Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Framsögumaður 1. kjördeildar (Björn Jónsson) 1. deild hefir rannsakað kjörbréf allra þeirra 13 þingm., sem í III. kjörbréfadeild voru, og leggur til, að kosningar þeirra allra séu teknar gildar. Eg skal geta þess, að ekki hafa nema 11 af þm. þessum lagt fram kjörbréf sín. Hinn 12., þm. S.-Þing., hefir lagt fram eftirrit af kjörfundarbókinni, sern sýnir, að hann var kosinn með um 100 atkv. mun og að eins 5 seðlar orðið ógildir. Getur því enginn vafi leikið á kjöri hans. Um hinn 13., þm.N.-Ísf., er það að segja, að þar fór engin kosning fram, en kjörstjórnin lýsti hann á lögmæltum fundi réttan þingmann sýslunnar. Það er því einróma tillaga kjördeildarinnar, að allir þeir 13 þm., sem lentu í III. kjörd., sitji þingið.

Framsögumaður 2. kjördeildar (Kristján Jónsson) Mér hefir verið falið á hendur að skýra frá starfi þessarar deildar. Hún hefir komizt að þeirri niðurstöðu, að við flest þeirra kjörbréfa, sem hún hafði til meðferðar, sé ekkert að athuga. Aðfinslur hafa að vísu komið fram út af því, að ekki hafi verið nema eitt innsigli fyrir atkvæðakössum úr Skeggjastaðahreppi og Tunguhreppi í N.-Múlasýslu, og um sama hefir verið kvartað úr Borgarfirði eystra. Eftir rækilega íhugun komst kjördeildin að þeirri niðurstöðu, að eftir atvikum væri ekki ástæða til annars en að taka þessar kosningar gildar. Við önnur kjörbréf, sem kjördeildin hafði til meðferðar, er ekkert að athuga, nema kjörbréf þm. Seyðisfjarðarkaupst. (Valtýs Guðmundssonar). Um kosningu þessa þm. hefir komið fram kæra frá keppinaut hans, Birni presti Þorlákssyni. Í henni stendur svo, að eftir kosningaskjölunum sé Valtýr Guðmundsson kosinn með 57 atkv., en kærandinn (B. Þ.) hafi fengið 56. Deildin hefir fengið seðla þá, sem ágreiningur er um, til skoðunar, og skal eg nú skýra frá niðurstöðu hennar. Þess er þá fyrst að geta, að af fjórum kjörseðlum, er kjörstj. taldi gilda, en umb.m. síra Björns mótmælti, álítur deildin einn ógildan, en hinum þrem ekki ástæða til að hrinda, eftir þeirri venju, sem fylgt hefir verið víðast hvar. Við þetta tekst eitt atkv. frá Valtý Guðmundssyni. Þá er enn einn seðill Valtýs, sem kjörstjórnin taldi ógildan, en umb.m. hans vildi telja gildan. Kjördeildin leggur til, að úrskurður kjörstjórnar um hann standi. Þá er enn einn kjörseðill, sem kjörstjórn taldi gildan, en umb.m. Valtýs ógildan. Eftir atvikum verður deildin að leggja til, að hann sé talinn ógildur. Niðurstaða kjördeildarinnar verður því sú, að báðir missa eitt atkv. hvor og úrslit kosninganna verða hin sömu sem áður. Eg skýri hér frá Því, sem deildin hefir gert í málinu. Þar kom það til tals að fresta úrskurði um kosninguna og skipa sérstaka nefnd til að íhuga hana, en það varð ekki ofan á. Það er því tillaga deildarinnar að kosning Valtýs Guðmundssonar verði tekin gild.

Kristinn Daníelsson Mér finst það fljótfærnislegt af þinginu að ganga nú þegar til atkvæða um þessa kosningu, og þótt eg ekki mótmæli gerðum kjördeildarinnar, fyndist mér réttast, að úrskurði um kosninguna væri frestað, og málið fengið til meðferðar nefnd þeirri, er kjósa ber samkv. 3. gr. þingskapanna.

Lárus H. Bjarnason Eg skal leyfa mér að geta þess, viðvíkjandi því sem síðasti þingm. sagði, að hér er komin fram tillaga frá kjörbréfadeildinni um að samþykkja kosninguna. Sú tillaga er í rauninni nefndartillaga. Því væri það á móti þingsköpunum að skipuð væri ný nefnd í málinu. Þyki þinginu málið ekki fullrannsakað í kjörbréfadeildinni mætti fresta atkvæðagreiðslu um stund án nefndarsetningar. Annars tel eg réttast að ganga til atkvæða um tillögu deildarinnar þegar í stað.

Framsögumaður (Kristján Jónsson) Eg vil að eins gjöra stutta athugasemd út af því sem háttv. 5. kgk. þm. (L. H. B.) sagði. Mér finst að þó að þessi tillaga hafi komið fram frá kjörbr. d., sé ekkert á móti því að þingið kjósi nefnd til að íhuga málið og fresti úrskurði um kosninguna. En eg geri það ekki að minni tillögu; því hana hefi eg komið með áður.

Jón Þorkelsson Eg hefi litið á þessa seðla, bæði þá, sem ónýttir hafa verið fyrir síra Birni, og eins hina, sem ónýttir voru fyrir dr. Valtý. Þeir eru mjög gallaðir. Á einum er skafið út, á öðrum var krossinn tvöfaldur og nær út úr hringnum. Sá seðill dr. Valtýs, sem kjörstjörn Seyðisfjarðar taldi gildan og kjörbréfadeildin hér telur nú gildan, er þannig úr garði gerður, að önnur álma krossins er tvöföld, og finst mér að honum ætti að hrinda. Þessir seðlar sýna allir að vísu, hvern kjósandinn hefir viljað kjósa, en eru þó ekki eins og lög skipa. Seðlarnir sem kjörbréfadeildin hefi viljað taka til gilda, eru álíka gallaðir og seðlar þeir, sem hrundið var hópum saman við kosninguna hér í Reykjavík í haust. Eg styð því till. hins háttv.þm. Vestur-Ísf. (Kr. Dan.) að nefnd sé kosin. Eg veit að þingið vill ekki hrapa að þessu máli, heldur athuga það sem bezt og komast að sem réttustum úrslitum.

Jón Ólafsson Mér finst ástæða til, að seðlar þeir, sem hér er ágreiningur um, séu látnir ganga milli þingmanna, svo þeim gefist kostur á að athuga, hvort þeir séu lakari en seðlar þeir, sem teknir hafa verið gildir í sama kjördæmi, því ekki er rétt að bera þá saman við seðla úr öðrum kjördæmum t. d. Reykjavík. Það hefir verið regla þingsins til þessa, að ógilda ekki kosningu þó að einhverjar formlegar misfellur hafi á verið, ef ekki hefir verið vafi á, að vilji kjósenda hafi þó komið í ljós. - Þingmenn ættu að fá að líta á þessa seðla.

Framsögumaður (Kristján Jónsson) Verði seðlarnir látnir ganga á milli þingmanna, ríður á að gæta þess, að þeim verði ekki ruglað í umslögunum.

Stefán Stefánsson 6. kgk. þm: Mér er ekki ljóst hvað þingið vinnur við það, að kjósa nefnd í málið. Þegar hún hefir athugað vafa-seðla þá sem hér er um að ræða verða þeir engu að síður að ganga meðal allra þingmanna til athugunar svo þeir geti greitt atkvæði um gildi þeirra. Þessi athugun getur farið fram nú þegar og hvaða þýðingu hefir þá, að vera að fresta þessu og láta þingmanninn bíða réttlausan á meðan?

Jón Þorkelsson Eg legg það eindregið til, að nefnd sé skipuð, og málið tekið til athugunar og góðrar yfivegunar. Það þarf ekki að tefja tíma þingsin svo neinu nemi, en ilt að hrapa að málinu.

Jón Ólafsson Eg legg áherslu á það, sem háttv. 6. kgk. þm. (St. St.) sagði, að þegar 5 manna nefnd verður búin að fjalla um þetta mál, þá horfir það við alveg eins og nú. Nú er 13 manna nefnd búin að athuga málið. Eru nokkrar líkur til að 5 manna nefnd geri það betur eða afli nokkurra nýrra upplýsinga? Mér finst það ekki annað en leikspil með tíma og krafta þingsins að setja 5 manna nefnd.

Kristinn Daníelsson. Það var ekki tilgangur minn að vekja sundrung með tillögu minni. En eg verð sem áður að halda því fram, að mér finst réttast, að nefnd yrði skipuð í málið og úrskurði kosningarinnar frestað. Eg hefi enga tilhneiging til að gera þessa kosningu ógilda, heldur öllu fremur til að taka hana gilda, því eg sé ekki annan veg til þess, að kjördæmið fái þingmann.

Lárus H. Bjarnason Eg tek það fram, að sjálfum er mér innilega sama um, hvort sérstök nefnd er skipuð eða ekki Hún er í öllu falli óþörf og eins og þegar hefir verið bent til ekki sem samrýmilegust þingsköpunum, þar sem málið kemur úr nefnd, því að kjörbréfadeildin verður ekki öðru vísi skoðuð en sem nefnd úr þinginu. í dag höfum við ekki annað að gera en útkljá þetta mál, en síðar taka við önnur störf, og þá gerðum við okkur seka í því, sem háttv. 1. þm. Reykvík. var að vara við - að spilla tíma þingsins.

Björn Jónsson Eg ber fylsta traust til hinnar háttv. kjörbréfadeildar, sem um bréf þetta hefir fjallað, að tillaga hennar sé á rökum bygð. Eg þekki svo marga af þeim þm., sem þar voru, að því, að eg veit, að þeir hafa viljað gera það eitt sem rétt er. Þó er eg á því, að rétt sé að rannsaka þetta mál í nefnd til þess að upp verði kveðinn alveg órengjanlegur úrskurður, einkum vegna þess, að svo mikið umtal hefir orðið um þessa kosningu, að full nauðsyn er á, að gera alt til þess, að eyða allri tortryggni. Hin rétta aðferð er sú, að fresta þessu máli að sinni, og síðar, þegar kosinn hefir verið forseti í sam. þing, að kjósa þá nefnd, samkv. 3. gr. þingskapanna. Það má að vísu segja, að all hart sé fyrir þingmanninn að þurfa að bíða nokkra daga, án þess að vita, hvort hann er »keyptur eða seldur«, eins og kallað er. En flýta má málinu svo sem hægt er, og lúka því á einum degi. Eg geri ráð fyrir, að nefndin komist að sömu niðurstöðu eins og kjörbréfadeildin, en eigi að síður legg eg til, að hún sé skipuð. Eg legg því til, að þessi aðferð sé höfð svo engan efa sé hægt að draga á gildi kosningarinnar.

Steingrímur Jónsson Eg skal leyfa mér að láta það álit mitt í ljós, að eg er mótfallinn því að þetta mál sé sett í sérstaka nefnd. Með þeim ákvæðum í þingsköpunum að þingið gangi í 3 deildir til þess að rannsaka kosningar þingmanna skoða eg að nefnd sé þegar skipuð í málið. Þessi nefnd er að vísu öðru vísi kosin, sem sé með hlutkesti en ekki með hlutfallskosningu og er því alveg óháð politískri flokkaskipting. Þessi nefnd, sem skipuð er samkv. þingsköpunum, hefir haft öll þau sömu gögn og skilríki til rannsóknar og ný nefnd, sem kosin yrði, getur haft. Það væri öðru máli að gegna ef ný gögn væru til eða gætu komið fram í málinu. Eg álít að þingið eigi að samþykkja þessa kosningu til að koma í veg fyrir að kjördæmið verði þingmannslaust á þessu þingi, því gallarnir eru lítilfjörlegir.

Kristján Jónsson Það er ekki vafi á, að réttast er, að skipa sérstaka nefnd í málið, ef þingmönnum þykir ítarlegri rannsókn nauðsynleg. Spurningin er því sú, hvort þingið æskir frekari athugunar á málinu eða ekki.

Jón Magnússon Eg er á sama máli og þeir háttv. þingmenn, sem enga nefnd vilja kjósa sérstaklega í þessu máli. Þannig löguð nefnd væri á móti þingsköpunum. Þyki þurfa að rannsaka kosninguna frekar, þá væri vegurinn sá að fresta því að kveða á um gildi kosningarinnar, en þá kemur málið af sjálfu sér til nefndar þeirrar, er síðar á að skipa eftir þingsköpunum til þess að rannsaka kjörbréf, hinnar svonefndu kjörbréfanefndar. Mér fyrir mitt leyti er alveg sama, hvort kosning dr. Valtýs Guðmundssonar er tekin gild í dag eða á morgun; en mér finst óþarfi að vera að eyða tíma þingsins með frestun, því að í mínum augum er enginn efi á því, að það eigi að samþykkja eða taka gilda kosninguna.

Björn Jónsson Það hefir ekki verið talað um annað en að fresta málinu og setja síðan nefnd til að rannsaka það ítarlega. Eg ber fult traust til þess að tillaga framsögumanns kjördeildarinnar sé rétt, en þykir þó réttara að kjósa nefnd. Það ætti ekki að tefja meira en einn sólarhring fyrir úrslitunum. Það er rólegra að fjalla um málið í nefnd heldur en í því fumi, sem hlýtur að vera í deildinni.

Kristján Jónsson Eg lít svo á, að þingið hafi alt vald í þessu máli, samkvæmt því, sem fyrir er mælt í 4. gr. þingskapanna í fyrstu málsgrein. Þingið er alls ekki bundið við að kært hafi verið, til þess að geta tekið kosninguna til rannsóknar. Og þingið getur tekið ályktun um að skipa sérstaka nefnd í málið ef því þykir þess þörf. Eg held að þetta sé rétt skilið, og samkvæmt þingvenju alt frá því 1875.

Skúli Thoroddsen Eg skal láta í ljós, að mér þykir réttara, að ekki sé flanað að þessu máli. Eg leit á 4 kosningarseðla, og hafði kjördeildin dæmt 3 af þeim gilda. En eg get ekki betur séð, en að 3 séu ógildir, og að eins einn, sem telja mætti gildan. Krossinn á öllum þessum seðlum er svo, að það kemur í bága við ákvæði þau, sem sett hafa verið, og miða að Því, að koma í veg fyrir, að atkvæðaseðlar séu gerðir auðkennilegir. Eg hefi, sem fyr getur, athugað seðla þessa, en meiri hluti þingmanna hefir ekki átt kost á að kynna sér þetta ennþá. Þetta er áhugamál í kjördæminu, svo að mér finst ekki rétt að vér flýtum því um of, eða ráðum því til lykta, fyr en það hefir verið fullkomlega rannsakað. Eg er því með því að málinu sé frestað, og falið nefnd til athugunar. Málinu frestað.

Framsögumaður 3. deildar (Jón Ólafsson) Það hefir ekkert verið að athuga við kjörbréf þau, sem deildin hefir haft til rannsóknar, annað en ein kæra yfir kosningu þingm. Húnvetninga. Kæran er löng og má segja efni hennar í stuttu máli. Hún er bygð á því að í einum hreppi, Engihlíðarhreppi, hafði ákvæðunum um frágang á atkvæðakössunum ekki verið fylgt nákvæmlega. Pokinn um atkvæðakassann og umslag, sem lykillinn að atkvæðakassanum var látinn í, voru að eins innsigluð með innsigli annars kjörstjórans, en það hefir verið upplýst, að þetta kom af því, að aðrir málsaðilar höfðu engin innsigli. Þetta sést á vottorði frá umboðsmanni annars kæranda og fleiri vottorðum. Síðan reið sá kjörstjórnarmaður, sem hafði innsiglað kassann, sjálfur með hann til yfirkjörstjóra og var sagður einn á ferð, en nú er hér vottorð um, að meðkjörstjórarnir hefðu orðið honum samferða alla leið frá þingstaðnum þangað til hann átti örskamt heim til yfirkjörstjóra. Vottorð frá sýslumanni sýnir, að honum hefir borizt kassinn rétt skömmu síðar. Loks er vottorð frá öðrum undirkjörstjórnarmanni, þar sem hann býðst til að votta undir eið að innsiglin hafi verið með nákvæmlega sömu ummerkjum þegar hann sá kassann opnaðan af yfirkjörstjóra og þau höfðu verið, þegar innsiglin voru sett fyrir á kjörstaðnum. Hér skiftir það mestu máli, að atkvæðin í þessum kassa voru svo fá, að þótt þau hefðu öll verið fölsuð, þá gat það engin áhrif haft á kosninguna, eftir því sem atkvæðamunurinn var milli þeirra kosnu þingmanna og þeirra sem næstir voru. Deildinni þykir því ekkert að athuga við gildi kosningarinnar. En það væri rétt að alþingi gæfi kjörstjórunum stranga áminning um að fylgja kosningalögunum nákvæmlega í þessu efni, því að það mætti skifta um í kössunum á þennan hátt og gera kosningu ógilda, sem annars væri að öllu leyti lögleg. Eg býst ekki við að nein ástæða sé til að greiða atkvæði um þennan þingmann sérstaklega, en skal leyfa mér að mæla með því, að kosningarnar verði allar samþyktar.

Björn Jónsson Eg skal leyfa mér að vekja athygli á því að þingið er þegar búið að samþykkja kosningu annara þeirra þingmanna, sem um ræðir í kærunni, sem sé fyrra þm. Húnv. (H. G.). Kjörbréf þess þingmanns var til meðferðar í annari deild, og þótti ekki ástæða til að sinna kærunni þar.

Valtýr Guðmundsson Eg þykist hafa rétt á að taka til máls þó að málið sé mér nokkuð skylt. Eg skil ekki í þeirri tillögu að skipa nefnd í þetta mál, þar sem ? hluti þingsins hefir þegar fjallað um það og vill láta samþykkja það. Það er ekki líklegt að 5 manna nefnd hafi seinna betri gögn til rannsóknar. Hins vegar liggur hér að eins fyrir lítil kæra, sem ekki er hægt að taka til greina, samkv. 4. gr. þingskapanna. Sú kæra, sem háttv. framsögumaður deildarinnar las upp, er ekki frá kjósanda í kjördæminu, heldur frá manni, sem er búsettur í Norður-Múlasýslu. Og úr því svo er, þá get eg ekki séð ástæður til að sinna henni eða vera að fresta málinu með því að setja það í nefnd.