Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja frv. til laga um breyt. á vegalögunum. Þetta frv. er þó dálítið annars eðlis en þau frv., sem flutt hafa verið til breytinga á þessum 1., en þau hafa yfirleitt verið þess efnis að bæta inn á vegalögin nýjum vegum. Þetta frv. er ekki um það, heldur um hitt að breyta nokkuð til um þá hætti, sem á eru hafðir um þjóðvegi, viðhald þeirra og endurbætur, þar sem þjóðvegur liggur í gegnum þorp eða kaupstað. Í gildandi vegalögum er án undantekninga gert ráð fyrir því, að þjóðvegur, sem liggur í gegnum þorp eða kaupstað, skuli vera á ábyrgð þess þorps eða þess kaupstaðar, sem hann liggur í gegnum, þannig að af ríkissjóði er í rauninni létt vegaviðhaldinu af þjóðveginum á þeim slóðum, þar sem hann liggur í gegnum þorpið eða kaupstaðinn. Nú er það svo, að altviða á landinu liggja þjóðvegir í gegnum þorp mismunandi fjölmenn og eru notaðir máske að miklum meiri hluta til af allt öðrum aðilum en íbúum viðkomandi þorps, og virðist þá lítil sanngirni í því að láta þorpsbúa sjálfa og eina annast kostnaðinn af viðhaldi og endurbótum vegarins í gegnum þorpið. Þetta frv. gerir þess vegna ráð fyrir breytingum á þessu. Og þær breytingar, sem í frv. felast, eru tvenns konar. Annars vegar leggur frv. til, að þar sem þjóðvegur liggur í gegnum þorp eða kaupstað, skuli það kannað, að hve miklu leyti hann er notaður í þágu þorpsbúa sjálfra, og þar sem vegurinn er aðeins að minni hluta til notaður af þorpsbúum sjálfum eða í þeirra þágu, þá skuli ríkið eftir sem áður bera kostnaðinn af viðhaldi vegarins, þó að þjóðvegurinn liggi í gegnum ákveðna verzlunarlóð ákveðins þorps eða kaupstaðar. Í öðru lagi er hér lögð sú skylda á herðar ríkinu, að þar sem slíkur vegur, þjóðvegur um þorp eða kaupstað, er svo mikið notaður, að umferð um hann nær ákveðnu marki eða fer upp fyrir ákveðið mark, þá skuli ríkinu skylt, eftir því sem fé er veitt til í fjárlögum, að byggja varanlegt slitlag á viðkomandi veg, þ.e.a.s. gera hann úr steinsteypu eða malbika hann. Ég þarf ekki að fara um það mörgum orðum hér, hver óþægindi eru að því fyrir íbúa í kaupstöðum eða þorpum, sem sagt á þéttbyggðum stöðum, að fá mjög mikla umferð í gegnum þorpið eða kaupstaðinn á malarvegi, sem rýkur og veldur margs konar óþrifum í viðkomandi byggð. Á því verður að ráða bót, en sú framkvæmd er, svo sem allir vita, mjög dýr og ekki hægt til þess að ætlast, að íbúar í viðkomandi þorpi annist hana á eigin kostnað, enda engin sanngirni að ætlast til þess, þar sem vegirnir eru kannske að miklum meiri hluta til notaðir í annarra þágu en viðkomandi þorpsbúa eða kaupstaðarbúa sjálfra. Það væri ákaflega einföld leið til þess að finna það út, að hve miklu leyti vegur er notaður í þágu viðkomandi þorps og að hve miklu leyti í þágu annarra, að gera á því úrtaksrannsókn einn eða tvo eða máske einhverja daga á ári, athuga þá, hvar eru skrásett þau farartæki, sem um þorpið fara. Og ég held, að í framkvæmd mundu ekki verða vandkvæði á því að komast að hinu rétta um það. Það er allra manna mál, að ekki sé tæknilegur möguleiki að halda sæmilega þriflegum eða góðum til umferðar malarvegum, sem mikil umferð er orðin á. En það er svo í sumum þorpum landsins, að í gegnum þau liggja malarvegir, sem þau hafa ekki efni á að breyta í varanlegri vegi og hafa á sér umferð, sem er langt fyrir ofan það mark, sem möguleiki er að halda slíkum vegi sæmilegum með. Það er þess vegna sýnilegt, að hér er ekki bara um réttlætismál að ræða, heldur líka óumflýjanlegt nauðsynjamál. Ég flutti frv. um þetta sama efni á síðasta þingi, en það varð ekki útrætt þá og bíður því enn efnislegrar meðferðar hjá Alþingi, og vænti ég þess, að það verði tekið til meðferðar og afgreiðslu á þessu þingi. Herra forseti. Ég legg til, að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og samgmn.



Herra forseti. Með þessu frv. er hreyft mjög veigamiklu vandamáli, sem snertir bæði vegakerfi landsins í heild og alveg sérstaklega vega- og gatnamál þéttbýlisins, þorpa, kaupstaða og borga. Í tilefni af frv. vil ég geta þess, að fyrir tæplega tveimur árum var samkv. ákvörðun Alþingis sett á laggirnar nefnd til þess að endurskoða vegalög. Þessi nefnd hefur fyrir nokkru skilað áliti sínu, og ég hygg, að það muni vera til athugunar hjá hæstv. ríkisstj. Ég tel mig geta skýrt frá því, að eitt af því fyrsta, sem tekið var til athugunar í þessari nefnd, var einmitt það vandamál, sem fjallað er um í þessu frv. Það varð ljóst, að eins og vegakerfið hefur verið undanfarið, hafa verið í því göt, þar sem umferðin er mest. Þjóðvegunum hefur lokið við mörk þéttbýlisins, og oft hefur farið svo, að vegirnir gegnum þorpin hafa verið hvað verstir, einmitt vegna þess að ríkið sleppir þar afskiptum, sem sízt skyldi og umferðin oftast nær og eðlilega er langmest. N. fjallaði um þetta mál og gerir í till. sínum ráð fyrir að leysa það. Ég tel ekki rétt að fara á þessu stigi nánar út í það, hvernig þær till. eru, en mér virðist fljótt á litið, að þær gangi þó nokkuð lengra en hv. flm. gerir með þessu frv. Ég vil vænta þess, að þetta mál verði leitt til lykta á þessu þingi, hvort sem það verður með þessu frv. eða með heildarfrv. um vegalög, sem ég tel æskilegra, þar sem þetta mál yrði leyst í samhengi við önnur vega- og gatnamál í landinu.



Ég vil í tilefni af ræðu hv. síðasta ræðumenns láta í ljós ánægju mína yfir því, ef svo skyldi reynast, sem hann gefur hér mjög í skyn, að stjórnarvöld landsins séu á það að fallast að hér sé um réttlætismál að ræða, og að sjálfsögðu mundi ég fagna því einnig, ef þar væri lengra gengið en í mínu frv., sem er fyrst og fremst miðað við það, sem mér finnst vera lágmarkskrafa um, að sinnt verði sanngirni málsins. En mér er það að sjálfsögðu ljóst, að það væri ánægjuefni fyrir mig, ef hægt væri að fá samþykkt Alþingis fyrir því að ganga lengra og að þjóðvegirnir í gegnum þorp og kaupstaði yrðu yfirleitt ekki slitnir úr kerfi þjóðveganna að því er varðar kostnað við þá. Ég teldi að ýmsu eðlilegt að gera það fullkomlega, en hef miðað mitt frv. fyrst og fremst við það að ganga ekki lengra en svo, að það væri ómótmælanleg sanngirniskrafa, að því væri sinnt. Hæstv. ríkisstj., sem nú situr, hefur brugðið þeim vana flestra, ef ekki allra ríkisstj., sem efnt hafa til endurskoðunar á vegalögum, að þær hafa yfirleitt leyft Alþingi að kjósa til þeirrar endurskoðunar nefndir, þannig að ekki bara flokkar ríkisstj. vissu, hvað um væri að vera, og gætu komið á framfæri sínum tili., áður en gengið væri frá allsherjarfrv. um þessa hluti. Þessi ríkisstj. hefur kosið að fara að með öðrum hætti, og harma ég það út af fyrir sig, að hún skuli ekki hafa getað haldið þeirri gömlu og góðu og lýðræðislegu reglu, sem áður var á höfð. Engu að síður er það mér fagnaðarefni, ef sú nefnd, sem ríkisstj. hefur skipað til þessara hluta, getur komið fram með skynsamlegar og réttlátar breytingar á lögunum, og læt ég í ljós óskiptan fögnuð minn yfir því, sem fram kann að miða í þeim till., sem þar er um að ræða. En fyrst þetta mál hefur komið til umr. og ég geri ráð fyrir því, að frv., sem hér er til umr., verði vísað til n., þá teldi ég eðlilegt, að sú þingnefnd óskaði eftir því að kynna sér, hverjar till. væru á ferðinni frá hinni stjórnskipuðu nefnd, og ekki skal ég sem flm. þessa frv. mælast undan því, að á því yrðu gerðar breytingar, sem gengu lengra en það að gera þjóðvegi í gegnum þorp og kaupstaði að raunverulegum þjóðvegum, þannig að ríkið bæri af þeim kostnaðinn, jafnvel þótt eitthvað kynni að dragast með heildarskipun vegalaga. En þar er ég sem sagt eins og aðrir þm. stjórnarandstöðunnar óvitandi um það, hvernig þau mál standa eða hversu nálægt því muni komið, að þar verði gert frv. af ríkisstj. hálfu.