Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

[14:33] Hæstv. forseti. Fyrirspurn mín til hæstv. iðnrh. er um aukna raforkuframleiðslu Hitaveitu Suðurnesja og Landsvirkjunar hljóðar svo: Hversu mikið geta orkufyrirtækin Hitaveita Suðurnesja og Landsvirkjun aukið raforkuframleiðslu sína til þess að mæta aukinni orkuþörf vegna stækkunar álversins í Straumsvík án þess að byggja nýtt stórt vatnsaflsorkuver? Hversu langan tíma tekur að auka raforkuframleiðsluna? Hver yrði kostnaðurinn á orkueiningu?

[14:34] Herra forseti. Hv. þm. Árni Mathiesen spyr í fyrsta lagi: ,,Hversu mikið geta orkufyrirtækin Hitaveita Suðurnesja og Landsvirkjun aukið raforkuframleiðslu sína til þess að mæta aukinni orkuþörf vegna stækkunar álversins í Straumsvík án þess að byggja nýtt stórt vatnsaflsorkuver?`` Hitaveita Suðurnesja getur aukið raforkuvinnslu sína nú þegar um 20 gwst. á ári án nokkurra nýrra fjárfestinga. Aukinn rekstrarkostnaður væri sáralítill ef nokkur við þessa viðbótaraukningu. Til þess að mæta aukinni orkuþörf vegna stækkunar Ísals þarf Landsvirkjun að ráðast í eftirfarandi aðgerðir: 1. Hækka Blöndustíflu sem mun auka orkugetu raforkukerfisins um 165 gwst. á ári. 2. Fara þarf í fimmta áfanga Kvíslaveitu sem felur í sér að veita vatni úr austustu kvíslum Þjórsár um Kvíslaveitu til Þórisvatns. Samhliða er gert ráð fyrir að skipt verði um vatnshjól í Búrfellsstöð og afl hennar aukið þannig um 35 megavött. Orkuvinnslugeta kerfisins mun aukast um 375 gwst. á ári við þessar aðgerðir á Þjórsársvæðinu. Samkvæmt þessu þarf því ekki að byggja nýtt, stórt vatnsorkuver til þess að anna orkuþörf vegna stækkunar álversins í Straumsvík. Hv. þm. spyr í öðru lagi: ,,Hversu langan tíma tekur að auka raforkuframleiðsluna?`` Eins og áður kom fram getur Hitaveita Suðurnesja aukið raforkuframleiðslu sína nú þegar um 20 gwst. á ári. Varðandi framkvæmdir Landsvirkjunar er gert ráð fyrir að framkvæmdum við hækkun Blöndustíflu ljúki haustið 1996, við fimmta áfanga Kvíslaveitu 1997 og að búið verði að skipta um vatnshjól í Búrfellsstöð í ársbyrjun 1998. Hv. þm. spyr í þriðja lagi: ,,Hver yrði kostnaðurinn á orkueiningu?`` Kostnaður við að auka raforkuframleiðslu Hitaveitu Suðurnesja um 20 gwst. á ári er óverulegur ef nokkur. Eins og komið hefur fram við umræðu um frv. til laga um lagagildi viðaukasamnings um Ísal vegna stækkunar álversins í Straumsvík hefur stjórn Landsvirkjunar ályktað að það geti verið til þess fallið að veikja samningsstöðu fyrirtækisins að viðsemjendur þess hafi aðgang að orkuverðsákvæðum áður gerðs rammasamnings og samþykkti stjórnin að viðskiptaleynd skyldi ríkja um orkuverðið. Með vísun til þessarar samþykktar hafa forráðamenn Landsvirkjunar óskað eftir að ekki verði greint frá kostnaði á orkueiningu við áðurnefndar framkvæmdir Landsvirkjunar. Ég vek athygli á að Landsvirkjun hefur kynnt orkuverðssamninginn og fyrirhugaðar framkvæmdir til að mæta orkuþörf vegna stækkunar álversins á fundi með iðnn.

[14:37] Virðulegur forseti. Raforkusamningsmál sem tengjast fyrirhugaðri stækkun álbræðslunnar í Straumsvík eru alltaf að taka á sig skoplegri myndir eða alvarlegri því að hér er ekki aðeins sagt af hæstv. iðnrh. að ekkert megi upplýsa á Alþingi Íslendinga um verð það sem samið er um vegna stækkunarinnar, verð við Ísal. En ekki aðeins það. Það má ekki gefa upp kostnað við fyrirhugaðar framkvæmdir á vegum Landsvirkjunar. Það tengist þessu máli. Það tengist þessari viðskiptaleynd. Það fer að verða erfitt fyrir Alþingi Íslendinga, sem þarf að standa að heimildum fyrir Landsvirkjun vegna þessara framkvæmda, að átta sig á því hvernig þetta mál er allt vaxið og ég held að það verði að fara að taka þetta einhverjum alvarlegri tökum af hálfu þingsins en gert hefur verið, þessari grafarþögn hæstv. iðnrh. sem ber fyrir sig viðskiptaleynd í sambandi við þessa samninga.

[14:38] Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir skilmerkileg svör svo langt sem þau ná. Ég hef vissan skilning á því að hann geti ekki upplýst um þær viðskiptastærðir sem Landsvirkjun telur af viðskiptaástæðum að þeir þurfi að halda leyndum og vil ekki trufla Landsvirkjun í því efni. En það sem er merkilegt við þetta er það hversu fljótt Hitaveita Suðurnesja getur brugðist við með því að auka sína raforkuframleiðslu. Og ég vona að ég megi treysta því að þegar og ef verður af frekari stóriðju hér á landi þar sem þarf að auka raforkuframleiðsluna, þá fái Hitaveita Suðurnesja tækifæri til þess að nýta sína raforkuframleiðslu og jafnframt þá auknu virkjunarmöguleika sem hún hefur til þess að nýta á sínu þjónustusvæði. Því að eins og hv. þingheimur sjálfsagt veit þarf hitaveitan að leita framleiðsluleyfis hjá hæstv. iðnrh. og ég treysti því að það sé hægt ganga að því vísu undir þessum kringumstæðum að hitaveitan fái að auka sína framleiðslu til þess að þjóna sínu veitusvæði.

[14:40] Herra forseti. Mér þykir þetta fróðlegar upplýsingar sem hér koma fram hjá hæstv. iðnrh. Fyrr á þessu þingi spurðist ég fyrir um starfrækslu Steingrímsstöðvar í Soginu. Það kom fram í svari hæstv. iðnrh. að hún hefði ekki verið rekin á fullum afköstum. Það kom líka fram að það væri fyrirhugað að eyða 220 millj. kr. til þess að gera við stöðuna, til þess að ná upp fullum afköstum, og mér skildist á umræðunni sem spannst í kjölfarið að það væri með tilliti til fyrirhugaðrar álversstækkunar í Straumsvík. Get ég dregið þá ályktun af því sem hæstv. iðnrh. segir að það sé ekki þörf á þessum framkvæmdum við Steingrímsstöð beinlínis til þess að framleiða nægilegt rafmagn til að halda uppi starfrækslu stækkunarinnar í Straumsvík?

[14:41] Herra forseti. Til þess að svara hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, þá er það rétt hjá hv. þm. að til þess að geta séð um orkuafhendinguna samkvæmt þeim samningi sem núna hefur verið gerður milli Ísals og Landsvirkjunar, þá er ekki nauðsynlegt út af þeim eina samningi að ráðast í framkvæmdir við Steingrímsstöð. Hins vegar til þess að mæta væntanlegri aukningu á almenna markaðnum hér þegar til lengri tíma er litið, þá eru þessar framkvæmdir nauðsynlegar í Steingrímsstöð og í þær verður ráðist. Komi einnig til aukinnar orkusölu vegna nýrra samninga til stóriðju, þá er alveg ljóst að til þeirra framkvæmda þarf að grípa. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson gerði athugasemdir við það að ekki skyldi vera hægt að fá upplýst hver væri kostnaðurinn við framleidda orkueiningu á vegum beggja þessara fyrirtækja. Það er svo að allir stjórnmálaflokkar sem eiga sæti á Alþingi, að Þjóðvaka undanskildum reyndar sem eiga þó varamann í stjórn Landsvirkjunar, eiga fulltrúa í stjórninni. Það var einróma samþykkt í stjórn Landsvirkjunar að óska eftir því að farið yrði með þessar upplýsingar sem viðskiptaleyndarmál.

Kostnað við virkjanaframkvæmdir.

Það sama kemur frá stjórnendum fyrirtækisins þar sem þess er óskað þegar beðið er um svar við þessari fyrirspurn að farið sé með þessar upplýsingar sem viðskiptaleyndarmál af þeirri ástæðu, hv. þm., að nú stendur fyrirtækið í samningum við fleiri aðila um hugsanlega orkusölu á næstu árum. Það er ekki þægilegt fyrir fyrirtækið að hafa allar þessar upplýsingar opinberar á sama tíma og verið er að semja við þá aðila sem vilja nýta sér eins hagstæð kjör og nokkur kostur er fyrir utan það að iðnrh. var beðinn um að fara með þessi mál sem trúnaðarmál og hann ætlar að virða og vill virða óskir fyrirtækisins í þessum efnum. Það finnst mér vera eðlilegt. Verði það ekki gert, þá væri trúnaðarbrestur milli stjórnar fyrirtækisins og iðnrn. Þar sem allir stjórnmálaflokkar eiga fulltrúa í stjórn fyrirtækisins þá eiga einstakir þingmenn líka að geta haft greiðan aðgang í gegnum sína fulltrúa í stjórn fyrirtækisins að þeim upplýsingum sem hv. þm. óskar eindregið eftir að fá upplýsingar um.

[14:44] Hæstv. forseti. Á því ári sem nú er að renna sitt skeið á enda var haldin heimsráðstefna kvenna í Peking, en það var einnig haldin fyrsta norræna karlaráðstefnan í Stokkhólmi. Þar var margt merkilegt til umræðu en allt of litlar fregnir hafa borist af niðurstöðum ráðstefnunnar. Umræðan um stöðu kynjanna hefur beinst mjög að konum sl. 25 ár, eins og reyndar um aldamótin síðustu þegar kvenréttindaumræðan stóð sem hæst, en þjóðfélagsbreytingar undanfarinna áratuga hafa ekkert síður haft áhrif á líf karla en kvenna og margt hefur verið dregið fram í rannsóknum undanfarin ár varðandi líðan og hegðun karla, ekki síst það sem snýr að ofbeldi, uppeldishlutverki karla, hlut karla inni á heimilum, heilsufari karla og fleiri þætti mætti nefna. Norræna karlaráðstefnan í Stokkhólmi markaði þáttaskil í kynjaumræðunni á Norðurlöndum vegna þess einfaldlega að hún var haldin, og ég tel nauðsynlegt að koma betur á framfæri við íslenskan almenning hvað þar gerðist. Því beini ég eftirfarandi fyrirspurnum til hæstv. félmrh. og jafnréttismálaráðherra: Hverjar urðu helstu niðurstöður norrænu karlaráðstefnunnar í Stokkhólmi í apríl sl.? Hvernig hyggst ráðherra fylgja niðurstöðunum eftir?

[14:46] Herra forseti. Því miður hafði ég ekki tækifæri til að sitja þessa norrænu karlaráðstefnu þar sem hún hófst annan eða þriðja daginn sem ég var í embætti og ég gat ekki verið þar viðstaddur en hefði haft áhuga á því að vera þar. En samkvæmt þeim fregnum sem ég hef haft dró formaður dönsku karlanefndarinnar, sem heitir Hans Bonde, saman helstu áhersluatriðin. Og þau voru þessi, með leyfi forseta: 1. Ógiftir foreldrar í sambúð fái sjálfkrafa sameiginlega forsjá barna sinna. Skoða þarf ítarlega stjórn yfirvalda á forsjármálum. 2. Réttur til foreldraorlofs á að vera einstaklingsbundinn þar með talinn launaréttur. Foreldraorlof þurfa að vera sveigjanlegri en nú er. 3. Bæði kyn skulu gegna herþjónustu en enginn sæta fangelsisdómi sem víkst undan herskyldu. --- Þetta kemur okkur nú ekki mikið við. 4. Karlmönnum þarf að fjölga í störfum á dagvistarstofnunum og í yngstu bekkjum grunnskóla. 5. Rannsaka þarf aðstæður drengja í skólum á Norðurlöndum. 6. Rannsaka þarf ofbeldi karla og leiða ofbeldishneigða karlmenn til ráðgjafar og meðferðar. 7. Rannsaka þarf áhættuhegðun karla t.d. eins og hún birtist í vinnuslysum. Þriðja atriðið á sem sagt ekki við í okkar þjóðfélagi og það fyrsta kannski ekki nema að hluta. Í lok ráðstefnunnar sendi Norræna ráðherranefndin frá sér fréttatilkynningu þar sem kom fram að ráðherrarnir væru sammála um að halda áfram starfi sem snýr að körlum og jafnrétti á eftirfarandi hátt: 1. Séð yrði til þess að hlutverk karla í jafnréttisstarfi kæmist á dagskrá kvennanefndar Sameinuðu þjóðanna. 2. Norðurlöndin tækju þátt í sérfræðingaráðstefnu á vegum Sameinuðu þjóðanna í Kóreu í desember 1995, en þessi ráðstefna var nú ekki haldin. 3. Norðurlöndunum ber að taka frumkvæði í rannsóknum á körlum og hlutverki þeirra í jafnréttismálum og samfélaginu sem heild og dreifa niðurstöðum til meðlima Sameinuðu þjóðanna. 4. Skýrslu ráðstefnunnar, Norrænir karlmenn, verði dreift á kvennaráðstefnunni í Peking. 5. Norrænu jafnréttisráðherrarnir munu leggja áherslu á mikilvægi alþjóðlegs samstarfs á þessum sviðum í ávörpum sínum á ráðstefnunni í Peking. 6. Norðurlöndin munu einnig ýta á þessi mál innan Evrópu, þ.e. í ESB og í Evrópuráðinu. Í jafnréttisáætlun Norðurlanda fram að árinu 2000 er áhersla á möguleika samþættingar fjölskyldulífs og atvinnuþátttöku og aukna möguleika karla til að vera með ungum börnum. Hérlendis er starfandi nefnd á vegum heilbrn. sem á að endurskoða lög um fæðingarorlof þar sem m.a. er stefnt að jöfnun réttar karla og kvenna. Um áramót lýkur starfstíma núv. karlanefndar Jafnréttisráðs en fyrir því er fullur vilji innan ráðsins að slík nefnd starfi áfram. Þrjú ráðuneyti, félmrn., heilbrn. og menntmrn., veittu fjárhagslega aðstoð við átak karlanefndarinnar, Karlar gegn ofbeldi, samanber punkt 6 í tillögum Bondes. Herra forseti. Ég hef í undirbúningi að leggja fram á Alþingi tillögu til þingsályktunar um mótun opinberrar fjölskyldustefnu, aðgerðir til að styrkja stöðu fjölskyldunnar, og þar er tekið á ýmsum þeim þáttum sem getið er um í niðurstöðum þessarar karlaráðstefnu, t.d. eins og því að réttindi og skyldur sambúðarfólks verði skilgreind í lögum. Að vernd gegn ofbeldi verði efld jafnt innan fjölskyldu sem utan. Fjölskyldur njóti verndar og stuðnings gagnvart ofneyslu áfengis og annarra vímugjafa. Forvarnir vegna áfengis og vímuefnaneyslu verði auknar. Þá er í þessari tillögu minni áform um að styrkja mjög Jafnréttisráð. Færa út verksvið þess og láta það líka yfirtaka málefni fjölskyldunnar í stað þess að í fyrri hugmyndum var hugmynd um að stofna sérstakt fjölskylduráð. Ég tel að það fari betur á því að efla Jafnréttisráð og gera það að fjölskyldu- og jafnréttisráði heldur en að fara að búa til nýtt fjölskylduráð með verksviði sem skarast á mjög mörgum sviðum við Jafnréttisráð því að fjölskyldumál verða ekki í góðu horfi nema jafnréttismál séu í heiðri höfð og jafnréttismál verða ekki í lagi fyrr en málefni fjölskyldunnar verða í lagi. Ég vil líka geta þess að í þessari tillögu er ákvæði um rétt beggja foreldra til fæðingarorlofs, þ.e. að ríkisstjórnin skapi skilyrði sem tryggi feðrum aukinn rétt til töku fæðingarorlofs. Herra forseti. Ég hef notað tímann minn. Um þetta væri ég fús að tala lengur en verð að láta þetta duga.

[14:51] Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir þessi svör. Mér fannst mjög athyglisvert það sem fram kom í hans máli. Það sýnir að ég hafði rétt fyrir mér hvað þetta varðar að það þarf að koma miklu betur á framfæri þessum niðurstöðum og þeirri umræðu sem átti sér stað á karlaráðstefnunni í Stokkhólmi. Þessar áherslur sýna að það er ýmislegt sem karlar þurfa að ræða sín á milli en jafnframt eru þarna viðkvæm mál sem snerta samskipti kynjanna, sem snerta réttindi foreldra, yfirráðarétt yfir börnum og fleira slíkt. Þessu þarf vissulega að fylgja eftir. Varðandi það sem hæstv. félmrh. nefndi síðast um það að breyta Jafnréttisráði, að styrkja Jafnréttisráð, þá þarf maður að sjá þær tillögur, hvernig þær munu verða. Það er rétt að málefni kvenna sérstaklega, jafnréttismál og fjölskyldumál snertast að miklu leyti en það er líka ákaflega mikilvægt og er alls staðar stefnan þar sem ég þekki til að styrkja stöðu kvenna sérstaklega. Það má mjög gæta þess að fara ekki að þynna þau úrræði út með því að blanda málum of mikið saman. En vissulega fléttast þessi mál, málefni fjölskyldunnar sem heildar og svo staða kvenna. Þetta er mjög skylt en þarf ekki alltaf að vera það. Staða kvenna ræðst af ýmsu öðru. En mig langar í framhaldi af því sem fram kom hjá hæstv. félmrh. að beina tveimur spurningum til hans og þá er fyrri spurningin þessi: Styður hæstv. félmrh. það að karlanefnd Jafnréttisráðs starfi áfram? Ég tel að það sé afar brýnt að hún fái að starfa áfram og nefni þar ekki síst það átak gegn ofbeldi sem hún stóð fyrir og var að mínum dómi afar merkilegt. Í öðru lagi langar mig að spyrja hæstv. félmrh.: Er hann reiðubúinn til þess að beita sér fyrir því að hér verði komið upp sérstökum úrræðum fyrir þá karlmenn sem beita ofbeldi hvort sem það er gegn konum eða börnum? Þetta er afar brýnt mál að taka á, ofbeldismálum karla, að reyna að aðstoða þá menn sem beita ofbeldi þannig að því linni.

[14:54] Herra forseti. Ég get fullvissað málshefjanda um að það er alls ekki hugmynd mín að skerða í nokkru hlutverk Jafnréttisráðs eða draga úr hinni hefðbundnu starfsemi sem Jafnréttisráð hefur haft með höndum. Ég tel að hún sé mikilvæg og ég tel að það sé mjög mikilvægt að auka hana fremur en að draga úr henni. Út á það gengur tillagan. Í fyrsta lagi að efla Jafnréttisráð sem slíkt og í öðru lagi að auka verksvið þess. Varðandi karlaþáttinn í jafnréttismálum þá hefur hann lent í skugganum. Ég tel að það sé eðlilegt að gefa honum gaum. Það er eðlilegt líka að áherslan hafi fyrst og fremst verið á veikara kynið, ef svo mætti segja, vegna þess að það hefur verið í mörgum tilfellum og áreiðanlega í fleiri tilfellum verr sett heldur en karlkynið, en það hefur skipast þannig að í Jafnréttisráði eru einkum konur. Ég hygg að allir aðalmenn í Jafnréttisráði séu konur en varaformaðurinn er karl. Ég tel að karlar eigi erindi inn í Jafnréttisráð og vil stuðla að því. Það var nú svo komið í sumar að ég var kominn á flugstig með að kæra fiskvinnslustöð fyrir misrétti gagnvart körlum vegna þess að þar var karlmönnum neitað um vinnu af kynferðislegum orsökum. En þessi tiltekna fiskvinnslustöð, sem ég var farinn að undirbúa að stefna, sá að sér og fór að ráða karla til snyrtingar og pökkunar á fiski. Varðandi störf karlanefndarinnar vil ég heyra álit Jafnréttisráðs áður en ég fer að úttala mig um það hvort hún eigi að halda áfram. Ég geri ráð fyrir því hins vegar að það verði niðurstaðan að karlanefnd haldi áfram. Ég hafði þá ánægju að taka þátt í setningu þessa átaks gegn ofbeldi og flytja þar ávarp. Varðandi sérstök úrræði gegn ofbeldishneigðum karlmönnum, þá takmarkar fjárhagshlið málsins kannski aðgerðir. Ég tel að það sé atriði sem þurfi endilega að gefa gaum.

[14:57] Herra forseti. Ég vil gera stutta athugasemd vegna orða hæstv. félmrh. um þá sem sitja í Jafnréttisráði, að það séu einungis konur. Ég vil vekja athygli á því að það eru að sjálfsögðu tilnefningaraðilar sem ráða því hvort þeir skipa karl eða konu.

Það hefur farið þannig.

Já, það hefur farið þannig en reyndar veit ég að lengi vel sat Gylfi Arnbjörnsson t.d. fyrir Alþýðusamband Íslands í ráðinu þannig að það hafa setið í því karlar. En ég vildi bara vekja athygli á því að það eru tilnefningaraðilarnir sem stjórna þessu. Það væri hins vegar verðugt verkefni fyrir félmrn. eða ríkisstjórnina sem hluta af þeirra fjölskyldu- eða jafnréttispólitík, að reyna að hafa áhrif á það hvernig er tilnefnt og ég fagna því ef það er vilji fyrir því.