Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eg gerði grein fyrir því við 1. umr., að þetta frv. væri flutt inn á þingið samkvæmt beinni ósk Kennarafélagsins. Á síðasta þingi sætti frv. andmælum af hálfu eins háttv. þm. hér í deildinni, aðallega þeim, að stjórn Kennafélagsins hefði ekki borið fram þetta mál. Frumv. leggur til breytinga á þrem atriðum í núgildandi lögum, nr. 18, 9. Júlí 1909. Í fyrsta lagi að landssjóðstillagið sé fært úr 1000 kr. upp í 2500 kr. Í öðru lagi að Kennarafélagið kjósi hér eftir þann mann í stjórn sjóðsins, sem stjórnaðarráðið hefir valið hingað til. Í þriðja lagi að ekkjur og börn kennara geti orðið aðnjótandi styrks, þegar sérstaklega stendur á. Þessi ósk er svo réttmæt og sanngjörn, að eg vona, að deildin fallist á hana, en hún verður því að eina tekin til greina, að tillagið til sjóðsins sé hækkað á þann hátt, sem segir í 1. gr. Annars vona eg að frv: fái ekki lakari byr hér í deildinni nú en í fyrra.



Þegar það var til umr. í fyrra hér í deildinni, að auka eftirlit úr landi með fiskiveiðum í landhelgi, hafði eg ekki mikla trú á, að slíkt gæti að haldi komið. Nú hefir þetta verið reynt og gefist vel. Verða menn því að beygja sig fyrir staðreyndinni. Þetta hefir verið reynt á Suðurnesjum, en við sem þekkjum til á Vestfjörðum álítum að þar mætti koma við vörnum á líkan hátt, eins og líka víðast hvar annarstaðar á landinu. Að vísu mun ekki geta verið eins mikið gagn að þessum vörnum þegar nóttina tekur að dimma, en þá er líka víðast hvar fiskiminna og sjávarsókn sjaldgæfari. Eg er því ekki í nokkurum vafa um, að ekki einungis fyrir Faxaflóa, heldur og fyrir Vestfirði og aðra staði á landinu, gæti leitt stórmikið gagn af þessum vörnum. Nefndin hefir orðið sammála um að leggja til, að frumvarp þetta verði að lögum. Sú eina breyting hefir verið gerð á því, að leyft væri að leggja alt að tveggja króna gjald á hvern hlut, í stað einnar kr. Virðist svo sem gjaldið geti tæplega minna verið og ætti engum að vera ofvaxið að gjalda það. Það þarf ekki að fjölyrða um, hversu mikil blessun það yrði fyrir landið, ef hægt væri að ráða bót á landhelgisvörninni. Öllum er vitanlegt, að útlendir lögbrjótar hafa stórspilt veiðinni fyrir landsmönnum. Hafa menn aldrei getað verið óhultir um veiðarfæri sín fyrir botnvörpungum útlendinga. Eg hef svo ekki miklu við að bæta, hygg að allir muni á eitt sáttir um, að ekki verði með öðru einfaldara móti bætt landhelgisvörnin, landinu að kostnaðarlitlu.



Það er rétt hjá háttv. 2. þm. Rvk. (J. J.), að eg andmælti þessu frv. í fyrra sökum undirbúnings, og greiddi eg þá atkv. móti öllum greinum þess um afstöðu mína til frv. nú er það að segja, að eg sé enga ástæðu til þess að svifta stjórnarráðið því valdi, að tilnefna einn mann í stjórn sjóðsins, og greiði því atkv. gegn 2. gr. Að öðru leyti mun eg greiða atkvæði með frv.



Eg er þakklátur háttv. þm. Vestm. (J. M.) fyrir liðlegar undirtektir undir þetta frv. Út af ummælum háttv. þm. um G. gr. frv., vil eg benda honum á það, að eins og nú er, skipar stjórnarráðið óbeinlínis 2 menn og beinlínis 1 mann í stjórn sjóðsins. Óbeinlínis með skipun umsjónarmanna fræðslumálanna og forstöðumanns kennaraskólans. Hefir því stjórnarráðið full tök á sjóðnum, þótt Kennarafélagið fái að velja einn mann í stjórnina. Frekara þarf eg ekki að taka fram um þetta mál; skírskota til ins ítarlega nefndarálits á síðasta þingi.



Um þetta frv. er það að segja í styztu máli, að það fer fram á endurskoðun á núgildandi lögum um girðingar frá 1909. Alt er á fleygiferð í heiminum, og það jafnvel hér á landi, og breytingum undirorpið. Svo er það um búnaðinn og aðrar verklegar framkvæmdir, að þær taka breytingum árlega. Fyrir því verður löggjafarvaldið að taka tillit til breytinganna. Og af þeirri ástæðu er það ekki tiltökumál, þótt farið sé fram á breytingar á tiltölulega ungum lögum. Í þessu frumv. hefi eg reynt að taka tillit til þeirra umkvartana, sem komið hafa fram um núgildandi lög; hins vegar hefi eg og litið til þeirra breytinga, sem orðið hafa á síðari árum, og reynslunnar, sem hefir sýnt, að lögunum er að sumu leyti ábótavant. Af þessu vona eg, að það hneyksli engan, þótt farið sé fram á breytingar á lögum, sem ekki eru eldri en 4 ára. Að svo miklu leyti sem ekki er um sjálfsagðar breytingar að ræða, eins og t.d. um metramálið o. s. frv., þá hefi eg aðallega stuðzt við reynslu manna, sem við mig hafa talað um málið, og raddir, þær sem komið hafa fram í þingmálafundargerðunum, er eg hefi reynt að kynna mér. Annars er fátt nýtt í frv., nema ákvæðin um landamerkjagirðingar og skyldu manna til að girða á móti. Skoðanir manna hafa verið skiftar um þetta mál. Sumir hafa haldið því fram, að ákvæði Jónsbókar um merkjagarða væru enn í gildi. En hins vegar veit eg þó ekki til þess, að nokkur hafi árætt að höfða mál, ef nágranni hans hefir synjað að taka þátt í merkjagirðingu á móti honum, líklega og meðfram af þeirri ástæðu, að álitið mun vera, að ákvæði Jónsbókar nái ekki til gaddavírsgirðinga. En hvað sem þessu líður, hefir það sýnt sig á síðustu árum, að nauðsynlegt er að fá ákvæði um þetta efni, vegna þess meðal annars, hve girðingum hefir fjölgað, sérstaklega landamerkjagirðingum. Eg kannast við það, að ákvæði um þetta efni eru mjög varhugaverð, og eg er þakklátur hverjum þeim sem kemur fram með góðar bendingar í þessu efni. Þó að nú einhver bóndi vilji koma upp girðingu, telji sér hag af því og krefjist þess, að nágranni hana taki þátt í girðingunni að sínu leyti, þá getur oft staðið svo á, að nágranninn hafi ekki sömu not girðingarinnar, að land hans verði ekki þannig girt nema frá einni eða tveim hliðum, og sé því í rauninni jafnógirt eftir sem áður. En hins vegar verður þó að taka tillit til þess, að sanngjarnt er, að sá sem land á á móti, taki þátt í kostnaðinum að einhverju leyti. Svo getur farið, að sá er land á á móti þeim er vill girða á merkjum, og neitar að taka þátt í girðingarkostnaðinum, fái land sitt girt án þess að hafa kostað nokkuð til girðingar um það. Þess vegna er þetta landmerkjagirðingamál þess vert, að það sé athugað. Eg hefi leyft mér að geta um þetta ákvæði, án þess þó að fara út í einstök atriði frv., sem mér gefst Væntanlega kostur á við 2. umr. Áður en eg sezt niður, vil eg geta þess, að í frv. eru leiðar prentvillur. Enga sök á eg þó í þeim. Eg hefi ekki lesið prófarkir. Hafði eg fengið góðan skrifara úr stjórnarráðinu til þess að hreinrita frumv. undir prentun, því að skrifstofan hefir jafnan kent því um, þegar eg hefi kvartað undan prentvillum á þingskjölum frá mér, að handritin væru ill aflestrar. Í þetta sinn vildi eg sjá við lekanum og setja undir hann, en samt sem áður hafa slæðst inn 5–6 prentvillur, ef ekki fleiri.



Eg stend upp til þess að andmæla refsiræðu hv. þm. (Sig. Sig.) yfir skrifstofunni. Eg hefi aldrei rekið mig á það, að skifstofan ynni illa, og er nær að halda, að allar þær hugsunarvillur og prentvillur, sem í frv. eru, sé hv. flutnm. um að kenna.



Eg legg til, að frumv. sé vísað til landbúnaðarnefndarinnar.