Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mun reyna að gera grein fyrir þessu máli í eins stuttri ræðu og ég get komizt af með, enda hefur málið nú verið mikið rætt og fylgir því ýtarleg grg. Það er raunverulega tvennt, sem er hættulegast í íslenzku efnahagslífi. Það er sá ríkisrekstur á töpum útflutningsframleiðslunnar, sem hafinn var 1946, þegar útflutningsframleiðslan var í raun og veru öll gjaldþrota, og annað atriði, að við höfum það, sem ég veit ekki til að nein önnur þjóð hafi í því formi, sem það er hjá okkur Íslendingum, sjálfvirka vísitölu. Samkvæmt lögmáli þessarar sjálfvirku vísitölu hefur stöðugt hallað á ógæfuhlið, vegna þess að samkvæmt reglum hennar, sem ég þarf ekki að lýsa fyrir þessari hv. d., orkar hún þannig á fjármálalífið, að kaupgjald, vöruverð og framleiðslukostnaður fer stöðugt hækkandi, og þar af leiðir, að ekki verður hjá því komizt að greiða hærri og hærri uppbætur, eins og gert hefur verið undanfarin ár, á útflutningsframleiðsluna, því að hún ber sig alltaf verr og verr. Ég ætla ekki að ræða hér um þessa sjálfhreyfivél, sem vísitalan hefur verið og er í íslenzku fjármálakerfi, en það er bersýnilegt, að áhrif vísitölunnar eru fleiri, þó að þau séu í sömu átt, heldur en þau, sem koma fram í þessu atriði, sem ég nú nefndi. Það eru margir af launamönnum, láglaunamönnum, farnir að gera sér grein fyrir því, að vísitalan, sem var sett fyrir láglaunafólk og komið á því til varnar, hefur nú þá verkun, eftir að hún er orðin almenn, að hún dreifir þjóðartekjunum yfir allt þjóðfélagið og þannig, eins og við vitum, skv. reglum hennar, að sá, sem hefur hæst laun, fær tvöfaldar uppbætur við hækkun vísitölunnar, tvöfaldar eða þrefaldar samanborið við láglaunamenn. Þess vegna álíta sumir innan verkalýðssamtakanna, að þetta sé mjög vafasöm aðferð, svo að ekki sé meira sagt, til þess að ná rétti sínum og ná stærri hlut af þjóðartekjunum, en þeir hafa núna vegna þessarar almennu dreifingar. Hækkun sú, sem hefur orðið samkv. þessu lögmáli á öllu í þessu landi, hefur haft það í för með sér, að fjárfestingin hefur verið um of og það m.a. af þeirri einföldu ástæðu, að þeir, sem fyrir henni hafa staðið, hafa eðlilega verið í stöðugu kapphlaupi við vísitöluna. Enn fremur hefur það haft þau áhrif, sem eru skiljanleg, að ásókn eftir útlánum hefur stöðugt farið vaxandi, og þarf ekki að skýra það, að það er auðsætt mál, að oft og einatt bezti atvinnuvegurinn í þessu landi hefur verið að ná sem mestum lánum, vegna þess að það hefur verið nokkurn veginn víst, að það væri hægt að greiða þau með verðminni krónum innan stutts tímabils. Samkvæmt sama lögmáli hafa útgjöld ríkissjóðs stöðugt farið vaxandi. Ég hef í örfáum dráttum dregið hér upp mynd af þeirri þróun, sem allar stjórnir hafa verið að fást við síðan 1946 með misjöfnum árangri, sem ég ætla ekki að ræða hér að þessu sinni. Af þessum ástæðum m.a. og þeim, sem ég síðar greini, kom það í ljós, að áætlun útflutningssjóðs, tekjur útflutningssjóðs og tekjur ríkissjóðs stóðust ekki fyrir árið 1957. Ástæðurnar til þess, að svo fór, voru þær fyrst og fremst, að það var talsverður aflabrestur, enn fremur að það var mikil fjárfesting í landinu, mjög mikil fjárfesting, og innflutningur á ýmsum fjárfestingarvörum var meiri, en hann var á árinu áður og hefur verið ýmis ár þar á undan. Í þetta eyddist að sjálfsögðu gjaldeyrir, en tekjurnar af þessum innflutningi, vegna þess að mjög lág innflutningsgjöld eru af fjárfestingarvörum, urðu litlar. Afleiðingin varð sú, að það kom fram samdráttur í innflutningi á þeim vörum, sem hæstu innflutningsgjöldin eru lögð á, og þar af leiðandi urðu tekjur ríkissjóðs og tekjur útflutningssjóðs minni, en áætlað hafði verið, og bersýnilegt, að svo mundi verða árið 1958. Á árinu 1958 var ekki hægt að gera ráð fyrir meiri innflutningi, en á árinu 1957. Lögboðin gjöld ríkissjóðs hafa hækkað vegna hækkandi vísitölu og vegna aukinnar niðurgreiðslu, sem hefur að vísu komið í veg fyrir það í bráð, að vísitalan hækkaði, eins og ella mundi, og hækkun útflutningsuppbóta var nokkur um áramótin, m.a. vegna aflabrests og vegna þess, að kaup sjómanna var hækkað. Það, sem kemur í ljós við athugun á þessu ástandi, er það, að uppbótakerfið er komið á það stig, að það verður erfiðara með hverju ári og óhætt að segja með hverjum mánuði að halda uppbótakerfinu áfram og stöðvunarstefnu jafnhliða. Þetta er af þeirri einföldu ástæðu, sem sérhverjum, sem um hugsar, er skiljanleg, að þegar uppbótakerfið vex, þegar fjármunirnir, sem taka þarf til þess að greiða útflutningsuppbæturnar, hækka ár frá ári, þá er ekki hægt eins og á fyrsta stigi þess að taka nokkra togara, flytja þá inn, leggja á þá há innflutningsgjöld og greiða útflutningsuppbætur með þeirri upphæð einni. Það er auðvitað lögmál þessarar uppbótastefnu, sem fylgt hefur verið undanfarin ár, eins og ég gerði grein fyrir áðan, að fjárhæðin, sem þarf til þess að greiða útflutningsuppbætur, fer stöðugt vaxandi, og það er ekki hægt að taka þessa fjármuni með innflutningsgjöldum á þær vörur, sem eru taldar minna nauðsynlegar og hafa löngum verið hátollaðar eða með háum innflutningsgjöldum. Afleiðingin verður því sú, að til þess að ná þessum tekjum verður að leggja útgjöldin á þær vörur, sem koma sumpart beint, sumpart óbeint inn í vísitöluna eða valda vísitöluhækkun. Þegar ríkisstj. stóð frammi fyrir þessum staðreyndum, var spurningin um leiðir, og þær hafa verið athugaðar allgaumgæfilega, jafnframt því sem reynt hefur verið að semja við stéttirnar um þá leið, sem farin hefur verið. Það kom vitanlega til greina að athuga það að fara svokallaða verðhjöðnunarleið. En ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að flestir hagfræðingar, ef ekki allir hagfræðingar, eru sammála um það, að við erum komnir svo langt á dýrtíðarbrautinni, að sú leið er raunverulega útilokuð nema með því móti að breyta hlutfalli milli verðgildis innlends og erlends gjaldeyris um leið og taka upp, eins og sumar þjóðir hafa gert, nýjan gjaldeyri eða nýja mynt. Þessi leið hefur því af þeim, sem hana hafa athugað, verið útilokuð af þessum ástæðum og af margháttuðum ástæðum öðrum, sem ég ræði ekki að þessu sinni. Sú leið, sem mikið hefur verið talað um, er gengisbreyting, Það er auðsætt mál, að með því gengi, sem við nú höfum, fá framleiðendur útflutningsvöru miklu lægra verð, miklu færri íslenzkar krónur, þegar þeir selja erlenda gjaldeyrinn, fyrir hann, en svarar framleiðslukostnaðinum í landinu. Það er vitanlega reikningsdæmi, sem hefur verið reiknað, hvað mikið á skortir, og það, sem gerist og þarf raunar ekki að skýra hér fyrir þessari hv. þingdeild, er það, að erlendi gjaldeyririnn er hækkaður, þannig að útflytjandinn, framleiðandi útflutningsvörunnar, fái hæfilega margar íslenzkar krónur fyrir erlenda gjaldeyrinn til þess að geta greitt sinn framleiðslukostnað með sæmilegu móti. En sá er galli á þessari leið, að hún ein út af fyrir sig læknar ekki þetta böl og það af þeirri einföldu ástæðu, að um leið og erlendi gjaldeyririnn er hækkaður og um leið og það skeður, að framleiðandi útflutningsvara fær nægilega margar íslenzkar krónur, þá verður sá gjaldeyrir jafnframt dýrari á samsvarandi hátt, sem við þurfum til þess að kaupa erlendar vörur fyrir. Afleiðingin verður þess vegna sú, að útflutningsframleiðslan fær ekki nægilega margar krónur nema í svipinn, því að strax á eftir kemur sjálfvirka vísitalan og breytir kaupgjaldi og framleiðslukostnaði útflutningsframleiðslunnar þannig, að innan stundar fær útflutningsframleiðslan ekki nægilega margar íslenzkar krónur fyrir framleiðslu sína. Þetta skeður jafnt fyrir því, þó að allir séu sammála um að nota þær tekjur, sem hægt er að afla af hátollavörum, til þess að greiða niður lífsnauðsynjar, innlendar og erlendar, eða greiða niður næstum samsvarandi því, sem þessum erlendu vörum er núna hlíft við aðflutningsgjöldum. Ástæðan fyrir því, að þetta skeður, er auðvitað sú, að við höfum hina sjálfvirku framfærsluvísitölu, sem hlýtur að leiða það af sér, að meðan ekki er fallið frá vísitölunni, mundi verða gengisbreyting innan stundar aftur af þeim ástæðum, sem ég greindi áðan. Stundum hefur sú leið verið nefnd að fara öðruvísi að, og hafa ýmsir erlendir sérfræðingar bent á þá leið sem eina hina einföldustu og skiljanlegustu fyrir allan almenning, sem vitanlega þarf að fylgjast með í þessum málum, til þess að skynsamlega sé á þeim tekið. Reiknað er út og hefur verið reiknað út, hvað miklu dýrari framleiðsla okkar er vegna dýrtíðarinnar í landinu, heldur en fæst fyrir hana á erlendum markaði. Ef reiknaður er út þessi mismunur, og ég nefni bara einhverjar tölur, og maður hugsar sér, að það kæmi í ljós við útreikninginn, að íslenzk framleiðsla sé 80% dýrari, en nokkur möguleiki er til þess að selja hana til útlanda, þá er ekki um nema tvennt að velja: að borga útflutningsframleiðslunni þessi 80% eða hún stöðvast. Þetta er ákaflega einfalt og skiljanlegt hverjum manni. En til þess að afla tekna til að greiða þessi 80% mundi þurfa að selja allan gjaldeyri með 80% álagi. Með þessu móti ganga þessar fjárhæðir út og inn um banka, jafna sig sjálfar, þetta jafnar sig sjálft, stendur undir sér sjálft, vigtar sig sjálft, og það er vitanlega stór kostur. Allar atvinnugreinar í landinu eru eins settar, allar framleiðslugreinar í landinu eru jafnt settar. Þeim er ekki mismunað á neinn hátt. Það heldur velli, sem borgar sig bezt o.s.frv. Þó að farin væri sú leið að nota hátollavörur til þess að greiða niður lífsnauðsynjar, eins og gert er ráð fyrir í því frv., sem liggur fyrir, og allir gera ráð fyrir að mundi verða gert, ef gengisbreyting yrði gerð, þá hækkar vísitalan verulega við þessar ráðstafanir með nákvæmlega sömu afleiðingum og ef gengisbreyting væri gerð. En þá segja ýmsir sem svo, og með þeim árangri mun þessi leið hafa verið notuð annars staðar: Það er alveg skiljanlegur hlutur, að um leið og framleiðslukostnaðurinn hækkar vegna hækkandi kaupgjalds innanlands og hækkandi vöruverðs, þá hækkar prósentan af sjálfu sér, þ.e.a.s. það sé reiknað út venjulega fyrir fram, hún hækkar úr 80 upp í 85, og síðan stendur það nokkurn tíma. Síðan, ef vísitalan er látin verka að nýju, þá verður ný hækkun o.s.frv. Sérfræðingarnir benda á, að þetta sé e.t.v. eðlilegasta leiðin, sem unnt sé að fara til þess, að öllum verði það skiljanlegt, hvernig vísítöluáhrifin eru og hvernig þau verka, og þessi leikur mundi hætta innan stundar, ef það væri lagt fyrir á svo augljósan hátt. En því er ekki að leyna, að þessi aðferð verður okkur dýrari í byrjun a.m.k. fyrir allan almenning og það af þeirri einföldu ástæðu, að með þessu sitja allar útflutningsvörurnar við sama borð, þeim eru greiddar sömu uppbætur. En með þessu frv., sem hér liggur fyrir, er útflutningnum mismunað nokkuð, þó að tilhneiging sé til þess og verði meiri og meiri, að þessar útflutningsgreinar búi við sama borð. En með því að reikna út, hvað hver útflutningsgrein þarf, og borga minna á Norðurlandssíld, hval og Faxasíld, sparast nokkrir tugir milljóna, sem jafnframt kemur fram í því, að það þarf nokkru minni álögur, sem kallaðar eru, á almenning til þess að framkvæma þetta kerfi, sem hér liggur fyrir í frumvarpsformi, heldur en þessar tvær leiðir, gengisbreytingu og jöfnunarleið, sem ég hef nú nefnt. Hins vegar hefur jöfnunarleiðin marga þætti fram yfir þá leið, sem nú er farin. Það, sem er tilgangur þessa frv., sem hér liggur fyrir, er því að sjá fyrir hallalausum rekstri ríkissjóðs og framleiðslusjóðs, jafna verðlag milli innlendrar og erlendrar vöru og jafna þann mismun, sem verið hefur á erlendu verði innbyrðis, - enn fremur að örva atvinnulífið, með því að nú getur hver ný atvinnugrein sem er fengið útflutningsuppbætur, svo sem ég kem nánar að. Það er gert ráð fyrir því í þessu frv., að allur atvinnurekstur, sem aflar gjaldeyris, fái útflutnings- og yfirfærslubætur, og eins og ég var að enda við að segja eru þannig opnaðar leiðir fyrir nýjum atvinnugreinum, sem voru algerlega lokaðar áður. Flokkar bóta á útflutningsvörur verða þrír skv. þeim breytingum, sem hafa orðið í hv. Nd., 55, 70 og 80. Þar er gerð sú breyting frá því, sem nú er, að sömu uppbætur eru fyrir togara og báta, og sýnir það, sem ég var að ljúka við að segja áðan, þá tilhneigingu, sem er til þess, að útflutningsframleiðslan sæki meira og meira í það að krefjast sömu uppbóta öll. Enn fremur er ákveðið, að greiddar verði 55% yfirfærslubætur á gjaldeyristekjur vegna annars en útflutnings, svo sem á tekjur af siglingum, flugsamgöngum, ferðaþjónustu o.fl., og léttir vitanlega stórkostlega undir með þessum atvinnugreinum. Þessir bótaflokkar fjórir koma í stað núverandi bótakerfis. Vinnsluuppbótum á smáfiski o.fl. er þó haldið áfram í frv. Greiddar verða nú útflutningsbætur á útfluttar afurðir, sem engar bætur hafa fengið til þessa, og - eins og ég sagði áðan - á gjaldeyristekjur af öðru en útflutningi. Þetta eru nýmæli. Það er í samræmi við meginreglu frv., að greiddar skuli bætur á keyptan gjaldeyri, að frv. gerir ráð fyrir yfirfærslugjaldi á allan seldan gjaldeyri. Menn munu kalla þetta ýmsum nöfnum, þetta frv. og þ. á m. þetta atriði, álögur eða gengisfellingu, en um það hirði ég ekki að ræða. Í stað þeirra yfirfærslugjalda, sem bankar og tollyfirvöld innheimta af mestum hluta innflutningsins og af duldum greiðslum, koma 30 eða 55% yfirfærslugjald í bönkum af öllum yfirfærslum og enn fremur innflutningsgjöld, sem tollyfirvöldin innheimta af nokkrum hluta innflutningsins, sem hafa verið greidd mjög há innflutningsgjöld af til þessa, en það er gert til þess, eins og augljóst er, að jafna metin. Með þessu frv. er farin miðlunarleið milli þeirra leiða, sem ég nefndi áðan, og gamla uppbótakerfisins. Ég fullyrði, að það er stigið mjög stórt skref áleiðis að markinu, en hvort tekst að stíga það næsta, það ætla ég ekki að spá neinu um. Það eru að sjálfsögðu ýmsir gallar á þessari leið, sem valin hefur verið, m.a. sá, að það er alltaf hætt við því, að þegar notað er kerfi, sem ekki vegur sig sjálft, þá sé tilhneiging til þess, eftir að reiknaðar hafa verið út þær útflutningsuppbætur, sem þarf, að draga úr álögunum, sem á móti þurfa að koma, meira en varlega getur reiknazt. Og því er ekki að leyna, að þegar gengið var frá samningu þessa frv., þá var reynt til hins ýtrasta að hafa álögurnar sem minnstar, og getur það óneitanlega reynzt þessu kerfi nokkur hætta. Þetta og fleira eru vitanlega ókostirnir. Það verður sennilega erfitt að finna leiðir, sem hafa einhverja kosti, út úr þeim ógöngum, sem við erum komin í, en kostirnir eru þeir, að það eykst ákaflega mikið samræmið milli innlends og erlends verðs. Það er margs konar iðnaður innlendur, sem hefur stórkostlegan ávinning af þessu frv., bátasmíðar, skipaviðgerðir og ýmislegt fleira. Eins og ég nefndi áðan, þá er ýtt undir nýjan atvinnurekstur, sem ekki hafa verið neinir möguleikar til þess að stofna til, til þessa undir því gamla uppbótakerfi, sem - eins og við vitum - studdi eingöngu landbúnað og sjávarútveg. Það er enn fremur létt undir með utanlandssiglingum og flugsamgöngum. Ég sagði áðan, að ég mundi engar getur að því leiða og engu um það spá, hvernig tekst með framhald þessara mála. En ég fullyrði, að það hefur verið með þessu máli, ef að lögum verður, farinn allstór og ég vil segja stór áfangi í rétta átt. En eins og ég minntist á í upphafi máls míns, þá er það orðið augljóst mál, að hvaða leið sem verður farin í efnahagsmálunum, þá er það augljóst, að sú leið verður ekki farin, svo langt sem dýrtíðin er komin á sinni braut, nema með því móti, að það hækki verulega framfærsluvísitöluna og setji dýrtíðarsjálfhreyfivélina í gang að nýju, nema sérstakar aðgerðir komi til. Þetta er vitanlega algerlega komið undir því, hvaða afstöðu stéttirnar, sem mestu ráða um þessi mál, taka til þessara mála. Eins og kemur fram í frv. og ég því minntist sérstaklega á, þá er gert ráð fyrir 5% kauphækkun. Það samsvarar 9 vísitölustigum. Fyrir útflutningsframleiðsluna er gert ráð fyrir uppbótum, sem samsvara þessari kauphækkun. Þessi 9 vísitölustig, sem launþegarnir fá nú þegar í 5% kauphækkun, verða að sjálfsögðu ekki reiknuð með í vísitölunni. En svo reiknast til, að þegar liður að hausti, þá verði komið að þessum 9 vísitölustigum eða þar um bil. Þess vegna getur ekki hjá því farið, að eftir það komi fram nokkrar hækkanir, og þá er spurningin um það, hvort stéttirnar, sem mestu ráða um þessi mál, telja sér hagkvæmt að taka vísitöluspóluna - eins og hún hefur verið kölluð - taka hana úr sambandi og finna nýjar reglur eða setja hana í gang aftur með þeim afleiðingum, sem ég hef lýst og ekki verður komizt fram hjá. Það mál tilheyrir framtíðinni, og ég skal ekki ræða um það nánar. En þó að þessi hv. þd. eigi að sjálfsögðu rétt á því að eyða sínum tíma til þess að afgreiða þetta mál, eftir því sem alþm. álíta nauðsynlegt, þá vil ég nú óska þess, biðja alþm. þess, að þeir reyni að flýta fyrir þessu máli, eftir því sem unnt er. Það er ákaflega bagaleg sú lokun fyrir tollafgreiðslur, sem verið hefur, meðan þetta frv. hefur verið hér alllengi á döfinni, án þess að ég sé nokkurn sérstaklega um það að saka. Ég vil þess vegna vona, að hv. alþm. verði við þeirri beiðni að afgreiða þetta mál eins fljótt og þeir sjá sér frekast fært.



Herra forseti. Það er nú varla talið óeðlilegt, að ég láti til mín heyra í sambandi við þær umræður, sem hér fara fram um þetta mál, svo mjög sem um mína afstöðu og annarra skoðanabræðra minna í verkalýðshreyfingunni hefur verið rætt hér í hv. Nd. við þær umr., sem þar hafa farið fram um málið til þessa. Hv. stjórnarandstæðingar hafa mjög veitzt að hæstv. núverandi ríkisstj. fyrir að hafa borið meginefni þessa frv. undir fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar og talið, að Alþ. væri misboðið með slíkri málsmeðferð, jafnvel látið orð að því liggja, að verið væri að færa löggjafarvaldið frá sjálfri löggjafarsamkomunni, þar með væri verið að skerða þingræði stjskr. og koma í veg fyrir lýðræðislegar starfsaðferðir, svo að nokkuð sé nefnt. Ég tel þetta í hæsta máta rangtúlkun. Annars vegar er veitzt að ríkisstj. fyrir að standa ekki við gefin fyrirheit um samráð og samstarf við hinar vinnandi stéttir. En geri ríkisstj. hins vegar tilraun til þess, að slíkt samstarf eða samráð sé viðhaft eða könnuð afstaða verkalýðshreyfingarinnar til svona veigamikils máls, áður en það er flutt, þá er henni allt að því brugðið um stjórnarskrárbrot. Þetta er að mínu viti að leggja ofurkapp á það eitt að sverta störf stjórnarinnar í augum almennings og missir marks að mínu viti, því að hvort tveggja getur ekki farið saman. Ég álít það vera höfuðnauðsyn hverrar ríkisstj. að hafa svo náið samstarf sem verða má við hver þau samtök, sem hlut eiga að máli hverju sinni, og kynna sér afstöðu þeirra, áður en slík lög eru sett, sem hér er flutt frv. að. Í þessu tilfelli var því ógerningur annað, en kanna hug verkalýðssamtakanna, ásamt ýmsum öðrum samtökum, hvað og gert var. Nú síðustu daga hafa fjölmenn samtök, eins og samband verzlunarmanna, kvartað undan því, að fulltrúar frá þeim samtökum hefðu ekki átt þess kost að fylgjast með undirbúningi málsins, og verður það að teljast réttmætt. Hér er um stærra mál að ræða en svo, að hægt sé að eiga það á hættu, að það verði pappírsgagn eitt vegna andstöðu hlutaðeigandi aðila. Það hefði staðið mun nær minni skoðun, ef hv. stjórnarandstæðingar hefðu fundið að því, að þetta samráð og samstarf hefði ekki verið nægjanlega viðtækt og áhrifa þeirra aðila, sem til var leitað, gætti ekki eins og skyldi, þar sem til þessara aðila hefði ekki verið leitað, fyrr en málið var komið á lokastig. Við þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið tvö s.l. ár, gætti áhrifa verkalýðssamtakanna mun meir við allan undirbúning mála en nú, og það gerði gæfumuninn á afgreiðslu þessarar stefnu í hópi fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar nú miðað við þá afstöðu, sem áður hafði verið tekin. Skal nú nánar vikið að ástæðum þess, að ekki náðist full samstaða fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar til þeirrar stefnu, sem í frv. þessu er mörkuð. Hv. stjórnarandstæðingum hefur af nokkuð eðlilegum ástæðum orðið tíðrætt um þann skoðanamun, sem fram kom í hópi hinna fyrrnefndu fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar, sem á síðasta þingi Alþýðusambandsins voru einróma til þess kjörnir að taka fyrir hönd samtakanna á milli þinga afstöðu til slíkra mála, er hér um ræðir. Samkvæmt þessari ákvörðun Alþýðusambandsþings skyldu með þetta ákvörðunarvald samtakanna fara miðstjórn Alþýðusambandsins og 19 menn aðrir. Þessir 19 menn voru valdir úr þáverandi formannahópi flestra fjölmennustu verkalýðsfélaga innan samtakanna. Ályktun um þessa skipan mála er svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Fyrir liggur, að Alþingi og ríkisstj. hljóti á næstu vikum að lögfesta og framkvæma mikilvægar aðgerðir í efnahagsmálum til tryggingar höfuðatvinnuvegum hennar. Ljóst er, að það varðar mjög afkomu og lífskjör allrar alþýðu, hvernig til tekst um þessa löggjöf og framkvæmd hennar. Með tilliti til þessa og þeirrar yfirlýsingar núverandi ríkisstj., að fullt samráð skuli haft við verkalýðshreyfinguna um lausn efnahagsmálanna, samþykkir 25. þing Alþýðusambands Íslands að kjósa nefnd, sem ásamt miðstjórn sambandsins komi fram sem fulltrúi verkalýðssamtakanna gagnvart ríkisstj. í samræmi við stefnu Alþýðusambandsins, eins og hún er mörkuð í samþykktum þessa þings.“ Hvernig voru svo sjálfar samþykktir Alþýðusambandsþingsins um efnahagsmál? Í þessum samþykktum segir m.a. svo, með leyfi forseta: „25. þing Alþýðusambands Íslands lýsir yfir óskoruðu fylgi við þá stefnu núverandi ríkisstj. að stöðva verðbólguþensluna og fagnar þeirri yfirlýsingu hennar, að samráð skuli haft við verkalýðshreyfinguna um lausn efnahagsmálanna og engar ráðstafanir skuli gerðar, sem verkalýðshreyfingin ekki sættir sig við. Þingið lýsir því yfir, að við aðgerðir þær í efnahagsmálum, er nú standa fyrir dyrum, er það algert lágmarksskilyrði verkalýðshreyfingarinnar, að ekkert verði gert, er hafi í för með sér skerðingu á kaupmætti vinnulaunanna, og að ekki komi til mála, að auknum kröfum útflutningsframleiðslunnar verði mætt með nýjum álögum á alþýðuna, svo sem með gengislækkun eða hliðstæðum ráðstöfunum.“ Að athuguðum þessum samþykktum má öllum vera ljóst, að verkalýðsfulltrúunum var mikill vandi á höndum hafandi það veganesti, er í ályktun þessari felst. Í höfuðatriðum var þó samkomulag um hin almennu atriði ályktunarinnar, en niðurstöður hennar voru menn ekki á einu máli um. Fulltrúarnir voru sammála um, að með frv. þessu væri í veigamiklum atriðum vikið frá þeirri verðstöðvunarstefnu, sem farin hefur verið nú síðan núverandi ríkisstj. tók við völdum og verkalýðssamtökin hafa stutt og vildu styðja áfram. Jafnframt voru menn á einu máli um, að afleiðingar þessara ráðstafana yrðu meiri verðhækkanir, en átt hafa sér stað síðustu þrjú missirin. Fyrir þennan fund þessara fulltrúa hafði miðstjórn Alþýðusambandsins samþykkt það atriði eitt út af fyrir sig, að í stað næstu 9 vísitölustiga, kæmu þau ekki til greiðslu á vinnulaun, yrði nú þegar lögfest 5% grunnkaupshækkun. Þá var samkomulag um að fagna fyrirheiti ríkisstj. um lögfestingu lífeyrissjóðs fyrir togarasjómenn og að gerðar yrðu nokkrar breytingar á skattalögunum láglaunafólki í hag. Einnig var með sérstakri ályktun einróma fagnað því, sem þegar hefur verið lögfest af félagslegum umbótum í stjórnartíð núverandi ríkisstj. Í þessum fulltrúahópi var hins vegar ágreiningur um það, hvort telja bæri, að þessar ráðstafanir hefðu á ýmsan hátt hliðstæð áhrif og gengislækkun, en því hélt minni hluti fulltrúanna fram, eins og skýrt hefur verið frá í dagblöðum. Aðalágreiningurinn var þó, eins og ég greindi frá áður, um niðurstöður ályktunarinnar. Niðurstöður þeirrar ályktunar, sem samþykkt var með brtt. fyrrnefndu, voru svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Að þessu athuguðu og jafnframt vegna annarra mikilvægra verkefna fyrir afkomu og lífskjör íslenzkrar alþýðu í framtíðinni, sem úrlausnar krefjast nú, leggur nefndin og miðstjórn Alþýðusambands Íslands til, að verkalýðshreyfingin vinni ekki á móti eða torveldi framgang tillagnanna.“ Niðurstaðan í okkar till., sem í minni hl. urðum, var hins vegar svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Efnahagsmálanefnd og miðstjórn Alþýðusambands Íslands vísa því frá sér þeim till. um ráðstafanir í efnahagsmálum, er nú liggja fyrir, þar sem þær eru ekki í samræmi við það, er síðasta Alþýðusambandsþing heimilaði þessum aðilum að semja um.“ Af þessu, sem ég nú hef sagt, ætti að vera ljóst, hver hinn raunverulegi skoðanamunur var í fulltrúahópnum. Hv. stjórnarandstæðingum hefur orðið mjög tíðrætt um úrslit atkvgr. þessara till. Hið sanna er, að brtt. fyrrnefnda var samþykkt með eins atkvæðis mun, 15:14 atkv. Hæstv. félmrh. hefur einnig skýrt frá því við umr. í Nd., að á þessum fundi hafi komið fram brtt. um, að í stað orðanna „vísa því frá sér“ í till. okkar í minni hl. kæmu orðin „mótmæla því“, en hafi verið felld með öllum atkv. gegn einu, og þetta er einnig rétt. Ég hef hér reynt að telja fram það, sem ég veit sannast og réttast um afstöðu þess fólks, sem þennan fulltrúahóp myndaði, og vona, að þar með sé öllum efasemdum um þessi atriði bægt frá. En hver var þá ástæðan til þess, að ekki náðist nú öruggari samstaða innan verkalýðsfulltrúanna, en hér var raunin á og áður hefur verið á minnzt? Í fyrsta lagi fannst ýmsum þar, að málið kæmi of seint til álita verkalýðshreyfingarinnar og nánast þannig, að hún fengi þar engu um breytt og enga aðstöðu til þess að gera till. til breytinga. Í hin fyrri skipti hafði þó verið tekið tillit til ýmissa brtt. frá þessum aðilum, enda náðist þá betri samstaða um málið og eindregnari stuðningur þessara verkalýðsfulltrúa. Í öðru lagi er nú gert ráð fyrir allverulegum hækkunum á t.d. byggingarefnum og hráefnum til verksmiðjuiðnaðarins, án þess að nokkur vissa sé í dag fyrir því, að aukið verði rekstrarfé til iðnaðarins, þ.e.a.s. verksmiðjuiðnaðarins, eða aukið fé til útlána í veðlánakerfi húsnæðismálastjórnar. Frá atvinnulegu sjónarmiði virðist hér því stefna hraða leið til minnkandi atvinnu, þegar kemur fram á haustmánuði eða undir næstu áramót og áhrifanna fer verulega að gæta. Það er óþarft að rekja hér, hvað rekstrarfjárvandræðin hafa torveldað eðlilega þróun íslenzks verksmiðjuiðnaðar, til þess eru dæmin of augljós. Þær verðhækkanir á hráefni, sem af samþykkt frv. þessa leiðir, hljóta því óhjákvæmilega að kalla á meira fjármagn, aukið rekstrarfé eða stöðvun ella. Það er mjög bent á það, að hin erlenda iðnaðarvara fullunnin muni hækka meira, en hráefni til iðnaðarins og þannig veita honum vernd. En mér verður spurn: Hvað stoðar það, ef stórlega dregur úr framleiðslu hins innlenda iðnaðar? Bygging íbúðarhúsnæðis hefur verið með allra mesta móti s.l. 2 ár hér á Faxaflóasvæðinu og þó mest í Reykjavík og nágrenni. Vel hefur því miðað í áttina um lausn þessa mikla vanda. Af ýmsum hagfræðingum, er unnið hafa að rannsókn efnahagsmála undanfarin ár, hefur verið komizt að þeirri niðurstöðu, að húsaverð og verð leiguhúsnæðis sé ein helzta undirrót vaxandi verðbólgu undanfarinna ára. Það má því augljóst vera, að frá því sjónarmiði einu er mikil nauðsyn á lausn þessa vandamáls. Minnkandi framboð leiguhúsnæðis og húsnæðis til sölu hlýtur að vefa þráðinn í verðbólgunetið á ný. Þeir, sem minnst hafa fjárráðin, verða fyrst í þetta net veiddir. Og hvert er svo þetta fólk, sem hér á hlut að máli? Hinn 1. apríl s.l. lágu fyrir 1.518 umsóknir um íbúðalán hjá húsnæðismálastjórn til íbúða á öllum stigum, og ætti að fullnægja lánaþörf þessa fólks, sem varlega er áætlað 8–10 þús. manns, miðað við 5–7 fjölskyldumeðlimi, vantar um 85 millj. kr. nú þegar, og er þá ótalin fjárþörf byggingarsjóðs Búnaðarbankans til bygginga í sveitum á þessu ári, sem vart mun vera undir 12 millj. kr. Tala þess fólks, sem svo byggir afkomu sína á vinnu við þessar byggingar, iðnlærðra og óiðnlærðra, er óljósari, en þar er einnig um nokkrar þúsundir manna að ræða. Með því að allar áætlanir um tekjustofna veðlánakerfisins standist, það sem eftir er ársins, þá munu geta orðið til um 14 millj. kr. til úthlutunar, og er þá ekki gert ráð fyrir öllum þeim umsóknum, sem daglega streyma inn til húsnæðismálastofnunarinnar á hverjum degi, síðan fyrrnefnd athugun var gerð og til þess tíma, að næsta úthlutun fer fram. Sú hækkun, sem frv. þetta gerir ráð fyrir á byggingarefni, mun stórlega auka lánsfjárþörf þessa fólks. Þegar hins vegar er tillit til þess tekið í fyrsta lagi, að engin svör hafa fengizt um, að tryggt verði viðbótarlánsfé til húsnæðismálastjórnar, í öðru lagi, að meginhluti þess fólks, sem hér um ræðir, er með miðlungstekjur og lægri, og ljóst er, að margir hljóta að heltast úr lestinni og verða að hætta, í þriðja lagi, að aukast mun stórlega á hina ónotuðu fjárfestingu í hálfbyggðum húsum, þá er ómögulegt að komast fram hjá þeim eðlilegu afleiðingum slíks ástands, að áður en langur tími líður mun hvort tveggja fylgjast að: aukinn húsnæðisskortur og alvarlegur samdráttur í atvinnulífi byggingarmanna. Það væri rangt að vita þetta, en halda því leyndu. Nú þekki ég vel svörin sem oftast eru fram borin við þessum atriðum: Fjárfestingin er þjóðfélaginu um megn. Við höfum ekki efni á svo mikilli fjárfestingu o.s.frv. - Nú ætla ég mér ekki að hrekja þessar umsagnir okkar hagspekinga á undanförnum árum, sem sjálfsagt eru vandlega fundnar. Hinn sívaxandi fjöldi hálfbyggðra húsa, sem hafa verið frá 1 til 5 ár í byggingu, er hins vegar staðreynd. Og væri ekki hreinna að stemma á að ósi og banna þessu fólki að byrja á því að byggja hús í stað þess að draga úr byggingarframkvæmdum með lánsfjárskorti og auka þannig enn á tölu hálfbyggðra og ónýttrar fjárfestingar? Þörfin fyrir stórum aukinn fjölda íbúða er einnig staðreynd. Það er og staðreynd, að efnivörur til bygginga í dag eru almenn neyzluvara og þá helzt fólks með meðallaun og minna. Ég vitnaði til þess hér áðan, að okurleiga og okurverð húsa hefði verið talið til helztu orsaka verðbólguþróunarinnar á undanförnum árum. Þegar haft er í huga ástand þessara mála nú, lánsfjárskorturinn og svo hækkun sú, sem frv. þetta gerir ráð fyrir á byggingarefni, án fyrirheits um útvegun lánsfjár, þá sýnist mér, að ekki muni líða langur tími, þar til afleiðinganna fer að gæta á ný. Með því, sem ég nú hef sagt, eru athugasemdir mínar þessar: 1) Frv. sem heild er fráhvarf frá þeirri verðstöðvunarstefnu, sem verkalýðssamtökin vildu styðja og hafa lýst fylgi sínu við. 2) Lánsfjárþörf verksmiðju- og handverksiðnaðar stóreykst vegna hækkaðs tilkostnaðar. 3) Engin svör liggja fyrir um, hvernig á að mæta þessari auknu lánsfjárþörf, þrátt fyrir það að ríkt hefur verið eftir leitað. 4) Áhrifin af hækkun efnivara til byggingariðnaðar munu verða alvarlegur samdráttur í byggingariðnaði, sem gæta mun þegar um áramót og í byrjun næsta árs. Af framantöldum ástæðum mun ég ekki stuðla að samþykkt frv., heldur greiða atkv. gegn því.



Herra forseti. Það er vegna þess, að hv. 6. þm. Reykv. er ekki mættur, sem ég ætlaði að segja fáein orð hér, nú að þessu sinni. Ég minnist þess, að þegar stjórnarblöðin voru í vetur að þjarka um það, hvaða leiðir mundu líklegastar í efnahagsmálunum, var því þráfaldlega haldið fram í Tímanum, blaði Framsfl., að uppbóta- og styrkjaleiðin hefði gengið sér til húðar, um þessa leið væri því ekki að ræða lengur. Aðalorsakir þess, að þessi leið væri ófær, voru þær að sögn stjórnarblaðsins, að leggja þyrfti svo miklar álögur á þjóðina, að hún fengi ekki undir risið. Ég hygg, að í aðalatriðum sé þessi skoðun rétt. Uppbótaleiðin er fær að vissu marki, en þegar hún fer að verða meginstoðin undir atvinnurekstrinum árum saman og alltaf vex sú fúlga, sem krefja þarf þjóðina um til stuðnings atvinnuvegunum, þá hlýtur að því að reka, að boginn bresti. Lítum á þróunina, eins og hún hefur verið þann stutta tíma, sem núverandi hæstv. ríkisstj. hefur setið að völdum. Talið er, að álögurnar, sem lagðar voru á þjóðina með „jólagjöfinni“ svonefndu í árslok 1956, hafi numið 300-350 millj. kr., og með frv. því, sem hér liggur fyrir, á að bæta nýjum álögubagga á þjóðina, sem nemur um 800 millj. kr. Þetta verða samtals 1.100–1.200 millj. kr. á þessum stutta tíma. Ég spyr: Fær þetta staðizt? Er boginn ekki þegar brostinn? Getur þjóðin risið undir þessum bagga? Augljóst er, að hinar gífurlegu tollahækkanir og álögur, sem ráðgerðar eru í frv., hljóta að hafa í för með sér stórkostlegar verðhækkanir á flestum vörum. Afleiðing þess verður nýtt dýrtíðarflóð, sem hlýtur að bitna á atvinnuvegunum og þjóðinni í heild. Stjórnarflokkarnir vilja sem minnst gera úr þeim hækkunum á verðlagi, sem þetta frv. hlýtur að leiða af sér, en það sjá allir, sem opin augu hafa, að slík staðhæfing fær ekki staðizt. Ég vil nú leyfa mér að benda á nokkur dæmi um hækkanir, sem leiðir af þessu frv., ef að lögum verður. Dráttarvélar hækka um 35.2%. Ég vildi í þessu sambandi geta þess, að þeir voru þó nokkuð margir, bændur í Vestur-Skaftafellssýslu, sem höfðu pantað dráttarvélar þessu sinni, greiddu þær að fullu snemma í vetur eins og aðrir landsmenn, og féð hefur legið á banka síðan vaxtalaust. Þeir hafa allir með tölu kallað aftur sína pöntun nema einn einasti. Ég þykist vita, að sumir stjórnarliðar fagni þessum tíðindum, vegna þess að með þessu verður sparaður gjaldeyrir. En er þetta fögnuður fyrir landbúnaðinn, að svona er farið að? Er það fögnuður, að ekki sé hægt að kaupa slík nauðsynjatæki sem dráttarvélar eru, því að það er líklega ekkert tæki jafnnauðsynlegt og dráttarvélar í þeirri fólksfæð, sem nú er í sveitunum. Varahlutar í dráttarvélar hækka um 35.4%. Mjaltavélar hækka um 31%. Heyvinnsluvélar hækka um 30%. Fóðurbætir hækkar um 43.3%. Þetta eru aðeins fáeinar vörur, sem snerta landbúnaðinn fyrst og fremst. Ég vil þá nefna nokkur tæki, sem snerta samgöngumálin og vörur til þeirra. Sveitir hér á Suðurlandi búa við samgöngur á landi einvörðungu og verða að nota bifreiðar til þeirra hluta, hafa engin önnur ráð. En hvernig er þá farið með sveitirnar? Benzín hækkar um 25.30%. Vörubílar munu hækka um 25%. Varahlutar í vörubíla munu hækka um 25%. Og bílagúmmí mun hækka um 17%. Haldið þið, að þessar gífurlegu hækkanir hafi ekki einhver áhrif á vöruflutningana í sveitum landsins, bæði til sveitanna og einnig afurðirnar úr sveitunum? Hv. 4. þm. Reykv. minntist hér nokkuð á erfiðleikana, sem mundu verða í byggingarmálunum. Ég vil bæta hér nokkru við um þær verðhækkanir, sem verða á brýnasta byggingarefni. Sement mun hækka um 22.2%, timbur um 25%, bárujárn um 19.2%, miðstöðvarofnar um 24.2%, steypustyrktarjárn um 19.4%, rúðugler, einfalt eða tvöfalt, hækkar frá 19 og upp í 23% hækkun. Ég minnist þess, - ég held, að það hafi verið fyrir 1 eða 2 dögum, - að við vorum að ræða hér um hjónaskatt, og þá kom hv. þm. S-Þ. hér upp, flutti lítinn fræðifyrirlestur, þar sem hann vildi réttlæta það, að húsmæðrum, sem vinna á heimilum, er refsað fyrir það, að þær fara ekki út í sjoppurnar eða fiskreitina til þess að vinna. Hann nefndi sem dæmi, að þessar húsmæður hefðu svo þægilegar vélar og tæki til þess að vinna á heimilunum, að þeim væri það vissulega vorkunnarlaust að starfa þar nú orðið. Þeir hafa fundið það, þessir blessaðir herrar, að þetta verður of hægt fyrir húsmæðurnar, og þess vegna kemur nú hækkunin á þessi tæki. Ég skal geta nokkurra. Kæliskápar eiga að hækka um 20%, þvottavélar eiga að hækka um 21.7%, hrærivélar 21.7%, Ég nefni hér aðeins fá hin nauðsynlegustu tæki, þar sem mér virtist fram koma hjá þm. S-Þ., að ekki væri ástæða til þess að ívilna þessum konum í skattgreiðslum, þó að þær hafi máske 5 eða upp í 10 börn sumar, það skiptir ekki miklu máli. En svona verður nú þarna þyngt þeirra starf. Það má geta þess, að nú er svo komið víðast hvar í kaupstöðum og eins í öllum kauptúnum úti um land og mjög víða í sveitum, að til húsakyndingar er notuð olía. Hækkun á olíu til húsakyndingar verður 25%. Þá vil ég minnast hér á fáeinar vörur, sem eru almennar neyzluvörur, þótt ekki sé beinlínis hægt að segja, að þær séu nauðsynjavörur. Kaffi hækkar um 13.5%, sykur hækkar nm 14.7%, hveiti um 14.2%. Ég gæti haldið áfram að telja þannig ótal vörur, og þar kemur í ljós, að alls staðar er gífurleg hækkun. Ég spyr: Dettur mönnum í hug, að það verði hægt að fá fólkið til að kaupa þessar dýru vörur til þess að standa undir greiðslum til útflutningsins? Ég hygg, að ríkisstj. eigi eftir að þreifa á því, að fólkið getur ekki keypt þessar vörur. Það dregur við sig svo sem unnt er að kaupa vöruna. Þá getum við líka reitt okkur á, að innflytjendur spara við sig sem mest þeir geta að flytja inn þessar vörur. Þeir flytja ekki inn nema rétt eftir brýnustu þörfum, sem hægt er að selja jafnharðan. Þeir liggja ekki með svo dýrar vörur. Það er alveg frágangssök fyrir þá. Mér finnst það dálítið athyglisvert, að í sambandi við þetta mál munu liggja fyrir mótmæli frá hvorki meira né minna en 15 verkalýðsfélögum, - mótmæli gegn þessum ráðstöfunum, Þetta er eftirtektarvert, segi ég, vegna þess að ríkisstj. hafði heitið því að hafa fullt samráð við verkalýðinn. Meðal þessara 15 verkalýðsfélaga, sem hafa sent mótmæli gegn þessum ráðstöfunum, eru flest, ef ekki öll stærstu verkalýðsfélög á landinu. Þetta er mjög athyglisvert. Ég hygg, að á meðan við erum með þetta mál hér á síðustu stundu, sé enn ekki búið að semja við þau félög, sem hafa sagt upp kjarasamningum. Hvað kemur þá, ef þau heimta nú kauphækkanir? Það er þegar víst um eitt sterkasta félagið, prentarafélagið, - þó að það sé ekki fjölmennast, þá er það ákaflega öflugt félag, - það heimtar hækkun um 10%. Einnig má minna á það, að þau eru fjöldamörg iðnaðarfélögin og önnur atvinnurekendafélög, sem hafa mótmælt þessu frv. Er ekki nokkuð dökkt fram undan að knýja þetta mál svona áfram, þegar þannig er í pottinn búið? Ég hygg, að það verði engin fagnaðarlæti hjá þjóðinni, þegar hún fær þessa nýju sumargjöf, ef það má kalla það svo. Ég skal ekki orðlengja þetta frekar, en ég vildi aðeins með þessum fáu orðum mótmæla þeirri firru, sem kemur oft fram hjá stjórnarliðinu, að það sé ekki vert að vera að tala um verðhækkanir í sambandi við þetta frv., ef að lögum verður.



Herra forseti. Ég reyndi að hlusta með athygli á framsögu hæstv. forsrh. í þessu stóra máli, en ég verð að játa það og þykir það þó leitt, að ég fyrir mitt leyti var litlu fróðari hvað skýringar áhrærir á málinu eftir hans ræðu. Hæstv. forsrh. talaði um, að uppbótakerfið væri komið á það stig og orðið svo erfitt og yrði með hverju ári erfiðara og jafnvel hverjum mánuði. Enn fremur sagði hann eitthvað á þá leið, að lögmál uppbótastefnu hafi það í för með sér, að sú fjárhæð, sem þurfi til að mæta vaxandi dýrtíð, fari alltaf vaxandi; enn fremur, að henni væri ekki hægt að ná inn með því að leggja hana á þann varning, sem venjulega er hæst tollaður, heldur yrði að fara inn á aðrar vörur, jafnvel þær, sem verkuðu á vísitöluna, sem hæstv. ráðh, lofaði nú ekki, - vísitöluna nefnilega, heldur talaði hann um hana sem nokkurs konar sjálfhreyfivél til þess að auka dýrtíðina. Þá minntist hæstv. ráðh. á verðhjöðnunarleið, og í stuttu máli dæmdi hann hana úr leik sem útilokaða, að því er hann kvað, af margháttuðum orsökum. Enn fremur drap hæstv. ráðh. á gengisbreytingu, sem maður hefði nú haldið að maður fengi meiri fróðleik um frá hans hendi í þessari ræðu, af því að það er vitað og hefur ekki verið neitt leyndarmál í blaðaummælum um þessi dýrtíðarmál á undanförnum mánuðum, að Framsfl., flokkur hæstv. forsrh., hefur að því er virðist mest hallazt að því að jafna hér metin með svokallaðri gengisbreytingu, þ.e.a.s. gengisbreytingu, sem hefði í för með sér breytta skráningu á genginu. Hæstv. ráðh. sagði, að með núverandi gengi fengju framleiðendur útflutningsvöru allt of fáar íslenzkar krónur fyrir erlenda gjaldeyrinn, sem fæst fyrir vöruna. Þetta hefur nú heyrzt fyrr hér á Alþ., og var það fyrir mörgum árum viðurkennt af ýmsum, sem að framleiðslu sjávarafurða standa, að skráning gengisins, sem fæst fyrir útflutningsvöruna, hefur lengi verið skökk skráning, þó að menn hafi verið misjafnlega viljugir til þess að viðurkenna það og því síður til að gera þær aðgerðir, sem þyrfti, til þess að ráða bót á því fyrirkomulagi. Sú tilraun, sem hér var gerð með gengisbreytingu einu sinni, þ. á m. með aðstoð þess stjórnmálaflokks, sem hefur hæstv. núverandi forsrh, í stafni, var niður drepin með verkföllunum 1955 m.a., og viðbrögð hæstv. forsrh, núverandi voru þau, eftir að flokkur hans og framámenn voru búnir að lýsa því með sterkum orðum, hvert skemmdarverk þá hefði verið unnið á íslenzkum atvinnuvegum af vissum flokki manna í landinu, - viðbrögð hæstv. forsrh. og félaga hans við þessu öllu voru svo þau að taka höndum saman við skemmdarvargana, sem þeir voru búnir að lýsa vel og þó ekki of svart á undanförnum árum, og gera þessa tilraun til að reisa við atvinnulífið, sem fyrir aðgerðir verkfalla og árása kommúnista á atvinnulífið var komið í vandræði. Þá var það hugmyndin að reka út þennan óaldarlýð með tilstyrk þess Belsebúbs, sem stóð fyrir að eyðileggja atvinnulífið á sínum tíma með verkföllum. Og hæstv. ráðh. og fleiri ráðherrar og ráðamenn, sem hafa verið að undanförnu og nú eru hér í landi, færðu þetta í þann búning frammi fyrir þjóðinni á sínum tíma, að tekið væri höndum saman við verkalýðinn, sem þeir svo kölluðu, og það væri hin fyrsta og alvarlegasta og yrði sú afdrifaríkasta tilraun til að leiðrétta þann halla, sem kominn væri á þjóðarbúskapinn í þessum atvinnuspursmálum, það væri sú leið, sem þeir hefðu valið. Þetta gerðist fyrir hér um bil tveim árum, að þessari skútu var á flot hrundið af hæstv. núverandi forsrh., og hefur hann síðan haft á því alla yfirstjórn, sem að þessu laut, og þ. á m. á því að láta fara fram - sem hann orðaði í þá daga úttekt fyrir opnum tjöldum á þjóðarbúinu, rannsókn á hinu helsjúka atvinnulífi, sem hann kallaði svo, eða helsjúka fjármálalífi, rannsókn fyrir opnum tjöldum, og svo yrði unnið að lækningunni með þessari ágætu áhöfn, sem hæstv. forsrh. var búinn að velja sér til þeirrar siglingar í atvinnumálum þjóðarinnar, sem hafin var með valdatöku núverandi stjórnar. Ég býst ekki við, að neinn beri mér það á brýn, að ég fari með rangt mál, þó að ég fullyrði, að þessi tilraun hæstv. forsrh, hefur hingað til gersamlega mistekizt. Hann taldi þjóðina þá vera stadda í eyðimörku, eins og hann orðaði það, og það verður ekki séð annað, ef litið er á framvinduna, sem síðan hefur orðið í þessum málum undir stjórn hæstv. núverandi forsrh., en hann hafi haldið með fjármála- og atvinnulífið enn lengra inn í þá eyðimörk, sem hann þá þóttist verða var við. Dýrtíðin hefur langt frá því minnkað. Hún eykst ávallt, og það viðurkennir hvert mannsbarn og veit og finnur til svo að segja daglega, að kaupmáttur krónunnar minnkar með hverjum degi, sem líður. Hæstv. forsrh. fjölyrti talsvert um hinar ýmsu leiðir, sem hann sagði að hefðu getað eða þótt geta komið til greina. Þar á meðal var ein leið, sem mér heyrðist hann nefna verðhjöðnunarleið, og vitnaði í einhverja ónefnda erlenda sérfræðinga, sem hefðu haldið því fram, að þessi leið væri, eftir því sem hann siðar sagði í sinni ræðu, eiginlega gengisfelling eða gengisbreyting, farin eftir sérstökum aðferðum. En það var óljós skýring á þessari leið hjá hæstv. ráðh., og frá því að þessi ríkisstj. tók við völdum, sem nú ræður, þá höfum við, sem ekki erum í stjórnarflokkunum, aldrei haft tækifæri til þess að kynna okkur sjálfir neinar niðurstöður af þeim athugunum, sem hæstv. ríkisstj. hefur látið fram fara, sumar af erlendum sérfræðingum og aðrar af innlendum fræðimönnum í þessum greinum. Hæstv. ríkisstj. hefur gætt þess vandlega að láta ekki andstöðuflokk stjórnarinnar fá neina innsýn í þessar rannsóknir og þar með í rauninni gersamlega kippt fótum undan því, að aðrir en ríkisstj. sjálf og hennar innvígðu gætu myndað sér grundvallaða skoðun á ástandinu eða leiðir til viðreisnar, með því að þessi grundvöllur hefur aldrei verið í ljós látinn. Á sama tíma hafa blöð þessara hv. valdamanna tönnlazt á því hvað eftir annað, að þeim, sem væru í stjórnarandstöðu og fyndu að því, sem hæstv. ríkisstj. væri að framkvæma í þessum efnum, en væru því ósamþykkir, þeim bæri skylda til að koma með aðrar og nýjar leiðir. Það er dálítið einkennilegt, ef þeir, sem sitja yfir öllum upplýsingum, sem gerðar eru í málinu af færum mönnum, ætlast til þess, að þeir, sem fá engan aðgang að þessum rannsóknum eða skjölum, eigi að koma með till. til úrbóta umfram það, sem hæstv. núverandi ráðamenn treysta sér sjálfum bezt til að gera. Þessar mörgu leiðir, sem hæstv. forsrh. minntist á, myndin af þeim eftir hans ágætu ræðu er ekki sérlega skýr, að ég held, í huga neins hv. deildarmanns. Hæstv. ráðh. sagði enn fremur í sinni ræðu, að frv. væri stórt spor í rétta átt. Það kann að vera, að honum þyki það, að frv. sé stórt spor. En mér er dálítil forvitni á að vita um kompásinn hjá hæstv. ráðh. Í hvaða átt telur hann að frv. stefni, sem sé rétt? Það virðist vera, ég segi það ekki bara um þetta frv. út af fyrir sig, en það virðist vera, að í flestu af því, sem hæstv. ríkisstj. gerir í efnahagsmálunum, stefni hún að dómi þeirra, sem ekki eru innvígðir í þeirra hring, í ranga átt, hún stefnir að því er virðist í verzlunarmálunum mest í járntjaldsáttina, og það getur vel verið, að hæstv. ráðh. sé nú orðinn þeirrar skoðunar, að það sé sú rétta átt. En útflutningur Íslendinga og innflutningur á vörum hefur eftir valdatöku þessarar hæstv. ríkisstj. eflzt mjög í austurátt, eins og allir vita, og það er ekkert fjarri því, að sú stund geti komið fyrir atvinnurekstur Íslendinga, a.m.k. á sjávarafurðum, að við séum svo að segja algerlega háðir því, hvernig Sovétríkin, ég segi ekki Sovétríkin í Rússlandi eingöngu, heldur Sovétríkin yfir höfuð vilja breyta gagnvart okkur. Ef dæma á eftir því, sem fram hefur farið og gert hefur verið, staðreyndunum í þessum verzlunar- og viðskiptamálum, þá hlýtur maður að draga þá ályktun, að það, sem hæstv. ráðh. sagði um rétta átt í ræðu sinni hér áðan, sé sú stefna með viðskiptin austur fyrir járntjald, sem þessi ríkisstj. hefur dyggilega unnið að. En ég held, að enn þá sé það nú ekki svo, að almenningur hér í þessu landi telji það stefnu í rétta átt. Eitt var það, sem hæstv. ráðh. lagði mikla áherzlu á, í sinni ræðu, og það var það, að hann kvað svo á, að það væri mikið undir stéttum landsins komið, hvernig öllu þessu reiddi af, stéttirnar réðu hér mestu um. Þetta kom að vísu á annan hátt, en þó einnig mjög ríkt fram í ræðu hv. 4. þm. Reykv., sem lýsti nokkuð ýtarlega, hvaða afskipti t.d. Alþýðusambandstrúnaðarmenn og 19 manna n., að mér skildist, hefðu haft af þessu sérstaka máli, og það var á hans ræðu að skilja, að viðræða við stéttirnar hefði nú ekki verið höfð, a.m.k. ekki að hans áliti rétt. Hann minntist á það, að til þeirra hefði verið leitað of seint, og kom ýmsum orðum að því, hvernig það var barið fram innan þessa hóps eins konar samþykki fyrir því, að þessu frv. væri fylgt fram, en sjálfur taldi hv. þm. sig ekki geta samþ. það. Hann taldi marga ókosti, sem það hefði, sérstaklega á byggingu íbúðarhúsa og þar af leiðandi á leiguhúsnæði og örðugleika með lausfé til íbúða, og niðurstaða hans varð sú, að af því mundi leiða aukinn húsnæðisskort og aukna erfiðleika í byggingarmálum, og hann lýsti því að síðustu yfir, að hann væri andvígur frv. Hér er um að ræða einn bezt þroskaða og öflugasta forvígismann í þýðingarmiklum stéttarfélagsskap hér á landi, og virðist mér eftir ræðu hv. þm., að það muni skorta eitthvað töluvert á það, að lífakkeri hæstv. forsrh., sem hann telur stéttirnar vera, sé ábyggilegt í þessu efni. Ég skal svo í bili stytta mál mitt. Ég vildi aðeins koma að nokkrum athugasemdum almennt um þetta mikla frv., en ég hef í hyggju að gera vissar greinar þess betur að umtalsefni á sínum tíma og ef til vill flytja sjálfstæðar brtt., en hirði ekki um að gera það að þessu sinni. Ég vildi sem sagt aðeins fara þessum fáu almennu orðum um málið, eins og stendur, og svo víkja fyrir næsta ræðumanni.



Herra forseti. Um margra ára skeið hefur efnahagsástand íslenzku þjóðarinnar verið með þeim hætti, að ekki getur talizt heilbrigt. Útgerðin, sem er aðaluppistaðan í þjóðarbúskapnum, er rekin með halla. Á það bæði við togaraútgerð og bátaútgerð. Iðnaður allur er ennfremur rekinn með halla, hvort sem það er rekstur á sviði fiskiðnaðar eða öðrum sviðum, og ég ætla, að sama máli gegni um landbúnað. Enginn atvinnuvegur þjóðarinnar virðist geta borið sig, og þarf að njóta þar ýmist útflutningsuppbóta eða styrkja eða niðurgreiðslna, hverju nafni sem slíkt á að nefnast, til þess að atvinnureksturinn geti haldið áfram. Það er líklega aðeins ein tegund atvinnurekstrar á Íslandi, sem enn þá getur borið sig að því er útflutning snertir, og það er hvalveiðar eða hvalútgerðin. En þessi eina útgerð, sem enn þá er talin bera sig eða svara kostnaði, á nú eftir þessu frv., sem fyrir liggur, að fá styrk eða útflutningsuppbætur, og má því segja, að það sé í rauninni eini hvalrekinn, sem rekið hefur á fjörur þessarar stjórnar. Það þjóðfélag, sem býr við þann búskap, við þann fjárhag eða fjármálaástand, að enginn útflutningsatvinnuvegur getur borið sig án þess að fá styrki, útflutningsuppbætur eða eitthvað, sem öðru nafni kann að nefnast, en raunverulega er það sama, - slíkt þjóðfélag getur vitanlega ekki staðizt til lengdar. Slíkt þjóðfélag er helsjúkt, og hversu lengi sem reynt er að lappa upp á heilsuna og heilbrigðina með einhverjum bráðabirgðaráðstöfunum, þá getur það auðvitað ekki gengið til lengdar, allt slíkt er bráðabirgðaráðstafanir, og það kerfi, sem slíkt þjóðfélag byggist á, hlýtur að vera helsjúkt og bera dauðann í sjálfu sér. En það er ekki aðeins, að útflutningsatvinnuvegir þjóðarinnar séu helsjúkir, heldur er það svo líka, að flestallt, sem selt er á innlendum markaði, er meira og minna sjúkt á þá lund, að niðurgreiðslur eru viðhafðar, ekki aðeins svo að milljónum skiptir, heldur tugum milljóna og hundruðum milljóna. Þeir, sem vilja framleiða kartöflur á Íslandi, geta ekki framleitt þær eða selt án þess, að ríkissjóður komi til og greiði þær niður. En nú er það svo, að manni virðist, að eitt af því allra nauðsynlegasta og sjálfsagðasta, sem íslenzka þjóðin ætti að gera, væri þó að sjá sjálfri sér fyrir jarðeplum. Það getur íslenzka þjóðin ekki nema með stórfelldum tugmilljónastyrkjum úr ríkissjóði, og það er ekki aðeins það, að til þessa þurfi stórkostlega styrki, heldur hefur það skipulag, sem nú ríkir og hefur ríkt um langan aldur, þær afleiðingar, að það dregur stórlega úr framleiðslu á jarðeplum, dregur úr hvöt manna, bæði bænda og annarra, til þess að framleiða þessa nauðsynlegu og hollu vöru. Ég býst við, að það sé orðið all algengt, að þeir, sem framleiða kartöflur, noti þær ekki til eigin afnota né selji þær grönnum, heldur leggi þær inn til ríkisins eða í kartöflusölu landbúnaðarins, sem er grímuklætt einkasölufyrirtæki, og kaupi þetta svo fullu verði, vegna þess að það borgar sig betur að hafa þann háttinn. Þetta skipulag með kartöflurnar er aðeins eitt lítið dæmi um það öfugstreymi, sem nú er ríkjandi í okkar þjóðfélagi, - öfugstreymi, sem í rauninni birtist hvar sem stungið er niður eða leidd athygli að, vegna þess að útflutningurinn ber sig ekki og framleiðslan innanlands ber sig ekki heldur. Lítum t.d. á fiskframleiðsluna. Fiskurinn er okkar aðalútflutningsvara, og á fiskútflutningi, bæði hráum og meðhöndluðum í iðnfyrirtækjum og fiskiðjuverum, lifum við Íslendingar. Jafnvel er ástandið þannig með fiskinn, að Íslendingar geta ekki búið við sæmilegt skipulag í þeim efnum. Nú í dag birtist t.d. í víðlesnasta blaði landsins grein eftir einn af okkar allra merkustu og athugulustu læknum, dr. Jóhannes Björnsson. Hann bendir þar á það öfugstreymi, að skipulagsmál í þessum efnum eru með þeim endemum í höfuðborginni, að fisksalar geta ekki selt bæjarbúum nýjan fisk, heilnæman og góðan, vegna heimskulegra verðlagsákvæða. Þar komum við að öðru atriði, sem er eitt af sjúkdómseinkennum hins íslenzka þjóðfélags, það eru niðurgreiðslurnar og verðlagsákvæðin. Með niðurgreiðslum og verðlagsákvæðum höfum við Íslendingar náð svo langt, að varðandi þetta atriði, eins og þessa ódýru og heilnæmu fæðu, neyzlufisk fyrir höfuðborgarbúa, þá er ekki hægt vegna aðgerða ríkisvaldsins að þjóna almenningi með þeim hætti, sem æskilegt og nauðsynlegt er. Nú má það vel vera, að í vissum tilfellum og þegar þjóðfélagsástandið er með vissum og ákveðnum hætti, þá sé nauðsynlegt að hafa verðlagseftirlit og verðlagsákvæði. En fisksölumálin í höfuðborginni eru eitt af mörgum dæmum þess, hvernig verðlags- eða hámarksákvæði og verðgæzla getur verkað alveg öfugt, þannig að í stað þess að þjóna hagsmunum almennings verði verðlagseftirlitið og verðgæzlan til þess að skaða hagsmuni almennings. Ég skal ekki rekja það mál frekara, það er gert ákaflega vel, ýtarlega og skynsamlega í grein hins menntaða og fjölfróða læknis í þessu víðlesna blaði landsins í dag. Þessar athugasemdir um annars vegar útflutningsuppbæturnar og hins vegar niðurgreiðslur og verðlagseftirlit tel ég nauðsynlegar sem inngang að því, sem ég ætlaði hér að segja varðandi það frv., sem liggur fyrir hér frá hæstv. ríkisstj. En áður en lengra er haldið, er þó nauðsynlegt að minnast á eitt meginatriði annað í verðlagsmálum okkar Íslendinga og efnahagsmálum, og það er vísitalan. Vísitölukerfið, sem ríkt hefur alllengi, er að mínu viti meingallað á tvo vegu: annars vegar á þá lund, að allt verðlag skuli fylgja vísitölunni, og hins vegar, að vísitalan skuli vera jafnröng og fölsuð eins og hún nú er. Varðandi fyrra atriðið er það að segja, að allt verðlag, bæði á innlendum og erlendum vörum og m.a. á íslenzkum landbúnaðarvörum, fylgir vísitölunni, eins og hún er útreiknuð á hverjum tíma. Nú er vísitalan ákaflega gölluð og vísitöluútreikningurinn að mörgu leyti. Í fyrsta lagi vil ég taka það fram, að eftir minni skoðun, og ég vil taka það einnig skýrt fram, að það, sem ég segi hér, er mín persónulega skoðun, og ég tala þar ekki í öllum greinum í nafni þess flokks, sem ég fylgi, en ég ætla, að það sé gersamlega útilokað fyrir hvaða þjóðfélag sem er að láta launamál fylgja vísitölukerfi því, sem hér gildir. Ef einhverjar hreyfingar eða breytingar verða á verðlagi, þannig að fram komi í vísitölu, þá skal allt slíkt hafa áhrif á almennt verðlag meðal þjóðarinnar. Slík skipun getur ekki staðizt, og slíkt efnahagskerfi, sem byggist á þessu vísitölukerfi, hlýtur að leiða til gjaldþrots, áður en langt líður. Nú er það annað mál í sambandi við vísitöluna, að hún er byggð á ákaflega hæpnum grundvelli. Hér á Íslandi er vísitalan byggð upp þannig, að hvaða verðbreytingar sem verða í höfuðstaðnum hafa áhrif á kaupgjald alls staðar á landinu. Ef strætisvagnafargjöld hækka í Reykjavík vegna aukins tilkostnaðar við það fyrirtæki, þá hækkar vísitalan, og landslýðurinn allur fær kauphækkun, þó að utan Reykjavíkur sé ekki í því tilfelli um aukinn kostnað að ræða. Sama máli gegnir í rauninni um hvað sem er. Allt er miðað við framfærslukostnað í höfuðborginni. Ef rafmagnsverð, hitaveituverð eða þess háttar breytist í Reykjavík, þá breytast um leið laun alls staðar á landinu, þó að jafnvel svo kynni að vera, að framfærslukostnaður hækkaði ekki að sama skapi, heldur lækkaði á öðrum stöðum. Hitt atriðið, sem er mjög athugavert við vísitöluna, er það, að vísitalan er aðeins miðuð við vissa hluti, við verðlag á tilteknum vörutegundum, og þess vegna kannske hefur ríkisstj., sem nú er, miðað ýmsar sínar efnahagsráðstafanir við það, hvernig þetta verkar allt á vísitöluna. Þegar miklar verðhækkanir urðu fyrir rúmu ári með nýjum álögum frá hæstv. ríkisstj. og þáverandi eða núverandi þingmeirihluta, þá var það tekið alveg skýrt fram, að þessar verðhækkanir kæmu í engu fram á nauðsynjavörum svokölluðum, og þó að þarna væru lögð hundruð milljóna nýrra álagna á landslýðinn, þá átti það ekki að koma fram í vísitölunni. Nú vita það allir menn, að ef t.d. landslýðurinn á að borga, við skulum segja 250 eða 300 millj. í nýjum álögum, þá þýðir það auðvitað nýja dýrtíð í landinu. Það þýðir kjaraskerðingu fyrir landslýðinn í heild. En þetta var svo snilldarlega samið allt saman, að það átti ekki að koma fram á nauðsynjavörum, en það eru nauðsynjavörurnar einar, svokallaðar, sem ganga inn í vísitöluna. Nú er svo guði fyrir þakkandi, að lífskjör alls almennings hafa batnað á Íslandi, þannig að það eru ekki aðeins þessar gömlu nauðsynjavörur frá því 1939, sem allur almenningur notar, heldur er það margt fleira, sem allur almenningur með bættum lífskjörum á Íslandi notar, vill nota og þarf að nota. Þess vegna er það þannig, að margvíslegar verðhækkanir koma fram í neyzlu alls almennings á íslandi með þeim hækkunum, sem gerðar voru og ákveðnar af Alþ. fyrir rúmu ári. Nú er hins vegar svo komið, að hæstv. ríkisstj. telur, að þær ráðstafanir, sem þá voru gerðar, dugi ekki lengur, þannig að nú þarf - og það er lagt til eftir þessu frv., sem hér liggur fyrir - að leggja stór gjöld, mikil gjöld, hvort sem það heitir yfirfærslugjald eða innflutningsgjald, á neyzluvörur almennt, ekki aðeins vísitöluvörurnar frá 1939, heldur líka aðrar vörur. Þannig er komið, að nú verður allur almenningur að greiða þessi hundruð milljóna, sem með því frv., sem hér liggur fyrir, eru lögð á. En ég kem þá aftur að því, að vísitalan, sem á að sýna framfærslukostnaðinn, sýnir auðvitað ekki þann raunverulega framfærslukostnað. Nú er svo komið, að kostnaður fyrir hverja meðalfjölskyldu á Íslandi hækkar, hefur þegar hækkað, en hækkar alveg sérstaklega eftir samþykkt þessa frv. miklu meira, en vísitalan segir til um. Og það er vissulega ábyrgðarhluti, þó að vísitölukerfið sé rangt og hafi verið meingallað að undanförnu, að halda þessu vísitölukerfi, eftir að það er orðið svo rammfalsað eins og það verður eftir samþykkt þessa frv. Það má segja, að hæstv. ríkisstj. hafi séð þetta, m.a. með því að ákveðið er í frv., að næstu 9 vísitölustig skuli ekki reiknuð með í kaupi, heldur skuli því umsnúið í 5% grunnkaupshækkun, En varðandi vísitöluna vil ég aðeins draga saman í mínum athugasemdum þetta tvennt: annars vegar, að vísitalan er orðin alrangur mælikvarði á framfærslukostnaðinn á Íslandi og verður miklu rangari en áður eftir samþykkt þessa frv. - og í öðru lagi, að ég ætla, og það er mín skoðun persónulega, að fjárhagskerfi þjóðarinnar þoli ekki öllu lengur það vísitölukerfi, sem hér hefur ríkt. Með þessu frv., sem á að vera til umbóta á efnahagskerfi þjóðarinnar, er gert ráð fyrir, að íslenzka krónan sé skráð að nafninu til með sama verði og verið hefur síðan 1950. Nú er það öllum vitanlegt, hv. alþm. sem öðrum, að íslenzka krónan er rangt skráð. Það er hvort tveggja, að innanlands er ekki hægt, miðað við kaupgetuna út á við, að kaupa fyrir íslenzku krónuna það verðmæti, sem hún er skráð á. Það vita allir í öðru lagi, að erlendis kemur tvennt saman, annars vegar, að það er ekki nokkur leið að fá það verðmæti fyrir íslenzku krónuna, sem hún er skráð á, og í öðru lagi, að hún er ekki seljanleg. Ég býst við, að teljandi séu þeir bankar eða lánsstofnanir erlendis, ef þeir eru þá nokkrir, sem kaupa íslenzkar krónur. Íslenzka krónan er rangt skráð, og að mínu áliti er það ein höfuðmeinsemdin í okkar fjárhagskerfi, að krónan skuli vera rangskráð, eins og nú er, því að það hefur margvíslegar hættulegar afleiðingar. Það hefur afleiðingar hættulegar út á við á marga lund, sem ég skal ekki gera hér að umtalsefni. Það hefur afleiðingar inn á við einnig og ekki síður, og yrði í rauninni allt of langt mál að rekja það nánar. Afleiðingar af rangskráningu krónunnar eru margvíslegar. Í fyrsta lagi, að meginútflutningsatvinnuvegur þjóðarinnar getur ekki borið sig og ber sig ekki. Sjávarútvegurinn, hvort sem er bátaútvegur eða togaraútgerð eða útflutningur unninna fiskafurða frá frystihúsum eða fiskiðjuverum, allt þetta er framleitt og selt með halla vegna þess fyrst og fremst, að krónan er rangskráð, og þess vegna þarf að greiða styrki og útflutningsuppbætur. Þetta þarf að vera annaðhvort í því formi, að greiddar eru útflutningsuppbætur á hvert kíló, hvort sem það er miðað við magn eða verð, eða í föstum styrkjum á úthaldsdaga. Að mínu viti er þessi skipan mála stórháskaleg. Þessi skipan mála er stórháskaleg og það af mörgum ástæðum. Við vitum það allir, sem í þessari hv. d. sitjum, að fjöldi manna hér á landi, útvegsmanna, hvort sem þeir reka togara, báta eða annað er útgerð snertir, þeir eiga þá ósk heitasta að láta sín fyrirtæki bera sig. Ekkert slíkt útgerðarfyrirtæki getur borið sig með núgildandi skipulagi og skráningu krónunnar. Ég held, að það þurfi ekki að fara mörgum orðum um það til að lýsa þeirri siðspillingu, þeirri, ef ég má nota útlent orð, „demóraliseringu“, sem slíkt hefur í för með sér, að enginn útgerðarmaður getur gert sér von um það að láta sitt fyrirtæki bera sig nema með einhverjum uppbótum, styrkjum frá ríkissjóði eða frá útflutningssjóði. Það framtak og sú sjálfsbjargarviðleitni, sem verið hefur driffjöður og lífakkeri íslenzku þjóðarinnar í öll þau ár, sem hún hefur lifað, allt þetta er veikt og sljóvgað með því skipulagi, sem nú er. Ef hins vegar væri hægt að finna þá skipun á þessum málum, að útgerð á Íslandi, hvort sem það væri bátaútgerð, smábátaútgerð, stórútgerð, togaraútgerð eða vinnsla fiskafurða í fiskiðjuverum á marga lund, - ef hægt er að finna þá skipan, að þetta beri sig, þá ætla ég, að það væri hin mesta blessun, sem hægt er að finna og framkvæma fyrir íslenzka þjóðfélagið. Ég hef hitt að máli marga útgerðarmenn, sem eru hlaðnir orku, atorku, dugnaði, ábyrgðartilfinningu og fyrst og fremst vilja, að þeirra fyrirtæki beri sig án styrkja frá ríkissjóði, frá útflutningssjóði, frá því opinbera, og óska þess fyrst og fremst að vera lausir við það ábyrgðarleysi, sem þessu fylgir, og lausir við eftirtölur og ásakanir almennings út af því, að ekki sé hægt að reka íslenzka útgerð nema með styrkjum og uppbótum. Og eins og þetta er í útgerðinni, þá ætla ég, að það sama sé hjá öðrum atvinnuvegum, svo sem landbúnaði og iðnaði. Svo er orðið nú um íslenzkan landbúnað, sem framleiðir fyrir okkur mest af okkar nauðsynlegustu matvörum og m.a. framleiðir nokkuð til útflutnings, að landbúnaðurinn þarf til þess að flytja út vörur að fá útflutningsbætur eins og sjávarútvegurinn, og enn fremur til þess, að afurðir landbúnaðarins séu seljanlegar á íslenzkum markaði, þarf að hafa hliðstæðuna, þ.e. niðurgreiðslurnar, vegna þess að það er öllum vitanlegt, að verðlagið á landbúnaðarafurðum er með þeim hætti, að erlendar landbúnaðarafurðir væri hægt að flytja inn og selja með miklu lægra verði, en íslenzkar landbúnaðarafurðir eru seldar án niðurgreiðslna. Allt þetta fjárhagskerfi, hvort sem litið er á útflutning eða neyzlu innanlands, er því, svo að ég noti orð hæstv. forsrh., sem honum var svo tamt fyrir síðustu alþingiskosningar, helsjúkt. Með því frv., sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir að veita uppbætur á útflutninginn og halda áfram niðurgreiðslunum, Það er gert ráð fyrir því að halda áfram því kerfi, sem því miður hefur verið ríkjandi hér um nokkur undanfarin ár, eða frá þeirri stund, er áhrifa laganna frá 1950 um efnahagsmál hætti að gæta. Nú er það svo, að fyrir 2 árum, þegar gengið var til alþingiskosninga á Íslandi, þá lýstu yfir Framsfl. og Alþfl., sem voru þá í bandalagi, að þeirra stefna væri sú og um það gefin alger loforð að finna úrræði, sem væru varanleg lausn á efnahagsmálum þjóðarinnar. Að vísu kom það ekki fram í stefnuskrá þessara tveggja flokka nákvæmlega, í hverju úrræðin væru fólgin. Það voru aðeins almennar athugasemdir, en aðalbjargráðið átti fyrst og fremst eftir yfirlýsingu þessara flokka að vera það að losna við stærsta flokk þjóðarinnar og sterkasta afl hennar, Sjálfstfl., út úr stjórnmálunum. Nú eru liðin nær tvö ár. Enn í dag hefur Íslenzka þjóðin og Alþingi ekki litið augum þessi bjargráð, þessi varanlegu úrræði, og jafnvel nú eru till. hæstv. ríkisstj., eftir að hún hefur þó losnað við stærsta og sterkasta afl þjóðarinnar út úr ríkisstj. og eftir að hún hefur náð sínu langþráða takmarki að faðma að hjarta sér Kommúnistaflokk Íslands, þá eftir tvö ár liggja ekki fyrir þessi varanlegu úrræði. Það frv., sem hér liggur fyrir, er skrípi, þetta er bráðabirgðaskrípi, sem ekkert vandamál leysir. Ég mun ekki nú við 1. umr. fara ýtarlegar út í einstakar greinar eða ákvæði þessa frv. En um leið og ég taldi mér skylt á þessu stigi að vekja athygli á megingöllum okkar fjármála- og efnahagskerfis, þá er um leið nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því, að þó að kjörtímabil sé um það bil hálfnað, þá hefur ekki verið sýndur litur á því að efna eitt meginkosningaloforð stjórnarflokkanna frá því 1956. Nú býst ég við, að Framsfl. og Alþfl. muni svara því til: Við fengum ekki þann þingmeirihluta, sem við báðum þjóðina um. - Það er rétt, þeir fengu ekki, þessir tveir flokkar, þingmeirihluta. Þá skorti gersamlega fylgi þjóðarinnar til þess, og það er atriði, sem vissulega er nauðsynlegt að hafa í huga, að þessir tveir stjórnmálaflokkar, Framsókn og Alþfl., sem gengu til síðustu kosninga með öll þessi fögru fyrirheit, m.a. um hin varanlegu úrræði, töpuðu fylgi í síðustu kosningum. Vegna ranglátrar kjördæmaskipunar og vegna misbeitingar á kosningalögunum tókst þeim að vísu að fá 25 þm., miklu fleiri, en fylgi þeirra meðal þjóðarinnar segir til um, en þeir töpuðu, þessir tveir flokkar, fylgi hjá þjóðinni, þannig að bæði atkvæðatala þeirra saman og hlutfallstala var lægri við kosningar 1956, heldur en hún var árið 1953. Ástæðan til þess, að þeir samt sem áður náðu völdum á Alþingi og meðal þjóðarinnar, var eingöngu sú, að þeir þrátt fyrir gefnar yfirlýsingar og gefin loforð tóku höndum saman við svokallað Alþýðubandalag, öðru nafni Sósíalistaflokkinn, Sameiningarflokk alþýðu, öðru nafni Kommúnistaflokk Íslands. Engu að síður bar þeim skylda til þess að standa við þessi loforð, en þó að kjörtímabilið sé hálfnað, þá hefur enn ekki bólað á því. Það er ekki aðeins, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, sé ekki varanleg lausn á efnahagsmálum þjóðarinnar, heldur er því lýst yfir í grg. og í umr. hér og í yfirlýsingum hæstv. ráðh., að þetta sé aðeins bráðabirgðalausn aftur ofan á bráðabirgðalausnina fyrir rúmu ári, því að næsta haust, eftir við skulum segja eitt missiri, verði enn að finna ný úrræði, ný bjargráð til að leysa efnahagsmál þjóðarinnar. Ég minntist á það, að krónan væri rangt skráð, og ég þykist vita, að stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. muni hefja upp hróp um það, að nú sé ég að boða gengislækkun. Allur landslýðurinn veit, að með ráðstöfununum fyrir ári og sérstaklega með þessum ráðstöfunum nú er verið og var verið að lækka íslenzka krónu. Nú er það svo, að það eru margvíslegar hættur af lágu gengi hjá hverri þjóð, og það er vissulega bæði út á við og inn á við margvíslegur háski því samfara að skrá gjaldmiðilinn lágt. Það er t.d. vantraustið út á við, og það er hættan inn á við, að um leið og fólk fer að vantreysta gjaldmiðlinum, þá dregur það að sjálfsögðu úr sparnaði og hefur í för með sér margvíslegar afleiðingar, sem eru hættulegar fyrir festu þjóðarbúskaparins. Þó að lágt gengi sé háskalegt út á við og inn á við, þá held ég, að eitt það versta sé að skrá gengið rangt, því að það er alltaf varhugavert að skrökva. Það er varhugavert að skrökva að öðrum þjóðum, það er hættulegt að skrökva að þjóðinni sjálfri, en kannske háskalegast af öllu að skrökva að sjálfum sér. Mín persónulega skoðun er sú, að ein af þeim ráðstöfunum, sem þarf að gera, ekki ein út af fyrir sig, en ein af ráðstöfunum í sambandi við fjölmargt annað, sé að viðurkenna opinberlega, hvers virði íslenzka krónan er, inn á við og út á við, og það sé skaðsamlegt fyrir íslenzku þjóðina, fyrir allan íslenzkan atvinnurekstur og fyrir okkur sjálf að vera að skrökva að okkur sjálfum. Það eru í þessu frv. mörg atriði, sem ég vildi gjarnan gera að umræðuefni, en ég mun, herra forseti, geyma mér þær athugasemdir til síðari umræðna. En þó eru nokkrar athugasemdir, sem ég vildi strax á þessu stigi láta fram koma til viðbótar þeim almennu hugleiðingum, sem ég hér hef reifað. Þegar núverandi stjórnarflokkar, Framsfl. og Alþfl., mynduðu stjórn og tóku til samstarfs við sig Alþýðubandalagið, Sósfl., Kommúnistaflokkinn, þvert ofan í gefin loforð og yfirlýsingar gagnvart landslýðnum, þá var meginástæðan og afsökunin sú, að það væri nauðsynlegt til þess að skapa vinnufrið á Íslandi; Sósfl., Alþb., réði yfir verkalýðssamtökunum að mestu leyti og til þess að halda frið við verkalýðssamtökin væri nauðsynlegt að hafa bandalag við Alþb. Nú skal ég ekki rekja það hér ýtarlega, hversu þetta hefur til tekizt. En í stuttu máli er frá því að segja, að þetta meginverkefni, þetta meginhlutverk hefur mistekizt. Og það er af tveim ástæðum: Annars vegar vegna þess, að hið svokallaða Alþýðubandalag eða þau verkalýðssamtök, hin pólitísku samtök, sem Alþýðubandalagið ræður yfir, hafa ekki orðið við óskum eða vonum núverandi ríkisstj. Önnur meginástæðan fyrir því, að þetta hefur mistekizt, er sú, að Alþb. hefur brugðizt. Núverandi hæstv. félmrh., sem um leið er forseti Alþýðusambands Íslands, hefur annaðhvort vitandi eða óafvitandi ekki veitt ríkisstj. þann stuðning eða þann grundvöll, vil ég segja, sem ætlazt var til. Þetta kemur m.a. fram í því, að fjöldi verkalýðsfélaga ekki aðeins neitar að styðja efnahagsráðstafanir ríkisstj., heldur beinlínis mótmælir þeim, og í hinni svokölluðu „19 manna nefnd“, sem tilnefnd var af ríkisstj. á sínum tíma og átti að vera fyrst og fremst einingartáknið við verkalýðinn, var meiri hlutinn andvígur þessum efnahagsráðstöfunum. Ég hef hér lista yfir nokkur af þeim verkalýðs- og stéttarfélögum, sem hafa neitað að styðja aðgerðir ríkisstj. og ekki aðeins það, heldur hafa beinlínis mótmælt. Þessi félög eru m.a. Félag járniðnaðarmanna, Félag verksmiðjufólks, Iðja, Félag ísl. rafvirkja, Múrarafélag Reykjavíkur, Bifreiðastjórafélagið Hreyfill, Vörubílstjórafélagið Þróttur, Trésmíðafélag Reykjavíkur, Verzlunarmannafélag Reykjavíkur, Landssamband ísl. verzlunarmanna. Hið ísl. prentarafélag, Félag ísl. prentmyndasmiða, Sveinafélag skipasmiða, Landssamband vörubifreiðastjóra, Vörubifreiðastjórafélagið Neisti, Hafnarfirði, Bifreiðastjórafélagið Fylkir, Keflavík, Samband matreiðslu- og framreiðslumanna. Öll þessi verkalýðsfélög mótmæla frv. því, sem hér liggur fyrir um efnahagsaðgerðir ríkisstj. Núverandi hæstv. ríkisstj. þykist svo hafa verkalýðinn, hinar vinnandi stéttir, hið vinnandi fólk, eins og stjórnin kallar það, á sínu bandi og á bak við sig. Það er vissulega margt í þessu frv., sem ástæða væri til að nefna, en eins og ég gat um við 1. umr., þá vil ég ekki fara út í einstök atriði. Þó kemst ég ekki hjá því að minna á það, að auk verkalýðsfélaganna, sem ég minntist hér á, hafa fjölmenn landssamtök mótmælt þessu frv., bent á og rökstutt það glöggum og skýrum rökum, að frv. komi illa og ekki aðeins illa, heldur ósanngjarnlega niður. Landssamband íslenzkra útvegsmanna er meðal fjölmennustu heildarsamtaka hér á landi. Núverandi hæstv. ríkisstj. hefur gumað af því, að við þetta landssamband hafi þó alltaf verið haft samráð og samkomulag. Í bréfi, sem þetta Landssamband ísl. útvegsmanna skrifaði 13. maí til Alþ. og ríkisstj., er skýrt tekið fram, að því fari fjarri, að nokkurt samkomulag sé við það um þessi mál. Það segir svo orðrétt í þessu bréfi, með leyfi hæstv. forseta: „Þykir oss rétt að gera hinu háa Alþingi og hæstv. ríkisstj. aðvart um, að samkomulag hefur ekki tekizt við samtök útvegsmanna og fiskvinnslustöðva þrátt fyrir viðræður við ríkisstj. og hæstv. sjútvmrh.“ Í þessu ýtarlega bréfi gerir landssambandið grein fyrir því, í hvaða efnum sambandið er ósamþykkt ríkisstj. og ósammála því frv., sem hér liggur fyrir. Þegar fjhn. beggja d. héldu fundi um þetta mál, þá voru fulltrúar Landssambands ísl. útvegsmanna eftir ósk og ég vil segja kröfu okkar sjálfstæðismanna í n. boðaðir á fund, og á fundum með fjhn. gerðu þeir ýtarlega grein fyrir sínu máli. Það liggur alveg ljóst fyrir, að samkomulag er ekki við Landssamband bátaútvegsmanna og að þeir telja ekki aðeins, að frv. gangi of skammt, til þess að útgerðin geti borið sig, heldur beinlínis rofna á sér samninga, sem núverandi ríkisstj. hefur gert um s.l. áramót. Það er vissulega mál, sem vert er að athuga og ég vænti að fjhn. þessarar d. taki alveg sérstaklega til meðferðar, ef svo er, að ríkisstj. með eða án umboðs hefur samið við Landssamband ísl. útvegsmanna um síðustu áramót um vissa hluti, sem nú eru sviknir með þessu frv. Þó að hæstv. núverandi ríkisstj. hafi að því er virðist og komið hefur fram hér undanfarna daga gert ýmiss konar samninga við hin og þessi samtök án heimildar frá Álþingi, þá er það vissulega athugandi, hvort ekki ber a.m.k. siðferðilega að standa við slíka samninga, hvað sem ríkisstj. sjálfri líður lagalega og móralskt. Eitt af þeim bréfum sem borizt hafa til okkar, er frá Eimskipafélagi Íslands, óskabarni þjóðarinnar. Í því bréfi kemur það fram, að Eimskipafélag Íslands hefur verið neytt til þess vegna synjunar á gjaldeyrisleyfum undanfarið af hendi ríkisvaldsins að safna stórkostlegum lausaskuldum erlendis. Eimskipafélaginu hefur verið synjað um leyfi til þess að yfirfæra það, sem hverjum heilvita manni virðist alveg sjálfsagður hlutur að yfirfæra jafnóðum, ýmis útgjöld í sambandi við útgerð og útgjöld skipanna erlendis, Þegar maður athugar, hversu miklar gjaldeyristekjur koma fyrir íslenzka þjóðarbúið af hinum íslenzku skipum, virðist það ætti að vera alveg sjálfsögð krafa um hafnargjöld erlendis, vörugjöld, nauðsynleg útgjöld, vegna þess að skipin koma í erlendar hafnir, að það fengist þó leyfi til að yfirfæra þetta jafnóðum, enda þyrfti í rauninni ekki annað, en bara leyfa Eimskipafélaginu að nota sinn eigin gjaldeyri, sem það fær, til þess að greiða þessa hluti. Allur gjaldeyrir er af því tekinn, en Eimskipafélagið er neytt til þess um leið að safna stórskuldum erlendis vegna þessara útgjalda, ég vil segja daglegra rekstrargjalda. Í bréfi, sem Eimskipafélagið hefur skrifað Alþingi, segir m.a., að alvarlegasta málið í þessu sé það, að félagið hafi verið neytt til þess að safna lausaskuldum með þessum hætti, sem nema um 13 millj. kr., og nú, eftir að félaginu hefur verið neitað um leyfi til að yfirfæra þetta, á með yfirfærslugjaldinu 55% að taka 7 millj. kr. skatt af félaginu. Nú er það svo, að í þessu bréfi er að vísu minnzt á aðra hluti, og það er, hversu mjög hækki kostnaður við byggingu nýrra skipa, sem félagið á í smíðum erlendis. Ég vil ekki taka undir það atriði, vegna þess að ef íslenzka krónan væri rétt skráð, þá mundi þessi hækkun vitanlega koma fram á félaginu. En hitt atferlið er vitaskuld óverjandi gagnvart slíku þjóðþrifafyrirtæki og í rauninni gagnvart öllum að neita mánuðum saman um yfirfærslu á hreinum rekstrarútgjöldum og ætla svo að taka milljónir í skatt í ríkissjóð og í útflutningssjóð af þessum rekstrarhluta. Það eru sem sagt 13 millj. kr. í hreinum lausaskuldum af þessum ástæðum, sem Eimskipafélagið hefur neyðzt til að safna, og eftir þessu frv. eru sem sagt lagðar á það um það bil 7 millj. kr. Fyrir þessu þingi liggja margvísleg mótmæli frá ýmsum aðilum, sem ég skal ekki tefja tímann með að lesa upp hér, en við síðari umr. þessa máls verða að sjálfsögðu bornar fram brtt. um sum af þeim atriðum, sem mjög réttilega er á bent af þessum samtökum. En þó vil ég geta þess m.a., að fyrir íslenzka námsmenn og fyrir sjúklinga þýðir þetta frv. stóraukinn kostnað, og meðal annars, sem Alþingi hefur borizt, er ályktun frá stúdentaráði Háskóla Íslands frá 17. maí s.l. Hún er - með leyfi hæstv. forseta - á þessa leið: „Stúdentaráð Háskóla Íslands mótmælir harðlega þeirri grein í 4. kafla frv. til laga um útflutningssjóð o.fl., sem ríkisstj. Íslands lagði fyrir Alþingi 13. maí, þar sem lagt er til, að 30% yfirfærslugjald verði lagt á yfirfærslu fyrir námskostnaði. Vill stúdentaráð m.a. benda á, að tekjuauki ríkissjóðs af ráðstöfun þessari yrði mjög óverulegur, hins vegar kæmi gjald þetta afar hart niður á hverjum einstökum námsmanni. Yrði ráðagerð þessi að lögum, mundu íslenzkir námsmenn erlendis verða verst úti allra þjóðfélagsþegna vegna hinna nýju ráðstafana ríkisstj. í efnahagsmálum, því að hér yrði um beina og raunverulega kjaraskerðingu að ræða, þar eð námskostnaður þeirra hækkaði um 30%. Skorar stúdentaráð því á Alþingi að fella ákvæði þetta niður úr fyrrgreindu frumvarpi.“ Þessi ályktun var samþykkt einróma í stúdentaráði Háskóla Íslands. Sjúkt fólk hefur ekki nein allsherjarsamtök, og frá íslenzkum sjúklingum hefur mér vitanlega ekki borizt neitt bréf eða mótmæli. En eins og þetta mál er tilfinnanlegt fyrir íslenzka námsmenn, þá er það þó að mínu viti enn tilfinnanlegra fyrir sjúklinga, sem neyðast til að fara til annarra landa til að leita sér lækninga, þegar ekki er slíka hjálp að fá á Íslandi þrátt fyrir góða hæfileika, reynslu og aðbúð hér á landi hjá íslenzkum læknum og sjúkrahúsum. En það er öllum vitanlegt, að í ýmsum tilfellum er óhjákvæmilegt að senda íslenzka sjúklinga til útlanda, og á þann gífurlega kostnað og tilfinnanlega, sem því er fylgjandi, á nú að leggja 30 % gjald. Það er auðvitað ljóst, að með því frv., sem hér liggur fyrir, hækkar stórkostlega kostnaður við margvíslegar verklegar framkvæmdir, og ég vil sérstaklega nefna hér eina tegund framkvæmda, vegna þess að öll þjóðin hefur litið þangað með alveg sérstökum vonaraugum og ég vil segja ástaraugum, og það er rafvæðing sveitanna. Með áætlun þeirri, sem hæstv. fyrrv. ríkisstj. Ólafs Thors gerði um rafvæðingu sveitanna, var gert ráð fyrir því, að vissum fjárfúlgum væri varið til þess að leiða rafmagn út um allar byggðir landsins. Með því frv., sem hér liggur fyrir, er sá kostnaður, sem af þessu leiðir, hækkaður stórkostlega, vegna þess að yfirfærslugjald og hækkuð innflutningsgjöld leggjast með öllum sínum þunga á efnið í rafveitur. Þetta bitnar ekki aðeins á þeirri stóru virkjun, sem nú er í gangi, virkjun Efra-Sogs, heldur líka á öllum öðrum virkjunum, sem ekki er enn lokið, auk þess sem það bitnar að sjálfsögðu á rafleiðslum víðs vegar um land og hvers konar framkvæmdum, sem hin merka 10 ára áætlun um rafvæðingu hefur í för með sér. Nú má að vísu segja, að þessi aukni kostnaður mundi einnig koma á þessar framkvæmdir, ef sú leiðin yrði farin, sem hæstv. forsrh. tæpti hér á í sinni framsöguræðu, það er gengislækkun. Hún er ein af þeim leiðum, sem hæstv. forsrh, talaði um að til greina kæmu. En hins vegar er óhjákvæmilegt að benda á, að þessi kostnaður hækkar samkvæmt þessu frv., sem hér liggur fyrir, gífurlega, um tugi milljóna, án þess að um leið sé séð fyrir nokkrum auknum tekjum til þess að standa undir þessari tíu ára áætlun. Þá kem ég að öðru atriði, sem er athyglisvert fyrir stefnu hæstv. núv. ríkisstj., og það er þetta, að um leið og á að hækka stórkostlega allar þessar álögur, eins og frv. gerir ráð fyrir, yfirfærslugjaldið úr 16 upp í 55% almennt, auk þess sem það nær til miklu fleiri vörutegunda, en áður og margvíslegra annarra ráðstafana, - um leið og flestar vörur, ef ekki allar, eru gerðar miklu dýrari, en verið hefur, þá ætlast hæstv. ríkisstj. til þess, að framlög til verklegra framkvæmda í þessu landi séu í krónutölu þau sömu og ákveðið hefur verið áður. Í desembermánuði s.l. voru afgr. fjárl. fyrir íslenzka ríkissjóðinn, að vísu með þeim endemum, að þau voru afgr. þannig, að það vantaði tugi milljóna, til þess að þau stæðust, og sú blekking, sú fölsun, sem stjórnarflokkarnir leyfðu sér að viðhafa, var því í fyrsta lagi ekki sæmandi fyrir Alþingi, en í öðru lagi var það náttúrlega fráleitt fyrir heilbrigðan þjóðarbúskap að afgr. fjárlög með þeim hætti, að þar vanti stórkostlegar fúlgur, sem einhvern tíma síðar kunni að verða aflað til að standa undir þessu. En það er ekki nóg með það, heldur á nú eftir þessu frv. og eftir yfirlýsingu ríkisstj. að halda sömu krónutölu til verklegra framkvæmda og gert var í desember. T.d. til vegagerða, brúargerða og til annarra slíkra framkvæmda á, í krónutölu, að fara það sama og ákveðið var í desember, þrátt fyrir það þó að bæði efnið allt hækki stórkostlega og vinnulaunin. M.ö.o.: þetta frv. þýðir það að draga stórlega úr verklegum framkvæmdum ríkisins. Manni hefði þó virzt, að það væri ekkert óeðlilegt, að um leið og slíkt frv. er lagt fyrir Alþ. eins og þetta, þá gerði þó ríkisstj. hinna vinnandi stétta einhverja tilburði til þess að láta fólkið halda sömu atvinnu við vegavinnu, við brúargerðir, við byggingarframkvæmdir eins og gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. frá desember, en svo er ekki. Það er gert ráð fyrir að fækka verkamönnum og starfsmönnum við allar þessar framkvæmdir. Um leið og ríkissjóður að sjálfsögðu á að fá stórauknar tekjur af þessu frv., að því er upp er gefið 144 millj. með hækkuðum verðtolli, söluskatti og ýmsu öðru, þá á það allt saman að fara í aukinn rekstrarkostnað ríkisins, en hinar verklegu framkvæmdir eiga ekki að njóta neins góðs af og ekki að fá einn einasta eyri af þessu. Í sambandi við þetta mál er vissulega nauðsynlegt að minnast á það, að ein af yfirlýsingum núv. ríkisstj. og loforðum var, að allur landslýðurinn, og ég ætla, að Alþingi og alþm. falli þar undir, ætti að fá sem nákvæmastar upplýsingar um ástand þjóðarbúskaparins, hér ætti að fara fram úttekt á þjóðarbúinu og allir ættu að fá nákvæmar upplýsingar, ekki aðeins almennar, heldur álit sérfræðinga. Ég skal viðurkenna, að ég er þolinmóður og hef mikið langlundargeð. En eftir að nær tvö ár eru liðin af starfsferil þessarar ríkisstj., fer mig vissulega að lengja eftir því, að eitthvað af þessum upplýsingum og sérfræðingaálitum og úttekt líti dagsins ljós, og ég held, að það sé ekki til of mikils mælzt, og ég held, að það sé engin ósanngirni í því, þótt maður fari fram á það, að hæstv. ríkisstj. leggi nú fyrir Alþingi eitthvað af þessum skýrslum og upplýsingum, sem hún lofaði fyrir tveim árum. Í stjórnmálayfirlýsingu núv. stjórnarflokka, þ.e.a.s. Alþfl. og Framsóknar frá síðustu kosningum, segir svo m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Mikill vandi steðjar nú að íslenzku þjóðinni. Höfuðatvinnuvegum landsmanna er haldið uppi með beinum styrkjum af opinberu fé og gífurlegu álagi á neyzluvörur almennings. Þjóðin býr við römmustu gjaldeyrishöft, þótt frelsi sé í orði. Skortur er á gjaldeyri til kaupa á brýnustu nauðsynjum. Innflutningi hefur að verulegu leyti verið haldið uppi með gjaldeyrislántökum. Þrátt fyrir vaxandi framleiðslu, greiða sölu útflutningsafurða“ - ég vil biðja hv. dm. að athuga, að þetta er skrifað og birt 1956 - „og miklar gjaldeyristekjur vegna varnarliðsframkvæmda safnar þjóðin nú hraðvaxandi skuldum erlendis. Sparnaður fer þverrandi, en lánsfjárskortur vex óðum og stefnir í bráða hættu nauðsynlegustu framkvæmdum. Enn býr fjöldi fólks við óhæft húsnæði og okurleigu, en gróðabrall með húsnæði, þar á meðal nýbyggingar, er í algleymingi. Brask með verðbréf og erlendan gjaldeyri á svörtum markaði fer sívaxandi. Kauphækkanir launastétta verða að litlu eða engu vegna verðhækkana, en milliliðir og margs konar braskarar safna offjár í skjóli hins sjúka fjárhagskerfis.“ Síðan segir: „Meginorsök þess, að þannig er komið, að ekki verður hægt að stjórna landinu án þátttöku annaðhvort íhaldsafla eða kommúnista, er sú, að þótt lýðræðissinnaðir umbótamenn hafi haft kjörfylgi til að mynda samhentan meiri hluta á Alþingi, hefur sundrung þeirra við framboð tryggt öfgaflokkum úrslitaáhrif á stjórnarfarið, Nú verður að brjóta blað í íslenzkum stjórnmálum. Þess vegna ber nú brýna nauðsyn til þess, að tekin sé upp ný stefna í efnahagsmálum þjóðarinnar. Um hana eiga allir frjálslyndir umbótamenn að sameinast.“ Þetta var nú það, sem Framsfl. og Alþfl. lofuðu fyrir síðustu kosningar, og í stefnuskránni birtu þeir á forsíðunni meira að segja mynd, þar sem þeir tókust í hendur upp á það. Eftir tvö ár höfum við nú myndina. Við höfum myndina af því, að engin varanleg úrræði hafa birzt. Bráðabirgðaúrræði, nýir skattar, nýjar álögur, meiri og þyngri, en nokkru sinni hafa þekkzt í sögu íslenzku þjóðarinnar, og það er ekki svo, að milliliðunum hafi verið fækkað, heldur hefur þeim í mörgum tilfellum verið fjölgað, eins og gleggst kemur fram í því, að nú er farið fram á, að sementsverksmiðjan á Akranesi fái rafmagn frá Soginu, ekki beint, heldur á Sogsvirkjunin að selja Rafmagnsveitum ríkisins, Rafmagnsveitur ríkisins eiga að selja Andakílsvirkjuninni, Andakílsvirkjunin á að selja bæjarstjórn Akraness, bæjarstjórn Akraness á að selja stjórn sementsverksmiðjunnar. Hvort þessir milliliðir eiga að taka einhverja þóknun, veit ég ekki, en ekki virðist mér, að þetta dæmi bendi til þess, að milliliðunum á Íslandi sé að fækka. Í þessu frv., sem hér liggur fyrir, er margt ákaflega óljóst, og þegar málið var til 1. umr. í hv. Nd., bar formaður Sjálfstfl., Ólafur Thors, fram nokkrar fsp. til hæstv. ríkisstj. til þess að fá skýringar á frv. Þessum fsp. hefur ýmist alls ekki verið svarað eða ófullnægjandi upplýsingar gefnar. Ég vil því leyfa mér að ítreka þessar fsp, og vænta þess, að hæstv. ríkisstj. treysti sér til þess að svara þeim. Spurningarnar eru á þessa leið: 1) Hverjar eru tekjur útflutningssjóðs eftir núverandi kerfi, og hverjar verða tekjur eftir frv.? 2) Hver er hækkun útflutningsuppbótanna a) til sjávarútvegs og b) til landbúnaðar, 3. Hverjar eru forsendur þess, að hækka verði uppbæturnar? 4. Hefur Landssamband ísl. útvegsmanna samþ. að breyta þeim samningi, sem ríkisstj. gerði við útvegsmenn um síðustu áramót, og ef svo er ekki, telur ríkisstj. þá heimilt að lögfesta stórfelldar breytingar á hinum umsömdu fríðindum án samþykkis L.Í.Ú.? 5. Hefur Stéttarsamband bænda samþykkt frv. fyrir sitt leyti, og hvernig hljóðar þá yfirlýsing þess? 6. Er það rétt, að ríkisstj. hafi lýst því yfir við stjórn Alþýðusambands Íslands og 19 manna nefndina, að án samþykkis þeirra yrðu ráðstafanir þessar ekki gerðar? 7. Telur ríkisstj. yfirlýsingu stjórnar Alþýðusambands Íslands og 19 manna n. samþykki á frv. eða mótmæli gegn því? 8. Felur frv. í sér bann gegn kauphækkunum umfram hina lögbundnu hækkun samkvæmt frv.? 9. Ef svo er ekki, hefur ríkisstj. þá tryggingu fyrir því, að Alþýðusamband Íslands beiti sér gegn frekari kauphækkun og einstök stéttarfélög hagi sér, þá í samræmi við það? 10. Telur ríkisstj., að ráðstafanir þessar standist, ef frekari kauphækkanir verða en frv. gerir ráð fyrir? 11. Er tekjuöflun frv. miðuð við 5% kauphækkun eða einhverja vísitöluhækkun umfram 200 stig og þá hve mikla? 12. Er gert ráð fyrir óbreyttum niðurgreiðslum, eða ætlar ríkisstj. sér að greiða niður að einhverju leyti væntanlegar verðhækkanir og þá hverjar og að hve miklu leyti? 13. Hvað er gert ráð fyrir mikilli hækkun framfærsluvísitölu til næstu áramóta? 14. Hvað mikið af tekjuþörf útflutningssjóðs og ríkissjóðs stafar af kvöðum vegna hinna nýju álaga skv. frv.? 15. Er það rétt, að vegna þessa frv. hækki verðlag á helztu nauðsynjavörum geigvænlega, t.d. á kaffi, sykri og kornvörum um 15%, sementi um 30%, timbri um 29%, benzíni úr 2.09 kr., sem það ætti að vera í nú, í 2.90, olíum um 24%, og hve mikið mun verðlagið hækka á fóðurbæti, tilbúnum fatnaði og vefnaðarvöru? 16. Hver verður hækkun á rekstrarvörum landbúnaðar, sjávarútvegs og iðnaðar skv. frv.? 17. Ætlar ríkisstj. sér að draga úr verklegum framkvæmdum ríkisins sem nemur þeim kostnaðarauka, sem leiðir af frv.? 18. Telur ríkisstj. þessar ráðstafanir leysa vanda útflutningsatvinnuveganna og ríkissjóðs til frambúðar? 19. Eru þessar till. ríkisstj. í samræmi við tillögur útlendu eða innlendu sérfræðinganna, sem unnið hafa að rannsókn efnahagsmálanna á vegum núverandi ríkisstj.? Ef svo er ekki, í hverju er munurinn fólginn? 20. Ætlar ríkisstj. sér ekki að birta almenningi eða a.m.k. Alþingi álitsgerðir og tillögur sérfræðinganna? Þessar fsp. bar formaður Sjálfstfl. fram í Nd. og fékk ekki svör við þeim nema að örlitlu leyti. Og nú vil ég endurtaka þessar fsp. og vænta þess að fá svör við þeim.