Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (MÁM): Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf : „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sótt þingfundi næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Alþfl. í Vesturlandskjördæmi, Pétur Pétursson forstjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Benedikt Gröndal, 5. þm. Vesturl.“ Kjörbréf Péturs Péturssonar hefur áður verið skoðað og tekur hann sæti sem 5. þm. Vesturl. og er boðinn velkominn.



Herra forseti. Við höfum leyft okkur að bera hér fram frv. um breyt. á l. nr. 89 frá 17. des. 1966 um Framleiðnisjóð landbúnaðarins. Flm. með mér að þessu frv. eru þeir hv. þm. Vilhjálmur Hjálmarsson, Ágúst Þorvaldsson, Magnús H. Gíslason og Sigurvin Einarsson. 1. gr. frv. er, þannig, með leyfi forseta : Á eftir 3. málsl. 1. gr. laganna komi nýr málsliðum, svo hljóðandi: Þó skulu tilraunir um innlenda fóðuröflun og heyverkun sitja fyrir öðrum verkefnum um fyrirgreiðslu. 2. gr. Í stað „1/3“ í 3. gr. laganna komi: 3/5. Í 3. gr. laganna er þetta ákvæði um það, að það megi láta 1/3 af því ráðstöfunarfé, sem sjóðurinn hefur hverju sinni ti1 styrkveitinga, en með tilliti til þess, að sjóðurinn fari í vaxandi mæli að sinna rannsóknarverkefnum og enn fremur til þess að stuðla að uppbyggingu og endurbyggingu sláturhúsanna, þá finnst okkur, að þessi heimild sé of þröng eins og hún er í lögunum og leggjum til, að þessu sé breytt þannig, að nú verði það 3/5 hlutar. 3. gr. leggjum við til að verði þannig, að 4. gr. laganna orðist svo: Framlag ríkissjóðs til Framleiðnisjóðs skal ákveðið í fjárlögum hverju sinni. Þó skal framlagið aldrei nema lægri upphæð en 25 millj. kr. á ári. Leita skal umsagnar Stéttarsambands bænda og Búnaðarfélags Íslands um, hvaða verkefni séu brýnust hverju sinni og álitsgerðir þeirra skulu jafnan liggja fyrir, þegar fjvn. gerir tillögur sínar til Alþ, um framlög til sjóðsins. Þetta frv. var flutt hér á síðasta þingi og var þá ekki meiri áhugi fyrir framgangi þess en svo, að það komst aldrei úr n. En það hefur svo gerzt, að hæstv. ríkisstj. hefur flutt hér frv. um breytingu á þessum lögum, sem felur þó ekki í sér neina greiðslu til sjóðsins á næsta ári, enda þótt það væri upplýst í frv., að sjóðurinn hefði aðeins til ráðstöfunar á árinu 1970 8 millj. kr. og þá náttúrlega ekkert á næsta ári, ef þetta væri notað árið 1970. En miðað við það verkefni, sem sjóðurinn hefur, þá hljóta allir hv. þm. að sjá, hvers hann er megnugur með slíku fjármagni. Framleiðnisjóður landbúnaðarins var stofnaður samkv. 1. í des. 1966. Stofnframlag ríkissjóðs var 50 millj. kr., sem skyldu greiðast á fjórum árum. Fyrsta greiðslan fór til þess að greiða upp í þann halla, sem varð á útflutningssjóði árið 1966. Stofnfé sjóðsins var því raunverulega aldrei nema 30 millj. kr. Miðað við þau verkefni, sem sjóðnum eru ætluð lögum samkv., ná þeir fjármunir skammt til þess, sem til umráða eru, og því mikið nauðsynjamál að efla hann nú. Það hefur komið glöggt fram á liðnum árum, hvað bændur eru vanbúnir að mæta misjöfnu veðurfari, þrátt fyrir mikla ræktun og góðan tækniútbúnað víðast hvar. Í miklum óþurrkum eins og voru hér sumarið 1969 stór skemmdist og eyðilagðist með öllu mikið af heyi í stærstu landbúnaðarhéruðum landsins. Og nú á haustnóttum horfa margir bændur upp á það að verða að skerða bústofn sinn og það verulega vegna kalskemmda og sprettuleysis á liðnu sumri, en þrátt fyrir kalda veðráttu spratt víðast hvar grænfóður, a.m.k. hafrar, ef þeim var sáð nógu snemma. Það er ekki mál bændanna einna, eins og sumir telja, hvernig til tekst með öflun fóðurs handa búpeningi landsmanna og hvernig gæði fóðursins eru. Gæði afurðanna eru að mestu undir því komin, hvernig fóðrið er. Og enginn vafi leikur á því, að það hefur veruleg áhrif á heilsufar þjóðarinnar, að þessi þáttur framleiðslunnar, fóðuröflunin, sé í sem beztu lagi. Þar sem afkomuöryggi landbúnaðarins og gæði búvaranna byggjast fyrst og fremst á þessum tveimur þáttum, verður ekki séð, að önnur verkefni séu meira aðkallandi fyrir þjóðina að leysa og þar sem tilgangur Framleiðnisjóðs er að vinna að hagræðingu og framleiðniaukningu í landbúnaði, lítum við flm. svo á, að þótt mörg verkefni séu brýn, sem sjóðurinn þurfi að hjálpa til að leysa, þá eigi þetta verkefni að ganga fyrir öllu öðru. Á þessum sviðum er mörgum spurningum ósvarað og verður ekki svarað á viðhlítandi hátt, nema að undangengnum umfangsmiklum rannsóknum. T.d. er hraðþurrkun á heyi og grænfóðri á byrjunarstigi. Margir bændur tengja við hana miklar vonir, ekki sízt þar sem jarðhiti er fyrir hendi eða í næsta nágrenni. Sumir telja einnig, að það muni svara kostnaði að hraðþurrka hey og grænfóður með raf– eða olíuhitun. Það munu vera mörg atriðs í þessu sambandi, sem þarf að kanna af gaumgæfni og gera samanburðartilraunir með til að fá ódýrustu lausnina fram. Reynist þessi heyverkun hagkvæm við venjuleg skilyrði, mun hún valda gerbyltingu í landbúnaði okkar og skapa honum öryggi. Á sviði votheysverkunar þarf líka að gera umfangsmiklar tilraunir með verkunaraðferðir, bæði um tæknibúnað og byggingu og einnig um gæði fóðursins og bera saman þessar rannsóknir allar. Sumir telja, að það sé jafnvel hægt að verka vothey með því að hlaða því upp og setja plast utan um, en það vantar allar rannsóknir á þessu sviði og eins og árferðið hefur verið undanfarið, er það sýnilegt, að því þarf að hraða. Áföllin, sem landbúnaðurinn hefur orðið fyrir síðustu árin, ættu að hafa aukið skilning almennings á því, hvað þá Alþingis, að nú þurfi að bregða við og leita eftir úrræðum til að koma í veg fyrir slík áföll eftir því sem hægt er. Það verður ekki gert nema með víðtækum rannsóknum og leiðbeiningarstarfsemi, sem kostar verulegt fjármagn. En til þess að tryggja það, að þær rannsóknir, sem ráðizt verður í, séu gerðar á skipulegan hátt og það fjármagn, sem til þeirra verður varið, nýtist sem bezt, komum við ekki auga á heppilegri eða eðlilegri leið, en að Framleiðnisjóður inni þetta hlutverk af hendi, enda í fullu samræmi við tilgang sjóðsins, sbr. 1. gr. laganna. Með því stofnframlagi, sem ríkissjóður lagði fram til Framleiðnisjóðs, er þess ekki að vænta, að hann geti valdið þeim verkefnum, sem í eðli sínu eru þannig vaxin, að hann ætti að sinna þeim, miðað við tilgang hans, markmið og þarfir. Óðaverðbólgan hefur minnkað framkvæmdamátt sjóðsins um meira en helming. Áföllin í landbúnaðinum síðustu árin kalla nú á mjög aukna starfsemi hans. Annars er hætt við, að heil byggðarlög leggist í auðn, verði tíðarfar með líkum hætti og síðustu ár og öflun fóðurs og verkun þess eins háð veðurfari og verið hefur. Þau verkefni, sem sjóðurinn hefur aðallega sinnt fram að þessu, eru endurbygging sláturhúsanna og að koma upp mjólkurtönkum. Mörg sláturhúsanna eru í þannig ástandi, að þau uppfylla engan veginn þær kröfur, sem nú eru gerðar til slíkra húsa miðað við kröfur erlendra aðila. Uppbyggingu sláturhúsanna og í sumum tilfellum endurbyggingu þarf að ljúka á fáum árum, en það verður ekki framkvæmanlegt nema verulegur hluti þess fjármagns, sem til þess þarf, verði veittur í óafturkræfum framlögum. Að öðrum kosti mundi slík fjárfesting hækka kjötverðið til neytendanna óhæfilega mikið. Það þarf einnig að stuðla að því að ljúka sem fyrst tankvæðingu í öllum stærri mjólkurframleiðsluhéruðum landsins. Það mundi lækka flutningskostnaðinn og auka hreinlætið. Margt fleira mætti nefna, sem er þess eðlis, að Framleiðnisjóður ætti að veita því stuðning, væri hann þess megnugur. En þar sem þau viðfangsefni, sem hér hefur verið fjallað um, eru stór og aðkallandi og ekki líklegt, að öðru verði hægt að sinna að neinu ráði á næstunni, er varla ástæða til þess að ræða þau frekar að þessu sinni. Okkur flm. er ljóst, að það fjármagn, sem sjóðurinn hefur yfir að ráða, er allt of naumt, þótt samþ. verði sú fjárveiting til sjóðsins, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., en ekki þótti vænlegt til árangurs að gera till. um hærri upphæð, enda auðvelt að hækka hana, ef meiri hl. fæst fyrir því hér í meðförum þingsins. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu og legg til, að, að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Það er nú ámóta þunnskipað hér í þingsölum eins og þegar hv. þm. Gísli Guðmundsson mælti fyrir till. sinni um stjórnarskrána á dögunum, en um það er raunar ekkert að sakast, það er á valdi þm. sjálfra, hvernig þeir rækja þingstörf sín. Það hefur um mjög langa hríð, eins og menn vita, verið rætt mikið um nauðsyn þess að breyta stjórnarskránni og koma á laggirnar raunverulegri lýðveldisstjórnarskrá. Menn höfðu á þessu mikinn áhuga eins og oft hefur verið rakið hér, eftir að lýðveldið var stofnað, en þær umr. runnu út í sandinn af ýmsum ástæðum, en aðalástæðan hefur án efa verið viðkvæmni út af kjördæmaskipaninni, sem snertir mjög valdaaðstöðu flokka og ágreiningur um það efni hefur staðið í vegi fyrir því, að fjallað yrði um önnur mál stjórnarskrárinnar. Hér hafa á hverju þingi verið fluttar till. um þetta efni, en lítið annað hefur gerzt og ekki orðið vart við neinn raunverulegan, sameiginlegan vilja til þess að vinna að þessum mikilvægu verkefnum. Þó virðist mér, að nú sé að vakna slíkur áhugi aftur. Núna ekki alls fyrir löngu flutti einn af núv. forustumönnum Sjálfstfl., Gunnar Thoroddsen, erindi um þetta mál á fundi hjá lögfræðingum og það vakti allmikla athygli, að um það mál skyldi fjallað af þeim manni og á þann hátt. Og hér fyrir skömmu, þegar hæstv. forsrh. gerði grein fyrir stefnu og fyrirætlunum ríkisstj., þá lét hann þess getið, að hann mundi beita sér fyrir því, að haft yrði samráð milli þingflokka um þetta verkefni, breytingar á stjórnarskránni og eins og við höfum heyrt hjá hæstv. forsrh. einmitt á þessum fundi og núna fyrir, tiltölulega stuttu, þá leggur hann áherzlu á það, að það, sem hann hefur sagt í þessari ræðu, sé í rauninni gulls ígildi og muni allt standa, svo að það má væntanlega gera ráð fyrir því, að þetta mál verði tekið til raunverulegrar athugunar nú á næstunni. Og í sjálfu sér væri það ákaflega æskilegt, að slík samvinna þingflokka hefjist fljótlega. En samhliða því er einnig æskilegt, að það verði fjallað um þetta mál einnig utan þingsalanna af almenningi og af hvers konar almannasamtökum. Og þess vegna tel ég það vera ákaflega mikilvægt að koma á framfæri hvers konar hugmyndum, sem menn gera sér um stjórnarskráratriði, svo að hægt sé að ræða þau og fjalla um þau og lýsa afstöðu til þeirra sem víðast manna á meðal. Og þessi till., sem ég mæli hér fyrir, þetta frv. til stjórnskipunarlaga, sem ég flyt ásamt hv. þm. Jónasi Árnasyni, hefur fyrst og fremst þennan tilgang, að vekja athygli á allmörgum efnisliðum, sem við teljum, að verði að fjalla um í sambandi við nýja stjórnarskrá, þó að frv. okkar feli ekki í sér neina heildarendurskoðun á stjórnarskránni. Við teljum, að það séu fjölmörg atriði önnur, sem einnig verði að fjalla um og breyta og munum taka þátt í þeim störfum, eftir því sem til okkar verður leitað um það, en við viljum vekja athygli á þeim atriðum, sem hér eru talin, til þess að vekja um það almennar umræður í landinu og hjálpa þeim, sem áhuga hafa á þessu máli. Og ég vildi með nokkrum orðum gera grein fyrir efni þessara tillagna, sem í frv. felast. Í 1. gr. er nýtt ákvæði tengt útgáfu brbl. Það er alkunna, að ríkisstj. hér á landi hafa gert mjög mikið af því að gefa út brbl. og raunar engin ríkisstj. í jafnríkum mæli og núv. stjórn, sem hefur stundum stjórnað mjög mikilvægum þáttum með tilskipunum á þennan hátt. Hvarvetna í þingræðisríkjum þykir ástæða til þess að takmarka mjög þennan rétt ríkisstjórna og í sumum löndum hafa þær raunar alls ekki þennan rétt. Við flm. erum þeirrar skoðunar, að þessi réttur til útgáfu brbl. hafi verið misnotaður mjög, af núv. ríkisstj. sérstaklega og að þarna sé um að ræða forn ákvæði, sem ekki eigi við lengur. Slíkur réttur til útgáfu á brbl. var í sjálfu sér eðlilegur meðan þing kom örsjaldan saman, annað hvert ár og sat ekki nema 6-8 vikur, þá var slíkur réttur til útgáfu brbl. nauðsynlegur. Eins og þingstörfum er nú háttað, er þessi nauðsyn orðin mun minni. Þess vegna er hér lagt til að tryggja rétt A1þ. að því er þetta atriði snertir á þann hátt, að þriðjungur þm. geti krafizt þess, að Alþ. sé þegar kvatt til aukafundar í tilefni af útgáfu brbl., þ.e.a.s. ef ríkisstj. hverju sinni gefur út brbl., sem menn hafa ástæðu til þess að ætla, að ekki sé eðlilegur þingmeirihluti fyrir, þá geti þriðjungur alþm. gert kröfu um, að þing verði kvatt saman til að fjalla um málið. Í 2. gr. er fjallað um kosningarrétt. Þar er haldið ákvæðum núgildandi laga um, að kosningaraldur sé 20 ár, enda þótt það sé skoðun mín og okkar flm. raunar, að þróunin muni verða sú, að kosningaraldurinn verði færður ofan í 18 ár og það sé mjög eðlileg þróun. Þar verða þau umskipti í lífi manna, að menn fá þar bæði réttindi og skyldur, sem eru þess eðlis, að það væri mjög eðlilegt, að kosningarrétturinn yrði miðaður við 18 ár. En við leggjum til, að það verði gert auðvelt að breyta þessu atriði með ákvæði um, að lækka megi kosningaraldur með lögum. Að öðru leyti eru felld niður úr þessari grein ákvæði, sem við teljum óeðlileg í sambandi við jafnmikilvægan rétt eins og kosningarrétt. Það eru sem sagt felld burt skilyrðin um, að kjósendur skuli vera fjárráðir og hafa óflekkað mannorð. Það er mjög hæpið, að það sé rétt, að hægt skuli með dómi að dæma af mönnum mannréttindi á borð við kosningarrétt. Í 3. gr. er fjallað um þjóðaratkvæði. Það er alkunna, að í stjórnarskránni eru engin almenn ákvæði um þjóðaratkvæði, enda þótt þjóðaratkvæði sé mjög mikilvæg aðferð víða um lönd til þess að kanna hug fólks og tryggja lýðræðislegan bakhjarl fyrir ákvörðunum. Þau einu atriði, sem um það efni fjalla í stjórnarskránni, eru þau, að ef breyting verður gerð á kirkjuskipan ríkisins, þá verði að leggja það atriði undir þjóðaratkvæði og eins eru þar þau ákvæði, að ef forseti neitar að staðfesta lög, þá verði að bera þau lög undir þjóðaratkvæði, og er það í samræmi við það, að forseti er þjóðkjörinn og mjög eðlilegt, að hann hafi þennan rétt. Hins vegar hefur þróunin orðið sú, að forsetar Íslands hafa aldrei hagnýtt þennan rétt, jafnvel þótt um hafi verið að ræða stórmál, þar sem uppi hafa verið ákaflega almennar kröfur um þjóðaratkvæði. En rétturinn hefur sem sé aldrei verið notaður. Hér er lagt til í tillögum okkar, að það ákvæði verði sett í stjórnarskrá, að 20 þm. eða fimmti hluti kjósenda geti krafizt þjóðaratkvæðis um sérhvert mál, sem samþykkt er á Alþ. og ráði sú atkvæðagreiðsla úrslitum. Enn fremur er lagt til, að 25% kjósenda eða 15 þm. geti krafizt þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekið málefni, þó þannig, að úrslit slíkrar atkvæðagreiðslu verði hugsuð þannig, að þau verði ráðgefandi, en ekki bindandi. Hér er sem sé verið að opna leiðir til þess, að unnt sé bæði að skírskota til þjóðarinnar í miklu ríkara mæli en nú er gert og einnig að leita til þjóðarinnar um endanlegan úrskurð, ef upp koma mjög örlagarík mál, þar sem ástæða er til að ætla, að meiri hluti þjóðarinnar geti haft aðra skoðun, en meiri hluti Alþingis. Þessi ákvæði eru samt ekki rýmkuð svo mjög samkv. tillögum okkar, að ástæða sé til að óttast, að um misnotkun yrði að ræða. Það þarf býsna mikið til, t.d. til þess að fá 20% kjósenda til þess að gera formlega kröfu um þjóðaratkvæðagreiðslu. Slíkt gerist ekki nema í sambandi við stórmál, sem grípa hugi manna. Og hið sama mun eiga sér stað um þm. Ef 20 þm. eiga að fást til að standa saman að slíkri kröfu, þá mun það ekki gerast nema í sambandi við stórmál. En við teljum, að þetta atriði um þjóðaratkvæði sé ákaflega mikilvægt og þróunin hljóti að verða í þá átt. Í 4. gr. gerum við ráð fyrir, að felld verði inn í stjórnarskrána ný grein, sem fjallar um samskipti Íslendinga við alþjóðlegar stofnanir. Og þar er ákveðið, að frv. til l. eða þál., sem feli það í sér, að ríkisvaldið sé að einhverju leyti sett í hendur alþjóðlegrar stofnunar, teljist ekki samþ., nema hlotið hafi 5/6 hluta greiddra atkv. í báðum deildum Alþ. Ef slíkt mál fær einfaldan meiri hluta, þá getur ríkisstj. borið frv. undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu til samþykktar eða synjunar. Og ef a.m.k. 50% landsmanna taka þátt í atkvæðagreiðslu og 2/3 hlutar þeirra greiða atkvæði með frv., þá telst það samþykkt. Einnig hér er um mjög mikilvægt ákvæði að ræða að okkar hyggju. Sjálfstæði þjóðarinnar er dýrmætasta eign hennar og það verður að tryggja það með ótvíræðum ákvæðum, að knappur meiri hluti Alþingis geti ekki takmarkað það sjálfstæði með því að setja ríkisvaldið að einhverju leyti í hendur alþjóðlegum stofnunum eða ríkjabandalögum. Sú aðferð, sem við bendum á, er að til þess þurfi aukinn meiri hluta, einfaldur meiri hluti nægi ekki, hvort sem um er að ræða að taka slíka ákvörðun á þingi eða í þjóðaratkvæðagreiðslu. Slík ákvæði að því er varðar atriði, sem snerta sjálfstæði þjóða, eru víða í stjórnarskrám, ákvæði um, að það þurfi talsvert miklu meira til en einfaldan meiri hluta til þess að taka slíkar ákvarðanir, sem geta skipt sköpum um framtíð þjóða. Í 5. gr. frv. okkar er gert ráð fyrir því, að breyting verði gerð á 68. gr. stjórnarskrárinnar og tilgangur hennar er sá að tryggja það, að Íslendingar einir ráði yfir auðlindum hér á landi til frambúðar og það verði fest í stjórnarskrá og í annan stað leggjum við til, að ákvæði um það verði einnig látin gilda um fasteignir með tilteknum undantekningum, sem greint er frá í frv. okkar, undanþágum, sem sendiráð, alþjóðastofnanir og erlendir menn, sem hér eiga lögheimili, geta fengið með tilteknum lögum frá Alþingi. Í 6. gr. frv. okkar er lagt til, að felld verði inn í stjórnarskrána ný lagagr., sem fjalli um óbyggðir landsins, afréttir og aðrar lendur og svæði, sem ekki hafa verið í byggð undanfarin 20 ár. Svo sem kunnugt er, hefur eignarrétturinn að óbyggðum landsins verið umdeildur og það er nauðsynlegt, að tekin verði af öll tvímæli um það, að óbyggðirnar og sú orka og auðæfi, sem þar eru, séu ævinlega eign íslenzku þjóðarinnar, alþjóðareign, sem einstaklingar geti ekki sölsað undir sig með neinum ráðum. Þeir, sem nú eiga óbeinan eignarrétt á þessum svæðum, svo sem beitirétt, veiðirétt eða annan hefðbundinn afnotarétt, mundu þá að sjálfsögðu fá að halda réttindum sínum og um það yrði að kveða á í sérstökum lögum, bæði um takmörkun slíkra svæða og um réttindi yfir þeim. Í 7. gr. frv. er fjallað um málefni, sem rætt er um í 69. gr. stjórnarskrárinnar. Þar er ákvæði um það, að engin bönd megi leggja á atvinnufrelsi manna, nema almenningsheill krefji, enda þurfi lagaboð til. Hér er um að ræða ákvæði, sem ekki skipta ýkjamiklu máli, eins og menn sjá, því að löggjafinn hefur haft fullnaðarmat um það, hvenær almenningsheill krefjist þess, að atvinnufrelsi sé skert, þannig að í þessari lagagrein felst enginn raunverulegur réttur. Við leggjum til, að í stað þessara ákvæða komi þarna annar réttur, sem er mikið stórmál í lífi nútímamanna. Það er rétturinn til atvinnu. Við leggjum til, að greinin verði svo hljóðandi: „Hver maður á rétt á atvinnu. Ríkið skal stefna að því að tryggja öllum fulla atvinnu. Með lögum skal skipa um öryggi manna við vinnu, hæfilegan vinnutíma og ráðstafanir gegn ofþjökun.“ Hér er sem sé lagt til, að skráður verði í stjórnarskrána þessi mikilvægi réttur, rétturinn til vinnu, sem er undirstöðuréttur í lífi allra manna. Í 8. gr. gerum við breytingu á 70. gr. stjórnarskrárinnar. Mér þykir rétt að lesa þá grein upp eins og hún er nú í stjórnarskránni, til þess að minna menn á, hvað ýmis ákvæði stjórnarskrárinnar eru orðin fjarlæg okkar tíma. Þessi grein stjórnarskrárinnar hljóðar svo: „Sá skal eiga rétt á styrk úr almennum sjóði, sem eigi fær séð fyrir sér og sínum og sé ei öðrum skylt að framfæra hann, en þá skal hann vera skyldum þeim háður, sem lög áskilja.“ Þetta er miðað við annað þjóðfélag og önnur viðhorf heldur en nú eru á Íslandi. Og við leggjum til, að í þessari grein verði sett ákvæði, sem samrýmast núgildandi tryggingalöggjöf og núverandi hugmyndum manna um öryggi og mælum með því, að greinin verði svo hljóðandi: „Hver maður á rétt á læknishjálp og ókeypis sjúkrahúsvist, þegar slys og sjúkdóma ber að höndum. Hver maður á og rétt á slíkum styrkjum úr almennum tryggingasjóðum, er slys, sjúkdóma, örorku og elli ber að höndum, að nægi honum til framfærslu. Sérstaklega skal tryggja rétt barna, mæðra og ekkna á sama hátt. Sá, sem eigi fær séð fyrir sér og sínum, á rétt á styrk úr almennum sjóði. Nánar skal ákveða öll þessi réttindi með lögum.“ Hér er um að ræða mjög mikilvægt mál, stórmál, sem hlýtur að verða skráð á þennan hátt eða hliðstæðan hátt í nýja stjórnarskrá, þegar hún verður gerð. Í 9. gr. gerum við tillögu um breytingu á 71. gr. stjórnarskrárinnar. Mér þykir rétt að lesa hana einnig til þess að minna menn á þetta sama og ég var að minnast á áðan, hvað ýmis ákvæði stjórnarskrárinnar eru orðin fjarlæg okkur. Hún er nú svo hljóðandi: „Hafi foreldrar eigi efni á að fræða sjálf börn sín eða séu börnin munaðarlaus og öreigar, er skylt að sjá þeim fyrir uppfræðingu og framfæri af almannafé.“ Þarna er um að, að ræða ákvæði, sem eru ákaflega fjarlæg þjóðfélagi okkar tíma og er óhjákvæmilegt að gera þarna breytingu, bæði til samræmis við þann rétt, sem Íslendingar njóta nú þegar og þær hugmyndir, sem við gerum okkur um það, hvaða varanlegan rétt við viljum tryggja. Þarna leggjum við til, að greinin orðist á þessa leið : „Öll börn og unglingar á aldrinum 7–16 ára eiga rétt á ókeypis fræðslu, svo og allir þeir, er njóta vilja framhaldsmenntunar og hafa til þess hæfileika og áhuga Tryggja skal efnahagslegt jafnrétti til menntunar með lögum.“ Þetta ákvæði um efnahagslegt jafnrétti til menntunar er mjög ofarlega á baugi um þessar mundir eins og við vitum. Um það er rætt hér á þinginu ár eftir ár, hvað gera skuli í þessu skyni og það er undirstöðuatriði í þjóðfélagi, sem stefnir að jafnri aðstöðu allra manna, að þar verði jafnrétti til menntunar einnig tryggt og því teljum við, að slíkt ákvæði þurfi að vera í stjórnarskrá lýðveldisins. 10. tillaga okkar er breyting á 75. gr. stjórnarskrárinnar. Sú grein er upphaflega tekin orðrétt upp úr dönsku stjórnarskránni frá 1848 og fjallar um það, að sérhver vopnfær maður sé skyldur að taka sjálfur þátt í vörn landsins, eftir því sem nákvæmar kann að verða fyrir mælt með lögum. Þetta ákvæði hefur sem kunnugt er ekki haft neitt raunverulegt gildi á Íslandi, vegna þess að sem betur fer hefur aldrei verið neinn almennur áhugi fyrir því, að stofnaður yrði innlendur her. Slíkar hugmyndir hafa að vísu stundum skotið upp kollinum, en aldrei haft neinn þann almennan hljómgrunn, að það þætti tiltækilegt að flytja frv. um það efni og ég hugsa, að það sé fjarlægara Íslendingum nú, en nokkru sinni fyrr að ímynda sér, að hér verði stofnaður innlendur her, vegna þess að eins og vopnabúnaði er nú komið í heiminum, þá mundi slíkt minna einvörðungu á fráleitasta skop, en enga alvöru. Því leggjum við til, að í staðinn verði tekin upp í stjórnarskrána þessi einföldu ákvæði: „Ísland er friðlýst land. Herskyldu má aldrei í lög leiða.“ Ég hygg, að slík ákvæði séu mjög í samræmi við viðhorf mikils meiri hluta þjóðarinnar og kröfur um, að slíkt viðhorf Íslendinga verði fest í stjórnarskrá, muni fá mjög almennan stuðning. Ég hef hér, herra forseti, í örfáum orðum gert grein fyrir efni þessa frv. til stjórnskipunarlaga. Ég geri ekki ráð fyrir því, eins og ég gat um í upphafi, að þm. væru reiðubúnir til þess að taka þátt í almennum umr. um þetta efni eins og nú standa sakir, ekki sízt vegna þess, að hæstv. forsrh. lét þess getið hér í upphafi þings, að hann mundi beita sér fyrir því, að málið yrði kannað á einhvern hátt sameiginlega af þingflokkunum. Og þegar hæstv. ráðh, beitir sér fyrir því, að sú könnun verði hafin, þá munum við að sjálfsögðu leggja þessar tillögur fram þar til athugunar ásamt öðrum og fjalla þá einnig um önnur vandamál tengd stjórnarskránni, sem við gerum okkur fullkomlega ljóst að verður að breyta, þó að við höfum ekki gert um það formlegar tillögur enn þá. En á það vil ég leggja mikla áherzlu, sem ég nefndi í upphafi, að ég tel það vera nauðsynlega forsendu allra breytinga á stjórnarskránni, að um þetta mál verði almenn umræða meðal þjóðarinnar, sem allra víðtækust umræða. En hitt held ég að væri vel gerlegt, að framkvæma þá hugmynd, sem Gunnar Thoroddsen gerði grein fyrir, að endurskoðun stjórnarskrárinnar yrði lokið 1974. Ég held, að þetta sé vel framkvæmanlegt. Ég held, að ótti manna við að fjalla um þetta efni núna um alllangt skeið sé að nokkru leyti annarlegur. Ég hef trú á því, að það væri hægt að fá almenna samstöðu um jákvæðar breytingar á stjórnarskránni, jafnvel þó að þar yrði að beita málamiðlunum eins og alltaf vill verða, þannig að ég vil lýsa eindregnum stuðningi við það, að nú verði tekið til við það af fullri alvöru að fjalla um þetta mikilvæga mál. Ég vil svo, herra forseti, leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Á þskj. 50 er þáltill. flutt af okkur sex þm. Sjálfstfl. hér í hv. d. um hitun húsa með raforku. Tillgr. er á þessa leið, með leyfi forseta: „Neðri deild Alþingis ályktar að skora á iðnrh. að beita sér fyrir aukinni notkun raforku til húsahitunar á öllum þeim svæðum, þar sem jarðhita er ekki völ sem hagkvæmari hitagjafa. Stefnt skal að því að gera 5 ára áætlun um framkvæmd hitunarmálsins þannig, að innlendar orkulindir hiti hvert híbýli landsins að þeim tíma liðnum.“ Nú veit ég. að hv. alþm. kannast við það, að þetta er ekki með öllu nýtt mál á dagskrá hér á Alþ., en málið er á hinn bóginn það stórt að áliti okkar flm., að það sé nauðsyn á að hreyfa því að þessu sinni. Auk þeirra raka, sem fram eru talin í stuttri grg., sem fylgir þessari þáltill., má draga fram ýmislegt fleira, og ég vil þá í örstuttu máli víkja að nokkrum frekari rökum. Ég veit það, að af sumum er talið, að vegna raforkukerfanna og orkuöflunar í landinu sé þetta mál ekki eins einfalt til skjótra framkvæmda og ýmsir og m.a. við flm. viljum vera láta. En út af því vil ég sérstaklega benda á eftirfarandi: Vélaafl vatnsorkuvera er yfirleitt ekki nýtt að fullu nema stutta stund á hverjum sólarhring, og þess vegna er auðvelt að auka nýtingu þess með orkusölu til húsahitunar utan há-álagstíma orkuveranna. Það má enn fremur benda á, að flutningslínur og dreifikerfi þau. sem nú eru til, geta tekið á sig aukinn orkuflutning, sem fylgir rafhitun utan há-álagstímans, að vísu ekki nema að vissu marki, án þess að leggja þurfi í fjárfestingar til þess að styrkja þessi mannvirki. En auk þess liggur í augum uppi, að það getur reynzt og verður yfirleitt arðbært að auka flutningsgetu gamalla kerfa vegna húsahitunarinnar og þá í sumum tilfellum að byggja eða koma upp nýjum kerfum með hliðsjón af slíkum orkuflutningi til viðbótar við almennan orkuflutning eða til almennrar notkunar. Þá má einnig benda á, að á raforku, sem unnin er utan há-álagstíma í vatnsaflsstöðvum og flutt um dreifikerfi rafveitna, er mun lægar verð en þeirri forgangsorku, sem segja má, að nú sé mest notuð, og það leikur enginn vafi á því, að þessi afgangsorka, umframorka, er mjög vel samkeppnisfær við aðra orku til húsahitunar, jafnvel í sumum tilfellum við jarðvarmann. Ýmsir aðilar hafa látið þessi mál til sín taka, þ. á m. Samband ísl. rafveitna, en það eru samtök rafveitnanna í landinu. Ég vil minna í því sambandi á nokkra þætti, t.d. það, að á fyrri hluta þessa árs, 1970, gekkst Samband ísl. rafveitna í samvinnu við Ljóstæknifélag Íslands fyrir sýningu, sem nefnd var Lýsing og hitun, og þáttur íslenzkra rafveitna var einmitt sá að annast þann hluta sýningarinnar, sem fjallaði um búnað til rafhitunar húsa. Upphaflega var einungis ætlunin að hafa þessa sýningu í Reykjavík, en þá kom strax í ljós mikill áhugi fyrir því, að farið yrði með hana víðar, og það varð því úr, að sýningin var sett upp á Akureyri í samvinnu við Rafveitu Akureyrar og að hluta á hennar kostnað, og enn fremur var hún sett upp á Egilsstöðum í samvinnu við Ragmagnsveitur ríkisins og að lokum í Vestmannaeyjum í samvinnu við Rafveitu Vestmannaeyja og á kostnað hennar. Í sambandi við sýningarnar á Akureyri og Egilsstöðum hélt framkvæmdastjóri Sambands ísl. rafveitna, Gísli Jónsson, sérstök erindi á vegum S.LR. um rafhitunina. Þá hefur Samband ísl. rafveitna gefið út leiðbeiningar um hönnun eða byggingu safnhitunargeyma fyrir næturhitun, og S.LR. hefur jafnan verið reiðubúið og látið í té margháttaðar upplýsingar og leiðbeiningar um rafhitun og lagt sig fram um að fylgjast með þessum málum og læra af því, sem gerist í nágrannalöndum. Þá er enn fremur rétt að minna á það, að hér kom fram um rafhitunarmálið fsp. á síðasta þingi, og þá var upplýst, að starfandi er nefnd á vegum Orkustofnunar til rannsókna á þessum málum. Ég hef að vísu ekki mikið frá þeirri nefnd heyrt, og ég tel það mjög miður, vegna þess að þetta mál er ákaflega þýðingarmikið og raunar eitt af stærstu sviðum til aukins framleiðslugildis í þjóðfélaginu, eitt af stærstu sviðum og auðnýttustu, sem við eigum nú völ á. Það hefur alltaf nokkuð borið á því, að menn hafa viljað bera saman rafhitun og olíuhitun, og þar sem gengislækkun íslenzku krónunnar hefur nú á seinni árum ásamt öðrum atriðum leitt til hækkunar olíuverðsins, hefur þessi samanburður vitanlega orðið æ hagstæðari fyrir rafhitunina. Ég hef hér fyrir framan mig tölur, sem mér voru látnar í té, þar sem reiknað er út frá vissum forsendum, að þegar rafhitunin var 100, þá var olíuhitunin 112. Hlutfallstölurnar voru þessar, en nú hefur þetta eftir síðustu hækkanir á olíu breytzt þannig, að miðað við 100 á rafhituninni er olíuhitunin 117.5. Nú skal ég ekki fullyrða, að þessar tölur stæðust alla gagnrýni. Mér eru látnar þær í té af Sambandi ísl. rafveitna, og m.a. vil ég upplýsa það, að talið er, að greiðsluþol rafhitunar sé orðið 103 aurar á kwst. í samanburði við olíu. En öll þessi atriði leiða til þess og mörg fleiri, að þetta er, eins og ég sagði, stórmál, sem verður að taka miklu fastari tökum og knýja til meiri framkvæmda á næstunni en verið hefur að undanförnu. Það eru að vísu mestar líkur til þess, að þar sem auðvelt er að nýta heitt vatn, verði það hagkvæmara m.a. vegna þess, að auk þess að fullnægja hitaþörfinni með heita vatninu er líka fullnægt verulegum hluta af vatnsþörfinni, sem í ýmsum tilfellum er mjög kostnaðarsamt. En þó er það svo, að ef ekki er því hagstæðari aðstaða til þess að afla heita vatnsins, þá mun rafhitunin í mörgum tilfellum geta keppt þar við. En svo eru stór svæði landsins, sem enga möguleika hafa til þess að nýta jarðhitann, þ. á m. yfirgnæfandi fjöldi sveitabýla í landinu og mjög margir þéttbýlisstaðir víða um land. Ekki er t.d. vitað um nema einn stað á Austurlandi, a.m.k. enn sem komið er, þar sem möguleiki mun vera á að ná í heitt vatn, sem nýtanlegt væri til hitunar í þéttbýlishverfi. Það er í nágrenni Egilsstaða. Nú kunna ýmsir að draga í efa, hversu mikið gildi slíkur tillöguflutningur kann að hafa til framdráttar málinu, en vitanlega er það aðalatriði málsins, og þess vegna setjum við viss stefnumörk í niðurlag till. um, að það sé gerð ákveðin áætlun, sem miðist við 5 ár um það að leysa þetta upphitunarmál, leysa það á þann hátt, að raforka hiti öll híbýli landsins, eins og þar er komizt að orði, ekki einasta íbúðir, heldur einnig vinnustaði, þar sem ekki verður hægt að fullnægja þessari hitaþörf á annan hátt með innlendum orkulindum. Ég vænti þess og við flm. allir, að þessi till. fái góðan hljómgrunn hjá hv. alþm., og við viljum einnig vænta þess, að samþykkt hennar megi bera árangur. Við teljum það eðlilegt og raunar sjálfsagt, að þetta mál sé falið iðnrn. fyrst og fremst til þess að beita sér fyrir. Og ég held, að það sé að mörgu leyti sérstaklega heppilegt tækifæri um þessar mundir. Ég held, að það sé rétt, að áhuginn fyrir nýtingu raforkunnar til hitunar sé mjög mikill og skilningur á gildi þess. Það kann að vera, að hið háa verð á olíunni eigi þar verulegan þátt í, en ég held einnig, að það sé vaxandi skilningur á því, að það er ekki sama, hvort við greiðum andvirði hitans fyrir olíu og látum það þar með að mestu leyti fara út úr landinu eða við greiðum það fyrir raforku, þar sem meginhluti greiðslunnar verður greiðsla á orkuveri, sem nýtist í raun og veru líkt og sparifjárinnlegg eftir mismunandi langan tíma. En það er kunnugt og vita allir, að vatnsorkuverin endast mjög lengi og þau eru hrein gullnáma eftir að þau hafa verið afskrifuð til fulls. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að að lokinni þessari umr. verði þessari till. vísað til hv. iðnn.



Herra forseti. Ég skal ekki hafa mörg orð um þetta mál nú, en ég vildi ekki láta umr. um það ljúka og málið fara til n. án þess að tjá mig um það, að ég tel, að hér sé hreyft mjög mikilvægu og merku máli, að auka upphitun húsa í landinu með raforku, og ég hygg, að það sé líka rétt metið hjá 1. flm., að það sé vaxandi áhugi á þessu, sem m.a. kemur fram í tillöguflutningi, sem fram er kominn á fundinum, þar sem vissir þm. vilja leggja áherzlu á, að sveitarstjórnirnar taki raforkumálin meira í sínar hendur en áður var, og þannig var nú eiginlega upphaf að raforkuframkvæmdum hér á landi, þó að nokkrar sveiflur hafi orðið á þessu bæði frá einum tíma til annars og á síðari árum. Það kom t.d. mjög greinilega fram í sambandi við Lagarfossvirkjunina, í grg. Rafmagnsveitna ríkisins, að þeirra hugmynd væri að byggja upp nýjan markað, nýjan raforkumarkað, í sambandi við áætlanir um húsahitun. Það var lögð fram fsp. hér frá hv. I. þm. Norðurl. e. til ríkisstj. um rannsókn á möguleikum til notkunar raforku til upphitunar. Hún er flutt í Sþ. og verður væntanlega svarað þar í næstu viku, ef hún kemst þá að, þegar þar að kemur, og þess vegna skal ég ekki víkja fleiri orðum að því nú, en það liggur í augum uppi, að við getum orðið á ýmsum stöðum í nokkrum erfiðleikum með hagnýtingu á raforku, enda þótt mjög hagkvæmt sé að virkja þar, vegna þess að okkur vanti neytendur. Þá liggur í augum uppi, að að mörgu leyti gætum við bætt aðstöðu okkar með því að auka okkar eigin rafnot einmitt til upphitunar á húsum, og er það einnig réttilega tekið fram, að aðstaðan til upphitunar frá orkulindunum er mjög misjöfn í landinu. Orkulindir okkar yrðu þá aðallega tvær. Það er annars vegar varmaorkan og hins vegar raforkan, sem fæst að mestu leyti úr fallvötnunum, en kynni líka á síðari stigum að fást frá varmaorkuverum eða gufuaflsvirkjun. Ég lýsi ánægju minni yfir framkomu frv. og tel eðlilegt, að það fái skjóta og eðlilega meðferð í þinginu. Ég vara aðeins við þeirri miklu bjartsýni, sem kemur fram í till., að það skuli stefnt að því að gera 5 ára áætlun á framkvæmd hitunarmálsins þannig, að innlendar orkulindir hiti hvert híbýli landsins að þeim tíma liðnum. Það er stundum betra að fara sér hægt og rannsaka málin gaumgæfilega en að hrapa að rannsóknum, sem því miður geta leitt til niðurstöðu, sem yrði óhagstæðari en ef menn gæfu sér miklu lengri tíma. Það er því miður rétt, að rannsóknir á möguleikum á notkun rafmagns til upphitunar og íslenzkra orkulinda til upphitunar gengur nokkuð seint. Hún er kostnaðarsöm. Rannsóknarmöguleikar okkar eru því miður ekki nægilega miklir, en að því máli mun ég víkja nánar, þegar kemur að svörum við þeirri fsp., sem ég vék að áðan.



Herra forseti. Það fer ekki á milli mála, að í fyrri hl. þessarar till. felst stórmál. Fyrri hl. till. fjallar um það, að Nd. Alþ. álykti að skora á iðnrh. að beita sér fyrir aukinni notkun raforku til húsahitunar á öllum þeim svæðum, þar sem jarðhita er ekki völ sem hagkvæmari hitagjafa. Það er að vísu augljóst mál, að ef raforka yrði almennt notuð til upphitunar húsa á Íslandi, þar sem jarðhitanotkun verður ekki við komið, þá þyrfti vafalaust til þess margföldun á raforkuframleiðslu í landinu. Það þyrfti að ráðast í stórvirkjanir til þess. En verulegur hluti af öllum virkjunarkostnaði við raforku liggur í dreifikerfunum, og dreifikerfin eru komin um flestar byggðir okkar lands og að því stefnt að tengja dreifikerfin svo saman, að þau myndi eina samfellda heild. Og fjarri því marki, mjög fjarri því marki erum við ekki. Það er búið að leggja of fjár í dreifikerfin í landinu, en svo eru þau út um hinar dreifðu byggðir aðeins notuð til lýsingar og ýmiss konar annarrar notkunar, en í fæstum tilfellum til hitunar á húsunum, sem víðast hvar mætti gera jafnframt, meðan orkan endist a.m.k., án þess að auka virkjunarkostnað, því að dreifikerfin eru fyrir hendi. En þau eru ekki fullnýtt og fram hjá því gengið að nota dreifikerfið til þessarar mikilsverðu notkunar. Mér sýnist því, að þó að ekki yrði framkvæmd á þessari till. að öðru leyti en því, sem raforka er fyrir hendi í landinu, þá væri það strax betri nýting á því mikla fjármagni, sem liggur í dreifikerfunum. Auk þess mundi þessi lausn á upphitun húsanna spara geysilega mikið fjármagn, erlendan gjaldeyri, vegna sparnaðar á innkaupum á brennsluolíum. En ekki nóg með það. Það kostar okkur ærið fé að koma hinum erlenda orkugjafa, olíunni, út um byggðir landsins. Um vegi okkar vaða olíubílar frá þremur olíufélögum og gera óskaplegan usla í vegakerfi okkar vor og haust, þegar vegir okkar eru í versta ástandi. Þegar drekarnir koma, margra tonna þungir olíuflutningabílar frá Esso, BP og Shell, stundum í halarófu, þá skilja þeir eftir gereyðilagða vegi. Og það kostar ekki lítið fé að bæta þau stórkostlegu vegaspjöll, sem af þessu leiðir. Að þessu leyti yrði vegakerfinu hlíft við stórkostlegum spjöllum árlega, ef raforkan væri notuð til húsahitunar úti um hinar dreifðu byggðir landsins. Ég held, að það sé stórkostlegt hagsmunamál fyrir okkur að gefa gaum þessari till. og hafa áhrif á það, að stjórn raforkumálanna fallist á, að það beri að nota raforkuna í ríkari mæli en verið hefur til upphitunar á húsum okkar og nýta þannig betur það ofmagn fjár, sem liggur í dreifikerfunum, og spara okkur erlendan gjaldeyri og draga úr stórspjöllum á vegakerfi landsins vegna flutninganna á olíu til húsahitunar út á yztu hjara okkar lands. Ég tel þessa till. stórmál og vil vænta þess, að hæstv. iðnrh. láti rannsaka málið gaumgæfilega og láti framkvæmdir fylgja, að svo miklu leyti sem við höfum nú þegar raforku til ráðstöfunar til þess að fullnægja þessari brýnu þörf, sem að mörgu leyti mundi aðeins vera betri nýting á því fjármagni, sem þegar hefur verið varið til raforkumálanna. Ég tel svo mjög athugandi, hvort ekki sé eins hagkvæmt fyrir okkur að ráðast í stórvirkjanir með upphitun húsa á Íslandi fyrir augum sem aðalmarkað rafmagnsins og t.d. í ýmiss konar stóriðjuáætlanir, sem ná því aðeins fram að ganga, að við seljum raforkuna mjög ódýrt. Ég hef svo ekki fleiri orð um þessa till., en lýsi eindregnum stuðningi mínum við hana og vænti þess, að henni verði fylgt eins fast eftir til framkvæmda og ýtrustu möguleikar eru til.



Herra forseti. Ég get tekið undir með öðrum þm. og lýst yfir ánægju minni yfir því, að þessi þáltill. er hér flutt um þetta mál. Ég vil aðeins minna á það í þessu efni, að nú eru liðin allmörg ár síðan við þm. Alþb. í þessari deild fluttum till. um sama efni með mjög ítarlegum rökstuðningi, þar sem rök voru leidd að því, að við ættum að notfæra okkur rafmagn til húshitunar í miklu ríkari mæli en gert hefur verið hér á landi. En auðvitað fór þannig fyrir þeirri till., sem þá var hét flutt, af því að hún var flutt af stjórnarandstöðunni, að hún komst aðeins til n. og ekki lengra. Nú virðist málið vera komið á það stig, að þm. Sjálfstfl., þeir, sem stutt hafa raforkumrh. um langan tíma, sjá, að það er nauðsynlegt að hefjast handa í þessum efnum, og þá ætti þó a.m.k. að vera kominn tími til þess að láta fara fram þessa athugun, sem hér er lögð til. Ég tek fyllilega undir það, sem hér hefur verið sagt í sambandi við þetta mál, og það, sem fram kemur í till. og grg. Ég efast ekkert um, að það mundi verða okkur miklum mun hagkvæmara, þjóðhagslega á málið litið, að auka stórlega frá því sem nú er upphitun húsa í landinu með raforku og jafnvel að ráðast hreinlega í virkjanir í vissum tilvikum til þess að geta innt þessa þjónustu af hendi. Sem sagt, ég vona það, að þegar málið er nú komið á þetta stíg, þá verði úr því, að það verði gerð ítarleg athugun á þessu máli með það í huga að ráðast síðan í framkvæmdir. Ég efast ekkert um það, að þegar svo er komið, að flokksmenn hæstv. raforkumrh. hafa nú ýtt á eftir málinu, þá hlýtur að vera kominn tími til þess að framkvæma þessa rannsókn, og ég fagna því tillögunni.



Herra forseti. Ég vil þakka þær góðu undirtektir, sem flutningur þessarar till. hefur fengið hér. Ég vil aðeins segja það út af ræðu hæstv. 4. þm. Austf., að ég mundi svo sem eftir till. og ég hef enga tilhneigingu til þess að reyna að draga fjöður yfir það, að þeir hafi líka haft áhuga á þessu máli, enda veit ég það, að þetta mál nýtur almenns skilnings hjá hv. þm. Um leið og ég þakka einnig undirtektir hæstv. ráðh., langar mig til að minnast á það, sem hann vék að, að áætlunin væri nokkuð djörf, þar sem þetta ætti að gerast á næstu 5 árum. Ég verð dálítið var við það, að menn telja í öllum atriðum, hvort sem það er um hitun eða eitthvað annað að ræða, að það sé nú orðin þörf ákaflega ítarlegra og vandaðra rannsókna. En sum mál eru þess eðlis, að þau liggja nokkurn veginn augljóslega fyrir hverjum manni, og mér finnst, að þetta hitunarmál sé svo einfalt og augljóst, að það sé ekkert áhorfsmál að ráðast beint í það. Hitt er rétt, að það þarf að njóta tækniþekkingar við framkvæmdina. Ég veit það, að það skiptir nokkru máli t.d., hvort um er að ræða að hita hús, sem nú eru í byggingu, hvort það eru gömul hús með olíuhitun fyrir eða kannske annarri hitun. Það skiptir örlitlu máli. En öll þessi atriði er þó í raun og veru tiltölulega einfalt að leysa. Og ég hef nú sagt það áður, og ég er þeirrar skoðunar, að það sé fyrst og fremst hvers húseiganda að gera það upp við sig, hvort hann vill leggja í nokkurn aukakostnað, nokkra tugi þúsunda t.d. til þess að breyta úr olíuhitun í rafhitun. Það leggja margir talsvert fé í að endurnýja, breyta um hurðir og ýmislegt annað í húsum sínum, sem kannske gefur þó raunverulega miklu minni arð. Ég held þess vegna, að menn geri allt of mikið úr því, hversu hér sé um mikið rannsóknarefni að ræða. Og eftir því sem ég hef kynnt mér, þá mun vera völ á tiltölulega mjög hagkvæmum rafhitunartúpum, sem eru framleiddar hér á landi, en þær geta í mjög mörgum tilfellum og kannske flestum leyst þetta mál að verulegu leyti að því er snertir eldri byggingar og þar sem við erum að breyta úr olíuhitun eða annarri hitun í rafhitun. En auk þess eru svo sífellt að koma fram ný og endurbætt tæki, ný og endurbætt tækni, sem kemur að liði, þegar um er að ræða að taka upp hitakerfi alveg að nýju, t.d. í nýjum húsum. En sem sagt, ég vildi bara segja það í tilefni af þessari aðvörun hæstv. ráðh. um, að það væri nokkuð mikil bjartsýni að tala um að hrinda þessu öllu í framkvæmd á 5 árum, að ég held, að þetta mál sé einfaldara og það kalli einungis á meira áræði og framkvæmdir heldur en rannsóknir. Það er komið á það stig, og á 5 árum má gera mikið að mínu viti.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja fundartímann og allra sízt í deilur um mál, sem allir virðast vera sammála um. En það er nokkur misskilningur hjá hv. 9. þm. Reykv., að við höfum svo mikið línukerfi, að ef við hefðum raforkuna, þá værum við nokkuð vel stæðir við upphitunina, því að flestar af þessum línum eru of veikar til upphitunar á húsum. Það kemur t.d. fram hjá flm. till. núna í sambandi við raflögn til Vestmannaeyja, sem útbýtt var í dag, að þeir hafa þurft að sækja um skömmtun, vegna þess að línan ber ekki þá orku, það afl, sem þarf að nota til þessara þarfa. Þetta kemur nú aftur til rannsóknar, en svo er það einnig, að þó að fluttar hafi verið till. hér áður fyrr á þingi og fyrir mörgum árum, þá fleygir auðvitað fram tækni á þessu sviði og þá ekki sízt í sambandi við flutning á raforku, sem er framkvæmanlegri í dag en fyrir mörgum árum. Mér fannst alveg óþarfi fyrir hv. 4. þm. Austf. að gera ráð fyrir því, að þó að stjórnarþingmenn væru að flytja málin, þá mætti búast við, að þau gengju fremur fram en þegar stjórnarandstaðan flytur málin. Ég vil segja það að gefnu tilefni, að ég vil eindregið skora á nefndirnar, sem fengið hafa mál frá stjórnarandstöðunni til meðferðar og koma til með að fá þau til meðferðar á næstu dögum, um áskorun til ríkisstj. að gera hitt og þetta, sem ríkisstj. var búin að lýsa yfir strax í upphafi þings, að hún væri að vinna að, að afgreiða í öllum guðanna bænum þessi mál frá sér og vera ekki að eyða tíma þingsins í að hafa slík mál lengi til meðferðar, því að það ætti að vera vandalaust að afgreiða slík mál á venjulegan þingmáta með rökstuddri dagskrá. Það þarf ekki að skora á ríkisstj. að gera eitthvað eða vinna að einhverju máli, sem hún er sjálf búin að lýsa yfir, að hún sé að vinna að.



Herra forseti. Aðeins örfá orð til þess að skýra það út, að ég hef engan áhuga á því að standa í deilum um formsatriði. En ég lít svo á, að hér sé um að ræða efnisatriði. Það hefur verið kjarninn í umr. um náttúruvernd og mengun, að slík mál beri að meta frá sjónarmiði almennings og náttúrunnar sjálfrar, en ekki frá sjónarmiði iðnaðarins, og einmitt þess vegna tel ég, að þetta mál eigi heima í þeirri n. í þinginu, sem hefur fjallað um náttúruverndarmál og þ. á m. mengun, og það er menntmn. Í hinu teldi ég það felast, að Alþ. liti svo á, að þetta ætti að fara eftir hagsmunum og viðhorfi iðnaðarins, sem ég tel algerlega ranga stefnu.



Herra forseti. Ég hef heldur enga ástæðu eða löngun til þess að deila eða þrátta hér um formsatriði, en ef á að afgreiða þetta út frá þeim sjónarmiðum, sem hv. síðasti ræðumaður talaði hér um núna, þá ætti málið að fara til heilbr.- og félmn., þar sem þetta er banvænt og haldnar margar ræður um það, að bæði Reykvíkingar og Hafnfirðingar gætu hlotið af þessu geysilegt heilsutjón. Frá þessu sjónarmiði ætti það frekar að fara þangað, en ég hef nú ekki lagt það til, heldur að það færi til iðnn. eins og það fór á sínum tíma í báðum d., þegar um málið var fjallað.