Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kom við l. umr. þessa máls í dag er verkfallsmálið komið í þá sjálfheldu. að nauðsyn er að skera á hnútinn og gera ráðstafanir til þess, að bátaflotinn geti haldið úr höfn. Mér fannst rök allra ræðumannanna við I. umr. málsins hníga að því, að nauðsynin væri brýn, þó að allir væru ekki á einu máli um það, hvernig bæri að leysa vandann. Hv. 5. þm. Reykn. fannst mér einna helzt vilja reyna nýjar sáttaumleitanir. jafnvel að sjútvn., sem fékk málið til meðferðar, reyndi að ræða það við deiluaðila, kalla þá á sinn fund. Sannast að segja hygg ég, að það hefði aðeins orðið til að tefja málið, um það hafa á fyrri stigum þess þeir menn fjallað, að með allri virðingu fyrir hv. alþm. og sérstaklega þeirri góðu n., sem um málið fjallaði, þá hygg ég ekki, að við hefðum verið færir um að betrumbæta verk sáttasemjara og annarra kunnugustu manna, sem hingað til hafa haft meðferð málsins í sínum höndum og samið þær tillögur, sem nú er talað um að lögfesta. Hv. 6. þm. Sunnl. vildi, ef ég skildi hann rétt, fallast á lögfestingarleiðina, en með þeim fyrirvara, að farin væri „Vestmannaeyjaleiðin“, að lögleidd væri tillaga sem ýmsir studdu í Vestmannaeyjum, þó að um hitt gætti nokkurs misskilnings hjá honum, að sú till. hefði það fram yfir hina, að hafa ekki verið felld af málsaðilum. Án nokkurs tilefnis frá sjútvn. barst henni núna rétt fyrir fundarbyrjun hraðskeyti frá Vestmannaeyjum, sem ég vil leyfa mér að lesa, með leyfi hv. forseta: „Að gefnu tilefni tilkynnist yður, að tillaga bæjarráðs Vestmannaeyja um 500 kr. viðbótargreiðslu til yfirmanna á bátaflotanum var felld með 16 atkv. gegn 1 af stjórn og trúnaðarráði Útvegsbændafélags Vestmannaeyja, og almennur fundur í félaginu staðfesti þessa ákvörðun trúnaðarráðs. Útvegsbændafélag Vestmannaeyja. Björn Guðmundsson form.“ Það má e.t.v. segja, að það beri ekki mikið á milli hvort þarna standi 1 150 kr. eða 624 kr. Ef leyfilegt er að spauga í hinum alvarlegustu málum, þá vildi ég þó leyfa mér að segja, að við vitum ekki, hvaða „dreka“ við mundum vekja upp, ef við förum að fitla við tillögurnar eins og þær komu frá sáttasemjara. Hv. 3. þm. Norðurl. v. flutti hér skörulega ræðu við l. umr., talaði bæði með og móti málinu og komst að þeirri sjálfsögðu og í raun og veru rökréttu niðurstöðu að greiða ekki atkvæði. Fyrst var plús og svo var mínus, og loksins var ekki annað en núllið eftir. Ég held ekki, að okkur takist að leysa þetta mál frekar en önnur með aðgerðarleysi og þótt það sé hart og leitt að þurfa að beita lögþvingun í máli sem þessu, og skemmtilegra og æskilegra á allan hátt hefði verið að fá frjálst samkomulag beggja aðilanna, þá ber hér svo lítið á milli, og slík þjóðarnauðsyn að málið verði leyst án frekari tafar, að ég hika ekki við að leggja til, að frv. verði samþykkt óbreytt og að þeirri till. stendur meiri hluti sjútvn. Ég hygg óþarft að fara fleiri orðum um málið á þessu stigi, og legg því til, að frvgr. verði samþykkt og málinu vísað til 3. umr.



Herra forseti. Eins og fram kom í framsöguræðu fyrir meiri hl. sjútvn. náði n. ekki samkomulagi um afgreiðslu þessa máls, sem hér liggur fyrir. Eins og nú er komið eru það aðeins smámunir, sem á milli bera, því hefði átt að leysa þessa kjaradeilu með samkomulagi, ef rétt hefði verið á haldið, en það hefur þó ekki tekizt, að því er varðar deilu yfirmanna á bátaflotanum og útvegsmanna. Það er augljós þjóðarnauðsyn að koma bátaflotanum af stað, og við viljum því eigi standa í vegi fyrir að verkfallið verði leyst, úr því sem komið er, með þeim hætti, sem frv. það, sem hér liggur fyrir, gerir ráð fyrir. Á hinn bóginn er ekki nema eðlilegt, að stjórnarflokkarnir beri einir ábyrgð á þeirri lagasetningu, því að við teljum, að deila þessi sé að verulegu leyti sprottin af fyrri aðgerðum ríkisstj. í efnahagsmálum. Við höfum ekki átt þess kost að kynna okkur málamiðlunartill. sáttasemjara til neinnar hlítar í einstökum atriðum. Við munum því sitja hjá við afgreiðslu þessa máls hér í hv. d.



Herra forseti. Ég skal nú ekki fara mörgum orðum um þetta mál við þessa umr., enda þótt ástæða sé nú að mörgu leyti til. Ég ræddi það nokkuð við fyrstu umr. og setti þá fram nokkur þau helztu sjónarmið, sem ég taldi ástæðu til að leggja áherzlu á. Ég vil sízt draga úr nauðsyn þess, að þessi langvinna og mjög svo erfiða og tilfinnanlega deila verði að leysast og það sem allra fyrst. Fyrir því er vissulega mikill vilji meðal þjóðarinnar og menn hafa fundið það, að lausn þessarar deilu hefur dregizt alltof lengi. Hins vegar hygg ég, að það liggi fyrir og hefur m.a. verið lýst yfir af hv. sjútvmrh., að í deilunni, eins og nú er komið. ber tiltölulega mjög lítið á milli og með tilliti til þess þá gerði ég það að till. minni í hv. sjútvn.. sem fékk þetta mál til meðferðar síðdegis í dag, að n. kallaði á sinn fund fulltrúa deiluaðila til þess í fyrsta lagi að kanna það, hvað á milli ber og í öðru lagi að kanna möguleika á því að með tilstuðlan Alþ. fengist lausn á þessari deilu án lögbindingar. Þessi till. mín í sjútvn. um það að gera tafarlaust tilraun til þess að vinna að lausn málsins á þennan hátt eða kanna það að minnsta kosti, hvort slík lausn gæti legið nærri eða verið möguleg í skjótheitum, fékk ekki stuðning í n. Ég lít þannig á, að hvorki Alþ. né ríkisstj. hafi gert það, sem í þessara aðila valdi stóð, til þess að finna aðra lausn á þessu vandamáli en þá, sem felst í frv., að lögbinda ákveðna lausn. Ég tel, að Alþ. eigi nú þegar að gera slíka tilraun, en fyrr en slík alvarleg tilraun hefði verið gerð af þess hálfu þá væri algjörlega óeðlilegt, og ég vil segja óafsakanlegt, af þingsins hálfu að fara lögfestingarleiðina. Ég tel, að slík tilraun þurfi ekki að draga lengi úrslitin í þessari deilu á langinn, það hljóti að koma fljótlega í ljós, hvort möguleiki væri fyrir hendi að leysa hana með öðrum hætti en lagasetningu, en þar sem hv. meiri hl. sjútvn., og þá trúlega hv. meiri hl. Alþ.. hefur nú ekki viljað á þetta fallast eða á það hlusta þá mun ég með tilliti til þess, sem áður segir, að ég tel, að Alþ. hafi ekki gert það, sem í þess valdi stóð til að leysa deiluna, greiða atkvæði gegn þessu frv.



Herra forseti. Í tilefni þess, sem hv. frsm. meiri hl. sjútvn. sagði hér, sé ég ástæðu til þess að koma fram örlitlum leiðréttingum. Í fyrsta lagi ályktaði hann það, að ég væri samþykkur því að fara lagasetningarleiðina til lausnar á deilunni, en ég vil skýrt taka fram, tók það enda fram við 1. umr. málsins, að ég tel, að vinnudeilur eigi ekki að leysa með lögum. En engu að síður hef ég - og vil ítreka enn - sérstaka skoðun á því, að vinnudeilan sé þess eðlis, að hún hefur ekki í för með sér millifærslur nema lítilla fjármuna á milli stétta í landinu. Mér er nær að halda, að samkomulag sé ekki lengra undan í þessari deilu en svo, að millifærsla á hálfri til einni milljón króna á milli aðila mundi geta þýtt samkomulag, og þá álít ég, að ekki sé réttlætanlegt að láta þúsundir manna í landinu ganga atvinnulausa og heilum byggðarlögum nánast blæða út, á meðan verið er að þæfa svona smámuni á milli sín. Og með alveg sérstöku tilliti til þess, að þessi deila er upp komin vegna lagasetningar, sem hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir í sambandi við gengisfellinguna síðustu, álít ég, að stjórnarvöld landsins hafi alveg sérstaka skyldu til þess að gera allt, sem í þeirra valdi stendur, til þess að láta ekki slíka deilu halda áfram um ófyrirsjáanlegan tíma. Aðilar hafa haft mánuði, a.m.k. einn til einn og hálfan mánuð, til þess að leysa deiluna. Það hefur ekki tekizt. og það er enn skekið um slíka smámuni, sem ég hef hér lýst, og þá tel ég, að stjórnvöld landsins hafi ábyrgð gagnvart atvinnulausa fólkinu í landinu og gagnvart þeim byggðarlögum, sem líða stórhnekki við þetta, og það sé því ekki með öllu fráleitt að grípa til ráða eins og þess að leysa deiluna með lagasetningu. En það þýðir ekki það, að ég mæli yfirleitt með þeirri leið, öðru nær. Ég álít, að hana eigi ekki að nota, nema í fullkomið óefni sé komið, eins og mér virðist að hér sé. Í öðru lagi vil ég ítreka það, að þegar gripið er til lagasetningar, álít ég, að stjórnarvöld landsins hafi þá skyldu að lögfesta þá leiðina, sem næst hefur verið samkomulagi. Varðandi það skeyti, sem hv. frsm. meiri hl. sjútvn. las hér upp áðan frá form. Útvegsbændafélagsins í Vestmannaeyjum, vil ég ítreka það, að það hnekkir ekki neinu af því, sem ég hef sagt. Ég hélt því fram, að þessi svonefnda Vestmannaeyjatillaga hafi hlotið samþykki beggja samninganefndanna, Skipstjóra- og stýrimannafélagsins Verðandi og Útvegsbændafélags Vestmannaeyja, á sáttafundi, sem haldinn var fyrir forgöngu bæjarráðsins í Vestmannaeyjum. Hún hefur aldrei verið lögð fyrir félagsfund í Útvegsbændafélaginu. Hins vegar mun það rétt, sem í skeytinu stendur, að stjórn og trúnaðarráð þess félags hafi fellt þetta. Í skeytinu stendur, - hv. frsm. hefur verið svo vinsamlegur að lána mér það: „Að gefnu tilefni tilkynnist yður, að tillaga bæjarráðs Vestmannaeyja um 500 kr. viðbótargreiðslu til yfirmanna á bátaflotanum var felld með 16 atkvæðum gegn einu af stjórn og trúnaðarráði Útvegsbændafélags Vestmannaeyja.“ Og svo kemur hér viðbót: „Almennur fundur í félaginu staðfestir þessa ákvörðun trúnaðarráðs með því að samþykkja að leggja hana ekki fyrir fund.“ Sem sagt, hún hefur aldrei verið lögð fyrir fund í Útvegsbændafélaginu og hún hefur þar af leiðandi aldrei verið felld á félagsfundi hjá þeim, eins og ég líka hélt fram. Og eftir sem áður stendur það, að þessi till. er langnæst því að hafa hlotið samþykki af öllum till., sem ég hef spurnir um, að fram hafi komið í þessari deilu. Þess vegna hef ég leyft mér að flytja till., miðlunartillögu bæjarráðsins í Vestmannaeyjum sem brtt. eða viðbótartillögu við I. gr. þessa frv. Henni hefur verið hér útbýtt til hv. alþm., og leyfi ég mér hér með að biðja hæstv. forseta um að leita afbrigða fyrir henni við afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Mér þykir aðeins ástæða til að segja hér örfá orð, þó að þau lengi umræður lítils háttar. Ég vildi aðeins benda á þá staðreynd, að á föstudagskvöldið kom framkvæmdastjóri Farmanna- og fiskimannasambandsins í sjónvarpið, og hann var spurður af fréttamanni sjónvarpsins, ég held ég muni það rétt, um það, hvernig hann liti á stöðu samninganna, eftir að till. var felld. Hann sagði, ég verð þá leiðréttur með það: „Dæmið er komið á það stig, að það hefst að nýju.“ Þetta þýðir auðvitað það, að samningarnir eru ekki á lausnarstigi frá þeirra sjónarmiði, eins og sáttatill. lá fyrir. Það verður að byrja að prika niður stigann aftur. Við vitum ekkert, hvað það hefði tekið langan tíma, ekki á nokkurn hátt. Við vitum það líka, að þeir aðilar, sem hafa staðið í samningum undanfarna daga, hafa ekki rækt þá skyldu sína samvizkusamlega, og ég átel báða hópana. Mér er kunnugt um, að tilnefndir fulltrúar frá launþegunum virtu sína útnefningu ekki meira en það, að þeir mættu ekki á fundum, heldur hringdu í kunningja sína úti í bæ og báðu þá um að mæta á fundum. Þetta eru alvarlegir hlutir, og þetta er álitshnekkir fyrir verkalýðshreyfinguna í landinu, því miður. Mín skoðun var því sú, þegar hv. 5. þm. Reykn. talaði um það, að við ættum að kalla hér saman í sjútvn. Ed. samningsaðila til þess að ná samstöðu um svo lítið atriði, sem 500–600 kr. væru, að ekki lægi fyrir, að við kæmumst að niðurstöðu í því efni. Það er hvergi bókað, og því miður lýsti þessi fulltrúi yfirmannanna yfir því, að þeir mundu byrja frá upphafi. Hvað þær kröfur voru háar skal ég ekki leggja dóm á en maður heyrði, að þær tölur næmu mjög mörgum tugum prósenta frá því sem verið hefði. Dæmið er því ekki eins einfalt og það leit út fyrir, þegar sáttatillagan var lögð fram, að um lítinn mismun væri að ræða eftir langar samningaumræður. Þetta mótar mína afstöðu, því að við höfum þá skyldu við þjóðina að reyna að leysa svo alvarlega deilu, sem hér er um að ræða, því að deilan bakar þúsundum manna atvinnuleysi, og það er skylda Alþ. að bægja frá atvinnuleysi eftir mætti.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af ræðu hv. 6. þm. Sunnl. (KGuðj). Ég get í raun og veru tekið undir hvert orð í fyrri hluta ræðunnar. Það er neyðarúrræði að fara lagasetningarleiðina við lausn á vinnudeilum. Það er algert neyðarúrræði, en ég álít, að hér séu svo mikil verðmæti í húfi, að við verðum að beygja okkur fyrir þeirri nauðsyn, sem þjóðinni er á því að fá skjóta lausn á málinu. Um hitt ætla ég ekki að fara að kýta, hvort almennur fundur í félagi getur staðfest samþykkt trúnaðarráðs með því að bera hana ekki upp. Þetta er komið út í hálfgerða guðfræði, sem ég ekki kann að túlka, svo að ég læt deilur um það atriði niður falla. En fyrir mér lítur það þannig út, að bókstafurinn blífur, eins og hann er í símskeytinu.