Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það var nokkuð um það rætt við 2 . umr. fjárl., að þau bæri þá öðruvísi að en venja væri til, þar sem fjvn. hefði ekki lokið athugun á tekjuhlið fjárl. og hefði einnig frestað til 3. umr. að gera till. um nokkra stóra útgjaldaliði, sem fjalla sérstaklega um framlög til verklegra framkvæmda. Því var jafnvel haldið fram, að þetta væri algerlega nýtt fyrirbæri, og af því að það hefur ekki komið nógu skýrt fram, að þessu er ekki þann veg farið, vildi ég segja um þetta nokkur orð og taka það fram, að afgreiðsla af hendi fjvn. hefur fyrr borið að með svipuðum hætti, en þá lágu til þess sérstakar ástæður eins og nú. Var nógsamlega skýr grein gerð fyrir því af hv. frsm. fjvn., í hverju þær ástæður voru fólgnar, og vil ég aðeins bæta því við, af því að mitt nafn var dregið inn í umr. í sambandi við þær athuganir á tekjuhlið frv., sem n. hefur látið fara fram, að þeim athugunum var ekki lokið, þegar málið var afgr. úr n. til 2. umr. Athugunum þessum var haldið áfram, og þær leiddu til þess, að við hv. 2. þm. N.-M., en okkur var falið að athuga þetta og gera um það tillögur til nefndarinnar, komumst að þeirri niðurstöðu, að hægt mundi að áætla tekjurnar allmiklu hærri en virtist í upphafi. Eins og hv. frsm. tók fram, lágu ekki fyrir, að því er tekju- og eignarskatt snertir, nein skattaframtöl, þegar málið kom til 2. umr., en nokkrum dögum síðar kom fram allmikið af framtölum í Rvík, og sýndu þau, að á víssum stigum skattstigans mundi tekjugrundvöllur verða allmiklu rýmri en á s.l. ári, svo að n. taldi hægt að hækka tekjuáætlunina á þessum lið til muna. Telur hún áætlun sína um þetta ekki óvarlega, þegar miðað er við þennan grundvöll. Hitt er annað mál, að innheimta skattsins fer allmjög eftir árferði í atvinnumálum á því ári, sem skattinn á að greiða. Er ekki hægt að segja fyrir fram, hvernig ástatt verður í þessum efnum né hvað ríkissjóður muni bera úr býtum í raun og veru, þegar innheimtu skattsins er lokið. Um 2. lið á tekjuáætluninni, verðtollinn, gegnir sama máli. Við, sem störfuðum að undirbúningi þessarar áætlunar, áttum tal um málið við einn af ráðh., og sagði hann, að ríkisstj. væri ekki eins svartsýn nú og þegar hún tók við völdum, að því er snerti aðflutningsörðugleikana. Mætti því ætla, að þessi tekjustofn yrði nokkru rýmri en áætlað var. Og að fengnum upplýsingum um þetta varð samkomulag um það í n. að áætla verðtollinn hærri og einnig vörumagnstollinn. Ég vildi láta þetta koma hér fram til viðbótar því, er frsm. sagði, er hann gerði grein fyrir þessari breyt. af hálfu n., og mun ég ekki fara lengra út í það. Eins og hvar annars staðar geta orðið skiptar skoðanir í fjvn. um einstaka till. Venjan er sú, að þær till., sem samþykktar eru af meiri hl. n., eru síðan bornar fram sem brtt. n. í heild, en því hafa allir nm. vitanlega óbundnar hendur við greiðslu þeirra. Í n. er ávallt rík tilhneiging til þess, ef ágreiningur er, að þá lagi nm. sig sem allra mest hver eftir öðrum, svo að n. geti staðið sem allra bezt saman, því að á því veltur mikið um tök n. á afgreiðslu fjárl. Þó skerst svo í odda um einstaka till., að algerlegur klofningur verður og fyrirvari er í hafður, eða klofningsins er getið í nál. eða kemur fram á annan hátt síðar við umræður. Við höfum nú 3 nm., hv. þm. Ak., hv. þm. Dal. og ég, skrifað undir með fyrirvara að því er snertir nokkur atriði í 22. gr. Auk þess eru í sjálfum fjárlögunum nokkrar tillögur, er ég fyrir mitt leyti hefði talið mega betur fara, en ég skal nú ekki fara út í það. Ég ætla aðeins að minnast á till. n. um 1. lið við 16. gr. Í frv. eru veittar 200 þús. kr. til framleiðslubóta og atvinnuaukningar, en n. leggur til, að þessi liður verði hækkaður upp í 500 þús. kr. Mér þótti ekki ástæða til þessa, þar eð svo miklu fé er nú varið til verklegra framkvæmda, og ekkert, sem bendir til, að svo muni á þessu ári draga úr atvinnu. Ég get því ekki séð, að ástæða sé til að hækka þessa fjárveitingu. Atvinnuvegina skortir mjög vinnuafl, og óvenjulegar framkvæmdir ríkis og bæja eru fyrirhugaðar á þessu ári. Þessi upphæð var fyrst veitt til atvinnubóta. Síðar varð breyting á úthlutun hennar samkv. ráðstöfun sérstakrar nefndar. En hins vegar er það svo, að miðað við núverandi kringumstæður mundu þessar 200 þús. kr. nægja til þeirra verkefna, sem nefndin beinir fénu til. Einnig er til skýrsla um það, að n. úthlutaði ekki nema hluta þeirrar upphæðar, er hún fékk til umráða á árinu 1942. Út af þeim umræðum, sem hér hafa orðið um fjárframlög til vitabygginga, þá vil ég geta þess, að ég veit ekki betur en að upphæðin hafi verið ákveðin í samráði við vitamálastjóra og í samræmi við það, sem hann áleit hægt vera að koma í framkvæmd á árinu. Vitamálastjóri er áhugamaður um þær framkvæmdir, sem hann veitir forstöðu, og vill gjarnan fá fé til framkvæmda, en hann gerði ekki ráð fyrir, að hægt væri að framkvæma vitabyggingar fyrir hærri upphæð en þetta. Nú vita allir, að mikið vantar á, að búið sé að lýsa upp ströndina, en hins vegar þýðir ekki um þessa hluti að miða framlag til framkvæmda við meira en það, sem í mesta lagi er hægt að láta vinna á hverjum tíma. Því áleit ég ekki rétt að hækka þessa upphæð. Hv. frsm. tók greinilega fram fyrir hönd n., hvernig hún ætlaðist til, að úthlutað væri styrk þeim til byggingar húsmæðraskóla, er gert er ráð fyrir í brtt. n. 28. lið. Það lágu fyrir umsóknir frá tveimur stöðum, Laugarvatni og Veggjalaug í Borgarfirði. Hann tók fram, að við skiptingu fjárins bæri að taka tillit til þess, hve langt væri komið undirbúningi verksins á hverjum stað. Í sambandi við fyrirvara okkar, er ég nefndi áðan, vil ég minnast hér á tvær till. Önnur er 95. liður í brtt. n., stafliður 6, um að verja tveimur millj. kr. til atvinnuaukningar, ef atvinnuleysi verði á árinu, og skuli því varið til að byggja samvinnubyggðir og leggja vegi. Með því útliti um atvinnu og með skírskotun til þess viðhorfs, er ég talaði um áðan, þar sem ríflega er nú veitt til verklegra framkvæmda, þá litum við svo á, að þessi fjárveiting sé ástæðulaus. Ef hér verður atvinnuleysi á árinu, þá er það ef því, að atvinnuvegirnir bíða hnekki. Það er vitað, að ein hætta er hér á ferðinni, og hún er sú, að tilkostnaðurinn við framleiðsluna í landinu verði í öfugu hlutfalli við verð það, sem fæst fyrir framleiðsluvörurnar á erlendum markaði. Ef reynslan sýnir, að atvinnuvegir okkar stöðvast, eða úr þeim dregur, þá leiðir af sjálfu sér, að þrengjast muni um atvinnu. En skammt hrekkur að ætla sér að laga þetta með fjárveitingu til atvinnubóta. Það er önnur leið til í þessu máli, og hún er sú, að gera til þess ráðstafanir í landinu, að tilkostnaðurinn við framleiðsluna haldist í eðlilegu hlutfalli við það verð, sem fyrir hana fæst. Þetta er aðalverkefni þessa þings, og úrlausn þessara mála liggur á öðru sviði en því að veita fé á fjárl. til að styrkja atvinnulaust fólk. Því að ekki verður um það deilt, að það fé verður ekki sótt annað en í hina lífrænu atvinnuvegi fyrst og fremst, sjávarútveg og landbúnað. Þetta vildi ég láta koma í ljós viðvíkjandi fyrirvara okkar. Þá er 97. till. við 22. gr. Þar er lagt til að breyta orðalagi þess liðs, eins og það er nú á fjárl. er felur í sér heimild fyrir stj. til að skera niður 35% af ólögboðnum fjárveitingum, ef tekjur bresta. Meiri hl. fjvn. leggur hins vegar til að fella niður þessa heimild, en miða við annað atriði gagnstæi~s eðlis, nefnilega að fé verður afgangs. Liðurinn, eins og hann er orðaður í frv., er miðaður við ráðstafanir, sem heimilt sé að grípa til, ef ríkið bresti fé. En í brtt. er þessu snúið við og ráðstafað fé, sem afgangs kynni að verða. Nú er ég síður en svo á móti að taka svona ákvæði upp í fjárlagafrv., og fjvn. hefur einmitt skrifað stj. um það, að það fé, sem veitt er til verklegra framkvæmda og eigi er unnið fyrir, yrði þá lagt til hliðar og geymt. Þessu eru vegamálastjóri og vitamálastjóri sammála, og það er ekkert nýtt, þótt till. um það komi fram að taka þetta ákvæði upp í frv. En það er þá engin meining fyrir Alþ., ef það vill fá þetta ákvæði tekið upp, að setja það á heimildargr. fyrir stj., heldur á þá að koma því inn í fjárl., svo að stj. sé bundin til að fara svo með þetta fé sem fyrir er lagt, þegar skilyrði skapast til þess. Till. mín um þetta er á þskj. 419, 27. liður, og er þess efnis, að þetta ákvæði sé sett inn á sérstaka gr. í frv. og þar með sé því slegið föstu, að þetta skuli gert, ef svo stendur á sem þar um ræðir. Ég vil mæla með, að þetta ákvæði verði tekið upp í frv. og sett á réttan stað. Brtt. meiri hl. n. felur því ekkert nýtt í sér annað en það að fella niður heimildina til niðurfellingar á útgjöldum, ef tekjur bresta. Ég held, að ég þurfi svo ekki að fara fleiri orðum um brtt. meiri hl. fjvn., og þykir mér ekki rista eða til að ræða frekar um ágreining þann, er markaður er með fyrir vara okkar. Ég á hér, auk brtt. á þskj. 419, sem ég hef nú gert grein fyrir, tvær brtt. á þskj. 410. Sú fyrri er um nýjan lið inn á 15. gr., 3000 kr. fjárveitingu til Önnu Bjarnadóttur til að ljúka við samningu enskunámsbóka. Anna Bjarnadóttir Sæmundssonar fiskifræðings, hins merka fræðimanns, á heima í Reykholti í Borgarfirði. Hún var lengi enskukennari hér við menntaskólann í Rvík, og er ágætum hæfileikum gædd í starfi sínu. Héraðsskólinn í Reykholti var svo heppinn, að hún fluttist þangað, þar sem hún nú kennir tungumál og fleira. Hún hefur gefið út 2 hefti af enskunámsbókum, sem sérstaklega eru ætlaðar fyrir héraðsskóla og gagnfræðaskóla. Þessar bækur þykja ágætar, og nú er hún að vinna að stíla- og orðasafni. Þetta er mikið verk og ég hef leyft mér að bera fram þá till., að hv. Alþ. styrkti hana til þessara þjóðnýtu starfa. Hjá henni fer saman mikill og staðgóður lærdómur og löng æfing í kennslu. Ég held, að það sé mikilsvert fyrir enskunámið hér, að hún hafi kringumstæður til að ljúka þessu verki, svo mikilsvert sem það er. Þetta væri bæði stuðningur við framtak hennar og viðurkenning í senn. Fræðslumálastjóri mælir eindregið með því, að aðstaða hennar verði gerð sem bezt til að ljúka þessu verki, sem hann telur mikilsvert fyrir enskunámið í landinu. Síðari brtt. mín er um nýjan lið inn í 22. gr., þess efnis að láta Íþróttafélagi Rvíkur í té lóð undir íþróttahús í Rvík til leigulausra afnota. Félagið sjálft og Í.S.Í. hafa sent erindi um þetta efni til fjvn. Þetta á að verða samkomuhús eða heimili fyrir íþróttamenn víðs vegar að af landinu. Félagið er staðbundið hér, en það er nú svo, að íþróttalíf landsins í heild á mikla stoð í íþróttastarfsemi höfuðborgarinnar. Ég flyt þessa till. einnig af því, að íþróttastarfið hér er mikilsverður þáttur í uppeldi og menningarlífi þjóðarinnar, ekki aðeins á sviði líkamsræktar, heldur eins og ekki siður á andlega sviðinu. Það er öllum vitað, að hér í Rvík eins og alls staðar í fjölmenni þróast alls konar miður hollur félagsskapur. Það eru margar freistingar, sem sitja fyrir unglingum og ungu fólki á gelgjuskeiði. Þessi félagsskapur, kaffihúsalíf, drykkjuskapur og hvers konar óregla, freistar mjög unglinganna og leiðir þá út á hættulegar brautir. Gegn þessu stendur hins vegar íþróttastarfsemin eins og sterkur varnarveggur. Íþróttaæfingarnar taka mikinn tíma. Menn verja til þeirra þeim frístundum, sem þeir fá frá vinnu sinni, og sækja þangað starfsþrótt, bæði til, líkama og sálar, og það á sér áreiðanlega stað miklu viðar og oftar en við höfum hugmynd um, að íþróttaiðkanirnar halda mönnum frá margs konar óreglu og freistingum. Það er því mjög mikilsvert að hlynna sem bezt að íþróttastarfseminni, því að hún er mjög mikilsverður liður í uppeldismálum þjóðarinnar. Í íþróttalögunum er gert ráð fyrir, að bæjar- og sveitarsjóðir styðji þessa starfsemi og verndi og leggi henni m.a. til lóð undir íþróttahús. En nú hagar því svo til hér í Rvík, að bærinn á ekki umráð yfir neinni lóð á því svæði, sem hentugt er að reisa á íþróttahús, en það er innan Hringbrautar. Þess vegna hef ég nú að ósk félagsins borið fram brtt. um það, að Alþ. heimili ríkisstj. að láta félagið fá lóð á hentugum stað, sem ríkið á, en það á m.a. ráð á ágætri lóð í nánd við Arnarhólstúnið. Ég vil mæla með þessu, og ég er þess fullviss, að með þessum stuðningi við íþróttastarfsemina sé verið að hlynna að mjög þörfu málefni. Þessi starfsemi byggist á áhuga og atorku þeirra manna, sem beita sér fyrir þessu góða málefni, en það er sýnilega mikill stuðningur við þessa menn, að þeir fái slíka viðurkenningu og uppörvun af hálfu hins opinbera, og það mun verða þeim hvatning og brýna heilbrigðan metnað, sem er mikilsvert fyrir íslenzku þjóðina að halda í. Ég skal ekki minnast hér á brtt. einstakra þm.. en þó aðeins geta þess, að hv. þm. Barð. flytur hér brtt. á þskj. 410, um aukið framlag til byggingar á ríkisjörðum. Fjvn. tók þetta upp sem nýjan lið og lagði til að veittar yrði 100 þús. kr. til þessa, en háttv. þm. Barð. leggur til, að það verði hækkað upp í 200 þús. kr. Fyrir 2–3 árum var tekin upp í fjárl. 100 1W s. kr. fjárveiting til þess að standa straum af jarðeignum ríkisins. Þessi liður stendur enn í fjárl. og er í raun og veru meðgjöf með jarðeignum ríkisins. Þannig er, að jarðakaupasjóður hefur keypt allmikið af jörðum nú á síðustu árum. Ríkið var að taka við þessum jörðum með þeim skuldbindingum, sem á þeim hvíldu, svo sem fasteignaveðslánum, en afgjöld jarðanna eru aðeins 3% af fasteignamatsverði þeirra, þannig að ríkissjóður hefur orðið og verður að gefa með þessum jörðum, og hafa þessar 100 þús. kr. verið veittar í því skyni. Nú er það svo, að til byggingar á jörðum ríkisins má taka veðlán út á þær, en í þessari dýrtíð hrekkur það mjög skammt. Sú upphæð, sem fjvn. lagði til, að tekin yrði inn í fjárl. og hv. þm. Barð. leggur til, að verði hækkuð um helming, er ætluð til þess að bæta nokkuð úr þessu. Ég er ekki í vafa um það, að þetta fyrirkomulag hjá ríkinu, að seilast eftir jörðum einstakra manna og binda sér skuldbindingar með því, sé óþarft og miður heppilegt. Það er líka vitað, að eftir lit með þessum jörðum ríkisins úti um land er alls ekkert. Reynslan hefur sýnt það áður, að menn litu allt öðrum augum á umbætur á leigujörðum en þeim, sem voru í sjálfseignarábúð. Þetta eftirlitsleysi er líka farið að segja til sín í margs konar niðurníðslu á þessum jörðum og það versnar æ meir, eftir því sem lengra líður. Ég vildi hér aðeins koma að þessum aths. um þetta mál. Búnaðarþing í fyrra gerði ráðstöfun til þess að kjósa n. til að athuga l. um erfðaábúð og óðalsrétt, og munu nú vera lagðar fyrir búnaðarþing brtt. við þau lög, sem miða að því að gera mönnum auðveldara að gera jarðir sínar að ættaróðulum og greiða fyrir því, að menn fái keyptar ríkisjarðir. Ef búnaðarþing bæri gæfu til þess að beina málinu inn á þá braut og Alþ. tæki það upp, þá tel ég, að hér sé um heppilega stefnubreytingu að ræða. Þá er það að lokum ein brtt., sem hv. þm. Mýr. minntist á, sem ég vil einnig gera að umtalsefni, en það er brtt. um að koma á bifreiðaferju yfir Hvalfjörð og heimild til ríkisstj. að verja allt að 50 þús. kr. til þessa. Nú á síðasta sumarþingi var safnað undir skriftum meðal þm. um að skora á ríkisstj. að láta rannsaka þetta mál. Þessi áskorun var svo send vegamálastjóra, sem hefur hafið rannsókn á þessu í samráði við herstjórnina, sem hefur tekið í sínar hendur öll yfirráð yfir Hvalfirði innan dreginnar línu í fjarðarmynninu. Þetta álit vegamálastjóra held ég, að hafi enn ekki borizt, en það mun útilokað á meðan Hvalfjörður er hernuminn að fá setta upp slíka ferju á þeim atað, sem menn helzt höfðu augastað á. Ég hef einnig hlerað, að vegamálastjóri telji aðra úrlausn heppilegri. Ég vil benda á það sem dæmi þess, hve algerlega þetta mál er óhugsað, að þessir menn gerðu ráð fyrir, að ferjan tæki aðeins einn bíl í hverri ferð. Nú er það svo, að þótt aðalferðamannastraumurinn liggi um sjóleiðina til Akraness eða Borgarness, þá fóru þó í júlí í sumar að meðaltali 40 bílar á dag fyrir Hvalfjörð. Þótt þessi ferja kæmist upp er Hvalfjörður verður leystur úr hernámi, þá er aldrei hægt að gera ráð fyrir því, að hver ferð taki minna en eina klukkustund. Þá er það sýnt, hve lítilsverð lausn það yrði á þessu máli að koma þarna upp ferju fyrir einn bíl. Auk þess verður kostnaðurinn geysimikill. Ég veit ekki, hvað ferjan sjálf kostar, en þær lendingarbætur, sem þarf að gera báðum megin fjarðarins, verða geysidýrar, því að þarna er mikill munur flóðs og fjöru auk þess sem útfiri er mjög mikið, einkum að sunnanverðu. Einnig er oft allþungur sjór á firðinum og auk þess svipvindasamt vegna hinna háu og bröttu fjalla, sem að honum liggja. Þess vegna verður allur umbúnaður að vera mjög traustur. Það kemur ekki annað til mála en að ferjan geti alltaf rennt að bryggju og bílarnir geti ekið viðstöðulaust í hana og af henni. Þetta virðist því óhagkvæm lausn, enda liggur lausnin í allt öðru. Það þarf fyrst og fremst að koma upp góðu og hraðskreiðu skipi, sem getur flutt marga bíla í senn, er gengi á milli Rvíkur og Akraness og Borgarness. Einnig þarf að koma á góðum akvegi inn fyrir Hvalfjörð. Það eru margir, sem vilja heldur fara landleiðina inn Hvalf jörð, enda er þar víða mikil náttúrufegurð. Auk þess er mikil byggð meðfram firðinum, sem þarf hvort sem er að sjá fyrir vegasambandi. þótt ferjunni yrði komið upp, þarf því bæði að halda uppi greiðum samgöngum á sjó við Akranes og Borgarnes og einnig að leggja góðan veg inn fyrir fjörðinn, svo að ferjan yrði alger aukaliður. Þetta vildi ég láta koma fram. Ég er kunnugur báðum megin fjarðarins og get gert mér þess glögga grein, hvað það mundi kosta að gera fullnægjandi lendingarbætur fyrir ferjuna. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta, en ég vænti góðra undirtekta við þær brtt., sem ég hef hér talað fyrir.

Forseti (HG): Útbýtt er á fundinum brtt. á þskj. 420, frá ýmsum, og þarf að leita afbrigða fyrir þeim.



Herra forseti. - Hér hafa margir talað, síðan ég flutti framsöguræðu mína, og sé ég mér ekki fært að fara út í þær ræður lið fyrir lið, nema þar sem sérstakt tilefni er til. Hv. þm. Barð. veik máli sínu til fjvn., og var mér það að vísu ljóst, áður en hann flutti ræðu sína, að það var mikið ábyrgðarstarf að vera form. fjvn. Hins vegar er mér það ekki ljóst, að þótt ég hafi með hlutkesti valizt til þessa starfa, þá bæri ég ábyrgð á því, að Patreksfirðingar svelti vegna mjólkurleysis. Hv. þm. Barð. deildi á fjvn. fyrir að hafa ekki veitt honum viðtal, að mér skildist. En af því að fjvn. hefur haft mjög stuttan tíma til umráða, hefur hún skorazt undan því að eiga mikil viðtöl við þm., en fyrir henni hafa legið skriflegar skýrslur frá ýmsum þm., og þar í meðal þessum hv. þm., um óskir þeirra, en að því leyti, sem þessi erindi hafa ekki nægt, hafa allir þm. átt aðgang að flokksmönnum sínum í fjvn., og þeir hafa getað falið þeim að koma óskum sínum áleiðis í n. Flokkur þessa hv. þm. á þrjá fulltrúa í fjvn., og ég tel það óréttmæta árás á þessa ágætu menn, ef hann telur, að réttur hans hafi verið fyrir borð borinn í fjvn. Ég vil gjarna styðja vegabætur á Vestfjörðum. og ég held, að þessi hv. þm. þurfi ekki að kvarta yfir því, að ég hafi beitt mér á móti framlögum til vega þar. En þegar hann er að tala um, að dregið hafi verið úr eða fellt niður af till. vegamálastjóra um framlög til vegagerða á Vestfjörðum, þá ætti hann helzt að snúa sér til flokksbróður síns, fyrrv. fjmrh., en ekki til fjvn., því að hún hefur þó bætt nokkuð fyrir það, sem fyrrv. fjmrh. dró úr till. vegamálastjóra, þar á meðal hækkað tillag til nokkurra vega eftir till. vegamálastjóra, sem mér skilst, að fjmrh. hafi ekki treyst sér til að taka upp. Hv. þm. Barð. sneri sér sérstaklega að mér, -en ég er einn minna flokksmanna í fjvn., - og spurðist fyrir um það, hv ort sá mismunur, sem gerður væri á framlögum til vega í Vestur-Ísafjarðarsýslu og Barðastrandarsýslu, stafaði af því, að þm. V.-Ísf. væri úr sama flokki og ég. Og mér skildist, að í því sambandi væri hann að bera mér á brýn einhverja hlutdrægni í sinn garð. Nú er vegaféð til Vestur-Ísafjarðarsýslu eftir till fjvn. 60 þús. kr., en vegafé til Barðastrandarsýslu 92 þús. kr., þannig að ef einhver hlutdrægni hefði átt sér stað, væri hún í þá átt, að það hefði verið dreginn mjög laklega taumur míns ágæta flokksbróður ( ÁÁ), en ekki eins og hv. þm. Barð. vill vera láta, að ég hafi haldið honum of mjög fram. Ég segi þetta til dæmis um röksemdafærslu hv. þm. Barð., en ekki til þess að draga að neinu leyti úr áhrifum hans ágætu ræðu, sem sjálfsagt hefur sannfært margan mann. Ég þykist vita, að þessi hv. þm. hefði með sinni alkunnu lipurð og röksemdafærslu e.t.v. getað haldið betur á hlut sínum heldur en þeir ágætu flokksmenn hans, sem sitja í fjárveitinganefnd. En þó veit ég ekki, hvort það hefði verið réttlátt gagnvart öðrum kjördæmum. Ég held ég þurfi ekki að svara frekar hv. þm. Barð. Hann var að tala um, að það mundi vera hægt að koma á sambandi milli Patreksfjarðar og Brjánslækjar, að mér skildist um Kleifaheiði. Sá vegur mun vera um 50 km á lengd, ef hann er lagður alla leið, en yfir heiðina sjálfa nokkru styttri. Og eftir þeim upplýsingum, sem vegamálastjóri hefur gefið fjvn., mundi hann kosta til þess að koma opnu sambandi yfir heiðina 330 þús. kr., og vísitöluhækkun að auki, sem mun nema samtals rúmlega 1 milljón króna, og þótt veittar hefðu verið 20–30 þús. kr. meira til þessa vegar á þessu ári, þá held ég, að ekki hefði fengizt æskilegt vegasamband yfir þessa heiði. Þessi hv. þm. var að kenna mér nokkuð í landafræði á Vestfjörðum. Ég hef ekki farið með neinum hafnsögumanni um Vestfirði eins og hv. þm. Barð., en ætla, að ég hafi rétt fyrir mér, þegar ég held fram, að vegur yfir Þorskafjarðarheiði mundi koma Vestfirðingum að gagni vestur í Bíldudal, þótt yfir fjörðinn sé að fara, þegar komið er samband yfir Rafnseyrarheiði. Nú er það svo um fjárveitingar yfirleitt, að það eru sjálfsagt margir, sem finna sig mjög afskipta. En því miður er því nú svo farið um tekjur ríkissjóðs, að þótt þær væru tífaldar á við það, sem þær munu reynast, þá mun erfitt að taka tillit til allra óska, sem fram koma. Þm., sem setið hafa lengi á þingi, hafa vanizt að þurfa að læra það, að það verði að taka óskir þeirra nokkuð í áföngum, en ekki er hægt að uppfylla þær allar í einu stökki. En hlutdrægni veit ég ekki til, að hafi gætt í störfum fjvn., heldur rík tilhneiging til þess að reyna að taka tillit til óska manna, eftir því sem fært hefur þótt. Ég vildi víkja örlítið að ræðu hv. þm. Vestm. Hann fann mjög að því, að fjvn. hefði gengið af fundi, þegar þingið væri að halda fund. Nú er þetta ekki rétt. Fjvn. var á fundi, áður en þingfundur hófst, en hafði því miður ekki lokið honum, þegar sá rétti tími var kominn til þingfundarhalds, og kom ekki fyrr en 1/2 klukkustund seinna á fundinn. En n. var að ræða ýmis mál, sem meðal annars varða kjördæmi þessa hv. þm. Og þó að það að vísu væri ekki á hans vitund, að það mál væri til umræðu, held ég óþarft fyrir hann að setja snuprur fjvn. fyrir fjarvistina, meðal annars af þessum ástæðum. Viðvíkjandi framlagi til hafnargerðar í Vestmannaeyjum hefur fjvn. tekið upp till. um 100 þús. kr. framlag þangað. Þar af voru 58 þús. kr. ætlaðar til greiðslu á aðgerðakostnaði á hafnargarði Vestmannaeyja á liðnu ári. Nú hafði einnig komið fram ósk frá Vestmannaeyjakaupstað um, að upp yrði tekin fjárveiting til hafnarbóta í Vestmannaeyjum á þessu ári, 100 þús. kr. Fjvn. var þetta hvort tveggja mjög vel ljóst, og það því fremur sem einn af nm. í hafnarnefnd Vestmannaeyja hafði átt tal við formann fjvn. og skýrt þetta mál fyrir honum. En um framlögin til hafnargerða er svo yfirleitt, að það er ekki ætíð hægt að greiða á sama ári það framlag frá ríkissjóði, sem unnið er fyrir, og kemur því mjög oft fyrir, að ríkissjóður er nokkuð á eftir með þessar greiðslur. Það er ekki einstakt um Vestmannaeyjar. T.d. fær lítill staður eins og Hnífsdalur ekki nema helming af því, sem hann er búinn að vinna fyrir, aðrir staðir ekki nema þriðjung. Og Hafnarfjarðarkaupstaður er nú þegar búinn að vinna við sína hafnargerð fyrir svo mikla upphæð, að ríkið mundi þurfa að borga á þessu ári, ef vel væri, 300 þús. kr. til hans. En á fjárl. eru einungis teknar upp 150 þús. kr. til þessa verks. Ég segi fyrir mig, að ef möguleikar virtust á að taka að fullu tillit til óska Vestmannaeyinga í þessu efni, þá mundi ég sízt vera meinsmaður þess og vildi mjög gjarna athuga það, áður en þessari umr. er slitið. Mér þykir mjög fyrir því, að ekki hefur verið tækifæri til þess, að hv. þm. Vestm. fengi sérstakt viðtal við alla n. En það hefur því miður verið svo á þessu þingi, að fjvn. hefur haft svo nauman tíma til starfa, að til slíks hefur ekki verið unnt að fá tíma, þrátt fyrir það að æskilegt hefði verið. Ég hef ekki hugsað mér að fara út í ræður einstakra þm. Það hafa verið fluttar ýmsar brtt. hér, sem eru sjálfsagt mjög áríðandi, um nýjar fjárveitingar, t.d. till. um að laga til árósa, svo að lasinn geti gengið upp eftir viðkomandi ám og þurfi ekki að stranda á söndum og leirum hjá bændum við ósana, heldur geti komizt alla leið til þeirra, sem eiga heima lengra uppi í landinu. En ýmsar þessar till. eru þess eðlis, að þar virðist gæta meira sérstakra sjónarmiða fyrir einstaka hluta af sveitum heldur en fyrir heil kjördæmi, hvað þá að hægt sé að segja, að sjónarmiðs alls landsins gæti í þeim. Ég vil geta um eina brtt. sérstaklega, sem ég hefði átt að gera að umtalsefni í frumræðu minni, - á þskj. 387, tölulið 96, þar sem fjvn. leggur til, að tekið sé upp á heimildar gr. að veita allt að 100 þús. kr. í byggingarstyrk til nokkurra listamanna. Það lágu fyrir n. beiðnir frá nokkrum listamönnum um byggingastyrki eða ábyrgðir. Flestir þessir menn eiga nokkuð erfitt uppdráttar. Það eru ýmist málarar eða myndhöggvarar. Sumir eru byrjaðir á að koma sér upp einhverju skýli yfir höfuðið og vinnustofu, en aðrir hafa hug á að koma þessu upp. Fjvn. vildi verða við þessum beiðnum, eftir því sem fært þætti, og leggur mjög eindregið til, að þessi till. sé samþ. Þá vildi ég minnast á brtt. frá fjvn. á þskj. 420, við 22. gr. fjárlaga, að ríkisstj. heimilist að verja úr ríkissjóði allt að 35 þús. kr. til kaupa á húsnæði fyrir síldarrannsóknir þær, er atvinnudeild Háskólans hefur með höndum. á Siglufirði, sem er mjög mikilsverður þáttur í rannsóknum þeim, sem atvinnudeild Háskólans hefur með höndum. Rannsóknir þessar hafa verið stundaðar á Siglufirði nokkur undanfarin ár, og rannsóknarstofan hefur haft húsnæði til þess hjá Síldarverksmiðjum ríkisins. En sennilega verður það hús, sem notað hefur verið til þessa, rifið nú alveg á næstunni, og rannsóknarstofan stendur þá uppi alveg húsnæðislaus. En henni stendur til boða að kaupa hús á Siglufirði, sem álitið er mjög hentugt í þessu skyni. Þessar rannsóknir eru þáttur í rannsóknum, sem framkvæmdar eru af Bretum sumpart og sumpart af Norðmönnum og mega alls ekki falla niður. Vildi ég mæla með því fyrir hönd fjárveitinganefndar, að þessi till. verði samþykkt. Hv. þm. Borgf. (PO) drap á 2 brtt. við 22. gr., sem hafa valdið nokkrum ágreiningi í fjvn. Sú fyrri er töluliður 95, d., um að verja allt að 2 millj. kr. til atvinnu aukningar, ef atvinnuleysi yrði á árinu, og vinna þá sérstaklega að tilteknum störfum, svo sem auknu landnámi og nokkrum vegagerðum. Ég hefði viljað eiga tal við háttv. þm. Borgf. - ekki um að fella þessa heimild niður, heldur um að hækka hana nokkuð. - Síðan fjvn. hélt fund, hef ég átt tal við vegamálastjóra, og hann hefur tjáð mér, að vera megi, .ð hugmynd, sem hann drap á í fjvn., geti e.t.v. komizt á nokkurn rekspöl. En sú hugmynd er á þá leið, að e.t.v. verði hægt að fá setuliðið til þess að taka þátt í vegabótum á norðurleiðinni, ef þær eru unnar á þessu ári. Vegabætur þær, sem vegamálastjóri hafði sérstaklega í huga, voru að gera góða vegi á Öxnadalsheiði og Vatnsskarði, á Hafnarfjallsvegi og fyrir Hvalf jörð. Þetta mál var ekki komið langt áleiðis, þegar vegamálastjóri átti um þetta tal við fjvn. í janúar-mánuði, en mun vera komið eitthvað lengra áleiðis nú. Og það virðist svo, að setuliðið hafi áhuga fyrir því, að gerður verði greiður bílvegur umhverfis Hvalfjörð, og enn fremur, að hinum nýja vegi á Vatnsskarði verði lokið, en þó því aðeins, að slíkt verði gert á þessu ári. Ég hef aðeins gefið upplýsingar um, hvað vegurinn kringum Hvalfjörð kostar eftir till. vegamálastjóra og enn fremur, hvað vegur á Vatnsskarði mundi kosta. En setuliðið hefur sérstakan áhuga á lagningu þessara vega, og frá því mundi sennilega fást fjárframlag til þeirra, sem næmi helmingi kostnaðar. Og þá færi að verða álitamál, hvort ekki ætti að nota tækifærið og ljúka þessum tveim vegum í sumar, ef vinnuafl fengist til þeirra. Og einmitt í því sambandi vil ég eiga tal við alla fjvn. og háttv. þm. Borgf. - ekki um að minnka þessa heimild á tölulið 96, d., heldur hækka hana nokkuð. breyta henni í þá átt, að ef atvinnuleysi eða aðrar ástæður gera það nauðsynlegt, þá væri einnig tekið upp á þenna lið heimild til að vinna að þessum vegum sem ég nefndi, nú á þessu sumri, og hækka framlag til þeirra, en ekki lækka. Það ágreiningsatriði, sem hv. þm. Borgf. drap á, var niðurskurðarákvæðið á 22. gr. XIX. Meiri hl. fjvn. lagði til að þessum lið yrði breytt allmikið í annað horf heldur en hann hefur verið í undanfarið; sem sagt að fella niður niðurskurðarheimildina, en veita ríkisstj. í þess stað heimild til að leggja til hliðar fé, sem ætlað væri til verklegra framkvæmda á þessum fjárl., ef ekki fengist vinnuafl eða efni, svo að hægt væri að framkvæma þau verk, sem áætluð væru og varið væri fé til á fjárl. Háttv. þm. Borgf. var andstæður þessari till. og hefur nú lagt fram till., sem er sama efnis, en að vísu öðruvísi orðuð, þar sem beinlínis er lagt fyrir ríkisstj. að leggja þetta fé til hliðar, ef verkin eru ekki unnin. Hann gerir ráð fyrir því, að þessi till. verði sérstök till. á fjárl. og ekki á heimildargr., heldur bein fyrirmæli. Þetta mundi þýða það, að ríkisstj. væri skyldug til, jafnvel þótt fé væri ekki fyrir hendi, að leggja þetta fé í eins konar framkvæmdasjóð í þessu augnamiði. En þá mundi aftur á móti haldast hin svonefnda niðurskurðargr. á fjárl., sem mörgum háttv. þm. - og ekki að ósekju hefur verið nokkur þyrnir í augum. Ég get fyrir mitt leyti ekki fallizt á að gera þessa breyt. á till. meiri hl. fjvn. Ég vil skoða þessa brtt. háttv. þm. Borgf. sem tilraun til þess að koma í veg fyrir, að niðurskurðargr. verði breytt. Hann ætlast til, og með réttu, að till. sín komi til atkv. á undan till. meiri hl. fjvn., og væntanlega mundi ekki till. meiri hluta n. um þetta verða borin undir atkv., ef till. háttv. þm. Borgf, yrði samþ. Hins vegar mundi þessi till. meiri hl. n. koma undir atkv., ef till. háttv. þm. Borgf. yrði felld, þar sem annars vegar er að ræða um beina fyrirskipun, en hin till. er aðeins heimildar till. Ég hef þó til vonar og vara lagt fram varatill. við þessa brtt. fjvn. í því tilfelli, að till. háttv. þm. Borgf. yrði samþ., um, að niðurskurðurinn verði aðeins 5%. Þessa till. mun ég taka aftur, ef till. meiri hl. fjvn. verður samþ. Háttv. þm. Borgf. gerði nokkru fyllri grein fyrir tekjuáætluninni en ég hafði gert í framsöguræðu minni, og ég held, að af þeirri grg. megi verða ljóst, að það er nokkur ágreiningur milli fjvn. og hæstv. fjmrh. Hæstv. fjmrh. hélt því fram meðal annars, að óverjandi væri að áætla tekjur frv. af verðtollunum og vörumagnstollunum hærri en þær reyndust 1941, 23.5 millj. kr., en fjvn. hefur áætlað þær 27,5 millj. kr., eða 4 millj. kr. hærri en fjmrh., en þó 20 millj. kr. lægri en þessir tveir liðir reyndust á árinu 1942. Nú mundum við sjálfsagt geta deilt um það lengst af á þessu ári og e.t.v. til ársloka, fjvn. og fjmrh., hvor aðilinn hefði réttara fyrir sér í þessu. En áætlanir hljóta alltaf að byggjast nokkuð á reynslu ársins á undan, og sýnist þá ekki óvarlegt að gera ráð fyrir því, að þessir liðir gætu veitt tekjur, sem væru 20 millj. kr. lægri heldur en þær reyndust á árinu, sem leið. Ég veit ekki, hvort það hefur verið á þessum forsendum byggt, að hæstv. fjmrh. hélt fram, að eins og fjárlagafrv. lægi fyrir frá fjvn., þá væri það með 6 millj. kr. „grímuklæddum greiðsluhalla“, eins og hann komst að orði. En ég fyrir mitt leyti held fram, eftir þeim gögnum, sem hafa legið fyrir fjvn. og með þeim útgjöldum, sem þá leit út fyrir, að gera þyrfti ráð fyrir, að þá sé fjárlagaáætlunin eins og fjvn. skilaði henni ekkert sérlega óvarleg, svo að ég segi ekki meira. Annað mál er það, ef samþ. verður mikið af nýjum útgjöldum, sem fjvn. hafði ekki ástæðu til að gera ráð fyrir, að yrðu samþykkt. Það virðist geta breytt fjárlagafrv. ákaflega mikið. Og ég hef sérstaklega tekið það fram í því tilefni, að ekki hefur verið nein flokksstjórn til að bera ábyrgð á fjárl. og að núverandi ríkisstj. hefur ekki leitað samstarfs við fjvn. um afgreiðslu fjárl., að þinginu bæri sjálfu skylda til að sjá svo um, að fjárl. væru forsvaranlega afgr. Það liggur nú fyrir brtt. frá einstökum þm. um hækkanir á gjöldum um 11 millj. kr. Ég hef ekki kosið að gera þessar brtt. í einstökum atriðum að umtalsefni. Ég benti að vísu á um smábrtt. um læknisvitjanastyrki, í framsöguræðu minni, að þær væru að mínu viti algerlega ástæðulausar, þar sem læknishéruðin gætu, ef þau vildu, notað sér þau hlunnindi, sem l. um læknisvitjanastyrki veita. Ég vil einnig benda á eina stóra till., þ.e. um framlag til fæðingarheimils í Rvík. Fjvn. hefur tekið upp á heimildargrein 100 þús. kr. í þessu skyni, og hún hefur tekið upp sérstakt framlag til viðbótartyggingar við Landsspítalann 200 þús. kr., samtals 300 þús. kr. Það var svo til ætlazt af fjvn., að þessar upphæðir yrðu notaðar til þess að semja við Rvíkurbæ um að reisa fæðingarheimili við Landsspítalann. Ef þeir samningar tækjust, væri framlagið samkv. till. fjvn. nægilegt, miðað við varatill. þm. Rvíkurbæjar. Ég held því, að þessir hv. þm. gætu tekið till. sína um þetta efni aftur með góðri samvizku. Ég man svo ekki eftir fleiri till., sem ég sé ástæðu til að gera að umtalsefni. Það hlýtur að verða samkomulag meðal þm. um það, annað hvort að skera niður þær till., sem fjvn. hefur gert, eða finna nýja tekjustofna og gera áætlanir fyrir þá, eða þá í þriðja lagi að skera niður brtt. frá einstökum þm., þannig að fjárl. verði afgr. án tekjuhalla. Að samþykkja allar till. þm., sem hér liggja fyrir, án þess að fundnar yrðu tekjur á móti eða skorið niður eitthvað af till. fjvn., það væri fullkomið ábyrgðarleysi, og ég vænti þess fastlega, að um þetta fáist samkomulag, hvaða ríkisstjórn sem tekur við þessum fjárl. Hæstv. fjmrh. sagði, að allar stórfelldar framkvæmdir á þessum tímum væru óframkvæmanlegar, ef þær væru ekki beinlínis bráðnauðsynlegar og ekki hægt að komast af án þeirra. Ég tel fyrir mitt leyti, að í því frv., sem fyrir liggur, sé ekki gert ráð fyrir neinum stórfelldum framkvæmdum eða neinum öðrum framkvæmdum en þeim, sem eru nauðsynlegar og ekki er hægt að komast af án. Við verðum, þó að á stríðstímum sé, að gæta þess, að þau samgöngutæki, þau hafnarmannvirki og þær bryggjur, sem við eigum í landinu, gangi ekki úr sér. Við verðum að halda í horfinu um framkvæmdir, þó að ófriðarástand ríki. Ég skal geta þess, t.d. með hafnarmannvirkin, að þau hafa viða á þessum 2–3 s.l. árum orðið fyrir alveg óvenjulegri notkun og eru mjög víða gengin úr sér, og á ýmsum stöðum verður að hefjast handa þegar í stað, ef þeir eiga ekki að vera bryggjulausir. Á ýmsum stöðum var af fyrrverandi stj. hafizt handa um hafnarmannvirki, svo sem í Keflavík, á Skagaströnd og víðar. Þessi hafnarmannvirki eru nú nokkuð á veg komin, og það væri mikill skaði, ef nú þyrfti að stöðva þau. Þau verða að vísu nokkuð dýr, en það er nauðsynlegt fyrir okkur að sjá um, að þau tæki, sem við þurfum að hafa til framleiðslunnar, þar á meðal hafnarmannvirkin, séu í því ástandi að ófriðnum loknum, að við getum rekið atvinnuvegina með fullum krafti. Hæstv. fjmrh. virtist taka það nærri sér, að gert er ráð fyrir því af meiri hl. fjvn., að niðurskurðarheimildin verði felld niður. Hann spurði, hvaða munur væri á þessari stj. og fyrrverandi stj. og hvers vegna þessi stj. mætti ekki fá þessa heimild, fyrst fyrrverandi stj. hefði verið veitt þessi heimild, og hvort till. um að fella heimildina niður ætti að skoða sem vantraust á núverandi stj. Ég segi fyrir mitt leyti, að ég stend að flutningi þessarar till. án tillits til þess, hvaða stj. situr að völdum, og hún er frá minni hálfu hvorki traust né vantraust, heldur aðeins till. um það að fella niður ákvæði, sem ég álít óþarft og óviðeigandi í fjárl. Hæstv. fjmrh. hefur að vísu látið uppi skoðun, bæði í útvarpsumr. og einnig við þessa umr., sem virðist koma mjög í bága við skoðun meiri hl. fjvn., þar sem hann hefur látið það í ljós, að ekki ætti að ráðast í verklegar framkvæmdir á þessu ári, og jafnvel látið skína í það, að þær hóflegu till. fjvn., sem hér eru á ferðinni, um verklegar framkvæmdir gengju allt of langt. En þessi ummæli hæstv. fjmrh. hafa þó ekki valdið því, að þessi till. liggur hér fyrir, heldur hefur meiri hl. fjvn. viljað niðurskurðartill. burtu fellda án tillits til skoðana hæstv. fjmrh. um verklegar framkvæmdir. Það er af sjálfsögðu ekki ætlunin að ráðast hér í verklegar framkvæmdir í því skyni að stofna til kapphlaups um vinnuaflið, en annað mál er það, þó að á stríðstímum sé reynt að halda nokkuð í horfinu. Ef hins vegar yrði skortur á vinnuafli eða efni, höfum við meiri hl. n. borið fram sérstaka till., sem gerir stj. kleift að leggja það fé, sem ætlað er til þessara framkvæmda, til hliðar. Niðurskurðarheimildin var hins vegar þess eðlis, að gert var ráð fyrir því, ef fjárskortur yrði hjá ríkisstj., að þá yrði dregið mjög úr verklegum framkvæmdum. En ég hygg, að atvinnuleysi og fjárskortur hjá ríkissjóði mundi mjög fara saman, og ef sérstakt atvinnuleysi yrði, þá mundi ríkisstj. ekki eingöngu vera nauðsynlegt að nota allar þær heimildir, sem stj. hefur til verklegra framkvæmda, heldur mundi stj. þurfa að gera alveg sérstakar ráðstafanir umfram það, sem ráð er fyrir gert í fjárl., til þess að bæta úr atvinnuleysinu, og þá mundi stj. þurfa að kalla Alþ. saman til þess að reyna að ráða fram úr því óvenjulega ástandi, sem þá mundi skapast. Ég veit ekki, hvort hæstv. fjmrh. er hér nærstaddur, en óneitanlega væri viðkunnanlegra, að hann gæfi nokkru nánari skýringu á ummælum þeim, sem hann hefur haft um tekjuáætlun fjvn., sem hún stendur öll að, og þar með allir þingflokkar, og enn fremur, að hann gæfi skýringar á þeim ummælum, sem hann hefur haft viðvíkjandi verklegum framkvæmdum. Það væri gott, að hann gæfi skýringu á því, hvort honum er svo mjög á móti skapi að framkvæma svo hóflegar till. um verklegar framkvæmdir, sem hér er gert ráð fyrir, að hann teldi þær óverjandi í framkvæmd. Ég vildi biðja hæstv. fjmrh. að athuga, hvort hann getur ekki sannfærzt um það, að till. um tekjuöflun séu eðlilegar og till. um verklegar framkvæmdir nauðsynlegar, - svo nauðsynlegar, að hvaða fjmrh. sem væri mundi telja sér ljúft og skylt að framkvæma þær. Ég held svo, að ekki sé ástæða til að hafa þetta mál lengra að sinni. Ég vildi þó aðeins fara nokkrum orðum um till. hv. þm. Borgf. um, að ríkið leggi til lóð handa Íþróttafélagi Reykjavíkur. Þarna er um að ræða félag, sem starfar eingöngu fyrir Rvíkurbæ. Fjvn. hefur lagt til, að tekin yrði á heimildargr. heimild handa stj. til þess að láta leggja til leigulausa lóð handa Í.S.Í. fyrir íþróttaheimili í Rvík. Starfsemi Í.S.Í. nær yfir allt landið og er því annars eðlis heldur en starfsemi einstakra íþróttafélaga í Rvík. Með íþróttasjóðsl. er öllum bæjarfélögum gert að skyldu að láta ókeypis í té lóð fyrir íþróttastarfsemina. Það er þess vegna bein skylda Rvíkurbæjar að leggja Í.R. til ókeypis lóð. Hins vegar hlyti það að draga dilk á eftir sér, ef ríkið færi að veita einstökum íþróttafélögum í einstökum bæjum leigulausa lóð eða ókeypis. Ég ann íþróttastarfseminni í landinu alls hins bezta, og ég vil mjög gjarnan, að Alþ. hlynni að henni, en hins vegar ber ekki að loka augunum fyrir því, að þær lóðir, sem ríkið á hér innan takmarka Rvíkurbæjar, eru mjög litlar, og ríkið mun líka þurfa á þeim að halda undir opinberar byggingar innan stutts tíma. Það væri því ekki ráðlegt, að ríkið færi að leggja einstökum íþróttafélögum í Rvík til ókeypis lóðir, og ég held, að það væri rétt, að ríkið héldi Rvíkurbæ að sinni skyldu í þessum efnum, en færi ekki að losa hann undan þeim skyldum er hvíla á öllum öðrum bæjafélögum gagnvart íþróttastarfseminni, þannig að hver kaupstaður haldi uppi íþróttastarfseminni innan sinna takmarka samkv. l. Ég get þess vegna ekki frekar en í fjvn. fallizt á till. hv. þm. Borgf. í þessu efni. Aðra till. vildi ég einnig minnast á, en það er till. hv. þm. Barð. um að hækka framlag til bygginga á ríkisjörðum úr 100 þús. kr. í 200 þús. kr. Fjvn. tók þessa till. upp eftir tilmælum hæstv. atvmrh., og fyrir lá erindi frá þeim manni, sem með þessi mál hefur að gera í stjórnarráðinu. Hann hefur einmitt gert ráð fyrir því, að þessi byggingarstyrkur yrði tekinn upp með 140 þús. kr., en ekki 200 þús. kr., eins og hv. þm. Barð. leggur til. Viðvíkjandi því, að ríkið selji nú jarðir sínar, þá kemur þar til álita nokkur stefnumunur, og þá sérstaklega sá, hvort ríkið eigi að kaupa jarðir af bændum í harðærum og selja þær svo aftur í góðærum, þegar jarðirnar hækka í verði, en það skilst mér helzt vera stefna hv. þm. Borgf. í þessu máli. Ríkisstj. hefur vissulega ekki sótzt eftir því að kaupa jarðirnar af bændum. Bændur hafa óskað eftir að selja ríkinu jarðirnar. Þess vegna kemur það undarlega fyrir, ef ríkið á að fara að selja bændunum jarðirnar aftur, þegar þær eru í hæstu verði, og þá vitanlega að kaupa þær í annað sinn, þegar fer að þrengjast um hjá bændum. Ég held, að vegna komandi kynslóða sé það heppileg stefna, að ríkið eigi jarðirnar, bæði á góðum árum og vondum, og reyni að haga ábúðarlöggjöfinni þann veg, að bændur geti vel við unað. Hver kynslóð getur þá greitt hæfilega leigu fyrir jarðirnar í stað þess að þurfa að svara út háu jarðarandvirði. Ég læt svo útrætt um þetta að sinni. Sé svo, að hæstv. fjmrh. sé ekki viðstaddur, þætti mér mjög kært, ef sá hluti hæstv. stj., sem hér er mættur á fundinum, vildi svara þeim fyrirspurnum, sem ég hef hér borið fram.



Herra forseti. - Ég skal ekki tefja mjög þessar umr., en ætla að minnast á örfáar brtt. á þskj. 410. Á 12. gr. fjárl. tölul. 3 eru læknisvitjanastyrkirnir, og er til þeirra ætlað þar samtals kr. 13550. Ég sé, að hér eru bornar fram brtt, frá mörgum hv. þm. um hækkanir á þessum styrkjum. En í sambandi við þetta vil ég taka fram, að árið 1941 voru samþ. 1. um læknisvitjanasjóði, og þá varð að samkomulagi milli þm., að styrki til læknisvitjana skyldi ekki hækka frá því, sem þá var á fjárl., og hámark þessara styrkja mun hafa verið 950 kr. mest í hérað. Þetta varð þá að samkomulagi. Enda er það svo um læknisvitjanastyrkina, að þeir eru ákveðnir mjög af handahófi til hinna einstöku héraða og látnir til héraða, þar sem þeir kannske eru ekki nauðsynlegri heldur en í öðrum, sem engan slíkan styrk fá. En þegar l. um læknisvitjanasjóði voru sett, átti að tryggja það, að hvert hérað, sem vildi og hefði þess þörf, gæti orðið aðnjótandi þeirra hlunninda, sem þau l. veita, gegn framlagi á móti úr héraði. Ég legg því á móti því, að brtt. um læknisvitjanastyrki verði teknar til greina, þar sem farið er fram á hækkun á þeim. V. brtt. á þskj. 410 frá háttv. þingmönnum Reykv. er um stofnun fæðingardeildar fyrir Rvík í sambandi við landsspítalann, og er farið fram á í því augnamiði, gegn jöfnu framlagi frá Reykjavíkurkaupstað, að samþ. verði á fjárl. 600 þús. kr. fjárveiting. Það er engum blöðum um það að fletta, að á því er mikil nauðsyn að koma upp fæðingarheimili hér í Rvík. Það hafa lengi verið óskir uppi um það að stækka fæðingardeild landsspítalans. Meðan við vorum í stjórnmálasambandi við Danmörku og reyndar lengur, var skylda allra lækna að sigla til Danmerkur til að læra fæðingarhjálp. Síðar var sú skylda numin úr gildi, og menn þurftu ekki að fara til Danmerkur til að læra slíkt, heldur gátu lært það á landsspítalanum. En fæðingardeildin þar er lítil og ófullkomin og samsvarar ekki kröfum, sem til slíkrar deildar verður að gera, hvorki fyrir lækna eða ljósmæður. Þess vegna er nauðsyn á, að þessi deild sé stækkuð. Fjvn. skildi þetta líka, og í hennar till. er mælt með 200 þús. kr. fjárveitingu til þess að stækka þessa fæðingardeild. En það er vitanlega ekki nóg fé til þess að ljúka slíkri stækkun, en mætti þá fremur skoðast sem fyrsta fjárveiting af t.d. tveimur til þremur. Til ýmissa slíkra hluta, þótt þarfir séu, er ekki hægt að veita fjárframlag á einu ári, svo að fullgera megi slíkar nauðsynjaframkvæmdir, heldur verður slíkt oft að taka mörg ár, með framlögum þá á móti annars staðar frá. Auk þess mælir fjvn. með á heimildargr. (22. gr.) 100 þús. kr. framlagi til fæðingarheimilis fyrir Rvíkurbæ, sem nú er mikið áhugamál bæjarstjórnar Rvíkur og almennings hér í bæ. Og það er sett að skilyrði, sem ég hygg, að ekki þurfi að deila um, að sanngjarnt sé, að heilbrigðisstjórnin samþykki fyrirkomulag stofnunarinnar og stað fyrir hana. Og verður að vona, að um þessa stofnun fáist samkomulag milli bæjarstjórnar Rvíkur, landlæknis og spítalalækna landsspítalans. Landlæknir hefur sérstöðu í þessu máli. Hann vill, að Rvíkurbær eigi fæðingarheimili út af fyrir sig, sem ekki sé sjúkrahús, þar sem allar venjulegar og léttar fæðingar geti farið fram, en svo eigi landsspitalinn að eiga fullkomna fæðingardeild, þar sem hægt væri að veita fullkomna fæðingarhjálp, sem væri þá kennslustofnun fyrir lækna og ljósmæður. Um þetta er töluverður ágreiningur í bænum. T.d. er Guðmundur Thoroddsen prófessor á þeirri skoðun, að ekki þurfi að stofna neina slíka deild nema við landsspítalann, sem eigi að nægja fyrir Rvík og allt landið, með 35–40 rúmum. En landlæknir er, eins og ég tók fram, á annarri skoðun. Og það er von mín, að þessar mismunandi skoðanir nái að samræmast, þannig að náist samkomulag í þessum málum, hvort sem fæðingarheimilin verða eitt eða tvö, svo að úr byggingu verði. Því að þess er full þörf, og fjvn. hefur mælt með 300 þús. kr. framlagi samtals til slíkra bygginga. Þess vegna er það till. mín til hv. flm. þessara till., að þeir taki brtt. aftur, því að fjvn. hefur séð þessa þörf, eins og ég hef nú skýrt, svo að þessum málum er vel borgið. Þá er hér brtt. (410, VII) um aukið framlag til sjúkrahúsa vegna sjúkrahúsanna á Siglufirði og í Vestmannaeyjum. Það var getið um það við 2. umr., að fjvn. mælti með auknum styrkjum til sjúkrahúsa, eins í hverjum landsfjórðungi, í Rvík, á Ísafirði, Akureyri og Seyðisfirði. Henni þótti ekki nema sanngjarnt, að hver landsfjórðungur fengi sitt sjúkrahús, sem gæti tekið á móti utanhéraðssjúklingum sem öðrum, og að þau væru rekin á sem fullkomnastan hátt. Þess vegna mælti hún með því, að hver landsfjórðungur fengi sitt höfuð-sjúkrahús. Vestmannaeyjar og Siglufjörður voru ekki tekin þar með, því að landsspítalinn var talinn höfuð-sjúkrahús fyrir Suðurland og sjúkrahús Akureyrar fyrir Norðurland, svo að ég held, að það sé ekki ástæða til að fara eftir óskum frá Vestmannaeyjum og Siglufirði í þessari áminnztu brtt., því að ég hygg, að fleiri kröfur mundu þá koma á eftir um styrki, sem taldir væru hliðstæðir, til sjúkrahúsa. Þá er ein brtt. enn, sem mig langar til að víkja nokkrum orðum að, undir rómv. 83 á þskj. 410, frá ríkisstj., tveir liðir, a og b. Þar er um að ræða sérstakar launauppbætur, sem hafa verið borgaðar, eins og hv. þm. er kunnugt, án þess að nein stoð væri fyrir þeim í raun og veru í l. Það er nú svo, að ég má til að fara nokkrum orðum um aðdragandann að því, að þessar launabætur urðu til, a.m.k. í sambandi við héraðslæknana, og ég álit, að þeir hafi allverulega sérstöðu, samanborið við aðrar stéttir, sem þeirra launabóta verða aðnjótandi. Og mér þykir leitt, að ríkisstj. skuli ekki hafa fundið ástæðu til að tala um þetta við stjórn okkar félags. Við héraðslæknar eigum okkar stéttarfélag eins og fleiri stéttir hér á landi, sem á að hlúa að málum okkar. En í þessu efni var eigi leitað umsagnar þess. Þegar fram kom á árið 1941 og dýrtíð fór ört vaxandi hér á landi og allir, sem laun tóku, voru búnir að fá sínar launahækkanir gegnum aukna dýrtíðaruppbót, þá var það svo, eins og er enn, að læknarnir fá ekki nema litinn hluta af sínum launum, sem þeir hafa til að lifa af, greiddan úr ríkissjóði. Og laun þeirra eru ákaflega lág, samanborið við laun annarra starfsmanna ríkisins, vegna þess að þeim er ætlað að ná tekjum gegnum læknisstörf sín, og hafa þeir ákveðinn taxta um þau, sem heilbrigðisstjórnin semur, sem þeir eiga að fara eftir. Nú var það krafa okkar félags 1941, að við fengjum þennan taxta hækkaðan, samanborið við aðrar stéttir, sem höfðu fengið dýrtíðaruppbót á sín laun. En landlæknir vildi ekki, að sú leið væri farin, og bar það fyrir sig, sem að mörgu leyti er rétt, að ef við fengjum hækkaðan taxtann, þá yrði erfitt, þegar dýrtíðinni létti aftur, að fá hann lækkaðan, eins og ég líka býst við, að erfiðara verði að lækka grunnkaupið en að hækka það. Og þess vegna taldi hann þetta sem eins konar dýrtíðarráðstöfun, að læknar fengju aukna dýrtíðaruppbót, - að vísu á laun, sem eru ekki til staðar samkv. launal. Þessi leið var svo farin, sem var alveg óvenjuleg, enda voru margir læknar andvígir þessari aðferð. Læknafélagið féllst samt á þessa aðferð, en við hækkuðum ekki taxtann. En fyrir fjölda lækna var það tap, peningalega séð, því að þeir hefðu haft meiri tekjur af því, ef taxtinn hefði verið hækkaður í hlutfalli við dýrtíðina heldur en með því að fá þessa launauppbót; og voru þetta læknar í stórum héruðum. En þeir sýndu fullan þegnskap og skildu, hvað á seyði var, og þess vegna beygðu þeir sig undir þetta fyrirkomulag. Mér finnst vegna þess, sem ég hef fram tekið, heldur óvarlegt að fara að svipta læknana þessari uppbót, ef ekkert á að koma í staðinn, því að þó að eigi að fara að greiða þeim 2 þús. kr. ofan á verðlagsuppbótina, þá er það svo hverfandi lítið, að við því er varla takandi. Ég býst nú ekki við því, að læknar mundu kannske ekki komast af vel flestir, þó að þeir fengju ekki neinar uppbætur. En þeir vilja ekki, að þeirra starf sé svo vanmetið, að þeir einir, þegar allir aðrir hafa fengið fullkomnar launa- og kjarabætur, séu settir hjá. Það er það, sem þeim svíður, en ekki hitt, að flestir þeirra mundu kannske ekki geta lifað, þó að þeir yrðu án þessara bóta. En enda þótt þeir hafi nokkra sérstöðu í þessum efnum, býst ég kannske ekki við, að hætt sé að taka þá eina út úr, úr því sem komið er. Þess vegna fer ég eindregið fram á það við hæstv. ríkisstj., að hún segi til um, hvort hún álíti ekki rétt að hækka taxta læknanna. Mér virðist öll sanngirni mæla með því, að svo verði gert. Það er nú svo komið, að prestar fengu á síðasta vori hækkaðan taxta sinn um 50%. En við læknar höfum engar taxtahækkanir fengið enn. Nú óska ég því eftir upplýsingum frá hæstv. ríkisstj. um það, hvort hún fengist ekki til, þrátt fyrir þessa 2 þús. kr. launabót, að hækka taxta læknanna. Ég óska að fá um það svar, því að ef hæstv. ríkisstj. þóknast ekki að gera það, mun ég koma með brtt. þessu viðvíkjandi.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Rang. (HelgJ) hefur látið svo um mælt, að það hafi verið gálaus stefna af hálfu ríkisstj. að hafa ekki talað við félag héraðslækna, áður en stjórnin tók þann kost að leitast fyrir um, að þetta ákvæði yrði sett inn með brtt. við fjárlagafrv., sem hann hefur gert að umtalsefni. En ég játa hreinskilnislega, að það var svo langt áliðið tímans, þegar ég varð þess var, að svona væri ástatt um launabætur héraðslæknanna, að ég sé mér alls ekki fært að fara að bera þetta undir félag héraðslækna. Ég ræddi þetta mál við landlækni, og hann sagði mér, að annaðhvort mundu héraðslæknar ekki taka við minnu heldur en 650 kr. eða þá, að hækkaður væri taxtinn. Ég álít, að héraðslæknar ættu ekki að hafa neina sérstöðu gagnvart öðrum launamönnum, sem taldir eru hér upp, því að þeir hafa ekki orðið verr úti heldur en aðrir launamrnn að öðru leyti heldur en því, að einstakir af þeim, sem hafa mestar aukatekjur, þeir hafa við þessa aðferð, sem hér var höfð og fundin var upp sem miðlunarleið af landlækni, líkast til misst nokkuð af tekjum sínum. En ríkisstj. sá sér ekki fært að fylgja þessu fram gagnvart þessari einu stétt. Sumum kom þessi leið að mjög góðu haldi, þeim sem höfðu minnstar aukatekjur, en aðrir sættu sig við hana, þó að þeir hefðu meiri aukatekjur en þessi upphæð var. Hins vegar þótti stj. rétt að svipta þessa menn ekki alveg því framlagi, sem þeim var veitt úr ríkissjóði, en fara þessa millileið, og þegar þessi leið var valin, vakti það fyrir stj., að nauðsynlegt yrði að hækka taxta héraðslækna og ljósmæðra að einhverju leyti.



Herra forseti. - Ég er hér flm. að tveim till. á þskj. 410 og ætla að skýra þær með örfáum orðum. Önnur till., nr. 67 á þessu þskj., er um aukinn styrk til Mæðrastyrktarnefndar Rvíkur. Meðflm. mínir á þessari till. eru þeir 1. þm. Reykv. (MJ), B. landsk. (HG) og 1. þm. Árn. (JörB). Hér er um mjög smáa upphæð að ræða, því að það er farið fram á, að styrkurinn sé aukinn úr kr. 8000.00, sem er till. fjhn., og upp í kr. 10000.00, þannig að þetta er lítil upphæð, og geri ég ráð fyrir, að hv. þm. greiði atkv. með þessu, ef þeir gera sér ljóst, að nefndin verður óhjákvæmilega að fá þessa upphæð. Ég ætla ekki að lýsa starfi mæðrastyrksnefndar og þeirri miklu þýðingu, sem hún hefur haft á undanförnum árum. Ég ætla að gera ráð fyrir, að þm. hafi kynnt sér það sjálfir, en þessi upphæð, kr. 10000, er í rauninni ekki meira en mæðrastyrksnefndin fékk fyrir stríð, þegar hún fékk 3000 kr., og er hún ekki betur sett með 10000 nú en hún var með kr. 3000 áður, vegna þess að mest af þessum kostnaði hefur aukizt eins og vinnulaun, ef reiknuð er vinnulaunahækkun 30% og vísitalan. Mest af þessu er vinnulaun og aðrir liðir, sem ekki hafa hækkað minna. Form. n. tjáði mér, að ef n. fengi ekki þessa upphæð, sem hér er farið fram á, mundi n. ekki sjá sér fært að hafa lengur opna skrifstofu, svo að það, sem hér væri um að ræða, væri það, að þessar 8000 kr. kæmu að engu haldi, ef féð væri ekki aukið, svo knappt er það. Formaður hefur lagt fram allmikla vinnu að undanförnu, ókeypis, en getur það ekki lengur. Eftir að hv. þm. hafa athugað þetta, treysti ég því, að þeir samþykki þessa litlu hækkun. Svo á ég hér aðra till. Það er ekki smátill., heldur stór, og það má búast við, að meiri ágreiningur verði um hana, og er ekki neinn vafi á því. Ég flyt hér sams konar till. og við 2. umr., um hækkun á framlagi til alþýðutrygginga úr 2000000 kr. upp í kr. 5500000, en við 2. umr. flutti ég till. um að hækka þetta upp í 6000000 kr. Ég lýsti þá tilganginum með þessari till., en tilgangurinn er sá að fá nægilegt fé til að inna af hendi lögboðnar greiðslur, og í öðru lagi, sem er aðalatriðið, að það, sem fram yfir er, sé notað sem stofnfé til þess að gera breyt. á l. um alþýðutryggingar. Þessum tilgangi var lýst við 2. umr., og nú er sett athugasemd við till., þar sem beinlínis er mælt fyrir, að þetta fé verði lagt til hliðar og notað sem stofnfjártillag. Ég tel ekki neinn vafa á því, að víðtækar breyt. verði gerðar á alþýðutryggingal., þar sem n. verður sett til þess að endurskoða þau, auk þess sem Alþ. hefur ákveðið að láta fara fram miklar breyt. á l. sem hafa mjög mikinn kostnað í för með sér. Hins vegar er það skoðun mín, að ríkissjóður skili miklum tekjum á þessu ári, en aftur á móti er allt í óvissu um framtíðina. Það er allt í óvissu með tekjur næsta árs og ára. Ég tel það illa farið, ef hinn góði fjárhagur ríkissjóðs á þessu ári yrði ekki notaður til þess að leggja fé til þessara framkvæmda. Ég hef flutt hér ásamt öðrum nokkrar brtt., en þar sem ég er ekki 1. flm. á fleirum en þessum, geri ég ráð fyrir, að aðrir muni mæla fyrir þeim, og mun ekki fara fleiri orðum um þær till., sem ég flyt. Ég ætla að nota tækifærið til þess að minnast hér á eina till. fjvn., sem hefur verið talsvert mikið um deilt. Það er síðasta till. á þskj. 387, þar sem ætlazt er til, að heimild sú, sem er í 22. gr. frv., um, að hægt sé að lækka útgjöldin um 35%, ef sérstakar ástæður geri það nauðsynlegt, falli niður, en í staðinn komi fyrirmæli um, að ef ekki eru framkvæmd þau verk, um fjárl. ákveða, vegna skorts á efnivörum eða vinnukrafti, sé heimilt að geyma þetta fé á sérstökum reikningi til þess og óheimilt að verja því til annarra hluta. Ég skil það svo, að í þessari brtt. fjvn. felist alveg hárrétt stefna, og satt að segja finnst mér það dálítið einkennilegt, þegar ég heyri þm. vera að tala um það öryggisleysi og fyrirhyggjuleysi að láta þessa heimild um að lækka útgjöldin um 35% niður falla. Það væri í rauninni alveg ófyrirgefanlegt fyrirhyggjuleysi af þinginu að láta þessa heimild standa og það mesta öryggisleysi, sem hugsazt gæti. Þetta þýðir það, að meira en 1/3 af tekjum ríkissjóðs eigi að vera óbundinn í fjárl. og stj. gæti eftir eigin mati skorið niður framkvæmdir samkv. fjárl. um meira en 1/3 hluta og hún gæti að meira en 1/3 hluta gert fjárl. að marklausu plaggi. Meira öryggisleysi í afgreiðslu fjárl. er varla hægt að hugsa sér. Ég held, að sporin undanfarin ár ættu að hræða. Ef milljónir standa utan fjárl., hefur þingið enga tryggingu fyrir því, að þetta fé fari ekki í súginn. Mín skoðun er sú, að tekjur þessa árs verði miklar, og mín skoðun er sú, að tekjurnar séu of lágt áætlaðar hjá fjvn., en hins vegar, að svo kunni að fara, að næstu ár verði mjög kröpp fjárhagslega fyrir ríkissjóðinn. Það, sem mundi skapa mesta öryggið, væri að áætla tekjurnar sem réttastar eftir því, sem næst verður komizt, og ætti að vera nokkru auðveldara að gera sér grein fyrir, hvernig áætla skuli nú, þegar komið er langt fram á árið, og binda féð í aðkallandi framkvæmdum og geyma það, sem ekki er hægt að nota af ófyrirsjáanlegum orsökum á þessu ári fyrir skort á efnivið og vinnuafli, og sérstaklega reynt að nota það til sömu framkvæmda seinna. Þetta er sú stefna, sem fjvn. hefur tekið upp góðu heilli á nr. 96 á þskj. 387. Það hefur komið fram hér í umr., eins og ég sagði áðan, mikil andstaða gegn þessu, og það var einnig mikil andstaða gegn því innan fjvn., og hafa verið gerðar næsta furðulegar tilraunir til þess að fá Alþ. á einhvern hátt til þess að hafna þessari leið, sem fjvn. leggur til, að farin verði. T.d. ber einn nm., hv. þm. Borgf. (PO), fram till., sem er að sumu leyti um sama efni eins og till. fjvn. á þskj. 387, en það er bara munurinn sá, að hún kemur fyrir sérstaka gr. undir 22. gr., og ef hún yrði samþykkt, mundi heimildin um að skera niður verklegar framkvæmdir um 35°ó standa áfram í l., svo að þessi tilgangur er auðsær. Það á, af því að hann býst við, að þingið sé sammála efni sjálfrar tillögunnar, að ginna þingið til að samþykkja þetta, til þess að ekki sé hægt að bera upp till. fjvn. á eftir um sama efni og til þess að ekki sé hægt fyrir þingið á þessu stigi málsins að láta í ljós vilja sinn um það, hvort það vilji fella niður þessa 35% heimild eða ekki. Þetta er sýnileg tilraun hjá þm. til þess að lokka þingið til að láta þessi 35% standa, jafnvel þó það sé á annarri skoðun. Það er teflt á tæpasta vaðið, þegar nm. í fjvn. nota svona brellur. Hvað sem skoðun mann a um þessi 35% líður, er vitaskuld ekki annað sæmandi en að fella þessa till. hjá þm., þegar hann reiknar með að hafa svona brellur í frammi; það á auðvitað að fella till., sem eingöngu er bornar fram í slíkum tilgangi. Þá er önnur till. frá öðrum þm., sem er á sömu skoðun og hv. þm. Borgf., og gengur líka í þá átt að gera till. fjvn. nr. 96 að engu. Það er till. hv. þm. S.–Þ. (JJ), nr. 89 á þskj. 410. Þar er lagt til, að nýjum lið sé bætt við 22. gr. þess efnis, að ríkisstj. sé heimilt að haga opinberum framkvæmdum, sem kostaðar eru af ríkisfé, þannig, að framleiðslan í sjávarútvegi og landbúnaði geti engu að síður fenbið nægilegt vinnuafl til þess að halda þessum framleiðslugreinum í eðlilegu horfi. Ef stj. hefur sama mat á hlutunum og þessi þm. (JJ), þm. Borgf. og sérstaklega þm. Barð. (GJ), hvað þýðir það? Það þýðir það, að stjórnin yrði að draga svo mjög úr opinberum framkvæmdum, að atvinnuleysi yrði í landinu. Þessir hv. þm. hafa margsinnis talað um vöntun á nógu framboði á vinnuafli, til þess að landbúnaður og sjávarútvegur gæti fengið nægilegt af verkafólki. - Nóg framboð á vinnuafli, þ.e.a.s. atvinnuleysi. Einn af þessum þm., hv. þm. Barð., lýsti því yfir, að atvinnuleysi væri nú þegar að hefjast víða um landið, og var að heyra, að hann byggist við, að atvinnuleysið yrði miklu meira. Samt þykir honum það ekki nóg. Hann þarf meira atvinnuleysi. Það þarf meira atvinnuleysi samkv. skoðun þessa þm. til þess að halda eðlilega í horfinu, eins og það er svo mannúðlega orðað í till. hv. þm. S.-Þ. Samþykkt hans till. gæti orðið til þess að stj. væri í sjálfsvald sett, hvað hún léti framkvæma, svo að það væri eins gott, að engin fjárl. væru, hvað snertir opinberar framkvæmdir, og stj. hefði þetta eins og henni þætti haganlegast. Það kemur ekki til mála, að þingið fallist á till. eins og þessa, það hlýtur að dæma brellu hv. þm. Borgf. eins og þessa fáránlegu till. hv. þm. S.-Þ., því að það kemur svo greinilega fram stefna og vilji þessara þm. Það var auðheyrt á ræðu hv. þm. Barð., að tilgangurinn er líka annar en hér kemur í ljós, að hægt sé að fá nauðsynlegt framboð á vinnuafli. Var hann ekki að boða almennar vinnudeilur í vor, sem ekki getur þýtt annað en að það eigi að lækka kaupið? Og hann veit, að ekki þýðir að fara út í það, nema atvinnuleysi sé, svo að það er skiljanlegt, að þessum mönnum sé illa við, að vinna sé í landinu, og vilji gera ráðstafanir til þess, að atvinnuleysi hefjist. Allt er þetta ósköp skiljanlegt. En þessir þm. hafa ekki lært að skilja þá tíma, sem nú eru, og það er verst fyrir þá sjálfa. Það er þeirra von að fá aftur ástandið fyrir stríð með öllu sínu atvinnuleysi. Þeim finnst heimurinn vera að farast vegna þeirra kjarabóta, sem verkalýðurinn hefur fengið. Þeir tala um þetta ákaflega raunalega. En það er ekki heimurinn, sem er að farast. Það er mesti misskilningur. Það er þeirra þjóðskipulag, sem er að farast, og heimurinn ferst ekki þess vegna. Þeir þurfa sennilega að átta sig á því, að eftir þetta stríð kemur gamli tíminn aldrei aftur. Draumur þeirra mun ekki rætast. Það er af sú tíð, að Íslendingar eða aðrar þjóðir sætti sig við það þjóðskipulag, sem dæmir allan þorra þjóðarinnar til þess að lepja dauðann úr skel, jafnframt því sem fámenn stétt manna hefur tækifæri til þess að raka saman gróða. Það eru af þeir tímar, að fólkið uni við slíkt þjóðskipulag. Það verður ekki þolað lengur. Þetta held ég, að vær í mjög nauðsynlegt fyrir þessa þm. að skilja, og það er því verra fyrir þá sjálfa, því seinna sem þeir skilja það. Þess vegna held ég, að þeir ættu að spara sér þessar ræður sínar og reyna ofurlitið að endurskoða fyrra líf sitt og fyrri skoðanir.



Það hefði í rauninni verið ástæða til þess að ræða nokkuð almennt um þau fjárl., sem nú liggja fyrir til endanlegrar samþykktar, ekki sízt af því, að þau eru sett á vafalitið einstökum tímum og við nokkuð sérstök viðhorf í íslenzkum stjórnmálum og ef til vill á nokkrum tímamótum, en þessar umr. eru orðnar nokkuð langar, og auk þess eru margir á mælendaskrá, sem þurfa að mæla fyrir till, sínum. Ég mun því að mestu leyti sleppa að minnast almennt á fjárl., en læt mér nægja að fara nokkrum orðum um örfáar brtt., sem er 1. flm. að. Þó get ég ekki gengið alveg fram hjá einu stóru atriði, sem nokkuð er deilt um og deilt hefur verið um fyrr, en það er, hvort veita skuli ríkisstj. heimild til að skera niður ólögboðnar greiðslur fjárl. um allt að 35%. Alþfl. hefur, frá því að þetta komst fyrst í fjárl., verið því andvígur og að því skapi meir sem hann var óvissari um, hvernig ríkisstj., sem að völdum sat, mundi nota sér þetta. Ég held, að nú sé meir en tími til kominn að nema þetta úr fjárl., því að með þessu hefur verið sniðgengið það skipulag, sem lögvarið er í stjskr. Samkv. henni er þinginu einu ætlað að ráða öllu um viss mál og þá sérstaklega um fjárl., og má benda á 4 talsvert merkileg ákvæði hennar í þá átt. Í fyrsta lagi er það, að fjárlagafrv. skal vera fyrsta mál hvers reglulegs Alþ. og lagt fyrir svo snemma, að Alþ. hafi sem lengstan tíma til að athuga það. Það er m.a. til þess, að hver stjórn sýni þinginu nógu snemma vilja sinn í þeim efnum. Annað er það, að þingi má ekki slíta fyrr en fjárl. hafa verið samþ., og er það eitt, sem tryggir, að völdin í fjármálum séu hjá Alþ., en ekki ríkisstj. Bein afleiðing þess er 3. ákvæðið, að ríkisstj. má aldrei gefa út bráðabirgðafjárlög. Það eru einu l., sem hún má aldrei gefa út. Loks er í 4. lagi tekið fram, að ekkert gjald megi greiða úr ríkissjóði án samþykktar þingsins. Það þýðir, að ríkisstj. megi ekki gera sér nein fjárl. sjálf í meira né minna trássi við þingvilja. Þannig er ljóst, að þetta ákvæði að leyfa ríkisstj. niðurskurð fjárl. er í alla staði óeðlilegt og dálítið hættulegt, þótt það hafi e.t.v. ekki komið að sök. Raunverulega ætti engri stjórn að vera akkur í ákvæðinu. Alþ. má kalla saman fyrirvaralítið, ef þörf gerist að víkja frá fjárl. Stjórnin væri engu sterkari með því að hafa ákvæðið, miklu fremur veikari vegna freistingarinnar, sem er fyrir hana að nota sér það, og vegna tortryggni annarra um, að hún kunni að misnota það. Ég hef sýnt, að engin stjórn getur komizt í vandræði fyrir vöntun þessa ákvæðis, en mjög óþægilegt fyrir stjórn að taka á sig þá ábyrgð, sem Alþ. á eitt að hafa í þessum málum sérstaklega. Hvernig sem á málið er litið, ber að dæma hart þessa tilraun til að opna dyr til að sniðganga þannig stjórnskipulagsákvæði þingræðis vors. Þá vil ég víkja að 4 brtt., sem ég er 1. flm. að. Tvær hinar fyrstu, brtt. 48–49 á þskj. 410, snerta meðferð fjvn. á fjárveitingum til skálda og listamanna. Fyrri till., sem ég flyt ásamt hv. þm. N.-Þ. (GG), hv. 7. landsk. (KA) og hv. þm. N.-Ísf. (SB), er um hækkun á fjárveitingu til skálda og listamanna úr 100 þús. í 150 þús. kr. Okkur virðist, að þegar fjárráð eru meiri en oft endranær, væri ástæða til, að þetta framlag yrði verulega hækkað. Raunverulega er þessi hækkun ákaflega hóglát og sanngjörn. Fjárl. ársins 1939 voru samin áður eða um það bil sem heimsstyrjöldin skall á og áður en nokkur tekjuhækkun varð af hennar völdum, en þá voru skáldum og listamönnum ætlaðar 80 þús. kr., úthlutaðar af menntamálaráði. Heildarupphæð fjárl. var 181/2 millj. kr. Nú er útlit fyrir, að sú heildarupphæð verði 66–67 millj. eða 3–4 sinnum hærri en 1939. Þá teljum við mjög varlega til mælzt, að framlag til skálda og listamanna tæplega tvöfaldist. Þessir menn hafa oft lifað við örðug kjör, og íslenzka þjóðfélagið hefur goldið þess, en ekki notið, hvað kjörin hafa verið bágborin. Ég hika ekki við að segja, að við höfum efni á þessari hækkun og að þeir eigi þetta og meira inni hjá þjóðarheildinni. Ég vildi, að þessi sanngjarna till. fyndi náð fyrir augum hv. þm. Hin brtt., flutt af mér, hv. þm. N.-Þ., hv. 11. landsk. og hv. þm. Ísaf., en örlítil orðabreyting við till. fjvn. um þetta efni, að þar falli burt orðin „úr hópi sinna félagsmanna.“ Rökstuðningur okkar er sá, að ef bandalagsdeildirnar eiga að úthluta, er óheppilegt, að þær séu alveg bundnar við það að velja til þess menn úr sínum hópi. Á það hljóta menn að fallast, og get ég látið útrætt um þessar brtt. Þá er 53. brtt. á sama þskj., flutt af mér, hv. þm. G.–K. og hv. þm. Str. 350 þúsund krónur til Noregssöfnunarinilar. Fyrir tæpu ári eða snemma vors 1942 gekkst Norræna félagið fyrir því, að kallaðir voru saman fulltrúar nokkurra félaga og blaða í því skyni að hrinda fram nokkurri fjársöfnun til handa Norðmönnum til þess að sýna þeim hug íslenzku þjóðarinnar á þessum hörmulegu tímum, og yrði það fé afhent þeim til viðreisnarstarfsins, er þeir hafa endurheimt land sitt að stríðslokum. Sakir fámennis okkar, sem erum ekki fleiri en íbúar næststærsta bæjarins í Noregi, er þess ekki að vænta, að mikið muni um fjárhæðina frá okkur, en Norðmenn kunna meir að meta, hver hugur þeim er sendur í þessu máli. Ég átti tal við norska sendiherrann um málið, og varð um það gott samkomulag. Síðan var dagurinn 17. maí helgaður þessari sjóðstofnun. Þá varð það ljóst, hve mikil ítök málið átti í almenningi, því að ekki sást hér í bæ sá maður, að hann bæri þá ekki merki Noregssöfnunarinnar, eitt eða fleiri. Í flestum sveitarfélögum kringum land fór fram söfnun, og fjölmörg fyrirtæki gáfu álitlegan skerf. Eigi færri en hálft fjórða þúsund einstaklinga hafa gefið. Einn af minnstu og fátækustu hreppunum í nánd við Rvík ákvað að láta fúlgu, sem á hans mælikvarða var stór. Söfnunin er nú orðin 330–350 þúsund krónur og enn bætist við. Okkur fannst ástæða til að ætla, að íslenzka ríkið mundi ekki verða eftirbátur Þingvallahrepps og allra þeirra efnalitlu aðila, sem lagt hafa fé af mörkum, og höfum lagt til, að veittar yrðu 350 þús. kr., eða svipað og búið er að safna. Þm. er jafnkunnugt og mér um hörmungar norsku þjóðarinnar og gera sér í hugarlund, hvernig aðkoman verður, þegar flóttamennirnir koma loks heim og hefja það stríð, sem á eftir styrjöldinni kemur, að reisa við landið. - Ég vildi mega vænta þess, að þessi brtt. yrði samþ. einróma. Annað álít ég í raun og veru ekki sæmandi. Nokkrir þm. hafa flutt brtt. um að afhenda upphæðina strax til norsku stjórnarinnar í London. Við flm. getum ekki fallizt á þessa brtt., því að Noregssöfnunin var í öndverðu á annan veg hugsuð og hlaut hið almenna fylgi sitt þannig hugsuð. Okkur þykir því einsætt. að þessari fjárveitingu verði varið á sama veg, - ekki eðlilegt að skilja á milli framlags almennings og þessa framlags heildarinnar. Hitt yrði sérstök fjárveiting til norsku stjórnarinnar í London, og þótt hún gæti verið réttmæt, vil ég eindregið ráða gegn því, að rofin séu í tvennt þau framlög, sem við leggjum af mörkum. Um þetta fjölyrði ég ekki frekar nú. Loks er 76. brtt. á sama þskj. frá okkur hv. þm. Seyðf. (LJóh) um styrk á 18. gr., 1200 kr., handa Eggert Brandssyni sjómanni. Slíkur styrkur er á fjárl. veittur fjölmörgum mönnum, sem öryrkjar eru vegna slysa eða hafa á sérstakan hátt orðið fyrir barðinu á örlögunum. Eggert er 66 ára gamall sjómaður. Fyrir 44 árum braut hann handlegginn og gréri þannig, að aukaliður myndaðist. Þá var erfitt fyrir alþýðufólk að leita sér fullkominnar læknishjálpar. Rúmlega tvítugur varð hann að horfast í augu við örlögin handarvana. En hann hefur samt gengið að allri vinnu hlífðarlaust, stundað fiskidrátt á skútum eins og aðrir, - staðið frívagtir -, fór síðar á togara, en gerðist að lokum fisksali hér í bænum. Hann reynir enn að standa við starf sitt í hvaða veðri sem er og vega fiskinn með handleggnum, sem hann getur sveiflað hringinn eins og hann hangi laus við. Í hina höndina fékk hann blóðeitrun fyrir nokkrum árum, og hún varð honum ónothæf til átaka. En Eggert stóð við fisksöluna frá morgni til kvölds meir af vilja en mætti. Þessi gamli, þrautreyndi sjómaður hefur eytt beztu árum sínum í baráttu, ekki aðeins fyrir lífsbjörg sín og sinna, heldur í þágu þjóðfélagsins, seinast allt að því handalaus. Hann hefur í rauninni unnið miklu lengur en mannlegir kraftar geta enzt. Skammt er til þess, að hann hlýtur að bresta og falla, ef hann hlífir sér ekki. En hann hefur ekki safnað í kornhlöður. Hans bíða engir varasjóðir, ekki heldur eftir stríðsgróðatímann. Hann hefur unnið jafnt og þétt að fisksölu sinni með líkum ágóða og áður. Hann hefur aðeins getað aurað saman til þess að sjá fyrir sér og heimili sínu. Hvað tekur svo við, þegar kraftana að lokum þrýtur ? Smáellistyrkur í einhverju formi, e.t.v. framfærslustyrkur. Hann verður að leita á náðir annarra, og það verður metið, hvað hann geti minnst komizt af með eftir 40 ára erfiðisvinnu í þágu þjóðar sinnar, með brotinn handlegg. Þó að örlög margra íslenzkra alþýðumanna séu erfið, er þetta dæmi einstakt í sinni röð. Ég get nefnt það í þessu sambandi, að fyrir ærið mörgum árum var Eggert að vinnu sinni og var að skera beitu. Komu þá að útlendir sjómenn og námu staðar til að horfa á hann. tilburðir hans við vinnuna voru óvenjulegir og skringilegir í augum hinna útlendu sjómanna, og þeir hlógu dátt. Þegar Eggert varð var við hlátur þeirra, rétti hann úr sér og snéri handleggnum þannig, að framhandleggurinn fór í hring. Þá hættu sjómennirnir að hlægja, þegar þeir skildu, hver voru örlög þessarar íslenzku hetju. Við háttv. þm. Seyðf. leggjum til, að þessum duglega, en útslitna þjóðfélagsþegni og ágæta gamla sjómanni verði sýndur sá verðskuldaði viðurkenningarvottur að hann fái 1200 kr. í íslenzkum fjárl. Vænti ég, að hv. þm. sjái sér fært að samþykkja það.



Herra forseti. - Ég lét það álit í ljós við umr. í gær, að tekjuhlið fjárl. væri of hátt áætluð. Í þessu sambandi bar hv. þm. S.-Þ. fram þá fyrirspurn, hvort ég mundi hugsa til að leita heimildar til lántöku til að standa straum af þeim útgjöldum, sem frv. gerir ráð fyrir, ef tekjustofnarnir hrökkva ekki til. Mín skoðun er sú, að þegar einhver þjóð, eins og Íslendingar í þessu tilfelli, horfir fram á hrun, vegna þess að of mikið af lausbeizluðu fé streymir út í atvinnulífið og skapar verðbólgu, er það meira en óheilbrigð þróun þjóðarbúskaparins, ef ríkið fer að taka lán og þannig auka verðbólguna. Mitt svar er því það, að ég mun ekki leita heimildar til að taka lán, á meðan ég er fjmrh., til þess að standa undir útgjöldum þessara fjárl. Gjöldin verða greidd svo lengi sem tekjurnar hrökkva. Eftir það mun auðna ráða, hversu fer.



Herra forseti. - Fjvn. hefur leyst á viðunandi hátt úr till. ýmsum. sem ég hef borið fram við 2. umr. ásamt öðrum þm. T.d. má nefna, að ein af aðaltill. þá var um þjóðleikhúsið. Hún var leyst af hálfu fjvn. með því, að n. vill gefa heimild til að veita fé til að fullgera húsið, og er það vel farið, ef verða mætti til þess, að það yrði loks fullbúið. Í sambandi við það verður og að leggja áherzlu á þáltill., sem fyrir þ. liggur, um að skora á ríkisstj. að fá þjóðleikhúsið rýmt. Önnur till. var um styrk til bókakaupa fyrir Landsbókasafnið. Hún var um það, að 250 þús. kr. yrðu veittar úr ríkissjóði og það tækifæri notað, sem nú gefst, til að ná ódýrum kaupum á bókum frá Englandi. Fjvn. vildi lækka þetta í 100 þús., og er skylt að una við það. Þá eru ýmsir aðrir liðir, sem ég skal ekki nefna, en svo er ýmislegt, sem n. hefur ekki skilið nógu vel við, og hef ég þó ekki flutt fleiri brtt. en mér þótti alveg nauðsynlegar. Meðal þeirra er ein, sem ég legg mikla áherzlu á, um framlag til hafnargerðar á Húsavík. Ég flutti við 2. umr. till. um 250 þús. kr. til þessa hafnargarðs. Fjvn. hefur lækkað það niður í 100 þús. kr. Ég held, að allir þm. séu orðnir sammála um hina miklu nauðsyn þessa mannvirkis. Það liggja fyrir og hafa hlotið afgreiðslu í hv. Ed. bæði þáltill. og frv. um breyt. á hafnarl. Húsavíkur, þar sem gert er ráð fyrir svo háum upphæðum, að fyrir þær sé hægt að ljúka byggingu þessa hafnargarðs, sem sé 2–3 millj. kr., en framlag ríkissjóðs mun eftir því verða allt að 1 millj. En þá er það mjög lítið, þegar á að hefja byggingu þessa, að ekki séu á þessu ári veittar nema 100 þús. kr. Ég átti í byrjun þ. tal við vitamálastjóra, og hann var mér sammála um nauðsyn verksins, en lýsti því fyrir mér, að það væri nauðsynlegt að hefjast handa í allstórum stíl, og var það í. samræmi við hans till., að ég fór fram á 250 þús. kr. í þessum fjárl. Ég hef lýst því áður, um hve mikið nauðsynjamál er að ræða, ekki aðeins fyrir Húsavíkurbæ, heldur er þetta hagsmunamál fyrir alla þjóðina, í sambandi við það, að síldarverksmiðja yrði reist þarna. Það liggur þá líka fyrir áskorun til Alþ, frá Farmanna- og fiskimanna sambandi Íslands. Vil ég með leyfi hæstv. forseta lesa upp úr bréfi þessu: „... Hafnargerð á Húsavík hefur um langt skeið verið aðkallandi nauðsyn, ekki hvað sízt vegna þess, að á bak við hana liggur eitt af blómlegustu landbúnaðarhéruðum landsins, sem nauðsynlegt er að tryggja góð hafnarskilyrði. Þess ber og að gæta, að góð höfn á Húsavík mundi stórum auka afkomumöguleika síldarútvegsmanna og sjómanna, þar sem telja má víst, að þar verði reist afkastamikil síldarverksmiðja, ef hafnarskilyrði væru fyrir hendi. Enda Húsavík vel til þeirrar starfrækslu fallin, þar sem hún mun í flestum árum vera mjög nærri miðbiki síldveiðisvæðisins. Farmanna- og fiskimannasamband Íslands leyfir sér því að mæla eindregið með því við hið háa Alþingi, að það veiti í fjárlögum fyrir 1943 nægjanlegt fé til hafnargerðar á Húsavík, sem, eins og að framan er sagt og hér skal endurtekið, er að vorum dómi brýn nauðsyn, sem undir engum kringumstæðum má dragast, að komist til framkvæmda.“ Hv. þm. heyra, hve ákveðið þetta bréf er. Málið er brennandi áhugamál Húsvíkinga, og þeir mundu vilja allt af mörkum leggja sem í þeirra valdi stæði, til að hafizt yrði handa. Vinnukraftur er talsverður á Húsavík; menn leita þar burt, svo að tugum skiptir, að sumrinu í vinnu. Ég vildi mjög mælast til þess, að upphæðin yrði hækkuð úr 100 þús. í 200 þús. kr., og vænti, að hv. þm. taki því vel. Það eru örfáar brtt, aðrar, sem ég meðal marra er flm. að, á þskj. 410. Skal ég nefna hækkun framlags til Hins íslenzka fornritafélags. Það hefur í fjárl. 4000 kr. Þarf ekki að lýsa fyrir hv. þm., hve stórmerkileg fornritaútgáfan er og Íslendingum til sérstakrar frægðar. Hún er eina myndarlega útgáfan hér á landi af fornritum okkar, og er undir stj. manna, sem leggja mikla áherzlu á að vanda hana sem bezt. Það eina, sem hægt er að finna að henni, er það, hvað hún hefur gengið seint, m.a. af því, hve lítils styrks hún hefur notið. Mér finnst það sjálfsagt mál, að það sé fornritafélagið, sem gefur út Íslendingasögurnar, og sé styrk til útgáfu þeirra varið til þess félags. Væri óheppilegt, ef t.d. annað ríkisforlag ætlaði að fara að keppa við það. Ég vænti, að hv. þm. taki þessari brtt. vel. Þá flyt ég brtt. á sama þskj. um styrk til Lárusar Pálssonar leikara. Í fjárl. standa styrkir til þriggja leikara, 1200 kr. til hvers. Fjvn. hækkaði styrkinn til Lárusar upp í 2400, en með tilliti til þess hversu góðar undirtektir till. okkar hv. þm. Snæf. fékk við 2. umr., þar sem hún var felld með aðeins eins atkv. mun, - og einn þm. lýsti yfir því, að hann greiddi atkv. á móti til 3. umr., - virðist það vera vilji alþm., að þessi styrkur verði enn hærri. Ég lýsti því þá, enda er það hv. alþm. kunnugt, að Lárus Pálsson er einn efnilegasti leikari okkar, og skóli hans yrði framtíðarskóli fyrir leikara hér. Meiri hl. fjvn. hefur gert þá breyt. um styrk til skálda og vísindamanna, að styrknum, sem áður var úthlutað af menntamálaráði, - og þó ekki nema að nokkru leyti, - á að skipta á milli hinna fjögurra deilda Bandalags íslenzkra listamanna, en hver deild fyrir sig úthlutar styrknum til félagsmanna og annarra. Um þessa breyt. er bæði gott og illt að segja. Listamennirnir hafa aldrei farið fram á að hafa þessa ráðstöfun með höndum og ekki óskað eftir því, heldur hafa þeir viljað, að breytt væri skipun menntamálaráðs og styrkur, sem áður stóð á 18. gr., komi þar inn aftur. Úr því sem komið er, munu listamennirnir samt fagna því, að úthlutunin er komin úr höndum ráðsins, eins og það hefur verið skipað undanfarið. Nú er samt ýmislegt óeðlilegt við þessa breyt. Styrkinn, 100 þús. kr., á líka að greiða til vísindamanna. Það er fullkomlega óeðlilegt, að deild úr Bandalagi íslenzkra listamanna deili út styrk til vísindamanna, og alveg óhæft. Við höfum því lagt til, nokkrir þm., að þetta verði greint að, þannig að í fyrirsögn gr. falli orðið „vísindamanna“ burt, en í 15. gr. komi nýr liður: “Styrkur til vísindamanna og fræðimanna samkv. ákvörðun menntamálaráðs 20 þús. kr.“ Fleira er athugavert við breyt. fjvn., m.a. þetta: Listamönnunum er gert að skyldu ekki aðeins að úthluta sínum félagsmönnum, heldur og öðrum. Þó er einn gleðivottur í öllu þessu. Það mátti heyra á ræðu hv. þm. S.-Þ., að till. er ekki borin fram í góðum tilgangi, heldur til þess að reyna að koma af stað ófriði innan Bandalags íslenzkra listamanna. Ég hygg, að honum verði nú ekki að ósk sinni, en þarna kemur þó fram viðurkenning frá þessum hv. þm., sem manna mest hefur barizt á móti listamönnum landsins, um, að hann gefst upp og treystir hér ekki til að halda baráttunni áfram. Hins vegar skulu menn ekki halda, að málið sé leyst með þessu. Úthlutunin er ekkert aðalatriði í þessu máli. Það, sem listamennirnir vilja leggja mesta áherzlu á, er, að þeim sé hvorki úthlutað af menntamálaráði né þeim sjálfum, heldur af Alþ., á 18. gr. Sú barátta hlýtur að halda áfram. Þetta er ekki aðeins metnaðarmál listamanna og skáldanna, heldur heiður fyrir Alþ. sjálft að veita styrkinn beint. Ég álít, að þetta ætti ekki að vera deilumál, heldur ætti atkvgr. um það að vera ein mesta virðingarathöfn þingsins. Það er ekki nóg að halda því sífellt fram, að við metum listir og listamenn, ef við sýnum það ekki í verkinu. Ég hefði búizt við, að Alþ. mundi hafa breytt um skoðun frá undanförnum þingum á þessum málum og eitthvað hafa lært af þeirri deilu, sem staðið hefur undanfarið. Mér kom nokkuð á óvart afstaða hv. þm., er atkvgr. fór fram um það við 2. umr., hvort setja ætti nokkra viðurkennda listamenn inn á 18. gr. fjárl. - Sérstaklega kom mér á óvart afstaða hv. þm. Framsfl. Ég hélt, að sá flokkur hefði beðið nógu mikla óvirðing af afskiptum sínum við þessi mál, svo að hann hefði nú látið sér segjast og gripið fegins hendi þá lausn, er með þessu hefði skapazt. En þó er nú eins og þeim finnist langlokur hv. formanns þeirra ganga úr hófi fram, og var ég því hissa á því, að þeir skyldu ekki nota tækifærið til þess að friðþægja fyrir afbrot hv. þm. og samþ. brtt. um að fá þessa menn, sem ranglega væru út af 18. gr. teknir, inn á þá gr. aftur. Sósfl. hefur lagt ríka áherzlu á, að þetta ástand í málum skálda, rithöfunda og listamanna sem form. Framsfl. hefur formennsku í, verði leiðrétt, og hann gerir það að skilyrði fyrir samstarfi við aðra flokka, að þessu verði kippt í lag. Eins og hv. þm. er kunnugt, standa yfir samningaumleitanir milli vinstri flokka um vinstri stj., og vaknar eðlilega sú spurning upp í huganum, hvort Framsfl. ber í gæfu til að snúa við blaði gagnvart listamönnum þjóðarinnar og taka upp vinsamlega afstöðu til þeirra og á þann hátt hjálpa til þess, að úr myndun vinstri stjórnar geti orðið. Ég skal viðurkenna það, að ég er einn af þeim mönnum, er heitast óska eftir því, að úr þessu samstarfi geti orðið, að bændur og verkamenn leggi sameiginlega fram krafta sina í þágu alþjóðar og standi sameinaðir að þeirri stj., er mynduð væri af fulltrúum þessara tveggja stétta. En einn nauðsynlegur tengiliður, verður að vera til staðar, til þess að úr þessu samstarfi geti orðið, en það eru menntamennirnir í landinu. Það er þriðja stéttin, sem verður að taka með í reikninginn, því að annars verður ekki hægt að koma þessu samstarfi á. Og ef Framsfl. heldur áfram að fjandskapast við listamenn þjóðarinnar, þá verður hann einn að taka afleiðingunum af því, því að með þeim fjandskap er hann að grafa sjálfum sér gröf. Framsfl. má vita það, að svo eðlilegt og sjálfsagt er, að þessi samvinna bænda og verkamanna komist á um myndun stj., að samband og samvinna þessara stétta mun skapast eigi að síður, þó að Framsfl. með athæfi sínu streitist á móti því. Og flokkurinn mun þá velta út úr sem óþarfur og gagnslaus flokkur og velt í þá gröf, sem hann hefur sjálfur grafið sér. En ég trúi því ekki, fyrr en ég tek á, að Framsfl. breyti ekki um afstöðu til þessa máls, og það getur sá flokkur reitt sig á, að friður verður ekki milli þess flokks og menntamanna þjóðarinnar, fyrr en hann hefur skipað sér í baráttuna fyrir leiðréttingu á málum þeirra, varðandi 18. gr. fjárl. Þá ætla ég ekki að lengja meira umr. um þetta mál heldur en ég hef þegar gert. É, man ekki eftir öðrum till., sem ég er 1. flm. að, og ég veit, að þeir hv. þm., sem eru flm. að þeim till., er ég stend einnig að, munu mæla svo vel fyrir þeim till., að ég hefði ekki neinu þar við að bæta. En mig langar þó að lokum til að minnast örlítið á þá till., er hv. 4. þm. Reykv. er 1. flm. að, en það er till. um að hækka styrkinn til skálda og listamanna upp í 150 þús. kr. Mér yrði það alveg óskiljanlegt, ef nokkur hv. þm. gæti haft á móti þeirri till., því að allir þm. hljóta að sjá, að skammt hrökkva þær 100 þús. kr. til allra þeirra listamanna, er styrks þurfa að njóta í þeirri dýrtíð, sem nú er. Það er svo ástatt hér á Íslandi, að ritlaun eru lág og markaður lítill, borið saman við aðrar þjóðir. Þess vegna er það svo að segja gefið, að hver sá maður, sem gefur sig allan að einhvers konar listastarfsemi, hann er svo að segja dæmdur til ævilangrar fátæktar þaðan í frá, nema honum berist styrkur sér til lífsframfæris. Það er því hrein og bein skylda hv. Alþ. að sjá um, að þessi stétt manna sé ekki hart leikin vegna þess, hve aðstæður eru hér á landi erfiðari en í öðrum löndum hvað snertir þessa stétt. Það var hægt að heyra það á hv. þm. S.–Þ., að hann var að fárast yfir því, að lagt hefði verið til, að 4000 kr. skyldu á fjárl. ganga til eins listamanns, en hvað er sú upphæð samanborið við þær tekjur, sem aðrir þegnar þjóðfélagsins fá yfirleitt? - Þetta verða hv. þm. að gera sér ljóst, er dæmt er um það, hvað listamönnum beri að fá, að þeir þurfa að lifa eins og aðrir menn. Ég vona svo, að hv. Alþ. leiðrétti það misrétti, sem listamenn þjóðarinnar hafa átt við að búa undanfarið.



Herra forseti. - Ég ætla ekki að fara að þreyta hv. þm. með langri ræðu, því að það er ekki venja mín að flytja langar ræður, en ég kemst þó ekki hjá því að gera nokkra grein fyrir þeim brtt., sem ég er 1. flm. að. Það er þá fyrst XXX. brtt. á þskj. 410, um framlag til sjóvarnargarðs á Sauðárkróki, 60 þús. kr. gegn 1/3 framlagshluta frá Sauðárkrókshreppi. Það stendur svo á þessu máli hér, að í haust varð stórbrim í Skagafirði, og braut brimið þá land við höfnina í Sauðárkrók. Af þeim sökum fór eitt hús í sjóinn og annað tæpt komið. En það hagar svo til, að ríkið á lóðina, þar sem þetta skeði, og eru lóðir ríkisins í kaupstaðnum einhverjar þær verðmætustu þar. Í símtali í dag, sem meðflm. minn átti við Sauðárkrók, var okkur skýrt frá því, að í óveðri hefði annað lítið hús farið í viðbót. Það er því sýnilegt, að ef dregst að gera þarna endurbót á, eru fleiri hús í mikilli hættu fyrir því að fara sömu leiðina og hin tvö. Við sendum hv. fjvn. tilmæli um, að framlag yrði tekið upp á fjárl. til þess að lagfæra þennan stað, áður en verra hlytist af, en hvernig sem á því stendur, hefur hv. fjvn. ekki tekið þessa till. okkar til greina í brtt. þeim, er hún leggur til, að samþ. verði með fjárlagafrv. - En eftir því sem mér hefur skilizt á hv. nm. fjvn., þeim sem ég hef talað við um orsakir þess, að n. skyldi ekki mæla með þessari till. okkar, þá mun það aðeins vera af athugunarleysi að svona tókst til. Ég vil því vænta þess, að hv. Alþ. sjái nauðsyn þessa máls, sem er svo brýn, að jafnvel þótt hv. Alþ. mundi ekki samþ. þetta framlag, þá Sé ég ekki fram á annað en að hv. stj. yrði að hlaupa undir bagga, til þess að ekki hljótist meira stórtjón af völdum brimsins en orðið er. Og þar sem hv. fjvn. hefur af athugunarleysi ekki lagt til, að brtt. þessi við fjárlagafrv. verði samþ., þá vænti ég þess, að hv. Alþ. láti ekki við svo búið standa, heldur samþ. þessa brtt., svo að hægt verði að hefja þessar aðkallandi aðgerðir strax. Um það eru bæði verkfræðingar, er athugað hafa aðstæður þarna, og svo menn á staðnum sammála, að svo aðkallandi og nauðsynlegt sé, að hafizt sé handa, að það þoli enga bið, og að á komandi hausti verði varnargarður kominn til þess að firra meira tjón af völdum brimsins. Þá skal ég og fara nokkrum orðum um tvær aðrar brtt. Fjvn. leggur til, að styrkur til Út-Blönduhlíðarvegar sé felldur úr fjárlagafrv., en þar lagði stj. til, að veittar yrðu 35 þús. kr. til hans. Vegur þessi liggur austan Vatna og er um aðalmjólkurflutningasvæðið. Vegarkafli sá, sem gerður hefur verið, endar í vegleysu úti í mýri. En það stendur bændum á þessu svæði fyrir þrifum, að vegur þessi skuli ekki vera fullger. Það óhapp vildi til hjá bændum þarna, að garnaveiki kom í fé þeirra, og hafa þeir orðið að drepa meira og minna fjár stofn sinn og verða því að vinna sér þetta tjón með því að framleiða meira af mjólk, en Út-Blönduhlíðarvegurinn er einmitt leiðin til að koma þeirri mjólk á markaðinn, og því hljóta allir hv. þm. að sjá nauðsyn þess, að unnið sé að því að fullgera veginn, en það verður ekki hægt, ef fella á niður framlagið til hans. Um orsakir þess, að þessi liður í fjárlfrv. skyldi vera í brtt. fjvn. um, að hann skyldi felldur niður, mun eiga rót sína að rekja til misskilnings, eftir því, sem ég kemst næst. Fjvnm. hafa, að því er mér hefur verið tjáð, staðið í þeirri trú, að okkur þm. Skagf. stæði á sama, þótt liður þessi yrði felldur niður á fjárl. En það er auðvitað hinn herfilegasti misskilningur, af hverju svo sem hann er sprottinn. Ég vil og leyfa mér að benda á, að þetta er einasti vegurinn eftir till. fjvn., sem fella á niður. Að vísu er líka lagt til að felldur verði niður Súgandafjarðarvegur, en svo stendur á um þann veg, að hann er þegar fullgerður og því engin ástæða til að hafa hann lengur á fjárl. Við væntum þess, að framlag til þessa Blönduhlíðarvegar verði ekki fellt úr fjárl., til þess að hægt verði að þoka honum áfram, og mætti þá að líkindum takast að ljúka honum á næsta ári. Ég vonast eftir, að hv. þm. veiti okkur þann stuðning, sem nauðsynlegur er, til þess að framlag þetta til Út-Blönduhlíðarvegar verði ekki fellt burtu úr fjárlagafrv. eftir brtt. fjvn., og það því fremur sem sú till. mun, eftir því sem næst verður komizt, á misskilningi vera byggð. Þá vil ég gjarnan minnast nokkrum orðum á brtt. þá, er ég stend að, sem er við brtt. fjvn. 94, till. b., á þskj. 387, um hrossaræktarbú á Bessastöðum. En við leggjum til með varatill. okkar, að 5 þús. kr. verði varið til að koma upp hrossaræktarbúi að Hólum í Hjaltadal. - Ég vil benda á, að á Búnaðarþingi í fyrra vetur var samþykkt með 23 atkv. að leggja til, að stofnað yrði hrossaræktarbú að Hólum í Hjaltadal í sambandi við bændaskólann þar. Var þetta mál allýtarlega rætt á þ., og voru menn yfirleitt á því, að þetta yrði mjög vel til fallið. Það, sem öðru fremur gerir það að verkum, að hagkvæmara er að setja slíkt bú á Hólum í Hjaltadal en annars staðar, er það, að landfræðileg aðstaða er þarna mjög góð. Hrossin mundu á þessum stað vera mjög einangruð, sem er þýðingarmikið atriði. Einnig er á Hólum mikill búskapur sem einnig þarf að vera til staðar, þar sem hrossaræktunarbú yrði. Heyöflun er þar mikil, og eins og nú er háttað, er þaðan selt hey, svo að hundruðum hesta skiptir, en það hey mundi af sjálfsögðu verða látið ganga til hrossaræktunarbúsins, sem þar á staðnum yrði. Ýmislegt annað er og hægt að nefna, er gerir Hóla í Hjaltadal ákjósanlegan stað fyrir hrossaræktarbú, einkum þar sem bændaskólinn er þar á staðnum. Eins og ég sagði í upphafi, að ég mundi verða stuttorður, ætla ég líka að efna það, þó að ástæða væri e.t.v. að ræða fleiri brtt., sem fram hafa komið við fjárlagafrv., og að ég léti afstöðu mína til þeirra koma fram. En ég vil að lokum vænta þess, að hv. þm. taki vel í mál það, er ég hef nú flutt, og greiði atkv. sitt samkv. því, þegar þar að kemur.



Ég bjóst við, að till. mín og þriggja annarra hv. þm. um ríkisábyrgð á innanlandslán til nokkurra vatnsvirkjana væri komin fram. En þar sem afbrigði hafa enn ekki verið veitt, ætla ég ekki að ræða þá till. En það eru samt nokkrar till., er ég hef ástæðu til að ræða lítils háttar um. Það er þá fyrst brtt. varðandi það nýja fyrirkomulag að veita þremur sjúkrahúsum á landinu sérstök hlunnindi fram yfir önnur sjúkrahús í kaupstöðum landsins. Það er hins vegar full ástæða til þess, að allir kaupstaðir verði aðnjótandi þessa styrks, enda er hann það lágur, að ekki er nein hætta á því, að hann baki ríkissjóði mikil útgjöld. Þessi bæjarfélög, sem til greina koma, eru Ísafjörður, Seyðisfjörður, Akureyri, Siglufjörður og Vestmannaeyjar, og till. okkar, hv. þm. Vestm. og mín, ganga út á það, að ekki séu undanskilin nein af þessum bæjarfélögum, sem auðvitað er alveg ástæðulaust. Styrkirnir, sem veittir eru, eru tvenns konar. Í fyrsta lagi eru veittar 100 kr. á hvert rúm, sem í sjúkrahúsinu er, og í öðru lagi eru 30 þús. kr. áætlaðar til þriggja sjúkrahúsa, og hefur Siglufjörður þar ekki verið skilinn eftir. Er þetta fé veitt í hlutfalli við legudagafjölda utanbæjarmanna. Ég álít það óhæfu, að slíkt misrétti skuli eiga sér stað milli kaupstaðanna, sem stendur eins á um, og get ég ekki séð önnur skynsamleg rök fyrir þessu en að það vill svo til, að hv. þm. Ísaf. og Ak. eru einmitt í fjvn. og þessir staðir því svo heppnir að eiga þar fulltrúa. En þeir hafa ekki verið það víðsýnir að sjá, að bæði Siglufjörður og Vestmannaeyjar eiga sömu kröfu til að vera jafnhátt settir, hvað viðkemur þessum styrkjum til sjúkrahúsanna, eins og þeir tveir kaupstaðir, sem ég nefndi. Ég get a.m.k. ekki séð önnur rök til þessa misréttis en þessi. En ég vil leggja þetta undir dóm hv. þm., til þess að þeim gefist kostur á að leiðrétta þetta ranglæti, sem framið er gagnvart þeim stöðum, sem útundan eru hafðir. Þá vil ég fara nokkrum orðum um þá till. að hækka framlag til Siglufjarðarskarðsvegarins úr 250 þús. kr. í 300 þús. kr. Vegur þessi hefur verið á döfinni frá 1932, og er hann erfiður fjallvegur, og er það rétt, að hann er nokkuð dýr, en hann er ekki langur. En það, sem mest hefur að segja í þessu sambandi, er, að það bæjarfélag, er vegur þessi á að tengja í samband við vegakerfi landsins, er eitt af því þýðingarmesta fyrir allan landslýð. Vegna atvinnulífsins þar á sumrin streyma þúsundir manna og kvenna þangað. Það ríður því á miklu, að þessi bær geti verið í stöðugu sambandi við hina ýmsu landshluta, en það er ekki hægt, eins og á stendur. Reyndar er í það ýtrasta reynt að bæta úr þessu með bátsferðum frá og til staðarins, en það er bæði erfitt og hættulegt mjög, eins og oft hefur sýnt sig. Einnig ber að taka tillit til þess, að Siglufjörður er mjög innilokaður bær. Þar sér ekki til sólar nema 10 mánuði ársins, og væri það þýðingarmikið að komast í samband við innsveitir vegna þessarar innilokunar. Alls mun vera búið að veita til þessa vegar um 400 þús. kr., og talið er, að hann allur muni kosta 700–800 þús. kr. Ég álít, að það beri að leggja kapp á að ljúka við veginn sem fyrst, eftir að komið er svo langt á leið með hann og búið að leggja þetta fé í þann kaflann, sem lokið er. Því er það bezt, að hann verði sem fyrst bílfær. Vegamálastjóri hefur lagt mikla áherzlu á að fullbyggja kafla og kafla, en hitt mun áreiðanlega reynast fullt svo hagkvæm leið að taka veginn í heild og gera hann bílfæran sem fyrst og þannig smátt og smátt gera hann eins góðan og hægt er. Þá kemur vegurinn miklu fyrr að gagni, og á það verður að leggja mikla áherzlu, úr því sem komið er. Því hef ég lagt til, að hækkað sé framlag til vegarins úr 400 þús. kr. í 450 þús. kr. Þá hef ég lagt fram brtt. þess efnis, að framlagið til Siglufjarðarhafnar verði hækkað úr 75 þús. kr. í 100 þús. kr., og er ætlazt til, að því verði aðallega varið til endurbóta á innri höfninni. Eins og menn vita, fer meiri hluti síldarsöltunar á landinu fram á Siglufirði. T.d. voru 4/5 hlutar allrar saltsíldar 1938 saltaðir þar. Það er enginn vafi á því, að strax og stríðinu léttir og samgöngur við meginland Evrópu hefjast aftur, þá mun síldarsöltunin blómgast á ný og saltsíld verða ein helzta útflutningsvara okkar. Þá kemur til kasta Siglufjarðar að framkvæma þá söltun, sem á þarf að halda. En eins og sakir standa, þá er innri höfnin ekki geng nema smæstu bátum. Það þarf að grafa upp úr höfninni margar milljónir rúmmetra. Það þarf að gera fjögurra metra dýpi á allri innri höfninni. Enginn staður liggur eins vel við til að taka á móti síld og salta hana eins og Siglufjörður, en síldin þarf ekki að liggja nema fáar klukkustundir til að skemmast, og þarf því að koma henni sem skjótast í land. Hér getur enginn staður komið til greina nema Siglufjörður, svo að nokkru nemi. Það er því ekki ósanngjarnt að fara fram á 25 þús. kr. hækkun á framlagi til Siglufjarðarhafnar. Í raun og veru þyrfti meira framlag. Árið 1939 ákvað Siglufjarðarkaupstaður að kaupa dýpkunarskip fyrir 100 þús. danskar krónur. Það var hægt að fá það með vægum kjörum, og þurfti ekki að greiða nema 50 þús. kr. á fyrsta ári. Danska ríkið átti skipið. En þetta strandaði á því, að gjaldeyrisleyfi fékkst ekki. Nú situr höfnin skiplaus, og því verða dýpkunarframkvæmdir dýrari en þær hefðu þurft að vera. Ég flyt hér einnig aðra till. ásamt hv. 11. landsk., um hækkun framlags til Náttúrufræðifélags Íslands, úr 13 þús. kr. í 17 þús. kr. Ég álít þetta félag vera búið að sýna lofsverðan áhuga fyrir því að létta skömm af þjóðfélaginu með því að koma upp náttúrugripasafni. Þeir, sem að þessu hafa unnið, hafa sýnt mikla fórnfýsi í starfi sínu, unnið kauplitið eða kauplaust, og er ekki til of mikils ætlazt, þó að framlag til starfs þeirra sé hækkað frá því, sem það hefur verið, sem svarar dýrtíðaruppbót, svo að þeir sitji við sama borð og áður. Þá hef ég enn lagt til, ásamt hv. þm. Vestm., að hækka um helming framlag til lestrarstofu sjómannaheimilis á Siglufirði. Lestrarstofan hefur enga uppbót fengið á þann styrk, sem hún hefur notið, en hann hefur eðlilega rýrnað að kaupmætti. Ég er að vísu flm. að fleiri till. og meðflm. að öðrum, en ég sé ekki ástæðu til að tala um þær, því að það hafa meðflm. mínir þegar gert.



Herra forseti. - Ég hef ekki miklu við að bæta það, sem ég tók áður fram sem frsm. samvn. samgmn. Ég vil aðeins leiðrétta nokkuð, sem kom fram í málaflutningi hv. þm. V.-Sk., en hann á sæti í n. og hafði samþ. nál., en kemur svo síðar fram með till. um að hækka framlag til samgöngumála í kjördæmi sínu. En hann hafði áður samþ. nál. og skrifað undir það athugasemdarlaust, en síðar, án þess að n. fengi nokkuð um það að vita, brauzt hann út úr því, ef svo mætti að orði komast. Nú, það verður hver að hafa sinn dóm um það. Ég vil aðeins benda á, að n. hefur hér í engu farið rangt að. Annars vil ég líka benda á það, að „Suðurlandsskip“ er ekki raunverulega skip. Það orð er viðhaft yfir þá flutninga, sem nú gerast á landi, og þess vegna er allur styrkur, sem því er veittur, ætlaður til landflutninga. En nú er kominn annar bobbi í bátinn, því að annað hérað, sem liggur næst héraði hv. þm. V.-Sk., vill ekki vera afskipt, og fer 2. þm. Rang. nú fram á 30 þús. kr. hækkun til styrktar flutningaleiðum á landi í kjördæmi sínu. Vegna till., sem samþ. var á þessu þingi, um tilhögun á flutningum, gekk n. út frá því, að niðurstaða fengist um það fyrirkomulag, áður en gengið yrði frá styrkbeiðnum. Það er gott, þegar eitthvert hérað ber mikið úr býtum, og það getur reiknazt duglegum þm. til réttlætis, en réttlæti er það þó ekki. Þegar eitt hérað er tekið fram yfir annað, sem engu minni hefði þörfina, og eftirköst hlýtur það að hafa. Og ég vil ekki, að þessi leið sé farin á bak við samvn. samgm., heldur að slíkar brtt. séu furðar undir 22. gr. fjárl. eða heimildargreinina, og þá séu styrkirnir ánafnaðir eftir meðmælum samvn. samgm. Nú heyri ég sagt, að fjvn. vilji ekki ganga inn á þetta og að enn ein brtt. sé á ferðinni frá henni, og verður maður þá að sætta sig við það, nema brtt. einhverra okkar beri þá gæfu að vera samþ., ef þeir þá ekki vilja bera till. sínar til baka að fenginni till. fjvn. Ég vil aðeins leyfa mér, áður en ég sleppi því að tala um samvn. samgm., til glöggvunar fyrir þá hv. þm., sem hér eru, - og ef það kynni að berast til þeirra, sem eru fyrir utan, en væntanlega koma til skila einhverntíma, - að n. hefur eingöngu unnið að vegalagningu og brúalagningu, og hefur mikill tími farið í það að fá skýrslur um vegi og brýr, og hefur vegamálaskrifstofan orðið að inna af hendi mikið verk í þessu sambandi. Og samvn. hefur orðið að setja undirnefndir til að athuga einstakar skýrslur frekar. Upp úr þessu hefur skapazt mikið skjalabákn, og má búast við, að n. verði lengi að vinna úr því, hvort sem hún þá leggur það inn á þing sem sérstakt álit eða semur upp úr því ýmsar till. á sínum tíma. Þetta er sagt til þess, að þeir hv. þm., sem hér eru - eða sem þetta kunna að frétta - taki hlutunum með ró, þar til það kemur fram. N. lét þetta m.a. doka í undirbúningnum, þar til vissa væri fengin fyrir því, hvort þetta þing hætti næstu daga eða héldi áfram. Þá skal ég leyfa mér að víkja nokkrum orðum að tveimur brtt., sem ég á á þskj. 410, við 14. og 16. gr. fjárl. Þær ganga báðar í þá átt, að hækkaður sé styrkur til húsmæðrafræðslu í Vestur-Skaftafellssýslu, 1400 kr. í stað 800 kr., í fjárveitingu samkv. 14. gr., og 750 í stað 500 til Kvenfélags Hvammshrepps samkv. 16. gr. l. Þetta munar ekki nema um nokkur hundruð, og ég tel sjálfsagt, að hv. Alþ. muni ekki telja þessa tiltölulega smáu fjárhæð eftir, því að hér er um raunverulegt menningarstarf að ræða og styrk við konur, sem hafa árum saman unnið af mikilli ósérplægni að þessum málum. Þá flyt ég einnig brtt. við 15. gr. ásamt hv. 4. þm. Reykv., um, að Guðbrandi Jónssyni sé veittur 1800 kr. styrkur til að semja miðaldarmenningarsögu, en það er starfsemi,. sem hann er allra manna bezt fær til. Ég tel sanngjarnt, að hann sé tekinn upp í þessi fjárl. Hann hafði áður, eða 1939. nokkurn styrk til þessa starfs, en svo var þetta fellt niður. Mun enginn efa, sem til þekkir, skýrleika hans og ritfærni, og ég hygg, að heppilegt sé, að honum sé veittur þessi styrkur og að hann sé tilgreindur í fjárl. Ég læt svo útrætt um þær till., sem ég hef með að gera sérstaklega.



Herra forseti. - Það eru aðeins tvær till., sem ég er flm. að við þessa umr. fjárl. Báðar eru smávægilegar, þannig að þar munu ekki hafa veruleg áhrif á niðurstöðu fjárl. Hin fyrri er við 13. gr. og er á þskj. .410. tölul. 14., og eru meðflm. mínir báðir hv. þm. Eyf. Till. er um, að framlagið til Öxnadalsheiðarvegar sé hækkað upp í 170 þús. kr., eða um 50 þús. Ég gerði nokkra grein fyrir því við 2. umr. fjárl., hverja nauðsyn bæri til að auka fjárveitingu til þessa vegar, og flutti þá brtt., sem var felld og gekk nokkru lengra en þessi. Þó var hún miðuð í við það, að lagður væri í veginn tiltölulega lítil hluti af því, sem nú var ætlað til að fullgera þann veg, en var hins vegar áætluð samkv. því, sem vegamálastjóri taldi nauðsynlegt að leggja fram til að bæta úr verstu torfærunum, svo að hægt yrði að halda veginum opnum að vetrinum til, þegar ekki þeirra sérstaklega miklir snjóar. Ég hygg, að hv. þm. sé það vel ljóst, að sú leið, sem hér um ræðir - ekki aðeins þessi hluti hennar, heldur fleiri - sé ein þýðingarmesta samgöngustöð þessa lands, þar sem hún liggur milli höfuðstaðar landsins og höfuðstaðar Norðurlands, og það ríður á miklu, að henni sé komið í það horf, að hægt sé að halda samgöngum uppi sem mestan tíma ársins. Ég held það sé ekki nauðsynlegt að færa nein rök að þessu, en aðeins undirstrika það, að till. sú, er ég flutti við 2. umr., var miðuð við áætlun vegamálastjóra um, hvað þyrfti til að bæta úr verstu annmörkunum á þessari leið. En þó er sú fjárhæð, sem við förum fram á, 10 þús. kr. lægri en það, sem vegamálastjóri hafði áætlað. Ég vænti þess, úr því þessu er svo mjög stillt í hóf, að hv. þm. sjái sér fært að fylgja þessari till. Og ef ég færi að bera saman þessa fjárhæð við framlög til annarra vega, þá mundu þeir sjá, að hér er mjög vægt farið í sakirnar. Önnur till., sem ég er flm. að ásamt hv. 7. þm. Reykv., hv. 7. landsk. og hv. 5. landsk. um brtt. við till. 387, er um framlag til mæðrastyrksnefndar til að annast um sumardvalarheimili fyrir mæður. Till. fer fram á, að þessi liður sé hækkaður úr 5 þús. kr. upp í 10 þús. kr. og að sundurliðunin sé þannig, að hlutföllin haldist óbreytt frá því, sem áður var, og fái Akureyri 2000 kr. í stað l000 kr., er áður var áætlað. [frh.]

Forseti (HG): Ég vil biðja hv. ræðumann að gera örstutt hlé á máli sínu, meðan ég leita afbrigða um brtt. á þskj. 425, 426 og 427, sem nú hefur verið útbýtt meðal hv. þingmanna.



Herra forseti. - Ég var að ræða um brtt. um hækkun á tillagi til mæðrastyrksnefndar úr 5 þús. kr. í 10 þús. kr. Hér er ekki um stórvægilega hækkun að ræða, sem mundi breyta niðurstöðu fjárl. Ég fullyrði, að hér sé um þýðingarmikla starfsemi að ræða. Ég held það starf sé svo þýðingarmikið, að sýna beri því nokkra viðurkenningu með því að veita fé til að styðja hana. Mér er kunnugt um, að það starf, seni lagt hefur verið fram í þessu skyni, hefur verið unnið án endurgjalds árum saman. Hefur fé því, sem mæðrastyrksnefnd hefur haft handa á milli, verið safnað með frjálsum samskotum. Mæðrastyrksnefnd Rvíkur hefur fengið styrk að undanförnu, en það var fyrst á þessu ári, að mæðrastyrksnefnd Akureyrar fékk styrk, þótt utan fjárl. væri. Það kostar nú vegna dýrtíðarinnar miklu meira fé en áður að halda starfinu uppi, og við fluttum þessa till. til þess, að n. þyrfti ekki að lengja árar í bát. Það verður að halda nefndinni í horfinu, því að ekki er að efast um þörfina. Ég vænti þess, að ekki þurfi að færa frekari rök fyrir þessari till., og vona, að hv. þm. sjái þörfina á henni og greiði henni atkv. Þá vil ég minnast á brtt. 387, um framlag til byggingar sjúkrahúss á Akureyri. Mér finnst orðalag till. fjvn. geta valdið misskilningi á því, hvað er hér á ferðinni. Ég held, að þeir, sem ekki þekkja til, haldi, að hér sé ekki um byggingu nýs sjúkrahúss að ræða, heldur byggingu út úr því sjúkrahúsi, sem fyrir er. En þetta er sjúkrahús, sem áætlað er, að muni kosta um 1 millj. kr. Þetta frv, fer því ekki fram á nema örlítinn hluta af því fé, sem áætlað er, að húsið kosti. Ég held, að fjvn. hafi skorið allt of mikið við neglur sér, þar sem vitað er, að hér er um að ræða hús, sem kostar a.m.k. ekki minna en eina millj. kr., og þar sem vitað er líka, að næsta ár verður að leggja fram enn hærri upphæð en þetta. Tel ég það mjög misráðiðað skorast undan því að verða við þessari fjárbeiðni. Ég hef þó ekki séð ástæðu til þess að flytja brtt. við frv., því að ég veit, að hv. þm. Akureyrar hefur gert allt, sem hægt var í þessu efni, og vænti því ekki, að það mundi bera sérstakan árangur, þótt brtt. kæmi fram. En ég vildi aðeins vekja athygli á því, að upphæðin er of lág, og þarf því á næsta ári að leggja fram enn hærri upphæð en ef tekið hefði verið stærra spor við afgreiðslu þess fjárlagafrv., sem nú liggur fyrir. Nokkuð svipaða sögu er að segja um till. um byggingu húsmæðraskóla á Akureyri. Til byggingar hans veitir fjvn. aðeins kr. 150000.00 á fjárl. þetta ár. Ég veit ekki, hvaða ákvarðanir hafa legið fyrir n. frá kaupstöðum úti um land um fjárveitingar í þessu efni. En hins vegar veit ég, að bæjarstjórn Akureyrar hefur tekið ákvörðun um að reisa húsmæðraskóla á Akureyri, og er ætlazt til, að framkvæmdir hefjist þegar á þessu ári, ef byggingarefni fæst. Það er vitað, að sú bygging mun kosta um 400 þús., og liggur í augum uppi, að þessi upphæð nægir ekki til þess að láta uppfyllast ósk um, að þessi skóli komist upp. Þessi upphæð er lægri en kostnaðurinn raunverulega verður, því að þessi liður hlýtur að fara mjög fram úr áætlun á árinu. Þótt ég bendi á þetta, ætla ég ekki að koma með brtt., því að ég veit, að bæjarfélagið mun halda fram kröfu sinni og að ríkið mun inna skyldur sínar af hendi. Þá vil ég vekja athygli á brtt. 387, um fjárveitingu til atvinnuaukningar. Þegar talað er um fjárveitingar til að bæta úr atvinnuleysi og miðað er við vegagerðir, eru sérstaklega hafðir í huga þeir kaupstaðir, sem liggja nærri þeim vegum, sem talað er um. Í samlandi við þetta frv. vil ég benda á, að ekki er gert ráð fyrir að vinna neitt nálægt höfuðstað Norðurlands. Það er algerlega gengið fram hjá Akureyri. Öxnadalsheiði er þó þannig, að brýn þörf er umbóta þar. Ég efa ekki, að frv. hefur ekki síður átt að miða að því að bæta úr atvinnuleysi, sem komið gæti á Akureyri. - Ég hef heldur ekki lagt fram brtt. um þetta mál með hliðsjón af því, að setuliðið mundi leggja fram fé til vegagerðar á Öxnadalsbeiði, og yrði auk þess því fé, sem ætlað væri til vegagerðar að einhverju leyti, varið til vegarins yfir Öxnadalsheiði. Þá vil ég leyfa mér að minnast örfáum orðum á till. hv. Eyf. um lítils háttar styrk til Vatnsveitufélags Glerárþorps. Þm. Eyf. færði glögg rök fyrir þörf þess að koma á vatnsveitu þarna, bæði frá því sjónarmiði, að þetta væru stórkostleg þægindi, og auk þess ræddi hann málið frá heilbrigðislegu sjónarmiði, sem ég veit, að hv. Alþ. mun virða ekki svo lítils. Ég vil aðeins undirstrika þá erfiðleika, sem þorpsbúar hafa við að stríða, og hve torvelt er að koma þessu verki í framkvæmd nú í dýrtíðinni, án þess að styrkur fáist til þess. Ég vil vekja athygli á því, að eitt, sem gerði það að verkum, að þetta verk varð enn dýrara þarna en annars staðar, var það, að þegar farið var að grafa vatnsveituskurðina, var það gert í þeirri trú, að pípurnar kæmu. Var því lokið s.l. haust. En svo brást, að pípurnar kæmu, og skurðirnir tóku að hrynja saman. Var verkið orðið að nokkru leyti ónýtt þegar pípurnar komu. Auk þess eru ýmsar aðstæður þarna mjög erfiðar. Enda þótt ég telji ekki, að ríkið beri ábyrgð á því, hvernig farið hefur með þetta mál, vænti ég þess, að þm. taki málinu vel, þar sem ekki er þó um meira fjárframlag að ræða. Ég mun svo ekki fjölyrða frekar um þær till., sem fyrir liggja, en þær brtt., sem ég stend hér að, eru ekki svo stórvægilegar, að erfitt sé að verða við þeim lítilfjörlegu lækkunum á fjárl. sem farið er fram á.



Herra forseti. - Ég flyt brtt. á þskj. 410, XCL, um bílferju yfir Hvalfjörð, ásamt nokkrum öðrum. Ég hafði ekki haldið, að mikið þyrfti að tala fyrir þessari till., þar sem flutt var á sumarþinginu till., sem gekk í sömu átt. Þó hafa tveir hv. þm. mælt á móti till., þeir hv. þm. Mýr. og hv. þm. Borgf. Hv. þm. Mýr. taldi djarft að veita fé til þessara framkvæmda að órannsökuðu máli og að féð mundi ekki nægja. Um fyrra atriðið er það að segja, að gert er ráð fyrir undangenginni rannsókn. Hitt er rétt, að féð er of lítið. Þá er það og rétt, að gera þarf bryggjur báðum megin fjarðarins, en a.m.k. að sunnanverðu er gott bryggjustæði. Ég skil vel afstöðu hv. þm. Hagsmunir kjördæma þeirra rekast á við þjóðarheill, en þar sem svo er ástatt, að hagsmunir og heill þjóðarinnar eru annars vegar, má ekki binda sig eingöngu við kjördæmasjónarmið. Þá flyt ég, ásamt tveimur öðrum, á þskj. 420 brtt. við brtt. á þskj. 410, LIII. Mér fannst að vísu upphæðin of lág, en þó er það aðeins orðabreyting, sem farið er fram á. Upphæðin hefði þurft að vera hærri, fyrst veitt var fé á annað borð til þessarar frændþjóðar okkar. En leiðinlegt er að setja skilyrði fyrir notkun fjárins. Þá er till. um fjárveitingu til nýrra vita. N. hefur hækkað till. frá 2. umr. Get ég vísað til þess, sem ég hef áður sagt um þetta efni. Nú er tækifæri fyrir hv. Alþ. að bæta fyrir vanrækslu í þessum efnum, og vona ég, að hv. þm. sjái sóma sinn og bregðist vel við þessu máli. Svo flyt ég loks á sama þskj. (nr. 410), undir tölul. LXXV, með hv. 2. þm. Reykv. (EOl) till. um framlag til þess að koma upp fávitahæli, að upphæð kr. 750000. Þetta er aðeins hægt að skoða sem byrjunarframlag, ef samþ. verður. Árið 1935 voru samþ. l. um fávitahæli, sem eru l. frá 1. febr. 1936, og vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp 1. gr. þeirra, sem er svo: “Ríkisstjórnin sér um, jafnóðum og fé er veitt til þess á fjárlögum, að stofnuð séu: a. Skólaheimili, eitt eða fleiri, fyrir unga vanvita og hálfvita eða börn og unglinga, sem kenna má ofurlítið til munns eða handa. b. Hjúkrunarhæli fyrir örvita eða þá fávita, unga og gamla, sem ekkert geta lært og ekkert unnið til gagns. c. Vinnuhæli, eitt eða fleiri, fyrir fullorðna fávita, senu vinnufærir eru að einhverju leyti, en verða þó að teljast ófærir til að vinna alveg fyrir sér eða stunda vinnu á almennum heimilum.“ Þetta frv. flutti Guðrún heitin Lárusdóttir, sem hafði góðan skilning á þörfinni fyrir slík hæli. Þetta var góð kona og kunnug þessari þörf gegn um starf sitt. Hún mun síðar hafa flutt till. til fjvn. um þetta efni, en þær hafa ekki haft byr. Árið 1935 var þörfin fyrir slík hæli mjög brýn. Frú Guðrún Lárusdóttir taldi, að um 200 fávitar væru þá hér á landi, en eitt hæli væri til, sem tæki 25 af þeim, sem þó væri ekki fullt, vegna féleysis aðstandenda fávitanna. Nú er þörfin á slíkum hælum sízt minni. Eftir upplýsingum, sem ég hef aflað mér, eru nú hátt á annað hundrað fávitar hér á landi. utan Rvíkur, og hátt í það eins margir í Rvík. En um hæli handa þessum aumingjum er það sama að segja nú og fyrr, að fyrir þá er til aðeins eitt hæli austur í Grímsnesi, sem hefur mjög misjafnt orð á sér og tekur 25 fávita. Svo að þörfin er sízt minni nú en fyrr. Ég þarf ekki að lýsa hörmungum aðstandenda slíkra aumingja, né heldur þeim leiðindum, sem af því stafar, að þessir aumingjar flakka á götum úti innan um almenning, það þarf heldur ekki að taka það fram, að það er augljós vansi öllum, sem með þau mál hafa að gera, að ekki skuli vera til hæli, þar sem hægt er að koma þessum aumingjum fyrir, og við viljum þó heita menningarþjóð. Nú, eftir þessi miklu tekjuár, eins og síðasta ár var, þegar tekjurnar fóru upp í 90 millj. kr., þá verður að átelja það, að ekkert skuli hafa verið hugsað til þessara l., sem samþ. voru 1935 um fávitahæli. Hv. fjvn. hefur ekki hugsað neitt; til þessara aumingja, og er það þó ekki af því, að hún hafi ekki verið minnt á þetta. Því að fyrir n. lá það, sem skrifað hafði verið til þingsins af stjórnarvöldum okkar, um að reisa slíkt hæli. Það hefur komið í ljós, bæði í umr. hér á Alþ. og eins í sérstöku máli í brtt. við fjárl., talsverður áhugi fyrir að koma upp hrossaræktarbúum, refaræktarbúum og sauðfjárræktarbúum. Mér er spurn: Væri ekki nauðsynlegra að hugsa um þessa aumingja, fávitana, sem ekkert hæli eiga, en þyrfti að geta liðið sæmilega? Ég vona, að hv. þm. skilji, að hér er nauðsynjamál á ferð, og greiði þessari till. atkv. sitt. Ég er svo flm. að nokkrum öðrum brtt., en ætla ekki að tefja umr. um brtt. frekar.



Herra forseti. - Það hafa ýmsir hv. þm. látið í ljós þá skoðun, að tekjuáætlun fjárlagafrv., sem lagt var fyrir Alþ., hafi verið óhæfilega lág, svo að jafnvel hefur mér virzt skína í það, að þeir teldu, að það væi beinlinis í þeim tilgangi gert að blekkja hæstv. Alþ. Og þá að furðulegt sé, þá hafa fallið orð eitthvað á þá leið, að það virtist jafnvel svo, að um það hefði verið hugsað mest af öllu, að Alþ. hefði úr sem minnstu að m , svo að ríkisstj. hefði því meira til þess að skalta og valta með fé ríkissjóðs á þessu ári. Hins vegar held ég;, að hv. þm. hafi látið það glepja sig um of, hvað tekjur ríkissjóðs urðu miklar á s.l. ári. Hv. frsm. fjvn. hefur upplýst hér, að það sé áætlað, að þær muni hafa orðið einar 86 millj. kr. Ég get vel búizt við því, - og ég yrði ekkert hissa á því jafnvel, - þó að þær yrðu eitthvað meiri. En það er bara engin sönnun fyrir því, að tekjurnar verði 86–90 millj. kr. á þessu ári; og það er ákaflega fjarri því. Og ég er svo alveg sannfærður um það, að sú tekjuáætlun, sem hér liggur fyrir af hálfu ríkisstj., hún er varleg; ég get fullkomlega gengið inn á það. En ég tel, að það hefði ekki verið forsvaranlegt að ganga miklu lengra um áætlun teknanna. Og ég skal nú reyna að gera nokkra grein fyrir þeirri skoðun minni. Tekju- og eignarskatturinn og stríðsgróðaskatturinn voru áætlaðir í frv. 15 millj. kr. Hv. fjvn. vill áætla þá 23 millj. kr. Nú viðurkennir hv. fjvn. það, að hátekjuskatturinn, sem voru hæztu tekjurnar af fyrir ríkissjóðinn af þessum sköttum, muni reynast mun minni á þessu ári heldur en á s.l. ári. Það var líka gert ráð fyrir því, þegar áætlunin var gerð. Og það kann að vera, að ráðuneytið hafi verið um of svartsýnt á það atriði. Það eru ýmsar ástæður, sem liggja til þess. Það er kunnugt, að erfiðleikar um sölu á fiski hafa vaxið. Og það er útgerðin, sem aðallega hafði hátekjurnar á s.l. ári. Og það var gert ráð fyrir vegna vaxandi örðugleika útgerðarinnar, að skattskyldar tekjur hennar nú yrðu mun minni heldur en á síðasta ári. Þetta skilst mér líka, að hv. fjvn. telji rétt, að megi búast við þessu, og megi reyndar telja það alveg víst. En hún byggir hins vegar á því, að lægri tekjur, almannatekjur t.d., verði miklu hærri, og það er rétt. Þær verða miklu hærri. Það leiðir beinlinis af verðbólgunni, m.a. kaupgjaldshækkuninni og slíku, þ. á m. hinum miklu viðskiptum í landinu. En þess er að vænta, að þær lægri tekjur þurfi að vaxa til stórra muna til þess að vega upp tap á hátekjunum, því að lægri tekjurnar eru í skattal. undir miklu lægri og lækkandi skatti. Og það þarf marga gjaldendur með lægri tekjum til þess að vega upp á móti hverjum einum gjaldanda, sem hefur hátekjur. En svo eru það ekki aðeins þessar efasemdir um það, að framtaldar tekjur verði nokkuð nálægt því eins miklar nú eins og næst liðið ár; þar kemur fleira til greina; innheimtan kemur hér líka til greina. Þegar á að fara að taka skatt af öllum almenningi, þá vitum við, að innheimtan er miklu vafasamari heldur en þegar innheimt er hjá stórum fyrirtækjum og stórum gjaldendum. Og nú, þegar líður á þetta ár og ef þrengist um atvinnu og atvinnutekjur manna, þá er gefinn hlutur um svo og svo mikinn fjölda þeirra, sem á skattaskránni eru skrifaðir fyrir jafnvel háum sköttum, að þegar á að fara að innheimta þessa skatta, þá er bara ekkert til í þá. Það kann nú að vera, að mönnum þyki þetta furðulegt. En maður þekkir mýmörg dæmi um, að þó að einstaklingar hafi miklar tekjur, þá sér þess engan stað. Það er horfið; og þegar á að fara að innheimta skattana, ef ekki eru áframhaldandi tilsvarandi tekjur, eins og hafa verið, þá koma örðugleikar á því að ná inn sköttunum. Og það er einmitt með hliðsjón af þessu líka, sem tekjurnar hafa í frv. ekki verið áætlaðar hærra en gert hefur verið. Nú skal ég hins vegar játa, að einmitt þessi tekjuliður er sá tekjuliður, sem langhelzt má gera ráð fyrir, að líklegur sé til að gera betur heldur en frv. gerir ráð fyrir. Það tekur því ekki að gera að umræðuefni hina smærri liði, sem hv. fjvn. hefur hækkað. Þetta eru 100 þús. kr., eins og fasteignaskatturinn, sem er hækkaður um þetta, sennilega í sambandi við hækkað fasteignamat. En það var ekki séð, þegar þessi áætlun var gerð, þá var ekkert víst orðið um það, hvaða breyt. yrði á matinu. Og það kann vel að vera, að sú hækkun, sem á honum hefur verið gerð, sé réttlát. Sama er að segja um þá skatta, sem hv. fjvn. hefur hækkað meira og minna, þetta um 150 þús. kr. og þar fram eftir götum. Þá eru tollarnir, vörumagnstollurinn og verðtollurinn. Það er náttúrlega gífurlegur munur á því að innheimta verðtollinn á s.l. ári upp í 30–40 millj. kr. og hins vegar að áætla hann svo 15 millj. kr. á þessu yfirstandandi ári. Og ég skil svo sem ósköp vel, hve fjvn. þykist geta verið þess fullviss, að óhætt sé að bæta þar töluverðu ofan á. En mér finnst, að hv. fjvn. hafi, eða a.m.k. ýmsir af hv. nm., gleymt því, að fyrrverandi ríkisstjórn lá undir ekki alllitlu ámæli einmitt fyrir það, hvað hún hefði innheimt háa tolla. Það er í tollskrárl. heimild til þess fyrir ríkisstj. að lækka verðtollinn, þannig að innheimta ekki verðtoll af flutningsgjaldshækkun frá víssum tíma. Þessi heimild hefur ekki verið notuð. Og fyrrverandi ríkisstj. hefur legið undir allmiklu ámæli fyrir að hafa ekki notað hana. Nú lá það fyrir að gera ráðstafanir til þess að vinna bug á verðbólgunni. Og það hefur ákaflega mikið verið haft á orði - og ég held einmitt af flokksmönnum hv. frsm. fjvn., og raunar fleirum, a.m.k. af hálfu Sósfl., - og áherzla lögð á það, að einmitt einn liður í ráðstöfunum til þess að lækka verðbólguna væri að lækka tolla, eða jafnvel algert afnám tolla á öllum vörum, sem telja mætti nauðsynjavörur. En einmitt af mörgum þeim vörum eru borgaðir allháir tollar. Nú, þar sem fyrrverandi ríkisstj. gerði ráð fyrir, að þingið, sem saman átti að koma, mundi taka einmitt þessi mál fyrst og fremst til alvarlegrar íhugunar og gera ráðstafanir til þess að vinna á móti verðbólgunni, þá er eðlilegt, að gert væri ráð fyrir, að þær ráðstafanir mundu einnig beinast a;ð því að lækka tolla, t.d. þó ekki væri annað en að nota þessa heimild tollskrárl. til þess að innheimta ekki verðtoll af flutningsgjaldshækkuninni. Það hefur ekki verið reiknað út, hve miklu það mundi nema til lækkunar á tolltekjum ríkissjóðs, ef þessi heimild væri notuð. En alveg vafalaust hefði það mjög verulega þýðingu hvað tolltekjurnar snertir. Þetta hafði ekki verið reiknað út, enda ekki að vita, nema gengið yrði enn þá lengra í tolllækkun heldur en þar er gert ráð fyrir. Það hefur mjög verið haft á orði, að tollarnir samkvæmt tollal. hefðu verið hækkaðir meira en sæmilegt væri, og það mátti þess vegna búast við, að það yrði gengið enn lengra í tollalækkun en aðeins að fara eftir þessari heimild, og að tekin yrði fyrir til endurskoðunar tollskráin og tollar lækkaðir samkv. þeim till. En þetta virðist nú vera alveg gleymt. Og ég finn ekki betur en að einmitt þeir hv. nm. í fjvn., sem kosnir eru í n. af. þeim flokkum, sem heyrzt hafa frá sterkastar raddir um tollalækkanir, séu einmitt ötulastir í því að áætla tollana sem allra hæsta. En það verður ekki gert hvort tveggja, að afla ríkissjóði tekna með háum tollum og afnema tollana af vörum fyrir almenning til þess að lækka dýrtíðina. Ég verð því að telja alveg réttlátt að áætla verðtollinn ekki hærri en gert hefur verið hér; þegar þar við bættist líka, að vitanlegt var, að erfiðleikar á vöruinnflutningi til landsins mundu verða miklu meiri á í hönd farandi ári en á síðasta ári, og þar af leiðandi mundu tolltekjur lækka til verulegra muna. Og get ég í þessu sambandi vísað til þess, sem hæstv. núverandi fjmrh. hefur um þetta sagt. Um hækkun á vörumagnstollinum er náttúrlega nokkuð svipuðu máli að gegna. En það skiptir minna máli í þessu sambandi. Hv. fjvn. hefur ekki borið fram till. um svo stórfellda hækkun á honum. Þó er rétt að geta þess, að á s.l. ári voru felldir niður vörumagnstollar af víssum nauðsynjavörum. Og ég hygg, að sú tollalækkun muni nema fyrir ríkissjóð 1–11/2 millj. kr. Og að sjálfsögðu gildir um þann toll, alveg eins og verðtollinn, að búast má við rýrnun á honum líka vegna minni innflutnings en áður. Þá eru tekjurnar af ríkisstofnunum. Áætlun frv. um þær er gerð eftir till. forstöðumanna þessara stofnana. Ég skal játa, að forstöðumenn þessara stofnana, svo sem áfengisverzlunarinnar og tóbakseinkasölunnar, þeir hafa, að mér hefur virzt yfirleitt haft mikla tilhneigingu til þess að áætla tekjur þeirra verzlana ákaflega varlega, og venjulega mun ráðuneytið hafa hækkað þeirra áætlun nokkuð. Ég man það ekki, og tel það í raun og veru ekki þess vert að rifja það upp fyrir mér, hvort í þetta skipti hefur verið farið nákvæmlega Eftir þeirra till. eða eitthvað hefur verið farið fram úr þeim. Ég hygg þó, að það hafi ekki verið gert. Það er alveg rétt, að tekjur ríkissjóðs af þessum ríkisstofnunum hafa á síðasta ári orðið miklu meiri heldur en í áætluninni er gert ráð fyrir, og jafnvel nokkru meiri en hv. fjvn. vill hækka tekjurnar í. En ég get um þetta vísað til þess, sem ég hef sagt um annan vöruinnflutning til landsins. Það er allt í óvissu um það, hve mikið verður hægt að flytja til landsins af þessum vörum og hvað selzt af þeim og hve mikill ágóði ríkissjóðs verður af þeirri verzlun. Ég get líka vísað til þess, sem hæstv. fjmrh. sagði um þetta, sem var mjög á þessa lund, og sérstaklega það, sem hann sagði um einstakar tegundir af þessum vörum, sem mjög miklir erfiðleikar eru að fá. Þar við bætist um áfengisverzlunina, að allt hefur verið í mjög mikilli óvissu um þann rekstur. Það hafa verið uppi kröfur á Alþ. um það að stöðva áfengissöluna alveg, og nú liggur fyrir þinginu frv. um heimild til handa sveitarfélögum til að banna áfengissölu hver hjá sér. Þetta frv. er nú gengið í gegnum Nd. Hvaða afgreiðslu það fær í Ed., skal ég ekki segja, en það er a.m.k. nokkur óvissa frá þeirri hlið séð, hver tekjuvon er í sambandi við áfengisverzlunina. Fyrrv. stj. hafði einnig legið undir nokkru ámæli fyrir að hafa gert of mikið að áfengissölu. Það var þess vegna alveg óvíst, hver háttur yrði upp tekinn í því efni á þessu ári, þegar ný stj. kæmi, og ekkert vitað um, hver þingviljinn mundi verða í því efni. Það var þess vegna ekki ástæða fyrir stj. til að fara fram úr þeirri áætlun, sem forstöðumaður þessarar verzlunar lagði til, að gerð væri um tekjur hennar á árinu. Ég verð þess vegna, með þessum rökum sem ég hef greint, að halda fram, að þessi tekjuáætlun hafi verið þannig úr garði gerð, að engin ástæða sé til þess, að hún sé beitt þeirri gagnrýni, sem hér hefur verið gert, eða fyrrv. stj. ámælt fyrir, að hún hafi vísvitandi verið að villa um fyrir Alþ. eða gert tilraun til þess með tekjumöguleika af þessum tekjustofni. Þá vil ég benda á í þessu sambandi, að þrátt fyrir þessa var legu áætlun, þá var áætlunin um afkomu ríkissjóðs á árinu þó þannig, að gert var ráð fyrir 61/2 millj. kr. rekstrartekjuafgangi og hátt upp í 3 millj. kr. hagstæðum greiðslujöfnuði, svo að jafnvel með þessari varlegu áætlun var nokkuð upp á að hlaupa. Nú hefur hins vegar fyrrv. stj. sætt mjög miklu ámæli fyrir, að kastað hafi verið höndunum til gjaldaáætlunarinnar, og það svo, að mér hefur skilizt, að n., eða a.m.k. hv. frsm. hennar, hafi talið það sæta firnum, að slíkt handahófsverk skyldi koma frá ríkisstj. Ég minnist þess, að hv. frsm. barmaði sér mjög mikið yfir því m.a., að þegar n. hefði tekið til starfa, hefði hún ekki fengið neina launalista, og þegar farið hefði verið að spyrjast fyrir um það í fjmrn., hvort ekki væru til launalistar, hefði komið upp úr kafinu, að þeir væru ekki til. Ég veit ekki, hvernig hann heldur, að farið sé að því í ríkisféhirzlunni að greiða laun embættis- og starfsmönnum, ef ekki er til launalisti, og að sjálfsögðu er til launalisti, það er ekkert vafamál. Hann hefur ekki verið skrifaður upp fyrir hv. fjvn., það er allt annað mál. Mér er kunnugt um, að sumum háttv. þm., - maður getur sagt þingflokkum, - er ákaflega mikill þyrnir í augum, að felldur var niður sá siður að afhenda fjvn. launaskrá, sem gert var áður. Ég hef sjálfur átt sæti í fjvn., og ég man vel eftir því, þegar fjvn. fékk þessar launaskrár. Hún hafði ákaflega mikið fyrir að ganga úr skugga um, hvort þessar launaskrár væru réttar. Það fóru jafnvel margir dagar í það, og þessi launaskrá var aldrei rétt. Á hverju þingi sat fjvn. með sveittan skallann við að leiðrétta hana eftir upplýsingum, sem hún fékk frá einstökum stofnunum um mannahald, og það reyndist undantekning, ef þessari launaskrá bar saman við síðari reynslu frá þessum stofnunum. N. hafði mikið fyrir að koma þessu til að stemma. Mér er ekki ljóst, hvaða þýðingu þetta hefur. Ég bið hv. þm. að athuga, að áætlanir, sem n. hefur verið að leiðrétta á frv., eins og það kom frá ríkisstj., um launagreiðslur hjá einstökum stjórnardeildum og einstökum stofnunum, eru áætlanir, sem gerðar hafa verið eftir áætlunum, sem ráðuneytið hefur fengið frá þessum stofnunum. Ég sé, að n. hefur gert á þessu nokkrar breyt., sjálfsagt eftir nýrri upplýsingum alveg eins og áður, þegar launaskrá og launalistar voru til reiðu þegar í byrjun þings, og þegar n. fer að endurskoða þessa lista, koma í ljós meiri og minni skekkjur, ekki skekkjur, sem hafa nokkra þýðingu fyrir niðurstöðu fjárl.; það geta háttv. þm. sannfært sig um í sambandi við þetta frv., að leiðréttingar á launagreiðslum ýmissa stjórnardeilda hafa vitanlega enga þýðingu fyrir útkomu fjárl., því að það er alls ekki hlutverk fjvn. að framkvæma slíka endurskoðun. Það er ekki hægt að ætlast til, að fjvn. geti endurskoðað neina reikninga, henni er ætlað annað hlutverk. N. ætti að geta sannfært sig af þeim árangri, sem hún hefur fengið af þessum launalistum, hversu tilgangslaust þetta er. Ég geri ráð fyrir, að þótt hv. frsm. gerði þetta að umtalsefni með launalistana, þá hafi hann ekki talið það svo sérstaklega mikinn galla, að þessar skekkjur skyldu koma fram. Hann þekkir, að á þessum tíma eru breyt. á kaupgreiðslum miklu tíðari en annars hefur verið, og það er satt að segja eitt af því, sem er allra mest þreytandi á þessum tímum, allt það stímabrak, sem verður að eiga við starfsliðið, sem, vegna þess hvað almenningur er álitinn hafa miklar tekjur, er endalaust að biðja um kauphækkun. Það verður ekki hjá því komizt, að slíkar launahækkanir hljóti að eiga sér stað, og þess vegna eru launagreiðslur svo breytilegar, ekki aðeins ár frá ári, heldur jafnvel mánuð frá mánuði. Undan því verður ekki komizt. Annars hefur fyrrv. stj. ekki hlotið ámæli, hvað snertir launagreiðslur til starfsfólks ráðuneytanna og ekki í raun og veru að því leyti, sem það mundi snerta launalista og launaskrá. Hins vegar hefur hv. frsm. áfellzt fyrrv. ríkisstj. fyrir launagreiðslurnar, hækkanir, sem hafi átt sér stað til einstakra embættismannastétta, og kveðið þar allfast að orði, og það hafa fleiri hv. þm. gert. Ég minnist þess, að hv. frsm. lét svo um mælt, að ríkisstj. hefði fundið upp á því furðulega tiltæki að greiða uppbætur á laun, sem hafi alls ekki verið til. Á hann þar við uppbætur á laun lækna og presta. Þetta er misskilningur hjá hv. frsm, að því leyti, að launin eru til, og það er ekki heldur rétt hjá honum, að það hefði aldrei þekkzt, að uppbætur væru greiddar á þau laun, sem væru ekki greidd úr ríkissjóði. Það er svo þekkt fyrirbrigði, að það hefur verið gert, frá því að dýrtíðaruppbótin var lögleidd hér og fram á þennan dag. Það er í sambandi við kennaralaunin. Eins og kunnugt er, eru kennaralaunin borguð að nokkrum hluta úr ríkissjóði og nokkrum hluta úr sveitarsjóði, en verðlagsuppbót og dýrtðaruppbót eru greiddar að öllu leyti úr ríkissjóði. Þannig hefur ríkissjóður greitt uppbót á laun, sem hann hefur ekki greitt. Um lækna og presta er svipað ástatt. Læknar og prestar hafa að nokkru leyti laun sín frá ríkissjóði, en að nokkru leyti annars staðar frá. Þeir fá nokkurn hluta launa sinna frá þeim almenningi, sem þeir vinna fyrir. Nú hefur þetta sérstaklega mikla þýðingu í sambandi við lækna. Þessar aukatekjur þeirra eru verulegur hluti af þeirra tekjum, en ríkissjóður hefur sett þeim hámark með taxta, sem þeir mega ekki fara yfir með gjöld fyrir verk sín. Nú kom að sjálfsögðu upp sú krafa frá héraðslæknum að fá þessum taxta breytt, fá hann hækkaðan í hlutfalli við dýrtíðina. Það var alveg eðlileg krafa, þar sem kostnaður þeirra óx í hlutfalli við dýrtíðina, en tekjur ekki. Nú bera héraðslæknar þetta mál upp við ríkisstj. og leggji eindregið til, að taxtinn verði ekki hækkaður, heldur verði læknum bætt upp þeirra kjör með öðrum hætti. Um þetta varð nokkur deila innan ríkisstj. Niðurstaðan verð þó sú, og ég get tekið fram, að það var ekki sízt fyrir atbeina þess ráðh., sem er úr flokki hv. frsm., að ríkisstj. féllst á till. landlæknis, að bæta launin á þann hátt, að þeir fengju verðlagsuppbót, eins og þeir fengju laun með því hámarki, sem verðlagsuppbót er greidd af, eða 650 kr. á mánuði. Sumir þeirra hafa áreiðanlega haft aukatekjur langt fram yfir þann mismun. Sumir þessara manna eru meðal launalægstu embættismanna, og aðrir hafa litlar tekjur. Þessi aðferð verður því til þess, að þeir, sem verst eru settir með laun, fá mesta uppbótina, en hinir minna, sem meiri hafa launin. Hefði taxtinn aftur á móti verið hækkaður, hefðu þeir fengið mesta uppbót, sem mestar höfðu aukatekjurnar. Ég hefði gert ráð fyrir, að a.m.k. flokksmenn hv. frsm., og í raun og veru fleiri nm. hefðu talið þetta ákaflega mannúðlega og fallega lausn á málinu. Hins vegar er ekki um það deilt, að til þessa hafði stj. enga heimild, en ég þori að fullyrða, að Alþ. var þetta fullkunnugt, og að því leyti er það gert með þess þegjandi samþykki, þó að það hafi ekki verið gert með formlegu samþykki. Og það liggur í hlutarins eðli, að þegar þannig var liðkað til fyrir þessari launastétt, varð ekki undan því komizt, að önnur launastétt, sem eins stóð á fyrir, prestarnir, fengju svipaða meðferð. En ég skal taka fram, að þetta var gert áður en Alþ. samþ. þá allsherjaruppbót á laun embættismanna, sem samþ. var á sumarþinginu. Þessi óheimilu gjöld, sem þarna er um að ræða og hv. frsm. hefur áfellzt stj. fyrir að hafa innt af hendi, hafa á siðasta ári numið 7–800 þús. kr. Það er að vísu á venjulegan mælikvarða allveruleg upphæð, en að byggja á því ásakanir á ríkisstj. um óhæfilega eyðslu á fé ríkissjóðs, finnst mér hæpið, meðan ekki er fundið fleira ósæmilegt í meðferð ríkisfjár. En ég hef séð og heyrt eftir ýmsum andstæðingum stj., að hún hefði gert sig seka um taumlausa eyðslu á ríkisfé, en þetta virðist þá vera eini flugufóturinn fyrir því, sem fundizt hefur, enn sem komið er. Hv. 2. þm. Reykv. talaði hér í gærkvöld og veik nokkuð að þessu atriði. Það var út af till., sem núverandi ríkisstj. hafði borið fram um að greiða uppbót á laun lækna, presta, sýslumanna og háskólakennara eins og greinir í þeirri till., sem hv. þm. er af sjálfsögðu kunn. Hv. 2. þm. Reykv. furðaði sig mjög á því, að ríkisstj. skyldi þannig taka út úr þessar embættismannastéttir, sem telja mætti betur stæðar, en hafa aðrar út undan, sem lakar væru launaðar, eins og kennarana. En mér er nær að halda, að ekki verði sagt með sanni, að kennarar séu verr haldnir af launakjörum tinum en t.d. prestar, svo að hv. þm. hefði a.m.k. ver ið óhætt að undanskilja þá, þegar hann var að ásaka stj. fyrir að draga taum hálaunaðra embættismanna. En eins og ég hef gert grein fyrir, þá er allt öðruvísi ástatt fyrir þessum tveimur embættismannastéttum, læknum og prestum, því að þeir eiga að taka nokkurn hluta að tekjum sínum af almenningi í gjöldum fyrir þeirra embættisverk, og þegar aðrir fá uppbætur á sín laun, eiga þeir að sjálfsögðu kröfu til að fá uppbætur á sín laun. Um kennara er allt öðru máli að gegna, því að þeim eru ekki ætluð nein laun nema af ríki og sveitarfélögum, og á þau laun fá þeir lögmælta verðlagsuppbót og aukauppbót. Ég skal leiða hjá mér, hvort launakjör kennara séu ósæmilega lág eða við unandi, en það er þá af sjálfsögðu Alþ. að taka það mál til athugunar. Hins vegar er þetta ekki heldur réttmæt ásökun hjá hv. þm. í garð fyrrv. stj., vegna þess að kjör kennarastéttarinnar voru líka í heimildarleysi bætt frá því, sem verið hafði, og það var satt að segja af þeirri einföldu ástæðu, að talið var, að ekki væri hægt að halda kennurum við þeirra störf, nema kjör þeirra væru bætt, sérstaklega farkennara, enda fengu þeir laun sín hækkuð verulega. Þetta var gert af þáverandi kennslumrh., en af sjálfsögðu með samþykki annarra ráðh. Ég læt þessa ekki getið til þess að koma mér að því leyti undan sök, því að ég átti minn fulla þátt í, að þetta var gert, en tek þetta aðeins fram til að vekja athygli á því, að við ráðh. Sjálfstfl. áttum ekki einir frumkvæðið að þessu, heldur kennslumrh. úr öðrum flokki. Um launabætur háskólakennara er það að segja, að það var beinlínis samþ. af Alþ. 2 þús. kr. launahækkun til háskólakennara. Sömuleiðis staðhæfi ég, að launahækkun til sýslumanna hafi einnig verið ákveðin í samráði við Alþ. Hitt er rétt, að ríkisstj. hafði ekki formlega heimild til þess að gera þetta. En ég staðhæfi, að hæstv. Alþ. sé siðferðislega bundið við þessar ráðstafanir og beri siðferðislega ábyrgð á þeim, þó að sú formlega ábyrgð hvíli á ríkisstj. Þetta er nú það, sem fundið hefur verið að um meðferð ríkisstj. á ríkisfé. Sjálfsagt verður fleira tínt til. En tiltölulega óhræddur er ég nú við þá endurskoðun, sem á sínum tíma fer fram á þeim hlutum. En það bíður náttúrlega síns tíma. Ég hygg nú, að þessar uppbætur hafi verið látnar koma fram í fjárlagafrv. Ég hygg, að launabætur til háskólakennara séu tilgreindar í launalið háskólans. Og launabætur til sýslumanna voru einnig teknar upp í fjárlagafrv. Ég þori ekki að fullyrða um launabæturnar til prestanna. Það er verðlagsuppbót. Og það kann að vera, eins og verðlagsuppbótin var áætluð, þá hafi láðst að taka það til greina. En eins og getið var í sambandi við frv., þá var verðlagsuppbótin áætluð með þeim hætti, að tekin var sú upphæð, sem samkv. ríkisreikningnum fyrir 1941 var talið, að greitt hefði verið í verðlagsuppbót, og hún hækkuð hlutfallslega við vísitöluna, upp í 250. Þetta skyldi maður halda, að væri nokkuð örugg áættun. En ef það hefur ekki reynzt vera það, þá er það af því, að verðlagsuppbótin í ríkisreikningnum kemur ekki öll fram í þessum lið. Hins vegar vil ég vekja athygli á því, að þegar þessi áætlun er gerð, þá er allt í óvissu um komandi ár. Það er allt í óvissu um, hvaða ráðstafanir Alþ. muni gera til þess að lækka eða draga úr verðbólgunni. Þegar áætlunin var gerð, var vísitalan 250, og hún var tekin til þess að miða við. Hins vegar var gengið út frá því sem alveg sjálfsögðum hlut, að hæstv. Alþ. einbeindi sínum kröftum að því að gera ráðstafanir til þess að draga úr dýrtíðinni og þar með að lækka þessi fjárlagaútgjöld ríkisins. Og virtist því í rauninni ekki fjarri sanni að gera ráð fyrir því, að sú áætlun, sem gerð var um verðlagsuppbætur, mundi, jafnvel þó að ekki kæmu þar öll kurl til grafar, nægja til þess að standast öll útgjöld ársins þar sem hún var áætluð í samræmi við svona háa vísitölu. Hv. frsm. fjvn. (FJ) hefur haft orð á því, eð þær brtt., sem hv. fjvn. hefur flutt til hækkunar á útgjaldahlið frv., hafi við 2. umr. numið samtals, að viðbættum fyrstu till. n., um 17 millj. kr., en þó væri „stærri helmingurinn“ leiðréttingar á frv. Og hann vildi ekki eigna fjvn. frumkvæðið að nema "minni helmingnum", sem aðallega væri vegna verklegra framkvæmda. Nú véfengi ég það, að það sé rétt, að þessi „stærri helmingur“ af 17 millj. sé aðeins leiðréttingar. Og ég hygg, að það hafi beinlínis legið í orðum hv. frsm. í hans grg. fyrir þessu, þar sem hann taldi fram, að það væru í brtt. leiðréttingar á röngum áætlunum og til fullnægingar á skuldbindingum ríkissjóðs, t.d. í sambandi við ýmsar framkvæmdir í landinu. Ég hygg, að framkvæmdir ríkissjóðs séu mjög umdeilanlegar í mörgum tilfellum. Í ýmsum þeim tilfellum eru skuldbindingar ríkissjóðs bundnar því, að fé á fjárl. sé ætlað til þess, sem um er að ræða. Það er því alveg á valdi löggjafarvaldsins í sambandi við fjárl., hve langt er gengið í því að fullnægja þeim skuldbindingum. Ég tel rétt að víkja hér að nokkrum einstökum liðum, sem ég geri ráð fyrir að n. telji til leiðréttinga á áætlun frv., og sem nema verulegum upphæðum. Það er þá fyrst það, sem hún í till. sínum, sem fram komu við 2. umr., leggur til, að framlag til landhelgisgæzlu verði hækkað úr 500 þús. kr. í 1250 þús. kr. og framlag til strandferða ríkissjóðs verði hækkað úr 1 millj. kr. upp í 1600 þús. kr. Um þessa liði er það að segja, að það er ákaflega mikið vafamál, hvernig með það átti að fara. Og það var um tvo kosti að r æða að miklu leyti um þessa tvo liði. Landhelgisgæzlan er sérstakur liður þarna. En það er ekki svo gott að skilja á milli landhelgisgæzlunnar og strandferðanna, því að í framkvæmdinni er þessu allmjög blandað saman. Nú vil ég vekja athygli hv. þm. á því, að í fjárlagafrv. er í sambandi við strandferðirnar tekið fram að á síðasta ári hafi tap á rekstri strandferðaskipanna orðið 800 þús. kr., sem stafar, að því er sagt hefur verið, af því, að flutningsgjöld hafa ekki verið hækkuð í nokkru samræmi við stórum aukinn útgerðarkostnað, því að útgerðarkostnaðurinn hafi aukizt stórkostlega. Ja, ég hafði alveg eins getað búizt við því, að ríkisstj. fengi ákúrur fyrir það að hafa látið reka á reiðanum um afkomu þessarar starfrækslu ríkisins, að haldið var sömu farmgjöldum þrátt fyrir stóraukinn rekstrarkostnað. Og ég fyrir mitt leyti hefði talið það alveg eðlilegt, að farmgjöldin hefðu verið hækkuð. Þau hafa eitthvað verið hækkuð að vísu, en náttúrlega hvergi nærri sem svarar kostnaðaraukningu. Ég vek athygli á því, að sú farmgjaldahækkun kemur af sjálfsögðu ekki fram til tekjuaukningar á s.l. ári, eins og hún gerir á þessu nýbyrjaða ári, vegna þess að hún er ekki framkvæmd í ársbyrjun, heldur seint á árinu. Ég vildi ekki fyrir mitt leyti leggja til, að endilega skyldi tekinn allur hallinn á ríkissjóð, eins og gert hafði verið, þó ríkisstj. gerði það að vísu árið sem leið þá vildi ég ekki gera það að minni till., að því yrði haldið áfram. Þess vegna taldi ég rétt að áætla ekki þann gjaldalið fullkomlega, eins og gera mátti ráð fyrir að hann mundi verða, ef ekkert yrði að gert til þess að jafna það. Var því lagt á vald Alþ., hvað það vildi gera í þessu efni. Hv. n. hefur hækkað þennan lið, sennilega ekki talið rétt að hækka farmgjöldin til samræmis við kostnað, og skal ég ekkert áfellast hana fyrir það að svo stöddu. Enda er allt í óvissu um það í framtíðinni, og er komið undir því, hvaða ráðstafanir verða gerðar til lækkunar á dýrtíðinni, hve mikill þessi kostnaður verður. Af öllum stórum gjaldaliðum, sem ég get gert ráð fyrir, að hv. flm. hafi átt við í þeim ummælum sínum, sem lutu að því, að hroðvirknislega hefði verið gengið frá, þá sé ég hér tvo liði á 17. gr., sem er kostnaður við berklavarnir, sem er hækkaður úr 1300 þús. upp í 1750 þús. kr., og styrkur til sjúklinga, samkv. 1. nr. 78 frá 1936, úr 550 þús. í 1 millj. kr. Þarna er áætlunin hækkuð mjög verulega frá því, sem var í stjfrv. Hins vegar vil ég vekja athygli á því, að í frv. voru þessir liðir hækkaðir allverulega, eða styrkurinn til berklavarna um 355 þús. Um hinn liðinn hygg ég, að hafi verið farið eftir tillögum Tryggingastofnunar ríkisins. Fjmrn. getur af sjálfsögðu ekki gert slíkar áætlanir, nema með því að fá þær frá hlutaðeigandi stofnunum. Af sjálfsögðu er svo einn liður, sem hv. fjvn. kom ekki með brtt. um við 2. umr., heldur nú, á 16. gr., kostnaður við ráðstafanir vegna mæðiveikinnar. Um þann lið segir í aths. í sambandi við fjárlagafrv.: “Kostnaður við varnir gegn útbreiðslu sauðfjársjúkdóma og útrýmingu þeirra er áætlaður hinn sami og á síðustu fjárlögum, enda hefur ráðuneytinu ekki borizt nein áætlun um þennan kostnað fyrir næsta ár. Það hefur af sjálfsögðu verið gengið eftir því við þá hv. n., sem þau mál hefur til meðferðar, að hún gerði áætlun um kostnað næsta árs af þessum ráðstöfunum. En ráðuneytinu barst ekki slík áætlun í tæka tíð. Hins vegar skal ég játa, að í ríkisbókhaldinu er náttúrlega auðvelt að sjá, að þessi kostnaðarliður hafði farið stórmikið fram úr áætlun, sem gerð hafði verið á fjárl. á s.l. ári. En ég skal aðeins geta þess, að ég fyrir mitt leyti kveinka mér við að gera nokkrar till. um útgjöld í þessu sambandi.

Það gera víst allir

. Já, það gera það víst allir, segir hv. frsm. og ég sé, að það hefur staðið eitthvað í n. að gera það, og ég skil það svo mæta vel. Mér fyrir mitt leyti fannst mjög sómasamlegt að ganga svona frá því, að taka liðinn upp eins og hann var í síðustu fjárl. og láta svo hæstv. Alþ. eftir, hvað það vill gera í þessu máli. Hins vegar er, að því leyti sem þessi liður og einhverjir fleiri hafa sjálfsagt verið of lágt áætlaðir og n. ekki þurft að dyljast, að væru það, þá er bara til þess að vísa, að frv, er þó með þeim hætti, að þar er hátt upp í þriðju millj. kr. hagstæður greiðslujöfnuður, sem var til þess að hlaupa upp á til þess að mæta þeim hækkunum, sem hv. fjvn. teldi líklegt, að þyrfti að gera, og vildi leggja til, að gerðar væru. Ég segi það sérstaklega með tilliti til þessa kostnaðar vegna sauðfjárveikinnar, sem er nú líklega stærsti leiðréttingarliðurinn, sem hv. fjvn. sennilega vill kalla svo. Þetta eru sem sagt þrjár millj. kr. Og ég skal játa, að ég geri ráð fyrir, að óhætt mundi að hækka einstaka tekjuliði nokkuð frá því, sem í áætluninni var. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um fjárlagafrv. Það liggur nokkurn veginn í augum uppi, að á slíkum tímum, sem nú eru, verða fjárlagafrv. meira og minna af handahófi vegna óvissunnar, sem er um framtíðina, jafnvel á allra nánustu framtíð, sem er það yfirstandandi ár, sem nú er verið að semja fjárhagsáætlun fyrir. Ég hef heyrt, að hv. þm. hafi margir áfellzt fyrrv. ríkisstj. fyrir það að hafa ekki áætlað meira til verklegra framkvæmda í landinu en gert var í frv. Það er því til að svara fyrst, að niðurstaðan á fjárlagafrv. er þannig, að hún leyfir ekki miklar verklegar framkvæmdir, þegar líka tekið er tillit til þess, að einstakir gjaldaliðir mundu óhjákvæmilega verða að hækka, þ.e.a.s. mundu verða of lágt áætlaðir, ef halda ætti þeim áfram í sama horfi og gert hefur verið. Þar við bætist, að í frv. felast allverulegar hækkanir á greiðslum til verklegra framkvæmda, miðað við það, sem verið hefur. T.d. eru framlög til vegamála hækkuð um nær 4 millj. kr. frá fyrra ári, og tel ég það ekkert lítilræði. Hitt er svo annað mál, að ég tel það tilgangslitið að áætla mikið fé til verklegra framkvæmda, því að litlar líkur eru til, að mikið verði úr framkvæmdum, þar sem ýmist muni vanta efni eða vinnukraft eða þá hvort tveggja. Ég geri ráð fyrir, að þetta ár verði gott atvinnuár fyrir allan almenning, og get ekki hugsað mér, að næsta sumar verði ekki nóg að gera fyrir alla verkamenn landsins, svo að ákvarðanir um verklegar framkvæmdir verða naumast framkvæmdar nema að litlu leyti. Þegar vinna er svo mikil, að fullnægt er allri vinnuþörf, tel ég ekkert vit í, að ríkið fari í kapphlaup um vinnuaflið. Ég á aðeins fáar brtt. við frv. og smávægilegar. Fyrst er LXXVlI. brtt. á þskj. 410, sem ég flyt ásamt hv. þm. V.–Sk., um eftirlaunabætur handa séra Böðvari Bjarnasyni á Rafnseyri, sem nú hefur látið af prestskap. Í fjárlagafrv. ríkisstj. voru þessi eftirlaun ákveðin 1400 kr., en fjvn. lækkaði töluna niður í 600 kr. Við leggjum nú til, að hún verði aftur hækkuð í 1200 kr. Ég vek athygli á því, að þessi prestur hefur unnið mjög þarft starf sem embættismaður, og það jafnvel út fyrir sjálfsagðan verkahring sinn, þar sem hann hefur í mörg ár haft unglingaskóla á heimili sínu. Með þessu hefur hann unnið þjóðnýtt starf. Ég vil í þessu sambandi geta þess; að einnig er nýlátinn af prestskap vestan lands Sigtryggur Guðlaugsson prestur á Núpi, og hafa honum verið ákveðin allhá eftirlaun á 18. gr. Mér finnst sjálfsagt að gera ekki svo mikinn mun á þessum tveim prestum að ætla öðrum 3000 kr., en hinum ekki nema 600 kr., þó að starf séra Sigtryggs hafi að vísu verið meira. Þá á ég LXXXI. brtt. á sama þskj., um hækkun á styrk til Magnúsar Magnússonar úr 800 kr. í 500 kr. Hann hefur verið dyravörður við kennaraskólann. Ég skal játa, að hér gætir nokkurs ósamræmis í 18. gr. fjárl., og þykir mér líklegt, að þetta verði allt endurskoðað, en mér finnst hins vegar varla hægt að hafa svona styrk minni en 500 kr. Á 419. þskj. á ég till., hina X. í röðinni, um verklegt framhaldsnám iðnaðarmanna. Til þess hafa verið ætlaðar 6000 kr. á fjárl. um langt skeið. Er svo til ætlazt, að fé þessu verði varið til að styrkja fullnuma iðnaðarmenn, sem vilja fara utan til þess að gera sig færari í iðnaðargrein sinni. Þessir menn fá flestir nokkurt kaup, meðan á ferðinni stendur, en þó ekki fullt. Þessar 6000 kr. eru lítil upphæð, þegar þess er gætt., að oft hafa 8 eða jafnvel 10 menn orðið að skipta henni milli sín. Í a-lið tillögunnar er lagt til, að fjárlagaliðurinn verði hækkaður upp í 10 þús. kr.. svo að unnt verði að vita styrk þann, sem um getur í b-liðnum, án þess að skerða um of fjárveitingar til annarra. - Jón Friðriksson rafvirki hefur hug á að fullnuma sig í þeirri grein raftækni, sem lýtur að lækningum. Ég ætla ekki að lesa þá grg., sem ég hef hér í höndum viðvíkjandi þessu máli, en aðeins geta þess, að þar er um að ræða eindregin meðmæli frá dr. med. Gunnlaugi Claessen, Vilmundi Jónssyni landlækni og Níels Dungal prófessor. Þeir lýsa yfir því, að enginn sé nú hér á landi, er kunni að gera við rafmagnslækningatæki, og auk þess fær þessi maður eindregin meðmæli manna, er til hans þekkja, meðal annarra skólastjóra iðnskólans. Þó að hv. þm. kunni að þykja sú upphæð, sem hér er tiltekin, nokkuð há, ber þess að gæta, að ekki verður komizt af með minna í Ameríku, þar ~.em hann mun dveljast, en hann mun ekki kaun fá á meðan. Við nánari athugun tel ég nú, að betur fari á því að fella b-liðinn niður, þ.e.a.s. að taka það ekki berum orðum fram, hvernig styrknum skuli skipta. Hins vegar tek ég það fram, að tilætlunin með hækkuninni er fyrst og fremst sú að gera umræddum manni kost á styrk þeim, sem hann hefur farið fram á, og með þeim fyrirvara tek ég b-lið till. aftur, en vona að a-liðurinn verði samþykktur eigi að síður. Ég mun ekki ræða um brtt. einstakra hv. þm., og mun afstaða mín til þeirra koma fram við atkvgr.



Ég mun ekki á þessum tíma nætur fara að hefja eldhúsumr., enda gaf hv. 3. þm. Reykv. ekki mikið tilefni þess með hinni hóflegu ræðu sinni um fjármál og fjármálastj., og get ég að mestu vísað til þess, sem ég hef áður sagt um þessi mál. Í sambandi við það, sem fyrrverandi fjmrh. sagði um heimild tollal. til að innheimta ekki tolla á stríðsfarmgjöldin, vil ég minna hann á, að hann hafði lýst yfir því, að sú heimild yrði notuð. hann sat samt sem áður lengi í embætti fjmrh. og notaði hana ekki. Nú getur að vísu verið, að þetta verði gert hér eftir, en fjvn. hefur ekki talið sér fært að treysta þessu, og að því er snertir aðrar tollaIækkanir, er það að segja, að þær eru ekki á valdi fjvn., eins og hv. 3. þm. Reykv. veit. Fjvn. hefur litið svo á, að hún gæti í þessum efnum ekki miðað við annað en það, sem nú er í gildi og framkvæmt af núverandi ríkisstj. Hvað sem líður skoðun fjvn. eða einstakra fjvnm. á tollalöggjöfinni yfirleitt, er augljóst, að hún getur ekki ráðið afstöðu n. í þessum efnum. Um rekstrarhagnaðinn, sem gert er ráð fyrir í frv. því, er hv. 3. þm. Reykv. lagði fyrir Alþ., þarf ekki að fjölyrða. Hann benti sjálfur á atriði, sem gengu meira en éta upp þann hagnað. Ég hef áður minnzt á þær leiðréttingar, sem fjvn. hefur gert á frv., og þarf ég engu við það að bæta. Um landhelgisgæzlu, strandferðir og slíkt má segja, að þar sé ekki um skilyrðislausar skuldbindingar að ræða og megi draga saman seglin á. því sviði. Þó munu áætlanir fjvn. sízt vera of háar, ef ætlazt er til, að haldið verði í horfinu um þau mál. Ekki verður deilt um nauðsyn þess að halda uppi strandferðum, og um tundurduflahættuna er það að segja, að hún hefur magnazt svo að undanförnu, að ríkissjóður kemst ekki hjá því að leggja í allmikinn kostnað, ef takast á að eyðileggja tundurdufl, svo að nokkru nemi. Ég hef áður minnzt á það, hvernig fjárlfrv. var búið í hendur Alþ. Það hefði verið mjög æskilegt, að fjvn. hefði ekki beinlinis þurft að vinna skrifstofuvinnu í sambandi við fjárlagafrv., eins og hún hefur í raun og veru orðið að gera. N. hefur borið saman launalistann og frv. og gengið úr skugga um, að skekkja var í frv. á tilsvarandi lið. Dýrtíðaruppbótin var ekki heldur rétt áætluð. Sundurliðuð áætlun um dýrtíðaruppbót var ekki til í fjmrn. og var ekki gerð, fyrr en fjvn. óskaði eftir henni. Það ber að vita, að skrifstofuvinna, sem leysa á af hendi í stjórnarráðinu, skuli ekki hafa verið framkvæmd af meiri nákvæmni en raun ber vitni um. Við samningu þessa frv. hefur vissulega átt sér stað meiri ónákvæmni en fjvn. þykir mega við una óátalið, og segi ég þetta raunar í fullri vinsemd við fyrrverandi fjmrh. Svipað er að segja um önnur gögn, sem n. þurfti að fá. Ríkisreikningurinn fyrir 1941 var t.d. ekki tilbúinn í tæka tíð, og n. fékk hann í pörtum seint á árinu 1942. Það er vissulega ekki heppileg regla að gera ekki slíka reikninga upp fyrr en þetta, þó að í mörg horn sé að líta og rekstur orðinn umfangsmikill. Þá eru uppbætur þær, sem greiddar hafa verið án heimildar Alþ. Það má vera, að ráðlegt hafi verið að greiða nokkuð af þessum uppbótum, en ég tel þó, að hverri stj. beri að leita heimildar Alþ. til slíks. Ríkisstj. hefur það sér til afsökunar, að þetta hafi borið svo bráðan að, að ekki hafi verið hægt að leita þessarar heimildar þegar í stað, en það hefði þá átt að gera eftir á. Þetta hefur þó ekki verið gert. Mun ég svo ekki fara um þetta fleiri orðum, enda gaf ræða hv. 3. þm. Reykv. ekki tilefni langra andsvara, eins og ég sagði áðan.



Ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs aftur, er sú, að ég á brtt. á 419. þskj. ásamt hv. þm. Mýr. Hún er hin XXXVI. í röðinni á því þskj. Till. þessi var ekki prentuð, þegar ég talaði hér síðast. En í till. er gert ráð fyrir, að bætt sé við 22. gr. fjárl. nýjum lið, þar sem farið er fram á, að varið sé allt að 100 þús. kr. til verðlagsuppbótar á endurbyggingarstyrki til sveita, framlagið í 16. gr. 9. b. hrekkur ekki til. Samkv. l. á að verja árlega 250 þús. kr. ti1 þessara hluta. Heimilt er að veita allt að 1500 kr. til hvers húss, en það svarar til þess, að hægt sé að veita styrk til 165 húsa á öllu landinu, eða rúmlega 8 húsa í hverri sýslu. Þetta var miðað við það verðlag, sem var fyrir stríð. En nú hefur verið heimilað að hækka þennan styrk í samræmi við vísitöluna, sem hefur hækkað mikið, að því er húsagerð snertir. Má segja, að vísitalan sé nú komin nokkuð á fjórða hundrað miðað við það, sem var, en raunar er ekki búið að ákveða hana að fullu fyrir þetta ár. Þó geri ég ráð fyrir, að þessar 250 þús. kr. mundu ekki duga til að styrkja nema 50 hús með núverandi verðlagi, ef styrkurinn ætti að vera hlutfallslega eins hár og verið hefur. Það er vitað, að fjöldi efnalítilla bænda þarf nauðsynlega að reisa hús á jörðum sínum á næstunni. Þó að það væri notuð öll heimildin, sem við förum fram á, - en sú heimild er 350 þús. kr., - ætti það að duga til 70 húsa, eða sem svaraði til þriggja húsa í sýslu. - Hér er því ekki farið að með neinni frekju. Sannleikurinn er sá, að þó að mjög lítið væri byggt, þá er svo mikið af húsum í byggingum, að litlar líkur eru til, að 250 þús. kr. hrökkvi þar til. - Ég ætla ekki fleiri orðum um þetta að fara, en vil aðeins geta þess, að hv. fjvnm. hafa athugað málið, og finnst þeim þetta vera sanngjarnt. Heildarupphæðin er bundin í 1., en verðlagsuppbót er ekki sett á styrkinn, en það verður þó að borga slíka uppbót á styrkinn samkv. auknum byggingarkostnaði. Um aðrar till. ætla ég ekki að fjölyrða, þó að ástæða væri til að tala um III. till. á þskj. 425. Ég verð að játa, að ég er undrandi yfir sumum hækkunartill., sem fram hafa komið, en ástæðulaust er að vera að ræða það, þegar svo fáir eru á fundi, og verð ég því að láta nægja að sýna afstöðu mína til þeirra, er til atkvgr. kemur.



Herra forseti. - Ég tek hér til máls aftur af þeim sökum, að er ég talaði seinast, hafði ekki verið útbýtt brtt., sem ég óskaði eftir að segja nokkur orð um, og lét ég því bíða að mæla með öðrum brtt., er ég stend að. Brtt. þessi er varabrtt. á þskj. 425 við brtt. fjvn. á þskj. 387, um hrossaræktarbú á Bessastöðum. Till. okkar er um, að veruleg breyt. verði á þeirri brtt. Í fyrsta lagi er lagt til, að styrkurinn til þessa verði 50 þús. kr., og í öðru lagi lagt til, að bú þetta verði stofnsett við bændaskólann á Hólum í Hjaltadal. Ég og aðrir, er flytjum þessa brtt., höfum mikið til okkar máls í þessu efni. Leyfi ég mér að benda á, að á Búnaðarþ. 1942 bar einmitt þetta mál á góma. Vil ég leyfa mér að lesa upp, með leyfi hv. forseta, einróma samþykkt þessa þ. varðandi þetta atriði: „Búnaðarþ. mælir með því, að komið verði upp kynbótabúi að Hólum, í því formi, sem gert er ráð fyrir í erindi hrossaræktarráðunauts, svo framarlega sem slíkt tilraunabú að Hólum hlýzt að geta verið fullnægjandi þáttur í þeirri rannsóknar- og tilraunastarfsemi, sem erindi tilraunaráðs búfjárræktar gerir ráð fyrir, að komið verði á stofn.“ Ég hygg það tvímælalaust, að leið Búnaðarþ. sé skynsamlegri leið en hin leiðin, sem lagt er til, að farin verði í þessu máli. Það liggur í augum uppi, að stofna á slíkt bú í sambandi við búnaðarskóla landsins, heldur en að vera að ætla því stað á ríkisstjórasetrinu á Bessastöðum, þar sem skilyrði eru auk þess alls ekki eins góð og á Hólum. - Ég hygg reyndar, að óþarft sé að fara um þetta mál mörgum orðum, því að þessi leið okkar í málinu sameinar það tvennt, að í fyrsta lagi er um heppilegri stað að ræða, og í öðru lagi er um 100 þús. kr. minna framlag að ræða. Ég vil og leyfa mér að benda á, að af hálfu flm. er litið á þessa brtt. sem upphaf þess, er koma skal, og að lengra verði haldið seinna, þegar einhver árangur hefur komið í ljós og á einhverju er hægt að byggja af þeim hagnýtu tilraunum, er kunna að fást í starfsemi sem þessari. Þá vil ég fara nokkrum orðum um XVIX. till. á þskj. 410, þar sem lagt er til, að úr till. fjvn. sé fellt úr „úr hópi sinna félagsmanna“, en þessi till. stendur í sambandi við úthlutun styrkja til skálda, rithöfunda og listamanna. Með brtt. okkar á listamönnum að vera heimilt í stað þess að úthluta styrkjunum sjálfir að kjósa sér menn utan sinna vébanda, sem þeir svo fela að úthluta þessum styrk. Mig furðar á því, að till. fjvn. skuli líta dagsljósið eins og hún er úr garði gerð, þar sem hún ber það með sér, að allt annað en hreinar hvatir ligg ja til hennar. Það hefur verið tilgangur Alþ. með styrkveitingum til listamanna þjóðarinnar, að með þeim væri Alþ. að heiðra þá fyrir unnin störf á sviði listarinnar, að þessir styrkir væru eins konar heiðurslaun til þeirra, sem yrðu aðnjótandi styrkjanna. Þessi laun hafa ætíð komið beint frá Alþ. eða þá um hendur Menntamálaráðs. En að fá listamönnunum það sjálfum í hendur til þess að skipta styrkjunum sín á milli brýtur algerlega það „princip“, sem gilt hefur, og auk þess finnst listamönnunum þetta vera mjög óviðfelldið, að ætla þeim sjálfum að skipta fénu. Því höfum við nokkrir þm. lagt til, að úr brtt. fjvn. verði fellt það atriði, er gerir listamönnunum skylt að útdeila styrkjunum milli sín sjálfir. Þá hef ég ásamt öðrum hv. þm. flutt aðra brtt., á þskj. 419, varðandi úhlutun styrkveitinga til listamanna og er hún því um nokkuð svipað efni. Í þetta sinn hefur verið horfið að því ráði að leggja til að setja nokkra útvalda listamenn inn á 18. gr. fjárl. Má1 þetta var rætt allmikið við II. umr., og var þá brtt. um þetta atriði með nokkuð öðru sniði, eins og hv. þm. geta séð. Þá var lagt til, að 36 listamenn væru teknir inn á 18. gr., en nú er einungis lagt til, að þeir verði 16. - Mál þetta var annars mikið rætt við II umr., og sé ég ekki ástæðu til að vera að endurtaka það, sem ég sagði þá í þessu máli. En það eitt er víst, að þessi brtt. ætti hv. þm. að þykja miklu aðgangsbetri þar sem um er að ræða aðeins þá menn, er hljóta almenna viðurkenningu fyrir að vera í hópi okkar beztu listamanna. Þá er ég meðflm. að till. um að veita Landssambandi íslenzkra útvegsmanna 20 þús. kr. rekstrarstyrk. Samtök sjávarútvegsmanna eiga víssulega eins mikinn rétt á sér og samtök annarra þjóðfélagsstétta, sem styrkt eru af almannafé. Ég vil svo aðeins að lokum þakka háttv. fjvn. fyrir, hve vel hún tók undir till. mínar varðandi mitt kjördæmi, og á ég þá sízt við, hvernig hún afgreiddi fjárveitingar til vegamála í héraðinu. Ég tel svo hvorki tóm né ástæðu til að ræða meira um fjárlagafrv. og breyt. á því yfir jafnfáum hv. þm. og hér eru nú á fundi. En aðalatriðið í sambandi við afgreiðslu þessara fjárlagafrv. sem annarra er, að rík ábyrgðartilfinning sé meðal hv. þm. á því, að slík afgreiðsla er vandasamt og erfitt verk, og einlæg viðleitni þarf að vera fyrir hendi til þess að leysa þetta verk. svo sem bezt má verða með heill alþjóðar fyrir augum.



Herra forseti. - Ég vildi gjarnan segja nokkur orð um 3 brtt., sem ég stend að, en ég skal vera fáorður um þær, og það því fremur, sem mjög fáir þm. eru nú á fundi. Ég verð þó að segja það, að .greinilega er nú fram komið, sem við þm. Sósfl. spáðum við 2. umr., að með þessari óvenjulegu aðferð, sem farin hefur verið við afgr. fjárlfrv., mun allt lenda í fjárþröng. Margir tugir brtt. hafa nú fram komið við fjárlfrv., upp á tugi millj. kr., og nú er talað um það í fjvn., að ekki sé nema ein lausn við þessu, og sú eina lausn sé að drepa allar þessar brtt. frá einstöku þm. án tillits til þess, hve réttmætar þær séu. - En allir hv. þm. hljóta að sjá, að þetta er engin lausn - alls engin, en vert er að minnast þess, að orsökin til þessa er sú, að brtt. voru yfirleitt ekki látnar koma fram við 2. umr. Þm. fengu ekki tækifæri til þess að vita um, hvernig hv. fjvn. mundi bregðast við till. þeirra, og hún fékk ekki heldur tækifæri til að láta uppi álit sitt á brtt. eftir að hafa rætt þær og athugað í n., því að þm. lögðu ekki yfirleitt brtt. sínar fram við 2. umr. Nú er því svo komið, að ekki virðist annað vera fyrir hendi en að bera hlut þeirra fyrir borð án tillits til þess, hversu réttmætur hann er. Og það er svo langt gengið, að harðar tilraunir eru gerðar til þess að fá þm. til þess að greiða miskunnarlaust atkv. á móti brtt., þó að almennt sé viðurkennt, að sumar þeirra hafi fullan rétt á sér, og ættu, ef allt væri með felldu, að ná fram að ganga. Þó að ekki væri nema því einu til að dreifa, að erfitt er að taka afstöðu til sumra brtt. á svo stuttum tíma, þá mælir það eitt svo á móti því, að brtt. komi fram við 3. umr., að sjálfsagt væri að fá fram brtt. við 2. umr. En við þá hv. þm., sem telja sig verða hart úti við afgreiðslu þessara fjárl., vil ég segja það, að þeir geta sjálfum sér um kennt, því að þetta eiga þeir ekki að líða, því að með þessu fyrirkomulagi er í raun og veru verið að gera hv. fjvn. einráða um það, hvernig fjárl. verða. - Vil ég svo ekki hafa fleiri orð um þetta atriði. Þá vil ég geta þess, að hv. 2. landsk. og ég skrifuðum undir nál., þó að við teldum fulla ástæðu vera til þess að áætla tekjur ríflegri en 5ert er og að liðurinn til verklegra framkvæmda hefði verið hærri og enn fremur til menntamála. En í flestum öðrum atriðum gátum við eftir atvikum orðið samferða nm., enda tóku þeir margar af okkar till. til greina í n. En ég verð að segja, að mér þykir það vera kaldhæðni örlaganna, að við sósíalistar vorum þeir einu, er fluttum brtt, við 2. umr., og þær eru líka þær einu, sem eitthvað hafa komizt áleiðis í n. Fjvn. tók þær til athugunar og mætti þeim a.m.k. á miðri leið. - Reyndar er ekki ástæða til að ræða þetta nú, en ég vildi þó ekki láta hjá líða að sýna fram á, hversu fráleitt það er að haga afgreiðslu fjárl. svo sem nú hefur gert verið. Út af ræðu hv. fjmrh. og annarra hv. þm. varðandi tekjuáætlunina vil ég segja þetta: Tekju- og eignarskattur hefur verið áætlaður 23 millj. kr. eða lægri en hann reyndist árið, sem leið. Þrátt fyrir að vitað er að allir launamenn í landinu hafa fengið 25–30% grunnkaupshækkun. Því ætti að mega gera ráð fyrir hækkuðum tekju- og eignarskatti á þessu ári. Því er þessi áætlun vægast sagt mjög varlega áætluð. Þá vil ég benda á, að tekjur af útflutningsgjaldi sjávarafurða eru áætlaðar l millj. kr. En útflutningsgjaldið á árinu, sem leið, frá því í ágúst og út árið reyndist vera 11/2 millj. kr., og þó lágu togararnir á þessum tíma þónokkuð lengi í höfn. því verð ég að segja, að varlega er þessi liður áætlaður á 1 millj. kr., þegar tekjurnar lítinn hluta ársins, sem leið, reyndust vera af þessu útflutningsgjaldi 11/2 millj. kr. Einnig vil ég leiða athygli að því, að tekjur af vörumagns og verðtolli urðu á árinu, sem leið, 47 millj. kr., en eru nú áætlaðar 27,5 millj., en ekki liggja neinar upplýsingar til stuðnings því, að rétt sé að áætla hann þetta lægri en hann reyndist vera síðasta ár. Hv. 3. þm. Reykv. var að tala um, að það sæti sízt á kommúnistum að vera að áætla tolla mikla og gera ráð fyrir miklum tekjum á þann hátt. Það, að við sósíalistar séum á móti háum tollum, er alveg rétt hjá hv. þm., ef hann á við það, en það er alveg óskylt því að áætla tolla og skatta svo og svo mikla. Það breytir auðvitað engu um það, hve miklir þeir verða. Við sósíalistar erum reiðubúnir til þess að lækka tolla um helming, en það er auðvitað allt annað, þó að við reynum að áætla þá sem næst því, sem þeir reynast verða samkv. gildandi lögum. Ég tel því, að teknahliðin sé varlega áætluð, en ekki of hátt. Þá kem ég að þeim brtt., sem ég stend að, að einhverju leyti: Þá er fyrst brtt. 410 nr. XXXI, sem við flytjum allmargir, um að veita 55 þús. kr. til leikfimishúss við Menntaskólann á Akureyri. Þetta litla mál hefur annað af tveimur verið eins og rekandi tundurdufl í fjvn. N. hefur alltaf verið hrædd við að minnast á þetta mál, en hitt hættumálið er styrkveitingar til listamanna. Þegar á þessi mál var minnzt, ætluðu sumir nm. alveg að springa, og tók n. því enga ákvörðun um þau, og varð það því úr, að einstakir nm. fengu aðra þm. til þess að flytja þetta með sér. Um þörfina á því að verja 55 þús. kr. til viðbyggingar og viðgerðar á leikfimishúsi M.A. er það að segja, að skólinn hefur verið nær leikfimihúslaus undanfarin ár. Upphitunartæki hússins hafa verið ófullkomin og böð og búningsklefa vantað alveg. Íþróttafulltrúi ríkisins hefur lagt til, að þetta nái fram að ganga, og skólameistari hefur flutt málið fyrir fjvn., auk þess sem hann hefur gert ýtarlega grein fyrir því í bréfi til n. Annars hefur annar hv. þm. þegar talað fyrir þessu máli, og sé ég því ekki ástæðu til þess að minnast á það frekar. Þá á ég brtt. á þskj. 419, lið nr. VII, um að breyta A. XI. lið 13. gr. þannig að bæta inn í orðunum: „og til vegaverkstjóraekkna“. Ég hef átt tal við vegamálastjóra, og hann óskaði eftir því, að þetta yrði tekið upp, en sú ósk kom svo seint, að fjvn. gat ekki tekið það upp, og flutti ég því brtt. um það sérstaklega. Vegamálastjóri gat þess, að vegaverkstjóri nokkur, sem hefði verið búinn að vinna lengi hjá ríkinu, hefði nú um nokkurt árabil notið eftirlauna, en nú dó hann fyrir skömmu, og vill nú vegamálastjóri mælast til þess, að ekkjan fái að njóta eftirlaunanna áfram, en hann hefur nú ekki heimild til þess að veita henni þau. Upphæðin á fjárl. er ekki heldur nægileg, og hef ég því lagt til, að hún yrði hækkuð um 1000 kr. Þá eigum við fjórir brtt. á þskj. 419 lið XXV, við brtt. ríkisstj. á þskj. 410, lið LXXXIII, um, að sýslumönnum, bæjarfógetum, lögmanni, sakadómara, prestum, héraðslæknum, háskólakennurum, landsbókaverði, þjóðskjalaverði og þjóðminjaverði verði veittar hverjum einstökum kr. 2000 í launabætur án uppbótar. Við leggjum til, að á þessa brtt. verði einnig teknir upp barnakennarar, með 2000 kr. hver og farkennarar, með 1000 kr. hver. Ég tel sjálfsagt, að ef áðurgreindir menn fá uppbætur á laun sín, þá fái kennarar einnig launabætur, og er þörfin á því þeim mun meir í sem laun kennara eru lægri en þessara manna. Skólastjórar í kaupstöðum komast nú hæst í rúmlega 4800 kr. grunnkaup og kennarar hæst í rúml. 3900 kr. grunnkaup. Til samanburðar má geta þess, að sakadómari og lögmaður munu hafa um 9000 kr. í grunnkaup, og er því ekki óeðlilegt, að kennarar fái launabætur, ef þessir menn fá launabætur. Með þessari brtt. okkar er ekkert sagt um það, hvort þessir menn eigi að fá uppbót eða ekki, en ef þeir fá hana, þá er full ástæða til þess að hafa kennarana með, enda miðar brtt. okkar að því, að kennararnir verði fyrst teknir upp á brtt. ríkisstj. og hún síðan borin upp í heild. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta.

Eiríkur Einarsson.: Herra forseti. - Það má segja, að þeir hv. þm., sem hér tala í nótt, séu tómthúsmenn í orðsins fyllstu merkingu. Þar sem ég er nú einn þessara tómthúsmanna, er best, að ég hafi sem fæst orð yfir þessum auðu bekkjum. En það, sem veldur því, að ég stend á fætur, eru 2–3 nýjar brtt., sem nýlega hefur verið leitað afbrigða fyrir, auk þeirra, sem hafa áður verið ræddar. Þá er fyrst brtt. 425, I, sem við þm. Árn. flytjum saman, um að veittar verði 50 þús. kr. til Sogsvegargerðar. Við fluttum þessa brtt. eftir nánari athugun þessa máls, og mér er óhætt að staðhæfa, að það var í rauninni gert eftir bendingu vegamálastjóra. Hann sá við athugun þótt seint væri, að það var bráðnauðsynlegt að veita nú nokkurt fé til þessa vegar. Þessi vegur, sem liggur meðfram Þingvallavatni, getur verið mjög mikilsverður, einkum þegar snjóalög eru, en þá getur hann haft geysimikla þýðingu fyrir mjólkurflutninga. Nú vantar aðeins herzlumuninn, til þess að vegurinn verði fullgerður, en það nægir til þess, að hann verði öruggur, þegar mest liggur við. Vegamálastjóri sá þörfina á því, að vegur inn yrði fullgerður nú þegar og mælti með því að fé yrði nú fengið til þeirra hluta. Þá er það brtt. 425, II, sem ég flyt með fleirum. Ég er ekki 1. flm. brtt., en hinir hafa nú horfið héðan, svo að ekki þyrftu allir að vaka, og hefur það því orðið mitt hlutskipti að tala fyrir henni. Þessi brtt. fer fram á, að veittar verði 5000 kr. til Stokkseyrarhrepps til þess að koma upp og reka þar ferðamannaskýli og greiðasölu. Eins og stendur, er Stokkseyri aðallandtökustaðurinn fyrir báta frá Vestmannaeyjum, enda er nú mjög tíðförult þar á milli. En er í land kemur, eiga ferðamenn hvergi höfði sínu að að halla, því að þarna er ekkert gistihús eða greiðasala, en víðast þröngt á heimilum. Þetta eru fullkomin vandræði, og er hér því farið fram á sanngjarna fjárveitingu til þess að koma upp skýli fyrir sjófarendur. Það er svo gert ráð fyrir, að Stokkseyringar ráðstafi þessu fé í samráði við Vestmannaeyinga. Er nú mikill hugur í mönnum um, að hafizt verði handa um að koma þessu upp, en það vantar nægilegt fjár magn, og er því farið fram á, að veitt verði nokkur hjálp vegna aðkallandi þarfar. Ég vona, að þessi brtt. fái góðar undirtektir, en sem varafjárveitingu höfum við farið fram á 4000 kr., og verður því ekki annað sagt en að hér sé hóflega farið í sakirnar. Þá á ég hér brtt. 420 VI, um að orða um till. fjvn. um hrossaræktarbú á Bessastöðum, þannig að till. orðist á þessa leið : „Að greiða allt að 150 þús. kr. til þess að reisa peningshús og til aukningar bústofni á Bessastöðum.“ Í till. fjvn. er þetta framlag einskorðað við að koma upp hrossaræktarbúi, en hvort það verður uppeldisstöð graðra eða geltra hesta, er ekki tekið fram. Ég hef hins vegar lagt hér til, að þetta fé verði veitt til aukins búrekstrar á Bessastöðum. Það hefur verið nokkuð rætt hér, hvort það væri sæmandi, úr því að æðsta manni landsins hefur verið valinn þarna bústaður, að ákveða þá, að þarna skyldi einnig rekin ákveðin búfjárræktarstarfsemi og kynbótabú. Ég verð að segja, að það er vægast sagt smekklítið. Ég álít það jafnsmekklaust og ef til þess kæmi einhvern tíma, að biskup landsins flyttist að Skálholti, að þá yrði ákveðið í búhyggjuskyni að reka þar stórbú með kynbótanaut. Ég er ekki mótfallinn búfjárræktarstarfsemi, en mér þykir þetta mjög óviðeigandi. Hitt er annað mál, að til þess að Bessastaðir gæti notið sin sem bújörð, vantar mikið húsrúm fyrir búpening, til þess að það samsvari gildi jarðarinnar. En þegar á að auka áhöfn jarðarinnar, verður það fljótt kostnaðarsamt, því að nú er fljótt að koma hvert gripsverðið. Annars vil ég taka það fram, að þegar hæstv. ríkisstjóra var ákveðinn bústaður á Bessastöðum, þá var ég á móti því, því að mér þótti jörðin of umsvifamikil til slíkra hluta, enda er það nú að koma fram. En fyrst niðurstaðan varð þó þessi, þá finnst mér sjálfsagt að hagnýta á eðlilegan og frjálsmannlegan hátt gæði jarðarinnar, en lofa allri kynbótastarfsemi að eiga sér annan samastað en í einbýli eða sambýli við hæstv. ríkisstjóra. Ég vona, að ég þurfi svo ekki að ræða þetta meira, en vænti þess, að brtt. mín fái góðar undirtektir, því að hún kemur þá í veg fyrir þá smekkleysu, sem Alþ. er komið vel á veg með að hrinda í framkvæmd. Til þess að standa við orð mín um tómthúsmennina skal ég nú ekki tala mikið lengur. Ég vil þó að lokum minnast aðeins á það, sem hv. 6. landsk. sagði, en það voru mjög athugaverð ummæli, og væri ástæða til að fara nánar út í það, ef öðruvísi hefði staðið á. Hann gat þess, að þær brtt., sem hefðu komið fram við L. umr., hefðu helzt fengið áheyrn hjá fjvn., en að það væri fullt útlit á, að hinar ættu allar að fara í sömu gröfina. Þessi ummæli frá manni úr fjvn. eru mjög athyglisverð og óskemmtilega sönn. Þegar fjárlagafrv. er nú að verða að lögum og þetta er tekið með til athugunar, þá sést, að það er eitthvað bogið við þetta allt saman. Það eru nú 9 menn í fjvn., og munu sumir jafnvel hafa heimtað, að slegið yrði sameiginlegu striki yfir allar brtt., sem ekki koma frá n. sjálfri, hvort sem það væri rétt eða rangt. Ég bjóst við, að allar brtt. ættu að verða teknar til athugunar án tillits til þess, hvaðan þær kæmu, og ég held, að það væri gott fyrir fjvn. að hafa það í huga við atkvgr., að hún er ekki fyrst og fremst fjvn., sem á að standa saman í gegnum þykkt og þunnt, heldur á hver einstaklingur fyrst og fremst að standa við skoðanir sínar á því, hvað sé rétt og hvað ekki án tillits til athugana fjvn. Þetta ættu menn að hafa í huga, og það væri réttara að nota tímann meira til athugunar á fjárl. í stað þess að hroða þeim af, þegar allt er komið í eindaga.



Það er ákaflega athyglisvert á þessu þingi, að það hefur engin stjórn leitt þingið, og þess vegna hefur fjvn. verið það vald í þinginu, sem hefur verið leiðandi í fjármálum, og þá fyrst og fremst form. n., Finnur Jónsson, Og það kom ákaflega glöggt fram hjá honum hér í kvöld, að hann afsakaði allar sínar misgerðir með sínum pólitíska lit. Og ég vil aðeins vekja athygli þeirra fáu þm., sem hér eru eftir í salnum, á því, sem er árangur af þessu starfi, en það er 2 millj. kr. hækkun á útgjöldum fjárl. frá því úð sú hæstv. ríkisstj. skilaði fjárlagafrv. sínu. Hv. form. fjvn. telur þessa stjórn hafa verið hina eyðslusömustu ríkisstj., sem setið hafi við völd. Er það eins og tákn tímanna um það, hvernig fara mundi, ef þessir vinstri flokkar stæðu saman um stjórn ríkisins, þessir flokkar, sem unnið hafa saman eins og ein keðja í fjvn. þetta tímabil, þegar þeir hafa ekki haft neinn dragbít, til þess að stöðva ferðina í eyðslu átt. Þeir hafa ekki fundið neinar nýjar tekjulindir, en hækkað tekjuliðina til þess að sýna á pappírnum engan halla á fjárl. Aðrar leiðir hafa þeir ekki fundið. Þegar einn af þessum háttv. þm., eins og 6. landsk. (LJós), leyfir sér að halda fram, að það sé alveg öruggt, að útflutningsgjaldið af togurum sé miklu meira en áætlað er, þá hefur honum ekki dottið í hug að kynna sér það, að miklu meira en helming af þessari 11/2 millj., sem greitt var í þetta útflutningsgjald frá því í ágúst, verður ríkissjóður að greiða það aftur, af því að hann hefur tekið það ranglega af þessum skipum. Útflutningsgjaldið hefur verið fyrst og fremst reiknað eftir l. frá 1935, en ekki eftir l. frá 1941, sem á að reikna það eftir. Eins og gjaldið hefur verið reiknað, hefur það verið 25 þús. kr. á skip, en ætti ekki á sama skip að vera meira en 5–8 þús. kr., - hvernig sem reiknað er, - ef eftir réttum l. er farið. Þessi tekjulind verður því ekki til þess að byggja fyrir neina vegi, ekki einu sinni norður í Vestur-Ísafjarðarsýslu. Ég held það sé athugunarvert fyrir framtíðina, hvort það sé ekki rétt að breyta algerlega um starfsaðferð í fjvn. Ég get ekki ímyndað mér, að háttv. þm. þoli slíkt einræði framvegis, sem þar hefur átt sér stað, án þess að rísa á móti því. Það hefur verið tekin upp sú starfsaðferð í samvn. samgm., sem hefur verið form. n., háttv. 10. landsk. (GSv), til stórrar prýði. Hann hefur - með þeim erfiðleikum, sem hann hefur átt við að stríða, viðvíkjandi því að fá tekna inn alls konar þjóðvegi og brýr, - með alveg sérstökum skilningi og lipurð, komizt að samkomulagi við alla háttv. þm. um það, að þessu yrði deilt réttlátlega niður á kjördæmin. Ég held, að það væri ágætt nýmæli, að þingið yrði skipað þannig í framtíðinni, að hver einasta n. hefði með þau mál að gera, sem heyrðu undir hana, ekki aðeins ýmis ákvæði viðvíkjandi þeim, heldur líka að langmestu leyti fjárframlögin til þessara mála. því hvaða vit er í að láta sjútvn. ákveða eitthvað um hafnarmannvirki og vitabyggingar og láta svo fjvn. koma og gera þetta allt öðruvísi heldur en sjútvn. vildi vera láta? Ég er viss um, að ekki hefðu komið 10 eða 11 millj. kr. hækkunartill. á síðustu stundu, - sem mér virðist fjvn. hugsa sér að láta samþ. þegjandi og hljóðalaust, - ef þessi háttur hefði ekki verið hafður á. Og einmitt hefði þurft að gæta þessa nú, þegar enginn fjmrh. hefur aðstöðu til þess að setja bremsur á þann hraða, sem háttv. formaður fjvn. hefur farið niður sóunarbrekkuna á þessu þingi. Ég vil þá aðeins nota tækifærið hér til að reka til bal:a þær fullyrðingar, sem háttv. þm. Ísaf. (FJ) notaði hér í sambandi við veginn til Barðastrandar. Hann talaði um, að ég ætti að snúa mér til samflokksmanna minna í fjvn. Það væri óverðskulduð árás á þá, sem ég talaði um í sambandi við, að ekki hefði verið meira réttlæti í þeim málum, og einnig á fyrrverandi fjmrh. En í sambandi við þetta vil ég leyfa mér að benda a, að að vísu hafði fyrrv. fjmrh. ekki tekið upp framlög til þessara vega, eins og nú hefur verið fallizt á. En hvað tók fjmrh. mikið upp vegna vegar yfir Rafnseyrarheiði? Ekki eina krónu. Og hvað lagði svo vegamálastjóri til um þann veg? Að ekkert yrði lagt til hans. En vegamálastjóri lagði til, að 100 þús. kr. skyldu verða lagðar í Barðastrandarveg, og það var háttv. þm. Ísaf. kunnugt um. Svo leyfir hann sér að segja, að upplýsingar liggi fyrir frá vegamálastjóra um það, að þessi vegur kosti 1 millj. og 300 þús. kr., þegar staðreyndin er, að þar vestra kostaði á s.l. sumri kr. 18,50 hver metri, á móti því, að á vegum á Suðurlandsundirlendinu kostaði kr. 30 hver metri. Þegar formaður fjvn. leyfir sér að koma með svona rökleysur bara til þess að breiða yfir misfellur og misrétti milli héraða, þá gengur það langt fram yfir það, sem sæmilegt er fyrir mann sem slíkt vald hefur. Þessum vegi voru áætlaðar 160 þús. kr. 1941, og svo getur háttv. form. n. reiknað vísitöluhækkun síðan, en upp í 1 millj. og 300 þús. kr. kemst hann aldrei. Ég vil minna á skoðun hans og ummæli um byggingu á ríkissjóðsjörðum. Það var tekið vel í þau mál af form. Búnaðarfélags Íslands, háttv. þm. Mýr. (BÁ), svo og öðrum, sem hér hafa um það rætt. En háttv. form. fjvn. taldi ekki mikla ástæðu til að hækka þetta framlag. Hann álitur rétt, að ríkið eigi jarðirnar. En ef það er hans skoðun, hvers vegna vill þá ekki háttv. fjvn. leggja fram sómasamlega fúlgu til þessara mála? því að það getur ekki hvort tveggja verið rétt, að ríkissjóður eignist þessar jarðir, annaðhvort smátt og smátt eða allar í einu, og geri svo ekki skyldu sína um að hýsa þær, eins og hverjum jarðeiganda ber. Það væri sannarlega nauðsynlegt, eins valdamikill maður og háttv. þm. Ísaf. er á þessu þingi, að hann vildi skríða inn í einhverja af þeim kofum, sem eru á ríkissjóðsjörðum í Barðastrandarsýslu, til þess að sjá hvernig búið hefur verið undanfarið að þeim mönnum, sem þar búa. Svo þegar þessir menn leggja til, að byggt verði fjós á Álftanesi, þá má kosta 7500 kr. hver bás, - þá skil ég ekki hvernig þessir menn hugsa. því að það finnst mér ganga út yfir öll takmörk sanngirni, þegar fjvn. leggur til, að byggt verði fjós á kostnað ríkisins fyrir 150 þús. kr. yfir 20 kýr, þ.e. 7500 kr. á kú. Hvernig ættu bændur landsins að búa, ef básar þeirra kostuðu 7500 kr. fyrir beljuna? Það hefði verið ástæða til að minnast hér á margt fleira, m.a. þann styrk, sem óskað er eftir, að veittur verði fyrir Húsavík. Það sýnir einmitt, hve nauðsynlegt þetta fyrirkomulag er, sem ég benti á, að það þyrfti að komast á samvinna milli fjvn. annars vegar og annarra n. þingsins hins vegar. Það er alveg nýlega búið að ganga frá breytingum á hafnarlögum fyrir Húsavík. Og þá voru færð að því gild rök, sem háttv. formælendur málsins felldu sig við og viðurkenndu, að það væri enginn greiði gerður Húsavík með því að leggja fram fé til þessarar hafnar. Staðurinn getur ekki staðið undir því að gera höfn á þann veg, heldur aðeins viturlegri byggingu, og með þeim skilningi voru l. afgr., að þetta mannvirki yrði ekki gert, fyrr en það þætti nokkurt vit í því að leggja í þann kostnað. Svo koma fram till. um, að sjálfsagt sé að leggja stóra fúlgu í þetta, einmitt nú á þessum tímum, meðan verkið yrði mjög kostnaðarsamt. Og ef þessi till. hefði komið fram við 2. umr., þá hefði hún farið í gegnum fjvn., einmitt á sama hátt og þær till., sem fóru það bara fyrir það, að þær komu nógu snemma fram. Byggi ég þetta á upplýsingum frá einum nm. Það eru ýmsir aðrir liðir fjárl., sem ég hefði viljað benda á í sambandi við ýmsar till., m.a. Hvalfjarðarferjan. Ég var einn af þeim mönnum, sem skrifuðu undir þetta skjal, sem vitnað var í, þar sem farið var fram á rannsókn á því máli. En mér er fyllilega ljóst, eftir að hafa kynnt mér þetta mál hjá þeim mönnum, sem hafa haft þessa rannsókn með höndum, að það er ekkert vit í að svo stöddu að leggja fé í það fyrirtæki. En fjvn. er svo stór upp á sig, að hún hefur ekki getað beygt sig undir það, - sem líklega flestar aðrar n. þingsins hafa gert, - hvorki að taka á móti þm. til viðtals, eftir munnlegri beiðni, né þótt þeir hafi sent beiðni um það í ábyrgðarbréfi til fjvn., svo að þeir gætu verið alveg vissir um, að n. hefði fengið kröfu um það, að þm. fengju að tala við þessa háttsettu og valdamiklu nefnd. Ég ætla ekki að eyða meiri tíma í að ræða um þessi mál, því að ég geri ráð fyrir, að afl atkvæða ráði nú um fjárl. Það hefur ekki oft verið hlustað á rök í þessari háttv. fjvn., og sízt er þess að vænta, að þau hafi nokkuð gildi, þegar fjvn. hefur lokað að fullu og öllu dyrunum. Það getur vel verið, að form. fjvn. taki til máls á eftir mér, en ég mun ekki kveða mér hljóðs aftur við þessa umr. og ekki tefja næturtíma þm., þótt mikil ástæða væri til að finna að mörgu í sambandi við þetta mál.



Gamall kunningi minn átti nokkuð ríklundaða konu og lýsti henni þannig : „Eins og konan mín er orðin nú, þyrfti hún helzt að eiga stóran búgarð og búa á honum einsömul.“ Ég held, að þessi lýsing ætti nokkuð vel við þm. Barð. (GJ). En ég held, að honum nægði ekki að eiga stóran búgarð og búa á honum einsamall, heldur þyrfti hann að eiga nokkuð stórt land, t.d. Grænland, og búa þar einsamall. Og ég held, að hann ætti þar helzt heima. Landið er gæðaríkt, og þar er efalaust talsvert verksvið fyrir þann dugnað, sem býr í þessum hv. þm. Ég sé ekki ástæðu til að deila neitt við þennan hv. þm. Má vel vera, að ég líti of stórt á hann, eins og hann sannarlega hefur litið of stórt á mig. Ég hef ekki í fjvn. nema mitt eina auma atkv., en flokkur þessa þm. hefur þar 3 menn á móti mér einum. Og þegar hann þess vegna er að deila um störf fjvn., þá er ádeila hans miklu meira ádeila á störf hans eigin flokksmanna heldur en á mín störf, því að sannarlega hef ég ekki gert neitt annað en greitt þar atkv., ef til atkvgr. hefur komið. Ég hef starfað þar á fundum, en um úrslit mála ræð ég þar engu meir en hver annar nm. þrátt fyrir formennskuna. Þetta ætla ég, að háttv. þm. Barð. geti skilið, ef hann vill skil ja það á annað borð. Þegar hann er að tala um, að ég hafi hvorki sýnt stórmennsku eða réttsýni um úthlutun vegafjár til vega á Barðaströnd, þá vil ég minna á, að fjvn. hefur gert till. um úthlutun vegafjár til Barðastrandar þannig að það verði hækkað um 50% frá því sem sú ríkisstj., sem þessi þm. studdi, hefur gert till. um. Það getur verið, að þetta sé ekki nein stórmennska, en fjvn. hefur þó gert nokkra tilraun til að lyfta upp aftur vega fjárframlaginu til Barðastrandar, sem ríkisstj. þessa háttv. þm. hafði skoriðverulega niður. Það er mesti misskilningur, ef þm. eru farnir að halda fram, að hér á Alþ. liggi fyrir nokkur minnsta krafa um það frá fjvn., að greidd verði atkv, með brtt. fjvn. eingöngu, en ekki öðrum. En hins vegar hef ég sagt, að eins og brtt. við fjárl. liggja fyrir og upplýsingar liggja fyrir um líkur ríkisins fyrir tekjum, þá getur það ekki verið annað en sjálfsögð skylda allra þm. að gera eitt af tvennu: Ef þeir samþ. þær hækkanir, sem hér liggja fyrir till. um frá einstökum þm., verður annaðhvort að skera niður eitthvað af því, sem fjvn. hefur lagt til, eða benda á nýja tekjuliði. Ég fyrir mitt leyti geri ekki þessa kröfu sem form. fjvn. Ég geri enga kröfu um það, að till. fjvn. séu samþ. Ég hef bent á það, að hæstv. ríkisstj. hafi annaðhvort ekki kært sig um eða ekki fundið sig hafa neina köllun til að fylgjast með störfum fjvn., hvaða ástæður sem hún hefur haft fyrir því. Þess vegna verður það að teljast skylda þingsins að afgreiða fjárl. þannig, að þingið geti verið þekkt fyrir þá afgreiðslu. Ég ber mikið traust til fjármálavits og fjáröflunarhæfileika háttv. þm. Barð., og ég veit, að hann skilur kannske bezt allra manna þessa afstöðu fjvn. Hins vegar má hann ekki misskilja fjvn. þannig, að það sé verið að gera kröfur til einræðis í fjármálum til handa fjvn. Hún er ekki annað en starfsmenn þingsins, og hver nm. er trúnaðarmaður síns flokks í n. Þær till., sem fjvn. hefur gert um útgjöld, eru nokkurnveginn í samræmi við áætlanir fjvn. um tekjur, og ég hef staðið í þeirri meiningu, - a.m.k. þangað til ég heyrði ræðu háttv. þm. Barð., - að þessar till. væru nokkurnveginn í samræmi við álit flokkanna á Alþ., enda munu fulltrúarnir hafa haft nokkurt samráð við flokka sína um till., og þar með fulltrúar sjálfstæðismanna að sjálfsögðu við háttv. þm. Barð. Ég segi fyrir mitt leyti, að mér hefur aldrei dottið í hug að svífa í lausu lofti yfir mínum flokki eins og einhver andi yfir vötnum. Ég hef haft samráð við flokk minn um afgreiðslu fjárl. Og ég hef gert ráð fyrir og trúi ekki öðru, fyrr en ég tek á, að fulltrúar Sjálfstfl. í fjvn. hafi fylgt sömu reglu, að þeir hafi ráðfært sig við flokksmenn sína og haft samráð við þá um afgreiðslu fjárl., ekki sízt, þar sem þar er um að ræða mjög reynda fjvnm., eins og t.d. háttv. þm. Borgf. (PO), háttv. þm. Dal. (ÞÞ) og háttv. þm. Ak. (SEH). Þeir hafa allir átt sæti mörg ár í fjvn. Og ég mótmæli því alveg, að svo lítið sé gert úr þessum reyndu og ágætu þm., að ég, óreyndur maður í fjvn., hafi snúið þeim einhvernveginn um fingur mér. Ég mótmæli þessu, ekki af því að mig langi ekki til að vera svona slyngur, heldur vegna þessara ágætu þm. Háttv. þm. Barð. hefur setið hér lengi kvölds og er dálítið syfjaður. Hann hefur sótt í sig veðrið, og ég hef skoðað þær ákúrur, sem hann hefur látið hrjóta í minn garð, stafa af því, að honum hefur nú með sínum mikla dugnaði ekki fundizt hann komast nógu langt með allar sínar stóru kröfur. Ég skoða þetta þannig heldur en að hann beri persónulegan kala í minn garð. Og því síður ætti hann að hafa persónulegan kala í garð síns eigin flokks, sem er þrefaldur á við mig í fjvn. Háttv. þm. Barð. sagði hér í dag, að hann talaði ekki um fjárl. fyrir munn Sjálfstfl., heldur fyrir munn skynseminnar. Vera má, að erfitt sé að samræma þetta tvennt, en ég mælist til þess við þennan þm., að hann taki það tillit til flokksmanna sinna, að hann telji mig ekki að minsta kosti jafnvoldugan þremur fulltrúum Sjálfsæðisflokksins í fjárveitinganefnd. Á 26. fundi í Sþ., 15. febr., var enn fram haldið 3. umr. um frv. (A. 346, n. 355 og 390, 387, 388, 410, 411, 419, 420, 425, 426, 427),



Herra forseti. - Ég þarf ekki að halda langa ræðu um þessa till. til þál., því að hún er öllum hv. þm. vel kunn og skýrir sig sjálf. Það er leitað heimildar fyrir því, að hinar sérstöku launabætur embættismanna og annarra starfsmanna ríkisins, sem ná til 1. júlí þ. á., framlengist til 31. des. s. á. Þessi till. er orðuð í samræmi við fyrri till. um þessi mál. Ég v ona, að hv. Alþ. bregðist vel við og samþykki till. óbreytta.



Herra forseti. - Hæstv. fjmrh. sagði, að með þessari till. til þál. væri leitað heimildar til þess að greiða uppbætur á laun embættismanna og annarra opinberra starfsmanna ríkisins, en ég vil vekja athygli á því, ef þessi till. verður samþ., þá er hér ekki um heimild að ræða, heldur skipun, sem sé, að ríkisstj. er gert að skyldu að greiða þessar uppbætur. Eins og hæstv. ráðh. sagði, þá er þessi till. shlj. þáltill., sem samþ. var á síðasta Alþ., og nú er farið fram á, að þessar launabætur framlengist til ársloka 1943. Í upphafi aukaþingsins sumarið 1942 komu fram tvö frv. um að greiða uppbætur til opinberra starfsmanna. Síðan fluttu fjórir hv. þm. till. til þál. um þessar launabætur, sem var samþ., en frv. tvö voru ekki afgr. - Eftir að sú till. kom fram, fluttum við fjórir þm. á sumarþinginu till. til þál. um að greiða verðuppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir, þannig að framleiðendur þeirra fengju hliðstæðar hækkanir á sínar tekjur og opinberir starfsmenn og aðrir launþegar. Við töldum þetta óhjákvæmilegt til þess að færa tekjur þeirra, er framleiða þessar vörur, til nokkurs samræmis við tekjur launamanna. Till. okkar var samþ. Hún hefur oft undanfarið verið gerð að umtalsefni, og sumir hafa haldið því fram, að þessa till. hefði ekki átt að samþykkja. Ummæli hafa fallið um það, að með þessu væri bændastéttin gerð að styrkþegum, og orðið ölmusumaður hefur verið nefnt í því sambandi. Talað er um, að uppbæturnar muni nema yfir 20 millj. kr. og að því fé sé illa varið. Ég vil nú fara nokkrum orðum um, hvers eðlis þessar greiðslur eru. Það er alkunnugt, að af völdum ófriðarins lokuðust erlendir markaðir fyrir ýmsar framleiðsluvörur landbúnaðarins, t.d. ull og gærur, sem áður, fyrir stríð, hafði reynzt auðvelt að selja. Ég tel því, að það hafi verið óhjákvæmilegt að bæta framleiðendum það tjón, sem þeir urðu fyrir af þessum sökum. Í sambandi við þetta vil ég vekja athygli á því, að enn hefur ekki verið greiddur einn eyrir af þessum væntanlegu uppbótum á landbúnaðarafurðir síðast liðins árs. Ég geri ráð fyrir, að ýmsum stéttum þjóðfélagsins, öðrum en bændum, þætti langt að bíða eftir verðuppbótum, ef ekki væri farið að borga þeim þær enn fyrir síðast liðið ár. Eins og ég gat um áðan, hefur verið rætt um þessar uppbætur landbúnaðarins, m.a. í ýmsum blöðum. Í dagblaði hér í bænum sá ég fyrir tveimur dögum kastað fram þeirri spurningu, hvað orðið hefði af þessum milljónum, hvort þær hefðu lent hjá kaupfélögunum víðs vegar um landið, eða hvað. - Þannig er tónninn í senn óviðeigandi og lýsir mikilli fáfræði. Út af þessu get ég sagt það, að bæði Samband ísl. samvinnufélaga, kaupfélög og ég geri ráð fyrir ýmsar einstaklingsverzlanir hafa tekið fé að láni til þess að geta greitt bændum hluta af bessum uppbótum, því að ekki væru þeir búnir að fá neitt, þar sem, eins og áður var sagt, ekki hefur enn bólað á neinum greiðslum frá ríkissjóði. Ég vil nú spyrja: Er sæmilegt að tala um styrkþega og ölmusulýð í sambandi við þetta mál? Fer þetta fé til manna, sem ekkert vinna? Getur nokkur haldið slíku fram? Ég fullyrði, að slíkt er ekki hægt. Hitt mun sönnu nær, að fáir leggi sig betur fram við gagnleg störf. Bændur og annað fólk, sem vinnur við landbúnaðinn, framleiðir ár hvert mjólk, sem nemur tugum millj. lítra, nokkur millj. kg. af kindakjöti og fleira, sem landsmenn þarfnast sér til lífsviðurværis. Hvernig væri þjóðin stödd, ef hún hefði ekki þessar neyzluvörur? Ég tel, að það yrði erfitt að fá það bætt með innfluttum varningi, ef landbúnaðarframleiðsla drægist stórkostlega saman, og mig grunar, að ýmsir þeir menn, sem tala um bændur sem ölmusumenn, væru þynnri á vangann, ef þeir fengju ekki þessi innlendu matvæli. - Mér finnst óviðkunnanlegt að tala um ölmusur, þó að þessi stétt þjóðfélagsins fái nokkurn stuðning úr sameiginlegum sjóði landsmanna, þegar styrjöldin lokar mörkuðum fyrir sumar helztu framleiðsluvörur hennar. Með sama rétti mætti nefna embættismenn og aðra starfsmenn ríkisins styrkþega, vegna þess að þeim eru ætlaðar milli 10 og 20 millj. kr. á þessu ári í verðlagsuppbætur og aukauppbætur á laun, vegna aukinnar dýrtíðar. Menn ættu að spara sér slík ummæli um einstakar stéttir þjóðfélagsins, sem vinna þýðingarmikil störf fyrir þjóðarheildina. Svigurmælin geta hitt þá sjálfa, sem nota þau. Þegar rætt er um þessa þáltill., sem hér er til umr., þá hlýtur að vakna sú spurning, hvort kjör þeirra starfsmanna, sem eiga að njóta uppbóta samkv. till., muni, að fengnum þessum uppbótum, verða í eðlilegu samræmi við tekjur annarra landsmanna. Það er lagt til, að embættismenn og opinberir starfsmenn haldi sinni aukauppbót til næstu áramóta. Þetta kostar mikið fé, og það kostar meira en það, sem ríkissjóður greiðir, því að öll einkafyrirtæki í landinu verða að greiða sams konar launabætur starfsmönnum sínum. Öll verzlunarfyrirtæki í landinu þyrftu að greiða þetta, og slíkt hefur áhrif til hækkunar á vöruverðið í landinu. Það er mjög vafasamt, að tekjur framleiðenda haldist í líku horfi þetta ár á enda. Óvíst er um sölu og verð sjávarafurða síðari hluta ársins og enn vafasamara um landbúnaðarvörurnar. Má raunar telja víst, að tekjur bænda geti því aðeins haldizt lítið breyttar, að ríkissjóður greiði uppbætur á útflutningsvörur þeirra einnig á þessu ári. En er það framkvæmanlegt? Hefur ríkissjóður fé til þess? Og ætlar hæstv. ríkisstj. að leggja til, að svo verði gert, eða telur hún ekki nauðsynlegt að tryggja afkomu annarra stétta um leið og ákveðið er, að framvegis skuli greiða aukauppbæturnar til opinberra starfsmanna? Hvað er svo um verkamannastéttina? Tekjur þeirrar stéttar hafa verið allmiklar, en það stafar að verulegu leyti af því, hve eftirvinna hefur verið mikil, og engin trygging er fyrir því, að þessi mikla atvinna haldist eins og verið hefur. Það er jafnvel sagt, að nú sé farið að bera á atvinnuleysi í Rvík og víðar. Ef eitthvað þrengist um atvinnu, hlýtur eftirvinnan að hverfa fyrst, og það veldur mikilli tekjurýrnun hjá verkamönnum. Mér finnst allmikill vafi á, að tekjur verkamanna haldist óbreyttar þetta ár á enda. Ef aðalatvinnuvegirnir verða fyrir einhverjum erfiðleikum, hlýtur það að nokkru leyti að bitna á verkamönnum í minnkandi atvinnu. Nú er mikið um það rætt að lækka dýrtíðina, en lítið hefur enn orðið um framkvæmdir í því efni, enda erfiðara að stöðva dýrtíðarflóðið nú en ef fyrr hefði verið reynt að stöðva vöxt þess. En það verður engin lagfæring í þeim efnum, án þess að landsmenn fórni einhverju í því sambandi. Slíkra fórna er ekki hægt að krefjast af einstökum stéttum en undanskilja aðrar. Allir verða að bera sinn skerf, starfsmenn ríkisins sem aðrir. Ríkisstj. hefur talið sig vilja vinna bug á dýrtíðinni. Till. hennar í þá átt eru ókomnar, en þessi þáltill. hæstv. stj. er sízt af öllu spor í þá átt. Hún er miklu frekar bending um það, að sú óheillavænlega þróun í verðlags- og kaupgjaldsmálum, sem varð á s.l. ári, eigi að halda áfram. Slíkt getur ekki talizt heppilegt. Vill hæstv. stj. stefna áfram á þeirri braut? Ég vil spyrja hæstv. ríkisstj. eða hæstv. fjmrh.: Er ríkisstj. hætt við þær fyrirætlanir sínar að reyna að minnka dýrtíðina, eða telur ríkisstj., að þetta verði gert, án þess að krafizt verði einhverra fórna af hálfu landsmanna, þ. á m. starfsmanna ríkisins? Telur ríkisstj., að hægt sé að gera eitthvað að gagni í þá átt, en láta um leið allar stéttir halda sömu tekjum og áður? Telur hún víst, að framleiðendur og verkamenn hafi jafnmiklar tekjur á þessu ári og síðast liðið ár og því sé rétt að láta opinbera starfsmenn halda launabótum sínum út þetta ár? - Mér finnst hæpið að gera nú þegar samþykkt um það, að fastlaunamenn haldi tekjum sínum óskertum, þegar allt er í óvissu um afkomu hinna. Ég vænti þess, að hæstv. ríkisstj. svari þessu að einhverju, áður en málið fer til síðari umr., og ég mun e.t.v. bera fram brtt. við till., ef mér finnst ástæða til.



Herra forseti. - Mér kom það kynlega fyrir sjónir, er hæstv. fjmrh. sagði, að till. þessi til þál., sem hér um ræðir, færi fram á heimild til þess að greiða embættismönnum og opinberum starfsmönnum launabætur til ársloka 1943. Hér er ekki um heimild að ræða, hel3ur fyrirskipun. Ég vil nú renna augunum til baka til þess tíma, er hæstv. ríkisstj. kom til valda. Þá lýsti hæstv. fjmrh. yfir því, að hann vildi ráðast á dýrtíðina, og enn fremur sagði hann, að hver þegn þyrfti að taka á sig miklar byrðar, til þess að dýrtíðarflóðið yrði stöðvað. Þingheimur hefur beðið með óþreyju síðan í desember eftir því og búizt við á hverjum degi að sjá fram koma ákveðnar till. í dýrtíðarmálunum. Það hafa komið fram tvö frv. um þessi mál, sem hv. þm. líta svo á, að ekki leiði mjög til bóta. En síðan kemur fram eitt frv. frá hæstv. ríkisstj., sem hæstv. fjmrh. mælir sérstaklega með og stefnir beint í öfuga átt við allar þær ráðstafanir, sem sá hæstv. ráðh. hefur flutt tilmæli um utan þings og innan, og í öfuga átt við þær staðreyndir, sem þjóðin viðurkennir, að hæstv. fjmrh. hafi haft rétt fyrir sér, er hann staðhæfði, að hátt verð og miklir peningar yrðu ekki annað en vísið lauf á því gulltré, sem peningaflóðið er, og félli fánýtt til jarðar, ef ekki yrði snúið við. Ég vil í sambandi við þetta leyfa mér að benda hæstv. ríkisstj. á, að nú standa fyrir dyrum á tímabilinu frá 1. apríl til 1. júlí ákaflega hörð átök milli atvinnurekenda annars vegar og atvinnuþiggjenda hins vegar, því að svo að segja allir samningar milli þessara stétta eru útrunnir ýmist 1. apríl eða 1. júlí á þessu ári. Og það er þegar staðreynd, sem viðurkennd er hér á Alþ. og margendurtekin af hv. 1. landsk. þm. (SG) og hv. 2. þm. Reykv., sem einna helzt þekkja til þessara mála hvað verkalýðinn snertir hér í Rvík og annars staðar á landinu, að nú þegar sé mjög mikið orðið af atvinnuleysi, einnig hér í höfuðstað landsins. Og það er alveg víst, að frá 1. apríl n.k. verða tekjur verkamanna og sjómanna í landinu miklu minni heldur en þær voru síðast liðið ár. Það verða kannske ekki lægri tölur, er gilda um mánaðarkaup og dagkaup manna, um það skal ég ekki segja. En það verða áreiðanlega miklu minni tekjurnar í heild, þar sem hins vegar verkalýðurinn fékk baráttulaust fram kröfur sínar í fyrsta skipti á Íslandi á síðasta ári, síðan farið var að berjast um kaup og kjör verkalýðsins. Og má hann harma það, að hann hefur látið leiðtoga sína leiða sig svo langt inn á þessa braut. Foringjar verkalýðsfélaganna eru að reyna að koma því inn hjá verkalýðnum, að þetta sé hin rétta braut. En þeir viðurkenna þessa staðreynd að víssu leyti, þegar þeir hvað eftir annað hér á Alþ. krefjast þess, að milljónir verði lagðar fram úr ríkissjóði til þess að framkvæma opinber verk, jafnframt sem þeir gæta þess, að laun í þeirri vinnu séu ekki lækkuð. Það þýðir ekki að neita þessum staðreyndum. Þær eru fyrir hendi, hvort sem mönnum líkar betur eða verr. Og ég vil þá spyrja: Í hvaða afstöðu stendur þá hæstv. ríkisstj., þegar hún með þessari till. fer að hafa afskipti af þessum málum, sem hæstv. fjmrh. talaði fyrir og hæstv. ráðh. og ríkisstj. hafa borið fram til að tryggja mönnum sömu laun og hinir aðrir hafa haft og þar með lækka laun vissra stétta, þegar fara eiga að verða átök um það, hvort verkalýðurinn í landinu á að lækka laun sín? Það þarf ekki að ræða mikið um afkomu frystihúsanna. Hæstv. ríkisstj. veit vel, hvernig þeim málum er komið. Það þarf ekki heldur að ræða afkomu annarra atvinnuvega í landinu. Það vita allir, að a.m.k. nú frá nýári er verið að ganga á sjóði, sem einhvern tíma þrjóta. Og það verður ekki til þess að halda við framleiðslutækjunum, ef ekki verður komið í annað horf þessum málum en það að ganga sífellt á þessa sjóði. Rökin, sem færð voru fram á sumarþinginu, þegar um það var að ræða að samþ. þá þáltill. um þetta mál, sem hér er um að ræða og lá þá fyrir, voru þau, ef þetta mál yrði ekki samþ., að þá hlyti ríkið þá áhættu, að þeir, sem fyrir ríkið starfa, færu frá þeim störfum og til einkafyrirtækja, vegna þess að þau borguðu betur. Og ég held, að núv. hæstv. forseti Sþ. hafi lagt ákaflega mikla áherzlu á það í hv. Ed. Nú eru þessi rök ekki fyrir hendi. Nú er ekki hætta á því, að nokkur embættismaður, sem árið 1943 getur tryggt sig með launum sínum samkvæmt þessari þáltill., láti sér detta í hug að fara úr stöðu sinni til þess að vinna hjá einkafyrirtækjum, sem öll eru að mæta þeim erfiðleikum, sem styrjöldin skapar. Ég minnist þess, að hæstv. fjmrh. gat um það hér í ræðu sinni í gær, að það væri ekki viturlegt fyrir Alþ. að verja nú nokkrum upphæðum til opinberra framkvæmda, heldur væri skynsamlegra að láta mikið af þeim framkvæmdum bíða þar til síðar, m.a. allar þær framkvæmdir, sem þyrfti að kaupa til erlent efni. En ég vil leyfa mér að benda á, að hér er reginmunur á milli, opinberra framkvæmda annars vegar og þess hins vegar, sem hér er stefnt að. Opinberar framkvæmdir, þótt dýrar séu, leiða langoftast til þess, að hægt sé að bæta hag atvinnufyrirtækjanna og létta þar með undir með framleiðslunni, þar sem auknar launagreiðslur úr ríkissjóði hins vegar stefna í þveröfuga átt. Þær launagreiðslur eru alltaf fyrst og fremst byrði á framleiðslunni. Þess vegna undrar mig það meira, að þessi till. til þál. skuli vera komin frá hæstv. ríkisstj. Ég vildi því bera það fram, hvort hæstv. ríkisstj. vildi ekki nú fá þetta mál tekið af dagskrá til þess að athuga það nánar, til þess að till. gæti athugast í n. Þá sýndi ríkisstj. alvöru í því að vilja lækka dýrtíðina. Það væri í samræmi við það, sem ég sagði hér í desember í vetur, þegar ég sagði hæstv. ríkisstj., að ekki væri hægt að fá dýrtíð og verðlag niður í landinu nema með því að leggja byrðina vegna þess á alla þegna þjóðfélagsins og m.a. á launastéttina, hvort sem hún er í þjónustu ríkis eða einstaklinga. Það var þá ekki hlustað á þau mál. Og ég sé nú, að því miður hefur ekki sú alvara legið á bak við hjá hæstv. ríkisstj., sem hún lýsti í sínum hjartnæmu ræðum um áramótin, þegar hún lýsti stefnuskrá sinni í þessum málum.



Herra forseti. Mér finnst, að hv. þm. Barð. gæti vel unnað stjórninni þess að bíða með að dæma um, hvað hún gerir eða gerir ekki, þangað til fyrir liggja gögn um það, hvað hún ætlar að gera.  Tveir hv. þm., sem talað hafa, hafa minnzt á það, að ég hafi talað um heimild. Ég viðurkenni, að það eru mismæli hjá mér. Það stendur, að Alþ. álykti að fela ríkisstj. o.s.frv. Ef þessi þáltill. verður samþ., verður það þannig orðað.

Heimild er það samt

. Þessar umr. sýnast ætta að snúast upp í umr. um dýrtíðarmál. En ég vil benda hv. þm. á, að það er ekki ólíklegt, að það líði ekki margir dagar, þangað til þeir fá tækifæri til að ræða dýrtíðarmálin frá öllum hliðum, án þess að taka dýrtíðarmálin til umr. í sambandi við þetta sérstaka mál. Það, sem ríkisstj. er hér að gera, er að leggja til að svo komnu máli, að Alþ. framlengi um 6 mánuði þau fríðindi, sem það á síðasta ári lét starfsmönnum ríkisins í té. Hvað þingið gerir í þessu efni, er vitanlega á þess valdi, en ekki ríkisstj. Hv. þm. hafa krafið ríkisstj. svars um það, hvað hún ætli að gera í dýrtíðarmálunum, vegna þess að þetta sé einn líður í þeim ráðstöfunum og kannske ekki sá minnsti. Ég leyfi mér að benda hv. þm. á, að ég hef lýst yfir því í hv. Ed. fyrir fáum dögum, að þessara till. ríkisstj. væri að vænta eftir nokkra daga, og ég vona, að svo megi verða. En þá kemur líka tækifæri fyrir hæstv. Alþ. að taka þessi mál í heild til umr. Ég get því ekki að svo komnu máli orðið við þessum tilmælum hv. þm.



Herra forseti. - Í þáltill., sem fyrir liggur á þskj. 389, er svo ráð fyrir gert, að borguð sé uppbót m.a. á skrifstofufé opinberra starfsmanna. Nú er það svo, að þannig var þetta eftir þál., sem samþ. var í sumar, og þannig hefur þetta oft verið framkvæmt. Það er nú svo, að verulegur hluti af þessu skrifstofufé gengur til þess að launa starfsmenn, sem eru í þjónustu hlutaðeigandi embættismanna. Mér er kunnugt um það, að hjá einum slíkum starfsmanni, sem greiðir verulegar fjárhæðir í laun af skrifstofufé, hafa starfsmenn ekki fengið tilsvarandi uppbót á laun sín. Ég vildi nú leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh., hvort hann liti ekki svo á, að um leið og samþ. yrðu þessar uppbætur á skrifstofuféð, sé til þess ætlazt, að þeir starfsmenn hlutaðeigandi embættismanna fái tilsvarandi uppbætur, sem laun sín taka af þessum lið. Það var eiginlega ekki annað, sem ég ætlaði mér að segja í sambandi við þessa þáltill. En ég get þó ekki varizt því að láta í ljós undrun mína á þeim umr., sem fram hafa farið hér, og því, sem fram hefur komið hjá hv. þm. Barð. og hv. þm. V.-Húnv. Mér þykir undarlegt, að aths. þeirra skuli koma fram einmitt nú og fyrst nú. Það er sem sé alkunnugt, að hv. fjvn. hefur í frv. sínu gert ráð fyrir, að verðlagsuppbót þessi yrði greidd til ársloka. Fjárl. eru nú búin að fara gegnum 2. umr. og þegar komin til 3. umr., og hvorugur þessara tveggja hv. þm. eða nokkur annar hv. þm. hefur hreyft aths. við það. Í raun og veru er ríkisstj. ekkert að gera annað hér en að fá staðfestingu á því, sem búið er að gera af fjvn. og enginn hv. þm. hefur gert aths. við í sambandi við fjárl. Mér sýnist því, að umr. um þetta mál heyri frekar undir umr. um fjárl. heldur en þessa þáltill. Að vísu má svo fara, að þessi þáltill. verði afgr. á undan fjárl., en það hefur horft svo hingað til, að þessi þáltill. yrði afgr. á eftir fjárl. Og í tilefni af ræðu hv. þm. Barð. get ég ekki varizt því að segja, að mér þykir það dálitið undarleg yfirlýsing, sem fram kom hjá honum, að hér hljóti að standa fyrir dyrum stórfelldar launadeilur nú á komandi vori. Það eru ekki sérstaklega miklar líkur fyrir því, að verkalýðsfélögin muni hefja þær deilur. Mér skilst því, að þetta sé yfirlýsing frá hv. þm. - e.t.v. flokki hans, ég veit það ekki - um það, að atvinnurekendur muni segja upp samningum í vor og hefja herferð til launalækkunar. Það er náttúrlega, ef svo er, gott og gagnlegt að fá þessa yfirlýsingu. Hún verður ugglaust til þess, að verkalýðsfélögin munu standa betur á verði og verða viðbúnari þeirri árás, sem boðuð er með svona góðum fyrirvara. En mér finnst samþ. þessarar þáltill. sjálfsagt mál. Það voru nær allir hv. þm. sammála um það í sumar, að launakjör embættismanna og opinberra starfsmanna væru þannig, að það yrði að gefa þeim einhverjar uppbætur. Það voru allir sammála um það þá, að það þyrfti að endurskoða launalögin og sú endurskoðun þyrfti að ganga í þá átt að veita þessum starfsmönnum kjarabætur. Þessi endurskoðun er enn ekki framkvæmd, og það eru ekki líkur til, að hún verði framkvæmd á næstu dögum. Og meðan svo er, er sjálfsagt og eðlilegt, að þessar bráðabirgðauppbætur standi. Þær verða fyrst eðlilega afnumdar, þegar búið er að endurskoða launal. og koma þeim í það horf, að opinberir starfsmenn geti lifað af þeim launum, sem þeim eru ætluð.



Herra forseti. - Ræður tveggja hv. þm., sem talað hafa um þessa þál.till., hafa gefið mér tilefni til þess að láta hæstv. ríkisstj. vita, að þessir tveir hv. þm. mæla a. m. k. ekki fyrir hönd alls Alþ. Ég get tekið undir með hv. síðasta ræðumanni (SigfS) um það, að mér finnst sjálfsagt og eðlilegt, að slík till., sem hér liggur fyrir, nái fram að ganga. Og það hefur verið reiknað með því af fulltrúum hér á Alþ., sem fjallað hafa um fjárlagafrv., að þessi ákvæði yrðu samþ. fyrir þetta ár, og það er eðlilegt, þegar ríkisstj, hefur gefið yfirlýsingu um það, að hún muni, ef hún situr að völdum, þegar haustþingið kemur saman, leggja þá fyrir Alþ. frv. að nýjum launal. þegar þess má vænta, er næsta eðlilegt og sjálfsagt, að til þess tíma gildi þau ákvæði, sem allt Alþ. var sammála um nú fyrir skömmu að hrinda í framkvæmd um laun opinberra starfsmanna. Þar að auki finnst mér engin tákn eða stórmerki vera á lofti enn þá, er bendi í þá átt, að það ætti að byrja dýrtíðarráðstafanirnar með því að skera niður laun hjá launamönnum. Og þar er ég kominn að því atriði, sem ég vildi gera aths. við út af ræðu hv. þm. V.-Húnv. og ræðu hv. þm. Barð. Það er í raun og veru gömul kenning hér meðal fjölda manna, þegar rætt er um dýrtíðarmál, ef eigi að gera einhverjar dýrtíðarráðstafanir, þá verði þær að koma á bak allra þegna þjóðfélagsins. Það er eins og menn gangi út frá því, að öll bök þegna þjóðfélagsins séu jafnbreið og réttlátt sé að leggja á þau jafnar byrðar. Þeir orða þetta svo báðir þessir hv. þm., að það þurfi allir að taka á sín bök einhverjar byrðar, einhvern þunga, ef gera eigi skynsamlegar dýrtíðarráðstafanir. Eins og sakir standa nú, verð ég að mótmæla því, að til þess sé nokkur ástæða. Mér virðist engin ástæða til þess, að þær stéttir þjóðfélagsins, sem alltaf búa við skarðan hlut, alltaf eiga örðugast uppdráttar, sem eru yfirleitt launastéttirnar, þurfi að taka á sig byrðar, þó að vegna dýrtíðarráðstafana verði að leggja byrðar á bök einhverra landsmanna. Það góðæri, sem ríkt hefur hér á landi á undanförnum árum, hefur skapað meiri hagnað og meiri auð hjá sumum stéttum þjóðfélagsins heldur en nokkurn tíma fyrr hefur þekkzt í sögu landsins. Og það verður áreiðanlega að líta á það, þegar gerðar verða dýrtíðarráðstafanir, hvort ekki séu til bök í þjóðfélaginu, sem þola þessar byrðar svo fullnægjandi sé, þó að ekki þurfi að leggja þær á öll bök þjóðfélagsþegnanna. Það munu ekki allir vera á einu máli um það hér á Alþ., að leggja þurfi byrðar vegna dýrtíðarráðstafana á bök þeirra, sem minnst burðarmagnið hafa, heldur hinna, sem mestar byrðar geta borið. Hv. þm. Barð. minntist á það, að það mundu standa fyrir dyrum deilur milli atvinnurekenda og verkamanna á þessu ári. Ég vil taka undir með hv. 8. þm. Reykv. (SigfS), að mér er ekki kunnugt um það, að þær deilur standi til af hálfu verkamanna yfirleitt. Ég veit ekki betur en fjölmennasta stéttarfélagið hér á landi, sem er hér í Rvík, Dagsbrún, hafi ekki sagt upp samningum sínum, og ég veit ekki til þess, að atvinnurekendur hafi heldur sagt þeim upp. Vera má að vísu, að á öllum tímum árs komi til einhverra átaka. Slíkt er ekki óeðlilegt. En ég hafði ekki búizt við því, að það mundi verða gerð nein allsherjarherferð á hendur launastéttunum nú á miðju þessu ári. Ég vil svo verða við tilmælum hæstv. forseta um að stytta mál mitt. En mér þótti rétt að undirstrika þessi orð að gefnu tilefni af því, sem fram hefur komið í ræðum hv. þm. Ég sé svo ekki ástæðu til, þó að nokkurt tilefni væri til, að ræða um það, sem var aðalkjarni ræðu hv. þm. V.-Húnv., ummæli manna um uppbótagreiðslur til bænda og búaliðs af opinberum sjóðum. Það getur verið, að síðar hér á Alþ. gefist tilefni til þess, en ég vil ekki draga það inn í þessar umr. á þessu stigi málsins.



Herra forseti. - Ég álit, að þessi þáltill., sem hæstv. ríkisstj. hefur hér lagt fyrir hæstv. Alþ., sé svo sjálfsögð, þó að hún hefði aldrei verið lögð fyrir, þá hefði verið farið eftir þeirri stefnu, sem ákvæði hennar eru um. Því að í fjárl., sem bráðum verður gengið frá, er gengið út frá þessari heimild til þess að greiða þessa grunnkaupshækkun, sem þarna felst i. Ég veit ekki betur en öll hv. fjvn. sé samþykk því að halda þeirri grunnkaupshækkun áfram, sem ríkisstj. hér gerir ráð fyrir og greidd hefur verið. Og fé er ætlað til þess á fjárl. að framkvæma það, sem þáltill. felur í sér. Þál., er þessi till. er samþ., verður enn frekari staðfesting á því, hvað þingið telur sjálfsagt að greiða í uppbætur, sem þarna er farið fram á. Það er hins vegar mjög eftirtektarvert, að einn hv. þm. skuli finna ástæðu til þess við þessar umr. að fara að koma með hótanir til þjóðarinnar um, að nokkrir stórgróðamenn ætti að hefja herferð á þessu ári til þess að reyna að ræna verkalýðsstéttina þeim fríðindum, sem hún hefur aflað sér. Gott væri að vita, hvort hv. þm. Barð. talaði hér í nafni Sjálfstfl. um það, að atvinnurekendur muni láta koma til stórfelldra átaka til þess að lækka grunnkaup verkamanna eða hvort það er einhver einkablessun, sem hann ætlar að leiða yfir Barðstrendinga í samræmi við loforð, sem hann gaf þeim fyrir kosningarnar um að liðka til fyrir þeim á ýmsan hátt. Það væri fróðlegt að vita, hvort hann talar hér sem atvinnurekandi og lætur í ljós hug þann, sem nokkrir stórgróðamenn bera til verkalýðs þessa lands, eða hvort hann talar hér í nafni flokks síns. Hann hefur misskilið hæstv. ríkisstjórn hrapallega, ef hann hefur skilið ræðu hæstv. ráðh. um áramótin á þann veg, um samfylkingu þjóðarinnar, að það beri að rýra lífskjör fátækustu mannanna í landinu, til þess að stórgróðamenn geti safnað sem mestum auði. Mér virðist þessi ummæli, sem hv. þm. Barð. hafði í ræðu sinni um þetta atriði, vera stríðsyfirlýsing hjá þeim mönnum, sem með alls konar móti hafa sölsað undir sig of fjár síðustu ár og nú ætla að nota það, ef þeir halda, að atvinnuleysi og neyð gefi þeim tækifæri til þess, til að rýra kost þess hluta þjóðarinnar, sem við þrengstan kost á að búa, en hefur skapað stórgróðamönnunum þennan auð, sem þeir nú búa við. Yfirlýsingar eins og þær, sem hér komu fram áðan frá hv. þm. Barð., líta út eins og nokkurs konar stríðsyfirlýsingar einræðisherranna í atvinnulífi okkar. Og ef vilji fleiri hv. þm. en þessa eina er á bak við þessar yfirlýsingar, þá væri gott að vita, við hverju má búst af hendi þeirra manna. Því að ég þykist vita, ef þeir ætla að „praktísera“ það, sem þeir skilja við sameiningu þjóðarinnar, á þann hátt að neyta aðstöðu sinnar til þess að herja á vinnandi stéttirnar í landinu, þá verði tekið á móti. Og þá skal verða tekið á móti, ef þessir stórgróðamenn ætla að fara að setja hnífinn á hálsinn á alþýðunni með því að stöðva atvinnufyrirtækin til þess að kúga fram sér til handa enn meiri gróða en þeir hafa haft þrjú undanfarin ár, og sýnist mönnum hann þó hafa verið nægilega mikill. Ef á að fara að vekja umr. um þessi mál hér í þinginu, þá kemur vafalaust þar til með að kastast í kekki, og er bezt fyrir menn, sem koma fram með þess háttar stríðsyfirlýsingar, að spara sér þau orð, að þjóðin þurfi að standa saman um það, sem gera þurfi.



Mér skildist helzt á hæstv. fjmrh., að hann teldi undarlegt, ef minnzt væri á dýrtíðarmálin í sambandi við þessa till. Hann spurði, hvort þetta ætti að snúast upp í umr. um dýrtíðarmálin, eins og það sé þeim óviðkomandi, hvort ríkið á að greiða nokkrar millj. kr. í aukauppbót til opinberra starfsmanna eða önnur fyrirtæki þurfa að gera slíkt hið sama eða eigi. Ég veit ekki, hvaða „kínalífselixír“ það er, sem hæstv. stj. gengur með til lækningar í dýrtíðarmálunum. Það er að sjálfsögðu gott, ef hægt er að lækna dýrtíðarmeinin, án þess að nokkur maður þurfi að sjá af einum eyri af tekjum sínum í sambandi við það, fyrir það fyrsta til næstu áramóta og sennilega eitthvað lengur. Hæstv. ráðh. lýsti yfir því, að hann hefði skýrt frá því í Ed. fyrir nokkrum dögum, að innan skamms tíma mundi stj. leggja fram till. sínar um dýrtíðarmálin. En þá vil ég spyrja: Hvað liggur þessu máli á nú meira en dýrtíðarráðstöfunum? Í dag var verið að afgreiða frá þinginu l. um þingfrestun, og eftir þeirri afgr. virðist mér útlit fyrir, að þessu aukaþingi sé ætlað að sitja eitthvað lengur. Mér virðist vaka fyrir hæstv. stj. að fá einhverja lausn á dýrtíðarmálunum, áður en þessu aukaþingi verður slitið. Ég vil spyrja hæstv. ráðh.: Liggur þessu máli nokkuð meira á en væntanlegum dýrtíðartill. stj.? Til er heimild til að greiða þessa uppbót fram til júníloka, svo að tíminn er nægur. Það er 41/2 mánuður þar til sú till., sem hér liggur fyrir, kæmi til framkvæmda. Mér virðist því, að allt gæti gengið sinn eðlilega gang í þessu máli, þó að hæstv. stj. léti þetta bíða, þar til dýrtíðartill. hennar koma. Annars varð ég fyrir nokkrum vonbrigðum, að hæstv. fjmrh. skyldi ekki svara fyrirspurn minni um það, hvort stj. væri reiðubúin til að tryggja öðrum stéttum þjóðfélagsins, að þær héldu óbreyttum þeim tekjum, sem þær nú hafa, til næstu áramóta eins og hér er lagt til að tryggja einni fjölmennustu stétt í þjóðfélaginu, fastlaunamönnum. Ég tel æskilegt, að hæstv. ráðh. segi eitthvað um álit sitt á því máli, eða er það svo, að stj. telji ekki jafnnauðsynlegt að tryggja, að aðrir menn í þjóðfélaginu, sem ef til vill eru alls ekki betur settir, haldi einnig óbreyttum tekjum sínum til næstu áramóta? Ég vil spyrja og óska mjög eftir að fá svör við því við þessa umr.: Ætlar hæstv. stj. að bera fram till. um að greiða uppbót á útfluttar landbúnaðarafurðir á sama hátt og ákveðið var á síðasta ári, svo að þeir, sem vinna að framleiðslu á landbúnaðarafurðum og þurfa alveg eins og launamenn að halda á sínum tekjum, fái nokkurn veginn svipaðar tekjur og aðrir, hlutfallslega, til næstu áramóta? Hefur hæstv. stj. hugsað sér að gera þetta? Mér virtist vera nokkurt samræmi í því, ef hún hugsaði sér að gera það, en ef hún hugsar sér ekki að gera það sjálf, mundi hún þá líta með velþóknun á slíka till., ef þm. gerðust til að bera hana fram? Mér þætti mjög æskilegt að heyra eitthvað frá hæstv. ráðh. um þetta atriði. Hv. 8. þm. Reykv. sagði hér nokkur orð. Hann taldi þetta svo sjálfsagt mál, að varla þyrfti að ræða till. Ég vil spyrja hann: Álítur hann þá ekki sjálfsagt mál að tryggja um leið, að aðrar stéttir haldi tekjum sínum óbreyttum til næstu áramóta, eins og t.d. verkamannastéttin, eða telur hann það alveg tryggt, þó að engar sérstakar ráðstafanir verði gerðar? Hvað segir hann um það? Vill hann ekki með atkv. sínu stuðla að því, að bændur landsins fái sams konar uppbót á framleiðslu sína og þeim var ákveðin síðasta ár, eða er það svo, að þessi hv. þm. telji það eitt nægja að tryggja fastlaunamönnum óbreyttar tekjur, hvað sem öðrum líður? Telur hann þá þeim mun lakar setta en verkamenn, að þeir þurfi fremur þessarar tryggingar með? Vill hann líka vinna að því að tryggja öðrum sæmilega afkomu? Og þá væri æskilegt, að hann gerði grein fyrir, hvernig hann ætlar að gera það. Hefur hann vissu fyrir, að verkamenn hafi jafnmikla vinnu á þessu ári og á árinu, sem leið, og þar af leiðandi jafnmiklar tekjur? Er hann víss um þetta, eða vill hann gera sérstakar ráðstafanir til að tryggja, að nokkurs samræmis gæti í þessum hlutum? Hv. 8. þm. Reykv. segir enn fremur, að fjvn. geri ráð fyrir, að þessi aukauppbót yrði greidd og hvorki ég né aðrir hafi hreyft andmælum. Þar til er því að svara, að fjvn. hefur fyrst við 3. umr. borið fram brtt. um þetta, og eins og hv. þm. veit, er 3. umr. fjárl. ekki lokið enn. Það hefur ekkert verið sagt um hana út af fyrir sig, og þaðan af síður er búið að greiða atkv. um hana, svo að enn er engu búið að slá föstu um till. fjvn. Það ætla ég, að hann viti, engu síður en ég. Hv. 4. þm. Reykv. sagði hér nokkur orð. Hann vill draga í efa, að allir menn í landinu hafi jafnbreið bök til að bera byrðarnar, þegar til komi að gera ráðstafanir í sambandi við dýrtíðina. Ég er honum sammála um það. En álítur hv. 4. þm. Reykv., að verkamannastéttin, þ.e.a.s. þeir, sem hafa ekki fasta atvinnu, muni hafa þeim mun breiðari bök en fastlaunamennirnir, að engin sérstök þörf sé á að tryggja þessum verkamönnum óbreyttar tekjur, en nauðsynlega þurfi að gera sérstakar ráðstafanir til, að fastlaunamenn haldi tekjum sínum óskertum? Það væri æskilegt að heyra álit hv. þm. nokkru skýrar, hvort hann telur, að fastlaunamennirnir séu þeim mun verr settir, að mest liggi á að tryggja þeim sín laun óskert, en verkamenn, sem hafa ekki fasta atvinnu, hafi þeim mun breiðari bök, að þeir megi fremur bíða. Ég vil að síðustu ítreka þær óskir minar til hæstv. fjmrh., að hann skýri þinginu frá því, hvort stj. hefur hugsað sér að koma fram með till. um að tryggja öðrum stéttum, svo sem bændastéttinni, jafnmiklar tekjur á þessu ári og síðast liðnu ári, eins og hér á að gera við fastlaunamenn, og láti eitt yfir alla ganga í þessu efni. hað hefur þegar verið gerð grein fyrir því, að till., sem flutt var á sumarþinginu um uppbót á landbúnaðarafurðir, var beinlinis bundin við ákvörðun þingsins um að greiða þessa aukauppbót til fastlaunamanna, svo að það er alimikið samband þar á milli.



Herra forseti. - Hv. þm. V.-Húnv. hefur borið fram allmargar spurningar til mín, en ég verð að segja, að mér finnst ekki beint sanngjarnt af honum að bera fram svo margar fyrirspurnir sem hann hefur gert að mér óvörum. Ég vænti því, að hann telji ekki ótilhlýðilegt, þó að ég taki mér nokkurn frest til að svara því, sem um er spurt.



Ég get ekki sagt, að það kæmi mér að óvörum, að hæstv. stj. flutti þessa till. Ég hafði búizt við, að hún mundi koma fram. Ég hélt, að mestur hluti þingheims gerði ráð fyrir slíku, og get ég því alls ekki ámælt henni á nokkurn hátt fyrir það. Mér hefur fundizt liggja í loftinu, að þingið mundi fara inn á þá braut að framlengja grunnlaunauppbótina til opinberra starfsmanna, eins og ástatt er í landinu um kaupgreiðslur. Þessi þáltill., sem hér er verið að endurnýja, var samþ. á sumarþinginu vegna þeirrar grunnlaunahækkunar, sem þá hafði átt sér stað til þess að samræma kjör opinberra starfsmanna við kjör annarra launastétta. Nú hefur engin breyt. orðið á grunnlaunum annarra og ekki útlit fyrir, að það verði. Þess vegna hef ég gengið út frá, að þessi þál. yrði framlengd eins og hæstv. stj. gerir nú ráð fyrir. Hitt er annað mál, að launagreiðslur ríkisins eru í miklu ósamræmi, eins og verið hefur lengi, og þó að mörgum hafi leikið hugur á að færa þau til samræmis og lagfæringar, þá hefur bar ekki enn orðið úr framkvæmdum. Ég er því mjög ánægður að heyra yfirlýsingu hæstv. fjmrh. um það, að hann muni hefja undirbúning nýrra launalaga og láta endurskoða allt launakerfi ríkisins. Ég veit, að þar gætir mikils ósamræmis, og má jafnvel gera ráð fyrir, að ýmsir einstakir starfsmannahópar hjá ríkinu hafi jafnvel fengið óeðlilega hækkun í sambandi við þá bráðabirgðabreyt., sem gerð hefur verið. En þó að svo kunni að vera, þá finnst mér það ekki geta verið ástæða til, að ríkið skerist úr leik um að greiða uppbætur hliðstætt því, sem aðrir atvinnurekendur gera. Engar launabreyt. hafa verið gerðar, síðan þetta kom fram, og ekki sjáanlegt, að slíkar breyt. eigi sér stað á næstunni, a.m.k. hefur engin rödd komið í þá átt, hvorki frá verkamönnum né atvinnurekendum, þegar undan eru skildar þær umr., sem fram hafa farið um vandkvæði frystihúsanna. Mér finnst, að við umr. um þetta mál verði menn að muna, að hér er verið að ræða um ákvarðanir um laun þeirra, sem eru í þjónustu ríkisins. Hitt er svo náskylt, sem hv. þm. V.-Húnv. hefur lagt áherzlu á, að Alþ. líti á og gefi því gaum, hvort samræmi er milli þeirra tekna, sem það vill greiða starfsmönnum sínum, og þeirra tekna, sem framleiðslustéttirnar hafa. Eins og hann benti á, voru á síðasta sumri gerðar um það sérstakar ráðstafanir, og mig undrar stórlega það ósamræmi, sem fram hefur komið af hálfu þeirra, sem láta sér annt um afkomu launastéttanna, þau ummæli, sem hafa fallið í sambandi við þær uppbætur, sem Alþ. hefur ákveðið á afurðir þeirrar framleiðslustéttar, sem hefur orðið fyrir því óláni, að verðlagið væri ekki í samræmi við launin, þ.e.a.s. það, sem til útlanda er flutt. Mér finnst sérstök ástæða til að benda mönnum á, að þetta málefni, afkoma framleiðslustéttanna, hefur ekki enn þá verið tekið fyrir, en með því að afgreiða þetta mál á þessa lund, gangast menn undir nokkra skyldu um það, sem á eftir hlýtur að fara í skyldum málum. Þetta fannst mér ég sjá ástæðu til að taka fram í sambandi við þær umr., sem hér hafa orðið.



Ég skal vera stuttorður. Ég vil aðeins segja hæstv. ráðh. það, að ég hefði talið það heppilegast, að þetta mál hefði beðið, þangað til hægt hefði verið að ræða það í sambandi við þau stóru mál, þegar þau koma. Það er mikill munur bæði fyrir okkur þm. og fyrir þjóðina að sjá svona till. koma fram frá þm. eða sjá hana koma frá ríkisstj., sem sérstaklega hefur boðað með sérstökum boðskap, að hún ætli að gera herferð móti dýrtíðinni. Ég vil svo ekki brella meir hæstv. ráðh., en ég vil segja nokkur orð við hv., 3. þm. Reykv. Þetta er engin yfirlýsing um tilraun til launalækkunar, nema síður sé, og get ég þá um leið svarað hv. 2. þm. Reykv. Eru þessir menn algerlega blindir fyrir ástandinu eins og það er? Er þeim ekki kunnugt um það, að t.d. frystihúsin hafa orðið að stöðvast, af því að ekki er hægt að reka þau vegna kaupgjaldsins? Er þeim alveg ókunnugt um, að verkalýðurinn, sem þeir eru að bera svo mikla umhyggju fyrir, hefur sums staðar orðið að lána þessum frystihúsum 10% af launum sínum til þess að brjóta ekki samningana? Er þeim óljóst um þessi atriði, sem eru að ske? Það er ekki nein herferð gegn þessum mönnum, að svona er komið. Frystihúsin hafa verið að stöðvast, og þessir samningar hafa verið gerðir bak við tjöldin. Verkamenn urðu að lána 10% af vinnulaunum sínum með þeim skilyrðum að fá. það ekki endurgreitt, ef frystihúsin gætu ekki borið sig. Ég skil ekki, hvernig þeir geta lokað augunum fyrir öðru eins og þessu, þó að þeir þykist vera að berjast fyrir verkalýðinn í landinu. Er þeim líka óljóst um, að smærri skip:n, sem hafa flutt út fisk, hafa orðið landinu til stórtjóns, af því að sjómenn og verkamenn börðust fyrir grunnkaupshækkun, sem kom 1. júlí? Er þeim alveg ókunnugt um þessi mál? Það dugði ekki einu sinni, að þáverandi ríkisstj. afnæmi tollana, sem búið var að leggja á þessa vöru. Það var ekki nægilegt, til að hægt væri að halda þessum atvinnuvegi áfram. Hér er ekki um neitt stríð að ræða, heldur aðeins verið að skýra frá því, sem er nú að gerast fyrir allra augum. Ég tala hér ekki fyrir munn neins flokks, heldur fyrir munn skynseminnar, því að það þýðir ekki að loka augunum fyrir því, sem er að gerast. - Ég er svo ekki að hafa á móti því, að byrðarnar séu lagðar á breiðu bökin, en ef þessir hv. þm. halda, að þessi mál verði löguð, án þess að byrðarnar séu að einhverju leyti lagðar á herðar allra landsmanna, þá er það misskilningur.



Ég kvaddi mér hljóðs sérstaklega út af því, að mér skildist það felast í orðum hv. 2. þm. Reykv., að Sjálfstfl. væri sérstaklega flokkur atvinnurekenda eða jafnvel stóratvinnurekenda, og hann gerði fyrirspurn um það, hvort hv. þm. Barð. hefði verið í ræðu sinni að lýsa stefnu flokksins í þessum málum. Nú er það hvort tveggja, eins og hv. þm. Barð. tók fram í ræðu sinni, að hann var ekki að lýsa yfir neinni stefnu, hvorki sinni né neins flokks, en hann gerði aðeins grein fyrir, hverju hann byggist við út frá sinni persónulegu þekkingu á ástandinu, eins og það væri í landinu. En hitt liggur í hlutarins eðli, að það hefur á engan hátt komið til mála, að Sjálfstfl. taki upp neina herferð á hendur launastéttunum eða verkalýðnum í landinu. Og sá flokkur er jafnt flokkur atvinnurekenda sem launþega og verkalýðs, - það er alkunnugt -, og ber fyrir brjósti hagsmuni þeirra.

Var formaður flokksins að bera verkalýðinn fyrir brjósti, þegar hann talaði um grunnkaupslækkanir í útvarpið hér á dögunum?

Það voru sömuleiðis hugleiðingar út af ástandinu, eins og það er, og búast má við, að það sé í aðsigi, áður en langir tímar líða. Hv. 2. þm. Reykv. lét svo um mælt, að flutningur þessa máls væri í raun og veru óþarfur, vegna þess að fjvn. hefði þegar samþykkt, að þessar uppbætur skyldu greiddar. En sama hv. þm. hefur láðst að lesa framhaldsnál. fjvn. á þskj. 390, þar sem segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Eftir ósk ríkisstj. hefur n. tekið upp í 19. gr. 1750000 kr. hækkun á fjárveitingu til greiðslu grunnlaunauppbótar og verðlagsuppbótar á hana til embættis- og starfsmanna ríkisins á síðari hluta ársins, og hefur ríkisstj. tjáð n., að hún muni leita samþykkis Alþ. um framlengingu fyrir allt árið á heimild þál. frá 28. ágúst 1942, sem þessi upphæð er greidd eftir.“ Það, að n. tók upp þessa fjárveitingu í till. sínar, var beinlínis því skilyrði bundið, að ríkisstj. legði fram þessa þáltill., og hún varð þess vegna að gera það, áður en fjárl. fengju endanlega afgreiðslu. Og þetta hefur hv. þm. V.-Húnv. einnig yfirsézt, þegar hann spyr svo: „Hvað liggur þessu máli á nú meira en dýrtíðarmálunum? Hæstv. ríkisstj. veit, að Alþ. er að ganga frá fjárl., og hún vill, að fyrir fyrirsjáanlegum greiðslum sé gert ráð í útgjaldabálki fjárl. eða þeim greiðslum, sem búast má við, að hún verði að inna af hendi. Og hún beitti sér þess vegna fyrir því, að hv. fjvn. tæki upp þennan lið. Hv. fjvn. setur svo þetta að skilyrði, sem ríkisstj. er nú að fullnægja með flutningi þessa frv. Þess vegna lít ég svo á, að ríkisstj. sé hér ekkert annað að gera en að skila þessu máli í hendur Alþ. Alþ. hefur gert ákvarðandi samþ. um þetta mál með samþ. þál. á síðasta sumri, og það er sjálfsagt og eðlilegt að fá það fram hjá Alþ., hvort það ætlast til, að þeim greiðslum sé haldið áfram. Það má segja, að það hefði verið eðlilegra að hafa þessa þáltill. í beinu heimildarformi heldur en eins og hún er orðuð, að ríkisstj. skuli greiða þessa upphæð, og þannig halda við því formi, sem Alþ. hafði á þessu máli á s.l. sumri. En það skiptir þó ekki ákaflega miklu máli, enda er á valdi þingsins að koma þáltill. í það form, því að það liggur ekki fyrir að afgreiða þessa þáltill. á þessum fundi, hún er nú hér til fyrri umr., og hún á eftir að ganga til n. og fær að sjálfsögðu sína þinglegu meðferð. Ég persónulega tel eðlilegt, eins og komið er a.m.k., að þessi till. kæmi fram. Ég skal aðeins geta þess, að þó að ekki væri gert ráð fyrir þessum útgjöldum í fjárlagafrv. fyrrv. ríkisstj., þá var viðhorfið allt annað þá, þegar það frv. var lagt fram á síðasta hausti. Það var gert ráð fyrir því þá, að það Alþ., sem þá átti að koma saman, léti það verða sitt fyrsta verk að taka dýrtíðarmálin til athugunar og gera ráðstafanir í sambandi við þau, og þá hefði átt að athuga þetta mál í sambandi við þær ráðstafanir. En nú hefur þetta dregizt svo lengi sem orðið er, og verður ekki séð enn, hvernig fram úr því máli verður ráðið. Og þá tel ég sjálfsagt, að mál þetta, sem hér liggur fyrir, fái þá meðferð, sem hæstv. ríkisstj. hefur nú haft á því.



Mér finnst gæta nokkurs misskilnings hjá hv. 3. þm. Reykv., sem síðast talaði, og öðrum, sem látið hafa í ljós álit sitt um það, að þetta mál þurfi að ljúkast, áður en fjárl. eru afgreidd. Ég get alls ekki litið svo á.

Ég sagði ekkert um, að málið ætti að ljúkast. Ég sagði, að ríkisstj. hefði borið að leggja fram þessa till., áður en fjárl. væru afgreidd

. Ég býst við, ef þessi þáltill. verður samþykkt, hvort sem hún verður samþ. óbreytt eða henni verður breytt að einhverju leyti, ef á annað borð verður samþ. að greiða einhverjar uppbætur á þennan hátt, að þá verði það gert, hvað sem líður fjárlagaákvæðum. Og vitanlega væri leikur að haga fjárlagaafgreiðslunni þannig, að setja inn einhverja upphæð, sem ríkisstj. heimilaðist að nota í þessu skyni, að því tilskildu, að Alþ. semdi l. eða samþykkti ályktun um slíkar uppbótargreiðslur. Enda virðist mér hv. 3. þm. Reykv. nú líta svo á, að ekki þurfi að ljúka afgreiðslu þessarar þáltill., áður en afgreiðslu fjárl. er lokið. Hæstv. fjmrh. kvaðst ekki telja sanngjarnt að ætlast til svars við fyrirspurn þeirri, sem ég bar fram, nú strax, og vildi taka frest til þess. Ég hef ekkert við það að athuga. En ég vil skjóta því til hæstv. ráðh., hvort hann vill ekki fallast á það, að þessari umr. verði frestað um sinn, meðan hæstv. ríkisstj. athugar málið betur. Og ég vildi mælast til þess, svo að svör frá hæstv. ríkisstj. gætu borizt, áður en fyrri umr. er lokið um málið. Því að þingið mun að sjálfsögðu halda áfram starfi, og liggur málinu þar af leiðandi ekkert sérstaklega á.



Í sambandi við ræðu hv. þm. V.-Húnv. vil ég taka það fram, að ríkisstj. vill alls ekki nú taka þessa þáltill. til sín til athugunar. En mér skilst, að þar sem tvær umr. eiga að vera um málið, komi milli umr. nægur frestur fyrir þá, sem vilja athuga málið nánar.



Mér skilst, að í raun og veru hafi fjvn. tekið afstöðu til þáltill. þessarar með því að taka fjárveitingu upp í brtt. sínar samkv. þáltill., áður en hún kom hér til umr. Fellt að vísa till. til fjvn. með 16:10 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: PHerm, SB, SÞ, SkG, SvbH, GG, GJ, IngJ, JakM, JörB. nei: SigfS, SG, SEH, SK, STh, StJSt, StgrA, ÁkJ, ÁÁ, BrB, EOl, FJ, GSv, GÍG, KA, HG. PG, EystJ, HelgJ greiddu ekki atkv. 23 þm. (ÓTh, PÞ, PM, PO, ÞÞ, ÞG, BG, BSt, BÁ, BBen, EE, EmJ, GÞ, GTh, HermJ, IngP, JJós, JPálm, JS, JJ, LJóh, LJós, MJ) fjarstaddir. 3 þm. gerðu svofellda grein fyrir atkv. sínu:



Ég lít svo á, að ástæðulaust sé að vísa þessu máli aftur til fjvn., þar sem fjvn. er búin að taka afstöðu til málsins með þeirri till., sem er í brtt. hennar, og segi því nei.



Ég vísa til greinargerðar hv. þm. Ak. og segi nei.



Ég verð að vekja athygli á því, að það er ákaflega hæpin staðhæfing að segja, að fjvn. hafi tekið afstöðu til þessarar þáltill. Fjvn. hefur einmitt alveg ákveðinn fyrirvara um flutning till. um þessa fjárveitingu og veltir henni algerlega yfir á ábyrgð ríkisstj. Sjálf hefur fjvn. enga ábyrgð viljað taka á henni, en ég tel alveg rétt, að fjvn. fái tækifæri til að lýsa afstöðu sinni til þessarar þáltill. og segi því já.