Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og nál. meiri hl. ber með sér, mælir meiri hl. með því, að frv. verði samþ. óbreytt. Þetta mál er orðið svo mikið rætt hér, að ég tel, að það sé ekki ástæða til að vera margorður um það á þessu stigi. Það, sem rætt hefur verið, hefur aðallega snúizt um það, hversu ljúft eða óljúft útvegsmönnum hafi verið að fallast á efni frv., og skal ég ekki fullyrða um það. Þeir hefðu eðlilega kosið, að það væri hægt að finna aðra leið til að hjálpa þeim til að mæta þeim erfiðleikum, sem nú ber að höndum. Hins vegar held ég, að það sé alveg ljóst, að verðjöfnunarsjóðurinn er myndaður til þess að mæta sveiflum og erfiðleikum, þegar það verð, sem fæst, dugir ekki. Að vísu er í lögunum, eins og þau hafa verið, talað um, að erfiðleikarnir skuli stafa af verðlækkun. En þeir erfiðleikar, sem nú er um að ræða, eru vegna þess, að það aflast of lítið og ekki nógu hentugur fiskur. Ég held, að það geti út af fyrir sig ekki verið neitt ágreiningsefni, að það sé heimilt að breyta lögum sjóðsins þannig, að þau nái einnig til að mæta þeim erfiðleikum. Og það er það, sem um er að ræða. Breytingin er nánast um að heimila og ákveða, að fé úr þeim varasjóði, sem myndaður er til að mæta óhagkvæmum sveiflum, megi nota til að mæta þeim erfiðleikum, sem nú steðja að. Ég held, að þetta liggi svo ljóst fyrir, að alveg ástæðulaust sé að vera að vefja um það fleiri orðum.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 148 og 149, varð sjútvn. ekki sammála um afstöðu til frv. Við í minni hl. berum fram sérstakt nál. á þskj. 149 og gerum þar í nokkrum orðum grein fyrir afstöðu okkar. Eins og kom fram í ræðu hv. frsm. meiri hl., var þetta mál mjög rætt hér í 1. umr., og mun ég ekki sjá ástæðu til þess að fara þess vegna í langar umr. um málið. Við erum í sjálfu sér því hlynntir, að útveginum sé tryggður sá grundvöllur, sem þeir töldu í verðlagsráðinu, að nauðsyn væri á, að hann fengi, en það er ágreiningur um, með hvaða hætti á að tryggja þennan grundvöll. og kemur það fram í brtt. okkar. Mun ég nú lítillega fjalla um nál. okkar í minni hl. Það lágu fyrir umsagnir frá nokkrum aðilum, sem hafði verið sent frv. til umsagnar. Þó eru sumir, sem sáu ekki ástæðu til að svara því, og fannst mönnum það undarlegt, þar sem um hrein hagsmunasamtök var þar að ræða. Ég sagði við fyrri umr. hér, að það hefði verið fallizt á þetta undir vissum skilyrðum, og við endurtökum í nál., að verðlagsráð taldi þetta einu leiðina til að tryggja þennan rekstrargrundvöll vegna afstöðu hæstv. ríkisstj. Það kom líka fram í orðum hæstv. ráðh., að hann telur, að verðjöfnunarsjóðurinn sé eign öflunar og vinnslunnar og þess vegna ekki ágreiningur um það atriði, hverjir standa að sjóðnum og hverjir hafa þar íhlutunarrétt. Við teljum hins vegar, að í ákvæðum til bráðabirgða í 1. gr. frv. felist fordæmi, sem ekki megi lögfesta, ef Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins á í framtíðinni að koma að því gagni, sem til var ætlazt í upphafi og var grundvallaratriði fyrir stofnun hans, þ.e. að hann verði einvörðungu notaður til verðjöfnunar, er tímabundnar verðlækkanir verða á erlendum markaði á þeim tegundum sjávarafurða, sem lagt hafa sjóðnum til fé samkv. 5. gr. gildandi l. um sjóðinn. Auðvitað var rétt hjá hæstv. frsm., að alltaf er hægt að breyta l., það er alltaf að ske og á sér stað, og þess vegna getur það vel verið rétt að breyta l. um þennan sjóð eins og einhverja aðra sjóði. En þá teljum við það ekki eiga að gerast við þær aðstæður, sem ríkja, og í þessu tilfelli. Það má stokka það mál allt upp í einu og koma með alveg nýtt og sérstakt frv. um það og rökstyðja það á margan hátt. Það er allt annað mál, finnst okkur, og þarf allt annan undirbúning. Við erum þess vegna ekki sammála um að blanda því inn í þetta sinn. Við teljum ekki, að sjóðnum hafi verið ætlað það hlutverk að verða hagstjórnartæki ríkisstj. við ákvörðun á rekstrargrundvelli sjávarútvegsins eða fiskiðnaðarins og fjármagn þannig veitt úr sjóðnum til þess að leysa tímabundinn vanda, sem er að meira eða minna leyti heimatilbúinn, eins og ég sagði í fyrri umr. Það er viðurkennt, að við höfum fengið minni þorskafla, það er alveg rétt. Hann var ekkert átakanlega minni á vetrarvertíðinni en hefur verið oft áður. Hins vegar breyttist sókn bátanna þannig, að sumir fóru úr þorskinum yfir í loðnuna og sköpuðu þannig mikil verðmæti. Hins vegar er haustið oft erfitt. Það er ekki nýtt, að það sé erfitt og óvissa ríkjandi um afla á haustmánuðum. Blessunarlega hafa nokkrir bátar núna fengið góðan ufsaafla, en þorskmagnið í aflanum hefur verið minna en oft undanfarin ár og þess vegna erfiðleikar í því sambandi. Það er þó ekki svo stór vandi, að allt þurfi að fara á annan endann þess vegna. Við leggjum til lítils háttar breytingu: „Við síðasta málsl. í ákvæði til bráðabirgða í 1. gr. frv. bætist: og ábyrgist ríkisstj., að framlagið nú sé sem lán og endurgreiðist sjóðnum með venjulegum útlánsvöxtum banka á næsta ári, eftir því sem um kann að semjast milli hennar og stjórnar sjóðsins.“ Við tökum hér fram: „á næsta ári“, auðvitað hefði verið hugsanlegt að lengja þennan tíma, en við lögðum þetta til þannig og vonum, að þetta sé talið raunhæf lausn, alveg eins og eitthvað annað, vegna þess að ágreiningurinn er raunverulega um vinnubrögð við að hjálpa flotanum, en ekki um það, að hann hafi ekki þurft á þessari aðstoð að halda eins og atvik liggja fyrir núna að mati bæði öflunar og vinnslu.



Herra forseti. Sjútvn. Ed. hafði ekki langan tíma til að rannsaka þetta mál, enda má segja, að það hafi verið búið að ræða það mikið og athuga áður. Hins vegar verð ég að segja það, að mér þótti leitt, að við skyldum ekki geta fengið botn í það mál, á hvern hátt þetta er í raun og veru til komið. Eins og hv. þm. þessarar d. muna, varð allmikil deila um það við 1. umr., hvort það hefði verið að algeru frumkvæði eigenda sjóðsins, sem farið var fram á þessa leið, eða hvort þeir hefðu haft hugboð um það, að aðrar leiðir kæmu ekki til greina. Þetta er í sjálfu sér mjög mikilvægt mál, vegna þess að stöðvun bátaflotans var það, sem þessir menn urðu að koma í veg fyrir, en erfitt er að sætta sig við það, að þetta sé sú leið, sem þeir óskuðu helzt eftir. Það byggi ég ekki sízt á því, að í þessum l. er einmitt tekið fram, að aldrei skuli greiða meira en helming verðlækkunar á erlendum markaði. Og það virðist vera, að það sé þarna eindregið átt við, að þessi sjóður sé til þess ætlaður að bæta upp, þegar verðfall verður erlendis. í því sambandi væri kannske ekki úr vegi að minnast á það, að þegar þessi sjóður varð til, var vandinn tvenns konar. Það hafði orðið mikið verðfell erlendis, en það hafði einnig orðið mikill aflabrestur. Hefði þessum sjóði verið ætlað upphaflega að bæta aflabrest, tel ég alveg augljóst, að það ákvæði væri að finna í þessum l., einmitt vegna þess, að þá var öllum í fersku minni aflabresturinn, sem varð á þessum árum. Kannske er þó meginatriðið það, að hér virðist þurfa eitthvað úr að bæta. Við höfum að vísu aðra sjóði, við höfum aflatryggingasjóð til þess að bæta laun sjómanna, þegar lítið fiskast, en hér virðist einhvers staðar þurfa að kveða nánar á, ef verður verulegur aflabrestur. Það hefur komið fram í þessum umr., að ekki er hægt að segja,, að um neinn verulegan aflabrest sé að ræða. Á Íslandi, held ég, að sé ósköp erfitt að gera ráð fyrir því, að afli aukist jafnan ár frá ári, og við, sem erum fæddir og uppaldir við sjó, gerum okkur það örugglega ljóst, að fiskveiðar eru misjafnar frá ári til árs. Þar að auki eru, eins og bent hefur verið hér á, ýmsar ástæður fyrir því, að afli er aðeins rýrari nú þetta árið heldur en var í fyrra, m.a. það, að bátar, sem áður voru á þorskfiskveiðum eða bolfiskveiðum, sneru sér á þessu ári í auknum mæli að öðrum veiðum, svo sem skelfiski, loðnu o.fl. En það, sem hér er um að ræða, er verðbólgan, eins og fram hefur komið. Það er ekkert um það að deila, að kostnaður við rekstur bæði fiskiðju og útgerðar hefur stóraukizt á þessu ári og hefur vafalaust aukizt meira en búizt var við. Þegar þar við bætist, að við síðustu kjarasamninga þurfti að taka tillit til atriðis, sem var nokkur nýlunda, þ.e.a.s. mikillar styttingar vinnuviku, finnst mér ekki ólíklegt, að það hafi gerzt, að vinnuveitendur hafi ekki metið til fulls þann kostnaðarauka, sem verða mundi við þessa ákvörðun. Ekki er vafi á því, að þetta atriði kemur einmitt harðast niður á fiskiðjunni, vegna þess að þar er ekki bægt að fresta vinnunni og þar er ekki hægt að stytta vinnuna. Þess vegna er kostnaðarauki fiskvinnslunnar mjög mikill í ár, og sumir hafa orð á því, að það muni vera 40–60% og þó allmisjafnt kannske eftir stöðum. Allt bendir því til þess, að það séu aðrar og veigameiri ástæður, sem liggja til örðugleika útgerðarinnar, heldur en aflabresturinn, þó að hann sé sannarlega erfiður, og það versta er, ef þarf að horfa á áframhaldandi þurrð fisks. Er þá komið að því, að hér virðist vera um afleiðingu af auknum tilkostnaði í landinu að ræða, sem þýðir nánast það, að gengi okkar sé orðið skakkt skráð. Hvað sem þessu líður, leggjum við til í n., eins og getið var um, að þetta fé verði lagt fram, en lagt fram sem lán en ekki framlag. Mér finnst það eðlilegt, á meðan verið er að leita eftir öruggum leiðum til að bæta aflatjónið.