Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. Sþ. fékk til athugunar till. til þál. á þskj. 107 um endurskoðun laga um þingsköp Alþingis. Flm. þessarar till. eru hæstv. forsetar Gils Guðmundsson, Ingvar Gíslason, Bragi Sigurjónsson og Friðjón Þórðarson. Tillögugreinin hljóðar svo: „Alþingi ályktar að kjósa nefnd 8 alþm., tveggja frá hverjum þingflokki, til að endurskoða gildandi lög um þingsköp Alþingis. Skal n. leggja niðurstöður sínar fyrir Alþingi svo fljótt sem við verður komið.“ Þessu fylgdi örstutt grg. sem mig langar til að lesa með leyfi forseta: „Á undanförnum þingum, svo og á þessu þingi, hafa verið flutt frv. um breytingar á þingskapalögum. Þá segir og í samstarfsyfirlýsingu ríkisstj., að hún muni beita sér fyrir því að fram fari endurskoðun á þingsköpum Alþingis. Heildarendurskoðun á þingsköpum var síðast framkvæmd af mþn. sem kosin var af Sþ. 1966. Gildandi þingskapalög voru síðan samþykkt 1972. Samkomulag hefur orðið um það milli forseta Alþingis og formanna þingflokkanna að leggja til að n. alþm., tveggja frá hverjum þingflokki, verði falið að endurskoða gildandi lög um þingsköp. Er þess vænst, að sú endurskoðun þurfi ekki að taka langan tíma.“ Á þskj. 195 liggur fyrir nál. frá allshn., svo hljóðandi: „ N. hefur athugað till. á fundum sínum og mælir með samþykkt hennar. Alþingi, 15. des. 1978.“ Og undir þetta skrifa nm. Páll Pétursson, Vilmundur Gylfason, Ólafur Ragnar Grímsson, Skúli Alexandersson, Ellert B. Schram, Lárus Jónsson og Gunnlaugur Stefánsson.



Herra forseti. Það er jafnan svo, að þegar stjórnarskipti fylgja í kjölfar alþingiskosninga reynist aðstaða fjvn. til starfa að öðru jöfnu erfiðari en við venjulegan aðdraganda fjárlagafrv. Þegar svo háttar sem nú hefur fyrrv. stjórn unnið að undirbúningi fjárlagafrv., en sú, sem við tekur, breytt því í einstökum atriðum í átt við stefnu sína, en ætlunin að frekari breytingar vinnist á starfstíma nefndarinnar. Fjárlagafrv. var vegna stjórnarskiptanna ekki lagt fram fyrr en um mánaðamótin okt.–nóv. Til þess að vinna tíma hóf n. þó störf strax og hún hafði verið kosin og hefur haldið 39 fundi auk þess sem undirnefndir, sem vinna að einstökum málaflokkum, hafa haldið fjölmarga fundi. Til n. hafa borist erindi í hundraðatali og mjög margir aðilar hafa komið til viðtals við n. eða undirnefndir. Enda þótt sú sé niðurstaðan eins og jafnan, að fulltrúar stjórnarflokkanna og stjórnarandstaðan skili sitt hvoru nál., hefur samstarfið í n. verið með ágætum. Ég færi meðnm. þakklæti mitt fyrir samstarfið. Á ég þá ekki síður við fulltrúa stjórnarandstöðunnar, sem hafa unnið störf sín af alúð og af drengskap sem ég met og virði að verðleikum. Þá flyt ég hagsýslustjóra og öðru starfsliði fjárlaga- og hagsýslustofnunar þakkir fyrir ágæt störf og þá ekki síst starfsmanni n., Magnúsi Ólafssyni, fyrir mjög gott framlag. Ég tel að sú reynsla, sem fengist hefur af störfum hans, sýni að það var rétt ráðið þegar sú stefna var tekin upp, að fjvn. fengi fastan starfsmann sem væri starfsmaður fjárlaga- og hagsýslustofnunar utan starfstíma fjvn. Með þessari tilhögun hafa náðst beinni tengsl milli þessara aðila og meiri þjálfun og festa í störfum starfsmanns n. en við var að búast þegar einungis var um að ræða starf í þágu fjvn. í sambandi við fjárlagaafgreiðslu og því æðioft skipti á mönnum. Mikill tími hefur farið í það hjá fjvn. að ræða við forstöðumenn ríkisstofnana og sveitarfélaga og ýmsa aðra aðila um beiðnir þeirra um fjárveitingar. Óskum um slík viðtöl virðist fjölga með ári hverju og ávallt er sú hætta fyrir hendi, að of lítill tími verði til þess að sinna öðrum nauðsynlegum störfum: athugunum, mati og afgreiðslum, og oft hefur svo farið að tími til þeirra verka hefur orðið æðilítill. N. tók því upp þann hátt að þessu sinni að auglýsa að beiðnir um viðtöl þyrftu að vera komnar fram fyrir 15. nóv., ella væri óvíst að unnt yrði að sinna þeim. Ég held að þessi ákvörðun hafi verið til bóta, og viðtölum lauk fyrr en oft áður. Flestir, sem til þekkja, munu þeirrar skoðunar, að þessi viðtöl séu nauðsynleg til að tryggja tengsl nefndarmanna við þá, sem fjárveitingarnar varða mestu, og til að tryggja að n. einangrist ekki frá þeim mönnum víðs vegar um landið sem í umboði samborgara sinna reyna að koma fram þeim hagsmunamálum sem brýnust eru í hverju byggðarlagi. Jafnnauðsynlegt er á hinn bóginn að tryggja að þessi viðtöl gangi ekki út yfir þann tíma sem n. verður að hafa til að vinna sín verk að öðru leyti. Því er það skoðun mín, að að því beri að stefna að fjvn. hefji viðtöl áður en þing er sett og hafi a.m.k. lokið öllum viðtölum við sveitarstjórnarmenn þegar þing hefst. Sveitarstjórnarmenn vinna hvort sem er ekkert við það að bíða fjárlagafrv., því að fjárhæðir til einstakra framkvæmda sveitarfélaga eru ekki sérgreindar í fjárlagafrv., heldur eru fjárlagaliðir til hvers einstaks framkvæmdaþáttar birtir í einni tölu í frv. Við það að hafa lokið þessum viðtölum við sveitarstjórnarmenn og fleiri aðila þegar þing hefst ynnist dýrmætur tími til afgreiðslu frv. Það gerir fjvn. einnig mjög erfitt fyrir störfum, hve mörg erindi berast seint, allt fram að lokaafgreiðslu, venjulegast algerlega að óþörfu, þótt einstöku sinnum geti gildar orsakir legið að baki. Naumast verður talið að þær þarfir hafi brunnið lengi á mönnum sem fyrst er komið á framfæri í lok nóvember eða jafnvel í desember. Flestar stofnanir, sem úthluta fjármagni, húsnæðismálastjórn og aðrir lánasjóðir, hafa ákveðinn umsóknarfrest sem er virtur og látinn gilda. Sama regla þarf að komast á varðandi erindi til fjvn. Öruggasta ráðið til þess að koma þeirri reglu á, að erindi berist ekki svo seint sem nú á sér stað, er að sjálfsögðu að sinna þeim erindum alls ekki sem berast eftir tiltekinn tíma nema alveg sérstaklega standi á. Ég er þeirrar skoðunar, að starfsaðstaða n. yrði öll önnur en nú, ef viðtölum við sveitarstjórnarmenn yrði að verulegu leyti lokið þegar fjárlagafrv. kemur fram og viðtölum við aðra svo til að öllu leyti lokið fyrir mánaðamótin okt.-nóv. og tryggt yrði um leið að erindum héldi ekki áfram að rigna yfir n. þegar hún þarf að nota tímann til allt annarra verka en að kynna sér ný erindi. Auðvitað verður ekki síður að ætlast til þess, að sú ríkisstj., sem hverju sinni situr að völdum, marki í tíma stefnu sína varðandi afgreiðslu fjárlagafrv. og taki þær stjórnmálalegu ákvarðanir, sem afgreiðsla fjárl. á að byggjast á, svo tímanlega, að niðurstöður liggi fyrir áður en 2. umr. fer fram, og svo snemma, að 2. umr. geti farið fram fyrr en á sér stað að þessu sinni og verið hefur hin síðustu ár. Því aðeins að slíkar ákvarðanir liggi fyrir nægilega snemma fyrir 2. umr. til þess að fjárlagafrv. sé við þá umr. í meginatriðum í þeirri mynd sem á að afgreiða það getur nál. haft það gildi sem því er ætlað. Það eru að vísu nokkuð sérstæðar aðstæður fyrir hendi nú þegar stjórnarskipti hafa nýlega orðið og staðan í efnahagsmálum, ekki síst í ríkisfjármálum, á allan hátt hin erfiðasta við stjórnarskiptin. Þrátt fyrir þessar aðstæður hafði ég vonast til þess, að ákvarðanir og tillögur stjórnarflokkanna varðandi tekjuhlið frv. gætu legið fyrir í tíma áður en 2. umr. færi fram, svo að unnt væri að afgreiða tekjuhlið frv. Ég lýsi óánægju minni yfir því, að hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkunum skyldi ekki vinnast tími til þess að ljúka sínum ákvörðunum fyrr en raun hefur orðið á. Það er að vísu svo, að frv., sem ætlað er að verða grundvöllur að tekjuhlið frv., hafa verið lögð fyrir Alþ. degi áður en 2. umr. fer fram, og það er að vísu meira en sagt verður um fjárlagaafgreiðslu oft og tíðum á undanförnum árum. En að því ber að stefna - og gildir einu hvaða flokkar eru í ríkisstj. - að á annan veg verði unnt að standa að afgreiðslu fjárl., og mér er fullkomlega ljóst að fulltrúar minni hl., sem hafa lagt sig fram um að störf gætu gengið sem greiðast í fjvn., hafa gilda ástæðu til að átelja þessa niðurstöðu og ég ætla ekki á neinn hátt að réttlæta hana með því, að þetta hafi lengst af svona verið. Þetta er ekki viðunandi, hver sem í hlut á. Eins og ég vék að áðan, taka viðtöl of mikinn hluta af tíma fjvn. eftir að fjárlagafrv. er lagt fram og á því þarf að verða breyting. Það fer því svo, að tími fjvn. er of naumur til að meta till. í fjárlagafrv. varðandi einstakar stofnanir ríkisins í þeim tilgangi að kanna hvort ekki væri unnt að skera niður rekstrarútgjöld eins og hugur allra nm. stendur til. Ef einungis á að koma til tíminn frá þingsetningu til afgreiðslu fjárl. og verulegur hluti hans að fara í viðtöl við ýmsa aðra en forstöðumenn þessara stofnana og sífellt á að sinna nýjum erindum allt til þess að frv. er endanlega afgreitt, þá gefst ekki ráðrúm til að sinna þessu hlutverki sem skyldi, það hefur reynslan ávallt sýnt. Raunhæfur árangur næst ekki að mínum dómi með því að ákveða lækkun til tiltekinna fjárveitinga án nauðsynlegrar undirbyggingar. Það er ekki vænlegast í þessu efni frekar en öðrum að byrja á niðurstöðunni. Eðlilegri aðferð er að kryfja málin fyrst, en til þess þarf tíma og þann tíma þarf að verulegu leyti að fá utan annarra venjulegra og óhjákvæmilegra starfa við afgreiðslu fjárl. Það er því nauðsynlegt að fjvn. eða undirnefnd fjvn. starfi meir en verið hefur milli þinga að slíkum hagræðingarmálum og eftirliti með ráðstöfun fjárveitinga og e.t.v. skipti með sér verkefnum og njóti fulltingis sérfræðinga þegar á þarf að halda í þessum störfum. Á þetta verkefni þarf að leggja ríka áherslu og taka til gagngerðar skoðunar ýmsa þætti ríkisrekstrarins. Ég nefni heilbrigðismál, skólamál, löggæslu, landhelgisgæslu og annan skiparekstur ríkisins, Póst og síma, Rafmagnsveitur ríkisins, Orkustofnun, Framleiðslueftirlit sjávarafurða og rannsóknastofnanir ýmsar. Um þetta hefur verið rætt í fjvn. nú við afgreiðslu fjárl. og áhugi allra nm. er án efa jafnmikill á því, að af átaki í þessu efni geti orðið. Ég tel að það verði ekki lengur við það unað, að fjárveitingar til þessara stofnana og annarra hækki einfaldlega með hverju nýju fjárlagafrv. í samræmi við verðlagsbreytingar, þegar þá er ekki jafnvel til viðbótar um útþenslu að ræða, heldur verði að grandskoða útgjaldaþörfina frá grunni, en til þess þarf tíma og mannafla, og að því leyti sem fjvn. væri ætlað að vinna að þessu verki og að eftirliti með notkun fjárveitinga þarf n. að vinna slík störf að verulegu leyti utan þingtímans eða a.m.k. sérstaklega utan þess tíma þegar afgreiðsla fjárlagafrv. stendur yfir. En nokkur einstök atriði eru þó í athugun nú fyrir 3. umr. Þá verður einnig að koma til meiri festa um framgang ákvarðana fjvn. og tryggja að í einhverju sé eftir því farið sem hún ákveður. S.l. vor fól fyrrv. fjmrh. fjvn. að taka til skoðunar og gera till. um hvað gert skyldi með óheimilaðar stöður hjá ríkisstofnunum. N. vann þetta verk og heimilaði nokkrar stöður, en lagði til að mörgum yrði hafnað. Gallinn er sá, að síðan virðist lítið hafa verið gert með þessar niðurstöður. Besta dæmið um það er að stofnun ein sem var með þrjár óheimilaðar stöður sem fjvn. lagði til að yrðu lagðar niður. Þegar viðkomandi forstöðumaður kom til viðtals nú í haust voru óheimilaðar stöður ekki lengur þrjár, heldur fjórar, og að sjálfsögðu var erindi forstöðumannsins að sækja um fjölgun á stöðum. Þetta sýnir að það er ekki nóg að fjvn. sé fús að vinna nauðsynleg störf varðandi sparnað í ríkisrekstrinum, það verður líka að sjá um að eitthvert tillit sé tekið til niðurstöðu hennar, en ekki sé farið þveröfugt að. Auk þess að rækilega þarf að fara ofan í rekstur einstakra stofnana eru án efa skoðunarverðir og áhugaverðir til samanburðar ýmsir útgjaldaþættir sem eru sameiginlegir með flestum stofnunum. Það hefur t.d. komið fram í skriflegu svari hæstv. fjmrh. við fsp. hér á Alþ., að utanlandsferðir ríkisstarfsmanna kostuðu nær 300 millj. kr. á árinu 1977. Það svarar til þess, að kostnaður á næsta ári, 1979, gæti numið um 600 millj. kr. eða ámóta upphæð og beint framlag ríkisins til framkvæmda við alla flugvelli í landinu. Margt er athyglisvert um þann kostnað sem tilgreindur var í svari hæstv. ráðh. Það var núv. ráðh. sem kom með svarið, þó að upphaflegu fsp. hafi verið beint til hins fyrri. Hjá tveimur bönkum er um að ræða um 50 utanlandsferðir hjá hvorum um sig, þar sem hjá öðrum bankanum er um að ræða að dvalist hafi verið samanlagt 200 daga í bankaheimsóknum í Engiandi, á Norðurlöndum, Tyrklandi og Grikklandi, og alls er dvöl erlendis um 550 dagar hjá þeim banka. Hjá enn öðrum banka er á hinn bóginn ekki um eina einustu utanlandsferð að ræða. Forstöðumenn veigamikilla stofnana ríkisins hafa dvalist erlendis í samtals 2–3 mánuði á ári og aðrir æðstu yfirmenn í þrjá mánuði, og býsna algengt er að menn sæki fundi til nálægra landa og séu 15 daga í ferðinni. Ég er þeirrar skoðunar, að takmarka eigi þennan kostnað með þeim hætti að sækja þurfi fyrir fram og sérstaklega til fjmrn. um greiðslur og kostnaður við utanlandsferðir greiddur af sérstökum lið hjá því rn. Það er vissulega ávallt nauðsynlegt að gæta sparnaðar og hagsýni í ríkisrekstrinum, en sérstaka kröfu verður að gera í því efni nú þegar ástand efnahagsmála og ríkisfjármála er með þeim hætti, sem raun ber vitni og þegar í átaki til að rétta við hag ríkissjóðs verður að grípa til þess að skera niður brýnustu samfélagslegu framkvæmdir sem miklu skipta almenning hvarvetna í landinu. Fjárhæðir í fjárlagafrv. til verklegra framkvæmda jafngiltu því, að framkvæmdir á næsta ári yrðu um 16% minni að raungildi en í ár. Till. um fjárveitingar til hinna einstöku framkvæmdaþátta á þskj. 168 fela í sér 2000 millj. kr. hækkun framkvæmdafjár frá fjárlagafrv. og svarar framkvæmdaféð þá til 12% lækkunar á raungildi miðað við núgildandi fjárlög. Fulltrúar stjórnarandstöðunnar í n. töldu að þegar þessi ákvörðun um auknar fjárveitingar til framkvæmda var tekin hafi ekki verið sýnt fram á, hvernig þeim útgjöldum yrði mætt, og tóku því ekki afstöðu til till. um heildarhækkunina, en áttu, eins og venja er, aðild að skiptingu fjárveitinga á einstakar framkvæmdir. Þó að meginreglan í n. hafi verið að standa gegn ásókn í hækkun útgjaldaliða, þá er það aldrei svo að unnt sé að komast hjá því að sinna ýmsum óskum, og var nú einkum reynt að mæta brýnustu þörfum á því, að framlög til félagslegra málefna rýrnuðu ekki að verðgildi. Í fjárlagafrv. var miðað við að verðlagsgrundvöllur væri desemberverðlag, og þá gert ráð fyrir 7.5% hækkun verðbótavísitölu 1. des. Sú hækkun nemur í reynd 6.12% og eru launaliðir í frv. því um 700 millj. kr. hærri og útgjöld almannatrygginga um 100 millj. kr. hærri en verðlagsgrundvöllur í desember gefur tilefni til, en ekki er gerð till. um, að verðviðmiðun í fjárlagafrv. verði breytt. Miðað við óbreytta tekjustofna fjárlagafrv. er talið við endurskoðun á forsendum tekjuhliðar að tekjurnar séu ofmetnar um 1500 millj. kr. í frv., að mestu vegna þess að nú er gert ráð fyrir að tekjur Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins muni reynast lægri en áætlað er í fjárlagafrv. Til þess að mæta útgjaldaaukningu sem fram kemur í till. fjvn. á þskj. 168, samtals um 3300 millj. kr., og þeim ráðstöfunum, sem tengdar eru setningu laga um tímabundnar ráðstafanir til viðnáms gegn verðbólgu frá því 30. nóv., hefur ríkisstj. nú lagt fram frv. sem miða að því að sjá fyrir þessum útgjaldaþörfum og eiga jafnframt að tryggja að ríkissjóður verði rekinn hallalaust 16 mánuði eftir að núv. stjórn tók við völdum og að skuld við Seðlabankann verði verulega greidd niður, en stefnt er að því að það verði niðurstaðan við lokaafgreiðslu fjárlaga. Í þeim efnahagsráðstöfunum, sem gerðar. voru um s.l. mánaðamót, fólst ákvörðun um lækkun beinna skatta sem jafngilti 2% af verðbótavísítölu og jafnframt að 3% af verðbótavísitölu yrði mætt með ýmsum félagslegum ráðstöfunum sem gert er ráð fyrir að komi að nokkru leyti til útgjalda hjá ríkissjóði á fjárl. fyrir næsta ár. Í till. fjvn. á þskj. 168 nú fyrir 2. umr. er um að ræða 130 millj. kr. hækkun fjárveitingar til framkvæmda í dagvistunarmálum, sem er hluti af því viðbótarfjármagni sem veitt verður á fjárl. til félagslegra ráðstafana í sambandi við lög um efnahagsráðstafanir. Enn fremur var ákveðið að hækka niðurgreiðslur um 1/2% af verðbótavísitölu, og er nú flutt till. um það við 2. umr. fjárl. Þau frv., sem nú hafa verið flutt til að tryggja framgang þessara atriða og tryggja jafnframt það markmið fjárlagaafgreiðslunnar, sem ég áðan nefndi, um hallalausan rekstur ríkissjóðs og endurgreiðstu skulda, verða lögð til grundvallar till. meiri hl. fjvn. við tekjuhlið frv. við 3. umr. Mun í n. verða milli 2. og 3. umr. gerð sérstök grein fyrir áætlunum um breytingar á einstökum tekjuliðum í samræmi við ákvæði fyrrnefndra frv. og á almennum þjóðhagsforsendum varðandi tekjur ríkissjóðs á næsta ári. Af útgjaldaliðum frv. bíða 3. umr. málefni Orkusjóðs, sem mjög tengjast lánsfjáráætlun, svo og málefni Rafmagnsveitna ríkisins og annarra B-hluta fyrirtækja, enn fremur ýmsar útgjaldaákvarðanir varðandi félagslegar aðgerðir í sambandi við þær efnahagsráðstafanir sem gerðar voru um síðustu mánaðamót. Einnig bíða 3. umr. málefni Lánasjóðs námsmanna, styrkur vegna olíunotkunar til húshitunar, liðurinn Styrktarfé og ýmis eftirlaun svo og ýmis einstök erindi. Kem ég þá að þeim brtt. sem n. flytur á þskj. 168. Fyrst eru till. varðandi menntmrn. Framlag til Gjafar Jóns Sigurðssonar hækkar um 1 millj. 283 þús. kr. og verður 5 millj. 72 þús. kr. Er þetta til samræmis við þá ákvörðun Alþingis í sérstakri þál., að þessi fjárhæð skuli jafnan jafngilda launum prófessors. Raunvísindastofnun Háskóla Íslands, eðlisfræðistofa, hefur sótt um fjárveitingu til að sinna því verkefni að þróa til framleiðslu rafeindatæki sem vonir standa til að geti bætt mjög rekstur frystihúsa, fiskmjölsverksmiðja og ýmissa annarra atvinnugreina, en hjá stofnuninni er nú vísir að hönnun þessara tækja. Fjvn. leggur til á þskj. 168 að Alþ. sinni þessu máli með því að veita á fjárl. til viðbótar við þær fjárhæðir, sem í fjárlagafrv. eru, 15.6 millj. kr. í tækjakaup og 4 millj. 253 þús. kr. til að greiða laun sérfræðings. Þess er að vænta, að fjárveitingin geti stuðlað að því að slík rafeindatæki verði hönnuð og framleidd hér á landi og með þeim hætti geti orðið til nýr atvinnuþáttur jafnframt því sem þær lausnir fáist sem henta sérstaklega okkar aðstæðum. Fjvn. vill með till. sinni bæta aðstöðu Raunvísindastofnunar háskólans til þess að standa að verulegu átaki í þessum efnum, en ætla má að það ráðist af því sem nú yrði gert eða látið ógert í þessu efni, hvort það verkefni að framleiða eða hanna slík rafeindatæki verði í höndum Íslendinga sjálfra eða ekki. Ýmsir aðilar væru færir um að sinna slíkri framleiðslu ef Raunvísindastofnun háskólans yrði nú efld til að tryggja verulegt átak í hönnun tækjanna, en vænn vísir er að þessu starfi hjá stofnuninni eins og ég áðan nefndi. Þá hefur verið sótt um það til fjvn., að verkfræðistofnun Háskóla Íslands verði veitt viðbótarfé til þess að sinna ýmsum rannsóknarstörfum í tengslum við atvinnulífið og nýta betur en til þessa hefur verið unnt þann tíma sem kennurum er ætlaður til rannsóknarstarfa. Þó að fjvn. geri ekki till. um fjárveitingu í þessu skyni nú telur n. að þessu verkefni þurfi að sinna sérstaklega og er í athugun hjá n. hvernig þetta mál verði leyst. Þá er lagt til að hækkuð verði fjárveiting til Orðabókar háskólans um 2 millj. kr. til að taka myndir af gögnum Orðabókarinnar á mikrófilmur til öryggis um varðveislu þess mikla verks sem unnið hefur verið hjá stofnuninni. Till. er gerð um að veittar verði 10 millj. kr. í gjaldfærðan stofnkostnað hjá Íþróttakennaraskóla Íslands, en unnið hefur verið að hönnun íþróttahúss skólans. Langt er til að framlag til stofnkostnaðar þriggja fjölbrautaskóla verði hækkað, þar af til Flensborgarskóla 2 millj., Fjölbrautaskóla Suðurnesja 23 millj., sem er skuldagreiðsla, og til Fjölbrautaskóla Akraness 15 millj. Þá er lagt til að launakostnaður við Fjölbrautaskólann á Suðurnesjum verði hækkaður um 8 millj. kr. vegna kostnaðar við öldungadeild sem þar hefur verið starfrækt, en fé hefur ekki verið veitt til á fjárlögum. Fjvn. leggur til að framlag til tækjakaupa hjá Vélskóla Íslands verði hækkað um 5 millj. kr., en skólinn er vanbúinn tækjum og þarf enn á næstu árum að huga að úrbótum í því efni til viðbótar því sem nú er lagt til. Till. er gerð um að fjárveiting til stofnkostnaðar iðnskóla hækki um 40 millj. og nemi þá 103 millj., eins og fram kemur á þskj. 168, þar sem sundurliðun er á einstakar framkvæmdir. - Enn fremur hækki framlag til stofnkostnaðar héraðsskóla um 13 millj. í 182 millj., sem sundurliðast á þskj. 168. Lagt er til að veittar verði 3 millj. kr. vegna stofnkostnaðar við Skálholtsskóla og framlag til byggingar grunnskóla og íbúða fyrir skólastjóra hækki um 335.5 millj. og nemi 1979.5 millj. kr., en sundurliðun á einstakar skólaframkvæmdir kemur fram á þskj. 168. Innifaldar í þessari upphæð eru 14.7 millj. kr. til hönnunar 49 nýrra skólabygginga. Framlag til byggingar skóla fyrir þroskahömluð börn er hækkað um 60 millj. kr. og verður 90 millj. og skiptist á þrjá skóla sem tilgreindir eru á þskj. 168. - Launaliður við stofnanir afbrigðilegra barna er hækkaður um 2.5 millj., en þar er um að ræða laun tveggja kennara við skólann að Dalbraut í Reykjavík frá næsta hausti. Fjvn. leggur fram till. um að framlag til stofnkostnaðar Heyrnleysingjaskólans hækki um 5 millj. kr. vegna tækjakaupa. Lagt er til að fjárveiting til byggingar dagvistarheimila hækki um 130 millj. kr. í 360 millj. og er það þáttur í framlagi ríkissjóðs til úrbóta í félagslegum efnum í samræmi við efnahagsaðgerðir um síðustu mánaðamót. Sundurliðun á einstakar framkvæmdir kemur fram á þskj. 168. Á liðnum Náms- og fræðimenn er lagt til að framlag til Félagsstofnunar stúdenta hækki um 10 millj. kr. í 29 millj., og er þá við það miðað að veitt hefur verið fé umfram fjárveitingar á fjárl. þessa árs til þeirrar stofnunar. Þá er lagt til að framlag til Þjóðminjasafns, yfirfærslur til sveitarfélaga, sem varið er til byggðasafna og varðveislu gamalla húsa, hækki um 3 millj. 450 þús. og verði 20 millj. 450 þús. kr. Hefur n. ákveðið skiptingu á þessum lið í samráði við þjóðminjavörð. Í þeirri upphæð er m.a. gert ráð fyrir framlagi til varðveislu gamals verslunarhúss á Flateyri, og er þá lagt til að sérstök fjárveiting í fjárlagafrv. í því skyni falli niður. Liðurinn: Listir, framlög hækkar samkv. till. fjvn. um 40 millj. 150 þús. kr. og verður þá alls 281 millj. 541 þús. kr. Er lagt til að þær fjárveitingar, sem hér um ræðir, hækki að nokkru leyti til samræmis við verðlagsbreytingar, en upphæðirnar eru óbreyttar í fjárlagafrv. frá núgildandi fjárl. Þar er um að ræða framlag til Leikfélags Reykjavíkur sem hækkar um 7 millj. kr. í 21 millj., til Leikfélags Akureyrar um 5.5 millj. í 16.5 millj., til leiklistarstarfsemi úr 11 millj. í 22 millj. og er þar haft í huga frv. sem nýlega hefur verið flutt um þessa starfsemi hér á Alþ. Bandalag ísl. leikfélaga hækki um 1 millj. í 2.5, til höfundamiðstöðvar um 600 þús. í 800 þús., til lúðrasveita um 250 þús. í 1.5 millj., til annarrar tónlistarstarfsemi um 1 millj. í 4 millj., styrkir til myndlistarskóla um 1.2 millj. í 3.5, til listasafna um 0.5 millj. í 4 millj., til myndlistarsýninga um 100 þús. kr. í 600 þús., til listiðnaðarmála um 50 þús. í 450 þús., heiðurslaun listamanna hækki um 3 millj. í 12 millj., listamannalaun um 7 millj. í 34 millj., framlag til listkynningar um 200 þús. í 1.2 millj., til Bandalags ísl. listamanna um 50 þús. í 300 þús. og til lista og menningarmála almennt um 1.7 millj. í 8 millj., en þessum lið mun verða skipt af fjvn. í samvinnu við menntmrn. Þá er lagt til að liðurinn Jöklarannsóknir og mælingar hækki um 200 þús. kr. og verði 400 þús. kr. Rekstrarstyrkir Íþróttasjóðs hækka um 6 millj. í 25 millj. og framlag til byggingar íþróttamannvirkja hækkar um 75 millj. og verður 322 millj. 640 þús. kr., en skrá um framlög til þeirra 189 íþróttamannvirkja, sem áður hafa hlotið styrki á fjárl., kemur fram á þskj. 168 svo og skrá um þau 20 íþróttamannvirki sem hljóta byrjunarframlag. Framlög á liðnum Æskulýðsmál hækka yfirleitt sem nemur verðlagsbreytingum, en tekið er upp sérstakt framlag, 1.5 millj., til Æskulýðssambands Íslands, sem áður hefur hlotið styrk af fjárveitingu Æskulýðsráðs ríkisins, en Æskulýðsráð ríkisins hækkar um 2 millj. í 7.5 millj., Ungmennafélag Íslands um 9 millj. í 27 millj., Bandalag ísl. skáta um 1 millj. í 6 millj. og Bandalag ísl. skáta vegna framkvæmda við Úlfljótsvatn um 1/2 millj. í 1.5 millj., Íslenskir ungtemplarar um 850 þús. kr. í 2.2 millj., KFUM og K um 1/2 millj. í 1.5 millj. og vegna starfsemi KFUM og KFUK í Vatnaskógi um 300 þús. í 900 þús. og í Vindáshlíð um 250 þús. í 750 þús. Fjvn. leggur til að framlag til Íþróttasambands Íslands hækki um 30 millj. í 90 millj. kr. og framlag til íþróttamála fatlaðra um 1.5 millj. í 4.5 millj., og er gert ráð fyrir að það skiptist á hin ýmsu félög fatlaðra. Á liðnum Ýmislegt hjá menntmrn. er lagt til að framlag til Matthíasarsafns á Akureyri hækki um 150 þús. í 250 þús., til náttúrugripasafns á Akureyri um 100 þús. í 700 þús., til náttúrugripasafns á Neskaupstað um 100 þús. í 550 og í Borgarnesi úr 100 þús. í 550. Framlag til Zontaklúbbs Akureyrar vegna Nonnahúss hækkar um 50 þús. í 200, til viðhalds gamla rjómabúsins á Baugsstöðum hækkar um 25 þús. í 75 þús. kr., framlag til húss Guðmundar Böðvarssonar hækkar um 250 þús. kr. í 400 og framlag til minnisvarða Jóns Eiríkssonar hækkar um 100 þús. kr. í 300 og áréttað er að hér sé um lokagreiðslu að ræða. Þá er lagt til að breytt verði texta liðsins Til íslensks dýrasafns og liðurinn orðist svo: Til dýrasafns á Selfossi, en fjárhæðin verði óbreytt, en sem kunnugt er keypti dýrasafnið á Selfossi að verulegu leyti muni Íslenska dýrasafnsins. Framlög til safnahúsa á Blönduósi, Sauðárkróki, Húsavík og til héraðssafnsins á Egilsstöðum hækka hvert fyrir sig um 100 þús. kr. í 500 þús., og tekinn er upp nýr liður, 200 þús. kr., til safnahúss í Borgarnesi. Lagt er til, að fjárveiting til sögusafns verkalýðsfélaganna hækki um 50 þús. kr. í 300 þús og framlag til Bandalags ísl. skáta, hjálparsveita, hækki um 1 millj. í 3 millj. Framlag til Kvenfélagasambands Íslands hækkar um 1 millj. í 5 millj. og til Kvenréttindafélags Íslands um 100 þús. í 400 þús. kr., til Þjóðdansafélagsins um 50 þús. kr. í 150 og til Hagsmunasamtaka einstæðra foreldra um 100 þús. kr. í 300. Lagt er til að rekstrarstyrkur til Landakotskóla hækki um 1250 þús. kr. í 3 millj. 750 þús. og styrkur til Hliðarskóla um 1.6 millj. í 4.8. Framlag til Sambands ísl. karlakóra hækkar um 150 þús. í 300 þús. kr. og styrkur til náms í talkennslu fyrir vangefin börn um 150 þús. kr. í 650 þús. Þá er lagt til að styrkur til hjúkrunarkennaranáms á Norðurlöndum hækki um 150 þús. kr. í 600 þús. og styrkur til fyrrverandi barnakennara um 40 þús. kr. í 200 þús. Þá er fjárveiting til greiðslu kostnaðar við hreindýraeftirlit hækkað um 400 þús. kr. í 1400 þús. og fjárveiting til greiðslu kostnaðar við eyðingu vargfugls um 300 þús. kr. í 1 millj. Lagt er til að liðurinn Ýmis framlög hjá menntmrn. hækki um 2 millj. kr. í 16 millj., en fjvn. og menntmrn. veita styrki af þessum lið. - Þá gerir fjvn. till. um að í stað textans Íslenska brúðuleikhúsið komi: Brúðuleikhús, en fjárveitingin verði óbreytt, 600 þús. kr. Þá er lokið till. varðandi menntmrn. Ein till. fjvn. varðar utanrrn., en lagt er til að framlag til Alþjóðaframfarastofnunarinnar lækki um 200 millj. 250 þús. kr., en þar er um að ræða leiðréttingu, þar sem framlagið á að ákvarðast í íslenskum kr. og tekur því ekki breytingum samkv. gengisskráningu eins og virðist hafa verið gert ráð fyrir við fjárlagagerð. 1. till. fjvn. varðandi landbrn. er þess efnis, að framlag til Landnáms ríkisins hækki um 25 millj. kr. vegna skuldagreiðslna grænfóðurverksmiðja, en það er hluti af umsömdum greiðslum. Lagt er til að styrkur til fyrirhleðslna hækki um 12.3 millj. kr. í 53 millj. og kemur sundurliðun á einstakar framkvæmdir fram á þskj. 168. Styrkur til landþurrkunar hækkar samkv. till. fjvn. um 2.7 millj. í 3.8 millj. og er sundurliðun tilgreind á þskj. 138. - Þá er lagt til að styrkur til félagssamtakanna Landverndar hækki um 350 þús. kr. í 1.2 millj. - Þá leggur n. til að framlag til Bændaskólans á Hólum, viðhaldskostnaður, hækki um 7.5 millj. í 12.8 millj., en á móti falli niður framlag til fyrirhugaðs bændaskóla í Odda, 5 millj. kr. Koma þá næst till. varðandi sjútvrn. N. leggur til að leiðrétt verði vanáætlun um önnur rekstrargjöld hjá aðalskrifstofu sjútvrn. og liðurinn hækki um 3 millj. kr., enn fremur verði 3 millj. veittar til gjaldfærðs stofnkostnaðar til kaupa á húsbúnaði í nýtt húsnæði sem rn. hefur fengið til afnota. Þá leggur fjvn. til að hækkað verði framlag til sjóvinnunámskeiða um 1.3 millj. í 4.5 millj. kr. og til skólabáta um 1.5 millj. kr. í 2.5, og lagt er til að 2.5 millj. kr. verði veittar til að halda námskeið í meðferð og stillingu fiskvinnsluvéla. Tvær till. fjvn. varða dóms- og kirkjumálarn. Hin fyrri er þess efnis að hækka áætlaðan launakostnað við sýslumannsembættið í Borgarnesi um 4 millj. 352 þús. kr. vegna fulltrúa sem starfað hefur við embættið og bindandi fyrirheit munu hafa verið gefin um af yfirvöldum á miðju þessu ári um að fengist fastráðinn. Síðari till. fjvn. varðandi þetta rn. er um 500 þús. kr. hækkun á fjárveitingu til dómprófastsembættisins í Reykjavík til að launa lausráðinn aðstoðarmann, m.a. vegna starfa sem tengjast manntalsskráningu í Reykjavík og Kjalarnesprófastsdæmi. Er þá komið að till. varðandi félmrn. Er þar fyrst till. um að á liðnum Húsnæðismálastofnun ríkisins verði tekið upp nýtt viðfangsefni: framlag til Byggingarþjónustu Arkitektafélags Íslands 3 millj. kr. Arkitektafélag Íslands hefur rekið byggingarþjónustu fyrir almenning í mörg ár. Þess konar þjónustu er í lögum gert ráð fyrir að Húsnæðismálastofnun ríkisins veiti, og er hér lagt til að veitt verði framlag frá stofnuninni til viðbótar við framlag frá Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins til greiðslu stofnkostnaðar, en gert er ráð fyrir að ekki verði um rekstrarstyrki að ræða. Þá er lagt til að framlag til embættis ríkissáttasemjara, sem er nýtt í fjárlagafrv., verði lækkað um samtals 12 millj. 819 þús. kr., þ.e.a.s. laun um 10 millj. 872 þús. og önnur rekstrargjöld um 1 millj. 947 þús. kr. Verður þá horfið frá því að gera ráð fyrir ráðningu skrifstofumanns og fulltrúa, og einnig er gert ráð fyrir að laun ríkissáttasemjara verði ekki greidd fyrr en frá miðju næsta ári. Þessar breytingar eru gerðar í fullu samráði við ríkissáttasemjara og var talið rétt að láta reynsluna skera úr um þörfina áður en fastráðið er nokkurt starfsfólk til aðstoðar ríkissáttasemjara. Á liðnum Ýmis framlög hækka framlög til félagsins Heyrnarhjálpar um 500 þús. kr. í 1.5 millj., til mæðrastyrksnefnda um 270 þús. kr. í 500 þús., til Slysavarnafélags Íslands um 10 millj. í 35 millj. og til Styrktarfélags lamaðra og fatlaðra úr 3 millj. í 10.5 millj., en á hinn bóginn er lagt til að niður falli annar liður til sama félags, 2.4 millj. kr., sem merktar eru eldspýtnagjaldi, og leggur n. þá einnig til að ákvæði í heimildagr. varðandi eldspýtnagjald til félagsins falli niður og styrkur til þess verði eftirleiðis ákveðinn í fjárl. Tekjur félagsins af þessu gjaldi hafa farið lækkandi í krónutölu og eru t.d. 4 millj. á núgildandi fjárl., en eins og áður sagði 2.4 millj. í fjárlagafrv. nú. Heildarfjárveiting til félagsins hækkar því frá frv. samkv. þessum till. úr 5.4 millj. í 10.5 millj. Framlag til Neytendasamtakanna hækkar um 1/2 millj. kr. í 1.5 millj. - Lagt er til að Leigjendasamtökunum verði veittur 200 þús. kr. starfsstyrkur, það er nýr liður. - Framlag til sjómannastofa hækkar um 1.5 millj. kr. samkv. till. n. í 4 millj., framlag til Öryrkjabandalags Íslands um 700 þús. kr. í 2 millj. 200 þús. kr. - Framlag til Ferlinefndar fatlaðra hækkar um 300 þús. kr. í 500 þús. kr., til Blindrafélagsins um 1.5 millj. kr. í 4 millj. og til Sjálfsbjargar, landssambands fatlaðra, byggingarstyrkur, hækkar um 3.5 millj. í 10.5 millj. Þessi till. féll niður á þskj. 168, en hefur nú verið flutt á þskj. 180. Framlag til landssamtakanna Þroskahjálpar hækkar um 500 þús. kr. í 1.5 millj. Enn fremur leggur n. til að Styrktarfélag vangefinna fái 600 þús. kr. styrk vegna norræns móts á Íslandi á næsta ári. - Framlag til Foreldra samtaka barna með sérþarfir hækkar um 200 þús. kr. í 500 þús., og lagt er til að félaginu Íslensk réttarvernd verði veittur 500 þús. kr. starfsstyrkur, það er nýr liður. Er þá komið að till. varðandi heilbr.- og trmrn. Er þar fyrst till. um hækkun framlags til gjaldfærðs stofnkostnaðar við Geðdeild Landsspítalans um 168 millj. kr., en sú viðbótarfjárveiting er nauðsynleg til að staðið verði við gildandi verksamning. Nemur þá framlag til þessarar byggingar 399.5 millj. kr. á næsta ári. Lagt er til að framlag til byggingar sjúkrahúsa heilsugæslustöðva og læknabústaða annarra en ríkissjúkrahúsa hækki um 387 millj. kr. í 1 milljarð 845 millj. og kemur sundurliðun fram á þskj. 168. Í sambandi við þessar fjárveitingar hefur sérstaklega verið leitast við að tryggja að örugglega verði séð fyrir því, að fjárveitingar séu fyrir hendi í samræmi við gerða verksamninga, en á því varð nokkur misbrestur við síðustu fjárlagaafgreiðslu og námu aukafjárveitingar af þeim sökum nokkuð á annað hundrað millj. kr. á þessu ári, en bundnar eru nú með verksamningum á næsta ári um 435 millj. kr. Í fjárlagafrv. er sérstakur liður til Grensásdeildar Borgarspítalans til byggingar endurhæfingarsundlaugar gegn jafnháum framlögum annars staðar að. Fjvn. leggur til að þessi liður falli niður, en í till. n. um framlög til byggingar sjúkrahúsa er gert ráð fyrir 30 millj. kr. fjárveitingu til þessarar framkvæmdar með sama hætti og til annarra heilbrigðisstofnana, þ.e.a.s. án skilyrða um jafnhátt framlag annars staðar að. Fjvn. leggur til að styrkur til Hjartaverndar hækki um 10 millj. í 30 millj. kr. og til Krabbameinsfélags Íslands um 12.5 millj. kr. í 37.5. Þá er lagt til að áætlun um kostnað samkv. farsóttar- og sóttvarnarlögum hækki um 20 millj. í 24 millj. 730 þús. kr. vegna laga sem sett voru á Alþ. s.l. vor um stóraukna þátttöku ríkisins í þessum greiðslum. Er það jafnvel hald ýmissa aðila að þessi liður þyrfti að vera verulega hærri en hér er lagt til. Framlag til sjúkraflugs er lagt til að hækki um 4.5 mill j. kr. og verði 12 millj. kr. Fjvn. mun skipta þessum lið á milli þeirra aðila sem sjúkraflug annast. Þá leggur n. til að tekinn verði upp að nýju og hækkaður verði um 550 þús. kr. í 2.5 millj. liðurinn starfslaun Ófeigs J. Ófeigssonar læknis, en sá liður var felldur niður í frv. Lagt er til að liðurinn Áfengisvarnir hækki um 2.5 millj. kr. í 23 millj. 510 þús. kr. og framlag til Stórstúku Íslands hækki um 1.5 millj. kr. í 4.5, en niður falli byggingarstyrkur vegna Templarahallar. Tvær till. n. varða fjmrn. Fyrri till. er um að liðurinn Lífeyrissjóður bænda hækki um 70 millj. kr. og verði 192.5 millj., en á hliðstæðan hátt hækkar einnig hjá viðskrn. framlag í sambandi við niðurgreiðslur á vöruverði vegna mótframlags í Lífeyrissjóð bænda um 115 millj. 900 þús. kr. En við fjárlagagerð hefur m.a. ekki verið tekið tillit til hækkunar lífeyris um 41.4%. Síðari till. varðandi fjmrn. er þess efnis, að í stað textans Lífeyrissjóður verkalýðsfélaga komi: Til eftirlauna aldraðra félaga í stéttarfélögum samkv. lögum nr. 63/1971, og fjárveiting hækki um 51.5 millj. kr. í 163 millj. Er það í samræmi við fjárhagsáætlun Atvinnuleysistryggingasjóðs um hlut ríkissjóðs í þessum greiðslum, en ríkissjóður greiðir 1/4 útgjalda, en Atvinnuleysistryggingasjóður 3/4. Kemur þá að till. varðandi samgrn. Lagt er til að gjaldfærður stofnkostnaður Vegagerðar hækki um 327 millj. kr. Er þá við það miðað að framkvæmdakostnaður vegna nýrra framkvæmda á næsta ári, þ.e.a.s. framkvæmdir við vegi og brýr, geti numið 5 milljörðum 89 millj. kr. og að um verði að ræða ríkisframlag til vegagerðar sem nemur þessari hækkun, 327 millj. kr., en ekki var gert ráð fyrir ríkisframlagi í fjárlagafrv. Þá leggur fjvn. til að framlag til hafnarmanavirkja og lendingarbóta hækki um 372.4 millj, kr. og nemi þá alls 1. milljarði 528 millj. 400 þús. kr., en sundurliðun á fjárveitingum til einstakra hafnarframkvæmda kemur fram á þskj. 168. Þá er lagt til að liðurinn Ferjubryggjur hækki um 8.9 millj. kr. í 36.9 og kemur sundurliðun á einstakar framkvæmdir fram á þskj. 168, og framlag til sjóvarnargarða hækki um 18.7 millj. í 89 millj., sundurliðun kemur fram á þskj. 168. Þess ber að geta, að í upphæðinni til Eyrarbakka og Stokkseyrar, 45 millj. kr., mun 41 millj. kr. vera vegna skuldagreiðslna. Framlag til Hafnabótasjóðs hækkar um 138.7 millj. vegna hækkunar framlags til hafnargerða, í samræmi við ákvæði laga um að fjárveiting til Hafnabótasjóðs skuli nema 12% af fjárveitingum til hafnarmannvirkja og lendingarbóta. Þá leggur fjvn. til að styrkur til flugbjörgunarsveita hækki um 400 þús. kr. í 1.1 millj. kr. Tvær till. fjvn. varða iðnrn. Lagt er til að Iðntæknistofnun fái heimild til að fjölga starfsmönnum um þrjá og launaútgjöld verði hækkuð um 15 millj. 781 þús. kr. Er þar um að ræða framkvæmdastjóra, deildarstjóra og verkfræðing í almennri tækni- og rekstrarráðgjöf. Fjvn. gerir till. um að fjárveiting til Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins verði hækkuð um 3 millj. og viðbótinni varið til að greiða hluta af stofnkostnaði Byggingarþjónustu Arkitektafélags Íslands, á hliðstæðan hátt og lagt var til með till. varðandi Húsnæðismálastofnun sem áðan var á minnst. Ein till. fjvn. varðar viðskrn. Lagt er til að liðurinn Niðurgreiðslur á vöruverði hækki um 865.9 millj. kr. í 18 milljarða 902.9 millj. kr. Er þar annars vegar um að ræða 115.9 millj. kr. vegna mótframlags til Lífeyrissjóðs bænda, en væri ekki um mótframlagið að ræða mundi búvöruverð hækka að sama skapi. Hins vegar er um að ræða 750 millj. kr. hækkun á niðurgreiðslum til samræmis við ákvarðanir við setningu laga um tímabundnar ráðstafanir til viðnáms gegn verðbólgu um aukningu niðurgreiðslna sem nemur hálfu prósentustigi af verðbótavísitölu. Ein till. n. er um framlag til Hagstofu Íslands. Er lagt til að launaliður hækki um 20 millj. kr. vegna ákvörðunar um endurskoðun á vísitölugrundvelli. Þá er lagt til að framlög til fjárfestinga í flugmálum hækki um 200 millj. kr. frá till. í fjárlagafrv., en gert er ráð fyrir, að hér sé um að ræða tækjakaupalán, en ekki hækkun beinnar fjárveitingar úr ríkissjóði. Sundurliðun á þessum 800 millj., sem til ráðstöfunar verða til fjárfestingar í flugmálum, kemur fram á þskj. 168, en auk þess hefur fjvn. skipt á einstakar framkvæmdir eftirstöðvum af fjárveitingu til sjúkraflugvalla á fjárl. þessa árs. Á síðustu till. n. hef ég áður minnst, en hún er við 6. gr. og samkv. henni er lagt til að niður falli heimild Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins til að greiða allt að 20 aurum af hverjum seldum eldspýtnastokk til Styrktarfélags lamaðra og fatlaðra. Þetta gjald hefur lækkað í krónutölu undanfarin ár og er því lagt til að félagið fái fjárstyrk sinn með beinu framlagi á fjárl. Þessi ákvörðun er tekin í samráði við framkvæmdastjóra samtakanna. Ég hef þá lokið við að rekja till. fjvn. við þessa umr. Verði þær allar samþykktar hækkar útgjaldahlið fjárlagafrv. um 3 milljarða 324 millj. 66 þús. kr.



Herra forseti. 2. umr. fjárlagafrv. fer nú fram á hinu háa Alþingi á seinasta degi sem til greina kemur ef ljúka á afgreiðslu fjárl. fyrir jól. Fjárlagavandinn er mikill. Marga milljarða skortir á að endar náist saman. Það eitt er víst þótt upplýsingar séu óljósar enn um tekjuhliðina. Við þessar aðstæður gerðist sá einstæði atburður, að einn samstarfsflokkurinn í ríkisstj., Alþfl., setti hinum ríkisstjórnarflokkunum nánast úrslitakosti þvert ofan í samþykkt ráðh. hans í ríkisstj. Hann samþykkti að leggja fram í ríkisstj. einum degi áður en 2. umr. átti að fara fram frv. um efnahagsmál, sem hann vissi að mikill ágreiningur er um innan stjórnarflokkanna, og krafðist þess, að afstaða til þess frv. yrði tekin samhliða fjárlagafrv. Þetta er enn eitt dæmið um þau lögmál frumskógarins sem virðast gilda í samstarfi stjórnarflokkanna. Þjóðin hefur orðið vitni að þessum átökum, þar sem sá þykist hólpinn sem best getur vegið að samstarfsflokki sínum. Þetta stjórnarsamstarf er því þjóðinni þeim mun meiri ráðgáta sem lengur líður á valdaferil núv, hæstv. ríkisstj. Þetta tiltæki Alþfl. varð til þess, að enginn vissi í gær hér á hinu háa Alþ. hvort þessi umr, færi fram í dag eða einhvern tíma síðar eða samstarf stjórnarflokkanna splundraðist. Af þessu tilefni óskuðum við fulltrúar minni hl. fjvn. eftir skyndifundi í gærkvöld í fjvn. Ætlun okkar var að fá úr því skorið hvernig stjórnarflokkarnir hygðust standa að fjárlagaafgreiðslunni. Örugg vissa hafði borist um að fulltrúar Alþfl. höfðu neitað að skrifa undir nál. með meiri hl. Á fundinum fengust engin svör. En þegar Alþfl. var ljóst að Alþb. og Framsfl. mundu standa án hans að nál. og láta umr. fara fram engu að síður beygðu Alþfl. sig einu sinni enn í þessu stjórnarsamstarfi, eins og hann gerði 1. des., og er orðinn að algeru viðundri fyrir að fylgja þveröfugri stefnu í ríkisstj. við það sem hann lofaði í kosningum. Við sjálfstæðismenn, fulltrúar minni hl. fjvn., erum algerlega andvígir þeirri meginstefnu sem fram kemur í frv. til fjárl. og efnahagsráðstöfunum hæstv. ríkisstj. sem kenndar eru við 1. sept. og 1. des. Við álítum að gegndarlaus skattheimta, sem er kjarni þessarar stefnu, lami framtaksþrótt einstaklinga og frjálsra félagssamtaka og dragi þannig úr þeim heildaraflafeng sem er til skipta á þjóðarskútunni. Sérstaklega á þetta við um tekju- og eignarskatta, en ríkisstj. stefnir að tvöföldun þeirra á næsta ári miðað við fjárlög í ár, og hún stefnir að því, að nær 70 kr. af hverjum 100, sem launþegar vinna sér inn, fari í opinber gjöld þegar hæsta skattþrepi er náð. Við lítum svo á, að slík ofsköttun leiði til þess að auka ópersónulegt miðstjórnarvald ríkiskerfisins á kostnað einstaklinganna í þjóðfélaginu og til aukinna undanbragða á framtölum til skatts. Við teljum einnig að gífurlegar niðurgreiðslur landbúnaðarvara og matvæta í einu eða öðru formi leysi ekki verðbólguvandann. Aftur á móti skekkja þær ráðstafanir alla verðmyndun í landinu, trufla allt verðskyn fólks og skaða þannig bæði neytendur og framleiðendur, um leið og þær fara í kringum eða falsa vísitölur, svo sem er höfuðtilgangur þeirra. Þetta frv. og fjárlagaafgreiðslan í heild hefur eftirfarandi megineinkenni: Hlutfall útgjalda ríkissjóðs miðað við þjóðarframleiðslu stóreykst. Fjármagnstilfærslur, einkum í formi niðurgreiðslna, fara út fyrir öll eðlileg mörk. Skattheimta eykst gífurlega. Verklegar framkvæmdir eru skornar niður. Ríkisbáknið stækkar enn og frv. gerir ráð fyrir fjölmörgum nýjum stöðum hjá ríkinu. Tekjuhalli er fyrirsjáanlegur nema með enn nýjum skattaálögum fram yfir þá nýju skatta sem nú rignir yfir menn hér á hinu háa Alþ. Ljóst er að þessi fjárlög verða því verðbólgufjárlög ef fram fer sem horfir. Ríkisbáknið þenst út, ef tekið er mið af hlutfalli ríkisútgjalda og þjóðarframleiðslu. Í riti Þjóðhagsstofnunar, Úr þjóðarbúskapnum, er sagt að ríkisútgjöldin verði 29% af þjóðarframleiðslunni árið 1978 og 30% 1979. Það er hækkun úr 27–28% síðustu tvö árin. Þetta eru afleiðingar efnahagsráðstafana ríkisstj. í sept. og des. að sögn Þjóðhagsstofnunarinnar. Þessi niðurstaða þarf ekki að koma neinum á óvart. Vinstri stefna felst einmitt í því að auka afskipti miðstjórnarvalds ríkisins og þrengja að fjárhagslegu svigrúmi einstaklinga og sveitarfélaga í þjóðfélaginu. Segja má að hvorki meiri hl. né minni hl. fjvn. hafi átt auðvelt með að leggja fram nál. við núverandi aðstæður. Öll hin stærri mál frv. og ríkisfjármálanna eru í algerri óvissu. Ríkisstj. hefur ýmist lofað eða boðað margvísleg útgjöld án þess að séð sé fyrir tekjum. Ýmis dæmi má nefna þessu til áréttingar. Ríkisstj. ákvað að verja 2 milljörðum kr. til viðbótar til verklegra framkvæmda. Enn vantar a.m.k. 1 milljarð til þess að mæta þeim útgjöldum. Ríkisstj. hefur lofað að lækka tekjuskatta um allt að 3 milljörðum kr. Þeirri skattalækkun á að mæta með því að hækka aðra skatta til jafns við lækkunina. Ríkisstj. lofaði félagslegum umbótum gegn því að launþegar afsöluðu sér 3 verðbótastigum, en það jafngildir 5 milljarða kr. útgjöldum úr ríkissjóði miðað við fyrri aðferðir við niðurgreiðslur. Þetta mun verða efnt með eins milljarðs kr. hækkun á fjárl. Engar upplýsingar liggja þó fyrir um hvernig eigi að verja þeim milljarði, að undanskildum 130 millj. kr. til dagvistarheimila. Ríkisstj. er kunnugt um, að tekjuáætlun frv. er vanáætluð um 1.5 milljarða kr. Ekkert liggur fyrir um tekjuöflun þar á móti. Ríkisstj. er kunnugt um þá staðreynd, að laun opinberra starfsmanna hækka um 3% 1. mars n.k. Fjárveitingu til þess, 1300 millj. kr., er vísvitandi sleppt. Enn er óafgreidd tekjuöflun vegna ýmissa hækkana sem orðið hafa við meðferð fjvn. og nú þegar nema 1300–1400 millj. kr., auk hækkana til framkvæmda. Allt er óráðið með fjárveitingar til Lánasjóðs íslenskra námsmanna, ráðstöfun jöfnunargjalds, skerðingu framlaga ríkissjóðs til Byggðasjóðs, afleiðingar tollalækkunar vegna ákvæða EFTA-aðildar og samnings við EBE. Þessi mál verða því að bíða 3. umr., enn fremur málefni Pósts og síma, Rafmagnsveitna ríkisins, Orkusjóðs, skipting fjárveitinga til menntaskóla, eftirlaunagreiðslur og ýmis erindi, þ. á m. ráðstöfun á olíuprósentu og ákvörðun um olíustyrk. Lánsfjáráætlun, sem átti að leggja fram í nóv., hefur ekki séð dagsins ljós. Óvissuþættir þessarar fjárlagaafgreiðslu eru því mýmargir. Við fulltrúar minni hl. í fjvn. teljum fjölmargt fleira aðfinnsluvert og gagnstætt okkar stefnu í ráðstöfunum ríkisstj. við þessa fjárlagaafgreiðslu og mun ég ræða sumt af því nokkru nánar síðar. Allt um þetta, þá höfum við í minni hl. fjvn. lagt okkur fram um að hafa jákvæð áhrif á þá þætti fjárlagaafgreiðslunnar sem við höfum haft möguleika til og í samræmi við það flytjum við sameiginlega brtt. á þskj. 168 með meiri hl., en áskiljum okkur rétt til að flytja eða fylgja brtt. er fram kunna að koma. Í þessu starfi höfum við haft ágæta samvinnu við fulltrúa meiri hl. Ég vil fyrir hönd okkar þakka þessa samvinnu sem er ánægjuleg, og í þessu sambandi vil ég sérstaklega þakka formanni n., hv. þm. Geir Gunnarssyni, fyrir lipurð, umburðarlyndi og réttsýna verkstjórn í n. Sannleikurinn er sá, að samvinna þm. í nefndum er Alþ., að ég hygg, til mikils sóma. Þetta á ekki síst við um fjvn., þótt stundum hlaupi snurða á þráðinn, svo sem eðlilegt er í mannlegum samskiptum. Hvað sem því líður gera fjvn.-menn sér ljóst, hvort sem þeir eru í meiri hl. eða minni hl. hverju sinni, að þeir eru að fjalla um fjármuni almennings þegar ákvarðanir eru teknar um útgjöld úr ríkissjóði. Peningar í ríkiskassanum eru komnir frá fólkinu í landinu þegar öllu er á botninn hvolft. Auðvitað ber að fara með fullri gát þegar þessum takmörkuðu fjármunum er ráðstafað. Um þetta er samstaða og samvinna meðal fulltrúa allra pólitískra flokka í fjvn. á mikilvægum sviðum ríkisbúskaparins. T.d. á þetta við um rekstur rn. og ríkisstofnana, þótt pólitískur ágreiningur sé mikill um hversu langt eigi að ganga í ríkisrekstri og afskiptum ríkisins af athöfnum einstaklinga og félaga. Ég fullyrði að það er vilji allra fjvn.manna, óháð pólitískum skoðunum, að í þeim ríkisrekstri, sem stofnað er til, sé alls sparnaðar og hagsýni gætt. Um þetta er og hefur verið ágæt samvinna, bæði í undirnefnd fjvn., sem annast mikilvægt eftirlit með því að fjárl. sé fylgt í ríkisrekstrinum og framkvæmdum, og einnig í fjvn. Mér er raunar ekki grunlaust um að almenningur á Íslandi mundi líta störf þm. og Alþ. öðrum augum en nú virðist vera ef fólk fengi gleggri fréttir og upplýsingar um gífurlegt starf og heiðarlega samvinnu þm. á mikilvægum sviðum löggjafar þrátt fyrir pólitískan ágreining að öðru leyti. Á síðasta kjörtímabili hafði þáv. fjmrh., hv. þm. Matthías Á. Mathiesen, forgöngu um að bæta ríkisbókhald og skrá mannafla hjá ríkinu o.s.frv. Ég fullyrði að þetta starf hefur gerbreytt allri fjármálastjórn í ríkiskerfinu til hins betra og traustari tök eru nú á mannahaldi og fjárreiðum ríkissjóðs og ríkisstofnana en áður. Þetta hefur sparað hundruð millj. kr. af almannafé. Mér er engu að síður ljóst, að þessi nýju tæki, greiðsluáætlanir og starfsmannaskráningu, má hagnýta enn betur en gert er. Undirnefnd fjvn., sem starfað hefur yfir sumartímann að eftirliti með framkvæmd fjárl. síðan Magnús Jónsson var fjmrh., ef ég man rétt, veitir mikið aðhald í þessu efni Meiri árangri mætti ná ef fjvn. væri öll kosin til kjörtímabils hverju sinni og undirnefndum fjölgað, þannig að allir fjvn.-menn hefðu eftirlit með fjárreiðum ríkisstofnana. Einnig þarf að veita til þess fé á fjárl. að gera uppskurð á ákveðnum þáttum eftir ábendingum fjvn.-manna í samráði við ríkisendurskoðun og fjárlaga- og hagsýslustofnun. Slík fjárveiting verður e.t.v. tekin í fjárlög í ár, og ég vona að það geti orðið upphaf að því að störfum fjvn. verði breytt á þann hátt sem ég hef lagt hér til að framan, þannig að þetta eftirlit verði eflt og hagræðing aukin í ríkisrekstrinum eftir því sem unnt er. Núv. hæstv. ríkisstj., sem tók við völdum að loknum kosningum eftir mikið og langt samningaþóf í sumar og ákall Verkamannasambands Íslands, hóf feril sinn með 15% gengisfellingu, álagningu ýmissa skatta, m.a. eignarskatts og tekjuskattsauka, og hækkun sérstaks vörugjalds úr 16% í 30% á „lúxusvarningi“, eins og t.d. sápu og hreinlætisvörum. Þá stórhækkaði hún skatta á atvinnuvegina. Þetta var ekki beinlínis það sem þeir stjórnarflokkar, sem sigruðu í kosningunum, Alþfl. og Alþb., lofuðu kjósendum sínum fyrir kosningar. Kosningaloforð krata um nýja, gerbreytta efnahagsstefnu bjuggust fáir við að yrði þannig í framkvæmd. Alþb. hafði lofað því að skapa svigrúm fyrir atvinnuvegina svo að gengislækkunarleiðin yrði óþörf. Báðir þessir flokkar lofuðu launafólki að sólstöðusamningarnir frá 1977 skyldu ganga að fullu í gildi. Þetta var, eins og menn muna, krafa og kosningaloforð sem yfirskyggði öll önnur landsmál, jafnvel sjálfstæðismál þjóðarinnar, sigra í landhelgismálinu og öryggi landsins. Þetta loforð var svikið. í riti Þjóðhagsstofnunar, Þjóðarbúskapnum, segir að laun allra launþega á árinu 1978 hafi hækkað um 33% í sept. eftir ráðstafanir ríkisstj. á því ári, en hefðu átt að hækka um 43% ef samningarnir væru að fullu í gildi. Þótt gífurlegum fjárhæðum hafi verið varið úr ríkissjóði í niðurgreiðslur og lækkun vísitölu 1. sept. og 1. des., eða svo mjög að hallarekstur verður á árinu 1978 af þeim sökum, sennilega 4–5 milljarðar, þurfti enn að grípa til nýrra og nýstárlegri aðferða til þess að eyða umsömdum vísitölustigum hinn 1. des. s.l. 3% í kaupi var þá eytt með loforði um félagslegar aðgerðir sem eiga að kosta ríkissjóð einn milljarð kr. eða fimm sinnum minna en kostar að greiða vísitöluna niður eftir gamla laginu. Þá skyldu launþegar gefa eftir 2% í kauphækkun vegna lækkunar tekjuskatta. Þetta er enn þá frumlegri aðferð til eyðingar vísitölustiga og lækkunar kaups. Tekjuskattar hafa ekki áhrif á vísitöluna samkv. núgildandi kerfi. Þess vegna hækkar ekki vísitalan neitt þótt frv. til fjárl. fyrir árið 1979 geri ráð fyrir tvöföldun tekjuskatts á næsta ári. Í stuttu máli á vísitalan að standa í stað þegar tekjuskattar hækka, en lækka þegar örlítið er gefið til baka af skattálögum. Sannast sagna eru þessir hringleikar með vísitöluna af hálfu núv. ríkisstj. með ólíkindum, enda sagði einn stjórnarsinna í umr. á Alþ. að auðvitað væri hér um að ræða hliðstæðar aðgerðir og í vor hefðu verið nefndar kauprán. Hversu haldgóðar eru svo þessar aðgerðir? Það er athyglisvert, að þrátt fyrir að varið yrði 20 milljörðum kr. í auknar niðurgreiðslur í einu eða öðru formi á árinu 1979 og þar að auki eytt 5% kauphækkun 1. des. s.l. með hæpnum ráðum, tvöfaldaðir séu tekju- og eignarskattar og stóraukin skattheimta á öllum sviðum í ríkissjóð, niðurskurður framkvæmda sé verulegur o.s.frv., o.s.frv., er samt svo, að verðbólgan fer naumast maður úr 40% á næsta ári nema með lögþvingun. Hver er ástæðan? Ástæðan fyrir aukinni verðbólgu er auðvitað margþætt, en frumorsaka þess verðbólgustigs, sem er milli 40 og 50%, er að leita til ársins 1974, þegar fyrri vinstri stjórn undir forsæti Ólafs Jóhannessonar hrökklaðist frá völdum. Ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar, sem fékk 1974 yfir 54% verðbólgu frá ársbyrjun til ársloka í arf frá vinstri stjórninni, hafði náð þeim árangri að verðbólga var undir 26% á miðju ári 1977. Á þeim tíma voru gerðir kjarasamningar, svonefndir sólstöðusamningar. Þá var samið um miklar grunnkaupshækkanir í heild og nýja útreikningsaðferð vísitölu. Hvort tveggja hlaut að leiða til mikils skrúfugangs verðlags og launa, þótt hinir lægst launuðu fengju síst ofmældan hlut. Spyrja mætti hverjir hvöttu til slíkra kjarasamninga. Svarið er einfalt. Þar voru fyrst og fremst að verki forustumenn Alþb. og Alþfl. innan launþegasamtakanna og utan. Þegar sýnt var, að þessir kjarasamningar mundu valda slíkum víxlhækkunum launa og verðlags, að launþegar fengju einungis fleiri verðlausar krónur í sinn hlut, gerði ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar ráðstafanir til þess að stöðva eða draga úr þessari óheillaþróun. Samþykkt voru lög frá Alþingi um takmörkun vísitöluskrúfunnar, skattalækkun og niðurskurð ríkisútgjalda í febr. s.l. Þessum lögum var ekki vel tekið, eins og kunnugt er. Fremstir í flokki þeirra, sem brutu þessi lög niður og aðrar viðnámsaðgerðir fyrri ríkisstj. gegn verðbólgu, voru forustumenn Alþb. og Alþfl., bæði innan launþegasamtakanna og á pólitískum vettvangi. Óraunhæf kosningaloforð þeirra um samningana í gildi hafa að vísu fært launþegum fleiri, en jafnframt verðminni krónur í vasann, og verðbólgan hefur magnast. Nú glíma þeir við verðbólgudraug, sem þeir áttu drýgstan þátt í að vekja upp sjálfir, og hafa nú brugðið á það ráð að fara í kringum vísitöluákvæði kjarasamninga til þess að taka aftur af launþegum það litla sem þeir þóttust bæta þeim upp með efndum að hluta á loforðinu um samningana í gildi. Allt frá því að núverandi stjórnarsamstarf hófst hafa farið fram hatrammar deilur milli stjórnarflokkanna innbyrðis. Í raun og veru virðist þeim fyrirmunað að ná samkomulagi í nokkru máli nema eftir yfirlýsingar í ræðum eða dagblöðum, sérstökunum bókunum í þn. eða beinum hótunum. Ræður formanna þingflokka Alþfl. og Alþb. við 1. umr. fjárl. báru þess glöggt vitni. Till. og umr. um skattamál, vaxtamál og landbúnaðarmál, svo að eitthvað sé nefnt, eru með sama marki brenndar. Fjárlagafrv. var ekki lagt fram fyrr en löngu eftir þingbyrjun. Við 1. umr. kom fram að verulegur ágreiningur um gerð frv. hafði tafið framlagningu þess. Í grg. með frv. komu fram fyrirvarar í 9 liðum og talsmenn stjórnarflokkanna boðuðu enn fleiri. Jafnvel hæstv. fjmrh. sjálfur hafði fyrirvara um ýmis atriði frv. Þeir fyrirvarar, sem taldir voru í grg., voru eftirfarandi: 1. Aðferð við skattheimtu. Heildarupphæð skatta skyldi þó ekki vera lægri en allir samanlagðir þeir skattstofnar, sem fyrir voru, mundu gefa af sér og auk þess skattauka-, sértekju- og eignarskattar og lúxusskattar, m.a. á hreinlætisvöru, sem lagðir voru á í sept., eftir að núv. ríkisstj. kom til valda. Um þennan fyrirvara hefur staðið illvígur styrr milli stjórnarflokkanna allt fram á þennan dag, og virðist ekki samkomulag um neitt nema þá stefnu að þyngja enn skattbyrðina á fólki. 2. Lögð skyldi sérstök áhersla á að lækka rekstrarkostnað ríkisins um 1 milljarð frá útgjaldaáformum samkv. frv. Ekkert hefur bólað á mótuðum till. í þessu efni þótt samstaða sé um aðhald og sparnað á þessu sviði í fjvn. 3. Fyrirvari var um lækkun tolla samkv. samningum við EFTA og Efnahagsbandalagið. Þessi tollalækkun hefur í för með sér tekjutap ríkissjóðs að upphæð 2 milljarðar kr. samkv. nýrri áætlun, en var metin 1350 millj. kr. í frv. Óljóst er enn hvort þessi tollalækkun verður framkvæmd. 4. Stefnt var að 20% magnminnkun verklegra framkvæmda í frv. Svigrúm var talið til þess að hækka fjárveitingar um 2 milljarða. Þetta var gert löngu áður en sást hvernig heildardæmi ríkissjóðs kæmi út, og verður niðurskurðurinn 12% að magni til samkv. því í A-hluta fjárl. á sviði verklegra framkvæmda. 5. fyrirvari var um ráðstöfun jöfnunargjalds, en 1/3 þess, 333 millj. kr., á samkv. frv. að renna í ríkissjóð, en ekki til stuðnings iðnaði. Að auki renna 91 millj. kr. til þess að standa undir venjulegum útgjöldum ríkissjóðs. Gjaldið á að gefa 1000 millj. kr. í tekjur og greiðist uppsafnaður söluskattur af því, samtals 500 millj, kr. Einungis 76 millj. kr. af þessu gjaldi ættu þá að fara til iðnþróunar. Ekki liggur fyrir enn hvort þessi ráðstöfun verður endurskoðuð af stjórnarflokkunum. 6. fyrirvari er um lánsfjáröflun til orkumála. Lánsfjáráætlun er ekki komin fram og ekkert vitað um stefnuna á þessu sviði og í raun ekki vitað hvort þessi áætlun kemur fram fyrir þinglok nú í jólaleyfi. 7. fyrirvari er um niðurgreiðslur á vöruverði. Nú hafa niðurgreiðslur verið auknar um sem svarar 1/2% til vísitölulækkunar. Áætlað er að þetta kosti 750 millj. kr. umfram það sem ákveðið er í frv., og er þetta komið inn í till. fjvn. Samkv. frv. er ákveðið að lækka niðurgreiðslur á móti á næsta ári og létta þannig útgjöldum af ríkissjóðinum 2800 millj. kr. Engar upplýsingar fást um hvenær þetta verður gert og ekki heldur hvernig né hvaða áhrif þetta hafi á verðlag. 8. fyrirvari er um styrkja- og útflutningsbótakerfi landbúnaðarins. Fyrirheit er í frv. um endurskoðun á styrkja- og útflutningsbótakerfi landbúnaðarins, en ekkert bólar á till. í þessu efni. 9. fyrirvari er um hversu há skattvísitala skuli vera á næsta ári. Samkv. frv. átti hún að hækka um 43% frá árinu 1978. Laun hækka samkv. aths. frv. um 50–51% á sama tíma. Með þessari breytingu skattvísitölu hefði álagning orðið 3700 millj. kr. hærri á næsta ári. Innheimta þessa sérstaka skatts af kaupmáttaraukningu launþega hefði numið 3 milljörðum á árinu 1979. Ef hverfa á að því að láta skattvísitöluna hækka jafnt og launatekjur hækka milli áranna þýðir það þriggja milljarða kr. tekjutap á tekjuhlið fjárlagafrv. Þegar þannig er staðið að framlagningu fjárlagafrv. og ákvörðunum um grundvallaratriði við fjárlagaafgreiðsluna af hálfu ríkisstj. er örðugt, svo að ekki sé meira sagt, fyrir fjvn.-menn, bæði í meiri og minni hl., að vinna að afgreiðslu málsins á þinglegan hátt. Slík vinnubrögð eru ósamboðin Alþ. og má raunar segja að þau séu óþingræðisleg. Með fjárlagafrv. er stefnt að hrikalegri hækkun skatta, einkum tekju- og eignarskatta. Áætlaðar tekjur af þessum sköttum í sjálfu frv. hækka sem hér segir miðað við fjárlög í ár: Eignarskattur einstaklinga úr 920 millj. í 1 milljarð 733 millj. eða um 93.9%, tekjuskattur einstaklinga úr 11 milljörðum 950 millj. í 23 milljarða 265 millj. eða um 94.7%. Eignarskattur á félög hækkar úr 980 millj. upp í 2286 millj. eða um 133.3%, og tekjuskattur á félög hækkar úr 3.1 milljarði í 6 milljarða eða um 93.5%. Í þingræðum hafa svo komið fram fyrirætlanir stjórnarflokkanna um að gera skyldusparnaðinn að hátekjuskatti og er, að mér skilst, frv. um þetta þegar komið fram. Þetta þýðir að nálægt 70 kr. af hverjum 100 eru teknar af tekjum manna til sveitarfélaga og ríkis þegar komið er í hæsta skattþrep. Augljóst er að svo gífurleg skattheimta á tekjur dregur úr sjálfsbjargarviðleitni manna til vinnu og hvetur mjög til að finna ráð til þess að komast undan svo gegndarlausri skattheimtu. Þótt unnt sé að benda á dæmi þess erlendis, að slíkir jaðarskattar séu til, þá er á það að benda, að þar er um að ræða miklu hærri tekjur, sem skattlagðar eru með þeim hætti, en ætlunin er að gera hér á landi. Öll kurl eru þó ekki komin til grafar í skattaæði ríkisstj. Í grg. með efnahagsfrv. hennar 1. des. segir að ríkisstj. sé að athuga veltuskatta á ýmiss konar rekstur, fjárfestingarskatt og aukinn eignarskatt. Samt segir svo um stöðu atvinnuveganna í aths. sjálfs fjárlagafrv.: „Vegna slakrar afkomu fyrirtækja í mörgum atvinnugreinum að undanförnu er reiknað með að álagning tekjuskatts félaga aukist töluvert minna en sem nemur áætlaðri almennri veltubreytingu milli áranna 1977 og 1978.“ Spyrja mætti því í samræmi við þetta, hvort ríkisstj. stefni vísvitandi að stöðvun fyrirtækja og atvinnuleysi með gegndarlausum álögum á atvinnureksturinn sem hún hefur þegar ýmiss beitt sér fyrir eða virðist stefna að. Hvort tveggja ofsköttun einstaklinga og atvinnurekstrar leiðir til minnkandi framtaks og atvinnu, minni þjóðartekna og versnandi lífskjara. Ein af forsendum fjárlagafrv. var 20% magnminnkun verklegra framkvæmda í höfnum, skólabyggingum, heilsugæslustöðvum, nýbyggingum vega o.s.frv. Í framkvæmd guggnuðu stjórnarflokkarnir á svo miklum niðurskurði. Niðurskurðurinn varð þó að magni til 12%, eins og ég sagði áðan, miðað við fjárlög 1978, en sennilegra er að hann verði enn meiri í raun, þar sem verðbólgan er lágt áætluð í þeim útreikningum. Engin tilraun er gerð til niðurskurðar í rekstrarútgjöldum ríkissjóðs og ríkisstofnana þrátt fyrir frómar óskir í aths. frv. um 1 milljarð í niðurskurð, sem þó væri einungis 0.6% af rekstrargjöldum frv. og 0.7% ef frá eru dregnar niðurgreiðslur. Þetta er merkileg niðurskurðarstefna, þegar höfð er í huga gagnrýni fulltrúa Alþfl. og Alþb. í fjvn. á fyrra kjörtímabili. Þá sagði hv. þm. Sighvatur Björgvinsson við afgreiðslu fjárl. 1978: „Allt, sem ríkisbáknið þarf til framfærslu, er látið ósnert.“ Og þegar hann ræddi um framkvæmdir í skólabyggingum, höfnum, sjúkrahúsum o.s.frv. sagði hann: „M.ö.o.: niðurskurðarstefnan, sem talað er um að sé fólgin í þessu frv., er fyrst og fremst á þessum sviðum. Það eru skornar niður framkvæmdir og sú þjónusta þar sem fólkið fær áþreifanlega sönnun fyrir því, að fjármunir, sem það leggur til sameiginlegra þarfa, komi að gagni.“ Sömu hugsun má finna í öllum sameiginlegum nál. fulltrúa þessara flokka um fjárlagafrv. hvert einasta ár á fyrra kjörtímabili. Þetta segir sína sögu um pólitíska ábyrgð í stjórn og stjórnarandstöðu. Ljóst er að ákvarðanir þessara flokka um niðurskurð á fjármagni til verklegra framkvæmda nú sanna að þeir hafa ákveðið að ganga lengra á þeirri braut en áður hefur verið gert og gera þannig fyrri gagnrýni sína um þessi efni að algerri markleysu. Mjög athyglisvert er að fyrir fjvn. liggur till. frá meiri hl. um að skerða framkvæmdamagn í nýbyggingum vega og brúa um 12% frá fyrra ári. Þetta er gert á sama tíma sem skattar á umferðina eru hækkaðir langt umfram verðbólgu og bensíngjald í Vegasjóð á að hækka um tæplega 68% eða rúmlega 3 milljarða kr. Framlag ríkissjóðs til Vegasjóðs, sem í fjárl. 1978 er 1305 millj., er skorið niður um tæplega 1 milljarð á sama tíma. En áfram er haldið stórauknum álögum á umferðina í ríkissjóð. Beint framlag ríkissjóðs til Byggðasjóðs í frv. er skorið niður um þriðjung; ef mið er tekið af heildarútgjöldum frv. í fyrra og fjárlagafrv. nú. Lög sjóðsins eru beinlínis brotin og ráðstöfunarfé hans skorið niður um 1130 millj. kr., þótt reynt sé að klóra í bakkann með bókhaldskúnstum. Það er athyglisverð byggðastefna sem fram kemur í þessum niðurskurði á öllum framangreindum sviðum: verklegum framkvæmdum í höfnum, skólum og sjúkrahúsum, vegagerð og framlögum til Byggðasjóðs. Í því sambandi má minna á að fyrrv. ríkisstj. stórefldi Byggðasjóð og hefur hann reynst mikil lyftistöng atvinnulífs í byggðum landsins. Rekstrarliðir ríkisbáknsins þenjast stöðugt út á kostnað fjárfestingarþáttanna. Þetta er auðvitað nokkuð mismunandi á milli einstakra stofnana. Lengst virðist gengið í hækkun rekstrarútgjalda á skrifstofum ráðh. sjálfra, aðalskrifstofum rn., eða allt upp í 116% á einni skrifstofunni. Rekstur ríkisspítalanna hækkar um 75.4% eða 4760 millj. kr. Er þá gert ráð fyrir að velta sem svarar 940 millj. kr. af lyfjakostnaði og sérfræðiþjónustu yfir á herðar sjúklinganna sjálfra. Enn hefur ekki að fullu verið gert upp dæmið um fjölgun starfsmanna í þessum stofnunum. Fleiri dæmi verða ekki nefnd hér um þenslu ríkisútgjalda hjá einstökum stofnunum. Er þó af nógu að taka. Sérstök ástæða er til að minna á málefni Íþróttasjóðs. Íþróttasjóður hefur tvíþættu hlutverki að gegna: annars vegar að standa undir stofnkostnaðarhluta ríkissjóðs við byggingu íþróttamannvirkja og hins vegar að úthluta kennslustyrkjum til íþróttafélaga eins og sjóðurinn hefur fé til í samræmi við starfsskýrslur íþróttafélaganna. Samkv. frv. er fjárveiting til Íþróttasjóðs óbreytt eða 247 millj. Þegar ákveðið var af ríkisstj. að verja 2 milljörðum kr. til viðbótar til verklegra framkvæmda ákvað meiri hl. fjvn. að 75 millj. kr. skyldu ganga til Íþróttasjóðs. Enn fremur hefur fjvn. gert till. um 5 millj. kr. þar til viðbótar, þannig að samtals nemur hækkun framlaga til Íþróttasjóðs um 30% frá fjárl. þessa árs. Þar af eiga 24 millj. kr. að ganga til kennslustyrkja. Hér er vitaskuld um svo lága upphæð að ræða þegar þess er gætt, að fjárþörf sjóðsins til að standa við skuldbindingar sínar nemur um 600 millj. kr. þrátt fyrir verulegan niðurskurð á ýmsum nýjum framkvæmdum, að nánast er hlægilegt. Kennslustyrkir verða svo lágir í hlut hvers íþróttafélags, að spurning fer að verða um hvort það taki því að deila þeim út. Þessi afgreiðsla er því dapurlegri þar sem fjmrh. fór um það sérstökum orðum í fjárlagaræðu sinni að efla þyrfti og styrkja íþróttastarfið í landinu. Í fjárlagafrv. er ákveðið að framlög ríkissjóðs til fjárfestingarsjóða séu skorin niður um 10% eða 993 millj. kr. Í veigamiklum atriðum þýðir þetta að lagðir eru nýir skattar á atvinnuvegina. Í ríkissjóð renna þannig 620 millj. af launaskatti í stað þess að launaskattur á að renna til Byggingarsjóðs ríkisins. Lánamöguleikar húsnæðismálastjórnar minnka, en ríkissjóður fær nýjan tekjustofn. Framlag til Byggingarsjóðs verkamanna er einnig skert í samræmi við þessar reglur, og er það í annað skipti sem þessi vinstri stjórn hefur skorið niður framlög til sjóðsins á nokkurra mánaða valdatíma sínum. Á sama tíma eru fluttar ótal ræður af hálfu óbreyttra þm. í stuðningsliði ríkisstj. um nauðsyn þess að efla Byggingarsjóð verkamanna. Athygli vekur að enn hafa ekki sést lagafrv., hvað þá að samþykkt hafi verið lög sem kveða á um þennan niðurskurð, en framlög til ýmissa af þessum sjóðum eru lögbundin. Hlutverki þeirra er því í vaxandi mæli velt yfir á herðar einstaklinga og sveitarfélaga. Ráðstöfun þess hluta söluskatts, 1% af 20, sem lagt var á til þess að draga úr upphitunarkostnaði þeirra sem kynda hús sín með olíu og til þess að hraða nýtingu innlendra orkugjafa til húshitunar, hefur oft verið harðlega gagnrýnd af talsmönnum Alþb. og Alþfl. Tekjur af þessu olíugjaldi, sem svo hefur verið nefnt, eru áætlaðar 3200 millj. kr. Samkv. frv. er ætlunin að greiða einungis 680 millj. kr. í olíustyrk og hafa styrkinn óbreyttan í krónutölu til hvers íbúa, sem býr í olíuupphitaðri íbúð, 10500 kr. á mann. Fram hefur komið í fjvn. hugmynd um að hækka þetta um 230 millj. kr. eða um 33%, sem auðvitað nær ekki verðlagshækkun. Þótt það yrði samþykkt yrði heildarupphæð olíustyrks einungis 910 millj. kr. Áættað er að verja 700 millj. kr. í jarðhitaleit og hitaveituframkvæmdir af þessum tekjum. Eftir standa 1590 millj. kr. af olíugjaldinu sem renna til ríkissjóðs ef þessi verður niðurstaðan. Lánasjóður íslenskra námsmanna hefur gert nákvæma grein fyrir því, að fjárþörf sjóðsins til þess að hann geti veitt lán til þess að brúa 85% af umframfjárþörf námsmanna er 700 millj. kr. hærri en framlög samtals í fjárlagafrv. nema. Í útgjöldum frv. er gert ráð fyrir rúmlega 2230 mill j. kr. í þessu skyni, auk lántöku að upphæð 400 millj. kr. Ef farið væri að fyrri till. núv. hæstv. menntmrh. Ragnars Arnalds um að fullnægja 100% umframfjárþörf yrði fjárvöntunin um 1200 millj. kr. Námsmenn leggja einnig mikla áherslu á að tekið sé tillit til framfærslukostnaðar barna sem þeir hafa á framfæri, en til þess þyrfti að auka fjárveitingu um 200 millj. kr. Samkv. þeim upplýsingum, sem fram hafa komið í fjvn., er einungis ætlunin að auka framlag til Lánasjóðsins með því að ábyrgjast honum 700 millj. kr. lán í viðbót við þá lánsheimild sem fyrir er í frv. Lántökur til sjóðsins yrðu því 33.3% af heildarframlögum, sem er meira en tvöfalt hærra hlutfall en áður. Ekki verður veitt fé til þess að hægt sé að taka tillit til barna á framfæri og þaðan af síður farið eftir till. hæstv. núv. menntmrh. á Alþ. þegar hann var í stjórnarandstöðu, ef afgreiðsla þessa máls verður með þessum hætti. Framangreind dæmi um óraunsæi og vanáætlun í útgjöldum og tilhneigingu ríkisstj. til þess að krækja í einn milljarð þar og einn hér sýna hvert er stefnt með þessari fjárlagaafgreiðslu. Auk ofsköttunar á atmenning og atvinnurekstur er seilst í skatta sem áður gengu til ýmissa félagslegra verkefna, eins og t.d. íbúðabygginga. Þannig er þrengt að einstaklingum og sveitarfélögum, bæði með beinni skerðingu skattstofna og með því að ofbjóða gjaldþoll þegnanna með sköttum í ríkissjóð. Sömu óraunsæju vinnubrögðin eru viðhöfð við undirbúning og afgreiðslu þessara fjárl. og 1974, en þá var vinstri stjórn við völd. Þá var ákveðið við fjárlagaafgreiðslu að lækka niðurgreiðslur á árinu 1974 um 500 millj. kr. og þannig skilinn eftir óleystur vandi sem frestað var að leysa við fjárlagaafgreiðsluna. Enn fremur voru þá umsamdar launahækkanir á fjárlagaárinu ekki teknar með til útgjalda. Nú er hið sama uppi á teningnum. Frestað er þeim vanda til næsta árs að lækka útgjöld til niðurgreiðslna um 2800 millj. Betur að ekki fari eins og á árinu 1974, en þá ákvað ríkisstj. að hækka niðurgreiðslur í stað þess að lækka þær. Í gildandi fjárl. var áætlað fyrir samningsbundnum launahækkunum og verðbótahækkunum að auki miðað við ákveðnar forsendur. Þetta er nauðsynleg forsenda þess, að hægt sé með góðu móti að hafa eftirlit með þessum greiðslum og nota fjárl. þannig sem eftirlits- og stjórnunartæki. Þessu er ekki að heilsa nú. Meira að segja er ekki ætlað fyrir 1300 millj. kr. útgjöldum vegna samningsbundinnar 3% launahækkunar ríkisstarfsmanna 1. mars, eins og ég sagði áðan. Samtals er hér í raun um vanáætlun útgjalda að ræða um 4.2 milljarða, ef raunsætt væri staðið að fjárlagaafgreiðslunni. Ef fara ætti hliðstætt að um fjárlagaafgreiðslu fyrir 1979 eins og gert var fyrir yfirstandandi ár ætti einnig að áætla fyrir útgjöldum sem verða á árinu 1979 vegna ákvæða vísitölubindingar launa og bóta almannatrygginga. Sú upphæð nemur rúmlega 9 milljörðum kr, ef verðlag hækkar um 5% á þriggja mánaða fresti, eins og gengið er út frá í grg. með frv. ríkisstj. að 1. des. ráðstöfununum. Undanfarin ár hefur náðst sá árangur í bættum vinnubrögðum í fjárlagagerð þrátt fyrir mikla verðbólgu, að minnkað hefur það bil sem er milli ríkisreiknings og fjárlaga. Hækkun útgjalda ríkissjóðs reyndist þannig miðað við niðurstöður ríkisreiknings frá fjárl. í prósentum. 1974 reyndist hækkunin frá fjárl. til ríkisreiknings 37.1%, 1975 21.6%, 1976 16.1% og 1977 10.2%. Sú heildarmynd kemur út úr þessu dæmi, að það hefur tekist að færa fjárlagagerðina í raunsæjara horf á undanförnum árum miðað við raunveruleg ríkisútgjöld. Því miður eru horfur á að nú sæki í fyrra horf að þessu leyti og fjárl. verði því verra tæki til þess að stjórna ríkisfjármálum en verið hefur. Öll er meðferð og afgreiðsla þessa fjárlagafrv. með endemum. Óvissa hefur verið um það fram á síðustu stundu, hvort eða hvenær 2, umr. færi fram. Umr. er að lokum ákveðin á síðustu stundu með fárra klukkustunda fyrirvara. Einn stjórnarflokkanna hefur allsherjarfyrirvara um stuðning við frv. Í þessu sambandi vil ég gjarnan taka það fram, að mér er næsta óskiljanlegt hvernig hv. Alþfl.-menn standa að fyrirvara sínum við meirhlutaálit hv. fjvn. Í fyrirvara Alþfl. segir: „Hins vegar er ljóst, að sumar þær afgreiðslur, sem till. hefur verið gerð um, þarfnast endurskoðunar varðandi meðferð till. Alþfl. um ríkisfjármál o. fl. sem eru til meðferðar í ríkisstj.“ Sem sagt, þær till., sem fjvn. hefur gert sameiginlega og hv. fulltrúar Alþfl. hafa staðið að í fjvn., þarfnast endurskoðunar samkv. þessu, og um það gerir Alþfl. till., að það verði leiðrétt sem hann er búinn að gera í tillögugerð til 2. umr, við afgreiðslu þessa máls, eftir því sem ég skil þennan fyrirvara. Ég lít svo á sem þetta sé enn furðulegri fyrirvari heldur en hér hefur áður komið fram um afstöðu þessara hv. þm. við fjárlagaafgreiðsluna. Tekjufrv., sem fylgja áttu frv. til fjárl., hafa ekki sést fyrr en nú í gær. Stefnt er að gífurlegri skattheimtu. Engin tilraun er gerð til þess að draga úr ríkisbákninu, og mýmörgum viðamiklum útgjaldaliðum er slegið á frest vegna ósamkomulags innan ríkisstj. Enginn veit því hver örlög þessa fjárlagafrv. verða, en frv. og meðferð þess á þingi verður óbrotgjarn minnisvarði um stjórnarsamstarf sem þjóðinni verður því meiri ráðgáta sem lengri tími liður.



Herra forseti. Ég vil í stuttu máli gera grein fyrir fyrirvara fulltrúa Alþfl. í fjvn. með nál. meiri hl. fjvn. og þeirri afstöðu sem þingflokkur Alþfl. hefur tekið til fjárlagafrv. og meðferðar þess nú við 2. umr. Eins og segir í fyrirvara okkar, sem prentaður er í nál. meiri hl. fjvn. á þskj. 201, höfum við Bragi Sigurjónsson, hv. þm., sem eigum sæti í fjvn. af hálfu Alþfl., tekið fullan þátt í störfum n. og öllum undirbúningi tillögugerðar n. til 2. umr. og erum að sjálfsögðu aðilar að þeim ákvörðunum sem n. hefur tekið í því sambandi. Við erum einnig aðilar að því meirihlutasamstarfi, sem er í fjvn., höfum setið alla meirihlutafundi og berum jafna ábyrgð öðrum meirihlutamönnum í fjvn. á þeim ákvörðunum sem meiri hl. hefur lagt til að teknar yrðu. Eins og fram hefur komið hér á hinu háa Alþ. hefur Alþfl. nú alveg nýverið kynnt ríkisstj. till. sínar í frv. til l. um jafnvægisstefnu í efnahagsmálum og um samræmdar aðgerðir gegn verðbólgu. Í samþykkt flokksstjórnar Alþfl. um frv. segir að flokksstjórnin leggi áherslu á að núv. stjórnarflokkar afgreiði þær till., sem í frv. felast, áður en fjárlagafrv. og lánsfjáráætlun verða endanlega afgreidd. Þessi mál eru nú til umfjöllunar í ríkisstj. En till. Alþfl. í umræddu frv. eru byggðar á grg, með frv. til l. um tímabundnar ráðstafanir til viðnáms gegn verðbólgu sem ríkisstj. bar fram á Alþ. nú í haust. Sú grg. er væntanlega samþ. af ríkisstjórnarflokkunum öllum, allténd af öllum ráðh. ríkisstj., enda grg. með stjfrv., og ber því að skoða hana sem almenna stefnumörkun ríkisstj. í efnahagsmálum á næsta ári. Við fulltrúar Alþfl. í fjvn. og þingflokkur Alþfl. hefðum kosið að unnt hefði verið að geyma 2. umr. um fjárlagafrv. um skeið á meðan ríkisstj. og flokkar hennar fjalla um till. okkar í efnahagsmálum, þannig að afgreiðsla ríkisstj. á þeim hefði getað mótað fjárlagagerðina þegar við 2. umr. Á hitt er að líta, að áður en samþykkt flokksstjórnar Alþfl. var gerð hafði fjvn. lokið tillögugerð sinni til 2. umr. Fyrir okkur hafði verið lagt nál. meiri hl., við höfum samþ. það efnislega og 2. umr. fjárlagafrv. að öllu leyti verið undirbúin og þeim undirbúningi lokið af hálfu fjvn. Það er ekki kostur sökum tímaskorts að fresta þessari umr., og fulltrúar Alþfl. í fjvn. vilja ekki standa í vegi fyrir því, að 2. umr. geti farið fram, og koma þannig í veg fyrir að þær till. fjvn., sem öll n. hefur samþykkt, geti fengið þinglega meðferð. Við viljum ekki koma þannig í veg fyrir þinglega meðferð till. sem fjvn., sem skipuð er fulltrúum bæði stjórnar og stjórnarandstöðu, hefur afgreitt fyrir allnokkru. Hins vegar er það alveg ljóst, að sumar þær afgreiðslur, sem till. er nú gerð um af n. allri, kunna að þarfnast endurskoðunar varðandi meðferð till. Alþfl. um ríkisfjármál o.fl. sem eru til meðferðar í ríkisstj. En það er líka jafnljóst, að ef svo er að endurskoða þarf slíkar till. og þær ákvarðanir sem hér eru teknar, þá gefst að sjálfsögðu tími til þess að koma þeirri endurskoðun fram áður en 3. umr. hefst og afgreiðslu frv. lýkur. Afstaða sú sem við þm. Alþfl. höfum mótað er eftirfarandi: Við hv. þm. Bragi Sigurjónsson, sem stöndum með öðrum fulltrúum í fjvn. að till. fjvn. sem hér hafa verið fram lagðar á sérstöku þskj., munum að sjálfsögðu fylgja þeim till. við atkvgr. við lok 2. umr. Þm. Alþfl. hafa fjallað um sumar þessar till. í kjördæmahópum og bera hver og einn í sínum kjördæmisþingmannahópi ábyrgð á þeirri afgreiðslu sem þar hefur verið gerð. Þeir munu að sjálfsögðu standa við þá afstöðu sína í atkvgr. hér í þinginu þegar þær till. verða bornar upp. Að öðru leyti munu þm. Alþfl. láta afgreiðslu málsins fram hjá sér fara. Það er því ljóst, að við þm. Alþfl. munum standa við þær ákvarðanir sem við höfum þegar tekið og bundið okkur til að fylgja. Hins vegar er það ljóst, eins og ég tók fram áðan, að vera kann að eftir þá meðferð, sem till. okkar kunna að fá í ríkisstj., þarfnist þær afgreiðslur, sem gerðar verða eftir 2. umr., endurskoðunar áður en frv. til fjárl. er afgreitt. Sama máli gegnir að sjálfsögðu um þau tekjuöflunarfrv. sem fylgja fjárlagaafgreiðslunni. Við munum ekki standa í vegi fyrir því, að þau fái eðlilega þinglega meðferð, en endanlega afstöðu munum við að sjálfsögðu taka til þeirra tekjuöflunarfrv. og fjárlagadæmisins í heild eftir því hvaða niðurstaða verður í hæstv. ríkisstj. varðandi þær till. sem við höfum þar lagt fram. Við viljum gefa hæstv. ríkisstj. og samstarfsflokkum okkar þann tíma sem ríkisstj. og samstarfsflokkar okkar þurfa til þess að skoða þessi mál. Á meðan munum við ekki standa gegn því, að þingleg vinnubrögð verði viðhöfð hér í þinginu, enda væri það óeðlilegt. En endanleg afgreiðsla af okkar hálfu mun ekki fara fram fyrr en niðurstaða liggur fyrir af þeim athugunum sem væntanlega eiga sér stað hjá samstarfsflokkum okkar og í hæstv. ríkisstj. á þessum till. Náist ekki samkomulag er þannig ljóst að það yrði vegna efniságreinings, en ekki af þeim völdum að við Alþfl.-menn ætluðum með einum eða öðrum hætti að standa gegn eðlilegri þinglegri afgreiðslu og meðferð mála hér í þinginu. Herra forseti. Baráttan gegn verðbólgunni, trygging atvinnu og verndun kaupmáttar táglaunafólks er meginviðfangsefni þessarar hæstv. ríkisstj. Þau mál hafa m.a. verið leyst, þ.e.a.s. fyrst og fremst verðbólgumálin, til skamms tíma með ýmsum aðgerðum, þ. á m. með samkomulagsaðgerðum við verkalýðshreyfinguna um að hún gefi nokkuð eftir. En það þarf að sýna meira en óskir til verkalýðshreyfingarinnar um eftirgjöf af kaupi. Ríkisvaldið verður líka að sýna vilja sinn og getu til þess að mæta fólkinu a.m.k. á miðri leið. Það verður að koma fram í afgreiðslu á ríkisfjármálum fyrir næsta ár og þeirri stefnumörkun sem þar er ákveðin um þjóðhagsstærðir á árinu 1979. Ríkisstj. verður að sjálfsögðu undir slíkum kringumstæðum að vera við því búin að beita aðhaldi; m.a. að fórna framkvæmdasjónarmiðum. Ráðh. verða þar að beita sjálfa sig aga. Ef það er ekki gert er hætt við því, að verðbólguvandinn verði annaðhvort ekki leystur eða leystur svo til alfarið á kostnað launþega. Við Alþfl.-menn erum algerlega andvígir því, að slík staða komi upp. En vera kann að menn eigi aðeins um þetta að velja og hver orrusta, sem tapist í þessum málum, sé ekki töpuð fyrir stjórnmálaflokk eða stjórnmálamenn, heldur fyrst og fremst fyrir launafólkið í þessu landi. Við erum andvígir því, að verðbólgan verði alfarið leyst hér eftir, eins og oft hefur verið, fyrst og fremst á kostnað launastéttanna í landinu. Við viljum að ríkisvaldið og Alþ. gangi á undan með góðu fordæmi. Herra forseti. Það á ekki að skipta þm. mestu máli hversu lengi þeim gefst kostur á að gegna þingmannsstörfum, heldur hitt, hvernig þeir haga viðleitni sinni hér á Alþ. svo lengi sem þjóðin sýnir þeim trúnað til þeirra starfa. „Að skiljast við ævinnar æðsta verk í annars hönd, það er dauðasökin,“ segir í kvæðinu Einræður Starkaðar eftir Einar Benediktsson. Í kosningabaráttunni í vor hétum við frambjóðendur og nú þm. Alþfl. því að beita okkur af öllum mætti í baráttunni gegn verðbólgu. Það má segja að það sé okkar æðsta verk hér í þingsölum, og við viljum ekki, herra forseti, skilja við það í annars hönd, a.m.k. ekki að óreyndu.



Herra forseti. Í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna stendur hér í aths. með lagafrv. þetta: „Er lögð á það rík áhersla, að höfuðverkefni stjórnarinnar á næstu missirum sé að ráða fram úr þeim mikla vanda sem blasir við í atvinnu- og efnahagsmálum þjóðarinnar. Í því skyni mun ríkisstj. leggja áherslu á að draga markvisst úr verðbólgunni með því að lækka verðlag og tilkostnað, draga úr víxlhækkunum verðlags og launa og halda heildarumsvifum í þjóðarbúskapnum innan hæfilegra marka. Þá mun hún leitast við að koma í veg fyrir auðsöfnun í skjóli verðbólgu.“ Eins og ég sagði áðan, hefjast aths. við lagafrv. þetta á þessum orðum. Ég tel að hæstv. fjmrh. hafi sniðið frv. til fjárl. eftir þessari reglu, og ég tel líka að okkar ágæti formaður í fjvn., hv. þm. Geir Gunnarsson, hafi freistað þess eftir fremsta megni að standa við þessa stefnumörkun. Samt sem áður gerðist það, að þetta var ekki nema takmarkað hægt. Og ástæðan var ein sú t.d., að því miður voru ekki allar áætlanir í þessu fjárlagafrv. réttar. Okkur bárust tilkynningar, þegar farið var að vinna úr þessu, um ýmsar vanáætlanir til stofnana og í launum, og þannig fór, þegar upp var staðið, að frv. hafði hækkað allmikið, eins og þið heyrðuð í ræðu hv. formanns. Annað kom líka til, að í fjárlagafrv. var sagt að svigrúm væri til þess að slaka út einum milljarði, og einnig var seinna upplýst að hugsanlega og áreiðanlega væri annar milljarður til sem hægt væri að slaka út, hvað og var gert af hálfu fjvn. En undir lokin bárust þær upplýsingar, að vissir hlutir í tekjuáætlun væru líka ofáætlaðir, og bar þar hæst kannske að þjóðin keypti ekki nógu mikið af brennivíninu. Þannig kom þetta út, að vegna vanáætlana á tekjum og vegna of mikillar bjartsýni um það, hvað mætti leggja í ýmsar atvinnugreinar, og í þriðja lagi vegna þess að það voru ekki rétt áætluð ýmis útgjöld, gerðist það að í raun og veru mátti aldrei slaka út þessum tveimur milljörðum. M.a. vegna þess, að mér sýnist ekki hafa verið staðið við upphafsorð aths. við lagafrv. þetta, er á bak við þetta sú hugsun, sem kemur fram í fyrirvara okkar tvímenninganna í Alþfl., að e.t.v. verði að skoða á nýjan leik ýmsa útgjaldaliði og við áskiljum okkur rétt til þess að líta á og jafnvel standa að ýmsum lækkunum sem kynnu að verða nauðsynlegar. Annað, sem ég vil taka hér fram, er það, að í þessu fjárlagafrv. er ekkert komið til móts við þær óskir Alþfl. eða öllu heldur stefnu Alþfl., að það verði að lækka ýmiss konar framlög til landbúnaðarins sem eru hvetjandi til aukinnar framleiðslu. Ég vil t.d. vekja athygli hv. þm. á því, að jarðræktarframlög, sem að vissu marki eru fyrst og fremst hvetjandi til aukinnar framleiðslu í landbúnaðinum, eru 1.1 milljarður í þessu fjárlagafrv. En það er við ýmisleg vandamál að etja þegar verið er að semja fjárlög. Einn er sá háttur sem viðhafður hefur verið árum saman og ég tel mjög varhugaverðan við fjárlagagerð, og það er að í raun og veru fær fjvn. aldrei að vita fyrr en eftir dúk og disk hverjar þær tekjur eru sem ríkið hefur úr að spila. Þess vegna verður niðurstaðan alltaf sú, að fyrst er litið á útgjaldahliðina og síðan er komið á eftir og athugað hvernig hægt sé að fylla í dæmið með tekjum. Niðurstaðan verður sú - þetta er engin undantekning nú - að það verður að afla meiri tekna en í upphafi var ráðgert. Annar hluti eða öllu heldur tveir hlutar í fjárlagagerð okkar eru erfiðir viðfangs. Það eru menntamálin, sem tútna út dálítið sjálfkrafa án þess að hægt sé að setja punktinn nákvæmlega þar sem fjvn. þó vildi setja hann. Þetta gerist m.a. af því, að kennurum fjölgar ekki samkvæmt leyfum frá bremsunefnd eða launaákvörðunarnefnd, heldur vegna þess að það fer eftir fjölda nemenda í skólunum hve marga kennara þarf að taka þar inn. Annað dæmi mætti nefna og það er í sambandi við sjúkrahús. Þar er ekki heldur hægt að segja fyrir fram hver þörfin er. Þar koma inn í dæmið ýmsir þættir, sem fjvn. getur ekki haft nægilegar hömlur á eins og æskilegt væri. Ég er einn þeirra manna sem telja að ekkert væri íslenskri þjóð nú eins hagkvæmt og nauðsynlegt og það, að hægt væri að draga verulega úr verðbólgunni, og af þeim sökum er ég ekki ánægður með þær horfur sem nú eru á fjárlagafrv. því sem hér liggur fyrir. Ég tel að okkur hafi ekki tekist ýmissa hluta vegna að halda svo í taumana að verulega markandi sé um lækkun verðbólgu, en einmitt þessi þáttur, fjárlagagerðin, hefur þar úrslitaþýðingu. Það var ætlun okkar og það var auðvitað ætlun fjmrh. að lækka skuldir við Seðlabankann. Ég vona að það verði hægt. Það var ætlun okkar, sem að þessari ríkisstj. stöndum, að draga úr ýmsum útgjöldum. Það hygg ég að takist miður. Og í þriðja lagi var ætlun okkar að skila hallalausum fjárl. og ég óttast að það takist ekki. Ýmislegt er það sem þó mætti ugglaust taka til athugunar og lækka frá því sem nú er. Þar á meðal mætti nefna að fjvn. hefur verið að athuga lækkun varðandi útgjöld við landhelgisgæsluna og hugsanlega lækkun við Hafrannsóknastofnunina. Persónulega tel ég að hægt væri að endurskoða ýmsa þætti útgjalda fjárl., t.d. að athuga mætti hvort ekki ætti að leggja niður Fasteignamat ríkisins, Bifreiðaeftirlit og jafnvel fleiri þætti. Ég veit að mér yrði svarað því, að þetta kostaði lagabreytingar og við gætum ekki sett þá menn, sem þarna eru á launum, út á kaldan klaka allt í einu. En hugsanlegt væri að þetta væri lagt niður á miðju ári, því að yfirleitt eru ríkisstarfsmenn, margir hverjir a.m.k., ráðnir þannig að segja má þeim upp með sex mánaða fyrirvara. Ég veit vel að sennilega fengist ekki samstaða um það hér á Alþ. að lækka verulega framlög, jarðræktarframlögin t.d. En þar er ég einn í hópi sem hefði áhuga á að það væri gert, ekki vegna þess að ég sé fjandmaður bændanna, heldur tel ég að þarna sé mikil sjálfvirkni á ferðinni sem hvetji til meiri og meiri framleiðslu á þeim vörum sem við höfum yfirdrifið af og getum ekki selt á góðu verði. Það var ekki ætlun mín að hafa hér langt mál um þessa fjárlagagerð. En ég vildi skýra þá afstöðu mína og þann ótta minn sem er á bak við m.a. þann fyrirvara sem mér skildist á hv. þm. Lárusi Jónssyni að hann skildi ekki vel, að við vildum endurskoða sumt af því sem við værum þó búnir að standa að. Sú hugsun er á bak við hjá mér, að ég tel ef þetta fjárlagafrv. verður ekki þannig úr garði gert að út komi hallalaus búskapur ríkisins og það í raunverulegum tölum reiknað, þá verði að taka það fyrir á nýjan leik og lækka ýmis útgjöld, því að ég vil ekki standa að því, að ekki verði staðið við upphafsgreinina, sem stendur í aths. við frv. þetta og ég las í upphafi. Mig langar að lokum að víkja að ræðu Lárusar Jónssonar, af því að ég hef heyrt hann oft segja það, að við þm. Alþfl., frambjóðendur sem vorum í vor, höfum alltaf haldið því fram, að við vildum taka samningana í gildi. Við börðumst á móti þeirri breytingu sem var gerð á kaupsamningum verkafólks eins og fyrrv. ríkisstj. stóð að málum. M.a. var í mínum huga að það væri ranglátt á ýmsa lund gagnvart því fólki sem verður og varð að vinna fyrir daglegu brauði sínu með 10, 12 og upp í 14 tíma vinnu, á móti mörgum okkar hinna sem þurfum ekki að vinna nema 6–8 tíma og jafnvel sumir minna. En við sögðum aldrei við fólkið sem hlustaði á okkur, og það bið ég Lárus Jónsson að muna nú og framvegis því að hann er búinn að endurtaka þetta óþarflega oft, - við sögðum alltaf við hlustendur okkar: Við viljum að það sé tekin upp gerbreytt efnahagsstefna, en við leynum engu um að það kostar þjóðina fórnir. - Og ég er enn þeirrar skoðunar. Að taka upp gerbreytta efnahagsstefnu kostar þjóðina fórnir, og ég er sannfærður um að ef við höfum manndáð hér á þessu háa Alþ. til að fylgja fram slíkri stefnu, þá höfum við þjóðina á bak við okkur. Og það er þetta sem ég vil að reyni á með þessu fjárlagafrv., að við stöndum við það, eins og stendur hér í upphafi aths., að þetta frv., þegar það er orðið að lögum verði vopn gegn verðbólgunni. Það er þetta, sem við Alþfl.-menn erum að berjast fyrir og biðja okkar ágætu samstarfsflokka að standa með okkur í. Þá þurfa þeir ekkert að óttast að við séum að reka í þá olnbogana.



Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að taka örlítinn þátt í þessari umr. um fjárlagafrv., og ég geri það í þeirri trú að hér sé raunverulega verið að tefla um fjárlagafrv., en ekki eitthvert millistig, eins og mér virðist að sumir hv. stjórnarþm. telji að hér sé um að tefla, - millistig sem eigi eftir að taka óteljandi breytingum, kannske svo miklum breytingum að lítið standi eftir af því sem hér er til umr., og má þá segja að til lítils sé að ræða þau mál. Ég verð að segja það, að ég varð býsna undrandi á ræðu hv. 4. þm. Vestf., Sighvats Björgvinssonar, og skildi ekki alls kostar hvað hann var að fara. Má vera að það sé mér að kenna, að ég sé ekki nógu skarpur til þess að skilja þessa afstöðu, sem sé þá að samþykkja til bráðabirgða fjárlagafrv. við 2. umr., en með öllum fyrirvörum um að það, sem búið er að skrifa undir, sé þó til athugunar framvegis eins og endurskoðunarmenn ríkisreikninga gjarnan segja. Það, sem ég ætlaði að minnast á, eru aðeins tvö atriði og ég kem að þeim síðar. En ég vil fyrst segja það, að auðvitað er ég ekkert himinlífandi yfir því fjárlagafrv. sem hér er til umr. Auðvitað þykir mér alls ekki ákjósanlegt að þurfa að leggja á þvílík gjöld eins og hér stendur til að leggja á fólk. En mér virðist að það vanti í málflutning þeirra, sem mæla þessum skattaálögum í gegn, ábendingar um það, með hvaða hætti þeir vilja mæta þeim útgjöldum sem fyrirsjáanleg eru á næsta ári. Og nú hafa hv. fjvn.- menn setið nánast dag og nótt yfir fjárlagafrv., yfir útgjaldatill. hinna einstöku rn., og þeim hefur ekki tekist, úr hvaða flokki sem þeir eru, að benda á neinar verulegar lækkanir á útgjöldum og engar nýjar tekjuöflunarleiðir aðrar en þær sem frv. eru nú komin fram um. Meðan þannig er ástatt sýnist mér eins og löngum áður, að það sé ekki annars úrkosta en að ganga með til þessa leiks einu sinni enn og auka þá álögur á þjóðina. Hér er talað um það, að skattaprósenta til ríkis og sveitarfélaga sé óheyrilega há. Það má vel til sanns vegar færa, að þegar skattgjöld eru komin upp í 70% af tekjum verði menn að fara að gæta sín, þá vakni freistingar til að stinga undan sköttum kannske frekar en ella mundi vera og það kunni að draga úr vilja fólks til að vinna og afla sér og þjóðfélaginu þar með aukinna tekna. En ég vil benda á það, að það er í sjálfu sér ekkert úrskurðaratriði hver skattaprósentan er. Það, sem hlýtur að ráða úrslitum að mínu mati, er hverju menn halda eftir, hvað það er sem menn hafa til þess að lifa af þegar skattar hafa verið dregnir frá. Og ég fæ ekki betur séð en í þeim skattafrv., sem hér hafa verið lögð fram, sé þó gerð tilraun til þess að leggja skattinn fremur á þá sem betur mega sín þannig að þeir hafi þó nægilegt eftir til lífsframfæris, og dregið úr skattheimtu á þá sem sjáanlega geta ekki greitt gjöldin af sínum tekjum. Ég vil gjarnan taka það fram, að ég sé ekki ofsjónum yfir því, þó menn hafi góðar tekjur, og tel mjög æskilegt að það geti verið í sem flestum starfsgreinum. En meðan svo hagar til að í landinu er fólk sem ekki hefur nægilegar tekjur, mannsæmandi tekjur eins og stundum hefur verið að orði komist, þá sé ég ekki aðra leið skárri heldur en jafna á milli, taka af þeim, sem meira hafa, og færa yfir til þeirra, sem minna hafa. Og það sýnist mér að verið sé að reyna að gera með því fjárlagafrv., sem hér er til umr., og þeim fylgifrv., sem því eru samfara. En það, sem ég ætlaði að víkja að í örstuttu máli, er annars vegar lítið mál, en mér nokkuð skylt. Við fluttum hér fyrir nokkrum þingum fjórir þm. tillögu um fjárhagslegan stuðning við sundlaugarbyggingu við Grensássjúkrahúsið, og ég vil færa fram viðurkenningu og þakklæti til höfunda fjárlagafrv. að þessu sinni fyrir það, að þeir hafa nú fallist á það sjálfsagða sjónarmið, að sundlaug við þetta sjúkrahús sé eðlilegur og sjálfsagður þáttur þess, þannig að kostnaðarskipting til sundlaugarbyggingar lúti sömu reglum og til sjúkrahúsa að öðru leyti. Ég er sá eini af flm. þessarar tillögu sem enn á sæti hér á hv. Alþ. Þess vegna fannst mér ekki óviðeigandi að ég léti þessi orð koma fram, um leið og ég auðvitað treysti því, að það framlag, sem er á fjárl. þessa árs og óeytt er, sé geymt fé og til ráðstöfunar til þessarar byggingar. Þessi sundlaugarbygging er höfuðnauðsyn. Það er viðurkennt af öllum sem nálægt heilbrigðismálum koma hér í borginni. Auðvitað vitum við að þessa aðstöðu vantar miklu víðar. Hana vantar við Landsspítalann og hana vantar við Öryrkjabandalagshúsin við Hátún, eins og við höfum séð rækilega minnst á í blaðagreinum að undanförnu, og á ég þó einkum þar við grein sem María Skagan skrifaði í blöðin ekki alls fyrir löngu. Ég geri mér vonir um að þjóðfélagið verði fljótlega svo efnum búið og svo velviljað í garð þess fólks sem orðið hefur að lúta þessum örlögum að fjármagn verði einnig veitt til þessara framkvæmda áður en langt um líður. En ef maður hugsar ævinlega þannig, að það þurfi að gera allt í einu, þá gerist ekki neitt. Sé tekinn einn sérstakur afmarkaður þáttur úr þessum málaflokki, þá er von til þess, að honum verði komið í framkvæmd, og sú von tel ég nú að sé að rætast við endurhæfingarstöðina við Grensásveg hér í borg og ég fagna því. Hitt atriðið, sem mig langar að minnast á, herra forseti, er framlag Íslands til aðstoðar við þróunarlöndin eða þróunaraðstoðin sem svo er kölluð. Síðast þegar ég flutti hv. Alþingi skýrslu um utanríkismál, það var í vor, minntist ég nokkuð á þessa þróunaraðstoð og þá sagði ég, með leyfi hæstv. forseta: „Samkvæmt bráðabirgðayfirliti, sem tekið var saman á s.l. ári, námu áætluð framlög hins opinbera til aðstoðar þróunarlöndum á árinu 1977 samtals 205.2 millj. kr. eða tæplega 0.07% af áætlaðri þjóðarframleiðslu. Þetta er því miður ekki nema um það bil 1/10 hluti af því hlutfalli þjóðarframleiðslu sem ætlast er til að iðnvædd ríki leggi fram. Þarf því að huga vandlega að möguleikum á að gera hér á umtalsverða bragarbót á allra næstu árum, ekki síst þar sem grannríki okkar, er búa við svipaða velsæld og við, leggja mun meira af mörkum. Raunar má sem betur fer segja að stefnt hafi í rétta átt upp á síðkastið, því að framlögin á fjárl. til stofnunarinnar Aðstoðar Íslands við þróunarlöndin hafa aukist verulega undanfarin 3 ár, eða úr 12.5 millj. kr. 1976 í 25 millj. kr. 1977 og 40 millj. kr. á þessu ári.“ Á skrá, sem hv. fjvn. hefur undir höndum og e.t.v. fleiri hv. alþm., er tafla um hlutfall af þjóðarframleiðslu viðkomandi árs. Og hún er svona: Árið 1973 0.032, 1974 0.029, 1975 0.044, 1976 0.030, en svo koma þessi ár, sem ég var áðan að minnast á: 1977 0.056, 1978 0.058. En á fjárlfrv. þessa árs er prósentan aftur lækkuð og nú í 0.043. Þetta er víðs fjarri því markmiði, sem Íslendingar hafa sett sér og felst í löggjöf frá 1971 um að 0.7% þjóðartekna gangi til þróunaraðstoðar í einni eða annarri mynd, að við svo búið getur ekki staðið. Við getum ekki að mínu mati samþ. fjárl. sem svona eru úr garði gerð. Til stofnunarinnar Aðstoðar Íslands við þróunarlöndin eru nú samkv. fjárlagafrv. aðeins ætlaðar 40 millj. kr. En í till. utanrrn., sem lagðar voru fyrir fjárlaga- og hagsýslustofnun á þessu hausti, var farið fram á 71 millj. kr. fjárveitingu. Það, sem skorið hefur verið niður, er fyrst og fremst aðstoð við Grænhöfðaeyjar eða Kap Verde upp á 25 millj. kr., sem langt var komið í land með að veita og undirbúið hefur verið að öllu leyti og ekkert vantar til annað en þessar 25 millj. kr. Enn fremur hafði utanrrn. og hefur áreiðanlega enn hug á því að taka þátt í norrænu samstarfi sem stuðli að uppbyggingu fjölmiðlastarfsemi í Afríku. Hlutur Íslands í því samstarfi er ekki hár, hann er 2 millj. kr., og þetta hefur einnig verið skorið niður. Þetta tel ég einnig að þurfi að lagfæra, og ég vil í fullri vinsemd beina því til hv. fjvn. nú á milli umr., hvort hún sjái sér ekki fært að taka þessa lagfæringu til greina. Hér er um sáralitla fjárveitingu að ræða í öllum þeim aragrúa fjármuna sem veittir eru til eins og annars, en ég tel að sómi Íslands á erlendum vettvangi liggi við. Ég sé það mér til ánægju, að hv. fjvn. hefur tekið upp nýjan lið frá frv. í upphaflegri mynd sem heitir: Framlag til háskóla Sameinuðu þjóðanna og nemur 33 millj. 200 þús. kr. Þessari breytingu hlýt ég að fagna, því að svo mikil áhersla hefur verið lögð á það af íslenskum stjórnmálamönnum og háskólamönnum og menntamönnum að deild háskóla Sameinuðu þjóðanna fengi starfsaðstöðu hér á landi, og voru þá einkum hafðar í huga jarðhitarannsóknir og annað slíkt sem þykir henta einkar vel hér á landi. Ég hefði talið það mjög miður farið ef Alþingi Íslendinga hefði ekki séð sér fært að veita þessa fjármuni. Til þess að undirstrika það, að hér er um atvarlegt mál að ræða, langar mig að lokum, herra forseti, að vitna til fréttabréfs frá Aðstoð Íslands við þróunarlöndin, 5. tbl., sem öllum alþm. hefur nú verið sent. Ég ætla ekki að tefja tíma þingsins með því að lesa þetta bréf þar sem það er í hvers þingmanns höndum og þeir geta lesið það hver um sig og hafa vafalaust gert, en aðeins vitna til þessara orða: „Það hlýtur að koma að því einn góðan veðurdag, að Aðstoð Íslands við þróunarlöndin hrökkvi upp af vegna fjársveltis. Það fer því að verða fullkomin ástæða til þess að spyrja hvers vegna í ósköpunum hæstv. Alþingi var að samþ. lög um þessa stofnun fyrir rúmum 7 árum. En það er líkast til tilgangslaust að koma með svona spurningu, það fæst víst enginn til að svara henni.“ Mín ósk og tillaga er sú, að við látum þessi orð ekki rætast, heldur svörum við þessari spurningu á jákvæðan hátt með því að auka fjárframlög til þessarar mikilsverðu stofnunar, því að það er ekki vansalaust fyrir okkur, þó að við eigum kannske við einhverja tímabundna erfiðleika að ræða, að skorast undan því að aðstoða þær þjóðir sem enn verr eru settar heldur en við. Við höfum sannarlega vel efni á því, ef okkur tekst að ráða eigin málum til lykta og leggja af það sundurlyndi sem nú einkennir störf Alþingis allt of mikið.



Herra forseti. Ég hafði talað fyrir og mætt með allnokkrum breytingum í niðurskurðarátt á því frv. til fjárlaga sem hér er verið að ræða. En þar sem ég lít svo á, að meginþungi þeirra umr. muni fara fram við 3. umr. um þetta frv., tel ég nægjanlegt að vinna að þessum till. á milli 2. og 3. umr. og flytja þær að öðru leyti þá. Sighvatur Björgvinsson, hv. þm., formaður þingflokks Alþfl., hefur lýst afstöðu þingflokks okkar að því er tekur til afstöðu til þessarar umr. Eins og öllum þingheimi er um kunnugt, hefur flokksstjórn Alþfl. samþ. frv. til l. um jafnvægisstefnu í efnahagsmátum og samræmdar aðgerðir gegn verðbólgu og jafnframt hefur flokksstjórnin ályktað að ríkisstjórnarflokkarnir taki afstöðu til þessa frv., móti afstöðu til þess og samþ. frv. þessa efnis áður en afgreiðslu fjárlaga sé lokið eða fyrir 3. umr. fjárlaganna. Ég geri ráð fyrir að í það verði lögð vinna nú á milli 2. og 3. umr. þessa fjárlagafrv. að vinna slíkt frv., leggja það fram og marka þar með efnahagsstefnu til næstu tveggja ára. Jafnframt er augljóst að nái þessi vinnubrögð fram að ganga, þá verður ríkisstj. að standa fyrir allverulegum breytingum á fjárlagafrv. í niðurskurðarátt og þar með skattalækkunarátt, til þess að stefna í verðbólgumálum sé mörkuð nokkuð önnur en nú hefur verið gert um sinn. Ég vil sérstaklega þakka hæstv. forsrh. mjög vinsamleg ummæli og mjög vinsamlegar undirtektir sem frumvarpsdrög okkar jafnaðarmanna fengu í ræðu hans hér á Alþ. í gær. Einnig vegna þess er auðvitað fullkomlega ástæðulaust annað en að láta umr. fjárl., sem er tæknilegs eðlis fyrst og fremst, fara fram, en hinar veigamiklu ákvarðanir um framhald efnahagsstefnunnar verði síðan teknar á milli 2. og 3. umr. Mér þótti hæstv. forsrh. taka ákaflega viturlega á þessum málum í gær, og það er augljóst að hann hefur á því fullan skilning af hverju við leggjum til að þessi leið sé farin. Ég vil samt fara um það nokkrum orðum, af hverju við leggjum til að þessi leið sé farin. Það er alveg ljóst, að við í Alþfl. höfum lagt þunga áherslu á að verðbólguvandinn sitji í fyrirrúmi og jafnvel að öðrum markmiðum sé fórnað að hluta a.m.k. til þess að ná markmiði í verðbólgumálum. Það er líka ljóst, að það hefur orðið nokkur uppsöfnun í fjárlagafrv. nú á allra síðustu dögum og í endanlegri mynd eru ríkisfjármálin engan veginn fullnægjandi og eiginlega langt frá því að því er tekur til að ná verulegum árangri í verðbólgumálum. Hins vegar er alveg nauðsynlegt að stefnan í verðbólgumálum verði mörkuð frá og með gerð fjárlaganna, því að ef það er ekki gert eiga stjórnvöld ekki nema einn kost, - ef þessi stefna er ekki mörkuð með ríkisfjármálum, fjárfestingarmálum og í peningamálum, þá eiga stjórnvöld ekki nema einn kost, og það er að koma til launafólks dagana fyrir 1. mars og biðja launafólk enn að gefa eftir án þess að sjáanlegur árangur hafi náðst á öðrum sviðum sem ríkisvaldið ræður betur við. Og engin ríkisstj. og allra síst ríkisstjórn sem byggir tilveru sína að mjög verulegu leyti á náinni samvinnu við og stuðningi frá samtökum launafólks getur farið svona að, að biðja samtök launafólks enn um tilslökun án þess að nokkurt sjáanlegt fordæmi ríkisvaldsins sjálfs sé til. Það er af þessum ástæðum sem við í Alþfl. höfum gert frumvarpsdrög um jafnvægisstefnu í efnahagsmálum og samræmdar aðgerðir gegn verðbólgu. Við viljum að stefnan á öllum meginsviðum efnahagsmála sé mörkuð fyrst með ríkisfjármálunum, að launafólkið í landinu hafi á eitthvað að treysta, hafi að treysta á frumkvæði ríkisvaldsins sjálfs þegar frekari samningar þurfa að fara fram á næsta ári um aðra þætti þessa máls, þar með talin peningalaun. Við teljum að það væri gersamlega ábyrgðarlaust af ríkisvaldinu að ganga ekki á undan með neinu fordæmi í verðbólgumálum, við vitum hvað slík spenna mundi þýða á næsta ári, en ætla síðan að koma til launafólks á dögunum fyrir 1. mars og biðja það eitt um tilslökun. Launþegahreyfingin hefur reynt slík vinnubrögð, og það hafa allir af slíkum vinnubrögðum slæma reynslu. Þess vegna förum við svona að. Við viljum að framkvæmd sé stefna okkar og stjórnarinnar allrar, sem hún raunar setti fram í grg. með frv. fyrir 1. des., að tekin væri um það ákvörðun fyrir lokaafgreiðslu fjárl. og fjárl. síðan sniðin eftir slíkum hugmyndum og jafnframt verði í lögum fundnar aðrar meginbreytingar á umgjörð efnahagsmálanna fyrir árin 1979 og 1980. Ég er þeirrar skoðunar, að einungis sé þetta gert svona geti ríkisvaldið komið til samtaka launafólks og haft til þess raunverulega ástæðu að biðja um nána samvinnu um efnahagsmál, og ég þykist vita og heyrði það raunar í gær, að alla vega hæstv. forsrh. líkar þessi vinnubrögð, hvernig að þessu er staðið, og ég marka svo undirtektir hans hér í gær. Það er alveg augljóst af hverju við viljum fara svona að. Það er alveg augljóst hvern ofurþunga við leggjum á árangur í verðbólgumálum af ástæðum sem varla þarf að minna á. Ég minni þó aðeins á eitt, að enga leikur óðaverðbólga eins illa og láglaunafólkið í þessu landi. Af hverju er þetta svo? Þetta er m.a. svo vegna þess, að það er einmitt fólkið sem lægst hefur launin sem síst eða ekki getur bjargað sér á flótta undan verðbólguskriðunni með því að fá lán í bönkum, fá ódýr lán undir kostnaðarverði í bönkum. Verðbólgumarkmiðin hafa af þessum ástæðum ekki síst forgang. Ríkisvaldið ræður yfir stýritækjum til þess að ná árangri í verðbólgumálum. Eitt af helstu stýritækjunum er einmitt til umr. hér, það er frv. til fjárlaga. Ríkisvaldinu ber beinlínis siðferðileg skylda til þess að ganga á undan með þessi verðbólgumarkmið að leiðarljósi. Af þessari ástæðu höfum við lagt til að svona verði farið að: 2. umr. fari fram, en hins vegar áður en 3. umr. og endanleg afgreiðsla gerist, þá vitum við, vonum og treystum að samstarfsflokkar okkar í ríkisstj. hafi tekið jákvæða afstöðu til almennrar stefnumörkunar sem taki til allra meginþátta íslenskra efnahagsmála. Með því að gera svo sníðum við fjárlagafrv. í þessa veru, í þessa átt, eins og þarna er lagt til, og höldum síðan inn í betri tíð með sterkari hagstjórn á árunum 1979 og 1980, og ekki eitt augnablik er ég í vafa um að samtök launafólks í landinu muni verða fyrst til þess að hafa nána samvinnu við ríkisvald sem svona fer að. Það skiptir miklu máli í þessu samhengi, ég endurtek það enn, hversu vinsamlegum orðum hæstv. forsrh. fór um þessar hugmyndir og þessar aðferðir héðan úr ræðustól í gær. Við munum ekki standa í vegi fyrir að 2. umr. um fjárl. eigi sér stað. Ég veit að samstarfsflokkar okkar munu ekki heldur standa í vegi fyrir því, að á milli 2. og 3. umr. verði slík heildarstefna mörkuð sem hér er verið að leggja til. Þá verður brautin og ekki síst samvinnubrautin við samtök launafólks greiðari og markaðri fyrir næsta ár, og þetta hygg ég að sé viturlegasta leið sem núv. ríkisstj. getur farið. Með því mun hún ekki aðeins lengja og tryggja eigin lífdaga, heldur ráðast til atlögu við hin raunverulegu vandamál í íslenskum efnahagsmálum.



Herra forseti. Það eru örstuttar aths. við hugmyndir sem komu fram hjá hv. 3. þm. Norðurl. e. áðan. Hv. þm. skýrði frá hugmyndum um sparnað, m.a. með niðurskurði á framlögum til landbúnaðarins. Ég vil að fram komi að skorið er niður framlag til Stofnlánadeildar og jarðræktar um 10% frá því sem lög gera ráð fyrir, þannig að þarna er þegar um niðurskurð að ræða. Í öðru lagi vil ég upplýsa að ég er með í undirbúningi frv. til l. um breyt. á ráðstöfun jarðræktarstyrkja sem geti orðið til þess að draga úr framleiðslu fremur en að auka hana og beina styrkjunum meira að aukinni hagkvæmni í heyverkun og þess háttar, sem eykur þá tekjur bænda sem ekki mun af veita við þann samdrátt sem fram undan er. Þá minntist hv. þm. á þá hugmynd að leggja niður Bifreiðaeftirlit ríkisins. Þetta hefur verið fyrr rætt. Þetta út af fyrir sig mun ekki leiða til neins sparnaðar á fjárl., því að eins og fram kemur í grg. með frv. standa gjöld eins og skráningargjöld bifreiða, skoðanagjöld, prófgjöld og aðrar tekjur að öllu leyti undir rekstri Bifreiðaeftirlits ríkisins. Einnig vil ég vekja athygli á því, að þarna fer fram fleira en bara skoðun bifreiða. T.d. er skráning allra bifreiða mjög veigamikill þáttur sem ekki yrði lagður niður, og sömuleiðis eru bifreiðapróf tekin þarna. Ég held að leiðin í þessu sé sú að gera Bifreiðaeftirlitinu kleift, a.m.k. hér á höfuðborgarsvæðinu, að stunda slíkar skoðanir árið um kring og fá aðstöðu til þess inni. Það mun leiða til sparnaðar. Ég vil geta þess, að sérfræðingar, sem hafa fengið það verkefni að meta hvort yrði ódýrari fyrir bifreiðaeigandann slík skoðun eða skoðun á verkstæðum, hafa komist að þeirri niðurstöðu, að fyrir bifreiðaeigandann yrði skoðun á verkstæði milljónatugum dýrari en ársskoðun hjá Bifreiðaeftirliti hér í Reykjavík. Hins vegar kemur vel til greina að athuga slíkt á landsbyggðinni þar sem ekki er um skoðun að ræða árið um kring. Einnig get ég getið þess að erlendis hefur verið reynt að fara með skoðun inn á verkstæði, en frá því horfið. Þessar aths. vildi ég láta koma fram.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja eina brtt. við 4. gr, frv., 109. tölul. ásamt hv. 3. þm. Vestf. og 5. þm. Vestf. Brtt. er þess efnis, að framlag til Hólmavíkur hækki úr 3 millj. í 15 millj. vegna heilsugæslustöðvar. Okkur er ljóst að það eru miklir erfiðleikar á að skipta því fjármagni sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir og yfirleitt hafa menn sætt sig við þá skiptingu fjvn. Og ég vil gjarnan að það komi hér fram, að þetta er í fyrsta skipti sem ég flyt brtt. við fjárl. hér í þingi um hækkun framlags í það kjördæmi sem ég er fulltrúi fyrir. Hún er heldur ekki stór, heldur er fyrst og fremst verið með þessu að reyna að ná um það samkomulagi, að það megi fara á stað með framkvæmd á þessum stað, með sökkul og plötu. Það er mikill áhugi á því og var á s.l. ári sömuleiðis, því að þá var tekið inn smávegis framlag til endurbóta og síðan til undirbúnings að þessari heilsugæslustöð. Fólki á þessu svæði, sem er jafnafskekkt í þessum efnum sem öðrum, finnst vera nægir fjármunir fyrir hendi þegar lögð eru fram stór framlög, upp á marga tugi millj., til heilsugæslustöðva þar sem eru aðeins örfáir km á milli. Er því eðlilegt að þetta fólk segi: Er nú ekki röðin komin að okkur að fara af stað með þessar framkvæmdir? Ég fyrir mitt leyti er eftir atvikum fyllilega sáttur um skiptingu fjvn. á fjármagni bæði í þennan lið og ýmsa aðra í fjárlagafrv. og tel að n. hafi, eftir því sem hún frekast getur, sýnt sanngirni. En við lögðum á það áherslu, að þetta yrði tekið inn, þó krafa heimamanna hafi verið um 45 mill j., þannig að þetta fólk finni að það eigi a.m.k. eitthvað að fara af stað með þessar framkvæmdir. Því flytjum við þessa till. í trausti þess, að hæstv. fjmrh. og stjórnarflokkarnir vilji athuga þetta mál betur áður en til atkvgr. um till. kemur. Hv. 9. þm. Reykv. sagði í ræðu sinni áðan að hann hefði ekki skilið til hlítar ræðu hv. 4. þm. Vestf., og það er auðvitað leitt til þess að vita þegar stjórnarþm. skilja ekki hverjir aðra, hvað þeir eru að fara. Mér kom þó enn meira á óvart ræða hv. 7. þm. Reykv. áðan, þar sem hann vitnaði til hæstv, forsrh. og sagði að forsrh. væri eiginlega yfir sig hrifinn af frv. sem Alþfl. hafi lagt fram til úrlausnar í efnahagsmálum. Mér hefur skilist aftur á forsrh. að hann legði mjög mikla áherslu á að afgreiða fjárlagafrv. nú fyrir jólin, og sýnist mér að þá sé mörkuð - a.m.k. á það að heita svo - einhver stefna í fjármálum ríkisins fyrir árið 1979. Forsrh. sagði hér í gær, að ekki ynnist tími til að taka þetta frv. Alþfl. til efnislegrar meðferðar fyrr en eftir áramót eða í janúarmánuði, að mér skildist. Er það þá ætlun þeirra og eru þeir sammála, hv. 7. þm. Reykv. og hæstv. forsrh., ef þeir eru báðir svona hrifnir af þessu frv., að það eigi að gerbreyta stefnunni um miðjan janúarmánuð. Til hvers erum við þá að pæla í þessu fjárlagafrv.? Þetta finnst mér vera ákaflega óglöggt og miklu ógleggra það sem hv. 3. þm. Vestf. sagði og hv. 9. þm. Reykv. skildi ekki. Ég tek undir margt af því sem hv. 3. þm. Norðurl. e. sagði áðan varðandi sparnað og varðandi niðurskurð. Við getum auðvitað ekki skorið niður fyrirvaralaust, hvorki ákveðnar stofnanir né ákveðna málaflokka. Til þess þarf auðvitað töluverðan aðdraganda. En ég vil benda mönnum á það, að þeir flokkar, sem standa að núv. ríkisstj., hafa marglýst yfir að þessi ríkisstj. sé aðhaldsstjórn sem vilji vinna að samdrætti - markvisst ætlaði hún að vinna að samdrætti og sparnaði í ríkiskerfinu. Ef menn tækju sig til nú í miðri jólaösinni og færu í gegnum bunkann á borðinu hjá sér um allar samdráttaraðgerðirnar sem stjórnarþm. hafa flutt frá því Alþ. kom saman í haust, þá er þar ekki um samdrátt að ræða, heldur aukaútgjöld - ekki upp á nokkur hundruð millj., heldur upp á milljarða. Mér finnst að þetta tal um aðhald, sparsemi og samdrátt sé ekki hægt að taka neitt alvarlega á meðan þessum frv, rignir hér yfir okkur þm.  Hæstv. landbrh. sagði að nú hefði verið dregið um 10% úr jarðræktarstyrkjum. Það er verið að stórauka niðurgreiðslur á vöruverði. Það er verið að borga matinn ofan í marga núna. Er það ekki komið núna hátt í 1800 kr. sem samfélagið borgar með hverju smjörkílói? Það er eitthvað til þess að fólk fari að halda í við sig í smjörátinu - eða hitt þó heldur. Þessi stefna er auðvitað eins snarvitlaus og nokkur stefna getur verið. Og hvað er gert í því að draga úr búskap ríkisins? Þurfum við allar þessar tilraunastöðvar og þurfum við þetta tilraunaeldi? Hvað ætli séu mörg þúsund fjár á fóðrum hjá ríkinu sem kjötið af er síðan greitt niður? Er þetta allt bráðnauðsynlegt vísindanna vegna? Er ekki kominn tími til að draga þarna verulega úr? Væri ekki hægt að spara þarna allmarga milljónatugi sem víða annars staðar? Við vitum það og erum sammála um að það er offramleiðsla á landbúnaðarvörum. Ég sé ekki minnstu ástæðu til þess, að ríkið standi í harðri samkeppni við bændur að framleiða meira af vöru sem er offramleiðsla á, til þess svo að borga hana aftur niður.  Ég vildi mjög gjarnan koma lítillega inn á eitt alvarlegt mál í fjárlagafrv., verulegan niðurskurð á framlagi ríkissjóðs til Byggðasjóðs í þeirri mynd, að til þess að ríkið leggi fram framlag sitt til Byggðasjóðs gerir hæstv. fjmrh. ráð fyrir að Byggðasjóður taki sjálfur lán upp á 1130 millj. kr., og síðan er gert ráð fyrir að Byggðasjóður taki að sér að greiða vexti og afborganir af byggðalínum fyrir þessa sömu upphæð. Ég tel að hér sé um lækkun á fjárframlagi ríkissjóðs að ræða um 1130 millj. kr. Ég er ekki ósammála fjmrh. um að það verði að grípa til einhverrar lækkunar á framlagi til Byggðasjóðs, en ég held að það sé miklu hreinna og eðlilegra að vera ekki að blanda þessu nýja verkefni saman víð Byggðasjóð, heldur breyta þá lögum um framlag til Byggðasjóðs. Ég vil þó minna á það, að svona mikill niðurskurður hlýtur að koma niður á atvinnuvegunum og öllum þeim fjölda aðila, sem sækja um lán og fyrirgreiðslu til Byggðasjóðs, þegar er um svona mikinn niðurskurð að ræða. Ég flutti ásamt Jóni G. Sólnes á stjórnarfundi Framkvæmdastofnunar ríkisins í gær till. sem þar var samþ. Að vísu voru þar mættir tveir ráðh. sem eiga sæti í stjórninni, en þurftu að fara áður en sú till. kom til afgreiðslu og atkvgr. Hún er á þá leið, að stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins fer þess á leit við hæstv. ríkisstj., að hún endurskoði ákvörðun sína um skerðingu á ráðstöfunarfé Byggðasjóðs árið 1979 svo sem fram kemur í frv. til fjárl. sem nú liggur fyrir Alþ. Stjórnin telur að svo mikill niðurskurður á ráðstöfunarfé sjóðsins muni verða honum alvarlegur fjötur um fót að sinna nauðsynlegri fyrirgreiðslu til eflingar atvinnuvegunum í landinu. Þá vill stjórn Framkvæmdastofnunar vekja athygli á 32. gr. laga stofnunarinnar, þar sem lántökuheimild Byggðasjóðs er takmörkuð við lántöku að hámarki 600 millj. kr. á ári, en skv. frv. til fjárl. er sjóðnum ætlað að taka lán að fjárhæð 1130 millj. Enn fremur fer stjórnin fram á það við hæstv. ríkisstj., að hún endurskoði þá áætlun sína að skerða framlag sitt til Byggðasjóðs á þessu ári um 75 millj. Slíkur niðurskurður svo seint á ári gerir sjóðnum erfitt um vik að standa við skuldbindingar sínar. Hér er um að ræða tilmæli til ríkisstj., aðallega þau að skerða ekki svo mjög framlagið til Byggðasjóðs, því skv. þessu orðalagi teljum við, sem flytjum þessa till., og vafalaust einnig þeir, sem greiddu henni atkv., ekki óeðlilegt að einhver niðurskurður eigi sér stað, og þess vegna mun ég ekki setja mig upp á móti því eins og ástand og horfur eru. Hitt atriðið, varðandi niðurskurðinn á framlaginu á þessu ári um 75 millj., kemur svo seint á árinu að það er, eins og hæstv. fjmrh. er manna best kunnugt, búið að ráðstafa miklu af ráðstöfunarfé sjóðsins þegar sú ákvörðun er tekin, sem var auðvitað ekki hægt að taka fyrr af núv. hæstv. ríkisstj. en hún gerði. Þriðja atriðið í sambandi við þessa ályktun er þess efnis að benda á 32. gr. laga varðandi lántökuheimild, en sú túlkun er m.a. höfð uppi, að þar sem stofnunin hafi ekki notað þessa lántökuheimild á undanförnum árum þurfi ekki lagabreytingu til. Ef það stenst og ef það er álit lögfróðra manna, þá er þessi ábending óþörf. En ef það er eitthvert vafamál að dómi lögfræðinga, þá auðvitað þarf að fá lagaheimild. Þetta vildi ég aðeins gera hér að umræðuefni í trausti þess, að hæstv. fjmrh. sjái sér fært að svara því, hvort hann áliti einhverjar breytingar komi þarna til greina frá því sem nú er. Þá vil ég vekja athygli á framkvæmdum í símamálum, að þær eru skornar mjög niður. Till. þeirrar stofnunar eru verulega skornar niður af rn. og fjvn., sem bitnar á framkvæmdum þessarar stofnunar. Vitaskuld er það hárrétt að skera eins og hægt er niður framkvæmdir, bæði hjá þessari stofnun og öðrum. Ég ætla ekki að vera með neinar ádeilur í þeim efnum. En það eru auðvitað til framkvæmdir sem ekki þola bið. Síminn er það mikilvægt tæki að það getur ekki gengið að hundruð manna, eins og hér á þéttbýlissvæðunum, bíði eftir síma mánuðum og jafnvel árum saman. Og nauðsynlegar framkvæmdir, sem verður að ráðast í vegna þess að símasamband er mjög stopult víða úti um land, þola ekki bið. Það kemur því að mínum dómi mjög til athugunar, hvort ekki sé ekki hægt að breyta tollum og söluskatti á innfluttu efni til símans til þess að hægt sé að fara í frekari framkvæmdir en nú er gert ráð fyrir. Ef ríkisstj. heldur sér við þennan niðurskurð, þá fær auðvitað ríkið ekki tolltekjur af því sem ekki verður framkvæmt. En tollur, vörugjald og söluskattur af símaefni eru gífurlega há upphæð, t.d. af öllum símabúnaði fer hann upp í 122%, af radíóbúnaði í 114%, einangrunarvír í 77% og í jarðstrengjum 91%. Ég er mjög hræddur um að ef verður haldið við þessa áætlun algjörlega, þá verði víða bágt ástand í símamálum. Hins vegar verður auðvitað að meta og vega hvað er hægt að láta bíða og hvað er ekki hægt að láta bíða, en ekki skera niður framkvæmdir sem er ekki nokkur leið að láta bíða í heilt ár eða lengur. Á þetta vildi ég leggja áherslu, þó ég taki undir þá stefnu og þá viðleitni að framkvæmdum sé öllum mjög stillt í hóf. Ég ætla ekki að ræða fjárlagafrv. ítarlega, það hefur verið gert ítarlega af frsm. minni hl., hv. þm. Lárusi Jónssyni, og mér finnst vænt um að heyra það sem gamall fjvn.-maður, að sama góða samvinnan ríkir innan þeirrar n., enda hefur þar aldrei borið skugga á árum saman. Það er sú n. sem mest vinnur að öllum þn. öðrum ólöstuðum, og við vitum að það er vandamál fyrir menn að stýra þeirri n. og þó alveg sérstaklega þegar litlu er að skipta eins og nú er í sambandi við fjárlög. Ég ætla ekki á þessu stigi að fara að tala um tekjuhlið fjárlagafrv. Það verður vafalaust gert við 3. umr. fjárlagafrv. og sömuleiðis við þær umr. sem fram fara næstu daga varðandi þau frv. sem ríkisstj. hefur lagt fram til þess að jafna fjárl. Þó vil ég aðeins segja það, að ósköp finnst mér það dapurleg niðurstaða sem hæstv. ríkisstj. hefur komist að með þeim hætti sem hún leggur til að hafður sé á, og ég er hræddur um að skattþegnum þessa þjóðfélags hafi þótt byrðarnar æðiþungar fyrir, þó ekki sé bætt jafnmiklu á og þessi frv. gera ráð fyrir.



Herra forseti. Um fjárlagafrv. sjálft, meðferð þess hér á hv. Alþ. og afgreiðslu þá sem nú hillir undir, mætti segja mörg orð. Allt virðist enn á huldu nm tekjuöflunarfrv. þau sem loks hafa verið lögð fram af ráðandi öflum í ríkisstj. og Alþingi. Þó hefur einn hluti af meiri hl. fjvn. látið liggja að því, að hann muni ekki bregða fæti fyrir hin svokölluðu tekjuöflunarfrv. að því er snertir hina þinglegu meðferð þeirra mála. Þegar þar við bætist, að þm. hafa orðið vitni að margháttuðum sviptingum og sundurlyndi á stjórnarheimilinu undanfarin dægur, er síst að furða þó margir séu nú óvenjulega uggandi um afdrif þessara mála á síðustu dögum fyrir jól. Enginn virðist enn geta gert sér grein fyrir því, hvernig fjárlagafrv. kann að hallast um það er lýkur, né heldur hvernig frv. það um jafnvægi í efnahagsmálum verður sem boðað hefur verið af hálfu eins stjórnarflokkanna, hvað þá hvernig því muni reiða af þegar þar að kemur. Það er því ekki ofsögum sagt af þeirri óvissu sem nú ríkir á vettvangi opinberra mála og efnahagsframvindu allri á Íslandi nú í skammdeginu. En ég mun ekki ræða fjárlagafrv. ítarlega lið fyrir lið, en víkja nokkrum orðum að brtt. þeim sem ég hef leyft mér að flytja, annaðhvort einn eða ásamt öðrum á þskj. 210. Um fyrstu brtt., sem ég flyt ásamt hv. 7. landsk. þm., er það að segja, að hann mun gera grein fyrir því máli, en ég mun víkja nokkrum orðum að rómverskum liðum III og IV á þskj. 210. Undir rómverskum lið III er till. sem ég flyt ásamt hv. 7. landsk. þm. og snertir sjúkrahús St. Franciscusarreglunnar í Stykkishólmi. Þar er gert ráð fyrir að byggingarstyrkur sá, er í fjárlagafrv. greinir og nemur 5 millj. kr., verði hækkaður upp í 10 millj. kr. St. Franciscusystur byggðu 1934 sjúkrahús í Stykkishólmi sem þær hafa rekið síðan með miklum myndarbrag. Að sjálfsögðu hafa þær með þessari starfsemi veitt íbúum Breiðafjarðarbyggða og fleiri héraða ómetanlega þjónustu, enda hafa þær verið studdar í þessu mikilvæga starfi af viðkomandi sveitar- og sýslufélögum svo og hinu opinbera og sjálfar hafa þær lagt mjög mikið af mörkum, bæði í vinnu og fjárframlögum. Fyrir nokkrum árum var ákveðið að í Stykkishólmi skyldi stofnsetja heilsugæslustöð 2. Samkv. lögum á að reisa slíkar stöðvar við sjúkrahús þar sem þau eru fyrir hendi. Svo verður og gert á þessum stað. Systurnar hafa sýnt mikinn áhuga á að hrinda þessu máli í framkvæmd sem allra fyrst í samvinnu við þá aðila heima fyrir sem boðið er að vinna að þessum málum, sveitarfélög, og svo að sjálfsögðu ríkisvald. Nú er svo komið að heilsugæslustöð þessi hefur fengið grænt ljós, ef svo má segja, fékk það raunar á fjárl. 1978. Allir heimamenn eru sammála um allt sem máli skiptir varðandi þessa framkvæmd, en smátt er féð skammtað til þessa verkefnis í fjárlagafrv., aðeins 10 millj. kr. Til heilsugæslustöðvar í Ólafsvík er veitt svipuð fjárhæð. Ber að þakka þessar væntanlegu fjárveitingar, þó ekki séu þær háar. Af mörgum heimamönnum hefur jafnan verið lögð áhersla á að þessar tvær stöðvar yrðu látnar fylgjast að í byggingu, enda þessi tvö verkefni óleyst á þessu sviði í Vesturlandskjördæmi utan Akraness. Ekki mun að vænta árangurs á þessu þingi þó till. yrðu fluttar til hækkunar á þessum fjárlagafrumvarpsliðum. En ég leyfi mér að vænta þess, að hv. alþm. sjái ástæðu til að hækka nokkuð þann fjárstyrk, sem systurnar hafa notið á fjárl., með hliðsjón af því mikla starfi sem þær inna af hendi í þágu lands og lýðs á sviði heilbrigðis- og mannúðarmála og hafa greinilega sýnt í verki á umliðnum árum. Þá er það liður nr. IV á þskj. 210. Það er brtt. frá mér þess efnis, að við fjárlagaliðinn Hafnarmannvirki og lendingarbætur, í þeirri upptalningu, sem þar greinir, komi nýr liður: Stykkishólmur 65 millj. Samtala liðarins breytist skv. því. Um þetta mál er það að segja, að hér er um verkefni að ræða sem hafnamálastjóri og verkfræðingar hans töldu nauðsynlegt, að unnið væri á næsta ári að hafnarframkvæmdum í Stykkishólmi. Þar eru hafnarskilyrði góð, en höfnin sjálf svo gömul og léleg að brýna nauðsyn ber til að ráða þar bót á sem allra fyrst svo að neyðarástand skapist ekki á þeim stað. Í þessu efni er því alveg farið að till. þeirra sérfræðinga sem fjvn. hafði samvinnu við í þessum málum. En ekki náði þessi till. þó fram að ganga, a.m.k. ekki til þessa. Mér er fyllilega ljóst, að aðhald og aðgæslu verður að sýna við afgreiðslu þessa fjárlagafrv. svo sem oft áður. Þó er það svo, að mjög margar fleiri aths. mætti gera við frv. og gagnrýna eitt og annað, bæði að því er lýtur að undirbúningi þess og allri gerð, en þessi atriði læt ég nægja að sinni.



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. 2. þm. Vesturl. flutt brtt. á þskj. 210 er varðar Fjölbrautaskólann á Akranesi. Fjölbrautaskólinn á Akranesi er ung stofnun, tók til starfa haustið 1977, og þessi skóli er hugsaður sem aðalframhaldsskóli fyrir allt Vesturlandskjördæmi. Það er því ákaflega nauðsynlegt að vel sé að þessum skóla búið þegar í upphafi, því ella er veruleg hætta á að hann koðni niður þegar á fyrstu missirum og nái ekki þeim tilgangi sem að er stefnt. Bæjarstjórn Akraness hefur sent fjvn. erindi um fjárveitingar til þessarar stofnunar, samtals að fjárhæð 127 millj. 606 þús. kr. Um undirtektir er það helst að segja, að í fjárlagafrv., eins og það var lagt fram, var gert ráð fyrir aðeins 15 millj. kr. fjárveitingu til stofnkostnaðar í þennan skóla, en fjvn. hefur síðan gert till. um að þessi upphæð hækki í 30 millj. kr. Hér er að vísu komið eilítið til móts við þær beiðnir sem fyrir lágu, en þó með algjörlega ófullnægjandi hætti. Ég geri mér fulla grein fyrir því, að það er ákaflega örðugt um allar fjárveitingar eins og á stendur í þjóðfélaginu, en hitt er ljóst, að tillögugerð af þessu tagi nær allt of skammt og mikil nauðsyn á því, að reynt verði að auka við ef nokkur kostur er. Þess vegna höfum við leyft okkur að flytja till. um að þessi fjárveiting til stofnkostnaðar vegna Fjölbrautaskólans á Akranesi verði 50 millj. kr. Ég vil leggja áherslu á það, að Fjölbrautaskólinn á Akranesi er hugsaður sem fjölbrautaskóli fyrir allt Vesturland, og hefur verið unnið að uppbyggingu þessa skóla í náinni samvinnu við aðra skóla á Vesturlandi og í náinni samvinnu við fræðsluráð Vesturlands, sem gerði einróma á fundi sínum hinn 23. maí s.l. ályktun um þetta mál þar sem m.a. segir: „Fundur fræðsluráðs Vesturlands leggur áherslu á að framhaldsdeildum verði gert kleift að starfa í héraðinu að loknu grunnskólanámi. Fræðsluráð telur eðlilegt að fjölbrautaskóli verði starfræktur fyrir allt héraðið á Akranesi í fyrstu. Þó telur ráðið sjálfsagt að staðsetja einstakar námsbrautir framhaldsskóla við fjölmennustu skólana annars staðar í héraðinu þar sem hagkvæmt þykir, t.d. í Reykholti, Borgarnesi og í þorpunum á Snæfellsnesi og e.t.v. víðar.“ Hér er sem sagt að því stefnt, að meðal allra meiri háttar skóla á Vesturlandi verði tekin upp samvinna um námsefni, um próf og annað sem að þessum málum lýtur, en það nám, sem ekki er hægt að stunda í heimabyggð, verði svo stundað í Fjölbrautaskólanum á Akranesi. Það er því ákaflega brýnt að komið verði til móts við þær fjárveitingabeiðnir, sem skólinn sendir frá sér, eins og nokkur kostur er. Þetta er ekki eingöngu málefni fyrir Akranes. Þetta er málefni sem allt Vesturland stendur að.



Herra forseti. Í nál. minni hl. fjvn. á þskj. 204 og í ræðu hv. frsm. minni hl., 6. þm. Norðurl. e., er gerð ítarleg grein fyrir afstöðu minni hl. fjvn. til fjárlagafrv. Það er því engin ástæða til þess, að ég hefji að ræða það í stórum dráttum eða í heild. Það hefur verið rækilega gerð grein fyrir afstöðu okkar til þess. Þó vil ég minnast á örfá atriði sem sumpart hafa komið fram, en þó einnig örfá til viðbótar sem ekki hefur verið minnst á hér. Fjárlagaafgreiðslan nú fer fram við mjög sérkennilegar aðstæður. Þessar aðstæður eru þess háttar, að undanfarin dægur, undanfarnar vikur höfum við hv. alþm. naumast vitað hvort það stjórnarsamstarf, sem ræður ríkjum hér um þessar mundir, mundi endast lengur eða skemur. Stundum var það svo, að við vissum ekki hvort það mundi standa klukkutímanum lengur eða skemur. Þetta ástand hefur orðið til þess að torvelda mjög öll störf fjvn., bæði fyrir meiri hl. n. og minni hl. Það hefur einnig torveldað mjög störf n., eins og hér hefur komið fram, að tekjuöflunarfrv. hafa ekki komið fram fyrr en í gær og stórt gat er í tekjuhlið frv. Ég vil ítreka þetta hér og lýsa alveg sérstakri undrun minni yfir því ráðslagi sem verið hefur hjá hv. meirihlutaflokkum að því er þetta snertir. Þar á ég auðvitað sérstaklega við að einn stjórnarflokkurinn, Alþfl., hefur að því er virðist verið tvístígandi dag og nótt undanfarnar vikur um það, hvort hann ætti að halda áfram að styðja ríkisstj. eða rjúfa stjórnarsamstarfið. Enn er allt á huldu um framhaldið, ef marka má það sem hér hefur komið fram í dag, bæði í nál. hv. meiri hl. fjvn. og í yfirlýsingu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar. Það fyrsta er að fulltrúar Alþfl. í fjvn. undirrita nál. með fyrirvara. Ég minnist þess ekki að hafa séð slíkt fyrr, en auðvitað er mín þingsaga ekki löng. En ég hygg að þessa séu ekki mörg dæmi um þá flokka sem mynda meirihlutasamstarf á Alþ. Enn kemur svo hv. formaður þingflokks Alþfl., hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, annar fulltrúa flokksins í fjvn., hér í dag og flytur ræðu sem er mikil nýlunda, að ég hygg, í sögu Alþingis. Þessi hv. þm., sem er eins og ég sagði formaður þingflokks Alþfl. og annar fulltrúa flokksins í fjvn., hefur ræðu sína á því að lýsa yfir að fulltrúar flokksins í fjvn. muni styðja brtt. n. sem útbýtt hefur verið og n. stendur sameiginlega að. Fyrr mætti nú vera ef hv. þm. ætlaði ekki að styðja þær till. sem n. öll stendur að. En hv. þm. bætir við: að öðru leyti mun hann eða jafnvel flokkurinn í heild láta afgreiðslu málsins fram hjá sér fara.  Enn komu fleiri yfirlýsingar frá þessum hv. þm. sem ég bókaði eftir honum jafnharðan og hann talaði, á þá lund, að Alþfl. mundi ekki standa í vegi fyrir þinglegri afgreiðslu tekjuáætlunarfrv. ríkisstj. eða fjárlagafrv., sem sé, Alþfl. mundi ekki taka upp málþóf eða aðrar aðgerðir til þess að tefja þinglega meðferð þessara mála. Ég er alveg hissa á því, að stjórnarflokkur skuli þurfa að gefa yfirlýsingar um svona hluti. Það er orðið eitthvað einkennilegt og mikil nýlunda að þess skuli þörf. En það fylgir meira á spýtunni. Afstaða okkar, sagði hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, mun að öðru leyti ekki koma fram fyrr en ljóst er hvaða stuðningur fæst við efnahagsmálafrv. Alþfl. í ríkisstj. Og þar kemur endapunkturinn. Það er sem sé hótun um það, að ef ekki fæst nægur stuðningur við efnahagsmálafrv. Alþfl. hjá ríkisstjórnarflokkunum, þá er gefið í skyn a.m.k., að ekki sé að treysta á Alþfl. til stuðnings við fjárlagaafgreiðsluna eða við afgreiðslu þeirra tekjuöflunarfrv. sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt fram. Þessi saga held ég að hljóti að vera einsdæmi á Alþ. og ég ætla ekki að útmála hana meir. Ég er auðvitað ekki fróður um sögu Alþ. til langs tíma, en þetta er mjög svo sérkennileg staða. Þetta er svo sérkennileg staða, að mér finnst að það sé í raun og veru ekki með nokkru móti hægt að fá sig til þess að fara að deila harkalega á ríkisstj. sem er slíkt hrófatildur sem hér kemur fram og hangir á hálmstrái hvort hún lifir eða deyr. Miklu nær væri að aumka þessa ríkisstj. og þá ágætu menn ýmsra sem þurfa að standa að því að reyna að tjasla henni saman dag frá degi, ef ekki á klukkutímafresti. Þess vegna ætla ég ekki að láta hér fylgja nein ádeiluorð. En þessar yfirlýsingar, sem hér hafa komið fram, og þetta ástand allt er með þeim hætti að ég get ekki orða bundist. Við þessa 2. umr. um fjárlagafrv. liggur tekjuhlið frv. ekki fyrir. Þrátt fyrir það er sýnilegt að innheimtur ríkissjóðs í einu eða öðru formi á næsta fjárlagaári muni verða sem næst 1 millj. kr. á mann - 1 millj. á hvert mannsbarn þjóðarinnar. Þetta eru orðnar háar tölur og er ærin ástæða til að freista þess að spyrna við fótum. Ég lít svo á að það sé hægt að gera á marga lund. Hér hefur verið rætt í dag, bæði af hálfu hv. formanns fjvn. - sem ég þakka fyrir samstarf og góð kynni frá því leiðir okkar lágu saman að störfum hér á hv. Alþ. - og eins af hálfu frsm. minni hl., að það er fullur vilji hjá n. í heild að huga að þessum verkefnum. Þess vegna ætla ég ekki að ræða einstök atriði sem þar er nauðsyn að gefa sérstakan gaum að þessu sinni. En hin mikla útgjaldaaukning, sem sýnilega verður hjá ríkissjóði, og að enn er ekki séð fyrir endann á tekjuhlið frv. né hvort um greiðsluafgang verður að ræða hefur það í för með sér, að við fulltrúar minni hl. í fjvn. flytjum engar sameiginlegar brtt. við þessa umr. Ég hygg að við sem einstakir alþm. munum ekki heldur flytja við þessa umr. sérstakar brtt. þó að við höfum ekki talað um það sérstaklega. En það er ljóst að enn sem komið er eru brtt. fáar. Þetta er þó ekki fyrir það, að við séum ánægðir með allt og teljum nægilega vel gert í ýmsum þeim útgjaldaþáttum sem við höfum þurft að fást við. Það er auðvitað hvergi nærri. Það er á fjölmörgum sviðum sem við teljum að betur þyrfti að gera, og við áskiljum okkur auðvitað allan rétt til þess að koma sjónarmiðum okkar á framfæri um það efni við 3. umr. betur en verður gert í dag. Ég vil t.d. segja það, að hvað snertir mitt kjördæmi, sem ég flyt hér enga brtt. um við þessa umr., er mjög vangert, að ég tel, ekki síst í skólamálum. Ég skal ekki nefna nein dæmi um það sérstaklega, en það blasir við að þetta kjördæmi, Norðurl. v., er lægst með fjárveitingar til grunnskóla. Það eru tæpar 140 millj. kr. í heild. Það er tæpum 30 millj. hærra en var á fjárl. 1975 í þetta kjördæmi. Ég fagna því auðvitað að hæstv. menntmrh. er þm. fyrir þetta kjördæmi. En ég efast um að það dugi til þess að koma áfram mannvirkjum í skólamálum. Ég hygg að einnig þurfi að sjá fyrir fjárveitingu. Hæstv. menntmrh. hefur mjög oft flutt mikla gagnrýni hér á Alþ. að því er snertir fjárveitingar til okkar kjördæmis. Ég ætla ekki að fara að rifja það upp eða nudda honum upp úr því, en ég læt það hér í ljós, að ég tel að í þessum þætti sérstaklega sé mjög vangert hvað þetta kjördæmi snertir, þrátt fyrir það að hv. þm. Ragnar Arnalds sé nú hæstv. menntmrh, og flokksbróðir hans, hv. þm. Helgi Seljan, hafi verið formaður þeirrar undirnefndar sem um þennan málaflokk fjallaði. Þá vil ég geta þess, að ég hef miklar áhyggjur af þeirri fjárveitingu sem ákveðin er til Bændaskólans á Hólum, miðað við þá niðurstöðu sem enn er fengin. Í frv. er gert ráð fyrir, að gjaldfærður stofnkostnaður Bændaskólans á Hólum verði 18 350 þús. kr. eða aðeins 250 þús. kr. hærri fjárhæð en var í fjárl. yfirstandandi árs. Það hefur starfað stjórnskipuð n. að því að gera áætlun um uppbyggingu Hólastaðar., og sú n. hefur skilað áliti og tillögum til landbrh. Ef þetta á að vera svarið við þeim tillögum, þá líkar mér það svar ekki. Ég hef rætt um þetta mál bæði við hv. formann fjvn. og hæstv. landbrh. Hef ég kynnt þeim að ég muni ekki flytja brtt. við þennan fjárlagalið við þessa umr., en ég get sagt frá því hér, að ég treysti mér ekki til þess að láta 3. umr. líða svo að ég komi ekki brtt. á framfæri verði þessi fjárlagaliður ekki lagfærður. Skylt er að geta þess, að nú fyrir 2. umr. hafa verið lagðar fram till. af hálfu fjvn. um hækkun rekstrarliðar skólans um 7.5 millj. Ég get fært fram þakklæti fyrir það. En það bætir ekki úr þeim fjárfestingaráætlunum sem þarna eru á ferðinni og ég tel nauðsynlegar ef við ætlum ekki að horfa á það, að þessi menntastofnun hrynji. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð að sinni. Þarna eru, eins og ég hef sagt, fjárfestingaráætlanir á ferðinni, og þarna er nú á döfinni að ráðast í hitaveitu sem kostar verulegt fé. Þeim framkvæmdum verður ekki mætt með þeim 18.3 millj. sem í frv. eru. Ekki fleiri orð um það. Það hefur verið um það rætt hér, að lánsfjáráætlun er ekki komin fram. Ég skal ekki gagnrýna það umfram það sem komið er, en þó lýsa því með hógværum orðum, að það er mjög bagalegt fyrir fjvn., að ekki skuli vera komin fram lánsfjáráætlun þegar 2. umr. fer fram, þannig að hægt sé að gera sér einhverja grein fyrir því, hvernig þeir þættir, sem á lánsfjáráætlun eiga að vera, koma út. Vel má vera að hv. meiri hl. fjvn. hafi séð drög að þessari áætlun, og held ég að svo hljóti að vera, en við í minni hl. n. höfum ekki séð stafkrók af þessu plaggi. Að því er lánsfjáráætlun varðar, þá munu þar koma inn ýmsir helstu þættir orkumála t.d. Þar er um stórmál að ræða sem áætlanir fjárlagafrv. gera hvergi nærri ráð fyrir að fullnægja svo að viðunandi sé. Upplýsingar hafa komið fram um ákveðna hluti í þessu sambandi, en þó ekki nema mjög óverulega. Ég vil t.d. taka það fram, að í fjárlagafrv. er ekki gert ráð fyrir neinu fé til sveitarafvæðingar að þessu sinni. Það er gert ráð fyrir 150 millj. kr. til styrkingar sveitaveitna, sem er 10 millj. kr. hærri fjárhæð en var í fjárl. yfirstandandi árs - og var þá of lág, og er í frv., sem hér liggur fyrir, langtum of lágt. Línur í strjálbýli eru sums staðar svo yfirhlaðnar að þær eru að því komnar að hrynja eða geta ekki flutt það rafmagn sem þarf. Ekki síst á þetta við á Suðurlandsundirlendi þar sem ástandið hefur verið í rauninni mjög alvarlegt í sumum sveitum og sumum byggðarlögum að undanförnu. Það er þó ekkert einsdæmi þar, því að víðar um land er ástandið mjög alvarlegt og þarf úr að bæta ef á að halda þeirri þjónustu gangandi að gera fólki kleift að fá raforku. Ég hygg að allir séu sammála um að þeirri þjónustu verði að halda áfram, og þá verður að horfast í augu við það að mæta því með því fé sem mögulegt er að komast af með, en ekki langt fyrir neðan það. Eins og ég tók fram í upphafi kem ég ekki hingað til þess að ræða fjárlagafrv. eða þær horfur, sem eru á afgreiðslu þess nú við 2. umr., í neinni heild. Það hefur verið gert skilmerkilega af frsm. minni hl. og engu orði þarf að bæta við það. Ég gat hins vegar ekki stillt mig um að minnast hér á þessi örfáu atriði, sem ég hef farið hér fáum orðum um, og enn fremur að lýsa því sérkennilega ástandi sem ríkt hefur undanfarna daga og undanfarnar vikur að því er virst hefur í stjórnarsamstarfinu og hvernig það ástand hefur birst okkur hér á hv. Alþ. í dag eftir yfirlýsingar hv. formanns þingflokks Alþfl. Það var með slíkum eindæmum að ég gat ekki orða bundist.



Herra forseti. Ég hafði gert mér vonir um að enginn úr minni hl. hér á Alþ. mundi flytja nokkra brtt. við það fjárlagafrv. sem fram hefur verið lagt og þar með gera ríkisstj. og meirihlutaflokkana eina ábyrga fyrir þessu frv. til fjárl. Það hefur komið fram hjá talsmönnum Alþfl. við þessa umr. um frv. til fjárl., að þeir hafa ákveðið að bíða með að fella þetta frv. til fjárl. þar til við 3. umr., nema á milli 2. og 3. umr. breyti samstarfsflokkarnir stefnu sinni í efnahagsmálum og taki upp þá efnahagsstefnu sem Alþfl. hefur kynnt eða ætlar að kynna að verulegu leyti. Ég vil segja að þetta séu úrslitakostir, það fer ekkert á milli mála. Hér hefur Alþfl. sett samstarfsflokkum sínum hreina úrslitakosti með orðum sínum og athöfnum. Hv. 7. þm. Reykv. taldi að verðbólgan léki láglaunafólk illa, og ég tek undir það að verðbólgan leikur láglaunafólk mjög illa. Verðbólgan leikur allt fólk illa, ekki bara láglaunafólk, og verðbólgan leikur líka atvinnureksturinn illa. Allur atvinnurekstur hefur orðið fyrir barðinu á hinni þungu holskeflu verðbólgunnar. Fé í atvinnurekstri hefur brunnið upp á nákvæmlega sama hátt og sparifé landsmanna, enda eru atvinnurekendur ekki neitt sérstakur þjóðflokkur. Þeir eru líka sparifjáreigendur. Atvinnureksturinn þarf ávallt fleiri og verðlausari krónur til að endurnýja hráefni og vörubirgðir til að halda atvinnuvegunum gangandi og nota til þess dýrari rekstrarlán frá einum degi til annars. Atvinnureksturinn og þeir einstaklingar, sem enn þá eru sjálfstæðir atvinnurekendur, hafa ekki þau breiðu bök sem tekjuöflunarfrv. ríkisstj. gera nú ráð fyrir að skattpína enn frekar en orðið er. Skrifstofu- og verslunarhúsnæði er ekki lúxusliður í tilvist og rekstri þjóðarheildarinnar. Till. ríkisstj. til tekjuöflunar eru allar skattpíningartillögur og til þess eins fallnar að draga úr athafnaþrá einstaklinga og félaga og auka þörfina á auknum umsvifum ríkisins til þess að halda uppi vinnumarkaði þjóðarinnar. Stefna ríkisstj. er því röng og hlýtur að draga úr vilja þjóðarinnar til samstarfs við stjórnvöld þegar farið er út af þeirri framfarabraut á sviði atvinnuskapandi tækifæra sem hingað til hefur verið farin. Í frv., sem liggur fyrir á þskj. 188 um sérstakan skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, er skattur sem lagður er á til viðbótar því sem sveitarfélögin nú eru að leggja á, en það er 42% hækkun fasteignamats milli ára plús 13% hækkun á álagningarprósentunni. Svo ætlar Alþ. að fara samþ. til viðbótar nýjan skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, rétt eins og hér væri sá skilningur fyrir hendi að atvinnuhúsnæði sé einhver lúxusliður í rekstri fyrirtækja. Sama má segja um tekjuöflunarfrv. á þskj. 189, þar sem fjallað er um sérstakt nýbyggingagjald. Mér er ekki ljóst hvaða samdráttur er hugsaður hjá ríkisrekstrinum, í stofnunum eða annars staðar. En það er augljóst í mínum augum, að hönd dauðans færist yfir atvinnuvegina með þessari skattpíningarstefnu ríkisstj. Árið 1979 verður þungt skattaár fyrir fólk, hvar sem það stendur í launastigum eða annars staðar í þjóðfélaginu.



Herra forseti. Ég lofaði því að vera mjög stuttorður og skal gjarnan vera það. Ástæðan fyrir því að ég kem hér í ræðustólinn er að spyrjast fyrir um ákveðið mál. Ég veit að hæstv. fjmrh. kemur til með að tala hér á eftir og væri þess vegna æskilegt að fá um það upplýsingar sem nú verður spurt. Þannig er að í fyrirliggjandi fjárlagafrv., í aths. á bls. 193, er sagt frá liðnum um Lánasjóð ísl. námsmanna, og þar kemur fram að gert er ráð fyrir 2.2 milljörðum, en til viðbótar því er gert ráð fyrir lántökuheimild að upphæð 400 millj. Nú hefur komið í ljós og er viðurkennt af öllum aðilum, að til þess að hægt verði að lána námsmönnum með sama hætti og gert hefur verið undanfarin ár, þ.e.a.s. brúa um 85% af umframfjárþörf námsfólks með sömu reglum og áður hafa verið notaðar, þá vanti 700 millj. til þess að dæmið geti gengið upp. Til viðbótar þessu hafa námsmenn lagt á það áherslu, að reglum um úthlutun úr þessum sjóði verði breytt þannig að tekið verði tillit til barnafjölda námsmanna við úthlutunina. Það mundi þýða að mati þeirra sem gerst vita, að um 200 mill j. þyrfti til viðbótar. Á námsmannafundi, sem var mjög fjölmennur og haldinn var um daginn, þar sem m.a. mættu hæstv. fjmrh. og sérstakur fulltrúi hæstv. menntmrh., hv. þm. Kjartan Ólafsson, var hæstv. fjmrh. spurður að því, líklega fjórum sinnum og gaf jafnoft svör við þeirri spurningu, hvað hann hygðist gera í þessu máli. Hæstv. ráðh. svaraði ávallt á sömu leið: hann mundi sjá til þess, að hægt væri að brúa 85% umframfjárþarfarinnar. Hins vegar nefndi hann aldrei hvaða upphæð hann ætlaði sér að leggja til, en auðvitað er það sitt hver upphæðin eftir því hvernig úthlutunarreglurnar eru. Ég vek athygli á þessu máli vegna þess að hæstv. núv. menntmrh. hefur á undanförnum árum sýnt námsmönnum ákaflega mikinn áhuga í þessum málum og m.a. flutt um það till. hér á þingi og sagt frá því, að hann stefndi að því sem allra fyrst að það ætti ekki aðeins að brúa 85%, heldur ætti að fara upp í 100%.

Það gera líka lögin.

Lögin gera það, en ráðherra hefur sagt frá því, þ. á m. í stúdentablaði, að hann muni berjast fyrir því. Nú situr hann í valdastól. Nú er hann maðurinn sem hefur reglugerðarvaldið. Með einu pennastriki á einni mínútu getur hæstv. menntmrh. breytt reglugerð um úthlutunarreglur sjóðsins. Hann hefur völdin í dag, og nú reynir á það, hvort hann hyggst standa við fyrri ummæli sín. Þess vegna langaði mig til að spyrja hæstv. fjmrh. hvernig staða málsins sé í dag, hvað ríkisstj. hygðist gera í þessu máli. Ég lýsti því yfir á þessum fundi, sem ég hef nefnt áður, að ef till. kæmi fram hér um að hækka fjárveitinguna um þessar 200 millj. kr., þá skyldi ég greiða atkv. með slíkri till. Hins vegar sagði ég á þeim fundi, að ég mundi aldrei gera það sem aðrir menn hafa gert í stjórnarandstöðu, þeir menn sem stundum telja sig ábyrga, en eru kannske óábyrgastir, að leggja til að útgjöld verði aukin í þessu skyni, vegna þess að þeir tímar geta komið að maður sjálfur verður að bera ábyrgð á eigin orðum. Ég minnist á þetta núna vegna þess að mér þætti vænt um að fá að vita hvernig þetta mál stendur. Ég minni jafnframt á í þessu sambandi, að reglum um úthlutun námslána hefur verið breytt og var breytt fyrir nokkrum árum á þann veg, að nú eru endurgreiðslurnar með verðbótum þannig að þær skila sér mun betur en verið hafði um mörg undanfarin ár, þegar þessi lán voru nánast styrkur til námsmanna vegna þess að þau brunnu upp í verðbólgubálinu. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. geri þingheimi og jafnframt þúsundum námsmanna, sem bíða eftir svari, grein fyrir því, hvað það þýðir þegar talað er um að brúa 85%. Miðast það við það, að tekið sé tillit til barnafjölda námsmanna eða ekki? Miðast það við að það séu 700 millj. sem eigi að koma til viðbótar eða 900 millj., eins og þyrfti að koma ef stefna hæstv. menntmrh., þegar hann var utan stjórnar, ætti að ná fram að ganga. En ég get því miður ekki ábyrgst hver stefna hans er í þessu máli í dag.



Herra forseti. Ég tel að þær umr., sem hafa farið fram um fjárlögin við 2. umr., hafi verið efnislegar og fróðlegar. Það er ljóst öllum hv. þm., að við núverandi aðstæður í efnahags- og fjármálum er mikið vandaverk fyrir Alþ. og ríkisstj. að vinna að fjárlagagerð þar sem svo margir þættir þeirra mála og framvinda eru í óvissu. Að venju mun ég gera grein fyrir því við 3. umr. fjárl., hvernig heildarstefna þeirra verður, og mun ekki við þessa umr. ræða það nánar. Ég vil aðeins láta það koma fram, að það er stefnt að því af hálfu ríkisstj. að endanleg afgreiðsla fjárlagafrv. verði í öllum aðalatriðum í samræmi við þá meginstefnu, sem kemur fram í 1. gr. fjárlagafrv. Þó eru nokkur atriði sem ég vil aðeins minnast á og þó raunar fyrst og fremst tvö. Í fyrsta lagi er Byggðasjóður sem hv. þm. Matthías Bjarnason minntist á. Það er gert ráð fyrir því í fjárlagafrv., að framlag til Byggðasjóðs nemi um 2 milljörðum 458 millj. kr. Ég hygg að ekki sé fjarri lagi að gera ráð fyrir því, að þegar eigið ráðstöfunarfé Byggðasjóðs bætist við þessa upphæð muni ráðstöfunarfé sjóðsins á næsta ári verða einhvers staðar á milli 2.9 milljarða og 3 milljarða. Nú er það svo, að byggðalínurnar vestur og austur frá aðalraforkukerfi þjóðarinnar til þeirra landshluta, sem afskekktastir eru, eru mikið vandamál vegna þess að enginn aðili hefur tekið að sér rekstur þeirra. En við höfum fleiri vandamál á sviði orkumála og á ég þar sérstaklega við Kröflumálið, þar sem nú verður að taka á fjárl. alveg nýjan útgjaldalið, stóran útgjaldalið, sem kemur til með að nema, að því er ég hygg, einhvers staðar á milli 2.4 og 2.5 milljarða kr. Það er því of á lagt ríkissjóð á einu ári að hann geti í raun og veru staðið undir frekari framlögum á þessu sviði, vegna þess að þau eru óvenjuleg. Þess vegna hefur ríkisstj. markað þá stefnu, að að þessu sinni verði Byggðasjóði heimilað að taka lán sem ekki er alveg nákvæmlega tiltekið hvað sé mikið. Það er gert ráð fyrir því í fjárlagafrv., að það verði 1130 millj. kr., en það gæti orðið eitthvað hærra, vegna þess að gengið hefur breyst síðan endanlega var gengið frá fjárlagafrv., en það var horfið að því ráði, að Byggðasjóður tæki lán og endurlánaði það til Orkusjóðs og það yrði síðan greitt til baka þegar ábyrgur aðili hefur tekið við rekstri byggðalínanna. Að sjálfsögðu hlýtur það að verða framtíðin, að byggðalínurnar verði hluti af raforkukerfinu og neytendur raforkunnar greiði kostnað af rekstri þeirra og byggingu. Það er auðvitað álitamál í þessum efnum, hvort sú stefna, sem hér hefur verið mörkuð, sé æskileg. Hún er nauðsynleg eins og á stendur. Ég minni á að það kom fram till. af hálfu Sjálfstfl. fyrir kosningarnar í vor um að Byggðasjóður legði fram sérstakt framlag til vegamála, 1 milljarð, ef ég man rétt. Auðvitað má um það deila, hvort eru meiri byggðamál, vegamál eða orkumál. Um það getum við sjálfsagt deilt fram og til baka.  Varðandi heimild Byggðasjóðs til lántöku þá vildi ég upplýsa það, að frá því að Byggðasjóður tók til starfa hefur það verið skoðun ráðamanna, að sjóðurinn hefði heimild til þess að safna saman frá ári til árs heimildum til lántöku, þó að það sé orðað svo í lögum, að heimildin sé miðuð við ákveðna upphæð á ári 600 millj. í 5 ár. Til þess að taka af allan vafa í þessu efni er gert ráð fyrir því, að í frv., sem mun fylgja lánsfjáráætluninni, þ.e.a.s. þar sem um er að ræða heimild til lántöku, verði sérstakt heimildarákvæði í þessu skyni, til þess að taka af allan vafa um lögmæti þessa atriðis. Hv. þm. Friðrik Sophusson gerði fsp. um Lánasjóð ísl. námsmanna. Lánasjóður ísl. námsmanna er að verða stór stofnun. Gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. að leggja fram til hans á næsta ári af ríkisfé 2 milljarða 234 millj. 861 þús. kr. Enn fremur er gert ráð fyrir því í fjárlagafrv., að heimilt sé að taka að láni 400 millj. til viðbótar. Til viðbótar við þetta er svo fyrirhugað að inn á lánsfjáráætlun ríkisstj. komi 700 millj. kr. heimild til lántöku, þannig að á næsta ári nemi framlög úr ríkissjóði til Lánasjóðs ísl. námsmanna 2 milljörðum 234 millj. kr. en sjóðnum verði aflað lánsfjár að upphæð 1100 millj. Það er augljóst mál, að Lánasjóðurinn er, eins og ég sagði áðan, orðin svo stór stofnun að hann verður að starfa sem hver annar lánasjóður. Það verður því ákvörðunaratriði hverju sinni með tilliti til stöðu sjóðsins hversu mikið Alþ. telur ástæðu til að leggja fram til sjóðsins árlega. Hann verður að hafa bolmagn til þess að taka lán, vegna þess að hann lánar út eins og hver annar lánasjóður sem gerir ráð fyrir að fá til baka lánin eftir tilteknum reglum. Ég álít að það þurfi að fara fram sams konar athugun á rekstri Lánasjóðs ísl. námsmanna eins og hjá hverjum öðrum lánasjóði, Fiskveiðasjóði, Stofnlánadeild landbúnaðarins o.s.frv. Það fer fram rækileg athugun á því á hverju ári, hvernig þessir sjóðir standa og hvernig þeir koma til með að standa um talsvert langa framtíð. Sama verður að eiga sér stað með Lánasjóð ísl. námsmanna, vegna þess að um miklar upphæðir er að tefla. Sú stefna, sem kemur fram í fjárlagafrv. og lánsfjáráætlun ríkisstj. varðandi Lánasjóð ísl. námsmanna, er um það, að staðið verði við þessa svokölluðu 85% reglu. Ég vil svo að lokum flytja fjvn. þakkir fyrir störf hennar fram að þessu, sem hafa verið unnin af kostgæfni á stuttum tíma, og vil vonast til þess, að Alþ. auðnist að afgreiða fjárl. fyrir jólin og það tímanlega að menn hafi svigrúm til þess að gleðjast heima hjá sér um jólahátíðina.