Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. hefur, svo sem venja er, borið þetta frv. til fjáraukalaga saman við ríkisreikninginn fyrir árið 1961, og við samanburð á einstökum liðum hefur ekkert athugavert komið í ljós. Hins vegar, eins og fram kemur í nál. okkar á þskj. 161, hefur slæðzt inn í frv. meinleg prentvilla, því að niðurstöðutalan á frv. til fjáraukalaga er 50 millj. kr. of há. Þar hefur prentazt 171.992.086,75 í staðinn fyrir 121.792.086,75 kr. Við gerum till. um, að þessi prentvilla sé leiðrétt, eins og fram kemur í nál. okkar, og að öðru leyti leggjum við til, að frv. verði samþ. og hljóti afgreiðslu.



Herra forseti. Við þessa umr. sér fjvn. ekki ástæðu til þess að gera aths. við frv., en leggur til, að því sé að lokinni umr. visað til 2. umr.

Forseti (FS): Allmörg undanfarin ár hefur sá háttur verið hafður um afgreiðslu fjárlaga, að hin almenna umr., eldhúsdagsumr., sem samkv. þingsköpum á að fara fram við framhald 1. umr., hefur farið fram síðar á þinginu. Ég mun nú bera það undir atkv. hv. þm., hvort sami háttur skuli enn hafður.



Herra forseti. Á þskj. 48 hef ég leyft mér að flytja svo hljóðandi till. til þál.: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta endurskoða ákvæði löggjafarinnar um veð, sbr. l. nr. 18 4. nóv. 1887, ásamt síðari breyt. þeirra laga, og undirbúa nýja heildarlöggjöf um það efni.“ Ástæðurnar fyrir flutningi þessarar till. eru þær, að veðlögin eru að stofni til orðin allgömul. Þau eru frá árinu 1887, eins og kunnugt er. Það er auðvitað síður en svo athugavert, að lög séu gömul. Það eitt út af fyrir sig þarf ekki að gefa neitt tilefni til breytinga á þeim. En á því málefnasviði, sem veðlögin taka til, hafa hins vegar orðið stórkastlegar og gagngerar breytingar hér á landi !rá því árið 1887. Þegar veðlögin voru sett, var lánastarfsemi litil hér á landi, viðskiptalífið fábreytt og atvinnuvegirnir frumstæðir. Veðsetningar voru þá auðvitað einnig mjög fátíðar. Landsbanki Íslands hafði verið stofnaður árið áður. Að starfsemi sparisjóða kvað lítið og hinir elztu þeirra höfðu þá nýlega verið stofnaðir. Ísland var þá enn á stigi landaurabúskapar. Á þeim áratugum, sem síðan eru liðnir, hefur orðið hér á landi stórfelld breyting í þessum efnum, eins og alkunnugt er og hér er óþarft að fjölyrða um. Atvinnuvegir landsmanna hafa tekið miklum breytingum, atvinnulífið er orðið fjötbreyttara og með allt öðru sniði en áður fyrr. Fjárþörf atvinnuveganna er m.a. margföld á við það, sem hún var áður fyrr. Flestar framkvæmdir, sem nokkuð kveður að, eru að einhverju leyti og oftast nær að verulegu leyti gerðar fyrir lánsfé. Lánastarfsemi í ýmsum myndum hefur aukizt og margfaldazt. Af þessu hefur svo leitt, að hvers konar veðsetningar hafa færzt í aukana og eru nú veigamikill þáttur viðskiptalífsins. Ég held, að með nokkrum sanni megi ægja, að lánastarfsemi hvers konar og veðsetningar séu orðin áberandi einkenni í nútímaþjóðfélagi. Það segir sig sjálft, að hin gömlu veðlög frá 1887 voru ekki miðuð við þvílíkar gerbreytingar, sem átt hafa sér atað á þessum vettvangi. Þau hafa því engan veginn getað fullnægt að öllu leyti nýjum kröfum viðskiptalífsins og breyttum þörfum. Úr þeim vanköntum hefur verið reynt að bæta, eftir því sem aðkallandi þörf hefur verið til á hverjum tíma. Hefur verið reynt að bæta úr þeim með breytingum á lögunum og viðaukum við þau. Þær lagfæringar hafa að sjálfsögðu verið óhjákvæmilegar, eins og á stóð hverju sinni, og hafa þá bætt úr brýnni þörf. Á hinn bóginn hafa þær verið gerðar án nokkurrar heildaryfirsýnar yfir veðmálefnin almennt. Þær hafa því verið eins og bætur á gamalt fat. Þá hefur það einnig gerzt á þessum tíma, að það hefur mjög færzt í vöxt í löggjöfinni, að heimilað hefur verið svokallað lögveð, sem vitaskuld getur verið réttmætt og eðlilegt, en getur þó, ef of langt er gengið, grafið undan reglunum um samningsveð, og getur þar með í rauninni grafið undan lánstrausti almennt, ef þeir, sem tryggingar taka með samningsveðum og þinglýsa þeim, mega við því búast síðar meir, að löggjafinn setji ákvæði um það, að tilteknar kröfur, sem hann metur meir, skuli hafa forgangsrétt fyrir áður settum samningsveðum. Af því, sem hér hefur stuttlega verið rakið, er ljóst, að veðlögin eru að ýmsu leyti orðin úrelt. Það er þess vegna að mínum dómi tímabe2rt að taka löggjöfina um það efni til gagngerðrar endurskoðunar og setja nýja heildarlöggjöf um veðmálefni. Til þeirrar lagaendurskoðunar þarf vel að vanda, og þarf þess vegna að setta henni rúman tíma. Þess vegna er ekkert tímatakmark sett í þessari þáltill., enda verður ekki sagt, að þó að sé í sjálfu sér mjög nauðsynlegt að endurskoða þessa löggjöf, þá er það ekki svo, að það að þannig, að það bráðliggi á því. Ég tel það liggja í hlutarins eðli, að þegar þessi endurskoðun yrði framkvæmd, þá yrði haft samráð við aðallánastofnanir, sem hafa mest með veðsetningar að gera, enda þótt það sé ekki sérstaklega gert ráð fyrir því í þessari þáltill. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að umr. sé frestað og málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Með till. þeirri til þál., sem hér er til umr., er lagt til, að vegamálastjóra verði falið að gera áætlun um vegagerð á Vestfjörðum. Samkv. till. á takmarkið að vera það að ljúka á sem stytztum tíma aðalvegum í þessum landshluta, eins og það er orðað. Mér er það alger ráðgáta, í hverju hún á að vera fólgin, þessi áætlun, sem hér á að stofna til. Ég hef leitað eftir ráðningu á henni, bæði í ályktuninni sjálfri og grg., en ég hef ekki fundið hana. Þegar gera skal áætlun um einhverja framkvæmd, þá er venjan sú, að fyrst þarf að fara fram rannsókn á skilyrðum og aðstæðum og þess háttar til framkvæmdarinnar, og síðan er áætlunin byggð á þeirri rannsókn. En hvað er það, sem á að rannsaka og ekki hefur þegar verið rannsakað, til þess að ljúka megi aðalvegunum á Vestfjörðum? í grg, till. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Að slíkri framkvæmdaáætlun gæti orðið verulegt gagn. Með henni fengist yfirlit um ástandið, eins og það er, og hina brýnu þörf aukinna vegaframkvæmda og fjáröflun vegna þeirra.“ Hv. frsm. talaði um það einnig í sinni framsöguræðu, að rannsaka þyrfti, hvað eftir er að gera í vegagerð á Vestfjörðum hvað snertir aðalvegina og hvað það muni kosta. Mig furðar nú dálítið á því, hvað hv. flm. þessrar till. eru allt í einu orðnir ókunnugir vegunum á Vestfjörðum, eða réttara sagt vegleysunum á Vestfjörðum. En það eru allt þm. Vestfjarða, sem eru flm. að þessari till. Þeir segja, að það þurfi að rannsaka, hvernig ástandið er í vegamálunum þarna fyrir vestan og hvað muni kosta að ljúka aðalvegunum. En samkv. grg. till. eru þeir ekki alveg eins ókunnugir og þeir láta, í upphafi grg. með till. segja þeir, að miklar umbætur hafi orðið á vegamálum Vestfjarða á undanförnum árum. Og svo kemur lýsingin í grg. till. á því, hvernig ástandið í vegamálunum er þarna eftir miklu umbæturnar, með leyfi hæstv. forseta, segir svo: „Heil byggðarlög eru enn þá veglaus og án akvegasambands. Aðalvegir um þennan landshluta eru svo lélegir og ófullkomnir, að óviðunandi verður að teljast. Í fyrstu snjóum lokast yfirleitt akvegasambandið um meginhluta Vestfjarða, og einstök byggðarlög eru einnig einangruð nær allan veturinn. Hefur þetta í för með sér margvíslegt óhagræði og erfiðleika fyrir atvinnu- og félagslíf fólksins.“ Já, svona er þá ástandið eftir miklu umbæturnar. Ljótir hafa þeir verið, Vestfjarðavegirnir, áður en þessar miklu umbætur hófust! En það eru ekki ókunnugir menn, sem lýsa ástandinu svona rækilega, enda eru þeir sífellt á ferðalagi um þennan landshluta, sem eðlilegt er. En samt segja þeir, að það þurfi að fá yfirlit um ástandið, hvernig það er. Það hefur fyrr verið flutt þáltill. um áætlun um vegagerð. Það var á þinginu 1957–1958. 1. flm. að þeirri þáltill. var sá sami, sem er 1. flm. að þessari till., og 3. flm. að þeirri till. er 4. flm. að þessari till. Þessi till., sem þá var flutt, þ.e. fyrir 5 árum, hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta gera í samráði við vegamálastjóra samræmda framkvæmdaáætlun um vegagerð til þess að koma þeim landshlutum og héruðum sem fyrst í akvegasamband, sem enn þá eru ýmist vegiaus eða án sambands við meginvegakerfi landsins.“ Þessari till. var þá vísað til fjvn. Síðan var leitað álits vegamálastjóra um till., og þá kemur í ljós, að vegamálastjóri hefur á reiðum höndum fullnægjandi upplýsingar um ástandið í vegamálum í þessum landshlutum, sem í till. var rætt um, og auk þess hefur hann á reiðum höndum kostnaðaráætlun um að leggja þá vegi, sem þar vantar. Þessi till. var því ekki afgreidd í þessu formi, heldur flutti fjvn. þá sjáifstæða till. Og sú till. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að framkvæma í samráði við vegamálastjóra heildarathugun á ástandi vegakerfis landsins og gera á grundvelli þeirrar athugunar áætlun um nauðsynlegar umbætur á vegakerfinu með hliðsjón að þeirri þýðingu, sem viðunandi vegakerfi hefur fyrir byggð landsins í heild.“ Þessi till. var svo samþ. með shlj. atkv., og síðan fór fram þessi athugun á vegum vegamálastjóra. Skýrsla vegamálastjóra um þessa athugun var lögð fyrir samgmn. Alþ. 1959, en skýrslan nær til ársloka 1958, Þessi skýrsla er sannarlega fróðlegt plagg. Þar kemur það fram, að tveir landshlutar eru miklu verr settir í vegamálum en önnur byggðarlög landsins. Þetta eru Vestfirðir og Austurland. Um þetta skal ég nefna aðeins örfá dæmi. Í skýrslunni eru vegirnir flokkaðir í 3 flokka. Það eru lagðir vegir eða fullgerðir vegir, það eru ruddir vegir, sem kalla má bráðabirgðavegi, og það eru óbílfærir vegir, m.ö.o. vegir, sem eru bara til á pappírnum, er ekki farið að leggja. Þessir óbílfæru þjóðvegir voru þá um 730 km langir í öllu landinu, en af þessum 730 km voru 479 km eða um 2/3 hlutarnir í tveimur landshlutunum, Vestfjörðum og Austurlandi. Aðeins 1/3 hlutinn af þessum vegum var í hinum fimm kjördæmunum til samans utan Reykjavíkur. Og af þeim 730 km, sem ég nefndi og voru þá ólagðir þjóðvegir í öllu landinu, voru 5 sýslur - aðeins 5 sýslur - með 433,3 km ólagða þjóðvegi eða um 3/5 hlutana, en hinar 17 sýslurnar voru með 2/5 hluta. Þessar 5 sýslur, sem þannig voru settar, eru Barðastrandarsýsla með 63.2 km, Norður-Ísafjarðarsýsla með 151.2 km, Strandasýsla með 89.5 km, Norður-Múlasýsla með 63.5 km og Suður-Múlasýsla með 65,9 km. Eins og menn sjá af þessu, eru allar þessar sýslur á Vestfjörðum og Austurlandi. Í þessari skýrslu vegamálastjórans má líka sjá, hversu mikill hluti þjóðveganna í hverju kjördæmi eru fullgerðir vegir. Í Reykjaneskjördæmi voru þá 82.9% af þjóðvegunum fullgerðir vegir, í Vesturlandskjördæmi 67.4%, í Vestfjarðakjördæmi 46.6%, í Norðurlandskjördæmi vestra 74.6%, í Norðurlandskjördæmi eystra 70.4%, í Austurlandskjördæmi 37.2% og í Suðurlandskjördæmi 75.8%. Þá er skýrt frá því í skýrslunni, að óbyggðar smábrýr, þ.e. 4–9 m langar brýr, voru þá 234 atts í landinu, en af þeim voru 143, eða um 3/5 hlutarnir, á Vestfjörðum og Austurlandi, aðeins 2/5 hlutarnir í hinum 5 kjördæmunum utan Reykjavíkur. Stærri brýr, 10 m og lengri, voru þá 97 óbyggðar í landinu. Af þeim voru 62 á Vestfjörðum og Austurlandi, en 35 annars staðar. Sveitabæir, sem ekkert vegasamband höfðu, voru þá 112 í landinu. Af þeim voru 61 á Vestfjörðum og Austurlandi, en 51 annars staðar á landinu. Ég ætla, að þessi dæmi sýni það ótvírætt, að Vestfirðir og Austurland búa við bágbornara samgöngukerfi en nokkrir aðrir landshlutar. Þessi skýrsla vegamálastjórans er nú orðin 4 ára gömul, og hafa nokkrar breytingar á vegakerfinu að sjálfsögðu orðið síðan. En eftir fjárveitingunum að dæma til nýbyggingar þjóðvega undanfarin 4 ár eru engar líkur til þess, að hlutfallið milli landshlutanna hafi breytzt að nokkru ráði síðan 1958. Á undanförnum 4 þingum hafa þm. stjórnarflokkanna fellt hverja einustu till., sem við stjórnarandstæðingar höfum flutt til hækkunar á fjárveitingum til samgöngumála Vestfjarða. Þó er heildarfjárveiting til nýbyggingar vega í landinu á undanförnum árum aðeins hækkuð um nokkurn hluta af því, sem fjárlögin hafa hækkað í heild á sama tíma. Þá höfum við þrír framsóknarmenn í Ed., hv. 2. þm. Vestf., hv. 5. þm. Austf. og ég, flutt frv. um heimild fyrir ríkisstj. til að taka lán til vegabóta á Vestfjörðum og Austurtandi. Þetta frv. hefur verið flutt á 4 þingum, eftir að skýrsla vegamálastjóra var gerð, og síðast fluttum við þe2ta frv. á yfirstandandi þingi. Á tveimur fyrstu þingunum, sem við fluttum þetta frv., var það svæft í nefnd að tilhlutun stjórnarflokkanna. Þá var helzt haft á orði, að það mætti ekki fara að leggja vegi á Íslandi fyrir lánsfé. Á þriðja þinginu, þ.e. í fyrra, varð þessari viðbáru ekki komið við, því að þá var hæstv. ríkisstj. farin að leggja vegi fyrir lánsfé, en þá vísuðu stjórnarflokkarnir frv. til ríkisstj. á þeirri forsendu, að stjórnskipuð nefnd væri að endurskoða vegalög og ekki kæmi til mála að samþykkja þetta frv., meðan á því stæði. Á fjórða þinginu, þ.e. á yfirstandandi þingi, hefur þetta frv. okkar fengið fullnaðarafgreiðslu. Því var aftur vísað til ríkisstj. með atkv. stjórnarsinna í hv. Ed. Nú var ekki hægt að bera því við, að verið væri að endurskoða vegalög, því að þeirri endurskoðun var lokið, áður en þetta þing hófst. En þá varð að finna einhverja ástæðu til þess að vísa frv. til ríkisstj. Samkv. framsöguræðu hv. 10. landsk. þm., sem mætti fyrir frávísunartill. stjórnarsinna í hv. Ed., lýsti hann því yfir, að hæstv. ríkisstj. mundi flytja á þessu þingi frv. til nýrra vegalaga og með því frv. fengist í einu lagi afgreiðsla á öllum þeim till. um vegamál, sem nú lægju fyrir. En eins og kunnugt er, eru þessar till. aðallega þær að fá lánsfé til vegabóta á Austfjörðum og Vesturlandi, að fá lánsfé til Siglufjarðarvegar ytri, svokallaðs Strákavegar, till. um nýja þjóðvegi og till. um meira fjármagn í vegi. Hverjar efndir verða á því, að þetta frv. verði flutt á þessu þingi, það get ég að sjálfsögðu ekkert sagt um. En sé það ætlunin að leysa erfiðleika Vestfirðinga í vegamálum með því frv., hvernig stendur þá á því, að stjórnarsinnar flytja þessa till., sem hér er til umr., till. um áætlun, hvernig eigi að fara að því að leysa þessa erfiðleika Vestfirðinga? Sé lausnin skammt undan með væntanlegu frv, hæstv. ríkisstj., þá virðist þessi áætlunartill. vera út í hött. Með því frv. um vegabætur á Vestfjörðum og Austurtandi, sem við fluttum frv. um í hv. Ed., var ætlazt til, að þessir landshlutar nytu svipaðrar fyrirgreiðslu og Reykjanes gerir nú með lánsfé. En sú varð ekki raunin á í hv. Ed., og þótt hv. 9. landsk. þm., formaður samgmn. Ed., segði í ræðu, að vegafé ætti fyrst og fremst að ganga til þeirra héraða, þar sem fólkið er flest, þá finnst mér, en það megi ekki minna vera en hv. þm. Nd. verði gefinn kostur á því að gera annaðhvort, að afneita þeirri stefnu í vegamálum eða staðfesta hana. Og til þess gefst tækifæri við afgreiðslu þessarar þáltill. Það virðst vera nokkurt feimnismál, lántakan til Keflavíkurvegar. Engrar heimildar er leitað til þeirrar lántöku, og er þó ekki vitað um neina andstöðu hér á hv. Alþingi gegn því máli. Eina skýringin er sú, að það hafi ekki þótt gott til afspurnar vestur á fjörðum eða austur á landi að samþykkja lántöku til Keftavíkurvegar, en fella hliðstæðar lántökur til vega fyrir vestan og austan. Og ekki má gleyma Siglufjarðarveginum, um hann er sama sagan. En þetta stoðar ekkert. Fólkið í þessum landshlutum fylgist með því, hvað stjórnarflokkarnir hafa gert og eru að gera í þessum málum. Fólkið þar skilur ekki þessa tegund réttlætis, að neita einum um sams konar lánsfé sem öðrum er veitt og jafnvel halda heilum byggðarlögum vegalausum fyrir bragðið. Mér sýnist, að þessi þáltill. um áætlun um Vestfjarðavegi sé bæði allt of lítil og allt of gagnsæ til að breiða hana yfir þetta mál. Vestfirðingar þurfa enga áætlun, þeir þurfa fjármagn. Þeir þurfa enga þáltill., þeir þurfa vegi. Flm. þessarar till. segja, að það þurfi að gera áætlun um, hvað þeir aðalvegir á Vestfjörðum muni kosta, sem þarf að leggja. Þessu mundi vegamálastjóri geta svarað með mjög stuttum fyrirvara, alveg eins og hann svaraði hv. fjvn. fyrir 4 árum. Hann mundi að sjálfsögðu reikna með þeim kostnaði, sem varð í vegagerð s.l. sumar, en aftur á móti er gersamlega þýðingarlaust að gera neina áætlun fram í tímann um kostnað við vegi í svo ört vaxandi dýrtíð sem nú er. Slík áætlun væri orðin úrelt, þegar snjóa leysir í vor. Í þessari till. er rætt um aðalvegi á Vestfjörðum. Hvað eru aðalvegir, og hvað eru aukavegir? Er búið að flokka vegina, og ef svo er, hverjir hafa flokkað þá? Í þessari till. er talað um, að ljúka þurfi sóalvegunum þarna fyrir vestan. Það er ekki minnzt á að ljúka neinum öðrum vegum. Á að skilja þetta svo, að ríkið eigi að kosta aðalvegina, en hinir vegirnir komi ríkinu ekkert við? Og hverjir eiga þá að kosta þá? Ég vænti þess, að hv. frsm, þessa máls geti upplýst þingheim eitthvað um þetta. Ég hef leyft mér ásamt hv. 5. þm. Austf, og hv. 2. þm. Vestf. að flytja brtt. við þessa till. til þál. Sú brtt. er á þskj. 100. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Tillgr. hljóði svo: Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta Vestfirði og Austurland njóta jafnréttis um lánsfé til vegagerðar við þann landshluta, þar sem að tilhlutan ríkisstj. er nú þegar unnið að vegagerð fyrir lánsfé. Fyrirsögn till. orðist svo: Till. til þál. um lánsfé til vegagerðar.“ Að sjálfsögðu er þetta gerbreyting á till. Í stað þess að till. sé um áætlunargerð, sem enga þýðingu hefur, þegar ekkert vantar til vegagerðar á Vestfjörðum nema fjármagnið, þá viljum við freista þess, að Alþingi feli ríkisstj. að láta þá landshluta, sem verst eru settir með samgöngur, njóta jafnréttis um lánsfé til vegagerðar við þann landshluta, sem farið er að leggja um veg núna fyrir lánsfé. Ég held, að það verði erfitt að andmæla þessari brtt. með nokkrum rökum. Hitt er mér ljóst, að stjórnarflokkarnir geta með meirihlutavaldi sínu hér á hv. Alþingi að sjálfsögðu fellt þessa brtt., eins og þeir hafa fellt till. okkar um samgöngumál Vestfjarða á undanförnum árum. En stundum er málstaðurinn svo sterkur, að meirihlutavaldið stenzt hann ekki til lengdar. Og slíkt atvik kom fyrir á s.l. sumri í samgöngumálum Vestfjarða. Á 4 undanförnum þingum, eftir að sjóflugvélar höfðu fallið úr sögunni, sem önnuðust samgöngur við Vestfirði, höfum við flutt till. um það, hv. 2. þm. Vestf. og ég, að veita nokkurt fé til að byggja flugvöll á Patreksfirði, en þar er mesta þéttbýlið á Vestfjörðum utan Ísafjarðar. Enginn flugvöllur er þar neins staðar í nágrenni, og flugsamgöngur féllu að sjálfsögðu algerlega niður þar vestra, þegar sjóflugvélarnar féllu úr sögunni. öll þessi 4 ár hefur stjórnarliðið hér á hv. Alþingi fellt þessar till. okkar, og líka við afgreiðslu núgildandi fjárlaga. En hvað skeður svo? Hæstv. ríkisstj, lætur byggja flugvöllinn í sumar. Að vísu er hann ekki fullgerður, en þó svo, að Douglas Dakotavél gat lent þar. Það þótti ekki ráðlegt að bíða með verkið lengur. Svo mikil var þörfin fyrir flugvöllinn þar vestra. Ég er jafnþakklátur hæstv. ríkisstj. fyrir þennan flugvöll eins og ég er óánægður með stjórnarflokkana fyrir að hafa fellt till. okkar um fjárveitingu í hann í 4 ár í röð. Hitt er aftur á móti önnur saga, sem ég ætla ekki að ræða hér, að hæstv. ríkisstj. framkvæmir verk, sem hún hefur enga fjárveitingu til og meiri hl. Alþingis hefur meira að segja lýst sig andvígan. En sagan um flugvöllinn getur endurtekið sig. Það er ekki víst, að öllu lengur verði unnt áð standa gegn því, að Vestfirðingar, Austfirðingar og Siglfirðingar njóti sama réttar um lánsfé til vegabóta og nú þegar er farið að veita öðrum.



Herra forseti. Mér þótti kenna ákaflega mikillar gremju hjá hv. 4. þm. Vestf. í ræðu hans í sambandi við þessa þáltill. og ummælin bera nokkurn blæ af eldhúsumr. með árás á hæstv. ríkisstj. Það er nú skammt til umr. um fjárlög, og verður þá hægt að koma því að og á þar frekar heima en við umr. um þá till., sem hér er til umræðu. Ég skal ekki hrella hv. þm. með því að ræða við þessa umr. þau mál. Það, sem ber hér á milli mín og hv. 4. þm. Vestf., er það, hvort nokkurt gagn sé að því að láta fara fram nýja rannsókn á vegakerfi Vestfjarða og áætlun kostnaðar við að bæta þar úr. Ég lít svo á, að það sé undirstaða undir allar verklegar framkvæmdir að vita nokkurn veginn, hvað þarf að gera og hvað það kostar, og að það sé frumatriðið til þess að fá verk framkvæmt, það gefi og allmikla og sterka ástæðu til þess að knýja á, til þess að fá verkið framkvæmt, ef vitað er, fyrir víst, hvað mikið fé til þess þarf og hve langan tíma það tekur. Og það er nú það, sem þessi till. fer fram á að verði undirbúið. Hv. 4. þm. Vestf. er á annarri skoðun um þetta atriði, og skal ég ekki deila um það. En ég vildi hins vegar leiðrétta þann misskilning, sem kom fram í hans ræðu, að það sé nokkurt ósamræmi í grg. um, að annars vegar hafi farið fram miklar umbætur á vegamálum Vestfjarða og hins vegar sé allmikið eftir að vinna. Hv. þm. er það vel kunnugt, að 1942, þegar ég kom fyrst á þing, var ekki hægt að aka lengra en í Þorskafjarðarbotn og það eftir mjög lélegum vegi. Honum er vel kunnugt um, að þetta hefur breytzt þannig, að nú er hægt að aka um meginhluta þess byggðarlags, sem till. nær yfir. Það er m.a. hægt að aka á svo að segja hvern einasta, bæ í Barðastrandarsýslu, og ég tel, að það hafi verið allmiklar umbætur. En honum þykja þessar umbætur kannske smáar, af því að hann hefur engan þátt átt í því, að þær væru framkvæmdar, og ekki heldur hans flokkur. Það voru fyrst tekin hér stór átök í þessum málum, eftir að Sjálfstfl. fékk þm. fyrir Barðastrandarsýslu. En þau ár, sem þessi hv. þm. sat fyrir Barðastrandarsýslu sérstaklega, gerði hann sannarlega ekki mikið fyrir málið. Hér er því um ekkert ósamræmi að ræða. Mér er vel kunnugt um, að það lá fyrir skýrsla frá 1958 um vegagerð á öllu landinu. Við erum að vísu þm. fyrir allt landið, en okkur ber fyrst og fremst að hugsa um okkar kjördæmi, hvað snertir innanhéraðsmál. Og mér er líka kunnugt um, að þessi skýrsla er ekki þannig, að það sé ekki hægt að ganga betur frá henni og gera hana að sterkara gagni í höndum okkar til þess að fá þetta framkvæmt. M.a. ef hann hefur lesið rétt upp úr þessari skýrslu, að ólagðir vegir væru 88.2 km í héraðinu, þá er það algerlega rangt. Það er miklu meira af ólögðum þjóðvegum en það, því að bara þjóðvegurinn frá Ísafirði og inn að Ögri mun vera upp undir eða yfir 100 km, og þá eru allir aðrir ólagðir þjóðvegir í héraðinu ótaldir. Ef skýrslan er ekki nákvæmari en þetta, er sannarlega engin vanþörf á því að gera nýjar athuganir og nýjar áætlanir um vegagerð á Vestfjörðum. Annars þótti mér hv, þm. blanda allt of mikið saman Vesturlandi og Austurlandi í sambandi við þetta mát, því þó að, eins og ég sagði áðan, við séum báðir fyrir allt landið, þá vænta kjósendur í Vestfirðingafjórðungi þess, að það hérað sé ofar í huga hans en kjördæmi á Austurlandi, hvað snertir héraðsmálin. Hv. þm. spurði, hvað væru aðalvegir og hvað væru aukavegir á Vestfjarðakjálka. Ég hélt, að hann væri svo kunnugur þeim málum, að hann vissi, að vegakerfið um allt landið er flokkað í þjóðvegi, sýsluvegi og hreppavegi. Hann spurði einnig um það, hverjir ættu að borga þá vegi, sem ekki væru aðalvegir. Hann veit einnig um það, að nokkur hluti af sýsluvegunum er borgaður af sýsluvegasjóði og nokkur hluti er lagður fram af ríkissjóði. Þetta, er hv, þm. vel kunnugt um. Hvernig þessu verður hagað, eftir að búið er að breyta vegalöggjöfinni, skal ég ekkert segja um. Þar fær hann sjálfsagt tækifæri til þess að gera till. um, þegar þau mál koma hér til umr., sem ég vona að verði á þessu þingi. En till. leggur aðaláherzlu á, að það verði fyrst og fremst byggðir upp aðalvegirnir, það eru aðalþjóðvegir í gegnum héraðið. M.a. er hv. þm. vel kunnugt um, að það er höfuðskilyrði í sambandi við aukinn landbúnað í sveitum landsins, ekki síður á Vestfjörðum en annars staðar, að byggja upp þá vegi, sem sæmilega eru þó bílfærir að sumrinu til, en engan veginn færir að vetrinum til, að byggja þá upp, svo að þeir séu einnig vetrarfærir, til þess að flytja mjólk í hinar fyrirhuguðu mjólkurstöðvar, sem er verið að byggja upp í héraðinu. Það er reiknað með þeim vegum, sem eru aðalvegir, vegna þess að þeir eru höfuðskilyrði fyrir atvinnumál héraðsins. Hins vegar eru aðrir vegakaflar, þjóðvegir og hreppavegir, sem eru ekki eins aðkallandi. Hvað snertir þá till., sem hér er fram borin á þskj. 100, þá er hún byggð á þessum höfuðágreiningi milli okkar, að hv. 4. þm. Vestf. og þá einnig hans hv. meðflm. leggja aðalkappið á það að fá annaðhvort lán eða fjárveitingu og þá helzt lán til veganna og vinna það verk þá án undangenginnar áætlunar og rannsókna, hvernig það skuli gert. Það er mjög miklu munur á því, hvort þessir vegir verða 8 m breiðir, 10 m breiðir eða 6 m breiðir, og það er eitt af því, sem ég álit að þurfi að athuga og ákveða, áður en hafizt er handa, hve breiðir og kostnaðarsamir þessir vegir skulu vera. Og ef við hefðum átt að byrja á því 1942 að leggja fullkomna vegi, eins og gert hefur verið víða í landinu, þá væri ekki hægt að aka mikið um Vestfirði í dag. Það var einmitt tekin sú stefna, sem ég álít að hafi verið rétt og allir viðurkenna nú að sé rétt, að reyna að búa til fyrst það, sem við kölluðum skriðvegi, komast yfir verstu kafla með nokkuð örugga vegi, nota annars landstagið, þar sem hægt er, án þess að byggja vegina upp, og það er þetta, sem hefur hjálpað til, að Vesturland hefur komizt í vegasamband, svo sem sýnir sig vegagerð á Þingmannaheiði, þar sem alla þá 25 km er raunverulega lítið sem ekkert byggt upp af vegunum, heldur aðeins notazt við skriðvegi. Hins vegar þarf að breyta þessu öllu, sérstaklega þar sem eru vegir til mjólkurflutninga á vetrum, og breyta því með því að byggja þessa vegi upp. Um þetta þarf að gera sérstakar áætlanir. Þegar það liggur fyrir, þá þarf að sjálfsögðu að afla þess fjár, sem þarf til þess að koma þessu í hæfilegt ástand. Þeir leggja hins vegar til, að það sé ekkert gert af þessu. Ef till. þeirra er samþ., þá fellur sá hluti niður, sem ætlazt er til að snerti áætlanir, heldur verði aðeins Vestfirðir og Austurland látin njóta jafnréttis um lánsfé til vegagerða við þann landshluta, þar sem að tilhlutan ríkisstj. er nú þegar unnið að vegagerð fyrir lánsfé:. Nú er þetta orðað þannig, að það verður ákaflega erfitt að segja til um, hvernig þetta ætti að framkvæma, því að í dag er unnið fyrir lánsfé um allt land, ekki einungis við Keflavíkurveg, heldur um allt land og m.a. mjög mikið á Austfjörðum. Um allt land hefur ásóknin verið svo í vegaframkvæmdir, að svo að segja hvert eitt einasta hérað hefur tekið lán til þess að koma vegunum að einhverju leyti áfram, svo að viðmiðuninni, sem gerð er í þessari till., er ekki svo auðvelt að átta sig á, hvernig á að framkvæma þetta mái. Ég vil m.a. benda á, að það hefur verið unnið fyrir 500 eða 600 þús. kr. í Ögurvegi fyrir lánsfé, og er svo víðar á landinu. Ég hygg, að hv. þm. hafi, þegar hann ritaði þessa brtt., verið með hugann ákaflega mikið í hernámsgöngu á því svæði, þar sem hann hefur æft sig í hernámsgöngu undanfarin ár, og alveg gleymt því, hvað gert er á öðrum stöðum í landinu, og hafi þess vegna hugsað eingöngu um þennan kafla í landinu, þar sem hann gefst upp annað hvert ár og lætur bílinn hirða sig, svo að hann geti komizt í bæinn, - hann hafi þá gleymt Vestfjörðunum og Austurlandinu á sama tíma. Ég skal ekki eyða tíma hv. Alþ. til þess að ræða meira þessi atriði, óska eftir því, að till. verði látin ganga til allshn. Ég á þar sæti sjálfur og fæ þá, tækifæri til þess að athuga málið og m.a. fá hv. flm. á fund með allshn. til þess að fá nánari skýringu á því, hvað þeir meina með sinni till., sem mér sýnist að sé heldur óskýrt orðuð, eins og hún er hér á blaðinu. Ég skal með ánægju biðja hv. formann n. um að kalla þá á fund til n. til þess að vita, hvort þeir gætu gefið frekari skýringar, hvað þeir meina með till.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að blanda mér inn í þessar umr. Það eru aðeins ummæli hv. þm. Sigurvins Einarssonar áðan um það, að flugvöllurinn á Patreksfirði hafi verið byggður í heimildarleysi  Hv. þm. ætti ekki að vera svona óvarkár í ummælum sínum hér á hv. Alþ. Hv. þm. fer algerlega rangt með, og ég tel ástæðu til að vekja athygli á því. í fjárlögum yfirstandandi árs eru veittar 10 millj. 720 þús. kr. til flugvalla. Þessu fé er ekki skipt, vegna þess að ætlazt er til, að flugráð geri það. Flugráð gerði till. til rn. um flugvöll á Patreksfirði. Þess vegna var hann byggður fyrir hluta af því fé, sem veitt var á þessu ári til flugvallagerða. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja meira um þetta. En þakklæti hv. þm. fyrir þessa framkvæmd kemur dálítið einkennilega út, þegar hann í leiðinni gerir tilraun til þess að blekkja hv. alþm. og þjóðina alla, sem fær fréttir hér úr þinginu, með því að segja: Að vísu var þar unnið gott verk, að þessi flugvöllur er kominn, en það var gert í heimildarleysi.



Herra forseti. Nokkrar umr, hafa hér orðið um þáltill. Sigurðar Bjarnasonar og nokkurra fleiri þm. Sjálfstfl. um vegabætur á Vestfjörðum og um brtt., sem fram er komin við þessa till. frá Sigurvín Einarssyni og nokkrum öðrum hv. þm. Framsfl. Þáltill. þeirra sjálfstæðismannanna fer ekki fram á mikið, hún er í anda hógværðarinnar, enda sjálfsagt ekki þörf mikils að biðja eða krefjast að því er snertir vegamál á Vestfjörðum. Þessi till. fer fram á það að skora á ríkisstj. að fela vegamálastjóranum að láta gera áætlun um vegagerð á Vestfjörðum. Og hvað á þessi áætlun að gera? Hún á að stefna að því takmarki, að lokið verði á sem stytztum tíma öllum aðalvegunum um þennan landshluta og tryggt öruggt akvegasamband milli byggðarlaga hans meginhluta árs. Ég fæ nú ekki skilið, að ein fróm ósk til ríkisstj. geti orkað þessu, stefnt að því takmarki með þál., að lokið verði á sem stytztum tíma öllum aðalvegum um þennan landshluta, og tryggt akvegasamband um hann meginhluta árs. Það er máttugt orð þetta, það verð ég að segja, og þarf ekki mikið til, til þess að bæta samgöngurnar á Vestfjörðum, ef ekki þarf annað til. Mér finnst þessi till. vera í meiri ævintýrastíl en sem þskj. á Alþingi, ævintýri fyrir börn, það verð ég að segja. Ég held, að það sé ekki ofmælt af hv. þm., sem hér talaði áðan, 4. þm. Vestf. (SE), að það er ekki þörf á svona till. Hún gerir ekkert gagn í því mikla máli, sem hún fjallar um. Ég væri miklu hræddari um það, að þessi till. leiddi til, að það yrðu settar í gang víðtækar rannsóknir, tímafrekar, og sagt: Aðgerðir í vegamálum á Vestfjörðum verða að bíða, þangað til niðurstöður rannsóknarinnar liggja fyrir. - Hún gæti orðið til tafar. Og þó veit ég ósköp vel, að hv. flm. hennar hafa áreiðanlega ekki meint það að verða vegamálum Vestfjarða til tjóns. En helzt gæti þó af henni leitt, að það væri beðið með fjárveitingar o aðgerðir í vegamálum, þar til þessari nauðsynlegu undirstöðurannsókn væri lokið. En að hún gæti hraðað nokkrum aðgerðum í vegamátum Vestfjarða, það fæ ég ekki séð, og væri gott að fá skýringu á því, hvernig það mætti verða, að till. eins og þessi, svona lauslega orðuð, geti stefnt að því takmarki, að lokið verði á sem stytztum tíma öttum aðalvegum um þennan landshluta og hann verði akfær meginhluta ársins. Nei, það, sem hér hefði þurft með, var það, að þessir hv. þm., sem sjálfsagt eru mikils megnandi í sínum flokki allir saman og eru nú í stjórnaraðstöðu og einn af þeim formaður fjvn., sá, sem rekur endahnútinn á þetta, er í þeirri aðstöðu, að vera formaður fjvn., annar af tillögumönnunum er fyrrv. formaður fjvn. og þriðji einn af forustumönnum flokksins, og svo er þarna einn með frá Alþfl., - þessi hersing ætti að geta valdið miklu um það, hvaða fjárveitingar fást til akvega á Vestfjörðum, til brúargerða á Vestfjörðum, til hafnarmála á Vestfjörðum á þessu þingi, á þeim fjárlögum, sem nú á að fara að afgreiða. Það væri ekki í ævintýrastíl, það væri í realistískum stíl, og það er betra að tala í realistísku máli um vegamál á Vestfjörðum heldur en í ævintýrastil fyrir börn. Hv. 1. þm. Vestf. taldi ástæðu til að vekja athygli á, að það hefði verið gremjutónn í ræðu hv. 4, þm. Vestf. Ég hneykslast ekkert á því. Ég þóttist líka finna gremjutón í hans máli. En það getur enginn þm. Vestf. staðið upp á Alþ. og talað um vegamál Vestfjarða og samgöngumál þeirra án þess, að það gæti gremju í rómnum og gremju í hans máli, því að það er ástæða til þess. Og ég skil ekkert í hv. 1. þm. Vestf., að hann skuli einmitt spjalla um þetta með ánægjuhreim, eins og malandi kisa, ánægð. Og þá er það allt út af því, hvað mikið hafi lagazt síðan hann varð þm. fyrir nærri tveimur áratugum. Það hefur svolítið þokazt í áttina á þessum tíma og hefði gert, hver sem hefði verið þm. þessa landshluta. En þegar litið er yfir árangurinn og ástandið, eins og nú er, þá er engin ástæða til þess að tala í ánægjutón eða mala. Hér var verið að tala um það, að hv. 4. þm. Vestf. hefði eitthvað ofmælt, en ég vík að því aftur, sem hv. 1. þm. Vestf. sagði í sínum ánægjutón hér áðan. Hann sagði, að það væri hægt að aka um allt þetta svæði núna. Hvílík reginfirra! Var ekki hv. 1. þm. Vestf. á ferðatagi um Vestfjarðakjördæmi s.l. sumar? Hvað gerði hann, þegar hann kom í Bjarnarfjörð? Ók hann ekki áfram á sínum bíl norður um Strandir, norður í Kaldbaksvík og þaðan í Reykjarfjörð og áfram um Árnesveg og um allar byggðir, um allt héraðið? Nei, hann gerði það ekki. Og af hverju gerði hann það ekki? Hann var á bíl. Hann komst norður í Bjarnarfjörð. Þá dugði hans bíll ekki lengur. Þá fékk hann ungan mann til þess að flytja sig á jeppa. Og svo fékk hann bát, af því að hann vildi ekki fara þetta fótgangandi, það er hægt að klöngrast það þannig náttúrlega, en á sínum bíl komst hann ekki. Og þar þraut, að jeppinn komst ekki lengra, og þá varð hann að grípa til bátsins. - Eða vestur í Barðastrandarsýslu, þar sem hv. alþm. var líka á ferð, eins og vera ber. Hann ætlaði út í Lokinhamra. Fór hann ekki akandi á sínum bíl? Onei. Hann lagði ekki heldur á sig að fara labbandi, sem varla er von um mann á áttræðisaldri. En hann fékk sér bát og fékk sig fluttan, horfði upp á vegarstæðið af sjó. Vegarstæðið, segi ég, ekki veginn, því að enginn vegur er þar nema mitt á milli bæja. Svo segir þessi hv. þm. hér til þess að villa þingheimi sýn: Það er hægt að aka um allt héraðið. - Þetta eru reginósannindi. Það er fjarri því, að það sé hægt að aka um Vestfjarðahérað allt saman. Og það þarf ekkert að vitna til annarra manna ferðalaga en hv. þm. sjálfs. Hann kemst hvergi nærri um allt Vestfjarðakjördæmi á neinum bíl, ekki einu sinni á rússneskum jeppa, sem hann hafði þó lengi í sínum förum og ég tel einasta farartækið, sem hægt er að klöngrast á um meiri hl. kjördæmisins. En öðrum farartækjum er þetta kjördæmi varla bjóðandi en farartækjum, sem eru búin til fyrir lélega vegi, nánast til að komast um vegleysur. Menn voru að brosa að þessu. Ég mætti einu sinni hv. 1. þm. Vestf. á fundi í Bíldudal, og þá var hann að kalla mig og Karl Guðjónsson, sem þar vorum til leiks mættir á móti honum, umboðsmenn Rússa, og þá varð mér að benda fundarmönnum út um dyrnar, að þar stæði rússneskur jeppi og á honum væri þáv. þm. Barð., sem hefði umboð fyrir þessar rússnesku bifreiðar og væri því einasti umboðsmaður Rússa í þessum sal mér vitanlega. Ég tel sem sé, að hv. þm. hafi ofmælt, þegar hann til þess að slá nokkrum ljóma á sinn þingmannsferil, nokkuð langan þingmannsferil, sagði um hv. 4. þm. Vestf.: Hann var ekki að fjölyrða um það, hve mikið hefur áunnizt í vegamálum Vestfjarða frá því að ég varð þm. Nú er hægt að aka um allt kjördæmið. - Ég hef sannað og sýnt fram á, að þetta er mikil fjarstæða. Það er mikið oflof um afrek hv. þm. að segja, að nú sé árangurinn sá, að það sé akfært um allt kjördæmið. Það, sem við þyrftum nú að fá í staðinn fyrir rannsókn, er það, að Árneshreppur kæmist í akvegasamband við akvegakerfi landsins. Það væri vel að verki verið, ef það fengist í gegn á þessu þingi, og það þarf ekkert að rannsaka til þess. Það þarf hvorki að rannsaka vegarstæðið frá Ingólfsfirði til Ófeigsfjarðar né gera neina sérstaka rannsókn á því, hvað það kosti. Vegamálastjóri veit ósköp vel nokkurn veginn, hvað það kostar að leggja hvern km vegar, bæði á Vestfjörðum og annars staðar. Og það þarf ekkert annað en mæla vegalengdina út á korti. Það er ekki rannsókn, sem þarf til þess að Árneshreppur komist í akvegasamband. Það þarf fjárveitingu, og það þarf framkvæmdir og ekkert annað. Við erum tilbúnir án nokkurrar rannsóknar að fá þennan veg lagðan. í annan stað, það þarf fjárveitingar til brúa og vega, til þess að Snæfjallahreppur í Norður-Ísafjarðarsýslu komist í akvegasamband við akvegakerfi landsins, hvorki rannsókn né neinar áætlanir, þær koma að engu haldi. Þá þarf í þriðja lagi stórkostlegar fjárveitingar til þess, að ytri hluti Ögurhrepps sé í akvegasambandi. Hann hefur engan veg nú. Það þarf fjárveitingar til þess að leggja meginhlutann af aðalvegunum um Vestfirði. Þetta eru, eins og hv. þm. þó í öðru orðinu játaði, að miklu leyti ruðningsvegir, og það þarf að byggja þá. Það þarf stórfé í að byggja veg yfir Breiðdalsheiði, næsta fjallveg við Ísafjarðarkaupstað. Það var vegleysa s.l. sumar. Það var ekki boðlegt neinum venjulegum bil að klöngrast um þann veg eða vegleysu. Það er gamall ruðningsvegur og hefur verið vanræktur í viðhaldi, og liggur mikið á því, að þessi vegur sé lagður. En rannsókn held ég að sé engin nauðsynleg undirstaða þarna. Vegavinnuverkstjórarnir þekkja þetta land, vegamálastjóri þekkir það líka. Og öll skilyrði til vegagerðar á Vestfjörðum eru svo kunn öllum þeim mönnum, sem um þetta eiga að fjalla, að þeir vita nákvæmlega, hvað km í slíkum vegi kostar. Þeir vita ósköp vel líka, hvaða kröfur eru gerðar til vega, um hæð þeirra og breidd. Og það eru ekki gerðar fyllstu kröfur. Það þarf vitanlega að byggja upp veg líka til byggðar eins og Ingjaldssands. Það eru örfá ár, síðan hægt var að klöngrast það á bil, og svolítið hefur verið lagfærður ruðningsvegurinn þangað, en enginn akvegur hefur verið þangað byggður, enginn vegur, sem neinn getur gert sér vonir um að sé nothæfur nema um hásumarið. Allar byggðirnar vestan Patreksfjarðar bíða eftir því að fá atmennilega vegi. Þó að hv. þm. segði hér áðan, að það væri hægt að aka um allt Vestfjarðahérað, þá kom ég í eina byggð vestan Patreksfjarðar í sumar, þar sem búendurnir sögðu: Það lítur út fyrir, að íslenzka ríkið ættist ekki til þess, að við séum í íslenzku þjóðkirkjunni, því að okkur er meinað að komast til okkar sóknarkirkju nema með því að fara margfalt lengri vegalengd en ef við fengjum veg hér úr byggðinni okkar og yfir til kirkjunnar í næstu vík. En það hefur ekki fengizt. Það hefur ekki fengizt alla þingmannstíð hv. þm., Gísla Jónssonar, sögðu þeir. Vegur frá Kollsvík til Breiðuvíkur er til, hefur verið lagður krókaleiðir margfalt lengri veg. En þeir eiga ekki veg að sinni þjóðkirkju og sögðu, - mér fannst það vel sagt: Við erum að hugsa um að segja okkur úr þjóðkirkjunni. Við sjáum ekki annað en það sé til þess ætlazt, að við komumst ekki til okkar sóknarkirkju. - Og svo er hv. þm. í ánægjutón að hjala um það hér á Alþingi, að það sé hægt að aka um allt þetta kjördæmi. Það má vel vera, góðir þingbræður, að það gæti gremju í minni rödd líka eins og hv. 4. þm. Vestf., en ég bið engrar afsökunar á því, hef til þess fyllstu rök.  Nei, ég bíð ekki eftir því með neinni eftirvæntingu, hvort þessi fánýta till. verður samþ. eða felld. Hún gerir ekkert tjón, nema hún helzt yrði til tafa, vegna þess að menn gætu vitnað til þess, að víðtæk rannsókn væri í gangi og það væri ekki ástæða til fjárveitinga eða aðgerða, fyrr en henni væri lokið. Þess vegna finnst mér, að hún væri líkleg til þess að gera heldur tjón en gagn. En það verður þá varla mikið, og ef flm. hefðu heldur ánægju af því, að hún yrði samþ., þá get ég alveg eins gefið það eftir. Brtt., sem hér liggur fyrir, er um það að skora á ríkisstj. að láta Vestfirði og Austurland njóta jafnréttis um lánsfé til vegagerðar við þann landshluta, þar sem að tilhlutan ríkisstj. er nú þegar unnið að vegagerð fyrir lánsfé. Og það vita allir, að hér er átt við hina stóru lántöku til akbrautarinnar milli Reykjavíkur og Keflavíkur, 50 km vegalengd. Þar á að undirbyggja mjög vandlega háan og breiðan veg og steypa slittagið, og er talið, að þetta kosti aldrei undir 50–60 millj. kr. Ég segi fyrir mig, að ef þessi brtt. fengist samþ. og hæstv. ríkisstj. fengist til að skilja hana, - hv. 1. þm. Vestf. taldi sig nú varla geta skilið hana, hún var á svo strembnu máli, - þá mætti ætla, að þarna fengist 25–30 millj. kr. lántaka til vegagerða á Vestfjörðum og önnur eins upphæð á Austfjörðum, 50–60 millj. kr. sem lánsfé til vegagerða á Austfjörðum og Vestfjörðum. Þannig mundi ég skilja till. Og ég játa það, að ég legði miklu meira upp úr því, að þessi breyting á till. fengist samþykkt, af því að hún er þó um áþreifanlega hluti, hún er um það, að veittar verði fjárveitingar sambærilegar til Austfjarða og Vestfjarða og þegar hafa verið veittar eða ákveðið að veita til ákveðins vegar hér á Suðvesturlandinu. Og ég er alveg sannfærður um, að það yrði ekki hægt að ljúka vegargerð á Vestfjörðum, þannig að öll sveitahéruð þar væru komin í akvegasamband við akvegakerfi landsins, þó að 25–30 millj. kr. færu í það, svo mikið er ógert. Má þó búast við, að látið væri sitja á hakanum að byggja þær aðalleiðir, sem enn þá eru óbyggðar í akvegakerfi Vestfjarða. Það er búið að byggja upp veg yfir Dynjandisheiði, en það er óuppbyggður vegur beggja vegna við hana, tugi km til hvorrar handar. Og þegar maður er nú á Dynjandisheiðinni, þá hygg ég, að bæði 1. þm. Vestf. og mér og öðrum Vestfjarðaþm. yrði hugsað til þess, að það vantar nauðsynlega að leggja 11–12 km vegarspotta úr Þorskafirði og upp á Dynjandisheiðarveg og þm. Vestf. hafa átt að fá bréf frá mjög mörgum Bílddælingum um það, að þessi vegur væri lagður, áttu að fá bréf á s.l. þingi, og þessar kröfur eru vakandi og þeim er haldið fast að okkur, því að mönnum hugnast ekki að því, ef Bílddælingur ætlar til Ísafjarðar, að þurfa þá að fara vestur yfir Hálfdán um Tálknafjörð, um Mikladal í Patreksfjörð, um Kleifarheiði frá Patreksfirði og austur eftir Barðaströnd og alla leið eftir Barðaströndinni, um Þingmannaheiði og Þorskafjörð og þaðan til Ísafjarðar, í staðinn fyrir, ef þessi 11 km vegur fengist lagður, að vera þá kominn upp á Dynjandisheiði og á, beina leið til Ísafjarðar. Menn eru ekki ánægðir með þetta, enda var undirritað bréf af líklega meiri hl. kjósenda í Bíldudal um þetta á s.l. vetri, og hefur þó ekki fengizt einn eyrir í þennan veg enn, með alla þá aðstöðu, sem þessir hv. tillögumenn hafa þó á Alþingi, með stjórnaraðstöðu í bak og fyrir og verandi þar væntanlega flestir eða allir miklir áhrifamenn. Nei, þá er hógværðin svo mikil, þegar menn eru í þessari aðstöðu, að þá koma þeir með fróma ósk um rannsókn og áætlun um vegamál á Vestfjörðum og annað ekki, og þá er þeirra óskum fullnægt. Nei, það, sem hv. fim. tili. ættu að gera núna, væri upp á vestfirzka vísu að skyrpa í lófana og herja nú bæði á Sjálfstfl. og Alþfl. um það að láta almennilegar fjárveitingar koma til vegamála, brúa og hafna á Vestfjörðum á þessum fjárlögum, einkanlega með tilliti til þess, að það séu kosningar í vor. Í upphafi næsta kjörtímabils væri svo hægt að tala í ánægjutón og mala svolítið um það, að mikið hefði áunnizt. Ég skal svo ekki orðlengja um þetta meira, tel þó málið meira en einnar messu virði. Ég mun með góðri samvizku sitja hjá við atkvgr, um till. hv. þm. Sjálfstfl., Sigurðar Bjarnasonar, Gísla Jónssonar, Birgis Finnssonar og Kjartans J. Jóhannssonar, á þskj. 59, af því að ég tel hana einskis verða, en mundi hins vegar greiða atkv. með till. hv. 4. þm. Vestf., Sigurvins Einarssonar, o.fl. á þskj. 100, af því að ég tel, að í henni felist ákveðin krafa um stórfellda fjárveitingu til Vestfjarðasamgangna, sem mundi, ef samþykkt væri, bæta verulega, en þó hvergi nærri til fulls, úr þessu verkefni, sem þar blasir við og við allir vitum að er ekkert hégómamál að koma áfram, því að það er þannig, að það er hvert byggðarlagið á fætur öðru að leggjast í eyði á Vestfjörðum. Ketildalahreppurinn, sem Gísli Jónsson, hv. 1. þm. Vestf., er alinn upp í, er að visna upp, er að leggjast í eyði. Og af hverju er hann að leggjast í eyði? Af því að vegirnir komu of seint. Þar var ekkert ræktanlegt land á að ganga nema mýrar, og það þurfti fyrst og fremst skurðgröfur, og þeim var ekki hægt að koma í hreppinn fyrr en vegirnir kæmu, og þá var það orðið of seint. Þá var flótti brostinn í liðið, og þess vegna er Selárdalur í eyði nú. Bakki, sem við Gísli báðir höfum átt heima á, liggur í eyði og hefur legið í eyði í mörg ár, og það eru eftir aðeins tveir bæir í þeim dal, sem þó milli fjalla er allur ræktanlegur. En vegirnir komu of seint, og þess vegna er Ketildalahreppur í eyði. Höfuðástæðan til þess, að Sléttuhreppur lagðist í eyði, var auðvitað einangrunin líka. Ástæðan til þess, að fólkið yfirgaf Grunnavikurhrepp í haust, var líka einangrunin. Það var einn af þeim hreppum á Vestfjörðum, sem ekki voru í akvegasambandi við vegakerfi landsins. Og á 7. tug aldarinnar þola menn ekki við, þegar þeir eru einangraðir og hafa ekki akvegi. Það vofir eyðingarhætta yfir þeim hreppum, sem ég áðan nefndi, bæði Árneshreppi og Snæfjallahreppi og að nokkru leyti Ögurhreppi líka vegna einangrunarinnar, vegna þess að þeir hafa ekki vegi, ekki frumaðstöðu, sem þjóðfélaginu ber að veita þeim, eins og t.d. samband við akvegakerfið. Það þarf ekki, þegar byggðin er farin að grisjast, annað en einn eða tveir búendur taki saman pjönkur sínar og yfirgefi sitt býli, til þess að hrunið komi. Þess vegna erum við ekki fullir af biðlund og ánægju, sem horfum upp á hvert byggðarlagið eyðast á fætur öðru, og það má hver sem vill leggja mér og öðrum það til lasts, að við erum óánægðir. Við erum hræddir um, að okkar hérað sé að leggjast í eyði.



Herra forseti. Það er ekki ýkjamargt í ræðu hv. frsm., sem ég þarf að víkja að. Hann telur það hina mestu firru, að ekki þurfi að gera áætlun um vegina, eins og þeir flytja till. um. Hvernig hefur þjóðin farið að því að byggja upp alla þessa vegi í landinu, án þess að önnur áætlun hafi verið gerð en sú, sem vegamálastjóri gerir eða lætur gera á hverju ári, um leið og hver kafli vegar er byggður? Það er ekki hægt að komast fram hjá þessu, að það þarf enga áætlun til að leggja vegi, aðra en þá, sem gerð er af vegamálastjórninni á hverju einasta ári. Hv. þm. minntist á það, að hann hefði nú eiginlega lagt alla vegi í Barðastrandarsýslu, því að þar voru engir vegir til 1942 nema vestur í Þorskafjörð. Hinir eru allir eftir hann! Ég vil ekkert vera að hrella hv. þm. á því að mótmæla þessu. Ég vildi helzt, að hann lifði í þessari skoðun það sem eftir er, ef hann hefur ánægju af því. En þá á hann ekki að lýsa vegunum svona hroðalega eins og hann gerir í þáltill., því að eftir henni að dæma eru ekki til vegir nema yfir hásumarið um nokkrar sveitir Vestfjarða, og það er í mótsögn við það, sem hann var að segja áðan. Hann sagði, að ég hefði ekki átt neinn þátt í umbótum á vegum í Barðastrandarsýslu, eftir að ég kom á þing. Ég lofa honum bara að vera í þessari trú líka. Fjárveitingarnar voru nefnilega meiri í minni tíð en þær voru hjá honum. En hann á aftur á móti þátt í öðru. Hann á þátt í því, að nú er dýrara að leggja vegi en var, svo miklu dýrara, að hækkun vegafjárins er ekki nema hluti af því, sem fjárlögin hafa hækkað á síðustu 4 árum. Hann má ekki gleyma því. Hv. þm. sagði, að það væri rangt, sem ég nefndi úr skýrslu vegamálastjóra, að ólagðir vegir í Norður-Ísafjarðarsýslu væru ekki nema 151 km fyrir fjórum árum. Ef skýrslan væri nú svona, þá væri hún bara vitlaus. Það er gott, að vegamálastjóri fær að vita, hvernig hv. þm. lítur á vinnubrögð hans. En samt flytur hann þáltill. um að fela honum að gera áætlun, rannsaka og gera áætlun, manninum, sem sendir Alþingi vitiausa skýrslu. Þá kvartar hv. þm. undan því, að ég sé að mæla fyrir því, að lánsfé fáist til vegabóta á Austurlandi. Ja, var það nú hneyksli! Nú er einn af hv. þm. Austf. meðflm. að brtt., en frsm. hefur nú gleymt því. En það er sama. Mér þykir jafnsjálfsagt að flytja till. um það eins og Vestfirði, fyrst Austurtand er svona illa sett eins og ég hef nefnt dæmi um. Eða hefur hv. þm. ekkert við það að athuga, að fullgerðir vegir í Austurlandskjördæmi eru 37.2% af þjóðvegunum þar, þegar í flestöllum öðrum kjördæmum, nema Vestfjörðum og reyndar Vesturlandi, eru það 70–83%? Ætli þeir séu eitthvað of vel settir þarna fyrir austan? Þá kom hv. frsm. með skýringu á flokkuninni á vegunum, sem ég spurði um. Eins og ég sagði, þá stendur það í till., að það séu aðalvegir, sem á að leggja áherzluna á, og ég skildi þetta ekki vel. Hann segir, að þarna sé um að ræða þjóðvegi og atvinnuvegi. Þetta er í fyrsta sinn, sem ég heyri vegi flokkaða í þjóðvegi og atvinnuvegi. Hitt vissi ég um, að það voru til þjóðvegir, sýsluvegir og hreppavegir, en ég hef ekki heyrt þetta fyrr, að það væru til vegir, sem hétu þjóðvegir og atvinnuvegir í þessum skilningi. Hv. þm. segir, að það sé ekkert sérstakt um lánveitingu þá til Keflavíkurvegar, sem ég minntist á, og segir, að það sé alltaf verið að taka lán í vegi, það sé ekkert nýtt á ferðinni. Ég held, að þetta sé rangt hjá hv. þm. Ég held, að ríkið hafi ekki tekið lán í aðra vegi. Ríkið er ekki að taka neitt lán í vegi, þó að héruðin fái heimild til þess að leggja veg fyrir sina eigin peninga. Eða hefur ríkið greitt vextina af því fé, sem hefur farið í þá vegi, sem unnir hafa verið fyrir lán heiman frá? Ég hef ekki heyrt, að þeir, sem taka lán, þurfi ekki að borga vexti af lánunum. Það eina, sem hefur skeð í þeim tilfellum, er það, að heimahéruðin hafa fengið leyfi vegamálastjórnarinnar til þess að leggja vegi og fá verkstjóra ag vinnuflokka vegagerðarinnar til þess að gera það. Þeir hafa lagt til féð. Um þetta er allt annað að segja hvað snertir lánveitingu til Keflavíkurvegar. Að lokum drap hv. þm. á það, að ég mundi vera í einhverri hernámsgöngu þarna um Vestfirði, og honum er alveg sérstaklega illa við það, ef menn fara að ganga. Það er honum mikill þyrnir í augum. Menn eiga yfirleitt ekki að ganga, - ganga á móti erlendri ásælni eða kröfum, það eiga menn ekki að gera! Og mér skilst á hv. þm., að hann vitji ekki heldur ganga á móti stefnu stjórnarflokkanna í vegamálum, sem hv. 9. landsk. lýsti í Ed., að vegaféð færi til þeirra héraða, þar sem fólkið er flest. Hann vill ekki ganga gegn þeirri stefnu heldur. Hann vill ekki ganga. En ætli hann vilji þá skríða? Hæstv. vegamálaráðherra var að víta mig fyrir, að ég hefði fundið að því eða réttara sagt minnzt á það, að flugvöllurinn í Patreksfirði væri byggður, án þess að til hans hefði verið nein fjárveiting. Og hann sagði, að ég hefði sagt, að ríkisstj. hefði gert þan í heimildarleysi. En -hann sagði það nú rangt. Ég nefndi ekkert heimildarleysi. Ég sagði, að hún hefði gert það án þess að hafa fjárveitingu og meira að segja eftir að Alþingi var búið að fella fjárveitingu til þessa flugvallar. Hann segir, að þetta hafi verið gert fyrir fé, sem hafi verið óskipt af Alþingis hálfu og ríkisstj. hafi skipt á milli flugvalla. En sannleikurinn er sá, að það var eytt miklu, miklu meira í flugvelli í landinu en fjárveitingin var, og það var þess vegna ekki hægt að byggja flugvöllinn á Patreksfirði fyrir það fé, fyrst það vantaði svo mikið á, að það dygði í það, sem gert var. Hvaðan hæstv. ríkisstj. hefur tekið féð, hvort hún hefur tekið það að láni eða úr kassanum, það skal ég ekkert um segja. En það er held ég óvenjulegt, að Alþingi felli fjárveitingu í ákveðið verk, en svo er verkið unnið fyrir fé af einhverjum óskiptum fjárlagalið. Ég held, að það sé óvenjulegt. En ég var annars að þakka hæstv. ríkisstj. fyrir þetta og ekkert annað. Og ég endurtek þakklæti mitt fyrir flugvöllinn, þótt þeir væru búnir að fella það, stjórnarsinnar, í 4 ár að veita til hans fé.



Herra forseti. Ég skal aðeins nota hér örstuttan tíma til þess að gera aths. við ummæli, sem þarf að leiðrétta, en ekki ræða meir efni málsins. Hv. 4. landsk. sagði, að þessi till. væri aðeins frómar óskir og sáralítils virði. En hún kom þó svo við taugarnar í þessum hv, þm. og einnig hv. 4. þm. Vestf., að þeir geta ekki rætt einu sinni málið efnislega, heldur fara þeir inn á allt aðrar brautir, hafnarframlög o.fl., sem ekki kemur þessu máli við, rússnesk umboð og annað þess háttar, þannig að eitthvað hefur till. snert þeirra hjartastrengi, þótt hún sé ekki veigameiri en þeir vildu vera láta. Ég skal svo ekki ræða um það meira. En það er rangt hjá hv. 4. landsk., að ég hafi sagt, að það væri hægt að aka um allt Vestfjarðahérað. Ég sagði, að það væri hægt að aka svo að segja á hvern bæ í Barðastrandarsýslu. Vildi ég aðeins leiðrétta þetta. Það var óþarfi fyrir hann að ræða um þessi atriði, eins og hann gerði hér, vegna þess að ég hafði aldrei sagt það og mér var fulltjóst, að ekki var hægt að aka um héraðið, svo að hann hefði getað sparað sér allan þann kafla. Hann minntist á menn, er kæmust ekki í kirkju sína. í þessu sambandi þykir mér rétt að upplýsa, að Rauðasandshreppur er sá einstæðasti hreppur í landinu að því leyti til, að það þarf að fara yfir 7 fjallgarða til þess að komast á hvern bæ. Og ég hygg, að það sé enginn annar hreppur í landinu, sem þannig er settur. En það hefur þó tekizt í einni þingmannstíð og þar sem Sjálfstfl. hefur setið að völdum að koma bílvegum á hvern bæ í Rauðasandshreppi, yfir alla þessa 7 fjallgarða. Og ef hv. þm. heldur, að það hafi ekki kostað nein átök, þá er það mikill misskilningur, enda fékk Rauðasandshreppur alla þá tíð, sem ég sat fyrir þá sem umboðsmaður, sem næst 1/3 af öllu framlagi til veganna í Barðastrandarsýslu, vegna þess að það var viðurkennt, að mennirnir, sem bjuggu við svona erfið skilyrði, þyrftu einmitt að fé, hjálp til þess að geta tengt bæina saman. Hitt er svo rétt, að það er ekki hægt að komast beina leið yfir hálsinn frá Kollsvík til Breiðuvíkur, en það er hægt að komast aðrar leiðir á bílum að og frá kirkjustað. En hvers vegna lét ekki ríkisstj., sem þessi hv. þm. átti sæti í, leggja þennan veg á þeim tíma, sem þeir sátu við völd? Hvers vegna gerðu þeir það ekki? Voru þeir að ota þessu fólki út úr þjóðkirkjunni? Maður skyldi þó ætla, a,ð hv. 4, þm. Vestf. hefði haft áhuga fyrir því að gera þetta í sínum eigin fæðingarhreppi. En þetta var ein af leifunum, sem þessi hæstv. ríkisstj, lét eftir handa okkur að leysa, og skal ég koma nokkru nánar inn á það síðar. Mér þykir líka rétt að leiðrétta það, sem er algerlega rangt, að eini umboðsmaður Rússa hér á landi sé 1. þm. Vestf. Ég hef nefnilega aldrei haft þetta Rússaumboð, sem hv. þm. er að tala um. Ég hef nefnilega aldrei lagzt svo lágt að taka að mér umboð fyrir nokkurn Rússa, hvorki á pólitísku sviði, efnahagssviði né viðskiptasviði. Ég hef aldrei haft neitt umboð fyrir þá. Ég ætti að vita það eins vel og hv. þm., hvort ég hef haft það eða ekki, svo að það er alveg óþarfi fyrir hv. þm. að reyna að þvo af sér rússneska litinn með því að reyna að klína því yfir á mig. En því verra er þeirra umboð, að umboðið er pólitískt, að reyna að koma yfirráðum Rússa á Ísland, ekki yfir einhverjum bílum, heldur pólitískt. Að því hefur stefnt allt þeirra starf hér á Alþingi og utan Alþingis.

Ertu alveg viss?

Ég er alveg vísa um það. Ég þekki svo vel hjartalag þessara manna beggja, að ég er alveg viss um það, að það er þeirra hjartans ósk að reyna að koma sem mestum áhrifum á íslenzka pólitík frá Rússlandi. Þó að hv. 4. landsk. vilji bregða á sig grímu í sambandi við þessi mál, það haggar ekkert minni skoðun á þeim málum. Ekki var nú betur orðuð brtt. við þáltill. en það, að hv. 4. landsk. þurfti að fara að skýra, hvernig hann mundi skilja hana. Ég held, að það þurfi sérstæða skilningsgáfu til þess að geta skilið brtt. þannig, að verði hún samþykkt, tryggi hún Vestfjörðum 30 millj. kr. í vegagerðir. Ég held, að það þurfi að orða hana miklu skýrar, ef á að tryggja það, að Vestfirðir fái 30 millj. í vegagerð, því að eins og ég sagði er till. orðuð þannig, að það er ómögulegt að finna út, hvað ætti að gera, ef hún væri samþ. Ég vænti þess, að hv. allshn. lagi orðalagið á till. þannig, að það verði hægt að skilja hana, ef meiri hl. n. vill láta breyta till. á þann hátt eins og ætlazt er til í brtt. Það var annað atriði, sem mér þykir tíka nauðsynlegt að leiðrétta hér. Það er verið að drótta því að mér sem 1. þm. Vestf., að ég hafi leynt ákveðnu bréfi í sambandi við Trostansfjarðarveg. Þetta er alveg rangt. Það er viðurkennt af oddvitanum, að hann sendi samrit af þessu bréfi til hv. 4. þm. Vestf. Þetta var ekkert leyniskjal. Hann hefur að vísu borið það af sér, hann hafi aldrei fengið bréfið, og vill kenna póststjórninni um það. En það geta öll lítilmenni gert. Það geta öll smámenni gert að láta ásaka aðra fyrir, að þeir hafi ekki gert skyldu sína. Við hinir vitum, að hann fékk bréfið, eins og við vitum það líka, að allir þm. Vestf. fengu að vita, hvað í þessu bréfi var. Ég get hins vegar upplýst hv. 4. landsk. um, að þetta mál var rætt á opinberum fundi á Bíldudal og sætzt við þessa menn um það, hvernig þeir vildu láta leysa þessi mál. En einkennilegast var nú, þegar hv. þm, lét það í ljós, að við skyldum ekki gera meiri kröfur í þessum málum núna, af því að kosningar væru fram undan. Ég hef nefnilega aldrei þurft að sækja mín atkv. í Vestfirðingafjórðung með neinum mútum og mun aldrei reyna það.

Eru það mútur að gefa kosningaloforð?

Kosningaloforð, sem ekki er hugsað að uppfylla, eins og hvað eftir annað hefur verið gert af þessum hv. þm., eru ekkert annað en mútur. Ég spyr svo að síðustu, á meðan ég er að tala við hv. 4. landsk.: Hvers vegna löguðu ekki þessir hv. þm. öll þessi vandamál í vegamálum Vestfirðinga, meðan þeir höfðu hér meiri hl. í ríkisstj.? Því var þá ekki lagður vegur út í Grunnavík? Því var þá ekki lagður vegur um alla þessa staði og vegirnir byggðir upp? Það er alveg óhugsandi verk fyrir hv. 4. landsk. að telja Vestfirðingum trú um það, að ég hafi verið minna liðtækur í vegamálum Vestfjarða en ríkisstj. eða þm, þeir, sem áttu sæti á þingi 1956–1958. Það er alveg óvinnandi verk, hvað sem þeir segja um þessi mál hér á Alþingi. Hv. 4. þm. Vestf. skal ég aðeins svara því, sem hann bar á mig, að ég ætti sök á því, að nú væri dýrara að byggja upp vegi en áður. Þetta er algerlega rangt. Hann og hans stjórn á árunum 1956–1958 skildu eftir fjárhag ríkisins og þjóðarinnar í því ástandi, sem var óþolandi, og það kom í okkar hlut að rétta það við. Og ef nokkuð hefur orðið dýrara í þessu landi, síðan þessi stjórn tók við, þá er það vegna þeirra, sem stjórnuðu áður og sökktu þá fjárhag þjóðarinnar á kaf, svo að það varð reglulegt þrekvirki að bjarga fjárhagnum frá hruni, eins og hv. 2. þm. Vestf. sagði á þeim tíma, þegar hann sagði, að allt væri að fara hér fram af björgunum og engu væri hægt að bjarga, svo að það er ekki okkar sök. Það er hins vegar hreint kraftaverk af þessari hæstv. ríkisstj. nú að hafa unnið upp álit erlendis og innanlands á núverandi fjárhag þjóðarinnar. Hann skal því beina þeim geiri sínum til síns ágæta samþingismanns, hv. 2. þm. Vestf., en ekki til okkar. Um önnur atriði ætla ég ekki að svara. Það er ekkert nýtt fyrir mig að hlusta á hv. 4. þm. Vestf. haga orðum sínum þannig, að áheyrendur hlæja og gera grín að þeim orðum, sem hann segir. Það er ekkert nýtt, það hef ég búið við í fjöldamörg ár, svo að ég þarf ekki að vera að svara því.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Vestf. var nú ekki alveg eins fullur af sjálfsánægju með ástandið um vegamál Vestfjarða eins og í sinni fyrri ræðu. Ég hef því ekki ástæðu til að vita hans ræðu nú, eins og ég áður gerði. Það var miklu minna af sjálfshóli í ræðunni nú, og vottaði þó enn fyrir. Hann sagði, að þessi till. hefði þó komið við taugarnar í mér og hv. 4. þm. Vestf. Það er ekki till. Það er ástandið í vegamálum Vestfjarða, hið hörmulega ástand vegamálanna, sem kemur við taugarnar í mér og helzt hefði þurft að koma við taugarnar í hv. 1. þm. Vestf. líka. Það er ekki við það unandi, að þegar hann lítur yfir þennan langa þingmannsferil sinn, þá skuli hann geta verið rólegur og ánægður yfir ástandinu í vegamálum Vestfjarða. Svo mikill þykkskinnungur hefur einn af þm. Vestfirðinga ekki leyfi til að vera. Hv. þm. bar það af sér, að hann hefði sagt í sinni fyrri ræðu, að það væri hægt að aka á bíl á hvert heimili í héraðinu. En þetta skrifaði ég þá, þegar hann sagði það, upp eftir honum. Hann sagði: Það er hægt að aka um allt þetta byggðarlag nú. - Hvað átti hann við með „þetta byggðarlag“? Átti hann við Rauðasandinn eða átti hann við Barðastrandarsýslu eða átti hann við Vestfjarðahérað, sem hann er nú þm. fyrir? Ég lagði það þannig út, að hann væri að tala um Vestfjarðahérað. Hann segir nú, að hann hafi átt við Barðastrandarsýslu. En einnig það væri ofsagt. Hann þarf á margan bæinn í Barðastrandarsýslu að klöngrast yfir vegleysur og getur ekki ekið þangað á bil. Sú varð raunin á, þegar hann ættaði til Lokinhamra og Hrafnabjarga s.l. haust.  Hann fjölyrti nú nokkuð mikið um, hversu miklar vegabætur hefðu orðið í Rauðasandshreppi í sinni þingmanastíð. Ég efa það ekki, að meginhlutinn af þeim vegaspottum, sem þar eru nú til, hefur orðið til á síðustu 20 árum. En hv. þm. má ekki gera sig ánægðan með, að það hafi eitthvað lagazt í einum hreppi. Hann er þm. fyrir Vestfjarðakjördæmi núna, og það er það, sem gildir, að hann vinni fyrir Vestfjarðakjördæmi og komi auga á þörf þess. Hann má ekki leyfa sér að líta nú á það með sjálfsánægju, hvað áunnizt hafi í Rauðasandshreppi, og vantar þar þó mikið á. Svo að ég víki að einstöku atriði, sem hv. þm. taldi ástæðu til þess að leiðrétta, þá var það skrýtlan, sem ég sagði um það, þegar ég hafði kallað hann umboðsmann Rússa á Bíldudal, því að hann hafði þá umboðið fyrir rússnesku bifreiðarnar.  Þá var það viðvíkjandi bréfinu, þegar Bílddælingar tugum saman  Hv. þm. taldi, að ég hefði verið að gefa þeim vísbendingu um það, þm. Sjálfstfl., að gefa nú rífleg kosningaloforð, af því að kosningar væru að vori. Þarna hefur hann alveg misskilið mál mitt. Ég beindi því til hv. þm. að vera nú ekki með neina tilburði álíka fánýta eins og þessa hégómatill., heldur beita aðstöðu sinni, sem ég tel vera mjög sterka. Fyrrv. formaður fjvn., núv. formaður fjvn., stærsti flokkur þjóðarinnar í samstarfi við Alþfl. með meiri hl., ríkisvaldið í höndunum, þessir aðilar geta gert mikið, ef þeir vilja, og þörfin er mikil á Vestfjörðum að láta verkin tala, og það að láta þetta koma á fjárlögin núna, hvað skuli gert á næsta kjörtímabili, á næsta ári, á fjárlagaárinu 1963, það yrði aldrei flokkað undir kosningaloforð, það væru fuglar í hendi, en ekki á þaki, ekki í skógi. Það væru hlutir, sem kæmu og væri ekki svo auðvelt að smokra sér hjá eftir kjördag. Þess vegna legg ég allt upp úr því, að það sjáist eitthvað áþreifanlegt, sjáist, hvað á að gera og hve miklar fjárveitingar eiga að verða á þessa árs fjárlögum, sem við á næstu dögum förum að fást við að afgreiða. Og ég er alveg viss um það, að hv. 1. þm. Vestf. yrði ekkert sakaður um nein kosningaloforð og kosningabrellur, ef hann sýndi þann dug að koma þessu fram á pappírinn, þótt ekkert væri lagt fram nema prentsvertan og pappírinn núna. Hann spurði, hv. þm.: Hvers vegna lögðum við ekki alla þessa vegi, þegar vinstri stjórnin var? - Vinstri stjórnin sat í 21/2 ár. Hún gerði ýmislegt, hafði ærnum hnöppum að hneppa. Hún kom líka nokkuð við sögu í samgöngumálum Vestfjarða. Hún kom líka við sögu við atvinnulífið á Vestfjörðum, reisti t.d. ýmislegt úr rústum á Bíldudal, þar sem voru til rústir, því miður, og atvinnulífið hefur notið þess síðan. Það er alveg rétt, æskilegt hefði verið að geta leyst alla hluti þá. En það er aldrei hægt á 21/2 ári að leysa alla hluti. Og krafan, sem ég geri til hv. 1. þm. Vestf., er miklu smávægilegri en krafa hans um, að við hefðum leyst alla hluti á 21/2, ári. Hún em sú að láta nú sjást, þegar hann hefur mjög góða aðstöðu á Alþingi, sem hann lengi hefur haft, verulega á fjárlögum ársins, hvað hann getur gert Vestfjarðakjördæmi til gagns, t.d. í samgöngumátum, í viðbót við öll þau ósköp, sem hann er búinn að gera á seinustu 20 árum, af því að það vantar svo mikið til, þrátt fyrir það þó að hann hafi haft tífalt lengri tíma en vinstri stjórnin fyrir sér. Mínar kröfur og óskir til hans eru því sanngjarnar, miklu sanngjarnari en hans, þegar hann bregður mér og öðrum um það að hafa ekki komið þessu öllu í kring á 21/2 ári. En ég harma það að fá ekki betri undirtektir hjá hv. þm. í valdamikilli aðstöðu um þessi mál heldur en ég hef enn þá fengið og skildi það ekki almennilega, þegar hann fór að tala um, að það væri nú sök sér með veg hér suður frá, sem byggður er upp breiður og hár og á að steypast, því að það væri hernámsbraut. Eiga Vestfirðir kannske að gjalda þess, að þar er ekki hægt að byggja hernámsbrautir? Er þessi áhugi fyrir Keflavíkurveginum kominn frá hæstv. ríkisstj., af því að það sé hernámsbraut, eins og hv. 1. þm. Vestf. kallar það, ekki þjóðvegur, ekki sem áhugi fyrir atvinnuvegi, eins og hann orðaði hér áðan? Við þurfum einmitt að fá byggða upp þjóðvegina á Vestfjörðum í þjónustu atvinnulífsins, í þjónustu fólksins, sem er þar enn þá, og við erum kröfuharðir um þetta, af því að við óttumst, að fólkið sé að hverfa frá sinni byggð vegna þess, hvað þjóðfélagið hefur gert og gerir lítið fyrir það til þess að létta og bæta lífsaðstöðu þess. Á þessum kröfum munum við staglast, og við biðjum ekki afsökunar á því, að við tölum ekki um það í gælutón eða ævintýrastíl. Við berum þetta fram á þann hátt, að ljóst má vera, að okkur er alvara með það. Og það er mikið og margt, sem við þurfum að biðja um og krefjast, og sumt þurfum við að fá strax. Og við gefum ekki grið með það, að það er aðstaða til þess að gera sumt af þessum nauðsynlegustu hlutum og gera þá þegar á þessu þingi, leggja grundvöllinn að framkvæmd þessara hluta á fjárl. ársins 1963.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður. Það er aðeins út af einu atriði, sem kom fram hjá hv. 1. þm. Vestf., svokölluðu Bíldudalsbréfi. Hann vildi láta hv. alþm. skilja það svo, að ég væri meðsekur sér um þetta bréf, en saga þessa bréfs er í fáum orðum þessi: Það var rétt áður en afgreidd voru fjárlög í fyrra, að það var hringt í mig frá Bíldudal og spurt að því, hvort ég hefði ekki fengið bréf þaðan um vegamál. Ég svaraði því, að ég hefði ekkert slíkt bréf fengið. Maðurinn segir mér þá frá því, að hann hefði sent hv. 1. þm. Vestf. bréf undirskrifað af 127 Bílddælingum, þar sem er áskorun til Alþingis um að leggja fé í Suðurfjarðaveg til að tengja hann við Dynjandisheiðarveg, og jafnframt sé boðið fram 50 þús. kr. framlag frá Bílddælingum, ef það komi myndarleg fjárveiting frá ríkinu. Þetta bréf fékk ég ekki. En þetta bréf fékk hv. 1. þm. Vestf., en lagði það aldrei fram, hvorki hér á Alþ. né á fundi okkar Vestfjarðaþm., og hann sagði ekki frá því heldur. Það eina, sem hann sagði á fundi okkar Vestfjarðaþm., var það, að Bílddælingar hefðu áhuga á að fá fjárveitingu í þennan veg. En bréfinu sagði hann ekki frá. Svo segir hann: Oddvitinn hefur staðfest, að hann hafi sent Sigurvin Einarssyni afrit af þessu bréfi. - Það er rétt, hann mun hafa sent þetta afrit, en bréfið bara kom ekki. Hefði ég fengið þetta bréf, þá hefði ég lagt það fyrir fundinn, ef hv. 1. þm. Vestf. hefði ætlað að bregðast trausti þeirra, eins og hann líka gerði.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 153 fsp. til hæstv. sjútvmrh. um framkvæmd þál., sem Alþingi samþ. hinn 11. apríl 1982, varðandi verndun hrygningarsvæða við strendur landsins. Á síðasta Alþingi flutti ég á þskj. 61 till. til þál. varðandi þetta mál, og var till. þá vísað til hv. allshn. Breytti n. nokkuð orðalagi till., en skilaði hinn 3. apríl s.l. svo hljóðandi samhljóða áliti á þskj. 614, með leyfi forseta: „ N. hefur rætt till. þessa og leitað umsagnar Fiskifélags Íslands og fiskideildar atvinnudeildar háskólans, og eru umsagnir þessara aðila prentaðar hér með sem fskj. Það kemur fram í umsögnunum, að en kortir mikið á, að framkvæmdar hafi verið þær rannsóknir, sem þyrftu að vera undanfari hvers konar framkvæmda, er miða að friðun hrygningarsvæða nytjafiskanna við landið. Að athuguðu máli hefur n. orðið sammála um að mæla með því, að till. verði samþykkt með eftirfarandi breyt.: Till. orðist svo: Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að gera hið fyrsta nauðsynlegar ráðstafanir til, að framkvæmdar verði rannsóknir á hrygningarsvæðum nytjafiska við landið.“ Var þál. þannig orðuð samþ. hér í þessari hv. d. hinn 11. apríl s.l. Ég tel, að mál það, sem hér um ræðir, sé svo mikilvægt fyrir aðalatvinnuveg þjóðarinnar, sjávarútveginn, að alveg sé sjálfsagt að hraða þeim rannsóknum, sem hér um ræðir, eins og aðstaða er til og nokkur kostur er á á hverjum tíma. Ég mundi telja það ófyrirgefanlegt með öllu, ef sú ógæfa henti okkur íslendinga, að nú, þegar við höfum fengið umráð yfir stórum hluta af landgrunninu og nær öllum stærstu og þýðingarmestu fiskimiðum bátaflotans, að hin fengsælu mið við strendur landsins yrðu uppurin eða þau eyðilögð á annan hátt með ofnotkun veiðarfæra. Ég tel mjög eðlilegt, að Alþingi og alþjóð fái á hverjum tíma sem gleggsta vitneskju um framvindu þessara mála, og af þeirri ástæðu er fsp. sú, sem hér liggur fyrir, fram borin.



Herra forseti. Spurt er, hvað liði framkvæmd þál., er Alþingi samþykkti hinn 11. apríl s.l. um verndun hrygningarsvæða við strendur landsins. Þessi þáltill. eða tillgr. var svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að gera hið fyrsta nauðsynlegar ráðstafanir til, að framkvæmdar verði rannsóknir á hrygningarsvæðum nytjafiska við landið.“ Þessu er því fyrst og fremst til að svara, að rannsóknir á hrygningarsvæðum hafa verið eitt meginverkefni fiskideildar atvinnudeildar háskólans í þau 25 ár, sem hún hefur starfað, og raunar hefur lengur verið að þessum störfum unnið heldur en í þessi 25 ár. Unnið hefur verið allan þennan tíma, eftir því sem tök hafa verið á. En aðalerfiðleikarnir, sem við hefur verið að stríða, hafa verið þeir, að fé hefur skort til þess að framkvæma rannsóknirnar eins og þurft hefði að dómi fiskifræðinganna, bæði skipakost og fjármuni til annarrar starfsemi, sem þurft hefði að hafa uppi, ef vel hefði átt að vera í þessu efni. Þetta hefur nokkuð verið lagað í þeim till. fjvn., sem nú hefur verið útbýtt rétt í þessu, og leyfi ég mér að vísa til þeirra, enda standa fyrir dyrum allstórfelldar rannsóknir á þessu sviði í samvinnu við útlenda aðila, sérstaklega á gotsvæðum karfans, en allar eru þessar rannsóknir talsvert fjárfrekar og umsvifamiklar. Um rannsóknirnar í sumar hef ég fengið þe2ta yfirlit frá fiskifræðingum: Tilgangurinn með rannsóknunum var að reyna að staðsetja nákvæmlega hrygningarsvæði sumargotssíldarinnar, svo að unnt væri að ganga úr skugga um, hvort hinum botnlægu síldareggjum væri hætta búin af dragnótaveiði, sem oft fer fram í námunda við eða á hinum afmörkuðu hrygningarstöðum. Þessum rannsóknir voru í sumar framkvæmdar að tilhlutan fiskideildar og sjútvmrn. Fjárskortur olli því, að það varð að notast við tiltölulega frumstæðan skipakost eða fiskibát, sem notaður var í þessu skyni, og urðu rannsóknirnar því minni í sniðum heldur en orðið hefðu, ef betra skip hefði fengizt til starfans. Rannsóknirnar fóru fram í júlímánuði s.l., og var einungis kannað svæðið við Vestmannaeyjar. Þrátt fyrir erfiðar aðstæður tókst að finna hrygningarstað við Geirfuglasker, þar sem mikið af síldareggjum var á botninum á litlu svæði, og voru eggin í þykkum lögum, þannig að sennilegt er, að dragnótaveiðar á slíkum stað gætu haft mjög skaðleg áhrif. Mikla nauðsyn ber því til að efla þessar rannsóknir, svo að unnt verði að staðsetja alla hrygningarstaði á dragnótasvæðunum við Suður- og Vesturland og koma síðan í veg fyrir tortímingu síldareggjanna, a.m.k. á þeim tíma, sem þau eru talin vera í hættu, sem eru á dragnótatímanum taldar 3–4 vikur. Fleira hef ég ekki að upplýsa um þetta mál. Ég vil aðeins undirstrika, að rannsóknir á hrygningarsvæðum nytjafiska hafa farið fram um allmörg undanfarin ár og verða hafðar uppi, eftir því sem fjárframlög hins háa Alþingis leyfa.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. sjútvmrh. fyrir hans svör við fsp. Að sjálfsögðu er mér það Ljóst og hefur verið, að fiskirannsóknir hafa verið hér á, undanförnum árum almennt. En það, sem till. mín á síðasta Alþingi stefndi að, var að undirbyggja það, að ákveðin hrygningarsvæði, sem vitað væri um við strendur landsins, væru friðuð. Hæstv. sjútvmrh. hefur hér upplýst, að rannsóknir þær, sem fram fóru í sumar á hrygningarsvæði síldarinnar við Suðurland, aðallega Vestmannaeyjar, hefðu borið nokkurn árangur og að í ljós hefði komið, að ástæða væri til að athuga, hvort skip með veiðarfæri á þessum stað yfir hrygningartímann mundu ekki geta valdið þar tjóni. Ég tel einmitt, að þetta sé það, sem okkur beri að stefna að í enn ríkari mæli en áður hefur verið gert, að finna út hin stærstu hrygningarsvæði við strendur landsins, bæði síldar og annars nytjafisks, og að þau verði friðuð þann tíma, sem hrygningin stendur þar yfir. Mér dettur ekki í hug á nokkurn hátt að bera brigður á niðurstöður okkar ágætu fiskifræðinga í þessu sambandi, en hinu er ekki að leyna, að þar greinir nokkuð á við þá reynslu, sem sjómenn telja sig hafa fengið í sambandi við sitt starf. Í umsögn atvinnudeildar Háskóla Íslands, fiskideildar, til allshn. um till. þá, sem ég flutti hér í fyrra, kemur það fram, að fiskifræðingar telja„ að um helmingur þess fisks, sem á hrygningarsvæðin kemur, sé veiddur, á meðan á hrygningu stendur, en hinn helmingur stofnsins, eins og segir orðrétt í bréfi þeirra, „fái að hrygna í friði“. Það er einmitt þarna, sem ber á milli fiskifræðinga og álits þeirra manna, sem lengst hafa stundað þessar veiðar, að sjómenn óttast, að það ónæði, sem veiðarfæri valda á hrygningarsvæðunum yfir þann tíma, sem fiskurinn er þar, beinlínis flæmi hann í burtu og hann komi e.t.v. ekki aftur, þó að hann sé þar ekki veiddur. Þess eru dæmi, að ákveðin svæði, sem talin hafa verið hrygningarsvæði hér við land, hafa eyðzt af ástæðum, sem ekki liggur tjóst fyrir, hvað þar hefur verið að verki. Þetta vita allir, sem kunnugir eru þessum málum, fylgzt hafa með fiskveiðum á undanförnum árum, að átt hefur sér stað, bæði hér við suðurströndina og víðar. Það liggur ekki ljóst fyrir, hvaða ástæður liggja til þessa, en hitt er staðreynd, að þetta hefur átt sér stað, og það er einmitt þetta. sem ég tel að leggla eigi höfuðáherzlu á að rannsaka, hvaða orsakir liggja til þess, að hrygningarsvæði og ákveðin veiðisvæði þorni upp, eins og sagt er, og fiskur sækir þar ekki aftur og fæst þar ekki um kannske áratugbil, eftir að veitt hefur verið þar bæði með netum og öðrum veiðarfærum. Till. mín í fyrra miðaði að því, að slík athugun færi fram sérstaklega á ákveðnum svæðum og ef það sýndi sig að dómi fiskifræðinga, að það þyrfti að vernda þau með sérstökum ráðstöfunum, þá yrði það gert.