er þar um beinar framkvæmdir að ræða eða lánagreiðslur, sem þarf að standa undir og ekki er gert ráð fyrir í fjárl. af ýmsum ástæðum. Samtals nemur þessi heildarfjárhæð 225 millj. kr., sem er verulega lægri upphæð en var á s.l. ári, en þá var náð saman endum á þann veg, að allverulegur hluti af framkvæmdaláni ensku, sem þá var tekið, rann til framkvæmdaáætlunarinnar, en nú er ekki gert ráð fyrir að það gefist. Það lán, sem nú hefur verið tekið af ríkissjóði, verður notað til framkvæmda að vísu á þessu ári eða næsta ári, en það verður ákveðið síðar af stjórn framkvæmdasjóðsins í samráði við ríkisstj. hvernig því lánsfé verður varið og er það ekki innan ramma þessa frv. Það er gert ráð fyrir, að þessara 225 millj. kr. verði aflað með tvennum hætti, annars vegar útgáfu spariskírteina, sem er gert ráð fyrir, að verði jafnhá fjárhæð og var á s.l. ári eða 75 millj. kr. í nýjum skírteinum, en aftur á móti er gert ráð fyrir, að til viðbótar komi 80 millj. kr. í endurseldum spariskírteinum í stað þeirra skírteina, sem innleyst hafa verið. Það hafa jafnan á undanförnum árum verið gefin út ný skírteini og fjöldinn af þeim, sem hefur átt hin eldri skírteini, hefur óskað eftir því að halda þeirri skírteinaeign sinni áfram, þannig að hér er ekki um nýtt álag á bankakerfið að ræða, heldur aðeins endurnýjun á þessum lánum. Það er gert ráð fyrir því, að þessi spariskírteini verði gefin út með sama hætti og með sömu kjörum og spariskírteini á undanförnum árum. Mér er það vel ljóst, að það hefur komið hér fram í umr. á Alþ., að það eru nokkuð skiptar skoðanir um spariskírteini þessi og réttindi þau, sem þeim fylgja, bæði varðandi undanþágu þeirra frá framtalsskyldu og skattfrelsi þeirra. Ég tel ekki mögulegt að breyta þessu meðan í gildi eru þau ákvæði um sparifé, sem nú eru í gildi. Hins vegar getur verið full ástæða til að taka þetta mál til heildarathugunar og geri ég ráð fyrir, að það verði gert í sambandi við þá endurskoðun skattalaga, sem verður óumflýjanleg í sambandi við staðgreiðslukerfið, og þá komi bæði þetta og ýmis önnur atriði til sérstakrar athugunar. Þá er í öðru lagi gert ráð fyrir því, sem er sams konar fjáröflun og á undanförnum árum, að heimild verði veitt til þess að taka vörukaupalán hjá Bandaríkjastjórn, svokölluð PL-480 lán, sem gert er ráð fyrir, að nemi í ár allt að 1.6 millj. dollara. Þessar fjáröflunarleiðir eru þær sömu og verið hafa undanfarin ár til framkvæmdaáætlana ríkisins sjálfs, en eins og hv. þm. er kunnugt hefur framkvæmdaáætlunin verið í tvennu lagi, annars vegar ríkisframkvæmdirnar og hins vegar fjármögnun stofnsjóða atvinnuveganna, en eftir að Framkvæmdasjóður Íslands var settur á laggirnar kemur það í hans hlut að afla fjár til stofnsjóða atvinnuveganna, sem væntanlega verður gert með samvinnu við bankakerfið og eftir atvikum með einhverri fjáröflun eftir öðrum leiðum. En af þeirri ástæðu kemur það ekki í minn hlut að gera grein fyrir þeim kafla áætlunarinnar hér, enda hefur ekki verið endanlega frá því máli gengið, en verður væntanlega til upplýsingar innan tíðar eftir að stjórn Framkvæmdasjóðsins hefur gengið frá þeirri fjáröflun endanlega. Ég skal þá víkja með örfáum orðum að þeim framkvæmdum, sem hér er um að ræða. Vitanlega getur það alltaf orkað tvímælis, hverju á að verja fé til og hvað langt á að ganga í því efni á hverju ári. Það hefur verið á það bent hér áður, sem er alveg rétt, að þær framkvæmdir, sem eru stöðugt vandamál, að segja má, er mjög vafasamt að fjármagna með lántökum, heldur á að koma til bein fjárveiting úr ríkissjóði hverju sinni, þó að þetta hafi verið gert í ýmsum tilfellum til að hraða framkvæmdum. Aftur á móti eru aðrar framkvæmdir, sem eru annað hvort alveg sérstaks eðlis og ekki að búast við hliðstæðum framkvæmdum á næstu árum eða þá framkvæmdir, sem með einhverjum hætti standa undir sér sjálfar. Til þess konar tegunda framkvæmda er ekkert óeðlilegt og raunar sjálfsagt að taka lán. Það, sem réði varðandi val þeirra framkvæmda, sem nú er gert ráð fyrir að afla fjár til á þessu ári, er fyrst og fremst mat á því, hvað væri óumflýjanlegt í þessum efnum, og hygg ég, að naumast geti það orkað tvímælis, að svo sé um alla þá liði, sem eru hér upp taldir. Það hefur ekki verið venja áður í sambandi við frv. sem þessi að lögfesta nákvæmlega til hverra hluta eða til hverra framkvæmda lánsféð skyldi ganga, en mér fyndist ekki óeðlilegt, enda eðlileg ósk frá hv. Alþ., að það sé gert, ef þess er kostur, þegar frv. er lagt fram og þar sem við þykjumst sjá endanlega fyrir nú, hverjar þarfirnar verði í hverju einstöku tilfelli, þá er beinlínis gert ráð fyrir því í 7. gr. frv. að skipta fénu nú þegar þannig, að hér verður um formlegar fjárveitingar að ræða sambærilegar við það, sem er við meðferð fjárl. Fjárveiting sú, 24.3 millj. kr., sem gert er ráð fyrir að verja til borana og rannsókna á Reykjanesi, er í sambandi við hugsanlega saltvinnslu og sjóefnaverksmiðju á Reykjanesi. Það getur naumast verið um það ágreiningur, eins og ástatt er í okkar atvinnulífi, að það beri brýna nauðsyn til að kanna alla möguleika til eflingar þess. Þarna hefur verið unnið að verulegum undirbúningsrannsóknum á s.l. ári, en þeir, sem fyrir þeim standa, telja óumflýjanlegt að halda þeim áfram til þess að fá endanlega úr því skorið, hvort saltvinnsla og sjóefnagerð sé hagkvæm eða ekki, og það er vitanlega mikilvægt, að sú niðurstaða fáist sem fyrst. Og lágmarksnauðsyn í þessu sambandi er talin vera 24.3 millj. kr., sem hér er ætlunin að verja lánsfé til. Boranir í Námaskarði. Um þær er það að segja, að þar er um að ræða leit að heitu vatni og jarðgufu, raunar kannske varla leit, því að það er vitanlegt, að þar er um næga orku að ræða, en borun eftir orku til þess að fullnægja orkuþörfum gufuorkuvers, sem þar hefur verið komið á laggirnar, bæði til þess að fullnægja gufuþörf Kísiliðjunnar og einnig til þess að veita nauðsynlegri orku til gufustöðvar Laxárvirkjunarinnar, sem þar hefur nú verið byggð. Það er talið, að það þurfi að bora þarna þrjár holur enn til þess að nægileg orka fáist, ekki hvað sízt vegna fyrirhugaðrar stækkunar Kísiliðjunnar, og mundi sú framkvæmd ekki koma að gagni, og raunar ekki heldur Laxárvirkjunarstöðin að fullum notum, nema hafizt verði handa þegar í vor um þessa viðbótarborun. Það getur því naumast orkað tvímælis, að hér sé um hina mikilvægustu framkvæmd að ræða. Þá eru í þriðja lagi 9.3 millj. kr. til rannsókna á efra Þjórsársvæðinu. Það er til áframhaldandi rannsókna vegna virkjunar í Þjórsá. Svo sem hv. þdm. er kunnugt hefur verið gert ráð fyrir því, að virkjun Þjórsár yrði hraðað allverulega með hliðsjón af því, að áformað er, að álbræðslan verði stækkuð örar en áður hafði verið ráðgert, og með hliðsjón af framhaldandi rannsóknum í þessu efni verður því ekkí skotið á frest að gera þarna viðbótarathuganir og er þessi fjárhæð við það miðuð. Á undanförnum árum hefur það ætíð verið óumflýjanlegt að afla verulegs lánsfjár vegna Rafmagnsveitna ríkisins. Fjárhagur Rafmagnsveitnanna er stórkostlegt vandamál út af fyrir sig, sem ég skal ekki ræða hér, en eftir nákvæma könnun á fjárhagsaðstöðu Rafmagnsveitnanna og óumflýjanlegri fjárþörf í sambandi við framkvæmdir á þessu ári þá er talið nauðsynlegt að verja 42 millj. kr. til Rafmagnsveitnanna. Ég skal ekki rekja þær framkvæmdir í einstökum atriðum. Þar er fyrst og fremst um að ræða Smyrlabjargaárvirkjun, sem hafizt var handa um á síðasta ári, og auk þess margvíslegar minni framkvæmdir, sem óumflýjanlegt er að vinna að til þess að halda raforkukerfinu í viðunandi lagi. Þá er í fimmta lagi gert ráð fyrir að verja 13.4 millj. kr. til framkvæmda á Keldnaholti, þ.e. við byggingar rannsóknastöðvanna þar. Þar er fyrst og fremst haft í huga að fá fullnægjandi starfsaðstöðu fyrir Rannsóknastofnun iðnaðarins og ljúka greiðslum vegna Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins, sem ekki var til nægilegt fé til á s.l. ári og varð því að fá nauðsynlega bráðabirgðafjáröflun, en nú þarf að koma á fast því láni. Það er mikil nauðsyn, að Rannsóknastofnun iðnaðarins komist þarna inn eftir, ekki eingöngu vegna þarfa hennar sjálfrar heldur vegna mikils húsnæðisskorts Háskólans, svo að hægt verði að losa húsnæði það, sem Rannsóknastofnunin nú er í og það hefur því verið talið óumflýjanlegt að greiða fyrir því, að þetta geti orðið með þessum hætti. Landshafnirnar hafa jafnan verið á framkvæmdaáætlun á undanförnum árum. Nú er gert ráð fyrir aðeins smávægilegum framkvæmdum í landshöfnum, það er fyrst og fremst í Þorlákshöfn, og skuldagreiðslum, sem nema 5.8 millj. kr. Þá eru tvö vegavandamál, sem gleypa stóran hluta af þessu fé, sem nú er til ráðstöfunar. Annars vegar er það Hafnarfjarðarvegur í Kópavogi. Það hefur verið gerður samningur um það við Kópavogskaupstað, að fjár yrði aflað til þeirrar vegagerðar ekki á þann hátt, að ríkið leggi það fé endanlega fram, heldur verði það síðar greitt af þéttbýlisfé Kópavogskaupstaðar, en það kemur að sjálfsögðu ekki til ráðstöfunar jafn ört og framkvæmdum miðar, og er því óumflýjanlegt að afla á þessu ári 43.5 millj. kr. handa Kópavogi í þessu skyni, sem endurgreiðist síðar, eins og ég sagði, af þessu fé. Þá er hið stöðuga vandamál, sem er Reykjanesbraut. Til hennar hefur verið aflað fjár í framkvæmdaáætlun undanfarin ár, og er svo einnig nú. Þar er um að ræða fé til þess í rauninni að velta áfram þeim skuldabagga, sem á þessum vegi hvílir. Það verður ekki gert til langframa, heldur verður að taka ákvarðanir innan tíðar um það, hvernig eigi að leysa þetta vandamál. Það er ljóst, að veggjaldið, ef það er ekki hækkað frá því, sem það er nú, og sú fjárveiting, sem er fyrirhuguð í vegáætlun, nægja engan veginn til þess að greiða niður það lánsfé, sem hvílir nú á þessum vegi, þannig að það verður að taka um það ákvörðun innan tíðar með hverjum hætti þetta skuli gert. Endalaust verður þessu ekki velt áfram og tekjur þær, sem nú eru til ráðstöfunar, nægja ekki nema til að greiða vextina af þeim skuldum, sem á veginum hvíla. Vegna Reykjanesbrautar í Breiðholti er smávægileg fjárhæð til greiðslu á láni, sem tekið var til bráðabirgða vegna byggingaráætlunarinnar, sem gerði nauðsynlegt að leggja þennan veg. Þá er gert ráð fyrir, að 10 millj. kr. verði lagðar til Menntaskólans við Hamrahlíð. Fjárveitingar til menntaskóla voru hækkaðar verulega í fjárl. yfirstandandi árs, en það hefur hins vegar komið í ljós, að ekki er talinn möguleiki á að fresta þeim framkvæmdum við Hamrahlíðarskóla, sem talið var í haust, að gerlegt væri að gera, heldur verði að hefjast handa nú þegar á þessu ári til þess að ljúka þeirri framkvæmd á næsta ári. En til þess er óumflýjanlegt að fá a. m. k. 10 millj. kr. nú, og yrði þá hafizt handa um þessa stækkun skólans nú í vor. Gert er ráð fyrir, að Lögreglustöðin í Reykjavík fái sömu lánsfjárhæð og var á framkvæmdaáætlun í fyrra. Þar er um mikla byggingu að ræða, eins og hv. þdm. er kunnugt, og auðvitað óviðunandi með öllu að reyna ekki að ljúka henni. Hún er búin að vera lengi í smíðum. Við þetta bætist nokkurt fé, sem veitt er nú á fjárl. í því skyni að koma upp fangaklefum í Lögreglustöðinni og leysa Síðumúla af hólmi, þannig að hann gæti verið sem venjulegt fangelsi og þannig leyst nokkuð fangelsisvandamálin. Sú ákvörðun var tekin í sambandi við fjárl. og ræði ég það ekki frekar hér. Þá er loks lagt til, að 3 millj. kr. gangi til rannsókna á perlusteinsvinnslu. Um það mál hefur verið bæði rætt mikið á undanförnum árum og einnig töluvert mikið að rannsóknum þessum unnið í sambandi við ýmsa erlenda aðila, sem gert hafa á þessu könnun, en þær kannanir hafa hingað til ekki verið sérlega jákvæðar, a.m.k. er talið mjög vafasamt, að þarna sé um mjög verðmæta vöru að ræða, eins og menn höfðu vonað, en engu að síður er talið nauðsynlegt að fá endanlega niðurstöðu í þessu máli og gera það nú á þessu ári, og hafa verið gerðir samningar við erlent fyrirtæki í þessu efni, en áætlað er að þær framkvæmdir muni kosta um 3 millj. kr. Þetta er í stuttu máli sagt sú ráðstöfun fjár, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Vitanlega getur sú hv. n., sem fær málið til meðferðar, átt þess kost að fá nánari upplýsingar um einstök atriði eftir því, sem hún óskar, og sé ég því ekki ástæðu til þess að vera að þreyta hv. þdm. á lengra máli að sinni. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ekki alls fyrir löngu greindi hæstv. fjmrh. frá því að erlendar skuldir Íslendinga væru orðnar geigvænlega háar. Gjaldabyrðin, árlegir vextir og afborganir af erlendum skuldum, væru orðnar 15.8% af gjaldeyristekjum landsmanna. Hér er um að ræða einhverja þyngstu skuldabyrði, sem á nokkurri þjóð hvílir, svo að ég viti til, og hlýtur öllum að vera mikið áhyggjuefni. Síðan hæstv. ráðh. greindi frá þessari staðreynd, hafa verið lögð fram hér á þingi a.m.k. 3 frv., sem fela í sér heimild til erlendrar lántöku. Mér hefði því þótt hlýða, að hæstv. fjmrh. hefði gert nokkra grein fyrir þessari hlið málsins, t.a.m. áætlað fyrir okkur þm., hvernig þessi greiðslubyrði mun þróast á næstu árum. Hvaða spá er hægt að setja upp með tilliti til þeirra nýju lána, sem nú hafa verið tekin, og þeirra lána, sem fyrirhuguð kunna að vera á næstunni? Ég held, að þetta mál sé orðið það alvarlegt, að við verðum að gera okkur grein fyrir því af fullu raunsæi, að við verðum að vega og meta mjög nákvæmlega, hvaða erlend lán við tökum og í hvað við verjum þeim. Sá tími er liðinn, að það sé hægt að afgreiða slíka hluti þegjandi og hljóðalaust hér á þingi út frá einhverri almennri nauðsyn, sem kann að vera auðvelt að færa rök fyrir hverju sinni. Staða okkar er slík, að við verðum að skoða þessi mál af fullri gát. Hæstv. fjmrh. lét þess getið í ræðu sinni hér áðan, að hann hafi verið vanur í sambandi við hliðstæð frv. áður að flytja yfirlitsskýrslu um efnahagsmál. Hins vegar taldi hann ekki ástæðu til þess nú, vegna þess að aðstæður allar í efnahagsmálum væru mjög óljósar, og erfitt að gera spár. Ég held að þessar forsendur hefðu einmitt átt að gera það ákaflega nauðsynlegt, að hæstv. fjmrh. hefði tekið þessa hlið málsins til umr. Ég held, að alþm. eigi raunar heimtingu á því að fá að vita, hvernig hæstv. ríkisstj. hugsar sér að bregðast við þeim vandamálum, sem komin eru upp í þjóðfélaginu. Þeir atburðir hafa nú gerzt, sem aldrei áður hafa gerzt á Íslandi, að Vinnuveitendasamband Íslands hefur tilkynnt verkbann á verulegan hluta íslenzkrar framleiðslu. Þetta er mjög alvarlegur atburður, sem mun hafa áhrif á alla þróun efnahagsmála, ef þetta verður látið viðgangast, einnig á framkvæmdaáætlun hæstv. ríkisstj. Hæstv. ríkisstj. hefur í vetur margsinnis lagt á það þunga áherzlu, að Íslendingar hafi orðið fyrir miklum skakkaföllum í efnahagsmálum, gjaldeyristekjur okkar hafi dregizt saman og þjóðartekjurnar lækkað. Hún hefur lagt á það þunga áherzlu að af þessum sökum verði að tryggja það, að framleiðslan geti haldið áfram óhindruð. Verkalýðshreyfingin hefur tekið á þessum málum af mjög mikilli varúð. Verkalýðshreyfingin hefur látið það ganga til félagsmanna sinna, að þeir séu sviknir um kaup, sem um var samið í fyrra, án þess að grípa til nokkurra alvarlegra ráðstafana ennþá. Þær ráðstafanir, sem fyrirhugaðar eru hjá verkalýðshreyfingunni, eru auðsjáanlega þannig hugsaðar, að þær eigi að raska sem minnst útflutningsframleiðslunni á Íslandi. Af hálfu verkalýðshreyfingarinnar hefur þannig verið beitt fullkominni ábyrgðartilfinningu, en slíkt hið sama verður ekki sagt um samtök atvinnurekenda, sem stefna nú að því, að því er virðist, að stöðva alla framleiðslu á Íslandi. Ég held, að þetta sé mál, sem við alþm. ættum að hugleiða mjög gaumgæfilega og enn fremur verkalýðshreyfingin, vegna þess að við höfum hér í vetur margsinnis verið að fjalla um ráðstafanir til þess að aðstoða einmitt þessa atvinnurekendur. Í janúarmánuði í vetur var gert samkomulag á milli hæstv. ríkisstj. og verkalýðshreyfingarinnar, sem síðan hefur verið staðfest hér á þingi. Þetta samkomulag fól það í sér, að stofnaður er sérstakur sjóður með 300 millj. kr. til þess að tryggja atvinnuöryggi á Íslandi, til þess að veita fé til atvinnufyrirtækja. Ég vænti þess, að frá því verði nú tryggilega gengið, að þeir atvinnurekendur, sem tilkynnt hafa verkbann, fái ekki einn eyri úr slíkum sjóði. Ég vænti þess einnig, að frá því verði gengið, að slíkir atvinnurekendur fái ekki eyri að láni úr Atvinnuleysistryggingasjóði, en í þann sjóð hafa þeir gengið á undanförnum árum. Ég vænti þess einnig, að frá því verði gengið, að þeir fái enga fjármuni úr Atvinnujöfnunarsjóði, og ég vænti þess, að bankastjórar ríkisbankanna gefi slíkum mönnum þau svör nú, að það sé ástæðulaust að veita lán til atvinnurekenda, sem ekki vilja starfrækja fyrirtæki sín á sama tíma og mikið veltur á því, að öll okkar framleiðslutæki séu hagnýtt. Hæstv. ríkisstj. getur auðveldlega komið vitinu fyrir þessa ofstækisfullu atvinnurekendur með slíkum ráðum sem þessum. En ef það ekki nægir til, þá virðist mér vera óhjákvæmilegt, að hér á þingi verði flutt frv. um leigunám á þessum fyrirtækjum. Aðgerð, eins og þessa, mega hvorki landsmenn né Alþ. Íslendinga þola. Ég taldi rétt að vekja máls á þessu, vegna þess að hugleiðingar okkar um almennar lántökur og almennar framkvæmdir eru háðar því, að ekki hljótist óbætanlegt tjón af þessu ofstækisfulla framferði Vinnuveitendasambandsins, og það er skylda Alþ. og ríkisstj. að grípa til sinna ráða til að koma í veg fyrir, að úr hinum boðuðu verkbannsaðgerðum verði.



Herra forseti. Ég skal nú ekki fara að ræða hér verkfallsmálin, né hver það er sem þar sýnir ofbeldi eða ofbeldi ekki. Það getur víst verið töluvert mikið álitamál, hverjir eru fremstir í því. Ég held, að það þjóni engu góðu á þessu stigi, á meðan þau mál eru til meðferðar, að vera að ræða um það hverjir eigi sök á því, að framleiðsla stöðvist og hverjir ekki. Hitt er allt annað mál, að það er alveg rétt og styður það sem ég áðan sagði, að vegna þeirrar miklu óvissu, sem er í sambandi við framleiðslumálin og framleiðslustöðvanir, þá er ákaflega erfitt um vik að gera nokkra viðhlítandi spá á þessu stigi um það, hvernig þróunin verður í ár. Það er margt, sem bendir til þess, eða hefur bent til þess, að þróunin í ár yrði eitthvað betri en á síðasta ári, ef friður gæti haldizt í þjóðfélaginu, þannig að ég held, að það sé ekkert efamál, að þjóðin eigi mikið undir því, og á því geti raunar framtíð hennar næstu árin oltið, að það takist friðsamlega að leysa þau deilumál, sem nú eru uppi í þjóðfélaginu. Það væri mikil þjóðarógæfa, ef það ekki tækist og raunar skylt, að allir velviljaðir menn leggi sig fram um það að leysa þann vanda alveg öfgalaust og með því að viðurkenna þær staðreyndir, sem við blasa, en falli ekki í þá freistni að láta löngun til þess að fiska á gruggugu vatni og reyna að slá pólitískar keilur í því ástandi, sem er, verða ráðandi um afstöðu sína. Hér veltur á allt of miklu fyrir þjóðina til að það megi gerast. Ég ætla því ekki hér að fara að taka þátt í neinu karpi við þennan hv. þm. um það, hver eigi sök á einu eða öðru í þessu efni, þó að það væri vissulega fróðleikur í því að gera sér grein fyrir því, og verða vafalaust tækifæri til þess síðar. En þetta allt veldur því, að það er mjög erfitt um vik, eins og ég áðan sagði, að gera hér heildarframkvæmdarspá, fjárfestingarspá, fyrir árið, eins og gert hefur verið undanfarin ár. Það er hins vegar sjálfsagt, ef þau mál skýrast, að Alþ. verði gefin, svo fljótt, sem verða má, grg. um þau efni. Það skal ekki standa á mér að gera það eða ræða þau mál. eftir því sem tilefni gefast til. Varðandi greiðslubyrðina af erlendum lánum er ég hv. þm. algerlega sammála um það, að hún er geigvænlega þung, og hún hefur, eins og oft hefur verið tekið fram, vegna þeirra áfalla, sem þjóðin hefur orðið fyrir, næstum tvöfaldazt á 2 árum. Það er ekki vegna skuldasöfnunar, heldur vegna þess að tekjurnar, sem eiga að standa undir þeirri greiðslubyrði, hafa minnkað. Nú er ákaflega erfitt að gera um það greiðsluspá fram í tímann. Það má auðvitað hugsa sér framleiðsluna eitthvað í svipuðu horfi og hún er nú, en í sannleika sagt þá vona allir, að úr þessu rætist, þannig að tekjur okkar aukist verulega, ef útgerð og önnur framleiðslustarfsemi fær að ganga með eðlilegum hætti, þannig að það væri erfitt, og ég segi nánast hörmulegt, ef við þyrftum að gera ráð fyrir því, að framleiðsla okkar yrði ekki meiri á næstu árum og verðlag hennar ekki hærra en svo, að greiðslubyrðin héldi áfram að vera svona þung. Það sem gerzt hefur síðan þessar staðreyndir lágu fyrir er, að tekin hafa verið 3 erlend lán, eins og hv. þm. réttilega einnig sagði, og hef ég síður en svo við það að athuga, ef menn vilja ræða það mál, og ég er algerlega sammála honum um það, að það þarf að athuga hvert skref, sem stigið er í þessum efnum. Þessi lán eru fyrst og fremst vegna Norðurlands- og Vestfjarðaáætlunar frá Viðreisnarsjóði Evrópu og voru tekin nú um áramótin. Um það voru, að ég hygg, allir hv. þm. sammála eftir atvikum, að eins og málsatvik stæðu, og vegna þeirrar miklu nauðsynjar einmitt að efla atvinnulíf á Norðurlandi og ljúka samgöngukafla Vestfjarðaáætlunar, þá yrði ekki framhjá þessari lántöku komizt, eins og aðstæður væru. Þetta held ég, að hafi verið sameiginlegt mat allra hv. þm. Í annan stað er svo þýzka lánið, sem nú hefur verið tekið til tvenns konar meginþarfa, annars vegar til þess að standa straum af því lánsloforði, sem gefið var í sambandi við samkomulag ríkisstj. við vinnuveitendur og verkalýðssamtök um eflingu atvinnulífsins hér á landi nú og á næsta ári og hins vegar til þarfa Framkvæmdasjóðs ríkisins. Eru þá hafðar í huga beinlínis framkvæmdir, sem eru gjaldeyrisskapandi eða gjaldeyrissparandi, og einnig að „konvertera“ stuttum erlendum lánum, þannig að hér gæti ekki orðið um verulega þyngingu á greiðslubyrði að ræða. Þriðja lántakan er sú, sem felst í þessu frv., sem þyngir ekkert greiðslubyrðina með óeðlilegum hætti, vegna þess að hér er um vörukaupalán að ræða, þannig að hér er um nauðsynjavöru að ræða, sem flutt er til landsins, en um það samið, að í stað þess að greiða þessa vöru aftur nema að nokkru leyti, þá skuli meginhluti verðsins standa hér eftir og megi endurlánast hér innanlands. Þetta er sá samningur, sem gerður var við Bandaríkjastjórn samkvæmt PL-480 láni. Hér er því ekki hægt að segja, að hér sé um þyngingu greiðslubyrðar að ræða, þó að þetta lán sé tekið, því að vitanlega þarf að flytja inn þessa vöru og nota til þess erlendan gjaldeyri. Þetta held ég, að sé það sem ég vildi sagt hafa í tilefni af ræðu hv. þm., en ég get staðfest það, að það er rétt, og algerlega í samræmi við mína skoðun, sem hann sagði, að það er ekki hægt, eins og sakir standa nú, að horfa á það eitt, að nauðsynlegt sé fyrir okkur að leggja í einar eða aðrar framkvæmdir í landinu og við þurfum þess vegna að taka til þess erlend lán. Við verðum að takmarka lánsfjáröflun okkar við það, sem styrkir gjaldeyrisstöðu okkar. Það er ekkert hættulegt að auka greiðslubyrði okkar með þeim hætti, því það er ekki þar með sagt að hún aukist, heldur á hún þá miklu fremur að léttast þegar frá líða stundir. Það er það meginsjónarmið, sem verður að hafa nú á næstu árum við töku erlendra lána. Um þetta held ég, að þurfi ekki að verða neinn ágreiningur, og ég persónulega er nákvæmlega þessarar sömu skoðunar.



Herra forseti. Ég er að meginstefnu talsmaður þess, að þjóðaratkvæðis sé leitað oftar og í fleiri málum en hér tíðkast. Allsherjaráfengisbanni var komið á hér á landi að afstaðinni þjóðaratkvgr. árið 1909. Áfengisbanni að undanskildu ölbanni var aflétt að afstaðinni þjóðaratkvgr. árið 1934. Það er í samræmi við íslenzka hefð og áfengislöggjöf að leita til þjóðarinnar í heild eða íbúa einstakra sveitarfélaga um það, hvort áfengi skuli selt í landinu eða einstökum sveitarfélögum eða ekki. Ég tel persónulega ekki bót að því að selja áfengt öl á Íslandi og mun í þjóðaratkvgr. greiða atkv. gegn afnámi ölbannsins, ef til slíkrar atkvgr. kemur. Hins vegar fæ ég ekki skilið þá meinbægni að ætla að hindra lýðræðislega kosningaraðferð, þegar hennar er kostur í viðkvæmu deilumáli, sem ekki er pólitísks eðlis. Þjóðin á að dæma í þessu máli milliliðalaust. Ég segi já.



Herra forseti. Þótt ég sé því fylgjandi, að þjóðaratkvgr. verði látin fara fram um ýmis mál. er miklu skipta fyrir þjóðina, þá tel ég, að bjórinn sé ekki í flokki þeirra mála og fráleitt með öllu að samþykkja, að þjóðaratkvgr, verði látin fara fram um bjórinn, meðan það er ekki gert um þau mál, sem mestu skipta. Það kann að vera, að sumir hafi trú á því, að bjórdrykkja muni bjarga þjóðinni út úr þeim vandræðum, sem viðreisnarstefnan hefur komið henni í, en gæti ekki brugðið til beggja vona og er líklegt, að vaxandi ölæði verði til þess að endurreisa okkar þjóðlíf? Ég tel, að það séu önnur mál, sem meira er aðkallandi að finna lausn á, eins og nú er komið fyrir þjóðinni, og segi ég því nei.



Því fer víðs fjarri, að ég hafi svo auðugt ímyndunarafl, að ég geti talið mér trú um, að áfengisvandamálið leysist, þó að við verði bætt nýrri tegund áfengis. Enn fremur tel ég þetta mál hvergi nærri svo stórt, að forsvaranlegt sé að efna til þjóðaratkvgr. um það, og segi því nei.



Herra forseti. Frv. þetta, sem ég flyt hér ásamt öðrum þeim hv. þm. Norðurl. v., sem sæti eiga í þessari hv. d., er flutt að beiðni hreppsnefndar Höfðahrepps í Austur-Húnavatnssýslu. Með frv. er farið fram á heimild fyrir ríkisstj. til þess að selja Höfðahreppi jarðirnar Höfðahóla og Stóra-Spákonufell í sama hreppi. Þessar jarðir eru báðar fyrir löngu komnar í eyði sem bújarðir, en í landi þeirra hefur byggzt kauptúnið Höfðakaupstaður, og er það nú ósk hreppsnefndarinnar í Höfðahreppi að fá jarðirnar keyptar. Það virðist fullkomlega eðlilegt, að sú heimild verði veitt og hreppnum gert kleift að eignast þetta land. Í frv. er, eins og venja er til ákvæði um, að kaupverð fari eftir því, sem um semst, eða eftir mati dómkvaddra manna. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að óska þess, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt fjórum hv. þm. þessarar d. að flytja frv. um heimild fyrir ríkisstj. til þess að selja Keflavíkurkaupstað landssvæði, sem áður tilheyrði samningssvæði varnarliðsins. Fram kemur í grg., að frv. er flutt að beiðni bæjarstjórnar Keflavíkur, en hér er um að ræða landssvæði það, sem með l. frá 1966 var fært undir lögsagnarumdæmi Keflavíkurkaupstaðar. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða um frv. en legg til að að lokinni þessari umr. verði því vísað til 2. umr. og heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 460 að flytja frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til þess að selja Garðahreppi landspildur úr landi Vífilsstaða. Frv. þetta er flutt, eins og fram kemur í grg., að beiðni hreppsnefndar Garðahrepps, og er um það að ræða, að landspildur úr landi Vífilsstaða verði seldar hreppnum. Landspildur þær, sem gert er ráð fyrir, að þar verði seldar, eru fyrir neðan væntanlegt vegarstæði, þar sem helzt er gert ráð fyrir, að Reykjanesbraut liggi eða rétt fyrir neðan Vífilsstaði. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða um frv., en legg til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Ég bið hv. þm. enn eins og í gær afsökunar á því, hvað mér liggur lágt og illa rómur sökum lasleika í hálsi. En ástæða þess, að ég kveð mér hljóðs, er sú, að á fundi sameinaðs Alþingis í gær var beint til ríkisstj. fsp. um komu bandarísks kafbáts til Hvalfjarðar til þess að taka olíu. Fyrirspyrjandi gaf í skyn, að hér væri um óvenjulegan atburð að ræða og bæri sérstakan vott um hagnýtingu Hvalfjarðar í sambandi við stríðsundirbúning. Mér var laust eftir hádegi í gær ekki kunnugt um þennan atburð og gat því sagt það eitt, að ég skyldi athuga þetta mál, en gerði hins vegar ráð fyrir því, að hér væri um venjulega afgreiðslu á eldsneyti til erlends herskips að ræða, en um nauðsynleg formsatriði í því sambandi fjölluðu embættismenn án þess að gera ráðh. aðvart. Athugun málsins hefur leitt í ljós, að tilgáta mín var rétt, og er það nánast spaugilegt, að atburður sem þessi sé gerður að sérstöku umræðuefni á Alþingi Íslendinga. Í varnarsamningnum milli Íslands og Bandaríkjanna frá 1951 er gert ráð fyrir því, að skip varnarliðsins geti fengið eldsneyti á Íslandi, og hefur mér vitanlega aldrei verið fundið að þessu ákvæði sérstaklega, svo sjálfsagt sem það er út af fyrir sig. Síðan árið 1951 hefur Olíufélagið h.f. geymt fyrir varnarliðið varabirgðir af olíu í olíustöðinni í Hvalfirði. Herskip hafa komið í Hvalfjörð að jafnaði einu sinni til tvisvar á ári frá þessum tíma. Auk þess hafa ýmiss konar herskip, þ. á m. kafbátar, verið afgreiddir í Reykjavíkurhöfn. Hefur brezki flotinn einnig samning við Olíufélagið h.f. um afgreiðslu á olíu, og aðrar þjóðir hafa samning við hin olíufélögin um afgreiðslu á olíu til herskipa sinna. Í samræmi við þá samninga, sem ég hef nú nefnt, og í framhaldi af hliðstæðum afgreiðslum á undanförnum áratugum var eldsneyti afgreitt frá Olíufélaginu h.f. í Hvalfirði til kafbáts á vegum varnarliðsins í gær. Kafbáturinn hafði fengið heimild íslenzkra stjórnvalda til þess að koma inn í íslenzka landhelgi, en herskip annarra þjóða verða jafnan að sækja um slíka heimild. Er því augljóst, að hér var ekki um neitt frávik að ræða frá fyrri reglum eða framkvæmd í þessum efnum. Nauðsynleg formsatriði voru afgreidd af hlutaðeigandi embættismönnum, og engin ástæða til þess að skýra ráðh. frá þeim. Skip varnarliðsins hafa á grundvelli varnarsamningsins um langt árabil fengið afgreitt eldsneyti úr birgðastöðinni í Hvalfirði og í öðrum íslenzkum höfnum, kafbátar jafnt sem önnur skip. Eru því fullyrðingar um, að hér sé um einhverja stefnubreytingu að ræða af hálfu íslenzkra stjórnvalda í þessum efnum, algerlega úr lausu lofti gripnar. Loks má geta þess, að samkv. alþjóðareglum fá öll erlend herskip nauðsynlega afgreiðslu í íslenzkum höfnum, hverrar þjóðar sem þau eru. Þannig var t.d. sovézkt herskip tekið til viðgerðar í skipasmíðastöð á Seyðisfirði fyrir fáum árum, og þótti engum tíðindum sæta. Það má og enn fremur geta þess t.d., að í fyrravor sótti pólskt herskip um leyfi til þess að koma inn í íslenzka landhelgi til þess að fá vatn og vistir, fékk að sjálfsögðu leyfið og var afgreitt í Reykjavíkurhöfn, án þess að fréttnæmt þætti. Ef hingað kæmi sovézkur kafbátur og óskaði eftir því að kaupa olíu af íslenzku skipafélagi, mundi honum eflaust verða veitt slík heimild. Högg það, sem reitt var til hér á Alþingi í gær, hefur því reynzt vindhögg af skýrustu gerð.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. þær upplýsingar, sem hann veitti hér, og það gleður mig, að hann hefur kynnt sér þetta mál nákvæmlega. Fullyrðingar hans um það, að það sé spaugilegt, að vakið sé máls á Alþingi á atviki eins og þessu, ætla ég ekki að ræða að sinni. Ég ætla að fara að fyrirmælum forseta og hafa þetta aðeins stutta aths., en mér sýnist, að ekki sé vanþörf á, að vakin sé athygli á atburðum eins og þessum, og ég ítreka þær fullyrðingar mínar frá í gær, að atburðir eins og þessir hafa oft reynzt undanfari aðgerða, sem leiddu til aukinna ítaka Bandaríkjamanna hér á landi, hernaðarlegra og annarra, og ég held mig við þá afstöðu. Og það mun einnig verða afstaða okkar Alþb.-manna í framtíðinni að hafa vakandi auga með atburðum eins og þessum, ekki þá sízt, þegar það kemur í ljós, að ríkisstj. er ókunnugt um, er þessir atburðir gerast, og slík mál eru ekki athuguð fyrr en við bendum á þau. Varðandi fullyrðingar ráðh. um það, að jafnvel sovézkur kafbátur mundi fá hér afgreiðslu, skal ég ekkert segja, en ég vænti þess þá, ef sovézkir kafbátar fara að venja komur sínar hingað, að hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. verði kunnugt um slíkt, og það komi ekki alveg flatt upp á hana eins og heimsókn þessa kafbáts í gær. 

Jú, það gerði hann

. En hæstv. ríkisstj. var samt ekki kunnugt um komu hans.



Herra forseti. Það er ástæðulaust að hafa langa framsögu fyrir þessu litla frv. Hámarksákvæði það í lögum um tekjuskatt, sem hér um ræðir, hefur staðið óbreytt í mörg ár og er vitanlega orðið í algjöru ásamræmi við allt verðlag. Það má út af fyrir sig deila um það, hvort rétt er að gera þann greinarmun á, sem tekju- og eignarskattslögin gera varðandi skattlagningu hjóna, þann mikla greinarmun, sem þar er gerður á eftir því hvort kona vinnur fyrir tekjum sínum við atvinnurekstur annarra eða við þann atvinnurekstur, sem fjölskyldan á sjálf að miklu leyti. Við flm. þessa frv. teljum í sjálfu sér hæpið að gera þennan mikla mun þar á. Þess vegna er það, að þó að við leggjum ekki til að fella þetta hámarksákvæði niður úr lögunum þá leggjum við til, að það sé hækkað mjög mikið, þannig að það yrði í langflestum tilfellum eftir mati, hversu mikinn þátt konan ætti í öflun tekna, þegar hún vinnur við fyrirtæki fjölskyldunnar. Ég hef þessi orð ekki öllu fleiri. Mér sýnist þetta einsætt réttlætismál, og jafnvel þó að svo kynni að fara, sem viðbúið er, að hv. Alþ. sæi sér ekki fært, þar sem mjög er liðið á þingtímann, að afgreiða þetta mál nú, þá er það ætlun okkar flm., að flutningur frv. geti orðið til þess að vekja athygli á þessu atriði og að það mætti þá ná fram að ganga eða breyting í þessa stefnu mætti þá ná fram að ganga á næsta þingi. En í sjálfu sér er málið svo einfalt, álít ég, að það væri vel hægt að afgreiða það nú. Herra forseti. Ég leyfi mér svo að leggja til, að frv. verði að lokinni umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.