Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Efni þessa frv., sem hér liggur fyrir, er um það að afnema hámarksákvæði þau um álagningu á tóbak, sem eru í núgildandi l. um einkasölu ríkisins á tóbaki. Við 1. umr. málsins gerði hæstv. fjmrh. grein fyrir því efnislega, og þarf ég því ekki að ræða það í einstökum atriðum. Aðalefni málsins er, að það þykir vera óeðlilegt að hafa þessi ákvæði. Það hefur komið í ljós, að í sumum tilfellum eru þessi ákvæði ónóg, miðað við þá álagningu, sem talið er eðlilegt að sé á vissum tóbakstegundum. Í mörgum tilfeilum er hún að vísu nægileg og vel það. En svo sem forstjóri tóbakseinkasölunnar hefur tjáð fjhn., er svo komið, að þessi álagningartakmörk eru talin hamla því, að hægt sé að leggja á þessar vörur eftir því, sem tóbakseinkasalan telur hentugast. Það liggur í augum uppi, að það er ekki víst, enda hefur það ekki verið framkvæmt svo, að sama álagning hæfi á allar tegundir tóbaksvara, og hefur jafnan, þegar verð hefur verið hækkað á tóbaki, verið talið eðlilegt, að það væri með nokkuð mismunandi hætti eftir því, hvaða vörur væri um að ræða. Þótt undarlegt megi virðast, gat ekki orðið samkomulag í fjhn. um afstöðu til þessa máls: Þrír nm. mæla með því, að frv. verði samþ. óbreytt, en tveir leggja til, að frv. verði fellt, með röksemdum, sem mér sýnast vera nokkuð einkennilegar. Það má vitanlega segja, að sú álagning, sem heimiluð er á tóbaksvörur, allt að 350%, sé ósköp þokkaleg álagning, og því ætti það eftir almennum sjónarmiðum að vera nægileg álagning og meira en það. En það vita allir hv. dm., að varðandi tóbak og áfengi er sú sérstaða umfram aðrar vörur, að hér er um að ræða sérstaka tekjuöflun fyrir ríkissjóð, sem nú er einn af helztu tekjustofnum ríkissjóðs. Og það hefur aldrei verið neinn ágreiningur um það, hvaða ríkisstj. sem hefur setið að völdum, að eðlilegt væri að nota þennan tekjustofn, og á þeim grundvelli hefur æ ofan í æ verið hækkað verð á þessum vörum, og raunverulega hefur það eina sjónarmið verið ráðandi í sambandi við verðlagningu tóbaks og áfengis, að verðið væri ekki svo hátt, að það drægi úr sölunni og leiddi á þann hátt af sér tekjurýrnun. Það er það eina sjónarmið, sem jafnan hefur verið uppi í þessu efni. Í nál. hv. minni hl. fjhn. á þskj. 129 eru þau rök fram borin gegn þessu frv., að með því að afnema þessi álagningartakmörk sé Alþingi að afsala sér eðlilegu og hefðbundnu valdi, eins og það er orðað, til þess að ákveða skattheimtu af almenningi. Hér er vitanlega um algeran misskilning að ræða á eðli málsins. Í l. um einkasölu á áfengi eru engin takmörk á álagningarheimildinn, og það hefur aldrei komið fram mér vitanlega till. um það, að slík mörk yrðu á sett. Það hefur jafnan verið talið eðlilegt og aldrei hreyft mótmælum gegn því, að ríkisstj. á hverjum tíma hefði það í hendi sinni, hver væri álagningin á áfengi. Að þessu leyti er augljóst, að hér er síður en svo um nokkra hefðbundna venju að ræða, að álagning á þessar einkasöluvörur hafi jafnan verið ákvörðuð af Alþingi. Það er að vísu svo með hámarksákvæðin á tóbaki, að þar hefur verið viss hemill. En engu að síður hefur innan þessa ramma jafnan verið talið, að ríkisstj. gæti ákveðið álagningu á tóbak eftir því, sem henni henta þætti hverju sinni. Mér sýnist það því vera nokkuð langt sótt, þegar andstaða gegn þessu frv. er rökstudd með því, að með því að afnema þessi mörk varðandi tóbakið sé verið að brjóta gegn venjum og reglum, sem fylgt hafi verið til þessa um ákvörðunarvald Alþingis varðandi verðlag þessara tveggja vara. Eins og ég áðan gat um, eru engin slík ákvæði í lögum um einkasölu á áfengi, og hér er aðeins um það að ræða að veita ríkisstj. sama rétt til verðlagningar á tóbaki og er nú í l. varðandi verðlagningu á áfengi. Þetta sjónarmið byggist á því einu, að það sé eðlilegt, miðað við það, að hér er um að ræða starfsemi, sem fyrst og fremst er rekin til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð, að það sé metið á hverjum tíma, hvað sé eðlilegt varðandi álagningu á þessar vörur. Og svo sem ég áðan gat um, þá held ég, að það jafnan hafi verið sjónarmið varðandi verð bæði tóbaks og áfengis, að það væri haft svo hátt sem frekast væri taliðfært, án þess að það drægi svo úr sölu, að þessi tekjustofn rýrnaði af þeim sökum. Og vitanlega verður nákvæmlega sama sjónarmiði fylgt framvegis, enda þótt þetta ákvæði, sem hér er um að ræða, verði niður fellt. Með þessum sjónarmiðum mælir meiri hl. fjhn. með því, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið í ræðu hv. frsm. meiri hl. fjhn., erum við hv. 1. þm.. Norðurl. e. (KK) andvígir þessu frv. og höfum skilað séráliti þar að lútandi á þskj. 129. Meginástæðan til þess, að við getum ekki fallizt á að samþ. þetta frv., er sú, að við teljum, að með samþykkt þess sé verið að draga úr höndum Alþingis vald, sem því beri að hafa, og fá það í hendur ríkisstj. Teljum við slíkt varhugavert, jafnvel þótt ekki sé hér e.t.v. um mjög stórt mál að ræða, ef það er skoðað eitt fyrir sig. En það fer ekki hjá því, að höfð sé í huga í þessu sambandi sú augljósa tilhneiging, sem orðið hefur svo mjög vart hjá núverandi hæstv. ríkisstj. þann tíma, sem hún hefur setið að völdum, að draga til sín, jafnvel í stórmálum, völd, sem þingræðisvenjur bjóða að séu í höndum Alþingis. Er þess skemmst að minnast, er hv. stjórnarflokkar knúðu fram fyrir fáum dögum með meirihlutavaldi sinu, að ríkisstj. hlyti vald til þess að breyta með einföldum tilskipunum áður gildandi lagaákvæðum um fjölda hinna mikilvægustu fjárfestingarsjóða í landinu, - lagaákvæðum, sem sett hafa verið á Alþingi á löngu árabili og engum mun hafa til hugar komið að unnt væri að hagga við nema eftir löggjafarleiðum í hverju tilfelli fyrir sig. Ég hef líka bent á það hér í hv. deild áður, að hæstv. ríkisstj. hefur haft uppi tilburði til þess að ráða að nokkru kaupgjaldi með tilskipunum, en slíkt er að sjálfsögðu, þegar frá eru skilin launakjör opinberra starfsmanna, ekki einasta utan eðlilegs valdsviðs ríkisstj., hver sem hún annars er, heldur einnig utan eðlilegs sviðs löggjafarvaldsins. Fleira mætti að sjálfsögðu tilgreina úr stuttri sögu núverandi hæstv. ríkisstj., sem sannar, að hún er haldin óheillavænlegri tilhneigingu til þess að sölsa undir sig með sínum nauma þingræðislega meiri hl. völd, sem henni ber ekki samkvæmt hefðbundnum og eðlilegum venjum. Með þessu frv., sem hér liggur fyrir, er seilzt í þessu efni inn á nýtt svið löggjafarvaldsins, þ.e.a.s. skattheimtuna, og lagt til, að ríkisstj. fái heimild til að ráða ein án íhlutunar Alþingis skattlagningu á vissan hóp manna í landinu, þ.e.a.s. þá, sem neyta tóbaks. Sá hagnaður, sem nú nemur nálægt 100 millj. kr. á ári, sem rennur til ríkissjóðs frá tóbakseinkasölunni, er í eðli sínu skattur á ákveðinn hóp manna í landinu, þó að hann sé ekki nefndur því nafni, og er greinilegt, þegar litíð er til hinnar fyrstu löggjafar um einkasöluna og þeirra breytinga, sem siðar hafa verið á henni gerðar, að svo hefur ætíð verið álitið, enda er auðsætt, að vel væri hugsanlegt að hafa t.d. tóbakstoll svo háan, að hann jafngilti þeim hagnaði, sem einkasalan gefur ríkissjóði. Í anda 40. gr. stjórnarskrárinnar, þar sem segir, að engan skatt má á leggja né breyta né af taka nema með lögum, hefur frá fyrstu tíð verið ákveðið í lögum um tóbakseinkasöluna, hvert hámark álagningar á vörur hennar væri heimilt, og ætíð verið leitað nýrrar heimildar Alþingis, þegar nauðsynlegt hefur verið talið að auka skattheimtu af tóbaksvörum. Í fyrstu lögunum, sem sett voru um einkasölu ríkisins á tóbaki 1931, var álagning hennar ákveðin 10–75% á vörurnar án tolls. Ári siðar var álagningin ákveðin 10–50% á verð varanna, en þá reiknað með verðinu eins og það var, þegar varan var komin í hús og tollur hafði verið greiddur. 1943 var álagningarheimildin hækkuð í 150%, 1947 í 250% og enn 1949 í 350%, og hefur sú heimild staðið óbreytt síðan og þar til nú. Það getur tæpast verið tilviljun, að engum hefur hugkvæmzt fyrr en nú að hafa álagningarheimildina óbundna með öllu og á valdi ríkisstj. einnar, heldur er alveg vafalaust að baki sá skilningur, að um hliðstæðu sé hér að ræða við venjulega skattheimtu og því beri Alþingi að hafa úrslitavald um þunga hennar. Í grg. þessa frv. er talið, að takmörkun álagningar á tóbaksvörur sé óeðlileg, þar sem engin slík ákvæði gildi um Áfengisverzlun ríkisins, og þetta reyndar talin aðalástæðan fyrir flutningi þessa frv. Ég held, að það muni ekki margir trúa því, að hér sé aðeins að verki hárfínn skilningur hæstv. ríkisstjórnar eða smekkur á samræmi í löggjöf, heldur sé hitt nær lagi, sem reyndar er auðsætt, að enn er horft löngunaraugum til þess að gera tóbaksneyzlu landsmanna að arðmeiri féþúfu en hingað til hefur gerzt. En því þá ekki að ganga hreint til verks og segja eins og er, og því ekki að æskja þá ákveðinnar heimildar, ef slíkt telst nauðsynlegt og sanngjarnt, eins og alltaf hefur verið gert hingað til og ég hef hér rakið? Auðvitað er engu saman að jafna um áfengisverzlunina og tóbakseinkasöluna, þótt fyllilega gæti að mínu viti talizt eðlilegt, að álagning færi þar eftir lagaákvæðum. Ýmsir mundu t.d. vilja ákveða verðlag á áfengi svo hátt, að það verkaði til verulegrar takmörkunar á áfengisneyzlu eða jafnvel kæmi í veg fyrir hana að verulegu leyti. Aðrir vilja banna áfengissölu með öllu. En engum dettur slíkt í hug varðandi tóbakssöluna, því að hvort sem mönnum er það ljúft eða leitt, þá verður að viðurkenna, að tóbaksvörur eru næsta almenn neyzluvara, sem verður ekki bannfærð, hvorki með lögum né skattheimtu. Í viðtali við fjhn. hefur forstjóri tóbakseinkasölunnar upplýst, að vegna gengisfellingarinnar hækki tóbaksvörur sjálfkrafa um 8.8% og væntanlegur söluskattur hækki hana um 3%, eða að hækkanir vegna efnahagsaðgerðanna, sem nú eru, verði a.m.k. 12%. Og augljóst er, að vegna gengisfellingarinnar verður hagnaður meiri en áður, miðað við sömu sölu, þar sem álagningin kemur nú á hærri grunn en áður. Að óbreyttri sölu, upplýsti því forstjórinn, er öruggt, að sú upphæð, sem gert er ráð fyrir að náist í ríkissjóð á fjárlögum, 98 millj., náist örugglega án allra breytinga á álagningu, - og að óbreyttri sölu næst meira. Og maður skyldi ætla, að það væri aðalatriðið, að álagningarheimild væri svo rúm, að sú upphæð, sem gert er ráð fyrir að náist á fjárlögum, stæðist. En þrátt fyrir þessar upplýsingar forstjórans leggjum við, sem stöndum að þessu nál., að svo komnu máli ekki dóm á það, hvort frambærilegt geti talizt að hækka álagningarheimildina fram yfir þau 350%, sem nú eru heimiluð. En það er ekki heldur aðalatriðið í þessu máll. Aðalatriðið og það, sem um er deilt, er þetta: Á að styrkja þá tilhneigingu, sem hér örlar svo greinilega á, - þá tilhneigingu að draga valdið til að ákveða skattheimtu í landinu úr höndum Alþingis í hendur ríkisstjórnarinnar, eða á Alþingi að halda sínu eðlilega og hefðbundna valdi í þessum efnum sem öðrum ? Við, sem skipum minni hl. fjhn., teljum, að skipa beri þessum málum með lögum, en ekki með tilskipunum.



Herra forseti. Mig langar til þess að leggja hér fáein orð í belg og þá fyrst og fremst til þess að leggja áherzlu á og undirstrika þau rök, sem komu fram hjá hv. frsm. minni hl. fjhn. Þetta frv., sem hér liggur fyrir til umræðu, er í sjálfu sér sakleysislegt. Það er lítið fyrirferðar og lætur lítið yfir sér á allan hátt. Það er einfalt að allrí gerð. Það munu því margir ætla, að þar sé ekki um neitt stórmál að ræða. En ef betur er að gáð, er það þó svo, að hér er um nokkurt „prinsipmál“ að tefla. Allir vita, að einkasölur ríkisins eru reknar eða geta verið reknar í mismunandi tilgangi. En um það held ég að allir verði sammála, að einkasölur þær, sem hér eru reknar á tóbaki og áfengi, séu reknar fyrst og fremst - og máske að því er tóbakseinkasöluna varðar eingöngu - í því skyni að afla ríkissjóði tekna. Þetta eru tekjuöflunarfyrirtæki ríkissjóðs. Það fer ekki á milli mála og verður sjálfsagt ekki deiluatriði hér, að fjárstjórnarvald ríkisins eigi að vera í höndum Alþingis. Þeirri stefnu ber stjórnarskráin svo glöggt vitni, að um það þarf ekki að fjölyrða. Það sést bæði af því, sem segir um fjárlög í 42. gr. stjórnarskrárinnar, og því, sem segir um rannsókn Alþingis eftir á og þess trúnaðarmanna um það, hvort farið hafi verið eftir fjárlögum, en um það segir í 43. gr. En sá þáttur fjármeðferðar ríkisins, sem þó hefur af hálfu stjórnarskrárgjafans verið alveg sérstök áherzla lögð á að tryggja Alþingi fullkomna íhlutun um, er tekjuöflun ríkissjóðs, þ.e. skattlagningarheimildin. Því ber 40. gr. stjórnarskrárinnar ótvírætt vitni, þar sem berum orðum segir, að engan skatt megi á leggja, breyta né af taka nema með lögum. Það er viðurkenndur skilningur á þessari stjórnarskrárgrein, og verður ekki um það deilt, að orðið skattur er ekki haft þarna í þeirri þröngu merkingu, sem það er stundum notað í, heldur tekur það einnig t.d. til tolla og til hvers konar álagna af hendi ríkisins. En þessi stefna stjórnarskrárinnar er enn rækilegar undirstrikuð í 47. gr. stjórnarskrárinnar, þar sem stendur skýrum stöfum, að skattamálum skuli skipað með lögum. Nú vita það allir, að þegar stendur í stjórnarskránni, að einhverjum málefnum skuli skipað með lögum, þá er almenna löggjafanum almennt óheimilt að framselja það vald sitt öðrum og þá fyrst og fremst framkvæmdarvaldshöfum. Ef það stendur í stjórnarskránni, að einhverjum málefnum skuli skipað með lögum, þá er t.d. löggjafanum algerlega óheimilt að fela ráðh. eða rn. eða öðrum stjórnarvöldum ákvörðunarvald um það efni. Um þetta held ég að allir fræðimenn séu sammála, að framsal valds af hálfu löggjafarvaldsins sé þannig almennt óheimilt nema þá innan mjög þröngra takmarka. Þar sem það er nú viðurkennt og liggur ljóst fyrir, að tóbakseinkasalan er rekin í fjáröflunarskyni fyrir ríkissjóð, virðist mér, að í raun og veru ætti hið sama að gilda um álagningarheimild að því er varðar tóbaksvörur og yfirleitt álagningarheimild, þegar um einkasölur ríkisins er að ræða, sem reknar eru til þess alveg sérstaklega að afla ríkissjóði tekna, eins og þegar um skattálagningu er að tefla. Og það er nokkurn veginn ótvírætt, að þannig hefur löggjafinn litíð á þetta, eins og rækilega var rakið af hv. frsm. minni hl. fjhn. En almenni löggjafinn hefur hins vegar talið sér heimilt til þess að auðvelda heppileg vinnubrögð í þessu efni að einskorða ekki álagninguna algerlega við einhverja tiltekna prósentutölu, heldur hefur hún verið tiltekin með svigrúmi. Með þessari starfsaðferð hefur verið ótvirætt fullnægt ákvæðum stjórnarskrárinnar og jafnframt ríkisstj. gefið alveg nægjanlegt svigrúm, og það er á engan hátt hægt að telja þetta óhagkvæm vinnubrögð. Ég efast ekki um, að hæstv. fjmrh. er mér sammála um það, að ef litíð er á þetta frá fræðilegu sjónarmiði, þá sé hér a.m.k. um takmarkatilfeili að ræða og að það sé ekki í anda stjórnarskrárinnar að veita ríkisstj. hér alveg ótakmarkaða heimild til tekjuöflunar, alveg án nokkurs aðhalds frá Alþingi eða án þess atbeina. En hér kemur svo annað til. Hér kemur líka til greina hið pólitíska sjónarmið. Það er efalaust svo, að það hafa allar ríkisstjórnir talsverða tilhneigingu til þess að draga vald úr hendi Alþingis og undir sig. En ég verð að segja það, að mér virðist núverandi hæstv. ríkisstj. hafa verið alveg sérstaklega ágeng í þessu efni. Það hefur komið fram með ýmsum hætti, og þarf raunar ekki að endurtaka það, sem hv. frsm. minni hl. fjhn., hv. 5. þm.. Norðurl. e., sagði um það efni. Það kom sérstaklega glöggt fram á sínum tíma með gerræðisfullri þingfrestun. Það kemur fram með mýmörgu móti í nýsamþykktu efnahagsmálafrv. Og það hefur komið fram ákaflega áberandi í sambandi við framkvæmd á þeim ráðstöfunum, sem þau efnahagslög fjalla um. Það hefur t.d. borið hér á góma á Alþingi, hvort ríkisstj. hafi farið að lögum í sambandi við 32. gr. efnahagsmálalaganna. En í 32. gr. efnahagsmálalaganna segir, að ríkisstj. geti, að fengnu áliti þar til greindra aðila, m.a. stjórnar Seðlabankans og svo stjórna hinna einstöku fjárfestingarstofnana, sem þar eru tilgreindar, ákveðið vexti af útlánum þeirra sjóða, sem áður fyrr voru ákveðnir með lögum. Nú vita það allir lögfræðingar, að ég ætla a.m.k., að þegar segir, að eitthvað skuli gert að fengnu áliti, þá er það skilyrði fyrir því, að framkvæma megi þá ráðstöfun, sem þar er verið um að fjalla, að allt hafi verið fengið, að það liggi fyrir skriflega, enda þótt stjórnarvöldunum, sem ákvörðunarvaldið hafa, í þessu tilfelli ríkisstj., sé svo ekki skylt að fara eftir því fengna áliti. En það er verið að lögbjóða þessa álitsumleitun til þess, að einhverjum þeim aðilum, sem sérstaklega eru taldir hafa kunnáttu í þeim efnum eða reynslu í þeim efnum, sem um er að ræða, gefist færi á að tjá sig um það og leggja sín rök fram fyrir ákvörðunarvaldið, í þessu tilfelli ríkisstj., og það er ekki gengið út frá því fyrir fram, að sá aðili, sem ákvörðunarvaldið hefur í hendi sinni, sé algerlega pottþéttur fyrir því að vera móttækilegur fyrir þeim rökum, sem kunna að vera í þeim álitsgerðum, sem fengnar hafa verið. En í sambandi við það, hvernig ríkisstjórnin fór að í sambandi við framkvæmdina á þessari 32. gr., þá er óhætt að segja, að hún gaf þeim aðilum, sem þar var um að ræða, ekkert svigrúm til þess að tjá síg, til þess að láta í té það allt, sem ríkisstj. bar skylda til lögum samkvæmt að fá, áður en hún tæki ákvarðanir sínar um þessi málefni. Það vita þeir, sem hér eru staddir, að á sunnudagskvöld var lesin í útvarpinu tilkynning frá ríkisstj. hæstv. um ákvörðun á vöxtum þessara fjárfestingarsjóða. Ég leyfi mér að staðhæfa það hiklaust, að það sé útilokað, að það álit seðlabankastjórnarinnar, sem fengið var, hafi getað legið fyrir ríkisstj. á þeim tíma. Og ef hæstv. fjmrh. vill halda því fram, þá hefði ég gaman af að heyra, hvernig hann vill rökstyðja það.  Ég er algerlega andvígur þessari stefnu, sem hér hefur borið svo mjög á á þessu þingi, að ríkisstj. hafi uppi viðleitni til þess að toga undir sig það vald, sem á að vera í höndum Alþingis, og ég tel það vera skyldu alþm.. að reyna að spyrna hér við fæti. Það má segja, að það verði lítið gert með það, sem við stjórnarandstæðingar segjum hér, og þetta frv. verður sjálfsagt samþ. af stjórnarstuðningsmönnum. En ég vil þó segja, að í þessu efni sé jafnvel skylda stjórnarstuðningsmannanna enn ríkari en okkar um það að veita stjórninni aðhald í þessu efni, ef ekki í þingsölum hér, þá á þingflokksfundum, og láta henni ekki haldast það uppi að halda áfram stefnu sinni, eins og verið hefur í þessum efnum, að reyna sífellt að ganga á það lagið að reyna að draga taumana úr höndum Alþingís, að því er fjárstjórnarvald ríkisins varðar. Ég skal svo ekki bæta hér miklu við. En það er þó auðsætt, að það er farið fram á þessa breyt. á lögunum í því skyni, að álagning verði hækkuð. Annars væri alls ekki farið fram á þessa heimild. Það er þess vegna ljóst, að ríkisstj. ætlar sér að hækka álagningu á tóbaksvörur. Nú er það svo, hvort sem mönnum þykir það heppilegt eða ekki, - og um það geta menn haft skiptar skoðanir, - að tóbaksvörur eru vörur, sem almenningur í þessu landi notar mjög almennt og mjög mikið og kannske því miður allt of mikið. Það segir því til sín fyrir almenning, hvert verð er á þessari vöru, enda er það viðurkennt, að ég ætla, með því að þessi liður er, að því er ég bezt veit, reiknaður með í vísitölu og því tekið tillit til hans. Nú hefur það verið út gefið af hæstv. ríkisstj., sem haft hefur um það nokkuð mörg og stór orð, að hún muni reynast traust og standa vel á verði og hún muni alls ekki leyfa neinar hækkanir á álagningu á vörum í landinu, þrátt fyrir alla vaxtahækkun og þrátt fyrir annan tilkostnað muni hún alls ekki leyfa hækkun á álagningu. En ætlar þá hæstv. ríkisstj. að ganga á undan og verða fyrst til þess að hækka álagninguna á þeim vörum, sem almenningur notar og ríkisstj. hefur tögl og hagldir um? Það verð ég að segja, að er slök efnd á loforði hennar um að hækka ekki álagningu á vörum.



Herra forseti. Þessar umræður hér eru nú að verða með nokkuð einkennilegum hætti, kannske að vísu ekkert einkennilegri en hv. stjórnarandstæðingar hafa tíðkað hér á þessu þingi. Ég skal ekki fara að ræða um það mál, sem tveir hv. síðustu ræðumenn gerðu hér að umtalsefni, þ.e.a.s. vissa þætti efnahagsmálalöggjafarinnar, sem hér hefur verið rædd á öðrum vettvangi, og þau atriði, sem þeir þar vitnuðu til, snerta þetta mál ekki að neinu leyti. Það er auðvitað algerlega óeðlilegt og óþinglegt á allan hátt að taka ekki afstöðu til hvers máls, eins og það liggur fyrir, heldur vera að blanda inn í það allt öðrum málum og segja, að af því að þetta hafi verið gert þarna, þá séu menn á móti þessu. Það verður að meta að sjálfsögðu þetta mál alveg út af fyrir sig, og menn geta haft skiptar skoðanir um það, hvort eigi að vera þessi hámarksákvæði á tóbaksálagningu eða ekki. En að rökstyðja andstöðuna gegn afnámi þeirra með því, að ríkisstjórnin hafi sýnt tilhneigingu til einhvers ofbeldis með því að setja ákvæði í önnur lög, sem eru allt annars eðlis en hér er um að ræða, þá séu þeir á móti þessu máli, mér finnst það a. m. k, vera mjög óeðlileg afstaða, að ekki sé meira sagt. Hv. 3. þm.. Norðurl. v. (ÓlJ) leggur ákaflega mikið upp úr því, bæði í þessu máli og hefur áður gert hér á þingi, sem vissulega er ekki nema virðingarvert, að menn fylgi hér á allan hátt þinglegum reglum og gæti þess vandlega að samþ. ekki neitt það, sem brjóti í bága við eðlilegar þingvenjur og stjórnlög landsins. Þegar hans viðhorf að öðru leyti eru borin saman við þessar kenningar hans, þá stangast það nokkuð illilega á. Það var vitanlega mjög fróðlegt að hlusta á ræðu hans, sem er prófessor í lögum, um, hvernig líta beri á tolla- og skattaákvæði og að sjálfsagt sé, að þau brjóti ekki í bága við stjórnarskrána. Ég hygg, að það séu allir sammála um það, að enginn hv. þm.. hafi löngun til þess að samþ. neitt það, sem brjóti í bága við stjórnarskrána. En ég held, að það hefði verið fróðlegt fyrir hv. 1. þm.. Austf. (EystJ) að vera staddan hér í d., þegar þessi hv. þm.. flutti ræðu sína, því að enginn hefur lengur haft með að gera ákvarðanir um álagningu á tóbak og áfengi en hann, og það er vitanlega mjög fróðlegt fyrir hann að heyra það, að hann hafi í þeim efnum æ ofan í æ gerzt sekur um allt að því stjórnarskrárbrot, vegna þess að hann hafi ákveðið verðlagningu á þessum vörum án þess að bera það hverju sinni undir Alþingi. Hv. 3. þm.. Norðurl. v. gerði grein fyrir því hér áðan í ræðu sinni, að raunverulega væri það algerlega óheimilt af Alþingi að afhenda ríkisstj. réttinn til þess að ákveða álagningu á vörur, þar sem um væri að ræða vörur þeirra stofnana, sem eru reknar sem tekjuöflunarstofnanir. Samkvæmt þessari kenningu brjóta væntanlega lögin um áfengiseinkasölu í bága við stjórnarskrána, vegna þess að þar er ríkisstj. veitt þetta vald, og með því að hagnýta það vald hafa þá væntanlega einnig fjmrh. að undanförnu brotíð stjórnarskrárákvæði að þessu leyti. Ég hef aldrei heyrt hér þessum kenningum áður haldið fram. Ég ætla ekki að fara að tefla minni litlu lagaþekkingu á móti lagaþekkingu þessa hv. þm.. En vissulega er mjög fróðlegt að heyra, að þessi lög og meðferð þeirra á undanförnum árum hafi verið lögleysa nánast eða jafnvel stjórnarskrárbrot. Og það er í þessu efni sem fleira mjög fróðlegt fyrir hv. framsóknarmenn að hlusta á þennan hv. þm.., því að hann hefur flutt bæði í þessu máll og áður hér á þingi mjög innfjálgar ræður, þar sem lýst var yfir, hver spilling væri ríkjandi á ýmsum sviðum í okkar þjóðlífi, og það ber víssulega að fagna því, ef það merkir, að það verði tekin upp sérstök umbótastarfsemi innan hans flokks, því að það hefur jafnan hitzt svo á, að þau atriði, sem hann hefur verið að fordæma, hafa ekki hvað sízt verið mjög í heiðri höfð af hans flokksbræðrum. Að þessu leyti er það vissulega gleðiefni, ef hér fer að renna upp ný öld að því leyti, að þessi virðulegi flokkur fari í þessum efnum sem ýmsum öðrum að taka upp nýja og heilbrigðari starfshætti. Út í það skal ég ekki að öðru leyti hér fara. En óneitanlega hljómar það dálítið einkennilega við meðferð þessa máls, þegar þessir hv. þm.. breiða úr sér yfir þeirri óhæfu, sem hér sé verið að framkvæma, þegar þess annars vegar er gætt, að verð áfengis er óbundið í lögum og að það hefur verið hækkað æ ofan í æ á undanförnum árum, án þess að þeir tveir flokkar, sem þessir hv. þm.. eru talsmenn fyrir, hafi hreyft litlafingur til þess að mótmæla þeim verðhækkunum, heldur hafa jafnvel oftast átt þátt í þeim, eins og Framsfl. hefur lengst af átt, og þegar þess enn fremur er gætt, að hvað eftir annað hefur verið hækkuð þessi álagningarheimild á tóbaki, eins og hv. 5. þm.. Norðurl. e. réttilega vék að í sinni ræðu, og ég man ekki eftir því, að nokkurn tíma hafi verið hreyft andmælum gegn því, að þessi hækkun ætti sér stað. Það hefur því nánast verið hreint formsatriði, hvort þessi álagningarprósenta hefur verið í lögum eða ekki, vegna þess að hún hefur aldrei hindrað verðhækkun á tóbaki. Það hefur þá bara verið fengin nægilega rúm heimild, eins og oftast nær hefur verið gert, þegar þessum lögum hefur verið breytt, - nægilega rúm heimild, til þess að auðið væri innan þess ramma að gera verulegar hækkanir frá því, sem verið hefur. Og vitanlega hefði alveg eins mátt hugsa sér þetta nú, að hækka þessa heimild allverulega til þess að geta innan þess ramma haft frjálsar hendur, þannig að hér er vitanlega um algerlega óraunhæfa andstöðu gegn þessu máli að ræða og andstöðu, sem byggist á ákaflega einkennilegum og lítt skiljanlegum sjónarmiðum, miðað við allt, sem á undan er gengið í þessum sömu málum á undanförnum áratugum. Og maður freistast til að halda, að það sé ekki málefnið og sízt af öllu löngunin til þess að verja hina almennu borgara, sem njóta þessarar vöru, sem hér sé að verki, heldur séu það einhver önnur einkennileg sjónarmið, sem hér komi til greina. Ég vék að því hér í minni frumræðu, að það hefur verið háttur tóbakseinkasölunnar að hækka mismunandi mikið einstakar vörutegundir, og það, sem hv. 3. þm.. Norðurl. v. og hv. 5. þm.. Norðurl. e. voru hér að víkja að áðan, að það mundi að öllu óbreyttu verða viss hækkun á þessum vörum, sem ætti að verða nægileg án þess að breyta þessum ákvæðum, þá kemur einmitt það hér til greina, sem forstjóri tóbakseinkasölunnar hefur bent á, að það hefur jafnan verið talið eðlilegt að hækka mismunandi mikið hinar einstöku vörutegundir, sem tóbakseinkasalan hefur til sölu. Í mörgum greinum nægir sú álagning, sem nú er, og það er alls ekki einu sinni lagt það mikið á vörurnar, en í öðrum greinum nægir hún ekki. Og miðað við þær verðbreytingar, sem nú má gera ráð fyrir að verði, þá er það einmitt ætlun forstjórans, að það geti reynzt nauðsynlegt að hafa mismunandi hækkun á hinum ýmsu vörutegundum, sem tóbakseinkasalan hefur, en hafa þar ekki sömu prósentu alls staðar. Efnislega er það alveg ljóst, að hér er ekki verið að fara inn á neina nýja braut, og allar fullyrðingar um það, að hér sé verið að fremja eitthvert ódæði, að manni skilst, stjórnarskrárbrot, sem er nú raunar það ljótasta, sem hægt er að segja, að þm.., sem unnið hafa eið að stjórnarskránni, séu vísvitandi að ganga út í, eru fjarstæða. Hér er ekkert verið að gera annað en það, sem hefur verið talið eðlilegt og sjálfsagt á undanförnum áratugum, ekki nokkurn hlut annan efnislega, - þó að í stað þess að leita eftir því, að álagningarheimildin verði hækkuð um eitthvað tiltekið prósentumagn, eins og gert hefur verið á undanförnum árum, ætíð andmælalaust, þá er sú leið farin að hafa hér á þessu sömu tilhögun og er varðandi áfengiseinkasöluna og mér er ekkí kunnugt um að nokkurn tíma hafi verið hreyft andmælum gegn og í fyrsta sinn því haldið fram hér, að þar væri um að ræða lög, sem brytu í bága við stjórnarskrána. Ég held, að það sé því alveg augljóst, að hér sé ekki um það að ræða, að það eigi að fara á nokkurn hátt með öðru móti ofan í vasa skattgreiðenda í landinu, eftir að þetta frv. hefur verið samþ., heldur en ætíð hefur verið gert á undanförnum árum og talið af öllum sjálfsagt, að hér væri um tekjustofn að ræða, sem jafnan hefur verið notaður til hins ýtrasta á hverjum tíma, og að því leyti er hér aðeins um að ræða formsbreytingu, sem auðveldar framkvæmd fyrir þessu ríkisfyrirtæki, sem hér á hlut að máll, en ekki neitt annað.



Herra forseti. Í sambandi við þær umræður, sem hér hafa spunnizt út af því frv., sem liggur fyrir, tel ég rétt, að hér komi fram nokkrar upplýsingar, sem forstjóri tóbakseinkasölunnar gaf á fundi fjhn., þegar hún fjallaði um þessi mál. Að vísu hefur þetta nú þegar að nokkru komið fram í ræðum hv. frsm. meiri hl., hv. 6. þm.. Norðurl. e. (MJ). En það eru þó viss atriði í þeim upplýsingum, sem hann gaf, sem ég tel rétt að komi hér alveg skýrt fram, af því að þau gætu varpað nokkru nánara ljósi yfir þetta og leiðrétt ýmislegt, sem komið hefur fram af hálfu hv. stjórnarandstæðinga, sem hafa tekið þá að mínu áliti furðulegu afstöðu að vera á móti þessu frv. Varðandi verðlagningu tóbaks verða það þrjú atriði, sem eðlilegt er að tekið verði tillit til: Í fyrsta lagi hagsmunasjónarmið ríkissjóðs að afla sér þeirra tekna, sem á hverjum tíma er gert ráð fyrir í fjárlögum. Í öðru lagi, að tekið sé visst tillit til neytandans, þarfa hans og smekks, þannig að hafðar séu á boðstólum tóbaksvörur með mismunandi verði og af mismunandi gæðum. Og svo í þriðja lagi er auðvitað eðlilegt, að tekið sé tillit til þess, að ekki verði meiri gjaldeyri eytt til tóbakskaupa en nauðsynlegt er. Í þeim upplýsingum, sem forstjóri tóbakseinkasölunnar gaf, kom það í fyrsta lagi fram, að hér er ekki um að ræða nein ný viðhorf í þessum efnum, sem skapazt hafa vegna þeirra efnahagsmálaráðstafana, sem nýverið hafa verið gerðar. Þvert á móti hefur það um langt skeið verið ósk núverandi forstjóra tóbakseinkasölunnar, að núgildandi ákvæði um álagninguna yrði breytt, og fyrir því færði hann þau meginrök, sem ég mun gera grein fyrir hér á eftir. Það er kjarni málsins, að þau sjónarmið, sem eðlilega liggja að baki verðlagningu á tóbaki og ég nefndi, eða hagsmunasjónarmið ríkissjóðs annars vegar og hins vegar tillitið til neytandans og tillitið til þess að eyða ekki meiri gjaldeyri en nauðsynlegt er hafa rekizt á vegna þess hámarks, sem sett hefur verið um álagningu, og það hafa þau gert á þann hátt, að eins og forstjóri tóbakseinkasölunnar skýrði frá, þá verður miklu meiri hagnaður í krónutali af því að selja dýra tóbakið, jafnvel þótt álagningarheimildin sé ekki notuð að fullu, heldur en mundi vera með því að selja ódýra tóbakið, þó að álagningarheimildin sé þar notuð að fullu, þannig að ágóðinn á selda einingu af tóbakinu, hvort sem það er nú pakki af sígarettum t.d., sem miðað er við, vindlakassi eða eitthvað annað, verður til muna meiri, þegar selt er dýra tóbakið, jafnvel þótt með lægri álagningu sé, heldur en þegar ódýra tóbakið er selt. Af þessu mundi leiða, að það væri í rauninni alveg óþarfi að breyta álagningunni með tilliti til þess að fá inn þær tekjur af tóbakseinkasölunni, sem ráð er gert fyrir í fjárlögum. Það væri hægt og væri jafnvel enn þá auðveldara eftir gengisbreytinguna en áður, vegna þess að tollur af tóbaki kemur til að hækka, og það að alveg óbreyttri álagningu, og jafnvel þótt álagningarheimildin væri ekki notuð að fullu, aðeins með því að flytja þá meira inn af dýrum tóbakstegundum, en takmarka innflutning á hinum ódýrari tegundum. Vegna hagsmunasjónarmiðs ríkissjóðsins væri þetta í rauninni óþarfi. En auðvitað mundi af þessu leiða, ef minna væri haft af ódýrara tóbakinu á boðstólum, sem gefur minni hagnað, þó að álagningin sé þar minni, meiri verðhækkun á tóbakinu heldur en ella. Þess vegna fer því fjarri, að það sé þannig, eins og virðist vera skoðun hv. stjórnarandstæðinga, sem hér hafa talað, að tilgangurinn með því að setja þessi ákvæði nú sé að skapa þarna einhverja nýja möguleika fyrir ríkisstj. til þess að hækka skatta á tóbaksneytendum, heldur er það þvert á móti þannig, að ástæðan til þess, að forstjóri tóbakseinkasölunnar telur einmitt rétt að setja þessi ákvæði nú, er sú, að með því að hækka álagningarheimildina væri möguleiki á því að flytja meira inn af ódýrara tóbakinu og koma þannig í veg fyrir þá verðhækkun, sem ella mundi verða nauðsynleg, ef hægt á að vera að ná þeim tekjum, sem fjárlög gera ráð fyrir. Aðalatriðið í þessu efni er einmitt þetta, að það, sem hér er um að ræða, er ekki að gera auðveldara að fá inn hærri tekjur en áður, - það mundi vera auðvelt, þó að álagningarheimildin væri óbreytt, - heldur að skapa meiri möguleika á því að samræma annars vegar gjaldeyrissjónarmiðið og hagsmunasjónarmið neytandans og tekjuþörf ríkisins með því að gera mögulegt að ná svipuðum tekjum og nú með því að flytja inn ódýrara tóbak, sem aftur þýðir, að það yrði að leggja meira á.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður mikið. Hv. 6. þm.. Norðurl. e. (MJ) fann sig knúinn til þess að vera hér með hálfgerðar vítur í garð okkar, sem mælt höfum gegn þessu frv., fyrir það, að við hefðum haft hér um hönd óþinglegan málflutning til rökstuðnings okkar máll. Ég vil vísa því algerlega á bug. Við ræddum það málefni, sem hér liggur fyrir, og það hefur, að því er ég bezt veit, aldrei verið talið óheimilt á þingi eða verið talin ástæða til þess að finna að því, þó að menn gripu til dæma til rökstuðnings sínu máll, sem lægju utan þess málefnis, sem sérstaklega var rætt um. En ég held hins vegar, að það megi vissulega segja, að sá útúrsnúningur, sem hv. 6. þm.. Norðurl. e. lét sér sæma hér að hafa á mínu máli, hafi verið í mesta máta óþinglegur, því að hann hefði átt betur við á framboðsfundum heldur en á hv. Alþingi, þar sem hann lét sér sæma að hafa eftir mér allt annað en það, sem ég hafði sagt, og lagði siðan út af því. Ég hef aldrei látið mér þau orð um munn fara, að sá háttur, sem hafður hefur verið á í þessum efnum, hafi verið stjórnarskrárbrot. Ég tel það fyllilega í samræmi við stjórnarskrána að hafa þann hátt á framvegis, sem hafður hefur verið á að þessu leyti, að löggjafinn ákveði viss álagningarmörk, ákveði visst svigrúm, innan hvers stjórnin geti svo ákveðið álagninguna, alveg eins og það samrýmist ákvæðum stjórnarskrárinnar um skattheimildir, að ríkisstj. sé veitt heimild til þess að innheimta þessi og þessi gjöld. Það er ekki alveg bundið, að Alþingi eða löggjafinn þurfi að einskorða það, hvað innheimt skuli. En það nýja í þessu er, að það er verið að fella niður þar mörkin og veita ríkisstjórninni alveg ótakmarkaða álagningarheimild. Það er það nýja í þessu máll, og það var það atriði, sem ég ræddi um. En um það atriði sagði ég aldrei, að það væri stjórnarskrárbrot. Það eru orð hv. 6. þm.. Norðurl. e. (MJ). En ég sagði, að það mundi höggva nærri anda stjórnarskrárinnar að veita ríkisstj. alveg ótakmarkaða heimild til þess að leggja á vörur, sem seldar eru af tekjuöflunarfyrirtækjum ríkissjóðs, án þess að Alþingi eða löggjafinn setji þar nokkur takmörk. Og auðvitað á það alveg sérstaklega við, ef um er að ræða vörur, sem almenningur almennt þarf á að halda, því að þá kemur auðvitað álagningin fram sem skattur á almenning. Þetta ætla ég að sé ljóst. En það ætla ég að hv. 6. þm.. Norðurl. e. sé ljóst, að það er nokkuð annað, hvort maður fullyrðir, að eitthvað brjóti algerlega í bága við stjórnarskrárákvæði, eða hvort maður telur höggvið nærri anda stjórnarskrárinnar í þessu efni. Af þessu, sem ég hef nú sagt, leiðir það, að ummæli hv. 6. þm.. Norðurl. e., sem lutu að hv. 1. þm.. Austf. (EystJ), voru algerlega út í hött. Ég hef aldrei fundið að eða mælt gegn þeim hætti, sem tíðkazt hefur í þessum málum og mér skildist að hv. 6. þm.. Norðurl. e. teldi, að 1. þm.. Austf. hafi sérstaklega beitt sér fyrir. Ég er nú ekki ákaflega þingfróður, en ég hygg, að þessi ákvæði um tóbakseinkasölu séu áreiðanlega eldri en frá upphafi þingmannstíðar 1. þm.. Austf. En hvað um það, hans ummæli, sem að því lutu, voru algerlega út í hött, eins ummæli hans um það, að ég hefði lagt hér sérstaklega stund á að fordæma atriði, sem hefðu lotið að málefnum, sem flokksbræður mínir hefðu farið með áður. Þetta er vitaskuld algerlega órökstutt. Ég hef fundið að því og mun finna að því, sem mér finnst aðfinnsluvert, alveg án tillits til þess, hverjir í hlut eiga og hvort þau málefni hafa áður lotið undir mína flokksbræður eða ekki. Ég mun þar engan mun á gera. En annars er það alrangt hjá hv. 6. þm.. Norðurl. e., að það mál, sem hann sérstaklega hefur sennilega haft í huga, máliðum stofnun efnahagsmálaráðuneytis, og þau atriði, sem inn í umræður um það spunnust, hafi verið málefni, sem lutu flokksbræðrum mínum, því að ég sannaði það einmitt í þeim umræðum, að þau ráðuneyti, sem í öndverðu höfðu verið ólöglega sett á stofn eða án þess að formleg lagaheimild hefði verið til þess, hefðu fyrst og fremst verið sett á stofn í tíð hæstv. núv. forsrh., þegar hann hafði veitt ráðuneytinu forstöðu. Annars skal ég ekki fara að blanda þessu efni inn í þetta atriði hér. Mér sýnist; að þetta mál liggi ljóst fyrir. Ég held því fram, að það sé óeðlilegt að fella niður þessi takmörk, sem verið hafa, vegna þess að með því sé höggvið nærri anda stjórnarskrárinnar. Ég tel það hættulegt að gefa þar með hæstv. ríkisstj. enn meðhald í þeirri viðleitni, sem hún hefur haft svo mjög á oddinum á þessu þingi, að draga til sín vald, sem á að réttu lagi að vera í höndum Alþingis. Og ég hef í þriðja lagi bent á, að það sé varhugavert að fara að leyfa og gera ráð fyrir ótakmarkaðri hækkun á tóbaki. Ég hef bent á, að það sé í litlu samræmi við þá stefnuyfirlýsingu hæstv. ríkisstj., að hún muni ekki leyfa hækkun á álagningu yfirleitt, og tel það þess vegna óeðlilegt, að hún gangi á undan í þeim efnum. En hvað um það, það má vel vera, að það sé hægt að sýna fram á með rökum, að það þurfi að hækka álagningu á tóbaki, af einhverju því sjónarmiði, sem hv. 11. þm.. Reykv. (ÓB) var að tala um. En þá er rétta aðferðin sú, sem fylgt hefur verið til þessa, að koma til Alþingis og óska eftir rýmra svigrúmi í þessum efnum heldur en nú er. Ég geri ekki ráð fyrir því, ef rétt rök væru flutt fram til stuðnings því, að þá verði fyrirstaða á því hjá Alþingi að veita þá heimild. En hvers vegna er ekki líka sá háttur nú hafður á? Hvers vegna vill ríkisstj. endilega fá ótakmarkaða heimild í þessu efni? Það er það, sem hv. frsm. meiri hl. fjhn. ætti að upplýsa hér. Annars voru athyglisverðar og ég vil segja mjög þakkarverðar þær upplýsingar, sem hv. 11. þm. Reykv. gaf hér. Eftir það liggur ljóst fyrir, að það á að hækka tóbakið, það á að hækka álagningu á tóbaki, og það liggur líka ljóst fyrir, á hverjum tegundum tóbaks á að hækka álagninguna. Það á, eins og hann sagði, að hækka álagningu á hinum ódýrari tegundum tóbaks. Og hverjir mundu það vera hér í þessu landi, sem notfæra sér ódýrari tegundir tóbaks? Ætli það séu þeir, sem bezt eru færir um að borga þessa vöru? Ég hefði haldið satt að segja, að það væri enginn þjóðarvoði, þó að þessar ódýrari tóbakstegundir væru seldar með svolítið vægari álagningu en hinar dýrari.



Herra forsetl. Þetta mál hefur nú verið skýrt svo rækilega af hv. frsm. meiri hl. fjhn. og hv. 11. þm.. Reykv. (ÓB), að ég þarf ákaflega fáu þar við að bæta. En í þessum umræðum hefur komið fram það álit, að með þessu frv. væri höggvið nokkuð nærri anda stjórnarskrárinnar, eins og það var orðað. Í 40. gr. stjskr. segir: „Engan skatt má á leggja né breyta né af taka nema með lögum.“ Og eins og hér hefur verið tekið fram, tekur orðið skattur þarna að sjálfsögðu bæði til beinna skatta og óbeinna. Í þessu sambandi vil ég taka það fram, að hingað til hefur mér vitanlega ekki verið litíð svo á, að álagning verzlunarfyrirtækja ríkissjóðs félli undir þetta stjórnarskrárákvæði. Eg hef ekki heyrt þess getið fyrr, og ég ætla, að sú reynsla, sem við höfum við að styðjast í því efni, bendi einnig til þess, að ríkisstj. og þm.. á hverjum tíma á undanförnum áratugum hafi ekki verið þessarar skoðunar. Ég man í bili t.d. eftir þrennum lögum um einkasölu ríkisins, þar sem er ekkert slíkt hámarksákvæði um álagningu. Það er t.d. í l. um útvarpsrekstur ríkisins, þá er heimild fyrir ríkisstj. til þess að taka einkasölu á viðtækjum, og hefur sú verzlun verið rekin lengi.  Ég man eftir því, að 1935 voru sett l. um heimild fyrir ríkisstj. - og þau lög munu vera í gildi enn - til þess að taka einkasölu á bifreiðum, rafvélum og rafmagnsáhöldum og nokkrum fleiri tegundum. Slík einkasala var síðan sett á stofn og rekin hér um nokkur ár, var síðan lögð niður. Í þeim lögum er það algerlega lagt á vald ríkisstj., hver álagning skuli vera á þessar vörutegundir, og ekkert hámark þar sett. Í þriðja lagi og það, sem skiptir náttúrlega langsamlega mestu máli um tekjur ríkissjóðs, er áfengisverzlunin eða einkasala ríkisins á áfengi. Þar er ekki nein hámarksálagning, heldur algerlega á valdi ríkisstjórnarinnar. Ég nefni þessi þrjú dæmi hér, og í sambandi við þau ætla ég, að það hafi ekki komið fram, að slík ákvæði hyggju nærri stjskr. eða 40. gr. stjskr., þar sem bannað er að leggja á skatta nema með l., gæti átt við, að það væri skylt að ákveða tiltekna hundraðstölu álagningar í lögum um hvert verzlunarfyrirtæki ríkisins. Þetta er að mínu viti ný kenning og stangast algerlega á við „praksís“ í þessum efnum. Hér hefur verið greint, hverjar ástæður liggja til þess, að nú er farið fram á, að sama regla gildi um tóbaksverzlun ríkisins að þessu leyti eins og um hin fyrirtækin og fyrst og fremst um áfengisverzlunina, og þarf ég í rauninni ekki að rekja það nánar. En ég vil þó taka hér eitt atriði fram til viðbótar því, sem sagt hefur verið. Þegar álagning er heimiluð í hundraðstölu, eins og er mjög algengt og m.a. er í núgildandi lögum um tóbaksvörur, þá eru vissulega ákaflega miklir annmarkar á þeirri aðferð. Aðalannmarkinn á þeirri aðferð er sá, að slík álagningarákvæði fremur hvetja en letja til óhagkvæmra og dýrra innkaupa. Sá, sem kaupir dýrt inn, fær í krónutölu meiri álagningu, meiri hagnað, vegna þess að prósentutalan er sú sama. Sá, sem vill kaupa inn sem hagkvæmast og ódýrast, fær lægri krónutölu í álagningu. Þetta er viðurkenndur mjög alvarlegur annmarki yfirleitt á þessum álagningarreglum, þegar miðað er við prósentutölu. Samt sem áður, þegar verðlagsákvæði þarf að viðhafa í þjóðfélagi, er þetta einna algengast, þó að hin aðferðin þekkist einnig, að hafa álagningu ekki í hundraðstölu, heldur í krónutölu á vissa einingu. Þetta óhagræði hefur komið skýrt fram í sambandi við tóbaksverzlunina, eins og hv. 11. þm. Reykv. skýrði hér greinilega og forstjóri tóbakseinkasölunnar ræddi á fundi fjhn. Forstjóri tóbaksverzlunarinnar hefur það verkefni m. a. að ná inn þeirri upphæð, sem Alþingi ákveður á hverjum tíma í fjárlögum að ná inn sem tekjum fyrir ríkissjóð. Og þarna, eins og hv. 11. þm. Reykv. tók fram, stangast þau sjónarmið á, sem hér koma til greina, annars vegar sú nauðsyn að spara sem mest gjaldeyri, eftir því sem unnt er, og að fá sem ódýrust og hagkvæmust innkaup fyrir neytandann, en svo er hins vegar tekjuöflunarsjónarmið ríkisins, og það bendir til þess, meðan slíkar álagningarprósentur eru, að betra sé að kaupa dýrt inn og eyða meiri gjaldeyri, því að þá verður gróðinn fyrir ríkissjóð í krónutölu meiri. Þetta er varðandi þennan ágalla. En auk þess hefur að sjálfsögðu komið í ljós, að það getur verið hentugt að hafa mismunandi álagningarprósentu á ýmsar vörutegundir tóbaksverzlunarinnar, og skal ég ekki fara út í það hér frekar. En þegar það nú er haft í huga, að í rúman aldarfjórðung hefur það verið í l. um einkasölu ríkisins á áfengi, að þar er engin hámarkstala ákveðin, heldur ríkisstjórninni alveg í sjálfsvald sett, hver álagningin er, og þegar það er enn fremur haft í huga, að gert er ráð fyrir því í fjárlagafrv. nú, að hún skili 143 millj. kr. í ríkissjóð, þá virðist manni undarlegt, ef þetta allt saman hefur verið löglegt og sjálfsagt og eðlilegt, en er nú orðið óeðlilegt, er orðið einræðísbrölt og heggur nærri stjskr. að hafa sams konar ákvæði um tóbaksverzlunina, sem er þó ekki gert ráð fyrir að afli ríkissjóði nema tæpra 100 millj. á þessu ári. En vegna þess, að hér hefur ekki eingöngu verið rætt um málið frá þessu sjónarmiði, því lagalega, og hvað eðlilegast verður að teljast, heldur hafa af tveim hv. stjórnarandstæðingum verið dregin inn í þetta allt önnur og óskyld atriði og almennt vantraust og gagnrýni á ríkisstjórnina, þá vildi ég þó benda þeim hv. þm. á það og þó alveg sérstaklega hv. 3. þm. Norðurl. v. (ÓlJ), að þegar formaður Framsfl. myndaði sína fyrstu ríkisstj. 1934 og formaður þingflokks framsóknarmanna var fjmrh., þá var það eitt af fyrstu verkum þeirrar ríkisstj. að flytja frv. um að afnema þau hámarksákvæði, sem þá höfðu verið í lögum áður um einkasölu ríkisins á áfengi. Í lögum frá 1928 um áfengiseinkasöluna var svo ákveðið, að leggja mætti á áfengið 25–75% hæst. Ríkisstj. Hermanns Jónassonar með Eystein Jónsson sem fjmrh. beitti sér fyrir því og fékk það lögfest, að þetta hámarksákvæði var úr lögum numið og ríkisstj. alveg í sjálfsvald sett, hver álagningin yrði, og þannig hefur það verið nú í rúman aldarfjórðung. Þegar allt þetta er haft í huga, held ég, að taka verði með nokkurri varúð aðfinnslum þessa hv. þingmanns.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður hér, því að það er nú þegar fram komið allt í þessu máli, sem efnislega getur haft nokkra þýðingu í sambandi við það. Ég vildi aðeins bera það af mér, að ég hefði farið hér með rangt mál varðandi það, hvað hv. 3. þm. Norðurl. v. hefði sagt í fyrri ræðu sinni hér. Það væri vitanlega mjög vítavert, ef ég hefði rangt farið með ummæli hans. En ég held, að hann hljóti að hafa misskilið orð mín a.m.k. ekki síður en ég hef misskilið hans, því að hann taldi rangfærslu mína byggjast á því, að ég hefði sagt, að hann hefði gefið í skyn, að það hefði verið framið eitthvert stjórnarskrárbrot í sambandi við ákvæðin um einkasölu á tóbaki, framkvæmd þeirra, og hv. 1. þm. Austf. hefði brotið eitthvað af sér í því efni. Ég hélt mig hafa tekið það fram í ræðu minni greinilega, að þetta ætti við lögin um áfengiseinkasölu, vegna þess að þar eru engar slíkar hömlur, og mér skildist á hv. þm., að hann væri einmitt í sinni fyrri ræðu að tala um, að það væri a.m.k. mjög vafasamt, hvort þau lög brytu ekki í bága við stjórnarskrána, þar sem Alþingi hefði afsalað sér þar skattlagningarrétti, sem tvímælalaust væri samkv. stjórnarskránni að það mætti ekki afsala sér. Ég held, að það verði naumast talið rangfærsla á hans orðum, þó að ég leyfði mér að segja, að samkv. þeirri lögskýringu liti helzt út fyrir, að hv. 1. þm. Austf. hefði gerzt þátttakandi í slíku stjórnarskrárbroti með því æ ofan í æ að hækka álagningu á þessar vörur án þess að leita sérstaklega samþykkis Alþingis fyrir því. Þetta var það, sem ég sagði í ræðu minni, og ég held ekki, að það feli í sér neina rangtúlkun á orðum hv. þm. a.m.k. ef svo hefur verið að einhverju leyti, þá er sjálfsagt að biðja afsökunar á því. Varðandi það atriðið, er þessi hv. þm. og raunar einnig samherji hans í þessu máli hér, hv. 5. þm. Norðurl. e., telja, að það sé nánast stjórnarskrárbrot að hafa ekki í lögum ákveðnar takmarkanir á álagningarheimild ríkisstj. á þessar einkasöluvörur, sem seldar eru til að afla ríkissjóði tekna, þá sýnist mér, að það ætti að liggja mjög nærri fyrir þessa hv. þm. að reyna þá að forða Alþingi frá þessum ósköpum með því að beita sér fyrir því að setja slíkar hömlur í 1. um einkasölu ríkisins á áfengi og þannig bæta úr þeim afbrotum, sem flokksbræður þeirra á sinni tíð frömdu með því að nema þessar hömlur úr lögum. Annars hafa ekki allir flokksbræður hv. 3. þm. Norðurl. v. verið á sama máli um, að þetta væri voðalegt stjórnarskrárbrot, sem menn væru með hér, - ja, við skulum segja andlegt brot á stjórnarskránni, mér skilst, að hv. þm. kunni betur við það, - að afnema þessar hömlur.  „Það er auðskilið mál, að ríkissjóður þarf að fá leiðir til tekjuöflunar, til þess að hægt sé að láta enda fjárlaga ná saman. Það er líka vel skiljanlegt, að gripið sé til þess að hækka tóbak, og út af fyrir sig hef ég ekkert við það að athuga. En ég vil vekja athygli á því, hvort ekki er rétt að hafa þessa heimild víðtækari, svo að ekki þurfi að leita samþykkis Alþingis í hvert skipti, sem breyting er gerð á þessu verði. Þetta mun vera í þriðja skiptið nú á skömmum tíma, sem heimildar til hækkunar hefur verið leitað, og mér virðist, að svo gæti farið eftir öllu útliti nú, að enn þyrfti að leita tekna með þessari leið, þó að þessi hækkun fengi samþykki.“ Það hefur því ekki verið talið svo ákaflega hneykslanlegt af öllum samflokksmönnum þessa hv. þm. að hafa svipaðan hátt á og hér er gert ráð fyrir, því að þarna er beinlínis lýst yfir leiða yfir því að vera sífellt að leita samþykktar Alþingis á þessum breytingum á álagningu. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að orðlengja frekar um þetta mál. Eins og ég sagði í ræðu minni áðan, er hér ekki efnislega um hina minnstu breyt. að ræða. Það hefur alltaf verið samþ. hér á Alþingi að heimila ríkisstj. að gera hverja þá hækkun á söluverði tóbaksvara, sem hún hefur talið ástæðu til. Hingað til hefur sá háttur verið á hafður að hækka þessa heimild, sem hér er um að ræða, sem oft hefur þó þurft að leita hækkunar á, og efnislega verður að sjálfsögðu framkvæmd málsins nákvæmlega sú sama hér eftir sem hingað til, að það hefur verið reynt að halda verði þessara vara innan þeirra takmarka, að ekki komi til samdráttar í sölu þeirra og þar af leiðandi minnkandi tekna ríkissjóðs, og það held ég að sé eina sjónarmiðið, sem hefur hingað til ráðið verðlagningu bæði á tóbaki og áfengi.