Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ákveðið hefur verið að efna til samráðs með forustumönnum þingflokkanna og því verður fundi frestað til kl. 6, í 20 mín. - Fundarhlé.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Þetta frv. er gamall kunningi og þarf ekki að hafa um það mörg orð. Eins og fram kemur í dagskrá hefur nefndin þríklofnað um málið. Hv. 7. þm. Reykn. leggur til að frv. verði fellt, en við aðrir nefndarmenn leggjum til að frv. verði samþykkt. Að vísu hefur hv. 7. þm. Reykv. flutt brtt. þar sem hann leggur til tvöföldun skattsins. Þó ég geri mér ljósa grein fyrir brýnni þörf þess að hægt sé að auka tekjur ríkissjóðs treysti ég mér ekki til þess að verða við því og legg til að frv. verði samþykkt óbreytt.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Júlíus Sólnes): Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga, stjfrv., um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Við höfum tekið þátt í nefndarstörfum hv. fjh.- og viðskn. Ed. og fjallað um þetta frv. Við þm. Borgarafl. lýsum þeirri afstöðu okkar að við erum á móti sérstökum skatti á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, eins og skatti á atvinnuhúsnæði almennt. Ef hins vegar endilega þarf að leggja sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði mundum við heldur kjósa að það yrði athugað með hvaða hætti yrði þá lagður skattur á allt atvinnuhúsnæði í gegnum t. d. hærri eignarskatta þó að við séum í sjálfu sér ekki sérlega hrifnir af slíkri hugmynd. Miklu skynsamlegra er að láta verslunarfyrirtæki greiða skatta eftir þeim tekjum sem þau kunna að hafa á sínum rekstrarreikningi í stað þess að vera að leggja sérstakan skatt á húsnæði þessara fyrirtækja. Þessi skattur er nú búinn að vera á í allmörg ár. Hann, eins og margir aðrir skattar, var lagður á tímabundið. Var hugmyndin væntanlega sú á sínum tíma með þessum skatti að refsa mönnum fyrir allt of margar byggingar, verslunarbyggingar og skrifstofubyggingar, sem var talið að væru meira eða minna óþarfar, einkum hér á höfuðborgarsvæðinu. Eins og í sambandi við aðra skatta sem eru lagðir á tímabundið vill þetta með "tímabundið" gufa upp með tímanum og þessir skattar verða fastir. Og það er ekki nokkur leið að losna við þá aftur. Við viljum hins vegar leggja okkar fram til þess að það megi losna við þennan skatt í eitt skipti fyrir öll og leggjum því til að frv. verði fellt.



Herra forseti. Ég skrifaði undir nál. meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. með fyrirvara um þetta mál. Fyrirvarinn lýtur að tvennu. Í fyrsta lagi því að ég tel að þessi skattur eigi að geta gefið meira í ríkissjóð, þannig að hægt sé að létta af almenningi einhverjum að þeim álögum sem núv. ríkisstjórn er að hvolfa yfir þjóðina eftir áramótin, og svo hinu að ég tel ástæðulaust að hafa þessa skatta tímabundna. Ég hefði talið eðlilegt að það væri almennt gildistökuákvæði í þessu skattafrv. en að það væri ekki aðeins miðað við árið 1988 eins og gert er ráð fyrir í frv. hæstv. ríkisstjórnar. Ég tel að þetta sé skynsamleg skattlagning og eðlilegt að nýta þennan skattstofn betur. Ég hef hins vegar látið nægja að flytja tillögu um að hækka skattinn örlítið þannig að hann skili eitthvað í kringum 200 millj. kr. á næsta ári sem er ekki mikið miðað við þennan stóra skattstofn. Ég hef látið gildistökuákvæðið í friði. Mun styðja frv. að öðru leyti, þannig að þessi þáttur samfélagsins greiði til samneyslunnar a.m.k. það sem lagt er til af ríkisstjórninni þó að það mætti gjarnan vera meira.



Herra forseti. Eins og kom fram í máli mínu þegar frv. var til umræðu fyrr í deildinni styður Kvennalistinn það, einkum vegna þess að við teljum mjög eðlilegt að þessi þáttur atvinnulífsins greiði sitt til samneyslunnar. Hann er, eins og þá kom fram í máli mínu, sérstaklega aflögufær nú eftir mikla þenslu og mikið góðæri, ekki síst í verslun. Þess vegna teljum við mjög eðlilegt að hann beri aukinn hlut til samneyslunnar sér að skaðlausu og munum styðja þær tillögur til hækkunar sem komið hafa fram hjá hv. 7. þm. Reykv.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 284 leggur meiri hl. nefndarinnar til að þetta frv. verði samþykkt en eins og fram kemur í fjárlagafrv. hefur verið gert ráð fyrir því að stefna að samræmingu launaskattsins og er nú stigið fyrsta skrefið með þessu frv. með því að leggja 1% launaskatt á þær greinar aðrar en búrekstur sem undanþegnar hafa verið launaskatti. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um efnisatriðin að öðru leyti. Auðvitað orkar skattur eins og launaskattur tvímælis, en þessi lög eru nú orðin allgömul, síðan 1965, og þær ríkisstjórnir sem setið hafa síðan hafa ekki treyst sér til að leggja þessa skattheimtu niður. Hún hefur verið með ýmsum hætti á þessum árum og kann ég ekki að rekja það nægilega vel til að fara út í þá sálma en legg sem sagt áherslu a að með samþykkt frv. nást um 400 millj. kr. í ríkissjóð sem er nauðsynleg skattlagning til að standa undir vaxandi þjóðarútgjöldum og ríkisútgjöldum.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Svavar Gestsson): Herra forseti. Ásamt hv. 7. þm. Reykn. hef ég skilað sérstöku nál., minnihlutaáliti um frv. til laga um breytingu á lögum um launaskatt. Frv. þetta, sem hæstv. ríkisstjórn flytur í framhaldi af efnahagsráðstöfunum sínum í sumar, gerir ráð fyrir að um verði að ræða vissa samræmingu á álagningu launaskatts en hún er framkvæmd með þeim hætti að um er að ræða verulega íþyngingu fyrir útflutningsatvinnuvegina. Það er talið að þessi launaskattsbreyting þýði um 250 millj. kr. fyrir sjávarútveginn sérstaklega svo að dæmi sé nefnt. Það er mín skoðun að eðlilegt væri við þær aðstæður sem nú eru í þjóðfélaginu eftir hið mikla góðæri sem við höfum upplifað núna á síðustu einu eða tveimur árum væri eðlilegt að ýmsar þjónustugreinar sem hafa blómstrað og dregið til sín stórfé væru látnar bera skatta til að halda jöfnuði í ríkisútgjöldum. Ég tel hins vegar algjörlega óeðlilegt, miðað við þær aðstæður sem nú eru í sjávarútveginum þar sem mjög hefur sigið á ógæfuhliðina fyrir sjávarútveginn, að íþyngja honum með launaskatti af því tagi sem hér er gerð tillaga um. Það hefur komið fram í umræðum um fjárlög í gær að hallinn á frystingunni er talinn vera 7–9%. Það er talað um að hallinn á fiskiðnaðinum í heild sé 3–4% og sérfræðingar stjórnarflokkanna gefa yfirlýsingar um það, m.a. Víglundur Þorsteinsson sem er einn helsti hugmyndafræðingur Sjálfstfl., að staðan sé þannig, ekki rétt? Nei. Hv. þm. gerði enga athugasemd við mal mitt, mér sýndist ...

Jú, það er gerð athugasemd hérna.

Það er gerð athugasemd við það, að hann sé ekki einn helsti hugmyndafræðingur Sjálfstfl.

Nei, að sjálfsögðu ekki.

Nei. Það er þá Hannes Hólmsteinn kannski enn þá í hásætinu. Jæja, hvað sem um það er, ég get tekið þetta aftur, herra forseti, ef það særir viðstadda sjálfstæðismenn. A.m.k. hafa ýmsir mætir menn í Sjálfstfl. hann er væntanlega þar enn þá og varaþm. einhverra -  Ég bendi hins vegar á að frv. er þannig útbúið að það er í raun og veru mjög erfitt að greiða atkvæði gegn einstökum efnisgreinum þess vegna þess að þetta eru tillögur almennt um launaskatt og mjög erfitt að flokka það út hverju ætti þá að greiða atkvæði á móti fyrir þá sem eru andvígir þessari sérstöku álagningu á útflutningsatvinnuvegina. Þess vegna mun ég fyrir mitt leyti greiða atkvæði gegn frv. í heild þegar það verður borið upp í 3. umr., en sitja hjá við meðferð málsins hér við 2. umr.



Herra forseti. Við erum að fjalla hér um eitt skattafrv. enn. Mig langar til að athuga hvort ég hef lært hvernig ég á að hegða mér eins og hæstv. fjmrh. Hann segir að skattkerfið eigi að vera einfaldara, skilvirkara og réttlátara. Ég vona að ég hafi lært rétt þuluna. Þetta frv. ber ekki þessi einkunnarorð með sér, að það sé einfaldara, skilvirkara og réttlátara. Í raun og veru er þetta dæmigert íslenskt skattafrv. og er alveg með ólíkindum hvað stjórnmálamenn á Íslandi hafa verið lagnir við að finna upp alls kyns skatta og álögur á fyrirtæki og allan almenning í landinu. Það hefur oft verið sagt að frændur okkar á Norðurlöndunum séu meistarar í því að leggja skattálögur á þegnana, en ég er farinn að efast um að þeir standi með tærnar þar sem við höfum hælana í alls konar smásköttum og í fjölbreytileika þeirra skatta sem við leggjum á. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að launaskattur er nánast orðinn að hefð. Það verður mjög erfitt að losa sig við hann. Þó svo ég álíti að nú hafi kannski verið tækifærið í þessari allsherjar hreingerningu hæstv. fjmrh. að sópa m.a. launaskattinum burt, en væntanlega hefur hann séð eftir tekjunum sem hann gefur. Sannleikurinn er reyndar sá að m.a. byggingarsjóðir ríkisins eru nánast reknir að hluta til á launaskattinum svo það er erfitt um vik að losa sig við hann. En ég tek heils hugar undir það með hv. 7. þm. Reykv. að hér er breytt til hins verra frá því sem áður var að láta útflutningsatvinnugreinarnar bera launaskatt líka. Eins og flestum hv. þm. ætti að vera kunnugt er ekki allt of björgulegt á þeim bæ þessa dagana meðan bandaríkjadalur heldur áfram hraðferð niður á við og afurðirnar verða í raun verðminni og verðminni á helstu útflutningsmörkuðum okkar. Ég verð að segja eins og er að eins og ástandið er ætti allt að einu að vera hægt að setja launaskatt á landbúnaðarstörf eins og þau fyrirtæki sem bjástra við fiskverkun, þau fáu fyrirtæki sem enn þá reyna það. En hvað um það. Ég hygg að við munum taka þá afstöðu þm. Borgarafl. að taka ekki þátt í efnislegri meðferð frv. við 2. umr., þ.e. við munum hvorki greiða atkvæði með né á móti, en áskiljum okkur allan rétt á því að hafa um það skoðanir við 3. umr.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Ég get út af fyrir sig skilið að hv. stjórnarandstæðingar skuli hafa áhyggjur vegna stöðu dollarans og ytri aðstæðna þjóðarbúsins. Ég vil á hinn bóginn minna á að launaskatturinn hefur verið lagður á samkeppnisiðnaðinn sem er auðvitað jafnháður ytri skilyrðum og útflutningsiðnaðurinn og lýtur sömu lögmálum. Ég legg áherslu á að hér er um samræmingu að ræða og af þeim sökum teljum við óhjákvæmilegt að þessi ákvæði verði sett.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. frá minni hl. fjh.- og viðskn., þá gafst mér færi á að fylgjast með störfum nefndarinnar í þessu máli. Ég hef tekið þá ákvörðun fyrir hönd Kvennalistans að styðja álit minni hl., fyrst og fremst vegna þess sem þar kemur fram, að við leggjumst gegn hækkun skatta á útflutningsatvinnuvegina eins og gert er ráð fyrir hér. Það er þá fyrst og fremst vegna þess að rekstrarstaða þeirra hefur versnað stórum á sama tíma og raunvextir eru hærri en þeir hafa áður verið. Í frv. er kveðið á um að önnur meginatvinnugrein eða atvinnuvegur sé undanþegin skattskyldu á vinnulaun, þ.e. landbúnaðarstörfin. Okkur finnst eðlilegt að eins og nú er ástatt muni það sama eiga við um fiskvinnsluna. Þess vegna styð ég fyrir hönd Kvennalistans þetta minnihlutaálit. Við munum, þingkonur Kvennalistans, að öðru leyti ekki taka þátt í atkvæðagreiðslu um þetta mál við 2. umr. en fylgjast með framgangi málsins í deildinni.



Herra forseti. Ég get tekið undir þau ummæli hv. þm., sem hér hafa talað, að það sé vissulega erfitt og óeðlilegt að þurfa að leggja á þann skatt sem hér um ræðir vegna þeirrar erfiðu stöðu sem útflutningsatvinnuvegir okkar eru komnir í, en með tilliti til þess að það hlýtur að vera meginstefna okkar allra að atvinnuvegirnir sitji við sama borð, eins og kom fram í ræðu hv. þm. Halldórs Blöndals, 2. þm. Norðurl. e., er hér um ákveðið samræmingaratriði að ræða í sambandi við útflutningsiðnað og samkeppnisiðnað sem ég held að allir hv. þm. hljóti að vera sammála um að nauðsynlegt sé að viðhafa ef atvinnugreinarnar eiga að sitja á annað borð við sama borð. Hins vegar hlýt ég að lýsa ánægju minni yfir því að skilningur hv. þm., sem hér hafa talað, a hinni erfiðu stöðu útflutningsatvinnuveganna er mjög ríkur. Við hljótum að vænta þess að þegar að því kemur að ræða þurfi stöðu útflutningsatvinnuveganna í heild og gera þær ráðstafanir sem duga, því hér erum við raunverulega að tala um smámuni miðað við það erfiða heildardæmi sem við stöndum frammi fyrir, fáum við góðan stuðning hv. þm., sem hér hafa talað, til að lagfæra stöðu útflutningsatvinnuveganna. Ég trúi ekki öðru fyrr en á reynir en að hv. 7. þm. Reykv. muni taka þar vel í árina með okkur. Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að því miður hefur fall dollarans, sérstaklega núna síðustu vikur og daga, haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir útflutningsatvinnuvegina í heild, sérstaklega á útflutning frystra sjávarafurða sem taka u.þ.b. 70% af heildartekjum á grundvelli dollaragreiðslna. Þess vegna hlýt ég og við öll að vænta þess að þegar við gerum upp það stóra og erfiða dæmi, sem við því miður komum til með að standa frammi fyrir, munum við njóta góðs stuðnings hv. þm. sem hafa talað á undan.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Svavar Gestsson): Herra forseti. Ég fagna því sérstaklega að hv. þm. stjórnarliðsins skuli vilja hefja almenna umræðu um stöðu útflutningsatvinnuveganna. Það er eitt af því brýna sem fyrir þinginu liggur að ræða þau mál ítarlega nú þegar, áður en jólaleyfi þm. hefst, þannig að okkur gefist öllum kostur á að bera okkur saman um stöðu útflutningsgreina. Og ég fagna því að hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson er tilbúinn til þess eftir áramót að styðja okkur þm. stjórnarandstöðunnar í því að hjálpa til varðandi þróun og stöðu útflutningsgreinanna. Það væri vel þegið að hann byrjaði strax í dag og legðist gegn þessu frv., sem er fyrst og fremst skattur á sjávarútvegi, sem hann er nú að samþykkja. Það er býsna athyglisvert að það skuli verða eitt af hans fyrstu verkum í þessari virðulegu deild löggjafarsamkomunnar að íþyngja sjávarútveginum. Má þá kannski uppfæra á hann hendinguna "Þetta sem helst hann varast vann varð þó að koma yfir hann". Það er býsna dapurleg hending, en engu að síður niðurstaða, virðist mér. Staðan er þannig, herra forseti, í sambandi við þróun útflutningsatvinnuveganna, svo ég nefni eitt dæmi, að það er talið að raungengi íslensku krónunnar, ef við segjum að það hafi verið 100 á árinu 1986, hafi hreyfst þannig að það var 110 í janúar 1987 en er komið upp í 129 í desember 1987. Því er spáð í gögnum frá Seðlabankanum, dags. 27. nóv. 1987, að raungengi íslensku krónunnar muni á næsta ári að óbreyttri stefnu stjórnvalda, skattpíningarstefnunni og fleiru sem á henni hangir og hv. þm. Halldór Blöndal og Guðmundur H. Garðarsson beita sér hér hart fyrir, hækka á næsta ári úr 129 í desember í 140 í desember á næsta ári. Það væri fróðlegt ef hv. þm. vildu halda áfram hinni almennu umræðu um stöðu útflutningsatvinnuveganna í deildinni með því að greina okkur frá því, annaðhvort nú eða við 3. umr. málsins, hvernig þeir hugsa sér að koma til móts við þann vanda sem blasir við útflutningsatvinnuvegunum þegar samkeppnisstaða þeirra mun að öðru óbreyttu versna á næsta ári um 10% til viðbótar við það sem liggur fyrir í dag. Ég hef aflað mér ítarlegra upplýsinga um þessi mál, bæði varðandi þróun kauptaxta og vaxta hjá útflutningsatvinnuvegunum svo og allan annan kostnað, og það er ákaflega fróðlegt að fara yfir það. Ég efast um að þessir hv. þm., sem eru núna að reyna að pína í gegn þetta launaskattsfrv., hafi farið yfir þessi gögn eins og þeim ber þó skylda til um leið og þeir eru að taka á sig pólitíska ábyrgð á því að íþyngja útflutningsatvinnuvegunum með þeim hætti sem hv. þm. Halldór Blöndal og stuðningsmaður hans Guðmundur H. Garðarsson leggja hér til. Ég skora á þá að kynna sér þessi gögn og gera þinginu fyrir hátíðar grein fyrir því hvernig þeir ætla að taka á vanda útflutningsatvinnuveganna. Ég hef orðið var við það í dag að þm. Sjálfstfl., sérstaklega þeir, telja þingið hafa yfrinn tíma til að fjalla um mál það sem eftir lifir til hátíðanna. Þess vegna hygg ég að það væri skynsamlegt að þeir ræddu það við forseta þingsins og formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar að það yrði tekinn eins og einn dagur í að ræða um vanda útflutningsatvinnuveganna. Ég er sannfærður um að við þm. stjórnarandstöðuflokkanna að minnsta kosti þm. Alþb., mundum taka því mjög vel ef þessir þm. beittu sér fyrir almennri umræðu um vanda útflutningsatvinnuveganna og tækjum í það eins og einn dag á þeim sólarhringum sem eftir eru fram að aðfangadegi - ég geri ekki ráð fyrir að menn verði mikið á aðfangadag í þessu. Bæði væri fróðlegt að fá almenna umræðu um þessi mál og sömuleiðis mun ég ganga eftir því að þeir sýni tillögur um hvernig þeir vildu leysa þennan vanda útflutningsatvinnuveganna. Það verður pantað núna fyrir hátíðarnar hjá þeim og gengið eftir því og fylgst með því á dagskrám þingsins hvort vandi sjávarútvegsins verður að þeirra frumkvæði sérstaklega til meðferðar eða hvort hv. þm. Halldór Blöndal ætlar að láta nægja að leggja 400 millj. kr. skatt á útflutningsatvinnuvegina miðað við þá þróun sem liggur fyrir, 10% verri staða en var í upphafi ársins og horfur á öðru eins á næsta ári. En ég fagna því að þessir hv. þm. skuli hafa kveikt á því, eftir þessi fáu orð sem við fluttum í upphafi þessarar umræðu, að það er til nokkuð sem heitir vandi útflutningsatvinnuveganna.