Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Friðrik Sophusson fjmrh., Guðmundur Bjarnason, 1. þm. Norðurl. e., Jón Baldvin Hannibalsson utanrrh., Matthías Bjarnason, 1. þm. Vestf.

Umræðurnar skiptast í tvær umferðir. Í fyrri umferð hefur forsrh. til umráða allt að hálfri klukkustund en fulltrúar annarra þingflokka 20 mínútur hver. Í síðari umferð hefur hver flokkur 10 mínútur til umráða. Jóhanna Sigurðardóttir, 12. þm. Reykv., utan flokka, talar síðust í fyrri umferð og hefur 15 mínútur til umráða. Röð flokkanna verður þessi í báðum umferðum: Sjálfstfl., Framsfl., Alþfl., Alþb. og Samtök um kvennalista. Ræðumenn verða: Fyrir Sjálfstfl. Davíð Oddsson forsrh. í fyrri umferð og Ólafur G. Einarsson menntmrh. í síðari umferð. Af hálfu Framsfl. tala Halldór Ásgrímsson, 1. þm. Austurl., og Páll Pétursson, 1. þm. Norðurl. v., í fyrri umferð en Ingibjörg Pálmadóttir, 2. þm. Vesturl., í síðari umferð. Ræðumenn Alþfl. verða Sighvatur Björgvinsson viðskrh. og Rannveig Guðmundsdóttir, 4. þm. Reykn., í fyrri umferð, en Össur Skarphéðinsson umhvrh. í þeirri síðari. Fyrir Alþb. tala Ólafur Ragnar Grímsson, 8. þm. Reykn., og Kristinn H. Gunnarsson, 5. þm. Vestf., í fyrri umferð, en Steingrímur J. Sigfússon, 4. þm. Norðurl. e., í síðari umferð. Af hálfu Samtaka um kvennalista tala Guðrún J. Halldórsdóttir, 18. þm. Reykv., og Jóna Valgerður Kristjánsdóttir, 6. þm. Vestf., í fyrri umferð, en Kristín Einarsdóttir, 10. þm. Reykv., í þeirri síðari.

Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Ég flyt nú stefnuræðu ríkisstjórnar minnar í fimmta sinn og nú í upphafi kosningavetrar. Þetta þing, sem nú er að hefjast, er lokaþing kjörtímabils sem hefur ekki verið með öllu viðburðasnautt og á ýmsu hefur gengið um efnahagslega afkomu íslensku þjóðarinnar. Það er e.t.v. ekki til þess fallið að skapa vellíðan í brjóstum landsmanna að nefna kosningaþing því að bitur er reynslan af slíkum þingum. Þá hefur ábyrgðarleysið einatt vikið aðhaldinu til byggðar, festa horfið fyrir undanlátssemi og léttúð tekið við af styrkri stjórn. Hvorki ég né þið, hlustendur góðir, höfum gleymt því hvernig fyrri stjórn lauk ferli sínum. Síðustu 4 lífmánuði hennar hækkuðu útgjöld um nálægt 9 þús. millj. kr. og saup þjóðin lengi seyðið af þeirri upplausn. Til voru þeir sem gerðu því skóna í sumar að núv. ríkisstjórn mundi lenda í vandræðum á haustþingi og ná ekki að koma fram með heilsteypta og skýra fjármálastefnu sem væri í takt við þann efnahagslega stöðugleika sem ríkisstjórnin hefur tryggt á undanförnum árum. Veruleg hætta væri á að þau markmið, sem menn hefðu sett sér við fjárlagagerð, næðust ekki. Jafnvel var fullyrt að umræður um haustkosningar mætti rekja til þessa vanda og menn vildu forðast að afhjúpað yrði að ríkisstjórnin hefði ekki burði til að koma fjárlagadæminu saman. Allar þessar vangaveltur voru staðlausar og fjarri veruleikanum. Fjárlagafrv. það sem fjmrh. hefur nú lagt fram tekur reyndar af öll tvímæli. Engum dylst að það fjárlagafrv. er til þess fallið að auka tiltrú manna og markaða á þeim stöðugleika sem tekist hefur að skapa og hefur verið meiri undanfarin þrjú og hálft ár en oftast áður. Ég minnist þess að iðulega hefur verið haft á orði að spár opinberra stofnana um þróun efnahagsmála hafi gjarnan virst taka meira mið af óskhyggju en raunveruleikanum. Sjálfsagt hefur slíkt álit á spádómum og áætlunum hins opinbera stundum átt við rök að styðjast. Því er athyglisverðara að horfa á þjóðhagsáætlun fyrir það ár sem nú er að líða og bera spá hinna saman við hina raunverulegu útkomu. Þar kemur margt á óvart en kannski mest það að raunveruleikinn tekur spánni og áætluninni langt fram og er mun hagstæðari búskap þjóðarinnar. Eins og fram kemur í þeirri þjóðhagsáætlun, er þingmenn hafa fyrir framan sig, hefur framvindan á þessu ári orðið mun jákvæðari á öllum sviðum en búist var við þegar áætlunin var kynnt sl. haust. Verðbólgan er minni en þá var reiknað með og viðskiptajöfnuðurinn hagstæðari. Vextir hafa lækkað og atvinnuleysi er minna en spáð var. Síðast en ekki síst hefur kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann aukist lítillega en í fyrrahaust var því spáð að hann minnkaði nokkuð á þessu ári. Hagvöxtur hefur glæðst á ný og verður meiri en nokkurt eitt ár síðan 1987 en gert hafði verið ráð fyrir að hagvöxtur yrði neikvæður enn eitt árið þegar áætlunin var gerð. Þetta eru mjög mikil umskipti til hins betra. Hér er ekki spá á ferð heldur raunveruleiki en þrátt fyrir að allir þessir mikilvægu þættir, verðbólga, viðskiptajöfnuður, vextir, atvinnuleysi, kaupmáttur og hagvöxtur, séu hagstæðari en gert var ráð fyrir neitar stjórnarandstaðan enn að trúa því að mikill bati sé að verða í þjóðfélaginu og tönnlast á að ekki sé góð lykt af svo jákvæðum fréttum. Ég er afar þakklátur fyrir að deila ekki pólitísku lyktarskyni með stjórnarandstöðunni fyrst það leiðir menn á slíkar villigötur. Þegar litið er yfir efnahagssögu Íslands og efnahagsstjórn blasa við ótal dæmi um einkennilegar uppákomur. Sífelldar glímur hafa verið við árviss vandamál þannig að sjaldnast hefur náðst að leggja línur til lengri tíma. Við munum öll eftir því að þennan 1. júní eða hinn 1. september eða 1. desember væru öll mál í uppnámi og tilefni til þess að gripið yrði til smáskammtalækninga af efnahagslegu tagi til þess að bjarga í horn. Oftar en ekki var þá gripið til millifærslna, stundum í stórum stíl, til að bjarga því sem aflaga fór. Því miður var allt of oft tjaldað til einnar nætur. Á þessu kjörtímabili hefur þessi mynd ekki horft þannig við nokkrum manni. Festa hefur ríkt, jafnvægi, vinnufriður og stöðugleiki. Að sönnu skulum við ekki draga úr því að þjóðin hefur orðið að takast á við mikinn samdrátt sem jafna má við kreppu vegna minnkandi þjóðartekna en hún hefur staðið þessa kreppu af sér. Þau skilyrði sem sköpuð hafa verið fyrir íslenskt atvinnulíf hafa gert okkur kleift að komast betur frá þeirri kreppu en spár stóðu til. Vissulega hafa ytri aðstæður verið óhagstæðar allt fram undir það síðasta og auðvitað hefur það umhverfi sett framkvæmd stjórnarstefnunnar þrengri skorður en ella hefði verið og þá ekki síst fjármálum ríkisins. Ríkisstjórninni og aðilum vinnumarkaðarins var ljóst að forgangsverkefni við þessar aðstæður væri að efla atvinnulíf landsmanna, uppsprettu lífskjara og velmegunar. Það varð því að ganga fyrir öðru að koma á stöðugleika í efnahagsmálum og tryggja undirstöðurnar, rekstur atvinnufyrirtækjanna. Hverfa varð frá þeim smáskammtalækningum sem voru svo algengar í tíð síðustu ríkisstjórnar en grípa hins vegar til markvissra aðgerða sem miðuðu að því að skapa tryggt ástand og öruggan grundvöll sem fólk og fyrirtæki gætu byggt á til lengri tíma og með því brotist út úr margra ára kyrrstöðu. Margvíslegar skipulagsbreytingar hafa verið gerðar í hagkerfinu og þá jafnan í þeim tilgangi að auka frjálsræði og um leið samkeppni í efnahags- og atvinnulífinu og gera leikreglurnar skilvirkari og réttlátari. Það var annað höfuðmarkmið ríkisstjórnarinnar að leiða samningana um Evrópska efnahagssvæðið til lykta með farsælum hætti og með þeim að tryggja Íslendingum, jafnt einstaklingum sem fyrirtækjum, alla þá nýju möguleika sem Evrópa hefur upp á að bjóða og um leið íslenskum neytendum verulegan ávinning. Þegar ég flutti stefnuræðu mína fyrir ári gat ég aðeins sagt að nokkrar vísbendingar væru um að efnahagsástandið færi nú hægt batnandi. Stjórnarandstæðingar gerðu þá hvað þeir gátu til þess að telja fólki trú um að verið væri að draga upp mynd sem ætti sér enga stoð. Þegar þessi batamerki urðu skýrari með sumrinu og frá því var greint var uppi sami söngurinn. En nú er svo komið að þjóðin öll skynjar efnahagbatann en stjórnarandstaðan hefur allt til þessa dags haldið dauðahaldi í kreppuna. Það er eins og henni sé meinilla við að nú sé bjartari tíð fram undan og allt erfiðið sé að skila árangri. Ég vona að hv. stjórnarandstæðingar beri gæfu til þess í kvöld að líta örlítið bjartari augum til framtíðar. Hugsanlegt er að talsmenn stjórnarandstöðunnar hafi bakþanka vegna eigin ummæla um efnahagsaðgerðir ríkisstjórnarinnar. Ég býst ekki við að margir séu búnir að gleyma fullyrðingum þeirra um að þær ráðstafanir leiddi til efnahagslegrar kollsteypu, óðaverðbólgan færi af stað á nýjan leik og ekki yrði við neitt ráðið. Vandinn var orðinn svo hrikalegur, sögðu þeir í júní í fyrra, að engri venjulegri meirihlutastjórn væri ætlandi að taka á honum. Nú yrði þjóðstjórn að koma til. Það gleður þá vonandi nú eins og alla aðra að þessi ríkisstjórn hefur tekið á þessum vanda og leyst hann. Eðlilegt er að spurt sé hvers vegna efnahagssamdrátturinn hér á landi hefur ekki leitt til þess að atvinnuleysi hafi rokið upp í 15--20% eins og gerst hefur í mjög mörgum ríkjum Evrópu. Meginástæðan er auðvitað sú að íslensk stjórnvöld brugðust fyrr við, gengu fyrr á hólm kreppuna og áttu náið samráð við lykilsamtök og stofnanir samfélagsins. Almennum aðferðum var beitt til að tryggja stöðu hins íslenska atvinnulífs, gengi krónunnar var lagað að þörfum útflutningsfyrirtækjanna, skattar voru lækkaðir, kaupmáttur almennings varinn með lækkun virðisaukaskatts á matvælum og um leið var hamlað gegn atvinnuleysi með tímabundnum atvinnuskapandi framkvæmdum. Þess var þó jafnan gætt við allar þessar ákvarðanir að ekkert færi úr hömlu og stöðugleikanum væri ekki stefnt í voða. Það tókst að skapa skilning á þessum viðhorfum í þjóðfélaginu og kjarasamningarnir í maí 1993 tóku mið af aðstæðum þjóðarbúsins og efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Þær ákvarðanir, sem aðilar vinnumarkaðarins höfðu þrek til að axla, eiga sinn drjúga þátt í þeim mikla árangri sem þjóðin hefur náð. Það var ánægjulegt að samstaða náðist um það í maí sl. að láta nokkurn hluta af þessum ávinningi skila sér aftur til launþeganna í landinu. En ekki var síður ánægjulegt að eitt meginbaráttumál verkalýðshreyfingarinnar í mörgum undanförnum kjarasamningum, lækkun vaxta, sem stjórnvöld höfðu um árabil heitið að beita sér fyrir, gekk nú fyrst fram eftir að efnahagslegi stöðugleikinn kom til. Þegar ríkisstjórnin tók við völdum var raunávöxtunarkrafa ríkisverðbréfa á Verðbréfaþingi 8,15% en er nú 4,86%. Ríkissjóður fjármagnar þannig halla sinn, sem tekist hefur að koma nokkrum böndum á, við mun lægra vaxtastig en hann gerði fyrir tíð þessarar ríkisstjórnar. Skattgreiðendur framtíðarinnar munu hagnast á því. En meira skiptir þó að fjármagnskostnaður almennings og fyrirtækjanna hefur lækkað verulega. Í því felast raunverulegar kjarabætur. Á þessu ári verður hagvöxtur hér á landi meiri en nokkurt eitt ár síðan 1987 og á næsta ári eru góðar horfur á áframhaldandi vexti. Þannig hefur okkur tekist að rjúfa tímabil stöðnunar og samdráttar sem ríkt hafði undanfarin sjö ár. Þessi umskipti eiga sér að hluta skýringu í auknum afla á fjarlægum miðum og einnig auknum umsvifum í helstu viðskiptalöndum okkar. En hitt skipti sköpum að ríkisstjórnin hefur fylgt aðhaldssamari efnahagsstefnu og aðilar vinnumarkaðarins hafa lagt raunsætt mat á þjóðhagsleg skilyrði. Vissulega er hagvöxturinn enn minni en hann hefur verið að meðaltali þau 50 ár sem lýðveldi hefur verið á Íslandi. En þá er rétt að hafa í huga að á meðan við gátum aukið sjávaraflann með útfærslu fiskveiðilögsögunnar voru skilyrði hagvaxtar góð og uppbygging lífskjara hröð. En vissulega hefur þessi vöxtur verið óstöðugur eins og fjölmörg dæmi eru um. Þannig hefur landsframleiðslan dregist saman 11 sinnum á síðustu 50 árum. Þetta eru mun fleiri samdráttarskeið en aðrar þjóðir við sambærilegan efnahag hafa þurft að ganga í gegnum. Við skulum einnig hafa hugfast að slíkar sveiflur leiða til þess að lífskjör eru ótryggari á Íslandi en í þeim löndum þar sem hagvöxtur er jafnari og stöðugri. Vegna þessara sveiflna hefur óstöðugleiki verið helsti efnahagsvandi Íslendinga í marga áratugi. Allar ríkisstjórnir hafa þurft að glíma við síkan vanda. Hann hefur birst í margvíslegum myndum, ekki síst í viðvarandi viðskiptahalla, mikilli erlendri skuldasöfnun, þrálátri verðbólgu, stundum óðaverðbólgu. Á þessum 50 árum, sem við höfum algerlega haft öll okkar mál í okkar höndum, hefur aðeins níu sinnum verið afgangur á viðskiptajöfnuði við útlönd. Í fyrsta sinn á þessu tímabili hillir nú undir að afgangur verði í utanríkisviðskiptum í þrjú ár í röð, 1993, 1994 og 1995. Þessi árangur er í raun þjóðarsigur. Hvað þýðir þessi niðurstaða á mæltu máli? Hún þýðir að árið 1993 greiddum við erlendar raunskuldir okkar niður um rúmar 6 þúsund millj. kr. Á þessu ári greiðum við niður raunskuldir þjóðarinnar um 9 þús. millj. kr. og væntanlega um 8 þús. millj. á því næsta. Þetta þýðir með öðrum orðum að á þremur árum greiðum við niður erlendar raunskuldir okkar um 23 milljarða kr. Það er sannkallaður þjóðarsigur. Meðan þannig er haldið á málum þarf enginn maður í þessu landi að óttast að þjóðin sé á þeirri braut sem frændur okkar Færeyingar lentu á illu heilli. En við vorum á þeirri braut. Af henni var horfið og á hana má ekki aftur fara. Í fyrsta sinn í sögu lýðveldisins næst sá árangur að verðbólga verði innan við 5% á ári fjögur ár í röð, 1992, 1993, 1994 og 1995. Nú er raunhæft að halda verðbólgunni um eða innan við 2% þannig að ekki á að vera hætta á ef af festu er stjórnað að verðbólgan skekki viðskiptagrundvöll okkar við aðrar þjóðir. Við höfum aldrei verið nær því en nú að festa stöðugleikann í sessi og aldrei nær því en nú að skapa forsendur fyrir stöðugum og jöfnum hagvexti. Því er afar mikið í húfi að þessari skýru efnahagsstefnu, sem núv. ríkisstjórn hefur fylgt fram, sé haldið og hvergi frá henni vikið. Þessi stefna leggur grunn að því að við getum byggt upp þróttmikið og fjölbreytt atvinnulíf á næstu árum. Á undanförnum sjö árum hafa launþegar þurft að horfa upp á kaupmátt sinn falla ótt og títt, aldrei þó jafnmikið og í tíð síðustu ríkisstjórnar, er kaupmáttur launafólks hrapaði stöðugt, ekki síst árin 1989 og 1990. Síðan hefur kaupmáttur minnkað lítillega, en nú á þessu ári hefur tekist að varðveita hann og reyndar hefur hann aðeins aukist síðustu mánuðina. Nú þegar kjarasamningar fara í hönd er í fyrsta sinn í langan tíma hægt að gera ráð fyrir að þeir samningar tryggi ekki aðeins kaupmátt heldur geti aukið hann ef vel er á haldið og allrar varfærni gætt. Þetta kjörtímabil, sem nú er senn liðið og það á undan því, eru lýsandi dæmi um tvo ólíka kosti um stjórn efnahagsmála. Í kosningum á vori komanda verður einkum tekist á um þessa tvo kosti og ætti það val að vera auðvelt. Stjórnmálamenn fortíðarinnar hafa stundum haldið því fram að vexti sé hægt að lækka með handafli eða tala þá niður. Ekkert er í raun fjær sannleikanum en fullyrðing af slíku tagi. Með yfirlýsingum og aðgerðum stjórnvalda er vissulega hægt að stuðla að því að vextir lækki. Ógætileg ummæli áhrifamanna eða peningastofnana geta til skamms tíma haft óheppileg áhrif á vaxtastöðuna en meginatriðið er þó það að nokkrir grundvallarþættir efnahagslífsins séu í lagi ef takast á að lækka vextina. Þessi atriði voru ekki í lagi en úr því hefur verið bætt og þess vegna hefur tekist að lækka vextina og einmitt þess vegna er líklegt að vextir í framtíðinni lækka enn meira. Ég skal nefna nokkur dæmi um forsendur sem þurfa að vera til staðar til að tryggja lágt vaxtastig þannig að atvinnulífið og einstaklingarnir njóti góðs af. Mikilvægt er að viðskiptajöfnuður við erlendar þjóðir sé hagfelldur. Áríðandi er að ríkissjóðshalli fari ekki úr böndum. Þýðingarmikið er að nýsparnaður sé töluverður í landinu og lánsfjárþörf hins opinbera sé minni en nýsparnaðurinn. Hvernig víkja þessar forsendur við nú? Eins og ég hef áður sagt hefur okkur tekist að lækka raunskuldir þjóðarinnar út á við um 23 þús. millj. kr. --- 23 milljarða kr. --- hvorki meira né minna. Þessi árangur er afar mikilvægur. Þegar ríkisstjórnin tók við var lánsfjárþörf hins opinbera um 40 milljarðar kr. Mun meiri en allur nýsparnaður í landinu. Þess vegna var vaxtastigið mjög hátt þótt reynt væri að beita blekkingum með því að skrá vexti ríkisins lægri en sala bréfa þess á markaði sagði fyrir um. Nú horfir málið hins vegar þannig við að lánsfjárþörf hins opinbera verður aðeins um 14 milljarðar kr. í staðinn fyrir 40 milljarðar áður en nýsparnaðurinn nálægt 35 milljörðum kr. Hér er því um gjörbreytingu að ræða sem tryggir lágt vaxtastig. Fjárlagahallinn verður milli 6 og 7 milljarðar kr. eða 3 milljörðum lægri en í núgildandi fjárlögum. Við fjárlagavinnu var markið sett á 9 milljarða í fyrstu en spár sumra stjórnarandstæðinga lutu að því að hallinn mundi verða um 20 milljarðar kr. Þessi halli á ríkissjóði er of mikill en rétt er að hafa í huga að íslenska ríkið er rekið með minni halla en flest ríki OECD, helstu viðskipta- og samanburðarlönd okkar. Einnig í þessum efnum hefur þrátt fyrir kreppu tekist betur til en á horfðist. Afgreiðsla fjárlaga, viðskiptajöfnuður, aukinn nýsparnaður, minni lánsfjárþörf hins opinbera --- allir þessir þættir benda til þess að vextir muni fara lækkandi á næstu missirum. Fréttir berast nú frá fyrirtækjum og bönkum um bætta afkomu. Bankar og sjóðir hafa afskrifað óhemju fé á liðnum árum. Bættur hagur banka á að geta leitt til þess á næstu missirum að vaxtamunur fari minnkandi í bankakerfinu sem er áríðandi fyrir viðskiptamenn bankanna og að mínu mati farsælt fyrir bankakerfið þegar til framtíðar er horft. Við höfum öll viðurkennt að óhjákvæmilegt væri að bankarnir hefðu hér háan vaxtamun meðan þeir borguðu niður vanda fortíðarinnar. Hagur bankanna fer nú batnandi og því full ástæða til að ætlast til þess af bankakerfinu að það minnki vaxtamun þegar fram líða stundir. Ríkisvaldið mun fylgjast náið með framvindu þeirra mála. Hæstv. forseti. Nú um hríð hafa Íslendingar deilt nokkuð við næstu nágranna sína í austri, forna vini og frændur, Norðmenn, og eftir atvikum einnig við Rússa. Ekkert stendur okkur þó fjær en að standa í illdeilum við þessar þjóðir. Okkur hefur hins vegar óneitanlega sárnað viðbrögð Norðmanna við veiðum Íslendinga á alþjóðlegu hafsvæði. Auðvitað geta menn deilt um slíka hluti en því miður hafa forustumenn Noregs svarað rökstuddum óskum okkar af mikilli óbilgirni. Það hefur komið mér á óvart hversu stór orð þessir forustumenn hafa haft um íslenska sjómenn og íslensk stjórnvöld. Því hefur verið haldið fram að Íslendingar hafi stundað rányrkju á eigin miðum og svo gjörsamlega misfarist fiskveiðistjórnun að nú neyði fiskþurrð á heimaslóð okkur til þess að stofna lífríki hafs á fjarlægum miðum í hættu. Látið er að því liggja að Norðmenn hafi haldið betur á sínum málum en við höfum gert. Jafnframt hafa norsk yfirvöld gert því skóna að Íslendingar gangi á svig við málstað strandríkja og fylgi fram stefnu úthafsveiðiríkja og rányrkjuþjóða. Saga Íslands í sjávarútvegsmálum verðskuldar ekki þennan dóm og það sem meira er, okkar ágætu vinir Norðmenn hafa ekki efni á slíkum svigurmælum í okkar garð. Íslendingar voru forustumenn á heimsvísu um útfærslu landhelgi og stjórnun á veiðum í þágu skynsamlegrar nýtingar á lífríki hafsins. Norðmenn voru eftirbátar, sporgöngumenn, ekki brautryðjendur. Íslendingar voru strax í kjarnahópi strandríkja á úthafsveiðiráðstefnu Sameinuðu þjóðanna en Norðmenn ekki. Það var ekki fyrr en Noregur lenti í útistöðum við Íslendinga að þeir breyttu um stefnu. Noregur hélt því fram í upphafi þessara deilna að veiðar Íslendinga í hinni svokölluðu Smugu væri ólögleg rányrkja, ekki stunduð af sjómönnum heldur sjóræningjum. Þeir halda því ekki lengur fram að Smuguveiðarnar séu ólöglegar. Norðmenn stóðu að því að trufla veiðar á Svalbarðasvæðinu og beittu til þess landhelgisgæslu sinni. Þó var innlend lagasetning í Noregi og lagafrágangur þá með þeim hætti að nú nýlega töldu Norðmenn sig þurfa að breyta reglunum til þess að treysta lagagrundvöll sinn innan lands. Allur þessi málatilbúnaður af hálfu Norðmanna hefur vakið mikla undrun mína sem jafnan hef haft mikið álit á Noregi og dálæti á norsku þjóðinni. Ég býst við að flestum Íslendingum sé þannig farið að þykja þessi samskipti dapurleg og geti ekki hugsað sér að hafa þau lengi í þessu fari. Meginatriðið er þó það að Norðmenn geta ekki fært fram sannfærandi rök fyrir því að Íslendingar skuli einir þjóða í okkar heimshluta og sú þjóð sem mest er háð fiskveiðum vera útilokaðir frá veiðum í Norðurhöfum á meðan fjarlægari þjóðum er hins vegar ætlaður réttur á þeim slóðum. Deila þessi verður ekki leyst þannig að báðar þjóðirnar hafi sóma af nema Íslendingar fái sanngjarnan kvóta í þorskveiðum á Barentshafi. Þessi krafa sýnir að það er fjarri Íslendingum að ýta undir ofveiði einhvers staðar í heiminum sem stofni viðkomu fiskstofna í hættu eða takmarki vöxt þeirra eða viðgang. Norðmenn hafa beitt allri hörku gagnvart Íslendingum en á hinn bóginn látið þjóðum eins og Rússum eftir að veiða á sama svæði án nokkurra afskipta eða eftirlits. Við Íslendingar berjumst fyrir því að sanngjörn niðurstaða fáist á úthafsveiðiráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. Við höfum barist fyrir því að sanngjarnar alþjóðlegar reglur, eins og hafréttarsáttmálinn, gildi í samskiptum þjóðanna á hafinu. Norðmenn hafa ekki enn staðfest hafréttarsáttmálann en nú er svo komið að nægjanlegur fjöldi ríkja hefur gert það svo hann öðlast ótvírætt lagagildi að þjóðarétti á næstu vikum. Ég tel að samningsstaða okkar í þessum deilum sé sterk að því leyti til að sanngirnisrök mæli með því að komið verði til móts við sjónarmið Íslendinga en jafnframt hljótum við að forðast að sýna óbilgirni í samningskröfum okkar. Við munum auðvitað krefjast kvóta sem tryggi okkur reglubundinn afla og varanlegan aðgang að veiðum í Barentshafi. Með þeim hætti verður slegið á órökstuddar fullyrðingar um að Íslendingar stuðli að því að þorskur sé ofveiddur á þessu hafsvæði. Jafnvel kæmi til álita af okkar hálfu í slíkum viðræðum að tengja þann kvóta sem okkur væri úthlutað í Barentsþorski við stofnstærð hans, rétt eins og gert er í samningi um veiðar á Alaskaufsa í Norður-Kyrrahafi í hinum svokallaða ,,kleinuhringssamningi``. Í slíkum tilfellum getur kvóti farið alveg niður í nánast ekki neitt ef stofnstærð fer niður fyrir ákveðin mörk. Íslendingar hafa verið forustuþjóð í fiskverndarmálum og við verðum það áfram, jafnt á nálægum sem fjarlægðum miðum. Þekkingin á fiskstofnunum hefur verið takmörkuð en þó aukist ár frá ári. Þrátt fyrir þær augljósu takmarkanir sem á þessum vísindum eru þá hljóta menn að styðjast við þau í sínum ákvörðunum. Við höfum einnig önnur mál að ræða við Norðmenn en þorsk. Við höfum sameiginleg hagsmunamál á fleiri sviðum sjávarútvegs, svo sem síld, karfa og aðra mikilvæga stofna. Við eigum reyndar samleið með Norðmönnum í öllum meginatriðum á úthafsveiðiráðstefnunni og norsk stjórnvöld mega ekki láta kapphlaupið inn í Evrópusambandið villa sér sýn og koma í veg fyrir eðlileg samskipti þessara fornu vinaríkja. Norsk stjórnvöld hljóta að skilja að við getum ekki samþykkt að íslenskir sjómenn og útgerðir njóti ekki eðlilegs réttar. Þeir hljóta að skilja að vilji Íslendinga stendur til skipulegra veiða og þær deilur sem nú eru uppi eru ekki til þess fallnar að auka öryggi í umgengni við þorskstofna í Norðurhöfum. Viðræðufundur ríkjanna verður hinn 11. okt. nk. Sá fundur er ekki eiginlegur samningafundur heldur könnunarviðræður. En engu að síður hljótum við að binda vonir við að fundarhöld af því tagi og framtíðarviðræður munu að lokum leiða til lausnar og samvinnu þjóðanna í þessum málum sem báðum verður til hags og blessunar. Hæstv. forseti. Við vorum nokkuð mörg sem settumst í fyrsta sinn inn á þing í upphafi þessa kjörtímabils. Margt hefur komið á óvart, sumt þægilega en annað ekki. Mér hefur komið mest á óvart hve ósparir sumir menn hér eru á fullyrðingar og hversu langt þeir leyfa sér að ganga í árásum á menn, bæði innan þings og utan. Er þetta að mínu mati helsti ljóður á störfum þingsins. En við nýliðarnir hér þurfum þó ekki að ætla að þessi ósiður sé með öllu nýtilkominn. Í fróðlegu útvarpserindi fyrir réttum 20 árum ræðir Gísli Jónsson um stöðu Íslands í ríkisráði Danakonungs í byrjun aldarinnar. Erindinu lýkur hann svo, með leyfi forseta: ,,Þessi saga er ímynd og sýningarverk á því hvernig mál eru meinlaus eða hættuleg eftir atvikum eins og dýr merkurinnar og fuglar himinsins skipta um lit eftir árstíðum. Allan þann langa tíma sem þrefað var um ríkisráðsákvæðið, menn bornir landráðabrigslum, ráðherrar sögðu af sér og flokkar stofnaðir og klofnir út af því, voru sérmál Íslands borin upp í ríkisráðinu danska og kom aldrei að sök.`` Samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði er tæplega ársgamall og þegar orðinn okkur til góðs. Því miður báru stjórnarandstöðuflokkarnir á Alþingi ekki gæfu til þess að standa að þeirri samningsgerð. Hér var deilt dögum saman og margt af því sem þá var sagt er orðið jafnfáfengilegt í ljósi örstuttrar sögu og sumt sem sagt var um ríkisráðið forðum tíð. En sem betur fer virðast efasemdarraddirnar nú að mestu þagnaðar og enginn nefnir að Íslendingar eigi að losa sig frá samningnum og missa af þeim ábata sem í honum felst. Innganga flestra EFTA-ríkja í Evrópusambandið leiðir til þess að aðlaga þarf EES-samninginn að hinum breyttu aðstæðum. Þau mál hafa verið undirbúin af hálfu ríkisstjórnarinnar og viðbrögð Evrópusambandsins eru þannig að ekki er ástæða til að ætla annað en að viðunandi lausn fáist. Evrópusambandið stendur nú á tímamótum. Þeir sem best til þekkja telja að það endurmat á skipulagi sambandsins sem fram undan er verði afar flókið og ljúki ekki fyrr en undir aldamót. Íslendingar munu fylgjast grannt með því sem þar gerist og þeim breytingum sem verða á Evrópusambandinu. Árið 1992, fyrir tveimur árum síðan, stóðu Íslendingar frammi fyrir þeirri spurningu hvort þeir ættu að eiga samleið með ríkisstjórnum Norðurlanda sem þá leituðu eftir inngöngu í Evrópusambandið. Það var ákvörðun ríkisstjórnarinnar og Alþingis í raun að hafna þeim kosti þá. Forustumenn Evrópusambandsins hafa sagt við mig að engin ný ríki verði tekin í Evrópusambandið fyrr en eftir þá breytingu á skipulagi sambandsins sem áður var getið. Þessi niðurstaða var áréttuð af einum af aðalráðamönnum ESB, Henning Christophersen, í sjónvarpsviðtali fyrir nokkrum dögum, en reyndar virtist það mat hans að á inngöngu mundi ekki á reyna fyrr en árið 2003. Hugsanlegt er því að spurningin um það hvort Ísland standi utan Evrópusambandsins eða ekki verði áleitin á ný undir lok aldarinnar. Það ræðst þó algjörlega af þeim breytingum sem verða á skipulagi Evrópusambandsins og með hvaða hætti forræðishyggja þess þróast í þeim málum sem okkur eru mikilvægust. Íslendingar eru Evrópuþjóð í besta skilningi þess orðs. Með samningnum um Evrópska efnahagssvæðið höfum við tryggt íslensku þjóðinni aðgang að öllum þáttum hins evrópska efnahagslífs, með kostum þess en ekki með þeim göllum sem Evrópusambandsaðild mundi fylgja við núverandi aðstæður. Ísland er svo vel í sveit sett um þessar mundir að efnahagsleg skilyrði eru með þeim bestu sem þekkjast í Evrópu. Allir kostir eru því Íslendingum opnir ef þeir kjósa og engum tækifærum hefur verið á glæ kastað. Spurningin er því einvörðungu sú hvort Evrópusambandið muni í framtíðinni breytast svo að það verði aðgengilegt fyrir Íslendinga að þeirra eigin mati. Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Þingstörf hefjast nú á ný. Þótt þinghaldið verði skemmra en endranær vegna komandi kosninga verða fjölmörg mál til úrlausnar og mikilvægt að vel takist til um meðferð þeirra. Það er vissulega fagnaðarefni fyrir okkur öll að sjá að verstu erfiðleikarnir eru nú að baki. En lífsbaráttan verður þó ætíð hörð hér á okkar góða landi. Hún krefst þess að hver maður geri sitt besta, að samheldni og samhugur ríki meðal þjóðarinnar og að lífsins gæðum sé af sanngirni deilt. Sundrungaröfl hafa oft slegið á baráttuþrek þjóðarinnar og spillt fyrir því að hún fái notið ávaxta atorku sinnar. Við skulum heita því að gera okkar ýtrasta til að tryggja að þeim efnahagslega ávinningi sem er innan seilingar verði ekki fórnað á altari sundrungar og óeiningar. Ég þakka þeim sem hlýddu.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Það var um margt merkilegt að hlusta á stefnuræðu hæstv. forsrh. Ekki vegna þess að í henni birtist skýr og afmörkuð stefna með framtíðarsýn heldur fyrst og fremst vegna þess að hæstv. forsrh. er enn með hugann við fortíðina. Hann gerir í reynd lítið úr þeim framförum sem orðið hafa á Íslandi síðasta áratuginn og þar gildir einu hvort hans flokkur hefur átt aðild að ríkisstjórn, svo ekki sé nú talað um Alþfl. Stefnuræðan var fyrst og fremst um að allt hafi verið rétt gert í tíð núv. ríkisstjórnar en allt rangt í tíð fyrri ríkisstjórna. Hólið um eigið verk verður mest áberandi og reynt er að lítillækka þá sem gengu götuna fram til valdatíma núv. ríkisstjórnar. Að þessu tilefni og þeirrar ónákvæmni sem þar gætti er nauðsynlegt að rifja upp helstu gagnrýnisatriði okkar framsóknarmanna á ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Við gagnrýndum í upphafi þá miklu svartsýni og þá dökku mynd sem birtist hjá núv. ríkisstjórn. Þetta dró kjarkinn úr landsmönnum og varð til þess að verðmætasköpunin minnkaði mun meira en annars hefði orðið. Vextir voru hækkaðir í stað þess að grípa til aðgerða sem héldu þeim í skefjum. Mikill samdráttur kom hart niður á velferðarkerfinu og setti heimilin í mikinn og sársaukafullan vanda. Ríkisstjórnin taldi að ekki ætti að hafa afskipti af atvinnulífinu, gjaldþrot voru mun fleiri en ástæða var til með tilheyrandi erfiðleikum. Eftir mikla niðursveiflu er nú vissulega farið að birta til. Sá mikli kraftur sem er í sjávarútveginum kemur nú til góða og verðmætasköpunin þar er meiri en ýmsir höfðu gert ráð fyrir. Ástæðurnar fyrir þessu eru margar. Mér dettur ekki til hugar að halda því fram að það sem núv. ríkisstjórn hefur gert hafi allt verið rangt en ég veit að sumt af því sem er að koma fram í dag er vegna aðgerða sem gripið var til fyrir daga hennar. Mér er jafnframt ljóst að fyrri ríkisstjórnum hafa orðið á mistök eins og þessari. Hinu má ekki gleyma að grundvöllurinn fyrir stöðugleikanum var lagður í þjóðarsáttarsamningunum 1990. Því samstarfi sem þá tókst hefur verið haldið áfram og vonandi verður svo um langa framtíð. Fiskveiðistefnan var mótuð að mestu leyti í tíð fyrri ríkisstjórnar en það tók allt of langan tíma hjá núv. ríkisstjórn að festa hana í sessi. Það tafði verulega fyrir framförum í sjávarútveginum. Núv. ríkisstjórn ætlaði sér að gjörbreyta þessari stefnu en það var ekki síst vegna jákvæðrar stjórnarandstöðu Framsfl. að það tókst að ná niðurstöðu. Það hefur lítinn tilgang að sökkva sér sífellt niður í fortíðina með líkum hætti og hæstv. forsrh. gerir gjarnan og það þýðir ekkert að bera það á borð fyrir almenning að kaupmáttur launafólks hafi hrapað stöðugt áður fyrr eins og hann sagði að hefði gerst m.a. árið 1989 og 1990 en árin þar á undan hafði kaupmáttur aukist mjög verulega. Það er að vísu ekki rétt að kaupmáttur hafi rýrnað mjög mikið 1990. Þetta kemur skýrt fram í töflu um kaupmátt ráðstöfunartekna í þjóðhagsáætlun á bls. 31 þar sem kemur í ljós að ráðstöfunartekjur fóru vaxandi frá miðju ári 1990 til miðs árs 1991. Þær hafa síðan verið að falla af ýmsum ástæðum en þær eru ekkert allar af gerðum hæstv. ríkisstjórnar síðan. Aðallega hafa það verið utanaðkomandi aðstæður. En það er þessi óskhyggja um eigin verk sem verður alltaf yfirsterkari og því er m.a. haldið fram að afkoma iðnaðarins hafi batnað um 20% en það er því miður ekki rétt. Eitt mikilvægasta atriði í stefnuskrá Framsfl. er það að við setjum manngildi ofar auðgildi. Á tímum atvinnuleysis og vaxandi misréttis teljum við það vera mikilvægasta hlutverk flokksins í stjórnmálum að segja til um hvernig við getum unnið hugsjónum okkar brautargengi ef við fáum til þess aðstöðu og traust í næstu kosningum. Í lok nóvember munum við halda flokksþing og undirbúum stefnumörkun Framsfl. um þessar mundir undir kjörorðinu ,,Fólk í fyrirrúmi``. Með því viljum við leggja áherslu á að við viljum þjóna hagsmunum fólksins og veita íbúum landsins sem besta möguleika til að lifa hamingjusömu lífi. Við munum leggja höfuðáherslu á atvinnumál, auka verður fjárfestinguna ef atvinnustig á að batna. Við teljum að ríkisvaldið eigi að hafa afskipti af þeim málum og við viljum breyta Byggðastofnun í atvinnumálastofnun þar sem hið pólitíska vald og aðilar vinnumarkaðarins taki höndum saman um að aðstoða við uppbyggingu atvinnulífs um land allt. Núv. ríkisstjórn hefur dregið allan mátt úr þessari stofnun og það er kominn tími til að umbylta henni og gefa henni nýtt líf. Það er nauðsynlegt að hún hafi í þjónustu sinni atvinnumálafulltrúa í öllum kjördæmum sem geta ráðlagt þeim sem vilja stofna ný fyrirtæki og taka þátt í að auka hagvöxtinn. Hún verður jafnframt að geta tekið þátt í nýjungum með því að leggja fram áhættufé í afmörkuðum tilvikum. Við viljum breyta skattalögum þannig að almenningi verði auðveldað að leggja fram fé í atvinnurekstur. Við viljum örva þátttöku lífeyrissjóðanna í atvinnulífinu og greiða fyrir því með skattalagabreytingum að þeir leggi fram fjármagn á móti launþegum til uppbyggingar. Við viljum endurskipuleggja fjárfestingarlánasjóðina þannig að þeir hafi meira frumkvæði. Við viljum auka fjármagn ríkisins til markaðs- og þróunarstarfs og við viljum leggja mesta áherslu á ríkisútgjöld sem skapa fleiri störf eins og t.d. viðhaldsverkefni. Við trúum því að það megi ná meiri hagvexti en nú lítur út fyrir að verði. Við trúum því að með auknum hagvexti megi ná jöfnuði í ríkisfjármálum án þess að skera niður ríkisútgjöldin eða auka skattana. Við teljum að aðgerðir í atvinnumálum og aukin verðmætasköpun séu lykillinn að því að leysa hér margvíslegt misrétti. Við gagnrýnum núverandi ríkisstjórn fyrir að vera ríkisstjórn sumra en ekki allra. Við teljum fráleitt að lækka nú skatta á þá sem meira mega sín í stað þess að jafna byrðarnar. Við viljum nýta það svigrúm sem hátekjuskatturinn gefur og með því að samræma skattlagningu allra eigna og tekna, þar með talið fjármagnstekna, til að hækka persónuafsláttinn sem hefur lækkað verulega í tíð núv. ríkisstjórnar þrátt fyrir fögur fyrirheit Sjálfstfl. í síðustu kosningabaráttu. Við teljum að það hafi verið mistök að taka upp tvö þrep í virðisaukaskatti og það hefði mátt ná fram mun meiri jöfnuði með því að hækka persónuafslátt og barnabætur til barnmargra fjölskyldna. Við framsóknarmenn erum því ekki alveg jafnánægðir með lífið og tilveruna og hæstv. forsrh., ekki vegna þess að við séum ekki bjartsýn eða vegna þess að við trúum ekki á framtíðina heldur vegna þess að við sættum okkur ekki við að hagvöxtur sé mun minni hér á landi en gerist og gengur í nágrannalöndunum. Því miður virðist núverandi ríkisstjórn ekki hafa meiri metnað fyrir hönd þjóðarinnar og ríkisstjórnarinnar sjálfrar en að vera ánægð með að vera einna neðst á blaði að því er varðar aukningu þjóðartekna í Evrópu. Við höfum verulegar efasemdir um að núverandi ríkisstjórn geti tekist á við þau verkefni sem eru fram undan. Fjárlagafrv. byggir á ýmsum forsendum sem ekki eru orðnar að raunveruleika. Ýmsir ráðherrar eru uppteknir af öðru en að skapa forsendur fyrir þeim aðhaldsaðgerðum sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. Öllum er kunnugt að heilbrrn. fer um það bil 2 milljarða fram úr forsendum fjárlaga á þessu ári. Það er ekkert sem bendir til að svo verði ekki jafnframt á næsta ári. Sama má segja um ýmsa aðra þætti frv. Það er nauðsynlegt að setja mikinn kraft í undirbúning að tvíhliða samningi milli Íslands og Evrópusambandsins. Lítið virðist gerast í þeim málum, enda er ríkisstjórnin ósammála um leiðir og hæstv. forsrh. hefur lýst því yfir að hann treysti ekki núv. hæstv. utanrrh. til þeirra samninga. Hann hefur með því lýst sig sammála stjórnarandstöðunni og er því kominn í stjórnarandstöðu í eigin ríkisstjórn. Mikið vantraust virðist hafa skapast milli stjórnarflokkanna og við höldum því fram að í því andrúmslofti sé ekki hægt að finna lausn á mikilvægum málum. Sú staða er alveg ný í íslenskum stjórnmálum að flokkar haldi áfram að sitja saman í ríkisstjórn þótt trúnaðarbrestur og vantraust ríki á milli þeirra. Hvað er nú orðið af heiðursmannasamkomulaginu úr Viðey sem væntanlega hefur verið byggt á gagnkvæmu trausti? Þjóðin þarf á því að halda að fá ríkisstjórn sem hefur traust út á við og inn á við. Það verður að ríkja gagnkvæmur trúnaður innan ríkisstjórnar sem ætlar að láta taka sig alvarlega. Hæstv. forsrh. getur ekki breitt upp fyrir haus og látið sem ekkert sé, en því miður bendir allt til þess að kraftar ríkisstjórnarinnar fari í það á næstunni að halda sem fastast í stólana og eyða tímanum í tilraunir til að afla sér syndakvittana fyrir vanhugsuð störf. Virðulegur forseti. Góðir Íslendingar. Við framsóknarmenn munum láta reyna á það í næstu kosningum og stjórnarmyndun sem á eftir mun fara hvort manngildið verður ofar auðgildi í okkar ágæta landi og hvort það verður fólk sem verður í fyrirrúmi eða kreddukenningar sem byggja á afskiptaleysi ríkisvaldsins á sviði atvinnumála og kjarajöfnunar. Við þorum að takast á við viðfangsefnin og ætlum okkur að gera það á grundvelli þess að framtíðin er það besta sem við eigum. Fortíðin er góð í minningunni en breytir litlu um árangurinn sem við náum á komandi tíð. Ég þakka þeim sem hlýddu. --- Góðar stundir.

Frú forseti. Góðir Íslendingar. Mér virðist sem hæstv. forsrh. hafi samið stefnuræðu sína í þetta skipti með einhvers konar bjartsýnisgleraugu á nefinu. Raunar var ræða hans ekki stefnuræða í venjulegri merkingu þess orðs heldur fyrst og fremst og fremur ómerkileg kosningaræða. Hæstv. forsrh. leit yfir farinn veg og sú mynd sem hann dró upp fyrir þing og þjóð á lítið skylt við raunveruleikann. Hann reynir að gylla það sem hann vill sýna okkur en nefnir ekki hitt sem hann vill fela. Stefnumörkun til framtíðar er litla að finna í þessari stefnuræðu. Þegar hæstv. forsrh. lítur yfir farinn veg ríkisstjórnar sinnar, þá hlýtur hann að sjá að það sem einkennir stjórnartímabilið öðru fremur er hin gífurlega eignatilfærsla sem orðið hefur í þjóðfélaginu. Þjóðarauðurinn er að safnast á örfáar hendur. Þeir ríku eru orðnir miklu ríkari, þeir fátæku miklu fátækari. Það hefur orðið grundvallarbreyting í þjóðfélagi okkar undir ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. E.t.v. var ríkisstjórn Davíðs Oddssonar mynduð til þess að koma þessari grundvallarbreytingu á og þá er við hæfi að hæstv. forsrh. tíundi þau afrek sín á mannamáli. Byrðum sem fyrirtækin tóku þátt í að bera áður hefur verið velt af fullkominni hörku yfir á almenning og ekki þá sem hafa breiðu bökin, nei, heldur hina. Vaxtahækkunin sem ríkisstjórnin stóð fyrir í upphafi ferils síns var liður í hernaðaráætluninni gegn fólkinu í landinu og hún skilaði sannarlega árangri. Skuldir heimilanna hafa vaxið geigvænlega og nú er svo komið að fjórðungur húsbréfa er í vanskilum. Atvinnuleysi hefur haldið innreið sína í samfélag okkar, atvinnuleysi sem kostar 10 milljarða á ári. Hæstv. forsrh. gortar að vísu yfir því að það sé ekki orðið eins mikið og hjá Evrópusambandinu. En ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur notað atvinnuleysið sem hagstjórnartæki. Hæstv. forsrh. hælir sér af því að vinnufriður hafi ríkt. En hvernig er sá vinnufriður fenginn? Hann er fenginn með atvinnuleysi og greiðslukortum. Ríkisstjórnin hefur lagt fram mjög óraunhæft fjárlagafrv. Rauntölur ársins 1995 verða auðsjáanlega allt aðrar en standa í frv. Þetta frv. sýnir þó hvert ríkisstjórnin er að stefna. Fjárfestingarnar eru skornar niður um 25% í því skyni að viðhalda atvinnuleysi væntanlega, en hátekjuskatturinn er afnuminn til þess að létta byrðum af hátekjufólki og gæðingum og kostunaraðilum ríkisstjórnarinnar. Á sama tíma er Lánasjóður ísl. námsmanna enn skertur um 50 millj. og framlög til landbúnaðarmála enn lækkuð um 12%. Þá er enn einu sinni frestað að skattleggja fjármagnstekjur þvert ofan í fyrri margendurteknar yfirlýsingar. Peningarnir virðast nefnilega vera heilagir, vinnutekjur fólksins ekki. Auðvitað eru nokkur sjáanleg batamerki í efnahagslífinu en þau eru ekki ríkisstjórninni að þakka. Sjómenn hófu veiðar í Smugunni þrátt fyrir andmæli og aðvaranir ríkisstjórnarinnar. Við stöndum í þakkarskuld við þá brautryðjendur. Það er fyrst og fremst vegna framtaks sjómanna og útgerðarmanna sem batamerki sjást í efnahagslífinu. Frú forseti. Hæstv. forsrh. gerði samning um Evrópskt efnahagssvæði að umtalsefni. Ég var andvígur þeim samningi og skoðun mín hefur ekki breyst. Hann var of dýru verði keyptur. Að sjálfsögðu getum við ekki stigið þetta skref til baka og verðum að búa við orðinn hlut. Sá efnahagslegi ábati sem talsmenn samningsins fjösuðu um hefur nú heldur betur látið á sér standa. En þær skyldur sem við höfum undirgengist höfum við hins vegar orðið að uppfylla og Alþingi gengur að vissu leyti með bundnar hendur til löggjafarstarfa. Alþingi fól ríkisstjórninni 5. maí 1993 að undirbúa gerð tvíhliða samnings við Evrópusambandið. Þessari skyldu hefur ríkisstjórnin ekki sinnt með viðunandi hætti. Hvers vegna ekki? Það er vegna þess að ríkisstjórnin er sjálfri sér sundurþykk í þessu máli. Hæstv. utanrrh. veður um heiminn og segir okkur stefna að aðild að Evrópusambandinu en það gengur þvert á yfirlýsta stefnu ríkisstjórnarinnar. En með þessum málflutningi kemur hann í veg fyrir það að Evrópusambandið nenni að tala við okkur í alvöru um tvíhliða samning. Að sjálfsögðu dæmir hæstv. utanrrh. sig vanhæfan með þessum málflutningi og það hefur hæstv. forsrh. einnig gert mjög skilmerkilega þegar hann sagði að þeim mönnum sem teldu sjávarútvegssamning norsku ríkisstjórnarinnar góðan væri ekki treystandi til að semja fyrir Íslands hönd. Hæstv. utanrrh. hefur sem kunnugt er talið norska samninginn góðan og norska ríkisstjórnin vitnar óspart til þeirra ummæla hans. Það er undarleg ríkisstjórn sem við höfum. Hæstv. forsrh. segir hæstv. utanrrh. réttilega vanhæfan til að semja fyrir Íslands hönd um mikilvægustu hagsmunamál okkar en biðst samt hvorki lausnar fyrir utanrrh. né ríkisstjórnina. Þetta getur auðvitað ekki gengið svona. Hæstv. forsrh. á bara tveggja sómasamlegra kosta völ: Annar er að reka hæstv. utanrrh., hinn er að biðjast lausnar fyrir ríkisstjórnina, rjúfa þing og efna til kosninga. Aðrir sómasamlegir kostir eru bara ekki í stöðunni. Framtíð Íslands veltur á afstöðunni til Evrópusambandsins. Alþingi hefur markað stefnuna. Tvíhliða samningur, ekki aðild. Þessari stefnu megum við ekki breyta. Það er margyfirlýst stefna Framsfl. að aðild að Evrópusambandinu komi ekki til greina. Hæstv. forsrh. hefur sagt margt skynsamlegt um það mál nú síðari hluta sumars og í haust þó að mér finnist hann dragi nokkuð í land í stefnuræðunni. Aðild að Evrópusambandinu mundi þýða að við afsöluðum okkur hinu dýrmæta stjórnarfarslega sjálfstæði og yfirráðum yfir auðlindum okkar. Við sjáum hvernig fór fyrir Nýfundnalandi þegar þeir misstu yfirráðin yfir auðlindum sínum og glötuðu stjórnarfarslegu sjálfstæði. Talsmenn aðildar fjölyrða um hættuna á einangrun Íslands ef við stöndum utan Evrópusambandsins. Þetta er fjarstæða. Hættan er sú að við lokumst inni í Evrópusambandinu og einangrumst frá öðrum hlutum veraldarinnar og getum ekki heldur látið fullmektuga rödd Íslands heyrast á alþjóðavettvangi. Einkennileg var sú ákvörðun hæstv. forsrh. að fara að óska eftir úttekt háskólans á kostum og göllum aðildar. Auðvitað vissi hæstv. forsrh. fyrir fram hvaða álit háskóladeildirnar mundu gefa miðað við þann söng sem hefur borist frá háskólanum undanfarið. Þar eru í fararbroddi menn sem eru ákveðnir í að sjá bara kostina en neita að gallarnir séu fyrir hendi. Talsmenn aðildar tala um hvað það sé mikilvægt fyrir okkur að mega segja já í stofnunum Evrópusambandsins. Þetta er nú ekkert nema innantóm mannalæti að ímynda sér það að við hefðum þar einhver veruleg áhrif. Það er hverju orði sannara að við megum aldrei selja yfirráð yfir auðlindum okkar fyrir þýðingarlítinn atkvæðisrétt í Brussel. Frú forseti. Nú er Alþfl. farinn að siðvæða íslensk stjórnmál. Að sjá hæstv. utanrrh. og hæstv. félmrh. prédika siðbót í stjórnmálum er svona álíka og þeir hefðu verið skipaðir í tannverndarráð, þeir félagar Karíus og Baktus. Auðvitað eru stjórnarhættir ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar spilltir í mörgum greinum og það er óþolandi. Menn hafa undanfarið verið að gagnrýna hæstv. félmrh. sérstaklega fyrir spillingu. Ég tel að hæstv. félmrh. hafi það sér til málsbóta að hann hafi haldið þegar hann sem óreyndur en stórhuga ungur maður kom í ráðherrastól, að þetta væru eðlilegir stjórnarhættir í ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Hann hafði orðið vitni að einkavinavæðingu hæstv. forsrh., t.d. í Hrafnsmálinu, horft upp á aðfarir formanns Alþfl. við embættaveitingar og ýmislegt hjá öðrum ráðherrum. Aðhlynningarstörf hæstv. félmrh. og einkavinavæðing er ekki hótinu verri heldur en margt af því sem hinir hæstv. ráðherrar hafa gert. Frú forseti. Það er þjóðinni dýrt að setja þessa ríkisstjórn á vetur. Hún ætti að fara frá sem fyrst og efna til kosninga þar sem þjóðin gæti valið sér fulltrúa sem mynduðu ríkisstjórn sem líklegri væru til farsælli verka en ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur reynst. Ríkisstjórn sem hefði það að leiðarljósi að standa vörð um stjórnarfarslegt sjálfstæði Íslands, eflingu atvinnulífsins og jöfnun á lífskjörum og lífsaðstöðu þegnanna í landinu. Ég hef lokið máli mínu.

Frú forseti. Góðir tilheyrendur. Sl. 7 ár hafa verið erfið fyrir okkur Íslendinga. Á því tímabili hafa orðið meiri og langvinnari umskipti til hins verra í íslenskum þjóðarbúskap en dæmi eru til um á allri þessari öld. Sem dæmi má nefna að ef landsframleiðslan hefði vaxið frá árinu 1987 svipað að meðaltali til þessa dags og hún gerði áður, þá væri kaupmáttur ráðstöfunartekna heimilanna á Íslandi líklega yfir 20% meiri en hann er í dag. Allt þetta kjörtímabil hefur núv. ríkisstjórn því háð harða varnarbaráttu. Þar hefur ríkisstjórnin ekki staðið ein. Hún hefur ekki notið stuðnings stjórnarandstöðunnar heldur voru það aðilar vinnumarkaðarins sem tóku höndum saman við ríkisstjórnina á erfiðum tímum. Saman hafa þessir aðilar, ríkisstjórnin og hin ábyrgu öfl á vinnumarkaðinum, náð miklum árangri. Fyrir rúmum einum áratug komst verðbólga á Íslandi í þær hæðir að vera á milli 80 og 90% og þá þóttu það stór tíðindi, ef verðbólga hrökk niður fyrir 20% um nokkurra mánaða skeið. Nú hefur verðlag verið stöðugt um langan tíma og horfur eru á að á næsta ári fari verðbólgan ekki fram úr 2%. Halda menn að það gerist af sjálfu sér? Á sama tíma og sú frændþjóð sem okkur er líkust í lífs- og atvinnuháttum er komin í gjörgæslu erlendra lánardrottna erum við Íslendingar að borga niður erlendar skuldir okkar. Halda menn að það gerist af sjálfu sér? Barátta stjórnvalda fyrir stöðugu gengi og verðlagi og ábyrg afstaða aðila vinnumarkaðarins hefur tryggt að raungengi íslenska gjaldmiðilsins er nú hagstæðara útflutnings- og samkeppnisgreinum en verið hefur í meira en fjóra áratugi. Halda menn að það gerist af sjálfu sér? Þá hafa aðgerðir ríkisstjórnarinnar til lækkunar á vöxtum skilað árangri. Að meðaltali hafa vextirnir í landinu lækkað um rúm 2%, en sú lækkun skilar heimilum og fyrirtækjum í landinu 8 þús. millj. kr. í aukið ráðstöfunarfé á hverju einasta ári. Halda menn að þetta hafi líka gerst af sjálfu sér? Sá árangur sem náðst hefur í einhverju erfiðasta tímabili í sögu þjóðarinnar hefur ekki náðst án átaka. Sá sem hér stendur hefur ekki farið varhluta af því. Ég þurfti að beita mér fyrir erfiðum aðgerðum í heilbrigðismálum sem voru harkalega umdeildar á sínum tíma. Fullyrt var að þessar aðgerðir mundu engum árangri skila. Ríkisendurskoðun komst að þveröfugri niðurstöðu. Aðgerðirnar skiluðu þeim árangri að á fyrstu tveimur árunum lækkuðu útgjöld hins opinbera til heilbrigðismála um 4 þús. millj. kr. og gangi áætlun fjárlagafrv. eftir munu útgjöldin til málaflokka heilbr.- og trmrn. lækka um 10% á þessu kjörtímabili. Þá var sagt að það væri ekkert að marka því að útgjöldin sem sparast hefðu hjá ríkinu hefðu einfaldlega verið lögð á sjúklinga. Í apríl 1994 kom út ritið ,,Búskapur hins opinbera`` sem Þjóðhagsstofnun tekur saman. Þar kemur fram að samanlögð útgjöld einstaklinga og hins opinbera til heilbrigðsmála, þjóðarútgjöldin, lækkuðu á árunum 1991--1993 um hvorki meira né minna en 8 þús. kr. á hvert mannsbarn í þessu landi. Á þessum sama tíma voru tekin í notkun yfir 120 ný hjúkrunarrúm fyrir aldraða, nokkrir tugir nýrra þjónusturýma fyrir aldraða, ný geðdeild var opnuð á Sogni fyrir ósakhæfa afbrotamenn, sex nýjar heilsugæslustöðvar voru opnaðar, glasafrjóvgun var tekin upp í landinu og hjartaskurðlækningum fjölgaði um yfir 50%. Þrátt fyrir alla þessa aukningu á dýrri þjónustu í heilbrigðiskerfinu lækkuðu heildarútgjöld þjóðarinnar til þeirrar þjónustu á sama tíma um 8 þús. kr. á hvert mannsbarn í landinu. Það kalla ég, frú forseti, árangur. Með lágri verðbólgu, hagstæðu raungengi, gjörbreyttu skattalegu umhverfi, lækkun vaxta og síðast en ekki síst aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu hefur ríkisstjórnin mótað nýja og framsækna atvinnustefnu. Árangurinn er nú að skila sér. Það sést m.a. á því að 12% veltuaukning varð í almennum iðnaði á fyrri helming þessa árs miðað við sama tíma í fyrra. Í matvælaiðnaði varð verkaukningin meiri en 20% og það hefur verið mikil aukning í útflutningi almennra iðnaðarvara á þessu ári. En ríkisstjórnin hefur einnig hugað að sérstökum verkefnum í atvinnumálum. Í iðnrn. hefur t.d. verið gert átak í málum skipasmíðaiðnaðarins sem hefur gjörbreytt til hins betra, ekki bara stöðu þeirrar iðngreinar heldur ekki síður andrúmsloftinu sem þar ríkir. Í samvinnu við sjútvrn. og samtök í sjávarútvegi og iðnaði höfum við komið upp samstarfsvettvangi þar sem verið er að skapa ný þróunar- og atvinnutækifæri. Í samvinnu við Samtök iðnaðarins hefur verið komið á fót hönnunarmiðstöð í þeim tilgangi að hanna innréttingar og húsmuni með tilliti til íslenskra þarfa þannig að íslenskur iðnaður eigi aukna möguleika á að hljóta innlend útboðsverkefni. Alkunna er að iðnrn. hefur beitt sér fyrir greiðari viðskiptum við Rússa og því hefur verið falið að hafa umsjón með margvíslegum aðgerðum sem ríkisstjórnin hefur samþykkt í þeim efnum. Ráðuneytið er nú í viðræðum við Útflutningsráð og utanrrn. um stofnun embættis viðskiptafulltrúa við sendiráðið í Moskvu. Þá hefur iðnrn. í samráði við Samtök iðnaðarins og Iðntæknistofnun beitt sér fyrir átaki í matvælaiðnaði í því skyni að auka samkeppnishæfni innlendra matvælafyrirtækja. Nú er ráðuneytið að huga að því hvernig auka megi hlutdeild íslensks iðnaðar í framleiðslu byggingarhluta. Við höfum beitt okkur sérstaklega fyrir aðgerðum til að auka erlenda fjárfestingu á Íslandi og nú um þessar mundir er verið að skipa vinnuhóp sem hefur það sérstaka verkefni að leita eftir erlendu fjármagni til uppbyggingar í atvinnulífi landsmanna. Mikilvægasta aðgerðin til styrktar atvinnulífi þessarar þjóðar er þó án efa samþykktin um aðild Íslands að Evrópsku efnahagssvæði. Margir vildu nú þá Lilju kveðið hafa. En það er staðreynd að það var formaður Alþfl. sem með órofa stuðningi síns flokks allt frá upphafi þess máls leiddi það til farsælla lykta með góðum samstarfsmönnum. Ég er ekki í vafa um að sagan mun dæma það verk sem eitt hið þarfasta og merkasta sem unnið hefur verið á vettvangi íslenskra stjórnmála á síðari hluta þessarar aldar. Skoðun Alþfl. er sú að því verki skuli áfram haldið. Það er enginn vafi á því að Ísland er hluti af Evrópusamfélaginu og við eigum að taka þátt í myndun nýrrar Evrópu sem alvöruríki, þ.e. ríki sem krefst þess að fá fulla aðild að ákvörðunum. Þegar EES-samningalotan hófst var gert ráð fyrir því að ekkert EFTA-ríkjanna gæti orðið aðili að Evrópusambandinu fyrr en eftir ríkjaráðstefnuna sem átti að hefjast og á að hefjast árið 1996. Þessar aðstæður eru nú gjörbreyttar. Öll EFTA-ríkin á svæðinu nema Ísland hafa óskað eftir aðild. Verði aðildarsamningar samþykktir í þjóðaratkvæðagreiðslu nú í haust verða þau orðin aðilar en Ísland stendur eitt eftir utan við. Það er ekki staða sem er viðunandi. Rödd Íslands á að heyrast þegar tekin er ákvörðun um framtíð Evrópu. Þessi mál hafa verið á dagskrá. Aðilar vinnumarkaðarins hafa verið að kynna sér þau og stofnanir Háskóla Íslands hafa um þau fjallað. Niðurstaða háskólans er m.a. sú að með aðildinni muni hagur íslenskra neytenda stórbatna og atvinna aukast. Getur þjóð sem er að berjast í bökkum ekki hlýtt á slík rök? Vissulega eru þó þarna mörg álitamál, ekki síst í sjávarútvegi. Utanrrh. okkar hefur sagt að hann telji sjávarútvegssamninginn sem Norðmenn fengu álitlegan fyrir Norðmenn og það gæti gefið til kynna að Íslendingar, sem eiga svo miklu meira undir sjávarútvegi en Norðmenn, gætu e.t.v. átt þess kost að fá sjávarútvegssamning sem er þeim að skapi. Forsætisráðherrar Belgíu og Luxemborgar hafa báðir bent á að Íslendingar ættu að geta fengið undanþágu frá sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins með sama hætti og Norðmenn, Svíar og Finnar fengu undanþágu frá landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins. Þeir hafa sagt að formlega væri ekkert sem mælti gegn því að slík undanþága yrði veitt. Það væri bara spurning um pólitískan vilja. Niðurstaða af álitamálum af þessum toga fæst ekki nema menn láti á það reyna í samningaviðræðum. Við alþýðuflokksmenn erum langt í frá að vera einir um þá skoðun. Nýlega fóru nokkrir forsvarsmenn í íslensku atvinnulífi til Brussel til viðræðna við forsvarsmenn Evrópusambandsins. Að loknum fundum með þeim kváðu tveir, þeir Kristinn Björnsson, forstjóri Skeljungs, og Friðrik Pálsson, forstjóri SH, upp úr með það að þeirra skoðun væri sú að nú eigi að hætta að skoða, nú eigi að taka ákvörðun. Bjarni heitinn Benediktsson, fyrrv. forsætis- og utanríkisráðherra, hafði forustu um að gjörbreyta íslenskri utanríkisstefnu þegar landið hvarf frá hlutleysisstefnunni og gerðist virkur og fullgildur aðili í samstarfi vestrænna þjóða og síðan í EFTA-samstarfinu. Sú ákvörðun var umdeild á sínum tíma en nú munu allir sammála um að Bjarni hafði rétt fyrir sér. Orðtak Bjarna heitins Benediktssonar var gjarnan að allt orki tvímælis þá gert er. Þannig var það á sínum tíma með aðildina að Atlantshafsbandalaginu. Þannig var það með inngönguna í EFTA. Þannig var það með þátttökunni í Evrópska efnahagssvæðinu og þannig er það einnig í þessu máli. Á Ísland kost á því að gerast aðili að þessu samstarfi og fá þar áhrif til jafns við önnur ríki á forsendum sem okkur Íslendingum eru að skapi? Það er álitamál. Þeirri spurningu hefur ekki verið til fullnustu svarað. En hvernig eiga menn að vita hvort þeir eru velkomnir gestir öðruvísi en að menn knýi dyra? --- Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Ríkisstjórn Sjálfstfl. og Alþfl. hefur náð umtalsverðum árangri við erfiðar aðstæður. Í fyrsta lagi er sá árangur fólginn í því að varðveita stöðugleika í efnahagslífinu og skapa sóknarfæri í atvinnumálum þrátt fyrir efnahagslægð, verulega minnkaðar aflaheimildir og erfið ytri skilyrði, eins og fram kom í ræðu forsrh. Í öðru lagi höfum við lært af þessari efnahagskreppu með því að bregðast ábyrgt við henni með niðurskurði ríkisútgjalda, breytingum og hagræðingu í opinberum rekstri sem skilar sér til framtíðar. Það hefur tekist að varðveita velferðarkerfið og á sumum sviðum ná fram umbótum til eflingar því, svo sem í málefnum barna og fatlaðra. Það hvarflar ekki að mér að halda því fram að allt hafi verið gert á besta máta eða á þann veg að hver og einn í stjórnarliðinu sé fullkomlega ánægður því auðvitað bera verk okkar þess merki að stjórnarsamstarf er málamiðlun, málamiðlun þar sem einn fær sjaldnast allt sitt fram. Það hefur komið fram í skoðanakönnunum að fólk leggur mikið upp úr stöðugleika auk þess hve atvinnumálin hafa mikið vægi. Nú hefur verðbólga verið lág nokkur ár í röð, undir 5% og við erum vel flest farin að taka því sem sjálfsögðum hlut. Þess vegna er það afar mikilvægt að bæta hag heimilanna og auka kaupmátt án þess að ógna stöðugleikanum, lágum vöxtum og lágri verðbólgu. Það gleymist of oft í umræðunni að stöðugleiki og vaxtamál eru kjaramál. Alþfl. hefur verið ótrauður talsmaður EES- og GATT-samninga vegna þess að í þeim liggja tækifærin sem gera okkur kleift að bæta lífskjörin með lækkuðu vöruverði og auknum kaupmætti. Þegar EES-umræðan var sem hörðust hér á Alþingi var flokkur minn borinn þungum sökum. Því spyr ég: Ætla stjórnarandstöðuflokkarnir að vera samkvæmir sjálfum sér og segja EES-samningnum upp ef þeir komast í stjórn? Eða munu þeir viðurkenna að Alþfl. hafi haft rétt fyrir sér um mikilvægi þessa samnings sem skapar áður óþekkt skilyrði til að auka vinnslu afurða hér heima, skapa íslenskum höndum vinnu og þjóðarbúinu arð? Ég sagði að Alþfl. hefði verið borinn þungum sökum vegna stefnumála sem hann hefur verið trúr en að undanförnu hefur flokkur minn orðið fyrir óvæginni gagnrýni af öðrum toga. Það hafa verið ástríðuþrungnar tilfinningar í umræðunni um rétt og rangt, ekki síst innan okkar flokks og það hefur verið tekist á um sjónarmið. Við biðjumst ekki undan óvæginni umræðu, hún er til að læra af og vinna úr í baráttunni fyrir betri framtíð. Þessi umræða hefur borið í sér þann jákvæða tón að auka vitund manna um mikilvægi þess að gera strangar kröfur varðandi stjórnvaldsaðgerðir. Þannig má segja að sú umræða sem hefur farið fram í þjóðfélaginu geti orðið til góðs. Alþfl. er oft borið á brýn að vera of mikið til hægri, eins og sagt er, að hann sé hálfgert ,,litla-íhald``. Við sem vinnum að framgangi jafnaðarstefnunnar vitum að það er vegna þess að Alþfl. beitir sér fyrir nútímalegri löggjöf á vettvangi efnahagsmála. Hann vill frjálsræði í viðskiptum og aðhald í ríkisútgjöldum því þessir þættir eru undirstaða að aukinni velferð fjölskyldnanna í landinu og fjölskyldustefnan er rauði þráðurinn í stefnu jafnaðarmanna. Sænskir jafnaðarmenn unnu mikinn kosningasigur fyrir tveimur vikum. Í kosningastefnuskránni settu þeir fram það markmið að minnka útgjöld og hækka tekjur sem næmi 61 milljarði sænskra króna. Í kjölfar kosningaúrslita hafa þeir sagt að stuðningur sé við aðgerðir er nema 60 milljörðum. Það er fróðlegt að líta á hvað þarna er að finna. Þeir segja: Vextir eru allt of háir, fjárfestingar hafa stöðvast, skuldir ríkisins hækka, vaxtabyrði eykst og halli í ríkisfjármálum er methár. Sænskir jafnaðarmenn segja: Við björgum velferðinni ef við lækkum opinber útgjöld, allir verða að leggja sitt af mörkum, bæði skattar og þjónustugjöld verða að hækka. Og þeir segja: Við viljum gera fjárfestingar í atvinnulífinu skattalega mögulegar. Við viljum lækka skatta á fyrirtæki af því að það gefur fleira fólki atvinnu. Fjárfestingar dagsins í dag er grunnur að framleiðslu og velferð morgundagsins og það er óásættanlegt að ná niður fjárlagahalla og ríkisskuldum með aukinni verðbólgu. Þetta hljómar afskaplega kunnuglega en hjá okkar stjórnarandstöðu fá slík markmið stimpilinn ,,hægri lausnir og íhaldsúrræði``. Enginn mundi gefa sænskum krötum íhaldsstimpil og þess vegna er hollt að gefa þeirra efnahagsáherslum gaum. Það er athyglisvert að sænskir jafnaðarmenn í stjórnarandstöðu settu fram valkost að stjórnarstefnu. Og spyrja má: Hvar eru þeir valkostir sem íslensk stjórnarandstaða býður upp á í efnahags- og atvinnumálum? Nú eru kjarasamningar fram undan. Miklu skiptir að varðveita þann frið á vinnumarkaði sem verið hefur undangengin ár. Ekki síst er hann því að þakka hve ábyrgir aðilar vinnumarkaðarins hafa verið. Þjóðarsáttin skilaði ávinningi til allra og er undirstaða þess að við vinnum okkur út úr erfiðleikunum. Hitt er jafnljóst að færðar hafa verið fórnir á þessari vegferð. Þær fórnir hafa verið lágtekjufólki þungbærar. Það má ekki gleymast í komandi kjarasamningum. Það er markmið og krafa Alþfl. að kjarabætur sem samið verði um skili sér skilyrðislaust til láglaunahópanna. En kjarajöfnun felst líka í því að þeim byrðum sé réttlátlega skipt er standa undir samneyslunni. Það felst ekki eingöngu í skattaprósentu heldur því grundvallaratriði að allir sem geta leggi sitt af mörkum. Alþfl. hefur margoft vakið athygli á göllum skattkerfisins og gert tillögur til úrbóta. Umbætur sem fjmrh. hefur gert á þessu kjörtímabili, m.a. með stofnun sérstaks embættis skattrannsóknastjóra ríkisins, hafa skilað sýnilegum árangri en það er nauðsynlegt að taka enn betur á. Í byrjun stjórnarsamstarfsins beitti ríkisstjórnin sér fyrir endurmati á útgjöldum til velferðarmála. Þá var því haldið fram að þær aðgerðir væru atlaga að velferðarsamfélaginu og velferðarkerfið yrði lagt í rúst. Hefur þetta gengið eftir? Nei. Alls ekki. Þrátt fyrir gífurleg efnahagsleg áföll tókst að verja velferðarkerfið. Ekki aðeins unnum við varnarsigur heldur höfum við jafnframt sótt fram. Ég nefni til sögunnar tvo málaflokka, málefni fatlaðra og mál er lúta að börnum. Á sama tíma og raunaukning fjárframlaga hefur orðið í þjónustu við fatlaða hefur verið sett ný og nútímaleg löggjöf sem markar þáttaskil og nýja framtíðarsýn. Í málefnum barna standa fyrir dyrum gjörbreytingar á stjórnsýslu sem ætlað er að ná fram árangursríkari starfsháttum, bættri þjónustu og aukinni heildarsýn. Verulega aukin fjárframlög hafa runnið til nýrra vistheimila fyrir börn og meðferðarúrræða fyrir unglinga í vanda á sl. tveimur árum. Miklar vonir eru bundnar við umboðsmann barna sem ákveðið er að taki til starfa á næstunni. Ég minni líka á húsaleigubætur og komið hefur fram að félmrh. hyggst leggja fram frv. um greiðsluaðlögun á þessu þingi. Góðir áheyrendur. Ríkisstjórnin skilar af sér góðu búi. Síðustu mánuðir stjórnarsamstarfs fara í hönd og brátt munu stjórnarflokkar leggja verk sín í dóm kjósenda og ég kvíði ekki þeim dómi. --- Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Í kvöld birtist okkur forsrh. sem hefur gert sjálfsánægjuna að dyggð. En vissulega ber okkur að sýna honum nokkra samúð með sundurtætta ríkisstjórn á bak við sig og í hönd fer mikil yfirvinna hjá Ríkisendurskoðun við að rannsaka spillinguna á vettvangi ríkisstjórnarinnar. En það var athyglisvert að í þessari sjálfshólsræðu hæstv. forsrh. var ekki eitt einasta orð um ágæti stjórnarsamstarfsins, ekkert orð um gagnkvæma hollustu og drengskap ráðherranna. Hvers vegna ekki? Jú, vegna þess, eins og við vitum öll, þá hefur viðreisnardraumurinn um langvarandi samstarf gömlu flokkanna, Sjálfstfl. og Alþfl., breyst í hreina martröð. En í nafni allrar sanngirni þá er auðvitað rétt að taka undir með hæstv. forsrh. hvað það snertir að það er ánægjulegt að ríkisstjórninni hefur tekist að viðhalda þeim stöðugleika í verðlagsmálum sem síðasta ríkisstjórn skilaði í hendur hennar. Og það er líka vissulega ánægjulegt að gjaldeyristekjur hafa aukist að undanförnu vegna meiri veiða á loðnu, vegna þess að íslenski flotinn hefur sótt í Smuguna og vegna þess að erlendir ferðamenn hafa sótt hingað í ríkum mæli. Það er ástæðan á bak við þá 23 milljarða sem hæstv. forsrh. gerði að umræðuefni í kvöld og kallaði þjóðarsigur í lækkun erlendra skulda og skulum við þá láta liggja á milli hluta þá 3 milljarða reikningsskekkju sem er í þeirri tölu vegna þess að í fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar sjálfrar, sem liggur hér á borðum, er talan 20 milljarðar en ekki 23 milljarðar. En er það virkilega þannig þegar litið er yfir stöðu íslenskra þjóðmála, ástand opinberra mála, að það sé tilefni til slíks sjálfshóls sem við heyrðum í kvöld? Forsrh. er eins konar aðalforstjóri í rekstri hins opinbera. Hvernig stendur rekstur hins opinbera í lok þessa kjörtímabils og samkvæmt því fjárlagafrv. sem hér liggur á borðum? Það er nánast eins og hæstv. forsrh. hafi ekki lesið fjárlagafrv. eigin ríkisstjórnar vegna þess að þar kemur fram að í tíð ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar hafa hreinar skuldir hins opinbera aukist um 100% --- verða á árinu 1995 156 milljarðar. Heildarskuldaaukning hins opinbera hefur á þessum sömu þremur árum, sem hæstv. forsrh. var að hæla sér af hér áðan, aukist um rúmlega 40 milljarða eða tvöfalt meiri aukning á heildarskuldaaukningu hins opinbera á þessum sömu þremur árum og hann var að tína til hér 20 milljarða bata í erlendri skuldasöfnun. Og reyndin, eins og fram kemur í fjárlagafrv., er sú að raunverulegt hlutfall erlendra skulda af þjóðarframleiðslu hefur vaxið úr 45% af þjóðartekjum árið 1991 í 55% í ár. Ríkisstjórn sem boðaði að hún ætlaði að skila hallalausum fjárlögum á fyrstu tveimur árum mun skila í lok kjörtímabilsins samkvæmt eigin fjárlögum lýðveldismeti í hallasöfnun nokkurrar ríkisstjórnar eða 30--40 milljarða skuldabagga til framtíðarinnar. Þessi skuldasöfnun ríkisstjórnarinnar á öllum sviðum hins opinbera rekstrarkerfis er einstök í sögu ríkisstjórna á undanförnum áratugum og þarf satt að segja að líkja henni einna helst við hrakfallasöguna úr Hafnarfirði, fjármálastjórn Hafnarfjarðar á síðasta kjörtímabili, til að finna samanburð í skuldasöfnun. Kannski er við hæfi að bæjarstjórinn fyrrverandi og borgarstjórinn fyrrverandi sameinist í þessari ríkisstjórn í skuldameti sem skilað verður í lok kjörtímabilsins. Þess vegna var kannski eðlilegt að hæstv. forsrh. vildi lítið tala í ræðu sinni um skuldirnar. En boðskapurinn var batinn. Batinn var pistill dagsins. Nú er svo komið, sagði hæstv. forsrh., að þjóðin öll skynjar efnahagsbatann. Hvílík fífldirfska í orðavali. Kannski eru til forstjórar nokkurra stórfyrirtækja sem geta talið hagnaðinn í 50 eða 100 milljónum á þessu ári og hinu liðna og vissulega er til hátekjufólk í landinu með 400 þús., 600 þús. og jafnvel milljón kr. á mánuði sem fær þann fagnaðarboðskap að hátekjuskatturinn verði felldur niður í árslok sem geta talað um bata. En ég spyr ykkur, tilheyrendur góðir, fiskvinnslukonuna í frystihúsinu, kennarann í grunnskólanum, iðnverkafólkið í verksmiðjunum, skrifstofufólkið og þjónustufólkið, ungu fjölskyldurnar með börnin og þunga byrði húsnæðislánanna: Hafið þið skynjað þennan bata sem forsrh. var að tala um í kvöld? Nei, hæstv. ríkisstjórn. Forstjórarnir og hátekjufólkið er kannski ykkar þjóð. En þjóðin í landinu skynjar ekki þennan bata. Hún er hneyksluð á þeirri skattastefnu sem birtist í því að á sama tíma og hátekjufólkið í landinu á að fá sérstaka skattalækkun og fjármagnseigendur eiga áfram að búa við skattfrelsi verður sett á þessu ári og hinu næsta met í skattbyrði tekjuskatts á fólki með 50--60 þús. kr. í mánaðarlaun og ungu barnafjölskyldunum sem þurfa að glíma við húsnæðislánin með sameiginlegar tekjur á bilinu 100--150 þús. kr. Nei, misréttið, óréttlætið í þessu þjóðfélagi er orðið slíkt að ekki er tilefni til þess að halda sjálfshólsræður á Alþingi. Stjórnarstefnan skilur við þetta þjóðfélag með meiri skuldabagga á einu kjörtímabili en sést hefur áður. Hún skilur eftir sig meira misrétti hjá fólkinu í landinu en við höfum áður þekkt. Hún skilur eftir sig þúsundir atvinnuleysingja. Hún skilur eftir sig tugi milljarða í aukinni skuldastöðu heimilanna við bankakerfið. Hún skilur eftir sig þúsundir fjölskyldna sem nú þegar eru orðnar gjaldþrota eða eru að verða gjaldþrota vegna byrða af húsnæðislánunum. Hún skilur eftir sig ungt námsfólk sem er nánast örvæntingarfullt vegna erfiðleika af námslánum. Hún skilur eftir sig aldraða og sjúka, fatlaða og öryrkja sem búa nú við kjör sem eru á barmi hreinnar fátæktar. Hæstv. forsrh. kemur svo hér í kvöld og hælist um og talar um bata. Þessi ríkisstjórn mun sem betur fer fara senn frá. Þá verður að taka við ný tíð með nýrri stefnu og öðrum viðhorfum. Ég kynnti í þessum stól fyrir réttu ári við stefnuræðu forsrh. þá, frumhugmyndir þeirrar leiðar sem við alþýðubandalagsmenn unnum síðan að allan síðasta vetur og höfum gefið út í sérstakri grænni bók, Útflutningsleiðinni --- atvinna, jöfnuður, siðbót. Við munum halda áfram að vinna og kynna þær tillögur. Ánægjulegt var að verða vitni að því í heimsókn utanrmn. til Washington í maí að einmitt á vettvangi Alþjóðabankans eru sams konar hugmyndir og þær sem liggja til grundvallar tillögugerð okkar alþýðubandalagsmanna taldar mest í takt við tímann og ný viðhorf í stjórn efnahagsmála. En þegar ég fyrir réttu ári síðan reifaði nauðsynina á siðbót í íslenskum stjórnmálum, þá hlógu menn í þessum sal. Hv. þm. Árni Johnsen hló líka þá eins og hann hlær í kvöld. En þeir hlæja ekki núna, stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar, að þörfinni á siðbót. Sömu mennirnir og hæddust að mér hér í fyrra fyrir tillögurnar um siðbót í íslenskum stjórnmálum og kölluðu mig háðsyrðinu Lúter íslenskra stjórnmála eru nú á harðahlaupum til Ríkisendurskoðunar til að biðja um rannsókn á sjálfum sér og samráðherrum sínum. Nei, það er nefnilega þannig, hv. þm., að nú er það þjóðin öll sem tekur undir kröfurnar um siðbót í íslenskum stjórnmálum. Nú vilja allir þá Lilju kveðið hafa sem við alþýðubandalagsmenn kynntum hér fyrir ári síðan. Það er rangt sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir sagði áðan að enginn íslenskur flokkur hefði kynnt heildarprógramm nýrrar stjórnarstefnu. Alþb. hefur lagt fram slíkt heildarprógramm. Alþb. mun á næstu vikum og mánuðum heimsækja öll byggðarlög landsins til þess að kynna það prógramm. Það eru vinnubrögð í anda þeirra starfshátta sem sænski jafnaðarmannaflokkurinn stundaði á síðasta kjörtímabili vegna þess að Alþb. er hinn eini raunverulega sanni jafnaðarmannaflokkur á Íslandi. En Alþfl. sem með röngu hefur skreytt sig því nafni er að tætast í tætlur vegna innbyrðis sundrungar, spillingar og óánægju. En nú er ekki tími til þess, íslenskir vinstri menn, félagshyggjufólk og jafnaðarsinnar, að dreifa kröftunum. Við þurfum á sterku afli að halda. Við þurfum víðsýni til að ná saman um það afl. Við eigum ekki að skipta okkur upp í margar fylkingar. Við eigum að ná saman um samstillt átak, um sameiginlega stefnu. Alþb. er reiðubúið til þess að verða eitt sér eða með öðrum kjölfestan í nýrri hreyfingu íslenskra vinstri manna sem tekur að sér á nýju kjörtímabili að breyta íslensku þjóðfélagi í anda jafnaðar og réttlætis, atvinnu fyrir alla og siðferðis, bæði í opinberu lífi og á vettvangi atvinnulífs. Ísland á ærinn auð. En það þarf vit og vilja til að virkja hann og skipta honum með réttlátum hætti. --- Góða nótt.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Þegar hlýtt er á stefnuræðu forsrh. leynir sér ekki að alþingiskosningar eru í nánd. Forsrh. keppist við að draga upp sem mesta glansmynd af stöðu efnahagsmála og gyllir árangur ríkisstjórnarinnar sem mest hann má. Svo mikið er kappið að honum ferst svipað og Þórólfi smjör forðum: Engu eru líkara en smjör drjúpi af hverju strái eða eins og segir í stefnuræðunni: Allt er hagstæðara en gert var ráð fyrir. Það er leitt til þess að vita að forsrh. skuli enn vera fastur í ýkjukenndum málflutningi sínum. Landsmenn muna sjálfsagt enn eftir því að fyrsta ár ríkisstjórnarinnar fór í það að hallmæla fyrri ríkisstjórn sem mest og draga að öllu leyti upp sem dekksta mynd af ástandi mála nánast hvar sem því varð við komið. Fortíðarvandaskýrslurnar voru framleiddar á færibandi. Það er óskandi að forsrh. og ríkisstjórn hans hætti sem fyrst sandkassapólitík af þessu tagi og taki upp málefnalegri umræðu og meira í takt við veruleikann en fram til þessa hefur verið. Auðvitað er svona ýkjukenndur málflutningur fráleitur. Það sér hvert mannsbarn að honum er einungis ætlað að beina athyglinni frá þeirri pólitísku stefnu sem ríkisstjórnin framfylgir og því sem af henni hefur leitt. Það er einmitt þetta sem stjórnarflokkarnir forðast að ræða. Aðgerðir í skatta- og kjaramálum sem þeir hafa staðið fyrir, staðreyndir um vaxandi ójöfnuð og misrétti í þjóðfélaginu, staðreyndir sem leiða í ljós að núverandi stjórn hefur markvisst þyngt klyfjarnar á sumum þjóðfélagshópum, þótt þeir hafi illa getað borið þær sem fyrir voru, en öðrum hópum verið hlíft þótt þar væru léttar byrðarnar fyrir. Síðast en ekki síst forðast þeir að ræða atvinnuleysið. Og víkjum fyrst að því og staðreyndum sem stefnuræðan þegir um. Í stefnuræðunni segir forsrh. það eitt um atvinnuleysið að það sé á þessu ári minna en spáð var. Staðreyndin er sú að það er áætlað að um 6.300 manns verði án atvinnu, þ.e. um 700 manns meira en á síðasta ári. Það má vel vera að fyrir ári hafi verið spáð meira atvinnuleysi en nú er. Það breytir því ekki að þeim 700 sem nú eru atvinnulausir en voru það ekki í fyrra þykir það vafalaust lítið fagnaðarefni og gefa lítið fyrir lyktina af svo jákvæðum fréttum, eins og forsrh. kemst að orði, um það að atvinnuleysi nú sé minna en spáð var. Mér þykir það ekki jákvæð frétt að atvinnulausum hafi fjölgað um 700 manns og það er heldur ekki jákvæð frétt að nú er spáð að atvinnulausir verði áfram á næsta ári 700 fleiri en í fyrra. Og jafnvel teikn á lofti um að atvinnuleysi kunni enn að aukast. Í mínum huga er það vond frétt að atvinnulausu fólki hafi fjölgað og muni fjölga á næsta ári en ekki fækka. En það er enn verri frétt að forsrh. hafi komið sér hjá því að nefna þessa staðreynd. Sú þögn segir væntanlega landsmönnum að ríkisstjórnin er á miklum villigötum. Stjórnvöld hafa aukið skatta og aðrar álögur verulega þrátt fyrir loforð um hið gagnstæða frá báðum stjórnarflokkum. En gerum það ekki að aðalatriði málsins, heldur hitt hvernig sköttunum var jafnað niður. Helstu álögur ríkisstjórnarinnar eru þessar: Persónuafsláttur hefur lækkað um tæp 10% eða tæplega 6 þús. kr. á mánuði í tíð núv. ríkisstjórnar. Það er bein skattahækkun og hún kemur þyngst niður á láglaunafólki. Sem dæmi má nefna að fyrir mann með 80 þús. kr. tekjur á mánuði þýðir lækkun persónuafsláttarins um 35% hækkun á staðgreiddum sköttum. Vaxtabætur hafa lækkað verulega, um 400--500 millj. kr. á ári. Tekjuskattur og útsvar hafa hækkað um 3 milljarða kr. á ári og vextir voru hækkaðir á lánum í Byggingarsjóði verkamanna um hvorki meira né minna en 140%. Þessar skattaálögur hafa verið sóttar fyrst og fremst af lágum tekjum. Þessar staðreyndir staðfesta að láglaunafólki hefur ekki verið hlíft við því að taka á sig auknar byrðar og barnafólk sem er að koma yfir sig þaki virðist hafa verið sérstakur markhópur ríkisstjórnarinnar. Þessi hópur hefur mátt þola hærri vexti, lægri vaxtabætur, lægri persónuafslátt og hærri skattprósentu. Hins vegar er haldið hlífiskildi yfir hátekjumönnum og þeim sem hafa tekjur af fjármagni. Það er furðulegt að enn skuli það vera þannig að eignamaður sem hefur milljón krónur í tekjur af verðbréfum skuli engan skatt greiða af þeim tekjum en launamaður með sömu tekjur greiði allt að ríflega 40% þeirra tekna í skatt. Það verður ekki á þessa ríkisstjórn borið að hún leggi sig eftir því að leggja skatta á menn eftir efnum og ástæðum. Þvert á móti. Með aðgerðum sínum hefur ríkisstjórnin aukið á misréttið og ójöfnuðinn sem aftur hefur leitt af sér jafnhliða minnkandi atvinnu, að æ stærri hluti landsmanna á í erfiðleikum með að standa við skuldbindingar sínar og jafnvel hefur ekki ofan í sig og á. Um allt land verða menn varir við vaxandi neyð fólks en hvergi er hún eins greinileg og í Reykjavík, höfuðborg landsins. Samkvæmt upplýsingum frá Félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar þá hefur fjárhagsaðstoð tvöfaldast frá 1992 og flest bendir til þess að um tíundi hver Reykvíkingur þurfi á aðstoð stofnunarinnar að halda á þessu ári. Fjölmennastir eru atvinnulausir, öryrkjar og einstæðir foreldrar. Þetta er afleiðing þess að ríkisstjórnin fylgir óheftri markaðshyggju og hefur unnið alvarleg spjöll á öryggisneti velferðarkerfisins. Upplýst er að stór hluti Reykvíkinga er kominn á þurfamannastig og samt kemur hér forsrh., 1. þm. Reykn., og leyfir sér að tala eins og þetta fólk sé ekki til. Hann sér það ekki í glansmyndakasti sínu og segir að framvindan í þjóðarbúskapnum hafi á öllum sviðum orðið jákvæðari en búist var við. Svona talar aðeins veruleikafirrt ríkisstjórn. Slíka ríkisstjórn er ekki á vetur setjandi. --- Ég þakka áheyrnina. Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Hæstv. forsrh. hefur flutt okkur boðskap sinn og stjórnar sinnar. Honum verður tíðrætt um efnahagsbata, hagvöxt, hagstæðan viðskiptajöfnuð við útlönd og niðurgreiðslur erlendra skulda sem þar af leiðir. Hann talar líka um bætta afkomu fyrirtækja og jafnvel hefur hann á orði að ráðstöfunartekjur einstaklinga hafi hækkað. Allt er þetta harla gott á blaði og fagurt í munni forsrh. sem er gæddur slíku undraþefskyni að nef hans nemur aðeins sæta efnahagsilman að því er hann sjálfur lætur liggja að í ræðu sinni hér í kvöld. Hætt er við því að margir hafi átt bágt með að trúa eigin eyrum þegar þeir hlýddu á þennan boðskap. Hvar hefur þessi bati gert vart við sig? Hverjir hafa eiginlega notið hans? Eru það atvinnuleysingjarnir 6.300 sem þjóðhagsskýrslan getur um, sem út kom með ræðu forsrh.? Þeir hafa innan við 45 þús. kr. í ráðstöfunartekjur á mánuði. Eða er það unga, atvinnulausa fólkið sem hvorki nýtur atvinnuleysisbóta né á möguleika á að fá vinnu? Eða eru það e.t.v. fiskvinnslukonurnar sem fá 56 þús. kr. í mánaðarlaun fyrir 8 stunda vinnudag? Eða eru það kannski leikskólakennararnir sem hafa 65--70 þús. kr. í mánaðarlaun? Veit forsrh. og ríkisstjórnin e.t.v. ekki að nú er verið að ráða kennara með full réttindi í leikskólum fyrir aðeins 59 þús. kr. á mánuði? Heldur hann að þetta fólk hafi orðið vart við rýmkaðar ráðstöfunartekjur? Hefur kaupmáttaraukningin kannski borist lífeyrisþegum sem margir bera miklu minna úr býtum en fiskverkakonan áðurnefnda? Ég get svo sem hugsað mér einn hóp lífeyrisþega sem kannski hefur orðið var við kaupmáttaraukningu. Það er fólk sem ekki greiddi í lífeyrissjóð, keypti sér verðbréf og hlutabréf og einkalífeyrisrétt og greiðir nú samkvæmt vísri ákvörðun landsfeðranna í ríkisstjórninni, enga skatta af eignatekjum sínum en nýtur um leið hæstu framlaga almannatrygginga, styrkja sem ætlaðir voru eingöngu öreigum og öðrum mjög illa stöddum lífeyrisþegum. Ég held að vísu ekki að þessir einstaklingar séu margir. En þeir hafa sannarlega ávaxtað sitt pund og nú er þeim umbunað af ríkisstjórnarherrunum sem styðja hlutabréfa- og verðbréfakaup með öllum hugsanlegum ráðum. Hinir, sem héldu að þeir væru að gera rétt með því að greiða í lífeyrissjóð og voru raunar skyldaðar til þess, fá nú lífeyrissjóðsgreiðslurnar sínar skattlagðar aftur ásamt því að fá lægri greiðslur úr almannatryggingunum. Já, hagstjórnarviskan er mikil og hagvaxtarilmanin er sæt. En hvers vegna hyggst ríkisstjórnin ekki koma á skatti á fjármagnstekjur og hvers vegna hyggst hún afnema hátekjuskatt? Það hefði þó ekki verið nema sanngjarnt úr því að hún telur sig ekki þurfa þessa aura í ríkiskassann að láta fólk með lægstu tekjur njóta þeirra, nota hátekjuskatt og skatta af fjármagnstekjum til að hækka skattleysismörkin. Í því hefði falist ilmandi efnahagsbætur sem ónæmustu nef hefðu getað numið. Er það e.t.v. hugsanlegt að þessi tregða stjórnarinnar dragi dám af því að það eru kosningar fram undan? Að vísu segir forsrh. að ríkisstjórnin hugsi ekki svoleiðis. En hver veit? Kannski veit hún ekki hvað hún hugsar. Virðulegi forseti. Flest þau hugtök sem hæstv. forsrh. fer svo fimlega með í stefnuræðu sinni, svo sem hagvöxtur, kaupmáttarauki og efnahagsbati, voru búin til sem mælitákn til að mæla hluti sem illmælanlegir eru. Flestir halda t.d. að hagvöxtur þýði hagsæld alls fólks í landinu, en hagvöxtur táknar það ekki. Hagvöxtur táknar peningaflæði og því meira flæði, þeim mun meiri hagvöxtur. Þetta hringsól peningastraumsins þarf ekki að þýða það að allir þegnar þjóðfélagsins eigi þátt í því og svo er alls ekki núna. Stór hluti almenns launafólks á sáralítinn og alls engan þátt í þessu flæði. Það er fólkið sem dregur nú úr innkaupum og herðir sultaról svo að innflutningurinn dregst saman og útflutningurinn verður meiri en innflutningur þrátt fyrir erfiðleika sem við er að etja í útflutningsgreinunum. Ein helsta ástæðan fyrir bættum viðskiptajöfnuði er raunar sú að kyrrstaða ríkir í framkvæmdum sem auðvitað kemur niður á almennum launþegum og eykur atvinnuleysið. Herra forsrh. Næsta skref í kyrrstöðu getur orðið afturför ef leiðtogar halda ekki áttum. Forsrh. er gjarnt að líta til liðins tíma og vitna í fyrri forustumenn. E.t.v. vilja hann og þingheimur skyggnast til baka og sjá hvernig aðstæður fjölskyldunnar voru fyrir 50 árum. Húsnæði var þröngt og stríðsskömmtun á innflutningi. En ein fyrirvinna nægði til að sjá fjölskyldu farborða. Oftast var húsmóðirin heima og veitti margs konar félagslega þjónustu börnum og gamalmennum, auk þess sem hún skóp heimilinu margvísleg efnahagsleg gæði með iðju sinni, matvælaframleiðslu, fataframleiðslu og því um líku. En í störfum hennar taldist enginn hagvöxtur fólginn því að hún hægði fremur á peningaflæðinu heldur en auka það. Þessi framleiðsla og þjónusta var því ekki til margra fiska metin, enda geta fræðingar ekki mælt vinnuframlag af þessu tagi. Þessa sér enn þá augljósan stað í launagreiðslum fyrir hefðbundin kvennastörf. Hvenær skyldi sá tími koma að vinnuframlag við verndun og viðgang lífs hljóti þá fjárhagslegu viðurkenningu sem réttlát er? Kannski í næstu kjarasamningum. Þeir eru fram undan. Fljótlega fór svo á árunum eftir stríð að verðbólga og vinnuaflsskortur kallaði konur út á vinnumarkaðinn, enda rýrnaði kaupmáttur fljótlega svo að ekki veitti af tveimur til að afla tekna til heimilis, til þess að fjármagna húsbyggingu, til að greiða af lánum og svo nú síðast til þess að kaupa lífsnauðsynjar. Þannig hefur staða hinnar íslensku, venjulegu alþýðufjölskyldu snarversnað í samfélaginu. Og samfélagið hefur brugðist seint við. Þjónustustofnanir hafa brugðist hægt við, leikskólar og skólar, ellivistun og elliþjónusta ýmiss konar, allt er þetta langt á eftir að umfangi þótt starfsemi einstakra stofnana sé góð. Það er nöturlegt til þess að vita, hvað svo sem hæstv. heilbrrh. sagði í kvöld, að gamalt og örvasa fólk í dag sem unnið hefur þessu þjóðfélagi langa ævi getur ekki verið öruggt með samastað þegar það mest þarf við. Í stefnuræðu sinni minntist hæstv. forsrh. ekki á þetta. Hann talar þó um hag fyrirtækja sem hafa hjarnað allverulega að hans mati og það er vel. En e.t.v. man forsrh. ekki eftir því að heimili þessa lands eru undirstaða alls atvinnulífs í landinu. Það eru þau sem skapa aðalþjóðarauðinn, börnin, vinnuafl framtíðarinnar, skapendur framtíðarinnar. Það er höfuðnauðsyn og undirstöðuatriði að heimilin og fjölskyldurnar í landinu geti rétt úr kútnum og búið sjálfum sér og börnum sínum holl og þroskavænleg lífskjör, menntun og umfram allt öryggi. Virðulegi forseti. Í ræðu sinni vék forsrh. að því að hann og stjórnvöld teldu að rétt væri að stefna eingöngu að samningi um Evrópskt efnahagssvæði en sækja ekki um inngöngu í Evrópusambandið. Það er ánægjulegt til þess að vita að sú stefna hefur orðið ofan á í þessari ríkisstjórn. Vitað er að minni flokkurinn sem að stjórninni stendur hefur um langan aldur viljað beint í breiðan faðm Evrópusambandsins. Þetta er ekki ný saga. Í bók sinni um viðreisnarárin skýrir dr. Gylfi Þ. Gíslason frá því að alþýðuflokksmenn vildu inn í þetta bandalag þegar það var á frumstigi ferils þess. Að sögn dr. Gylfa var þessi skoðun einnig ríkjandi í Sjálfstfl. á þessum tíma. Batnandi mönnum er best að lifa. Sem betur fer hefur stefnan ekki verið tekin á fulla aðild og þar með á fullt afsal sjálfræðis okkar, nóg er nú samt. Og það er fyllsta ástæða til að vera enn þá vel á verði. Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Þrátt fyrir margvísleg misstig þessarar ríkisstjórnar höfum við ekki ástæðu til annars en að horfa djarfhuga fram á veginn. Við eigum auð sem er orka í jörðu, hreint land, sem býður upp á vistvæna framleiðslu, og fiskimið í kringum landið sem við getum verndað og bætt. Auk þess eigum við mannauð og gott menntunarstig. Allt þetta þurfum við að efla og leggja rækt við. Sameinuð í stéttlitlu samfélagi eiga allir, konur og karlar, ungir sem aldnir, jafnan rétt til að leggja sitt af mörkum til þjóðfélagsins. Því þarf að útrýma atvinnuleysi, jafna launakjör og efla félagslega þjónustu. Í slíku þjóðfélagi viljum við Íslendingar búa. --- Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Í ræðu sinni í kvöld hélt forsrh. því fram að á kjörtímabilinu hafi ríkt jafnvægi, vinnufriður og stöðugleiki. Ekki skal úr því dregið að fyrir nokkrum árum hefðum við talið það mikinn sigur að verðbólga væri svo lág sem raun ber vitni og væntanlega þurfum við aldrei oftar að lifa þá verðbólgutíma sem hér ríktu áður. En þar með er ekki öll sagan sögð. Það er líka merki um stöðnun og litla fjárfestingu. Atvinnulífið er í lamasessi víða um land. Atvinnuleysið hefur vaxið úr 1% árið 1991 í tæp 5% í ár og er þá aðeins tekið meðaltal. Á mörgum stöðum á landinu er atvinnuleysið mun meira og mest er það hjá konum. Forsrh. segir það merki um efnahagsbata að atvinnuleysið sé minna en spáð var á árinu en árið er nú ekki liðið enn svo að þarna eru ekki rauntölur á ferðinni. Sú staðreynd að atvinnuleysi hefur bitnað harðast á ungu fólki og konum þykir mér uggvænleg og jafnframt fjölgar þeim sem hafa verið atvinnulausir í ár eða meira. Sú ríkisstjórn sem sættir sig við það er ekki starfi sínu vaxin. Mér þótti það merkilegt í ræðu forsrh. að hvergi var minnst á fjölskylduna og afkomu heimilanna. Þó hafa skuldir heimilanna vaxið gífurlega í tíð þessarar ríkisstjórnar. Kaupmáttur hefur lækkað og minni möguleikar eru að afla aukinna tekna vegna minnkandi atvinnu. Nýlega hafa heimilislæknar sent frá sér ályktun um fjölskylduna í íslensku samfélagi. Þar er bent á það að grundvallaratriði sé að allir hafi atvinnu. Þeir nefna sjálfsímynd og sjálfsvirðingu sem tengt sé atvinnu. Atvinnuleysið hafi hins vegar þau áhrif að spilla heilsu manna og stytta líftíma. Þá hefur landlæknir varað við afleiðingum atvinnuleysis og auknum fjölda afbrota í kjölfarið. Það er líka staðreynd að byrðum hefur verið létt af atvinnulífinu og þær byrðar færðar yfir á einstaklingana. Þar er ekki um neinar smáupphæðir að ræða. Þeir 4 milljarðar kr. sem áður voru innheimtir með aðstöðugjöldum á fyrirtæki voru fyrir einu ári færðir á einstaklinga. Staðgreiðslan var hækkuð um tvö stig eða úr 39,8% af tekjum í 41,8%. Jafnframt var persónafslátturinn lækkaður. Á sama tíma hafa þjónustugjöld hvers konar verið tekin upp í auknum mæli og þátttaka sjúklinga í lyfjakostnaði hefur einnig vaxið. Liðurinn læknishjálp í útreikningi framfærsluvísitölunnar hækkaði um 95% á árinu 1992 og um 20% á árinu 1993. Liðurinn sjúkrakostnaður hækkaði um 70% á árinu 1992 og um önnur 70% á árinu 1993. Allt ber að sama brunni. Það eru lækkaðar álögur á fyrirtækjunum en skattbyrðin er að sliga einstaklingana. Nú fullyrðir forsrh. að efnahagsbati sé fram undan. Og hvernig bregst þá ríkisstjórnin við? Ekki með því að hækka persónuafsláttinn eða lækka almennu skattprósentuna. Nei, ríkisstjórnin ætlar að afnema hátekjuskattinn og ríkisstjórnin ætlar ekki að taka upp fjármagnstekjuskatt eins og marglofað hefur verið. Í staðinn ætlar hún að auka enn þátttöku sjúklinga í læknakostnaði og nú eru það svonefnd ferliverk á sjúkrahúsum sem sjúklingar eiga að greiða og eiga að spara ríkissjóði 100 millj. kr. samkvæmt fjárlagafrv. Þá má líka minna á það að 1. júlí sl. var ekkjulífeyrir tekjutengdur til þess að ekkjurnar hefðu það nú ekki of gott. Það átti að spara ríkissjóði 70 millj. kr. og 40% þeirra kvenna, sem þá höfðu ekkjulífeyri, misstu hann. Á sama tíma var einnig laumað inn skerðingu á ellilífeyri og það gert um leið og eingreiðslurnar komu svo fólk tæki nú ekki eins eftir því. Nú er einnig boðað að hætta eigi eingreiðslum til lífeyrisþega á næsta ári og þannig á enn að skerða lífeyri hjá gömlu fólki og öryrkjum. Sá bati í efnahagslífinu sem forsrh. hampar svo mjög er á veikum grunni byggður. Hann byggist að miklu leyti á því að veiðar hafi verið stundaðar á fjarlægum miðum. Fleiri skip hafa stundað þær veiðar en nokkru sinni fyrr og afli hefur verið mikill síðustu mánuði. Þar ber hæst hinar svokölluðu Smuguveiðar. Þar lætur nærri að útflutningsverðmæti hafi þrefaldast á einu ári. Þar er framtíðin óljós svo ekki sé meira sagt. Við verðum að stefna að því að ná þar samningum við Norðmenn og Rússa og ótrúlegt mjög að þá verði hægt að veiða þar jafnmikið og nú hefur verið gert. Við getum heldur ekki sem ábyrg fiskveiðiþjóð haldið uppteknum hætti við veiðar í Barentshafi. Þá erum við fallin í sömu gryfju og þær þjóðir sem við höfum gagnrýnt hvað harðast í okkar landhelgisdeilum. Með minnkandi afla á heimamiðum ber vissulega nauðsyn til að leita á fjarlægari mið. Við eigum stóran og vel búinn skipaflota sem ekki hefur næg verkefni, en að sjálfsögðu verðum við að stunda úthafsveiðar undir formerkjum ábyrgrar fiskveiðistjórnunar. Við lifum á tímum mikilla breytinga í viðskiptum við aðrar þjóðir. EES-samningurinn, sem nokkuð hefur verið nefndur hér í kvöld, gekk í gildi um síðustu áramót. Hann er engin endanleg lausn eins og margir virtust halda. Nú koma berlega í ljós þeir gallar sem við andstæðingar samningsins bentum á í umræðum. Stofnanaþáttur samningsins, EES-dómstóll o.fl., hefur engan tilgang og staða okkar í viðskiptum við Norðurlöndin, gangi þau í Evrópusambandið, er verri innan EES-samningsins en áður var. Kvennalistinn vildi að gerður væri tvíhliða samningur við Evrópusambandið í stað EES-samningsins. Nú hefur Alþingi samþykkt að þeim samningi skuli breytt í tvíhliða viðskiptasamning og að því verður unnið. Það stefnir því í það að þær stofnanir sem koma þurfti á fót í tengslum við EES-samninginn verði flestar lagðar niður áður en á þær reynir til hlítar. Forsrh. hefur lýst því yfir að aðild að Evrópusambandinu sé ekki á dagskrá. Um það mál er ég honum sammála. Rök fyrir þeirri afstöðu eru mörg. Þar nægir að nefna uppbyggingu valdakerfis Evrópusambandsins og sjávarútvegsstefnu þess. Sú ríkisstjórn sem nú situr er ekki starfhæf vegna sundurlyndis. Það kom glöggt fram á liðnum vetri og ekki síst í landbúnaðarmálum sem flestir muna. Hún er heldur ekki traustvekjandi í utanríkismálum þar sem forsrh. lýsir yfir vantrausti á utanrrh. til þess að fara með samningamál fyrir Íslands hönd á erlendum vettvangi. Forsrh. og sjútvrh. elda grátt silfur frá gamalli tíð. Eina konan sem sæti átti í ríkisstjórninni hefur fengið nóg og sagt af sér. Sífelldar hrókeringar Alþfl. um ráðherrastóla bera ekki vott um ábyrgðartilfinningu. Og fleiri en einn ráðherra hefur gert sig sekan um dómgreindarskort og siðferðisbrest í störfum sínum. Hjá öðrum þjóðum mundu slíkir menn segja af sér ráðherrastörfum þegar í stað. Þingflokkur Kvennalistans hefur margoft gagnrýnt störf einstakra ráðherra og ríkisstjórnarinnar allrar. Við teljum að félmrh. hefði átt að segja af sér í kjölfar nýjustu upplýsinga um embættisferil hans. Taki ríkisstjórnin ekki á því máli á allra næstu dögum er eðlilegt að fram komi vantraust á ríkisstjórnina eins og Kvennalistinn hefur boðað. Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Þessi ríkisstjórn heldur að það sé nóg að gert ef atvinnuleysi fer ekki yfir 5% í ár. Þessi ríkisstjórn hefur sífellt verið að skerða kjör einstaklinga og heimila með sköttum, þjónustugjöldum, lækkun barnabóta, lækkun vaxtabóta, skerðingu lífeyris til ekkna, öryrkja og ellilífeyrisþega. Það er ekki undarlegt þó að skuldir heimilanna vaxi hröðum skrefum og fjórða hvert húsbréfalán sé í vanskilum. Á sama tíma bruðla einstakir ráðherrar með fjármuni almennings í landinu til að hygla eigin flokksmönnum. Ég spyr ykkur, góðir Íslendingar: Er ekki nóg komið?

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Það er athyglisvert að líta á siðvæðingu stjórnmálanna út frá öðrum sjónarhóli en verið hefur í umræðunni. Hvaða umhverfi höfum við stjórnmálamenn og aðrir sem ábyrgð bera í valdastöðum þjóðlífsins búið fólkinu í landinu? Er það umhverfi siðvædds lýðræðislegs þjóðfélags sem byggir á jafnrétti fólksins og eðlilegri og réttlátri skiptingu þjóðarkökunnar? Nei, hér býr ekki ein þjóð í einu landi. Auður og völd safnast æ meir á fárra manna hendur. Misréttið í tekju- og eignaskiptingunni er gífurlegt og bilið breikkar jafnt og þétt milli hálauna- og láglaunahópanna og stéttaskipting er staðreynd í íslensku þjóðfélagi. Samhjálp, jöfnuður og samstaða með alþýðu fólks, sem nú er skilgreind sem gamaldags jafnaðarmennska, er æ meira vikið til hliðar fyrir eins konar tæknimennsku og frjálshyggju markaðsbúskaparins, þar sem mannleg verðmæti eru á undanhaldi. Stjórnmál tæknihyggjunnar, hinnar köldu gróðahyggju, hefur nánast ýtt hinum siðferðilegu mælikvörðum hugsjónanna út af borðinu. Heilbrigðis- og félagsþjónusta eða menntakerfið eru ekki einungis stærð í fjárlögum eða atvinnuleysi bara prósentur. Virðingin fyrir manninum, rétti hans til viðunandi lífskjara og að geta með fullri reisn fætt, klætt og menntað börnin sín og skapað þeim sómasamleg lífsskilyrði skipta líka máli. Ljóst er að fyrirgreiðslan og ábyrgðarleysið í þjóðfélaginu hefur leitt þjóðina í mikla skuldasöfnun og fært hér niður lífskjörin sem mest hefur auðvitað bitnað á láglaunafólki. Á þessu ástandi berum við mikla ábyrgð sem treyst hefur verið fyrir stjórn landsmálanna á umliðnum árum og áratugum Ég ber vissulega minn hlut þar sem ráðherra sl. 7 ár. Þar skorast ég hvergi undan ábyrgð og hef einungis mér til málsbóta að hafa reynt að berjast gegn misskiptingunni þegar of langt hefur verið gengið sem síðan leiddi til afsagnar minnar sem ráðherra. Sem þingmaður utan flokka, engum háður nema minni eigin sannfæringu og loforðum mínum við kjósendur, mun ég áfram berjast fyrir breyttu og réttlátara samfélagi. Við þurfum nýtt afl, nýja jafnaðarmannahreyfingu hér á landi sem er tilbúin til að breyta skiptingu þjóðarkökunnar og ráðast gegn spillingu, forréttindum og auðsöfnun á fárra manna hendur. Í undirbúningi er stofnun nýrrar stjórnmálahreyfingar jafnaðarmanna sem hefur það að markmiði að mynda breiðan samstarfsvettvang fyrir alla þá sem aðhyllast framsækna jafnaðarstefnu, þar sem megináherslan verður lögð á atvinnuöryggi, jafnrétti, ábyrgð, samhjálp, valddreifingu og siðvætt samfélag. Við þurfum nýtt afl í þjóðfélaginu fyrir fólkið þar sem gefið verður upp á nýtt, þar sem meginverkefnið verður að breyta skiptingu þjóðarkökunnar og því siðlausa umhverfi sem hér þrífst víða og ég mun greina frá. Við þurfum að hefja til vegs og virðingar breytt gildismat í þjóðfélaginu þar sem ábyrgð og jöfnuður siðvædds samfélags er sett í öndvegi þannig að allir geti lifað lífinu með reisn. Við þurfum nýjar leikreglur, leikreglur siðvædds samfélags. Það þarf að opna myrkruð skúmaskot þjóðfélagsins og neðanjarðarspillingarinnar og hreinsa til í íslensku þjóðfélagi. Græðgi verður að víkja fyrir réttsýni og jöfnuði. Fyrst þá getum við stjórnmálamenn staðið upp frá okkar verki með fullri reisn og sagt að hér búi ein þjóð í einu landi. Við getum spurt: Gengur það í siðvæddu samfélagi að hálaunamaðurinn sé einn mánuð að vinna fyrir tveggja ára launum láglaunamannsins? Nei, hér gilda engar sanngjarnar leikreglur heldur frumskógarlögmálið þar sem hinir sterku klifra upp eftir bakinu á þeim veikari og hrifsa til sín alla kökuna nema molana þannig að láglaunafólkið á ekki fyrir brýnustu nauðþurftum. Mikil misskipting lífskjara í þjóðfélaginu endurspeglast líka í eignaskiptingunni. Samkvæmt framtölum sl. árs eru 9.800 hjón og einstaklingar með að meðaltali nálægt 3 millj. kr. í skuldir umfram eignir. Á sama tíma sýna skattframtölin að nokkur hundruð hjón og einstaklingar eiga hvert um sig að meðaltali 103 millj. kr. í eignir umfram skuldir. Af því eiga þau um 43 millj. að meðaltali hvert um sig í skattfrjálsum peningalegum eignum sem kerfið er að velkjast með árum saman hvernig eigi að skattleggja. Við finnum enga peninga til að létta skattbyrðina hjá láglaunafólki, t.d. með hækkun skattfrelsismarka sem ætti að vera 71 þús. kr. í stað 57 þús. kr. ef þau hefðu haldið í við framfærsluvísitöluna. Síðan vefst það árum saman fyrir kerfinu á tímum tækninnar hvernig koma eigi á fjármagnstekjuskatti á 160 milljarða skattfrjálsar peningalegar eignir stóreignamanna. Forgangsverkefnið er að koma á slíkum skatti og nýta það fjármagn til að lækka skattbyrði láglaunafólks. Og þá er komið að hinu siðvædda atvinnulífi íslensku þjóðarinnar. Á sjö árum, frá 1987 til 1993, hafa nærri 45 milljarðar verið metnir sem afskrifaðir hjá bönkum og fjárfestingarlánasjóðum. Þessu ábyrgðarleysi í sjóða- og bankakerfinu er síðan velt yfir á fólkið í formi meiri vaxtamunar eða nýrra þjónustugjalda og enginn er ábyrgur. Það er til önnur hlið á þessu máli. Lítum á fortíðarvanda fyrirtækjanna upp á 86 milljarða kr. sem væntanlega verður framtíðarvandi skattgreiðenda og sem dregur niður lífskjörin í þjóðfélaginu. Hér á ég við ónotuð rekstrartöp sem samkvæmt álagningu 1994 eru hvorki meira né minna en 86 milljarðar kr. og hafa hækkað um 20 milljarða kr. á sl. tveimur árum. Þessi rekstrartöp eru m.a. nýtt af velstæðum fyrirtækjum sem kaupa raunverulega inn til sín illa stödd eða gjaldþrota fyrirtæki fyrir óverulegar fjárhæðir. Síðan nýta þau þessi rekstrartöp til að draga frá sínum hagnaði og minnka sínar skattgreiðslur til samfélagsins. Meira að segja er svo langt gengið að þessi töp eru auglýst til sölu. Ég tel því ljóst að það þurfi að endurskoða frá grunni skattaívilnanir, hlunnindagreiðslur og meðferð ónotaðra rekstrartapa og meta upp á nýtt réttmæti þeirra. Sama gildir um gjaldþrota fyrirtæki þar sem eigendur þeirra komast upp með aftur og aftur að hafa af ríkissjóði fjármuni og senda honum reikninginn en stofna jafnharðan til annars eða sams konar reksturs á rústum gjaldþrotsins. Hér verður að setja lög, eins og víða tíðkast, þar sem eigendur slíkra fyrirtækja þurfa að sæta atvinnuleyfissviptingu og er einnig bannað eftir slík ,,hvítflibbagjaldþrot`` að vera í forsvari eða í stjórn annars fyrirtækis um tiltekinn tíma. Lítum síðan á sjávarútveginn, sægreifana svokölluðu sem eru smám saman að eignast fiskimiðin. Tíu kvótahæstu fyrirtækin eru með 25% af heildarkvótanum. Þegar litið er á 40 stærstu kvótahafana fyrir fiskveiðiárið 1994--1995 þá eru þeir með yfir 50% af öllum úthlutuðum veiðiheimildum. Þannig eru 4% kvótahafa með á sinni hendi meira en helming af öllum úthlutuðum veiðiheimildum. Á sama tíma er verið að þrengja verulega að smábátaútgerðinni og rekstrargrundvellinum verið kippt undan mörgum tugum smábáta sem þó hefur verið meginstoð heilu byggðarlaganna. Endurskoðun á kvótakerfinu er því hvergi nærri lokið. Snúa þarf við þeirri þróun að þessi sameign þjóðarinnar verði smám saman eign fámenns hóps kvótakónga. Aðrir verða einungis leiguliðar að kvótanum þannig að þar siglum við hraðbyr inn í lénsskipulag miðaldanna. Síðan er það hið íhaldssama smákóngaveldi lífeyrissjóðanna 80 sem tekur til sín árlega nálægt 700 millj. kr. í laun og rekstrarkostnað. Þar geta topparnir í þjóðfélaginu hirt til sín á einum til tveimur mánuðum í lífeyrisgreiðslu sömu fjárhæðir og almennt launafólk fær úr sínum lífeyrissjóði á fimm árum. Forgangsverkefni í íslenskum stjórnmálum er að endurskoða lífeyriskerfið frá grunni sem komið er í hreint öngstræti og koma hér á réttlátu og sanngjörnu lífeyriskerfi. Og þá komum við að skattsvikurunum. 11 milljörðum verður ríkissjóður af vegna þeirra sem er svipuð fjárhæð og kostar ríkissjóð að reka allt skólakerfið. Á Alþingi hef ég lagt fram nokkur þingmál sem öll miða að róttækum aðgerðum til að stemma stigu við skattsvikum. M.a. er lagt til að stofnaður verði sérstakur skattadómstóll, sektir við skattsvikum verði stórhækkaðar og að tekið verði á sviksamlegri háttsemi manna við að fá virðisaukaskatt ranglega greiddan út úr ríkissjóði. Við eigum að hefja hér markvissa herferð gegn skattsvikurum en hætta að taka á þeim málum með einhverjum silkihönskum. Það þarf líka að endurskoða frá grunni öll hlunnindi og fríðindi sem viðgengist hafa hjá hinu opinbera og í bankakerfinu. Ég nefni bílafríðindin, laxveiðileyfin, risnuna, ferðahvetjandi dagpeningakerfið, himinhá launakjör og lífeyrisfríðindi manna í æðstu stöðum stjórnsýslunnar. Það er með ólíkindum að eyða þurfi í þetta 2--3 milljörðum á ári á sama tíma og sífellt er verið að þrengja að hópum sem höllustum fæti standa í þjóðfélaginu. Við þurfum einnig að opna hér alla starfsemi stjórnmálaflokka og setja löggjöf um fjárreiður þeirra og upplýsingaskyldu og þak á greiðslur sem þeir geta þegið af einkaaðilum til sinnar starfsemi. Í því efni má aldrei leika vafi á að hagsmunatengsl við aðila sem þeir eru háðir fjárhagslega hafi áhrif á störf stjórnmálaflokkanna. Varðandi bætt siðferði í opinberum rekstri vil ég segja þetta: Þegar svo er komið að djúpstæður og langvarandi trúnaðarbrestur hefur orðið með þjóðinni og opinberum stjórnvöldum þá er nauðsynlegt að huga að því hvernig bæta megi siðferði í opinberri stjórnsýslu. Að öðrum kosti getur þetta ástand haft alvarlegar afleiðingar fyrir þjóðarhagsmuni og skapað tortryggni almennt í störfum í stjórnsýslunni. Það hlýtur því að koma til álita að Alþingi álykti um það að skipuð verði nefnd sem hafi það verkefni að kanna þær skráðu og óskráðu reglur sem í reynd ríkja um embættisfærslur í opinberri stjórnsýslu og ráðstöfun opinberra fjármuna sem og að kanna hvernig draga megi úr stjórnmálalegum afskiptum í sjóða- og bankakerfinu. Einnig að skoða hvort rétt sé að breyta fyrirkomulagi við ráðningar í æðstu stöður opinberra stofnana. Ég hef hér lýst hvernig hægt er að setja ábyrgð og jöfnuð í öndvegi í íslenskum stjórnmálum. Brýnt úrlausnarefni vil ég einnig nefna sem er að jafna atkvæðavægi kjósenda og ráðast í breytta kjördæmaskipan. Ég tel það vænlegan kost að fækka þingmönnum og gera landið að einu kjördæmi ásamt því að skoða vandlega hvort ekki sé hægt að auka valfrelsi kjósenda með því að sameina kosti persónukjörs og listakjörs. Góðir Íslendingar. Það er rétt sem fram kemur í stefnuræðu forsrh. að mikilsverður árangur hefur víða náðst í stjórn efnahagsmála í tíð þessarar ríkisstjórnar og ég dreg ekki í efa að batamerki eru fram undan í efnahagslífinu. En eitt augnablik skulum við ekki gleyma því að það er láglaunafólkið í landinu sem helst hefur borið hitann og þungann af því að ná þjóðinni upp úr þeirri djúpu efnahagslægð sem við höfum verið í undanfarin sjö ár. Jafnsannfærð er ég líka um það að það er stór hluti þjóðarinnar sem ekki getur tekið undir þá fullyrðingu sem fram kemur í orðum forsrh. að nú sé svo komið að þjóðin öll skynji efnahagsbatann. Láglaunafólkið gerir ekki stórar kröfur til þjóðfélagsins. Það biður um atvinnuöryggi og að kjör þess dugi fyrir brýnustu framfærslunni. Þetta er fólkið sem stritar myrkranna á milli, vinnur 60--70 stunda vinnuviku og launin hrökkva ekki fyrir matnum eða reikningunum í gluggaumslögunum frá hinu opinbera og víða á landsbyggðinni hrökkva launin varla fyrir húshitunar- og matarkostnaði. Uppskeran er kannski 15.000 kr. á viku eftir skatt. Þessi sultarkjör eru þjóðarskömm í siðvæddu samfélagi sem ekki hefur getu né burði til að taka af hörku á skattsvikum, forréttindum eða auðsöfnun á fárra manna hendur í þjóðfélaginu. Engan þarf að undra þótt skuldir fólks aukist og það eigi í erfiðleikum með að standa í skilum enda kemur í ljós í húsnæðiskerfinu að 3 / 4 vanskilanna má rekja til atvinnuleysis, verulegs samdráttar í tekjum og minnkandi yfirvinnu eða veikinda. Ég sakna þess í þessari bjartsýnisræðu forsrh. þegar kreppan er blásin af og bati er boðaður fram undan að engar hugmyndir séu settar fram um hvaða leiðir á að fara til að rétta hlut láglaunafólksins. Í fjárlögum sýnist mér, þrátt fyrir batann sem boðaður er, að áfram sé höggvið í sama knérunn að skerða þjónustu í heilbrigðis- og félagsmálum og að skerða réttindi atvinnulausra og námsmanna á sama tíma og skattur á hátekjufólk er afnuminn. Ég fullyrði að samhugur og samheldni mun ekki ríkja hér á landi ef áfram á að halda á þeirri braut að skipta þjóðinni upp í tvær þjóðir. Slíkt leiðir til upplausnar, ekki samstöðu. Slíkt leiðir til stéttaskiptingar og sundrungar meðal þjóðarinnar. Það er ekki það siðvædda, lýðræðislega samfélag sem við viljum sjá hér á landi. Orð forsrh. hér áðan um mikilvægi þess að lífsins gæðum sé af sanngirni deilt eru marklaus meðan hann þegir þunnu hljóði um það hvernig það skuli gert og hann segir ekki þjóð sinni hvernig batinn eigi að skila sér til þess hluta þjóðarinnar sem harðast hefur orðið úti í efnahagskreppunni. Góðir Íslendingar. Við þurfum nýtt afl jafnaðarmanna til valda í íslensku þjóðfélagi þar sem ábyrgð og jöfnuður í þjóðfélaginu verða í öndvegi. Það afl verður upphaf nýrra tíma í íslenskum stjórnmálum.

Virðulegur forseti. Hæstv. forsrh. nefndi í ræðu sinni áðan nokkra mikilvæga þætti í efnahagslífinu sem eru hagstæðari nú en áður: verðbólga í lágmarki, viðskiptajöfnuður hagstæður þriðja árið í röð --- slíkt hefur ekki gerst síðan á stríðsárunum --- vextir hafa farið lækkandi og jafnvægi ríkir í vaxtamálum, atvinnuleysi er minna, og það til muna minna, en í nágrannalöndunum og Evrópulöndum yfirleitt, kaupmáttur fer vaxandi svo og hagvöxtur, erlendar skuldir greiddar niður um 23 milljarða kr., ríkisútgjöld lækkuð og fleira mætti telja. Ekkert af þessu er sjálfsagt, síst af öllu á þeim þrengingartímum sem við höfum nú lifað. Markvissar aðgerðir ríkisstjórnarinnar eiga stóran þátt í þeim mikilsverða árangri sem náðst hefur á síðustu þremur árum. Frá upphafi hefur ríkisstjórnin stefnt að því marki að koma efnahagsmálum þjóðarinnar í lag. Þrátt fyrir ýmis ytri áföll er þetta markmið nú í augsýn. Þjóðin hefur tekið þar fullan þátt. Svo kemur hér í ræðustól hv. þm. Halldór Ásgrímsson og rifjar upp gagnrýni stjórnarandstöðunnar á ríkisstjórnina í upphafi kjörtímabils fyrir það hversu dökka mynd hún hafi dregið af stöðu efnahagsmála þá. Og hvað gerir stjórnarandstaðan nú þegar hæstv. forsrh. lýsir því að bjartara sé fram undan? Jú, þá gagnrýnir stjórnarandstaðan ríkisstjórnina fyrir að auka mönnum bjartsýni. Heldur dauðahaldi í kreppuna eins og forsrh. sagði og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson innsiglaði í sinni ræðu áðan. Stefna ríkisstjórnarinnar nú byggir á þeim grunni sem lagður var í upphafi kjörtímabilsins að tryggja stöðugleika og örva nýsköpun í atvinnulífinu, auka verðmætasköpun, renna fleiri stoðum undir atvinnulífið og skapa þannig fjölbreytt störf. Þessari stefnu hefur verið fylgt af festu og svo verður gert áfram. Þjóðir heims standa frammi fyrir þeirri staðreynd að afkoma þeirra ræðst í æ ríkari mæli af öflugu rannsókna- og þróunarstarfi, jafnt í undirstöðugreinum sem þjónustugreinum. Víða hefur því verið lögð meiri áhersla á eflingu vísinda á undanförnum árum en fyrr. Sama hefur orðið hér á landi fyrir ákvarðanir núv. ríkisstjórnar. Fyrir réttu ári samþykkti ríkisstjórnin stefnu í vísinda- og tæknimálum, stefnu sem fylgt var eftir með stórauknu vísindasamstarfi við Evrópusambandið og svo frumvarpi sem ég flutti á Alþingi um nýtt Rannsóknarráð Íslands en það varð að lögum á sl. vori. Á þeim tíma hafði ríkisstjórnin tvöfaldað framlag til til rannsóknarsjóðs Rannsóknarráðs á árinu 1992. Hinu nýja Rannsóknarráði er ætlað aukið hlutverk við að fylgjast með framvindu í vísinda- og tæknistarfi, leita leiða til þess að efla rannsóknarstarfsemi í landinu og auka þátttöku í alþjóðlegu samstarfi. Rannsóknarnámssjóður við Háskóla Íslands er lögfestur en ég beitti mér fyrir því að stofna hann með sérstöku fjárframlagi árið 1993. Hið nýja Landsbókasafn Íslands -- Háskólabókasafn, tekur til starfa hinn 1. des. nk. og Þjóðarbókhlaða verður vígð. Það var ákvörðun þessarar ríkisstjórnar að ljúka hinni allt of löngu byggingarsögu á þessu kjörtímabili. Við þá ákvörðun er staðið með því að auknu fé hefur verið varið til framkvæmdanna á kjörtímabilinu. Sameining Landsbókasafnsins og Háskólabókasafnsins í hið nýja safn og flutningur í Þjóðarbókhlöðu mun gjörbreyta aðstöðu í Háskóla Íslands og verða alveg nýr vettvangur til upplýsingaöflunar. Til verður raunverulegt rannsóknarbókasafn. Stórefling vísinda og rannsókna og flutningur safnanna í Þjóðarbókhlöðu hefur orðið vegna skilnings núv. ríkisstjórnar á mikilvægi þessara þátta í þjóðlífi okkar Íslendinga. Þetta hefur orðið þrátt fyrir erfiðleika í fjármálum og skertar fjárveitingar til ýmissa mikilvægra mála. Heildstæð stefna í málefnum grunn- og framhaldsskóla hefur nú verið mótuð með heilladrjúgu starfi menntastefnunefndar undanfarin tvö ár. Um tillögur nefndarinnar hafa skapast miklar umræður í samfélaginu og er einsýnt að landsmenn leggja áherslu á að komið verði á umbótum í skólastarfi. Hér í þinginu og af sumum talsmönnum kennarasamtakanna var gagnrýnt að ráðist skyldi í hina viðamiklu endurskoðun menntastefnunnar. Spurt var hvers vegna. Á undanförnum árum hefur íslenska skólakerfið verið gagnrýnt töluvert og ýmsar spurningar vaknað um gæði skólastarfsins. Gagnrýnisraddir voru háværar, skólakerfið átti undir högg að sækja og við þessu varð að bregðast. Hin nýja menntastefna er eitt af stærstu framfaramálum þjóðarinnar. Meginmarkmið hennar er að efla starfið í grunnskóla og framhaldsskóla og stuðla að bættri menntun ungs fólks. Ný lög um bæði skólastigin munu leiða til þess að auknar kröfur verða gerðar um gæði skólastarfs og betur verður fylgst með árangri þess en verið hefur. Áhersla er lögð á að styðja við faglegt starf kennara og skólafólks og opna skólakerfið gagnvart samfélaginu. Reynt er að auka hlut foreldra og aðila atvinnulífs í stefnumörkun á sviði skólamála. Hin nýja stefna tekur í senn til grunnskóla og framhaldsskóla. Á síðasta þingi voru samþykkt ný lög um leikskóla og leikskólinn viðurkenndur þá sem fyrsta skólastigið. Þegar þessi frumvörp eru orðin að lögum hefur Alþingi markað uppeldis- og menntastefnu fyrir íslenska æsku frá leikskólaaldri og fram undir tvítugt. Mikið hefur verið rætt um þá tillögu menntastefnunefndar að lengja skólaárið í 10 mánuði. Tillagan hefur fengið dræmar undirtektir og raunar mætt verulegri andstöðu margra. Því hef ég ákveðið að hverfa frá þessari tillögu en leggja á hinn bóginn megináherslu á rétt nemenda til náms og kennslu þá níu mánuði sem skólinn starfar. Raunverulegum kennsludögum verður fjölgað frá því sem nú er og tíminn betur nýttur til skipulegra starfa nemenda undir leiðsögn kennara. Stefnt er að því að nemendur komi með betri námsundirbúning er þeir ljúka grunnskóla og að leiðum úr framhaldsskóla verði fjölgað þannig að allir nemendur sem framhaldsskólann sækja útskrifist með skilgreind próf sem opna þeim leiðir til áframhaldandi náms eða starfa úti í þjóðfélaginu. Það er afar brýnt að námsframboð framhaldsskólans verði endurskoðað. Mikilvægt er að starfsnám fái forgang í skólamálum á næstu árum. Í íslenskum skólum hefur verið mikil einhliða áhersla á almennt bóknám á kostnað verklegs náms. Rannsókn hefur sýnt að af hverjum fjórum nemendum framhaldsskólans voru þrír skráðir á bóknámsbrautir. Einungis um 8% af þeim nemendum sem könnunin náði yfir höfðu lokið iðnnámi eða öðru starfsnámi. Hjá öðrum þjóðum ljúka um eða yfir 50% hvers árgangs skilgreindu starfsnámi. Samkvæmt hinni nýju stefnu verður öll ábyrgð á framkvæmd grunnskólahalds færð til sveitarfélaga. Það er í fullu samræmi við ítrekaðar óskir þeirra, augljóst hagræði sem einfaldar stjórnun. Krafan um aukinn árangur af starfi grunnskólans helst mjög í hendur við þá kröfu að daglegur og vikulegur skólatími grunnskólanemenda verði lengdur. Sem svar við umræðum í samfélaginu um tillögur menntastefnunefndar er í nýju frv. til laga um grunnskóla gert ráð fyrir því að skóladagur nemenda verði lengdur til muna og að allir grunnskólar verði orðnir einsetnir fyrir aldamót. Í hinum nýja grunnskóla munu allir nemendur hefja nám að morgni og kennsludagur mun ná fram yfir hádegi. Allt mun þetta kosta aukið fé. Að undanförnu hefur skólakerfið því miður ekki fengið aukin framlög fremur en aðrir þættir opinberrar þjónustu. En nú rofar til. Á nýbyrjuðu skólaári var kennslustundum fjölgað um sex í grunnskólum og stefnt er að fjölgun um sex stundir á hinu næsta. Þá hefur verið skilað aftur þeim tólf stundum sem fækkað var um haustið 1992 í hinum nauðsynlegu aðhaldsaðgerðum. Forverar mínir í stóli menntamálaráðherra, þeir sem þurft hafa að skera niður kennslustundir, hafa ekki skilað þeim aftur. Þar er um að ræða tvo fyrrv. ráðherra Alþb., þá hv. þm. Ragnar Arnalds og Svavar Gestsson. Í nýja grunnskólafrumvarpinu er lagt til að kennslustundum fjölgi á hverju ári þar til lágmarksákvæðum frv. er náð, skólaárið 1999--2000. Þá mun vikulegum kennslustundum grunnskólanemenda hafa fjölgað um 43. Allir nemendur grunnskólans verða þá í skólanum frá morgni og fram yfir hádegi. Hæstv. forseti. Ég hef orðað það svo við annað tækifæri að þjóðarnauðsyn sé að koma í höfn á þessu þingi nýrri skólastefnu. Það er unnt með því að greiða götu frumvarpa um grunnskóla og framhaldsskóla í þinginu og að hin nýja skólastefna hljóti öflugan stuðning úti í þjóðfélaginu. Ríkisstjórnin er einhuga um stefnuna í skólamálum. Ég læt í ljós þá von að umræða um skólamál verði málefnaleg og afgreiðsla frumvarpanna í samræmi við það. Góðir landsmenn. Opnun Þjóðarbókhlöðu, efling rannsókna- og vísindastarfs og ný stefna í menntamálum eru mikilvægir áfangar á leið okkar til að efla og styrkja íslenska menningu. Þannig fer saman í störfum þessarar ríkisstjórnar áhersla á stöðugleika í efnahagsmálum og nýsköpun í atvinnulífi samfara öflun nýrrar þekkingar. Með þessum hætti stuðlar ríkisstjórnin að sókn á öllum sviðum íslensks atvinnu- og menningarlífs til hagsældar fyrir land og þjóð. --- Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Allt hefur sinn tíma og öllu er afmörkuð stund. Ríkisstjórn, sem fáum lögmálum hefur lotið, rennur lokaskeið sitt. Þær breytingar sem orðið hafa á valdatíð hennar eru víðtækar og hafa komið harðast niður á þeim sem hlífa skyldi. Atvinnuleysið, sem hélt innreið sína fyrir alvöru með þessari ríkisstjórn, er sú vofa sem verst lyktar. Fnykurinn af henni finnst víða um land þótt það trufli ekki lyktarskyn hæstv. forsrh. Honum er tíðrætt um stöðugleika og frið á vinnumarkaðinum. Hver er raunveruleikinn? Það er ótti á vinnumarkaðinum. Fólk hefur fylgst með þeirri vá sem gjaldþrotum fylgja og fólk er einfaldlega dauðhrætt. Það er hræðsla en ekki friður sem ríkir þar. Hefði einhver hv. alþm. trúað því fyrir nokkrum árum að verkalýðsfélög létu það óátalið að kauptrygging fólks, sem barist var fyrir í áratugi, er víða horfin? Fólk er lausráðið í stórum stíl, kemur þegar vinnu er að fá og er kauplaust þess á milli. Þetta er því miður staðreynd sem verkalýðsfélögin hafa lítið getað gert við. Nú boðar hæstv. forsrh. betri tíð. En hverjum á þessi góða tíð að þjóna? Á hún að þjóna landsmönnum öllum? Ekkert bendir til að svo sé. Nýútkomið fjárlagafrv. vekur margar spurningar. Húsbréfakerfið er komið að fótum fram. 15 milljarðar eru í vanskilum. Skuldir heimilanna hafa stóraukist, framlög til Lánasjóðs ísl. námsmanna lækka um 50 millj., framlög til landbúnaðarins dragast saman um 12%. Fjármagn til rannsókna í sjávarútvegi lækkar um 11%. Stóraukin þjónustugjöld í heilbrigðiskerfinu eru boðuð og ekki er tekið á hallarekstri sjúkrahúsa. Öryrkjum hefur fjölgað um 16% á tveimur árum og hefur atvinnuleysi ýtt undir þá fjölgun. Samt á að skera niður framlög til þeirra. Lækka á útgjöld vegna sjúkratrygginga um 420 millj. en það vekur athygli að í staðinn fyrir sparnaðinn kemur nýr útgjaldaliður. Kaup á lóð á dýrasta stað í Berlín undir enn eitt nýtt monthús. Það er ánægjulegt að þjóðartekjur hafa aukist. Það er fyrst og fremst vegna þess að afkoma loðnuveiða er langtum betri en spáð var vegna aflabrests í Kanada og Noregi. Veiðar í Barentshafi og úthafsveiðar á Reykjaneshrygg hafa skilað verulegri veltuaukningu. Virðulegur forsrh. samdi kvikmyndahandrit fyrir fáum árum sem innihélt þann boðskap að allt gott komi frá guði. Þessi mynd rifjast upp fyrir mér þegar hæstv. forsrh. þakkar sér aflaaukningu umfram spár og líka rifjast upp fyrir mér að það var ekki baráttumál ríkisstjórnarinnar að þau öflugu skip voru keypt sem nú eru á veiðum í úthöfum. Enn fremur rifjast upp fyrir mér að þeir sem bölsótuðust mest yfir kaupunum á þessum skipum fyrir fáum árum eru orðnir aðaltalsmenn úthafsveiði sjómanna. Góð sinnaskipti þar. Hæstv. forsrh. er enn upptekinn af fortíðinni og hefur jafnvel farið fram í fortíðarfræðum. Hann segir eftirfarandi í stefnuræðu sinni, með leyfi forseta: ,,Við munum öll eftir því að þennan 1. júní eða hinn 1. september eða 1. desember væru öll mál í uppnámi og tilefni til þess að gripið yrði til smáskammtalækninga af efnahagslegu tagi til þess að bjarga í horn. Oftar en ekki var þá gripið til millifærslna, stundum í stórum stíl, til að bjarga því sem aflaga fór. Því miður var allt of oft tjaldað til einnar nætur.`` Þetta segir hæstv. forsrh. með megnustu fyrirlitningu. En hvað hefur gerst í tíð núv. ríkisstjórnar? Útstrikanir á skuldum með gjaldþrotaleiðum úti um allt land. Það er aðferð sem ekki er hægt að kenna við stöðugleika heldur kollsteypu. Ég var á fundi stjórnar Byggðastofnunar í morgun og ekki vakti sá fundur neinar sérstakar vonir um að þessari gjaldþrotahrinu væri lokið. Sveitarsjóðir eru að verða aðalatvinnuveitendur á landsbyggðinni. Maður spyr sig: Er það stefna ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum? Það væri fróðlegt að gera úttekt á hvað margir einstaklingar hafa hætt atvinnurekstri á þessu kjörtímabili og hvað margir nýir hafa byrjað. Það er einnig verðugt rannsóknarefni hvers vegna það er ekki fýsilegur kostur að hefja atvinnurekstur á Íslandi. Þó atvinnulífið hafi ekki tekið fjörkipp í tíð núv. hæstv. ríkisstjórnar hefur hæstv. forsrh. tekið fjörkipp. Hann er afar bjartsýnn og það eru þeir einnig sem eiga milljónir í bönkum. Áformum um fjármagnstekjuskatt er frestað og þeir eru líka bjartsýnir sem hafa háar tekjur því hátekjuskatturinn verður felldur niður. Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Þrátt fyrir þessa miklu misskiptingu og mikla ranglæti sem stefna ríkisstjórnarinnar hefur leitt af sér getur verið bjart fram undan því afmörkuð stund þessarar ríkisstjórnar er senn á enda runnin. --- Góðar stundir.

Góðir Íslendingar. Þetta hefur að mörgu leyti verið fróðleg en þó skrýtin umræða í kvöld. Við höfum hlustað á talsmenn og formann Alþb. ásaka ríkisstjórnina fyrir að vera í bjartsýniskasti. Aftur á móti höfum við heyrt alla þrjá talsmenn Framsfl. ásaka ríkisstjórnina fyrir að vera sokkna ofan í gjá þunglyndisins. Ég spyr ykkur hlustendur góðir: Ef þessir herramenn geta ekki einu sinni komið sér saman um það í hvernig skapi ríkisstjórnin er gætu þeir nokkru sinni komið sér saman um það hvernig á að stjórna landinu? Málfundir eins og eldhúsdagur eru jafnan háðir um þau dægurmál sem ber hæst hverju sinni en það er nú svo að líka er þörf á að ræða önnur mál sem ekki eru beinlínis í kastljósi hversdagsins. Eitt af þessum málum er einmitt kjördæmamálið sem eiginlega ekkert hefur verið drepið á í kvöld. En eitt af þeim málum sem Alþfl. telur vera með brýnustu verkefnum þessa vetrar er endurskoðun á kjördæmakerfinu og kosningalögum. Gallarnir á núverandi kerfi eru flestum kunnir. Kosningarréttur er ójafn eftir búsetu eins og speglast best í því að íbúar í mínu kjördæmi, Reykjavík, hafa einungis fjórðung þess atkvæðavægis sem ýmsir aðrir landsmenn hafa í kosningum til Alþingis. Þetta er ekki réttlæti, þetta er ekki sá jöfnuður sem sannir jafnaðarmenn berjast fyrir. Misvægið er raunar ekki aðeins á milli landsbyggðarinnar almennt og þéttbýliskjarnans á suðvesturhorninu heldur líka innbyrðis á milli landsbyggðarkjördæmanna. Alþfl. hefur frá stofnun sinni barist fyrir jöfnum kosningarrétti landsmanna, óháðum kyni, efnahag og búsetu. Engum dettur lengur í hug að mismuna kjósendum á grundvelli kynferðis eða efnahags en mismunun á grundvelli búsetu er og hefur raunar verið staðreynd alla þessa öld. Einfaldasta lausnin á þessum vanda er sú sem Alþfl. hefur lagt til, þ.e. að landið verði gert að einu kjördæmi. Rökin fyrir því eru skýr. Í fyrsta lagi er það einfaldasta og besta leiðin til að jafna kosningarrétt landsmanna. Í öðru lagi næst með því jafnvægi á milli þingstyrks og kjörfylgis flokkanna. Í þriðja lagi aðlagast slíkt kosningakerfi sjálfkrafa hröðum breytingum og atvinnuháttum og búsetu. Í fjórða lagi og það er e.t.v. ekki síst mikilvægt þá dragi það úr hrepparíg og óeðlilegri hagsmunagæslu. Kosningarrétturinn er mannréttindi sem ber að virða. Ójafn kosningarréttur er að mínu viti ekkert annað en brot á sjálfsögðustu mannréttindum. Hæstv. forsrh. sagði fyrr í kvöld að Íslendingar væru Evrópuþjóð í besta skilningi þess orðs og því er ég hjartanlega sammála. Það var Alþfl. sem hafði forustu um aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu með öllum þeim ávinningum sem henni fylgja. EES var spurning um atvinnu, um traustari markað, um betri kjör fyrir íslenskar afurðir og þar með er EES eins og raunar samningurinn um GATT að lokum spurning um aukinn kaupmátt og þar með kjarabætur fyrir íslenska alþýðu. Á sínum tíma þorði stjórnarandstaðan ekki að fylgja málinu. Enginn úr hennar hópi hafði kjark til þess að greiða því atkvæði. Nú spyr ég talsmenn stjórnarandstöðunnar: Ætla þeir að standa við stóru orðin? Ætla þeir að segja upp aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu þegar þeir komast til valda og ef þeir komast einhvern tímann til valda? Á þjóðin von á því að sá mikli ávinningur sem hlýst af EES verði ónýttur? Þeir skulda þjóðinni svör við þessu og eftir þeim svörum verður gengið. Nú blasir jafnframt við að frændþjóðirnar á Norðurlöndum ganga í Evrópusambandið og þar með hafa forsendur fyrir utanríkisstefnu Íslands á örskammri stundu breyst. Við slík tímamót er erfitt að halda því fram að Evrópusambandið sé ekki á dagskrá. Þvert á móti munu samskipti okkar við Evrópusambandið vera eitt erfiðasta en jafnframt mikilvægasta viðfangsefni okkar á næstu missirum og næstu árum. Það er athyglisvert að þrjár stofnanir háskólans hafa þegar metið það svo að kostirnir við aðild vegi þyngra en gallarnir. Afstaða Alþfl. til málsins liggur fyrir. Hún var mótuð á flokksþingi í sumar þar sem ályktað var, með leyfi forseta: ,,Að hagsmunum Íslendinga verði til frambúðar best borgið með því að Ísland láti á það reyna hvort unnt er að tryggja brýnustu þjóðarhagsmuni Íslendinga við samningaborðið. Endanleg afstaða til hugsanlegrar aðildar að ESB verður hins vegar ekki tekin fyrr en samninganiðurstöður liggja fyrir og hafa verið rækilega kynntar.`` Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Íslenska þjóðin mun að sjálfsögðu eiga síðasta orðið um það mál í almennri þjóðaratkvæðagreiðslu.`` Nú er það staðreynd sem liggur fyrir að fjölmargir forustumenn í íslensku atvinnulífi eru einmitt þessarar skoðunar. Eins og hæstv. viðskrh. rifjaði upp fyrr í kvöld þá viðhafði einn þeirra, Friðrik Pálsson, forstjóri SH, þau ummæli í sjónvarpi á dögunum að umsókn um ESB-aðild væri nánast eina færa leiðin við mótun utanríkisviðskiptastefnu Íslendinga. Hlustendur góðir. Þessi eldhúsdagur er háður við dálítið sérstakar aðstæður. Þingmenn hafa á borðunum fyrir framan sig nýja þjóðhagsáætlun sem sýnir svart á hvítu að ríkisstjórnin er að ná góðum árangri á nánast öllum sviðum efnahagslífsins. Hvernig bregst stjórnarandstaðan við þessum jákvæðu tíðindum? Við höfum heyrt það hér í kvöld. Hún sér ekki rautt, hún sér svart. Það er eins og hún lifi í eilífu svartnætti þar sem aldrei blaktir týra á skari. En við skulum leyfa okkur þann munað, hv. fyrrv. þingflokksformaður Framsfl., Páll Pétursson, að skoða nokkrar staðreyndir. Mestallan síðasta áratug geisaði hér stjórnlaus verðbólga. Ríkisstjórn Alþfl. og Sjálfstfl. hefur hins vegar tekist að halda miklum stöðugleika í verðlagsmálum og verðbólgan er nú minni en í nágrannaríkjunum og það sem meira er allt bendir til að svo verði áfram. Ríkisstjórnin lofaði að hemja verðbólguna og við það hefur hún staðið. Því var haldið fram af stjórnarandstöðunni að ríkisstjórnin réði ekki við vaxtamálin og hávaxtastefnan sem ríkisstjórnin tók í arf frá formanni Alþb. mundi brenna atvinnulífið á báli. Hvernig brást ríkisstjórnin við því? Hún styrkti efnahagsumhverfið með aðhaldi og sparnaði og þegar tíminn var réttur greip hún til snaggaralegra ráðstafana sem leiddi til þess nánast á einni nóttu að vextir lækkuðu verulega. Á sama tíma er þróunin þveröfug í nágrannalöndunum, þar er hún á uppleið. Jafnframt blasir við að bankarnir, eins og flest önnur fyrirtæki í landinu, eru að sigla í gegnum brimskaflana og ríkisstjórnin mun ganga eftir því eins og forsrh. hefur ítrekað hér í kvöld að bættur hagur bankanna skili sér í lægri bankavöxtum til fólksins í landinu. Eftir stendur þessi mikilvæga staðreynd: Ríkisstjórnin lofaði vaxtalækkun og við það hefur hún staðið. Stjórnarandstaðan hefur í kvöld enn fremur deilt á ríkisstjórnina vegna stöðunnar í atvinnumálum og hún er sökuð um afskiptaleysi. Ég fullyrði hins vegar: Það er ekkert fjær sanni. Ríkisstjórn fremur ekki töfrabrögð og hún dregur ekki kanínu upp úr hatti en hún getur hins vegar gripið til tímabundinna ráðstafana til þess að taka kúfinn af atvinnuleysinu. Það hefur þessi ríkisstjórn gert. Hún hefur varið milljörðum króna til þess að skapa ný störf. Fyrir atbeina hennar hafa á þessu ári orðið til 1.000 störf og ég spyr hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sem kvartaði yfir aðgerðaleysi: Skipta 1.000 störf ekki máli? 1.000 fjölskyldur geta séð sér farborða vegna athafna ríkisstjórnarinnar. Er þetta að sitja með hendur í skauti? Ég fullyrði, virðulegi forseti, sem líffræðingur, að það þarf bókstaflega blindan mann til þess að sjá ekki batamerkin í kringum okkur en jafnvel sjáendur hér í kvöld virðast hafa haldin augu. Sterk staða útflutningsgreinanna speglar batann betur en flest annað. Það er uppgangur í stóriðju. Það er aukning í útflutningi annars iðnvarnings og meira að segja í landbúnaði hefur útflutningur á fyrstu sjö mánuðum þessa árs vaxið talsvert. Sjávarútvegurinn, sem hv. stjórnarandstæðingar spáðu hruni vegna stjórnarstefnunnar, er rekinn með hagnaði. Ferðaþjónustan. Stjórnarandstaðan hélt hástemmdar ræður um í fyrra um að ríkisstjórnin væri að drepa hana en hvað sögðu fréttirnar í kvöld? Fjölgun ferðamanna nemur 15%, auknar gjaldeyristekjur vegna ferðamanna 2 milljörðum. Þetta er greinin sem stjórnarandstaðan sagði að ríkisstjórnin væri að drepa. Á sama tíma og þessi mikilvægi árangur hefur náðst hafa Íslendingar í fyrsta skipti frá styrjaldarárum í þrjú ár í röð greitt niður erlendar skuldir. Við erum loksins byrjuð að létta klyfjar afkomendanna. Við höfum greitt niður hvorki meira né minna en 23 þús. millj. ísl. kr. af erlendum skuldum. Meira að segja formaður Alþb. talaði þannig í kvöld að ég gat ekki skilið hann betur en svo að hann væri sammála forsrh. hæstv. um að þetta væri þjóðarsigur enda þótt þá greindi á um 3 milljarða. Góðir Íslendingar. Ég hef aðeins eina spurningu til ykkar og hún er þessi: Í hvaða veröld lifir það fólk sem heldur því fram að þetta sé ekki árangur? Og ég spyr líka: Hvar eru tillögur stjórnarandstöðunnar? Hvar eru hugmyndir þeirra? Í grænu bókinni sem hv. formaður Alþb. segist ætla að fara að ferðast með um landið, hvar eru þessar tillögur? Staðreyndin er sú, ágætu hlustendur, að alveg eins og þessi stjórnarandstaða getur ekki einu sinni komið sér saman um það í hvernig skapi ríkisstjórnin er, þá getur hún ekki heldur komið sér saman um samstæða stefnu og það er þess vegna sem engar líkur benda til þess að hún verði valin til að stjórna þessu landi.

Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Þeir hafast ólíkt að, ráðherrarnir hér í kvöld. Hæstv. menntmrh. kom og talaði eingöngu um skólamál, en síðast heyrðum við hæstv. umhvrh. koma og minnast ekki einu einasta orði á umhverfismál frekar en reyndar því miður aðrir ræðumenn hér í kvöld og minnist ég þess ekki í annan tíma að hafa heyrt ráðherra hundsa sinn eigin málaflokk svo gersamlega eins og hæstv. umhvrh. gerði. Hann virtist eitthvað skorta upp á málflutning forsrh. Hann var að reyna að rökstyðja enn frekar glæsimyndina sem hæstv. forsrh. eyddi ræðutíma sínum hér, heilum 30 mínútum, í að reyna að draga upp. Það á víst að heita svo að hér sé flutt stefnuræða forsrh. Samkvæmt fundarsköpum og því sem þjóðinni var sagt í fjölmiðlum, þá yrði hér í kvöld umræða um stefnuræðu forsrh. Hún hefur ekki komið fram enn. Þetta var engin stefnuræða í venjulegum skilningi þess orðs. Þetta var harðsoðin áróðursræða, hápólitísk kosningaræða þar sem í raun og veru hvergi var minnst á stefnu ríkisstjórnar. Þetta var ekki útskýring á efnahagsstefnu eða atvinnumálastefnu þessarar ríkisstjórnar, ekki rökstuðningur fyrir henni. Þetta var svart/hvít áróðursræða dregin upp í þeirri svart/hvítu söguskoðun sem hæstv. forsrh. hefur verið að búa sér til. Staðreyndin er sú að hæstv. forsrh. eyðileggur eigin málflutning með þessari svart/hvítu röksemdafærslu. Hefði nú til að mynda hæstv. forsrh. þó ekki væri nema viðurkennt að það var í tíð fyrri ríkisstjórnar sem stöðugleikinn hélt innreið sína og ráðin voru niðurlög verðbólgunnar, þá hefði það strax gert málflutning hans trúverðugri. En sú staðreynd að hæstv. forsrh. þagði um þetta í glansmyndaræðu sinni en miklaðist svo af því að hans ríkisstjórn hefði viðhaldið hér og varðveitt mikinn stöðugleika gerir auðvitað hans málflutning ótrúverðugan. Löngun hæstv. forsrh. til að skrifa stjórnmálasöguna eftir eigin höfði en ekki samkvæmt staðreyndunum ber hann ofurliði. Hæstv. forsrh. getur sem rithöfundur þegar hann er að semja skemmtisögur um tyggjó af himnum ofan eða annað því um líkt farið með söguþráðinn af vild. En hann getur ekki meðhöndlað stjórnmálasöguna svona. Það er auðvitað rétt að viðurkenna að fyrri ríkisstjórn glímdi við ýmis erfið verkefni og henni tókst ekki allt sem hún ætlaði sér. Og viðskilnaður hennar var að sjálfsögðu ekki fullkominn. En minnumst þess að hún tók við einhverju versta búi sem nokkur ríkisstjórn hefur fengið, þrotabúi ríkisstjórnar Sjálfstfl. sem hrökklaðist frá völdum haustið 1988 og yfirvofandi var allsherjarhrun í íslensku atvinnulífi. Það tókst að afstýra því hruni. Það tókst að ráða niðurlögum verðbólgunnar. Og það tókst að halda uppi fullri atvinnu allt síðasta kjörtímabil. Það mætti hæstv. forsrh. muna ef hann ætlar sér að komast á blað sem sagnfræðingur í íslenskri stjórnmálasögu. Þetta, hæstv. forseti, gerir auðvitað málflutning hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar ótrúverðugan sem og sú einhliða glansmynd sem hann reynir að draga hér upp. Nú er allt gott, allt fullkomið. En viðskilnaður fyrri ríkisstjórna og reyndar allt sem aðrir stjórnmálamenn hafa á fyrri tíð gert er alvont. Þetta er röksemdafærsla sem dugar ekki, hæstv. forsrh. Og hæstv. forsrh. gengur svo langt að segja í þessu plaggi einhvers staðar: ,,En nú er svo komið að þjóðin öll skynjar efnahagsbatann en stjórnarandstaðan hefur allt til þessa dags haldið dauðahaldi í kreppuna.`` Ja, það er bara það. Er þetta svona einfalt? Er þetta svona? Skynjar öll þjóðin nema við, nokkrir nöldurseggir í stjórnarandstöðunni, efnahagsbatann? Hvað með þessa 6.300 Íslendinga sem að jafnaði ganga atvinnulausir allt þetta ár? Skynja þeir efnahagsbatann, hæstv. fjarverandi forsrh.? Hvað með 3.500 viðskiptamenn Félagsmálastofnunar Reykjavíkurborgar sem fá 540 millj. kr. í fjárhagsaðstoð á þessu ári til að framfleyta sér, draga fram lífið? Skynja þessir íbúar í þinni eigin borg, þínu eigin kjördæmi, hæstv. forsrh., efnahagsbatann? Hefur hæstv. forsrh. heimsótt athvörf atvinnulausra í Reykjavík eða á Akureyri og rætt við það fólk sem þangað mætir um efnahagbatann? Hefur hann fengið undirtektir þar? Hefur hæstv. forsrh. rætt við þær þúsundir íslenskra fjölskyldna, sem berjast núna við að halda þaki yfir höfuðið á sér, um efnahagsbatann? Hefur hæstv. forsrh. rætt við það fólk, sem er með fjórða hvert húsbréfalán í vanskilum, um efnahagsbatann? Nei, hæstv. forsrh. Þetta er ekki trúverðugur málflutningur. Við viðurkennum það, stjórnarandstæðingar, að vissulega eru ýmis batamerki í okkar ytra efnahagsumhverfi, það er rétt, enda hefur hagur atvinnuveganna batnað, enda hefur gengið verið fellt og 5 þúsund millj. kr. verið létt af atvinnulífinu í sköttum og færðar yfir á herðar launafólks. Það munar um minna. Aðstöðugjald á einu bretti sem nú mundi skila samkvæmt álagningu eins og það var 5 milljörðum í álagningu og væntanlega um 4,2 milljörðum í innheimtu var flutt á einu bretti yfir á herðar almennra launamanna í þessu landi. Það er búið að lækka tekjuskattsprósentu fyrirtækja þannig að þau borga núna 500 millj. kr. minna í tekjuskatt. Sú byrði var líka flutt yfir á launamenn. Auðvitað skilar þetta bættri afkomu. Íslenskur sjávarútvegur hefur enn einu sinni sýnt hvað í honum býr. Með stóraukinni verðmætasköpun, aukinni úrvinnslu, metloðnuvertíð og veiðum í Smugunni, sem ríkisstjórnin vel að merkja vildi banna, hefur auðvitað íslenskur sjávarútvegur fyrst og fremst rétt okkur þau batamerki sem við nú sjáum. Batnandi efnahagsástand í okkar helstu viðskiptalöndum, fleiri ferðamenn o.s.frv., allt eru þetta þættir sem við viðurkennum. En þá kemur líka að því hvað ætlum við að gera með þennan bata að svo miklu leyti sem hann er raunverulegur og verður varanlegur. Á það minntist hæstv. forsrh. ekki í þeim skilningi sem ég hefði viljað heyra, sem sagt þeim að bæta þeim nú upp það sem mestar hafa fært fórnirnar og eiga í raun og veru heiðurinn af því að ástandið er þó ekki verra en það er á Íslandi í dag, almennum launamönnum sem hafa tekið á sig skert lífskjör, minni vinnu og þrengt sinn kost á ýmsan veg, sérstaklega vegna aukinna skattbyrða ríkisstjórnarinnar. Það er auðvitað mergurinn málsins, hvað ætla menn að gera við þennan bata, og ég endurtek, að svo miklu leyti sem hann reynist raunverulegur og verður varanlegur. Hæstv. forsrh. fór ekki yfir það hér að þrátt fyrir alla bjartsýnina er spáð 4,9% atvinnuleysi á næsta ári. 6.500 manns munu þá ganga án atvinnu. Atvinnuleysi í mínu kjördæmi er 8--10% meðal kvenna. Atvinnuleysi meðal kvenna hér í höfuðborginni, kjördæmi forsrh., er 6%. Skuldir heimilanna hafa margfaldast. Skattpíning almennings hefur aukist. Það er uppgjöf í ríkisfjármálum. Friðrik Sophusson fjmrh. slær Íslandsmet í hallarekstri ríkissjóðs á einu kjörtímabili. Skattastefna ríkisstjórnarinnar segir í raun og veru allt sem segja þarf um eðli þessarar stjórnarstefnu. Sú staðreynd að það er einn hópur, einn hópur sem fær góðar fréttir í þessu fjárlagafrv., það er hátekjufólkið í landinu, segir allt sem segja þarf um inntak þessarar stjórnarstefnu. Það er sá hópur sem ríkisstjórn Davíðs Oddssonar taldi sérstaka ástæðu til að ívilna nú um þessar mundir. Í 5% atvinnuleysi og bullandi hallarekstri ríkissjóðs getur ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, fjmrh. Friðrik Sophusson og leifarnar af Alþfl., ef svo má að orði komast, séð af 300--400 millj. kr. Handa hverjum? Handa atvinnuleysingjum? Öldruðum? Fötluðum? Nei. Hátekjufólkinu á Íslandi. Þar ber ríkisstjórnin niður. Þar hefur hún væntanlega talið þörfina vera mesta. Það þarf í raun og veru, hæstv. forseti, ekki að fara mörgum orðum um þetta ástand. Við alþýðubandalagsmenn höfum á öllu þessu kjörtímabili barist hart gegn þessari frjálshyggjustefnu. Við vöruðum við afleiðingum hennar. Við spáðum því að hún mundi innleiða atvinnuleysi og lífskjörin mundu versna, að hér yrði stöðnun í atvinnu- og efnahagsmálum og það hefur orðið raunin. Því miður. Það þarf að koma þessari ríkisstjórn frá. Hún er ekki starfhæf. Annar stjórnarflokkurinn er í tætlum. Alþfl. er rjúkandi rúst og finnur sér helst huggun í því að jafnaðarmenn í Svíþjóð hafi komið vel út úr kosningum. Eyddu stórum hluta af ræðutíma sínum hér í kvöld, kratar, í að gleðjast yfir því að krataflokkurinn í Svíþjóð hefði komið vel út. Ja, það er von að þeir tali ekki mikið um stöðuna í eigin flokki. Alþfl. klofinn. Við heyrðum fyrrv. varaformann hans hér tala utan flokka áðan og ég verð að segja það alveg eins og er að ef ég á einhver ein ráð handa Alþfl. núna, þá eru þau að hugleiða vandlega að bjóða ekki fram í næstu kosningum, velta því fyrir sér hvort það sé ekki hyggilegt fyrir Alþfl. að stefna frekar á framboð í kosningunum 1999, hvíla þjóðina á sér í eins og eitt kjörtímabil og fara í góða endurhæfingu á meðan. Þetta væru mín ráð til þeirra leifa, sem hægt er að kalla svo, Alþfl. En alvarlegastur, hæstv. forseti, er þó auðvitað sá algeri trúnaðarbrestur sem orðinn er milli forustumanna stjórnarflokkanna. Forsrh. hefur opinberlega lýst vantrausti á utanrrh. Gengur það í lýðræðisríki og í þingbundinni ríkisstjórn að utanrrh. sem hefur fengið á sig vantrauststillögu frá forsrh. sitji áfram eins og ekkert hafi í skorist? Ætlar hæstv. forsrh. virkilega að bjóða þjóðinni upp á það að sitja uppi með ríkisstjórnina svona á sig komna í allan vetur? Það er hreint ábyrgðarleysi á viðkvæmum tímum, þegar m.a. allir kjarasamningar eru lausir, að standa þannig að málum. Góðir Íslendingar. Vonandi losnum við við þessa ríkisstjórn fyrir jól. Ef ekki, þá verðum við að vísu að þreyja þorrann og góuna líka en sem betur fer ekki lengur. Þá, í síðasta lagi þá mun vora í tvennum skilningi á Íslandi, bæði stjórnarfarslega og hvað veðráttuna snertir. --- Góðar stundir.

Frú forseti. Góðir áheyrendur. Þessi umræða, sem nú er að ljúka, hefur um margt verið fróðleg. Þjóðin hefur í kvöld getað hlýtt á sjálfshól sundurþykkrar ríkisstjórnar, stjórnar sem virðist sammála um það eitt að sitja og þrauka til loka kjörtímabilsins hvað sem líður áhöfninni, mannstöpum, siðspillingu og embættisfærslu einstakra ráðherra. Það er annar svipur á þessum lokaþætti í lífi ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Alþfl. en upphafinu. Man einhver lengur eftir tilhugalífinu í sófanum í Viðey á vordögum 1991 og hlýjum handtökum formannanna með Esjuna í bakgrunni? Þá gekk ekki hnífurinn á milli manna. Nú blika hins vegar rýtingar í öllum áttum á þessu kærleiksríka heimili og í hönd fer skammdegið. Á þjóðin að búa við þessa ríkisstjórn í hálft ár í viðbót og taka á sig áhættuna af verkum hennar enn eitt missiri í viðbót? Við kvennalistakonur segjum nei. Við viljum fá úr því skorið sem fyrst hvort þessi ríkisstjórn styðst við meiri hluta hér á Alþingi. Því höfum við boðað vantrauststillögu á ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Það kemur þá í ljós hverjir það eru sem vilja bera ábyrgð á því að lengja í þeim trosnuðu böndum sem enn halda henni saman. Forsrh. notaði mörg orð til að dásama árangur ríkisstjórnar sinnar. Það var varla að hann kæmi við jörðina, svo hátt var flugið. Arnfráum augum skimaði formaður Sjálfstfl. yfir völlinn langt fyrir neðan þar sem þjóðin hans býr hamingjusöm og nýtur ávaxtanna af starfi hans og ráðherra Alþfl. Þjóðarsigur var það orð sem leiðtoginn taldi best lýsa afrekum sínum og sinna manna, karlanna í ríkisstjórninni. Ef leitað er að gylltum þræði sem bindur saman þennan þjóðarsigur formanns Sjálfstfl. og gekk í gegnum stefnuræðu hans frá upphafi til enda, þá er það hugtakið stöðugleiki. Sama bindiefni er að finna í greinargerð varaformanns flokksins með nýframlögðu fjárlagafrv. Þar er viðkvæðið hinn langþráði stöðugleiki sem ekkert má raska og ná skal enn frekari fullkomnun á næsta kjörtímabili ef Sjálfstfl. fær að ráða. Við upphaf þessarar umræðu heyrðuð þið úr munni forsrh. eftirfarandi: ,,Festa hefur ríkt, jafnvægi, vinnufriður og stöðugleiki.`` Hann sagði einnig: ,,Við höfum aldrei verið nær því en nú að festa stöðugleikann í sessi.`` Þetta er aðeins dæmi af þeim orðaflaumi sem ráðherrann sáldraði yfir okkur áðan. Stöðugleiki getur vissulega verið góður ef náð hefur verið ásættanlegri skipan mála og enginn er t.d. að óska eftir óðaverðbólgu, vaxtahækkunum eða öðru viðlíka fári. En stöðugleiki snýst í helsi ef nota á hann til þess að viðhalda óréttlæti og rangri skipan mála og það er í þessu sem veikleikinn í málflutningi forsrh. er fólginn. Hvað skyldu þeir segja um blessun stöðugleikans, sem orðið hafa fyrir barðinu á aðgerðum ríkisstjórnarinnar gagnvart velferðinni í landinu? Hvað segja þeir um gjaldið fyrir stöðugleikann sem aðgerðir menntmrh. hafa bitnað harðast á? Hvernig leggst stöðugleikinn í þá sem orðið hafa fyrir barðinu á niðurskurði og hringlandahætti tveggja alþýðuflokksráðherra í heilbrigðismálum? Hvernig hljómar söngurinn um stöðugleikann sem ekkert megi raska í eyrum þeirra sem hafa verið að kikna undan afleiðingum af stöðu húsnæðismála um margra ára skeið? Hvað segir fólkið á landsbyggðinni sem býr við skerta þjónustu og vaxandi öryggisleysi? Vill það meira af þeim stöðugleika, stöðnun og atvinnuleysi sem ríkisstjórnin hefur gert að hlutskipti þúsunda um allt land? Og hvað segja konur til sjávar og sveita sem hafa ætlað sér annað hlutskipti en felst í óbreyttu ástandi, þar sem þeim eru skömmtuð langtum lægri laun en karlar njóta fyrir sambærileg störf auk annars óréttlætis sem er hlutskipti þeirra? Forsrh. hrósaði sér af því að hafa horfið frá smáskammtalækningum sem forverar hans hafa stundað. Það er vissulega rétt að ríkisstjórnin hefur verið stórtæk í því að breyta leikreglunum í íslensku samfélagi og þá fyrst og fremst í þá átt að gefa markaðsöflunum lausan tauminn. Fyrir hálfu öðru ári samþykkti meiri hlutinn hér á Alþingi samninginn um Evrópskt efnahagssvæði. Með þeim samningi hafa Íslendingar að stórum hluta afsalað sér sjálfræði í efnahagsstjórn og raunverulegt vald Alþingis og innlendra dómstóla verið stórlega skert. Forsrh. talar um að með þeim samningi hafi Íslendingum verið tryggðir, eins og hann orðaði það, allir þeir nýju möguleikar sem Evrópa hefur upp á að bjóða og neytendur hljóti verulegan ávinning. Þetta eru innantóm orð og enn er engin marktæk reynsla komin á afleiðingar þessa samnings nema hvað utanrrh. vill þegar sigla alla leið í náðarfaðm Evrópusambandsins. Það er þó athyglisvert að þegar eru uppi nokkrar efasemdir hjá stjórnarliðunum um áhrif óheftra fjármagnsflutninga. Ríkisstjórnin hefur sem kunnugt er fallið frá að leggja á hátekjuskatt á næsta ári sem og skatt á eignatekjur, þ.e. svokallaðan fjármagnsskatt. Í greinargerð fjárlagafrv. er þessi mildi gagnvart fjármagnseigendum ekki síst sögð koma til af ótta við vaxtahækkanir í kjölfarið og ótta við fjárstreymi úr landi. Þarna viðurkennir fjmrh. hvernig ákvæði EES-samningsins taka fram fyrir hendur hans um efnahagsstjórn nema þá samningurinn sé notaður sem skálkaskjól til að halda verndarhendi yfir óréttlætinu í landinu. Svo mikið er víst að það óhefta markaðskerfi sem EES-samningurinn kallar yfir þjóðina mun auka misskiptingu enn frekar í þjóðfélaginu og gera erfiðara fyrir að vinna að jöfnuði óháð kyni og búsetu. Það er vissulega fróðlegt að heyra nýja talsmenn Framsfl. hér á Alþingi komna í þann kór að lofa og prísa þennan óheillasamning. Það er ánægjulegt að forsrh. aftekur að Íslendingar sæki um aðild að Evrópusambandinu í bili. Undir þá skoðun hans get ég tekið, en vildi þó kveða fastar að orði. Margir hljóta líka að velta því fyrir sér fyrir hve stóran hluta af Sjálfstfl. hann talar í þessu máli m.a. í ljósi ummæla allmargra þingmanna og væntanlegra frambjóðenda flokksins sem ganga í aðra átt. Nauðsynlegt er að þeir sem bjóða sig fram fyrir næstu kosningar geri kjósendum grein fyrir stefnu sinni gagnvart Evrópusambandinu. Það getur ekki gilt neitt ha og pú og kannski, slíkt örlagamál sem hér er á ferðinni. Góðir áheyrendur. Kvennalistinn var ekki stofnaður til að festa hér í sessi stöðugleika á forsendum karlveldisins. Tilkoma Kvennalistans fól í sér uppreisn gegn ríkjandi ástandi og óþolandi óréttlæti sem er hlutskipti kvenna og lágtekjuhópa í þessu landi. Úr því verður ekki bætt með því að brjóta niður velferðarkerfið eða innleiða óhefta harðstjórn markaðarins. Kvennalistinn hefur í bráðum 12 ára sögu sinni fengið mörgu áorkað, bæði beint og óbeint. Það er þó langt frá því að við búum við viðunandi ástand og á mörgum sviðum er kvennabaráttan í varnarstöðu um þessar mundir. Lítið á hverjir fylla að meiri hluta láglaunahópana í landinu. Lítið á aðstæður einstæðra foreldra sem að miklum meiri hluta eru konur. Lítið á Alþingi Íslendinga þar sem konur eru aðeins fjórðungur fulltrúa á sama tíma og þær eru um og yfir 40% á þjóðþingum annars staðar á Norðurlöndum. Lítið á ríkisstjórnina sem hefur nýlega hrakið úr sínum röðum einu konuna sem þar hefur setið um sjö ára skeið. ,,Kvenmannslaus í kulda og trekki`` gætu verið einkunnarorð ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar sem leggur nú með þjóðarsigur sinn að baki út í skammdegið. Það er ekki frysting á þessu ástandi sem Kvennalistinn boðar. Við höfnum stöðugleika sem hefur þetta ástand fyrir forsendu. Krafan um kvenfrelsi á vaxandi fylgi að fagna hérlendis og erlendis hvað sem líður stefnu ríkisstjórna. Þessi hugur endurspeglaðist vel á norræna jafnréttisþinginu í Finnlandi á liðnu sumri en íslenskar konur voru þar virkir þátttakendur. Það ánægjulegasta við þingið var að finna þann kraft og sóknarhug sem einkenndi konur sem það sóttu. Fram undan á næsta ári er jafnréttisstefna á vegum Sameinuðu þjóðanna og verður hún haldin í Kína. Hingað til hefur undirbúningur hérlendis fyrir þessa ráðstefnu verið í skötulíki. Þótt tíminn sé naumur má þó eitthvað úr bæta. Þrátt fyrir allt verður að reyna að tryggja sem myndarlegasta þátttöku okkar og áhrif á þessa heimsráðstefnu sem er í senn táknræn og mikilvæg. Íslenskar konur geta haft þar mikið fram að færa auk þess að kynnast reynslu kvenna frá öðrum löndum. Frú forseti. Skammt er til alþingiskosninga þar sem leitað verður eftir endurnýjuðu umboði fulltrúa á þessari gamalgrónu stofnun. Kvennalistinn leggur óhikað störf sín og stefnu undir dóm þjóðarinnar og biður um stuðning við málstað sinn. Við skulum vona að fleiri konur sitji á bekkjum ráðherra og þingmanna að kosningum loknum og umfram allt að málstaður jafnréttis á sem flestum sviðum standi styrkari fótum en hingað til á Alþingi Íslendinga. Ég þakka þeim sem enst hafa til að hlusta á þessa umræðu til loka. Góða nótt.