Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur athugað þá till., sem hér liggur fyrir, og mælir einróma með, að hún verði samþykkt ásamt þeim brtt., sem fluttar eru á þskj. 232. Þær umsagnir, sem n. hafa borizt, bera það ótvírætt með sér, að leirmagn í jörðu hér á landi er lítið rannsakað, þótt hins vegar sé vitanlegt, að leir er allvíða til, en misjafnlega áberandi, þar sem hann er sums staðar algerlega á yfirborði jarðar, en annars staðar hulinn misjafnlega gróðurríku moldarlagi. Einnig er hitt lítið vitað eða rannsakað, hvernig efnasambönd hinna einstöku leirlaga eru, en það hlýtur að hafa töluverða þýðingu, þegar ákveða skal, til hvers á að nota leirinn, hvort heldur er eingöngu til listiðnaðar eða til leiriðnaðar í stærri stíl, svo sem til rörgerðar og að búa til þakhellur og byggingarsteina með fleiru. Hér er því um víðtækt rannsóknarefni að ræða, sem vert er að athuga. Að sjálfsögðu ber að nota þær rannsóknir, sem fyrir liggja, og leita til þeirra manna, sem fengizt hafa hér við leiriðnað, svo sem Guðmundar Einarssonar frá Miðdal. Það er þegar kunnugt, að leirlög eru allvíða til í Dalasýslu, en hvar þau kunna að vera mest og bezt, það skal ég ekki dæma um. Í Búðardal og nágrenni virðist vera um talsvert leirmagn að ræða, enda liggur það óhulið þar, en víða annars staðar í Dalasýslu er mikil leirlög að finna, þótt þau séu vegfarendum ekki við fyrstu sýn augljós. Það, sem mér skilst að fyrst verði að gera i þessu máli, er að rannsaka magn og gæði leirlaga í Dalasýslu og síðan rannsaka, hvar annars staðar er að finna leirlög, sem henti til iðnaðar. Síðan ber að athuga, hvers konar leiriðnaður komi til greina hér á landi, iðnaður, sem geti skapað arðvænlega atvinnu og framleitt nytsama vöru. Svo ber einnig að athuga staðsetningu og rekstur slíks fyrirtækis, þegar þar að kemur. Í því sambandi, þegar um staðsetningu er að ræða, ber að athuga, hvar hægt er að koma verksmiðju fyrir, án þess að þurfa endilega að hafa hana á þeim stað, þar sem um mest not fyrir framleiðsluna er að ræða. Við höfum gert of mikið að því á undanförnum árum að hópa saman framleiðslunni, og á þann hátt er þeim byggðum, sem kannske í mörgum tilfellum búa við jafngóð skilyrði til slíkrar framleiðslu, hætta búin vegna fólksfæðar. Ég vil benda á, þegar til slíks kemur í þessu sambandi, að við höfum jafnvægi byggðarinnar í huga ekki síður en önnur mikilvæg atriði, sem til greina koma. En þetta mál er náttúrlega ekki tímabært að ræða á þessu stigi, þótt ég vilji aðeins drepa á það, og það er kannske ekki tímabært að vera að minnast hér neitt á rekstur á slíku fyrirtæki sem þessu. En hitt er líka vitað mál, að þegar í upphafi verður að gera sér grein fyrir því, að það verða að vera skilyrði fyrir arðvænlegan rekstur, því að því aðeins getur verksmiðja orðið til þjóðarheilla, að rekstrinum verði sæmilega á stað komið og vel fyrir honum séð. Sú brtt., sem n. ber hér fram, er nokkru víðtækari en þáltill. gerir ráð fyrir upphaflega, en ég vænti þess, að það verði þó ekki til að tefja neitt framgang þessa máls, heldur þvert á móti að það geti stuðlað að því, að betri yfirsýn fáist yfir þessar rannsóknir, eftir því sem þær eru víðtækari, og að hv. Alþingi sýni sóma sinn í því að samþ. till. ásamt þeim brtt., sem fyrir liggja.



Herra forseti. Hv. allshn. mælir með því, að till. þessi verði samþykkt með lítils háttar breytingu og viðauka. Hnígur viðaukinn í þá átt að gera till. til muna víðtækari en áður. Er ekkert við því að segja, að efni þetta verði rannsakað sem mest og bezt, og raunar æskilegt og sjálfsagt, en hætt er við, að svo víðtæk rannsókn verði umfangsmikil og tímafrek, jafnvel að málið verði á þennan hátt stungið svefnþorni í bráð og lengd. Ég vil því leyfa mér að spyrjast fyrir um eftirfarandi: Setjum svo, að umrædd rannsókn dragist mjög á langinn hjá því opinbera, eins og stundum vill verða, en hins vegar séu til áhugamenn reiðubúnir að hefjast handa í þessu efni, að athuguðu máli í Búðardal. Er ríkisvaldið þá reiðubúið til að láta þeim í té einhverja aðstoð, svo sem athafnasvæði og hráefni eftir þörfum, endurgjaldslaust, en eins og kunnugt er á ríkið jörðina Fjós í Laxárdal og þar með Búðardal? Þetta væri gott að vita á þessu stigi málsins. Vinsemd og skilningur af hálfu ríkisvaldsins í slíkum málum á að geta örvað einstaklinga til framtaks.



Herra forseti. Ég ætla mér ekki að svara fyrir ríkisstjórnina, vegna þess að það er ekki mitt að svara fyrir hana. Fyrst þarf að samþ. þessa till. og síðan tel ég, að hverjum og einum, sem áhuga hefur, gefist tækifæri til þess að fylgjast með gangi þessara mála. Þeim spurningum, sem hv. 11. landsk. kom hér með áðan, verður því ekki svarað hér, þar sem ekki eru mættir þeir ráðherrar, sem fara með þessi mál. Hins vegar treysti ég þeirri ríkisstjórn, sem nú situr, vel til að láta rannsaka þessi mál, og hún hefur vafalaust áhuga á, að það verði gert það bezta í þessum efnum, sem auðið er, svo að það er ekki ástæða til að ætla, að það verði á nokkurn hátt staðið fyrir þeim framkvæmdum, sem af þessu kann að leiða, ef það sýnir sig, að þær leiða til hins bezta fyrir land og þjóð.



Herra forseti. Út af fsp. flm. þessarar till. vil ég bæta við það, sem frsm. hefur þegar sagt, að mér sýnist einhlítt, að verði till. samþykkt, hljóti rannsóknin að byrja í Dalasýslu. Till. kemur til með að hljóða svo, að það eigi að láta fullrannsaka, hvort hagkvæmt muni vera að reka leirverksmiðju í Dalasýslu. Dalasýsla er þarna nefnd ein af öllum sýslum landsins, og þannig er ómögulegt að framkvæma þetta öðruvísi en að sýslan gangi fyrir og þar verði fyrst rannsakað, m.a. vegna þess að fyrir liggja viss rök eða vissar upplýsingar, sem gefa auga leið um, að þarna sé helzt að leita að hentugum leir. Að því leyti sýnist mér, að því sjónarmiði, sem kom fram hjá flm., ætti að verða fullnægt, ef till. yrði framkvæmd á þann hátt, sem mér virðist eðlilegur. Með tilliti til þessa er engin ástæða til að ætla, að þessi breyting á till. verði til þess að svæfa málið.



Herra forseti. Með þessari till. á þskj. 196 er farið fram á það, að Alþingi veiti ríkisstj. heimild til að fullgilda fyrir Íslands hönd samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar nr. 100 um jöfn laun kvenna og karla fyrir jafnverðmæt störf. Samþykkt þessi var gerð á 34. allsherjarþingi Alþjóðavinnumálastofnunarinnar í Genf árið 1951, og er sjálf samþykktin prentuð hér orðrétt sem fskj. með þáltill., bæði á ensku og í íslenzkri þýðingu. Áður en ég rek aðalefni samþykktarinnar, tel ég rétt að geta þess, að hún gekk fyrst í gildi 23. maí 1953, en það þýðir, að þann dag árið 1953 hafa a.m.k. tvö aðildarríki verið búin að fullgilda hana. Um það atriði segir svo í 6. gr. sjálfrar samþykktarinnar: „Hún gengur í gildi 12 mánuðum eftir að fullgildingar tveggja aðildarríkja hafa verið skráðar hjá framkvæmdastjóranum,“ þ.e.a.s. framkvæmdastjóra Alþjóðavinnumálaskrifstofunnar, og hjá hverju aðildarríki um sig gengur hún í gildi 12 mánuðum eftir að fullgilding þess hefur verið skráð hjá aðalritara Alþjóðavinnumálastofnunarinnar. Launajafnrétti kvenna mætti í fyrstu nokkurri andstöðu hjá ýmsum aðildarríkjum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, og á allsherjarþinginu 1951 voru enn fremur skiptar skoðanir um það, hvort gera skyldi ákveðna samþykkt um málið eða láta sér nægja að samþykkja einungis tilmæli til ríkisstjórna aðildarríkjanna um að vinna að launajöfnuði milli kynjanna. Þegar tillaga lá fyrir um ákveðna alþjóðasamþykkt, kom fram brtt. frá ríkisstjórnarfulltrúum fimm ríkja um, að allsherjarþingið skyldi einungis samþykkja tilmæli til ríkisstjórnanna, en sú brtt. var felld með 103:68 atkv. Við lokaafgreiðslu um samþykktina fékk till. stuðning 105 fulltrúa, 33 voru á mótí og 40 sátu hjá. Þannig var þessi alþjóðasamþykkt gerð með yfirgnæfandi meiri hluta, og hefur Alþjóðavinnumálaskrifstofan ávallt síðan lagt á það mikla áherzlu, að aðildarríkin sæju sér fært að fullgilda þessa samþykkt eins fljótt og þau teldu tök á. Það voru Sameinuðu þjóðirnar, sem í fyrstu lögðu það verkefni fyrir Alþjóðavinnumálastofnunina að vinna að sömu launagreiðslum til kvenna og karla. Hinn 10. marz 1948 hafði fjárhags- og félagsmálaráð Sameinuðu þjóðanna samþykkt ályktun, sem fól í sér regluna um sömu laun til kvenna og karla fyrir jafnverðmæt störf. Þegar þessi till. hafði verið samþykkt, beindu Sameinuðu þjóðirnar þeim tilmælum til Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, að hún tæki málið til meðferðar svo fljótt sem unnt væri. Á því varð heldur ekki langur dráttur, því að á 31. þingi I. L.O. sumarið 1948 voru samþykkt tilmæli til stjórnar stofnunarinnar um að taka launajafnrétti kvenna og karla á dagskrá sem allra fyrst, helzt á næsta allsherjarþingi. Af því gat þó ekki orðið. En á 33. allsherjarþinginu, sem háð var í Genf í júní 1950, var málið tekið á dagskrá og þar ákveðið, að það skyldi, eins og önnur meiri háttar mál, verða rætt á tveimur þingum. Á þinginu 1950 fór fram fyrri umr. um málið og olli þar nokkrum deilum. Má segja, að fulltrúar verkamanna og atvinnurekenda hafi verið þar algerlega á öndverðum meiði, en eins og kunnugt er, er allsherjarþing I. L.O. þannig skipað, að þar mæta tveir fulltrúar frá hverju aðildarríki og sinn fulltrúinn frá hvorum samtökum, atvinnurekenda og verkafólks, fjórir fulltrúar frá hverju ríki, hvort sem þau eru stór eða smá. Niðurstaðan af störfum nefndarinnar, sem um málið fjallaði, varð sú, að samin voru drög að tvenns konar afgreiðslu málsins, þ.e. alþjóðasamþykkt, sem aðildarríkin skyldu fullgilda, og hins vegar aðeins tilmælum einum til aðildarríkjanna. Var tillaga um þessa afgreiðslu samþykkt með 117 atkv. gegn engu, en fulltrúar atvinnurekenda sátu þá yfirleitt hjá. Þar með var það þá samþykkt, að málið skyldi tekið til lokaafgreiðslu á næsta þingi í öðru hverju forminu. Fulltrúi Íslands á þessu þingi var Jónas Guðmundsson, þáverandi skrifstofustjóri félmrn„ og greiddi hann atkv. með tillögunni. Steingrímur Steinþórsson var þá forsætis- og félagsmálaráðherra. Þegar málið var komið á þennan rekspöl og fyrri umr. um það lokið, tók Alþjóðavinnumálaskrifstofan saman almenna skýrslu um málið, og fylgdi henni spurningaskrá til þess að kanna afstöðu ríkisstjórnanna í aðildarríkjunum til málsins. Spurt var um það í fyrsta lagi, hvort þær væru fylgjandi því, að settar yrðu alþjóðlegar reglur um sömu laun til kvenna og karla fyrir jafnverðmæt störf, og ef svo væri, þá í hvaða formi þær reglur skyldu vera, þ.e.a.s., hvort þær ættu að vera í formi alþjóðasamþykktar eða tilmæla til aðildarríkjanna. Í þriðja lagi var um það spurt, hvaða ákvæði skyldu efnislega verða tekin upp í slíkar alþjóðareglur, ef settar yrðu. Með bréfi, dags. 10. marz 1950, sendi félmrn. umrædda skýrslu og spurningalista til umsagnar Alþýðusambands Íslands, Kvenfélagasambands Íslands, Kvenréttindafélags Íslands og til Vinnuveitendasambands Íslands. Í þessu bréfi félmrn. segir m.a. svo: „Eitt þeirra markmiða, sem Alþjóðavinnumálastofnuninni var sett í stofnskrá hennar, var það að koma á þeirri grundvallarreglu, að konum og körlum skyldu greidd sömu laun fyrir jafnverðmæt störf. Þetta töldu stofnendur I. L.O. vera einn af hornsteinum félagslegs réttlætis og um leið varanlegs friðar í heiminum. Á 30 ára starfsferli sínum hefur stofnunin jafnan haldið fast við þessa skoðun og staðfest hana, þótt henni hafi ekki enn þótt tímabært að gera um þetta alþjóðasamþykkt. Að lokinni síðustu styrjöld hefur þetta mál fengið nýjan byr og aukið fylgi vegna þess, hversu konur í ýmsum löndum sýndu það ljóslega á stríðsárunum, að þær standa körlum fyllilega á sporði í fjölda atvinnugreina, og menn hafa vaknað til umhugsunar um, að óréttlátt sé að mismuna þeim hvað laun snertir, ef þær inna af hendi sömu störf og karlmenn.“ Þetta var sem sé kafli úr bréfi félmrn. til áður nefndra félagasamtaka. Nú leið að því, að málið skyldi koma til síðari umr. á allsherjarþinginu, og skrifaði þá félmrn. Alþjóðavinnumálastofnuninni bréf sem svar við spurningum hennar. Bréfið er dags. 16. jan. 1951. Þar er lauslega rakið, hvernig þessum málum sé háttað hér á landi, og síðan segir i bréfinu: „Af framansögðum ástæðum er íslenzka ríkisstjórnin hlynnt því, að gerð verði á næsta þingi I. L.O. samþykkt um sömu laun fyrir sömu störf, og telur, að frumvarp það að slíkri samþykkt, sem prentað er í Report 7, I, sé nothæfur grundvöllur að væntanlegri samþykkt, en vill þó áskilja fulltrúum Íslands á þinginu rétt til að bera fram eða fylgja brtt., sem fram kynnu að koma við frumvarpið og einkum mundu þá taka til skipulagshliðar málsins og framkvæmdar samþykktarinnar“. Af þessum bréfkafla félmrn. er ljóst, að ríkisstj. Íslands lýsti sig í ársbyrjun 1951 fylgjandi því, að gerð yrði alþjóðasamþykkt um sömu laun kvenna og karla fyrir sömu störf. Það er því ekki að efa, hver orðið hefði afstaða Íslands til málsins við lokaafgreiðslu þess á allsherjarþinginu 1951, ef við hefðum átt þar fulltrúa. En því miður varð ekki af því, að neinn fulltrúi yrði sendur héðan frá Íslandi á þetta þing, svo að enginn íslenzkur fulltrúi tók þátt í lokaafgreiðslu málsins, en ríkisstj. hafði sem sé ákveðið markað afstöðu sína í málinu með áður nefndu bréfi, þar sem hún lýsir sig fylgjandi því, að gerð verði samþykkt um málið; en í því formi var málið einmitt afgreitt á þinginu, eins og áður er sagt. Nú hefur samþykktin um sömu laun kvenna og karla, eða jafnlaunasamþykktin frá 1951, eins og hún er venjulega nefnd, hlotið fullgildingu 18 ríkja, sex ríkja utan Evrópu og 12 Evrópuríkja. Ríkin, sem fullgilt hafa jafnlaunasamþykktina, eru þessi: Austurríki, Argentína, Belgía, Búlgaría, Dóminíkanska lýðveldið, Filippseyjar, Frakkland, Honduras, Ítalía, Júgóslavía, Kúba, Mexíkó, Pólland, Sovétlýðveldin, Hvíta-Rússland, Sovétlýðveldið Úkraína, Ungverjaland og Sambandslýðveldið Vestur-Þýzkaland. Þessu næst tel ég rétt að víkja nokkuð að aðalefni samþykktarinnar. Hún er í 14 greinum og er þannig styttri en margar þess konar alþjóðasamþykktir eru. Í inngangsorðum eða formála samþykktarinnar segir efnislega á þessa leið: Allsherjarþing Alþjóðavinnumálastofnunarinnar í Genf hefur ákveðið að gera ákveðnar tillögur varðandi regluna um jöfn laun til karla og kvenna fyrir jafnverðmæt störf. Þingið hefur ákveðið, að þessar tillögur skuli gerðar í formi alþjóðasamþykktar, og gerir í dag, hinn 29. júní 1951, eftirfarandi samþykkt, sem nefna má jafnlaunasamþykktina frá 1951. Í 1. gr. er svo hljóðandi skilgreining á hugtökunum laun og jöfn laun til karla og kvenna fyrir jafnverðmæt störf: „Í þessari samþykkt tekur orðið „laun“ yfir hið venjulega grunneða lágmarkskaup og hvers konar frekari þóknun, sem greidd er beint eða óbeint, hvort heldur í fé eða fríðu, og vinnuveitandinn greiðir starfsmanninum fyrir vinnu hans“. Þetta var skilgreiningin í samþykktinni á orðinu laun. Þá kemur skilgreiningin á hugtakinu jöfn laun til karla og kvenna fyrir jafnverðmæt störf : Í samþykktinni eiga orðin „jöfn laun til karla og kvenna fyrir jafnverðmæt störf“ við launataxta, sem settir eru án þess að gerður sé greinarmunur á kynjunum. Hér er rétt að taka fram, að í umræðum um uppkast samþykktarinnar komu fram tillögur frá atvinnurekendum um það, að sérstök skilgreining yrði gerð á orðunum jafnverðmæt störf, þannig að miðað yrði við jöfn afköst, og að mismunur á launatöxtum karla og kvenna, sem byggðist á öðru en kynferði, skyldi ekki vera talinn brjóta í bág við ákvæði samþykktarinnar. En þessar tillögur atvinnurekenda voru felldar, og skýrir það allvel merkingu orðanna „jafnverðmæt störf“ í samþykktinni. Í 2. gr. segir, að hvert aðildarríki skuli í samræmi við þær aðferðir, sem hafðar séu þar í landi um ákvörðun launataxta, stuðla að því að tryggja það, að svo miklu leyti sem það samrýmist þessum aðferðum, að reglan um jöfn laun til karla og kvenna fyrir jafnverðmæt störf taki til alls starfsfólks. Í sömu gr. segir, að reglu þessari skuli komið á með þessu móti: a) landslögum eða reglugerðum, b) ráðstöfunum, sem komið sé á eða viðurkenndar séu með lögum til ákvörðunar á launum, e) með heildarsamningum milli vinnuveitenda og verkamanna, eða d) með þessum mismunandi aðferðum sameiginlega. Í 3. gr. er heimilað, að fram fari óvilhallt mat á störfum, ef talið sé, að slíkt mat greiði fyrir því, að ákvæðum samþykktarinnar fáist framfylgt, en á engan hátt má í mati þessu gera upp á milli kynjanna. Með þessu, sem nú hefur verið sagt, hefur í rauninni verið gerð grein fyrir meginefni samþykktarinnar. En þá kemur til ákvæða samþykktarinnar um það, hvernig aðildarríkin eigi að vinna að því að koma ákvæðum hennar í framkvæmd. Í 4. gr. segir svo um það atriði: Eftir því sem við á, skal hvert aðildarríki hafa samvinnu við hlutaðeigandi vinnuveitenda- og verkalýðssamtök með það fyrir augum að koma ákvæðum samþykktirnar í framkvæmd. Formlega fullgildingu skal senda framkvæmdastjóra Alþjóðavinnumálaskrifstofunnar til skrásetningar, og gengur hún þá, eins og áður segir, í gildi, eftir að fullgildingin hefur verið skráð hjá I. L.O. Það ber að taka fram í tilkynningunni til Alþjóðavinnumálaskrifstofunnar, hvort ákvæðum samþykktarinnar verði beitt til fullnustu eða með takmörkunum. Sé um takmarkanir að ræða, ber að gera grein fyrir þeim takmörkunum í einstökum atriðum. Í 9. gr. eru ákvæði um það, hvenær aðildarríki, sem fullgilt hafa samþykktina, geti sagt henni upp, ef þeim sýnist svo. Uppsögn er heimil að 10 árum liðnum frá fyrstu gildistöku samþykktarinnar. Þó öðlast slík uppsögn ekki gildi, fyrr en ár er liðið frá skrásetningardegi uppsagnar. Sé uppsagnarheimíld þessi ekki notuð innan árs frá lokum 10 ára tímabilsins, framlengist fullgildingin um annað 10 ára tímabil og svo koll af kolli um 10 ára bil í senn. Skylt er framkvæmdastjóra Alþjóðavinnumálaskrifstofunnar að senda aðalritara Sameinuðu þjóðanna allar tilkynningar um fullgildingar aðildarríkjanna á þessari samþykkt. Sú skylda fellur, eins og áður er sagt, á þau aðildarríki, sem fullgilda þessa samþykkt, að þau eru þar með orðin skuldbundin til að stuðla að því, að við hvers konar vinnu séu konum greidd sömu laun og körlum fyrir jafnverðmæt störf, og er þeim skylt að tryggja framkvæmd þessarar reglu, að svo miklu leyti sem unnt er, með tilliti til þeirra aðgerða, sem hafðar eru við ákvörðun launa í hverju einstöku aðildarríki um sig. Eins og allir vita, er kaup hér á landi almennt ákveðið með samningum milli atvinnurekenda og verkalýðsfélaga eða annarra launþegasamtaka, og hefur ríkisstj. aðeins í undantekningartilfellum bein afskipti af ákvörðun kauptaxta eða launasamninga. Þó getur ríkisstj. á ýmsan hátt stuðlað að því, að komið verði á reglunni um sömu laun kvenna og karla, og fullnægt þannig skyldum þeim, sem samþykktin leggur aðildarríkjum, sem hana hafa fullgilt, á herðar. Ber sérstaklega að hafa það í huga í þessu sambandi, að skyldur ríkisstjórna miðast við þær reglur, sem hér gilda um afskipti ríkisvaldsins af ákvörðun kaupgjalds. Það er ljóst af skýrslum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, að ríkisstjórnir þeirra ríkja, sem fullgilt hafa samþykktina, fullnægja skyldum sínum samkv. henni á mjög mismunandi hátt. Nokkur ríki hafa látið sér nægja að hvetja samtök atvinnurekenda og launþega til þess að fylgja reglunni um sömu laun til kvenna og karla fyrir sömu störf. Annars staðar hefur að frumkvæði ríkisstjórna verið komið á fót samstarfsnefndum, skipuðum fulltrúum verkalýðssamtaka og atvinnurekenda, til þess að vinna sameiginlega að málinu og koma ýmsu í framkvæmd. Ég teldi það mjög eðlilegt, að slíkt samstarf yrði reynt hér. En bæri það hins vegar ekki fullnægjandi árangur, væri, hvenær sem mönnum sýndist, hægt að fara þá leiðina að koma launajafnrétti á með lagasetningu, eins og ráð er fyrir gert í 2. gr. samþykktarinnar, sem eina eða fleiri af hugsanlegum leiðum til framkvæmda í málinu. Kvennasamtökin hér á landi hafa lengi barizt fyrir launajafnrétti, og hin síðari ár hafa þau lagt mikla áherzlu á, að jafnlaunasamþykktin frá 1951 fengi fullgildingu Íslands. Í orði hefur málinu ekki verið illa tekið, en í reyndinni hefur yfirleitt verið tafið fyrir því með málamyndaathugunum, sem aðeins hafa endað í undanbrögðum og í engri framkvæmd. Ég lét strax í haust búa jafnlaunasamþykktina til þingflutnings og afhenti hana meðráðherrum mínum til athugunar á mannréttindadaginn í haust. Ég hafði nefnilega alltaf álitið þetta mál vera almennt mannréttindamál miklu fremur en kvenréttindamál í þrengri merkingu. Á ríkisráðsfundi, höldnum á Bessastöðum 26. jan. s.l., daginn áður en Kvenréttindafélag Íslands minntist hálfrar aldar afmælis síns, staðfesti forseti Íslands svo tillögu mína um það, að þáltill. sú, sem hér er til umræðu, yrði flutt sem stjórnartillaga á þessu þingi. Ég tel fara vel á því, að Ísland fullgildi jafnlaunasamþykktina einmitt nú á þessum merku tímamótum kvenréttindasamtakanna, en þau hafa þráfaldlega á undanförnum árum krafizt þess af þingi og stjórn, að alþjóðasamþykktin um sömu laun kvenna og karla yrði fullgilt fyrir Íslands hönd. Á því er samt orðinn alllangur dráttur, sem óþarft er að verði miklu lengri en orðinn er. Allt frá árinu 1948 hafði ég flutt frv. til laga um jafnrétti kvenna og karla, þ. á m. um algert launajafnrétti. Þing eftir þing var málið flutt og því vísað til nefndar. Þar lögðust fyrrverandi stjórnarflokkar á málið. Stóðu þeir svo fast gegn því, að meiri hlutinn fékkst aldrei til að gefa út um það nái. Á þinginu 1954 sótti ég það allfast, að framhaldsumræður fengjust um málið og því komið úr nefnd. En það fékkst ekki fremur en áður. En þá fluttu nokkrir þm. úr Sjálfstfl. till. til þál. um að skora á ríkisstj. að rannsaka, hvaða ráðstafanir Ísland þyrfti að gera til þess að geta fullgilt jafnlaunasamþykktina frá 1951. Eftir að þessi till. hafði verið samþykkt, var því alloft borið við, að ótímabært væri að ræða frekar frumvarpið um sömu laun kvenna og karla, þar sem það væri nú i rannsókn hjá ríkisstj., hvað hægt væri að gera í þessum launajafnréttismálum. Var af þessu auðséð, að áðurnefnd till. var í þeim tilgangi flutt að tefja fyrir launajafnréttisfrumvarpinu. En það kom þá út úr rannsókninni, sem framkvæmd skyldi samkv. till. sjálfstæðismanna, auðvitað ekki neitt, enda gat aldrei neitt út úr henni komið. Allir vissu, að þarna var bókstaflega ekkert rannsóknarefni til. Það vantaði þó ekki, að mþn. var skipuð til þessarar rannsóknar, og niðurstaða hennar varð sú að vilja fyrrverandi stjórnar, að jafnlaunasamþykktina væri ekki hægt að fullgilda að óbreyttum lögum. En hins vegar fylgdu nál. þó engar till. til lagabreytinga, svo að fullgilding yrði þá möguleg. Og svo liðu tímar fram. Niðurstaðan: Ekki hægt - var það lokaorð í málinu, sem hvorir tveggja virtust fyllilega sætta sig við, og þannig leit út fyrir, að tekizt hefði varanlega að stinga málinu svefnþorn. En fyrst áhugi meiri hluta þings beindist svo eindregið að nauðsyninni á fullgildingu jafnlaunasamþykktarinnar, er ekki nokkur vafi á því, að einmitt þegar sú leið verður farin, þá hlýtur hún að ná samþykki Alþingis. Það er ekki hugsanlegt, að slík samþykkt verði hér felld, þar sem ríkisstj. Íslands mælti með því við allsherjarþingið, að málið yrði leyst með setningu alþjóðasamþykktar, sem Ísland yrði aðill að. Á þeim níu árum, sem liðin eru síðan frv. um sömu laun kvenna og karla var flutt í fyrsta sinn, hefur hugmyndinni um launajafnrétti kvenna og karla vaxið mjög fylgi og ýmislegt náðst fram í þessu máli, sem þá hefði átt örðugt uppdráttar. Síðan hafa verið sett launalög - eða endurskoðuð launalög, sem gera ráð fyrir algeru launajafnrétti kynjanna, þó að játa verði, að jafnvel ýmsar ríkisstofnanir leyfa sér að sniðganga og jafnvel þverbrjóta þessi lög í framkvæmd, sem ég tel þeim til lítils sóma. Þá voru á árinu 1954 sett lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, og í 7. gr. þeirra laga segir svo: „Konur og karlar hafa jafnan rétt til opinberra starfa og til sömu launa fyrir sömu störf“. Með þessu ákvæði er starfsmönnum ríkisins, konum og körlum, tryggður sami réttur til launa fyrir sömu vinnu. Sams konar reglur í þessu efni gilda, að því er ég bezt veit, einnig almennt hjá bæjarfélögunum. Þá fá konur líka sama kaup og karlar í öllum viðurkenndum iðngreinum, sem þær hafa lokið í námi og prófi. Enn er svo þess að geta, að á tveimur seinustu árum hefur munurinn á kaupi kvenna og karla minnkað allverulega á hinum almenna vinnumarkaði. Einnig hefur það mjög farið í vöxt á síðari árum, að konur fái sama kaup og karlar við ýmis tilgreind störf, einkum þau, sem karlmenn hafa aðallega unnið áður. Má í því sambandi mínna á svo hljóðandi grein, sem nú er að finna í samningum milli atvinnurekenda og margra verkakvennafélaga. Sú grein er þannig: „Karlmannskaup, kr. 10.17 í grunn, skal greiða konum, sem vinna við flökun á bolfiski, uppskipun og umstöflun á óverkuðum saltfiski, fyrir að kasta fiski á bíl, hengja á fiskhjalla, fyrir hreistrun, uppþvott, blóðhreinsun og spyrðingu á fiski til herzlu, fyrir að laga ofan á síldartunnum, ápökkun og allan frágang á saltaðri síld, vinnu í frystiklefum, við hreingerningar á bátum og húsum, fyrir að sauma utan um óverkaðan saltfisk og fyrir alla aðra viðurkennda karlmannsvinnu, sem konur eru látnar vinna“. Þetta sýnir, að allmörg störf á hinum almenna vinnumarkaði eru nú þegar greidd sama kaupi, hvort sem þau eru unnin af körlum eða konum. Hitt er öllu torskildara, að atvinnurekendur skuli ekki enn þá hafa fengizt með frjálsum samningum til að greiða konum sama kaup og körlum fyrir hin léttari störf, sem konur vinna fyllilega eins vel og karlmenn og skila eins miklum vinnuafköstum og þeir. Hér er rétt að geta þess, að eitt verkalýðsfélag hefur náð samningum við atvinnurekendur um að greiða konum sama kaup og körlum í allri vinnu. Hefur sá atvinnurekandi, sem þennan samning gerði, látið það i ljós við mig, að hann teldi röskar stúlkur afkasta jafnmiklu vinnuverðmæti og karlmenn í allri vinnu, sem til falli í hraðfrystihúsum og í fiskiðnaðinum yfirleitt. Ef Alþingi fellst nú á að fullgilda jafnlaunasamþykktina frá 1951, er Ísland samkv. ákvæðum 2. gr. samþykktarinnar skuldbundið til þess að stuðla að greiðslu sömu launa til kvenna og karla fyrir sömu störf. Þá vil ég aftur minna á, að samkv. ákvæðum 4. gr. á hvert það aðildarríki, sem fullgilt hefur alþjóðasamþykktina, að beita sér fyrir samvinnu við samtök verkafólks og atvinnurekenda um að koma ákvæðum samþykktarinnar í framkvæmd. Ég tel, að sú aðferð gæti vel átt við hér, sem víða annars staðar hefur verið viðhöfð, að ríkisstj. hafa átt frumkvæði að því að skipa nefndir fulltrúum verkalýðssamtaka og atvinnurekenda til þess að sjá um framkvæmd málsins. Ég tel ekki ólíklegt, að Alþýðusambandið og Vinnuveitendasambandið taki slíku nefndarsamstarfi víð hið opinbera vel og gæti ef til vill leyst málið á frjálsum samningagrundvelli í fullu samkomulagi við fulltrúa ríkisvaldsins. Ef þetta hins vegar tækist ekki, væri sjálfsagt og í samræmi við fyrri aðgerðir Alþingis, t.d. með setningu launalaganna og laganna um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, að kóróna yrði sett á verkið með samþykkt laga um,algert launajafnrétti kvenna og karla hér á landi. Sumarið 1946 gerðist Ísland aðili að Bandalagi hinna sameinuðu þjóða og tók á sig allar skyldur, sem því voru samfara samkv. sáttmála bandalagsins, en í upphafi hans segir svo: „Vér, hinar sameinuðu þjóðir, staðráðnar í að staðfesta að nýju trú á grundvallarmannréttindi, virðingu þeirra og gildi, jafnrétti kvenna og karla og allra þjóða, hvort sem eru stórar eða smáar“. Síðar í sáttmálanum segir: „Hinar sameinuðu þjóðir skulu ekki setja neinar takmarkanir á val karla og kvenna til þátttöku í hvaða störfum sem er við jöfn skilyrði“ - þ. á m. auðvitað sömu laun fyrir sömu vinnu. Sams konar ákvæði og þó öllu ákveðnari eru enn fremur í mannréttindaskrá sameinuðu þjóðanna, sem Ísland hefur staðfest fyrir sitt leyti. Með tilliti til alls þessa og einnig hins, að hér á landi er vakandi almennur áhugi fyrir því, að komið verði á algeru jafnrétti kvenna og karla í launamálum, vill ríkisstj. leggja því máli lið með till. um fullgildingu þessarar samþykktar og þeim ráðstöfunum öðrum, sem hún í framhaldi þess telur viðeigandi á hverjum tíma. Ég leyfi mér að mæla mjög eindregið með fullgildingu þessarar samþykktar.



Herra forseti. Hér liggur fyrir þáltill. þess efnis, að Alþingi heimili ríkisstj. að fullgilda fyrir Íslands hönd samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um jöfn laun karla og kvenna fyrir jafnverðmæt störf. Ég vil láta sérstaka ánægju í ljós yfir því. Hæstv. félmrh. sagði í framsöguræðu sinni, að 7 þm. Sjálfstfl. hefðu á árinu 1954 flutt þáltill. þess efnis að skora á ríkisstj. að rannsaka, hvað gera þyrfti, til þess að unnt væri að fullgilda þessa alþjóðasamþykkt. Þetta er ekki alls kostar rétt, því að þáltill., sem sjálfstæðismennirnir lögðu fram, hljóðaði svona, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir því, að samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um jöfn laun karla og kvenna verði staðfest að því er varðar Ísland. Jafnframt undirbúi ríkisstj. nauðsynlegar ráðstafanir til þess, að samþykktin komist í framkvæmd“. Samkv. till. allshn. sameinaðs þings var þáltill. samþykkt 13. apríl sama ár, svo breytt: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að undirbúa nauðsynlegar ráðstafanir til þess, að samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um jöfn laun karla og kvenna fyrir jafnverðmæta vinnu geti orðið staðfest á Íslandi“. Breytingu þessa gerði n. í samræmi við skýrslu félmrn. um þetta mál, sem það hafði sent n., en í skýrslunni segir m.a. svo, með leyfi hæstv. forseta: „Samkv. samþykktinni sjálfri er ekkert því til fyrirstöðu, að hún sé fullgilt, án þess að ákvæðum hennar sé fullnægt á þeim tíma, er fullgilding fer fram, en þá er hlutaðeigandi ríki skuldbundið til þess að bæta úr því innan árs, frá því er fullgildingin var skráð. Almennt fylgja þó menningarríki þeirri reglu að koma málum sínum fyrst í það horf, sem hlutaðeigandi samþykkt krefst, og fullgilda síðan samþykktina, enda er það með þeim hætti öruggast, að farið verði eftir samþykktinni og ríkið geti staðið fyllilega við sínar skuldbindingar“. Hafi þessi háttur verið hafður á, má segja, að hann sé líka í mestu samræmi við 19. gr. auglýsingar frá 1948 um staðfestingu endurskoðaðrar stofnskrár Alþjóðavinnumálastofnunarinnar. Enn fremur sagði í bréfinu, að eðlilegast virtist, ef fyrirhugað væri, að Ísland fullgilti umrædda samþykkt, að fyrst væri grundvallarreglum hennar komið á með samvinnu við hin ýmsu félagssamtök og aðila, sem þar eiga hlut að máli, og samþykktin fyrst fullgilt að því loknu. Þetta var það, sem réð breytingunni á þáltill. sjálfstæðismanna frá 1954. Og nú, þegar hæstv. ríkisstj. ætlar að fullgilda alþjóðasamþykktina fyrir Íslands hönd, langar mig að fá um það upplýsingar hæstv. félmrh., hvaða undirbúningsráðstafanir hann hafi gert til, að samþykktin geti gilt á Íslandi. Frsm. allshn., sem afgreiddi málið 1954, hæstv. forseti sameinaðs þings, sem nú er fjarstaddur, kvað þennan undirbúning geta farið fram á tvennan veg. Honum fórust svo orð, með leyfi hæstv. forseta: „Undirbúningurinn getur hugsazt á þann hátt, að ríkisstj. beiti sér fyrir því, að upp verði teknir samningar milli Vinnuveitendasambands Íslands og allsherjarsamtaka vinnandi fólks í landinu um það, að þessir tveir aðilar komi sér saman um málið, og undirbúningurinn getur líka orðið á þann hátt, ef svo vill verkast, að lagasetning um þetta efni verði undirbúin“. Og við sömu umr. sagði núv. hæstv. félmrh., með leyfi hæstv. forseta: „Það er með annarri hvorri þessari leið, með heildarsamningum milli atvinnurekenda og verkalýðssamtakanna eða með lagasetningu á Íslandi, sem þetta mál kemst í höfn, og að öðrum leiðum ekki“ - og þess vegna væri till. sjálfstæðismanna sýndargagn eitt. Enn fremur sagði hæstv. ráðh. þetta: „Málið er ekki komið neitt nær sinni lausn að samþykktri till. heldur en áður, nema því aðeins að hæstv. ríkisstj. annaðhvort tryggi heildarsamninga, sem leysi málið, eða undirbúi lagasetningu um lausn þess“. Þegar ljósar eru þessar skoðanir hæstv. ráðh., er eðlilegt, að spurt sé, hvaða undirbúningsleiðir hann hafi valið, til þess að fullgildingin á samþykktinni gæti orðið á þeim grundvelli, sem þingið gerði ályktun um 1954, og samþykktin gæti orðið framkvæmd. Hafi undirbúningur orðið með hvorugum þessum hætti, hlýtur skoðun hæstv. ráðh. að hafa breytzt á þessum málum, frá því að andstæðingar hans báru þau fram. Að vísu er ég ekki sammála ummælum hæstv. ráðh., er hann sagði fyrir þrem árum, að slík till. þokaði málinu ekki neitt nær lausninni. Þvert á móti ætla ég, að hún sé fólki aðhald um framkvæmd þessara mála, og mun veita þessari till. fullan stuðning, þótt hún nái ekki lengra. En óneitanlega væri málinu betur borgið, ef skilyrði þessarar samþykktar væru þegar fyrir hendi hér á landi eða ríkisstj. tryggði, að svo yrði innan skamms.



Herra forseti. Ég er þakklátur hv. 8. þm. Reykv. fyrir að mæla með þessari þáltill. og vil vona, að hún hafi gert það fyrir hönd Sjálfstfl. alls og að maður eigi þannig von á atkv. alls þingheims með tillögunni. Viðvíkjandi fyrirspurnunum skal ég aðeins segja þetta: Þegar hinir sjö ágætu sjálfstæðisþingmenn báru fram sína þáltill., hafði í mörg ár legið fyrir hv. Alþingi frv. til laga um sömu laun kvenna og karla. Hver sá hv. alþm., sem vildi koma því máli í framkvæmd, hafði því átt þess kost í mörg ár að samþ. það frv. og koma málínu heilu í höfn. Það var enginn sýnilegur tilgangur með þáltill. annar en sá að tefja fyrir frv., enda kynntist ég því mætavel í nefnd þá, eftir að till. hafði verið flutt. Þá var vísað til flutnings till. og sagt: Það nær ekki nokkurri átt, að Alþingi samþykki frv. um sömu laun kvenna og karla, því að nú er ríkisstj. að byrja að rannsaka málið. - Og þessi rannsókn stóð á annað ár. Þá kom niðurstaðan. En komu þá ekki jafnframt till. um að framkvæma þetta? Nei, hvorki frá sjömenningunum né neinum öðrum hv. þm. á Alþingi, ekki heldur þeim konum, sem þá sátu á Alþingi, og þess vegna hefur jafnlaunasamþykktin ekki verið fullgilt enn, af því að það hefur verið tregða í málinu, þrátt fyrir það að ríkisstj. Íslands tilkynnti Alþjóðavinnumálastofnuninni með bréfi strax á árinu 1950, að ríkisstj. Íslands mælti með setningu alþjóðasamþykktar um sömu laun kvenna og karla. Ríkisstj. Íslands á hverjum tíma, sem tæki þetta mál til afgreiðslu, yrði því að ganga á bak orða fyrrverandi ríkisstj., þáv. forsrh. og félmrh., Steingríms Steinþórssonar, ef tregða væri á því að fullgilda samþykktina. En samt hefur þessi dráttur orðið á því, allt þangað til í dag, og það hefur alltaf legið jafnaugljóslega fyrir, að Ísland gæti samkv. skilyrðum samþykktarinnar fullgilt hana. Það þarf ekki annað en vitna til 2. gr., eins og ég gerði áðan. Þar segir, að aðildarríkin skuli stuðla að því að tryggja það, að svo miklu leyti sem það samrýmist þeim aðferðum, sem hafðar séu á um ákvörðun launa í landinu, að koma á sömu launagreiðslum kvenna og karla fyrir jafnverðmæt störf. Hér ákveðst þetta með samningum milli vinnuveitenda og verkalýðssamtaka, og innan þess ramma á ríkisstj. Íslands, eftir að hún hefur fullgilt svona alþjóðasamþykkt, að beita sér fyrir því, að að þessum leiðum verði fullu launajafnrétti náð. Það er skuldbindingin, sem leggst á Ísland við fullgildingu þessarar samþykktar. Um það var spurt, hvað ég ætlaðist til að yrði gert. Ég sagði frá því í minni framsöguræðu. Ég teldi alveg sjálfsagt hér, að undireins og við hefðum fullgilt, beitti Ísland sér fyrir því að hafa áhrif á þá aðila, sem ákveða kaupgjald í landinu, með því að skipa opinbera nefnd, skipaða fulltrúum frá ríkisvaldinu, fulltrúa frá Vinnuveitendasambandi Íslands og fulltrúa frá Alþýðusambandi Íslands, sem ætti að vinna saman að því að koma málinu í framkvæmd. Og ef Sjálfstfl. nú ýtir vel á sína menn í Vinnuveitendasambandi Íslands, þá örvænti ég ekki um málið. En það hlýtur Sjálfstfl. að gera, eftir að hann hefur staðið að fullgildingu samþykktarinnar. Málið á því að vera örugglega í höfn að þessari leið. En brygðist það mót von minni, þá er fljótlega tiltækur sá undirbúningur, sem ég fyrir mörgum árum hef gert í þessu máli, frumvarpið um sömu laun kvenna og karla, sem ég vænti þá að ég fengi hv. 8. þm. Reykv. til að vera meðflm. minn að, - og það yrði þá lokaskrefið í því að sjá, hvort þá fylgdist ekki allur þingheimur líka að í að lögfesta jafnrétti kvenna og karla í launamálum, ef Vinnuveitendasamband Íslands og Alþýðusamband Íslands með atbeina ríkisstj. hefðu ekki fengizt til að koma málinu heilu í höfn.



Herra forseti. Ég sé nú ekki beint ástæðu fyrir hæstv. félmrh. til að tala sig upp í mikinn æsing i þessu máli. Hann hefur ósköp lítið tilefni til þess. Ég skal alls ekki á neinn hátt gera lítið úr þeim áhuga, sem hann hefur sýnt á þessu máli fyrr og síðar, þó að nú sýnist sannast sagna ganga nokkuð broslega langt viðleitni hans til þess að slá sig til sérstaks riddara og auglýsa það, að hann einn hafi haft skilning á þessu máli og það sé í rauninni svo, að það sé honum persónulega að þakka, að það langt er komið áleiðis hér á Íslandi, sem raun ber vitni um, að koma á í raunveruleika jafnrétti kvenna og karla í launamálum. Um þetta atriði skal ég ekki karpa sérstaklega við hann. Það er honum velkomið að auglýsa svo sem hann vill forustu sína um það efni. En ástæðan til þess, að ég tek hér til máls, er sú, að það hefur borið hér á góma till., sem samþykkt var hér á Alþingi 1954 og er eina almenna samþykktin, sem Alþingi hefur gert um þetta mál, og hæstv. félmrh. hefur endurtekið hér þær fullyrðingar, sem hann bar þá fram um það, að sú till. hefði harla litla þýðingu og nánast hefði verið borin fram til þess að sýnast. Nú skulum við segja, að svo hafi verið sem hæstv. ráðh. nú heldur fram, og taka góð og gild öll hans rök og jafnframt þá fullyrðingu hans, sem hann þá flutti í umr. um það mál, þar sem hann sagði, með leyfi hæstv. forseta: „ Þáltill. ein í yfirlýsingarformi eins og þetta hefur ákaflega lítið gildi út af fyrir sig. Það er löggjöfin, sem þarf að koma um þetta efni, og ekki aðeins þá gildandi að því er varðar konur í þjónustu ríkisins, heldur við öll störf í þjónustu atvinnuveganna“. En ef það er svo, að það sé fyrst og fremst löggjöfin, sem þýðingu hafi, þá verður að segja, að það sé næsta broslegt, þegar það er auglýst sem stórkostlegt skref í þessu máli hjá hæstv. ráðh., að hann hafi ákveðið, eins og var tilkynnt, löngu áður en þessi till. var lögð fram, sem einhver stór frétt, að leggja til við Alþingi að staðfesta sáttmála Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um þetta efni. Annað og meira hefur ekki hæstv. ráðh. gert. Hann hefur gert það sama sem hann taldi 1954 að væri gersamlega þýðingarlaust í málinu og hefði engin áhrif til að þoka því áleiðis, því að það, sem gilti, væri að koma þessu í framkvæmd með löggjöf eða á annan hátt og annað væri í rauninni sýndarmennska. Ef við eigum að taka góð og gild rök hæstv. ráðh., ef rök skyldi telja, sem hann flutti, þegar sú till. var til meðferðar, þá held ég, að verði að álykta, að nákvæmlega þau sömu rök hljóti að gilda nú, þegar þessi till. er flutt fram, án þess að henni fylgi þá ákveðnar ráðstafanir af hálfu hæstv. ráðh. til þess að koma þessu máli í höfn. Hæstv. ráðh. segir nú, að það sé nauðsynlegt undirbúningsstarf til þess að hrinda málinu í framkvæmd að staðfesta þessa samþykkt. Það var till. okkar, sem fluttum þáltill., sem samþykkt var 1954, að samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar yrði þá staðfest. En það var samróma niðurstaða þeirrar n., allshn., sem hafði till. til meðferðar, að það væri nauðsynlegt að koma þessu máli i framkvæmd fyrst í raunveruleika, þ.e., að fyrir lægi í löggjöf eða með samningum, að launajafnrétti væri komið á, áður en samþykktin yrði staðfest. Og það voru ekki aðeins sjálfstæðismenn, sem lögðu þetta til. Frsm. þeirrar n. var hv. núv. þm. Hafnf., Emil Jónsson, sem gerði grein fyrir þessu sjónarmiði n. og lagði til, að till. yrði breytt í þá átt, að í stað þess að samþykktin yrði staðfest, yrði ríkisstj. falið að undirbúa nauðsynlegar ráðstafanir til þess, að samþykktin gæti orðið staðfest. Ég skal ekkert deila um það við hæstv. ráðh., að það kunni að hafa verið lítið gert í þessa átt. Ég býst við, að svo hafi verið, og skal ég ekki á neinn hátt afsaka það. Ég vil þó benda á, að síðan þetta gerðist hafa verið sett þau lög, sem hann hér vitnaði í, varðandi opinbera starfsmenn, þar sem það er afdráttarlaust staðfest, að konur og karlar skuli þar fá sömu laun fyrir sams konar vinnu, þannig að málinu hefur þokað áleiðis hvað þetta snertir. Hins vegar mun þetta ekki nema að nokkru leyti vera komið í framkvæmd í samningum stéttarfélaga, sem hæstv. félmrh. núv. mun annars hljóta að hafa æði mikil áhrif á sem forseti Alþýðusambands Íslands. Ég skal ekkert vefengja það, að hann hafi þar að sínu leyti sýnt fullan áhuga á að koma því í framkvæmd. Það atriði hef ég ekki kynnt mér nægilega vel til þess að geta um það nokkurn hlut fullyrt. En það mun a.m.k. vera staðreynd, að enn þá vantar töluvert á, að það sé komið í framkvæmd. Hæstv. ráðh. sagði í ræðu sinni hér áðan, að ef sjálfstæðismenn hefðu haft áhuga á málinu 1954, þá hefðu þeir ekki flutt till. sína, sem þeir fluttu þá, um að staðfesta jafnlaunasamþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, heldur hefðu þeir greitt atkv. með frv. því, sem hann þá hefði flutt. Ég vil af þessu tilefni spyrja hæstv. ráðh., hvort það er þá ekki á sama hátt að tefja fyrir málinu að láta sér nægja nú að staðfesta þessa samþykkt, en bera ekki fram það frv., sem hæstv. ráðh. var að tala um að væri afgerandi í málinu. Nú skal ég ekkert um það fullyrða, hvort það er heppilegt til lausnar málinu, og ég býst við, að það sé alveg rétt, sem hv. núv. þm. Hafnf. sagði í framsöguræðu sinni um till. okkar sjálfstæðismanna, að það væri það bezta, ef hægt væri að koma þessu í framkvæmd án löggjafar. En ef skilja á orð hæstv. félmrh. eins og þau voru sögð, þá virðist það hafa verið skoðun hans, að það væri rétt að fylgja þessu fast eftir með löggjöf og það eitt væri trygging fyrir því, að hér væri ekki um einhverja sýndarmennsku að ræða. Þessu tel ég nauðsynlegt, að menn geri sér grein fyrir. Í þessu felst ekki frá minni hálfu nokkur fordæming á því, að þessi till. hæstv. ráðh. er hér flutt nú. Ég lit svo á, að i till. þeirri, sem samþykkt var 1954, eins og hún var orðuð, hafi raunverulega falizt heimild til handa ríkisstj. til þess að staðfesta þessa samþykkt, eftir að búið væri að gera ráðstafanir af Íslands hálfu til, að hún kæmist í framkvæmd, en yrði ekki aðeins pappírsgagn, - og það er óneitanlega alltaf leiðinlegt fyrir hvaða ríki sem í hlut á að staðfesta alþjóðasamþykkt, án þess að hafa örugglega tryggt sér það að geta uppfyllt ákvæði samþykktarinnar. Þyki það hins vegar nauðsynlegt, og það er vafalaust nauðsynlegt, úr því að ekki er búið að uppfylla þau skilyrði, sem sett voru í ályktuninni frá 1954, að Alþingi geri sérstaka samþykkt um að staðfesta jafnlaunasáttmálann, án þess að búið sé að uppfylla skilyrðin, því að mér skilst á hæstv. ráðh., að ekki sé búið að uppfylla þau, þá álít ég, að það sé grundvallaratriði fyrir hv. Alþingi að gera sér grein fyrir því, hvort hægt sé á tilsettum tíma að uppfylla ákvæði jafnlaunasamþykktarinnar, áður en till. þessi er samþykkt, og að fyrir þurfi að liggja frá hæstv. ráðh. afgerandi upplýsingar um það atriði, vegna þess, eins og ég áðan sagði, að samþykktin út af fyrir sig hefur ekkert lagagildi á Íslandi. Ef hún aðeins á að verða til í okkar skjölum sem að vísu mjög ánægjuleg og virðingarverð viljayfirlýsing, en ekki að fullu að komast í framkvæmd, þá álít ég, að það væri mjög miður farið, að samþykktin yrði staðfest eins og hún liggur fyrir. Það er mikilvægt fyrir okkur í sambandi við þá sáttmála, sem við gerumst aðilar að, hvort sem það er á þessu sviði eða öðru, að við uppfyllum allar þær skyldur, sem sáttmálarnir leggja okkur á herðar, og ég get þess vegna fyllilega fallizt á það sjónarmið, sem kom fram hjá hv. þm. Emil Jónssyni í framsöguræðu hans fyrir málinu á sínum tíma, að það væri mjög mikilvægt, áður en sáttmálinn yrði staðfestur, að tryggja örugglega, að ákvæði hans kæmust í framkvæmd hér á Íslandi. Ég vil taka það skýrt fram, að hvað mig snertir er að sjálfsögðu mín skoðun óbreytt, frá því að ég stóð að þeirri till., sem samþ. var hér 1954, um að sú regla ætti að komast í framkvæmd hér á Íslandi, að konur og karlar fengju sömu laun fyrir jafnverðmæt störf, þannig að hæstv. ráðh. getur fyllilega treyst því, að ég mun styðja hann í því efni. En ég vildi aðeins láta þetta koma hér fram, vegna þess að mér sýnist, að viðhorf hans til þessa máls sé nokkuð breytt og að hann leggi nú orðið meiri áherzlu á gildi samþykkta eða yfirlýsinga frá þinginu, sem hann áður taldi vera næsta fánýtar. Í því sambandi vildi ég leggja áherzlu á það, sem ég býst við að okkur hæstv. ráðh. greini heldur varla á um, að eigi þetta að verða annað en, eins og hann sagði á sínum tíma, hátíðleg yfirlýsing, sem ekki hafi réttarlega þýðingu, þá verður að sjálfsögðu að gera ráðstafanir til þess, að þetta komist í framkvæmd. Og ég legg áherzlu á það, að ef Alþ. á að samþykkja nú afgerandi breytingu frá því, sem samþ. var 1954, að nú eigi að staðfesta samþykktina, áður en ráðstafanirnar séu gerðar, eins og var ákveðið þá, þá verði að liggja fyrir mjög ákveðnar upplýsingar um, að það sé ekki hætta á, að við séum hér að staðfesta samþykkt, sem sé þó ekki raunverulega hægt að koma í framkvæmd innan þess tíma, sem gert er ráð fyrir af Alþjóðavinnumálastofnuninni.



Herra forseti. Ég fékk að vísu í lok ræðu hv. 2. þm. Eyf. yfirlýsingu hans um það, að hann ætlaði að fylgja þessari samþykkt, en ósköp fannst mér nú lengi fram eftir ræðunni áhugi hans vera lítill fyrir málinu. Það lak af honum ólundin bókstaflega yfir því, að þetta mál skyldi liggja hér fyrir, eins og allir heyrðu og sáu. Og hann hafði allt á hornum sér. Ég hafði ekkert annað gert en við fyrsta tækifæri, sem ég átti þess kost að bera fram jafnlaunasamþykktina frá Genf 1951, að gera það. Og hann, sem hefur staðið að því á Alþ. fyrir nokkrum árum að skora á Alþ. að láta þessa samþykkt einmitt koma til framkvæmda og fá fullgildingu á Íslandi, - ja, hann hefði alveg mátt leggja ólundarsvipinn til hliðar, því það var verið að verða við hans áskorun. Svo, í geðvonzku sinni yfir þessu, talar hann um, að ég einn hafi verið að reyna að slá mér upp á þessu máli. Ég hef ekkert til saka unnið þar annað en að leyfa mér að flytja frv. á Alþingi, sem hv. þm. hefði getað lýst yfir stuðningi við fyrir mörgum árum, ef hann hefði viljað. En hann gerði það aldrei og enginn úr hans flokki, hvorki karl né kona. Og að ég hafi verið að auglýsa þetta! Ég hef auglýst þetta eingöngu með því að halda hér eina framsöguræðu fyrir þessari sjálfsögðu tili., sem sjö sjálfstæðismenn hafa skorað á ríkisstj. Íslands að flytja hér fram. Hann segir réttilega, að ég hafi á sínum tíma talið það þýðingarlaust, að samþykkt yrði þáltill. sjálfstæðismannanna sjö á Alþingi. Það er alveg rétt. Hver hefur árangurinn af henni orðið? Hefur ekki formaður Sjálfstfl. þó verið forsrh. þangað til fyrir nokkrum mánuðum, stærsti flokkurinn með sjö áhugamenn þarna samstillta? Árangurinn hefur bókstaflega orðið enginn. Áhuginn hefur einhvern veginn dvínað. En var þáltill. sjálfstæðismannanna 1954 till. um að fullgilda jafnlaunasamþykktina? Nei, það var það ekki. Hér liggur núna í fyrsta sinn fyrir Alþ. till. til þál. um, að Ísland fullgildi jafnlaunasamþykktina frá Genf. Og nú er tækifæri til þess að taka afstöðu til hennar, fyrsta tækifærið. Hefur gefizt góður umhugsunartími frá 1954, að áhugamennirnir sjö fluttu sína þáltill., sem var flutt til að sýnast og ekkert annað, - sem reynslan er búin að sýna að var ekki flutt til annars en að sýnast. Og þess vegna er geðvonzka núna eftir allt saman. Ég benti á það þá, að kostur gæfist á að fara þá leiðina tafarlaust, sem nefnd er í jafnlaunasamþykktinni frá Genf, að fara lagalegu leiðina. Alþ. fékkst ekki til þess að fara þá leið. Þá er að fara þessa leið og stofna síðan til samstarfs ríkisvalds, vinnuveitendasamtaka og verkalýðssamtaka um að koma málinu í höfn með allsherjarsamningum. Það er hin leiðin, sem bent er á. Og það var sú leiðin, sem þá var sérstaklega sagt að væri hin ákjósanlega. Nú skulum við fara hana. Og þá efast ég ekki um, að einmitt eftir að Alþ. hefði kannske einróma fullgilt jafnlaunasamþykktina og tekið þannig afstöðu til málsins, séu allar líkur til þess, að það gangi miklu fljótar að fá vinnuveitendasamtökin í landinu til að „makka“ rétt í málinu. Og það er einmitt þess vegna, sem það hefur þýðingu, að við fullgildum jafnlaunasamþykktina. Það getur flýtt fyrir málinu sannarlega. Hv. 2. þm. Eyf. viðurkenndi, að það hefði lítið gerzt í málinu síðan 1954. Ja, það er harla lítið, því að það er nefnilega alls ekkert. Þá vék hann að því til þess að reyna að koma höggi á mig, að það væri ekki búið að koma á launajafnrétti kvenna og karla í gegnum samninga stéttarfélaganna við atvinnurekendur. Það er alveg rétt. Við höfum aðeins mjakazt áfram frá ári til árs á þann veg, að bilið hefur heldur mjókkað milli kaups karla og kvenna með hverjum nýjum samningum, þokað einna skást áfram núna tvö seinustu árin, og erum nú búnir að minnka þetta bil þannig, að við erum komnir nær marki en nokkurt af okkar nágrannalöndum. En andspyrna Vinnuveitendasambandsins hefur verið sterk í þessu máll. Samt eru þeir búnir, eins og ég gat um hér áðan, að ganga það til móts við okkur, að þeir eru búnir að viðurkenna, að þeir skuli greiða karlmannskaup fyrir erfið og óþrifaleg störf, sem konur eru látnar vinna. Það er orðið staðfest og samningsbundið. En hitt er aftur óskiljanlegt, að þar sem konur standa við létt störf, þar sem handflýtis þeirra nýtur við og þær afkasta jafnvel meira en karlmenn mundu gera í þeirra sporum, fást þeir ekki til þess að borga þeim sama kaup, eins og t.d. við vigtun, innpökkun og gegnumlýsingu á fiskflökum í hraðfrystihúsum og margvísleg þess konar störf. Ekki til að tala um. Þar vilja þeir hafa það 25–30% lægra en ef karlmenn stæðu í þessu vinnuplássi og mundu þó áreiðanlega ekki afkasta eins miklu. Það er þessi tregða, sem við þurfum m.a. að yfirvinna, með því að Alþ. og ríkisstj. Íslands á hverjum tíma séu orðin skuldbundin um að vinna að því ásamt verkalýðssamtökum og vinnuveitendasamtökum og öllum öðrum öflum þjóðfélagsins að afmá þetta ranglæti, sem ekki styðst við neitt annað en rótgróinn vana eins og margt annað. Ásökun hv. 2. þm. Eyf. til mín um það, að ég vilji einn bendla mig við þetta mál, er alröng. Ég gat um það, hver hefði verið fulltrúi Íslands á þingi Alþjóðavinnumálastofnunarinnar 1950, Jónas Guðmundsson, sem greiddi þar atkv. með því, að gerð yrði alþjóðasamþykkt. Ég gat enn fremur um það, að fors: og félmrh., Steingrímur Steinþórsson, hefði skrifað Alþjóðavinnumálastofnuninni og skuldbundið Ísland um það að verða með slíkri alþjóðasamþykkt. Ég gat meira að segja um hinn sögulega þátt hinna sjö sjálfstæðismanna, og hann má vera þeim til lofs eða lasts. Það var bara sagt frá honum eins og hann var. Ef hann er þeim ekki nægilega lofsamlegur í eftirmælinu, þá er það þeim að kenna, en ekki mér. - Nei, nú er runnin upp sú stund, að það liggur fyrir Alþingi till. til þál. um fullgildingu á jafnlaunasamþykktinni frá Genf, eins og sjö sjálfstæðismenn skoruðu á ríkisstj. á sínum tíma að gera, og þess vegna er engin ástæða til þess að vera hér með ólundarsvip og vera að malda í móinn og tjá sig á allan hátt á móti máli, um leið og því er svo með öðru munnvikinu lýst yfir, að menn ætli að greiða atkv. með því.



Herra forseti. Það var einu sinni sagt um einn ágætan stjórnmálamann, sem þótti stundum fara dálítið ónákvæmt með staðreyndir, að hann hefði sagt sögu af atviki, sem átti að hafa gerzt, og snúið gersamlega við staðreyndum málsins, - og þegar hann var spurður að þessu, hvort þetta hefði ekki raunverulega verið á þveröfugan veg við það, sem hann sagði, þá sagði hann, að það gæti nú vel verið rétt, en hann hefði ekki hirt um að hafa það nákvæmar. Mér kom þetta til hugar, þegar ég hlustaði á ræðu hæstv. félmrh. nú áðan, sem sannast sagna var ekki sérstaklega ráðherraleg, vegna þess að mér finnst það fara verst þeim mönnum, sem með æðstu stjórn fara í þjóðfélaginu, og verði að gera meiri kröfur til þeirra um að fara rétt með hluti heldur en jafnvel annarra. A.m.k. er ekki við góðu að búast, ef þeir brjóta svo þau lögmál sem hæstv. ráðh. gerði. Ég skal náttúrlega játa það, að ég sá ekki svipinn á sjálfum mér, þegar ég flutti ræðuna áðan, þannig að hv. þingmenn verða að sjálfsögðu að gera það upp við sig, hvort ég hafi verið með mikinn ólundarsvip eða ekki. En það kemur mér ákaflega kynlega fyrir sjónir, ef ræða mín hefur getað talizt andstaða gegn því máli, sem hér er um að ræða. Andstaðan er kannske helzt í því fólgin, að ég var að vitna i viðhorf hæstv. félmrh., sem hann hafði á sínum tíma til málsins. Og ef það er andstaða við málið, þá er það hans mál, en ekki mitt. Ég var að ræða um hans ummæli, sem hann lét þá falla. Það kann vel að vera, að það hafi á sínum tíma ekki sýnt sérstakan áhuga hjá honum til málsins, en ég hef þó alls ekki viljað halda því fram og hélt því aldrei fram í minni ræðu, að hann væri áhugalaus i málinu. Síður en svo. Það eina, sem ég sagði, var, að mér fyndist dálítið brosleg auglýsingastarfsemi í kringum þetta mál, því að ég held, að það verði að teljast næsta fátítt í málum, að það sé löngu fyrir fram skýrt frá því, að ráðh. hafi hugsað sér að gera till. á Alþingi einhvern tíma í náinni framtíð um þetta eða hitt. Það er heldur fátítt. Annars skiptir það engu máli um efnismeðferð málsins. Það, sem ég áðan sagði, var fyrst og fremst það, að ég lýsti yfir stuðningi mínum við, að jafnrétti í launamálum karla og kvenna kæmist í framkvæmd og það sem skjótast. En ég benti hins vegar á hitt atriðið, að það auðvitað ylti fyrst og fremst á því, hvenær þetta raunverulega kæmist í framkvæmd, en ekki hinu, hvort jafnlaunasamþykkt væri staðfest árinu fyrr eða síðar. Og þetta var það sjónarmið, sem ríkti hér á Alþingi, að því er mér skilst, nokkurn veginn einróma 1954, að það væri sjálfsagt að fylgja þeirri reglu að gera fyrst hinar nauðsynlegu ráðstafanir til þess, að jafnlaunaákvæðið yrði að raunveruleika, áður en jafnlaunasamþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar yrði endanlega staðfest. Þetta var kjarni míns máls, og ég var með því einu að túlka það viðhorf, sem hér hafði komið fram á hinu háa Alþingi og markað þessa tillögu. Og þegar hæstv. ráðh. segir, að sú till., sem samþ. var þá, hafi verið gagnslaus, þá finnst mér það harla einkennilegt, vegna þess að í þeirri till. segir beinlínis, að ríkisstj. sé falið að gera nauðsynlegar ráðstafanir til þess, að samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um jöfn laun karla og kvenna geti orðið staðfest á Íslandi. Hafi fyrrverandi ríkisstj. unnið eitthvað illa í þessu máli, þá er auðvitað hægurinn hjá fyrir jafnmikinn áhugamann í málinu og hæstv. félmrh. að taka upp þráðinn og beita sér fyrir þeim ráðstöfunum, sem hann taldi líklegastar til að koma þessu skjótlega í framkvæmd. Hann segir, að Alþ. hafi 1954 farið inn á þá braut að lýsa því yfir, að það teldi, að lagasetning ætti ekki að koma til greina. Og mér skilst, að það hafi verið ástæðan fyrir því, að hann fór nú ekki þá braut að leggja hér fram frv. til laga um málið. Ef það hefur ekki verið ákvörðun ráðherrans að gera neitt annað eða meira en það, sem var markað með samþykkt Alþingis 1954, þá hefði hann átt að fylgja þeirri ályktun og gera fyrst ráðstafanirnar, sem gera þurfti, til þess að geta svo komið hér fram fyrir Alþ. og sagt: Ja, nú er þetta orðið að veruleika. Nú skulum við gerast aðilar að þessum sáttmála, og nú getum við uppfyllt öll þau skilyrði, sem þar eru sett. - Þar sem hann hins vegar hefur ekki farið þá leið að leggja hér fram lagafrumvarp, þá virðist annað tveggja, að hann telji það ekki sjálfur heppilega leið í málinu eða þá að hann hefur ekki fengið stuðning í hæstv. ríkisstjórn fyrir slíkri lausn málsins. Ég skal ekkert um það segja, en það a.m.k. liggur alveg ljóst fyrir, að hæstv. ráðh. er hér að gera hluti, sem hann taldi 1954 að væru fánýtir og það eina, sem þá gæti gilt og verið afgerandi i málinu, væri lagasetning. Nú upplýsti hæstv. ráðh. að vísu, þó að hann fyrst héldi því fram, að ekkert hefði gerzt í málinu síðan 1954, að því hefur töluvert mikið þokað áleiðis. Bæði hefur verið sett löggjöfin um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, þar sem mjög ákveðið er tekið fram um rétt kvenna til jafnra launa og karlar hafa við jafnverðmæt störf, og jafnframt upplýsti hann sjálfur, að nú tvö síðustu árin hefði þokað mjög áleiðis undir hans forustu að koma þessum málum áfram í frjálsum samningum verkamanna og vinnuveitenda. Ég vakti hér aðeins athygli á því áðan, að hann væri forseti Alþýðusambands Íslands og væri því mikill áhrifamaður um málið, en ég hélt mig hafa tekið fram, að ég væri ekki með því að halda því fram, að hann hefði ekki gert sitt til þess að hrinda því máli þar áleiðis, þannig að það er algerlega rangt hjá ráðherranum, að ég hafi verið með mínum orðum að reyna að koma einhverri sök yfir á hann fyrir það, að ekki væri komið lengra áleiðis en raun ber vitni um. Af því að það virðist vera nokkuð erfitt að koma því inn í höfuð hæstv. ráðh., hver sé skoðun mín á þessu máli, og hann eigi sérstaklega torvelt með að skilja það, sem sagt er, vil ég aðeins endurtaka það að lokum í stuttu máli: Skoðun mín er óbreytt frá því, sem hún var 1954, um það, að jöfn laun karla og kvenna víð sambærileg störf eigi að vera sú meginregla, sem gilda eigi hér á Íslandi. Og ég gleðst yfir sérhverri viðleitni í þá átt að koma þessu í framkvæmd. Ég taldi það hins vegar ekki vera neitt til þess að auglýsa fjandskap á málinu, þó að ég leyfði mér að vitna til ummæla, sem hæstv. félmrh. hafði haft um málið áður. Og ég bið hann vissulega afsökunar á því, ef það getur skilizt sem einhver andstaða gegn málinu að vitna í fyrrverandi skoðanir hans. Hann getur því fyllilega treyst því, að hvað mig varðar mun ég standa með því, að þessi samþykkt verði staðfest, þó að ég hins vegar bendi á það, sem ég held að allir hljóti að geta skilið, að samþykktin út af fyrir sig hefur ekki gildi, nema ráðstafanir séu gerðar til þess að koma henni í framkvæmd, og að það sé óviðunandi að staðfesta samþykktina, nema vera tryggur með að geta uppfyllt þær kvaðir, sem hún leggur okkur á herðar.



Herra forseti. Í seinustu ræðu hv. 2. þm. Eyf. kom ekkert fram efnislega annað en að hann hefur mjög eindregið og ákveðið undirstrikað það, að hann sé samþykkur þessu máli. Þar af leiðir, að það er vitanlega alger fjarstæða af okkur að eyða tíma þingsins í að karpa, ef við erum hjartanlega sammála um málið. Og það er það, sem ég ætla þá að leggja aðallega upp úr hans tveimur ræðum, að hann sé fylgismaður málsins, en ekki andstæðingur. Um það, hvort mér hafi snúizt hugur eða ekki á undanförnum árum, þá hygg ég, að það verði torvelt að gera grein fyrir því, því að ég hélt því þá fram, að það væri sannarlega ekki nema um tvær leiðir að ræða, annaðhvort lögfestingu eða heildarsamninga. Ég hafði þá sett lögfestingarleiðina sem númer eitt og flutt frv. Það hafði ekki fengið staðfestingu á Alþingi. Þá er ég nú kominn í þá aðstöðu, að ég byrja einmitt á að leita til þingsins um fullgildingu á jafnlaunasamþykktinni, og stefni nú að hinu markinu, sem ég þá tók fram að væri önnur hugsanleg leið, sem sé heildarsamningar. Eftir að Alþingi Íslendinga væri búið að fullgilda jafnlaunasamþykktina, eru verkalýðssamtökin komin í allt aðra aðstöðu með fulltingi ríkisvaldsins á samningabrautinni, og þá veit ég, að það hljóta að nást fyrr eða síðar - og þó heldur fyrr - heildarsamningar um sömu laun til handa konum og körlum. Og það er einmitt það, sem hefur stórkostlega þýðingu í málinu. Þegar aðildarríki í I. L.O. fullgildir jafnlaunasamþykktina, þá er ríkisvaldið búið að taka afstöðu í þessu máli og hefur þá stuðning ekki aðeins verkalýðssamtaka og kvenréttindasamtaka, heldur allra kvennasamtaka landsins, og ég hygg líka siðferðislegan stuðning allra stjórnmálaflokka landsins, þeirra sem að slíkri samþykkt standa, og það er ekki veik aðstaða. Ég legg til, að umr. verði nú frestað og málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Ég hygg, að af því, sem fram hefur komið í þessum umræðum, muni nú vera grundvöllur fyrir því að brtt. svo hljóðandi nái fylgi: Við tillöguna hætist ný málsgrein, svo hljóðandi: Jafnframt ályktar Alþingi að fela ríkisstjórninni að gera hið fyrsta ráðstafanir til, að samþykktin komist í framkvæmd hér á landi.



Herra forseti. Ég hygg, að þessi till. spilli engu, en hennar sé ekki brýn þörf, því að það hefur þegar verið tekið fram, að ríkisstj. telji sig samkv. 2. gr. samþykktarinnar skuldbundna til þess að hafa nú forustu um, að hún komist í framkvæmd, og bent á ákveðna leið til þess, að ríkisstj. skipi nefnd, skipaða fulltrúum ríkisvalds, vinnuveitendasamtaka og verkalýðssamtaka, til þess að hraða framkvæmd málsins. Ég hygg, að það sé ekki hægt að fara aðra leið en þá. Þar er framkvæmdin alveg mörkuð. Svo hef ég enn fremur bætt við, að ef þetta þyki taka of langan tíma, tregða yrði á að framkvæma þessa leið, þá ætti að vera hægurinn hjá að koma málinu í höfn með löggjöf. Og það er líka undirbúið. Þannig getum við öll glaðzt yfir því, að báðar leiðirnar eiga að færa okkur að marki innan ekki mjög langs tíma.



Herra forseti. Það kannske skiptir ekki meginmáli, en ég vildi láta það koma hér fram, vegna þess að hér hefur nokkuð verið vikið að því í umræðunum, hvenær hugmyndir í sambandi við þetta jafnrétti hafi verið settar fram hér fyrst í sambandi við tillögur til löggjafar, að í frv. til l. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, sem samið var árið 1951 af Gunnari Thoroddsen, er svo tekið til orða í grg. þar, að konur og karlar skuli hafa rétt til sömu launa fyrir sams konar störf. Jafnframt er tekið fram: Meginsjónarmið við ákvörðun launa á að vera hæfileikar og þekking, en ekki kyn. - Ég vil aðeins skýra frá því, að þetta sjónarmið, sem þarna kemur fram í sambandi við löggjöf, sem síðar var samþ. af Alþ., er fram sett 1951, en mér skilst, að frv. hæstv. félmrh. hafi verið fyrst flutt 1953.



Herra forseti. Þetta mál hefur á sér nokkuð sérstæðan blæ, þar sem hér hefur ekkert í raun og veru verið deilt um efni málsins, að jöfn skuli laun karla og kvenna fyrir jafnverðmæt störf, en hins vegar hefur málflutningur hæstv. félmrh. grundvallazt á metingi um það, hvort hann hafi verið öðrum skeleggari stuðningsmaður þessa málefnis fyrr eða síðar. Hann segir þó sjálfur hér, að 1954 hafi sjö sjálfstæðismenn fengið samþykkta áskorun hér í þinginu um, að slík till. sem þessi skyldi flutt. Að þessu athuguðu er nú í raun og veru mjög vandasamt að gera upp á milli, hverjir skeleggari eru í málflutningnum, að öðru leyti en því, að sjálfstæðismenn hafa fengið samþykkta þessa áskorun 1954 um flutning till., sem nú 1957 er flutt af hæstv. félmrh. Á því að hlusta á þessar umr. finnst mér helzt bera á milli sjálfstæðismanna og hæstv. félmrh. í þessu máli, að þeir hafi ekki eins vandað val þeirra daga, sem þeir hafa flutt sín málefni, en í fyrstu ræðu hæstv. félmrh. skýrði hann hátíðlega frá því, að það hefði verið á mannréttindadaginn og kvenréttindadaginn, sem hann hefði verið öðrum dögum fremur önnum kafinn við undirbúning og flutning þessa máls. Nú færi vel á því, ef þingið gæti sameinazt um það, þegar þessi till. verður afgreidd, að hafður verði þá í huga einhver hátíðisdagur, svo að það verði nokkuð í samræmi við annan undirbúning af hálfu hæstv. félmrh. Þegar þetta er haft í huga, verð ég þó að segja, að mér finnst, að sjálfstæðismenn ættu að vísu ekki að angra hæstv. ríkisstj. út af málaflutningi hér i þinginu, því að eins og málflutningur hæstv. ríkisstj. hefur verið að undanförnu, þá er mjög skiljanlegt, að einstaka ráðherra vilji gera tilraun til þess að lyfta sér upp með flutning einstaka máls, sem er þó a.m.k. þinglega flutt, og um það verður ekki deilt í sambandi við þessa till. En mig undrar það, að eftir því sem sjálfstæðismenn hafa lýst sig ákveðnari stuðningsmenn þessa máls, bæði fyrr og síðar og í þessum umr., þá er eins og hæstv. félmrh. verði öllu viðskotaverri í hverri ræðunni á fætur annarri og er nú búinn, held ég, fimm sinnum að taka til máls. Og þegar svo hv. 8. þm. Reykv. vill auka við þessa till. og gera alþingissamþykktina ákveðnari með sinni viðbótartill., þá er ekki annað að skilja á hæstv. félmrh. en honum sé meinilla við þessa till. Við verðum víst að una því, sjálfstæðismenn, að hæstv. félmrh. verði því óánægðari sem við erum skeleggari stuðningsmenn þessa máls, bæði fyrr og síðar, en að sjálfsögðu hefur það ekki áhrif á afstöðu okkar, þegar til afgreiðslu málsins kemur.



Herra forseti. Ég heyri nú, að hv. 5. þm. Reykv. tekur þann kostinn að slá upp á gaman í þessu máli, og það er eina rétta leiðin hjá honum, því að það þýðir ekkert fyrir þá annað en að reyna að bregða fyrir sig einhverju krossmarki til þess að hylja fyrri fortið í málinu. En viðvíkjandi hátíðisdögum er það að segja, að það er sannarlega ástæða fyrir konur í Sjálfstæðisflokknum að halda hátíð, hvaða dag sem þessi samþykkt verður flutt og launajafnrétti kvenna verður samþykkt á Íslandi, og gefa kaffi í Sjálfstæðishúsinu.



Fyrir hálfum mánuði var þessi fsp. tekin fyrir, og ég sagði um hana þá nokkur orð, en hæstv. ríkisstj. var ekki við því búin að svara henni. Ég skal þess vegna ekki fjölyrða mikið um þessar fsp. nú, en aðeins geta þess, að eins og menn vita, þá hafa verið fengnar álitsgerðir sérfræðinga um okkar framleiðsluhag, sem ekki hafa verið birtar, að öðru leyti en því, að hæstv. ríkisstj., aðallega hæstv. forsrh., hefur upplýst það, að þeir hafi talið, að það þyrfti 500 millj. til handa framleiðslunni, til þess að hún geti orðið rekin hallalaust. Nú langar mig til að fá nokkru nánari upplýsingar um, á hvaða grundvelli þessi tala er byggð, og þess vegna eru þessir fyrirspurnarliðir hér bornir fram. Eins og gefur að skilja, er hér um að ræða okkar stærstu mál, stærstu mál þjóðarinnar, og nauðsynlegt fyrir okkur þingmenn að geta haft sem gleggstar upplýsingar um álit þeirra fjármálasérfræðinga, sem um þetta hafa fjallað. Ég reikna nú með því, að það sem hér er beðið um að svara, liggi svo ljóst fyrir hjá hæstv. ríkisstj., að það sé mjög auðvelt fyrir hana að gefa um það ákveðin svör, og vænti þess, að svo megi verða.



Herra forseti. Svör við þessum fsp. voru tilbúin s.l. miðvikudag, en vegna forfalla fyrirspyrjandans var fyrirspurninni þá ekki svarað. Svörin við fsp. á þskj. 189 frá hv. þm. A-Húnv. eru þannig: Fyrst vil ég gefa yfirlit yfir heildarupphæð útgjalda til verðuppbóta og niðurgreiðslu vöruverðs 1957, og er áætlunin svo sem hér segir: I. Greiðslur úr útflutningssjóði: 1. Verðuppbætur vegna útfluttra sjávarafurða samkv. 4., 6., 7. og 8. gr. l. um útflutningssjóð 304.2 millj. kr. 2. Niðurgreiðsla á verði brennsluolíu til fiskiskipa og fiskvinnslu samkv. 11. gr. l. um útflutningssjóð (hér er að ræða um bráðabirgðaáætlun) 22.5 millj. kr. Eru þetta þá samtals 326.7 millj. kr. 3. Uppbætur á saltsíld, framleidda 1957, það er sama upphæð og var notuð 1956, og er þess vegna að ræða um bráðabirgðaáætlun, 33.5 millj. kr. Heildartala framleiðsluuppbóta vegna sjávarafurða 1957 verður þá 360.2 millj. kr. Svo eru í fimmta lagi uppbætur á útfluttar landbúnaðarvörur, aðallega á útflutt kindakjöt af haustframleiðslunni 1956, 36.5 millj. kr. Heildarupphæð framleiðsluuppbóta 1957 verður þá 396.7 millj. kr. 7. Eldri útgjöld, sem greidd eru með tekjum af gjöldum samkv. lögum um útflutningssjóð: Halli framleiðslusjóðs 1956 20.7 millj. kr. Eftirstöðvar innflutningsréttinda 15 millj. kr. Samtals 35.7 millj. kr. Heildarupphæð útgjalda útflutningssjóðs 1957 432.4 millj. kr. II. Útgjöld ríkissjóðs til almennrar niðurgreiðslu vöruverðs: 9. Útgjöld samkv. fjárlagafrv. 1957, áður en niðurgreiðslur voru auknar á s.l. hausti, 59.5 millj. kr. 10. Áætluð viðbót 1957 vegna aukinna niðurgreiðslna frá hausti 1956 24 millj. kr. Samtals er þetta 83.5 millj. kr. Alls nema þessar upphæðir 515.9 millj. kr. Svo vil ég jafnframt svara fsp. í sambandi við þetta, en grundvöllurinn undir spurningarnar sex er greiðslur útflutningssjóðs, og hef ég nú rakið, hverjar þær eru. Í fyrsta lagi er þetta miðað við árlegar tekjur. 1. Af heildarupphæðinni, 515.9 millj. kr., eru 35.7 millj. kr., sbr. 7. lið, eldri útgjöld. Eins og ég las áðan, eru það eldri útgjöld, sem greiðast af tekjum 1957, en 480.2 millj. kr. eru vegna ársins 1957, þar af 396.7 millj. kr. uppbætur vegna útfluttra sjávarafurða og landbúnaðarafurða. Viðkomandi 2. lið fsp. er þeim svarað með lið 4 og 5: Heildarupphæð vegna sjávarafurða 1957 360.2 millj. kr., og heildarupphæð vegna útfluttra landbúnaðarafurða 36.5 millj. kr. 3. liður. Við áætlun um framleiðslu sjávarafurða 1957, sem liggur til grundvallar ofangreindri útgjaldaáætlun, hefur verið tekið tillit til aukins fiskafla vegna aukningar á fiskiskipastólnum. - Uppbætur á útfluttar landbúnaðarvörur eru miðaðar við það, að flutt verði út 2500 tonn af kindakjöti haustsins 1956, en af sömu framleiðslu voru flutt úr 1955 1364 tonn, og á þessum útflutningslið hefur því orðið veruleg aukning. 4. fyrirspurn. Áætlanirnar um útgjöld til uppbóta eru miðaðar við óbreytt kaupgjald og óbreytta vísitöluuppbót svo og við óbreytt gjöld á vörum og þjónustu. Í því sambandi skal minnt á það, að allar helztu rekstrarvörur útflutningsframleiðslunnar voru undanþegnar gjöldum þeim, er á voru lögð í desember s.l. 5. liður. Áætlanir um verðuppbætur á útfluttar landbúnaðarvörur (liður 5) eru miðaðar við haustverð 1956, sem gildir til hausts 1957, en að því er snertir útflutningsverð kjöts er miðað við lítið eitt hærra verð en fékkst fyrir kjöt af framleiðslu 1955. - Verðuppbætur vegna sjávarafurða eru miðaðar við sama útflutningsverð og gilti á árinu 1956. Svo er 6. liður: „Eru ekki teknar þarna með þær fjárhæðir, sem fara til að greiða niður vísitöluna.“ Því er svarað í 9. og 10. lið. Þær eru teknar með. Útgjöld samkv. fjárlögum 1957, - svo að ég lesi það aftur, - áður en niðurgreiðslur voru auknar á s.l. hausti, 59.5 millj. og áætluð viðbót 1957 vegna aukinna niðurgreiðslna frá hausti 1956 24 millj. kr. Samtals, eins og ég hafði áður lesið, 83.5 millj. kr. Með þessu held ég að fsp. hv. þm. sé að fullu svarað.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. forsrh. fyrir glögg svör við þessum fyrirspurnum. Samkv. hans svörum liggur dæmið þannig fyrir, eins og ég raunar bjóst við, að þetta sé miðað við árlegar tekjur, enda þótt þarna sé tekið inn í nokkuð frá eldra ári varðandi þetta ár, 1957. En það er auðséð samkv. svörum hæstv. ráðh„ að þessi gífurlega fjárþörf, sem þarna er, er miðuð við óbreytt ástand í öllum aðalatriðum, við það, sem nú er; og þess vegna er það, að um leið og gjöldin hækka og vörurnar, kaupgjald eða annar kostnaður, eða jafnvel framleiðslan vex, þá þarf hærri greiðslur en nú er. Ég skal segja það ákveðið, að ég tel þetta mikilsverðar upplýsingar fyrir okkur að hafa og vildi gjarnan óska eftir að hafa aðgang að tölunum, eins og þær liggja fyrir, því að þetta eru þýðingarmiklar tölur fyrir okkur að vita um.