Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv. sem ég hér mæli fyrir um breyt. á I. um Húsnæðisstofnun ríkisins er um að breyta ávöxtun á skyldusparnaði. Allt frá því að lög um skyldusparnað voru fyrst sett árið 1957 hefur tilgangur skyldusparnaðar annars vegar verið að tryggja það að ungt fólk legði fyrir fé af launum sínum sem mundi síðan nýtast því þegar það keypti sína fyrstu íbúð og hins vegar að tryggja Byggingarsjóði ríkisins greiðan aðgang að fjármagni sem nota ætti til útlána. Fram til ársins 1970 var skyldusparnaðarprósenta 6% en þá var skyldusparnaður hækkaður í 15% og hefur það hlutfall haldist óbreytt síðan. Þó skyldusparnaður nemi verulegum fjárhæðum í heildina og sé nú tæpir 2 milljarðar hefur hlutdeild skyldusparnaðar í húsnæðiskerfinu staðið að mestu óbreytt í fjölda ára, þ.e. útstreymi úr sjóðnum hefur verið nokkuð svipað og innstreymi. Þannig hefur skyldusparnaður ekki haft þá þýðingu fyrir húsnæðiskerfið að tryggja Byggingarsjóði ríkisins greiðan aðgang að fjármagni í þeim mæli sem ætla mætti. Skipting útborgana og innborgana skyldusparnaðar vegna ársins 1986 á verðlagi þessa árs var sem hér segir: Samtals bárust greiðslur til veðdeildar Landsbankans vegna skyldusparnaðar að fjárhæð 760 millj, kr. Á móti greiddi Byggingarsjóður ríkisins í skyldusparnað 737 millj. kr., þar af vegna aldurs 125 millj. kr., vegna íbúðakaupa 229 millj. kr., vegna skóla 200 millj. kr., vegna hjúskapar 31 millj. og vegna fjárhagsörðugleika og ómegðar 125 millj. kr. Vegna aldurs og íbúðakaupa voru greiddar samtals rúmar 400 millj. kr. eða um 55% skyldusparnaðar. Tölur vegna ársins 1987 liggja ekki fyrir en samkvæmt færslulista í janúar hefur verið greiddur út vegna skyldusparnaðar rúmlega milljarður á sl. ári. Í upphafi var reynt að miða við að ávöxtun á skyldusparnaði væri ávallt sú besta sem völ var á, en samkvæmt núgildandi lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins eru vextir þeir sömu og gilda á hverjum tíma um lán úr Byggingarsjóði ríkisins að viðbættum verðbótum samkvæmt lánskjaravísitölu Seðlabanka Íslands. Auk þess voru ákvæði í skattalögum um að skyldusparnaður væri frádráttarbær til skatts. Þetta varð til þess að í mörgum tilvikum var hér um fýsilegan ávöxtunarkost að ræða, einkum hjá þeim ungmennum sem höfðu miklar tekjur. Um sl. áramót féll niður heimild til að draga skyldusparnað frá skatti. Sú breyting ásamt þeirri staðreynd að nú bjóðast fólki mun hærri vextir af sparifé sínu á almennum lánsfjármarkaði heldur en hér um ræðir veldur því að nauðsynlegt er að endurskoða ákvæði húsnæðislaganna um skyldusparnað. Nú í haust fól ég starfshópi starfsmanna Húsnæðisstofnunar, veðdeildar Landsbankans og félmrn. að skoða ákveðin atriði varðandi skyldusparnað, þar á meðal ávöxtun skyldusparnaðar í ljósi nýrra skattalaga. Hópurinn skilaði skýrslu til mín um tillögur sínar og í framhaldi af því skipaði ég nefnd með fulltrúum stjórnarflokkanna sem ætlað var að gera tillögur um breytingar á VII. kafla laga um Húsnæðisstofnun ríkisins. Í nefndinni áttu sæti Georg Tryggvason lögfræðingur, Guðmundur Gylfi Guðmundsson hagfræðingur, Sigurbjörn Magnússon framkvæmdastjóri og Lára V. Júlíusdóttir, aðstoðarmaður félmrh., sem jafnframt var skipuð formaður nefndarinnar. Nefndin varð sammála um að leggja til að nú þegar verði gerðar nauðsynlegar ráðstafanir til að bæta ávöxtun á skyldusparnaði og jafnframt að tryggt verði að sama ávöxtun haldist áfram eftir að 26 ára aldri er náð en það er nýmæli. Nefndin lagði til að markmið þeirrar lagabreytingar yrðu að ávöxtun hækki eftir því sem skyldusparnaður liggur lengur óhreyfður inni á reikningi og við ákvörðun vaxta verði höfð hliðsjón af ávöxtun í ríkisbönkum og við það miðað að hún sé ekki lakari en ríkissjóður býður á hverjum tíma. Þessum markmiðum hefur verið leitast við að framfylgja við samningu frv. Jafnframt var haft samráð við starfsmenn Seðlabanka og Húsnæðisstofnunar. Stjórn Húsnæðisstofnunar ríkisins hefur einnig fjallað um frv. og er sammála þeirri breytingu sem hér er lögð til. Frv. gerir ráð fyrir breytingu á 71. gr. laga um Húsnæðisstofnun ríkisins þannig að í 2. mgr. greinarinnar verði ríkisstjórn falið að ákveða vexti og skyldusparnað að fengnum tillögum húsnæðismálastjórnar og umsögn Seðlabankans. Þetta er sami háttur og á er hafður um ákvörðun vaxta af lánum úr Byggingarsjóði ríkisins, sbr. 3. mgr. 30. gr. laganna um Húsnæðisstofnun. Gert er ráð fyrir að ákvörðun um vexti sé tekin fyrir eitt ár í senn og er það gert svo að vextir á skyldusparnaði séu í sem bestu samræmi við vexti á almennum peningamarkaði. Enn fremur er gert ráð fyrir að við ákvörðun vaxta verði höfð hliðsjón af ávöxtunarkjörum hjá ríkisbönkum og þeim sem ríkissjóður býður á hverjum tíma. Með þessari breytingu mun Byggingarsjóður ríkisins þurfa að greiða hærri vexti fyrir skyldusparnað en hingað til. Á móti viðbótarkostnaði Byggingarsjóðs vegna hækkaðra vaxta er á það að líta að kostnaður ríkissjóðs vegna fyrri skattfríðinda fellur niður. Samkvæmt upplýsingum vararíkisskattstjóra nam frádráttur vegna skyldusparnaðar árið 1986 samtals 465 millj. kr. Erfitt er að leggja mat á það hvað það þýðir í raunverulegum tekjum fyrir ríkissjóð, en samkvæmt upplýsingum starfsmanna fjmrn. var talið að tekjutap ríkissjóðs 1987 vegna skattafrádráttar skyldusparnaðar hafi verið 80–90 millj. kr. Vextir af skyldusparnaði 1987 námu um 65 millj. kr. Vaxtaprósentan var 3,5%. Frv. gerir ráð fyrir verulega bættri ávöxtun. Ef gert er ráð fyrir tvöföldun á þeim vöxtum og vextir á skyldusparnaði yrðu 7% í stað 3,5, þýðir það viðbótarkostnað um 65 millj. kr. Til hliðsjónar má geta þess að meðalvextir á sex mánaða verðtryggðum bankareikningi eru í dag 4%. Ef þessi viðmiðun væri notuð, sem vel mætti hugsa sér, og vextir tvöfaldaðir yrði ávöxtun 8% umfram verðtryggingu, en samkvæmt frv. er það eins og áður sagði ríkisstjórn Íslands sem tekur ákvörðun um þessa vexti að fengnum tillögum húsnæðismálastjórnar og umsögn Seðlabanka Íslands, en síðar munu sett nánari ákvæði um það í reglugerð. Nefna má einnig að á spariskírteinum ríkissjóðs til tveggja til þriggja ára er ávöxtun 8,5% auk verðtryggingar. Gera má ráð fyrir að verði vextir hækkaðir um helming frá því sem nú er fái skyldusparendur til baka það fé sem frá þeim var tekið með skattkerfisbreytingunni og fé skili sér til þeirra sem spara en ekki einungis til þeirra sem gátu áður notið skattfríðinda skyldusparnaðar vegna hárra tekna. Í frv. er enn fremur gert ráð fyrir að innstæða á skyldusparnaðarreikningi sem reikningseigandi leysir ekki út við 26 ára aldur skuli bera sömu ávöxtun, en það er nýmæli eins og áður sagði. Hingað til hafa ávöxtunarkjör skyldusparnaðar breyst við 26 ára aldur og sparnaður borið almenna sparisjóðsvexti eftir það. Þetta hefur leitt til þess að sparendur hafa leyst skyldusparnað sinn út eins fljótt og hægt hefur verið eftir að 26 ára aldri er náð. Þessi breyting á lögunum á að stuðla að því að fólk telji sér hag í því að ávaxta fé sitt áfram á skyldusparnaðarreikningi og þannig sé hægt að styrkja stöðu Byggingarsjóðs ríkisins. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta frv. fleiri orð en legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Þetta frv. sem hér liggur fyrir sætir í sjálfu sér ekki neinum tíðindum. Frv. gengur einfaldlega út á það að samræma vexti skyldusparnaðar almennum vöxtum sem tíðkanlegir eru í landinu um þessar mundir og að koma í veg fyrir að skyldusparendur tapi stórfé á skattkerfisbreytingunni um áramótin. Það er tillaga sem sagt um að skila aftur því sem skyldusparendur hefðu tapað vegna skattkerfisbreytingarinnar, að skila því aftur í formi vaxta. Í sjálfu sér er ekkert nema gott um þá hugsun að segja sem á bak við frv. er og b-liður frv. um að innstæða beri sömu ávöxtun eftir 26 ára aldur sparanda er auðvitað sjálfsagður. Ég vil hins vegar varðandi þetta frv. benda á að þarna er gert ráð fyrir því að húsnæðismálastjórn geri tillögur um vexti af þessum innlánum. Ég er ekki viss um að húsnæðismálastjórn sé heppilegasti aðilinn í þeim efnum vegna þess að hún hefur augljósa hagsmuni af því að vextir séu sem lægstir af skyldusparnaði. Það er augljóst að eftir því sem vextir eru lægri af skyldusparnaði, eftir því hefur húsnæðismálastjórn meira fé til ráðstöfunar og öfugt. Þess vegna hefði ég talið að þarna væri eðlilegt að setja inn ákveðið viðmið, vextir af skyldusparnaði verði ákveðnir eins og vextir eru á skuldabréfum ríkissjóðs á hverjum tíma, eins og þeir verða til, þ.e. vextir á spariskírteinum ríkissjóðs. Ég held að það sé mikið eðlilegra heldur en að húsnæðismálastjórn og Seðlabanki og síðan ríkisstjórn séu að versla um þessa vexti með tilliti til annarra efnahagsstærða sem þeir eru að fjalla um. Ég treysti núv. ríkisstjórn ekki í þessum efnum og tel enga ástæðu til að votta henni sérstakt traust með því að ætla henni ásamt meiri hluta stjórnarflokkanna í Húsnæðisstofnun að ákveða vexti á skyldusparnaði. Ég treysti þeim ekki til þess og tel enga ástæðu til að treysta þeim sérstaklega í þessum húsnæðismálum, svo óhönduglega hefur farið um þau núna að undanförnu eins og reyndar stundum áður. Ég mundi þess vegna vilja breyta þessum lið sem varðar vaxtaákvörðunina í þá veru að hún verði ákveðið miðuð við vexti af spariskírteinum ríkissjóðs eða hliðstæðum lánaformum á hverjum tíma. Seðlabankanum, Húsnæðisstofnun og ríkisstjórninni sjálfri verði þar með kippt út úr myndinni. Í grg. með frv. er gert ráð fyrir því að tekjutap ríkisins hafi numið 80–90 millj. kr. vegna skattfrjáls skyldusparnaðar, byggt á þeirri forsendu að frádráttur vegna skyldusparnaðar nam 465 millj. kr. árið 1986. Það er talið að tekjutap ríkisins á árinu 1987 af þessum ástæðum hafi verið 80–90 millj. kr. Ég dreg þessa tölu í efa. Ég dreg það í efa að skyldusparendur hafi almennt haft það miklar tekjur að þeir hefðu greitt skatta sem nema 25% af sparnaðarupphæðinni eins og hér er gert ráð fyrir. Ég held að tekjutap ríkissjóðs sem þarna er um að ræða hafi ekki verið svona mikið og þar með sé tekjuávinningur ríkissjóðs af skyldusparendum í raun og veru rangmetinn eins og þetta er hér sett upp. Ég vek einnig athygli á því, herra forseti, að í frv. er sagt: "Við ákvörðun vaxta skal hafa hliðsjón af ávöxtunarkjörum hjá ríkisbönkum og þeim sem ríkissjóður býður á hverjum tíma." Vextir hjá ríkisbönkunum á sex mánaða verðtryggðum bankareikningum eru núna 3,9%. Vextir sem ríkissjóður býður um þessar mundir eru um tvisvar sinnum hærri, 89,5%. Og væru bæði þessi viðmið sett inn í lög þá hlyti maður að spyrja: Er það meðaltal viðmiðana sem er tekið eða hvað? Ef það er ætlunin að taka sama viðmið í þessu efni og ríkissjóður býður á hverjum tíma að því er varðar spariskírteini, þá náttúrlega er eðlilegra að sleppa ríkisbönkunum út úr þessu viðmiði. Ég tel frv. þess vegna að þessu leyti gallað og það þurfi nánari athugunar við. En ég kvaddi mér nú ekki sérstaklega hljóðs, herra forseti, út af þessu frv., ég á kost á því að fjalla um það í hv. félmn., heldur af hinu að fyrir rúmri viku fór hér fram talsverð umræða um húsnæðismál. Þá kom það fram að ríkisstjórnin ætlar að skera niður framlög til húsnæðismála á þessu ári um 100 millj. kr. Hæstv. félmrh. sat það af sér þó að sú ákvörðun væri auðvitað bersýnilegt vantraust á hana af hálfu ríkisstjórnarinnar. Hún sat það af sér og situr enn á þeim stóli. Í þeim umræðum kom það fram að hæstv. félmrh. hefði skipað nefnd til þess að gera tillögur um breytingar á húsnæðiskerfinu, hvorki meira né minna, eins og það leggur sig. Og að sögn formanns Alþfl. og fjmrh. landsins, sem tilkynnti þessa nefndarskipun hér á þessum stóli, átti nefndin að skila áliti eftir tíu daga. Ég hygg að þeir dagar séu liðnir eða rétt að verða liðnir. Þess vegna vil ég biðja hæstv. félmrh. að greina hér frá því í hverju nál. er fólgið. Getur stjórnarandstaðan fengið aðgang að þessu nál? Hefur verið fjallað um það í stjórnarflokkunum? Hverjar eru undirtektir stjórnarflokkanna? Mér finnst það satt að segja mjög sérkennilegt að á sama tíma og hæstv. félmrh. er með heildarendurskoðun í gangi á þessum lögum, á sama tíma og það stendur til að taka þessi mál öll hér fyrir, þá koma hér þrjú frv., raunar fjögur, frá ríkisstjórninni um húsnæðismál á mjög stuttum tíma, sem er svo að segja hvert í sína áttina. Það er frv. til laga um kaupleigu, það er frv. til laga um skyldusparnaðinn, það er frv. sem var gengið frá og varð hér að lögum um áramótin í sambandi við breytingu á forgangsflokkum við lánveitingar Húsnæðisstofnunar ríkisins. Og síðan er það fjórða frv. sem gerði ráð fyrir því að skera niður framlög í Byggingarsjóð ríkisins og verkamanna um 100 millj. kr. Þetta rekur sig auðvitað hvað á annars horn. Það er alveg augljóst mál að það er ekkert rökrænt samhengi þarna á milli. Í einu frv. er verið að auka réttarbætur og bæta stöðu húsbyggjenda og húsnæðiskaupenda, eins og í kaupleigufrv., en í hinu tilvikinu er verið að flytja frv. sem veikja stöðu húsbyggjenda í heild, sérstaklega þó frv. sem var samþykkt hér um daginn með hjásetu félmrh., frv. sem gerði ráð fyrir 100 millj. kr. niðurskurði í Húsnæðisstofnun ríkisins. Þannig að þetta myndar ekki rökrænt samhengi. Þess vegna er óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. félmrh. úr því að tækifæri gafst til í sambandi við þetta litla frv.: Hvað liður heildarendurskoðun húsnæðislaganna sem var lofað hér af þessum stóli fyrir viku til tíu dögum? Mér þætti vænt um að hæstv. ráðherra sæi sér fært að svara því og ef niðurstaðan liggur fyrir, sem hlýtur að vera eftir yfirlýsingu formanns Alþfl., þá óska ég eftir því fyrir hönd Alþb. að fá aðgang að þeirri skýrslu sem nefndin hefur hugsanlega sent frá sér.



Herra forseti. Fyrir stuttu var í þessari hv. deild til umræðu frv. sem við þm. Borgarafl. í Ed. lögðum fram um skyldusparnað ungs fólks. Var þar um að ræða einn hluta þeirra tillagna sem Borgarafl. hefur unnið að um húsnæðismál. Annars vegar um húsnæðislánastofnanir eða húsbanka og hins vegar um endurskoðun á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, en það var flutt í kjölfar frv. hæstv. ráðherra frá því í október, nóvember á síðasta ári. Samkvæmt því frv. sem við lögðum fram um skyldusparnað ungs fólks gerðum við ráð fyrir því að sparendur ættu um tvær leiðir að velja til ávöxtunar sparifjárins, annars vegar að hafa fé inni á reikningi Húsnæðisstofnunar með hæstu lögleyfðu vöxtum og hins vegar að fjárfesta í eignarhluta fasteigna sem Húsnæðisstofnun réðist í að byggja fyrir hönd sparandans. Um þessar tillögur sköpuðust töluverðar umræður hér í hv. deild og voru þm. almennt sammála um að það fólk sem með lögum er skyldugt til þess að spara eigi að fá eins hagstæð kjör ef ekki betri en gerist almennt í þjóðfélaginu. Það frv. sem hér er til umræðu stefnir að sama marki, en því miður er það ómarkvisst og má túlka á fleiri en einn veg, sérstaklega að því er varðar ávöxtun þess fjár sem leggja á inn til Húsnæðisstofnunar. Í mínum huga væri betra, eins og fram kemur raunar hjá hv. 7. þm. Reykv., að mæla um það skýrt í lögunum hvaða vextir skuli vera af þessu fé en ekki eins og kemur fram í frv. að ríkisstjórn Íslands tekur ákvörðun um vexti af innlánum á skyldusparnaðarreikningum hjá Byggingarsjóði ríkisins að fengnum tillögum Húsnæðisstofnunar og umsögn Seðlabankans. Þarna er verið að skapa bákn í kringum þessa ákvörðun. Eðlilegra hefði verið að það yrði bara ákveðið í lögunum að vextir af þessu fé skyldu ákveðnir miðað við einhverjar forsendur og síðan breytast eftir því sem forsendurnar breytast. Að ákveða þetta fyrir eitt ár er einnig mjög óeðlilegt þar sem vextir geta breyst mjög mikið á einu ári. Til rökstuðnings þessu má benda á að þarna er um að ræða lögbundinn sparnað og þegar með þeim hætti er verið að leggja álögur á ákveðinn hóp manna er það mjög eðlilegt að ríkisvaldið bjóði á móti ávöxtunarkjör sem eru ekki lakari en það sem gengur og gerist í þjóðfélaginu. Ég tel að þetta verði að koma skýrt fram og út frá þessari forsendu göngum við, þm. Borgarafl., í því frv. sem við lögðum fram og var til umræðu að mig minnir um miðjan febrúar. Það kom fram í máli hæstv. félmrh. að sú breyting sem varð á skattalögum núna um áramótin hafi verið til tekjutaps fyrir sparendur. Dreg ég það mjög í efa samt, þó svo að það sé nú ekki til rökstuðnings þessum kröfum sem hér eru né lagt fram hér, þar sem munurinn á innstreymi og útstreymi er samkvæmt upplýsingum Húsnæðisstofnunar mjög lítill og samkvæmt fyrri skattalögum er ekki hægt að draga frá lögbundinn skyldusparnað hjá þeim sem tóku hann síðan út á sama ári eða þá voru í þeim hópi manna sem átti þess kost að taka hann út. Ég hélt því fram við umræðu þess frv. sem nefnt var hér áðan, sem við þm. Borgarafl. lögðum fram, að það þurfi að gera róttækar breytingar varðandi þennan lið fjárheimtu Húsnæðisstofnunar á grundvelli þeirra talna sem liggja fyrir um þær tekjur sem Húsnæðisstofnun hefur af þessu fé. Það voru aðeins 85 millj. á síðasta ári sem fengust inn með þessum hætti og þess vegna vaknar sú spurning hvort þetta fyrirbrigði, sparnaður hjá ungu fólki, sé ekki úrelt tæki til sparnaðar. Það er ljóst að þegar þetta var sett á var miklu fleira ungt fólk úti á vinnumarkaðinum en nú er. Nú er meiri hluti ungs fólks á aldrinum 18–25 ára í skólum og viðurkennt hjá öllum að ekki er hægt að ætlast til þess að fólk sem er í skólum spari. Síðan er spurning um þann tilgang sem þetta á að þjóna fyrir þetta unga fólk og í mínum huga er eini hvatinn til þess að fólk hafi peninga þarna inni að það fái fullkomna ávöxtun eða það geti séð að þetta geti komið því til góða síðar meir. Þá má ekki byggja það þannig upp að þarna sé um lélega vexti að ræða heldur verður að sýna fram á að þarna séu einir bestu vextir sem fáist í þjóðfélaginu. Ég tel að mjög áríðandi sé að löggjöfin verði þannig og það komi skýrt fram í lögum að svo skuli vera. Ég held hins vegar að lögin, eins óg þau eru hér upp sett, þjóni ekki þessu markmiði. Þarna er verið að flækja einfaldan hlut um of, að það skuli vera ríkisstjórnin sem taki þessa ákvörðun en ekki að þetta skuli vera lögbundið eins og ég mundi telja eðlilegt. Það má líta á Húsnæðisstofnun í þessari merkingu eins og hér kemur fram sem innlánsstofnun og almennt er talið í þjóðfélaginu að innlánsstofnanir eigi að þjóna þeim sem leggur inn peninga hjá þeim, en þarna erum við komnir eiginlega í andstöðu við það. Þarna erum við að hugsa, með þessari lagasetningu, frekar um þann aðila sem nýtur góðs af þessu fé eða þann sem ráðstafar fénu. Það er ekki tekið mið af hagsmunum sparandans sem slíks. Ég minntist á það í máli mínu áðan að mér fyndist líka mjög eðlilegt að þessir vextir væru breytilegir en ekki tekin ákvörðun um þá einu sinni á ári. Ég vil spyrja hæstv. félmrh. hvaða rök séu fyrir því að taka ákvörðun aðeins einu sinni á ári í staðinn fyrir að hafa þetta bara eins og almennt gerist í þjóðfélaginu að vextir breytist eftir því hver verðbólgan er í hvert og eitt skipti. Ég sé ekki hvaða rök eru frekar fyrir því þarna að hafa vexti fasta heldur en annars staðar. Ég fagna því hins vegar að hæstv. félmrh. skuli leggja fram þetta frv. en bendi samt á að það hefði verið nægilegt að gera ýmsar breytingar á okkar frv. og hafa það sem umræðugrundvöll. Ég held að í þessu frv. sé ekki stigið spor í nógu rétta átt þótt vissulega sé það í áttina að það fé sem liggur inni hjá Byggingarsjóði eða Húsnæðisstofnun fái a.m.k. sæmileg kjör. Ég vonast eftir því að frv., eins og það frv. sem við lögðum fram, þm. Borgarafl., fái umræðu í hv. félmn. þar sem þessi mál verði rædd og niðurstaðan verði a.m.k. sú að þetta fólk fái þá ávöxtun sem við þm. viljum að það fái.



Herra forseti. Skyldusparnaður ungs fólks á aldrinum 16–25 ára, er ekki hefur formlega undanþágu skv. 74. gr. laga um Húsnæðisstofnun ríkisins, er skylt að leggja til hliðar 15% af tekjum sínum. Atvinnurekendum er falið að halda eftir af tekjum þessa fólks og skila til Byggingarsjóðs ríkisins. Ég held að í mörgum tilfellum sé þessu ábótavant, atvinnurekendur skili seint, það sé ekki nógu gott eftirlit haft með þessum skilum atvinnurekenda og þar með tapast vextir og verðbætur og unga fólkið fær ekki það sem því ber. Þetta unga fólk hefur ekki miklar tekjur og reynir því allt til þess að komast undan því að tekinn sé skyldusparnaður af því. Ef yfirlit væru send út frá Byggingarstofnun ríkisins mánaðarlega og greiddir væru hæstu vextir á hverjum tíma ásamt verðtryggingu sæi þetta unga fólk einhvern árangur af sínum sparnaði. Eins og þetta er í dag eru send út yfirlit yfir skyldusparnað einu sinni eða tvisvar á ári. Mikil ásókn er í að fá skyldusparnað greiddan út hjá þeim hópum sem hafa rétt til þess, einkum námsmönnum. Það hefur lítinn tilgang að safna sparifé hjá Byggingarsjóði ríkisins eins og skyldusparnaður ungs fólks hefur verið. Námsmenn sækja yfirleitt sinn skyldusparnað eftir ár hvert. Lagt hefur verið fram frv. til laga um breyt. á lögum nr. 60/1984, um Húsnæðisstofnun ríkisins, á þskj. 581. Flm. eru þm. Borgarafl. Júlíus Sólnes og Guðmundur Ágústsson. Ef helmingur þess fjár sem rann til Byggingarsjóðs ríkisins vegna skyldusparnaðar árið 1987, 560 millj. kr., hefði verið notaður til þess að byggja hentugar leigu- eða eignaríbúðir fyrir ungt fólk hefði mátt byggja og ráðstafa allt að 150–170 íbúðum. Árin 1982–1987 hefði mátt byggja tæplega 1000 íbúðir fyrir ungt fólk með þessum hætti. Stórt skref hefði verið stigið til þess að leysa húsnæðisvanda ungs fólks með þessu. Við verðum að viðurkenna að lögin um skyldusparnað hafa ekki náð tilgangi sínum og tel ég ákaflega hæpið að eftir 26 ára aldur hafi fólk áhuga á að ávaxta fé sitt áfram hjá Byggingarsjóði ríkisins þegar allt er gert í dag, jafnvel sparimerkjagiftingar, til þess að ná út skyldusparnaðinum. Þess vegna verður að bæta ávöxtun skyldusparnaðar frá því sem er í dag og greiða þessu fólki hæstu vexti á hverjum tíma ásamt verðtryggingu.



Herra forseti. Út af orðum hv. síðasta ræðumanns, þar sem hún kom inn á að töluvert vantaði upp á að eftirlit með skilum á skyldusparnaði frá atvinnurekendum væri eins og skyldi, var vissulega ástæða til þess að hafa af því áhyggjur. Þau voru ekki sem skyldi, en ég tel að þarna hafi verið verulega úr bætt og samkvæmt upplýsingum sem ég hef frá veðdeildinni er þetta nú í miklu betra horfi. Í fyrsta lagi er það vegna þess að sl. haust fékk veðdeildin ýmis gögn sem ekki voru áður fyrir hendi, t.d. frá ríkisskattstjóraembættinu sem veitti upplýsingar um launagreiðslur atvinnurekenda. Með tilkomu staðgreiðslukerfis skatta verður líka um betri skil að ræða og enn fremur er nú farið að nota fullkomnara tölvukerfi til að fylgjast með þessu. Ég vænti þess því að það sem hv. þm. benti á sé í betra horfi en áður var. Það var vissulega ástæða til þess að benda á þetta en ég vænti þess að þetta hafi lagast. Varðandi ummæli hv. þm. Svavars Gestssonar þar sem hann benti á það sem fram kemur í grg., hver frádráttur af skyldusparnaði var á árinu 1986 og hverju tekjutap ríkissjóðs vegna þessa liðar hafi numið á sl. ári, er þetta mat fengið frá ríkisskattstjóraembættinu. Ég hef ekki skoðað það sérstaklega sem slíkt, en ég vænti þess að þetta sé rétt sem fram kemur. Hv. þm. Svavar Gestsson og einnig hv. 11. þm. Reykv. Guðmundur Ágústsson bentu á það að ekki væri um fasta viðmiðun að ræða í frv. að því er varðar ávöxtunarkjörin og mér fannst þeir gagnrýna það að það væri ríkisstjórnin sem ætti að ákveða vexti að fengnum tillögum húsnæðismálastjórnar. Það voru vissulega ýmsar leiðir kannaðar í þessu efni, en þetta varð niðurstaðan, bæði eftir umfjöllun málsins í þeirri nefnd sem hafði það til skoðunar og eins eftir umfjöllun málsins í húsnæðismálastjórn. Þetta er sami háttur og hafður er á að því er varðar ákvörðun um vexti af lánum Byggingarsjóðs ríkisins og fram kemur í húsnæðislöggjöfinni. Ég sé út af fyrir sig ekki ástæðu til þess að vantreysta húsnæðismálastjórn í þessu efni, en ríkisstjórnin á að fá tillögu frá henni um þetta. Í húsnæðismálastjórn eru fulltrúar aðila vinnumarkaðarins og fulltrúar stjórnmálaflokkanna eiga þar líka sæti þannig að ég sé út af fyrir sig ekki ástæðu til að vantreysta þeim í þessu efni. Að því er varðar spurninguna um það hvort eðlilegra hefði verið að hafa þarna neglda niður í frv. nákvæma viðmiðun, þá var það vissulega álitamál sem líka var til umfjöllunar í nefndinni, en þetta var niðurstaðan. Það var talið að með þessum hætti fengist betra svigrúm til þess að breyta ávöxtunarkjörum ef aðstæður breyttust og auðveldara væri að gera slíkt með reglugerðarbreytingu en að þurfa að leggja það fyrir þingið í hvert skipti ef aðstæður breyttust. Það var ástæðan til þess að þetta var niðurstaðan eins og hún var lögð fyrir þingið. Í sjálfu sér er mér ekkert fast í hendi í því efni hvor leiðin er farin. Ég tel þó skynsamlegra að hafa þennan háttinn á, en nefndin, sem fær þetta mál til umfjöllunar, mun sjálfsagt vega og meta báða þessa kosti sem vissulega eru þarna fyrir hendi. Hv. þm. Svavar Gestsson spurðist einnig fyrir um störf nefndar sem ég hef skipað til þess að skoða hvaða valkostir eru fyrir hendi við endurskipulagningu á húsnæðiskerfinu. Þessi nefnd hefur starfað um nokkurra vikna skeið, frá því í byrjun febrúar ef ég man nákvæmlega rétt, og hún mun skila af sér innan viku að mér er tjáð. Ég held að allir séu orðnir sammála um það að nauðsynlegt sé að endurskipuleggja húsnæðislánakerfið og því mun verða flýtt eftir föngum. Þar geta vissulega komið upp ýmsir valkostir sem þarf að skoða í þessu efni og líka hvernig tengingin verður við núverandi kerfi ef fara á yfir í nýtt kerfi. Þar koma því vissulega mörg vandamál upp, en ég taldi nauðsynlegt að hafa þessa vinnu með þeim hætti sem ég hef gert, að þessi nefnd fengi það verkefni að leggja til valkosti í þessu efni, vinna útreikninga sem þurfa að liggja til grundvallar og síðan þurfa að sjálfsögðu aðilar vinnumarkaðarins að koma að þessu verkefni. Skýrsla þessarar nefndar mun væntanlega liggja fyrir innan viku tíma. Þá verður væntanlega strax farið í það að fá aðila vinnumarkaðarins í nefnd til þess að fjalla frekar um þetta mál og ég stefni að því að leggja fram frv. varðandi endurskipulagningu á húsnæðiskerfinu á næsta þingi.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir þær upplýsingar sem fram komu. Samkvæmt þeim er það ætlun hennar að skýrsla um húsnæðiskerfið verði tilbúin innan viku. Í dag er þriðjudagurinn 15. mars og við gerum þá ráð fyrir að sjá þessa skýrslu um endurskoðun strax eftir helgina. Hæstv. ráðherra skýrði einnig frá því að hún mundi leita til aðila vinnumarkaðarins með þetta plagg. Ég tel að það sé auðvitað sjálfsagður hlutur að það verði ekki einasta aðilar vinnumarkaðarins sem þarna komi við sögu, heldur líka stjórnarandstaðan á Alþingi og vil spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hún hafi nokkuð á móti því að stjórnarandstöðuflokkarnir fái aðgang að þessari skýrslu strax og hún liggur fyrir. Hér er um að ræða mál sem eðlilegt er að allir flokkar komi að. Ég bendi á það að á síðasta kjörtímabili áttum við um það mjög gott samstarf, þm. Alþb., Alþfl. og Samtaka um kvennalista, að knýja á um skipun milliþinganefndar í húsnæðismálum. Sú nefnd gekk ekki frá málum með þeim hætti sem við hefðum talið æskilegt eins og kunnugt er. M.a. tók hún ekki á félagslega húsnæðiskerfinu sem er þó það brýnasta að mínu mati. Við vorum þá sammála um það öll, fulltrúar þessara þriggja flokka, að rétt væri að stjórnarandstaðan væri aðili að málinu. Það er því í samræmi við það þegar ég inni hæstv. ráðherra eftir því hvort stjórnarandstaðan fái ekki að koma að þessu máli með þeim hætti sem eðlilegan verður að telja. Um frv. að öðru leyti og svör hæstv. ráðherra ætta ég engu við að bæta, aðeins að segja það að auðvitað fær félmn. málið til meðferðar og gerir hún þá kannski einhverjar breytingar á því. Við ráðum auðvitað engu um það sem erum þar úr stjórnarandstöðunni. Stjórnarliðið kemur sér sjálfsagt saman um hlutina þar eins og kemur rétt aðeins fyrir hjá þeim. Ég tek fram að lokum, herra forseti, að ég tel aðstaðan í húsnæðismálunum sé svo alvarleg, biðlistarnir svo hrikalegir, óvissan svo erfið fyrir fólkið, að það sé ekki hægt að ljúka þessu þingi án þess að tekið verði á þessum húsnæðismálum í heild. Ég tel þess vegna að það sé of seint að taka á þessu máli í haust, það eigi að gera það strax á þessu þingi og afgreiða lög um nýtt og brúklegt húsnæðislánakerfi og þó sérstaklega félagslega íbúðabyggingakerfið, á þessu þingi. Ef tillaga liggur fyrir frá nefnd um endurskoðun húsnæðislánakerfisins nú eftir nokkra daga ætti okkur ekki að vera neitt að vanbúnaði að setja niður í vetur lög um nýtt húsnæðislánakerfi. Þess vegna lýsi ég því yfir, jafnframt því sem ég fer fram á að fá aðgang að þessum skýrslum, að það er mín skoðun að það hljóti að vera algjörlega fráleitt, miðað við það alvarlega ástand sem er á þúsundum heimila í húsnæðismálum, að þessu þingi verði slitið án þess að á þessum málum verði tekið. Frv. af því tagi sem hér er til meðferðar og snertir einn þátt þessara mála, skyldusparnaðinn, annað frv. hinn daginn, hitt frv. þriðja daginn, breytir í rauninni svo sáralitlu. Þetta er stórfelldur alvarlegur vandi og þetta þing hefur ekkert betra við sinn tíma að gera en að ganga frá endurskoðun á þessum málum í heild, herra forseti.



Herra forseti. Ég tek undir orð hv. 7. þm. Reykv. að ég held að það sem er mest aðkallandi í þjóðfélaginu núna fyrir hinn almenna borgara sé nýtt húsnæðislánakerfi. Það kerfi sem við búum nú við er algerlega hrunið og þær lækningar sem hafa verið gerðar á því eru eins og að stoppa í lítið gat á margslitnum sokki. Það er ábyrgðarhluti að búa við svona kerfi og gera ekki neitt að segja má. Við þm. Borgarafl. höfum lagt fram mjög veigamiklar og, að ég tel, góðar tillögur í húsnæðismálum. Annars vegar, eins og kom fram í fyrri ræðu minni, um húsnæðislánastofnanir eða húsbanka og hins vegar um breytingar á núverandi kerfi er segja má að endurskoði allt húsnæðislánakerfið. Hugsunin var sú að endurskoðunin hafi í för með sér að ungt fólk og þeir sem eiga við félagsleg vandamál að stríða að einhverju leyti og láglaunafólk fái lán frá húsnæðismálastofnun en þeir sem betur eru settir taki lán í gegnum húsbanka. Ég held að þetta kerfi, sem við höfum svo margoft lýst, sé eina lausnin sem sjáanleg er í dag, enda er það tekið upp að fyrirmynd nágrannaþjóðanna og hefur gefist mjög vel, bæði í Danmörku, Svíþjóð og svo Vestur-Þýskalandi, þar sem þetta er upphaflega upprunnið, frá tíð Péturs mikla. Mig langar að einu leyti að spyrja hæstv. félmrh. út í frv. sem hér liggur frammi sem ég gleymdi því miður að minnast á áðan, þ.e. um reglugerð sem á að setja um skyldusparnað, hvað felast eigi í þeirri reglugerð og hvort þar eigi aðeins að tala um vaxtaprósentuna sem á að vera á þessum lánum eða hvort eigi að fara eitthvað nánar út í hluti. Ég skildi ekki almennilega hvað átti að setja í reglugerð þegar ég renndi yfir þessa lagagrein. Ég ítreka það hins vegar, sem ég sagði áðan og fram hefur komið í máli hv. 7. þm. Reykv., að ég held að tíma okkar þm. væri mjög vel varið lægi hér fyrir frv. frá ríkisstjórninni eða þá það frv. sem ég talaði um áðan, frá Borgarafl., og við mundum bara taka okkur saman, samstillt átak frá öllum flokkum, og búa til nýtt húsnæðislánakerfi. Ég veit að hæstv. félmrh. hefur mikinn áhuga á að endurskipuleggja þetta kerfi, en því miður bólar mjög lítið á því að heilsteyptar tillögur hafi verið lagðar fyrir enda þótt hún hafi á undanförnum árum talað mikið um að breyta þurfi þessu kerfi. Ég þakka að lokum hæstv. félmrh. fyrir þau svör sem við þm. Borgarafl. fengum við þeim ábendingum sem við ræddum um. Ég vonast eftir því að þetta mál sem hér er aðallega til umræðu verði samþykkt fyrir hlé.



Herra forseti. Ég get vissulega tekið undir það, sem fram kom hjá tveimur hv. síðustu ræðumönnum, að vandinn í húsnæðismálum er mjög mikill og það er, eins og hv. síðasti ræðumaður orðaði það, "ábyrgðarhluti að gera ekki neitt" en ég get samt ekki tekið undir það að ég hafi ekkert verið að aðhafast í húsnæðismálunum frá því ég kom í stól félmrh. Það hefur verið unnið mjög mikið að þessu máli í félmrn. á undanförnum mánuðum og kannski hefur ekkert mál í ráðuneytinu fengið eins mikla umfjöllun og ekki verið lögð eins mikil vinna og tími í neitt mál eins og þetta, húsnæðismálin. Það frv. sem var lagt fram á haustdögunum tók vissulega miklu lengri tíma en efni stóðu til hér í þinginu og í raun tafði það að hægt væri að hefja þá heildarendurskoðun á húsnæðiskerfinu og endurskipulagningu sem ég ætlaði að fara út í miklu fyrr en raun varð á, en á því eru þær skýringar sem ég hér nefndi. Hv. þm. Svavar Gestsson veit það mætavel að svo umfangsmikið verkefni eins og heildarendurskipulagning á húsnæðislánakerfinu og á svo til nýrri löggjöf um húsnæðismál, frá því 1986, er bæði umfangsmikil, erfið, flókin og viðkvæm. Það eru margir aðilar sem þurfa að koma að þessum málum og það eru margir aðilar sem ná þarf samkomulagi við að því er varðar endurskipulagninguna á húsnæðislöggjöfinni. Ég bendi líka hv. þm. á það að það er alveg ljóst, og það vita hv. þm., að fjármagninu fyrir árið 1988 hefur þegar verið ráðstafað. En auðvitað er betra því fyrr sem við getum farið út í endurskipulagningu og nýtt húsnæðislánakerfi. Ég held þó engu að síður að frv. sem var samþykkt hér fyrir jólin hafi verið nauðsynlegt. Það skapar okkur nauðsynlegt svigrúm til þess að fara fyrr út í nýtt húsnæðislánakerfi vegna þess að ella er ljóst að við hefðum bundið fjármagn húsnæðislánakerfisins kannski þrjú ár fram í tímann á mjög stuttum tíma, en þó það frv. hafi ekki verið stórt sem lagt var fram á haustdögunum gerir það þó það að verkum að við getum farið fyrr út í nýtt húsnæðislánakerfi. Að því er varðar þá vinnu sem nú er í gangi er náttúrlega ljóst að þessi nefnd hefur ekki starfað mjög lengi og hún hefur mikið verk með höndum sem er undirbúningur að þessu verki og ekki óeðlilegt þó að hún hafi tekið sér þarna fimm eða sex vikur í þetta verkefni. Þegar sú skýrsla liggur fyrir er auðvitað sjálfsagt að stjórnarandstaðan fái hana í hendur eins og stjórnarflokkarnir og aðilar vinnumarkaðarins og kynni sér efni hennar. Eftir því sem ég hef séð í fyrstu drögum að þessu kemur þarna ýmislegt fróðlegt fram sem mun gagnast mjög við þá vinnu sem nú fer í gang í þessu efni. En ég er ekki svo bjartsýn að ætla að það geti náðst það samkomulag við þá aðila sem þarf að ná samkomulagi við í þessu efni til þess að það fái framgang þann stutta tíma sem eftir lifir af þessu þingi. Skýrslan, þegar hún liggur fyrir, mun verða send stjórnarandstöðunni jafnt sem stjórnarflokkunum. Að því er varðar spurningu hv. síðasta ræðumanns kemur fram í frvgr. að það eigi að setja nánari ákvæði um vaxtakjörin í reglugerð. Það sem við er átt er auðvitað það að þarna er ekki um fasta viðmiðun að ræða eins og hér var bent á, þannig að sú viðmiðun sem verður notuð á hverjum tíma, sem gæti þá breyst, yrði sett í reglugerðina. Það komu fram hugmyndir t.d. um það að ávöxtun gæti hækkað eftir því sem skyldusparnaður lægi lengur óhreyfður inni á reikningi. Það gæti verið ein hugmynd t.d. sem kæmi til skoðunar og yrði þá sett í reglugerð. Það var óhjákvæmilegt að hafa reglugerðarákvæði miðað við það að gengið var frá frv. með þeim hætti sem hér er gert.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir þá yfirlýsingu sem hún gaf áðan um að allir flokkar í þinginu fái aðgang að niðurstöðum þeirrar nefndar sem hún skipaði fyrir fáeinum vikum og er undir forustu hv. þm. Kjartans Jóhannssonar. Ég tel að það sé mikilvægt að stjórnarandstöðuflokkarnir fái aðild að þessu máli, allir flokkar hér í þinginu. Ég held að það sé kannski ekki síst nauðsynlegt vegna þess að við höfum náttúrlega orðið vör við að stjórnarsamstarfið hefur verið hæstv. félmrh. mjög erfitt og mótdrægt. Tafir á málum hennar hér í þinginu hafa ekki stafað af því að stjórnarandstaðan hafi lagst gegn málum. Ég minni á að frv. sem fór hér í gegn í haust um Húsnæðisstofnun ríkisins fór í gegnum þessa deild á einum degi eða tveimur. Stjórnarandstöðuflokkar hafa ekki tafið fyrir málum eins og kaupleigufrv. Það er bersýnilega mjög erfið sambúð í ríkisstjórninni að því er varðar þessi húsnæðismál. Ég er ekki í nokkrum vafa um það að hæstv. félmrh. vinnur vel og hún leggur sig alla fram. En það gerir auðvitað enga stoð nema í kringum hana sé sterkur pólitískur vilji til þess að koma málum fram. Manni hefur sýnst að þann vilja skorti tilfinnanlega í báðum samstarfsflokkum hæstv. ráðherra og sömuleiðis reyndar í Alþfl. eins og fram kom þegar framlag til Byggingarsjóðs ríkisins var skorið niður um 100 milljónir um daginn. Ég sem sagt tek það fram að ég tel að það sé ánægjulegt að stjórnarandstaðan og flokkarnir hér í þinginu fái aðgang að þessari skýrslu. Ég endurtek það hins vegar að engin ástæða er til að ljúka þessu þingi hér í vetur án þess að taka á húsnæðismálunum í heild. Hæstv. ráðherra tók það fram að stuttur tími væri eftir af þessu þingi. Ég vil segja við hæstv. ráðherra og hæstv. forseta að það liggur ekkert fyrir um það hvort stuttur eða langur tími er eftir af þessu þingi og við skulum bara hafa hann langan ef það er nauðsynlegt til þess að taka á húsnæðismálunum.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á sveitarstjórnarlögum nr. 8/1986. Á árinu 1986 samþykkti Alþingi ný sveitarstjórnarlög nr. 8/1986. Í þessum lögum er að finna mörg nýmæli, þar á meðal ákvæði 2. mgr. 10. gr. sent hljóðar svo, með leyfi forseta: "Í kaupstöðum nefnist sveitarstjórn bæjarstjórn, framkvæmdastjóri sveitarfélagsins bæjarstjóri og byggðarráð sveitarstjórnar bæjarráð. Sama gildir í hreppum þar sem meiri hluti íbúanna býr í þéttbýli og íbúafjöldi hefur náð a.m.k. 1000 í þrjú ár samfellt og svo er kveðið á um í samþykkt um stjórn sveitarfélagsins. Nefnist þá sveitarfélagið bær." Félmrn. hefur þegar staðfest fimm samþykktir sveitarfélaga sem nefnast bæir á grundvelli ofangreinds ákvæðis. Vegna þessa orðalags í lögunum þar sem sagt er "nefnist þá sveitarfélagið bær" hafa komið fram efasemdir og óvissa ríkt hjá ofannefndum sveitarfélögum, þ.e. bæjum, hvaða réttindi og skyldur fylgja í kjölfar breytinga á heiti sveitarfélagsins og þá fyrst og fremst gagnvart sérlögum. Þó að réttarstaða allra sveitarfélaga, hreppa, bæja og kaupstaða sé með fáeinum undantekningum hin sama samkvæmt gildandi sveitarstjórnarlögum er í ýmsum sérlögum gerður greinarmunur á hreppum annars vegar og kaupstöðum hins vegar. Því hefur sú spurning risið hvort slík ákvæði gildi um hina nýju bæi eða ekki. Tilgangur nýmælisins í 2. mgr. 10. gr. sveitarstjórnarlaga nr. 8/1986 var að sérstök löggjöf um kaupstaðarréttindi einstakra sveitarfélaga yrði þar með óþörf, eins og segir í athugasemdum með því frv., en ekki sá að réttarstaða þeirra sveitarfélaga sem fengið hafa eða fá munu bæjarréttindi skv. 2. mgr. 10. gr. yrði önnur og síðri en þeirra kaupstaða sem slík réttindi öðluðust fyrir gildistöku sveitarstjórnarlaga nr. 8/1986. Þar sem þessi tilgangur kemur ekki fram á ótvíræðan hátt í sjálfum lagatextanum þykir nauðsynlegt að leggja fram þetta frv. til að taka af öll tvímæli í þessum efnum. Samkvæmt frv. skal sveitarstjórn ákveða í samþykkt um stjórn sveitarfélags hvort það skuli nefnast bær eða kaupstaður. Þessi tvö heiti eru því hér með lögð að jöfnu. Félmrn. hafa borist óskir frá bæjarstjórnum ýmissa kaupstaða um að mega nota meira orðið bær í stað kaupstaður í heiti sveitarfélagsins. Má þar nefna Akureyri, Ólafsfjörð, Vestmannaeyjar. Frá bæjarstjórn Garðakaupstaðar hefur borist formlegt erindi þess efnis að ráðuneytið beiti sér fyrir breytingu á 1. gr. laga nr. 83/1975, um kaupstaðarréttindi til handa Garðahreppi á þann veg að heiti sveitarfélagsins verði framvegis Garðabær en ekki Garðakaupstaður eins og ákvæði síðast greindra laga mæla fyrir um. Að athuguðu máli hefur ráðuneytið komist að þeirri niðurstöðu að með því að leggja til breytingu á 2. mgr. 10. gr. sveitarstjórnarlaga, þá opnist leið fyrir allar sveitarstjórnir sem uppfylla skilyrði ákvæðisins um lágmarksfjölda að ákveða sjálfar í samþykktum stjórnar sveitarfélagsins hvort orðið þær nota um heiti sveitarfélagsins, þ.e. kaupstaður eða bær. Réttarstaða allra kaupstaða og bæja mundi því ótvírætt með þessari lagabreytingu verða sú sama og gildir það jafnt um þá kaupstaði sem slík réttindi fengu með sérstökum lögum og urðu þá bæir og um þá sem slíka nafngift hafa fengið á grundvelli 2. mgr. 10. gr. sveitarstjórnarlaga. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Á þskj. 634 höfum við þm. Alþb. hér í deildinni lagt fram frv. til laga um breyting á lögum um almannatryggingar. Lagt er til að 5. gr. laganna orðist svo: "Tryggingaráð skipa sjö menn. Sameinað Alþingi kýs á fyrsta þingi eftir hverjar almennar alþingiskosningar fimm menn í tryggingaráð og fimm til vara. Þá skulu Öryrkjabandalag Íslands og Landssamtökin Þroskahjálp tilnefna einn fulltrúa í ráðið sameiginlega og Öldrunarráð Íslands einn fulltrúa. Samtökin tilnefna varamenn á sama hátt. Ráðherra skipar formann og varaformann úr hópi aðalmanna. Ráðherra ákveður þóknun tryggingaráðs." Í grg. með frv. segir, með leyfi forseta: "Frv. svipaðs efnis var flutt á síðasta löggjafarþingi en varð eigi útrætt. Flm. var Helgi Seljan. Frv. þetta gerði ráð fyrir tveimur viðbótarfulltrúum í tryggingaráði frá Landssamtökunum Þroskahjálp og Öryrkjabandalagi Íslands og skyldu þeir jafngildir þeim fimm fulltrúum sem Alþingi kýs í tryggingaráð. Efri deild afgreiddi frv. frá sér á þann veg að fulltrúar þessara samtaka skyldu eiga aðild að tryggingaráði sem áheyrnarfulltrúar með málfrelsi og tillögurétti. En í neðri deild var málið aðeins afgreitt til nefndar sem aldrei skilaði áliti. Nú er sú breyting gerð frá upphaflegu frv. að Þroskahjálp og Öryrkjabandalagið tilnefni sameiginlega einn fulltrúa og Öldrunarráð Íslands annan. Með tilliti til vaxandi og náins samstarfs milli Þroskahjálpar og Öryrkjabandalagsins, sem m.a. felst í samstarfshópi þeirra og sameiginlegri félagslegri framkvæmdaáætlun, þykir rétt að gera nú ráð fyrir einum fulltrúa í tryggingaráð frá þessum samtökum og að þau tilnefni hann sameiginlega. Til að koma svo til móts við, að mörgu leyti réttláta, gagnrýni á frv. í fyrra, þar sem ekki var gert ráð fyrir fulltrúa aldraðra í ráðinu, þykir rétt að Öldrunarráð Íslands tilnefni fulltrúa sem eins konar samnefnara fyrir aldraða. Að öðru leyti vísast til grg. með frv. frá í fyrra þar sem segir: "Hér er gerð sú tillaga um skipan tryggingaráðs að til viðbótar hinum fimm þingkjörnu fulltrúum, sem þar sitja nú, komi tveir fulltrúar jafnréttháir, þ.e. frá Öryrkjabandalagi Íslands og Landssamtökunum Þroskahjálp. Flm. hefur einnig hugleitt þann möguleika að fulltrúi aldraðra yrði í ráðinu einnig, en vandséð er hvaða aðili gæti tilnefnt fulltrúa þeirra í ráðið. Sé það unnt er um sjálfsagðan hlut að ræða sem ber að athuga í þeirri nefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar. Tryggingastofnun ríkisins er viðamikil og á hennar vegum fer fram víðfeðm og um leið vandasöm starfsemi. Gleggst sést þetta af frv. til fjárlaga fyrir næsta ár þar sem gert er ráð fyrir að útgjöld stofnunarinnar nemi nálægt 10 milljörðum kr., eða u.þ.b. 25% ríkisútgjalda. Lífeyristryggingar eru þar upp á um 5,7 milljarða kr. og sjúkratryggingar nema tæpum 3,9 milljörðum kr. Hér er um málaflokk að ræða sem vissulega þarf og á að fá mikið fjármagn til skipta. Elli- og örorkulífeyrir er nú hvergi nærri því sem vera þyrfti til þess að allir fái þar unandi hlut. Sama er að segja um sjúkradagpeninga og svo mætti lengi telja. Á borð þessarar stofnunar koma fjöldamörg verkefni til umfjöllunar og úrskurðar og oft mjög vandmeðfarin. Flm. fullyrðir að embættismenn þessarar stofnunar leggi sig mjög í líma við að leysa úr málum og veita sem sanngjarnasta úrlausn. Gagnrýni á ýmislegt, sem þar mætti enn betur fara, á eflaust vissan rétt á sér, enda undarlegt ef svo væri ekki með hliðsjón af þeim fjölmörgu vafaatriðum sem þar er kveðinn upp úrskurður um. Æðsta ráð þessarar stofnunar er tryggingaráð sem m.a. setur reglur um fjölmargt á grundvelli laganna um almannatryggingar. Þangað er ýmsu því vísað sem málsaðilum þykir ekki hafa fengist viðunandi úrlausn á, auk þess sem tryggingaráð fer með yfirstjórn stofnunarinnar og hefur æðsta vald við helstu ákvarðanir. Hér er ekki lögð til breyting á kjöri fimm fulltrúa í tryggingaráð á Alþingi og allra síst er hér verið að kasta nokkurri rýrð á þá ágætu fulltrúa sem þar sitja og hafa setið eða þeim vantreyst til góðra verka. Hins vegar eru flest vandasömustu úrlausnarefnin, álitaefnin, á þann veg að þau snerta þá aðila beint og óbeint sem lagt er til að eigi fulltrúa til viðbótar í tryggingaráði. Flm. telur það því bæði eðlilegt og sanngjarnt að þessi samtök eða fulltrúar þeirra setjist þarna inn til ákvörðunar ásamt þeim þingkjörnu fulltrúum sem fyrir eru. Eflaust mun því haldið fram að hér komi þeir aðilar að málum sem eiga of ríkra hagsmuna að gæta fyrir umbjóðendur sína til að geta tekið hlutlausar ákvarðanir. Hitt vegur þó þyngra að mati flm. að hér munu koma að verki nákunnugir aðilar, fólk sem veit hvar skórinn helst kreppir og sem einnig getur eytt óþarfa misskilningi og tortryggni milli einstaklinga og hópa annars vegar og stofnunarinnar hins vegar. Í stjórnarnefnd um málefni fatlaðra, sem úthlutar talsverðu fjármagni og kveður upp erfiða og vandasama úrskurði oft á tíðum, eiga fulltrúar þessara samtaka verðugan og réttmætan sess og ekki hefur heyrst um neina hagsmunaárekstra þar, miklu frekar telur flm. að þetta fyrirkomulag á skipun stjórnarnefndar hafi til heilla orðið og mælir þar af nokkurri reynslu. Flm. telur einsýnt að á það verði látið reyna á Alþingi hver vilji þess er varðandi tryggingaráð, ekki síst með tilliti til farsællar reynslu af starfi stjórnarnefndar um málefni fatlaðra þar sem fulltrúar fatlaðra ráða svo mjög um mótun alla sem og ákvarðanatöku. Lögin um málefni fatlaðra eru ung og þar þótti Alþingi nauðsyn til bera að hagsmunaaðilar kæmu ríkulega inn í myndina varðandi alla stjórn. Á þessum mikilvæga og víðfeðma vettvangi eru ekki síðri ástæður fyrir því að fulltrúar þessara þýðingarmiklu og öflugu samtaka komi að málum til heilla jafnt fyrir stofnunina sjálfa sem og umbjóðendur samtakanna. Því er frv. þetta flutt." Við þessa ítarlegu grg. Helga Seljans við frv. það reynslu í mörgum þeim málefnum sem þangað koma til umfjöllunar. Þannig væri hægt að taka til hverja einustu nefnd á Alþingi. Við gætum auðvitað með því að kynna okkur mál öðlast ákveðna þekkingu, en reynsluna öðlumst við ekki nema sem beinir þátttakendur. Það getur reynst þeim erfitt sem alla tíð hefur lifað við góð efni og getað látið eftir sér allt sem hugurinn girnist að reyna að setja sig í spor þess fátæka jafnvel þó viljinn sé fyrir hendi. En þó hlýtur að vera enn erfiðara að setja sig í spor þeirra sem búa við örorku eða skerta starfsgetu af öðrum ástæðum. Það verðum við þó að gera því að það erum við hér á hv. Alþingi og þeir fulltrúar sem við skipum sem höfum lífskjör þessa fólks í höndum okkar og þar höfum við ekki alltaf staðið okkur sem skyldi. Eða er nokkur hér sem getur af sannfæringu sagt að ákvörðun um grunnlífeyri þessa fólks, sem í dag er um 8500 kr., sé réttlát og að tekið hafi verið mið af aðstæðum sem þjóðfélagið býr þessum þegnum sínum? Eða sýnist einhverjum að við höfum munað eftir þessu fólki þegar þetta hús sem við vinnum í var tekið, endurbætt og lagað? Það kann einhver að hugsa að það hefði nú engu breytt um það hvers konar endurbætur voru gerðar á Alþingishúsinu hvort Öryrkjabandalagið, Þroskahjálp eða Öldrunarráð Íslands ættu fulltrúa í tryggingaráði. Það er rétt, en ég er aðeins að benda á að mikið vantar á að við munum eftir þessum hópum í daglegu starfi okkar og að ef fulltrúar þessara hópa ættu sæti hér hefði e.t.v. orðið að taka tillit til þeirra og þeirra vilja. Með samþykkt þessa frv., sem við þm. Alþb. í þessari deild höfum leyft okkur að flytja, gefst okkur færi á að tryggja að hluti þeirra ákvarðana, sem teknar verða í framtíðinni og varða þennan hóp þjóðfélagsþegna, sem hér er lagt til að eignist sína fulltrúa í tryggingaráði, verði byggðar á meiri réttsýni en verið hefur, teknar í samráði og fullri samvinnu við þá sem hlut eiga að máli. Helgi Seljan lauk grg. sinni fyrir ári síðan með orðum sem ég kýs að endurtaka hér og enda þessa tölu mína með: Lögin um málefni fatlaðra eru ung og þar þótti Alþingi nauðsyn til bera að hagsmunaaðilar kæmu ríkulega inn í myndina varðandi alla stjórnun. Á þessum mikilvæga vettvangi eru ekki síður ástæður fyrir því að fulltrúi þessara samtaka, svo og samtaka aldraðra, komi að málum til heilla jafnt fyrir stofnunina sjálfa sem og umbjóðendur samtakanna. Því er frv. þetta nú endurflutt. Að lokinni þessari umræðu óska ég eftir því að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.