Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Atvinnumálaráðherra (S. J): Jeg vil leggja til, að frv. þessu sje vísað til samgöngumálanefndar og umræðu þessari þar með frestað.

Flm. (Magnús Torfason) Það er óþarfi að rökstyðja till. þá, er hjer liggur fyrir, með löngu máli. Það eru áreiðanlega sömu ástæður til slíkrar nefndarsetningar og hjer er um að ræða og voru á síðasta Alþingi, og þó, ef nokkuð er, öllu meiri nauðsyn nú, því að altaf sverfur stríðið fastara að. Jeg ætla þó, vegna þess, að jeg mun eigi njóta þess heiðurs að eiga sæti í nefnd þessari, að taka fram nokkur atriði. Hingað til hefir framkvæmd bjargráða vorra verið miðuð við það, að friður væri í nánd, eða að minsta kosti við það, að ófriðurinn stæði ekki árum saman. Þessa stefnu get jeg hvorki talið holla nje forsjála, því að það eru engar líkur til þess, að ófriðurinn verði um garð genginn næst er háttv. Alþingi kemur saman. Mjer finst það því vera rjett og sjálfsagt, að bjargráðanefnd hafi það fyrir augum, að stríðið getur enn staðið í mörg ár. Það getur aldrei skaðað, að hún hagi ráðstöfunum sínum eftir því, en hins vegar gott, ef fyr og vel raknar úr. Jeg skal eigi fara langt út í það, hvað gera eigi, enda er það vitanlegt, að stjórn og þing hefir gert margt til að draga úr bölinu, og stjórnin hefir gert ýmsar ráðstafanir til þess að auka framleiðslu landsmanna. Þó vildi jeg minna á eitt atriði, og það er steinolían. Jeg fæ ekki betur sjeð en það verði að vera fyrsta og helsta verk bjargráðanefndar að gera alt sem auðið er til þess að fá næga steinolíu til landsins. Árferði til sjávar er mjög svo undir því komið, að vorvertíðin mishepnist ekki og að menn geti til fulls notfært sjer auðæfi sjávarins, en hið fyrsta skilyrði til þessa er næg steinolía, og því er oss nauðsyn á því, að bjargráðanefnd hafi atriði þetta hugfast. Þá vildi jeg og benda á annað atriði. Það er að nota sem mest og best afurðir okkar. Við veiðum mikið af síld, en við kunnum ekki að hagnýta hana, og segja má, að Íslendingar yfirleitt kunni ekki síldarát. Liggur nærri, að telja megi það skrælingjamerki á þjóð vorri, að hún skuli ekki kunna að hagnýta sjer önnur eins auðæfi, og að nær ekkert af þeim sje notað í landinu sjálfu. Jeg vil vekja athygli bjargráðanefndar á þessu, og hún ætti að gera hvað auðið er til að kenna Íslendingum að eta síld, annaðhvort með því að fá einhverja inn í landið, er kunna að matreiða hana, eða senda fólk utan að læra það og kenna síðan öðrum. Að öðru leyti finn jeg ekki ástæðu til að fara nánar út í nefndarsetningu þessa; ástæður þær, er til hennar liggja, eru sömu nú og þær voru á síðasta þingi, og vænti jeg því, að allir háttv.þm.samþ.till.

Magnús Kristjánsson Í tilefni af ummælum háttv.þm. Ísaf. (M. T.) um, að bjargráðanefnd þurfi fyrst og fremst að leggja alt kapp á að viða steinolíu að landinu, svo að sjávarútgerðin stöðvist ekki, skal jeg geta þess, að jeg hygg, að bjargráðanefndin, hversu vel sem í hana verður valið, geti ekki gert frekari nje betri ráðstafanir en þegar hafa verið gerðar, bæði af landsversluninni og af stjórnarráðinu. Það er öllum ljóst, að ef framleiðslan er rekin áfram þrátt fyrir dýrtíðina, þá þarf mikið af þessari vörutegund, og því var það, að landsverslunin ætlaði sjer að fá tvo farma af steinolíu, annan í febrúar en hinn í mars, en að þeir hafa ekki komið stafar af því, að Englendingar og jafnvel Bandaríkjamenn hafa ekki viljað leyfa útflutninginn, það sem af er þessu ári. Til þess að fyrirbyggja allan misskilning skal jeg enn fremur taka það fram, að jeg býst ekki við, að útflutningsleyfi fáist fyrir steinolíu fyr en sendinefndin hefir lokið starfi sínu og samningar eru komnir á við Englendinga. Viðvíkjandi hagnýtingu afurða vorra, sem háttv.þm. Ísaf. (M. T.) var að tala um, þá fer hún altaf smábatnandi með ári hverju, og ef ætti að hagnýta síldina til innanlandsnotkunar, þá þarf til þess dýrar vörur, eins og nú hagar, nefnilega salt og tunnur, og verður að gæta þessa er um það mál er að ræða.

Flm. (Magnús Torfason) Jeg vil geta þess í tilefni af orðum háttv.þm. Ak. (M. K ), að orð mín áttu ekki að vera - nje voru - neinar ákúrur til landsstjórnarinnar eða landsverslunarinnar, en jeg geri hins vegar ráð fyrir því, að valið í bjargráðanefnd takist svo vel, að að henni verði nokkur stuðningur, því að betur sjá augu en auga.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg vil leyfa mjer að leggja til, að frv. þessu verði vísað til bjargráðanefndar og umræðu þessari þar með frestað.

Forseti: Jeg vil vekja athygli hv.þm. á því, að allir hv.þm., er sæti eiga í landbúnaðarnefnd, eiga og sæti í bjargráðanefnd.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Benda vil jeg á það, að allir landbúnaðarnefndarmennirnir eru í bjargráðanefnd, en auk þeirra 2 aðrir hv.þm., og tel jeg að gagnvart athugun þessa máls sje þar ekki góðum mönnum ofaukið. Jeg býst og við því, að bjargráðanefnd hafi víðari sjóndeildarhring og líti meir á hagsmuni landsins í heild sinni en hag landbúnaðarins eingöngu.

Eggert Pálsson Það má nú segja, að hjer, í þessari háttv. deild, megi á sama standa, til hvorrar þessarar nefndar málinu sje vísað, þar sem sömu menn eiga sæti í þeim báðum, en þótt svo sje hjer, þá er eigi víst, að svo sje í hv.Nd., en sje málinu hjer vísað til bjargráðanefndar, ber það og að gera í hv.Nd. Að því eiga menn hins vegar að ganga sem vísu, að í landbúnaðarnefnd hv.Nd. sitji þeir menn, er best má treysta í slíku máli sem þessu, en engin trygging fyrir, að bjargráðanefnd þar sje svo skipuð. Af þessari ástæðu, meðal annars, finst mjer sjálfsagt, að málinu sje vísað til landbúnaðarnefndar.

Eggert Pálsson Jeg vil bera fram þá brtt. að frv. þessu verði vísað til landbúnaðarnefndar, því þar á það, eftir eðli sínu, heima, og jeg sje eigi, hvað sú nefnd á að gera, ef hún á ekki að meðhöndla mál sem þetta.

Karl Einarsson Frv. þetta verður að skoðast fyrst og fremst sem ófriðarráðstöfun, og því sjálfsagt og rjett að vísa því til bjargráðanefndar, en það er hins vegar einnig rjett, að hún beri það undir landbúnaðarnefnd, áður en hún skilar því aftur, og beri t. d. undir landbúnaðarnefndina, hvort hægt sje að framkvæma ákvæði frv. eður eigi, svo að gagni komi.

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson) Jeg býst ekki við, að nefndin geti orðið við þeim tilmælum hæstv. atvinnumálaráðh., að taka till. sína aftur, því jeg held, að hann hafi ekkert um málið sagt, sem nefndin var ekki búin að hugsa um.  Viðvíkjandi aukningu þeirri á matarframleiðslu, sem haldið er fram að fylgi fráfærunum, þá tel jeg víst, að stj.frv. geri ráð fyrir of miklu, þar sem það áætlar 2½ kg. af smjöri eftir ána, yfir sumarið. Það mundi samsvara 40 lítrum af mjólk, en eftir því, sem jeg þekki til, mun fullnóg að gera ráð fyrir 30 1, eftir ána, og er þá ekki hægt að áætla meira en 13/4 kg. af smjöri. Við meðferð undanrennu mjólkurinnar eru naumast nema tvær leiðir til; önnur sú, að breyta henni í ost, hin sú, að breyta henni í skyr. Ostagerð er hjer, enn þá sem komið er, á lágu stigi, en sje mjólkinni breytt í skyr, vantar ílátin til að láta það í og flytja um landið. Og þótt næg ílát fengjust, mundu þau verða dýr, engu síður en kjötílátin. Því hefir verið haldið fram, að ábyrgðarhluti sje að vera á móti frv. þessu, en jeg tel það ekki síður ábyrgðarhluta að stofna framleiðslu heyjanna og kjötmarkaðinum í hættu. Hæstv. atvinnumálaráðh. hjelt því fram, að kjötmarkaður vor mundi bundinn við England. En mjer þykir hitt þó eins líklegt, að markaður náist á Norðurlöndum, ef útflutningsleyfi fæst á annað borð. Það sem hann tók fram um óvinsældir málsins hefir nokkuð til síns máls. Því það er satt, að slíkt má ekki hræða frá nauðsynlegum ráðstöfunum. En óvinsældirnar geta þó verið of miklar, og mjer er kunnugt um það, að fjöldi bænda er þessari ráðstöfun mótfallinn. Jeg veit ekki betur en að sýslunefnd S.-Þing., sem mál þetta var borið undir, teldi hana óráðlega, og mjer er kunnugt um, að fjöldi bænda, víðs vegar um land, lítur þeim augum á málið. Það hefir verið bent á, að fráfærur hafi borgað sig vel, þar sem þær hafa tíðkast, hingað til, en það er mjög skiljanlegt, því að auðvitað hafa þær haldist við á þeim stöðum, sem þær borguðu sig best. Viðvíkjandi mismuni á dilkum og hagalömbum, þá hygg jeg að láti nærri, að hagalamb, sem vegur 60 pd., sje sem dilkur um 80 pund, og verður kjötmismunurinn þá nálægt 7 pd., en munur á mör um 2 pd. Munurinn á kjöti ánna hygg jeg að verði líkur. Jeg þykist eins viss um, að 40 pd. falli af dilkánni, eins og 32-33 pd. falli af kvíaánni, og munurinn á mörnum verður meiri en á lömbunum. Það var svo ekki fleira, sem jeg vildi segja að þessu sinni, enda hefir verið svarað rækilega frá öðrum hliðum.

Magnús Torfason Jeg ætla mjer ekki að taka þátt í því að meta, hve mikið frv. þetta mundi auka feitmeti í landinu, en þó er jeg ekki í neinum vafa um, að það mundi gera það að talsverðum mun, og ekki að eins feitmeti, heldur einnig önnur efni, sem við þörfnumst mest, ostefni og skyr. Jeg hefi haft næg tækifæri til að sjá, hver kostur manna hefir verið í vetur í sjávarþorpum, og veit, að margur hefir beðið heilsu- og jafnvel líftjón af slæmri og óheppilegri fæðu. Er því full ástæða nú til að gera alt til þess, að þeir, sem við verstan kost eiga að búa, geti veitt sjer betri fæðu en síðasta vetur. Jeg hefi litið svo á, að frv. þetta væri að eins heimildarlög fyrir stjórnina, til þess að gera alt, sem hún telur fært, til þess að auka fráfærur ásauðar, en að það beri ekki að skoða sem almenn þvingunarlög. Þess er líka getið í ástæðum frv., að þótt ekki yrði nema tiltölulega lítill hluti fram yfir það sem verið hefir, sem fært yrði frá af ám, þá mundi það geta komið að góðu haldi. Framkvæmdir málsins eru í höndum landsstjórnarinnar, og get jeg ekki hugsað mjer, að reglugerð sú, sem gerð yrði kæmi út í lífið án þess að vera áður borin undir búmenn og fulltrúa þeirra, Búnaðarfjelag Íslands. Jeg skal svo ekki fara frekar út í þessa hlið málsins, meðan engar bendingar koma frá hæstv. stjórn um það, hvernig hún hafi hugsað sjer aðaldrættina í till. sínum. Jeg verð að segja það, að mjer finst háttv. landbúnaðrn. hafa tekið kuldalega í þessar bjargráðatillögur hæstv. stjórnar, sjerstaklega þegar þess er gætt, að hjer er annað frv. á ferðinni, frá hv.frsm. landbúnaðarn. (S. F.), sem hlýtur að draga úr feitmetisöflun í landinu. En það sem sjerstaklega var ástæðan til þess, að jeg tók til máls, var það, að mjer skilst nál. vera mjög einhliða og sjálf rökstudda dagskráin órökstudd. Nál. miðar alt að því, að níða alt vit úr frv. stjórnarinnar, en ekki er ein einasta setning til að rökstyðja dagskrána. þar segir svo, að stjórnin eigi að stuðla að því eftir föngum, að bændur geti aukið vinnukraftinn, en engin bending er gefin um, hvernig það megi verða. Enn fremur á stjórnin að gefa bænum upphvatningu til fráfærna á „tiltækilegan hátt“, en engu orði er vikið að því, hvernig hann er, sá háttv. tiltækilegi háttur. Af öllu þessu virðist mjer það ljóst, að fylsta þörf sje á að fresta þessari umr., og þykist jeg vita, að háttv. nefnd verði fús til að hugsa málið betur og koma fram með ástæður fyrir hinni rökstuddu dagskrá. Jeg lít því svo á, að það sje í þágu háttv. nefndar, ef málinu yrði frestað. Mjer finst líka full ástæða til að láta bíða með að stytta máli þessu aldur, þangað til háttv. bjargráðanefnd hefir komið fram með eitthvað, til að bæta úr skorti þeim, sem þetta frv. átti að bæta úr.

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson) Hv. þm. Ísaf. (M. T.) þótti bresta á röksemdir fyrir dagskrá þeirri, er landbúnaðarnefndin ber fram og ætlast til að frv. sje afgreitt með. Það er rjett, að rökfærslan er ekki ítarleg að því leyti; en þó er í niðurlagi nefndarálitsins nokkur rökstuðning fyrir dagskránni. Þá fann hann það og nefndinni til foráttu, að hún gerði ekki grein fyrir því, á hvern hátt stjórnin mætti best auka vinnukraft bænda. Satt er það, að nefndin hefir eigi borið neitt fram um það, á hvern hátt það eigi að framkvæmast, en nefndin varð að líta svo á, sem það væri, í þessu sambandi, fremur skylda stjórnarinnar. Frv. það, er hjer liggur fyrir og stjórnin ber fram, krefst mikils aukins vinnukrafts, og ætti stjórnin að hafa hugsað sjer leiðir til að bæta úr því. Jeg vil því vísa hv.þm. Ísaf. (M. T.) til stjórnarinnar um þetta atriði. Ef ætti að bæta úr þessu til fulls, mundi þurfa önnur þvingunarlög, er ræku fólk með valdi úr sjávarþorpunum upp í sveitir landsins, til að stunda þar vinnu.  Besta ráðið til þess að hvetja bændur til þess að færa frá er eflaust það, ef landsstjórnin gæti trygt mönnum gott smjörverð, svo bændur sæju, að fráfærur borguðu sig. Sami hv.þm. (M. T.) gat um það, að frv. það, er jeg hefi flutt, mundi draga úr smjörframleiðslunni.  (M. T.: Mjer gefst tækifæri til að kreista svampinn síðar)  . En þar sem það liggur ekki hjer fyrir, en jeg býst hins vegar við, að síðar verði tækifæri til þess að ræða þetta mál, þá læt jeg það bíða að sinni. Samkvæmt ósk þm. Ísaf. (M. T.) bar forseti upp, hvort fresta skyldi umræðunni. Það var felt með 8:5 atkv.

Forseti: Þá er umræðunni lokið, með því að ekki hafa fleiri kvatt sjer hljóðs.

Magnús Torfason Má jeg óska þess, að hæstv. forseti taki málið út af dagskrá.

Forseti: Jeg álít, að þar sem skoðanir hv.þm. eru eins skiftar og komið hefir fram við atkvæðagreiðsluna, og málið hins vegar mjög mikils vert fyrir þjóðina, þá sje rjett að jeg taki málið út af dagskrá, svo hv. deildarmönnum gefist tækifæri til að athuga málið sem allra best.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg leyfi mjer að leggja til, að frv. þessu verði vísað til bjargráðnefndar og umr. þar með frestað.