Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti! Landbn. hefir athugað þetta frv., sem komið er frá hv. Nd., og vill leggja til, að það verði samþ. með nokkurri breyt. á 2. gr. þess. Það er svo með þjóðjörðina Höfðahóla, að eftir skipting vindhælishrepps í þrjú hreppsfélög liggur meiri hl. byggðar hins nýja Höfðahrepps á landi þeirrar jarðar, er hér ræðir um, og mælir margt með, að hreppurinn fái jörðina keypta. Nokkur hluti þorpsins, sem þarna er að rísa, liggur í landi annarrar jarðar, sem er í einkaeign. Eins og frv. kom frá hv. Nd. var gert ráð fyrir, að um mat til verðákvörðunar yrði farið eftir þjóðjarðasölu frá 1905, þannig að lagt yrði til grundvallar 10 ára meðaltal af afgjaldi jarðarinnar og reiknað til höfuðstóls eftir því. En á síðastl. 10 árum hefir afgjald eignarinnar verið að margfaldast. Það var um 300 kr., en árið 1935–36, sem er það síðasta, sem heimildir liggja fyrir um í stjórnarráðinu, var það komið upp í 1200 kr. samtals, vegna nýbyggingar, úthlutana á lóðum o. fl. Síðan hefir verið úthlutað 20 ræktunarlóðum í viðbót, svo að afgjaldið hlýtur að hafa hækkað verulega og verðmætið vaxið, miðað við afgjaldið. Nefndin áleit því ekki fært að fara hér eftir l. frá 1905, en leggur til, að söluverðið sé ákveðið samkv. lögum um eignarnám, og þá meðal annars tekið tillit til framtíðarverðmætis, sem vex með vexti þorpsins. Hinsvegar sá n. ekkert athugavert við, að hreppurinn fái sömu afborgunarskilyrði og voru við þjóðjarðasölu, og er því ekki breytt. Þá var um það rætt í n., að sömu ákvæði ætti að taka inn um land Hvanneyrar, sem Siglufjarðarkaupstaður er reistur á. En til þess var engin ákveðin afstaða tekin. Ef slík tillaga kemur fram, hafa einstakir nefndarmenn um hana óbundnar hendur.



Þetta frv. er samið af milliþn. í skatta- og tollamálum, og hefir fjhn. tekið það til flutnings hér á Alþingi fyrir tilmæli fyrrv. fjmrh., núv. hæstv. viðskmrh. Þetta er einn liður þeirra aðgerða, sem mþm. vildi stofna til í skattamálunum, og ég hefði fyrir mitt leyti óskað þess, að þær kæmu til framkvæmda samtímis og í sambandi við sjálf tekjuskattslögin endurskoðuð. En það er hægt að taka þennan lið út úr og gera strax að lögum, eins og hér er lagt til. Tilgangur frv. er ekki að leggja á nýjan skatt, þó að um vaxtaskatt sé talað, heldur er það eingöngu tilgangurinn að fá betri innheimtu á tekjuskatti af vaxtafé, þ. e. að ná raunverulegum vaxtaskatti hefur inn en tekizt hefir áður. Það hefir farið fram nokkur rannsókn á því, hve mikið af vaxtatekjum ætti að koma til framtals hjá skattskyldum framteljendum. Það verður nokkurn veginn vitað með því að taka upp öll verðbréf, sem út hafa verið gefin, og sömuleiðis allar innstæður og bera saman við það, sem talið hefir verið fram, og við þær eignir, sem skattfrjálsar eru. Mismunurinn verður þá vaxtafé, sem vantalið er á skattframtölum. Þessari rannsókn er ekki lokið, en þó svo langt komið, að augljóst er, að þarna er um miklar fjárhæðir að ræða. Af handhafaverðbréfum hefir ekki komið nema örlítill partur til framtals hjá skattskyldum eigendum. Það er náttúrlega ekki hægt að búa við það fyrirkomulag, að þeir, sem telja fram allt sitt beri þungann, en hinir sleppi, sem telja ekki fram. Eins og tekið er fram í grg. frv., væri hægt að fara ýmsar leiðir til að ná vaxtaskattinum. Það mætti t. d. leggja á lágan aukaskatt á vaxtatekjur, en halda núv. tekju- og eignarskatti óbreyttum. En sá vaxtaskattur kæmi ómaklega niður á þeim, sem telja fram vaxtaeignir og vaxtatekjur, en hinir slyppu of ódýrt. Önnur leið væri að undanþiggja vaxtafé og vaxtatekjur tekju- og eignarskatti og jafnvel útsvarsgreiðslu. Það gæti orðið á þann hátt, að hlutaðeigandi eignir og tekjur væru dregnar frá í framtali áður en skattur (eða útsvar) væri á lagt, eða öllu heldur hætt að telja þær Fram eða þann hluta þeirra, sem sleppt yrði. Hinsvegar yrði lagður á vaxtaskattur, og yrði hæð hans að fara eftir því, hve mikið væri fellt niður á móti, tekjuskattur eða eignarskattur eða hvorttveggja, eða bæði skattur og útsvar. Nú er það æskilegt yfirleitt, að menn spari saman fé, og þarf að stuðla að því frekar en hræða frá því. Það er einkenni þeirra manna, sem safna, að þeir vilja helzt ekki láta vita af því. Þess vegna er ákaflega varhugavert að rjúfa að óþörfu leynd eignarréttarins, og með þessari aðferð væri hægt að ná vaxtaskattinum án þess. Slíkir menn eru kannske sízt gefnari fyrir það en aðrir að skjóta sér undan álögum; þeir vilja bara ekki gera opinskátt, að þeir eigi þetta. - En á þessari aðferð eru þeir gallar, að það er ómögulegt að vita, hve hár vaxtaskatturinn þyrfti að vera til að mæta skatttapínu, sem yrði við það að fella niður framtöl vaxtaeigna, og vaxtaskattur, jafn á hvaða innieign sem er, kæmi þversum við þá grundvallarreglu, sem allt okkar skattakerfi byggist á, stighækkun skattsins eftir því sem tekjur hækka; 25–30% vaxtaskattur yrði þá fjarskalega hár fyrir innstæður lágtekjumanna. Nefndin hvarf frá því að reyna slíka leið og samdi heldur frv. það, sem hér liggur fyrir og er, held ég megi segja, sniðug aðferð til að ná vaxtaskattinum án þess að þurfa að hækka hann nokkuð á þeim, sem telja fram, eða rjúfa leyndina, sem yfir þessum eignum hvílir hjá þeim, sem ekki vilja telja þær fram. Þessu á að ná með því að leggja 25% vaxtaskatt á allar skattskyldar vaxtaupphæðir, og haldi vaxtagreiðandi skattinum eftir og standi skil á honum. Samin er vaxtaskattskrá upp úr framtölum, og vaxtaskattsgreiðslur þeirra, sem fram telja, dragast frá þeim tekju- og eignarskatti, sem innheimta ber samkv. skattskrá og lagður er á eftir núv. tekjuskattsákvæðum. Nemi vaxtaskatturinn meira en tekju- og eignarskattur, fær vaxtaeigandi muninn endurgreiddan. Þetta er, eins og menn sjá við nokkra athugun, engin breyting fyrir skattþegna, sem fram telja, og aðeins lítið eitt meiri fyrirhöfn. Frv. er að öðru leyti ekkert nema útfærsla þessara ákvæða. Það er alveg sérstaklega verk skattstjórans í Reykjavík, og hann hefir allra manna mest skilyrði til að sjá við öllum þeim brögðum, sem beitt er til að sleppa við skatt og koma þarna til greina. Hann er eiginlega sá, sem samið hefir frv. og reynt að gera það sem bezt úr garði. En sjálfsagt mætti bæta um það, ef það skyldu samt koma í ljós einhverjir lekar, sem setja þarf undir. Eignir þær, sem um er að ræða, eru taldar upp í 2. gr.: a) Innstæður hjá bönkum, sparisjóðum, innlánsdeildum félaga og öðrum lánsstofnunum, b) opinber verðbréf (bankavaxtabréf, ríkisskuldabréf, skuldabréf bæjar- og sveitarsjóða o. s. frv.) c) skuldabréf, víxlar og aðrar fjárkröfur, sem tryggðar eru með veði í fasteign, að nokkru leyti eða öllu, eða með tryggingarbréfi í fasteign. Það er náttúrlega ekki jafnsterk nauðsynin með alla þessa eignaflokka, og hér í Rvík hefir aukið aðhald um framtal þeirra sumra náð árangri til sæmilegrar hlítar. Það hefir verið gengið ákaflega fast eftir, að menn sundurliðuðu skuldir sínar og gæfu upp lánardrottna. En þegar þeir, sem fram telja, greiða skattinn eins og áður, er ekki ástæða til að hafa á móti því, að þetta frv. sé svo víðtækt. - Ég held annars, að ekki sé þörf á að rekja frv. nánar, því að þm. munn vera búnir að fá úr því aðalatriðin með því að lesa það. Það er þá aðeins bráðabirgðaákvæði 11. gr. um að gefa 2 ára frest áður en beitt verði refsiákvæðum, að því er snertir vaxtatekjur og vaxtaeignir, og þar með uppgjöf saka. Þetta er nauðsynlegt til að fá menn til að telja fram, og sakaruppgjöfin getur beinlínis borgað sig peningalega fyrir hið opinbera. Því minna sem kemur til með að fást af óendurkræfum vaxtaskatti, því betur má segja, að vaxtaskattslögin nái tilgangi sínum, því að fyrsti tilgangur þeirra er að knýja menn til að telja fram og greiða skatt eftir núverandi lögum um tekju- og eignarskatt. Fyrir þá menn, sem komast nokkuð hátt í skattstigann, verður að vísu ekki hagur fremur en áður að telja fram í stað þess að borga 25% skattinn, en öllum fjöldanum er það hagur. Og það er afarmikil umbót, ef farið verður að telja þessar eignir fram. Á bls. 5 í grg. er nokkur útreikningur sýndur, sem sýnir í raun og veru. hvað mikil von er til þess. að menn dragi undan vaxtafé í landinu, því ef menn eru komnir nokkuð hátt í eignum og tekjum og þeir telja fram sparisjóðsinnstæðu, þá verða þeir að borga alla vextina, og ef þeir eiga enn meira, þá verða þeir að borga upp undir það tvöfalt. Þegar menn þurfa að borga með því að eiga eign, þá fer að verða rík ástæða til að skjóta henni undan. Það er sennilegt, að þingi verði frestað fljótlega, og þess vegna engar líkur til þess, að frv. fái afgreiðslu fyrr en á seinni hluta þingsins, en við töldum þó rétt að útbýta því, svo menn gætu hugleitt þá hugmynd, sem þar er sett fram, þangað til málið kemur til afgreiðslu.



Ég geri ráð fyrir, að þetta frv. verði athugað vel í n., enda þótt það sé flutt af nefnd. En ég vil nú fyrst og fremst láta í ljós ánægju mína yfir því að sjá aðra flytja frv. um vaxtaskatt en mig. Þegar ég á sínum tíma var að baksa við að flytja frv. um vaxtaskatt, þá reiknaðist mér svo til, að það myndu vera um 40 millj. í verðbréfum og sparisjóðsinnstæðum, sem ekki væri borgaður af skattur. Nú er það ljóst, að eins og skattalögin eru framkvæmd í Reykjavik, þá mun nokkur hluti af þessum 40 millj. vera færður yfir á aðra en þá, sem eiga þær. Ef fylgt er þeirri reglu hér og henni á að fylgja um allt land, að strika út það, sem menn telja, að þeir skuldi, ef ekki er gefinn upp eigandi að skuldinni, svo hægt sé að sjá, að hann telji hana sem eign - en það er gert um stórar upphæðir á hverju ári -, þá eru það aðrir en þeir, sem eiga, sem borga eignarskatt af nokkrum hluta eigna í landinu og líka tekjuskatt, því vextir af slíkum skuldum eru ekki leyfðir til frádráttar. Þetta myndi lítið lagast með þessu frv. Það þarf að athuga betur en gert er í frv., að eignir og tekjur mynda líka grundvöll fyrir útsvörum. En með því að láta menn borga skatt í gegnum stofnun, eins og frv. gerir ráð fyrir, þá er enn frekari ástæða en nú til þess að hætta að telja fram vaxtafé, sem myndar tekjustofn fyrir útsvarsálagningu. Ég vil beina því til þeirrar n., sem fær þetta mál til athugunar, að hún athugi gaumgæfilega, á hvern hátt hægt sé að ná í vaxtaskattinn án þess að missa vitneskjuna um, hverjir eigi þetta fé á vöxtum. Ég er hræddur um, að þegar þessi l. - ef frv. verður að l. - eru búin að vera í framkvæmd 2–3 ár, þá væru þeir, sem eiga stórar upphæðir á vöxtum, búnir að sjá, að þeir geta létt af sér útsvari með því að sleppa að telja það fram, en láta taka vaxtaskatt eftir þessum l. Það er þetta, sem ég óttast, og ég vil biðja n. að athuga vel, hvernig hægt er að setja undir þennan leka og tryggja það, að niðurjöfnunarnefndir og hreppsnefndir fái að vita, hverjir eigi eignirnar, svo þær komi til greina við útsvarsálagningu.

Frsm. (Magnús Jónsson) : Eins og ég gat um og eins og frv. ber með sér, þá er þetta frv. öðruvísi en frv. það um vaxtaskatt, sem hv. 1. þm. N.-M. hefir borið fram, þar sem var um að ræða nýjan skatt. En hér er alls ekki að ræða um nýjan skatt. Hér er aðeins um aðferð að ræða til þess að innheimta vissa hluta tekju- og eignarskattsins með vaxtaskatti, eins og frv. fer fram á. Ég hygg að það muni ekki vera fjarri, sem hv. þm. reiknaðist til, að það mundu vera um 40 millj., sem slyppu framhjá skatti. Ég held, að það sé sízt of hátt reiknað. Hér er því um verulegan skilding að ræða, og ég hygg, að það muni ekki vera fjarri sanni, að ríkissjóður ætti að geta fengið þarna um ½ millj. án þess að leggja á nýjan skatt. Ég gat ekki um það áðan, að það er hið sama varasama við þetta frv. eins og önnur frv. um vaxtaskatt, að það kemur dálítið niður á verðbréfamarkaðinum, því þegar verðbréfin verða ekki notuð sem skattaskjól, þá verða þau ekki eins girnileg vara eins og þau eru nú. En það er ómögulegt fyrir ríkið að halda uppi því, sem er lögbrot, jafnvel þótt eitthvað gott gæti af því leitt, og í þessu tilfelli er ekki hægt að halda uppi verðbréfamarkaði með því að gera hann þannig úr garði að menn geti svikið fé undan skatti. Það er þá nær að taka ákveðin bréf, sem stuðla að einhverju því, sem til þjóðþrifa telst, og gera þau skattfrjáls. En út af aths. hv. 1. þm. N.-M. um það, að frv. þetta, ef að 1. yrði, myndi stuðla að því að menn hættu að telja fram verðbréf sín og sparisjóðsinnstæðu, og gera þannig óvissari þann grundvöll, sem liggur fyrir álagningu útsvara, þá verð ég að segja, að ég skil það ekki. Ég held, að það verði þvert á móti. Það er einmitt einn megintilgangur frv. að fá menn til þess að telja fram. Það á einmitt að vinna á móti þeirri freistingu, að telja ekki fram, þar sem menn vinna ekkert annað við það en að fá örlítið minni skatt. Mþn. gerði sér ríkar vonir um þetta, og að því á að miða sakaruppgjöfin í 11. gr. frv. Það getur verið, að ég hafi ekki skilið vel, hvað hv. þm. var að fara, en ef það var þetta. sem hann meinti, þá held ég, að ekki þurfi að óttast það.



Ég skal útskýra, hvað ég á við, með einföldu dæmi. Ekki mjög langt frá Reykjavík býr bóndi einn, sem á á vöxtum liðlega 90 þús. kr. Hann telur þetta á skattskýrslu og borgar skatt af því og fær líka útsvar. Hann borgar bæði skatt og útsvar af þessari upphæð, af því hann telur hana fram á skattskýrslu. Þegar þetta lagafrv. hefir verið samþ., þá mun hann fljótlega komast að raun um, að með því að telja ekki fram og láta niðurjöfnunarnefnd ekki vita um, hvað hann á í sparisjóði, þá hættir hreppurinn að vita um eign hans og hættir því að geta lagt á hana. Hann borgar að vísu til ríkissjóðsins eftir þessu frv., en hreppurinn hættir að geta lagt á sparisjóðsinnstæðuna. Í þessu er hætta fólgin. Og þótt hún sé kannske lítil hjá þeim. sem nú eiga fé á sjóðum og allir vita um nú, þá verður hún til staðar hjá hinum, sem síðar eignast innstæðufé. Ég gæti talið mörg fleiri dæmi, því að þetta er aðeins tekið af handahófi. Að finna leið til þess að fyrirbyggja þetta er vandi. En betur sjá augu en auga, og ég vænti þess, að frv. fái þann búning, að hægt verði að útiloka þessa hættu, t. d. með því að láta viðkomandi bæjarstjórn eða hreppsnefnd fá hluta af skattinum, en það skapar auðvitað meiri fyrirhöfn fyrir banka og sparisjóði. Það má náttúrlega hugsa sér fleiri leiðir, en þessi hætta er áreiðanlega til staðar.

Frsm. (Magnús Jónsson) : Þótt hv. þm. hafi komið með þetta dæmi, þá er mér ómögulegt að sjá, hvernig freisting hans til að fella niður framtal getur aukizt við þetta frv. Eins og nú er, þá getur maðurinn dregið undan hvorttveggja, bæði undan tekjuskatti og útsvarsálagningu. En verði frumvarp þetta að lögum, þá ávinnur hann ekki nema helming. Hann getur losnað við útsvarið, en til ríkisins verður hann þá að borga 25% af vöxtum sínum. Ef hann telur nú fram, þá get ég því ekki séð, hvað ætti að draga hann til þess að telja ekki fram, ef þetta frv. verður að l. Freistingin til undandráttar hefir minnkað, en ekki vaxið við þessa lagasetningu. Ég held, að þetta standi eitthvað öfugt í höfði hv. þm. En það þýðir ekki að skattyrðast um þetta frekar.