Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Eyjólfur Konráð Jónsson) Hæstv. forseti. Hv. fjh.- og viðskn. hefur tekið mál þetta til skoðunar að nýju á milli umræðna eins og raunar lá fyrir við 2. umr. Flytur meiri hl. brtt. á þskj. 271 og skilar framhaldsnál. á þskj. 270. Ég mun nú leitast við að gera grein fyrir þessum brtt. og þeim störfum sem fram hafa farið í nefndinni á milli umræðnanna. Raunar kemur það allglöggt fram bæði í brtt. sjálfum og framhaldsnál., en engu að síður er skylt að fara yfir það þó að mín ræða verði keimlík því sem þar stendur. Eftir afgreiðslu frv. við 2. umr. hefur nefndin bæði rætt um atriði sem voru óafgreidd og var getið í nál. og eins um nokkra nýja þætti og ný erindi sem borist hafa á milli umræðna. Á fskj. eru sýnd áhrif þeirra tillagna sem hér greinir, bæði á Byggingarsjóð ríkisins þar sem er um talsverða hækkun að ræða, Framkvæmdasjóð og lántökuheimildir innanlands og erlendis. Síðan hefur það allt verið fellt saman þannig að menn fái nokkuð heillega mynd af því hvernig skuldabreytingar og lánabreytingar muni verða að þessum tillögum samþykktum sem ég vona að verði hér í dag. Í öllu falli höfum við leitast við að ná um það samkomulagi að málið fari héðan út úr þessari hv. deild í dag og ætlað okkur ríflegan tíma ef þurfa þykir og eins ef menn vilja taka upp einhverja almenna umræðu um fjármál ríkisins o.s.frv. án þess að ég ætli að hafa af því frumkvæði. En hæstv. fjmrh. er hér með okkur að sjálfsögðu og við getum þess vegna rætt um þá þætti sem mönnum sýnist. Í fyrra nál. meiri hl. er getið um fjögur atriði sem afstaða hafði ekki verið tekin til við 2. umr. Fyrst er um að ræða 100 millj. kr. lántöku til mengunarvarna í fiskimjölsverksmiðjum, þ.e. brtt. hv. þm. Helga Seljans. Að mati nefndarmanna allra er hér um þarft verkefni að ræða, en meiri hl. þykir rétt að beina óskum um lán í þessu skyni til langlánanefndar og innlendra lánastofnana. Svo mun hafa verið í sambandi við þær breytingar sem gerðar hafa verið á síldarverksmiðjum. Þar hefur verið leitast við að nota innlent fjármagn, t.d. hjá Síldarverksmiðjum ríkisins sem hafa staðið í miklum breytingum og lagfæringum á Siglufirði. Síðan hefur verið leitað til bankakerfisins og þá til langlánanefndar að svo miklu leyti sem hefur þurft að afla erlendra lána. Það félli þá undir lántökur atvinnufyrirtækja. Útflutningslánasjóður óskaði eftir 100 millj. kr. lántöku á árinu 1986. Það er gert ráð fyrir að heimila sjóðnum einungis að taka 40 millj. kr. að láni í erlendri mynt. Það jafngildir endurgreiðslum á erlendum skuldum sjóðsins einvörðungu. Að sjálfsögðu getur Útflutningslánasjóður eins og aðrir sjóðir leitað fyrir sér á hinum innlenda lánamarkaði, t.d. með skuldabréfaútgáfu, enda er sjóðurinn á vegum Landsbankans sem þegar hefur greitt fyrir nokkrum atvinnufyrirtækjum um lánsfjáröflun á almennum markaði, en að öðru leyti yrði hann að hafa samvinnu við bankakerfið til að greiða úr umsóknum. Það er rétt að geta þess að við fengum yfirlit frá Útflutningslánasjóði yfir lánveitingar sem sjóðurinn hefur annast að undanförnu. Er þar margt merkilegt sem hann hefur lagt af mörkum þó að kannske sé ekki beinlínis hægt að tengja þær lánveitingar nafninu Útflutningslánasjóður því að það hefur meira verið til þess að lána íslenskum fyrirtækjum til að standast samkeppni við erlenda aðila á innlendum markaði fremur en hitt að greiða fyrir útflutningslánum til íslenskra fyrirtækja. Það var upphaflega tilætlunin með þessum sjóði. Auðvitað er hann allt of lítill til að geta veitt nokkurt mótvægi gegn svokölluðum exportlánasjóðum í nágrannalöndunum sem eru öflugar stofnanir og greiða fyrir iðnaði og atvinnurekstri í heimalandinu með útflutning fyrir augum. En miðað við þá stefnu, sem verið er að reyna að fylgja sem mest, þótti ekki rétt að heimila meiri erlendar lántökur en einvörðungu til að standa undir þeim skuldbindingum sem eru þegar í erlendri mynt og reiða þarf af hendi á næsta ári. Þá er það grænfóðurverksmiðjan Vallhólmur hf. sem fór fram á 24 millj. kr. lántökuheimild á árinu 1986. Meiri hl. getur ekki fallist á afgreiðslu þessa erindis þar sem ljóst er að fjárhagsstaða fyrirtækisins í heild verður að fá ítarlegri umfjöllun. Skuldir þessa fyrirtækis eru orðnar geigvænlega miklar. Þetta er hlutafélag. Ríkið er þar langstærsti hluthafinn og ber að því leyti ábyrgð á rekstri þessa fyrirtækis. Það getur ekki farið á milli mála að ríkissjóður verður að taka þetta mál miklu fastari tökum en svo að eingöngu sé farið að bæta við erlendum lánum. Það var gert í allstórum stíl í fyrra, eins og menn minnast. Það voru í fyrsta lagi teknar að láni 12 millj. kr. beint til þessa fyrirtækis en síðan aðrar 12 millj. til grænfóðurverksmiðja almennt og mun Vallhólmur hafa fengið nokkuð af þeim fjármunum til viðbótar. Það er því ekki skortur á auknum erlendum lánum sem háir þessu fyrirtæki, a.m.k. ekki einvörðungu, heldur verður að fara algerlega þar ofan í saumana og átta sig á því hvað um það skuli verða. Það hlýtur að verða fyrst og fremst verkefni ríkisins sjálfs og stjórnar fyrirtækisins sem ríkið á aðild að. Þá leggur meiri hl. að lokum til að lánveitingar til fiskeldis frá Framkvæmdasjóði nemi 250 millj. kr. Það er ekki lagt til að binda lánveitingar Byggðastofnunar til fiskeldis og er því ljóst að hún hefur frjálsar hendur til slíkra lánveitinga. Eins og menn vonandi minnast var hér við 2. umr. talað um að reyna að ná samstarfi eða samvinnu við Byggðastofnun um að a.m.k. 100 millj. kr. af fé stofnunarinnar rynnu til fiskeldis. Slíkt samkomulag hefur ekki verið gert. En mín skoðun er sú að það hljóti að fara svo að Byggðastofnun láni verulegt fé til fiskeldis því að það er áreiðanlega eitt það arðvænlegasta sem við getum lagt í núna alveg á næstunni. Við erum nú að heyra fréttir um allsvimandi framkvæmdahugmyndir erlendra aðila, síðast í sjónvarpi í gær, og það þarf að huga betur að þeim málum öllum. Ég leyfi mér að nota þetta tækifæri til að skjóta því hér inn í að þótt ég hafi verið hvatamaður samvinnu við erlenda aðila um fiskirækt á byrjunarstigi hef ég margsinnis lagt á það megináherslu að útlendingar næðu aldrei meirihlutaaðstöðu í íslenskum fiskiræktarstöðvum, hvorki nú sé síðar, og þannig þurfi að búa um hnútana að það geti ekki orðið. Þá þarf auðvitað að huga að því að í sumum fiskiræktarfyrirtækjum, sem eru að rísa á fót, hafa menn kannske ekki leitt að því hugann að algerlega er nauðsynlegt að íslenski hlutinn sé á einni hendi ef um hlutafélag er að ræða þannig að ekki sé hægt fyrir erlenda aðila að ná beint eða óbeint meirihlutavaldi með því að kaupa kannske 1 eða 2% af íslenskum aðilum sem þá væru kannske meira og minna umboðsmenn hinna erlendu fyrirtækja. Veit ég að hæstv. dómsmrh. mun hyggja grannt að þessu máli, enda er á hans valdi að veita þær undanþágur sem nauðsynlegar eru til að útlendingar geti fjárfest meira en 20% í slíkum fyrirtækjum. En það er rétt að nefna þetta nú strax því að það hefur hvorki verið mín hugmynd né nokkurs annars að útlendingar gætu náð yfirráðum yfir fiskirækt á Íslandi. En þetta fé verður vonandi 350 millj. eins og við lögðum til. Kannske verður það eitthvað meira, kannske eitthvað minna, en alla vega eru þarna bundnar þessar 250 millj. kr. Þá eru það önnur atriði sem meiri hl. leggur til að verði breytt. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1986 var ekki tekin afstaða til lántöku hitaveitna en gert er ráð fyrir óskiptri fjárhæð, 95 millj. kr. Þessi upphæð reyndist vera of lág. Fjárlaga- og hagsýslustofnun hafði raunar bent nefndinni á það strax fyrir 2. umr. að þarna mundi þurfa til að koma leiðrétting og lagfæring. Raunin hefur orðið sú að þessi upphæð er hækkuð um 35 millj. kr. og verði alls 130 millj. kr. Til að greiða fyrir hinu allra brýnasta hjá hitaveitunum, sem ég skal koma að nánar á eftir, eru að auki til ráðstöfunar, eftir að skipt hefur verið til ákveðinna hitaveitna, um 18 millj. kr., annars vegar af þessum 130 millj. og hins vegar úr Orkusjóði. 1. brtt. nefndarinnar á þskj. 271 er um það að Hitaveita Akraness og Borgarfjarðar fái að taka lán að upphæð 60 millj. kr., Hitaveita Akureyrar 40 millj., Hitaveita Egilsstaða og Fella 6 millj. kr., Fjarhitun Vestmannaeyja 10 millj., Hitaveita Reykjahlíðar 6 millj. og aðrar hitaveitur þær 8 millj. sem ég var að nefna. En jafnframt eru til 10 millj. hjá Orkusjóði sem gætu komið þar til aðstoðar. Er þar sérstaklega getið um Hitaveitu Siglufjarðar sem átti erindi sem ekki var afgreitt og þarf frekari skoðunar við. Þá mun vera hjá enn öðrum hitaveitum þörf á nýju lánsfé, einkum þó til skuldbreytinga. Í frv. til fjárlaga 1986 eru lánveitingar Byggingarsjóðs ríkisins áætlaðar alls 2050 millj. kr. Þar eru áætlaðar 150 millj. til orkusparandi breytinga á húsnæði og 1900 millj. kr. til annarra lána. Á milli umræðna hefur verið litið á tillögur mþn. um húsnæðislán, en lánveitingar sjóðsins eru með þeim brtt., sem nú eru fluttar, auknar um 230 millj. kr. eða í 2280 millj. Ráðgert er að afla þessa fjár með auknum skuldabréfakaupum lífeyrissjóða af Byggingarsjóði ríkisins, þ.e. að afla innlendra lána þannig að erlendar lántökuheimildir hækki ekki við þessa ráðstöfun. Þá barst nefndinni erindi frá nefnd sem fjallar um innlenda skipasmíði þar sem óskað var eftir 300 millj. kr. lántökuheimild til viðgerða á skipum innanlands. Það er lagt til að afla Fiskveiðasjóði 200 millj. kr. láns í þessum tilgangi frá Framkvæmdasjóði. Erlend lántaka Framkvæmdasjóðs lækkar þá sem þessu nemur og verður 1442 millj. kr. á árinu 1986. Bent hefur verið á að sjálfsagt sé að nýta hagstæðustu lánakjör hverju sinni sem þau bjóðast og hafa það auðvitað alltaf að leiðarljósi að rýra ekki lánstraust þjóðarinnar út á við. Þótt við séum býsna skuldug, eins og margrætt er, er traust ríkissjóðs enn mikið á erlendum lánamörkuðum og stundum er það svo að hagstæðari kjör fást ef ríkið er ábyrgðaraðili eða beinn lántakandi en ef það eru einhverjir sjóðir sem kannske eru misjafnlega þekktir. Það verður að segja þá sögu eins og hún er og gleðjast yfir því að ég hygg að bankakerfið hafi staðið sig mjög vel í því að láta erlendar kröfur ekki falla í gjalddaga. Bankarnir hafa þá reynt og ríkissjóður líka að greiða úr erfiðleikum einstakra fyrirtækja og krefja þau á síðara stigi ef þau hafa ekki getað staðið í skilum. Orðspor hygg ég að sé því nokkuð gott fyrir okkur Íslendinga á peningamörkuðum, kannske ekki ósvipað og Finna sem gjarnan eru annálaðir fyrir skilvísi og voru víst þeir einu sem eftir fyrra stríð greiddu upp allar sínar stríðsskuldir o.s.frv. Við skulum fagna því að lánstraust okkar er enn mikið, en þá kannske fyrst og fremst þegar það er ríkissjóður sjálfur sem lánin tekur. Þess vegna flytjum við í meiri hl. brtt. um að ríkissjóður gæti komið þarna inn, t.d. tekið lán fyrir Framkvæmdasjóð. Flutt er brtt. við 10. gr. frv. af þessu tilefni. Þá er gert ráð fyrir að fjmrh. verði heimilað að ábyrgjast lán vegna sölu fimm fiskiskipa sem voru raðsmíðuð, eins og það er kallað, á árunum 1982-1985. Þar að auki er lagt til að ríkissjóður yfirtaki hluta fjármagnskostnaðar af þeim lánum sem skipasmíðastöðvarnar tóku til að fjármagna smíði skipanna. Þetta ber mönnum saman um að sé óhjákvæmilegt til að unnt verði að selja skipin og koma þeim í rekstur. Meiri hl. leggur til að orðið verði við þessu því að að sjálfsögðu verða þessi skip að komast í rekstur og þeir miklu fjármunir, sem í þeim liggja, að nýtast með þeim hætti. Þó kannske megi kalla þetta "raðsmíðaskatta" eða eitthvað slíkt er það ekki neitt grín. Þetta hefur verið gert og menn verða að horfast augu við raunveruleikann. Miðað við allar þessar framangreindu tillögur meirihl. nema heildarlántökur opinberra aðila, fjárfestingarlánasjóða og atvinnufyrirtækja 11 246 millj. kr. á árinu 1986. Það þýðir ekki að draga dul á það að lántökur atvinnufyrirtækja verða eitthvað meiri þó að þær séu ekki kallaðar langtímalántökur, þ.e. lántökur sem eru til meira en eins árs. Vitað er að auk þeirra er mjög mikið erlent fé í umferð. Sumt af því er kallað innlent fé en það er auðvitað meira og minna erlent og hefur verið um langa tíð, löngu áður en þessi hæstv. ríkisstj. var mynduð. Hér er sem sagt eingöngu um að ræða þau lán sem tekin eru til lengi tíma en eins árs. Gert er ráð fyrir að 3820 millj. af þessari miklu upphæð verði aflað innanlands en 7426 millj. kr. með erlendum lántökum sem að langstærstum hluta eru afborganir og vextir og þá hugsanlegar skuldbreytingar. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að orðlengja um þetta. Á milli 2. og 3. umr. hafa verið fluttar tvær brtt. af hálfu hv. stjórnarandstæðinga. Það er annars vegar till. frá hv. þm. Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur um að fella niður heimild Landsvirkjunar til 200 millj. kr. aukalánveitingar ef ákveðin yrði frekari stóriðja eða samningar væru að nást um slíkt. Ég legg til að sú till. verði felld. Brtt. frá hv. þm. Helga Seljan varðar málefni fatlaðra og er um það að framlag ríkissjóðs til Framkvæmdasjóðs fatlaðra fari eigi fram úr 125 millj. kr. á árinu 1986. Ég legg einnig til að sú till. verði felld. Því miður vantar fé í þennan þátt eins og svo margt annað. Við þurfum orðið að skera og beinskera, eins og þar stendur, og getum því miður ekki orðið við nema örfáu af því sem við vildum. Kannske eru flest atriði þannig vaxin að enginn getur verið ánægður með það fjármagn sem okkur skilst að hægt sé að verja til hinna margvíslegu framkvæmda og margvíslegu fjárlagaliða og liða á lánsfjárlögum. Við höfum þess vegna orðið að greiða atkvæði gegn ýmsum þeim till. sem við gjarnan hefðum viljað greiða atkvæði með. En málin standa eins og ég nú hef skýrt og um það stendur meiri hl. óskiptur.



Virðulegi forseti. Við 2. umr. þessa frv. ræddi ég bæði almennt um þetta frv. og eins um einstakar greinar þess og get því verið frekar stuttorð við 3. umr. frv. Frv. hefur að vísu tekið dálitlum breytingum á milli 2. og 3. umr. eins og von var á og vil ég fyrst ræða örlítið sumt af því sem fram kemur í framhaldsnál. meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. og meðfylgjandi brtt. á þskj. 271. Þar er fyrst til að taka lánveitingar til Byggingarsjóðs ríkisins. Í framhaldsnál. meiri hl. nefndarinnar kemur fram að samkvæmt tillögum mþn. um húsnæðislán eru lánveitingar sjóðsins auknar nú um 230 millj. kr. Þar með eru komnar á sinn stað á pappírum þær 60 millj. sem ég benti á við 2. umr. þessa frv. að vantaði í þau framlög sem sjóðnum ber samkvæmt lögum. Hins vegar er það álitamál hvort þessar milljónir eigi í rauninni eftir að koma í sjóðinn því samkvæmt upplýsingum, sem fram komu í nefndinni og staðfestar eru í nál. meiri hl., á meginhluti þessa viðbótarfjármagns Byggingarsjóðs ríkisins að koma úr lífeyrissjóðunum. Það hlýtur að vera stór spurning hvort ekki sé löngu búið að þurrmjólka þá mjólkurkú. Ef svo reynist hins vegar ekki vera og lífeyrissjóðirnir kunna að hafa eitthvert fé til fjárfestingar í skuldabréfum, þá er líklegra að þeir taki ríkisskuldabréf þau, sem ríkissjóður gefur út nú um stundir, fram yfir skuldabréf í Byggingarsjóði ríkisins þar sem ríkisskuldabréfin fyrrnefndu eru öllu arðbærari en skuldabréf í Byggingarsjóði ríkisins. Ríkið er í hörkusamkeppni við sjálft sig á innlenda lánsfjármarkaðnum og má með sanni segja að boðorðið um frjálsa samkeppni gangi þar af sjálfu sér dauðu. Við skulum samt vona að hér sé ekki um loftkastalasmíði að ræða því að við því mega marghrjáðir húsbyggjendur og íbúðakaupendur svo sannarlega ekki eina ferðina enn. Útflutningslánasjóður er nú kominn á blað í þessu lánsfjárlagafrv. með 40 millj. kr. Geri ég það að umtalsefni vegna þess að á fundum fjh.- og viðskn. kom í ljós að Útflutningslánasjóður lánar í rauninni ekki til útflutnings heldur lánar hann iðnfyrirtækjum til þess að þau geti betur staðið sig í samkeppni við innfluttan iðnaðarvarning. Því væri kannske réttnefni á þessum sjóði að kalla hann "samkeppnislánasjóð" en ekki Útflutningslánasjóð. Með þessu móti má einnig segja að við séum að borga með þeim innflutningi sem inn í landið kemur. En það sem ég vildi benda á í þessu sambandi er fyrst og fremst það að við þurfum raunverulegan útflutningslánasjóð, ekki síst nú þegar ljóst er að útfluttar fiskafurðir verða sífellt stærri hluti af útflutningsverðmæti okkar. Þær eru komnar upp í 77% núna úr 70%. Ekki er ég að harma það að öðru leyti en því að þessi einhæfni getur verið stórhættuleg afkomu þjóðar. Og mikið liggur við að reyna að gera útflutningsgreinar okkar fjölbreyttari en nú er. Þess vegna held ég að æskilegt væri að Útflutningslánasjóður yrði að útflutningslánasjóði en ekki þeim samkeppnislánasjóði sem hann er í dag. Í brtt. frá meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. er einnig að finna nýja till. varðandi raðsmíðaskipin svonefndu. Í þessari till. er fjmrh. heimilað fyrir hönd ríkissjóðs að ábyrgjast lán með sjálfskuldarábyrgð sem endurlánað verður vegna sölu fimm fiskiskipa sem hafa verið smíðuð innanlands á árunum 1982-1985, eins og segir í brtt. Þeir eru þungir skuldabaggarnir sem þjóðin ber nú vegna fjárfestingarmistaka misviturra ríkisstjórna og þarna er einn þeirra. Skuldir og aftur skuldir vegna óseljanlegra og ónýtanlegra togara. Þó eru þessar skuldir ekki ýkjamiklar miðað við fjárfestingarvitleysuna í stórvirkjunum á undanförnum árum. Þar er að finna stærsta og þyngsta skuldabaggann og eina meginástæðu þess að efnahagur er þrengri hér á landi en hann þarf að vera, misþröngur þó eftir því hverjir eiga í hlut eins og hv. þingdeildarmenn vita. Ríkisstj. hefur í þessu lánsfjárlagafrv. skorið niður framlög til Landsvirkjunar. Það hefur frá upphafi verið eitt af baráttumálum Kvennalistans að draga úr óhóflegum virkjunarframkvæmdum, og eins og ég sagði við 2. umr. þessa frv. fagna ég því að hæstv. ráðh. skuli loksins hafa séð ljósið í þessum efnum. En þó virkjanastefnan hafi breyst hefur iðnaðarstefna hæstv. ríkisstj . greinilega ekki tekið sambærilegum breytingum. Í seinni hluta 3. gr. lánsfjárlaga er gert ráð fyrir að heimila Landsvirkjun að taka lán allt að 200 millj. kr. ef semst um stækkun álversins í Straumsvík á árinu 1986. Það er ljóst að gamli stóriðjudraumurinn er engan veginn dauður úr öllum æðum og ekki sú hugmynd heldur af baki dottin að eiga aukin samskipti við auðhringinn Alusuisse í þeim efnum því eins og allir hv. þdm. vita: Verði af stækkun álversins í Straumsvík verður það á einn eða annan hátt í samstarfi við þennan viðsjárverða auðhring. Ég hef oftsinnis varað við slíkum áformum, ekki síst vegna þess að þar með yrði þessi raforkukaupandi enn stærri en hann er þegar í íslensku efnahagslífi. Þeir sem hafa kynnt sér viðskipti okkar við þennan aðila og sögu þeirra vita að slíkt væri glapræði. Því hef ég ásamt hv. þm. Ragnari Arnalds og Stefáni Benediktssyni borið fram brtt. á þskj. 276 þess efnis að lántökuheimild Landsvirkjunar vegna stækkunar álversins í Straumsvík falli niður. Mér liggur reyndar við að halda að síðari liður 3. gr. sé meira hafður þarna til að sýnast fyrir álrisunum, svona rétt til að hafa þá góða, því ég á bágt með að trúa því að nokkur þm. á Alþingi Íslendinga sé svo viti búinn að hann telji heppilegt að auka meira en orðið er viðskipti okkar við þessa aðila. Mönnum til upplýsingar vil ég í því efni benda á að Alusuisse hefur á undanförnu ári eða svo reynt að afla sér samstarfsaðila í viðskiptaheiminum til að standa ásamt því sjálfu að stækkun álversins í Straumsvík en ekki tekist vegna þess að í hinum alþjóðlega viðskiptaheimi, þar sem menn kalla nú reyndar ekki allt ömmu sína, er Alusuisse svo illa þokkað að enginn vill ganga til samstarfs við fyrirtækið. Það væri því glapræði eitt og ófyrirgefanleg heimska eða eitthvað þaðan af verra ef Íslendingar hleyptu þessu fyrirtæki lengra inn á gafl hjá sér en orðið er. Ef til vill kunna einhverjir hv. þingdeildarmenn að hugsa sem svo að það sé skömminni skárra að láta Alusuisse hafa orkuna en láta hana liggja ónotaða eins og nú er í orkukerfi landsmanna. Þeim sem þannig hugsa vil ég benda á að ef af stækkun álversins yrði þyrfti meiri orku en nú er fyrir hendi. Það þyrfti nýja virkjun, sennilegast Blönduvirkjun, sem kostar gríðarlega peninga og meiri erlendar skuldir á meðan vitað er að ekki verður hægt að semja við álhringinn um að hann borgi það fyrir orkuna sem kostar að framleiða hana. Í heiminum er þar að auki gríðarlegt framboð á ódýrri raforku nú um stundir, og draumar um hagstæða raforkusamninga við erlend fyrirtæki því órar einir. Hvað þá umframorku sem við höfum þegar í kerfi Landsvirkjunar varðar teldi ég skynsamlegra að veita okkar eigin iðnfyrirtækjum hana með tímabundnum afslætti, t.d. fiskvinnslunni sem stendur undir meginhluta gjaldeyristekna okkar en riðar nú á fótunum vegna slæmrar rekstrarafkomu. Það væri held ég meira vit en að kasta orkunni fyrir ekki neitt í álfursta. Ekki má heldur gleyma því að þessi umframorka gæti verið nýjum innlendum iðngreinum hvatning ef henni væri veitt til þeirra með afslætti á meðan þau væru að koma undir sig fótunum. Hver veit nema við gætum þá á endanum aukið iðnaðarútflutning okkar og kannske meira að segja flutt eitthvað til Sviss. Virðulegi forseti. Við 2. umr. þessa máls ræddi ég ýmis skerðingarákvæði II. kafla frv., en ég vil ekki skiljast við þetta frv. til lánsfjárlaga án þess að minnast sérstaklega á þá skerðingu sem Lánasjóði ísl. námsmanna virðist búin á fjárlögum og lánsfjárlögum fyrir næsta ár. Eftir því sem forráðamenn sjóðsins segja og fram kom í kvöldfréttum Ríkisútvarpsins á laugardaginn var vantar 800 millj. kr. upp á að sjóðurinn geti starfað á næsta ári samkvæmt þeim lögum sem um hann gilda. Í sama fréttatíma Ríkisútvarpsins kom fram að hæstv. menntmrh. hygðist breyta lögum um sjóðinn og væri frv. þess efnis væntanlegt er þing kæmi saman á ný eftir jólaleyfi þm. Það þarf ekki mikla spádómsgáfu til að sjá að það stefnir í stórfelldan niðurskurð námslána með þessu móti og að þar verður höggvið í þann knérunn sem síst skyldi, framtíðarmenntun þjóðarinnar. Ekki veit ég hvernig menn hafa hugsað sér að byggja hér upp nýjar atvinnugreinar, t.d. á sviði hugbúnaðar og tækni hvers konar, ef ekki á að gera fólki kleift að mennta sig til slíkra uppbyggingarstarfa. Þó vantar ekki, hvorki í stefnuræðu hæstv. forsrh. né í öðrum hátíðarræðum, að talsmenn þessarar ríkisstj. lofi og prísi og leggi óhemju áherslu á nauðsyn þess að byggja upp öflugan tækniiðnað og að leita á ný mið í atvinnuuppbyggingu hér á landi. Þetta er hins vegar ekki annað en skrum eitt á meðan undirstaðan sjálf, menntunaraðstaða þjóðarinnar er skert á sama tíma. Það er líka ekki nema skrum eitt að tala um að snúa vörn í sókn, eins og hæstv. menntmrh. gerir nú um stundir, á meðan námslán eru skert. Og það er líka skrum að tala um jafnrétti til náms meðan þannig er í pottinn búið. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri og vísa til þess sem ég sagði um þetta frv. við 2. umr. málsins.



Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið fyrr í þessari umræðu er ekki um endanlega afgreiðslu lánsfjáráætlunar frá deildinni að ræða nú við 3. umr. því málið á örugglega eftir að koma aftur til deildarinnar. Lánsfjáráætlun er sem sagt hálfköruð enn og alls ekki sýnt hverjar verða niðurstöðutölur hennar að lokum. Þegar frv. til lánsfjárlaga var fyrst sýnt hér í deildinni var bersýnilega stefnt að erlendum lántökum að upphæð rétt um 2000 millj. kr. Þessi upphæð lækkaði síðan allnokkuð við 2. umr. og voru þá erlendar lántökur taldar vera milli 1200 og 1300 millj. kr. Nú er bætt við á nýjan leik þannig að erlendar lántökur hækka um tæpar 300 millj. og eru þá komnar upp í rétt um 1600 millj. kr. Þessar lántökufyrirætlanir eiga örugglega eftir að hækka enn við meðferð málsins í Nd. Hversu mikið er ekki hægt að segja til um á þessu stigi en fer eftir niðurstöðutölu fjárlagafrv. Auk þessa er svo áformað að aukning skammtímalána á næsta ári verði um 2200 millj. kr. þannig að raunveruleg nettóaukning á erlendum lántökum er bersýnilega rétt um 4000 millj. kr. að minnsta kosti. Þarf ekki að orðlengja um að þetta er að sjálfsögðu í talsverðu ósamræmi við þær yfirlýsingar sem þessi ríkisstj. hafði áður gefið um að dregið yrði úr erlendum lántökum, en þegar ég nefni 4000 millj. er ég að tala um aukningu á erlendum langtímalánum að viðbættum áætluðum skammtímalánum og aukningu þeirra. Á því tímabili sem leið frá því að 2. umr. málsins fór fram varð það niðurstaða í sérstakri nefnd sem fjallaði um húsnæðismálin að a.m.k. 350 millj. kr. vantaði til húsnæðismálanna. Ríkisstj. féllst á að svo væri og hefur gert ráð fyrir, a.m.k. á yfirborðinu, að þessar 350 millj. kr. verði til reiðu. En það er kannske til marks um léttúðina í meðferð talna í þessu frv. að þegar fjmrh. og ríkisstjórnarmeirihlutann vantaði 350 millj. kr. í húsnæðismálin og menn samþykktu að útvega þær leystu þeir það dæmi bara með því að færa til tölur í áætluninni án þess að gera neinar nýjar ráðstafanir til að afla fjár. 200 millj. af þessum 350 eru fengnar þannig að það er ósköp einfaldlega sagt við okkur alþm.: Ja, það koma bara 200 millj. til viðbótar frá lífeyrissjóðunum, umfram það sem við höfðum áætlað við 2. umr. - Það uppgötvast sem sagt þarna allt í einu 200 millj., mjög óvænt og skemmtilega, sem leysa meginhlutann af vandanum. En að gerðar hafi verið einhverjar ráðstafanir til þess að um verði að ræða raunverulega aukningu kannast ég ekki við, og það kannast enginn við, og hvort þetta skilar sér veit auðvitað enginn. Lífeyrissjóðafjáröflunin var ósköp einfaldlega hækkuð um 200 millj. án þess að lagaskyldur lífeyrissjóðanna væru á nokkurn hátt breyttar eða endurbættar. Reyndar er nú búið að breyta þessum tölum enn vegna þess að nú er sagt að lífeyrissjóðirnir eigi ekki að koma með 200 millj. heldur 230 millj. til viðbótar, en 120 millj. eiga að koma af þeim lið sem nefnist: Til orkusparandi aðgerða á vegum húsnæðismálastjórnar. Það verða því aðeins 30 millj. til orkusparandi aðgerða, enda þótt ráð hafi verið fyrir því gert að 150 millj. yrðu til þess þáttar. Það er að vísu rétt að eftirspurn eftir þessum orkusparandi lánum hefur ekki orðið eins mikil og menn höfðu áður gert ráð fyrir. Þörfin er fyrir hendi. Nauðsynin á þessum orkusparandi aðgerðum er öllum ljós. En af einhverri ástæðu, kannske vegna ókunnugleika almennings, kannske af einhverri annarri ástæðu, hefur eftirspurnin ekki verið nægilega mikil. Það kynni svo sannarlega að vera að hún yrði allt önnur og miklu meiri á næsta ári þegar þetta er komið virkilega vel í gang, en þá verður greinilega ekki fé fyrir hendi til þess að mæta þeirri eftirspurn. Það verða bara til 30 millj., enda þótt menn hefðu áður gert ráð fyrir því að til þessa verkefnis væri þörf á nokkrum hundruðum milljóna. Hv. frsm. fjh.- og viðskn. nefndi hérna eitt fyrirtæki, Vallhólm hf., en það fyrirtæki hafði sent erindi til nefndarinnar um að mega taka lán vegna þess að fyrirtækið var með skammtímalán á ýmsum fjárfestingarvörum sem það tók lán til fyrir nokkrum árum síðan og vegna fjárhagsörðugleika. Það er ljóst að þetta fyrirtæki stendur ekki nægilega vel. Eigið fé fyrirtækisins virðist upp urið. Þó er staðan ekki verri en svo að það er áreiðanlega ekki langt frá lagi að eignir og skuldir standist nokkurn veginn á. Þetta fyrirtæki er að 75 hundraðshlutum í eigu ríkisins og á miklar birgðir af heykögglum sem er ekki alveg ljóst á hvaða verði munu seljast. Hins vegar hef ég heimildir fyrir því að sala á heykögglum hafi gengið ákaflega vel á fyrstu mánuðum þessa vetrar. Ég ætla ekki að fara að krefja hæstv. fjmrh. sagna um þetta fyrirtæki því ég veit ekki hvort hann hefur haft aðstöðu eða tíma til að kynna sér málefni þess, en ég mundi mjög eindregið skora á hann að taka málefni þessa fyrirtækis til meðferðar og veita því úrlausn af einhverju tagi. Ég hygg nú að ekki verði undan því vikist að auka eigið fé fyrirtækisins allverulega og mér þykir ótrúlegt annað en að heimaaðilar vildu taka þátt í því. Ég skil vel að málið er ekki nægilega mikið unnið til að unnt sé að ganga frá því við afgreiðslu lánsfjárlaga að þessu sinni en læt nægja að skora mjög eindregið á hæstv. fjmrh. að líta á vandamál þessa fyrirtækis því það heyrir alfarið undir fjmrh. Að lokum vil ég segja það eitt um frv. að ég tel efni þess óraunhæft. Ég er sannfærður um að erlendar lántökur verða töluvert miklu meiri en þar er gert ráð fyrir og ég er sammála því, sem svo margir hafa sagt á undan mér, að erlendar skuldir þjóðarinnar eru vissulega orðnar langt úr hófi fram. Ég vek á því athygli eins og hv. seinasti ræðumaður, Sigríður Dúna Kristmundsdóttir, að orkuframkvæmdir hafa verið langt umfram þarfir. Ég tel að enn mætti skera verulega niður lánsfjáröflun til Landsvirkjunar og tel seinni málsgr., sem varðar Landsvirkjun og snertir stækkun álversins, algerlega óþarfa. Þarna mætti enn lækka lánsfjáráætlun verulega. Ég tel hins vegar skerðingarákvæðin mörg hver mjög ósanngjörn og miskunnarlaus og tek alveg sérstaklega undir það sem seinasti ræðumaður sagði um Lánasjóð íslenskra námsmanna sem bersýnilega stefnir í miklar breytingar sem munu hafa það í för með sér að öllu óbreyttu að lán til hvers einstaks námsmanns verður miklu lægra hlutfall af umframfjárþörf hans en verið hefur um tíu ára skeið. Það vantar þarna mjög stórar upphæðir til þess að landshlutarnir geti haldið raungildi sínu áframhaldandi. Þetta er sannarlega mjög mikið áhyggjuefni fyrir alla þá sem telja það eitt þýðingarmesta stefnuatriðið í íslenskum menntamálum að jafnrétti sé ríkjandi til náms og að allir eigi þess kost að stunda framhaldsnám án tillits til fjárhags, þeir eigi þess kost að taka lán hjá ríkinu til að brúa það bil sem á vantar. Ég óttast að ef ekki verður að gert verði þessi stefna nú með afgreiðslu fjárlaga og lánsfjáráætlunar brotin niður. Það væri sannarlega býsna stórt skref aftur á bak sem þá væri stigið. Ég hef áður nefnt málefni Kvikmyndasjóðs og ætla ekki að endurtak það. Þar er um smáupphæð að ræða sem ekki skiptir stóru máli í þessu mikla dæmi en getur hins vegar ráðið úrslitum um hvort innlendur kvikmyndaiðnaður fær áfram að vaxa og dafna eða hvort hann brotnar niður vegna fjárskorts. Áður hefur verið minnst á Framkvæmdasjóð fatlaðra sem svo sannarlega er ekki þess eðlis að þar sé við hæfi að beita hnífnum af þeirri grimmd sem gert er. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri við þessa umræðu, enda á málið örugglega eftir að koma aftur til deildarinnar.



Virðulegi forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. v. er búinn að fjalla allítarlega um þetta. Honum eru þessi mál ekki allsendis ókunnug sem fyrrverandi fjmrh. og hann þekkir sjálfsagt ýmis þau brögð sem beitt er, eins og að búa til nýjar tölur, henda þær á lofti nánast, eins og gert er um fjáröflun til húsnæðismála. Ég veit að hv. þm. Ragnari Arnalds eru þessar aðferðir ekki ókunnar með öllu. Þær eru ekki nýjar, en þær eru ekkert betri fyrir það. Fjh.- og viðskn. þessarar deildar hefur fjallað um þetta mál á milli umræðnanna. Það er alveg ljóst að með þeirri málsmeðferð sem viðhöfð er, þegar búið er að tengja fjárlögin og lánsfjárlög með þeim hætti sem nú er og frv. eru afgreidd samtímis, er fullkomlega óeðlilegt að um þetta sé fjallað í tveim aðskildum nefndum. Það eru mjög slæm vinnubrögð. Ég er ekkert að álasa hæstv. fjmrh. fyrir það sérstaklega. Ég bendi bara á að þessu verður að breyta vegna þess að á hvorugum staðnum hafa menn þá yfirsýn og þá tengingu þessara tveggja mála sem er óhjákvæmileg og nauðsynleg. Ég held að við hv. þm. verðum að huga að því að breyta þessu og ég held að á ýmsan hátt þurfi að horfa nánar á verkaskiptingu fjh.- og viðskn. annars vegar og hins vegar fjvn. Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt. Þetta vildi ég láta koma hér fram strax í upphafi máls míns sem ábendingu um það sem betur má fara. Efnislega er það um þetta frv. að segja að það gerir ráð fyrir auknum lántökum sem nemur 15-1600 millj. kr. Það gengur auðvitað þvert á stefnu ríkisstj., yfirlýsta, um að auka ekki erlendar lántökur. Og hver ráðherrann á fætur öðrum, af þeim sem forustu hafa, hefur lagt áherslu á, einkanlega forsrh. og fjmrh., að við gætum ekki haldið lengra á þeirri braut að auka erlendar skuldir umfram það sem við þurfum að greiða þegar og erum skuldbundin til að greiða í afborganir og vexti. En það er engu að síður gert. Og bent hefur verið á að líklegt sé að erlendar lántökur muni aukast enn meira en þær tölur sem ég hef nefnt. Við erum á sömu braut og ýmsar grannþjóðir okkar, t.d. Danir og margir fleiri raunar, að við fjármögnum greiðsluhallann og innflutninginn með erlendum lántökum og lifum þannig um efni fram. Á þetta hafa þm. Alþfl. á Alþingi bent árum saman og sagt að hér yrði að spyrna við fótum, en það hefur ekki verið gert. Ein leið sem rétt er að benda á og ég hygg að hafi kannske ekki verið skoðuð til hlítar er sú að gera ýmsum opinberum stofnunum sem tekið hafa lán að greiða þau nokkru hraðar en ráð hefur verið fyrir gert. Ég hygg að þetta hafi verið gert t.d. varðandi Póst- og símamálastofnun. Ég tel alls ekki útilokað að einhverjar fleiri stofnanir gætu gert þetta því auðvitað er brýnast fyrir okkur að létta af þessari skuldabyrði. En viðurkennt skal að það er hægara um að tala en í að komast. Ég mun ekki við þessa umræðu flytja af hálfu Alþfl. brtt. við frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1986. Þegar þetta frv. kemur til umfjöllunar í Nd. hlýtur tillögugerðin óhjákvæmilega að mótast af því sem við leggjum til að verði breytt í fjárlögum þannig að brtt. munu koma fram þegar ljósara verður hvernig fjárlög verða afgreidd. Þá munu brtt. Alþfl. koma fram í Nd. Vikið hefur verið að ýmsum atriðum sem hv. 4. þm. Norðurl. v., frsm. meiri hl. nefndarinnar, gerði grein fyrir í sínu máli. Hann vék m.a., og það gerði síðasti hv. ræðumaður einnig, að fyrirtæki sem Vallhólmur heitir og ríkið á 3/4 hlutafjár í og nefndin vildi ekkert hafa með að gera á þessu stigi máls. Nú hefur það verið stefna þessarar hæstv. ríkisstj. að losa ríkið úr alls konar rekstri sem það hefur verið aðili að. Ég nefni þörungavinnslu. Ýmislegt fleira má taka til, Landssmiðjuna o.fl., þar sem ríkissjóður hefur hætt rekstraraðild. Er að sumu leyti ekki nema gott um það að segja. Þess vegna vildi ég spyrja hæstv. fjmrh.: Er þess ekki að vænta að frá ríkisstj. komi frv. um að ríkissjóður hætti þátttöku í þessari graskögglaframleiðslu? Mér finnst það gefa auga leið. Ég sé ekki hvers vegna ríkissjóður á að vera að standa í þessari framleiðslu sem eignaraðili. Ég sé ekki nokkrar ástæður til þess. Ef þessi fyrirtæki geta ekki borið sig, þá það. Það kom fram till. um að selja hluta ríkisins í Sementsverksmiðju ríkisins í fyrra og var fylgt mjög hart eftir af hálfu hæstv. þáverandi iðnrh. þó mér sé ekki kunnugt um hvort menn hafi snýtt rauðu eður ei eftir þá snerru. En það mætti spyrja sem svo með t.d. Áburðarverksmiðjuna: Væri ekki ástæða til í fyrsta lagi að selja jafnmikið í henni og stjórnarsinnar hugsuðu sér að selja úr Sementsverksmiðju ríkisins eða, sem e.t.v. væri þó enn þá betra, að selja fyrirtækið allt eða gera það að hlutafélagi? Gallinn er bara sá á gjöf Njarðar að þar vill enginn kaupa. Það er sennilega höfuðmálið að þó að væri framboð verður engin eftirspurn vegna þess að það er búið að koma rekstri þess fyrirtækis þannig að hann er alfarið fármagnaður af amerískum bönkum. Fyrirtækið hefur ekkert eigið rekstrarfé vegna þess að það hefur selt framleiðslu sína undir kostnaðarverði og lánað með lánskjörum sem hafa verið, að ég hygg, verulega betri en á almennum lánamarkaði. En þetta var önnur saga. Ég vænti þess að hæstv. fjmrh. svari því hvort þess sé ekki að vænta að ríkið afsali sér með sölu eignarhlut í þeim graskögglaverksmiðjum sem það á aðild að. Það hefur verið vikið hér að málefnum Kvikmyndasjóðs t.d. Ég hef fulla samúð með því máli. Hins vegar verð ég að viðurkenna að það snertir mig ekki á sama hátt og t.d. Framkvæmdasjóður fatlaðra. Þó Kvikmyndasjóður sé skorinn niður í hörðu ári og hörðum árum finnst mér það ekki tiltökumál. Hitt finnst mér hins vegar tiltökumál, niðurskurðurinn á Framkvæmdasjóði fatlaðra. Hér hefur einnig verið minnst á Lánasjóð ísl. námsmanna. Ég hjó eftir því í fréttum um helgina, gott ef ekki var í gærkveldi eða í gærdag, að þar var frá því sagt að fjárþörf Lánasjóðs ísl. námsmanna yrði um 1900 millj. kr. á næsta ári. Í fjárlagafrv. munu honum ætlaðar, ef ég fer rétt með og vitna þá til eftir minni, með lántökum í kringum 1100 millj. kr. eða á tólfta hundrað milljóna. Ekki skal ég draga úr því og legg áherslu á að veruleg lánastarfsemi af þessu tagi er auðvitað forsenda þess að hér ríki nokkurt jafnræði þegnanna með að stunda framhaldsnám. Ég undirstrika að það er meginatriði og það á að vera. Hins vegar gefur ekki auga leið, og það vil ég líka leggja áherslu á, að það eigi að verða við öllum ýtrustu kröfum í þessum efnum. Auðvitað hefur íslenskur almenningur tekið á sig mikla kjaraskerðingu, margháttaða kjaraskerðingu. Auðvitað verða námsmenn að sitja við sama borð í þeim efnum og una nokkurri kjaraskerðingu þegar illa árar í þjóðfélaginu. Ég hef líka efasemdir um að það rekstrarskipulag sem er við lýði nú á Lánasjóði ísl. námsmanna sé endilega hið besta. Sem umboðsmaður tveggja námsmanna, sem eru við nám erlendis, hef ég þurft að hafa nokkur skipti við þessa stofnun. Ekki skal dregið úr velvilja þeirra sem þar starfa en óneitanlega sýnist manni að þarna gæti ýmislegt betur farið og oftlega hefur sú hugmynd að mér flögrað hvort ekki væri einfaldara og ódýrara að fela ríkisbönkunum að annast þessa afgreiðslu t.d. eða bankakerfinu yfirleitt. Auðvitað koma ýmsar aðrar leiðir til greina, en ef menn hugsa til hlutfallanna í fjárlögunum eru 1900 millj., sem Lánasjóður ísl. námsmanna telur sig þurfa, býsna hátt hlutfall af heildarniðurstöðutölum fjárlaga. Ég legg áherslu á að lánakerfi á borð við þetta verður að vera til og það verður að stuðla að því að efnahagur foreldra og námsmanna ráði ekki alfarið því hverjir geta stundað framhaldsnám, en það er ekki þar með sagt að reglurnar núna séu þær bestu sem hægt er að hugsa sér. Mér finnst það t.d. rangt hvað snertir námsmenn sem leggja hart að sér við sumarvinnu, og aðstæður þeirra eru auðvitað ólíkar og með ýmsum hætti, að dugnaði þeirra og kappi við vinnu sé svarað á haustdögum með því að segja: Þú vannst svo mikið í sumar að þú færð ekkert lán í haust. Ég hef efasemdir um að þetta sé rétt. Ég hef miklar efasemdir um að þetta sé rétt stefna vegna þess að eins og þetta er núna hvetur það námsmenn beinlínis til að afla sér lítilla tekna yfir sumarið. Það held ég að sé í eðli sínu rangt og þurfi að endurskoða. Ég mun, virðulegi forseti, og við þm. Alþfl. hér, greiða atkvæði gegn 1. gr. þessa frv. Við munum síðan væntanlega sitja hjá við atkvæðagreiðslu um flestar aðrar greinar, en greiða aðkvæði með brtt. um framlag til Framkvæmdasjóðs fatlaðra vegna þess að það mál hefur nokkra sérstöðu. Ég tek undir það, sem komið hefur fram hjá ýmsum öðrum ræðumönnum, að þetta frv. til lánsfjárlaga er um ýmislegt kannske nokkuð fjarri veruleikanum og ekki er ósennilegt að við eigum eftir að fá það aftur til umfjöllunar hér í þessari hv. deild eftir að þm. í Nd. hafa um það farið höndum. En af okkar hálfu verða ekki fluttar brtt. á þessu stigi máls, eins og ég hef áður gert grein fyrir í mínu máli. Á þskj. 276 er brtt. frá Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur o.fl. hv. þm. um að síðari málsl. 3. gr. falli brott. Ég mun greiða atkvæði gegn þeirri brtt. vegna þess að hún er heldur óskynsamleg að mínu mati. Við vitum að fyrir er í raforkukerfinu veruleg umframorka. Við vitum líka, þó lítið sé að gerast og lítil hreyfing í stóriðjumálum, að sá kostur sem liggur beinast við er að stækka álverið í Straumsvík. Hvað svo sem menn segja um orkusamninginn er þetta sá kostur sem liggur beinast við. Mér finnst fjarstæða að útiloka þennan möguleika og mun greiða atkvæði gegn brtt. á þskj. 276 vegna þess að hún er óskynsamleg. Afstaða Kvennalistans er sú að sá flokkur er andvígur stóriðju. Þess vegna er þetta eðlileg afstaða og skiljanleg. Alþb. er andvígt stóriðju þegar það er í stjórnarandstöðu og út frá því er afstaða þm. þess líka skiljanleg. En við þm. Alþfl. á Alþingi höfum reynt að vera sjálfum okkur samkvæmir og greiða atkvæði og taka afstöðu samkvæmt því, burtséð frá því hvort flokkurinn er í stjórn eða stjórnarandstöðu. Frá fyrrv. fjmrh., hv. þm. Ragnari Arnalds, kom fram gagnrýni á framkvæmdir í orkugeiranum. Það er kannske undarlegt þegar litið er til baka til þeirrar orkuveislu sem iðnrh. Alþb. efndi til á sínum tíma og menn eru hreint ekki búnir að jafna sig eftir. Það var veisla með þeim hætti að þjóðin mun lengi súpa seyðið af. Þess vegna finnst mér það koma úr hörðustu átt þegar hann heldur uppi gagnrýni af því tagi sem hann gerði áðan. En það er svo sem bara í góðu samræmi við málflutning Alþb. í þessum málum að hafa eina skoðun innan stjórnar og aðra utan og staðfestist það enn einu sinni við þessa umræðu.



Virðulegi forseti. Mitt erindi í ræðustól er að ítreka nokkuð enn þá einu sinni þær tvær till. og rökstuðning fyrir þeim sem ég hef leyft mér að flytja til breytinga á frv. til lánsfjárlaga. Hins vegar þarf ekki mörg orð um að hafa. Ég ætla t.d. ekki að fara í neinar orðahnippingar á þessu stigi málsins um stóriðju eða orkuveislu Alþb. Það kemur manni á óvart núna í ljósi þess hversu miklum áróðri var haldið uppi gegn hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni á sínum tíma. Sagt var þá að hann héldi hinni dauðu hönd aðgerðarleysisins yfir öllu sem snerti orku- og iðnaðarmál. Er gott samræmi í því máli nú þegar menn tala um að hann hafi staðið fyrir sérstakri orkuveislu í þessum efnum? Brtt. þær sem ég hef flutt, aðra einn og hina ásamt hv. þm. Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur, Karli Steinari Guðnasyni og Stefáni Benediktssyni, eru þess eðlis að ég hafði vænst þess að fá einhverjar undirtektir undir þær. Önnur brtt. er raunar löngu fram komin. Fyrir því eru ærin rök að útvegað verði lánsfjármagn til þess að loðnuverksmiðjurnar okkar geti staðið á viðunandi hátt að mengunarvörnum hjá sér í samræmi við þá samþykkt sem Alþingi gerði á s.l. vori. Ég las hér á dögunum ályktun frá Sambandi sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi til hæstv. forsrh., áskorun um að tillaga þessa efnis yrði samþykkt hér, enda vita menn það gleggst eystra hvaða áhrif eru af mengun frá þessum verksmiðjum þar sem eru þröngir firðir og logn oft og tíðum. Það leiðir reyndar hugann að stóriðju þar yfirleitt og öðrum iðnaði þar sem vel þarf að öllu að gæta. Það er rétt, eins og hér hefur stundum komið fram, að sumir hafa treyst sér í að fjármagna þetta sjálfir. Krossanesverksmiðjan er gott dæmi um það þar sem virkilega hefur verið vel að unnið og Síldarverksmiðjur ríkisins á Siglufirði einnig með miklum og gagngerðum endurbótum þar. Ég sé hins vegar í áætlunum SR að það muni seint koma að síðustu verksmiðju þeirra í lagfæringum og mengunarvörnum ef svo fer fram sem horfir. Næst ætla forráðamenn SR að vísu, að því er þeir segja í svari við fsp. hv. varaþm. Sveins Jónssonar sem hann lagði fram til sjútvrh., að einbeita sér að Seyðisfirði og síðan kemur röðin að öðrum verksmiðjum. Hins vegar hefur fjármagnskostnaðurinn við lagfæringarnar á Siglufirði orðið svo stórkostlegur að ég efa stórlega að hægt sé að ráðast í stórfelldar framkvæmdir á Seyðisfirði á næsta ári, enda ekkert um það sagt. Ég held að í þessu efni verði þessir aðilar að eiga eðlilegan aðgang að fjármagni. Þeir eiga þann aðgang ekki í dag. Hér hefur margsinnis verið bent á að um svo arðbæra framkvæmd er að ræða að lántaka af þessu tagi á að geta skilað sér fljótt og vel í betri efnisnýtingu, í orkusparnaði og vitanlega í enn betri og verðmætari afurðum síðar. Ég harma sem sagt að nefndin hefur ekki treyst sér að mæla með þessu - skil það út af fyrir sig í þeirri þröngu stöðu sem virðist alls staðar blasa við stjórnarliðum - en tel engu að síður að áfram þurfi að huga að þessu máli og úr því að ekki er farin þessi leið verði með einhverjum hætti reynt að sjá til þess að þessir aðilar eigi eðlilegan aðgang að því lánsfjármagni sem þeir þurfa örugglega á að halda, jafnvel þó ég geri mér ljóst að hagur loðnuverksmiðjanna hljóti að fara batnandi með vaxandi loðnuveiði og meiri vinnslu eins og nú horfir. Hin till., sem ég hef leyft mér að flytja hér ásamt þeim hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni, Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur og Stefáni Benediktssyni, um Framkvæmdasjóð fatlaðra, er til komin af sérstöku tilefni eins og ég rakti við 2. umr. þessa máls. Ríkisstj. hefur sem sagt gefið upp boltann varðandi Framkvæmdasjóð aldraðra og ætlar að sjálfsögðu að fara fram á aukna skattheimtu. Sá skattur er nú með þeim hætti að menn greiða hann yfirleitt með glaðara geði en aðra skatta vegna þess að þeir vita í hvaða málefni það fé fer. Ég hef hins vegar ekki farið dult með að mér hefur þótt fé Framkvæmdasjóðs aldraðra fara allt um of í eina einustu framkvæmd hér á höfuðborgarsvæðinu, þ.e. við B-álmu Borgarspítalans. Naumt hefur verið skammtað til margra nauðsynlegra framkvæmda annars staðar, úti á landi. Skal ekki nánar úr í það farið hér og þess beðið að stjfrv. þess eðlis komi hingað til okkar í Ed. frá Nd., en sannfærður er ég um að þetta mál á greiðan gang hér í gegnum þingið. Þar gerir hæstv. ríkisstj. ráð fyrir því að Framkvæmdasjóður aldraðra fái 55% meira fjármagn en hann fékk á s.l. ári. Ég hef notað sömu prósentu, eða svo til sömu prósentu, á Framkvæmdasjóð fatlaðra. Eftir aukafjárveitingar þær sem hæstv. núv. iðnrh. og hæstv. fyrrv. fjmrh. sá sig knúinn til að veita í Framkvæmdasjóð fatlaðra var sú fjárhæð á þessu ári 80 millj. Hún er 80 millj. á fjárlögum þessa árs eða alveg óbreytt tala frá því sem raunverulega var á þessu ári. Sú tala færist í 125 millj. skv. till. og er notuð til þess sú reiknitala sem ríkisstj. notar gagnvart Framkvæmdasjóði aldraðra. Nú er ég ekki, og vil taka það skýrt fram, að neita því að margt hafi áunnist í þessum efnum, m.a. sérstaklega vegna þessa sjóðs og framkvæmda sem hafa verið fjármagnaðar af þessum sjóðum. Í kjölfarið hefur orðið á fjárlögum mikil breyting á framlögum til málefna fatlaðra. Það ber að meta og virða. En að þar hafi verið of í lagt, eins og mér heyrist stundum á mönnum að hafi verið gert í þessu efni, er auðvitað fjarri öllu lagi. Ég bendi á það sérstaklega að allar þessar framkvæmdir og allt það sem gert er í þessum málefnum á eftir að skila sér ríkulega inn í samfélagið, ekki bara í mannlegri hamingju sem eykst vitanlega með þessum hætti og þeirri almennu auknu vellíðan, betri réttarstöðu þessa fólks og öðru sem fylgir þar í kjölfarið, heldur einnig í beinum þjóðhagslegum ávinningi af því að þetta fólk geti starfað við sem eðlilegastar aðstæður úti í þjóðfélaginu og lagt sinn skerf til þess. Ég verð að segja að ég trúi ekki öðru en að lagfæring verði á þessu við 3. umr. fjárlaga. Ég trúi því ekki enn þá að hæstv. núv. fjmrh. muni ekki beita sér fyrir því a.m.k. að leiðrétting verði á þessum sjóði á svipaðan máta og hæstv. fyrrv. fjmrh. gerði þó í fyrra í samráði við þm. hér í hv. deild. Hann hækkaði óviðunandi upphæð þá um 15 millj. kr., úr 65 í 80 millj. Það væri hrein háðung að mínu viti ef Alþingi samþykkti nú nákvæmlega óbreytta upphæð til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Það þýddi í raun að ekkert nýtt yrði hægt að aðhafast á næsta ári í þessum efnum og mjög lítið yrði hægt að vinna að þeim fjölmörgu verkefnum sem verið er að vinna að á hinum ýmsu stöðum og vissulega kosta mikið en skila einnig góðum arði síðar meir. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta. Ég vænti þess sem sagt, þó að mér sé ljóst að hv. stjórnarliðar ætli ekki að samþykkja þessa till. okkar, muni ekki treysta sér til þess á þessu stigi, að þetta muni samt hafa þau áhrif að við 3. umr. fjárlaganna sjái hæstv. fjmrh. til þess að koma með ekki lakari leiðréttingu en hæstv. fyrrv. fjmrh. gerði á síðasta þingi þannig að raungildisframlag til þessa sjóðs verði eitthvað nálægt því sama og í fyrra þó ekki væri nú fram á meira farið.



Virðulegi forseti. Ég þarf í rauninni ekki miklu við það að bæta sem hefur komið hér fram áður, en þó vildi ég koma inn á örfá atriði í sambandi við það mál sem hér er til umræðu. Hv. 4. þm. Norðurl. v., formaður fjh.- og viðskn., hefur rakið álit meiri hl. nefndarinnar þannig að ég þarf ekki miklu við það að bæta. Þegar þessi mál eru rædd kemur fyrst í hugann hvernig hefur verið staðið við hin almennu markmið sem ríkisstj. hefur sett sér um stöðvun skuldasöfnunar við útlönd. Það er eitt brýnasta málið í efnahagslífi okkar nú um þessar mundir að stöðva þessa skuldasöfnun og draga úr henni vegna þess að vextir og afborganir af erlendum lánum eru að sliga efnahagskerfi okkar. Það hefur komið hér fram gagnrýni frá stjórnarandstöðunni um að erlend skuldasöfnun sé ekki stöðvuð og erlendar skuldir aukist samkvæmt frv. til lánsfjárlaga sem hér liggur fyrir. Það má geta þess að ríkisstj. setti sér það markmið að lántökur opinberra aðila færu ekki fram úr afborgunum af erlendum langtímalánum. Samkvæmt frv. til lánsfjárlaga eru heildarlántökur opinberra aðila 2964 millj. kr., en afborganir opinberra aðila af langtímalánum eru 2935 millj. kr. Af þessu sést að við þetta markmið hefur verið staðið. Eins og hér hefur komið fram hefur meiri hl. fjh.- og viðskn. lagt til breytingar á frv. á milli 2. og 3. umr. og þar hefur verið tekið tillit til ýmissa brýnna mála sem úrlausnar bíða, eins og t.d. fiskeldismála, skipaviðgerða og reksturs hitaveitna. Allt eru þetta mál sem þarf að taka á og verður ekki undan því vikist. Það hefur verið ákveðið að freista þess að afla innlends fjármagns til húsnæðislánakerfisins, eins og hér hefur fram komið, og beina þeim vanda til lífeyrissjóðanna. Það hafa komið hér fram efasemdir um að lífeyrissjóðirnir séu færir um að uppfylla þetta en ég hef trú á því að svo sé. Ég vil drepa á brtt. sem fluttar hafa verið og vil geta um till. Helga Seljan, hv. 2. þm. Austurl., um mengunarvarnir í fiskimjölsverksmiðjum. Ég er sammála honum um að hér er um ákaflega brýnt mál að ræða sem getur skilað hagnaði þegar til lengdar lætur. Nú er fjárhagsleg afkoma fiskimjölsverksmiðja vafalaust betri en hún hefur verið vegna meiri verkefna. Því þykir meiri hl. rétt að binda þetta ekki við ákveðna upphæð heldur beina málinu til langlánanefndar og taka þetta inn í þá upphæð sem atvinnuvegunum er ætluð til erlendrar lántöku. Við tökum undir það að hér er um brýnt úrlausnarefni að ræða og vonum að á það verði litið sem slíkt og ég vil undirstrika það úr þessum ræðustól. Það hefur verð rætt hér allnokkuð um skerðingarákvæði frv. Þau þykja harkaleg og vissulega eru þau það. Undir það ber að taka. Þau eru harkaleg vegna þess að menn hafa viljað standa við þau markmið sem hér hafa verið sett fram. Ég vil taka það fram að ég er ekki í þeirra hópi sem telja að það hafi verið of í lagt í Framkvæmdasjóð fatlaðra og vissulega er sársaukafullt að geta ekki uppfyllt þar ýtrustu óskir. En því miður verður svo að vera því að það hefur, eins og hér hefur komið fram, verið tekið til hendinni í þessum málaflokki þó að mörg brýn verkefni bíði úrlausnar. Ég er þeirrar skoðunar að beina verði erlendum lántökum til þess að byggja upp atvinnulífið í landinu. Það er grundvallaratriði til þess að atvinnulífið geti skilað okkur arði og til þess að við getum notað þann arð til að vinna að ýmsum brýnum og þörfum félagslegum verkefnum. Það verður að leita allra ráða til að auka útflutningstekjur okkar. Við megum ekki útiloka erlenda stóriðju í því sambandi eins og Kvennalistinn vill gera og eins og Alþb. vill gera þegar það er í stjórnarandstöðu, eins og hv. 5. landsk. þm. Eiður Guðnason kom inn á áðan. Við verðum að horfa eftir öllum möguleikum í því efni, m.a. þeim að stækka álverið ef það þykir hagkvæmur kostur. Og við verðum að vinna að því af fullum krafti að fá erlenda aðila til samstarfs um kísilmálmverksmiðju eins og unnið er að. Ég held að þetta séu grundvallaratriði. Þó að erlend stóriðja verði aldrei burðarásinn í atvinnulífi okkar, og á ekki að vera það, held ég að við verðum að halda þessum möguleikum opnum því að einhæft atvinnulíf er mjög hættulegt fyrir efnahagslíf okkar eins og hér hefur verið tekið fram. Ég tek ekki undir það með hv. 3. þm. Norðurl. v. Ragnari Arnalds að 16 millj. kr. séu smáupphæð. 16 millj. kr. eru allnokkur upphæð og þó að Kvikmyndasjóður sé góðra gjalda verður munar um þessa upphæð í því dæmi sem hér um ræðir. Það hefur verið fjallað nokkuð um aðgerðir okkar í orkumálum á undanförnum árum og hefur verið deilt hart um þau mál. Við höfum verið taldir halda mikla orkuveislu. Ég ætla ekki að fara að deila um þau mál úr þessum ræðustól nú. Hv. 2. þm. Austurl. Helgi Seljan sagði að það hefði verið deilt á fyrrv. iðnrh. fyrir dauða hönd aðgerðarleysis í orkumálum. Ég vil ekki taka undir það. Það var ekki aðgerðarleysi í orkumálum. Menn framkvæmdu mikið, en það sem vantaði í þeim efnum var að sala á orku fylgdi ekki virkjunarframkvæmdum. Við höfum virkjað mjög mikið á undanförnum árum án þess að huga nægilega að því hvort sú orka seldist á viðunandi verði. Ég vil ekki skrifa það á reikning fyrrv. iðnrh. Hjörleifs Guttormssonar frekar en annarra. Þessi stefna var uppi í þjóðfélaginu. Menn geta deilt um það endalaust hver beri ábyrgðina í þessum efnum. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu með því að ræða þau mál. Það gefst áreiðanlega tækifæri til þess síðar. Ég ætla ekki að orðlengja frekar um þetta mál. Ég tel að með þessu lánsfjárlagafrv. sé staðið við það markmið ríkisstj. að stöðva skuldasöfnun opinberra aðila við útlönd. Það hefur kostað að við höfum þurft að skera niður framlög til ýmissa þarfra mála. Menn kveinka sér eðlilega undan því. En þetta er nauðsynlegt og það er grundvallaratriði í efnahagslífi okkar að snúið verði ofan af, erlendar skuldir minnkaðar frá því sem nú er og að hið opinbera gangi þar á undan með góðu fordæmi.



Virðulegi forseti. Í sambandi við frv. til lánsfjárlaga eins og það liggur nú fyrir breytt eftir 2. umr. vildi ég til að byrja með taka fram nokkur atriði sem mér finnst standa hæst. Í fyrsta lagi nefni ég heildarupphæð lántökunnar, þar af sérstaklega þá erlendu sem á að verða 7,4 milljarðar. Það sem er mjög áberandi þar er að lánastofnunum og atvinnufyrirtækjum er vísað nánast algjörlega á erlendan lánamarkað þar sem opinberir aðilar og húsbyggingarsjóðir, þ.e. ríkissjóður, telja að ríkissjóður einn eigi að hafa aðgang að þessum innlenda lánamarkaði. Í samhengi við þetta langaði mig til að benda á það líka að við erum í raun og veru að fjalla um seinustu alvörulánsfjárlög þessarar ríkisstj. Þessi ríkisstj. á e.t.v. eftir að sitja rúmt ár enn. En þó að hún gangi frá fjárlögum og lánsfjárlögum f.yrir næstu áramót munu þau lög verða að því leyti mjög ólík þessum að henni mun ekki ætlað að framkvæma þau nema í mesta lagi að hálfu leyti. Hún skrifar því þar að vissu leyti upp á lög sem kemur til kasta annarra að framkvæma. Þess vegna væri ekki úr vegi að horfa eilítið yfir farinn veg. Með leyfi virðulegs forseta vildi ég fá að lesa upp úr plaggi sem heitir "Kosningayfirlýsing Sjálfstfl. við alþingiskosningarnar 23. apríl 1983" og skoða yfirlýsingar þar eilítið í ljósi þess sem við erum að fjalla um hér núna, bæði í lánsfjárlögum og fjárlögum. Í upphafi þessarar yfirlýsingar undir yfirskriftinni "Frá upplausn til ábyrgðar" stendur neðarlega, eftir að búið er að gagnrýna þá stjórnarstefnu sem við bjuggum þá við: "Sjálfstfl. hefur sérstöðu í íslenskum stjórnmálum. Sem ávallt áður sækir hann fram í krafti frjálslyndis, einstaklingsfrelsis og þjóðlegrar umbótastefnu. Í upphafi sjöunda áratugarins beitti hann sér fyrir því að leysa atvinnulíf landsmanna úr fjötrum millifærslukerfis, hafta og miðstýringar. Þá fór í hönd eitt mesta framfaratímabil þjóðarinnar. Nú er aftur svo komið að nauðsynlegt er að hefja endurreisn efnahags og atvinnulífs en stemma stigu við því upplausnarástandi sem nú ríkir. Íslenska þjóðin verður að taka nýja stefnu. stefnu ábyrgðar í stað upplausnar, stefnu sem treystir atvinnu landsmanna með því að leysa atvinnulífið undan ofstjórn ríkisvaldsins og miðar að því að auka framleiðslu og bæta afkomu heimilanna, stefnu sem leysir úr læðingi atorku og hugvit einstaklinga og leiðir til nýrra átaka í atvinnuuppbyggingu og hagsældar fyrir þjóðina." Nú höfum við lifað þrjú ár við þennan kost, þ.e. þessa leið, frá upplausn til ábyrgðar. Ekki hefði það átt að draga úr stefnufestunni að þetta er gert í félagi við þann framboðsaðila sem bauð sig fram undir slagorðunum "Festa, sókn og framtíð". En hvernig hefur tekist til? Á 2. síðu þessarar yfirlýsingar segir, með leyfi hæstv. forseta: "Útgjöld séu ekki umfram afrakstur þjóðarbúsins. Erlendar skuldir aukist ekki og langtímalánum sé aðeins varið til arðsamrar fjárfestingar. Fjárhagslegt sjálfstæði þjóðarinnar sé tryggt á ný og efnahagslegu jafnvægi náð." Við stöndum frammi fyrir því í dag að þegar við höldum á íslensku krónunni í höndunum vitum við að meiri hluti þess krónupenings er ekki íslenskur heldur erlendur og að efnahagslegt jafnvægi er alls ekki fyrir hendi á meðan ekki standa íslensk verðmæti að baki þessarar krónu. Hvað viðkemur því að langtímalánum sé aðeins varið til arðsamra fjárfestinga nægir að benda hér á þriðju seinustu málsgr. í framhaldsnefndaráliti um frv. til lánsfjárlaga fyrir 1986 og 6. lið brtt. meiri hl. við frv. til lánsfjárlaga á þskj. 271 þar sem lagt er til að fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs sé heimilt að ábyrgjast lán með sjálfskuldarábyrgð sem endurlánað verði vegna sölu fimm fiskiskipa sem voru smíðuð innanlands á árunum 1982-1985. Enn fremur sé ríkissjóði heimilt að yfirtaka hluta fjármagnskostnaðar af lánum sem skipasmíðastöðvar hafa tekið með ríkisábyrgð vegna smíði skipanna til að greiða fyrir sölu þeirra. Ráðherra ákveður nánar framkvæmd þessarar lagagreinar með reglugerð. Hérna er verið að fjalla um eitt af mjög mörgum verkefnum í tíð þessarar ríkisstj. sem alls ekki er hægt að flokka undir arðsamar fjárfestingar. Þær eru ekki arðsamari en það að ríkissjóði er gert að yfirtaka hluta fjármagnskostnaðarins af þeim lánum sem skipasmíðastöðvarnar tóku til að fjármagna smíði skipanna. Öðruvísi væri ekki hægt að selja þessi skip. Í 2. lið kosningayfirlýsingar Sjálfstfl. stendur: "Ríkið gangi á undan með því að draga úr eyðslu sinni og skattheimtu." Það hefur nýverið gerst að þessi ríkisstj. undir forustu núv. fjmrh. afturkallaði áform sín um að aflétta skattaálögum af landsmönnum. Í 3. lið yfirlýsingar Sjálfstfl. stendur: "Árangurinn í baráttu gegn verðbólgu er forsenda þess að full atvinna haldist, að sparnaður aukist og jafnvægi náist í efnahagsmálum. Með minnkandi verðbólgu geta vextir orðið jákvæðir en farið þó lækkandi og stuðlað að hjöðnun verðbólgu gagnstætt því sem nú er." Staðreynd er að verðbólgan er of mikil. Staðreynd er að þegar þessi ríkisstj. tók við var verðbólgan mjög mikil. Staðreynd er að þessi ríkisstj. lamdi verðbólguna niður um nokkurra mánaða skeið með aðgerðum sínum. Staðreynd er að verðbólgan hefur aukist æ meir síðan og er nú þegar orðin of mikil. Áhrif hennar gera það að verkum þegar hún er orðin 40-50% að allar hugleiðingar manna og áætlanir í sambandi við fjárfestingar hljóta að fara úr böndum. Staðreynd er að þar sem þessi ríkisstj. gerði verðbólguna fyrst að engu hlýtur hún að bera ábyrgð á því verðbólgustigi sem við búum við núna. Það er ekki hægt að kenna einhverjum öðrum um það. Í 4. lið yfirlýsingar Sjálfstfl., "Frá upplausn til ábyrgðar", stendur: "Skráning gengis sé miðuð við stöðu atvinnuvega og jafnvægi í milliríkjaviðskiptum." Það má minna á nýframkomnar kröfur aðila í sjávarútvegi um gengisfellingu. Í 5. lið yfirlýsingar Sjálfstfl. stendur: "Til að tryggja atvinnu fyrir alla og bæta lífskjör verði atvinnuvegum sköpuð þau starfsskilyrði að þeir geti staðið á eigin fótum og framleiðsla aukist." Það má minna á raðsmíðaverkefnið. Einnig segir: "Góð afkoma fyrirtækja er forsenda fyrir því að hér rísi ný arðbær atvinnustarfsemi." Staðreynd er að sjávarútvegur, undurstöðuatvinnugrein okkar, sú atvinnugrein sem stendur undir allri þeirri gjaldeyrisöflun sem gerir okkur kleift að búa hér á landi, er eins og ómálga barn, stutt á allar hliðar af ríkinu. Því er meira að segja haldið fram að þessi atvinnugrein fái ekki þrifist öðruvísi en með þessari miklu hjálp og aðstoð ríkisvaldsins. Nú er ég ekki að tala um að sjávarútvegur hér á landi sé styrktur. Við vitum að hann er það ekki. Aftur á móti er hann eins og ómálga barn þannig að hann hefur ekkert svigrúm til eigin ákvarðana. Allar ákvarðanir eru teknar af opinberum aðilum. Ástandið er þannig að fyrirtækin í sjávarútvegi, sama hvort þar er um að ræða útgerðarfyrirtæki eða fiskvinnslu, trúa því orðið statt og stöðugt sjálf að þau geti ekki komist af án þessara ströngu og miklu afskipta ríkisvaldsins af afkomu þeirra. Eins er fyrir komið hinni stóru atvinnugreininni sem við lifum á, þ.e. landbúnaðinum. Hann þrífst ekki heldur öðruvísi en með þeim gífurlega miklu ríkisafskiptum sem öllum eru kunn. Útflutningsuppbætur, sem búið er að lofa um árabil eða jafnvel áratugaskeið að verði lækkaðar eða afnumdar, eru aldrei meiri en nú. Smávonarglæta er reyndar á himni þar sem um er að ræða nýjar atvinnugreinar hér á landi. Þær snúa þó aðallega að því að nýta á einhvern hátt hugvit Íslendinga á sviði tölvutækni eða þá í fiskeldi. Við sjáum það og munum sjá það á næstu mánuðum að ríkisvaldið er þegar komið á fulla ferð að reyna á einhvern hátt að verða aðili að þessum nýju atvinnugreinum. Ef framtíð þeirra lofar jafngóðu og framtíð sjávarútvegs og landbúnaðar biður maður fyrir þessum atvinnugreinum, að þeim megi einhvern veginn takast að komast undan afskiptasemi ríkisvaldsins. Það er þeirra eina von. Í 6. lið yfirlýsingar Sjálfstfl., "Frá upplausn til ábyrgðar", segir: "Aðilar vinnumarkaðarins komi sér sjálfir saman um kaup og kjör er samræmist getu atvinnuveganna. Nauðsyn ber til að finna nýjar leiðir að því markmiði og mun Sjálfstfl. stuðla að því að skapa skilyrði fyrir slíku samkomulagi." Afskipti ríkisvaldsins af samningagerð eru okkur kunn s.l. tvö ár. Núna heyrir maður ekki betur en að menn séu að koma sér saman um það í öllum áttum að mynda einhvers konar allsherjarnefnd ríkisvalds og aðila samningsgerða, þ.e. vinnuveitenda og launþega, sem semji um kaup og kjör í landinu með þeim hætti að ríkisvaldið taki endanlega og algera ábyrgð á því hver kjör einstakra þegna eru. Þetta heitir á máli Sjálfstfl. "þjóðarsátt" og í tungutaki Alþb. heitir þetta "lífskjarasamningur". Enn fremur er talað um að eðlilegt verðlag í landinu verði tryggt með frjálsri verðmyndun þar sem samkeppni er næg. Ég veit ekki almennilega hvernig átti að skilja þessa grein í þessum loforðalista. Aftur á móti veit maður að eðlileg verðmyndun getur ekki átt sér stað með jafnmiklum ríkisafskiptum og fram koma í þessum lánsfjárlögum því að þegar ríkisvaldið er búið að binda svo mikið af þeim peningum sem hér eru í umferð með þeim hætti sem gert er með þessum lánsfjárlögum, þegar hún einokar peningaveltu í landinu með þeim hætti sem þar kemur fram, eru auðvitað ekki sköpuð skilyrði til frjálsrar verðmyndunar. Það er ógerningur. Enn fremur segir að "við byggingu orkuverka sé þess gætt að samræmi sé á milli markaðsöflunar fyrir orku og virkjunarframkvæmda". Offramleiðsla á orku, offjárfesting í orkuvirkjunum hefur verið gagnrýnt mjög mikið á þessu þingi alveg frá því að það hófst. Enn þá skal samt sem áður haldið áfram á þeirri braut. Að vísu hefur verið dregið úr þeim lánsheimildum sem farið var fram á í upphafi en enn þá er samt sem áður gert ráð fyrir því að teknar séu að láni til framkvæmda á vegum Landsvirkjunar a.m.k. 500 millj. kr. og heimildarákvæði til viðbótar um 200 millj. Samanlagt gætu því framlög eða lánsheimildir, sem nýta má þarna, orðið allt að 700 millj. kr. Eins og fram hefur komið stend ég að brtt. við 3. gr. þar sem lagt er til að 2. málsgr. hennar falli niður, þ.e. heimildarákvæði um 200 millj. kr. lántöku vegna hugsanlegrar stækkunar álversins í Straumsvík. 9. liður í loforðalista Sjálfstfl. fyrir seinustu kosningar er kannske hvað napurlegastur þegar hann er lesinn í dag: "Eign fyrir alla er og verður meginmarkmið Sjálfstfl.", segir þar. "Því verði einstaklingum gert kleift að eignast íbúðir með viðráðanlegum kjörum." Þetta hljómar trúlega í eyrum þess fólks, sem nú á í erfiðleikum við að halda þakinu yfir höfðinu á sér, sem mjög napurt háð. A.m.k. trúi ég því ekki að kjósendur Sjálfstfl. í síðustu kosningum hafi skilið það þannig að viðráðanleg kjör til að eignast íbúðir væru að þær yrðu seldar á nauðungaruppboðum. Eina atriðið, sem lofar góðu í þessum loforðalista Sjálfstfl. frá síðustu kosningum, er 10. og seinasta atriðið. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: "Þeir sem taka efnahagslegar ákvarðanir beri á þeim ábyrgð hvort sem í hlut eiga hagsmunasamtök, fyrirtæki, einstaklingar eða stjórnvöld." Það er á þetta seinasta orð, þ.e. stjórnvöld, sem ég legg áherslu því að ég tel að í því felist að Sjálfstfl. lýsi því yfir þegar þessi lög hafa verið samþykkt að honum hafi ekki tekist ætlunarverk sitt, þ.e. að leiða þessa þjóð frá upplausn til ábyrgðar, heldur hafi vopnin snúist í höndunum á honum þar sem þjóðin hefur verið leidd á þessum tveimur árum til upplausnar frá þeirri ábyrgð sem henni var lofað fyrir kosningar og þar með séu alls engar forsendur fyrir því að þessi flokkur sitji í stjórn öllu lengur.



Herra forseti. Ég veit að það er skammur tími til stefnu, en það er ekki oft sem 4. þm. Reykn., af eðlilegum ástæðum, tefur tímann með því að stíga hér í ræðustól. Ég vona því að það verði litið á þá töf með umburðarlyndi að þessu sinni. Ég ætla ekki að tefja umræðuna með því að fjalla efnislega um þetta frv. eða einstök atriði þess og enn síður ætla ég að fara að ræða við hv. 8. þm. Reykv. um stefnuskrá Sjálfstfl. þó það sé vissulega alltaf ánægjulegt þegar hana ber á góma hér í þingsölum. En það hefur komið fram í máli frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn., hv. 4. þm. Norðurl. v., að margir þættir eru skertir í þessu frv. sem menn hefðu viljað gera betur við. Er það ekki gert með glöðu geði nú fremur en endranær þegar illa árar. Þetta þekkja hv. þingdeildarmenn sem nú eru í stjórnarandstöðu en hafa áður setið í ríkisstjórnum og jafnvel þurft að standa í sporum fjmrh. Það þarf því miður oft að gera fleira en gott þykir. En ástæðan til þess að ég tek hér til máls eru orð hv. 5. landsk. þm. sem hann lét falla um fóðurverksmiðjurnar. Þær bar hér á góma af eðlilegum ástæðum þar sem þeirra er getið í framhaldsnefndaráliti meiri hl. fjh.- og viðskn. Ég vildi aðeins taka undir orð hv. 5. landsk. þm. og lýsa þeirri skoðun minni, sem kom fram hjá honum og ég hef reyndar oft áður lýst hér á hv. Alþingi, að það er í raun og veru sjálfsagt að hætta rekstri fóðurverksmiðjanna. Bændur sjálfir, einstaklingar eða samtök þeirra, eru fullfærir um að reka slíkar verksmiðjur. Það er vitað mál þeirra sem vilja vita að einstaklingar, sem reka fóðurverksmiðjur hér í landi, eiga ójafnan leik í samkeppni við ríkisreknu verksmiðjurnar því að þær fá hallareksturinn greiddan af skattpeningum sem hinir að sjálfsögðu fá ekki. Það eru miklar fóðurbirgðir óseldar í landinu. Ríkisverksmiðjurnar ákveða verðið og hafa það lægra en raunhæft er. Þetta bakar einstaklingunum mikla erfiðleika. Það er ekkert við því að segja að ríkið stuðli að eðlilegri uppbyggingu slíkra fyrirtækja í hinum ýmsu byggðarlögum með því að koma þeim á fót ef rekstrargrundvöllur er fyrir hendi og nauðsyn krefur. En síðan á að eftirláta heimamönnum eða einstaklingum að sinna slíkum rekstri. Ég treysti því að það komi til þess að núverandi ríkisstj. leggi fram frv. um að þessar verksmiðjur verði seldar heimamönnum eða öðrum sem áhuga hafa á að reka slíkar verksmiðjur.