Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Bjarni Ásgeirsson): Landbn. hefir athugað þetta frv. og leggur til, að það verði samþ. Að vísu ber meiri hl. fram brtt. við frv., sem n. í heild hefir ekki getað orðið sammála um, að undanteknum b-lið fyrri till. Ég skal lýsa ofurlítið brtt. og því, hvaða rök liggja fyrir þeim. Frv. ræðir um undanþáguheimild, sem ákveðin var í sumar með bráðabirgðal. Þar var ákveðið að veita eingöngu veiðifélagi þá undanþágu, sem þar er um að ræða, en meiri hl. n. álitur, að svo geti staðið á, að fullkomin ástæða sé til að veita sömu undanþágu einstaklingum, og hún telur rétt, að það sé í höndum veiðimálanefndar, hvort þetta leyfi er veitt eða ekki. Þá er b-liður brtt., sem n. stendur öll að, en hann er um það, að aftan við gr. bætist: „enda sé þá veiðitími í heild styttur eftir ákvörðun veiðimálanefndar“. Það er, að þegar vikufriðunin er upphafin, þá verði veiðitíminn styttur, annaðhvort framan af eða að aftan. Þá er 2. brtt., að á eftir 1. gr. komi ný gr. um það, að aftan við 13. gr. l. bætist: ,nema í lagnet eða króknet, sem fest eru í girðingu út frá landi, þó ekki utan netlaga“. En 13. gr. l. er þannig, að bannað er að veiða lax í sjó. Þetta bann, sem ákveðið var í l. frá 1932, er komið af því, að menn höfðu erlendis fengið reynslu fyrir því, að það að leyfa sjólaxveiði í fjörðum gæti haft í för með sér, að laxinn væri tekinn upp í stórfelld veiðitæki og næði þá ekki að ganga upp í árnar til hrygningar eða notkunar fyrir þá, sem árnar eiga. Og það, sem ennfremur vakti fyrir löggjafanum, var, að laxveiðarnar væru nytjar, sem hér eftir skyldu bundnar við jarðirnar. Ég tel það rétta stefnu, og við henni er ekki haggað með þessari brtt. En það er nú svo, að þó að þetta sé ákveðið, hefir framkvæmdin á l. valdið nokkru misrétti gagnvart einstökum mönnum. Þó að l. ákveði, að ekki megi veiða í sjó, er þetta upphafið aftur í 2. gr., þar sem farið er að skýra það, hvað sé sjór og hvað ekki sjór, og lína dregin, þannig að hérna megin við hana skuli vera sjór, en hinu megin ekki sjór, þó að sjór úr Atlantshafinu sé báðumegin línunnar. Þeir, sem búa innan þessarar línu, mega svo leggja net langt út á víkur og voga, en hinir, sem utan við hana búa, mega ekki leggja netstubb, og hefir þetta af eðlilegum ástæðum valdið allmikilli óánægju. Samskonar misrétti kemur fram í undanþágu, sem veitt er frá þessu. Hafi laxveiði í sjó verið metin sérstaklega í fasteignamati 1932 eða tillit verið tekið til hennar við ákvörðun fasteignarverðs í því mati, þá skal þeim, sem svo er ástatt um, leyfilegt að veiða í sjó framvegis. En þeir, sem eru svo óheppnir að hafa ekki látið meta veiðina, t. d. af vangá, missa réttinn. Nú viljum við tryggja það framvegis, að ekki verði komið á neinum veiðivélum í sjó, sem hindri laxinn í því að ganga í vötn. En við viljum líka, að laxveiðarnar séu bundnar við jarðirnar sem nytjar þeirra. Við viljum líka slá því föstu, að lax megi ekki veiða utan netlaga. Ýmsir eru hræddir við þetta og telja, að með því sé verið að stefna laxveiðinni í voða. En svo að ég nefni dæmi úr Borgarfirði, þá sjá allir, að ekki er meiri hætta á því, að stöðvuð verði ganga laxins upp í árnar, þó að lagðir séu netstubbar úti við Mýrar, þar sem margar mílur eru milli netjanna, en þegar komið er upp að Hvítárósi, þar sem allar veiðivélar eru leyfilegar. Þó að laxbranda slæðist þangað út og veiðist, getur það engin áhrif haft um göngu laxins upp í árnar. En það er eðlilegt, að mönnum þyki hart að láta taka af sér veiðiréttinn innan netlaga, sem þeir hafa haft frá alda öðli, þegar sýnt er, að þessi réttur getur ekki skaðað laxveiðarnar í heild sinni. Ég hefi því fengið tilmæli um að flytja þessa till. frá mörgum af kjósendum mínum, sem hafa tækifæri til að ná í nokkra laxa við landsteinana. Þegar svo er komið, að aðalbjargræðisstofn bænda, sauðfénaðurinn, er fallinn, þá er hart, að þeim skuli ekki leyfast að nota önnur hlunnindi jarða sinna sér til framdráttar. Ég ræði þetta svo ekki frekar, því að ég geri ráð fyrir, að allir, sem um það hugsa, hafi gert sér ljóst, að hættulaust er að fylgja þessu máli.

*Steingrímur Steinþórsson: Ég vil aðeins segja örfá orð af því að ég og hv. 6. landsk. gátum ekki orðið sammála meiri hl. landbn. um að leggja til, að þessi brtt. við frv. yrði samþ. Með fyrri brtt. við 1. gr. frv., a-liðnum, er gert ráð fyrir, að ráðh. megi veita undanþágu hverjum sem er, þar sem frv. gerir aðeins ráð fyrir, að veita megi slíka undanþágu veiðifélagi. Ég get ekki fallizt á, að rétt sé að veita öðrum en veiðifélögum slíkar undanþágur. Þar sem margir veiðendur eru við sömu á, kemur til dæmis ekki til mála, að einum þeirra sé veitt undanþágan, og yrði þá að velta þeim öllum. Að vísu getur staðið svo á, að einn sé eigandi að veiðivatni öllu, en það er þó sjaldgæft. Ég skal þó játa, að mér finnst þetta smátt atriði. - Um b-lið brtt. þarf ég ekki að ræða, því að í n. var enginn ágreiningur um hann. En aðalatriðið er 2. brtt., þar sem meiri hl. n. leggur til, að heimilað sé að veiða lax í sjó í lagnet eða króknet. Hv. frsm. segir, að þeir hafi ekki viljað brjóta meginstefnu þá, sem tekin hafi verið með laxfriðunarl., en ég held, að sú stefna hafi einmitt verið að banna alveg laxveiði í sjó. En hér er einmitt stefnt að því að brjóta þá meginreglu, því að þegar búið er að rétta litla fingurinn, þá verður vafalaust lengra gengið síðar. Það er víst, að á síðari árum hafa útlendingar farið að veita veiðiám vorum vaxandi athygli. Sú eftirtekt byggist einkum á því, að við höfum svo stranga löggjöf um það, að ekki megi veiða lax í sjó. Myndi það vafalaust spilla hinu góða áliti útlendinga á okkar ám, ef farið væri að setja þessa undanþágu inn í l. Annað, sem hefir aukið álit á veiðiám okkar undanfarin ár, eru félög þau, sem víða eru komin upp við veiðiárnar. Ég vil því af framangreindum ástæðum vara hv. deild eindregið við því að fara nú aftur að leyfa laxveiði í sjó. Hv. frsm. var með ýmsar skýringar um það, að hart væri, er lína væri dregin þvert yfir víkur og voga og svo ákveðið, að öðrumegin skyldi vera sjór, en hinumegin ekki sjór, þó að báðumegin væri Atlantshafið. Þetta er ef til vill rétt, en það er nú svo um allt, að einhverstaðar verður að setja takmörkin. Það er svo um náttúruna, að þar er hvergi um þrep að ræða, heldur eiga sér þar stað smám saman breytingar, og þær ekki stórstígar. Annars sé ég ekki ástæðu til að halda langa ræðu um þetta, en ég er mjög ákveðinn á móti því, að við förum á nokkurn hátt að slaka til í þessu grundvallaratriði.

*Pálmi Hannesson: Ég hefi ekki miklu við það að bæta, sem hv. samþm. minn sagði, en vil þó fara nokkrum orðum um þessar brtt. Ég tel þær tvímælalaust hættulegasta fleyginn, sem reynt hefir verið að reka í veiðil. frá 1932. Að vísu getur fyrri brtt. sýnzt saklaus, og b-liðurinn er það raunar. A-liðurinn felur þó í sér tilslökun um meginstefnu l., sem er sú, að veita ekki nein fríðindi um veiði, nema þar sem um félagsskap er að ræða, og er þar miðað við það, að þar, sem félagsskapur stendur að veiði, sé það tryggt, að ekki sé rányrkja rekin. En aðalatriðið er þó síðari brtt., þar sem reynt er að læða inn ákvæði, sem upphefur höfuðatriði l. Ef útlendingur, sem hingað kæmi, væri spurður, hvað væri það bezta við okkar veiðilöggjöf, myndi hann hiklaust svara: Það, að ekki má veiða lax í sjó. - Þetta vita þeir af biturri reynslu í öðrum löndum. Hv. frsm. talaði um, að illa hefði farið í Noregi. En ég vil benda honum á, að hvergi hefir farið betur en þar, nema á Íslandi. En hann hefði getað vitnað í Svíþjóð, Finnland eða England sem dæmi þess, hve illa hefir farið sumstaðar. Hvarvetna þar, sem sjávarveiði er leyfð, hefir laxinn þorrið. Frá Svíþjóð og Englandi hafa komið málaleitanir um að fá þangað laxaseiði frá Íslandi, og voru nýlega flutt héðan til Englands rúmlega milljón seiði. Til Svíþjóðar var ekki hægt að flytja þau, því að þangað eru ekki svo beinar skipagöngur. Fyrir nokkru skrifaði ég veiðamálastjóranum norska og spurðist fyrir um skilyrði fyrir því, að hingað væri hægt að fá hrogn í Lagarfljót og talaði um að fá eina milljón. Ég fékk fljótt það svar, að þetta væri ekki hægt. Í Danmörku dettur mönum varla í hug, að hægt sé að koma á veiði í ánum aftur. Þannig hefir veiði þorrið í öllum löndum, nema á Íslandi, þar sem hún hefir farið vaxandi vegna l. um, að ekki megi veiða í sjó. Ef slakað væri til um hársbreidd í þessu, þá myndi þess skammt að bíða, að tekin yrðu stærri spor í sömu átt. Hv. þm. talaði um, að mörgum þætti hart að mega ekki veiða lax í sjónum, að mega ekki leggja net sín litlu utar en lögheimilað er. Þetta er vitanlega hart, en ef til vill þykir líka sumum útgerðarmönnum hart að mega ekki veiða hér lax til dæmis í reknet. Hv. þm. var með hugleiðingar um það, hvar Atlantshafið byrjaði og hvar það endaði, og skil ég ekki, hvernig jafnglöggum manni getur dottið slík vitleysa í hug. Ef net er lagt til dæmis í Hvítárós, hver getur þá sagt, hvar Atlantshafið byrjar eða endar? En það sér hver maður, að ósinn verður að ákveða einhverstaðar. Hv. frsm. talaði um, að ákvæði brtt. gætu engum skaða valdið, þó að hún yrði samþ. Eflaust er þó verið að fara fram á þessar undanþágur til þess að menn veiði eitthvað í sjónum. En það er víst, að sá lax, sem veiddur er t. d. úti fyrir Mýrum, verður aldrei veiddur uppi í Hvítá. Sá lax, sem veiddur er í sjó, verður aldrei bændanna fiskur. Og því miður hagar svo til víða, að ef mönnum yrði leyft að veiða í sjó fyrir löndum sinum, þá væri hægt að reka þar mjög hættulega veiði. Sumstaðar fellur sjór með miklum straumi milli lands og eyja, þegar útfall er, svo sem í kjördæmi hv. þm. Laxinn fer gegnum þessi þröngu sund og leitar í strauminn, eins og kunnugt er. Gætu þá þeir, sem eiga lönd að sundinu, þverlagt það með netjum sínum og haft betri aðstöðu en eigendur nokkurrar veiðiár, og hefir þetta vitanlega verið reynt. Þessir menn vilja nú fá lögvernd, svo að þeir geti verið öruggir við þessa veiði sína. Væri hv. frsm. nær að fara til þessara manna og fá þá til að láta af lögbrotum sinum en sækja um vernd þeim til handa. Ég tel sem sagt síðari brtt. sérstaklega hættulega og bið hv. þingdm. að athuga það, að ef hún næði samþykki, væri þar með brotið stórt skarð í veiðil. okkar, svo að á eftir myndu smjúga stærri ódrættir inn í lögin.

*Garðar Þorsteinsson: Út af því, sem hv. þm. Skagf. héldu fram, að með þessari brtt. væri verið að víkja frá meginreglu l. þeirra, sem sett voru 1932. vil ég benda á það, að með sjálfu frv. er vikið frá þessari meginreglu. Í l. eru sett ákvæði um það, hve langan tíma í viku skuli taka net upp úr á, en í frv. er veitt undanþága frá þessari vikulegu friðun. Í grg. fyrir bráðabirgðal. er þessi undanþága bundin við eina ákveðna á, Ölfusá, en í frv. er hún ekki lengur bundin við þetta sérstaka veiðifélag og heimildin orðin almenn. Ef þessir hv. þm. vildu vera sjálfum sér samkvæmir, ættu þeir því að vera á móti frv. Út af þeirri brtt. hv. n., að heimilt skuli að veiða í sjó í lagnet og króknet, vil ég láta í ljós það álit mitt, að hún sé ekki eins hættuleg og sumir vilja vera láta. Ég held, að hægt sé, eins og hv. frsm. tók fram, að benda á mörg dæmi þess, að ákvæði l. í þessu efni komi ósanngjarnlega niður. Í 14. gr. er heimilað að veiða silung í sjó á færi og stöng og í ádráttarnet. Nú er það vitanlegt, að slíkur ádráttur verkar þannig, að lax veiðist einnig.

Ég held, að hv. þm. hafi ekki reynt að veiða lax í ádráttarnet í sjó. Hann er fljótur að færa sig.

Ég hygg, að það sé þó ekki dæmalaust, að lax hafi verið veiddur í sjó við ádrátt. Og ég tel það ekki áhættumeira að leyfa beinlínis laxveiði í sjó í ádráttarnet innan netlaga en í lagnet og króknet. Ég myndi þó leggja til, að slík veiði væri ekki leyfð nær árósum en 500 m. Vil ég því bera fram brtt. við brtt. á þskj. 141, að aftan við 2. brtt. bætist: „né nær árósum en 500 metra, ef um á er að ræða, sem lax gengur í úr sjó“. Ég veit, að hv. 1. þm. Skagf. þekkir dæmi þess, að við slíkar veiðar, sem eru gerðar til þess að veiða silung, veiðist oft og einatt lax, og ég hygg, að menn kasti yfirleitt ekki þeim laxi í sjóinn, er þannig veiðist, þótt það eigi að gera samkv. l., enda eru engar líkur til, að menn verði svo löghlýðnir, að nota sér ekki veiðina, þegar svo heppilega vill til, að lax kemur í netin, þótt þeir hafi lagt þau fyrir silung. Ég veit, að hv. 1. þm. Skagf. kannast vel við eitt tilfelli viðvíkjandi þeim silungsveiðum, sem hafa verið stundaðar við Eyrarbakka. Þar hagar svo til, að fyrir nokkrum árum var byggður garður, frá landi og nokkuð fram í sjó, ég veit ekki hvað mörgum metrum frá árósum Ölfusár, en ég býst við, að það hafi verið hér um bil 500-1000 metrar. Þessi garður var byggður til þess að koma í veg fyrir, að Ölfusá bæri sand út í sjó og höfnin á Eyrirbakka grynnkaði svo, að hún yrði ekki nothæf fyrir báta. Ég hygg, að það hafi verið þannig allan þann tíma, sem núlifandi menn rekur minni til, að veiðar hafi verið stundaðar þar á þann hátt, að menn hafi lagt net sín á klappir, sem komu upp úr sjó um fjöru. Þau net, sem notuð hafa verið, eru smáriðin og því ætluð til þess að veiða silung. Menn hafa gengið þurrum fótum út til netja sinna um fjöru, en þau hafa verið fest við sker, og þegar flæðir að, komast netin í sjó og silungur kemur í þau. Þorpsbúar hafa notað þessa veiðiaðferð um margra ára skeið. Þessu hefir hinsvegar ekki verið vel tekið af veiðimálastjóra og yfirvaldi Árnessýslu, og þorpsbúum hefir nú verið stranglega bannað að láta net sín liggja þarna, en það hefir nú verið fremur illa upp tekið, því að menn hafa lagt net sín miklu fjær frá ósum Ölfusár en sem nemur 500 metrum, og þorpsbúar halda því einnig fram, að þarna sé um silunganet að ræða, en ekki laxanet, þó að óhamingjan (eða hamingjan) hafi stundum látið það atvikazt þannig, að lax hafi flækzt í þessi net, og ekki sé heimilað að veiða lax fjær landi en 500 metra. Ég hygg, að eins og heimilað er samkv. 14. gr. veiðil. að hafa ádrátt með stórum fyrirdráttarnótum um 500 metra frá slíkum árósum, ætti engu síður að vera heimilt að leggja net innan netlagna á þann hátt, sem gert er ráð fyrir í till. á þskj. 141. Ég tel rétt að setja þá aths. við þessa till., að slíkar netlagnir séu ekki nær árósum en sem svarar 500 metrum, og er það í samræmi við önnur ákvæði þessara laga.

Forseti (JörB) : Hér hefir komið fram brtt. frá hv. 7. landsk. við 2. lið brtt. á þskj. 141, sem er á þá leið, að við hann bætist: „né nær árósum en 500 metra, ef um á er að ræða, sem lax gengur í úr sjó.“ Það þarf tvennskonar afbrigði til þess að þessi brtt. megi koma til umr., þar sem hún er of seint fram komin og í öðru lagi skrifleg.

* Frsm. (Bjarni Ásgeirsson): Ég hefi ekki enn sannfærzt af ræðu hv. 1. þm. Skagf. um, að hér sé vá fyrir dyrum, eins og hann vildi vera láta, ef þessi brtt. frá meiri hl. landbn. á þskj. 141 verður samþ., þar sem það ákvæði sé meginatriði og kjarni laxveiðil. að banna slíka veiði í sjó. Ég hygg, að þetta sé ekki rétt, vegna þess, að það er ekki bannað að veiða lax í sjó. Slík veiði hefir beinlínis verið leyfð sumum mönnum og óbeinlínis verið leyfð öðrum með því að gera sjó að vatni.

Hvað á hv. þm. Mýr. við, er hann talar um að gera sjó að vatni?

. Samkv. ákvæðum laxveiðil. hagar þannig til í Borgarfirði, að mikið af því, sem þar er kallað vatn, er í raun réttri sjór.

Þetta er alger misskilningur hjá hv. þm. Mýr.

. Ég er viss um, að ef hv. 1. þm. Skagf. smakkaði á sumu af vatni því, sem samkv. þessum l. á að heita ferskt vatn í Borgarfirði, myndi hann hrækja því út úr sér, því að það er töluvert salt. Annað meginatriði laxveiðil. er að tryggja sem bezt laxagöngur upp eftir ánum upp á hrygningarsvæðin, eftir því sem tiltækilegt er. Um þetta fjallar 18. gr. laxveiðil., þar sem ræðir um laxagöngur og ákvæði eru sett, sem takmarka veiði í ánum. Við þrír nm., ég, hv. þm. Borgf. og hv. þm. A.-Húnv., getum ekki séð, að aðalatriðum l. sé haggað, þó að sú veiði yrði leyfð, sem farið er fram á í nál. á þskj. 141. Hv. 1. þm. Skagf. vildi vefengja það, sem ég hefi haldið fram, að af þessu myndi ekki stafa hætta. Þá sagðist hv. 1. þm. Skagf. vilja styðja brtt., ef hún skaðaði ekki, en svo var að heyra, sem honum fyndist ekki geta komið fram nein tili. í þessu máli, sem ekki stafaði einhver hætta af. Hv. 1. þm. Skagf. spurði, til hvers verið væri að biðja um þetta í brtt. á þskj. 141, ef hún skaðaði ekki neinn. Ef til vill mætti segja, að hún væri þýðingarlaus, ef hún skaðaði ekki. Ég vil þá spyrja um aðrar brtt. við þetta frv., sem hv. 1. þm. Skagf. vill fylgja. Þær hljóta að skaða, úr því að þær hafa tilverurétt að komast inn í l. Þá sagði hv. 1. þm. Skagf., að undanfarin ár hefðu verið seldar úr landi milljónir laxaseiða. Dettur honum í hug, að ekki yrði unnt að selja þau, þó að brtt. á þskj. 141 yrði samþ.? Það nær ekki nokkurri átt, að unnt sé að skapa laxveiði í öllum ám hér á landi. Að vísu er það rétt, að sá fiskur, sem veiddur er úr sjó, verður ekki veiddur úr ánum. Laxinn, sem er veiddur í Einarsnesi, verður ekki veiddur nálægt Ferjukoti, og sá lax, sem er veiddur nálægt Ferjukoti, verður ekki veiddur uppi í Norðurá, og samkv. því ætti að banna veiði neðan til í ánum, til þess að laxinn kæmist sem lengst. En hafa bændur, sem búa ofarlega við árnar, meiri rétt til að veiða lax heldur en hinir, sem búa neðan til við árnar. þar sem laxinn gengur meðfram landareign þeirra? Slíkt er vitanlega fjarstæða. Þar sem hv. 1. þm. Skagf. var að tala um, að sá lax, sem veiddist úr sjó, væri ekki lax bænda, þá er það ekki rétt, því að það eru bændur, sem búa á þeim jörðum, sem liggja að sjó, og það er ekki neitt tekið frá þeim, þó að laxinn sé veiddur þar. Það er aðeins eitt atriði af því, sem hv. 1. þm,. Skagf. benti á, sem mér virðist hafa við rök að styðjast. Það gæti hagað þannig til, að leggja mætti net í sund milli eyja, þar sem laxagöngur fara um firði, og hindra þannig stórar laxagöngur í að komast upp í árnar. Ég er fús til að gefa samþykki mitt til þess, að sett verði ákvæði í laxveiðil., sem varni því, að net verði lögð þvert yfir mjó eyjasund, og sömuleiðis sett ákvæði til varnar gegn því, að laxinn verði tekinn í mjóum álum, þegar hann gengur upp í árnar. Það þarf ekki að vera því til fyrirstöðu, að leyfa megi nokkra veiði í sjó. En hitt get ég ekki séð, að það sé neitt réttlæti í því, að meina mönnum, sem hafa aðstöðu til, að veiða lax á þann hátt, þó í sjó sé, fremur en öðrum mönnum, sem leyft er að veiða lax í sjó. Út af því, sem hv. 2. þm. Skagf. (StgrSt) sagði, að það myndi að öllum líkindum verða til þess að fæla útlendinga frá því að taka árnar á leigu til laxveiða, ef leyft væri að veiða lax í sjó framundan árósunum, vil ég segja það, að þegar laxveiðifélag væri stofnað, þá væru þeir, sem hefðu rétt til að gerast félagar í því og áður stunduðu veiði hver fyrir sínu landsvæði, einnig orðnir hluttakandi í veiðinni almennt eins og aðrir, sem hafa rétt til að verða þátttakendur í laxveiðifélagi. Annars skoða ég þessi ummæli sem missögn hjá hv. 2. þm. Skagf. Ég mun svo ekki ræða þetta mál frekar; ég hugsa, að málið liggi skýrt fyrir þeim, sem hafa íhugað það. Ég tek það fram, að ég mun fylgja þeirri brtt., sem hv. 7. landsk. bar hér fram.

*Sigurður E. Hlíðar: Herra forseti! Ég skal ekki lengja mikið umr. um þetta frv., en mér finnst hér vera mál á ferðinni, sem ástæða sé til að gera sér gleggri grein fyrir en hér hefir enn komið fram, einkum þar sem talsvert ber á milli meiri hl. landbn., sem hefir haft með það mál að gera, og minni hl. þeirrar n. Mér skildist á hv. 1. þm. Skagf., sem mun vera veiðimálastjóri -  Það er dálítið annað, þótt stangarveiði sé leyfð í sjó eða að veiða lax á færi, enda eru þesskonar veiðar líka leyfðar í ám, því að það er svo lítið, sem veiðist þannig. Ádráttur er líka viðast hvar bannaður í ám. Ég álít, að það sé mjög hættulegt fyrir laxveiði í ánum og hindri náttúrlega laxagöngu að miklum mun, ef lagnet eða króknet væru lögð rétt við mynni ánna, sem lax gengur í. Laxakisturnar í ánum eru að vísu samskonar gildra, en þær eru þó aðeins við árbakkana, en loka ekki alveg leiðinni upp eftir ánum og hindra því ekki laxinn algerlega í að geta gengið lengra upp eftir, og er því ekki eins skaðlegt eins og ef net væru lögð við árósana, því að ef það verður gert og reynist fengsælt, mun laxveiðin minnka til muna í fiskisælustu ám landsins, því að þetta mun hindra mjög laxagöngur upp eftir ánum, eins og hv. 1. þm. Skagf. hefir réttilega tekið fram. Ég álít því, að brtt. á þskj. 141 sé stórhættuleg.

*Pálmi Hannesson: Það er nú bersýnilegt af því, hvernig þeir hv. þm. hafa talað, sem hingað til hafa kvatt sér hljóðs í þessu máli, að þm. eru búnir að mynda sér fasta skoðun um það. En út af því, sem hv. 7. landsk. tók fram hér áðan, þykir mér rétt að taka fram nokkur atriði þessa máls. Hann talaði um, að í laxveiðil. væri leyft að hafa ádrátt í sjó. Þetta er rétt, en þar er gert ráð fyrir, að dregið sé fyrir silung, en ekki fyrir lax. Það er ákaflega víða tíðkað að draga fyrir fisk í sjó, svo að ekki hefir þótt ástæða til að banna slíka veiði með l., en það er nauðsynlegt að setja hér ákvæði um fyrirkomulag slíkrar veiði, gerð netjanna og fyrirkomulag við ádráttinn. Þeir þm., sem hér hafa talað, sögðu líka, að leyft væri að leggja lagnet fyrir silung í sjó, en þegar sú veiði er stunduð, veiðist oft jafnframt mikið af laxi. Þess vegna þarf að setja föst ákvæði um möskvastærð netjanna, til að fyrirbyggja, að lax geti komizt í þau, nema einstaka bráðfeig skepna. Ef hv. þm. hafa séð mikið af laxi í silunganetjum, væri rétt að bregða máli á möskvana, til að ganga úr skugga um stærð þeirra, og sem löghlýðnir menn að skýra frá því. Í laxveiðil. eru ákvæði, sem tryggja það, að lax verði ekki veiddur í sjó, nema þar, sem laxveiði hefir verið iðkuð áður. Maður hefir verið minntur á, að þau ákvæði séu hér, en því er ekki að leyna, að ég vildi, að þau stæðu þar ekki, - l. væru alveg hrein. En þegar þessi l. voru sett, þótti ekki ástæða til að setja ákvæði um að banna laxveiði þar, sem hún hefir áður verið stunduð. Það var á tveim eða þrem stöðum, sem slík ákvæði koma til greina. Í meðferð Alþ. á þessu máli var horfið frá því að miða við jarðamatsbók 1923, heldur miðað við jarðamat 1930, og þá fjölgaði nokkuð þessum jörðum. Þá var hv. 7. landsk. að lýsa veiðiskap á Eyrarbakka, og hann talaði um varnargarð, sem væri 500–1000 metra frá árósum Ölfusár. En hvað veit hann um, hvar ós Ölfusár er? Eftir því, sem mér hefir verið sagt af mönnum, sem rannsakað hafa staðhætti, þá er varnargarðurinn í ósnum sjálfum; það yrðu aldrei samkv. l. sett önnur mörk á ós Ölfusár en þau, að garður þessi yrði í ósnum. Svo sagði hann, að Eyrbekkingar legðu silunganet á klappir. Ég sá engin net við neinar klappir á Eyrarbakka. Þau voru fest við garðinn og kænlega lögð sem laxanet. Ég skal staðfesta þetta með eiði, ef þarf. Málastappið, sem hefir risið út af þessu, er vegna þess, að netin hafa fulla möskvastærð. Þetta eru stór laxanet, og allur umbúnaðurinn er miðaður við laxveiði, og ennfremur voru það greinileg króknet, og þau voru fest við þennan garð,til þess að þau gætu tekið sem mest af því, sem um ósinn færi, og það var enginn silungur í þeim, heldur falsvert mikið af laxi. Með því að fara slíkar leiðir út fyrir heimild l. er hægt að slæða upp talsvert af laxi, enda talaði hv. 7. landsk. um, að þessu myndi ekki verða vel tekið af veiðimálan., og ég get ekki láð þeirri nefnd þótt hún tæki því ekki vel að sjá slík lögbrot sem þar fóru fram, eftir að hún hafði verið til kvödd. Út af því, sem hv. frsm. þessa máls sagði, hefi ég litlu við að bæta. Hann virðist eiga erfitt með að sannfærast, og skil ég ekki, hvað kemur til. Hann sagðist ekki hafa sannfærzt um það af mínu máli, að hann við laxveiði í sjó væri meginatriði laxveiðil. Ég hefi tilfært dæmi, sem mættu vera hverjum manni ljós og sanna það, að í hverju einasta af nágrannalöndum okkar, þar sem laxveiði hefir verið stunduð í sjó, er veiðin að heita má þorrin, en því minna, sem hún hefir verið leyfð, eftir því hefir laxastofninn haldizt betur. Hér á landi hefir laxi fjölgað aðeins í einstöku ám, þar sem komið hefir verið upp klaki með miklum tilkostnaði. Ef þetta eru ekki rök, sem geta sannfært alla nema hina ákveðnustu andstæðinga, þá veit ég ekki, hvað rök eru.

En veiðin var ótakmörkuð áður

. Nei, það voru miklar takmarkanir á laxveiði. Nú má að vísu segja, að nógur sé sjórinn. Atlantshafið er stórt, og ef farið væri að leggja í það og veiða með alls kyns tækjum, mætti sjálfsagt róta upp talsverðu af fiski þar. Hv. þm. Mýr. talaði um, að það skaðaði ekki laxveiðar uppi í Borgarfirði, þótt veitt væri fyrir Mýrum, et það skaðaði ekki, þótt laxinn væri veiddur fyrir utan Akranes. En sá lax, sem þar verður veiddur, gengur ekki upp í árnar í Borgarfirði, og þeir, sem eiga laxveiðihlunnindi þar, skaðast á hverjum laxi, sem ekki kemst upp í árnar. Það er álíka skaði fyrir þá eins og það er fyrir fjárbændur eða nautgripaeigendur, ef pest kemur upp. Það stoðar ekki mikið fyrir þá, sem eiga laxveiðihlunnindi, þótt laxveiðar séu bannaðar utan netlaga, þar sem innan þeirra má veiða lax, þ. e. a. s. í Atlantshafinu, sem tekur við strax fyrir utan árósana, er slík veiði bönnuð, en ekki innan netlaga. Rétt er að banna alla laxveiði í sjó, ekki einungis utan netlaga, heldur einnig þeim, sem eiga netlagnir. En verði brtt. á þskj. 141 samþ., verður þess skammt að bíða, að fram komi brtt., sem fara fram á meiri tilslakanir. Mér er kunnugt um það, að hver einasti erlendur laxveiðimaður, sem kunnugur er þessum málum, er ánægður með þau ákvæði l., sem nú gilda um þetta efni. En verði þeim ákvæðum breytt, verkar það þannig, að erfitt getur orðið að leigja árnar. Heimsfirmað Hardy í London hefir skrifað hingað heim um, að það teldi tryggingu í því fólgna. Þetta atriði hefir stuðlað meira að því en nokkuð annað að gera árnar hér á Íslandi mikils virði fyrir útlenda laxveiðimenn, og ég á þess vegna tæplega nógu sterk orð til um það glapræði, sem hér væri gert, ef sá fleygur verður rekinn inn í þetta meginatriði lax veiðilöggjafarinnar, sem reynt er að gera með brtt. á þskj. 141.

*Garðar Þorsteinsson: Hv. 1. þm. Skagf. byrjaði í ræðu sinni að 1ýsa yfir því, að það væri alls ekki leyfður ádráttur fyrir silung og ekki heldur fyrir lax.

Það er eitthvað athugavert við heyrnarfæri hv. þm.

. Nú, hann sagði þetta. Ég vil leyfa mér að lesa upp úr 14. gr. laxveiðil., þar sem svo segir: „Veiða má silung í sjó á færi og stöng, þó eigi í króknet, fleygnætur, herpinætur né önnur net, þau er lax má í veiða.“ Það er engin ástæða fyrir hann til að gera þetta að umtalsefni. En þau rök, sem hv. 1. þm. Skagf. færir fram fyrir því, að bannað sé að draga fyrir silung, þar sem líka kemur oft lax í slíka ádrætti, eru harla léttvæg. Hvaða ástæða er til að banna mönnum að leggja lagnet uppi við landsteina, þegar leyfilegt er að hafa ádrátt 500 metra frá árósum? Það er ekki leyfilegt að hafa ádrátt fyrir silung í sjó; laxveiðil. segja það skýrum orðum. Svo talaði hv. 1. þm. Skagf. um möskvastærð netjanna. Hann sagði, að það hefði verið fullkomin möskvastærð laxanetja á þeim silunganetjum, er notuð hefðu verið á Eyrarbakka. En hvar eru ákvæði í l. um það, hvaða möskvastærð á að vera á netjum, sem notuð eru við laxveiði? Í laxveiðil. er eitt ákvæði um möskvastærð, en þar ræðir um það, hvað möskvarnir megi vera minnstir. Í 28. gr. laxveiðil. segir svo: „Lagnet og króknet, sem notuð eru í ám þeim, er lax og göngusilungur fer um, mega ekki vera smáriðnari en svo, að 4,5 cm. séu milli hnúta, þá er net eru vot“, og í 29. gr. sömu l. segir: „Ádráttarnet, sem nota á í ám, er lax og göngusilungur fer um, mega ekki vera smáriðnari en svo, að 4,3 cm. séu milli hnúta.“ Í laxalögunum eru engin takmörk sett fyrir því, hvað séu silunganet og hvað séu laxanet, enda þarf maður ekki annað en að lesa bók dr. Bjarna Sæmundssonar um fiskana til að sjá, að það er svo erfitt að segja til um, hvað sé lax og hvað sé silungur, að jafnvel vísindamenn geta verið í vandræðum með það. Urriðinn er stundum á stærð við lítinn lax. Það er því ljóst, að möskvastærðin ein sker ekki úr því, hvað sé laxanet og hvað sé silunganet. Hv. þm. hefði átt að kynna sér þetta betur áður en hann fór austur á Eyrarbakka og áður en hann fór að ávíta mig fyrir að hafa ekki tekið upp tommustokkinn til þess að mæla möskvastærðina. Ákvæðin um möskvastærð eru ekki til í lögum, og ég veit ekki til, að þau séu í neinni reglugerð. Það var því ekki ástæða fyrir mig að taka upp tommustokkinn og mæla möskvana. En úr því að þessi hv. þm. er að tala um löghlýðni, vildi ég spyrja hann um, hvort hann hafi verið svo löghlýðinn, þegar hann kom austur að Eyrarbakka, að taka hendur úr vösum og taka laxinn úr netinu og kasta honum í sjóinn.

Sýslumaðurinn sá um það

. Í 13. gr. laganna segir: „Nú veiðist lax í sjó í veiðitæki sem ætluð eru til veiði annarra fiska, og skal þá þeim, sem veiðir, skylt að sleppa honum í sjó aftur.“ Það er ekki karlmannlegt af hv. þm. að vera á staðnum og skjóta sér undan á bak við sýslumanninn. Ég skal upplýsa það, að þegar sýslumaður eða umboðsmaður sýslumanns kom á staðinn, þá tóku þeir netin, silunginn og laxinn og fóru með allt saman upp að Ölfusá, - og hvað gerðu þeir við laxinn og silunginn?

Þeir hafa étið laxinn

. Já, ég get ósköp vel trúað því, og ég tek raunar ekki svo hart á því. Þetta mál hefir ekki fengizt rannsakað, og netjunum hefir aldrei fengizt skilað. En ég skal ekki fara nánar inn á það, hvað snertir yfirvaldið, sem hér á hlut að máli, því yfirvaldið er ekki hér til að svara fyrir sig. En þetta er hv. þm. sérstaklega vel kunnugt. Og ég vil algerlega mótmæla því, sem hv. þm. sagði, að þarna hefði verið framið freklegt lögbrot, því þeir menn, sem þarna voru að verki, gerðu sig ekki seka um neitt lögbrot. Hv. þm. veit, að það hefir viðgengizt ég veit ekki hvað lengi - að það hafa verið lögð net þarna á klappirnar og veiddur silungur.

Það eru ekki lögð net á neinar klappir á Eyrarbakka

. Ég veit ekki, hvað hv. þm. kallar klappirnar - hann kallar þær kannske sand - en ég veit að þarna eru klappir, því að ég hefi komið austur á Eyrarbakka, og ég kalla klappirnar klappir, og þessi veiði hefir viðgengizt þarna í mörg undanfarin ár. Hitt má vera, að silunganetin séu svo stórriðin, að veiðist einn og einn laxræfill í þessi net og ádráttarnet. Það er algerlega rangt hjá hv. þm., að ákveðin skilgreining sé í lögum um möskvastærð á milli silunganetja og laxanetja, því annars hefði ekki þurft ákvæði um það, að kasta burt laxi úr silunganetjum í sjóinn.

*Pálmi Hannesson: Hv. 7. landsk. hefir verið hér með aðdróttanir til mín, svo ég þykist nauðbeygður til að svara honum örfáum orðum, ekki vegna þess, að hv. þm. mælti af rökum eða speki, heldur af því, að hann talaði hér af svo mikilli óskammfeilni, að ég get ekki unað því, að það standi ómótmælt. Hv. 7. landsk. virtist ekki geta gert greinarmun á laxa- og silunganetjum. En hver einasti maður, sem komið hefir nálægt slíkum veiðiskap, veit, að munurinn á möskvastærð á silunga- og laxanetjum er mikill.

Hvað er möskvastærðin ákveðin, og í hvaða lögum?

. Stærðin er ekki beint ákveðin í lögum, en hinsvegar er það vitanlegt, að þegar möskvastærð netjanna fer yfir 4,5 cm., þá eru það ekki silunganet.

Þá má engin silunganet leggja, því að minnsta stærð silunganetja er 4,5 em.

. Það kemur ekki þessu máli við, sem hv. þm. var heilmikið að tala um, lögbrot, sem þarna hefði verið framið austur á Eyrarbakka og ég hefði horft á, og hlutverk sýslumanns í því sambandi. En í það skipti, sem ég var kvaddur til þess að segja til um, hvar ósinn væri, og hvort netin væru innan eða utan takmarka óssins, þá voru margir laxar í netjunum. Netin voru greinilega króknet og greinilega laxanet, enda var enginn silungur í þeim, en margir laxar. En til hvers þau voru sett þarna út, má lengi um deila. Ef hv. þm. getur fengið dómara til að trúa því, að hér hafi verið lagt fyrir silung, þá er hann meiri lögfræðingur en ég hafði álitið hann vera. Það er hægt fyrir hv. þm. að neita því, að þarna hafi verið um lögbrot að ræða, en það mun samt vera bezt fyrir hann að bíða með það þangað til málið kemur til dóms.

* Frsm. (Bergur Jónsson) : Þetta frv. er í raun og veru bara leiðrétting á l. nr. 45 frá 1931, um lendingarbætur á Eyrarbakka, og gengur í þá átt, að hreppsnefnd Eyrarbakkahrepps verði fengin í hendur stjórn þeirra mála, sem í l. ræðir um, eins og tíðkast annarstaðar. Sjútvn. er sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt.

* Frsm. (Steingrímur Steinþórsson): Landbn., eða meiri hl. hennar, hefir orðið sammála um að mæla með því, að frv. verði samþ. óbreytt, en hv. þm. A.-Húnv. hefir hinsvegar verið á móti frv., og geri ég ráð fyrir, að hann geri grein fyrir sinni afstöðu. Ég skal aðeins taka fram, að ég geri ekki ráð fyrir, að það þurfi að nota þessa heimild til eignarnáms eða leigunáms til þess að fá það land, sem þarna er um að ræða og verður að fá til afnota fyrir væntanlegan héraðsskóla, því ég býst við, að samningar náist við eigandann. En okkur þótti vissara og réttara að fá þessa heimild, en vitanlega verður samningaleiðin reynd til hins ýtrasta. Allir þeir, sem athugað hafa þetta, eru sammála um, að það sé nauðsynlegt fyrir væntanlegan skóla að fá þetta land, og þá er réttast, að það fáist sem fyrst, áður en búið er að reisa þar mannvirki, sem ekki eru í samræmi við skólabyggingar þær, sem á að reisa þar.

*Jón Pálmason: Eins og nál. ber með sér, þá er ég á móti því, að þetta frv. nái fram að ganga á þessu þingi, og orsakirnar til þess koma að nokkru leyti fram í því, sem hv. frsm. sagði. Það kom fram hjá honum, að enn eru ekki fengnar neinar sönnur fyrir því, að nein þörf sé fyrir þessa eignarnámsheimild, og ég er þeirrar skoðunar, að Alþ. eigi því aðeins að samþ. eignarnámsheimild á landi eða jörð, að það liggi fyrir sannanir um það, að almenningshagur krefjist þess, að eignarnámsheimild sé veitt. Til þess að slíkar sannanir liggi fyrir, þá þurfa að liggja fyrir upplýsingar um, hvaða ágreiningur á sér stað milli seljanda og væntanlegs kaupanda. Í þessu sambandi liggur ekkert slíkt fyrir, og í ræðu hv. frsm. kom í ljós, að líkur væru fyrir, að þarna gætu tekizt samningar. Ég vil ekki láta þingið samþ. frv. eins og þetta. Hitt getur verið utan við þetta, ágreiningur um það, hvort þarna eigi að reisa héraðsskóla. Ég hygg þó, að eins og nú standa sakir með okkar hag, þá sé meiri ástæða til að fækka skólum eða fresta skólabyggingum, sem ráðgerðar eru, heldur en að leggja mikið fé í nýja skóla.

*Sigurður Kristjánsson: Ég vil styðja mál minni hl. n. Í sambandi við þetta mál vil ég minna á, að komið hefir fram á þessu þingi annað frv. um eignarnámsheimild, sem fór til sjútvn. Aðstaðan var að því leyti svipuð með það frv., að það skorti rök fyrir því. að það þyrfti að nota þær lendur, sem farið var fram á að fá eignarnámsheimild fyrir, og einnig skorti öll rök fyrir, að þessar lendur væru ekki fáanlegar með samningi. Sjútvn. komst að þeirri niðurstöðu, að það væri ekki rétt að ganga inn á þá braut að geta slíka heimild, nema Alþ. fengi full rök fyrir því tvennu, að þörf væri á hinu umbeðna landi, og hinsvegar, að erfiðleikar væru á að fá það með samningi. Þessi hv. d. féllst á þessa skoðun sjútvn., og ég tel, að hið sama liggi fyrir hér. Að sjálfsögðu á skóli eins og sá, sem þarna er fyrirhugaður, að fá það land, sem hann þarf, og ég geri ekki ráð fyrir, að þeir, sem áður á Alþ. hafa samþ., að þessi héraðsskóli væri tekinn upp í héraðsskólalögin, vilji vinna á móti því, að þessi skóli fái það, sem hann þarf, bæði land og annað. Ég hygg, að það muni ekki standa stofnun skólans fyrir þrifum, þó horfið sé að því að útvega honum land eftir þeim leiðum, sem virkilega er ætlazt til. Það er alls ekki ætlazt til þess, að farið sé að taka lendur manna og aðrar eignir eignarnámi, nema því aðeins, að þörf almennings krefjist þess. Alþ. getur því ekki veitt slíka heimild með góðri samvizku, nema færðar séu sönnur á, að þessi nauðsyn liggi fyrir. Því fer mjög fjarri, að þessi afstaða mín til málsins sé sprottin af nokkrum mótþróa gegn framgangi skólamálsins, því ég hefi áður mælt með því í hv. d. og greitt atkv. með því, að þessi skóli kæmist undir héraðsskólalögin. Ég er þess vegna samþykkur því, að honum sé sýnt það tillit, sem hann hefir þörf fyrir og þingið getur með góðu veilt. En ég vil ekki, að svona sé að farið, og ég mun því greiða atkv. samkv. till. minni hl. n.

* Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) : Ég er sammála þessum hv. þm. um það, að ekki eigi að nota eignarnámsheimild, nema almenningsheill krefjist þess, en það er einmitt svo í þessu sambandi. Á þessum stað er búið að ákveða að reisa skóla, en það er ekki hægt nema með því að bæla við hann landi. Þegar byrjað var á að reisa sundlaug þarna í fyrra, þá var staður fyrir hana ákveðinn af byggingarfróðum mönnum, en þá varð að láta ruðninginn, sem upp kom, þegar verið var að grafa fyrir henni, inn á land þeirrar jarðar, sem hér um ræðir. Það hefir því valdið erfiðleikum, hvernig þetta hefir staðið af sér. Það er ómögulegt að halda þarna áfram með nokkrar framkvæmdir, nema fá aukið land. Eins og ég tók fram áðan og einnig kemur fram í áskorun frá Varmahlíðarfélaginu, sem stendur að þessum skóla, þá er það talið svo mikilsvirði að fá þetta land strax, og vil ég í því sambandi benda á, að það hefir verið ráðizt þarna í framkvæmdir, sem alls ekki svara þeim tilgangi, ef reisa á skóla þarna. Það er því bezt að fá úr því skorið, hvort þetta land á að komast í eigu skólans eða ekki. Við teljum rétt að fá úr þessu skorið á þessu ári, og ef ekki nást samningar við eigandann, að hafa þá eignarnámsheimildina í bakhöndinni. Það er mín skoðun, að það eigi að reyna samningaleiðina til hins ýtrasta, en ég tel það svo mikla nauðsyn, að skólinn fái þetta land strax, að ég tel sjálfsagt, að þingið veiti þessa heimild nú.

* Frsm. (Jón Pálmason) : Eins og fram er tekið í grg. þessa frv., hefir það mjög komið í ljós á undanförnum árum, að þótt hefir á því bera, að talsvert af því síldarmjöli, sem selt hefir verið út um sveitir landsins, hefir ekki verið svo góð vara sem skyldi. Sumt hefir reynzt skemmt og sumt jafnvel svikið. Þetta mál hefir verið til meðferðar í mörgum búnaðarfélögum og búnaðarsamböndum, og þaðan var því vísað til búnaðarþings, og var það nú tekið til meðferðar á síðasta búnaðarþingi. Var það afgr. á þann hátt, að búnaðarþingið sendi landbn. till., þar sem farið var fram á að breyta l. þannig, að þau tryggðu, að aðeins fyrsta flokks síldarmjöl yrði á boðstólum, svo að bændur gætu treyst á, að það væri vara, sem svaraði þeim kröfum, sem til hennar væru gerðar. Ég sé ekki ástæðu til, ef ekki koma fram mótmæli gegn þessu frv., að fara um það fleiri orðum. Ég tel þetta svo sjálfsagt mál, að vænta megi þess, að það komist hindrunarlaust í gegnum d., því að að þessu standa svo sterkar kröfur og rík rök. að ólíklegt er, að mótmæli komi fram gegn því. Þar sem þetta mál er flutt af landbn., sé ég ekki ástæðu til, að frv. verði vísað til n. aftur, heldur gangi það áfram nefndarlaust.

* Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) : Frv. þetta um breyt. á l. um búfjárrækt er komið frá Ed. hingað, og hefir landbn. haft frv. til meðferðar. Leggur n. öll til, að frv. verði samþ. Fjórir nm. vilja samþ. það óbreytt, en einn nm., hv. þm. A.-Húnv., hefir sérstöðu í n. og flytur brtt. um. að 1. gr. frv. falli niður. Ég tel rétt að fara örfáum orðum um þetta mái. einkum af því að ekki náðist samkomulag um það innan n. Þetta frv. var sent Alþingi frá búnaðarþingi með ósk um, að þessi breyt. yrði gerð á búfjárræktarl. Í 1. gr. er gert ráð fyrir breyt. á styrk til nautgriparæktarfélaga. Styrkur til þeirra hefir verið kr. 1.50 á ári á hverja fullmjólkandi kú, sem skrásett er í félaginu, bundið því skilyrði, að fóður- og mjólkurskýrslur séu haldnar, en ekki hefir þurft að fara fram rannsókn á feitimagni mjólkur, en 2 kr. til þeirra, sem hafa haft feitirannsóknir a. m. k. 3 sinnum á ári. Nú er það vitað, að feitin er langverðmætasti hluti mjólkurinnar, sá hlutinn, sem skapar verðmæti hennar fyrst og fremst. Því er það, að örlítil hækkun á feitinni getur aukið afurðir kýrinnar mjög mikið. Það, sem hér er lagt til, er að gera meiri mun á styrk en verið hefir, eftir því sem feitirannsóknin er framkvæmd. Er lagt til, að þar, sem engin feitirannsókn fer fram, verði styrkurinn 1 kr. á kú, þar, sem rannsókn fer fram a. m. k. 3 sinnum, sé hann 1.80, en þar, sem feitirannsókn fer fram a. m. k. 6 sinnum á ári, verði styrkurinn kr. 2,50 á kú. Með þessu er reynt að fá félögin til þess að taka upp meiri rannsókn á feitímagni en verið hefir. Er það tvímælalaust, að stefna ber að þessu, og það er vitað, að hægt er að hækka feitimagnið með kynbótum og ýmsum ráðstöfunum, en vitneskjuna um þetta fá menn aðeins með því að rannsaka feitina. Erlendis er talið með öllu ófullnægjandi að rannsaka aðeins þrisvar sinnum. Sex sinnum mundi vera talið lágmark þess, sem gæfi nokkurn veginn fulla tryggingu. Ég skal geta þess jafnhliða, að þetta mun ekki hafa veruleg áhrif á heildarupphæð styrksins. Hann mun heldur hækka, ef félögin öll taka upp rannsókn, en því þarf varla að gera ráð fyrir. Þess vegna lít ég svo á, og það gerði meiri hl. n., að með þessu sé stefnt að réttu, að fá félögin til að sinna því atriði, sem mesta þýðingu hefir, en það er að auka feitímagnið í mjólkinni. Þá eru 2 aðrar smábreyt., sem þetta frv. felur í sér. Í 2. gr. er gerð örlítil breyt. viðvíkjandi sauðfjárræktarkynbótabúum, hvað mikinn hluta af hverju búi einstaklingur megi eiga. Um það var enginn ágreiningur. Síðasta brtt. er um styrk til sauðfjárræktarbúa. - Ég skal geta þess, að í þingskjalinu er prentvilla; þar stendur „sauðfjárrekstrarbú“, en á að vera: sauðfjárræktarbú. En mér er tjáð, að þetta sé þegar leiðrétt í skjalapartinum. - Það mun hafa verið heimilt að styrkja 8 bú með allt að 800 kr. hvert. Hér er lagt til að lækka þennan styrk niður í 600 kr., svo að þar sparast 1600 kr. Síðan er farið fram á, að ríkið leggi fram 2000 kr. til þess að verðlauna þessi bú á einhvern hátt, eftir nánari reglum, sem um það yrðu settar. Hér er ekki um verulega útgjaldaaukningu að ræða, því að lagt er til að spara 1600 kr., en verja í þessu augnamiði 2000 kr. Munurinn er því aðeins 400 kr. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, en vænti, að hv. d. fallist á að samþ. frv., sem hefir hlotið samþykki Ed. og hefir einróma meðmæli búnaðarþings.

*Jón Pálmason: Eins og hv. frsm. tók fram, þá er enginn ágreiningur um síðari gr. þessa frv. Þær eru tvímælalaust til bóta. En ég get ekki fallizt á 1. gr. frv., því að hún stefnir í þá átt, eins og margt annað á síðari árum, að gera þeim, sem eru í dreifbýlinu, erfiðara fyrir, þar sem erfiðleikarnir eru mestir á að fullnægja þeim kröfum, sem í þessu efni eru gerðar. Hinsvegar fer þessi gr. fram á aukin styrk, úr kr. 1.80 upp í 2.50, og er auðséð, að það er fyrst og fremst fyrir þau félög, þar sem kúafjöldinn er mestur. Þetta orsakar stórum aukinn kostnað til þessarar starfsemi, án þess að séð verði, að nokkur þörf sé á að hækka þennan styrk. Því að þar, sem þannig er ástatt, álít ég, að þessi félagsskapur eigi ekki rétt á sér, ef hann er ekki fær um að starfa með 1.80 kr. styrk á hverja kú. Hinsvegar er það að mínu áliti rangt að færa niður styrk til félaga úti um land, þó að þau geti ekki fullnægt ýtrustu kröfum, því að það mundi verða til þess, að mörg félög yrðu lögð niður. Það, sem gerir það að verkum, að ég er andvígur þessari breyt., er í fyrsta lagi það, að ég tel hana óþarfa, og ennfremur skaðlega, þar sem hún geti orðið til þess, að þessi félagsskapur geti ekki starfað þar, sem örðugleikarnir eru mestir á að fullnægja þeim kröfum, sem þarna eru settar. Ég sé því ekki ástæðu til að gera breyt. á l. frá því, sem nú er, og óska eindregið eftir, að d. samþ. brtt. mína á þskj. 161.

* Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) : Ég hygg, að það sé mikill misskilningur hjá hv. þm. A.- Húnv., að það þurfi að eyðileggja félögin í dreifbýlinu, þar sem færri nautgripir eru, þó að þessi breyt. verði. Það er ekki annað en skeytingarleysi hjá félögunum að framkvæma ekki fitumælingu a. m. k. 2 sinnum á ári, svo að þau komist í miðflokkinn, því að það er svo tiltölulega auðvelt að framkvæma þær. Ég tel vafamál, að í lægsta flokkinum eigi að vera nokkur styrkur, því að það er aðeins af áhugaleysi og skilningsleysi, ef fitan er ekki mæld, og það tel ég, að eigi ekki að verðlauna. Þess vegna hefði ég verið fúsastur til að fella niður lægsta flokkinn. Ég held sem sagt, að það sé alveg ástæðulaus ótti hjá hv. þm. A.-Húnv., að þetta geri þessum félögum sérstaklega erfitt fyrir. En það eru fáir í d., og ég vil ekki þreyta þá, sem hér eru, á löngum umræðum, enda geri ég ráð fyrir, að allir séu þegar búnir að taka afstöðu til þessa máls.

*Jón Pálmason: Út af því, sem hv. frsm. var að tala um, að mikill vafi væri, hvort ætti að styrkja þau félög, sem létu ekki fram fara fitumælingar, þá er það annað, sem vel getur komið til greina. En að fara, eins og þessi breyt. fer fram á, að hækka styrkinn mikið með tilliti til þess, að aðeins þau félög, sem bezta hafa aðstöðu, njóti þeirra hlunninda, það get ég engan veginn fellt mig við. Ég get hugsað mér, að við hv. frsm. gætum sameinazt á þeim grundvelli, að aðeins væri einn flokkur, og hann hefði 1.80 kr. styrk á hverja kú, og það gert að skilyrði, að framkvæmdar væru 2–3 fitumælingar. Með því gæti ég verið, en að hlaða undir þá, sem bezta aðstöðuna hafa, og gera hinum örðugra fyrir, það er lagabreyt., sem ég undir engum kringumstæðum get fallizt á.

* Frsm. (Finnur Jónsson) : Þetta frv. hefir komið hingað frá hv. Ed. Sjútvn. hefir haft málið til athugunar og leggur einróma til, að frv. sé samþ. óbreytt, þar sem þetta getur haft mjög mikla þýðingu fyrir okkar síldarframleiðslu. Ég þarf ekki að leiða rök að því, að það er öllum vitanlegt, sem þessa atvinnugrein stunda eða eitthvað til þekkja, að það má ekki lengur svo til ganga, að engin ákvæði séu til um það, hvernig eða hverskonar efni er í umbúðum þeim, sem hafðar eru utan um síldina. Að engin regla er til um þetta, hefir orðið þess valdandi, að hvað eftir annað hafa komið fram kvartanir um undirvigt á síld, vegna þess að umbúðir þær, sem notaðar hafa verið og eru að mestu leyti fluttar frá öðrum löndum, eru þannig úr garði gerðar, að þær eru ekki lagarheldar.

*Sigurður E. Hlíðar: Enda þótt ég skrifaði undir nál. fyrirvaralaust, hafði ég örlítið við það að athuga. Ég viðurkenni að fullu þau rök, sem eru fyrir framkomu þessa frv., og nauðsyn þess að koma slíkri löggjöf á til varnar skemmdum á síld. En eitt atriði finnst mér athugavert, sem er ákvæðið um stærð síldartunnanna. Það er tekið fram í frv., að heiltunnur skuli rúma 118–120 lítra, og hálftunnur rúmi 59–60 lítra. Hér er svigrúmið ekki meira en 2 lítrar á heiltunnu og 1 lítri á hálftunnu. En ef við athugum norsku löggjöfina, þá er svigrúmið þar meira, enda þótt rúmtak tunnanna sé minna, þ. e. 114–117 lítrar; þar er 3 lítra svigrúm. Mér finnst þetta dálítið varhugavert. Þótt það skipti ekki mjög miklu máli, þá er það dálítið varasamt að hafa skóinn svo krappan að manni, þegar um svona nýjar „fabrikationir“ er að ræða. N. fundust þetta töluverð rök, en vildi þó ekki fallast á þetta vegna þess, að stærð tunnanna mætti ekki fara fram úr 120 lítrum, en ekki lengra niður en í 118 lítra, þ. e. a. s. ekki niður í 11 7, því að þar er hæsta hámark norsku tunnanna. Ég þori ekki heldur að halda því stift fram, að hækka mætti það upp í 121 lítra, þótt ég vildi hafa svigrúmið meira. Ég hefi ekki gert ágreining út af þessu, en þótti hinsvegar rétt að gera grein fyrir þessu áliti mínu, ef tiltækilegt þætti að gera brtt. um þetta á síðasta stigi málsins.

* Frsm. (Bergur Jónsson): Allshn. hefir borið fram brtt. við frv. um að orða frvgr. á ný, og hefir hún gert það til þess að bæta við einum manni í tölu þeirra. sem eiga að fá ríkisborgararétt. Hann er Íslendingur og er nr. 2, Vilhjálmur Hans Alfred Schröder að nafni. Hann fullnægir skilyrðum viðkomandi l. til þess að geta fengið íslenzkan ríkisborgararétt.

* Flm. (Sigurður Kristjánsson): Samkv. vatnal. telst „hérað“ bæjarfélag, sýslufélag eða hreppsfélag. Og í vatnal. er ekki gert ráð fyrir, að vatnsvirkjun til raforkuframleiðslu sé gerð nema af einu slíku félagi. Nú er það farið að tíðkast, að fleiri héruð vilja vera saman um vatnavirkjun til raforkuframleiðslu. Stundum er það fleira en eitt hreppsfélag og stundum bæjar- og hreppsfélag og stundum bæjar- og sýslufélag. En þetta má ekki eftir núgildandi l. Þess vegna ber ég fram frv. um breyt. á þessum 1., til þess að bæta úr þessu með ákvæði um það, hvernig félag skuli myndað, ef um fleiri héruð er að ræða. Sé ég ekki ástæðu til að skýra þetta nánar. En mér er kunnugt um, að af þessu hafa orðið nokkur vandræði, þar sem ríkisstj. lítur svo á, að hún muni ekki geta staðfest samþykktir fyrir félög, sem ná yfir fleira en eitt hérað, af því að til þess vantar lagagrundvöll. Ég vænti þess, að engin mótstaða verði gegn því, að frv. verði samþ. Ég tel þó alveg sjálfsagt, að það fari til n., og mundi það þá bezt eiga heima hjá allshn. En sökum þess, að þetta gat á l. hefir valdið nokkrum óþægindum, vildi ég mega vænta þess, að því verði flýtt í gegn á þessu þingi, ef n. sér ekki á því neina sérstaka meinbugi. Vil ég svo gera að till. minni, að málinu verði vísað til 2. umr. og allshn.