Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Jörundur Brynjólfsson): Allshn. hefir orðið ásátt um að leggja til, að till. verði samþ. með þeirri breyt., sem lagt er til á þskj. 565, og er það þá efni hennar að skora á ríkisstj. að leggja fyrir næsta Alþingi skýrslu og tillögur um framtíðarskipulag flutningaleiða milli Reykjavíkur og Suðurlandsláglendisins, og ennfremur skýrslur og tillögur um aðrar höfuðsamgönguleiðir jafnóðum og tími vinnst til. Nefndin átti tal um þetta við vegamálastjóra, og er breytingin gerð eftir það viðtal og er niðurstaða þess. Eins og kunnugt er, hefir verið hreyft nokkrum leiðum milli Reykjavíkur og sveita austan fjalls og gerðar áætlanir um þær, svo sem um Krísuvíkurveg, leið yfir Þingvöll og niður með Sogi, Biskupstungnabraut, veg um Þrengslin, –en aldrei farið fram nægileg athugun á stytztu leiðinni, Hellisheiðarveginum, sem hlýtur líka að verða aðalleiðin yfir sumarið og alla þá stund, sem fært er að vetrinum. Það hefir verið ráðgert að breyta á köflum legu hans, til þess að meiri líkur væru til, að hann verðist snjóalögum. Enn hefir ekki fengizt yfirlit yfir þá möguleika, sízt ýtarlegt. Fyrir því vildi nefndin, að fram færi athugun á málinu, svo að á verulegum skýrslum og hlutlausri athugun væri að byggja. Jafnframt óskar n. eftir slíkum athugunum á ýmsum leiðum úti um land, eftir því sem vegamálastjóri hefir starfskrafta til að sinna þeim störfum. Vitaskuld er hér ekki til þess ætlazt, að aukinn verði kostnaður vegamálastjórnarinnar fyrir þessar sakir. En ekki skiptir slík athugun litlu. Ég skal taka fram, að í n. hefir kostnað af þessu ekki borið á góma, og skildi ég n. svo, að ekki þyrfti sérstaklega að gera ráð fyrir honum að svo komnu máli. Ég vil því vænta þess, að Alþingi geti fallizt á till. í þeirri mynd, sem n. leggur til, að ríkisstj. vilji sinna málinu á þeim grundvelli, og að hv. flm. geti unað við þá afgreiðslu. Ég vonast til, að með brtt. n., sem hún stendur öll að, sé náð í öllum verulegum atriðum því, sem fyrir honum vakti.

*Eiríkur Einarsson: Ég kann allshn. þakkir fyrir till. hennar um þetta mál. Að vísu hefir hún orðað till. mína að ýmsu leyti um, en ég hefi ekki mikið út á það að setja, því að sama takmarkið ætti að nást fyrir því. N. hefir sleppt því úr, að við rannsókn vegarstæðis skuli einkum tekið tillit til þess, hver vegurinn sé stytztur og líklegastur til að verjast snjóum og verðu fær allar árstíðir, og finnst mér, að það hefði mátt haldast, en vænti þess, að í framkvæmd verði þessar höfuðkröfur ekki að vettugi virtar, þótt sleppt sé að minna þarna á þær. Gott eitt er um þá viðbót að segja, að rannsaka skuli leiðir annarstaðar á landinu, jafnóðum og tími vinnst til. Þó að mér þyki þessi rannsóknin brýnust af ástæðum, sem ég hefi áður rakið, eru vegarstæði víða á landinu mikið íhugunarmál og ekki sama, hvernig að er farið. Mér þykir því að öllu leyti betur, að samkomulag skuli hafa náðst í n. um málið, en lokið málþófi því, sem verið hefir um þetta efni fyrr. Það bendir á, að þingið sé á réttri leið til þess að átta sig sameiginlega á málefnum, en þess þyrfti nú á sem allra flestum sviðum þjóðlífsins. Ég vænti þess, að hæstv, ríkisstj. sinni till. með gaumgæfni, ef hún nær nú samþykki hins háa Alþingis, og láti fram fara þá athugun fyrir næsta reglulegt þing. Ég skal ekkert fara inn á einstakar leiðir, sem rannsaka þarf, Hellisheiðarleið né aðrar; það á einmitt rannsóknin að færa mönnum heim sanninn um. En ég vil segja það að síðustu, að ég ber þá von í brjósti, að svo skjótt og af svo mikilli alvöru verði snúið að framkvæmdum, að þær ættu að geta bætt að nokkru úr þeirri miklu atvinnuþörf, sem er fyrir dyrum.



Herra forseti ! Nefndin hefir orðið sammála um að leggja til, að till. verði afgr. með rökst. dagskrá á þskj. 564, þar sem lagt er til að vísa málinu til ríkisstj., í trausti þess, að hún láti rannsaka, eftir því sem gerlegt þykir, þau verkefni, sem till. ræðir um. Það kemur fram í því, að hæstv. forseti lætur nægja eina umr. um málið, að talið er af hans hálfu, að till þyrfti ekki að kosta fjárútlát, þótt hún yrði samþ. En ef það ætti að rannsaka til hlítar alla liði till., þyrfti áreiðanlega til þess mikið fé. Með því að víkja við orðalagi till. og bæta inn orðunum: „eftir því sem gerlegt þykir“„ vill allshn. takmarka verkefnin við það, sem ríkisstj. telur fært. Ætti að rannsaka það, sem talið er í till. í liðunum 1–5a–d, yrði líka óhjákvæmilegt, að þeir, sem það ættu að vinna, fengju aðgang að upplýsingum hjá ýmsum aðilum, sem ekki er skylt að veita þær, og þyrfti sérstaka lagaheimild til. Hinsvegar er hægt að afla ýmissa af þeim upplýsingum með hægara móti. Hugsazt getur, að ástæða sé til þess, þegar kemur að hinu almenna manntali á komandi hausti, að haga því nokkuð öðruvísi en áður. Árlega er það flokkað af hagstofunni. hvernig skattgreiðendur skiptast eftir tekjuhæð. Á líkan hátt mætti e. t. v. flokka menn við manntalið, og þá jafnframt eftir stéttum, svo að fram kæmi nokkuð af þeim upplýsingum, sem hv. flm. óskar eftir. Aftur eru aðrar upplýsingar nefndar í till., sem fást ekki án sérstakrar lagasetningar. Í 4. lið eru nefndar upplýsingar, sem hagstofan hefir að nokkru leyti skýrslur um, og væri hægt án mikils kostnaðar að vita, hverju skuldir nema við stofnanir innanlands. Nefndin vill leggja það á vald ríkisstj., hve mikið af því, sem í till. er talið, verði rannsakað og hefir þá fyrst og fremst í huga eftirgrennslan þeirra atriða, sem ég nú veik að og ekki ættu að þurfa að valda miklum kostnaði. Þá vil ég segja, að ríkisstjórnin ætti að sjá til þess, að ekki þurfi að líða mörg ár frá því að manntalið er tekið, þangað til árangur þess er lýðum ljós og nothæfur almenningi. Það liðu 4 ár frá manntalinu 1930 þangað til menn höfðu þess nokkur not, og þetta er venja með skýrslur hér, að gefa þær ekki út fyrr en um það leyti, sem þær eru að verða úreltar. Þó að það þyrfti að bæta við manni í hagstofunni til að flýta fyrir þessu máli, er ekki í það horfandi. Við höfum ekki efni á að geyma dýrmætar upplýsingar, sem mikið er búið að hafa fyrir, árum saman í skjalapökkunum óunnum. Ég geri ráð fyrir, að hv. flm. verði e. t. v. ekki alls kostar ánægður með þá afgreiðslu, sem n. leggur til. En sem góður stuðningsmaður ríkisstj. ætti hann, finnst mér, að bera það traust til hennar, að hún muni láta framkvæma till. hans í öllu því, sem gerlegt verður talið.

*Jón Pálmason: Úr því að allshn. hefir orðið sammála um það að vísa þessu máli frá með rökst. dagskrá, mun vera þýðingarlaust að tefja tímann með miklum umr. um það. Eigi að síður get ég ekki látið hjá líða að láta í ljós nokkra undrun yfir því, að allshn. skuli hafa komizt að þessari niðurstöðu, einkum vegna þess, að þessi till. er ekki annað en áskorun til ríkisstj., og að því leyti er rökst. dagskráin í svipuðum anda, að öðru leyti en því, að það virðist hafa verið vilji n. með sinni dagskrá að koma því til leiðar, að þessi till. verði ekki samþ. Jafnframt kemur það í ljós að því er virðist í ræðu hv. frsm., að hann telur sennilegt, að þó að þetta yrði samþ., þá yrði svo miklum annmörkum bundið að framkvæma það, sem till. fer fram á, að það yrði litt gerlegt, eða a. m. k. myndi það hafa mjög mikinn kostnað í för með sér. Ég tel, að hv. frsm. hafi gert allt of mikið úr þessu, því að það starf, sem ég ætlast til, er aðallega í því fólgið að draga út úr reikningum, skýrslum og skattaframtölum þær tölur, sem ég tel nauðsynlegt að fá í þessu sambandi. Að vísu er það náttúrlega nokkuð verk, en ég tel þó, að ríkisstj. geti látið þær stofnanir, sem eru starfandi, fleiri eða færri, annast þetta án þess að það hafi nokkurn verulegan aukakostnað í för með sér. En hvað það atriði snertir, að það myndi þurfa löggjöf til að hafa aðgang að ýmsum þeim upplýsingum, sem hér er farið fram á, þá fæ ég ekki séð, að þess þurfi með. Hitt er annað mál, að það yrði náttúrlega að heimila þeim mönnum, er þetta verk ynnu, að fá aðgang að skattaframtölum, en því mætti koma til leiðar með tilstilli yfirskattan. og ríkisskattan. hér í Reykjavík, að draga út úr skattaframtölunum þær upplýsingar, sem hér er farið fram á. Að því er snertir manntalið, eða 2. lið þessarar till., þá er það náttúrlega rétt, sem hv. frsm. tók fram, að það á að vera hægt án mikillar fyrirhafnar að fá svar við þeim spurningum, er þar koma til greina, þegar almennt manntal fer fram næsta haust, og þær niðurstöður gætu legið fyrir í byrjun næsta Alþ. Viðvíkjandi því, sem hv. frsm. minntist á, að þessi till. myndi hafa svo mikinn kostnað í för með sér, að ríkisstj. væri trúandi til þess einni, og engum öðrum, að framkvæma þetta að svo miklu leyti sem fært þætti samkv. hinni rökst. dagskrá, vil ég svara, að það er næsta lítill munur á því að samþ. áskorun til ríkisstj. eða lýsa því yfir, að þessari till. verði vísað til ríkisstj. í trausti þess, að hún láti framkvæma hana án þess að hún fái áskorun um það. Að öðru leyti ætla ég ekki að tefja tímann með því að fjölyrða um þetta mál; ég geri ráð fyrir, að rökst. dagskráin verði samþ., og á næsta Alþ. gefst væntanlega tækifæri til að sjá, hve mikill árangur hefir orðið af þeirri meðferð þessa máls, sem allshn. hefir lagt til.



Ég skal vera ákaflega stuttorður um þetta mál. Mér skildist á hv. flm., að hann teldi, að mjög mikið af því, sem hann leggur til, að athugað verði, mætti athuga í sambandi við skattskýrslur. Í öðru lagi taldi hann, að þær stofnanir, sem eiga að fara yfir skattskýrslur, skattanefndir úti um land og ríkisskattan. hér í Reykjavik, ættu að geta leyst þetta af hendi án aukins mannafla. Hann taldi ennfremur, að þar væri hægt að fá allan þann fróðleik, sem hann ætlast til, að aflað verði samkv. till. sinni. En ég vil benda honum á það, að öll sú skýrslusöfnun í sambandi við skattamálin, sem lagt er til að gerð verði í þessari till., er þannig lagað verk, að ef ætlazt er til, að skattanefndirnar annist um þá vinnu, þá myndu þær þurfa að bæta við mönnum í sína þjónustu, og það allverulega. Í öðru lagi vil ég benda hv. þm. A.- Húnv. á, að það myndi þurfa sérstök l. til að framkvæma þetta, því að allan þann fróðleik, sem ætlazt er til að safna, er alls ekki að finna í skattskýrslunum. Í þessari till. er m. a. talað um samgöngufyrirtæki, bæjar- og sveitarfélög og sparísjóði m. m., en slíkt er alls ekki unnt að sjá af skattskýrslum. Þetta eru skattfrjálsir aðilar og telja alls ekki fram, eiga enga skattskýrslu. Þó að menn vildu leggja allan sinn vísdóm í þá rannsókn, þá er alls ekki unnt að sjá af skattskýrslu t. d., hvernig rekstur sparisjóðsins á Blönduósi er, því hún er engin til, og svo er um ýmislegt fleira, sem nefnt er í þessari till., að skattskýrslur gefa alls ekki upplýsingar um það. Það stendur því óhagganlegt, að et þessi till. yrði samþ. og kæmist í framkvæmd, þá yrði að samþ. sérstök l., er heimiluðu þeim mönnum, er að þessu ynnu, aðgang að hverskonar reikningum og skýrslum opinberra fyrirtækja og einstaklingsfyrirtækja sem væri. En til slíks þyrfti sérstök lagafyrirmæli. Ég man svo langt, að þegar „Rauðka“ var stofnuð og það kom til mála að láta hana fá slíka heimild, þá voru ekki allir þm. því fylgjandi, að henni yrði veitt slíkt, og minnir mig þm. A.- Húnv. vera meðal þeirra.