Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Magnús Torfason) Jeg vil að eins leyfa mjer að benda á, að nefndin hefir athugað nokkuð nánar 4. málsgr. 6. gr., samkvæmt bendingu hv.þm. Seyðf. (Jóh. Jóh.). Breytingin átti ekki að vera nein efnisbreyting, en við nánari athugun kom það í ljós, að gr. mátti gjarnan vera nokkru skýrari en í sjálfu frv. Hvað snertir brtt. við 7. gr., þá býst jeg við, að um hana verði allir á eitt sáttir, að hún sje til bóta.

Frsm. (Magnús Torfason) Jeg þarf ekki að taka annað fram, í viðbót við það, sem áður hefir verið sagt um þetta mál, en að nú er verið að mæla upp og gera áætlanir um hafnarbætur á Pollinum, og er svo til ætlast, að 1. gr. í lögunum frá 1913 nái einnig til þeirra umbóta. Að svo mæltu leyfi jeg mjer að óska þess, að háttv. deild láti málið ganga til 3. umr.

Flm. (Halldór Steinsson) Jeg þykist hafa gert svo ítarlega grein fyrir þessu frv., að frekari útskýringa ætti ekki að þurfa. Frumvarp þetta fer fram á, að Arnarstapa, Skógarstrandar- og Hallbjarnareyrarumboð verði undanskilið lögum frá 20. okt. 1913, þannig, að forstaða þess verði framvegis, eins og hingað til, falin sjersökum manni, en ekki hreppstjórum, hverjum í sínum hreppi. Enn fremur er farið fram á, að þessi umboðsmaður hafi 10% af eftirgjöldunum í laun fyrir starfa sinn, og er það alt að helmingslækkun frá því, sem nú er, 16 ?%. Þetta er langstærsta og tekjumesta umboð landsins, og er ekki fyrirsjáanlegt, að það rýrni í bráðina. Margar stórar jarðir heyra undir það og sumar nálægt kauptúnum og í kauptúnum. Þessar jarðir mundu alls ekki fást keyptar, þrátt fyrir áframhaldandi þjóðjarðasölu, nema ef kauptúnin færu þess á leit til eigin þarfa. Jeg vil taka það fram, að það er alls ekki ætlun mín með þessu frv. að kasta neinni rýrð á hreppstjórana, eða lýsa neinu vantrausti á þeim. En hitt ætti að vera augljóst, að þessu starfi er betur borgið í höndum eins manns en ef því er skift milli margra manna. Jeg verð að segja fyrir mitt leyti, að ef jeg ætti 20 jarðir í einni sýslu - hvað þá heldur 70 eða 80, eins og hjer stendur á - þá vildi jeg heldur fela umsjón með þeim einum manni með 10% launum en 15 mönnum með 6% launum. Hins vegar er mjer kunnugt um, að hreppstjórarnir í þeim hreppum, þar sem umboðsjarðirnar eru flestar og stærstar, vilja fegnir losna við starfið, þykir það altof illa launað, borið saman við fyrirhöfnina, sem því fylgir, því að öll innheimta er þar erfiðari en víða annarsstaðar. En þótt þessu sje svona varið með hreppstjórana, þá er starfið aðgengilegra fyrir einn mann, sem hefir umsjón með öllum jörðum umboðsins, með þeim launum, er þetta frv. fer fram á. Jeg býst ekki við, að annað verði móti þessu frv. haft en ef einhverjum finst svo mikið til um þessa launahækkun, 10% úr 6%. En jeg get ekki annað sagt en að sú ástæða sje harla lítilfjörleg; þau útgjöld mundu margborga sig með betri umsjón jarðanna. Þá er að endingu ákvæðið um, að umboðsmaðurinn skuli sitja við Snæfellsjökul. Ástæðan til þess er auðsæ. Þar eru flestar jarðirnar og þar er mest að gera. Jeg ætla svo ekki að orðlengja meir um þetta við þessa umr., en mælist til þess, að frv. verði vísað til 2. umr. og falið allsherjamefnd til meðferðar.

Magnús Torfason Jeg vil leyfa mjer að benda á, að mál þetta snertir skattamálin, og væri því rjettast að vísa því til fjárhagsnefndar.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg vil taka það fram, að ráðuneytið hefir ekkert á móti því, að frv. þetta nái fram að ganga, þar sem svo sjerstaklega stendur á, eins og greinargerð frv. ber með sjer, og háttv. flutnm. (H. St.) hefir að öðru leyti tekið fram.

Flm. (Halldór Steinsson) Jeg hefi stungið upp á því, að málinu verði vísað til allsherjarnefndar. En þar sem menn hafa nú heyrt ummæli hæstv. atvinnumálaráðherra, mætti ef til vill virðast ástæðulaust að setja málið í nokkra nefnd. Jeg leyfi mjer því að taka till. mína aftur.

Kristinn Daníelsson Jeg leyfi mjer að stinga upp á, að málinu verði vísað til landbúnaðarnefndar.

Frsm. (Karl Einarsson) Eins og tillagan á þgskj. 109 ber með sjer er hún komin frá bjargráðanefnd þeirri, sem háttv. deild skipaði fyrir nokkru. Nefndin hefir leyft sjer að koma svo fljótt fram með tillögu þessa af því, að hún áleit það ekki mega dragast lengur að koma með hana. Nauðsynin á þessu er auðsæ. Að vísu hefði nefndinni verið það ljúfara, hefði hún getað athugað betur, hvað stjórnin hefir gert í þessu efni. En nefndina hefir vantað nægar skýrslur um það og ekki unnist tími til þess hjá stjórninni að gefa skýrslur þessar. Nefndin hefir því orðið að byggja á því ástandi, sem er í landinu. Það er vitanlegt, að skortur er á ýmsum af þeim nauðsynjavörum, sem nefndar eru í tillögunni, t. d. á kolum og steinolíu, og birgðir af öðrum nauðsynjavörum eru ekki heldur miklar. Án þess að leggja neinn dóm á stjórnina að svo komnu um það, hvort hún hefði getað betur gert eða ekki, skal það tekið fram, að miklir erfiðleikar hafa verið á vegi hennar síðan hún tók við völdum. Það virðist í fljótu bragði mæla á móti því, að tillagan kemur fram, að stjórnin hefir haft fulla heimild til þess að láta framkvæma alt það, er í tillögunni stendur, og mætti ætla, að hún hefði gert alt, sem í hennar valdi stóð. En henni hefir áreiðanlega ekki tekist að birgja. landið að þessum vörum, og hefir þetta valdið miklu tjóni fyrir einstaka landshluta og landið í heild sinni. Það vakir því fyrir nefndinni, að stjórnin sjái, að Alþingi ætlast til, að landið líði ekki neinn skort, og landsmenn geti að svo miklu leyti, sem unt er, haldið áfram atvinnuvegum sínum. Jeg ætla svo ekki að fjölyrða um málið að sinni, en áskil mjer rjett til að skýra betur frá því, hvað fyrir nefndinni vakir við síðari umr. þessa máls, ef tillagan mætir mótmælum, og þá taka fram þær aðferðir, sem nefndin telur færar í þessu máli. Það er von mín, að háttv. deild taki máli þessu vel og vísi því til 2. umræðu.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Eins og háttv. deild mun kunnugt er það aðaláhersluatriði stjórnarinnar að birgja landið upp að nauðsynlegustu neysluvörum og þeim vörum, sem nauðsynlegastar eru framleiðslu. Það er ætlast til þess eftir tillögunni, sem er til umræðu, að þetta verði framkvæmt í sumar. En jeg finn ástæðu til að taka það fram, að eftir því, sem horfurnar eru nú, er tæplega hægt að draga að sjer ársforða nú í sumar. Háttv. frsm. (K. E.) mintist á skýrslur frá landsstjórninni. Jeg vil geta þess, að nú hafa þær verið sendar til hæstv. forseta sameinaðs þings. Eins og áður er sagt er það tilgangur stjórnarinnar að draga sem mestan forða að landinu. Hvað henni verður ágengt í því efni er mjög erfitt að segja um. En það er mjög gott fyrir stjórnina að hafa skýran vilja þingsins að styðjast við, og því tel jeg það heppilegt, að till. er komin fram.

Flm. (Halldór Steinsson) Jeg sá það nýlega í blaði, að mál þetta hefði verið lengi á döfinni, og má það til sanns vegar færa, því að það hefir, að mig minnir, verið flutt á hverju þingi síðan 1911, nema 1915. Síðan læknaskipunarlögin frá 1907 gengu í gildi hefir það verið aðaláhugamál Hnappdæla, að læknishjerað þetta yrði skipað, Það er mjög miklum erfiðleikum bundið fyrir hjeraðabúa að ná til læknis. Læknirinn í Borgarnesi situr á enda hjeraðs síns, og til Ólafsvíkur og Stykkishólms er yfir torsótta fjallvegi að fara, og oft ófært um vetur. Það hefir venjulega gengið mjög erfitt að fá læknaskipunarlögunum breytt. Menn hafa talið það einhverja goðgá að hreyfa við þeim. En jeg fæ ekki sjeð, að þau eigi að vera neitt friðhelgari en önnur lög. Á lögum þessum eru talsverðir annmarkar og gallar, og sjálfsagt að leiðrjetta þá smátt og smátt, þegar reynslan leiðir þá í ljós. Jeg tel það óþarft að reifa málið nánar við 1. umr., því að flestir hv. deildarmenn hafa áður fjallað um það. Vil jeg mælast til þess, að því verði vísað til 2. umr. Er í vafa um, til hvaða fastanefndar væri heppilegast að vísa málinu; mun þó venja að vísa slíkum málum til allsherjarnefndar, og geri jeg það því að tillögu minni.