Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er eitt þeirra mála, sem þegar er orðið svo mikið rætt, áður en það kemur til meðferðar Alþ., að það er raunverulega að bera í bakkafullan læk að fjölyrða mikið um það, nema þá sérstakt tilefni gefist til. Efni þessa frv. er, eins og alkunnugt er, það, að ríkisstj. hefur ákveðið að festa verðlag og kaupgjald í landinu um fjóra mánuði, frá 1. sept. til 31. des. n. k. Allar greinar frv. fjalla um þetta, í fyrsta lagi um bindingu kaupgjaldsins við vísitöluna 168 að viðbættum 10 stigum, í framhaldi af því um bindingu kaupgjaldsins í verðlagsgrundvelli landbúnaðarins að því er snertir laun bónda og verkafólks hans, og einnig að því er snertir álagningu í heildsölu og smásölu á landbúnaðarvörur. Þar er kaupgjaldið einnig miðað við 168 stig að viðbættum 10 stigum. Í 4. gr. frv. eru svo ákvæði um verðlagsstöðvunina. Í þeirri grein er bannað til 31. des. 1956 að hækka söluverð innanlands á öllum vörum í heildsölu og smásölu svo og á hvers konar verðmæti og þjónustu frá því, sem var 15. ágúst 1950. Bannið tekur þó ekki til þeirrar verðhækkunar vöru, sem jöfnuð kann að verða með niðurgreiðslu á verði annarrar vöru, sbr. 6. gr. laganna. Verðgæzlustjórinn á að hafa eftirlit með því, að ákvæði laganna sé hlýtt. Í 5. gr. er talað um, að innflutningsskrifstofan geti veitt undanþágu frá banninu, sem um ræðir í 1. mgr. 4. gr., ef hún telur verðhækkunina vera algerlega óhjákvæmilega, enda sé þá verðhækkunin samþ. af ríkisstj. Þá þarf í raun og veru samþykki að fást frá verðgæzlustjóra, frá innflutningsskrifstofunni og frá ríkisstj., og undanþágan fæst ekki veitt, nema þessir þrír aðilar allir telji hana vera algerlega óhjákvæmilega. Ríkisstjórninni var það ljóst, að það gæti komið fyrir, að svo mikil verðhækkun yrði á erlendri vöru eða að farmgjöld hækkuðu svo stórkostlega, að útsöluverðið, sem var um miðjan ágúst s. 1., gæti jafnvel orðið lægra en heildsölukostnaðurinn og innflutningsgjöld og opinberir tollar og að þá gæti komið til þess, að slík vara yrði ekki flutt inn, ef innflytjandinn sæi sér beint tap í því að gera það, þegar verðlagið stæði fast. Þá getur samkv. þessu komið til ákvörðunar hjá ríkisstj., hvort varan sé svo nauðsynleg, að hana megi ekki vanta. Þá þarf að grípa til einhverra úrræða, til þess að hún verði samt sem áður flutt inn. En sé hún hins vegar ekki svo bráðnauðsynleg, að hana megi ekki vanta, þá gæti vel komið til þess, að þetta bann leiddi til vöntunar á viðkomandi vörutegund. 6. gr. er svo um þær nauðsynlegu ráðstafanir, sem gera þurfti til þess, að verðfestingin á landbúnaðarvörum gæti komið til framkvæmda frá sama tíma og kaupgjaldsfestingu, sem þótti algerlega nauðsynlegt. Hins vegar hefur ekki verið um það deilt, að ef bændur hefðu ekki fengið niðurgreiðslur úr ríkissjóði vegna þessarar ráðstöfunar, þá hefði það í raun og veru komið niður á þeim eins og lögin tækju gildi einu ári fyrr, að því er snerti þá og þeirra hagsmuni, og það gat auðvitað ekki gengið, Þess vegna verður að bæta þeim sem svarar fyrir hið liðna ár með niðurgreiðslum úr ríkissjóði. Brot gegn lögum þessum varða frá 500 til 500 þús. kr. sektum, nema þyngri refsing liggi við að lögum. Ég skal ekki fjölyrða mikið um málið, nema sérstaklega gefist tilefni til hér, aðeins taka fram, að það er mín reynsla af framkvæmdinni síðan 1. sept., að allir aðilar hafa tekið lögunum með vinsemd, og ég hygg, að það hafi gætt miklu minni mótspyrnu gegn framkvæmd laganna en búast mátti við. Ég sé nú, að allir keppast um að viðurkenna, að verðlags- og kaupgjaldsstöðvun hafi verið fyllilega tímabær, eins og ástandið var, og nú sé ég, að því er lýst yfir mjög áberandi, að allir vilji mikið á sig leggja til þess, að takast megi að framkvæma algera verðlags- og kaupgjaldsstöðvun, og ég fagna því. Ég legg svo til, að þessu frv. verði vísað til hv. fjhn. að lokinni umræðunni.



Herra forseti. Við sjálfstæðismenn fögnum því, að gerðar hafa verið ráðstafanir til að stöðva vöxt verðbólgunnar, á meðan leitað er annarra úrræða. Á s. 1. vetri bentum við á nauðsyn þessa og bárum fram um það ákveðnar till., sem þó fengu ekki fylgi andstæðinga okkar, núverandi hv. stjórnarflokka. Í stað þess settu þeir, eftir að þeir sjálfir höfðu fengið völdin, þau brbl., sem nú eru til umræðu. Ég skal ekki á þessu stigi hefja deilur um það, hvort þau úrræði, sem í brbl. felast, séu almenningi hagstæðari en till. okkar. Aðalatriðið er, að verðbólguvöxturinn hefur nú verið stöðvaður í bili og með viðurkenningu þess, að í því sambandi er kaupgjaldið, eins og hér til háttar, úrslitaatriðið. Stöðvun á hækkun þess og raunar lækkun frá því, sem menn höfðu samkv. gildandi ákvæðum unnið sér rétt til, er aðalatriði þessa frv., sem nú er til umr. Fram hjá því verður ekki komizt. Viðurkenning þessarar staðreyndar er sögulegur atburður, sem úrslitaþýðingu kann að hafa um lausn þessa vanda. Við sjálfstæðismenn höfum ætíð bent á þessi sannindi og jafnframt lagt áherzlu á, að skilningur þeirra væri ekki síður nauðsynlegur fyrir verkamenn og launþega en aðra, því að raunverulegar kjarabætur fylgdu ekki almennum kauphækkunum, sem efnahagslegur grundvöllur væri ekki fyrir í þjóðfélaginu. Þessa staðreynd hafa kommúnistar ekki viljað játa fyrr en nú og Alþfl. ekki nema þegar sérstaklega hefur staðið á, eins og þegar hann hafði stjórnarforustuna 1947. Því merkilegra er, að fyrsta raunhæfa ráðstöfun þessara manna, þegar þeir fá völdin, er sú að viðurkenna í verki kenningar okkar sjálfstæðismanna. Hvort þar er svo um raunveruleg sinnaskipti að ræða eða aðeins greiðslu fyrir að fá að komast upp í stjórnarskútuna hjá hæstv. fjmrh., sem sagði á dögunum, að hann hefði þurft að manna bátinn öðruvísi en áður var, - hvort þarna er um sinnaskipti að ræða eða aðeins greiðslu á farmiðanum fyrir að fá að manna bátinn hjá Eysteini, það mun koma í ljós, þegar hin varanlegu úrræði verða birt, því að vitanlega stoða þessi brbl. lítt eða ekki, ef ekki verður frekar að gert, bæði með skynsamlegri tillögugerð og þjóðhollri framkvæmd. Gerðardómslögin 1942, dýrtíðarlög stjórnar Stefáns Jóh. Stefánssonar 1947 og gengislækkunarlögin 1950 voru allt ráðstafanir byggðar á sömu hugsun og brbl. nú. Dýrtíðarlögin og gengislögin gerðu gagn um sinn, en aðeins um sinn, og voru þó ætluð til frambúðar. Þessi brbl. eiga samkv. efni sínu að gilda aðeins skamma hríð, og er mikilsvert, að frambúðarúrræðin sjáist sem fyrst, því að núverandi óvissuástand í efnahagsmálum lamar framkvæmdahuginn, athafnasemina og allt efnahagslífið, svo að mjög alvarlegt er. Um einstök atriði frv. skal ég ekki ræða, svo sem hvort byrðunum hafi verið rétt skipt niður að öllu leyti eða hvort slíkt samráð hafi verið haft við aðila sem gefið var í skyn. Allt skiptir það þó máli, og verður sjálfsagt vikið að því í umræðunum af öðrum. Og það verður að segja, að hið minnsta, sem krafizt verður, er það, að rétt sé frá sagt, með hverra samþykki slíkar ráðstafanir séu gerðar. Hitt er skiljanlegra, að ekki hafi verið hægt í raun og veru að leita til allra, sem þetta mál varðar. Um það skal ég sem sagt ekki ræða nánar, en láta mér nægja að lýsa ánægju yfir, að hæstv. ríkisstj. skyldi koma sér saman um þessa ráðstöfun, sem, þótt aðeins til bráðabirgða sé, er játning á því, að það, sem við sjálfstæðismenn höfum haldið fram um aðalorsakir örðugleikanna í efnahagslífi Íslendinga, er rétt.



Herra forseti. Nú líkar mér hljóðið í hv. stjórnarandstöðu, því að það er ekkert annað en fagnaðarhljóð, og ég sé fyllstu ástæðu til þess að færa fram þakkir til stjórnarandstöðunnar fyrir að kalla þetta, eins og þetta er, fyrstu raunhæfu tilraunina til þess að stöðva verðbólguna. En vel er mér og ríkisstj. ljóst, að þetta er aðeins fyrsta skrefið, sem stíga verður, þegar lagt er út í baráttuna við dýrtíðina. Hitt er aftur annað mál, að eins og till. Sjálfstfl. hafa komið mér fyrir sjónir, þá lít ég svo á, að þær séu og hafi verið allt annars eðlis. Ég held, að það hafi ekki verið gerðar þar neinar sérstakar ráðstafanir til þess að hafa hemil á dýrtíðinni, um leið og þeir hugðust að greiða niður dýrtíðina með nokkrum milljónum kr. úr ríkissjóði til þess að stöðva þar með allar kauphækkanir. En það eitt var ekki nóg. Það, sem helzt veltist fyrir hv. 1. þm. Reykv., er það, hvort hér sé um alger sinnaskipti að ræða hjá þeim mönnum, sem standi að þessu frv. og hafi gert mögulega framkvæmd þess, eða hvort það hafi verið löngun til þess að hjálpa Eysteini Jónssyni til að manna bátinn að nýju, þegar hann var búinn að drepa af sér hásetana úr Sjálfstfl. - eða þeir hlaupnir úr skiprúminu, ég skal ekki deila um, hvernig það gerðist. Ég vil aðeins í sambandi við þetta segja það, að það var nauðsynlegt til þess að koma þessu máli fram að manna bátinn að nýju. Það dugði ekki, að það væru fulltrúar milliliða í hverju rúmi á þeim bát, sem átti að koma með þennan aflafeng að landi. Og það var líka gert. Það er nú öðruvísi skipað í svo að segja hverju rúmi þeirrar fleytu, sem nú á að skila þeim aflafeng að landi, sem hér er um að ræða, að stöðva afætu dýrtíðarófreskjunnar. Þá var það, sem ræðumaður vék að, hvort samráð mundi hafa verið haft við þá aðila, sem skýrt hefur verið frá að samráð hafi verið haft við. Þetta gefur mér tilefni til að víkja örlítið að þeim tveim meginádeiluatriðum, sem áður hefur verið hreyft, sérstaklega í blöðum, út af þessu frv. Í fyrsta lagi er það, sem hefur verið rætt um í stjórnarandstöðublöðunum, sérstaklega í Morgunblaðinu, þetta: Hvers vegna lét forseti Alþýðusambandsins, sem nú fer jafnframt með embætti félmrh., ekki ræða þessi mál á fundum í verkalýðsfélögunum almennt, áður en lögin voru sett? Og í öðru lagi: Hvers vegna voru lögin sett, rétt áður en verkafólk átti að fá 6 stiga kauphækkun? Hvort tveggja er þetta sett fram til þess að vita, hvort ekki sé hægt að vekja neina úlfúð eða tortryggni innan verkalýðsfélaganna út af þessum aðgerðum. Um þessi tvö atriði er sjálfsagt að ég ræði hér, alveg á sama hátt og ég hef rætt þessi tvö atriði áður við verkalýðsfélögin. Ég hygg, að hver sá, sem hugsar málið, muni fljótlega komast að þeirri niðurstöðu, einkanlega ef hann hugsar málið út frá hagsmunum verkalýðsstéttarinnar, að umræður á almennum fundum um málið, áður en lögin voru sett, hefðu áreiðanlega vakið nokkuð ríka tilhneigingu, að ekki sé meira sagt, til þess að hækka sem fljótast það verðlag, sem ætlunin var síðan að miða við í næstu fjóra mánuði. Þegar hins vegar er litið á það, að það átti að binda vísitöluna, þá hefðu auðvitað allar slíkar verðhækkanir verið gerðar á kostnað launafólksins í landinu, en orðið beinn gróðavegur fyrir milliliðina. Þess vegna var það, sem allar opinberar umræður voru sniðgengnar, var forðazt, að málið yrði rætt almennt opinberlega, til þess að milliliðirnir gætu einmitt ekki makað sinn krók og skellt verðhækkunum yfir á verkafólkið, sem átti að búa við hið bundna kaupgjald. Það var sem sé lífsspursmál fyrir hagsmuni vinnandi fólks, að engin vitneskja bærist um, hvað til stæði, fyrr en lögin væru gengin í gildi. En hvernig var þá hægt að samrýma þetta tvennt, að hafa með einhverjum hætti samráð við verkalýðssamtökin og halda þó leyndu fyrir kaupsýslustéttunum, hvað stæði til að gera í verðlagsmálunum? Þetta var framkvæmt á þann hátt, sem nú skal greina : Í fyrsta lagi var lagt fyrir verðgæzlustjóra að safna verðskýrslum með venjulegum hætti um land allt seinni partinn í ágúst. Og svo var ákveðið með lögunum, að verðfestingin skyldi miðast við miðjan ágúst. En á þeim tíma gat enginn fengið nokkurn pata af hinni fyrirhuguðu lagasetningu. En samráðs við verkalýðshreyfinguna var svo leitað á þann hátt, að formenn flestra verkalýðsfélaganna, sem til náðist, voru spurðir um það, hvort þeir mundu fremur telja verkafólki vera til hagsbóta að láta dýrtíðarskrúfuna ganga sinn gang, þ. e. a. s., að 1. sept. fengi verkafólkið 6 stiga kauphækkun, um miðjan þann sama mánuð kæmi síðan 11.8% verðhækkun á landbúnaðarvörur, og margs konar hækkanir aðrar, sem þá strax var vitað um, mundu fylgja í kjölfarið, og svo ætti verkafólkið aftur að fá nokkra kauphækkun 1. des. og svo koll af kolli á víxl fram á næsta ár. Það var spurt um, hvort verkafólkið vildi, að stjórnin léti þessa þróun eiga sér stað eða gera tilraun til stöðvunar á öllu verðlagi og festa þá jafnframt vísitöluna í 178 stigum næstu 4 mánuði, þ. e. til næstu áramóta. Og hver voru svör verkalýðsfélagaformannanna, sem leitað var til og fengu aðstöðu til þess að bera málið í kyrrþey undir sína meðstjórnendur? Svörin voru öll á einn veg: Við viljum ekki flóðið, við viljum heldur stöðvun. - Einn form. sagði afdráttarlaust, ég man það vel: Ég held, að fólkið ætlist til þess af ykkur, að þið stöðvið verðhækkunarskrúfuna. Það var ekki látið við það sitja að leita til formanna allra stærstu verkalýðsfélaganna úti um allt land, heldur var leitað einnig til allra formanna fjórðungssambandanna innan Alþýðusambandsins við nákvæmlega sömu undirtektir af þeirra hendi, og svo var gert hér í Rvík það, sem ég held að sjaldan eða aldrei hafi verið gert áður, að kvöldið áður en lögin voru sett, var kallaður hér saman í Iðnó fundur allra stjórna verkalýðsfélaganna í Rvík. Þegar stjórnirnar voru þarna saman komnar, var fullur salurinn í Iðnó, og þar var þessi sama spurning lögð fram. Niðurstaða þess fundar var ekki alveg eins eindregin og formannanna, sem hafði verið leitað til úti um land, en svarið var samt ákveðið. 94 af þeim, sem þarna voru mættir, sögðu eindregið, að þeir vildu, að verðlag og kaupgjald yrði stöðvað, 15 greiddu atkvæði á móti og 17 sátu hjá. Svarið var á þann veg, að það var ekki til neins að efast um vilja verkalýðsfélaganna í Rvík. Þá var einnig rætt um þetta mál á ýmsum stigum þess í miðstjórn Alþýðusambands Íslands, og miðstjórn Alþýðusambandsins og stjórn fulltrúaráðsins hér - allir meðlimir þessara stofnana - voru á einu máli um, að það yrði að reyna þessa stöðvun sem bráðabirgðaúrræði, meðan væri verið að leita annarra varanlegri úrræða um stöðvun verðbólgunnar. Ég spyr nú: Getur nokkur efazt um, að þarna hafi verið leitað til verkalýðssamtakanna á þann hátt, sem tiltækilegt var, til sem allra flestra formanna verkalýðsfélaganna í sambandinu, til formanna stjórnanna í fjórðungssamböndunum, til Alþýðusambandsstjórnarinnar, til allra stjórna verkalýðsfélaganna í Rvík og til fulltrúaráðsins hér? Er til nokkurs hlutar að halda því fram, að það hafi verið gengið fram hjá verkalýðshreyfingunni, áður en lögin voru sett, þegar þetta er upplýst? Nei, sá áróður er líka alveg dottinn niður, að það hafi verið gengið fram hjá verkalýðshreyfingunni. Þetta var gert í eins nánu samráði við hana og með þeim hætti, að ekki væru opnaðir möguleikar til þess að hleypa verðlaginu upp, áður en lögin kæmu í gildi, en það hefði orðið afleiðingin af því, ef við hefðum farið út um allt land að skipuleggja opna verkalýðsfundi um þetta mál, löngu áður en lögin voru komin í gildi. Þetta er mitt svar við því, sem hér var varpað fram áðan, hvort samráð hafi verið haft við þá aðila, sem þessi mál skipta mest. Það var gert á þennan hátt. En þá var það þetta, sem ekki kom fram núna, en hefur oft verið deilt á mig annars staðar út af, hvers vegna var einmitt rokið til að láta lögin taka gildi örfáum dögum áður en verkafólkið átti að fá 6 stiga kauphækkun. Er það þá ekki fjandskaparbragð við verkalýðinn? Það má ef til vill túlka það þannig, en það þarf ekki að velta málinu lengi fyrir sér til þess að komast að þeirri niðurstöðu, að það hefði sennilega lítið orðið úr þessum aðgerðum, ef enginn hefði viljað byrja. Hugsum okkur, að verkafólkið hefði fengið því framgengt að fá sín 6 stig fyrst á kaupið sitt, 1. sept. Þá dettur mér ekki annað í hug en að bændur hefðu eðlilega sagt: Nei, við skulum ekki ganga inn á þetta fyrr en eftir 15. sept., að við erum búnir að fá 11.8% hækkun á okkar landbúnaðarafurðum. - Og þá hefðu verkamenn eflaust sagt: Ja, bændurnir eru rétt nýbúnir að fá sína hækkun, við skulum bíða, þangað til við sjáum, hvað vísitöluhækkunin verður 1. des. og þannig koll af kolli auðvitað. Það er líka ekki um það að deila, að aðstaðan til að framfylgja svona banni er í mínum höndum a. m. k. margfalt sterkari við það að geta bent þeim aðilum á, sem leita hvað fastast á um að bera ekki byrðar í sambandi við þessa verðfestingu og vilja fá henni velt af sér yfir á aðra, ríkið eða einhverja aðra, - ég get með góðri samvizku svarað þeim: Þið verðið að bera til hins ýtrasta ykkar byrðar, svo lengi sem þær eru innan sanngjarnra takmarka, úr því að verkafólkið byrjaði á því að fórna 6 stigum í kaupgjaldi, sem það átti að fá eftir örfáa daga, er lögin voru sett. - Hingað til hafa flestir aðilar orðið að viðurkenna það, að úr því að byrjað var á verkafólkinu, þá á enginn neinn siðferðislegan rétt til þess að skorast undan því að bera sínar byrðar. Með þessu móti er þetta framkvæmanlegt. Ef ég hefði hlíft verkafólkinu og látið það fyrst fá sína 6 stiga kaupgjaldshækkun og ekki látið lögin koma í gildi fyrr en eftir 1. sept., þá hefðu allir aðrir getað vísað til þess, að þeir yrðu líka að fá sína möguleika til þess að hagnast, áður en lögin væru framkvæmd á þeim. Ég hef ekkert farið í grafgötur með þessi viðhorf mín viðvíkjandi þessum tveimur deiluefnum við verkafólkið sjálft, og ég tel rétt, að þingheimi sé það einnig kunnugt, að á þennan hátt hefur þetta verið túlkað við verkalýðshreyfinguna, enda lítið orðið úr þeim tortryggnisáróðri, sem settur var í gang til þess að gera verkafólkið óánægt út af þessu tvennu. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta, en endurtek þakkir mínar til hv. stjórnarandstöðu út af því, að hún viðurkennir þetta sem raunhæft byrjunarskref, þangað til varanlegar ráðstafanir verða fundnar til þess að halda áfram stöðvun verðbólgu og dýrtíðar.



Herra forseti. Ég held, að ég hafi aldrei heyrt hæstv. ráðh. vera jafnblíðan við andstöðuflokka og hann var í síðustu ræðu, er hann bar fram þakkir sínar fyrir þá afstöðu, sem Sjálfstfl. hefur í þessu máli, sem þó er sama afstaða sem hann hefur alltaf haft. Það leikur ekki á tveim tungum, að ekki getur verið æskilegt fyrir nokkurt þjóðfélag að hafa meinsemd eins og verðbólguna innan vébanda sinna. Þess vegna hljóta allir, sem nokkuð hugsa um mál þetta, að fagna því, ef gerðar eru ráðstafanir, sem duga til þess að ráða niðurlögum þessa vágests. Mér skilst, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, sé að tilætlun ríkisstj. fyrsta skrefið til þess að stöðva verðbólguna. En það er þá rétt einnig að gera sér grein fyrir því, hvað á undan hefur gengið í þessu máli og hverjar eru raunverulega meginástæðurnar fyrir því, að ríkisstj. hefur orðið að ]eggja slíkt frv. fram. Hver ríkisstj., sem kom til valda eftir síðustu kosningar, hlaut að taka þetta mál til meðferðar. Það var öllum ljóst þá, og það er öllum ljóst nú. Þess vegna er það í sjálfu sér ekkert þakkarvert, þó að núv. stjórn hafi tekið þetta mál til meðferðar, eins og hver einasta stjórn hefði gert, sem komið hefði til valda í þessu landi. En núv. stjórnarflokkar vilja láta líta svo út fyrir þjóðinni, að þeir séu þeir einu, sem hafi komið auga á það, að nauðsynlegt sé að sporna við verðbólgunni. Ég vil minna hv. þm. á það, að í árslok 1954 ræddi form. Sjálfstfl., þáv. forsrh. (ÓTh), um þetta mál og lagði ríkt á við þjóðina að sporna gegn því, að kaupgjald yrði hækkað, en það mundi halda við verðbólguskrúfunni. En hvernig var þessu tekið? Því var tekið svo, að núv. hæstv. félmrh. (HV) beitti sér fyrir því, að víðtækt verkfall var sett á í landinu fyrri hluta vetrar 1955. Við vitum allir, hverjar afleiðingar það verkfall hafði. Með frv. þessu stefnir stjórnin einnig að því að greiða stórfé úr ríkissjóði til þess að stöðva vísitöluna. Ingólfur Jónsson, fyrrv. viðskmrh., lagði til s. 1. vor, að þetta yrði gert, að stöðvuð yrði hækkun vísitölunnar meðan verið væri að leita annarra úrræða. Nú kemur stjórnin fram með þetta frv., sem hér liggur fyrir, og segir: Þetta frv. er aðeins um ákveðinn tíma, meðan verið er að leita ráða til þess að ráða bót á þessu máli. - En áður var þó þetta talin hlægileg fjarstæða af hv. núv. stjórnarliðum. Það er rétt að gera sér lítils háttar grein um það, hvernig vísitalan hefur hagað sér undanfarin fimm ár. Í febr. 1952 er vísitalan 155, og í sept. sama ár er hún 160. Í árslok 1953, hálfu öðru ári seinna, er hún 158, og í árslok 1954 er hún 160, M. ö. o., vísitalan stóð í stað þessi þrjú ár, 1952, 1953 og 1954, þrátt fyrir afleiðingar verkfallsins 1952. En í júlí 1955 er vísitalan orðin 165 stig og í árslok sama ár 174 stig, en þá eru líka komnar fram afleiðingar verkfallsins vorið 1955. Keðjuverkanir þess koma svo enn greinilegar fram í hækkun vísitölunnar á þessu ári, sem stöðvuð var með þessum bráðabirgðalögum. Því verður ekki neitað, að verðbólguskrúfan hefur hækkað óhugnanlega mikið árið 1955 og það sem af er þessu ári, er vísitalan hækkar nálega um 20 stig og verðlagið í landinu að sjálfsögðu hækkar að sama skapi. Það getur engum dulizt, að verðbólgan er í örum og hættulegum vexti vegna þess kapphlaups, sem orðið hefur á milli kaupgjalds og verðlags. Undanfarandi tveim ríkisstj. var að sjálfsögðu ljóst, hver lífsnauðsyn þjóðinni var að halda verðlaginu í föstum skorðum, enda breyttist verðlagið lítið í hálft fjórða ár, frá 1952 til miðsumars 1955, en á þeim tíma voru háð tvö stór verkföll, og eftir að hinu síðara lauk með mikilli kauphækkun, fór verðlagið í landinu fyrst um þverbak. Það er ekki fyrst og fremst þeim tveim ríkisstj. að kenna, sem sátu að völdum 1950–56. heldur stjórn kommúnista á verkalýðsfélögunum og þeirri baráttu, sem þeir og fylgismenn þeirra ásamt Alþfl. háðu með verkföllum fyrir kauphækkun til þess að koma efnahagslífi landsins úr skorðum. Það er ástæðan fyrst og fremst fyrir þeirri dýrtíðarskrúfu, sem nú snýst með flughraða, og því kapphlaupi milli vinnulauna og verðlags, sem ég hef nú þegar getið um og kommúnistar stofnuðu til í ákveðnu augnamiði. rýrir síðustu kosningar lýstu þeir því yfir feimnislaust, að ef þeir yrðu ekki teknir í ríkisstj. eftir kosningar, mundu þeir hefja hvert verkfallið á fætur öðru með sívaxandi kaupkröfum, til þess að hverri ríkisstj. væri ógerlegt að starfa, sem ekki vildi hafa þá í samvinnu við sig. Það dylst engum heilvita manni, að þjóðin er í mikilli hættu stödd, ef ekkert er gert til þess að stöðva dýrtíðarskrúfuna, og það má þá segja, að komi vel á vondan, að þeir stöðvi hana, sem aðallega hafa komið henni af stað. En hverjum sem þessi þróun er að kenna, þá varðar þó mestu, að þetta þjóðarmein verði læknað á réttan og skynsamlegan hátt. Andstæðingar sjálfstæðismanna reyna að telja þjóðinni trú um, að þeir séu á móti öllum ráðstöfunum til þess að stöðva dýrtíðina og þess vegna séu þeir á móti einnig þessum ráðstöfunum núv. stjórnar, sem þetta frv. fjallar um. Þetta er mjög fjarri sanni. Við sjálfstæðismenn styðjum allar ráðstafanir, sem við teljum þjóðinni hollar og nauðsynlegar. Það sér hver heilvita maður, að fyrsta skrefið til þess að sigrast á dýrtíðinni er að stöðva framgang hennar, eða eins og Hóraz segir á einum stað, að fyrsta skrefið til vizku sé að losna við heimsku. Nú, það má segja, að þetta hafi stjórnin nú gert fram til áramóta, og það er ekki nema gott um það að segja, ef hér verður ekki tjaldað aðeins til einnar nætur. En stjórnin á vonandi eftir að sýna, að henni takist giftusamlega með framhaldið. Sjálfstæðismenn hafa undanfarin ár í ræðu og riti varað þjóðina mjög sterklega við þeim hættulegu afleiðingum, sem væru af aðgerðum kommúnista til þess að kynda bál verðbólgunnar. Þessu hefur verið svarað með hrópum og svívirðingum. Þó að við séum samþykkir þessum aðgerðum, sem hér eru nú lagðar fram, þá teljum við enga ástæðu til að bera munninn fullan af lofi um núv. hæstv. ráðherra og líta á þá sem bjargvætti föðurlandsins fyrir að stöðva þá hættulegu þróun, sem þeir eiga sjálfir mesta sök á, margir þeirra. Ef fjárhagskerfið er helsjúkt, eins og þeir vilja nú vera láta, þá hafa þar engir meira um fjallað en kommúnistar - og framsóknarmenn, sem ráðið hafa stefnu fjármálanna í s. l. sjö ár. Það má segja, að skylt sé skeggið hökunni. En þótt kaupgjald og verðlag hafi átt aðalþátt í hækkun dýrtíðarinnar og verðþensluskrúfunnar, þá mega menn ekki loka augunum fyrir því, að verðbólgan verður ekki læknuð eingöngu með verðstöðvun eða kaupbindingu um stuttan tíma. Framkvæmdirnar í landinu geta líka sett allt á annan endann, truflað framleiðsluna og sett efnahagskerfið úr skorðum. Í allri þeirri löngu baráttu, sem hér á landi hefur verið háð við verðbólguna í s. 1. 15 ár, hefur jafnan verið litið á fjárfestinguna sem tiltölulega saklausan þátt í dýrtíðardansinum, og svo er enn. Rafvæðing landsins og húsabyggingar eru nauðsynlegar framkvæmdir og pólitískt vinsælar. En þrátt fyrir það verðum við að gera okkur grein fyrir því, að rafvæðing alls landsins á fáum árum með innlendu fé að mestu leyti, meðan allar hendur í landinu hafa jafnframt nóg að starfa, hlýtur að auka þrýstinginn í efnahagskerfi þjóðarinnar. Opinber framlög í tugum milljóna til jafnnauðsynlegra framkvæmda og íbúðabygginga, þegar byggingarframkvæmdir taka öllu öðru fram, sem áður hefur þekkzt, hljóta einnig að reyna á þolrifin í efnahagskerfinu. En ég ætla ekki að fara frekar út í þá sálma að þessu sinni, en minnist á þetta til þess að benda á, að lækningu dýrtíðarinnar er ekki hægt að framkvæma eingöngu með kaupbindingu og verðstöðvun. Ein afleiðing hinnar miklu þenslu í vinnumarkaðinum núna er t. d. sú, að þrátt fyrir alla kaupfestingu verður fjöldi manns að sætta sig við það að fá iðnaðarvinnu af hendi leysta í helgidaga og eftirvinnu fyrir tvöfalt verð, af þeirri einföldu ástæðu, að enginn maður er fáanlegur til þess að framkvæma þessa vinnu nema á þennan hátt. Þarna kemur kaupfestingin að litlu liði. Um frv. sjálft er í sjálfu sér ekki mikið að segja. Það atriði frv., sem mætti segja að væri vafasamast, er verðbindingin og þá einkanlega og sér í lagi sú hlið hennar, sem lýtur að verðlagningu erlendra vara. Ég hef ekki orðið var við annað en að allir í verzlunarstétt tækju þessu yfirleitt vel, ef þetta ákvæði í lögunum er ekki fært út í öfgar. En ég kalla að færa það út í öfgar, þegar neitað er að breyta verði á innfluttum vörum, sem eingöngu er til komið vegna þess, að tollar voru hækkaðir hér á síðasta þingi. Þetta er að fara út í öfgar með þetta mál, og það gerir aðeins illt verra. Ef þessu er beitt of þjösnalega, hlýtur það að enda með því, að menn kaupi ekki vörurnar. Menn kaupa ekki vöruna, þegar þeir sjá í hendi sér, að þeir verða að gefa með henni, um leið og þeir láta hana af hendi. Ég vil aðeins beina þessu til þeirra manna, sem framkvæmd hafa á hendi. Að vísu er það ekkert smáræðis bákn, sem hver breyting þarf að ganga í gegnum. Hver breyting þarf fyrst að ganga til verðlagsstjóra, svo þarf hún að fara til innflutningsnefndarinnar og þar næst til ríkisstj. M. ö. o., ríkisstj. þarf að taka ákvörðun um hverja einustu verðbreytingu, sem til greina kemur skv. 4. gr. laganna. Þetta nær ekki nokkurri átt. Þetta er skriffinnska á hæsta stigi. Það er hægt að hafa í fullu tré um þetta mál, án þess að þörf sé á að gera ríkisstj. að innflutningsnefnd í þessu landi. Ég vil sem sagt beina því til þeirra, sem hafa framkvæmd á þessu, að eyðileggja ekki þann velvilja, sem komið hefur fram hjá þeim stéttum, sem þetta mæðir mest á, með því að beita þær mjög ósanngjörnum tökum í þessu máli. Eitt gleðilegasta táknið í sambandi við frv. þetta er þó það, að hæstv. félmrh., sem ber fram þetta frv, um kaupbindingu og verðstöðvun, hefur sýnilega snúið baki við fortíð sinni. Á tímabilinu 1951–55 gerðust þau undur, eins og ég gat um áðan, að verðlaginu var nokkurn veginn haldið föstu, þrátt fyrir það þótt núv. hæstv. verðlagsmálaráðherra gerði allt, sem í hans valdi stóð, til þess að koma verðlaginu úr jafnvægi. Það tókst að halda verðlaginu í jafnvægi, þrátt fyrir það þó að hæstv. ráðh. reyndi með viðtækum verkföllum að hækka verðlagið í landinu með hækkuðu kaupgjaldi. Hinar örvæntingarfullu tilraunir hans til þess að raska verðlaginu og raska þar með efnahagskerfinu báru ekki árangur fyrr en eftir verkfallið 1955. En frá 1. sept. 1955 til 1. sept. 1956 er talið, að kaupgjald hafi hækkað um 24%. Verðlagið í landinu hefur að sjálfsögðu hækkað að sama skapi. Hæstv. ráðh. hafði nú tekizt svo vel með aðstöðu sinni í Alþýðusambandinu og með aðstoð þess að sundra efnahagskerfinu með kauphækkunum, sem leiddu af sér allsherjar verðhækkun, að efnahags- og fjármálakerfi landsins var að dómi núv. hæstv. forsrh. orðið helsjúkt í lok september þessa árs. Þetta var vafalaust góður árangur að hans dómi, áður en honum kom til hugar, að hann þyrfti nokkru sinni að hefja skelegga baráttu gegn sínum fyrri aðgerðum. Afturhvarf frá fyrri syndum gerist oft skyndilega. Sumir heyra raddir og aðrir sjá sýnir. Mér þykir líklegast, að hæstv. ráðh. hafi heyrt rödd, sem kallaði hann til sætis meðal hinna útvöldu, sem höfðu fengið köllun til þess að bjarga fósturlandinu. En nú sá hann líka, að syndir hans gegn efnahagskerfi þjóðar sinnar undanfarin 5 ár risu eins og refsivöndur yfir höfði hans. Um þá staðreynd verður nú ekki lengur villzt, að hæstv. ráðh. hefur horfið frá sinni fyrri villu og nú leggur hann þetta frv. um kaupbindingu og verðstöðvun sem minnisvarða á leiði fortíðar sinnar. Það er sagt, að englarnir gleðjist meira yfir einum syndugum, sem bætir ráð sitt, en yfir 99 heilögum. Víst er um það, að batnandi manni er bezt að lifa, og það er vert að gleðjast yfir því, að hæstv. ráðh. er farinn að sjá, að skefjalaus kauphækkun getur gert efnahagslífið helsjúkt. En úr því að hann hefur nú reist svona virðulegan minnisvarða yfir fortíð sína, sem við getum vafalaust verið sammála um að sé bezt geymd undir grænni torfu, þá á hann líka skilið, að við fögnum afturhvarfi hans með því að láta frv. fylgja þau eftirmæli, sem hann hefur sjálfur samið og bera glöggt vitni um, að þrátt fyrir mikla forherðingu sálarinnar geta menn samt vikið frá villu síns vegar og viðurkennt yfirsjónir sínar eins og heiðarlegum mönnum ber. Ég vildi biðja hv. þingmenn að gefa gaum þeim gífurlega mun á þeim vel meintu aðgerðum hæstv. ráðh. með frv. þessu til þess að þjóna landi sínu og þeim hrokafullu ögrunarorðum, sem fram gengu af munni þessa manns, áður en hann meðtók sáluhjálpina. Nú ætla ég að lofa ykkur að heyra þessi orð hans. Hann komst svo að orði, hæstv. félmrh. (HV), 19. júní 1956 í útvarpsumræðunum: „Alþýðusambandið aðvarar af fyllstu alvöru. Kjósið umfram allt ekki yfir ykkur gengislækkun og kaupbindingu. Kjósið ekki yfir ykkur kauplækkun og lífskjaraskerðingu. Það er bjargföst skoðun núverandi stjórnar Alþýðusambands Íslands, að nú ríði verkalýðshreyfingunni lífið á að eignast svo sterkan þingflokk á Alþingi, skuldbundinn af stefnuskrá Alþýðusambandsins, að gengislækkun, lögbindingu kaups og vísitöluskerðingu eða nýju skattaflóði verði ekki með neinu móti komið fram á Alþingi: Hann heldur áfram : „Við teljum það glapræði, að nokkur meðlimur í verkalýðshreyfingunni kjósi frambjóðanda nokkurs þess flokks, sem ekki megi fulltreysta til andstöðu við þessi óþurftarmál verkalýðsins:“ Ég ásaka ekki hæstv. ráðherra fyrir að hafa skipt um skoðun, því að nú virðist hann hafa öðlazt þá innri sannfæringu fyrir villu síns vegar, sem ýmsir hér í þingsölunum hafa reynt að koma honum í skilning um á undanförnum árum.



Herra forseti. Bráðabirgðalög þau, sem sett voru fyrir tveimur mánuðum og hér hafa verið lögð fram til staðfestingar, hefur að vonum borið mjög á góma undanfarnar vikur í opinberum umr. um stjórnmál, málgögnum hæstv. ríkisstj. hefur því yfirleitt verið haldið fram, að í fyrsta lagi sé aðalatriði þessara laga verðfestingin, bannið við öllum verðhækkunum, en kaupbindingin sé þar aukaatriði. Í öðru lagi hefur því verið haldið fram, að lög þessi og framkvæmd þeirra muni ekki hafa í för með sér neina eða a. m. k. ekki neina teljandi kjaraskerðingu fyrir launastéttirnar í landinu. Í þriðja lagi hefur því verið haldið fram, að þetta hafi verið gert í fullu samráði við launþegasamtökin. Ég mun nú leyfa mér að gera nokkrar athugasemdir við hvert þessara atriða fyrir sig. Hvað fyrsta atriðið snertir get ég ekki látið hjá líða að benda á það, að ég veit ekki betur en að í núgildandi lögum sé full heimild fyrir hendi fyrir hæstv. ríkisstj. til þess að gera hvað sem henni sýnist í verðlagsmálunum. Til slíks átti ekki að þurfa neina lagasetningu. Ég veit ekki betur en að frá því á stríðsárunum eða jafnvel frá því fyrir stríð hafi verið heimild í lögum til þess að setja hámarksverð eða ákveða hámarksálagningu á alla vöru og þjónustu. Þessi lög voru a. m. k. í gildi, þegar lagasafnið, sem nær til ársloka 1954, var gefið út. Það má vera, að á tveimur síðustu þingum hafi þessu verið breytt, en ekki hef ég þó orðið var við það. Því verður að líta svo á, að verðfestingarákvæði frv. séu algerlega óþörf, því að til þess var full heimild í lögum fyrir. Það, sem setja þurfti hins vegar löggjöf um, var kaupbindingin, og þess vegna ber að líta á þetta frv. eingöngu sem kaupbindingarfrv. Það er nú mál út af fyrir sig, hverjum árangri sé hægt að ná í baráttunni við dýrtíðina með því að setja ákvæði um kaupbindingu. Að því mun ég víkja nokkrum orðum síðar. Hitt er svo annað mál, að það virðist satt að segja koma úr hörðustu átt, þegar þeir flokkar, sem að núv. ríkisstj. standa, eða a. m. k. þeir tveir þeirra, sem verið hafa í stjórnarandstöðu undanfarið, standa að slíkum lögum. Ég man, að eftir verkfallið mikla 1955, þegar knúðar voru fram 16–20% almennar kauphækkanir, var því haldið fram sumarið og haustið 1955, bæði af hálfu Alþýðusambandsstjórnarinnar og í Þjóðviljanum, að þær kauphækkanir, sem orðið hefðu þá, 16–20%, gætu í mesta lagi réttlætt 2–3% verðhækkanir. Allar verðhækkanir, sem væru fram yfir það, væru ofsókn á hendur verkalýðnum. Það skýtur því æði skökku við, þegar kaupgjaldið á allt í einu að vera orðið svo þýðingarmikill þáttur í verðlaginu, að nauðsynlegt er beinlínis að setja lög til þess að koma í veg fyrir, að kaupgjaldið hækki um 3%. Þá mun ég víkja að öðru atriðinu, nefnilega þeirri staðhæfingu, að kaupbindingin hafi ekki haft í för með sér neina kjaraskerðingu fyrir launafólk í landinu. Hv. 2. landsk. ræddi þetta mál nokkuð, þegar fjárlögin voru lögð fyrir, og kom með nokkrar tölur því máli til stuðnings, að kauphækkunin um mánaðamótin ágúst og september hefði orðið gagnslaus að því leyti, að hún hefði öll étizt upp með verðhækkunum, sem af henni hefði leitt. Ég vefengi ekki, að þær tölur, sem hann nefndi máli sínu til stuðnings, séu út af fyrir sig réttar, þannig að vísitalan hefði hækkað í sept. nokkurn veginn sem kauphækkuninni nam. En farið var fram hjá tveim atriðum í sambandi við þetta, sem hljóta þó að skipta þar verulegu máli, og í því sambandi vil ég minna á þá afstöðu, sem tekin var til till., sem fram komu á s. 1. vori um það að lækka verðlagið með niðurgreiðslum. Nú er þessi sama leið farin, eins og kunnugt er. Hækkun landbúnaðarafurðanna er haldið í skefjum með auknum niðurgreiðslum úr ríkissjóði, en sömu niðurgreiðslurnar sem nú eru taldar snjallræði voru í vor ekkert annað en fölsun á vísitölu framfærslukostnaðar. Það kemur einkennilega fyrir sjónir, að nákvæmlega sömu niðurgreiðslur og þá var farið fram á skuli nú vera einhlítar. Það er gefið mál, að ef vísitalan er fölsuð og það hefði verið fölsun á vísitölunni að forða hækkun hennar með niðurgreiðslum á s. 1. vori, þá ætti alveg sama að gilda nú. Annað atriði má nefna í þessu sambandi, að það verður ekki fram hjá því komizt að líta á það, að einhvers staðar verður það fé að koma frá, sem varið er til niðurgreiðslnanna. Það hefur nefnilega gleymzt að taka það með í þennan reikning, að launþegarnir hljóta að meira eða minna leyti að verða að standa sjálfir straum af niðurgreiðslunum, því að fjár til þeirra verður ekki aflað á annan hátt en með auknum sköttum eða tollum eða einhverju öðru, sem byrðar leggur á launafólk. Þá kem ég að þriðja atriðinu, sem ég ætlaði að gera hér að umræðuefni, en það er sú staðhæfing, að um setningu þessara laga hafi verið haft fullt samráð við launastéttirnar í landinu. Það mun að vísu rétt, að stjórnum nokkurra verkalýðsfélaga hér í Rvík var hóað saman á fund um það leyti, sem lögin voru sett, og meiri hluti þessa fundar samþykkti stuðning sinn við þessa löggjöf. En ef stjórnir einhverra tiltekinna verkalýðsfélaga, sem andstæðingar kommúnista ráða - við gætum tekið sem dæmi bílstjórafélögin Þrótt og Hreyfil - semdu um það einn góðan veðurdag við atvinnurekendur að gera svo og svo mikla tilslökun á umsömdum töxtum, þá er ég hræddur um, að hljóð kæmi úr horni og talið væri, að stjórnirnar hefðu ekki heimild til slíks og hefðu fyrirgert öllu trausti sinna umbjóðenda. Hingað til hefur verið litið þannig á, að aðeins almennir félagsfundir í verkalýðsfélögunum eða þá almennar atkvgr., sem stofnað væri til, gætu tekið ákvarðanir um breytingu á samningum. Ekkert slíkt hefur verið gert nú. Fyrir utan þetta má nefna það, að til eru fjölmenn launþegasamtök fyrir utan Alþýðusambandið. Má þar nefna t. d. Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, Samband bankastarfsmanna, Verzlunarmannafélag Reykjavíkur, Farmanna- og fiskimannasambandið o. s. frv. Ekki munu lög þessi hafa verið borin undir neitt þessara sambanda. Það má vera, að það sé út frá því sjónarmiði, að þeir launþegar, sem í þessum samböndum eru, falli ekki undir það dularfulla hugtak, sem nefnt hefur verið vinnustéttir. En staðreynd er það, að þessi launþegasamtök hafa þó 6–7 þús. manns innan sinna vébanda, og vitanlega hlaut kaupbindingin að snerta meðlimi þessara samtaka eins og aðra launþega. Það virðist því mjög villandi, þegar því er haldið fram, að þetta hafi verið gert í fullu samráði við launþegasamtökin. Hæstv. félmrh. (HV), sem hér talaði áðan, gaf að vísu þá skýringu í þessu, að það hefði ekki verið hægt að bera lögin undir almenna fundi í verkalýðsfélögunum, því að það hefði orðið til þess, að milliliðirnir hefðu þá notað tækifærið til þess að hækka verð á öllu mögulegu, meðan á slíkum fundarhöldum hefði staðið. Þetta er að mínu áliti fullkomlega villandi, og má þar í fyrsta lagi benda á það, sem ég nefndi áðan, að hæstv. ríkisstj. hafði heimild til þess samkv. gildandi lögum að framkvæma þessa verðfestingu. Þar þurfti ekki neina lagasetningu til. En þar að auki átti að miða við verðlagið frá 15. ágúst, þannig að verðhækkanir, sem gerðar kynnu að hafa verið, meðan málið var til meðferðar, hefðu verið ólöglegar. Þá ætla ég að lokum að víkja með örfáum orðum að efnishlið þessa máls, hvort líklegt sé, að kaupbindingin nái tilgangi sínum sem ráðstöfun til þess að halda verðlaginu í skefjum. Að mínu áliti ber vissulega að svara því játandi, svo langt sem áhrif kaupbindingarinnar ná, að þau verka í áttina til stöðvunar á verðlaginu. Þegar kaupgeta fólksins rýrnar eða tekjur þess minnka, þá leiðir auðvitað af því, að það hefur minna milli handa til þess að kaupa fyrir, og verður þá ekki eins auðvelt að hækka verð á vörum og þjónustu. Þetta er óneitanleg staðreynd. En æði kynlega kemur það þó fyrir sjónir, að sumir þeirra aðila, sem standa að hæstv. ríkisstj., skuli allt í einu vera komnir inn á þann hugsunarhátt, sem þessu liggur að baki. Þó að það sé að mínu áliti firra að halda því fram, að kaupbindingin hafi ekki haft í för með sér neina kjaraskerðingu fyrir launþegana, þá er mér hitt ljóst, að það er engan veginn þannig, að 3–5% almenn launalækkun hafi í för með sér samsvarandi kjaraskerðingu fyrir launafólk, en þetta stendur í sambandi við það, að byrðar, sem lagðar eru á ákveðna stétt í þjóðfélaginu, hvort sem það eru launamenn eða aðrir, hljóta að veltast að meira eða minna leyti yfir á aðrar stéttir, af því að við lifum nú einu sinni í samvirku þjóðfélagi, þannig að ekki er rétt að líta á efnahagsmálin frá þeim sjónarhól, að hér sé um að ræða eins konar fjárhættuspil, þar sem það, sem einn aðilinn græðir, hljóti alltaf að vera á kostnað annars, heldur er það þannig, að kjör og afkoma einnar stéttar í þjóðfélaginu hlýtur óhjákvæmilega að hafa í för með sér áhrif á kjör og afkomu annarra aðila í þjóðfélaginu. Minni kaupgeta hjá launafólki bitnar á atvinnurekendum, alveg á sama hátt og t. d. auknar skattaálögur á atvinnurekstrinum bitna einnig á þeim, sem í þágu atvinnurekstrarins starfa. Þannig er það tvímælalaust, að þessi ráðstöfun, svo langt sem hún nær, hefur áhrif í þá átt að halda dýrtíðinni í skefjum, og það er einmitt í þessu, sem það liggur fyrst og fremst, að gera má ráð fyrir því, að verðfestingin verði raunhæf. Það út af fyrir sig að setja almennt bann við öllum verðhækkunum er að mínu áliti fullkomlega gagnslaust, því að engin tök eru á því að hafa eftirlit með því, að slíku sé framfylgt. Það er að vísu kannske hægt að hafa eftirlit með því, að ein og ein vörutegund verði ekki hækkuð í verði, en þegar verðhækkunarbannið er orðið almennt, er óhugsandi að hafa eftirlit með því. Annað mál er það, að þegar kaupgjaldið er stöðvað á þann hátt, sem hér hefur verið gert, þá er það ekki vænlegt til aukins hagnaðar fyrir seljendur vöru og þjónustu að hækka verðið, því að skilyrði fyrir því, að hægt sé að græða á því að selja vöru og þjónustu, hlýtur þó ávallt að vera það, að einhver geti keypt þessa vöru og þjónustu. Um réttmæti þessara ráðstafana að öðru leyti skal ég ekki ræða, enda ógerlegt að mínu áliti að svo komnu máli. Slíkt verður fyrst gert, þegar það liggur ljósar fyrir en nú, hvað það er í rauninni, sem fyrir hæstv. ríkisstjórn vakir í efnahagsmálunum. Kaupbinding getur að vísu verið spor í þá átt að stöðva verðlagið. Það má um það deila, hvort það sé réttlátasta aðgerðin, og einhlít er hún undir öllum kringumstæðum ekki. Hins vegar má vera og er kannske ekki óeðlilegt, að hæstv. ríkisstj. segi sem svo: Þessa ráðstöfun var hægt að framkvæma strax, en aðrar ráðstafanir til stöðvunar dýrtíðinni þurfa sinn undirbúning og ekki hægt að framkvæma þær fyrr en síðar. - Slíkt væri fullkomlega skiljanlegt. Gagnsemi og nauðsyn þessara ráðstafana verður fyrst dæmt um, þegar það liggur ljósar fyrir, hvað það er, sem vakir fyrir hæstv. ríkisstj. á sviði efnahagsmálanna, en eins og nú standa sakir, virðist þetta æði óljóst. Ég leyfi mér aðeins að nefna það sem dæmi, að í fjárlagaræðu sinni talaði hæstv. fjmrh. um nauðsyn þess að vekja aukið traust á verðgildi peninganna, hvetja menn til að spara. Hann talaði um vísitölutryggingu sparifjár o. s. frv. Ég er honum fullkomlega sammála um það, að ef hægt væri að vekja aukið traust sparifjáreigenda og bæta þeirra hag, þá væri með því stigið þýðingarmikið spor í þá átt að stöðva verðbólguþróunina. Aðrir hæstv. þm. úr liði stjórnarinnar hafa hins vegar talað um nauðsyn þess að láta gróðamennina skila aftur því, sem þeir hefðu ranglega tekið eða hvernig það nú var orðað, og er erfitt að skilja þau ummæli á annan hátt en þann, að til orða hafi komið að framkvæma víðtæka eignaupptöku eða leggja á eignarskatt. Með slíkri ráðstöfun er hugsanlegt að ná vissum markmiðum, en æði mikið mundi slík ráðstöfun þó koma í bág við þær ráðstafanir, sem hæstv. fjmrh. taldi nauðsynlegar. Því virðist sem sjónarmiðin innan hæstv. ríkisstj. séu enn þá töluvert mismunandi, þannig að erfitt er að svo stöddu að átta sig á því, hvað fyrir henni kann að vaka í þessum málum, en vonandi skýrist það fyrr en síðar.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður lauk máli sínu á því að segja, að sjónarmið innan ríkisstj. varðandi þetta mál virtust vera æði mismunandi. Ekkert hefur þó komið fram, sem benti í þá átt. Ríkisstj. stendur algerlega einhuga að baki þessa frv. Hún er einhuga um það, að þessi ráðstöfun hafi verið nauðsynleg og skynsamleg. Til þess liggja mörg rök. Að nokkrum þeirra skal ég víkja á eftir. - En hér hafa talað þrír hv. þm. Sjálfstfl. um þetta mál, og ég fæ ekki betur séð en að hjá þeim hafi komið fram þrjár skoðanir á málinu. Hv. 1. þm. Reykv. lýsti eindregnu fylgi sínu við frv., kvað meira að segja svo rammt að orði, að hann sagði, að hér væri í raun og veru um að ræða framkvæmd á stefnu Sjálfstfl., og þá er ekki undarlegt, þó að hann lýsi yfir fylgi við frv. með sterkum orðum. Hann sem sagt lýsti yfir fylgi við frv., taldi það spor í rétta átt. Svo kom annar ræðumaður Sjálfstfl., hv. 2. þm. Reykv. Hann taldi frv. gott öðrum þræði, kaupbindingin í því, sem hann kallaði svo, væri ágæt, en verðfestingin væri hábölvuð. Hann sagði já í öðru orðinn, en nei í hinu. Loks kom þriðji ræðumaður Sjálfstfl., hv. 9. landsk. þm., og ég gat ekki betur skilið hans orð en þannig, að hann væri alveg á móti frv., bæði verðfestingunni og kaupbindingunni. Þannig komust fulltrúar Sjálfstfl. alveg í hring í þessum þremur ræðum: einn alveg með, einn bæði með og á móti og sá þriðji alveg á móti. Nú er það að vísu svo, að það er algerlega rétt hjá hv. 1. þm. Reykv., að þessi ráðstöfun var bráðnauðsynleg og skynsamleg, raunar sjálfsögð, eins og á stóð. Hitt er svo annað mál, að það er ekki verið að viðurkenna í verki kenningar sjálfstæðismanna, eins og hann vildi gefa í skyn. Það er ekki stefna Sjálfstfl., sem fram kemur í frv., svo sem líka kom fram í því, að hv. næsti ræðumaður tók aftur helminginn af þessu og þriðji ræðumaðurinn allt. Það hefur hingað til ekki verið stefna sjálfstæðismanna, að það eigi að hafa allsherjar eftirlit með verðlagi í landinu, að það eigi að vera í gildi lagaákvæði, þó að til bráðabirgða sé, sem banni bókstaflega allar verðhækkanir, eins og hér var lögtekið fyrir fjóra mánuði. Það hefur ekki verið stefna sjálfstæðismanna, að slíkt væri í lögum. Þeir hafa verið andstæðir verðlagseftirliti í grundvallaratriðum, ekki haft trú á því, og þá auðvitað ættu þeir að hafa minnsta trú á því að hafa verðlagseftirlitið jafnalgert og það er haft í þessum lögum, þó að til bráðabirgða sé. A. m. k. er þessi þáttur brbl. því sannarlega ekki stefna Sjálfstfl., sem og kom fram í því, að báðir hinir fulltrúar hans lýstu fullkominni andstöðu sinni við þennan þátt brbl. Mergurinn málsins hér er auðvitað sá, og það, sem er nýmæli við þessa lagasetningu, er, að hér er í fyrsta skipti gerð tilraun til þess að stöðva verðlagið og láta kaupfestingu sigla í kjölfar verðlagsstöðvunar. Þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið áður, og tillögur sjálfstæðismanna á s. l. vori miðuðu fyrst og fremst að því að stöðva vísitöluna, gera ráðstafanir til þess að halda vísitölunni niðri og láta bindingu kaupgjaldsins sigla í kjölfar þess. Það, sem skilur þessar ráðstafanir og till. fyrrv. hæstv. viðskmrh., var einmitt þetta, að með þessum ráðstöfunum er snúizt gegn verðlaginu sjálfu, en í till. fyrrv. viðskmrh. var snúizt gegn vísitölunni. Það, sem vera átti afleiðing hvors tveggja, var auðvitað, að kaupgjald skyldi haldast óbreytt, en alþýðustéttirnar, launþegasamtökin hafa skilið, eins og líka við var að búast, í hverju munurinn er fólginn, að hér er eðlismunur á. Vísitalan er ekki, eins og allir vita, svo nákvæmur mælikvarði á verðlag, að við það sé unandi, að einvörðungu sé látið við það sitja að halda henni í skefjum. Efnislega er það auðvitað kjarni málsins í þessum umræðum, hver hafi verið raunveruleg orsök þeirrar verðbólgu, sem við erum sammála um, núverandi stjórnarflokkar og hv. stjórnarandstaða, að sé mikið þjóðfélagsmein. Mergur málsins er það, hver orsök hafi verið til þeirrar verðbólgu, sem þjakað hefur íslenzkt efnahagslíf s. l. 15 ár. Það var skýrt tekið fram af hálfu allra ræðumanna stjórnarandstöðunnar, sem hér töluðu, að verðbólgan væri mein, sem vinna þyrfti bug á. Um það efni er því enginn ágreiningur milli ríkisstj. og stjórnarandstöðunnar. En um hitt virðist vera ágreiningur, hver sé orsök verðbólgunnar, og þá er ekki nema eðlilegt, að það verði líka ágreiningur um það, til hvaða ráða skuli grípa gegn henni. Það hefur verið einn meginboðskapur sjálfstæðismanna undanfarin ár, ég vil segja undanfarin 15 ár, síðan verðbólgan varð að alvarlegu vandamáli, að kaupgjaldshækkanir hafi verið meginorsök þeirrar verðbólgu, sem við hafi verið að stríða. Hv. 9. landsk. þm. hefur verið einn helzti forsvarsmaður þeirrar kenningar á opinberum vettvangi, að verðbólguna megi, að verulegu leyti a. m. k., ef ekki fyrst og fremst, rekja til kaupgjaldshreyfinga, a. m. k. þegar hann hefur skrifað í Morgunblaðið. Ég er á annarri skoðun í þessu máli. Ég er á þeirri skoðun í þessu máli, að meginorsök verðbólgunnar, ef við tökum 15 ára tímabilið í heild, hafi verið lánsfjárþensla bankanna og greiðsluhalli hjá ríkissjóði á mjög mörgum árum, þó að það eigi ekki við s. l. fimm ár. Enn fremur hafa áhrif frá Keflavíkurflugvelli, tekjur þaðan, haft sitt að segja varðandi vöxt verðbólgunnar. Það kerfi, sem hér hefur ríkt varðandi launagreiðslur, að kaup hefur verið bundið verðlagsvísitölu, hefur svo haft þau áhrif, á sumum tímum sérstaklega, að verðbólguskrúfan hefur orðið hraðari en ella. En þetta kerfi og ekki heldur grunnkaupshækkanir á kaupgjaldi hafa verið frumorsök að verðbólgunni, heldur hefur frumorsökin verið lánsfjárþensla bankanna og greiðsluhalli hjá ríkissjóði. Þess vegna kom mér það mjög undarlega fyrir sjónir, að hér skuli tala þrír málsvarar Sjálfstfl., allir vel að sér í þessum fræðum, vera að ræða vandamál verðbólgunnar, og enginn þeirra skuli nefna bankana í þessu sambandi, eins og útlánastarfsemi bankanna hafi engin áhrif haft og geti engin áhrif haft á það, hvort hér sé verðbólga eða verðbólga ekki. Sérstaklega kom mér það á óvart að heyra hv. 9. landsk. þm., sem er sérfróður í þessum efnum, halda allt að því 20 mín. ræðu um þessi mál og nefna ekki bankana og þeirra lánsfjárpólitík í þessu sambandi. En að því er hina tvo málsvara stjórnarandstöðunnar snertir, er það skiljanlegra, þeir eru fyrst og fremst stjórnmálamenn og vita, hvað hér er í raun og veru á snærinu. Annar er meira að segja, að því er ég bezt veit, bankaráðsmaður í öðrum stærsta banka landsins. Það er mjög auðvelt að færa að því töluleg rök, að starfsemi bankanna undanfarin ár hlýtur að hafa haft mikil áhrif á verðlagsþróunina í landinu. Ég tók upp í skyndi tölur um lánaaukningu seðladeildar Landsbankans s. l. fimm ár. 1951 var lánaaukningin 117 milljónir, 1952 114 milljónir, 1953 34 milljónir, - 1954 var 31 millj. kr. samdráttur, - en 1955 175 milljónir. Þetta eru allt saman tölur um lánaaukningu seðladeildarinnar. Allir, sem skynbragð bera á þessi mál og þekkja þær peningastofnanir aðrar, sem hér er um að ræða varðandi heildarútlánin og þjóðartekjurnar, hljóta að sjá, að slík útlánaaukning getur ekki annað en haft veruleg áhrif á fjármálakerfið í heild. Sannleikurinn er og sá, að þær breytingar, sem hér hafa orðið á kaupgjaldi, bæði vegna vísitölukerfisins og vegna grunnkaupshækkana, hafa yfirleitt siglt í kjölfar þessarar verðbólguþróunar og eins og ég sagði áðan kannske gert hana hraðari en hún hefði ella orðið, en ekki verið frumorsökin að henni. Í þessu sambandi má t. d. minna á verkfallið 1955, sem nokkuð hefur blandazt inn í þessar umr. Ég skil ekki í því, að nokkur treysti sér til þess að mæla gegn því, að kaupgjald á hinum frjálsa vinnumarkaði var raunverulega hækkað langt upp fyrir gildandi kauptaxta löngu áður en til verkfallsins kom. Það var um að ræða eftirspurn eftir vinnuafli við miklu hærra kaupgjaldi en svaraði til hinum opinbera taxta. Og það var þessi þrýstingur eftirspurnarinnar frá atvinnurekendum á vinnuaflið, sem braut stífluna og knúði fram uppsagnir af hálfu verkalýðsfélaganna. Það, sem gerðist, var það, að verðbólgan skapaði mikla eftirspurn eftir vinnuafli í þjóðfélaginu og skapaði atvinnurekendunum gróðamöguleika með því að hagnýta vinnuafl, þó að verðið væri meira en nam hinum opinberu töxtum. Undir þessum kringumstæðum hefði verið óeðlilegt, að þetta ástand leiddi ekki til þess, sem það leiddi, hefði verið nær óskiljanlegt, ef þróunin hefði ekki orðið þessi. Hér hjálpaði svo auðvitað þrýstingurinn frá Keflavíkurflugvelli allmikið til. Það, sem var mergur málsins og hafði verið langa lengi, var það, að atvinnurekendur græddu, græddu á hverri krónu, sem þeir keyptu vinnuafl fyrir. Þetta var augljóst, því að þetta var engum leyndarmál, allra sízt þeim, sem seldu vinnuaflið. Afleiðingin varð sú, eins og verða vill á frjálsum markaði, að verð á vinnuaflinu þrýstist upp á við. Hér hlaut það að gerast samkv. þeim þjóðfélagsháttum, sem við búum við, á þann veg, að til almennra uppsagna á kaup- og kjarasamningum kæmi og svo til verkfalls, fyrst ekki samdist. Ef rætt er um þetta verkfall, sem er það síðasta, þá er í raun og veru mjög undarlegt, að það og afleiðingar þess skuli vera jafnframandi fyrir helztu formælendum frjálsrar samkeppni og raun ber vitni um. Það, sem hér gerðist á vinnumarkaðinum í sambandi við síðasta verkfall, var ekkert annað en það, að hin alkunnu og mjög einföldu lögmál hins frjálsa markaðar nutu sín og fengu að njóta sín, jafnvel þó að það yrði að verða með verkfallshætti. Eftirspurnin eftir vinnuafli var miklu meiri en hægt var að fullnægja við hinum gildandi töxtum, og þá gerðist það, að verðið á vinnunni, þ. e. kaupgjaldið, hækkaði. Ýmsir aðrir ættu að undrast þetta en þeir, sem eru alltaf með söng um frjálsa verðmyndun og frjálsa samkeppni á vörunum og telja einmitt þá lausn á sérhverjum efnahagsvanda, sem helzt svarar til jafnvægis milli framboðs og eftirspurnar, vera hina eðlilegustu og réttlátustu. Sannleikurinn er sá, að það kaupgjald, sem um samdist, svaraði alls ekki til jafnvægisverðs milli framboðs og eftirspurnar á vinnumarkaðinum. Kaupgjaldið var lægra, eins og reynslan hefur líka sýnt eftir verkfallið og á sér stað enn í dag. Það á við í fjölmörgum greinum, ég er ekki að segja flestum, en a. m. k. fjölmörgum greinum vinnumarkaðarins, að hinir opinberu taxtar eru enn langt undir frjálsu jafnvægisverði á vinnumarkaðinum. Því tel ég, að sú skýring, sem haldið hefur verið fram og haldið er fram enn af hálfu Sjálfstfl., að vísitölubreyt. vegna grunnkaupshækkana hafi verið frumorsök verðbólguvandans hér hjá okkur, sé ekki rétt. Frumorsakirnar eru aðrar, og þetta hefur auðvitað þýðingu í sambandi við það, hvernig á vandanum verður tekið, þegar að heildarlausninni kemur. Þá sagði hv. 9. landsk. þm., þegar hann einn fræðimanna Sjálfstfl., að því er mér skildist, andmælti ákvæðum bráðabirgðalaganna um kaupbindinguna, að í öllu falli væri kaupbinding ekki einhlít til þess að stöðva verðbólguþróun, sem er vissulega rétt. En hann sagði jafnframt, að þessi kaupbindingarákvæði bráðabirgðalaganna mundu án efa hafa í för með sér nokkra kjaraskerðingu. Þessi staðhæfing kom mér líka mjög á óvart. Allir hv. þm. kannast áreiðanlega við það, að einmitt þessi hv. þm. hefur lagt á það mikla áherzlu um mörg undanfarin ár, a. m. k. síðasta áratug, að kauphækkun í krónum sé í sjálfu sér engin kjarabót. Ég gæti lesið tugi tilvitnana í skrif eftir þennan hv. þm., þar sem lögð er megináherzla á það, þríundirstrikað, að kauphækkun sé engin kjarabót. Einkum hefur mikið borið á þessum skrifum, þegar kaupdeila hefur verið í aðsigi eða staðið yfir. Nú, þegar hér er gerð ráðstöfun, ekki til þess, eins og hann sagði, að minnka tekjur launamanna, heldur festa tekjurnar, meðan verðlag er fast, þá kemur þessi hv. þm. og segir, að í þessum ráðstöfunum felist kjaraskerðing. Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um þetta að sinni. Ég mundi gera það og geri það, ef miklu meira tilefni gefst til. Hér er um svo snögg hlutverkaskipti að ræða, að mér ægir við, og þá verð ég að segja, að fyrra hlutverkið var mun betur leikið og hæfði miklu betur en þetta. Hv. 9. landsk. þm. sagði, að ekki hefðu verið höfð samráð við ýmis samtök. Þau mikilvægustu, sem hann nefndi, voru samtök Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. En á því vildi ég gefa þá skýringu, að í þann mund, sem rætt var um setningu bráðabirgðalaganna í ríkisstj., var hv. þm., sem er form. þessara samtaka, ekki á landinu. Varaform. var það ekki heldur, og í ljós kom, að meiri hl. stjórnar bandalags opinberra starfsmanna var erlendis. Það var aðeins minni hlutinn, sem var hér á landinu, og þess vegna var ekki hægt að hafa samband við þessi sannarlega mjög svo mikilvægu launþegasamtök. Ég vil að síðustu taka undir með hæstv. félmrh., að ég fagna því, að aðalmálsvari Sjálfstfl. við þessar umr., hv. 1. þm. Reykv. (BBen), skuli hafa tekið frv. jafnvel og raun ber vitni. Hann tók því miklu betur en hans aðalmálgagn, Morgunblaðið, gerði á sínum tíma. Með tilliti til þeirra tíðinda, sem boðað hefur verið, að gerast muni í þeim efnum á næstunni, að hann taki við aðalritstjórn þessa mikilvæga málgagns, er ef til vill ekki ósanngjarnt að vænta þess, að málgagnið taki brbl. og öðrum hliðstæðum ráðstöfunum betur hér eftir en hingað til.



Herra forseti. Það er nú ekki ákaflega margt, sem ég þarf að segja í sambandi við þetta frv., þar sem þrír hv. sjálfstæðismenn hafa talað hér, en þeir tveir hæstv. ráðh., sem hafa talað fyrir frv., hafa að mínum dómi gert það mjög linlega. Ég hafði búizt við því, að þeir mundu láta skína í eitthvað meira í sambandi við umr. um þetta mál en þau bráðabirgðaúrræði, sem í frv. felast. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um þann hringsnúning, sem hefur orðið hjá þessum hæstv. ráðh. frá því, að till. sjálfstæðismanna voru fluttar í marzmánuði s. l. Eitt er þó ljóst, að ef till. okkar sjálfstæðismanna hefði verið fylgt, þar hefðu verið framkvæmdar í marzmánuði, á meðan vísitalan var í 173 stigum, hefði verið hægara að eiga við þessi mál heldur en þegar brbl. voru sett og vísitalan var komin upp í 184 stig. Þegar við sjálfstæðismenn fluttum okkar till., gerðum við það í þeim tilgangi að láta þær ráðstafanir, sem þingið hafði gert með ýmsum álögum vegna atvinnuveganna, verða raunhæfar, og við gerðum ráð fyrir því, að hv. stjórnarandstaða ætti til nokkra skynsemi, hún ætti einnig til nokkra þjóðhollustu og gæti þess vegna fallizt á tillögur okkar. En það kom berlega fram hjá hæstv. félmrh. áðan, að hann hefur allt aðra skoðun á lausn og gangi þjóðmálanna eftir því, hvort hann er í stjórn eða stjórnarandstöðu. Hann sagði, að það væri allt annað að framkvæma þessar tillögur nú en þegar við sjálfstæðismenn fluttum okkar tillögur. Hans skoðun markast þess vegna ekki af málefnum, heldur af hentistefnu, og það er út af fyrir sig upplýsing, sem verður að geyma, það út af fyrir sig er játning, sem ég hafði ekki búizt við að kæmi hér svo greinilega fram í þingsölunum. Það hefur komið fram í blöðum stjórnarsinna, að við sjálfstæðismenn værum stundum að syngja tvísöng í sambandi við þetta mál. Það hefur stundum verið vitnað í ræðu, sem ég flutti austur á Rangárvöllum í sumar, þar sem ég talaði um það, að bændur landsins þyrftu ekki að vonast eftir góðu frá núverandi ríkisstjórn. Ég held, að bændur landsins eigi engan málsvara í núverandi ríkisstjórn og að það sé greinilega komið á daginn eftir þriggja mánaða setu þessarar ríkisstj., að hlutur bændanna er fyrir borð borinn. Ég ætla ekki að gera kröfur f. h. bændanna hærri en svo, að þeir njóti jafnréttis við aðra þegna þjóðfélagsins. En ég vil sem fulltrúi bænda á Alþ. ætlast til þess, að núverandi ríkisstj. gleymi því ekki, að í landinu er bændastétt, sem þarf líka að lifa. Í sambandi við þetta frv., sem hér er verið að ræða um, er skv. 3. gr. valdið tekið af framleiðsluráði til ákvörðunar á verðlaginu. Það hefur þó aldrei komið fyrir, að framleiðsluráð hafi misnotað þetta vald, þennan rétt, sem það hefur haft til verðákvörðunar. Miklu fremur hefur það komið í ljós, að framleiðsluráð hefur ekki gert ráð fyrir nægilegum kostnaði, til þess að bændur fengju borið úr býtum það verð, sem verðlagsgrundvöllurinn gerir ráð fyrir. Samkv. því, sem verðlagsnefnd landbúnaðarins reiknaði út og lagði til, bar bændum að fá 8.2% hækkun á verð landbúnaðarvara, eftir að búið var að gefa eftir hjá 6 vísitölustig, sem rætt hefur verið um. Miðað við vísitöluna 178 bar bændum að fá 8.2% hækkun. Ég hef reiknað út, hvernig staðið hefur verið við þetta í sambandi við sláturafurðir. Það er ekki enn hægt að fullyrða um mjólkurverðið, vegna þess að það er ekki tímabært, en grunur minn er sá, að bændur verði hlunnfarnir þar eins og í verðlaginu með sláturafurðirnar. Ég vil nú lesa hér upp útreikning og töflu í sambandi við verðlag sláturafurða. Þá er miðað við það verð, sem bændum var greitt fyrir sláturafurðir 1955. Ég ætla ekki að fullyrða, að það hafi verið nákvæmlega verðlagsdæmda verðið. Ég hygg, að það hafi verið heldur neðan við það. Eigi að síður ætla ég að miða við það verð, sem var greitt fyrir afurðir 1955, og þá ættu bændur að fá 8.2% hækkun frá því verði. Ef við tökum nú dilk, sem vegur 13 kg, hefur 13 kg kroppþunga, sem var lengi hér sunnanlands meðalvigt. Meðalvigtin er nú orðin hærri, en ég ætla að miða við dilk, sem hefur 13 kg kroppþunga. Hann er greiddur núna nákvæmlega kr. 289.85, en ætti að vera með 8.2% hækkun frá því í fyrra kr. 298.40. Hér vantar 3.3%, til þess að bændur fái þessa 8.2% hækkun. Ég ætla að taka nautakjöt, alikálf, I. flokk. Hann er greiddur núna á 16 kr., ætti að vera kr. 17.85 kg. Þá vantar kr. 1.85 eða 11.5%, til þess að bændur fái 8.2% hækkun á nautakjötið, miðað við það, sem greitt var í fyrra. Ég ætla að taka aðra tegund af nautum, sem er greitt núna 15 kr. kg, ætti að vera kr. 1.6.23, vantar kr. 1.23 á hvert kíló eða 8.2%, sem sagt, það er engin hækkun á þessa tegund nautakjöts. Ég ætla að taka kýrkjöt, nr. 1, sem er greitt núna á. 13 krónur, en ætti að vera með 8.2% hækkun kr. 14.60. Það vantar kr. 1.60 eða 12.3%. Ég ætla að nefna ungkálfa, sem eru greiddir á 8 kr., ætti að vera 9.20, vantar kr. 1.20 eða 15%. Ég ætla að nefna folaldakjöt, sem er greitt 8 kr., ætti að vera kr. 9.74, vantar kr. 1.74 á hvert kg eða 21.7%. Ég vil nefna tryppakjöt, sem er greitt á kr. 7.25, ætti að vera kr. 8.93, vantar kr. 1.68 eða 23.1%. Ég ætla að nefna hrossakjöt, nr. 1, sem er greitt á 5 kr., ætti að vera kr. 7.03, vantar kr. 2.03 eða 40%. Það má segja, að núverandi ríkisstjórn standi vel í ístaðinu fyrir landbúnaðinn. Nú gæti ég vel trúað, að einhverjir framsóknarmenn segðu, t. d. annaðhvort hæstv. fjmrh. eða hæstv. landbrh.: Við erum nú að hugsa um bændur, og við höfum nú gert það og ætlum að gera það eftirleiðis alveg eins og hingað til, og það er ekki okkur að kenna, þó að þetta sé svona. Það er bara framleiðsluráðið, það hefur ekki staðið í stöðu sinni. - Mér kæmi það ekkert á óvart, þó að þeir ætluðu að reyna að klína því á framleiðsluráðið, að ekki hefur verið betur gert en nú, eftir að hafa þó sett í lög, sem hér er verið að ræða um, að taka réttinn af framleiðsluráðinu. En ég er alveg sannfærður um það, og ég þekki marga menn í framleiðsluráði, að þeir eru ekki ánægðir með þessar framkvæmdir, og þetta getur ekki verið framkvæmt svona nema vegna þvingunar frá hæstv. ríkisstj. Það er þess vegna ekkert undarlegt, þó að bændur úti um land séu hugsandi um afkomu sína og málefni sín að hafa ríkisstj. í landi, sem gerir sér ekkert far um að kynna sér þeirra aðstöðu, þeirra málefni. Nú mun kannske einhver segja: Bændastéttin er í minni hluta í landinu, og til þess að tryggja sér valdastólana er hægast að ráðast á hana. Og það er kannske hugsanlegt, að fólkið við sjóinn uni þessari stjórn betur, ef það fengi að vita, að það sé a. m. k. verr farið með aðra. En ég er hræddur um, að það verði ekki til lengdar þannig, að um leið og níðzt er á bændunum, þá geti það komið fram við aðrar stéttir þjóðfélagsins í ýmsum formum. Ég held, að það verði afar erfitt að halda uppi menningarþjóðfélagi, ef bændastéttin flosnar upp, og ég held, að það sé mjög háskalegt að ýta undir fólksflutninga úr sveitunum, sem verið er að gera í mjög auknum mæli með því að framkvæma þeirra málefni af opinberri hálfu eins og ég hér hef lýst með þeirri töflu, sem ég las hérna upp. Ég held, að þeir, sem við sjóinn búa, margir, skilji það, að þessi framkvæmd á málefnum bændanna er bæði óskynsamleg og óréttlát, og ég held, að hæstv. ríkisstj. afli sér ekki trausts hjá almenningi við sjóinn á þennan hátt. Ég held, að almenningur við sjóinn treysti hæstv. ríkisstj., sem nú situr, mjög takmarkað. Ég hef talað við marga menn úr öllum stjórnmálaflokkum, og ég hef engan hitt, sem gerir ráð fyrir því, að þessi hæstv. ríkisstj. leysi nokkurn vanda. Ég hef engan mann hitt, sem lætur sér detta það í hug, að þessi hæstv. ríkisstj. komi með raunhæfar till. í efnahagsmálum þjóðarinnar, og víst er um það, að það er ekki að heyra á þeim hæstv. ráðh., sem hér hafa talað, að þeir hafi komið anga á raunhæfar leiðir til lausnar þessum vanda. Það er meira að segja haft eftir hæstv. félmrh., að hann hafi sagt: Nú, eru þá engar till. til nema þessar bráðabirgðatill., sem sjálfstæðismenn voru með í vetur? Ég ætla ekki að ásaka hæstv. ríkisstj., þótt hún hafi ekki á takteinum raunhæfar till. í okkar efnahagsmálum, og ég ætla að viðurkenna, alveg eins og ég gerði s. l. vetur, að það er jafnrétt, þótt raunhæfar frambúðartill. séu ekki fyrir hendi, að koma með bráðabirgðatill. til stöðvunar á verðlaginu og dýrtíðinni, eins og við sjálfstæðismenn höfum alltaf viljað gera. Það er vitanlega fyrsta skilyrðið að stöðva dýrtíðina, stöðva verðlagið, stöðva kapphlaupið á milli kaupgjalds og verðlags. En það þarf að gera það á réttlátan hátt, þannig að allar stéttir þjóðfélagsins geti unað því. Það má ekki gera það á þann hátt, sem ég áðan lýsti, að níðast á einni stétt, og ég held, að jafnvel þótt frv. sé orðað eins og það er, þá hefði mátt framkvæma þessi lög þannig, að t. d. bændur hefðu borið sinn hluta alveg uppi. En hér er einhver viðleitni í þá átt að níða eina stétt, sem hefur ráðið. Eða er það fullkomlega ókunnugleiki þeirra manna, sem í ráðherrastólunum eru, að þetta er svona? Ég skal fallast á og mér þykir betra að fallast á þá skoðun, að það sé ókunnugleiki, of lítill skilningur á þörfum og málefnum þessarar stéttar, sem hefur valdið þessu, frekar en löngun eða vilji til þess að níðast á þessari stétt. Ég er hræddur um, að núverandi hæstv. ríkisstj. hafi mjög takmarkað traust hjá almenningi landsins, og marka ég það m. a. á því, að framan af árinu til júníloka var sparifjáraukning í landinu meiri en hún hefur nokkurn tíma áður verið: fyrstu sjö mánuðina 136 millj. kr., en mest hefur hún orðið á einu ári 190 millj. kr. En síðan núverandi hæstv, ríkisstj. kom að völdum, hefur sparifjáraukningin ekki aðeins hætt, það hefur engin sparifjáraukning verið, heldur er nú verið að éta upp fullkomlega það, sem sparifjáraukningin hafði verið framan af árinu. Það er vegna þess, að almenningur í landinu býst ekki við neinu góðu hjá núverandi hæstv. stjórn. Almenningur í landinu gerir sig ekki ánægðan með, að það sé skipuð nefnd daglega til að athuga og til þess að rannsaka hin og þessi mál, enda er það oft svo í framkvæmd, að það að skipa nefnd í málin er nokkuð sama oft og tíðum og að jarða þau. Það er aðferð til þess að gleyma því, að þau hafi verið borin fram, og á þann hátt geta ýmis mál fengið góðan dauðdaga með því, að þau séu sett í nefnd. Ég skal nú ekki fjölyrða öllu meira um þetta, en það hlýtur þó að koma upp í huga manns, þegar rætt er um efnahagsmál, að fjármagnsmyndunin er undirstaðan að framkvæmdum og þeim hlutum, sem skal gera. Og ef engin fjármagnsmyndun er, hvernig á þá að halda uppi framkvæmdum? Hvernig á þá að halda góðum lífskjörum í landinu? Hæstv. fjmrh. hefur flutt ræðu og talið upp ýmislegt, sem vantar, til þess að hægt sé að halda framkvæmdunum áfram. Hann hefur talað um, að það vanti peninga í raforkumálin, enda er nú svo, að það er hætt að tala um áætlun á framkvæmd raforkumálanna fyrir næsta ár. Ég veit ekki, hvort hæstv. ríkisstj. hefur lagt rafmagnsmálin algerlega á hilluna, en undanfarin ár hefur það þótt sjálfsagt, að við ættum að gera áætlun um dreifingu rafmagns fyrir næsta ár á miðju ári næst á undan. Það lítur helzt út fyrir, að það sé ekki meiningin að vinna að raforkumálunum á næsta ár í og að hæstv. ríkisstj. hafi algerlega gefizt upp á því að útvega nokkurt fé þar til. Hæstv. fjmrh. talaði um, að það vantaði peninga í Búnaðarbankann, í húslánasjóðinn, í fiskveiðasjóðinn o. s. frv. Það er ekkert undarlegt, þó að vanti peninga, ef fjármagnsmyndunin er algerlega stöðvuð, vegna þess að almenningur í landinu treystir ekki á þá ríkisstjórn, sem við stýrið er, og telur það vænlegast að koma öllu sínu fé í eitthvað fast. Undanfarin ár hefur verið unnið að uppbyggingu og framkvæmdum í þessu landi án þess að taka erlend lán. Landsmenn hafa gert þetta fyrir sitt eigið fjármagn, fyrir sínar eigin tekjur, sem þeir hafa aflað. Þetta út af fyrir sig hefur verið mjög ánægjulegt og giftusamlegt. Það er ekkert undarlegt, þótt hæstv. núverandi viðskmrh. (LJós) hafi gert það að inngangi sinna orða í ræðu, sem hann flutti á aðalfundi Verzlunarráðs Íslands, hversu mikið og ánægjulegt það hafi verið, að fyrrverandi ríkisstj. hafi með því fjármagni, sem þjóðin sjálf aflaði, staðið að uppbyggingu og örari framkvæmdum en nokkru sinni fyrr. Þessi hæstv. ráðh. sagði í þessari góðu ræðu, sem hann þá flutti, að þjóð, sem hefði búið við slíkt undanfarið, hlyti að eiga góða framtíð og það væri sjálfskaparvíti, ef ekki væri haldið áfram uppbyggingu, framkvæmdum og bættum lífskjörum í landinu. Ég er á sömu skoðun og núverandi hæstv. viðskmrh., að það sé sjálfskaparvíti, ef nú verður öllu siglt í strand. Ég held, að það sé ekki þörf á því að láta kreppuna koma yfir þjóðina. Við höfum meiri framleiðslutæki en nokkru sinni fyrr, þannig að útflutningsframleiðslan hefur vaxið árlega núna undanfarið um 100 millj. kr. á ári, vegna þess að fyrrv. ríkisstj. hafði dug og vit til þess að afla atvinnutækjanna, sem gátu svo nýtt og malað þau verðmæti, sem þjóðin aflaði. En nú virðist það svo, að hæstv. ríkisstj. hafi raunverulega alveg gefizt upp. Þegar talað var um togarabyggingarnar hér um daginn, var sagt, að það væri alveg óvíst, að það væri hægt að fá peninga til þess að byggja togarana. Og til þess að „bakka“ út úr þessu með togarakaupin þótti vissara að upplýsa þingheim um, að það væri sennilega ekki hægt að fá þá byggða fyrr en 1960. Það á að telja fólki trú um, að ef tafir yrðu á því, að þessir togarar kæmu, þá væri það vegna þess, að það væri ekki hægt að fá þá byggða. En það munu verða fáir, sem trúa því. Ég skal ekki vera með hrakspár. Ég held, að það sé rétt, sem hv. 9. landsk, sagði hér áðan, að það sé rétt að bíða átekta, þangað til heildarúrræðin koma frá hæstv. ríkisstj., ef þau einhvern tíma koma, og spara a. m. k. fullyrðingar og stóryrði þangað til. En það, sem ég hef sagt nú, markast af því, að ég hef ekki trú á því, að hæstv. ríkisstj. komi því fram, sem hún hefur lofað. Frv. það, sem hér er til umræðu, er tilraun í þá átt að stöðva dýrtíðina, og út af fyrir sig hljótum við sjálfstæðismenn þess vegna að vera fylgjandi þessu frv. í aðalatriðum, þótt framkvæmdin hafi verið slæm, og ég fyrir mitt leyti vil gera brtt. við 3. gr. frv. og gera tilraun til þess að fella niður það ákvæði að taka þann rétt af framleiðsluráðinu, sem það hefur áður haft og algerlega er ástæðulaust að taka af því. Við skulum svo vona, að það megi takast að stöðva dýrtíðina, það megi takast að halda uppi framkvæmdum og uppbyggingu í landinu, jafnvel þótt sú ríkisstjórn, sem með völdin fer, sé hæpin og henni sé lítt treystandi. En það er sá munur á okkur sjálfstæðismönnum og þeirri skoðun, sem hæstv. félmrh. lýsti hér áðan, að við höfum sömu skoðun á vandamálum þjóðfélagsins, hvort sem við erum stuðningsmenn ríkisstjórnar eða í andstöðu við ríkisstjórn. Við teljum sjálfsagt hverju sinni að fylgja góðum málum fram, hver sem þau flytur, ef við höfum sannfæringu fyrir því, að það megi verða okkar þjóðfélagi til góðs gengis.



Herra forseti. Það lítur út fyrir, að það sé ekki aðeins um tvísöng að ræða hér hjá hv. stjórnarandstöðu, heldur virðist það vera eins og kór, sem ekki hefur fengið tíma til þess að samæfa sig, svo að það er allt í ósamræmi og æpir hvað á annað. Mér heyrðist ræða hv. síðasta ræðumanns, hv. 1. þm. Rang. (IngJ), vera að meginstofni til árás á frv., en svo endaði hann ræðu sína á því, að þetta frv. væri viðleitni til að stöðva dýrtíð og verðbólgu og á þá sveif vildu allir leggjast, þess vegna væru sjálfstæðamenn samþykkir þessu frv. og mundu greiða því atkv. Þá er endirinn fenginn, og annars þurfum við ekki með. Tal hans um það, að það sé gengið mjög á rétt bændanna í þessu frv., skil ég ekki, því að ég held, að frv. sé þannig byggt upp, að það sé að öllu leyti tryggt, að ekki sé gengið frekar á rétt bænda en annarra og nákvæmlega sömu reglum fylgt gagnvart bændum og verkamönnum.  Ég heyrði ekki betur en hv. 1. þm. Reykv. (BBen) væri í einu og öllu samþykkur frv. og lýsti yfir óskoruðum stuðningi Sjálfstfl. við þetta mál. Framan af ræðu hv. 2. þm. Reykv. (BÓ) fannst mér tónninn vera sá sami, og stundum, þegar hann varð hvað lýriskastur, þótti mér nóg um. Hann sagði t. d., að ríkisstj. hefði með þessu frv. ekkert gert annað en það, sem hver einasta stjórn hefði gert, sem hefði komizt að völdum, bara til þess að nálgast það að segja, að þetta sé það eina rétta. Hver einasta ríkisstjórn hlyti að hafa gert þetta. Dýpra er varla hægt að taka í árinni, og þarna er hann alveg á bylgjulengd 1. þm. Reykv. Hann sagði líka, að vegna þess, hve ég hefði snúizt frá fyrri villu míns vegar, mætti um þetta segja, að englarnir gleddust yfir einum syndugum, sem iðraðist. Nú, það virðist svo, að englarnir í Sjálfstfl. gleðjist ekkert lítið af því, að þetta frv. liggi hér fyrir, og það er alveg greinilegt, að hv. 1. þm. Reykv. er meðal englanna í Sjálfstfl. Það er orðið dálítið vafasamt með hv. 2. þm. Reykv. (BÓ), og sá 9. er alls ekki í hópi englanna í Sjálfstfl., því að hann er fúll yfir þessu frv. Í þessu frv. er ekkert annað en það, sem Sjálfstfl. hefur viljað gera, sagði hv. 2. þm. Reykv. Fyrrv. hæstv. forsrh., Ólafur Thors, minntist meira að segja á það einu sinni í nýársboðskap sínum til þjóðarinnar, að þetta þyrfti að gerast. Það hefði kannske verið einhvers virði, ef hæstv. núv. forsrh. hefði skrifað um það, að þetta þyrfti að gera, eða sagt það einhvern tíma í nýársboðskap sínum. En það verður ekki að lögum fyrir það. Hví kom hæstv. forsrh. fyrrv. stjórnar ekki einhvern tíma með lagafrv. um að stöðva verðlag í landinu? Kannske englarnir hefðu þá glaðzt? En hann gerði það bara ekki. Það er búið að hjala margt og mikið um það, að verðbólga og dýrtíð sé böl, en þeir, sem hafa hjalað háværast um það, vildu aldrei stöðva hana, af því að þeir græddu á henni sjálfir. Þess vegna hvarflaði það aldrei að Sjálfstfl. að gera neitt alvarlegt í því máli, en vera alltaf með þetta á vörunum, eins og hræsnarar eru vanir að vera. Ólukkan sú, að þetta hafði ekki gerzt fyrr, var bara þessi, að núverandi félmrh. hafði alltaf verið á móti þessu, og þeir komu ekki neinu fram, af því að hann var á móti því. Hann setti á stað hvert verkfallið á fætur öðru til þess að eyðileggja þessi góðu áform í höndum fyrrv. ríkisstj. - Það er trúleg saga þetta. Hefur hv. 2. þm. Reykv. aldrei verið í verkalýðsfélagi? Hefur hv. 2. þm. Reykv. aldrei verið á togara? Hefur hann aldrei verið verkamaður? Ef hann hefur ekki verið neitt af þessu, þá er hættulegt, að hann sé á Alþingi. Þá skilur hann ekkert í þessum málum. Það er algerlega óhugsanlegt, að einn maður -  Það er engum einum manni fært að koma af stað verkföllum. Það getur enginn, hvorki ég né aðrir. Þegar verkafólk í einhverju verkalýðsfélagi kemst að þeirri niðurstöðu, að það telur lífskjör sín hafa rýrnað, þá ber það saman ráð sín og gerir sínar ályktanir og hefur rétt samkv. íslenzkum lögum að þreyta samninga við atvinnurekendurna um kjarabætur. Nái þær ekki fram að ganga, hefur það verkfallsréttinn. Og það er alger misskilningur, að forseti Alþýðusambands Íslands geti fyrirskipað einu eða neinu verkalýðsfélagi verkfall, og það hefði ekkert gildi. Það hefur heldur aldrei gerzt. Allt tal um það, að ég hafi sett á stað verkföll, er þess vegna annaðhvort af mikilli fáfræði mælt ellegar af öðru verra. En lítum þá á þau verkföll, sem ég hef verið við riðinn. Við skulum bara líta á verkfallið 1952. Um hvað snerist það verkfall? Það snerist um það að knýja ríkisvald og atvinnurekendur í landinu til þessa að stöðva verðlag og lækka verðlag. Var það ekki auðfengið? Nei, það varð eitt víðtækasta og harðvítugasta verkfall, af því að hvorki ríkisvald né atvinnurekendur vildu fara inn á þá leið. Það var mín afstaða þá, og mín afstaða er sú sama enn. Ég var þá í stríði við atvinnurekendavald og ríkisvald með verkalýðshreyfinguna mér við hlið til þess að stöðva verðlag og lækka verðlag. Og niðurstaðan á því verkfalli varð sú, að ríkisvaldið varð að beygja sig undir lækkunarráðstafanir á mjólk, lækkun á saltfiski, lækkun á frögtum, lækkun á kolum, lækkun á útsvörum í Reykjavík, lækkun á sköttum og tryggingarfríðindi. En með góðu fékkst það ekki, það væri synd að segja. Um sinn lét svo verkafólkið í landinu kyrrt liggja, meðan nokkurn veginn sómasamlega var staðið við þessi loforð um verðstöðvanir og verðlækkanir. En þegar svikin komu og hagfræðingar komust að þeirri niðurstöðu, að það væri búið að hleypa verðlaginu svo lausu, að það væri orðin um 20% kjararýrnun hjá verkafólkinu, þá var ekki lengur setið um kyrrt. Það var ekki Alþýðusambandsstjórnin, ekki forseti Alþýðusambandsins, það voru verkalýðsfélögin, sem tóku að ræða málið og ákváðu þá að leggja til samningahríðar við atvinnurekendur, og ef það ekki bæri árangur, þá leggja út í verkfall. Það er ekki ólukku núverandi félmrh., sem otaði þeim út í þetta. Það var verðhækkunar- og verðbólguskriðan, sem Sjálfstfl. og þáverandi stj. hafði stjórnað, sem hratt verkfallaöldunni af stað. Þannig hefur það alltaf gengið. Þegar verkafólkið hefur horft upp á það, að allar lífsnauðsynjar þess hækkuðu í verði, gat það ekki lengur unað við sama kaupgjald og hóf samninga um lagfæringu á kaupinu til samræmis við verðlagið, og þegar, það hefur ekki fengizt með góðu neitt viðunandi móti hinu hækkaða verðlagi, þá hefur komið til verkfalla. Ef fyrrv. hæstv. ríkisstj. hefði tekið á sig þá rögg að stöðva verðlagið fyrst og fremst, þá er ekki nokkur vafi á því, að verkalýðshreyfingin hefði ekki talið sig fá fótfestu fyrir hækkun kaupgjalds og verkfallsátökum. Hér eru því algerlega höfð endaskipti á hlutunum, á staðreyndunum, þegar talað er um það, að ég hafi gert allt, sem í mínu valdi hafi staðið, áður en ég varð ráðherra, til þess að skrúfa hér verðlagið upp og espa verðbólguna. Ég hef staðið í stríði við ríkisstjórn, sem virtist hafa það á stefnuskrá sinni að spenna allt verðlag upp, en vilja halda kaupgjaldinu niðri. Ég er því algerlega sama sinnis nú eins og áður. Ég fékk aðeins aðstöðu nú til þess að framkvæma það, sem ég hafði staðið í stríði við fyrrv. ríkisstj. um. Ég fékk aðstöðu til þess nú að leggja fyrir verkafólkið þessa spurningu: Viljið þið stöðvun kaupgjalds, ef um leið er sýnd ærleg viðleitni í því að stöðva verðlagið? - Verkafólkið sagði já. Það stóð ekkert á því. Það, sem Sjálfstfl. þá reyndi, var það í Morgunblaðinu lengi vel að koma því inn hjá verkafólki, að þetta hefði verið gert að því fornspurðu, og því er haldið enn áfram af hv. 9. landsk. hér sérstaklega, sem blygðast sín ekki fyrir að kvarta undan því, að það hafi ekki verið leitað til þeirra samtaka, sem hann er í fylkingarbrjósti fyrir. En hann var ekki hér á landi, þegar þetta mál var á dagskrá. Ég efast um, að hann hafi verið í Evrópu. Sennilega hefur hann verið í Kína eins og fleiri. Og varaformaðurinn var ekki heldur hér. Bandalag starfsmanna ríkis og bæja var hauslaust, þegar þetta var til umræðu. Það var ekki hægt að leita til þess, og var þó gerð tilraun til þess. Svo kemur hausinn, þegar hann er heim kominn, og segir: Það var ekki talað við mig, það var ekki talað við hausinn á Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. - Hann var úti í löndum og varaformaðurinn líka.  Annars veit ég ekki til þess, að þessi hv. formaður Bandalags starfsmanna ríkis og bæja hafi verið í öðru hlutverki þar en að þjóna Morgunblaðinu á undanförnum árum, ljúga í blýhólk, þegar hann átti að túlka hagfræðilegar kenningar, og mundi hafa haldið því áfram og heldur því áfram. Ég veit ekki betur en að yfirleitt hafi opinberir starfsmenn og þau samtök, sem þessi maður hefur veitt forustu, hengt sig aftan í verkalýðssamtökin í kjaramálum. Þegar hafa orðið breytingar eftir verkfallsátök og miklar fórnir verkafólksins, hefur hann, þrátt fyrir öll sín mótmæli gegn kauphækkunum, þrátt fyrir allar vísindalegar útlistanir sínar á því, að kauphækkanir væru til bölvunar, farið í fráfarandi ríkisstj. og beðið um bráðabirgðahækkun fyrst og síðan endurskoðun á launalögum, um meiri hækkanir en verkafólkið hafði fengið fram. Þetta hafa verið hans ær og kýr og verða það áfram vafalaust. Svona hefur hans stéttarbarátta verið. Það er nú svo komið fyrir löngu, að það lítur enginn á formann Bandalags starfsmanna ríkis og bæja sem forsvara fyrir lífskjör launafólksins í landinu, heldur eingöngu sem verkfæri Morgunblaðsins. (Grípið fram í.) Það er ekki gott að komast að þeim samtökum, þar sem meiri hluti stjórnarinnar er fjarverandi. Það er ekki til neins. En ef ég hefði átt að fara að spyrja einhvern meðlim í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, þá hefði það ekki þótt hafa neitt gildi. Það duldist heldur engum, að þegar menn voru að ræða þessi mál hér sín á milli, var það alveg sama hjá opinberum starfsmönnum og öðrum, að þeir voru á því, að það bæri að stöðva verðbólguskrúfuna. Það var enginn skoðanamunur á milli þeirra og verkafólksins, sem leitað var til. Það voru allir á því, og höfuð Sjálfstfl., 1. þm. Reykv., er á því, að þetta hefði verið gott. 2. þm. Reykv. er meira að segja á því, að það hafi verið ástæða fyrir englana að fagna því, að þetta var gert. En sá 9. landsk., heim kominn, er í miklum vafa enn þá og getur ekki myndað sér skoðun um þetta fyrr en seinna meir, þegar þetta skýrist nánar. Ég skal játa það, að meginhlutann af hans ræðu skildi ég ekki, og það virtist svo, að stéttarbróður hans, hagfræðingnum, hæstv. menntmrh. (GÞG), virtist koma mjög spánskt fyrir þær niðurstöður, sem hv. 9. landsk. þm. komst nú að, borið saman við niðurstöður hans í Morgunblaðsdálkunum á undanförnum árum. Og þegar hagfræðingarnir skilja ekki hvor annan, þá skyldi engan undra það, þó að þeir, sem ekki eru hagfræðingar, skilji ekki vísindin og spekina. Mér heyrðist á hv. 2. þm. Reykv., að allt væri gott, dágott a. m. k., í frv. nema eitt atriði, sem hann sagði að væri vafasamt, og það var verðbindingin. Það var ekkert afleitt að binda kaupgjaldið, en þann skratta áttuð þið ekki að gera að fara að binda líka verðlagið. Þetta er allur sannleikurinn í málinu. Þetta er allt, sem menn þurfa að vita um afstöðu Sjálfstfl. fyrr og síðar til þessara mála. Þeir hefðu gjarnan viljað binda allt kaupgjald. Þeir hefðu viljað koma því niður á við, en láta blessað verðlagið geta hoppað upp á við látlaust. Þá hefði þeim líkað lífið. Og þetta var ljóti skrattinn, að þeir skyldu líka fara að binda verðlagið. Það er það eina, sem orkar tvímælis í þessu frv. Það er það varasama. Ja, það er í raun og veru það, sem þeim líkar ekki. Það var ágætt, að þetta kom fram. Hv. 2. þm. Reykv. vék að því einmitt í sambandi við þessa vafasömu ráðstöfun, verðbindinguna, að það mætti t. d. ekki framkvæma þetta af fyllstu óbilgirni, þannig að um nýja tolla, sem hefðu verið lagðir á í fyrra, sællar minningar, þegar þeir væru komnir núna inn í verðlagið, þá mætti ekki neita þeim um rúm í verðlagningunni. Sannast að segja hefur verið um þetta rætt af verzlunarráðinu við mig, og það fór dável á með okkur, því að ég vildi einmitt ekki sýna þeim þá óbilgirni, þegar það reyndist svo í einstökum tilfellum, að þessir tollar, þessir drápstollar, væru að koma núna inn í verðlagið í fyrsta skipti, að það yrði ekki að taka tillit til þeirra eins og í verðlaginu á vörunum, þar sem þeir voru komnir inn í verðlagið fyrir 15. ágúst. Þetta er sem sé viðurkennt, að þegar tollarnir eru svo miklir, að ekki sé hægt fyrir innflytjandann að bera þá innan þess verðramma, sem var 15. ágúst, þá verði að taka tillit til þeirra, en það verður jafnframt að draga eins og fært þykir úr álagningunni, og á þetta sættust þeir. En ef þess fer að verða vart, að kaupsýslustéttin fari að leika þann leik, að heildsali, sem hafði ákveðna vöru fyrir miðjan ágúst, oti henni nú aftur til annars heildsala, sem ekki hafði hana fyrir 15. ágúst, og segi: Nú skalt þú flytja hana inn í fyrsta sinn og fá tollana lagða við, - þá verður einhver mótleikur að koma þar á móti. Ef sviksemi er í framkvæmdinni eða bellibrögðum beitt, verður það ekki aðferð til þess að fá mig til að beita fyllstu sanngirni við viðkomandi aðila. En í heild má segja það, eins og ég sagði í minni framsöguræðu: Kaupsýslustéttin hefur sem heild tekið þessari lagasetningu vel, og ég veit ekki annað en að flestir aðilar hafi orðið að þrengja eitthvað að sér og bera einhverjar byrðar í sambandi við framkvæmd laganna. Það hefur verkafólkið gert fyrst og fremst. Það verða bændur líka að gera, og það er kveinað mjög undan því núna. Það á kaupsýslustéttin líka að gera, og hún má bera talsverðar byrðar, því að það hefur réttilega verið sagt margsinnis, að kaupgjaldið sé mikill liður í verzlunarrekstri sem öðrum atvinnurekstri. Þessir aðilar hafa fengið að sleppa við nú fyrst 6 stiga kauphækkun, sem annars hefði skollið á þá 1. sept., og á móti því verða þeir að taka á sig einhverjar byrðar í þrengri verðlagningu og geta það vel. Enn fremur hefði svo á síðara hluta þessa tímabils kaupið hækkað meira, og það losna þeir líka við, því að því er haldið föstu út þessa fjóra mánuði. En mér þykir ánægjulegt að heyra það, að í gegnum ákveðnar undirtektir hv. 1. þm. Reykv., blönduð ummæli hv. 2. þm. Reykv. og svona andstöðu hv. 9. landsk., og svo koma enn niðurlagsorð hv. 1. þm. Rang., þá er niðurstaðan sú: Það, sem hér hefur verið gert, er það, sem hver einasta ríkisstj. hefði átt að gera - og lýst yfir að lokum í hverri ræðu: Sjálfstfl. er að sjálfsögðu samþykkur þessu frv. - Eina undantekningin, sem hefur verið undirstrikuð, er þessi: Vafasamast er með verðbindinguna, og það hefðu þeir nú eiginlega ekki átt að hafa með. - En þrátt fyrir það er ég ánægður í heild með undirtektirnar og líka, að þetta skyldi koma fram.