Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til 1. umr., er flutt til staðfestingar á brbl. um launajöfnunarbætur, bætur almannatrygginga og verðlagsmál sem út voru gefin 24. sept. s.l. Þegar þessi brbl. voru gefin út, lá fyrir að leysa þann vanda, sem við blasti þegar lög um viðnám gegn verðbólgu féllu úr gildi, en þau lög voru sett á sumarþinginu og voru til staðfestingar brbl., er fyrrv. ríkisstj. hafði sett. Það var ljóst að féllu þau lög úr gildi, þá mundi koma til almennrar 15.5% hækkunar launa vegna hækkunar kaupgreiðsluvísitölu 1. okt. s.l., og ef af þeirri hækkun yrði var enn fyrirsjáanleg hækkun kaupgreiðsluvísitölu að öllu óbreyttu um a.m.k. 15 % frá 1. des. n.k. Þannig var séð fram á nær 36% hækkun kaupgjalds það sem eftir var ársins þegar tekið hafði verið tillit til umsaminnar 3% grunnkaupshækkunar sem á að ganga í gildi 1. des. n.k. Kauptaxtar höfðu þá þegar hækkað um 30% .frá ársbyrjun þannig að með þessum hætti var stefnt í hvorki meira né minna en 77% hækkun kauptaxta á einu ári. Ég hygg að flestir geti verið sammála um það að hvernig sem á málið er litið stefnir slík þróun skipulegri efnahagsstarfsemi og atvinnuöryggi í hættu. Það var ekki annað fyrirsjáanlegt en að hjól atvinnulífsins mundu stöðvast og atvinnuleysi blasa við. En auk þessa er svo til þess tillit að taka að svo ör verðbólga hefði mjög ranglát áhrif á tekjuskiptinguna í þjóðfélaginu, yrði fyrst og fremst hinum tekjuhærri, metíð í krónutölu, í vil, en gengi á hag hinna lægst launuðu og lakast settu. Það var því nauðsynlegt að fá svigrúm til varanlegra úrræða og rjúfa um sinn sjálfvirka víxlhækkun verðlags og launa, en hlífa þó kjörum hinna tekjulægri eftir því sem kostur var á. Sá er tilgangur þeirra brbl., sem sett voru í sept. s.l. og hér er leitað staðfestingar á. Það er rétt að geta þess að áður en þessi brbl. voru sett voru ítarlegar viðræður við aðila vinnumarkaðarins og reynt eftir föngum að taka tillit til sjónarmiða forvígismanna launþegasamtakanna við setningu þessara brbl. Meginatriði l. eru: 1. Ákveðið er, að í stað almennrar verðlagsuppbótar á laun skuli á næstu 8 mánuðum koma sérstakar bætur á lág laun, launajöfnunarbætur. Launajöfnunarbæturnar, sem eru 3500 kr. á mánuði og tilsvarandi á yfirvinnu, þýða um 10% hækkun á lægstu kauptöxtum, en hverfa með öllu við 53.500 kr. mánaðarlaun. Áætlað er, að þær valdi um 6–6.5% hækkun heildarlauna í landinu. Bætur þessar skulu koma til endurskoðunar, fari vísitala framfærslukostnaðar fram úr 358 stigum á gildistíma laganna. 2. Með l. er ákveðið að hækka árlegar fjölskyldubætur um 5 þús. kr. með barni að óbreyttu kerfi fjölskyldubóta eða að jafngild ívilnun verði veitt barnafjölskyldum með öðrum hætti með tryggingabótum og/eða með skattbreytingum á næsta ári. Í viðræðum ríkisstj. við aðila vinnumarkaðarins kom einnig fram sú fyrirætlun ríkisstj, að halda lengra í þá átt, sem mörkuð var með skattkerfisbreytingunni á s.l. vetri, launþegum til hagsbóta og má geta þess að í frv. því til fjárl., sem lagt hefur verið fram og er nú til meðferðar í fjvn., eru ætlaðar til þessara skattkerfisbreytinga 500 millj. kr. 3. Með l. er tekjutryggingarmark elli- og örorkulífeyristrygginga, þ.e. þær lágmarkstekjur, sem tryggðar eru með almennum lífeyri og uppbótarlífeyri til þeirra sem engar eða mjög litlar tekjur hafa auk lífeyris, hækkað jafnt og lægstu kauptaxtar eða um 10%. Almennar bætur lífeyristrygginga eru hins vegar hækkaðar um 6% eða líkt og ætlað er að launatekjur í heild hækki vegna launajöfnunarbóta. 4. Ríkisstj. hefur jafnframt ákveðið, að á gildistíma l. skuli niðurgreiðslur vöruverðs haldist óbreyttar á núverandi stigi. Eins og kunnugt er voru heildarniðurgreiðslur lækkaðar um 12.5%, en um fjórðung, ef miðað er aðeins við þá hækkun, sem varð á niðurgreiðslunum í maímánuði s.l. Í þessu efni voru þau sjónarmið uppi, að æskilegt hefði verið að lækka niðurgreiðslurnar meira vegna fjárhagsafkomu ríkissjóðs og til þess að draga úr heildarupphæð fjárlagafrv. og fjárlaga fyrir næsta ár, en bæði fulltrúar bænda og launþega voru sammála um að örar breytingar á upphæð niðurgreiðslna, hvort heldur til hækkunar eða lækkunar, væru andstæðar hagsmunum umbjóðenda þeirra. Á þetta sjónarmið vildi ríkisstj. fallast og hét því á gildistíma 1. að halda þessum niðurgreiðslum óbreyttum. 5. Þá er það eitt meginatriði l., að með l. er gert ráð fyrir, að næstu 8 mánuði verði áfram í gildi sömu verðlagsákvæði og nú eru í gildi samkv. l. um viðnám gegn verðbólgu. Með þessum l., sem hér eru til umr., er að því stefnt að staðfesta þau lífskjör, sem okkur hefur auðnast að ná á undanförnum árum, og tryggja jafnframt örugga atvinnu og jafnvægi í utanríkisviðskiptum þjóðarbúsins. Þessi lög eru nauðsynlegur líður í þeim ráðstöfunum, sem hófust með gengisbreytingunni 29. ágúst s.l. og fylgt var eftir með ráðstöfunum í sjávarútvegi, En til þess að þessar aðgerðir allar nái tilætluðum árangri er nauðsynlegt að saman fari hæfilegar stuðningsaðgerðir á sviði ríkisfjármála og peningamála með aðhaldssemi í útgjöldum og útlánum. Efnahagsþróunin undanfarin missiri hefur sem kunnugt er verið þannig að sú stórfellda aukning kaupmáttar, sem stefnt var að með kjarasamningum á s.l. vetri, hlýtur að teljast algerlega óraunhæf, þ.e. einfaldlega ókleift að auka kaupmátt launa um 20–25% á ári þegar horfur eru á að raunverulegar þjóðartekjur á mann minnki vegna skertra viðskiptakjara þótt aðrar ástæður komi ekki til. Ef við lítum á kaupmáttaráhrif þeirra ráðstafana, sem í l. felast, og þá verðþróun, sem fram hefur komið og fyrirsjáanleg er, er niðurstaðan sú að með þessum aðgerðum sé stefnt að svipuðum kaupmætti launa og var á árunum 1972 og 1973 fyrir launþega í heild og ívið betur fyrir þá sem lægst hafa launin. Takist okkur að ná þessu marki hlýtur það að teljast góður árangur miðað við allar aðstæður. Ríkisstj. er ljóst, að með þessum aðgerðum er teflt á tæpasta vað með greiðslugetu atvinnuveganna, ekki síst sjávarútvegs, og niðurgreiðslur vöruverðs og auknar tryggingabætur leggja þungar byrðar á ríkissjóð. Hins vegar er vandratað meðalhófið í þessum efnum og ekki síður viðsjárvert að herða um of að kaupmætti og eftirspurn innanlands. Ég vil ekki láta hjá líða að víkja að því, að þessum l. er ætlað að veita svigrúm til þess að móta samræmda tekjustefnu, í fyrsta lagi fyrir það 8 mánaða tímabil, sem hófst 1. okt. s.l., og svo að því er snertir framtíðina eftir gildistíma þessara l. Við vonumst til þess, að á gildistíma þessara l. haldist vinnufriður og aðilar vinnumarkaðarins gefi sér tóm til þess að íhuga með hvaða hætti unnt er að skipa kjaramálum þjóðfélagsins á betri veg en verið hefur, svo að áfram megi halda sú þróun, sem verið hefur löngum, að kjör almennings fari batnandi hér á landi. í sambandi við mótun samræmdrar tekjustefnu eru það einkum þau atriði sem koma til meðferðar er greind voru í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. um skipan kjaramála og voru: 1. Fyrirkomulag á greiðslu vísitöluuppbótar á laun. 2. Vinnuaðferðir við gerð kjarasamninga. 3. Sameining almennustu bóta almannatrygginga og tekjuskattsins, sem tryggi þjóðfélagsþegnunum lágmarkstekjur og horfi til skýrari áhrifa á tekjuskiptingu í réttlætisátt og aukinnar hagkvæmni. 4. Könnun á stöðu lífeyrissjóða og lífeyrisþega. 5. Jöfnun húsnæðiskostnaðar og aðstöðu til öflunar húsnæðis. 6. Verðlagning búvöru sem yrði tekin til athugunar í samráði við hagsmunasamtök þau sem hlut eiga að máli. 7. Að koma á fastri skipan fyrir samráð aðila vinnumarkaðarins og ríkisstj. um kjara- og efnahagsmál. Segja má til viðbótar ofantöldum atriðum að æskilegt sé að taka launakerfið á fiskiskipaflotanum til heildarendurskoðunar, fyrst og fremst af aðilum sjálfum, með atbeina ríkisvaldsins ef þörf krefur. Markmið slíkrar endurskoðunar væri að tryggja sjómönnum jafnari tekjur þótt þess verði jafnan að gæta að þeir hafi beinan hag af auknu aflaverðmæti. Um þessi atriði flest hafa átt sér stað viðræður frá því að brbl. voru sett við fulltrúa aðila vinnumarkaðarins. Ég skal þá víkja að einstökum gr. frv. Um 1. gr. er það að segja að með henni er ákveðið að í stað verðlagsuppbótar á laun komi á næstu 8 mánuðum sérstakar bætur á lág laun, eins og ég hef áður greint frá. Launahækkun þessari er að vísu misskipt milli stétta og starfsgreina svo sem liggur í eðli málsins þar sem hér er um láglaunabætur að ræða. Þannig er launahækkun verkamanna og verkakvenna áætluð nálægt 10%, iðnaðarmanna 3–4%, verslunarmanna 7–8%, meira í smásölu-, en minna í heildsölugreinum, og loks er hækkun taxta opinberra starfsmanna og bankamanna áætluð 2–3%. Í 2. gr. er gert ráð fyrir, að sett verði reglugerð um ákvörðun og uppgjör launajöfnunarbóta. Þessi reglugerð hefur verið sett að undangenginni athugun og tillögugerð sérstakrar nefndar sem skipuð var í því skyni. Ég hygg að ég megi segja að starf þeirrar n. hafi gengið mjög vel. Hún hefur innt af höndum ágætt starf sem ég vona að reynslan sýni að beri tilætlaðan árangur. Með 3. og 4. gr. er gert ráð fyrir að hinir tekjulægri meðal bænda njóti tekjuhækkunar í átt við launajöfnunarbætur launþega með því að launaliður verðlagsgrundvallar búvöru hækki um 5.5% og að sú hækkun búvöruverðs, sem af því hlýst, skuli ekki gagnast bændum almennt, heldur aðeins jafnað til hinna tekjulægri meðal bænda í líkingu við launajöfnunarbæturnar sjálfar. Sérstök n. hefur verið skipuð til þess að semja reglugerð um þessar launajöfnunarbætur til bænda. Hún hefur ekki lokið störfum sínum, en útlit er fyrir að hún muni setja reglugerð annars vegar um innheimtu þessa gjalds af búvörum bænda, en hins vegar um úthlutun þess fjármagns sem þannig kemur til skiptanna. Það er búist við því á þessu stigi málsins að launajöfnunarbætur samkv. þessari gr. verði ekki greiddar út fyrr en fyrri hluta næsta árs þegar öll gögn, sem nauðsynleg ern til úrvinnslu áður en til bótagreiðslna kemur, eru fyrir hendi. í 5. gr. eru ákvæði um endurskoðun launajöfnunarbóta, fari vísitala framfærslukostnaðar fram úr 358 stigum á gildistíma l. Eins og kunnugt er var vísitala framfærslukostnaðar 297 stig í ágústbyrjun. Það var áætlun frá Hagstofunni, að vísitala framfærslukostnaðar yrði 338 stig nú 1. des., en samkv. nýfengnum upplýsingum mun vísítalan verða 342 stig eða 4 stigum hærri en áætlunin gerði ráð fyrir. Eftir upplýsingum hagstofustjóra mun þó ekki ástæða til að ætla að áætlun framfærsluvísitölunnar 1. febr. eða 1. mars n.k. raskist að mun af þessum sökum, heldur felist þessi hækkun í því að hækkanirnar komi fljótar fram en upphaflega var ráð fyrir gert í áætlunum, fremur en þær séu hærri en ráð var fyrir gert eða um nýjar hækkanir sé að ræða sem ekki voru innifaldar í áætlununum. En við skulum ekki loka augunum fyrir því að þessi viðmiðunartala, 358 stiga framfærsluvísitala, sníður tiltölulega þröngan stakk í þessum efnum. Með 6. gr. er ákveðið að árlegar fjölskyldubætur með barni verði 20 þús. kr. á tímabilinu, sem l. gilda, en fjölskyldubætur hafa verið 15 þús. kr. frá 1. júlí s.l. Gert er ráð fyrir, að ekki verði breyting á þeim reglum um greiðslu fjölskyldubóta, þ.e. að fjölskyldubætur skuli greiddar með börnum yngri en 16 ára umfram eitt í fjölskyldu, en þó skuli greiða fjölskyldubætur með fyrsta barni séu brúttótekjur framfæranda lægri en 700 þús. miðað við tekjur á síðasta ári eða séu börn í fjölskyldu 5 eða fleiri undir 16 ára aldri. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir því í 6. gr. að í stað þessarar hækkunar fjölskyldubóta til stuðnings barnmörgum fjölskyldum megi koma samsvarandi ívilnun með öðrum hætti og er hér m.a. haft í huga það atriði stefnuyfirlýsingar ríkisstj., sem kveður á um sameiningu algengustu bóta almannatrygginga og tekjuskatts í eitt kerfi. Í 7. gr. er kveðið á um hækkun almennra bóta lífeyristrygginga, þ.e. elli- og örorkulífeyris, eins og ég gat um áður, og með 8. gr. er tekjutryggingarmark elli- og örorkulífeyristrygginga, þ.e. þær lágmarkstekjur sem tryggðar eru með almennum lífeyri og uppbótarlífeyri til þeirra sem litlar eða mjög litlar tekjur hafa auk lífeyris, hækkað jafnt og lægstu kauptaxtar með launajöfnunarbótum eða um 10%. Hækkun tekjutryggingarmarks um 10% veldur hækkun tekjutryggingarfjárhæðar um rúmlega 17% og er talin valda um 80 millj. kr. kostnaðarauka fyrir ríkissjóð eða tryggingarnar á heilu ári. Í 9. gr. er kveðið nánar á um breytingar lífeyristrygginga og tekjutryggingar, en í 10. gr. er kveðið á um, að á gildistíma l. skuli niðurgreiðslur landbúnaðarvara úr ríkissjóði ekki lækka. Um 11. gr. er það að segja að samkv. ákvæðum þeirrar gr. er hvers konar verðhækkun seldrar vöru og þjónustu óheimil á tímabilinu 23. sept. til 31. maí 1975 nema að fengnu samþykki hlutaðeigandi verðlagsyfirvalda. Þó er þeim óheimilt að leyfa aðrar verðhækkanir en þær sem þau telja óhjákvæmilegar. Allar verðhækkanir skulu jafnframt háðar staðfestingu ríkisstj. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjalla frekar um einstakar gr. frv., en vildi aðeins, áður en ég lýk máli mínu, geta þess hvaða kostnað þessi lög hafa í för með sér. 1. Hækkun launajöfnunarbóta veldur hækkun á fjárl. eða fjárveitingum úr ríkissjóði í A-hluta fjárl. um 60 millj. kr. Hér skal skýrt fram tekið að ótalinn er kostnaðarauki B-hluta-fyrirtækja vegna launajöfnunarbótanna. 2. Fjölskyldubætur eða samsvarandi ívilnun samkv. 6. gr. veldur hækkun fjárveitinga í A-hluta fjárl. um 280 millj. kr. 3. Lífeyristryggingar samkv. 7., 8. og 9. gr. valda hækkun: a. Almenn hækkun bóta, 6%, kostar 320 millj. kr. b. Hækkun tekjutryggingar um 10% kostar 80 millj. kr. 4. Niðurgreiðslur samkv. 10. gr. kosta samkv. áætlun Hagstofu Íslands um 3800 millj. kr. og sé miðað við að í gögnum fjárl. hafi verið gengið út frá 2116 millj. kr. felur þetta í sér kostnaðarauka um 1600 millj. kr. Samtals er hér um kostnaðarauka að ræða er nemur 2300–2400 millj. kr. 5. Ríkisstj. hefur gefið fyrirheit þess efnis að þau skattakjör haldist, sem fólust í skattalagahreytingunni á þessu ári, og frekari ívilnun verði veitt sem nemi um það bil 500 millj. kr., svo að útgjaldaaukning eða tekjumissir ríkissjóðs vegna þessara laga mun nema 2800–3000 millj. kr. Herra forseti. Ég skal ekki hafa þessa ræðu lengri, en vil leyfa mér að leggja til að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn. þessarar hv. þd. að lokinni 1. umr.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá atriði sem ég vildi gera að umræðuefni við 1. umr. málsins, þó kannske fyrst og fremst aðeins eitt atriði. Það er augljóst af þessu frv. að hér er gengið þvert á gerða kjarasamninga, sem í gildi eru, að því leyti að það er allt annað en frjáls samningagerð milli aðila á vinnumarkaðnum. Verkalýðshreyfingin hefur á undanförnum árum talið fjöregg sitt þar sem um vísitöluna er að ræða, m.a. vegna þess að hún væri þar nokkuð tryggð fyrir utanaðkomandi verðhækkunum á nauðsynjavörum og í því fælist sú trygging, sem verkalýðshreyfingin, eins og ég áðan sagði, hefur metið sem sitt fjöregg, en er hér kippt úr sambandi. Hæstv. forsrh. minntist á það hér áðan að gengið hefði verið svo til móts við aðila vinnumarkaðarins sem tök hefðu verið talin á. Nú langar mig til að spyrja: Hver eru þau atriði þessa frv., sem launþegasamtökin höfðu mesta andúð á og voru mest á móti, og hvar var lengst hægt að ganga á móti þeirra óskum í sambandi við gildandi kjarasamninga? Ég held að það sé nauðsynlegt upp á yfirlýsingar annarra flokka hér á undanförnum mánuðum að þetta liggi fyrir því að svo stór orð hafa verið höfð um þessa hluti sem ekki þarf að rekja hér við 1. umr. málsins og gefst tækifæri til þess við frekari umr. málsins í d. Ég held að það sé brennandi spurning í huga hvers manns, sem hlustaði á ræðu hæstv. forsrh., að vita hvað var minnst hægt að ganga á móti verkalýðshreyfingunni og hver voru þau atriði sem verkalýðshreyfingin fékk ekki fullnægt í þeim viðræðum sem áttu sér stað við hæstv. ríkisstj. Ég hygg að þetta sé hlutur sem nauðsynlegt sé að upplýsa nú þegar upp á frekari framvindu málsins hér í hv. þd.



Herra forseti. Frv. af þessu tagi kallar fram ýmsar spurningar, ekki aðeins hér á Alþ., heldur miklu fremur meðal þjóðarinnar og þá sér í lagi þeirra sem hér er verið að bæta í einhverju áður unnin spellvirki. Eðli þessa frv. er yfirbót að afloknum ýmsum miður elskulegum aðgerðum. Yfirbótin er því ekki byggð á neinni elskusemi stjórnvalda til láglaunafólks eða aldraðra og öryrkja. Af þeim er þegar búið að taka í ríflegra lagi og aðeins um að ræða hve miklu er til baka skilað, hve mikil er yfirbótin, eða er hún þegar að engu orðin? Skerðing lífskjara þessa fólks er í raun viðurkennd, enda ekki annað kleift. Spurningin er í raun um það, hve mikið er bætt, hve mikið eftir skilið og hve mikið er í vændum enn af frekari skerðingu lífskjara. Þessum spurningum hafa launþegasamtökin í raun þegar svarað. Þau hafa eðlilega lýst yfirbótina ófullnægjandi með öllu, uppsagnir kjarasamninga hjá almennu verkalýðsfélögunum, eindregin mótmæli ríkisstarfsmanna eru hér um órækt vitni. Orð mín hér verða aðeins staðfesting þess einróma allsherjardóms. Þegar stórfelldar efnahagsaðgerðir eru framkvæmdar, sem leiða af sér rýrnandi kaupgetu fólks yfirleitt, skiptir auðvitað mestu hver hlutur þeirra verður sem skarðastan hlut bera frá borði. Um hann er hér verið að fjalla, en heildarstefnan er hins vegar ljós. Það er verið að færa til fjármuni í þjóðfélaginu frá launafólki fyrst og fremst til atvinnurekstrar og fyrirtækja. Fólk hlýtur að velta fyrir sér nauðsyn þessara aðgerða hvort fjármunirnir séu betur komnir í höndum þeirra, sem hafa svokallaða þræði atvinnulífsins í höndum sér, og þeir hafi til þessarar tilfærslu unnið umfram aðra, og þá ekki síður hvernig ráðstöfunin tekst til. Fólki er gjarnan bent á þjóðarhag í því sambandi og ekki vil ég neita þeirri nauðsyn að vel rekin fyrirtæki geti borið sig fjárhagslega. Ég sagði: vel rekin, því að flest bendir til þess að svo sé ekki um mikinn hluta fyrirtækja í dag, að ekki sé nú talað um ráðdeild eða sparnað í rekstri sem sjaldan verður vart um of svo að ekki sé meira sagt. Ítarleg könnun á rekstri fyrirtækja, fjölda þeirra, starfsmannahaldi og óþarfri yfirbyggingu hefur ekki farið fram svo að ég viti, en fjármunatilfærsla til þessara aðila meira og minna af handahófi þykir engu að síður sjálfsögð. Þessi tilfærsla nú kemur engum á óvart. Þar er verið að snúa við blaðinu frá árum vinstri stjórnarinnar og eflaust er hér aðeins um smávægilega byrjun að ræða. Á valdatíma vinstri stjórnarinnar var tilfærslan öfug við þetta. Hún var til launafólks í landinn, til elli- og örorkuþega, frá þeim sem nú sjá fram á réttan hlut sinn á ný. Samfelldur sultarsöngur um erfiðleika í rekstri, tap á tap ofan hefur líka svo sannarlega glumið í eyrum. Alltaf á eitthvað af því tagi rétt á sér. En að hinu er sjaldan gáð þegar stórar fúlgur eru færðar þessum aðilum hvernig þeir ráðstafa þeim, og síður en svo að þess sé krafist að þær færi til betri vegar það sem aflaga fer í rekstri og umsvifum öllum. Það furðulega búskaparlag gildir í íslenskum þjóðarbúskap að meðan allt leikur í lyndi í atvinnurekstrinum, jafnvel stórgróði verður á öllu saman, þá mega eigendur fara með þann gróða allfrjálslega, stinga ólitlum upphæðum í eigin vasa og umfram allt að koma þeim undan öllum samfélagslegum skyldum. En á erfiðleikatímum, þegar að kreppir, er tapið þjóðnýtt og þegnarnir greiða í ýmsu formi það tap, sem sumpart er eflaust réttmætt, sumpart tilbúið eða fengið með talnaleik bókfærslukúnsta. Einkaframtakið er haft að yfirvarpi og útbásúnað á velgengnistímum, en síðan er leitað á náðir samfélagsins, ef þrengist hið minnsta. Mér kemur í hug annar rekstur mér miklu hugstæðari. Það er raunar sá rekstur sem hér er á dagskrá. Ég á við heimilisrekstur hins almenna launamanns sem er því miður ekki eins hátt skrifaður og sá rekstur sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur að sögn verið að bjarga frá glötun með ráðstöfunum á ráðstafanir ofan nú í haust. Í þeim rekstri er ekki spurt um það hvort endar nái saman í raunveruleikanum, hvað þá ef afskriftir og bókhaldskúnstir ýmiss konar mættu koma inn í það dæmi. Þennan rekstur hefur hæstv. ríkisstj. verið að þrengja svo sannarlega og þessi yfirbót verður harla léttvæg þegar allt er skoðað. Þessi rekstur, heimilisrekstur launamannsins, hefur verið þrengdur til hagsbóta fyrir þá sem barlómssönginn stunda, þá sem eru reyndar alltaf að tapa, alltaf að geispa golunni fjárhagslega, en lifa þó, já, lifa bara nokkuð vel á okkar mælikvarða, með hús á stærð við félagsheimili, fáeina einkabíla, stöku utanlandsferðir og ýmis ótalin hlunnindi, en eru þó fátæku mennirnir í þjóðfélaginu sem sumir hverjir eru nú að ganga á fund gjaldheimtunnar til að fá greiddan til baka skattafsláttinn sinn, sennilega til að eiga þó til brýnustu jólagjafa. Ég dreg enga dul á vonbrigði mín með það hve illa var til þessara aðila margra hverra náð á árum vinstri stjórnarinnar. Þar var hvergi nærri náð fram þeim breyt., sem til þess hefði þurft að þessi fátækt þeirra væri dregin fram í rétt dagsljós, en til þess liggja nú ofur eðlilegar ástæður. Til þess hefði víst þurft að raska hinni marglofuðu lýðræðislegu uppbyggingu þjóðfélagsins á einhvern hátt og þá hefðu margir orðið skelfingu lostnir, fundist við vera farnir að færast ískyggilega nálægt byltingunni margumtöluðu sem ég er ekki heldur talsmaður fyrir þó að ég sjái brýna þörf róttækra breytinga og raunar umbyltingar í ýmsu. En það er víst best að taka byltinguna út af dagskrá, allra helst nú þegar öll þróun stefnir í gagnstæða átt við jöfnuð og réttlæti í þjóðfélaginu. Rétt er þá að víkja að einstökum þáttum þessa frv. Tveir aðalþættirnir fjalla um láglaunabætur og bætur almannatrygginga. Í vinstristjórnarviðræðum í sumar komu þessar láglaunabætur á dagskrá. Ég hef ævinlega verið lítt hrifinn af okkar vísitölukerfi og því að almenn framfærsluhækkun komi þannig fram í reynd að sá, sem mest hefur fyrir og besta aðstöðuna, fær mestar bætur. Að því leyti til er ég samþykkur því sem stefnuatriði að láglaunafólk fái hækkun umfram aðra þegar gerðar eru efnahagsráðstafanir sem festa kaup, en stórhækka allt verðlag. En láglaunabæturnar verða þá að vera fullnægjandi, duga þessu fólki til að taka við verðhækkunum til fulls þannig að kaupmátturinn sé óskertur. Síðan má svo um það deila hversu langt skuli haldið eftir launastiganum með bætur sem þessar og vegna verðlagsþróunarinnar er það auðvitað ljóst að mun lengra hefði þurft að ganga. Láglaunabæturnar hafa í verðhækkanaflóði síðustu vikna af völdum gengislækkunar, söluskattshækkunar, búvöruverðshækkunar, stórfelldrar hækkunar ýmiss konar þjónustu, lækkaðra niðurgreiðslna, fyrir svo utan almennar erlendar verðhækkanir, sem ekki skrifast á reikning ríkisstj., en hafa þó sín miklu áhrif, - láglaunabæturnar eru í ljósi alls þessa þegar uppurnar, óbreytt kjör láglaunafólks því herfileg blekking og liggur raunar ljóst fyrir nú þegar. Markið, sem hæstv. ríkisstj. setti í þessu frv. við framfærsluvísitöluna 358 stig, nálgast meira að segja óðfluga. 1. nóv. s.l. var upplýst að verðlag hefði hækkað um 15.4% frá 1. ágúst s.l., þ.e. framfærsluvísitalan mældist svo síðan hafa orðið umtalsverðar hækkanir á ýmiss konar útgjaldaliðum. Skv. þessu eru áhrif allra láglaunabóta rokin út í veður og vind, beint og óbeint, fyrir tilstuðlan hæstv. ríkisstj. Ég man ekki betur en að í kosningabaráttunni í vor hafi því verið hampað mjög af þeim sjálfstæðismönnum t.d. að vegna brbl. vinstri stjórnarinnar hafi kaupmáttur láglaunafólksins rýrnað og voru höfð um það þá uppi hin hörðustu orð af þeim sjálfstæðismönnum. Þróunin fram til 1. ágúst gat svo ekki verið annað en neikvæð vegna erlendra verðhækkana ýmiss konar, þó að öðru verðlagi væri haldið í skefjum. Skv. skilgreiningu þeirra sjálfstæðismanna frá í vor hefði raunar mátt segja að láglaunabætur ríkisstj. nú væru aðeins uppbót á skert kjör launafólks fram til 1. ágúst. Þegar svo verðlag nauðsynja hækkar um 15% frá þeim tíma til 1. nóv. og enn nokkur prósent sjálfsagt bæst við síðustu daga, þá fer að harðna á dalnum í rökstuðningi fyrir því að lægst launaða fólkið búi við óskert kjör. Ég heyrði það líka á hæstv. forsrh. áðan að hann var kominn allnokkuð aftur í tímann, farinn að færa sig aftur til ársins 1972 í samanburði við kaupmátt þessa fólks. Ég er hræddur um að það þurfi jafnvel enn lengra að fara til þess og þá er vitanlega blekking ein að tala um það að þetta fólk búi við óskert kjör eftir þær efnahagsráðstafanir sem gerðar hafa verið. Fyrst binda átti kaup, fyrst bæta átti sérstaklega þeim lægst launuðu, þá hlaut kaupmáttur lágu launanna að vera höfuðmarkmiðið. Það lágmark var t.d. sett sem skilyrði í viðræðum um hugsanlega vinstri stjórn að kaupmáttur þeirra lægst launuðu yrði tryggður og það átti að vera kleift. Þetta hefur hins vegar einfaldlega ekki verið gert. Meginstaðreynd málsins er sú að kaupgjald er fest, bundið með lögum og það allt til 1. júní n.k., þeim allra lægst launuðu tryggðar bætur sem þegar eru að engu orðnar vegna þess að á sama tíma og kaupið er lögfest er verðlag hvers konar á hraðri uppleið. Annar þátturinn er bundinn meðan hinn er á fullri ferð. Forsenda kaupbindingarinnar og réttlæting hennar hlaut að vera ófrávíkjanleg verðstöðvun, nema þar sem um óviðráðanlegar erlendar verðhækkanir var að ræða. Uppsögn kjarasamninga og e.t.v. órói á vinnumarkaði þarf því engum á ávart að koma og munu viðræður ríkisstj. við launþegasamtökin í haust þó hafa leitt til þess að ríkisstj. sá sig knúna til að ganga lengra í láglaunabótunum en hún hafði hugsað sér, eflaust í þeirri veiku von að hún gæti frekar keypt sér frið með þeim hætti. Alþb. er andvígt þessu frv. af því fyrst og fremst að allt of skammt er með því gengið til móts við launafólk í landinu, miðað við þær álögur sem á voru lagðar í haust með þeim ráðstöfunum í efnahagsmálum sem þá voru gerðar, vegna þess einnig að verðstöðvunin er sýndarmennska ein eða a.m.k. sér hennar hvergi stað enn, - andvígt því að svo sé gengið á gerða samninga að lægst launaða fólkið í landinu fái ekki einu sinni þær bætur sem því bæri annars að fá. Þó er enn eftir sá hluti frv. sem að þeim snýr sem sannarlega eru þeir tekjulægstu í þjóðfélaginu, aldraða fólkinu og öryrkjunum. Hver skyldi þeirra hlutur vera? Mér þótti mjög vænt um það, hvað Sjálfstfl. bar þetta fólk mjög fyrir brjósti þegar vinstri stjórnin ríkti. Getur það verið að ríkisstj. telji í dag að þetta fólk sé fullsæmt af sínum hlut í þessu frv., að það búi við óbreytt kjör eða lítt skert kjör? Ellilífeyrir hækkar um rúmar 700 kr. á mánuði, tekjutryggingin um rúmar 1100 kr. svo að samtals er hér um að ræða rúmar 1800 kr. eða rúman helming þeirra bóta sem láglaunafólk fær þó á sitt dagvinnukaup. Ég hlýt að spyrja: Hver var sú viðmiðun er höfð var til hliðsjónar þegar þessar tölur voru festar á blað? Átti að halda kaupmætti tekjutryggingar óbreyttum eða ekki? Ég hefði ekki trúað því að óreyndu eftir allt tal þeirra sjálfstæðismanna um tryggingabætur undir vinstri stjórn að aftur á bak yrði snúið, - máske því að kjör þessa fólks stæðu í stað. Það er rétt, þau voru hvergi nærri nægilega tryggð hjá þeim sem ekkert annað hafa til lífsviðurværis. Vinstri stjórnin hafði ekki tryggt það þó að áfram hefði þokast. Allir vita að verðhækkanirnar að undanförnu hafa löngu gleypt þessar hækkanir til hinna öldruðu og langt yfir það. Það mætti t.d. spyrja, hver var kaupmáttur tekjutryggingarinnar 1. ágúst s.l. og hver hann er svo aftur í dag. Ég er býsna hræddur um það að sá samanburður yrði hrikalega óhagstæður því fólki sem hefur hana eina við að styðjast. Það hlaut þó að vera lágmarksskilyrði að við það yrði þó látið sitja að skerða hlut alls launafólks í landinu til að rétta við hlut meira og minna illa rekinna fyrirtækja og atvinnurekstrar, þó ekki bættist þar við að í þessum björgunarráðstöfunum væri gamla fólkið og öryrkjarnir látin taka ríkulegan þátt, eins og bersýnilegt er. Hér ber allt að sama brunni. Í ákafa sínum við að færa fjármagnið aftur til í þjóðfélaginu, frá vinnandi fólki, frá jafnvel þeim sem minnst hafa, gæta stjórnvöld einskis hófs. Við þessu mátti svo sem búast og fólk er þá reynslunni ríkara. Enn eiga eftir að dynja yfir fólk hækkanir sem það verður að þola bótalaust, jafnvel þeir sem minnst hafa. Engin fyrirheit sjást a.m.k. um það í fjárlagafrv. að um neinar viðbótarhækkanir til aldraðra og öryrkja eigi að vera um að ræða. Andstaða Alþb. við vinnubrögðin við aðgerðirnar er alger og ótvíræð. Andstaða þessi er í fullu samræmi við tillögur þess í sumar er leið, þar sem tryggður skyldi kaupmáttur þeirra sem minnst bera úr býtum. Íslenskt þjóðfélag þolir það mætavel að skerða í engu laun þess erfiðisfólks sem leggur undirstöðu að þjóðarauðnum. Það þolir einnig vel að tryggja að fullu þau kjör, sem aldraðir og öryrkjar bjuggu þó við. Það þarf svo sannarlega fyrr að leita til ýmissa annarra aðila um fjármuni, þó að faldir séu, í þá veru að bjarga þjóðarbúinn en þessa fólks. Þótt ekki væri af öðru en því að þess sér hvergi merki hlyti ég að vera andvígur þeim heildarráðstöfunum, sem þetta frv. er angi af. Stefnan í heild sannar þá staðreynd, bitra og augljósa, að á þetta fólk, það tekjulægsta, er fyrst ráðist þegar þetta fallega orðalag glymur við: „Bjarga þarf þjóðarbúinn“. En þar býr nefnilega annað undir.



Herra forseti. Þótt full ástæða væri til þess að fara hér út í almenn efnahagsmál í sambandi við svona frv. vil ég nú ekki gera það þar sem útvarpsumr. hafa farið fram fyrir skömmu og einnig umr. um fjárlög og mun því bera fram fyrirspurnir, en jafnframt því lýsa yfir samstöðu við megintón þeirrar ræðu er hér var flutt af síðasta ræðumanni. Mig langar að vita um það alveg afdráttarlaust hvort við eigum ekki von á neinni búvöruhækkun á komandi mánuðum, hvorki nú 1. des né 1. mars, og hvort búvöruverð haldist óbreytt til neytenda, - fá um það skýlaus svör núna strax. Hækkanir á búvöru hafa verið svo geigvænlegar undanfarið að engu tali tekur, þegar upplýst er að á fimmta milljarð fer í niðurgreiðslur og útflutningsuppbætur í landbúnaðarvörur er þetta orðið slíkt geigvænlegt vandamál að það er að mínu mati og míns flokks orðin full ástæða að skipa sérstaka rannsóknarnefnd, sem fulltrúar allra flokka eiga sæti í og menn frá landbúnaðarsamtökunum eða Stéttarsambandi bænda, til að fara í gegnum þetta vandamál. Hér er sem sagt komin sú alvarlega hrollvekja fram í dagsljósið er sagt var frá á sínum tíma úr þessum ræðustólum og margoft var vitnað í þegar það henti fyrir ákveðnar kosningar. Ég ætla einnig að spyrja hæstv. forsrh. út af því, sem kom fram þegar meðráðh. hans, fyrrv. fjmrh. og landbrh. núv. og samgrh., lýsti því yfir að gefnu tilefni frá mér í umr. um fjárl. að hann tryði því ekki að verðbólguhreyfingin á Íslandi yrði í þá átt, er hæstv. forsrh. lýsti yfir í stefnuræðu hæstv. ríkisstj. Hann sagði afdráttarlaust: Ég er enginn spámaður og hef ekki trú á því að það muni takast. - Ég er honum alveg sammála um það, jafnvel þó að áformið sé gott, þá mun það ekki takast. Enn kemur svo yfirþyrmandi skyssa hjá öllum stjórnendum þessa lands, enn einu sinni gengisfelling, ekkert úrræði nema gengisfelling. Við erum þó háðir slíku magni af aðflutningi að allar rekstrarvörur og fjöldi neysluvara hækkar alveg miskunnarlaust. Þegar landbúnaður okkar er rekinn með svo miklum erlendum aðföngum eins og raun ber vitni um, þá verður þetta gjörsamlega óviðráðanlegt vandamál sem ég sagði á sínum tíma að hefði fellt hverja einustu ríkisstjórn yfir 30 ára tímabil og mundi einnig verða þessari ríkisstjórn að fjörtjóni. Það er mín spá. Ég skal gerast spámaður í þessu efni. Það mun velta henni úr sessi áður en langt um líður. Hjá því verður ekki komist. Hvernig á að afla fjárins til slíkra hluta? Ráðið í sjávarútveginum í dag er eingöngu millifærsla frá launþegum sjávarútvegsins yfir í atvinnuveitandann. Svo ætlast hæstv. forsrh. til þess að næstu 6–8 mánuði verði ágætis vinnufriður og enginn segir neitt á því sviði varðandi slíkar aðgerðir. Ég tel það hreina ofrausn að ætlast til þess, eins og atvik liggja til, þegar ýmsir erfiðleikar steðja að og minni afli er a.m.k. í vissum þáttum hjá þessu fólki, bein minnkun í tekjum af því afli er minni. Ég held ég hafi séð það í blaði í dag frá ísfirðingum eða fólki að vestan, að það kennir samningnum við breta um minnkandi afla á þeirra slóð. Þó var vilji nokkurra manna hér til að auka enn á það og semja við þjóðverja. En blessunarlega varð ekkert úr því. Á ekki einu sinni að hugleiða það að semja við þá meira. Atvik hafa þannig breyst. Mótmæli ég þeim tóni sem kom fram í yfirlýsingu um þessi mál frá hæstv. ríkisstj. að áfram yrði haldið á grundvelli ályktunar frá 15. febr. 1972 að reyna að ná samstöðu. Það er algjör fjarstæða, á ekki að eyða orðum lengur að því. Við þurfum að tilkynna þjóðinni í eitt skipti fyrir öll að við erum hættir að hugsa um það. Það er liðin tíð. En aðalatriðið er að fá að vita um hvort það standi að landbúnaðarvörur hér verði á föstu verði langt fram á næsta ár. Erlendur kostnaður kann að hækka, því miður. Verðbólgan heldur áfram erlendis og erfitt að hamla á móti verðhækkun vegna erlendra aðfanga í okkar þjóðarbúi. En ég tel að það verði ekki lengur komist fram hjá því að taka vísitöluvandamálið til sérstakrar úrlausnar og vildi einnig vita um það. Eru um það nokkur áform hjá hæstv. ríkisstj. eða aðilum vinnumarkaðarins, eins og orðað er, að kanna nýja neyslusamsetningu og finna grundvöll fyrir nýrri vísitölu, miðað við búskaparhætti á yfirstandandi ári eða því næsta? Vissulega hafa þeir breyst frá þeim tíma þegar 100 fjölskyldur héldu búreikninga, að mig minnir á árinu 1962 eða 1963, og nýtt vísitölukerfi var fundið út eða kostnaðarviðmiðun var fundin út á grundvelli þeirra. Held ég að það sé öllum aðilum fyrir bestu til þess að vita, hvernig samsetning á búvörurekstri er í dag, að gera þessa athugun. Það er einnig fyrirspurn um það hér: Hefur náðst samkomulag um að halda slíka búreikninga eða er enn aðeins deilt um að hafa þetta gamla kerfi óbreytt og rífast um breytingar og festingu á þeirri vísítölu er nú hefur verið bundin um sinn og tengsli rofin við kaupgjald og aðrar verðlagsbreytingar? Það var sjálfsagt rétt af hæstv. forsrh. að ekkert atvinnulíf hefði þolað þær verðbreytingar sem framundan voru, bæði varðandi launaþátt og aðrar verðbreytingar í landinu. Það hefði nú mátt skera þar eitthvað niður. Því í ósköpunum má ekki ráðast á þá aðila í þjóðfélaginu sem allir eru sammála um að skammta sér laun nokkurn veginn eftir eigin geðþótta? Á ég þar víð uppmælingarkerfið í landinu. Það er hvergi viðurkennt í heiminum nema á Íslandi að allt í einu þegar maður kemst í uppmælingu, þá er hann orðinn þre- til fjórfaldur maki venjulegs manns. Það er hvergi viðurkennt í heiminum. Því ekki að leiðrétta þessa vitleysu þó að hún hafi einhvern tíma komist í samninga? Ég veit ekki betur en á Norðurlöndum hafi enginn uppmælingaraðill eða akkorðsvinnumaður tök á því að ná meira en 60% umfram venjulegan heilbrigðan mann í vinnuafköstum sem hlýtur að vera rökrétt. Ég skil ekki þá uppmælingu og há grundvallarviðmiðun í vinnutöxtum að allt í einu geti menn orðið tvöfaldir, þrefaldir í afköstum þegar þeir komast í uppmælingu. Það eru alveg furðulegir samningar og enginn þorir að ráðast á þetta. Sennilega verður mér úthúðað umsvifalaust fyrir að minnast á svona hluti, en fram hjá þessu verður ekki gengið lengur. Síðan erum við með millífærslur um láglaunauppbætur og ýmislegt og millifærslur í sjávarútvegi mikið á annan milljarð. En þessi hópur, sem sendir manni reikninga næstum eftir eigin geðþótta, leikur lausum hala. Hér eiga allir aðilar hlut að máli, úr öllum pólitískum flokkum. Við verðum að horfast í augu við staðreyndir. Það skal ekki standa á mér að stuðla að því, jafnvel þó að maður verði hundskammaður utan dyra og innan dyra varðandi það að vilja bót á þessu, því að þetta má ekki halda svona áfram. Það er öllum kunnugt um það. Þetta er einn sá stærsti verðbólguþáttur í innlendri verðbólgusköpun sem lengi hefur verið hér laus. Ég ætla ekki að fjalla meira um þetta frv., eins og ég sagði. En fyrst og fremst vil ég vita um búvöruverð fyrir næstu 6 mánuði, hvort það verður laust eða því verði haldið föstu og þessar niðurgreiðslutölur muni þá nokkurn veginn hrökkva til eins og gert er ráð fyrir í fjárlagafrv.



Herra forseti. Mér þykir leitt að þurfa að svara flokksbróður mínum hér út af uppmælingaraðlinum, en tel að það sé ekki einungis nauðsynlegt hans vegna, heldur vegna almenns misskilnings um þessa hluti. Ég veit ekki betur en að grundvöllurinn að öllum uppmælingarstarfsgreinum í landinu sé miðaður við meðalafköst í tímavinnu. Það er hins vegar rétt að menn leggja meira og harðar að sér eftir að þeir hafa öðlast uppmælingaraðstöðu og fá laun sín greidd skv. þeim töxtum, en kemur svo aftur fram í því að það er staðreynd að allur meginþorri þessara manna endist verr á almennum vinnumarkaði og meðaltala af síðustu könnun í þessum starfsgreinum var sú að menn væru orðnir óhæfir til ákvæðisvinnu eftir fimmtugsaldur, sem er náttúrlega léleg ending. Það er vegna þess að þeir hafa lagt meira að sér, slitið sér meira út meðan þeir höfðu þessa aðstöðu, sérstaklega á verðbólgutímum þegar eftirspurn er eftir vinnuafli. Meginmisskilningurinn í þessum efnum er það að menn skammta sér sjálfir kaupið eftir að þeir eru komnir í uppmælingaraðstöðu frekar en í tímavinnu. Þess vegna verður tímakaup þeirra hærra vegna eigin álags. Þetta verða menn að hafa í huga og reikna með alveg rétt, eins og t.d. hjá flugmönnum, þeir hafa sérstaklega hátt kaup vegna þess hve starfsaldur þeirra er skammur. Menn verða að líta á þetta frá fleiri en einum reikningi sem að þeim berst. Það má t.d. segja með nokkrum rétti að öll sjómannastétt okkar vinni í ákvæðisvinnu. Berist mikill afli að eiga sjómenn undir höndum sínum og álagi, líkamlegu álagi og andlegu e.t.v. líka meðal skipstjórnarmanna, hvað mikið þeir geta á sig lagt þegar afli stendur skamman tíma. Þetta er að vissu leyti ákvæðisvinna. Með þetta í huga mega menn ekki tala eins og fyrrv. forseti Alþýðusambandsins gerði sem taldi þetta vera bölvald innan verkalýðshreyfingarinnar. Þetta er visst frjálsræði sem mönnum er skapað til þess að afla sér tekna með því að leggja á sig lengri vinnutíma, meiri vinnuhraða og erfiði sem þeir eiga vissulega að fá umbun fyrir og styttri starfsaldur. Þessar röksemdir verða menn að hafa í huga þegar þeir eru að ræða um ákvæðisvinnuna. Þar fá menn ekki - á það vil ég leggja ríka áherslu - í ákvæðisvinnu fá menn ekki nema fyrir það sem þeir afkasta. Í tímavinnu er hægt að vera án þess að afkasta neinu. Það tel ég þeim, sem þurfa að greiða vinnureikningana að lokum, verra en hitt, að þeir borga þó ekki ákvæðisvinnumanninum fyrir neitt annað en það sem hann hefur gert og liggur fyrir.



Herra forseti. Vegna ummæla hv. 1. landsk. áðan um hækkanir á búvöruverði, langar mig til að segja örfá orð. Raunar fannst mér hv. þm. svara að mestu leyti sjálfur því sem hann talaði um sem hrollvekjandi hækkanir á landbúnaðarvöruverði á undanförnum mánuðum. Það er alveg rétt, á undanförnum mánuðum hafa orðið miklar hækkanir á búvöruverði. Það er einmitt vegna þess, eins og hann nefndi í ræðu sinni, að fjöldi vara hefur hækkað miskunnarlaust. Hækkanir á búvöruverði á undanförnum mánuðum hafa speglað þá almennu vöruverðshækkun sem orðið hefur, sérstaklega á mikilsverðum aðfluttum vörum, eins og t.d. fóðurbæti, raunar á áburði líka og yfirleitt flestum rekstrarvörum til búskapar. Eins og ég geri ráð fyrir að allir hér viti fer verðlagning landbúnaðarvöru fram samkvæmt sérstökum lögum, lögum um framleiðsluráð landbúnaðarins. Það er megininntak þessara laga að búvöruverð skuli við það miðað að þeir, sem landbúnað stunda, hafi sambærilegar tekjur við ákveðnar stéttir sem kallaðar hafa verið viðmiðunarstéttir. Þessar viðmiðunarstéttir eru verkamenn, sjómenn og iðnaðarmenn, þó ekki þeir, sem talað var um hér áðan, hvorki ákvæðisvinnumenn í hópi iðnaðarmanna né sjómenn sem taka laun sín sem aflahlut. Þetta er sem sagt grundvallaratriði í þessum lögum. Það er ekki heimilt að hækka búvöruverð umfram það sem nauðsynlegt er. Það má kannske telja að það sé nokkuð teygjanlegt orðalag. En mér er alls ekki ljóst hvernig hægt er að gera ráð fyrir því að vinnustétt, sem tekur laun samkvæmt ákveðnum lögum, býr við nokkurs konar gerðardóm sem lokaákvörðunarstig í verðlagningu,en það er hin svokallaða yfirnefnd í verðlagsmálum, sem ákveður verðlag, komi 6 manna nefnd sér ekki saman, - mér er ekki ljóst hvernig stétt, sem býr við slíkt opinbert eftirlit með verðlagningu framleiðslu sinnar, getur tekið á sig jafngífurlegar hækkanir í rekstrarkostnaði eins og hafa átt sér stað að undanförnu. Ég held að það þurfi ekki að skoða þessi mál lengi til þess að sjá að einmitt í þessu liggur ástæðan fyrir þeim hækkunum, sem orðið hafa á undanförnum árum. Ég ætla ekki að tefja með langri ræðu um þetta að sinni. Það mætti vafalaust margt um þessi mál tala. Hækkun á búvöruverði á undanförnu verðlagsári varð mjög svipuð til bænda og t.d. almennar kauphækkanir í landinu. Hitt er svo annað mál að niðurgreiðslurnar hafa þau áhrif að það helst ekki endilega í hendur prósenthækkun á verði varanna til neytenda og prósenthækkunin til framleiðendanna. Vara, sem greidd er niður, eins og mjög tíðkast nú um landbúnaðarvöru og gert er til að halda niðri verðlagi í landinu og eru ákvarðanir stjórnvalda til að hafa áhrif á verðbólgu, -- þessar niðurgreiðslur valda því að það verða annars konar hlutfallshækkanir, prósentuhækkanir á verðinu til neytandans er framleiðsluverðinu til bóndans. Þetta er mjög auðskilið. Ef verð vöru sem t.d. er greidd niður, - ég hef þetta svo til að auðvelda dæmið, - greidd niður um 50%, hækkar til bóndans um 10% þá hækkar hún auðvitað um 20% til neytandans, ef ekki fylgja neinar aðgerðir í niðurgreiðslumálum verðhækkuninni.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að taka hérna dúett um landbúnaðarmálin, en í leiðinni væri ekkert á móti því, þar sem hv. ræðumaður þekkir manna best hvað kostar að framleiða hvert kíló af smjöri - ég ætla að spyrja hann um það, - ef hann vildi gjöra svo vel að skrifa það hjá sér, hvað kostar að framleiða núna hvert kíló af smjöri, hvert kíló af osti, 45%, af kindakjöti, af nautakjöti og einnig hvað niðurgreiðslur eru á þetta. Það má líka bæta við: Hvað kostar mjólkurlítrinn kominn í hyrnu óniðurgreiddur? Það væri fróðlegt fyrir okkur og allan almenning að fá að vita um þennan framleiðslukostnað. Þegar erlendar rekstrarvörur hækka svona gífurlega, bæði fyrir tilstuðlan hæstv. ríkisstj. og af öðrum orsökum, væri ekkert úr vegi að framleiðslumagn yrði nú aðeins haft í hófi eða við skulum segja sæmilega nægilegt svo að útflutningsuppbætur fari ekki að nálgast einn milljarð. Ég ætla okkur ekki þá bóga í dag að við þurfum að fara að framleiða mjög mikið fyrir breta af landbúnaðarvörum, - ekki mjög mikið, en eitthvað mætti gera til að hjálpa þeim. Þeir eiga í erfiðleikum. Það er æskilegt að fá þetta dæmi lagt hér á borðið framan við okkur, eða a.m.k. í n. sem mun fjalla um þetta frv., en þar á ég sæti.



Herra forseti. Hv. 4. landsk., Eggert G. Þorsteinsson, lagði áherslu á að með þessum lögum væri gengið þvert á gerða kjarasamninga. Rétt er það að með þessum lögum eru rofin ákvæði kjarasamninga er gerðir voru í febrúarmánuði s.l. Ég skil það mætavel að launþegasamtökin og fulltrúar þeirra mótmæli því þegar breytt er ákvæðum í kjarasamningum slíkum sem þeim, sem þá voru gerðir, eða almennt þegar gerðar eru breytingar af löggjafarvaldsins hálfu á slíkum kjarasamningum. Ég tel að æskilegast væri að unnt væri að komast hjá því og tel að slíkt sé algert neyðarúrræði, að slíkar breytingar séu gerðar af löggjafarvaldsins hálfu á gerðum kjarasamningum. Það vil ég undirstrika. Um leið og ég segi þetta vil ég halda því fram að ekki einum einasta hv. þm. í þessum sal eða á Alþingi Íslendinga eða einum einasta skynsömum foringja eða forvígismanni launþegasamtaka hlýtur að blandast hugur um að það var ógerlegt að framfylgja ákvæðum þeirra kjarasamninga sem gerðir voru í febrúarmánuði s.l. Ég held því fram að allir þessir aðilar viðurkenni með sjálfum sér og meira og minna út á við einnig að í algert óefni væri komið ef kjarasamningarnir hefðu verið framkvæmdir skv. bókstaf sínum. Það sér hver heilvita maður, að ekkert efnahagskerfi getur borið 77% hækkun kauptaxta frá ársbyrjun til ársloka. Með slíkri þróun hefði aðeins atvinnuleysi blasað við. Því er ég þeirrar skoðunar að bæði þessari hv. þd., á Alþ. og meðal aðila vinnumarkaðarins og launþegasamtakanna sé ríkur skilningur á því að nauðsyn var ráðstafana. Ég held því einnig fram að enginn gat búist við því að ráðstafanirnar kæmu minna við allan almenning í landinu heldur en þær ráðstafanir sem til er stofnað með þessum lögum. Hv. 4. landsk. þm., Eggert G. Þorsteinsson, sem er að vísu genginn úr salnum nú, spurði í hverju væri mest gengið á móti launþegasamtökunum með þessari lagasetningu. Mér finnst hér skjóta nokkuð skökku við. Mér finnst það ekki vera mitt hlutverk, berandi ábyrgð á þessari lagasetningu, að tíunda það í hverju ákvæði hennar sé gengið mest á móti launþegasamtökunum. Ég hygg að það sé frekar á verksviði fulltrúa launþegasamtakanna að gera grein fyrir því. Ég býst við því samt sem áður, hreinskilningslega sagt, að launþegasamtökin í landinu og fulltrúar þeirra telji það atriði, sem hv. 4. landsk. þm. nefndi hér, að gengið væri á gerða kjarasamninga, skipta mestu máli þrátt fyrir það að þeir geri sér grein fyrir nauðsyn þess að það þurfti að gera. Hv. 7. landsk. þm., Helgi F. Seljan, sagði að þessi löggjöf væri yfirbót fyrir áður unnin spellvirki. Ég vil þá halda því fram að þeir, sem spellvirkin unnu, hafi verið flokksmenn þessa hv. þm., vegna þess að það er ekki verið að rjúfa tengslin milli verðlags og kaupgjalds, taka kaupgreiðsluvísitöluna úr sambandi fyrst með þessum lögum. Það var gert fyrst í tíð fyrrv. ríkisstj. Spellvirkin, ef nota á orðalag hv. þm., voru unnin í stjórnartíð flokksmanna hans. Það er ástæða til að víkja nokkrum orðum að því er hann hélt fram um hækkanir á tryggingabótum. Með þessum l. er tekjutryggingarmark elli- og örorkulífeyristrygginga, þ.e. lágmarkstekjur, sem tryggðar eru með almennum lífeyri og uppbótarlífeyri til þeirra sem engar eða mjög litlar tekjur hafa auk lífeyris, hækkað jafnt og lægstu kauptaxtar eða um 10%. Almennar bætur lífeyristrygginga eru hins vegar hækkaðar um 6% eða líkt og ætlað er að launatekjur í heild hækki vegna launajöfnunarbóta. Ég tel að hv. þm. séu ekki að gagnrýna það að lágmarkstekjutryggingin hafi verið hækkuð um 10% og bætur til þeirra, er hennar njóta, hækkuð um þá upphæð, heldur sé hann að finna að því að almennar bætur lífeyristrygginga hafi ekki verið hækkaðar um meira en 6%. Með þessum hætti eru bætur til þeirra lífeyrisþega, sem lakast eru settir, hækkaðar jafnt og laun þeirra, sem lægst laun hafa. En tekjutryggingarmörk hjóna t.d. liggja nú nærri kauptöxtum verkamanna. Almennur lífeyrir hins vegar, sem greiddur er án tillits til annarra tekna bótaþega, hækkar, eins og ég nefndi áðan, líkt og meðallaun af völdum launajöfnunarbóta. Þó er sá munur á að allir bótaþegar njóta þessarar hækkunar, en stór hluti launþega, þ.e. þeir sem hafa hærri laun en 53 500 kr. á mánuði, fær eðli málsins skv. engar jöfnunarbætur. Ég efast um að hv. þm. telji það eðlilegt að þeir lífeyrisþegar elli- og örorkulífeyris, sem hafa t.d. ellilífeyri úr verðtryggðum lífeyrissjóðum, eins og opinberir starfsmenn hafa, eða aðrar tekjur sem tryggja afkomu þeirra, fái jafnmikla hækkun á tryggingabótum og þeir sem hafa ekki við neitt annað að styðjast en elli- og örorkulífeyri. Í þeim tilvikum voru bætur hækkaðar um 10% eða eins og hæst gerist varðandi launþega almennt í landinu. Tilgangur þessara ráðstafana er auðvitað að nýta sem best það fjármagn, sem varið er til tryggingabóta, með hagsmuni þeirra, sem lakast eru settir, fyrst og fremst í huga. Ég vil aðeins láta það koma hér fram að hjón fá í ellilífeyri 448 740 kr. á ári eða sem svarar 37 395 kr. á mánuði. Til viðbótar, án þess að þessar bætur verði skertar, geta hjón haft í tekjur 74 340 kr. á ári, þannig að mörk elli- og örorkulífeyris, tekjutryggingaruppbótar og annarra tekna án skerðingar uppbóta eru 523 000 kr. á ári. Hv. 1. landsk. þm. Jón Árm. Héðinsson, spurði hvort búvöruverð mundi haldast óbreytt gildistíma þessara laga. Þeirri fsp. vil ég svara þannig, að kaup bóndans í búvöruverði mun haldast óbreytt gildistíma þessara laga. Að öðru leyti fer um verðlagningu búvöru eins og lög gera ráð fyrir og hv. 6. þm. Norðurl. e. gerði grein fyrir í ræðu sinni áðan. Því eru ekki efni til þess af minni hálfu að lýsa yfir einu eða neinu umfram það sem ég þegar hef gert um þróun búvöruverðs á gildistíma laganna. Þá spurði hv. þm. um hvort ekki væru uppi áform um endurskoðun vísitölukerfisins. Þeirri spurningu svara ég játandi, bæði með tilvísun til stefnuyfirlýsingar ríkisstj., stefnuræðu minnar og þeirra orða er ég flutti hér áðan í þessum umr. Hafnar eru viðræður við þau hagsmunasamtök, sem aðild eiga að, bæði möguleika á því að endurskoða vísitölukerfið, kaupgreiðsluvísitölukerfið, og hins vegar um það með hvaða hætti verðlagningu búvöru verði háttað. Það er nauðsynlegt að sú sjálfvirkni og hin skjóta sjálfvirkni, sem þarna er um að ræða, sé tekin úr sambandi þannig að stjórnvöld geti haft meiri og betri tök á stjórn efnahagsmála en verið hefur nú um langt skeið. Ég tel að skilningur á þessu sé til staðar hjá fulltrúum hagsmunasamtakanna þótt ég vilji að engu leyti fullyrða hvaða niðurstaða fæst af slíkri endurskoðun. Á það vil ég leggja áherslu að einmitt gildistími þessara laga er nauðsynlegur til þess að eitthvert ráðrúm skapist til þess að endurskoða það kerfi sem svo illa hefur reynst að þessu leyti efnahagsþróun okkar íslendinga. Ég hygg að sameiginlegir hagsmunir allrar þjóðarinnar séu í veði og ekki síst hagsmunir hinna lakar settu og launþeganna í landinu að ráðrúm gefist til slíkrar endurskoðunar svo að tryggja megi kjör þeirra betur í framtíðinni heldur en reynslan hefur sýnt að hið sjálfvirka vísitölukerfi hafi gert, en það hefur reynst næsta gagnslaust í þeim efnum. Herra forseti.Ég held ekki að það hafi verið um að ræða fleiri spurningar, sem til mín hefur verið beint.  Herra forseti. Ég vil þá aðeins draga saman í fjórum atriðum helstu gagnrýnisatriði sem hér hafa verið fram færð. Það er í fyrsta lagi sagt að með efnahagsráðstöfunum núverandi ríkisstj. hafi verið færðir fjármunir til atvinnuveganna og fyrirtækjanna í landinu frá launþegunum, með gengisbreytingunni sérstaklega. Í þessu sambandi víl ég aðeins taka það fram að afkoma fyrirtækjanna og atvinnuveganna var slík að það var nauðsynlegt að breyta gengisskráningunni og horfast í augu við staðreyndir. Atvinnufyrirtækin voru ekki þess megnug að greiða óbreytt kaupgjald, hvað þá heldur hærra kaupgjald, nema þau fengju fleiri krónur fyrir þann gjaldeyri sem þau fengu fyrir framleiðslu sína. Þetta viðurkenndu allir stjórnmálaflokkar sem eiga fulltrúa í þessari deild. Í stjórnarmyndunarviðræðum á s.l. sumri voru allir flokkar, sem eiga fulltrúa í þessari hv. d., búnir að fallast á að það væri nauðsynlegt að lækka gengið um a.m.k. 15%. Í öðru lagi hefur verið að því fundið að rofin væru tengsl milli verðlags og kaupgjalds og kaupgreiðsluvísitalan tekin úr sambandi. Ég hef áður minnst á það að þetta var gert fyrst í tíð fyrrv. ríkisstj., en ítreka það einnig að í stjórnarmyndunarviðræðunum í sumar voru allir flokkar, sem fulltrúa eiga í þessari deild, búnir að viðurkenna nauðsyn þess að taka kaupgreiðsluvísitöluna úr sambandi og þar með voru allir flokkar, sem fulltrúa eiga í þessari deild, búnir að viðurkenna það neyðarúrræði að ganga að þessu leyti á kjarasamninga eða breyta þeim. Í þriðja lagi vil ég, þar sem talað er um að launajöfnunarbæturnar séu í lægsta lagi, taka fram, að þær eru þó hærri, - og það geri ég af sérstöku tilefni frá hv. 6, landsk, þm., - að þær eru þó hærri en fulltrúar hans eigin flokks gerðu kröfu um í stjórnarmyndunarviðræðum á s.l. sumri. Ég tel að þær séu ekki of háar og vildi svo sannarlega að unnt hefði verið að ákveða þær hærri. En að yfirveguðu mati var talið að hér væri jafnvel teflt á tæpasta vað að því er snertir afkomu atvinnuveganna svo og hvað ríkissjóður gæti borið að þessu leyti. Í fjórða lagi vil ég leggja áherslu á það að þegar rætt var um gengisbreytingu eða um að taka kaupgreiðsluvísitöluna úr sambandi eða um upphæð launajöfnunarbóta í stjórnarmyndunarviðræðunum í sumar var öllum stjórnmálaflokkunum ljóst að fyrir dyrum stóðu miklar verðhækkanir, og áætlanir þar um hafa lítið breyst við þróun mála síðan, þannig að verðhækkunarþróunin, sem fyrir höndum var þá og er orðin sumpart að veruleika nú, mátti vera öllum mönnum ljós. Þetta vildi ég að fram kæmi svo að þessar umr. væru á örlítið raunsærri grundvelli en sumir hv. þm. stuðluðu að með orðum sínum hér áðan.



Herra forseti. Hv. 1. landsk. þm. beindi til mín nokkrum fsp. áðan og bætti því við að ég ætti gerst að vita svör við þeim. Ég vil reyndar taka það fram að ég tel að ég eigi ekkert að vita það ger en hver annar því að þetta er ekkert annað en upplýsingar sem hvarvetna liggja frammi. Þessar upplýsingar er hægt að fá í framleiðsluráði landbúnaðarins og þær liggja þar á borðunum hverjum sem vill hirða til þjónustu og ef þeir hringja þangað og spyrja, þá fá þeir greið svör við öllum þessum spurningum. En það vill reyndar svo til, að ég get svarað sumum þessum spurningum hér án þess að hringja í framleiðsluráðið. Það var spurt um framleiðslukostnað. Því miður get ég ekki upplýst það í einstökum atriðum vegna þess að það er ekki reiknaður út sérstaklega grunnframleiðslukostnaður við framleiðslu á smjöri og ostum. Þar er framleiðslukostnaðurinn miðaður við mjólkurlítra, og því miður hef ég það ekki hér við höndina, en þeirra upplýsinga er hægt að afla. Þá hef ég ekki hér við höndina upplýsingar sem sýna hversu mikið af nýmjólk fer í hvert kg af þessum vörum. En það var spurt um kindakjöt. Kostnaðurinn við framleiðslu á 1. flokks kindakjöti, þ.e.a.s. kostnaðurinn til bóndans á 1. verðflokki dilkakjöts er 270.29 kr. á kg. Þetta er það verð sem bóndinn fær. Það verð, sem neytandinn greiðir fyrir þetta sama kjöt í heilum skrokkum, skipt eftir ósk kaupanda, er 238 kr. Við það bætist svo niðurgreiðsla ríkissjóðs sem er 153.20 kr. á kg. Sá mismunur, sem þarna kemur fram, - ég hef ekki reiknað þetta, - mismunurinn á 391 kr., sem mér sýnist vera óniðurgreitt verð á 1. flokks dilkakjöti nú í dag, og því verði, sem bóndinn fær fyrir 1 kg af sams konar kjöti, er sá kostnaður sem leggst á 1 kg við slátrun fjárins, frystingu kjöts, geymslu og sölu alla, bæði í heildsölu og smásölu. Þetta er dýrasta kindakjötið. - Ég veit ekki hvort menn vilja heyra alla upptalninguna, hún er nokkuð löng. Þá getum við tekið nautakjöt. Það er einfaldast að taka þar líka dýrasta kjötið. Þó gefur það miklu skakkari mynd en það sem ég gaf áðan vegna þess að meginhluti af íslensku dilkakjöti fer í 1. verðflokk, en aftur á móti mjög lítill hluti af íslensku nautakjöti sem fer í 1. verðflokk. En verð á 1. verðflokki, sem kallaður er úrvalsflokkur af íslensku nautakjöti og gert er ráð fyrir að hver bóndi framleiði 30 kg af, skýringin á því er einfaldlega sú að það er mjög lítið framleitt af þessu kjöti, eins og ég sagði, og aðeins örfáir bændur sem framleiða það, en verð á þessu kjöti er til bóndans 273.87 kr. á kg. Þetta kjöt er alveg óniðurgreitt eins og allt nautakjöt og heildsöluverð á þessu kjöti nú er 337 kr. á kg, en í smásölu er frjáls verðlagning á þessu kjöti. Framleiðsluráð eða 6 manna n. verðleggur ekki nautgripakjöt í smásölu og hefur aldrei gert. Það er kannske réttara að ég taki annað dæmi hérna, það sem kallað er 1. flokkur af alikálfakjöti. Það er miklu algengara kjöt, talsvert magn framleitt af því og það kjöt kostar í framleiðslu 221.31 kr. á kg og heildsöluverð þess í heilum og hálfum skrokkum er 272 kr. á kg. Fyrir hvern mjólkurlítra, sem bændur framleiða, fá þeir nú 37.87 kr. Til neytenda kostar þessi mjólk komin í umbúðir í tveggja lítra fernum 56.70 kr. eða 28.35 kr. hver lítri. Til viðbótar þessu verði greiðir ríkissjóður þessa mjólk niður um 27.05 kr. lítrann. Þá sýnist mér, ef ég hef reiknað þetta rétt, að heildarverð mjólkurlítrans sé 55.40 kr. Verð það, sem bóndinn fær, er 37.87 kr. og mismunurinn er þá kostnaður við vinnslu og dreifingu mjólkurinnar. Smjörverðið byggist á þessu grundvallarverði mjólkurinnar sem ég gat um. Ég hef ekki hér, eins og ég sagði áðan, hvað mikið þarf af mjólk til að framleiða hvert kg af smjöri eða 45% osti, og þess vegna verður ekki samanburðurinn þar eins. En smjörkg. kostar nú til neytenda, 1. flokks mjólkurbússmjör kostar í smásölu 386 kr. á kg. Við það bætist niðurgreiðsla ríkissjóðs, sem er 337 kr. á kg. Samtals sýnist mér þetta vera 763 kr., heildarverð á smjöri í smásölu. Ostur 45% kostar í smásölu 395 kr. kg. Til viðbótar þessu verði eru 90 kr. niðurgreiðsla úr ríkissjóði. Þá held ég hafi, eftir því sem ég get, svarað þessum spurningum og vona að það sé sæmilega glöggt. En ef óskað er eftir nákvæmari upplýsingum, þá er auðvelt að fá þær. Ég vil ljúka þessum orðum með því að minnast aðeins á það að hér voru tveir hv. þm. að stimpast örlítið á um uppmælingar. Ég ætla ekki að fara að gera uppmælingartaxta hér að sérstöku umræðuefni, en ég veit ekki til þess að neinn hafi gert tilraun til þess að reikna út t.d. hversu stór líður í okkar heildarþjóðarbúskap kostnaður við húsbyggingar er. Það er ekkert undarlegt að þetta sé stór liður. Ég ætla ekki að fara að deila hér sérstaklega á uppmælingar, en ég vil benda á það að bændur vinna í uppmælingarvinnu raunverulega. En við hvað er grunntaxti þessara uppmælinga miðaður? Hann er miðaður við það að meðalafköst gefi tímavinnukaup í lægstu vinnuflokkum í þjóðfélaginu, hjá verkamönnum, sjómönnum í tímavinnu og iðnaðarmönnum í tímavinnu. Þetta er sá grundvöllur, sem bændum er ætlað að vinna eftir, og meðalkaup þeirra hefur samt aldrei, því miður, náð þessu meðaltímavinnukaupi viðmiðunarstéttanna. Væri ekki hugsanlegt að það væri ástæða til að endurskoða þann grundvöll sem uppmælingartaxtarnir byggjast á? Er það víst að hann sé eins sanngjarn og sá grundvöllur sem uppmælingartaxti bændanna er byggður á?



Herra forseti. Meginatriði í minni gagnrýni hafa ekki verið hrakin hér. Þau hafa miklu fremur veríð staðfest, þ.e.a.s. að þrátt fyrir þessar láglaunabætur er kjaraskerðing láglaunafólksins staðreynd og þrátt fyrir hækkun á bótum almannatrygginga er um enn meiri lífskjaraskerðingu að ræða hjá tekjutryggingarþegum, sem best sæist á því ef borin væri saman kaupmáttur tekjutryggingarinnar 1. ágúst s.l. og svo aftur kaupmáttur tekjutryggingarinnar í dag. Þetta voru þau tvö meginatriði sem gagnrýni mín beindist að. Um þau spellvirki, sem ég minntist á, veit hæstv. forsrh. auðvitað mætavel þó að hann vildi öðruvísi vera láta áðan, að það var ekki það atriði að taka kaupgreiðsluvísitöluna úr sambandi sem ég var að gagnrýna. Ég hélt þvert á móti uppi vissri gagnrýni á það vísitölukerfi, sem við búum við, og gagnrýni sem ég held að sé fyllilega réttmæt og menn séu almennt orðnir sammála um. Þau spellvirki, sem ég átti við, voru auðvitað fyrst og fremst þær efnahagsráðstafanir sem gerðar voru í haust, þær efnahagsráðstafanir sem núv. ríkisstj. ber vitanlega ein ábyrgð á. Hæstv. forsrh. sagði að launajöfnunarbæturnar, sem minn flokkur hefði viljað rétta láglaunafólkinu, hefðu verið enn lægri. Ég vil ekki fara út í náinn samanburð við það, sem hefur gerst í dag undir stjórn núv. hæstv. ríkisstj., og þær till. sem voru á döfinni í vinstristjórnarviðræðunum, en bendi aðeins á það að till. Alþb. í þessum viðræðum miðuðust fyrst og fremst við það að kaupmáttur launa innan við 50 þús. kr. yrði óskertur og að vitanlega yrði kaupmáttur t.d. tekjutryggingarinnar fullkomlega óskertur einnig. Það verður líka að taka það með í reikninginn að allur samanburður um einstakar tölur varðandi launajöfnunarbætur er hér óraunhæfur vegna þess að við aðrar álögur var miðað og einnig við það miðað að verðstöðvun yrði framkvæmd í reynd. Það er sagt hér að afkoma atvinnuveganna hafi verið slík að þeir hefðu ekki þolað þær miklu kauphækkanir sem annars hefðu dunið yfir ef engar ráðstafanir hefðu verið gerðar. Spurningin er auðvitað um það hvort jafnvel þeir lægst launuðu, hvort þeir tekjuminnstu í þjóðfélaginu ættu að greiða þar sinn hlut eða ekki. Áttu þeir að standa utan við þetta, halda sínum kaupmætti óskertum, eða áttu þeir að taka þann ríkulega þátt í því sem þeir óneitanlega gera í dag? Um það stendur vitanlega spurningin. Svo að lokum vék hæstv. forsrh. að tekjutryggingunni og fór nokkuð nákvæmlega í þann prósentureikning sem þar hafði verið reiknað með varðandi þetta frv. Ég tek það fram að ég var nákvæmlega búinn að sjá þessa ágætu prósentu, þessi 10%. Það er ekki þessi prósenta, sem þarna skiptir máli, heldur það hvort fólkið, sem nýtur þessara kjara frá tryggingunum og hefur þessar tekjur einar, býr við óskert kjör eða ekki. Prósentur skipta þetta fólk ekki máli, heldur er það kaupmáttur tekjutryggingarinnar sem skiptir öllu máli, og það var það atriði sem ég var að gagnrýna hér áðan og spurði m.a. um það hver hefði verið kaupmáttur tekjutryggingarinnar 1. ágúst s.l. og hver kaupmáttur tekjutryggingarinnar væri í dag. Ég sagði þá og svaraði sjálfum mér að nokkru leyti að sá kaupmáttarsamanburður yrði býsna hrikalegur fyrir það fólk sem við þessar tekjur einar býr, og ég er viss um að ef það væri athugað nákvæmlega, þá kæmi jafnvel út enn verri niðurstaða en menn hafa gert sér í hugarlund.



Herra forseti. Það er ekki til þess að bera af mér sakir, heldur hitt, að ég vil leiðrétta það, sem hæstv. forsrh. sagði hér áðan, að allir þingflokkar, sem hér ættu fulltrúa í deildinni, hefðu verið búnir að samþ. 15% gengislækkun og sambandsslit vísitölunnar og verðlagsins. Ég mótmæli þessu mjög harðlega af hálfu okkar Alþfl.-manna og veit ekki til þess að þetta atriði hafi nokkurn tíma komið þar til umr. 



Út af ummælum hv. 4. landsk. þm. um að hann hafi ekki ætlað að tala til þess að bera af sér sakir, þá vil ég minna hv. þdm. á, að það er ekki leyfilegt að tala oftar en tvisvar nema til þess að bera af sér sakir. Ég mun halda mér við þingsköp, en leitast við að skýra þau rúmt.



Herra forseti. Hv. 4. landsk. þm. segir að það hafi ekki borið á góma í þingflokki Alþfl. að nauðsyn bæri til að lækka gengið um 15% eða rjúfa tengsl verðlags og kaupgjalds, taka kaupgreiðsluvísitöluna úr sambandi, eins og sagt er, hvað þá heldur að Alþfl. hafi verið í raun búinn að samþ. þetta Ég vil nú biðja þennan hv. þm. að lesa sitt eigið málgagn og skýrslugerð um samningaviðræðurnar bæði í því málgagni sem og í málgögnum Alþb., og Framsfl. og Samtaka frjálslyndra og vinstri manna, en í öllum þessum málgögnum kom það fram, að um þessi efni voru allir þessir flokkar sammála. Ég get bent hv. þm. á orð í þessum blöðum, sem sanna mitt mál, og tef ekki aðra hv. þdm. frekar vegna þessa. Varðandi ummæli hv. 7. landsk. þm. og fyrirspurnar hans um hver kaupmáttur bótaþega, sem njóta lágmarkstryggingarbóta, væru fyrir og eftir þessar ráðstafanir, þá vil ég geta um það að Þjóðhagsstofnunin hefur gert yfirlit um hvernig ætla megi að fari um kaupmátt kauptaxta verkamanna. Með því að lágmarkstekjutryggingarbætur hjóna, sem njóta ellilífeyris, eru nálægt því, sem er um verkamenn, eða þeim tekjum sem verkamannataxtar gefa hinum ýmsu í lægsta flokki, býst ég við, þá tel ég rétt að svara fyrirspurninni með því að geta um þessa áætlun Þjóðhagsstofnunar. Það er miðað við kaupmátt kauptaxta 100 árið 1973 á mælikvarða vísitölu framfærslukostnaðar. Þá er ársmeðaltal kaupmáttar kauptaxta verkamanna 1972 99.6. Ársmeðaltalið 1973 er 100, eins og áður segir. Talið er að ef hvort tveggja er tekið með í reikninginn, 4% söluskattsaukinn frá því í mars s.l. sem og áhrif skattkerfisbreytingar beinna skatta, þá megi telja kaupmátt kauptaxta verkamanna 1. ágúst s.l. 105.6. Ef við lítum á áhrif þeirrar lagasetningar, sem við erum hér um að ræða, þá verkar hækkun kauptaxta 10%, hækkun fjölskyldubóta og fyrirheit um skattaumbætur 11/2 – 2%, sem er að vísu vafamál hvort nýtist ellilífeyrisþega, en örorkulífeyrisþega með fjölskyldu geta nýst. Í þriðja lagi verkar lækkun niðurgreiðslna í sept. neikvætt 1.4%. Þá er grunnkaupshækkun 1. des. 1974 3%. Samtals er þetta aukning um 13.4%. Á móti kemur svo verðhækkun frá 1. ágúst 1974 til 1. febr. 1975 20.2%, þannig að áætlaður kaupmáttur kauptaxta verkamanna 1. febr. 1975 er 100 eða sá sami og ársmeðaltal 1973. Það er rétt að það komi hér skýrt fram að því miður er ekki hægt að stefna hærra en svo að halda þeim kaupmætti sem var á s.l. ári. Það er því miður ekki hægt að stefna á 20–25% aukningu kaupmáttar á yfirstandandi ári þegar gert er ráð fyrir því að þjóðartekjur á mann lækki. Undir þeim kringumstæðum þegar viðskiptakjör landsmanna fara versnandi er ekki unnt að stefna á hærra mið en að vernda kaupmátt hinna lægst launuðu í þjóðfélaginn. Ef við teljum að tekjuskiptingin í þjóðfélaginu sé slík að unnt sé að færa frá hinum tekjuhærri til hinna tekjulægstu umfram það, sem gert er og tilgangurinn er með þessari löggjöf, þ.e.a.s. launahækkun fá ekki aðrir en þeir sem hafa í dagvinnukaup 53 500 kr. eða lægra á mánuði, þá þurfum við áreiðanlega töluverðan tíma til að kanna möguleikana á því. Það rennir enn stoðum undir þau rök að nauðsynlegt sé að vinna sér tíma með þessum lögum og verja gildistíma þeirra til þess að koma á varanlegum umbótum í efnahagsmálum og jafnari og réttlátari tekjuskiptingu í þjóðfélaginu heldur en hömlulaus verðbólguþróun hefur leitt yfir þjóðina á undanförnum árum.