Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það eru vissulega mikil og góð tíðindi, að frv. sem þetta skuli nú vera lagt fyrir Alþ. af ríkisstj. og að svo skuli horfa, að alger eining verði um málið á þessu þingi. Ég hef sérstaka ástæðu til þess að fagna þessum tíðindum. Það eru nú liðin 14 ár síðan ég bar fyrst fram frv. hér í þessari hv. d. um atvinnuleysistryggingar, sem í meginatriðum gekk í sömu átt og þetta frv., enda þótt nokkru lengra væri gengið og verkalýðssamtökunum gefnar á alla lund rýmri hendur um framkvæmdir. Um langt árabil hefur Sósfl. flutt þetta frv. á hverju einasta þingi og málið ekki fengið þær undirtektir, að það tækist að fá það afgreitt úr nefnd, og gekk svo ár eftir ár. En fylgi verkalýðsstéttarinnar við málið hefur sífellt farið vaxandi, og var nú svo komið, að verkalýðsstéttin stóð algerlega einhuga að baki þessu frv. Þetta var hennar mál, og eitt hennar mesta mál. Fá mál, sem Alþ. hefur fjallað um, hafa varðað verkalýðsstéttina meira, enda var svo komið, að flest verkalýðsfélög á landinu höfðu þaulrætt málið og skorað einróma á Alþ. að samþykkja það og einmitt í þeirri mynd, sem það var flutt af þm. Sósfl. Í fyrra náðist svo nýr áfangi í málinu, þar sem frv. var flutt sameiginlega af þm. Sósfl. og Alþfl. Það eru því mikil gleðitíðindi, að nú skuli allir viðurkenna, að hér sé um mikið og gott nauðsynjamál að ræða. Það er gleðilegt að heyra, að það skuli vera viðurkennt í stjórnarblöðunum, að hér sé verið að fara þá hyggilegu leið að safna á góðu árunum til vondu áranna. Það er gott, að það skuli viðurkennt, að slíkir sjóðir sem atvinnuleysistryggingasjóðir séu mikil nauðsyn fyrir efnahagslíf landsins og að með slíkri löggjöf skapist nýir fjárhagslegir möguleikar til þess að leggja í framkvæmdir til að tryggja atvinnuöryggi landsmanna. En það er hins vegar til lítils sóma fyrir stjórnarvöld og Alþingi, að það skyldi þurfa 14 ár frá því að frv. var fyrst borið fram þar til stjórn og Alþingi áttuðu sig á þessum einfalda og mikilvæga sannleika. Það er til lítils sóma fyrir þessa aðila, að það skyldi þurfa fimm vikna verkfall eða nokkru betur þó til þess, að hæstv. ríkisstj. og þeir, sem að henni standa, léðu máls á því að ganga að þeim kostum, að slík nauðsynjalöggjöf yrði sett. Það er hart, að atvinnuvegir landsins skuli þurfa að stöðvast vikum saman til þess að koma vitinu fyrir löggjafann í svo einföldu og sjálfsögðu máli. Það er þó ekki vegna þess, að þau rök, sem allir virðast nú sammála um, hafi ekki verið borin fram áður. Þing eftir þing höfum við sósialistar flutt þessi einföldu rök og hamrað á þeim, en alltaf höfum við talað fyrir daufum eyrum. Það þurfti sex vikna verkfall til þess, að ríkisstj. og Alþingi fengju þessi rök inn í höfuðið, og þó munu nú flestir játa, að við værum öðruvísi á vegi staddir, ef frv. hefði orðið að lögum fyrir 14 árum. Þá mundi hafa verið hægt að leggja í ýmsar stórmikilvægar framkvæmdir, sem í öll þessi ár hafa orðið að bíða. Það hefði verið hægt að hyggja fleiri verkamannabústaði. Húsnæðismál verkalýðsins hefðu ekki þurft að vera í því ófremdarástandi, sem þau eru nú. Það hefði verið hægt að leggja grundvöll að tryggara atvinnulífi á mörgum stöðum, sem hafa góða möguleika, en þar sem nú liggur við landauðn. Böl atvinnuleysisins hefði ekki orðið eins þungbært, og verkalýðsstéttin mundi búa við meira öryggi. Ef hún hefði slíkan bakhjarl sem sjóði, er numið gætu hundruðum milljóna kr., mundi hún ekki þurfa eins að kviða hverju skakkafalli í atvinnulífinu og eiga skort og allsleysi yfir höfði sér, eins og oft er raunin á. En þetta er ein og einhver hin ljósasta sönnun þess, hvílík höfuðnauðsyn það er fyrir þessa þjóð, að Alþingi verði skipað í meira samræmi við hagsmuni hins vinnandi fólks. Þetta frv. er í samræmi við það samkomulag, sem gert var milli deiluaðila í verkföllunum í vor, svo langt sem það samkomulag nær. Ég mun því ekki bera fram brtt. við þetta frv. Það ríður á því, að engin snurða hlaupi á þráðinn og að tryggt sé, að stranglega sé haldið sér við samkomulagið. En þetta þýðir hins vegar ekki, að ég sé ánægður með frv. í öllum greinum. Þvert á móti. Í ýmsum efnum tel ég, að það þyrfti mikilla lagfæringa við, og vona, að það verði endurbætt, þó að síðar verði. Ég tel það ekki galla á frv., að sjóðirnir skuli vera á sérreikningi hinna einstöku verkalýðsfélaga, heldur þvert á móti einn helzta kost þess. Með því einu móti er tryggt, að sjálf tryggingastarfsemin geti verið í höndum verkamanna sjálfra með fullkomlega lýðræðislegum hætti. Með því einu móti er hægt að haga framkvæmdum og fyrirkomulagi öllu í samræmi við hinar breytilegu aðstæður á hinum ýmsu stöðum og óskir verkamanna sjálfra, sem líka geta verið breytilegar í ýmsum félögum og á ýmsum stöðum. Tryggingar, sem ekki eru á valdi verkamannanna sjálfra og þeim eru skammtaðar ofan frá, geta verið hermdargjöf og valdið mikilli óánægju, sem oft getur verið á rökum reist, og ég tel því ekkert nauðsynlegra en að koma svo sem unnt er í veg fyrir misnotkun slíkra trygginga. Jöfnun milli staða og félaga er hægt að koma fyrir á annan og hagkvæmari hátt en þann, að það sé einn og óskiptur sjóður, en einnig sú jöfnun tel ég að eigi að vera sem mest í höndum verkamanna sjálfra. Í 19. gr. þessa frv. er einmitt gert ráð fyrir slíkri jöfnun, og ég tel, að við það megi vel una í bráð. síðar mætti finna leiðir til þess að efla heildarsjóðinn, sem nú er stofnfé trygginganna. Þetta atriði, að verkalýðsfélögin hvert um sig ráði sjóðum sínum, að því er til trygginganna tekur, er að þeirra dómi svo mikils háttar, að þau gerðu það beinlínis að skilyrði fyrir samningum. Annars vil ég taka það fram, að þegar margra ára atvinnuleysi ber að höndum, t.d. vegna langvinns aflabrests eða því um líks, þá er fjarri lagi, að þessir atvinnuleysissjóðir geti eða eigi að standa undir því. Til þess þarf sérstakar ráðstafanir. En hér hefði átt að ganga lengra. Þessir sjóðir eru eign verkalýðsfélaganna. Þeir eru hluti af samningsbundnu kaupi verkamanna. Þess vegna eiga verkalýðssamtökin að hafa öll umráð yfir sjóðunum, einnig því, hvernig þeir eru ávaxtaðir og hvernig þeim er varið að öðru leyti. Þessari kröfu mun verða haldið fram, þar til hún verður borin fram til sigurs. Ég tel það fráleitt fyrirkomulag, að tveir menn frá atvinnurekendasamtökunum skuli vera skipaðir í úthlutunarnefndina. Þetta er líka í ósamræmi við það, sem nefndin, sem frv. samdi, hafði hugsað sér, og er komið frá ríkisstj. Þarna höfum við enn hina frægu helmingaskiptareglu. Það er í alla staði óeðlilegt, að þeir, sem mest greiða til atvinnuleysistryggingasjóðanna, bær og ríki, skuli ekki eiga þarna fulltrúa, úr því að úthlutunin er ekki með öllu á vegum verkalýðssamtakanna. - Í annan stað er það óeðlilegt, að stjórn heildarsjóðsins skuli vera skipuð á þann veg, sem gert er ráð fyrir í 2. gr. frv. Þarna álít ég að hefði nægt að hafa þriggja manna stjórn, eins og líka upprunalega var gert ráð fyrir, þ.e.a.s. einn frá Alþýðusambandinn, einn frá vinnuveitendum og einn skipaður af ráðherra. Einnig þessi till. er frá ríkisstj. komin og líka með hliðsjón af helmingaskiptareglunni. Bótaupphæðirnar eru að mínum dómi allt of takmarkaðar í 18. gr. frv. Hámarkið er allt of lágt. Í því efni sem öðrum tel ég, að verkalýðsfélögin ættu að hafa sem allra frjálsastar hendur, og getur ekki verið nein hætta fyrir tryggingarnar fólgin í því. Fráleitt tel ég að miða bótaupphæðirnar við bætur almannatrygginganna. Þetta eru algerlega sjálfstæðar tryggingar og geta aldrei komið að fullum notum, meðan miðað er við þá hungurlús, sem bætur almannatrygginganna eru í flestum tilfellum eins og lögin eru nú. Eitt atriði virðist óljóst í frv. Þar, sem svo stendur á, að ekki eru verkalýðsfélög í bæjareða sveitarfélagi, en margir íbúanna hafa atvinnu sína utan sveitar, er spurningin: Hvaða sveitarfélag eða bæjarfélag á þá að greiða iðgjöld vegna þessara manna, sem vinna utan sveitar ? Er það heimilissveit eða sú sveit, þar sem vinnan er unnin? Mér virðist, að samkvæmt bókstaf frv. ætti það að vera það bæjar- eða sveitarfélag, þar sem atvinnan er rekin, þar sem atvinnureksturinn fer fram, enda væri það eðlilegt. Það er nú ekki viða, sem svona stendur á. Hér koma Kópavogur og Seltjarnarnes helzt til greina. Ef þetta yrði skilið á annan veg, gæti hér verið um þungar búsifjar að ræða fyrir þessi sveitarfélög. Þetta atriði þarf því að verða fullljóst og ótvirætt og nauðsynlegt, að n. athugi það og taki af öll tvímæli. Flestar af þessum mjög æskilegu lagfæringum, sem ég hef bent á, rúmast innan samkomulagsins, sem gert var í vor. Ef n. gæti orðið sammála um þær lagfæringar, sem enginn ágreiningur er um að séu í samræmi við samkomulagið, væri það vel, þá væri það mjög gott og gæti orðið til stórbóta á frv. Hins vegar mun ég sjálfur ekki bera fram brtt. við frv. af þeim ástæðum, sem ég hef áður nefnt. Til þess að ekki verði vaktir upp nýir örðugleikar, sem kynnu að torvelda framgang frv., er nauðsynlegt, að hægt sé að ná sem mestu samkomulagi um öll atriði. Og ég vænti þess, að aðrir hv. þm. hafi sömu afstöðu og ég í þessu efni.



Herra forseti. Svo vildi til, þegar þetta mál kom í n. í þessari hv. d., að ég gegndi þar störfum um stundarsakir fyrir hv. þm. Seyðf., sem var í utanlandsför, og þess vegna varð ég áskynja um ýmislegt varðandi aðdragandann að því, að þetta mál er lagt fram, og heyrnarvottur við umræður þær, sem fram fóru á milli hv. nefndarmanna, og tók raunar þátt í þeim líka, og með ýmsum fulltrúum þeim úr embættisstétt, sem hafa staðið að samningu þessa frumvarps. Nú er það þannig, eins og lýst hefur verið við umræðurnar í þessari hv. d., að hv. Nd. virðist hafa hleypt málinu fram hjá sér svo að segja óathuguðu og ekki leitazt við að fá þar fram skýringar né gagnrýni á neinu atriði af því, sem í frv. var, eins og það kom frá hæstv. stjórn, verður maður vist að segja, því að það mun vera flutt aðallega á vegum fjmrn. og samið af embættismönnum eða starfsmönnum ríkisins, án þess að til ráðuneytis hafi nokkrir þeirra manna verið kvaddir, sem eiga að búa undir þessum lögum að mestu, og þar á ég við t.d. skipafélögin, og mætti kannske nefna fleiri aðila, t.d. eins og afgreiðslumenn skipa og því um líkt, fyrir utan hina venjulegu borgara, sem eiga undir þessum lögum að búa. Það kom glöggt í ljós, þegar hv. fjhn. þessarar d. fór að ræða þetta mál, að hér er um að ræða stórkostlega breytingu á ýmsu sviði frá því, sem áður hefur verið, og meira að segja heill kafli, sem er alveg nýmæli í frv. og sjálfsagt nýmæli í tollalögum að sumu leyti, þó að víðar væri leitað en á landi hér. Þess vegna varð það að ráði, að fjhn. þessarar hv. d. leitaði álits skipafélaganna, sem þetta mál helzt snertir, þar vil ég nefna Eimskipafélagið og skipadeild Sambands íslenzkra samvinnufélaga og raunar einnig Skipaútgerð ríkisins, en engir þessara aðila höfðu nokkurt veður eða reyk af því, að í undirbúningi væri að setja þessar ýtarlegu reglur, sem frv. felur í sér, og hafa í för með sér á mörgu sviði aukin afskipti tollyfirvaldanna og aukinn kostnað fyrir þá, sem eiga við lögin að búa. Það kom og ljóst fram, elns og hér hefur verið lýst áður við umr. af hv. þm. Barð., að þó hann ekki læsi upp að öllu leyti innihald þeirra svarskrifa, sem hv. nefnd bárust frá þessum aðilum, sem ég nefndi, og tæki í viðbót frá Verzlunarráði Íslands og fleiri aðilum, Félagi íslenzkra stórkaupmanna og Sambandi smásöluverzlana, að margir þessara aðila og þó einkum skipafélögin höfðu talsvert við frv. að athuga í einstökum atriðum. Hér er ekki um það að ræða, að neinn af þeim, sem gagnrýnir þetta frv., geri það með það fyrir augum að veikja tolleftirlitið eða hrekja það af réttri leið, að svo miklu leyti sem það er viðurkennd rétt leið, sem lagt er inn á. Þvert á móti. Ég verð að taka undir með hv. minni hl., þegar því er lýst yfir, að þeir, sem gagnrýna þetta frv., þó einkum og sér í lagi við, sem gerum það hér í þessari hv. d., gerum það engan veginn til þess að veikja neitt tolleftirlitið og þær ráðstafanir, sem það opinbera má hafa í frammi til þess að koma í veg fyrir smygl á vörum. Miklu heldur er þessi gagnrýni af því sprottin, að öllum skynbærum mönnum hlýtur að vera ljóst, að þó að stjórnarráðsstarfsmenn og tollstofustarfsmenn hafi að vísu sína þekkingu á útfærslu tolleftirlitsins, þá er hún samt sem áður mjög einhliða séð frá bæjardyrum þessara aðila einna saman. Og ef setja á reglur, sem vonir eiga að standa til, að hald sé í, þá er miklu viturlegra að hafa í verki þegar frá upphafi fulltrúa þeirra aðila, sem eiga að búa við löggjöfina, því að þá má þegar við lagasmið í þessu efni taka tillit til þeirra agnúa á tilvonandi löggjöf, sem stjórnarráðsstarfsmaðurinn eða tollstarfsmaðurinn kemur síður auga á en hinn, hvort sem það er heldur skipafélag, afgreiðslumaður eða skipaáhafnir. Nú varð það til þess, að hv. fjhn. leitaði álits þessara aðila, sem ég nefndi, skipafélaganna og verzlunarráðs og annarra, að hv. n. barst mjög ýtarleg gagnrýni á ýmis atriði þessa frv. þegar í stað, meðan málið var í nefnd, og tillögur til ábendinga um það, hvernig breyta mætti ákvæðunum þannig, að betur færi. Því miður verður ekki séð, að hv. meiri hl. n. hafi þessu nokkurn gaum gefið. Á einu einasta sviði hefur hv. meiri hl. tekið sönsum, og það var á því sviði að leggja ekki nýjan skatt á þjóðina til þess að byggja tollgeymsluhús fyrir, en upphaflega frv. var þannig, að þar var smeygt inn í ákvæði um að leggja nýjan skatt á í þessu skyni. N. hefur horfið frá því, sem ég tel vel hafa farið, og tekur upp eina brtt., þá einn að mér virðist, sem meiri hl. styður við þetta mál og sjá má á þskj. 482 og gengur út á það, að leggja skuli í sérstakan sjóð 1% af vörumagnstolli og verðtolli frá 1. jan. 1957, um leið og þeir eru innheimtir samkv. tollskrá, og viðaukum við þá og svo öðrum aðflutningsgjöldum, þó eigi söluskatti né framleiðslusjóðsgjaldi. Þetta er að mínum dómi miklu betri leið og réttari en í frv. var lagt til að farin yrði, og þar sem n. öll stendur að þessari brtt., hefur hv. meiri hl. á þessu eina sviði tekið sönsum, eins og ég sagði áður, en hinar mörgu aths. frá Eimskipafélaginu, frá skipadeild Sambandsins, frá verzlunarráðinu og samtökum kaupmanna hefur hv. meiri hl. að því er virðist algerlega látið sem vind um eyrun þjóta. Aftur á móti hefur hv. minni hl. tekið upp ýmsar brtt., sem sumpart munu vera í samræmi við þá gagnrýni, sem fram hefur komið í þeim skjölum, er ég nefndi. Mér þykir það nú satt að segja gegna talsverðri furðu og lýsa, ja, mér liggur við að segja óvenjulegum sauðþráa af hv. meiri hl. í máli eins og þessu, þar sem þeir vita, að það er undirbúið eingöngu af skrifstofufólki stjórnarráðsins og tollsins, en þeir, sem vinna við flutninginn, skipafélögin o.s.frv., hafa þar um ekkert fengið að segja, að vilja hamra málið fram að öllu leyti án þess að taka nokkurt tillit til þess, er fram kemur frá þessum aðilum - ég tel að megi í öllu falli segja merku aðilum, er gagnrýnt hafa frv. Það vill nú svo til að ég er ekki gersamlega ókunnugur framkvæmdum á þessu máli með afgreiðslu skipa og því um líkt, því að í mörg ár hef ég starfað við það og var raunar í Vestmannaeyjum mjög kunnugur því, hvernig tolleftirlit yfirvaldanna var á þeim vörum, sem upp komu. Frv., eins og það er komið í þessa hv. d., er samið af mönnum, sem hafa einblínt á framkvæmd og aðstæður utanlands, þar sem aðstæður eru talsvert öðruvísi en hér, og samið hér heilmikinn lagabálk, sem verður illframkvæmdur við aðstæður þær, sem enn eru hér innanlands, þó að í löndum, sem hafa langa verzlunarævi að baki sér og langa tollskoðunarævi, séu þessi mál komin í það horf, að sú aðferð, sem ætlazt er til að viðhafa samkv. þessu frv. í öllum einstökum atriðum, gæti sjálfsagt miklu betur gengið þar en hér. Hér vantar sem sé skilyrðin til þess, að tollgæzlan geti farið fram eins og frv. ætlast til. Hv. þm. Barð. rakti fyrr við þessa umr. hverja einstaka grein og lýsti á henni lesti og kosti, svo að það væri endurtekning fyrir mig að fara að hafa það hér eftir. Ég tel, að hv. minni hl. hafi í tillögum sínum reynt það, sem æskilegt hefði verið að öll n. hefði fallizt á, reynt það sem sé að taka nokkurt tillit til þess, sem skipafélögin hafa óskað eftir, og breyta frv. samkv. því. En því miður hefur hv. meiri hl., eins og ég sagði áðan, ekki séð sér fært að láta þar undan nokkurri ósk, ekki einni ósk. Svo þegar kemur til kastanna og hv. frsm. fer að hnekkja því, sem hv. þm. Barð. hafði haldið fram, þá hefur hann að vísu ekkert frá eigin brjósti fram að færa, en hann hefur bréf frá tollstjóra, og það bréf er honum lykill að allri vizku í þessu efni. Og mér virtist hann láta algerlega nægja að lesa upp aths. tollstjórans við hina ýmsu gagnrýni, sem komið hafði fram við frv. frá skipafélögunum, og ekkert þar fram yfir eða út yfir. Alveg í sömu andránni var þó hv. frsm. að kvarta yfir því, að fjmrn. hefði ekki sérstaka aðstöðu til þess að hafa fulltrúa í þeirri n. til athugunar á frv. samkvæmt tillögu í bráðabirgðaákvæði á þskj. 437 frá hv. minni hl., þar sem svo segir, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstjórnin skipar fimm manna nefnd til þess að semja heildarlöggjöf um tollgæzlu, er miði að því að gera tolleftirlitið svo einfalt og öruggt sem kostur er á, m.a. með því, að komið verði upp tollbúðum og vörugeymslu fyrir tollskyldar vörur á innilokuðum hafnarsvæðum, sem tryggi hagkvæmari og öruggari tollgæzlu og jafnframt sem minnstan flutningskostnað tollvara á milli tollgæzlustöðva, svo og með því að skipuleggja samstarf á milli tollgæzlunnar og þeirra aðila, sem annast flutning og geymslu tollskyldra vara. Skal nefndin skipuð þannig: Einn samkvæmt tilnefningu hvers eftirtalinna aðila, Eimskipafélags Íslands, skipadeildar Sambands íslenzkra samvinnufélaga og Reykjavíkurhafnar, en auk þeirra húsameistari ríkisins og tollstjórinn í Reykjavík, og er hann formaður nefndarinnar. Skal nefndin hafa lokið störfum og skilað til ríkisstjórnarinnar áliti, tillögum og frumvarpi til laga um tollgæzlu fyrir samkomudag næsta reglulegs Alþingis.“ Hv. frsm., sem studdist eingöngu við hv. tollstjóra til þess að svara gagnrýni hv. þm. Barð., taldi hann, að því er virtist, ekki nægilega hæfan, að því er mér skildist, til þess að vera fulltrúi fjmrn. í þessari n., sem lagt er til af hv. minni hl. að sett yrði, og fannst mér í því mjög mikil mótsögn í varnarræðu hv. frsm. Það er vitaskuld tollstjórinn og hans nánustu undirmenn, sem eiga flest ákvæðin í þessu frv., og þar sem hann er í jafnnánu sambandi við fjmrn. og raun ber vitni, þá er það næsta broslegt, ef rn. telst ekki vera vel „representerað", ef ég má brúka það orð, í nefnd, sem fjallar um útfærslu á tolleftirliti, þar sem tollstjóranum sjálfum er ætlað að vera formaður. Þetta er þó ekkert aðalatriði, en það sýnir fálmið í vörninni gegn réttmætri gagnrýni, sem fram var komin við tilbúning þessa frv. Það er í rauninni ekkert óeðlilegt, að þegar málið er undirbúið og hafið á þann hátt, sem þetta frv. hefur verið gert, þegar það sætir eingöngu meðferð frá öðrum aðilanum, sem sagt frá tollyfirvöldunum, það er eingöngu þeirra sjónarmið, sem fram kemur í frv., og ekkert farið að heyra álit neinna annarra, þá er það ekkert óeðlilegt, þó að á því sjáist augljósir gallar. Og það er ekkert óeðlilegt, að það komi fram gagnrýni á svona máli, þegar maður veit og þekkir, hvernig það hefur verið einhliða undirbúið, og hefði verið mjög viðkunnanlegt, ef hv. meiri hl. fjhn. hefði sýnt lit á því að taka eitthvert tillit til þeirrar heilbrigðu gagnrýni, sem það hefur sætt. Ég held, að það sé og hafi alltaf verið góð regla, þegar sett eru jafnýtarleg lagafyrirmæli og eru í þessu frv. um tollheimtu, tolleftirlit o.s.frv., að taka eitthvert tillit til álits þeirra, sem undir lögunum eiga að búa og að nokkru leyti eiga að framkvæma þau, en það virðist svo sem hv. meiri hl. n. sé á annarri skoðun. Þó er það viðurkennt og vitað, að frv. felur í sér að sumu leyti alger nýmæli, sem ekki hafa verið lögfest að neinu leyti eða vísir til þeirra á landi hér, og ég leyfi mér að vefengja, að þau eigi sér nokkurt fordæmi utanlands, þar sem er hinn svokallaði IV. kafli laganna. Í honum er það m.a. tekið fram, sem ekki hefur hingað til verið í lögum, að enginn megi annast afgreiðslu farartækja, sem flytja vörur frá útlöndum, eða geymslu ótollafgreiddrar vöru nema hafa fengið til þess leyfi fjmrn. Þetta segir það ríkisvald, sem sjálft hefur ekki nokkurt skýli yfir að ráða til að geyma í ótollafgreidda vöru nema dálítið hús hérna á hafnarbakkanum, þar sem afgreiddur er farþegafarangur. Svo að ég minnist nú á Eimskipafélagið í þessu sambandi, þá mun það hafa á sínum vegum eitthvað milli 40 og 50 afgreiðslur víðs vegar á landi hér og þar af leiðandi jafnmarga afgreiðslumenn. Margir þessara manna hafa starfað að þessu, sumir síðan félagið var stofnað, um 40 ár, og flestallir víst tugi ára. Þeir eiga núna samkvæmt þessu frv. allt í einu að fara að sækja það undir hæstv. fjmrh., hvort þeir megi nú halda áfram þessu sínu starfi. Það er vitaskuld, að afgreiðslur skipanna úti um land alveg eins og afgreiðslur skipanna í Reykjavík starfa á ábyrgð skipafélagsins. Ef eitthvað misferst hjá þeim með toll, ef vörur eru teknar eða afhentar óleyfilega úr tollafgreiðslu, þá er það skipafélagið, sem ber ábyrgð á því að lokum. Um þetta sérstaka atriði segir Eimskipafélagið í sinni umsögn. „Í b-lið, sem á að verða 31. gr. tollheimtulaganna, segir svo m.a.: „Enginn má annast afgreiðslu farartækja, sem flytja vörur frá útlöndum, eða geymslu ótollafgreiddrar vöru nema hafa fengið leyfi til þess frá fjmrn.“ Samkvæmt þessu ætti félag vort, ef þetta nýmæli verður samþykkt, sem hefur sjálft með höndum afgreiðslu skipa sinna, leiguskipa og annarra skipa, undanfarin 40 ár að þurfa að sækja um leyfi til þess að mega halda þessari sinni starfsemi áfram. Að vísu gerum vér ekki ráð fyrir, að oss verði synjað um slíkt leyfi, en þó er það hvergi tryggt í frv., að neinn forgangsréttur ráði í þessu efni fyrir þá aðila, sem áður hafa annazt þetta starf. Þó er enn frekar gengið á rétt skipafélaganna, ef þau eiga ekki að fá að ráða því, hvaða menn eða fyrirtæki þau velja sem trúnaðarmenn sína á höfnum úti á landi án íhlutunar ríkisvaldsins. Hvað félag vort snertir, þá hafa ávallt verið vandlega athugaðar allar aðstæður, þegar þurft hefur að ráða afgreiðslumenn félagsins úti á landi, og kemur þar margt til greina, sem taka verður tillit til, svo sem aðstæður til þess að hafa afgreiðsluna á hendi með tilliti til aðgangs að bryggjuplássi og geymsluhúsa, fjárhagsaðstæður hlutaðeigandi og almennt traust á manninum eða fyrirtækinu, sem ráðið er. Félag vort hefur ávallt lagt mikla áherzlu á, að öll þessi skilyrði séu fyrir hendi, enda er það svo stórt atriði fyrir félagið og viðskiptamenn þess, að einungis veljist þeir menn eða þau fyrirtæki til þessara starfa, sem vér teljum treystandi, að oss mundi aldrei til hugar koma að velja aðra en þá, sem uppfylla áðurgreind skilyrði.“ - Það eru skilyrði, sem frv. gerir ráð fyrir líka að þurfi að vera til staðar, nefnilega að ráða yfir nægu geymsluplássi. En frv. lætur ekki öll skilyrðin uppi hvað þetta snertir, því að í einni málsgrein þessarar sömu gr. segir í frv.: „Leyfi má að öðru leyti binda þeim skilyrðum, sem ráðuneytið telur nauðsynleg á hverjum tíma“ - eftir að búið er að telja upp, að sá, sem afgreiðslu hefur á skipi, verði að hafa húsakost nægan og hann verði að hafa meðmæli tollstjóra á staðnum. Og mér er nú spurn: Getur hv. frsm. skýrt það fyrir mér, hvað það er fleira, sem má krefjast af hálfu ráðuneytisins, þegar um er að ræða að velja afgreiðslumenn fyrir skipin? Ég skal að vísu vorkenna hv. frsm., þótt hann eigi bágt með svar um það, því að það stendur í frv., að leyfi megi binda þeim skilyrðum, sem rn. telur nauðsynleg á hverjum tíma, svo að þessi skilyrði geta verið nokkuð breytileg. Hv. minni hl. hefur lagt til, að þessi kafli væri felldur niður, og það er það rétta í þessu máli. Það er óhæfa að setja svona ákvæði í lög, án þess að höfð sé við sú aðferð, sem hv. minni hl. hefur bent á með sínu bráðabirgðaákvæði. Ég veit engin dæmi til þess, að neins staðar hér í löggjöf hafi neitt rn. eða ráðh. seilzt inn á verksvið manna á svipaðan hátt og þennan með nýrri lagasetningu. Það hefur hingað til verið þannig, að skipafélögin ráða sér sína trúnaðarmenn, sem bera ábyrgð vitaskuld gagnvart skipafélaginu, en nú er það fjmrn., sem á að ráða því, hver maðurinn er. Og ef nú sá maður, sem skipafélagið vill trúa fyrir vörunum og uppfyllir að öðru leyti skilyrði til þess, sem það setur, svo sem um húsakost og því um líkt, finnur ekki náð fyrir augum fjmrh., hvað þá? Hver á þá að skera úr? Það er m.ö.o., að ráðherrann á að fara að ráða afgreiðslumenn fyrir skipafélögin. Það er það, sem er ætlazt til með þessu ákvæði. Það getur vel verið, að það verði vel framkvæmt, og það getur líka vel verið, að það verði misjafnlega framkvæmt. Það er enginn kominn til að segja um, hvernig það yrði, en ég tel fullkominn óþarfa að lögleiða slíkt ákvæði og alls ekki rétt að setja slíkt í lög. Og hvað tolleftirlitið snertir, þá hefur það ekki nokkra úrslitaþýðingu fyrir tolleftirlitið, hvort fjmrn. ræður afgreiðslumönnum skipafélaganna víðs vegar úti um land eða hvort fjmrn. þarf að „jústera“ sjálf skipafélögin um það, að þau megi afgreiða sjálf sín skip eða ekki. Ef þetta á að vera út af því, að þessir menn hafi með höndum varning, sem sé tollvara, og það er ekkert nýmæli, það hefur einatt verið, fer þá ekki að verða nauðsynlegt, að fjmrn. ráði því, hverjir eru stýrimenn á þessum skipum, eða jafnvel undirmönnum öllum á skipunum, því að allir skipta þeir sér eitthvað af þessum varningi, og er það þá ekki alveg eins líklegt, að einhver fjmrh. vilji hafa hönd í bagga með það, hverjir ráðnir séu til að flytja vörurnar á milli landa, ef hann á að ráða því eða rn. á að ráða því, hverjir það eru, sem skipafélögin trúa fyrir að geyma vörurnar, þegar á land er komið? Ég held, að hér gæti einhvers misskilnings að því leyti, að það er eins og tollyfirvöldin eða rn. líti svo á sem rn. eða tollyfirvöldin eigi þessar vörur, sem fluttar eru milli landa og eru kallaðar tollvörur. En þær eru vitaskuld ekki eign rn. og rn. hefur sína sérstöku embættismenn, þar sem eru tollverðirnir, til að veita því athygli og eftirför, hvað við þær vörur er gert. Og það eru viss ákvæði í lögum um það, sem gilda fyrir hvern mann, sem fær tollvörur frá útlandinu, hvernig hann á að haga sér gagnvart yfirvöldunum á staðnum til þess að „tollklarera“, sem kallað er, sína vöru á heiðarlegan hátt, og þessi 4. grein, eins og hún er orðuð, bætir þar ekkert um. Í 4. gr. eru svo fleiri ný ákvæði, sem Eimskipafélagið og þeir, sem gagnrýna þetta frv., hafa líka minnzt á. Svo eru þessi fáránlegu sektarákvæði, sem hér er um að ræða í frv. Það er nú ekki neitt smáræði. Ég held, að skipstjóri, sem stýrir skipi, þar sem vitnast kann, að eitthvað hafi verið flutt með skipinu, sem ekki er á farmskrá, sé sekur um geipilega upphæð, ef yfirvöldin vilja svo vera láta. Það er hér talað um sektir í 19. gr. allt að 200 þús. kr. Það er nú ekki neitt smáræði. Ég vildi ekki láta hjá liða að láta í ljós álit mitt um þetta mál við þessa 2. umr. Þó að ég hafi ekki flutt hér brtt., hefur hv. minni hl. flutt brtt. við það, sem ég fyrir mitt leyti ætla mér að fylgja. En ég vil sérstaklega láta í ljós hryggð mína yfir því fádæma sinnuleysi, sem hv. meiri hl. fjhn. hefur sýnt í þessu máli, þar sem hann skellir gersamlega skollaeyrum við öllum ábendingum, sem komið hafa fram frá mörgum aðilum utan þings og mörgum aðilum innan þings, öllu öðru en því að breyta skattgjaldinu þannig, að það sé tekið af tollinum sjálfum, en ekki lagður á nýr tollur, eins og rn. eða tollstjórinn ætlaðist til, þegar þetta var lagt fram. Sér í lagi þó þykir mér fyrir því og það vera þó verst, ef ekki fæst samþykkt bráðabirgðaákvæði eftir till. hv. minni hl. á þskj. 437. Ég er búinn að lesa upp innihald þess og þarf þess vegna ekki að endurtaka það, en þar virðist mér vera bent í rétta átt að því er snertir að setja löggjöf um þetta efni, sem sé haldgóð fyrir tollinn sjálfan, löggjöf, sem verði gagn að til að framkvæma gott eftirlit. Það er það, sem ætti að vera áhugamál allra, sem um þetta fjalla, að löggjöfin yrði meira en bara pappírsgagn, sem sýnilega, eins og ég hef lýst, er að sumu leyti miðuð við útlendar aðstæður, sem ekki eru til hér á landi, að öðru leyti nýmæli, sem hvergi eru til í lögum annars staðar og eiga hvorki hér á Íslandi né annars staðar við, og enn fremur ákvæði, sem að vissu leyti, eins og sumt í IV. kaflanum, eru, ja, mér liggur við að segja óhæfa, eins og það, að fjmrn. sé að skipta sér af því, hverjir séu trúnaðarmenn fyrir vissa atvinnurekendur á ýmsum stöðum hér á landi. Hér eru það siglingarnar, sem teknar eru í þessu efni, siglingarnar milli landa, þar vill ráðherra hafa fingurinn inn á milli um það, hverja þeir velja sér að trúnaðarmönnum hér á landi. Hvaða stétt verður tekin næst? Er ekki hugsanlegt, að það geti verið einhverjir fleiri, sem vilja hafa tögl og hagldir með, hverjir eru ráðnir til hverra starfa á hverjum stað? Bráðabirgðaákvæðið, sem ég minntist á að mér þykir mest fyrir um, ef ekki nær lögfestingu, bendir ljóslega á það, hvernig þennan vanda megi leysa með ráði tollyfirvaldanna, með ráði þeirra, sem flytja vörurnar á milli landa, þ.e.a.s. skipafélaganna, og með ráði þeirra, sem hafa þær með höndum bæði til verzlunar og afhendingar hér á landi. Upp frá slíku samstarfi gætu vissulega komið þær tillögur um framkvæmd á þessu máli, sem haldgóðar kynnu að reynast í framkvæmdinni, og þá ekki sízt þar sem hv. þm. Barð. drap á, að stigið væri spor í þá átt að loka hafnarsvæðinu fyrst og fremst hér í Reykjavik, til þess að allt eftirlit á öllum sviðum, ekki einasta á tolleftirlitssviðinn, heldur á fleiri eftirlitssviðum, gæti orðið haldkvæmt og komið að gagni. Það þýðir lítið að setja pappírsákvæði, sem ekki eiga við og eru sett í trássi við þá, sem eiga mest undir þeim að búa. En það er miklu viturlegra að setja löggjöf, sem fyrir fram er tryggt, að samkomulag geti orðið um, að verði framfylgt. Ég mun nú bíða átekta og sjá, hvernig fer við atkvgr. um þetta mál hér við þessa umr. Ég veit ekki, hvort það þýðir neitt að flytja brtt. við 3. umr., ef allt verður fellt núna, en a.m.k. má sjá, hversu þetta fer. En ég vil alvarlega benda hv. meiri hl. fjhn. á það, að sérstaklega með því að leggjast á móti bráðabirgðarákvæðinu á þskj. 437 er visvitandi verið að vinna tollgæzlunni til óhagræðis, þá er verið að vinna gegn henni, en ekki með henni.



Herra forseti. 1. gr. þess frv., sem ég hef leyft mér að bera hér fram, hljóðar þannig: „Tilgangur þessara laga er að stuðla að jafnvægi í byggð landsins með rannsóknarstörfum, áætlunargerð og fjárhagslegum stuðningi til framkvæmda og eflingar atvinnulífi í þeim landshlutum, sem við erfiðasta aðstöðu búa, í því skyni að auka skilyrði til fólksfjölgunar eða draga úr fólksfækkun í þeim landshlutum.“ Hér er í fáum orðum lýst greinilega tilgangi þessa frv., en frv. fylgir mjög ýtarleg grg., og ég tel þess vegna, að ég geti látið mér nægja að fylgja því úr hlaði með örfáum orðum, og þá ekki sízt vegna þess, að hæstv. forseti þessarar d., hv. þm. Barð. (GíslJ), er annar af höfundum þessa frv., en hinn höfundurinn er hv. þm. N-Þ. (GíslG). Forsaga málsins er í fáum dráttum þessi: Á Alþ. var árið 1953 borin fram í Sþ. till. til þál. um undirbúning heildaráætlunar i þeim tilgangi að skapa og viðhalda jafnvægi i byggð landsins. Flm. þeirrar till. voru hv. alþm. Sigurður Bjarnason, Gísli Jónsson, Gísli Guðmundsson, Magnús Jónsson, Eiríkur Þorsteinsson, Halldór Ásgrímsson og Jón Sigurðsson. Till. var svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að hefja nú þegar undirbúning að heildaráætlun um framkvæmdir í þeim landshlutum, sem við erfiðasta aðstöðu búa sökum erfiðra samgangna og skorts á raforku og atvinnutækjum. Að slíkum undirbúningi loknum skal ríkisstjórnin leggja fyrir Alþingi tillögur sínar um nauðsynlegar framkvæmdir. Skulu þær stefna að því að skapa og viðhalda jafnvægi í byggð landsins og tryggja sem mest framleiðsluafköst þjóðarinnar. Fiskifélag Íslands, Búnaðarfélag Íslands og Landssamband iðnaðarmanna skuli vera ríkisstjórninni til aðstoðar við starf þetta.“ Alþingi samþykkti þessa till. óbreytta þann 4. febr. 1953. Ríkisstj. ákvað síðan að fela alþm. Gísla Jónssyni og Gísla Guðmundssyni að vinna að undirbúningi þessa máls, og þann 29. júní 1954 ritaði atvmrn. þeim bréf, þar sem þeim var falið að vinna að undirbúningnum og semja heildaráætlun um framkvæmdir í þeim landshlutum, sem við erfiðasta aðstöðu búa sökum erfiðra samgangna og skorts á raforku og atvinnutækjum, samkvæmt því, sem lagt var til í þingsályktuninni. Í lok Alþ. 1954–55 bar allshn. Sþ. fram till. um ráðstafanir til atvinnuaukningar, og var þessi þáltill. samþ. á Alþ. 11. maí 1955. Var sú till. í raun og veru brtt. við till., sem þeir Sigurður Bjarnason, Gísli Jónsson og Kjartan J. Jóhannsson höfðu borið fram um ráðstafanir vegna vaxandi rányrkju á fiskimiðum fyrir Vestfjörðum. Þessi till. allshn. var svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta fara fram rannsókn á því fyrir næsta þing, hverjar ráðstafanir séu tiltækilegar til þess að bæta úr atvinnuerfiðleikum þeirra landshluta, sem harðast hafa orðið úti vegna vaxandi rányrkju fiskimiðanna eða skorts á atvinnutækjum.“ Þar sem þessi síðari þáltill. fjallaði um hliðstæð málefni og þáltill. frá 4. febr. 1953, fól atvmrn. alþm. Gísla Jónssyni og Gísla Guðmundssyni að vinna að rannsókn þeirri, sem um ræðir í þáltill. frá 11. maí 1955, jafnframt því sem þeir ynnu að þeim störfum. sem þeim var falið með bréfi atvmrn. 29. júní 1954. Hér var við margháttuð og erfið vandamál að etja, sem brýna nauðsyn bar til að kryfja til mergjar og finna skynsamlegar leiðir til úrbóta. Hinir stórfelldu fólksflutningar á undanförnum árum, fyrst og fremst úr sveitum til sjávarsíðu og frá kauptúnum og minni kaupstöðum til Reykjavíkur og bæjanna við sunnanverðan Faxaflóa, hafa verið meiri en þjóðfélaginu er hollt. Þeir hafa skapað örðugleika í þeim héruðum, sem fólkið fluttist úr, og einnig í þeim bæjum, sem það fluttist til, og þá sérstaklega vegna húsnæðisskorts. Árangurinn af starfi alþm. Gísla Jónssonar og Gísla Guðmundssonar er það frv. til l. um ráðstafanir til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, sem hér er lagt fram. Eins og grg. ber með sér, hefur hér verið unnið mikið og ágætt starf til þess að skýra þau viðfangsefni, sem við er að fást. Frv. er í tveimur köflum. Fyrri kaflinn gerir ráð fyrir, að Alþ. kjósi að loknum alþingiskosningum hverju sinni fimm manna jafnvægisnefnd. N. á að safna gögnum um ástand og atvinnuhorfur í hinum einstöku byggðarlögum og gera skýrslur um allt það, er máli skiptir fyrir framkvæmdir til jafnvægis. Á grundvelli þessara gagna verða síðan gerðar áætlanir um framkvæmdir í samráði við hlutaðeigandi sveitarstjórnir. Í síðari kafla frv. er ákveðið, að stofna skuli sjóð, sem nefnist jafnvægissjóður, og er hlutverk hans að veita fjárhagslegan stuðning til eflingar atvinnulífi í samræmi við þann tilgang l. að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Stofnfé jafnvægissjóðs á að verða í fyrsta lagi 5 millj. kr. framlag samkvæmt XLV. tölul. 22. gr. fjárl. þessa árs; í öðru lagi fé það, sem ríkissjóður hefur lánað til þess að bæta úr atvinnuörðugleikum í landinu samkvæmt 20. gr. og 22. gr. fjárlaga; í þriðja lagi inneignir ríkissjóðs hjá lántakendum ríkisábyrgðarlána vegna afborgana og vaxta, sem ríkissjóður hefur greitt af þessum lánum síðustu 10 árin fyrir gildistöku þessara laga. Þessar kröfur verða afhentar sjóðnum til fullrar eignar. Hins vegar er engin vissa fyrir því að sjálfsögðu, hvers virði þær kunna að reynast. Frv. gerir ráð fyrir, að tekjur jafnvægissjóðs verði þessar: Í fyrsta lagi vaxtatekjur, í öðru lagi 5 millj. kr. árlegt framlag úr ríkissjóði, í þriðja lagi skuldir, sem ríkissjóður eignast samkvæmt 2. og 3. tölul. 9. gr. l. eftir gildistöku þeirra og ég áðan greindi frá. Stjórn jafnvægissjóðs veitir lán til hvers konar framkvæmda, sem að dómi sjóðsstjórnarinnar eru til þess fallnar að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Gert er ráð fyrir, að Framkvæmdabankinn annist afgreiðslustörf og reikningshald sjóðsins. Til þess að tryggja sem bezt efnahag sjóðsins er svo fyrir mælt, að ekki megi veita eftirgjöf á skuld, nema samþykki Alþ. komi til, og er þá jafnframt svo til ætlazt, að ríkissjóður bæti sjóðnum að hálfu þá upphæð, sem gefin hefur verið eftir, innan árs frá því að eftirgjöfin var veitt. Ég álít, að hér sé um mjög merkilegt mál að ræða. Til þess ber brýna nauðsyn, að haldið sé uppi starfi og framleiðslu hvarvetna á landinu, þar sem lífsskilyrði eru góð. Þess vegna er eðlilegt, að hið opinbera hlutist til um stuðning við þau byggðarlög, sem skortir atvinnutæki til þess að tryggja íbúum sínum lífvænlega afkomu og atvinnuöryggi. Ég þykist nú mega vænta þess, að þetta frv. sæti ekki andstöðu neins þingflokks og eiginlega tæplega nokkurs þm., og ég teldi mikils um vert, ef hægt væri að greiða svo götu þess, að það næði samþykki hæstv. Alþ., áður en þingi yrði lokið, enda þótt allir voni, að mjög bráðlega dragi að þinglokum. Í von um þetta, í von um þá skjótu afgreiðslu, sem frv. verðskuldar, leyfi ég mér svo að óska eftir því, að að þessari umr. lokinni verði því vísað til hv. fjhn.



Herra forseti. Lengi er hægt að laga, og með tilliti til þess sannleika tók fjhn. frv. þetta til athugunar á nýjan leik í gær, eftir að 1. umr. hafði farið fram, og samþykkti að bera fram brtt. þá við frv., sem nú liggur fyrir á þskj. 499. Till. er um það, að þau ákvæði gangi ekki í gildi, að oddvitar taki við innheimtu sýsluvegasjóðsskattsins, fyrr en vélabókhald er tekið upp í viðkomandi sýslufélagi. Frv. er flutt vegna þessara ákvæða. Það er flutt til þess, að sýslumenn geti hagnýtt sér skýrsluvélar. Sumir sýslumenn og þá einkum hér í nálægð Reykjavíkur eru þegar að byrja það, en aftur á móti má ganga út frá því, að ýmis sýslufélög taki það ekki upp fyrr en einhvern tíma seinna, og þá er ástæðulaust að gera þá breytingu á innheimtu sýsluvegasjóðsgjaldanna, sem frv. gerir ráð fyrir vegna vélabókhalds, fyrr en það kemur til framkvæmda. Það er auðskilið mál, að sýsluvegasjóðirnir, eins og þeir eru reknir undir umráðum sýslunefndanna, þar sem sýslumaður er gjaldkeri, eru eðlilega settir þannig, að sýslumaður innheimti tekjur þeirra hjá sýslubúum. Hins vegar er gengið inn á það með frv. að létta þessu af sýslumönnum, til þess að hinar stórvirku vélar, svonefndar skýrsluvélar, geti hagnýtzt. Ég hygg, að þetta ákvæði, sem brtt. felur í sér, verði talið til bóta, og þess vegna rétt að samþykkja það eins og fjhn. leggur til. Frv. hefur sama gildi eftir sem áður.