Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mig langar til þess að beina fsp. til hæstv. ríkisstj. Í kvöldfréttum hljóðvarps og sjónvarps í gærkvöld var skýrt frá erlendum fréttaskeytum um ræðu, sem Einar Ágústsson utanrrh. hafði haldið á ráðherrafundi Atlantshafsbandalagsins í Brüssel í fyrradag. Í skeytunum er lögð megináherzla á, að utanrrh. hafi sagt, að Íslendingar hyggist standa við allar skuldbindingar, sem fylgi aðild þeirra að Atlantshafsbandalaginu. Ríkisstj. hafi ákveðið, að Ísland verði áfram í Atlantshafsbandalaginu, þótt ágreiningur sé um það atriði innan hennar. Þess yrði ekki krafizt á næstunni, að bandaríski herinn færi frá Keflavík, þar sem það mál væri enn til athugunar í ríkisstj. Í skeyti segir, að þótt íslenzka ríkisstj. hafi sagt, er hún kom til valda fyrir hálfu ári, að herinn yrði að fara úr landi, hefði utanrrh. hennar nú sagt, að Íslendingar mundu standa við allar skuldbindingar sínar gagnvart bandalaginu og endurskoðunar samningsins um dvöl varnarliðsins hefði ekki verið óskað enn þá. Málið væri í athugun hjá ríkisstj. Fsp. mín til hæstv. ríkisstj. lýtur að því, hvort ríkisstj. sem heild hafi fjallað um texta ræðu ráðh. Ef svo er, spyrst ég fyrir um, hvort allir ráðh. ríkisstj. hafi samþykkt textann eða sú undirnefnd, sem ríkisstj. hefur kjörið til þess að fjalla sérstaklega um endurskoðun varnarsamningsins við Bandaríkin. Hafi ríkisstj. sem heild ekki séð textann, spyrst ég fyrir um, hvort gera megi ráð fyrir því, að efni ræðunnar sé stefnulýsing gefin fyrir hönd allra ráðh. Ég tek skýrt fram, að ég er ekki að gagnrýna málflutning hæstv. utanrrh. Ég efast ekki um, að hann hafi haldið vel á íslenzkum málstað á þessum fundi. En ég tel nauðsynlegt, að upplýst verði, hver vinnubrögð hæstv. ríkisstj. eru í slíkum efnum. Það á eflaust eftir að reynast mikilvægt síðar meir. Auðvitað ræður ríkisstj. sjálf vinnubrögðum sínum. En þing og þjóð á rétt á að vita, hver þau eru. Í þessu sérstaka tilviki er og mjög mikilvægt að fá upplýsingar um, hvort allir ráðh. ríkisstj. hafa samþykkt fyrir fram það, sem utanrrh. sagði. Ef svo er ekki, er nauðsynlegt að fá upplýst, hvort þeir samþykki það nú.



Herra forseti. Ræða utanrrh. túlkaði nákvæmlega margyfirlýsta stefnu ríkisstj. Einstökum ráðh. var að sjálfsögðu kunnugt um, hvernig málflutningur utanrrh. efnislega mundi verða. Hins vegar var ræða utanrrh. ekki upp lesin á ríkisstjórnarfundi, enda er sá háttur ekki á hafður í þessari ríkisstj., að ræður einstakra ráðherra séu lesnar upp á fundum ríkisstj., og gildir það jafnt hvort um er að ræða ræður utanrrh. eða annarra ráðh.



Herra forseti. Út af þessari fsp. hv. 7. þm. Reykv. langar mig að segja örfá orð, og þau verða á þá lund, að ég hefði vænzt þess, að Alþfl. tæki ekki þátt í þeim darraðardansi hræðslupólitíkurinnar, sem Sjálfstfl. stundar í varnarmálum. Alþfl. hefur þegar komið fram með mjög skynsamlega till. til þál. að mínu viti, þar sem lögð er áherzla á það að kanna aðstæður í sambandi við aðild Íslendinga að NATO og ég tel það mjög lofsvert. Ég veit það, að þm. Alþfl. flestir eru mjög fylgjandi NATO og veru varnarliðsins hér, og ég tel það mjög skynsamlegt að halda sér bara á raungrundvelli þannig, að kanna þær aðstæður, sem fyrir eru hverju sinni, og ég tei. að Alþfl. sé á réttri leið. Þeir eru á þeirri leið að kanna málefnið eins og það liggur fyrir. Hins vegar tel ég, að með þessari fsp. hv. 7. þm. Reykv. sé hann að taka þátt í þeim undarlega skollaleik, sem Sjálfstfl. stundar hér í þingsölum, að reyna að magna einhverja ótta- og hræðslupólitík í sambandi við varnarmálin. Og ég ætlast til stærri og meiri hluta af Alþfl. en Sjálfstfl. Og ég tel það mjög miður farið, þegar verið er að stunda svona pólitíska iðju eins og hér er gert. Ellert Schram byrjaði að kveðja sér hljóðs í þingsölum um Formósu, og Gylfi Þ. Gíslason hleypur til strax, þegar hann kemur á þing, að tala um varnarmálin og ég held, að hann hljóti að elta Jóhann Hafstein eða Geir Hallgrímsson. Og einkanlega af því að ég er svona jafnaðarmannlega vaxinn, þá heimta ég það af Alþfl., að hann vinni málefnalega. Ég heimta af honum, að hann standi sig málefnalega og taki ekki þátt í þessari aumingjapólitík Sjálfstfl.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. svaraði fsp. hv. 7. þm. Reykv. á þá leið, að yfirlýsing utanrrh. væri í fullu samræmi við margendurteknar yfirlýsingar ríkisstj. varðandi varnarmálin. Nú vitum við það allir þm., að það hafa verið gerðar mjög margar tilraunir hér á Alþ. til að fá það fram, hver væri hin raunverulega stefna ríkisstj. í varnarmálum, en þetta hefur, að ég hygg, að dómi flestra þm. ekki tekizt enn þá. Var því vart að búast við öðru svari frá hæstv. forsrh. Ég vil þá koma fram með aðra fsp. til hæstv. forsrh., en hún er á þá leið, hvernig beri að skilja eða hvernig hann skilgreini það atriði í málefnasamningi ríkisstj. um utanríkismál þar sem segir: „Ágreiningur er milli stjórnarflokkanna um afstöðuna til aðildar Íslands að Atlantshafsbandalaginu.“ Ég tel það alveg sjálfsagt, að ríkisstj. upplýsi það hér á þingi, í hverju þessi ágreiningur liggur. Það hefur ekki komið fram enn þá, ekki verið skilgreint enn þá, í hverju ágreiningurinn raunverulega liggur. Menn hafa forðazt það eins og heitan eldinn að gera grein fyrir, hverjir eru á móti og hverjir eru með. Það hafa komið loðnar yfirlýsingar, en ekki neitt jákvætt um það, hver ágreiningurinn raunverulega er. Hv. 3. landsk. þm. talaði hér um hræðslupólitík Sjálfstfl. í varnarmálum.

Já, ég stend við það.

Hann stendur við það, segir hann, en ég hygg nú samt, að þjóðin almennt telji ekki þetta á þann veg, að við séum með neina hræðslupólitík. Það er almennur ótti hjá þjóðinni - það vita það flestir þm. og jafnvel þessi hv. þm. veit það, að það er almennur ótti meðal þjóðarinnar um, hver endalok þessi mál fái hjá ríkisstj. Þessi mál hafa verið hér nokkuð ítarlega rædd og nokkuð upplýst, þó hvergi nálægt því eins og eðlilegt væri, að gert hefði verið og nauðsynlegt er, að gert verði, til þess að þjóðin viti raunverulega hvaða stefnu ríkisstj. hefur í þessu. Það liggur ekkert fyrir um það enn þá, hvað fram undan er í varnarmálum. Ég er ekkert hræddur, því að ég er sannfærður um það, að þó að ýmsir þeir, sem kallaðir eru nytsamir sakleysingjar, vilji fylgja kommúnistum í því að fá herinn héðan í burtu og gera landið varnarlaust, þá mun það ekki takast. Ég er alveg jafnsannfærður um það, að innan lýðræðisflokkanna eru svo margir menn, bæði hér á Alþ. og meðal þjóðarinnar, að þetta verður ekki gert. Kommúnistar munu ekki í þessu tilfelli, þótt þeir hafi gert málefnasamning og séu komnir í stjórnarsamstarf við lýðræðisflokk eða flokka, - þá mun þeim ekki takast að koma þessum áformum sínum fram, það er ég alveg sannfærður um. Þess vegna er enginn ótti í mér, en ég tel það skyldu hæstv. ríkisstj. að gera hreint fyrir sínum dyrum og gefa yfirlýsingu um það, hvað hún ætli sér í málinu. Það liggur alls ekki ljóst fyrir.

Þú ert lafhræddur.

Ég hygg nú, að hv. 3. landsk. þm. sé miklu hræddari en ég, a. m. k. virðist hann við þessar umræður um einfalda fsp. vera það taugaóstyrkur hér í þingsal að hann geti ekki setið á sér að vera með sífelld frammíköll. Þetta bendir ekki á taugastyrkleika.



Herra forseti. Ég verð nú að segja, að mér finnst þessar umr. dálítið á eftir tímanum. Ég hélt satt að segja, að það væri nú svo komið með þessa bombu alveg eins og Kínamálið á sínum tíma, að hún væri úr sögunni. En það er sjálfsagt að rifja þetta upp einu sinni enn. Og það gladdi mig að sjá hv. 3. þm. Sunnl. hafa í hendi sér málefnasamninginn: Ég vona, að hann lesi hann kvölds og morgna sér til sálubótar. 



Herra forseti. Ég hafði nú raunar ekki ætlað mér að taka til máls við þessar umr., en sérkennilegur málflutningur hv. 3. landsk. þm., bæði í ræðustól og utan ræðustóls, varð til þess, að ég kvaddi mér hljóðs. Það er greinilegt á hv. þm., að hann er farinn að ókyrrast mjög hér í þingsölum, þegar varnarmálin ber á góma, enda vita það allir þm. og raunar þjóðin öll, að varnarmálin, afstaða Íslendinga til Atlantshafsbandalagsins, þessi mál eru öll svo viðkvæm í flokki hv. þm., að það hefur ekki fengizt úr því skorið, hvaða afstöðu hans flokkur sem slíkur hafi til Atlantshafsbandalagsins, einstakir ráðh. hans eða einstakir þm. Og það var mjög eftirtektarvert, þegar hæstv. forsrh. tók til máls hér áðan og var að tala um það, hversu skýr væri afstaða stjórnarflokkanna til Atlantshafsbandalagsins, þá varaðist hann einmitt að minnast á það, hver væri afstaða hv. þm. til Atlantshafsbandalagsins, svo að það er von, að hv. þm. fari að ókyrrast í sínu sæti, verði fyrst hræddur og síðan lafhræddur, þegar fara á að knýja hann til þess að skýra frá því, hvaða afstöðu hann hefur í þessu máli eða hans flokkur. Hitt finnst mér út af fyrir sig, fannst mér um skeið á vissan hátt réttlætanlegt af hæstv. ríkisstj., þegar hún vitnaði til þess, hvað stæði í málefnasamningi ríkisstj., um að gera að læra og lesa málefnasamninginn í samhengi. Þetta hef ég reynt að gera í byggðamálunum, gagnvart byggðajafnvægissjóðnum. Og ég spyr hæstv. forsrh., hefur hann lært þennan hluta málefnasamningsins nógu vel? Það getur vel verið, að þessi málefnasamningur sé ekkert óumbreytanlegt plagg. Það getur vel verið, að þar verði ýmsu breytt í meðförum ríkisstj., þegar ríkisstj. fer að móta stefnu í einstökum málum. Eins og ég sagði áðan, ætlaði ég ekki að taka hér til máls, en fyrst ég á annað borð stóð upp, þá vil ég aðeins mótmæla því, sem fram kom áðan hjá hæstv. forsrh. Það er ekki rétt, eins og mér skildist, að þar væri gefið í skyn, að yfirlýsing hæstv. ráðh. um það, hvaða stefnu ríkisstj. hafi í varnarmálunum, sé öll á eina hliðina. Og þar sem hæstv. ríkisstj. talar mjög mikið um það, hvað hún sé stefnuföst í utanríkismálum, gagnstætt því, sem fráfarandi ríkisstj. hafi verið, þá væri það nú út af fyrir sig kannske merki um vissa stefnufestu, ef þeir þrír hæstv. ráðh., sem saman koma, eftir upplýsingum ritstjóra Þjóðviljans, einu sinni í viku reglulega til þess að fjalla um öll utanríkismál landsins, að þessi þriggja manna fastanefnd ráðh. setti sér það nú fyrsta verkefni að reyna að komast að niðurstöðu um það, hvernig þessir þrír hæstv. ráðh. skilja ákvæði málefnasamningsins og hvernig þeir túlka stefnu ríkisstj. í varnarmálum og gagnvart hersveitinni hér á Keflavíkurflugvelli. Ég hygg, að við vitum það allir hér í hinu háa Alþingi, að það er mjög breitt bil á milli hæstv. sjútvrh. og hæstv. utanrrh. í varnarmálunum. Og það hefur komið fram, m. a. á fundi, sem hæstv. utanrrh. sat, á fundi Varðbergs, þar var hann spurður að því, ef uppi væru tvær skoðanir á því, hvernig bæri að túlka stjórnarsáttmálann gagnvart varnarmálum, hvort hann væri þá á skoðun hv. 2. þm. Reykn. eða skoðun hæstv. sjútvrh. Hann kom sér undan að nefna mennina með nöfnum, enda var hann ekki spurður þannig. Það voru settar fyrir hann tvær skýringar, tvær skýringar á ákvæðum varnarsamningsins, og hæstv. utanrrh. kaus þá skýringu, sem hv. 2. þm. Reykn. hafði gefið.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. svör hans við fsp. minni. Þau voru skýr og ljós, svo langt sem þau náðu. Ég ætla engan þátt að taka í neins konar æsingaumræðum um varnarmálin, hvorki hér á Alþ. né neins staðar annars staðar, og ég vísa því á bug, sem hv. 3. landsk. þm. sagði um það efni, að ég ætti aðild að því að magna ótta og hræðslu í sambandi við varnarmálin. Ég segi það eitt í tilefni af ræðu og frammíköllum hans, að ég harma það, að nýr þm., sem ég hef mætur á, skuli ekki sinna háttbundinni þingframkomu betur en átt hefur sér stað og vona, að á því verði breyting. Hann kvaðst krefjast þess af Alþfl., að hann vinni málefnalega að varnarmálum sem öðrum málum, og tel ég Alþfl. hafa gert það. Ég veit ekki, hvað er að vinna málefnalega að málum, líka á sviði varnarmálanna, ef það er ekki að vilja fá að vita um vinnubrögð ríkisstj. á erlendum vettvangi í jafnmikilvægu máli og varnarmálin eru og hvort ákveðin yfirlýsing, sem hæstv. utanrrh. gefur, er gefin af honum einum, án samráðs við aðra ráðh., eða hvort hún er gefin í samráði við aðra ráðh., hvort hún túlkar skoðun hans eins eða skoðun ríkisstj. allrar. Um þetta og þetta eitt spurði ég, og þetta eru algerlega málefnalegar spurningar. Spurningin var um tvennt, og við því fékkst skýrt svar hjá hæstv. forsrh., við fyrri spurningunni a. m. k. Hún var sú, hver vinnubrögðin væru í sambandi við stefnuyfirlýsingar utanrrh. erlendis á sviði utanríkismála. Hæstv. ráðh. sagði, og ég þakka honum það svar, að það væri ekki venja og þá væntanlega mundi heldur ekki verða venja að bera texta yfirlýsinga - nú eru það mín orð, jafnvel þótt mjög mikilvæg séu, - undir ríkisstj. alla. Þá vitum við, að framvegis hefur utanrrh. sjálfur samið þær yfirlýsingar, sem hann gefur um varnarmál og utanríkismál erlendis, án þess að textinn hafi verið borinn undir ríkisstj. alla. Hitt atriði fsp. minnar laut að því, hvort skoða mætti þessa stefnuyfirlýsingu að jafnaði fyrir hönd ráðh. allra, ef svo væri, sem ég raunar bjóst við, að þeir hefðu ekki séð textann áður, og svaraði hæstv. forsrh. því játandi. Það er þetta svar, sem gefur mér tilefni - þetta seinna svar hans, sem gefur mér tilefni til örfárra viðbótarathugasemda. Forsrh. hæstv. sagði í seinni ræðu sinni, að þetta mál væri á eftir tímanum. Hér tel ég, að hann fari algerlega villur vegar. Þvert á móti hefur á fundinum í Brüssel gerzt hlutur, a. m. k. í augum erlendra fréttamanna, sem ekki hefur gerzt áður, og þess vegna voru fréttirnar í gærkvöld mikið nýmæli hér á Íslandi, eins og raunar allar fréttaskeytasendingar af fundinum bera ótvírætt vott um. Öllum Íslendingum er kunnugt um það, að ágreiningur hefur komið upp um það milli einstakra ráðh., hvernig túlka beri stjórnarsáttmálann. Ágreiningurinn er fólginn í því, - ég þarf ekki að hafa um þetta nema örfáar setningar - að hæstv. utanrrh. hefur sagt oftar en einu sinni, að ákvörðun um uppsögn varnarsáttmálans verði þá fyrst tekin, þegar endurskoðun hans eftir samninga við Bandaríkjamenn sé lokið. Þetta hefur utanrrh. sagt skýrum stöfum, þetta hefur verið prentað eftir honum og hann staðfest þessa skoðun, eins og hún hefur verið túlkuð á prenti, svo að hér fer ekkert á milli mála. Hins vegar hefur hæstv. viðskrh. lýst því yfir, að ákvörðun hafi þegar verið tekin um það, að varnarsáttmálanum skuli sagt upp og herinn fluttur burtu á kjörtímabilinu. Hver meðalgreindur maður, svo að ég vitni í landsfleyg orð, hlýtur að geta séð, að hér er um tvær skoðanir að ræða. Hér er um tvenns konar túlkun á ákvæðum stjórnarsáttmálans að ræða. M. ö. o., hver meðalgreindur maður getur séð, að það er uppi ágreiningur innan ríkisstj. um það, hvernig túlka skuli stjórnarsáttmálann. Það kemur mér ekkert á óvart og eflaust fæstum Íslendingum, sem fylgzt hafa vandlega með stjórnmálum undanfarið, að þessi ágreiningur skuli vera uppi. Ég skal enga tilraun gera til þess að hræra upp í því máli, enda gefast eflaust nóg tækifæri til þess að viðhafa almennar umr. um utanríkismál. Það er ekki mín meining að efna til þeirra hér. En það, sem nú hefur gerzt samkv. fréttum í útvarpi og sjónvarpi í gærkvöld, er, að þessi ágreiningur er kominn út fyrir landsteinana. Það er það, sem hefur gerzt. Í fyrsta skipti í fréttum erlendis frá í gærkvöld er frá því greint, að erlendir fréttamenn hver um annan þveran samkv. mörgum fréttaskeytum hafa skilið ræðu utanrrh. svo með réttu eða röngu, - ég hef ekki séð texta ræðu ráðh. og veit ekki, hvað tilefni er til þess skilnings, sem fréttamennirnir hafa lagt í hann, ég veit, að þeir leggja oft annan skilning í ræður en textinn gefur beinlínis tilefni til - en staðreynd samkv. fréttum hljóðvarps og sjónvarps er sú, að allir fréttamenn, sem á ræðu ráðh. hafa hlustað, hafa skilið ræðuna þannig, að um einhvers konar stefnubreytingu sé að ræða hjá íslenzku ríkisstj. nú frá því að hún tók við völdum. Þetta kemur greinilega fram, svo að ég endurlesi, með leyfi hæstv. forseta, eina setningu úr fréttaskeytunum, sem birt voru bæði í hljóðvarpi og sjónvarpi. Þar er sagt, að þótt íslenzka ríkisstj. hafi sagt, er hún kom til valda fyrir hálfu ári, að herinn yrði að fara úr landi, hefði utanrrh. hennar nú sagt, að Íslendingar mundu standa við allar skuldbindingar sínar gagnvart bandalaginu og endurskoðunar varnarsamningsins um dvöl varnarliðsins hefði ekki verið óskað enn þá. Málið væri í athugun hjá ríkisstj. Hver meðalgreindur maður, svo að ég noti landsfleyg orð einu sinni enn, hlýtur að geta séð, að að baki þessarar skeytasendingar liggur sú skoðun á málflutningi hæstv. utanrrh., að stefnubreyting hafi orðið eða sé að verða hjá íslenzku ríkisstj. nú frá því að hún var mynduð. Það er væntanlega enginn ágreiningur á milli hv. þm. eða nokkurra skynsamra manna um það, að öðruvísi er ekki hægt að skilja skeytin en þannig, að fréttamennirnir líta þannig á, - ég segi enn með réttu eða röngu. Og það er þetta, sem gerir það að verkum, að það er svo fjarri því, að það sé ótímabært, að þetta mál sé gert að umtalsefni hér á hinu háa Alþingi. Ég hef fylgzt vandlega með fréttum af málflutningi hæstv. utanrrh. og annarra ráðh. á erlendum vettvangi á undanförnum vikum eða mánuðum og ég fullyrði, að þetta er í fyrsta skipti, sem gefið er í skyn almennt í fréttaskeytum af ræðum utanrrh., að stefnubreyting sé orðin eða sé að verða hjá íslenzku ríkisstj. í varnarmálunum. Þetta var ástæðan til þess, að ég taldi ástæðu til þess að gera málið að umtalsefni hér, fyrst og fremst að fá upplýst: Hvernig eru vinnubrögðin í sambandi við slíkar yfirlýsingar, og má taka þessa yfirlýsingu sem yfirlýsingu af hálfu allrar ríkisstj.? Ég endurtek þakkir til hæstv. forsrh. fyrir að hafa svarað fsp. um vinnubrögðin alveg skýrt, þannig að nú vitum við alveg framvegis, að utanrrh. semur sínar yfirlýsingar sjálfur og ber texta þeirra ekki undir ríkisstj. í heild. Ég hef ekkert við þetta að athuga, þetta er staðreynd, sem ágætt er að fá að vita og ég er þakklátur fyrir að hafa fengið upplýsta, og máli mínu vil ég ljúka með því að segja, að ég gleðst yfir því, ef það reynist rétt, ég gleðst sannarlega yfir því, ef það reynist rétt, að sú stefna, sem mörkuð var í ræðu hæstv. utanrrh. í Brüssel er raunveruleg stefna allra sjö ráðherranna.



Herra forseti. Fyrst nokkur orð, já, forspjall, eins og Eggert orðar það, Þorsteinsson. Ég kann afskaplega illa við það í siðum og venjum þingsins að flokka menn í hv. þm. og hæstv. ráðh. Mér skilst, að allir séu jafnir hér í þingsölum og ég legg því til að þetta verði afnumið. Í öðru lagi minntist hér einn þm. á það, að honum væri óljós stefna Samtaka frjálslyndra og vinstri manna í varnarmálunum. Það stafar náttúrlega af því, að hann hefur ekki kynnt sér stefnuskrá samtakanna, og skal ég þá fara nokkrum orðum um það ágæta plagg. Fyrst vil ég nefna það að þar er auðvitað skýrt ákvæði um, að herinn eigi að hverfa á brott, en þær röksemdir fyrir þeirri ákvörðun getur hv. þm. hvorki skilið né vill skilja. Og í öðru lagi er kveðið á varðandi NATO, að þjóðaratkv. eigi þar að skera úr um aðild þjóðarinnar að NATO. Og röksemdin fyrir því, þó að hv. þm. hvorki geti skilið það né vilji skilja, er einfaldlega sú, að Samtök frjálslyndra og vinstri manna telja, að þjóðin sjálf eigi einhvern tíma að skera úr málum, hreinlega. En þannig er, eins og allir vita, að hér var lætt inn varnarstöð og þrátt fyrir þrábeiðni stórs minni hluta þjóðarinnar um þjóðaratkvgr., þá var því synjað, af því að þeir menn, sem vildu fá varnarstöð, höfðu meiri hluta. Nú hrópa sömu menn á þjóðaratkvæði, og það vill svo til, að það eru lýðræðismenn, sem ráða hlutunum, og þess vegna erum við alltaf mjög fúsir að leita vilja þjóðarinnar í einstökum málum, en ekki knýja mikilvæg mál fram með - ég vil segja jafnvel valdbeitingu, einkum þegar um er að ræða landsréttindi. Ég vona, að þetta sé nokkuð skýrt. Og í öðru lagi vildi ég benda á það, að hv. fyrirspyrjandi hafði mikinn áhuga á því að vita, hver væri stefnan í sambandi við uppsögn varnarliðsins. Og það er ákaflega eðlilegt, að þessi hv. þm. vilji vita það, vegna þess að fyrrv. ríkisstj. hafði bara enga stefnu í varnarmálum eða bara yfirleitt utanríkismálum. Það var alger status quo. Það var alger status quo í utanríkismálum síðasta áratuginn. Þar gilti reglan „ástandið er gott, og engu þarf að breyta“. Það er status quo reglan. Og ég vil líka benda hv. þm. á það, að stefna ríkisstj. er skýrt mótuð í málefnasamningnum og svo er bara þörf fyrir hv. þm., eftir beztu vitund og ég vil segja jafnvel samvizku, ef hún er einhver, að lesa það, sem stendur skrifað. Það er allt og sumt. Og svo er annað. Ég mælist til þess við hv. þm. að hafa biðlund þar til af framkvæmdum verður, og þá kemur þetta í ljós. Ég skal nú ekki fjölyrða um þetta mál en ég vænti þess og treysti, að menn forðist hræðslupólitík.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr., en mér finnst ekki verða hjá því komizt að ítreka þá fsp., sem hv. 7. þm. Reykv. bar hér fram, sem mér finnst vera meginatriði málsins. Hún var á þann veg, hvor þeirra hefði rétt fyrir sér varðandi skýringu á málefnasamningnum, hæstv. sjútvrh. eða hæstv. utanrrh. Einar Ágústsson, sem margsinnis hefur haldið því fram, og ég vona réttilega, að engin ákvörðun hafi verið tekin um brottrekstur varnarliðsins, ekkert segi um það í málefnasamningnum, heldur beri að skoða varnarmálin fyrst og taka ákvörðunina á eftir. Hæstv. sjútvrh. hefur hér í þessum ræðustól og víða annars staðar haldið fram alveg gagnstæðri skoðun. Hann hefur sagt, að það þyrfti ekki nema meðaldómgreind til að skilja það, að í málefnasamningnum væri tekin ákvörðun um brottrekstur varnarliðsins og ég skildi svo síðasta ræðumann, að hann teldi það einnig vera augljóst. Þarna skilur mjög greinilega á milli, og ég verð að segja það við hæstv. forsrh., að þó að hann haldi því fram, að skilningur komi með tímanum, þá er ég svo heimskur, að ég get ekki skilið, að þessir tveir menn, hæstv. utanrrh. og hæstv. sjútvrh., séu á sömu skoðun, þegar þeir halda fram hvor því máli, sem ég hér hef lýst. Þeir eru á öndverðri, gagnstæðri skoðun, og ég skora á hæstv. forsrh. að upplýsa nú á þessari stundu, hvor þeirra hafi rétt fyrir sér. Báðir geta ekki haft rétt fyrir sér. Hvor þeirra segir rétt, skýrir málefnasamninginn rétt, hvor skýrir hann rangt? Nú má svara með mjög einföldu já-i eða nei-i, en ekki já-já og nei-nei. Ég spyr: Er skýring utanrrh. rétt? Ég spyr hæstv. forsrh.: Er skýring utanrrh. rétt? Hann segir ekkert. Ég spyr hæstv. forsrh.: Er skýring sjútvrh. rétt? Hann segir heldur ekkert. Ég vona, að með tímanum komi skilningur hjá hæstv. forsrh. á ýmsum málefnum, ekki bara utanríkismálum, heldur t. d. á efnahagsmálum. Það er ekki vanþörf á því, að íslenzka þjóðin fái í sæti forsrh. mann, sem hefur svolítinn skilning á málefnum þjóðarinnar, t. d. efnahagsmálum. Ég vona, að sá tími komi fyrr en síðar, að hæstv. forsrh. öðlist skilning á málefnum þjóðarinnar.



Herra forseti. Ég skal nú ekki vera langorður. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af því, að síðastur hér í ræðustól var hv. 5. þm. Norðurl. v., ritstjóri Morgunblaðsins. Ræða hans gaf mér nú tilefni til þess að beina þeirri fsp. til hv. 7. þm. Reykv., sem vakti þessar umr. hér utan dagskrár, hvernig væri háttað póstsamgöngum milli Reykjavíkur og Kaupmannahafnar eða nánar tiltekið húss Jóns Sigurðssonar í Kaupmannahöfn, hvort það væri virkilega þannig, eins og mér virðist af ræðu hv. 7. þm. Reykv. hér áðan, að þangað bærust engar fréttir af Íslandi aðrar en þær, sem stæðu í Morgunblaðinu. Ég vil aðeins fá þetta upplýst.



Herra forseti. Ég tel mig alls ekki þurfa að bera af mér nokkrar sakir. 



Herra forseti. Hæstv. forsrh. virðist ekki ætla að svara fsp. mínum hér áðan. Mig langar þess vegna til að beina þeim til annarra ráðh. Mig langar til að spyrja hæstv. sjútvrh., hvort hann telji þær skýringar Einars Ágústssonar, hæstv. utanrrh., réttar, sem ég áðan gerði að umræðuefni, og hann hefur marglýst. Mig langar til að spyrja hæstv. menntmrh. að því, hvort hann telji þessar skýringar réttar eða skýringar hæstv. sjútvrh., og mig langar einkum og sér í lagi til að spyrja hæstv. samgrh. að því, hvort hann sé þeirrar skoðunar, eins og hv. 3. landsk., að það sé alveg skýrt tekið fram í málefnasamningnum, að varnarliðið eigi að fara, hvað sem tautar og raular, eða hvort hann sé á sömu skoðun og hæstv. utanrrh. Hæstv. forsrh. ætlar augsýnilega ekki að svara. Ég trúi því ekki, að allir þessir þrír ráðh. séu með sama markinu brenndir, að þeir þori ekki að svara.



Herra forseti. Við hv. 4. þm. Norðurl. e. flytjum á þskj. 133 eftirfarandi till. til þál., með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að skipa nefnd til að endurskoða ákvæði loftferðalaga um ábyrgð flytjenda farþega og farms, einkum með tilliti til þess, að eigi er alltaf fullljóst, hver teljast skuli flytjandi; sömuleiðis reglur um ábyrgð eigenda flugvéla gagnvart flugmönnum, svo og vátryggingarsamninga varðandi flug.“ Á seinni árum hefur notkun lítilla flugvéla aukizt mikið hérlendis. Unga fólkið er áhugasamt um að læra flug og nýta síðan kunnáttu sína sér til gagns og yndis og þá máske ekki síður vegna þeirrar ánægju, sem flugið veitir því. Þegar ég var ungur, stóð hugur okkar ungu mannanna til þess að læra að aka bifreið. Það er tímanna tákn, að nú þykir sjálfsagt að svo til allt ungt fólk læri að aka bifreið, en eftirvænting og áhugi unga fólksins beinist í vaxandi mæli að því að læra flug. Ég vil reyna að skilja þessa tilhneigingu unga fólksins í dag, það fylgir því heillandi tilfinning að geta að nokkru fylgt eftir fuglum himinsins með því að þjóta um loftin blá. Ég hef sjálfur notið þeirrar ánægju sem farþegi að fljúga í þessum litlu vélum, vera óbundinn af því að fara svo gott sem skemmstu leið að fyrir fram ákveðnum ákvörðunarstað, eins og er í hinu svo nefnda áætlunarflugi, heldur í þess stað að geta virt fyrir sér í næði stórbrotna náttúrufegurð lands okkar, sem vissulega er tilkomumikil úr lofti að sjá. Ég endurtek það þess vegna, að ég tel mig skilja áhuga unga fólksins fyrir fluginu. Þá er og rétt að benda á, að allir þeir, sem hyggjast stunda flug sem atvinnu, notast við litlu vélarnar, meðan þeir eru að öðlast tilskilinn flugstundafjölda, sem er áfangi að því að geta öðlazt réttindi til atvinnuflugs. Íslenzkar aðstæður, veðurfar og landslag, valda því, að þessar vanbúnu litlu vélar eru vissulega hættulegar hérlendis, máske hættulegri en víða annars staðar, þar sem aðstæður eru betri. Minnstu vélarnar eru svo vanbúnar að tækjum. að þær eru sambandslausar við flugumferðarstjórn og flugvelli nema aðeins í næsta nágrenni þeirra. Flugmenn þessara véla eiga þess því engan kost, þegar fjær dregur, að fá nauðsynlegar upplýsingar eða leiðbeiningar, þegar skyndilega breytist veður í lofti eða annan vanda ber að höndum. Það er því máske ástæða til þess, að hérlendis gildi þrengri og ákveðnari reglur en annars staðar um flug í þessum vélum. Herra forseti. Það eru breytingar á sjálfum loftferðalögunum, sem við flm. förum hér fram á, en hér er um reglugerðarákvæði að ræða. Tilgangur þeirrar till., sem hér er til umr. er, eins og hún ber með sér, að lögin verði endurskoðuð til að taka af öll tvímæli um ábyrgðir og vátryggingar í sambandi við flug, og að gefnu tilefni er hér fyrst og fremst tekið fram um litlu vélarnar. Ég er sannfærður um, að allir hv. alþm., sem stóðu að samþykkt loftferðalaganna 1964, hafi verið þess fullvissir, að þar léki enginn vafi á varðandi þessi atriði. Á sama hátt hefur og verið varðandi flugmenn, flugnema þessara véla, þeir hafi talið það tvímælalaust, að þeir og þeirra farþegar væru örugglega tryggðir. Einnig munu eigendur og umráðendur vélanna hafa verið í þeirri trú, að svo væri. Það hefur hins vegar skeð, að í ljós hefur komið, að þessi lagaákvæði eru ekki tvímælalaus. Höfum við flm. þessarar till. bitra reynslu af því. Sumarið 1968 fórst ein slík vél og með henni fjögur ungmenni. Sonur minn var flugmaður vélarinnar, og meðal farþega var sonur meðflm. míns. Sá ungi maður lét eftir sig konu og barn. Þessir ungu menn stefndu báðir að því að öðlast réttindi til atvinnuflugs. Þeir flugu mikið saman eða með öðrum félögum sínum, sem einnig voru í flugnámi. Það tók aðstandendur þessa unga manns næstum þrjú ár að fá dóm fyrir sínum tryggingabótum, og vafi var talinn leika á um bótaskyldu. Við flm. teljum því ríka nauðsyn á, að lögin verði endurskoðuð með það að markmiði, að allir, sem fljúga með þessum vélum, flugmenn og farþegar, verði örugglega tryggðir, þ.e. taka af öll tvímæli hér um, svo að eftirleiðis þurfi enginn að vera í vafa um, hvort hann er tryggður eða ekki. Þó svo að við gerum allt, sem mögulegt er til að koma í veg fyrir slys, þá verður því miður ekki á mannlegu valdi að fyrirbyggja þau alveg. Notkun þessara litlu véla verður trúlega vaxandi eftirleiðis. Það er nauðsynlegt að tryggja með reglugerð sem mest öryggi, en höfuðnauðsynin er að ganga þannig frá, að allir, sem ferðast í þessum vélum, séu tryggðir. Herra forseti. Ég vænti þess, að mér verði virt það til vorkunnar, er ég, eftir að hafa fylgzt með meðferð þessa máls, sem ég hef hér vitnað til, segi í hreinskilni: Það hefur hvílt þungt á mér, að ég þurfti að gera mitt til þess að eftirleiðis geti hér ekki leikið nokkur vafi á. Og ég fagna því að hafa fengið tækifæri til að bera þá till. fram, sem hér liggur fyrir. Herra forseti. Ég legg til, að umr. verði frestað og till. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Við hv. 4. þm. Norðurl. e. flytjum hér á þskj. 145 eftirfarandi till. til þál., með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj., að hún geri, með undirbúningi lagasetningar, ef með þarf, ráðstafanir til þess, að skaðabótamál vegna slysa fái hraðari afgreiðslu en verið hefur almennt. Sé þá hafður í huga sá möguleiki, að þegar dæmt er um bótaskyldu sérstaklega, án þess að dæmt sé jafnframt um bótafjárhæðir, verði settar reglur um greiðsluskyldu hinna bótaskyldu og vátryggjenda þeirra á ákveðnum fjárhæðum upp í endanlegar skaðabótagreiðslur, sem síðar yrðu ákveðnar með dómi.“ Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa um þetta lengri framsögu, en vísa til grg. með till. og legg til, að þessari umr. verði frestað og till. vísað til hv. allshn.