Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Einar Árnason) Þegar frv. þetta var lagt fyrir hv.Nd., þá voru útgjöldin áætluð 52 þús. kr., en eins og þau koma nú til þessarar hv. deildar eru útgjöldin áætluð 330 þús. kr. Frv. þetta virðist því hafa tekið góðum framförum hvað vöxt snertir, meðan það dvaldi í hv.Nd.Fjvn. leggur eigi til, að gerðar sjeu neinar mikilsverðar breytingar á frv. eins og það er nú, eigi af því, að hún sje ánægð með það, heldur af hinu, að hún vill eigi stofna til neins stríðs á milli deildanna út af frv. Jeg ætla mjer eigi að tala langt mál um brtt. nefndarinnar. Það er gerð ítarleg grein fyrir þeim á þskj. 583, og jeg hefi enga löngun til að endurtaka það, sem í nál. stendur. Það er þá fyrst brtt. nefndarinnar um dýrtíðaruppbót til núverandi ráðherra fyrir árið 1922, 1500 kr. til hvors, samtals 3000 kr. Jeg býst við, að öllum hv. deildarmönnum sje það ljóst, að laun ráðherranna, eins og nú hagar, hrökkva hvergi til þeirra útgjalda, sem þeir þurfa að hafa. Og þó að nefndin leggi eigi til meiri fjárhæð, þá er það eigi af því, að hún álíti, að hún hrökkvi til, heldur af því, að hún treystir sjer eigi til að fara hærra vegna fjárhagsástæðna landsins. Þá er næst brtt. um það, að Hallur Hallsson, tannlæknisnemi, fái 1500 kr. styrk til þess að ljúka tannlækninganámi erlendis. Till. um þetta var borin fram við fjárlagafrv. í Nd., en var feld með jöfnum atkv. Nefndinni virðist rjett að styrkja þennan mann og telur víst, að ef hv.Ed. felst á það, þá muni það ganga í gegnum Nd. Þá er það styrkur til Guðnýjar Jónsson, á þskj. 556, til fullnaðarnáms í hjúkrunarfræði. Stúlka þessi hefir áður dvalið í New York við hjúkrunarnám og auk þess stundað hjúkrun hjer heima, en er nú í Lundúnum. Hefir hún hin bestu meðmæli þaðan, og það sem er fágætt um Íslendinga þar, að hún hefir fengið þar styrk til náms úr opinberum sjóði, um £ 100, og virðist í því felast eigi lítil viðurkenning fyrir dugnað og hæfileika. Í Nd. var settur inn í frv. styrkur til Gísla sýslumanns Sveinssonar, vegna kostnaðar við sjúkravist í útlöndum. Fjvn. leggur til, að einnig verði tekinn upp styrkur til Jóns Jónssonar læknis í sama skyni. Jón læknir hefir verið heilsuveill undanfarin ár, svo hann varð að hætta læknisstörfum. Er honum nauðsyn á að leita sjer lækninga í útlöndum, en hefir ekki haft ráð á því sakir efnaskorts. Nefndin þykist því ekki geta gert upp á milli þessara manna og fer fram á 1500 kr. til Jóns, en vill lækka styrkinn til Gísla Sveinssonar um 1000 krónur. Þá vill nefndin veita kvennaskólanum í Reykjavík 3000 kr. styrk í tvennu lagi, 2000 kr. viðbótarstyrk, en 1000 kr. til áhaldakaupa. Hefir það reynst skólanum ókleift að endunýja áhöld sín og bæta við sig, og hefir því komist í töluverðar skuldir af þessum ástæðum. Ef skólanum verður eigi veittur sjerstakur styrkur til að greiða skuld þessa, þá verður hann að taka af því fje, sem ríkissjóður leggur honum til rekstrar, en sem hann má með engu móti missa. Því hefir nefndin viljað veita þennan styrk í þetta sinn. Þá er brtt. um það að veita til þjóðmenjasafnsins, vegna forngripakaupa 1922, 1000 kr. Fyrir þessu er gerð grein í nál., og þarf jeg því ekki að fjölyrða um það. Þá hefir nefndin lagt til að fella niður ábyrgðarheimild stjórnarinnar til að ábyrgjast lán fyrir Konráð Stefánsson til niðursuðu. Nefndinni er ekki kunnugt um, að fyrirtæki þetta sje reist á svo tryggum grundvelli, að það sje forsvaranlegt fyrir ríkisstjórnina að ganga í ábyrgð fyrir það. Aðrar brtt. nefndarinnar eru svo smávægilegar, að jeg fer ekkert út í þær. Þá skal jeg taka fram viðvíkjandi 1. lið 3. gr., um styrk til bifreiðaferða austur á Suðurlandsundirlendið frá Reykjavík, að nefndin gengur út frá því, að styrkurinn verði aðallega notaður til ferða á vorin og haustin, þegar fólk er að fara austur í atvinnuleit og fer svo til Reykjavíkur aftur, en að með því sjeu ekki styrktar skemtiferðir, í sambandi við þetta er rjett að minnast á brtt. 2. þm. Rang. (GGuðf), um að hækka styrk þennan úr 2000 kr. upp í 3000 kr. Nefndin hefir óbundin atkvæði um hana, en meiri hluti hennar vill láta standa við það, sem komið er, til þess að sjá, hvernig þetta reynist, og það því fremur, sem ætla má, að ef styrkurinn verður hærri, þá verði honum dreift á allan tímann, sem hægt er að fara með bíla austur, en nefndin vill halda sjer við vorið og haustið. Þá eru hjer allmargar brtt. frá ýmsum hv.þm. Þær eru öllu þyngri á metunum en brtt.fjvn., en jeg ætla ekki að fara út í þær fyr en flm. þeirra hafa talað fyrir þeim.

Halldór Steinsson Jeg á eina litla brtt. á þskj. 577, sem fer fram á að veita til Stykkishólmsbryggju 8 þús. kr. Hreppsnefnd Stykkishólmshrepps hefir í brjefi, dagsettu 10. febr. þ. á., sent Alþingi erindi um þetta. Þar, sem brjef þetta skýrir ítarlega frá öllum málavöxtum, vil jeg leyfa mjer, með leyfi hæstv. forseta, að lesa það upp. Það hljóðar þannig: „Frostaveturinn 1917–18 varð hafskipabryggjan hjer í Stykkishólmi fyrir skemdum af ís. Gereyðilögðust þá 2/3 hlutar bryggjuhöfuðsins. Þótt ekki stæði meira eftir en hluti, hefir verið hægt að nota það við upp- og útskipun vara hingað til. Sökum geysidýrleika á efni og vinnu til viðgerðarinnar, hefir hreppsnefndinni ekki þótt kleift að framkvæma viðgerð á bryggjunni. En nú er svo komið, að ekki er hægt að fresta viðgerðinni lengur. Því verði eigi bráðlega að gert, fellur bryggjuhöfuðið niður, og verður bryggjan þá algerlega ónothæf, og er það stórkostlegt óhagræði fyrir Stykkishólm og nærliggjandi hjeruð, því að eins og kunnugt er, er Stykkishólmshöfn eina örugga höfnin við Breiðafjörð til umskipunar á inn- og útfluttum vörum í millilandaskipin. Í samráði við stjórnarráð Íslands var herra vitamálastjóri Th. Krabbe fenginn hingað vestur til Stykkishólms á síðastliðnu hausti til að skoða hafskipabryggjuna og gera áætlun um kostnað við endurbyggingu hennar. Hefir hann nú lokið við það verk, og nemur áætlunarupphæðin 175 þús. krónum Þar sem hreppsnefndin álítur slíkt mannvirki kauptúninu ofvaxið, hefir hún ákveðið, ef nægilegt fje fæst, að endurbæta og styrkja það, sem eftir stendur af bryggjuhöfðinu. Hefir nefndin borið þetta áform sitt undir álit vitamálstjóra hr. Th. Krabbe, og hefir hann tjáð sig því samþykkan og að það muni vera hið eina, er nú sje framkvæmanlegt fjárhagsins vegna. Til þess að viðgerðin verði framkvæmd á þennan hátt, verður eigi komist af með minni upphæð en 27–30 þús. krónur. En þar sem fjárhagur Stykkishólmshrepps er nú mjög þröngur og enn standa ógreiddar um 21 þús. krónur af upphaflegum byggingarkostnaði bryggjunnar, þá sjer nefndin sjer ekki annað fært en leita til hins háa Alþingis með styrk, er nemi eigi minna en hlutum ofanritaðrar upphæðar. Hreppsnefndin leyfir sjer því hjer með virðingarfylst að fara þess á leit við hið háa Alþingi, að það veiti styrk, alt að 12 þús. krónum, til viðgerðar á hafskipabryggjunni í Stykkishólmi. Ef svo færi, að hið háa Alþingi sæi sjer ekki fært að verða við þessari málaleitun vorri, þá er ekki annað fyrirsjáanlegt en hafskipabryggjan falli niður innan skamms tíma, þar sem fjárhagslegar ástæður hreppsins eru þannig, að hreppsnefndin álítur ókleift að standast kostnað þennan af eigin rammleik.“ Þetta, sem hjer er sagt, er nákvæmlega satt og rjett. Hefi jeg engu öðru við það að bæta en því, að bryggjan hefir hrörnað síðan brjefið var skrifað, og ef ekki er undinn bráður bugur að viðgerðinni, mun hún hrynja. Jeg hefi borið málið undir vitamálastjórann, og álit hans er í samræmi við það, sem hreppsnefndin hefir eftir honum. Jeg skal, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp brjef hans: „Síðastliðið haust athugaði jeg, eftir beiðni hafnarnefndarinnar, bryggjuna í Stykkishólmi og hefi síðan gert áætlun um nýja bryggju þar. Gamla bryggjan, sem var illa gerð í fyrstu, er nú alveg að fara, og þar sem hún að vissu leyti stendur óheppilega, hefi jeg gert ráð fyrir að breyta um legu, þegar hún verður endurbygð. En þar sem traust og varanleg bryggja mun kosta milli 150 og 200 þús. kr., sem mun vera frágangssök að hugsa um eins og ástæður eru, mun sem stendur engin leið önnur vera fær en bæta gömlu bryggjuna, þannig að hún geti staðið nokkur ár enn; til þess að Stykkishólmur verði ekki alveg án bryggju úr þessu, tel jeg því nauðsynlegt, að viðgerðin fari fram á þessu sumri, og vil jeg, eftir atvikum, mæla með, að styrkur verði veittur til þess.“ Þó að hreppsnefndin fari fram á 12 þúsund krónur, og viðgerðin komi til með að kosta 27–30 þús. kr., hefi jeg þó ekki talið fært að fara fram á meira en 8 þús. kr. Treysti jeg því, að háttv. deild taki vel í það, þar sem það er ekki 1/3 hluti kostnaðar, sem þó er venjulegt að veita, ef veitt er fje úr ríkissjóði til bryggjugerða.



Jeg á hjer ásamt hv. 4. landsk. þm. (JM) eina brtt. á þskj. 556, um að veita Kvenrjettindafjelagi Íslands 1000 kr. styrk. Svo er mál með vexti, að stjórn Kvenrjettindafjelagsins sendi fjvn. beggja deilda styrkbeiðni, sem fór fram á 2–3 þús. kr., til að standast kostnað við væntanlegan kvennafund, sem fjelagið hefir í hyggju að halda hjer í vor. Mjer er þetta mál að vísu ekki kunnugt til hlítar, en vil þó leggja því liðsyrði, að fjelaginu verði veitt nokkur úrlausn. Jeg tel þetta þarft mál, þar sem fjelagið ætlar að gefa konum utan af landi kost á að sækja þennan fund og gera það eins kostnaðarlítið fyrir þær og unt er. Umsókn þessi kom ekki til fjvn. Ed. fyr en fyrir örfáum dögum, og gat nefndin því ekki gert neitt fyrir málið, nema einhver þm. vildi bera það upp sem brtt., og nú höfum við háttv. landsk. þm. (JM) gert það. Annars vil jeg, með leyfi hæstv. forseta, leyfa mjer að lesa upp umsókn fjelagsstjórnarinnar. Það skýrir málið best. En hún er svo hljóðandi: „Kvenrjettindafjelag Íslands leyfir sjer hjer með virðingarfylst að snúa sjer til hins háa Alþingis með sjerstakt áhugamál vort, sem oss þykir miklu skifta, að vel takist. Svo stendur á, að vjer höfum boðið ýmsum konum víðs vegar af landinu til Reykjavíkur í vor á almennan kvennafund, og ætlumst vjer til, að sú för og sá fundur gæti orðið til að auka kunnleika, samúð og samvinnu milli allra landsins kvenna og til ánægju og fróðleiks fyrir okkur allar sameiginlega. Engin agitation eða sjerstök pólitík liggur til grundvallar fyrir boði voru, sem hið háa Alþingi getur sannfærst um að hjálögðu boðsbrjefi, er vjer leyfum oss að láta fylgja brjefi voru, sem skýringu um tilgang vorn og hvernig vjer hugsum oss aðaldrættina í þessum samkomum. Oss er fyllilega ljóst, að til þess að þetta geti farið vel úr hendi, þyrfti talsvert fje, enda höfum vjer búist við að leggja fram það, sem efni fjelags vors leyfa. En með því að vjer vonum, að hingað komi ýmsar konur úr fjarlægustu hjeruðum landsins í fyrsta sinni, sem ef til vill leggja aldrei aftur upp í slíka ferð, þá vildum vjer sjerstaklega geta gefið þeim færi á að skoða sig dálítið um hjer sunnanlands áður en þær hjeldu heimleiðis, og yfir höfuð gera þeim og öllum gestunum ferðina sem ánægjulegasta og fróðlegasta. Af brjefum þeim, sem oss hafa borist í hendur, sjáum vjer, að þær eru mjög glaðar yfir þessu boði og vildu gjarnan geta sótt það sem flestar. Oss er því áhugamál, að þær gætu haft bæði það gagn og þá gleði af ferðinni, sem vjer allar óskum eftir, en til þess gerum vjer ráð fyrir, að oss skorti efni, nema vjer nytum stuðnings og velvilja Alþingis. Fyrir því leyfum vjer oss virðingarfylst að fara þess á leit, að hið háa Alþingi veiti oss 2000–3000 króna styrk á fjáraukalögunum 1923, til að standast þennan kostnað, og teljum vjer mjög sanngjarnt og vel til fallið, að allar landsins konur finni og sjái, að hið háa Alþingi taki ekki síður tillit til þeirra með ofurlitlum fjárútlátum við þeirra fyrstu sameiginlegu heimsókn til höfuðstaðarins en til móttöku útlendinga eða ferðastyrks til fjölda íslenskra manna til útlanda í meira eða minna ákveðnum erindum.“ Boðsbrjefið fylgir með, en jeg skal ekki þreyta háttv. deild á því að lesa það upp. En jeg skal bæta við nokkrum punktum, sem jeg hefi fengið frá formanni fjelagsins, frú Bríetu Bjarnhjeðinsdóttur. Meiningin er, að í sambandi við fundinn verði sýning á ýmsum nýtísku heimilisáhöldum, rafmagns- og gasáhöldum o.fl. Enn fremur nýtísku sauma- og prjónavjelum. Húsmæðrafjelög annara landa stofna iðulega til svona funda, og því mun Kvenrjettindafjelagið hafa tekið þetta mál að sjer. Það væri gott, ef Alþingi gæti sint þessu máli eitthvað, því að það er ljóst, að töluverður kostnaður fylgir fundahöldum þessum. Að vísu hafa konur þær, er boða til þessa fundar, reynt að fá ókeypis far fyrir gesti sína, sem sjóveg koma á fundinn, en jeg veit ekki hvaða árangur það hefir borið. Fjelagið hefir leigt 3 stofur í Iðnskólanum, bæði til sameiginlegra fundarhalda, fyrirlestra og til væntanlegrar skýringar. Það er gott mál og þarft að auka kynningu kvenna um land alt, og væri vel farið, að hið háa Alþingi vildi veita þó ekki væri nema helminginn af þeirri upphæð, sem fjelagsstjórnin fer fram á. Það má búast við, að þátttaka verði mikil. Nokkrar sýslur hafa þegar sent skýrslu um þátttöku sína. Skal jeg leyfa mjer að lesa upp skýrslu, sem jeg hefi fengið um það, hve margar koma sjóleiðina: Úr Eyjafjarðarsýslu 4, - Skagafjarðarsýslu 4, - Austur-Húnavatnssýslu 10, - Strandasýslu 3, - Ísafjarðarsýslu 6, - Snæfellsnessýslu 5, - Úr Suður-Múlasýslu 2, - Suður-Þingeyjarsýslu 6. Auk þess koma 12 úr Vestur-Húnavatnssýslu, landveg, og svo úr Mýra- og Borgarfjarðarsýslum, Árnes- og Rangárvallasýslum og Gullbringu- og Kjósarsýslu, en óvíst er um, hve margar þær verða. Máli þessu hefir verið hreyft í hv. Nd., og var þar flm. þess hv. 1. þm. Reykjv. (JakM). Má segja, að það hafi fengið þar sæmilegar undirtektir, því að það fjell þar með eins atkvæðis mun. En jeg vænti þess fastlega, að þessi hv. deild taki því betur og þessi litla fjárupphæð verði samþykt hjer.

Sigurður Jónsson Það bregður nú svo við, að jeg á, aldrei þessu vant, eina brtt. á þskj. 577 til hækkunar á fjáraukalögunum. Hún er um að veita 300 kr. styrk á yfirstandandi ári til dragferju á Skjálfandafljóti. Nú eru í fjárlögum 3 dragferjur styrktar á stærstu fljótunum, Skjálfanda, Hjeraðsvötnum og Lagarfljóti. Þessi ferja á Skjálfanda var bygð síðastliðið vor, og reynslan hefir sýnt, að síðastliðið sumar var hún mikið notuð. Ferðamenn milli Húsavíkur og Akureyrar fóru að nota þessa nýju leið, og svo tóku menn vestan fljótsins sig til og ruddu ósljetta móa, svo að þetta má nú heita sæmilega akfær vegur og er mikið notaður. Þessi leið, milli Akureyrar og Húsavíkur, liggur eftir nær því mishæðalausu láglendi, eftir allþjettri bygð, og sparar mikinn krók gagnvart eldri ferðamannalínunni, sem lá yfir Fljótsheiði. Þessi leið er því fljótfarnari og óörðugri og þolanlega hjólfær alla leið inn undir Vaðlaheiði. Upphæð þessi, sem jeg fer fram á, er jöfn þeim, sem veittar eru til hinna ferjanna. Öll sanngirni mælir með þessu, og vænti jeg því, að háttv. deild. samþykki þessa brtt.

Guðmundur Guðfinnsson Jeg á hjer brtt., sem jeg vil víkja lítið eitt að. Fyrst er III. till. á þskj. 556, um að veita yfirlækninum á Vífilsstöðum 2000 kr. styrk til þess að sækja fund berklalækna í Kristjaníu. Styrkur þessi fjell í Nd., en jeg hefi tekið hann upp hjer, því að mjer er það ljóst, að þetta er þýðingarmikið mál. Við höfum nýlega samið berklavarnalög og framkvæmd þeirra kostar okkur um 80–90 þús. kr. árlega, og svo bætist eitthvað við sökum breytinga, sem samþyktar voru nú á þessu þingi. Þessi fundur á að ræða um alt hið nýjasta í löggjöf og heilbrigðismálum viðvíkjandi þessu heimsböli, og það er nauðsynlegt að gefa þessum lækni kost á að fylgjast með í öllu, sem fram fer á þessu sviði. Jeg hefi átt tal um þetta við Sigurð Magnússon. Hann hefir nú í 3 ár kent við háskólann fyrir ekki neitt, sem honum ber engin skylda til. Hann hefir leyft mjer að hafa eftir sjer, að hann fjelli frá kröfu um kenslulaun fyrir þessi ár, og mun það nema um 1800 kr. alls, ef þessi styrkveiting næði fram að ganga. Viðvíkjandi bílastyrknum, þá hefi jeg leyft mjer að fara fram á, að hann yrði hækkaður um 1000 kr. Um athugasemdina, sem háttv.frsm. (EÁ) kom með, hvernig verja ætti styrk þessum, get jeg verið sammála, því að það er alveg rjett, að honum skuli verja til hinna raunverulegu þarfa fólksins, bæði til vöruflutninga og nauðsynlegra verkafólksflutninga, en ekki til skemtiferða. Þá mintist háttv.-frsm. (EA) á, að nefndin hefði ekki sjeð sjer fært að fara hærra með styrk þennan en upp í 2000 kr., og honum ætti að dreifa yfir þann tíma, sem ferðirnar stæðu mestar yfir. En mjer finst, að stjórnin ætti að geta haft eftirlit með þessu. Þá á jeg einnig brtt. á þskj. 556, uni 2500 kr. til að reisa unglingaskóla í Vík í Mýrdal. Jeg hefi flutt till. þessa áður, og var hún þá feld með eins atkvæðis mun. En jeg verð að taka hana upp aftur, af því að mikil nauðsyn er á, að skóli þessi verði bygður. Hann hefir starfað nú undanfarið um nokkurt skeið og náð vel tilgangi sínum, en nú liggur ekkert annað fyrir dyrum en að skólahaldið leggist niður, ef ekki verður bygt, því að undanfarið hefir skóli þessi verið í barnaskólahúsinu En fólki hefir fjölgað svo í kauptúninu, að ekki veitir af barnaskólanum fyrir börn kauptúnsins. Jeg vænti þess fastlega, að þeir háttv. deildarmenn, sem greitt hafa atkvæði með miklum fjárveitingum til alþýðuskóla annarsstaðar á landinu, greiði einnig atkvæði með þessari litlu styrkveitingu. Þá á jeg einnig XII. brtt. á áðurnefndu þskj., um 300 kr. til Elísabetar Jónsdóttur, ekkju Pjeturs Guðmundssonar kennara á Eyrarbakka. Jeg hefi borið tillögu þessa fram eftir beiðni þingmanna Árnesinga. Konan, sem hjer er um að tala, er ekkja fátæks manns, sem búinn var að kenna hart nær 30 ár og lætur nú eftir sig ekkju með fjórum börnum. En þannig stendur á, að kona þessi getur ekki fengið nú í ár styrk úr lífeyrissjóði barnakennara og ekkna þeirra, en fær það strax er þetta ár er liðið, eftir þeim lögum, sem nú hafa verið afgreidd frá þinginu. Er því ekki nema um eitt ár að ræða. Jeg vænti því fastlega, að háttv. deild samþykki þessa brtt.

Jónas Jónsson Jeg á hjer nokkrar brtt. Er þá fyrst II. brtt. á þskj. 556, um að fjárveiting til Kristjáns Jónassonar í Borgarnesi falli niður. Þetta er ekki mikil upphæð, en hefir þó þvælst fyrir þinginu í vetur. Maður þessi er, eins og hv. deildarmönnum er kunnugt, gestgjafi í Borgarnesi, og gerir skaðabótakröfur til þingsins fyrir að hafa hýst taugaveikissjúkling árið 1921. Telur Kristján þessi, að sjúklingur þessi hafi bakað sjer sóttkvíun um tíma og töluvert fjártjón. Út af þessu hafa nokkrir menn í Mýrasýslu borið fram ósk um nokkurskonar aukasjúkraskýli hjá Kristjáni þessum, og bera það jafnframt fram, að hvergi sje hægt að fá gistingu fyrir veika menn í Borgarnesi, nema hjá gestgjafa þessum. En þetta er ekki rjett, eftir því, sem einn háttv. deildarmaður, sem mjög er kunnugur þessu máli, hefir skýrt mjer frá. Það mætti því æra óstöðugan, ef ganga ætti inn á þá braut að bæta öllum þann skaða. er þeir biðu af sóttvarnarráðstöfunum, og ef fara á að bæta einum upp slíkt tjón, þá mætti búast við fleirum á eftir. Jeg lít því svo á, að rjett sje að fella styrk þennan niður. Þá vil jeg aðeins minnast á styrkinn til bílaferðanna austur. Jeg lít svo á, að hann sje nauðsynlegur, því það er hagur fyrir alla, sem ferðast með bílum, er fara þessa leið, að taxtinn sje sem lægstur í bílum með föstum áætlunum, því að þá má búast við, að öll sæti lækki. Þannig hefir uppfynding mannsins í Hafnarfirði, sem nefnd hefir verið hjer áður, sett niður hvert bílsæti milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur úr kr. 2.50 niður í 1 kr. Hefir Reykjavík því, og þau hjeruð, sem hjer eru nærlendis, án efa sparað við það nokkra tugi þúsunda. Jeg hygg því, að þó að styrkur þessi væri hækkaður um 1000 kr., þá myndi það margborga sig fyrir almenning í lækkuðum fargjöldum. Þá á jeg lítilsháttar brtt., um 500 kr. styrk til Hjálmars Lárussonar hins oddhaga. Maður þessi er mörgum kunnur fyrir hagleik sinn, og þarf því ekki að fara mörgum orðum um styrkbeiðni þessa. Hann er einnig fátækur barnamaður, náfrændi Bólu-Hjálmars og sagður líkur honum að mörgu leyti. Ætti það út af fyrir sig ekki að spilla fyrir styrkveitingu þessari. En sjerstaklega vil jeg taka það fram, að hann fjekk ekkert af styrk þeim, sem ætlaður er skáldum og listamönnum, og fyrir því hefi jeg borið fram brtt. þessa. Þá hefi jeg eftir beiðni Austfirðinga borið fram brtt. um fjárveitingu til tveggja símalína, frá Seyðisfirði til Loðmundarfjarðar og frá Egilsstöðum að Brekku í Fljótsdal. Um fjárveitingu til þessara símalína má segja það, að þeim er meira í hóf stilt en með fjárveitingar til annara lína. Það mun nú þykja undarlegt samræmi í því, að jeg skuli bera fram símalínur þessar, þar sem jeg, sem fjárveitinganefndarmaður, hefi lagt til, að allar símalagningar næsta ár yrðu feldar niður. En því er þar til að svara, að háttv. þingdeild hefir litið öðruvísi á málið og slegið því föstu, að spara ekkert í þessum efnum. Er því ekkert undarlegt, þó að jeg beri fram þær símalínur, sem miklu eru nauðsynlegri en margar þeirra, sem búið er að samþykkja, eins og t. d. línan frá Stykkishólmi til Grundarfjarðar. En símalínan til Brekku verður án efa að teljast ein af þeim nauðsynlegustu línum, sem þarf að leggja, því þarna er allfjölment hjerað, sem á mjög langt til síma, auk þess, sem þarna er læknissetur og sækja verður lækni þangað langar leiðir að. Er því með öllu ómögulegt fyrir þá, sem greitt hafa atkvæði með símalínum annarsstaðar, að vera á móti línu þessari. Um Loðmundarfjarðarlínuna er það að segja, að hún er vitanlega mjög nauðsynleg, en þó tel jeg, að hún eigi samt að. koma síðar en Brekkulínan. Þarna er þó afarafskekt hjerað, en fámennara en hitt, sem á að njóta Brekkulínunnar. Þá hefir það verið haft á orði, að línur þessar yrðu svo dýrar, af því að efnið í þær þyrfti að flytja að vetrinum. En þessu mótmæli jeg algerlega. Því að efnið í Brekkusímann má flytja eftir Fagradalsbrautinni og svo eftir Lagarfljóti á ísum. Þó nú að línur þessar verði samþyktar, þá yrði það máske dauður bókstafur fyrst um sinn. En þá væri fengin viðurkenning fyrir því, að þær ættu ekki að koma seinna en t. d. línurnar í Skagafjarðar- og Snæfellsnessýslum.

Björn Kristjánsson Jeg á hjer brtt. á þskj. 545, sem jeg vil fara um nokkrum orðum. Í byrjun þingsins sendi hreppsnefndin í Gerðahreppi í Gullbringusýslu beiðni til Alþingis um að veita hreppnum lán, alt að 40 þús. krónum, til langs tíma, til þess að komast úr þeim skuldavandræðum, sem hann er kominn í. Beiðni þessari fylgdi ábyrgð sýslunefndar fyrir alt að 20 þús. kr. Fjvn. Nd. batt sig því við að veita hreppnum af þörfum hans 20 þús. kr., eða helminginn. En þörfin var brýn og hjálpin þurfti að koma fljótt. Líka af því, að af stjórnarinnar hálfu voru engin fjáraukalög lögð fyrir þingið, fyr en svo seint. Lenti fjárveiting þessi því í fjárlögunum. Nú er engin önnur leið til, ef hjálpa á hreppnum út úr vandræðum sínum, en að veita honum upp á ábyrgð sýslunnar í viðbót 20 þús. króna lán, sem útborgist á þessu ári. Sýslunefndin hefir nú á yfirstandandi sýslufundi tekið málið til nýrrar yfirvegunar og komist að raun um, að hreppurinn komist ekki af með minna en alt að 40 þús. kr. lán, og gengið í ábyrgðina fyrir þeirri upphæð. Sjálf getur sýslan ekki neitt lagt af mörkum, vegna skulda til vegagerða, sem voru alveg óhjákvæmilegar, þar sem þingið hefir ekki síðan fyrir stríðið sjeð fyrir neinum samgöngum á sjó í sunnanverðum Faxaflóa. Eins og tillagan ber með sjer, er upphæðin ekkert fastákveðin, og hefir stjórnin því fult svigrúm til að ákveða upphæðina, eftir að hún hefir fengið ítrustu upplýsingar, enda er fjárveitingin öll aðeins heimild, en slík lán, samkvæmt eðli sínu, hljóta að ganga fyrir öllum lánum. Ástandinu í þessum hreppi er lýst á þessa leið: Að fiskað hafi verið í landhelgi með „Snurrevaad“, svo að telja mætti, að þar væri orðinn eyðisjór af fiski, og í öðru lagi, þá hafi hreppurinn orðið að leggja mjög mikið fje fram til viðhalds vegum í hreppnum, og undir þeirri byrði hafi hann varla getað risið. Þá hafi og jafnframt verið lagðar niður allar samgöngur á sjó þangað suður eftir, svo að hreppurinn hafi jafnframt orðið að sjá fyrir þeim. Einnig hafi garð yrkja ríkissjóðs valdið töluvert miklu tjóni, því að miklu meira land hafi verið skorið upp en þörf varð á til nota. Hafði það því þær afleiðingar, að fleiri jarðir stórskemdust af sandfoki og uppblæstri. Þá er síðast en ekki síst, að sveitarþyngsli sjeu afarmikil; þannig sjeu í hreppnum heimilisfastir 97 vinnandi menn 16–60 ára, 74 gamalmenni yfir 60 ára aldur, 204 börn innan 16 ára og um 100 konur og stúlkur 16–60 ára. Á fátækraframfæri eru 55 börn og 21 þurfamaður eldri. Sumt af fólki þessu er að nokkru leyti á sveitarframfæri, en þó flest að öllu leyti. Það má telja líklegt, að hreppnum yrði bjargað, ef hann fengi nægilega stórt lán. En annars má búast við, að betur stæðu mennirnir flýi bygðarlagið, og þá verður hreppurinn alveg ósjálfbjarga. Í þessu liggur aðalhættan, og því ríður á, að hreppurinn fái nógu stórt lán, og það sem allra fyrst. Jeg vona nú, að háttv. deildarmenn átti sig á því, að það er aldrei nauðsyn, að ríkissjóður hjálpi, ef það er ekki undir svona kringumstæðum. Þá á jeg enn þá eina brtt., á þskj. 544, um heimild fyrir ríkisstjórnina til að endurgreiða hlutafjelögunum Víði og Ými í Hafnarfirði tekjuskatt frá 1920, af tekjum þeirra 1918. Eftir skattalögunum frá 1917 og dýrtíðar og gróðaskattslögunum frá 1918 átti að krefjast skatts aðeins af tekjum áranna 1918 og 1919, er greiðast skyldi 1920 og 1921. Að því búnu voru lögin feld úr gildi. Fyrra árið (fyrir 1918) komu þau ekki til framkvæmda að því er fiskiveiðafjelög snertir, nema í einum kaupstað á landinu, Hafnarfirði, og Urðu aðeins þessi fjelög þar að borga þennan skatt. En árið eftir voru þau framkvæmd um land alt. Hverju það var að kenna, að lögin voru ekki framkvæmd fyrra árið nema í þessum eina kaupstað, vil jeg ekki eyða orðum að. Hitt er augljóst, að þessi tvö fjelög voru látin greiða skattinn á öllu landinu, og sjá allir, hversu ranglátt það er. Það er svo ranglátt, að það er hrein vanvirða fyrir þing og stjórn að bæta ekki þessum fjelögum misrjettið að fullu og orðalaust. Til frekari skýringar vil jeg taka það fram, að hjer í Reykjavík voru 12 fiskifjelög, sem áttu samtals 9 botnvörpuskip, og greiddu fjelögin ekki neinn tekjuskatt, sem skipin áttu og gerðu þau út. Þannig átti eitt fjelagið þrjú botnvörpuskip, sem engan skatt þurftu að greiða. En tvö af þessum fiskifjelögum, sem ekkert skip áttu þá, greiddu skatt, af því að þau ráku aðeins verslun með fisk, keyptu og seldu fisk. Á síðasta þingi sóttu þessi fjelög um endurgreiðslu á þessum skatti, eftir langvint þref við stjórnina um málið, en því var þar ekki sint. Nú vilja fjelögin vinna til þess að tapa meiru en þriðjungnum af þessum skatti, auk vaxtataps í 2 ár, ef endir gæti með því móti bundist á málið. Að öðrum kosti eru fjelögin staðráðin í því að leita aðstoðar dómstólanna og krefjast allrar upphæðarinnar með vöxtum, og það því fremur, sem skattur annars fjelagsins, þess, sem meira greiddi, var beint skakt útreiknaður, fjelaginu í óhag. Jeg vænti þess nú, að hin háttv. deild sýni það með atkvæðagreiðslu sinni í dag um þetta mál, að hún vilji sýna fjelögum þessum fulla sanngirni, og hún vilji, að allir sjeu jafnir fyrir lögunum.

Atvinnumálaráðherra (KIJ): Jeg á hjer enga brtt. sjálfur, en ætla þó að fara nokkrum orðum um sumar þær brtt., er hjer liggja fyrir. Er þá fyrst sú, sem síðast var talað um. Það er alveg rjett hjá háttv.flm. (BK), að árið 1920 var þessi tekjuskattur hvergi innheimtur af hlutafjelögum, nema í Hafnarfirði, en af hvaða ástæðum, veit, jeg ekki glögglega. En víst er það, að báðir fyrv. fjármálaráðherrar (MG og MagnJ) hafa neitað að endurgreiða skatt þennan. En þótt ekki sje hjer um neina lagakröfu að ræða virðist mjer vera sanngjarnt að endurgreiða þennan skatt, úr því hann hefir verið látinn óinnheimtur alstaðar annarsstaðar. Þá er lánið til Gerðahrepps. Það er rjett hjá háttv.þm., að hefði fjáraukalagafrv. fyrir yfirstandandi ár verið lagt fyrir þingið í þingbyrjun, þá hefði lán þetta eingöngu átt að takast upp í það. En verði það nú líka samþykt í fjáraukalögunum, þá lít jeg svo á, að þær 20 þús. kr., sem í fjárlögunum standa, eigi að falla burt þar, því að búast má við, að hreppurinn geti seint, og jafnvel aldrei, endurgreitt þessar 20 þús. kr., sem hjer er um að ræða, og því síður ef bætt yrði við öðrum 20 þús. En jeg skal viðurkenna það, að óumflýjanlegt er að styrkja hrepp þennan, eins og nú standa sakir. Þá er það ein brtt. á þskj. 556, um styrk til bílferða. Mjer heyrðist á háttv. 2. þm. Rang. (GGuðf), að hann ætlaðist til, að styrkurinn til þessara bílferða yrði veittur í því skyni, að fólki yrði ódýrara að ferðast hjeðan úr Reykjavík og austur yfir fjall. En jeg hefi hjer ítarlegt brjef frá vegamálastjóra um þetta, þar sem hann tekur það fram, að hann sje því meðmæltur, að bílferðir austur sjeu styrktar, en ekki til mannflutninga, heldur vöruflutninga, því hann álíti, að ekki sje þörf á að styrkja bílferðir til mannflutninga. Hins vegar verð jeg að álíta, eftir athugasemdinni við liðinn, að stjórnin hafi nokkuð frjálsar hendur til þess að gera það, sem hún álítur heppilegast í þessum efnum, og styrkja bæði mannflutninga og vöruflutningaferðir austur. Jeg tók þetta fram, af því mjer skildist á háttv. 2. þm. Rang. (GGuðf), að hann hafi aðallega eða jafnvel eingöngu átt við mannflutningabílferðir. Á þskj. 577 á hv. 2. landsk.þm. (SJ) eina brtt., sem fer fram á mjög litla upphæð, og tel jeg sjálfsagt að samþykkja hana, samræmisins vegna. Þá á háttv. 5. landsk.þm. (JJ) á sama þskj. 2 brtt. um, að lagðir verði tveir nýir símar, sem munu kosta samtals yfir 40 þús. kr. Jeg verð að segja, að jeg á bágt með að tala á móti símalagningum, en því er ekki að neita, að það kæmi undarlega út, ofan á alt saman, ef símar, sem eru taldir miklu nauðsynlegri þó en þessir, skuli ekki vera lagðir fyr en 1924, og þó með skilyrði, en þessir 1923. Jeg er líka hálfhræddur um, að fleiri muni þá á eftir koma, bæði hjer og í háttv.Nd. Jeg ætla mjer ekki að mæla beint á móti því, að þessir símar verði samþyktir, en jeg er skyldugur að geta tveggja símskeyta, sem jeg hefi meðtekið frá hlutaðeigandi sýslumanni, þar sem óskað er eftir síma frá Egilsstöðum til Brekku í Fljótsdal. Hjer liggja því fyrir bein tilmæli frá hlutaðeigandi hjeraði um, að sími verði lagður. En, sem sagt, skal jeg engan dóm á leggja, hvað rjett sje að gera í þessu, en býst aðeins við, að ef þetta verður samþykt, þá muni fleira svipað koma á eftir. Jeg finn svo ekki ástæðu til að tala um fleiri liði, og það, sem jeg hefi sagt. hafa aðeins verið upplýsingar.

Forsætisráðherra (SE): Jeg sje hjer eina brtt. á þskj. 556, frá háttv. 2. þm. Rang. (GGuðf), um utanfararstyrk til yfirlæknisins á Vífilsstöðum til að sækja fund berklalækna í Kristjaníu. Í sambandi við þetta vildi jeg taka það fram, að vegna margra umsókna um utanfararstyrki, sem þingi og stjórn berast, hefir komið fram till. í háttv.Nd. um, að stjórninni yrði veitt 7500 kr. upphæð, til þess að geta tekið eitthvað af beiðnum þessum til greina. Jeg gat þess í Nd. að jeg byggist við, að það myndu koma margar brtt. um slíka styrki, sem og varð. Teldi jeg heppilegra, ef háttv.fjvn.Ed. vildi koma með einhverja slíka upphæð, sem stjórnin mætti verja til slíkra hluta. Það er oft ilt, að geta ekki orðið við beiðnum um utan fararstyrki, því að margt af því er mjög gagnlegt. Jeg get t. d. nefnt, að okkur er boðið að senda mann á samkomu í Kaupmannahöfn út af áfengismálinu, en engar slíkar beiðnir getum við tekið til greina. Það hafa borist ótal margar umsóknir, t. d. frá biskupi, til að sækja biskupaþing í Noregi, formanni vjelstjóraskólans, vitamálastjóranum, manni til að sækja náttúrufræðingafund etc., eitthvað um 12–15. Vitanlega yrði aldrei hægt að taka þær allar til greina, en aðeins þær allra nauðsynlegustu. Ef stjórnin fær ekki upphæðina, þá er ekkert fyrir hana að gera annað en neita öllum um alt.

Guðmundur Ólafsson Það er nú eins og fyrri daginn, að jeg á hjer enga brtt., en þó get jeg ekki stilt mig um að leggja orð í belg eins og allir aðrir. Því er ekki að neita, að það er hálfgert kapphlaup hjá háttv.þm. um að koma með sem flestar brtt., enda erum við ekki nema 2, sem erum án þess konar hluta. En þetta er nú sjálfsagt til að sýna, hversu ónýtur jeg er að betla fyrir mitt kjördæmi. Hv. 2. landsk.þm. (SJ) kemur þarna með brtt. uni 300 kr. styrk til að halda dragferju á Skjálfandafljóti, þegar á fyrsta ári eftir að dragferja er komin á það. Jeg ætla svo sem ekki að fara að finna að þessu; jeg býst við, að þess sje full þörf, en líkt stendur á víðar. Það er dragferja á Blöndu, og þefir verið í nokkur ár, sem hefir ekki fengið neinn styrk úr ríkissjóði, en þetta er til að sýna, hvað menn fara misjafnlega fljótt á stað með fjárbeiðnir fyrir sitt hjerað. Jeg vildi bara láta háttv.þm. vita, að ef þetta verður samþykt, þá kem jeg með till. um styrk til dragferjuhalds á Blöndu Að vísu er brú á ánni, en hún er rjett niður við sjó, svo að fyrir marga er það stór krókur að nota hana, og þess vegna þótti mikil nauðsyn á að hafa dragferju á ánni. Jeg er ekki vanur að gera grein fyrir atkvæði mínu fyr en að því kemur, en út af ummælum háttv. 2. þm. G-K. (BK), þá veit jeg, að það er að sumu leyti sanngjarnt að gefa það eftir, að fjelögin Víðir og Ýmir í Hafnarfirði fái skattinn endurgreiddan, en að hafa þau orð um, að það væri hrein og bein vanvirða fyrir þingið, ef það samþykti það ekki, það kann jeg ekki vel við. Jeg held nú, að það sje meiri vanvirða að láta þá sleppa, sem bar eftir lögunum að greiða skatt, því að þetta sýnir aðeins hinar slælegu framkvæmdir á tekjuskattslögunum og eftirlitinu á þeim, og raunar þyngir það ekkert á þessum 2 fjelögum, þótt önnur fjelög hafi ranglega sloppið við skatt. Það nær ekki nokkurri átt að tala í þessum tón. Þessi fjelög hafa ekki borgað annað en það, sem þeim bar að greiða lagalega.  Hæstv. forsrh. (SE) er nú farinn út, en út af því, sem hann sagði um brtt.hv. 2. þm. Rang. (GGuðf) um utanfararstyrk handa Vífilsstaðalækninum, þá finst mjer næsta kynlegt, að stjórnin skuli ósk eftir sjerstakri fjárupphæð, til þess að geta látið sem allra flesta sigla. Mjer finst kveða við nokkuð annan tón hjá hæstv. atvrh. (KIJ), er hann sagði að það væri ekki nema dauður bókstafur að láta allar þessar lánsheimildir standa í fjárlögunum. Fjárlögin eru mun lakar úr garði gerð mi en síðastliðið ár og fjárhagurinn horfi: mun ver við; en þar fyrir virðast menn ekki svo sjerlega einurðarlitlir við að biðja um fje úr ríkissjóði; að minsta kosti bera þessi fjáraukalög ekki vott um það.

Björn Kristjájisson Aðeins örstuttt athugasemd út af ræðu hæstv. atvrh. (KIJ). Jeg er glaður yfir því, að hann viðurkendi rjett Víðis og Ýmis á að fá tekjuskattinn endurgreiddan, og tók fram, að stjórnin hefði ekki haft heimild til að borga hann til baka. Skatturinn var löglega á lagður, en af því að það hafði verið vanrækt að innheimta hann annarsstaðar, var ekki rjettlátt að láta hann koma sjerstaklega niður á þessum fjelögum. Af því nú að stjórnin hafði ekki vald til að borga skattinn til baka, hafa fjelögin snúið sjer til þingsins, í þeirri von, að það hljóti að sýna af sjer þá sanngirni, að endurgreiða þann part skattsins, sem farið er fram á. Hv. 1. þm. Húnv. (GÓ) sagði, að það mætti ekki kallast vanvirða fyrir þingið, þó að það greiddi ekki skattinn til baka. En þessir menn fá ekki rjett sinn, nema þingið hjálpi þeim til að fá rjetting mála sinna. Hæstv. atvrh. (KIJ) skýrði frá því, að ekki væru tiltök að lána Gerðahreppi meira en 20 þús. kr. En jeg er hræddur um, að það yrði ekki nóg, en á hinn bóginn er þörfin brýn fyrir að fá eitthvert lán á þessu ári. Jeg skal ekki segja, hversu mikið það ætti að vera, en alt lánið þyrfti þó að vera 40 þús. Það er þá á stjórnarinnar valdi að skamta lánið, þótt till. sje samþykt, og jeg treysti hæstv. atvrh. til að fá fullvissu um, hversu mikið lánið þyrfti að vera í minsta lagi. Og ekki þarf að gera ráð fyrir, að neitt tapist af láninu, þar sem sýslan ábyrgist lánið. En sú sýsla hefir jafnan staðið í skilum með sín lán og aldrei beðið um neina eftirgjöf.

Karl Einarsson Jeg á tvær brtt. á þskj. 556, IX. og XIV. lið. Með brtt. IX. er farið fram á, að landið leggi til 1/3 kostnaðar við byggingu bátabryggju í Vestmannaeyjum. Í hitt eð fyrra var ákveðið að byggja þar nýja bátabryggju, er kosta átti 36 þús. kr. eftir áætlunum, sem bæjarstjórnin hafði fengið frá verkfræðingi. Nú er búið að byggja rúmlega hálfa bryggjuna, og hefir það kostað ca. 17500 kr. Þótt hún komi nú að nokkrum notum, þá þarf hún að lengjast og fullgerast. Það sem farið er fram á, eða 12000 kr., er aðeins það, sem venjulegt er að veita undir sömu kringumstæðum. Enda þótt þetta fje, ásamt því, sem farið er fram á í hinni breytingartillögu minni, væri veitt, þá munu Vestmannaeyjar þola vel samanburð við önnur hjeruð landsins, er um fjárveitingar þangað er að ræða og tekjur ríkissjóðs þaðan. Um hinar fimm þúsundirnar er það að segja, að það varð að breikka steinbryggjuna á stóru svæði, og af því stafar sá viðbótarkostnaður. Það var gert eftir fyrirsögn Monbergs, og var verkinu lokið á 11/2 mánuði og ágætlega af hendi leyst. Þá er XIV. brtt., um styrk til björgunarfjelags Vestmannaeyinga, til að standast kostnað við aðgerð á Þór að 2/3 hlutum. Eins og menn muna, þá brotnaði þetta skip mjög mikið í óveðri hjer í vetur 14. janúar. Slitnaði frá skipabryggju hjer og rak inn í Laugarnsfjöru. Kostnaðurinn við aðgerðina verður mjög mikill. Eftir venjulegri reglu á eigandi skipsins að borga 1/3 af öllu því, sem er endurnýjað að öllu eða einhverju leyti. En reynslan sýnir, að þetta reynist venjulega þý alls kostnaðar við aðgerðina, og þar sem hann er áætlaður alt að 90 þús. kr., þá ber fjelaginu að greiða alt að 30 þús. kr. Eins og hv. deildarmönnum er kunnugt, gengur Þór frá Vestmannaeyjum nokkurn tíma á ári, og hefir bæjarsjóður Vestmannaeyja ætíð lagt skipinu meira fje en ríkissjóður yfir þann tíma, og þar að auki greitt tekjuhalla af útgerðinni, sem eitt sinn nam um 40 þús. kr., og greiddi þar að auki allan útgerðarkostnað árið 1920. Aftur á móti hefir ríkissjóður greitt allan kostnað af skipinu, þegar það gegnir störfum fyrir önnur sveitarfjelög, eins og t. d. síðastl. sumar. Hingað til hefi jeg ekki mætt öðru en vinsemd og hjálp af hendi þingmanna í þessu máli, og vænti enn hins sama, og vona því, að háttvirt deild samþykki tillögu þessa. Jeg vil minnast á eina brtt. á þskj. 556, um styrk til yfirlæknisins á Vífilsstöðum til að sækja fund berklalækna, 2000 kr., frá hv. 2. þm. Rang. (GGuðf). Jeg álít, að hv.Nd. hafi hvorki sýnt framsýni nje fyrirhyggju í svo þýðingarmiklu máli, þegar hún feldi slíka till., og á sama fundi í þeirri hv. deild var einnig felt að verja dálítilli upphæð til að kaupa fyrir þvottatæki handa hælinu. Menn verða að gæta að því, að hjer er um afarmikilvæga stofnun að ræða, sem líf og heilsa margra manna er undir komin, og má því engan veginn horfa i smáupphæðir, sem verja á til þess, að hún megi koma að sem bestum notum. Það er gefið, að yfirlæknirinn mun sjá og heyra hið nýjasta, sem fram hefir komið viðvíkjandi lækningaaðferðum, og jafnvel hvernig koma megi fyrir fjárhagshliðum berklavarnanna. Og þar sem læknirinn er skýr og gætinn maður, mun hann áreiðanlega einungis flytja hingað heim það, sem rjettast er og sannast í nýjungunum og má að sem bestu gagni verða hjer heima. Væri því fje áreiðanlega vel varið, sem gengi til kostnaðar þessa ferðalags hans. Í fljótu bragði er vandamál að gera upp á milli þeirra brtt., sem hjer liggja fyrir. Allflestar eru þær brtt. sjálfsagðar, sem fara fram á fjárframlög. Spurningin er sú, hverju fresta megi. Hins vegar finst mjer allar niðurskurðartill. frekar til hins lakara.

Jón Magnússon Jeg tek til máls af því, að jeg hefi skrifað nafn mitt undir eina brtt. ásamt hv. 6. landsk.þm. (IHB). Fer hún fram á styrk til Kvenrjettindafjelags Íslands, 1000 kr., til kostnaðar við kvennafund, sem fjelagið gengst fyrir, að haldinn verði hjer í bænum nú í sumar. Styrkur þessi á þó eiginlega ekki að ganga til þessa fjelags, heldur til þess að gera konum utan af landi sem þægilegast fyrir að sækja fund þennan. Jeg hefi nú að jafnaði verið fús til að styðja konurnar í málaleitunum þeirra, hvort sem um rjettindi eða smávægilega fjárstyrki hefir verið að ræða, og var mjer því ljúft að fylgja þessari beiðni, sem er mjög hógvær, eins og fjárbeiðnir kvenna hafa að jafnaði verið, og því vel forsvaranlegt að samþykkja hana. Jeg læt þetta nægja, enda hefir meðflm. minn, hv. 6. landsk.þm. (IHB), gert ítarlega grein fyrir þessari brtt., sem jeg hefi engu við að bæta. Jeg ætla heldur ekki að fara neitt út í brtt.hv. 2. þm. G.-K. (BK), að endurborga 2 togarafjelögum skattgreiðslu. Aðeins vil jeg taka það fram út af ummælum hæstv. atvrh. (KIJ), að á þinginu í fyrra gerði þáv. fjrh. (MG) nákvæmlega grein fyrir, hvernig í þessu máli lá. Að vísu má segja, að eðlilegt sje, að hæstv. atvrh. (KIJ) sje þessu máli eigi svo kunnugur sem skyldi, en þar má kynnast því til hlítar. Jeg ætla ekki frekar að fara út í málið, en aðeins skal það tekið fram, að það er að minni skoðun mikið sanngirnismál.

Frsm. (Einar Árnason) Það er best að byrja á því, sem jeg gleymdi í framsöguræðu minni, að fjvn. tekur aftur brtt. undir lið VIII á þskj. 556. Jeg skal þá geta þess, að nefndin er yfirleitt fremur andvíg þeim brtt., sem hafa í för með sjer nokkur veruleg útgjöld fyrir ríkissjóð. Þetta frv. er orðið svo fyrirferðarmikið, að nefndin sjer eigi fært að hækka svo nokkru nemi þá útgjaldaliði, sem fyrir eru, eða bæta nýjum inn, og í samræmi við þessa skoðun nefndarinnar eru brtt. hennar sniðnar. Þá er að minnast á einstakar brtt. í þeirri röð, sem talað hefir verið fyrir þeim. Meiri hluti nefndarinnar er fremur hlyntur styrkveitingu til aðgerðar á bryggjunni í Stykkishólmi. Er þar um mannvirki að ræða, sem er í hættu statt og nauðsyn er að bjarga frá algerðri eyðileggingu. Þá er brtt. um styrkveitingu til Kvenrjettindafjelags Íslands. Jeg fyrir mitt leyti er ekki svo fróður um kvenfjelög yfirleitt, að jeg geti gert mjer fulla grein fyrir muninum á hinum ýmsu kvenfjelögum. En það hefir mjer skilist, að þetta fjelag hafi upphaflega verið stofnað í „pólitískum“ tilgangi, með það fyrir augum að ná jafnrjetti við karlmenn. Jeg lít nú svo á, að þessu marki sje náð, en vel getur verið, að fjelagið hafi síðan skift um hlutverk. En af ókunnugleika á því, hvaða stefnu eða starfssvið fjelagið hefir nú, getur meiri hluti nefndarinnar ekki mælt með þessari brtt. Nefndin er meðmælt breytingartillögu hv. 2. landsk.þm. (SJ) um styrk til dragferju á Skjálfandafljóti. Er þessi veiting í samræmi við það, sem þegar er komið inn í næsta árs fjárlagafrv., og enn fremur við það, sem veitt hefir verið til samskonar fyrirtækja, eins og hv.flm. (SJ) tók fram. Þá eru brtt.hv. 2. þm. Rang. (GGuðf). Hin fyrsta þeirra er um utanfararstyrk læknisins á Vífilsstöðum. Fyrir þinginu hefir legið fjöldi beiðna um utanfararstyrki til að sækja allskonar fundi, sagnfræðingafund, náttúrufræðingafund, biskupafund o. s. frv. Enn fremur þessi beiðni nefnds læknis til að sækja berklalæknafund. Nefndin hefir ekki sjeð sjer fært að gera upp á milli þessara styrkbeiðna, og hefir því engar till. gert í þessu efni. En hún hefir látið í ljós við hæstv. stjórn, að ef hún vildi bera fram till. um að veita eina upphæð í þessu skyni, þá skyldi hún (nefndin) taka hana til athugunar. En slík till. hefir ekki komið fram, og lætur nefndin hv. deild því sjálfráða, hvort hún vill veita þennan styrk, en hefir sjálf óbundnar hendur við atkvgr. Út af ummælum hæstv. atvrh. (KIJ). hvort styrknum til bifreiðaferða hjer austur yfir fjall skuli varið til vöru- eða mannflutninga, skal jeg taka það fram, að nefndin álítur, að það sje samningsmál milli stjórnarinnar og viðkomandi sýslufjelaga, og vill því ekki setja neinar reglur um þetta atriði. Þá er enn styrkbeiðni til unglingaskóla í Vík. Menn muna, að samskonar till var á ferðinni við umr. fjárlaganna. Nefndin er enn, eins og þá, á móti þessari brtt., mikið vegna þess, að henni er ljóst, að samþykt hennar muni draga alvarlegan dilk á eftir sjer. Margir skólar munu á eftir koma, sem ekki mundi hægt að neita um samskonar styrk með neinum rjetti. Þá er enn brtt. frá sama háttv.þm. (GGuðf), um að veita Elísabetu Jónsdóttur, ekkju Pjeturs Guðmundssonar kennara á Eyrarbakka, 300 kr. Meiri hluti nefndarinnar er þessari till. hlyntur, en vill hins vegar láta það koma skýrt fram, að þessi fjárveiting sje aðeins í eitt skifti fyrir öll. Þá kem jeg að brtt.hv. 5. landsk.þm. (JJ), um að styrkur til Kristjáns Jónassonar í Borgarnesi sje feldur niður. Þetta mál er gamall kunningi, og eru báðar fjvn. þingsins löngu orðnar þreyttar á því. Þær hafa altaf verið þessum styrk mótfallnar, en málið hefir hins Vegar verið sótt af svo miklu kappi í Nd., að nefndin hefir ekki viljað skifta sjer af málinu lengur, en greiða mun hún atkvæði með þessari tillögu. Nefndin er meðmælt 500 kr. styrk til Hjálmars Lárussonar hins oddhaga. Þá kemur að tveim brtt. sama hv.þm. (JJ), á þskj. 577, um símalagningar á Austurlandi. Er hjer farið fram á allstóra upphæð, og komu þessar brtt. mjer í raun og veru á óvart, og sjer meiri hluti nefndarinnar sjer ekki fært að leggja þeim liðsyrði, þar eð hann lítur svo á, að lítt hugsanlegt sje, að þessir símar verði lagðir, þó að till. væru samþyktar, vegna þess að enginn undirbúningur hefir verið gerður um flutning á efni, sem er allerfiður á þeim slóðum. Enn fremur skal jeg geta þess, að verði þessar brtt. samþyktar, þá mun jeg við 3. umr. bera fram brtt. um, að sími verði lagður frá Akureyri inn Eyjafjörð og jafnframt um Öxnadal og Hörgárdal. Fæ jeg ekki annað sjeð en að þessir símar eigi ekki síður rjett á sjer en þeir, er brtt. fjallar um, enda eru þeir allir ákveðnir lögum nr. 52 frá 1919. Þá eru tvær brtt. frá háttv. 2. þm. G.-K. (BK). Sú fyrri er um 20000 kr. lánveitingarheimild handa Gerðahreppi. Samskonar upphæð er þegar komin inn í fjárlagafrv. fyrir árið 1924, en hjer er farið fram á jafnmikið á yfirstandandi ári. Nefndin hefir ekki gert neinar till. í þessu efni; vill láta stjórnina hafa óbundnar hendur. Skildist mjer og á hæstv. atvrh. (KIJ), að engin vandræði myndu af því hljótast, þó að heimildin væri aðeins í fjárlögum mesta árs. Gæti það orðið hreppnum að gagni þegar á þessu ári. Hitt skal jeg ekki leggja neinn dóm á, hvort nauðsyn beri til að veita stjórninni 40 þús. kr. lánsheimild til hrepps þessa, en nefndin telur óþarfa að fara hærra en upp í 20 þús. að svo stöddu. Annars getur hver maður sjeð, að til lítils muni vera að veita þessum hreppi 40 þús. kr. lán, því eins og hæstv. atvrh. (KIJ) tók fram, eru engar líkur til, að jafnlítill hreppur fái risið undir svo hárri skuld. En verði þessi brtt. samþykt, þá vill nefndin þó láta þess getið, að hún lítur svo á, að stjórnin sje samt sem áður ekki skyld að veita meira en brýn þörf krefur. Þá er hin brtt. frá sama háttv.þm. (BK), um endurgreiðslu á tekjuskatti til tveggja hlutafjelaga, Víðis og Ýmis í Hafnarfirði. Jeg geri ráð fyrir, að öllum háttv.þm. sje mál þetta kunnugt síðan í fyrra, er það var rætt í háttv.Nd. allítarlega. Hjer er ekki um það að ræða, að tekjuskattur hafi verið lagður á ólöglega, og byggja fjelögin ekki kröfu sína á því, enda þyrftu þau þá ekki að fara þessa leið, heldur dómstólaleiðina. Það, sem ber á milli, er, að aðrir skattgreiðendur hafi komist ljettara út af því að greiða skatt þennan, eða rjettara sagt, að önnur aðferð hafi verið notuð við álagningu skattsins annarsstaðar á landinu. Það er því ekki allskostar rjett hjá háttv.flm. þessarar brtt. (BK), að önnur togarafjelög hafi sloppið við skatt, heldur hafa hluthafarnir borgað skattinn hver í sínu lagi, eftir að ágóða var skift. Þetta mun hið rjetta í málinu og í samræmi við það, sem upplýstist í háttv.Nd. í fyrra. Mætti það æra óstöðugan, ef gengið væri inn á þá braut, að gefa þeim eftir af tekjuskatti, sem þættust hafa orðið illa úti, þar sem vitanlegt er, að mismunandi aðferðir hafa verið hafðar í hinum ýmsu bæjarfjelögum, sýslum og hreppum við álagningu skattsins. Nefndin getur því ekki mælt með þessari brtt., en mun greiða henni mótatkvæði. Þá er eftir að minnast á brtt.háttv.þm. Vestm. (KE). Það er svo með þær, að enda þótt þær megi teljast rjettmætar, þá verður nefndin þó að halda við þá stefnu sína, að reyna að stemma stigu fyrir auknum fjárútlátum, og getur meiri hluti nefndarinnar því ekki aðhylst þær, hvorki till. um styrkinn til bryggjubygginganna nje hina, um styrkinn til viðgerðar á björgunarskipinu Þór. Jeg held, að það sje ekki fleira, sem jeg hefi ástæðu til að minnast á.



Það er aðeins örlítil athugasemd. Hv. frsm. (EÁ) gat þess í sambandi við brtt. mína, að hann þekti ekki, á hvaða grundvelli Kvenrjettindafjelagið starfaði nú. Jeg er samdóma háttv. frsm. (EÁ) um það, að þar sem tilgangur fjelagsins var áður pólitískur, þá hljóti sá grundvöllur nú að vera fallinn, því eins og kunnugt er, hafa konur hjer á landi fengið full pólitísk rjettindi. En jeg hjelt, að það, sem jeg las hjer upp áðan í sambandi við umsóknina, hefði fyllilega skýrt tilganginn, og að það hefði ekkert átt skylt við stjórnmál nje borið neinn pólitískan lit. Það, sem liggur til grundvallar fyrir beiðni þessari, eru nánari kynni kvenna hver af annari og þeim staðháttum, sem þær eiga við að búa. Á því sviði ætti fundurinn að geta orðið til góðs. Fundarefni, eða dagskrá, er enn ekki svo tilbúið, að lagt verði fram. En mjer er það þó að mestu kunnugt og get vel aðhylst það. Jeg vona, að allir hv. þdm. skilji, að það eru aukin kynni, sem skapa fjelagsskap í þessu strjálbygða landi, og sjái þess vegna þörfina á því, að þessi fyrsti almenni kvennafundur megi takast, og greiði þess vegna till. atkv. sín.

Karl Einarsson Hv. frsm. (EÁ) sagði, að fjvn. hefði ekki sjeð sjer fært að mæla með brtt. mínum, vegna þess að hún vildi stemma stigu fyrir auknum útgjöldum. Jeg ætla nú ekki að fara að þreyta háttv. deild á því að fara að lesa upp þau þrenn fjárlög, sem þingið er nú í þann veginn að samþykkja, til þess að sanna með samanburði þeirra og till. minna, að sá samanburður fjelli okkur Vestmannaeyingum í vil. Í þessum 3 fjárlögum eru veittar um 10 milj. kr., og er varla sennilegt, að allar þær upphæðir sjeu þarfari en brtt. mínar. Reynslan vill verða sú, að þau hjeruð, sem minst leggja til sjálf, en mest heimta, bera mest úr býtum hjá háttv. Alþingi. Vestmannaeyingar hafa styrkt Þór mjög vel. Enda er hann þeim mikið nauðsynjamál. Þeir hafa stundum orðið að senda menn út til bjarga, í ófært veður, og orðið fyrir því óláni að sjá hvorki bát nje menn aftur. Þannig hafa 2 bátar farist við björgun og 2 menn af þeim þriðja, síðan jeg kom til Vestmannaeyja. Og þetta getur altaf komið fyrir, því Vestmannaeyingum er nauðsynlegt að stunda sjóinn, og það um hávetur, það getur auðvitað komið fyrir, að bátur farist, þó að Þór sje við Eyjarnar, en frá hinu er forðað, að stofna fleiri bátum og mannslífum í hættu við björgunartilraunir. Það er því sjálfsagt að samþykkja þetta atriði. Bryggjan gæti frekar beðið. Enda hefir verið tekið lán til hennar, fyrst úr hafnarsjóði, síðan í banka. En þó þetta falli núna, þá verður því auðvitað haldið fram af fulltrúa Vestmannaeyinga á næsta þingi. Jeg fer ekki út í samanburð nú, en hann má gera síðar og sanna með honum, að ýmsar upphæðir eru veittar, sem eru hreinasta sóun á fje, samanborið við þetta nauðsynjamál.

Guðmundur Guðfinnsson Jeg get verið þakklátur háttv.fjvn. fyrir það, að hún hefir tekið vel í tvær brtt. mínar. Jeg vona, að utanfararstyrkurinn til læknisins á Vífilsstöðum fái góðan byr. Viðvíkjandi því, sem talað hefir verið um aðra utanfararstyrki, og því, að hæstv.forsrh. (SE) óskaði eftir, að stjórninni væri heimiluð fjárhæð til skiftingar í þessu skyni, þá verð jeg að segja það, að jeg tel þá styrki ekki samanberandi við þennan, því segja má, að þetta sje gert vegna lífs og heilsu landsmanna. En verði tekin upp fjárhæð í þessu skyni, þá skal jeg ekki hafa á móti því, að þessi upphæð falli saman við það, og má þá laga það við 3. umr. Viðvíkjandi því, hvort heldur beri að styrkja mannflutningaeða vöruflutningabíla, þá álít jeg rjettast, að stjórnin ráði fram úr því atriði. Máske væri rjett að styrkja hvoratveggja. Þá var því aðallega haldið fram gegn till. minni um unglingaskólann í Vík, að þetta mundi draga dilk á eftir sjer. En jeg álít nú, að Alþingi hafi þegar gengið spor í þá átt á þessu þingi, þar sem það hefir samþykt upphæð til alþýðuskóla, og hvort skólinn heitir alþýðuskóli eða unglingaskóli, er naumast nokkurt atriði. En það er mikil þörf á að veita þessa upphæð. Þá er nefndin hlynt því, að Elísabet Jónsdóttir fái þennan 300 kr. styrk. Jeg hefi nú talað við þm. Árnesinga um þetta, og eru þeir samþykkir því, að þessi upphæð sje veitt einu sinni. Nái till. samþykki nú, þá má bæta því við til 3. umr., að þetta sje í eitt skifti fyrir öll.

Frsm. (Guðmundur Guðfinnsson) Jeg tel óþarft að fjölyrða um þetta mál að svo komnu, en jeg lýsi yfir því fyrir hönd nefndarinnar, að hún hefir fallist á breytingar háttv.Nd., enda þótt hún sje eigi allskostar ánægð með þær. Hún álítur það mikilsvert, að frv. nái fram að ganga, og mælir því með því, að það verði samþykt eins og það nú liggur fyrir.

Jón Magnússon Jeg er að efni til öldungis samdóma háttv.frsm. (GGuðf), en jeg geri ráð fyrir, að það hafi verið mismæli hans, er hann sagði, að nefndin hefði fallist á brtt.háttv.Nd. Það er eigi allskostar rjett. Nefndin vill fallast á, að frv. verði samþykt, þrátt fyrir brtt.Nd. Nefndin var alls eigi ánægð með breytinguna, að minsta kosti eigi meiri hluti nefndarinnar, er taldi breytinguna koma algerlega öfugt inn í frv. En einn nefndarmaður, háttv. 3. landsk.þm. (HSn), var vitanlega ánægður með hana, eins og kom fram við 2. umr. málsins í þessari háttv. deild. Jeg tel breytingu háttv.Nd. mjög óheppilega, en er hins vegar samdóma hv. nefndarmönnum um það, að ófært sje nú að eyðileggja alt það verk, sem lagt hefir verið í það að gera frv. að lögum. Því teldi jeg það ráð að samþykkja frv. nú eins og það liggur fyrir, og sjá svo, hvernig það reyndist í framkvæmdinni. Jeg fyrir mitt leyti hygg, að framkvæmd frv. verði svipuð og hún hefði verið, þó að það hefði verið samþykt óbreytt eins og þessi háttv. deild gekk frá því í fyrstu. Að öðru leyti get jeg látið mjer nægja að vísa til þess, sem jeg sagði um málið við 3. umr. þess hjer í þessari hv. deild. Okkur hæstv. atvinnumálaráðherra greindi þá á um það, hvort skoðanamunur sá, er hjer hefir verið, væri svo mikill eða þannig vaxinn, að ekki gæti komið sama út í reynd, og hygg jeg hann nú kominn á mína skoðun í þessu atriði. eftir yfirlýsingu hans í háttv.Nd.