Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það fór svo við 2. umr. þessa máls, að allar brtt. stjórnarandstöðuflokkanna voru felldar, engin þeirra tekin til greina. Nú skal enn gerð tilraun til þess að sníða allra verstu agnúana af þessu frv., gera það þannig úr garði, að verkalýðshreyfingin gæti þó nokkru skár við unað, að slík löggjöf, sem hér um ræðir, væri sett. Ég hef því leyft mér að bera fram fjórar brtt. við frv. á þskj. 677. 1. brtt., sem raunar kemur í staðinn fyrir efni 1. og 2. gr. frv., er svohljóðandi: „Hinn 19. júní 1961 skulu laun allra kvenna skv. samningum stéttarfélaga ákveðin 90% af kaupi karla. Sá mismunur, sem þá er á kaupi kvenna og karla, skal jafnast út á næstu þremur árum í jöfnum hlutum, unz fullum launajöfnuði er náð hinn 19. júní 1964.“ Höfuðbreytingin frá núverandi 1. og 2. gr. er sú, að í stað þess að launajöfnuðurinn náist á árunum 1962–1967, er gert ráð fyrir, að þessi jöfnuður náist á 3 árum og kvennakaupið nú á árinu 1961 fest við 90% af kaupi karla, en það eru þær kröfur, sem verkalýðssamtökin gera um leiðréttingu á sínum launum á þessu ári. En frv. sjálft gerir ekki ráð fyrir neinni breytingu á launum kvenna á árinu til þess að minnka bilið á milli kaups kvenna og karla á yfirstandandi ári. Þá felst það einnig í brtt., að launajöfnunin mundi ná til allra kvenna, ef brtt. yrði samþykkt, en í 1. gr. mundi launajöfnunin á þessu árabili, sem þar er um talað, aðeins ná til þeirra verkakvenna, sem stunda vinnu skv. samningum hinna almennu verkakvennafélaga í landinu, samkvæmt samningum Iðju, félags verksmiðjufólks, og Verzlunarmannafélagsins í Reykjavík. Það væri því að því stefnt með þessari till., að launajöfnunin gerðist á skemmri tíma og að frv. næði til fleiri kvenna eða til í raun og veru allra kvenna. 19. júní er nú valinn þarna sem viðmiðunardagur vegna þess, að hann er hinn mikli frelsisdagur kvenþjóðarinnar, og ætti því að vera vel til fallið, að þær fengju þá frá löggjafanum. þessar réttarbætur í löggjöf, eins og þær fengu kosningarréttinn hinn 19. júní 1915. 2. gr. falli niður, skv. 2. brtt., en 3. gr., sem fjallar um hina svokölluðu launajafnaðarnefnd eða þann dómstól, sem á að ákveða um kaupbreytingar skv. 1. gr., legg ég til að orðist svo: „Úr ágreiningi, sem rísa kann út af ákvæðum 1, gr., sker félagsdómur.“ Ég legg til, að 4. gr. falli niður. Í henni eru ákvæði, sem verkalýðshreyfingunni eru mjög ógeðfelld, nefnilega þau, að engir samningar milli verkakvennafélaga og atvinnurekenda, þó að undirskrifaðir hafi verið, séu gildir, fyrr en nefndin hafi staðfest slíka samninga. Þetta tel ég lítillækkandi og á allan hátt óviðeigandi og legg því til, að sú till. gerbreytist, nefnilega á þann hátt, að í stað orðanna „enda staðfesti nefndin slíka samninga“ í niðurlagi greinarinnar komi: enda sé sú hækkun eigi lægri en lög þessi gera ráð fyrir. Ef frv. fengist breytt á þennan hátt, væri það miklu betur að skapi verkalýðshreyfingunni en í því formi, sem það nú er. 5. gr. geri ég enga brtt. við né heldur þá 6. Ég læt þessi orð nægja til skýringar með þessum brtt., sem nú eru lagðar fram, til þess að gera síðustu tilraun til að fá lagfæringar á þessu frv.



Herra forseti. Á þskj. 583 hef ég ásamt hv. 4. þm. Sunnl. (BFB) lagt fram till. til þál., sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta. „ Nd. Alþingis ályktar að skipa 5 manna n. samkvæmt 39. gr. stjórnarskrárinnar til þess að rannsaka viðskipti fjmrn. og Axels Kristjánssonar, Hafnarfirði, og hlutafélagsins Ásfjalls í sambandi við ríkisábyrgð, sem heimiluð var á 22. gr. fjárlaga 1959, svo og útgerð Axels Kristjánssonar í ábyrgð ríkissjóðs á togaranum Brimnesi. N. skal hafa rétt til að heimta skýrslur, skriflegar og munnlegar, bæði af embættismönnum og einstökum aðilum. Ábyrgðarheimild sú, sem vitnað er til í þáltill. þessari var samþ. við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1959 og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta „ Ríkisstj. er heimilt að ábyrgjast fyrir Axel Kristjánsson eða væntanlegt hlutafélag í Hafnarfirði, gegn þeim tryggingum, sem hún metur gildar, allt að 4320000 kr. lán til kaupa á togara frá Vestur-Þýzkalandi, þó ekki yfir 80% af kaupverði skipsins. Sama vorið og þessi ríkisábyrgð var heimiluð hafði Bæjarútgerð Hafnarfjarðar uppi ráðagerð um að afla sér togara í stað annars, er fórst við Nýfundnaland. Var það jafnvel ætlun forráðamanna útgerðarinnar að kaupa þá þegar bogara, ef byðist nýtt og gott skip, sem heppilegt þætti til að stunda veiðar á fjarlægum miðum. Svo fór, að allálitlegt skip, sem hafði verið í notkun í rúmt ár, bauðst í Vestur-Þýzkalandi, en sá hængur var á tilboðinu, að þann togara var ekki hægt að fá nema með því móti að kaupa um leið tvo gamla togara, sem sama fyrirtæki þurfti að koma út. Hins vegar var nægt að kaupa sérstaklega hvorn þessara gömlu togara sem var. Þessi skilyrði að kaupa gömlu togarana með hinum nýja voru talin óaðgengileg, og af kaupum varð ekki. Hins vegar átti annar þessara gömlu togara eftir að leggja leið sína til Íslands, því að Axel Kristjánsson, sem fyrr er nefndur, stofnaði hlutafélagið Ásfjall til þess að kaupa og gera út þennan togara, sem fluttur var til Íslands og skírður Keilir. Heimild til ríkisábyrgðar fyrir þetta hlutafélag miðaðist við allt að 4 millj. 320 þús. kr., en þó ekki meir en 80% af kaupverði skipsins, þ.e.a.s. að til þess að hægt væri að nota ábyrgðina að fullu, þurfti skipið að kosta a.m.k. 5.4 millj. kr., en 80% af þeirri upphæð eru 4 millj. 320 þús. Ríkisábyrgðin var notuð að fullu svo að kaupverð togarans hefur verið talið eigi minna en 5.4 millj. Bæjarútgerð Hafnarfjarðar var hins vegar boðið þetta skip á nálega 3.6 millj. kr. með nýja trogaranum, en það hefði getað fengizt fyrir miklu mun lægra verð, ef það hefði verið keypt eitt, enda var því haldið fram í Alþýðublaðinu 19. jan. 1960 af forsvarsmönnum Keilis, að skipið hefði kostað nálega 2 millj. 880 þús. kr. Nokkrar endurbætur fóru fram á því, og hefðu þær því átt að kosta 2 millj. 520 þús. kr. eða nærri jafnmikið og skipið sjálft, til þess að endanlegt verð væri 5.4 millj. kr., og út á þann viðgerðarkostnað hefur verið veitt ríkisábyrgð að fullu. Þegar Bæjarútgerð Hafnarfjarðar hafnaði kaupunum á svo til nýjum togara vegna þess, að það skip, sem síðar nefndist Keilir, þurfti að fylgja með ásamt öðrum gömlum togara, þá var það m.a. vegna þess, að skipið var talið vélvana, 600 tonna skip með 800 hestafla gufuvél. Kaup h/f Ásfjalls á þessum gamla togara komu því mörgum á óvart. En sýnilegt var, að þeir, sem keyptu, lögðu ekki ýkja mikið í hættu, því að til kaupanna á þessu skipi, sem var talið kosta 5.4 millj. kr., hafði hlutafélagið yfir að ráða 100 þús. kr. í hlutafé eða 1/54 af kaupverði. Áhætta ríkissjóðs var hins vegar 4.3 millj. kr. með gengisáhættu, og þar að auki mátti búast við því, að eftir nokkurn rekstur gætu verið komnar til sjóveðskröfur, sem gengju þá á undan ríkissjóði, og það hefur líka komið á daginn, að svo hefur orðið. Það er skemmst frá því að segja, að ríkið varð að greiða þegar fyrstu afborgunina af láninu og greiddi á árinu 1960 1 millj. 832 því. kr. samkvæmt upplýsingum hæstv. fjmrh., eða nálega átjánfalda upphæð hlutafjárins í Ásfjalli h/f, en hlutafélagið rak skipið áfram eftir það, þar til því var lagt rúmu ári eftir að það kom til landsins, þar sem hlutafélagið Ásfjall varð fjárþrota, sem út af fyrir sig er ekki ástæða til að undrast. Það er sjálfsagt á einskis manns færi að gera út togara í því ástandi, sem Keilir er, við þær aðstæður, sem togaraútgerðin býr við af völdum viðreisnarstefnunnar og náttúruaflanna, er þau leggjast á eitt. Og það er mistúlkun, sem fram hefur komið, að þáltill. sú, sem hér er til umr., sé flutt vegna þess, að flm. hennar telji það eitthvert einsdæmi, að togarafyrirtæki verði gjaldþrota á Íslandi eða þessi togari hafi verið verr rekinn en hver annar. Það, sem er athugavert í þessu máli og rannsóknarskylt að okkar dómi og að ég hygg flestra þeirra sem með þessu máli hafa fylgzt, eru ráðstafanir hæstv. fyrrv. fjmrh., Guðmundar Í. Guðmundssonar, í sambandi við þetta mál. Upphæð ríkisábyrgðar þeirrar, sem veitt var, er athugaverð, sé það haft í huga, hvers virði má telja að togarinn Keilir hafa verið, þegar hann kom til landsins, og nú er ljóst, að hann er eftir árs notkun seldur á 11/2 millj. kr., en ríkið er í ábyrgð fyrir 7 millj. kr. skuldum, er á honum hvíla, og þar við bætist 11/2 millj. kr. í sjóveðskröfum, sem ganga á undan. Það er með öllu óskiljanlegt, hvernig hæstv. fyrrv. fjmrh. hefur talið stætt á því að taka þetta gamla skip gilt sem veð fyrir ríkisábyrgðum þeim, er hann veitti, og það er fullkomin ástæða til þess, að sérstök n. frá þeim aðilum, sem veittu hæstv. ráðh. heimild til ábyrgðarinnar með því skilyrði, að gildar tryggingar væru teknar, rannsaki, hvernig kaupverð togarans hefur verið sannreynt. þegar togarinn var sýnilega í upphafi ekki kaupandi fyrir 5.4 millj. á gamla genginu, og það er fullkomin ástæða til þess að rannsaka það, hvernig veðhæfni skipsins hefur að öðru leyti verið könnuð og staðfest, m.a. hver hafa verið vottorð sérfróðra manna eða skipaeftirlits ríkisins um ástand þessa 10 ára gamla vélvana togara. Svo mikið er víst, að sá sérfróði aðili, sem Bæjarútgerð Hafnarfjarðar hafði sér til ráðuneytis, þegar það fyrirtæki leitaði eftir skipi erlendis, lýsti því yfir, þegar hann sá í sölutilboði lýsinguna á þeim togara, sem nú heitir Keilir, að á svona skip liti hann ekki, það væri ónothæft fyrir Íslendinga. Þrátt fyrir þessar skoðanir þeirra, sem áður hafði boðizt þetta skip, þótti hæstv. ráðh. sjálfsagt að veita ábyrgð ríkissjóðs fyrir láni, sem nú nemur 7 millj. kr., einungis með veði í þessu skipi, sem nærri hlutafjárlaust hlutafélag átti, þótt gert væri í ábyrgðarheimildinni frá Alþ. ráð fyrir því, að ábyrgðin væri því aðeins veitt, að gildar tryggingar yrðu veittar. Þegar togarinn Keilir, sem frá upphafi hefur verið vélvana, hefur verið gerður út í aðeins eitt ár, er aflvél skipsins þannig á sig komin, að hún er talin ónothæf, og minnist ég þess, að þegar togarinn kom til landsins, þá sögðu þeir menn, sem ég hafði tal af og til véla þekkja og sáu vélarrúm Keilis, að vélin væri rusl og ætti hvergi heima nema á öskuhaugunum. Nú er hún talin ónýt, og endurnýjun mundi kosta milljónir kr., sennilega 8 millj. eða meira. Samt sem áður hikaði hæstv. fyrrv. fjmrh. ekki við að skuldbinda ríkissjóð um margar millj. kr. með baktryggingu í togaranum einum. Hlutafélagið Ásfjall sem keypti togarann Keili á 5.4 millj. kr., eftir því sem ríkisábyrgðin bendir til, og lagði aðeins fram 100 þús. kr. í hlutafé, lét sér ekki nægja þá ábyrgð, sem ríkissjóður veitti. Það sótti einnig um ábyrgð bæjarsjóðs Hafnarfjarðar á láni að upphæð 1.5 millj. kr. og bauð tryggingar í togaranum. Bæjarráð Hafnarfjarðar var ekki sama sinnis og hæstv. ráðh., að ekkert væri sjálfsagðara en að láta nægja tryggingu í 10 ára gömlum vélvana togara, og þegar frekari tryggingar fengust ekki, þegar eftir þeim var leitað varð ekkert af því, að ábyrgð bæjarsjóðs yrði veitt, og þótt hlutafélagið lækkaði beiðni sína niður í 1 millj. kr., kom það fyrir ekki. Sú ákvörðun að taka ekki gildar tryggingar í skipinu einu hjá fjárlausu hlutafélagi stórríkra aðila hefur nú sparað Hafnarfjarðarbæ 1.5 millj. kr. Og ég býst við því, að ef sú ábyrgð hefði verið veitt og sú upphæð þar með tapazt, þá væri sú ákvörðun að veita ábyrgðina talin þarfnast skýringa, einkum ef það hefði átt sér stað, að einn einstaklingur hefði veitt hana á þeim grundvelli að hann hefði til þess heimild einungis gegn gildum tryggingum, sem síðar hefðu reynzt svo sem raun hefur orðið á. Almenningur. sem borgar brúsann af milljónatapi ríkissjóðs á þeim tíma, sem hert er að lífskjörum hans, á heimtingu á því, að mál þetta sé kannað til fulls. Og ráðstafanir þær, sem hæstv. ráðh. hefur gert, eru ekkert einkamál hans eða þeirra, sem næstir honum standa. Fjárhæðirnar eru ekki greiddar úr þeirra vasa. Hv. Alþ., sem veitti ábyrgðarheimildina í trausti þess, að gildar tryggingar yrðu teknar og að eðlilegrar varfærni yrði gætt, á þó ekki sízt heimtingu á því að fá sjálft að rannsaka þetta mál með því að kjósa til þess n. úr sínum hópi. Öll tregða á því að verða við þessum kröfum bendir til þess, að ekki sé allt með felldu um þetta mál En sé nægt að koma með einhverjar eðlilegar skýringar eða leiðréttingar, ætti það að vera kærkomið þeim, sem að ábyrgð þessari hafa staðið, því að almennt telur það fólk, sem eitthvað þekkir til þessa máls, að hér sé margt óeðlilegt, tortryggilegt og athugavert. Í þáltill þeirri, sem hér liggur fyrir, er einnig gert ráð fyrir því, að rannsökuð verði útgerð Axels Kristjánssonar á togaranum Brimnesi á ábyrgð ríkissjóðs. Seyðisfjarðarkaupstaður átti togarann Brimnes og gerði hann út þar til snemma á árinu 1959, að útgerð hans var stöðvuð vegna fjárþrots fyrirtækisins. Minnihlutastjórn Alþfl., sem þá var við völd, lét fara fram rannsókn á fjárreiðum útgerðarinnar, og á fjárlögum fyrir árið 1959 fékk ríkisstj. svo hljóðandi heimild frá Alþ., með leyfi hæstv. forseta „ Ríkisstj. er heimilt að annast og ábyrgjast rekstur togarans Brimness fyrir Seyðisfjarðarkaupstað til 1. sept. n.k.“ - þ.e.a.s. 1. sept. 1959 „með það fyrir augum, að afla skipsins verði landað sem mest á Seyðisfirði þó þannig, að rekstrarafkomu þess sé ekki stefnt í hættu með löndun aflans þar. Enn fremur að innleysa gegn veði á skipinu áhvílandi sjóveðs- og fjárnámskröfur.“ Heimild þessa notaði hæstv. fyrrv. fjmrh. síðan til þess að taka skipið af útgerðarstjórn þess á Seyðisfirði og fá það einum manni, Axel Kristjánssyni, til rekstrar á ábyrgð ríkissjóðs. Var þetta gert, eftir að samþ. hafði verið ábyrgðarheimildin til handa sama manni til kaupa á Keili og áður en sá togari kom til landsins. Til þess að koma skipinu af stað lagði ríkissjóður fram 2.5 millj. kr. Brimnes var þegar flutt til Reykjavikur, en til Seyðisfjarðar kom það aldrei síðan, svo að ekki hefur umhyggja fyrir atvinnulífi Seyðisfjarðar stefnt rekstrarafkomu þess í hættu. Axel Kristjánsson gerði skipið út upp á sitt eindæmi, og engin útgerðarstjórn hafði afskipti af rekstrinum eða bókhaldi. Heimild ríkisstj. til að annast og ábyrgjast útgerð togarans náði fram til 1. sept. 1959, en sá tími leið og enn gerði Axel skipið út og fékk í árslok togarann Keili og gerði síðan báða út samtímis, Brimnesið fram á mitt árið 1960. Útgerð togarans Brimness á ábyrgð ríkissjóðs eftir 1. des. 1959 styðst ekki við neinar heimildir, og engar skýringar hafa verið gefnar á ráðstöfunum þessum. Á miðju ári 1960 var útgerð skipsins hætt og það bundið í Reykjavíkurhöfn, og þar hefur það legið síðan. Fullkomin ástæða er til, að hv. Alþ. láti sjálft rannsaka, hver hlutur ríkissjóðs hefur orðið af útgerð togarans Brimness undir einkastjórn Axels Kristjánssonar. Það er sérstök ástæða til að spyrja hæstv. núverandi fjmrh., hvar séu reikningarnir yfir þessa útgerð Brimness, og um útkomu ríkissjóðs í því máli. Í áframhaldi af því, sem hér hefur verið rakið um útgerð togaranna Keilis og Brimness, er full ástæða til þess, að Alþ. láti rannsaka og kanna öll samskipti fjmrn. og Axels Kristjánssonar á þeim tíma, þegar Alþfl. sat einn í ríkisstjórn, öll samskipti þessara aðila í sambandi við ríkisábyrgð þá, sem veitt var, og útgerð þá á togaranum Brimnesi, sem rekin var á ábyrgð ríkissjóðs, - kanna enn fremur, hver eign ríkissjóðs er í skipum þessum, hvað þeim fylgir af veiðarfærum og öðru lauslegu og hvernig hagsmuna ríkissjóðs og alls almennings hefur verið gætt í sambandi við viðskipti þessi öll og þær eignir, sem upp í milljónatöpin er ætlað að koma. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til, að umr. um málið verði frestað og málinu vísað til hv. fjhn.



Herra forseti. Ég sé út af fyrir sig ekki ástæðu til að fara að halda hér langa ræðu í tilefni þess máls, sem hér liggur fyrir til umr. Till. grg. og ræða sú, sem hv. fyrri flm. flutti hér áðan, bera það greinilega með sér að þetta mál er hér fram borið í því skyni að reyna að draga athyglina frá öðrum málum, sem flm. og hans flokkur kærir sig ekki um að athyglin beinist mjög að, auk þess sem tilgangurinn með flutningi till. er bersýnilega sá að reyna að ná sér niðri á pólitískum andstæðingi. Ég skal þó með örfáum orðum gera grein fyrir afskiptum mínum sem fjmrh. á sinni tíð af þessum málum báðum. Ég vík fyrst að ábyrgð vegna kaupa togarans Keilis. Það var snemma á árinu 1959, að Axel Kristjánsson sneri sér til ríkisstj. og tjáði henni, að hann hygðist festa kaup á gömlum togara í Þýzkalandi. Skýrði hann ríkisstj. frá, að um tvennt væri að velja, annaðhvort kaupa togarann í því ástandi, sem hann var, eða láta fyrst fara fram á honum viðgerð og kaupa hann síðan að viðgerð lokinni. Hann hafði látið sérstakan trúnaðarmann, sem mikið hefur fengizt við eftirlit með skipabyggingum og skipaviðgerðum, athuga skipið fyrir sig og gera um það skýrslu, hvað við það þyrfti að gera til þess að það gæti talizt í fullkomnu ástandi. Niðurstaðan varð sú að ráði þessa sérfræðings, að Axel Kristjánsson ákvað að kaupa skipið, eftir að við það hefði verið gert eins og sérfróður maður tjáði honum að nauðsynlegt væri, og var verð skipsins þá ákveðið 900 þús. þýzk ríkismörk. Ríkisstj. sneri sér til fjvn., sendi henni upplýsingar um kaupverð skipsins og skipið sjálft og óskaði eftír því, að fjvn. bæri fram till. á Alþ. um, að ríkisstj. fengi heimild til að ábyrgjast andvirði þessa skips. Fjvn. varð við þessu, einróma, og till. var samþ. ágreiningslaust á Alþingi, þ.m. af flokksmönnum hv. flm. þessarar till. og þeim báðum. Eftir að till. hafði verið samþ. var kaupsamningurinn síðan lagður fyrir ríkisstj. undirritaður og ábyrgðin gefin út samkvæmt þeirri heimíld, sem fyrir lá. Það var ekki farið út í það að krefjast neinna annarra trygginga en skipsins sjálfs, enda munu þess engin dæmi nú í fjöldaanörg ár fyrir þær ríkisábyrgðir, sem gefnar hafa verið út vegna skipakaupa erlendis frá, að krafizt væri annarra trygginga en veðs í skipinu sjálfu. Svo óheppilega vildi hins vegar til fyrir útgerð þessa skips, að þegar það kom til landsins, hófst útgerð þess á mjög miklum aflaleysistíma. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að í byrjun ársins 1960 og reyndar allt árið var hið mesta aflaleysi hjá íslenzkum togurum, og voru þeir yfirleitt reknir með stórhalla, Þetta var mjög þungt áfall fyrir útgerð skipsins á byrjunarstigi, og þoldi hún ekki þá erfiðleika, sem af því leiddi. Ofan á þetta bættist svo það, að öxull skipsins brotnaði, og þarfnaðist því skipið viðgerðar að því leyti. Til þess að mæta þessum erfiðleikum þurfti útgerð skipsins að sjálfsögðu að afla sér lánsfjár eða eigin fjár, en það tókst ekki, eins og ástandið var hér í peningamálum. Leiddi það því til þess, að ríkissjóður lét selja skipið eða skipið var selt á uppboði. Því hefur verið haldið fram, að vél skipsins sé ónýt. Hv. ræðumaður, sem talaði hér áðan, sagði, að sér hefði verið sagt, að hún væri ekki til annara en að henda henni á öskuhaugana. Ég er ekki dómbær um þessa hluti. En áður en skipið var keypt úti í Þýzkalandi var það skoðað af sérfróðum mönnum, og ég hef það eftir þeim, sem vit hafa á, að að vélinni sé ekki annað en að öxulinn hafi brotnað. Þá skæl ég víkja aðeins að Brimnesinu. Útgerð Seyðfirðinga á Brimnesinu hafði gengið mjög erfiðlega um mörg ár. Á tímum vinstri stjórnarinnar var skipið selt á uppboði. Ríkisstj. varð að innleysa það og afhenda Seyðfirðingum það síðan aftur, eftir að ríkisstj. hafði tekið á sig nokkrar millj. kr. af þeim ábyrgðarskuldbindingum, sem á Brimnesinu hvíldu. En þó að ríkisstj. taki þarna á sig stórar fjárfúlgur vegna Brimnessins, gekk útgerð þess samt ekki betur en svo, að henni var hætt síðari hluta ársins 1958. Það var mjög fast leitað eftir því við ríkisstj., að hún tæki að sér á kostnað ríkisins að annast rekstur skipsins. Undan þessu var skorazt, og vildi Alþfl.-stjórnin á sínum tíma ekki verða við tilmælum Seyðfirðinga um þennan rekstur, fyrr en Alþ. hefði við afgreiðslu fjárlaga gefið ríkisstj. heimild til að annast reksturinn á ábyrgð ríkissjóðs. Eftir að þessi heimild hafði verið veitt, var látið undan tilmælum Seyðfirðinga og stjórnmálaflokkanna yfirleitt með það, að ríkisstj. tæki að sér rekstur Brimness. Það var nokkuð erfitt að fá nokkurn mann til þess að taka að sér framkvæmdastjórn skipsins, en í samráði við bæjarstjórn Seyðisfjarðarkaupstaðar var Axel Kristjánssyni falin framkvæmdastjórn skipsins. Ég fylgdist með rekstri skipsina, á meðan ég var í fjmrn., og ég veit með vissu, að eftir að ég fór þaðan, hefur áfram verið fylgzt með rekstri þess. Á árinu 1959 gekk rekstur Brimnessins betur en hann hafði nokkurn tíma áður gengið, og ég leyfi mér að staðfesta, að þegar ég seinast vissi um þetta, áður en ég fór úr fjmrn., hafa vart verið um halli á rekstrinum að ræða, og er mér nær að halda, að þar hafi frekar verið ágóði en hitt. Svo kom árið 1960. Það var jafnerfitt fyrir Brimnesið og aðra togara, og er ekki nokkur vafi á því, að mjög hefur gengið niður á við á þeim tíma, sem skipið var starfrækt á árinu 1960. Það er að vísu rétt, að heimildin, sem samþ. var í fjárlögum til rekstrar skipsins, var bundin við 1. sept. 1959. En ég man ekki betur - og hef þó ekki getað kynnt mér það til þess að rifja það upp til hlítar - en að eftir því hafa verið leitað og að því staðið af öllum stjórnmálaflokkum, að reynt væri að halda áfram rekstri skipsins og yrði hann ekki stöðvaður, fyrr en hægt væri að ráðstafa því með einhverjum hætti þannig, að Seyðfirðingum yrði til sem mests hagræðis og sem minnsts bagga. Því hefur verið haldið fram í þessu máli, að einhverja muni hafa vantað bæði í Keili og Brimnesið þegar Axel Kristjánsson skilaði þessum hlutum af sér. Mér er tjáð, að hér sé farið með staðlausa stafi með öllu. Því er meira að segja haldið fram, að úttekt hafi verið látin fara fram á öðru hvoru skipanna og hafi sú úttekt leitt í ljós, að eitthvað hafa þarna vantað. Ég hef spurzt fyrir hjá þeim, sem um þetta eiga að vita og enginn kannast við, að nein slík úttekt hafa farið fram, og enginn kannast við, að neitt tilefni hafi gefizt til slíkrar úttektar. Hér virðist því vera um að ræða sögusagnir, sem aðstandendur þessarar þáltill hafa látið sér sæma að búa til. Reikningar Brimnessins og uppgjörið yfir Keili verður að sjálfsögðu endurskoðað og hefur sennilega verið endurskoðað að einhverju leyti af þeim opinberum stofnunum, sem um það mál eiga að fjalla. Þegar sú endurskoðun liggur fyrir, geta menn áttað sig á því og séð, með hverjum hætti reksturinn hefur verið. En að því er ég bezt veit til hefur þarna ekkert það gerzt, sem gefur tilefni til neinnar sérstakrar rannsóknar. Ég ætla svo ekki að hafa um þetta fleiri orð, m.a. vegna þess, að útvarpsumræður eiga nú að byrja eftir skamman tíma og ég á að taka þátt í þeim, og vildi því ógjarnan tefja allt of lengi við þetta mál.



Herra forseti. Það voru nokkur atriði í sambandi við þetta mál sem mig langaði að víkja hér að nokkrum orðum. Ég veitti því athygli, að hæstv. utanrrh. taldi, að svipuð vinnubrögð hefðu veríð höfð í sambandi við veitingu á ríkisábyrgð fyrir togarann Keili og gert hafði verið áður til ýmissa annarra aðila, sem keypt hefðu togara. þar sem þeir hefðu fengið sína ríkisábyrgð eingöngu með viðkomandi skip sem baktryggingu. Ég álít hins vegar, að hér hafa staðið allmikið öðruvísi á en allajafna áður. Í þeim tilfellum, þegar veittar hafa verið ábyrgðir, sem nokkru nema, fyrir einstaklinga, hefur þar einvörðungu verið um að ræða ný skip eða ný tæki, sem vitanlega gegnir allt öðru máli um en gömul og mikið notuð skip eða um tíu ára gömul tæki. En hins vegar hefur meginhlutinn af þeim ábyrgðum, sem veittar hafa verið í svona tilfellum, verið til bæjarfélaga, og þar er vitanlega allt öðru máli að gegna en þar sem er um lítið hlutafélag að ræða. Þó að ríkissjóður gangi í ábyrgð fyrir togarakaupum til bæjarfélaga eða almenningshlutafélaga, eins og mynduð hafa verið í nokkrum tilfellum, þar sem viðkomandi bæjarfélög hafa verið aðalhluthafarnir, þá gildir þar vitanlega allt annað um. Auðvitað eru ábyrgðir heilla bæjarfélaga eða slíkra almenningshlutafélaga gagnvart ríkissjóði allt annars eðlis, og ríkissjóður hefur þar miklum mun meiri möguleika á því að framfylgja ábyrgðinni, ef ríkissjóður telur ástæðu vera til þess. Ég þekki ekki eitt einasta dæmi þess og vildi gjarnan fá það þá hér upplýst, ef eitthvert slíkt dæmi væri til, að einstaklingi eða hlutafélagi, sem aðeins hefur á bak við sig 100 þús. kr. tryggingu í hlutafé, hafa verið veitt slík milljónaárbyrgð eins og hér um ræðir til þess að kaupa gamalt tæki, sem meira að segja opinber aðili eins og bæjarútgerðin í Hafnarfirði hafði fallið frá að kaupa. vegna þess að hún taldi það vera ónothæft tæki. Ég held, að það sé því enginn vafi á því, að í þessu tilfelli hefur ríkisábyrgðin verið veitt undir allt öðrum kringumstæðum en jafnan áður. Það á ekki að draga neina fjöður yfir þetta. Þetta er svona. Hér er um það að ræða að fjmrh. og ríkisstj. hafa ákveðið að veita einstaklingi slíka ábyrgð sem þessa, þó að á bak við væri raunverulega um gervihlutafélag að ræða því að það var ekki svo vel að sá einstaklingur, sem hér átti í hlut, legði fram allt sitt eða hann væri hér skuldbundinn sem einstaklingur. Hér lagði hann aðeins að veði þetta gervihlutafélag, sem hafði verið myndað, því að það sjá allir að það hrekkur skammt til að kaupa heilan togara og efna að nýju til togaraútgerðar, þó að stofnað sé hlutafélag með 100 þús. kr. hlutafé. Þá verð ég einnig að segja það, að ég tel líka, að það hafi verið farið inn á furðulega vafasama braut, þegar ábyrgð ríkissjóðs, sem er miðuð við 80% í heimild á fjárl., er ekki lengur miðuð við kaupverð skipsins, ekki hið rétta kaupverð skipsins, heldur verðið á skipinu eins og talið er, að það verði, eftir að fram hefur farið á því stórfelld breyting erlendis. Sé almennt farið út á slíka braut sem þessa, er verið að opna fyrir þann möguleika, að aðilar geti fengið 100% ábyrgð eða jafnvel meira, því að það getur verið erfitt að fá það fullsannað, hvað viðgerðarkostnaður á skipum kann að hafa numið miklu, sérstaklega þegar sá viðgerðarkostnaður er farinn að hlaupa á milljónum. Ég tel að í þessu tilfelli hefði varla verið stætt á því að veita hærri ríkisábyrgð en út á sannanlegt kaupverð skipsins. En hér hefur hin leiðin verið farin með vitanlega þeim afleiðingum, sem síðan eru nú öllum kunnar. Ég held því, að það verði ekki um það deilt, að hér hafa verið tekin upp vinnubrögð, sem eru óvenjuleg. Ríkisábyrgðin hefur verið veitt aðila, sem hefur sett minni tryggingar en allajafna áður, og út á vafasamara tæki en dæmi munu yfirleitt vera til um áður. Það er því augljóst mál að hæstv. fjmrh. hefur ekki gætt þess, sem Alþingi lagði fyrir hann, að hann ætti að reyna að sjá um, að það væru nægilegar tryggingar settar fyrir þessari ríkisábyrgð. Hefði hann í þessu tilfelli gætt skyldu sinnar, þá álít ég, að hann hefði átt að sjá um það a.m.k., að þeir aðilar, sem hér áttu hlut að máli, legðu fram það, sem þeir áttu til sem bakábyrgð gagnvart ríkissjóði, þegar um jafnvafasamt fyrirtæki var að ræða og þetta. En það var aðallega í sambandi við togara Seyðfirðinga, Brimnes, sem ég ætlaði að gera hér nokkrar aths. Eins og fram hefur komið í umr. hér fór það svo, að ríkissjóður tók í rauninni í sínar hendur skip þeirra Seyðfirðinga, togarann Brimnes, snemma á árinu 1959, og þá var jafnframt veitt heimild á Alþingi til þess, að ríkissjóður mætti taka að sér rekstur á skipinu fram til 1. sept. 1959. Þegar þessi ábyrgð var veitt í sambandi við afgreiðslu fjárl., benti ég á það, að hér væri, eins og staðið væri að þessu máli af hálfu hæstv. ríkisstj., farið inn á óvenjulega braut, þar sem ráð væri nú gert fyrir því, að einum manni væri fengin í hendur stjórn á þessum togara á ábyrgð ríkissjóðs, og þannig væri í fyrsta skipti efnt til þess, að ríkissjóður tæki á sig ábyrgð á togararekstri og aðeins einn maður settur til þess að hafa á hendi stjórn þessa skips. Þarna var ekki um að ræða neina útgerðarstjórn, eins og er þó um að ræða í sambandi við alla aðra togara. Nei, hér var aðeins einum manni fengið þetta tæki og honum heimilað að reka það á kostnað ríkissjóðs. En helzt mátti afsaka þetta með því, að svona var á málinu haldið, að heimildin var til heldur stutts tíma, til 1. sept., en þá hafði verið gert ráð fyrir því, að fyrir þann tíma yrði komizt að niðurstöðu um að á milli ríkisins annars vegar og Seyðisfjarðarkaupstaður, sem var þá enn formlegur eigandi skipsins hins vegar, hvernig skyldi fara með frambúðarrekstur skipsins. En þessi heimild var notuð á þann hátt, að það var ekki stanzað með rekstur skipsins 1. sept., heldur var haldið áfram a.m.k. fram á mitt árið 1960, án þess að nokkur heimild lægi þá fyrir um það að reka skipið á kostnað ríkissjóðs. Og ég mótmæli því fyrir mitt leyti, að það hafa verið haft samráð við aðra flokka um þennan framhaldandi rekstur skipsins, og mér er vel kunnugt um, að það var ekki að vilja Seyðfirðinga, að haldið var áfram með rekstri skipsins á þennan hátt. Þau loforð höfðu verið veitt Seyðisfjarðarkaupstað í þessum efnum, að skipið skyldi á þessu fyrra tímabili, eða frá því að ríkið tók við skipinu, gert út með sérstöku tilliti til þess að leggja upp aflann á Seyðisfirði, þó bundið því skilyrði, að ekki skyldi gengið svo langt í það að koma aflanum austur á Seyðisfjörð, að rekstri skipsins yrði beinlínis stefnt í hættu af þeim ástæðum, en meginafsökunin fyrir þessari heimild var þó sú, að það yrði reynt að leysa úr atvinnumálum Seyðfirðinga í leiðinni. En skipið kom aldrei austur með afla, og Seyðfirðingar höfðu ekkert af rekstri skipsins að segja, en sátu hins vegar uppi með hið dýra og mikla fiskiðjuver, sem ríkið var þá orðið eigandi að, og það lá þar óstarfrækt að mestu. En þegar hið raunverulega ábyrgðartímabil var útrunnið 1. sept., þá sjá allir, hversu ólíklegt það er, að það hafa verið í samnáði við Seyðfirðinga að halda áfram rekstri skipsins, eftir að allir máttu sjá, að það var raunverulega í framkvæmd orðið eins og einkarekstrarfyrirtæki framkvæmdastjóra fyrirtækisins, Axels Kristjánssonar, sem þá rak skipið á þann hátt, að hann landaði aflanum í eigin frystihús hér í Reykjavík og naut vitanlega alls þess hagnaðar af skipinu, sem hægt var að njóta af því, í formi þess afla, sem það kom með að landi. En enginn afli kom nokkurn tíma austur á Seyðisfjörð. Það er því alveg augljóst mál að a.m.k. frá 1. sept. að telja og þar til skipið stöðvaðist var skipið rekið á ábyrgð ríkissjóðs, en án formlegar heimildar Alþingis og rekið af þessum eina manni, sem hafði verið falið af ríkisstj. að annast um rekstur þess, og hann rak það sem sitt eigið skip og við hliðina á sínu eigin skipi og fyrir sitt eigið frystihús. Ég skal ekkert um það segja, hvernig raunveruleg rekstrarafkoma var hjá togaranum Brimnesi árið 1959. Það má vel vera, að það sé svo sem hæstv. utanrrh. sagði hér áðan, að líklega hafa taprekstur á skipinu ekki verið mikill á þessu ári. Það má vera. En hafa nú svo verið, að það hafi ekki verið um mikinn taprekstur þá að ræða, - en það þykir mér svona almennt séð heldur ólíklegt samt, - þá verð ég að segja, að það er nokkuð undarlegt, að þá skuli skipið hafa verið stöðvað algerlega á miðju ári 1960, þá eftir aðeins hálfs árs erfiðleika og þó eftir aðalvertíð ársins, að þá skuli skipinu hafa verið lagt og það látið liggja í fullkomnu reiðileysi á vegum ríkissjóðs allan tímann síðan, því að á því er enginn vafi, að togarinn Brimnes hefur legið í fullkomnu reiðuleysi allan tímann síðan, og hefur án efa kostað ríkissjóð eða hlýtur að koma til með að kosta ríkissjóð margar milljónir króna að skilja skipið eftir í því ástandi, sem gert hefur verið, - fyrir utan þá fyrirhyggju, að ríkið lætur þennan togara, sem það á, liggja þarna ónotaðan, þó að næg verkefni væru fyrir skipið í almennum þjónustustörfum fyrir togaraflotann. Ég held því, að það sé fullkomlega eðlilegt, að Alþingi fari í sambandi við rekstur togarans Brimness fram á fullkomna skýrslu um það, hvernig hefur tekizt til með rekstur þessa skips. Reikningarnir fyrir árið 1959 hljóta að vera til. Ég held, að það sé rétt munað hjá mér, að við höfum, alþm., almennt fengið hér á borðin til akkar reikning sjálfs ríkissjóðs fyrir árið 1959. Reikningar togarans Brimness hljóta að vera til fyrir árið 1959, og reyndar ætti að hafa verið full aðstaða til þess að láta reikningana fyrir árið 1960 liggja fyrir líka. Fyrst raunverulegum rekstri skipsins var lokið á miðju ári, hefði átt að vera hægt að ganga frá reikningunum seinni hluta ársins. Það er því full ástæða til að óska eftir upplýsingum um það. hvernig þessi rekstur hefur gengið á vegum ríkissjóðs, hvert er tapið og hvernig hefur staðið á því, að ríkisstj. aflaði sér ekki heimildar til þess að mega halda áfram rekstri skipsins eftir 1. sept. 1959. Þá er vitanlega einnig ástæða til þess að vekja athygli ríkisstj. á því, ef hún hefur gersamlega gleymt þessu skipi, að það er auðvitað þörf á því að taka einhverja afstöðu til þess, hvað á að gera við togarann Brimnes. Á hann að liggja hér endalaust í Reykjavíkurhöfn og grotna hér niður, eftir að búið er að leggja í hann þetta fé? Er ekki kominn tími til þess, að ríkið geri ráðstafanir í sambandi við þetta skip, ákveði eitthvað um að nota það, landsmönnum til gagns á einn eða annan hátt, eða þá að selja skipið úr landi ella? Ég vildi gera þessar aths. við það sem hér hefur komið fram. Ég tel fyrir mitt leyti, að hér hafi verið höfð í frammi mjög ávenjuleg vinnubrögð og þau standist ekki þær heimildir, sem liggja fyrir í þessum efnum, og það sé því þörf á því að fá þær upplýsingar, sem beðið er um í þeirri till., sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið, enda er tíminn naumur. Það er rétt, sem hér hefur fram komið, að það er ekki neitt nýtt, að töp hafa orðið á ríkisábyrgðum vegna togararekstrar. En langoftast þegar slík töp hafa orðið, hafa þau stafað af því, að ríkið hefur verið að hjálpa til að efla togaraútgerð á stöðum, þar sem vafasöm skilyrði til togaraútgerðar voru fyrir hendi, og vildi vinna að því með þeim hætti að koma þar upp aukinni atvinnu, og langoftast hafa það þá verið bæjarfélögin sjálf eða félagssamtök, sem hafa staðið að slíkum rekstri. Í þessu tilfelli er ekki um neitt slíkt að ræða, og því er ekki að neita, að þetta mál er á margan hátt sérstakt og óvenjulegt og er þannig vaxið, að það er ekki óeðlilegt, að það skapist ýmiss konar tortryggni í sambandi við það. Ég vil hins vegar ekki persónulega fullyrða neitt um það á þessu stigi, hvort hér kunni að vera um einhverja sekt að ræða eða ekki. Það álít ég óupplýst, eins og málið liggur fyrir nú. Þess vegna tel ég líka, að það sé mjög nauðsynlegt að fá um þetta mál fyllri og rækilegri upplýsingar af opinberri hálfu en þegar hafa fram komið, og ég vil taka fram í því sambandi að mér finnst sú ræða, sem hæstv. utanrrh. flutti hér áðan, ekki vera fullnægjandi til að gefa þær upplýsingar um þetta mál sem nauðsynlegt er af opinberri hálfu. Ég vil þess vegna leggja áherzlu á það, að sú þingnefnd, sem fær þetta mál til athugunar, - mér skilst, að hv. flm. hafa lagt til. að málið færi til fjhn. og fengi þar athugun athugaði um það, hvort rétt væri að samþykkja þá tillögu eða ekki. Mér finnst, eins og ég sagði áðan, nauðsynlegt, að í þeirri nefnd verði þetta mál tekið til rækilegrar meðferðar og gengið eftir því af viðkomandi opinberum aðilum, að þeir gefi skýrslur um það, sem fullnægjandi séu, og fjhn. taki svo afstöðu til þess á eftir, hvort hún álítur rétt að stíga það spor, sem hér er lagt til, að skipuð verði þingrannsókn í málinu. En það er að vísu nokkuð veigamikið spor, þegar fyrirskipuð er þingrannsókn út af einu einstöku máli, og þess vegna þurfa að liggja fyrir gildar ástæður til þess, að svo sé gert. Og áður en það er gert, þá tel ég, að það sé nauðsynlegt, að sú nefnd, sem fær málið til meðferðar hér í þinginu, gangi eftir rækilegum upplýsingum frá hæstv. ríkisstj. um þetta mál og byggi svo sínar ákvarðanir á því, hvort hún álítur framhaldsrannsókn vera nauðsynlega eða ekki eða þá rannsókn, sem þessi till. gerir ráð fyrir. En á það vil ég leggja áherzlu, að það er nauðsynlegt, að þetta mál verði betur upplýst af hálfu ríkisstj. en þegar er orðið og að það sé eðlilegt, að þingið gangi eftir því að fá þær upplýsingar, þó að ef til vill þurfi ekki að grípa til þeirra rannsóknaraðferða, sem gert er ráð fyrir í tillögunni. Um það verða menn að dæma, þegar það liggur fyrir, hve víðtækar upplýsingar ríkisstj. vill gefa um málið.



Herra forseti. Ég kann ekki við þann derring, sem kom fram í ræðu hæstv. utanrrh. hér áðan. Honum hefði verið sæmst í máli eins og þessu að vera auðmjúkur sem þjónn Alþingis, en ekki koma hér fram sem neinn herra. Hæstv. utanrrh. vildi skella skuldinni af því, sem hann álítur að hér kynni að vera misfarið í, yfir á okkur þingmenn, með því að samþykkja heimild til handa ríkisstj. að taka á sig ábyrgð, þá bæru þannig þingmenn ábyrgð á því, hvernig með þá ábyrgð væri farið. Þetta er nokkuð létt farið út í málið. Það hefur hingað til ekki staðið á þingmönnum að veita ríkisstj., hvort sem þeir væru með þeim eða á móti, ábyrgðir til að greiða fyrir atvinnulífi landsins, en það hefur alltaf verið gert í trausti þess, að af hálfu þess fjmrh., sem með slíkt færi, væri farið með málið eins og heiðarlegum manni sæmir og þar að auki eins og varkárum fjmrh. sæmir. Þegar hæstv. fyrrv. fjmrh. ætlar að fara að skella því yfir á okkur þingmenn, að þegar við veitum ábyrgð á einhverju máli, þá eigum við að grandskoða það, þá mun það þýða, að héðan af muni að öllum líkindum fjvn. sameinaðs Alþingis heimta að fá í sínar hendur undir öllum kringumstæðum öll þau gögn og taka að sér það hlutverk, sem fjmrh. annars er veitt. Það má vel vera, að það hefði verið nauðsynlegt, að það hefði verið gert, þegar hæstv. núv. utanrrh. var fjmrh., að hann hefði ekki verið látinn koma nærri því að framfylgja neinu því, sem fjmrh. er almennt trúað fyrir. A.m.k. virðist hann eftir þessu að dæma, hvernig hann hefur þarna staðið að, hafa farið nokkuð hvatskeytlega að. Hann sagði ekki eitt einasta orð um þetta. Kaupsamningurinn var lagður fyrir og ábyrgðin gefin. Ég er hræddur um, að það verði að fara að athuga dálítið alvarlega, hvernig fjmrh., sem svona hefur farið að, hefur staðið yfirleitt í sínu starfi. Ef þetta hefur verið allt saman svona auðvelt, að þessi fyrrv. fjmrh. áleit, að þegar Alþingi væri búið að gefa heimild, þá þyrfti hann yfirleitt ekki að hugsa neitt meir, hvernig stóð þá á því, að þetta hlutafélag, Ásfjall varð að sækja um ábyrgð til bæjarstjórnar Hafnarfjarðar? Hver var þá ástæðan til þess. að það var verið að sækja um ábyrgð upp á 11/2 millj., og hvernig stóð á, fyrst sú ábyrgð fékkst ekki, að það var ekkert gert? Var ekki eitthvað verið að hugsa í sambandi við þetta, og af hverju var allt í einu hætt að hugsa? Einhverja meiri tryggingu virðast einhverjir aðilar þarna hafa viljað fá og ekki fengið og samt allt verið látið róa. Ég held, að það væri nú nauðsynlegt, að hæstv. utanrrh., þó að hann hafa að vísu oft og tíðum alllítinn tíma til að tala hér við þingið, gert dálítið betri grein fyrir þessu. Hann talar um, að það hafa einhverjir sérfræðingar athugað þetta mál. Hverjir voru þessir sérfæðingar? Voru það íslenzkir sérfræðingar? Voru það sérfræðingar í Þýzkalandi? Voru það sérfræðingar, sem íslenzka ríkisstj. skipaði í þetta, eða voru það sérfræðingar, sem viðkomandi kaupandi skikkaði í þetta? Það var sagt hér í framsöguræðunni frá áliti, sem íslenzkur sérfræðingur, sem meira að segja á sæti hér á Alþingi, hefði gefið um þetta skip. Hverjir voru þeir sérfræðingar, sem gáfu þetta álit, sem fyrrv. hæstv. fjmrh. tók gilt? Svo er eitt, sem undrar mig satt að segja nokkuð, og vildi ég sérstaklega beina því líka til hæstv. núv. fjmrh. Í þeirri ábyrgð, sem tekin er á 22. gr. fjárlaga fyrir 1959, stendur, með leyfi hæstv, forseta, svo hljóðandi: „Ríkisstjórninni er heimilt að ábyrgjast fyrir Axel Kristjánsson eða væntanlegt hlutafélag í Hafnarfirði, gegn þeim tryggingum, sem hún metur gildar, allt að 4 millj. 320 þús. kr. lán til kaupa á togara frá Vestur-Þýzkalandi. þó ekki yfir 80% af kaupverði skipsins.“ Þarna er samþykkt heimild til fjmrh. að ábyrgjast lán og ábyrgðin getur numið allt að 4 millj. og 320 þús. kr. Þetta er það hámark, sem þessari ríkisstj. og fjmrh. er heimilað að ganga í ábyrgð fyrir. Hér er ekkert rætt um neitt viðvíkjandi gengi eða neinu slíku. Hins vegar er talað um, að ef verðið mundi verða lægra en svo, að þetta væru 80% af kaupverðinu, þá mætti ábyrgðin ekki vera svana há. Nú held ég, að ég muni það rétt, að þegar hæstv. núv. fjmrh. gaf yfirlýsingar í fyrirspurnatíma hér á Alþingi um ábyrgðir, sem ríkissjóður stæði í, þá lýsti hann því yfir, að ríkissjóður stæði í ábyrgð fyrir þetta hlutafélag fyrir 720 þús. mörk. Ég held ég muni það rétt. Og 720 þús. mörk eru nú um 7 millj. kr. þó að það hafa verið nokkru lægra áður, þó er það þó í öllu falli allt önnur upphæð en sú sem Alþingi hefur heimilað að ganga í ábyrgð fyrir. Hæstv. utanrrh. talaði hér áðan um eitthvert kaupverð upp á 900 þús. ríkismörk. Ég sé, að þessi upphæð muni kannske vera í einhverju hlutfallí við þá upphæð, muni ekki vera fjarri því að vera 80% þar af, en hún er bara nokkrum millj. hærri en það, sem Albingi hefur heimilað fjmrh. að ábyrgjast, eftir því sem ég fæ bezt séð við fljóta athugun. Ef þess vegna er rétt það, sem hæstv. núv. fjmrh. hefur upplýst Alþ. um þetta, sem ég satt að segja efast ekki um, þá sé ég ekki annað en hæstv. fyrrv. Fjmrh. hafa gengið í miklu meiri ábyrgð en hana hafði heimild til. Fyrir utan það sem á að vera uppistaðan í þessari till. og rannsóknarefni, matið á tryggingunum, hvort forsvaranlega sé frá því gengið af hálfu fjmrh. Þá virðist mér koma þar inn í beinlínis rannsóknin á upphæðinni líka, hvort það hafi verið nokkurn tíma nokkur heimild til þess að ganga í þá ábyrgð. Mér finnst því hæstv. núv. utanrrh. ekki standa þannig að vígi í þessu máli, að hann geti leyft sér að koma hér upp í þennan ræðustól og segja bara: Hér er verið með pólitískar ofsóknir eða pólítískar ásakanir, - að ætla að vísa frá hér á Alþingi með einhverju slíku slagorði, vegna þess að þarna á hlut að máli maður, sem vafalaust er náinn flokksbróðir og kannske náinn samstarfsmaður hæstv. utanrrh. í fjármálaráði Alþfl. ætla þá bara að vísa þessu á bug með því að þetta sé bara pólitísk ofsókn. Ekki sízt þegar hæstv. utanrrh. byrjar sína ræðu með því að segja, að það séu raunverulega allir alþm., sem hafi veitt þessa ábyrgð, þá eigum við fulla kröfu á því að fá að vita, hvernig með þetta hefur verið farið, og láta það ekki geta haldizt uppi, að það sé hlaupizt á brott án þess að gefa betri skýringar á slíku. Ég held þess vegna. að það sé alveg ófært annað en að þetta mál ekki aðeins komist nú til n. og verði þar athugað, heldur líka, að það verði sett sú rannsóknarnefnd, sem hér er lagt til. Ég hef bent á það áður í sambandi við þær ráðstafanir, sem hér hafa verið gerðar af hálfu hæstv. ríkisstj. gagnvart efnahag alþýðuheimila í landinu, að það er ekki hægt að leyfa sér slíkar aðferðir og ætla svo að fara svona höndum um ráðstafanir, þar sem um það er að ræða, hvort fyrrv. fjmrh. landsins hafa tekið ófrjálsri hendi svo að skiptir millj. kr. úr ríkissjóði til að borga út til sinna flokksbræðra í fjármálaráði Alþfl. Ég vil bara minna á að það hafa fyrr verið óreiður á opinberum sjóðum, sem menn í fjármálaráði Alþfl. hafa haft með að gera, og orðið að koma til opinberra dóma í því sambandi, þannig að ég geng út frá því, að hæstv. núv. utanrrh. eigi að vera svo jafn fyrir lögum eins og aðrir Íslendingar, að það verði komið jafnt lögum yfir hann og aðra, ef hann hefur gerzt brotlegur.