Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Menntmn. hefur haft þetta frv. alllengi til meðferðar og rætt það á mörgum fundum. Eins og fram kemur í grg. með frv., skipaði hæstv. menntmrh. vorið 1965 nefnd til þess að gera till. um framtíðarskipan prestakalla, og var síðan frv. um skipun prestakalla og prófastsdæma lagt fyrir Alþ. 1966, en varð ekki útrætt. Frv., sem í meginatriðum er byggt á till. prestakallanefndar, liggur nú fyrir í nokkuð breyttri mynd frá því, sem það var 1966, en þær breytingar hafa verið gerðar við meðferð málsins í rn. og eftir athugun þess hjá prestastefnu, kirkjuráði og á kirkjuþingi. Þær breyt., sem orðið hafa á frv. síðan 1966, eru raktar í grg. þess. Með þessu frv. er að því stefnt að samræma skipulag þjóðkirkjunnar því þjóðfélagsástandi, sem við búum við í dag. Meginbreyt. frá núgildandi l., sem í frv. felast, eru annars vegar fækkun prófastsdæma og prestakalla og hins vegar stofnun kristnisjóðs. Prófastsdæmin eru nú 21 að tölu. Þegar gerðar voru allmiklar breytingar á prestakallaskipuninni árið 1952, voru hins vegar ekki gerðar breytingar á skipan prófastsdæma. Með þessu frv. er hins vegar lagt til, að prófastsdæmunum verði fækkað í 15, og í aths. með frv. er frá því greint, hver þau prófastsdæmi eru, sem yrðu þá sameinuð öðrum. Við 1. umr. málsins hér í þessari hv. þd. var því beint til n., að hún athugaði, hvort ekki væri ástæða til þess að skilgreina nánar mörk Reykjavíkurprófastsdæmis, sem m.a. nær inn í önnur lögsagnarumdæmi, nær yfir Kópavog og Seltjarnarnes, svo að dæmi séu tekin. Ástæðan til þess, að ekki eru talin upp prestaköll og sóknir í Reykjavíkurprófastsdæmi, er sú, að mér er tjáð, að samkvæmt núgildandi l., - og enda gert ráð fyrir því í þessu frv., að sú skipan haldist áfram, - þá er fjöldi prestakalla í því prófastsdæmi breytilegur miðað við fólksfjölda og aðrar aðstæður, og þarf ekki til þess löggjöf hverju sinni að fjölga prestaköllum. Það væri því, má segja, tjaldað til einnar nætur að telja upp prestaköll í prófastsdæminu, þar sem á því geta orðið breytingar með skömmu millibili, og ég vil aðeins minna á það, að það mun vera til heimild, sem enn hefur þó ekki verið notuð, til að stofna, að ég held, tvö ný prestaköll í Reykjavík. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um prófastsdæmin, en snúa mér þá að prestaköllunum. Þau eru nú utan Reykjavíkur 109 að tölu, en með frv. er lagt til, að þeim verði fækkað um 17, eða í 92. Af þessum 17 prestaköllum eru nú 14 prestslaus og er þá gegnt af nágrannaprestum, en í þremur þeirra situr prestur í embætti. Ber þar fyrst að telja Þingvelli, sem ég mun síðar víkja að. Í öðru lagi er það Tjörn á Vatnsnesi, sem samkv. frv. yrði sameinuð Breiðabólstað í Vesturhópi, en eins og nú er, þá gegnir presturinn á Tjörn jafnframt Breiðabólstað. Þriðja prestakallið er svo Hvammur í Laxárdal. Þess ber að geta, að þessar breytingar, sem varða þá þessi þrjú prestaköll, koma ekki til framkvæmda, meðan þeir prestar, sem þjóna nú þessum prestaköllum, gegna embætti. Það er líka rétt að vekja athygli á því ákvæði 15. gr. frv., sem segir, að prestar, sem nú þjóna þeim prestaköllum, sem lögð eru niður, missi ekki tekjur af þeim sökum, og er þá átt við þá presta, sem nú gegna nágrannaprestaköllum auk sinna eigin. Í 6.–9. gr. frv. eru heimildir biskupi til handa að ráða prestvígða menn til ýmissa starfa, sem nánar eru þar tilgreind. Ég skal þá víkja nokkrum orðum að ákvæðum frv. um kristnisjóð. Samkv. frv. skulu til kristnisjóðs renna þeir sjóðir, sem fyrir eru. Annars vegar er það kirkjujarðasjóður, sem myndazt hefur við sölu kirkjujarða, en í frv. er ákveðið, að andvirði annarra en prestssetursjarða, sem seldar verði eftir gildistöku l., skuli renna í kristnisjóð. Hinn sjóðurinn er svo prestakallasjóður. Í prestakallasjóð hefur runnið það fé, sem sparast við það, að prestakall er prestslaust, svo að ekki kemur til greiðslu embættislauna eða hluta þeirra, og er þá samkvæmt núgildandi l. miðað við byrjunarlaun presta. Kirkjuráð ráðstafar prestakallasjóði samkv. núgildandi l. til þeirra verkefna, sem því eru þar falin. Aðaltekjur kristnisjóðs verða þá samkvæmt þessu árlegt framlag úr ríkissjóði, sem nemi hámarkslaunum presta í þeim prestaköllum, sem lögð verða niður, og laun, sem sparast á hverjum tíma, þegar prestakall er prestslaust, svo að ekki kemur til greiðslu embættislauna eða hluta þeirra, og er þá, eftir frv., miðað við hámarkslaun presta. Tekjuöflun sjóðsins er þannig í aðalatriðum í samræmi við það, sem gilt hefur um prestakallasjóð. En þegar niður eru lögð svo mörg prestaköll sem frv. gerir ráð fyrir, aukast að sjálfsögðu stórum tekjurnar, þegar frá líður, þ.e.a.s. þegar sú skipan, sem frv. gerir ráð fyrir, verður að fullu komin til framkvæmda. Um hlutverk kristnisjóðs er fjallað í 21. gr. frv. Ég sé ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um ákvæði 21. gr. Ég vil samt aðeins minnast á 6. tölulið gr., því að það bar nokkuð á góma í n., hvort ætlunin væri með þessu að styrkja stúdenta til náms við guðfræðideild háskólans, þar sem þeir eiga þegar sama rétt og aðrir stúdentar til lána og styrkja úr því almenna námslána- og styrkjakerfi stúdenta eða íslenzkra námsmanna, og nm. sýndist mörgum nokkuð hæpið, ef kristnisjóður ætti að hafa með höndum námsstyrkjafyrirgreiðslu að þessu leyti, sem 6. töluliður 21. gr. gæti gefið tilefni til að ætla. Ég vildi aðeins láta þessa getið, en n. hefur þó ekki flutt brtt. við þessa gr. frv. Eins og ég áður sagði, hefur n. rætt frv. á mörgum fundum. Ég býst við því, að öllum hv. þdm. sé það ljóst, að mörg ákvæði í þessu frv. eru mönnum viðkvæm a.m.k. og þá fyrst og fremst íbúum þeirra héraða, sem þau sérstaklega snerta, og á ég þá við prestaköllin, sem í ráði er að leggja niður. En það þýðir þó ekki annað en að horfast í augu við þróunina. Þáttur kirkjunnar í sögu okkar og menningu hefur verið svo ríkur, að nú á dögum, mér er óhætt að segja, þverrandi kirkju- og trúrækni, hafa menn kannske tilhneigingu til þess að líta öllu frekar á kirkjuna sem sögulega erfð en sem lifandi afl í þjóðfélaginu, sem á fyrst og fremst erindi til samtíðarinnar, hvað sem líður horfinni tíð. En ég held, að einmitt í ljósi þessa eigi maður að skoða þetta frv., sem stefnir að því, að um leið og lögð eru niður prestaköll, sem reynslan hefur sýnt, að prestar fást ekki til að þjóna, sé því fé, sem við það sparast, varið til þess að efla og styrkja kristilegt starf á ýmsum sviðum. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 307, þá fékk n. á fund til sín biskupinn yfir Íslandi og formann Prestafélags Íslands, og enn fremur bárust n. nokkur erindi, og skal ég nú gera grein fyrir þeim erindum. Það er þá fyrst að geta erindis frá biskupi frá 20. nóvember, sem ég skal lesa, með leyfi hæstv. forseta. Erindi biskups er svo hljóðandi: „Ég leyfi mér hér með að senda hv. menntmn. Ed. Alþ. nokkrar ályktanir varðandi frv. það til l. um skipun prestakalla og prófastsdæma og kristnisjóð, sem nú liggur fyrir þinginu. Þessar ályktanir eru frá prestastefnu þessa árs, frá kirkjuþingi 1968, og frá hinum almenna kirkjufundi í október þessa árs, en álit þessara stofnana má teljast álit þjóðkirkjunnar í heild, að svo miklu leyti sem hennar áliti í tilteknum málum verði til skila komið. Allar ályktanirnar eru á sömu lund og bera með sér, að um meginatriði þessa frv. er mjög víðtæk og einhuga samstaða meðal þeirra, sem láta málefni kirkjunnar til sín taka, bæði meðal presta og leikmanna. Ég vil vekja athygli á því, að ályktun prestastefnunnar á s.l. vori var samþ. einróma, enda höfðu engar raddir heyrzt á þeim vettvangi, er ekki töldu það höfuðnauðsyn fyrir kirkjuna að fá þetta mál afgreitt sem allra fyrst í þá stefnu, sem frv. markar. Sama máli gegnir um hinn almenna kirkjufund, sem haldinn var á Akureyri fyrir mánuði, en hann sóttu um 100 fulltrúar kirkjunnar, prestar, sóknarnefndarmenn og annað áhugafólk, sem vegna trúnaðarstarfa á vegum safnaða og kirkjulegra félagssamtaka hefur atkvæðisrétt á þessum fundum. Þess vil ég leyfa mér að geta sérstaklega, að megindrögin að þeim hluta fyrirliggjandi frv., sem fjallar um kristnisjóð, tekjur hans og verksvið, voru samþykkt á kirkjuþingi 1964, en skeytt við frv. um skipun prestakalla, þegar það var lagt fyrir Alþ. 1966. Þessi þáttur umrædds máls hefur því verið til umræðu í 5 ár. Gerðir kirkjuþings eru sendar öllum prestum og öllum sóknarnefndum, og allir hafa átt þess kost að kynna sér frv. frá 1966. Ég get fullyrt það, að hvergi hefur komið fram gagnrýni frá kirkjulegum aðilum á hugmyndinni um kristnisjóð. Þvert á móti hafa allar raddir farið í eina átt um að styðja það atriði og óska þess, að því mætti framgengt verða. Hitt er öllum að sjálfsögðu ljóst, að engin lög af þessu tagi geta í hverju atriði fullnægt öllum óskum né tekið tillit til allra minni háttar ágreiningsefna. En ég tel óumdeilanlegt, m.a. í ljósi hjálagðra ályktana, að um meginefni frv., eins og það liggur nú fyrir, sé eins almenn samstaða og unnt er að gera sér vonir um í máli eins og þessu. Mér hafa ekki borizt héraðsfundargerðir frá þessu hausti. Ég hef og ekki beint tilmælum til héraðsfunda um að láta uppi álit sitt á málinu að þessu sinni, þar sem það hefur svo lengi verið á dagskrá og jákvæð afstaða kirkjunnar liggur ljóst fyrir, þótt athugasemdir hafi eðlilega komið fram úr einstökum héruðum um breytingar þær, sem frv. gerir ráð fyrir á prestakallaskipun í viðkomandi sýslum. Ég tel að gefnu sérstöku tilefni rétt að senda yður ályktun héraðsfundar Mýraprófastsdæmis frá 1966, þar sem hún sker úr um viðhorf heimamanna til Staðarhraunsprestakalls.“ Þá fylgir hér með frá biskupi samþykkt prestastefnunnar, sem var afgr. þar einróma, og er svo hljóðandi: „Prestastefna Íslands 1969 lýsir vonbrigðum sínum yfir því, að frv. til l. um skipun prestakalla og kristnisjóð hefur enn ekki hlotið afgreiðslu á Alþ. Sætir sá dráttur furðu, ekki sízt þegar þess er gætt, hve rækilegan undirbúning málið hefur fengið. Frv. prestakallan. þeirrar, sem kirkjumrh. skipaði, hefur verið lagt fyrir kirkjuráð, kirkjuþing og prestastefnu. Hafa allir þessir aðilar lagt fram mikla vinnu við athugun á frv. og mótun þess, og hafa þeir allir lýst sig samþykka því í megindráttum. Þar eð prestastefnan telur, að hér sé um mjög mikilvægt mál að ræða, sem leitt geti til bættrar starfsaðstöðu kirkjunnar, leyfir hún sér að beina þeim eindregnu tilmælum til kirkjumrh., að hann beiti sér fyrir því, að frv. til l. um skipun prestakalla og kristnisjóð verði lagt fyrir næsta Alþ. og hljóti afgreiðslu á sama þingi. Einnig vill prestastefnan enn að nýju ítreka eindregnar óskir sínar um afnám almennra prestskosninga.“ Þar með lauk samþykkt prestastefnunnar. Biskup segir enn fremur: „Þess skal getið, að prestastefnan var að þessu sinni mjög fjölsótt, og sótti hana allur þorri þjónandi presta landsins. Í umræðum hreyfði enginn andmælum eða aths. við þessa ályktun,og var hún samþykkt „umræðulaust og samhljóða, “ eins og segir í fundargerðinni.“ Þá er ályktun kirkjuþings 1968, svo hljóðandi: „Kirkjuþing ályktar að skora á Alþ. að afgreiða á því þingi, sem nú stendur yfir, frv. til l. um veitingu prestakalla og skipun prestakalla og kristnisjóð, er áður hefur verið lagt fyrir Alþ.“ Þá er loks samþykkt almenns kirkjufundar frá því í október 1969: „Hinn 17. almenni kirkjufundur, haldinn á Akureyri 24.–26. okt. 1969, skorar eindregið á Alþ. að samþykkja frv. það, sem liggur fyrir þinginu um skipun prestakalla og kristnisjóð.“ Þetta var erindi það, sem n. barst frá biskupi. Þá barst n. erindi frá stjórn Prestafélags Íslands, sem ég álít rétt að hér verði kynnt, en erindi Prestafélagsins eða stjórnar Prestafélagsins, sem er dags. 1. nóv. 1969, hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórn Prestafélags Íslands vill ekki láta hjá líða, að fram komi álit hennar vegna frv. til I. um skipun prestakalla og prófastsdæma og um kristnisjóð, er nú liggur fyrir Alþ. Stjórnin þakkar kirkjumrh., Jóhanni Hafstein, áhuga hans á umbótum í málum þjóðkirkjunnar. Enn fremur þakkar hún ráðh., að ýmsar lagfæringar hafa verið gerðar á frv. frá því, að það var lagt fyrir Alþ. 1966, og telur hún þær nær allar til bóta. Þó vill stjórnin sem málsvari prestastéttarinnar lýsa því yfir, að hún harmar, að koma skuli til mála fækkun sóknarpresta meðal vaxandi þjóðar og við vaxandi þörf kirkjulegs starfs. Stjórn Prestafélags Íslands telur undirbúning frv. ófullnægjandi frá byrjun. Telur hún, að prestakallan., er gerði fyrstu drög að því, hafi haft ónógan tíma til undirbúningsstarfsins, enda hafi hún ekki gert neina alvarlega tilraun til þess að rannsaka, hversu starf hinnar íslenzku þjóðkirkju mætti bezt ná til allra landsmanna né heldur, hvert teljast mætti hæfilegt starfssvið prestum og próföstum, svo sem ráðh. hafði þó fyrir hana lagt. Þá vill stjórnin gera eftirfarandi aths. við frv. í einstökum atriðum. I. kafli. 1. gr. Stjórn Prestafélags Íslands er eindregið mótfallin niðurlagningu Þingvallaprestakalls. Vekur hún athygli á, að bæði kirkjuþing og prestastefna hafa lagt til, að prestakallið haldist við. Stjórnin telur ósæmandi að leggja niður prestssetur á hinum fornhelga stað, enda sjáanlegt, að þar er mikið og vaxandi verksvið fyrir prest. Þótt prestakallið sé nú talið fámennt, skal á það bent, að fjöldi fólks hefur sumarsetur í kallinu og ferðamennirnir þar jafnan á sumrin fjölmennari en nokkurs staðar ella hérlendis. Er augljóst, að í náinni framtíð mun messað á hverjum helgum degi í Þingvallakirkju að sumarlagi. Þá vill stjórnin vekja athygli á, að prestastefna, kirkjuþing og kirkjuráð voru sammála um að æskja þess, að Núpsprestakall í Dýrafirði og Árnesprestakall á Ströndum fengju að haldast. Enn fremur æsktu prestastefna og kirkjuþing þess, að Staðarhraunsprestakall á Mýrum héldist við. Stjórnin telur 5 þús. manna söfnuð í Reykjavík algert hámark. 2. gr. Stjórn Prestafélags Íslands leggur til, að afnumin verði úr frv. orðin „að jafnaði“ í 1. lið 2. gr. Er það í samræmi við óskir prestastefnu, kirkjuþings og kirkjuráðs. 3. gr. breytist til samræmis við 2. gr. Í stað orðalagsins „Heimilt er“ komi orðalag úr frv. kirkjuþings: „Skipta skal“ o.s.frv. 5. gr. Úr henni falli brott orðin „ef um embættisbústað í eigu ríkissjóðs er að ræða.“ 10. gr. Tekið verði í hana ákvæði 12. gr. í frv. kirkjuþings: „Auglýsa skal til umsóknar allar þær stöður, sem um ræðir í 6– 9. gr.“ Á eftir 14. gr. komi 17. gr. úr frv. kirkjuþings: „Víðlend og afskekkt prestaköll skulu njóta staðaruppbóta samkvæmt mati kirkjustjórnar á staðháttum að fengnum till. Prestafélags Íslands.“ Ákvæði þetta er runnið frá prestastefnu. II. kafli. Stjórn Prestafélags Íslands þykir miður, að prestastefnu skyldi ekki gefast kostur á að fjalla um ákvæði frv. um kristnisjóð jafnframt því, að hún fjallaði um prestakalla- og prófastsdæmaskipan. Varðandi kristnisjóð vill hún lýsa svofelldu áliti: 20. gr. Tekjur sjóðsins virðast af skornum skammti og ekki fyrirsjáanlegt, að þær muni vaxa í hlutfalli við þarfir og vöxt þjóðar og kirkju, enda virðist óeðlilegt, að megintekjustofn sé af niðurlagningu prestsembætta, er fátækir söfnuðir í strjálbýli hafa notið. 21. gr. Í 2. lið komi orðalag úr frv. kirkjuþings: „Enda hafi starfið áður verið auglýst með venjulegum hætti.“ 23. gr. orðist sem 26. gr. í frv. kirkjuþings: „... á stjórn hans. Skal kirkjuráð semja starfsáætlun fyrir sjóðinn og leggja hana ásamt endurskoðuðum reikningi hans fyrir hvert reglulegt kirkjuþing til fullnaðarákvörðunar og samþykktar. Reikningsleg endurskoðun skal framkvæmd af ríkisendurskoðuninni.“ Svo segir að lokum: „Stjórn Prestafélags Íslands lítur svo á, að umrætt frv. geti aðeins skoðazt sem upphaf að gagngerðri endurskoðun og umbótum á stjórn, skipan og starfsaðferðum þjóðkirkjunnar og sambandi hennar við ríkisvaldið. Vill hún einkum minna á, að kirkjuþing hefur þegar undirbúið og samþykkt að sínu leyti frv. um þrjú biskupsdæmi á Íslandi. Telur stjórnin fulla ástæðu til þess að gera Alþ. og ríkisstj. ljóst, að meiri hluta presta og annarra áhugamanna um kirkjumál á Íslandi er fullkomið alvörumál, að sú skipan komist á.“ Þá hefur n. borizt svo hljóðandi bréf: „Á fundi Þingvallanefndar, sem haldinn var hinn 28. nóv. s.l., var samþykkt að fara þess á leit við hv. menntmn. Ed. Alþ., að hún geri að till. sinni þá breyt. á frv. til I. um skipun prestakalla og prófastsdæma og um kristnisjóð, að Þingvallaprestakall haldist og verði ekki fellt niður. Tilmæli þessi voru samþykkt einróma á fundi Þingvallanefndar. Nefndin fól undirrituðum að koma þessum tilmælum á framfæri, enda gert með bréfi þessu. Virðingarfyllst, Þingvöllum, 3. desember 1969. Eiríkur J. Eiríksson, þjóðgarðsvörður.“ Þá hefur n. fengið ljósrit af undirskriftalistum úr Árnesprestakalli, og er formáli svo hljóðandi - þetta er dags. 15. febr. 1969: „Sú frétt hefur borizt til okkar hér í Árneshreppi, að fyrirhugað sé að leggja Árnesprestakall niður og sameina það Hólmavíkurprestakalli. Þessari fyrirætlun leyfir sóknarnefnd og söfnuður Árneskirkju sér hér með að mótmæla, og treystum við undirrituð herra biskupnum yfir Íslandi og hinu háa Alþingi til þess að virða vilja okkar í þessu efni.“ Þessi áskorun er undirrituð af 96 manns í sóknarnefnd og söfnuði Árneskirkju. Þá er loks að geta áskorunar, sem n. hefur borizt úr Árnesþingi og er svo hljóðandi: „Vér undirritaðir alþingiskjósendur í Árnesþingi mótmælum harðlega því ákvæði frv. til I. um skipun prestakalla og prófastsdæma og um kristnisjóð, sem nú liggur fyrir Alþ., að Þingvallaprestakall verði lagt niður og Þingvellir lagðir undir Kjalarnesprófastsdæmi. Teljum vér, að sú skipan, sem komið var á árið 1958, er prestinum var falið þjóðgarðsvarðarstarfið á Þingvöllum, sé heppileg og hafi reynzt vel. Sú afgreiðsla málsins dróst að vísu um of, en er í samræmi við rökstudda dagskrá frá Alþingi árið 1933, er ríkisstj. og Þingvallanefnd var falið að semja um prestssetrið á Þingvöllum með tilliti til friðunar staðarins. Rökin fyrir niðurfellingu Þingvallaprestakalls munu vera þau, að prestakallið sé fámennt, og er það rétt. Búsettir sóknarmenn eru fáir, en hins vegar er augljóst, að prestsstarfið þar nær langt út fyrir sóknina. Um Þingvöll fara tugir þús. innlendra og erlendra gesta á hverju ári, og þótt þeir séu vissulega ekki þar í kirkjulegum erindum, eru þeir ófáir þar á meðal, sem leita þar prestlegrar þjónustu og einkum vegna helgi staðarins. Sparnaður yrði enginn af þessari ráðstöfun, því að útilokað er, að þjónusta prestakallsins gæti orðið kostnaðarminni en nú er. Þingvellir eru þjóðarhelgidómur og um leið höfuðhelgidómur kirkjunnar við hlið Skálholts og Hóla. Þar var kristni lögtekin árið 1000, þar fór fram lagasetning kirkjunnar í 7 aldir, þangað gaf Ólafur helgi kirkju um árið 1018, og vafalítið hefur prestur verið þar óslitið síðan nema árin 1928–1958. Við teljum, að það sé að misbjóða bæði sögu þjóðarinnar og kirkjunnar á freklegan hátt, ef gert er ráð fyrir að fella Þingvelli inn í annað prófastsdæmi. Væri Árnesþing þar að vissu leyti svipt Þingvöllum. Má minna á, að Árnesingar líta á Þingvelli sem eina sína mestu prýði og sæmd, þótt alþjóð eigi þá að vísu. Áttu og Árnesingar mikinn hlut að hinum mikla viðburði, er kristni var þar lögtekin. Þó að þess séu dæmi, að sóknir sama prestakalls séu ekki allar í sama prestakalli, er það mjög óheppilegt og í þessu dæmi óhæfa, því að Þingvöllur er einn sterkasti drátturinn í svipmóti héraðsins og of mikill aðili í sögu þess og lífi til þess að vera fleygt til og frá eins og umkomuleysingja. Árnesingar munu aldrei þola, að nokkur hluti héraðs þeirra verði settur undir lögsögu annarra héraða, hvorki í veraldlegum né kirkjulegum efnum. Teljum við, að umrædd tillaga sé mjög svo neikvæð í alla staði. Nú fara í hönd þjóðhátíð og þúsund ára minning kristnitökunnar, og teljum vér, að gera verði stórátak hið allra fyrsta til uppbyggingar staðarins og þá ekki sízt með endurbyggingu Þingvallakirkju. Munum við Árnesingar styðja það mál með ráðum og dáð sem og allir góðir Íslendingar. Selfossi, 15. desember.“ Undir þetta skrifa fimm Árnesingar, og seinna bárust svo undirskriftir. Það var þykkur bunki, og ég hef nú ekki talið, hve margir hafa skrifað þar undir, en þeir skipta áreiðanlega hundruðum. Ég hef þá kynnt þau erindi, sem n. hafa borizt. Það hefur að vísu tekið nokkurn tíma, en vegna þess, hve mörg atriði þessa frv. eru, eins og ég áður sagði, mönnum viðkvæm, þá taldi ég rétt, að hér kæmi fram allt það, sem n. hefur borizt af bréfum og erindum. Allar þær ábendingar og till., sem fram koma í þessum erindum, sem ég nú hef lýst, hafa að sjálfsögðu verið til athugunar hjá n. Um afstöðu n. til þeirra læt ég nægja að vísa til brtt., sem n. í heild flytur á þskj. 308, sem og til brtt. einstakra nm. Ég skal láta þess getið um leið, að einmitt Þingvellir voru þrásinnis og ítarlega til umr. í n., þótt ekki næðist samstaða allra nm. um brtt. varðandi þá. Ég skal þá gera grein fyrir brtt., sem n. flytur á þskj. 308. 1.– 4. og 7. brtt. varða Austfirði. Í n. var okkur frá því skýrt, að þm. Austf. í báðum þd. væru þess fýsandi, að þessar breytingar yrðu gerðar á frv., og taldi n. þá rétt og eðlilegt að taka þær brtt. upp, þar sem hún gat einnig fyllilega á efni þeirra fallizt. Þá skal vikið að 1. brtt. Í frv. eru prófastsdæmin þar eystra nefnd, eins og reyndar nú er, Norður-Múlaprófastsdæmi og hins vegar Suður-Múlaprófastsdæmi. Nú er það svo, að það, sem nú er nefnt Norður-Múlaprófastsdæmi og maður skyldi þá ætla, að væri bundið við sýslumörkin, nær töluvert inn í Suður-Múlasýslu. Því er lagt til, að heitum prófastsdæmanna tveggja þar eystra verði breytt og að í stað Norður-Múlaprófastsdæmis verði nyrðra prófastsdæmið nefnt Múlaprófastsdæmi. 4. brtt. er um breytingu á heiti Suður-Múlaprófastsdæmis, og get ég vitnað til þeirra röksemda, sem fram hafa komið um hið fyrra, og er lagt til, að í stað heitisins Suður-Múlaprófastsdæmi komi Austfjarðaprófastsdæmi. Þá skal ég víkja að 2. brtt. Samkv. frv. er lagt til, að Valþjófsstaður leggist niður sem prestssetur og þær sóknir, sem nú liggja til Valþjófsstaðarprestakalls, leggist til annarra prestakalla, þ. á m. nýs prestakalls, Egilsstaðaprestakalls. Þá munu eftir frv. þrír prestar, þ.e.a.s. Egilsstaða-, Eiða- og Vallanesprestur, sitja sunnan Lagarfljóts og ekki ýkjalangt á milli prestssetra, og þaðan yrði svo þjónað sóknum norðan fljótsins. En af þeim, sem helzt hafa beitt sér fyrir þeirri brtt., sem n. flytur, er talið eðlilegt að halda sér í bili í meginatriðum við núverandi skipan prestakalla á þessu svæði, þ.e.a.s. á Héraði, þótt prestssetrið á Valþjófsstað sé reyndar afskekkt, og þetta er rökstutt með því, að það megi gera ráð fyrir því í framtíðinni, að þéttbýliskjarni myndist norðan fljótsins, væntanlega þá við brúna, og þá yrði eðlilegast, að prestur sitji þar. Þá kem ég að 5. brtt. Það er öllum hv. þdm. að sjálfsögðu kunnugt, að prestslaust hefur verið að Kvennabrekku, síðan presturinn þar lézt á s.l. hausti. Það er talið vafasamt, að prestur fáist þangað, en hins vegar mun ekkja síðasta prestsins, sem þar sat og sat staðinn með miklum ágætum, hafa mikinn hug á að geta búið þar áfram með börnum sínum. N. hefur rætt töluvert prestakallaskipan á þessum slóðum, og nm. urðu sammála um að gera það að till. sinni, að prestssetrið verði flutt frá Kvennabrekku í Búðardal, þar sem, eins og menn vita, er nokkurt þéttbýli, og jafnframt verði heiti prestakallsins breytt, þannig að það heiti þá framvegis Hjarðarholtsprestakall, en Búðardalur er í Hjarðarholtssókn. Ætla mætti það, að íbúar héraðsins felldu sig vel við það, að prestakallið beri framvegis nafn hins fornfræga höfuðbóls. Þá er 6. brtt. Í 52. tölul. í 1. gr. frv. er lögð til sú breyting, að prestssetur flytjist frá Hvammi í Dölum að Hvoli í Saurbæ, og jafnframt verði heiti Hvammsprestakalls breytt í Hvolsprestakall. Þessi breyting er líklega til komin vegna þess, að prestur sá, sem nú þjónar prestakallinu, situr á Hvoli, en húsakynni í Hvammi munu vera úr sér gengin. Við 1. umr. hér í hv. þd. var því beint til n., að hún beitti sér fyrir þeirri breyt. á frv., að Hvammur yrði áfram prestssetur og heiti prestakallsins óbreytt. N. hefur orðið við þessari ósk, og þegar það er gert, er það m.a. haft í huga, að Hvammur er vel settur með tilliti til nálægðar tveggja skólasetra, Staðarfells og Lauga, en slíkt hlýtur að vega allþungt, því að það er eðlilegt, að á það sé lögð nokkur áherzla að auðvelda prestum á hverjum stað að ná til slíkra staða, sem skólasetur eru, og annast þar bæði kirkjulega þjónustu og jafnvel uppfræðslu á öðrum sviðum. Um 7. brtt. er það að segja, að hún er tengd annarri brtt. Það er sem sé lagt til, vegna þess að í 2. brtt. er lagt til, að Möðrudalssókn falli til Valþjófsstaðarprestakalls, eins og nú er, að það haldist áfram, og þá varð um leið að gera þá breyt. á 87. tölul. að fella þar úr Möðrudalssókn. Ég hef þá gert grein fyrir afstöðu n. og þeim brtt., sem hún flytur. Eins og fram kemur í nál. á þskj. nr. 307, mælir n. með frv. með þeim breyt., sem ég nú hef lýst, en nm. áskilja sér jafnframt rétt til að flytja frekari brtt. og fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Einn nm., Gils Guðmundsson, 5. þm. Reykn., skrifar undir nál. með sérstökum fyrirvara. Ég ætla þá að leyfa mér, hæstv. forseti, að gera stuttlega grein fyrir brtt., sem ég flyt á þskj. 311 og varðar Þingvelli. Um fyrri brtt. er það að segja, að með henni er lagt til, að Þingvellir falli undir Mosfell í Grímsnesi, m.ö.o., þeir verði ekki sjálfstætt prestakall, heldur sókn í Mosfellsprestakalli, og um leið er d-liður 1. brtt., að Þingvellir falli út í 36. tölul., þar sem þeir hefðu, eins og frv. gerir ráð fyrir, fallið undir Mosfell í Mosfellssveit, og þar með verið í Kjalarnesprófastsdæmi. Síðari brtt. er um það, að ný gr. bætist inn í frv. og hljóði svo sem þar segir, að ráðh. sé heimilt, að fengnum till. biskups og Þingvallanefndar, að skipa prest, er sitji á Þingvöllum og þjóni Þingvallasókn, enda gegni hann þá jafnframt starfi þjóðgarðsvarðar. Önnur brtt. varðandi Þingvelli er fram komin frá öðrum hv. meðnm. mínum þrem. Þar er lagt til, að Þingvellir haldist áfram sem prestakall og verði í Árnesþingi. Það er nokkur munur á þeirri brtt. og þeirri, sem ég flyt, og ég vona, að hv. flm. þyki ég ekki taka fram fyrir hendur sér, þó að ég leyfi mér að gera örlítinn samanburð á þessum þremur meginbrtt., til þess að þdm. megi vera ljós sá munur, sem á þeim er, sem er þó að vissu leyti ekki ýkjamikill. Samkv. minni till. yrðu Þingvellir ekki sjálfstætt prestakall, heldur sókn, en með heimildargr., sem byndi í sér heimild til þess að skipa prest, sem þar sitji, sem þó jafnframt gegni starfi þjóðgarðsvarðar. Þá verður staða sóknarinnar í rauninni nánast sú sama og að hún væri sérstakt prestakall. Ég tel ekki ástæðu til að ætla annað en slík heimild yrði notuð. Hitt er annað, að það getur enginn sagt fyrir um það, hvort unnt yrði í framtíðinni að fá prest til þess að sækja um Þingvelli, sem jafnframt vildi taka að sér að gegna starfi þjóðgarðsvarðar. Verður aldrei hægt um það að fullyrða. En báðar brtt., bæði mín og þeirra þremenninganna, meðnm. minna, mundu, ef ekki fengist prestur, sem jafnframt vildi gegna þjóðgarðsvarðarstarfinu, í báðum tilfellum leiða til þess, að enginn prestur sæti á staðnum. Það er rétt í sambandi við þessar till., sem fram eru komnar um að binda saman prestsstarfið og þjóðgarðsvarðarstarfið, að taka það fram, að eins og þetta yrði samkv. þessum brtt., hvor þeirra sem samþykki hlyti, ef þær yfirleitt hljóta samþykki, mundi það leiða til þess, að prestskosningar gætu ekki farið þar fram, vegna þess að gert er ráð fyrir, að það sé að fengnum till. biskups og Þingvallan., sem skipað verði í þetta starf. Það eru að sjálfsögðu fleiri atriði, sem hefði verið hægt að nefna í sambandi við frv. og ekki þá sízt í sambandi við ýmsar ábendingar, sem hafa komið í erindum til n. Eg sé þó ekki ástæðu til þess að tína það allt upp, enda gæti það orðið nokkuð langt mál. Ég hef þá gert grein fyrir, eins og ég áður sagði, afstöðu n. til frv. og þeim brtt., sem n. hefur flutt, og einnig þeim, sem ég hef flutt ein, og sé þá ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um málið, a.m.k. ekki nema þá ef tilefni gefst til síðar.



Herra forseti. Ég vil aðeins nota tækifærið til þess að þakka hv. menntmn. fyrir afgreiðslu hennar á þessu máli. Og jafnframt vil ég leyfa mér að þakka frsm. n. fyrir góða grg., hvernig að málinu hefur verið unnið í n. Einnig var það viðkunnanlegt að gera grein fyrir ýmsum þeim erindum, sem n. hafa borizt, þó að þau komi ekki fram í tillöguflutningi eða fskj. Ég hef lagt áherzlu á það í sambandi við flutning þessa máls nú, sem flutt var 1966 fyrst, held ég, og var á þinginu 1966-1967, að málið hlyti afgreiðslu í þinginu fyrst og fremst. Málið hefur verið til meðferðar, fyrst undirbúið af sérstakri n., sem ráðh. skipaði, og svo að sjálfsögðu í samráði við biskup fjallað um það af kirkjuþingi og prestastefnu og mikið rætt um málið, og ég hef vel getað skilið, að kirkjunnar mönnum sárnar það, þegar slík mál eru á ferðinni, að Alþ. leiði hjá sér afgreiðslu þeirra, eins og gert hefur verið, og því hef ég lagt áherzlu á það, að nú, þegar frv. er lagt fyrir hv. Alþ., hlyti málið endanlega afgreiðslu. Ég skil mætavel, að sumt af því, sem er í þessu frv. og er í till., sem fram eru fluttar, er viðkvæmt mál einstökum aðilum, og því er það ekki nema eðlilegt, að það séu nokkuð skiptar skoðanir um það, hvernig skuli standa að atkvgr. í sambandi við einstök atriði frv. og einstakar till., sem fram hafa komið. Ég ætla ekki að blanda mér inn í þau mál og ekki gera neina tilraun til þess að mæla hér með eða móti neinni einstakri till., sem fram hefur komið. Ég hef alltaf talið, að það væri í sjálfu sér mjög eðlilegt, að ýmsar brtt. kæmu fram við frv. Aðalatriðið er í mínum augum, að það hljóti afgreiðslu, og þá á ég auðvitað við frá mínu sjónarmiði, að það nái í meginatriðum fram að ganga, en það verð ég auðvitað að sætta mig við eins og aðrir, að það arki að auðnu með það, þegar endanlegar atkvgr. fara fram. Það er aðeins um Þingvallaprestinn og prestakallið, sem mig langar til að segja örfá orð. Þar eru nú tvær till. mjög keimlíkar, en nokkur stigsmunur er á þeim, og skal ég í sjálfu sér ekki gera upp á milli og vil gjarnan hafa betra tóm til að átta mig á, með hvorri ég mundi heldur standa, þegar þar að kemur, en greiði nú ekki atkv. um þær hér í Ed. að sjálfsögðu. Mig langar til að láta þess getið í þessu sambandi, að ég var kominn rétt til fullorðinsára, þegar ég áttaði mig á því, að Þingvellir væru í Árnessýslu. Ég hef alltaf litið á Þingvelli sem allsherjarstað landsmanna, sem aðrir landsmenn ættu jafnmikið tilkall til og Árnesingar. Þar var Alþingi stofnsett á sínum tíma, og þetta var allsherjarþingstaður landsmanna, sem menn riðu til frá gervöllu landinu. Og þó að ég skilji mjög vel tilfinningamál Árnesinga, man ég nú eftir ýmsum, sem stóðu að kristnitökunni, eftir því sem sögur herma, sem voru úr öðrum sýslum en Arnessýslu, þó að þeir hafi að sjálfsögðu átt sinn mikla hlut að því, og ekki held ég, að síztur hafi verið hlutur eins Þingeyings við þann mikla merkisatburð. Og þannig er það, að saga Þingvalla er nokkuð samofin sögu þjóðarinnar og allrar þjóðarheildarinnar. Ég hef haft samráð við og viðræður við flm. beggja till. um Þingvelli og er algerlega meðmæltur því með einu eða öðru móti, eins og hér er lagt til, hvor till. sem yrði nú ofan á eða hvor aðferð sem yrði við það höfð, að stuðlað verði að því, að prestur sé á Þingvöllum og reynt að viðhalda því fyrirkomulagi, sem verið hefur, svo lengi sem þess er kostur, í bili a.m.k., að þjóðgarðsvarðarstarfið og prestsstarfið verði sameinað, og það hlýt ég þeim mun fremur að gera, þar sem allblessunarlega hefur til tekizt í þeim efnum að undanförnu. En það er alveg rétt, sem fram kom hjá hv. frsm. n., að auðvitað geta þau viðhorf skapazt, að hér kunni að vera erfiðleikar á í framkvæmd. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um málið, en vil þakka n. fyrir. En mér er ljóst, að Ed. lætur ekki á sér standa um að taka afstöðu til málsins, og ég vona, að frv. nái fram að ganga hér í öllum meginatriðum, þannig a.m.k., að engin spjöll verði á því, síður en svo. Að sumu leyti tel ég, að þær till., sem hér eru fram bornar, verði til töluverðra bóta á frv., og tengi hér nokkrar vonir um það, að á þessu þingi muni þetta mál nú ná endanlega fram að ganga.



Herra forseti. Hv. frsm. menntmn. hefur nú vikið að þessu máli allítarlega. Ég benti hér á nokkur atriði við 1. umr. málsins og skal ekki endurtaka það. Frsm. kom inn á ýmis þau atriði. Það er aðeins eitt, sem ég er ekki alls kostar sáttur með. Það er, að ekki skyldi hafa verið hægt að taka tillit til þeirrar óskar minnar eða ábendingar að skilgreina frekar Reykjavíkurprófastsdæmi, yfir hvaða svæði það nær, og þar á ég við, að Reykjavíkurprófastsdæmi tekur nú yfir annað fjölmennasta sveitarfélag landsins, Kópavog, án þess að það komi nokkurs staðar fram. Fram til 1952 var þessu þannig háttað, að Kópavogi var skipt milli Laugarness- og Bústaðasóknar, en þá var stofnað sérstakt prestakall í Kópavogi. Ég hef við fljótlega athugun ekki getað fundið það í lögum, að Kópavogskaupstaður tilheyri Reykjavíkurprófastsdæmi. Ég áskil mér því, herra forseti, allan rétt til þess að athuga málið betur og flytja máske brtt. við 3. umr. málsins efnislega á þá leið, að sú skilgreining komi fram um Reykjavíkurprófastsdæmi, að það taki yfir Reykjavíkur- og Kópavogsprestaköll. Ég tel það óeðlilegt, að annað fjölmennasta sveitarfélag landsins er hvergi nefnt í lögum um þessi mál, og hygg, að það geti verið aðeins máske orsökin sú, að þróunin hefur verið svo ör einmitt í sambandi við mitt ágæta byggðarlag, að þetta hafi hreinlega dottið niður. En ég endurtek, ég tel eðlilegra, að það væri tekið fram í l. varðandi Reykjavíkurprófastsdæmi, að það taki yfir Kópavogsprestaköll einnig.



Herra forseti. Eins og fram kemur á nál. menntmn., hef ég skrifað undir nál. með fyrirvara og vil með fáeinum orðum gera grein fyrir því, í hverju sá fyrirvari er fólginn, og sömuleiðis fara nokkrum orðum um fáein önnur einstök atriði þessa frv., sem brtt. hafa komið fram við. Það má segja, að það felist einkum tvennt í þessu allviðamikla frv., það sé um að ræða aðallega tvö meginatriði. Annars vegar er með frv. gerð allmikil endurskipulagning eða endurskipun prestakalla og prófastsdæma landsins og fyrst og fremst í þá átt að fækka prestaköllum allverulega, og að því hníga ýmis rök og þá m.a. og ekki sízt mjög svo breyttar samgöngur, fækkun fólks í mörgum prestaköllum og erfiðleikar á því að fá þangað presta. Ég tel í meginatriðum, að þá sé rétt stefnt og eðlilega hafi þarna farið fram endurskoðun á hinni gömlu prestakallaskipan og þar sé í meginatriðum verið að færa hana í nútímahorf, í það horf, sem mætti gera ráð fyrir, að auðveldaði þá allmikið að fá presta í þau prestaköll, sem ýmist hafa verið prestslaus eða miklir erfiðleikar hafa verið samfara að skipa presta í nú alllengi að undanförnu. Og að því er snertir stefnuna í þessum efnum og þennan annan meginþátt frv., þá er ég stefnunni alveg sammála og hef fyrir mitt leyti getað í megindráttum fallizt á hana. Hinn meginþáttur þessa frv. er um stofnun kristnisjóðs, og segja má, að þar sé um að ræða nýmæli, sem kirkjunnar menn leggja eðlilega verulega áherzlu á. Út af fyrir sig er ég ekki andvígur þeirri hugmynd, sem felst í því að stofna kristnisjóð, sem kirkjunnar menn hafi veruleg ráð yfir, en ég tel hins vegar, að það sé í hæpnasta lagi að álykta sem svo, eins og gert er í þessu frv., að allt það, sem sparast við það að endurskipuleggja prestaköllin í landinu og fækka þeim, skuli nákvæmlega renna í þennan kristnisjóð. Ég tel, að hér hefði verið miklu eðlilegra að spara annars vegar það, sem skynsamlegt þótti að spara, að því er snertir fækkun prestakalla, en gera hins vegar þá ráð fyrir því, að árlega væri lögð fram á fjárl. einhver upphæð til kristnisjóðs og þeirrar starfsemi, sem hann á að standa undir, og sú upphæð væri þá miðuð við þau verkefni sjóðsins, sem fjárveitingavaldið á hverjum tíma viðurkenndi og teldi réttmætt að styðja, en þetta færi ekki eftir einhverri happa- og glappaleið, sem væri ekki eða ég get ekki séð, að þurfi að vera í neinu samræmi við eðlilega þörf þessa sjóðs fyrir fé á hverju ári. Það, sem þarna kann að sparast við fækkun prestakalla og aðrar þær breytingar, sem frv. gerir ráð fyrir, kann að vera meira eða minna en sannanlega væri fjárþörf kristnisjóðs miðað við eðlilega starfsemi hans. Ég tel, að þarna sé farið inn á býsna hæpna braut, og hefði raunar verið og væri ástæða til að endurskoða þetta atriði nokkru nánar en gert hefur verið, og minn fyrirvari beinist fyrst og fremst að þessu atriði, að ég tel það næsta hæpið að ákveða í eitt skipti fyrir öll, að það, sem sparist í sambandi við endurskipulagningu prestakalla, skuli renna í þennan kristnisjóð og alveg án tillits til þess, hver fjárþörf sjóðsins er á hverjum tíma. Ég skal ekki fara mörgum orðum um hina fyrirhuguðu starfsemi kristnisjóðsins. Þar er tvímælalaust verið að auka allverulega vald kirkju og biskups og færa þessum aðilum í hendur nokkra fjármuni og heimila þeim jafnframt að verja þeim til sérstakra hluta í þjónustu kirkju og kristni í landinu. Hér er m.a. gert ráð fyrir því, að heimilað verði að ráða þrjá æskulýðsfulltrúa í stað eins, sem verið hefur. Hér er gert ráð fyrir því, að ákveðið eða heimilt skuli vera að ráða sérstakan prest til þess að starfa á Norðurlöndum með búsetu í Kaupmannahöfn. Og hér er enn fremur gert ráð fyrir að ráða sérstaka sjúkrahússpresta. Ég vil gera þá aths. við þetta síðast nefnda ákvæði, að ég lít þannig á, að það sé að ýmsu leyti hæpið og það geti jafnvel verið mjög óvíst, að það þurfi að vera til bóta að ráða sérstaka presta til prestsþjónustu á sjúkrahúsum. Ég er raunar á því, að þetta sé ekki rétt stefna. Ég veit ekki betur en prestar bæði hér í Reykjavík og annars staðar á landinu hafi verið mjög fúsir að heimsækja sjúklinga á sjúkrahúsum, og ég hygg, að þeir verði það áfram, og ég er þeirrar skoðunar, að það sé að flestu leyti æskilegast, að sjúklingar og vandamenn þeirra geti ráðið og ráði mestu um það, til hvaða presta er leitað í sambandi við það, þegar sjúkir menn vilja njóta prestsfundar, og það sé næsta hæpið að veita þarna heimild til þess að ráða sérstaka sjúkrahússpresta. Þá vil ég aðeins víkja að því, að eftir að frv. hafði verið til meðferðar í menntmn., hefur mér verið á það bent, að í sambandi við 1. gr. 44. tölul., þar sem er verið að ákveða skipan prestakalla í Borgarfjarðarprófastsdæmi, þá muni vera allverulegur áhugi fyrir því hjá heimafólki, a.m.k. ýmsu, að breytt verði um prestssetur í Stafholtsprestakalli. Ýmsir kunnugir þar telja, að eðlilegast sé, eins og nú er málum komið, að gera ráð fyrir því, að prestur sitji að Varmalandi, sem er að vísu mjög skammt frá Stafholti. En ástæðurnar fyrir þessum nokkuð almenna vilja heimamanna þarna munu vera annars vegar þær, að á Varmalandi er skólasetur, vaxandi skólasetur. Þar munu þegar vera komnir þrír skólar, og talið er líklegt, að það verði jafnvel auðveldara að fá prest í þetta prestakall, ef hann sæti á Varmalandi, þar sem skólasetrið er, en í Stafholti. Í annan stað vill það vera þannig með þær prestssetursjarðir, þar sem prestarnir treysta sér í mörgum tilfellum ekki til þess að taka upp búskap, að þá er fyrirkomulagið gjarnan dálítið erfitt og í ýmsum tilfellum vandræðalegt, þegar er þá verið að leigja bónda jörðina, kannske fáein ár, og ekki er vitað, hvað við tekur. Það eru meiri líkur til þess, að bóndi fáist á jörðina, ef hún verður ekki prestssetur. Ég hef í hyggju að flytja og þá trúlega ekki fyrr en fyrir 3. umr. brtt. við þetta atriði og sömuleiðis við atriðið um sjúkrahússpresta, sem ég nefndi áðan, um það, að sú gr. falli niður, því að ég er þeirrar skoðunar, að hugsunin, sem þar liggi á bak við, sé næsta hæpin. Að lokum vil ég geta þess, að ég er meðmæltur því, að prestur verði áfram á Þingvöllum, hef hins vegar ekki gert mér verulega ljósan þann mun, sem er á þeim tveimur brtt., sem um það hafa verið lagðar fram. Ég sé nú ekki, að hann sé verulegur, a.m.k. efnislega, en ég fellst á þau rök, sem hafa verið færð fram fyrir því, að æskilegt sé, að prestur verði áfram á Þingvöllum. Svona kannske meira til gamans en annars, þá ætla ég aðeins að ljúka þessum fáu orðum mínum með því að minna hæstv. dómsmrh. á það, að ég man nú ekki betur en það hafi verið ágætir Árnesingar, sem stóðu að því að koma kristninni á hér um árið. En það er nú kannske ljótt að segja það, að þeir Hjalti Skeggjason og félagar hans hafi platað svolítið Ljósvetningagoða til þess að vera með sér, en það liggur við, að þeim hafi tekizt það.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja brtt. á þskj. 310 ásamt 2. þm. Austf., Páli Þorsteinssyni, og 11. þm. Reykv., Kristjáni Thorlacius, sem sat hér á þingi, þegar frv. var afgr. frá menntmn. Mér þykir rétt að fara nokkrum orðum um þá till., sem við félagar höfum hér flutt, þó að hér hafi verið rætt um hana nokkuð af flestum þeim, sem hér hafa talað að þessu sinni um frv. Við höfum státað af því lengi, Íslendingar og með réttu, að við værum söguþjóð. Og á síðari árum, ekki sízt, hefur verið vaxandi áhugi á því að varðveita þá sögustaði, sem hæst ber í landinu. Ég vil minna á í því sambandi þær endurbætur og það starf, sem unnið hefur verið á hinum fornu biskupsstólum, bæði á Hólum í Hjaltadal og Skálholti í Biskupstungum. Og mér og meðflm. mínum að till. þykir, að þá væri farið í öfugan enda á málunum, ef ekki væri gerð til þess tilraun að styðja mjög að virðingu þeirri, sem Þingvellir hafa haft með þjóðinni og hafa enn. Eins og frv. um skipun prestakalla var, þegar það var lagt hér fyrir þessa hv. d., var ekki gert ráð fyrir því, að á Þingvöllum sæti prestur. Ég hygg, að þegar við rennum huganum til þeirra ára, 1974, þegar við ætlum að minnast ellefu hundruð ára byggðar á Íslandi, og til ársins 2000, þegar væntanlega verður minnzt 1000 ára kristni á Íslandi, þá þætti þeim, sem þær samkomur sæktu, það furðu gegna, ef á Þingvelli sæti ekki prestur og það upplýstist, að Þingvellir væru annexía frá öðrum stað. Um það var rætt hér, að það væri ýmsum ekki ljóst allajafna, að Þingvellir væru í Árnessýslu. Þessi tilfinning Íslendinga fyrir staðnum sannar það, að hann hefur mikla sérstöðu með þjóðinni, og það er mín skoðun og okkar flm., að Þingvellir eigi og að hafa sérstöðu í þessu frv. og í þeirri kirkjuskipan, sem hér er gert ráð fyrir að koma á. Hitt er vitað, að þeir sóknarmenn, sem kirkju eiga að sækja að Þingvöllum, eru ekkert í vafa um það, í hvaða sýslufélagi þeir eru. Og því þykir okkur rétt og um það var menntmn. sammála að breyta því ákvæði í frv., að Þingvöllur heyrði til Kjalarnesprófastsdæmis, heldur félli undir Árnesprófastsdæmi, eins og verið hefur áður. Það var samstaða um það í n. Aftur á móti sýnist okkur, að það sé rétt, að Úlfljótsvatnssókn falli undir Mosfell í Grímsnesi, eins og gert er ráð fyrir í frv., ekki sízt fyrir þá sök, að það er öllu hægara að þjóna Úlfljótsvatnssókn frá Mosfelli í Grímsnesi en ofan frá Þingvöllum vegna samgöngustaðhátta, sérstaklega að vetri til. Einnig vil ég leggja á það sérstaka áherzlu, að ég óska þess, að Þingvellir hafi algera sérstöðu sem prestssetur að því leyti, að á það verði bent, að því sé viðhaldið þarna ekki sízt til þess að undirstrika þá sögulegu minningu, sem við eigum í sambandi við þann stað. Það gefur auga leið, að þótt Úlfljótsvatnssókn væri jafnframt felld undir Þingvelli og Þingvallaprestur ætti að þjóna þeim tveimur sóknum, þá er það náttúrlega með eðlilegum hætti miklu minna starf en með þessu frv. er ætlað, að hver prestur hafi að gegna, og því ástæðulaust að fara að leggja Úlfljótsvatnssókn undir Þingvallaprestakall til þess að þar verði fleira fólk í prestakallinu. En í báðum þeim brtt., sem fjalla um skipun Þingvallaprestakalls, er gert ráð fyrir því, að sameinað verði þar embætti prestsins og þjóðgarðsvarðar. Af þeirri reynslu, sem fengizt hefur af þeirri tilhögun á undanförnum árum, í embættistíð þeirra tveggja presta, sem þau embætti hafa stundað, er ljóst, að þetta fer mjög vel saman. Til þessa hafa valizt mjög gegnir menn og margfróðir um sögu lands og staðarins, og ég hygg, að megi ætla, að það geti orðið í framtíðinni einnig, því að mér skilst, að þeir menn, sem hafa verið brautskráðir úr guðfræðideild Háskóla Íslands, séu mjög vel menntaðir og þá ekki hvað sízt í sögu, að ég nú ekki tali um kristnisögu. Ég vil því, herra forseti, leggja á það áherzlu, að mér sýnist, að við getum við afgreiðslu þessa máls ekki sýnt Þingvöllum hæfilega virðingu með öðrum hætti en þeim að fallast á þá till., sem við þremenningarnir hér höfum lagt til, að yrði á þessu máli, og vil því ljúka máli mínu með því að óska þess, að menn sjái sér fært að samþykkja þá till., sem hér er flutt á þskj. 310.



Herra forseti. Ég átti sæti í þeirri n., sem um þetta mál hefur fjallað, og stend ég að því ásamt öðrum nm. að mæla með frv. og einnig að þeim brtt., sem n. flytur sameiginlega. Hins vegar hef ég ekki tekið afstöðu til þeirra brtt., sem fluttar eru af einstökum nm. á þskj. 310 og 311, og vildi ég því í örstuttu máli gera hér grein fyrir afstöðu minni til þeirra. Hv. flm. þessara brtt. eru sammála um það, að Þingvallasókn skuli teljast til Árnesprófastsdæmis, enda mun það vera í samræmi við óskir íbúa þar, og fellst ég á það. Hins vegar kemur hér fram ágreiningur í fyrsta lagi um það, hvort Þingvelli beri að gera að sérstöku prestakalli og að hve miklu leyti skuli tengja saman þjóðgarðsvarðarstarf og prestsstarf á Þingvöllum. Ég er andvígur þeirri skipan mála, sem fram kemur í brtt. þeirra hv. þriggja nm. á þskj. 310, þar sem það er gerð beinlínis lagaleg skylda að stofna sérstakt prestakall á Þingvöllum og tengja saman prestsstarf þar og þjóðgarðsvarðarstarf. Þetta tel ég óeðlilegt, og er ástæðan sú, að ég tel það tilviljun háð, hvort hæfir menn muni ávallt fást til þess að gegna bæði prestsstarfi og þjóðgarðsvarðarstarfi, vegna þess að hér er að mínu áliti um töluvert óskyld störf að ræða; skal þó fyllilega viðurkennd hæfni þeirra tveggja prestvígðu manna, sem gegnt hafa þjóðgarðsvarðarstörfum þar að undanförnu. Þeir hafa reynzt ágætlega í sínum störfum, en það tel ég þó meira tilviljun háð, að svo vill til, að báðir þessir menn eru prestar, og tel því óeðlilegt að tengja þetta þannig saman samkv. l., að þjóðgarðsvörður eigi jafnframt að gegna prestsstarfi. Varðandi hins vegar seinni brtt., sem flutt er af hv. 2. þm. Reykv. á þskj. 311, vil ég taka fram, að ég mundi fylgja henni, ef skýrt kæmi fram, að Þingvallanefnd hefði úrslitaáhrif á ráðningu þjóðgarðsvarðar. En mér skilst, að svo sé í þeim l., sem nú gilda um ráðningu þjóðgarðsvarðar. Væri þessi brtt. samþ. óbreytt, gæti komið þarna í fyrsta lagi vafaatriði að mínu áliti, og í öðru lagi teldi ég ekki rétt að heimila ráðh. að gera slíka skipan mála í trássi við Þingvallanefnd, ef til þess kæmi. Ég vil því, herra forseti, leyfa mér að flytja brtt. við umrædda brtt. á þskj. 311, og er hún - með leyfi hæstv. forseta - svo hljóðandi: „Í stað orðanna „að fengnum till. biskups og Þingvallanefndar“ komi: að fengnum till. biskups og í samráði við Þingvallanefnd.“ Nú kann sú mótbára að koma fram gegn þessu, að þetta sé að því leyti óheppilegt, að biskupi sé gert hér lægra undir höfði en Þingvallanefnd. Nú er það fjarri mér að vilja styðja að nokkru, sem dregur úr áhrifavaldi biskups á kirkju og kristindómsmál. En það er nú einu sinni þannig, að því er ég bezt veit, að það er svo um veitingu annarra prestakalla, að biskup hefur þar aðeins tillögurétt, og væri því óeðlilegt, að hann hefði annað og meira vald, hvað snertir þetta einstaka prestakall. En af því að þess ber að gæta, að hér er í rauninni um óskyld störf að ræða, þar sem er prestsstarf á Þingvöllum annars vegar og hins vegar þjóðgarðsvarðarstarf, þá tel ég ekki rétt að breyta þeirri skipan, sem nú er, að Þingvallanefnd geti haft úrslitaáhrif á val þjóðgarðsvarðar. Að minni brtt. samþykktri mundi ég styðja 2. brtt. á þskj. 311. Ég sé þá ekkert athugavert við þá skipan, ef það er með samþykki Þingvallanefndar, og við fyrri brtt. á þskj. 311 hef ég þegar lýst fylgi mínu. Ég vil svo leyfa mér, herra forseti, að leggja fram þessa skrifl. brtt. mína.



Herra forseti. Þó að freistandi væri að segja ýmislegt um þetta frv., ætla ég ekki að gera það, heldur aðeins minnast hér á eitt atriði, sem frsm. n. að vísu kom inn á, en sagði þó n. ekki gera neina brtt. um, en ég tel alveg nauðsynlegt, að verði breytt, þannig að það orki ekki tvímælis, og það er 6. liður 21. gr. um styrki til námsmanna. Það mundi geta valdið stórfelldum vandræðum og skapað mjög hættulegt fordæmi og haft ill áhrif á námsmenn almennt, einkanlega stúdenta, ef væri hér farið inn á þá braut að styrkja einn hóp námsmanna úr sérstökum sjóði, eins og hér er ráðgert. Svo sem orðalag þessa tölul. er úr garði gert, þá hlýtur að mega leggja í það þann skilning, að hér sé fyrst og fremst átt við stúdenta, þ.e.a.s. að þeir sem háskólanemendur geti fengið styrk úr þessum sjóði. Þetta tel ég mjög varhugavert. Prestsnám er ekki mjög langt nám í háskóla, og það er eðlilegt, að sama gildi um nemendur guðfræðideildar og um námsmenn annarra deilda. Ég tel því mikla nauðsyn bera til þess, að hv. n. taki þetta til athugunar á milli umr. Ég hef út af fyrir sig ekkert við það að athuga, að það væri heimilað að veita einhverja styrki til sérstakrar rannsóknarstarfsemi að kristilegum málum eða jafnvel einhverja kandidatastyrki. Það er strax allt annað mál og skapaði ekki þetta fordæmi. En ég tel, að þetta atriði sé alveg nauðsynlegt að athuga. Ég skal svo ekki láta hjá líða að geta þess, að mér finnst það miður og í rauninni óheppilegt, að ekki skuli vera meiri afskipti stjórnardeilda af þessum sjóði, sem haldið er uppi algerlega af framlögum ríkissjóðs. Hér er ekki um sjóð að ræða, eins og er nú um flesta starfandi sjóði, sem vinna að hinum ýmsu verkefnum, að þeir eru ekki nema að hluta til byggðir upp með framlögum ríkissjóðs, heldur úr öðrum áttum. Það eru aðeins ríkistillög. Hér má gera ráð fyrir, að þessi sjóður í rauninni verði næstum að öllu leyti fjárveiting úr ríkissjóði á hverjum tíma, og síðan er falið vissum aðila, sem ég síður en svo ber neitt vantraust til, að úthluta þessu fé, en óneitanlega sýnist mér, að æskilegt hefði verið, að fjárhagsáætlun eða áætlun um ráðstöfunarfé sjóðsins fengi t.d. staðfestingu dóms- og kirkjumrh., þannig að hægt væri að fylgjast með ráðstöfun fjárins. Það er ekki ætlun mín að fara að flytja neina brtt. um það, heldur læt aðeins þetta sjónarmið koma fram. En ég mundi mjög vilja óska þess við hv. n. til þess að forðast misskilning óg vandræði, að hún taki þetta atriði, sem ég gat um áðan, til athugunar. Varðandi þær orðræður, sem hér hafa farið fram um Þingvallaklerk, sýnist mér það einsýnt, að það komi ekki til neinna álita að setja prest á Þingvöll, sem ekki hefði neitt annað verkefni en vera þar prestur. Það yrði þá að gera þá breytingu, sem vitanlega er hugsanlegt, að flytja einhvern prest til Þingvalla, sem hefði þá aðsetur á Þingvöllum, en þjónaði fleiri sóknum, það mætti hugsa sér í Árnesprófastsdæmi, eða þá að hafa þann hátt á, sem hér er lagt til og hefur engin sérstök aukaútgjöld í för með sér, nema kannske einhvern mismun á launum prests og þjóðgarðsvarðar, sem skiptir ekki máli, að sameina þetta tvennt. Hitt er auðvitað rétt, sem getið var um áðan, að það þarf ekki að vera, að það falli alls kostar vel saman, að prestur gegni störfum þjóðgarðsvarðar. Þó hygg ég nú, að það sé ekki stórfelld hætta í því efni. En mér sýnist sem sagt ekki vera nema um tvennt að ræða, ef menn ætla sér að hafa kirkjusetur eða prestssetur á Þingvöllum, annaðhvort að velja þá leið, sem hér er lögð til í tveimur brtt., eða þá beinlínis að flytja einhvern prest til Þingvalla og hafa prestssetur þar og láta hann þá þjóna fleiri sóknum. Ég vildi hins vegar benda á það, að mér sýnist þessar brtt. vera dálítið óljósar frá báðum aðilum, og beini því nú aðeins til þeirra, sem eru flm. að þeim, hvort ekki væri nauðsynlegt að athuga þær betur og reyna að samræma þær. Mér finnst nú ekki vera mikill meiningamunur hjá þeim sem flytja till. í raun og veru. Ég ég held, að báðar till. þurfi í rauninni dálítið nánari athugunar við, og æskilegt væri, að þær væru teknar til meðferðar betur á milli 2. og 3. umr., og skýt ég því aðeins fram til athugunar fyrir hv. flm.



Herra forseti. Enda þótt ég eigi sæti í menntmn. þessarar hv. d., hef ég ekki undirritað neitt nál. vegna fjarvistar í janúarmánuði, þegar málið var til lokameðferðar, og þess vegna ætla ég að leyfa mér að verja örfáum mínútum af tíma d. til þess að gera grein fyrir skoðun minni í þessu máli, en það skal ekki verða langt mál. Ég vil þá fyrst lýsa yfir því, að ég mun fylgja þessu frv., eins og það liggur fyrir í meginatriðum, og hefði fyrir mitt leyti viljað standa fyllilega að þeim till., ef ég hefði getað komið því við að mæta, sem n. flytur í heild á þskj. 308. Ég hygg, að þær séu allar til bóta og í samræmi við óskir sóknarbarna á viðkomandi stöðum, enda fluttar hér af fulltrúum þeirra. Þó er eitt atriði í frv., sem raunar hér hefur verið vikið að af hv. þm. Reykn., Gils Guðmundssyni, en það eru ákvæði 20. gr. um tekjur kristnisjóðs, að í hann skuli renna samkv. c-lið þau laun, sem sparast á hverjum tíma, þegar prestakall er prestslaust, svo að ekki komi til greiðsla launa eða hluta þeirra, eins og þar segir. Ég tel, að þetta ákvæði sé vafasamt og það geti orkað þannig, að minni áhugi sé á æðri stöðum fyrir því að skipa í prestakallið, þar sem tekjurnar renna til kirkjunnar hvort eð er og kirkjan hefur ráðstöfunarrétt yfir þeim annars staðar. Ég hafði áður en endanleg afgreiðsla við þetta frv. fór fram í menntmn. verið að velta þessu fyrir mér. Ég skal játa, að ég hef fellt þær vangaveltur niður að mestu um skeið, en þetta rifjast upp fyrir mér nú við afgreiðslu málsins hér og í framhaldi af því, sem hv. þm. Reykn. sagði áðan um þetta atriði. Og raunar vil ég nú ganga lengra og segja, að mér finnst eins og honum, að það væri eðlilegra, að þarfir kristnisjóðs væru metnar á hverjum tíma og það yrði með einu eða öðru móti þá reynt að útvega fjármagn til að mæta þeim fremur en að geta hans sé svona tilviljunum háð, eins og ákveðið er í þessu frv., ef það verður að lögum. Þá eru nú ekki fleiri atriði, sem ég ætla að gera hér að umtalsefni utan Þingvallaprestakalls, en fyrir því hef ég mjög mikinn áhuga, að Þingvellir fái að halda áfram að vera sérstakt prestakall. Ég tel raunar annað ekki sæmandi. Ég tek undir þau rök, sem hv. 5. þm. Sunnl. flutti fyrir þeirri till., sem fram er sett á þskj. 310 um það, þar sem það sé greinilega vilji Alþ., að Þingvellir séu jafnrétthátt prestakall og önnur prestaköll í landinu, og af þessum orðum hlýtur þá að leiða það, að ég er ekki nógu ánægður með brtt. hv. 2. þm. Reykv. á þskj. 311, þar sem gert er ráð fyrir því, að Þingvellir séu gerðir að sókn í öðru prestakalli, enda þótt svo sé ráðgert, að þar skuli sitja prestur, þ.e.a.s. ef ráðh. þóknast að ákveða svo hverju sinni. Ég tel, að Alþ. undirstriki sérstöðu Þingvalla bezt með því að gera þá að prestakalli, og ég fyrir mitt leyti óttast það ekki, að það fáist ekki hæfur prestvígður maður til að gegna báðum þeim störfum, sem brtt. á þskj. 311 gerir ráð fyrir, alveg eins hér eftir eins og hingað til. Komi það í ljós mót minni spá a.m.k. og ég hygg fleiri, þá það, þá verður að taka afleiðingunum af því, og þá verður að hugsa til einhverra annarra aðgerða til þess að halda uppi reisn Þingvalla. En mín spá er sú, að á það muni ekki reyna, heldur muni áframhald verða á því, að prestvígður maður, sem um leið væri hæfur til þess að gegna stöðu þjóðgarðsvarðar, fengist í þetta embætti. Ég tel, að það sé verulegur munur á þessum tveimur brtt. Í mínum huga er hann það, og ég get vel skilið það, að ýmsir Íslendingar telji Þingvelli eins konar sameign þjóðarinnar, og ég hygg, að það fari þá ekki illa á því, að Alþingi geri sér það líka ljóst, að Þingvellir hafa nokkra sérstöðu með því að skipa sóknarnefndarmálum eða kirkjumálunum þar með nokkuð öðrum hætti en gert er annars staðar. En vitanlega er það ljóst, að með því að tengja þessi embætti saman er um algera sérstöðu að ræða, þar sem prestskosningum verður ekki við komið. Ég hygg, að það saki ekki svo mjög, þar sem meginverkefni þessa manns yrði líklega þjóðgarðsvarzla, a.m.k. eftir að önnur sóknin hefur verið tekin frá honum. En hvernig sem fer um afgreiðslu þessarar till., vil ég þó þakka hv. form. menntmn. fyrir það að koma til móts við óskir Þingvellinga með þeirri till., sem hún hefur borið fram, því að hún er vitanlega miklu betri en sú lokleysa, sem gert er ráð fyrir í frv., að leggja Þingvelli undir prestakall í annarri sýslu.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég mun að sjálfsögðu sem nefndarformaður hlutast til um það, að á milli umr. verði tekin til athugunar þau atriði, eða það var nú reyndar aðallega eitt atriði, sem hæstv. fjmrh. mæltist til, að frekar yrði skoðað af n. Ég mun hlutast til um, að það verði gert, og hugsanlegt, að fleiri atriði, sem komið hafa fram í ræðum hv. þm. hér við umr., gefi einnig ástæðu til frekari athugunar á einstökum atriðum frv. Það var eitt atriði, sem kom fram, að ég held í ræðum tveggja hv. þm., og það var varðandi kristnisjóðinn. Það var látið að því liggja, að sú tekjuöflunarleið, sem honum er ætluð, sem sé að til hans renni prestslaun úr prestaköllum, sem ekki er þjónað eða niður verða lögð, gæti jafnvel slævt áhuga yfirmanna fyrir því, að skipað verði í þessi embætti eða menn fáist í þessi embætti. Nú er að sjálfsögðu skylt að auglýsa prestaköll, sem laus verða, þannig að það hlýtur að koma nokkuð af sjálfu sér. En ég vil aðeins benda á það, að þetta er bara ekki nein ný skipan mála, því að prestakallasjóðurinn, sem nú er, nýtur þess einmitt, að í hann falla laun eða hluti launa, sem sparast af launum í prestaköllum, sem prestar hafa ekki fengizt í. Það hafa mér vitanlega ekki hingað til a.m.k. verið uppi neinar getgátur um það, að þeir aðilar, sem samkv. l. hafa umráð prestakallasjóðsins, sem er kirkjuráð, hafi orðið til þess að draga eitthvað úr því, að prestar fengjust í þau prestaköll, sem laus eru. Ég vil aðeins víkja að Þingvallaprestakalli, sem reyndar hv. síðasti ræðumaður gerði. Þó að samþ. yrði, að Þingvellir yrðu sérstakt prestakall, er það að því leyti ekki jafnrétthátt prestakall öðrum, að eftir þeirri skipan, sem í brtt. felst, yrði ekki um að ræða rétt fólks í sókninni til þess að kjósa sér prest. Vegna þess, að það virðist svo sem þm. sé ekki alveg ljós sá munur, sem er á brtt. einstakra nm., sem fram hafa komið hér, þ.e.a.s. annars vegar brtt., sem ég flyt, og hins vegar brtt. þriggja meðnm. minna, þá held ég, að í stuttu máli megi segja, að munurinn sé sá, að samkv. minni till. er lagt til, að Þingvellir verði sókn, en ekki prestakall, sókn, sem heyrir undir Mosfellsprestakall, en heimild til þess að skipa þar prest, sem jafnframt sé þjóðgarðsvörður. Samkv. brtt. þeirra þremenninganna er hins vegar lagt til, að Þingvellir verði sérstakt prestakall og þar skuli skipa prest, sem jafnframt gegni þjóðgarðsvarðarstarfi. Ég vil taka það fram, sem ég reyndar orðaði í minni fyrri ræðu, að í huga mér er enginn vafi á því, að heimildin yrði notuð samkv. minni brtt., ef að lögum yrði. Það hefur satt að segja aldrei hvarflað að mér neinn efi um það. En ef að því rekur, sem auðvitað er mjög vel hugsanlegt, að ekki fáist guðfræðingur í prestsstarfið, sem jafnframt vildi taka að sér þjóðgarðsvarðarstarf, eða enginn, sem hæfur yrði talinn, skulum við segja, þá yrði staðan sú, að annars vegar væri Þingvallasókn, sem félli þá undir Mosfellsprest og yrði þjónað af honum. Í hinu tilfellinu yrði staðan aftur þannig, að þarna væri prestslaust prestakall, sem nágrannapresti yrði þá væntanlega falið að þjóna og trúlega þá einmitt prestinum á Mosfelli. Ég vona, að hv. þdm. sé ljós sá munur, sem er á þessum tveimur brtt. Ég vil þá aðeins fara nokkrum orðum um brtt. hv. 11. þm. Reykv. við mína till. Satt bezt að segja hafði ég upphaflega orðað þessa brtt. eða hún hafði verið orðuð eitthvað mjög svipað því, sem hann leggur til, að nú verði. Ég get hins vegar sagt, að það vakti einungis fyrir mér, að þessum tveimur aðilum yrði gert nokkurn veginn jafnhátt undir höfði, báðir gerðu till. til ráðh., annars vegar biskup, hins vegar Þingvallanefnd. Hitt er svo rétt, sem hv. þm. sagði, að réttur biskups við veitingu embætta er yfirleitt ekki annar en tillöguréttur. Veitingavaldið er að sjálfsögðu annars staðar. Og að athuguðu máli mundi ég út af fyrir sig geta fellt mig við þessa breyt. á minni brtt., ef hún mætti verða til þess, að auka líkur fyrir því, að hún næði samþykki.