Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eins og nál. á þskj. 36 ber með sér, hefir fjhn. orðið sammála um að mæla með því, að þetta frv. verði samþ. óbreytt. Einn hv. nm. hefir þó skrifað undir nái. með fyrirvara, en ég hygg, að mér sé óhætt að segja, að sá hv. nm. sé okkur hinum nm. sammála um efni frv. í heild. Ég hygg, að fyrirvari hans hafi verið gerður vegna þess, að þegar málið var afgr., hafi honum þótt ástæða til að athuga betur um það, hvort framlengingartíminn, 3 ár, væri hæfilega ákveðinn. Annars mun hann sjálfsagt gera grein fyrir sínum fyrirvara, sérstaklega ef hann er í öðru fólginn en þessu. Ég hygg, að ég geti, svo framarlega að ekki verði óskað sérstaklega eftir upplýsingum um málið, sparað mér að flytja hér um það langa ræðu, því að málið er ákaflega einfalt. Það liggur í augum uppi, að þegar háskólinn fékk 10 ára einkaleyfi til þess að reka happdrætti til að koma sér upp húsi, þá var sá tími ákveðinn að verulegu leyti út í bláinn, því að báðir liðir dæmisins voru óþekktar stærðir og engin leið til þess að gera sér grein fyrir þeim. Happdrætti hafði aldrei verið prófað fyrr hér á landi. og ekki var þá hægt fyrirfram um það að vita, hvað það mundi gefa af sér. Og hinsvegar hafði ekki verið gerður neinn uppdráttur af húsinu, sem háskólinn þurfti að byggja. Menn höfðu ekki gert það upp við sig, hve stórt hús skólans þyrfti að vera. 10 ára tíminn var ekki annað en áætlun, sem gerð var af handahófi, það stendur nú vel á þeirri tölu. Reynslan hefir nú sýnt, að það var ekki fjarri sanni að ákveða þetta 10 ár, ef tímarnir hefðu verið svipaðir síðan eins og þeir voru, þegar happdrættið var stofnað. Ef þetta hefði verið gert á venjulegum tímum, er ég ekki í vafa um, hvernig þessu verki hefði verið hagað. Við, sem höfðum með þessi mál að gera fyrir háskólans hönd, sáum, að ef venjulegir tímar hefðu verið og treysta hefði mátt því, að þeir héldust venjulegir, þá hefði skynsamlegasta aðferðin verið í þessu máli að láta allt verkið við bygginguna bíða 2 ár og gera nákvæman uppdrátt um allt verkið áður en hafizt væri handa um byggingu. En það var dálítið annað en að þá væru venjulegir tímar, og það kom fljótt í ljós, að ástandið til að koma upp þessu húsi fór versnandi. Þegar t.d. átti að fara að steypa upp húsið, var ekki hægt að fá steypumótatimbur með góðu móti. Verktakarnir voru að reyna, en áttu í erfiðleikum með það, að fá steyputimbur til byggingarinnar. Þessi erfiðleiki hélt áfram og fór sí og æ í vöxt. Þá var ákveðið að skjóta inn í, áður en frekar væri aðhafzt í því að koma upp húsi fyrir sjálfan háskólann, byggingu fyrir rannsóknarstofnun háskólans, en til þess gengu tekjur happdrættisins töluvert á annað ár. Þegar svo var farið að fást við háskólabygginguna. kom í ljós, að skilyrði til þess, að hægt væri að koma húsinu upp fyrir nokkuð nálægt því verði, sem var hugsað sér, var að hraða byggingunni eins og mögulegt væri. Þessi stefna var tekin. Og reynslan hefir leitt betur og betur í ljós, að þetta var rétt stefna. Og því var hert á þessari stefnu meira og meira, og byggingunni hefir verið hraðað meira en tekjur happdrættisins hrukku til og þannig byggt fyrir sig fram fyrir væntanlegar tekjur, þannig að nú er búið að taka á fjórða hundrað þús. kr. lán, til að halda áfram byggingunni fyrir. Og ég hygg, að enginn, sem vill, að húsið komist upp, harmi, að þetta hefir verið gert. Nú er það komið upp, að langt er frá því, að 10 ára tekjur happdrættisins nægi til þess að ljúka þessari byggingu að öllu leyti, að meðtöldum kostnaði við lóð og innanstokksmuni, sem skólinn þarf að fá, og öllu, sem útbúnaði skólans tilheyrir. Þegar farið var fram á það við ríkisstj., að hún flytti þetta frv., þá var álitið, að það væri meira en 2 ára tekjur happdrættisins, sem þyrfti til háskólabyggingarinnar enn umfram það, sem þegar hefir komið inn til hennar, til þess að ljúka verkinu. Þetta hefir síðan verið athugað betur, og kom þá í ljós, að alls ekki mun veita af þriggja ára tekjum happdrættisins til að ljúka húsbyggingunni. Og eftir því sem lengra líður hygg ég, að mönnum finnist það hæpnara, að hægt verði að ljúka byggingunni fyrir þriggja ára tekjur happdrættisins, því að nú þýtur vöruverð upp, og þar með byggingarefnis, og erfiðleikarnir á því að byggja aukast gífurlega. Það er því sýnt, að annaðhvort verður að ljúka byggingu hússins í skyndi eða að láta það bíða um svo og svo langan tíma. Það, sem hefði e.t.v. mátt deila um - en það þýðir auðvitað ekkert að tala um það á eftir -, er það, hvort rétt hafi verið ákveðið um stærð hússins, eða hvort ekki hefði mátt komast af með að byggja minna hús. En reynsla okkar er, að öll hús, sem reist hafa verið hér á landi, kannske sum í eitthvað hliðstæðu augnamiði, hafa öll eftir stuttan tíma orðið of lítil. Og ég geri ráð fyrir, að eins geti farið um þetta hús. Ég set það eins og milli sviga hér fram, að það hafa gengið óttalegar ýkjusögur um þetta hús. Ég heyri menn tala um það sem eitthvert langstærsta hús, sem reist hafi verið hér á landi. Þetta er vitanlega alls ekki rétt. Húsið er með stærri húsum, sem reist hafa verið hér á landi að vísu, en ekkert umfram það, sem hefir sézt hér á landi. Það, sem mætti um þetta segja annað en það, sem ég hefi tekið fram, er e.t.v. það, að hugur einhverra gæti hvarflað að því, að það lægi ekki á þessari framlengingu nú, en hægt væri að reisa húsið eftir því sem tekjur happdrættisins hrökkva til, en láta bíða að gera þessa framlengingu þangað til að því kemur, að knýjandi nauðsyn krefði, að hún væri gerð. En ég hygg, að hv. þm. verði það við nánari athugun ljóst, að það ber að hraða þessu máli gegnum þingið, af því að ef ljúka á húsinu nú í skyndi, þá þarf að taka laun. En slík lántaka er óforsvaranleg, ef ekki er hægt að syna fram á, að happdrættið fái nægilegt fé fyrir háskólann til þess að endurgreiða lánið. það er ekki hægt að fá lán upp á óljósa von um það, að happdrættistíminn verði framlengdur nauðsynlega langan tíma. Skal ég svo ekki orðlengja þetta frekar, nema sérstakt tilefni gefist til, en óska þess, að hv. þd. afgr. málið nú og vildi hraða því svo áfram, að málið geti fengið afgreiðslu sem allra fljótast.



Eins og hv. frsm. fjhn. gat um, skrifaði ég undir álit n. með fyrirvara. Og hann skýrði einnig rétt frá því, í hverju fyrirvari minn væri fólginn, það sem það náði. Það er nefnilega ekki svo að, að ég sé á móti þessu máli, og ekki heldur þannig, að ég hafi staðráðið að gera neinar brtt. við frv. En eins og hann sagði, taldi ég mig ekki hafa nægilega glöggar heimildir um það, að þessi framlenging, um 3 ár, sem farið er fram á í frv., væri nauðsynleg til þess að háskólabyggingunni geti orðið lokið. Ég tel það alveg sjálfsagt, að úr því að ríkið á annað borð afhenti háskólanum þennan rétt til þess að reka hér happdrætti, þá haldi háskólinn þeim rétti meðan þörf er á, til þess að hann geti komið upp húsinu með þeim tekjum, sem nauðsynlegar eru. En á hinn bóginn tel ég, að þessi réttur megi ekki haldast lengur en þörf er á til þess að ná þessu takmarki - nema þá því aðeins, að því verði breytt og happdrættið haft eftirleiðis til rekstrar háskólans. Það er náttúrlega mál, sem mætti tala um. Það er nú getið um það hér í grg. frv., að í gr. l. um happdrættið sé trygging fyrir því, að rétturinn til happdrættisins hverfi aftur til ríkisins, þegar háskólinn þarf ekki lengur á því að halda, og því mætti kannske virðast sem það væri óþarft að vera með nokkra varasemi um að framlengja leyfistímann, því að leyfið yrði þá tekið af háskólanum, þó að þessi tiltekni tími, sem nefndur er í frv., væri ekki á enda, ef það sýndi sig, að það væri fært. En eftir þeim upplýsingum, sem hv. frsm. gaf nú hér í hv. d. og einnig í n., þegar hún hafði mikið til meðferðar, þá mun einmitt vera meiningin að veðsetja eða gefa tryggingu í þeim tekjum, sem háskólinn býst við að hafa af happdrættinu þann tíma, sem frv. nefnir, og séu tekjur af happdrættinu yfir ákveðið árabil veðsettar, er ekki hægt að svipta háskólann þessum tekjum aftur, fyrr en það árabil er á enda. Ég sé því ekki, að þetta ákvæði gr. laganna tryggi mikið í þessu sambandi. Það kann nú að virðast, að það sé ekki mikilsvert þetta, sem ég tók fram. En það, sem ég ber fyrir brjósti, þegar ég er að gera aths. um þetta, er það, að mér virðast hér vera svo mikil verkefni framundan fyrir ríkið að inna af hendi um dýrar byggingar, ef allt fer með felldu og ófriðarástandið getur horfið fljótlega, að það muni kannske ekkert veita af, að ríkið taki happdrættið í sínar hendur sem allra fyrst að hægt er háskólans vegna, einmitt til greiða fyrir þær byggingar, sem framundan er að reisa. Sem sagt, ég óska þess, að áður en ég bind mig endanlega við að samþ. þetta frv. óbreytt, þá liggi fyrir skýrslur um fjárhagsástæður byggingarinnar og áætlanir um það verk, sem ólokið er, svo glögglega sjáist, hvort þörf er á svo löngum leyfistíma sem farið er fram á í frv. Nú á stundinni barst mér í hendur plagg, sem ég býst við, að töluverðar upplýsingar séu í um þetta efni. En ég hefi ekki haft tíma til þess að kynna mér það enn. Ég mun nú samþ. þetta frv. óbreytt við þessa 2. umr. málsins. Og það verður því undir þessum upplýsingum komið, sem ég býst við að verða búinn að kynna mér til hlítar fyrir 3. umr., hvort ég þá geri nokkrar brtt. við frv., sem yrðu þá, ef ég gerði þær, sennilega aðeins um leyfistímann.

* Frsm. (Erlendur Þorsteinsson): Herra forseti! Frv. þetta var flutt af hv. 2. landsk. 5 síðasta þingi, og var það til meðferðar í fjhn. Flm. óskaði nú eftir, að fjhn. flytti þetta frv., og hefir hún orðið við þeirri ósk, en einstakir nm. hafa þó óbundnar hendur um einstök atriði frv. og breyt. á því. Þegar fjhn. afgr. þetta mál á síðasta þingi, þá var hv. i. þm. Reykv. ekki viðstaddur, en 2 nm., ég og hv. 1. þm. Eyf., lögðum til, að frv. yrði samþ. óbreytt. Hv. i. þm. Eyf. skrifaði þó undir nál. með fyrirvara. Fjhn. hefir sent þetta frv. til stjórnar Stríðstryggingarfélags íslenzkra skipshafna, og eins og hv. þdm. munu hafa veitt athygli, þá er svar stjórnarinnar prentað sem fskj. með frv. Stjórnin er ekki algerlega sammála um frv. Meiri hl. telur, að þá þurfi að auka áhættuféð eða lækka tryggingarnar, sem felast í frv., en einu af stjórnendum félagsins færir nokkur rök fyrir því, að þess muni ekki þurfa. Ég þori nú ekki að fullyrða neitt um það, hvort iðgjöldin hafa hækkað eitthvað eða slysahættan verið álitin aukast, síðan þetta svar var gefið. Þetta frv. felur í sér þá meginbreyt., að með því er skylt samkv. l. að stríðstryggja þá sjómenn, sem sigla milli landa á ófriðartímam, en það er ekki skylt nú, heldur gilda um þetta sérstakir samningar milli sjómannafélaganna í landinu og útgerðarfélaga. Í þessum samningum eru mismunandi tryggingar, þannig að t.d. tryggingar sjómanna, sem sigla á verzlunarskipum, eru nokkru hærri en þeirra, sem sigla á togurum. Þessu frv. er ætlað að bæta að nokkru úr þessum misrétti, sem þarna hefir átt sér stað. Það hlýtur öllum að vera ljóst, að hættan er sú sama fyrir sjómenn á togurum og þá, sem eru á flutningaskipum. Þeim, sem sigla á flutningaskipum, eru greiddar 22 þús. kr. fyrir fulla örorku, en lægstu dánarbætur til ekkju eru 12 þús. kr., til ekkju með í barn 17 þús. kr. og til ekkju með 2 eða fleiri börn 21 þús. kr. Hinsvegar eru tryggingar á fiskiskipum og togurum 15 þús. kr., hvort sem um er að ræða dauða eða örorku af völdum ófriðar. Þetta frv. sundurliðar þetta nokkru nánar, og er í 3. gr. þess gerð full grein fyrir því, hvernig tryggingarbætur eigi að skiptast til eftirlifandi vandamanna. Einnig er í 3. gr. tekið fram, hversu mikla dagpeninga hinn slasaði eigi að fá frá því að slysið vildi til og til hvað langs tíma. Ég hygg, að það séu ekki skiptar skoðanir um það, að full þörf sé á því að ganga frá þessu máli á sem beztan og tryggilegastan hátt. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta mál að þessu sinni, og þar sem það er flutt af n.; þá er ástæðulaust, að það fari til n. aftur. Ég vil svo mælast til, að hv. þd. samþ. það til 2. umr.



Ég skal játa, að það er ekkert stórmál, sem hér er á ferðinni, en þótt svo sé ekki, þá er það allþýðingarmikið fyrir nokkra menn í landinu, og það er réttlætismál að því er þá snertir. Eins og kunnugt er, þá er svo ákveðið í l. um erfðaábúð og óðalsrétt, að ábúendur jarða í erfðaábúð mega veðsetja jarðirnar fyrir byggingarláni, sem nemur allt að 50% af fasteignamatsverði lands jarðanna. Nú hefir það komið í ljós, að þessi lánsheimild er allt of lág, ef ætlazt er til þess á annað borð, að lán veiti nokkra verulega hjálp til bygginga á slíkum jörðum. Það þarf ekki annað en bera þetta saman við þá möguleika, sem sjálfseignarbændur hafa til að fá slík lán út á sínar jarðir. Bæði byggingar- og landnámssjóður og ræktunarsjóður hafa heimild til að veita lán, sem nema allt að 60% af fasteignamatsverði eignarinnar, bæði lands og húsa. Reynslan hefir líka sýnt, að ábúendur á jörðum í erfðaábúð, sem hafa ráðizt í byggingar, eru þegar komnir í hið mesta öngþveiti, þótt ekki sé langt síðan l. gengu í gildi. Ég þekki t.d. mann, sem síðasti. sumar réðst í að byggja íbúðarhús á jörð, sem ekki er hærra metin en svo, að landið er metið á 3000 krónur. Samt sem áður eru taldir þarna töluverðir framtíðarmöguleikar. Þess vegna réðst bóndinn í að byggja þarna hús úr steinsteypu, sem á að vera yfir eina fjölskyldu, eins og venja er um hús, sem byggð eru á smærri jörðum. Það eru einar 1500 kr., sem bóndinn getur fengið að láni til þessarar byggingar. Auk þessa hefir hann von um einhvern styrk úr endurbyggingarsjóði, og við skulum segja, að það verði hámark, eða aðrar 1500 kr. Hann fær þá þarna alls 3000 kr., en húsið hefir sjálfsagt kostað hann upp undir 10000 kr., þó það verði auðvitað ekki metið svo hátt til fasteignamats. Það sjá nú allir, hvað þægilegt þetta muni gera fyrir þennan ábúanda. Svipaða sögu munu ýmsir fleiri hafa að segja. Ef þetta hefði verið maður í sjálfsábúð, þá hefði hann getað fengið úr byggingar- og landnámssjóði 4500 kr. lán og 1500 kr. styrk úr endurbyggingarsjóði, eða samtals 6000 kr., í staðinn fyrir 3000 kr. með þessu móti. Ég skal nú að vísu játa, að þar sem ríkið á þessar jarðir, þá gerir það vissulega sæmilega við ábúendur þeirra í því að leyfa þeim að veðsetja jarðirnar sem nemur 50% af landverðinu. En það, sem mér finnst vanta á í þessu efni og vera óeðlilegt, er það, að eignir ábúendanna sjálfra skuli ekki að neinu leyti vera teknar til greina, að ábúandinn skuli ekki geta veðsett sínar eigin eignir á jörðinni. Hér er því lagt til í þessu frv., að auk þess, sem byggingarlán til þessara bænda megi nema 50% af landverði jarðarinnar, þá komi: að viðbættum 25% af fasteignamatsverði þeirra húsa, sem ábúandi á á jörðinni. Ég var áðan að bera kjör þessara bænda saman við kjör sjálfseignarbænda. En það þarf ekki til. Það má bera þau saman við kjör annara leiguliða. Eins og hv. dm. vita, er það yfirleitt skylda landsdrottins að leggja til sæmileg hús á jörðina, en ábúandinn á jörð í erfðaábúð verður sjálfur að leggja til húsin, og hefir ekki aðra möguleika til að fá lán, samkv. gildandi l., en 50% af fasteignamatsverði landsins. Ég tel víst, að ef ekkert verður að gert til að lagfæra þetta, þá hljóti að fara svo, að ýmsir bændur, sem hafa tekið jarðir í erfðaábúð, þar sem léleg hús eru eða engin, verði að hrökklast burt af jörðunum og enginn fáist til að taka þær aftur með öðru móti en því, að ríkið byggi eða leggi fram fé til bygginganna. En hag ríkisins verður ekki betur borgið á þann hátt heldur en þó leyft sé að hækka lítið eitt þau lán, sem þessir menn geta fengið til bygginga á jörðunum. Ég skal játa, að það er yfirleitt rétt að fara varlega í lánveitingum, ekki hvað sízt til bygginga á jörðum, því það hefir þegar sýnt sig, að mörg slík lán hafa að því leyti verið of há, að ef þurft hefir að ganga að jörðunum, þá hefir ekki verið hægt að selja þær svo háu verði, að lánin greiðist að fullu. Og þess vegna er það, að hér er ekki farið fram á annað en að tekið sé tillit til bygginga, sem ábúandinn á sjáifur, að 1/4 hluta, þegar um lánveitingar er að ræða. Það hefði verið í samræmi við þau lagaákvæði, sem annars gilda um lánveitingar úr byggingar- og landnámssjóði og ræktunarsjóði, að í stað 25% hefði verið 60%, en við vildum ekki fara hærra en þetta, af þeim ástæðum, sem ég greindi, að við viljum, að sem allra varlegast sé farið, en teljum þó, að með gildandi ákvæðum í l. um erfðaábúð og óðalsrétt sé þessu allt of þröngur stakkur skorinn. Ég álít, að enda þótt búast megi við, að ekkert verði um byggingar á næstunni, þá sé stefnt í svo mikið óefni að því er þá menn snertir, sem á þessum jörðum búa og þegar hafa lagt í byggingar, að ekki verði hægt að komast hjá því, að Alþ. leiðrétti þetta nú. Það er gert ráð fyrir, að þetta verði stutt þing. Þetta er hinsvegar ekki neitt stórmál, og ég býst ekki við, að menn vilji fresta þinginu vegna þess eins. Ég vildi því mælast til, að sú n., sem fær það til meðferðar, hraði afgreiðslu þess sem allra mest. Ég legg til, að málinu verði, að þessari umr. lokinni, vísað til 2. umr. og landbn.

*Erlendur Þorsteinsson: Fyrri flm. þessa frv., hv. þm. Vestm., hafði ætlað sér að gera grein fyrir þessu máli nokkuð nú þegar við 1. umr., en af því að hann er ekki hér í d., þá þykir mér rétt að segja um það nokkur orð. Eins og frv. ber með sér, er í því farið fram á það, að á eftir c-lið 3. gr. l. um tollskrá bætist nýr liður, sem heimili að innheimta aðflutningsgjöld af efni í kassa um fisk til útflutnings eins og um almennan trjávið væri að ræða, enda sé gert ráð fyrir, að efnið sé sagað niður, en ekki unnið að öðru leyti. Samkv. gömlu l. var tekinn af þessu nokkuð hærri tollur en af almennum trjávið. Það mun hafa átt að vera nokkurskonar verndartollur til að vernda innlendu framleiðsluna. Það kom hinsvegar fljótt í ljós, þegar farið var að nota þessa kassa meira, að þetta var óréttlátt, þar sem ekki var nema ein kassagerð til í landinu, og hún gat ekki fullnægt eftirspurninni. Gat jafnvel komið fyrir, að útflutningur tepptist af þessum sökum. Ef kassaefnið var hinsvegar keypt frá útlöndum var það miklum mun dýrara en að kaupa kassana tilbúna í Reykjavík, vegna hinna háu aðflutningsgjalda. Af þessum ástæðum var það, sem Alþ. 1938 samþ. með fjárlagaákvæði heimild handa ríkisstj. til þess að innheimta ekki hærri toll af kassaefni þessu en svo sem um er talað í frv. okkar. Þessi heimild er hinsvegar ekki í fjárl. fyrir yfirstandandi ár. Á þessum tíma hefir og verið samþ. ný tollskrá, en samkv. henni hefir tollur af þessu kassaefni hækkað talsvert, og er hann nú allt að því þrefalt hærri en tollur af almennum trjáviði. Síðan undanþágubeimildin fekkst 1938, hefir útflutningur frysts fiskjar aukizt stórum, og er hann nú framleiddur á miklu fleiri stöðum en áður var. Það er þess vegna ljóst, að enda þótt kassarnir væru allir keyptir hér innanlands, þá myndi kassagerðin ekki hafa undan að framleiða; í öðru lagi væri það miklu óhagræði bundið fyrir ýmsa útflytjendur að þurfa endilega að fá kassana héðan úr Reykjavík, og í þriðja lagi hefir flutningskostnaðurinn innanlands hækkað svo mjög, að það eitt nemur miklu álagi. Nú viljum við gera tilraun til að bæta úr þessum vandkvæðum og þykir eðlilegt, að ekki sé lagður hærri tollur á kassaefnið en ef um almennan trjávið væri að ræða, en jafnframt þær skorður reistar, að kassaefnið sé aðeins sagað niður, en ekki að öðru leyti unnið. Ég vil svo að lokum leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og fjhn.

*( Flm. Páll Hermannsson): Þetta frv. fer fram á þá einu breyt. á l. um húsmæðafræðslu í sveitum, að í staðinn fyrir það, sem í l. er gert ráð fyrir, að ríkissjóður leggi fram helming af stofnkostnaði, þá skuli það framlag hækka upp í þrjá fjórðu hluta stofnkostnaðar. Í l. um húsmæðrafræðslu í sveitum er ákveðið. að í framtíðinni skuli vera hér á landi 7 húsmæðraskólar, 5, sem nú þegar eru starfandi, á Hallormsstað, Laugum, Laugalandi„ Blönduósi og Staðarfelli, en auk þess tveir, sem ekki hefir enn verið byrjað á að reisa, á Laugarvatni og í Reykholti. Það er þannig um þessa húsmæðraskóla, sem þegar eru starfandi, að ástæður þeirra eru nokkuð misjafnar. Sumir þeirra standa á tiltölulega gömlum og góðum merg fjárhagslega, eins og t. d. kvennaskólinn á Blönduósi og ég hugsa líka Staðarfellsskólinn. Aftur á móti eru sumir hinna skólanna„ sem eru nýlega reistir, og þeir eiga við fjárhagslega örðugleika að búa, sem stafar af því, að framlag til stofnunar þeirra skóla hefir ekki að öllu leyti fengizt sem fjárframlag, heldur hafa þeir orðið að byrja með allmiklar skuldir. Hinsvegar eru í l. um húsmæðrafræðslu í sveitum skólunum ákveðnar tekjur jafnháar að öðru leyti en því, sem þær miðast við nemendafjölda. Af þessu kemur, að þeir skólar, sem eru skuldlausir, geta, að ég ætla, komizt sæmilega af með það fé, sem þeim er ætlað til rekstrar. En þeir skólar, sem skuldugir eru, kikna undir skuldunum, m. a. vegna þess, að l. um húsmæðrafræðslu útiloka, að skólarnir geti drýgt tekjur sínar með kennslugjöldum. Það er með þeim l. bannað að leggja á nemendur þeirra skólagjöld, sem er að vísu ágætt, því að jafnvel þó að heimild sé fyrir smákennslugjöldum, þá er útilokað, að einstakir skólar geti notað sér þá heimild„ því að ef aðeins sumir skólar notuðu sér þetta, mundi það ýta frá þeim nemendum, sem mundi nema meiri tekjumissi en tekjurnar yrðu af þessum kennslugjöldum. Þegar maður ber nú saman kjör húsmæðraskólanna við kjör bændaskólanna, þá sér maður mikinn mismun. Þeim, sem standa að húsmæðraskólunum, er ætlað að leggja fram helming af stofnfé þeirra og auk þess eitthvað af rekstrartekjum, þó að það sé mínna hlutfallslega. Bændaskólarnir eru hinsvegar bæði reistir og reknir alveg fyrir fé úr ríkissjóði. Ég ætla ekki að gera ýtarlegan samanburð á verksviði bændaskólanna annarsvegar og húsmæðraskólanna hinsvegar. En ég get getið þess, að mín skoðun er það, að húsmóður í sveit sé alls ekki minni þörf á uppfræðslu en bóndanum. Mér finnst þess vegna skjóta dálítið skökku við, að gera þann mun, sem nú er gerður á fjárframlögum til bændaskólanna annarsvegar og húsmæðraskólanna hinsvegar. Það er ekki hægt að gizka á það nákvæmlega, hvaða útgjaldaauka þetta frv. myndi hafa í för með sér fyrir ríkissjóð. Það má auðvitað safna um það upplýsingum, hvaða skuldir hvíla á þeim húsmæðraskólum, sem til eru, því nokkurn hluta þeirra mundi ríkissjóður taka á sig, en hitt er ekki vitað, hvaða vaxtarkröfur þessir skólar gera. Það er svo um þessa skóla, að þeir þurfa mikið húsrúm. Skólar, þar sem kennt er verklegt, þurfa alltaf meira húsrúm en bóklegir skólar. Auk þess er varla gerlegt að reka húsmæðraskóla, nema hafa bú í sambandi við hann. Er þetta nauðsynlegt til þess m. a., að nemendurnir geti lært t. d. algengan matartilbúning úr mjólkurafurðum, sem tíðkast í sveitum, o. s. frv. Ég ætla nú samt þrátt fyrir þetta, að kostnaðurinn, sem af frv. leiðir, verði vel viðráðanlegur fyrir ríkissjóð. Ég skal geta þess í sambandi við niðurlag 1. gr. frv., þar sem segir: „þegar ríkissjóður greiðir stofnstyrk, má aðeins verja því fé til húsabóta og annara umbóta á skólasetrinu, í samráði við kennslumálaráðherra“, að þetta ákvæði er tekið orðrétt úr gildandi l. um héraðsskóla. Það er ef til vill vafamál, að rétt sé að tiltaka, að þetta skuli gert í samráði við kennslumálaráðherra, því ég ætla, að bændaskólarnir og húsmæðraskólarnir heyri undir landbúnaðarráðherra. Það er spursmál, hvernig ætti að breyta þessu. Ef til vill ætti að standa þarna „í samráði við ráðherra“. Ég vil ekki tefja d. með lengri ræðu. Ég vil svo að lokum óska þess, að málinu verði, að lokinni þessari umr„ vísað til 2. umr. og menntmn.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Ég get verið stuttorður, þar sem þetta mál fer til þeirrar n„ sem ég á sæti í. Ég vildi aðeins í upphafi benda á, að þegar l. um húsmæðrafræðslu voru sett 1938, þá minnir mig, að gert væri ráð fyrir því, að næsti áfanginn í þessum málum yrði sá, að settir yrðu upp húsmæðraskólar í kaupstöðunum. Það var jafnvel, að mig minnir, gefið vilyrði fyrir því þá, að inn í fjárlög 1939 skyldi sett fjárhæð, sem nota mætti í þessum tilgangi. Úr því varð þó ekki. Það er enginn vafi á því, að kaupstaðirnir hafa orðið mjög útundan í þessu máli, enda þótt þörfin sé þar engu mínni fyrir húsmæðrafræðslu, nema síður sé. Ég skýt þessu aðeins hér fram og bendi á, að mér fyndist, að næsta skrefið í þessum málum ætti að vera það, að reyna að koma upp húsmæðraskólum í kaupstöðum og kauptúnum, og mun ég láta þetta sjónarmið mitt koma fram í n.