Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og kunnugt er af fréttum, hefur það gerzt, að upp hefur risið deila um verðlagningu á loðnu til bræðslu, og sú deila hefur þegar leitt til þess, að veiðar í þessum efnum hafa stöðvazt eða ekki eru enn þá hafnar veiðar, þó að öll skilyrði séu orðin til þess að byrja á þessum veiðum. Ég hafði hugsað mér að kveðja mér hljóðs utan dagskrár í gærdag út af þessu máli, en þá lá fyrir, að hæstv. forsrh. væri fjarverandi vegna veikinda og hæstv. sjútvmrh. einnig fjarverandi, og þá var mér gefin sú skýring, að hann mundi einmitt vera að huga að þessum málum. En eftir þeim upplýsingum, sem fyrir liggja í dag, hefur enn engin breyting orðið á í þessari deilu, stöðvunin stendur enn, og enn stendur svo, að hæstv. sjútvmrh. er hér ekki mættur og nú er mér sagt, að hann sé orðinn veikur og mæti ekki vegna veikinda. Ég vildi því beina orðum mínum til ríkisstj. og vænti þess, að aðrir hæstv. ráðh., sem hér eru mættir, taki málið til athugunar, eftir því sem efni standa til, þó að þetta mál falli ekki beinlínis undir þá sem slíka. Ég tel, að hér sé um svo alvarlegt mál að ræða, að það megi ekki dragast í marga daga, að stöðvaðar verði þessar veiðar út af þeirri deilu, sem hér hefur upp risið. En eins og kunnugt er, þá er hér deilt um það, hvort það sé eðlilegt og sanngjarnt að taka 22 aura af hverju kg af loðnu, sem landað er úr loðnuveiðibátum, og setja andvirði þeirra í svonefndan verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Það hefur einnig komið hér fram í fréttum, að þeir sjómenn, sem einkum eru óánægðir með þetta fyrirkomulag, geti sætt sig við það og mundu ekki standa í deilu lengur, ef gengið yrði til móts við kröfur þeirra að hálfu leyti, þannig að hið auglýsta loðnuverð yrði hækkað úr 90 aurum á kg upp í 1 kr., ef framlagið í verðjöfnunarsjóð yrði lækkað um helming frá því, sem áætlað hefur verið. Ég tel, að það sé svo sjálfsagt að verða við þessum kröfum sjómanna, að það stappi nærri því, að það sé skylda að gera það, eins og málið er allt saman vaxið. Ég veit, að hv. þm. er það kunnugt, að lög um verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins voru sett á síðasta þingi. Þá hafði ríkisstj. lagt fyrir Alþ. frv. um þetta efni og gerði ráð fyrir í því frv., að settur yrði á stofn þessi verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins og hann starfaði í allmörgum deildum: í fyrsta lagi í almennri deild og einnig í sérdeildum hinna einstöku framleiðslugreina. Það kom greinilega fram á Alþ., að allmikil andstaða var gegn frv. í því formi, sem það var, og því fór það svo, að frv. var gerbreytt hér á þinginu. Og m. a. var ákveðið að breyta því efni frv., sem alveg sérstaklega fjallaði um bræðslusíldarafurðir. Í frv., sem lagt var fram, var beinlínis tekið fram, að við gildistöku laganna skyldi sett á stofn sérstök verðjöfnunardeild fyrir frystar fiskafurðir, svo og deild fyrir afurðir síldarverksmiðjuiðnaðarins. En í meðförum Alþ. var þessu breytt og ákvæðið um að setja á sérstaka deild fyrir afurðir síldarverksmiðjuiðnaðarins var fellt niður, m. a. af því, að fulltrúar þess iðnaðar höfðu lagzt mjög gegn samþykkt frv., þ. á m. stjórn Síldarverksmiðja ríkisins, sem hafði eindregið mótmælt frv. og sagði í umsögn sinni, að hún teldi, að stofnun verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins sé svo vandasamt verk, að það verði ekki gert svo að í lagi sé nema með meiri undirbúningi en hafi átt sér stað í málinu. Og enn fremur sagði stjórn Síldarverksmiðja ríkisins, að hún legði til, að skipuð yrði mþn. til að gera till. um málið. Þó að þetta ákvæði væri fellt niður í frv. ríkisstj. við lagasetninguna, þá þótti þó rétt að hafa almenna heimild í löggjöfinni um, að það mætti bæta við fleiri deildum en þeirri einu deild, sem átti að koma á fót samkv. lögunum, en það er fyrir frystar fiskafurðir. Það mætti bæta við fleiri deildum, og gæti þá ráðh. gert það með sérstakri reglugerð. Nú hef ég gjarnan viljað fá það upplýst, - en býst ekki við, að það sé hægt fyrst svona stendur á, að hæstv. sjútvmrh. getur ekki mætt hér, - hvort þessi reglugerð hefur verið gefin út. Mér er ekki kunnugt um það. En ég tel það að vísu líklegt, að það hafi verið, þó að ég hafi ekki fundið hana, vegna þess að lögin eru beinlínis þannig orðuð, að því aðeins sé hægt að setja upp þessa deild, að það hafi verið gefin út sérstök reglugerð um það af ráðh. Það er tvímælalaust í lögunum sjálfum. Mér sýnist því af lögunum, sem samþ. voru hér á Alþ. um þetta efni 16. maí 1969, að það hafi síður en svo verið ástæða til þess að upphefja deilur um þetta mál, þegar menn hafa í huga þá tvímælalausu afstöðu, sem fram kom hér á Alþ. varðandi málið. Ég tel í raun og veru, að hér sé farið aftan að Alþ. með því að setja reglugerð um þetta atriði, sem síðan leiði til þessarar stöðvunar, sem allir vita nú um. En það er ekki aðeins það, sem mælir gegn því að halda uppi deilu um þetta efni nú, heldur einnig hitt, að ég tel mjög ósanngjarnt og óeðlilegt að byrja á því að setja upp þennan verðjöfnunarsjóð í sambandi við loðnuafurðir, þegar á það er litið, hvernig ástatt hefur einmitt verið með þennan iðnað. Þeir, sem hér eiga hlut að máli, eru annars vegar síldarverksmiðjuiðnaðurinn í landinu, en hann hefur orðið fyrir meira áfalli en nokkur önnur atvinnugrein í landinu á undanförnum árum, eins og menn vita, sem hefur m. a. leitt til þess, að svo til engar síldarverksmiðjur í landinu gátu staðið við umsamdar skuldbindingar sínar af afborgunum og vöxtum fyrir árið 1968, nema aðeins að þeim hluta til, sem kom til beinn opinber stuðningur frá hálfu ríkisins við þennan iðnað. Og einnig er það vitað, að nálega allar síldarverksmiðjur í landinu eiga enn eftir að standa við skuldbindingar sínar um vexti og afborganir á árinu 1969. Þetta liggur fyrir. Einnig er það, að aðrir aðilar, sem hér eiga hlut að máli, en það eru stærri síldveiðiskipin, sem einkum stunda loðnuveiðar, hafa einnig orðið fyrir gífurlega miklu áfalli, þar sem meginatriðið í starfsgrundvelli þeirra hefur einnig brugðizt, sem eru síldveiðarnar, eins og kunnugt er. Einnig þarf að líta á það, að verð á loðnu hefur fram til þessa, bæði í fyrra og árið þar áður, verið svo lágt, að það hefur ekki á nokkurn hátt getað staðið undir eðlilegum rekstri, sé tekið tillit til allra rekstursútgjalda bátanna, og er meira í ósamræmi við afurðaverð hjá okkur en nokkurt annað verð, sem hér þekkist, þegar við berum það saman við verð erlendis. Það er oft talað um það, að verð á þorski og öðrum bolfiski sé miklu lægra hér á landi en í nágrannalöndum okkar. En ég fullyrði það, að verðmismunurinn á þorski og öðrum slíkum fiski hér og t. d. í Noregi eða í Færeyjum eða öðrum nágrannalöndum okkar er miklu minni en hann er á loðnu. Þar er verðmunurinn svo stórkostlegur, að ekki er saman líkjandi. Það eru því allar ástæður, sem mæla gegn því að fara að leggja á þennan sérstaka skatt nú, sem deilur spinnast hérna út af, með þeim afleiðingum, að þjóðarbúið geti tapað mjög fljótlega ekki aðeins tugum millj., heldur hundruðum millj., ef um stöðvun verður að ræða, og þetta bitnar auðvitað mjög þungt á bæði framleiðsluatvinnuvegunum og eins auðvitað á þeim sjómönnum, sem sogast inn í þessa deilu. Ég fer því fram á það við ríkisstj., að hún beiti öllum áhrifum sínum til þess, og það sem skjótast, að leysa þessa deilu. Það er alveg augljóst mál, að það er í hendi sjútvmrh. og ríkisstj. að leysa þessa deilu, m. a. á þeim grundvelli, sem annar deiluaðilinn hefur boðið, en það er, að hið auglýsta verð yrði hækkað úr 90 aurum upp í 1 kr. og framlagið í þennan sjóð, sem hér er að byrja starfsemi, yrði helmingi minna en ráð hafði verið fyrir gert. Ég vænti þess, að þeir hæstv. ráðh., sem hér eru staddir nú, taki þetta mál upp innan ríkisstj. og hlaupi þá í skarðið fyrir hæstv. sjútvmrh., sem nú mun vera veikur, og gangi í það, að þetta mál leysist - og leysist fljótt. Hér er um mikið að tefla, en ég er fyrir mitt leyti alveg sannfærður um það, að hér verður stöðvun - og stöðvun í langan tíma, sem kostar flesta aðila í landinu mikið, ef ekki verður hér orðið við réttmætum kröfum. Ég skal svo ekki fara út í að ræða þetta mál að öðru leyti. Afstaða mín til þessa máls kom fram, þegar lögin voru sett. Það kemur mér því ekkert á óvart og er í fullu samræmi við það, sem ég sagði áður um þessa löggjöf, að hún mundi valda miklum ágreiningi. Og ég spái því, að ágreiningur um hana eigi eftir að verða enn þá meiri en hér kemur upp.



Herra forseti. Ég sé ekki, að það þjóni neinum tilgangi að hefja efnisumr. um þetta mál til eða frá, sem nokkuð gætti nú í ræðu hv. 4. þm. Austf., þar sem sjútvmrh. er í veikindaforföllum í dag og reyndar forsrh. líka. En út af því, sem hv. þm. beindi til okkar hinna ráðh., sem hér erum staddir, að ríkisstj. fjallaði skjótlega um þetta mál, þá kom það einnig fram í máli hans, að í gær var sjútvmrh. í viðræðum við aðila um málið. Við höfum ekki fengið grg. um efni þeirra viðræðna. Við munum að sjálfsögðu hlutast til um, að það standi ekkert upp á ríkisstj. að gera það, sem í hennar valdi stendur í sambandi við þetta mál, hvort sem það leiðir til lausnar deilunnar eða ekki. Út í það skal ég ekki fara. Við forsrh. hafði ég samband í morgun, og hann gerði ráð fyrir því, ef eitthvað óvænt kæmi ekki fyrir, að heilsufar hans væri þannig, að hann gæti boðað ríkisstj.-fund fyrir hádegi á morgun, svo að það eru líkur til þess, að fundur verði í stjórninni, og hún mun þá sjálfsagt ræða þetta mál. Aftur á móti veit ég ekki um aðstæður sjútvmrh. En við munum ekki láta standa upp á okkur að reyna að gera það, sem í okkar valdi stendur til þess að hafa samband við meðráðh. okkar um skjóta afstöðu ríkisstj. til málsins.



Herra forseti. Ég vil fá að segja aðeins örfá orð til þess að láta í ljós skoðun mína á þessum málum. Loðnan er komin. Hún er nú fyrir Austfjörðum og flotinn liggur tilbúinn að fara á veiðar. Verksmiðjurnar eru tilbúnar að taka á móti og sjóveðrið er komið. Það er þannig ástatt nú í dag. Og hver dagur, sem dregst, að loðnan verði nýtt, hefur í för með sér stórfellt tjón fyrir þjóðarbúið og allan þann fjölda fólks, sem getur haft miklar tekjur af þessari vinnslu, ef vel tekst til um veiðarnar, sem allar líkur eru til að mundi verða. Hér er því mikið í húfi og sannarlega þýðingarmikið, að höfð séu á því hröð handtök að koma þessum málum í lag. Ég vildi alveg sérstaklega benda mönnum á - og hæstv. ríkisstj. - þessi atriði, hve mikið einmitt er nú í húfi og hvað hver dagur er dýr í þessu, því að loðnan bíður ekki. Hún heldur áfram sína leið og það er alveg takmarkaður tími, sem hún heldur sig við ströndina. Það vitum við. Nú er alveg framúrskarandi gott verð á þessum afurðum og í mörgum þeim plássum, sem mundu fá loðnu til vinnslu, er mjög slæmt atvinnuástand ofan á allt annað, þannig að nú ættu allir að sameinast um að drífa flotann af stað. Ég vil lýsa stuðningi mínum við þá lausn, að það yrði fallið frá því að taka svona hátt gjald í verðjöfnunarsjóðinn, og útvegsmenn og sjómenn hafa boðið þá miðlun að taka helminginn af því, sem hæstv. ríkisstj. hefur hugsað sér, þ. e. a. s. í staðinn fyrir að taka 22 aura af kg í sjóðinn verði teknir 11 aurar. Þetta finnst mér vera skynsamleg miðlun. Þá er farið af stað með þá merkilegu nýjung að byggja upp verðjöfnunarsjóð, en farið varlega í málið og ekki þannig, að efnt sé til deilna um það í upphafi. Það er afar slæmt fyrir mál eins og þetta, að það byrji með stórdeilum, og mætti komast hjá því, ef farið væri gætilega af stað. En þarna er um mjög viðkvæma hluti að ræða einmitt í sambandi við síldariðnaðinn, eins og hv. 4. þm. Austf. benti á, og stjórn Síldarverksmiðja ríkisins benti á í fyrra, að allur síldariðnaðurinn má kallast vera í rúst efnalega, síldarverksmiðjurnar yfirleitt í greiðsluþroti. Síldarútgerð bátanna hefur einnig gengið mjög illa undanfarið og sjómenn borið skarðan hlut, þannig að það er ekki skynsamlegt að gera ráð fyrir, að það sé hægt að taka stórfé út úr þessum atvinnuvegi nú inn í verðjöfnunarsjóð - eða það sé skynsamlegt að fara geyst af stað í að byggja upp verðjöfnunarsjóð með framlögum úr þessari atvinnugrein, eins og þessi málefni standa núna. Aftur á móti gæti þetta breytzt. Ég held, að það sé mjög þýðingarmikið að leggja einmitt áherzlu á þessi atriði, að þarna er að mínu viti á ferðinni miðlun, vegna þess að þeir, sem að þessari atvinnugrein standa, sætta sig við, að þrátt fyrir þessa gífurlegu örðugleika síldariðnaðarins og erfiða afkomu bátaflotans og síldarsjómanna undanfarið verði samt sem áður byrjað á því að byggja upp sjóðinn, en bara farið gætilega fyrst. Ég vil einlæglega vona, að hæstv. ríkisstj. sjái sér fært að fallast á þessa miðlunarleið, sem þarna hefur komið fram, og það verði gert strax, því að hér er mikið í húfi og liggur mikið á. Við, sem ekki stöndum beint í útgerðinni, eigum áreiðanlega margir erfitt með að gera okkur grein fyrir því, hvað það er þýðingarmikið að taka skjótar ákvarðanir einmitt í málum eins og þessum, því að fiskurinn bíður ekki og allra sízt loðnan.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég vil vænta þess í tilefni af því, sem hæstv. dómsmrh. sagði, að ríkisstj. taki þetta mál fyrir svo fljótt sem tök eru á og beiti sér fyrir lausn á málinu, og ég tel alveg einsýnt, að það sé auðvelt fyrir ríkisstj. að leysa þetta mál. Það er þess eðlis og ég efast ekkert um það, að ef hún gengur í það að leysa málið, þá leysist það fljótlega. En hættan er sú, að menn leggi málið til hliðar og láti það verða afskiptalaust nokkurn tíma. Af því getur hlotizt mikið tjón, og þá getur það orðið miklu torleystara, eftir að er komið út í deilu. En ég vil sem sagt skoða það sem svo, sem hér kom fram hjá hæstv. dómsmrh., að það sé ætlunin, að ríkisstj. fjalli um málið mjög fljótlega og beiti sér fyrir því, að málið verði leyst.