Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta á þskj. 105 er, eins og í grg. segir, flutt fyrir tilmæli hæstv. atvmrh. Forsaga málsins er nokkuð löng, og ég mun þess vegna ekki fara langt út í hana, en aðeins geta um helztu atriðin, sem urðu þess valdandi, að þetta frv. er fram komið. Það þótti sem sé bersýnilegt í lok ágústmánaðar s. l., að síldarvertíðin mundi bregðast að verulegu leyti. Og auk þess sem hæstv. atvmrh. sýndist, að þörf mundi vera einhverra aðgerða til þess að koma í veg fyrir vandræði í framtíðinni vegna aflabrests, þá sýndist einnig, að aflabresturinn á þessari vertíð gæti haft svo alvarleg vandræði í för með sér fyrir ýmsa útvegsmenn, að það gæti haft nokkur áhrif á rekstur skipanna í framtíðinni. Þótti því ekki fært, að ríkið sæti aðgerðarlaust hjá, þegar svo stæði á. Þess vegna skipaði hæstv. atvmrh. 5 manna n. til þess að rannsaka og gera till. um þessi mál. Eftir þeirri skipun, sem n. fékk, var verk hennar tvíþætt. Í fyrsta lagi var n. ætlað að gera till. um að verja útgerðina áföllum, sem orsakast af óviðráðanlegum orsökum, svo sem aflabresti, og í öðru lagi skyldi hún gera till. um aðstoð við þá útvegsmenn, sem væru illa staddir eftir vertíðina í sumar. N. hefur nú ekki skilað áliti um fyrra atriðið eða gert till. um það. N. komst hins vegar að þeirri niðurstöðu, að það hefði alvarlegar afleiðingar, ef ríkið veitti ekki útvegsmönnum áframhaldandi rekstrarlán. Og margir síldarútvegsmenn verða að stoppa, ef ríkið hleypur ekki undir bagga með þeim að einhverju leyti. Hæstv. atvmrh. sendi sjútvn. þetta frv. ásamt bréfi, þar sem hann fór fram á, að n. flytti frv. Sjútvn. þessarar d. ræddi þetta við sjútvn. Ed., og varð niðurstaðan sú að flytja frv. nokkuð breytt, en breyt. tryggja ríkið fyrir skakkaföllum. N. bar þetta undir ráðh. og féllst hann á það. Ég tel svo, að ekki þurfi að ræða þetta nánar. Útvegsmenn bíða með óþreyju eftir því, hvaða afstöðu Alþ. tekur til þessara mála. Þetta er ekki beiðni um styrk, heldur lán, og í frv. er gert ráð fyrir, að vextir verði fremur lágir. Í frv. er líka reynt að tryggja, að þeir, sem lánanna njóti, setji tryggingar fyrir þeim. Það má e. t. v. segja, að þeir þurfi ekki lán, ef þeir geti sett tryggingar, en þessu er þó öðruvísi háttað. Hér verður miðað við tryggingar, sem bankarnir telja ekki fullnægjandi. Það er algengt, þótt maður eigi verðmætar eignir, að maður fær ekki lán í banka nema að vissu marki. Ég vil svo ekki lengja þessa framsögu. Þetta er ekki ölmusubeiðni, heldur aðstoðarbeiðni, og vona ég, að litið verði á það með skilningi, og einnig vildi ég mælast til þess, að það verði sem minnst tafið, því að það var þegar orðinn dráttur á því áður en það kom til Alþ., því að rétt þótti að ræða það vel, svo að það yrði sem bezt undirbúið. - Ég óska svo eftir, að þessu máli verði vísað til 2. umr.



Vegna þess að ég er ekki flm. þessa frv., en á þó sæti í sjútvn., þá vil ég segja fáein orð. Ég taldi, að betur hefði farið á því að fara aðra leið í þessu máli, en það þýðir ekki, að ég sé því mótfallinn, þetta er mjög svo merkilegt mái. En þannig er nú málum komið, að strax þegar atvinna stöðvast, þrátt fyrir gott verðlag, þarf að grípa til þess að stofna lánasjóð til þess að bjarga afurðunum. Ég álit, að undirbúningur þessa máls hefði átt að vera annar, og ég tel neyðarúrræði að stofna sérstakan lánasjóð út af óhappi í sumar. Þetta er þýðingarmikið fordæmi og allt á fremstu nöf að því er varúð og fyrirhyggju viðkemur. N., sem rannsakaði efnahag manna, hefði átt að athuga betur allar aðstæður og kynna sér afkomu allra þessara manna, hvaða tryggingar þeir hefðu og möguleika til að útvega ábyrgð, er til þyrfti. N. hefði ekki aðeins átt að starfa sem rannsóknaraðili, heldur einnig sem leiðbeinandi. Margir eða flestir - ég þori ekki að segja allir - hefðu getað fleytt þessu áfram án þess að stofna kreppulánasjóð, en þá hefði verið mikið unnið fyrir þingið og útgerðarmennina, því að þá langar ekki í slíka lánsstofnun. Ég fullyrði, að ef þessi aðferð hefði verið höfð og þeir fengið fyrirgreiðslu í bönkum, þá hefði það hjálpað mjög mikið, þótt ekki væri alveg hægt að komast hjá sjóðsstofnun. Ég talaði við nm. og stjórnina um þessa aðferð. Það var að vísu orðið nokkuð seint, en þó mætti enn komast að mestu hjá þessum kreppulánasjóði - ég þori ekki að segja alveg, Ég játa, að þetta áfall hafi verið erfitt fyrir byrjendur, en með fyrirgreiðslu og aðstoð bankanna hefði verið hægt að komast hjá svona lánum. Mér er ljóst, hversu þýðingarmikið þetta mál er, og vildi ég láta athuga það betur, og ef það kæmi í ljós, að það væri ekki unnt að fara áður nefnda leið, þá er ekki á móti leið þeirri, sem í frv. er lagt til, að farin verði. Ég álít, að enn sé hægt, ef ríkisstj. vildi setja í það röska menn, að rannsaka þetta, hvort ekki væri hægt að fara aðra leið en þá, sem í frv. er gert ráð fyrir, sem væri betri bæði fyrir Alþ. og útgerðarmenn. Gert er ráð fyrir, að menn fái lán, en með minni trygggingum en þeim, sem bankarnir taka gildar, því að annars væri frv. auðvitað tilgangslaust. Nú er þess að gæta, að ef farið verður út á þessa braut, þá vil ég, að sett verði í frv., að þessir menn, sem lán fá, leggi fram allar sínar tryggingar. Það kemur ekki til mála að lána áhættulán nema eigendur fyrirtækjanna komi með allar sínar tryggingar. Ríkið getur ekki gengið í ábyrgð fyrir útgerðarfyrirtæki nema eigendur þess vilji leggja sjálfir fram það, sem þeir hafa til tryggingar. - Ég óska svo eftir, að þetta verði rætt áður en málið fer fram hjá 2. umr. Það er því fullkominn neyðarkostur að verða að grípa til kreppulána eða annarra lána með ríkisábyrgð. Þá koma þar að bæði verðugir og óverðugir, oft prýðismenn, sem lagt hafa dugnað og atorku í ýmiss konar framkvæmdir. Sumpart er þá hlaupið undir bagga með þeim, sem hafa hagað sér skynsamlega, og er það auðvitað gott, en sumpart er einnig hlaupið undir með þeim, sem hafa sóað og hagað sér óskynsamlega, og er það auðvitað miður. Það er vitanlega ekkert fagnaðarefni að verða að setja kreppulánalöggjöf. Allar slíkar löggjafir letja menn til að sýna varkárni og forsjá. Þessar og þvílíkar ráðstafanir tel ég óheppilegar, og bezt, að þ. gæti komizt hjá því að setja þær. En ef reynslan sýnir, að ekki er hægt að hlaupa undir bagga svo að um muni með öðru móti, þá verða menn að neyðast til að fara inn á þessar sérstöku lánveitingabrautir. Að lokum vil ég segja þetta: Ég mun ekki beita mér á móti frv., þótt ég hafi bent á, hvaða aðferð ég vildi fara. Ég hef gert grein fyrir, hvers vegna ég var ekki með í flutningi frv. Ég vænti svo, að frv. verði tekið fyrir í sjútvn., og getum við þá athugað nánar einstök ákvæði frv., t. d. tryggingarákvæðin.



Ég hafði kvatt mér hljóðs, þegar umr. var frestað síðast um málið. Ég sé á þessu frv., sem hér hefur verið lagt fyrir Alþ. nú að tilhlutun hæstv. samgmrh., að þar er í verulegum atriðum fylgt þeirri stefnu, sem fólst í því frv., sem lagt var fyrir síðasta Alþingi og flutt þá af nokkrum hv. dm., sem þá jafnframt höfðu verið í þeirri mþn., sem hafði haft þessi raforkumál til meðferðar. Að vísu er að sumu leyti einnig brugðið frá þeirri stefnu, sem þar kom fram, sérstaklega að því er snertir verð raforkunnar, sem samkv. því frv. átti að geta orðið sem jafnast um land allt, en hins vegar í því frv., sem hér liggur fyrir, fer það eftir atvikum og aðstöðu, hvaða verð verður á rafmagninu á hverjum stað. Sem sé í þessu frv. er lagður sá grundvöllur, sem þar var, að ríkið taki í sínar hendur að heita má, frá þeim tíma að þessi l. yrðu staðfest, alla framkvæmd þessara mála með þeim undantekningum, sem felast í 7. gr. þessa frv., að fjórir kaupstaðir þessa lands, sem komið hafa upp hjá sér rafvirkjunum, fái undanþágu að því er snertir þær rafvirkjanir, sem þegar eru komnar í framkvæmd hjá þeim, en frekari útfærsla á rafvirkjunum hjá þessum kaupstöðum falli undir ríkið eða að það taki hana í sínar hendur. Nú sé ég ekki í þessu frv., sem hér liggur fyrir, að sé að neinu leyti miðað við þær aðstæður, þar sem svo stendur á, að hafnar hafa verið framkvæmdir að byggingu rafveitu, eins og á sér stað í sambandi við Andakílsárvirkjunina. Eins og hv. þm. er kunnugt, þá hefur Alþ. veitt því fyrirtæki mikinn stuðning með því að ganga í ábyrgð fyrir stóru láni til þessara framkvæmda, og þessar framkvæmdir eru nú komnar það vel á veg, að á síðasta vori var byrjað á þessari virkjun, og ráð er fyrir gert, að virkjuninni í því formi, sem hún er hugsuð, verði lokið fyrir áramót 1946. Þess vegna virðist það vera í alla staði sjálfsagt, að í þeirri löggjöf, sem sett verður um þetta efni, verði fullkomlega mörkuð afstaða til þessa fyrirtækis, sem er þetta vel á veg komið, með hvaða hætti sem það svo verður gert. Mér skilst, að samkv. því, sem felst í 7 gr. þessa frv., þá hefði verið ákaflega eðlilegt, að gerð hefði verið svipuð undantekning um Andakílsárvirkjunina og um sams konar framkvæmdir hjá Reykjavíkurbæ, Akureyri, Siglufirði og Ísafjarðarkaupstað, þó að sá stigmunur sé á þessu, að þessir bæir hafi lokið þessum framkvæmdum, þ. e. a. s. þessum áföngum í framkvæmdum sínum, því að þar verður að sjálfsögðu haldið áfram, en Andakílsárvirkjuninni sé ekki lokið enn, þó að henni sé þetta vel á veg komið. Ég vil þess vegna í sambandi við þetta bera fram þá fyrirspurn til hæstv. samgmrh. og þeirrar n., sem hefur tekið að sér þessi mál og hefur alla þess velferð í sínum höndum. hvort þeir vilji ekki athuga þetta mál og gefa skýringu á því, hvernig viðhorf þessarar löggjafar eða frv. yrði gagnvart þessu fyrirtæki. Ég skal svo ekki fjölyrða um það frekar út af fyrir sig, fyrr en ég hef fengið svör við þessu frá þeim aðilum, sem ég hef beint máli mínu til. Um frv. þetta að öðru leyti vil ég segja það, að mér finnst það svífa ákaflega í lausu lofti um það, hvaða, vonir megi gera sér um framkvæmdir samkv. þessu frv. í rafveitumálum út um hinar dreifðu byggðir landsins. Eins og ég sagði áður, hefur sú breyt. verið gerð frá fyrra frv., að nú er ekkert ákvæði, sem tryggir það beinlínis, að svipað verð verði á rafmagni eða geti orðið úti í dreifbýlinu og í kaupstöðum og kauptúnum eða þéttbýli landsins. Í frv. því, sem fyrir lá á síðasta þingi, var þó viðleitni gerð til að tryggja þetta með þeim ákvæðum, sem þá stóðu um, að verðlag yrði sem jafnast. Og ef slík ákvæði hefðu hlotið staðfestingu, hefði orðið að miða allar framkvæmdir þessara virkjana við, að svo gæti orðið. Í þessu frv. er þessi stefna aftur á móti með allt öðrum hætti en þar var, sem sé þannig, að gert er ráð fyrir að veita nokkurn fjárstuðning til þeirra rafveitna, sem geta ekki staðið undir sér fjárhagslega, og er í 25. og 26. gr. þessa frv. nánar rætt um það, hvernig þessi stuðningur verði af hendi látinn af hálfu ríkisvaldsins, en hins vegar fer það vitanlega eftir vissum hlutföllum, þar sem ákveðin er þátttaka ríkissjóðs og héraða, til þess að þessar rafveitur geti borið sig. Hins vegar eru engin ákvæði sett í frv. um, við hvaða verð á raforkunni á að miða, þegar reiknað er út, hvað mikinn stuðning rafveitan þurfi, til þess að hún geti borið sig. Það er ekki t. d. sagt, að miða skuli við það verð, sem er í kaupstöðum landsins eða annars staðar, svo að þótt þetta hlutfall sé sett um þátttöku ríkisins, þá fer framlagið eftir því, hvaða verð á rafmagninu er lagt til grundvallar, þegar, reiknað er út, hvað það óendurkræfa framlag þurfi að vera mikið. Þetta stendur opið og er alveg háð því mati, sem verður sett af þeim stjórnarvöldum, sem þetta hafa með höndum á þeim tíma, þegar í þessar framkvæmdir verður ráðizt. Að þessu leyti virðist mér, að frv. tryggi í tiltölulega litlum mæli þá framkvæmd á raforkumálunum, sem allir þrá og nauðsynleg er, að nokkuð hlutfallsleg dreifing rafmagnsins út um byggðir landsins geti orðið til þéttbýlli hluta landsins. Nú er það svo, að með aukinni tækni, sem við erum alltaf að fá meiri og meiri kynni af, er hagnýting rafmagnsins og verður sennilega einhver allra stærsti og öflugasti þátturinn í því nýja landnámi, sem hugir manna í þessu landi stefna að, en það er að nema óræktaða landið út um byggðirnar og breyta því í ræktunarland og framleiðsluland með mjög margvíslegum hætti. Þess vegna virðist mér, að við megum fullkomlega hafa hliðsjón af því við setningu þessarar löggjafar, og ef það er virkilega meiningin, sem ég efast ekki um að sé, að verja verulegu fjármagni til nýs landnáms og aukinnar ræktunar, þá er höfuðatriðið, að rafmagn geti dreifzt sem allra fyrst út um hinar víðáttumiklu byggðir þessa lands, og með tilliti til þessa finnst mér, að þessu sé engan veginn eins vel gaumur gefinn og engan veginn eins vel tryggt í þessu frv., að þetta geti orðið, eins og ég álít, að gera ætti, en vitanlega stendur þetta allt til bóta, þar sem þetta frv. er aðeins að hefja göngu sína á þessu þingi. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram hér, þó með sérstöku tilliti til þess, að í grg. frv. virðist ekki að þessu leyti vera hærra stefnt en það, að rafmagn komist inn í það, sem kallað er kjarni byggðanna hér á landi, en sá kjarni, sem þar yrði um að ræða, er fólginn í jarðargróða og öðrum gæðum víðs vegar út um byggðir þessa lands, þegar rafmagn og aðrar aðstæður eru fyrir hendi til hagnýtingar til að framleiða þessi gæði úr skauti náttúrunnar. En grundvöllurinn til, að slíkt geti orðið víða annars staðar, er engu síður þar fyrir hendi. Þar vantar aðeins þá bættu aðstöðu til að leysa þau mörgu verkefni, sem þar bíða. Þess vegna virðist mér að þessu leyti hvað dreifbýlið snertir markið vera sett allt of lágt í þessu frv., svo að það út af fyrir sig þurfi verulegra umbóta við frá því, sem hér er. Hitt vil ég mjög gjarnan taka fram, að ég þakka hæstv. samgmrh. fyrir að hafa lagt fullkomna rækt við þetta mál og látið undirbúa þetta frv. vel í hendur Alþ. En þótt ég sé hæstv. ráðh. ekki að öllu leyti sammála um ákvæði frv., þá er það mál út af fyrir sig. Auk þess tók hæstv. ráðh. það fram í síðustu ræðu sinni um þetta mál, að hann væri fullkomlega reiðubúinn til viðræðna um ýmsar breytingar á þessu frv. frá því, sem nú er. Hæstv. samgmrh. tók fram, að sá munur, sem gerður er á aðstöðu ríkisins og einstaklinga til að koma rafveitum út um byggðir landsins, er geysimikill. Þar er ætlazt til, að einstaklingar fái engan styrk, ef þeir hafa þessar framkvæmdir með höndum. Þetta er eitt af því í frv., sem stendur til bóta, og benti hæstv. samgmrh. á, að hann teldi þetta þurfa breyt. við. Skal ég svo ekki á þessu stigi málsins láta frv. fylgja fleiri orð. En ég óska að fá svör við því, hvað hæstv. samgmrh. og n. hafa hugsað sér varðandi aðstöðu Andakílsárvirkjunarinnar í sambandi við þetta frv. Því að eins og frv. liggur fyrir, þá geta að mér skilst ekki þeir aðilar, sem að henni standa, haldið þessu verki áfram, og er því sennilega meiningin, að ríkið taki við þeim framkvæmdum. En þetta þarf að liggja ljóst fyrir, því að hér er um áþreifanlegt dæmi að ræða. Ég vil svo ljúka þessum orðum með því að leggja til, að þeim aðilum, sem standa að Andakílsárvirkjuninni, verði sköpuð svipuð aðstaða og þeim aðilum, sem um getur í 17. gr. frv. Ég hef talið það eðlilegt, þótt það sé meiningin samkv. þessu frv., að verkið á þessu stigi falli undir ríkið, þannig að það taki nú við og ljúki verkinu. En úr þessu þarf að skera, því að ekkert hik má koma á framkvæmd verksins, ef sú áætlun á að standast, sem gerð hefur verið, að virkjunin á að geta orðið tilbúin um áramótin 1946–47.

Frsm. (Sigurður Thoroddsen) : Herra forseti. Út af fyrirspurn hv. þm. Borgf. viðkomandi virkjun Andakílsár, þá skal ég játa það, að frv. gerir ekki ráð fyrir því, hvað þar verði gert. Þetta er verk, sem þegar er komið af stað. Verði frv. samþ., verður ekki um annað að gera en láta koma til kasta Alþ. og láta það skera úr um, hvort rafveita ríkisins skuli reka stöðina eða veita undanþágu og leyfa að reka hana sjálfstætt. Ég tel sjálfsagt, að iðnn. taki þetta til athugunar og hafi um þetta atriði samvinnu við hv. þm. Borgf. Eins og ég hef áður sagt, tel ég mikinn kost, að þetta frv. er komið fram, og tel nauðsynlegt, að það verði afgr. á þessu þingi. Ég skildi hv. þm. Árn. þannig, að hann teldi þetta frv., sem hér liggur fyrir, frekar líklegt til samkomulags. Og benti hann á, að með styrkákvæðinu væri gengið til móts við þá, sem erfitt eiga með að afla sér rafmagns. Hv. þm. Árn. gengur þess ekki dulinn, hve miklir erfiðleikar eru á því að afla strjálbýlinu raforku, og tók það fram, að takmörk væru fyrir því, hve langt væri hægt að ganga í því efni. En hvorki hann né ég komum til með að segja til um það. Rannsókn verður að skera úr um það. Hv. þm. Borgf. taldi, að í þessu frv. svifi það í lausu lofti, á hvern hátt ætti að styrkja veiturnar eða út frá hvaða verði ætti að ganga, þegar áætluð yrði styrktarþörf rafveitnanna og eins áætlunin um það, hvort ein rafveita gæti borgað sig eða ekki. Þetta er að vísu rétt. En nú er það svo, að þegar gerðar eru áætlanir um verk og þar með rekstraráætlanir og fleira, þá hefur maður allajafnan ekki á öðru að byggja en þeirri reynslu, sem fyrir liggur. Sérfræðingar vita til dæmis, hvað verðið má vera hátt, til þess að það seljist svo og svo mikið. Út frá öðru verður ekki gengið. Í fyrra var rætt um það, hvort hentugra væri, eins og ákveðið var í því frv., að gera ráð fyrir að binda verðið þannig, að sama verð væri á raforku alls staðar á landinu, eða eins og í þessu frv. er gert ráð fyrir, að hafa það óákveðið og láta ákveða það á hverjum stað eftir því, sem bezt hentaði. Þetta er meginmunurinn á frv. Ég er persónulega á þeirri skoðun, að ekki nái nokkurri átt að binda sama verð við allt landið. Ég tel, að það yrði til þess, að sá mikli kostnaður, sem fylgir rafveitum í strjálbýlinu, hljóti að leggjast að miklu leyti á þéttbýlið og jafnvel verða til þess að draga úr framkvæmdum þar. En ég get ekki farið frekar inn á þetta hér. Hæstv. samgmrh. sló því föstu í ræðu sinni um þetta mál, að hann hefði lagt þetta frv. fram til samkomulags og eiginlega stæði ég að því. Ég lýsti yfir því í fyrra, að ég væri í meginatriðum fylgjandi frv., sem forstjóri rafmagnseftirlits ríkisins væri að semja, en það er einmitt þetta frv. Ég get staðfest þetta nú, að ég get í öllum aðalatriðum fylgt þessu frv. Þar fyrir segi ég það ekki, að ég gæti ekki, eins og hæstv. ráðh., fellt mig við einhverjar breytingar, ef betur mætti fara. Þessi afstaða hæstv. ráðh. kom flatt upp á mig, en hún er þó að mér finnst í alla staði réttmæt. Eftir því sem hæstv. ráðh. talaði, virðist frv. vænlegt til samkomulags. Hæstv. ráðh. benti á einstaka atriði, sem hann taldi geta orkað tvímælis, og er það í samræmi við fyrri afstöðu hans. Hann kvað það vera sérstaklega einkaréttarákvæðin í 1. gr. Máli sínu til stuðnings benti hann á, að Samband íslenzkra rafveitna hefði samþykkt mótmæli gegn þessu einkaréttarákvæði á síðasta ársþingi. Þetta er ekki alls kostar rétt. Þar kom að vísu fram ályktun, sem gekk í þessa átt, og skal ég lesa hana upp, með leyfi hæstv. forseta: Aðalfundur S.Í.R. 1945 ályktar út af framkomnum álitsgerðum og frv. til raforkulaga á síðasta Alþ. að lýsa yfir því, að fundurinn telur ótímabært, að ríkissjóður taki að sér einkarétt á vinnslu á raforku í landinu, og varhugavert fyrir áframhaldandi þróun raforkuvinnslunnar, að réttur sá, er héraðsstjórnir hafa nú skv. vatnalögunum, sé af þeim tekinn, enda með öllu óþarft, þar sem ríkissjóður hefur þegar samkv. sömu l. víðtækan rétt til að skipuleggja og taka að sér vinnslu raforku með almenningshag fyrir augum. Þessi ályktun var lögð fyrir fundinn, en kom aldrei til atkv. Og ég sel það ekki dýrara en ég keypti, að ósýnt hefði orðið um afdrif hennar, ef hún hefði komið til atkvæða. Þess vegna er það ekki rétt hjá hæstv. ráðh., er hann segir, að þessi fundur hafi samþ. ályktunina. En það er rétt, að ályktunin kom fram, og um þetta atriði voru skiptar skoðanir á þessum fundi. Hvað ályktuninni sjálfri viðvíkur, þá er það ekki rétt, að með þessu sé verið að taka rétt af einhverjum sérstökum, því að samkv. vatnalögunum hefur ríkið þann rétt, og þarf því leyfi ríkisstj. Þá taldi hæstv. ráðh. undanþáguákvæði 1. gr. ekki nógu rúmt. Það má vitanlega deila um það, við hvaða hestaflatölu ætti að miða. En þó litið væri svo á, að það mætti hækka það upp fyrir 500 hestöfl, eins og nú er háttað hér á landi, eða hærra, þá væri það að gefa og taka í sömu andránni. Þá taldi ráðh., að frv. gerði héraðarafveitum ríkisins hærra undir höfði en öðrum, og taldi líkindi til þess, að endirinn yrði sá, að allt yrði héraðarafveitur ríkisins. Hver kaupstaður verður að velja um það út af fyrir sig, hvort hann vill hafa sína veitu eða ekki. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, en vil benda á, að það er nauðsynlegt, að málið fái lausn á þessu þingi.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, sem mig langar til að segja við þessa umr. og að nokkru leyti vegna þess, sem fram hefur komið. Ég skal játa það, að ég er ekki fræðimaður til þess að ræða um þetta mál eins og vert væri. En um eitt atriði, sem borið hefur á góma, vildi ég leggja orð í belg. Það eru skiptar skoðanir hv. frsm. og hæstv. samgmrh. um héraðaveitur almennt. Ég vildi biðja hv. n. að athuga þetta mál frá sjónarmiði okkar, sem búum í strjálbýlinu. Óttast ég mjög, að með því skipulagi, sem ætlazt er til, að verði á þessu, þá sé nokkur hætta á því, að þeir kaupstaðir og kauptún, sem fjölmennust eru og því auðvelt að láta rafveitur bera sig í, fái leyfi eða verði teknir alveg sérstaklega út úr. Samkv. ákvæðum 3. kafla verður ráðh. að veita einkarétt fyrir viss orkusvæði, sem oft og einatt geta verið kauptún eða kaupstaður. Færi svo, er það bersýnilegt, að sveitirnar í nágrenninu yrði ríkissjóður að taka upp á sína arma, því að þær mundu eðlilega bera sig miklu verr fjárhagslega. Og gerum ráð fyrir, að ríkið leggi fram fé til virkjunarinnar, þá er ávallt nokkur hætta á því, að orkan til þessara staða mundi verða nokkuð dýrari en hún þyrfti að vera. Ég tel eðlilegt, að þegar þessi mál verða leyst, þá sé leitazt við, eftir því sem hægt er, að héraðsbúar, hvort sem þeir eru í sveit eða kaupstað, beri byrðarnar hver með öðrum, eftir því sem fært þykir að leiða raforkuna. Ég óttast, að með þessari skipan geti að því leitt, að sveitirnar fái rafmagn miklu síðar en annars þyrfti að vera. Hitt tel ég aftur eðlilegt, að meðan verið er að koma þessu í kring, þá verði t. d. kaupstöðum eða kauptúnum leyft til bráðabirgða að hafa orkuveitur á tilteknum svæðum, en hitt sé samt hugsað, að veitan verði fyrir héraðið allt síðar meir. Þá krafta, sem þarna eru og þurfa á raforku að halda, þarf að sameina til eins öflugra átaka og mögulegt er, en ekki deila þeim í tvo eða fleiri hluta. Ég vildi mælast til, að hv. n. taki þetta nánar til athugunar. Ég álít það fjarri lagi, þótt þessir styrkir séu veittir, þá sé horfið að því, að allt verði að héraðaveitum ríkisins. Ég býst fastlega við því, að ýmsir staðir sækist eftir því að hafa sínar eigin orkuveitur út af fyrir sig.