Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja þáltill. ásamt hv. 2. þm. Norðurl. v. og hv. 5. þm. Vesturl. Till. hljóðar svo: ,.Alþingi ályktar að fela 5 manna nefnd að athuga, hvað hægt sé að gera til að auka iðnvæðingu í kauptúnum og kaupstöðum úti á landi, þar sem ónóg er atvinna. Alþingi kýs tvo menn í þessa nefnd og ríkisstj. skipar þrjá, og skulu þeir vera sérfróðir í iðnaðarmálum. Störf n. skulu vera: 1) Athugun á því , hvar mest þörf er fyrir aukinn iðnað vegna ónógrar atvinnu. 2) Athugun á því, hvaða iðngreinar er hagkvæmast að starfrækja á hverjum stað. 3) Að gera till. um, á hvern hátt eigi að útvega fjármagn, svo að hægt sé að starfrækja iðnfyrirtækin. 4) Að gefa upplýsingar um þá faglegu þekkingu, sem nauðsynleg er, til þess að hægt sé að starfrækja þau iðnfyrirtæki, sem n. leggur til að stofnuð verði.“ Ég vil leyfa mér að fara nokkrum orðum um einstaka liði þessarar till. Þá er það fyrsti liðurinn, athugun á því, hvar mest þörf er fyrir aukinn iðnað vegna ónógrar atvinnu. Við vitum það, að hér á landi hefur atvinna við iðnað farið mjög í vöxt, en mikið af þessum iðnaði byggist á því, að hann er tollverndaður. Af fatnaði, eins og kápum, skófatnaði og öðru slíku, munu innflutningsgjöld og tollar vera allt að því 100%, og ef þessir tollmúrar hryndu niður, sem e.t.v. verður í framtíðinni, eru mestar líkur til, að mikið af þessum iðnaði okkar leggist niður og við þurfum að taka annan iðnað í staðinn. Ég hygg, að í framtíðinni verði það þannig, að hagkvæmast verði fyrir okkur að vinna úr okkar eigin hráefni, það yrðu þá landbúnaðarafurðir, ull og skinn sérstaklega, og í öðru lagi sjávarafurðir, og í þriðja lagi kæmi til greina að framleiða hér vöru, sem við þurfum að nota, eins og ýmsar vörur til sjávarútvegs, og má bar t.d. nefna veiðarfæri, tunnur og skipasmíði og annað slíkt. Við erum ekki háþróuð iðnaðarþjóð, því fer fjarri. Við erum algerlega á frumstigi þar. Það sagði mér t.d. einn kaupmaður hér í bænum, sem verzlar með erlendar kápur. hann sagði, að ef ekki væru þessi innflutningsgjöld og tollar á þennan fatnað, þá stæðumst við engan veginn samkeppnina, því að kápurnar eru ekki eins góðar og miklu dýrari. Það er ekki þar með sagt, að svona þurfi þetta alltaf að vera, að við getum ekki náð þeirri tækni, sem aðrar þjóðir hafa. Það er tiltölulega stutt síðan við hófum okkar iðnað, og þess vegna erum við ekki orðnir iðnþróuð þjóð. Það tekur áratugi og jafnvel aldir að ná hámarki í þeim efnum. Ég hef athugað tilfærsluna í byggð landsins, þá breytingu sem orðið hefur frá því árið 1951 til ársins 1962, ég fékk nýjustu skýrslur um þetta og þá hef ég tekið eftir því að það fækkar frekar í sveitunum, það fjölgar í einstökum kauptúnum úti á landi og kaupstöðum, en öll aðalfjölgunin er hér í kringum Faxaflóann. Árið 1951 voru íbúar landsins 146 þús., en árið 1962 eru þeir orðnir 183 þús. Fjölgunin hefur því verið 37 þús. eða 25.34% á rúmum einum áratug. Á þessu sjáum við, hve þjóðinni fjölgar ört, og um það er ekki nema gott að segja. Það er ekki útlit fyrir annað en svipuð þróun verði á næstu árum. Ég hef einnig athugað tilfærsluna, og hún er þannig að í kaupstöðunum bjuggu 1951 90 þús., en 724 þús. árið 1952. Í kaupstöðunum hefur því fjölgað um 34 þús. af þessum 37 þús., sem þjóðinni hefur fjölgað í heild. Í kauptúnum hefur aftur fjölgað úr 21 þús. 1951 í 28 þús. 1962. Ofur lítil tilfærsla hefur orðið vegna breytinga, eins og t.d. í Kópavoginum og Glerárþorpinu fyrir norðan. svo að þetta eru ekki alveg raunhæfar tölur. En staðreyndin er þetta, þegar farið er yfir manntalið nákvæmlega. að það hefur frakar fækkað í sveitunum, fjölgað í vissum bæjum úti á landsbyggðinni, en öðrum ekki. Þegar við athugum, hvar hefur fækkað í sveitinni, kemur í ljós, að fækkunin var mest í Austur-Barðastrandarsýslu og Strandasýslu og dálítið í Vestur-Skaftafellssýslu. Þetta sýnir, að þar sem samgöngur eru lélegar og langt á milli bæja, fækkar fólkinu í sveitinni, og þar sem ekki eru skilyrði til þess að mynda kauptún úti á landsbyggðinni, þar sem erfið skilyrði eru til sjósóknar, því að hingað til hefur það verið þannig, að iðnaður í kauptúnum og kaupstöðum úti á landinu hefur verið mjög takmarkaður. Það er dálítið athyglisvert að athuga þetta. Ég hygg, að það séu litlar líkur til, að á næstu 1-2 áratugum a.m.k. fjölgi fólki, sem vinnur að landbúnaði á hinum einstöku og dreifðu bændabýlum, að því fjölgi að mun. E.t.v. er ekkert um þetta að segja, tæknin hefur farið vaxandi, og hver einstaklingur afkastar meira og meira. Hitt er annað mál, að við sjáum, að ef öll fólksfjölgunin streymir hingað til Faxaflóa, ef ekkert er gert fyrir kaupstaði og kauptún úti á landi, til þess að atvinna sé þar örugg og fólkið geti horft björtum augum til framtíðarinnar, þá heldur þessi þróun áfram, sem nú hefur verið s.l. áratug. Ef við athugum hina einstöku kaupstaði og kauptún úti á landi, hvar fólki hefur aðallega fjölgað, þá kemur í ljós, að fjölgunin er mest á Akureyri. Ég get nefnt þar sem dæmi, að í Austur-Barðastrandarsýslu hefur fækkað um 200 manns, og er þetta fámennt hérað. í Strandasýslu hefur fækkað um 350. Og í Vestur-Skaftafellssýslu hefur fækkað um 79. Ég hef sérstaklega athugað þetta í Norðurlandskjördæmi vestra, því að það er nú svo, að hver lítur til sinna heimabyggða, og þá hefur þróunin í kauptúnunum hjá okkur orðið þannig, að á Hvammstanga hefur fjölgunin verið 45, á Blönduósi 167, á Skagaströnd 35, Hofsósi 22, Sauðárkróki 250. en á Siglufirði hefur fækkað um 350. Á Ísafirði fækkar dálítið, um 94. Aðalfjölgunin er á Akureyri, 1900, og í Vestmannaeyjum, sem eiginlega tilheyra fiskveiðisvæði suðvestanlands frekast, hefur fjölgunin orðið 1070 og í Neskaupstað 130. Staðreyndin er því, að þar sem fjölgar úti á landsbyggðinni, er það fyrst og fremst á Akureyri. Og það er ekki sjávarútvegurinn, sem veldur þeirri fjölgun, heldur að þarna hefur þróazt iðnaður. Vafalaust er það frumskilyrði fyrir iðnaðinn þar, að höfn er góð. Auk þess er þarna mikil byggð í kring. Þarna hjálpast að mikil byggð, þróaður landbúnaður og góð hafnarskilyrði. Þar hefur því myndazt mikill iðnaður. Ég hygg, að ef við ætlum að halda fólkinu í kauptúnum og kaupstöðum úti á landi, verðum við að gera meira að því að gera atvinnulífið fjölbreyttara og atvinnuöryggið meira en verið hefur. Það eru þannig ástæður í okkar kjördæmi, Norðurlandskjördæmi vestra, að sjávaraflinn hefur brugðizt, það má segja í 3 missiri, og síldin virðist hafa fært sig austur, verið meira fyrir Austfjörðunum. Þetta hefur valdið því, að atvinna hefur verið takmörkuð í þessum kauptúnum. Eins og ég nefndi áðan, hefur fólkinu fjölgað víðast hvar þar nema á Siglufirði. Við þurfum ekki að fara í neinar grafgötur um, að það, sem veldur því, að fólkinu fækkar á Siglufirði, eru ekki slæm hafnarskilyrði, heldur hitt, að samgöngur til landsins hafa ekki verið eins góðar og skyldi og það hefur ekki verið jafnmikið hlutfallslega um síldarvinnslu þar og áður fyrr. Það hefur oft verið skrifað um það í blöð, að það væri einhver rígur milli íbúa kaupstaða og sveita. En þetta er mesti misskilningur, að svo eigi að vera eða þurfi að vera. Sannleikurinn er sá, að í þessum efnum eiga þessir aðilar að hjálpa hvor öðrum. Með stækkandi kaupstöðum og kauptúnum eykst markaðurinn fyrir landbúnaðarvörurnar, og sveitafólkið kaupir af íbúum kauptúna og kaupstaða iðnaðarvarning og annað slíkt. Ef við athugum þorpin úti á landi, byggjast þau að mestu leyti á ýmiss konar þjónustu og ýmiss konar vinnu í kringum landbúnaðarafurðirnar. Í öllum kauptúnum, sem eru byggð upp í sveitahéruðum, er meiri og minni iðnaður, sem tilheyrir í raun og veru og er háður bændunum. Svo er t.d. um mjólkuriðnaðinn, vinnslu á kjöti, og svo eru bílflutningarnir, vinna við slátrun og frystingu á kjötinu og annað slíkt, vinna við verzlunina og ótalmargt í kringum þetta allt saman. Þegar verið er að tala um, hve margir lifa á landbúnaði, og bændurnir eru aðeins taldir, þá er það mikill misskilningur. Við getum athugað t.d. kauptúnin hér fyrir austan fjallið. Hér um bil allt þetta fólk lifir svo að segja eingöngu á bændunum, það er þjónusta í kringum framleiðslu bændanna. Ég hygg, að þó að það séu ekki nema 30 þús. manns nú, sem vinna að því að framleiða kjöt og mjólk og aðrar landbúnaðarafurðir, þá séu það engar ýkjur, að það séu 20-30 þús. manns, sem lifa á alls konar þjónustu í kringum þessa framleiðslu. Það er óskóp mannlegt og eðlilegt, að við, sem úti á landinu búum, óskum þess, að mannfjölgunin í landinu fari ekki öll frá okkur, að nokkuð af henni og helzt öll mannfjölgunin, helzt allt unga fólkið eigi möguleika á því að setjast að í heimabyggðum. Ég skal ekki halda því fram, að það sé ráðlegt að halda hverjum útkjálka í byggð. Það má vel vera að norðurhluti Strandasýslu leggist í eyði að meira eða minna leyti sem landbúnaðarhérað. Það má líka vel vera, að í bili fari meira eða minna í auðn af Barðastrandarsýslu. Fólkið virðist sækja þangað sem þéttbýlið er. En þetta er ekki aðalatriðið. Aðalatriðið er, að í þeim byggðum, sem eru blómlegar og hentug landbúnaðarhéruð, þar verði landið nýtt sem bezt og í þessum héruðum myndist kauptún og kaupstaðir, þar sem fólkið hefur örugga atvinnu. Ég skal játa það, að ég og hv. 2. þm. Norðurl. v., - við höfum átt mikið tal um þetta mál, - við höfðum vitanlega hliðsjón af okkar heimabyggð. Við fórum heim í jólafríinu, og þá báðu bæjarstjórn Sauðárkróks og nefnd. sem þar er skipuð, okkur að koma til viðtals við sig. Við héldum þar fund. Svo fór ég út á Skagaströnd og átti fund með hreppsnefndinni og iðnaðarmönnum þar. Það er mikill áhugi hjá iðnaðarmönnum í þessum kauptúnum, og þeir vilja gera allt, sem þeir geta, til að auka atvinnuna og koma af stað sem fjölbreyttustum iðnaði. En það sem hindrar, er tvennt. Það er takmörkuð tæknileg þekking og fjármagnsskortur. Það má heita, að það sé útilokað fyrir menn utan af landi að fá hér lán í bönkum. Helzt er að flýja í Framkvæmdabankann og í Iðnaðarbankann. En fjármagnið kemur seint, og það er takmarkað. Auk þess er ekki eðlilegt, að menn úti á landi hafi þá tæknimenntun, sem til þarf, nema að mjög takmörkuðu leyti. Við ræddum ýtarlega á þessum stöðum um, hvað helzt væri ráðlegt að gera til þess að auka iðnaðinn og atvinnuöryggið, og það voru eðlilega skiptar skoðanir um það, eins og gerist. Þeim hafði ýmislegt dottið í hug, t.d. á Sauðárkrók. Þeim hafði dottið í hug að reisa blikksmiðju, þeim hafði dottið í hug að fara að búa til rafmagnstöflur o.fl. viðvíkjandi rafmagnsiðnaðinum. En það, sem virtist vera einhugur um að leggja höfuðáherzlu á, var gærusútun. Það eru mikil landbúnaðarhéruð, Húnavatns- og Skagafjarðarsýslur. Þar eru framleiddar líklega um 200 þús. gærur og verða áreiðanlega 200 þús., áður en langt um líður. Það er mikil vinna við gærusútun. En til þess að þetta sé hægt, þarf mikið fjármagn. Nú er það svo, að það er ofur lítið unnið að gærusútun hér. Sveinn Valfells mun hafa flutt út t.d. eitthvað af sútuðum gærum, og eftir því sem ég hef fengið upplýsingar um, var á þeim tíma söltuð gæra 109 kr. virði, en þegar búið var að súta hana, var hún seld á 241 kr., mismunurinn var 132 kr. Nú skal ég ekki fullyrða, - ég er ekki tæknimenntaður maður, eins og þið vitið, - þess vegna vil ég ekki fullyrða neitt um, hver raunverulegur kostnaður hefur verið. Þetta er mál, sem þarf ýtarlega að rannsaka, og það þarf mikla tæknikunnáttu til þess að gera þetta vel. Mér er sagt, að Svíar, Þjóðverjar og Finnar standi einna fremst í sútun á gærum. Ég hef rætt þetta nokkuð við iðnaðarmenn hér á landi og hefur skilizt, að skynsamlegast væri að reyna að fá menn með faglegri þekkingu, erlenda menn, til að stjórna framkvæmdunum. Nú er það svo með Sambandið, sem mikið hefur unnið að iðnaði, t.d. ullariðnaði á Akureyri, skógerð og ýmsu fleiru, sem tilheyrir landbúnaðarframleiðslunni, og hefur byggt upp sínar höfuðiðnaðarstöðvar á Akureyri og að nokkru leyti hér, SÍS hefur ekki fjármagn til að ráðast í stórfyrirtæki, nema að því sé stuðlað af ríkisvaldinu á einhvern hátt. Nú er það vitanlega ekkert aðalatriði, hver rekur verksmiðju, ef reist yrði, heldur er hitt höfuðatriðið, að það sé byggt upp á heilbrigðum grundvelli, skynsamlega rekið og þeir, sem vinna við þetta, bæði að hráefnaframleiðslunni og eins að iðnaðnum, beri það úr bítum, sem þeim ber, að þeir séu ekki féflettir. Ég álít því, að þarna sé um stórmál að ræða, sem þyrfti að kynna sér frá grunni. Við leggjum höfuðáherzluna á, að þetta sé vel undirbyggt. Það er betra að hefja ekki framkvæmdir heldur en að þær mistakist, því að öll mistök mynda vonleysi hjá því fálki, sem verður fyrir óhöppunum. Þess vegna þarf að byggja þetta skynsamlega upp. Það þarf bæði tækniþekkingu, og það þarf líka að tryggja þetta fjárhagslega. Nú er það svo, að ríkisvaldið ræður yfir bönkunum, og það má heita útilokað að fá nokkurt verulegt fjármagn, nema ríkisstj. beint eða óbeint stuðli að því. Í þessum kauptúnum - ég tek sem dæmi okkar svæði - er þegar talsverður iðnaður. Ungir menn eru að reyna að fara af stað með iðnað. En fjármagnsskorturinn háir þeim. Það eru t.d. ungir menn að byrja á húsgagnaiðnaði á Sauðárkrók, og þeir gætu rekið þetta í miklu stærri stíl, ef þeir fengju fjármagn. Þar er einnig verið að byrja á plastverksmiðju í smáum stíl. Það væri hægt að reka hana í miklu stærri stíl, ef þeir hefðu fjármagn. Á Skagaströnd er þegar byrjað á vélaverkstæði, þar sem hægt er að yfirbyggja bíla, og ég álít, að í kauptúnum úti á landi gæti það verið mjög hentugur iðnaður. Þar er hægt að framkvæma þetta ódýrar en hér. En þessa menn vantar líka fjármagn til þess að geta haft nægilegan lager, nægilega stórt húsrúm og haft menn í vinnu. Það er líka rekið tréverkstæði á Skagaströnd, sem býr til eldhúsinnréttingar og annað slíkt. Þetta er hægt að gera á þessum stöðum fyrir minna fé, en mennina vantar fjármagn til að geta gert þetta. Ég álít, að við eigum fyrst og fremst að stuðla að því að efla þær iðngreinar, sem fyrir eru og þar sem er nokkur tækniþekking fyrir höndum. Þar næst eigum við að taka bær iðngreinar, sem við álítum hagkvæmast að reka á hverjum stað, og leggja höfuðáherzlu á að byggja þær skynsamlega upp, þannig að þetta gæti orðið hagkvæmt, bæði fyrir þá. sem búa í þessum héruðum, og eins fyrir þjóðfélagið í heild. Skoðun okkar er því , að það sé eðlilegt, að þingið eða ríkisstj. kjósi eða skipi nefnd til þess að athuga þetta gaumgæfilega, í fyrsta lagi, eins og segir í okkar þáltill., að athuga, hvar mest sé þörf vegna atvinnunnar, og í öðru lagi að athuga, hvaða iðngreinar sé hagkvæmast að starfrækja á hverjum stað. Eins og ég nefndi áðan, getur margt komið til greina. Ullin er nú t.d. eitt af okkar beztu hráefnum. Ég hef átt tal um þetta við Stefán Aðalsteinsson. Við hv. 2. þm. Norðurl. v. áttum tal um þetta við hann. Hann hefur fengið styrk til þess að reyna að aðgreina tog og þel, eins og þm. vita. Hann gerir sér miklar vonir um, að þetta takist. Skoðun hans er, að þelið hjá okkur sé að sumu leyti í vissan fatnað hentugra en Merino-ullin, sem er talin bezta og dýrasta ull í heimi. Hann telur, að okkar þel sé fjaðurmagnaðra og sé hentugra í kvenkápur, barnakápur og annað slíkt. Hann telur togið vera sérstætt að því leyti til, að það sé hentugt að því leyti að það hrindi frá sér óhreinindum, það sé sterkt og þess vegna mjög hentugt í teppi. Hann telur einnig, að finna togið væri mjög hentugt í áklæði á húsgögn. Þetta er allt órannsakað mál, en þarna er mikið verkefni fyrir hendi, og vitanlega er eðlilegt, að við leggjum höfuðáherzlu á að gera okkar hráefni sem verðmætast. Enn fremur hefur Stefán haldið því fram við mig, að það væri mjög álitlegt að setja upp spunavélar til þess að vinna lopa, Íslendingar gætu svo búið til lopapeysur, því að íslenzka ullin væri sérstaklega hentug í það, og í köldum löndum er mikil þörf fyrir hlýjan fatnað að vetrinum. Við verðum að athuga það, að þó að við séum norðarlega á hnettinum, er lítill kuldi hér miðað við í meginlöndunum, eins og í Síberíu og Ameríku og jafnvel í Mið-Evrópu, þar stígur frostið miklu hærra að vetrinum en hér hjá okkur. Skinnin álítur Stefán Aðalsteinsson að megi nota til hanzkagerðar, í skinnstakka og töskur. Allt er þetta iðnaður, sem gæti byggzt á okkar eigin hráefni, og það skulum við athuga, að ef tollum verður aflétt að meira eða minna leyti og við myndum eitthvert samband við EBE og tollmúrinn hrynur, sem við umlykjum okkur með, þá er ekki nema eðlilegt og skynsamlegt að fara þegar að undirbúa þá breytingu, sem hlýtur að verða á okkar iðnaði við þá þróun. Næsti liður, sem gæti komið til greina, bæði á Norðvesturlandi og víðar, er að vinna meira úr sjávarafurðum. Ég átti tal um daginn við mann, sem er mjög kunnugur útflutningi á síld. Hann segir, að Svíar geri mikið að því að flaka síld, sem þeir kaupa af okkur, - þeir kaupa mjög mikið magn af okkur, - þeir flaki hana í Svíþjóð, þá vanti vinnukraft til að gera þetta, og hann hefur staðið í sambandi við menn í Svíþjóð um það að fara að gera þetta á Íslandi. En það hefur staðið á því, að þeir hafa ekki viljað borga nóg fyrir það. Nú sagði hann mér, að það væru miklar líkur til þess, að það væri hægt að semja við Svía um, að nægileg greiðsla fengist fyrir að gera þetta hér, þá væri hægt að vinna hér meira af síldinni en gert hefur verið og það væri rétt að taka saltsíldina að vetrinum og flaka hana, setja hana aftur í tunnur, þá þarf færri tunnur undir hana, og senda hana þannig unna. Síldin er unnin á margan hátt, og þótt ég nefni þetta dæmi, eru ótal leiðir til að gera síldina verðmætari en hún er, þegar við flytjum hana út, og minni kostnað við að flytja hana líka. Um hrognin má sama segja. Þau eru aðeins söltuð í tunnur, og svo eru þau send út, en úr þessu er unninn kavíar og ýmislegt fleira. Ef iðnaður okkar þróaðist í þá átt að vinna þetta fullkomlegar, þá gæti þannig skapazt mikil vinna í kauptúnum og kaupstöðum úti á landi. Ég nefni þetta aðeins sem dæmi. Með tunnusmíðið er Það þannig, að íslenzku tunnurnar hafa alltaf verið seldar í kringum 40 kr. dýrar en norsku tunnurnar, en ég hef tekið eftir því í landsreikningunum, raunar eru það ekki svo nákvæmir reikningar, sem við fáum yfir þessi fyrirtæki, að við getum fullyrt neitt um, hvernig þau hafa borið sig, en mér hefur virzt, að t.d. tunnuverksmiðjan á Siglufirði hafi getað svarað afskriftum og jafnvel skilað hagnaði. Aftur hefur það borið sig verr, að því er virðist, á Akureyri. En nú er það svo með þetta blessað ríki, að það hefur ánægju af því og vilja til að snuða viðskiptamennina ekki síður en einstaklingarnir. T.d. virðast ríkisverksmiðjurnar vera ánægðastar með að borga sem minnst fyrir síldina, sem notuð er í bræðslu, og tunnuverksmiðjan virðist hafa mikinn áhuga á að selja tunnurnar það dýrt, að þar sé frekar um afgang að ræða. Nú er brunnin verksmiðjan á Siglufirði, og mér hefur dottið í hug, að hagkvæmt mundi vera að byggja t.d. helmingi stærri tunnuverksmiðju á Siglufirði en var, þannig að hún geti veitt allt að því 100 mönnum vinnu. Ég held endilega, að ef verksmiðjan stækkar, væri hægt að reka hana ódýrar en hafa verksmiðjurnar í fleiri stöðum og minni. Og þó að vinna væri fyrir 100 menn í tunnuverksmiðjunni á Siglufirði, þá er ekki víst, að yrðu framleiddar þar fleiri tunnur en þyrfti þar að nota, svo að um flutningskostnað yrði ekki að ræða. Á Skagaströnd er mikill áhugi fyrir að reisa tunnuverksmiðju. Það eru vissir menn þar, sem hafa haldið því mjög fram, að það væri hyggilegast. Ég hef sagt þeim, að ég hefði takmarkaða trú á slíku, því að ég álít, að það sé ekki hægt að fá nægilega marga menn til þess að vinna í tunnuverksmiðju þar, til þess að hún geti borið sig. Hins vegar gæti verið þar um ýmsar minni iðngreinar að ræða, eins og t.d. yfirbyggingu bíla og að flaka síld og ýmislegt fleira. Sannleikurinn er sá, að það væri vegur, ef vilji er fyrir hendi, að flytja síld í tunnum fyrir tiltölulega lítið verð, því að bátar í þessum kauptúnum, þar sem á að vinna síldina, gætu undir vissum kringumstæðum, ef einhver samtök yrðu um það, flutt þessa síld fyrir tiltölulega lítið verð og reynt að spara framskipun og uppskipun, eftir því sem unnt væri. Það er ótalmargt, sem gæti komið til greina. Svo er skipasmíði. Ég álít, að Sauðárkrókur henti mjög vel til skipasmíða. Sannleikurinn er sá um okkar skipasmíðastöðvar nú, að Þær eru ekki samkeppnishæfar, og það er í rauninni eðlilegt. Þær skortir fjármagn. Það rekstrarfé, sem þær hafa verið með, er með háum vöxtum. Sennilega skortir líka nægilega tækniþjálfaða menn og ýmislegt fleira. En hitt er annað mál, að ég er sannfærður um, að með minni báta ættum við að geta verið samkeppnishæfir og e.t.v. með stærri skip, þegar tímar líða. Við skulum athuga það, að úti á landsbyggðinni er búið að byggja íbúðarhús. Víða eru þar góð skilyrði. Grunnarnir eru ódýrir, og ég get nefnt sem dæmi á Sauðárkrók, þar eru alveg óvenjulega hentug hússtæði. Þar er sjávarmöl, og grunnar eru miklu ódýrari þar en í flestum öðrum stöðum. Þeir hafa líka heitt vatn, sem væri mjög hentugt við ullariðnað og sútun o.fl. Þarna er tiltölulega ódýrt að búa hvað snertir húsnæði og upphitun húsa. Það er atriði út af fyrir sig, að við getum rekið ýmsar iðngreinar ódýrar þar en hér í fjölmenninu. Þriðja atriðið er að leggja áherzlu á iðngreinar, þar sem við framleiðum ekki hráefnið, en þurfum að nota iðnaðarvörurnar. Má þar t.d. nefna það, sem er verðmætast, en það eru veiðarfæri. Þeir eru byrjaðir í Hafnarfirði að framleiða dálítið af önglum. Það er ekki reynsla komin á, hvernig það gengur. Vafalaust getur bað gengið mjög sæmilega, hvort sem þeir verða ódýrari en aðrir. Næst eru net og nætur. Mundi þá sennilega vera byrjað á netunum, því að þau eru einfaldari, minni vandi að búa þau til. Nú er það svo, að Norðmenn framleiða ekki hráefnið í þetta, og þeir fóru að framteiða sín net sjálfir og sínar nætur og borguðu niður hráefnið til þess að hjálpa þessari iðngrein af stað, og þeir hindruðu innflutning á þessu, eftir því sem þeir sáu ástæðu til. Ég held því ekki fram, og ég tel ekkert vit í því, af því að sjávarútvegurinn er það þýðingarmikill hér á landi og hefur svo mikla þörf fyrir að fá sín veiðarfæri og annað með sem lægstu verði, að ég held því ekki fram, að við getum bannað innflutning á svona hlutum með það fyrir augum, að hægt sé að selja það fyrir hærra verð hér. En hitt gefur auga leið, að úr því að Norðmenn eru komnir inn á það að framleiða sín net og sínar nætur að mestu leyti sjálfir, þá ættum við í framtíðinni að geta framleitt a.m.k. þorskanetin, hvað sem nótunum liður, áður en langt um líður. Ég nefni þetta sem dæmi um, að það eru ótal leiðir, sem hægt er að fara í þessum iðnaðarmálum. Ég drep í grg. á allmörg atriði, en iðngreinarnar eru svo margar, að það er ástæðulaust í raun og veru fyrir mig að vera að telja þær upp hér í ræðu. En það, sem við leggjum höfuðáherzlu á, er, að eitthvað sé gert í þessum málum. Þess vegna leggjum við til, að ríkisstj. skipi þrjá menn í nefnd, sem séu fagmenn, og þingið kjósi tvo. Hugmynd okkar er sú, að þeir, sem verða kosnir af þinginu, yrðu fyrst og fremst sem fulltrúar fólksins, en hinir leggi til hina fræðilegu þekkingu. Það heldur því ef til vill einhver fram, að rétt væri, að þingið kysi alla þessa menn. En mér hefur virzt ráða úrslitum, þegar þingið er að kjósa í nefndir, að þá sé oft farið eftir því, að menn hafi þörf fyrir að fá aura fyrir starf sitt eða komi sér vel við flokksstjórnir, en ekki það, að þeir hafi betra vit á hlutunum en aðrir. En í þessari nefnd, sem ætti að starfa í iðnaðarmálum og að nokkru leyti í skipulagsmálum fyrir landsbyggðina í heild, yrði að minnsta kosti m.a. að hafa faglega þekkingu. Það er ekkert aukaatriði, hvort við byggjum okkar iðnað upp á skynsamlegum grundvelli, bæði hvað snertir dreifingu hans út um landið og tæknihliðina, eða menn séu að flana í þetta án tæknikunnáttu og án þess að hafa tryggt fjármagn til þess að geta rekið fyrirtækin á heilbrigðan hátt og án tillits til þess, hvort hagkvæmt er að staðsetja þau í þessum eða hinum staðnum. Ég veit, að það er víðar þörf fyrir aukinn iðnað úti á landsbyggðinni en í Norðurlandskjördæmi vestra. Ég benti t.d. hv. 5. Þm. Vesturl. á það, að Stykkishólmur hefði þörf fyrir iðnað. Hann liggur innarlega, og við verðum að gera okkur það ljóst, að bæir eins og Sauðárkrókur og Blönduós og Stykkishólmur liggja innarlega í fjörðunum, og það verður aldrei jafngóð aðstaða til sjávarútvegs í bæjum, sem 1iggja innarlega í fjörðum, eins og þeim, sem liggja úti á annesjum, liggja vel við úthafinu. Annað er það, að fiskur í innfjörðum er yfirleitt lakari, hann er smærri og ormameiri en úthafsfiskurinn. Þess vegna verður aðstaða þeirra kauptúna alltaf lakari hvað sjávarútveg snertir. Ég ætla ekki að fara að telja upp bæi í kringum allt land, sem hafa þörf fyrir aukinn iðnað, það er vafataust misjafnlega mikil þörf nú, en það getur verið breytilegt, því að við vitum, að síldargöngur geta verið breytilegar og þó að t.d. Austfirðirnir hafi haft mikla atvinnu undanfarin ár, er ekki víst, að svo verði alltaf. Till, okkar er því ekki bundin við neitt einstakt kjördæmi, heldur landið í heild. Ég taldi hyggilegra og í raun og veru sjálfsagt að láta þá athugun fara fram á landinu í heild og n. yrði þá að virða það, hvar mest væri þörfin og hagkvæmast að byrja, ef hún yrði skipuð. Ég vildi ekki taka þetta mál flokkslega, því að við þekkjum allir andann hér í þessari virðulegu samkomu, að það er eins og allir flokkar séu á nálum um það, að hinn flokkurinn geti unnið atkv., ef eitthvert mikilvægt mál kemst fram. Ég fékk því hv. 2. þm. Norðurl. v. til að flytja þessa till. með mér og hv. 5 þm. Vesturl. Það er þá einn maður úr hverjum flokki, þannig að enginn flokkur ætti sérstaklega að geta hagnazt atkvæðalega, þó að eitthvað yrði gert að gagni í þessum málum. Ég álit það þýðingarmikið mál fyrir byggðirnar úti á landinu, að þegar sé hafizt handa að efla atvinnuna og tryggja atvinnuöryggið, svo að fólkið, sem vex þar upp, geti að meira eða minna leyti haldið áfram að búa þar, og ég vildi ekki gera þetta mál pólitískt. Ég er ekki í vafa um, að þetta er stórmál, og ég vona, að þingið taki skynsamlega á því og ríkisstj. hrindi því í framkvæmd sem allra fyrst, því að það má ekki bíða. Ástandið er þannig víða á landsbyggðinni og m.a. í okkar kjördæmi, að ef ekkert verður gert til að auka og tryggja atvinnulífið í kauptúnunum og kaupstöðunum, flytur meira og minna af fólkinu í burtu. Það sýnir sig t.d. á Siglufirði, þar hefur fækkað um 350 manns nú síðasta áratuginn. Á Sauðárkrók hefur fólkinu fjölgað þrátt fyrir takmarkaða atvinnu, og Það sýnir sig þess vegna, að í Skagafirðinum vill fólkið vera, ef það aðeins getur verið þar, enda elska Skagfirðingar sína heimabyggð og una þar vel, ef þeim er gert kleift að búa þar.



Herra forseti. Ég hef í sjálfu sér engu við ræðu hv. 1. flm. að bæta, stóð nánast upp til þess að taka undir Þær óskir hans, að þessi till. okkar og hv. 5. þm. Vesturl. fái greiða og jákvæða afgreiðslu hér í þinginu. Við erum víst öll sammála um, að það fer ekki allt sem skyldi í þjóðlífi okkar Íslendinga og þar er við margs konar vanda að glíma, svo sem glögglega hefur komið fram í miklum umr. hér á Alþingi nú undanfarna daga. Því verður hins vegar ekki neitað, að þrátt fyrir sífellda örðugleika, sem við hefur verið að fást í efnahagslífi okkar á undanförnum árum og raunar áratugum, ríkir mikil velmegun í landinu, þegar á heildina er litið. Atvinna hefur verið mikil yfirleitt og jafnvel meiri en hægt hefur verið að sinna, og það hlýtur vissulega að vera okkur öllum svo sem allri þjóðinni hið mesta fagnaðarefni, að við höfum ekki átt að stríða við atvinnuleysi og allar þær illu afleiðingar, sem það hefur í för með sér. En því miður er í þessum efnum ekki hægt að segja nákvæmlega sömu sögu úr öllum byggðarlögum eða öllum landshlutum. í því kjördæmi, sem ég og hv. 1. flm. erum umboðsmenn fyrir hér á þingi, hefur ríkt, sérstaklega á s.l. ári og raunar lengur, annað og verra ástand í atvinnulífi en víðast hvar annars staðar á landinu, og því miður er ekki hægt að segja, að á þessari stundu sé bjart fram undan hvað atvinnuhorfur snertir í þessum landshluta, og þá auðvitað fyrst og fremst í kaupstöðum og kauptúnum. Fólkið, sem þessi sveitarfélög byggir, hefur að verulegu leyti, eins og annars staðar er víða gert við sjávarsíðuna, byggt afkomu sína á þeim afla, sem úr sjó hefur fengizt, og þeirri vinnu, sem vinnsla sjávaraflans hefur skapað. Þegar Það svo gerist, sem gerzt hefur á vestanverðu Norðurlandi, að sjávaraflinn bregzt, hlýtur það óhjákvæmilega að leiða til þess, að verulegt atvinnuleysi haldi innreið sína og fólkið neyðist til þess annaðhvort að leita sér atvinnu fjarri heimahögum sínum sér til mikilla óþæginda og kostnaðarauka eða þá hitt, að Það yfirgefur heimabyggðir sínar, flytur Þangað sem atvinnuöryggi er meira og lífsafkoma tryggari, en verður um leið að ganga frá eignum sínum án þess í mörgum tilfeilum að fá fyrir þær það verð, sem það hefur í þær lagt og það þarf að fá fyrir þær. Við, sem byggjum þennan landshluta, eigum þá gt með að sætta okkur við þá hugsun, að við, sem þarna erum, þurfum að búa við önnur og lakari atvinnuskilyrði og verri afkomu en fólk í öðrum landshlutum, og er þó siður en svo, að velgengni annarra sé okkur nokkurt öfundarefni. Og við trúum því, að þetta þurfi ekki svona til að ganga, ef bæði heimamenn sameinast um úrbætur og fá til þess nauðsynlegan stuðning hins opinbera. Eins og hv. flm. benti réttilega á og við þekkjum öll, hefur þessi landshluti, Norðurlandskjördæmi vestra, vissulega upp á að bjóða fjölmörg skilyrði til góðrar lífsafkomu fólksins, sem þar býr. Þar eru einhver okkar frjósömustu og blómlegustu landbúnaðarhéruð með ótæmandi möguleikum til aukinnar ræktunar og framleiðslu. Þar er eitt mesta jarðhitasvæði á landi okkar, sem er Skagafjörður. Þar eru skilyrði til aukinnar raforku, en það er að sjálfsögðu ein meginforsenda fyrir Því, að hægt verði að byggja upp verulegan iðnað í þessum landshluta, að raforkan verði aukin. Hún rétt nægir okkur, eins og er, og helming þeirrar orku, sem við notum nú, fáum við frá dísilstöðvum. Meginundirstaðan fyrir því, að iðnaði sé hægt að koma upp þarna, verður það að auka raforkuna, hvort heldur það verður gert með því að reisa ný raforkumannvirki heima fyrir eða leiða þangað rafmagn frá væntanlegri stórvirkjun. Við vitum, að aflaleysi er tímabundið, og þótt hin gjöfulu síldveiðisvæði fyrir Norðvesturlandi hafi brugðizt um skeið, þarf ekki svo ávallt að verða. En reynslan hefur kennt okkur að skilja, hversu mikið öryggisleysi býr í einhæfu atvinnulífi. Og till. okkar þremenninganna miðar einmitt að því að leita eftir leiðum til þess að efla atvinnu og ekki sízt til þess að auka fjölbreytni í atvinnuháttum á þeim stöðum í landinu, þar sem atvinna er ónóg, ekki aðeins í kjördæmi mínu, þótt mér af skiljanlegum ástæðum sé hugstæðast atvinnuástandið þar, þegar ég ræði þessi mál, heldur hvarvetna í landinu, þar sem þörf er á umbótum í þessum efnum og þar sem skilyrði eru fyrir hendi, til þess að fólkið geti notið góðra lífskjara. Ég tel því þessa till. mjög athyglisverða og hér sé um aðkallandi málefni að ræða. Þess vegna er það, að ég treysti því, að hið háa Alþingi taki þetta mál til rækilegrar athugunar og afgreiði það þannig, að til nytja megi verða fyrir fólkið í landinu.



Herra forseti. Mér þykir hlýða, að það séu ekki eingöngu þingmenn úr Norðurlandskjördæmi vestra, sem taka til máls um þá till., sem hér er um að ræða og hér liggur fyrir á þskj. 107, því að það er eins og hv. 1. flm. málsins sagði hér áðan, að þó að sá landshluti, Norðurlandskjördæmi vestra, sé táknrænn fyrir þá byggð, þar sem sérstök þörf virðist vera fyrir iðnað, eru slíkar byggðir fleiri hér á landi. Þetta er sem sé, eins og hann líka gerði grein fyrir í sinni ýtarlegu og fróðlegu ræðu hér áðan, landsmál, en ekki mál neins einstaks landshluta. Í þessari till., sem hér liggur fyrir á þskj. 107, er lagt til, að Alþingi feli 5 manna nefnd að framkvæma athugun og gera till. og gefa upplýsingar samkv. því, sem nánar er tiltekið í fjórum töluliðum, sem þar fara á eftir, í fyrsta lagi er gert ráð fyrir athugun á því, hvar mest sé þörf fyrir aukinn iðnað vegna ónógrar atvinnu, í öðru lagi athugun á því, hvaða iðngreinar sé hagkvæmast að starfrækja á hverjum stað, í þriðja lagi að gera till. um, á hvern hátt eigi að útvega fjármagn, svo að hægt sé að starfrækja iðnfyrirtækin, og í fjórða lagi að gefa upplýsingar um þá faglegu þekkingu, sem nauðsynleg er til þess, að hægt sé að starfrækja þau iðnfyrirtæki, sem nefndin, Þ.e.a.s. sú nefnd, sem þarna er lagt til að skipuð verði, leggur til að stofna. Ég ætla, að hér sé hreyft þarflegu máli, sem ástæða sé til að gefa gaum hér á hinu háa Alþingi. Ég tók ekki eftir því, hvort hv. flm. lagði til, að málið yrði athugað í einhverri nefnd, en að sjálfsögðu verður það gert. Eigi að síður vil ég minnast á örfá atriði, áður en málið fer til nefndar. Ég hygg, að af þeim 4 töluliðum, sem taldir eru upp i þáltill., skipti 3. töluliðurinn mestu máli, þ.e.a.s. að gerðar verði till. um, á hvern hátt eigi að útvega fjármagn, svo að hægt sé að starfrækja iðnaðarfyrirtækin. Eins og hv. frummælandi tók fram, er það víða svo, þar sem menn hafa viljað stofna til iðnrekstrar, að þá hafa þeir ekki getað það vegna skorts á fjármagni eða þá að það, sem framkvæmt hefur verið, hefur vegna fjármagnsskorts orðið minna í sniðum en það ella hefði þurft að vera, til þess að reksturinn verði hagkvæmur. Það er sérstaklega ein tegund iðnaðarfyrirtækja, sem ég vildi leyfa mér að benda á í þessu sambandi, og það eru vélaverkstæði. Fyrir nokkru voru vélaverkstæði, sem gera við bátavélar og bifreiðar og landbúnaðarvélar, ekki nema tiltölulega fá hér í landinu. Síðan hefur þeim verið að smáfjölga, þeim er verið að koma upp víðar og víðar á landinu, enda er það svo, að með aukinni bifreiða- og vélanotkun um land allt er þörfin eiginlega alls staðar ákaflega brýn á þessum verkstæðum eða viðgerðarstöðvum. Slíkar viðgerðarstöðvar eða verkstæði þurfa að verða til í hverju einasta þorpi á landinu eða a.m.k. í flestum þorpum í landinu, því að það er gífurlegt óhagræði að því fyrir eigendur bifreiða og véla að þurfa að fara með Þær langar leiðir eða senda með skipum eða á landi langar leiðir á verkstæði annars staðar til viðgerðar, auk þess sem þá þarf oft og tíðum að bíða lengi - til stórtjóns - eftir því, að viðgerðirnar verði framkvæmdar. Og þetta hygg ég, að sé eitt af því, sem er mest aðkallandi, eins og sakir standa, að stuðla að því með fjármagni, að á þeim stöðum, sem hafa ófullnægjandi uppbyggingu þessara verkstæða, sé hægt að gera þessi verkstæði betur úr garði en þau eru nú gerð og skapa þeim meiri möguleika. Ég nefni þetta að eins sem dæmi um iðnað, sem á sér mjög víða grundvöll og víða eru verkefni fyrir, en ekki hefur náð eðlilegum þroska vegna skorts á fjármagni. Hins vegar er það suðvitað þannig, að það þarf, eins og í till. er gert ráð fyrir, að fara fram athugun á því varðandi aðrar hugsanlegar iðngreinar, á hvaða stað hver iðngrein kann að vera bezt sett eða hvaða iðngreinar henta þeim stað, sem um er að ræða í hvert sinn, því að þar á ekki alls staðar við hið sama, þótt segja megi, að .að sé í sjálfu sér mjög víða, af því að aðstæðurnar í þorpum hér á landi eru á margan hátt mjög svipaðar. Ég hygg, að af þeim þorpum og kaupstöðum, sem nú eru hér á landi, sem ég man nú ekki nákvæmlega í svipinn, hve mörg eru, svo að ég þori að nefna það, séu um 60, sem byggjast á sjávarútvegi. Ég held, að í útflutningsskýrslunum, sem nýlega eru komnar út í Hagtíðindum, sé útfluttur fiskafli talinn á 60 stöðum á landinu, og það er auðsætt, að á öllum þessum stöðum er það náttúrlega tvennt, sem fyrst og fremst verður að leggja áherzlu á, það gefur auga leið, þ.e. að efla útgerðina eftir föngum og að efla sjávarvöruvinnsluna, gera hana sem bezt úr garði. Það er sú tegund iðnaðar, sem þar liggur beinast við að efla. Svo eru aftur aðrir staðir, eins og þeir, sem hv. frummælandi nefndi hér áðan, staðir eins og Blönduós. Blönduós hefur verið nokkuð vaxandi staður að undanförnu, mun hafa nú um 500 íbúa og kannske rúmlega Það, en þar er engin útgerð. Þessi vöxtur íbúafjöldans á Blönduósi um síðustu áratugi byggist að nokkru leyti á landbúnaði. Það er töluvert um landbúnað Þar, og þótt merkilegt sé allmikil hrossaeign, ef ég man rétt, en atvinnulífið byggist líka að verulegu leyti á viðskiptum við sveitirnar og svo að öðru leyti á iðnaði og samgöngum. Mjög margir menn á þessum stað hafa atvinnu sem bifreiðastjórar á flutninga- og fólksbifreiðum, og það er líka tiltölulega margt, að ég ætla, af íbúum þessa staðar, sem vinnur við vega- og brúargerð yfir sumarið, það vill nú þannig til. Eins er um Hvammstanga, þar er ekki teljandi útgerð, eins og sakir standa, þótt hafnarskilyrði séu þar allgóð frá náttúrunnar hendi. Þá eru staðir eins og Vík í Mýrdal í Vestur-Skaftafellssýslu. Þar í Vestur-Skaftafellssýslu er engin útgerð talin nú, þótt menn stunduðu þar veiðar fyrrum á róðrarþá tum, og þess vegna gefur það auga leið, að það þyrfti að efla iðnað í því þorpi og í fleiri þorpum, sem upp kynnu að koma þar eystra. Sama er að segja um Rangárvallasýslu, þar er heldur enginn útgerðarstaður, svo að dæmi séu nefnd. En ég ætla nú ekki að fara að bollaleggja um mörg atriði í þessu sambandi, en ég vil nefna það aftur, að ég tel, að af þeim atriðum, sem hér eru talin upp í till., skipti 3. töluliðurinn mestu, þ.e.a.s. að gera till. um, á hvern hátt eigi að útvega fjármagn til að starfrækja iðnfyrirtækin. Og það er þar, sem hnífurinn stendur í kúnni, að fá fjármagnið til uppbyggingar atvinnulífsins á landsbyggðinni, - það er þar, sem hnífurinn stendur í kúnni og þar sem að mínum dómi og okkar margra hefur verið of lítið að gert. Menn hafa ekki sinnt nægilega þeirri aðvörun, sem hinir miklu fólksflutningar undanfarandi ára hafa gefið stjórnendum þessa lands. Ég vil í þessu sambandi minna á það, að á öndverðu þessu þingi fluttum við 6 þm. hér í hv. d. frv. til l. um ráðstafanir til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Þetta er 23. mál á þessu þingi, og má af því marka, að það er búið að liggja nokkuð lengi fyrir þinginu. Ég man ekki gerla, hvenær þetta mál var tekið til 1. umr., en langt er nú síðan liðið. Því var vísað til hv. fjhn. þessarar d. og hefur ekki komið þaðan enn.  Í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að sett verði á stofn eða komið verði upp fastri stofnun á vegum Þjóðfélagsins, sem hafi það verkefni með höndum að stuðla að jafnvægi í byggð landsins með rannsóknarstörfum, áætlunargerð og fjárhagslegum stuðningi til framkvæmda og eflingar atvinnulífi í landshlutum, þar sem bein hlutfallsleg fólksfækkun hefur átt sér stað undanfarið eða er talin yfirvofandi. Og í frv. er enn fremur gert ráð fyrir sérstakri tekjuöflun árlega til þessarar starfsemi. Það er gert ráð fyrir, að sjóðurinn fái til starfsemi sinnar tiltekinn hluta af ríkistekjunum ár hvert, 11/2%, sem er þannig sett í frv. til þess að koma í veg fyrir, að tekjur þessarar stofnunar og þar með framkvæmdamöguleikar hennar rýrni með vexti dýrtíðarinnar. Ég hygg, að það eitt verði að fullu gagni í þessu máli að koma upp slíkri stofnun, sem ekki aðeins starfar nokkra mánuði eða eitt ár og skilar svo till. til ríkisstj. og Alþingis, heldur hefur líka með framkvæmdir að gera og hefur fjármagn til þeirra í samræmi við þær till. og áætlanir, sem um er að ræða. Ég segi þetta ekki til að kasta neinni rýrð á þessa till., sem hér liggur fyrir, eða það, sem hv. flm. hafa verið að mæla hér fyrir henni, því að hún út af fyrir sig er merkilegt mál, en tekur aðeins til hluta af því viðfangsefni að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Hv. flm. þessaxar till., sem hér töluðu, annar eða kannske báðir drápu á það, sem líka er vikið að í 4. tölulið till., að til uppbyggingar iðnaði í bæjum og þorpum landsbyggðarinnar þurfi sérþekkingu. Það er alveg rétt. Til þess að byggja upp slíka starfsemi þarf sérþekkingu, verklega þekkingu og stundum jafnvel verkfræðiþekkingu líka. Og í því sambandi vil ég vekja athygli á því, að sums staðar er svo ástatt á þessum stöðum, að þó að tilraunir séu gerðar til þess að útvega slíka menn, iðnaðarmenn eða aðra sérfróða menn, til að standa fyrir svona fyrirtækjum, t.d. verkstæðum, þá strandar það sums staðar á því, að þar skortir húsnæði fyrir þessa menn, til þess að þeir geti flutt sig á þessa staði. Sveitarfélögin eða fyrirtækin, sem menn vilja stofna, hafa ekki umráð yfir slíku húsnæði, sem þau geti boðið nauðsynlegum starfsmönnum. Þess vegna er það eitt af því, sem taka þarf til meðferðar í sambandi við þetta mál og önnur jafnvægismál, að sjá um, að alltaf sé til íbúðarhúsnæði fyrir sérfróða menn, sem vilja standa fyrir einhverri uppbyggingu í þessum landshlutum. Ég hef veitt því athygli í nýútkomnu norsku blaði, sem einhver benti mér á hér um daginn, - það er eitt af stórblöðum Noregs, Aftenposten, ef ég man rétt, - þar er verið að segja frá greinargerð, sem ríkisstj. hefur nýlega lagt fyrir Stórþingið norska um framkvæmd þess, sem kalla mætti jafnvægismál þeirra Norðmanna. En Norðmenn hófu fyrir nær hálfum öðrum áratug að setja löggjöf, sem varð upphaf að starfsemi þeirra á þessu sviði, og á ég þar við hina svokölluðu Norður-Noregsáætlun. Nú fyrir fáum árum, eftir að Norður-Noregsáætluninni var lokið, hefur þessi löggjöf verið færð út á víðari grundvöll og nær ekki aðeins til Norður-Noregs, heldur yfirleitt til þeirra landshluta í Noregi, þar sem hættan á brottflutningi fólks er talin mest og hefur sýnt sig að er mest. Og ég tók eftir því, og þess vegna nefni ég það í þessu sambandi, að eitt af því, sem norska stjórnin gerir nú ráð fyrir sem jafnvægisráðstöfun í Noregi, er að koma upp húsnæði á ýmsum stöðum á landsbyggðinni fyrir faglærða menn og sérfróða. Og einmitt í þessu frv., sem er búið að liggja fyrir þinginu í eina 2-3 mánuði eða fyrir hv. Nd., svo að ég nefni það rétt, í 2-3 mánuði eða vel það, er einmitt ákvæði, sem að þessu lúta og ég nota nú tækifærið til að minna á, um leið og ég nota tækifærið til að minna á þetta stórmál í heild, sem enn þá hefur ekki hlotið neina afgreiðslu á þessu þingi.



Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju minni yfir þessari till. og stuðningi mínum við málið. Ég vil jafnframt láta þess getið, að mál af þessu tagi er ekki alveg nýtt hér, þetta er ekki í fyrsta sinn, sem till. af svipuðu tagi er borin fram hér, því að fyrir 2 árum, - það var á þinginu 1961-62, - var lögð hér fram till. sama efnis af okkur þremur þm. úr Suðurlandskjördæmi, Bergþóri Finnbogasyni, Birni Fr. Björnssyni og mér. Sú till. var svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að kjósa 5 manna nefnd í sameinuðu þingi til þess að rannsaka og gera till. um, á hvern hátt ríkisvaldið getur bezt stuðlað að auknum, hagkvæmum iðnaði i kauptúnum og þorpum, sem byggja ekki afkomu sína á sjávarútvegi. N. skal skila áliti og leggja till. sínar fyrir næsta reglulegt Alþingi. Allur nefndarkostnaður greiðist úr ríkissjóði.“ Þannig hljóðaði sú till., en hún hlaut ekki afgreiðslu hér á hv. Alþingi. Ég álít, að þetta mál, sem hér er til meðferðar, sé eitt af þýðingarmestu málefnum dreifbýlisins og landsbyggðarinnar í heild. Það er víða, sem hafa vaxið upp þorp, sem þannig er háttað til í, að þar er næg og góð atvinna nokkurn tíma ársins, en svo koma önnur tímabil, þar sem lítið eða ekkert er að gera. Á þessum stöðum er vitanlega mikil nauðsyn á því, að komið verði upp einhverri þeirri starfsemi, sem tryggi það, að fólkið geti haft næga atvinnu árið um kring. Og mjög víða verða mikil vandamál með æskuna, hvað hún eigi að starfa þann tímann, sem hún er ekki í skólum. Ég veit, að t.d. á Suðurlandi er það þannig í sumum þorpum þar, að þetta er að verða vandamál, t.d. á Selfossi, sem er nú að verða um 2000 manna þorp. Í Suðurlandskjördæmi eru mörg þorp. Ég ætla að telja þau upp. Það er Þorlákshöfn, Hveragerði, Selfoss, Eyrarbakki, Stokkseyri, Hella, Hvolsvöllur, Vík, þarna eru 8 þorp, og mörg þessara þorpa mundu hafa þörf fyrir að fá einhverja iðngrein til þess að veita atvinnu, a.m.k. einhvern tíma ársins, því fólki, sem þá hefur ekki öðrum störfum að sinna. Ég tel þess vegna, að það sé mjög þýðingarmikið atriði, að nú sé hafizt handa um það, eins og till. gerir ráð fyrir, sem hér liggur fyrir, nú sé hafizt handa um það að rannsaka, á hvern hátt megi bæta úr þessu ástandi víðs vegar um landið. En þá vil ég einmitt taka það fram, og til þess stóð ég nú fyrst og fremst upp, - taka það fram, að þessi mál þarf að skipuleggja vel. Ég var nýlega að líta í bók, sem segir frá því, hvernig ýmsir bæir og borgir mynduðust í Bandaríkjunum á þeim tíma, þegar mest landnámið var þar. Og sumir bæirnir og borgirnar þar í landi mynduðust þannig, að fólk, sem hafði setzt að á einhverjum vissum stað til búsetu, tók upp á því til þess að hafa eitthvað fyrir stafni að vinna ýmsa hluti á mjög frumstæðan hátt þá, sem síðan hefur orðið í þessum stöðum að stóriðnaði og stórbæir hafa vaxið upp i kringum þennan iðnað. T.d. á einum stað fóru íbúarnir í einhverju smáþorpi að sauma skyrtuflibba, og síðan hefur það farið þannig, að þessi staður framleiðir næstum alla eða alla þá skyrtuflibba, sem Bandaríkjamenn þurfa að nota. Á öðrum stað t.d. tóku íbúarnir upp á því, einhverjir fáeinir borgarar, sem höfðu setzt að á einhverjum vissum stað, að sauma hanzka, og síðan hefur vaxið þar upp bær, sem sér þessu stóra ríki fyrir mestöllum þeim hönzkum, sem íbúarnir þurfa. Við þurfum einhvern veginn svona að byggja upp iðnaðinn í okkar landi, smáiðnaðinn. Við eigum ekki að setja upp sams konar iðnað í hverju þorpinu við annað, heldur eigum við að reyna að skipta þessu þannig, að eitt þorpið hefur þessa grein iðnaðar, annað þorpið hina o.s.frv., því að í okkar litla landi, sem ekki þarf að gera ráð fyrir að verði mikill útflytjandi iðnaðarvara á næstunni, megum við ekki sóa fjármunum í það að setja upp verksmiðjur og koma upp iðnaði í sömu iðngreininni á mörgum stöðum, því að það eru líkur til, að mjög lítið þorp geti framleitt og fullnægt þjóðinni um ýmsan smávarning, sem þar væri hægt að framleiða. Þetta vildi ég leggja áherzlu á, ef úr því yrði, sem ég vona fastlega, að þessi till. yrði samþ. og ríkisstj. skipaði nefnd til þess að rannsaka þetta mál, að sú nefnd einmitt sérstaklega hefði þetta sjónarmið i huga, þegar hún færi að rannsaka þetta mál.



Herra forseti Þessi till. er gamall kunningi hér á Alþingi, svo að ég tel ekki ástæðu til þess að láta fylgja henni mörg orð að þessu sinni, en mér finnst þó rétt að rifja forsögu hennar upp í nokkrum megindráttum. Efni till. er það, að Alþingi felur ríkisstj. að hlutast til um, að Seðlabankinn endurkaupi framleiðslu- og hráefnavíxla iðnaðarfyrirtækja eftir ákveðnum reglum, er settar verði með svipuðu sniði og reglur þær, er gilda um endurkaup framleiðsluvíxla sjávarútvegs og landbúnaðar. Forsaga þessa máls er í stuttu máli sú, að hinn 3. júní 1958 var samþykkt till. hér á Alþingi, sem gekk í mjög svipaða átt og þessi till. Sú till. var samþykkt með algeru samkomulagi allra þeirra flokka, sem þá áttu sæti á Alþingi. Það var alger samstaða um hana, og þess vegna mátti vænta þess, að þá þegar yrði unnið að framgangi hennar. En þó að síðan séu nú liðin bráðum 6 ár, bólar ekki neitt á því, að unnið sé að framgangi þessarar till. Ég hef kynnt mér það, að það stóð ekki neitt á þáv. ríkisstj., þegar till. var samþykkt, vinstri stjórninni svokölluðu, að vinna að framgangi þess máls, nema ef það kann að hafa strandað eitthvað á þeim ráðh., sem sá um framkvæmd þessara mála. En það er algerlega rangt, sem hefur áður komið fram í umr. hér á Alþingi, að það hafi nokkuð strandað á þáv. forsrh., að þetta mál væri tekið fyrir til afgreiðslu í ríkisstj. Ég hef kynnt mér það, að það er alveg rangt. Sú ríkisstj, fór ekki heldur með völd nema í 6 mánuði eða tæplega það, eftir að þessi till. var samþykkt, og aðrar ríkisstj. hafa þess vegna átt að sjá um það á þessum tíma, að þessi till. kæmi til framkvæmda, í rúmlega 5 ár, sem liðin eru síðan vinstri stjórnin fór frá völdum. Af hálfu þeirra ríkisstj., sem hafa farið með völd á þessum 5 ára tíma, hefur ekkert bólað á því, að reynt yrði að framkvæma þessa till. Rétt er þó að geta þess, að það mun hafa verið skipuð sérstök nefnd til þess að gera athugun á endurkaupum á hráefnavíxlum iðnaðarins, eða a.m.k. ber ríkisreikningurinn frá 1962 vitni um þetta, því að þar sést, að störf þessarar n. hafa kostað 65 þús. kr. En nál., sem þessi nefnd hefur skilað, ef það hefur eitthvað verið, hefur enn ekki séð dagsins ljós, a.m.k. ekki opinberlega og enginn árangur hefur orðið af hennar störfum, svo að sjáanlegur sé. Það verður þess vegna ekki séð, að þær ríkisstj., sem hafa farið með völd á undanförnum 5 árum, stjórn Alþfl. fyrst og síðan núv. ríkisstj., hafi haft nokkurn áhuga á því að framkvæma þessa till. Þó er ljóst mál, að það ástand hefur skapazt á þessum tíma, að það hefur verið stóraukin nauðsyn fyrir að sinna þessu mikla vandamáli iðnaðarins, þ.e. að hann sæti við sama borð og aðrir atvinnuvegir hvað snertir kaup Seðlabankans á hráefnavíxlum. Á þessum tíma hafa átt sér stað tvær stórfelldar gengisfellingar, og það hafa átt sér stað ýmsar hækkanir aðrar, sem hafa að sjálfsögðu gert það að verkum, að þörf iðnaðarins fyrir það, að hann fengi sína afurðavíxla selda eða fengi afurðalán á svipaðan hátt og aðrir atvinnuvegir, hafa stórkostlega aukizt. En þrátt fyrir þessa þörf iðnaðarins hafa þeir flokkar, sem með völdin hafa farið á þessum árum, algerlega lokað augunum fyrir þessari nauðsyn og ekkert sinnt þessum vandamálum iðnaðarins. Þetta sýnir, að enn er sá hugsunarháttur ríkjandi i landinu með þeim mönnum, sem með völdin fara, að iðnaðurinn eigi að vera eins konar olnbogabarn í þjóðfélaginu og hann eigi ekki að njóta sama réttar í þessum efnum og t.d. sjávarútvegur og landbúnaður. Ég tel af þeim ástæðum, sem ég hef nú greint, í fyrsta lagi þeirri, að Alþingi hefur þegar markað stefnu í þessu máli, en ekki verið framkvæmd, og í öðru lagi vegna þess, að þörf iðnaðarins fyrir þessa lausn málanna er miklu brýnni nú en áður, að þá sé nauðsynlegt, að Alþingi endurnýi þessa ályktun sína og ýti á eftir því, að ríkisstj. láti þessa viljayfirlýsingu Alþingis koma til framkvæmda. Og ég verð að segja það í framhaldi af þeim umr., sem urðu hér í hv. d. í sambandi við annað mál, en snertir þó þetta mál nokkuð, að þá vildi ég vænta þess, að þessu máli yrði nú sýndur nokkur meiri áhugi en á undanförnum árum hjá hæstv. ríkisstj., og þess vegna ætti að mega vænta þess, að þessi till. næði framgangi að þessu sinni, og það væri því rétt af ríkisstj. að sýna meiri áhuga á þessu sviði en komið hefur fram hjá henni á undanförnum 5 árum. En hitt er þó líka ómótmælanlegt, að ef þessi till. verður enn einu sinni látin daga uppi og ekkert verður gert til þess að framkvæma viljayfirlýsingu Alþingis frá 1958, þá hefur hæstv. ríkisstj. ekki þann áhuga i iðnaðarmálum, sem hún vill vera láta, og þá er það hennar stefna, hvað sem öllum yfirlýsingum líður af hennar hálfu, að iðnaðurinn eigi að vera olnbogabarn meðal atvinnuvega landsins. Ég skal svo ekki hafa þessi ummæli fleiri að sinni, en legg til, að að lokinni þessari umr. verði till. vísað til fjvn.



Herra forseti. Það er rétt hjá hv. fyrri flm. þessarar till., að efni hennar er gamall kunningi hér á hinu háa Alþingi. Hv. þm. virtist telja afstöðu til þessarar till. prófstein á það, hvern hug stjórnmálaflokkar eða ríkisstj. bæri til iðnaðarins. Nú er ég honum alveg sammála um, að nauðsynlegt er, að iðnaðurinn fái hjá Seðlabankanum eðlilega og hliðstæða afgreiðslu við það, sem sjávarútvegur og landbúnaður hafa fengið hjá Seðlabankanum um alllangt skeið undanfarið. En til þess að tryggja það, að iðnaðurinn fái í Seðlabankanum sams konar aðstöðu og sjávarútvegur og landbúnaður, er auðvitað ekki nóg að flytja till. hér á hinu háa Alþingi. Það er ekki nóg, að hið háa Alþingi samþykki till. um þetta efni. Það eitt, sem máli skiptir, er það, að Seðlabankinn geti með eðlilegum hætti, án þess að skaða þjóðarbúið í heild, veitt iðnaðinum sams konar fyrirgreiðslu framvegis og hann hefur veitt landbúnaðinum og sjávarútveginum um alllangt skeið undanfarið. En það mál er ekki eins einfalt og virðast kann. Kom það greinilega fram, þegar till., efnislega séð samhljóða þessari, var samþykkt vorið 1958, en þá var að völdum hér samsteypustjórn Framsfl., Alþb. og Alþfl. Hv. þm. minnti á samþykkt þeirrar till. og sagði, að framkvæmd hennar hefði alls ekki strandað á vinstri stjórninni. Mér er spurn: Á hverju gat framkvæmd hennar strandað öðru en þeirri stjórn, sem fór með völd, nema þá hún hafi strandað á stjórn Seðlabankans? En það get ég upplýst, hef raunar gert það áður og skal endurtaka það hér og undirstrika það rækilega, að frá vinstri stjórninni, frá stjórn Hermanns Jónassonar, fóru aldrei nein tilmæli til Seðlabankans um að framkvæma efni þessarar till. Og það getur hv. þm. fengið staðfest í skjölum stjórnarráðsins og hjá stjórn Seðlabankans, ef hann óskar eftir því. En þá er spurningin: Hver átti að hafa forgöngu um það í ríkisstj. Hermanns Jónassonar að ýta á eftir framkvæmd þessarar till. gagnvart Seðlabankanum? Undir hvaða ráðh. skyldi það hafa heyrt að reyna að koma efni þessarar till. á framfæri við Seðlabankann og fá hann til þess að framkvæma till.? Í stjórn Hermanns Jónassonar heyrðu bankamál ekki undir neinn einstakan ráðh., þau heyrðu ekki undir viðskmrh., svo sem átti sér stað í fyrrv. ríkisstj. og öðrum ríkisstj. síðan. Bankamál heyrðu undir ríkisstj. alla og þar með formlega séð undir forsrh., enda voru öll bankamál í þeirri ríkisstj. og á þeim þingum, sem hún sat, flutt af forsrh. í nafni ríkisstj. sem heildar. Enginn einstakur ráðh., ekki heldur forsrh., gat afgreitt bankamálin. Þau voru afgreidd af ríkisstj. í heild. Það kom aldrei til úrskurðar í ríkisstj., og hefði slík till. átt að leggjast fyrir ráðherrafund af þáv. forsrh., að ríkisstj. beindi þeim tilmælum til Seðlabankans, að hann framkvæmdi efni þeirrar till., sem samþykkt hafði verið vorið 1958. Ef það væri rétt hjá hv. þm., að afstaða ríkisstj. eða einstakra ráðh. til þessarar till. skæri úr um það, hvort menn vildu hafa iðnaðinn olnbogabarn í þjóðfélaginu eða ekki, ef afstaða ríkisstj. eða ráðh. skæri úr um það, hvort menn vildu iðnaði vel eða illa, þá hlyti þessi afstaða að túlkast á þann hátt, að vinstri stjórnin hafi viljað hafa iðnaðinn olnbogabarn, að vinstri stjórnin hafi viljað iðnaðinum illa og þá fyrst og fremst sá flokkur, sem fór með forsæti i ríkisstjórninni, þ.e.a.s. Framsfl., flokkur forsætisráðherra. Þetta er hins vegar alger rangtúlkun. Mér kemur ekki til hugar, hef aldrei sagt og mun aldrei segja, að flutningur till, hér á Alþingi né heldur samþykki Alþingis á till. sé neinn endanlegur prófsteinn á það, hvaða hug menn bera til heillar iðngreinar eins og iðnaðarins, sem hér á hlut að máll. Það er nefnilega eitt að flytja till. á Alþingi, jafnvel að greiða atkv. með till. á Alþingi, og því miður annað að eiga að sjá um framkvæmd á efni till. Það fékk vinstri stjórnin því miður að reyna. Og í sannleika sagt brást vinstri stjórnin af ábyrgðartilfinningu við efni þeirrar till., sem samþykkt hafði verið og flutt af Sveini Guðmundssyni. Vinstri stjórnin gerði sér grein fyrir því, að það væri alveg þýðingarlaust að beina tilmælum til Seðlabankans um að framkvæma efni þessarar till., nema því aðeins að gera annað tveggja, að sjá Seðlabankanum fyrir nýju fé til þess að lána iðnaðinum eða þá mæla með því við Seðlabankann, að hann drægi úr útlánum sinum til annaðhvort sjávarútvegs eða til landbúnaðar. Þá var ekki fyrir hendi neinn gjaldeyrisvarasjóður, sem hægt væri að eyða í þessu sambandi. Hann var enginn til. Seðlabankinn skuldaði erlendis. Þess vegna var þáv. forsrh., Hermanni Jónassyni, fullkomlega ljóst, eins og okkur öllum hinum 5, sem í þeirri ríkisstj. sátum, að ef iðnaðurinn ætti að fá endurkaupafé úr Seðlabankanum, yrði eitt af þrennu að gerast: Seðlabankinn að fá nýtt fé eða draga yrði úr útlánum Seðlabankans til sjávarútvegs eða í þriðja lagi að draga úr útlánum Seðlabankans til landbúnaðar. Ekkert af þessu þrennu vildi nokkur okkar í þáv, ríkisstj., og þess vegna beindu menn aldrei þessum tilmælum til Seðlabankans. Það bar ekki og ber ekki enn að skoða sem fjandskap við iðnaðinn né heldur skoða það þannig, að við teljum hann eiga að vera olnbogabarn, heldur einfaldlega af því, að okkur skorti ráð til þess að auka ráðstöfunarfé Seðlabankans, fyrst við vildum ekki draga úr útlánum hans til sjávarútvegs eða til landbúnaðar. Stjórn Hermanns Jónassonar bar því miður ekki gæfu til að hafa tækifæri til að taka ýtarlega á þessu máli, því að nú leið ekki á löngu, þangað til hún hvarf frá völdum. En þegar hún var farin frá völdum, var breytt um fyrirkomulag um meðferð bankamálanna og viðskmrh. fengin þau mál til meðferðar. Mér voru fengin viðskiptamálin til meðferðar. Ég lét það vera eitt af mínum fyrstu verkum í þeirri stjórn, eftir að ég tók við stjórn viðskiptamálanna, að skipa nefnd, sumpart sérfróðra manna og sumpart fulltrúa frá iðnaðinum, hagsmunaaðilanum í þessu sambandi, til þess að athuga möguleika á því, að Seðlabankanum yrði gert kleift að hefja endurkaup á framleiðslu- og hráefnavíxlum iðnaðarins. Sú nefnd vann mjög gott starf, starfaði lengi, starfaði í ein tvö ár, og þær till., sem nú liggja fyrir um þessi efni og ég skal víkja fáeinum orðum að hér á eftir, eiga einmitt að verulegu leyti rót sína að rekja til starfs þessarar n. Nefndin var á einu máli um, að það væri ekki hægt að leggja til, að dregið yrði úr lánum til sjávarútvegs eða til landbúnaðar til þess að hjálpa iðnaðinum. Hún var á einu máli um, að eina raunhæfa ráðið, sem iðnaðinum gæti að gagni komið, væri að auka ráðstöfunarfé Seðlabankans. Þess vegna er það einmitt, sem núv. ríkisstj. hefur flutt um það frv., sem liggur fyrir þessu þingi, að ráðstöfunarfé Seðlabankans skuli aukið þannig, að heimild Seðlabankans til þess að binda hluta af innstæðuaukningu í bönkum og lánsfjárstofnunum skuli aukin frá því, sem verið hefur. Það er yfirlýstur tilgangur með þessari ráðstöfun m.a., að þá skuli Seðlabankinn hefja endurkaup á framleiðslu- og hráefnavíxlum iðnaðarins, auk þess sem þessi ráðstöfun á að gera Seðlabankanum kleift að auka afurðakaup af landbúnaðinum frá því, sem verið hefur. Þetta hefur hvort tveggja komið greinilega fram í umr. um seðlabankafrv. M.ö.o.: það, sem núv. ríkisstj. hefur lagt til, er, að það verði gert, sem eitt getur komið iðnaðinum að gagni, að Seðlabankinn fái aukið fé. Ríkisstj. hefur lýst yfir því, að ef frv. nái fram að ganga, muni hún beita sér fyrir því við Seðlabankann, að þetta aukna fé verði sumpart notað til þess að hefja endurkaup á framleiðslu- og hráefnavíxlum iðnaðarins, sérstaklega þá útflutningsvöruvíxlum iðnaðarins. Og Seðlabankinn hefur lýst yfir í viðræðum, sem fram fóru um frv. milli viðskmrn. og Seðlabankans, áður en það var lagt fram, að ef hann fái þetta aukna ráðstöfunarfé, muni hann m.a. nota það í því skyni að hefja endurkaup á framleiðslu- og hráefnavíxlum iðnaðarins. Það er því einmitt núv. ríkisstj., sem gert hefur það eina raunhæfa í því máli að bæta lánsfjáraðstöðu iðnaðarins. Þær ríkisstj., sem hingað til hafa setið að völdum, svo sem m, a. ríkisstj. Hermanns Jónassonar, fundu ekki ráð til að rétta iðnaðinum hjálparhönd í þessu efni. Þm. og flokkar hafa flutt um þetta till. á Alþingi. Það er iðnaðinum gagnslaust. Alþingi hefur meira að segja samþykkt till. um þetta efni. Þær till. hafa ekki lagagildi, eins og allir vita, og iðnaðinum er ekkert gagn að slíkum tillöguflutningi, ekki einu sinni að samþykki slíkra tillagna. Það eina, sem iðnaðinum er gagn að, er, að Seðlabankinn fái fé til að lána iðnaðinum. Og einmitt um það efni hefur núv. ríkisstj. flutt frv., sem nú er til meðferðar hér á hinu háa Alþingi. Ef hv. fyrri flm. þessarar till. hefur raunverulegan áhuga á því að efla hag iðnaðarins, sem ég skal sízt draga í efa, ef flokkur hans hefur raunverulegan áhuga á því að bæta hag iðnaðarins og veita honum greiðari aðgang að lánsfé en átt hefur sér stað, þá á hann að sýna þann vilja sinn í verki með því að styðja seðlabankafrv. ríkisstj., því að það veitir Seðlabankanum nýtt fé, sem hann hefur lýst yfir að hann muni sumpart nota iðnaðinum til stuðnings. Raunhæfa ráðið til að hjálpa iðnaðinum er því að samþykkja seðlabankafrv., en hvorki að flytja né heldur að samþykkja þáltill. um þetta efni, því að það er búið að sýna sig, sýndi sig fyrir 6 árum, að það eitt kemur iðnaðinum ekkí að gagni. Ég hef enga löngun til þess að taka þátt í slíkum leik. Hitt vil ég heldur gera, að eiga þátt í raunhæfum ráðstöfunum, sem geta komið þessari miklu og vaxandi iðngrein að notum.



Herra forseti. Það eru ekki nema tvö eða þrjú atriði i ræðu hæstv. viðskmrh., sem ég þarf að víkja að að þessu sinni. Hann ræddi nokkuð um afstöðu vinstri stjórnarinnar til till., sem samþ. var hér á þingi 1959, og hvers vegna vinstri stjórnin hefði ekki tekið þá till. til framkvæmda. Eins og menn sjá af efni þeirrar till., sem hér liggur fyrir og er shlj. þeirri till., sem samþykkt var á þingi 1958, fjallar hún um iðnaðarmál, um lánamál iðnaðarins, og venjum samkvæmt er það iðnmrh., sem á að taka slík mál upp í ríkisstj., ef nauðsynlegt er að taka slík mál upp á þeim vettvangi, eins og t.d. það er eðlilegt, þegar um lánamál landbúnaðarins er fjallað, þá er það landbrh., sem tekur þau mál upp í ríkisstj. og við Seðlabankann. Og þar sem, eins og rétt var, eins og hæstv. viðskmrh. réttilega sagði, bankamálin heyrðu á þeim tíma undir ríkisstj. alla, þá var það iðnmrh. að hreyfa þessu máli í ríkisstj. og fá hana til þess að taka þetta mál upp við Seðlabankann. En að því er mér er bezt kunnugt, var aldrei gerð nein tilraun til þess af þáv. iðnmrh. að taka þetta mál upp í ríkisstj. og fá hana til að taka þessa till. Alþingis upp við Seðlabankann. Í þeim umr., sem urðu í sambandi við annað mál, er snertir þetta, snemma á þessu þingi, kom það fram frá hv. 1. þm. Austf. og hv. 5. þm. Austf., sem þá áttu báðir sæti í ríkisstj., að þetta mál hefði aldrei verið tekið upp á fundum hennar, og ég hef einnig rætt þetta mál við þáv. forsrh., sem skipaði forsæti í ríkisstj., og það hafði aldrei verið farið fram á það við Hermann Jónasson, að þetta mál yrði tekið upp á fundum ríkisstj. Það stafar einfaldlega af því, að það hefur vantað forgöngu þess ráðh., sem þetta mál heyrir sérstaklega undir, hæstv. iðnmrh., að taka þetta mál upp í ríkisstj. Og ég held, að það sé rétt munað hjá mér, að það hafi einmitt verið hæstv. núv. viðskmrh., sem fór með iðnaðarmálin í vinstri stjórninni. Þess vegna horfir þetta mál þannig við, að ef vinstri stjórnina er að saka um það, að hún hafi ekki hreyft þessu máli sérstaklega á þeim 6 mánuðum, sem hún fór með völd, eftir að þessi till. var samþykkt, þá liggur sökin fyrst og fremst hjá þáv. hv. iðnmrh., núv. viðskmrh. Og mig undrar það ekki neitt, þó að þessi hæstv. ráðh. hafi verið athafnalítill í þessum málum á þessum 6 mánuðum, því að síðan þá er hann búinn að eiga sæti í ríkisstj. í á sjötta ár og hefur stundum farið með iðnaðarmálin og ég held oftar með bankamálin, án þess að nokkuð hafi verið gert til þess að framkvæma þessa ályktun Alþingis. Mér finnst þess vegna liggja nokkurn veginn ljóst fyrir, að ef nokkurn einstakan mann er um það að saka, að þessum vilja Alþingis, sem felst í till. frá 1958 um lánamál iðnaðarins, hefur enn ekki verið komið fram, sé það hæstv. núv. viðskmrh., sem sé sökudólgurinn í þeim efnum og honum megi frekar kenna en nokkrum öðrum manni um það algera aðgerðarleysi, sem hefur ríkt í þessum málum fram á þennan dag. Skal ég svo ekki fara fleiri orðum um þetta atriði að sinni. En í sambandi við það, sem hæstv. viðskmrh. var að gefa í skyn, að það væri ekki hægt að framkvæma þessa till. um aukin kaup Seðlabankans á hráefnavíxlum iðnaðarins eða framleiðsluvíxlum iðnaðarins öðruvísi en tekin væri upp stórfelld og aukin frysting á sparifé, þá vil ég aðeins benda honum á þá staðreynd, að áður en þessi frysting sparifjárins var tekin upp, voru kaup Seðlabankans á afurðavíxlum miklu meiri en þau eru í dag. Á þeim árum, sem vinstri stjórnin fór með völd, hygg ég, að það sé rétt munað hjá mér, að Seðlabankinn hafi þá keypt afurðavíxla, sem námu allt að því 67% af verðmæti viðkomandi vöru. Í dag hygg ég, að Seðlabankinn kaupi ekki nema sem svari 55% svo að hans kaup á þessum víxlum hafa tiltölulega stórminnkað á þessum tíma, þrátt fyrir það að frysting sparifjár hafi verið tekin upp í stórum stíl á þessum árum, en ekki tekin upp í tíð vinstri stjórnarinnar. Ég held, að þetta sýni alveg fullkomlega, að það er ekkert samhengi þarna á milli og það er ekki minnsta þörf fyrir frystingu á sparifé, til þess að Seðlabankinn geti keypt afurðavíxla í mjög verulegum mæli, þar sem reynslan sjálf sýnir, að á þeim tíma, þegar engin frysting sparifjár átti sér stað í Seðlabankanum, var hann fær um að kaup afurðavíxla af atvinnuvegunum í miklu ríkari mæli en nú á sér stað. Það er ekki annað en hreinn tilbúningur, að það sé eitthvert samband á milli þessa tvenns, frystingarinnar á sparifénu og kaupa Seðlabankans á afurðavíxlum. Það er bara kenning, sem hefur verið búin til í seinni tíð til þess að réttlæta frystinguna á sparifénu, - kenning, sem reynsla fyrri tíma hefur sýnt, að er algerlega röng. Og ég er líka alveg sannfærður um það, að ef svo færi, að þetta frv., sem nú liggur fyrir um aukna frystingu sparifjárins, næði fram að ganga, yrði það ekki til þess að bæta aðstöðu atvinnuveganna í þessum efnum, því að það mundi alveg augljóslega leiða af því, ef frysting sparifjárins yrði aukin og meira fé tekið af viðskiptabönkunum en nú á sér stað, að viðskiptabankarnir ættu miklu örðugra með að veita atvinnuvegunum þá fyrirgreiðslu, sem þeir veita þeim í dag, auk þess sem það mundi tvímælalaust leiða til þess, að þegar þannig yrði þrengt að viðskiptabönkunum og þeir gætu ekki haldið uppi eðlilegri bankastarfsemi, Því að það er alveg augljóst, ef á að taka 25% af því sparifé, sem kemur inn til þeirra, þá þrengjast þeirra starfsmöguleikar alveg stórkostlega, - þá verður það að sjálfsögðu til þess, eins og þegar er farið að bera á í vaxandi mæli, að þeir menn, sem þurfa á lánsfé að halda, hvort sem það er til framkvæmda eða af öðrum ástæðum, leita að sparifé utan við bankana, fara til einstaklinga og kunningja sinna, sem hafa sparifé með höndum, og fá þá til að lána sér. Þetta hefur þess vegna ekki önnur áhrif en þau, að spariféð kemur ekki inn í bankana og fer eftir einhverjum öðrum leiðum, sem eru að sjáifsögðu miklu óheilbrigðari en það, að spariféð gangi gegnum bankana. Þetta verður til þess að ýta undir alls konar lánastarfsemi, meira og minna óheilbrigða, utan við sjálfa bankastarfsemina í landinu. Ég er þess vegna alveg sannfærður um, að það er ekki hægt að gera annað verk, sem stuðlar meira að óheilbrigðri starfsemi bankamálanna í landinu heldur en auka frystingu sparifjárins frá því, sem nú er. En hitt mundi verða til þess að koma henni i miklu eðlilegra horf og svipaðra því, sem á sér stað í öðrum löndum, ef það yrði dregið úr frystingunni á sparifénu. Þess vegna er ég algerlega ósammála hæstv. viðskmrh. um, að það yrði til bóta fyrir atvinnuvegina að auka frystingu á sparifénu, heldur yrði það þvert á móti til þess að þrengja stórlega þeirra hlut frá því, sem nú er, því að þótt yrði gefið loforð um það, að Seðlabankinn keypti eitthvað meira af afurðavíxlum en nú á sér stað, þá mundi það aftur á móti þýða, að aðstaða viðskiptabankanna þrengdist svo mikið, að þeir neyddust til að veita atvinnuvegunum miklu minni fyrirgreiðslu en þeir gera í dag, auk þess sem þetta ýtti svo undir það, eins og ég áðan færði rök að, að spariféð mundi meira og meira leita að leiðum utan við sjálfa bankastarfsemina í landinu, fara meira og meira inn á svartamarkað, eins og hefur átt sér stað í vaxandi mæli að undanförnu og hefur hinar verstu afleiðingar í för með sér að mörgu leyti, því að við sjáum það t.d. á skýrslum núna, að sparifjárinnlög fara heldur minnkandi í bönkunum. Af hverju er það, sem sparifjárinnlög fara minnkandi i bönkunum? Það er vegna þess að frysting sparifjárins í Seðlabankanum hefur þær afleiðingar, að viðskiptabankarnir geta ekki veitt sömu fyrirgreiðslu og þeir ella mundu gera. Og vegna þess að viðskiptabankarnir geta ekki veitt eðlilega fyrirgreiðslu, leita menn nú, bæði einstaklingar og fyrirtæki, í vaxandi mæli að lánsfé utan við bankastarfsemina og verður talsvert ágengt í þeim efnum, og þetta leiðir að sjálfsögðu til þess, að sparifjárinnlögin fara lækkandi í bönkunum. Ef við viljum raunverulega stuðla að því að auka sparifjárinnlögin í viðskiptabönkunum og stuðla að heilbrigðri bankastarfsemi í landinu, er ekkert ráð heilbrigðara og réttara í þeim efnum, heldur en draga úr sparifjárfrystingu Seðlabankans, gefa viðskiptabönkunum meira olnbogarúm til að halda uppi heilbrigðri bankastarfsemi, og það mundi sýna sig, ef þetta væri gert, að þá mundu sparifjárinnlögin aftur fara vaxandi í viðskiptabönkunum. Ég held því þess vegna fram, að það sé ekki hægt að hugsa sér meira óráð, sem mundi bitna harðar á atvinnuvegunum, jafnt iðnaðinum og öðrum atvinnugreinum, heldur en fara inn á það svið að auka frystingu sparifjárins frá því, sem nú er. Hitt er miklu vissara að mundi verða atvinnuvegunum að gagni, ef dregið yrði úr sparifjárfrystingunni og viðskiptabönkunum gefnar frjálsari hendur en nú á sér stað. Þess vegna er ég algerlega ósammála hæstv. viðskmrh. um, að það sé einhver leið til úrbóta i þessum efnum að auka sparifjárfrystinguna frá því, sem nú er. Og ég er líka víss um, að ef það væri heilbrigðari stjórn á bankamálunum en er í dag, þá væri nú, alveg eins og á árinu 1958, auðvelt að veita atvinnuvegunum 67% afurðalán í staðinn fyrir 55%, og það væri líka hægt að veita iðnaðinum meiri úrlausn en á sér stað, en að sjálfsögðu með því að breyta algerlega um stjórn og þá stefnu, sem nú á sér stað í þessum málum.



Herra forseti. Ég sé enga ástæðu til að gera þessa umr. að neinni allsherjarumræðu um stefnuna í banka og peningamálum og mun ekki gera það, enda sannleikurinn sá, að ef ég ætti að hrekja allar þær reginfirrur, sem hv. þm. lét sér um munn fara í síðustu ræðu sinni, þyrfti ég til þess talsverðan tíma, og til þess gefst áreiðanlega tækifæri seinna, og þá skal mér vera sannkölluð ánægja að eiga orðastað við hv. þm. um þau efni, sem hann gerði að umtalsefni í þessari seinni ræðu sinni, sem sagt, gildi sparifjárbindingarinnar og það, hvernig hún hafi verið notuð. Ég get þó ekki neitað mér um að segja í einni setningu, að það er auðvitað algerlega rangt hjá hv. þm., að endurkaupin hafi verið meiri í tíð vinstri stjórnarinnar en þau eru nú. Þau voru meiri í prósentum. En svo glöggur reikningsmaður er hv. þm. auðvitað, að það segir engan hluta af þeirri sögu, sem hér skiptir máll. Endurkaupin í krónum eru miklu, miklu hærri núna en þau voru 1959, og það eitt skiptir auðvitað máli, þegar um er að ræða fjárþörf Seðlabankans til þess að standa undir endurkaupunum. Þegar hann fullyrðir, að engin þörf hafi verið á sparifjárbindingunni, vegna þess að endurkaupin hafi þá verið hærri en þau eru núna, þá erum við að bera saman prósenttölurnar. En eina ástæðan til þess, að þörf var fyrir sparifjárbindinguna, er auðvitað sú, að endurkaupin eru í hundruðum milljóna talin miklu hærri nú en þau voru þá. Þess vegna m.a. hefur Seðlabankanum verið þörf á auknum hundruðum millj. til þess að geta haldið endurkaupunum áfram, og þessi auknu hundruð milljóna hefur hann fengið í sparifjárbindingunni. Að öðru leyti hefur hún suðvitað verið nauðsynleg til þess að byggja upp gjaldeyrisvarasjóðinn, því að hvernig hefði Seðlabankinn átt að geta eignazt 1100-1200 millj. kr. gjaldeyrisvarasjóð og liggja með hann í erlendum gjaldeyri, ef hann fengi ekkert fé til þess innanlands. Þó að framsóknarmenn séu miklir galdramenn á ýmsum sviðum, hef ég ekki vitað til þess, að þeir kynnu slíka galdra, að þeir gætu gert Seðlabankanum, öðrum bönkum eða nokkrum einstaklingum kleift að eiga eign án þess að kosta einhverju til hennar. Í öllum eignum er bundið eitthvert fé, og yfir því fé verða menn að fá umráð, ef þeir eiga að geta eignazt eignina. Ég held ekki, að framsóknarmenn kunni neitt ráð til þess að kaupa hús án þess að eiga peninga til þess. Og mér þætti gaman að vita, ef þeir gætu kennt Seðlabankanum að eignast gjaldeyrisvarasjóð án þess að hafa peninga til þess. Þá a.m.k. mundi Framsfl, geta lagt eitthvað alveg heimssögulegt til stjórnar á bankamálum og fjármálum, ef hann kynni þessi ráð. En það var ekki þetta, sem gaf mér tilefni til að segja hér nokkur orð, heldur hitt, sem ræðumaður hóf mál sitt með, að stimpla mig sökudólg í því efni, að það hefði verið mín skylda í vinstri stjórninni að leggja till. Sveins Guðmundssonar, sem Alþingi samþykkti á sinum tíma, fyrir ríkisstj, og berjast fyrir framgangi hennar þar, m.ö.o., það hafi verið hlutverk iðnmrh. í þeirri stjórn að hafa forgöngu um endurkaup víxla í þágu iðnaðarins. Ef þetta væri rétt, ætti líka - og það sagði hann raunar að vera verkefni landbrh. að hafa forgöngu um það, hversu mikið Seðlabankinn keypti af víxlum frá landbúnaðinum, og þá sjútvmrh. hafa forgöngu um það, hversu mikið Seðlabankinn keypti af víxlum sjávarútvegsins. Þetta væri að setja eitt mikilvægasta verksvið Seðlabankans undir stjórn margra ráðh. Þetta hefur engum manni dottið í hug fyrr. Þetta hef ég aldrei heyrt fyrr. Það heyrir ekki undir landbrh., hvorki í þessari stjórn né nokkurri annarri, að semja við Seðlabankann um það, hversu mikið hann kaupi af afurðavíxlum landbúnaðarins. Það heyrir ekki undir sjútvmrh. að fjalla um það, hve Seðlabankinn kaupi mikið af víxlum sjávarútvegsins, og auðvitað ekki heldur undir iðnmrh. að fjalla um það, hvort Seðlabankinn eigi að kaupa afurðavíxla iðnaðarins. Þetta heyrir allt saman undir þann ráðh., sem fer með bankamál. Það heyrir undir viðskmrh. í þessari stjórn, og það heyrði undir ríkisstj. alla, að forminu til forsrh., í vinstri stjórninni. Þannig leit Alþingi á, því að þessi till. 1958 var fyrst og fremst send forsrh. Hún er send úr Alþingi, - það fékk ég upplýst á skrifstofunni rétt áðan, - 10. júní 1958 er þessi till. fyrst og fremst send forsrh., en einnig iðnmrh., svo að ef um sökudólg í þessu efni er að ræða, þá erum a.m.k. við þáv. forsrh. jafnmiklir sökudólgar báðir. Ef hv. fyrri flm. till. Þórarinn Þórarinsson, vill endilega kalla þann mann sökudólg, sem lagði ekki þessa till. fram í vinstri stjórninni, þá verður hann a.m.k. að kalla okkur báða sökudólga, mig og hv. 1. þm. Vestf., Hermann Jónasson, þáv. forsrh. Eins og ég sagði áðan, tel ég hvorugan okkar eiga nokkurt sökudólgsnafn skilið í þessu efni, því að við höfum þá áreiðanlega verið sammála um, að það væri algerlega gagnslaust og raunar skaðlegt að fara fram á það við Seðlabankann, að hann hæfi slík endurkaup á afurðavíxlum iðnaðarins, nema Seðlabankanum yrði jafnframt séð fyrir nýju fé til þess að geta innt þessi afurðakaup af hendi, og við höfðum ekki þá till. á reiðum höndum um þetta. En sem sagt, ég skal enga tilraun gera til að vera að metast neitt um það, hvor okkar hafi frekar átt að hafa forustu um þetta mál i vinstri stjórninni, þó að ég vilji að síðustu segja það sem skoðun mína, - leit þannig á þá og lít þannig á enn, - að um þessi efni eigi sá ráðh. að fjalla, sem fer með bankamálin. Þannig hefur a.m.k. síðan verið litið á, því að það var eitt af mínum fyrstu verkum, eftir að ég tók við viðskiptamálunum, að ég skipaði þá nefnd, sem síðan starfaði nokkurn tíma, og ég hef í þessari ríkisstj. sem viðskmrh. talið það i mínum verkahring að vinna að því, að iðnaðurinn fengi aðstöðu í Seðlabankanum til endursölu á sínum víxlum. Ég tel það ekki vera verkefni iðnmrh. og tel það vera algerlega ranga ásökun í hans garð að saka hann um það, að málið er ekki enn komið lengra en raun ber vitni um. Ef við einhvern er að sakast um það efni siðan 1959, þá er það við þann mann, sem hefur farið með viðskiptamálin, þ.e.a.s. við mig. En fyrir 1959 tei ég, að ábyrgð á því, að ekkert gerðist í málinu, sé fyrst og fremst hjá þeim ráðh., sem þá fór með bankamálin, sem var forsrh. í vinstri stjórninni svokölluðu. M.ö.o.: það er sem viðskmrh., sem ég hef beitt mér fyrir þeirri raunhæfu lausn á vandamálum iðnaðarins, sem nú er til meðferðar hjá hinu háa Alþingi, og ég vil innilega vona það, að Alþingi beri gæfu til að samþykkja seðlabankafrv., því að þá og þá fyrst mun iðnaðurinn geta fengið þá sanngjörnu meðferð sinna mála, sem hann sannarlega á rétt á.



Herra forseti. Hæstv. viðskmrh. heldur því nú fram, að hann hafi ekki átt að hafa neina forgöngu um þetta mál í vinstri stjórninni sem iðnmrh. Ég man nú ekki betur en fyrir nokkrum vikum, þegar rætt vax um þetta mál hér í þinginu, - það var um mál, sem Sveinn Guðmundsson flutti hér um lausaskuldir iðnaðarins, - þá hefði hæstv. viðskmrh. allt aðra sögu að segja. Ég man ekki betur en hæstv. viðskmrh. segði þá sögu þá, að hann sem iðnmrh. í vinstri stjórninni hefði lagt það til á stjórnarfundi, að þetta mál yrði tekið til sérstakrar athugunar, hann hafi talið sér skylt að gera það sem iðnmrh., en það hafi ekki náð fram að ganga á þeim fundi stjórnarinnar. En þeir voru viðstaddir við þessa umr., bæði hv. 1. þm. Austf. og 5. þm. Austf., sem einnig áttu sæti í vinstri stjórninni, og þeir upplýstu það, að þeir minntust þess ekki, að hæstv. núv. viðskmrh., þáv. iðnmrh., hefði nokkru sinni hreyft þessu máli í vinstri stjórninni, og eftir að þeir höfðu gefið þessa yfirlýsingu, taldi hæstv. viðskmrh., sem þá var iðnmrh., að hann hefði hreyft þessu máli við þáv. forsrh. og farið fram á það við hann, að hann tæki þetta mál upp i stjórninni. Ég hef spurt þann mann, sem þá var forsrh., Hermann Jónasson, að því, hvort hann minntist þess, að þáv. iðnmrh. hafi nokkru sinni minnzt á þetta mál við sig og óskað eftir því, að hann legði þetta fyrir fund í vinstri stjórninni, og hann minntist þess ekki, að það hefði átt sér stað. En eins og hæstv. viðskmrh. sagði frá á sinum tíma í þinginu fyrir nokkrum vikum, í þeim umr., sem ég áðan rakti, vildi hann telja, að þetta hefði endanlega strandað á þáv. forsrh., að hann hefði ekki viljað taka málið upp í vinstri stjórninni, en kannaðist ekki við það, að nokkru sinni hafi verið farið fram á það við hann að taka þetta mál upp á þeim vettvangi. Sem sagt, þetta, sem hæstv. viðskmrh. sagði hér fyrir nokkrum vikum, benti alveg hiklaust til þess, þótt það væri rangminni hjá honum, sem hann sagði þá, að hann hefði talið það skyldu sína að hefja máls á framkvæmd þessarar till. í vinstri stjórninni á sínum tíma, en nú er upplýst að hann hefur ekki gert. Og það stafaði einfaldlega af því, að honum var ljóst, að lánamál eins og þetta, sem snertir iðnaðinn í landinu, heyrði sérstaklega undir hann sem iðnmrh. að sjá um framkvæmd á því, alveg eins og þm. er það áreiðanlega í fersku minni hvað eftir annað í umr., sem hafa orðið hér á þessu þingi, að það heyrir undir hæstv. landbrh. að sjá um framkvæmd á ályktunum, sem Alþingi gerir varðandi lánamál landbúnaðarins, þó að í heild heyri bankamálin svo undir annan ráðh. En þeir ráðh., sem eiga að sjá um viss atvinnumál, eins og iðnaðar-, sjávarútvegs- og landbúnaðarmál, eru ábyrgir fyrir því gagnvart Alþingi, að þær till., sem þar eru samþykktar og snerta lánamál þessara atvinnuvega, komist fram, og þeir vinna að því við rétta aðila, hvort heldur þar er um að ræða bankamálaráðh., lánastofnanir eða aðra. Það er þeirra að hafa frumkvæðið um það, að þessar samþykktir nál fram að ganga, og að sjálfsögðu heyrir það fyrst og fremst undir iðnmrh. að koma þessu máli fram. Það hafa t.d. komið hér fram nú á þessu þingi, að mig minnir, og áður fyrr fyrirspurnir um það, hvað liði vissum ályktunum, sem Alþingi hefur gert um lánamál landbúnaðarins, og það hefur ekki verið bankamálaráðherra, sem hefur svarað þessum fsp. Það hefur verið landbrh., sem hefur svarað þeim.

Ef þeim er beint til hans, gerir hann það eðlilega.

Beint til, já, það hafa verið lagðar fram hér fsp., sem snerta t.d. afurðalánin alveg sérstaklega, afurðalánin, sem heyra undir Seðlabankann, og það hefur verið landbrh., en ekki bankamálaráðh., sem hefur svarað þessum fsp.  Ég vildi nú fara þess á leit við hæstv. viðskmrh., áður en hann talar miklu meira um þessi mál en hann hefur gert við þessa umr., að þá ætti hann að lesa það, sem hann sagði fyrr í þinginu, Þegar rætt var um frv. Sveins Guðmundssonar um lausaskuldir iðnaðarins. Ég er hálfhræddur um, að því beri ekki vel saman, sem hann hefur sagt í dag um framkomu sína i þessu efni og skyldu sína í þessum efnum, við það, sem hann sagði þá. Og ef hæstv. ráðh. dregur það eitthvað í efa, sem ég er að segja í þessum efnum, þá getum við flett upp því, sem hann sagði þá um þessi mál, og séð á því, hvort hann taldi það þá ekki skyldu sína sem iðnmrh. að fylgja þessu máli fram, þó að hann nú vilji koma þessu yfir á annan ráðh. Hæstv. viðskmrh. sagðist ekki á þessu stigi vilja fara inn á að ræða það mjög, hvort aukin frysting sparifjárins yrði til þess að bæta aðstöðu atvinnuveganna til þess að fá veitulán. Ég skil það ákaflega vel, því að eins og ég benti honum á, mundi aukin frysting sparifjárins leiða til þess að þrengja stórkostlega aðstöðu viðskiptabankanna og verða þess valdandi, að viðskiptabankarnir gætu ekki veitt atvinnuvegunum sömu fyrirgreiðslu og þeir gera í dag. Og þetta mundi hafa enn þá verri afleiðingar, því að þegar svo er komið, að viðskiptabankarnir geta ekki veitt atvinnuvegunum eða einstaklingum eðlilega fyrirgreiðslu, verður þetta til þess, að einstaklingarnir fara að leita að leiðum utan við bankana til þess að fá lánsfé, fara yfir á svartan markað i vaxandi mæli. Það er eitthvað það allra óheilbrigðasta, sem getur átt sér stað í peningamálum. Og það er einmitt ein meginskýringin á því, hve spariinnlög í bönkunum hafa minnkað á undanförnum mánuðum, að vegna þess að viðskiptabankarnir hafa ekki getað veitt þeim, sem þangað hafa komið, eðlilega fyrirgreiðslu, hafa menn leitað annað, til kunningja sinna og eftir ýmsum öðrum leiðum til að ná inn lánsfé, orðið talsvert ágengt að þeim leiðum og fengið það. Þetta fé hefur ekki farið inn í bankana, og þetta er eitthvað það allra óheilbrigðasta, sem getur átt sér stað í peningamálum nokkurrar þjóðar, þegar spariféð fer að leita eftir leiðum utan við viðskiptabankana. En þetta er ekkert annað en eðlileg afleiðing af sparifjárfrystingunni, og þetta kemur til með að eiga sér stað í enn þá ríkara mæli, ef sparifjárfrystingin verður aukin. Þess vegna er alveg víst, að ef farið verður inn á þá braut að auka sparifjárfrystinguna, verður það til þess, að atvinnuvegirnir fá miklu minni fyrirgreiðslu í víðskiptabönkunum en þeir fá í dag og hlutur þeirra kemur til með að versna. Þess vegna væri það hið versta óráð, sem hægt er að hugsa sér frá sjónarmiði atvinnuveganna, ef sparifjárfrystingin væri aukin, enda er alveg augljóst, að þegar það var hægt á tímum vinstri stjórnarinnar, að Seðlabankinn veitti atvinnuvegunum þá 67% afurðalán, þá á það ekki að vera síður auðvelt í dag, en nú veitir hann ekki nema 55%a þrátt fyrir sparifjárfrystinguna. Hæstv. viðskmrh. var að tala um það í þessu sambandi, að það ætti ekki að miða við prósentur, hvað lánin væru há í prósentutali, heldur ætti að miða við krónutölu. Ég er alveg hissa, að hæstv. viðskmrh. skuli segja annað eins og þetta, ef hann telur, að krónan hafi sama verðgildi í dag og hún hafði fyrir 6 árum og það sé rétt að bera saman krónutöluna í dag og krónutöluna þá. Samkv. krónutölunni hafa t.d. sjávarútvegstekjurnar meira en tvöfaldazt á þessum tíma. Álítur hæstv. viðskmrh., að það sé hin raunverulega aukning? Ég held, að það sé miklu réttara, ef miða á við getu einhverra aðila og getu bankanna, að þá eigi miklu frekar til að fá rétta útkomu og rétta mynd að miða við prósentutöluna heldur en við krónutöluna, því að vegna stefnu hæstv. ríkisstj. hefur krónutalan aukizt alveg stórkostlega á öllum sviðum. Og það er ekki hún, sem er hinn rétti mælikvarði i þessum efnum, heldur hið raunverulega verðgildi, og það verður bezt fengið með því að leggja til grundvallar prósentutöluna nú og áður fyrr.



Herra forseti. Það er aðeins eitt atriði, sem þörf er á að ég fari nokkrum orðum um að síðustu, og það er það atriði í málflutningi hv. þm. að gera tilraun til að stimpla mig sem sérstakan sökudólg í vinstri stjórninni svokölluðu fyrir það, að ég skuli ekki hafa talið það skyldu mína og skyldu mína einvörðungu að fylgjast með afgreiðslu á till. Alþingis frá því í maí 1958. Skoðun mín er sú, að fyrst og fremst hafi þáv. bankamrh. átt að fjalla um till.

Hver var þáv. bankamálaráðh.?

Forsrh. Hermann Jónasson.

Var Það öll stjórnin?

Ég er búinn að margsegja þetta í umr. áður, að það var öll ríkisstj., sem fór með bankamálin, en að forminu til forsrh. fyrir hönd ríkisstj. allrar. Ég hef enga tilraun gert til þess að koma neinni sérstakri ábyrgð yfir á þáv. forsrh. í þessu efni. Það er hv. þm. Þórarinn Þórarinsson, sem hefur verið að reyna að gera tilraun til þess að koma ábyrgð á mig í þessu efni og mig einan. Og það er þetta, sem ég verð að svara, og þetta, sem ég verð að andmæla. Þetta er ódrengilegt og hlýtur að vera mælt gegn betri vitund. Það á ekki að þurfa að tala um það við reynda þm., að mál, sem snerta Seðlabankann og lúta að mikilvægustu verkefnum hans, hljóta fyrst og fremst að heyra undir þann ráðh., sem fer með málefni Seðlabankans. Um það getur ekki verið ágreiningur meðal sæmilega viti borinna manna. Hitt er annað mál, að þeir ráðh., sem fara með mál þeirra iðngreina, sem eiga þarna hagsmuna að gæta, hljóta auðvitað að láta sig þau mál skipta. Það segir sig algerlega sjálft, enda hefur þannig alltaf verið í öllum ríkisstj., vinstri stjórninni og í þessari, og það er fullkomlega eðlilegt. Þess vegna var það algerlega rétt gert hjá Alþingi, þegar þessi till. var samþykkt, að senda hana bæði forsrh., sem fór með bankamál fyrir hönd stjórnarinnar allrar, og iðnaðarmálaráðherra. Hv. þm. segir, að þáv. forsrh., Hermann Jónasson, kannist ekki við. að því hafi nokkru sinni verið hreyft við sig, að hann tæki málið unn í ríkisstj. Kannast þá ekki þáv. forsrh., Hermann Jónasson, við það að hafa fengið till. senda? Og hvað þýðir það, ef ráðh. fær till. senda frá hinu háa Alþingi? Það er auðvitað fsp. frá Alþingi eða tilmæli frá Alþingi um það að taka till. upp í ríkisstj. Þess vegna kann ég því illa, að hv. þm. sé að gera endurtekna tilraun til að brigzla mér um vanrækslu í þessum efnum. Vilji hann brigzla einhverjum, þá átti hann að brigzla okkur tveimur, okkur báðum um vanrækslu í þessum efnum. Þá skyldi ég gjarnan hafa tekið minn hlut af ábyrgðinni á mínar herðar. Ef við einhvern var að sakast um vanrækslu, þá var bað við hæstv. þáv. forsrh. og við mig, okkur báða. Þá sameiginlegu ábyrgð skal ég gjarnan taka á mig, en einn tek ég hana ekki á mig. Nú er það svo, að það er ekki skráð, sem gerist á stjórnarfundum, og er vafalaust mjög heppilegt, að það er ekki gert. Þó man ég ekki betur en ég hafi einu sinni hreyft þessu máli lauslega á ráðherrafundi, en það kom greinilega fram, ég bar engar till, fram um það á fundinum. að þetta skyldi gert, að ríkisstj. skyldi beina þessum tilmælum til Seðlabankans, því að það var ekki í samræmi við skoðun mína. Ég taldi að slíkt hefði ekki átt að gerast. En það kom í ljós, - þess vegna urðu umr. mjög stuttar. - að við vorum allir sammála um, að efni till. skyldum við ekki beina til stjórnar Seðlabankans, við skyldum ekki gera það, og það var rétt gert, ef má kalla það ákvörðun, sem kannske er of formlega til orða tekið, en sú niðurstaða okkar af mjög stuttri umr. um málið var sú, að við vorum allir sammála, og þannig fór líka málið. Þess vegna ræddi þáv. forsrh. málið aldrei við Seðlabankann, af því að hann hafði ekkert umboð stjórnarinnar til að gera það. En það sker svo alveg úr um, hvor okkar tveggja hafði fyrst og fremst átt um málið að fjalla, ef við spyrjum spurningarinnar: Hver hefði átt að tala við Seðlahankann, ef skoðun stjórnarinnar hefði verið önnur en hún var, ef stjórnin hefði verið þeirrar skoðunar, að þetta hefði átt að gera, að Seðlabankinn hefði átt að hefja þessi endurkaup á víxlum iðnaðarins. - hver hefði þá talað við Seðlabankann? Hefði það verið forsrh., eða hefði það verið ég? Auðvitað hefði það verið forsrh. Það var í hans eðlilega verkahring, það var hans eðlilega starfsskylda, og það tekur auðvitað af öll tvímæli um það, hjá hvorum ábyrgðin var fyrst og fremst í þessum efnum. Þó að ég vilji engan veginn skorast undan einhverjum hluta af ábyrgðinni. Mér kom málið auðvitað við sem iðnmrh., en höfuðskyldan í því efni var ekki á mér.



Herra forseti. Með þeirri þáltill., sem hér liggur fyrir til umr., þ.e. till. á þskj. 83, er lagt til, að Alþingi kjósi hlutbundinni kosningu 5 manna nefnd til þess að endurskoða öll gildandi lög um lánveltingar til íbúðabygginga í landinu og undirbúa till. til nýrrar löggjafar í því efni. Samkv. þessari till. er lagt til, að markmið þeirrar lagasetningar verði einkum það, er nú skal greina: 1) Að auka lánveltingar til byggingar nýrra íbúða, þannig að unnt verði að lána til hverrar íbúðar af hóflegri stærð 2/3 hluta byggingarkostnaðar. 2) Að jafna aðstöðu manna til lánsfjár, þannig að heildarlán geti orðið svipuð til hvers manns miðað við sömu stærð íbúðar. 3) Að auðvelda mönnum aðgang að lánsfé til að endurbæta eldri íbúðir og til íbúðakaupa. 4) Að lækka byggingarkostnaðinn í landinu. Það er efalaust og ómótmælt, að húsnæði muni vera ein af allra brýnustu nauðsynjum manna, og erum við, sem búum á þessari breiddargráðu, ekki hvað sízt mjög háðir þessum lífsnauðsynjum, svo að jafnvel má jafna þessu til fæðis og klæða. Ríkisvaldið hefur því um langt skeið álitið það siðferðilega skyldu sína í öllum menningarþjóðfélögum að leggja fram aðstoð í því skyni að gera einstaklingum mögulegt að eignast þak yfir höfuðið. Íslenzkir ráðamenn hafa einnig fyrir alllöngu gert sér þessa staðreynd ljósa, og stuðningur ríkisvaldsins til þessara mála hefur verið fyrir hendi, í misríkum mæli að vísu, nokkra undanfarna áratugi. Mjög skortir þó á, að hér sé nægilega að gert, eins og ég mun síðar lauslega koma að. Flestir telja það skyldu sína að stuðla að því, að næg atvinna sé jafnan í landinu fyrir alla þá, er vilja vinna og unnið geta, og svo er fyrir að þakka, að atvinna er hér næg. Fæði skortir okkur góðu heilli ekki heldur og ekki klæði, og þannig er vel fyrir þessum nauðsynjum séð í dag, þótt vitanlega sé augljóst, að kjörum manna sé nokkuð misskipt, eins og löngum hefur verið En um húsnæðismálin hér á landi, sem eru þó, eins og áður sagði, hliðstæð nauðsyn þess, sem nú var talið, gegnir hins vegar því miður nokkuð öðru máli. Húsnæðisskortur er hér tilfinnanlegur og hefur fárið heldur vaxandi að undanförnu, a.m.k. á ýmsum stöðum í landinu, og enn þarf að gera ráðstafanir til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis. Enn hefur ekki tekizt t.d. að útrýma herskálunum hér í Reykjavík. Þrátt fyrir margendurtekin loforð í þeim efnum standa þessir skúrar enn 20 árum eftir styrjaldarlok og eru sannarlega ömurlegur vitnisburður um það ástand, sem í þessum málum ríkir. Og þess ber jafnframt vel að gæta, að margt fleira húsnæði er heilsuspillandi en braggarnir og sumt af því litlu betra en þeir og jafnvel verra, og gæti ég nefnt um það allmörg dæmi héðan úr höfuðstað landsins, ef því væri að skipta. Þessar staðreyndir eru óglæsileg staðfesting þess, að við eigum enn mjög langt í land í því að koma húsnæðismálum okkar í viðunandi horf, þrátt fyrir velmegun og framfarir. Hér er því full ástæða til að láta fara fram athugun eins og þá, sem þessi till. gerir ráð fyrir, og því fyrr sem sú staðreynd er viðurkennd og hafizt handa, því betra. Það skal fúslega viðurkennt, að hér er um mikið átak að tefla. Byggingarnar krefjast gífurlegs fjármagns, og sú lagfæring, sem hér er lögð til í þessum efnum, mun kosta stórátak. En því átaki verður ekki undan komizt, ef ekki á illa að fara. Húsnæðisleysið er alvarlegt þjóðfélagsmein, sem verður að uppræta. Það torveldar stofnun heimilanna, stendur í mörgum tilfellum í vegi fyrir því, að menn fái notið heppilegra atvinnuskilyrða, og sívaxandi húsnæðiskostnaður veldur því, að óhjákvæmilega eru gerðar hærri launakröfur en annars mundi. Lágmarkslaun hljóta ávallt að vera við það miðuð, að sá verst setti geti af þeim lífað. Þannig verða launasamningar í reynd að verulegu leyti háðir því, hver húsnæðiskostnaðurinn er. Dýrt húsnæði er því ein af alvarlegustu orsökum þeirrar gífurlegu verðbólgu, sem hér ríkir. Möguleikar manna til byggingar íbúða eru aðallega komnir undir þrennu, þ.e. byggingarkostnaði, lánsmöguleikum og eigin fjármagni. Um byggingarkostnaðinn liggja fyrir opinberar skýrslur frá Hagstofu Íslands, og hafa Þær verið birtar reglulega mörg undanfarin ár. Samkv. þessum skýrslum var byggingarkostnaðurinn í okt. s.l. 1834 kr. á rúmmetra, en það er sú tala um byggingarkostnað, sem var nýjust, þegar þetta frv. var lagt hér fram á hv. Alþingi nú fyrir nokkrum mánuðum, og eru útreikningar okkar flm. í grg. því við þann kostnað miðaðir, og sé ég ekki ástæðu til að fara að umreikna þær tölur. Það er hægara að halda sig við þær, enda þótt vitað sé og viðurkennt, að nokkur hækkun hafi orðið á byggingarkostnaði síðan. En ég held mig sem sagt við þessa tölu, 1834 kr. á teningsmetra, af þeim hagkvæmnisástæðum, sem ég gerði hér grein fyrir. Meðalstærð íbúða, sem byggðar voru árið 1962, var samkv. upplýsingum frá Efnahagsstofnun ríkisins 375 teningsmetrar. Samkv. framangreindum tölum um byggingarkostnaðinn mundi slík íbúð hafa kostað í októbermánuði s.l. 638 þús. kr. Verðhækkunin frá 1. okt. 1959 til 1. okt. 1963 nemur um 227 þús. kr., eða um 40% á Þessum 4 árum. Hámarkslán samkv. gildandi lögum út á hverja íbúð er nú 150 Þús. kr. og hefur því verðhækkunin á s.l. 4 árum gert meira en að gleypa alla lánsfjárhæðina. Sá, sem byggir meðalíbúð í dag samkv. tölum Efnahagsstofnunarinnar um það mál, þarf því að geta lagt fram af eigin rammleik hvorki meira né minna en 538 þús. kr. Þarf ekki lengi getum að því að leiða, hversu afar miklum vandkvæðum slíkt hlýtur að vera bundið, ekki sízt fyrir þá, sem eru ungir og efnalitlir. Því er augljóst mál, að til þess að bæta hér úr þarf að stórhækka lánin úr byggingarsjóði til hverrar einstakrar íbúðar. Það takmark, sem hér er við miðað, að unnt verði að lána 2/3 hluta byggingarkostnaðar meðalstórrar íbúðar, er að vísu sett allmiklu lægra en tíðkast meðal þjóða í nágrannalöndum okkar, þar sem slíkar lánveltingar komast oft upp í 90% kostnaðar. En okkur flm. þessarar till. er ljóst, að við mikla erfiðleika er að etja í þessu efni um útvegun lánsfjárins, og því teljum við ekki ráðlegt að fara lengra en þetta í einum áfanga, enda er hér sannarlega veruleg úrbót frá því, sem nú er, því að lánin hér nema nú aðeins tæpum 20% af kostnaðinum. Við þetta má að sjálfsögðu bæta því, að vitanlega kemur vel til greina fyrir þann, sem ætlar að byggja, ekki sízt ef það er ungur maður eða ung hjón með litla fjölskyldu og takmörkuð efni, að byggja smærra en hér var um rætt, byggja minni íbúð en 375 teningsmetra. Það eru vissulega gild rök fyrir því að byrja á þann hátt. En jafnvel þótt um verulega minni íbúð væri að ræða, segjum t.d. 300 teningsmetra til að taka dæmi af lítilli íbúð og miklu minni en tíðkast almennt að byggja, eins og að framan segir, þá er staðreyndin engu að siður sú, að þessi íbúð, 300 teningsmetrar, mundi kosta 540 þús. kr. og þannig mundi vanta um 400 þús. kr. til þess að koma henni upp, þótt hámarkslán fengist, miðað við byggingarkostnaðinn í okt. 1963, eins og fyrr segir. Þá er enn fremur mikil nauðsyn á því, að byggingarsjóður hefði fjármagn til að greiða lán til fólksins miklu fyrr en tíðkazt hefur. Einn þátturinn og hann ekki smár í því, hversu byggingarkostnaðurinn er hár, er einmitt það, hve menn eru hérna lengi að byggja, menn eru lengi með hús sín í smíðum, en því veldur aftur í flestum eða mjög mörgum tilfellum fjármagnsskortur. Þetta þyrfti nauðsynlega að vera hægt að laga. Eins og kunnugt er, eru það aðallega tvær stofnanir, sem lána til íbúðabygginga, þ.e. byggingarsjóður ríkisins, sem lýtur forsjá húsnæðismálastofnunarinnar og lánar til íbúða í kaupstöðum og kauptúnum, og svo stofnlánadeild Búnaðarbankans, sem veltir lán til byggingar íbúðarhúsa í sveitum. Hámarkslánin munu nú vera 150 þús. kr. En þessu til viðbótar eru svo nokkrar aðrar stofnanir, sem nokkuð hafa gert að því að velta lán til íbúðabygginga. Þar má t.d. nefna lífeyrissjóðina. Þeir velta talsverð lán til félagsmanna sinna, enda svo ráð fyrir gert í reglum þeirra, að ávaxta megi það fé, er í sjóðina safnast. á þann hátt að kaupa fasteignatryggð skuldabréf eða verðbréf eftir vissum reglum. Lífeyrissjóðirnir munu nú flestir velta hærri lán en hér fást úr hinu almenna veðlánakerfi. Þeir, sem þau lán fá, eru líka að því leyti betur settir en aðrir, að þeir hafa einnig getað fengið nokkur lán frá húsnæðismálastjórn, og veltir þeim þó sannarlega ekki af. Lífeyrissjóðirnir hafa því gert mikið gagn í þessum efnum. En að sjálfsögðu ber að líta á það, að þeir geta ekki lánað til annarra en félagsmanna sinna, enda eru sjóðirnir í vissum skilningi þeirra eign. þar sem þeir myndast af framlögum sjóðfélaganna og vinnuveltenda þeirra. Svo má ekki heldur gleyma því, að hlutverk lífeyrissjóðanna er fyrst og fremst annað en að vera lánastofnanir. Þeir eru tryggingaraðilar, trygginarstofnanir viðkomandi sjóðfélaga, og það hlutverk þeirra þyngist, eftir því sem árin liða og sjóðfélagar fara í ríkara mæli að taka eftirlaun og aðrar bætur úr sjóðunum. En að sama skapi dregur þá að sjálfsögðu úr möguleikum þeirra til útlána. Sparisjóðir hafa einnig lánað allmikið til íbúðabygginga, en hvort tveggja er, að þeir geta ekki lánað nema til fremur skamms tíma í þessu sambandi að skilja og að vandamálin um veðsetningar hindra í flestum tilfellum, að hægt sé jafnframt að fá fé til þeirra íbúða að láni úr byggingarsjóði. Þess vegna kemur hjálp sparisjóðanna ekki að eins miklum notum í þessu tilliti og ætla mætti og eins og þeir út af fyrir sig mundu kannske geta veitt, ef lánareglurnar kæmu ekki þarna til. Byggingarsjóður verkamanna lánar til verkamannabústaða, og þar er talsvert ríflegar skammtað en úr öðrum opinberum sjóðum, Þótt langur vegur sé frá því, að þar sé um nokkra ofrausn að ræða. Þessi sjóður hefur einnig yfir of litlu fjármagni að ráða og getur því ekki aðstoðað nema fáa. Þá má geta þess í framhaldi af þessu, að einstök bæjarfélög, þó aðallega Reykjavík, hafa lánað samkv. lögum um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis, og þá er byggingarsjóði skylt að leggja jafnháa fjárhæð á móti, auk þess sem svokölluð A- og B-lán húsnæðismálastjórnar koma þarna einnig til. Mér skilst, að reglurnar hérna í Reykjavík hafi verið um framkvæmd þessa þannig, að út á 2 herbergja íbúð láni borgin 110 þús., byggingarsjóður jafnháa fjárhæð og húsnæðismálastofnun 80 þús., eða samtals 300 þús. kr. út á 2 herbergja íbúð, en sé um 3 herbergja íbúð að ræða, muni tilsvarandi tölur vera 120 þús. plús 120 þús. plús 100 þús. eða samtals 340 þús. Af þessu, sem ég nú hef greint, má sjá, að lánveltingar til íbúðabygginga ganga nokkuð misjafnt yfir. Þar sem mikill fjöldi manna á t.d. aðgang að lífeyrissjóðum, þar eru heildarlánin mun meiri en þar sem því er ekki til að dreifa, og aðstaða einstaklinga til lánsfjáröflunar er einnig mjög misjöfn. Það verður því hluti af verkefni þeirrar nefndar, er hér um ræðir, að gæta samræmis í þessum málum, ekki til þess að draga úr aðstoð til þeirra, sem hennar njóta nú mestrar, því að hún er langt frá því að vera nokkurs staðar of mikil, heldur til þess að setja reglur, er miði að fyllsta réttlæti í skipun lánamála og gera aðstöðu manna sem jafnasta. Í 3. lið þessarar þáltill. er athygli vakin á því, að hagkvæmt getið verið að velta nokkurt lánsfé til að endurbæta eldra húsnæði og til að auðvelda mönnum kaup á húsum til eigin nota. Engin lánastofnun mun telja það í sínum verkahring, eins og er nú, að lána fjármagn í þessu skyni, ekki ein einasta lánastofnun. Þó er staðreynd, að í mörgum tilfellum má endurbæta og gera sem ný gömul hús fyrir miklu minna fjármagn en þarf til að byggja nýtt. Það er þjóðfélagslega óhagkvæmt að neyða mann til að yfirgefa endurnýjunarhæft húsnæði og knýja hann til nýbyggingar af Þeirri ástæðu einni, að hvergi er lánsfé að fá til endurbótanna. Sama má raunar segja um kaup á eldra húsnæði. Skynsamlegast virðist að breyta hér um stefnu og taka upp lánveltingar í einhverjum mæli til þessara hluta. Það gæti orðið til þess í mörgum tilfellum að koma í veg fyrir þörf manna á því að ráðast í nýbyggingar og á þann hátt dregið úr því heildarfjármagni, sem hér þarf af mörkum að leggja. Loks gerir þáltill. sú, sem hér er til umr., ráð fyrir því, að hin nýja löggjöf, sem við flm. hennar teljum, að setja þurfi, hafi það sérstaklega að markmiði að lækka byggingarkostnaðinn í landinu. Afleiðing hins háa byggingarkostnaðar og lánsfjárskortsins er sú, að minna er byggt með hverju ári, og þetta alvarlega ástand fer versnandi með vaxandi dýrtíð. Þetta sýna opinberar skýrslur um byggingar undanfarinna ára, svo að ekki verður um villzt. Ég leyfi mér þessu til staðfestingar að benda á eftirfarandi um tölu þeirra íbúða, sem byrjað hefur verið að byggja annars vegar árin 1955-1958 og hins vegar árin 1959-1962. Við samanburð milli þessara 4 ára tímabila sést, að samdrátturinn seinni 4 árin, miðað við þau fyrri, nemur 40% í sveitum, 19% í kauptúnum, 30% í kaupstöðum öðrum en Reykjavík og 40% í Reykjavík. Þessar tölur tala skýru máli um það, hversu vel - eða hitt þó heldur - fólk treystir sér til að hefja byggingu nýrra íbúða, eins og nú hagar til um byggingarkostnað og lánsfjármöguleika, því að það vita allir, að þörfin fer ekki minnkandi. Hún er eðlilega vaxandi í stækkandi þjóðfélagi. Ástæðurnar fyrir því, að ekki er meira byggt, eru aðrar. En afleiðingin af þessu er vitanlega Það öngþveiti, sem í húsnæðismálunum ríkir: húsnæðisskortur og þar af leiðandi uppsprengd húsaleiga og notkun heilsuspillandi húsnæðis og klastrað við braggana ár eftir ár. Lækkun byggingarkostnaðarins er þjóðfélagsleg nauðsyn. Þar koma vitanlega ýmsar leiðir til greina. Í 2. gr. l. nr. 42 frá 1957, um húsnæðismálastofnun o.fl. eru allýtarleg ákvæði um ráðstafanir til lækkunar á byggingarkostnaði. Þeim ráðum, sem þar eru greind, hefur þó mjög óverulega verið beitt, og má raunar segja, að lögin hafi aldrei verið framkvæmd að þessu leyti. Um það verður sjálfsagt að kenna fjárskorti stofnunarinnar fremur en áhugaleysi þeirra, sem þar stjórna, til úrbóta í þessu efni. Og vissulega má virða þeim það til vorkunnar, að þeir hafa látið lánveltingarnar sitja fyrir því takmarkaða fjármagni, sem þeir hafa haft undir höndum. því að alls staðar var þörfin og óafgreiddar lánabeiðnir hlóðust upp. En það breytir þó ekki hinu að óheppilegt er, að því skuli ekki hafa verið sinnt að framkvæma ákvæði 2. gr. fyrrgreindra laga, svo mikil höfuðnauðsyn sem það er að draga úr kostnaði á þessum sviðum. Stórauka þarf framlög til ýmiss konar rannsókna í þágu byggingariðnaðarins og er enginn vafi á því, að hér er ótæmandi verkefni að vinna. Það er t.d. alveg furðulegt, þrátt fyrir allar þær stórfelldu framfarir, sem orðið hafa í byggingarmálum með tilkomu nýrra tækja og nýrra byggingarefna, sem ættu að auðvelda þessar framkvæmdir til mikilla muna, að þróun byggingarmála á Íslandi skuli á sama tíma verða sú, að byggingarnar verða sífellt dýrari og dýrari og það tekur sífellt lengri og lengri tíma að koma þeim upp. Hér hlýtur að verða að brjóta í blað, og fyrst einstaklingarnir hafa ekki getað notfært sér nýjungarnar á heppilegri hátt en raun ber vitni, hlýtur hið opinbera að verða að láta málið til sín taka. Og til þess er raunar ætlazt með l. um húsnæðismálastjórn, eins og fyrr segir, þar sem 2. gr. þeirra l. beinlínis fjallar um þær ráðstafanir, sem eigi af hálfu hins opinbera að gera til þess að lækka byggingarkostnaðinn í landinu. En þótt hér sé mikið verk að vinna og góðs árangurs að vænta, ef rétt er á haldið. má þó ekki gleyma því, að með fleiri ráðstöfunum en hér hafa verið taldar má einnig þoka þessu máli í rétta átt. í skýrslu sinni um íbúðabyggingar og fjárframlög til þeirra á Íslandi bendir Johan Hoffmann, bankastjóri frá Noregi, m.a. á það, að lækka þurfi útlánsvexti til íbúðabygginga á Íslandi verulega frá því, sem þeir eru nú. Vextir af íbúðalánum verða að vera óháðir skammvinnum sveiflum á hinum almenna lánamarkaði, segir hann, og telur þá of háa hér, eins og allir hv. alþm., sem vitanlega hafa kynnt sér skýrslu bankastjórans, hljóta að vita. Enn fremur bendir hann á, að lánin verði að vera til langs tíma með lágum afborgunum fyrst í stað, og margt fleira kemur fram í hans fróðlegu skýrslu, sem full þörf er að gefa gaum í þessu sambandi og sú nefnd, sem fengi málið til meðferðar, ef okkar till. yrði samþykkt, mundi vitanlega hafa til hliðsjónar sínu starfi. Allt þetta, sem ég hef lauslega drepið á, og sjálfsagt ótalmargt fleira verður verkefni þeirrar nefndar, sem hér er lagt til að kosin verði til undirbúnings nýrrar lagasetningar um þessi miklu hagsmuna- og nauðsynjamál. Flm. er ljóst, að mikill vandi er á höndum að afla þess fjár, sem með þarf til þess að fullnægja húsnæðisþörfinni á næstu árum. En við teljum, að þessum vanda verði ekki lengur á frest skotið, þar sem ástandið versnar með hverju ári, sem liður. Við leggjum ekki til, að þessu máli sé flýtt sérstaklega eða því sé flaustrað af, heldur ætlum við hæfilegan tíma til verksins, þannig að takist ekki að leggja niðurstöður fyrir á þessu þingi, sem fer sjálfsagt að verða vonlítið með þeim afgreiðsluhraða, sem fram að þessu hefur verið á málum okkar stjórnarandstæðinga a.m.k. á þessu þingi, þá verði stefnt að því, að þessar till., sem hér um ræðir, verði tilbúnar, áður en næsta reglulegt Alþingi kemur saman, og ætti það að vera vandalaust. Ég sé ekki ástæðu til að hafa lengri framsögu um þetta mál að þessu sinni. Ég vænti þess, að till. fái vinsamlegar undirtektir, svo mjög sem hér er hreyft nauðsynlegu máli, og legg svo til, herra forseti, að till. verði að lokinni þessari umr. vísað til síðari umr. og hv. fjvn.



Herra forseti. Ég hygg, að það orki ekki tvímælis, hve húsnæðismálin eru þýðingarmikil, og ég hlýt að sjálfsögðu að taka undir það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði um það efni. Það er mikil þörf á endurbótum í þessum málum. Það er þörf á að auka útlán til íbúðabygginga og aukinni viðleitni til þess að lækka byggingarkostnaðinn. Nú er gert ráð fyrir því að kjósa sérstaka nefnd af hálfu Alþingis til þess að taka þessi mál til athugunar og gera till. til úrbóta samkv. þeirri till. til þál., sem hér liggur fyrir. Ég hygg, að þegar rætt er um þessi mál, verði nokkuð að hafa í huga, hver þróunin hefur verið í þeim á undanförnum árum, og það varði miklu að gera sér sem gleggsta grein fyrir því. Við þurfum að hafa staðreyndir vel í huga til þess að sjá betur, af hverju við getum lært og hvaða stefnu við eigum að hafa í málunum. Hv. síðasti ræðumaður sagði, að ástandið í þessum efnum, ástandið í húsnæðismátunum, hefði versnað með hverju ári, sem líður, eins og hann orðaði það. Þegar ég heyrði hann segja þetta, varð það til þess, að ég það um orðið, því að mér finnst þessi fullyrðing, sem er algerlega órökstudd af hans hálfu, þess eðlis, að þess sé ekki að vænta, að við tökum rétta stefnu í þeim málum, sem gera þarf, ef við byggjum á slíkum hugmyndum og teljum, að staðreyndirnar séu slíkar. Þetta kemur mér að vísu ekki á óvart, vegna þess að eitt af því, sem stjórnarandstaðan á síðasta kjörtímabili hefur lagt megináherzlu á í hinum pólitíska áróðri sínum, er það, að ríkisstj. hafi mistekizt sérstaklega í þessum málum. Hv. 11. þm. Reykv. lagði að vísu ekki áherzlu á þetta sjónarmið, en ég hygg, að sú staðhæfing, sem hann lét sér um munn fara, byggist á þessari skoðun. Þess vegna þykir mér rétt að athuga málið nokkru nánar. Ég skal ekki fara ýtarlega út í þessi mál. En það er rétt, að fjárfesting í íbúðarhúsnæði hefur verið minni í tíð núv. ríkisstj. en hún var í tíð vinstri stjórnarinnar á árunum 1957 og 1958. Þetta svarar til 15% minni fjárfestingar. Og á þessu byggja svo stjórnarandstæðingar allar sínar fullyrðingar um það, að núv. ríkisstj. hafi mistekizt í þessum efnum og ástandið í þessum málum hafi þess vegna versnað frá Því, sem áður var. Hv. síðasti ræðumaður sagði, að íbúðabyggingar hefðu minnkað, ekki vegna þess, að þörfin væri ekki fyrir hendi eins og áður, heldur af öðrum ástæðum. En athugum þetta nánar. Við skulum athuga nánar um þörfina. Á árunum frá 1952-1953 reis mikil byggingaralda í landinu. Á áratugnum 1953-1962 voru fullgerðar um 13000 íbúðir. Ef við miðum við meðalfjölda fólks á hverja íbúð, svarar þetta til þess, að byggt hafi verið yfir um 58 þús. manns, en á sama tíma nam fólksfjölgun þjóðarinnar um 34500 manns. Var því byggt umfram fólksfjölgun fyrir sem svaraði 23-24 þús. manns, og það leiddi að sjálfsögðu til stórfelldra bóta á húsnæðisástandinu. Nú kemur mér ekki til hugar að halda fram, að það hafi verið byggt umfram þarfir, sem þessu nemur. Auðvitað var það ekki. Það, sem hér hefur skeð, var það, að húsnæðisástand þjóðarinnar í heild hefur batnað mikið frá því, sem áður var. Fólk býr rýmra en áður, og auk þess hafa gamlar og lélegar íbúðir verið lagðar niður. En hvað sem því líður, verður því ekki á móti mælt, að þessi geysilega fjárfesting í íbúðarhúsabyggingum á þessu tímabili hlýtur að hafa nokkur áhrif og hlýtur að hafa áhrif í sambandi við þörf nýrra bygginga. Það verður ekki heldur sagt, að íslenzka þjóðin hafi ekki sinnt þessum málum á þessu tímabili, því að um 40% af heildarfjárfestingu þjóðarinnar hefur verið í byggingu íbúðarhúsnæðis og um 10% af þjóðarframleiðslunni allri hefur fárið til íbúðabygginga, þegar mest var á þessu tímabili. Ég hygg, að það sé ekki óeðlilegt, að eftir slíka þróun, sem ég hér hef lýst, hafi nokkuð dregið úr íbúðarhúsabyggingum. Ég hygg, að það sé ekki óeðlilegt, að þetta hafi þau áhrif, að þjóðin hafi viljað snúa sér meir að öðrum verkefnum, sem jafnvel voru brýnni, þegar hér var komið sögu. Þetta kom þegar fram á fyrsta valdaári vinstri stjórnarinnar, því að þá lækkaði fjárfesting í íbúðarhúsum árið 1957 um 7% frá því árið 1956 og lækkaði enn um rúm 13% árið 1958. Og þetta var á valdaárum vinstri stjórnarinnar. íbúðabyggingar hækkuðu hinsvegar aftur nokkuð 1959, en hafa síðan verið nokkru minni. Um þetta hygg ég, að sé enginn ágreiningur. En í þessu sambandi skulum við athuga það, að ríkisstj. verður fremur dæmd af fyrirgreiðslu sinni við íbúðabyggingar heldur en af tölu fullgerðra íbúða eða fjárfestingunni í heild. Sjálfar íbúðabyggingarnar eru ekki á vegum ríkisins. Hins vegar markar ríkisstj. stefnuna í peningamálunum og gerir ráðstafanir í lánamálum húsbygginga. Og til þess að frammistaða núv. ríkisstj. í húsnæðismálunum verði rétt metin, er þýðingarmikið að gera samanburð á útlánum almenna veðlánakerfisins, sem lánin að mestu leyti heyra undir, hlutfallinu milli útlána miðað við íbúðabyggingar og notagildi íbúðalána miðað við byggingarkostnað. Ég skal ekki fara mjög langt út í þetta. Ég get þó ekki látið hjá líða að nefna nokkrar tölur. 1957 nam fjárfesting íbúðabygginga 565 millj. Útlán almenna veðlánakerfisins voru 45.7 millj. og útlán almenna veðlánakerfisins í hlutfalli við íbúðabyggingar var 8.1. Samsvarandi tala 1958 var 9.4, 1959 5.5, 1960 9.0, 1961 15.5 og 1962 14.0. Af þessu sjáum við nokkuð, hver þróunin hefur verið á þessum árum, sem ég hér hef tiltekið. Ég hef ekki samsvarandi tölur fyrir árið 1963. Ég hef hér tölur um það, hver útlán almenna veðlánakerfisins hafa verið á þessum árum. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara með þær. Þær gefa ekki heldur nægilega glöggan samanburð, vegna þess að byggingarkostnaðurinn hefur aukizt mikið á þessum árum. En ef við tökum tillit til þess, hvað byggingarkostnaðurinn hefur aukizt, og umreiknum útlán almenna veðlánakerfisins miðað við það, þá fáum við eftirfarandi tölur: 1957 69.5 millj. kr. útlán, 1958 70.1, 1959 45.6, 1960 65.1, 1961 85.5 og 1962 86.6. Þessar tölur sýna líka það, að útlán almenna veðlánakerfísins, sem mestu máli skiptir í þessu sambandi, hafa ekki einungis aukizt tölulega, þau hafa aukizt verulega að notagildi, þegar þau eru umreiknuð og miðað við hækkandi byggingarkostnað. Ég hygg, að þegar það liggur fyrir, að byggingarframkvæmdir hafa verið svo miklar á undanförnum áratug eins og ég hef gert grein fyrir, og þegar það liggur fyrir, að núv. ríkisstj. hefur gengið miklu lengra í allri fyrirgreiðslu við húsbyggjendur en áður var, þá sé það ljóst, að húsbyggingar hafa ekki minnkað vegna aðgerða ríkisstj., heldur verði fremur að tengja það þeim miklu framkvæmdum og miklu fjárfestingu í íbúðarhúsabyggingum, sem voru á síðasta áratug. Nú kemur mér ekki til hugar að neita því, að byggingarkostnaður hefur hækkað verulega. Byggingarkostnaður hefur hækkað frá 1958 um 47%, og það er náttúrlega mjög mikil hækkun og það er alvarlegt út af fyrir sig, og það tek ég mjög undir með hv. síðasta ræðumanni. En þetta er hins vegar ekki nein sönnun fyrir því, áð það hafi af hálfu stjórnarvaldanna verið verr haldið á húsnæðismálunum í heild en var áður, því að á þeim stutta tíma, sem vinstri stjórnin var við völd, hækkaði byggingarkostnaður um 34%. Ég sagði, að ég hefði staðið upp vegna þess, að ég heyrði síðasta hv. ræðumann segja, að ástandið í húsnæðismálunum hefði versnað með hverju ári, sem liðið hefði. Ég sagði, að ég hefði staðið upp, þegar ég heyrði þetta, því að mér hefði fundizt þetta bera vott um það, að hv. ræðumaður gerði sér ekki fullkomlega grein fyrir því, hver þróunin hefði verið í þessum málum á undanförnum árum. Og ég held, að ef á að taka húsnæðismálin til athugunar og ef á að endurbæta margt, sem þar fer aflaga og vissulega þarf að bæta, þá þurfum við umfram allt að gera okkur sem gleggsta grein fyrir ástandi málanna, fyrir Þróun málanna og fyrir staðreyndunum, eins og Þær hafa verið. Mér finnst ástæða til að geta Þess hér, að nú um þessar mundir fer fram athugun á þeim málum, sem Þessi Þáltill. gerir ráð fyrir. Félmrh. hefur fárið Þess á leit við húsnæðismálastjórn að taka Þessi mál til athugunar og gera till. til breytinga og úrbóta. Hv. síðasti ræðumaður nefndi hér skýrslu Johans Hoffmanns, bankastjóra Husbankans norska, og nefndi nokkur atriði úr Þeirri skýrslu. En það vill svo til, að félmrh. hefur beinlínis falið húsnæðismálastjórn að taka þessa skýrslu til sérstakrar athugunar og skila áliti um skýrsluna. Ég skal því ekki segja, hversu mikla hagnýta þýðingu þessi till. hefur, en hún hefur a. m. k, ekki hagnýta þýðingu, ef á að vinna samkv. henni í þeirri villu, sem mér virtist fram koma hjá síðasta ræðumanni, Þegar hann ræddi um húsnæðismálin almennt.



Herra forseti. Enda þótt afgreiðsla þessarar þáltill. hafi dregizt nokkuð á, langinn og það séu nokkrar vikur liðnar síðan hún var hér síðast til umr., þykir mér þó rétt að fara nokkrum orðum um það, sem fram kom í málinu, þegar það var hér til umr. síðast. Það eru sérstaklega nokkur atriði í ræðu hv. 4. Þm. Vestf., sem mér finnst ástæða til að athuga nokkru nánar í sambandi við þetta mál. Þessi hv. þm. á sem kunnugt er sæti í húsnæðismálastjórn og þekkir því mjög vel ástand þessara mála, og er því ástæða til þess að gefa gaum að því, sem hann leggur til þeirra, og einmitt ess vegna verð ég að segja það, að afstaða hans til þessarar till., sem hér er til umr., veldur töluverðum vonbrigðum. Ég tel, að lausn húsnæðisvandamálanna sé ekki fólgin í því og ekki undir því komin, að þeir, sem ráða þeim málum, haldið því ávallt fram, að þessi mál séu öll í lagi. Það leysir engan vanda, en er því miður allt of algeng afstaða ýmissa valdamanna í þjóðfélagi okkar, og því miður fannst mér ræða hv. 4. Þm. Vestf. bera nokkurn keim af þessu. Það er engin minnkun að því að viðurkenna staðreyndir, og staðreyndirnar í húsnæðismálunum eru þær, að hér er svo mikill húsnæðisskortur, að til stórvandræða horfir, og þáltill. sú, sem hér er flutt, er flutt í þeim tilgangi einum að leitast við að ráða bót á þessu mikla vandamáti. Ég forðaðist í framsöguræðu minni að fara nokkurn hlut inn á það, hverjum vandræðaástandið í húsnæðismálunum væri að kenna. Ég hygg, að það sé ekki hægt að finna neinn staf fyrir því í ræðu minni, að það sé svo mikið sem ýjað að því, að húsnæðisvandamálin séu fyrst og fremst því að kenna, að núv. hæstv. ríkisstj. hafi á einn eða annan hátt vanrækt skyldur sínar í þessum efnum, eða t.d. ví að kenna, að húsnæðismálastjórn hafi ekki staðið á verði og gert allt, sem í hennar valdi stóð, til þess að leysa þessi mál. Það eina, sem ég sagði húsnæðismálastjórn til áfellis e.t.v., var það, að ég sagði, að hún hefði gert of lítið til þess að framkvæma 2. gr. l. um húsnæðismálastofnun o.fl., þá grein, sem fjallar um ráðstafanir til lækkunar á byggingarkostnaði. Það er líka, því miður, staðreynd, að of lítið hefur verið gert að Því. En ég var ekki fyrr búinn að sleppa orðinu um þetta atriði en ég fór að telja fram þær ástæður, sem hlytu að valda því og gerðu það mjög eðlilegt og a.m.k. mannlegt, að þeir, sem þar ráða, mætu það meira að leysa úr brýnustu lánaþörf þeirra. sem sækja til þeirra um aðstoð, heldur en að klípa af því takmarkaða fjármagni, sem fyrir hendi er, til þess að ráðast í framkvæmdir, sem gætu miðað að lækkun byggingarkostnaðar, svo mjög nauðsynlegt sem það þó er. Ég hygg því, að það hafi verið mjög erfitt að finna nokkuð það í ræðu minni, sem gaf tilefni til þess að fara út í samanburð á ráðstöfun þessara mála í tíð núv. hæstv. ríkisstj. og í tíð vinstri stjórnarinnar og finna þeim orðum stað í mínu máli, svo sem hv. 4. Þm. Vestf. gerði síðast, þegar þetta var hér til umr. En hann hengdi hatt sinn á þau ummæli mín, að ég hefði sagt, að fjárfesting í íbúðarhúsum sé minni nú en á tímabilinu 1956-1958. Þessa fullyrðingu mína taldi hann algerlega órökstudda og vildi vanda um við mig fyrir slíkan málflutning. Af Því tilefni vil ég leyfa mér að rifja upp á ný tölu Þeirra íbúða, sem byrjað var að byggja, annars vegar á tímabilinu 1955–1958 og hins vegar á tímabilinu 1959–1962. Þarna er um tvö fjögurra ára tímabil að ræða, sem ég ætla mér að bera saman og sýna fram á það með því, að ummæli þessi, sem áður greindi, voru engan veginn úr lausu lofti gripin. Árin 1955-1958 var hafin bygging 553 íbúða í sveitum. Árin 1959-1962 var hafin bygging 331 íbúðar í sveitum, fækkunin nemur 222 íbúðum eða 40%. Á fyrra tímabilinu var hafin bygging 1028 íbúða í kauptúnum, á síðara tímabilinu 834 íbúða, fækkun 194 íbúðir eða 19%. Á fyrra tímabilinu var hafin bygging 1852 íbúða í kaupstöðum, 1289 íbúða á seinna tímabitinu, fækkunin nemur 563 íbúðum eða 30%. í Reykjavik var hafin bygging 3549 íbúða á fyrra tímabilinu, 2122 á síðara tímabilinu, fækkunin nemur 1427 íbúðum eða 40%. Samtals á öllu landinu var hafin bygging 6982 íbúða á tímabilinu 1955–1958, 4576 íbúða á tímabilinu 1959-1962, eða 2406 íbúðum færra, sem byrjað var á á síðara tímabilinu en því fyrra, og nemur þá samdrátturinn 34% . Ég vil leyfa mér að halda því íram, að þau ummæli, sem ég lét falla í minni framsöguræðu um þetta mál, eigi fullan rökstuðning í þeim tölum, sem ég nú hef rifjað upp að nýju, enda sönnuðu ummæli hv. 4. þm. Vestf. það líka, að allt var rétt, sem ég sagði, og hann gat þess alveg réttilega, að fjárfesting sé nú minni en hún var þá. Hann sagði: Það er rétt, að fjárfesting í íbúðarhúsnæði hefur verið minni í tíð núv. ríkisstj. en hún var í tíð vinstri stjórnarinnar á árunum 1957 og 1958, - og taldi, að minnkunin svaraði til 15% minni fjárfestingar. Hins vegar vildi hann halda því fram, að þessi fækkun á íbúðabyggingum væri eðlileg og réttmæt, þar sem þörfin væri minni nú en þá var, og hann fór með tölur um fólksfjölda og tölur um fjölda íbúða, sem byggðar hefðu verið, því til staðfestingar. Ég rengi það ekki á nokkurn hátt, að allar þær tölur, sem hann fór þá með, séu réttar. Engu að síður er hitt alveg víst, að ástandið í húsnæðismálunum, a.m.k. hér í Reykjavík, er algerlega óviðunandi. Meðan húsnæðisskorturinn er eins og hann er hér og meðan í skjóli hans þrífst okur og brask, eins og hér á sér stað og allir hv. alþm. þekkja, er ekki hægt að halda því fram, að ekki þurfi að byggja meira en gert er, og það er allra sízt hægt að halda þessu fram fyrir þá, sem vegna starfs síns kynnast erfiðleikum flestra húsbyggjenda í landinu af eigin raun og þekkja alla þessa málavöxtu ofan í kjölinn. Meðan ástandið í húsnæðismálunum er eins og það er, a.m.k. hérna í Reykjavík, er ekki hægt að halda því fram, að ekki þurfi að byggja meira en gert er. Ég þekki talsvert til húsnæðismálanna hérna í Reykjavík og get fullyrt um þetta. Ég veit, hvernig það gengur fyrir húsnæðislítið fólk hér í bænum að komast í húsnæði, hvernig það tekst fyrir þá, sem hafa ekki bolmagn til að byggja af eigin rammleik, heldur þurfa að leita aðstoðar sveitarfélagsins, hvernig það gengur fyrir þá að komast inn í mannsæmandi íbúðir. Þetta þekki ég nokkuð af eigin reynslu, og ég velt, að það er mjög erfitt, að maður ekki segi útilokað, þrátt fyrir góðan vilja þeirra, sem hér ráða málum. Skrifstofa félags- og framfærslumála í Reykjavík leggur sig fram um það að leysa úr vandamálum þessa fólks, og ástæðan til þess, að henni verður ekki meira ágengt en raun ber vitni, er einfaldlega sú, að það er ekki hægt, húsnæðið er ekki til. Þess vegna þýðir ekki að halda því fram, hvorki hér né annars staðar, að minnkandi byggingarframkvæmdir séu eðlileg og sjálfsögð ráðstöfun og helgist af því, að ekki sé þörf fyrir meiri byggingar en nú er. Og þó að ég hafi rætt mest um Reykjavík, vegna þess að ég þekki hér mest til, velt ég, að ástandið mun vera eitthvað svipað því, sem hér er, víða á landinu annars staðar og jafnvel sums staðar ekkert betra. Ég fór í frumræðu minni ekki út í neinn samanburð. Ég ætlaði ekki í ræðu minni í sambandi við þessa þáltill. og flutning hennar hér að stofna til deilna um það, hverjum það væri að kenna, að ástand húsnæðismálanna er eins og það er. Ég vildi þvert á móti með minni framsöguræðu undirstrika nauðsyn þess, að allir flokkar gætu tekið saman höndum um það að finna varanlega lausn á þessu mikla vandamáli. Þar með er ekki sagt, að ég endilega skorist undan því að taka þátt í samanburði á fyrirgreiðslu hins opinbera til húsbyggjenda núna og t.d. á tímum vinstri stjórnarinnar, og fyrst bryddað hefur verið á því hér í þessum umr., get ég vel tekið þátt í þeim leik og mun að nokkru gera það hér á eftir. En satt að segja furðar mig nokkuð á því, að talsmenn núv. hæstv. ríkisstj. skuli sækjast eftir því, að þessi samanburður sé látinn fara fram, og alveg sérstaklega furðar mig á þeirri staðhæfingu, sem kom fram hjá hv. 4. þm. Vestf. nú fyrir 5 vikum, þar sem hann sagði, að notagildi lánanna væri svo miklu meira núna en það var t.d. 1958, og ég tel fulla ástæðu til þess að athuga þessa staðhæfingu örlítið nánar. Eins og allir hv. alþm. vita, var hámask lánsfjárhæðar árið 1958 100 þús. kr. Hámarkið er nú 150 þús. kr. Ef tekin er sú meðalstærð íbúða, sem Efnahagsstofnunin gefur upp, þ.e.a.s. 375 teningsmetrar, og miðað við vísitölu byggingarkostnaðar, eins og hún var í októbermánuði 1963, en það er síðasta tala, sem liggur fyrir, byggingarvísitalan fyrir febr. s.l. er ekki komin, hún er væntanleg á hverri stundu, en liggur ekki fyrir nú, þegar þessi orð eru mælt. Ef reiknað er með meðalíbúð samkv. þessum upplýsingum og þeim byggingarkostnaði, sem ég áðan greindi, 1834.34 kr. á fermetra, þá kostar að byggja meðalíbúðina nú 688 þús. kr. í okt. 1958 kostaði að byggja jafnstóra íbúð 461 þús. kr. Verðhækkunin á þessu tímabili er m.ö.o. 227 þús. kr. eða 49%. Eigið framlag þess, sem ræðst í byggingu, þ.e.a.s. byggingarkostnaður mínus lán frá því opinbera, var 1958 361 þús. kr., en nú 538 þús. kr. Samkv. þessum útreikningum þarf 177 þús. kr. meira fé umfram lánin til þess að byggja þessa meðalíbúð en þurfti 1958. Verðhækkunin síðan í okt. 1958 nemur þannig 227 þús. kr. eða meira en öllu því láni, sem hægt er að fá úr byggingarsjóðum ríkisins undir venjulegum kringumstæðum. Jafnvel þótt vantað hafi upp á hámarkslánsfjárhæðina árið 1958 í sumum tilfellum, eins og oft heyrist haldið fram, er augljóst, að hagur húsbyggjenda hefur stórlega rýrnað frá því, sem þá var, hann hefur stórlega rýrnað, þar sem verðhækkunin nemur meira en allri lánsfjárhæðinni. Það er hreint öfugmæli þess vegna að halda því fram, að notagildi lánanna hafi batnað. Það hefur vitanlega versnað og það að miklum mun. Hv. 4. þm. Vestf. ræddi enn fremur um hækkun á byggingarkostnaði, og einnig þar vildi hann koma að samanburði við byggingarkostnaðinn og hækkunina, eins og hún hefði verið á tímabili vinstri stjórnarinnar. Hann sagði, að í tíð vinstri stjórnar hefði hækkun á byggingarkostnaði numið 34% á rúmum tveim árum, en hækkunin í tíð núv. hæstv. ríkisstj. hafi verið 47% á 5 árum, og út frá því reiknaði hann, að árleg hækkun byggingarkostnaðar hefði verið hærri í tíð vinstri stjórnarinnar en síðan. Ég er ekkert óvanur því að hlusta á þessa röksemdafærslu. Ég hef nokkuð oft að undanförnu átt um þetta umræður við talsmenn núv. hæstv. ríkisstj. og heyrt þessum röksemdum haldið fram, en ég hef líka jafnframt mótmælt þeim, og það mun ég enn gera. Ég vil halda því fram, að þessi röksemdafærsla sé ekki rétt, og færa að því nokkrar sannanir, að svo sé sem ég segi. Í fyrsta lagi segi ég, að röksemdafærslan sé ekki rétt á þeirri forsendu, að engin byggingarvísitala var birt á tímabilinu frá okt. 1955 til febr. 1957, en útreikningur hv. þm. byggist á því að bera saman vísitölu í okt. 1955 og hækkunina þangað til 1958 - eða hlýtur að gera það - og fá út þau 34%, sem hann talar um. En vinstri stjórnin kom ekki til valda, svo sem kunnugt er, fyrr en í ágústmánuði 1956. Þarna tel ég, að ekki sé rétt viðmiðun. Það er lengra tímabil, sem byggingarkostnaðurinn er að hækka þarna, heldur en sagt er og auk þess að nokkru leyti stjórnartímabil annarrar ríkisstj. Í öðru lagi segi ég, að samanburðurinn sé ekki réttur vegna þess, að í honum er tímabilið frá októbermánuði 1958 og til okt. 1963 tekið í einu lagi og sett fram sem tímabili núv. hæstv. ríkisstj., en á það er að líta, að viðreisnarstjórnin hóf ekki valdaskeið sitt fyrr en síðustu dagana 1959 og allt árið 1959 stjórnaði Alþfl. og í hans tíð lækkaði byggingarkostnaðarvísitalan um 2 stig, eins og vitað er, með kauplækkuninni, sem framkvæmd var í febr. það ár, og því segi ég, að í þessum samanburði sé lengra tímabil tekið til samaburðar í síðara skiptið en rétt er og fáist þar með hagstæðari samanburður en tilefni er til. Í þriðja lagi segi ég, að þessi röksemdafærsla sé ekki rétt vegna þess, að til þess að fá raunverulegan samanburð þarf að reikna hækkunina af sömu grunntölu fyrir bæði tímabilin. Þegar það er gert, mun sjást, að byggingarkostnaðurinn hefur aldrei vaxið hraðar en síðustu árin, enda er sú þróun algerlega í samræmi við aðra verðlagsþróun í landinu á öllum sviðum, og væri fullkomlega óeðlilegt, ef byggingarkostnaðurinn hefði ekki fylgt með í straumnum. Þá ber þess enn fremur að gæta, að síðasta vísitala, sem við ræðum hér um, er 1834.34 kr., sú vísitala, sem birt er 1. okt. 1963. Síðan hefur engin vísitala verið birt, en síðan hafa miklar hækkanir átt sér stað á byggingarkostnaði. Launahækkunin í árslokin 1963 er ekki með í þessari tölu. Söluskatturinn síðan í febr. s.l. er ekki með í þessari tölu, og afleiðingarnar af þessum tveimur hækkunum eru ekki með í þessari tölu, og enn heldur byggingarkostnaðurinn að sjálfsögðu áfram að hækka. Álagningarhækkunin, sem samþykkt var í gær, er að sjálfsögðu ekki heldur með í þessari tölu. Og lengra væri hægt að telja um það, hvernig þróunin í byggingarkostnaðinum, eins og á öllum öðrum sviðum, heldur áfram til hækkunar. En það er hægt að fá algerlega réttan samanburð á þróun þess, hvernig byggingarkostnaðurinn hefur vaxið s.l. 8 ár, og ég tel, að það sé sjálfsagt að gera það, til þess að myndin verði rétt og við getum allir, sem hér þrefum um þetta mál, haft það, sem sannast reynist. Í okt. 1955 var vísitala byggingarkostnaðar, en hagstofan reiknar þessa vísitölu út, eins og kunnugt er, þá var vísitalan 100 stig. Á tímabilinu frá okt. 1955 og þangað til í febr. 1957 hækkar vísitala um 13 stig, hún hækkar um 13 stig á þessum 16 mánuðum, á tímabili tveggja ríkisstj. Á tímabilinu frá febr. 1957 þangað til í okt. 1958, á þeim 20 mánuðum, hækkar þessi sama vísitala um 21 stig, á 20 mánuðum hækkar vísitalan um 21 stig í tíð vinstri stjórnarinnar. Á tímabilinu frá því í okt. 1958 og þangað til í okt. 1959 lækkar þessi vísitala, eins og ég áðan greindi, um 2 stig á 12 mánuðum, á stjórnartímabili Emils Jónssonar og Alþfl. lækkar byggingarvísitalan um 2 stig. En síðan í okt. 1959 og þangað til síðasta tala liggur fyrir, okt. 1963, hækkar þessi vísitala um 65 stig, á síðustu 48 mánuðum, sem útreikningurinn nær til, hækkar vísitalan um 65 stig. Ef þessu átta ára tímabili er skipt í tvö fjögurra ára tímabil, eins og ég leyfði mér áðan að gera um fjölda þeirra íbúða, sem byrjað hafði verið að byggja á tímabilunum, verður samanburðurinn þannig, að fyrri 4 árin, þ.e. frá því í okt. 1955 og þangað til í okt. 1959, nemur hækkun byggingarvísitölunnar 32 stigum, en síðari 4 árin, þ.e. frá okt. 1959 og til okt. 1963, hækkar vísitalan um 65 stig, eins og ég áðan sagði, eða rúmlega tvöfaldast. Þetta er þá sú mynd, sem ég velt réttasta af þróun byggingarkostnaðarins í landinu. Nú dettur mér ekki í hug að halda því fram, að þessum málum hefði verið í höfn komið öllum á stjórnartímabili vinstri stjórnarinnar, að þessi mál hafi verið í fullkomnu lagi frá því 1956 á miðju ári og þangað til í des. 1958, því fer fjarri, og ég minnist þess ekki að hafa heldur heyrt það hjá öðrum stuðningsmönnum þeirrar fyrrv. stjórnar, að þeir leyfi sér að halda því fram, að ástandið í byggingarmálunum hafi verið fullkomið á þessum tíma. Ég vil þvert á móti viðurkenna, að það var ákaflega mörgu ábótavant og lausn málanna átti langt í land. En fyrst gerður er samanburður á aðgerðum þessara tveggja ríkisstj. í húsbyggingamálunum, þá tel ég sjálfsagða skyldu okkar að hafa hann réttan, og þá tel ég jafnframt sjálfsagt að viðurkenna það, að vinstri stjórnin setti þó löggjöf um húsnæðismálin, sem var stórt spor í rétta átt og hefur komið mjög mörgum að góðu gagni af þeim, sem brotizt hafa í því að eignast húsnæði, síðan þessi löggjöf var sett. Þetta ber að viðurkenna, um leið og það er játað, að þessi lagasetning hefur ekki getað leyst þessi mál til frambúðar og þess vegna er þörf á nýjum lagaákvæðum í þessu efni. Sú till., sem ég hef ásamt fleiri hv. þm. borið hér fram, fer ekki fram á annað en það, að kosin verði á Alþingi nefnd til þess að endurskoða öll gildandi lög um lánveltingar til íbúðabygginga í landinu, og við leyfum okkur að benda á nokkur atriði, sem n. eigi sérstaklega að hafa að markmiði og til hliðsjónar við þá lagasetningu, sem hún væntanlega mundi gera till, um. Hv. 4. þm. Vestf. sagði í lok ræðu sinnar, að nú færi fram athugun á þessum málum öllum, að hæstv. félmrh. hefði falið húsnæðismálastjórn að taka þessi mál öll til gagngerðrar endurskoðunar. Þetta er nú gott og blessað, og þetta er að sjálfsögðu alltaf sagt og sjálfsagt líka alltaf að nokkru leyti rétt, því að hvað er hlutverk húsnæðismálastjórnar fyrst og fremst, ef það er ekki stöðugt að leita nýrra aðferða til þess að auðvelda byggingarframkvæmdir íbúðarhúsa í landinu? En það er nokkuð langt síðan skýrsla Johans Hoffmanns, bankastjóra Husbankans norska, barst húsnæðismálastjórn. Það er býsna langt síðan orðið, og ég velt ekki til þess, að frá húsnæðismálastjórn hafi örlað á nokkrum till. til breytinga í þessu máli. Það kann að vera, að þær liggi fyrir, en mér er a.m.k. ekki kunnugt um það. Auk þess er, eins og við vitum allir, sitthvað í till. Johans Hoffmanns, sem er þess eðlis, að fullt eins eðlilegt er, að aðrir fjalli um ráðstafanir í þeim efnum heldur en húsnæðismálastjórnin sjálf, þ. á m. till. til gagngerðrar endurskipulagningar á æðstu stjórn þessara mála. Þess vegna hafði ég vonazt eftir því, að till. mín og okkar fleiri hv. þm. Framsfl. fengi góðar undirtektir hér á hv. Alþingi, og ég vil leyfa mér enn þá að vænta þess, að svo geti fárið, og alveg sérstaklega tel ég mig hafa ástæðu til þess að búast við góðum undirtektum nú, þar sem ég sé það í dag, að ráðstefna Sambands ungra sjálfstæðismanna hefur nýverið gert ályktanir um nýtt átak í húsnæðismálunum, og þær ályktanir, sem hún lætur frá sér fara og birtar eru í Morgunblaðinu í dag, eru mjög svipaðs eðlis og fara mjög inn á sömu leiðir og okkar till. fjallar um. Þar segir t. d., með leyfi hæstv. forseta: „Lánsfé til íbúðabygginga verði stóraukið og lánakjör gerð hagstæðari en nú er, m.a. með lengdum lánstíma.“ Mér finnst ég kannast við þetta úr till., sem ég er að fjalla hér um. í öðru lagi: „Lánastarfsemi til íbúðabygginga verði samræmdari en nú tíðkast og henni hagað þannig, að stuðlað verði að byggingu hóflegra og vandaðra íbúða.“ Þetta kemur mér ekki heldur ókunnuglega fyrir sjónir. Ég sé ekki annað en þetta sé svo til orðréttur þriðji liður till. til þál., sem hér liggur fyrir til umr. Þá segir í ályktuninni enn fremur, með leyfi hæstv. forsetas „Hafnar verði á vegum ríkis og sveitarfélaga vísindalegar rannsóknir og tilraunir til endurbóta á byggingaraðferðum og til lækkunar á byggingarkostnaði.“ Þetta svarar til 4, liðar þeirrar till., sem hér er til umr., svo til frá orði til orðs. Og svo er ályktað um fleira, sem allt er mjög gott, þ. á m. er áskorun til sveitarfélaganna um það að hafa ávallt nægilegar byggingarlóðir tiltækar, og undir þá ályktun vil ég alveg sérstaklega taka. Ég tel því, að mjög hafi nú vænkazt hagur þessarar þáltill., síðan hún fyrst var lögð fram hér, þar sem svo öflug samtök sem hér um ræðir hafa lýst sig svo mjög fylgjandi því málefni, sem hér um ræðir, og ég vil alveg sérstaklega beina þeim tilmælum til hv. 4. þm. Vestf., að hann endurskoði nú afstöðu sína til tillöguflutnings þess, sem hér liggur fyrir, með tilliti til þeirra nýju ályktana, sem Samband ungra sjálfstæðismanna hefur gert um þessi mál, og honum eru að sjálfsögðu mjög vel kunnar. Í framsöguræðu minni um þetta mál lét ég þau orð falla, að ég vildi fúslega viðurkenna, að það væri mikið átak, sem hér væri fárið fram á. Það þyrfti mikið átak til þess að koma húsnæðismálunum á réttan kjöl og það mundi kosta mikið fé og það mundu verða miklir erfiðleikar á því að afla þess fjár, sem til þyrfti að koma þessum málum í viðunandi horf. En jafnframt tók ég það fram, að ég teldi, að þessu vandamáli yrði ekki lengur á frest skotið. Lausn húsnæðismálanna er eitt af brýnustu viðfangsefnum þjóðarinnar í dag. Ég rökstuddi þetta að nokkru í frumræðu minni. Ég vil aðeins leyfa mér að bæta hér við það svolitlum viðbótarrökstuðningi og vitna þá til annars manns, sem einnig á sæti í húsnæðismálastofnun, en það er Hannes Pálsson, sem hélt um daginn útvarpserindi um þessi mál. Hann kemur inn á sömu atriði og ég reyndi að gera grein fyrir í minni frumræðu, en með því að mér finnst honum hafa betur tekizt en mér að orða það, sem ég vildi segja, þá vil ég að síðustu í þessari umr. leyfa mér að vitna til örfárra orða, sem hann sagði, með leyfi hæstv. forseta. Hann segir: „Það má öllum ljóst vera, að kostnaður við íbúðarhúsnæði er einhver mikilvægasti þáttur í afkomumöguleikum hverrar einustu fjölskyldu í landinu. Enginn einn þáttur útgjalda veldur eins miklu um, hvaða kröfur eru gerðar á hendur atvinnurekstrinum. Kröfur einstakra stéttasamtaka verða ávallt miðaðar við það, að sá, sem erfiðasta afkomu hefur innan hverrar einstakrar stéttar, komist nokkurn veginn af með fjölskyldu sína. En það er einmitt kostnaðurinn við íbúðarhúsnæðið, sem mestu veldur nú um óumflýjanlegar kaupkröfur. Maðurinn, sem verður að borga 5-6 þús. kr. á mánuði í húsnæðiskostnað, lífir ekki á því, þótt annar stéttarbróðir hans búi í skuldlausri íbúð og þurfi ekki að borga annað en ljós og hita.“ Ég skal svo ekki að þessu sinni fjölyrða meira um þetta mál, en ég ítreka þá ósk mína, að hv. fjvn. taki þessu máli með skilningi og að hún hraði afgreiðslu þeirrar þáltill., sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að blanda mér í þær umr., sem þegar hafa farið fram um þá þáltill., sem hér liggur fyrir til umr. En þótt ekki væri til annars en til að lýsa þeim vonbrigðum mínum, inn á hvaða brautir umr. þessar hafa snúizt, þá taldi ég mig eiga erindi hingað upp í ræðustólinn. Sannleikurinn er sá, að þegar á þessi mál hefur verið minnzt hér á undanförnum þingum, þá er eins og menn geti í afar fáum tilfellum haldið sér við raunveruleikann í þeim og skoðað erfiðleikana, sem við er að etja, í ljósi staðreyndanna. Þess í stað er fitjað upp á talnaflækjum. Einn miðar við íbúðir, sem byrjað var á, annar miðar við íbúðir, sem lokið var á árinu o.s.frv., allt eftir því, hvað hentar betur þeirri ríkisstj., sem hann studdi eða vildi styðja á þeim tíma. Sannleikurinn er sá, að hér er einungis fárið með hættulegan blekkingavef fyrir það fólk, sem á um sárt að binda vegna þess, að ekki hefur tekizt, hvorki í tíð núv. ríkisstj. né annarra undanfarinna ríkisstj., að leysa þennan mjög svo viðkvæma vanda, sem hér er við að etja, á þann veg, sem ég hygg þó að flestir vildu gert hafa. Og ég skal sízt af öllu verða til þess að draga neina dul yfir það, að ég er nákvæmlega sömu skoðunar og kom fram í þeim orðum Hannesar Pálssonar, sem hér var vitnað til í ræðu áðan. Hér er um eitt veigamesta hagsmunaatriði almennings og allra launþega Í landinu að ræða, og fer ég ekki og hef ekki farið dult með þá skoðun mína. En Þegar sú tilvitnun er frá tekin, virðist mér, að ræðan að öðru leyti - ræða hv. 1. flm. þessarar till. - hafi snúizt um þessar gamalkunnu talnaflækjur, sem ekkert erindi eiga inn í umr. um lausn þessa vandamáls, nema síður sé. Ég skal reyna að forðast þessar freistingar og halda mig við till. sjálfa, eins og hún liggur hér fyrir. Það hefur þegar verið upplýst í þessum umr., að húsnæðismálastjórn vinnur að því að endurskoða eða fara yfir till. þær, sem hinn norski Husbank-stjóri gerði, ásamt því að gera sínar eigin till. til úrbóta. Húsnæðismálastjórn hefur dyggilega að þessu unnið, og það er fáum kunnari sá vandi, sem við er að eiga, heldur en einmitt þeim mönnum, sem þar starfa. Ég fæ því ekki séð, hvaða vanda kosning slíkrar nefndar, sem þáltill. þessi gerir ráð fyrir, ætti út af fyrir sig að leysa, og ég sé ekki, hvaða breytingum hún mundi í sjálfu sér valda öðrum en þeim, sem komu fram við upphaf þessa þings, að fulltrúi Alþb. viki úr slíkri nefnd, en í stað hans kæmu inn tveir framsóknarmenn í endurskoðunarnefndina. Önnur breyting mundi ekki eiga sér stað samkv. þeirri reglu, sem þá gilti um kosningu 5 manna n. hér. Hvað sjálft innihald till. snertir, verður að segja það um hana eins og flest annað, sem kemur fram á þinginu frá flm, tillögunnar, það eru mjög frómar óskir og eðlilegar, en gætu alveg eins verið í 2-3 orðum, aukið fé til húsbygginga. Vandinn er sá að finna þær tekjulindir, sem þarf til þess að velta auknu fé inn í íbúðalánakerfið. Þeim vanda hefur hver einasta ríkisstj. staðið frammi fyrir, frá því að veðlánakerfið komst á fót. Höfuðvandinn við íbúðalánakerfið í dag, auk fjárhagsvandræðanna, er sá, hvernig af stað var fárið um þessa hluti. Þeir hv. stjórnarsamstöðuflokkar, sem þá skipuðu ríkisstj., sögðu bókstaflega í málgögnum sinum, að með setningu veðlánakerfisins væri búið að leysa þennan vanda um ókominn tíma. Það íbúðabyggingaflóð, sem fór í kjölfar þessara yfirlýsinga þáv. hæstv. ríkisstj., er enn þá sá baggi, sem vart verður undir risið og mestum erfiðleikum veldur. Það er enn þá ljótasti bletturinn í íbúðabyggingamálum okkar hér, hve byggingartíminn er langur, hve mörg ár eða hve langan tíma það tekur að koma íbúðinni í nothæft ástand. Þetta er óvefengjanlega einn dýrasti liðurinn af öllum innlendum og erlendum kostnaði. Við erum þarna með algert heimsmet. Sú staðreynd, að við erum þarna með drápsklyfjar af hálfbyggðum íbúðum, sem engum eru til gagns og ekkert gera annað en éta vexti þess fólks, sem íbúðinni er að koma áfram, á fyrst og fremst rót sína að rekja til þess, hvernig þetta veðlánakerfi fór af stað. Það er ákaflega æskilegt og sjálfsagt engum ljósara en okkur, sem í þessum vanda störfum og eigum að miðla því litla fé, sem til umráða er hverju sinni, að það er nauðsynlegt að geta lánað mönnum til endurbygginga á eldra húsnæði. Það er hlutur, sem ég hygg að hafi verið öllum mönnum ljós frá upphafi, þó að hins vegar hafi á því strandað, að nægjanlegt fé til þeirra, sem eru með nýbyggingar innan ramma lánareglnanna, hefur ekki verið fyrir hendi og af þeim ástæðum ekki heldur verið mögulegt að gera verksvið lánakerfisins víðara. Það má í mörgum tilfellum koma í veg fyrir það, að fárið sé af stað með nýbyggingu íbúða, ef hægt væri að greiða fyrir nauðsynlegum endurbótum á eldra húsnæði. Höfuðkosturinn við það að lána til slikra endurbóta er, að það má gera margar af hinum eldri íbúðum sem nýjar væru með mun minni kostnaði en nýbygging óhjákvæmilega hlýtur að krefjast. Þetta eru allt saman hlutir, sem eru öllum ljósir, og ég hygg, þó að ný nefnd yrði sett í þessa hluti nú, að hún breytti ekki þeim staðreyndum, sem eiga að koma fram í sjálfri þáltill. Vandinn hefur sem sagt verið sá og er enn í dag sá hinn sami: fjárskorturinn, hverjar eru þær æðar, sem geta veitt meira fé til lánveitinga á vegum kerfisins. Það er öllum ljóst, að sú biðröð, sem nú bíður eftir afgreiðslu hjá húsnæðismálastofnun ríkisins, er allt of löng, og margir hverjir hafa beðið þar allt of lengi. Það er einnig ljóst, að það er nauðsynlegt að hækka lánin á hverja íbúð, hækka hin lögbundnu hámarkslán, og væri að stangast á við staðreyndir, ef því væri í móti mælt. Vandinn í báðum tilfeilunum er því sá hinn sami: Hvar er meira fé og hvaðan á að taka það tilíbúðabygginga? Það er erfitt að sannfæra þá löngu biðröð, sem hjá húsnæðismálastjórn bíður í dag úrlausnar á sínum vanda, um nauðsyn þess að hækka lánin úr 150 t.d. í 200 þús. eða 250 þús., á meðan menn bíða, svo að hundruðum og þúsundum skiptir, án þess að fá einn einasta grænan eyri. Og ég tel, að till., sem uppi hafa verið í þessum efnum hér á undanförnum þingum, séu bein blekking. Meðan ekki er hægt að sinna því lága hámarki, sem í lögum er í dag, betur en gert hefur verið, er það blekking við það fólk, sem bíður, að hækka hámarkslán. Það er líka blekking að halda því fram, án þess að til komi auknar tekjur, að hægt sé að víkka og auka starfssvið húsnæðismálastofnunarinnar með lánum í aðra hluti en gert er í dag, ef ekki eru settar jafnframt till. fram á móti um aukið fé til hlutanna. Það er enginn vandi að leggja fram frómar óskir eins og þær, sem í þessari þáltill. felast, og ég hygg, að flestir gætu verið þeim efnislega sammála. í kjölfar aukins fjármagns til þessara hluta væri hægt án nokkurra lagabreytinga að auka starfssvið stofnunarinnar á þann hátt, sem þáltill. þessi gerir ráð fyrir, svo rúm eru ákvæði t.d. II. kafla l. um stofnunina og á hann var hér reyndar litillega minnzt áðan. Ég minnist þess úr fyrri ræðu hv. 1. flm. till., að hann viðurkenndi þá staðreynd, sem mér fannst mjög sanngjarnt af hans hendi, að meðan ekki er aukið fé til ráðstöfunar á vegum húsnæðismálastofnunarinnar, þá er þess ekki að vænta, að þær rúmu heimildir, sem eru í 2. gr. l., séu ræktar á þann hátt; sem æskilegt væri. Engum er þetta ljósara en okkur, sem eigum að vinna samkv. þessum lögum. Allir óskuðu, að betur mætti til takast. Við erum sem sagt í dag með nákvæmlega þann sama vanda, sem var fyrir hendi, þegar l. um veðlánakerfið voru sett. Það er aukið fjármagn, sem á stendur, og allir vafningar og talnaflækjur þess utan leysa ekki vanda þess fólks, sem hér biður úrlausnar sinna mála. Og tilkoma nýrrar nefndar til að finna aukið fé til þessara hluta get ég ekki séð að leysi vandann og verð að álykta sem svo, að hér sé því miður enn ein till. á ferðinni, þar sem ekki sé skorið að rótum meinsins. Ef hér kæmu fram beinar og ákveðnar till. um leiðir til þess að afla fjár - fjáröflunarleiðir, þá skyldi ekki á mér standa um að viðurkenna þær og þær yrðu áreiðanlega með þökkum þegnar af þeim, sem eiga að leysa þennan mikla vanda. Sú skylda hlýtur að hvíla á okkur öllum, hvort sem við teljum okkur tilheyra stjórnarliði eða stjórnarandstöðu. Ef ég léti undan þeim freistingum, gæti ég eytt hér löngum tíma enn þá í að lesa tölur um húsbyggingarvísitölu og lánsfjárupphæðir undanfarinna ára. Þær breyta hins vegar engan veginn þeim staðreyndum, að hér er stór vandi óleystur, sem okkur ber skylda til að glíma við, en eyða minni tíma í það að blekkja þá, sem úrlausnar bíða, með frómum óskum um meira fé, a.m.k. meðan við getum ekki bent á eina einustu fjáröflunarleið.



Herra forseti. Hv. 11. þm. Reykv. hélt hér langa ræðu áðan í tilefni þess, að ég sagði nokkur orð fyrr í umr. um þetta mál, fyrir nokkrum vikum. Þessi fáu orð, sem ég sagði þá, hafa gert þennan hv. þm. sýnilega mjög órólegan. Öll ræða hans þar þess vott, svo og það, að hann skyldi finna ástæðu hjá sér til þess að taka umr. upp um þetta mál á ný nú af þessu tilefni. Hann sagði, að ég hefði sagt, að það væri allt í lagi í húsnæðismálunum, og hann gaf mér þau heilræði, að það væri engin skömm að viðurkenna staðreyndir. Ég sagði ekki, að Það væri allt í lagi í húsnæðismálunum. Ég lagði einmitt ríka áherzlu á, að það væri þörf mikilla aðgerða í húsnæðismálunum, m.a. með því að bæta lánstíma og lánskjör lánanna og lánsupphæð verulega frá því, sem nú er. En þessi málfærsla hjá hv. 11. þm. Reykv. er á þessa leið: Hann kemur hér upp og gerir mér upp orð og hugmyndir, sem ég hef ekki sagt. Síðan berst hann hetjulegri baráttu við það hér í ræðupúltinu að berja niður þessar fullyrðingar, sem hann lætur mér í munn. Og auðvitað þykist hann hafa unnið sigur í þessari viðureign. En ég get vel unnt honum slíks sigurs. En hvert var tilefni ræðu minnar hér fyrr í þessum umr.? Það var einungis það, að þessi hv. þm. sagði, að ástandið í húsnæðismálunum hefði fárið hríðversnandi á hverju ári, og ég sagði, að mér þætti það engin tilviljun, að þessi hv. þm. segði þetta, því að þetta væri sá söngur, sem hv. framsóknarmenn halda fram, bæði á þessum vettvangi og annars staðar, um þessi mál, þó að hann sé gersamlega rakalaus og stangist á við allar staðreyndir í þessum málum. Þessi hv. þm. tók svo upp þráðinn, eins og þeir framsóknarmenn gera jafnan, að bera afrek vinstri stjórnarinnar í húsnæðismálunum saman við það, sem síðan hefur skeð. Ég ætla ekki að þreyta hv. þingheim með því að eltast við allar ólar í þessum ummælum hv. þm. Hann gerði sérstaklega þó að atriði það, sem ég hafði sagt um hækkun byggingarvísitölunnar. Ég hafði bent á það, að hún hefði hækkað um 34 stig í tíð vinstri stjórnarinnar, en um 47 á öllu tímabilinu síðan. Hann sagði, að allar upplýsingar mínar um hækkun vísitölunnar í tíð vinstri stjórnarinnar væru rangar. Ég verð að segja það alveg hreinskilnislega, að ég fylgdist ekki með röksemdafærslu hv. þm. í þessu efni, og ég vísa henni algerlega heim til föðurhúsanna, og ég get látið fylgja með hér nóvemberhefti af Hagtíðindunum, þar sem er gerð grein fyrir þessu máli, og þeir, sem geta lesið rétt úr tölum, geta séð þar, hvað er hið sanna í þessu máli. Svipað er að segja um margs konar fullyrðingar, sem hv. þm. þar hér fram í samanburðinum á milli aðgerða núv. ríkisstj. og vinstri stjórnarinnar í þessum málum. En ég ætla ekki að þreyta þm. á því að taka einstaka liði fyrir, það hefur svo margoft verið gert. Blekkingarnar eru svo augljósar og í svo mikilli andstöðu við staðreyndir, að þess gerist ekki þörf. En þessi hv. þm. var ákaflega samkvæmur málflutningi framsóknarmanna í þessum málum, - Þeim málflutningi að leggja í tíma og ótíma áherzlu á afrek vinstri stjórnarinnar í þessum málum. Flest það, sem gott hefur verið gert, hefur verið gert í tíð vinstri stjórnarinnar. Vinstri stjórnin setti húsnæðismálalöggjöfina, sagði hv. þm. En hann minntist ekki á það, að lögin, sem sett voru 1957, í tíð vinstri stjórnarinnar, voru að mestu leyti endurprentun á lögum, sem sett voru í tíð ríkisstj. Ólafs Thors 1955. Og þessi framsóknarmaður gengur svo langt í þjónkun sinni við sjónarmið og pólitíska hagsmuni kommúnista í þessum málum, að það hvarflar ekki að honum að minnast á það, sem gert var í tíð ríkisstj. Ólafs Thors næst á undan vinstristjórnartímabilinu, í tíð Steingríms Steinþórssonar, sem þá var félmrh. og vann að þessum málum með miklum heilindum. Þannig er málflutningur þessara manna. Þeir sjást ekki fyrir. Þeir eru stöðugt að verja vinstri stjórnina, og þeir gera það af svo miklum ákafa, að þeir sjá ekki einu sinni sína menn. Ég ætla ekki að fara út í afrek vinstri stjórnarinnar í þessum málum. Þeir ætluðu að gera margt. Þeir ætluðu að auka útlánin, en Þeir minnkuðu þau. Þeir ætluðu að bæta lánskjörin, en þeir gerðu þau lakari. Þeir gerðu lánskjör húsnæðismálastjórnar lakari með því að velta stærri hluta af lánunum í vísitölubundnum lánum. Þeir ætluðu að auka húsbyggingarnar, en þær minnkuðu. Þeir sögðust ætla að minnka íbúðirnar, meðalstærð íbúðanna. Þær stækkuðu. Það skeði yfirleitt flest öfugt við það, sem þessir menn ætluðu að gera og sögðu. Það er ekki ástæða til að fara lengra út í þessi mál nú. En þessi mál eru hin alvarlegustu mál og þýðingarmestu mál, eins og ég lagði áherzlu á í minni fyrri ræðu, því skulum við ekki gleyma. En við verðum að hafa augun opin fyrir staðreyndum. Við verðum m.a. að hafa augun opin fyrir þeirri staðreynd, að á síðasta áratug höfum við varið til íbúðarhúsabygginga um 40% af heildarfjárfestingu landsmanna og um 10% af þjóðarframleiðslunni, og það er allra manna skoðun, að það er ekki hægt að ætlast til Þess, að við eyðum meiri hluta af þjóðarframleiðslunni til þessara mála en þessu nemur. Við verðum líka að hafa opin augun fyrir því, að á síðasta áratug hafa verið byggðar íbúðir fyrir 58 þús. íbúa, á sama tíma sem íbúafjöldi landsins hefur aukizt um 34 þús. Ég sagði ekki í minni fyrri ræðu, að það væri ekki húsnæðisskortur, að það þyrfti ekki að byggja. Ég sagði það ekki. Það eru orð hv. 11. þm. Reykv. En ég sagði: Þessar staðreyndir hljóta að benda til þess, að þetta hafi nokkur áhrif á byggingarþörfina. En ég vil leggja áherzlu á, að það er margt að í þessum málum. En hvað er það, sem er helzt að? Ef það er rétt, að við getum ekki gert þjóðhagslega meira átak í þessum málum en við höfum gert, þ.e.a.s. varið meiri hluta þjóðarteknanna í þessar þarfir en við höfum gert, hvað eigum við þá að gera? Hvað er það, sem er að? Það er margt að. Það er fyrst og fremst það, að það er ekki nægilega gott skipulag á lánamálunum. Við höfum reist hús, við höfum bætt húsakostinn, og í þeim skilningi má segja, að þjóðin hafi haft efni á þessu. Fjármagn til þessa hefur ekki verið tekið annars staðar frá en af þjóðarframleiðslunni. Við þurfum ekki að gera meira átak í þessu efni þjóðhagslega séð á kostnað annarra þarfa, sem eru ekki síður brýnar. Við þurfum að koma á bættu skipulagi, við þurfum að hafa betra skipulag á ráðstöfun þess fjármagns, sem hagkerfið þolir að gangi til þessara mála. Og það verður ekki gert með öðrum hætti en auka útlánin stórkostlega. Það þýðir ekki minna en gerbreytingu frá því, sem nú er. Hinn óbærilegi húsnæðiskostnaður og ástand þessara mála í dag er í senn ein meginorsök og meginafleiðing verðbólguþróunarinnar í landinu. Það er meginafleiðing vegna þess, að fólkið hefur fundið fyrst og fremst tryggingu fyrir fjármunum sínum í íbúðarhúsabyggingum og þó án tillits til þess, hvað þær væru hagkvæmar, og þetta ástand í húsnæðismálunum er ein meginorsökin fyrir verðbólguþróuninni, vegna þess að lánin, hin föstu lán til íbúðarhúsabygginga, eru svo lítil, að launþegar geta ekki af venjulegum launatekjum sínum staðið undir þessum lánum. Eina vonin, sem þeir eygja til þess að bera þessar byrðar, er von verðbólgunnar, með hækkandi verðlagi og hækkandi kaupi. Og meðan þetta ástand er í þessum málum, er vonlaust að gera nokkrar skipulegar aðgerðir til lækkunar byggingarkostnaðarins. Og þetta ástand er enn fremur ein meginástæðan og orsökin fyrir hinum sívaxandi kaupkröfum alls almennings. Nei, ég legg áherzlu á það hér nú eins og ég gerði í minni fyrri ræðu: Það er vissulega þörf mikilla aðgerða í húsnæðismálunum. En ég hygg, að þessi till., sem hér liggur fyrir til umr., það skipti tiltölulega litlu máli, hvort hún verður samþ. eða felld, og ég gerði nánari grein fyrir því í minni fyrri ræðu. En hv. 11. þm. Reykv. þóttist eygja einhverja meiri von til þess, honum fannst sinn hagur vænkast mjög í þessu efni með því, að SUS hefði sýnt það nú á nýafstöðnu þingi, að þeir hefðu mikinn áhuga á úrlausn húsnæðismálanna. Skal ég sízt draga það í efa. En hitt dreg ég fyllilega í efa eftir ræðu hv. 11. þm. Reykv., að hans hagur sjálfs hafi nokkuð vænkazt, frá því að hann tók hér til máls siðast í þessum umr., ég meina vænkast að því leyti, að hann hafi augun opin fyrir staðreyndum málsins og dragi réttar ályktanir af þeim, því að svo bezt getum við gert vel í þessum málum, að við vanmetum ekki það, sem vel er gert, og við sjáum, hvað miður fer.