Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Framsm. (Matthías Ólafsson) Jeg skal ekki tefja tímann með langri ræðu. Jeg felst á brtt., sem prentuð er á þgskj. 174. Jeg felst á, að það sje betra orðalag en í frv. sjálfu, og leyfi mjer því að mæla með frv. með þeirri breytingu.

Þorsteinn Jónsson Jeg greiddi í gær atkv. með því, að þetta mál gengi til 3. umræðu. Alt fyrir það álít jeg, að varhugavert sje, að láta þetta mál ganga fram á þessu þingi. Kom jeg því með rökstudda dagskrá, þess efnis, að stjórninni væri falið að búa málið undir næsta þing. En hún var feld. En með því, að jeg er enn sömu skoðunar og jeg var í gær, að þetta mál sje um of óundirbúið, til þess að veralagt fyrirþingið, kem jeg hjer með aðra rökstudda dagskrá, sem jeg vona að deildinni falli betur í geð. Mun jeg lesa hana upp með leyfi forseta: Með því að þetta mál verður eigi ngilega rannsakað og undirbúið til samþyktar á þessu þingi, telur deildin rjett að fresta því til nsta þings, og tekur því fyrir nsta mál á dagskrá.

Framsm. (Matthías Ólafsson) Jeg verð að segja það, að jeg tel vafasamt, að leyfilegt sje að bera þessa rökstuddu dagskrá undir atkvæði. Þetta er önnur rökstudda dagskráin, sem gengur út á hið sama í sama málinu. Auk þess má ekki fresta þessu frv., þar sem frv. um útflutningsgjaldið er samþykt.

Pjetur Ottesen Jeg skal geta þess, að ef þessi rökstudda dagskrá verður samþykt, þá verður útflutningsgjaldsfrv. felt í Ed.

Einar Arnórsson Jeg get ekki verið háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) sammála um það, að rökstudda dagskráin, sem háttv. 2. þm.N.-M. (Þ. J.) kom með, geti ekki komið til atkvæða, því að þessi dagskrá er annars efnis en hin fyrri, er kom fram við aðra umræðu málsins. Sá er munurinn, að hin dagskráin gekk út á að fela stjórninni að búa málið undir næsta þing, en þessi leggur til að málinu verði frestað til næsta þings.  (Bjarni Jónsson: Á stjórnin þá ekki að undirbúa málið?)  . Auk þess hefði þm. hæglega getað komið með munnlega tillögu um að vísa málinu til stjórnarinnar, og væri það þó naumast brot á þingsköpunum. Það er eitt atriði í þessu máli, sem jeg minnist ekki að hafi verið hreyft neitt. Hverjum mundu verðlaunin verða til góðs ? Síldarmönnunum íslensku, býst jeg við að menn mundu svara. En jeg vil segja, að þau hlotnuðust ekki síldarmönnum alment. Hinir stærri útgjörðarmenn kaupa að öllum jafnaði meiri hluta síldarinnar af hinum smærri, og flytja sjálfir síldina út, eða þá selja þeir Norðmönnum hana, og yrðu það því mestmegnis hinir stærri útgjörðarmenn, auðmennirnir, sem hlunnindanna nytu. Þeir eru fjölda margir, sem stunda síldveiði á mótorbátum - og þeir eru hinir smáu útgjörðarmennirnir - og síðan selja stóru útgjörðarmönnunum allan afla sinn, en þeir flytja svo alt til útlanda. Nú leika engin tvímæli á því, að þeir einir, sem út flytja síld, geta fengið þessi verðlaun, með öðrum orðum, hinir fjesterkari. Það mætti ef til vill segja, að þetta hefði nokkur áhrif á verðið, sem smærri útgjörðarmennirnir fá hjá hinum stærri, og er það væntanlega rjett, að það kunni að hafa nokkur áhrif. En naumast trúi jeg því, að hinir smærri útgjörðarmenn nytu þar fyllilega rjettar síns. Er það ekki venjulegt í viðskiftum, .að síldarkaupmenn hugsi sem svo: Jeg kaupi síld; síld er „spekulationsvara“, sem þæglega getur fallið í verði; jeg verð að gæta þess, að hafa tryggingu fyrir að tapa ekki á þessum kaupum; get því ekki borgað seljanda öll verðlaunin, sem honum bera að rjettu lagi ?  (Skúli Thoroddsen: Sambandið milli hinna smærri og stærri útgjörðarmanna þarf ekki að raskast fyrir það)  . Það getur vel raskast, og er mjög sennilegt, að það gjöri það.  (Pjetur Ottesen: Kaupendur færu að „spekúlera“ í því)  . Já, þeir færu að „spekúlera“ í því! Þeir leggja áreiðanlega dálítið meira á en sem svarar tollinum, og ekki er jeg í vafa um, að þessi verðlaun koma ekki öllum jafnt til góðs, þeim er veiðarnar stunda. Jeg hefi áður talað í þessu máli í sambandi við þessi 2 frv., um þá varúð, sem hafa þarf við samþykt þessara laga. Býst jeg ekki við, að mínu máli verði gaumur gefinn, og til þess gjöri jeg ekki kröfur, en þó þykist jeg nú sjá, að tvær grímur sje farnar að renna á menn, hvort samþykja skuli eða eigi, og þykir mjer það ekki að undra, því satt að segja get jeg ekki sjeð, að mikið sje í húfi, þótt þessi tvö mál verði ekki afgreidd á þessu þingi. Það sýnist ekki skaða, þótt málið væri rækilega athugað og undirbúið af stjórninni til næsta þings. Ef næsta þing gjörir einhverjar ráðstafanir, svipaðar þeim, sem hjer eru í bruggi, get jeg ekki annað sjeð, en að þær gætu komið nógu snemma. Það hefir verið sagt, að deildin hefði samþykt frv. um óhæfilega háan toll á síld, og að þetta verðlaunafrv. hafi átt að bæta úr því, og megi ekki samþ. tollfrv. nema þetta fylgi með. En jeg held, að þetta sje firra, því að á næsta þingi má bæta úr þessu áður en farið yrði að flytja út síld og því áður en tolllögin væru tekin að verka. En sannast að segja, var það aldrei mín meining, að neitt hættulegt væri við útflutningsgjaldsfrv. Eftir minni meiningu, kemur hættan fyrst með þessu frv., því að með því er sýnt, að gjöra á upp á milli Íslendinga og annarra þjóða. Frv. tvö í sameiningu álít jeg afar varhugaverð. Jeg kýs helst að hvorugt frv. verði samþykt frá þessu þingi, sjerstaklega þar sem nú er komið að þinglausnum, og því ekki tími til að athuga málin rækilega frá byrjun. Ef slíkt væri gjört, skal jeg ekki trúa öðru en þá lausn mætti finna, sem öllum líkaði, þar til næsta þing kemur saman. Þótt nú brtt., sem ákvæði, hvernig úthluta skyldi þessum verðlaunum, kæmi fram, sú er við mætti una og yrði samþykt, get jeg þó ekki greitt þessu frv. atkvæði, því þótt slík breytingartillaga kæmi fram, þá breytti hún ekki principi málsins, sem er jafn óbrúklegt fyrir því.

Framsm. (Matthías Ólafsson) Það er næsta undarlegt, hversu mikið kapp 2. þm. Árn. (E. A.) leggur á að koma þessu frv. fyrir kattarnef. Fyrst finnur hann að orðalagi frv., og þegar hann hefir fengið að laga það eftir vild, þá ræðst hann á frv. sjálft, efni þess. Það er naumast hægt að ímynda sjer, að honum gangi annað til en að vinna á móti síldarútvegsmönnunum. Hann reynir að finna frv. alt til foráttu, og er með dylgjur um, að auðsjeð sje hvert stefni og hverja leið eigi að fara. En jeg veit ekki til, að jeg hafi farið leynt að neinu. Jeg hefi opinberlega játað, hver tilgangurinn sje með frv., sá, að bæta landsins sonum upp þann skaða, sem þeir verða fyrir af útflutningsgjaldslögunum. Jeg held, að það væri best að láta svo, sem þetta mál kæmi engum við, nema oss Íslendingum. Því verður ekki á móti mælt, að Norðmenn standa sig eins vel við að borga 3 kr. eins og vjer 1 kr. 25 a. Hvað sem segja má um hitt frv., þá er eitt víst, og það er, að það er sjálfsagt, að bæði frv. sæti sömu forlögum.

Einar Arnórsson Það er mjög leiðinlegt, að ekki skuli vera hægt að tala svo um alvarleg mál hjer, að ekki þurfi að fljettast inn í það persónuleg ónot. Háttv. framsm. (M. Ó.) sagði, að jeg vildi íþyngja sjávarútveginum. Það er síður en svo, að jeg vilji það, en á hitt lít jeg svo, að það gæti orðið útveginum mikið tjón, ef svona frv. yrði samþykt. Hins vegar er ekki ólíklegt, að háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) gjörði sjávarútveginum tvísýnan greiða, ef hann kæmi frv. þessu gegn um þingið. Háttv. sami þm. sagði, að jeg væri með þessu að vekja Norðmenn til umhugsunar um þetta mál. Jeg get frætt hann á því, að þeir eru eldri en tvævetrir, og það þarf ekki að vekja þá neitt í þessu máli. Háttv. sami þm (M. Ó) sagði, að vjer ættum að halda fram málum vorum, án þess að taka tillit til þess, hvað aðrar þjóðir kynnu að segja. Þingmaðurinn vill láta fara að eins og sagt er að strúturinn gjöri, þegar hann heldur að hætta sje á ferðum. Hann stingur höfðinu í sandinn til þess að hann sjái ekki, og hygst svo komast hjá hættunni. Mjer hefir aldrei dottið í hug að neita, að Norðmenn standi betur að vígi en Íslendingar við síldarútveginn, en það leiðir einungis til þess, að vjer verðum að hlynna að útveginum með skynsemd, en ekki á líkan hátt og þennan, sem hjer er farið fram á. Slík lög, sem þessi, frá þessu þingi, gæti orðið tvíeggjað sverð, geta vel unnið útvegi vorum miklu meira tjón en gagn.

Framsm. (Jón Jónsson) Jeg hefði helst engar umræður viljað hafa um þetta mál, en skal þó segja nokkur orð. Jeg tel það bæði óþarft og óhyggilegt, að koma fram méð svona frv. nú. Það var talið nauðsynlegt á þinginu í fyrra að samþykkja þennan verðhækkunartoll, til þess að koma þó einhverju lagi á fjárlögin, en hafi það verið nauðsyn þá, þá er hún ekki siður fyrir hendi nú. Það var talsverð óánægja þá í landinu yfir þessum lögum, en nú hefir viljað svo vel til, að við framkvæmd laganna hefir sú óánægja horfið. Það er því ekki nauðsynlegt þessa vegna að afnema lögin. En það er líka óhyggilegt af þeirri ástæðu, að hjer er ekki gjört ráð fyrir því, að nokkuð komi í staðinn. Jeg skil ekki, hvernig háttv. flutnm. (B. J.) ætlast til, að lögin verði afnumin nú, án þess að nokkuð komi í stað þeirra.

Bjarni Jónsson Jeg er þakklátur háttv. landbúnaðarnefnd, að hún hefir tekið svo nærri sjer nú, að hún hefir skrifað þetta nefndarálit á svona stuttum tíma, þar sem hún hefir nú tvisvar komið fram með munnleg nefndarálit. Jeg verð þá að láta þakklæti mitt sjást í því, að segja nokkur orð til viðurkenningar fyrir þessa ritsmíð nefndarinnar. Þar er þá fyrst til að taka, að hún er svo einurðargóð, að hún setur í þingtíðindin, að þm. setji mál í nefnd til þess að svæfa þau. Slíka einurð við Alþingi hefi jeg eigi þekt fyrr. En mikil er vinsemd nefndarinnar við mig, er hún metur minn vilja meira en þenna þingvilja, sem hún segir oss frá. Þá vill nefndin eigi, að málið gangi fram á þessu þingi, en hún er eigi allskostar fráhverf því, að það gangi fram á næsta þingi - eða um það leyti, sem lögin ganga úr gildi eftir eigin ákvæðum sínum. En um leið gjörir hún það, er menn varði síst, að hún gefur háttv. fjárhagsnefnd óþægilegt olnbogaskot. Þetta mætti ef til vill gjöra, segir hún, þegar fjárhagur landsins verður rækilega athugaður. Hún segir með öðrum orðum, að fjárhagsnefnd þessa þings hafi eigi athugað fjárhag landsins, sem henni bar þó skylda til. En svo er nú fyrir þakkandi, að jeg get frætt nefndina um hag landssjóðs, og hefi jeg það eftir mönnum, sem miklu betur vita en fjárhagsnefndin. Nú á hann 800.000 kr. umfram þörf, og er því óþarfi að óttast um hag hans, þótt nú væri hætt að taka þenna rangláta toll. Þá segir nefndin enn, að tollur þessi sje ekki þungbær. En hvaðan kemur henni sú viska? Veit ekki landbúnaðarnefndin, að 1916 hefir búskapur tæplega borið sig, og getur því eigi þolað óþarfar álögur? Þá segir hún og, að tollur þessi hafi eigi verið óvinsæll. En jeg vil ráða henni til að leggja betur við hlustirnar, þegar hún kemur heim til kjósanda sinna nú. Það sem hjer vantar á viðurkenninguna á starfi þessarar nefndar, vona jeg, að hún fái á sínum tíma hjá kjósendum. Jeg held því enn fram, að ranglátur skattur sje ekki rjettur grundvöllut undir tekjum landssjóðs. Treysti jeg líka hæstv. stjórn vel til þess, að undirbúa sæmileg fjárlög undir næsta þing, svo efnahag landssjóðs yrði borgið, þótt afnuminn væri skattur þessi. Mundi því þinginu óhætt að kasta áhyggjum sínum upp á hana í því efni. Sömuleiðis get jeg trúað henni til að leggja hæfilegan skatt, bæði á þessa tvo atvinnuvegi og aðra. Þá vil jeg enn láta afnema lög þessi, vegna þess, að ástæður þær, er voru til þess, að þau voru sett, eru nú með öllu horfnar, þar sem kostnaður við alla framleiðslu hefir stigið svo gífurlega, að framleiðsla er viða orðin til skaða en ekki ábata. Það mun öllum kunnugt, að landbúnaðurinn hefir árið 1916 ekki gjört meira en halda við, tollalaust. Skal jeg svo ekki fjölyrða meira, en bið hæstv. forseta, að viðhafa nafnakall um frv. Þakka jeg honum, að hann veitti mjer tækifæri til að koma málinu undir atkvæðagreiðslu, svo að ekki gekk fram sá ásetningur, að launmyrða það.