Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Haraldur Guðmundsson) : Herra forseti. Ég átti von á, að það yrðu komnar til hv. d. brtt. frá hv. þm. Str., sem hann var búinn að boða við þetta mál.

Þeim var útbýtt

. Það lítur út fyrir, að þær séu á leiðinni, svo að það er hægt að byrja þess vegna. Þetta mál hefur legið alllengi hjá heilbr.- og félmn., áður en það hefur fengið þá afgreiðslu, sem það nú hefur fengið. Ég geri ráð fyrir, að hv. þdm., þegar þeir sjá, hve margar brtt. eru fluttar við frv., muni gera sér ljóst, hver er meginástæðan til þess, að frv. hefur legið svo lengi hjá n., sem sé sú, að skoðanir manna um málið voru allmjög skiptar. Tók því að sjálfsögðu nokkurn tíma að samræma þær. En ég ætla, að allir nm. hafi verið sammála um höfuðatriði þessa máls, sem sé það, að ástandið í húsnæðismálunum væri svo gersamlega óviðunandi, að rík ástæða væri til þess, að það opinbera tæki upp sérstakar aðgerðir til þess að bæta úr því. Hitt var nokkur meiningamunur um, hverjar leiðir skyldi velja. En einmitt fyrir það, að allir nm. voru sammála um, að úr þessu ástandi, sem verið hefur í þessum efnum, þyrfti að bæta, varð samkomulag um það, að hver nm. slakaði til fyrir öðrum nokkuð, og bera brtt. á þskj. 670, sem n. flytur, þess glöggan vott, að nefndarmenn hafa reynt að mæta hver öðrum í þessu efni. Þó eru nm. ekki bundnir við hverja einstaka brtt. hver fyrir sig, sem n. flytur. Og eins er um hinar brtt., sem þeir flytja sér. En 4 nm. eru sammála um að mæla með þeim breyt., sem meiri hl. n. leggur til, að gerðar séu, og munu þeir fylgja málinu og afgr. það að sínu leyti á þeim grundvelli hér frá hv. d. Einn nefndarmanna, hv. þm. Str., tilkynnti hinum nm., að hann mundi bera fram sérstakar brtt. og að hans fylgi við frv. gæti oltið á því, hverja afgreiðslu þær brtt. fengju. En það eru 4. nm., sem hafa engan slíkan fyrirvara gert að því er snertir þær brtt., sem þeir flytja. Hygg ég, að það muni ekki raska fylgi þeirra við frv., þó að þær brtt. yrðu ekki samþ. Ég skal þá víkja að einstökum brtt. frá n. á þskj. 670. 1. brtt. er við 2. gr., og efni hennar er, að það ákvæði, sem í l. er nú, um að sérstök nefnd, en ekki bæjar- eða sveitarstjórnir skuli meta, hvort þörf sé á, að það opinbera bæti úr húsnæðisástandinu, skuli fellt niður. Ég skal ekki fara mörgum orðum um þessa brtt. Meiri hl. n. lítur svo á, að þó að eðlilegt væri í byrjun að hafa ákveðna sérstaka nefnd til þess að fjalla um þetta, þá sé þess ekki lengur þörf, heldur megi leggja þetta undir bæjar- og sveitarstjórnir samkv. brtt. Næsta brtt. er svo við 3. gr. A-liðinn má skoða aðeins sem leiðréttingu á prentvillu. En b-liðurinn hefur efnislega þýðingu. Samkv. frv. er gert ráð fyrir því, að þegar innlánsdeild er stofnuð í sambandi við byggingarsjóðinn, þá skuli þeir, sem eru búnir að safna nægilega miklu í innlánsdeildina til þess að greiða framlag sitt í kostnaðarverði íbúðanna, fá rétt til íbúðar, án tillits til þess, hvort aðrir, eldri í félaginu, hafa sótt um að fá íbúðir. En meiri hl. n. lítur svo á, að það sé ekki rétt að mismuna þannig mönnum, heldur að þessir menn gætu verið sérstök deild með sérstakri röð innan félagsins. Og að því lýtur þessi brtt. Næsta brtt. er svo við 4. gr., síðustu mgr. Ætlazt er til samkv. brtt., að stjórn byggingarsjóðs ákveði, að fengnum till. stjórna byggingarfélaga og sveitarstjórna, hvers konar lánakjör eru hverju sinni veitt fyrir hvern flokk. En samkv. frv. er gert ráð fyrir, að það séu stjórnir byggingarfélaganna sjálfra, sem ákveði um þetta. N. lítur svo á, að það sé eðlilegt, að stjórn byggingarsjóðs ákveði um þetta, sérstaklega með tilliti til þess, að samræmi verði hjá sem flestum byggingarfélögum í þessu efni. En það er ekki tryggt, ef stjórn hvers byggingarfélags getur ákveðið um þetta. Þetta ákvæði er miklu þýðingarmeira nú en það ákvæði er í gildandi l., vegna þess að eftir frv. er gert ráð fyrir, að flokkarnir séu þrír, eins og sjá má á 4. gr., og mismunandi framlag tilskilið í þessum þremur mismunandi flokkum. Næst er svo brtt. við 6. gr. frv., 4. tölul. í brtt. Fyrsta brtt. undir þeim tölul., a-liður, er aðeins afleiðing af brtt. við 4. gr., að það, sem þar um ræðir. sé ekki ákveðið af stjórn byggingarfélaga, heldur í samræmi við þær reglur, sem stjórn byggingarsjóðs setur. - B-liður í 4. tölul. brtt. er við 2. málsl. 8. tölul. 6. gr. frv., og er efni hans það, að ef íbúðir eru seldar, þá er heimilt að hækka verðið frá því, sem er raunverulegt kostnaðarverð íbúðarinnar, sem svarar vísitöluhækkun byggingarkostnaðar á þeim hluta kostnaðarverðs íbúðarinnar, sem fallið hefur í gjalddaga og verið greiddur af seljanda, þegar sala fer fram. Enn fremur skal bæta við virðingarverði þeirra umbóta, sem á sama tíma hafa verið gerðar, og draga frá hæfilega fyrningu. N. telur eðlilegt að hafa þetta þannig, en hins vegar telur n. óeðlilegt, að sams konar hækkun verði látin koma til sem greiðsla fyrir íbúð í sambandi við þann hluta kostnaðarverðs, sem seljandi hefur aldrei greitt, heldur flyzt yfir á hinn nýja kaupanda að borga. - Um c-lið er ekki ástæða til að hafa mörg orð. Þar er aðeins um orðabreyt. að ræða. Sama máli er að gegna um d-lið. 5. tölul. brtt. er við 7. gr., um að við fyrri málsl. gr. bætist á eftir orðinu „verzlun“ : dagheimili, leikskóla fyrir börn og mötuneyti, þ. e. a. s., að þar, sem um sambyggingar eða sérstök hús sé að ræða, sé heimilt að telja með í byggingarkostnaði þetta, sem upp er talið og nauðsynlegt er til að fullnægja heimilisþörfum íbúanna. Það er mikið hagræði fyrir íbúana að fá þetta innifalið í því sameiginlega láni. Þá er brtt. við 8. gr. um stjórn byggingarsjóðs. Samkv. frv. er gert ráð fyrir, að 4 af 5 stjórnendum byggingarsjóðs séu kosnir af Alþ. með hlutbundinni kosningu, en að fimmti maðurinn sé tilnefndur af ráðh. Meiri hl. n. leggur til, að allir þessir 5 menn. séu kosnir með hlutbundinni kosningu af Alþ., en síðan tilnefni ráðh. einn af þeim 5 mönnum sem form. stjórnarinnar. Ég skal taka fram fyrir mitt leyti, að ég hefði talið eðlilegt að fylgja fyrra fyrirkomulaginu í þessu efni. En ég get til samkomulags sætt mig við að hafa þetta eins og hér er lagt til í brtt. Þá er einnig lagt til í þessari brtt., að sú heimild, sem sjóðsstjórninni er í frv. veitt til þess að lána fé sjóðsins á milli deilda, sé bundin við það, að það sé aðeins gert til bráðabirgða. Þannig á að ganga svo frá því, að aldrei verði fest svo fé nokkurrar deildar sjóðsins, að það sé ekki tiltækt, þegar deildin þarf að nota það til húsbygginga á sínum stað. Þá er brtt. við 9. gr. Það ákvæði skýrir sig sjálft. Þar er lagt til, að bætt sé inn fyrirmælum um það, að ef það dragist úr hófi fram að skila reikningum byggingarfélags í hendur byggingarsjóðs, þá skuli stöðva lánveitingu til viðkomandi félags. Og frestur til að skila reikningum er ákveðinn til 1. sept. næsta ár eftir reikningsárið, sem mun vera nægilegur tími. Þá eru ekki fleiri brtt. við I. kafla frv. Um einstök atriði í brtt. annarra hv. nefndarm. skal ég ekki fjölyrða að sinni. E. t. v. vík ég að þeim á eftir, en fresta því, þar til þeir hafa sjálfir mælt fyrir sínum brtt. Við II. kafla frv. eru svo fluttar brtt. af n. Fyrst 8. brtt., við 12. gr. frv., um að sú gr. falli niður, vegna þess að n. álítur, að hún sé óþörf. Það eru leifar frá því er l. var breytt síðast, því að nú er byggingarsjóðurinn aðeins einn. Þá er næsta brtt. við 14. gr. frv., og ber að líta á þá brtt. í sambandi við 12. brtt., sem er um, að 17. gr. frv. falli niður. Í þessum tveimur brtt. er í raun og veru fólgin meginbreyt., sem n. leggur til, að gerð sé á þessum kafla frv. Samkv. 17. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að ekki megi starfa nema tvenns konar byggingarsamvinnufélög á sama stað, til þess að þau geti notið fríðinda, sem þessi l. veita. En samkv. brtt. félmn. er horfið frá þessu og í staðinn gert ráð fyrir því, að undir ákvæði l. geti komizt byggingarfélög, án tillits til íbúatölu á hverjum stað, að uppfylltum þeim skilyrðum, sem í brtt. eru sett og annars staðar í þessum kafla frv. getur. En þessi skilyrði eru, að ef menn vilja stofna byggingarsamvinnufélag, megi 15 menn eða fleiri á stöðum með færri en 1000 íbúa stofna byggingarsamvinnufélag, sömuleiðis minnst 30 menn á stöðum með 1000 íbúa eða fleiri utan Reykjavíkur og 50 í Reykjavík, ef þessir aðilar hverjir fyrir sig uppfylla skilyrði og ákvæði l. um stofnun slíkra félaga að öðru leyti, og eiga þeir þá samkv. brtt. að fá rétt til fjárgreiðslu, sem í l. greinir, án tillits til þess, hvort fleiri sams konar byggingarfélög eru starfandi á staðnum. Um þetta voru nokkuð skiptar skoðanir í n., bæði um það, hvort vert væri að hafa þannig ótakmarkaðan fjölda byggingarfélaga á hverjum stað, og eins við hvaða meðlimatölu ætti að miða. En meiri hl. n. var sammála um að kveða ekki öðruvísi á um þetta en hér er gert í brtt. Þá er næst brtt. við 15. gr. frv. Sú gr. lýtur sérstaklega að því, að ef bæjarfélag eða sveitarfélag vill með þátttöku borgaranna stofna samvinnubyggingarfélag, þá geti það komizt undir ákvæði l., og er þetta sett þannig m. a. með það fyrir augum, að talið er, að líklegt gæti verið, að það þætti hagkvæmt, að félagsskapur manna, sem á lóðir með gömlum, lélegum eða litlum húsum á lóðunum, en ekki hefur fjárráð til þess að nota lóðirnar til fulls, gæti myndað félag með þátttöku bæjarins, til þess að byggja hæfileg hús á þessum lóðum. Brtt. n. hnígur að því að taka það ákvæði burt, að ákvæði gr. eigi aðeins við þá, sem ekki eiga íbúðarhúsnæði, með tilliti til þess, sem ég áðan gat um. En að öðru leyti er þessi viðkomandi gr. frv. óbreytt eftir brtt. n. 11. brtt. er við 16. gr. og fjallar um sama efni og brtt., sem ég gat um áðan, um ákvæði í kaflanum um verkamannabústaðina, þ. e. a. s. um það, í hvaða röð þeir eigi að koma inn, sem safna fé í innlánsdeild. Brtt. lýtur að því, að ákvæði frv. þar að lútandi skuli orða um og í það horf, sem n. leggur til í sambandi við verkamannabústaðina, að félagsmenn sitji ekki fyrir um að fá íbúðir vegna þess eins, að þeir hafi safnað vissri fjárhæð í innlánsdeild. Þá er í 12. brtt. lagt til, að 17. gr. falli niður, þannig að ekki sé takmörkuð tala byggingarfélaga, sem vera megi á hverjum stað, til þess að fá að njóta réttinda laganna. 13. brtt. er við 20. gr. og er aðeins leiðrétting á prentvillu. 14. brtt., a-liður, er við 22. gr., 1. málsgr., er fjallar um það, við hvaða verði megi selja hús eða íbúðir, sem falla undir þessi lög og byggð eru með þeim opinberu fyrirgreiðslum, sem þau gera ráð fyrir. Í frv. er gert ráð fyrir því, að söluverð þessara íbúða megi ekki vera hærra en kostnaðarverð. að viðbættum endurbótum, að frá dreginni hæfilegri fyrningu. Er þetta í samræmi við það, sem var í upprunalegu l. um þetta efni. Nú mun þó hafa verið slakað þar nokkuð á, þannig að tekið er tillit til byggingarkostnaðar á hverjum tíma, þegar sala fer fram. Enda er lagt hér til af n., að söluverð þessara íbúða megi fara allt upp undir það, að það samsvari hækkun á kostnaðarverði í samræmi við það, sem vísitala byggingarkostnaðar hefur hækkað á tímabilinu frá því að maðurinn hefur eignazt íbúðina og þangað til hann selur hana. Má segja, að munur sé gerður í þessu efni á byggingum samvinnufélaga og verkamannabústöðum, því að um verkamannabústaðina má slík verðhækkun eftir brtt. n. aðeins koma til greina á þeim hluta kostnaðarverðsins, sem fallinn er í gjalddaga, en hér á þessi verðhækkun við allt stofnverð íbúðarinnar. En meiri hl. n. lítur svo á, að þessi munur sé ekki óeðlilegur, þegar tekið er tillit til þess, að ekki er ætlazt til þess, að það opinbera leggi fram nokkurn beinan styrk til samvinnubygginganna, heldur standi félagsmenn þar sjálfir undir kostnaðinum að öllu leyti, bæði greiðslu afborgana og vaxta, en fyrirgreiðsla þess opinbera sé sú ein að greiða fyrir því með ábyrgð og lántökum, að fé fáist til bygginganna. 14. brtt., b-liður, er í raun og veru aðeins leiðrétting, þar sem niður hefur fallið orð í prentun. Þá er 15. brtt. við 23. gr. frv. En í 23. gr. frv. eru ákvæði um það, að ef félagsmaður selur hús hærra verði en leyfilegt er, þá á sá hluti söluverðsins, sem umfram er það, sem leyfilegt er, að renna í sjóð félagsins, en ekki vera eign seljanda. Og til þess að ókleift sé að fara í kringum þetta, er ætlazt til, að sú kvöð sé lögð á kaupandann, að hann verði að inna þennan verðmismun af hendi, ef seljanda brestur getu til þess. En sá fyrirvari er þó settur í frv., að kaupandi greiði þetta því aðeins, að það sannist, að honum hafi verið kunnugt um, að brotið hafi verið gegn þessum ákvæðum. Nú telur n., að augljóst sé, að félagsstjórnum sé í langflestum tilfellum ómögulegt að bera fram sannanir um, að kaupanda hafi verið það kunnugt, að íbúð hafi verið of háu verði seld, þannig að þetta ákvæði, eins og það er í frv., komi engan veginn í veg fyrir brask, heldur þurfi, ef á að fyrirbyggja brask með íbúðirnar, að setja inn það ákvæði, að kaupandi verði að sanna, að hann hafi verið óvitandi þess, þegar hann keypti, að íbúðin hafi verið of háu verði seld, ef hann á að geta losnað við greiðslu á þessum verðmun. Og brtt. n. hnígur að því, að svo verði þetta haft. Þá ber n. ekki fram fleiri brtt. við þennan kafla. En rétt þykir mér að geta þess, að um 27. gr., sem lýtur að uppdráttum, og um 16. gr., sérstaklega c-lið, muni n. ræða saman áður en málið verður tekið til 3. umr. Þá vík ég næst að III. kafla frv. og brtt. við hann. Þær eru flestar orðabreyt. Ég hygg, að 16., 17. og 18. brtt. raski ekki að neinu ráði efni frv. Þessar brtt. eru nokkuð um röðun og um að setja sumt nokkuð á annan veg fram. En veruleg efnisbreyt. er með þeim ekki hugsuð, að öðru leyti en því, að í frv. er gert ráð fyrir, að hvert sveitarfélag sé skylt að ljúka framkvæmdum sínum um að bæta úr þörfum þeirra, sem búa í heilsuspillandi íbúðum, á fjórum árum. Meiri hl. n. leit svo á, að varla væri gerlegt að ákveða þetta svo fast í l., að þessu skyldi lokið á 4 árum, heldur leggur til í 17. brtt., við 31. gr., að orðalaginu um þetta verði breytt þannig, að sagt sé um þetta: „og skal stefnt að því, að henni verði lokið á fjórum árum.“ Eins og frv. er nú, er beinlínis ákveðið, að þetta skuli gert á fjórum árum. Að öðru leyti held ég, að ekki sé um efnisbreyt. að ræða í sambandi við 16., 17. og 18. brtt. n. 19. brtt. er um efnisbreyt. Í frv. er gert ráð fyrir, að til húsa, sem byggð eru samkv. ákvæðum þessa kafla, skuli afla fjár með þeim hætti, að ríkissjóður leggi fram 1/10 hluta af kostnaðarverði, hlutaðeigandi sveitarfélag 1/10 hluta, en 8/10 hluti leggi ríkissjóður fram sem lán til fyrirtækisins. Enn fremur, að ef sveitarfélag getur ekki sjálft aflað sér upphæðar, sem svarar til 1/10 hluta kostnaðarverðs húsanna, þá sé því heimilt að taka lán í þessu skyni og ríkissjóði þá skylt að ábyrgjast lánið. En n. leggur til, að þessu verði breytt þannig, að framlögin verði ákveðin 10% byggingarkostnaðar af ríkissjóði, 15% af sveitarsjóði sem vaxtalaus lán til 50 ára, en felldur sé niður réttur sveitarfélaganna til þess að heimta ríkisábyrgð fyrir þessum 15% lánum, ef sveitarfélag þarf lántöku í þessu skyni. Þetta er veruleg þrenging á ákvæðum frv. gagnvart sveitarfélögunum, þannig að sveitarfélögin þurfa meira á sig að leggja til þess að geta notað sér ákvæði l. En hæstv. ríkisstjórn hafði rætt við einstaka menn í n. um þetta atriði, og taldi ríkisstj. ekki fært að ganga lengra í þessu efni en hér er gert ráð fyrir í brtt., og vildi n. ganga til móts við þessar óskir ríkisstj. - Aðrar till. um breyt. á þessari gr. eru svo afleiðing af þessari breyt. 20. brtt., við 34. gr., er svo afleiðing af breyt. á 33. gr., sem í brtt. er gert ráð fyrir. 21. brtt. er við 35. gr., um að 2. málsl. gr. falli niður. En hann er um það, að heimilt sé að gefa út sérstök ríkisskuldabréf í því skyni að afla fjár í þessu augnamiði, sem um getur í fyrri málsgr. 35. gr. frv., og að þau skuldabréf skuli vera undanþegin eignarskatti og hámarksvextir af bréfunum 3%. Meiri hl. n. leit svo á, að dálítið væri hæpið að leggja inn á þá braut að setja lagaákvæði sem þessi um skattfrelsi á þessum sérstöku skuldabréfum. Og það hefur oft verið rætt hér um þetta atriði í sambandi við lántöku ríkissjóðs. Ég skal ekki fara inn á almennar aths., sem menn hafa gert í því sambandi. En meiri hl. n. telur ekki - a. m. k. í sambandi við þetta mál - ástæðu til þess að setja þau lagaákvæði, sem þarna er gert ráð fyrir í frv. Þá er brtt. nr. 22 við 36. gr. frv., um að 2. málsgr. þeirrar gr. orðist eins og þar segir í brtt. Þetta er í raun og veru aðeins orðabreyt., sem farið er fram á, en ekki nein veruleg efnisbreyt., og er þarna tekið upp að nokkru leyti orðalag, sem í frv. var, en fyllra og greinilegra. Þá hef ég lokið að drepa á brtt. n. við III. kafla frv., og kemur þá næst IV. kafli. - Þar er um mjög veigamikla breyt. að ræða eftir till. n:, sem sé þá að fella niður öll ákvæði 40.44. gr. frv. og sameina þau í eina gr., sem sé orðuð eins og segir í 23. brtt. n., þ. e. a. s. öll nánari fyrirmæli um skýrslusöfnun, hversu henni skuli hagað, hverjir skuli hafa hana með höndum, um nefnd, sem eigi að hafa umsjón með þeim málum, sem þessi l. fjalla um, o. fl., sem upp er talið í 44. gr. Þetta sé allt fellt niður og í stað þess sé ríkisstj. heimilt að ákveða skömmtun á byggingarefni og setja aðrar reglur í sambandi við þessi l. og framkvæmd þeirra, sem hún telur nauðsynlegt til þess að l. komi að haldi. Þ. e. a. s., framkvæmdin í þessum efnum er þannig á valdi ríkisstj., sem um leið á að meta það, hvort þörf sé slíkra aðgerða sem í kaflanum greinir. Ég tel þessa breyt. ekki til bóta. Þetta er till. frá meiri hl. n., og ég drep þá á mína sérstöku aðstöðu. Ég tel, að það sé heldur mikið að ætla ráðh. eða ríkisstj. að ákveða um þetta efni án þess um það séu settar nánari reglur en gert er í till., en tel þó, að þetta sé ekki það þýðingarmikið, að það hafi áhrif á fylgi mitt við málið, þó að brtt. verði samþ. Brtt. við 45. gr., 24. brtt., er aðeins afleiðing af því, ef 23. brtt. verður samþ. 25. brtt., við 46. gr., er aðeins orðalagsbreyt. Hið sama má segja um 26. brtt., við 47. gr., þar er ekki um neinar efnisbreyt. að ræða. Aðrar breyt. eru svo bein afleiðing af þeim till., sem ég hef gert grein fyrir. Ég hef þá gert grein fyrir þeim till., sem meiri hl. n. flytur hér, og greint frá heildarafstöðu n. til málsins. Um einstakar brtt. nm. skal ég að þessu sinni, til þess að stytta mál mitt, ekki segja annað en það, að þær, sem bornar voru undir n., þ. e. brtt. 668, frá hv. 6. þm. Reykv., og brtt. 679, frá hv. 4. landsk. þm., gat meiri hl. n. ekki á fallizt, og hefur það ekki áhrif á afstöðu flm. þeirra til frv. í heild sinni, hverja afgreiðslu þessar till. fá. Till. hv. þm. Str. hef ég ekki séð, en hann mun gera grein fyrir þeim og hefur látið þess getið, að hans fylgi við frv. geti oltið á því, hverja afgreiðslu þær till. fá



Ég get vitnað til þess, sem ég sagði hér við 1. umr. þessa máls, að ég tel frv. að þessum lagabálki vera að öllu til bóta frá því, sem áður var, þó að ég telji hins vegar, að honum hafi um ýmislegt verið ábótavant. Margt af því, sem ég taldi, að betur hefði mátt fara, er nú leiðrétt með þeim brtt., sem n. hefur orðið ásátt um. Tel ég því frv. nú vera stórum betra en það í upphafi var, þ. e. a. s., svo framarlega sem brtt. verða , samþ. Hins vegar eru þó nokkrar veigamiklar brtt., sem ég ber hér fram, en fengu ekki fylgi í n., og er ég því einn flm. að þeim. Fyrsta brtt. mín er um það, að reikningshald hvers byggingarsjóðs verði út af fyrir sig, svo sem vera á eftir frv., en áheimilt sé með öllu að lána fé á milli sjóðanna. Þetta er óbreytt fyrirmæli frá því, sem nú er í l., en frv. gerir ráð fyrir þeirri breyt., að það megi lána fé á milli sjóða. N. hefur tekið upp till. um það, að það megi gera til bráðabirgða. Ég tel, að í frv. félmrh. hafi ákvæðið ekki fólgið meira í sér en slíka bráðabirgðaheimild, og till. n. því að efni til óbreytt frá því, sem frv. ráðh. var. Ég legg hins vegar áherzlu á, að mín brtt. verði samþ., þ. e. a. s., að efnið í þessu verði óhaggað frá því, sem nú er í l. Verður að hafa í huga, að upphaflega voru byggingarsjóðirnir sérstakir fyrir hvern kaupstað og kauptún. Það er fyrst með l. frá 1935, sem sett var ein yfirstjórn yfir þessa sjóði, en þá átti þó að tryggja, að sjóðunum yrði ekki blandað saman. Með þessum ákvæðum, að lána milli sjóðanna, er fellt niður þetta varúðarfyrirmæli, sem hlýtur að verða til þess, að allmikil hætta sé á, að sjóðirnir blandist saman, að hinir fátækari sjóðir fái lán hjá þeim, sem betur eru staddir, og þannig verði ruglað í þessu. Niðurstaðan verður sú að lokum, að um einn sjóð í landinu verður að ræða, og skapast þá vitanlega hætta á því, að hinir efnaðri sjóðir frá hinum stærri stöðum verði notaðir til þess að greiða fyrir byggingum utan sinna endimarka. Þetta tel ég óheppilegt og óeðlilegt, þar sem greiðsla deildarinnar byggist næstum að helmingi á framlagi frá hverjum einstökum stað. Þess vegna hef ég einsett mér að halda fast við ákvæðið, sem gilt hefur, og að slík lán á milli deilda séu óheimil. Ég tel þess vegna talsverðu máli skipta, að þessi brtt. mín verði samþ. Aðrar brtt. eru í rauninni allar í einu samhengi varðandi III. kafla. Fyrsta brtt. þar má segja, að sé nokkuð sérstaks eðlis, en hinar eru allar svo samtengdar, að ef ein þeirra er felld, mun ég taka hinar allar aftur. Hin fyrsta af þessum brtt. við III. kafla er um það, að sú sérstaka fyrirgreiðsla, sem veita á af hálfu ríkisins til bygginga í kaupstöðum og kauptúnum eftir þeim kafla, verði því aðeins veitt, að á síðustu þrem árum hafi fólksfjölgun á þeim stöðum orðið meiri en meðalfólksfjölgun nemur. Ég sé ekki ástæðu til þess, að fyrirgreiðsla með svo óvenjulegum hætti sem í III. kaflanum greinir sé veitt á öðrum stöðum en þeim, þar sem húsnæðisvandræðin beinlínis stafa af óvenjulegri ef ekki óeðlilegri fólksfjölgun. Mér sýnist þvert á móti vera ákaflega eðlilegt, að löggjafinn hagi því svo til að greiða sérstaklega fyrir þeim stöðum, sem í örum vexti eru. Hitt eigi ekki að vera óvinnandi verk fyrir fólkið sjálft á þeim stöðum, sem ekki eru í vexti, að sjá fyrir sæmilegum byggingum af þeim sjóðum og með þeirri fyrirgreiðslu af hálfu hins opinbera, sem í I. og II. kafla greinir. Það hefur verið fært á móti mínum brtt., að þær miðist einungis við hina stærri staði og þá fyrst og fremst Reykjavík. Það er auðvitað misskilningur, að þetta fari eftir stærð staða, heldur fer þetta eingöngu eftir því, hvert fólkið sækir. Það er ljóst samkv. reynslu síðustu ára, að Reykjavík mundi verða aðnjótandi hlunninda samkv. III. kafla, ef mínar brtt. yrðu samþ. En það yrði engan veginn bundið við Reykjavík, heldur alla aðra staði, sem verða að taka við meira en meðalfólksfjölgun, og má þá nefna staði eins og Akranes, Keflavík, Selfossbyggð, Hveragerðisbyggð og ýmsa aðra staði á landinu. Og ég er nú þeirrar skoðunar, gagnstætt því, sem ýmsir þm. vilja telja, að það sé eðlilegt og raunar óumflýjanlegt af ríkisins hálfu að beina fyrirgreiðslu sinni og styrkveitingum til þeirra staða, sem í örustum vexti eru. Þar hefur átt sér stað, svipað því, sem náttúrufræðingar tala um, hið náttúrlega val, þar hefur það verið hið náttúrlega val fólksins, sem gerir það að verkum, að þessir staðir vaxa, og það er vegna þess, að þar eru engar kenningar eða hugmyndir, sem koma til, heldur er það hin sára reynsla, og lífsþörfin, sem hefur skorið úr um það, að þessir staðir eru, a. m. k. eins og sakir standa, byggilegastir. Það á ekki að henda fé í þá staði, sem annaðhvort ekki vaxa, hvað þá staði, sem fara minnkandi, í því trausti, að fólkið haldist frekar við, ef slíkar fjárgreiðslur eiga sér stað. Þetta kann einstaka sinnum að heppnast, en oftast nær er þarna verið að henda fé í óbotnandi hít, og þess vegna glatað að miklu leyti það fé, sem í slíkt er sett, þar sem aftur á móti, ef greitt er fyrir fólkinu á þeim stöðum, þar sem það sjálft kýs helzt að vera, þá eru kannske líkur fyrir því, að unnið sé fyrir varanleg lífsþægindi almennings. Mér sýnist það því af öllum rökum vera auðsætt og eðlilegt, að þær óvenjulegu fyrirgreiðslur, sem ráðizt er í samkv. III. kafla, verði eingöngu bundnar við þá staði, þar sem meira en meðalfólksfjölgun hefur átt sér stað. Og ég held nú satt að segja, að ef ríkið ætlar að taka að sér fyrirgreiðslu varðandi aðra staði í svo ríkum mæli sem í þessum kafla er ráðgert, jafnvel eftir að brtt. meiri hl. n. eru samþ. varðandi þennan kafla, þá sé farið inn á mjög hála braut og ríkið í rauninni reisi sér hurðarás um öxl. Og ef fólkið helzt ekki við á þessum stöðum vegna atvinnuaðstæðna, þá gagnar það í sjálfu sér ekki, þó að allmikið fé hafi verið sett í húsbyggingar þar. Við sjáum einmitt, hvernig fólkið í rauninni flyzt á milli staða nokkuð án tillits til þess, hvernig húsnæðisástandið er á hverjum stað. Við sjáum fólkið þyrpast hingað til Reykjavíkur ár eftir ár, ekki sízt á stríðsárunum, þegar mikið húsnæðisleysi er hér. Það flyzt hingað vegna þess, að það treystir á atvinnumöguleika, vegna þess að þeir séu hér betri en annars staðar, þá muni úr húsnæðisvandræðunum leysast einhvern veginn, og fólkið fer jafnvel úr góðu húsnæði annars staðar út í vonleysið og húsnæðisleysið hér. Ég held, að það sé ákaflega varhugavert að ætla að beita sér á móti þessu vali fólksins sjálfs og ætla að hafa áhrif á það með óeðlilegum fjárgreiðslum úr ríkissjóði. Og einmitt sú landbúnaðarstefna, sem hér hefur átt sér stað, um það að fleygja fé víðs vegar um byggðir landsins án tillits til þess, hvar lífvænlegt er, og án heildarráðagerða, hefur nú sýnt, að þetta horfir ekki til góðs, og jafnvel stórkostlegar fjárgreiðslur úr ríkissjóði hafa ekki megnað að hefta fólkið í sveitunum, vegna þess að ekki var nóg um það hugsað að verja fé fyrst og fremst til hinna byggilegustu staða og gera fólkinu lífvænlegt þar, horfast þá frekar í augu við það, sem við af sögulegum og tilfinninga ástæðum kunnum kannske að harma. En tímans straumur hlýtur óhjákvæmilega að leiða til þess, að ýmsir útskæklar hljóta að verða minna byggðir en áður. Ég er ekki að ræða um það, að það eigi að hvetja fólkið til þess að hverfa af þessum stöðum, heldur að Alþ. og ríkisstj. verði, svo leitt sem okkur kann að þykja það, að fylgja fólksstraumnum eftir og játa, að ekki sé um annað að gera en að veita hina opinberu fyrirgreiðslu til þeirra staða, þar sem fólkið vill helzt dvelja: Því aðeins verður okkar starf að því gagni fyrir fjöldann og fyrir fólkið í heild, sem við nú allir óskum eftir. Ég vildi þess vegna ekki, þó að þessi till. mín fengi engan byr í n., falla frá henni og er sannfærður um, að reynslan á eftir að sýna, að ég hef í þessu efni haft rétt fyrir mér og að því miður verður miklu fé til einskis á glæ kastað til langframa, ef mín till. verður felld, svo sem ég nú fastlega geri ráð fyrir samkv. þeim anda, sem meginhluti þm. er haldinn af að þessu leyti. En jafnframt því, sem ég hef lagt áherzlu á, að það ætti fyrst og fremst að hugsa um þá staði, sem eru í örum vexti, varðandi þá hjálp, sem í III. kafla frv. greinir, þá hefði ég líka viljað hafa þátttöku almannasjóðsins í þessari fyrirgreiðslu með öðrum hætti en frv. gerir ráð fyrir. Ég hefði talið eðlilegt, að þar væri ríkið og sveitarfélögin bæði jafnréttháir og jafnskuldbundnir aðilar, þannig að hvor aðili um sig ætti að leysa úr vandræðunum að jöfnu, þegar þau skilyrði eru fyrir hendi, sem í upphafi kaflans greinir. Og það væri eðlilegt, að ríkið legði fram allverulega fjárhæð þegar í upphafi, en takmarkaði framlag sitt við ákveðinn hluta, þannig að ríkið og ríkisstjórnendur hefðu glöggt yfirlit um það, hvílíkar skuldbindingar það væru, en framlagið væri þá líka svo ríflegt; að það kæmi að verulegu gagni. Eftir frv. er þetta með öðrum hætti. Eftir því, sem frv. upphaflega var, mátti í rauninni segja, að framlag ríkisins ætti fljótt á litið ekki að vera sérstaklega mikið, heldur einkanlega fólgið í ábyrgðum. En þegar þetta var skoðað ofan í kjölinn, sást, að ábyrgðarskuldbindingar ríkisins gátu orðið svo miklar, að framlag ríkisins næmi allt að 100%, þannig að skylda sveitarfélaga hefði orðið harla lítil. A. m. k. var það augljóst, að þau sveitarfélög, sem vildu hafa refjar í frammi, voru ekki með fé sínu skuldbundin. Þau gátu þannig haldið á málum, að bagginn allur lenti að lokum á ríkinu, þó að hann í upphafi virtist ekki sérstaklega þungbær. Þetta er alveg á móti því, sem ég hefði talið eðlilegt í þessu. Ég vildi, eins og ég sagði, láta ríkið leggja ríflega fram, en skyldu þess verá takmarkaða. Í frv. aftur á móti er gert ráð fyrir heldur tregu framlagi ríkisins í upphafi, en skylda þess er líka nokkurn veginn ótakmörkuð, þannig að viðbúið er, að allt lendi að lokum á ríkinu, a. m. k. af hálfu hinna lökustu sveitarfélaga, og var með þessu í rauninni ýtt undir óskilvísi og óstjórn af hálfu sveitarfélaga. Ég get því ekki annað sagt en að heildarstefna þessa kafla frv. var og er mér ákaflega ógeðfelld. Og ég harma það, að ég fékk - engan af nm. til að fallast á þann hátt á þessu, sem ég taldi vera hinn eðlilega, og vil ég ekki segja, þótt það gæti legið nærri, að fyrir þeim vekti að fá Alþ. til þess að taka á sig nokkuð ótakmarkaðar skuldbindingar, þótt þær í upphafi litu sakleysislega út. En þrátt fyrir það að ég sé nú um þetta mjög ósamþykkur mínum nm. og hafi flutt brtt., sem lúta að því að koma því fram, er ég tel rétt í þessum efnum, þá verð ég að segja, að ég tel fyrirgreiðslu ríkisins vera svo nauðsynlega á sérstökum stöðum vegna neyðarástands, sem skapazt hefur, og þrátt fyrir það, þó að fyrirgreiðslan sé með alröngum hætti að mínu viti, þá vil ég nú ekki gerast meinsmaður frv. fyrir þær sakir, þó að mínar till. falli. Ég vil vekja athygli á því og segja það sem varnaðarorð, sem ég hef sagt í n., að út af fyrir sig má ég sem fulltrúi fyrir stórt sveitarfélag vel við una þann hátt, sem á þessu er hafður í frv. En sem fulltrúi ríkisheildarinnar og til eftirlits með því, að á þessu sé hafður skaplegur háttur, fjárgreiðslur ríkisins takmarkaðar og stutt að góðri stjórn sveitarfélaga landsins í heild, tel ég till. félmrh. í þessu vera óheppilegar. Ef þm., eftir að þeim hefur verið bent á þetta og ríkisstj. hefur verið bent á óheppilegar afleiðingar af frv., engu að síður halda fast í þessi ákvæði og vilja ekki fallast á sanngjarna og hófsamlega leiðréttingu, þá ganga þeir aðilar þar með opin augu í þá ófæru, sem á er bent, og það verður þá á þeirra ábyrgð. En ég vil taka það fram, að ég tel það þó góðra gjalda vert, að hæstv. félmrh. hefur beitt sér fyrir þátttöku ríkisins í þessum efnum í stærri stíl en nokkur hans fyrirrennari hefur gert, og fyrir það á hann þess vegna þær þakkir skilið, sem ég hef fært honum nú, þó að ég hefði kosið, að frv., sérstaklega vegna hagsmuna ríkissjóðs, væri með öðrum hætti að þessu leyti en það er. Ég skal svo ekki fjölyrða miklu meira um þetta. Ég vil taka það fram, að brtt. n. við III. kafla eru að mínu viti allar til hins betra, þó að þær fari ekki eins langt og ég hefði talið æskilegt. Ég tel visst ósamræmi í þeim eins og þær liggja fyrir, en skal ekki fara að rekja það að þessu sinni, en áskil mér rétt til að gera það við 3. umr., þegar komið er á daginn, hvort þær ná samþykki. Þá tel ég réttara að breyta einstökum atriðum þeirra í samræmi við þá heildarhugsun, sem í þeim felst, en fer ekki í það nú, vegna þess að ég vil á þessu stigi halda fast við þær till., sem ég hef fram flutt. Að öðru leyti skal ég segja það, að ég hefði talið réttara, eins og ég benti á við 1. umr. þessa máls, að frv. þetta hefði verið flutt sem fjögur sérstæð frv., og greiddi því atkv. í n. brtt., sem ég flutti í þá átt, að frv. yrði klofið í slík fjögur frv. Ég er sannfærður um, að ef frv. hefði verið flutt með öðrum hætti strax í upphafi, þá er sennilegt, að strax fyrir jól hefði verið hægt að afgr. einhverja kafla frv. út af fyrir sig. Hæstv. ráðh. vildi ekki fallast á þetta, og hefur hann vafalaust haft sínar gildu ástæður til þess, þótt ég gæti ekki séð þær. En ég játa, úr því sem komið var með afgreiðslu málsins og samkomulag var fengið um kaflaskiptingu frv., að það kynni að hafa stefnt málinu í tvísýnu, ef átt hefði að fara að fjórskipta frv. Og fyrir tilmæli hæstv. dómsmrh. lét ég því undan og varð ásáttur með að afgreiða málið í heild. Ég vildi kljúfa frv. í sundur. Þegar svo var komið, að trauðla mundi tími vinnast til að afgr. allt, þá vildi ég hins vegar engan veginn seinka afgreiðslu málsins, eins og sjá má af því, að ég afhenti þegar brtt. mínar fyrir síðustu jól. Ég tek þetta fram vegna aths. minna við frv. Enda þótt ég vildi, að veigamikil atriði í frv. væru öðruvísi, þá tel ég því betur farið með aðeins litlum breyt., jafnvel þótt sumar mínar brtt. o. fl. verði felldar, og mun greiða því atkv., enda tel ég það þrátt fyrir allt miða mjög í rétta átt. En ég tel það spilla mundu málinu, ef sumar till. annarra nefndarmanna yrðu samþykktar.



Ég ætla að taka það fram þegar í upphafi, að ég mun ekki greiða atkv. gegn frv., þótt brtt. þær, er ég flyt allmargar og ýmsar mikilvægar á þskj. 679, verði felldar. Álít ég, að frv., eins og mæla á með því, yrði mjög verulega til bóta frá því, er nú gildir. Því er það, að ástæða er til að fylgja því fram hér. Á ég einkum við I. kaflann, þ. e. um verkamannabústaði. En þar er um aukin framlög að ræða og svo hitt, að bæði er nú lánstíminn lengdur og lánskjörin gerð betri, rýmkuð mjög. Verður þetta að sjálfsögðu til þess, að starfsemi byggingarfélaga eykst mjög, og bætast mun þá úr húsnæðisleysinu. Þess vegna liggur ljóst fyrir, að þessi aðgerð er nauðsynleg. En engu síður má segja hið sama um nýmælið í III. kafla l., um aðgerðir bæjarfélaganna til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum og hjálpar fólki vegna fjárhagsörðugleika. Þótt ég telji, að með frv., eins og það er nú, verði mjög greitt fyrir ýmiss konar starfsemi til að bæta úr húsnæðisskortinum, þá er það þó mín skoðun, að þörf hefði verið róttækari ráðstafana í ýmsum atriðum og átt hefði að tryggja betur, að lán þau fengjust, sem gert er ráð fyrir í frv. Sumar brtt. mínar hníga að því og aðrar að hinu, að gera ráðstafanir til þess að koma upp miðstöðvum fyrir þessa byggingarstarfsemi í því skyni að afla samræmis eftir hentugleikum og lækka kostnaðinn. Þetta vildi ég í öndverðu sagt hafa um frv. almennt, en mun þessu næst víkja að einstökum brtt. mínum á þskj. 679. 1. brtt. er við 3. gr. frv. (um framlög ríkis og bæja til deilda byggingarsjóðs). Í frv. er svo ákveðið, að bæjarfélögin, þar sem þess er talin þörf, leggi í byggingarsjóð 4–6 kr. fyrir hvern íbúa og ríkið leggi jafnháar upphæðir árlega til móts við þau. Í mínum tillögum er fastbundið, að sveitarsjóðir leggi 4 kr., en framlag ríkissjóðs sé tvöfalt meira, eða 8 kr. Ef bæjarfélag færi í hámark, 6 kr., og ríkið legði hið sama, 6 kr., þá yrði upphæðin samanlögð jafnhá þeirri, er yrði skv. brtt. minni, þ. e. 12 kr., en ef bær legði 4 kr., yrði framlag til sjóðsins aðeins 2/3 af því, sem ég geri ráð fyrir í brtt. minni. Hún gengur lengra að nokkru, en að hinu leytinu eru höfð önnur hlutföll um framlög. Í frv. hv. þm. Str. og hv. 1. þm. Eyf. voru ákvæði mjög svipaðs eðlis um umrædd fjárframlög og í brtt. minni. Þó að líta megi svo á, að fyrst og fremst sé það hagsmunamál hvers bæjarfélags að sjá íbúum sínum fyrir húsnæði, þó hljóta þó skyldur ríkisins að koma vitanlega jafnframt til greina. Oft eru tekjustofnar bæjanna í rýrara lagi, og getur orðið erfitt fyrir sum bæjarfélög að leggja fram fé til sumra þessara hluta. Þótt segja megi, að mikið sé lagt á herðar ríkisins og mörgum þyki nærri gengið gjaldþoli þegnanna, þá hefur þó ríkið betri aðstöðu og fleiri leiðir og fyllri til fjáröflunar. Ber því að telja vel frambærilegt, að ríkið leggi meira af mörkum. 2. brtt. mín er við 4. frvgr. og víkur að, hvort hafa megi fleiri en eitt byggingarfélag á hverjum stað. Eftir 4. frvgr. má aðeins vera eitt félag á hverjum stað. M. ö. o., lán eru aðeins veitt til eins byggingarfeiags í hverjum kaupstað eða kauptúni. Er ekki óeðlilegt að segja, að í fámenni sé eigi ástæða til, að mörg félög séu starfandi. En mér, þykir sem um Reykjavík gegni nokkuð öðru máli og eigi þar því um að gilda önnur ákvæði. Ber tvennt til: Í fyrsta lagi er Rvík fjölmennasti bær á landinu, og svo er nú hitt í öðru lagi, að þegar eru starfandi í Rvík tvö byggingarfélög. Tel ég því, að gera mætti ráð fyrir í Rvík fleiri en einu byggingarfélagi, og finnst mér eðlilegt, að þessum tveim, er þar eru þegar starfandi, sé gert jafnhátt undir höfði af löggjafanum, ekki sízt vegna þess, hve þörfin er hér mikil, svo sem viðurkennt er. Ég ætla eigi að svo komnu að fara út í að ræða það, hvers vegna þessi félög urðu tvö. En ég vænti þess, að vel verði tekið undir þessa brtt. mína, jafnrétti megi ríkja og aðstaða verði gefin til fjáröflunar. 3. brtt. mín er við 6. frvgr. og fjallar um, hvernig byggingarfélög skuli kjósa stjórnir sínar. Eftir frv. skal stj. félags skipuð 5 mönnum þannig að fjóra þeirra kjósa félagsmenn, en þann fimmta skipar félmrh., og er hann formaður stj. Mun það vera rökstutt með því, að eðlilegt sé, þar eð ríkið veiti svo mikla aðstoð, að ríkisvaldið hafi hönd í bagga um skipun formannsins a. m. k. Ráðstöfunarréttur fjárins í byggingarsjóðnum er í höndum sjóðsstj., og hafa því félagsmenn engan yfirráðarétt yfir þeim sjóði, en stj. hans er kjörin af Alþ. M. ö. o., yfirráðaréttur þess fjár er tryggður ríkisvaldinu. Og byggingarfélögin eru aðeins lántakendur. Af undanfarandi má ráða, að til þess er engin ástæða, að ríkið fari að skipta sér neitt af skipun félagsstjórnanna. - Í frv. eru ákvæði um byggingarsamvinnufélögin. Ráða þau sínum stj. sjálf, og finnst mér, að sama ætti að gilda um verkamannabústaðina, þ. e. byggingarfélög þeirra ættu að hafa sömu réttindi. Það er engin ástæða til að tortryggja þau, og á því að láta þeim í té óskoraðan rétt. Þetta voru brtt. við I. kaflann. Kem ég þá að II. kaflanum. 4. brtt. er við 16. atvgr., c-liðinn. Er þar fjallað um fjárútveganir handa byggingarsamvinnufélögum. Samkv. ákvæðum frv. er gert ráð fyrir, að svo verði, að félagsmenn leggi sjálfir fram 20% í stofnsjóð og tryggi sér þar með rétt til húsnæðis, en hins vegar, að aflað sé fjár með lántöku með ríkisábyrgð. - Í þessu, finnst mér, að sé ekki nægileg trygging fyrir að koma þessari byggingarstarfsemi í framkvæmd. Þyrfti að mínu áliti að tryggja félögunum greiðan aðgang að lánum. - Brtt. mín er því um það, að greitt verði fyrir lánastarfsemi þeirri, er um ræðir í c-lið, þannig að „heimila veðdeild Landsbanka Íslands að lána byggingarsamvinnufélögum allt að 50% af byggingarkostnaði gegn 1. veðrétti, og gefi veðdeildin út nýjan flokk bankavaxtabréfa, allt að 100 millj. kr., í þessum tilgangi.“ Í viðbót sé svo stofnaður sérstakur sjóður, er lánaði gegn 2. veðrétti, svo að nema mætti allt að 80% á móti 20% frá einstaklingum. Ríkinu skuli heimilt að leggja fram 15 millj. kr. - Ef stofnféð væri ekki nóg, þá mætti gefa út vaxtabréf og veita ríkisábyrgð fyrir þeim. Eins og ég sagði, ætti þessi sjóður að veita lán gegn öðrum veðrétti, og stæði hlutaðeigandi kaupstaður og kauptún í bakábyrgð fyrir lánunum. Skyldi sjóður þessi vera undir stj. nýbyggingarráðs. Lánin skyldu veitt til allt að 35 ára til vel gerðra steinhúsa, en 25 ára til góðra timburhúsa, og vextir af þeim 2%. Ef eftirspurnin eftir lánum þessum væri meiri en veðdeildin og sjóðir byggingarsamvinnufélaganna gætu fullnægt, þá yrði ákvæði um, að fjmrh. væri heimilt að ábyrgjast lán fyrir hönd ríkissjóðs allt að 80%. En þannig er líka ráð fyrir gert í frv. - Það var að nokkru leyti viðurkennt í n., að gera yrði sérstakar ráðstafanir til að útvega lánsfé, auka lánsmöguleikana. N. varð þó ósammála um brtt. mínar og vildi hvorki bera þær fram né gera aðrar slíkar sjálf. Hef ég talið ástæðu til að leggja fram þessar brtt. mínar, þó að ekki fengist samkomulag í n., og vil ég leggja það undir, dóm hv. d., hvort hún vill gera slíkar ráðstafanir eða aðrar, er gangi í svipaða átt. Í samræmi við till. um stofnun þessa sjóðs flyt ég líka 5. brtt. um, að nýjar gr. komi inn í frv. um myndun sjóðsins og starfsemi hans. En þær hanga saman við, hvernig fer, um afgreiðslu annarra brtt. minna. Við III. kafla frv. flyt ég ekki neinar sérstakar brtt. Honum hefur verið breytt nokkuð af n., eins og hv. frsm. gat um, og get ég sætt mig við hann í slíku ástandi, þótt að vísu sé dregið nokkuð úr skyldum ríkisins við bæjarfélögin, þ. e. framlögum þess, og ríkisábyrgðin numin brott. Þetta getur að vísu torveldað sumum bæjarfélögum að hagnýta sér þennan kafla til fjáröflunar. En þetta er gert til samkomulags, og þykir mér svo eigi ástæða til að fjalla frekar um þetta. Þá er IV. kafli frv. Á honum hafa verið gerðar veigamiklar breyt. í n., sem ég greiddi atkv. á móti og mun einnig greiða atkv. á móti hér í hv. d. Hins vegar varð ekkert samkomulag um þá brtt., sem ég flutti í n. og flyt nú einnig hér, um það, að í staðinn fyrir IV. kafla komi fyrirmæli um að setja á fót sérstaka stofnun, er nefnist Byggingarstofnun ríkisins, sem ætti að vera eins konar miðstöð fyrir alla íbúðarhúsabyggingu og framkvæmdi alla byggingarstarfsemi þar, sem veitt er opinber aðstoð eins og þetta frv. gerir ráð fyrir. Það var að vísu viðurkennt í n., að ýmislegt af því, sem þessar brtt. fjalla um, væri athyglisvert, en hins vegar þótti það of viðamikið til þess, að nm. vildu fallast á að taka það inn í frv. Og sumir nm. létu þess enda getið, og ég býst við, að hv. 6. þm. Reykv. hafi einkum átt við það, þegar hann lýsti því áðan, að ef sumar af þeim brtt., sem fyrir liggja, væru samþ., mundi það geta orðið til þess, að hann gæti ekki fylgt frv. Og ég býst við, að m. a. hafi hann átt við þennan kafla frv., um Byggingarstofnun ríkisins. En þrátt fyrir þessar undirtektir hef ég samt talið rétt að láta þetta koma hér fram, þannig að fram gætu farið umr. um það og ef til vill athugun á því, hvort ástæða væri til þess að koma á fót nú eða síðar slíkri stofnun sem þessari. Ég skal reyna að verða ekki allt of langorður um þessar brtt., þó að þær séu nokkuð víðtækar, en drepa aðeins á helztu atriði, sem þessari stofnun væri ætlað að hafa með höndum. Það er þá fyrst og fremst, að henni er ætlað að starfrækja teiknistofu, að svo miklu leyti sem hægt væri að koma við, og gerðar þar teikningar að þeim byggingum, sem reistar væru með þeirri opinberu aðstoð, sem frv. gerir ráð fyrir, og að þessar teikningar yrðu látnar í té byggingarfélögum og öðrum aðilum, sem að þessum byggingum stæðu, ókeypis og jafnframt því yrði gert að skilyrði fyrir aðstoð samkv. l., að ef þessi teiknistofa Byggingarstofnunar ríkisins hefði ekki gert teikningarnar, þá yrði hún í það minnsta að samþ. þær, áður en lán yrði veitt eða ríkisábyrgð fyrir láni. Þetta ákvæði er hugsað til þess að gera byggingarnar bæði samræmdar og til þess að tryggja, að þær væru á allan hátt sem bezt úr garði gerðar, því að þessi stofnun ætti, eins og segir í 2. gr., að kynna sér allar tæknilegar nýjungar á sviði byggingarmála og gera tilraunir um notagildi þeirra nýjunga, sem hún kæmist á snoðir um, t. d. erlendis frá, með tilliti til íslenzkra staðhátta, og síðan veita fræðslu um þau efni, eftir því sem kostur væri á. Þetta hvort tveggja, teikningarnar og þessi upplýsingastarfsemi, sem þessi stofnun hefði þá með höndum, ætti að miða að því að gera byggingarnar sem mest samræmdar, að vísu ekki allar í sama mót, en að þar verði samræmt sem bezt Það, sem tilraunir hafa sýnt bæði hér og erlendis, að gefizt hefur vel, og samræma það við íslenzka staðhætti. Þá er einnig í þessum kafla um framkvæmd bygginganna og gert ráð fyrir, að þessi stofnun taki beinlínis að sér framkvæmd bygginganna fyrir byggingarfélög og bæjarfélög og aðra aðila, sem nefndir eru í frv. og veitt hefur verið lán eða ríkisábyrgð samkv. l. þessum. Og enn fremur, ef skilyrði væru fyrir hendi, væri henni leyfilegt að taka að sér aðrar þær byggingar sem á döfinni væru á hverjum tíma. Það er náttúrlega augljóst mál, að þetta væri geysilegt verkefni fyrir eina stofnun, og yrði það umfangsmikið í framkvæmdinni. En ef slík stofnun væri á annað borð komin á laggirnar og hefði skilyrði til þess að hagnýta sér alla þá beztu tækni, sem fyrir hendi væri á hverjum tíma, og framkvæmdi í miklu stærri stíl og með samfélagslegum aðgerðum á stórum svæðum og enda fyrir landið allt, þá ættu að vera möguleikar til þess að gera byggingarnar ekki aðeins vandaðri, heldur einnig framkvæma það með minni tilkostnaði en þegar einn og einn einstaklingur er að byggja fyrir sig sitt hús og jafnvel þó að byggingarfélög séu á smærri stöðum, sem eru að byggja út af fyrir sig og verða að fá til þess lán, að svo miklu leyti sem kostur er en eru þó, a. m. k. þegar einstaklingar eiga hlut að máli, of smáir og smærri en slík stofnun hefði óskað að vera. Í 4. lagi er þessari stofnun ætlað að hafa íhlutun um ráðstöfun byggingarefnis, meðan það ástand er, að skortur er á byggingarefni og e. t. v. skortur á vinnuafli til byggingarstarfseminnar. Þá er ætlazt til þess að setja þessar hömlur á notkun byggingarefnis, og er þessari stofnun einnig ætlað að hafa á hendi úthlutun innflutningsleyfa og ákvörðun um það, til hvaða bygginga væri notað það byggingarefni, sem flutt er inn á hverjum tíma. Og til undirbúnings þessu er ætlazt til þess, að Byggingarstofnun ríkisins annist skýrslusöfnun í félagi við nýbyggingarráð um það, hverra bygginga væri óskað á hverjum tíma, bæði að því er snertir íbúðabyggingar og einnig aðra byggingarþörf landsmanna, og að á grundvelli þeirrar skýrslusöfnunar væri framkvæmd sú úthlutun á byggingarefni, sem talin væri nauðsynleg vegna hins takmarkaða innflutnings. Enn fremur heyrði það undir þessa stofnun, í umboði ríkisvaldsins að sjálfsögðu, ef svo mikill hörgull væri á byggingarefni, að talið væri nauðsynlegt að stöðva einhverjar byggingar, sem taldar væru minna nauðsynlegar, og að setja sömuleiðis takmarkanir fyrir því, þegar skortur er á byggingarefni, að ekki væru byggðar óhóflega stórar íbúðir, heldur yrðu hinar minni íbúðir látnar sitja fyrir, og þá helzt fyrir húsnæðislaust fólk, sem engar óhóflegar íbúðir, ætti. Og í 5. lagi er svo einnig gert ráð fyrir því, að Byggingarstofnun ríkisins taki beinlínis að sér innkaup byggingarefnis og útvegun, bæði í þær byggingar, sem hún hefði með að gera sjálf, og til annarra. Þetta eru aðalatriðin í þeim verksviðum, sem Byggingarstofnun ríkisins er ætlað að hafa samkvæmt þessari breyt. Ég hirði ekki um að fara að rekja frekar ýmis minni atriði og önnur ákvæði, sem þýðingu hafa í sambandi við þetta, en ég mundi gera það að sjálfsögðu síðar, ef umr. yrðu um það að setja slíka stofnun á fót. Eins og ég tók fram þegar í upphafi, mun ég, hvaða örlög sem þessar brtt. mínar fá, eftir sem áður fylgja meginefni frv., því að þótt ég telji þær ráðstafanir; sem ráðgerðar eru, ekki ganga nógu langt og ekki vera nógu róttækar og ekki tryggja nógu vel, að þær verði framkvæmdar með tilliti til þess að útrýma húsnæðisleysi, sem fólk á við að búa, þá tel ég þær umbætur, sem í frv. felast, það veigamiklar, að það sé vel þess vert og sjálfsagt að fylgja þeim fram.



Þær brtt., sem hér eru komnar á borðin, þarf ég ekki að verja nema örfáum orðum um, vegna þess að þær eru í aðalatriðum efnislega kunnar hv. d. áður. Það, sem ég bar fram í n., var það, að það frv., sem ég hafði flutt um sama efni, yrði lagt til grundvallar, en það fékkst ekki samþykkt. Ég hef lýst því yfir hér við 1. umr. þessa máls og bent á það, að mér þykir sá munur, sem gerður er á fríðindum, sem einstaklingar fá samkv. I. kafla þessa frv. og II. kafla, allt of mikill. Enda er það nú komið í ljós, að hv. 4. landsk. flutti einmitt brtt. við II. kafla frv. til þess að gera þessi fríðindi, sem samvinnufélög annarra en verkamanna hafa, einhvers virði, ef svo mætti segja, í það minnsta meiri en þau eru samkv. II. kafla frv., sem hér liggur fyrir, þar sem fríðindin eru ekki önnur en þau, að þeir menn, sem í þeim félögum eru, fá ríkisábyrgð fyrir lánum allt að 80%. Mér þykir þessi munur, eins og ég hef tekið fram, nokkuð mikill, og eins og hv. 4. landsk. hefur einnig bent á hann og telur, að nauðsyn sé að ráða bót á, svo gífurlegur, að ég tel hann ekki ná neinni átt. Ég viðurkenni að vísu, að það hefur orðið að setja einhvers staðar takmörkin, en að láta það ráða, hvort maður hefur 7 þús. kr. tekjur í það minnsta 3 síðustu árin, að viðlagðri vísitölu, og á þeim tíma, sem hann þarf að byggja, að viðbættum 1000 kr. fyrir hvern ómaga, og ekki yfir 10 þús. kr. eignir, að láta þetta ráða því, hvort hann fær þau fríðindi, sem ræðir um í I. kafla, finnst mér ekki sanngjarnt. Þeir, sem hafa einni kr. meira en 7 þús. kr. tekjur eða einni kr. meira en 10 þús. kr. eignir og hafa ekki orðið svo lánsamir að eignast börn, þeir eru réttlausir samkv. I. kafla frv. Ég skal viðurkenna, að einhvers staðar varð að setja takmörkin, en að láta muninn vera svona mikinn eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., tel ég, að ekki sé sanngjarnt og að það hefði verið miklu sanngjarnara að haga þessum málum eins og gert er í því frv., sem ég flutti, þar sem er verulegur stigmunur, en ekki eins mikill og gert er hér ráð fyrir. Ég flyt þess vegna brtt. við I. og II. kafla frv., þar sem eru í aðalatriðum tekin upp þau ákvæði, sem voru í frv., sem ég flutti, og sniðin eru eftir þeirri reynslu, sem fengin er bezt á Norðurlöndum um þessi mál, og þar sem horfið er frá því kerfi, sem tekið er upp í það frv., sem nú liggur fyrir frá ríkisstj. Ég vil svo leyfa mér að gera að till. minni, að III. kaflinn, um íbúðarhúsabyggingar sveitarfélaga, verði algerlega felldur niður, en IV. kafli verði svipaður og gert er ráð fyrir í brtt n., síðan komi kafli, ef mínar. brtt. verða samþ., undir fyrirsögninni „Ýmis ákvæði,“ og þar er svo fyrir mælt, að ef ekkert byggingarfélag er í kaupstað eða kauptúni eða ef byggingarfélag fullnægir ekki húsnæðisþörfinni, þá er sveitar eða bæjarstj. heimilt að ákveða, að sveitar- eða bæjarfélagið skuli sjá um að koma upp íbúðarhúsabyggingum og hafa þá sama rétt og byggingarfélög. Og ég sé ekki, að nein þörf sé á því, ef byggingarfélög fullnægja húsnæðisþörf með byggingum sínum, að setja upp það bákn, sem gert er ráð fyrir að setja upp samkv. III. kafla frv. Það er á allan hátt að mér finnst eðlilegt, að sveitarfélögin og bæjarfélögin geti þá gengið inn í þann rétt, sem byggingarfélögin annars hafa samkv. ákvæðum þessa frv., og það á algerlega að vera fullnægjandi. Síðan er ákvæði um það í minni brtt., að ef mjög fáir einstaklingar búa í þorpi eða byggðarhverfi, en svo fáir, að þeir geta ekki stofnað til félagsskapar með þeirri lágmarkstölu, sem gert er ráð fyrir í frv., þá fá þeir rétt með sérstökum hætti, sem ákveðið er í 12. gr., til þess að njóta þeirra hlunninda, sem ræðir um í lögunum. Að öðru leyti eru svo niðurlagsákvæði frv. svipuð því frv., sem ég flutti hér, og þó tekin upp ákvæði, sem mér þóttu miður fara í frv., sem dómsmrh. flutti. Ég geri ráð fyrir, þegar greidd, verða atkv. um till., þá sé alveg sýnt, hvora leiðina hv. d. vill fara í þessu máli, og mundi það þá leiða af sjálfu sér, ef svo færi, að þessar brtt. næðu ekki samþykki hv. d., að einn hluti brtt. minna kæmi þá ekki undir atkv., því að það er ekki hægt að ganga frá frv. á þann hátt, sem ég legg til í brtt. mínum, nema með því móti, að þær verði samþ. í aðalatriðum í heild. En það er nú komið í ljós, ef svo færi, að mínar brtt. yrðu felldar, að það er alveg frágangssök að samþ. frv. eins og það liggur fyrir frá n., þó að ég sjái mér ekki fært að ganga inn á brtt. hv. 4. landsk. Það verður að gera einhverja breyt. á frv. við 3. umr., sem lagar það í það horf. sem ég hef bent á. Og það má jafnframt benda á það, að það er enn þá tilfinnanlegra þetta réttleysi þeirra manna, sem eru í samvinnufélögunum, ef þeir uppfylla ekki þau skilyrði, sem gert er ráð fyrir til þess að fá þessi réttindi samkv. I. kafla frv. En samkv. I. kafla þess er mönnum beinlínis boðið upp á lántöku til húsbygginga, eftir því sem ég bezt veit. Og það er mjög vafasamt, hvort við höfum það mikið peningamagn, að það sé hægt að lána til 75 ára. Og ég tel ákaflega vafasamt, að það sé heppilegt fyrir þá, sem húsin byggja, að taka lengra lán en til 42 ára, sem verið hefur sá lengsti lánstími til bygginga og annars. Og ég álít, að það mætti alveg að skaðlausu stytta lánstímann, og það mundi einstaklingum allt að því eins hagkvæmt, þó að segja megi, að langur lánstími sé til léttis fyrir þá, sem í byggingar vilja ráðast. En það er þá því aðeins rétt að veita slíkan rétt, að það standi ekki í vegi fyrir því, að aðrir fái nokkurn rétt. Ég álít þess vegna sanngjarnt að stytta lánstímann samkv. I. kafla, en bæta kjörin samkv. II. kafla, og á þann hátt hygg ég, að muni verða farið að við 3. umr. þessa máls, þó að ekki næðist samkomulag um það í n. að breyta þessu í þessa átt við þessa umr. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að láta fleiri orð falla um þessar brtt. mínar.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Herra forseti. Ég ætla nú ekki að fyrra bragði að hefja neinar almennar umr. um þetta mál við þessa umr. Ég tel þess ekki þörf, sérstaklega af því að frv. fylgir mjög ýtarleg grg. Og þó að ég færi að ræða frv. nú, mundi það ekki verða annað en að miklu leyti endurtekningar á þeirri grg., sem fylgir frv. eins og það var lagt fram. Þetta frv. er samið af nýbyggingarráði og borið fram af hv. landbn. Nd. í samráði við mig og hefur nú hlotið samþykki þeirrar hv. d., nokkuð breytt að vísu frá því, sem það var lagt fram. Frv. er að sumu leyti sameining á ýmsum lagafyrirmælum, sem nú gilda um landbúnaðarmálefni, en að sumu leyti hefur það að geyma alger nýmæli. En nýmælin eru aðallega í II. og V. kafla frv., og er II. kafli um landnám ríkisins og V. um byggðarhverfi. Eins og frv. ber með sér og eins og hv. þdm. sjálfsagt er ljóst, mun þetta frv., ef að l. verður, hafa í för með sér allmikil aukin útgjöld fyrir ríkissjóð. Í 4. gr. þess er gert ráð fyrir, að ríkissjóður leggi fram minnst 2,5 millj. kr. á ári til þess að undirbúa ræktun landsins, þar sem á að stofna byggðarhverfi í sveitum. Og samkv. 13. gr. er gert ráð fyrir, að ríkissjóður leggi fram 2,5 millj. kr. á ári næstu 10 ár sem framlag til Byggingarsjóðs. Enn fremur er gert ráð fyrir, að ríkissjóður leggi fram vaxtalaus lán til Byggingarsjóðs, og mun það því auka útgjöld ríkissjóðs sem svarar vöxtum af því láni. Má gera ráð fyrir, að útgjöld, sem frv. skapar ríkissjóði, ef að l. verður, verði kringum 5,5 millj. kr. Það orkar að mínu áliti ekki tvímælis; að ýmis af þeim nýmælum, sem frv. þetta hefur að geyma, eru þess verð, að af hálfu ríkisins sé hjálpað til að koma þeim í framkvæmd. En sá galli fylgir þessu, eins og reyndar mörgum fleirum af þeim nýmælum, sem nú liggja fyrir hæstv. Alþ., að það er ekki bent á nein ráð til þess að afla fjár í ríkisfjárhirzluna til þess að standa undir þeim miklu auknu útgjöldum, sem nýmælunum fylgja. Ég tel víst, að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. visað til hv. landbn. þessarar d. Og ég vænti þess, að sú n. beini athygli sinni sérstaklega að því, á hvern hátt mundi vera hægt að afla fjár til þess að standa undir þeim útgjöldum, sem hér ræðir um. Og svo framarlega að ekki sé bent á nein úrræði til þeirrar fjáröflunar, sýnist mér í raun og veru ekki verða komizt hjá því að hafa einhverjar frestunarheimildir í þessum l. Mér sýnist allt útlit fyrir það, að búið sé að binda ríkissjóði svo punga bagga á næstu árum, að það muni reynast mjög erfitt, jafnvel þótt aukið líf færist í atvinnuvegina, að afla fjár til þess að standa undir öllum þeim útgjöldum. Og það er augljóst mál, að það er gagnslítið að samþ. ýmis nýmæli, sem gætu orðið til farsældar ef unnt væri að koma þeim í framkvæmd, ef allt strandar á því, að ekki sé unnt að afla þess nauðsynlega fjár til þess að standa undir þeim óhjákvæmilegu útgjöldum, sem þeim eru samfara. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, en ég vildi vænta þess, að hv. landbn. vildi hafa, a. m. k. þegar hún er búin með sína fyrstu athugun á málinu, nokkurt samráð við mig um afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Það eina, sem ég vildi um frv. þetta segja, nú um leið og því væntanlega verður vísað til 2. umr. og sams konar n. og fór höndum um það í hv. Nd., heilbr.- og félmn., ef ég man rétt, er, að ég vil beina þeim tilmælum til þeirrar hv. n., að hún hraðaði málinu eftir því sem hún sæi sér fært. Það stendur þannig á, að þeim, sem að þessari lagasetningu eiga að búa, liggur á að fá að vita vissu sína um það, hvernig á að haga þar heima fyrir ummerkjum öllum, svo að þeir geti gert sínar ráðstafanir í samræmi við það. Ætti þessi hröðun á málinu að vera því auðveldari, þar sem frv. hefur gengið í gegnum mikinn hreinsunareld í hv. Nd. Og ég geri ráð fyrir, að þótt eitthvað megi gera að álitamáli um meðferð slíks máls, þá sé þetta mál nú komið þó í það horf, að engum þyki firnum sæta, en vera þolanlegt, að afgreiðsla þess fengi samræmanlega niðurstöðu eins og frv. hefur fengið í hv. Nd.