Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Hermann Jónasson) : Herra forseti. Allshn. hefur rannsakað þetta mál og er alveg sammála um að leggja til, að það verði samþ. Breyt., sem gerðar eru frá núgildandi l., eru þær, að samkv. 1. gr. þessa frv: má setja byggingarsamþykkt fyrir löggilta verzlunarstaði hér á landi, eins og nú er í l., og svo til viðbótar, að byggingarsamþykkt megi einnig setja fyrir aðra staði, sem skipulagsskyldir eru Samkvæmt l. um skipulag kauptúna og sjávarþorpa. Og samkv. 2. gr. þessa frv. má ákveða í byggingarsamþykkt, að í löggiltum verzlunarstöðum hér á landi og öðrum þeim stöðum, sem um getur í 1. gr. þessara l., skuli stofnuð byggingarnefnd. Samkv. 6. gr. l. nr. 64 frá 1938 verður rýmkunin þannig, að heimilt er að setja skipulagsuppdrátt fyrir þorp eins og greint er í 6. gr., en hún segir: „Heimilt er stjórnarráðinu að ákveða, að ákvæði l. þessara skuli taka til kauptúns eða sjávarþorps, þótt íbúar þess séu færri en 200, svo og til orkuvers eða sveitarþorps, ef hreppsnefnd óskar þess eða skipulagsn. gerir till. um það og stjórnarráðinu þykir sérstök ástæða til. Eftirrit af uppdráttum bæja og skipulagsuppdráttum ásamt lýsingum, er þeim fylgja, skal geyma í Þjóðskjalasafninu. - Það verður þá samkvæmt þessu ákveðið, að fyrir þá staði, sem tilgreindir eru í 6. gr., má setja byggingarsamþykkt, og í þessum byggingarsamþykktum skal ákveðið, að á þessum stöðum skuli stofnuð byggingarn. - Mér þótti rétt að lesa upp þetta ákvæði, til þess að þm. geti áttað sig á því, hvaða breyt. er verið að gera með þessu frv:, sem hér liggur fyrir, því of lítil grein er fyrir því gerð í grg., í hverju þessar breytingar eru fólgnar. Ég legg svo til, að málinu verði vísað áfram til 3. umr.



Herra forseti. Þegar lög um veitingaskatt voru sett árið 1933, var verðlagið þannig, að hægt var að kaupa máltíð fyrir kr. 1.25, og var ákveðið, að máltíðir seldar því verði skyldu undanþegnar skatti. Þar er tekið fram, að veitingaskattur sé í eðli sínu skattur á eyðslu manna, og þótti því rétt að undanþiggja fæðissölu á þessu verði. Þar eð nú fæst ekki nein máltíð fyrir svo lágt verð, að hún sé undanþegin skatti, þótti rétt að setja þau ákvæði, sem farið er fram á í frv. þessu, til þess að samræma anda laganna, að ódýrustu máltíðir skuli vera skattfrjálsar. Leyfi ég mér að vænta þess, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og fjhn.

Frsm. (Haraldur Guðmundsson) : Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er samið skv. þál., sem samþ. var í sameinuðu Alþingi 1942. Að því unnu þeir Guðmundur Kr. Guðmundsson tryggingafræðingur og Ólafur Lárusson prófessor. Það segir sig sjálft, að lög, sem orðin eru um 20 ára gömul, muni þurfa umbóta við. Þau eru ekki vonum fyrr endurskoðuð, þegar þess er gætt, hve fjárhagsaðstaðan í landinu hefur breytzt á þessum tíma, og eru þau því að vonum mjög langt frá því að ná því marki, sem þeim er ætlað. Eftirlaun og líftryggingar hafa breytzt verulega, síðan lögin voru sett, og ýmsar stofnanir hafa komið á fót lífeyrissjóðum. Mun ég nú víkja að einstökum breytingum. Gert er ráð fyrir, að starfsvið sjóðsins víkki svo, að það nái til allra starfsmanna ríkisins, hvort sem þeir taka laun eftir launal. eða eru ráðnir á annan hátt. Með því á að tryggja, að þeir, sem eru ekki ráðnir skv. launal., fái sama rétt. Afkoma þeirra er óvissari, og er því eðlilegt að setja þetta ákvæði í lögin. Auk þess er gert ráð fyrir, að starfsmenn bæjar- og sveitarfélaga og opinberra stofnana og aðrir, sem vinna í almennings þágu, öðlist rétt til að gerast sjóðfélagar. Um þessa menn er svipað að segja og aðra, sem fá laun beint úr ríkissjóði, og þykir því rétt, að þeir sæti sömu kjörum og aðrir starfsmenn ríkisins. Hér má nefna stofnanir eins og t. d. héraðsskólana, sem þó eru að mestu leyti bornir uppi af ríkissjóði. Þriðja brtt. skiptir einna mestu máli, en hún gerir ráð fyrir, að iðgjaldagreiðslan skiptist, komi einnig frá ríkissjóði og bæjar- eða sveitarfélagi. Til þessa hafa launþegar greitt þau öll, nú á að skipta þeim þannig. Ég gat þess í upphafi máls míns, að nokkur einkafyrirtæki hefðu komið upp lífeyrissjóðum fyrir starfsmenn sína. Þar er iðgjaldagreiðslan borin uppi að hálfu af hvorum aðila. Reykjavíkurbær fylgir nokkuð öðrum reglum í þessu efni, því að bæjarsjóður greiðir iðgjöldin. En Reykjavíkurbær er einn um þessa aðferð, að því er ég bezt veit. Skv. útreikningi þeirra, sem sömdu frv. þetta, er talið hæfilegt að greiða 8 af hundraði í iðgjöld. Gert er ráð fyrir, að launþegi og launagreiðandi greiði sinn helminginn hvor, og greiði laungreiðandinn ekki 4, heldur 6 af hundraði til sjóðsins. Ef rannsókn á hag sjóðsins þykir leiða í ljós, að fjárhagsgrundvöllur hans sé eigi tryggur, skal tryggingasérfræðingur sá, er rannsóknina framkvæmir, gera tillögur um viðreisn hans. Hins vegar mætti lækka iðgjöldin, er fram líða stundir, ef hagur sjóðsins teldist geta staðizt það. En sjóðsstjórnin má ekki lækka iðgjöldin meira en nemur því, sem tryggingafræðingur hefur talið fært og lagt til. En nú gæti svo farið, að talið yrði, að lífeyrissjóður ætti ekki fyrir skuldum: Stofnféð minna en þyrfti til að mæta skuldum. Greiðslur úr sjóðnum. Það er hagnaður hans, ef maður hættir að vera sjóðfélagi án þess að fá greiðslu úr honum. Má gera ráð fyrir, að ákvæði þar að lútandi verði ekki fellt burt. Það er mjög mikilsvert, að launagreiðslan er miðuð við alla upphæð launanna, en ekki grunnlaun. Þó ber ekki að greiða af lægri launum en kr. 5000.00. Það er óhjákvæmilegt að miða við launaupphæðina alla, eins og launin hafa verið nú um tíma, en ekki grunnlaun. Réttur til lífeyris úr sjóðnum er miðaður við, að sjóðfélagi hafi greitt iðgjöld í 10 ár eða lengur og sé annaðhvort fullra 65 ára eða samanlagður aldur hans og þjónustutími sé 95 ár. Það er eðlilegt að miða upphæð þá, sem hlutaðeigandi sjóðfélagi fær greidda, við meðallaun hans síðustu 10 starfsár hans, áður en hann lætur af starfi. Sé gert ráð fyrir, að með því að miða við heildarlaun síðustu 10 ára, komist launþegi í hæsta launaflokk, vegur það upp á móti þeirri hundraðshlutalækkun, sem ráð er fyrir gert. Í gildandi lögum eru ákvæði um rétt til lífeyris. Það er hér gert ráð fyrir, að hver sjóðfélagi, sem vegna örorku verður ófær til að gegna starfi sínu eða missir hluta af launum sínum vegna hennar, fái örorkulífeyri. Hér er átt við heilsubilun eða slík tilfelli, þegar maður af eðlilegum ástæðum vegna hrörnunar verður ófær til starfs. Ef hægt er að rekja orsök örorkunnar til starfs þess, sem öryrkinn hefur haft með höndum, fær hann fullan lífeyri, eins og hann mundi hafa fengið, ef hann hefði getað gegnt starfi til 65 ára aldurs. Ef þrítugur maður t. d. læknir, verður öryrki, fær hann þegar þennan rétt, enda sé litið svo á, að örorkan hafi hlotizt af eða sé bein afleiðing af starfi mannsins. Lífeyrir ekkju og barns (eða barna) látins sjóðfélaga miðast við starfstíma hins látna og meðallaun síðustu 10 starfsár hans. Að því er snertir lífeyri barns, er gert ráð fyrir, að miðað sé við framfærslukostnað í Reykjavík að viðbættum 25%. Framfærslukostnaðurinn er kr. 1600.00 og kr. 1700.00, og yrði hann þá um kr. 2000.00. Niðurstaða n., sem hafði frv. þetta til athugunar, var sú um þetta atriði, að í stað „50%“ í 2. málsgr. 15. gr. komi: 25%. Yrði þá lífeyrir barns innan 16 ára aldurs kr. 2100.00. Sé um algerlega munaðarlaust barn að ræða, þykir framfærslukostnaður þess hæfilega ákveðinn kr. 3400.00, og hygg ég, að óþarfi sé fyrir deildarmenn að láta þetta vaxa sér í augum. Með þessu er aðeins sómasamlega séð fyrir barninu, og er þó ekki gert ráð fyrir eignum ekkjunnar. Meiri hlutinn af greiðslum úr sjóðnum er til manna, sem láta af embætti fyrir aldurs sakir, og má gera ráð fyrir, að uppbót á ellitrygginguna nemi miklu. Lagt er til í frv., að sérstök stjórn verði sett yfir sjóðinn og hefur fjhn. talið rétt að mæla með því. Enn fremur er gert ráð. fyrir, að rétt sé, að l. komi til framkvæmda strax eftir gildistöku þeirra. Nefndin telur frv. vel samið og þurfi ekki breytinga, og skal ég víkja að þessu, þegar ég hef gert grein fyrir fjárhagshlið málsins. Samkv. áætlun þeirri, sem frv. fylgir, er gert ráð fyrir því, að framlag ríkissjóðs og annarra launagreiðenda til sjóðsins muni nema á ári, miðað við vísitöluna 250, eitthvað nálægt 924 þús. kr. Mestan hluta þessa fjár mundi ríkissjóður greiða og þær stofnanir, sem þetta fólk vinnur hjá, sem eru ríkisstofnanirnar. Þó mundu að óbreyttum l. að öðru leyti bæjar- og sveitarfélög greiða verulegan hluta, þ. e. a. s. þann hluta, sem miðast við það, sem þau greiða nú af starfslaunum þessa fólks t. d. kennara. Þegar hins vegar búið er að jafna þann halla, sem sjóðurinn fær af því að taka nú þegar á sig skuldbindingar til þess að greiða núverandi sjóðfélögum samkv. ákvæðum þessa frv., ef að l. verður, þá má gera ráð fyrir, að hluti ríkissjóðs til þessara greiðslna muni geta lækkað niður í það sama og launþegum er ætlað að greiða, þ. e. 4%. Að öðru óbreyttu ætti þessi hluti að geta lækkað þannig um h. u. b. þriðjung. Ég get látið mér detta í hug, að sumum þyki þessi upphæð nokkuð há. En ég skal í því sambandi benda á til athugunar, að meginhlutinn af greiðslum 18. gr. er ætlazt til, að geti fallið niður, þegar starfsmenn ríkisins njóta þeirra eftirlaunakjara, sem frv. gerir ráð fyrir. Vegna þess, hve ófullnægjandi l. um lífeyrissjóð barnakennara og l. um lífeyrissjóð embættismanna nú eru, hefur það reynzt nauðsynlegt að ákveða, að ríkissjóður skyldi greiða uppbætur á lífeyri úr þessum sjóðum, sem nema 30% af lífeyrisupphæðinni, og síðan verðlagsuppbót, eins og á laun. Þessar uppbætur nema nú eitthvað nálægt 200 þús. kr. á ári, miðað við þá, sem nú taka lífeyri úr lífeyrissjóðum barnakennara og embættismanna. Með því að samþ. frv. þetta, eins og það liggur hér fyrir, má gera ráð fyrir, að til slíkrar viðbótar við lífeyrinn eigi ekki að þurfa að koma. Þessar 924 þús. kr. eru ekki aðeins lífeyrisgreiðslur vegna þessa frv. um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins; heldur og vegna frv. um lífeyrissjóð barnakennara. Ég skal þá víkja örfáum orðum að brtt. n. 1. tölul. er um, að bætt verði aftan við 8. gr. nýrri málsgr. um, að ráðh. geti kveðið nánar á um útlán sjóðsins með reglugerð og þar á meðal um lánveitingar til íbúðarhúsabyggingu fyrir meðlimi sjóðsins. Um allmörg ár hefur lífeyrissjóður barnakennara lánað fé með sérstökum kjörum til bygginga íbúðarhúsa barnakennara. Ég hef einnig orðið var við, að óskir hafa komið fram um það, að lífeyrissjóður embættismanna greiddi fyrir byggingu íbúðarhúsa fyrir sjóðfélagana. N. álítur rétt að bæta þessu ákvæði við 8. gr. frv. Enn fremur mætti setja í reglugerð ákvæði um það, hve langur lánstíminn mætti vera. Þá leggur n. til, að aftan við 14. gr. frv. bætist nýr málsl., eins og þar hermir. En 14. gr. frv. gerir ráð fyrir, að þegar ekkja, sem nýtur lífeyris, giftist öðru sinni, falli niður réttur hennar til lífeyris, en ef hún svo missir mann sinn eða því hjónabandi er slitið, skuli hún aftur öðlast rétt til lífeyrisins. En hins vegar getur konan gifzt enn á ný og sá maður hennar sé þá sjóðfélagi í lífeyrissjóðnum. Þess vegna er lagt til með þessum 2. tölul. brtt. n., að aftan við 8. gr. frv. bætist: „enda veiti hið síðara hjónaband eigi rétt til lífeyris úr sjóðnum.“ Þá leggur n. til, að 15. gr. frv. verði breytt þannig, að í stað 50%, sem ætlazt er til, að greitt verði ofan á upphæð meðalmeðgjafar í Reykjavík, ef foreldri eða kjörforeldri barns er á lífi, komi 25%. Er þetta til samræmis við slíkar greiðslur almennt. Hins vegar er gert ráð fyrir, að ákvæði 15. gr. frv. verði óbreytt viðkomandi álaginu, sem greiða skal ofan á meðalmeðlag, ef barn er munaðarlaust. Þá telur n. einnig rétt, að við síðustu gr. frv. bætist ákvæði um, að eldri lög um þetta efni falli niður. Skal ég svo láta útrætt um frv. að sinni. N. leggur til, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem hér er lagt til, að gerðar verði.

Frsm. (Haraldur Guðmundsson) : Ég get að langmestu leyti látið mér nægja að vísa til þess, sem ég sagði áðan um það frv., sem hér var afgreitt næst áður nú á fundinum í þessari hv. d., um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Þó þykir mér rétt að taka það fram, að hér er ekki um það að ræða að víkka starfsvið sjóðsins frá því, sem nú er. Annað atriði, sem ég vil benda á í sambandi við þetta mál, er það, að þau tiltölulega fátæklegu ákvæði, sem eru í l. um lífeyrissjóð embættismanna og ekkna þeirra, varðandi lífeyri til ekkna og barna, eru þó enn þá ófullkomnari í l. um lífeyrissjóð barnakennara en í l. um lífeyrissjóð embættismanna. Fjhn. leggur til, að þetta frv. verði samþ. með sömu breyt. og gerðar voru á frv. til l. um lífeyrissjóð embættismanna, og eru brtt. n. á þskj. 226. N. telur, að ef þessi frv. tvö verði samþ., þá sé því marki nokkurn veginn náð, sem hún telur, að eigi að vera hlutverk þessara sjóða, þ. e. a. s., að starfsmönnum ríkisins sé tryggður sæmilegur lífeyrir og nánustu vandamönnum þeirra, sem þeim ber að framfæra, þegar þeir verða að láta af störfum. Með þetta fyrir augum leggur n. til, að þetta frv. verði samþ. með þeim breyt., sem greint hefur verið frá.



Það eru fyrirspurnir, sem ég vildi bera fram til hv. flm., og eiga þær við bæði frv. um lífeyrissjóðina. Fyrsta fyrirspurnin er: Hvaða ástæður hafa valdið því, að ekki er hægt að hafa um þessi mál einn lagabálk í stað tveggja, úr því að ákvæðin um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins eiga að vera um svo margs konar starfsmenn? Þar er gert ráð fyrir, að starfsmenn bæjar- og sveitarfélaga komi einnig undir. Það hefði verið eðlilegast, að mér virðist, að þessu hefði verið steypt saman í einn sjóð og sams konar reglur svo um þetta látnar gilda. En þetta er aðeins formsatriði. En svo er fyrirspurn varðandi 6. gr. þessa frv. Þar segir, að ávaxta skuli sjóðinn „í tryggum verðbréfum, svo sem ríkisskuldabréfum eða öðrum bréfum með ríkisábyrgð, vaxtabréfum veðdeildar Landsbankans eða Búnaðarbankans, jarðræktarbréfum, skuldabréfum, tryggðum með fyrsta veðrétti í fasteignum allt að 60% af fasteignamati þeirra, eða með öðrum álíka tryggilegum hætti.“ Þarna virðist nú að vísu vera nokkuð rúm heimild, og ég mundi skilja þetta svo, að skuldabréf t. d. bæjar- og sveitarsjóða mundu koma þarna undir, þó að orðalagið sé á þennan veg, vegna þess að þau yrðu talin ámóta trygg bréf og þau, sem þarna eru talin. En þó kynni að mega líta þannig á, að á þessu væri nokkur vafi, þar sem þau einu bréf, sem þarna eru talin, en eru ekki tryggð með veði, eru bréf með ríkisábyrgð. Ég mundi nú bera fram brtt. um þetta efni fyrir 3. umr., ef hv. flm. telur á þessu nokkurn vafa. Því að eftir að gera má ráð fyrir, að töluverður hluti sjóðfélaga sem fyrra frv. tekur til (um lífeyrissjóð embættismanna), og einnig þeirra sjóðfélaga, sem þetta frv., sem hér liggur fyrir, tekur til, töluverður hluti þessara manna tekur laun sín að verulegu leyti úr bæjar- og sveitarsjóðum, og bæjar- og sveitarsjóðir greiða þeim verulegan hluta iðgjaldanna, þá sýnist mér eðlilegt, að það megi ávaxta þeirra lífeyrissjóði í skuldabréfum bæjar- og sveitarfélaga að svo miklu leyti sem sjóðstjórnin telur þau jafntrygg og þau bréf, sem þarna eru talin í frv. Ég vildi þess vegna mega spyrja um álit hv. flm. á þessum atriðum. Þá er fyrirspurn út af samanburði á 14. og 15. gr. frv., um það, hvort hv. frsm. mundi telja, að þeir, sem látið hafa af störfum og goldið hafa í lífeyrissjóð embættismanna eða barnakennara samkvæmt gömlu ákvæðunum og hafa ekki fengið það greitt úr lífeyrissjóði aftur með sérstökum fjárlagaákvæðum eins og margir hafa fengið, mundu nú eiga beinan rétt á að fá þetta greitt, ef þeir hafa borgað inn í sjóðinn, eftir að l. þessi ganga í gildi, ef frv. verður samþ. Hitt er ljóst, að þeir eiga rétt á því, ef þeir láta af störfum, eftir að l. þessi ganga í gildi. En viðkomandi þeim, sem látið hafa af störfum fyrir t. d. 10 árum, er mín fyrirspurn. Það virðist langeðlilegast, að sama regla gildi um þá eins og hina, sem láta af störfum, eftir að l. þessi öðlast gildi., ef frv. verður samþ. Og í langflestum tilfellum hafa þessar greiðslur verið ákveðnar með fjárlagaákvæðum. En spurningin er, hvort ekki er rétt að láta ákvæði l. vera þannig, að þetta sé greitt, án þess að um það þurfi að sækja í hvert skipti til Alþ.



Það er von, að hv. 6. þm. Reykv. spyrji, hvaða ástæða sé til þess, að sjóðirnir séu tveir, en ekki í einu lagi. Ég get ekki svarað öðru en því, að ég hygg, að það sé í samræmi við óskir hlutaðeigandi starfsmanna og þær hafi valdið mestu um það, að svo sé gert. Og það hafa tjáð okkur þeir tveir menn, sem frv. sömdu. Ég skal geta þess í þessu sambandi, að ég hygg, að í þessu sé enginn kostnaðarauki og lítil aukavinna. Og ég geri ráð fyrir, að það þætti eðlilegt að halda aðgreindum reikningum þessara sjóða, jafnvel þó að þeir væru sameinaðir. En meginástæðan til þessarar skiptingar er sú, að óskir viðkomandi starfsmanna hafa verið í þessa átt. Það kann um þetta að hafa valdið nokkru um, að ekki voru ákvæði í l. um lífeyrissjóði embættismanna viðvíkjandi byggingu íbúða. Ég hygg, að það sé rétt hjá hv. 6. þm. Reykv., að verði 6. gr. samþ., þá sé ekki gert ráð fyrir, að sjóðurinn ávaxti fé sitt í bæjarskuldabréfum, nema þau séu þá tryggð að auki, annaðhvort með fasteign eða ríkisábyrgð. En sé um að ræða bæjarskuldabréf, sem hvorki eru tryggð með ríkisábyrgð né fasteignaveði, þá hygg ég það vafasamt, að heimilt sé að ávaxta sjóðinn í slíkum bréfum, þannig að ef það á að vera ótvírætt, að svo megi vera, þá hygg ég, að rétt væri að bera fram um það brtt. En þó að brtt. um heimild til þessa yrði samþ., þá mundi það ekki vera skuldbindandi fyrir sjóðinn, því að stjórn sjóðsins ákveður um þetta á hverjum tíma.

Já, vitanlega.

Viðkomandi endurgreiðslu iðgjalda þeirra sjóðfélaga, sem látið hafa af störfum, áður en l. þessi eru sett, ef frv. verður samþ., spurði hv. 6. þm. Reykv., hvort þau mundu verða hér eftir endurgreidd án sérstakrar fjárlagaheimildar. Ég held, að mér sé óhætt að segja það, að þessi iðgjöld mundu verða endurgreidd eftir sömu heimildum og verið hefur hingað til. Ég held, að aldrei hafi verið synjað um það. En þessi l. segja ekkert um þetta atriði, hvorki þetta frv. né hitt, um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, þannig að ef þetta ætti að vera skýlaust í þeim fáu tilfellum, sem um gæti verið að ræða, væri sennilega vissara að setja ákvæði um þetta inn í frv., áður en það verður afgreitt, ef ekki þætti eins tiltækilegt að fara þá leið að ákveða um þetta í fjárl. á hverju ári, sem að sjálfsögðu væri tekið gilt af sjóðstjórninni, það vil ég ekki draga í efa.

Frsm. (Haraldur Guðmundsson) : Herra forseti. Ég skal geta þess, að þegar n. afgreiddi þetta frv., voru ekki nema þrír nm. á fundi. Mér er því ekki kunnugt um afstöðu hinna tveggja til málsins, en það kemur væntanlega fram nú. Þetta frv. er komið frá hv. Nd. og var upphaflega flutt á þskj. 60 og hét þá frv. til l. um bráðabirgðaafnám á valdi mjólkurverðlagsn. og kjötverðlagsn. til þess að ákveða útsöluverð á mjólk og mjólkurafurðum - og kjöti og sláturafurðum. Samkvæmt till. landbn. Nd. var frv. breytt í það form, sem það hefur nú á þskj. 155, og heitir það nú frv. til l. um breyting á l. nr. 3 13. febr. 1943, um verðlag. Efnið er þó hið sama að öðru en því, að skemmra er gengið í einstökum atriðum að forminu til. Samkv. þessu frv. er gert ráð fyrir því, að meðan það verð á landbúnaðarafurðum er í gildi, sem ákveðið var í sex manna n., skuli þrátt fyrir ákvæði síðasta málsliðar 1. gr. þessara l. útsöluverð þeirra vörutegunda, sem mjólkurverðlagsn. og kjötverðlagsn. ákveða verð á, vera háð samþykki viðskiptaráðs. Þessir þrír nm. eru sammála um, að ástæðulaust sé, að mjólkurverðlagsn. og kjötverðlagsn. ákveði útsöluverðið, á meðan fyrrnefnt verðlag er í gildi, og leggja því til, að frv. verði samþ. eins og það er komið frá hv. Nd.



Af því að ég var ekki viðstaddur, þegar þetta mál var fyrst tekið til meðferðar, þar sem ég var forfallaður, vil ég lýsa afstöðu minni, sem er sú, að ég get fallizt á þetta álit meiri hl. n. eins og það er, svo að ég mundi hafa bætzt þar við sem fjórði maður, hefði ég verið á fundi n. Ég þarf í rauninni ekki fleira að segja um málið, en vil taka það fram, að þar sem tiltekið er, að umgetið verðlag skuli vera háð samþ. viðskiptaráðs, þá hlýtur viðskiptaráð að hafa úrskurðarvald, ef ekki verður samkomulag milli þess annars vegar og mjólkurverðlagsn. og kjötverðlagsn. hins vegar, og þar með er í rauninni óbeint sagt, að þeirra valdsvið sé ekki orðið annað en bókstafurinn einn. Frá sumra manna sjónarmiði gæti ríkt vafi um þetta nýja viðhorf, þó að ekki væri kannske beinlínis um réttmæti þessa ákvæðis, ef út af ber. En það er ekki hægt að setja þetta fyrir sig, og ég er ekki kominn til neinnar yfirlýsingar um það, hvað bezt muni henta, en ég vil segja það, að verði ágreiningur á slíkum atriðum sem þeim, er ég hef getið um, verður ekki um það deilt, að einhvers staðar verður valdið að vera. Get ég því fallizt á frv. eins og það er, enda þótt vafi geti verið um þetta nýja viðhorf.



Ég vildi bera fram fyrirspurn út af áliti landbn. Nd. Þar er gert ráð fyrir, að verðlagsn. haldi tilveru sinni, þó að starf þeirra verði með allt öðrum hætti, meðan núverandi ástand helzt, eins og í nál. segir. Ég vil nú spyrja, hvaða starf þeim sé ætlað, úr því að grundvöllurinn er lagður með starfi vísitölun. Á viðskiptaráð að ákveða, hvað n. skuli hafast að?



Út af því, sem næstsíðasti ræðumaður sagði, vil ég taka það fram, að það er rétt hjá honum, að það er tvímælalaust, að viðskiptaráð verður að skera ár, ef ágreiningur rís. En um grg. hv. landbn. Nd. er ég varla fær að ræða, en mér skilst, að það, sem vakað hefur fyrir n., sé það, að ekki sé ráðlegt að leggja þessar n. niður, meðan ekki er vitað, hve langur starfstími vísitölun.: verður. Ég hef skilið frv. svo, að ætlazt sé til, að n. þessar leggi sinn útreikning fyrir viðskiptaráð. Og við þrír nm., sem höfðum málið til meðferðar fyrir hönd Ed., töldum ekki ástæðu til að taka aðra ákvörðun um þetta í bili.

Fjmrh. (Björn Ólafsson) : Herra forseti. Breyt. sú, sem hér um ræðir á skattal., er í því fólgin, að skattgreiðendum er gefin heimild til þess að verja ákveðnum hluta af tekjum sínum til líknar- og menningarmála, án þess að slíkar gjafir séu teknar síðar sem skattskyldar tekjur. Slíkt ákvæði sem þetta vantar í íslenzk skattal. Hins vegar er óhætt að segja, að þetta ákvæði er til í sams konar eða svipuðu formi í skattal. flestra annarra menningarlanda, enda virðist það vera viturlegt, að skattþegnar hafi heimild til að verja ákveðnum hluta tekna sinna, án þess að þeir þurfi að borga skatt af slíkum gjöfum. Hið opinbera ætti frekar að hvetja menn til að gera slíkt en að setja fyrirmæli, sem koma í veg fyrir þetta, því að það er vitað mál; að það hefur á margan hátt staðið í vegi fyrir því, að líknar- og menningarstofnunum, sem mikla þörf hafa fyrir fé, hafi getað áskotnazt fé á þennan hátt, þótt menn hér á landi séu mjög örlátir, og hafa því þessar stofnanir farið á mis við margar gjafir af þessum orsökum. Að sjálfsögðu verður að setja skorður við því, hversu miklu skattþegnar geti varið af tekjum sínum í þessu skyni. Það magn hefur verið ákveðið þannig, að skattgreiðendur mættu gefa til líknarstarfsemi og menningarmála allt að 10% af nettó tekjum, þó ekki hærri fjárh. en kr. 10.000.00. Ég skal viðurkenna, að þetta getur út af fyrir sig verið álitamál en ég tel, að ekki sé of djúpt tekið í árinni þótt mönnum sé heimilað að verja þessum hluta nettó tekna sinna í þessu skyni. Að sjálfsögðu verður að setja reglur um það, hvaða stofnanir og fyrirtæki geti komið til greina að verða þessa fjár aðnjótandi, því að vitanlegt er, að slíkar stofnanir ganga undir ýmsum nöfnum, sem má segja, að ekki séu viðurkennd opinberlega. Að öðru leyti tel ég ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta og legg því til, að frv. verði vísað til 2. umr. og n.

Dómsmrh. (Einar Arnórsson) : Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er borið fram eftir ósk landlæknis og - ég held megi segja - eftir ósk eftirlitsmanns lyfjabúða. Það hafa komið fyrir mistök við afgreiðslu í lyfjabúð, og er eitt dæmi, sem ég hef sérstaklega í huga. Hafa þessi mistök orsakað heilsubrest, án þess að upplýst yrði, hver persónulega ætti sökina. Dómsrn. hefur ekki séð sér fært að höfða mál út af þessum mistökum, með því að ekki er víst, hver sökina átti. Aðalnýmæli þessa frv. er það, að lyfsalar og forstöðumenn lyfjabúða skulu sæta refsingu sem opinberir starfsmenn fyrir brot í starfi sínu. Þetta virðist hafa orkað tvímælis, en það virðist auðsætt, að menn, sem hafa jafn ábyrgðarmiklar skyldur með höndum, séu látnir sæta refsingu sem opinberir starfsmenn. Annað nýmælið er, að lyfsali eða forstöðumaður lyfjabúðar skuli bera ábyrgð á mistökum, sem verða kunna við afhendingu lyfja, og skal þá refsing mælt honum, nema það sannist, að annar maður sé sekur og lyfsali eða forstöðumaður eigi enga sök á. Samsvarandi reglur skulu gilda um lyfjasveina og sérfróða aðstoðarmenn í lyfjabúðum, þannig að þeir sæti refsingu eftir sömu reglum sem opinberir starfsmenn fyrir brot í starfi sínu. Skal ég svo ekki fara nákvæmar út í þetta, en vil þó aðeins benda á, að í þessum nýmælum hér er farið nokkru lengra en almennt er talin hæfa í refsirétti, í því að einstakir forráðamenn eru látnir bera fulla ábyrgð á misferli undirmanna sinna, nema það sannist, að undirmenn eigi sökina. Hins vegar telur landlæknir mikla nauðsyn á slíkri reglugerð sem þessari, og að vísu eru til í íslenzkum l. nokkur samsvarandi fyrirmæli. Skal ég þá t. d. benda á fyrirskipun frá árinu 1885, þar sem prentsmiðjustjórar bera ábyrgð á því, sem hjá þeim er prentað, og sömuleiðis er samsvarandi dæmi að fínna í áfengisl., sem kveður á um, að skipstjóri beri ábyrgð á smygli skipverja sinna, svo að af þessu má sjá, að með þessu frv. er ekki verið að breyta út af hinni venjulegu refsiréttarreglu. Ég skal svo ekki orðlengja þetta meira, en legg til, að frv. verði að lokinni umr. vísað til allshn.