Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Þetta frv. um skattfrelsi Eimskipafélags Íslands er sama efnis og frv., sem samþ. hafa verið á undanförnum 15 árum. Einstakir nefndarmenn í fjhn., er flutti frv., hafa um það óbundnar hendur. Það má segja, að tími sé til þess kominn að taka skattfrelsi Eimskipafél. Íslands til athugunar. Eimskipafélag Íslands hefur verið það mikill þáttur í þjóðlífi okkar og haft svo mikla þýðingu fyrir landsmenn. Það eru gerðar kröfur til þess, að það taki meira tillit til þjóðarhags heldur en almennt á sér stað um hlutafélög. Þess vegna hefur þótt rétt af ríkisins hálfu að veita Eimskipafélagi Íslands á móti ýmis hlunnindi og fríðindi, eins og skattfrelsið hefur verið. Hins vegar hefur það svo verið um stjórn Eimskipafélags Íslands, að ríkið hefur ekki haft völd þar og hefur aldrei gert gangskör að því að tryggja sér nein yfirráð yfir félaginu í staðinn fyrir þann styrk, sem það fær. Ég álít nauðsynlegt, að Alþ. geri ráðstafanir til þess að tryggja sér meiri íhlutunarrétt en verið hefur yfir stjórn Eimskipafélags Íslands. Það er ósamrímanlegt til lengdar, að félagið sé algert hlutafélag annars vegar, en sé hins vegar knúð til að taka tillit til þjóðfélagsþarfa, en ríkið hafi samt ekki afgerandi áhrif á stjórn þess. Það hefði t.d. verið æskilegt, að Eimskipafélag Íslands hefði notað sér betur þau tækifæri, sem það hefur haft til að auka skipakost sinn. Ég hygg, að nauðsynlegt væri milli 2. og 3. umr. að athuga, hvort ekki væri tímabært að gera þarna nokkra breyt. á. Ég geri ráð fyrir, að skattfrelsi félagsins verði á einhvern hátt að haldast. En það virðist eðlilegast, að ríkið fengi aukinn úthlutunarrétt um stjórn félagsins. Væri það hægt t.d. með því að lagður væri á það skattur, sem væri lægri heldur en annars mundi verða og borgaður með hlutabréfum, sem ríkið eignaðist. Ýmsir nefndarmenn hafa óbundnar hendur um efni frv., þó að samkomulag væri um að flytja það, og hef ég nú gert grein fyrir því.



Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta frv. Það er vitanlegt, að Eimskipafélag Íslands hefur notið skattfrelsis á undanförnum árum, og frv. svipað þessu hefur verið flutt og samþ. annað hvert ár. Með þessu frv. er farið fram á, að Eimskipafélag Íslands njóti sömu fríðinda og það hefur notið að undanförnu, og vil ég mæla með því, að því verði veitt þau einnig nú. Ýmsir telja ástæðu til að taka Eimskipafélag Íslands til rækilegrar athugunar og að ríkið hafi meiri hlutdeild um stjórn þess en verið hefur. Ýmsir tala um fjárgróða í því félagi, alveg eina og það sé þjóðarháski ef sjóðseignir þess vaxa. Þetta félag hefur stundum grætt peninga, en stundum tapað vegna þess, að flutningsgjöld hafa ekki verið sett eins há og nauðsyn hefur krafizt. Þess ber að geta, að þótt félagið hafi grætt, hefur aldrei verið borgað til hluthafa meira en 4% í arð. Ég held, að þótt Eimskipafélagi Íslands tækist að safna í sjóði, þá gæti verið not fyrir þá að styrjöldinni lokinni til þess að auka skipakostinn, sem er allt of litill og farinn að ganga úr sér. Ég vænti því, að hv. þd. samþ. þetta frv. eins ag það kemur frá fjhn.



Herra forseti. - Þetta frv. er ekki neitt stórmál og fer ekki fram á breyt. á þeirri löggjöf, sem það fjallar um breyt. á, nema að mjög litlu leyti. Það má segja, að þetta frv. sé fram komið að gefnu tilefni. sem komið hefur fram í einu héraði landsins, sem sé Skaftafellssýslu, og þetta tilefni, sem fram er komið af eðlilegum ástæðum, gefur einmitt til kynna, að nú muni, og vafalaust einnig í framtíðinni, óhjákvæmilegt að breyta hér nokkuð um. Frá byrjun hefur það verið svo hér á landi, hvort sem innlendir eða útlendir menn hafa rekið verzlanir, að þær hafa verið settar við sjó fram, eða þar sem hafnir eða lendingarstaðir hafa verið eða getað orðið. Og einmitt af því hefur svo löggjöfin fylgt í kjölfarið þannig, að gera ráð fyrir, að þessi almenna verzlunaratvinna skyldi rekin þar. Eina undantekningin frá þessum almennu verzlunarháttum var hin svo kallaða sveitaverzlun eða borgaraverzlun, sem nú er að falla úr sögunni. En hún er bundin því skilyrði, að sá, sem rekur þá atvinnu, skuli vera búsettur í sveitinni, þar sem verzlunin er rekin. En nú er svo komið högum, að þessar smáafgreiðslur eru orðnar þarflausar, en aðrar verzlanir eru orðnar fullnægjandi, ef greitt er fyrir því, að þær geti verið á þeim stöðum, þar sem þær helzt þurfa að vera. Nú er svo komið, að samgöngubætur hafa í sumum hlutum landsins miðazt eingöngu við það að auka og bæta og efla samgöngur á landi með vega- og brúagerðum; ug er nú allur farangur, sem fluttur er eftir þeim leiðum, fluttur á bifreiðum. En þá kemur það til, sem við höfum rekið okkur á þar eystra, að verzlun var flutt frá sjó og upp í land. Ég býst við, að hv. þm. muni vera á einu máli um það, að það sé tímabært að setja þessi l., sem frv. er um, jafnvel þótt ekki væri þegar sérstakt tilefni orðið til þess að setja þessa löggjöf, og ekki síður, þegar menn reka sig á þetta. Um frekari röksemdir fyrir frv. þessu vil ég svo vísa til grg. þess, og leyfi mér að leggja til, að því verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr. og allshn.



Herra forseti. þessu stigi málsins ætla ég ekki að fara að ræða málið frekar en gerð er grein fyrir því í grg., heldur legg ég aðeins til, að því verði vísað til 2. umr. og allshn. að þessari umr. lokinni.



Ég hef ásamt hv. 7. landsk. þm. (LJós) flutt brtt. við þetta frv. á þskj. 107. Það er ekki venja að ræða brtt. við 1. umr. hér, og skal ég ekki heldur gera það að þessu sinni. En ég vil mælast til þess, að sú n., sem fær þetta mál til athugunar og umsagnar, taki einnig þessar brtt. okkar til athugunar og umsagnar.



Herra forseti. - Ég sé, að hér eru hvorki 1. né 2. flm. þessarar þáltill. viðstaddir, og vil ég sem 3. flm. því segja um þáltill. örfá orð. Hér í þessari þáltill. er farið fram á, að Alþ. skori á ríkisstj. að láta rannsaka, hvort ekki sé hægt að gera umbætur á vinnuaðferðum við vega- og símalagningar í dreifbýlinu. Það er svo um okkur Íslendinga, að við stöndum aftarlega í mörgum verklegum framkvæmdum hvað snertir vinnuaðferðir við þær. Við höfum rekið okkur á það í vegagerð okkar, þegar við á síðustu tveimur árum höfum fengið að sjá, hvernig Ameríkumenn hafa unnið hér að vegagerð, því að þeir hafa komið með ýmsar nýjungar í þeirri grein, sem ekki hafa þekkzt hér, um notkun verkfæra. Við höfum notað við okkar vegagerð aðeins mjög lítið af vélum. Má segja, að við höfum ekki notað þær við vegagerð, aðrar en bíla til malarflutninga, og svo veghefla, sem aukizt hefur notkun á hjá okkur á síðustu árum. Býst ég við, að við gætum haft gott af að rannsaka og athuga, hvernig vinnubrögð eru í þessum efnum í þeim löndum, sem lengst eru komin í þessum málum, og að kynnast því, sem við höfum ekki getað notað vegna féleysis og annars. Hv. þm. Hafnf. (EmJ) talaði um það hér nýlega, hve við værum aftarlega með vinnuaðferðir við hafnargerðir okkar. Ég býst við, að svipað eigi sér stað með vinnuaðferðir við bryggjugerðir. Auk þess, er við kemur vegalagningum, er þáltill. þessi um að skora á ríkisstj. að láta gera athugun á því, hvort ekki muni kleift að leggja símalínur á einhvern ódýrari hátt en nú er gert hér á landi. Við vitum t.d., að það að leggja eina símalinu, sem kannske er lítið notuð, er ákaflega dýrt. En í Ameríku er mjög farið að nota aðrar aðferðir við símalagningar heldur en hér hefur tíðkazt. Þeir eru hættir að nota staura, heldur festa símalínurnar með öðrum hætti, sem ég veit að vísu ekki, hvernig er gert. En þetta viljum við flm. þáltill. láta rannsaka og athuga og reyna þær vinnuaðferðir í þessu efni, sem til framfara horfa. Ég hygg rétt, að þáltill. fari til n. og þá helzt samgmn.



Það er í sjálfu sér ekkert nema gott að segja um framkomu þessarar þáltill. Hins vegar eru slík mál sem þessi að sjálfsögðu til athugunar hjá forsjórum þeirra framkvæmda, sem hér um ræðir. Eins og getið er í grg. þáltill., hafa þeir að sjálfsögðu nokkuð vakandi auga á þeim breyt., sem gerðar eru annars staðar í þessum efnum. Það hafa gefizt sérstök tækifæri í þessu sambandi nú í sambandi við setuliðin, sem hér hafa verið. Og ríkisstj. hefur tekið vel þeim málaleitunum, sem komið hafa fram frá forstjórum þeirra ríkisframkvæmda, sem hér er um að ræða. Skal ég í því sambandi benda á, að í því fjárlagafrv., sem nú hefur verið lagt fyrir Alþ., er ætluð til áhaldakaupa alveg óvenjuleg upphæð, sem einmitt stendur í sambandi við það, að vegamálastjóri hafði vakið athygli ríkisstj. á því, að það væri tímabært að afla slíkra tækja til vegagerða, og þótti sjálfsagt að fara að ráðum hans um, að veitt yrði fé til slíks. Þá skal ég líka vekja athygli á því, að verkfærakauparáðunaut ríkisins hefur verið falin útvegun verkfæra til jarðyrkjuvinnu, svo sem á skurðgröfum o.fl. Og má gera ráð fyrir, að hver ríkisstj., sem er, greiði fyrir viðleitni þeirra manna, sem í þjónustu ríkisins beita sér fyrir einhverri nýjung í bessum efnum. En það er ekkert nema gott um það að segja, að þingið láti vilja sinn í ljós um þessi efni, og ég er þess vegna ekki að andmæla þessari þáltill. eða draga úr því, að hún verði samþ.



Ég ætla ekki að fara að bæta neinu við það, sem þegar er búið að segja, en vil bara segja það, að það er gott og enda nauðsynlegt, að þeir menn, bæði vegamálastjóri og póst- og símamálastjóri, skuli hafa hug á því að vilja fylgjast með í þessum efnum. Eigi að síður er ég því sterkt fylgjandi, að Alþ. láti sjá, að það hafi opin augun í þessum málum og komið auga á nauðsyn þess, sem í þáltill. felst. Legg ég því eindregið til, að till. verði samþ., en umr. frestað og málinu vísað til samgmn.