Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Katrín Jakobsdóttir hefur verið kjörin varaformaður Íslandsdeildar þingmannanefndar EFTA og EES.

Borist hafa tvö bréf frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 384, um framlög til rannsókna í þágu ferðaþjónustu og iðnaðar, og á þskj. 443, um framlög til rannsókna í þágu sjávarútvegs og landbúnaðar, báðum frá Brynhildi Pétursdóttur.

Virðulegi forseti. Í dag lesum við í fréttum að fulltrúi Eflingar hafi verið rekinn af fundi sem pólskir ræstingastarfsmenn héldu með yfirmönnum ræstingafyrirtækis sem sér um þrif á Landspítalanum. Pólsku starfsmennirnir höfðu óskað eftir nærveru þessa fulltrúa Eflingar á fundinum, auk þess sem þeir voru með túlk með sér. En það var sem sagt þannig að fulltrúar ræstingafyrirtækisins meinuðu stéttarfélagsfulltrúanum að taka þátt í fundinum. Það hefur verið mikil ólga meðal starfsmanna vegna álags og bágra kjara og þess vegna var boðað til fundarins. Um er að ræða 12 starfsmenn sem sjá um þrif á 26 þús. fermetra svæði á Landspítalanum. Enginn trúnaðarmaður er á staðnum og þetta er því í raun óskiljanlegt og mikil vanvirða við starfsfólkið sem þarna vinnur, sem þekkir rétt sinn kannski síður en margir sem eiga íslenska tungu að móðurmáli, og hafði óskað eftir því að fá fulltrúa stéttarfélagsins. Að neita þeim um fulltrúa er ekkert annað en brot á mannréttindum þeirra, enda gengu þeir af fundi ásamt fulltrúa Eflingar. Það er líka rétt í þessu samhengi að vekja athygli á því að í kringum 73% þeirra sem starfa við ræstingar eru með dagvinnulaun sem eru undir 250 þús. kr. fyrir fullt starf og þetta er líka sá hópur sem hefur hækkað hvað minnst í launum á milli ára. Nú heyrum við og sjáum að búið er að kaupa lúxusbíla fyrir ráðherra þeirrar ríkisstjórnar sem hér situr að völdum fyrir á annan tug milljóna. Þá er ekki annað en vert að spyrja í framhaldinu um þá sparnaðarákvörðun sem tekin var í Stjórnarráðinu ekki alls fyrir löngu, þar sem konur starfa við ræstingar, hvort ríkisstjórnin ætlar að draga hana til baka - eða ætlar ríkisstjórnin að bjóða starfsfólki sínu 

Virðulegi forseti. Í vikunni fengum við nefndarmenn í velferðarnefnd kynningu á drögum að frumvarpi til laga um staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni, sem svo er kallað. Fyrirhugað er að leggja frumvarpið fram í byrjun næsta árs. Staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni er villandi hugtak. Það hljómar eins og ofboðslega göfugt mál en siðferðilegu álitaefnin sem liggja að baki, og praktíkin sjálf sem nú er komin fram, sýna svo að ekki verður um villst að velgjörðin er ansi brothætt. Við erum komin á þann stað með væntanlegu frumvarpi að líkt og maður gefur af góðmennsku úr sér nýra eða eitthvert annað líffæri megi að sama skapi gera ráð fyrir að konur gefi afnot af legi sínu og líkama öllum fyrir aðra, bara út af því að svo heppilega vill til að tæknin leyfir það. Að þessu er sem sagt verið að vinna og það er eins og ekkert þurfi að ræða það að líffæri er ekki það sama og barn. Eða finnst fólki það? Á maður sama rétt á hvoru tveggja, er enginn stigsmunur á? Það kom fram á fundi velferðarnefndar að við frumvarpsvinnuna hefði einfaldlega verið sneitt fram hjá siðferðilegum vanköntum og ég hef mikið velt því fyrir mér hvernig hægt sé að fjalla um þetta mál án þess að taka tillit til siðferðislegra álitaefna. Grunnforsendan, sem gengið er út frá hér, er að fólk sem vill verða foreldrar vanti börn, ekki þeirri forsendu að börn séu umkomulaus og vanti foreldra til að annast sig en sú forsenda hefur verið ástæðan fyrir ættleiðingum. Við þurfum að hafa það alveg á hreinu, í allri umræðu um staðgöngumæðrun, að við erum að ræða um rétt fullorðinna, við erum að ræða þetta út frá kröfum þeirra en ekki út frá kröfum eða þörfum barna.

Hæstv. forseti. Bernskan er ævintýri og það er ævintýri að ala upp barn. Bernskan er dýrmæt og viðkvæm og þarfnast gætni og virðingar. Barnið þarf föruneyti og í því eru ekki aðeins vinir og vandamenn heldur samstarfsmenn og stofnanir. Stjórnvöld sem búa fjölskyldunni markvisst betra umhverfi eru í föruneyti barnsins. Stefna stjórnvalda sem er hliðholl fjölskyldunni styrkir barnið. Á morgun, þann 20. nóvember, á barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna 25 ára afmæli. Samningurinn felur í sér alþjóðlega viðurkenningu á að börn séu hópur sem þarfnast sérstakrar verndar umfram hina fullorðnu og að réttinda þeirra hafi ekki verið nægilega gætt í fyrri mannréttindasamningum. Jafnframt felst í honum viðurkenning á því að börn séu fullgildir einstaklingar með sjálfstæð réttindi, þau eigi sín réttindi óháð réttindum fullorðinna. Allar 54 greinar barnasáttmálans eru mikilvægar og jafn mikilvægar. Fjórar greinar eru þó taldar grundvallaratriði. Það er 2. gr. sem fjallar um jafnræði og bann við mismunun en þar stendur, með leyfi forseta: „Öll börn skulu njóta réttinda Barnasáttmálans án tillits til kynþáttar, litarháttar, kynferðis, tungu, trúar, stjórnmálaskoðana, ætternis, fötlunar, félagslegrar stöðu eða annarra aðstæðna þeirra eða stöðu eða athafna foreldra þeirra.“ Svo er það 3. gr., það sem barninu er fyrir bestu: „Allar ákvarðanir eða ráðstafanir yfirvalda er varða börn skulu byggðar á því sem er börnum fyrir bestu. Setja á lög og reglur sem tryggja börnum þá vernd og umönnun sem velferð þeirra krefst. Aðildarríki eiga að sjá til þess að stofnanir og þjónusta sem annast börn uppfylli reglur sem stjórnvöld hafa sett, sérstaklega um öryggi, heilsuvernd, fjölda og hæfni starfsmanna og yfirumsjón.“ 6. gr., það er réttur til lífs og þroska: „Sérhvert barn á meðfæddan rétt til lífs og skulu aðildarríkin tryggja að það megi lifa og þroskast.“ Síðan er það 12. gr., réttur barna til þess að láta skoðanir sínar í ljós og til að hafa áhrif: „Börn eiga rétt á að láta í ljós skoðanir sínar í öllum málum er varða þau og að tekið sé réttmætt tillit til skoðana þeirra í samræmi við aldur þeirra og þroska.“ Hæstv. forseti. Sem einn af talsmönnum barna á Alþingi mun ég halda sjónarmiðum barna 

Virðulegi forseti. Í Kastljósi gærkvöldsins var áframhaldandi umfjöllun um stöðu fólks með samþætta sjón- og heyrnarskerðingu og túlkaþjónustu þess. Þar kom fram að hæstv. menntamálaráðherra hafði ekki séð umfjöllun Kastljóss í fyrradag en hann sagði að það væri pólitísk ákvörðun að tryggja fjármagn í túlkasjóði og hana þyrfti að taka með fagaðilum. Þótt fagaðilar séu frábærir og iðulega mjög færir í starfi sínu eru þeir ekki einu sérfræðingarnir í málefnum fatlaðs fólks. Fatlað fólk sjálft er nefnilega mjög oft mestu sérfræðingarnir í eigin málum og hafa bestu og víðtækustu þekkinguna. Við stjórnmálamenn verðum að hlusta á hvað fatlað fólk hefur að segja um sína eigin stöðu og að því sögðu vil ég vitna í skrif Snædísar Ránar Hjartardóttur sem hún setti inn á facebook-síðu sína í kjölfar Kastljóssþáttarins í gær, en hún er einmitt stjórnarkona í Fjólu, félagi fólks með samþætta sjón- og heyrnarskerðingu. Með leyfi forseta: „Það er ekki neins að ákveða hverjir eiga rétt á túlkun umfram aðra, það má aðeins skipuleggja þjónustuna þannig að allir sem þurfa fái sinn sanngjarna skerf. Hvað fjármunina varðar þá er spurningin frekar hvernig við skiptum samfélagslegum gæðum milli okkar, hvort vegur meira þjónusta sem stuðlar að eðlilegri og sjálfsagðri þátttöku í samfélaginu eða munaði sem hugsanlega á rétt á sér en er kannski ekki nauðsynlegur. Ég segi bara fyrir mig að ég er ekki tilbúin að lifa í búri þar sem allar pantanir til Samskiptamiðstöðvar lenda í einhverja forgangsröð sem á víst eftir að valda því að ég eigi bara rétt á sumum útgáfum af samskiptum við annað fólk!“ Ef þetta er ekki sjónarhorn sem við hér inni eigum að taka tillit til 

Hæstv. forseti. Snemmtæk íhlutun er það kallað þegar reynt er á markvissan hátt að hafa áhrif á þroskaframvindu barna með frávik í þroska eins snemma og unnt er á lífsleiðinni. Tímabilið frá fæðingu til sex ára aldurs er það tímabil í líf barna sem snemmtæk íhlutun er yfirleitt miðuð við. Aðaláhersla er lögð á að íhlutunin hefjist sem fyrst eftir að frávik í þroska greinist. Snemmtæk íhlutun er markviss aðgerð sem kemur í veg fyrir eða dregur úr frávikum í þroska og/eða hegðun hjá börnum. Snemmtæk íhlutun er jafnframt aðstoð við fjölskyldur til að takast á við frávik í þroska og/eða hegðun hjá börnum. Snemmtæk íhlutun er ávinningur fyrir samfélagið. Eftir ákveðna reynslu af þessum málum og eftir að hafa horft upp á einstaklinga sem farið hafa í gegnum það ferli sem snemmtæk íhlutun er, einstaklinga sem verið hafa inni í sér og ekki getað tekið þátt í mannlegum samskiptum, einstaklinga sem sýnt hafa mjög erfiða hegðun og einstaklinga sem ekki hafa getað átt almenn samskipti við annað fólk, breytast í fólk sem elskar að koma fram, hefur þokkalega samskiptahæfileika, getur sýnt ágætishegðun og tekið nokkuð virkan þátt í samfélaginu, þá sér maður hversu mikilvægt þetta ferli, snemmtæk íhlutun, er. Þá er reynt að hafa örvun við hæfi þar sem unnið er með veikleika viðkomandi og það sem bregðast þarf við. Það þarf að hafa áætlun um hvernig bregðast eigi við og styrkja viðkomandi. Það þarf að hafa eftirfylgni með því hvernig til hefur tekist og vera hægt að bregðast við ef á þarf að halda. Það getur haft mjög jákvæð áhrif á þá einstaklinga sem unnið er með og samfélagið. Ég hvet ríki og sveitarfélög til að huga að þessum þáttum því að það er sannarlega heillaskref fyrir einstaklinginn sjálfan og samfélagið allt.

Hæstv. forseti. Lífið er fullt af breytingum. Samt er í mannfólkið innbyggð tregða gegn þeim. Þær neyða út fyrir þægindaramma og til að horft sé á hlutina frá öðru sjónarhorni. Einar íhaldssömustu stofnanir samfélags er varða vinnulag eru skólastofnanir. Frá upphafi hefur ákveðið vinnulag tíðkast sem fylgir alþjóðasamfélaginu enn í dag í stórum dráttum. Auðvitað hafa orðið breytingar með breyttu samfélagi en þó minni en við mætti búast. Skoskur fræðimaður lýsti því eitt sinn svo í mín eyru: Skólarnir eru eins og seglskip en samfélagið er eins og vélskip. Framhaldsskólar á Íslandi mennta ungt fólk til stúdentsprófs en þeir mennta líka til annarra prófgráða sem eru í flestum tilfellum í verk- og tækninámi. Áherslan hefur löngum verið mest á bóknámið eða stúdentsprófið sem hefur verið skilgreint sem fjögurra ára nám. Oft hefur komið til tals að stytta stúdentsnám í þrjú ár og frá árinu 2008 hefur markvisst verið unnið að því. Sumir framhaldsskólar eru þegar komnir vel á veg og hafa gert breytingar á náms- og kennsluháttum sem nauðsynlegt er að gera. Við þessa styttingu mun nemendum í framhaldsskólum væntanlega fækka um einn árgang. Núverandi menntamálaráðherra Illugi Gunnarsson hefur mikinn metnað fyrir hönd framhaldsskólastigsins. Hann sér fyrir sér að það fjármagn sem út af stendur við þessa breytingu haldist inni í skólunum, gefi okkur tækifæri til að auka gæði menntunar og að skólarnir geti komið betur til móts við þarfir einstaklingsins. Það er hins vegar mjög mikilvægt að meðan þessi umbreyting er að ganga yfir sé gætt vel að minnstu skólunum og fjármagn til þeirra ekki skorið niður, 

Herra forseti. Forsætisráðherra segir ekki hægt að horfa til kjaradeilna lækna án tillits til væntanlegra samninga á almenna vinnumarkaðnum og vill skoða sátt á vinnumarkaði um launahækkun lækna. Nú eru rúmar þrjár vikur liðnar frá því læknar hófu verkfallsaðgerðir sínar og verkfall tónlistarkennara í kjaradeilu við sveitarfélögin hefur staðið yfir í fimm vikur. Þetta er grafalvarleg staða og kostar samfélagið mikið, tjón sem er ekki eingöngu hægt að meta til fjár, því að biðlistar hrannast upp í heilbrigðiskerfinu með afleiðingum fyrir það fólk sem bíður, með áhrifum á heilsu þess og álagi á heilbrigðiskerfið. Stjórnvöld bera mikla ábyrgð á stöðunni í kjaradeilu lækna. Ekki er hægt að skilja í sundur fjárhagsvanda Landspítalans og annarra heilbrigðisstofnana þegar horft er til launakrafna lækna. Nýr Landspítali mundi virkilega hafa áhrif þar á og bæta kjör og aðbúnað lækna til framtíðar. Forsætisráðherra ætti að líta í eigin barm þegar hann gefur tóninn um að þeir á almenna markaðnum eigi að horfa til þess að ná einhverri sátt. Hvað hefur verið gert af hálfu stjórnvalda til að liðka til fyrir komandi kjarasamningum? Þvert á móti er ráðist að kjörum almenns launafólks í landinu með auknum gjöldum í heilbrigðiskerfinu, hækkun á virðisaukaskatti á matvæli og hita og rafmagn, niðurskurði til vinnumarkaðsaðgerða, styttingu atvinnuleysisbótatímabilsins og fólki á vinnumarkaði, sem hefur hrökklast burt úr námi af einhverjum ástæðum, er meinaður aðgangur að framhaldsskólunum. Sköttum er létt af hátekjufólki á kostnað lágtekjufólks. Er þetta það innlegg sem við sjáum í kjarasamningum sem eru fram undan á almenna vinnumarkaðnum og á forsætisráðherra 

Hæstv. forseti. Það er rétt að hafa áhyggjur af ört fjölgandi merkjum um aukin skattsvik á Íslandi. Hægt er að nefna að 1% bætt innheimtuhlutfall tollstjórans þýðir 5 milljarða kr. í ríkissjóð. Það er sérstaklega ein stétt eða atvinnugrein sem legið hefur undir ámæli um að þar séu skattsvik ráðandi, það er ferðaþjónustan. Í fyrra var gefin út skýrsla af Rannsóknarstofnun atvinnulífsins á Bifröst. Þar kemur fram að forsvarsmenn 65% fyrirtækja innan ferðaþjónustunnar telja að skattsvik skekki samkeppni í þeim greinum ferðaþjónustu sem fyrirtæki þeirra starfa í. Talið er samkvæmt sömu skýrslu að 13% gistingar hafi farið fram hjá skatti árið 2013 og að það hlutfall hafi aukist úr 8% árið 2011. Þess má líka geta að talið er að óskráð herbergi og fasteignir sem boðnar eru til leigu í Reykjavík séu jafn margar og öll hótelherbergi í Reykjavík. Þessar eignir eru leigðar út án leyfa og er næsta víst að þeir sem þær leigja út skila ekki skatti. Svo aftur sé vísað til skýrslunnar sem Rannsóknarstofnun atvinnulífsins gaf út þá kemur þar fram að þeir sem hafa leyfi og starfa samkvæmt leyfum eru mun líklegri til þess að standa skil á sköttum og öfugt. Það er því ljóst að auka þarf mannafla skattrannsóknarstjóra, ríkisskattstjóra og tollstjóra, því að það er næsta víst að ef það verður gert munu þær mannaráðningar borga sig margfalt fyrir ríkissjóð.

Forseti. Ég hef áhyggjur af viðhorfum þeirra sem hér ráða ríkjum til rannsóknarnefnda Alþingis. Kostnaður við þær er sagður óheyrilegur og meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar ákvað að skjóta sendiboðann, eins og sagt er, þegar rannsóknarnefnd skilaði áliti sínu um Íbúðalánasjóð. Skýrslan sýnir að óábyrg lagasetning, vond stjórnsýsla og ófullnægjandi eftirlit kostaði skattgreiðendur landsins á annað hundrað milljarða og jafnvel allt að 270 milljörðum. Kostnaðurinn við skýrsluna nam 250 millj. kr. sem er innan við 0,25% af fjárhagsskaðanum af Íbúðalánasjóði sem borinn er af skattgreiðendum, hvernig sem skaðinn er reiknaður. Það mun hafa verið í ágúst 2013, virðulegi forseti, sem forsætisnefnd ákvað að ekki yrði ráðist í frekari rannsóknir fyrr en farið hefði verið yfir starf nefndanna og sú yfirferð gæti leitt til tillagna að lagabreytingum. Það eru meira en 15 mánuðir síðan og ekkert hefur heyrst í þeim efnum. Á meðan er ekki sett á laggirnar rannsókn til að skoða einkavæðingu bankanna eins og samþykkt var í þingsal í nóvember 2012, fyrir tveimur árum, forseti. Það meira en læðist að mér sá grunur að áhugi þeirra sem hér ráða ríkjum sé lítill á því að koma þessum málum í það horf að þeir þykist geta farið að vilja Alþingis og skipað rannsóknarnefnd til að skoða einkavæðingu bankanna. Það meira en læðist að mér sá grunur, virðulegi forseti, að þeim þyki ekki verra að þetta tæki, sem átti að vera áhrifamikið sem forvörn gegn vondum stjórnarháttum og vondri stjórnsýslu, sé í lamasessi.

Virðulegi forseti. Um áramótin 2013/2014 ákvað Alþingi að taka úr fjárlögum heimild til sölu á landi ríkisins undir Reykjavíkurflugvöll. Þrátt fyrir að heimildina sé ekki að finna í fjárlögum þá fullyrðir Dagur B. Eggertsson borgarstjóri að náðst hafi samkomulag við þáverandi fjármálaráðherra Katrínu Júlíusdóttur og það samkomulag gildi. Ástæðan fyrir því að heimildin var sett inn er sú að heimildin verður að vera til staðar þar til samkomulagið er fullnustað og þar til yfirfærslan hefur öll gengið eftir. Ég hef verulegar áhyggjur af því að þrátt fyrir samkomulag ríkis og borgar og Icelandair Group, sem fól meðal annars í sér að stofna hina svokölluðu Rögnu-nefnd og bíða þar með með allar aðgerðir, þá heldur Reykjavíkurborg í sífellu áfram að gera grunninn að Reykjavíkurflugvelli minni og verri, þ.e. að gera hann að verri valkosti sem nauðsynlegan innanlandsflugvöll en ella. Ég hef líka af því áhyggjur að borgarstjóri og borgarfulltrúar vísa í samkomulög og eru jafnvel að staðfesta þau mörgum árum seinna í borgarráði, eins og samkomulagið sem gert var á milli þáverandi borgarstjóra og Ögmundar Jónassonar sem þá var innanríkisráðherra, þrátt fyrir að hann stígi fram í blaðagrein og vísi til þess að það samkomulag hafi verið margbrotið, þar á meðal með stofnun umræddrar Rögnu-nefndar. 
             Virðulegi forseti. Ég verð að koma upp og segja frá þessu vegna þess að ég tel einsýnt að borgin ætlar með einhverjum 

Sama hvað það kostar?

Virðulegi forseti. Nýlega barst hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd minnisblað frá hv. stærðfræðingi Þorkeli Helgasyni og varðar það birtar niðurstöður úr þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur stjórnlagaráðs að frumvarpi til stjórnarskipunarlaga sem haldin var 20. október 2012. Mig langar að lesa aðeins úr því, með leyfi forseta: „Það er álit undirritaðs að hlutfallstölur um úrslit þessarar atkvæðagreiðslu eins og þær hafa verið birtar í annarri af tveimur tilkynningum landskjörstjórnar, hjá innanríkisráðuneytinu svo og sem aðalniðurstaða í riti Hagstofunnar, séu villandi. Rangfærslan byggist á því að atkvæði þar sem tiltekinni spurningu er ekki svarað eru engu að síður talin til gildra en ekki auðra atkvæða varðandi viðkomandi spurningu og hlutfallstölur reiknaðar í samræmi við það. Samtala hlutfalla já-svara og nei-svara er því ekki 100%. Þannig getur það gerst, samkvæmt þessari túlkun, að tillaga sem borin væri undir þjóðaratkvæðagreiðslu teljist hvorki hafa verið samþykkt né að henni hafi verið hafnað. Hlutfallstölurnar sem hafa verið birtar gefa því ekki þá mynd sem löggjafinn hlýtur að hafa verið að leita eftir, þar sem fram eigi að koma vilji þeirra sem tóku afstöðu til hverrar spurningar fyrir sig, og þeirra einna.“ Ef maður lítur á tölurnar fyrir og eftir að þær hafa verið leiðréttar getur munurinn verið talsverður, t.d. varðandi 6. spurningu sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um að tiltekið hlutfall kosningarbærra manna geti krafist þess að mál fari í þjóðaratkvæðagreiðslu?“ Í minnisblaðinu má sjá að hlutfallstala já-svara við þessari spurningu í birtum niðurstöðum er 63,4%, en rétta talan er 73,3%. Það er munur upp á 9,9%. Mér þótti rétt að taka fram hér á hinu háa Alþingi að þær niðurstöður sem hafa verið birtar eru villandi eða sumar þeirra í það minnsta og það er mikilvægt að hafa það í huga. Í öllum tilfellum sé ég hærri hlutfallstölur já-svara eftir þessa endurútreikninga þar sem tölurnar eru réttar  Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Herra forseti. Í tvo áratugi hef ég barist fyrir því að menn taki upp starfsgetumat í staðinn fyrir örorkumat, líti frekar á getu fólks til að starfa en vangetu. Ég hef starfað í þremur nefndum sem hafa barist fyrir þessu og er formaður þeirrar síðustu sem nú starfar. Öll sú nefnd er sammála um að nauðsyn sé að taka upp starfsgetumat. Á dögunum birtist einstæð auglýsing félagasamtaka, Öryrkjabandalagsins, sem hafði það markmið að sverta ákveðna stjórnmálamenn, þ.e. mig og hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur. Þau nota til þess tugi milljóna. Auglýsingin um mig var í engu málefnaleg heldur snerist gegn persónu minni. Það sæmir ekki Öryrkjabandalaginu að nota sér erfiðleika fólks í veikindum, klippa í sundur setningar og nota myndskeið án leyfis til að klekkja á fólki, hafa af því æruna og vega að trúverðugleika þess. Mér er vissulega misboðið vegna þessarar auglýsingar, þessa nýmælis í íslensku stjórnmálalífi. Ég get ekki skilið hvaða hvatir liggja að baki því að Öryrkjabandalagið eyði tugum milljóna í auglýsingu sem fjallar ómálefnalega og á einstæðan hátt og neikvæðan um mína persónu. Ég kvarta ekki undan málefnalegri gagnrýni en ekkert er málefnalegt við þessa auglýsingu. Ég spyr hv. þingmenn: Eru þetta vinnubrögð sem við viljum sjá, að félagasamtök noti milljónir til að sverta þingmenn? Nú er ég formaður í þessari nefnd sem starfað hefur ötullega í eitt ár að málefnum sem varða öryrkja og aldraða mikið. Öryrkjabandalagið á tvo fulltrúa í þeirri nefnd. Ég mun reyna að láta þetta atvik ekki hafa áhrif á störf mín og leita áfram að lausnum sem gagnast munu öryrkjum og öldruðum en óneitanlega verður það eitthvað erfiðara.

Hæstv. forseti. Mig langar til að fara yfir nokkrar staðreyndir varðandi aðgerðir ríkisstjórnarinnar. Framlög til almannatrygginga hafa verið aukin með fjárlögum 2014. Skerðingar á greiðslum til öryrkja og eldri borgara sem teknar voru upp árið 2009 voru afnumdar og framlög til almannatrygginga aukin um 9 milljarða, eða 11%. Við höfum því aldrei sett jafn mikið fjármagn til almannatrygginga og á árinu 2014. Í fjárlagafrumvarpinu 2015 er eftirfarandi lagt til vegna öryrkja: Gert er ráð fyrir að greiðslur vegna almannatrygginga og félagslegrar aðstoðar hækki um 3,5% um næstu áramót. Frítekjumark vegna atvinnutekna við útreikning tekjutryggingar verður framlengt og verður áfram 109.600 kr. á mánuði. Framlag til að hækka tekjuviðmið uppbótar á lífeyri verður aukið um 72 millj. kr. Reikna þarf út hve mikið er hægt að hækka viðmiðið fyrir þessa fjárhæð, en vænta má aukins fjölda einstaklinga sem eiga rétt á uppbótinni og ekki fá greiðslur í dag. Um 500 millj. kr. útgjaldaaukning verður vegna endurhæfingarlífeyris á næsta ári vegna mikillar fjölgunar þeirra sem fá greiddan endurhæfingarlífeyri. Aukin áhersla verður lögð á vinnusamninga við öryrkja og lagt út frá starfsgetumati, en gert er ráð fyrir að það færist undir lög um vinnumarkaðsaðgerðir um áramótin og þar með til Vinnumálastofnunar. Í frumvarpi til laga um breytingar á lögum um almannatryggingar er lagt til að farin verði sú leið sem starfshópur um víxlverkanir lagði til. Hún felur í sér samanburð á þeim fjárhæðum sem hver og einn neytir, annars vegar miðað við frítekjumörk og skerðingarhlutföll ársins 2013, þ.e. samkvæmt þeim sérreglum sem leiða af framkvæmd lagaákvæðisins ásamt 3,6% hækkun á fjárhæðum lífeyrisgreiðslna sem urðu um síðustu áramót og hins vegar miðað við almennar reglur ársins 2014. Þessar leiðir í bland við aðrar munu því hlífa tekjulágum lífeyrisþegum 

Virðulegi forseti. Glæsilegar myndir blöstu við á síðum Morgunblaðsins í morgun af uppbyggingu inni í Sundum í Reykjavík, hugmyndir um breytingu á gömlu iðnaðarsvæði í íbúðahverfi. Ég hrökk þó aðeins við. Er verið að loka fyrir möguleika á hófsömustu og ódýrustu lausninni varðandi lagningu Sundabrautar? Í aðalskipulagi sem ég hafði undir höndum frá 1996–2016 er lögð þung áhersla á að Sundabraut yfir Kleppsvík komi sem fyrst til þess að greiða fyrir samgöngum við Grafarvogshverfin og til þess að sporna við að umferð á Miklubraut aukist. Þar er einnig hátíðlega sett fram að höfuðborgin sé öflug miðstöð atvinnulífs, þjónustu og samgangna í landinu, já, samgangna í landinu. Er verið að greiða fyrir samgöngum til höfuðborgarinnar og innan hennar með því að girða fyrir alla framtíðarmöguleika á hagkvæmum, nauðsynlegum samgöngubótum? Þetta fer að minna á borgríki miðalda þegar múrar voru settir umhverfis borgir svo að valdhafarnir gætu valið hverjir mundu heimsækja borgríkið og hvenær. Almúganum fyrir utan var ekki hleypt inn nema þegar þeir voru til dæmis að skila af sér skattinum eða matarbirgðum til valdhafanna. Það sama má segja um flugvöllinn. Stöðugt er þrengt að honum til þess að flæma þá samgönguæð í burtu. Þetta er þröngur sjóndeildarhringur fólks sem einskorðast við lífið innan Elliðaánna og hefur ekki skilning á lífi fólks þar fyrir utan og þar með helmingi borgarbúa. Mig langar einnig að vitna í aðra grein í Morgunblaðinu í morgun þar sem bæjarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins í bæjarstjórn Akureyrar bendir á að sænska þingið hafi þurft að grípa inn í þegar sveitarfélög í Stokkhólmi ætluðu að leggja niður Brommaflugvöllinn sem er þar miðsvæðis í borginni. 

Forseti. Ég hef verið að rýna léttilega í upplýsingar um hið nýja kvótakerfi. Út frá því litla sem ég hef fengið upplýsingar um og má deila þá verð ég að segja að mér líst afar illa á nýja kvótakerfið og vil því minna þingheim á að það er ekkert vit í því að samþykkja nýtt kvótakerfi eða nýtt fiskveiðistjórnarkerfi fyrr en við erum búin að fá ákvæðið um náttúruauðlindirnar í stjórnarskrá. Því legg ég til og mæli með að fiskveiðistjórnarfrumvarpið verði ekki afgreitt hér á Alþingi fyrr en sú stjórnarskrárbreyting hefur átt sér stað. Ég mun í það minnsta gera allt sem ég get til þess að tryggja að þær breytingar muni ekki eiga sér stað að auðlindin verði rótfest í höndum auðmanna. Ég ætla að lesa hér örsnöggt upp úr þessu fallega riti, Ný stjórnarskrá, sem er enn þá í kóma og ég á von á að okkur takist einhvern tíma koma úr því. Þar stendur í 34. gr. undir yfirskriftinni Náttúruauðlindir: „Auðlindir í náttúru Íslands, sem ekki eru í einkaeigu, eru sameiginleg og ævarandi eign þjóðarinnar. Enginn getur fengið auðlindirnar, eða réttindi tengd þeim, til eignar eða varanlegra afnota og aldrei má selja þær eða veðsetja. Stjórnvöld bera, ásamt þeim sem nýta auðlindirnar, ábyrgð á vernd þeirra. Stjórnvöld geta á grundvelli laga veitt leyfi til afnota eða hagnýtingar auðlinda eða annarra takmarkaðra almannagæða, gegn fullu gjaldi og til tiltekins hóflegs tíma í senn. Slík leyfi skal veita á jafnræðisgrundvelli og þau leiða aldrei til eignarréttar eða óafturkallanlegs forræðis yfir auðlindunum.“ Ég skora á þingmenn 

Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um þingsályktunartillögu um hagnýtingu internetsins og réttindavernd netnotenda, að skipaður verði starfshópur sem skoðar hvað best hefur reynst í heiminum og reynir að heimfæra það upp á íslenskan veruleika. Starfshópurinn verður undir atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu og vinnur þar undir iðnaðar- og viðskiptaráðherra. Ég vil fyrst þakka kærlega hæstv. ráðherra Ragnheiði Elínu Árnadóttur fyrir að fagna málinu og hafa frumkvæði að því að skipa starfshóp í sínu ráðuneyti og byrja að velta þessum bolta áfram; þá samstarfsfólki mínu í starfshópi sem ráðherra bað mig um að leiða; atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu og starfsfólki þess sem tók verkefninu fagnandi og vann það mjög vel; þremur þingmönnum úr öllum flokkum hér á Alþingi sem eru meðflutningsmenn á málinu og hv. formanni atvinnuveganefndar, Jóni Gunnarssyni, sem hreyfði málið og vann það mjög vel í atvinnuveganefnd. Ég þakka einnig öðrum meðlimum nefndarinnar sem studdu nefndarálit um framgöngu þessa máls og öllum þingmönnum 

Forseti. Ég fagna því að sjálfsögðu að við séum komin með málið svona langt áleiðis. Ég vildi vekja athygli á umræðum sem voru í þingsal í gær þegar við fjölluðum um málið þar sem kom fram að nauðsynlegt er að þingsályktunartillögunni um jafnt aðgengi að internetinu verði vísað í stýrihóp þegar hún verður til lykta leidd. Fjalla þarf um hvernig hægt er að tryggja jafnt aðgengi allra landsmanna að netinu. Það skiptir verulega miklu máli í tengslum við framþróun í þessum málaflokki. Hv. þm. Kristjáni Möller varð tíðrætt um hversu bagalegt það er hve mikið ójafnræði er þegar kemur að tengingu á landsvísu.

Virðulegi forseti. Það er eitt í þessu frumvarpi sem stingur okkur pírata pínulítið í augun og það er að dyraverðir megi ekki hafa verið teknir fyrir fíkniefnabrot á síðastliðnum fimm árum. Við hefðum getað lagt fram breytingartillögu um þetta efni en við teljum að þetta sé liður í stærra samhengi, í stærra verkefni sem er í gangi sem fjallar um að endurskoða fíkniefnalöggjöfina með hliðsjón af því að bæta réttindastöðu neytenda og það er samkvæmt þingsályktunartillögu sem var samþykkt á seinasta þingi, samhljóma ef ég man rétt. Því sitjum við hjá við afgreiðslu þessa máls.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Seðlabanka Íslands, nr. 36/2001, með síðari breytingum. Markmið frumvarpsins er að treysta fjárhagslegt sjálfstæði Seðlabanka Íslands og koma fjárhagslegum samskiptum ríkissjóðs og Seðlabankans í fastara form en nú er. Frumvarpið var lagt fram á síðasta löggjafarþingi en varð ekki útrætt og er það nú endurflutt með nokkuð breyttu sniði án þess að um verulegar efnisbreytingar sé að ræða. Lagt er til að árlega taki Seðlabankinn ákvörðun um eiginfjármarkmið sem ætlað er að gefa til kynna hver viðunandi eiginfjárstaða bankans sé á hverjum tíma. Nánar tiltekið er lagt til að markmiðið grundvallist á eftirfarandi viðmiðum: 1. Tekjur bankans af eignum sem fjármagnaðar eru með skuldum sem ekki bera vexti standi undir rekstrarkostnaði bankans. Með því er annars vegar átt við seðla og mynt í umferð og hins vegar innborgað eigið fé. 2. Áhættu sem til staðar er á efnahagsreikningi bankans sem ráðast mun á grundvelli skilgreindrar/tölfræðilegrar aðferðafræði. 3. Óvissu sem bankinn stendur frammi fyrir á hverjum tíma í ljósi sviðsmyndagreiningar sem ætlað er að ná til næstu þriggja ára. Lagt er til að ráðstöfun á árlegum hagnaði bankans í ríkissjóð taki mið af eiginfjármarkmiði bankans að því leyti að ef eiginfjárstaðan er lakari en markmiðið kveður á um verður bankanum, að fenginni umsögn ráðherra, heimilt að halda eftir hagnaði að því marki sem þörf er á til að uppfylla markmiðið. Eins og fram kemur í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að bankaráð Seðlabankans staðfesti ákvörðunina um eiginfjármarkmið og ráðstöfun hagnaðar. Í þessu samhengi er þó rétt að taka fram að ekki er gert ráð fyrir að óinnleystur bókfærður hagnaður í uppgjöri bankans geti myndað grundvöll til greiðslu hagnaðar til ríkissjóðs. Í samræmi við það mun Seðlabankinn halda sérstakan reikning, gangvirðisreikning, meðal eiginfjárreikninga, sem ætlað er að halda utan um hreyfingar vegna hagnaðar og taps sem myndast hefur vegna verðbreytinga á markaði. Þessum reikningi er einkum ætlað að halda utan um gangvirðisbreytingar vegna gengis krónunnar og verðbreytingar á eignum og skuldum. Þá er lagt til að ríkissjóður gefi út stofnfjárloforð sem geri bankanum kleift á hverjum tíma að uppfylla eiginfjárviðmið. Í loforðinu felst að ríkissjóður skuldbindur sig á grundvelli heimildar í fjárlögum til að leggja bankanum til eigið fé í formi markaðshæfra eigna fyrir 52 milljarða kr., sem bankinn getur innleyst að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Seðlabankinn mun þannig á grundvelli loforðsins geta kallað eftir auknu framlagi ríkissjóðs ef fyrirsjáanlegt er, samkvæmt framangreindu mati, að eigið fé bankans dugi ekki til að mæta lágmarksþörf þrátt fyrir að bankinn haldi eftir hagnaði og leggi við eigið fé sitt. Áður en að innköllun kemur skal því fyrst ganga úr skugga um hvort hægt sé að ná æskilegri stöðu með því að halda eftir hagnaði og bæta við eigið fé. Fyrirkomulagið um innkallanlegt eigið fé mun gera Seðlabankanum kleift að vera með betri eiginfjárstöðu en ella. Breytingar sem gerðar hafa verið á frumvarpinu taka mið af sjónarmiðum og ábendingum frá Seðlabanka Íslands sem fram komu í meðferð málsins á síðasta löggjafarþingi. Í 1. gr. frumvarpsins er lögð til viðbót sem tekur af öll tvímæli um það að formlega séð er um að ræða tvær ákvarðanir Seðlabankans, annars vegar varðandi eiginfjármarkmið og hins vegar ráðstöfun hagnaðar. Í 2. gr. eru lagðar til breytingar á 32. gr. laga um Seðlabanka Íslands um gerð ársreiknings sem ekki er að finna í hinu fyrra frumvarpi. Með þessu er tekið mið af ábendingum Seðlabankans um hvernig staðið verður að því í reikningsskilum bankans að færa skuldbindingu ríkissjóðs samkvæmt 3. mgr. 3. gr. frumvarpsins. Ákvæði 3. gr. er að nokkru breytt frá því sem fram kom í 2. gr. eldra frumvarps og lýtur breytingin aðallega að breyttu orðavali og framsetningu auk þess sem ekki er gerð tillaga um að þau viðmið eða eiginfjárþættir sem liggja eiga til grundvallar ákvörðun á eiginfjármarkmiði bankans verði útlistaðir með jafn ítarlegum hætti og áður. Loks er lagt til í 4. gr. að heimilt verði að lækka stöðu stofnfjár í Seðlabanka Íslands um allt að 26 milljarða kr. án þess að draga úr fjárhagslegum styrk bankans. Lækkunin leiðir í eðli sínu af öðrum breytingum sem fram koma í frumvarpinu, einkum þeim sem lúta að ákvörðun á eiginfjármarkmiði og heimild bankans til að innkalla eigið fé úr hendi ríkissjóðs. Þeim fjármunum verður varið til að lækka það skuldabréf sem ríkissjóður gaf út til að styrkja eigið fé bankans í kjölfar veðtapa sem bankinn varð fyrir við fall fjármálafyrirtækja á árinu 2008. Með því dregur úr vaxtakostnaði ríkissjóðs um 1,3 milljarða kr. á ári og skuldsetning ríkissjóðs lækkar um 26 milljarða eða nálægt 1,5% af landsframleiðslu. Til grundvallar frumvarpinu liggur starf vinnuhóps sem fjármálaráðuneyti og Seðlabanki Íslands komu á fót í upphafi árs 2012 til að endurskoða fjárhagsleg samskipti ríkissjóðs og bankans. Meðal þess sem hópurinn tók til skoðunar voru reglur um ráðstöfun árlegs hagnaðar Seðlabankans og mat á eiginfjárþörf bankans. Hópurinn hafði til hliðsjónar skýrslur og ráðgjöf utanaðkomandi sérfræðinga, auk þess sem litið var til löggjafar um seðlabanka annarra landa. Samstaða var um það innan vinnuhópsins að núgildandi regla um ráðstöfun hagnaðar Seðlabankans tryggi ekki fjárhagslegt sjálfstæði bankans á fullnægjandi hátt og geti í sumum tilvikum gengið gegn markmiðum peningastefnunnar. Þannig getur komið til greiðslu hagnaðar til ríkissjóðs þrátt fyrir að eiginfjárstaðan sé talin ófullnægjandi, jafnvel þegar hún er neikvæð. Þá gæti núverandi umgjörð sömuleiðis leitt til þess að eiginfjárstaða bankans yrði mun sterkari en þörf er á. Í ákvæði 34. gr. laga um Seðlabanka Íslands er gert ráð fyrir að árlegur hagnaður greiðist í ríkissjóð ef honum er til að dreifa, óháð því hvert eigið fé bankans er. Eiginfjárstaðan hefur aftur á móti áhrif á það hversu hátt hlutfall hagnaðarins skuli greitt í ríkissjóð. Ef eigið fé bankans svarar ekki að lágmarki til 2,25% af fjárhæð útlána og innlendrar verðbréfaeignar lánakerfisins í lok árs á undan skal aðeins greiða þriðjung hagnaðarins en annars 2/3 hluta hans. Fjárhagslegt sjálfstæði seðlabanka felur í sér þrennt; í fyrsta lagi að bankinn hafi sjálfstæðan rekstur og hann þurfi því ekki að reiða sig á opinber framlög með sama hætti og aðrar ríkisstofnanir, í öðru lagi að bankinn hafi fjárhagslegan styrk sem geri honum kleift að hrinda í framkvæmd þeim aðgerðum sem ráðast þarf í til að uppfylla markmið bankans og í þriðja lagi að stofnanaumgjörðin er lýtur að fjárhagslegum samskiptum seðlabanka og ríkissjóðs stuðli að því að æskilegum fjárhagslegum styrk sé viðhaldið. Reynslan sýnir að þær aðstæður geta skapast að fjárhagsleg staða seðlabanka almennt setji stefnumörkun þeirra á sviði peninga- og gjaldeyrismála skorður sem kemur niður, eða að minnsta kosti getur komið niður, á árangri þeirra við að tryggja verðstöðugleika. Frumvarpið hefur framangreind sjónarmið að leiðarljósi. Herra forseti. Að þessu sögðu legg ég til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar sem fær málið til skoðunar.

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er lagt fram var einnig lagt fram á vorþingi en hlaut ekki afgreiðslu síðastliðið vor. Það kom okkur í efnahags- og viðskiptanefnd nokkuð óþægilega á óvart í vor að ekki væri full samstaða um efnisinnihald frumvarpsins milli ráðuneytis og Seðlabanka Íslands, sem er sérstakt áhyggjuefni því að í umgjörð hinna fjármálalegu tengsla ráðuneytisins og Seðlabankans er einmitt að finna haldið fyrir faglegu sjálfstæði seðlabanka og getu hans til að reka sjálfstæða peningamálastefnu. Síðan hafa verið gerðar breytingar á málinu sem ég hlakka til að fara yfir í þingnefndinni. Það er mikilvægt að ganga úr skugga um að þessar breytingar séu með þeim hætti að þær samrýmist alþjóðlegum viðmiðum um starfshætti og fjárhagslegt sjálfstæði seðlabanka og haggi ekki við getu Seðlabankans til að sinna þeim verkefnum sem hann á að vera sjálfstæður í, þ.e. stjórnun peningamála. Ég vil að öðru leyti nefna það, vegna þess að það er óhjákvæmilegt þegar þetta mál kemur til umræðu, að í því er fólginn stærstur hluti þess afgangs af ríkisrekstri á þessu ári sem ríkisstjórnin hefur gumað mjög af á síðustu vikum. Það er athyglisvert að afkomubati ríkissjóðs á þessu ári skuli stafa í grunninn af tvennu; bókhaldsbrellu sem hér er um að ræða þar sem í reynd er verið að breyta uppgjörsaðferðum og þar með búa til reikningslegan hagnað fyrir ríkissjóð, og hins vegar af meiri heimtum af fjármálafyrirtækjum, sem stafar af endurmati eigna þeirra en ekki af því að regluleg starfsemi bankanna skili meiri hagnaði en ráð var fyrir gert. Með öðrum orðum, við njótum nú í bættri afkomu ríkissjóðs annars vegar bókhaldsbrellna og hins vegar einskiptisávinnings sem ekki mun koma aftur vegna endurmats á eignum banka vegna þess að regluleg starfsemi bankanna er í járnum miðað við allar þær greiningar sem við sjáum. Það er vert að hafa það í huga vegna þess að afkomubatinn núna má ekki verða til þess að birgja okkur sýn á þá raunverulegu stöðu sem hagkerfið er í. Hægt er að horfa á listann yfir opinber framlög lögaðila sem birtur var nýverið. Hann er um að mörgu leyti uggvekjandi lesning. Á listanum yfir 40 útgjaldahæstu lögaðila landsins er að sjálfsögðu hið opinbera í ýmsum formum; ríkið, sveitarfélög og stærstu opinber fyrirtæki. Þar er að finna ein sjö sjávarútvegsfyrirtæki, sem kemur manni ekki á óvart í ljósi þess að þar er um að ræða grundvallaratvinnugrein fyrir Ísland. Hverju skila þekkingarfyrirtækin? Jú, á listanum yfir 40 stærstu gjaldendur meðal lögaðila er að finna tvö þekkingarfyrirtæki, sem vel að merkja voru bæði til fyrir tíu árum síðan og hafa bæði flutt drjúgan hluta starfsemi sinnar af landi brott, Marel og Össur. Þau hafa bæði sagt að áframhaldandi starf sé þeim illmögulegt hér á landi í viðjum íslenskrar krónu. Við vitum að ferðaþjónustan er vaxandi atvinnuvegur í landinu og við bindum miklar vonir við hana. Það er eitt ferðaþjónustufyrirtæki sem kemst inn á listann yfir 40 hæstu gjaldendur, lögaðila, sem er Icelandair með tvær aðskildar kennitölur. Það sem vekur athygli er að á listanum er að finna hvorki fleiri né færri en tólf - ég endurtek: tólf banka, fjármálafyrirtæki og slitastjórnir. Tólf. Og meira að segja lögmannsstofu sem unnið hefur mikið fyrir erlenda kröfuhafa. Fátt sýnir okkur betur en þessi upptalning hversu viðkvæmur sá efnahagsviðsnúningur er sem við sjáum í bættum afkomutölum ríkissjóðs á þessu ári, vegna þess að hér er um að ræða ávinning sem við fáum nú vegna endurmats á eignum banka, vegna arðs sem við fáum af þrotabúum og hvort tveggja er uppspretta sem ekki mun gefa af sér auðsæld á komandi árum. Hér er um að ræða það sem á ensku væri kallað „windfall“ og vantar kannski hliðstætt heiti yfir á íslensku.  Þess vegna vildi ég láta þessi viðvörunarorð koma fram í umræðu um þetta mál vegna þess að hér er til umræðu stærsti hlutinn af afkomubata ríkissjóðs á þessu ári, enduruppsetning á efnahagsreikningnum, sem ekki býr til nein ný raunveruleg verðmæti en skapar vissulega bókhaldshagnað. Honum ber að fagna en hann verður ekki til að auka íslenskri þjóð velsæld.

Herra forseti. Ég vil koma því að hér í tilefni af þessari ræðu að það er meginatriði þessa máls að styrkja fjárhagslegt sjálfstæði Seðlabankans og koma á mun skýrari reglum en gilt hafa fram til þessa hvað varðar eigið fé bankans og fjárhagsleg samskipti hans við ríkissjóð. Það er algert grundvallaratriði. Það er hins vegar alveg rétt hjá hv. þingmanni að ein af afleiðingum þess að þessar reglur eru settar hér fram verður færsla á 26 milljörðum til ríkissjóðs sem mun tekjufærast upp á um það bil 21 milljarð sem er reyndar minni hlutinn af heildarafgangi fjáraukalaganna. Án þessarar millifærslu yrði afkoma ríkissjóðs engu að síður 20 milljörðum meiri en gert var ráð fyrir í fjárlögum, þ.e. rétt rúmlega. Það er í sjálfu sér aukaatriði og alveg rétt að þetta eru einskiptistekjur. Ég hef ávallt haldið því til haga í umræðunni um afkomu ríkissjóðs að gera þarf skýran greinarmun á einskiptistekjum og öðrum skatttekjum. Það ánægjulega í þeirri þróun sem við sjáum í álagningu á lögaðila og reyndar líka einstaklinga og í tryggingagjaldi og öðrum tekjustofnum ríkisins er að þessir skattstofnar eru sem betur fer að taka við sér. Verkefni okkar á næstu árum verður þá að finna leið til að ráðstafa því svigrúmi með sem allra hagkvæmustum hætti. Ein afleiðing þess að við fáum þessa tekjufærslu í tengslum við þetta mál, sem er ekki aðalatriði málsins heldur efnisatriði frumvarpsins, er a.m.k. sú að skuldir ríkissjóðs lækka nokkuð og vaxtabyrði líka.

Virðulegi forseti. Ég fagna auðvitað þeirri jákvæðu afleiðingu af þessari breytingu og ég treysti því að rétt sé farið með af hálfu hæstv. ráðherra að aðgerðinni sé ætlað að treysta í sessi fjárhagslegt sjálfstæði Seðlabankans. Við munum auðvitað fara vandlega yfir það í nefndinni og ganga úr skugga um það, enda er það hlutverk þingnefndarinnar. Það er líka alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að hann tók við mjög öfundsverðu búi. Það var búið að ná jöfnuði í ríkisfjármálum þegar hann tók við, sá jöfnuður náðist á seinni hluta árs 2013. Það var búið að ganga í gegnum alla erfiðleikana við að koma skattstofnum í það form að þeir gæfu nægjanlega af sér til að standa undir reglulegum rekstri ríkisins. Það er því létt verk og þægilegt að vera fjármálaráðherra við þær aðstæður þegar efnahagslífið hefur tekið við sér og skattstofnar gefa í samræmi við þær þarfir sem við höfum. Það er vissulega rétt hjá hæstv. ráðherra að mikilvægasta verkefni næstu ára er að gæta þess að þessu fé sé ráðstafað með eins góðum og skynsamlegum hætti og mögulegt er. Þar greinir okkur að ýmsu leyti á, en ég vona að hann sjái mikilvægi þess að veita fé í ríkari mæli en hann hefur hingað til gert í uppbyggingu í velferðarþjónustu og treysta stoðir almannaþjónustu og þá sérstaklega að hún sé veitt án tillits til efnahags.

Herra forseti. Fyrst við erum farin að ræða, í tilefni af þessu máli, um stöðu ríkissjóðs er ágætt að fara aðeins yfir það hvernig staðan er og hefur verið undanfarin ár. Í fyrra, í fjáraukalagavinnunni fyrir 2013, sætti ríkisstjórnin mikilli gagnrýni fyrir að skera niður fyrri útgjaldaáform, en það var nauðsynlegt til þess að ná á endanum betur utan um ríkisfjármálin fyrir það ár. Í ríkisreikningi kom síðan talsvert há tekjufærsla, um það bil jafn há og við erum að ræða í tilefni af þessu máli, sem varð til þess að það var nálægt því að jöfnuður væri í ríkisfjármálunum. Það er hins vegar ekki rétt hjá hv. þingmanni að skattstofnarnir hafi verið það sterkir að þeir stæðu undir rekstri ríkisins á því ári. Ég mundi áætla að vantað hafi um 3–4% upp á það.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að leggjast í þrætur við hæstv. fjármálaráðherra um það hvernig hefði líka verið hægt að hafa meiri einurð á tekjuöflunarhliðinni á síðasta ári og sleppa því sem og ríkisstjórnin gerði, að hliðra til í tekjuöfluninni með þeim hætti að nýttist best þeim sem mest hafa á milli handanna og þeim atvinnugreinum sem mestum hagnaði skiluðu. Ég held að engum blandist hugur um það nú. Ég heyrði meira að segja hv. formann fjárlaganefndar beinlínis segja að það hefðu verið mistök að fara í þann leiðangur sérstaklega að létta álögum af ferðaþjónustunni á því mikla uppgangsári sem var í fyrra. Það er auðvitað ekki þannig að hæstv. fjármálaráðherra hafi orðið fyrir einhverju sérstaki happi sem hafi óvart skilað jöfnuði á ríkissjóði á árinu 2013. Það er þvert á móti þannig að ef hann hefði haldið við þó ekki væri nema bara hluta af þeim tekjuöflunaráformum 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Hann sagði að þessi einskiptishagnaður af Seðlabankanum kæmi ekki aftur. Nú eru eitthvað um 400–500 milljarðar kr. í eigu útlendinga og flestir eru sammála um að þeim peningum þurfi að eyða með einhverjum hætti, kveikja í þeim. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Hvernig gerist það? Segjum að þeim peningum sé náð með útgönguskatti og þá koma inn tekjur, og síðan þarf að eyða þeim, væntanlega sem gjöld. Spurningin er sú: Er hv. þingmaður svo viss um að mönnum takist að stilla það svo nákvæmlega af að ekki slettist eins og 10, 15–20 milljarðar inn til ríkissjóðs eða út? Þetta er jú allt saman ákveðinni óvissu háð. Er víst eða getur verið að það verði þvílík rólegheit á næstu árum að Seðlabankinn komi ekki aftur með slíka einskiptiseingreiðslu?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni spurninguna sem var reyndar um aðeins annað efni en við erum að ræða nú, en ég vil glaður svara henni, um aflandskrónur og hina gömlu snjóhengju sem enn er í landinu. Það hefur tekist það ætlunarverk sem lagt var upp með með áætluninni um afnám hafta árið 2011, sem vel að merkja er enn þá eina áætlunin um afnám hafta sem sett hefur verið fram og er eina áætlun hæstv. fjármálaráðherra, hann hefur enga nýja kynnt. Það ætlunarverk hefur tekist að færa aflandsgengi og álandsgengi að hvort öðru, þannig að lítill munur hefur verið þar á í síðustu gjaldeyrisútboðum Seðlabankans. Í áætluninni var lagt upp með það af okkar hálfu að næsta skref yrði álagning á útgönguskatti, vegna þess að frekari útboð mundu væntanlega ekki skila miklum árangri. Það er því eðlilegt að horfa til þess að hann taki nú við. Það skiptir máli að fara í það næsta skref en það skiptir líka máli að vinna heimavinnuna, stugga við erlendum innstæðueigendum. Ef menn vilja að þeir fari út þarf auðvitað að stugga við þeim. Hæstv. ríkisstjórn hefur klúðrað því að koma á nýju innstæðutryggingakerfi þannig að við erum enn þá í þeirri fráleitu stöðu að erlendir lögaðilar geta verið með innstæður í íslenskum bönkum og notið ríkisábyrgðar á þær innstæður. Af hverju í ósköpunum er ekki búið að afnema ríkisábyrgð á innstæðum fyrir lögaðila? Í annan stað: Af hverju er ekki búið að koma á innstæðutryggingakerfi sem gefur innlendum sparifjáreigendum tryggingu fyrir því að sparifé þeirra sé jafn vel tryggt hér og í öðrum löndum? Þar með værum við að gera hvort tveggja í senn, koma í veg fyrir óþarfaútflæði fjár, sem mundi veikja íslenska krónu við afnám hafta, en jafnframt reyna að stugga við þeim sem 

Herra forseti. Ég er engan veginn sammála hv. þingmanni að þetta mál komi þessu máli ekkert við. Það er spurningin sem ég spurði, því að í 4. gr. er einmitt verið að fjalla um 26 milljarða sem á að fá hjá Seðlabankanum. Ég kom inn á athugasemd hv. þingmanns um að slíkt mundi ekki gerast aftur. Ég hef grun um að það muni gerast aftur og ekki bara grun, ég er nokkuð viss um að það muni gerast aftur vegna allra þeirra króna sem útlendingar eiga hér í hagkerfinu. Þetta skiptir verulegu máli og það stendur til samkvæmt vilja allra, held ég, að aflétta gjaldeyrishöftunum, fyrr en seinna, og hluti af því eru miklir flutningar á fjármunum, mörg hundruð milljörðum, út og inn þannig að það verða örugglega miklar sviptingar í eignum Seðlabankans.

Herra forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að veruleg hætta er á því að við lendum í þeirri stöðu að afnám hafta hafi neikvæð áhrif á íslenskt efnahagslíf. Það er auðvitað þess vegna sem menn hafa farið sér hægt og viljað hafa vaðið fyrir neðan sig í því ferli. Það getur alveg gerst að afnám hafta hafi neikvæð áhrif á verðlag, gengið hrynji og þar með gjósi verðbólgan upp og fólk lendi aftur í nýjum forsendubresti með íbúðalán sín. Það getur líka haft gríðarleg neikvæð áhrif á greiðslujöfnun þjóðarinnar og við þurfum að eyða almannafé í að losa menn með peninga út úr landi. Veruleg hætta er á hvoru tveggja. Þess vegna er mikilvægt að vanda sig við afnám hafta. Þess vegna er líka mikilvægt að reyna að efla þverpólitíska samstöðu um afnám hafta. Þar hefur ríkisstjórnin algerlega klúðrað sínu verkefni. Ekkert efnislegt samband hefur verið haft við okkur í stjórnarandstöðunni um þetta 

Herra forseti. Það er nokkuð miður að þetta frumvarp er svona seint á ferðinni í ljósi þess að um endurflutt mál er að ræða, en kannski einkum og sér í lagi vegna þess að hæstv. ríkisstjórn hefur stillt málum þannig upp að afgreiðsla þessa frumvarps sé mikilvæg forsenda fjáraukalaga sem hér á að ræða til 2. umr. á morgun og þá væntanlega gera að lögum fljótlega í framhaldinu. Það setur nefndarvinnu við þetta mál, sem er býsna stórt, nokkuð þröngar skorður. Þar við bætist ef ég hef skilið rétt, sem ég hef reyndar ekki fengið skýr svör við enn þá og væri gaman að fá kannski núna seint og um síðir, að hin breytta útfærsla skuldaniðurfærslunnar byggir meðal annars á þeim afkomubata ríkisins sem þetta frumvarp á að skila bókhaldslega. Ég hef spurt, og það er ákaflega skýr spurning, herra forseti: Hefur ríkisstjórnin ákveðið að breyta útreikningsforsendum skuldaniðurfærslunnar eins og að þessar heimildir í lögum væru til staðar eða yrðu til staðar, þ.e. að heimilt yrði að færa niður eigið fé Seðlabankans og afkoma ríkisins batnaði af þeim sökum og að sá afkomubati væri notaður sem réttlæting þess að greiða meira inn á leiðréttingarhluta lánanna vegna skuldaniðurfærslunnar strax á þessu ári en ella yrði gert? Það eru 40 milljarðar í staðinn fyrir 20. Mér finnst Alþingi eiga heimtingu á að vita hvernig ríkisstjórnin nálgast hlutverk löggjafans og fjárstjórnarvaldsins og fjárlagavaldsins að þessu leyti. Heimildin til að færa niður fé Seðlabankans kemur þá fyrst með lögfestingu þessa frumvarps en fjáraukalögin byggja á því að sá afkomubati verði. Nú kann að vera fullt tilefni til að taka fjármálaleg samskipti ríkissjóðs og Seðlabankans til athugunar. Ég ætla alls ekki að draga úr því að svo geti verið en við skulum þá hafa í huga að um er að ræða tvo vasa á sama jakkanum, þ.e. Seðlabankann og ríkissjóð. Seðlabankinn er með reikning ríkisins, þar geymir ríkið innstæður sínar og ríkið á 100% í Seðlabankanum. Í okkar tilviki nú um stundir er staðan enn sérstakari vegna þess að ekki er langt um liðið síðan ríkið þurfti að endurfjármagna Seðlabankann og ríkið skuldar hverja einustu krónu sem það notaði til þess, þ.e. útgefið er skuldabréf upp á eina 120–130 milljarða kr., eftir því sem fjármálaráðherra vinsamlegast upplýsir mig hér um að staðan á því sé í í dag, til að byggja aftur upp efnahag fyrir Seðlabankann sem bókfærir nú í ársreikningum sínum 90 milljarða í eigið fé. Ríkið skuldar hverja krónu vegna þeirrar aðgerðar og rúmlega það sem er bókfært eigið fé Seðlabankans í ársreikningi hans. Þessi lækkun eigin fjár er þess vegna í mjög sérstöku samhengi og hugsanlega mun fleirum en mér ganga illa að ná algerlega utan um hvernig þetta er fært eða hugsað vegna þessara óvenjulegu aðstæðna. Það er ekkert óskuldsett eigið fé í reynd í Seðlabankanum í seðlum eða gullstöngum. Nei, það er bara skuldabréf frá ríkissjóði sjálfum. Nú ætlar ríkissjóður að lækka þetta eigið fé og lækka síðan skuldina í framhaldinu en þetta fer um ríkið þannig að það er bókfært sem afkomubati. Þá er að mörgu að hyggja, þar á meðal hvernig þetta bókhald er í dag. Samkvæmt gögnum sem ég hef frá Ríkisendurskoðun leyfir Ríkisendurskoðun sér að minna á að eignfært verðmæti stofnfjáreignar ríkissjóðs í Seðlabankanum var 77 milljarðar í árslok 2013, eigið fé bankans hins vegar tæpir 90. Eignfærslan hjá ríkissjóði er þannig lægri en bókfært eigið fé Seðlabankans í ársreikningi hans. Hvað ætlar ríkið þá að gera ef það færir niður þetta eigið fé um 26 milljarða? Þá sýnist mér að nokkuð snúin staða sé komin upp við að fallast á tekjufærslu allrar þeirrar niðurfærslu hjá ríkinu. Ég fæ ekki betur séð en að þá verði komin upp öfug staða, þá verði bókfært eigið fé í ársreikningum Seðlabankans lægra en eignfært eigið fé hjá ríkissjóði. Það getur varla verið ætlunin. Nú heyrði ég að vísu fjármálaráðherra segja að bókhaldslega tekjufærslan yrði ekki nema 21 milljarður. En ég fæ þetta ekki til að ganga upp nema því aðeins að menn viti af því fyrir fram að einhver tiltekinn hagnaður verði á Seðlabankanum á þessu ári sem eyðir þessum mismun. Hann höfum við ekki séð. Ég er að rekja þetta örlítið, ég veit að þetta er flókið, til að draga athyglina að því að það eru að ýmsu leyti ekki mjög skýrar forsendur til að fara í þessa aðgerð nú. Þær eru það ekki. Ég hef þess vegna velt fyrir mér hver eðlilegasta aðgerðin væri. Hæstv. fjármálaráðherra segir: Tekjufærslan er ekki aðalatriðið, hún er bara afleiðing af þessu nýja fyrirkomulagi. Gott og vel, setjum hana þá til hliðar og segjum: Hún er ekkert aðalatriði. Einbeitum okkur að hinu nýja fyrirkomulagi um eiginfjárreglur Seðlabankans og samskiptum hans við ríkissjóð að því leyti. Hvernig væri þá að mínu meti eðlilegast að gera þetta? Með því að lögfesta með gildistöku strax þessi ákvæði um það hvernig Seðlabankinn skuli setja sér eiginfjármarkmið á grundvelli skilgreindra þátta, láta bankaráð Seðlabankans staðfesta þær reglur, sjá hverjar þær verða eða hvert Seðlabankinn telur á grundvelli þessara nýju viðmiða eigið fé sitt þurfa að vera til að mæta rekstrinum og áhættunni og þessu sem þarna er talið upp. Og þá kæmi í ljós hvort forsendur væru fyrir lækkun eigin fjár og niðurfærslu þess. Ég spyr líka hæstv. ráðherra: Eru menn alveg búnir að fullvissa sig um að þessi aðgerð sé nógu trúverðug út á við, að það sé kominn tími á það hjá Íslandi að færa niður fyrir allra augum eigið fé seðlabanka síns sem nýlega varð heimsfrægur fyrir það að vera einn örfárra seðlabanka í sögunni, ef ekki nánast bara eini, sem hafa beinlínis farið á hausinn? Ef við horfum til núgildandi lagaákvæða eru þau þannig að viðmiðið er að eigið fé Seðlabankans eigi að vera sem næst 2,25% af fjárhæð útlána og innlendrar verðbréfaeignar í lánakerfinu. Sú tala er í dag um 135 milljarðar en eigið féð er 90. Nú getum við að sjálfsögðu velt því fyrir okkur hvort þetta sé úrelt viðmið og að við eigum að horfa á einhverjar aðrar tölur þarna. Ég er ekki endilega talsmaður þess að við eigum að liggja með meira eigið fé í Seðlabankanum en traust rök eru fyrir. Við núverandi aðstæður í ríkisbúskapnum er að sjálfsögðu ekki ástæða til þess. Við munum þó væntanlega þurfa að útlista aðgerðina út á við og við þurfum að vera viss um að það sé fullur trúverðugleiki á bak við þetta. Hvernig mun það koma út? Finnst mönnum ekki svolítið skrýtið að svona fáum árum eftir að Seðlabankinn tapaði öllu sínu eigin fé og miklu meira en það, þannig að ríkið varð að hlaupa undir bagga með honum og skuldar þess vegna mun hærri fjárhæð en nemur eigin fénu í bankanum, getum við farið að lækka það, færa það niður? Það er ýmislegt í umhverfinu sem vekur spurningar í þeim efnum. Þannig má nefna að uppgjöri á þessu barni ríkisins og Seðlabankans, ESÍ, er ekki lokið og ýmislegt óljóst um hvernig því ljúki, hvernig gangi að endurheimta þar eignir eða verðmæti þannig að tjónið verði sem minnst og vonandi ekkert þannig að ríkið þurfi ekki að taka á sig frekari afskriftir og Seðlabankinn verði fyrir sitt leyti ekki fyrir frekari töpum en orðið er. Nóg er nú samt, 192 milljarða kr. gjaldfærsla er á töpunum í ríkisreikningi ársins 2008. Það er einn af stærstu einstöku reikningum hrunsins enn sem komið er. Uppgjörið á ESÍ er stórt og flókið viðfangsefni. Í öðru lagi má nefna fjármagnshöftin. Seðlabankinn er þar aðalframkvæmdaraðilinn, hann fer með framkvæmd fjármagnshaftanna og verður lykilaðili í sambandi við afnám þeirra eða öll skref í þeim efnum. Hann þarf að vera sterkur og hafa fullan trúverðugleika gagnvart þeirri aðgerð ef vel gengur og sumir sjá í hillingum alveg gríðarlegan gróða af því fyrir Ísland að aflétta fjármagnshöftunum eða ákveðnum atriðum tengdum þeim. Ég hef alltaf varað menn við að sumt af því geti verið sýnd veiði en ekki gefin, það sé kannski fullsnemmt að gefa sér að Ísland komi út í stórgróða eftir að hafa orðið að setja á fjármagnshöft og fara síðan í þá flóknu og erfiðu aðgerð að afnema þau sem sagan kennir okkur að er alltaf miklu erfiðara en að setja þau á án þess að hér fari hlutirnir úr böndunum, að við missum hið dýrkeypta, brothætta jafnvægi okkar úr skorðum. Það er auðvitað aðalmarkmiðið en það er ekkert sjálfgefið í þeim efnum. Þess vegna er dálítið snemmt að gefa sér að við getum farið að taka til okkar aftur að einhverju leyti þetta takmarkaða eigið fé sem Seðlabankinn býr þó við í dag á grundvelli þess að ríkið hefur skuldsett sig til að leggja honum það til. Ég tel mjög mörgum spurningum ósvarað í þessu máli og þar af leiðandi er bagalegt ef við fáum ekki sæmilegan tíma til að vinna með það. Ég vísa aftur til þess sem ég sagði, að að mörgu leyti hefði ég talið eðlilega röð þessara hluta að lögfesta nýju viðmiðin um eigið fé, að setja Seðlabankann af stað með að setja sér þetta nýja eiginfjármarkmið, láta bankaráðið staðfesta viðmiðin og þá sæjum við til hvers það teiknaði og gætum í framhaldinu metið og gert þær ráðstafanir sem sneru að ríkisbókhaldinu. Að mínu mati væri það miklu eðlilegri röð. Þegar maður skoðar frumvarpið er meðal annars sagt í greinargerð um ákvæði 3. gr. frumvarpsins, sem er kjarnagreinin, að þar sé framsetningu breytt og orðavali og ekki gerð tillaga um að viðmið eða eiginfjárþættir sem liggja eigi til grundvallar ákvörðun um eiginfjármarkmið bankans verði útlistaðir jafn ítarlega og gert var í fyrra frumvarpi. „Skýringar sem fram koma í athugasemdum frumvarpsins verða því í meira mæli notaðar til fyllingar ákvæðum frumvarpsins verði það að lögum.“ Með öðrum orðum, það er vísað mjög um lögskýringar í greinargerð frumvarpsins og frekari skýringar en verði að finna í lagatextanum sjálfum. Ég verð að segja að þegar ég les greinargerðina finnst mér það ekki alveg nógu gott. Jú, jú, það er farið yfir þessa þrjá þætti sem eigi að vera ráðandi, eiginfjárþátt I, II og III, en það er mjög matskennt að hvaða niðurstöðu menn komast þar. Eiginfjárþáttur I er út af fyrir sig afmarkaðastur, að tekjur bankans af eignum sem fjármagnaðar eru með skuldum sem ekki bera vexti standi undir rekstrarkostnaði bankans, þ.e. hagnaður vegna seðla og myntar í umferð og svo af stofnfé, og síðan er eiginfjárþáttur II sem er áhætta sem til staðar er á efnahagsreikningi bankans. Þar ætla menn að nota skilgreinda/tölfræðilega aðferðafræði. Er það ESÍ að einhverju leyti, er það þessi óeðlilega staða sem tengist miklum gjaldeyrisforða og fjármagnshöftum? Og svo er eiginfjárþáttur III, óvissa sem bankinn stendur frammi fyrir á hverjum tíma í ljósi sviðsmyndagreiningar sem ætlað er að ná til næstu þriggja ára. Ég hugsa að þessi sviðsmyndagreining og þetta mat á óvissu í efnahagsreikningi bankans hljóti að vera nokkuð snúin leikfimi við núverandi aðstæður í okkar hagkerfi og vísa aftur til þessara tveggja þátta sem ég nefndi, ESÍ og fjármagnshaftanna. Ýmsar áleitnar efasemdir leita á mig eftir að hafa reynt aðeins að skoða þetta undanfarna tvo sólarhringa frá því að frumvarpið kom fram. Ég tek enn og aftur fram að ég er ekki andvígur því að farið verði í að endurskoða fyrirkomulagið en mér finnst dálítið bráðræðislega að þessu staðið, verð ég að segja, og þar finnst mér að liggi meira á en manni finnst þægilegt. 

Herra forseti. Ég hygg að þegar nefndin hefur fengið málið til umfjöllunar og kallað verður eftir skýringum á þeim atriðum sem hér eru nefnd muni menn fljótt átta sig á því að málið er ekki jafn flókið og mér finnst menn láta liggja að hér í umræðunni. Varðandi eiginfjárstöðu Seðlabankans og færslu á stofnfé bankans í ríkisreikningi er rétt að þar er nokkur munur. Það er munurinn á þessu tvennu ásamt með áætlaðri afkomu bankans á yfirstandandi ári sem leiðir til þess að tekjufærslan af þessum 26 milljörðum verður á endanum 21 milljarður, þ.e. stofnféð verður tekið niður um um það bil 5 milljarða, áætlað, en þetta er í sjálfu sér atriði sem geta komið í ljós síðar. Við erum að fást við hluti sem munu ekki verða að fullu ljósir fyrr en í lok árs. Svona er þetta lagt upp, við erum að áætla að þetta verði nákvæmlega svona. Er það eitthvert sérstakt vandamál? Nei. Í mínum huga er það bara ekkert vandamál. Þessi 26 milljarða tala, mér finnst menn ekki geta talað um hana eins og hún hafi verið gripin úr lausu lofti og hafi af einhverjum ástæðum þótt henta ágætlega til þess að bæta afkomu ríkissjóðs á árinu, það er auðvitað ekki þannig. Í þessu máli hefur verið unnið frá árinu 2012, þó með hléum, en töluvert mikið allt þetta ár. Og að sjálfsögðu er það þannig að sú tala er fengin eftir nákvæmar viðræður við Seðlabankann um að þetta kunni að vera það svigrúm sem bankinn sé sáttur við að færist yfir til ríkisins í tengslum við þessar breytingar á reglunum annars vegar, og svo skulum við ekki gleyma því að fyrr á þessu ári skrifaði ríkið aftur upp á vexti á Seðlabankabréfinu sem hérna er undir. Aðeins rétt í blálokin til að koma réttum upplýsingum á framfæri varðandi skuldabréfið. 

Herra forseti. Að sjálfsögðu munum við afla okkur upplýsinga og ugglaust koma ágætar skýringar fram á ýmsu í þessum efnum, skárra væri það nú þegar menn hafa legið yfir þessu í heilt ár í viðbót eða svo til. En engu að síður er þetta svona, og það er staðfest hér af hæstv. ráðherra, að þessar tölur eru fengnar á grundvelli áætlunar. Sú áætlun hlýtur að þýða að hagnaður Seðlabankans á þessu ári verði það mikill eða áætlað sé að hann verði það mikill að ekki þurfi að draga nema 5 milljarða frá áður áætlaðri 26 milljarða tekjufærslu án þess að menn fari niður fyrir bókfært eigið verðmæti eigin fjárins í Seðlabankanum eins og það stendur í reikningum ríkisins. Þannig hlýtur skýringin að vera. Nú er stundum sagt að seðlabankar geti skammtað sér nokkuð þægilega afkomu með ýmsum aðferðum. Ég efast svo sem ekki um það að Seðlabankinn getur sjálfsagt jústerað þetta þannig eða gert upp þannig að þetta verði nærri lagi, en mér finnst það samt standa eftir sem áleitin spurning: Af hverju byrja menn á þessum enda? Af hverju setja menn ekki fyrst hinar nýju reglur í lög, láta Seðlabankann finna út hin hæfilegu eiginfjármarkmið, skoða hvernig það rímar við eigið féð eins og það stendur og aftur hvort hægt sé að færa það niður og þá geti ríkið tekjufært eitthvað hjá sér? Þá vil ég líka spyrja hæstv. ráðherra á móti um 52 milljarðana sem ríkið ætlar að skuldbinda sig til að leggja inn í bankann ef hann þarf á því að halda. Það stendur að það skuli gera á grundvelli heimildar í fjárlögum hvers árs. Er þá meiningin að færa þá heimild inn í fjárlög eða fjárlagafrumvarpið sem nú er til umfjöllunar á þingi þannig að í fjárlögum ársins 2015 standi heimild til að leggja Seðlabankanum til allt að 52 milljarða ef hann kallar eftir því? Hvernig verður sú heimild sýnd?

Herra forseti. Enn og aftur. Sú tala sem er orðin að aðalumræðuefninu hér vegna þessa frumvarps er fengin eftir langar samræður við Seðlabankann og þykir vera sú upphæð sem er hæfileg og rúmist vel innan þeirrar hugsunar sem þetta mál er lagt fram í. Mér finnst það vera aðalatriði málsins. Ég vil líka koma því á framfæri að þessi færsla er í sjálfu sér í engu samhengi við þá flýtingu á skuldaaðgerðunum sem við höfum nýlega kynnt, enda hljóta menn að hafa tekið eftir því að heildarafgangur á fjáraukalögunum er um 43 milljarðar eins og málið var lagt fyrir við 2. umr. þrátt fyrir skuldaaðgerðirnar. Tekjufærslan hér er um 21 milljarður. Þannig að það er nú ekki meginástæðan fyrir því að við förum í flýtingu á skuldaaðgerðunum, enda mundi í því samhengi ekki miklu skipta hvort við mundum ráðast í greiðslur sem tengjast því í lok þessa árs eða upphafi næsta upp á þann sparnað sem þar er verið að sækjast eftir. Ef til þess kemur að Seðlabankinn kallar 

Herra forseti. Engu að síður stendur í greinargerð frumvarpsins að þriðja meginbreytingin geri ráð fyrir að ríkissjóður skuldbindi sig, á grundvelli heimildar í fjárlögum, til að leggja Seðlabankanum til eigið fé. Ég hef skilið þetta þannig að þetta væri fyrirliggjandi skuldbinding sem yrði að byggja á heimild í fjárlögum. Það hlýtur eiginlega að vera, vegna þess að Seðlabankinn telur þessa skuldbindingu með í vissum skilningi eða sýnir hana í efnahagsreikningi sínum sem hluta af eigin fé sínu á tiltekinn hátt en heldur henni svo líka fyrir utan sem og auðvitað óinnleystum bókfærðum hagnaði o.s.frv. Þetta er einhvern veginn svona. Þess vegna verð ég að endurtaka spurninguna: Á þá að taka inn heimild í fjárlög fyrir árið 2015 þar sem ríkissjóður skuldbindur sig til að leggja Seðlabankanum til allt að 52 milljarða kr.? Hvernig verður það gert? Það verður væntanlega ekki gjaldfært því þá fer nú öðruvísi um afkomuna 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans fróðlegu ræðu og vil aðeins eiga orðastað við hann um eigið fé í seðlabönkum. Þar eru ýmis álitamál. Eigið fé er mismunur skulda og eigna - ég ávarpa þingmanninn og bið hann að láta svo lítið að hlusta á mig rétt á meðan svo að hann geti svarað því hvort hann sé sammála mér. Eigið fé Seðlabankans, sem er 90 milljarðar, er mismunur á eignum og skuldum; eignir eru 1.002 milljarðar og skuldir bókfærðar 912 milljarðar og eigið fé 90 milljarðar, mismunur af þessu tvennu. Meðal skulda eru óvaxtaberandi skuldir, 47 milljarðar í seðlum sem eru taldir til skuldar. Svo eru þar líka 77 milljarðar í innstæðum sem Seðlabankinn hefur búið til handa fjármálastofnunum og bera að vísu vexti. Einnig eru það innstæðubréf sem bera líka vexti og samtals gerir það 150 milljarða sem segja má að Seðlabankinn hafi búið til af peningum. Ég velti því fyrir mér hvort rétt sé að færa þetta allt til skuldar, sérstaklega þó seðlana. Seðlarnir bera enga vexti og það er enginn gjalddagi á þeim og ef einhver kemur með seðil í Seðlabankann vill hann bara fá annan eins seðil og á ekki rétt á neinu öðru. Þetta er nánast eins og ég ef væri með hugbúnaðarfyrirtæki og væri að framleiða hugbúnað sem héti seðlar og þegar ég sel hugbúnaðinn þá segi ég: „Ja, hérna færðu einn hugbúnað sem heitir seðil en ég ætla að færa til skuldar í bókhaldi mínu þegar ég afhendi þér hann eins og Seðlabankinn gerir, ég ætla ekki að færa neinar tekjur og eigið fé mitt stækkar ekki neitt við það að ég selji þér þennan seðil. Þú getur fengið hvenær sem þú vilt annan seðil alveg eins í staðinn.“ Er ekki verið að vanmeta eigið fé Seðlabankans um 47 milljarða? Hefði ekki átt að færa þessa seðlaaukningu til tekna, það hefur verið seðlaaukning hjá Seðlabankanum frá hruni um 30 milljarða 

Herra forseti. Hv. þingmaður setur mig í nokkurn vanda. Ég ætla ekki að þykjast vera meiri spesíalisti í þessum efnum en ég er; ég er það langt í frá. Svo mikið veit ég þó að efnahagsreikningur og uppgjör á Seðlabanka er nokkuð sérstakt fyrirbæri, eins og hv. þingmaður vekur vissulega athygli á með spurningum sínum, það er alveg rétt. Það koma líka til sögunnar aðrir hlutir eins og myntsláttuhagnaður og fleira sem er mjög óvenjulegt, og aðrir búa ekki við þær aðstæður. Þess vegna, eins og ég sagði, er nú stundum sagt um seðlabanka að þeir geti svolítið stjórnað afkomu sinni sjálfir, að minnsta kosti hvað varðar innlenda hagkerfið og lögeyrinn. En annað á við þegar kemur að erlendum eignum og skuldum. Jú, í vissum skilningi hallast ég að því að vísbendingarnar séu frekar í þá átt að eigið fé sé fært á of íhaldssaman hátt en hitt, ég hallast frekar að því. En kannski verðum við einfaldlega á fundi í okkar ágætu þingnefnd að fara betur yfir þetta og fræða hver annan nákvæmar um það. Ég varpaði líka fram spurningum sem snúa að því hvernig þessi aðgerð lítur út út á við. Ég auglýsi eftir sjálfboðaliðum að reyna að útskýra þetta fyrir leikmönnum, þessa skrýtnu æfingu, og hvernig þetta getur myndað gróða, tekjufærslu hjá ríkinu. Að lækka eigið fé Seðlabankans, sem ríkið á, og nota þá fjármuni til að lækka skuldina sem ríkið er með vegna þess að það fjármagnaði Seðlabankann - finnst engum það svolítið skrýtin flétta? Mér finnst hún alla vega skemmtileg en ég er að reyna að skilja af hverju þetta er gert svona. Jú, hæstv. fjármálaráðherra upplýsti það og sjálfsagt getur hv. þingmaður, sem áhrifamaður í þessum efnum, staðfest að Seðlabankinn sé sæmilega sáttur við þessa tölu. Gott og vel, 

Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans svör og viðbrögð við þessu. Ég held að þessi bókhaldsregla, að færa seðla til skuldar, eigi rót sína að rekja til tímans fyrir 1971 þegar seðlar voru virkilega ávísun á að menn fengju einhvers konar eðalmálma í staðinn gegn framvísun seðla í seðlabönkum heimsins. Það var allt lagt af 1971, endanlega. En það hefur ekki orðið nein breyting á bókhaldsvenjum í seðlabönkum. Ég, komandi úr hugbúnaðargeiranum, sé ekki annað en að peningar séu hugbúnaður. Þegar ég sel hugbúnað og mundi færa hann til skuldar yrði ég settur í fangelsi fyrir tilraun til skattsvika, fyrir að hafa vanmetið hagnað fyrirtækisins stórkostlega. Er ekki kominn tími til að við færum bókhald Seðlabankans upp á það plan nútímans að skilja hvað peningar eru í raun og veru? Þá getum við líka forðast það að týna ávinningnum, sem heitir myntsláttuhagnaður, sem við höfum gert. Frá hruni hafa verið búnir til 30 milljarðar í seðlum og þeir hafa allir verið greiddir í vexti inn í bankakerfið í staðinn fyrir 

Herra forseti. Ég sé að það verður gaman þegar við förum að fjalla um þetta í efnahags- og viðskiptanefnd. Við tökum okkur kannski smátíma í að fara í söguna. Út af fyrir sig getur það vel verið að að einhverju leyti sé þetta arfur frá því að menn voru með gullmyntfótinn og þess vegna arfur frá enn eldri tíma þegar seðlar voru í eðli sínu bara kvittanir. Þannig urðu seðlar til, ekki satt, hv. þingmaður? Seðlar voru kvittanir fyrir verðmæti sem menn höfðu lagt inn í bankann til geymslu, gull eða hvað það var. Menn fengu kvittun, staðfestingu á því að þeir ættu inni í bankanum þessi verðmæti. Og þá var auðvitað eðlilegt að líta á seðilinn sem skuld. Varðandi vaxtauppgjörsmálin, sem hefur líka dálítið borið á góma að undanförnu, þá hneigist ég til að halda að þetta sé kannski ekki alveg jafnrakið og einfalt og hv. þm. Frosti Sigurjónsson virðist telja, að Seðlabankinn sé einfaldlega að láta hlunnfara sig þarna og moka peningum út í bankana að ástæðulausu. Ég held að þeir hafi nú svolítið vit á því sem þeir eru að gera þarna í Seðlabankanum, en ég er alveg sammála því að þetta er eitthvað sem ástæða er til að skoða.

Herra forseti. Ég tek undir frómar óskir hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar um að þeir hafi vonandi eitthvert vit á því sem þeir eru að gera í Seðlabankanum. Ég vona sömuleiðis að ríkisstjórnin beri eitthvert skyn á það sem hún er að gera. Allar ríkisstjórnir leggja sig fram um að skila fjárlögum sem eru heillavænleg fyrir sína þjóð. Ég óska hæstv. fjármálaráðherra sannarlega góðs í viðleitni sinni til að skila þokkalegum fjárlögum. Það kom mér ekkert mikið á óvart við fjárlagafrumvarpið þegar það kom fram nema hvað mér fannst afgangur lítill. Nú hefur hann eiginlega tífaldast í meðferðinni síðan. Mér sýnist á því sem fram hefur komið að það séu meira og minna léttar bókhaldsæfingar. Hv. þingmaður gerði það að nokkru umtalsefni og í reynd dró hann fram þá sérkennilegu þverstæðu að menn eru að lækka eigið fé Seðlabankans og nota þá lækkun sem tekjufærslu hjá ríkissjóði til að lækka skuld sem sami ríkissjóður hefur stofnað til til að hækka þetta sama eigið fé. Mig langar til að spyrja hv. þingmann, af því hann hefur meira vit á þessu en langflestir í þessum sal: Er þetta bara bókhaldstrix til þess að auka afgang á fjárlögunum?

Herra forseti. Ef maður vildi taka áróðurslegan vinkil á þetta væri mjög einfalt að segja að þetta séu dálítið skrýtnar bókhaldsæfingar. Ég held að ef menn hugsa um hringferil peninganna eins og hv. þm. Pétur Blöndal talar stundum um, þótt í svolítið öðru samhengi sé, komi þetta nokkuð sérkennilega út; að á einhvern hátt myndist grunnur til eiginlegrar tekjufærslu, að til verði einhver gróði, þegar ríkið tekur fé út úr stofnun sem það á með annarri hendinni, færir það í gegnum bókhaldið hjá sér og réttir það út með hinni til þess að lækka skuld, reyndar við þann sama aðila. Það er hins vegar ekki hægt að ýta því til hliðar að ef við lítum samt sem áður á þetta sem raunverulegt eigið fé í Seðlabankanum sem ríkið eigi, gefur það auðvitað tilefni til færslu ef féð er lækkað og eigandinn tekur það til sín. Vandamálið er að ríkið hefur fært eign sína í Seðlabankanum á lægra gengi en sem nemur bókfærðu eigin fé í Seðlabankanum í ársreikningum hans. Þess vegna er enginn grunnur til tekjufærslu nema niður að þeim mörkum. Það er það sem hæstv. fjármálaráðherra upplýsir að leiði til þess að áður áformuð 26 milljarða tekjufærsla geti ekki orðið nema 21 milljarður. Til að það sé hægt þarf Seðlabankinn væntanlega að gera upp með á að giska 8–10 milljarða afgangi í ár því annars væru ekki innstæður fyrir þó þeirri tekjufærslu. Þetta er því nokkuð flókið. Ég held að það væri mjög auðvelt að fá almenning til þess að trúa því yfir línuna að þetta væri hrein bókhaldsbrella, 

Mér fannst þetta gott svar hjá hv. þingmanni. Hann vildi ekki algjörlega fallast á það sem niðurstöðu af annars mjög skarpri rökfærslu sinni að þetta væri bókhaldstrix hjá ríkisstjórninni. En ef ég reyni að analísera og skilgreina síðara svar hv. þingmanns sagðist hann vilja gefa sér svolítinn tíma til að rýna betur í þetta til að komast að nákvæmlega sömu niðurstöðu. Ég ræð það af máli hv. þingmanns, sem gegndi hér af miklum skörungsskap embætti fjármálaráðherra og veit vel hvað til friðar ríkissjóðs heyrir, að hann sé í reynd að segja að hér sé ákaflega gáleysislega gengið eða a.m.k. af léttúð um eigið fé Seðlabankans. Miðað við þær sviðsmyndir sem hv. þingmaður reifaði hér og vísaði til að fyrir lægju um hugsanlega framtíð Seðlabankans ríkir það mikil óvissa um hana á þessari stundu að kannski mætti segja að miðað við aðstæður núna væri af fullmikilli léttúð farið, 

Herra forseti. Nú get ég að mestu leyti svarað hv. þingmanni með jái, ég eyddi dálitlum tíma í að útlista einmitt að ég teldi að það væri miklu traustari aðferð að lögfesta fyrst hina nýju eiginfjárviðmiðanir, láta vinna þá vinnu, komast að niðurstöðu þar og staðfesta markmið um eigið fé í bankaráði. Þá sæju menn hver staðan væri, þá gætu menn borið þær nýju viðmiðanir, eftir mat á áhættunni í bankanum og þörf hans fyrir rekstrarfé og allt það, saman við eigið féð eins og það stæði á þeim tíma. Þá kemur einfaldlega í ljós, þá er niðurstaða af þeim samanburði hvort grundvöllur er fyrir niðurfærslu og tekjufærslu hjá ríkinu. Þannig að ég tel að margt bendi til að þetta sé ótímabært og svolítið óðagotslegt. Þess vegna hef ég ekki alveg keypt það sem hæstv. fjármálaráðherra reyndi að segja hér að tekjufærslan væri eitthvert aukaatriði, einhver  
            

Virðulegur forseti. Við erum hér að ræða breytingu á lögum um Seðlabanka Íslands. Það hefur komið ágætlega fram í fyrri ræðum út á hvað málið gengur. Frumvarpið fer síðan í efnahags- og viðskiptanefnd og þar verður væntanlega farið vandlega yfir það. Ég hef áhyggjur af því að þetta muni líta illa út út á við. Nú má vera að tæknilega standi þetta allt saman vel og það sé hægt að rökstyðja að svigrúm sé til þess að færa niður eigið fé Seðlabankans, en það þarf að ríkja um það traust og trúverðugleiki, bæði inn á við og út á við. Það verður þá að útskýra það vandlega og það stendur upp á hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra og seðlabankastjóra að sannfæra matsfyrirtæki og aðra um að það sé ekki út af veikri stöðu heldur þvert á móti út af sterkri stöðu sem þetta er mögulegt. En þarna er ákveðin hætta á ferð. Önnur hætta er að bankinn greiðir allan hagnað til ríkisins nema það sem hann telur að mati hans sjálfs að sé nauðsynlegt eigið fé. Bankaráðið þarf að leggja blessun sína yfir það og fjármála- og efnahagsráðherra má gera athugasemdir. Það má samt spyrja, og ég vona að hv. nefnd ræði það, hvort það geti verið núningur á milli Seðlabankans og stjórnmálamanna eða þeirra sem eru valdir í bankaráð af stjórnmálaflokkunum og hvort sá núningur muni veikja stöðu Seðlabankans og þar af leiðandi nái breytingarnar ekki markmiðum sínum. Þetta eru tvær spurningar sem ég legg hér fram um frumvarpið og ég vona að hv. formaður nefndarinnar, hv. þm. Frosti Sigurjónsson, muni bera þessar spurningar fram í nefndinni. Ég lýsi yfir miklum áhyggjum af því að hér sé verið að ræða breytingar sem varða Seðlabankann sem eiga að styrkja stöðu hans og efla sjálfstæði hans, en það þarf að ljúka umfjölluninni og græja og gera áður en samþykkt verður fjáraukalagafrumvarp. Fjáraukalagafrumvarpið verður að samþykkjast fyrir áramót þannig að það gefst ekki mikill tíma til þess að ræða faglega um frumvarpið. Ég hef miklar áhyggjur af því. Ég skil tengslin vegna þess að í fjárlögum 2014 var gert ráð fyrir að skuldabréf á milli ríkisins og Seðlabankans, sem var verðtryggt með vöxtum upp á 2,5%, yrði vaxtalaust. 10 milljarðar voru allt í einu komnir í plús hjá ríkissjóði við þessa breytingu. Það var gert ráð fyrir þessu í fjárlögum 2014. Seðlabankinn féllst hins vegar ekki á að þessi breyting gæti gengið upp enda hefur bankinn til dæmis nýtt sér vexti af skuldabréfinu til rekstrar. Það var ekki gott fyrir bankann að þetta dytti út enda tókust ekki samningar um það. Að lokum tókust samningar um það í mars að skuldabréfið yrði til að byrja með með 5% vöxtum, sem núna eru 4,75% af því að þeir eru breytilegir, og ef frumvarpið sem við erum að ræða hér yrði að lögum yrði um leið svigrúm til að lækka skuldabyrðina um 26 milljarða. Þessir 26 miljarðar færu bara inn og út, þ.e. þeir færu í að lækka skuldabréfið. Þegar Ríkisendurskoðun kom á fund hv. fjárlaganefndar til þess að fara yfir málið var bent á að ef frumvarpið yrði að lögum myndaðist þetta svigrúm og þá væri þetta mögulegt, en það yrði að taka tillit til þess að færa þyrfti niður eignarhlut ríkissjóðs í Seðlabankanum um 13,5 milljarða kr. samhliða arðgreiðslu af þessu tagi og gjaldfæra þá fjárhæð í ríkisreikningi. Ekki virðist hafa verið tekið tillit til þess þegar fjáraukalagafrumvarpið var samið, það kemur alla vega hvergi fram og nefndarmenn í fjárlaganefnd höfðu ekki áttað sig á þessu. Svo koma breytingar á fjáraukalagafrumvarpinu viku seinna og þá er búið að færa þessa 26 milljarða niður í 21, búið að taka tillit til 13,5 milljarða sem þarf að gjaldfæra, en á móti er kominn hagnaður upp á 8 milljarða sem er áætlaður hagnaður Seðlabankans á árinu 2014. 13 mínus 8 eru 5 og þannig eru 26 milljarðarnir komnir niður í 21 milljarð. Fjáraukalagafrumvarpið og um leið fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2015 stendur og fellur með því að Alþingi klári að vinna frumvarp um breytingu á lögum um Seðlabanka Íslands og það verði allt klappað og klárt fyrir jól. Ég hef áhyggjur af vinnubrögðunum við frumvarpið um Seðlabankann, að menn fái ekki nægilegan tíma í nefndarvinnu til að fara faglega ofan í málin. Það kastar rýrð á allt ferlið að þetta skuli hanga svona saman. En ef þetta yrði ekki gert svona þá væru ríkisfjármálin auðvitað í uppnámi vegna þess að einhvers staðar þarf að taka 10 milljarðana sem var búið að gera ráð fyrir að mundu koma í ríkissjóð eða flytjast eignamegin í ríkissjóð út af því að skuldabréfið yrði vaxtalaust. Ef maður horfir raunsætt á málin þá er þarna vandi. Það þarf einhvern veginn að skila árinu 2014 hallalausu og þess vegna verður að grípa til þessara ráðstafana af því að það er ekki hægt með öðrum hætti eða menn vilja nota peningana til þess að flýta greiðslum í skuldaniðurgreiðslupakkann. Þess vegna verður að gera þetta. Þess vegna verður að láta þetta hanga saman og af því hef ég áhyggjur. Það er algjörlega ófyrirséð að það náist að klára seðlabankafrumvarpið fyrir áramót og um leið er fjáraukalagafrumvarpið í uppnámi.

Herra forseti. Við ræðum hér um Seðlabanka Íslands. Hann er sjálfstæður og utan hins lýðræðislega kjörna sviðs, Alþingis til dæmis, og hann hefur gífurlega mikil áhrif á almenning og hag atvinnulífsins. Ég hef mjög dapra reynslu af sögu Seðlabankans. Alla mína tíð hefur hann hegðað sér undarlega. Hann hélt raunvöxtum á sparifjárinnstæðum neikvæðum frá 1950–1980. Við það brunnu upp innstæður landsmanna. Þeir sem sýndu sparnað og ráðdeild töpuðu, þeir sem skulduðu græddu. Þetta er náttúrlega ekki nógu gott eða mér fannst það ekki. Það getur vel verið að einhverjum hafi fundist þetta voðalega gott. Þarna voru fluttir gífurlegir fjármunir frá sparsömu og ráðdeildarsömu fólki, þ.e. sparifjáreigendum sem sumir kalla núna fjármagnseigendur, til skuldara sem alltaf hafa notið velvildar í þjóðfélaginu. Ég hygg að það hafi aldrei fyrr né síðar orðið önnur eins eignatilfærsla frá sparifjáreigendum til skuldara. Fólkið fattaði þetta ekki eða skildi það ekki vegna þess að þetta gerðist mjög hægt. Vextirnir voru kannski 7% en verðbólgan 11%. Svona gekk þetta ár eftir ár eftir ár. Við þekkjum öll sögu af gömlu fólki sem seldi íbúð eða hús í Reykjavík, lagði peninginn inn á bankabók og mörgum árum seinna, ég þekki dæmi um það, þá dugði peningurinn varla fyrir jarðarför. Þetta er afrakstur Seðlabankans. Hvaða afleiðingar hefur þetta haft, herra forseti? Þetta kenndi þjóðinni að eyða. Þetta kenndi henni að spara ekki og eyða heldur um efni fram og sem allra mest. Því meira sem hún eyddi því betra. Þannig lærði þjóðin þessa lexíu og var mjög námsfús; það borgaði sig að skulda. Hún hefur síðan verið mjög dugleg að stunda neyslu og eyðslu og skulda. Peningastefna Seðlabankans var með ólíkindum í áratug fyrir hrun. Ég og fyrrverandi hv. þingmaður, Einar Oddur Kristjánsson heitinn, bentum á það aftur og aftur að Seðlabankinn væri að búa til peningamaskínu. Hann hélt innlánsvöxtum hærri, miklu hærri en útlánsvextir voru víða um heim. Fólk um alla Evrópu tók lán í Japan eða Sviss með 4% vöxtum, skipti yfir í krónur og lagði inn á innlánsreikning á Íslandi með 12% vöxtum og tappaði af á hverju ári 8% eða svo. Svo fór náttúrlega allt á hausinn. Gengið hrundi og fólk tapaði óhemju á þessu ævintýri, en á tímanum meðan þetta gekk yfir lifðu Íslendingar í vellystingum. Það voru komin jól. Gengið hélst mjög sterkt af því það flæddi svo mikið af gjaldeyri inn, nóg af fjármagni. Menn fengu lánað fyrir ferðalögum og jeppum og bílum og hverju sem var. Gleðin var mikil hjá þeim sem tóku lán og menn voru hvattir til þess. Peningastefna Seðlabankans var líka mjög skrýtin á þessum tíma. Við sitjum núna, herra forseti, með 200–300 milljarða af svokölluðum jöklabréfum. Eigendurnir eru dreifðir um alla Evrópu og þeir vilja gjarnan skipa þessu yfir í gjaldeyri. Það er bara ekki hægt af því við eigum ekki nægilega mikinn gjaldeyri til þess. Það er enn ein afleiðing af peningastefnu Seðlabankans sem er óháður og hefur mikið vald. Eins og ég hef nefnt í þessum tveimur dæmum kemur það niður á hag heimilanna. Svo gerist það lengi vel, sem ég bara skil ekki, að stýrivextir eru 5–6% í höftum og eru núna langt yfir verðbólgu. Af hverju þarf það? Er það til þess að hvetja til fjárfestingar? Hefur hún eitthvað verið sérstaklega mikil, herra forseti? Er það eitthvað sem sýnir að þessi stefna hafi verið rétt? Ónei, fjárfesting er í hættulegu lágmarki. Er þetta til þess að hvetja fólk til sparnaðar? Ónei, herra forseti, innstæður heimilanna hafa minnkað og rýrnað stöðugt frá hruni. Er þetta til þess að hemja neyslu eða eyðslu? Það sýnist mér ekki. Mér sýnist hagvöxturinn vera borinn uppi af eyðslu og neyslu. Til hvers eru þá vextirnir 4,5% í höftum? Það sem gerist, herra forseti, er að erlendir eigendur þessara miklu krónueigna sem eru ekki bara þessir 300 milljarðar jöklabréf, heldur líka inneignir þrotabúanna sem eru 300–400 milljarðar í viðbót, að þessar innstæður bera núna um 5% vexti og þá má flytja til útlanda. Það fæst gjaldeyrir fyrir því hjá Seðlabankanum að flytja vextina af þessum innstæðum til útlanda. Það þýðir að þegar Seðlabankinn hefur vextina svona háa þá geta menn flutt meira út af vöxtum af innstæðunum, sem þýðir aftur að eftirspurn eftir krónum verður meiri. Þannig að ef eitthvað er þá eykur þetta frekar verðbólgu en hitt. Ég spyr mig: Hvernig stendur á því að Seðlabankinn ákveður stýrivexti svona háa? Ég hef ekki fengið almennilegt svar við því og ég hef ekkert um það að segja frekar en aðrir hv. þingmenn. Svo hefur verið haldið uppi alveg gífurlega háum gjaldeyrisvarasjóði. Hvernig er hann fenginn? Jú, Seðlabankinn og ríkissjóður taka lán í útlöndum, borga fyrir það 3–4% vexti, jafnvel 5–6% og leggja inn á gjaldeyrisvarasjóð í Bretlandi, Bandaríkjunum eða einhvers staðar með sáralitlum vöxtum. Við erum að borga vaxtamun upp á 3–4% á hverju einasta ári og það kostar okkur óhemju. Ég spyr: Af hverju þurfum við svona háan gjaldeyrisvarasjóð í höftum? Hver veitir þessa ráðleggingu? Reynslan mín af sögu Seðlabankans er því frekar dapurleg. Síðan er spurningin um ríkisábyrgð. Hv. þm. Árni Páll Árnason sagði að það væri ríkisábyrgð á innstæðum. Mér er ekki kunnugt um það. Það er engin ríkisábyrgð á innstæðum, sem betur fer. Það eru yfirlýsingar stjórnvalda um að þeir muni tryggja innstæður, en það er ekki sama og ríkisábyrgð. Samkvæmt stjórnarskrá Íslands má ekki greiða út fé úr ríkissjóði nema það sé ákveðið í fjárlögum eða fjáraukalögum. Mér er ekki kunnugt um að það hafi nokkurn tímann verið sett inn í fjárlög eða fjáraukalög að það eigi að tryggja innstæður. Það er því ekki ríkisábyrgð á innstæðum, til að hafa það alveg á tæru. Hins vegar getur Seðlabankinn gefið út og tekið á sig ríkisábyrgð án þess að spyrja Alþingi. Hann hefur getað gert það hingað til en þetta frumvarp mun væntanlega breyta því. Fyrir hrun veitti hann, það er frægt dæmi, lán til eins banka upp á 75 milljarða og þar með jókst ríkisábyrgð um 75 milljarða. Það hefur verið heimilt hingað til fyrir Seðlabankann að veita ríkisábyrgð burt séð frá stjórnarskránni sem bannar ríkisábyrgð nema í fjárlögum eða fjáraukalögum, en Seðlabankinn er með ábyrgð ríkissjóðs og samkvæmt lögum ber ríkið ábyrgð á Seðlabankanum. Þarna tengist þessi reynsla mín og saga af Seðlabankanum inn í þetta frumvarp sem við erum að ræða. Þess vegna leyfði ég mér að koma með þessar sögur af reynslu minni af Seðlabankanum og vonast ég til þess að samskipti fjárveitingavaldsins og þess aðila sem veitir ríkisábyrgð, þ.e. Alþingis og Seðlabankans sem getur veitt hana líka, komist á betra ról. Þess vegna styð ég þetta frumvarp. Ég held að það sé mjög jákvætt. Við þurfum virkilega að fara að spyrja gagnrýninna spurninga. Hvernig getum við haft eitthvað um það að segja hvaða gífurlegu áhrif Seðlabankinn hefur á heimilin? Hann hefur haft það í gegnum söguna. Hann er búinn að taka mikla fjármuni af sparifjáreigendum. Hann er búinn að láta þjóðina axla ábyrgð á jöklabréfunum með peningamálastefnu Seðlabankans og hann hefur haldið stýrivöxtum háum sem kemur niður á heimilum líka, alla vega þeim heimilum sem eru með óverðtryggðar skuldir eins og yfirdrátt og annað slíkt. Þess vegna skiptir verulegu máli fyrir heimilin hvernig þessum samskiptum er háttað.

Herra forseti. Það er gaman að heyra hv. þm. Pétur Blöndal tala hér eins og hann hafi aldrei haft nein áhrif á peningastefnu ríkisins eða yfir höfuð stefnu ríkisins. Hann hefur samt verið helsti gúrú Sjálfstæðisflokksins í efnahagsmálum ákaflega lengi. Í fyrri parti ræðu sinnar ræddi þingmaðurinn töluvert um peningamálastefnu. Nú stendur fyrir dyrum, ef guð lofar, vonandi í samstarfi allra þingmanna, að aflétta gjaldeyrishöftum. Við skulum segja að það takist vel. Er þá ekki líklegt, miðað við það hvernig hagvísar benda hér innan lands í samanburði við það sem gerist erlendis, að við stöndum bara frammi fyrir því að inn til landsins fljóti aftur mikið fjármagn? Það mun sytra með einhverjum hætti eins og við þekkjum út í efnahagslífið og þá mun Seðlabankinn aftur þurfa að grípa til þess að hækka vexti sína. Erum við þá ekki aftur komin í þá stöðu að þarfir erlendra fjármagnseigenda ráði vaxtastýringu Seðlabankans miklu frekar en þarfir atvinnulífsins? Mig langar til að spyrja hv. þingmann, af því að ég tel hann einna vísastan þingmanna stjórnarliðsins, jafnvel þó að allir séu með teknir, jafnvel hv. þm. Frosti Sigurjónsson: Hvers konar peningamálastefnu vill hann taka upp til að stemma stigu við og koma í veg fyrir það að þetta gerist?

Herra forseti. Þetta er mjög mikilvæg spurning og þetta er það sem menn þurfa að huga að. Þetta er vandinn við að leysa gjaldeyrishöftin og leysa upp og kveikja í kannski 400, 500, 600 milljörðum af krónum sem er ofaukið í þjóðfélaginu. Hvað gerist þá? Hættan er sú að krónur vanti í hagkerfið ef illa tekst til. Það keyrir upp verðbólgu, hækkar vexti og annað slíkt þannig að það er virkilega vandasamt að finna út hvernig við náum að fóta okkur í jafnvægi. Við erum búin að fara í flikkflakk og komin niður og þá er, eins og þekkt er í fimleikum, mikilvægt að standa í lappirnar. Þetta tel ég einmitt eitt mesta viðfangsefni þess að aflétta höftunum, að halda jafnvægi milli innflæðis og útflæðis fjármagns, milli neyslu og sparnaðar o.s.frv. Ég hygg að ríkisstjórnin þurfi að taka sér tak í að bæta stöðu sparifjáreigenda því að ef fólk eyðir hluta af tekjunum sínum í sparnað er það mjög jákvætt. Það þarf hvata til að spara, það minnkar neyslu í vörum, kemur í veg fyrir verðbólgu, kemur í veg fyrir mikinn innflutning á vörum og eykur auk þess nauðsynlega fjárfestingu. Vandinn við það að fá hingað erlent fjármagn - það hefur svo sem ekki verið mikið vandamál eftir hrun. Í því efni þarf að byggja upp ákveðið traust og ég á ekki von á því að útlendingar komi allt í einu daginn eftir að við leysum gjaldeyrishöftin og vilji fjárfesta hérna eða koma hingað með peninga. Það gæti vissulega valdið vanda og þá þyrfti Seðlabankinn hugsanlega að hækka stýrivexti en ég sé það ekki endilega sem vanda fyrsta kastið.

Herra forseti. Ég sé það heldur ekki sem vanda fyrsta kastið en ef sagan endurtekur sig og ekkert breytist, og menn beita ekki öðrum ráðum en áður, er það mjög líklegt. Hv. þingmaður segir að hann telji ólíklegt að erlent fé leiti til Íslands. Ég tel það ekkert ólíklegt, að vísu ekki fyrsta kastið, ég er sammála því, en hví skyldi það ekki gerast? Staðan er öðruvísi núna en til dæmis þegar Einar Oddur Kristjánsson fór með fyrstu varnaðarorðin yfir þennan stól á sínum tíma og enginn þingmaður tók eiginlega undir þau nema kannski hv. þm. Pétur H. Blöndal. Það voru ekki mjög margir sem skildu það þá. Hann undirstrikaði að við værum komin í þá stöðu að þarfir erlendra fjárfesta væru farnar að ráða stjórnun vaxta á Íslandi fremur en þarfir atvinnulífsins. Seðlabankinn sagði í síðustu skýrslu sinni um fjármálalegan stöðugleika að afstaða milli Íslands og umheimsins yrði hugsanlega á næstu árum allt öðruvísi en áður var, meira hvetjandi til þess að hingað sogaðist fjármagn, vegna þess að hér hefur í fjögur ár verið hagvöxtur, og vegna þess að vextir hér eru tiltölulega háir á alþjóðlegan mælikvarða. Erlendis fara vextir niður, í sumum nágrannalöndum eru stýrivextir komnir í 0. Þar er spáð vondri hagþróun. Er það ekki eðli fjármagnsins, ekki síst þessara gríðarlega stóru fjárfestingarsjóða sem eru hér utan við efnahagslögsöguna, að leita hófanna alls staðar þar sem hægt er að fá þokkalega ávöxtun fyrir einhvern hlunk af fjármagni? Auðvitað gerist þetta aftur nema við höfum einhverja skýra peningamálastefnu. Ég er ekki viss um að það sé nóg sem hv. þingmaður sagði. Hann sagði efnislega að ríkisstjórnin ætti að hvetja menn til að spara og auðvitað er það mikilvægt en ég er ekki viss um að það eitt og sér leysi þetta vandamál sem, ef allt gengur upp hjá ríkisstjórninni, er líklegt að við stöndum aftur frammi fyrir sem sameiginlegum vanda - en ekki fyrsta kastið.

Herra forseti. Þetta er mjög áhugaverð umræða. Það sem hv. þingmaður spáir er fjármagnsflótti frá Evrópusambandinu til Íslands vegna þess að það eru lágir vextir og lítill hagvöxtur í Evrópusambandinu. Við getum að sjálfsögðu vonast til þess að ef þessi fjármagnsflótti kemur hingað fari hann ekki í eyðslu. Ef hann fer í fjárfestingu er það fínt mál  Hættan er mest ef sama staða og sama peningamálastefna verður við lýði eins og fyrir hrun þegar innlánsvextir voru allt of háir hér á landi og hvöttu menn til að flytja inn gjaldeyri sem fór inn á innlánsreikninga og þaðan beint yfir í neyslu. Ég sé það samt ekki endilega gerast á næstu árum. Menn hafa slæma reynslu af þeim vaxtaskiptasamningum sem menn hafa gert í gegnum tíðina erlendis þannig að ég óttast ekki að það byrji. Ef hins vegar kæmi inn erlent fjármagn er það til fjárfestingar. Það er jákvætt. Við þurfum svo að taka okkur tak á Alþingi og bæta stöðu sparifjáreigenda og þeirra sem leggja fyrir þannig að fólk eyði almennt meira í sparnað og fjárfestingu en í eyðslu. Ef það tekst þurfum við kannski ekki eins mikið á Seðlabankanum að halda til að halda niðri verðlagi.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til breytingu á lögum um Seðlabanka Íslands, eiginfjármarkmið og ráðstöfun hagnaðar hans. Við munum í efnahags- og viðskiptanefnd skoða efni frumvarpsins mjög gaumgæfilega og velta fyrir okkur öllum flötum þess. Það sem við fyrstu sýn blasir við er sú framför að mínu mati að í staðinn fyrir að ákveða eigið fé og meta eiginfjárþörf bankans út frá því að horfa aftur á bak, út frá fyrri árum, er hér opnað á þann möguleika í samráði við stjórnendur Seðlabankans að meta eiginfjárþörf horfandi fram á við, út frá því hvað blasi við. Ég held að það sé mjög til bóta og framför í því. Varðandi það hvort sú lækkun á eigin fé um 26 milljarða sem þarna er innifalin ógni stöðugleika Seðlabankans eða efnahagslegum styrk þá held ég ekki að sú hætta blasi við. Ef við skoðum eigið fé Seðlabankans er það um 90 milljarðar. Það er náttúrlega mismunur á eignum og skuldum, eignir eru 1.002 milljarðar, skuldir eru 912 milljarðar. Meðal eignanna er eignasafn Seðlabanka Íslands sem er líklega í kringum 200 milljarðar og stendur til að selja það. Það er væntanlega varlega metið í bókum Seðlabankans á 200 milljarða. Verði það selt, sem blasir við í framtíðarplönum Seðlabankans, mun efnahagurinn dragast saman um 200 milljarða, þ.e. í staðinn fyrir að eigið féð sé 90 milljarðar af 1 þús. milljörðum er það orðið 90 milljarðar af 800 milljörðum. Þá er eiginfjárstaðan þeim mun sterkari, ég tala nú ekki um ef við bætum seðlamagninu við sem er um 47 milljarðar af óvaxtaberandi seðlum. Á bls. 6 í athugasemdum með frumvarpinu er ákaflega athyglisverð mynd þar sem sýnt er eigið fé seðlabanka í mörgum ríkjum, sem hlutfall af efnahag. Ef þið skoðið t.d. Síle er neikvætt eigið fé seðlabankans þar um 20% en hlutfall seðla er hins vegar 30%. Ísrael er með neikvætt eigið fé um hátt í 10%. Ísland er með jákvætt eigið fé og seðla, ef lagt er saman, upp á 13,4% í lok árs 2013. Ef litið er bara á eigið fé má sjá að hlutfallið er svipað á Íslandi og í Danmörku, Singapúr, Finnlandi, Nýja-Sjálandi og Ástralíu og miklu meira en í Kanada. Mér sýnist Kanada vera bara með í kringum 2% eigið fé í sínum seðlabanka. Ekki er talað um annað en að Kanadabanki sé einn sá traustasti í heimi. Þar er að vísu mjög mikið af seðlum, 82% af efnahag bankans eru seðlar. Þetta er mjög áhugaverð mynd sem sýnir okkur að í lok síðasta árs var eigið fé Seðlabanka Íslands með því mesta sem þekkist, eða alla vega í hópi þeirra ríkja sem við berum okkur gjarnan saman við. Það mun hækka samkvæmt einföldum útreikningi upp í um það bil 17% bara við það að eignarhaldsfélag Seðlabankans verði selt. Þá geri ég ráð fyrir að félagið verði selt á bókfærðu virði, en það eru áreiðanlega miklar varúðarfærslur í bókfærðu mati þannig að virðið verður eflaust miklu hærra. Þá verður eiginfjárstyrkurinn mikill. Ég held að það sé á grundvelli slíkrar skoðunar að samkomulag hefur orðið á milli ráðuneytisins og Seðlabankans um að óhætt sé og meira en það að greiða út 26 milljarða eins og lagt er til í frumvarpinu. En að sjálfsögðu munum við í nefndinni skoða það allt mjög vandlega. Ég vil líka aðeins koma inn á bókhaldsaðferðafræði í kringum mat á eigin fé Seðlabanka. Það er að mínu mati ákaflega undarlegt að telja til skulda seðla í umferð. Þeir eru núna 47 milljarðar og eru taldir meðal skulda Seðlabankans. Hins vegar hafa þeir engan gjalddaga, bera enga vexti og eru í rauninni bara hugbúnaður, af því ég sé núna hv. hugbúnaðarsérfræðing meðal þingmanna í salnum. Þegar hugbúnaðarfyrirtæki selja hugbúnað færa þau það ekki sem skuld, jafnvel þótt hægt sé að skila hugbúnaðinum og fá annan betri í staðinn, með færri galla. Það væri talin tilraun til að svíkja undan skatti að sýna ekki fram á þann hagnað sem verður til á þeirri stundu sem hugbúnaðurinn er seldur. Þetta fyrirkomulag í seðlabönkum heimsins rekur sögu sína til gullfótarins þegar að baki hverjum seðli sem var í umferð fram til ársins 1970 var prósenta í gulli. Menn gátu komið með seðilinn og sagt: Ég vil fá eðalmálminn eða jafnvel silfurskildinginn sem gefinn út er af ríkissjóði. Í sumum bönkum er nauðsynlegt að færa seðla sem skuld vegna þess að ekki eru allir seðlabankar ríkisreknir. Til dæmis er Seðlabanki Bandaríkjanna, The Federal Reserve, í eigu stærstu bankanna í Bandaríkjunum. Hann hefur ekki leyfi til að gefa út mynt. Hann getur bara gefið út seðla og grunnfé, hann getur ekki gefið út mynt. Hann getur þurft að mæta því að einhver komi í seðlabankann og segi: Ég vil skila þessum seðli og fá mynt í staðinn. Þess vegna þarf hann að færa seðlana sem skuld í sínu bókhaldi. En við getum ekki tekið upp blákalt þær bókhaldsaðferðir frá einkareknum seðlabanka sem hefur ekki leyfi til að búa til mynt, eins og okkar seðlabanki hefur sem er ríkiseign, og hefur ekki endanlegt peningamyndunarvald í Bandaríkjunum, það liggur enn þá hjá, með leyfi forseta, the Treasury, ef ég nota það enska orð. Við þurfum því að ræða við endurskoðendur Seðlabankans um það hvort þeir telji að eðlilegt sé að færa til aukningar á skuldum þegar Seðlabankinn gefur út fleiri seðla. Frá hruni hefur áhugi fólks á því að eiga seðla aukist. Magn seðla í umferð fram að hruni var um 11 milljarðar. Seðlamagn sem hlutfall af þjóðarframleiðslu hafði verið nokkuð stöðugt og með því minnsta sem gerðist milli þjóða. En eftir hrun jókst áhugi fólks á því að eiga einhvern varasjóð undir koddanum, að því er virtist. Seðlamagn í umferð hefur fjórfaldast frá hruni og er nú komið í 47 milljarða í þessum töluðum orðum, en var 11 milljarðar. Þegar Seðlabankinn setti þessa 35 eða 36 milljarða til viðbótar í umferð færði hann það allt sem aukningu á skuldum sínum. Samt keypti hann sjálfur þessa seðla af prentsmiðjunni á segjum 10 kr. hvern tíuþúsundkall og hafði alveg ótrúlegan hagnað af aðgerðinni. Öllum þeim hagnaði er leynt fyrir okkur sem skoðum ársreikninga Seðlabankans. Við fáum ekki að sjá hann í allri sinni dýrð, heldur er honum lýst sem aukinni skuld. Það held ég að sé algerlega rangt og villandi og mjög alvarleg staða. Sú staða getur líka leitt til mjög mikilla vandamála. Komi til dæmis í ljós að Seðlabankinn sé með 30 milljarða hagnað úr peningaprentun mundum við vilja ræða í þinginu hvort það sé eðlilegt Seðlabankinn hafi sjálfdæmi um hvað hann geri við þá 30 milljarða. Á hann að bregða á það ráð að greiða bönkum hærri vexti, t.d. á bindiskyldureikninga, eða eitthvað annað? Eða ber honum að greiða arð í ríkissjóð? Verðmæti þessara seðla er það sem það er vegna laganna í landinu og vegna þess að útgáfa þeirra eykur peningamagn í umferð, veldur hugsanlega verðbólgu og verðrýrnun annarra seðla. Allar þessar spurningar koma upp. Það er ekki sjálfgefið að bankarnir eigi tilkall til þeirra verðmæta sem þarna verða til. Það sem hefur hins vegar gerst á tímabilinu frá hruni er að Seðlabankinn hefur greitt háa vexti í viðskiptum sínum við bankana. Mjög mikil lausafjárstaða hefur verið í bankakerfinu og bankarnir hafa verið með á bilinu 150–200 milljarða í Seðlabankanum á vöxtum frá hruni, núna síðast hátt í 200 milljarða. Seðlabankinn hefur boðið 5% vexti á allan stabbann, en hins vegar hefur enginn banki þurft á lánafyrirgreiðslu að halda hjá Seðlabankanum. Þetta er mjög óvenjulegt ástand og var ekki svona fyrir hrun og er mjög óvíða þannig í heiminum. Venjulegur seðlabanki hefur náttúrlega bæði vaxtatekjur og vaxtagjöld af viðskiptum sínum við viðskiptabanka. Hann er með hærri vexti á lánum sínum til viðskiptabankanna en hann greiðir þeim þegar þeir eru með innstæður í honum. Þess vegna fjármagna seðlabankar sig á örlitlum vaxtamun, auk seðlaprentunar. Hér á Íslandi hefur staðan verið sú frá hruni að Seðlabankinn hefur leyft bönkum að ávaxta hjá sér á 5% vöxtum 200 milljarða. Kostnaðurinn af því hefur verið hátt í 10 milljarðar á hverju ári og það án nokkurrar umræðu í þinginu og án þess að það komi skýrt fram í reikningum. Vegna þess að hagnaðurinn af seðlaprentuninni kemur ekki fram í reikningum er erfitt að koma auga á þetta. Það er bara við nánari eftirgrennslan sem menn fara að taka eftir þessum hlutum. Í eitt og hálft ár hef ég bent Seðlabankanum á að þeir þurfi ekki að greiða svona háa vexti. Samkvæmt lögum má bankinn binda fé. Telji hann til dæmis vera of mikið af lausu fé í kerfinu hefur hann bindiskyldutækið, hann getur lagt bindiskyldukvöð á bankana, t.d. upp á 100 milljarða og greitt 0% vexti á þá peninga. Í staðinn fyrir að gera það hefur hann boðið bönkunum algjörlega áhættulausa ávöxtun upp á 5% allan tímann. Það á í raun enginn tilkall til þess að fá vexti fyrir algerlega áhættulausa ávöxtun. Raunvextir eru vel yfir 3% vegna þess að verðbólga hér hefur verið innan við 2% á tímabilinu. Það er ávöxtun fjármuna hjá Seðlabankanum þegar hann sjálfur hefur engar tekjur, engar fjárfestingar til þess að leggja féð í, kemur bara úr ríkissjóði með óbeinum hætti, kemur bara niður á möguleikum hans til að greiða arð inn í ríkissjóð. Þess vegna er þetta mjög alvarlegt. Það er líka alvarlegt að þótt búið sé að benda á þetta trekk í trekk sé ekki tekið tillit til þess. Auðvitað er Seðlabankinn sjálfstæður í gerðum sínum, en hann er ekki hafinn yfir gagnrýni og ætti að taka ábendingum þegar svona mikið er í húfi. Ég hef ekki enn þá heyrt góð og skýr rök fyrir því hvers vegna megi ekki binda 100 milljarða af þessum 200 á 0% bindiskyldureikningum. Það er gert víða um heim. Bindiskylda hefur verið notuð áratugum saman víða um heim og mjög víða eru engir vextir greiddir á bindiskyldureikninga og hefur verið þannig lengi. Bindiskylda hefði hugsanlega getað dregið úr tapi Seðlabankans um 5 milljarða á ári. Núna reiknast mér til að tap Seðlabankans af viðskiptum hans við bankana sé um 800 milljónir á hverjum mánuði. Allur launakostnaður Seðlabankans er í kringum 2 milljarðar á ári. Þannig að á tveimur, þremur mánuðum er hann búinn að greiða bönkunum í vexti jafn mikið og allan launakostnað Seðlabankans. Þetta er mjög alvarleg staða. Með sama áframhaldi mun að sjálfsögðu ganga á eigið fé Seðlabankans. Þess vegna meðal annars vil ég vara við þessu. Það kemur að vísu á móti að bankinn er með 47 milljarða af seðlum útistandandi sem ekki þarf að greiða vexti af, á eignir á móti sem eru væntanlega 47 milljarðar og bera einhverja vexti. Segjum að bankinn fái líka 5% vexti á sínar eignir sem hann hefur keypt fyrir þessa seðla. Þá fær hann á hverju ári í kringum 2,5 milljarða í vexti af þeim eignasöfnum sem hann fjármagnar á 0% með seðlum. Það er mikilvægt að átta sig á að þetta er mjög mikilvæg tekjulind fyrir Seðlabankann og er endurtekin, kemur ár eftir ár. Ef það er verðbólga á Íslandi upp á 5% fær bankinn líka 2,5% tekjur út af því, vegna þess að auka þarf seðlamagnið í umferð um 5% að öðru óbreyttu og svo koll af kolli, þannig að Seðlabanki er fyrirtæki sem ætti aldrei að tapa peningum. Seðlabanki getur búið til peninga. Það er svolítið sérkennilegt að vera að ræða hér hversu mikið eigið fé hann eigi að hafa þegar þetta er sú stofnun í landinu sem getur í rauninni skapað peninga að vild og hefur til þess okkar umboð. Það er því með ólíkindum að á síðasta ári tókst þessari stofnun að vera rekin með 8 milljarða kr. tapi. Hér hef ég rakið hvernig það hefur gerst. Bankinn hefur tapað á gengismun og hefur tapað á því að greiða bönkum allt of háa vexti. Því er hægt að breyta. Ég veit ekki hvort ég á að fara mjög djúpt í þetta en ég vil ítreka að það eru ekki sérstaklega skýrar kenningar um það hversu mikið eigið fé seðlabankar þurfi að hafa, eins og kemur fram í athugasemdum við frumvarpið og þar má líka sjá að eigið fé getur verið allt frá því að vera verulega neikvætt upp í að vera örlítið, eins og t.d. í Kanada þar sem það er 2%. Það má kannski færa rök fyrir því að seðlar í umferð séu hlutafé í Seðlabankanum sem þeir eiga sem halda á þeim seðlum, en þeir fá að vísu aldrei neinn arð á þá. Það sem við í nefndinni þurfum að gera er að ganga úr skugga um að svigrúm sé fyrir hendi til að færa til 26 milljarða. Ég held að sé til bóta að í þessum ákvörðunum um arðgreiðslur og eiginfjársamskipti við ríkissjóð sé horft til framtíðar en ekki bara aftur fyrir sig og held að það sé miklu gæfulegra en hitt. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 2. þm. Reykv. n. sérstaklega fyrir þessa ræðu. Það er alltaf mjög áhugavert að hlusta á viðhorf hans gagnvart peningakerfinu og Seðlabankanum og öllu sem því við kemur. Hv. þingmaður er stuðningsmaður þess að endurbæta bankakerfið, ef ég skil rétt. Ég hef alltaf litið á það sem ein af reginmistökum Íslendinga fyrir hrun að vera ekki viðbúnir, að gera ráð fyrir því að hlutirnir yrðu bara í lagi. Ég hef smááhyggjur af því að eiginfjárhlutfall Seðlabankans sé lækkað af þeim ástæðum. Ég er þeirrar skoðunar eins og er að það eiginfjárhlutfall eigi að vera eins hátt og við komumst upp með, meira eða minna. Hverjum og einum er frjálst að reyna að sannfæra mig um annað í þeim efnum. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður sé sammála mér um að þetta eiginfjárhlutfall þurfi að vera hátt áður en merki sjást um óveður í fjármálakerfinu.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég held að það séu ekki alveg skýrar línur í því hvað sé hátt eða lágt eiginfjárhlutfall fyrir seðlabanka. Eins og ég benti á er eiginfjárhlutfallið bullandi neikvætt í Síle og Ísrael og það er örlítið í Kanada 2%, 1% jafnvel. Svo er það hátt í Svíþjóð og Noregi, en hjá okkur er það á svipuðu róli og á Nýja-Sjálandi, í Finnlandi, Singapúr, Danmörku og alls konar ríkjum. Ég held þetta sé ekki svo afdrifarík stærð. Það sem skiptir miklu meira máli er að jafnvægi sé í rekstri Seðlabankans, að hann sé ekki að framleiða of mikið af peningum sem skapi verðbólgu. Aðalatriðið í starfi hans er að vinna, með einhverjum aðgerðum, að markmiðum sínum, sem eru bæði fjármálastöðugleiki og stöðugt verðlag og hugsanlega gengisstöðugleiki líka. Til þess hefur hann mikil og skilvirk tæki ef hann vill beita þeim. Seðlabankinn er í gríðarlega sterkri stöðu, með sínum aðgerðum, til að stýra því hvert eigið fé hans raunverulega er. Hann er í annarri stöðu en til dæmis viðskiptabankar eða fyrirtæki sem ekki hafa það vald og það mikla umboð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég hef búið í Kanada sjálfur, bjó þar í tvö og hálft ár. Ég tók eftir einu þar sem Íslendingi þykir svolítið skrýtið, þ.e. að það er ekki nokkur maður í skuld þar eða engir í mínum félagsskap vegna þess að menn fá ekki svo auðveldlega lán. En markaðurinn hegðar sér öðruvísi í öðrum löndum. Íslendingar eru upp til hópa líklegir til að taka lán og líklegir til að fá lán, eða það hefur verið þannig. Ég óttast að sú þróun byrji upp á nýtt. Það er þess vegna sem ég hef miklar áhyggjur af eiginfjárhlutfallinu. Það er vegna þess að ég geri fyllilega ráð fyrir því að ekkert hafi breyst í hegðun Íslendinga gagnvart efnahagnum, hvað þá innviðum efnahagskerfisins sjálfs, ekkert í grundvallaratriðum; örfáir varnaglar hér, fjármálastöðugleikaráð og eitthvað svona, en ekkert sem breytir því hvernig dýnamíkin í hagkerfinu sjálfu virkar. Hún er í veigamiklum atriðum öðruvísi annars staðar. Ég hef meiri áhyggjur af hegðun Íslendinga, fjárfesta sem almennings, þingmanna sem bankamanna, í efnahagnum en ég hefði af kanadíska hagkerfinu til dæmis. Enda segi ég nú stundum að ekkert hrun hafi orðið í Mið-Kanada 2008, í sjálfu sér ekki. Einn og einn bransi sem átti í erfiðleikum, en ekki þannig að teljandi þætti. 7,5% atvinnuleysi sem er ekkert óvenjulegt við kanadíska skalann. Jafnvægi í rekstri er veigamikið atriði, að mínu mati þegar allt er í lagi, en jafnvægi í rekstri er óhugsandi þegar eitthvað kemur upp á eins og gerðist 2007 til að byrja með og síðan 2008. Mér finnst svolítið að við þurfum að hafa hluti eins og eiginfjárhlutfallið hátt; og með háu á ég við svona 20%, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Það gætir örlítils misskilnings í þessu máli. Ég er algjörlega fylgjandi hv. þingmanni með það að eiginfjárhlutfall viðskiptabanka eigi að vera hátt. Þar skiptir það mjög miklu máli af því þeir geta ekki og hafa ekki leyfi til að búa til peninga. Þegar menn hætta að treysta viðskiptabankanum sínum og vilja fá að breyta innstæðunum sínum yfir í seðla þá geta þeir ekki prentað seðla. Eini aðilinn sem má prenta seðla er Seðlabankinn. Hann lendir aldrei í slíkum vandræðum. En ef einhver á krónukröfu á Seðlabankann þá prentar hann krónukröfu og afhendir. Það er því ekkert spurning með þetta, með eiginfjárhlutfallið. Það er miklu meira atriði fyrir Seðlabankann hvort hann eigi gjaldeyri til að afgreiða þá sem vilja breyta krónum yfir í gjaldeyri til dæmis. Það er allt annað mál og er ekki til umræðu hér. Nú á Seðlabankinn mjög mikinn gjaldeyrisvaraforða, hugsanlega miklu meiri en hann þyrfti í venjulegu árferði. Þar held ég að gerð hafi verið mikil varúðarráðstöfun. Hann hefur safnað það sem af er ári 95 milljörðum í gjaldeyrisvaraforðann til viðbótar. Hann hefur hugsanlega keypt þann gjaldeyri með eignum sem hann átti fyrir - þá gerði hann það ekki með seðlaprentun - eða hann bjó til nýja peninga og borgaði fyrir það. Ég held að hann hafi gert það með fyrri leiðinni, selt einhver eignasöfn fyrir gjaldeyri eða skuldabréf. Þá veldur það ekki verðbólgu. Þetta er ástæðan. Þetta er ástæðan fyrir því að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af eiginfjárhlutfallinu í sjálfu sér. Við ættum miklu frekar að horfa á það hvort nægur gjaldeyrir sé í Seðlabankanum til þess að viðskiptin við útlönd og allt það geti gengið snurðulaust fyrir sig, það verður ákveðið hlutfall kannski af erlendum viðskiptum. En aðeins að koma inn á sparnaðinn meðal Íslendinga og Kanadamanna. Ég held að það sé alveg rétt að Íslendingar gengu ansi hratt fram í því að skuldsetja sig, bæði til að kaupa fasteignir og kannski aðra fjármuni. Ég held við hljótum að hafa lært af þessu mikla lexíu, 

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að taka þátt í þessari umræðu um breytingu á lögum um Seðlabanka Íslands og ræða það svolítið út frá því sem kemur við okkur í fjárlaganefnd og velta upp spurningum sem þar komu fram. Það er jú fjáraukalagafrumvarpið sem við tökum til 2. umr. á morgun og byggir á því að þetta frumvarp nái fram að ganga. Ég sagði þegar minni hlutinn bókaði mótmæli gegn því að það frumvarp væri tekið út að það væri óeðlilegt í ljósi þess að stór hluti þeirrar fjárhæðar sem þar um ræðir byggist á því að frumvarp sem þá var ekki komið fram yrði samþykkt og skildi ekki þennan asa og skil reyndar ekki enn, því það er kúnstugt að fara að ræða á morgun um fjáraukalagafrumvarp þegar ekki liggur fyrir hvort þetta frumvarp fer óbreytt í gegn. Það er líka vert að vekja athygli á því að minni hlutinn í fjárlaganefnd óskaði eftir því að fá Seðlabankann á fund ásamt Ríkisendurskoðun og ráðuneytinu til að fara yfir þennan gjörning af því okkur fannst skýringar ráðuneytisins upphaflega vera mjög litlar og engan veginn fullnægjandi. Ég held að það sé alveg ljóst að fundurinn í morgun var töluvert upplýsandi, og þá ekki bara fyrir okkur sem óskuðum eftir honum heldur líka fyrir meiri hlutann því það var ekki einungis að við skildum kannski ekki til fullnustu það sem hér er verið að gera, heldur virtist vera einhver misskilningur á milli ráðuneytis og Ríkisendurskoðunar sem þar kom fram. Ég held því að sá fundur hafi verið afar þarfur. Við vitnuðum til þess minnisblaðs sem Ríkisendurskoðun hafði gert við fjáraukalagafrumvarpið og varðaði eigið fé Seðlabankans og arðgreiðslu og hvernig með hana skyldi fara. Ég held að það sé ljóst og Ríkisendurskoðun dró það ekki til baka að þeir teldu að breyta þyrfti framsetningunni miðað við frumvarpið. Þeir tóku ekki afstöðu í rauninni til þeirra breytinga sem hafa komið fram en hafa ekki verið sendar þeim til umsagnar. Það þýddi eins og hér hefur komið fram að eigið fé bankans ef 26 milljarðar verða teknir út fer niður í 64 milljarða. Töldu þeir og telja að þá væri eignarhluti ríkissjóð oftalinn í ríkisreikningi um 13,5 milljarða, og ekki var gert ráð fyrir því í gjaldfærslu í fjáraukanum sjálfum en það var svo skýrt betur í morgun. Einnig er vert að vekja athygli á því og það var staðfest í morgun af því að sú umræða fór aðeins fram hér í dag varðandi það hvort opinn tékki væri til ríkisins vegna Seðlabankans upp á heimild upp á 52 milljarða sem ríkið skuldbindur sig til að ábyrgjast með breytingum á lögum um bankann, að Ríkisendurskoðun og Seðlabankinn tóku undir það að svoleiðis væri það, og að þá þyrfti það að koma fram í ríkisreikningi með einhverjum hætti, að þetta væri þessi opni tékki. Þrátt fyrir að hér sé talað um að ríkið eigi að fá allan arð af Seðlabankanum, ef þetta frumvarp verður að lögum, þá er líka vert að nefna að í sjálfu sér fer það eingöngu til lækkunar á þessum eignarhluta. Samningurinn eða samkomulagið á þessu bréfi er með þeim hætti að arðurinn verður nýttur til niðurgreiðslu á skuldabréfinu og eign ríkisins í Seðlabankanum þangað til það er að fullu greitt. Þetta er 29 ára bréf með reglulegum afborgunum. Og ef út í það er farið er það auðvitað búið að taka töluvert miklum breytingum og sífellt er verið að breyta þeim skilmálum. Þetta er í þriðja sinn í það minnsta sem það er að koma hér inn á borð til breytinga. Gert var ráð fyrir að það yrði vaxtalaust í fjárlögunum en hins vegar á það núna að verða með 5% vöxtum. Hins vegar er ekki búið að ganga frá þessu endanlega enn þá. Það er líka enn einn óvissuþátturinn. Það er mjög sérstakt að leggja fram eitthvað eitt sem hefur áhrif á annað. Það hefur í för með sér verulega aukin vaxtagjöld ríkissjóðs, ég held að við deilum ekki um það. Við verðum í rauninni að skoða þetta frumvarp út frá mörgum hliðum. Líka það sem kom fram hjá Ríkisendurskoðun um að áætla fyrirframgreiðslu á arðinum sem hér er gert ráð fyrir að verði a.m.k. 8 milljarðar. Það er mjög sérstakt vegna þess að alla jafna er jú arður ekki gerður upp fyrr en niðurstöður efnahagsreiknings liggja fyrir og það gerist ekki fyrr en kannski í febrúar. Það eru eiginlega ekki ásættanleg svör að segja að hægt sé að fara með þetta eins og hvern annan áætlaðan tekjuskatt eða annan skatt inn í áætlunargerð ríkisins. Þetta byggir á níu mánaða uppgjöri skilst okkur á Seðlabankanum, bráðabirgðauppgjörinu til níu mánaða, og gert er ráð fyrir að þetta verði talan. Síðan greindi menn á um með hvaða hætti ætti að bóka þetta í reikningum ríkissjóðs. Það verður áhugavert að sjá hvernig efnahags- og viðskiptanefnd tekur á þessu máli, ekki bara fjárlaganefnd, því að það skiptir gríðarlega miklu máli hvernig þetta fer inn í ríkisbókhaldið. Það er líka varhugavert að gera ráð fyrir arði sem er alls ekki ljóst að verði svona mikill. Það er í rauninni verið að greiða hagnaðinn af árinu 2013 núna á þessu ári og þessa 8 milljarða, allt fyrst og fremst, held ég, til þess að laga ríkisbókhaldið. Menn eru því að draga hér fram stöðu sem er kannski ekki alveg sú staða sem manni finnst eðlilegt að sé dregin fram, bæði þessi lækkun á bréfinu og svo eru þessar tölur á reiki. Hér kom fram að þetta ætti að vera 21 milljarður þrátt fyrir að frumvarpið byggi á 26 milljörðum. Fjáraukalagafrumvarpið byggir líka á 26, en samt segir ráðherra að það eigi að verða 21 milljarður. Það er auðvitað mjög óþægilegt að eiga að taka afstöðu til þeirra talna. Það munar um 5 milljarða til eða frá, það er ekki skiptimynt. Við gætum nýtt þá mjög víða. Af því að ég heyrði aðeins undan og ofan af því sem hér var rætt áðan varðandi aðra erlenda seðlabanka og eigið fé þeirra, hvort þeir þurfi að sækja til ríkissjóðs sinna landa ef þeir lenda í vanda, eða hvort það sé sams konar umhverfi hvað það varðar eins og hér er verið að gera, þ.e. opinn tékki sé hjá öllum ríkjum er varðar eigið fé banka. Ég spurði eftir því hjá Seðlabankanum hvað hann teldi er varðaði markaðinn út á við og lánsfjárhæfi. Þeir töldu sig nú ekki hafa beinar áhyggjur af því og telja sig geta útskýrt það fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, OECD eða hverjum sem er. En þegar maður horfir til þess hvað í rauninni það ætti að vera miðað við þær reglur sem eru í gildi núna þá held ég að þetta sé komið ansi neðarlega. Herra forseti. Ég ætla svo sem ekki að hafa þetta lengra. Ég vildi bara koma og gera aðeins grein fyrir þeim hugleiðingum sem vöknuðu hjá okkur í fjárlaganefnd um málið og þá hugmynd um að eigið fé Seðlabankans væri í rauninni lægra skráð í ríkisreikningi en hjá Seðlabankanum sjálfum. Okkur þykir það kyndugt. Það var nú einn þátturinn í því að fá þá aðila á fund. Það er svolítill ágreiningur uppi um hvernig beri að fara með þetta, en það verður væntanlega búið að leysa það áður en málið verður afgreitt.

Forseti. Ástæða þess að ég lengi þessa umræðu er sú að það hringja einhverjar viðvörunarbjöllur í kollinum á mér. Ég vil því ekki að það sé ósagt látið sem ég hef að segja. Það eru tvö verkfæri sérstaklega til að stýra hagkerfinu, það er peningamálastefna og fjármálastefna. Um langt skeið hefur verið talið nauðsynlegt að seðlabankar sem stýra peningamálastefnu séu sjálfstæðir og óháðir ríkisvaldi og geti farið sína leið og síðan sjái ríkisstjórn og fjárveitingavald, Alþingi í okkar tilfelli, um fjárveitingavaldið. Síðan er kúnstin að beita þessum tveimur verkfærum saman í takt svo að hagstjórnin verði sæmileg. Á árunum fyrir hrun var ekkert samræmi þarna á milli. Á meðan rekin var aðhaldssöm stefna í Seðlabankanum að því leyti að vextir voru mjög háir, sem reyndist náttúrlega mjög óskynsamlegt vegna þess að hingað streymdi inn fjármagn og menn tóku út og neysla jókst hér mjög mikið, þá var allt á fullu blússi í ríkisfjármálunum og ekki mikils aðhalds gætt þar. Auðvitað er dæmið sem við erum með hérna núna ekki hið stóra dæmi um hver sé stefnan í ríkisfjármálum og hver sé stefnan í peningamálum. Á hinn bóginn er ríkisvaldið að seilast inn í Seðlabankann, það er að seilast inn í reikninga Seðlabankans. Ég hef áhyggjur af því. Sú vegferð sem mér sýnist við vera núna í byrjaði þegar fjárlögin voru samþykkt í fyrra og ríkissjóður ákvað einhliða að lækka vaxtagreiðslur sínar af skuldabréfaláni Seðlabankans um 10 milljarða og ætlaði þannig að fá 10 milljarða inn í fjárlögin. Síðan kom í ljós þegar leið á árið að þetta var ekki gerlegt. Þá var farið í samningaviðræður sem tókust ekki betur en svo að frumvarp sem var lagt fram á vordögum var þannig úr garði gert að eftir því sem manni skilst gat Seðlabankinn ekki alveg sætt sig við það og því erum við með þetta frumvarp núna. Nú þarf að samþykkja það. Frumvarpið þýðir, ef ég skil það rétt, að 21 milljarður færist inn á reikninga ríkissjóðs á fjáraukalögum. Fjáraukalögin eru fyrir árið 2014. Fjáraukalög eru í afgreiðslu. Menn þurfa að halda mjög vel á spöðunum í meiri hlutanum hér ef þeir ætla að vera búnir að samþykkja þetta frumvarp fyrir þann tíma. Allt er þetta gert á handahlaupum. Til þess að allar þessar fjárhæðir náist er reiknaður hagnaður af árinu 2014 hjá Seðlabankanum sem er ekki enn þá ljós. Menn gera lítið úr því að hann sé áætlaður, þetta verði allt saman allt í lagi. Það má vel vera, virðulegi forseti, að þetta verði allt saman allt í lagi, en þessi vinnubrögð hræða mig. Ég held að það sem við þurfum hér á landi full varkárni í samskiptum Seðlabanka og ríkissjóðs og í allri fjárhagsstjórn. Við skulum við bara rifja upp: Af hverju er þetta hérna núna? Þetta er út af skuldabréfi sem ríkissjóður gaf út til að forða Seðlabankanum frá gjaldþroti og nú er allt í einu hægt að færa það skuldabréf niður og færa þessa milljarða inn í ríkissjóð. Svo getum við haldið áfram og spurt um gjaldþrot Seðlabankans. Það var út af því að allt fór hér á höfuðið eins og við öll vitum. Það má aftur rifja upp 500 millj. evra lánið sem var hálfur gjaldeyrisvarasjóður landsins sem virðist hafa verið settur út úr Seðlabankanum í fáti þennan örlagaríka dag, 6. október 2008. Þetta hræðir mig allt saman mikið. Mig langar líka að koma aðeins inn á orðanotkun hér. Ég hef lært það í gegnum árin að þegar menn vilja pínulítið fela það sem þeir eru með þá segja þeir að málin séu flókin, óskaplega flókin. Við heyrðum það t.d. hérna um daginn í umræðu fjáraukalögin, held ég, að fjáraukalögin lækkuðu um milljarð vegna þess að ekki hefði verið gengið frá reglugerð um gjaldskrá sérfræðilækna og það var eitthvað flókið. Það er bara ekkert flókið við það. Það hafði sem sagt verið ákveðið að færa ekki upp gjaldskrána á þessu ári vegna þess að menn ætla væntanlega að láta neysluverðsvísitöluna ekki reiknast upp og þeir ætla að fresta því til næsta árs, þannig að í ár greiðir fólk minna ef það fer til sérfræðilækna en það mun gera á næsta ári því að þá hækka þessi gjöld. Það er ekkert flókið við það. Þetta vildu menn meina að hefði verið flókið. En þessar millifærslur og æfingar sem okkur er boðið upp á núna segja menn að séu ekkert flóknar heldur liggi þær ljósar fyrir. Ég mótmæli því, virðulegi forseti. Þetta er nokkuð flókið dæmi og sérstaklega hvernig það er sett fram. Við eigum að hafa varann á. Ef ég kem svo að einu alveg sérstöku dæmi sem hræðir mig svolítið þá er það ákvæðið um að í framtíðinni verði þetta þannig að ef það er hagnaður af Seðlabankanum og Seðlabankinn telur að það eigi að hækka eigið fé þá þarf að fá umsögn ráðherra og síðan þarf bankaráð að samþykkja hækkunina. Við skulum ekki gleyma því, virðulegi forseti, að bankaráð Seðlabanka Íslands er pólitískt. Þarna tel ég ríkisvaldið - þá er ég ekkert að tala bara um þessa ríkisstjórn, ég er að tala um næstu ríkisstjórn og hina þar á eftir sem geta verið ólíkt samsettar þessari - vera komið með tækifæri til þess stöðva það að hagnaður af bankanum sé notaður til að hækka eiginfjárhlutfallið í andstöðu við stjórn Seðlabankans, sem er bankastjórinn eða bankastjórarnir ef þeir eru fleiri, og í staðinn sé greitt inn í ríkissjóð. Þetta er í rauninni ekkert annað en seðlaprentun. Þó að þarna sé ekki um gífurlega háar upphæðir að ræða þá eru stjórnmálamenn samt sem áður komnir þarna með verkfæri sem þeir geta notað til þess að hafa afskipti af Seðlabankanum í þessum mæli og taka fé út úr honum. Þetta finnst vont ákvæði. Á þetta hafa þingmenn bent á undan mér og lagt sérstaklega til við formann nefndarinnar að þetta verði skoðað. Virðulegi forseti. Mér finnst fljótaskrift á þessu. Mér finnst þetta eins og reddingar. Mér finnst að við eigum ekki að fara þannig að þegar við breytum lögum um Seðlabanka Íslands, hvort sem það er um hve hátt eigið fé eigi að vera eða eitthvað annað. Við verðum að stíga varlega til jarðar hvað varðar þessa mikilvægu stofnun hér í þjóðfélaginu.

Herra forseti. Ég þakka fyrir ágæta umræðu um þetta mál sem hefur af einhverjum sökum að mestu snúist um 4. gr. frumvarpsins, eða þá grein sem heimilar að stofnfé bankans sé lækkað um 26 milljarða og greitt í ríkissjóð. Eins og ég vék að í máli mínu fyrr í dag er sú niðurstaða í frumvarpinu fengin eftir margra mánaða víðtækt samráð við Seðlabankann og er í góðu samráði við bankann. Um hana er samstaða milli þeirra sem unnu frumvarpið fyrir hönd fjármála- og efnahagsráðuneytisins og fulltrúa Seðlabankans. Sú tala er fengin að teknu tilliti til alls þess sem fram kemur í frumvarpinu að öðru leyti. Það hefur verið einkennilegt að hlusta á þá umræðu undir 1. umr. þessa máls þar sem látið er að því liggja að undirliggjandi tilgangur með þessu öllu saman sé sá að afla ríkissjóði tekna en ekki sá sem ég vék að í upphafi máls míns, þ.e. að auka fjárhagslegt sjálfstæði Seðlabankans. Það er megintilgangurinn með þessu máli. Ég vék að því í framsöguræðu minni, eins og staðan er í dag getur komið til greiðslu hagnaðar til ríkissjóðs frá Seðlabankanum þrátt fyrir að eiginfjárstaðan sé neikvæð. Fyrst ég tala um eigið fé Seðlabanka er það nú ekki alveg einfalt mál, hvað sem hver segir. Seðlabanki hvers lands er ekki eitthvert venjulegt fyrirtæki. Af þeim sökum er engin algild regla til, ef menn ætla t.d. að leita að fyrirmyndum annars staðar verða þeir fljótir að komast að þeirri niðurstöðu að hver hefur sungið það með sínu nefi hvernig eiginfjárreglum er stillt upp hjá seðlabönkum almennt. Þó er það svo að ákveðnar viðmiðunarreglur hafa þróast sem hér er byggt á, m.a. eftir ráðgjöf erlendra sérfræðinga sem hafa helgað sig þessum fræðum og er að finna nánari útlistun á þeim reglum í einstökum greinum frumvarpsins. Ég hef heyrt sagt nokkrum sinnum í ræðum dagsins að Seðlabanki Íslands hafi á einhverjum tímapunkti verið gjaldþrota. Ef menn vilja botna þá umræðu mundi ég gjarnan vilja vita: Hverjir voru það sem Seðlabankinn skuldaði peninga og hann gat ekki greitt? Hverjir voru það sem ætluðu að herja á Seðlabankann og krefja hann um greiðslu en hann gat ekki staðið í skilum? Var það einhver sem átti kröfu á Seðlabankann sem hann átti ekki að geta staðið undir? Auðvitað er það ekki svo. Það er ekki svo að Seðlabankinn hafi á einhverjum tímapunkti verið uppiskroppa með fé. Það er eiginlega hálfgerð þversögn. Hins vegar þótti tilhlýðilegt á sínum tíma að leggja Seðlabankanum til aukið eigið fé upp á tæpa 200 milljarða kr. Það skuldabréf stendur í dag í rúmum 170 milljörðum. Með því átti að tryggja að bankinn væri að fullu og óumdeilanlega fjárhagslega sjálfstæður. Ég fór í fyrri ræðu minni aðeins yfir það í hverju fjárhagslegt sjálfstæði seðlabanka felst, m.a. að hann hafi sjálfstæðan rekstur og hann þurfi ekki að reiða sig á opinber framlög með sama hætti og aðrar ríkisstofnanir. Það var kannski fyrst og fremst í þeim tilgangi sem skuldabréfið var gefið út, en það var að sjálfsögðu ekki svo að Seðlabankinn væri gjaldþrota, að hann gæti ekki greitt einhverjum einhverja reikninga sem á hann stæðu. Sú umræða virðist vera á miklum misskilningi byggð um eðli rekstrar og efnahags seðlabanka og verður að leiðrétta hér. Varðandi tekjufærsluna sem fylgir þessu máli vil ég koma aftur inn á það að frá því að Seðlabankinn fékk umrætt skuldabréf hefur eigið fé bankans vaxið mjög verulega. Það er núna rúmlega 90 milljarðar. Það er ekki nema eðlilegt að þeirri spurningu sé velt upp sem er í raun undirliggjandi í frumvarpsgerðinni: Hvað er fullnægjandi eigið fé fyrir bankann? Hver er eðlileg viðvarandi eiginfjárstaða fyrir bankann? Er t.d. þörf á því að ríkið taki á sig háar vaxtagreiðslur af skuldabréfinu á sama tíma og bankinn hefur mjög sterka eiginfjárstöðu? Því er ekki hægt að svara nema taka inn í myndina allar þær breytur sem við ræðum í tilefni af þessu frumvarpi. Með þessu frumvarpi er ein ákveðin grundvallarbreyting komin inn sem mér finnst allt of lítið hafa verið gert úr í umræðunni í dag. Hún er sú að samhliða því að bankinn greiði út til ríkissjóðs þessa 26 milljarða fær hann standandi innkallanlegt eiginfjárloforð frá ríkissjóði sem mundi standa samkvæmt heimildarákvæði í fjárlögum. Eitthvað hefur verið rætt um að það kunni að standa í vegi fyrir innköllun eigin fjárins að fyrir því þurfi samþykkt í réttum stofnunum Seðlabankans, t.d. ef eiginfjárstaðan er ófullnægjandi og bankinn óskar eftir því að hagnaður af rekstri hans bætist við eigið féð. Eins ef bankinn kallar eftir innborgun á eigið fé vegna ófullnægjandi eiginfjárstöðu til þess að leiðrétta það og hafa það í ásættanlegri stöðu. Í stað þess að sjá þessar hindranir sem galla á málinu þætti mér nær að menn bæru það saman við núverandi stöðu þar sem bankinn hefur enga tryggingu, hann er algerlega berskjaldaður fyrir þeirri stöðu sem kom t.d. upp hér 2008 og 2009. Hann hefur enga tryggingu fyrir innborgun eigin fjár. Hann getur lent í því, eins og ég hef bent á hér oftar en einu sinni, að greiða út arð til ríkissjóðs þrátt fyrir neikvæða eiginfjárstöðu. Það er enginn varanleiki eða eðlileg lögfest viðmið til staðar um það hvernig þessum fjárhagslegu samskiptum Seðlabankans og ríkisins eigi að vera háttað yfir tíma. Á öllu því er tekið í frumvarpinu og það fært til betri vegar. Þess vegna ætti það að vera óumdeilanlegt að sjálfstæði Seðlabankans í þessu tilliti er mjög aukið með þessu máli og er það yfirlýstur tilgangur með málinu að tryggja sjálfstæði bankans hvað þetta snertir. Á því grundvallast að sjálfsögðu það ágæta samstarf sem ráðuneyti mitt hefur haft við Seðlabankann um málið, að niðurstaðan yrði í öllu falli sú, sama hver útfærslan yrði nákvæmlega, og hefur farið talsverður tími í að vinna að henni, að fjárhagslegt sjálfstæði bankans yrði aukið með þessum breytingum. Það er þess vegna algerlega óþarft að gera þessa færslu milli Seðlabankans og ríkisins eitthvað tortryggilega. Á móti kemur standandi loforð upp á rúma 50 milljarða sem bankinn hefur ekki í dag. Það er standandi loforð. Hvenær sem á því þarf að halda getur bankinn kallað eftir því. Að sjálfsögðu gerist það með þeirri aðkomu þingsins eins og ég hef lýst hér og kemur fram í frumvarpinu. Ég hef hlýtt á vangaveltur í dag varðandi sviðsmyndir til næstu þriggja ára. Það er út af fyrir sig rétt að sviðsmyndir geti verið að einhverju leyti óáreiðanlegar - við getum líka kallað þær rekstraráætlanir bankans þrjú ár fram í tímann að teknu tilliti til einhverra breytinga í efnahagslífinu. Það er eðlilegt að menn bendi á það, sérstaklega eftir því sem þeir spá lengra fram í tímann. En engu að síður þykir það eðlilegt að þegar ákvarðanir eru teknar um þessi mál sé m.a. horft til þess hver staðan er hjá bankanum í það og það skiptið og hvað blasir við í nánustu framtíð. Það er ekkert óeðlilegt að horft sé til næstu þriggja ára eins og hér er lagt upp með og reyndar er mjög auðvelt að sjá fyrir sér ástandið hér á árunum eftir fall fjármálakerfisins árið 2008 þar sem lagt var upp með ákveðna stöðu efnahagsreikningsins og áætlanir gerðar með hliðsjón af efnahagsáætlun stjórnvalda frá þeim tíma um það hvernig næstu ár mundu verða. Það þarf ekki að vera mikil nákvæmnisvinna eða ómannleg spágeta, heldur einfaldlega að menn setji það niður fyrir sig hvað líklegt er að gerist á næstu missirum og árum sem taka þurfi tillit til þegar ákvarðanir eru teknar um ráðstöfun hagnaðar eða innköllun eigin fjár. Ég verð líka að gera sérstaka athugasemd við það að frumvarpið sé sett í einkennilegt ljós vegna skuldaaðgerða ríkisstjórnarinnar. Þetta mál hefur í sjálfu sér ekkert með þær að gera, enda er þegar komið fram að afkoma ríkissjóðs á árinu 2014 að öðru leyti gefur alveg nægt tilefni til þess að ráðast í flýtingu þeirra aðgerða. Það er skynsamlegt og heppilegt og kemur þeim til góða sem njóta eiga aðgerðanna. Við skulum hafa það í huga að án þeirra aðgerða og án þeirrar tekjufærslu sem hér er verið að ræða í tilefni af þessu frumvarpi stefndi í að afgangur á ríkissjóði væri u.þ.b. 40 milljarðar. Með tekjufærslunni sem tengist þessu máli stefndi í að afgangur af ríkissjóði væri um 60 milljarðar, en þegar gengið var frá fjárlagafrumvarpinu gerðu áætlanir ráð fyrir afgangi upp á einn milljarð. Þetta mál er engin frumforsenda fyrir því að skuldaaðgerðunum sé flýtt, en hins vegar er því ekki að leyna að verulegur hluti af áætluðum heildarafgangi ársins tengist því máli. Það hefur legið fyrir allt frá því að fjárlagafrumvarpið kom fram og um það var fjallað í greinargerð með því. Virðulegi forseti. Að því sögðu vil ég ítreka það sem ég hef áður sagt um það starf sem bíður nefndarinnar, ég tel að mörg af þeim álitamálum sem drepið hefur verið á í umræðunni í dag muni skýrast hratt í vinnu nefndarinnar. Nefndin þekkir líka málið frá því á vordögum. Þegar fram komu athugasemdir frá Seðlabanka Íslands undir meðferð nefndarinnar óskaði ég strax eftir því að nefndin léti málið bara liggja og við fengjum tækifæri til að fara yfir athugasemdir Seðlabankans sem við gerðum í vor og í sumar og fram á haust. Tekið hefur verið tillit til þeirra og málið er þannig fram komið að nýju með breytingum sem taka tillit til þeirra athugasemda. Það stóð aldrei til að afgreiða málið í ágreiningi við Seðlabankann, eins og mér finnst hafa verið látið liggja að hér. Ég er sannfærður um að þegar nefndin kallar eftir skýringum á þeim atriðum sem verið hafa til umræðu í dag muni menn átta sig á því að málið snýst ekki um neitt annað en þann yfirlýsta megintilgang að styrkja eiginfjárstöðuna. 

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, nr. 100/2007, með síðari breytingum. Flutningsmenn að þessu máli eru auk mín hv. þingmenn Helgi Hjörvar, Oddný G. Harðardóttir og Össur Skarphéðinsson. Með frumvarpinu er lagt til að örorkulífeyrisþegar sem fá greidda aldurstengda örorkuuppbót samkvæmt 21. gr. laga um almannatryggingar fái hana einnig greidda eftir að þeir hafa náð 67 ára aldri. Aldurstengd örorkuuppbót er bótaflokkur sem er hugsaður sem uppbót fyrir þá sem verða öryrkjar ungir að árum og hafa því safnað sér litlum réttindum í lífeyrissjóðum og fá þar af leiðandi lágar greiðslur þaðan. Fjárhæð aldurstengdrar örorkuuppbótar miðast við þann aldur sem einstaklingur er fyrst metinn 75% öryrki. Fjárhæðin lækkar síðan eftir því sem einstaklingur verður eldri þegar hann er metinn 75% öryrki. Sterk rök standa til þess að greiðslurnar haldi sér eftir 67 ára aldur enda engin hlutlæg ástæða fyrir því að tekjur öryrkja lækki við það eitt að verða 67 ára enda koma ekki til við þann aldur neinar auknar greiðslur á grundvelli annarra laga eða reglna. Um 16 þúsund einstaklingar fá nú greidda aldurstengda örorkuuppbót í hverjum mánuði. Mánaðarleg heildargreiðsla aldurstengdrar örorkuuppbótar er um 245 millj. kr. á mánuði og er því meðalgreiðsla til hvers einstaklings ríflega 15.000 kr. á mánuði að meðaltali. Ljóst er að þessi útgjöld munu aukast við samþykkt frumvarpsins en nú eru tæplega 7 þúsund einstaklingar ellilífeyrisþegar sem áður voru örorkulífeyrisþegar og fengu greidda aldurstengda örorkuuppbót. Ef miðað er við fjölda skráðra ellilífeyrisþega í janúar, sem voru þar áður skráðir örorkulífeyrisþegar, og miðað er við hvenær þeir urðu öryrkjar, má gera ráð fyrir því að kostnaður við að halda áfram að greiða þeim einstaklingum aldurstengda örorkuuppbót sé um 20 millj. kr. á mánuði. Gróflega áætlað má gera ráð fyrir því að viðbótarkostnaður á næsta ári verði því um 240–250 millj. kr. verði frumvarpið samþykkt. Í ákvæði til bráðabirgða er lagt til að þeir ellilífeyrisþegar sem fengu greidda aldurstengda örorkuuppbót til 67 ára aldurs en hafa eftir þann aldur ekki fengið greidda uppbótina geti einnig átt rétt á aldurstengdri örorkuuppbót að uppfylltum öðrum skilyrðum laga um almannatryggingar. Í hinu stóra samhengi opinberra almannatrygginga er því ekki um háar fjárhæðir að ræða en fyrir hvern einstakling sem byggir framfærslu sína á ellilífeyrisgreiðslum almannatrygginga skipta greiðslurnar verulegu máli og er því um mikilvægt réttlætismál fyrir þann hóp að ræða. Ég tel einboðið að við hér á Alþingi getum sameinast um þessa breytingu. Hæstv. forseti. Ég legg til að þessu máli verði að lokinni 1. umr. vísað til velferðarnefndar.

Herra forseti. Aldurstengd örorkuuppbót var tekin upp á sínum tíma með þeim rökstuðningi að það þyrfti að bæta þeim sem yrðu ungir öryrkjar upp þá staðreynd að þeir fá ekki að afla sér réttinda í lífeyrissjóði, sérstaklega ekki til framreiknings. Einnig það að þeir væru ekki búnir að safna sér eignum, fé og eignum, eins og aðrir sem yrðu öryrkjar seinna. Sá sem verður öryrki um fertugt er þá væntanlega búinn að kaupa sér íbúð og eignast hlut í henni með því að borga niður lán, hann á framreikningsrétt í lífeyrissjóði o.s.frv. Gallinn við þessa hugsun er sá að þetta eru meðaltalstölur. Margir verða öryrkjar mjög ungir, t.d. sjómenn, og fá framreikning. Þeir eru kannski búnir að vera sjómenn í þrjú ár, fá fullan framreikning til ellilífeyrisaldurs og sá framreikningur getur verið umtalsverður og lífeyririnn umtalsverður. Eftir breytingu sem gerð var á lífeyriskerfinu í fyrrasumar skerða bætur úr lífeyrissjóði ekki bætur frá almannatryggingum, þ.e. grunnlífeyrinn og aldurstengdu uppbótina. Mjög margir öryrkjar fá fullan grunnlífeyri og örorkuuppbót, um 70 þús. kr. á mánuði, þrátt fyrir að vera með góðan lífeyri úr lífeyrissjóði. Þetta býr til misræmi miðað við hina sem verða seinna öryrkjar eða eiga ekki rétt á lífeyrissjóði. Ég held því að þessi aldurstengda örorkuuppbót hafi reynst mjög illa til að ná því markmiði að vera uppbót fyrir það fólk sem verður öryrkjar ungt að árum og alveg sérstaklega á það við um þá sem aldrei fara á vinnumarkað. Það er hópur sem ég held að við ættum að bera umhyggju yfir, þ.e. fatlaðir sem fara aldrei á vinnumarkað, afla sér aldrei réttinda í lífeyrissjóði eða mjög óverulegra og hafa notið aldurstengdu örorkuuppbótarinnar sem miklu fleiri fá þó. Svo varðandi það að menn lækki í launum við að fara á lífeyri. Það er þekkt í atvinnulífinu. Þeir sem eru í venjulegum störfum þurfa alltaf að búa sig undir að lækka umtalsvert í launum og ráðstöfunarfé þegar þeir fara á lífeyri. Þetta þekkir fólk og býr sig undir þetta, t.d. með séreignarsparnaði eða öðru slíku, til að mæta því áfalli, þannig að sú röksemd er ekki endilega til staðar. Ég held því að þetta frumvarp, þar sem gert er ráð fyrir því að aldurstengda uppbótin haldist, nái ekki vel markmiði sínu og sé í raun til hins verra. Maður sem verður öryrki sjötugur fær mjög litla aldurstengda örorkuuppbót, svo að maður tali nú ekki um þann sem verður öryrki fimmtugur. En hann hefur ekkert síður þörf fyrir góðan lífeyri en annar sem verður öryrki mjög ungur ef þeir hafa báðir sambærilegan rétt úr lífeyrissjóði. Það er einmitt það sem aldurstengda örorkuuppbótin nær ekki fram, þ.e. að bæta fólki upp það sem það hefur ekki rétt til í lífeyrissjóði, ella ætti lífeyrir úr lífeyrissjóði kannski að skerða aldurstengdu uppbótina sérstaklega. Varðandi þá sem eru öryrkjar alveg frá byrjun, alla ævi, fatlaðir og aðrir slíkir, þá hafa þeir notið aldurstengdu örorkuuppbótarinnar. Hins vegar hefur það gerst að framfærsluuppbótin, sem var tekin upp 2008–2009 og bætti stöðu þeirra sem voru mjög illa settir, þ.e. höfðu engin lífeyrisréttindi eða atvinnutekjur neins staðar. Staða þeirra batnaði umtalsvert við framfærsluuppbótina, um 20%, þeirra sem höfðu engar tekjur annars staðar. En á móti kemur að aldurstengda örorkuuppbótin skertist, merkilegt nokk, einar bætur skerða aðrar bætur, króna á móti krónu, sem og greiðslur úr lífeyrissjóði og atvinnutekjur. Þetta hefur haft mjög alvarleg áhrif og verið er að reyna að laga þetta í þeirri nefnd sem ég stýri, að laga það hvernig framfærsluuppbótin skaðaði í raun þá öryrkja sem voru með aldurstengda örorkuuppbót og þá sem voru með réttindi í lífeyrissjóði. Þar kemur upp dálítill vandi hvernig menn leysa þetta með aldurstengdu örorkuuppbótina, vegna þess að þeir sem hafa hana eingöngu hafa ekki notið hennar vegna þess að framfærsluuppbótin skerti krónu á móti krónu. Þeir sitja uppi með það að fá örlitla framfærsluuppbót, upp á 3 þús. kr. eða eitthvað slíkt, búið er að skerða hana alveg niður í 3 þús. kr. eða jafnvel minna, og þeir njóta ekki aldurstengdu uppbótarinnar. Þeir sem verst eru settir, þ.e. fatlaðir sem aldrei fara á vinnumarkað, hafa farið illa úti úr hruninu og því sem þar gerðist vegna þess að framfærsluuppbótin sem aðrir nutu nýtist þeim ekki vegna þess að hún skerðir aldurstengdu uppbótina. Þetta sýnir hvað þetta er óskaplega flókið kerfi og það er eitt af markmiðum þeirrar nefndar sem ég stýri að einfalda það þannig að fólk geti skilið það og auðveldara sé að sjá hvað gerist ef menn breyta einum þætti, hvaða áhrif það hefur á aðra þætti. En það er ljóst að þeir sem aldrei fara á vinnumarkað njóta ekki þessarar aldurstengdu örorkuuppbótar, þó að maður kynni að halda að svo ætti að vera, út af framfærsluuppbótinni, og hinir sem hafa lífeyri úr lífeyrissjóði eða tekjur, til dæmis af vernduðum vinnustöðum og öðru slíku, njóta hennar í einhverju en miklu minna en menn kynnu að halda. Sú tillaga sem hér kemur fram lagar ekki þá stöðu sem er hjá þeim sem verða öryrkjar mjög ungir og hafa aldrei verið á vinnumarkaði. Þeir fá jú ekkert út af framfærsluuppbótinni og fá það ekkert frekar þegar þeir verða aldraðir, þannig að þeir njóta þess í engu nema kerfinu verði breytt. Þeir eiga þá enn langt í land með að verða ellilífeyrisþegar vegna þess að framfærsluuppbótin var tekin upp 2009 og er ekki farin að virka á þennan hóp enn þá. Ég held að það sé nauðsynlegt að bíða eftir niðurstöðu úr vinnu þeirra sem eru að leysa málin heildstætt, vinnu þeirrar nefndar sem ég stýri. Ég mun leggja til að beðið verið með að afgreiða þetta frumvarp þar til þeirri endurskoðun er lokið.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir ræðuna. Ég veit að hann er áhugamaður um almannatryggingakerfið og betur að sér um það en flestir þingmenn. Það er rétt sem þingmaðurinn bendir á að almannatryggingakerfið er ákaflega flókið og unnið er að breytingum á því sem eru meðal annars til einföldunar. En ég hef nú lært það í aðkomu minni að lögum um almannatryggingar að boðaðar breytingar á þeim eru ekki alltaf jafn mikið á næsta leiti og látið er í veðri vaka. Ég tel því mikilvægt að farið verði gaumgæfilega yfir þetta mál. Það eru ákveðnir hópar sem verða fyrir tekjuskerðingu við það að fara á ellilífeyri og sem mega mjög illa við því. Frumvarpinu er ætlað að mæta því. Það er hárrétt sem hv. þm. Pétur Blöndal nefndi að almenna reglan er sú að fólk lækkar í launum við það að fara á ellilífeyri og bætir sér það upp til að mynda með séreignarsparnaði. En hér erum við að fjalla um hópa sem oft og tíðum hafa ekki haft tök á séreignarsparnaði og hafa verið langt undir meðaltekjum öll sín ár. Þó að ekki sé hægt að alhæfa um fjárhag og stöðu öryrkja vitum við að sá hópur sem helst er í hættu á að verða fátækur, stærsti áhættuhópurinn hvað varðar fátækt, eru öryrkjar sem og langtímaatvinnulausir og einstæðir foreldrar. Frumvarpinu er ætlað að draga úr þeirri áhættu.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs í andsvari fyrst og fremst til að lýsa mjög eindregnum stuðningi við frumvarpið. Við höfum rætt það í okkar þingflokki og erum því hjartanlega sammála. Hv. þingmaður og fyrsti flutningsmaður, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, gerði prýðilega grein fyrir þeim rökum sem hvíla að baki þessari tillögu um breytingu á lögum og hef ég enga athugasemd fram að færa aðra en að lýsa stuðningi við frumvarpið.

Herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson beindi ekki til mín spurningu en ég þakka honum yfirlýstan stuðning. Ég vildi bara koma upp til þess að lýsa því yfir að sá stuðningur kemur mér ekki á óvart af hans hálfu. Ég fagna því að hafa fengið staðfestingu á því héðan úr ræðustól.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um kaup ríkisins á Grímsstöðum á Fjöllum. Tillagan er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leita eftir samningi um kaup á Grímsstöðum á Fjöllum og tryggja þannig að jörðin verði þjóðareign.“ Að flutningi þessarar þingsályktunartillögu stendur auk mín hv. þm. Svandís Svavarsdóttir. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni segir m.a., með leyfi forseta: „Margt mælir með því að ríkið festi kaup á Grímsstöðum á Fjöllum sem eru í þjóðlendujaðrinum. Ríkið á þegar tvær jarðir suður af Grímsstöðum, Víðidal og Möðrudal, og um fjórðung Grímsstaða á Fjöllum. Tekið er undir það sem fram kemur í framangreindri áskorun að æskilegt er að mótuð verði stefna varðandi eignarhald og umráð yfir óbyggðum og þá sérstaklega bújörðum sem teygja sig inn á hálendið.“ Þessi þingsályktunartillaga var fyrst flutt á 141. löggjafarþingi af Guðfríði Lilju Grétarsdóttur og síðan endurflutt af okkur þingmönnunum Svandísi Svavarsdóttur og mér, sem áður segir, í tvígang á 142. og 143. löggjafarþingi. Ég vísaði hér í áskorun til Alþingis og ríkisstjórnar, en hún birtist í fjölmiðlum í kjölfar þess að kínverskur auðmaður áformaði að kaupa Grímsstaði á Fjöllum. Við þekkjum þá sögu sem erum í þessum sal og sennilega flestir í þjóðfélaginu. Þá varð til áskorun sem birtist í blöðum, í heilsíðuauglýsingu og er áskorunin svohljóðandi: „Grímsstaðir á Fjöllum verði þjóðareign. Stjórnvöldum ber að standa vörð um eignarhald og umráð landsmanna yfir óbyggðum Íslands og þar með bújörðum sem teygja sig inn á hálendið eða hafa sérstöðu í huga þjóðarinnar af landfræðilegum, sögulegum og menningarlegum ástæðum. Þessa skoðun staðfestum við með undirskrift okkar. Við skorum á Alþingi og ríkisstjórn að marka skýra stefnu í þessa veru og ákveða hvaða jarðir í eigu ríkisins skuli aldrei selja og að ríkið muni kaupa hliðstæðar jarðir til að tryggja að þær haldist í þjóðareign.“ Ég flutti ræðu síðast þegar þetta mál var á dagskrá. Sjálfum finnst mér það hafa verið innihaldsríkasta ræða sem ég hef flutt á Alþingi, en hún fjallaði í rauninni ekki um annað en að lesa upp öll nöfnin sem voru undir þessari áskorun. Ég ætla ekki að gera það núna, nöfnin fylgja tillögunni en ég ætla að lesa fáein þeirra upp hér. Vigdís Finnbogadóttir, fyrrum forseti Íslands, Ólafur Stefánsson handknattleiksfyrirliði, Björk Guðmundsdóttir tónlistarkona, Helgi Haukur Hauksson, formaður Samtaka ungra bænda, Páll Skúlason, heimspekingur, fyrrverandi háskólarektor, Ómar Þ. Ragnarsson fréttamaður, Matthías Johannessen rithöfundur, Brynhildur Halldórsdóttir æðarræktandi, Syðra-Lóni, Langanesi, Guðrún Nordal, forstöðumaður Stofnunar Árna Magnússonar, Styrmir Gunnarsson, fyrrv. ritstjóri, Jón Ólafsson, aðstoðarrektor Háskólans á Bifröst, Halldór G. Jónasson stýrimaður, Vopnafirði, Margrét Kristín Blöndal tónlistarkona, Jón Kalman Stefánsson rithöfundur, Gunnar Kristjánsson prófastur, Reynivöllum í Kjós.“ Þetta eru fyrstu nöfnin á listanum, sem eru um 150 talsins, og ef við byrjum neðan frá þá er mannvalið ekki síðra: „Páll Óskar Hjálmtýsson tónlistarmaður, Ása Ketilsdóttir, Laugalandi við Ísafjarðardjúp, Ævar Kjartansson útvarpsmaður, Katrín Fjeldsted læknir, Þorsteinn frá Hamri skáld, Svanhildur Halldórsdóttir Kópavogi, Kári Arnórsson, fyrrv. skólastjóri, Áslaug Agnarsdóttir sviðsstjóri, Valgerður Andrésdóttir erfðafræðingur, Sigurður Örn Guðbjörnsson mannfræðingur, Guðni Ágústsson, fyrrv. alþingismaður og ráðherra, Anna Lísa Björnsdóttir, framkvæmdastjóri.“ Svona mætti áfram lesa, ég ætla ekki að lesa öll þessi nöfn upp, en hér er breið spegilmynd af íslensku samfélagi og breið í þeim skilningi að þarna pólitíska litrófið. Þarna eru fyrrverandi ritstjórar gömlu flokksblaðanna. Ég nefndi þarna Styrmi Gunnarsson, Kjartan Ólafsson er þarna líka og Helgi Már Arthúrsson af Alþýðublaðinu, en hann er nú látinn. Baldur Jónasson er þarna, fyrrverandi framkvæmdastjóri og einn af aðalhvatamönnum þessa átaks. Hann er einnig látinn. Þarna eru þingmenn úr öllum flokkum, enginn núverandi þingmaður, ekki var leitað til núverandi þingmanna, að því er mér er sagt, en þarna eru fyrrverandi þingmenn úr öllum flokkum: Forsetar Alþingis; Guðrún Helgadóttir, Halldór Blöndal, Ragnar Arnalds og fleiri fyrrverandi forsetar þingsins. Og þarna er einnig Megas tónlistarmaður. Þetta er mikill konfektkassi sem hægt er að tína upp úr. Hafsteinn Hjartarson verktaki, Lára Hanna Einarsdóttir þýðandi, Svanur Halldórsson leigubílstjóri. Þarna er sem sagt mikið litróf og ég velti því fyrir mér hvernig stendur á því að ekki er hlustað á þetta fólk. Þarna er talað um að leita eftir samningum um kaup á Grímsstöðum á Fjöllum. Væri nú ekki ráð að ríkisstjórnin gerði út menn að beiðni Alþingis til að kanna þau kjör sem festa mætti kaup á þessari jörð á? Mér finnst að það eigi að hlusta á þetta fólk. Þetta er, eins og ég sagði áðan, spegilmynd af íslensku samfélagi, þarna eru allar starfsstéttir, öll pólitíkin, þarna er ungt fólk og eldra fólk og mér finnst að það eigi að hlusta á þetta fólk. Fyrsta skrefið er að koma málinu til nefndar og ég óska eftir því að þetta þingmál gangi til allsherjar- og menntamálanefndar Alþingis og fái þar umfjöllun.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi sem ég hef í tvígang áður lagt fram í þinginu. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á fyrirkomulagi frídaga á Íslandi. Áður hafa verið lagðar fram þingsályktunartillögur um að flytja það frí sem fólk hefur fengið á sumardaginn fyrsta og uppstigningardag frá þeim fimmtudegi sem daginn ber upp á og yfir á föstudag eða mánudag þar á eftir. Þá hefur þetta mál fengið nokkuð almenna umfjöllun og meðal annars hefur Rafiðnaðarsambandið beitt sér fyrir sambærilegri breytingu. Vilji þjóðarinnar hefur verið kannaður nokkrum sinnum á liðnum árum og oft verið mikið fylgi við það að breyta fyrirkomulaginu í samræmi við það sem lagt er til í frumvarpi þessu. Með frumvarpinu er ekki verið að leggja til að helgi eða hefð viðkomandi daga sé færð, breytt eða rýrð heldur eingöngu að það frí sem þeim fylgir sé fært til hagræðis fyrir launþega, fjölskyldur þeirra og atvinnurekendur. Stakir frídagar eru á margan hátt óheppilegir á vinnustöðum. Þeir skapa óhagræði og draga úr framleiðni. Á sama hátt nýtist stakur frídagur launþegum ekki nema að nokkru leyti, með vinnudag á undan og eftir. Það fyrirkomulag sem hér er lagt til ætti því að auka möguleika launþega á að nýta það frí sem þeir fá með lengri helgi, er fjölskylduvænna fyrirkomulag og er til hagræðis fyrir atvinnurekendur. Í frumvarpinu er lagt til að veita skuli almennan frídag vegna uppstigningardags og sumardagsins fyrsta næsta föstudag eftir þann dag sem þá ber upp á. Með því að færa fríið um einn dag skapast meiri tenging við upphaflega frídaginn og vísa mætti til uppstigningarhelgarinnar og fyrstu sumarhelgarinnar. Þar sem sumardaginn fyrsta ber stundum upp á sama dag og skírdag og föstudagurinn á eftir er þá föstudagurinn langi er kveðið á um að þegar svo sé skuli veita almennan frídag vegna hans daginn þar á undan. Með því lengist páskafrí og verður frá miðvikudegi. Þá er lagt til að 1. maí verði haldinn hátíðlegur fyrsta mánudag í maí og veitt almennt frí þann dag. Árið 1983 var frídagur verslunarmanna gerður að frídegi og ákveðið að hann yrði fyrsti mánudagur í ágúst. Síðan þá hefur sú helgi sem dagurinn lendir við verið kölluð verslunarmannahelgi og verið ein mesta ferðahelgi landsmanna. Með því að færa það frí sem tengist 1. maí fjölgar möguleikum fólks á að nýta verkafólkshelgina til frítöku eða fjölskyldustunda. Auk þess gefast þá meiri möguleikar á stærri og lengri viðburðum tengdum þessum alþjóðlega baráttudegi verkalýðsins. Frumvarpinu er jafnframt ætlað að tryggja að þegar lögboðnu frídagana jóladag, annan í jólum, nýársdag og 17. júní ber upp á helgi séu veittir almennir frídagar í stað þeirra næsta virkan dag á eftir. Beri bæði jóladag og annan í jólum upp á sömu helgi eru þá mánudagur og þriðjudagur þar á eftir frídagar. Lagt er til að lögin taki gildi 1. janúar 2015 og næsta ár verði þá hið fyrsta með þessu nýja fyrirkomulagi.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á almennum hegningarlögum, nr. 19/1940, með síðari breytingum. Það fjallar um að afnema fangelsisrefsingar fyrir tjáningu skoðana. Ef áhorfendur eru í nokkrum vafa tek ég fram að, já, það er árið 2014. Frumvarp þetta var lagt fram á 143. löggjafarþingi en var ekki rætt. Er það nú lagt fram að nýju óbreytt. Með frumvarpinu er lagt til að ákvæðum almennra hegningarlaga sem setja tjáningarfrelsinu skorður verði breytt á þann veg að ekki verði heimilt að dæma menn til fangelsisvistar fyrir að tjá skoðanir sínar. Flutningsmenn frumvarpsins telja slíkar heimildir ekki standast nýrri viðhorf til mannréttinda, sérstaklega með hliðsjón af 73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Þrátt fyrir að Mannréttindadómstóll Evrópu hafi ekki lýst því yfir með skýrum hætti að refsiákvæði sem takmarka tjáningarfrelsi séu andstæð sáttmálanum hefur dómstóllinn í auknum mæli gagnrýnt beitingu refsinga á þessu sviði, ekki síst fangelsisrefsinga. Þá hefur Evrópuráðið einnig ályktað um að rétt sé að ríki endurskoði refsiákvæði vegna ærumeiðinga. Í nóvember 2013 lýsti erindreki Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu, ÖSE, miklum áhyggjum af takmörkunum á tjáningarfrelsi á Íslandi vegna frumvarps til laga um breytingu á almennum hegningarlögum, nr. 19/1940, með síðari breytingum, en það frumvarp varðaði mismunun á grundvelli kynvitundar og viðbótarbókun við samning Evrópuráðsins um tölvubrot, sem var samþykkt 29. janúar 2014. Það var 109. mál á 143. löggjafarþingi. Í fréttatilkynningu frá stofnuninni kemur fram að fangelsisdómur sé of hörð refsing fyrir ákvæði sem takmarki tjáningarfrelsi og séu veikt orðuð með miklu svigrúmi til lagatúlkunar. Er því með þessu frumvarpi lagt til að heimild til að dæma fangelsisrefsingu verði felld brott úr þeim ákvæðum almennra hegningarlaga sem setja tjáningarfrelsinu skorður, hversu lögmætar svo sem þær skorður séu í eðli sínu. Vert er að vekja athygli á því að þau réttindi sem geta skarast við tjáningarfrelsið, til að mynda æra manna, njóta einnig verndar að einkarétti og geta menn sem telja að sér vegið höfðað einkamál og krafist bóta eftir atvikum. Það er ekki ætlun flutningsmanna að hrófla við þeim réttindum, enda er með frumvarpinu einungis lagt til að ekki verði lengur unnt að dæma menn til fangelsisvistar fyrir tjáningu skoðana. Flutningsmenn telja of langt gengið á tjáningarfrelsið í XXV. kafla almennra hegningarlaga um ærumeiðingar og brot gegn friðhelgi einkalífs. Frumvarpið sem hér er lagt fram breytir því ekki í grundvallaratriðum og gengur ekki nægilega langt til að koma tjáningarfrelsisverndinni í ásættanlegt horf hér á landi. Hins vegar telja flutningsmenn raunhæft að ná samstöðu um þær breytingar sem hér eru lagðar til enda eru þær skref í rétta átt. Í þessu frumvarpi er fjallað um ýmsar greinar almennra hegningarlaga, sumar þeirra lögmætar að mati þess sem hér stendur og aðrar ólögmætar. Það eru til lögmætar takmarkanir á tjáningarfrelsi en þær takmarkanir þurfa að vera til þess að vernda önnur réttindi manna, t.d. friðhelgi einkalífsins eða rétt til öryggis. Hins vegar eru í almennum hegningarlögum á Íslandi í dag greinar á borð við 125. gr. almennra hegningarlaga sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Hver, sem opinberlega dregur dár að eða smánar trúarkenningar eða guðsdýrkun löglegs trúarbragðafélags, sem er hér á landi, skal sæta sektum eða fangelsi allt að 3 mánuðum. Mál skal ekki höfða, nema að fyrirlagi saksóknara.“ Ég er enginn stuðningsmaður þess að draga dár að eða smána trúarkenningar eða guðsdýrkun löglegra trúarbragðafélaga. Ég hef mælt gegn því að fólk geri það, sérstaklega þegar kemur að miklu gríni um islam. Ástæðan er sú að ég tel það ganga gegn þeirri þróun sem við þurfum að fara í sem er meira samtal milli trúarhópa. Ég tel það oftast ógagnlegt fyrir lýðræðislega umræðu að gera grín að trúarbrögðum. Að því sögðu hlýtur það að vera réttur fólks að gantast með trúarskoðanir, það hlýtur að vera innan ramma tjáningarfrelsisins. Síðast þegar ég athugaði mannréttindasáttmálann og stjórnarskrá hafði fólk ekki rétt til þess að verða aldrei móðgað. Fólk getur bara lifað með því að vera móðgað, það er ekki til of mikils ætlast í frjálsu samfélagi. Það er nokkuð sem við greiðum fyrir það að mega tjá skoðanir okkar. 125. gr. almennra hegningarlaga er sú grein sem ég hef hvað mest á móti. Að því sögðu legg ég áherslu á að hér er ekki stungið upp á því að sú grein verði fjarlægð vegna þess að það er hluti af stærri umræðu sem þarf helst að eiga sér stað í samhengi við þingsályktunartillögu sem var samþykkt á hinu háa Alþingi árið 2010. Hér er þess í stað lagt upp með að fella burt fangelsisrefsingar. Ástæðan fyrir því að við göngum ekki lengra í átt að sjálfsögðu tjáningarfrelsi að þessu sinni er sú að við teljum raunhæfan möguleika að fólk geti sameinast um þetta, að jafnvel þótt það sé hlynnt þvælu eins og 125. gr. almennra hegningarlaga hljóti það í það minnsta að vera sammála því að ekki sé við hæfi að hóta fangelsisrefsingu við slíkum brotum. Ísland hefur upp á síðkastið, með því á ég við seinustu örfá ár, síðan 2010, unnið sér inn orðstír erlendis sem einhvers konar mekka tjáningarfrelsisins. Það er með þeim sjálfsögðu fyrirvörum sem ávallt varða tjáningarfrelsið, það eru til lögmætar skorður á tjáningarfrelsinu. Þær mega ekki vera bara einhvern veginn, þær mega ekki vera bara eftir geðþótta, þær mega ekki vera eftir því hvað móðgar fólk. Það gengur ekki í lýðræðissamfélagi, reyndar hvergi ef út í það er farið. Þessi orðstír hefur upp á síðkastið, undanfarin tvö ár eða svo, orðið fyrir mjög alvarlegum hnekki. Fyrr í dag rakst ég á frétt þar sem „Reporters Without Borders“, Fréttamenn án landamæra, fjölluðu um að tjáningarfrelsið hefði orðið fyrir skaða hérlendis seinastliðin tvö ár. Það eru ekki bara meiðyrðamálin sem valda því heldur einnig ýmsar athugasemdir stjórnmálamanna. Sömuleiðis eru að missa trúna á okkur þeir aðilar sem höfðu, og hafa vonandi enn, áhuga á að fjárfesta hér í upplýsingatækniiðnaði á þeim forsendum að hér sér góð löggjöf um tjáningarfrelsi og upplýsingafrelsi. Þetta er mjög alvarleg þróun. Við erum að missa af lestinni og þótt við hefðum viljað leyfa þeirri vinnu sem á sér stað núna í hæstv. mennta- og menningarmálaráðuneyti að ljúka því ferli að gera Ísland að leiðandi ríki í málefnum upplýsinga- og tjáningarfrelsis er þetta nokkuð sem liggur á. Það liggur á að fjarlægja heimildir til fangelsisrefsingar við tjáningarbrotum á Íslandi. Ég hef enn ekki heyrt nein góð rök fyrir því að hafa hótanir um fangelsisrefsingar í lögum þegar kemur að tjáningarbrotum og ég býst ekki við að ég muni heyra nokkur góð rök um þau enda veit ég ekki til þess að þau séu til eða hafi nokkurn tíma verið til. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta mál að svo stöddu en legg til að það gangi til 2. umr. og umfjöllunar í hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Hæstv. forseti. Þetta er á margan hátt áhugaverð tillaga hjá hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni. Ég tel í sjálfu sér ekki að fangelsisrefsing sé það sem við getum best gert til þess að koma í veg fyrir eitthvað sem okkur þykir óæskilegt. Hins vegar ætla ég að segja að orðið „tjáningarfrelsi“ hefur ef til vill allt aðra merkingu í dag en það hafði fyrir 20 eða 30 árum, ég tala nú ekki um fyrir 50 árum síðan. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að skilgreina hvað felst í orðinu tjáningarfrelsi. Mig langar líka til þess að spyrja hv. þingmann um hvernig við eigum að bregðast við ónafngreindri tjáningu, þá vísa ég í „kommentakerfi“ á netinu, af því að netið er orðið mjög ráðandi í samskiptum og skoðanaskiptum manna. Ég velti fyrir mér: Á hvaða leið erum við með það? Erum við eitthvað betur sett með því að menn þurfi ekki að koma fram undir nafni þegar þeir tjá skoðanir sínar? Er það til dæmis tjáningarfrelsi að koma ekki fram undir nafni?

Virðulegi forseti. Þarna fer hv. 6. þm. Norðaust. inn á umræðu sem er mikilvæg en heldur tímafrek. Við þyrftum kannski meira en andsvaratíma til þess að fara yfir það allt saman. Það er sem betur fer rétt að tjáningarfrelsi í dag þýðir ekki alveg það sama og það þýddi fyrir 20, 30 árum vegna þess að fyrir 20, 30 árum á Íslandi var það næstum því þýðingarlaust. Hæstaréttardómur nr. 16/1983 staðfesti á sínum tíma 125. gr. almennra hegningarlaga, sem ég kvartaði svo mikið undan hérna áðan, þannig að það gleður mig mjög mikið að almenn viðhorf til tjáningarfrelsis hafi styrkst, enda hafa þau verið í mikilli óreiðu á Íslandi frá upphafi, eftir því sem ég fæ best séð. Hér á Íslandi virðast menn af einhverjum ástæðum alltaf hafa haft meiri áhyggjur af æru sinni en tjáningarfrelsi. Ég veit ekki hvað býr að baki því. Hv. þingmaður spyr mig út í ónafngreind „komment“ eða skilaboð á netinu. Ja, ég get sagt alla vega í stuttu máli sagt hvernig við bregðumst ekki við því. Við bregðumst ekki við því með fangelsisrefsingum. Við bregðumst ekki við því með almennum hegningarlögum nema upp að því marki sem lögmætar skorður á tjáningarfrelsi segja til um, og þá auðvitað bara með lögreglurannsókn ef málið er þannig vaxið. Nafnleysi er vissulega einn af óhjákvæmilegum fylgifiskum internetsins sem betur fer og ég lít bara á það sem réttindi, kannski ekki endilega sem hluta af tjáningarfrelsi en vissulega sem hluta af réttindum, já, að koma ekki fram undir nafni. Ég skil vel að fólki líki það illa, það verður bara að hafa það, en það er mikilvægt fyrir fólk að geta tjáð sig án þess að þurfa endilega að líða fyrir það. Ef tjáningin er þess eðlis að hún brjóti beinlínis í bága við stjórnarskrárvarin réttindi annars, svo sem friðhelgi einkalífsins eða réttinn til öryggis ef um morðhótanir eða álíka er að ræða, 

Hæstv. forseti. Þá er það önnur orðskýring sem ég mundi vilja beina til hv. þingmanns. Það er „gant“, þegar menn eru að gantast með eitthvað. Ég þekki það sem skólamanneskja til fjölda ára að oft og tíðum geta einstaklingar verið mjög óvægnir hver við annan og jafnvel það er lagt í einelti með orðum. Þegar er farið að reyna að vinna að því að þá er svarið: Þetta var nú bara, með leyfi forseta, „djók“, eða það sem við mundum segja „gant“ á íslensku þegar við tölum um að menn verði að hafa leyfi til að gantast. Það er alveg sjálfsagður hluti. Við þurfum hins vegar líka að umgangast hvert annað af virðingu og við þurfum líka að vita hvar mörkin eru, hvað við getum gengið langt, hvar mörkin eru milli þessa að móðga og hreinlega bara að leggja í einelti. Ég mundi vilja biðja hv. þingmann að útskýra aðeins fyrir mér hvaða merkingu hann leggur í orðið „gant“.

Virðulegi forseti. Ég þyrfti að leita mér einhverra heimilda ef ég ætlaði að fara að skilgreina það orð mjög nákvæmlega. Það sem ég get sagt um tjáningarfrelsið og mörk þess er að ég horfi ekki á takmarkanir tjáningarfrelsis nema þær skarist beinlínis við önnur réttindi einstaklinga. Þau réttindi eru tiltölulega skýrt afmörkuð. Maður hefur til dæmis rétt til öryggis. Maður hefur rétt á því að sitja ekki undir morðhótunum eða hótunum um ofbeldi eða eitthvað álíka, maður hefur rétt til friðhelgi einkalífsins, sem þýðir að það er ekki lögmæt tjáning að opinbera dagbók einhvers eða, eins og er því miður allt of algengt núna, að sýna nektarmyndir af einhverjum öðrum. Maður hefur ýmis réttindi til eigna og því um líkt. Spurningin sem við eigum að spyrja okkur þegar við veltum fyrir okkur takmörkunum á tjáningarfrelsi er: Brýtur tjáningin í bága við mannréttindi einhvers annars? Það er rétta spurningin. Rétta spurningin er ekki hvar einhver mörk eru. Ég veit ekki hvar einhver mörk eru. Fólk er alltaf að tala um einhverja línu, að maður gangi yfir einhverja línu eða eitthvert strik. Enginn hefur getað útskýrt fyrir mér hvað það er að tala um. Ég lít ekki á það sem spurningu um hversu mikið fólk móðgar aðra eða hversu mikið er gantast, heldur hvort verknaðurinn sé farinn að brjóta í bága við réttindi annarra. Krakkar leggja aðra krakka í einelti í skólum og fullorðið fólk leggur annað fólk í einelti, en það lítur alltaf á aðgerð sína sem einhvers konar grín. Ég þekki það af eigin reynslu. Ég var lagður í mjög alvarlegt einelti mjög lengi í grunnskóla. Það held ég ekki að eigi heima í almennum hegningarlögum, ef ég á að segja alveg eins og er. Skólar, stofnanir og vinnustaðir eiga að bregðast við því. Ég held að það séu engin skýr mörk í sjálfu sér þegar kemur að einelti en þegar kemur að réttindabrotum gagnvart öðrum sé ég skýr mörk. Mér finnst mjög skýrt að þegar einhver dreifir nektarmyndum af öðrum í leyfisleysi þá er það brot á friðhelgi einkalífsins. Í dag er ekki tæknilega bannað að gera það, eftir því sem ég fæ best séð. Mér skilst að fólk þurfi að eltast á forsendum höfundaréttar við þann sem dreifir nektarmyndum 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um nýtingu eyðijarða í ríkiseigu. Auk mín eru flutningsmenn að þessari þingsályktunartillögu Sigrún Magnúsdóttir, Ásmundur Einar Daðason, Jóhanna María Sigmundsdóttir, Pétur H. Blöndal, Ásmundur Friðriksson og Haraldur Benediktsson. Tillagan fjallar um að Alþingi álykti að fela fjármála- og efnahagsráðherra að leita allra leiða til að koma ónýttum eða ósetnum jörðum í ríkiseigu í notkun og auka með því byggðafestu og atvinnumöguleika í dreifðum byggðum landsins. Enn fremur að greiða fyrir ábúendaskiptum á ríkisjörðum í því skyni að stuðla að markvissri búsetu og uppbyggingu þessara jarða. Herra forseti. Ég tel nauðsynlegt áður en lengra er haldið að ég lesi hér upp skilgreiningar á eyðijörðum annars vegar og lögbýlum hins vegar samkvæmt jarðalögum, nr. 81/2004. Með leyfi forseta: „Eyðijörð merkir í lögum þessum jörð sem ekki hefur verið setin í fimm ár eða lengur án tillits til þess hvort hún er lögbýli eða ekki, nema sveitarstjórn og jarðeigandi hafi samþykkt að ábúanda sé ekki skylt að búa á jörð.“ „Lögbýli merkir í lögum þessum sérhverja jörð sem hefur þann húsakost og það landrými eða aðstöðu að unnt sé að stunda þar landbúnað eða aðra atvinnustarfsemi og var skráð í jarðaskrá ráðuneytisins 1. desember 2003. Lögbýli teljast enn fremur jarðir sem hljóta síðar viðurkenningu ráðuneytisins sem ný lögbýli, samanber 16.–22. gr.“ Það er mat flutningsmanna að ótækt sé að fjöldi jarða í ríkiseigu sé í eyði eða illa nýttur á sama tíma og nýliðun í landbúnaði er erfiðleikum bundin. Þá er þörf fyrir meiri matvælaframleiðslu á Íslandi, sérstaklega á mjólkurvörum og nautgripakjöti og sumar þessara jarða eru heppilegar til matvælaframleiðslu. Auk þess stækkar ört sá hópur til sveita sem sinnir þjónustu við ferðamenn og kann að vera hægt að skapa atvinnutækifæri og efla jaðarbyggðir með markvissri aðgerð sem þessari. Ungir bændur eiga margir hverjir í erfiðleikum með að hefja búskap þar sem bújarðir liggja ekki á lausu og/eða eru ákaflega dýrar. Með því að koma jörðum í notkun mætti að nokkru leyti leysa vanda nýliðunar, auka matvælaframleiðslu, tryggja byggðafestu og bæta atvinnumöguleika. Svo að það sé sagt þá þarf að gera fleira til að auka nýliðun í landbúnaði eins og t.d. að auðvelda ungu fólki aðgang að fjármagni til fjárfestinga í landbúnaði þar sem oft er erfiðast að komast yfir þann hjalla. Það mál þarfnast sérstakrar skoðunar og er ekki partur af þessu máli. Með því að koma ónýttum jörðum í notkun, þ.e. þeim sem mögulegt er að nýta, væri sú aðgerð mikilvæg sem hluti af stefnu núverandi ríkisstjórnar um að efla byggð og auka matvælaframleiðslu. Hún kæmi til viðbótar þeim úrræðum sem nú eru í boði, svo sem nýliðunarstyrkjum í sauðfjárrækt og mjólkurframleiðslu og möguleikum á styrk frá Framleiðnisjóði landbúnaðarins til atvinnuuppbyggingar á lögbýlum. Hún styður einnig við aðrar aðgerðir sem óhjákvæmilega þarf að ráðast í til að snúa við óheppilegri byggðaþróun í mörgum héruðum og styður við þá viðleitni að styrkja matvælaframleiðslu á Íslandi á tímum vaxandi eftirspurnar eftir mat í heiminum, en minnkandi framleiðslugetu á sama tíma. Fjármála- og efnahagsráðuneyti heldur utan um jarðeignir ríkisins. Samkvæmt upplýsingum frá Jarðeignum ríkisins á ríkið nú um 473 jarðir og hafa eyðibýli verið talin um 160, en það fer eftir hver skilgreiningin er. Talan 178 hefur líka verið nefnd í þessu samhengi. Þetta er því ekki alveg klippt og skorið. Margar eyðijarðir eru nýttar nú þegar, oft nytjaðar af bændum í nágrenninu til beitar eða slægna. Þegar fjöldi eyðibýla er reiknaður út er notast við lögbýlaskrá; þar af leiðandi eru þær jarðir taldar eyðijarðir sem eru lögbýli og ekki með formlega ábúð eða byggingabréf. Á mörgum þessara jarða eiga menn lögheimili og þetta orðalag getur því verið ansi ruglandi. Dæmi eru um að ábúendur með byggingabréf geti verið nánast hættir búskap vegna aldurs eða veikinda. Slíkar jarðir teljast þá ekki með og ekki heldur fjölmargir skógarreitir, landgræðslusvæði og aðrir skikar sem ekki eru skilgreindir sem jarðir. Húsakostur eyðijarðanna uppfyllir í mörgum tilfellum ekki þau skilyrði sem skilgreining hugtaksins lögbýli gerir ráð fyrir. Í tölulegri samantekt minni hér á eftir eru ekki þær eyðijarðir í eigu ríkisins sem heyra undir önnur ráðuneyti. Þær eru sem sagt ekki allar undir fjármálaráðuneytinu. Sumar jarðir eru t.d. innan þjóðgarða og jarðir Landgræðslusjóðs enda gilda ef til vill önnur lögmál um slíkar jarðir. Miðstöðvar stofnana eru heldur ekki taldar með eyðijörðum eins og Hvanneyri með Kirkjutungum á Kvígsstöðum, Hólar í Hjaltadal, Gunnarsholt með Brekkum á Reyðarvatni, Mógilsá, Tumastaðir o.fl. Skilgreining og talning á eyðijörðum er alls ekki einfalt mál þegar betur er að gáð. Miðað við ofangreindar forsendur eru eyðijarðir um 178 talsins, þar af lúta 45 umráðum stofnana. Innan við 50 af þessum eyðijörðum teljast lítið nýttar og sumar þeirra eru jafnvel á friðlýstum svæðum í friðlöndum og/eða án vegasambands í eyðibyggðum. Mig langar til að nefna nokkrar jarðir, virðulegi forseti, af þeim 50 sem eru lítið nýttar og jafnvel á friðlýstum svæðum. Staður tilheyrir Grindavík og Húsatóftir. Í Vogum eru Litli-Bær og Flekkuvík I og II. Mosfellsbær: Þormóðsdalur og Bringur. Svo ég fari í önnur landsvæði þá er t.d. Flatey og Sandfell í Skaftafellssýslu. Í Rangárvallasýslu má nefna Tungu, Kollabæ I og II, Kotmúla. Í Árnessýslu er t.d. Skarð í Skeiða- og Gnúpverjahreppi og Hrunakrókur í Hrunamannahreppi. Í Ölfusi er t.d. Sogn og Arnarbæli. Eins og heyra má af þessari upptalningu er mikil breidd í svokölluðu eyðijörðum. Þess ber að geta að á heimasíðu fjármála- og efnahagsráðuneytisins kemur fram að unnið hafi verið að nákvæmri skráningu jarða sem hafa verið á forræði þess ráðuneytis undanfarin ár. Ég held að sú vinna sé nokkuð langt komin núna. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef er ákveðin óformleg stefna í gangi varðandi hvaða jörðum á að halda í eigu ríkisins. Má t.d. nefna þrjár eyðijarðir í Loðmundarfirði sem er vinsælt útivistarsvæði. Það hefur verið stefna að þessar jarðir verði áfram í eigu ríkisins og almenningur eigi að fá að njóta þeirra óheft. En eftir því sem ég best veit hefur þessi stefna ekki enn verið formfest. Í þessu samhengi vil ég benda á greinargerð, dagsetta í desember 2005, sem þáverandi hæstv. landbúnaðarráðherra, Guðni Ágústsson, lét vinna fyrir sig. Tveir starfsmenn ráðuneytisins voru fengnir til að leggja mat á og koma með tillögur um hvaða ríkisjarðir á forræði landbúnaðarráðuneytisins - það hefur breyst í áranna rás á hvaða ráðuneyti jarðirnar raðast - skulu ekki verða seldar með það að markmiði að þær verði þjóðareign til framtíðar, samanber 39. gr. jarðalaga, nr. 81/2004, sem áður hefur verið vitnað til. Með leyfi forseta langar mig til að lesa nokkur brot úr inngangi greinargerðarinnar frá 2005 þar sem þessi vinna er skilgreind og hugmyndafræðin kemur vel í ljós: „Verkefni þetta er yfirgripsmikið og eins og gefur að skilja ekki til ákveðnar leikreglur að fara eftir. Einkum hefur þó verið litið til þeirra þátta sem valda því að þær jarðir sem lagt er til að verði þjóðjarðir, eru í hugum landsmanna svo sérstakar að talið er rétt sé að þjóðin sjálf eigi þær áfram og að komandi kynslóðir geti haft opið aðgengi að þeim. Má þar nefna atriði eins og sögu jarðarinnar, sérstæða náttúru, legu hennar, menningu og minjar. Er umhugsunarvert að ekki skuli vera til sérstakar reglur um umgengni, viðhald eða starfsemi á jörðum í eigu ríkis, annarra opinberra aðila, kirkju- og jafnvel einkaaðila, sem gegna svo mikilsverðu hlutverki í landkynningu, menningu og sögu þjóðarinnar.“ Síðar segir, með leyfi forseta: „Skýrt skal tekið fram að hér er einungis fjallað um jarðir sem eru á forræði landbúnaðarráðuneytisins. Það er hins vegar skoðun skýrsluhöfunda að leggja ætti svipað mat á aðrar jarðir sem eru á forræði annarra, svo sem undirstofnana landbúnaðarráðuneytisins, annarra ráðuneyta, undirstofnana þeirra og Prestsetrasjóðs. Má hér nefna sögufræg prestssetur, mennta- og menningarsetur og jarðir með sérstöku náttúrufari. Með ákvörðun stjórnvalda í þá veru sem hér er lagt til, má ætla ruddur sé að nokkru vegur fyrir aðra að fara eftir. Í viðauka við skýrslu þessa er erindi frá Orkustofnun sem lagt var fram af hálfu iðnaðarráðuneytisins. Þar er að finna greinargóðar upplýsingar er varða jarðrænar auðlindir jarða í opinberri eigu og styðja enn frekar þá skoðun að rétt sé að marka stefnu um framtíð þeirra jarða hvað varðar ábúðarréttindi og hugsanlega sölu þeirra.“ Að lokum segir, virðulegi forseti, og það finnst mér nokkuð gott: „Það er von okkar að áfangaskýrslan varpi ljósi á stöðu þessara mála og á grundvelli hennar verði hægt að marka opinbera stefnu í því hvaða jarðir eigi að vera þjóðjarðir í framtíðinni.“ Þessi greinargerð er dagsett í desember 2005. Það eru níu ár síðan sem er talsvert langur tími. Það má kannski skýra það að þessi stefna hafi ekki verið formfest enn með þeim rökum að jarðirnar hafa verið að færast á milli ráðuneyta og miklar breytingar hafa verið gerðar á ráðuneytunum undanfarin ár. Ég tel og vil varpa því hér fram í þessari umræðu hvort ekki sé rétt að marka nú skýrari stefnu fyrir þessar þjóðjarðir og formfesta hana betur en mér heyrst hún vera. Í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu er nú unnið að gerð landsskipulagsstefnu fyrir árin 2015–2026. Í henni verður sett fram stefna ríkisins í skipulagsmálum og almenn sjónarmið til leiðbeiningar sveitarfélögum við skipulagsgerð. Eftir því sem ég best veit eru þjóðjarðir ekki skilgreindar sérstaklega í landsskipulagsstefnunni heldur er þar um að ræða, eins og ég sagði áðan, almennar leiðbeiningar fyrir sveitarfélög varðandi skipulagsmál. Flutningsmenn þessarar tillögu telja rétt að við vinnslu skipulags landnotkunar í dreifbýli í komandi landsskipulagsstefnu verði tekið mið af tillögu þessari um nýtingu eyðijarða. Hér er lögð til einföld aðgerð af hálfu stjórnvalda sem stuðlar að sjálfbærri og meiri landnýtingu í dreifbýli. Einnig má benda á að með því að koma ósetnum eða ónýttum jörðum í notkun hefði sú aðgerð jákvæð áhrif á ríkissjóð þar sem jarðirnar færu loks að skila tekjum. Það er mat flutningsmanna að það sé allra hagur að leitað sé leiða til að tryggja sem best nýtingu jarða sem skráðar eru í eyði og eru í eigu ríkisins. Nauðsynlegt er að ríkið sem landeigandi hafi skýra sýn á málaflokkinn og stuðli að landnýtingu sem almennt er talin æskileg á jörðum sínum með tilliti til byggðar og matvælaframleiðslu á viðkomandi svæði. Ég hef lokið máli mínu, virðulegi forseti.