Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka forseta fyrir þá greiðvikni að leyfa mér að mæla fyrir máli mínu í dag vegna þess að ég verð fjarverandi næstu vikur. Ég hef á þskj. 72 leyft mér að flytja frv. til l. um fjárhagslegan stuðning við fræðslustarfsemi menningar- og fræðslusambands alþýðu og bréfaskóla. Meðflm. mínir eru hv. þm. Benedikt Gröndal og Magnús T. Ólafsson. Við leggjum til í 1. gr. frv. að fræðsla, sem fram fer á vegum MFA, skuli hljóta ríkisstyrk sem nemi 75% af sannanlegum kostnaði. Í öðru lagi leggjum við til að sú fullorðinsfræðsla, sem fer fram í formi bréfaskólakennslu, skuli hljóta ríkisstyrk er nemur 75% rekstrarkostnaðar svo og útgáfukostnaðar, enda hafi menntmrn. áður fallist á útgáfu kennsluefnis. Um önnur atriði, svo sem lágmarksfjölda þátttakenda og kostnaðarviðmiðanir, leggjum við til að sett verði reglugerð og vitanlega þá í samráði við hlutaðeigandi aðila. Það er kunnugt að á vegum MFA fer fram afar víðtæk fullorðinsfræðsla. Ég legg áherslu á að þetta er einn liður í þeirri fullorðinsfræðslu sem við höfum a.m.k. í orði talið að mikilvægt væri að styrkja ef jafnrétti til náms á að vera annað en orðin tóm. Fræðsla, sem MFA hefur á sínum vegum, nær til allra félaga í verkalýðshreyfingunni. Hún fer fram í formi námskeiða í samvinnu við hin ýmsu félög, hún fer fram í formi námshópa eða fræðsluhópa, og svo er Alþýðusamband Íslands aðili að bréfaskóla ásamt öðrum verkalýðsfélögum og samvinnuhreyfingunni. Eins og nú er, þá er kostnaði hagað þannig við fræðslu sem MFA rekur, að verkalýðsfélögin borga þátttökugjald fyrir félaga sína, en MFA ber annan kostnað við skólahaldið. Opinber framlög til skólans eru ákaflega smá. Í ár veitti ríkið skólanum 1 millj. kr., og í fjárlagafrv., sem nú hefur verið lagt fram, er lagt til að hann fái 1300 þús. kr. á næsta ári. Þetta telur Alþýðusamband Íslands að sé allt of lágt að óbreyttum lögum. Hitt er annað mál, að Alþýðusamband Íslands batt miklar vonir við að frv, tii l. um fullorðinsfræðslu næði fram að ganga, þar sem viðurkenndur yrði réttur þessara aðila til að halda uppi fræðslustarfsemi. Á Norðurlöndunum, nágrannalöndum okkar, nýtur hliðstæð fræðsla víðtæks stuðnings og opinberrar viðurkenningar í formi ríflegra fjárframlaga. Má raunar segja að við séum ákaflega miklir eftirbátar þessara nágrannaþjóða okkar í þessum efnum. Sú fræðsla, sem MFA veitir, er vitanlega frjáls fræðsla sem engan veginn er hægt að sveigja undir hið opinbera skólakerfi. Hitt er annað mál, og ég vil minna á það hér, að í lögum um skólakerfi, sem samþ. voru hér á hinu háa Alþingi um leið og grunnskólalögin voru samþ., er kveðið svo á að ákveða megi að skóli geti verið styrktur að hálfu eða meira af almannafé án þess þó að hann sé settur undir lagaákvæði um samfellt skólakerfi. Þetta ákvæði var einkum sett með hliðsjón af lýðskólum, námsflokkum og þeirri starfsemi sem ég er hér að ræða um. Segja má að Alþ. hafi þegar sett ein lög í samræmi við þessi ákvæði laga um skólakerfi og það séu lögin um lýðskólann í Skálholti, þar sem ríkið styrkir nú þann skóla með því að greiða 80% af rekstrarkostnaði. Það er því þegar fordæmi fyrir því, að frjáls fræðsla af þessu tagi njóti opinberra fjárframlaga. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um það hér, að þjóðfélaginu ber tvímælalaust skylda til að styrkja þá fræðslustarfsemi sem Alþýðusambandið telur sér skylt og nauðsyn að veita félögum sínum. Ég þarf ekki heldur að fara mörgum orðum um það eða færa að því mörg rök, að fólk, sem er úti í atvinnulífinu, ber þungann af kostnaðinum við hið opinbera skólahald. Skýtur því nokkuð skökku við ef það á ekki að njóta góðs af neinu því sem þar er lagt til. Herra forseti. Ég legg til að málinu verði vísað til 2. umr. og menntmn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Ég hef enn á ný lagt fram á Alþ. frv. til l. um breyt. á útvarpslögum, nr. 19 frá 1971. Meginefni frv. felur í sér að einkaleyfi ríkisins á útsendingum til viðtöku almennings á tali, tónum, myndum og öðru efni, hvort sem er þráðlaust, með þræði eða á annan hátt, verði afnumið. Jafnframt verði ráðh. heimilað að veita öðrum leyfi til útvarpsrekstrar, að fullnægðum ákveðnum skilyrðum, er ráðh. setur í reglugerð. Tilgangur frv. er að tryggja að eitt af grundvallaratriðum stjórnarskrárinnar, tjáningarfrelsið sé virt með þeim hætti að mönnum sé veitt frelsi til að koma skoðunum sínum og hugmyndum á framfæri með þeirri fjölmiðlunartækni sem fyrir hendi er. Óeðlilegt er, miðað við nýja þróun í tækni og rekstri hljóðvarps og sjónvarps, að binda þetta rekstrarform við ríkiseinokun sem stjórnað er af fáum útvöldum stjórnmálamönnum og embættismönnum. Þess háttar einokun stríðir á móti grundvallaratriðum lýðræðislegrar stjórnskipunar og stenst ekki við nútímaaðstæður. Almenningur krefst meira frelsis á öllum sviðum, og þarfir nútíma þjóðfélags krefjast meiri fjölbreytni í útbreiðslu þess efnis sem hljóðvarp og sjónvarp hafa að bjóða. Tilkostnaður og tækni eru ekki lengur hindrun í framkvæmd. þessara mála. Á ótrúlega einfaldan og ódýran hátt er unnt að setja á stofn og reka útvarpsstöð. Flestallar lýðræðisþjóðir viðurkenna þessar staðreyndir í raun. Stjórnvöld heimila ýmsum aðilum, einstaklingum og stofnunum, að starfrækja sjálfstæðar útvarps- og sjónvarpsstöðvar við hlið hinna ríkisreknu. Sem dæmi má nefna að á Bretlandi er starfræktur mikill fjöldi sjálfstæðra útvarps- og sjónvarpsstöðva, sem ná til ákveðinna svæða. Það er álit kunnugra að hin mikla breidd, sem ríkir á þessu sviði á Bretlandi, styrki mjög lýðræðislega stjórnarhætti jafnframt því sem stöðvarnar veiti ómetanlega þjónustu við almenning. Þá má ekki gleyma hinum miklu möguleikum sem skapast á sviði kennslu og menningarmála við fjölgun hljóðvarps- og sjónvarpsstöðva. Geta má þess, að í Bandaríkjunum hefur frelsi ríkt í þessum efnum í áratugi með góðum árangri. Á s.l. vori urðu þau tíðindi í hinu „hálfsósíalíseraða“ landi Svíþjóð, að stjórnarnefnd mælti með því í álitsgerð um breytta starfshætti hljóðvarps og sjónvarps, að ákveðið frelsi væri gefið einstaklingum og öðrum aðilum til að hefja slíkan rekstur sem hér um ræðir. Meðal þeirra atriða, sem nefndin leggur til í álitsgerð, eru: Í fyrsta lagi, að sendingar sænska útvarpsins og sjónvarpsins, þ.e.a.s. hins ríkisrekna, verði lengdar. Í öðru lagi, að skipulagi sjónvarpsins verði breytt þannig, að útsendingar verði frá fleiri stöðvum en nú. er. Álitsgerð sænsku stjórnarnefndarinnar og svo umræðan, sem er orðin í Svíþjóð um þessi mál, bera þess greinilegan vott að Svíar eru orðnir þreyttir á ríkisfjölmiðlunum einum á þessu sviði tjáningarforms. Róttækar hugmyndir eru á lofti sem fela í sér gjörbyltingu þessara mála í Svíþjóð, ef að veruleika verða. Eins og nú háttar eru starfræktar tvær ríkisreknar sjónvarpsrásir í Svíþjóð, þ.e. TV1 og TV2, sem senda að mestu út frá Stokkhólmi um allt land. Till. er um að í staðinn komi ein TV rás, sem sendi um allt land, og níu TV rásir, sem sendi um ákveðna landshluta. Þá er rætt um það þar í landi og kemur fram í hugmyndum nefndarinnar að hugsanlegt sé að stofnsettar verði 200 sjálfstæðar svæðisbundnar útvarpsstöðvar. Sænska ríkisútvarpið á að sjálfsögðu að starfa eftir sem áður og er lagt til að útsendingarstundum þess verði fjölgað úr 360 í 400 á viku og dagskrám eða útsendingarrásum verði fjölgað úr 3 í 4. Allar till. sænsku stjórnarnefndarinnar hníga í átt til aukins frelsis í rekstri útvarpsfjölmiðla. Till. hafa, eins og áður var sagt, hlotið góðar undirtektir hjá almenningi í Svíþjóð, enda er þjóðin orðin lagþreytt á ofríki sænsku sósíalistanna í stjórnkerfi þjóðarinnar, sem best mátti sjá af því, að fyrir sænsku þingkosningarnar haustið 1976 skrifaði hinn þekkti sænski rithöfundur Astrid Lindgren grein í blaðið Expressen, sem fól í sér harða ádeilu á drottnunarvald sænsku sósíalistanna í sænsku þjóðlífi. Hún sagði m.a. í grein sinni að nú væri svo komið fyrir Svíum að hún saknaði orðsins frelsi. Astrid Lindgren hafði áður fyllt flokk sænskra jafnaðarmanna, en viðurkenndi að þróun hans og valdakerfi var orðið hættulegt. Allir muna ósigra sænskra jafnaðarmanna í þingkosningunum 1976, þannig að ekki þarf að fjölyrða um það. En það, að mér skuli verða svo tíðrætt um þessi mál í Svíþjóð stafar m.a. af því, að hér á Íslandi er rík tilhneiging til þess að líta alltaf upp til Skandínava um flest það sem til bóta mætti horfa í þjóðlífi okkar. Menn verða náttúrlega að taka mið af því sem gott er og þess vegna tók ég þessi dæmi. Í sjálfu sér hefði verið fróðlegt að þýða grein þessarar merku sænsku skáldkonu og lesa fyrir þingheim hvað hún segir um það, hvernig hægt er að fara með frelsið og stöðu einstaklingsins þar sem valdakerfið er allt meira eða minna í höndum eins flokks, eins og átti sér stað og hefur átt sér stað í Svíþjóð í áratugi. Við Íslendingar búum við hálfrar aldar gamalt skipulagsform í rekstri útvarps. Segja má, að fyrir fámenna þjóð með takmörkuð fjárráð á sínum tíma hafi verið eðlilegt að ríkið annaðist rekstur útvarpsins. Er óhætt að segja að Ríkisútvarpið, hljóðvarp og sjónvarp, hafi gegnt hlutverki sínu af mikilli prýði og þar hafa margir góðir starfsmenn verið. En nú eru bara tímarnir breyttir. Fólk krefst meira frelsis á þessu sviði, á sambærilegan hátt og á sér stað í útgáfu dagblaða, vikurita o.s.frv. Af hálfu einstaklinga og alls konar hagsmunahópa eru gerðar stöðugt meiri kröfur um óheft tjáningarfrelsi. Nægir í því sambandi að vísa t.d. til stúdenta og hliðstæðra hópa, sem vilja láta mikið að sér kveða. Er allt gott um það að segja. En jafnframt er vert að vekja athygli á því, að núverandi form ríkiseinokunar hljóðvarps og sjónvarps takmarkar mjög aðgang alls almennings að rekstri og afskiptum þessarar tegundar fjölmiðla. Því fer víðs fjarri að þeir fullnægi í núverandi formi þörf fólksins fyrir aukið tjáningarfrelsi og fjölbreytni í efnisvali. Til að leggja frekari áherslu á þessa skoðun vil ég vísa til ummæla eins núverandi útvarpsráðsmanns, sem fram komu í dagblaði einu hér í Reykjavík í ágúst s.l., þar sem útvarpsmaðurinn sagði m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Ég vil aftur á móti benda á þá hættu að sjónvarpið, einkum hvað dagskrárgerð snertir, er að detta í allfastmótaðar skorður, er býður heim mikilli hættu á stöðnun. Mikilvægur fjölmiðill eins og sjónvarpið er þarf að vera í stöðugri þróun og taka breytingum í takt við þjóðfélagsbreytingar“. Þetta eru vissulega orð að sönnu. En besta ráðið til að afstýra stöðnun og vera í takt við tímann er að gefa rekstur hljóðvarps og sjónvarps frjálsan, gefa fleirum möguleika til að reyna sig í þessum efnum. Íslendingar eru mikið hæfileikafólk á sviði tjáningar, bókmenntir okkar og listir bera þess órækan vott. Tjáning í hljóðvarpi og sjónvarpi er fjölbreytileg og getur verið og er list í höndum hæfra manna, um það er ekki deilt. Ég hef orðið var við sérstakan áhuga hjá ungu fólki á þessu máli. Sem dæmi get ég nefnt, að á miðvikudaginn í síðustu viku komu á minn fund tveir ungir menn sem tjáðu mér að þeir væru áhugamenn í félagsskap ungs fólks hér í Reykjavík á aldrinum 17–20 ára, sem hefði áhuga á því að reka sjálfstæðar litlar hljóðvarpsstöðvar, og það efni, sem þetta unga fólk hafði áhuga á, var sérstaklega tengt æðri tónlist. Fyrir þá, sem eru mikið fyrir allt slíkt, hlýtur það að teljast framlag til listar þegar ungt fólk sýnir slíkan áhuga og vilja til þátttöku. Á mánudaginn, þegar ég kom hingað í Alþ., afhentu þessir ungu menn mér lista með rúmlega 600 nöfnum ungs fólks á þessum aldri sem höfðu skrifað undir áskorun til hæstv. Alþ. um að samþykkja þetta frv. sem ég er að kynna hér. Ég vil segja það, að virðingarvert er þegar ungt fólk, sem vinnur af slíkum áhuga að máli þessu, gjörsamlega ótengt flokkum eða sérhagsmunum, leggur það á sig að leggja á ráðin, vil ég segja, og mæla með því, sem til framfara horfir og hlýtur að koma hérlendis sem annars staðar. Ég leyfi mér að fullyrða, að öll skilyrði séu fyrir hendi hérlendis til að framkvæma þann frjálsa rekstur í sambandi við útvarp og sjónvarp sem frv., sem ég mæli hér fyrir, gerir ráð fyrir, verði það að lögum. Það er ástæðulaust að skýra einstakar lagagreinar, þær skýra sig sjálfar, en ég vanti þess, að hv. Alþ. samþ. frv., og legg til, að að umr. lokinni verði því vísað til menntmn.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir til umr., um breytingu á útvarpslögum er sennilega hægt að flokka undir það sem kalla mætti frjálshyggjufrv., en stöku menn hafa þann orðalepp mjög uppi við nú um sinn. Hv. flm. gerði sér mjög tíðrætt um málefni Svía og hvernig Svíar væru að haga málum, En þetta frv. er náttúrlega flutt og á við íslenskar aðstæður, en ekki aðstæður í Svíþjóð, því að ekki er alveg vist að það, sem á við hjá Svíum, eigi við hjá okkur, m.a. vegna þess að við erum ekki nema rúmlega 200 þús. manns. Ég lít svo á að það sé meira atriði að reyna að halda uppi einni góðri útvarpsstöð en mörgum lélegum. Ríkisútvarp okkar hefur barist í bökkum fjárhagslega, svo sem hæstv, menntmrh. hefur margtekið fram hér í þingsölum, og ég hef enga trú á því, að þetta útvarp, sem ég held að miðað við aðstæður verði að telja allgott, mundi batna neitt við það að dreifa kröftunum. Dreifikerfi hljóðvarps er ekki fullkomið enn þá, hvað þá dreifikerfi sjónvarpsins, og þarf þar mikilla endurbóta við. Í fyrra lagði ég til að reynt yrði að gæta sparnaðar hjá þessum stofnunum, m.a. til þess að byggja upp dreifikerfið, en sú viðleitni mín bar ekki árangur. Ég lít svo á að tekjur þessara væntanlegu útvarpsstöðva, sem hugsanlega yrðu settar hér á fót, yrðu auglýsingatekjur, og þeir auglýsendur, sem þar auglýstu, yfirgæfu þá væntanlega Ríkisútvarpið. Þessir auglýsendur hefðu þá í hendi sér líf þessara útvarpsstöðva, og hljóðvarp og sjónvarp eru í eðli sínu mjög máttugur fjölmiðill. Ég tel nokkra hættu á því, að peningafurstar næðu tökum á þessari starfsemi og réðu dagskrá í veigamiklum atriðum og stjórnmálaskoðanir yrðu ekki jafnréttháar. Þetta gæti leitt til einstefnuaksturs stjórnmálaskoðana þeirra sem fjármagninu réðu. Þróun dagblaðaútgáfu á Íslandi gætt gefið vissa vísbendingu um hvert þessi frjálsa samkeppni getur hugsanlega leitt okkur. Síðdegisblaðaútgáfa, sem færst hefur hér mjög í vöxt á síðustu úrum, hefur ekki orðið til þess að blaðamennsku„standardinn“ hafi hækkað við fjölgun þeirra eða eflingu. Ég lít svo á að blaðaútgáfan hafi ekki batnað með auknum áhrifum þeirra viðskiptahölda, sem bera uppi með auglýsingum sínum þessa fjölmiðla, - fjölmiðla sem þeir láta vernda hagsmuni fyrirtækja sinna, og í krafti fjárhagsaðstöðu sinnar öðlast þeir óeðlileg áhrif á skoðanamyndun í landinu. Þá getur svokölluð frjáls samkeppni í fjölmiðlum haft þau áhrif að æsifréttir og ógætilegt slúður og jafnvel bein ósannindi vaði uppi. Í grg. þessa frv. segir að vísu að áhersla skuli lögð á að fyllsta hlutleysis sé gætt í stjórnmálum við útsendingu efnis, með svipuðum hætti og nú tíðkast í útsendingum Ríkisútvarpsins. En ég lít svo á að mjög erfitt sé að tryggja það, það sé ákaflega vandmeðfarið. Það er afar vandmeðfarið hjá þeirri stofnun, sem nú er þó ein um þennan þátt fjölmiðlunar, og ég lit svo á að nánast sé ógerningur að tryggja þetta með viðunandi hætti eftir að stöðvum þessum fjölgaði. Síðan segir seinna í grg., með leyfi forseta: „Útvarpsstöðvar skulu í öllu starfi sínu halda í heiðri lýðræðislegar grundvallarreglur. Þær skulu virða tjáningarfrelsi og gæta fyllstu óhlutdrægni gagnvart öllum flokkum og stefnum í opinberum málum. Hið sama gildir gagnvart stofnunum, félögum og einstaklingum.“ Ég fæ ekki séð með hvaða hætti ætti að vera unnt að tryggja þetta nægilega. Þá segir í niðurlagi grg., að þetta sé spor í áttina að auknu frelsi fólksins frá miðstýringarvaldi embættis- og stjórnmálamanna á þessu sviði. Þessa málsgr, skil ég ekki fullkomlega. Mér dettur helst í hug að þetta sé sneið ætluð fyrrv. formanni Heimdallar, varaformanni útvarpsráðs, hv. þm. Ellert B. Schram, en mér finnst að hún sé fremur ómakleg. Ég sé ekki ástæðu til að styðja þetta frv. Okkur liggur meira á ýmsu öðru en fleiri útvarpsstöðvum.



Herra forseti. Það veittist hv. frsm. ákaflega auðvelt að rökstyðja þetta frv. sitt með orðum eins og tjáningarfrelsi og lýðræði, og býst ég ekki við að neinn færi að mótmæla því, að öll viljum við að lýðræði hér á landi sé sem fullkomnast og allir hafi jafnt frelsi til tjáningar og skoðanamyndunar, Hins vegar fannst mér lýsing hans á því, hvernig þessi mál eru að þróast í Svíþjóð, sýna kjarna eða eðli þessa máls betur en nokkuð annað. Þar kom fram, að hér er í rauninni um að ræða ekkert annað en kapphlaup milli fjármuna, milli opinberra fjármuna og einkafjármagns. Jafnhliða því að réttur til að reka útvarp var gefinn frjáls í Svíþjóð, eins og hann lýsti, þá hvílir sú skylda á ríkisfjölmiðlunum að lengja dagskrána og útvarpa frá fleiri stöðum en nú er. Þetta hlýtur því að þýða að rekstur útvarps verður miklu fjárfrekari en ef engin samkeppni er, og það er í samræmi við eðli samkeppni. Ég held að þegar djúpt er skyggnst sé hér ekki um það að ræða að fleiri fái frelsi til að tjá sig, heldur að einstaklingar fái frelsi til þess að verja fjármunum sínum til útvarpsrekstrar fremur en í eitthvað annað. Spurningin hlýtur að vera sú, hvort við getum tryggt tjáningarfrelsi, hvort við getum tryggt jafnræði allra í ríkisfjölmiðlum, hvort við getum aukið lýðræði með það form á útvarpsrekstri sem við höfum nú hér á Íslandi. Ég vil fyrst nefna tvö atriði, sem ég tel að séu slíkri þróun þrándur í götu. Í fyrsta lagi er það, að stjórnmálaflokkarnir skipa í útvarpsráð, og ekki bara það, heldur telja sumir stjórnmálaflokkar ekki annað fært en alþm. sitji í útvarpsráði. Í þessu efni, því sem ég nefndi síðast, hefur núv. ríkisstj. farið allt aðra leið en vinstri stjórnin. Vinstri stjórnin, eða þeir flokkar sem að henni stóðu, forðaðist að láta alþm. sitja í útvarpsráði. Slíkt fyrirkomulag ýtir undir það að ríkisfjölmiðlar, hljóðvarp og sjónvarp, hneigist til þess að halda fram skoðunum ríkjandi stjórnvalda og margt það, sem er uppi í þjóðfélaginu, þann og þann tíma, er kæft og nýtur hvorki jafnræðis né sannmælis. Ég vil minna á það, að lögð var beinlínis áhersla á þetta fyrirkomulag þegar það útvarpsráð, sem vinstri stjórnin skipaði, var sett af um leið og ný ríkisstj. kom til valda. Þá þótti ekki lengur fært að hlíta lögum um útvarp, að útvarpsráð sæti út sitt kjörtímabil, heldur þurfti það að fylgja nýrri ríkisstj. og nýjum þingmeirihluta. Við þessar aðstæður segir sig sjálft að þeir, sem starfa við útvarp, finna til ákaflega mikils óbeins þrýstings. Nú geri ég ekki ráð fyrir að þeir, sem sitja í útvarpsráði, mundu vilja viðurkenna að þeir væru að gefa fyrirmæli, og ég er sannarlega ekki að bera þeim það á brýn, að þeir gefi bein fyrirmæli. En þetta fyrirkomulag hefur þau sálrænu áhrif á þá sem starfa við það. Það fer ekki hjá því, að þeir finni fyrir því og þetta hafi haft áhrif á störf þeirra. Í sambandi við fréttir frá Alþ. og af stjórnmálum væri hægt að nefna mýmörg dæmi einmitt um það, að það virðist vera orðið annað eðli margra þeirra, sem starfa við sjónvarp, að telja að ekkert sé fréttnæmt nema það sem komi frá ríkisstj. og að stjórnarandstaðan hafi í rauninni ekkert fram að færa sem almenningur hafi áhuga á. Ákaflega fróðlegt væri að fá gagngera könnun á því, hvaða rúm stjórnarsinnar og ríkisstj. fá í sjónvarpi, og bera það svo saman við hlut stjórnarandstöðu í sama máli. Við höfum því miður mýmörg dæmi um það, að ekkert kemur fram nema skoðun ríkisstj. Þetta er í fyllsta máta ólýðræðislegt, því þó að einhverjir stjórnmálaflokkar hafi meiri hl. eitthvert kjörtímabilið, þá er langt frá því að allur almenningur, sem kostar þetta útvarp, sé þessu sammála. Skilyrði þess, að allur almenningur geti myndað sér skoðun, eru þau, að hann fái sem flestar hliðar mála fram. Annað atriði vil ég nefna sem stríðir gegn því að ríkisfjölmiðlar geti gegnt því hlutverki sem við ætlum þeim. Það er æviráðning helstu embættismanna við þessar stofnanir. Ég tek það skýrt fram að ég er ekki að veitast hér að neinum þeim, sem nú situr í starfi, og hef ekki persónulega neina ástæðu til þess, en það á vitanlega að afmarka skýrt ráðningatímabil æðstu embættismanna þessarar stofnunar og dagskrárstjóra, þeirra sem hafa mest hönd í bagga með rekstrinum frá degi til dags. Þetta ætti að tryggja meiri fjölbreytni og meira lýðræði, getum við sagt, þ.e.a.s. að sjónarmið fleiri ættu þá einhvern tíma að koma fram eða tækifæri yrðu fyrir aðra. Mér finnst sumt í þessu frv. jákvætt, en það gæti falist í núverandi formi. Ég held að afar nauðsynlegt sé að vinna að því, að Ríkisútvarpið komi upp sjálfstæðum stöðvum í hinum ýmsu landshlutum. Ég held að nauðsynlegt sé að veita t.d. sveitarfélögum, eins og hér er lagt til, sjálfræði um það að reka útvarpsstöðvarnar fyrir sinn landshluta, þar sem fólkið, sem þar býr, fær meira rúm heldur en það getur fengið í ríkisfjölmiðlum. Og ég held að það sé alveg rétt, að skoðanir þeirra Íslendinga, sem búa á þessu landshorni, fái meira rúm en skoðanir fólks úti á landi, og þar með fær auðvitað meiri þunga sá málflutningur sem héðan er runninn. Ég vil líka benda á að í þessu frv, er gert ráð fyrir að menntastofnanir fái leyfi til útvarpsrekstrar. Ég er ekki sammála því, að menntastofnanir fái leyfi til sjálfstæðs útvarpsrekstrar. En ég held að það sé kominn tími til að við notum menntastofnanir og sjónvarp og hljóðvarp í sameiningu til þess að halda uppi kennslu, þeirri kennslu t.d. sem allir hafa ekki tök á að njóta, annaðhvort vegna persónulegra aðstæðna eða búsetu. Vissulega mætti hugsa sér að stöðvar, sem þannig yrðu reknar, hefðu einhverja tegund sjálfstjórnar, og þær yrðu auðvitað að hafa frjálsar hendur um dagskrá og efni, En ég efast um að slíkar stöðvar væri hægt að reka án þess að þær væru fjármálalega séð undir sömu yfirstjórn og Ríkisútvarpið. Herra forseti. Ég ætla þá ekki að hafa þessi orð fleiri. En ég endurtek, að ég er andvíg frv. eins og það liggur fyrir nú, en tel rétt að athuga þá möguleika sem ríkisfjölmiðlarnir hafa til þess að dreifa valdi sínu út til sveitarfélaga og menntastofnana.



Herra forseti. Ég get tekið undir það með flm. þessa máls, hv. 6. landsk. þm., að ég tel tímabært að athugað verði hvort ekki er nú svo málum háttað að reynandi sé að hverfa frá því fyrirkomulagi, sem ríkt hefur frá því að Ríkisútvarpið tök til starfa, að það hafi einkaleyfi til útvarps- og síðan sjónvarpsrekstrar í landinu. Hins vegar er ég ekki víss um að þær leiðir, sem hv. flm. bendir á, séu að öllu leyti ákjósanlegar. Meginefnisatriðið, sem gerir eðlilegt að endurskoða þá skipan, sem komið var á með einkaleyfi Ríkisútvarpsins, er tvímælalaust að framfarirnar í útvarpstækni hafa orðið stórstigar og það er ekki ýkjakostnaðarsamt að reka stöðvar, sem nota örbylgjutækni til þess að koma útvarpsefni frá sér til takmarkaðra svæða. Öðru máli gegnir um sjónvarpstæknina. Þar er rekstrarkostnaður með allt öðrum hætti og tækjakostur og miklu torveldara að koma upp í landi eins og okkar og með jafnfámennri þjóð kerfi sjálfstæðra sjónvarpsstöðva. Það er almennt viðurkennt að í flestum löndum nálægt okkur í Evrópu varð skipan útvarpsrekstrar að verulegu leyti samkv. fordæmi sem skapaðist í Bretlandi þegar Breska ríkisútvarpið tók til starfa. Nú er nokkuð liðið á annan áratug, líklega farið að nálgast tvo áratugi, síðan einkaleyfi Breska ríkisútvarpsins var afnumið og þar komið upp sjálfstæðum útvarps- og sjónvarpsrekstri með allflóknu kerfi sem ekki þarf að lýsa hér frekar. Þessi breyting í Bretlandi hefur síðan dregið dilk á eftir sér, aðrir hafa farið að þessu fordæmi, eins og frsm. lýsti að nokkru. En til er önnur fyrirmynd sem ekki breiddist út eins og sú breska. Það er hollenska fyrirmyndin. Þar hefur útvarps- og síðan sjónvarpsrekstri verið háttað á þann veg, að frá sendistöðvum, sem eru í ríkiseign eða einkaaðila, hafa allir aðilar, sem fullnægja ákveðnum skilyrðum, haft rétt á að fá sendingartíma og útbúa dagskrár á eigin ábyrgð. Þar hafa komið mest við sögu stjórnmálaflokkar og trúfélög í Hollandi, en formlega er ekkert því til fyrirstöðu að hver sem er geti safnað um sig þeim hópi í hlustendafélagi sem gefi honum rétt á að fá aðgang að útsendingarkerfinu með þá dagskrá sem hann undirbýr. Þannig er hægt að leita fleiri fyrirmynda en frsm. benti á. Það, sem ég tel varhugavert við það kerfi sem upp á er stungið, er að mér virðist að þar sé skrefið ekki stigið nema til hálfs til að rýmka frá því einkaleyfiskerfi sem nú ríkir. Þar er gert ráð fyrir mjög ríkri þátttöku Ríkisútvarpsins og stjórnaraðila þess um útvarps- og sjónvarpsrekstur í heild í landinu, þótt nokkur kerfisbreyting verði á. Það liggur t.a.m. í hlutarins eðli að hinar langdrægu stöðvar yrðu mjög fáar vegna þess hversu háttað er úthlutun tíðnisviða. Því yrði mjög erfitt og viðkvæmt mál að úthluta slíkum leyfum sem hér er gert ráð fyrir að sé alfarið á valdi ráðh., að fenginni umsögn aðila sem í raun og veru tilheyra Ríkisútvarpinu eftir sem áður. Það, sem ég tel að þurfi að gera, er að athuga þetta mál og finna eðlilegt fyrirkomulag sem geri rekstur sjálfstæðra stöðva með sjálfstæða dagskrárstjórn og dagskrárgerð mögulegan úti á landsbyggðinni. Ég tel höfuðatriði að þær stöðvar starfi í dagskrárgerð sinni eftir almennum reglum og þurfi ekki að leita með sín mál forsjár eða úrskurðarvalds hjá þeim aðilum sem stjórna Ríkisútvarpinu, sem gert er ráð fyrir og hlýtur að verða rekið eftir sem áður, enda þótt þar kæmu til fleiri aðilar en nú er. En þeir aðilar þurfa að vera sjálfstæðir og hafa ákvörðunarrétt eftir almennum reglum um dagskrárgerð sína. Annars er ekki náð því markmiði sem fyrir flm. vakir með því að taka upp þetta mál.



Herra forseti. Mig langar aðeins til þess að bæta nokkrum orðum við þessar umr. Hv. síðasti ræðumaður tók allvel þessu frv. og sagði margt skynsamlegt og í samræmi við það sem flm. þessa frv. ber fyrir brjósti þegar hann flytur frv. um að einkarekstur útvarpsins verði ekki lengur í höndum ríkisins. Hvað mundu Íslendingar segja, ef ríkið hefði einkarétt á ú:gáfu blaða og enginn mætti gefa út dagblað eða vikublað á Íslandi annar en ríkið? Það er að vísu þannig í kommúnistaríkjunum, eins og Sovétríkjunum, en hvað mundu Íslendingar segja við slíku? Hv. þm. Svava Jakobsdóttir sagði orð sem vöktu mikla furðu hjá mér, en mér finnst að sé best að fylgja eftir og láta rannsaka. Hún segir, að síðan núv. útvarpsráð tók við af útvarpsráði vinstri stjórnarinnar hafi yfirleitt ekki verið um að ræða annað - ég hef nú ekki skrifað þetta eftir henni svo að ég tek bara aðalefni málsins - en að það, sem heyrðist í Ríkisútvarpinu, væri frá ríkisstj. Má nú ekki af þessari ástæðu fela Ríkisútvarpinu rannsókn á því, hvernig dagskráin var, hversu oft komu t.d. ráðh. vinstri stjórnarinnar fram í útvarpi, hversu oft tilkynningar frá ríkisstj., vinstri stjórninni, og miða svo við það sem hefur gerst nú í seinni tíð? Það er augljóst mál þeim, sem nokkuð hafa fylgst með rekstri útvarpsins, að hér varð auðvitað gerbreyting á frá því sem var þegar vinstri stjórnin var við völd. Þá var alltaf útvarpað því sem ríkisstj. var með á prjónunum og ráðh. voru mjög oft í útvarpinu og miklu oftar en áður hafði tíðkast, a.m.k. í tíð viðreisnarstjórnarinnar, og tíðkast hefur í seinni tíð. Um þetta er ekki ástæða til þess að vera að deila hér, en þetta má rannsaka, það væri þess virði. En ég er sammála því, sem fram hefur komið hjá hv. síðasta ræðumanni, að auðvitað er margt sem ber að athuga í sambandi við frjálsan útvarpsrekstur. Ég byrjaði á því að tala um hvað menn segðu um það, ef ríkið eitt hefði heimild til þess að gefa út blöð. En hvenær kæmi að því, að Samband ísl. samvinnufélaga fengi að útvarpa, ef það væri heimilt? Er það ekki viða að verki? Það er á verslunarsviðinu, það er á iðnaðarsviðinu, það er á flugsviðinu, það er í hótelrekstrinum og á mörgum öðrum sviðum sem ég þarf ekki að telja upp. Það þyrfti auðvitað að tryggja um leið, að stórrekstur eða einkarekstur einkafyrirtækja gæti ekki átt hér einkaaðstöðu. M.ö.o.: Það þyrfti að setja hér löggjöf svipaða og er í öðrum lýðræðisríkjum til að hamla gegn því að yfirtökin á einstökum sviðum kæmust í hendur einstakra aðila, stóraðila fyrst og fremst, eins og er nú orðið hér á landi og tekur engu tali. Þar á ég við það ófrelsi, sem er hér, eða forréttindin, sem Samband ísl. samvinnufélaga hefur miðað við einstaklinga í atvinnurekstri. Þeir eru líka á bankamálasviðinu og tryggingamála o.s.frv., o.s.frv. En það snertir ekki beint þetta mál, svo að ég skal ekki fara lengra út í það í bili. Ég vil ítreka og láta það verða mín lokaorð, því að mér skilst að ekki sé svo ýkjamikil seta þm. undir þessum umr., að núv. útvarpsráð taki sér fyrir hendur að rannsaka það sem haldið var fram hér af einum hv. þm., að einhverjar breytingar hafi átt sér stað í þá átt að Ríkisútvarpið væri nú miklu fremur en áður á sviði þeirra mála sem snertu ríkisstj. og vörðuðu hana. Ég man eftir því, að þegar vinstri stjórnin var ofbauð mér alveg hversu Ríkisútvarpið var í höndum ríkisstj. og hversu oft ríkisstj. eða fulltrúar ríkisstj. voru í Ríkisútvarpinu. En eins og ég sagði, þetta getur verið rangt hjá mér. En þá er ekkert annað en rannsaka þetta og fá hreinlega úr þessu skorið og það á að vera hægt. Og ég skora á núv. útvarpsráð að taka sér það fyrir hendur og gera síðan Alþ. grein fyrir hvernig niðurstaðan af slíkri rannsókn verður.



Herra forseti. Þetta frv. um breyt. á l. um almannatryggingar er til staðfestingar á brbl. sem gefin voru út 28. júní á s.l. sumri. Þau voru gefin út í samræmi við ákvörðun ríkisstj. til þess að greiða fyrir samkomulagi um lífeyrismál sem heildarlausn í þeim kjarasamningum sem undirritaðir voru 22. júní, til þess að sú hækkun lífeyrisgreiðslna, sem leiðir af því samkomulagi, valdi yfirleitt ekki lækkun tekjutryggingargreiðslna frá almannatryggingum. Því voru þessi ákvæði sett, að fjárhæð annarra árstekna lífeyrisþega en lífeyris varðandi þetta verði hjá einstaklingi 180 þús. kr. í staðinn fyrir 120 þús. kr. og fyrir hjón 252 þús. kr. í staðinn fyrir 168 þús. kr. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að skýra þetta nánar, það liggur alveg ljóst fyrir. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Þetta frv. er einnig til staðfestingar á brbl. sem gefin voru út 28. júní og voru sett í samræmi við ákvörðun ríkisstj. til þess að greiða fyrirsamkomulagi um lífeyrismál sem heildarlausn í þeim kjarasamningum sem undirritaðir voru 22. júní, þar sem aðilar vinnumarkaðarins gerðu með sér samkomulag um málefni lífeyrissjóða á samningssviði þeirra, þess efnis að lífeyrir lífeyrisþega, sem rétt eiga til slíks samkvæmt lögum nr. 63 frá 1971, verði á árunum 1977–1979 verðtryggður með greiðslu sérstakrar uppbótar á lífeyri og verði útgjöld vegna uppbótagreiðslna þessara borin af þeim lífeyrissjóðum sem í hlut eiga. Enn fremur skorti í lögin frá 1971, nr. 63, ákvæði er heimill greiðslu makalífeyris til fólks sem búið hefur saman ógilt svo árum skiptir og því talið brýnt að setja slíkt heimildarákvæði eins og gert var í brbl. og lagt er til að hér verði staðfest. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði þessu frv. vísað til hv. heilbr: og trn. og 2. umr.



Herra forseti Það er eins með þetta frv. og hin tvö, sem ég mælti fyrir hér áðan, að það er flutt til staðfestingar á brbl., sem gefin voru út 9. ágúst s.l. Það var gert í samræmi við ákvörðun ríkisstj. til þess að greiða fyrir samkomulagi um lífeyrismál sem heildarlausn í kjarasamningunum sem undirritaðir voru 22. júní, þess efnis, að tekin verði upp sérstök heimilisuppbót á lífeyri allra einhleypra tekjutryggingarþega sem búa einir á eigin vegum. Frv. er um að einhleypingi, sem nýtur óskertrar uppbótar tekjutryggingar og er einn um heimilisrekstur, án þess að njóta fjárhagslegs hagræðis af sambýli eða samlögum við aðra um húsnæðisaðstöðu eða fæðiskostnað, skal að auki greiða heimilisuppbót, 10 þús. kr. á mánuði. Eigi hann rétt á skertri tekjutryggingu lækkar heimilisuppbótin í sama hlutfalli. Það tók fyrst nokkurn tíma að vinna að undirbúningi þessarar lagasetningar. Hún var gerð í fullu samráði og samstarfi við tryggingaráð og Tryggingastofnun ríkisins. Eftir að brbl. voru gefin út var rætt af rn. og tryggingaráði um að setja sem fyrst reglugerð um tekjutryggingu almennt, heimilisuppbót og heimildarhækkanir samkv. 19. gr. laga um almannatryggingar. Þessi reglugerð var svo gefin út 30. sept. og með fullu samkomulagi og samvinnu við tryggingaráð og Tryggingastofnun ríkisins. Hér er um að ræða mjög afmarkaða greiðslu úr almannatryggingum. Þessi heimilisuppbót er eingöngu til þeirra sem njóta tekjutryggingar eða eiga rétt á tekjutryggingu og búa algerlega einir og án aðstoðar annarra. Það var eitt af þeim efnum, sem um var samið við aðila vinnumarkaðarins og þá auðvitað sérstaklega við verkalýðshreyfinguna, að þetta yrði gert með þessum hætti. Hins vegar hefur komið í ljós, eftir að auglýst var eftir umsóknum samkv. þessum nýju lögum, að margir hafa sótt og mjög mikið er um það að fólk sæki um þessa heimilisuppbót sem ekki á rétt á henni. Þess vegna töldu tryggingaráð og heilbrrn. rétt að flýta útgáfu reglugerðar með þessum lögum, og ég get gefið þær upplýsingar, að fyrir um það bil mánuði hafði verið úrskurðað um 650 umsóknir um þessa heimilisuppbót hér í Reykjavík, en þá lá annað eins fyrir af umsóknum héðan af Reykjavíkursvæðinu. Hins vegar var þá lítið komið af umsóknum utan af landi, en þær hafa verið að koma nú síðustu daga. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri, en legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til heilbr.- og trn.



Herra forseti. Sem einn af samningsaðilum verkalýðshreyfingarinnar í tryggingamálum, sem frv. til l. um breyt. á l. um almannatryggingar, sem hér liggja fyrir, fela í sér, lýsi ég yfir stuðningi við þau. Ég vil þakka hæstv. ríkisstj. fyrir þátttöku hennar á s.l. tveim árum í því að greiða fyrir samkomulagi um lífeyrismál sem horfir til framfara í þessum málum. Það hefur nú gerst tvívegis frá því í ársbyrjun 1976, svo sem ég mun rekja nokkuð. Í upphafi er vert að vekja athygli á því, að það var ekki fyrr en með samningum verkalýðshreyfingarinnar og vinnuveitenda hinn 28. febr. 1976 sem fyrsta skrefið var stigið til að verðtryggja almennan ellilífeyri. Ríkisstj. átti veigamikinn þátt í því, að samkomulag um þetta tókst, og var aðill að því. Án aðildar hennar að málinu tel ég að þessir áfangar hefðu ekki náðst. Nægir í því sambandi m.a. að benda á að ríkissjóður er einn helsti greiðandi þeirra tryggingabóta sem samkomulag þetta og framlögð frv. ná til, og mun ég víkja að því hér á eftir. Ég hef einnig athugað nokkuð hversu mikil kjarabót til handa ellilífeyrisþegum felst í þeirri leið sem farin var í upphafi ársins 1976 að því markmiði að verðtryggja ellilífeyri. Ég mun víkja að því síðar í ræðu minni, en vil segja strax, að ég hefði þó heldur kosið að hv. Alþ. og aðilar vinnumarkaðarins hefðu fallist á þá leið að tryggja öllum ellilífeyrisþegum verðtryggðan elli- og örorkulífeyri á grundvelli frv. til l. um Lífeyrissjóð Íslands sem ég lagði fram á Alþ. í ársbyrjun 1976. En að svo stöddu get ég sætt mig við þá áfanga sem þau frv. fela í sér sem hér eru til umr. Hins vegar hlýt ég að lýsa yfir því, að mér finnast þessir áfangar ekki fullnægjandi og fjarri því lokamarkmiði sem ég vil að nái fram að ganga hið fyrsta vegna örorku- og ellilífeyrisþega, sem er fullur verðtryggður ellilífeyrir á grundvelli ævitekna. Ég harma það, hvað þessi mál hafa mætt - ég vil segja tiltölulega miklu tómlæti á hv. Alþ. og þá almennt talað. Ég minnist þess, að þegar ég lagði fram frv. mitt um Lífeyrissjóð Íslands í febr. 1976 voru umr, litlar um málið. Það hafði þó ákveðna þýðingu fyrir framþróun lífeyrismála í landinu og framkallaði miklar umr. um þessi mál í þjóðlífinu og m.a. innan verkalýðshreyfingarinnar og samtaka vinnuveitenda sem fjölluðu um þessi mál um svipað leyti. Ég er enn sannfærður um að frv. um Lífeyrissjóð Íslands fól í sér hina einu réttu leið í þessu máli, því að þótt bráðabirgðasamkomulag sé gott í bili felur það ekki í sér megingrundvöll að endanlegri lausn þessara mála, auk þess sem núverandi kerfi almannatrygginga og trygginga lífeyrissjóðanna er að verða slíkur frumskógur að enginn venjulegur maður fær skilið það án aðstoðar sérfræðinga. Ég lét gera skrá yfir allar þær bætur, sem til greina koma í almannatryggingakerfinu, hjá umsjónarnefnd eftirlauna og hjá lífeyrissjóðunum, alþm. til fróðleiks og ætta að lesa hana hér upp til þess að sýna hversu erfitt hlýtur að vera fyrir gamalt fólk og öryrkja að gera sér grein fyrir því, hvað felst í þessu kerfi. Þær bætur sem koma frá almannatryggingum eru: ellilífeyrir, örorkulífeyrir, örorkustyrkur, makabætur, barnalífeyrir látinna, barnalífeyrir örorkulífeyrisþega, barnalífeyrir ellilífeyrisþega, barnalífeyrir ófeðraðs barns og vegna fanga, mæðra- og feðralaun, ekkilsbætur í 6 mánuði, ekkjubætur í 12 mánuði, ekkjulífeyrir, tekjutrygging, einstaklingsuppbót, uppbót á elli- og örorkulífeyri, slysadagpeningar, slysa- og örorkulífeyrir, slysa- og makalífeyrir vegna örorku lífeyrisþega, slysa-barnalífeyrir, ekkilsbætur 8 ár vegna slysadauða, ekkilslífeyrir vegna örorku- og slysadauða, barnalífeyrir vegna slysadauða, sjúkradagpeningar. Lífeyrir frá umsjónarnefnd eftirlauna er þessi: ellilífeyrir, örorkulífeyrir, makalífeyrir, uppbót á ellilífeyri, uppbót á örorkulífeyri, uppbót á makalífeyri. Svo komum við að lífeyrissjóðunum og þá er listinn sem hér segir: ellilífeyrir, örorkulífeyrir, makalífeyrir, barnalífeyrir, verðbætur á ellilífeyri, verðbætur á örorkulífeyri, verðbætur á makalífeyri, verðbætur á barnalífeyri og annað. Af þessum upplestri sést að það er brýn nauðsyn að einfalda þetta kerfi, gera það aðgengilegt fyrir almenning í landinu, auk þess sem þarf að gerbreyta tryggingagrundvellinum með stóraukinni verðtryggingu. Skal þá vikið nokkuð að þeim áföngum sem unnist hafa á s.l. tveim árum í aukinni verðtryggingu ellilífeyris til hins almenna launamanns, en í samkomulaginu frá 22. júní, sem er í beinu framhaldi af samkomulaginu frá því í ársbyrjun 1976, felast eftirtaldar breytingar frá lífeyrissjóðssamkomulaginu sem gert var 28. febr. 1. Það er um að ræða bráðabirgðaráðstafanir um sérstaka uppbót fyrir þá lífeyrisþega sem njóta lífeyris samkv. lögum um eftirlaun til aldraðra félaga í stéttarfélögum. Þessar ráðstafanir eru framlengdar um tvö ár, þ.e.a.s. til ársloka 1979. 2. Um er að ræða nýskipan lífeyriskerfisins sem mun taka gildi 1. jan. 1980 í stað 1. jan. 1978. 3. Frá og með 1. jan. 1977 skulu uppbótargreiðslur breytast ársfjórðungslega í stað tvisvar á ári. 4. Gert er ráð fyrir verðtryggingu lífeyris þeirra lífeyrissjóða á samningssviði aðila sem ekki eiga rétt samkv. lögum um eftirlaun til aldraðra félaga í stéttarfélögum. 5. Frítekjumark tekjutryggingar hækkar úr 120 þús. kr. á ári í 180 þús. kr. fyrir einhleyping og úr 168 þús. kr. á ári fyrir hjón í 252 þús. kr. Hækkunin nemur 50%. 6. Lögum um eftirlaun til aldraðra félaga í stéttarfélögum er hreytt á þann veg, að heimilt er að greiða fólki, sem búið hefur í óvígðri sambúð svo árum skiptir, makalífeyri á sama hátt og um ekkjur eða ekkla væri að ræða. 7. Tekin er upp sérstök heimilisuppbót á lífeyri allra einhleypra tekjutryggingarþega. Heimilisuppbótin nemur óskert 10 þús. kr. á mánuði. 8. Tryggt er að fólk, sem lýkur starfsævi sinni í þjónustu hins opinbera, fær sama lágmarksrétt og lög um eftirlaun til aldraðra í stéttarfélögum og samkomulag aðila færa þeim sem þeirra njóta. Af því, sem að framan er sagt, er óhætt að segja að töluvert hafi áunnist. En það hefur ekki komið fram, hvorki í framsöguræðu ráðh. né opinberlega, hvaða breytingar raunverulega felast í þessu með tilliti til þess ef samkomulag hefði ekki náðst um auknar tryggingar. Það er auðvitað atriði út af fyrir sig sem er mjög æskilegt og nauðsynlegt að hv. þm. hafi í huga þegar fjallað er um þetta frv. Einnig hef ég orðið var við að enginn slíkur samanburður hefur verið gerður til þess að kynna almenningi. Í stórum dráttum felst eftirfarandi í þessu samkomulagi, og mun ég taka nokkur dæmi þessu til glöggvunar: Sem fyrr segir var samkv. samningnum 28. febr. 1976 tekin upp uppbót á lífeyri frá umsjónarnefnd, þ.e.a.s. miðað er við grundvallarlaun 4. taxta Dagsbrúnar 1. jan. og 1. júlí í stað meðaltals grundvallarlauna síðustu 5 ára. Þannig var samkomulagið 1976. Í framhaldi af því og á grundvelli þeirra samninga, sem gerðir voru núna, er vert að hafa í huga að frítekjumark almannatrygginga hækkaði úr 3865 kr. í 10 þús. á mánuði fyrir einstaklinga og úr 6955 kr. fyrir hjón Auk þess var tekinn upp örorkulífeyrir frá umsjónarnefnd. Þetta voru sem sagt grundvallaratriðin í samkomulaginu frá 28. febr. 1976. Samkv. samningum 22. júní 1977 á að miða lífeyri umsjónarnefndar við grundvallarlaun fjórum sinnum á ári, þ.e.a.s. 1. jan., 1. apríl, 1. júlí og 1. okt. 1977, 1978 og 1979. Þá var gefið fyrirheit um að frítekjumark almannatrygginga yrði hækkað í 15 þús. kr. fyrir einstakling og 21 þús. kr. fyrir hjón. Uppbótin hækkar lífeyri umsjónarnefndar núna, þ.e.a.s. frá 1.7. 1977, um 153%. Mun ég nú koma með dæmi og tek það sem ég kalla algert dæmi. Það er ellilífeyrisþegi, einhleypur, án eigin tekna og án lífeyris úr lífeyrissjóði. Með samkomulaginu fær þessi maður miðað við 1. 7. 1977 86897 kr., en hefði samkomulag ekki verið hefði hann aðeins fengið 63888 kr., hér er sem sagt um að ræða 36% grundvallarhækkun á tryggingum hans. Til fróðleiks get ég getið þess, að með samkomulaginu fær þessi ellilífeyrisþegi, einhleypur maður, 10 þús, kr. frá umsjónarnefnd, 16 300 kr. sem uppbót frá umsjónarnefnd, 30497 kr. sem er ellilífeyrir almannatrygginga, tekjutryggingin er 21100 kr. og fjölskylduuppbót 10 þús. kr. Án samkomulags hefði hann ekkert fengið frá umsjónarnefnd og enga fjölskylduuppbót. En hvaðan kemur fjármagnið? Fjármagnið kemur í fyrsta lagi frá ríkissjóði 55 473 kr., það eru 63.8%, frá lífeyrissjóði 15 300 kr., sem er 17.6%, frá Atvinnuleysistryggingasjóði 7500 kr., sem er 8.6%, og frá atvinnurekendum 8624 kr., eða 10%. Samtals eru þetta 86897 kr. Hafi lífeyrisþeginn lífeyri frá lífeyrissjóði kemur sá lífeyrir til frádráttar lífeyri frá umsjónarnefnd og breytast lífeyristekjur lífeyrisþegans því ekki nema lífeyrir fari yfir 10 þús. kr. Skal ég þá koma með annað dæmi. Hér er um stórar tölur að ræða, bæði fyrir viðkomandi einstaklinga og fyrir þjóðina í heild. Fyrir hvern einstakling, sem þarf að byggja á þessu, skiptir það miklu máli hver upphæðin er, og fyrir þjóðfélagið er um að ræða hundruð millj. í þessum dæmum. Ellilífeyrisþegi án eigin tekna: Með samkomulaginu fengi hann 89147 kr., án samkomulagsins fengi hann 66138 kr. Skiptingin er sem hér segir hjá þessum aðila: Með samkomulaginu fær hann sem uppbót frá umsjónarnefnd 15 300 kr., lífeyri frá lífeyrissjóði 15 þús. kr., ellilífeyri almannatrygginga 30491 kr., tekjutryggingu 18 350 kr., fjölskylduuppbót 10 þús. kr. Án samkomulags fengi viðkomandi maður aðeins 66138 kr. sem mundu skiptast þannig: Lífeyrissjóðurinn hefði greitt 15 þús., almannatryggingar 30491 kr. og tekjutryggingin hefði orðið hjá honum 20 641 kr. Hækkun vegna samkomulags hjá þessum ellilífeyrisþega er sem sagt 34.8% á grundvelli þess samkomulags sem ríkið og samningsaðilar vinnumarkaðarins gerðu til aukinna trygginga fyrir ellilífeyrisþega. Fjármagnið í þessu tilviki mundi skiptast sem hér segir: Frá ríkissjóði 50 608 kr., eða 56.8%, frá lífeyrissjóði 30 800 kr., eða 34%, og frá vinnuveitanda 8239 kr., eða 9.2%, samtals 89147 kr. Ef lífeyrisþeginn hefur eigin tekjur koma 55% þeirra til frádráttar tekjutryggingunni, þar til hún er uppurin. Sem dæmi vil ég nefna ellilífeyrisþega með 38 þús. kr. á mánuði sem eigin tekjur og með lífeyri úr lífeyrissjóði. Eftir samkomulaginu mundi dæmið líta þannig út hjá þessum manni: Uppbót frá umsjónarnefnd 15 300 kr., ellilífeyrir úr lífeyrissjóði 15 þús. kr., ellilífeyrir almannatrygginga 30 497 kr., fjölskylduuppbót 10 þús. Það eru þessar 10 þús. sem gert var sérstakt samkomulag um vegna einhleypinga. Samtals eru þetta 70 797 kr. En hvernig hefði þetta dæmi litið út fyrir viðkomandi einstakling ef umrætt samkomulag hefði ekki tekist? Hann hefði aðeins fengið úr lífeyrissjóði 15 þús, kr. og frá almannatryggingum 30 427 kr., eða 45 497 kr. Samtals hækkar því ellilífeyrir þessa aðila um hvorki meira né minna en 55.6%. Fjármagnið í þessu dæmi mundi koma frá aðilum, sem hér segir: Frá ríkissjóði 34827 kr., eða 49.2%, frá lífeyrissjóði 30 300, eða 42.8% og frá vinnuveitanda 5670 kr., eða 8%. Samtals eru það 70 797 kr. Að síðustu ætla ég að koma hér með eitt dæmi um giftan lífeyrisþega án eigin tekna og án lífeyris úr lífeyrissjóði. Geri ég þá ráð fyrir að maki hafi ekki rétt frá umsjónarnefnd eða eigin tekjur. Samtals mundi lífeyrir hjóna, sem þannig væri ástatt um, vera sem hér segir eftir samkomulaginu: Ellilífeyrir frá umsjónarnefnd 10 þús. kr., uppbót 15 300 kr., ellilífeyrir almannatrygginga 54 895 kr., tekjutrygging 42 881 kr., eða samtals 123 076 kr. Án .samkomulags hefðu þessir aðilar fengið 108 466 kr., þannig að hækkunin er 13.5% á tekjugrundvelli þessa fólks. Fjármagnið, sem kemur til að greiða þetta, skiptist í þessu dæmi sem hér segir: Frá ríkissjóði 86 987 kr. eða 70.4%, frá lífeyrissjóði 15 300, eða 12.4%, frá Atvinnuleysistryggingasjóði 7500 kr., eða 6.1% og frá vinnuveitendum 13689, eða 11.1%, samtals 123076 kr. Mér hefur orðið tíðrætt um þetta, taldi það enda skyldu mína að koma með dæmi um þetta mál fyrir hv, Alþ. til þess að skýra enn betur hvað hér er um að ræða. Ég efast ekki nm vilja Alþ. til að samþykkja þau frv. sem hér liggja fyrir, enda hafa þau yfirleitt gengið greiðlega í gegnum þingið, gengu greiðlega í gegnum þingið á sínum tíma, þegar bráðabirgðasamkomulag var samþykkt vegna samninganna í ársbyrjun 1976. Hins vegar hlýtur að vera æskilegt að þm. fái sem gleggstar upplýsingar um hvað felst í þeim lögum sem þeir eru að samþykkja. Ég endurtek, að af því, sem ég hef þegar sagt, kemur í ljós að mikið hefur áunnist í þessum málum fyrir þá lífeyrisþega sem eru aðilar að óverðtryggðum lífeyrissjóðum. Án samkomulags ríkisstj. og aðila vinnumarkaðarins væri staða þeirra núna mun lakari. Það má því segja að stefnan er góð, en hraðinn að settu marki mætti vera meiri. Beini ég þessum orðum mínum ekki hvað síst til aðila vinnumarkaðarins og hv. þm. sem hafa það náttúrlega á valdi sínu hvort þeir vilja taka upp þráðinn á grundvelli þessa frv. sem ég lagði fram á sínum tíma og að sjálfsögðu er hægt að endurflytja. En það er eitt atriði sem mér hefur alltaf fundist vanta inn í umr. um þetta mál þegar frv. um staðfestingu bráðabirgðasamkomulags um auknar lífeyristryggingar hafa verið hér til umr., og það er að hv, þm. hafa ekki verið upplýstir um það, hvernig þeir peningar skiptast sem koma frá lífeyrissjóðunum sjálfum til umsjónarnefndar, þ.e.a.s. í hinn sameiginlega tryggingasjóð. Ég tel að hv. alþm, ættu raunverulega að hafa hér fyrir framan sig lista yfir þá sjóði sem greiða í þennan sameiginlega lífeyrissjóð sem að vissu marki er fyrsti vísirinn að landssjóði, þó að hann eigi eingöngu við þá sem eru aðilar í stéttarfélögum innan Alþýðusambandsins. En hann gefur ákveðna ábendingu um hvað hægt er að gera með sameiginlegu átaki. Ég tók þess vegna með mér þennan lista, sem er ekki trúnaðarmál, fyrir hv. alþm. þeim til upplýsingar, þ.e.a.s. það er bráðabirgðayfirlit eða réttara sagt bráðabirgðauppgjör umsjónarnefndar eftirlauna á greiðslu uppbótar á eftirlaun aldraðra. Það er uppgjör sem sýnir hver eru áætluð iðgjöld þeirra sjóða, sem standa að þessari sameiginlegu tryggingu, og hvernig þessar greiðslur skiptast á einstaka sjóði. Þetta er ekki óverulegt atriði, heldur mjög þýðingarmikið. Það vill svo til að sumir okkar, sem hér erum á hv. Alþ., eru aðilar að sumum þessara sjóða og það er æskilegt að fram komi hvernig þessi skipting er, m.a. með tilliti til þess að undirstrika þann vilja sem ég tel að hafi komið fram af hálfu þess fólks, sem myndar þessi verkalýðsfélög, til þeirrar leiðar sem við erum hér að fjalla um með framlagi ríkissjóðs. Samkv. þessu bráðabirgðauppgjöri umsjónarnefndar fyrir árið 1976 er gert ráð fyrir að iðgjöld umræddra lífeyrissjóða verði á árinu 1976 3 mill jarðar 849 millj. kr. Áættað framlag lífeyrissjóðanna til umsjónarnefndar er 239.6 millj. og skiptist mjög misjafnt á sjóðina, þ.e.a.s. hvort fólk í þeim verkalýðsfélögum, sem standa að sjóðunum, er viðtakendur eða greiðendur í þeirri samábyrgð sem hér um ræðir. Sem dæmi má nefna að sumir lífeyrissjóðir greiða stórar upphæðir í þennan sameiginlega tryggingasjóð okkar á sama tíma sem önnur félög eru stórir viðtakendur og er það sjálfsagt og eðlilegt. Á því byggist samhjálpin um samtrygginguna. Sem dæmi vil ég nefna að Lífeyrissjóður verslunarmanna borgar 19.5 millj, kr. meira inn í sjóðinn en hann tekur út eða greitt er til þeirra bótaþega sem eru þarna aðilar að, en Lífeyrissjóður Dagsbrúnar og Framsóknar fær aftur vegna sinna félagsmanna umfram það, sem hann greiðir, 22.3 millj. kr. Er þetta mjög skiljanlegt og eðlilegt, vegna þess að í þeim stéttarfélögum, sem standa að Lífeyrissjóði Dagsbrúnar og Framsóknar, er mun eldra fólk en t.d. það fólk sem fellur undir lífeyrissjóð verslunarmanna, og það er sjálfsagt og eðlilegt, enda hefur afstaða verið tekin í þessum félögum með þeim hætti, að gert hefur verið hinum yngri að greiða þarna inn í tryggingasjóðinn til þess að styrkja þá eldri, og er það góðra gjalda vert. Þá má einnig geta þess að lífeyrissjóður sjómanna kemur með framlag upp á 16 millj. umfram það sem er greitt til baka til tryggingaþega sem hafa verið í þessum sjóði. Þá má einnig geta þess, að í Lífeyrissjóð samvinnustarfsmanna eru greiddar 10.6 millj. kr. Fleiri dæmi mætti nefna. Ég tel sjálfsagt og hefði raunverulega talið æskilegt að þessi listi lægi hér frammi, svo að hv. þm. gætu kynnt sér hann, því að skoðun mín er sú, að við séum nú raunverulega komnir á það stig í þessum málum að undan því verði ekki komist að hv. alþm. taki þessi mál fastari tökum og kynni sér þau til hlítar. Að endingu vil ég segja þetta: Þau mál, sem við erum hér að fjalla um, snerta hvorki meira né minna en 21800 manns, miðað við lífeyrisþega 1. jan. 1977, þannig að hér er um stórmál að ræða, bæði gagnvart þeim mikla fjölda lífeyrisþega, sem hér eiga beinan hlut að máli, og svo einnig gagnvart þjóðinni í heild sem hlýtur að taka æ ríkari þátt í lausn þeirra mála sem hér eru til umr. Ég hef, herra forseti, tekið nokkuð langan tíma í að ræða þessi mál. Ég geri það vegna þess að ég tel sjálfsagt og eðlilegt að þau séu rædd ítarlega og í beinu samhengi við þann hugsanlega möguleika sem kom fram í því frv. sem ég lagði fram á sínum tíma um Lífeyrissjóð Íslands, sem er um það að koma á einu allsherjar lífeyrissjóðskerfi, þar sem allir lífeyrisþegar búa við sambærileg kjör.



Herra forseti. Þau frv., sem hér eru til umr., eiga það öll sameiginlegt, þrjú að tölu, að vera til staðfestingar brbl. sem út voru gefin í sumar, um leið og gengið var frá kjarasamningi. Þau eru til staðfestingar á atriðum sem aðilar urðu þar sammála um. Hv. síðasti ræðumaður, 6. landsk. þm., Guðmundur H. Garðarsson, ræddi hér nokkuð lífeyrissjóðsmálin almennt, þó verulega í tengslum við þau mál sem samið var um bæði í sumar og einnig á s.l. ári, 1976. Það, sem einkenndi það samkomulag, sem gert var í marsmánuði 1976, og einnig samkomulagið, sem gert var í júní í sumar, er aðallega tvennt: Í fyrsta lagi er sett fram stefna um endurskoðun eða endurskipulagningu lífeyriskerfisins. Er kveðið svo á í samkomulagi sem gert var bæði þessi ár, að markmið þessarar endurskipulagningar skuli vera að samfellt lífeyriskerfi taki til allra landsmanna, að lífeyrissjóðir og almannatryggingar tryggi öllum lífeyrisþegum viðunandi lífeyri er fylgi þróun kaupgjalds á hverjum tíma þ.e.a.s. verðtryggðan lífeyri. Og í þriðja lagi að auka jöfnuð meðal landsmanna sem lífeyris eiga að njóta. Þetta ern þau þrjú höfuðatriði, sem eru stefnumarkandi fyrir þá endurskoðun lífeyriskerfisins sem aðilar vinnumarkaðarins, eins og það nú heitir, urðu sammála um í þessum samningum, bæði árið 1976 og 1977. Eini munurinn er sá, að samkv. samkomulaginu 1976 átti þessari endurskoðun að vera lokið þannig að nýtt kerfi gæti tekið gildi í ársbyrjun 1978, en 1977 var löngu séð, að þetta er miklu meira verk en svo að það hefði verið mögulegt og nú var þessi frestur framlengdur til ársins 1980. Þetta var annað atriðið í þessum samningum, þ.e.a.s. stefnumörkun fyrir endurskipulagningu lífeyriskerfisins. En síðan var í öðru lagi bæði árin gert samkomulag til bráðabirgða um meðferð lífeyrismálanna þar til hið nýja lífeyriskerfi gæti tekið gildi, og um það fjalla einmitt þau frv. sem hér eru til umr. núna og hv. síðasti ræðumaður kom inn á. Ég ætla ekki að fara að rekja þessi efnisatriði, þau eru fyrst og fremst í því fólgin að verðtryggja lífeyrinn til þessa fólks og gera hann að öðru leyti betri og meiri með því að breyta þeim útreikningi sem liggur til grundvallar lífeyri hverju sinni. Hv. 6 landsk gat um að það hefði verulega áunnist í þessum málum og sannarlega er það rótt. Batnað hefur til verulegra muna staða þeirra lífeyrisþega sem njóta þeirra trygginga sem hér um ræðir. Hins vegar skulum víð gera okkur ljóst að það nær engan veginn til allra landsmanna. og í mörg ár hefur verið um það rætt og það verið draumur margra að á kæmist lífeyrissjóður fyrir alla landsmenn. Þetta er gamalt mál, var einmitt til umr. upp úr 1960. Þegar verkalýðsfélögin sömdu um lífeyrissjóði almennt vorið 1969, þá voru þau satt að segja orðin úrkula vonar um að löggjafarvaldið hefði frumkvæði um að koma þeim lífeyrissjóði á fyrir alla landsmenn sem lengi hafði verið rætt um. Þess vegna sömdu verkalýðsfélögin þá um eigin lífeyrissjóði. Nú er það hins vegar komið í ljós mjög berlega á þeim árum sem síðan eru liðin og flest hafa verið mikil verðbólguár, að sjóðsöfnun á þennan hátt getur verið mjög vafasöm á slíkum verðbólgutímum eins og verið hafa og rannar augljóst að lífeyrissjóðirnir geta ekki með þeim tekjum, sem þeir hafa, staðið undir lífeyrisgreiðslum þegar frá líður og lífeyrisgreiðslur eru komnar með fullum þunga á lífeyrissjóðina. Við höfum fyrir okkur dæmi um hvernig lífeyrissjóðir, sem starfað hafa áratugum saman, eru nú á vegi staddir. Þar er lífeyrissjóður opinberra starfsmanna gleggsta dæmið sem við höfum fyrir okkur í fjárl. núna. Ég man ekki hve mikið það er á annan milljarð sem ríkissjóður verður að greiða núna með þeim lífeyrissjóði til þess að hann geti staðið undir verðtryggðum lífeyrisgreiðslum eins og opinberir starfsmenn hafa. Sú verðtrygging, sem tekin hefur verið upp með þessum samningum tvennum sem ég hef áður minnst á, 1976 og 1977, getur því aðeins verið til bráðabirgða á meðan greiðslubyrði lífeyrissjóðanna er enn þá alveg í lágmarki. Það eru þeir sem standa undir þessari verðtryggingu. Mér skildist á hv. síðasta ræðumanni, Guðmundi H. Garðarssyni, að ríkisstj. bæri mestar þakkir fyrir það sem hefur verið gert í þessum lífeyrismálum. Vissulega hefur hún átt þarna hlut að máli, en peningarnir til verðtryggingarinnar hafa allir komið frá lífeyrissjóðunum sjálfum til þessara auknu trygginga. Hv. ræðumaður, Guðmundur H. Garðarsson, minntist á frv. sitt, sem lagt var fram hér á s.l. ári, um Lífeyrissjóð Íslands. Ég er fyllilega sammála um að sú stefna, sem í því frv. felst, þ.e.a.s. það atriði frv. að hafa einn lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn, er að mínu viti rétt. Þetta tók ég greinilega fram í umr, um það frv. í fyrra. Hins vegar tel ég að það sé mjög margt í því frv. sem þyrfti mikillar athugunar víð. Það er sem sagt í takt við samkomulagið um markmið endurskipulagningar lífeyriskerfisins sem ég áðan gat um og gert var í marsmánuði 1976. Þessi markmið hvor tveggja fara alveg saman, þar sem segir að samfellt lífeyriskerfi taki til allra landsmanna. Það er að vísu ekki sagt alveg berum orðum að það skuli vera einn lífeyrissjóður, lífeyrissjóður og almannatryggingar tryggi öllum lífeyrisþegum viðunandi lífeyri, verðtryggðan. Í þessum efnum er ekki um neinar andstæður að ræða, síður en svo. Þarna er stefnt að sama marki. Og það er alveg rétt sem hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson tók fram áðan, að sú samtrygging lífeyrissjóðanna, sem tekin var upp með samningunum 1976 til þess að standa undir verðtryggingunni, þar sem lífeyrissjóðirnir taka hver um sig að sér að greiða 4% af iðgjöldum hvers árs í þessa samtryggingu, þennan sameiginlega sjóð, það er einnig sannarlega í takt við það markmið sem sett var með samningunum 1976 um endurskipulagningu lífeyriskerfisins. Það gefur hins vegar auga leið að í þessari samtryggingu láta sumir sjóðir meira af hendi heldur en þeir fá til baka vegna þess hversu aldursskipting er ójöfn í lífeyrissjóðunum. Vil ég geta um dæmi þessa, sem er kannske ekki það dæmi sem sýnir mestan mismuninn, en þó mjög nærri því, að þær 22.3 millj. sem lífeyrissjóður Dagsbrúnar fékk úr þessu kerfi á s.l. ári nægðu ekki til að standa undir þeim verðtryggingum sem sá sjóður tók á sig. Ég man ekki nákvæmlega, ég held að það hafi verið eitthvað nálægt 12 millj. til viðbótar sem sjóðurinn varð að greiða umfram það, sem hann fékk úr þessum sameiginlega sjóði. Það, sem felst í þeim frv. sem hér liggja fyrir, er aðallega fernt: Það er verðtrygging lífeyrissjóðanna sem lífeyrissjóðirnir sjálfir standa einvörðungu undir. Í öðru lagi er það lagfæring á frítekjumörkunum svonefndu, þ.e.a.s. mörkum á þeim tekjum sem menn mega hafa án þess að tekjutrygging almannatrygginga skerðist. Þetta var hækkað, eins og menn sjá í frv., fyrir einstakling úr 120 þús. í 180 þús. og fyrir hjón úr 168 þús. í 252 þús. Það, sem segja má að framlag ríkisstj. eða ríkissjóðs í þessum efnum varðandi verðtrygginguna sé, er þessi hækkun á frítekjumörkunum, sem út af fyrir sig er ekki nein bein útlát fyrir ríkissjóð, heldur gerir það að verkum að lífeyrissjóðirnir spara kostnað við tekjutrygginguna ekki eins mikið og orðið hefði ef frítekjumörkin hefðu ekki verið hækkuð. Í þriðja lagi er svo það, að tekið er upp það ákvæði sem búið er að vera í almannatryggingalögum í mörg ár, þ.e. að fólk, sem búið hefur í óvígðri sambúð árum saman, njóti sömu réttinda og um gift fólk væri að ræða. Nú er það svo að þetta kemur enn ekki að gagni nema nokkrum hluta þeirra sem njóta lífeyris úr lífeyrissjóðum eða frá umsjónarnefnd eftirlauna til aldraðra í stéttarfélögum, vegna þess að reglugerðir lífeyrissjóðanna heimila þetta ekki. Allir lífeyrissjóðir innan Sambands almennra lífeyrissjóða, SAL, Alþýðusambandssjóðirnir, sem stofnaðir voru 1970, hafa breytt reglugerðum sínum í samræmi við þetta. Hins vegar eru svo mjög stórir lífeyrissjóðir sem hafa ekki gert þetta enn þá og eru því miður mjög sár dæmi um það, að þetta fólk nýtur ekki þess sem verið er hér að breyta með lögum. Ég vil nefna hér aðeins tvo stóra lífeyrissjóði. Það eru lífeyrissjóður Sambands ísl. samvinnufélaga og Lífeyrissjóður verslunarmanna. Að svo komnu hafa þessir sjóðir ekki breytt reglugerðum sínum. Vonandi verður það gert mjög fljótlega. Í síðasta lagi, fjórða lagi. felst svo í þessum frv. ákvæði um hina svokölluðu heimilisuppbót, 10 þús. kr. á mánuði fyrir þá sem búa einir og sér. Hæstv. ráðh. fór hér nokkrum orðum um þetta mál og vandkvæði á framkvæmd sem ég ætla út af fyrir sig ekki að draga úr. En ég tel að þetta ákvæði - og það er augljóst að hér er um að ræða fjármagn sem einvörðungu kemur á almannatryggingarnar eða ríkissjóð, - að þetta ákvæði sé einhver mesta viðurkenningin að vísu ekki upphæðirnar, en viðurkenningin á þörf þessa til einhleyps fólks sem býr eitt sér og er komið á þennan aldur, þetta sé eitthvert mesta réttlætismál og viðurkenning sem gerð hefur verið æðilengi í tryggingamálum. Satt að segja hefur mér löngum fundist einhver dekksti bletturinn á almannatryggingunum einmitt það, hversu þessu einhleypa fólki er ætlaður lítill hlutur. Ég ætla ekki að orðlengja frekar um þetta mál núna, en mæli að sjálfsögðu með að þessi frv. fái greiðan gang gegnum þingið, en vildi aðeins ræða almennt um málin, úr því að hér hófust umr. á annað borð.