Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Flm. (Bjarni Bjarnason): Í landinu eru til nú þegar 5 húsmæðraskólar í sveitum, sem geta haft rúmlega 100 nemendur samtals. Í frv. þessu er gert ráð fyrir tveim ákveðnum stöðum í viðbót við þá, sem fyrir eru, þar sem einnig skuli reisa húsmæðraskóla. Líka er hér gert ráð fyrir, að fleiri slíkir skólar kunni að verða reistir í framtíðinni. Það er því ástæða til að lögfesta eitthvað um þessa skóla. Má benda á í því sambandi, að rekstrarstyrkur þeirra húsmæðraskóla, sem þegar eru til, sem ríkissjóður veitir, er af handahófi. En í þessu frv. er gert ráð fyrir ákvæðum um það í l., hve mikill rekstrarstyrkur skuli vera veittur þessum skólum, með hliðsjón af lágmarkstölu nemenda og hámarkstíma, sem skólinn starfar árlega, og er þá ætlazt til, að rekstrarstyrkur sé hafður í hlutfalli við tímalengd skólanna. Um stofnkostnað þessara skóla hafa hér verið sett samskonar ákvæði og gilt hafa um héraðsskóla, að helmingur stofnkostnaðar greiðist af ríkissjóði, eftir því sem fé er veitt til þess í fjárl., en hinn helmingurinn á að greiðast annarsstaðar að. Ég geri ráð fyrir, að ekki sé ágreiningur um, að þessi atriði þurfi að ákveðast í l. Hinsvegar má það vel vera, að það, sem farið er fram á í þessu frv. að því er snertir rekstrarstyrk til skólanna, sé ekki algerlega rétt ákveðið, þar sem reynslu vantar eiginlega til þess að þetta verði ákveðið með nokkurn veginn vissu um, að það sé hæfilegt. Að því er snertir þessa tvo staði, sem nefndir eru í þessu frv., sem eru Laugarvatn í Árnessýslu og Reykholt í Borgarfirði, vil ég geta þess, að Suðurlandsundirlendið hlýtur að verða næst í röðinni um að fá húsmæðraskóla, og í því efni er þar þegar hafinn undirbúningur. Og ég geri ráð fyrir, að komi - og það er enda komin allhörð krafa um, að í fjárl. fyrir árið 1939 verði tekin fjárhæð til þess að byrja byggingu á húsmæðraskóla fyrir Suðurlandsundirlendið. Samband sunnlenzkra kvenna hefir gert töluvert í þessu máli. Það hefir gert till. um það, hvar skólinn skuli verða reistur og ennfremur skrifað sýslunefndum Árnes-, Rangárvalla- og Vestur-Skaftafellssýslna um þetta mál og farið fram á, að þær sýslur leggi fram fé til þess skóla. Sýslun. Árnessýslu hefir þegar ákveðið nokkra fjárhæð á fjárhagsáætlun í þessu skyni. En sýslun. hinna sýslnanna mun ekki hafa ákveðið, hvernig þær snúist í málinu, enda er þetta mál ekki lengra komið en svo, að óþarfi er að æðrast um, þó þær hafi enn ekki tekið þessa afstöðu. Vænta má, að þær sýslur taki vel í þessa málaleitun um að vera með í að reisa á Suðurlandsundirlendinu slíkan skóla. Þá er hér gert ráð fyrir fyrirkomulagi um námsgreinar, að veitt verði allýtarleg kennsla, bæði í verklegum og bóklegum greinum. Ennfremur, hvernig skólaráð skuli skipað og svo í stuttu máli, hvernig hagað skuli til í öllum atriðum, sem virðast koma til greina. Þá er II. kafli þessa frv. um húsmæðrakennaraskóla. Að vísu geri ég ráð fyrir, að það mál þyldi frekar bið heldur en almenna húsmæðrafræðslan, þó að ennþá þurfi að vísu að sækja slíka menntun til útlanda, sem þessum skóla er ætlað að veita. Er sjálfsagt að stefna að því, að skóli til þess að mennta húsmæðraskólakennara eða forstöðukonurnar verði einnig stofnaður og rekinn hér í landinu. Það er því nauðsyn að styðja að slíkri kennslu, þar sem vitanlegt er, að um allt landið er auk húsmæðraskólanna, fjöldi námskeiða, sem kvenfélagasambönd gangast fyrir og hafa á sér einróma lof að því leyti sem ég bezt veit. Og ef þetta, húsmæðraskólar með húsmæðranámskeiðum og sérstakir húsmæðrakennaraskólar, væri allt til staðar í landinu, þá tel ég, að okkar húsmæðrafræðsla gæti komizt í allgott horf. Sé ég svo ekki ástæðu til að fara um frv. fleiri orðum við þessa umr. Þetta frv. er h. u. b. óbreytt frá því frv., sem flutt var um þetta efni á síðasta þingi. Þá var því frv. vísað til landbn. Ég varð að vísu var við, að einstökum mönnum í þeirri n. þótti frv. gallað, og sú hv. n. gerði litið til þess að afgr. málið þá. En vegna þess að litið hefir verið á þessa skóla sem hliðstæða bændaskólunum, og ennfremur af því, að í þessu frv. er gert ráð fyrir, að þessir skólar heyri undir landbrh., þá vil ég eindregið gera ráð fyrir, að þessu frv. verði vísað til hv. landbn., og fastlega vænta þess, að sú n. taki málið fyrir og sýni því meiri áhuga og velvilja heldur en á síðasta þingi.

*Eiríkur Einarsson: Það er öðru nær en að ég vilji sýna með máli minn hér ógeðþekkni mína gegn þessu frv. á neinn hátt, heldur þvert á móti láta þá skoðun mína í ljós, að þar sem frv. þetta miðar að því að efla hagnýta húsmæðrafræðslu í landinu, þá er það vitanlega orð í tíma talað, því að það kemur nú víðar og víðar fram, eftir því sem árin líða, og í hinu mikla skólalífi þjóðarinnar sést það æ betur og betur, að það, sem æskulýðurinn í raun og veru þarfnast mest til undirbúnings fyrir lífið, er ekki sízt hin verklega kunnátta, þó að ég mæli ekki á móti - síður en svo - bóklegri menntun. Stendur þá viðar til bóta kennslufyrirkomulag okkar, þar sem almenna menntunin er látin yfirleitt vera í fyrirrúmi, þ. e. a. s. bóklega fræðslan. Reynslan hefir sýnt, að meiri hagnýt fræðsla fyrir æskulýðinn eigi rétt á sér. Ég álít því, að þetta frv. um hagnýta húsmæðrafræðslu eigi hinn fyllsta rétt á sér, og vænti ég þess, að flestir eða allir hv. þm. geti orðið sammála um að samþ. það. En það, sem kom mér til að segja hér nokkur orð, er, að ég tel nokkra galla á frv. eins og það liggur fyrir, sem ég vildi vekja máls á, áður en frv. fer í n. Það var aðallega tvennt, sem ég vildi í því sambandi hafa orð á. Annað er það, að hér er gert ráð fyrir, að lögfest verði, á hvaða stöðum húsmæðraskólar verði reistir á landinn. Ég hefði talið hentugra, að þeir staðir hefðu ekki verið tilteknir í l. og ekki ákvarðaðir á annan hátt en þann, að til hefði þar verið tekið, að þetta eða þetta margir húsmæðraskólar skyldu reistir í þetta eða þetta stóru byggðarlagi og síðan hefðu verið fundnir út hentugir staðir fyrir þá, eða eitthvað svipað þessu verið lögfest. en ekki lögfestir vissir tilteknir staðir fyrir skólana eins og gert er í frv. En þó að deila megi um það, hvar hentugast hefði verið að hafa húsmæðraskólana, þá er það afsökun fyrir hönd þeirra, sem flytja þetta frv., fyrir því að tiltaka staðina, að húsmæðrafræðsla er þegar til og frá byrjuð, að þess vegna er ekki annað að gera en að fullkomna þann visir, sem fyrir er, á hinum ýmsu stöðum. Eins og hv. frsm. tók fram, er mikill áhugi fyrir fræðslumálum kvenna m. a. austur í sveitum og að húsmæðraskóli verði reistur á Laugarvatni. Ef sá skóli ætti að vera fyrir Árnes-, Rangárvalla- og Vestur-Skaftafellssýslur, þá væri honum komið fyrir nokkuð úti á jaðri þess svæðis með því að hafa hann á Laugarvatni. En þar kemur líka mjög til athugunar, hvaða möguleikar eru þar fyrir hendi nú þegar til skólahalds, þar sem eru miklar skólabyggingar o. fl. Virðist að því leyti eðlilegt, að húsmæðraskóla væri ætlað að vera þar. Ég mæli alls ekki á móti þessum stað fyrir húsmæðraskólasetur, en það, sem ég hefi sagt, segi ég til athugunar fyrir hv. n., sem fær málið til meðferðar. Þar sem byrjað er á húsmæðrafræðslu á öðrum stöðum, þá verður nokkuð mikið handahóf á því, hvað hver landshluti verður mikillar slíkrar fræðslu aðnjótandi. Hitt atriðið, og það, sem aðallega vakir fyrir mér að benda á í sambandi við þetta frv., er að mér virðist ekki nógu vel tekið fram í frv., hvernig hagað skuli til um fjárreiður húsmæðraskólanna. Teldi ég vel farið, ef nokkur leið væri til þess að fá þessu betur fyrir komið, ef hv. n. athugaði, hvort ekki væri hægt að fá meiri festu í ákvæði frv. að því er þetta snertir heldur en nú er í því, Þeir eiga, þessir skólar. eftir frv. að vera sjálfseignarstofnanir. Gott og vei. Og ríkið á að leggja þeim svo og svo mikinn styrk til rekstrar. Það er og gott og blessað, því að miðað við, að hér sé um menningarstarfsemi að ræða, þá verður líka að sýna viðurkenningu þess í verki, og er ekki um það annað að segja en gott. En það er framlagið annarsstaðar að en frá ríkissjóði, sem ég vildi, að ákveðið væri nánar um í frv. Austanfjalls stendur svo á, að í Árnessýslu hefir verið lofað framlagi til húsmæðraskóla, sem reistur yrði þar. En eins og hv. flm. lýsti yfir, hafa Rangárvallasýsla og Vestur-Skaftafellssýsla enn ekki lofað slíku framlagi. En ef þarna er miðað við sameiginlega nauðsyn æskukvenna í þessum sýslum t. d., þá álit ég, að málið, að því er þessar sýslur snertir, og þá hliðstætt annarsstaðar, megi sem minnst vera komið undir stundargeðþekkni eða duttlungum hinna ýmsu sýslunefnda í landinu um fjárframlög. Ég tel, að heldur eigi að taka málið föstum tökum sem menningarmál, sem allir landsmenn eigi að vera skattþegnar gagnvart. Ef hægt væri að koma því inn í frv. að lögfesta meira um þessi atriði málsins en þar er gert, þá álít ég, að það væri sanngjarnt að öllu leyti. Það hefir verið sagt hér, að þessi húsmæðrafræðslumál ættu að fá framgang svipað og á sér stað um bændafræðsluna. Er því að þetta svið fræðslumálanna, húsmæðrafræðslan, er tekin hliðstætt bændafræðslunni og viðurkennt, að þau tvö svið eigi að teljast hafa nokkurnveginn jafnan rétt á sér, þá hygg ég, að réttast væri að sníða húsmæðrafræðslunni sem allra svipaðastan stakk og bændafræðslunni. Þetta vil ég leggja megináherzlu á með þessum orðum mínum nú.

*Bjarni Ásgeirsson: Það var út af nokkrum orðum, sem féllu hjá hv. 1. flm. þessa frv., sem ég vildi gera aths., þar sem hann talaði um, að frv. um húsmæðrafræðslu, nær eins og þetta, hefði mætt litlum velvilja og áhuga hjá landbn. Hv. 1. flm. sagði þetta ekki fyrir hönd allra flm., a. m. k. ekki fyrir minn munn. Ég verð að segja það, að landbn. sýndi þessu frv. á síðasta þingi yfirleitt mikinn velvilja og skilning, og hún var búin að taka það til meðferðar og gera við frv. þær höfuðbreyt., sem hún ætlaði að gera við það. Það var ekki fyrir það, að n. sem slík hefði ekki áhuga fyrir málinn, að það komst ekki fram á síðasta þingi, heldur af allt öðrum ástæðum, sem hv. þm. (BjB) eru kunnar. Það þarf ekki að sýna neina andúð nefndar, sem fjallar um eitthvert frv., þó að mál komist ekki fram á fyrsta þinginu, sem það er borið fram á. Frv. um bændaskóla t. d., sem afgr. var sem l. á síðasta þingi, hafði legið fyrir Alþingi áður og þá fengið þar þá meðferð, sem unnt var, án þess að hægt væri að koma því í gegn. Sá dráttur á samþykkt þess frv. var ekki fyrir illvilja. En ef annari n. væri betur trúað fyrir þessu máli en landbn., þá hefi ég ekki á móti því að vísa frv. til annarar n. en landbn.



Ég gat þess aðeins, að ég hefði heyrt á einstökum nefndarmönnum, að þeim hefði þótt ýmislegt að frv. En þar sem ég treysti hv. landbn. til að sýna meiri rögg af sér nú en á síðasta þingi og koma málinu fram, endurtek ég þá ósk mína, að máli þessu verði vísað til þeirrar n. Ég hefi ekki ástæðu til að ámæla hv. þm. Mýr. í þessu efni, þar sem hann gerðist meðflm. að frv. - Treysti ég hv. landbn. til að afgr. þetta mál fljótt og vel.



Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta mál. Það hefir legið fyrir undanförnum þingum og er því hv. þm. kunnugt. Aðalbreyt. er sú, að gefa 2. einkunnar lögfræðingum rétt til að flytja mál fyrir hæstarétti. Ég óska, að frv. verði vísað til allshn., að þessari umr. lokinni.

* Flm. (Þorsteinn Briem): Árið 1910 var 68% af landsfólkinu í sveitum, 1920 eru það talin 57%, en nú er það komið niður í rúm 40%, eða árið 1935, sem er síðasta árið, sem fullkomnar skýrslur eru til um og unnið hefir verið úr. Eru þarna með talin þorp, sem hafa minna en 300 íbúa. Það virðist ekki horfa vel fyrir þjóðarafkomunni, ef svo heldur áfram sem nú er komið, að fólkið flýr sveitirnar, um 600 manns á hverjum 10 árum, eða 60 manns á ári, þegar líka er á það litið, hversu mikið atvinnuleysi nú er við sjávarsíðuna. Vegna sveita, bæja og kauptúna er því nauðsyn að vinna að því, að þessi stórkostlega blæðing sveitanna ekki aðeins stöðvist, heldur verði einnig hægt að veita þar viðtöku því fólki, sem þar vex upp, svo að það geti búið þar. Til þess að unnið verði að þessu, skilst mér, að sé aðallega um tvær leiðir að ræða. Önnur er sú, að vinna að verðhækkun afurða, sem framleiddar eru í sveitunum, en hin er sú, að lækka framleiðslukostnaðinn. Eftir báðum þessum leiðum verður að stefna að því sama marki, að gera fólkinu lífvænlegt í sveitum landsins. Þegar litið er á, hvernig unnið verður að lækkun framleiðslukostnaðarins, þá verður einna fyrst fyrir augum kostnaðurinn við að afla heyjanna, því að þar er einn stærsti útgjaldaliður bóndans. Nú er það vitað, að heyöflun á óræktuðu landi borgar ekki að fullu vinnulaunin miðað við þann taxta, sem nú gildir í landinu. Og af búreikningum, sem unnið hefir verið úr frá síðari árum, hefir komið í ljós, að vinnukostnaðurinn við öflun útheys er nærri því 70% meiri en heyöflun á ræktuðu túni. Nú er á það að líta, hversu skammt enn er komið ræktun túna, jafnvel þeirra, sem fyrir eru, því að meira en helmingur þeirra túna, sem til eru um aldamót, eru ennþá óræktuð, - 30 þús. dagsláttur eru ennþá í sama karganum og um aldamót. Það er mikil spurning, hvort heyskapur á þeim túnum, sem ennþá standa óhreyfð. borgar einu sinni full vinnulaun. Mér er nær að halda, að bóndinn verði jafnvel þar á sínu túni að vinna fyrir undirmálskaup. Eitt af því fyrsta, sem þarf að stefna að, er því, að öll tún í landinu verði slétt og fullræktuð. Ef litið er á þá breyt., sem gerð var síðast á jarðræktarl., þá verður við það að kannast, að þar var stigið spor aftur á bak, því að þar var styrkurinn til túnasléttunar lækkaður. Þess vegna er það ein fyrsta breyt., sem gera á með þessu frv., að færa styrkinn á túnasléttur upp í það, sem hann var, áður en lagabreyt. kom til, en jafnframt er gerð brtt. á þann hátt, að styrkurinn verði því hærri sem sléttan er betur vönduð, og styrkurinn fari stighækkandi fyrir hvert ár vinnslunnar, því að það hefir komið í ljós við órækar tilraunir, sem gerðar hafa verið a. m. k. í ræktunarstöðinni á Akureyri, að það munaði geysimiklu, hvað gróðurmagnið var meira þar, sem vinnslan var látin fara fram á fleiri árum, en þar, sem unnið var aðeins á einu ári. En þar sem nærri því 3/4 hlutar allra túna landsins hafa ekki fengizt fullræktaðir, þá er lagt til, að bændur fái nokkurn styrk til að endurrækta tún, sem ekki hafa fengizt fullræktuð, svo að þeir, sem vilja endurslétta tún og vinna með 3 ára jarðvinnslu, fái styrk, sem nemur fullum ræktunarstyrk, til viðbótar þeim styrk, sem þeir hafa fyrir. Nú er það vitað, að sumar sýslur landsins hafa mjög dregizt aftur úr í jarðabótum, einkum túnasléttun. Í sumum sveitum landsins er fjöldi jarða, þar sem varla hefir verið hreyfð þúfa enn. Þess vegna er í þessu frv. lagt til, að þeir bændur, sem skammt eru komnir í ræktun á jörðum sínum, fái 20% viðbótarstyrk upp í það hámark, að þeir eigi sáðsléttur í túnum, sem svarar 19 dagsláttum. Það mun mega ætla, eins og nú er ástatt í sveitum, að slík jörð sé meðaljörð, og er stefnt að því marki, að á næstu 10 árum verði hvert kot á landinu meðaljörð. Annar stór kostnaðarliður við ræktunina eru áburðarkaupin. Það er vitað, að til þeirra fer um hálf millj. kr. út úr landinu árlega. Með þessu frv. er að því stefnt að styðja að meiri gjaldeyrissparnaði í þessu efni, með því að veita meiri styrk til varðveizlu þeirra áburðarefna, sem dýrmætust eru. Þegar þess er gætt, að sumslaðar er ekki til áburðargeymsla nema fyrir 1/10 hluta af áburðinum, þá má ljóst vera, hversu mikið rekur á eftir að hækka styrkinn einmitt til þessara hluta. Eitt af því, sem ræktuninni er víða tilfinnanlegast áfátt um, er nægileg framræsla. Af því leiðir, að frjóefnin í jörðinni notast illa, fóðurgildið minna og jarðabæturnar endast verr. Því er lagt til, að styrkur til framræslu verði hækkaður um 511 aura í opnum skurðum og 30–80 aura í lokræsum hverjir 10 m. Þá er lagt til, að hækkaður verði styrkurinn til matjurtagarða og ennfremur, að girðingar verði flokkaðar líkt og áður, þannig að betur verði ýtt undir meiri vöndun girðinga heldur en gert er með því að miða aðeins við metrafjölda. Þá er lagt til, að hækkaður verði styrkur bæði á þurrheys- og votheyshlöður, sérstaklega þó votheyshlöður, því að þar mun okkur vera einna mest áfátt. Í óþurrkasumrum fer afarmikið forgörðum bæði af vinnu og fóðurefnum, af því að bændur hafa enn ekki átt þess kost að koma upp þessum geymslum fyrir heyfeng sinn. En af því að hér er um verulega hækkun að ræða, þá er lagt til, að árshámark á styrk til hvers býlis verði lækkað verulega, eða um 1/4. Er það gert til þess, að viðráðanlegra verði fyrir ríkið að ráða við þessar greiðslur. Um önnur atriði þessa frv. skal ég ekki tala mjög langt mál, en skal þó aðeins drepa á, að hér er lagt til, að styrkur verði veittur til kerfisbundinna jarðvegsrannsókna og þær tilraunir fari fram undir umsjón tilraunaráðs Búnaðarfél. Íslands. Árlega er varið geysilega miklu fé til ræktunar í landinu. þegar talið er bæði framlag ríkisins og einstaklinga. Mun það nema mörgum millj. kr. Skiptir því mjög miklu máli, að rannsakað sé, hvernig verja megi þessari fjárhæð sem heppilegast og ræktunin sé unnin á sem hagnýtastan hátt. Þetta má telja grundvallaratriðið í ræktunarmálum landsins, og skal ég ekki fara um það fleiri orðum. Þá er lagt til að nema úr gildandi jarðræktarl. þau ákvæði, sem skerða eignarrétt bænda á jörðum þeirra, hin svonefndu 17. gr. ákvæði, og þarf ég ekki að fara fleiri orðum um það, með því að það atriði var mjög rætt á síðasta þingi. Ég skal aðeins minna á, að mál þetta er ekki horfið enn úr hugum bænda úti um land, og er það m. a. ljóst af þeim áskorunum, sem liggja fyrir þessu þingi. Get ég þar minnt á 2 héraðsmálafundarsamþykktir, sem liggja hér fyrir, og það úr þeim kjördæmum, sem fólu jafnaðarmönnum umboð sitt við síðustu kosningar. Er því auðséð, að einnig í þeim héruðum er mikil andstaða gegn þessum ákvæðum. Þá er lagt til, að gerðar séu verulegar breyt. á ákvæðunum um félagsræktun, vélasjóð og verkfærakaupasjóð og kaflanum um erfðaleigulönd, og skal ég ekki fara langt út það atriði. Ég skal aðeins minna á, að höfuðbreyt., sem lagt er til, að gerð verði á ákvæðunum um verkfærakaupasjóð, er um það, hvernig skuli skipta styrknum til verkfærakaupa milli búnaðarfélaganna. Hér er lagt til, að honum sé skipt að hálfu leyti eftir tölu lögbýla, en að hálfu leyti eftir félagatölu. Er það gert sérstaklega með tilliti til þess, að í kaupstöðum og kauptúnum er mikill fjöldi manna, sem eru félagar í búnaðarfélögum, þótt þeir séu þar ef til vill ekki starfandi félagar, en þar af leiðir, að kaupstaðirnir fá tiltölulega hærri styrk til verkfærakaupa en sveitirnar. En í kaupstöðunum eru búnaðarfélögin víðast búin að afla hinna stærri jarðræktavéla, en hinsvegar er þar ekki eins mikil þörf á hinum smærri verkfærum, því að þar kaupa menn vanalega þá vinnu hjá mönnum, sem ganga um og taka þau verk að sér. Er því augljóst, að hér er gerður jöfnuður á því misrétti, sem enn á sér stað, með því að miða við tölu lögbýla að hálfu leyti, en félagatölu að hálfu leyti. Vera má, að ýmsum hv. þm. þyki hér vera gerðar till. um nokkuð miklar hækkanir á jarðabótastyrknum, en á það er að líta, að ef miðað er við þá hækkun, sem orðið hefir á dagkaupi vor og haust, er hækkunin ekki svo næsta mikil frá því, sem var, jafnvel þótt miðað sé við styrkinn eins og hann var fyrir aldamót. Einnig má á það líta, að ef miðað er við það, hvað mikill hundraðshluti af öllum ríkisútgjöldunum jarðabótastyrkurinn var um aldamót, þá kemur í ljós, að hækkunin er ekki svo mikil að hundraðstölu til síðan þá. En með því að hagur ríkissjóðs er nú svo sem vitanlegt er, þá skal ég taka fram, að ég mun flytja sparnaðartill. hér á þingi til móts við þær útgjaldahækkanir, sem þetta frv. hefir í för með sér. Í sveitum landsins liggja fyrir mörg verkefni. Það þarf að rækta jörðina, byggja upp bæina, bæta fjárstofninn, fjölga býlunum. En grundvallarskilyrðið er aukin ræktun. Auðæfin eru í frjómoldinni, og þangað verður að sækja þau, ef menn eiga að geta haft gott af þeim, í stað þess að halda áfram að flytja frá mold til malar. Þetta frv. hefir verið flutt hér áður, en ekki fundið náð fyrir augum valdaflokka þingsins. Er það nú flutt enn og í þeirri von, að það mæti nú meiri skilningi en það hefir átt að fagna að undanförnu. Ég legg svo til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og landbn.

*Bjarni Ásgeirsson: Ég ætla mér ekki að ræða þetta mál ýtarlega, þar sem það var gert á síðast þingi og búast má við, að skoðanir manna á því séu svipaðar og þá. Þetta mál var mikið rætt og olli mikilli misklíð á sínum tíma, þegar l. voru sett. En fyrir samtök og samninga, sem fóru fram af hálfu búnaðarþingsins annarsvegar og Alþingis eða meiri hl. þess hinsvegar um I. kafla l. á sínum tíma, þegar hann var ræddur á búnaðarþingi, þá þykir mér réttast, að þær aðrar breyt., sem óskað er eftir á l., yrðu látnar ganga sömu leið og breyt. á I. kafla, þannig að þegar næsta búnaðarþing kemur saman, þá yrði þetta mál tekið þar fyrir, áður en það yrði tekið til afgreiðslu hér á þingi. Þess vegna ætla ég ekki að ræða þetta mál nú. Ég geri ráð fyrir, að það fari til n., sem ég á sæti i, en þegar þangað kemur, þá býst ég við, að niðurstaðan verði svipuð og á síðasta þingi, að óskað verði eftir, að málið verði látið biða, þangað til næsta búnaðarþing kemur saman.

* Flm. (Þorsteinn Briem): Ég get út af fyrir sig sagt gott eitt um það, sem hv. þm. Mýr. sagði, að þessu máll verði vísað til búnaðarþings á sínum tíma. Þó sé ég ekki ástæðu til þess um þann kafla l., sem hann talaði um, - I. kafla því að hér er ekki lagt til að gera neinar breyt. á honum frá þeim samtölum, sem fóru fram um hann á sínum tíma milli búnaðarþingsins og stj. En um II. kafla skal ég aðeins geta þess, að breyt. þær, sem í II. kafla felast, voru ræddar á síðasta búnaðarþingi, og þar voru gerðar samþykktir, sem hnigu í sömu átt og þessar breyt., sem hér liggja fyrir, svo að segja má, að búnaðarþing hafi einmitt tekið afstöðu til II. kafla frv. Ég get, ef hv. þm. óskar, lagt fyrir hann þær brtt., sem samþ. voru á síðasta búnaðarþingi og voru útbúnar af jarðræktarnefnd, og mun hann þá geta sannfærzt um, að þessar breyt., sem hér eru fluttar, eru alveg í samræmi við þær brtt. Þar er mjög litlu haggað; ég ætla, að ákvæðin um styrkupphæðina, sem eru í 19. gr. frv., séu alveg þau sömu. enda unnu sömu menn að þeim brtt. á búnaðarþinginu og þeim brtt., sem hér eru fluttar, og það getur hv. þm. sannfærzt um með því að lesa tíðindin frá síðasta búnaðarþingi. Þess vegna tel ég ekki neina þörf að vísa málinu til búnaðarþings aftur, þar sem segja má, að höfuðbreyt. þær, sem frv. felur í sér, séu einmitt frá búnaðarþinginu runnar.

* Flm. (Þorsteinn Briem): Frv. þetta var flutt á síðasta þingi, og er nú flutt aftur með smábreytingum. Sé ég því ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um það nú, þar sem öllum hv. þdm. hlýtur að vera fyllilega ljóst, að hverju það lýtur. Frv. er fyrst og fremst ætlað að tryggja það, að jafnan séu til nægilegar birgðir í landinu af innlendu fóðurmjöli, og ennfremur að fóðurbirgðirnar séu fyrsta flokks vara. Þá á frv. ennfremur að tryggja það, að bændur eigi kost á að fá fóðurbæti þann, sem þeir þurfa að nota, með sem hagkvæmustu verði, og því er ætlazt til, að Búnaðarfélag Íslands hafi hönd í bagga um verðlagið. Jafnframt er og gert ráð fyrir því, að ríkissjóður greiði verksmiðjunum að skaðlausu vaxtatap og annan útborgaðan kostnað af geymslu mjölsins. Ennfremur á þetta að vinnast með því, að notuð sé heimild sú, sem veitt er ríkisstj. til að greiða úr ríkissjóði flutningsgjald á mjölinu frá verksmiðjuhöfn til viðkomustaða skipa Eimskipafélagsins, strandferðaskipa ríkissjóðs og þeirra fjarða- og flóabáta, sem styrks njóta úr ríkissjóði til útgerðarinnar. Hér er að sjálfsögðu um nokkurn kostnaðarauka að ræða fyrir ríkissjóð, ef heimild þessi verður notuð. Þó býst ég við, að það verði meira í orði en á borði, því að oft má flytja allmiklar fóðurbirgðir á hinar ýmsu hafnir kringum land án mikils kostnaðar. Á ég þar við, að strandferðaskip ríkissjóðs hafa oft lítið að flytja, og mætti því láta þau flytja fóðurbirgðir, þegar svo stæði á. Þá má og ennfremur ætla. að fá mætti þá flóabáta, sem styrks njóta af ríkissjóði, til þess að flytja fóðurbirgðirnar fyrir hagkvæm kjör. Að leggja þá kvöð á síldarverksmiðjur ríkisins að selja fóðurmjölið til notkunar innanlands með kostnaðarverði, virðist ekki ósanngjarnt, þegar litið er á þá aðstöðu, sem verksmiðjunum er veitt af hinu opinbera, enda hefir ákvæði um það verið í lögum áður. Loks er í frv. þessu heimild fyrir ríkisstj. til ýmissa ráðstafana, ef fóðurbirgðir teppast inni á verksmiðjuhöfn vegna hafíss. Þetta verður að teljast mjög eðlilegt, því að öruggast er að byrgja brunninn áður en barnið er dottið ofan í hann. Ákvæði frv. um ívilnanir fyrir bændur eru að mestu þau sömu og verið hafa í lögum áður; hér er aðeins lagt til að gera þau vafningaminni og einfaldari. Hvað snertir kostnað þann, sem af ráðstöfunum þessum kann að leiða, nægir að vísa til núgildandi lagaákvæða um fóðurtryggingarsjóði, þar sem gert er ráð fyrir 15 þús. kr. styrk úr ríkissjóði til þeirra, en eins og kunnugt er, hafa lög þessi aldrei verið notuð og verða sennilega aldrei notuð í því horfi, sem þau eru nú. Þykir því rétt að leggja til að nota þá upphæð, sem við það sparast að lögin um fóðurtryggingarsjóði eru ekki framkvæmd, til þeirra fóðurtrygginga, sem frv. gerir ráð fyrir. Þykir því ekki ástæða til sérstakrar fjáröflunar fyrir ríkissjóð, þó að frv. þetta verði að lögum. Að umr. lokinni óska ég frv. vísað til 2. umr. og landbn.