Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég þarf ekki að fjölyrða um þetta mál, því að frv. mjög svipað þessu, sem hér er til umr., var flutt í þessari hv. deild á síðasta aðalþingi. Þá var gerð grein fyrir því, bæði í grg. og framsögu, og get ég að mestu leyti vísað til þess. Þessi hv. deild tók málinu vel, samþ. það og sendi það til Nd., að vísu með smávægilegum breyt., og er það nú flutt í þeirri mynd, sem það þá fékk. Í Nd. dagaði frv. uppi, bæði vegna þess, að mjög var liðið á þing, og sumpart vegna þess, að reynt var að fleyga þetta mál með öðru máli, því óskyldu. Eins og ég sagði áður, var gerð grein fyrir þessu frv. í fyrra, og fer ég ekki að rifja það upp. Aðeins skal hér á það bent, að frv. var í fyrra flutt að beiðni bæjarstj. á Siglufirði, og svo er enn. Enn fremur það, að eins og hv. deild er kunnugt, stendur mestur hluti Siglufjarðarbæjar á lendum þeirrar jarðar, er hér um ræðir og farið er fram á, að bærinn fái að kaupa. Hygg ég, að allir skilji nauðsyn þess. Nú er því t.d. þannig háttað, að ef bærinn þarf að leggja götu, verður hann fyrst að kaupa landið, þar sem gatan á að liggja, o.s.frv. Að vísu er þetta land nú mikið byggt og búið þegar að leigja, en talsvert mun þó vera eftir af óbyggðu landi, og er það í alla staði rétt og eðlilegt, að bærinn fái ráðstöfunarrétt á því. Í frv. er ekki kveðið neitt á um kaupupphæðina né greiðsluskilmála, má enda fullkomlega treysta ríkisstj. til þess að ganga frá þeim samningum, þó að ekkert sé ákveðið um einstök atriði í frv. Það er aðeins ein mótbára, sem mér finnst geta komið til greina gegn frv., en það er viðvíkjandi lóðum síldarverksmiðja ríkisins. Í Nd. kom fram brtt. um að undanskilja þær lóðir og lönd, er síldarverksmiðjurnar þurfa að nota. Ég sé að vísu ekkert við það að athuga, þó að slík ákvæði væru sett inn í frv., en ég sé þó enga sérstaka ástæðu til þess og tel þess ekki brýna þörf, vegna þess að ríkisstj. mun að sjálfsögðu gæta hagsmuna síldarverksmiðjanna. Legg ég svo til, að frv. verði vísað til allshn. að þessari umr. lokinni.

*Jóhann Jósefsson: Herra forseti ! Ég hef leyft mér að koma með sams konar brtt. og á síðasta þingi, og er það eftir óskum bæjarstj. í Vestmannaeyjum, í sambandi við þær óskir bæjarstj. á Siglufirði að fá að kaupa þau lönd og lóðir, sem bæjarfélaginu er álitið nauðsynlegt. Það er ekki nýtt mál, að Vestmannaeyingar fari fram á að fá þessi lönd keypt, ekki öll í einu, heldur smám saman eftir hendinni. Einu sinni var það þó samþ. í þessari hv. deild að heimila ríkisstj. að selja þessi umræddu lönd Vestmannaeyingum. Ýmislegt mælir líka með því, einkum þó aðkallandi þörf á meiri ræktun. Allt frá því 1920 hefur ræktunin smáaukizt, og 1926 var á Alþ. Í fyrsta sinn ríkisstj. heimilað að leggja fram úr ríkissjóði styrk til vegagerðar, til þess að stuðla að aukinni ræktun. Síðan hefur þessum málum smáþokað áfram, en þó hvergi nærri svo, að nægilegt sé. Nú er svo komið, að hafa má um 300 kýr, en ef landið væri fáanlegt og það fullræktað, mætti trafa miklu fleiri kýr, en mjög er í Eyjum vant mjólkur. Gamlir leigumálar standa í vegi, en engin ákveðin stefna er um það ríkjandi, hvernig fara skuli með jarðir, þá þær losna úr ábúð. Fer það mest eftir skapi ráðherranna á hverjum tíma. Bæjarstj. telur, að hægra sé að stuðla að aukinni ræktun, ef bærinn á landið, og er það meginástæðan fyrir því, að farið er fram á að fá það keypt, og svo í öðru lagi er það, að árlega er miklu fé varið til bóta og breytinga á þessum ríkislóðum. Það er því ekki rétt, að ríkið haldi áfram að eiga lóðir, sem bærinn hefur beinlínis búið til, t.d. uppfyllingar. Það er því sanngirnismál, að ríkisstj. selji Vestmannaeyjum þetta land smám saman, jafnóðum og það losnar úr ábúð. Annað er ekki farið fram á. Ef þessi stefna væri upp tekin, mundi þetta komast smám saman í gott horf, bærinn eignaðist lóðirnar og hjálpaði svo íbúunum til þess að auka ræktun og mjólkurframleiðslu. Þó að þessu sé hreyft hér, er það á engan hátt til þess að fleyga málaleitun Siglufjarðarkaupstaðar, heldur eingöngu vegna þess, að það er oft byrvænlegra að láta málin fylgjast að. Það ætti að vera stefna ríkisstj. að stuðla að því, að löndin séu í sem hagkvæmastri notkun fyrir fólkið, sem á þeim býr, eða í námunda við þau. En hitt á ríkisstj. að láta sér í léttara rúmi liggja, hvort það er ríkið eða bæirnir, sem löndin eiga. Ég óska svo eftir því, að hv. allshn. taki þessa málaleitun til vinsamlegrar yfirvegunar.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að ríkið hefur enga sérstaka ástæðu til þess að eiga lönd, nema í þeim tilgangi, að þeirra verði sem bezt not. Þegar athugað er mál eins og þetta, sem hér liggur fyrir, sala kirkjujarðarinnar Hvanneyrar, álít ég, að n. beri að athuga, hvort ekki sé rétt, þegar svona lönd eru seld, að ríkið setji bæjunum ákveðin skilyrði um leigumála á löndunum. Ég segi þetta af því, að það hefur brunnið við, að bæirnir hafa leigt löndin við miklu meira verði en, svarar til þeirra nytja, er menn hafa af þeim. Það hefur ekkí verið hægt að hafa á þeim neina ræktun, svo að ríkir menn hafa löngum leigt þau sér til gamans. Lóðir hafa hækkað í verði á Siglufirði þrátt fyrir það, að þær hafa verið leigðar, en aðaltilgangurinn með eignarhaldi ríkisins á lóðum og lendum er að koma í veg fyrir hækkanir á lóðaverði, ríkið þarf því að setja ákveðin skilyriði um það, hvernig leigumálar lóðanna skuli vera. Til er heimild um að selja löndin umhverfis Skagaströnd. Þau eru nú margfalt meira virði en áður var, vegna þeirra umbóta, sem gerðar hafa verið í þorpinu, hafnargerðar og annarra mannvirkja, og stendur til að gera þar meira í náinni framtið. Þá getur það orðið, að svona stórkostleg landeign verði féþúfa viðkomandi bæjarfélags, ef engar reglur eru um það settar af ríkisvaldinu, hvernig leigja skuli út löndin, og er þá ekki rétt, að bæirnir eigi þessi lönd. Öðru máli gegnir, ef þessar reglur væru fundnar og settar. Það er alltaf svo, að smærri félagasamtök eins og bæirnir hafa betra yfirlit yfir, hvernig eigi að nota landið, en um það verða að vera fastar reglur, sem ekki má brjóta. Eitt af því mesta tjóni, sem við höfum orðið fyrir hér á landi, er fyrir það, hve dýrar eru lóðir og lönd í kringum kaupstaðina. Það er ekki eingöngu á þeim stöðum, sem hér hefur verið minnzt á, heldur miklu víðar, að ríkið hefur látið gera mikil hafnarmannvirki, en landið í kring hefur verið einkaeign. Með þessum hætti hefur ríkið verið að verja stórfé til þess að hækka eignir einstakra manna, svo að millj. hefur skipt, og það svo aftur komið niður á atvinnulífinu á staðnum, og hefur þannig verið tekið aftur að nokkru leyti það, sem ríkið hefur gert til úrbóta á þessum stöðum. Þetta er því mikið vandamál. Nú hafa Vestmannaeyjar líka komið inn í þetta mál. Það er um það rætt, hvort bærinn skuli ekki eiga þessar eignir þar. Ég er því ekki mótfallinn, ef tryggt verður með skilyrðum, sem þá yrðu sett af Alþ. um leið, að landið verði notað á réttan hátt, en ekki haft að féþúfu. Gagnvart notkun landsins í Vestmannaeyjum hef ég þá stefnu, að ég vildi helzt, að þar gætu orðið sjálfstæðir bændur. Leigan á landinu þar er mjög lág, svo að það samsvarar ekki á nokkurn hátt vöxtum af því verðmæti, sem nú liggur í jörðunum. Þeir hafa þar lífstíðarábúð, og það hefur komið til mála að láta þá fá erfðaábúð, en ég hygg, að gamli leigumálinn sé þeim enn þá hagkvæmari en þó að leigt væri með 3% af fasteignamati jarðanna. Það hagkvæmasta, sem á verður kosið, er, að þarna verði sjálfstæðir atvinnurekendur, sem nytji jarðirnar helzt til fulls, en ég viðurkenni, að á því hefur orðið meiri vöntun en ég gerði mér von um, að yrði, og a.m.k. sumar eru ekki mikið notaðar 



Þetta er 1. umr., og ég býst ekki við, að leyfilegt sé að ræða brtt., sem fram eru komnar við frv. Ég ætla ekki heldur að fara að ræða þessa brtt., sízt að mæla á móti henni. Ég trúi því, sem hv. þm. Vestm. segir, að þessi till. er ekki borin fram í þeim tilgangi að fleyga frv. það, er hér liggur fyrir, eða koma því fyrir kattarnef. Ég hygg þó, að það sé rétt, sem ég segi, að það, að þessi till. kom fram í Nd. í fyrra, þegar málið var búið að ganga í gegnum Ed., hafi e.t.v. orðið til þess, að málið dagaði þá uppi, og yfirleitt er það til að tefja mál, þegar farið er að breyta þeim í síðari deild. Ég get vel skilið, að hv. þm. Vestm. ber fram brtt. við þetta frv. í þeim tilgangi að koma fram því máli, sem hann hefur áhuga fyrir, ef hann hefur trú á, að það eigi með því móti greiðari leið gegnum þingið, en mér finnst, að réttara hefði verið að bera fram sérstakt frv. um þetta, m.a. vegna þess, að hér er í rauninni um tvennt ólíkt að ræða, að Siglufjörður fái Hvanneyri, eða Vestmannaeyjakaupstaður fái allar eyjarnar. Í fyrra tilfellinu er um lítið að ræða nema byggingarlóðir, en í því síðara sjálfsagt byggingarlóðir, en þó einkum ræktunarland, og þar að auki er ég ekki viss um, nema nú þegar sé í l. heimild fyrir Vestmannaeyjar að fá ræktunarland keypt, því að í jarðræktarl. er bæjum heimilað að fá keypt ræktunarland, sem er í nágrenni við þá, ef þeir þurfa þess nauðsynlega með. Hér er farið fram á sams konar fyrir Vestmannaeyjar eins og farið væri fram á, að Siglufjörður fengi keyptar jafnframt Hvanneyri allar jarðir í því lögsagnarumdæmi. Ég segi þó ekki, að ég muni vera á móti brtt., en vildi aðeins benda hv. flm. á, að eins rétt hefði verið a.m.k. að bera fram sérstakt frv. um þetta efni. Viðvíkjandi því, sem hæstv. forsrh. sagði, vil ég taka fram, að ég, og ég býst við, að eins sé með aðra flm. frv., er ekki á móti því, að skilyrði séu sett um, hvernig bærinn megi nota þetta land, ef þau eru aðgengileg fyrir bæjarfélagið, en um það er ekki hægt að segja, fyrr en maður sér þær till., sem fram kunna að koma um það efni, en mér finnst eðlilegt, að í söluheimildinni séu sett skilyrði.



Herra forseti Ég býst við, að þetta mál fari til allshn., en ég vil nú þegar segja um það nokkur orð. Þetta lóðamál í bæjunum og landamál í kringum bæina er að mínum dómi í mesta ólestri, hvort sem ríkið á þessi lönd eða bæirnir. Mun enginn bær nema Akureyri hafa rekið þau mál á heilbrigðum grundvelli. Í Reykjavík eru lóðir og lendur, sem hafa ekki fengizt mældar út. Það er t.d. heil gata í bænum, þar sem eru milli 10 og 20 hús, og þar hefur engin lóð verið útmæld og ekkert gjald greitt eftir þær. Þetta er vestur í bæ. Annað hús er niðri við sjó, bærinn á það, ekkert borgað eftir lóðina, enda hún aldrei tilmæld. Við getum líka farið í hinn enda bæjarins og fundið sömu útkomu. Það mun vera rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að ríkið leigir löndin lágt í Vestmannaeyjum, en þeir, sem nota löndin raunverulega, borga ekki allir lágt verð fyrir þau. T.d. hefur einn maður nú í mörg ár leigt öðrum land fyrir hærra verð en hann borgar, og svo hefur hann aftur leigt óðrum fyrir enn þá hærra verð. Á Siglufirði hafa erfðafestulöndin verið látin til annarra, og svo hefur ríkið orðið að kaupa réttinn til að nota þau, þegar það sjálft hefur þurft á þeim að halda. Ég veit til, að ríkið hefur orðið að kaupa aftur tvær lóðir fyrir margfalt hærra verð en það hafði látið fyrir þær. Þetta er alls staðar mesta ólán nema á Akureyri, og þess vegna gladdi það mig að heyra hjá hv. þm. Vestm., í fyrsta skipti af vörum íhaldsþm., skilning á því, að verðhækkun fyrir aðgerðir þess opinbera eigi heildin að eiga. Þetta náði nú ekki lengra en til Vestmannaeyja hjá honum, að þegar Vestmannaeyjabær lætur gera endurbæturnar, þá ætti hann að eiga hækkunina. Þetta er spor í rétta átt, til þess að einstaklingar sölsi ekki undir sig svo og svo mikil verðmæti, sem það opinbera hefur skapað. Það hefur verið reynt að koma til móts við menn í Vestmannaeyjum með ræktunarlönd, en hver hefur raunin á orðið ? Einn helzti „matadorinn“ þar er búinn að ná undir sig fimm af þessum löndum. Hann nytjar þau ekki sjálfur, en selur þau bara öðrum á leigu nógu dýrt. Það er ekki nóg að sjá mannum fyrir ódýrum löndum í grennd við kaupstaðina, þegar einstakir menn geta leikið þann leik að leigja löndin aftur út margföldu verði, svo að þeir, sem nota þau, verða að borga stórfé til þessara millimanna, og svo lendir þessi kostnaður vitanlega á mjólkinni og öðrum þeim afurðum, sem þarna eru framleiddar. Það verður að banna mönnum að selja erfðafestulönd, en ef þeir vilja gera það, þá á ríki eða bær að eiga kost á að fá þau aftur. Það nær engri átt, að ég geti í dag fengið land á Siglufirði og selt það svo aftur á morgun, kannske fimm eða sexföldu verði, en þetta er það, sem er hægt nú. Í Reykjavík eru nú milli 10 og 20 taxtar, sem farið er eftir um árafjölda, afgjald og réttindi, en allir eru þeir þannig, nema þeir, sem eru til eins árs, að selja má öðrum landið fyrir hærra verð, og ef við færum að rannsaka, hvernig erfðafestulöndin í Reykjavík eru nú notuð, þá mundum við komast að raun um, að mjög óvíða gilda upphaflegu samningarnir, og sums staðar er verðið orðið margfalt hærra. Þetta þarf að fyrirbyggja, hvort sem það er í Reykjavík eða annars staðar á landinu. Mér er sama, hvort ríki eða bær á löndin, það verður að fyrirbyggja allt prang og verðhækkun, sem sífellt á sér stað við endurtekna sölu, en til þess er ekki önnur leið en að setja löggjöf um það, svo að Pétri og Páli haldist ekki lengur uppi að taka lönd á leigu og selja síðan aftur margföldu verði. Ég geri ráð fyrir, að t.d. bæjarstjórnarmaður Siglufjarðarbæjar, er sæti á hér í deildinni, þekki það frá Siglufirði, að ríkisverksmiðjurnar hafa orðið að kaupa lóðir aftur fyrir miklu hærra verð en ríkið hafði selt þær á. Slíkt má ekki koma fyrir, og verður að fyrirbyggja það.



Ég ætla ekki að fara að halda uppi löngum umr. um þetta mál, en ég heyri á ræðum manna hér, að þeir eru mér í raun og veru sammála, og að því leyti, sem það getur ýtt undir réttláta notkun á þessu landi, þá sé ég engan veginn, að það sé forkastanlegt, að Vestmannaeyjabær eigi slíkar eignir. Það er alveg rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að leigan eftir þessar Vestmannaeyjajarðir er sjálfsagt eftir nútímamælikvarða mjög lág, því að ég geri ráð fyrir, að margir sitji í gömlum leigumálum. En það er nú samt opið til ýtarlegrar athugunar, því að ég hygg, að afgjöldin til ríkissjóðs hafi vaxið allmikið á síðari árum. Þó að ekki séu stórar landspíldur né há afgjöld hjá hverjum um sig, dregur það sig saman. Sjálfsagt er það rétt, að það mundi verða dýrt fyrir Vestmannaeyjakaupstað að festa í einu kaup á öllu landi þar með núverandi gangverði. Það hef ég aldrei hugsað mér, heldur að keypt yrði það, sem með góðu móti losnaði, og einkum ræktarlönd, sem bráðliggur á að nota, og lóðir þær, sem höfnin og bæjarfélagið verður sumpart að taka vegna framkvæmda sinna og verða líka þeirra vegna dýrmætari og dýrmætari með hverju árinu. Ég var eiginlega hálfhissa á því í ræðu hv. 1. þm. N.-M. (PZ), að það sé nokkur ný kenning, jafnvel hjá íhaldsmönnum, sem hann kallar, og veit ég ekki, við hve marga þeirra hann hefur raunar talað um málið, að það sé hið opinbera, sem hagnast ætti á verðhækkun, sem stafar af opinberum framkvæmdum. Ég held gott samkomulag sé um það, að þess ætti hið opinbera að njóta, og í þessu máli sé um það að ræða. Af því að hv. 1. þm. N.-M. leyfði sér að nefna pólitík í málinu, gæti ég minnt hann á þá pólitík, að það er einn hv. flokksbróðir hans, sem hefur leyft sér að týna einni jörðinni í Vestmannaeyjum, svo að hún fyrirfinnst hvergi, týna heilli jörð með gögnum öllum og gæðum ! Og hans eigin flokksbræður, sem yfir hann eru settir, hafa ekkert um þetta fengizt. Sú saga er svo fróðleg og merkileg, að ég skyldi gjarnan rekja hana, ef hv. þm. kærði sig um. Þá talaði hann um menn, sem keypt hefðu landbletti af öðrum fyrir tífalt verð. Mennirnir hafa selt sína vinnu og það, sem þeir hafa verið búnir að leggja í kostnað við löndin. Ef um óheilbrigða sölu skyldi vera að ræða í einstökum tilfellum, vil ég fullyrða, að þau eru mjög fágæt og yfirleitt fá dæmi þess, að menn sleppi blettum sínum. Vitanlega kemur það fyrir við dauða manns eða burtflutning, þegar eigendur blettanna eru farnir að skipta hundruðum. Hægt hefði verið að bera þetta mál fram sem sérstakt frv., en mér virtist einfaldara og eðlilegra að láta það og þetta Siglufjarðarmál fylgjast að. Hvað skilmála snertir, tel ég alveg rétt að setja bæjarfélögunum einhverjar reglur um meðferð landanna. Það er satt hjá hv. 1. þm. N.- M., að þar hefur mikið á skort hingað til, þær föstu reglur eru ekki til eða þeim framfylgt. Ég get sagt það, að ég hef aldrei stuðlað að braski með lóðir og lendur í Vestmannaeyjum á nokkurn hátt og hef haft andúð gegn því. En aldrei er alveg hægt að útiloka það, sízt í kaupstað í örum vexti, meðan reglur vantar. Hæstv. forsrh. tók fram, að sín hugmynd hefði verið að halda jörðunum á Heimaey það stórum, að þar byggju bændur, sem þyrftu ekki að leita sér annarrar atvinnu. Þá hugsjón hans skil ég vel, en engu að síður kemur þar fram ókunnugleiki hans á sérstöðu Vestmannaeyja. Ég er þar upp vaxinn og man ekki til, að nokkur bóndi hafi þar verið, sem ekki átti hlut í skipi eða stundaði sjó á vertíðum. Það mun haldast eins og hingað til. Víða á jörðunum hafa orðið mannaskipti, og á sumum sitja nú fullorðnir menn eða ekkjur, og ekki líklegt, að miklu sé spillt, þótt ráðgert væri, að kaupstaðurinn tæki við, þegar jarðir losna. Úthlutun jarðarskika, 2 ha eða nálægt því, margfaldar hið ræktaða land, en búskaparformið, sem verið hefur frá ómunatíð, helzt í aðalatriðum, þ.e. að menn hafa einhverja gripi á landi sínu og kartöflugarð heimili sínu til viðurværis, en stunda annars sjóinn. Þetta hygg ég verði þar heppilegasta fyrirkomulagið og að því beri að stefna, að sem flestir eigi kost á jarðarbletti, sem gefur af sér a.m.k. kýrfóður, og nægt garðland að auki. Á hinn bóginn verður að reyna að fyrirbyggja, að löndin liggi óræktuð áratug eftir áratug. Þróun ræktunarinnar í Vestmannaeyjum, síðan bændur jarðanna sátu að þeim einir, stafaði af því, að menn þoldu ekki mjólkurleysið og fóru því að reyna að festa sér land til túnræktar. Þrýstingur þeirrar hreyfingar óx, svo að ekki varð móti staðið. Bændur fóru að láta Pétur og Pál hafa bletti. Mikil breyting varð þar til batnaðar fyrir atbeina Karls Einarssonar, sem lengi var bæjarfógeti. - Ég skal ekki fjölyrða lengur um málið, en vona, að það mæti skilningi hjá deildinni.



Ég hafði ekki hugsað mér að blanda mér í málið á þessu stigi. En vegna ummæla hæstv. forsrh. og hv. 1. þm. N.M. um, að reglur þurfi að setja bæjunum um meðferð slíkra landa, sem þeir eignist, til að hindra brask, vil ég taka fram, að langt er frá, að ég sé því mótfallinn. Ég harma, að slíkum reglum skuli ekki hafa verið fylgt um opinberar eignir, og væri ríkisstj. mjög þakklátur, ef hún fyndi viðhlítandi lausn á því vandamáli. Siglufjörður er svo ungur bær, að þar er óvenjuauðvelt að rekja, hvernig lönd og lóðir hafa hækkað í verði vegna opinberra framkvæmda, og síðar gefið einstaklingum óverðskuldaðan gróða. Ég held, að ekki hafi verið byrjað að leigja út lóðir fyrr en 1915–16 og þó aðallega eftir að Siglufjörður fékk kaupstaðarréttindi 1918. Það mun sérstaklega hafa verið þáverandi sóknarprestur, sr. Bjarni Þorsteinsson, sem byrjaði á þessu. Hann sat prestssetrið, og lóðaleigan því aukatekjur hans. Hún var ekki há, ég held yfirleitt 15 kr. ársleiga af lóð. Þessir leigusamningar voru síðan staðfestir af dóms- og kirkjumálaráðuneytinu. Ég held það hafi ekki verið fyrr en núverandi dómsmrh. var tekinn við, 1934, að farið var að setja þá viðbót í samningana, að leigan mætti ekki vera minni en 5% af fasteignamati lóðarinnar. Nú voru þeir menn til, sem sáu, að þarna væri leið til að ná sér í peninga, og kepptust um að -ná undir sig lóðum. Einn maður held ég hafi náð nærri 30 lóðum, sem allar stóðu ónotaðar nema sú ein, sem íbúðarhús hans stóð á. Þær lágu þarna eins og þær voru frá náttúrunnar hendi, og hinn svokallaði eigandi þeirra greiddi sínar 15 kr. á ári. Annað gerði hann ekki til þess að auka verðmæti þeirra. Síðan hafa nokkrar þessara lóða verið seldar fyrir 4–8 þús. krónur hver lóð. Flestar þessar lóðir eru um 900 ferálnir að stærð. Mest verðhækkun hefur orðið á þeim lóðum, sem voru í nálægð síldarverksmiðja ríkisins og þær þurftu að eignast, svo og þeim lóðum, sem liggja næst öldubrjótnum, en það mannvirki hefur kostað Siglufjarðarbæ og ríkissjóð um 700 þús. kr. Þetta hefur því sérstaklega komið hart niður á þeim tveim aðilum, Siglufjarðarbæ og ríkissjóði, sem þurftu að kaupa það dýru verði að fá að gera þessi tvö mannvirki á lóðunum eða í nánd þeirra, - mannvirkin, sem verðmæti lóðanna byggist á. Ég býst við, að hæstv. forsrh. og hv. 1. þm. N.- M. muni kannast mætavel við það, hverjir „áttu“ flestar þessar lóðir. Það, sem vakir nú fyrst og fremst fyrir Siglufjarðarkaupstað, er að fá þessa jörð keypta til að nytja hana betur en er og hindra brask. Samningar um lóðaleigu eru einnig margir útrunnir, áður en langt líður, flestir gerðir til 50 ára, og þrátt fyrir ákvæði þeirra sumra um framlenging með leigubreyt. að þeim tíma liðnum mundi eignarhald veita bænum nauðsynlegan styrk til að koma fram þeim breyt., sem honum er nauðsyn á. Vegarstæði voru v iða engin eftir skilin milli lóðanna. Þegar bærinn hefur lagt vegi til nýrra húsa, hefur hann oft orðið að kaupa af eigendum þeirra vegarstæðið dýrum dómum. Við framleigu væri sjálfsagt að kippa því í lag og sjá við því og eins hinu, að lóðir liggi ekki ónotaðar til þess eins, að braskað sé með þær. Einn maður á Siglufirði hafði fengið allstórt svæði á leigu og notað eingöngu sem hestahaga. Bæjarbúar hafa á síðari árum viljað fá það til afnóta fyrir bithaga, eða til garðræktar, en leigjandi þess ekki viljað láta það af hendi, þó að æskilegt væri, að það yrði betur nýtt en nú er. Siglufjarðarkaupstaður er byggður á 2 jörðum, Hvanneyri og Höfn, sem hann hefur viljað eignast, og á kaupstaðurinn nú þessar jarðir í Siglufirði: Staðarhól, Saurbæ, Hól, Leyning, Leyningskot og Skarðdal, og er þar allmikil mjólkurframleiðsla, þ.e. mjólkurbú bæjarins. En sjálfan kaupstaðinn skortir alveg land, sem menn gætu nytjað í hjáverkum. Til viðbótar því, sem áður var sagt um lóðabrask í Siglufirði, skal ég að lokum nefna eitt dæmi. Nálægt miðjum bænum var áður fyrr stórt tún í Hafnarlandi, sem einstaklingur hafði á leigu og greiddi, að því er ég ætla, 40 kr. ársleigu til eigenda jarðarinnar. Þessi lóðarréttindi seldi hann svo þriðja manni fyrir 10 þús. kr., en jarðareigendur fengu ekkert nema áframhaldandi 40 kr. ársleigu. Þessi nýi eigandi lóðarréttindanna seldi svo ýmsum, sem fluttust til Siglufjarðar, byggingarlóðir fyrir 1–2 þús. kr., og að auki 15 kr. ársleigu til sin og erfingja sinna. Jarðareigendur fengu sem fyrr einungis 40 kr. ársleigu. Nú vilja jarðeigendur fá úr því skorið fyrir dómstólunum, hvort leigutaki eigi rétt til að nota túnið þannig, til alls annars en í upphafi var ráð fyrir gert, og biða menn nú dómsúrslita. Ég skal svo ekki fjölyrða meir um þetta að sinni. Ég tók til máls einungis að gefnu tilefni í ræðu hæstv. ráðh. áðan.



Herra forseti ! Ég efast ekki um, að allshn. muni rannsaka þetta mál sem bezt hún getur. Ég vil skjóta því til hennar, að ég hygg, að Jens Hólmgeirsson, formaður framfærslumálanefndar ríkisins, ráði yfir allmikilli þekkingu í þessum efnum og það verði n. að nota sér svo sem kostur er á. Hann mun líka hafa hugsað um, hvað hægt sé að gera til að fyrirbyggja það ástand, sem hv. 10. landsk. lýsti svo vel á Siglufirði. Þegar n. athugar, hvort rétt sé að selja þessum bæjarfélögum þær jarðeignir, sem um ræðir, treysti ég því, að hún leiti til þessa manns upplýsinga um þau almennu úrræði, sem hann hefur trú á, að gagna muni til að fullnægja landþörf bæja og kauptúna. Einnig vildi ég vona, að þegar frv. kemur frá n., sæist líka á kollinn á frv., þar sem reynt væri að stemma stigu fyrir, að annað eins og nú var lýst á Siglufirði eigi sér stað.