Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Ég hef óskað eftir því að kveðja mér hljóðs undir liðnum Athugasemdir um störf þingsins til að taka hér upp við forsætisráðherra þann hnút sem er í kjaraviðræðum sveitarfélaga og kennara. Eins og við munum voru harðar kjaradeilur á árinu 2004 sem enduðu með lagasetningu á þinginu í nóvember 2004, lögum sem sett voru á verkfall kennara. Eins og við vitum er mjög varhugavert að grípa þannig inn í kjaradeilur vegna þess að út úr því koma þvingaðir samningar og það er ljóst að kennarar eru mjög ósáttir við niðurstöðu þeirra. Við samfylkingarþingmenn vöruðum við þessari lagasetningu og töldum að verið væri að skjóta vandanum á frest, þetta mundi leiða til þess að mórallinn í kennarastéttinni hryndi, við værum með kennarastétt sem hefði verið gerð afturreka, væri óánægð með kjör sín og að út úr þessu kæmu bara verri skólar. Við eigum gríðarlega mikið undir því að skólastarf í landinu sé gott og að skólarnir séu reknir af metnaðarfullu fólki sem finnst það metið að verðleikum. Nú er deilt um grein 16.1 í kjarasamningunum um það hvernig eigi að meta almenna verðlags- og kjaraþróun. Það er ljóst að á þessu tímabili, 2004–2006, hefur verðbólga líklega verið um 9% og í þeim efnum er auðvitað við ríkisstjórnina að sakast. Vandi sveitarfélaganna er mikill, mörg þeirra hanga á horriminni og þess vegna hafa þau takmörkuð úrræði og kannski ekki mikið að bjóða. Nú hefur bæjarstjórinn í Hafnarfirði lagt það til að einhvers konar kjaradómur verði settur í málinu, en til þess að einhver niðurstaða náist í þessu er mikilvægt að ríkisstjórnin axli sína ábyrgð. Hún ber ábyrgð á þeirri verðbólguþróun sem hefur verið hér, hún ber ábyrgð á því að hafa gripið inn í kjarasamningana 2004 og hún ber auðvitað ábyrgð á þeirri tekjuskiptingu sem hér er á milli ríkis og sveitarfélaga. Þess vegna hlýt ég að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvernig ríkisstjórnin hyggist koma til móts við sveitarfélögin þannig að þau geti leyst úr þessum hnút sem er mjög brýnt mál fyrir skólastarf í landinu.

Virðulegi forseti. Það hefur áður komið fram í umræðum um þetta mál hér að hér er um að ræða samningsverkefni milli sveitarfélaganna og kennarasamtakanna. Því verður ekki breytt. Ég held hins vegar að það sé áhyggjuefni ef ekki rætist úr á þessum vettvangi milli samningsaðilanna, auðvitað verðum við að vona að þeir nái saman um niðurstöðu sem getur komið í veg fyrir átök og tryggt samfellt og gott skólastarf eins og allir hljóta að vona. Verkefnið er ekki á borði ríkisstjórnarinnar, það er á borði sveitarfélaganna og þeirrar launanefndar sem sveitarfélögin hafa sameiginlega komið á fót. Ég vil segja það út af hugmyndinni sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni og ættuð er frá bæjarstjóranum í Hafnarfirði varðandi gerðardóm eða þess háttar að allt sem getur leyst svona mál er auðvitað til góðs, hvaðan svo sem slíkar hugmyndir koma, en það verður þá að vera verkefni deiluaðilanna að koma sér saman um farveg ef þeir vilja fara einhverja aðra leið en þá hefðbundnu sem er auðvitað kjaraviðræður þeirra í milli.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að það ber himin og haf í milli launanefndar sveitarfélaga og viðsemjenda kennara. Það horfir illa í grunnskólastarfi okkar og hefur gert núna um langt skeið. Frá því að kennararnir voru reknir til starfa með hótun um lagasetningu hefur verið mikil óánægja í stéttinni og það ber himin og haf í milli þessara viðsemjenda. Verðbólgan, óstöðugleikinn og sú kjaraþróun sem hefur orðið til út af óstöðugleika og verðbólgu gera það að verkum að kennarar gera kröfur um 7% launahækkun en launanefnd sveitarfélaganna býður rúmlega 0,7%. Þetta er ákvæði sem kennt er við grein 16.1 og þarna ber himin og haf í milli og það er augljóst að til að brjótast út úr þessari stöðu þarf að grípa til einhverra aðgerða. Það verður að komast inn í þessa stöðu og þess vegna er grátlegt að hæstv. forsætisráðherra telji sig málið bókstaflega ekkert varða. Maðurinn sem ber ábyrgð á verðbólgunni, maðurinn sem rak kennarana aftur til starfa með hótun um lagasetningu, honum kemur málið ekkert við og vill ekkert ræða það hér, vill ekki ræða eðlilega og brýna fyrirspurn frá formanni Samfylkingarinnar um aðkomu ríkisins að því að endurskoða tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Þar er nefnilega vitlaust gefið. Sveitarfélögin eru beitt ranglæti af ríkinu, þau hafa ekki notið þenslunnar í þeim mæli sem ríkissjóður hefur gert og það verður að bæta sveitarfélögunum það og gera þeim kleift að standa undir þessu stærsta og brýnasta verkefni sínu sem er að reka grunnskólana í landinu og rífa þannig skólastarf upp úr miðlungsstöðunni til þess að við getum reist hér bestu skóla í heimi. Við eigum að reisa virðingu og starfskjör kennara við, þar þarf ríkisvaldið að koma að, þetta er ekki einkamál sveitarfélaga. Málið er í strandi og þess vegna er fagnaðarefni sú hugmynd sem bæjarstjórinn í Hafnarfirði kemur með um að 

Hæstv. forseti. Eins og hér hefur komið fram liggur auðvitað ekki beint við að hér sé tekin til meðferðar á Alþingi kjaradeila sú sem kennarar eiga í við launanefnd sveitarfélaganna. Á hitt verður að líta að það er á ábyrgð menntamálayfirvalda að starfsumhverfi það sem kennarastéttinni er boðið sé með þeim hætti að þangað safnist áfram hæft fólk. Hæfasta fólkið í samfélagi okkar til að kenna börnunum okkar þarf að vera við kennarastörf og það skiptir verulegu máli hvernig búið er að þessari stétt því að það er um að tefla framtíð barnanna okkar, framtíð samfélags okkar. Gríðarleg ábyrgð hvílir á menntamálayfirvöldum og ríkisstjórninni allri í þessum efnum. Þar kemur tvennt til þar sem ríkisstjórnin getur verulega beitt sér. Það er í fyrsta lagi það sem hér hefur verið nefnt, tekjujöfnun milli ríkis og sveitarfélaga. Það skiptir máli að þar sé haldið þannig á spilunum að sveitarfélögin þurfi ekki að kvarta og kveina á þeim nótum sem gert hefur verið undanfarin ár. Það hefur verulega hallað á sveitarfélögin í þeirri tekjujöfnun sem við samkvæmt lögum höfum reynt að setja á, reynt að koma á. Ríkisstjórnin verður að taka upp kjarajöfnunarmálin og tryggja að sveitarfélögin séu þannig í stakk búin að þau geti greitt þann grunnskóla sem menntamálayfirvöld hafa ákveðið fyrir sitt leyti að eigi að reka. Ábyrgðin er að stórum hluta ríkisstjórnarinnar og hún varðar peningamál. Ríkisstjórnin verður auðvitað að átta sig á því að það þarf að taka á í þessu máli núna vegna þess að ótti fólks um það að við stefnum hér inn í óbærilegt ástand er orðinn áþreifanlegur í samfélaginu. Ríkisstjórnin ber að hluta til ábyrgð á þeim ótta og þarf að grípa til aðgerða.

Virðulegur forseti. Rekstur grunnskólanna er eitt stærsta verkefni sveitarfélaganna og það sem tekur til sín drýgstan hluta af tekjum þeirra. Þess vegna er það þannig að þegar sveitarfélögunum er svona þröngur stakkur skorinn í tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga hafa þau kannski ekki ýkja mikið að bjóða og kennarastéttin, þessi stóra stétt, líður fyrir það. Þess vegna er þetta mál sem verður að vera og á að vera á borði ríkisstjórnarinnar. Hún hefur ekkert mjög langan tíma, aðeins það sem eftir lifir af þessu þingi, til að taka á þessum málum. Það er hálfur mánuður eftir, það er ljóst að sveitarfélögin í landinu munu halda sitt þing núna í lok mars og þá verða sveitarfélögin að vita við hverju þau mega búast. Ég er þeirrar skoðunar að það sé ekki ríkisstjórnarinnar að ákveða einhliða og koma með einhverjar gjafir í aðdraganda kosninga eins og hún tíðkar, heldur á málið að koma til kasta þingsins og við eigum að takast á við þennan rekstrarvanda sveitarfélaganna þannig að sveitarfélögin geti gert vel við sitt fólk, við grunnskólakennara sína. Einhver mikilvægasta þjónusta sem sveitarfélögin halda uppi er grunnskólinn og leikskólinn. Ef það er eitthvað sem skiptir þessa þjóð máli er það menntun okkar unga fólks. Það er vitlaust gefið í þessum efnum og það þarf að taka á því. Málið á líka að vera á borði ríkisstjórnarinnar vegna þess að sett voru lög á kennara, gleymum því ekki. Í nóvember 2004 tók Alþingi ábyrgð á þessu máli með því að setja lög á verkfall kennara. Við í Samfylkingunni vorum að vísu á móti því og vorum sannfærð um að það leysti ekki málið, og það er komið á daginn. Nú standa kennarar uppi með þetta ákvæði sem gaf þeim ákveðna von um að þeir fengju einhverjar bætur vegna þeirrar verðbólgu sem hér hefur verið en það er verið að bjóða þeim 0,75%. Það er ekki nóg og það mun ekki leysa málið og 

Virðulegi forseti. Það er auðvitað hárrétt og ber að þakka fyrir það að hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir tekur upp þetta mál og ræðir það á hinu háa Alþingi. Það sem er alvarlegt er sinnuleysið og afskiptaleysið sem ríkisstjórnin hefur í þessum málum, samanber lítil og léleg svör hæstv. forsætisráðherra um þetta mál en menntamálaráðherra er að vísu ekki í landinu. Um hvað snýst deilan? Hún er í framhaldi af setningu laga á kennara í nóvember 2004 og snýst um túlkun á þeirri grein sem er mikið rædd núna og sem einhverjir túlka sem 0,75% kjarabætur til kennara. Er það nema von, virðulegi forseti, að allt skólastarf í landinu sé sett í uppnám með þessu eins og þarna kemur fram? Hvers vegna geta sveitarfélögin ekki samið? Það er vegna þess að ríkisstjórnin hefur hirt af þeim miklar tekjur, skert tekjur þeirra eins og t.d. með fjármagnstekjuskattinum. 2.200 einstaklingar greiddu á síðasta ári einungis fjármagnstekjuskatt - ekkert af því fór til sveitarfélaganna - og svo kemur hæstv. forsætisráðherra í ræðustól Alþingis og hefur nánast ekkert um málið að segja. Hvers konar vinnubrögð eru þetta frá hæstv. ríkisstjórn? Það er staðreynd að sveitarfélögin geta þetta ekki. Við þingmenn Norðausturkjördæmis áttum fund með einni sveitarstjórn ekki alls fyrir löngu þar sem sýnt var fram á að 70% af tekjum þeirra fara í skólamál. Menn eru farnir að tala um að skera niður alls konar þjónustu til að ná endum saman. Málið er fyrst og fremst á borði ríkisstjórnarinnar gagnvart sveitarfélögunum. Það sem hefur gerst, virðulegi forseti, frá því að skólarnir voru færðir yfir til sveitarfélaganna er að það sem ekki mátti nefna meðan skólarnir voru á borði ríkisvaldsins er búið að setja í lög núna um skyldur sveitarfélaganna án þess að sveitarfélögin hafi fengið nokkra tekjustofna með því. Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin ætti að hunskast til að 

Virðulegur forseti. Það er eiginlega alveg merkilegt að verða vitni að því hér aftur og aftur hvernig þessi hæstv. ríkisstjórn þvær hendur sínar algjörlega af sveitarfélögunum í landinu, þessi ríkisstjórn sem árum saman og hvað eftir annað hefur höggvið í sama knérunn einmitt gagnvart sveitarfélögunum, sett á þau nýjar álögur og skert tekjustofna þeirra með nýjum lagasetningum. Það vill þannig til, virðulegur forseti, að ég fékk í gærkvöldi bréf frá konu sem var að þakka mér fyrir utandagskrárumræður sem hér voru í gær og nýtti tækifærið til að reifa málefni lítilla skóla á landsbyggðinni. Þessi kona þekkir greinilega vel til því að hún fór yfir landið og rakti hvernig til stendur að loka hverjum skólanum á fætur öðrum víðs vegar á landsbyggðinni hringinn í kringum landið. Hver skyldi ástæðan vera, virðulegur forseti, nema fjárhagur sveitarfélaganna í landinu, sveitarfélaganna sem ríkisstjórnin hefur svelt og heldur áfram að svelta og kemur niður á börnum landsins. Það er nefnilega hin endanlega niðurstaða, að börnin verða fyrir barðinu á þessari ríkisstjórn. Þau verða ýmist að vera aðskilin frá foreldrum sínum um nætursakir, jafnvel nóttum og dögum saman, eða að þau þurfa að sitja í bíl tímunum saman daglega. Þetta er eitt af því sem þessi ríkisstjórn ber ábyrgð á og þetta er eitt af því sem er að leggja landsbyggðina í rúst.

Virðulegi forseti. Fálæti hæstv. forsætisráðherra í þessu máli er með algerum ólíkindum. Það er ámælisvert. Staða sveitarfélaganna er að sjálfsögðu á ábyrgð ríkissjóðs, ríkisvaldsins. Meðan ríkissjóður hefur fitnað í þenslu síðustu ára hafa sveitarfélögin skilað tugmilljarða halla á hverju einasta ári. Staða þeirra er grafalvarleg. Fræðslumálin eru 50–60 og upp í 70% af rekstri einstakra sveitarfélaga sem eru mjög misjafnlega stór og burðug. Staðreyndin er einfaldlega sú að mörg þeirra valda ekki þessu mikilvægasta verkefni sínu. Hér er um að ræða framtíð íslenskra grunnskóla. Hér er um að ræða einhverja mikilvægustu samfélagslegu starfsemi okkar þjóðfélags og staðan er sú að starfi skólanna er teflt í voða og uppnám. Það er í óvissu. Það er mikil óvissa um það hvort mesta atgervisfólkið í skólunum gengur þaðan út næsta haust, hættir þar störfum og leitar í önnur störf út af djúpstæðri óánægju með kjaramál sín. Sú óánægja speglast að sjálfsögðu best í því að launanefnd sveitarfélaga býður 0,75% kjarabætur en kennararnir fara fram á 7% út af kjaraþróun síðustu ára. Að sjálfsögðu eru ríkisstjórnin og hæstv. forsætisráðherra, sem hér situr fámáll á bekknum og kemur ekki upp aftur, aldrei stikkfrí frá þessum málum. Þetta eru einhver mikilvægustu málefnin. Skólastarfið er í uppnámi og það er undarlegt að hæstv. forsætisráðherra skuli ekki tjá sig efnislega um stöðu málsins og hvort til greina komi að ríkisvaldið komi að viðræðum við sveitarfélögin um að bæta þeim tekjuskiptinguna. Það er vitlaust gefið, það er ranglæti í stöðunni, ríkisvaldið verður að koma að þessu máli og forsætisráðherra að láta af fálæti sínu í garð þessa stóra og mikilvæga máls. Skólastarfið er í uppnámi. Hæstv. 

Frú forseti. Það er ótrúlegt að sitja hér úti í þingsal og horfa til hæstv. forsætisráðherra sem situr í sæti sínu hnípinn, kemur ekki aftur í umræðuna og tekur ekki frekari þátt í þeirri umræðu sem hér hefur skapast um fjárhagsvanda sveitarfélaganna sem er meginástæðan fyrir því að sveitarfélögin treysta sér illa í samningagerð við grunnskólakennara núna. Hvað þýðir það að hæstv. forsætisráðherra sitji kyrr og komi ekki í þá umræðu? Hefur hæstv. forsætisráðherra ekkert að segja þingheimi um það hvort til standi að taka upp tekjuskiptinguna milli ríkisins og sveitarfélaganna? Hefur hæstv. forsætisráðherra sem var hæstv. fjármálaráðherra í langan tíma og ábyrgur einmitt fyrir því að semja við sveitarfélögin um skiptingu tekna ekkert um málið að segja? Eru engin skilaboð til þeirra sem stýra sveitarfélögunum nú í aðdraganda landsþings sveitarfélaganna? Það er ótrúlegt að verða vitni að slíku fálæti eins og hæstv. forsætisráðherra sýnir okkur í þessu máli. Það hlýtur að segja okkur að það sé lítill vilji hjá hæstv. ríkisstjórn til að koma inn í málið og til þess að ræða í alvöru við sveitarfélögin um tekjuskiptinguna. Það sem þessi hæstv. ríkisstjórn hefur gert á undanförnum árum er að hafa fé af sveitarfélögunum. Það er í formi laga sem sett hafa verið um einkahlutafélög þar sem fjöldi launþega er farinn að taka laun sín í gegnum fjármagn og greiðir sáralítið og jafnvel ekki neitt í samfélagslega sjóði hjá sveitarfélögunum. Af því hvernig ríkisstjórnin hefur komið fram gagnvart sveitarfélögunum undanfarin ár sést að hún ætlar ekki 

Virðulegi forseti. Það er full ástæða til að ræða hér um fjárhagslega stöðu sveitarfélaganna um landið sem er að verða býsna alvarleg þótt það sé mismunandi eftir einstökum landsvæðum. Það er tvennt sem ég vil draga hér fram til að undirstrika þá þróun sem hefur verið í gangi, í fyrsta lagi að meðaltekjur fólks fyrir atvinnu sína hafa farið lækkandi utan höfuðborgarsvæðisins sem hlutfall af tekjum þeirra sem hafa atvinnu sína á höfuðborgarsvæðinu. Það eru ekki mörg ár síðan tekjur á Vestfjörðum voru þær hæstu á landinu og meðaltekjur fólks þar voru miklu hærri en t.d. á höfuðborgarsvæðinu. Nú er staðan orðin þannig að meðaltekjur á Vestfjörðum eru 18% lægri en meðaltekjur á höfuðborgarsvæðinu. Á Norðurlandi vestra eru þær lægstar á landinu, yfir 20% lægri en meðaltekjur á höfuðborgarsvæðinu. Þannig eru t.d. að meðaltali tekjur heimilis á Norðurlandi vestra nærri 100 þús. kr. lægri á mánuði en á höfuðborgarsvæðinu. Af þessum tekjum hafa sveitarfélögin útsvör sín og það segir sig sjálft að þegar þau eru lægri hafa sveitarfélögin lægri tekjur en þau hafa sömu skyldur og svipuð útgjöld. Í öðru lagi hefur orðið sú breyting á tekjuskiptingunni á síðustu átta árum að um 17% af heildarlaunasummu landsmanna eru núna af fjármagni, um 130 milljarðar kr. Af þessum tekjum hafa sveitarfélögin í dag engar tekjur en hefðu 13%, um 15 milljarða kr., ef þetta væru launatekjur. Þarna er um að ræða mikið tekjufall sveitarfélaga, 

Virðulegur forseti. Á undanförnum missirum hefur farið fram vaxandi umræða um upptöku evrunnar sem myntar okkar Íslendinga. Það er full ástæða til, og eðlileg umræða enda hverjum manni augljóst að íslenska krónan á ekki framtíðina fyrir sér þó að hún kunni að duga okkur enn um sinn. Alþjóðavæðing og vaxandi frjáls milliríkjaviðskipti leiða einfaldlega til þess að myntsvæðum fækkar og þau stækka. Ólíklegt verður að telja að í fyrirsjáanlegri framtíð muni heimurinn skiptast í fjögur myntsvæði, þ.e. japanska jenið, bandaríkjadal, evruna og íslensku krónuna. Það er fyrst og fremst spurning um hvenær og hvernig þessar breytingar verða, og nauðsynlegt fyrir okkur að ræða það og kannski einmitt ekki síst þegar hér hefur verið hagvöxtur samfelldur um nokkurn tíma og staða okkar eigin gjaldmiðils nokkuð sterk í sögulegu samhengi. Þessar ákvarðanir þurfum við að taka í styrkleika og að eigin frumkvæði en ekki að hrekjast undan í efnahagslegum erfiðleikum sem við kunnum að eiga við að glíma í framtíðinni. Breytingar á mynt þeirri sem við notum hér geta auðvitað fært með sér ýmsa jákvæða hluti, bæði fyrir neytendur og fyrirtæki. Þannig er íslenska krónan í sjálfu sér viðskiptahindrun. Rannsóknir sýna að með því að leggja af slíka viðskiptahindrun aukast milliríkjaviðskipti, aukast útflutningsviðskipti þeirra þjóða sem það gera með tilheyrandi jákvæðum áhrifum fyrir atvinnulífið í viðkomandi löndum. Sömuleiðis geta íslenskir neytendur bundið ákveðnar vonir við að meiri líkur séu á því en minni að dragi úr því vaxtastigi sem hér hefur verið og þeirri ógnarverðbólgu sem neytendur hér hafa á stundum þurft að þola, m.a. þessi missirin. Hér má búast við stöðugra efnahagsumhverfi en verið hefur því að hagstjórn okkar hefur einkennst af mjög miklum sveiflum og krónan kannski verið óhjákvæmilegur fylgifiskur þess, þ.e. eina leiðin til að eiga við þær sveiflur hefur verið þessi minnsta flotmynt í heimi, þær eru þannig óaðskiljanlegar. Til þess að við getum yfir höfuð rætt um það hvort hér eigi að taka upp evru sem mynt þjóðarinnar er auðvitað nauðsynlegt að við uppfyllum þau lágmarksskilyrði sem eru fyrir því að vera hluti af hinu evrópska myntsamfélagi sem kallað er EMU, Efnahags- og myntbandalagi Evrópu. Ég spyr þess vegna forsætisráðherra hvaða skilyrði það eru sem við ekki uppfyllum og hvort það 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr hvaða skilyrði fyrir aðild að Efnahags- og myntbandalagi Evrópu Ísland uppfylli og hver ekki, og hvort von sé til þess að við munum uppfylla þau öll einhvern tímann. Það má segja að þetta sé áhugaverð spurning, fræðilega séð, en efnislega hefur hún ekki mikla þýðingu vegna þess að við uppfyllum ekki meginskilyrði fyrir aðild að Efnahags- og myntbandalaginu, sem er það að vera aðili að Evrópusambandinu. Það er skilyrði númer eitt. En þau aðildarríki ESB sem gerast aðilar að Efnahags- og myntbandalagi Evrópu þurfa að uppfylla fimm meginskilyrði um árangur í efnahagsmálum. Þau eru í fyrsta lagi að halli á ríkissjóði sé minni en 3% af landsframleiðslu, í öðru lagi að heildarskuldir hins opinbera séu lægri en 60% af landsframleiðslu, í þriðja lagi að verðbólga sé ekki meiri en verðbólga í þeim þremur löndum þar sem hún er lægst, að viðbættu 1,5%. Í fjórða lagi að langtímavextir séu ekki hærri en í þeim löndum þar sem verðlag er stöðugast, að viðbættum 2%. Og í fimmta lagi að gengi gjaldmiðla haldist innan opinberra sveiflumarka bandalagsins, sem nú eru 15%, í að minnsta kosti tvö ár. Eins og nú standa sakir uppfyllir Ísland fyrstnefndu tvö skilyrðin. Spurt er hvort ráðherra hafi von um að Ísland geti uppfyllt hin í náinni framtíð. Ég hef að sjálfsögðu góða von um það en ítreka að uppfylling þeirra hefur enga formlega þýðingu nema fyrir þau ríki sem aðilar eru að Efnahags- og myntbandalagi Evrópu.

Virðulegi forseti. Það er ákveðin afstaða fólgin í spurningunni sjálfri: Hefur ráðherra von um að Ísland geti uppfyllt skilyrði um aðild að Evrópusambandinu? Ég vil láta það koma fram að ég er ekki áhugamaður um að Íslendingar verði aðilar að Evrópusambandinu og tel ekki að Íslendingar eigi sérstaklega að keppa að því að uppfylla einhver skilyrði sem aðrir setja. Við eigum fyrst og fremst að uppfylla okkar eigin skilyrði um efnahagsstjórn og markmið um stöðugleika í verðbólgu, vöxtum og gengi. Við getum sett okkur þau skilyrði og uppfyllt þau af eigin rammleik alveg eins og menn geta af eigin rammleik látið þetta misfarast, eins og hæstv. ríkisstjórn hefur gert á undanförnum árum. Það hefur verið algjörlega hennar eigið verk að koma málum svo fyrir að hér hefur skapast mjög mikil þensla í þjóðfélaginu með tilheyrandi verðbólgu sem kostar heimilin í landinu stórfé á hverju ári. 
            

Hæstv. forseti. Það er eðlilegt að spurt sé um þessa hluti. Flestum er ljóst að íslenski gjaldmiðillinn er með þeim hætti að jafnvel eitt af hinum stóru fyrirtækjum hér á markaðnum getur bókstaflega rúllað honum fram og til baka ef þeim aðilum býður svo við að horfa. Það er ekki geðsleg framtíðarsýn að eiga von á því að ef mönnum þóknast af hagsmunum sínum að skoppa krónunni upp eða niður þurfi íslensk stjórnvöld að búa við það. Það hefur ekki farið fram mikil umræða um það sem seðlabankastjóri sagði fyrir fáum dögum. Hann sagði að krónan væri ekkert á leiðinni út, ekki að minnsta kosti á næstu 10 árum. Það hefði verið tekið eftir því í öðrum löndum ef seðlabankastjóri hefði látið slíkt út úr sér, hefði gefið gjaldmiðlinum sínum 10 ár eða eitthvað svoleiðis. En það var ekki tekið mikið mark á þessum ummælum. Það er samt ástæða til að taka eftir þeim. Það er nefnilega þannig að menn þurfa að horfast í augu við það að gjaldmiðillinn er ekki heppilegur með þeim hætti sem hann hefur verið í þessu agnarlitla hagkerfi 

Virðulegi forseti. Þeim fjölgar boðberum endaloka íslensku krónunnar. Núna síðast vað það Sigurjón M. Árnason, bankastjóri Landsbankans, í viðtali við hið prýðilega tímarit Krónikuna sem er nýstofnað og kemur út vikulega. Þar færir hann gild rök fyrir því að þetta minnsta myntsvæði í heiminum geti ekki með neinum hætti staðið undir þessum gjaldmiðli til lengdar. Þess vegna er ástæða til að taka undir orð hv. þm. Jóhanns Ársælssonar um það að verðbólgan, gengissveiflurnar og smæð myntsvæðisins hlýtur að marka, í þessum breytta heimi stórra myntsvæða, endalok íslensku krónunnar einhvern tíma í náinni framtíð. Meira að segja þegar Davíð Oddsson seðlabankastjóri, og einhver dyggasti varðhundur íslensku krónunnar, er farinn að gefa henni áratug í mesta lagi þá er ástæða til að spyrja stórra spurninga. Þess vegna er ágætt að spyrja hæstv. forsætisráðherra í leiðinni hvort hann telji að Ísland muni einhvern tíma í náinni framtíð uppfylla frumskilyrði fyrir aðild að Efnahags- og myntbandalaginu með aðildarumsókn og kannski fullri aðild í framhaldinu að Evrópusambandinu sjálfu þar sem hann svaraði sjálfur spurningu með spurningu.

Frú forseti. Við erum afar langt frá því að uppfylla þau skilyrði sem við náum ekki að uppfylla í dag og svo langt frá því að uppfylla þau að það gefur okkur mjög skýrt til kynna hver óstöðugleikinn hefur verið hér hvað varðar gengismálin, hvað varðar vextina, og ég held að öllum sé ljóst sem skoða stöðuna eins og hún er á Íslandi í dag og bera hana saman við þann stöðugleika sem ríkir á flestum sviðum í Evrópusambandinu hvað þessi óstöðugleiki kostar landsmenn miklar fúlgur fjár. Ég átti þess kost að funda fyrir nokkrum vikum síðan með Evrópunefndum Eystrasaltsríkjanna. Þar voru menn mjög nálægt því að uppfylla öll þau skilyrði sem sett eru fyrir því að gerast aðili að Myntbandalagi Evrópu en við á Íslandi erum langt langt frá því enn þá.

Virðulegur forseti. Í grein sem skrifuð var í Hagtíðindi 2001, líklega, af þremur merkum hagfræðingum, Má Guðmundssyni, Arnóri Sighvatssyni og Þórarni G. Péturssyni, fara þeir yfir þá möguleika sem Íslendingar eiga í gengismálum. Þá komust þeir að þeirri niðurstöðu að möguleikarnir séu aðeins tveir, annars vegar að taka upp flotkrónu og peningamálastefnu sem gengur út á það að vera með verðbólgumarkmið og hins vegar að taka upp evru og gerast aðilar að myntbandalagi. Þeir töldu að hið fyrra væri tilraunarinnar virði og ætti að reyna það og sjá hvort tækist að tryggja stöðugleika með þeim hætti. Nú er raunin sú að ekki hefur tekist að tryggja stöðugleika með þeirri stefnu sem tekin var 2001 og því mikilvægt að Íslendingar ákveði a.m.k. að stefna að því að uppfylla þau skilyrði sem þarf að uppfylla til þess að vera tækir í myntbandalagið þó að ekki sé annað en það að menn sammælist um að uppfylla a.m.k. skilyrðin og að eiga þá þennan kost þegar og ef menn vilja.

Virðulegur forseti. Spurningin er ekki hvort heldur hvenær við tökum upp evruna sem gjaldmiðil í landinu. Það segir allt sem segja þarf um mistök ríkisstjórnarinnar við stjórn efnahagsmála að hér hefur hæstv. forsætisráðherra staðfest að af þeim fimm lágmarksskilyrðum sem gerð eru til efnahagsstjórnar til þess að menn geti orðið hluti af evrópska myntsvæðinu þá uppfyllir Ísland aðeins tvö en þrjú ekki. Eins og fram kom hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni standa Eystrasaltsríkin jafnvel betur að vígi hvað þetta varðar, hvað stöðugleikann sjálfan varðar. Það er mikilvægt að fá það fram hjá hæstv. forsætisráðherra hvort hann sé ekki sammála því að þessi hagstjórn sé með öllu óviðunandi og að þetta sé í raun og veru falleinkunn fyrir það að hafa mistekist að viðhalda stöðugleika. Eða hvort áfram sé ætlunin að keyra hagstjórnina með þeim miklu sveiflum sem við höfum mátt búa við með þeim miklu stórframkvæmdum og þrýstingi í verðbólgu og vöxtum sem leiðir til þess að íslenskur almenningur má í dag búa við það að hér eru stýrivextir fjórum sinnum hærri en í nágrannalöndunum og fjármagnskostnaður allra heimila miklum mun hærri en menn búa við í nágrannalöndunum, sem aftur leiðir til margvíslegra vandamála, eins og við höfum m.a. rætt hér undir liðnum Athugasemdir um störf þingsins, sem snúa að kjaramálum stórra stétta eins og kennara sem þurfa að búa við þessa miklu verðbólgu og þá miklu vexti sem fylgja þeirri hagstjórn sem hér er rekin og uppfyllir ekki nema tvö af fimm lágmarksskilyrðum fyrir því að við getum tekið upp þann gjaldmiðil sem við blasir að við munum gera.

Virðulegi forseti. Ég svaraði þeim spurningum sem til mín var beint. Þær voru um alveg ákveðin skilgreind atriði. Spurningin um evruna og upptöku hennar er síðan miklu umfangsmeira málefni en svo að því verði svarað í stuttum fyrirspurnatíma. Auðvitað er það þannig að lítið myntsvæði eins og hið íslenska hefur ýmsa ókosti í för með sér, það vita allir og viðurkenna en spurningin er: Eru til betri kostir? Ég tel ekki að svo sé, a.m.k. ekki í augnablikinu. Það þarf líka að gá að því hvernig þeim löndum hefur vegnað í Evrópu sem ekki eru aðilar að Evrópska efnahags- og myntbandalaginu. Hvernig vegnar Svisslendingum, Norðmönnum, Íslendingum hvað varðar kaupmátt, hagvöxt og marga fleiri mælikvarða sem nefndir eru en eru ekki hluti af þeim fimm sem ég fór yfir í upphaflegu svari mínu. Þetta verða menn allt að hafa í huga þegar þeir kynna sér heildarmyndina og málflutningur á borð við þann sem hafður hefur verið uppi í dag af hálfu Samfylkingarinnar um þetta mál er ekki til þess fallinn að upplýsa málið eða efna til rökrænnar umræðu eins og ummæli hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar um að seðlabankastjóri sé varðhundur krónunnar eru kannski besta dæmið um.

Virðulegi forseti. Það hefur ekki farið fram hjá nokkrum manni að kosningar eru í nánd og mikið að gera hjá ráðherrum af því tilefni. Þeir fara víða um, skrifa upp á, taka skóflustungur og gera samninga við þá helst, að manni skilst, sem við þá vilja gera samninga. Þetta er mjög athyglisvert í ljósi þess að alla jafna er kosið á fjögurra ára fresti, þ.e. umboð þingmanna og ráðherra er alla jafna til fjögurra ára nema eitthvað óvænt komi upp á. Þar af leiðandi fara menn með ríkisvaldið á þessum fjórum árum. Sú var tíðin, a.m.k. var það þannig í Háskóla Íslands þegar ég var þar, að það var kennt að það væri svona kurteisi og venja að þeir ráðherrar eða sá meiri hluti sem tæki við virti ákvarðanir þess meiri hluta sem áður sat, þ.e. að menn framfylgdu þeim ákvörðunum, enda var alla jafna ekki gert ráð fyrir að um stórkostlegar ákvarðanir væri að ræða. Þetta hefur breyst verulega og ég tók saman að gamni mínu þau loforð sem að undanförnu hafa verið gefin um fjárveitingar í framtíðinni, eftir að umboð núverandi ráðherra er útrunnið og eftir að umboð núverandi þingmanna er útrunnið. Mér telst til, og er ég þá með samgönguáætlun þar inni, að um sé að ræða um 400 milljarða sem er búið að lofa á einn eða annan hátt með skóflustungum, samningum og fleiru, þ.e. útgjöldum úr ríkissjóði. Samgönguáætlun er vissulega lögbundin og á kannski ekki að vera inni í þessu en hvað um það hér er um geysilega háar fjárhæðir að ræða og í sumum málum er jafnvel um stefnumarkandi samninga að ræða eins og t.d. varðandi sauðfjárræktina en í þeim lögum er gert ráð fyrir því að meginreglu að þar sé samið til árs í einu. Mér finnst mjög athyglisvert hvernig þessi þróun hefur verið og ég veit að hæstv. forsætisráðherra gagnrýndi það mjög á sínum tíma þegar hann var fjármálaráðherra að menn væru að gefa út kosningavíxla eða kosningabombu, eins og hæstv. ráðherra kallaði það á sínum tíma. Þess vegna langar mig til að beina fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra sem hljóðar svo: Hvert er lagalegt og siðferðilegt gildi fjárskuldbindinga ráðherra fyrir hönd ríkisins eftir að umboð þeirra er út runnið?

Frú forseti. Mörg þeirra mála sem hv. þingmaður gerði hér að umtalsefni varðandi samninga og skuldbindingar eru eins og hann sagði sjálfur lögbundin og skylt að gera, samgönguáætlun, samningur við Háskóla Íslands, sauðfjársamningar og ýmislegt fleira. Annað hefur verið gert að undirlagi eða óskum eða kröfum annarra aðila og ekki má gleyma því að stjórnarandstaðan er býsna iðin við að gera kröfur fyrir hönd ákveðinna hópa um útgjöld og framfarir, byggingar og aukin útgjöld til tiltekinna málaflokka, eins og t.d. á sviði málefna aldraðra. Ég nefni þetta í tilefni af orðum hv. þingmanns en þingmaðurinn spyr: „Hvert er lagalegt og siðferðilegt gildi fjárskuldbindinga ráðherra fyrir hönd ríkisins eftir að umboð þeirra er út runnið?“ Svar mitt er eftirfarandi: Ráðherrar eru æðstu handhafar opinbers valds og bera ábyrgð sem slíkir bæði í lagalegu, siðferðilegu og pólitísku tilliti. Öllum er ljóst að sérstakt laga- og regluverk gildir um athafnir ráðherra. Þannig er það skýrt að þeir geta ekki stofnað til fjárskuldbindinga fyrir ríkissjóð nema til þess séu heimildir í lögum. Í samræmi við reglur íslenskrar stjórnskipunar hafa ákvarðanir ráðherra, sem eftir atvikum hafa í för með sér fjárskuldbindingar, réttarverkun frá þeim tíma sem þær eru teknar. Þær falla ekki niður eða úr gildi við það eitt að ráðherra láti af störfum. Er þar enginn munur á því hvort ráðherra fær lausn á miðju kjörtímabili eða við stjórnarskipti. Ákvarðanir ráðherra sem teknar eru á réttum lagagrundvelli halda því áfram gildi sínu og þeim verður ekki breytt eða þær felldar úr gildi nema að uppfylltum nauðsynlegum lagaskilyrðum. Dæmi um slíkt er það þegar forsendur fjárveitinga breytast vegna ófyrirséðra atvika. Í annan stað getur þurft að gæta að reglum stjórnsýsluréttar um afturköllun og breytingu ákvarðana en slíkar reglur geta takmarkað möguleika á að hætta við þegar teknar ákvarðanir. Með öðrum orðum, ákvarðanir sem ráðherra tekur sem æðsti handhafi framkvæmdarvalds og fela m.a. í sér fjárútlát fyrir ríkissjóð hafa fullt lagagildi jafnvel þó að það komi síðan í hlut nýs ráðherra að framkvæma þær.

Virðulegi forseti. Þær ásakanir hafa verið bornar upp í umræðum á Alþingi að hreyfi ráðherra sig síðasta missirið fyrir kosningar sé hann búinn að breyta ráðuneytinu í kosningaskrifstofu. Ég hef hlustað á þessar ræður undanfarið. Ég var einn af þeim sem fyrir síðustu kosningar var eitthvað skrifað um að væru óvenjuduglegir síðustu mánuðina þannig að ég man vel eftir þessu. Það eru tvær ástæður fyrir því, annars vegar að ráðherra kann að vera að klára einhverja hluti sem hann hefur verið að vinna að og hins vegar vilja gjarnan þeir sem eru í viðskiptum við ráðuneytið klára einhverja hluti fyrir kosningar. Hæstv. forsætisráðherra hefur svarað ágætlega hinni lagalegu hlið málsins en ég er bara að segja reynslusögu af hinni praktísku hlið málsins. Það er alveg af og frá að ráðuneytið sé kosningaskrifstofa þrátt fyrir undirskriftir og skóflustungur.

Virðulegi forseti. Sú fjaðurpenna- og skóflustungupólitík sem birtist í tíðum undirskriftum undir langtímasamninga og skóflustungum fyrir allt það góða sem aldrei var byggt, hvort sem það var við barna- og unglingageðdeildina, hjúkrunarheimilið sem núna á allt í einu að byggja korteri fyrir kosningar, alla vegina sem hæstv. ríkisstjórn ætlar að leggja, núna loksins rétt fyrir kosningar, er góð og gild. En spurningin sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson spyr er afskaplega góð um siðferðilegt og lagalegt gildi, kannski sérstaklega með hið siðferðilega gildi slíkra samninga. Auðvitað er það mjög vefengjanlegt, og hver verða líka fyrstu fórnarlömbin þegar búið er að kjósa og mynda ríkisstjórn eins og verið hefur síðustu 12 árin? Það eru að sjálfsögðu öll stóru loforðin. Það eru stóru atvinnubóta- og átaksverkefnin öll sem forsætisráðherra og utanríkisráðherra og forustumenn ríkisstjórnarinnar kynna rétt fyrir kosningar, svona aðeins til að ýta undir byrinn með flokkunum eða búa hann til. 

Forseti minnir hv. þingmenn á að þeir geta gert stutta athugasemd, og sá ræðutími er ein mínúta.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað dálítill munur á því að vera ráðherra í aðdraganda kosninga eða ekki. Það er ekki hægt að neita því að þegar ráðherra skrifar undir samning er það samningur. Það er ekki bara loforð eða yfirlýsing stjórnmálaflokks eða einstaklings, það er samningur fyrir hönd ríkisins. Hæstv. menntamálaráðherra skrifaði nýlega undir samning við Háskóla Íslands þar sem háskólanum eru lofaðir 8 milljarðar kr. í rannsóknir á næstu árum. Þó að fjárhæðir í samningnum séu með fyrirvara um samþykki Alþingis er þetta samt samningur og heldur gildi sínu að öðru leyti, virðulegi forseti, auk þess sem það er ekki víst að fyrir fram verði sótt um samþykki Alþingis. Þau eru því miður til, dæmin um það að ráðherrar hafi eytt fjármunum ríkisins umfram heimildir fjárlaga og þess eru líka dæmi eins og hæstv. forsætisráðherra veit að ráðherra hafi eytt peningum ríkisins án heimildar fjárlaga. 
            

Frú forseti. Ég held að það sé ástæða til að vara við undirskriftum ráðherra á næstu vikum og mánuðum. Umboð þessarar ríkisstjórnar rennur út í vor. Þingið verður að staðfesta allar fjárskuldbindingar. Ráðherra hefur nánast ekkert vald í þeim efnum þótt hann leiki sér með það. Það er mikill ábyrgðarhlutur að skrifa undir samninga sem þingið hefur ekki fjallað um. Ráðherra getur skrifað undir viljayfirlýsingar um að hann vilji láta eitthvað tiltekið gerast á árinu 2008, 2009, 2010, 2012 o.s.frv. en samninga getur hann ekki undirritað nema með fullkomnum fyrirvara um samþykki Alþingis. Það er alveg á mörkum þess siðlega að á síðustu vikum og mánuðum ríkisstjórnar, ég tala nú ekki um sem er búin að sitja jafnlengi og þessi hér, sé farið um landið og skrifað undir eitthvað sem ráðherra kallar samninga en sem næsta ríkisstjórn verður að efna á næstu árum.

Virðulegi forseti. Það verður að segjast eins og er að oft er broslegt að fylgjast með ráðherrum í aðdraganda kosninga þar sem þeir mæta á hinum ýmsu stöðum og segja frá því hvað þá hefði langað til að gera eða ætla að gera í framtíðinni ef þeir fá að vera áfram ráðherrar. En þetta er það sem við höfum búið við og það hefur verið í vaxandi mæli. En það er ekki bara þannig, heldur hefur ríkisstjórnin sjálf gengið fram í því að binda hendur þeirra sem taka við völdum eftir kosningarnar í vor. Gott dæmi um það er t.d. sauðfjársamningurinn sem ekkert rak á eftir að yrði búið að gera fyrir kosningar. Hvers vegna var hann gerður? Það er enginn vafi á því að það er vegna þess að ríkisstjórnin og kannski líka viðsemjendurnir vildu vera búnir að ljúka því af fyrir kosningar. Þeir eru nefnilega hræddir um að menn vilji hafa einhverja aðrar aðferðir við þetta, 

Virðulegi forseti. Mér þóttu svör hæstv. forsætisráðherra mjög athyglisverð áðan og ég skrifaði sérstaklega niður eina setningu sem frá honum kom. Hún var á þá leið að ákvarðanir ráðherra hefðu lagagildi. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að ég hef oft verið hugsi í þinginu yfir því hvernig framkvæmdarvaldið kemur fram við þingheim og hversu oft þingið afgreiðir alls konar vilja ráðherranna en það að forsætisráðherra skuli í þinginu lýsa því yfir að ákvarðanir ráðherra hafi lagagildi er algerlega nýtt, algerlega ný túlkun og mjög fróðleg, og segir okkur dálítið um það hvernig menn koma fram við þingið. Mér þykir einnig mjög athyglisvert að þessi sami hæstv. forsætisráðherra sagði árið 2002 eftir einhverjar kosningabombur eða að einhverjir kosningavíxlar höfðu verið undirritaðir, þ.e. í Ríkisútvarpinu er haft eftir þeim hæstv. ráðherra sem þá var fjármálaráðherra, með leyfi forseta: „Fjármálaráðherra segir að ekki sé hægt að skuldbinda ríkissjóð um marga milljarða með þessum hætti meðan ekki hafi verið gengið frá neinu varðandi fjárveitingar.“ Í þessu felst vitaskuld að það er þingið sem afgreiðir fjárveitingar og meðan þingið hefur ekki afgreitt þessar fjárveitingar segir hæstv. fjármálaráðherra, sem þá var fjármálaráðherra og er nú hæstv. forsætisráðherra, að ekki sé hægt að skuldbinda ríkissjóð á þennan hátt og þetta sé einskis virði. Nú kemur sami einstaklingurinn í tveimur ólíkum embættum og segir í dag að ákvarðanir ráðherra á þessu sviði hafi lagagildi,  Virðulegi forseti. Niðurstaða þessa er í reynd sú sem við vitum kannski, þetta eru kosningavíxlar sem hafa ekkert gildi fyrr en Alþingi hefur afgreitt þetta 

Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að taka undir eitt atriði sem hv. þingmaður sagði. Orðalagið „fullt lagagildi“ er ekki nákvæmt, „fullt gildi að lögum“ er nákvæmara. Auðvitað byggist framkvæmd sem þessi, samningar eða skuldbindingar sem ráðherrar gera fyrir hönd ríkissjóðs, á því að ráðherrarnir hafi til þess lagaheimildir. Ef slík skilyrði eru uppfyllt hafa slíkar ákvarðanir fullt gildi að lögum, en auðvitað hefur Alþingi síðasta orðið um allar fjárveitingar. Um það á ekki einu sinni að þurfa að ræða í þessum sal. Ýmsir þingmenn hafa vakið máls á því, m.a. hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, að gerðir eru fyrirvarar í samningum af þessu tagi um fjárveitingar með samþykki Alþingis. Þannig liggja þessi mál og það hélt ég að öllum væri ljóst.

Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að leggja svohljóðandi fyrirspurn fyrir hæstv. forsætisráðherra um aðgengi og afþreyingu fyrir ferðamenn í þjóðgarðinum á Þingvöllum: Hver eru áform ríkisstjórnarinnar um: a. byggingu nýs hótels í stað Valhallar, b. merkingar á íslensku og t.d. ensku á merkum stöðum í sögu Þingvalla, c. að koma á þeim möguleika að almenningi gefist kostur á að sjá Þingvelli frá nýju sjónarhorni, t.d. með því að rafknúið skip eða skip knúið áfram með öðrum hætti en olíu og hafa góða veitingaaðstöðu sigli á Þingvallavatni yfir sumarmánuðina? Allir þekkja sögu Þingvalla, en þó þekkja kannski ekki allir sögu þeirra byggingaráforma sem þar hafa verið uppi. Ekki fyrir margt löngu skipaði þáverandi forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson starfshóp til að fara yfir og gera úttekt á byggingum í Valhöll. Það var í ágúst 1898 sem fundar- og gistihús í Valhöll var opnað og stóð þá allmiklu norðar en nú er, uppi á völlunum við svokallaðan Kastala. Veturinn 1929 var Valhöll flutt á ísi á núverandi stað suður fyrir þingið undir eystri barm Almannagjár. Í skýrslu og samantekt fyrir hæstv. þáverandi forsætisráðherra sem Þorsteinn Gunnarsson arkitekt og Ríkharður Kristjánsson verkfræðingur tóku saman er margt athyglisvert að lesa varðandi núverandi húsakost í Valhöll. Þeir segja að byggingarnar séu frá mismunandi tímabili, þær byggðar úr mismunandi efnum og misvandaðar, stundum hafi verið valin dýr efni en stundum það alódýrasta. Í heild sinni má segja um tæknikerfi hússins líkt og byggingarnar sjálfar að þau séu eins og stagbættar flíkur. Endurbætur eru oft mjög áberandi og skera í augu og eru í engu samræmi við þær gæðakröfur sem gerðar eru til byggingar með því menningarlega hlutverki sem hæfir staðnum og stefnumörkun fyrir svæðið. Frú forseti. Ég tel fulla ástæðu til að taka til hendi varðandi byggingu nýs hótels við Valhöll. Ég átti þess kost að vera sl. haust við Valhöll, á sunnudegi, hvar þúsundir manna höfðu flykkst á svæðið og nutu veðurblíðunnar, einstakrar náttúrufegurðar og haustlita. Þá brá svo við að Valhöll gat ekki tekið á móti því fólki sem gjarnan vildi leita þar inn og kaupa sér kaffi eða mat. Mér finnst til háborinnar skammar að það skuli vera svo haldið á málefnum Þingvalla 

Frú forseti. Hv. þingmaður spyr um áform ríkisstjórnarinnar hvað varðar nokkur atriði er lúta að Þingvöllum. Tveir sérfróðir menn sem hv. þingmaður nafngreindi gerðu á árinu 2005 að beiðni þáverandi forsætisráðherra úttekt á ástandi húsnæðis Hótels Valhallar á Þingvöllum. Þá úttekt má finna á heimasíðu forsætisráðuneytisins og þar er margt forvitnilegt eins og hv. þingmaður gat um. Hugmyndir þessara sérfræðinga sem snúa að framtíðarstarfsemi staðarins eru þær að núverandi Valhöll verði öll eða að hluta til rifin og reist ný bygging á grunni hennar í samræmi við þarfalýsingu sem unnin yrði í samráði við hagsmunaaðila. Lögð verði áhersla á að framkvæmdin auki hið sérstaka gildi sem Þingvellir hafa og stuðli að ánægjulegri dvöl þeirra sem heimsækja þjóðgarðinn. Enn fremur að efnt verði til opinnar samkeppni um hönnun hússins í samræmi við samkeppnisreglur Arkitektafélags Íslands og yrði annaðhvort út frá því gengið að um algera nýbyggingu yrði að ræða eða að framhús gömlu Valhallar yrðu varðveitt að viðbættri nýbyggingu. Ríkisstjórnin samþykkti í ársbyrjun 2006 á grundvelli þessarar skýrslu að heimila forsætisráðherra að láta fara fram framtíðarlýsingu um framtíðarskipan Valhallar sem unnin yrði í samráði við hagsmunaaðila. Sömu aðilum var falið að gera þarfalýsinguna og hafa þeir m.a. rætt við forsvarsmenn Þingvallanefndar, sveitarfélagið Bláskógabyggð og þjóðkirkjuna. Fyrirhugað er að þeir eigi fund með forseta Alþingis von bráðar. Gert er ráð fyrir að gerð þarfalýsingar verði lokið um mitt þetta ár. Auðvitað er stór spurning hvort reisa eigi nýtt gistihús þar sem Valhöll stendur í dag þegar núverandi húsnæði hefur gegnt hlutverki sínu. Um það þarf að fjalla sérstaklega og uppi eru hugmyndir eins og kunnugt er um að gistihús rísi í Bolabás í stað þess sem nú stendur í þjóðgarðinum en engin afstaða hefur verið tekin til þessara hugmynda. Rétt er að vekja athygli á því að rætt hefur verið um að Alþingi og alþingismenn fái betri aðstöðu á Þingvöllum en er í dag. Varðandi 2. lið spurningarinnar er það að segja hvað varðar merkingar á íslensku og ensku á stöðum í þjóðgarðinum að þegar hafa verið sett upp upplýsingaskilti með íslenskum og enskum texta við merka staði í garðinum og er þar að finna fræðslu- og myndefni eftir Gylfa Gíslason myndlistarmann. Þar má nefna svokölluð aðkomuskilti sem eru með texta og myndefni og þau eru við helstu aðkomur að þjóðgarðinum, við fræðslumiðstöðina á Hakinu, á þingplaninu neðan göngustígs í Almannagjá, á bílastæðinu austan Flosagjár og við heimreiðina að Valhöll. Á Lögbergi eru einnig þrjú skilti sem lýsa hugmyndum um mannlíf í Almannagjá um þingtímann og skilti með texta og ljósmyndum frá hátíðahöldum á Þingvöllum. Fleiri skilti er að finna innan þjóðgarðsins og á næstunni er ætlunin að setja upp skilti eða tímarefil svokallaðan á íslensku og ensku með myndum Gylfa Gíslasonar og texta sem rekur helstu viðburði Íslandssögunnar og sögu Þingvalla frá árinu 874 til 2000. Í áætlun Þingvallanefndar fyrir árið 2007 er gert ráð fyrir að sett verði upp fræðslu- og upplýsingaskilti með texta og myndum um náttúrufar og lífríki Þingvalla og Þingvallavatns. Þess má einnig geta að í fræðslumiðstöðinni á Hakinu er margmiðlunarsýning á fimm tungumálum. Þar er unnt að kynna sér sögu og náttúru Þingvalla á stórum flatskjám sem stýrt er með snertiskjám og einnig á stóru tjaldi sem ætlað er stærri hópum. Þar er einnig að finna kort með upplýsingum um örnefni, staðhætti og margt fleira. Að því er varðar síðustu spurningu hv. þingmanns um hvort ríkisstjórnin hafi áform um að stuðla að því að almenningi gefist kostur á að sjá Þingvelli frá öðru sjónarhorni, t.d. með því að rafknúið farþegaskip með góðri veitingaaðstöðu sigli á vatninu yfir sumartímann, er því til að svara að á árunum 1996–2003 var rekinn bátur til útsýnisferða á Þingvallavatni. Sá bátur var í eigu heimamanna í Þingvallasveit. Heimabryggja var við Skálabrekku en einnig var með leyfi Þingvallanefndar komið fyrir flotbryggju í Arnarfelli þar sem hægt var að ganga á land til skoðunar. Rekstur bátsins gekk því miður ekki vel þrátt fyrir dugnað og áhuga heimamanna á verkefninu og var rekstrinum hætt. Ekki eru uppi hugmyndir um rekstur skips eða báts á Þingvallavatni af hálfu Þingvallanefndar.

Frú forseti. Mér er mjög umhugað líka um stöðu Þingvalla og að Þingvellir hafi þann raunverulega sess meðal þjóðarinnar sem við viljum. Eitt vil ég benda á, almenningssamgöngur til Þingvalla hafa verið felldar niður, hafa ekki gengið núna síðustu tvö eða þrjú árin. Þeir sem vilja komast til Þingvalla verða annaðhvort að fara á eigin bíl, taka bílaleigubíl eða kaupa pakkaferð með útsýnisfyrirtæki og verða þá að taka stærri hring og kaupa leiðsögn. Ég veit að þetta hefur t.d. gjörbreytt aðgengi venjulegs fólks, erlendra ferðamanna sem koma hingað á eigin vegum og eru kannski að koma til að njóta Þingvalla, tjalda þar og vera. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Er ekki þjóðarskömm að við skulum ekki vera með reglulegar almenningssamgöngur til Þingvalla, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svör hans, ég tek undir með honum og fagna því að í huga ríkisstjórnarinnar sé það ætlan að stuðla að ánægjulegri dvöl í þjóðgarðinum. Ég tel að ekki sé endilega ástæða til að setja nýtt hótel á sama stað og það sem nú er en ég held að við séum öll sammála um að Hótel Valhöll á Þingvöllum sé okkur ekki til sóma. Það er kvartað yfir því að það sé óvenjulega hljóðbært á milli herbergja, það er fúkki og saggi eins og sagt hefur verið. Í mörg ár var byggt og bætt við af miklum vanefnum og hótelið er okkur ekki til sóma eins og það er. Þess vegna ætti að vinda bráðan bug að tvennu, rífa Valhöll og auðvitað byggja svo nýtt hótel. Ég tek undir það með hæstv. forsætisráðherra að það er mikill sómi að fræðslumiðstöðinni á Þingvöllum, virkilega skemmtileg uppsetning þar á ferðum og það verk sem þar hefur verið unnið. Það sem áformað er varðandi merkingar á stöðum og helstu viðburði merkta var náttúrlega það sem ég átti við. Mér finnst að þessu þurfi að gefa betri gaum vegna þess að fólk er farið að leggja leið sína í æ ríkari mæli í þjóðgarðinn og njóta þeirrar náttúrufegurðar sem þar er. Ég vonast til þess að átak verði gert í þeim málum sem snúa að gistingu og eins að auðvelda aðgengi ferðamanna að Þingvöllum enn frekar en orðið er.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnirnar og áhuga hans á þessu máli sem vissulega varðar okkur öll. Þingvellir eru helgidómur í augum þjóðarinnar og það er mikilvægt að um staðinn sé gengið af sóma og að uppbygging þar sé í sátt við umhverfi og náttúru. Núverandi bygging Hótels Valhallar er vissulega komin til ára sinna og þar er margt sem betur mætti fara. Þó vil ég taka fram að eftir að ríkið eignaðist húsið fyrir nokkrum árum hefur verið lagt í nokkrar endurbætur og ég vil sérstaklega geta þess að núverandi rekstraraðilar, sem eru með samning um rekstur hússins, hafa lagt verulega mikið á sig til að bæta þar aðstöðu og gera húsið vistlegra, bæði fyrir næturgesti og matargesti, þó að vissulega sé erfitt um vik þegar um svo gamalt hús er að ræða, eins og þingmaðurinn gat um. Ég ítreka síðan bara ósk mína um að á Alþingi myndist góð samstaða um framtíð staðarins og sérstaklega það atriði með hvaða hætti þingið sjálft, Alþingi, eigi að hafa aðstöðu eða frekari aðkomu að húsakynnum og húsakosti á Þingvöllum.

Frú forseti. Ég legg fram fyrirspurn til hæstv. iðnaðarráðherra um fólksfækkun í byggðum landsins. Það má eiginlega segja að við stutta utandagskrárumræðu um daginn hafi manni brugðið allsvakalega við að heyra að m.a. í hinum blómlega útgerðarbæ fyrri tíða, Vestmannaeyjum, hafi fækkað um þúsund manns á síðustu 10 árum. Við vitum um mikla fækkun á Vestfjörðum og Norðurlandi vestra, og í ýmsum byggðarlögum og byggðasvæðum í mínu kjördæmi, Norðausturkjördæmi, hefur orðið allsvakaleg íbúafækkun. Það mélar smátt og smátt niður byggðirnar og dregur úr þeirri þjónustu sem fólkið þar getur fengið. Það er þess vegna sem ég leyfi mér, virðulegi forseti, að leggja fram svohljóðandi fyrirspurn til hæstv. iðnaðarráðherra: „Hefur farið fram athugun á stöðu byggðarlaga sem glíma við viðvarandi fólksfækkun? Ef svo er, hvenær hófst sú vinna og hvenær verða niðurstöður athugunarinnar birtar?“ Virðulegi forseti. Þetta er sett fram vegna þess að þetta er einn liður í 23 punkta byggðaáætlun sem samþykkt var hér fyrir árin 2006–2009. Markmiðin eru þar mörg góð og margt er fagurlega sagt, gallinn er bara sá að það er lítið farið eftir því og lítið gert með það. Þar var t.d. talað um að eitt fjögurra meginstefnumiða ríkisstjórnarinnar væri að treysta búsetu á landsbyggðinni. Þetta er mjög fallegt og fallega sagt. Byggðaáætlun geymir nánar útfærða stefnu í byggðamálum 2006–2009. Þar eru sett markmið, lagðar áherslur og mótaðar áætlanir um aðgerðir. Eins og ég segi ber ég þess vegna upp umrædda spurningu. Þess má líka geta, virðulegi forseti, að þegar hæstv. fyrrverandi byggðamálaráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, lýsti þessum kafla byggðaáætlunar sagði hún m.a., með leyfi forseta: „Það er mikilvægt að hugað verði sérstaklega að þessum byggðarlögum.“ Það er það sem ég er að spyrja um, virðulegi forseti. Ég tel að ekki þurfi að „huga að“, heldur að gera og bregðast við. Þess vegna spyr ég: Hvað hefur verið gert? Nú vænti ég þess að hæstv. iðnaðarráðherra svari okkur með öðru en að vísa til vaxtarsamninga sem er aðalmálefni iðnaðarráðherra að nefna alltaf eða hinar stóru framkvæmdir fyrir austan. Ég held nefnilega að ekki hafi verið hugað nógu mikið að þessu. Það sem hefur verið gert er að á fólki í dreifbýli hefur dunið allt að 60% hækkun á húshitunarkostnaði vegna breytinga raforkulaga. Háhraðatengingar eru langt á eftir. Flutningskostnaður stórhækkar áfram og íþyngir þar með bæði atvinnurekstri og íbúum svæða. Ýmsir landsbyggðarskattar hafa áfram bæst við. Samkeppnishæfni þessara svæða minnkar og versnar. Við ræddum um sveitarfélögin, þau hafa verið og eru fjársvelt með minnkandi þjónustu. Allt þetta er því miður, virðulegi forseti, á verri veg og það var ástæðan fyrir því að ég lagði fram fyrirspurnina til hæstv. iðnaðarráðherra og ég vænti þess að fá skýr svör.

Hæstv. forseti. Efni fyrirspurnar hv. þingmanns snertir mál sem við höfum rætt aftur og aftur í þingsölum undanfarna daga og vikur. Það er þá óhjákvæmilegt að það verði eitthvað um endurtekningar, bæði af hálfu hv. þingmanna sem taka þátt í umræðum og einnig í svörum. Hins vegar beinist fyrirspurnin að þessu sinni að einu tilgreindu viðfangsefni og ég mun í svari mínu halda mig alveg við það um leið og ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu. Eitt af þeim verkefnum sem tilgreind eru í byggðaáætlun 2006–2009 nefnist „Athugun á stöðu byggðarlaga sem búa við viðvarandi fólksfækkun“. Verkefninu er þannig lýst í byggðaáætlun, með leyfi forseta: „Gerð verður athugun á stöðu byggðarlaga sem glímt hafa við viðvarandi fólksfækkun. Styrkleikar þeirra og veikleikar verða metnir og greindir möguleikar til eflingar byggðarlaganna.“ Byggðastofnun ber ábyrgð á framkvæmd þessa verkefnis en vinnur það í samstarfi við atvinnuþróunarfélög, Impru nýsköpunarmiðstöð, sveitarfélög, ráðuneyti og Háskóla Íslands. Samkvæmt byggðaáætlun skal ljúka þessu verkefni fyrir árslok þessa árs. Frumvinna hófst á haustdögum 2006 og reiknað er með að niðurstöður verði kynntar síðla á þessu ári, 2007. Búið er að vinna verkáætlun og gera tillögu um skilgreiningu þeirra svæða sem til athugunar verða. Unnin verður stöðugreining þessara byggðarlaga og aflað upplýsinga um hugmyndir heimamanna um leiðir til að efla þau. Þessa dagana er verið að kynna verkefnið fyrir atvinnuþróunarfélögunum en leitað verður samstarfs við þau um upplýsingaöflun bæði hvað varðar stöðugreiningu og hugmyndir heimamanna á hverjum stað eða hverju svæði um úrbætur. Einnig verður leitað eftir samstarfi við Hagstofu Íslands og Samband íslenskra sveitarfélaga varðandi upplýsingar svo og ráðuneyti þar sem það á við. Impra nýsköpunarmiðstöð mun leggja Byggðastofnun lið við verkefnið og fylgjast með framvindu þess. Þá verður haft samstarf við landfræðiskor Háskóla Íslands. Þegar niðurstöður framangreindrar vinnu liggja fyrir mun Byggðastofnun vinna tillögur um eflingu svæðanna og leggja þær fyrir iðnaðarráðuneytið. Hafa ber reyndar í huga að núgildandi byggðaáætlun var samþykkt á Alþingi í júní sl., fyrir rúmu hálfu ári, og ég held að segja megi að þetta verkefni sé alveg í eðlilegu ferli.

Virðulegi forseti. Það liggur við að ég reiti hár mitt þegar ég sit hér í sæti mínu í þingsal og hlusta á það sem á að fara að gera í málefnum þeirra byggðarlaga sem eru til umræðu því að það er ekki þannig, virðulegi forseti, að það vandamál sem við erum að ræða sé nýtt af nálinni. Það er frekar seint í rassinn gripið að byrja á haustdögum 2006 að greina. Byggðastofnun hefur mörg mikilvæg verkefni með höndum en mér er spurn hvort reynt hafi verið að greina þau á vegum ráðuneytisins og hvort Byggðastofnun hafi aðstæður til að vinna verk sín svo sem best má vera. Hefur hún fjármagn og mannafla eins og best verður á kosið? Það held ég ekki, virðulegur forseti. Það er orðið brýnt að grípa til aðgerða og við vitum um margar og sennilega flestar þær ástæður sem að baki liggja þeirri fólksfækkun sem hér er til umræðu. Vera kann að þörf sé á nýrri greiningu þó að ég telji ekki að svo sé. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir þessa fyrirspurn og um leið vil ég nefna að það er dálítið hastarlegt að þessi umræða skuli öll lenda á núverandi hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, því að hann er nýkominn til leiks og kannski þolandi í reynd aðgerðaleysis ríkisstjórnarinnar sem hann situr í. En í raun er ekki við annan að tala og þannig er það. Staðreyndin er einfaldlega sú að þær miklu atvinnuháttabreytingar sem hafa átt sér stað á undanförnum árum hafa kippt stoðum undan mörgum byggðarlögum hringinn í kringum landið. Á móti er ljóst að ríkisstjórnin hefur ekki gert neitt sem máli skiptir hvað varðar að byggja upp samgöngukerfi og fjarskiptakerfi. Það er það sem verður að koma inn þannig að umrædd byggðarlög fái ný tækifæri 

Frú forseti. Mér fannst viðbrögð hæstv. iðnaðarráðherra frekar dapurleg. Þetta er annað kjörtímabil mitt á þingi og ég minnist þess að eitt fyrsta málið sem var rætt þá í upphafi fyrir einum sjö, átta árum voru byggðamál. Þá var sagt að byggðamálin hefðu verið í svo miklum ólestri að það þótti nauðsynlegt að flytja þau frá Sjálfstæðisflokknum til Framsóknarflokksins. Síðan hefur allt haldið áfram að versna. Á hverju ári hafa menn talað um að það þyrfti að afla skýrslna, gera úttekt, greina. Drottinn minn dýri, hvað ætli séu orðnir margir hillumetrar af greiningum, úttektum og stöðulýsingum í tíð núverandi ríkisstjórnar í byggðamálum? Ekki er þörf á fleiri skýrslum eða einhverjum úttektum. Það er þörf á aðgerðum. Aðgerðirnar birtast jú í niðurskurði á vegáætlun sem búinn er að vera árviss viðburður síðustu fjögur árin. 

Virðulegi forseti. Ég get ekki að því gert að manni blöskrar oft að heyra svona landsbyggðarumræðu. Kannski er hún í hnotskurn í orðum sem hv. 4. þingmaður Suðurkjördæmis sagði áðan þegar hann sagði að ekkert hafi verið gert sem máli skipti í samgöngum og fjarskiptum síðustu árin. Er þetta sanngjarnt? Í fjarskiptum er búið að stofna sérstakan sjóð  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka þeim þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni og ráðherra fyrir svörin þó að ég verði að segja og taka undir að það er kannski frekar ósanngjarnt að skamma núverandi hæstv. iðnaðarráðherra fyrir það sem ekki hefur verið gert í byggðamálum í langan tíma. En sem formaður Framsóknarflokksins verða þær skammir náttúrlega að lenda á honum sem slíkum vegna þess að hann tók við slæmu búi, tók við af fyrrverandi framsóknarforustu og ber þennan kaleik. Þegar ég lagði fram fyrirspurnina hugsaði ég með mér hvort ég ætti yfir höfuð að vera að leggja hana fram og hvort nokkuð kæmi út úr henni. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að lítið kom út úr henni annað en það að þessa dagana, eins og hæstv. iðnaðarráðherra sagði, er verið að kynna einhverja áætlun og einhverjar hugmyndir um að fara í þessa vinnu. Getur verið, virðulegi forseti, að eftir að fyrirspurnin var lögð fram fyrir hálfum mánuði, þremur vikum, hafi iðnaðarráðuneytið loksins með hæstv. iðnaðarráðherra, byggðamálaráðherra, í broddi fylkingar farið af stað? Getur verið að byggðaáætlun sé olnbogabarn núverandi hæstv. ríkisstjórnar? Já, og hefur verið það allan tímann. Innan iðnaðarráðuneytisins hefur það oft komið fram að lítið er gert í þessum málum eftir að áætlun hefur verið samþykkt, sem oft og tíðum er fallega fram sett, fögur fyrirheit og ágætlega orðuð og allt það, en því miður gerist ekki neitt. Virðulegi forseti. Það eina sem ég fékk kannski út úr fyrirspurninni er, eins og kom fram í svari hæstv. iðnaðarráðherra, að þessa dagana er verið að athuga að fara 

Hæstv. forseti. Það er margt óþarft sem sagt er í þessari umræðu og ýmis misskilningur uppi eins og gengur, en ég held að fyrirspurnin sé alveg eðlileg og þarfleg. Ég skildi fyrirspurnina þannig að spurt væri um eitt tiltekið, skilgreint verkefni og ég svaraði um það. Vinna er ekki að fara í gang í því núna heldur fór hún í gang þegar í haust þegar sumarleyfum var lokið í Byggðastofnun og ég fullyrði að mikill áhugi er á þessum málum meðal starfsmanna iðnaðarráðuneytisins, þeim sem við þessi mál starfa og þeir vinna að þeim af miklum metnaði og áhuga. Það er einfaldlega þannig að ný greining er ákvörðun Alþingis og þar af leiðandi er unnið að henni samkvæmt því. Samkvæmt upplýsingum mínum hefur Byggðastofnun mannskap, fjármagn og aðstöðu til að vinna þetta verkefni og eins og einn hv. þingmaður sagði í umræðunni er vitað töluvert um viðfangsefnið þó að óskað sé formlegrar greiningar, m.a. til að grafast vel fyrir um hugmyndir heimamanna á hverju svæði. Mikilvægt er að hafa heimamenn með í verkinu og að forusta þeirra sé sem allra víðtækust í þessum málum, eins og áður hefur komið fram. Ég fullyrði að miklar fjárhæðir og margvíslegar aðgerðir eru í gangi í byggðamálum og ég geri ekki lítið úr hlutverki vaxtarsamninganna. Ég hef mikla trú á að þeir muni skila okkur áfram verulegum árangri til framtíðar litið.

Frú forseti. Ég leyfi mér að leggja fram fyrirspurn til hæstv. iðnaðarráðherra um hækkun raforkugjalda sem hljóðar svo: Hvernig hyggst ríkisstjórnin koma til móts við íbúa dreifbýlis vegna stórhækkunar raforkugjalda í framhaldi af setningu nýrra laga um raforkumál? Virðulegi forseti. Ég hef áður spurt um það í ræðustól Alþingis í óundirbúinni fyrirspurn til hæstv. iðnaðarráðherra hvað ríkisstjórnin hyggist gera vegna þeirra miklu hækkana sem dundu á fólki í dreifbýli við raforkulagabreytinguna sem varð 2005. Þá var ekkert svar en sagt að verið væri að vinna að málinu. Virðulegi forseti. Í umræðum um frumvarpið um jöfnun raforkukostnaðar sem var svo fagurt, með svo fögur fyrirheit, sagði fyrrverandi hæstv. iðnaðarráðherra, m.a. þegar fjallað var um þetta mál, um það hæsta gjald sem gæti orðið á dreifbýlisgjaldskrársvæðum, með leyfi forseta: „… að raforkukaupendur á dreifbýlisgjaldskrársvæðum þurfi ekki að greiða hærra gjald fyrir dreifingu raforku en sem nemur hæsta gjaldi almennra gjaldskráa dreifiveitna eftir að tillit hefur verið tekið til niðurgreiðslna.“ Síðan kom, virðulegi forseti, með frumvarpinu eins og endranær kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytis og samkvæmt henni og gögnum Orkustofnunar var áætlað að árlegur kostnaður við jöfnun dreifingarkostnaðar yrði 230 millj. kr. á þessum dreifbýlisgjaldskrársvæðum. Síðar segir, með leyfi forseta: „Sú jöfnun dreifingarkostnaðar raforku sem felst í frumvarpinu er mikilvæg til þess að jafna búsetuskilyrði í landinu.“ Virðulegi forseti. Ég tel fulla ástæðu til að segja þetta aftur vegna þess að þetta eru orð sem ég get alveg tekið mér í munn og hefði gjarnan viljað hafa sagt sjálfur en vek athygli á því að það var hæstv. fyrrverandi iðnaðarráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, sem sagði þessi orð: „Sú jöfnun dreifingarkostnaðar raforku sem felst í frumvarpinu er mikilvæg til þess að jafna búsetuskilyrði í landinu.“ Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að leggja þessa fyrirspurn fram vegna þess að í gögnum sem alþingismenn hafa verið að fá frá fólki í dreifbýli, þar á meðal bændum, er eitt hið svakalegasta dæmi sem ég hef fengið austan af landi þar sem viðkomandi íbúi hefur mátt þola 60% hækkun á húshitunarkostnaði frá því að þetta var gert. Ég spyr því hæstv. iðnaðarráðherra: Hvað hyggst ríkisstjórnin gera til að jafna og dreifa þessu vegna þess að það var ekki tilgangur laganna að ráðast svona á fólk í dreifbýli eins og ég hef gert að umtalsefni. Þau orð sem ég vitnaði til sem hæstv. fyrrverandi iðnaðarráðherra sagði hafa engan veginn gengið eftir. Lögin hafa ekki orðið til þess að jafna búsetuskilyrði í landinu heldur þvert á annan veg, það er verið að gera þetta enn þá verra. Því er þessi spurning, virðulegi forseti, sett fram. Hæstv. iðnaðarráðherra sagði í 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Flutningur og dreifing á raforku er nú verðlögð óháð því til hvers hún er notuð og gjaldskrá á að vera sem næst raunkostnaði við þessa liði. Þetta hefur haft í för með sér nokkrar breytingar á raforkutöxtum, reyndar bæði til hækkunar og lækkunar. Þegar þessar breytingar áttu sér stað fóru ýmis raforkufyrirtæki sér hægt í hækkanir á gjaldskrám sínum og því var raforkuverð á árinu 2003 lægra en eðlilegt gat talist. Fyrirtækin hafa að undanförnu verið að laga taxta sína að aðstæðum en þetta hefur orðið til þess að raforkuverð hefur hækkað nokkuð. Skoðun sem farið hefur fram á þróun raforkugjalda hefur ekki leitt í ljós neina eina einhlíta skýringu á hækkunum í kjölfar setningar nýrra raforkulaga í mars 2003. Kerfisbreytingin sem slík hefur ekki myndað nýjan kostnað og því er ekki um kerfislægan vanda að ræða eða atvikstengdar hækkanir. Fremur virðist sem um sé að ræða leiðréttingu á því hvernig kostnaði er dreift á notendur. Þannig hafa raforkugjöld til stórs hluta notenda á dreifiveitusvæði Rariks lækkað eða staðið í stað þótt raforkugjöld til ákveðinna tiltekinna fámennari hópa hafi hækkað. Samkvæmt upplýsingum frá Rarik hafa 75% viðskiptavina fengið lækkun á sama tíma og 25% þeirra hafa fengið hækkun. Þannig hefur raforkuverð til um 19 þúsund viðskiptavina staðið í stað eða lækkað um allt að 15% milli áranna 2004 og 2006 samkvæmt þeim upplýsingum en raforkuverð til rúmlega 7 þúsund viðskiptavina hefur hækkað um allt að 15%. Ríkisstjórnin hefur komið til móts við hækkanir á raforkugjöldum með ýmsu móti. Þannig má nefna að fjárframlög til niðurgreiðslna voru hækkuð árið 2005 og á síðasta ári fóru rúmar 970 millj. kr. í niðurgreiðslur vegna rafhitunar íbúðarhúsnæðis. Þessu til viðbótar mun lækkun virðisaukaskatts úr 14% í 7% nú um mánaðamót lækka húshitunarkostnað einstaklinga en orka til húshitunar fellur þar undir. Einnig hefur verið hugað að orkusparnaðaraðgerðum og sett af stað nokkur verkefni á sviði orkuhagkvæmni að frumkvæði Orkustofnunar og iðnaðarráðuneytis. Þá var árið 2005 stofnað svonefnt orkusetur hjá Orkustofnun sem hefur það markmið að auka orkuhagkvæmni og nýtingu annarra orkugjafa þar sem það reynist hagkvæmt og að dreifa upplýsingum um þau mál. Á undanförnum árum hefur verulegum fjármunum verið varið til jarðhitaleitar og stofnstyrkja til hitaveitna til að fjölga þeim sem eiga kost á hitaveitu í stað rafhitunar. Þá hafa tilraunir með jarðvarmadælur gefið góða raun. Álitamál er hversu langt á að ganga í að greiða niður húshitunarkostnað þeirra sem nota óeðlilega mikla orku til húshitunar og hvort ekki sé eðlilegt að halda í hvata til orkusparnaðar. Í því sambandi hljóta aðrar aðgerðir, svo sem lagfæringar á húsnæði sem leiða til orkusparnaðar, að teljast vænlegri til árangurs ef til lengri tíma er litið. Þá er rétt að benda á að lögum samkvæmt eru niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar bundnar við íbúðarhúsnæði. Auknar fjárveitingar til niðurgreiðslna hafa ekki og munu því ekki nýtast þeim sem nýta rafmagnið fyrir atvinnustarfsemi og orðið hafa fyrir hækkunum á raforkugjöldum í tengslum við rekstur. Í þessum tilvikum verður að taka tillit til ríkisstyrkja og samkeppnisreglna. Það hefur áður komið fram í þessum sal að ég hef ákveðið að skipa starfshóp til að fara yfir og meta árangur af aðgerðum stjórnvalda til að lækka kostnað við húshitun íbúðarhúsnæðis. Starfshópnum er ætlað að fara sérstaklega yfir framkvæmd er lýtur að niðurgreiðslu rafmagns og olíu til húshitunar, greiðslustyrkja til stofnunar nýrra hitaveitna og átaks til jarðhitaleitar. Væntanlega mun skýrsla lögð fram um þetta verkefni á hausti komanda.

Virðulegi forseti. Það var athyglisvert að heyra úr munni hæstv. ráðherra að 25% af notendum raforku eða viðskiptavinum Rariks hefðu orðið fyrir hækkunum af völdum þeirra breytinga sem ríkisstjórnin leiddi í lög. Þessi 25% eru eðli málsins samkvæmt íbúar landsbyggðarinnar og þar með taldir atvinnurekendur úti á landsbyggðinni, atvinnurekendur sem af mörgum öðrum ástæðum búa við mjög erfiðan kost og það var þá það sem þeir þurftu helst líklega, að fá 25% hækkun ofan á raforkureikningana sína. Ég kom fyrst og fremst í ræðustól til að vekja athygli á aðstæðum bænda sem eru einmitt meðal þeirra sem hafa orðið fyrir mestum skakkaföllum af þessum völdum og máttu þeir þó alls ekki við því, sérstaklega ekki sauðfjárbændur sem 

Frú forseti. Svona fréttir berast nú reglulega. Í Bæjarins besta í gær stóð, með leyfi forseta: „Gjaldskrár Orkubús Vestfjarða hækka frá og með 1. mars. Orkubú Vestfjarða hf. hefur ákveðið að hækka gjaldskrár sínar frá og með 1. mars nk. Gjaldskrá fyrir raforkudreifingu hækkar um 8%, gjaldskrá fyrir hitaveitur hækkar um 6% og verðskrá fyrir raforku hækkar einnig um 6%.“ Áfram segir, með leyfi forseta: „Þessar hækkanir á gjaldskrám eru nauðsynlegar til þess að mæta hækkun á orkuverði frá Landsvirkjun, hækkunum á flutningsgjaldskrá Landsnets sem og hækkun annarra kostnaðarliða í rekstri fyrirtækisins. Þá má einnig geta þess að Orkustofnun hefur aðvarað Orkubúið um að komið geti til inngrips þeirra í gjaldskrársetningu …“ - þ.e. hækki gjöldin enn meir, komi þeir til með að fá athugasemd frá iðnaðarráðherra, yfirmanni Orkustofnunar, því að það er arðsemiskrafan sem hefur verið leidd inn í orkugeirann sem verið er að hækka og hæstv. ráðherra var að vísa til. 

Virðulegi forseti. Það verður að teljast mikil bjartsýni hjá hv. þm. Kristjáni L. Möller að gera ráð fyrir að fá svar við spurningum af þessum toga á lokaspretti þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr, enda sú ríkisstjórn búin að sitja lengi og lítið sem ekkert gert í þessum efnum. Hæstv. ráðherra nefndi kannski lykilorð í ræðu sinni áðan þegar hann sagði að verið sé að leita eftir því að raforkan sé seld á raunkostnaði. Þá hlýtur að vakna sú eðlilega spurning: Hvernig stendur á því að hún hækkar sífellt þegar bæði virkjanir og línur ættu að vera meira og minna afskrifaðar miðað við tíma? Hvernig stendur á því að verð á raforkunni skuli ekki lækka og flutningskostnaðurinn lækka þegar um er að ræða mannvirki sem löngu eru afskrifuð, jafnvel orðin 40, 50 ára gömul? Virðulegi forseti. Ef við erum að tala um raunkostnað hljóta 

Virðulegi forseti. Það sem eftir stendur er að íbúar á landsbyggðinni voru einfaldlega blekktir við setningu nýrra raforkulaga, þeir voru blekktir og búsetuskilyrðin á viðkvæmustu svæðum dreifbýlisins versnuðu. Þetta stendur eftir við svar hæstv. iðnaðarráðherra og þetta stendur eftir við innleiðingu hinna nýju laga, menn skulu viðurkenna það. Hv. fyrirspyrjandi, Kristján L. Möller, hefur með spurningu sinni og svari hæstv. iðnaðarráðherra afhjúpað skollaleikinn í kringum þetta. Staðreyndin er sú að íbúarnir voru blekktir og búsetuskilyrðin á þeim svæðum sem eru erfiðust og viðkvæmust einfaldlega versnuðu. Þetta stendur eftir. Þá er spurningin: Hvernig á að bæta þeim leikinn? Á að láta íbúa dreifbýlisins standa áfram undir niðurgreiðslu á tombóluverði til stóriðjunnar eða á að leyfa þeim að njóta afskrifaðra virkjanamannvirkja og háspennulína eins og talað var um áðan? 

Frú forseti. Ég held að í sjálfu sér hafi kannski ekki verið neinar blekkingar á ferð þegar raforkulögin voru sett. Þau hafa reynst nákvæmlega eins og spáð var fyrir á Alþingi og við sem greiddum atkvæði gegn þeim vöruðum við því að nákvæmlega þetta mundi gerast, að raforkuverðið mundi hækka, sérstaklega á landsbyggðinni og á dreifbýlisgjaldskrársvæðunum. Markaðsvæðing raforkukerfisins er að reynast mjög dýr og mikil mistök og það er undarleg staða sem komin er upp að opinber eftirlitsstofnun er með svipuna á lofti yfir raforkufyrirtækjunum til að pína þau til að hækka. Þannig er því nú komið, því að það verður auðvitað að tutla arðinn út úr kerfinu eins og lögin gera ráð fyrir. Það er líka undarlegt að heyra hæstv. ráðherra tala um að það sé ekki kerfislægur vandi þegar rafmagnið hækkar um 25–40% til húshitunar eða hjá bændum. Ég vil svo að lokum spyrja hæstv. ráðherra hvort hann vilji beita sér fyrir þeirri úttekt sem tillaga stjórnarandstöðunnar sem liggur fyrir þinginu kveður á um. Því miður næst sjálfsagt ekki fram afgreiðsla á henni. Þar er farið fram á heildarúttekt á þróun þessara mála frá því að raforkulögin 

Hæstv. forseti. Mig langar til að bera upp eina fyrirspurn til hæstv. ráðherra og hún er: Efast hæstv. ráðherra ekki um að það sé skynsamlegt að leysa eiginfjárþörf Landsvirkjunar með því að leggja Rarik og Orkubú Vestfjarða undir Landsvirkjun? Hver telur hæstv. ráðherra að verði arðsemiskrafa Landsvirkjunar til þessara fyrirtækja í framtíðinni? Það liggur fyrir að lágmarksarðsemiskrafa vegna Landsnets er 6% en ég tel að sú gjörð sem ríkisstjórnin stendur nú fyrir, þ.e. að leggja fyrirtækin undir Landsvirkjun, muni hafa í för með sér enn meiri hækkun á raforkuverði í landinu og lama þessi fyrirtæki til þess að stækka og eflast í framtíðinni til að skaffa lágt og eðlilegt raforkuverð til neytenda. Við erum í raun og veru að halda áfram leiknum sem hófst þegar stóriðjuuppbyggingin hófst 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir umræðuna um þetta stóra og mikla mál þó að það sé hér í spretthlaupi fyrirspurnatíma. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson nefndi að íbúar landsbyggðarinnar hefðu verið blekktir með þessari raforkulagatilskipun og frumvarpi. Það er sennilega alveg hárrétt. En það voru fleiri blekktir og það vorum við þingmenn, viljandi eða óviljandi af gögnum sem komu frá iðnaðarráðuneytinu sem m.a. sýndu það og sögðu svart á hvítu, eftir margar spurningar frá okkur og mikla vinnu í iðnaðarnefnd hjá þeim sem þar sátu undir forustu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, að það yrði hugsanlega 1–2% hækkun á raforkukostnaði hjá íbúum landsbyggðarinnar. 
             Það hefur komið í ljós að þetta eru blekkingar og eins og ég segi viljandi eða óviljandi settar fram frá iðnaðarráðuneytinu. Staðreyndin er svo allt önnur. Hún var fögur fyrirsögnin á frumvarpinu: Frumvarp til laga um jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku. Og það var fagurt sem fyrrverandi iðnaðarráðherra sagði þá m.a.: „Sú jöfnun dreifingarkostnaðar raforku sem felst í frumvarpinu er mikilvæg til þess að jafna búsetuskilyrði í landinu.“ Hvað segir svo hæstv. iðnaðarráðherra í dag? Jú, að 25% íbúa hafi fengið hækkun, íbúar landsbyggðarinnar, íbúar í dreifbýli sem hafa fengið allt að 60% hækkun. Nú kemur hæstv. iðnaðarráðherra, formaður Framsóknarflokksins, og talar um að nú eigi að skipa starfshóp til að fara yfir málið. Virðulegi forseti. Það þarf engan starfshóp í þetta. Það þarf heldur ekki að deila um gögnin vegna þess að nú höfum við reikninga sem fólk er að fá sem sýna þetta. Það þarf aðgerðir. Að lokum, virðulegi forseti, þetta eru sannarlega kaldar kveðjur 

Hæstv. forseti. Farið hefur fram lausleg fyrsta könnun á þeim 25% notenda sem hafa fengið hækkun á umliðnum þremur árum. Ég ætla ekki að halda því fram að það sé endanleg niðurstaða en hún leiðir ekki í ljós neina eina einhlíta skýringu. Það virðast vera atviksbundnar ástæður í atviki hvers greiðanda um sig. Víða skiptir það máli að niðurgreiðsla er bundin við íbúðarhúsnæði en ekki húsnæði þar sem rekstur á sér stað. Ég fullyrði að það eru aðeins örfá dæmi um þær hækkanir sem hér voru nefndar. Ég hélt mig við hækkanir sem eru um og innan við 15% í því mati sem ég lét í ljós. Það er hins vegar engin ástæða til að gera lítið úr þeim vanda sem þessar hækkanir geta valdið og það er mikil ástæða til þess að halda áfram því starfi sem t.d. Orkusetur veitir upplýsingar um, orkusparnað, orkusparnaðaraðgerðir, viðgerðir á húsnæði og annað þess háttar. Það er einmitt sú úttekt sem þessi starfshópur sem ég hef áður skýrt frá og skýrði frá áðan og ég gerði ráð fyrir að mundi fara í verðmyndun, einstaka kostnaðarliði og mat á þeim og þróun þeirra, en ég vara eindregið við því að menn geri lítið úr nauðsyn arðsemiskröfu í þessum rekstri því að þar eru menn þá yfirleitt að bíta út haga framtíðarinnar og það er mjög hættulegt og óheppilegt að gera.

Frú forseti. Það var löngum sagt um hana Landsvirkjun að hún væri ríki í ríkinu og liti á sig sem slíka, pantaði leyfi og heimildir til framkvæmda eftir því sem mönnum þótti ástæða til, þar á meðal ríkisábyrgðir á lán frá ríkinu. Þessi saga er vel þekkt, en maður hefur verið að vona að þetta væri liðin tíð og að Landsvirkjun þyrfti að hegða sér með hliðsjón af aðstæðum og nútímaviðhorfum hvað er við hæfi í mannlegum samskiptum og hvernig á að koma fram við landeigendur, jarðeigendur og aðra slíka. Hafi þau skilaboð ekki komist til stjórnenda Landsvirkjunar enn eru hæg heimatökin að láta þau berast þangað því að nú vill svo til að Landsvirkjun heyrir alfarið undir ríkið og hæstv. fjármálaráðherra fer með eigendavaldið, fer með eigendaábyrgðina fyrir hönd ríkisins. Framganga Landsvirkjunar í undirbúningi að virkjunum í neðri hluta Þjórsár vekur auðvitað mikla athygli, t.d. það að ekkert er farið að tala við landeigendur og rétthafa á svæðinu á meðan undirbúningur er settur á fulla ferð og boðin út hönnun mannvirkja á landi í einkaeigu, hvers eigendur eru andvígir framkvæmdunum og hafa ekki samið um að láta sitt land undir þær. Ég skil satt best að segja ekki hvernig menn geta hegðað sér með þessum hætti og allra síst opinbert fyrirtæki. Þess vegna hljótum við að spyrja eins og ég geri hér í fyrirspurn hvort þessi framganga fyrirtækisins sé með stuðningi og velvilja hæstv. ráðherra. Nú liggur fyrir mikil og vaxandi andstaða heima fyrir við framkvæmdirnar þegar útfærsla virkjananna liggur fyrir með þremur stórum uppistöðulónum og hærri lónhæð en áður var gert ráð fyrir og miklu meiri landspjöllum, þá af eðlilegum ástæðum fer andstaða á svæðinu mjög harðnandi. Það verður ekki séð að það hafi nein áhrif á Landsvirkjun og/eða þann sem með eigendaábyrgðina ber að þessi staða er uppi í málinu. Ég spyr því hæstv. ráðherra: 1. Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að Landsvirkjun láti af frekari virkjanaundirbúningi í neðri hluta Þjórsár í ljósi andstöðu landeigenda og fleiri heimamanna? 2. Telur ráðherra við hæfi að Landsvirkjun bjóði út hönnun mannvirkja á landi í einkaeign sem ekki hefur verið samið um afnot af eða um bætur fyrir og þegar ljóst er að landeigendur eru framkvæmdunum andvígir? Ég vil fá alveg skýr svör um það hvort framgangan er með stuðningi og blessun ráðherra. Það dugar ekki fyrir hæstv. ráðherra að ætla að reyna að skjóta sér á bak við einhverja stjórn eða einhverja aðra slíka sem hann handvelur fyrir fyrirtækið. Eigendaábyrgðin er á herðum hæstv. ráðherra og hann skal veskú svara skýrt.

Frú forseti. Þegar menn tala svona og segja „veskú“ þá veltir maður fyrir sér hvort menn segi „óekkí“ eða „skrúflulaust“, hvort það geti verið að hægt sé að rekja eitthvað í orðfæri manna. Hins vegar er því til að svara að Landsvirkjun þarf að sjálfsögðu að fara fram af fullri kurteisi og fullri nærgætni gagnvart þeim aðilum sem hún hefur samskipti við, hverjir svo sem þeir eru og hvar svo sem þeir eru. Varðandi hins vegar þetta tiltekna mál sem eru virkjanir í neðri Þjórsá er staða málsins sú að á árunum 1914–1924 voru 95% af virkjanaréttindunum seld og í langflestum tilfellum var jafnframt samið um það hvernig aðgang handhafi virkjanaréttindanna ætti hafa að landi til þess að nýta réttindin og hvernig standa ætti að að því að bæta þann hugsanlega skaða á landi sem yrði vegna þeirra framkvæmda sem virkjanaleyfishafinn stæði fyrir. Það hefur ekki orðið vart við að andstaða sé við að semja við Landsvirkjun um það hvernig ganga eigi frá þeim málum sem hér um ræðir. Ég held að það að hönnun sé að einhverju leyti komin af stað og jafnvel lagt komin af stað sé einungis til þess fallið að hjálpa til við að meta það rask sem verður hugsanlega vegna virkjanaframkvæmdanna og greiða fyrir því að samkomulag náist um þær bætur sem landeigendur ættu að fá fyrir rask vegna mannvirkja. Ég held því að forsendur fyrirspurnarinnar séu í raun rangar því að það hefur ekki orðið vart við það hjá landeigendum sem þarna eru og Landsvirkjun er í sambandi við að þeir vilji ekki semja við Landsvirkjun um þetta efni. Jafnframt hefur verið mjög gott samstarf milli Landsvirkjunar og sveitarstjórnanna og ég á ekki von á því að það verði einhver vandamál því tengd í því sem er fyrirséð um framkvæmdina. Ég hef því ekki uppi neinar fyrirætlanir um að beita mér fyrir því að Landsvirkjun láti af undirbúningi á því að virkja í neðri Þjórsá. Þetta er allt í, eins og sagt verður, eðlilegum farvegi, en eins og ég nefndi áðan og vil gjarnan endurtaka þá ber Landsvirkjun að fara fram af fyllstu kurteisi og nærgætni við þá er þarna eiga hlut að máli eins og alla aðra.

Virðulegi forseti. Forsendur fyrir eignarnámi vegna virkjanaframkvæmda í neðri hluta Þjórsár eru brostnar. Það kom skýrt fram í utandagskrárumræðu sem ég var með við hæstv. umhverfisráðherra fyrir nokkrum dögum þegar fram kom þverpólitísk andstaða við eignarnám vegna framkvæmdanna, hvort heldur var frá þingmönnum sjálfstæðismanna, Framsóknar eða stjórnarandstöðuflokkanna. Það á því að liggja skýrt fyrir að það pólitíska ofbeldi sem felst í eignarnámi er úr sögunni. Hér er um að ræða 30 landeigendur og 4 ferkílómetra af grónu og ræktuðu landi sem færi undir lón. Náist ekki samningar eru framkvæmdirnar úr sögunni. Þess vegna eru útboð og hönnun á mannvirkjum á eignarjörðunum að sjálfsögðu algjörlega fráleit hafi samningar ekki gengið fram. Þannig er staðan augljóslega á málinu og út af því væri fróðlegt að heyra sjónarmið hæstv. fjármálaráðherra á eignarnáminu af því að, ef ég man rétt, lýsti hann yfir stuðningi við eignarnámsákvæðið í Fréttablaðinu í janúar, 

Forseti. Þetta eru að verða dæmalaus áform um virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár. Þær voru kynntar til sögu fyrir nokkrum árum sem rennslisvirkjanir en nú eru þær orðnar að virkjunum með þremur nokkuð stórum lónum í miðri blómlegri byggð. Næsta skref er það að verið er að hanna framkvæmdir á jörðum sem alls ekki eru í valdi þess sem framkvæmir eða framkvæma ætlar og komin er í ljós veruleg andstaða við að nýtt sé eignarnámsheimild á jörðunum sem ég vona að hæstv. fjármálaráðherra taki undir á eftir. Það er líka nýtt við það að nú ætlar Landsvirkjun að fara að bjóða út framkvæmdirnar með einhverjum hætti en hefur ekki einu sinni rannsóknarleyfi. Landsvirkjun hefur í óleyfi rannsakað framkvæmdir á svæðinu, hefur í óleyfi gefið út alls konar skýrslur, skrár og fyrirætlanir. Hvernig stendur á því? Ég vona 

Frú forseti. Rafmagnið sem ætlað er að framleiða í virkjunum í neðri hluta Þjórsár á að ganga til uppbygginga álvera, stækkun álversins í Straumsvík eða álvers í Helguvík. Nú er allt í uppnámi með það. Þetta verður eitt af kosningamálunum í vor hvort halda eigi áfram í álæðinu sem hefur verið undanfarin ár eða hvort stoppa eigi við. Meira að segja Morgunblaðið er farið að lita fálkann grænan til þess að lýsa yfir andstöðu sinni við virkjanaáformin, við áláformin. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra: Er ekki rétt að stoppa við, stoppa Landsvirkjun af a.m.k. fram yfir kosningar og sjá hvað gerist, hvort þjóðin hafni ekki frekari stækkun álversins í Straumsvík eða nýju álveri í Helguvík? Þá eru líka forsendur brostnar fyrir því að fara í virkjanirnar í neðri Þjórsá. Stoppum við. Ég skora á hæstv. ráðherra að fylgja eftir merki græna fálkans í Morgunblaðinu og stoppa við.

Virðulegi forseti. Fróðlegt var að hlýða á svar hæstv. fjármálaráðherra sem taldi í ræðu sinni eiginlegar forsendur spurningarinnar ekki alveg réttar, þetta væru ekki réttar spurningar og því væri ekki hægt eiginlega að koma með rétt svör, eða þannig mátti skilja hann. Mér þykir einnig mjög athyglisvert í umræðunni að hér er rætt um að verið sé að hanna mannvirki á landi sem Landsvirkjun á ekki, það er verið að vinna verkefni sem ekki liggur rannsóknarleyfi fyrir og nýverið var Landsvirkjun dæmd fyrir að svindla á almenningi í verðsamráði. Virðulegi forseti. Ég hlýt að spyrja í ljósi þeirrar umræðu: Hvað er að gerast í Landsvirkjun? Hvers konar framkoma er þetta gagnvart almenningi, landeigendum og hverjum sem tengjast starfseminni? Ég held að hæstv. fjármálaráðherra þurfi eitthvað að líta til með 

Hæstv. forseti. Landsvirkjun hefur farið sínu fram að mörgu leyti og stjórnvöld hafa auðvitað stutt hana í því í gegnum tíðina. Þetta er rétt lýsing á því hvernig menn hafa staðið að málum. Landsvirkjun hefur ekki einu sinni fengið rannsóknarleyfi á virkjununum, hefur rannsakað þessi mál án þess að hafa til þess tilskilin leyfi. Það var annað sem ég ætlaði að koma að í umræðunni og það er það að hv. þm. Jón Bjarnason sagði að kosið yrði um þetta í kosningunum í vor. Það er ekki rétt. Kosið verður um þetta í Hafnarfirði eftir nokkra daga. Ef Hafnfirðingar samþykkja þá niðurstöðu að álverið verði stækkað í Straumsvík er í það mál komin niðurstaða. Þar með er ekki með komin niðurstaða í það mál hvort virkjað verði þarna fyrir það álver en kosningarnar í Hafnarfirði ráða úrslitum um það 

Hæstv. forseti. Í síðustu viku vakti ég athygli á því að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, fyrirspyrjandi, hefði margoft lýst því yfir á hinu háa Alþingi að hann teldi virkjanir í neðri hluta Þjórsár þær skynsamlegustu sem hægt væri að ráðast í. 

Frú forseti. Hér fór fram stutt umræða um daginn um hinar meintu eða fyrirhuguðu virkjanir í neðri Þjórsá. Í þeirri umræðu tók til máls hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson og lýsti þeirri skoðun sinni ákaflega afdráttarlaust að eignarnám kæmi alls ekki til greina ef upp kæmi einhver annar ágreiningur um það hvort þar ætti að virkja eða ekki. Þetta fór ekkert á milli mála hjá þeim fáu hv. þingmönnum sem voru staddir í þingsal. Ég held að núna í þessari umræðu sem fjallar sérstaklega um neðri hluta Þjórsár og væntanlegar virkjanir þar sé nauðsynlegt að hæstv. fjármálaráðherra láti í ljós skoðun sína á þessari afstöðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, 

Frú forseti. Það fer að verða ekki seinna vænna fyrir hv. þm. Guðjón Ólaf Jónsson að reyna að hafa sig upp úr niðdimmum kjallara útúrsnúninganna í stjórnmálarökræðunni ef hann ætlar að ná því yfirleitt á sínum þingmannsferli því að skammt lifir þessa kjörtímabils. 
             Ég mótmæli því að ekki sé andstaða við samninga við Landsvirkjun á því svæði sem í hlut á, það eru bara einfaldlega ekki réttar upplýsingar hjá hæstv. ráðherra og engin málsvörn í því fólgin. Það er erfitt að túlka hæstv. ráðherra öðruvísi en þannig að framganga Landsvirkjunar sé með stuðningi hans, hann sé að skrifa upp á það að Landsvirkjun þjösnist áfram og bjóði út framkvæmdir á landi sem eru í einkaeigu, hvers eigendur eru andvígir framkvæmdunum og hafa ekki samið um afnot af landi sínu.

En af hverju …?

Það er stórkostlega ámælisvert að opinbert fyrirtæki skuli geta hegðað sér þannig, frú forseti, og fráleitt í raun og veru. Það að bjóða út framkvæmdirnar er allt annað en að útfæra virkjunarkostina og velja þá þannig að menn geti áttað sig á því hvernig mannvirkin verða. Það er stigið eitt skref og mjög stór skref í viðbót  Þess vegna er engin hæfa að Landsvirkjun haldi nú þessum undirbúningi áfram í ljósi allrar óvissu í málinu, í ljósi andstöðunnar heima fyrir og ef treysta má því að ekki eigi að grípa til eignarnámsheimilda. Ef fjármálaráðherra fyrir hönd fyrirtækisins er búinn að ákveða að pólitískt sé ekki staða til þess og ekki réttlætanlegt og verjanlegt að grípa til eignarnámsheimilda, hverjar heimamenn hafa óttast - það get ég borið vitni um, síðast á fundi á Skeiðum fyrir nokkrum dögum, að heimamenn óttuðust þar að Landsvirkjun væði svona áfram í trausti þess að hún fengi eignarnámið ef á þyrfti að halda - á ráðherra, ef hann ætlar að vera sjálfum sér samkvæmur, að gefa Landsvirkjun fyrirmæli um að stoppa. Ef ekki stendur til að grípa til eignarnáms verða að koma samningar 

Já, það er dálítið sérstakt, frú forseti, að hv. þingmaður notar annað orðalag núna í ræðu sinni en er í fyrirspurninni. Í fyrirspurninni er talað um „í ljósi andstöðu landeigenda“ en miðað við þær upplýsingar sem ég hef hafa þeir landeigendur sem þarna koma að máli ekki haft uppi neina andstöðu við það að ganga til samninga við Landsvirkjun. Þar sem þannig liggur í málinu hefur ekki komið upp sá hugsanlegi möguleiki að farið yrði í eitthvert eignarnám. Það hefur ekkert verið skoðað einu sinni hvort það væri rétt eða réttlætanlegt. Það eina -  
             Forsenda fyrirspurnarinnar er eins og ég sagði áðan einfaldlega röng því að andstaða landeigendanna við það að semja við Landsvirkjun, sem byggt er á, hefur ekki komið fram. Ég er einfaldlega ósammála hv. þingmanni um það að hönnun mannvirkjanna leiði ekki til þess að það verði auðveldara að meta jarðrask og hvaða bætur eigi að koma fyrir jarðrask en ef það hefðu ekki farið fram.

Hæstv. forseti. Á hverju ári berast til Vinnueftirlitsins milli 5 og 20 tilkynningar um atvinnusjúkdóma eða meinta atvinnusjúkdóma. Tilkynning um atvinnusjúkdóm á samkvæmt lögum að berast frá þeim lækni sem greinir starfsmanninn. Í dag háttar þannig til að læknir sem skoðar sjúkling vegna atvinnusjúkdóms hefur engin viðmið í reglugerð sem segi til um eftir hvaða skilmerkjum greina skuli atvinnu- eða atvinnutengda sjúkdóma. Áður fyrr var í gildi reglugerð nr. 221/1939, um atvinnusjúkdóma, en sú reglugerð hefur verið felld úr gildi. Ég vek athygli hv. þingmanna á ákvæðum 4. og 5. mgr. 22. gr. laga um almannatryggingar sem fjalla um slysatryggingar en í 4. mgr. segir: „Til slysa teljast sjúkdómar er stafa af skaðlegum áhrifum efna, geislaorku eða öðru hliðstæðu sem ríkjandi eru í hæsta lagi fáeina daga og rekja verður til vinnunnar.“ Síðan segir í 5. mgr.: „Ákveða skal með reglugerð að tilteknir atvinnusjúkdómar skuli teljast bótaskyldir samkvæmt þessum kafla.“ Þetta ákvæði er í samræmi við evrópskar leiðbeiningar nr. 90/326 frá Evrópusambandinu en því miður hefur þessi reglugerð ekki verið sett. Ég vek athygli á því að Vinnueftirlitið útbjó á árinu 2005 lista sem notaður er til viðmiðunar við greiningu atvinnusjúkdóma. Þetta er í sjálfu sér lágmarkslisti en mörg Evrópulönd nota mun víðtækari skilgreiningar. Ef þessi listi yrði notaður hér á landi má ætla að tilkynningar um atvinnusjúkdóma yrðu um 300 talsins þó að bótaskyld tjón yrðu væntanlega nokkru færri. Ég tel nauðsyn á því að þessi reglugerð um bótaskylda atvinnusjúkdóma verði sett hið fyrsta og tel í þeim efnum heppilegt að nota viðmiðanir frá Evrópusambandinu, eða Alþjóðavinnumálastofnuninni sem er að vísu mun víðtækari. Í slíkri reglugerð yrðu væntanlega að vera ákvæði um séríslenska sjúkdóma eins og t.d. kúfisksótt þannig að það yrði gætt að staðbundnum sjúkdómum sem hér ríkja. Þess vegna hef ég á þskj. 911 lagt fram fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra um hvað líði setningu reglugerðar um bótaskylda atvinnusjúkdóma, sbr. 5. mgr. 22. gr. laga nr. 117/1993, um almannatryggingar.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson spyr hvað líði setningu reglugerðar um bótaskylda atvinnusjúkdóma, sbr. 5. mgr. 22. gr. laga nr. 117/1993, um almannatryggingar. Ákvæði í lögum um bætur vegna atvinnusjúkdóma eru fá og má reikna með að ástæða þess sé að sjúkratryggingar og lífeyristryggingar almannatrygginga ná til allra sjúkdóma og afleiðinga þeirra án tillits til þess hver uppruni sjúkdómsins er. Heilbrigðisþjónusta er veitt samkvæmt sjúkratryggingum þegar um atvinnusjúkdóm er að ræða og ef atvinnusjúkdómur leiðir til örorku fær einstaklingur örorkubætur í samræmi við almennar reglur lífeyristrygginga. Samkvæmt lögum um almannatryggingar eru slys skilgreind sem skyndilegur, utanaðkomandi atburður sem veldur meiðslum á líkama þess sem tryggður er og gerist án vilja hans. Atvinnusjúkdómar geta því varla talist til slysa. Þrátt fyrir það segir í 4. mgr. 22. gr. laga nr. 117/1993, um almannatryggingar, að til slysa teljist „sjúkdómar er stafa af skaðlegum áhrifum efna, geislaorku eða öðru hliðstæðu sem ríkjandi eru í hæsta lagi fáeina daga og rekja verður til vinnunnar“. Í 5. mgr. 22. gr. laganna er síðan kveðið á um að ákveða skuli „með reglugerð að tilteknir atvinnusjúkdómar skuli teljast bótaskyldir“ samkvæmt slysatryggingakafla laganna. Í lögunum eru sem sagt tilteknir sjúkdómar sem stafa af atvikum sem vara í hæsta lagi fáeina daga og hægt er að rekja til vinnunnar felldir undir hugtakið slys. Síðan skal ákveða með reglugerð að tilteknir atvinnusjúkdómar teljist bótaskyldir sem slys. Ákvæði 22. gr. almannatryggingalaga tóku gildi árið 1964 og miðast við atvinnulíf sem er mjög frábrugðið atvinnulífinu í dag. Einnig er erfitt að tengja atvinnusjúkdóma skilyrðum laganna um bætur vegna vinnuslysa nema atvinnusjúkdómurinn verði vegna skyndilegs atburðar. Þegar lagaramminn er með þessum hætti er vandasamt að setja reglugerð um að tilteknir atvinnusjúkdómar skuli teljast bótaskyldir. Þess má þó geta í þessu sambandi að skaðabótalög gilda að öðru leyti um ábyrgð vinnuveitenda. Virðulegur forseti. Ég tel að endurskoða þurfi ákvæði laga um almannatryggingar, um bætur vegna atvinnusjúkdóma, og tel nauðsynlegt að samhliða þeirri endurskoðun verði skilgreint hvaða sjúkdómar teljist atvinnusjúkdómar. Málið tengist umræðum um tilmæli framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins nr. 2003/670, um evrópska skrá yfir atvinnusjúkdóma, og tilmæli Alþjóðavinnumálaþingsins nr. 194, um skrá yfir atvinnutengda sjúkdóma. Félagsmálaráðuneytið hefur nýlega ákveðið að leggja til að fyrrgreind tilmæli Evrópusambandsins verði ekki felld undir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið enda sé ekki um bindandi gerð að ræða. Hins vegar óskaði það ráðuneyti í desember sl. eftir því við Vinnueftirlitið að kannað verði hvort ástæða sé til að koma upp íslenskri skrá fyrir atvinnusjúkdóma. Ég tel að slíka könnun ætti að gera í samráði við heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið og Tryggingastofnun ríkisins og endurskoða ákvæði almannatryggingalaga um bætur vegna atvinnusjúkdóma samhliða. Virðulegur forseti. Þetta mál er afar flókið og snýst ekki eingöngu um að setja reglugerð en eins og áður er sagt þarf að líta til hugsanlegra lagabreytingatilmæla Evrópusambandsins og tilmæla Alþjóðavinnumálaþingsins.

Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að við ræðum hérna bótaskyldu vegna atvinnusjúkdóma. Þegar almannatryggingalögin íslensku hafa verið borin saman við réttindi gagnvart almannatryggingum í öðrum löndum hefur það vakið athygli að atvinnusjúkdómar hafa ekki haft sama sess innan okkar kerfis eins og á Norðurlöndunum og auðvitað hefði átt að vera búið að taka á því fyrir löngu. Kannski er það vegna þess að þetta er flókið mál, eins og hæstv. ráðherra sagði, sem það hefur ekki verið gert enn þá en auðvitað verður að taka á þessu máli sérstaklega. Ráðherra talaði um endurskoðun almannatryggingalaganna. Það hefði fyrir löngu þurft að vera búið að endurskoða þessa almannatryggingalöggjöf. Hún er orðin gömul og úrelt og er alls ekki í takt við það samfélag sem við lifum í í dag, hún miðast við allt aðrar aðstæður. Það er synd til þess að hugsa að samkvæmt almannatryggingalögunum íslensku skuli menn sem verða fyrir atvinnusjúkdómum ekki hafa sömu réttindi og tíðkast í 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svörin. Það er rétt sem fram kom í máli hæstv. ráðherra, atvinnusjúkdómar eru skaðabótaskyldir, þ.e. vinnuveitandi getur orðið skaðabótaskyldur ef líkamstjón sem stafar af atvinnusjúkdómi verður talið rakið til vinnuveitandans, tækja sem hann ber ábyrgð á eða efna sem þar eru notuð. Hins vegar er öllu alvarlegra að þeir sem verða fyrir atvinnusjúkdómum njóta ekki réttar úr almannatryggingum. Eins og hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir gat um er það mjög frábrugðið því sem gerist a.m.k. annars staðar á Norðurlöndunum og víða í kringum okkur. Ég vil leyfa mér að skilja svör hæstv. heilbrigðisráðherra svo að hún hafi vilja til þess að setja reglugerð um atvinnusjúkdóma. Eins og ég gat um í fyrri ræðu minni þarf að vera til íslensk skrá og þetta er a.m.k. að hluta til til í Vinnueftirlitinu þar sem slík sjúkdómaskráning hefur verið við lýði um nokkurt skeið. Ég vænti þess að hæstv. heilbrigðisráðherra hafi um það forgöngu að ráðuneytið og Vinnueftirlitið vinni að slíkri skrá og að þessi reglugerð um atvinnusjúkdóma verði sett hið fyrsta.

Virðulegur forseti. Ég held að það sé algjörlega ljóst að þeir sem skoða atriði sem snúa að atvinnusjúkdómum sjá að lagaramminn er þess eðlis að það þarf að endurskoða hann. Það er spurning hvort sérstakan kafla um atvinnusjúkdóma þurfi í löggjöfina en núna er það fellt í slysatryggingakaflann. Ég vil ítreka að ég tel að endurskoða þurfi lögin, ákvæði laganna um almannatryggingar, um bætur vegna atvinnusjúkdóma, og samhliða þeirri endurskoðun sé skilgreint hvaða sjúkdómar teljast atvinnusjúkdómar. Vinnueftirlitið er að skoða hvort ástæða sé til að koma upp íslenskri skrá yfir atvinnusjúkdóma. Ég tel að slíkt ætti að gera í samráði við heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið og Tryggingastofnun ríkisins, sem auðvitað tengjast þessu máli mjög mikið, og að samhliða yrðu ákvæði almannatryggingalaga vegna atvinnusjúkdóma endurskoðuð. Ég vil líka koma því á framfæri, virðulegur forseti, að almannatryggingalöggjöfin er í sífelldri endurskoðun. Það hafa verið gerðar á henni breytingar í gegnum árin, þær eru stundum gerðar oft á ári þannig að sú löggjöf er í sífelldri endurskoðun.

Frú forseti. Við lestur þarsíðasta tölublaðs Læknablaðsins vakti athygli mína viðtal við Harald Briem sóttvarnalækni um bólusetningar gegn leghálskrabbameini. Hann fjallaði m.a. um þá umræðu sem hefur skapast í Bandaríkjunum í kjölfar þess að farið var af stað með bólusetningu gegn papílómaveiru eða HPV-veiru sem veldur leghálskrabbameini. Fylkisþingið í Michigan samþykkti lög í september 2006 sem kveða á um skyldubólusetningu allra 11 og 12 ára stúlkna og umræðan í Bandaríkjunum er á þann veg að búist er við að önnur ríki fylgi í kjölfarið. Þetta vakti athygli mína vegna þess að í ljós hefur komið að leghálskrabbamein orsakast nær undantekingarlaust af smiti af völdum vörtuveira. Til eru fjölmargir stofnar HPV-veira, sumir þeirra geta valdið krabbameini en aðrir kynfæravörtum. Veirusýkingarnar eru mjög algengar og er talið að yfir 40% ungra kvenna beri HPV-veirusmit á hverjum tíma. Í flestum tilvikum vinnur líkaminn sjálfur bug á sýkingunni án frekari afleiðinga en í undantekningartilvikum þróast sýkingin yfir í alvarlegar frumubreytingar og jafnvel krabbamein í leghálsi. Nú er það þannig að við höfum náð miklum árangri á Íslandi, sérstaklega í kjölfar þess að sett var á skipuleg leit að krabbameini í leghálsi hjá konum. Nú er staðan þannig að leghálskrabbamein er komið í 12.–13. sæti krabbameina hjá konum og greinast 16 konur árlega. Nýgengi leghálskrabbameins hefur lækkað umtalsvert á Íslandi síðustu áratugi og er það sérstaklega fyrir áhrif leitarstarfsins. Nýgengi var á uppleið áður en leitin hófst og ljóst er að það væri margfalt hærra nú ef leitin hefði ekki komið til. Slík hækkun hefur orðið í löndum þar sem leghálskrabbameinsleit er ekki til staðar en hækkunin fylgir auknu frjálsræði á síðustu áratugum. Aldursdreifing leghálskrabbameins er nokkuð sérstök þar sem það er nokkuð algengt hjá ungum konum. Mér fundust það athyglisverðar fréttir sem komu fram í viðtali við Harald Briem í Læknablaðinu og þess vegna hef ég lagt fram þessa fyrirspurn. Við höfum notað bólusetningar með góðum árangri á Íslandi á ýmsum sviðum og almenn þátttaka í þeim hefur verið mjög góð, það skýrir góðan árangur. Sóttvarnalæknirinn orðar það svo í viðtalinu að um sé að ræða hagsmunamál fyrir konur og ég tek undir það. Mig langar að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvað henni finnist um hugmyndir um bólusetningar gegn algengri veiru sem valdið getur leghálskrabbameini.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Sæunn Stefánsdóttir hefur beint til mín fyrirspurn um bólusetningar gegn algengri veiru sem valdið getur leghálskrabbameini. Fullvíst er talið að vörtuveirur sem nefnast HPV, Human Papiloma Virus, séu orsök leghálskrabbameins. Þróað hefur verið bóluefni gegn þessari veiru. Niðurstöður umfangsmikilla fjölþjóðlegra rannsókna, sem rúmlega 700 íslenskar stúlkur tóku m.a. þátt í, sýndu að bóluefnið veitir vörn gegn fjórum afbrigðum HPV-veirunnar en tvö þeirra afbrigða valda flestum tilfellum leghálskrabbameins. Sýking af völdum vörtuveira er algengur kynsjúkdómur. Er talið að 40–50% kvenna smitist af HPV fyrir 25 ára aldur. Algengi smits lækkar svo eftir 30 ára aldur og eftir 45 ára aldur er algengi um 4%. Skýringin er væntanlega sú að líkaminn vinnur í flestum tilvikum bug á sýkingunni og eldri konur eru því ónæmari fyrir veirunni. Þrátt fyrir að umtalsverður árangur hafi náðst hér á landi í baráttunni gegn leghálskrabbameini með kerfisbundinni leit að forstigsbreytingum sjúkdómsins, eins og kom fram hjá hv. þingmanni, greinast að jafnaði um 16 konur á ári hverju með sjúkdóminn. Það eru vissulega mikil tíðindi að hægt sé að koma í veg fyrir krabbamein með bólusetningum. Smitsjúkdómar eru í sumum tilvikum orsök krabbameins. Ég tel mikilvægt að huga að bólusetningu gegn leghálskrabbameini hér á landi. Vanda þarf til verksins því að bóluefnið er afar dýrt. Þótt bóluefnið verndi gegn smiti af völdum þeirra vörtuveira sem oftast valda krabbameini nær það enn sem komið er ekki til allra stofna veirunnar. Því er mikilvægt að halda áfram skipulegri leit að leghálskrabbameini þótt bólusetning meðal stúlkna verði hafin hér á landi. Ef bólusetning á að skila árangri þarf að bjóða stúlkum bólusetningu áður en þær ná kynþroskaaldri samtímis því sem öflugu leitarstarfi verður haldið áfram. Vegna mikilvægis þessa máls hef ég falið sóttvarnaráði að kanna nánar kostnaðarhagkvæmni bólusetningar gegn leghálskrabbameini og að koma með tillögur um útfærslu bólusetninga gegn sjúkdómnum ef það verður niðurstaðan að fara út í slíkar bólusetningar. Hv. þingmaður minntist á umræðuna í Bandaríkjunum. Það er rétt að verið er að skylda allar stúlkur í ákveðnu ríki þar í þessar bólusetningar og hefur það valdið miklu uppnámi. Í því ríki, ef ég man rétt, er fylkisstjórinn repúblikani. Hann heldur utan um málið og keyrir það áfram en flokksfélagar hans hafa hnýtt í hann af því að þeir telja að þetta valdi því að stúlkur fari út í snemmbært kynlíf o.s.frv. Orðræðan, sem að hluta til er sprottin af trúarlegum rótum, er á þann veg en fylkisstjórinn hefur sýnt sérstaka forustu í málinu og mikil og heit umræða hefur skapast. Virðulegur forseti. Ég ítreka það að vegna mikilvægis þessa máls hef ég falið sóttvarnaráði að kanna kostnaðarhagkvæmnina af því að fara út í slíkar bólusetningar. Niðurstöður rannsókna lofa góðu en bóluefnið er mjög dýrt þannig að það þarf alltaf að vega kostnað inn í. Sóttvarnaráð er til þess bært að vega og meta þessi sjónarmið og ég á von á því að fá tillögur og niðurstöður frá því þegar umræðan hefur farið fram þar innan dyra. Mér finnst þetta mjög spennandi mál. Ég tel mjög æskilegt ef inngripið er svona lítið, þetta er bara bólusetning, að hægt sé að koma í veg fyrir krabbamein en það þarf að vigta kostnaðinn inn í. Mér finnst þetta mjög spennandi mál.

Hæstv. forseti. Lögð var fram mjög áhugaverð fyrirspurn sem snýr að bólusetningu sem gæti komið í veg fyrir leghálskrabbamein. Þetta eru mjög áhugaverðar niðurstöður úr læknarannsóknum og ég vil þakka hv. þm. Sæunni Stefánsdóttur fyrir að vekja máls á þessu á þinginu. Krabbamein í leghálsi er nokkuð algengt þrátt fyrir að reglubundin leit hafi skilað mjög miklum árangri. Bólusetning yrði svo sannarlega frábært og stórt skref til að fækka enn frekar krabbameinstilfellum. Ég vil þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir að koma málinu í farveg og tel mikilvægt að vel sé fylgst með framvindu þess.

Frú forseti. Ég tek undir það með hæstv. heilbrigðisráðherra að um mjög spennandi mál er að ræða. Ég fagna því sérstaklega undirtektum hæstv. ráðherra og því frumkvæði sem hún hefur sýnt með því að beina því í þann farveg að fela sóttvarnaráði svokallaða kostnaðarhagkvæmnisskoðun. Það er brýnt við slík úrlausnarefni að taka ávallt kostnaðinn inn í myndina. Það er einnig brýnt að hægt verði að tryggja að bólusetningin verði það almenn að yfir 90% stúlkna á umræddum aldri muni nýta sér hana svo að þetta skili þeim árangri sem að er stefnt. Við höfum verið það lánsöm hér á landi að bólusetningar eru almennar og hafa skilað þeim árangri sem sóst var eftir og því verðum við að halda áfram. Skipulagða leitin er líka mikilvæg, eins og hæstv. ráðherra kom inn á í svari sínu, við eigum ekki að slaka á í þeim efnum. En ef við getum með þessum hætti lækkað enn frekar tíðni leghálskrabbameins í íslenskum konum höfum við allt að vinna. Ég hvet hæstv. heilbrigðisráðherra til að fylgja fast eftir frumkvæði sínu. Ég vona að sóttvarnaráð skili niðurstöðum sínum fljótlega og ég mun fylgjast með málinu áfram.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka góð viðbrögð hér. Ég vil taka fram að mér finnst mjög mikilvægt að sóttvarnaráð skoði málið líka með tilliti til kostnaðarins. Þó að alltaf sé erfitt að blanda kostnaði inn í umræður um mál af þessu tagi getum við ekki vikið okkur undan því. Við erum að taka inn núna ný krabbameinslyf, ný lyf gegn sjúkdómi í augnbotnum o.s.frv. Þetta eru mjög dýr lyf en hafa mikil áhrif á líf og geta bætt lífsgæði. Ég vil t.d. nefna að augnbotnalyfin, sem við erum að láta skoða núna og eru í ferli í kerfinu, kosta líklega 1,4 milljónir á ári fyrir einn sjúkling og meðferðin tekur að lágmarki tvö ár. Það þarf því alltaf að vega inn kostnaðinn á móti. Væntanlega mun sóttvarnaráð líka skoða hvort hugsanlega verði um valkvæða þjónustu að ræða og hvort kostnaðarhlutdeild eigi að vera einhver. Mér finnst þetta spennandi mál og hef því falið sóttvarnaráði að kanna kostnaðarhagkvæmni og setja fram tillögur í framhaldi af því.

Virðulegi forseti. Önnur Marco Polo áætlun Evrópusambandsins gekk í gildi árið 2006, þann 14. desember. Ástæður Evrópusambandsins fyrir Marco Polo áætluninni nr. 2 eru kostnaður vegna slysa á vegum sem er áætlaður um 1% af vergri landsframleiðslu, umhverfismál eða mengun sem hlýst af flutningi á vegunum, hætta á vegunum og aukinn umferðarþungi og umferðarteppur en spáð er mjög mikilli aukningu á umferð á næstu árum. Á Íslandi eru aðstæður alveg nákvæmlega eins og þarna er verið að lýsa, þ.e. vegir á Íslandi slitna mjög vegna umferðarþunga flutningabifreiða. Þess má geta í leiðinni að þungaskattur dekkar engan veginn þann kostnað sem hlýst af flutningunum. Það er mjög mikil mengun af þeirri umferð og hún er stórhættuleg fyrir almenna umferð. Það ber ekki að skilja orð mín svo að ég geri mér ekki grein fyrir því sem verið er að gera okkur landsmönnum gott með flutningunum til okkar en það verður að skoða aðrar leiðir. Undanfarið hefur verið mikill þrýstingur frá sveitarstjórnarmönnum og forsvarsmönnum fyrirtækja úti á landsbyggðinni sem hafa viljað fá flutningana á sjó vegna þess að flutningur með bílum og kostnaður við það er bókstaflega að sliga atvinnulíf úti á landsbyggðinni, sérstaklega á þeim landsvæðum þar sem vegir eru mjög slæmir, eins og t.d. á Vestfjörðum. Við þekkjum mörg dæmi um það að það þarf að umskipa, það þarf að skipta farmi niður á minni bíla vegna þess að vegirnir þola ekki stóru bílana sem eru mikið hlaðnir. Nýlega gengu vestfirskir sveitarstjórnarmenn einmitt á fund okkar þingmanna svæðisins þar sem verið var að leggja áherslu á þessi atriði. Marco Polo áætlunin gengur sem sagt út á það að koma flutningum af vegunum á sjó og vötn af þeim ástæðum sem ég taldi upp áðan. Á Íslandi hefur alltaf verið eiginlega gefið í skyn að ekki mætti styrkja sjóflutninga. Það er hins vegar rangt. Það má styrkja sjóflutninga og áætlunin gengur beinlínis út á það, eins og ég sagði áðan, að styrkja og styðja flutningana. Ekki einungis það, heldur líka að styðja við þróun tæknibúnaðar sem minnkar mengun. Hér á Íslandi höfum við einmitt eitt slíkt fyrirtæki, Marorku, sem framleiðir tækjabúnað sem minnkar orkunotkun og þar með mengun frá skipum. Ég spyr hæstv. ráðherra: 1. Hefur samgönguráðuneytið gert úttekt á því hvaða möguleikar felast í Marco Polo áætlun Evrópusambandsins fyrir íslenskt samgöngukerfi? 2. Hefur ráðuneytið kynnt skipafélögum sérstaklega möguleika sem felast í Marco Polo áætluninni? 3. Eru áðurnefndar kynningar fyrirhugaðar ef þær hafa ekki farið fram? 
             4. Hvaða þýðingu telur ráðherra að þessi áætlun geti haft fyrir Íslendinga?

Virðulegur forseti. Spurt er í fyrsta lagi: „Hefur samgönguráðuneytið gert úttekt á því hvaða möguleikar felast í Marco Polo áætlun Evrópusambandsins fyrir íslenskt samgöngukerfi?“ Svar mitt er þetta: Marco Polo áætlanirnar miða að því að færa millilandaflutninga á vörum af vegum á aðra samgöngumáta, svo sem skipgengar vatnaleiðir og járnbrautir. Þar sem hér er eingöngu miðað að því að draga úr millilandaflutningum verður ekki um áhrif á íslenskt samgöngukerfi að ræða. Í annan stað er spurt: „Hefur ráðuneytið kynnt skipafélögum sérstaklega möguleika sem felast í Marco Polo áætluninni?“ Svar mitt er þetta: Marco Polo 1 var kynnt fyrir íslenskum hagsmunaaðilum. Haft var samband við hvert og eitt skipafélag og Samband íslenskra kaupskipaútgerða. Niðurstaðan varð sú að líklegt væri að íslensk skipafélög væru að fækka áfangastöðum skipa sinna í Evrópu sem kallar á meiri akstur, þ.e. meiri flutninga á vegum andstætt því sem stefnt er að með Marco Polo áætluninni. Þá kom upp það sjónarmið að styrkur í þrjú ár til að koma hugmynd á laggirnar dygði ekki til. Því var ljóst að áhugi var þá ekki fyrir hendi hér á landi til þess að nýta sér það sem Marco Polo bauð upp á í Evrópu. Þriðji liður spurningarinnar svara sér sjálfur þar sem þetta hefur verið kynnt mjög rækilega fyrir skipafélögunum. Í fjórða lagi er spurt: „Hvaða þýðingu telur ráðherra að þessi áætlun geti haft fyrir Íslendinga?“ Svar mitt er þetta: Þó að Marco Polo áætlunin hafi ekki áhrif á flutninga á vegum á Íslandi gæti hún engu að síður haft þýðingu fyrir Íslendinga. Sem dæmi má taka ef íslenskt skipafélag sæi sér hag í því að draga úr akstri með vöru sína á markaði í Evrópu og sigla þess í stað með hana sem næst markaðssvæðunum. Benda má á þátttöku íslenskra aðila í verkefnum sem geta hlotið styrk samkvæmt reglum þeim sem gilda um áætlunina, t.d. að byggja upp siglingar á milli svæða þar sem flutningsmöguleikar á vegum eru takmarkaðir. Ágætt dæmi um þetta gæti verið siglingar á milli Norður-Spánar og Suður-Frakklands en slík þjónusta mundi létta umferð á vegum yfir Pýreneafjöllin. Í samgönguráðuneytinu er fylgst með framgangi Marco Polo áætlananna og hvaða árangur verður af þeim, þar með talið hvaða hagur er að því að færa flutninga af vegum og hvernig hægt væri að nýta þá reynslu Evrópusambandsins við hagræðingu í samgöngukerfinu hér á landi. Strandflutningar hér við land eru jafnframt skoðaðir í því ljósi og hafa átt sér stað umræður af hálfu samgönguráðuneytisins bæði við skipafélög og hagsmunaaðila í landshlutunum í þeim tilgangi að leita allra hugsanlegra leiða til þess að draga úr kostnaði við flutning. Marco Polo áætlunin kemur ekki að gagni fyrir okkur að öðru leyti en því að við getum lært af því sem fram fer á þeim vettvangi, eins og ég sagði fyrr. Hið stóra viðfangsefni okkar er auðvitað að byggja upp vegakerfið eins hratt og við getum úti um land. Það er árangursríkasta aðgerðin til þess að lækka flutningskostnað og stytta leiðir, að byggja upp vegina með fullri burðargetu þannig að flutningskostnaðurinn geti lækkað, það er hið stóra viðfangsefni. Við þekkjum það að skipafélögin hættu að sigla strandsiglingarnar vegna þess að þau töldu það ekki hagkvæmt. Ekki vegna þess að það séu svo litlir skattar á þungaflutninga í landflutningum. Sumir hv. þingmenn og ýmsir utan þingsins sjá þá leið vænsta og besta að stórhækka skatta á flutninga eftir vegum innan lands til þess að reyna að færa þannig með slíkri aðgerð flutningana út á sjó. Ég tel að það sé ekki skynsamlegur kostur. Við eigum umfram allt að leggja áherslu á að byggja upp vegakerfið, eins og við erum að gera, og eftir þeim leiðum sem við getum að auðvelda siglingar með ströndinni þar sem það telst hagkvæmt. Ég vil bara undirstrika það, virðulegur forseti, að skipafélögin tóku þessar ákvarðanir vegna þess að þau töldu að þau mundu þjóna best flutningum, þjóna best viðskiptavinum sínum með landflutningum og á það verður að horfa.

Virðulegi forseti. Ég get ekki séð annað en að Marco Polo áætlunin sé alveg kjörin við íslenskar aðstæður og ég hef ákveðnar efasemdir um að rétt sé að hún snúist aðeins um flutninga milli landa í Evrópu. Ég bið hæstv. ráðherra að skoða það því að ég veit til þess að strandsiglingar t.d. í Noregi eru styrktar af Marco Polo áætluninni. Mig langar til að vekja athygli á því sem hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir sagði áðan, að við gætum nýtt þetta til þess að styrkja við tækniþróun eins og þá sem Marorka, íslenskt frumkvöðlafyrirtæki, hefur verið með, sem er sparnaðartæki fyrir siglingar. Það hefur vakið heimsathygli má segja því að þjóðir, bæði Kanadamenn og fleiri þjóðir hafa tekið upp þennan tæknibúnað sem er mikill sparnaðarbúnaður sem Marorka hefur útfært. 

Eitt af því sem hæstv. ráðherra sagði var að áætlunin gæti haft þýðingu og að menn hafi komist að þeirri niðurstöðu að ekki væri nóg að fá styrk í þrjú ár. Ef flutningarnar eru styrktir í Noregi er full ástæða til þess að menn fari yfir málin aftur, hvort þetta gæti ekki gengið hér líka. Hæstv. samgönguráðherra er alltaf að burðast með þetta lík í lestinni að samgönguráðherrann á Íslandi lagði niður sjóflutninga og menn hugsuðu ekki fram í tímann. Uppi stöndum við með það að vegirnir eru að sligast undan þessum gríðarlegu þungaflutningum og hæstv. ráðherra reynir að bjarga sér á því að menn séu að heimta hærri skatta til að koma í veg fyrir þetta. Það er ekki þannig. Allir vilja auðvitað að vegir landsins séu betri og þoli flutningana sem á þá þarf að leggja en það er engin ástæða til þess að flytja allar vörur eftir vegunum. Full ástæða er til að styðja við bakið á þeim aðilum sem mundu vilja flytja vörur á sjó. Hægt er að gera það með ýmsum leiðum 

Virðulegi forseti. Það er rétt að halda því til haga og rifja það upp, eins og hæstv. samgönguráðherra kom inn á áðan, að það var að óskum viðskiptavina skipafélaganna að miklum hluta til sem landflutningarnir voru teknir upp. Þetta náði til fólksins í landinu sem vænti þess að fá matvöruna ekki á síðasta söludegi í verslanir í hinni dreifðu byggð, það er hluti af málinu. Í annan stað hef ég oft getið um það áður að á meðan Jaxlinn var í strandflutningum, að þrátt fyrir að það væri 30–40% ódýrara að flytja með Jaxlinum fluttu aðilar sem voru í sjávarútvegi eða annarri framleiðslu í hinni dreifðu byggð ekki með skipinu. Auðvitað gætir þeirrar hugsunar hjá öllum að við viljum strandflutningana sem mesta, það liggur alveg ljóst fyrir. Við breytum bara ekki tíðarandanum, alls ekki, gagnvart matvörunni og ef þeir sem framleiða vöruna hafa heldur ekki hug á því að flytja um ódýrari veg eins og í boði er, þá erum við í vondum málum. 
             Hitt er annað mál að það er nauðsynlegt og sjálfsagt að skoða það hvernig við getum komið flutningunum aftur á sjó.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin sem voru nokkurn veginn á þá lund sem ég hafði búist við. Mér sýnist nefnilega alveg augljóst að enginn raunverulegur vilji sé hjá stjórnvöldum til þess að styðja við sjóflutninga, því miður. Ég ætla að benda hæstv. ráðherra á það að í Noregi er Hurtigruten, sem er með strandsiglingar til Norður-Noregs, styrkt. Það er því ekki bannað að styðja við flutninga á sjó, það þarf bara viljann til þess. Fyrir utan það að ef vilji væri til væri líka hægt að skipuleggja hlutina þannig að um millilandasiglingar væri að ræða. Að vísu þyrfti hugsanlega að koma upp vöruhótelum á fleiri stöðum á Íslandi en nú er, en með því móti væri væntanlega hægt að flytja vörur beint frá útlöndum. Eins og ég sagði áðan í framsöguræðu minni er meginmarkmið Evrópusambandsins m.a. það að minnka mengun á sínu svæði og í heiminum. Það er slagur sem við Íslendingar þurfum líka að taka þátt í. Það er því eitt af því sem er líka ábyrgðarhluti hjá Íslendingum ef þeir ætla að láta hjá líða að nýta sér öll þau tækifæri sem möguleg eru til þeirra hluta. Gamalt máltæki segir: Þar sem er vilji, þar er vegur. Nú getum við sagt: Þar sem er vilji, þar er sjóvegur. Það sem ég óttast í þessu tilfelli er að það sé ekki vilji. Ég hvet hæstv. ráðherra til að setja menn í það á sínum vegum að skoða hvort ekki er hægt að nýta sér þessa áætlun. Ég vil líka ítreka það sem ég benti á áðan, að það er ekki einungis um að ræða siglingar heldur er líka 

Virðulegur forseti. Ég vil undirstrika það svo að sá misskilningur sé ekki á ferðinni hér, að það eru engir sjóðir sem við Íslendingar getum sótt í á vegum Evrópusambandsins sem heita „sjóðir Marco Polo áætlunar“, það liggur alveg ljóst fyrir. Það virðist vera talað um það eins og því sé þannig farið. Sjóflutningar lögðust af við ströndina vegna þess að flutningafyrirtækin töldu það ekki hagkvæmt og eins og fram kom áðan völdu viðskiptaaðilarnir ekki þann kost að nýta sér sjóflutningana. Ég hef síður en svo nokkuð á móti sjóflutningum. Norðmenn nota siglingar við ströndina á milli staða eins og við. Við erum með ferjur, Herjólf, Breiðafjarðarferjuna og Grímseyjar- og Hríseyjarferjuna, þar eru styrktar siglingar. Með sama hætti eru Norðmenn með styrktar siglingar, farþega- og flutningasiglingar til afskekktustu staðanna þannig að það er ekki ólíku saman að jafna. Síðan held ég að það verði að minnast þess líka að það að ætla að fara að setja upp sjóflutningakerfi og byggja á gömlu pakkhúsunum eins og var þegar haust- og vorskipið kom og ætla að geyma alla sekkina á milli skipaferða er liðin tíð, tíminn hefur breyst. Engu að síður, ef það er hagkvæmt að sigla með flutningana er það markaðurinn, fyrirtækin sem kaupa þjónustuna sem velja sér hagstæðustu leiðina. Skipafélögin eru vonandi stöðugt að skoða þessa kosti, ef þeir eru til staðar, að bjóða upp á ódýra flutninga. Það hefur verið boðið upp á það, Atlantsskip hefur verið að auglýsa eftir viðskiptaaðilum. Ég vona svo sannarlega að þeir nái viðskiptasamningum um sjóflutninga ef það gæti orðið til þess