Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir, langar mig til að hreyfa öðru máli, sem er þessu náskylt. Þó er það ekki alveg sama eðlis, því að þegar um það er rætt, að ríkið veiti einstöku félagi eða félagssamtökum skattfríðindi eins og hér er lagt til, þá vaknar sú hugsun, hvort ekki mætti hér á landi reyna aðra leið í sambandi við framlög til þessara félaga eða stofnana, sem starfa í þörfum tilgangi eins og þessum. Kæmi þar til álita að gera framlög fólks til slíkrar starfsemi skattfrjáls. Á þeirri hugsun byggðist það, að í fyrra skipaði hæstv. þáverandi fjmrh. nefnd til að athuga, hvort unnt væri að auka fjárhagsstuðning við mannúðar- og vísindastarfsemi hér á landi með því að gera framlög fólks til þeirra mála frádráttarhæf við álagningu tekjuskatts. Í þessa nefnd voru skipuð Gunnlaugur Þórðarson, Jóhannes Nordal og ég. Var Jóhannes Nordal formaður n. Ég vil aðeins lítillega skýra frá niðurstöðum og till. þessarar n., ef það mætti verða til að vekja til umhugsunar í sambandi við þessi mál á víðtækari grundvelli en hér er gert ráð fyrir. Nefndin gerði að tillögum sínum, að tekjuskattslögunum yrði breytt á þann hátt, að í 10. gr. þeirra, sem er um ýmsa frádráttarliði, bætist tveir nýir liðir. Vil ég lesa upp úr till. n., með leyfi hæstv. forseta: „Heimilt er einstaklingum að draga frá skattskyldum tekjum peningagjafir til stofnana, er starfa að mannúðarmálum, vísindum eða listum, enda hafi þær numið á viðkomandi skattári a.m.k. 500 kr. til hverrar stofnunar. Aldrei má veita hærri frádrátt til slíkra gjafa en nemi 10% af nettótekjum á viðkomandi skattári.“ Síðan er greint, hvaða stofnanir og félög megi taka við skattfrjálsum gjöfum samkv. þessari mgr., og eru það í fyrsta lagi hvers konar stofnanir og sjóðir, er starfa að mannúðarmálum, vísindum eða listum á vegum ríkisins eða undir eftirliti þess, og auk þess einstakar stofnanir og félög, sem upp eru talin, eins og t.d. þetta félag, sem í þessu frv. er gert ráð fyrir að veitt yrðu fríðindi, og mörg önnur, sem starfa í mjög þörfum og þjóðnýtum tilgangi. Önnur greinin fjallar um það, hvernig haga ætti frádrætti framlaga fyrirtækja eða félaga til slíkrar starfsemi, og hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Heimilt er félögum að draga frá skattskyldum tekjum peningagjafir til vísindastofnana eða sjóða, er starfa á vegum ríkisins eða undir eftirliti þess. Þó má aðeins draga slíkar gjafir frá skattskyldum tekjum, ef þær hafa numið á viðkomandi skattári a.m.k. 5000 kr. Aldrei má veita hærri frádrátt vegna slíkra gjafa en nemi 10% af nettótekjum á viðkomandi skattári.“ Svo langar mig til að lesa stuttan kafla úr grg. n., því að ég held, að það gæti verið til talsverðrar skýringar á þessu máli og það mætti styðja málstaðinn almennt. Sá kafli hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nefndin er á þeirri skoðun, að eðlilegt sé, að nokkuð aðrar reglur gildi um skattfrádrátt fyrirtækja heldur en einstaklinga vegna framlaga til mannúðar-, vísinda- eða listastarfsemi, og leggur því til, að tveir nýir stafliðir bætist við 10. gr. l. um tekju- og eignarskatt, nr. 46 frá 1954, og fjalli annar um frádráttarreglur varðandi einstaklinga, en hinn varðandi félög. Samkv. þessum till. mundu einstaklingar hafa rétt til frádráttar vegna slíkra gjafa, er nemi allt að 10% af nettótekjum á viðkomandi skattári. Þá sé það skilyrði sett, að gjöf til hverrar einstakrar stofnunar nemi a.m.k. 500 kr. á viðkomandi skattári. Slíkar reglur um hámark skattfrádráttar eru í lögum annarra landa, og þykir n. þetta hæfilegt hámark. Jafnframt telur hún nauðsynlegt að setja það skilyrði, að um peningagjafir sé að ræða, til þess að slíkt skattfrelsi fáist, þar sem mikil vandkvæði gætu verið á að meta, hvers virði gjöf í fríðu raunverulega væri. Eitt meginvandamálið varðandi skattfrádrátt vegna framlaga til þeirra mála, sem hér um ræðir, er að skilgreina, hvaða aðilar eigi að hafa rétt til að taka við skattfrjálsum framlögum. Aðalreglan, sem n. leggur til að gildi í þessu efni, er sú, að framlögin fari til stofnana eða sjóða, er starfa að mannúðarmálum, vísindum eða listum á vegum ríkisins eða undir eftirliti þess. Með því á að vera tryggt, að um sé að ræða aðila, sem ekki starfa í ágóðaskyni. Hins vegar telur n. nauðsynlegt, að nokkrir aðilar aðrir en þeir, sem þessi ákvæði gætu náð til, geti notið ákvæðanna um skattfrjáls framlög, en vegna þess, hve erfitt er að finna almenna skilgreiningu, er hæfi í þessu efni, leggur hún til, að tekin séu beint inn í lögin nöfn þeirra stofnana, sem slíkra fríðinda geti notið. Þetta mundi hafa það í för með sér, að lagabreyting þyrfti að koma til í hvert sinn, sem ný stofnun hlyti slík fríðindi. Þetta er að vísu nokkuð þungt í vöfum, en að áliti n. eina leiðin til þess að koma í veg fyrir, að um óhóflega notkun þessara fríðinda væri að ræða. Í viðbót er svo lagt til, að þau skilyrði verði sett fyrir fríðindum til handa þessum aðilum, að þeir greiði ekki arð eða starfi í ágóðaskyni fyrir félaga sína og hlíti í einu og öllu þeim reglum um starfshætti, reikningsskil og endurskoðun, er fjmrn. setur í reglugerð. Er það skoðun n., að í rauninni hefði þurft fyrir löngu að setja reglur um starfsemi einkasamtaka, er starfa að mannúðarmálum, listum eða vísindum og njóta meiri eða minni stuðnings eða hlunninda frá ríkisvaldinu í starfi sínu. Þau fríðindi, sem skattfrjáls framlög mundu veita, eru gott tækifæri til þess að koma á betri skipan í þessu máli. Varðandi skattfrjáls framlög fyrirtækja telur nefndin eðlilegt að gildi allmiklu þrengri reglur en um framlög einstaklinga, og leggur hún til, að fyrirtæki hafi eingöngu rétt til að draga frá skatti framlög til vísindastofnana, sem starfa á vegum ríkisins eða undir eftirliti þess. Jafnframt er lagt til, að lágmarksframlag verði að vera a.m.k. 5000 kr. á ári til að vera frádráttarhæft frá skattskyldum tekjum. Ástæðan fyrir því, að nefndin telur, að einskorða eigi skattfrjáls framlög fyrirtækja við framlög til vísindastofnana, er einkum sú, að sérstök þörf sé á því að efla þátttöku atvinnuveganna í vísindalegum rannsóknum og mikil þörf sé aukinna fjárframlaga á því sviði, ef Íslendingar eiga ekki að dragast alvarlega aftur úr. Jafnframt er ekki óeðlilegt að takmarka þessi framlög við vísindastofnanir, sem starfa á vegum ríkisins eða undir eftirliti þess, þar sem segja má, að ekki sé um neinar vísindastofnanir að ræða hér á landi, sem ekki eru að einhverju leyti á vegum ríkisins.“ Ég læt þessum lestri úr grg. n. fyrir þessum till. lokið, en mér fannst ástæða til að skýra við almenna umr. um þetta frv. lítillega frá þessu. Vil ég náttúrlega taka fram, að mér finnst þetta frv., sem hér liggur fyrir, alls stuðnings vert, en í raun og veru ná allt of skammt. En ég treysti því, að í sambandi við þá heildarendurskoðun skattalaga, sem hefur haldið áfram nú eftir seinustu breyt. á skattalögunum, verði nál., sem ég hef getið hér um, tekið til greina og mál þessi því almennt tekin upp á víðtækari grundvelli en áður hefur verið.



Herra forseti. Frv. þetta, sem hér liggur fyrir og flutt er að ósk hreppsnefndar Garðahrepps í Gullbringusýslu, er um það, að þéttbýlið við Arnarnesvog í Garðahreppi, sem hefur um 700 íbúa, en í hreppnum öllum eru samtals um 1000 íbúar, verði löggilt sem verzlunarstaður og þar með sem kauptúnshreppur. Í l. nr. 61 frá 1905 er gert ráð fyrir því, að stjórnarráð Íslands ákveði takmörk verzlunarlóða á löggiltum verzlunarstöðum að fenginni tillögu sýslunefndar, enda er svo fram tekið réttilega í 2. gr. þessa frv., að lög þessi öðlist fyrst gildi, þá er atvmrn. hefur ákveðið takmörk verzlunarlóðarinnar og þau síðan birt í B-deild Stjórnartíðindanna. Allshn. hefur haft frv. þetta til athugunar og var á einu máli um að mæla með, að það yrði samþ. eins og það liggur fyrir á þskj. 266. Óskast málinu síðan vísað til 3. umr.



Herra forseti. Á því Alþ., sem nú situr og búið er að standa síðan 20. nóv. í vetur, hafa margvíslegir hlutir gerzt, bæði geðfelldir og ógeðfelldir. Yrði það nokkuð löng saga, ef út í það væri farið, en það skal ég ekki að þessu sinni gera. Þó get ég ekki látið hjá líða að minnast þess, að það er nokkuð ógeðfellt, sem maður verður var við nærri daglega, að nokkrir af þeim mönnum, sem mest hafa komið nálægt óstjórninni á undanförnum árum, eru hér sítalandi og hafa allt á hornum sér, þegar stjórnendur landsins eru að basla við með alls konar neyðarúrræðum að bjarga því þrotabúi, sem þeir hafa eftir skilið. En hvað sem þessu líður, þá verð ég að segja það, að þrátt fyrir allt finnst mér þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 399, einna ógeðþekkasti atburðurinn, að það skuli geta átt sér stað, að heil þingnefnd, hv. sjútvn., geti orðið sammála um að leggja hér inn í þingið slíkt frv. um dragnótaveiði í landhelgi eftir allt það, sem gerzt hefur á undanförnum árum. Af því að hér eru nokkuð margir menn á hv. Alþ. nú, sem eru mér lítið kunnugir og vita það eitt, að ég er bóndi norðan úr landi, þá get ég búizt við, að einhverjum detti í hug að spyrja: Hefur þú nokkurt vit á sjávarútvegsmálum eða dragnótaveiði? Ég nefni þessa spurningu vegna þess, að ég ætla að svara henni strax. Því er ekki að leyna, að þegar ég kom hér á Alþing fyrir 27 árum, hafði ég sáralitla þekkingu á þeim málum, sem varða sjávarútveg, eins því, sem snertir veiðiaðferðir og annað slíkt. En á árunum 1933–37 hygg ég, að ekkert mál hafi legið fyrir Alþ., sem olli eins miklum deilum og dragnótaveiði í landhelgi. Um það voru umr. þing eftir þing og á hverju þingi, oft dag eftir dag og nótt eftir nótt. Ég hygg, að meðmælendur og andstæðingar þess máls á þeirri tíð hafi dregið fram öll þau rök, sem þeir höfðu yfir að ráða. Á þessum tíma fór ég varlega og tók ekki neinn þátt í þessum umr. En ég hlustaði á þær allar, og ég mætti vera heimskari maður en ég er, ef ég hefði ekki fengið við þessar umr. þekkingu á því máli, sem þarna er um að ræða, og um leið skoðun á því, hvað réttast væri, enda er það svo, að það vill nokkuð oft til hér á Alþ., að ný þekking, nýjar skoðanir, ný reynsla, ný sannfæring flýgur upp í fangið á manni, án þess að maður þurfi mikið fyrir að hafa. Og eins og kunnugt er, endaði þessi deila á þessum árum, sem ég nefndi, á þann veg, að meiri hl. Alþ. setti þau lög um bann gegn dragnótaveiðum í landhelgi, sem eru frá árinu 1937. En það mætti nú spyrja: Hvað er það, sem er svo sérstaklega skaðlegt fyrir framtíð landsins, fyrir sjávarútveginn við landið í heild, við það að leyfa dragnótaveiði í landhelgi? Um það fékk ég á þessum árum fasta sannfæringu, sannfæringu um það, að þetta væri eitt hið mesta skaðræði, sem mögulegt væri að framkvæma. Og sú sannfæring hefur ekki breytzt síðan. Hún hefur styrkzt við ýmislegt, sem gerzt hefur á þeim árum, sem síðan eru liðin. Undirstaða baráttunnar um landhelgi okkar er tvenns konar, og baráttan um landhelgismál okkar hefur að kalla má verið höfuðmál okkar Íslendinga nú um nokkurra ára skeið og raunar oft áður. Sú barátta er engan veginn úti, og má segja, að við séum í algerri óvissu um það, hvernig hún endar, en undirstaðan undir þeirri baráttu er tvenns konar: Í fyrsta lagi það að sanna, að íslenzku þjóðinni sé það lífsskilyrði að fá að njóta sem mestra réttinda við strendur landsins, vegna þess að sjávarútvegurinn sé undirstaða alls okkar útflutnings. Í öðru lagi, og þó er það kannske enn sterkara atriði, sem þessi barátta hvílir á, að við getum sýnt umheiminum það, að við viljum sjálfir stuðla að því að friða okkar landhelgi og fara heiðarlega með þau verðmæti, sem í henni felast. En ég vil segja, að ef það á aftur að fara að taka upp dragnótaveiðar í landhelgi, þá er þarna alveg brotið blað, brotið gegn grundvelli, sem við höfum byggt landhelgisbaráttu okkar á á undanförnum árum, því að eftir lýsingum þeirra manna, sem hafa sterka reynslu og eru fyrirhyggjumenn og vilja miða við framtíðarhag, en ekki stundarhagsmuni, þá er dragnótaveiði í landhelgi miklu hættulegri fyrir fiskistofn okkar en togveiðarnar sjálfar. Og þetta byggist á ýmsum hlutum. Það byggist m.a. á því, að botnvarpan, trollið, það er að kunnugra manna dómi ekki eins hættulegt botninum og dragnótin, og það er vegna þess m.a., að það er undir trollvörpunni hjól eða eins konar varnartæki, sem gerir það að verkum, að hún rífur ekki alveg upp botninn eins og dragnótin gerir, og þess vegna geta fiskaseiðin og smáfiskar farið undir þá vörpu, að ég nú ekki tali um, ef sú veiðiaðferð verður útbreidd miklu meira en verið hefur, sem er tiltölulega nýupptekin, sem er flotvarpan og er þannig útbúin, að hún þarf ekki að koma neitt nærri botninum. Þetta er þó engan veginn aðalatriðið í þessu máli. Hitt er miklu meira aðalatriði, að togararnir eru stór skip, og jafnvel þótt þeir hefðu leyfi til að veiða um alla okkar landhelgi, eru þeir svo stór skip, að þeir komast ekki neins staðar svo nærri landi, að þeir geti rótað í fiskistofninum alveg uppi undir landsteinum, eins og ætlazt er til og hefur verið með dragnótabátana, sem voru að skarka alveg uppi í landsteinum inn um hverja vík og hvern vog og upp í árósa. Þetta er þess vegna í rauninni stærsta atriðið hvað þetta snertir, og það kemur fram í þessu frv., að það á ekki að leyfa dragnótaveiði nema smábátum upp í 35 eða 45 tonn. Er það eru einmitt skip, sem eru þar fyrir neðan, sem geta komizt alveg upp í landsteina og með sínu veiðarfæri, dragnótinni, skafið botninn af öllum lifandi dýrum. Nú er það kunnugt, að á meðan dragnótaveiðin var við lýði, sem var á löngu tímabili fram til 1937, hafði hún miklar verkanir á allan okkar fiskistofn, og það eru margir menn, sem hafa sterka reynslu í þessum efnum, sem halda því fram, að það sé rétt á takmörkum, að við séum búnir að ná okkur eftir þann skaða, sem þá var gerður. Ég skal nú lesa upp tvö erindi, sem ég hef í höndum, og það þriðja er einhvers staðar hér til innan veggja þingsins. Fyrst er bréf frá gömlum og þrautreyndum skipstjóra norður á Sauðárkróki, sem hann í vetur sendi hv. 2. þm. Norðurl. v. (GunnG), sem ég er varamaður fyrir, en hann hefur afhent mér, enda mér fullkunnugt, að hann er nákvæmlega á sömu skoðun í þessu stórmáli og ég og fleiri menn. Í þessu bréfi segir svo: „Við höfum heyrt, að nú vildu menn fá dragnótaveiðidrátt leyfðan á Alþingi innan 12 mílna landhelgi og þá náttúrlega inn í fjarðarbotna eða m.ö.o. alveg að landi, og er þá búið að eyðileggja allan smábátaútveg og allt fiskirí fyrir þeim, sem þá veiði stunda við sjávarsíðuna með kolanet, þorskanet, línu og færi, og þar með svipta þúsundir manna bjargræðisútvegum sinum og sinna og reyndar alls héraðsins á löngu tímabili, því að það þekkjum við frá snurpivoðartímabilinu, sem var hér fyrir nokkrum árum. En nú er loks að birta yfir aftur, nú tvö síðustu ár, og mun fara batnandi, ef allt fær að vera í friði fyrir rányrkju dráttar- og trollveiði. Við kjósendur sendum ykkur lista frá smábátaútgerðinni vestan og austan fjarðarins með dreginni marklínu, sem kemur til ykkar og er máske kominn nú.“ Ég skal taka það fram varðandi þennan lista, að ég hef verið að leita að honum hér í lestrarsal og hjá öðrum mönnum, og ég hygg, að hann muni vera í vörzlum hv. 3. þm. Norðurl. v. (ÓlJ), og getur komið til athugunar fyrir þá n., sem málið fær. - „Inn fyrir þá línu má aldrei botnsköfudragnót fara, ef Skagfirðingar eiga að geta haft sæmilegt líf. Þessi lína er dregin úr Hrollaugsstaðahöfða í norðurenda Málmeyjar og svo þaðan vestur í Ásnef á Skaga. Þá er flatfiskveiði að miklu leyti borgið í okkar firði og svo annarra nytjafiska ásamt uppvaxandi kynslóðum á hrygningarsvæðinu. Ef þetta fæst ekki, verður alger auðn í atvinnulífinu. Smábátaeigendur eru búnir að leggja stórfé í þessa mikilvægu veiði og veiðarfæri, sem óhætt er að fleygja frá sér sem ónothæfum hlutum. Við erum að reyna að færa út fiskveiðisvæðatakmörkin gegn öðrum þjóðum, sem okkur er lífsspursmál, en á sama tíma sjálfir að fara í landsteina með okkar rányrkju. Heldur þjóðin, að það muni mælast vel fyrir? Þvílíkur barnaskapur er heimska. Ég þekki þessa veiði frá gamalli tíð, hvernig farið er með ungviðið úr hverjum drætti rányrkjunnar, þótt langt sé síðan ég var á svoleiðis veiðum.“ Þetta segir þessi þrautreyndi skipstjóri á Sauðárkróki, og ég bið afsökunar á því, að ég hef ekki þennan undirskriftalista, sem er undirskrifaður af milli 30 og 40 smábátasjómönnum og útgerðarmönnum í Skagafirði. Þá hef ég hér í höndum annað bréf, sem lá hér og var lagt fram fyrir löngu nokkuð á lestrarsal Alþingis, og það er frá stjórn bátafélagsins Bjargar í Reykjavík. Þetta bréf er á þessa leið: „Vegna fram komins frv. á Alþingi, er varðar heimild til dragnótaveiða innan 12 mílna fiskveiðilögsögunnar, samþykkti aðalfundur bátafélagsins Bjargar eftirfarandi till.: Fundurinn mótmælir eindregið fram komnu frv. á Alþingi Íslendinga þess efnis, að dragnótaveiði sé leyfð innan 12 mílna fiskveiðilögsögu hér við land. Greinargerð: Það er kunnara en frá þurfi að segja, að á þeim árum, er dragnótaveiðar voru leyfðar á Faxaflóa, minnkaði fiskveiði stórlega hjá þeim bátum, sem stunduðu línu- og handfæraveiðar, þrátt fyrir bætt veiðarfæri og aðstöðu á ýmsan hátt. Augljósar eru orsakir þessa: takmarkalítil, óhófleg veiði á miðum hrygninga og uppeldis fisksins olli minnkandi afla. Staðfesting þessarar staðreyndar fékkst, er fiskveiðilögsagan var rýmkuð úr 3 í 4 mílur, og enn þegar lögsagan var færð út í 12 mílur, þá jókst fiskur á grunnmiðum. Dragnótaveiði í skjóli flatfisksveiða eða humarveiða lítur fundurinn á sem tilraun til áframhaldandi rányrkju, sem allt of lengi hefur verið rekin hér við land. Auk þess lítur fundurinn svo á, að vart geti verið um óheppilegri tíma að ræða um tilslakanir en einmitt nú, og óþarft að tilgreina nánar. Þess má geta, að félagar í bátafélaginu Björg eru nú 170 og fer fjölgandi.“ Á þessum bréfum sjá hv. alþm., hvert er álit þessara manna, sem hafa talsverða reynslu í þessum efnum, á þeim ráðstöfunum, sem hér er verið að stofna til af hv. sjútvn. og kannske fleiri hv. þm. standa að baki. Allt, sem ég hef hér um þetta sagt, er miðað við aðalatriði þessa máls, sem er það að stofna til dragnótaveiða í landhelgi. En ég vil hér fara nokkrum orðum að öðru leyti um frv. sjálft, og ég vil segja það, að þetta frv. kemur mér fyrir sjónir sem eins konar dragnót. Í þá dragnót er ekki ætlazt til að fiska fullorðna fiska, ekki seiði, ekki hálfvaxna fiska, heldur alþm., þá alþm., sem hafa enga sannfæringu í þessu stóra máli eða hafa ekkert kynnt sér það eða hugsað um það, hvaða skaðræðismál er hér á ferðinni. Hv. frsm. sjútvn. tók fram í framsögu sinni hér í fyrradag, að ætlazt væri til, að það yrði vísindalegt eftirlit með öllum veiðunum. Ég þykist nú vita, að þessi ungi og drengilegi þm. sé ákaflega ótortrygginn maður, eins og ég og fleiri vorum á hans aldri. En mér sýnist, að í þessu efni sé hann og sjútvn. jafnvel öll stödd í svipuðum sporum og maður, sem er úti í blindþoku og sér ekki neitt frá sér og er í algerri óvissu um það, hvort hann muni ná áfangastað í þessari eða hinni áttinni, því að þegar verið er að tala um vísindi og eftirlit o.s.frv. í þessu sambandi og í þessu frv., er auðséð, að menn hafa ekki athugað, hvað þeir eru að fara. Ég skal ekkert gera lítið úr atvinnudeild háskólans og ýmsum þeim vísindamönnum, sem við höfum hér í okkar landi, því að margt er sjálfsagt gott, sem þeir hafa lært og haft með að gera. En við þekkjum líka nokkuð mörg mistök, sem komið hafa fram í nafni vísindanna. Ef ég man rétt, var því einu sinni haldið fram, að mæðiveikin væri upp sprottin hjá einhverjum sniglum í landinu í Deildartungu, og einu sinni var því haldið fram, að þessi hroðalega veiki væri engin ný pest, þetta væri gamall sjúkdómur í íslenzku fé og svo hefði lengi verið. Hvoru tveggja var haldið fram í nafni vísindanna. En reynslan hefur sannað, að þetta var hreinasta bábilja og hafði ekki við nein rök að styðjast. Og sannleikurinn er sá, að þótt ýmsir skólagengnir menn læri mikið og lesi bækur o.s.frv. og kalli sig vísindamenn, þá er ég þannig sinnaður, að ég gef ákaflega lítið fyrir öll þau vísindi, sem styðjast ekki við reynsluna, því að reynslan er grundvöllurinn fyrir öllu okkar starfslífi og á mörgum sviðum okkar fjárhag. Þá er það nú eftirlitið, þetta vísindalega - eða hvað það nú er - eftirlit, sem er verið að tala um í þessu sambandi og eigi að hafa með öllum dragnótaveiðunum hingað og þangað umhverfis landið. Ég vildi helzt óska eftir því, að hv. Alþ. færi ekki að gera sig að allsherjar athlægi með því að leggja mikið upp úr þessu, vegna þess að við höfum því miður of mikla reynslu, Íslendingar, af þýðingu eftirlitsins, og ég get í því sambandi minnt á nokkur dæmi. Þegar var verið að flytja inn minkana hingað til lands, átti svo sem ekki að vanta, að það væri vísindalegt og opinbert eftirlit með öllum minkabúrunum, það yrði séð um, að ekki eitt einasta kvikindi úr þessum búrum gæti sloppið. En hvernig hefur það farið? Minkarnir hafa sloppið unnvörpum og breiðzt út um allt land, og villiminkurinn er orðinn einhver mesta landplága, sem til er í mörgum héruðum. Lítur út fyrir í mörgum sveitum, að hann verði til að eyðileggja allt fuglalíf, og við getum alveg búizt við, að silungsveiðin og laxveiðin fari sömu leiðina, ef ekki er unnt að útrýma betur en orðið er þessari landplágu. Og þó er það svo, að ríkissjóður verður nú orðið að kasta stórfé í þá viðleitni að útrýma þessum kvikindum, sem flutt voru inn í skjóli þess, að það ætti að vera vísindalegt eftirlit með því, að ekki eitt einasta dýr slyppi. Það er kannske ekki síður óhætt að minna á mæðiveikina. Það átti upphaflega, þegar karakúlféð var flutt inn, svo sem að vera eftirlit með því, að það breiddist ekki út, að það væri ekki breitt út alveg í óvissu, og síðan veikin kom upp, hefur alltaf verið sívaxandi eftirlit, og okkar ríkissjóður er búinn að eyða í kostnað við mæðiveikina mikið á annað hundrað millj. kr. Og hvernig er svo ástandið? Við fengum góða lýsingu á ástandinu í ýtarlegri grein, sem birtist í Morgunblaðinu fyrir fáum dögum, eftir Guðmund Gíslason lækni, sem er einn höfuðpaurinn í varnarráðstöfunum gegn mæðiveiki. Og sú lýsing, sem læknirinn gefur, er hörmuleg og ískyggileg, ekki einasta fyrir alla bændastétt landsins, heldur alla þjóðina, Hann lýsir því, læknirinn, hvernig ástatt er orðið í strjálbýlasta hluta landsins, Vestfjarðakjálkanum, sem hefur orðið þó fram að þessu til þess að bjarga sauðfjárræktinni í landinu, af því að mæðiveikin barst ekki þangað til að byrja með. Nú er svo komið eftir lýsingu þessa manns, að það er allt í óvissu, jafnvel um allar sveitir á Vestfjörðum, hvort það er nokkurs staðar tryggt, að það sé ekki smitað fé. Þetta er nákvæmt dæmi um eftirlitíð í okkar landi, - eftirlitið, sem átti að vera með öllum vörnum, öllum girðingum o.s.frv. Við getum talað um margt fleira, sem stendur nær okkur hér á Alþ., og þó stendur þetta allt saman nærri okkur. Við getum talað um það, að á hverju þingi fer í það einna mestur tími að afgr. fjárl., og það er til þess ætlazt samkvæmt stjórnarskrá okkar og samkvæmt allri starfsemi Alþingis til þess ætlazt, að hver og ein ríkisstj. hafi eftirlit með því, að það sé farið eftir fjárl. En hver hefur reynslan verið? Hún hefur verið sú fjöldamörg undanfarin ár, að það er undantekning, ef greiðslurnar umfram fjárlög fara ekki yfir 100 millj. kr. á ári, og við, sem höfum það verk með höndum að yfirfara reikninga, sjáum það og vitum, að á hverju ári eru margir forstjórar ríkisstofnana og starfsgreina, sem virðast haga sér í meðferð fjármuna alveg á þann veg eins og engin fjárlög séu til og enginn fjmrh. til. Þarna er eftirlitið í sinni réttu mynd. Það er líka ætlazt til þess, að allir skattar og gjöld, sem lagðir eru á hér á Alþ., samkvæmt lögum, sé innheimt á hverju ári. En hvernig er því farið? Hver er reynslan? Hún er alltaf síversnandi, og í árslok 1958 var svo komið, - ég hef ekki lagt það alveg nákvæmlega saman, en ég hygg, að það láti nærri, ef lagt er saman hjá öllum stofnunum ríkisins og hjá embættismönnum, að þá sé óinnheimt við þau áramót eitthvað nálægt 150 millj. kr., og ég býst við, að það detti engum í hug, að þetta innheimtist allt. Þarna er eftirlitið í sinni réttu mynd. En þetta eftirlit: að hafa eftirlit með nokkrum tugum minkabúra, hafa eftirlit með mæðiveikigirðingum víðs vegar um land, hafa eftirlit með því, að fjárl. séu haldin, og hafa eftirlit með því, að skattar og tollar séu innheimtir, það er í mínum augum smámunir hjá hinni vitleysunni, að það sé ætlazt til þess, að nokkur geti haft eftirlit með veiðum kannske mörg hundruð dragnótabáta víðs vegar í kringum land, sem hafa leyfi til að skarka inn í fjarðarbotna og hverja vík inn að ósum og geta verið að því alveg jafnt nætur sem daga. Að ætlast til þess, að þetta eftirlit verði annað en nafnið eitt og kák, sem enga þýðingu hefur, það dettur mér ekki í hug. En þetta er einn aðalmöskvinn í þessu dragnótafrv., þeim hluta þess, sem á að veiða hrekklausa þm., sem hafa enga sannfæringu í málinu og hafa ekki athugað, hvað mikinn voða er hér verið að vaða út í. Þá er það sjútvmrh. Það á að setja hann í þann vanda að skera úr um það, hverjir megi fá veiðileyfi og hverjir ekki. Ef þetta kæmist í lög, mundi sjútvmrh., hver sem hann er, vera umsetinn maður, því að ef einhverjir fá leyfi, vilja menn kannske fá það í öllum byggðarlögum, og þá verður sjútvmrh. í þeim vanda, að hann hefur hvergi frið, rétt eins og ráðherrarnir hér á fyrri árum höfðu, þegar þeir tóku það að sér sjálfir að úthluta bílum, sem allir vilja fá, - þeir höfðu hvergi frið, ekki heima hjá sér, ekki á skrifstofunni, ekki á götunum o.s.frv. Svo er eitt atriði í þessu, annað en með aðstöðu sjútvmrh., - en ég vil segja það, að ég vil engan hlut að því eiga að setja vin minn, núv. sjútvmrh., eða neina aðra í þá gildru, sem hér er stofnað til, ef þetta frv. verður samþ., - það er, að það á að bera undir sveitarstjórnir víðs vegar um land, hvort leyfa megi dragnótaveiði á þessum stað eða hinum. Jú, það er nú heldur gott það ákvæði! Með því er til þess stofnað að koma á hörðum deilum í hverju einasta þorpi og kaupstað í kringum land um það, hvort skuli fara út í þessi leyfi eða ekki. Ég veit, að þeir, sem berjast harðast fyrir því að koma þessu á, treysta því, að þeir, sem eru gráðugastir í stundarhagsmunina, verði alltaf ofan á og geti brotið hina niður, sem hafa framtíðarsjónarmið fyrir augum og vilja byggja á fyrirhyggju í þessum efnum, því að það get ég sagt ykkur, að allan þann tíma, sem deilt var um dragnótaveiði hér á Alþ., var sú deila fyrst og fremst á milli þeirra manna, sem eru fyrirhyggjumenn í eðli sínu og vilja sjá framtíðinni borgið með því að ganga ekki of langt á þessu sviði, og hinna, sem vilja eingöngu hugsa um stundarhagsmunina og hvað þeir geta fengið í sinn hlut og sinna kjósenda með þessari dragnótaveiði á stuttum tíma. Í þeim bréfum, sem ég las hér upp, hafið þið heyrt, hvert álit þeirra reyndu manna, sem þar láta til sín heyra, er á afleiðingunum. Þess vegna væri það ekki alveg þýðingarlaust, að hv. þm., sem sjálfsagt margir hverjir hafa ekki mikla þekkingu á þessu máli eða hafa lítið um það hugsað, kynntu sér fleiri hliðar á því en þeir hafa hingað til gert. Þá kem ég að þeim þætti þessa máls, sem snýr að bændastéttinni, ég vil segja hlutfallinu eða samanburðinum, eiginlega öllu heldur hlutdrægninni milli bænda og sjómanna. Þegar ég tala um bændur í þessu efni, á ég eingöngu við þá bændur, sem eiga veiðirétt að vötnum og ám og sjó hér á landi, og þeir eru nokkuð margir. Nú er búið að fara þannig með þessa menn með löggjöf, að réttindi þeirra eru á allan hátt takmörkuð og það miklu meira en þörf er á. Auðvitað er þetta gert í því skjóli, að hér sé verið að vernda lax og silung í framtíðinni, og sumt af því er sjálfsagt nauðsynlegt. Það er t.d. algerlega bannað fyrir menn, sem eiga land að sjó, að kasta þar neti, ef það gæti verið hugsanlegt, að það slæddist í það einhver laxbranda, - það er algerlega bannað. Og svo á á eftir, þegar búið er að fara svona með eigendurna, að fara að leyfa mönnum, þó að þeir komi úr öðrum landsfjórðungum eða öðrum héruðum, hvaðan sem er, að skarka með dragnætur inni í landsteinum, inn í fjarðarbotna, inn í víkur og inn í ósa til þess að ná þar hverju lifandi kvikindi, sem fáanlegt er í vörpuna. Nú er ekki nóg með þetta, að bændum er algerlega bannað að eiga vörpu, silungsvörpu eða laxavörpu, til að draga á í stórum vötnum, að ég nú ekki tali um ár. Og svo mikið er þrengt að netjaveiðinni til lax- og silungsveiði, að bændur, sem hlut eiga að máli, mega ekki láta liggja silunganet nema þrjár nætur í viku. Hvað haldið þið, að svona menn hugsi, er þeir fá að heyra það héðan frá Alþ., að ofan á þessi lög eigi svo að skella því, að það megi leyfa dragnótaveiðar hingað og þangað kringum landið og það sé ekki neitt á að treysta annað en eftirlit, sem allir vita að er einskis virði, alveg einskis virði? Þetta vildi ég biðja menn að hugsa um, því að þetta er ekki alveg einskisverður hlutur, að ætla sér með einu frv. hér á Alþ. að gerbreyta alveg réttindum manna eftir því, hvar þeir búa. Og þegar búið er að taka réttindin jafnhroðalega af eigendum landsins og þeim, sem eiga vötnin og eiga fjöruborðið við sjóinn, þar sem land þeirra er, - þegar búið er jafngífurlega að taka af þeim réttindin, á svo að fara að veita þau öðrum á allt öðrum og víðtækari grundvelli og jafngífurlega og ætla má að verði, þegar búið er að samþ. þetta dragnótafrv., sem hér liggur fyrir, ef svo fer, sem til er ætlazt, að hv. sjútvn. geti veitt nógu marga alþm. í sína dragnót til þess að greiða atkv. með þessu hroðalega frv. Ég vildi segja þessi orð til aðvörunar nú þegar við 1. umr. þessa máls, því að menn verða að gera sér grein fyrir, að á því eru margar hliðar, og það er ekki eins einfalt og þeir menn halda, sem hér hafa flutt það og telja sér trú um, að það, sem þeir hafa sett hér sem varnarráðstafanir, sé einhvers virði. Ég skal að sinni láta hér staðar numið, en verið getur, ef þetta frv. kemur til 2. umr. og 3., að ég segi eitthvað fleira í því sambandi, og þá vona ég, að ég verði búinn að fá listann, sem komið hefur frá Skagfirðingum til mótmæla gegn þessum aðferðum.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Norðurl. v. (JPálm) hefur hér fært fram þau rök, sem áður hafa heyrzt á hv. Alþ. frá þeim mönnum, sem mjög hafa lagzt gegn því, að leyfð væri veiði í dragnót. Hans rök voru þó aðallega, eins og þau hafa verið áður, að þetta væri skaðlegt veiðarfæri, þó að fram kæmi ekki um það nein greinargerð eða staðfesting önnur en sú, að til væri hér í fórum Alþ. áskorunarlisti frá smáútvegsmönnum í Skagafirði. Á móti þessu liggur hins vegar fyrir í grg., sem fylgir frv., sem hér var lagt fram og er 5. mál, sem fyrir þessa hv. d. kom, álit þeirra manna, sem verður að ætla og Alþ. verður að treysta á að hafi betur vit á þessum hlutum en kannske þeir menn, sem senda áskoranir hingað til Alþ. Þar segir svo, í þessari grg., orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Haustið 1958 leitaði sjútvmrn. álits Árna Friðrikssonar fiskifræðings og fiskideildar atvinnudeildar háskólans um það, hvort leyfa bæri einhverjar dragnótaveiðar í landhelgi. Í áliti Árna Friðrikssonar segir: Það er eigi aðeins æskilegt, heldur nauðsynlegt að leyfa dragnót í landhelgi Íslands, því að aðeins þannig er hægt að fullnytja sjóð, sem er eðlileg lyftistöng fyrir fiskiðnaðinn í landinu og sókn bátaflotans á nálægustu mið.“ Í grg. þessa frv. er einnig vitnað í álit fiskideildarinnar. Þar segir svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Það er því orðið tímabært að leyfa veiðar með dragnót í íslenzkri landhelgi, ekki einungis innan 12 mílna landhelginnar nýju, heldur einnig innan gömlu 4 mílna takmarkanna.“ Ég held, að hv. Alþ. geti varla gengið fram hjá því, þegar álit þeirra manna, sem vinna beint að því og verður að treysta á að hafi mesta vitneskju um þessi mál, liggur jafnjákvætt fyrir og þetta. Þá hlýtur það að marka stefnu hér á Alþ., sem er eðlileg og rétt. Hv. þm, gat þess í ræðu sinni, að útþensla landhelgistakmarkanna væri til þess að friða landhelgina. Ég held, að þetta hljóti að byggjast á misskilningi, því að það kæmi að litlu haldi fyrir íslenzku þjóðina, ef þetta væri höfuð- og einasta stefnan í því máli. Það er verið að færa út landhelgislínuna og ákveða það svæði, sem ætlað er Íslendingum sjálfum að nytja. Þegar svo stendur á eins og nú er hjá íslenzku þjóðinni, að til eru bæði bátar til þess að veiða aflann, til eru frystihús til þess að vinna hann og það fólk, sem við sjávarsíðuna býr, er fyrir hendi og þessar veiðar koma einmitt á þeim tíma, þegar helzt vantar hráefni í frystihúsin og helzt vantar vinnu handa því fólki, sem þar býr, þá hlýtur það að vera hagsmunamál íslenzku þjóðarinnar allrar, að þessar veiðar verði leyfðar. Ég tel, að Íslendingar hafi ekki efni á því lengur að láta flatfiskinn, sem er dýrmætasti fiskurinn hér við strendur landsins, vera þar ónytjaðan til þess eins, að Bretar geti síðan hirt hann í sín veiðarfæri, þegar hann fer út fyrir 12 mílna mörkin. Við höfum á undanförnum árum verið að vinna það eitt að ala upp innan 12 mílna markanna flatfisk handa Bretum og öðrum erlendum þjóðum, sem togveiðar stunda við Ísland, til þess að þær gætu nytjað þennan fisk, þegar hann kemur út fyrir hin ákveðnu mörk. Ég tel þetta óraunhæfa stefnu, sem þegar verði að leiðrétta hér á hv. Alþ. Það hefur mjög verið bent á það í öllum umr, um dragnótamálin, að þau gengju gegn hagsmunum þeirra manna, sem stunda hina svokölluðu trillubátaútgerð. Ég tel, að á þessu hafi engin staðfesting fengizt. Ég vil benda á það í þessu sambandi, að mér er tjáð af kunnugum mönnum, að þessi útgerð hafi t.d. sumarið 1959 algerlega brugðizt á Akranesi. Þó hefur Faxaflói um langt árabil verið algerlega friðaður fyrir dragnót, og ætti það út af fyrir sig ekki að geta haft nein áhrif á slíkt, þannig að þetta sýnir það alveg glöggt og eru rök fyrir því, að slík útgerð getur jafnt brugðizt, hvort sem dragnætur hafi verið leyfðar á því svæði, þar sem þessir bátar fiska, eða ekki. Það, sem er og hlýtur að verða aðalatriði í sambandi við þetta mál, er, að þjóðin með þessum veiðum getur aflað sér geysilegra verðmæta og þau verðmæti eru dregin að landi á þeim tíma árs, sem fiskiðjuver okkar allt í kringum landið vantar fyrst og fremst hráefni. Jafnvel þó að þetta gengi eitthvað á hlut þeirra manna, sem stunda veiðar á trillubátum, tel ég ekkert áhorfsmál, að þetta yrði að leyfa. Það liggur að sjálfsögðu ekki fyrir, hvað einn bátur, sem dragnót stundar, mundi afla yfir þetta 2–3 mánaða úthald, sem ætlað er að veiðin verði leyfð. Hins vegar vita allir, sem nokkuð þekkja þessi mál, að það er margfalt á við það, sem hinir smærri bátar hafa aðstöðu til að draga að landi á sama tíma. Afli dragnótabátanna er svo miklu verðmeiri, þeir eru svo miklu afkastameiri, að þar er um margfalt meiri verðmæti fyrir þjóðarbúið í heild að ræða en hinir smærri bátar, sem handfæraveiði stunda yfir sumarið, hafa aðstöðu til þess að draga að landi. Ég tel, að það liggi hins vegar alveg skýrt fyrir, að það er ekki raunhæft, að þetta skerði á nokkurn hátt aðstöðu hinna smærri báta, þó að dragnót væri leyfð. Það voru um nokkurt árabil stundaðar dragnótaveiðar við Vestmannaeyjar. Ég hef ekki orðið þess var, að síðan þetta var bannað hafi afli á nokkurn hátt, nema síður sé, aukizt á handfæri fyrir hina smærri báta. Þetta er mér alveg kunnugt um, og tel ég, að það sýni, eins og afkoman á Akranesi s.l. sumar, að dragnótin hefur þar ekkert að segja. Þetta er gömul trú þeirra manna, sem þessar veiðar stunda, en rök eru þar engin fyrir hendi, sem geta sannað eða staðfest, að þetta sé rétt. Ég skal ekki dæma um skaðsemi dragnótaveiðanna. Það verða þeir að gera, sem þar hafa sérþekkingu á, og í þeim efnum liggur alveg örugglega og skýrt fyrir álit þeirra manna, sem þjóðin í heild byggir á að séu þar kunnugastir og geti verið leiðbeinandi í þeim efnum. Þeir vilja í þessu sambandi ganga lengra en þetta frv. segir, gera þetta ekki eins þungt í vöfum og þetta frv. að nokkru leyti er, eins og það kom frá n. Í sambandi við þær áskoranir, sem hingað hafa borizt og hv. 2. þm. Norðurl. v. (JPálm) minntist á, þá er því til að svara, að þeir staðir, sem ekki óska eftir, að dragnót sé stunduð þaðan, hafa sjálfir aðstöðu til þess að koma í veg fyrir, að slíkt verði gert. Þeir geta þá, ef það er vilji meiri hluta þeirra manna, sem þar búa, komið í veg fyrir þetta og stundað útgerð sína eins og þeir hafa áður gert og með sama hætti. Í 3. mgr. 1. gr. þessa frv. á þskj. 399 segir svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Áður en gerðar eru till. um opnun einstakra veiðisvæða, skal Fiskifélag Íslands leita álits sveitarstjórna og annarra aðila, sem hagsmuna hafa að gæta á viðkomandi veiðisvæði. Berist álitsgerðir, skal ráðh. óheimilt að opna veiðisvæði eða hluta þess, nema álitsgerðirnar styðji almennt þá framkvæmd.“ Ráðherra þarf ekki að vera þarna í neinni erfiðri aðstöðu. Ef sveitarstjórn óskar ekki eftir þessu, og ef það er vilji almennings á þeim stöðum, sem koma til greina, að slíkar veiðar verði ekki stundaðar, hefur ráðherra ekki leyfi til þess að leyfa veiðarnar, þannig að hann er þar ekki í neinni klípu eða slæmri aðstöðu, eins og hv. 2. þm. Norðurl. v. var að tala um. Ég mun nú við þessa umr. ekki fara um þetta fleiri orðum, nema sérstaklega gefist tilefni til. Ég vil aðeins undirstrika það, að af þeirri reynslu, sem ég þekki til þessara mála úr þeirri útgerðarstöð, þar sem þetta var stundað um margra ára bil, þá tel ég ekki áhorfsmál, ekki vegna þess byggðarlags eins, heldur vegna þjóðarbúsins í heild, að þessar veiðar verði leyfðar. Þær geta með einna minnstum tilkostnaði í erlendum gjaldeyri allað geysilegra verðmæta fyrir þjóðarheildina. Þegar þannig stendur á og þegar fyrir liggur um það alveg klár yfirlýsing frá þeim aðilum, fiskifræðingum og fiskideildinni, að þetta beri að gera, þó að sjálfsögðu, eins og þeir orða það, innan vissra takmarka, þá tel ég ekki áhorfsmál fyrir Alþ. að leyfa þeim stöðum, sem þess óska, að þessar veiðar verði stundaðar, að nytjuð séu mið með dragnót eins og öðrum veiðarfærum.



Herra forseti. Ég var fyrr í vetur búinn að gera mér þá skoðun fyllilega ljósa, að Húnvetningar hefðu átt því láni að fagna að senda bæði vitmenn mikla og reynslumenn á Alþingi, þannig að óþarft var fyrir hv. 2. þm. Norðurl. v. (JPálm) að árétta það frekar. En ég satt að segja efast stórlega um, að sú fullyrðing hans fái staðizt eftir - ja, mig langar til að segja þá sýndarmennsku, sem hann sýndi hér í ræðustól áðan. Ég held satt að segja, að sú sýning hefði betur verið ósýnd. Þegar talað er um, að menn öðlist bæði vit og reynslu á veiðarfærum og fiskveiðiaðferðum með því að sitja í 20 ár á sigggrónum rassi í sölum Alþ., þá álít ég, að menn láti betur ósagt sumt, sem þeir láta út úr sér á þessum stað, eins og hann gerði hér áðan. Ég var byrjaður að krota niður hjá mér ýmislegt af því, sem hv. þm. sagði, en steinhætti, þegar hann sagði þetta, sem ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að hafa eftir honum, en hann sagði, að botnvarpan væri ekki jafnhættulegt veiðarfæri og dragnótin, vegna þess að neðan á botnvörpunni væru eins konar hjól, sem fiskurinn gæti synt undir. - Ég læt þetta nægja. Hv. 5. þm. Vestf. (BF), form. sjútvn. Nd., ræddi nokkuð í framsöguræðu sinni hin almennu viðhorf til dragnótaveiði innan landhelginnar, og af því að ég er einn þeirra nm., sem þátt eiga í samningu þessa frv., sem hv. 2. þm. Norðurl. v. hafði sem mest við að athuga, langar mig til þess að fara nokkrum orðum um, hvað valdi eindreginni afstöðu minni með þeirri takmörkuðu heimild til dragnótaveiða, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, þrátt fyrir einlægan stuðning minn við friðunaraðgerðir okkar á sínum tíma, sem höfðu þá í för með sér algera útilokun dragnóta sem veiðarfæris hjá akkur. Ástæða mín fyrir þeim sinnaskiptum er einfaldlega sú, að þeir menn, sem við Íslendingar höfum byggt allar okkar aðgerðir á í sambandi við friðunaraðgerðirnar og útfærslu landhelginnar, vísindamenn og sérfræðingar okkar, mæla nú eindregið með leyfum til takmarkaðra dragnótaveiða undir eftirliti þeirra sjálfra. Og í fskj. nr. 1 og II, sem eru á þskj. 5, má sjá öll rök þeirra fyrir þessu máli. Þar segir m.a. dr. Árni Friðriksson þetta, með leyfi forseta: „Það er því eigi aðeins æskilegt, heldur nauðsynlegt að leyfa dragnót í landhelgi Íslands, því að aðeins þannig er hægt að fullnytja sjóð, sem er eðlileg lyftistöng fyrir fiskiðnaðinn í landi og sókn bátaflotans á nálægustu mið.“ Og hann lýkur álitsgerð sinni með þessum orðum: „Það er eindregið álit mitt, að notkun dragnóta við Ísland miði til mikilla heilla fyrir land og lýð.“ Enn annar af forustumönnum vísindamanna á þessu sviði, Jón Jónsson, deildarstjóri í fiskideild atvinnudeildar háskólans, segir m.a.: „Það verður að mæla eindregið með því, að ýsu- og skarkolastofnarnir verði betur nýttir af Íslendinga hálfu en gert hefur verið undanfarin ár. Stofnarnir hafa rétt svo við, að skynsamleg nýting þeirra er orðin aðkallandi. Hófleg veiði gerir meira gagn en engin eða of lítil veiði. Markmið friðunaraðgerða okkar er vitaskuld, að stofnarnir gefi af sér hámarksarð.“ Og enn fremur segir hann: „Það er því orðið tímabært að leyfa veiðar með dragnót í íslenzkri landhelgi.“ Það mætti vissulega hafa fleiri orð til stuðnings þessum veiðum en kemur fram í rökum vísindamannanna, og ég ætla að minnast á nokkur þeirra, vegna þess að ég er því miður sannfærður um, sérstaklega eftir ræðu hv. 2. þm. Norðurl. v., að margir þeirra ágætu manna, sem gleypt hafa í sig andúð á dragnótaveiði, hafa gert blátt bann við notkun þess veiðarfæris að trúaratriði, sem síðan verður arfgengt í einstökum byggðarlögum og sölum Alþingis líka. Hitt skal ég svo fúslega viðurkenna, að áður en til friðunaraðgerðanna kom, hjálpuðum við drjúglega til með takmarkalítilli og eftirlitslausri dragnótaveiði við þá ofveiði og rányrkju, sem sérstaklega kom fram á stofni flatfisksins. En þetta var aðeins einn þáttur þeirra orsaka. Margt annað kom þar til greina, svo sem feikileg ásókn erlendra veiðiskipa inn í flóa og firði, sérhæfni okkar í bátastærð, margs konar aflabrestur og margt fleira. Það leikur enginn vafi á því, að ef dragnótaveiði verður heimiluð á ný, verður hún einn sá mesti stuðningur, sem hægt er að veita atvinnulífinu í dreifbýlinu, fiskiðjuverunum og smábátaútgerðinni. Fiskiðjuver dreifbýlisins voru öðru fremur byggð á sínum tíma með vinnslu dragnótaaflans í huga. Sá tími, sem dragnótaveiði yrði heimiluð, er sá tími, er gæði kolans eru mest, og þá er haft í huga að fullnýta aflann og pakka honum í neytendaumbúðir, tilbúinn á neytendamarkað. Þessi tími, sumarmánuðirnir, er í mörgum tilfellum veikasti hlekkurinn í nauðsynlegum samfelldum rekstri frystihúsanna þrátt fyrir síaukna trillubátaútgerð, sem vissulega hefur mikið bætt úr um atvinnuafkomu á þessu sviði, þótt hiklaust megi fullyrða, að dragnótaveiðarnar yrðu þar miklu drýgri fyrir afkomu hins vinnandi fólks, sem býr á þessum stöðum, og eins fyrir þjóðarbúskapinn í heild. Það verkafólk, sem við frystihúsin vinnur, mundi stórauka tekjur sínar. Þannig er áætlað, að ef heildarmagnið af veiddum flatfiski næmi 5000 tonnum, yrðu vinnulaunin við vinnslu hans af bryggju, í flökun, pökkun, frystingu og útskipun allt að því 4400 kr. á hvert hráefnistonn, eða allt að því 22 millj. kr. Þar við mundi bætast annar fiskur og hlutur sjómannanna sjálfra og útgerðarmannanna. Þessi mikla vinnuaukning yrði á sama tíma og mörg kauptún og kaupstaðir búa við vandamál, sem kallað hefur verið sumaratvinnuleysi unglinga og skólafólks. Hvað mörkuðum okkar viðvíkur, hafa framámenn í fiskiðnaði tjáð mér, að ef frumskilyrðum góðrar neyzluvöru yrði fullnægt, vöruvöndun og vörugæðum, séu þeir sannfærðir um, að fljótt megi vinna markað í Bandaríkjunum fyrir ótakmarkað magn, sem greitt væri fyrir hátt og gott verð í eftirsóttum gjaldeyri. Verðið þar þorðu þeir ekki að fullyrða um, sögðu það fara eftir gæðum vörunnar, sem eðlilegt er. En einn aðalframkvæmdamaður okkar Íslendinga á þessu sviði sagðist gizka á, með nokkurri bjartsýni þó, að ef reiknað væri með áðurnefndum 5000 tonnum af kola, sem vísindamenn okkar telja hæfilegt byrjunarhámark, mætti reikna með 150 millj. kr. gjaldeyristekjum. En að sjálfsögðu yrði þetta ekki unnið í einu stökki. Til að sýna enn betur verðmæti þessa fisks, sem við Íslendingar teljum okkur ekki hafa efni á að nýta, má taka fram, að við ísfiskssölur í Englandi í marz fengu togararnir okkar 5300 kr. meðaltalsverð fyrir hvert tonn fisks og þótti gott, og í þessu verði eru þá allar tegundir meðtaldar, en ef tekið er meðalverð frá áramótum á sama markaði á rauðsprettu og sólkola, hefur tonnið af þeim selzt á sama markaði fyrir 19–20 þús. kr., enda held ég, að enginn efist um verðmæti þessa sparisjóðs. Ég kalla þetta sparisjóð, sem hefur fengið að vaxta sig í áratug á toppvöxtum friðunar- og landhelgisútfærslu. Sú þýðing, sem nýting flatfisksins hefur fyrir þjóðarbúið í heild, virðist a.m.k. raunhæfari en fjarlægari draumur um milljónatuga fjárfestingu til stóriðnaðar. Alla vega yrði nýting þessara auðæfa til þess að færa þá drauma nær veruleikanum, og það mætti segja mér, að mörgum þætti sú nýting geðþekkari en margar þær ráðstafanir lærðra og ólærðra, sem gerðar hafa verið undanfarin ár og átt hafa að bjarga þjóðinni frá gjaldeyrisskorti og annarri vesöld. Það mætti tína fleiri atriði til, sem styrkja þá heimild, sem frv. gerir ráð fyrir að veita. Þegar athugaðar eru veiðiskýrslur Englendinga um hinn stóraukna flatfisks- og ýsuafla á miðunum hér við land, eftir að friðun okkar tók gildi, má hiklaust fullyrða, að hin mikla ásókn erlendra togara að og inn fyrir 12 mílna mörkin standi að miklu leyti í sambandi við síaukið magn þessa verðmæta afla. Ef við sjálfir nytjum flatfiskinn, sem alls ekki er hægt nema með dragnót, - ef við sjálfir nytjum þann afla, sem við höfum friðað í landhelgi okkar í 10 ár að mestu til hagsbóta útlendum skipum, fullyrði ég, að ágangur erlendu togaranna mundi stórminnka á landgrunnið hér við land og með því mundi los koma á girðingu botnvörpunnar umhverfis grunnmiðin og skapa aukna möguleika á göngu bolfisksins á þau mið, sem færa- og línuveiðar eru stundaðar á. Hvað sem menn greinir á um nauðsynina á afnámi útflutningsuppbótanna, sem voru afnumdar í vetur með efnahagslögunum, er sú staðreynd ljós, að fjöldi sjómanna og útvegsmanna um allt land telur sig hafa beðið mikið tjón vegna niðurfellingar sérbótanna svonefndu á ýsu og steinbít, og það má segja alveg sama viðkomandi frystihúsunum. Ég er sannfærður um, að þetta takmarkaða leyfi til dragnótaveiða og nýtingar hins dýrmæta flatfisks yrði gott búsílag, svo að ekki sé meira sagt, fyrir þessa aðila alla. Sú röksemd, sem stendur í beinu sambandi við útfærslu landhelginnar, er alls ekki sú veigaminnsta. Hennar er getið í grg. fyrir frv. frá sjútvn., því að það kom fram í mörgum þeim bréfum, sem bæði hafa verið send Alþ. og hv. 2. þm. Norðurl. v. vitnaði einmitt í hér áðan, og eins í álitsgerðum, sem sjútvn. bárust, að það gæti verið, að dragnótaveiðarnar, ef þær yrðu leyfðar, kynnu að spilla málstað okkar í landhelgismálínu. En n. kynnti sér álit Hans G. Andersens sendiherra og Davíðs Ólafssonar fiskimálastjóra á þessu atriði, eins og segir í grg. Þeir mættu á fundi hjá okkur í n. og lýstu þar báðir þeirri skoðun sinni, að það mundi á engan hátt skaða málstað okkar í landhelgisdeilunni, þótt dragnótaveiðar yrðu teknar upp á ný. Og sú skoðun kom skýrt fram hjá þeim, að við Íslendingar yrðum að sýna fram á það. að um leið og við krefðumst aukinnar landhelgi, værum við færir um að nytja þá fiskistofna, sem þar vaxa upp. Þetta voru þeirra orð. Hv. 2. þm. Norðurl. v. vitnaði hér nokkuð í álit sjómanna og þá að sjálfsögðu sjómanna úr hans eigin kjördæmi. Ég þykist nokkuð þekkja til sjómanna, ekki aðeins héðan frá Faxaflóa, heldur í kringum allt land, og hef reynt að kynna mér skoðanir þeirra. Ég held, að það sé eitt sameiginlegt í öllum þeim skoðunum, og það er, að það eru engir sammála um, hvað skaðsemi dragnótarinnar sé mikil. Það virðist vera þannig, að þetta álit þeirra fari eingöngu eftir því, hvaða hagsmuna þeir sjálfir eiga að gæta í sambandi við veiðar á viðkomandi stöðum. Og ég held satt að segja, að það verði ekki hægt að fara eftir þess konar álitum, ekki eingöngu, heldur verði vísindin að vera grundvöllurinn og lokaorð í rökræðum um, hverjir séu beztir hagsmunir heildarinnar. Ef jafnhliða er hægt að tryggja hagsmuni smáhópa, er vissulega hin æskilegasta lausn fundin. Og ég held einmitt, að með frv. þessu sé stigið stórt spor í áttina að þessari æskilegu lausn. Meginandstaðan gegn dragnótaveiðunum kemur frá tveimur hópum: Í fyrsta lagi frá þeim, sem ég minntist áðan á og hafa meðtekið bann á dragnótaveiðum sem arfgengt trúaratriði og engum rökum taka. Hinir eru hópar frá þeim stöðum allt í kringum land, sem trillubátaútgerð reka að miklu eða öllu leyti. Þeir telja t.d., að með dragnótinni leggist slík útgerð niður vegna óheillavænlegra áhrifa dragnótarinnar á aflabrögð. Glöggt dæmi um mótmæli af slíku taki eru einmitt mótmælin frá bátafélaginu Björg í Reykjavík, sem hv. 2. þm. Norðurl. v. las upp hér áðan og ég ætlaði að lesa, en tel óþarft eftir lestur hans. Ég held, að þm. hafi tekið það vel eftir því, hvað kom fram þar. Það er svo með þetta síðasta atriði í sambandi við landhelgina, að ég tel því alveg fullsvarað með tilvitnun minni í ummæli Davíðs Ólafssonar og Hans G. Andersens. En því er slegið föstu í þessari grg. frá þessu bátafélagi, að öll sú aflatregða, sem vart varð við fyrir friðunina, hafi verið dragnótinni einni að kenna. Þetta tel ég alrangt. En að rányrkja hafi átt sér stað og dragnótin hafi átt sinn þátt í því vegna misnotkunar, það skal ég viðurkenna. Ég hef hér áðan lýst því að nokkru, hvað olli rányrkjunni. En það, sem gerði dragnótina þátttakanda í henni, var m.a. mikill fjöldi báta, sem veiðarnar stunduðu langt tímabil sumars, engin svæðatakmörkun á einn eða annan hátt, minni fisk mátti veiða, möskvastærðin mátti vera 1/5 minni en nú er fyrirhugað. Ekkert bann var við svokölluðu „lausu togi“ hjá dragnótabátunum, og reglugerðarákvæðin, sem nú eru fyrirhuguð, og viðurlög við þeim voru ekki til. Nú hefur ástandið breytzt aftur á móti í það horf, að miðin eru full af flatfiski, bolfiskur á greiðari aðgang að grunnmiðum en áður, 12 mílna friðun fyrir veiðum innlendra og erlendra togara er tryggð, ströng ákvæði um framkvæmd dragnótaveiða með miklum takmörkunum fyrirhuguð í frv. þessu, bátafjöldinn miklu minni og hefur t.d. fækkað um 200 frá 1937 af stærðinni 12–35 rúmlestir. Þeir voru á sjötta hundrað, en eru núna rúmlega 300, eða nákvæmlega 321. En það væri gaman að spyrja þessa heimatilbúnu sérfræðinga um dragnót að því, hvað hafi valdið því, - og hv. 3. þm. Sunnl. (GuðlG) minntist nokkuð á þetta atriði hér áðan, - en mig langar til þess að spyrja þessa heimatilbúnu sérfræðinga, hvað hafi valdið því, að færafiskur hafi brugðizt í æ ríkari mæli á stórum svæðum seinni ár friðunarinnar, og er þá alveg burtséð frá göngufiski, sem fljótt fer yfir. Ekki hefur þetta verið dragnótinni að kenna eða botnvörpunni. Það er eitthvað annað, sem kemur þar til. Það liggur fyrir bréf, sem hefur komið hér til Alþ., og varpar nokkru ljósi á skoðanir sjómanna hér sunnanlands um þetta mál, sem ég tel marga ekkert ómerkari sjómenn en sjómennina úr Norðurlandskjördæmi vestra, en bréfi þessu fylgir áskorun til Alþingis um að samþykkja frv. á þskj. 5 um dragnótaveiði. Bréfið er frá sjómönnum í Vestmannaeyjum, og með leyfi forseta ætla ég að lesa úr þessu bréfi. Þeir eru með formála í byrjun, svo segja þeir: „Í viðbót við þetta virðist fiskur ekki hafa gengið á grunnmið né fylgt loðnu, sem fyrir 15–20 árum var talið árvíst. Eða hver man ekki, að fiskur hafi gengið undir Sand og fyllt öll grunnmið frá því í febrúar til aprílloka? Við teljum okkur geta bent á ástæður, sem við óskum eftir að hið háa Alþingi kynni sér og afli sér vísindalegrar umsagnar um hjá fiskifræðingum, sem sé, að sú staðreynd blasi við, að öll grunnmið eru orðin yfirfull af flatfiski. Ber þess vott hið mikla magn af skarkola, sem fæst í þorskanet alla vertíðina. Möskvar þorskanetanna eru ekki gerðir fyrir flatfisk, þó má segja, að hann fylli sum netin frá steinateini upp fyrir miðju netsins. Þar sem þessi gengd er af flatfiski, má segja fyrir víst, að ekki fáist þorskur í net, þó svo góðar lóðningar í dýptarmælum sjáist deginum áður. Óyggjandi reynsla sýnir sjómönnum það, að þar sem flatfiskurinn er mestur, þá stöðvast ekki bolfiskur, þorskur eða ýsa. Ástæðan er sennilega sú, að tilgangslaust er fyrir bolfisk að ná botnæti, þar sem flatfiskurinn þekur allan botn. Allur flatfiskur, sem veiðist í net, er annaðhvort settur í mjölvinnslu eða fleygt í sjóinn. Yfir vetrarmánuðina er flatfiskurinn ekki talinn vinnsluhæfur. Er það vegna megurðar og hrygningar, enda telja fiskifræðingar, að megurð flatfisks um hrygningartímann stafi mikið af offjölgun. Yfir sumarmánuðina tekur hann þeim breytingum, að flatfiskurinn er talinn góð vara, bæði til vinnslu og beint á sölumarkað.“ Og þeir halda áfram, þessir Vestmannaeyjasjómenn, og segja í bréfi sínu: „Vegna framanritaðs teljum við frá þjóðhagslegu sjónarmiði séð mikla og knýjandi nauðsyn á, að hið háa Alþingi skilji aðstöðu þessara mála og veiti viðunandi úrlausn til hagnýtingar þeim auðæfum, sem landið býður þegnum sínum í þessu sambandi. Leyfum við okkur að benda á takmarkaða veiðitíma og stærð fiskibáta allt að 35 brúttótonn. En fremur bendum við á alþjóðalög um möskvastærð, sem koma í veg fyrir, að of nærri ungviði og smælki sé gengið. Að síðustu viljum við undirstrika þessi mál með því að benda á eftirfarandi atriði: Af 130 fiskibátum, er reru frá Vestmannaeyjum á þessari vertíð, reru 40–45 bátar með handfæri. Stærð bátanna er frá 10–35 brúttótonn. Nú, við dagsetningu þessa bréfs“ - það er dagsett síðast í apríl - „hefur allur þessi floti litinn sem engan afla af fyrrgreindum ástæðum. Sennilegt er, að einn eða tveir bátanna hafi yfir 100 smálestir upp úr sjó, fjöldinn er með 10–40 tonn. Fyrirsjáanlegt er, ef ekki koma skjótar aðgerðir til, að þá verði efnahagslegt hrun í þessari grein sjávarútvegs á Íslandi. Bátunum verður lagt og þeir grotna niður. Áhafnir þeirra og eigendur neyðast til þess að hverfa að öðrum störfum. Teljum við það illa farið, því að þegar afli fæst á þessa báta sem s.l. ár, þá er það viðurkennd staðreynd í öllum frystihúsum, að bezta hráefnið kemur frá litlu bátunum og handfæraveiðunum. Við förum ekki fram á ölmusur til lífsframdrags, heldur að löggjafarvald þjóðarinnar skapi okkur aðstöðu til að stunda atvinnu, er hentar bátum okkar og fyrirsjáanlega skilar arði í þjóðarbúið.“ Þetta var hluti af bréfi þeirra Vestmanneyinga. Ég minntist aðeins á það hér áðan, að ég sleppti lítils háttar úr þessu bréfi, sem ekki skipti máli. Ég ætla ekki að fjölyrða um efni þess frekar að sinni. En til viðbótar vil ég taka það fram, að skoðanir manna á skaðsemi botnróts af völdum dragnótar eða annarra hluta eru mjög skiptar. Þannig segja trillusjómenn, að slíkt valdi hinum mesta skaða. En aðrir halda fram því gagnstæða og benda á, að dragnótablettir hafi verið fiskisælli en aðrir fyrir færaveiðar, og þeir mjög sótt á sömu mið. Það hljóta allir að sjá, að mikið botnrót hefur verið við Faxaflóa þaðan, sem sandi var dælt í sementsverksmiðjuna, en margir sunnlenzkir sjómenn segja mér, að á eftir hafi þetta verið með fiskisælustu blettum í Faxaflóa. Eins hefur verið með svæðin, sem skafin hafa verið með humartrolli í kringum Vestmannaeyjar. Bolfiskurinn hafi gengið á þessa bletti og verið þar, en ekki hlaupið yfir og farið burt. Það er, eins og ég sagði áðan, mjög erfitt að ákveða nokkuð um og gera sér ljósar niðurstöður eftir þeim álitum, sem koma fram frá sjómönnum í kringum land. Og eftir að ég hef hlustað á alveg gagnstæðar fullyrðingar í þessu máli frá sjómönnum hér sunnanlands, vestanlands, norðanlands og austanlands, virðist mér allt bera að sama brunni, að það séu vísindamenn okkar, sem sé bezt trúandi til forsjár í þessu efni. Þó að hv. 2. þm. Norðurl. v. hafi litla trú á þeim, skulum við samt hafa það í huga, að við hefðum ekki fengið neitt fram af þessum friðunaraðgerðum okkar eða gengið miklu verr við útfærslu landhelginnar, ef við hefðum ekki haft þeirra starf á bak við okkur. En fyrst ég minnist á humartrollið við Vestmannaeyjar, þá er rétt að geta þess, að afleiðingar þeirra veiða hafa kannske fært mönnum sönnur á, að kolann eigi að nytja með því veiðarfæri, sem bezt er fallið til slíks og skilar betra hráefni úr kolanum en nokkurt annað veiðarfæri, en það er einmitt dragnótin. Það er a.m.k. öruggt, að hægt er að fullyrða, að þessar humarveiðar við Vestmannaeyjar munu eiga þátt í þeirri ströngu reglugerð, sem verður að setja um meðferð aflans, ef þetta frv. verður að lögum, þar sem bæði verður takmarkaður útivistartími bátanna og þeim verður skylt að slægja aflann jafnóðum, eins og sjálfsagt er með allan afla, og þar sem jafnvel verður skylt að ísa hann í kassa um borð í bátunum, um leið og hann veiðist, þannig að eitthvað sé nefnt. En það er eitt atriði, sem er rétt að minnast á, sem kom fram í bréfi Vestmanneyinganna, þar sem þeir tala um takmarkanir á veiðunum, að þeir minnast á, að alþjóðalögum um möskvastærð verði fylgt. Þarna álít ég, að takmarkanirnar eigi að ganga miklu lengra, og tel sjálfsagt að fara eftir því, sem vísindamenn okkar segja um það, og mig langar í þvísambandi að vitna í það, sem deildarstjóri fiskideildar atvinnudeildar háskólans segir um þetta. Hann segir svo, með leyfi forseta: „Mér virðist 100 mm möskvi of smár fyrir dragnót, 120 mm er nær sanni. Aukin möskvastærð er ákaflega þýðingarmikil til friðunar ungviðisins, en hæfni hinna einstöku fisktegunda til þess að smjúga möskvann er mjög mismunandi. Skarkolinn er t.d. miklu breiðari en ýsan, og á hann því tiltölulega erfiðara með að smjúga möskvann en hún. Með 120 mm möskvastærð mundi allmikið af 5 ára ýsu og allt yngra sleppa. Má það teljast allgott frá fiskifræðilegu sjónarmiði. Skarkolinn hefur ekki sama gagn af möskvastærðinni og ýsan, eins og taflan sýnir ljóslega. Með 120 mm möskva sleppur meginhluti 3 ára fisks, en ekkert af honum er orðið kynþroska. Til þess að draga úr sókninni í smákolann þykir rétt að leggja til, að lágmarksstærð hans verði aukin úr 25 cm í 30 cm og verði gengið ríkt eftir, að því ákvæði verði hlýtt. Þyrfti reyndar að taka ákvæði um lágmarksstærð annarra tegunda til athugunar líka.“ Og af því að hv. 2. þm. Norðurl. v. spurði hér áðan, hvernig í ósköpunum ætti að fara að því að hafa slíkt og þvílíkt eftirlit með höndum, get ég fullvissað hann um, að það er draumur allra sjómanna að koma einhvern tíma að landi með aflann, og eftirlitið hvað þessu viðvíkur verður framkvæmt, þegar þeir koma að landi með hann. Ég minntist hér áðan á fullyrðingar um, að ef dragnótaveiðar yrðu leyfðar, mundi trilluútgerð leggjast niður víðs vegar um land. Þetta eru hreinustu öfgar, ekkert nema öfgar. Ég tel það sams konar öfgar og þegar þeir, sem eru fylgjendur dragnótaveiða, slá því fram, að á þessum litlu bátum séu ekkert nema sportfiskimenn, sem stundi þetta sem hjáverk, og ef gefa ætti þeim einum leyfi til nytja á fiskveiðilandhelginni, væri það sama og gefa það í hendur stangveiðifélaganna, sem var nú ýmislegt fundið til foráttu hér áðan. En það er enginn vafi á því, að með útfærslu landhelginnar hefur færzt nýtt líf í þennan atvinnuveg, sem sáralítill tilkostnaður er við, en hefur skilað þjóðarbúinu miklum arði. Mín skoðun hefur alltaf verið sú, að þessi atvinnuvegur ætti kannske fyllri rétt á sér en margur annar, einmitt vegna þess, að í mörgum tilfellum eru verðmæti þau, sem skapast með honum, gripin í aukavinnu og í tíma, sem annars færi til ónýtis fyrir þjóðarbúið eða kannske í einhverja aðra óarðbæra starfsemi, og ég álít, að það hafi verið allt of lítið gert af því að ýta undir þennan atvinnuveg af bæjar- og sveitarfélögunum. Það eru svo mörg rök fyrir því að viðhalda og auka þessa útgerð opnu bátanna, að ég fer ekkert frekar út í það. Ef einhverjir kjánar kalla þennan atvinnuveg sport, þá vil ég kalla það þarfasta sport þjóðfélagsins. En einmitt vegna þessara skoðana, ekki aðeins að þetta væri mín skoðun, heldur sjútvn. allrar, þá er komið á móti þessum mönnum í 1. gr. frv., í síðustu mgr. En þótt okkar skoðun á trillubátaútgerð hafi verið þessi og þá náttúrlega um leið margra annarra, haggar það ekki þeirri staðreynd, að það sé rétt að leyfa dragnótina, því að það er á fæstum stöðum kringum land, sem aðstaða er til þess að tryggja rekstur fiskvinnslustöðvanna og nauðsynlega atvinnu, sem þær skapa, með útgerð trillubáta einna. Þar verður miklu fleira að koma til. En eins og ég sagði, er leitazt við að koma á móti óskum fleiri aðila en eins og sameina sjónarmið margra aðila í þessu frv. Það er í frv. gert ráð fyrir, að fiskveiðilandhelginni verði skipt í nokkur stór veiðisvæði, sem Fiskifélagið og atvinnudeild háskólans ákvarða nánar, og innan þeirra má banna veiði á tilteknum svæðum hluta af veiðitímabili eða allt tímabilið, ef hætta er á ofveiði fiskistofnanna. En auk þess eru svæðin, sem ég gat um áðan og eru í 1. gr. frv., síðustu mgr., sem hv. 3. þm. Sunnl. minntist hér á áðan og ég las, og ég sé ekki ástæðu til þess að fara með hana aftur, en einmitt á þessari mgr. í 1. gr. sést, að innan allrar fiskveiðilandhelginnar eru línu- og færaveiðar heimilar áfram ótakmarkað, eins og þær hafa verið, en aftur á móti ef þessar dragnótaveiðar verða heimilaðar og þetta frv. samþ., þá eru takmarkanirnar ótalmargar fyrir þær veiðar. Það er í fyrsta lagi að opna svæðin, sem er nú almennt álitið að geti orðið erfitt víðast hvar. Og þá er að fá leyfi fyrir bátana, sem er aðeins veitt fyrir eitt tímabil í senn og það á ákveðnum svæðum. Það eru skorður við því, hve lengi megi veiða hvert sumar. Þá eru settar reglur um stærð bátanna. Þar að auki er bannað að veiða á svæðum, sem eru sérstaklega afmörkuð fyrir aðrar fiskveiðar, og þar er átt við trillurnar, og það er bannað að veiða innan löggiltra hafnarsvæða. Það er bannað að veiða á ákveðnum svæðum, ef hætta er á ofveiði, eins og ég minntist á. Og auk þess verða mörg fyrirmæli í reglugerðum um möskvastærð, lengd dragstrengja, lágmarksstærð fisks, sem má koma um borð, um stöðugar veiðiskýrslur, auk þess sem verður að stöðva veiðarnar, strax og vissu hámarksmagni af afla er náð, og ég hef skilið það þannig, að þessu hámarksmagni verði skipt hlutfallslega á þau veiðisvæði, sem verði sett, og þessu er auðvelt að fylgjast með í gegnum vinnslustöðvarnar, sem taka á móti aflanum, og aflaskýrslur bátanna. Ég held, að með öllum þeim kvöðum, sem hvíla á dragnótaveiðunum, ef þær væru leyfðar, þurfi skynsamir bændur í Norðurlandskjördæmi vestra þó ekkert að óttast, að dragnótabátar kom upp í fjósið til þeirra. Hann hefur, þessi ræðumaður, sem óttaðist þetta hér áðan, spurt mikið um það, hvernig ætti að framfylgja þessum lögum og væntanlegum reglum, og ég veit, að það eru fleiri, sem munu spyrja um það. Ég tel, að þessi ströngu ákvæði, sem eru í frv. um sviptingu leyfa, og svo hagsmunir mannanna sjálfra verði sterkasta eftirlitið. Svo höfum við landhelgisgæzlu, og ég held, að flestum, sem vit hafa á, sé kunnugt um það, að eftir að landhelgin var færð út í 12 mílur, séu minni bátar landhelgisgæzlunnar orðnir til lítilla nota við gæzlu þeirrar landhelgi. Eitthvað mætti nota þá til þess að gæta þessara svæða. En ef eitthvert hinna stóru v eiðisvæða verður lokað áfram í því tilfelli, að frv. verði samþ., þá verða þau auðvitað ásamt öðru ákvörðuð af landfræðilegri legu, þannig að landhelgisgæzlan á að geta gætt þeirra með sæmilegu móti. Með gæzlu á minni svæðunum, sem kannske yrðu lokuð áfram innan stærri svæða, trillusvæðunum, þá væri mjög auðvelt að afmarka þau t.d. með baujum, sem er mjög auðvelt á þessum tíma árs að setja niður til þess að afmarka svæðin. Þetta yrðu ekki mörg svæði, það yrði kannske eitt, í mesta lagi tvö á hverju hinna stóru veiðisvæða, og ég álit, að þar séu hagsmunir mannanna sjálfra, sem veiðarnar stunda, bæði rekstrarformin, sem koma til með að gæta þeirra bezt. En það er eitt atriði, sem hefur ekki verið sinnt í þessu frv., og má vera, að það sé handvömm frá n., en það er staðreynd, að þetta eftirlit allt mun kosta fé, því að þetta vísindalega eftirlit kostar það, að fleira fólk þarf til starfa hjá atvinnudeildinni og Fiskifélaginu við eftirlitið. En með þeim uppgripaafla, sem þessar veiðar geta skapað þjóðarbúinu, tel ég ekki mikla hættu á því, að það megi ekki fá fé í þann kostnað. Ég er á móti því, auk allra þeirra ákvæða um takmarkanir, sem hin tilvonandi dragnótaveiði verður að búa við, að setja einhver sérstök leyfisgjöld á bátana. Ég tel miklu heppilegra að fara þá leiðina að taka fé af síðasta stiginu, í útflutningsskattinum. Þetta er atriði, sem væri æskilegt að heyra nánar álit manna um. Ég hef nú rætt þetta mál vítt og breitt og skal ekki lengja umr. um það frekar, en mun að sjálfsögðu gera það í sambandi við einstakar greinar, ef tækifæri gefst til í síðari umræðum. Ég vil þakka samnefndarmönnum mínum í sjútvn. fyrir ánægjulegt samstarf. Það mótaðist af viljanum hjá þeim til þess að ráða fram úr þessu erfiða vandamáli, og þetta samkomulag okkar, sem birtist í frv., varð til eftir fjölmarga fundi, þar sem sjónarmið bæði einstakra byggðarlaga og einstakra hagsmunahópa voru rædd og reynt að sameina þau. Ég var á mínum yngri árum í nokkur sumur við þessar veiðar, og eins og ég var sannfærður þá um réttmæti friðunaraðgerðanna á sínum tíma, sem m.a. útilokuðu þessa veiðiaðferð, þá er ég nú sannfærður um réttmæti þeirrar heimildar, sem í lagafrv. felst um að leyfa þessar veiðar á ný, mikið takmarkaðar og undir vísindalegu eftirliti. En það er eitt atriði í þessu frv., sem ég er alveg í grundvallaratriðum á móti og hv. fyrsti ræðumaður við þessa umr. kom einmitt inn á. Það eru takmarkanirnar við ákveðin veiðisvæði. Mín skoðun hefur verið og er sú, að fiskveiðilandhelgin sé sameign Íslendinga, sameign íslenzku þjóðarinnar, sem fiskimenn okkar eiga að nytja á hinn hagkvæmasta hátt, þjóðinni allri til hagsbóta og blessunar. Þannig tel ég, að þær takmarkanir, sem eru nauðsynlegar, til þess að ekki sé gengið á stofninn, hefði mátt fá fram í reglugerðarákvæði um meðferð aflans, þannig að útivist bátanna væri ekki leyfð nema takmarkaðan tíma, og yrði að landa honum í fiskvinnslustöð, sem nálægt miðunum væri, innan ákveðins tíma, þannig að atvinnutekjurnar af vinnslu aflans mundu verða eftir í byggðarlaginu, sem lægi að þessum miðum, en það yrði áfram leyft, eins og hefur verið hingað til, að íslenzkir fiskimenn hefðu frelsi til þess að leita aflans, þar sem hann er að fá og hagkvæmast er hverju sinni. Ég býst við, að það mundi heyrast í tálknum margra, ef Sunnlendingum yrði bannað að sækja til síldveiða fyrir norðan og austan land eða ef Norðlendingum og Austfirðingum yrði bannað að sækja til þorskveiða við Suður- og Vesturland. Ég hef samt sem áður fallizt á þetta, til þess að samkomulag næðist, og líka vegna þess, að ég er sannfærður um, að það sé ekki of varlega farið í byrjun, á meðan verið er að leita að kannske heppilegra formi en við leggjum til og þá kannske réttlátri aflaskiptingu á milli landshlutanna, ef menn vilja fara út í það. Ég held, að það sé rangt, sem kom fram hjá hv. 2. þm. Norðurl. v. hér áðan í sambandi við vísindamenn og menntun þjóðarinnar. Ég held, að við Íslendingar ættum að vera stoltir af menntun og tæknilegum framförum, sem þjóðinni hefur auðnazt að afla sér síðustu áratugi, og það sé fátt, sem hafi betur aukið velmegun íslenzku þjóðarinnar en einmitt það. Ég er sannfærður um, að þegar við getum sameinað starf hinna ágætu vísindamanna okkar, sem starfa í sambandi við fiskveiðarnar, - en að gefnu tilefni, þá er mér ókunnugt um, hversu miklir þeir vísindamenn eru, sem starfa að mæðiveikivörnum eða laxveiði í vötnum og ám, eins og hv. 2. þm. Norðurl. v. kom inn á, - en þegar við getum sameinað starf hinna ágætu vísindamanna, sem starfa að fiskveiðum okkar, og hönd íslenzka sjómannsins til framdráttar íslenzkum þjóðarhagsmunum, þá er ég sannfærður um, að við erum á réttri leið, og ég er einnig sannfærður um, að sú leið finnist m.a. með því að samþykkja það frv., sem hefur verið lagt fram af sjútvn. neðri deildar.

Frsm. (Birgir Finnsson) Herra forseti. Þegar sjútvn. var að semja það frv., sem hér liggur fyrir til umr., var okkur það ljóst, að skoðanir væru mjög skiptar um þetta mál meðal þm., og í framsögu minni fyrir frv. gat ég þess, að á s.l. þingi hefði málinu verið vísað frá í þessari hv. d. með 18:7 atkv. á þeim forsendum, að málið væri ekki nægilega undirbúið. Ég gat þess líka, að ég byggist við, að nú mundi þeirri skoðun hafa vaxið fylgi, að þótt málinu yrði lengur skotið á frest, mundi ekkert nýtt koma í ljós. Ég hygg, að þessi skoðun sé rétt, því að við þessar umræður hefur ekki enn þá gefið sig fram nema einn andstæðingur dragnótamálsins. Er það reyndar kannske ekki sanngjarnt, að við, sem erum málinu fylgjandi, tölum miklu lengur, meðan fleiri andstæðingar þess hafa ekki gefið sig fram. Ég býst við, að það séu samt fleiri, þótt ekki hafi komið upp í ræðustólinn nema einn og mótmælt frv., sem eru ekki ánægðir með það. Og við, sem viljum ganga lengst í því að leyfa dragnótaveiðarnar, erum ekki heldur ánægðir með frv. En þetta frv., sem fyrir liggur, er árangur af samkomulagstilraunum milli þeirra andstæðu sjónarmiða, sem um þetta mál ríkja. Við höfum, eins og síðasti ræðumaður gat um áðan, reynt að taka fyllsta tillit til þeirra manna, sem varlegast vilja fara í þessu máli. Það var svo hér áður, að landhelgin var öll opin til dragnótaveiða, en eftir á gátu sveitarfélögin gert samþykktir um svokölluð héraðabönn. Samkv. því frv., sem fyrir liggur, geta sveitarfélögin fyrirbyggt, að tiltekin svæði verði opnuð, þannig að þeir, er vilja loka ákveðnum svæðum fyrir dragnótaveiði, hafa nú samkv. þessu frv., ef að lögum verður, meiri rétt en þeir höfðu áður. En það eru ekki allir ánægðir með það, að við skyldum ganga inn á afgreiðslu málsins á þennan hátt. Í gær kom hingað fjölmenn sendinefnd útvegsmanna af Suðurnesjum, og þeir afhentu þinginu ályktunarskjal, undirskrifað af 46 útvegsmönnum á Suðurnesjum, þar sem þeir skora á Alþ. að heimila dragnótaveiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands með þeim takmörkunum einum, sem atvinnudeild háskólans og Fiskifélag Íslands telja nauðsynlegar. Þetta skjal hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Við undirritaðir útvegsmenn á Suðurnesjum leyfum okkur hér með að skora á Alþingi það, sem nú situr, að samþykkja lög, sem heimila veiðar með dragnót í landhelgi, með þeim takmörkunum, sem atvinnudeild háskólans og Fiskifélag Íslands telja nauðsynlegar, og öðrum ekki. Við mótmælum því, að hið háa Alþingi láti það á vald sveitarstjórna eða annarra aðila, hvort veiða megi með dragnót eða ekki, enda fáum við ekki skilið, hvernig framkvæmd er hugsuð á slíku. Við bendum á sem dæmi, að stærsta verstöð á Suðurnesjum, Keflavík, mun ekki eiga land að sjó nema innan við 1000 m. Hreppar, þar sem sjór er lítið stundaður nema á trillubátum í aukavinnu mjög takmarkaðan tíma á árinu, eiga hins vegar land að sjó, svo að km skiptir. Minni bátar hér um slóðir hafa verið gerðir út á þorska- og ýsunet seinni hluta sumars og haust. Afli hefur verið lítill, mikil netaeyðsla, erfitt að fá fólk og það oft mjög dýrkeypt. Með því verðlagi, sem nú er orðið á veiðarfærum, er fyrirsjáanlegt, að þessar veiðar munu leggjast niður með öllu, og verður þá ekkert fyrir þessa báta að gera. Að endingu viljum við benda á, að dragnótaaflinn mundi bæta að fullu úr atvinnuþörf unglinga alls staðar, þar sem fiskur yrði unninn, og þar með leysa eitt okkar mesta þjóðfélagsvandamál.“ Þannig hljóðar þetta skjal. Hins vegar mun líka vera hér til í fórum Alþ. mótmælasamþykkt frá fiskideild Gerðahrepps gegn því, að dragnótaveiði verði leyfð. En þar hefur útgerð minni þýðingu en í Keflavík, sem er ein stærsta verstöð hér við Faxaflóa, a.m.k. útgerð smærri báta. Og þeir sögðu, þessir menn af Suðurnesjum, um leið og þeir afhentu þetta skjal, sem ég las, að þeir byggjust við því, að 14 bátar frá Keflavík mundu í sumar stunda dragnótaveiðar, ef leyfðar yrðu. Hv. 2. þm. Norðurl. v. (JPálm) vildi gera ákaflega lítið úr öllu eftirliti og þá einkanlega vísindalegu eftirliti með þessum veiðum. Það hefur nú í umr. verið nokkuð útskýrt, hvernig það eftirlit er hugsað. Það er hugsað þannig, að settar verði reglur um veiðarfæraútbúnaðinn, um möskvastærðina, og það er hugsað þannig, að ákveðin verði lágmarksstærð af fiski, sem koma megi með að landi til vinnslu, og það er hugsað þannig, að starfsmenn fiskideildarinnar fylgist með veiðunum og aflamagninu, sem á land berst, og þegar hámarksafla er náð, verði veiðileyfin tekin af þeim bátum, sem þau hafa fengið. En veiðarnar eiga núna samkv. frv. að vera háðar leyfum, sem verða veitt einstökum bátum. Ég gat um það í framsöguræðu, að samsetning bátaflotans hefði mikið breytzt frá árinu 1937, þannig að nú væru í bátaflotanum tiltölulega færri litlir bátar en þá voru, og þess vegna mundu allar líkur vera til þess, að færri bátar mundu nú stunda þessar veiðar en áður gerðu það. En 1937 var tala báta undir 35 rúml. 473, en 1959 ekki nema 325. Við þetta bætist það, að þróunin í fiskveiðum með handfærum hefur orðið slík, að núna munu færri fara á dragnót en áður, og munu þeir halda áfram að stunda handfæraveiðar, sem hafa gert það undanfarin sumur með góðum árangri. Ég er alveg ósammála hv. 2. þm. Norðurl. v. um þau viðbrögð, sem við eigi að hafa, ef eitthvað ber út af í atvinnurekstri okkar. Við, sem viljum leyfa dragnótaveiðarnar að nýju, viðurkennum, að það hafi komið fyrir, að það hafi verið of langt gengið í veiðunum, það hafi verið veitt meira magn en stofninn þoldi. En hins vegar viljum við ekki draga af þeirri reynslu þá ályktun, að það eigi að banna dragnótaveiðar um tíma og eilífð í kringum landið. Við teljum, að við getum haft fullt gagn af reynslunni og sett samkv. henni þær takmarkanir, sem nauðsynlegar eru, til þess að ekki fari aftur í sama horfið. Hv. 2. þm. Norðurl. v. nefndi dæmið af minkaræktinni hér á landi og hvernig þar hefði til tekizt, og hann var harla ánægður með þá niðurstöðu, að minkarækt hafði algerlega verið bönnuð hér á landi eftir þau mistök, sem urðu. Þannig álít ég, að við eigum ekki að bregðast við. Við eigum ekki að leggja niður heila atvinnuvegi, sem geta skapað landsins börnum góða atvinnu og þjóðarbúinu miklar gjaldeyristekjur, þó að eitthvað beri út af. Eða hvernig álítur hv. þm., að farið hefði, ef við hefðum dregið sömu ályktun gagnvart sauðfjárræktinni vegna mæðiveikinnar? Ef hv. þm. vildi vera sjálfum sér samkvæmur, ætti hann auðvitað að leggja til, að vegna mistaka í sambandi við mæðiveikina ættum við algerlega að leggja niður sauðfjárrækt í landinu. Nei, ég held, að svona viðbrögð séu ekki réttlætanleg og að þau séu ekki skynsamleg. Þarna er einhver meinloka í mönnum, sem þeir þurfa að átta sig betur á. Ég held, að þessi meinloka hafi opnazt hjá mörgum mönnum í þinginu. Ég vona, að það verði margir menn, sem áður voru algerlega á móti dragnótinni, sem verði nú fylgjandi því frv. um takmarkaðar veiðar, sem sjútvn. hefur lagt fram, og ég vona, að frv. nái fram að ganga. Eins og ég gat um í framsöguræðu, hafa öll fiskideildarsamböndin sent frá sér ummæli um dragnótaveiðarnar, sem eru á þann veg, að fiskideildirnar telja, að það eigi að leyfa takmarkaðar dragnótaveiðar undir vísindalegu eftirliti. Og sú skoðun er almennt útbreidd utan þingsins, að þetta sé framkvæmanlegt, þó að einn og einn maður hér í þingsölunum telji, að það sé ekki gerlegt.