Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sjútvmrh. (Emil Jónason) Hæstv. forseti. Haustið 1960 var skipuð n. til að athuga lögin um húsnæðismálastofnun og byggingarsjóð ríkisins o.fl. Hún skilaði áliti nú í haust, ýtarlegu, um verkamannabústaði, sem liggur fyrir hv. Ed., og hún hefur skilað bráðabirgðatillögum um breytingu þá á húsnæðismálalögunum, sem hér liggur fyrir. Þessi breyting á lögunum um húsnæðismálastofnun ríkisins felur í sér eiginlega tvær aðalbreytingar. Í fyrsta lagi þá, að heimilað er í frv. að hækka lán til íbúðarhúsabygginga úr 100 þús. kr., eins og nú er í lögum, í 150 þús. kr. í öðru lagi er heimilað í þessu frv., að Landsbanki Íslands megi gefa út bankavaxtabréf fyrir 150 millj. kr. í stað 100 millj., sem er í núgildandi lögum. Þetta má segja að séu aðalbreytingar laganna og svo raunar hitt líka, að lagt er til, að framlag ríkissjóðs til endurbyggingar heilsuspillandi íbúða verði nú ekki ákveðið í fjárlögum, heldur skuli framlag ríkisins vera jafnhátt framlagi hlutaðeigandi sveitarfélags. Auk þessa eru svo ákvæði um breytingu á samsetningu húsnæðismálastjórnar, þannig að í henni verði framvegis fimm menn í stað fjögurra, sem kosnir verði hlutfallskosningu á Alþ., og að kjörtímabil húsnæðismálastjórnarinnar verði fjögur ár í staðinn fyrir þrjú. Þetta eru þær breytingar, sem lagt er til að gerðar verði á lögunum nú. Hækkunin á lánveitingunum og á útgáfu vaxtabréfanna og breytingin á framlagi ríkisins í sambandi við heilsuspillandi íbúðir eru fram komnar vegna þess, að gildandi ákvæði um þetta eru talin ónóg og með vaxandi byggingarkostnaði nauðsynlegt að hækka lánin. Þá hefur um leið verið breytt til um skipun nefndarinnar í samræmi við þann hátt, sem nú hefur yfirleitt verið tekinn upp, að fimm manna nefnd, kosin hlutfallskosningu á Alþ., sjái um stjórn þessara mála. Ég held, að málið sé ekki flóknara en svo, að ég þurfi ekki að hafa um það fleiri orð, en ég leyfi mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.

Fjmrh. (Gunnar Thoroddsen) Hæstv. forseti. Þetta frv. er um heimild til sameiginlegrar innheimtu opinberra gjalda. í 1. gr. segir, að fjmrh. sé heimilt fyrir hönd ríkissjóðs, forráðamönnum sveitarfélaga, svo og opinberum stofnunum að semja sin á milli um, að innheimt skuli í einu lagi gjöld, sem greiða ber Þessum aðilum. Í 2. gr. segir um hlutdeild hvers aðila í kostnaði þessarar gjaldheimtu. Í 3. gr. segir, að allar skyldur og réttindi í sambandi við slíka innheimtu skuli ganga til Þess aðila, sem tekur að sér hina sameiginlegu innheimtu. í 4. gr. segir, að sameina megi gjalddaga einstakra opinberra gjalda o.s.frv. Og 5. gr. fjallar um sérákvæði, ef sjúkrasamlag er aðili að innheimtu. Tildrög Þessa máls eru Þau, að á árinu 1960 hóf fjmrn. athugun á Því, hverjar leiðir kynnu að vera til að lækka útgjöld við innheimtu þinggjalda í Reykjavík, en með þinggjöldum er aðallega átt við tekjuskatt, eignarskatt, námsbókagjald, kirkjugjald, kirkjugarðsgjald, almannatryggingagjald, slysatryggingagjald og atvinnuleysistryggingagjald. Þessi athugun leiddi í ljós, að með skipulagsbreytingum og endurbótum varðandi bókhald og innheimtu mætti draga verulega úr kostnaði. Kom þar einkum til greina aukin vélanotkun og hentugra fyrirkomulag í skrifstofuhaldi. Þegar þetta lá fyrir, að verulega mætti spara með breytingum á fyrirkomulagi þinggjaldanna, kom til athugunar, hvort ekki væri rétt að stofna til sameiginlegrar innheimtu á þessum ríkissjóðstekjum og hins vegar fasteignagjöldum og útsvörum til borgarsjóðs Reykjavíkur. Viðræður fóru fram við forráðamenn Reykjavíkurborgar, og niðurstaðan varð sú, að báðir aðilar töldu sér mikinn ávinning að því að sameina innheimtuna. Eftir þessar viðræður þótti rétt að kanna, hvort Sjúkrasamlag Reykjavíkur hefði ekki einnig hug á því að sameina innheimtu sjúkrasamlagsgjalda þessum gjöldum til ríkissjóðs og Reykjavíkurborgar. Sú athugun leiddi í ljós, að þar gæti einnig verið um verulegan sparnað að ræða. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er almenn heimild til sameiningar á innheimtu, en fyrsta skrefið er fyrirhugað það, að sameinuð verði á eina hönd innheimta Þinggjalda í Reykjavík, útsvara og fasteignagjalda til borgarsjóðs Reykjavíkur og sjúkrasamlagsiðgjalda. Ef þetta ber góðan árangur, kemur að sjálfsögðu til greina að sameina einnig innheimtu fleiri gjalda hér í Reykjavík, ef til vili afnotagjalds útvarps o.fl., og einnig verður að sjálfsögðu kannað, hvort ekki mundi henta að sameina einnig innheimtu á ýmsum stöðum utan Reykjavíkur, en fram til þessa hefur rannsókn þessara mála beinzt að Reykjavík einni. Frv. sem sagt heimilar sameiningu innheimtu einnig á öðrum stöðum. Varðandi sparnað við Þessa sameiningu er það ljóst, að hann getur orðið verulegur, og stafar það bæði af því, að sameiningin ein út af fyrir sig sparar verulegt fé, en auk þess munu þær endurbætur, sem fyrirhugaðar eru varðandi bókhald, skrifstofuhald og starfshætti Þessarar sameiginlegu innheimtu, leiða til verulegs sparnaðar. Það er gert ráð fyrir því, að miðað við ársgrundvöll muni kostnaðurinn nú hjá þessum þremur aðilum vera um 11 millj. kr. Eftir sameininguna er gert ráð fyrir, að rekstrarkostnaður verði um 5 millj. kr., þannig að áætlanir þær, sem gerðar hafa verið, benda til þess, að spara megi við þetta um 6 millj. kr. á ári. Það er gert ráð fyrir því, að samið sé um skiptingu kostnaðarins á milli þessara aðila frá ári til árs, en í fyrstu er gert ráð fyrir, að 42–43% af kostnaðinum falli í hlut ríkisins, sama hundraðstala í hlut Reykjavíkurborgar og afganginn greiði Sjúkrasamlag Reykjavíkur. Þessi hlutföll verða svo endurskoðuð, eftir að reynsla er komin um eitt ár af þessari starfsemi, og þá metið að nýju, hver sé eðlileg hlutdeild hvers aðila í kostnaðinum. Við þessa sameiningu er gert ráð fyrir, að ríkissjóður og Sjúkrasamlag Reykjavíkur spari hlutfallslega mest, og það stafar af því, að fyrir nokkrum árum voru gerðar gagngerðar breytingar á innheimtu- og bókhaldsfyrirkomulagi bæjargjalda til Reykjavíkur, þannig að þær endurbætur, sem nú eru fyrirhugaðar í þessu efni, eru þegar fyrir nokkru komnar í framkvæmd varðandi innheimtu útsvara og fasteignagjalda. Ég vænti þess, að þessar skýringar nægi, vil aðeins bæta því við, að auk þess sparnaðar, sem af þessu leiðir, er enginn vafi á því, að bæði fyrir launagreiðendur og aðra þá, sem ber samkv. lögum skylda til að innheimta opinber gjöld, er mikið hagræði að því að gera skil til eins aðila í stað þriggja eða fleiri áður. Innheimtan ætti að vera árekstraminni og árangursríkari, uppgjör reikninga og skulda verða auðveldara. Fyrir gjaldendur ætti það einnig að vera hægðarauki að geta greitt þessi gjöld sín á einum stað. Ég vænti þess, að mál þetta, sem alger samstaða var um í hv. Ed., fái sömu viðtökur hér í þessari d., og legg til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Með frv. þessu er lagt til, að ríkissjóður greiði stofnkostnað héraðsskóla að fullu. Enn fremur er gert ráð fyrir því í frv., að ríkissjóður greiði rekstrarkostnað að fullu að frádregnum tekjum skólanna. Rökin fyrir þessari breytingu eru fyrst og fremst þau, að flest þeirra héraða, er að héraðsskólunum standa, brestur fjárhagslegt bolmagn til þess að búa þannig að þeim og þeirri æsku, sem þá sækir, að sæmilegt geti talizt. Af þeim sökum liggur nú við borð, að einstökum héraðsskólum verði lokað, þar sem húsakynni þeirra eru orðin svo bág, að ekki er hægt að bjóða ungu fólki vist í þeim, þrátt fyrir það að um sé að ræða mjög gagnlegar og nauðsynlegar menntastofnanir. í þessu sambandi er athugandi, að tekjustofnar sýslufélaganna eru þannig, að varla getur talizt eðlilegt, að þau séu aðilar um skólakostnað á móti ríkissjóði. Enn fremur má á það benda, að héraðsskólarnir eru sóttir af nemendum víðs vegar frá af landinu, bæði úr sveitum og kaupstöðum. Á það má einnig benda, að þar sem héraðsskólarnir eru aðeins sjö talsins, þá sleppur meiri hl. sýslufélaga landsins við allan kostnað af slíku skólahaldi, en notar að sjálfsögðu héraðsskólana á sama hátt og þau sýslufélög, sem lögum samkv. ber nú að kosta skólana á móti ríkinu. Loks má vekja athygli á því, að í einum landsfjórðungi er héraðsskóli kostaður að fullu af ríkissjóði. Óþarfi ætti að vera að óttast stórfelldan kostnaðarauka fyrir ríkissjóð með samþykkt þessa frv. Leyfi ég mér um það atriði að vísa til grg. þeirrar, sem fylgir frv. og samin er af Aðalsteini Eiríkssyni, eftirlitsmanni með fjármálum skóla. Telur hann, að árleg útgjaldaaukning ríkissjóðs af samþykkt frv. mundi nema, miðað við rekstur sjö héraðsskóla árið 1959 og stofnkostnað sömu skóla miðað við fjárlög 1961, tæplega 750 þús. kr. Kostir þessa fyrirkomulags, sem hér er lagt til, eru hins vegar svo miklir, að hiklaust ber að því að hverfa. Meðal þeirra kosta leyfi ég mér að vekja athygli á eftirfarandi: Áframhaldandi framkvæmdir og viðhald héraðsskólanna verði í höndum þess aðila, sem nú hefur mestra hagsmuna að gæta í því, þar sem hann kostar skólana að mestum hluta, en hefur þó yfir þeim takmörkuð umráð. í öðru lagi mundu þá öll sýslufélög landsins sitja við sama borð í þessum efnum og aðstaða skólanna innbyrðis yrði sambærilegri en nú er. Loks fengi ríkisvaldið frekari umráð yfir þessum skólum til ýmiss konar notkunar á sumrin, ef nauðsyn bæri til í þágu uppeldis- og menningarmála. Sú mótbára kynni e.t.v. að koma fram gegn þessu frv., að líklegt sé, að kröfur komi fram um verulega fjölgun héraðsskólanna á næstu árum og mundi það baka ríkissjóði ærin útgjöld. En mjög ólíklegt er, að þörf skapist á næstunni fyrir nýja héraðsskóla. Gagnfræða- og unglingaskólar eru nú starfandi í kaupstöðum og kauptúnum í flestum héruðum landsins. Viðhorfin í þessum málum eru því allt önnur nú en þegar þeir sjö héraðsskólar voru stofnaðir, sem nú eru starfandi í landinu. Auk þess má á það benda, að tala héraðsskólanna er bundin með lögum, og það er því á valdi Alþingis á hverjum tíma, hvert fjármagn það vill veita í þessu skyni. Að lokum vil ég leggja áherzlu á, að það er skoðun okkar flm. þessa frv., að hér sé um mikið nauðsynjamál að ræða, sem brýna nauðsyn beri til að nái fram að ganga á þessu þingi. Af samtali mínu nú nýlega við hæstv. menntmrh. og hæstv. fjmrh. leyfi ég mér að telja, að ég hafi ástæðu til þess að ætla, að þeir séu hlynntir framgangi þessa máls nú. Ég leyfi mér því að vænta þess, að frv. hljóti góðar undirtektir hjá hv. þd., og legg til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. menntmn. og 2. umr.

Hannibal Valdimarsson Hæstv. forseti. Á fundi, sem haldinn var í Bjarkarlundi á s.l. hausti af Fjórðungssambandi Vestfjarða og á voru mættir þingmenn Vestfjarða flestir, var gerð samþykkt um að fela þm. Vestfjarðakjördæmis að beita sér fyrir því, að ríkið bæri að öllu leyti rekstrarkostnað af héraðsskólum, að frádregnum tekjum þeirra. Það var því skömmu eftir að þing hófst, að þm. Vestf. komu saman og ræddu málið og ákváðu að flytja um þetta frv., ef á þyrfti að halda. En áður en það yrði gert, kom mönnum saman um að fela hv. 1. þm. Vestf., Gísla Jónssyni, að ræða málið við hæstv. menntmrh. Var hann oft á haustinu og vetrinum inntur eftir því, hvort hann hefði rætt málið við ráðherrann, og kvað hv. 1. þm. Vestf. sig hafa gert það og hafa fengið loforð hans fyrir því, að um þetta yrði flutt stjfrv. á þessu þingi og væri það væntanlegt á hverri stundu. En síðan eru liðnar margar vikur. Þetta veldur því, að Vestfjarðaþm. hafa ekki talið ástæðu til að flytja málið í frumvarpsformi. Það var skömmu áður en hv. 1. þm. Vestf. fór utan á þing Norðurlandaráðs, að ég innti hann eftir þessu máli, og sagði hann mér þá, að hann ætti von á því á hverri stundu, að stjfrv. kæmi fram um þetta, og hafði hann fyrir því orð hæstv. menntmrh. Ég var því dálítið undrandi, þegar hv. 1. þm. Vestf., Sigurður Bjarnason, sem nú situr hér um stund á þingi fyrir Gísla Jónsson, ber fram frv. um þetta mál með nokkrum flokksmönnum sínum, en hefur ekki á þetta mál minnzt, svo að ég viti, við Vestfjarðaþingmenn, og mun honum þó hafa verið kunnugt um þessa forsögu málsins. En nú er þetta mál komið fram og grípur á þessu sama, sem þm. Vestf. var falið og þeir frestuðu að flytja frv. um einungis vegna fregna um, að það kæmi sem stjfrv. fyrir þingið og ætti þannig möguleika á því að ná afgreiðslu á þessu þingi. Vil ég vænta þess, að þetta sé þá í raun og veru það frv., sem við höfum verið að bíða eftir frá hæstv. ríkisstj., og komi þá í sama stað niður, þó að það sé að forminu til ekki flutt sem stjfrv. En ef svo er ekki, ef hæstv. ríkisstj. hefur hugsað sér að flytja málið í öðru formi og koma því þannig fram, þá vil ég spyrja hæstv. menntmrh. að því, hvort það sé ekki rétt, sem hv. 1. þm. Vestf. hefur eftir honum haft, að von hafi verið og sé á stjórnarfrv. um þetta mál, eða þá í sambandi við það, hvort þetta frv. geti þá alveg komið í þess stað og fái sem sé fljótlega afgreiðslu nú á þessu þingi, því að efnislega er það um það mál, sem okkur Vestfjarðaþingmönnum var falið að koma fram, ef við gætum, á fundinum í Bjarkarlundi. En þessari fsp. vil ég leyfa mér að beina til hæstv. menntmrh.

Frsm. (Hannibal Valdimarsson) Hæstv. forseti. Þetta frv. á þskj. 100 er þess efnis, að inn í almannatryggingalögin komi ákvæði um það, að íþróttafólk, sem tekur þátt í íþróttaiðkunum, hvort heldur æfingum, sýningum eða keppni, og orðið er 16 ára, skuli njóta þar tryggingar. Þessari tryggingu er hugsað að koma þannig fyrir, að íþróttafélögin sjálf greiði 1/4 af iðgjöldunum fyrir íþróttafólkið, en ríkissjóður 3/4 iðgjaldanna. Þetta frv. var tekið fyrir í n. á einum 2–3 fundum og sent til umsagnar Tryggingastofnunar ríkisins, Íþróttasambands Íslands og Ungmennafélags Íslands. Í umsögn Tryggingastofnunarinnar kemur fram, að hún viðurkennir fyllilega þörf þess, að allir íþróttamenn séu tryggðir, en lætur hins vegar í ljós, að alveg eins sé hægt að hugsa sér frjálsa tryggingu, að því er þessa starfsemi snerti. En um Íþróttasamband Íslands og Ungmennafélag Íslands er það að segja, að þau félagssamtök mæla hvor tveggja með því, að frv. verði samþykkt. Það kom fram í umræðunt manna í heilbr.- og félmn., að allir nm. töldu vera þörf á því, að íþróttafólk væri tryggt, hvort heldur það starfaði við æfingar, sýningar eða keppni, og væri þannig ekki í þeirri áhættu, ef það verður fyrir slysum, að fá þar engar bætur á. Íþróttaiðkun í landinu er vissulega þjónusta við þjóðfélagið, menningarleg þjónusta og þjónusta við heilbrigðismál þjóðarinnar einnig, og mönnum mundi þykja mjög miður, ef unga fólkið legði af að stunda íþróttir. Margir íþróttamenn okkar hafa og veitt þjóð sinni heiður og sóma á erlendum vettvangi í íþróttakeppni á alþjóðasviði íþrótta, og er ekki óeðlilegt, að þjóðfélagið meti slíkar drýgðar dáðir ungra manna nokkurs. Hins vegar er það svo, að það fellur ekki undir almannatryggingarnar að tryggja íþróttafólkið við æfingar og í keppni, og hefur margur frækinn íþróttamaður slasazt við íþróttaiðkanir, án þess að geta fengið bætur hjá tryggingunum vegna þess, en eins og allir vita, er allmikil slysahætta bundin við kappsamlega iðkaðar íþróttir. Nm. voru allir þeirrar skoðunar, að þessa væri þörf. Og það var vilji þeirra, að jákvætt væri tekið á þessu máli. Hins vegar fékkst þó ekki samkomulag um í nefndinni að mæla með frv., meiri hl. nm. fékkst ekki til þess, en hins vegar voru þeir fúsir til að standa að rökstuddri dagskrá, sem væri á þá leið, að nefndin treysti því, að félmrh. ritaði nefnd þeirri, sem nú vinnur að endurskoðun vissra þátta almannatryggingalaganna, og legði fyrir hana að taka einnig til athugunar tillögur um slysatryggingar íþróttafólks, og að í trausti þess, að hæstv. ráðh. vildi gera þetta, þá tæki deildin fyrir næsta mál á dagskrá. Þessi rökstudda dagskrá er efnislega mjög eindregin og jákvæð með málinu og fer sem sé fram á þetta, að hæstv. félmrh. mundi vilja leggja það fyrir þessa endurskoðunarnefnd tryggingalaganna, sem hefur að vísu samkv. sínu erindisbréfi ákveðna þætti til endurskoðunar, að taka einnig þennan þátt tryggingamálanna með til athugunar og þá væntanlega að fengnum jákvæðum meðmælum hæstv. ráðh. og þessarar þingnefndar um, að nokkrar tryggingar fengjust þá teknar inn í tryggingalöggjöfina að því er snertir íþróttafólk. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta mál, en um þetta fékkst nefndin til að vera sammála, og rökst. dagskráin túlkar vilja nefndarinnar, eins og hann kom fram í heilbr.- og félmn.