Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf frá þingflokksformanni Sjálfstfl., Einari K. Guðfinnssyni, dagsett 30. apríl: ,,Þar sem Árni R. Árnason, 2. þm. Suðurk., getur ekki sótt þingfundi vegna veikinda óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður á lista Sjálfstfl. í Suðurk., Kjartan Ólafsson, taki sæti hans á meðan. Virðingarfyllst Einar K. Guðfinnsson.`` Kjartan Ólafsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný.

Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs til að ræða um stöðuna í Írak og þá miklu ábyrgð sem Íslendingar bera á því máli vegna þess að íslenska ríkisstjórnin, án þess að spyrja þjóðina og án þess að sinna lögum um samráð við utanrmn., gerði okkur að beinum þátttakendum með ótvíræðri stuðningsyfirlýsingu við innrásina í Írak. Ég geri mér grein fyrir því, herra forseti, að hæstv. utanrrh. hefur lögmæta fjarvist í dag og ég geri engar athugasemdir við það. Hér er hins vegar um svo alvarlegt mál að ræða að þingið verður að taka þetta upp og þingið hlýtur að ræða með hvaða hætti það gerir þessi mál upp gagnvart hæstv. ríkisstjórn sem hefur aldrei reynt að leita ráða hjá þinginu eins og þó er kveðið á um í lögum. Ég lít svo á, herra forseti, að þátttaka okkar í innrásinni í Írak sé svartasti bletturinn á utanríkisstefnu Íslendinga á síðari árum. Og ég tel að ábyrgð þeirra manna sem þá ákvörðun tóku að þinginu forspurðu sé ákaflega mikil. Nú sjáum við að stjórnleysi ríkir í Írak sem felur það í sér að heilsa og líf almennra borgara fer forgörðum í sífellt vaxandi mæli. Við höfum á síðustu dögum séð og heyrt fregnir af gríðarlegum loftárásum á borgina Falluja og við sjáum núna hvernig Bandaríkjamenn sitja um hina helgu borg Najaf. Það hlýtur að vera krafa okkar sem sitjum á löggjafarsamkundunni að íslenskir ráðherrar upplýsi hvað þeir hafi gert til þess að reyna að koma vitinu fyrir þá menn sem þeir lýstu stuðningi við. Við höfum jafnframt heyrt af stríðsglæpum nú allra síðustu daga. Írakskir stríðsfangar hafa verið pyntaðir af amerískum hermönnum. Þeir hafa verið vafðir inn í gaddavír. Þeir hafa verið neyddir til kynmaka og það hafa verið brotnir á þeim alþjóðlegir sáttmálar. Við Íslendingar berum ábyrgð á þessu nema við mótmælum því sterklega og íslenska ríkisstjórnin verður að gefa Alþingi til kynna með hvaða hætti hún hefur mótmælt þessu.

Herra forseti. Ekkert lát er á hörmulegum fréttum frá Írak og nú bætast við öll þau ósköp sem á undan eru gengin fréttir af því að fangar séu þar pyntaðir, þverbrotin séu ákvæði Genfarsáttmála um meðferð stríðsfanga og jafnvel sagt að Bandaríkjamenn hafi ráðið verktaka til að sjá um fanga og yfirheyra fanga. Það eru með öðrum orðum ráðnir verktakar til að berja á föngum. Þetta bætist við þau grófu mannréttindabrot sem Bandaríkjamenn ástunda frammi fyrir alþjóðasamfélaginu hvað varðar meðferð fanga í Guantanamo á Kúbu þar sem átt hefur sér stað einstakt réttarhneyksli í sögunni. Menn eru þar geymdir árum saman án dóms og laga og njóta hvorki verndar sem venjulegir borgaralegir fangar né stríðsfangar heldur eru samkvæmt nýrri bandarískri skilgreiningu einhvers konar vígamenn utan dóms og laga. Menn eru verr settir en skepnur vegna þess að dýraverndunarlög ná ekki einu sinni yfir fangana í Guantanamo á Kúbu. Utanríkismálanefnd Alþingis hlýtur að koma saman við þessar aðstæður og taka fyrir þessi mál. Minni ég þá einnig á þau mál sem þar liggja fyrir varðandi t.d. stöðuna í deilum Ísraelsmanna og Palestínumanna. Það er enginn vafi á því í mínum huga, herra forseti, að uppáskrift hæstv. ráðherra Davíðs Oddssonar og Halldórs Ásgrímssonar á Íraksstríðinu eru einhver hörmulegustu afglöp íslenskra stjórnmála um langt skeið, örugglega á þessari öld og má mikið vera ef þau endast ekki út öldina sem slík, að þetta eigi eftir að verða á spjöldum sögunnar einhver hörmulegustu pólitísku afglöp og mistök sem lengi hafa verið framin. Það er betra en ekki þó seint sé að við Íslendingar afsölum okkur frekari ábyrgð á þessum ósköpum og þessum hörmungum og þeim lögbrotum og mannréttindabrotum sem þarna fara fram. Úr því að ríkisstjórn er heillum horfin í þessum efnum þá varðar það sóma Alþingis að þvo okkur af þessari óhæfu eftir því sem kostur er.

Hæstv. forseti. Fréttir berast af alvarlegu og versnandi ástandi í Írak. Aðfarir bandaríska hernámsliðsins og fylgifiska þess vekur ugg. Stöðugt berast fréttir af fjöldamorðum. Í morgun berast nú fréttir af pyntingum. Fyrir nokkru síðan voru fjórir bandarískir hermenn drepnir á hrottafenginn hátt. Hernámsliðið greip til hefndaraðgerða. 600--700 manns, þar á meðal óbreyttir borgarar, börn og gamalmenni lágu í valnum. Þetta minnir á hefndaraðgerðir nasista í heimsstyrjöldinni síðari. Íslendingar bera hér ábyrgð. Er ekki ástæða til þess að fulltrúar hinnar staðföstu stjórnar sem hefur staðið í einu og öllu við bakið á hernámsliðinu láti nú frá sér heyra, biðji íröksku þjóðina og einnig þá íslensku afsökunar á framferði sínu?

Herra forseti. Þegar við tökum þetta mál fyrir í upphafi fundar liggur ljóst fyrir að hvorugur oddviti ríkisstjórnarinnar er staddur hér. Þrátt fyrir það veljum við að ræða þetta mál og senda þau skilaboð frá Alþingi að þessari stöðu verður ekki unað. Við berum mikla ábyrgð á innrásinni í Írak. Aðild okkar olli miklu ósætti á Alþingi og með þjóðinni. Ég tek undir orð Ögmundar Jónassonar. Það á fyrst og fremst að biðja íslensku þjóðina afsökunar. Það á að biðja íslensku þjóðina afsökunar á því að okkur hafi verið blandað í þennan hörmulega hildarleik. Við berum ábyrgð á innrásinni með þeirri gjörð ríkisstjórnarinnar og við berum ábyrgð á eftirleiknum og eftirleikurinn hefur verið mjög alvarlegur. Ríkisstjórnin lætur sem ekkert sé. Þetta er ömurleg staða fyrir Ísland sem hingað til hefur verið þekkt á erlendum vettvangi sem land lýðræðis og land mannréttinda. Þessi ásýnd okkar hlýtur að breytast í kjölfar þess að Ísland tók þá afstöðu sem tekin var af ríkisstjórninni og við á Alþingi berum ábyrgð. Alþingi ber ábyrgð. Hvers vegna? Vegna þess að ríkisstjórnin nýtur stuðnings meiri hluta Alþingis í öllum gjörðum sínum og þar með þessum. Þess vegna er þetta mál Alþingis og þess vegna getum við rætt það á Alþingi þó enginn sitji á ráðherrabekkjunum frekar venju þegar ekki eru mál sem þeir hafa frumkvæði að. Það hefur verið ömurlegt að verða vitni að því að ekkert af því sem var réttlæting fyrir innrásinni hefur staðist. Mannfall er orðið gífurlegt og borgarar hafa fallið og það er orðið vandamál fyrir fólk heima fyrir hvað mannfall er orðið mikið hjá innrásarliðinu. Og nú eru það pyntingar sem við berum líka ábyrgð á.

Hæstv. forseti. Nú, þegar rúmt ár er liðið frá því að innrásin í Írak hófst, hefur ástandið þar kannski aldrei verið jafnslæmt og nú. Stríðinu er engan veginn lokið. Daglega fáum við fréttir af miklu mannfalli. Við sjáum myndir af sundurtættum húsum, bílum, líkum, særðu fólki, hörmungum og eymd. Frjálslyndi flokkurinn hefur allt frá upphafi tekið mjög einarða afstöðu gegn þessu stríði. Við höfum verið á móti því allt frá upphafi. Stríð eru viðbjóðsleg og það var engin ástæða til að ráðast inn í Írak. Það er kominn tími til að íslenska ríkisstjórnin geri hreint fyrir sínum dyrum, fyrir sinni þjóð og að hún segi þjóðinni hvers vegna í ósköpunum við fórum á þennan lista yfir hinar svokölluðu viljugu þjóðir. Við verðum að fá að heyra núna sannleikann um lygina í kringum Írak, sannleikann um lygina því að þetta stríð byggir ekki á neinu nema lygum. Það hafa engin gereyðingarvopn fundist, engin. Það var engin ógn af Írak. Þetta voru hrikaleg mistök og það hljóta allir réttsýnir menn og konur að sjá. Eins og ég sagði áðan er kominn tími til að íslenska ríkisstjórnin með hæstv. forsrh. Davíð Oddsson og hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson í fararbroddi komi fram fyrir þjóðina og útskýri fyrir henni hvað gerðist þá daga þegar þessi hrikalega og afdrifaríka ákvörðun var tekin, hvers vegna hún var tekin og hvernig þeir réttlæta þá ákvörðun. Þeir hafa aldrei sagt okkur það. Síðan ættu þessir háu herrar að biðja íslensku þjóðina afsökunar og íröksku þjóðina afsökunar og byrja síðan að leita leiða til að koma okkur út úr þessu. Fréttirnar munu halda áfram að berast af miklu mannfalli. Við munum örugglega fá að heyra fleiri fréttir af pyntingum á stríðsföngum og öðru þess háttar vegna þess, herra forseti, að í myrkrinu eru allir kettir gráir og stríðið gerir alltaf það að verkum að stutt er í villidýrið í mannskepnunni.

Herra forseti. Íslendingar eru í eðli sínu friðsöm og sanngjörn þjóð. Hinni íslensku þjóð er misboðið með því að ráðamenn hennar hafa með þessum hætti bundið stuðning hennar við hina skelfilegu innrás í Írak. Þess vegna er það sameiginleg krafa allrar stjórnarandstöðunnar að ráðherrar ríkisstjórnarinnar biðji í senn íslensku þjóðina og íröksku þjóðina fyrirgefningar á þeirri misgerð sem þessi skilyrðislausi stuðningur var. Þjóðin öll er upp til hópa á móti þessu. Meira að segja ein af burðarstoðum íslenska samfélagsins, þjóðkirkjan, sendi í gær frá sér af prestastefnu í Grafarvogi eindregna ályktun þar sem þátttaka okkar og stuðningur við Íraksstríðið er hörmuð. Þessi mál hljóta því að koma til frekari umræðu á hinu háa Alþingi. Það verður að gera það uppskátt með hvaða hætti íslenska ríkisstjórnin batt hina íslensku þjóð til stuðnings við innrásina í Írak. Hvaða tildrög voru að því og með hvaða hætti var sú ákvörðun tekin? Það má deila um það hvort þar var um lögmæta ákvörðun að ræða. Ég spyr t.d.: Á hvaða ríkisstjórnarfundi var sú ákvörðun tekin? Eða var það virkilega þannig að ákvörðunin um að íslenska þjóðin var hnýtt í tagl þeirrar bandarísku varðandi innrásina í Írak var tekin utan ríkisstjórnarfundar, var aldrei borin upp á fundi ríkisstjórnar heldur einungis ákveðin í tveggja manna tali? Hvað heitir lýðveldi þar sem ákvarðanir af þessu tagi eru teknar á þann hátt? Við vitum það öll. Þetta er til skammar fyrir íslensku ríkisstjórnina og ráðherrar hennar eiga að gera hreint fyrir sínum dyrum og þeir eiga að biðja okkur afsökunar og þeir eiga að biðja Íraka fyrirgefningar.

Herra forseti. Ein mikilvægasta ákvörðun í utanríkismálum sem Íslendingar hafa tekið er vafalaust innganga í varnarbandalag vestrænna ríkja árið 1948. Þá settum við Íslendingar eitt ófrávíkjanlegt skilyrði fyrir aðildinni. Það var að Ísland mundi aldrei taka beinan þátt í hernaðaraðgerðum, aldrei fara með ófriði á hendur öðrum þjóðum. Að þessu skilyrði gengu aðrar þjóðir í bandalaginu umyrðalaust. Ríkisstjórnin þverbraut þetta skilyrði sjálf með því að skipa Íslandi í bandalag hinna staðföstu þjóða sem stóðu að árásinni á Írak. Forsrh. og utanrrh. tóku þessa afdrifaríku ákvörðun án minnsta samráðs við löggjafarsamkundu þjóðarinnar. Í 24. gr. þingskapa Alþingis Íslendinga segir svo, með leyfi forseta: ,,Utanríkismálanefnd skal vera ríkisstjórninni til ráðuneytis um meiri háttar utanríkismál enda skal ríkisstjórnin ávallt bera undir hana slík mál jafnt á þingtíma sem í þinghléum.`` Hér á landi finnst varla nokkur maður sem telur aðild okkar að hernaði í Írak til minni háttar utanríkismála og sú skoðun endurspeglaðist á prestastefnu í gær þar sem aðild Íslendinga að þessum hernaði í Írak var harðlega fordæmdur.

Virðulegi forseti. Það mál sem hér hefur verið fært í tal er auðvitað ekki hægt að fjalla um efnislega undir þessum dagskrárlið enda ekkert tilefni eða tóm til þess. Það verðum við að gera við aðrar aðstæður og með öðrum hætti. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að þetta er ekki í fyrsta skipti sem við ræðum þessi mál í sölum Alþingis sem eðlilegt er. Við höfum verið að fjalla um þessi mál og við höfum verið að skiptast á skoðunum um þau. Ég vil minna á að þann 6. apríl sl., fyrir fáeinum dögum, fór fram utanríkismálaumræða og hæstv. utanrrh. gerði þessi mál að meginefni ræðu sinnar og varði sjónarmið Íslendinga. 
            

Nei. Hernámsliðsins.

Virðulegi forseti. Þetta voru sjónarmið ríkisstjórnar Íslendinga.

Ekki Íslendinga.

Það er auðvitað þannig, virðulegi forseti. Sama hvað háttvirtur frammíkallandi segir þá var það þannig að við höfðum fullkomið tækifæri til að ræða þessi málefni þá  Þessi mál eru einfaldlega þess eðlis að þar vorum við að taka erfiða ákvörun og sem betur fer var það niðurstaða ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna að vera í andstæðingaliði harðstjórnar Saddams Husseins. Ég kalla eftir því að menn segi 

Ertu að verja pyntingar?

Ég er að verja ...

Þú ert að verja pyntingar.


             Hv. þm. er hins vegar stöðugt að koma sér undan því að svara einfaldri spurningu. 

Útúrsnúningur.


            

Og halda sig við tíma.

og halda sig við tímamörk.)

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni að ekki er tími til þess hér í stuttri umræðu um störf þingsins að fara djúpt efnislega í þetta mál. En það er sjálfsagt mál að bæta úr því. Ég fer hér með formlega fram á það, herra forseti, að umræða verði utan dagskrár um þá stöðu sem nú er uppi í Írak og að til svara verði helst bæði utanrrh. og hæstv. forsrh. Það er best að bræðralagið haldi líka í því að þeir standi ábyrgir fyrir afstöðu ríkisstjórnarinnar í þessu máli. Það væri æskilegt, herra forseti, að semja um að menn hefðu þá rýmri ræðutíma þannig að hægt væri að fara rækilega yfir þetta mál.  Það vantar að gera þessi mál hér upp. Auðvitað eiga hæstv. ráðherrar að biðja þjóðina afsökunar. Þetta var gert í trássi við hana. Ekki var löglega staðið að ákvarðanatökunni. Það er hægt þó seint sé formlega að afturkalla stuðninginn og það á auðvitað að gera. Ég endurtek, herra forseti, ósk mína um að hér fari fram umræða utan dagskrár um þessi mál.

Forseti telur eðlilegt að ósk um slíka umræðu verði borin upp á fundi forseta með formönnum þingflokka.

Herra forseti. Í aðdraganda síðustu alþingiskosninga gafst mér sem betur fer tækifæri til að ræða þessi mál varðandi innrásina í Írak við fjölmarga aðra þingmenn. Því miður hafði ég ekki tækifæri í þessum sölum, enda ekki kjörinn þingmaður þá, að ræða þessi mál. Ég hélt því ávallt fram að ef við færum þarna inn, tækjum afstöðu í þessu máli, þá mundum við búa til fleiri harðstjóra eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson var að tala um áðan. Hver er staðan í dag? Þessir fleiri harðstjórar spretta upp eins og gorkúlur um allt Írak. Landið logar í ófriði. Hvenær ætlar fólkið í okkar landi að skilja að stríðsrekstur eins og í Írak elur af sér meira hatur, býr til fleiri harðstjóra, býr til hættulegri menn. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson kemur hér og raular og tautar og vælir yfir því að við ræðum þessi mál. Þetta er grafalvarlegt mál. Við höfum margoft rætt það og við eigum eftir að ræða það margoft í þessum sölum. Ég held að allir hv. þingmenn séu mér sammála í þeim efnum. Því er mér frámunað að skilja að maðurinn komi upp, hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, og gráti yfir því að við ræðum eins alvarlegt mál.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þm. sem hér talaði síðast væri sæmra að reyna að hlusta á það sem sagt er úr þessum ræðustóli. Ég var einfaldlega að vekja athygli á því að hvorki væri tilefni né tóm við þessa aðstæður undir þessum formerkjum að ræða þessi mál efnislega og eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon benti réttilega á er það auðvitað kjarni þessa máls. Ég er ekki að biðjast undan því að þessi mál séu rædd í þingsölum enda hafa þau margoft verið rædd hér og það er auðvitað margs konar tilefni til þess. Þetta er stórt mál. Þetta er stórpólitískt og utanríkispólitískt mál. Ég vakti athygli á því að við vorum heilan dag, 6. apríl, eðlilega að ræða um utanríkismálin og þessi mál voru kjarni þeirrar umræðu og þau voru burðarásinn í ræðu hæstv. utanrrh. Þess vegna var fullt og nægilegt tilefni til þess að fara yfir þau mjög efnislega og mjög ítarlega þann dag eins og þingmenn gerðu. Ég vakti einfaldlega athygli á því að þarna höfðum við tækifæri til að ræða málin efnislega. Ef menn vilja ræða þessi mál þá er það a.m.k. hvað mig áhrærir mér alls ekki á móti skapi. Ég tel þvert á móti mjög nauðsynlegt að við vekjum athygli á því að við Íslendingar kusum að berjast gegn harðstjóranum Saddam Hussein. En ég vek líka athygli á því að þeir sem hér hafa talað hafa allir með tölu komið sér undan því að fjalla um það með hvaða hætti þeir vildu koma þeim harðstjóra  
            

Virðulegi forseti. Þetta er átakanleg umræða. Það var ákveðið að gera innrás í Írak til þess að bregðast við gereyðingarvopnum þar. Þeir sem voru fengnir til þess af hálfu Sameinuðu þjóðanna að leita gereyðingarvopna fengu ekki að klára verkið sitt. Hans Blix var kallaður heim. Hann hefur sagt það eftir á að þeir voru að ljúka störfum sínum. Það var engin þörf á innrásinni vegna gereyðingarvopna. En það var rokið inn um það bil sem menn sáu að þar voru ekki gereyðingarvopn og eftir að innrásin var gerð var fundin ný ástæða. Nýja ástæðan var sú að það þyrfti að taka þennan mann, Saddam Hussein. Það var ekki ástæðan þegar Ísland skrifaði sig á listann. Höfum þetta á hreinu. Síðan hefur verið stríð og hörmungar, mannfall óbreyttra borgara, kvenna, barna, gamalmenna, venjulegs fólks sem býr í venjulegum húsum í þessu hrjáða landi. Og ungir menn koma unnvörpum í kistum heim til landanna sinna sem ýmist tóku þátt í þessu eða voru innrásaraðilar  Virðulegi forseti. Nú síðast eftir gífurleg átök í Falluja ...  
            

Virðulegi forseti. Við ræðum nú við 3. umr. stjfrv. ríkisstjórnar Íslands um breyting á lögum um útlendinga. Það er ekki laust við að vel fari á því að hefja þessa 3. umr. í kjölfar umræðunnar sem hér varð um störf þingsins um innrásina í Írak og aðild okkar að henni sem hefur dregið fram gerræðisleg vinnubrögð þeirrar ríkisstjórnar sem við búum við sem hefur farið sínu fram án þess að tala við kóng eða prest, án þess að tala við utanrmn., án þess að ráðgast við Alþingi og hvað þá heldur þjóðina sína í þessu stærsta máli síðustu ára, innrásinni í Írak. Og hvað höfum við rætt undanfarna daga? Við höfum rætt gerræðisleg vinnubrögð núverandi ríkisstjórnar. Herra forseti. Á morgun, 1. maí, stækkar Evrópusambandið í 25 lönd. Íbúafjöldi þessa mikla sambands fer úr 385 milljónum í 460 milljónir. Í álfunni er gert ráð fyrir miklum hátíðahöldum í kvöld. Stöðuna á Evrópska efnahagssvæðinu, sem nú er að verða 460 milljónir, munum við ræða síðar í dag undir því þingmáli sem hv. þm. Katrín Júlíusdóttir mun mæla fyrir, þáltill. um stækkun Evrópusambandsins. Þar mun ég koma aftur í umræðuna og ræða þennan þátt. Þessi viðburður, jafnótrúlegt og það hljómar, er orsök þess að hér er flutt þetta umdeilda frv. um útlendinga sem skilur ríkisstjórnina eftir berskjaldaða í viðhorfum sínum til umheimsins. Sá viðburður að Evrópusambandið stækki í 25 lönd og 460 milljóna sambúð fólks sem vill fara með friði, vera með friði, vinna hvert með öðru og leysa upp stríð og hörmungar í álfu sem logaði í óeirðum fyrir u.þ.b. 60 árum þegar við vorum að verða sjálfstætt ríki, árið 1944, er hvati frv. Þetta munum við líka ræða síðar í dag, friðarþátt Evrópusambandsins. Sá atburður að 460 milljónir ætli að starfa saman í einu sambandi og umræðan um frelsi fólks til atvinnu eru ástæður þess að Sjálfstfl. og Framsfl. gripu til þess örþrifaráðs að taka óvænt inn í slíkt frv. atriðin sem hafa orðið svo umdeild á síðustu vikum og sérstaklega á síðustu dögum. Sá atburður að Evrópusambandið verði 460 milljónir er ástæða þess að Framsfl. og Sjálfstfl. grípa til þess að taka inn tvo varamenn stjórnarliðanna í skjóli myrkurs í gær til að geta greitt atkvæði og geta gengið til verka og lögfest þau vafasömu ákvæði sem er að finna í því frv. sem í raun átti bara að vera vegna stækkunar Evrópusambandsins. Undir kvöld í gær kom í ljós að þingmenn sem voru með fjarvist og voru á leið heim um helgina mundu ekki geta greitt atkvæði sem varð að greiða út af ákvæðunum um EES. Þá var gripið til þess ráðs að kalla inn varamenn þannig að þeir þingmenn sem hefðu átt að koma heim, þar á meðal formaður utanrmn. sem á ólokið verkum sínum í utanrmn., komast ekki til starfa nema þingið starfi lengur en næsta hálfa mánuðinn. Það getur líka svo sem orðið. Það verður samt ekki hún sem stýrir vinnu í utanrmn., það verður ekki hún sem axlar þá ábyrgð sem hún hefði viljað viðhafa þegar hún kæmi heim um helgina. Þessa vandræðagangs sem þjóðin varð vitni að verður lengi minnst vegna þess að hann var fullkomlega ástæðulaus, bara ef menn hefðu haldið á málum eins og fólk. Ástæðan byggist fyrst og fremst á tvennu, valdasýki og skorti á samráði. Það er það sama sem við höfum séð í öllum málunum sem við höfum rætt að undanförnu, valdasýki og skortur á samráði. Þetta er einkennisbragur á þeirri ríkisstjórn sem nú situr. Ég harma það. Meginforsendan í frv. er nefnilega heimildin til að nýta sér aðlögun á breytingum á vinnumarkaði sem fylgir því að 10 lönd bætast í Evrópusambandið, sem fylgir fjölgun á svæðinu, eins og ég hef sagt, úr 385 milljónum í 460 milljónir. Lengi vonuðust menn til þess að ekki þyrfti að hafa aðlögun að því að vinnumarkaðurinn opnaðist fyrir alla. Niðurstaðan varð samt sú að næstum öll lönd Evrópusambandsins, ég held meira að segja öll nema eitt, ákváðu að nýta sér aðlögunina. Ekki vegna þess að hún beindist beinlínis gegn því fólki sem væri að koma 10 nýjum löndum inn í Evrópusambandið heldur vegna þess að gera mátti ráð fyrir því að þegar svona stór stækkun yrði í einu kæmi mikið los á fólk og að vinnumarkaður, ekki síst lítill og viðkvæmur vinnumarkaður eins og hjá okkur, þyldi ekki breytinguna ef hún yrði of hröð. Það er til fyrirmyndar að fram til síðustu stundar var Alþýðusamband Íslands fylgjandi því að ekki yrði nýtt neitt aðlögunarákvæði, heldur yrði vinnumarkaðurinn opnaður eins og hann hefur verið á öllu Evrópska efnahagssvæðinu og út frá þeirri hugmyndafræði sem við ætluðum okkur sem unnum að því að Evrópska efnahagssvæðið og samningurinn yrði að veruleika á sínum tíma. Aðlögunarheimildin er eiginlega í þremur fösum, ef mér leyfist að nota það orð. Sá fyrsti nær til tveggja ára og á honum er tekið í frv., í fyrsta lagi í 17. gr. en þar er lagt til að við lögin bætist ákvæði til bráðabirgða þar sem gildistöku tilvitnaðra ákvæða 35. og 36. gr. laganna um EES-útlendinga verði frestað um tvö ár gagnvart ríkisborgurum hinna nýju ríkja í Evrópusambandinu að frátöldum Möltu og Kýpur. Að öðrum kosti mundu þær ívilnanir sem EES-útlendingar njóta gilda um þessa ríkisborgara frá og með 1. maí 2004. Um efni ákvæðisins vísast að öðru leyti til almennra athugasemda sem eru í frv. Hins vegar vil ég aðeins geta hér um rétt EES-íbúa sem getið er um í greinargerð á bls. 2 en þar segir: ,,Þannig gera stækkunarsamningarnir ráð fyrir að landslög hvers ríkis, sem í gildi eru 1. maí 2004, gildi um þá ríkisborgara nýju aðildarríkjanna sem eru launþegar. Ríki getur ekki kveðið á um strangari takmarkanir en í gildi voru við gildistökudag samningsins en því er heimilt að setja reglur sem eru meira ívilnandi fyrir ríkisborgara nýju aðildarríkjanna. Ríkisstjórnin hefur, í samráði við aðila vinnumarkaðarins, ákveðið að leggja til að fyrrnefndum aðlögunarákvæðum verði beitt.`` Þess vegna erum við að ræða þau hér í þessu frv. og ég ætla að leyfa mér að setja fram þá von, um leið og ég tek það fram að við styðjum þessi ákvæði, að ekki þurfi að beita fösum númer tvö og þrjú í framhaldi af því ef einhver vandræði skyldu vera eftir þennan tveggja ára aðlögunartíma. Vonandi þurfum við ekki að taka seinni heimildirnar, vonandi verðum við búin að fara í gegnum þá aðlögun sem þarf þannig að hér geti verið það opna flæði sem samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið tekur mið af. Herra forseti. Það var sátt um það á Alþingi, a.m.k. var sátt um það gagnvart okkur í Samf., að beita þessum aðlögunarákvæðum. Slíkt frv. um aðlögunarákvæðin sem var bundið af tímasetningunni 1. maí hefði því fengið greiðan aðgang gegnum þingið og verið lögfest þess vegna fyrir löngu vegna þess að um það var enginn ágreiningur. Þetta frv. sem varðar stækkun Evrópusambandsins hefði fengið greiða afgreiðslu gegnum þingið og verið lögfest. Þá hefði ekki orðið vandræðagangur og tímaþröng. Þá hefði ekki þurft að kalla á varamenn í skjóli myrkurs til að greiða atkvæði klukkan 22 í gærkvöldi til að tryggja að hinum umdeildu áformum yrði komið í gegn. Það hefði ekki þurft að kalla inn varamenn og það hefði ekki þurft að fara í útgjöld vegna þess að nú verða tveir varamenn hér í hálfan mánuð sem ekkert hefði þurft að kalla inn. Stjórnarflokkarnir og aðrir sem eru áhugamenn um framgang samningsins um Evrópska efnahagssvæðið hefðu svo sannarlega séð til þess að þessi ákvæði hefðu náð fram að ganga og verið lögfest. Þegar málið er skoðað í því umhverfi að sá tími sem þingmönnum er ætlaður til hefðbundinna þingstarfa og löggjafarstarfa er nú kominn niður fyrir hálft ár og að ráðuneytin ráða ekki við að koma öllum frv. ráðherra sinna tímanlega fyrir þingið í þessu starfsumhverfi eru það dæmalaus vinnubrögð að setja svona umdeild ákvæði, eins og hér voru rædd í gær og eru áfram rædd í dag, í sama frv. og aðlögunina sem varð að ná fram að ganga fyrir 1. maí. Satt að segja nær eitt orð best yfir það sem við hefur blasað í þeim umdeildu málum sem hafa skekið þjóðina, fjölmiðlafrumvarpinu og útlendingafrumvarpinu, og sannarlega höfum við heyrt það fyrr á þessum morgni. Orðið er frekja. Langur valdatími, þau áhrif að stjórnarliðum finnst sjálfsagt að keyra allt í gegn sem þeim sýnist í stað þess að ástunda lýðræðisleg vinnubrögð og samráð, leiðarljós sem eru viðhöfð annars staðar en þekkjast ekki hér --- það er ekkert orð yfir þetta lengur annað en frekja. Það er óviðunandi að fylgjast með þeim vinnubrögðum sem stjórnarliðið hefur smám saman tekið upp. Ég hlýt að minna á það hér, og ágætt að það kom fram í umræðunni áðan um Írak að danskur ráðherra axlaði ábyrgð vegna þess að Danir höfðu skrifað upp á þá 30 viljugu, að það hefur verið haft að leiðarljósi í öllum stærri málum á Norðurlöndunum að hafa samráð um alla þýðingarmikla og stærri löggjöf, að það sé a.m.k. upp undir 80% stuðningur í þingunum þeirra við þýðingarmikil mál sem eiga að lifa lengi með þjóðinni. Það er farsælt vegna þess að ef þau vinnubrögð eru viðhöfð kemur ekki næsta ríkisstjórn og eyðir miklum kröftum í að breyta öllu til baka. Þá hefur verið haft samráð um mál sem hafa þýðingu fyrir fólkið í landinu og samfélagið sem við höfum verið að skapa hér í gegnum áratugi og aldir. Í stað þess er það þannig með þann stjórnarmeirihluta sem svo lengi hefur ríkt að menn vilja ekki sjá og ekki heyra og þeir segja þegar þeir mæta andstreymi: Áróður, áróður. Það er ekkert skrýtið þó að það sé svona mikil ólga í samfélaginu, þetta er bara áróður. Þetta höfum við heyrt hér og manna á meðal á kaffistofunni þegar verið er að ræða hvað þjóðin hefur risið harkalega upp vegna fjölmiðlafrumvarpsins: Áróður. Það er ekki af því að við höfum gert rangt, ekki af því að við séum ekki með lýðræðisleg vinnubrögð, ekki af því að við höfðum ekki samráð, heldur er það bara vegna þess að einhverjir óprúttnir aðilar hafa verið með áróður. Þess vegna rís þjóðin upp gegn okkur. Það er viðkvæði stjórnarliða. Það er dálítið furðulegt ef satt skal segja. Það sem verið er að tala um þarna úti --- þá vísa ég aftur til fjölmiðlafrumvarpsins og biðst velvirðingar á því, herra forseti, en það er algengt að maður vísi til annarra frumvarpa eða laga í umræðu sinni um tiltekin mál --- og veldur eldfiminni eru staðreyndir sem sérfræðingar hafa sett fram. Ekki pólitíkusar, ekki óvinveittir pólitíkusar, heldur sérfræðingar á sviðinu, sumir hverjir sérstakir vinir ríkisstjórnarinnar, sérfræðingar sem eru hliðhollir ríkisstjórninni og starfa jafnvel í flokkunum þeirra. Þeir hafa komið fram og sagt að það sé mat þeirra að fjölmiðlafrumvarpið brjóti í bága við stjórnarskrá, að frv. sem þessi ríkisstjórn leggur fram í krafti valdsins brjóti í bága við stjórnarskrá.  Það á í rauninni ekkert skylt við pólitík þegar hér eru keyrð í gegn frumvörp sem fullyrt er af sérfræðingum að standist ekki stjórnarskrá. Það er að verða vani að Hæstiréttur felli dóma um að lög, því miður, standist ekki stjórnarskrá, að þau brjóti í bága við tiltekin ákvæði og hingað inn hafa komið frumvörp þar sem þarf að breyta fyrri lögum sem byggðust á frumvörpum af þessu tagi sem við gagnrýndum af því að niðurstaðan hefur orðið að þau brjóti í bága við ákvæði stjórnarskrár. Þetta er auðvitað ólíðandi vinnulag, vinnulag sem er ekki til sóma fyrir Alþingi. Þetta eru slæm vinnubrögð og það er þess vegna sem ég leyfi mér að nota þetta barnalega orð, frekja, þegar menn eru orðnir þannig að þeir hlusta ekki á neinn, ekki á ráðgjöf og fara sínu fram hvað sem tautar og raular. Í öðrum þingum er þessu öðruvísi farið. Ég nefni Finnland. Ég átti nefnilega því láni að fagna að vera þar á ráðstefnu í desember á vegum Alþingis þar sem fjallað var m.a. um vinnu þinganna í sambandi við gerðir Evrópusambandsins. Þegar Finnarnir urðu frjálsir settu þeir upp merkilegustu nefndina á sínu þingi og hún hefur það verkefni og hefur haft það alla tíð síðan að skoða hvert einasta frv. með tilliti til stjórnarskrárinnar. Ekki eitt einasta frv. fer í gegn og verður að lögum í Finnlandi nema það hafi fengið þessa vönduðu skoðun. Hér er ekki einu sinni hlustað á það, hvorki þegar stjórnarandstaðan í nefnd eða aðilar úti í bæ, sérfræðingar og lögfræðingar, lýsa því yfir að nú skuli vara sig, nú skuli hægja á. Af því að ég geri EES-málið að svo miklu meginmáli, a.m.k. í upphafi ræðu minnar, vil ég árétta það að stjórnarandstaðan bauð það tímanlega í allshn. að taka út EES-ákvæðin og lögfesta þau þannig að tímaþröng yrði því máli ekki til trafala. Það var auðvitað ekki þegið. Stjórnin ætlaði í gegn með mál sitt á þeim tíma sem hún ætlaði sér. Þannig er það. Þess vegna voru þau ekki tekin út og afgreidd með stuðningi okkar, nei. Þannig vinnur ekki stjórnarmeirihlutinn. Við viljum, við ætlum, við ráðum. Það eru einkunnarorð hans. Ég hlýt að gagnrýna það vegna þess að tilefnið er liðnir dagar á Alþingi og að hér er verið að koma inn með frv. eftir að fresturinn er útrunninn, hér er verið að koma með umdeild frv. og menn ætla að fara með þau í gegn. Það á að fresta þinglokum og ég harma það ekki. Mér finnst að þingið eigi að standa miklu lengur en 5 1 / 2 mánuð en vinnubrögðin við það eru óásættanleg. Svo ég víki aftur að útlendingafrumvarpinu var ríkisstjórnin mjög lengi að koma sér að því að endurskoða gamla úrelta útlendingalöggjöf sem hér var við lýði. Ég get farið aftur til þess tíma þegar Þorsteinn Pálsson, hæstv. þáverandi dómsmrh., var með dómsmálin. Vetur eftir vetur var ég nefnilega með fyrirspurnir um hvað liði endurskoðun á útlendingafrumvarpinu. Ég var þá mjög upptekin af því að mannréttindasamtök kölluðu eftir breytingum á hinni gömlu úreltu löggjöf. Samkvæmt henni var ekki farið að alþjóðasamningum, ekki var gætt réttar flóttamanna þegar þeir komu til landsins, hvorki að tryggja þeim eðlilegan málflutning, túlk né réttaraðstoð. Það var ekki farið að flóttamannasamningi SÞ og þegar ég kallaði eftir endurskoðun á útlendingafrumvarpinu var ég fyrst og fremst með það í huga að lýðræðisríkið Ísland mundi bæta löggjöf sína þannig að það gæti verið hnarreist gagnvart því hvernig það fer samkvæmt alþjóðasamningum og að meðferð flóttamanna væri ævinlega slík að um hana ríkti sátt og að meðferðin væri samkvæmt því sem við, miðað við okkar gildi, gætum verið ánægð með. Það er fyndið að hugsa til þess núna að þegar maður var að reka á eftir endurskoðuninni hefði maður trúað því að ný íslensk löggjöf, endurbætt ný íslensk löggjöf, mundi bæta réttindi útlendinga. Hún yrði eingöngu sett til að bæta réttindi útlendinga. Það varð ekki þannig, því miður. Þvert á móti þegar löggjöfin leit loksins dagsins ljós --- það var þegar hv. þm. Sólveig Pétursdóttir var dómsmrh. --- virtist eins og það væri leitast við að nýta öll finnanleg ákvæði í alþjóðasamningum sem gerðu okkur kleift að vísa flóttamönnum alltaf til baka, reyna að finna allar leiðir til að vera með það í löggjöf að við gætum alltaf vísað flóttamönnum til baka. Það gerum við líka, sendum þá til annarra landa, þvoum hendur okkar af óþægindum og höldum áfram að úthýsa flóttamönnum sem hingað leita af því að við getum það samkvæmt löggjöf. Við veljum þá af kostgæfni sem okkur þóknast að flytja hingað inn samkvæmt því að ákveðið var í ríkisstjórn í nokkur ár að taka á móti um það bil 30 flóttamönnum á ári. Við veljum þá af kostgæfni og vísum svo helst öðrum frá. Þetta er inntak þeirrar löggjafar sem varð til loksins þegar endurskoðuð löggjöf sá dagsins ljós. Það er ekki mjög glæsilegur vitnisburður fyrir þjóðina sem er yfirleitt svo hátt metin á erlendum vettvangi vegna aldagamallar lýðræðishefðar. Það hefur líka komið fram í umsögnum með frv. að verið er að taka af réttinn til talsmanns. Það verður afdrifaríkt fyrir flóttamenn sem hingað koma. Þeir eiga ekki lengur möguleikann á því að fá talsmann sér til aðstoðar og þetta er gagnrýnt mjög alvarlega í þeim góðu umsögnum sem sendar voru til allshn. Ég vil sjá að við tökum í vinsemd og með virðingu á móti því fólki sem velur Ísland sem sinn nýja samastað. Það er fólkið sem í meginatriðum er fjallað um með nýju ákvæðunum í flóttamannafrumvarpinu. Það á nefnilega ekki að taka á móti þessu fólki í vinsemd og með virðingu sem hingað kemur og sem í nærri öllum tilfellum kemur hingað til að vinna hér og deila kjörum með okkur. Það er ekki eins og við þurfum ekki á þessu fólki að halda. Alls staðar á Vesturlöndunum þurfum við á því að halda að fólk annars staðar frá velji að koma og búa með okkur, deila kjörum og gera okkar land að sínum samastað. Það er orðið þannig að í sumum löndunum þar sem þjóðháttabreytingar urðu á undan okkar breytingum er beinlínis mikil þörf fyrir að útlendingar setjist að í löndunum ef fólk á að geta farið með þeim hætti á eftirlaun. Það er of fátt fólk í þeim löndum til að vinna fyrir þeim stóra hópi sem fer á eftirlaun. Það blasir við okkur og ekki bara það, heldur blasir við að í mjög mörgum störfum sem ekki er hægt að manna lengur hefur komið fólk annars staðar frá sem vinnur þessi störf fyrir okkur. Ég harma það að þetta fólk vinnur fyrst og fremst láglaunastörfin. En það kemur hingað og vinnur og a.m.k. höfum við þannig löggjöf að það sama gildir í launum um Íslendinga og aðra þá sem koma til að dvelja með okkur. Ég vil sjá löggjöf sem tryggir þá lýðræðislegu opnu samfélagsvitund sem við Íslendingar höfum alltaf búið við, alltaf. Ég vil sjá réttláta löggjöf sem gildir um Íslendinga og útlendinga og að þeir sem hingað koma geri það með því hugarfari að lifa við og samkvæmt þeim lögum sem Íslendingar búa við, deila með okkur kjörum og reglum sem byggja á fullum mannréttindum allra, þeirra sem eru á vinnumarkaði, barna, fullorðinna, aldraðra. Þess vegna vekur frv. furðu og andúð. Þess vegna hefur þetta útlendingafrumvarp mjög verið rætt í öllum þeim geirum þar sem fólk þekkir til, að ríkisstjórnin setji allt önnur lög um útlendinga sem hér ætla að lifa en um okkur sjálf, allt önnur lög um þá sem ætla að gera Ísland að samastað sínum ef þeir koma annars staðar að, ef þeir koma frá fjarlægum stöðum. Stjórnin ætlar að búa þeim annan hjúskaparaldur, önnur ákvæði, setja aldursmörk á það hvort ættingjar, foreldrar, afi og amma fái að koma. Þetta er það sem blasir við. Stjórnarliðið hefur reynt að klóra sig út úr þessu en þetta er það sem blasir við. 24 ára reglan um giftingu, 66 ára reglan um ættingja sem mega koma og dvelja og lífsýnaákvæðið endurspegla það viðhorf til þeirra sem hingað koma að þeir séu með annarleg áform. Þetta hefur verið harðlega gagnrýnt. Þetta er ekki eitthvað sem við í stjórnarandstöðunni erum að finna upp. Laganefnd Lögmannafélagsins leggst gegn samþykkt þessa ákvæðis um lífsýni að óbreyttu og því hefur verið lýst yfir að það væru fyrst og fremst orðalagsbreytingar en ekki efnisbreyting á lífsýnaákvæðinu. Líka hefur verið gagnrýnt af þeim sem sendu inn umsögn frá Persónuvernd að það eigi að vera meginregla að reglur verði látnar gilda um líkamsrannsóknir fyrir alla, ekki sér fyrir einhverja, heldur jafnt fyrir alla á Íslandi. Virðulegi forseti. Í umræðum í gær, í nefndaráliti, framsögu og öðrum umræðum hefur Samf. fært mjög vel rök fyrir því hvaða afstöðu hún hefur til þessa frv. sem ég hef líka tekið til umræðu. Ég hef fyrst og fremst viljað vekja athygli á því vegna þeirra sem fylgjast með umræðum á Alþingi að forsenda fyrir frv. var EES-aðild okkar. Samf. vill fella brott 16. gr. frv. og hún vill og hefur flutt brtt. um að frekar verði tryggt refsinæmi málamyndahjónabanda og nauðungarhjónabanda en að setja þessa 24 ára reglu. Sú tillaga var að sjálfsögðu felld. Í frv. er líka lagt til að það verði gert refsivert að hafa í vörslu sinni falsað vegabréf, fölsuð skilríki eða falsaða vegabréfsáritun. Eðli málsins samkvæmt koma ákveðnir hópar fólks yfirleitt ólöglega yfir landamæri og þá oft með fölsuð ferðaskilríki. Þá vísa ég aftur til þess sem mér hefur verið hugleikið og það eru flóttamenn og koma þeirra hingað. Það er í andstöðu við 31. gr. flóttamannasamnings SÞ sem Ísland fullgilti 1. mars 1956 að ákæra í öllum málum vegna falsaðra skilríkja án þess að tillit sé tekið til sérstakra aðstæðna flóttamanna. Þessi regla er undirstrikuð í leiðbeiningarreglum UNHCR til ríkja um málefni flóttamanna. Minni hlutinn telur að setja beri í lagatextann sjálfan fyrirvara um að þetta ákvæði eigi ekki að ná til flóttamanna. Það náði að sjálfsögðu ekki fram að ganga. Þann 13. desember 2000 var af Íslands hálfu undirritaður Palermo-samningur SÞ gegn alþjóðlegri skipulagðri glæpa\-starfsemi og viðauki við samninginn um mansal. Ákvæði 16. gr. frv. í h-lið ganga gegn samningnum um að refsa skipuleggjendum mansals en vernda fórnarlömbin. Fórnarlömb mansals eru nefnilega oft með fölsuð ferðaskilríki. Þess vegna hefur Samf. talið að það bæri að gera fyrirvara í lagatextanum varðandi fórnarlömb mansals sem kunna að hafa fölsuð skilríki í vörslu sinni. Virðulegi forseti. Samf. flutti í gær afar góðar tillögur til að bæta frv. Því miður voru þær allar felldar. Þetta mál er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar, það er samkvæmt vilja hennar og endurspeglar hug hennar. Við viljum ekki vera þar með í liði.

Virðulegi forseti. Þetta var aldeilis makalaus ræða sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir hélt hér um frv. til laga um breyting á útlendingalögum. Ræðan fjallaði minnst um frv., fjallaði miklu frekar um annað frv. og var stjórnskipunarlegt manifesto þingmannsins um það hvernig ríkisstjórnir ættu að haga sínum málum við stjórn. Hún kallaði framlagningu þessa frv. og annarra valdasýki, frekju og að skortur hefði verið á samráði hvað þetta frv. varðar. Nú veit ég ekki hvort hv. þm. hefur veitt því athygli en á fund allshn. komu hvorki fleiri né færri en 22 gestir og umsagnir bárust frá 27 aðilum. Yfir allar þessar umsagnir var farið, við alla þessa gesti var talað og allir gátu þeir komið sjónarmiðum sínum að gagnvart nefndinni. Það sem meira er, tekið var tillit til margra þessara athugasemda og atriða. Þetta kalla menn valdasýki og skort á samráði. Ég leyfi mér að efast um að svo sé. Í upphafi ræðu hv. þm. kom fram að forsenda frv. væri stækkun Evrópusambandsins. Þess vegna vil ég benda hv. þm. á að það er kannski rétt að taka fram að þau ákvæði sem hv. þm. setur hvað mest út á, án þess að fara efnislega í gagnrýnina, munu ekki gilda um aðila EES-samningsins, heldur borgara utan EES-samningsins. Frv. varðar ekkert hina borgarana eins og þingmaðurinn lét þó að liggja.

Virðulegi forseti. Auðvitað munu þessi ákvæði sem við erum að setja út á gilda fyrst og fremst um útlendinga utan EES. Það veit hvert mannsbarn hvaða forsendur eru fyrir EES-samningnum. Það á bara ekkert saman að taka frv. sem á að fjalla um EES-samninginn og var bundið við 1. maí og setja þar inn þessi ákvæði um útlendinga utan EES. Þess vegna hefði verið nóg að fjalla um slíkt frv. í haust. Það hefur ekkert með það að gera að við erum að stækka EES-svæðið. Við skulum hafa það á hreinu. Það komu 22 gestir á fund allshn. og það var ekkert gert með það. Við gerð frv. var ekkert samráð haft við samtök þess fólks sem á í hlut á sama hátt og ekkert samband var haft við þá aðila sem eiga hlut að máli við samningu fjölmiðlafrumvarpsins. Alls staðar úti í bæ er búið að vera að fjalla um það. Þó að þingmaðurinn kunni því illa að ég dragi saman vinnubrögðin í ólíkum málum er það samt algengt hér á Alþingi. Undir þingmálum getum við rætt það sem okkur býr í brjósti um málið og skyld málefni. Það gerði ég. Það var full ástæða til þess á þessum morgni að draga fram hver vinnubrögð ríkisstjórnarinnar eru, að hún hefur t.d. ekki samráð þegar hún undirbýr löggjöf. Hún leyfir það, jú, að kallað sé á aðila í nefndirnar en hún gerir bara ekkert með það. Þetta styður allt sem ég hef hér sagt.

Virðulegi forseti. Hv. þm. gerir lítið úr því að 22 gestir hafi verið fengnir á fund allshn. og fullyrðir að á þá hafi ekki verið hlustað. Þetta er bara einfaldlega ekki rétt. Ég leyfi mér að mótmæla fullyrðingum í þessa átt og vísa í það nál. sem liggur fyrir frá meiri hluta allshn. Þar kemur fram að einmitt var tekið tillit til þeirra athugasemda sem komu, þar á meðal varðandi meðferð á fölsuðum persónuskilríkjum og vegabréfum frá aðilum sem eiga undir högg að sækja og eru í raun fórnarlömb og flóttamenn en ekki glæpamenn eða fólk sem er að brjóta vísvitandi gegn lögunum. Þetta kemur allt fram í nál. Hv. þm. lét hér líka svo margar rangfærslur flakka, t.d. um 24 ára regluna. Hvað sagði þingmaðurinn þar? Að annar hjúskaparaldur ætti að gilda um erlenda ríkisborgara en Íslendinga? Hvers lags vitleysa er þetta? Þetta er algjör þvæla. Reglan gengur út á það að fólk á aldrinum 18--24 ára getur ekki sjálfkrafa aflað sér dvalarleyfis einungis á grundvelli hjúskapar. Það þýðir ekki að þetta fólk geti ekki gift sig fyrr en það er orðið 24 ára og þaðan af síður að það geti ekki aflað sér dvalarleyfis. Það bara gerir það á öðrum forsendum, á sínum persónulegu forsendum. Ef þingmaðurinn les nál. kemur það fram að ef þetta fólk er í hjúskap á þeim tíma sem það sækir um dvalarleyfi skoðast sú hjúskaparstaða þeim til tekna við meðferð umsóknarinnar. Það væri ástæða til að gera nánari grein fyrir enn fleiri rangfærslum sem komu fram í máli hv. þingmanns og ég mun kannski gera það síðar.

Herra forseti. Þó ekki væri, þó ekki sé krukkað í fólk ef það er í hjúskap þegar það kemur. Þó ekki væri. Ef fólk er orðið 24 ára þegar makinn kemur, bæði eru 24 ára, fær einstaklingurinn sjálfkrafa þau réttindi sem Íslendingar hafa. En ef einstaklingurinn er ekki orðinn 24 ára hefur hann ekki þau réttindi, og þá eru ákvæðin um hjúskap ekki þau sömu. Þá eru bara mismunandi hjúskaparákvæði. Þingmaðurinn skilur ekki einu sinni sitt eigið frv. Og hvað er enn þá þarna inni? 24 ára reglan, 66 ára reglan, DNA-ákvæðið og það ómar frá þessu frv. útlendingaandúð. Þingmaðurinn gerir það að umtalsefni og segir að ég geri lítið úr því að 22 gestir hafi komið á fund allshn. Það eru bara hefðbundin, sjálfsögð vinnubrögð á Alþingi Íslendinga og hafa verið svo lengi sem ég hef verið hér að verða við öllum óskum um að gestir komi og greini frá athugasemdum sínum við frumvörp. 22 eða 52, sjálfsagður hlutur. 

Hæstv. forseti. Ég vildi aðeins fá að koma hér að smáathugasemd. Í ræðu hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur áðan komst hún þannig að orði í lokin, ef ég man rétt, að Samf. hefði komið með ótal brtt. við frv. en þær hefðu því miður ekki náð fram að ganga við atkvæðagreiðslu í gær. Herra forseti. Þetta er kannski ekki alveg rétt. Á nál. minni hluta allshn. er Frjálsl. einnig með án fyrirvara, hv. þm. Gunnar Örlygsson. Hv. þm. Frjálsl., Gunnar Örlygsson og Sigurjón Þórðarson, sátu fundi allshn. þegar þetta mál var til umfjöllunar og allur þingflokkur Frjálsl. greiddi atkvæði með brtt. sem komu fram í nál. minni hluta allshn. hér í gærkvöldi. Hins vegar vil ég líka þá nota tækifærið, herra forseti, einmitt til að harma það að engin af þessum ágætu brtt. hafi hlotið brautargengi hér seint í gærkvöldi. Það var sorglegt að verða vitni að því að tveir þingmanna Framsfl., hv. þm. Jónína Bjartmarz og Kristinn H. Gunnarsson, kusu bæði að sitja hjá. Ef þau hefðu fylgt sannfæringu sinni í þessu máli og greitt atkvæði eftir henni liti landslagið öðruvísi út í dag en það gerir, því miður.

Herra forseti. Þetta er hárrétt ábending hjá hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni og ég biðst velvirðingar á því að hafa ekki látið það koma fram að fulltrúar Frjálsl. voru án fyrirvara á álitinu, að Vinstri grænir eru með áheyrn í nefndinni og studdu álitið og að þessir flokkar stjórnarandstöðunnar stóðu saman að þeim ágætu brtt. sem við fluttum. Mér finnst það mjög mikilvægt og vil undirstrika í þessu svari við andsvar hvað það var mikilvægt að stjórnarandstaðan skyldi hafa eina sýn í þessu mikilvæga máli og flytja málflutning sinn einum rómi, bæði í tillögum og umræðunni sem hér hefur farið fram. Ég var með orðum mínum að láta í ljósi skoðun og tillögur Samf. og er alltaf að reyna að passa að gera ekki öðrum flokkum upp skoðanir. Ég þakka því hv. þm. fyrir ábendinguna og það gefur mér tækifæri til að árétta þetta.

Hæstv. forseti. Hér er fram haldið 3. umr. um breyting á lögum um útlendinga. Núna er búið að dreifa í þingsal frv. eins og það lítur út eftir fall allra tillagna hér í gær, sem ber að harma. 17. gr. er það sem allt átti að snúast um. Það átti einungis að snúast um stækkun EES og undanþágur þar frá, annað átti að bíða, en stjórnin sætti lagi með meiri þrengingar, eins og fram hefur komið. Auðvitað hefur þessi viðbót sem var sett á 17. gr. og þær breytingar sem gerðar voru í leiðinni valdið óróleika meðal stjórnarþingmanna. Það segir sig sjálft að búið er að tefja þetta mál of lengi út af þessum vinnubrögðum og þess vegna eru allir komnir í tímahrak með það í dag að klára málið vegna gildistíma. Lögin verða að öðlast gildi á morgun. Ég vil líka minna á umsögn til allshn. frá Alþýðusambandi Íslands þar sem talað er um aðlögunarhluta frv. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Í ljósi framanritaðs leggur Alþýðusamband Íslands áherslu á að sá hluti frumvarpsins sem snýr að aðlögunarfrestum vegna stækkunar Evrópska efnahagssvæðisins verði afgreiddur fyrir 1. maí nk. sem og aðrir þeir þættir frumvarpsins sem samstaða er um. Hvað varðar annað efni sem mikill ágreiningur er um leggur ASÍ til að afgreiðslu verði frestað að sinni til að tækifæri gefist til að skoða þau mál frekar og leita leiða til að skapa sem víðtækasta sátt um niðurstöðuna.`` Við þessu var ekki orðið, herra forseti, eins og þingheimi er kunnugt og þeim sem hafa fylgst með þessu máli. Því miður erum við því með frv. til laga sem kannski má kalla ákveðin ólög þar sem ágreiningur er um það hvort verið sé að brjóta á mannréttindum, lýðræði, jafnræðisreglu stjórnarskrár o.s.frv. Það væri óskandi að hægt væri að láta á það reyna. Að sjálfsögðu er útlendingasamfélagið órólegt yfir samþykktum gærdagsins. Fólk úr öllum flokkum, öllum ungliðahreyfingum allra stjórnmálaflokka sem sitja á Alþingi, hefur líka ályktað um þessi mál, þá ekki síst 24 ára regluna svokölluðu. Auðvitað kemur það við unga fólkið í landinu. Fólk er hneykslað og veit ekki hvernig það á að bregðast við, því það er, eins og ég segi, óróleiki í útlendingasamfélaginu og það er eins og ákveðinn misskilningur ríki um það hvernig stofnun Útlendingastofnun er. Kannski halda allir að þetta sé með betri þjónustustofnunum landsins en ég held að útlendingasamfélagið upplifi hana ekki alveg þannig án þess að ég ætli að taka að mér að fella dóma um það. Samt get ég sagt að hún hefur verið kölluð höfnunar- og hindrunarskrifstofa útlendingamála. Stofnunin þarf að skoða sín mál, við höfum talað um það. Við höfum líka talað um að gera þurfi breytingar á Útlendingastofnun. Það þarf að breyta henni í stofnun sem er með réttinn og lögin algerlega á hreinu, vinnur fyrir það fólk sem þangað leitar, er þjónustustofnun, að úrskurðir hennar verði gefnir út og að yfir henni verði sérstök stjórn þannig að fólk viti ávallt að réttur þeirra sé tryggður. Það er grundvallaratriði. Þetta er eitt af því sem ég ræddi í gær við 2. umr. Úr því að verið er að endurskoða útlendingalögin sem voru um margt mjög slæm skil ég ekki af hverju ekki er farið í allsherjarskoðun. Við gætum tekið EES núna eins og við höfum alltaf sagt og farið í almennilega skoðun á hinu síðar, hermt loksins eftir því hvernig stofnanir annars staðar á Norðurlöndunum raunverulega fúnkera á sviði útlendingamála. Af þeim getum við mikið lært og útlendingasamfélaginu væri gerður sómi með því að við færum í slíka vinnu. Ekki verður okkur að ósk okkar að sinni með það. Helst er 24 ára reglan gagnrýnd sem ég nefndi áðan. Það eru 30 þúsund Íslendingar á þeim aldri. Ákveðinn hluti þeirra mun hitta ástina sína á þeim aldri og lenda í hindrunum. Ég mun vitna aðeins í mjög skemmtilega blaðagrein á eftir í því sambandi. Ég vil líka gera alvarlegar athugasemdir við þessi nýju lög sem á að samþykkja í dag að hvergi kemur fram fyrirvari eða neitt varðandi DNA eða 7. gr. Hvar eigi að taka sýnin, hvar eigi að geyma þau, hver beri ábyrgðina á þeim o.s.frv. Er Útlendingastofnun komin með lækni í þjónustu sína? Hvernig á að fara með þetta? Hver á að bera kostnaðinn? Það kemur ekkert fram um það. Það á að setja í reglugerð en það kemur ekki fram í lagatextanum. Í útlendingafrv. sem við ræddum fyrir tveimur árum var í annarri hverri grein alltaf sagt: Og mun hæstv. dómsmrh. setja reglugerð varðandi málið. Svo er ekki hér. Það er handvömm og ég geri verulegar athugasemdir við það. Eins og ég sagði áðan hafa ungliðar allra stjórnmálahreyfinga barist hatramlega gegn þessu og hafa starfað með Alþjóðahúsi og með samtökum útlendinga til að reyna að hnekkja því sem hér er verið að framkvæma. Mig langar, með leyfi forseta, að vitna í afskaplega skemmtilega grein sem var í Morgunblaðinu í gær. Hún er skrifuð af Hákoni Skúlasyni, varaformanni Félags ungra framsóknarmanna í Reykv. n. Mig langar aðeins að drepa niður á tvö til þrjú atriði í greininni til þess að sýna hvernig samræðan gerist hjá unga fólkinu í landinu. Hann er að fjalla um þingmál nr. 749 og segir, með leyfi forseta: ,,Björn er að reyna að girða ástina inni með gaddavír. Segjum svo að íslenskur ríkisborgari fari í nám til Danmerkur. Þar verður hann ástfanginn af 20 ára stúlku með suður-afrískan ríkisborgararétt. Þau ákveða það að ástin þeirra sé sú eina sanna og þau ákveða að taka næsta skref. Eignast börn og búa saman. Ef hún síðan ákveður að flytjast með honum til Íslands, segjum 22 ára gömul, þá hefst skrípaleikurinn því það er ekki leyfilegt. Þau verða að bíða í 2 ár þar til hún verður 24 ára gömul til að mega koma til langdvalar í landinu. Þegar þau loksins komast til landsins þá kvikna upp grunsemdir hjá yfirvöldum ,,bíddu er þetta ekki samsæri?`` Til að komast til botns í þessu er gripið til þess ráðs að gera skyndiárásir á heimili þeirra og þau látin sanna fyrir yfirvöldum að þau séu í raun og veru ástfangin. Hann verður yfirheyrður um uppáhalds hárspreyið og tannkremið hennar og hann náttúrulega veit ekki neitt ,,ég bara hef ekki pælt í því hvaða hársprey hún notar, satt best að segja``. Hún náttúrulega hefur ekki hugmynd um hvað uppáhaldstölvuleikurinn hans heitir. Það er frekar öruggt að ef farið væri í skyndiárás inn á heimili hjá fólki af íslenskum uppruna þá hefði karlinn ekki hugmynd um hvaða hársprey eða tannkrem konan notar. Það er mjög líklegt að hann hafi ekki hugmynd um nafnið á sínu eigin tannkremi, hann kallar það bara tannkrem.`` Greinin sendir ákveðnar húmorískar eiturpillur í átt að frv. og því ber að fagna því ég held að húmorinn sé ákveðin mildi til þess að reyna að átta sig á því hvað er í gangi. En mig langar aðeins að líta aftur niður því greinin er afar skemmtileg, með leyfi forseta. Millifyrirsögnin er: ,,Tekið sýni úr tengdó.`` ,,Skrípaleikurinn breytist í háalvarleg brot á mannréttindum og persónuvernd einstaklingsins. Dag einn er tengdamamman tekin til yfirheyrslu og látin sanna það að hún sé virkilega móðir dóttur sinnar. Það er tekið af henni DNA-sýni til að sanna skyldleika hennar við dótturina. (Vá, það væri ljótt ef dóttirin hefði verið ættleidd á sínum tíma.) Jæja, komið hefur í ljós að hún sé virkilega mamma stúlkunnar. Þá (tekur plan B við?) taka við heimsóknir yfirvalda á heimili þeirra án dómsúrskurðar og heimsóknirnar geta átt sér stað hvenær sem er sólarhringsins. Þar sem upphaflegur grunur liggur í að þarna sé ekki um raunverulega ást að ræða heldur ,,málamyndabúskapur þá leita yfirvöld að sönnunargögnum um líf þeirra ...``. Síðan leiðir Hákon meiri líkur að þessu og fer enn á kostum sem er eðlilegt að unga fólkið geri. Það eykur skilning sín á milli með því að setja þetta í samhengi. En að lokum segir hann, með leyfi forseta: ,,Skilaboðin eru skýr: Ef þú verður ástfanginn af útlendingi þá ertu einfaldlega í djúpum skít.`` Svo mörg voru orð Hákonar Skúlasonar, varaformanns Félags ungra framsóknarmanna. Það eru enn alvarlegir ágallar á frv. sem komu fram í umræðunni í gær. Það hefur ekki verið komið með brtt. við þá og hefði átt að skoða það, en það á kannski eftir að láta reyna á frv. gagnvart dómstólum. Það væri kannski sú leið sem þyrfti að fara. En það er mjög erfitt fyrir útlendingasamfélagið að bjóða sig fram í slíkt. Það getur verið þungbært. Umræðan í dag heldur eflaust áfram og við munum greiða atkvæði eftir hádegi um þetta afleita frv.

Herra forseti. Það er komið að 3. umr. um þetta umdeilda frv. um breyting á lögum um útlendinga. Meiri hluti gærdagsins fór í að kryfja þessi mál til mergjar en það er engu að síður af nógu að taka í umræðunni. Við getum haldið áfram að fjalla um ákveðin atriði frv. og það sem hefur valdið þeim deilum sem staðið hafa um nokkurt skeið frá því að frv. kom fram. Ég get tekið undir orð hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur sem fjallaði um EES-ákvæðin. Það er rétt að ítreka að allir stjórnarandstöðuflokkarnir stóðu að því sameiginlega að bjóða ríkisstjórninni upp á að setja EES-ákvæðin í útlendingalögin. Það var sjálfsagt mál en við gagnrýndum ríkisstjórnina frá fyrsta degi fyrir að reyna að smygla inn í frv. afar umdeildum ákvæðum, jafnvel ákvæðum sem búið var að taka út úr útlendingafrv. fyrir tveimur árum síðan. Þá var mikið tekist á um ákveðin atriði sem nú eru komin inn sem afturgöngur og eru sett í gegnum þingið með því ofbeldi sem sýnt var af hálfu ríkisstjórnarflokkanna í gærkvöldi. Það er ekkert skrýtið þótt hv. stjórnarandstaða í þessum sölum sé orðin langþreytt á þeirri valdstjórn sem hér ríkir nú því aðferðirnar sem notaðar eru eru aldeilis forkastanlegar. Þau atriði sem mig langar að gera að umtalsefni í ræðu minni, virðulegi forseti, varða framtíðina því spá mín er sú að þess verði ekki langt að bíða að annaðhvort íslensk stjórnvöld eða dönsk, sem eru sömuleiðis undir þá sök sett að vilja takmarka möguleika ungra einstaklinga sem eru í hjúskap að komast inn í landið, fái á sig kærur sem gætu allt eins endað fyrir Mannréttindadómstólnum í Strassborg. Það kann að vera að þess verði ekki langt að bíða að einhverjir einstaklingar láti á það reyna fyrir þeim dómstóli hvort íslenskum stjórnvöldum er heimilt samkvæmt mannréttindasáttmála Evrópu að leiða þá reglu sem hér um ræðir í lög. Mín skoðun á því máli er sú að reglan gangi gegn ákvæðum mannréttindasáttmálans. Ég vil meina að hún brjóti jafnræði á borgurunum, þeim sé mismunað og mannréttindasáttmálinn bannar alla mismunun. Máli mínu til stuðnings vil ég vitna í mannréttindasáttmála Evrópu en samkvæmt 1. gr. hans er okkur skylt að virða mannréttindi. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Samningsaðilar skulu tryggja hverjum þeim, sem innan yfirráðasvæðis þeirra dvelst, réttindi þau og frelsi sem skilgreind eru í I. kafla þessa samnings.`` Ef við skoðum kafla samningsins sem fjallar um hjúskap, þ.e. 12., 13. og 14. gr., segir í 12. gr., með leyfi forseta: ,,Karlar og konur á hjúskaparaldri hafa rétt á að ganga í hjónaband og stofna fjölskyldu í samræmi við landslög um þessi réttindi.`` Hver eru landslög um hjúskaparréttindi á Íslandi? Réttindin eru þau að ungt fólk getur gengið í hjónaband þegar það hefur náð 18 ára aldri, ekki 24 ára aldri. Hv. þm. stjórnarliða hafa verið að reyna að gera lítið úr þeirri reglu sem verið er að innleiða og segja að ef íslenskur ríkisborgari eða Íslendingur komi með erlendan maka sinn inn í landið og sæki um dvalarleyfi á grundvelli hjúskapar verði auðvitað horft til þess hjúskapar og ekki sé verið að setja þessa reglu yfir alla, en samkvæmt orðanna hljóðan gæti maður samt sem áður haldið að hún ætti við. Við skulum athuga það, virðulegi forseti, að opinber yfirvöld fara ekki alltaf þannig með valdheimildir að sómi sé að. Það kann að vera að stjórnvöld og þeim sem hafa valdheimildirnar verði uppálagt að fara eftir ýtrustu skilyrðum heimildarinnar og því tel ég vera hættu á ferðum í þeim efnum. Ég ætla að vitna áfram til mannréttindasáttmála Evrópu, með leyfi forseta, sem í 13. gr. fjallar um réttinn til raunhæfs úrræðis til að leita réttar síns, en það er annað atriði sem er mjög mikilvægt í þessum efnum, þ.e. hvaða möguleika fólk sem lendir í þessum höftum hefur til að leita réttar síns: ,,Sérhver sá sem á er brotinn sá réttur eða það frelsi hans skert, sem lýst er í samningi þessum, skal eiga raunhæfa leið til að ná rétti sínum fyrir opinberu stjórnvaldi, og gildir einu þótt brotið hafi framið opinberir embættismenn.`` Afar mikilvægt er að horft sé til þeirrar reglu í sambandi við lagasetninguna því að við erum að auka svo valdheimildir stjórnvalda að ekki er ólíklegt að fólk fari að leita réttar síns í auknum mæli sem það samkvæmt mannréttindasáttmála Evrópu hefur fullan rétt á. Við höfum haldið því fram, stjórnarandstöðuþingmenn, í umræðunni að það sé verið að brjóta mannréttindi, að verið sé að mismuna fólki. 14. gr. í mannréttindasáttmála Evrópu bannar alla mismunun og ekki bara hún því að stjórnarskrá okkar bannar mismunun og það nægir að vitna í 65. gr. stjórnarskrárinnar þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Allir skulu vera jafnir fyrir lögum og njóta mannréttinda án tillits til kynferðis, trúarbragða, skoðana, þjóðernisuppruna, kynþáttar, litarháttar, efnahags, ætternis og stöðu að öðru leyti. Konur og karlar skulu njóta jafns réttar í hvívetna.`` Þetta er úr stjórnarskránni okkar, hinni íslensku stjórnarskrá sem á að tryggja það að allir menn séu jafnir fyrir lögunum. Sambærilega grein er að finna í mannréttindasáttmála Evrópu. Þar segir í 14. gr., með leyfi forseta: ,,Réttindi þau og frelsi, sem lýst er í samningi þessum, skulu tryggð án nokkurs manngreinarálits, svo sem vegna kynferðis, kynþáttar, litarháttar, tungu, trúarbragða, stjórnmála- eða annarra skoðana, þjóðernis eða þjóðfélagsstöðu, tengsla við þjóðernisminnihluta, eigna, uppruna eða annarrar stöðu.`` Þessi grein er algerlega óyggjandi varðandi bann við mismunun þannig að eins og ég sagði áðan, herra forseti, þó að ég sé kannski ekki með neina sérstaka spádómsgáfu eða sé að stæra mig af slíku, þá er það svo að ég spái því að út frá þeim reglum sem ég nú hef lesið úr mannréttindasáttmála Evrópu verði þess stutt að bíða að íslensk stjórnvöld fái á sig kærur þar sem þau gætu þurft að standa fyrir máli sínu. Hver ætlar að hjálpa þeim þá? Hver ætlar að standa við bakið á þeim þá? Þá verður ekki hægt að kalla inn einhverja varamenn sem koma og bjarga skinni þeirra eins og gert var í gær. Við eigum eftir að spyrja að leikslokum í þessu máli, virðulegi forseti. Það er spá mín og trú. Það er ekki bara 24 ára reglan sem hefur verið umdeild í málinu, 66 ára reglan hefur verið það líka en þar er verið að þrengja heimildir fólks til fjölskyldusameiningar. Það er verið að þrengja heimildir útlendinga sem búa löglega í landinu til þess að fá foreldra sína eða eldri ættingja til að koma og segjum til að hjálpa þeim, létta undir með þeim að lifa í landinu. Við skulum átta okkur á því að það er eðlilegt í samfélögum í farlægum löndum að stórfjölskyldan sé saman, þykir miklu eðlilegra en hér og er miklu algengara en hér tíðkast. Það er því eðlilegt að fólk leiti eftir samruna fjölskyldnanna og afar og ömmur eru oftast nær jafnvel yngri en 66 ára, sérstaklega þegar um ung barnabörn er að ræða. Við getum því gert ráð fyrir að afa og ömmu sé full þörf á heimilum þar sem svo er ástatt um frá því að viðkomandi eru kannski innan við fimmtugt. Því spyr maður: Hvers vegna slík þrenging? Er það vegna þess að íslensk stjórnvöld halda að þetta fólk fari að vaða inn á vinnumarkaðinn og taka störf frá Íslendingum? Nei, varla getur það verið, við flytjum inn þúsundir útlendinga til að vinna störf hér á landi. Og þó svo að viðkomandi einstaklingar gætu komið sem viðbót inn á vinnumarkaðinn vita allir Íslendingar hvernig það er að sækja um starf þegar maður er kominn um miðjan aldur þannig að það er engin ógn af þessu fólki, ekki nokkur. Hér er um mannúðleg sjónarmið að ræða, að heimila eigi fjölskyldusameiningu, heimila eldri ættingjum, öfum og ömmum að koma til landsins og hjálpa fjölskyldum sínum áfram í lífsbaráttunni sem er ekki svo auðveld eða einföld á Íslandi og kannski ekki hvað síst erfið fyrir útlendinga sem eru að aðlagast nýrri menningu og nýjum þjóðfélagsháttum. Það er sannarlega ekki leikur einn eins og við höfum mörg dæmi um. Stjórnarmeirihlutinn hefur krafist þess að þetta fari allt í gegn og slíkar þrengingar séu gerðar á lögunum og þau mál runnu öll eftirminnilega í gegnum atkvæðagreiðslu við 2. umr. í gærkvöldi og á sennilega ekki eftir að líða mönnum fljótt úr minni. Eina grein vil ég enn gera að umtalsefni, það er 3. gr. frv. sem ég ætla að einbeita mér að í máli mínu núna en það varðar spurninguna um lífsýnatökuna. Sannleikurinn er sá, virðulegi forseti, hvað varðar lífsýnatökuna sem sett er heimild um í frv. að enda þótt orðalagið hafi verið eitthvað mildað eða reynt að breyta hugsuninni í brtt. meiri hlutans í gær hljómar hún engu að síður þannig að það skiptir öllu máli hvernig farið er með valdheimildina. Ég vil leyfa mér að lesa upp úr frv. eins og það er eftir 2. umr., c-lið 7. gr., 2. mgr. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Við ákvörðun um veitingu dvalarleyfis hefur Útlendingastofnun heimild til að fara fram á að umsækjandi um dvalarleyfi skv. 1. mgr. 13. gr. eða ættmenni hans gangist undir rannsókn á erfðaefni og töku lífsýnis í því skyni, til að staðfesta að um skyldleika sé að ræða skv. 2. mgr. 13. gr., ef fyrirliggjandi gögn í því efni eru ekki talin veita fullnægjandi sönnun um skyldleikann.`` Hverjir eiga að meta það hvort fyrirliggjandi gögn eru talin fullnægjandi eða ekki? Jú, það eru þeir sem standa í hliðinu, það er Útlendingastofnun sem á að meta það hvort viðkomandi gögn séu nægileg eða ekki. Segjum sem svo að viðkomandi einstaklingur sem er að sækja um dvalarleyfi sætti sig við það að þurfa að skila inn lífsýni en hvar stöndum við þá? Hvað mundi lífsýnið sanna? Í umræðum um málið í allshn., frú forseti, kom fram varðandi þetta atriði að lífsýni séu í raun og veru algerlega ófullkomin til þess að sanna eða afsanna skyldleika. Það eru ótal dæmi um að börn séu rangfeðruð. Dæmi eru um að konur verði ófrískar eftir nauðgun og segi aldrei neinum frá því, hvorki manni sínum né barni. Svo eru jafnvel ættleiðingar sem börnum hefur ekki verið sagt frá. Og hvað á að gera við fósturbörn og fóstursystkini þannig að menn verða að átta sig á að sú heimild sem sett er í 7. gr. sannar ekki neitt, hún gerir ekki það gagn sem viðkomandi yfirvöld, íslensk stjórnvöld telja að hún muni gera þannig að hér er verið að setja inn allsendis óþarfa reglu, reglu sem á ekki eftir að nýtast til nokkurs skapaðs hlutar en er að brjóta að mínu mati mannréttindi á fólki. Hvaða mannréttindi? Friðhelgi einkalífsins. Samkvæmt mannréttindasáttmálum og slíkum reglum mega jú réttindi sæta ákveðnum takmörkunum en við skulum fletta upp á friðhelgi einkalífsins, það er rétt að ég vitni í umsögn sem mér fannst afar athyglisverð sem allshn. fékk frá Fjölmenningarráði sem lýtur að þessu efni, nákvæmlega þeirri grein, 7. gr., en í þeirri umsögn segir, með leyfi forseta: ,,Í mannréttindasáttmálum sem Ísland hefur staðfest og gerst aðili að, svo og stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, er friðhelgi einkalífsins meðal helstu mannréttinda. Það er viðurkennt jafnt á alþjóðavettvangi og í íslenskum lögum að þessa friðhelgi megi rjúfa ef rökstuddur grunur er á að einstaklingur hafi framið refsiverðan verknað. Ströng skilyrði eru þá lögð á stjórnvöld sem tryggja eiga einstaklinginn og að meðalhófs sé gætt af hálfu stjórnvalda. Engin dæmi eru í íslenskum lögum þar sem stjórnvaldi er heimilt að krefja lífsýnis við rannsókn mála, að undanskilinni heimild lögreglunnar til blóðsýnis ef grunur er um ölvunarakstur. Ekki er aðeins um að ræða heimild til að þvinga fram samþykki fyrir slíkri sýnatöku, heldur er það án dómsúrskurðar og Útlendingastofnun, sem burt séð frá staðreyndum er í eðli sínu stofnun sem útlendingar/innflytjendur bera ekki mikið traust til, fær slíka heimild án dómsúrskurðar.`` Virðulegi forseti. Mér finnst engum blöðum um það að fletta að hér er verið að brjóta gegn friðhelgi einkalífs með þessari reglu, með reglu sem er allt eins vís til að skila engu þegar til ætti að taka. Fjölmenningarráð tekur líka fram í umsögn sinni það sem ég gerði að umtalsefni í máli mínu rétt áðan að íslensk lög, eins og lög ýmissa annarra ríkja, feli það í sér að fæðist barn í hjónabandi þá er eiginmaður móðurinnar lagalegur faðir barnsins. Það er hægt að sanna eða afsanna skyldleika með lífsýni því það kann að vera að viðkomandi einstaklingur sé ekki blóðskyldur viðkomandi ættingja sínum en sannarlega ættingi hans þó, þannig að sú vitneskja sem skapast getur við það að erfðaefni er greint frá einstaklingi getur jafnvel haft mjög alvarlegar afleiðingar og Fjölmenningarráð óttast að í tilfellum þar sem börn vita ekki hverjir eru raunverulegir blóðforeldrar þeirra geti það valdið miklum skaða á fjölskyldusamböndum. Ég tel því að hér sé mikilvægt að fara að með mikilli gát og satt að segja eru íslensk stjórnvöld búin að haga sér eins og heill her af fílum í postulínsverslun í þessu máli. Það er skammarlegt að við skulum ganga fram með þeim hætti að við skulum vera að innleiða reglur sem, eins og ég hef rakið, að öllum líkindum stríða gegn stjórnarskrá okkar, mannréttindasáttmálum, sáttmálanum um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og fleiri samninga mætti eflaust tiltaka. Mergurinn málsins er þó sá, virðulegi forseti, að Ísland er ekki eyland. Hingað sækir fjöldinn allur af útlendingum sem hefur hingað til auðgað menningu okkar til muna og mig langar til að ljúka ræðu minni með því að vitna til orða Kristínar Njálsdóttur sem starfaði hjá Upplýsinga- og menningarmiðstöð nýbúa og skrifaði í rit sem Barnaheill gaf út 2001 um börn af erlendum uppruna en þar segir Kristín, með leyfi forseta: ,,Að aðlagast nýrri menningu og nýjum þjóðfélagsháttum er ekki vandalaust heldur fremur sársaukafullt ef skilningur, virðing og umburðarlyndi meiri hlutans er ekki fyrir hendi. Því kynntust íslensku vesturfararnir og er okkur Íslendingum hollt að minnast þess þegar við tökum á móti nýjum íbúum með framandi menningu til landsins.`` Virðulegur forseti. Það er sársaukafullt fyrir útlendinga sem ætla sér að koma til okkar og deila með okkur kjörum og búa hjá okkur ef skortir á skilning, virðingu og umburðarlyndi meiri hlutans en það er nákvæmlega það sem gerst hefur í þessu máli. Hér skortir tilfinnanlega skilning, virðingu og umburðarlyndi meiri hluta Alþingis Íslendinga.

Hæstv. forseti. Mig langar til að leggja nokkur orð í belg við 3. umr. um frv. til laga um breyting á lögum um útlendinga. Eins og komið hefur fram margoft og ítarlega í vel rökstuddu máli þingmanna stjórnarandstöðunnar er hér á ferðinni vægast sagt vafasöm lagasetning sem afhjúpar, því miður verð ég að segja, hæstv. forseti, viðhorf hæstv. ríkisstjórnar Íslands til veru og stöðu útlendinga hér á landi. Yfir það hefur verið farið, m.a. af þingmönnum Samf., í ítarlegu máli við umræðuna í dag og við 2. umr. málsins og að sjálfsögðu í umfjöllun hv. allshn. um málið. Ég hyggst ekki rekja á ný þær athugasemdir sem gerðar hafa verið eða fara efnislega í þær. Hins vegar langar mig til að setja málið í eilítið sögulegt samhengi en get þó ekki látið hjá líða í upphafi máls míns að minnast atkvæðagreiðslunnar við 2. umr. í gærkvöldi þar sem berlega sást hversu ótraustur meiri hluti ríkisstjórnarinnar er í þessu máli. Auðvitað hefði sá meiri hluti betur séð sóma sinn í því að samþykkja og afgreiða brtt. minni hlutans til þess þó að reyna að gera breytingar á lögum um útlendinga þolanlegar fyrir þá sem þurfa að sæta þeim lögum. Saga útlendinga á Íslandi er ekki mjög löng. Vissulega hafa komið útlendingar til Íslands með einum eða öðrum hætti alveg frá upphafi Íslandsbyggðar og það voru að sjálfsögðu útlendingar sem námu land á Íslandi á 9. öld. Þeir voru bara svo heppnir að hér var enginn fyrir. Hæstv. forseti. Á síðustu öld, 20. öld, og sérstaklega á seinni hluta þeirrar aldar fóru menn af erlendum uppruna að koma og setjast að á Íslandi af ýmsum ástæðum. Um miðja öldina, bæði fyrir og eftir seinni heimsstyrjöldina, komu hingað flóttamenn með einum eða öðrum hætti innan þess ófullkomna lagaramma sem þá gilti hér á landi. Því miður voru þeir fáir og í raun allt of fáir. Flestir komu hingað sem vinnufólk, t.d. ungar þýskar konur að lokinni seinni heimsstyrjöldinni þegar búið var að höggva slík skörð í hópa ungra karlmanna á meginlandinu að þar var ekkert að hafa í orðins fyllstu merkingu og eina vinnan sem var að fá var að gerast vinnukona á sveitabæ á Íslandi. Það var gæfa margra þessara kvenna að koma hingað og setjast hér að og mikil gæfa Íslendinga og afkomenda þeirra. Sama gæfa fylgdi ekki börnunum, gyðingabörnunum, sem reynt var að bjarga frá Þýskalandi nasismans og flytja til landsins á fjórða áratugnum fyrir seinni heimsstyrjöldina. Um það höfðu forgöngu nokkrir einstaklingar hér á landi. Þar fór fremst í flokki Katrín Thoroddsen læknir, síðar þingmaður Sósíalistaflokksins, mikil baráttukona og einhver mesti kvenskörungur 20. aldarinnar hér á landi, leyfi ég mér að fullyrða. Hún vildi og reyndi að koma nokkrum hópi barna til landsins, ekki mörgum en nokkrum, en fékk engan skilning á aðstöðu barnanna hjá íslenskum stjórnvöldum, m.a. hjá Hermanni Jónassyni, þáv. hæstv. forsrh. Sú saga öll er skammarlegur blettur á Íslandssögunni og lýsti miklu skilningsleysi, þekkingarleysi, skorti á umburðarlyndi og í raun fordómum í garð gyðinga á þeim tímum. Mér þykir margt sem rætt hefur verið hér á undanförnum dögum enduróma þann þekkingarskort, það skilningsleysi og í raun þá fordóma sem ríkja og eru andi þeirra laga sem hér eru rædd og þeirra breytinga sem verið er að reyna að gera. Ég er ekki viss um, hæstv. forseti, að allir Íslendingar geri sér grein fyrir því að einn maður hefur fengið hæli á Íslandi sem flóttamaður fyrir utan það fólk sem hingað hefur komið í sérstökum aðgerðum sem Íslendingar hafa tekið þátt í á vegum Sameinuðu þjóðanna, að veita hópum flóttamanna, vel skilgreindum og vel völdum eins og fram hefur komið í umræðunni, hæli. Það hefur verið gert í nokkrum mæli á undanförnum 10--15 árum. Að því hefur verið vel staðið og ekkert nema gott um það að segja. En eftir stendur sú staðreynd að einum manni í allri Íslandssögunni hefur verið veitt pólitískt hæli sem flóttamanni, einni sálu frá Afríkuríkinu Kongó. Þeir sem hafa kynnt sér sögu þess og óöldina sem þar hefur geisað lengi vita að þaðan hafa streymt margir flóttamenn og frá mörgum öðrum löndum. Það er eins og það gleymist í umræðunni að flóttamenn eiga sér oftast uppruna vegna stríða og átaka, vegna ofbeldis yfirvalda gagnvart tilteknum hópum, trúarhópum eða öðrum hópum innan samfélagsins, og að fólk er að flýja af raunverulegri og mjög alvarlegri ástæðu. Hæstv. forseti. Vissulega eru flestir þeir sem flytja á milli landa í þeim miklu þjóðflutningum sem yfir standa í hnattvæddum heimi samtímans að leita að betra lífi, að leita betri kjara, betri menntunar, betri heilsugæslu og einfaldlega betri lífsgæða fyrir sig og afkomendur sína. Fólkið leggur mikið á sig til þess að komast til nýs lands þar sem aðstæður eru betri, þar sem börnin þeirra fá betri menntun og þar sem börnin eiga möguleika á því að komast til mennta og komast í stöðu sem ekki væri möguleiki á í heimalandinu. Þetta gerir fólk m.a. með því að koma til Íslands og setjast hér að, annaðhvort tímabundið eða til lengri tíma og vinnur við störf sem jafnvel hæfa að engu leyti hæfni þess og menntun. Hér hafa hámenntaðir einstaklingar um allt land unnið í fiski, störf sem Íslendingar sækjast ekki eftir. Í raun má segja að einu útlendingarnir sem hér hafa sest að á síðustu árum og áratugum og hafa fengið störf í sínu fagi og við sitt hæfi séu að stórum hluta tveir hópar, það eru tónlistarmenn og tónlistarkennarar sem hafa glætt tónlistarlíf Íslands miklu lífi og í raun haldið tónlistarlífinu uppi víðast hvar út á landi t.d. og vísindamenn með mjög sértæka sérfræðiþekkingu sem hefur nýst í ákveðinni starfsemi, t.d. hjá Íslenskri erfðagreiningu svo dæmi sé nefnt. Það er því að sjálfsögðu þannig að minni hluti þeirra útlendinga sem hingað koma æskir hælis sem flóttamenn. Þá hafa nokkrir einstaklingar fengið að jafnaði á ári hverju, örfáir einstaklingar reyndar, hæli af mannúðarástæðum. Þess er þó skemmst að minnast að tveir ungir drengir frá Srí Lanka voru sendir heim, eftir að þeim hafði að sögn íslenskra yfirvalda mistekist að færa sönnur á aldur sinn, í aðstæður þar sem er mikið óöryggi, borgarastyrjöld eiginlega yfirvofandi þó að heita eigi friður á Srí Lanka og í raun allar aðstæður fólks þannig að maður verður að spyrja sig með hvaða rökum íslensk stjórnvöld gátu sent drengina aftur til baka. Sama var upp á teningnum hér vegna ungra hjóna, en örlög þeirra hlutu nokkra athygli í íslenskum fjölmiðlum. Mig minnir að unga konan hafi verið frá Úsbekistan og ungi maðurinn frá Afganistan. Í allri umfjöllun um aðstæður þessara ungu hjóna var algjörlega ljóst að þau yfirvöld sem í hlut áttu virtust ekki gera sér neina grein fyrir því við hvaða aðstæður þetta fólk þurfti að búa við í heimalöndum sínum, Úsbekistan og Afganistan, og það sem verra var, virtust ekki gera neitt til þess að rannsaka og komast að því hvernig lífi fólks er háttað í upprunalöndum og upprunahéruðum þessa unga fólks. Það er einmitt þetta sem gerir það að verkum að það setur að mér ótta og jafnvel ógn við að standa frammi fyrir því, hæstv. forseti, að þær breytingar sem gerðar eru á útlendingalögunum, og munu líklega ganga í gegn síðar í dag, færa sömu yfirvöldum svo ótakmarkaðar valdheimildir til þess að rannsaka eða réttara sagt rannsaka ekki, ef svo ber undir, til þess að leggja huglægt mat á það hverjar aðstæður fólks séu, oft af ótraustum upplýsingum, og valdheimildir til þess, eins og komið hefur skýrt fram í máli margra hv. þm. stjórnarandstöðunnar, að skera úr um aðstæður fólks án þess að hafa nokkuð í höndunum sem hægt er að treysta á. Íslendingar bjuggu lengi við lögin um útlendinga frá 1965, lögin um eftirlit með útlendingum. Þau lög voru endurnýjuð árið 2002 eins og flestum hér er í fersku minni. Þær endurbætur, ef svo má kalla, sem voru gerðar þá voru að mörgu leyti skref aftur á bak og því tækifæri sem þá gafst til þess að smíða almennilega útlendingalöggjöf sem mundi tryggja mannréttindi og réttarstöðu útlendinga hér á landi var hreinlega glutrað niður, hæstv. forseti, mjög meðvitað og af mjög skýrum pólitískum vilja meiri hlutans. Nú, tveimur árum síðar, er vont orðið verra. Á ýmsu hefur maður átt von og þurft að horfa upp á á hinu háa Alþingi, en að hlýða á málflutning meiri hlutans og verða vitni að því hvernig brtt. minni hlutans voru felldar í gærkvöldi hefur valdið mér meiri vonbrigðum en flest annað sem ég hef orðið vitni að á hinu háa Alþingi, vegna þess að í viðhorfi meiri hlutans blundar svo óviðkunnanleg og ógeðfelld afstaða til þeirra sem ekki eru fæddir og uppaldir hér á landi að hún er í raun ótæk, hæstv. forseti. Það er með sorg í hjarta að ég sem þingkona Samf. stend hér og þarf að lýsa mig sigraða í málinu um sinn, hæstv. forseti. En sem betur fer eru haldnar kosningar reglulega á fjögurra ára fresti og vondum lögum má breyta þótt seint sé. Samt munu breytingarnar hafa gífurleg áhrif til hins verra á líf venjulegs fólks sem hingað vill koma til þess að búa og starfa, sem hingað vill koma til þess að sameinast fjölskyldu sinni, ömmur og afar í stórfjölskyldum sem koma til þess að hjálpast að, koma börnum á legg og styrkja og styðja fjölskylduna, ég hélt að það væri kostur, hæstv. forseti. Ég hélt að það væri kostur að styðja og styrkja fjölskylduna, því fjölskyldur eru jú hornsteinar samfélagsins, ekki satt? Víðast hvar annars staðar en hér á landi lifir stórfjölskyldan góðu lífi og er forsenda þess að fólk fái þrifist, komist á legg og komist til mennta. Þess vegna er mörgum þeim útlendingum sem hér hafa sest að mikið kappsmál og mikið hjartans mál að fá hingað aðra fjölskyldumeðlimi sína. Það er ekki að ástæðulausu. Það er ekki til þess, hæstv. forseti, að fólk geti fundið ,,hjáleið`` inn á íslenskan vinnumarkað, eins og svo ósmekklega er að orði komist. Hvað er það við íslenskan vinnumarkað sem gerir hann að heilagri kú? Við þurfum á erlendu vinnuafli að halda, bara svo því sé haldið til haga í umræðunni. Við þurfum á því að halda við stórar framkvæmdir og litlar framkvæmdir. Við megum ekki við því, hæstv. forseti, að vanþakka og afþakka starfskrafta þess fólks sem vill búa og starfa hér. Við erum ekki þannig í stakk búin, 290 þúsund sálir á Íslandi árið 2004. Þannig gerist það bara ekki í heiminum í dag. Þess vegna er miklu mikilvægara að lækka múrana, fella niður hindranirnar og gera frjálsa för fólks um heiminn að raunverulegri frjálsri för þar sem réttarstaða einstaklinganna er skýr og viðmót þannig í löndunum sem farið er til að við gætum hugsað okkur að vera í þeirra sporum ef við þyrftum að flytjast úr landi og fara eitthvert annað. Það er holl regla, hæstv. forseti, að reyna að setja sig í spor annarra. Íslendingar, útblásnir af þjóðarstolti, gera allt sem þeir geta til að halda uppi minningu, orðspori, starfi og sögu vesturfaranna. Þjóðrækni heitir það og er ágæt fyrir sína parta. En eins og fram hefur komið við umræðurnar í dag var vesturförunum ekki alltaf vel tekið þó aðstæður væru um margt allt aðrar í heiminum fyrir 100--150 árum en nú eru. Hvað mundi gerast í íslensku samfélagi ef t.d. Víet\-namarnir sem hér búa stofnuðu þjóðræknisfélag Víetnams? Skyldu þeir sem hafa fellt breytingar minni hlutans og staðið að þessum vondu lagabreytingum fyllast einhverjum ótta vegna þess að þeir útlendingar sem hér búa vilja að sjálfsögðu halda í uppruna sinn, menningu, minningar og sögu? Af því að það er eins mikill hluti af þeim og það að búa á Íslandi og vera nýir Íslendingar. Það virðist ekki örla á skilningi fyrir því í þeim lögum sem sett voru 2002 og hér er verið að breyta til verri vegar eins og fram hefur komið. Mig langar líka að minnast aðeins á málamyndahjónaböndin sem virðast orðin eitt af því er ógnar helst öryggi íslenska ríkisins. Öðruvísi mér áður brá, hæstv. forseti. Það hefur komið skýrt fram í athugasemdum þeirra sem gjörst þekkja, þeirra sem best þekkja til, að þær breytingar sem hér eru lagðar til um aldurshámark duga ekki gegn málamyndahjónaböndum. Þær duga ekki til, hæstv. forseti. Félag erlendra kvenna á Íslandi hefur tekið það mjög skýrt fram og fært að því gild rök að í samfélögum þar sem málamyndahjónabönd tíðkast þá tíðkast þau alveg án tillits til aldurs. Þau eru undir öðrum félagslegum aðstæðum komin. Þess vegna, eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir fór ítarlega yfir áðan, mun þetta ákvæði að öllum líkindum engu breyta og alls ekki styrkja stöðu þeirra kvenna sem lenda í því að vera ráðstafað í málamyndahjónabönd, þó að það sem ráði ferðinni í þessari breytingu sé reyndar ekki að mínu viti staða kvennanna heldur miklu frekar það að þær geti komið hingað og fengið dvalarleyfi. Hæstv. forseti. Að lokum þykja mér breytingarnar í raun endurspegla markaleysi íslenskra stjórnvalda, hæstv. ríkisstjórnar, í umfjöllun sinni um friðhelgi einkalífs og þær breytingar sem hér er verið að gera. Lífsýnatakan hefur verið rædd í þaula, í sjálfu sér er ekki annað um hana að segja en að hún stenst engan veginn, og það vita allir sem vilja horfast í augu við það að skyldleikabönd eru ekki alltaf blóðbönd nema síður sé, hæstv. forseti. Sú breyting á án efa eftir að koma yfirvöldum hér í meiri vandræði en minni. Ég þori að spá því, hæstv. forseti. En markaleysið og stjórnlyndi ríkisstjórnar Íslands og þær valdheimildir sem yfirvöldum eru færð hér endurspegla því miður, eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar, viðhorf til veru og stöðu útlendinga hér á landi sem er ógeðfellt, svo vægt sé til orða tekið, og hefur lítið með það að gera að tryggja réttarstöðu þeirra, mannréttindi, mannlega reisn, og sýnir ekki skilning á aðstæðum þess fólks sem hingað vill koma og deila með okkur kjörum og lífi.

Frú forseti. Mig langar aðeins til að staldra við það sem hv. þm. fjallaði um að í frv. fælist ógeðfelld afstaða gagnvart þeim sem ekki eru fæddir hér á landi. Í því sambandi fór hún sérstaklega yfir það að frv. mundi hafa gífurleg áhrif á líf fólks og nefndi til að mynda ömmur og afa sem vildu koma hingað til þess að sameinast fjölskyldu sinni. Af því tilefni vildi ég spyrja hv. þm. hvort henni væri ljóst að hér á landi hafa gilt rúmar reglur fyrir þá aðstandendur sem hún tilgreindi sérstaklega. Af öllum Norðurlöndunum eru Íslendingar með rýmstu reglur hvað varðar umsóknir um dvalarleyfi og réttinn til að fá dvalarleyfi sem gilda á því svæði. Jafnvel eftir að frv. verður að lögum munu gilda rýmri reglur á Íslandi um rétt þessara aðila til að sækja um dvalarleyfi hér en gilda fyrir sömu aðila væru þeir að sækjast eftir dvalarleyfi í Danmörku þar sem enginn sjálfstæður réttur er lögfestur fyrir þá til að sameinast fjölskyldu sinni þar. Í Svíþjóð er enginn sjálfstæður réttur. Í Noregi getur einungis annað foreldra sameinast fjölskyldu sinni á grundvelli sameiningar fjölskyldu, þ.e. sótt um dvalarleyfi á forsendum aðstandanda. Mig langar því að spyrja hv. þm.: Hefur hún gert sér grein fyrir að hér á landi gilda rýmri reglur um þetta efni en á öllum hinum Norðurlöndunum? Gerir hún sér líka grein fyrir að hér á landi munu áfram gilda rýmri reglur en alls staðar annars staðar á Norðurlöndunum eftir að frv. verður að lögum?

Hæstv. forseti. Ég geri mér fulla grein fyrir því hvaða reglur hafa gilt hér á undanförnum árum og að þær hafa verið rýmri en annars staðar á Norðurlöndunum. Ég geri mér fulla grein fyrir því, hæstv. forseti. Það hvað gildir í Danmörku, Noregi eða Svíþjóð hefur ekkert með afstöðu mína að gera. Ég tel að þær reglur sem gilt hafa um sameiningu fjölskyldna þannig að nánustu aðstandendur geti komið hingað og fengið dvalarleyfi á grundvelli sameiningar fjölskyldna --- við erum að tala um það --- séu reglur sem við eigum að hafa vegna þess að þær eru mannúðlegar og endurspegla skilning á aðstæðum fólks. Þær eru góðar, þær eru íslenskar og við eigum að hafa þær, hæstv. forseti.

Frú forseti. Ég verð að segja að ég skil þá hv. þm. ekki öðruvísi en svo að hún telji að þær almennu reglur sem munu gilda fyrir þá aðstandendur sem ekki hafa náð aldursmarkinu séu svo þröngar og svo ósanngjarnar að ekki sé við því að búast að Útlendingastofnun muni fallast á umsókn þeirra um að koma hingað til lands þrátt fyrir að þeir eigi aðstandendur hér á landi. Og þá mundi ég vilja biðja hv. þm. að gera grein fyrir því í hverju sú ósanngirni felst. Eitt helsta skilyrðið er að viðkomandi geti sýnt fram á að hann geti framfleytt sér hér á landi meðan á dvöl hans stendur. Nú er það svo að engin framfærsluskylda er milli niðja og foreldra og á hvaða forsendum eru reglurnar þá ósanngjarnar?

Hæstv. forseti. Á þeim forsendum sem ég hef þegar greint frá. Það að koma hingað og sameinast fjölskyldu sinni um lengri eða skemmri tíma hangir þá á því eins og fyrir aðra útlendinga --- segjum sem svo að hingað komi amma, 55 ára, og vilji setjast að, hún þarf að fá starfsleyfi, ekki satt? --- að fá leyfi til að dvelja og starfa á Íslandi? Það er nefnilega mjög erfitt fyrir útlendinga að setjast að á Íslandi, hæstv. forseti. Það er mjög erfitt að setjast að í landi þar sem fólk fær ekki að koma inn nema hafa fyrst í hendi loforð um starf. Þær reglur setja upp fleiri þröskulda en flestir gera sér grein fyrir, og það er þess vegna sem sameining fjölskyldna sem veitir dvalarleyfi á grundvelli skyldleika og fjölskylduaðstæðna er mannúðleg og það er þess virði að halda í það, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Eftir ansi langa atkvæðagreiðslu í gær og augljósan vilja til engra breytinga á frv. þessu langar mig aðeins að tala um lokaathugasemdir nefndar Sameinuðu þjóðanna um afnám kynþáttamisréttis. Þetta er reyndar skýrsla frá 2001 og það eiga eftir að koma viðbrögð við reglulegri skýrslu sem er væntanleg. Mig langar að lesa aðeins úr fréttatilkynningunni, með leyfi forseta: ,,Hér eru lokaathugasemdir nefndar Sameinuðu þjóðanna um afnám kynþáttamisréttis um það hvernig íslenska ríkið hefur framfylgt skuldbindingum sínum samkvæmt samningi Sameinuðu þjóðanna um afnám alls kynþáttamisréttis frá 1965. Athugasemdirnar eru gerðar í kjölfar fundar nefndarinnar með íslenskri sendinefnd í Genf í Sviss 7. mars sl. Samkvæmt 9. gr. samningsins um afnám alls kynþáttamisréttis ber aðildarríkjum samningsins að skila reglulega til Sameinuðu þjóðanna skýrslu um ráðstafanir sem þau hafa gert til að fullnægja skuldbindingum sínum samkvæmt samningnum. Á síðasta ári skilaði Ísland 16. skýrslu sinni til nefndarinnar og var hún jafnframt send fjölmiðlum til upplýsingar þann 25. september 2000. Á fundinum í Genf voru ræddar 15. og 16. skýrsla Íslands um framkvæmd samningsins á Íslandi.`` Í athugasemdum nefndarinnar er lýst ýmsum jákvæðum atriðum varðandi framkvæmd samningsins, m.a. stjórnarskrárbreytingum sem bættu jafnræðisreglu og bann við mismunun við stjórnarskrána. Einnig er lýst ánægju með aðgerðir ríkis og sveitarfélaga um stofnun miðstöðvar fyrir innflytjendur á Vestfjörðum og stofnun menningarmiðstöðvar nýbúa í Reykjavík í Alþjóðahúsinu, svo og breytingar sem hafa verið gerðar á námskrám leikskóla og grunnskóla þar sem hvatt er til umburðarlyndis. Ísland á eftir að skila sinni reglulegu skýrslu til Sameinuðu þjóðanna en það átti að gerast 4. janúar 2004. Ég hóf leit mína að skýrslunni í mars en ég veit þó að vinna er hafin í dómsmrn. að þessari skýrslugerð og mun ljúka fljótlega. Miðað við umsagnir Sameinuðu þjóðanna 22. mars 2001 hefur íslenska ríkið verið að standa sig. Gerðar voru ýmsar stjórnarskrárbreytingar sem bættu jafnræðisreglu og bann við mismunun við stjórnarskrána. Það er því óneitanlega stílbrot þegar við förum að mismuna einstaklingum á grundvelli uppruna, að vegna þess að einhver er útlendingur gildi aðrar reglur um hann. Það verður athyglisvert að sjá hvort skýrslan sem væntanleg er frá dómsmrh. geri að umfjöllunarefni sínu lagabreytingarnar sem eru nú til umræðu og það misrétti sem í þeim er beitt á margan hátt. Það verður líka athyglisvert að lesa skýrslu nefndar Sameinuðu þjóðanna um afnám kynþáttamisréttis þegar hún kemur í kjölfarið. Ég leyfi mér að efast um að nefnd Sameinuðu þjóðanna skili jafnjákvæðum viðbrögðum og hún gerði 2001. Mig langar að lesa hérna 4. athugasemdina í skýrslu Sameinuðu þjóðanna, með leyfi forseta: ,,Ásetningur aðildarríkisins til að fylgja samningi um afnám kynþáttamisréttis og virða eftirlit nefndar um afnám kynþáttamisréttis á framkvæmd hans er nefndinni fagnaðarefni. Hún veitir með ánægju athygli hinni jákvæðu viðleitni þess til að koma í veg fyrir mismunun á grundvelli þjóðernisuppruna og til að tryggja hinum vaxandi fjölda innflutts og erlendis fædds fólks jafnrétti og vernd gegn mismunun, en sú breyting er nýleg fyrir lítið ríki.`` Þetta litla ríki, Ísland, var að taka krappa hægri beygju og hverfa frá þessari stefnu. En viðhorfið þessa dagana er: Þeir leita þá bara réttar síns.

Hæstv. forseti. Mjög góð og málefnaleg umræða hefur farið fram um frv. og er ljóst að það sætir mjög mikilli gagnrýni af hálfu stjórnarandstöðunnar en eins og fyrri daginn hrín ekkert á stjórnarmeirihlutanum. Það kom fram m.a. við atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. í gærkvöldi. Þó er ljóst að mörgum stjórnarsinnanum, mörgum stuðningsmanni ríkisstjórnarinnar í þingsalnum líður illa yfir afgreiðslu málsins. Það kom t.d. fram í hjásetu tveggja stjórnarþingmanna og ég hef grun um að margir hefðu viljað fara að dæmi þeirra, jafnvel ganga enn lengra og greiða atkvæði gegn frv. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir gerði rækilega grein fyrir afstöðu þingflokks Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í máli sínu og ætla ég ekki að endurtaka efnisatriði sem fram komu í máli hennar en lýsa stuðningi við málflutninginn. Ég vil staðnæmast við eitt þær örfáu mínútur sem ég ætla að verja til að skýra afstöðu mína til málsins, þ.e. hve víðtæk andstaða er gegn frv. í þjóðfélaginu. Andstaðan er ekki bundin við stjórnarandstöðu á Alþingi. Hún kemur úr öllum áttum í samfélaginu. Ungliðahreyfingar allra stjórnmálaflokkanna sameinast um að gagnrýna frv. Stofnanir á borð við Persónuvernd gagnrýna frv. og telja að ýmis ákvæði þess kunni að vega að friðhelgi einkalífs. Laganefnd Lögmannafélags Íslands telur að fjöldi ákvæða frv. standist ekki stjórnarskrá og mannréttindaákvæði. Er ekki ástæða til að staldra við þegar athugasemdir af þessu tagi koma frá Persónuvernd og síðan laganefnd Lögmannafélags Íslands? Ég vil taka þessar stofnanir og þessa aðila alvarlega. Kirkjan varar við frv., bæði kirkjuráð og Biskupsstofa, og telur að ganga þurfi tryggilega úr skugga um að frv. skerði ekki mannréttindi einstaklinga. Það hefur ekki verið gert. Það hefur ekki verið gengið úr skugga um það að mati Persónuverndar og laganefndar Lögmannafélagsins, svo að dæmi séu tekin. Ég bendi einnig á andstöðuna frá hagsmunagæslumönnum þeirra aðila sem lögin eiga að taka til. Reyndar erum við öll hagsmunagæslumenn þeirra aðila en það eru til samtök innflutts fólks sem mæla mjög eindregið gegn samþykkt þessa frv. Fjölmenningarráð leggst gegn frv., Samtök kvenna af erlendum uppruna á Íslandi leggjast gegn frv., Kvenréttindafélag Íslands varar við því. Mannréttindaskrifstofa Íslands, Rætur, Félag áhugafólks um menningarlega fjölbreytni, Menningar- og friðarsamtök íslenskra kvenna, Mannréttindasamtök innflytjenda á Íslandi og fjölskyldna þeirra, Félag Víetnama, Félag Nígeríumanna á Íslandi, Félag foreldra tvítyngdra barna, Félag víetnamskra kvenna og prestur innflytjenda, allir þessir aðilar gera alvarlegar athugasemdir við frv. og hafa hvatt stjórnvöld til að endurskoða það vandlega með hliðsjón af athugasemdum sem borist hafa og breyta því með tilliti til jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar, alþjóðlegra sáttmála og reglna um mannréttindi og einstaklingsfrelsi. Er ekki ástæða til að staldra við þegar þessir aðilar leggjast allir á eitt með að vara við samþykkt frv.? Nánast öll mannréttindasamtök á Íslandi vara okkur við því að samþykkja frv. Á virkilega ekki að hlusta á þá aðila? Það er sammerkt með stjórnarandstöðunni og þeim félagasamtökum og stofnunum sem ég taldi upp að allir vilja að lög og reglur gildi um fólksflutninga til landsins. Að sjálfsögðu vilja allir að farið sé að þeim lögum og þeim reglum sem settar eru. Deilan stendur hins vegar um hitt, hve langt eigi að ganga, í fyrsta lagi í að reisa skorður við því að fólk flytjist til landsins og í öðru lagi um hvernig eftirliti skuli háttað. Það skiptir nefnilega miklu máli. Þetta frv. sem liggur fyrir þinginu núna er eitt af eftirlitsfrumvörpum ríkisstjórnarinnar. Það byggir fyrst og fremst á tortryggni. Í því er gengið út frá þeirri almennu hugsun að allir sem vilji flytja til Íslands hafi eitthvað óhreint í pokahorninu og verkefnið sé að finna hvað það er. Frv. byggir þannig á neikvæðum grunni. Í stað þess að bjóða fólk velkomið er því tekið með þessum hætti. Menn búast við því að allir sem vilji koma til Íslands hafi eitthvað óhreint að fela. Þetta er andinn í frv. Þannig upplifir það fólk sem flust hefur til landsins og stofnað með sér samtök þetta lagafrv. Hvers vegna ekki að hlusta á það? Þetta eru mjög ábyrgir Íslendingar sem hafa sest hér að, aðlagast íslensku samfélagi vel og vilja veg þess sem mestan og bestan. Þeir vilja að samskipti þeirra sem fyrir eru og hinna sem flytjast til landsins, eru fluttir eða eiga eftir að flytjast, verði sem allra best. Er ekki ástæða til að hlusta á hvað þetta fólk er að segja, taka varnaðarorð þess alvarlega þegar lög eru sett um þessi efni? Sem betur fer er ekki bannað með lögum að breyta lögum. Þótt þetta sé vilji núverandi meiri hluta Alþingis þá bendir margt til þess að dagar hans verði senn taldir. Ljóst er að það er kominn mikill skjálfti í stjórnarsamstarfið á Alþingi. Kannski er rangt að líta svo á að gjáin sé að myndast á milli stjórnarflokkanna. Hún er kannski miklu fremur að myndast á milli ráðherrabekkjarins annars vegar og annarra þingmanna hins vegar. Ég held að margir í röðum almennra þingmanna séu búnir að fá yfir sig nóg af yfirgangi og valdstjórn oddvita stjórnarflokkanna og þeirra sem náðarsamlegast fá að verma ráðherrabekki. Þegar að því kemur að hér hefur verið myndaður nýr stjórnarmeirihluti á Alþingi þá er ég ekki í nokkrum vafa um að þessi lög verða tekin til endurskoðunar. Þá verður fyrst og fremst hlustað á mannréttindasamtök, á Persónuvernd og hlustað á alla þá sem vilja standa vörð um mannréttindi á Íslandi.

Frú forseti. Við erum hér við 3. umr. um frv. til laga um breyting á lögum um útlendinga. Meginástæða þess er sú að á morgun verður Evrópusambandið stækkað úr 15 ríkjum í 25, þ.e. þar fjölgar um tíu ríki. Vegna ákvæða um frjálsan flutning fólks á milli landa Evrópusambandsins og innan Evrópska efnahagssvæðisins á að lögfesta frest á gildistöku þess að fólk geti farið frjálst á milli landa. Þegar maður skoðar Evrópusambandið vekur það athygli að það er nánast eingöngu búsett hvítum mönnum. Það er markaðssvæði sem rammað er inn í mjög sterka tollmúra til að halda uppi og verja ákveðin lífskjör sem þessir hvítu menn búa við. Raunveruleikinn á jörðinni er sá að einn fjórði mannkyns þarf að lifa á undir einum dollara á dag, þ.e. 70 kr. eða 2.000 kr. á mánuði. Það er hinn nakti raunveruleiki. Af þeim fjölda, sem er einn og hálfur milljarður manna, er einhver hluti sem þarf að lifa á enn minna og á hverjum degi deyja margir úr hungri, svo margir að síðan ég tók til máls hefur sennilega einhver tugur dáið úr hungri. Þetta er hinn nakti raunveruleiki en menn horfast ekki í augu við þennan veruleika og í því kristallast þessi umræða. Það er ákveðinn tvískinnungur í umræðunni og hræsni sem felst í því að menn tala fjálglega um jafnrétti, mannréttindi og slíkt en horfa fram hjá hinum nakta veruleika. Ég held að allir mundu vilja leyfa frjálsa för fólks um alla jörð en afleiðingarnar yrðu hræðilegar. Lífskjörum er svo misskipt og það yrðu þvílíkir fólksflutningar, hjá því fólki sem þarf að lifa á undir einum dollara á dag yfir til hinna ríkjanna, að lífskjör mundu sennilega alls staðar hrapa. Þetta er hinn harði veruleiki. Við Íslendingar höfum tekið á móti flóttamönnum. Það hafa verið miklar aðgerðir. Við höfum barið okkur á brjóst og sagt: Við erum góð þjóð og tökum á móti flóttamönnum með viðhöfn. En ef menn fara að skoða það nákvæmlega þá kemur dálítið merkilegt í ljós. Þeir flóttamenn eru allir hvítir og auk þess allir menntaðir. Á meðan eru tugir milljóna flóttamanna á reiki um eyðimerkur jarðarinnar eða í flóttamannahverfum stórborga og hafa engan möguleika á að koma til Íslands. Þannig er nú veruleikinn. Undanfarið hefur verið rætt um það að styrkir til einnar atvinnugreinar, sykurframleiðslu, í Evrópusambandinu, í Bandaríkjunum og víðar, til mjög fárra aðila, valdi því að fátækir bændur í löndum sem framleiða sykur, t.d. á Kúbu og í Afríku og víðar, geti ekki selt vöru sína og verði hungrinu að bráð. Menn hafa talað um það að styrkirnir drepi fólk. Á meðan erum við, á Alþingi Íslendinga, að tala um jafnrétti og mannréttindi, að tala um örfáa útlendinga úr þessu feikna mannhafi sem hingað hafa slæðst. Afleiðing hinnar miklu misskiptingar, sem er veruleiki á jörðinni, er mansal, smygl á fólki, þar sem fólk er lokað innan ákveðinna landamæra og jafnvel þótt það eigi peninga þá kemst það ekki burt. Það borgar fyrir að komast burt. Því er smyglað og við sjáum afleiðingar þess stundum í því að fólk kafnar í gámum einhvers staðar, einhverjir drukkna á leiðinni frá Kúbu yfir til Bandaríkjanna og margir eru teknir höndum á landamærum Mexíkós og Bandaríkjanna. Þetta eru örfá dæmi sem skolar til okkar á bylgjum fréttanna. Við vitum minnst um það sem er að gerast. Þetta er hinn nakti veruleiki. Hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir hélt ágæta ræðu og ég gat tekið undir nánast allt sem hún sagði, nema þegar ég fór að hugsa um þennan veruleika. Þá gengur þetta bara ekki upp. Við getum því miður ekki beitt fullkominni mannúð gagnvart hinum nakta veruleika. Við erum í rauninni að framfylgja þeirri stefnu að loka þessu landi eins og við höfum gert. Hv. þm. talaði um íslenskan vinnumarkað, að hann væri engin heilög kýr. En hún sagði jafnframt að þetta væri markaður, sem þýðir það að ef of mikið framboð er á vinnuafli, t.d. með frjálsum innflutningi á fólki alls staðar að úr heiminum, þá mundu launin á Íslandi hrapa, burt séð frá öllum kjarasamningum, af því að þetta er markaður. Íslendingar yrðu atvinnulausir, launin mundu hrapa og lífskjörin á Íslandi sömuleiðis. Ég held að það sé miklu betra að við Íslendingar vinnum að því að efla frjálsræði í viðskiptum í heiminum og reynum þannig að bæta stöðu þess fólks sem lifir á undir einum dollara á dag. Til landsins koma einstaklingar, margir hverjir giftast Íslendingum í útlöndum, sem samkvæmt lögum eiga sjálfvirkan rétt til dvalarleyfis. Við erum að tala um það. Það er í því sambandi sem menn setja á ýmsar kvaðir vegna þess að ef einn maður kemur með einstakling með sér og svo kemur fjölskylda hans þá koma þeir einstaklingar með fjölskyldu með sér líka og þannig getur þetta orðið snjóbolti sem hleður utan á sig. Þessi sjálfvirka og mannúðlega stefna grefur þannig undan þeim raunveruleika sem við búum við.

Ég vil spyrja hv. þm. hvort hann kjósi að fresta ræðu sinni eða hvort hann geti lokið henni á stuttum tíma.

Ég er eiginlega alveg búinn. Ég tel að þessi umræða kristallist í þessu, þ.e. húmanískri draumsýn og einhverju sem við ættum í sjálfu sér alltaf að stefna að, sem rekst því miður á raunveruleikann sem er allt, allt annar.

Frú forseti. Draumur og veruleiki er sitt hvað, en í daglegu lífi okkar reynum við að sætta hvort tveggja. Ég er alveg sammála hv. þm., Pétri H. Blöndal, að í hinni bestu veröld allra veralda væri æskilegt að Íslendingar gætu rétt hjálpandi hönd til þeirra sem eru þurfandi með því að bjóða þeim upp á betri kjör innan landamæra okkar. Við vitum hins vegar að ekki er praktískt að gera það af ýmsum ástæðum. Við sem erum á móti frv. erum ekki alfarið á móti því að tilteknar takmarkanir séu settar á för manna hingað til lands, síður en svo. Við teljum æskilegt að fá fólk af alþjóðlegum uppruna hingað sökum ýmissa ástæðna, menningarlegra, en ekki síst til þess að skjóta styrkum stoðum undir atvinnulíf okkar. Fólk af erlendu bergi brotið bjargaði efnahagslífi Íslendinga á síðasta kjörtímabili. Án þess og þátttöku þeirra hefði það farið úr skorðum og orðið óðaverðbólga, það er ég viss um að hv. þm. gerir sér grein fyrir. Við þurfum samt sem áður að reisa skynsamlegar skorður við því að flutningar verði ekki úr hófi hingað til lands, vegna þess að við getum sennilega ekki tekið á móti öllum þeim sem vilja koma hingað og boðið þeim upp á það sem við skilgreinum sem mannsæmandi kjör. Við erum hins vegar að deila um það við stjórnarliðið hvers konar skorður er sanngjarnt og rýmilegt að reisa. Sumar af þeim sem er að finna í frv. hæstv. dómsmrh. eru þess eðlis að hægt er að fallast á þær. Við höfum sjálf lagt fram hugmyndir að slíku í tímans rás með ýmsu móti. Hér er hins vegar að finna ákveðna hluti sem ekki er hægt að fallast á sem brjóta mannréttindi fólks og jafnvel þótt þeim væri ýtt út úr frv. mundi það ekki leiða til þeirra vandkvæða sem hv. þm. talar um.

Frú forseti. Þeir starfsmenn íslenska ríkisins sem þurfa að velja og hafna og standa frammi fyrir þeim vandamálum sem við veltum yfir á þá hafa ærinn vanda. Þeir eiga nefnilega að komast að því hvort ung stúlka sé flutt nauðug, hvort verið sé að smygla henni eða hvort hún sé gift o.s.frv. Þetta er vandi þeirra og ekki öfundsverður. Ég veit að starfsmenn ríkisins eru mannúðlega sinnaðir og ef ekkert bendir til þess að um eitthvað misjafnt sé að ræða er ég viss um að það er nokkuð greið leið inn í landið. Hins vegar býr misskiptingin til heilmikinn iðnað sem heitir mansal, smygl á fólki sem við erum að berjast gegn. Nauðungarhjónabönd eða hentihjónabönd eru því miður raunveruleg afleiðing af þeim veruleika sem við sjáum. Þess vegna tel ég að þær leiðir sem hér eru farnar og bent hefur verið á --- og ég er ekki yfir mig hrifinn af, alls ekki, sem húmanisti er ég það ekki --- en þegar maður horfist í augu við veruleikann tel ég því miður að þær séu margar hverjar nauðsynlegar.

Frú forseti. Ég er sammála hv. þm. að starf þeirra sem þurfa að taka á móti útlendingum af hálfu ríkisins og greina sauðina frá höfrunum er erfitt. Ég hef líka töluverða reynslu af því og sú reynsla hefur fært mér heim sanninn um að starfið er vanþakklátt, en ég held að á heildina litið sé það vel unnið og af sanngirni. Við þurfum að gera starfsmönnum ríkisins eins auðvelt fyrir og hægt er. Við megum hins vegar aldrei stíga yfir þá línu, jafnvel þó að við viljum auðvelda fólkinu starfið, þar sem við erum komin inn í friðhelgi manna. Þá skiptir engu máli hvort um er að ræða útlendinga eða Íslendinga. Allir menn hafa ákveðinn lágmarksrétt. Við erum aðilar að alþjóðlegum samningum og sáttmálum sem gera þá kröfu að við, íslenska þjóðin, virðum friðhelgi og persónulegan rétt allra. Það er farið að seilast ansi langt inn í friðhelgi manna þegar gera á því skylt t.d. að afhenda lífsýni. Ég held reyndar að almennt séum við komin allt of mikið inn á þá braut. Í þessu tilviki gæti það verið nauðsynlegt að mati frumvarpsflytjenda til að ganga úr skugga um að börn séu í reynd niðjar þeirra sem segjast vera foreldrar þeirra. Frú forseti. Ég var í námi í Bretlandi og þegar DNA-tæknin kom þar fram og farið var að beita henni almennt í rannsóknarskyni sem nýju tæki á breska samfélagið vakti það mikið uppnám. Það kom í ljós að fast að 15% barna í sumum hlutum Bretlands voru rangfeðruð. Hvert er þá gildi þessa ef svona er í pottinn búið?

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þm. að allir menn ættu að hafa ákveðinn lágmarksrétt, en þeir hafa hann því miður ekki. Sá maður eða það barn, líklegast barn, sem deyr á næsta hálftímanum úr hungri hefur ekki þann algera lágmarksrétt, sem er rétturinn til lífsins, sem er grundvallaratriði að mínu mati. Við erum því að tala fræðilega, en ekki raunverulega. Raunveruleikinn er annar. Varðandi lífsýnin. Það er rétt að rangfeðranir eru til staðar. Þær eru reyndar færri á meðal Íslendinga en annars staðar, en hjá þeim sem flytjast hingað gætu þær þess vegna verið um 5--10%. Við náum þá alla vega í hina, 90%, og alltaf er verið að byggja á ákveðnum líkum. Við erum að koma í veg fyrir að verið sé að stunda mansal. Ef það tekst að hindra eitt slíkt á ári tel ég markmiðinu náð, jafnvel þó menn þurfi að ganga nokkuð langt inn á rétt einstaklinga. Við verðum alltaf að vega og meta ákveðna hagsmuni gagnvart enn meiri hagsmunum. Mansal er að mínu mati alveg hræðilegt fyrirbrigði sem ætti að berjast gegn með öllum ráðum.

Hæstv. forseti. Mig langar til að segja fáein orð um þetta þingmál sem hér er að ferðinni eða þann anda sem mér finnst vera á bak við það að sumu leyti. Það sem rekur mig í ræðustólinn er kannski það að ég hef í gegnum tíðina svolítið skammast mín fyrir afstöðu okkar í málefnum útlendinga. Það er nefnilega ekkert nýtt. Við Íslendingar höfum á undanförnum árum flutt til landsins, leyft að koma hingað útlendingum í þúsunda tali til þess að vinna af því okkur hefur vantað vinnuafl. Þetta hefur reynst vera hið ágætasta fólk. Reynslan af þeim útlendingum sem hingað hafa komið vegna þess að atvinnurekendur hefur vantað vinnuafl hefur verið mjög góð. Ég hef hins vegar tekið eftir því að jafnvel þó við þurfum á þessu vinnuafli að halda þá hafa á sama tíma hvað eftir annað komið upp mál þar sem fólk hefur sóst eftir því að fá að koma hingað frá t.d. öðrum svæðum en EES-svæðinu og þá hefur því fólki verið snúið frá. Við höfum sem sagt fyrst og fremst hleypt erlendum mönnum til landsins til þess að nýta þá í okkar þágu efnahagslega en haldið landinu harðlokuðu gagnvart þeim sem við getum komið í veg fyrir að komi. Þessi stefna er auðvitað sú stefna sem verið er að árétta með þeim ákvæðum sem hér er verið að tala um að hafa í lögum. Það sem kemur svo til viðbótar er að hér eru menn tilbúnir til þess að láta aðra reglu gilda um fólk af erlendu bergi brotið en Íslendinga sjálfa. Það er að mér finnst óverjandi og okkur til minnkunar að það skuli vera meiningin. Það er líka svolítið umhugsunarefni að fólk kemur hingað annars staðar úr heiminum og líka af svæðum utan EES á ýmsum forsendum, vegna hjúskapar t.d., og það er ekkert verið að tala um að gera neinar breytingar á því. Ef íslenskir karlmenn eða konur finna maka annars staðar í heiminum þá geta þau komið hingað með hann og ekkert er við því að segja. Ég held ekki að neinn hafi látið sér detta í hug að reyna að koma í veg fyrir það fyrr en nú að það skal verða aldurstengt af því að menn halda að eitthvað sé um það að stofnað sé til hjónabanda sem ekki séu í alvöru. Hjónabönd sem eru ekki í alvöru geta líka orðið til hjá fólki sem er komið á miðjan aldur eða jafnvel roskið, a.m.k. hafa ekki öll hjónabönd enst lengi sem stofnað hefur verið til á Íslandi eða af Íslendingum. Það þekki ég. Við vitum að sumir tala jafnvel um innflutning á konum til Íslands sem hafa gifst íslenskum mönnum. Í kjölfarið hefur síðan orðið einhver innflutningur á fjölskyldumeðlimum viðkomandi fólks. Þetta er ekki vandamál á Íslandi. Þetta er tiltölulega mjög lítill hópur og einungis pínulítið brot af þeim útlendingum sem eru í landinu. En útlendingarnir sem eru í landinu eru langflestir hingað komnir, eins og ég sagði áðan, vegna þarfa atvinnulífsins og hafa verið undir ákvæðum sem er náttúrlega ekki hægt að kalla annað en ánauð fram að þessu því leyfi fólksins til að fá að vera í landinu hefur verið bundið því að atvinnurekandinn hafi slíkt leyfi. Þetta er nú ekki mjög björgulegt og hefur ekki verið. En vonandi verður breyting á þessu. Hins vegar er alveg ljóst að á Alþingi er meiri hluti þingmanna tilbúinn til að rétta hendurnar með því að gera upp á milli fólks eftir því hvaðan það kemur. Ef það kemur ekki af þeim svæðum sem við höfum gert samkomulag um, t.d. EES-svæðinu, og við sjáum fram á frjálsa för vinnuafls af öllu því svæði til Íslands, þá skulum við setja reglur sem girða einhvern veginn fyrir það að menn komi annars staðar að. Mér finnst satt að segja að hættumerkin hafi nú ekki verið uppi um að það væru skriður á fólki á leiðinni hingað af öðrum svæðum. Þeim sem eru komnir á minn aldur er minnisstætt að þegar opnaðist fyrir innflutning fólks af Norðurlöndunum hingað á sínum tíma, voru hér spár um að menn mundu flytja hingað í þúsundavís af atvinnuleysissvæðum þeirra landa.  Í raun er ekki hægt að sjá nein rök fyrir því að Íslendingar þurfi að múra sig inni eins og þarna er gert á annan veginn eftir að þeir eru búnir að opna landið með þeim hætti sem fyrir liggur að við erum búin að taka ákvörðun um, þ.e. að ekki seinna en innan sjö ára verði allt Evrópska efnahagssvæðið opið gagnvart innflutningi á fólki til Íslands. Þetta er nú það sem ég vildi láta koma hér fram vegna þess að mér finnst að efnahagslegar ástæður fyrst og fremst, og einhvers konar þjóðernisástæður að einhverju leyti sem engin leið er þó að sjá rök fyrir, hafa ráðið öllu á Íslandi. Engin hætta er fólgin í því að flytja inn fólk ef atvinnurekendur vantar vinnuafl í landinu. En það er einhver stór hætta fólgin í því að hleypa inn jafnvel örfáum mönnum sem hafa lent í erfiðleikum, orðið landflótta eða af einhverjum ástæðum langað til að setjast að á Íslandi, fólki sem er að leita eftir búsetu og atvinnu. Það er eitthvað undarlegt við þessa afstöðu okkar. Við þurfum að fara yfir hana. Við þurfum að taka svolítið til í hugskoti okkar hvað þetta allt saman varðar finnst mér. Ég hvet til þess að menn geri það, velti þessu fyrir sér. Pólverjar hafa komið hingað í stórum stíl. Þeir voru ekki innan Evrópska efnahagssvæðisins þegar sá innflutningur varð. Nú eru þeir að koma inn í það svæði og eftir í síðasta lagi í sjö ár getur hvaða Pólverji sem er tekið saman föggur sínar og flutt til Íslands. Ég ætla ekki að kvarta yfir því að svo sé eða verði. En kannski er mesta hættan, ef menn líta á það sem hættu að útlendingar komi hingað, fólgin í því að þjóðarbrot sem hefur náð fótfestu hérna vaxi hratt. Slík hætta hefur ekki verið fyrr hendi á Íslandi fyrr ef á að kalla það hættu. Hún hefur orðið til með þeim hætti sem ég var að lýsa hér, þ.e. þeim möguleikum. Ég er ekki að spá því að mikill innflutningur verði. En mér finnst svolítið skrýtið að Alþingi Íslendinga skuli upptekið við að setja net fyrir einhver vandamál sem hafa engin verið, þ.e. að fólk einhvers staðar annars staðar af jarðkúlunni fái að koma hingað af einhverjum tilteknum ástæðum, því við höfum bara ekki verið að fást við nein stórkostleg vandamál hvað þetta varðar fram að þessu. En fyrst og fremst vil ég mótmæla því að Íslendingar leyfi sér að líta mismunandi augum á fólk eftir því hvaðan það kemur úr heiminum hvað varðar rétt til þess að mega ganga í hjónaband og fá þau réttindi sem því fylgja. Ég sé satt að segja ekki nein rök fyrir því. Mér finnst ekki að þau hafi komið hér fram við umræðuna. Ég hef að vísu ekki hlustað á nema hluta af henni. En ég hef engin rök heyrt sem mér finnst geta staðið undir nafni hvað þetta atriði varðar. Skal ég nú ekki hafa ræðu mína lengri, hæstv. forseti.

Frú forseti. Ég held að þingheimur hér á eftir muni gera alvarleg mistök með lögfestingu þess frumvarps sem hér liggur fyrir. Ég ætla að vera frekar stuttorður enda var hin eiginlega efnisumræða í gær og þar var gerð grein fyrir þeim breytingartillögum sem minni hlutinn og Samfylkingin vill gera á þessu máli. Eftir þá umræðu voru þær breytingartillögur allar felldar af fulltrúum Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins. Fulltrúar stjórnarflokkanna í allsherjarnefnd hafa fullyrt að þær breytingartillögur sem hafa komið eftir yfirferð nefndarinnar á þessu máli séu engar efnislegar breytingar. Að þeirra mati er frumvarpið nákvæmlega það sama og það var þegar af stað var farið. Að mínu viti sitjum við þess vegna áfram með þann óskapnað sem þessi lög eru og ekki hefur verið tekið tillit til þeirra alvarlegu athugasemda sem hinir fjölmörgu umsagnaraðilar gerðu við málið. Ég hef á mínum örskamma þingferli aldrei séð jafnmargar umsagnir gera jafnmargar alvarlegar athugasemdir, þar sem jafnvel er efast um að frumvarpið muni standast jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar, mannréttindasáttmála Evrópu og meginregluna um friðhelgi einkalífs. Við sjáum að trúverðugir aðilar í þjóðfélaginu eins og Persónuvernd og laganefnd Lögmannafélags Íslands eru að mörgu leyti á sama máli og minnihlutaálit hér á þingi. Allar ungliðahreyfingar stjórnmálaflokkanna sameinuðust í afar sjaldgæfri samstöðu gegn þessu máli. Þó er rétt að taka fram að Landssamband ungra sjálfstæðismanna, SUS, stóð ekki á bak við þá undirskriftasöfnun. Þeir skáru sig úr hvað þetta varðar. Mig langar aðeins að minnast á þessi umdeildu atriði sem er rétt að skauta örlítið yfir nú við lok umræðunnar, það er hina svokölluðu 24 ára reglu. Eins og margoft hefur komið fram vill minni hlutinn á þingi fá þessa reglu út. Samkvæmt svari við fyrirspurn Bryndísar Hlöðversdóttur frá dómsmálaráðherra kemur fram að þetta ákvæði mun snerta tugi Íslendinga á hverju einasta ári sem vilja sameinast maka sínum á grundvelli hjúskapar. Það er að mínu viti gróf mismunun og brot á jafnræði gagnvart þeim einstaklingum. Það furðar mig í ljósi þeirra staðreyndar að sl. vor var kosið óvenjumikið af ungu fólki á þing og sumir aðilar í þjóðfélaginu bundu ákveðnar vonir við að með þessari nýju kynslóð mundi eitthvað breytast. En það er einmitt unga fólkið í ríkisstjórnarflokkunum sem lætur það verða eitt af síðustu verkum sínum á þessu þingi að lögfesta þá mismunun gagnvart fólki á aldursbilinu 18--24 ára. Þetta finnst mér vera sorgleg þróun hjá viðkomandi aðilum. Við höfum sömuleiðis gert alvarlegar athugasemdir við hina svokölluðu 66 ára reglu, sem að okkar viti kemur í veg fyrir eðlilega fjölskyldusameiningu. Þetta er meginbreyting á núverandi lögum. Við höfum líka gert athugasemd við lífsýnaregluna. Við teljum ekki að Útlendingastofnun eigi að fá heimild til þess að fara fram á lífsýnatöku. Við teljum að það eigi að vera að frumkvæði viðkomandi aðila og val hans, eins og tíðkast t.d. í Noregi. Við teljum einnig margt óljóst varðandi framkvæmdina, kostnaðinn o.s.frv. eins og fram kom við umræðuna í gær. Við teljum ekki rétt að setja sérstaka húsleitarheimild í lög um útlendinga, við getum vel stuðst við þá heimild sem er nú þegar í lögum um útlendinga eða þá heimild sem er í lögum um meðferð opinberra mála. Svo mætti halda langt mál um hina öfugu sönnunarbyrði sem við erum að lögfesta um að viðkomandi aðili þurfi að sanna að hann sé ekki í málamyndahjónabandi gagnvart þeirri stofnun sem heldur þeirri ásökun fram. Það er mýmargt í frv. sem við erum ósátt við og þetta er spurning um grundvallaratriði og jafnvel hugmyndafræði. Ég er alveg búinn að gefa upp alla von, bæði í þingsalnum og í meðförum allshn. þar sem ég sat, um að geta haft einhver áhrif á málið til batnaðar. Ríkisstjórnarflokkarnir eru sannfærðir um að þetta sé rétta leiðin. Við erum því ósammála, þannig að í þessu máli eins og mörgum öðrum þessa dagana eru mjög skýrar línur í íslenskri pólitík.

Frú forseti. Ég hef ekki áður haldið ræðu um frv. sem við erum að leggja lokahönd á. Flest þau viðhorf sem Samf. og stjórnarandstaðan hafa andstæð frv. hafa þegar komið fram þannig að ég ætla ekki að setja á langa ræðu. Það eru tvö atriði sem ég vildi drepa á til þess að afstaða mín væri algjörlega skýr og jafnframt að það lægi fyrir hvaða viðhorf liggja henni til grundvallar. Sú setning sem fleygust er eftir umræðuna er sú sem hv. þm. Jónína Bjartmarz lét sér um munn fara í gær. Hv. þm. sagði: ,,Ástin sér hvorki aldur né landamæri.`` Ég held að í þessu felist kjarninn í viðhorfum margra þeirra sem leggjast gegn hinni svokölluðu 24 ára reglu. Sú regla kemur að vísu ekki fortakslaust í veg fyrir að fjölskyldur sameinist, en hún meinar að Íslendingar á grundvelli hjúskapar fái til sín maka erlendis frá sem er af erlendu bergi brotinn hingað til dvalar. Það má því segja að með ákvæðinu sé verið að seilast inn fyrir friðhelgi fjölskyldunnar. Ég tel að þetta fari harkalega nærri því að brjóta það sem við getum kallað sjálfsögð mannréttindi hér á landi. Ég leggst gegn ákvæðinu. Reyndar var athyglisvert hversu sterklega hv. þm. Jónína Bjartmarz tók til máls gegn því. Það vekur eftirtekt í umræðunni sem hér hefur staðið linnulítið í tvo daga að það hafa fyrst og fremst verið talsmenn stjórnarandstöðunnar annars vegar og talsmenn Sjálfstfl. hins vegar sem hafa tekist á. Talsmenn Sjálfstfl. hafa eftir atvikum verið að verja hæstv. dómsmrh., enda sannarlega ekki vanþörf á þessa síðustu og verstu daga í pólitíska lífi hans, en maður spyr óneitanlega: Hvar er Framsfl. í umræðunni? Það eru fyrst og fremst aðrir stjórnarliðar sem eru til varnar í málinu. Það er erfitt að skýra þetta með öðrum hætti en þeim, frú forseti, að Framsfl. hefur ekki fullvissu fyrir því að frv. sé gott. Talsmenn hans sem tjá sig leggjast gegn lykilatriðum frv. eins og fram kom í gær. Andstaðan innan Framsfl. er það sterk að grípa þurfti til neyðarráðstafana til þess að tryggja meiri hluta ríkisstjórnarinnar í málinu. Þetta finnst mér merkilegt í ljósi þess að hvert málið á fætur öðru hefur rekið á fjörur þingsins þar sem Framsfl. er bersýnilega píndur af Sjálfstfl. til stuðnings við mál. Það er farið að einkenna núverandi ríkisstjórn að Sjálfstfl. ræður för í einu og öllu og tekur Framsfl. með sér með afli og offorsi. Ég áfellist ekki hæstv. ráðherra eða hv. þm. Sjálfstfl. fyrir þetta. Eðlilega ganga þeir á lagið. Maður hlýtur hins vegar að spyrja: Hvar er sjálfsvirðing Framsfl. þegar hann hagar sér svona í hverju málinu á fætur öðru? Ætlar Framsfl. að láta bjóða sér hvað eina? Það hefur líka komið fram í umræðunni, frú forseti, að mikil andstaða er við annað atriði meðal stjórnarandstöðunnar, en líka af hálfu einstakra þm. Framsfl. Hv. þm. Jónína Bjartmarz og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson lögðust gegn ákvæðinu um lífsýnatöku. Það er mjög skiljanlegt. Það brýtur gegn viðteknum venjum og skoðunum, sérstaklega Framsfl. á persónuvernd. Ég rifja upp að fáir hafa tekið jafnsterklega til máls um nauðsyn þess að setja skýr mörk um persónuvernd og friðhelgi einstaklinga og ýmsir þingmenn Framsfl. á umliðnum missirum og árum. Þess vegna er merkilegt að einu framsóknarmennirnir sem láta í sér heyra svo eftir sé tekið eru andstæðir frv. Maður hlýtur að spyrja: Hvar eru hinir? Hvers vegna koma þeir ekki og túlka eftir atvikum hvernig á því stendur að þeir styðja frv.? Við í Samf. höfum lagst gegn því að Útlendingastofnun fái heimild til þess að geta krafist þess að umsækjandi gangist undir lífsýnatöku. Ég vek sérstaka eftirtekt á því að ef viðkomandi leggst gegn því er hægt að túlka það með harkalegum hætti gegn honum og að sjálfsögðu rýrir það mjög möguleika hans til þess að koma umsókn sinni í gegnum nálaraugu kerfisins. Það sem mér finnst merkilegt, vegna þess að hér eru margir lögspakir menn í hópi stjórnarliðsins sem hafa hlustað á umræðuna, er sú staðreynd að Lögmannafélag Íslands, sjálf laganefnd Lögmannafélags Íslands, er í reynd sniðgengin með frv. Það hefur komið fram í umsögnum af hennar hálfu að hún telur of langt gengið inn á friðhelgi einkalífs og fjölskyldu með ákvæðinu. Fróðlegt væri að heyra hvað hinum ungu og vísu lögmönnum í liði Sjálfstfl., eins og hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni, finnst um þetta? Ég reyndar veit það, vegna þess að ég hef hlýtt á ágætlega flutt mál hv. þm. varðandi þetta efni. En óneitanlega er fróðlegt að sjá ungan mann í lögmannastétt bersýnilega vísa í einu vetfangi á bug þeim ítarlegu röksemdum sem laganefnd Lögmannafélagsins setti fram í málinu. Frú forseti. Það eru einkum þessi tvö atriði sem ég get ekki fellt mig við í frv. Ég hef ekki haldið ræður til þess að skýra það fyrr, en ég vildi að það kæmi algjörlega skýrt fram að ég er þessu mótfallinn og er undrandi á umræðunni og sérstaklega er ég undrandi á þögn Framsfl. í málinu. Það sem kemur frá þeim er fyrst og fremst andstaða við málið, en við höfum ekki enn heyrt skýlaus rök frá hv. þm. Framsfl. sem eru andstæðrar skoðunar við félagana, hv. þm. Jónínu Bjartmarz og Kristin H. Gunnarsson.

Frú forseti. Kjöftugum rataðist satt orð á munn þegar hann sagðist ekki hafa haldið neina ræðu um frv. fram til þessa, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, og ekki lagði hann málstaðnum mikið lið í ræðu sinni. Hann talaði mikið um að heimild Útlendingastofnunar samkvæmt frv. til þess að fara fram á að þeir sem óska eftir dvalarleyfi leggi fram lífsýni ef öðrum gögnum er ekki til að dreifa sé árás á friðhelgi persónufrelsis þeirra og hart inngrip inn í einkalíf þeirra. Svo er ekki. Ef hv. þm. les frv. kemur í ljós að þetta er einungis heimild til þess að fara fram á að lífsýni sé lagt fram. Viðkomandi einstaklingi er alltaf heimilt að hafna þeirri beiðni eða kröfu. Ákvæðið getur því aldrei verið íþyngjandi í þeim skilningi sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson leggur í það. Við verðum líka að gera okkur grein fyrir því að Útlendingastofnun er stjórnvald eins og önnur stjórnvöld í landinu og ber að fara að lögum sem slíkt. Ef það liggur fyrir að umsækjandi um dvalarleyfi hefur gögn sem sanna hver hann er og skyldleika hans við þá aðila sem hann krefst dvalarleyfis á grundvelli skyldleika ber stjórnvaldinu á grundvelli stjórnsýslulaga, þar á meðal á grundvelli meðalhófsreglu laganna, að óska ekki eftir lífsýninu. Við verðum því að ganga út frá því að þetta stjórnvald eins og önnur fari að lögum og ekki sé gengið eins harkalega gegn friðhelgi einkalífsins og hv. þm. vildi vera láta.

Frú forseti. Auðvitað á ég að biðja forláts. Auðvitað er það tóm vitleysa af mér að koma hingað og halda því fram að laganefnd Lögmannafélags Íslands hafi hugsanlega jafnmikið eða ef til vill meira vit á þessu en ungur lögmaður. Auðvitað á ég að koma og helst bera ösku í höfuð mér fyrir að hafa dirfst að benda á að það er stofnun sem flokkur hv. þm. hefur m.a. átt þátt í að koma á fót, Persónuvernd, sem tekur þinginu sérstakan vara við því að samþykkja þetta, vegna þess að í ákvæðinu felist of rík íhlutun í persónulega hagi og friðhelgi einstaklinga. Auðvitað veit hinn reyndi þingmaður, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, þetta miklu betur en allir aðrir og sérstaklega miklu betur en stéttarfélagið hans, þar sem er bara að finna einhverja menn sem hafa verið um hálfa öld að praktísera og véla um einmitt þessi mál. Frú forseti. Mikið vildi ég að ég væri fæddur með þá náðargáfu að vita allt miklu betur en allir aðrir og sérstaklega þeir sem hafa meiri reynslu en ég. Sannarlega er það heppinn flokkur, Sjálfstfl., að eiga slíka menn innan vébanda sinna. Samt sem áður hefur Útlendingastofnun samkvæmt frv. heimild til þess að óska eftir lífsýni. Við hvaða aðstæður getur hún gert það og mun gera það? Hv. þm. lýsti því sjálfur. Þegar stofnunin, stjórnvaldið, ber brigður á að gögn sem hafi verið lögð fram með umsókninni séu nægilega traust. Hvað gerist ef viðkomandi umsækjandi neitar samt sem áður á grundvelli viðhorfa til persónuverndar og einkaréttar að leggja það fram? Dettur nokkrum manni í hug að það yrði ekki til þess að íþyngja honum í sókn sinni fyrir dvalarleyfinu gagnvart stofnuninni? Það eru engum sérstökum pappírum sem dettur það í hug. Það er bara Persónuvernd og laganefnd Lögmannafélags Íslands. En hinn reyndi og kunnáttusami lögfræðingur er annarrar skoðunar og sú skoðun hlýtur að standa.

Frú forseti. Ég þakka hv. 1. þm. Reykv. n. hlý orð í minn garð, en vil benda honum á að við meðferð málsins tók hv. allshn. einmitt til skoðunar umsögn Persónuverndar sérstaklega hvað þetta atriði varðar og gerði hana a.m.k. að hluta til að sínu. Ef hv. þm. mundi lesa nál. a.m.k. einu sinni í gegn sæi hann að jafnvel sá þingmaður sem hér stendur tók að hluta undir þau atriði sem fram komu í þeirri umsögn.

Frú forseti. Hv. þm. má alls ekki misskilja mig. Ég tel ekki að honum sé alls varnað. Ég tel að hann geti lært. Ég hef sannfærst um að a.m.k. stundum getur hann tekið rökum. Það gleður mig að hv. þm. skuli að hluta til hafa tekið mark á þeim mönnum sem praktíserað hafa lögfræði í um hálfa öld fram yfir hann, mönnum sem m.a. lögðu grunninn að persónuverndinni og skipan laganefndar Lögmannafélags Íslands. Ég las álit meiri hlutans í málinu og eitt af því sem ég hnýt um er að það er ekki í gadda slegið við hvaða skilyrði og kringumstæður Útlendingastofnun getur krafist lífsýna. Síðan vil ég líka vekja athygli á því, hafi það farið fram hjá fránum sjónum hv. þm., að því miður eru ekki allir í sömu stöðu og ég og hv. þm., þ.e. áskrifendur að tiltölulega góðum launum. Því miður er sumum féskylft sem eru í þeirri aðstöðu að þurfa að fara í gegnum nálarauga Útlendingastofnunar. Þeir hafa ekki mikil fjárráð og eru sumir örbjarga. Þeir hafa einfaldlega ekki fjármagn til að leggja út fyrir þeirri kostnaðarsömu framkvæmd sem lífsýnataka og greining sýna er. Því miður er málið þannig. Ekki hefur hv. þm. bætt málstað sinn með því að taka þátt í því að fólk í þessari stöðu fær ekki lengur talsmann, eins og það hafði þó samkvæmt fyrri lögum. Það má hafa stór orð um það en ég rifja upp að Halldór Laxness sagði að það sem deyr fyrst í hörðu ári er guðs miskunn. Ég vona að miskunnin í hjarta hv. þm. deyi ekki enda ríkir nú velsæld.

Frú forseti. Ég tel að þingheimur sé að gera alvarleg mistök með samþykkt á mörgum efnisatriðum þessa frv. Samf. vill taka það fram að hún styður það ákvæði sem lýtur að stækkun EES sem er nauðsynlegt að lögfesta fyrir 1. maí og greiddi hún með því atkvæði í atkvæðagreiðslu í gær. Hins vegar hefur Samf. fordæmt þau vinnubrögð sem viðhöfð eru í þessu máli þar sem margs konar önnur ákvæði, sem vægast sagt eru umdeild, eru sett í frv. með ákvæðinu um stækkun EES. Þetta eru ákvæði sem koma stækkun EES ekkert við. Samf. bauð stjórnarmeirihlutanum upp á að greiða fyrir afgreiðslu ákvæðisins um EES-stækkunina en geyma önnur umdeild ákvæði. Það var sú leið sem ASÍ mæltist t.d. til að þingheimur mundi fara. Þetta vildi stjórnarmeirihlutinn ekki. Frv. er því uppfullt að lagaákvæðum sem eru mörg hver mjög vond og engin sátt er um hjá hlutaðeigandi aðilum. Nefna mætti 24 ára regluna, 66 ára regluna, lífsýnaheimildina, öfugu sönnunarbyrðina, ákvæði um brottvísun, ákvæði um hina sérstöku húsleitarheimild, sviptingu hælisleitenda á talsmanni í ákveðnum tilvikum og eignaupptöku ríkisins umfram aðra kröfuhafa. Vegna þessara vondu ákvæða sem eru sem rauður þráður í frv. mun Samf. kjósa gegn frv. í heild sinni. Það gengur ekki að raða í kringum nauðsynlega lagabreytingu, sem varðar EES-stækkun sem Samf. styður, alls kyns vondum laga\-ákvæðum sem jafnvel er spurning um hvort standist stjórnarskrá og mannréttindaákvæði. Þau skerða réttindi fjölda fólks og síðan er ætlast til að menn og flokkar styðji það. Samf. mun því segja nei við frv. í heild sinni en að sjálfsögðu kjósa með þeirri brtt. minni hlutans sem hér liggur einnig fyrir.

Frú forseti. Þó að í þessu frv. sé sannarlega að finna ákvæði sem taka má undir þá eru önnur ákvæði þess svo forkastanleg og fjandsamleg útlendingum að þm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sjá sér ekki fært annað en að undirstrika andstöðu sína við þau með því að greiða atkvæði gegn frumvarpinu í heild, enda ekki um það að ræða að hægt sé að skipta lokaafgreiðslu um lagafrumvörp upp. Við höfum á fyrri stigum þessa máls gert ríkisstjórninni ljóst að við stæðum ekki í vegi fyrir því að ákvæði um útlendinga hins stækkaða Evrópusambands færu í gegnum þingið en við höfum allan tímann mótmælt því harðlega að önnur óréttlát og íþyngjandi ákvæði séu látin fylgja sem viðhengi. Ríkisstjórnin hefur í þessu máli notfært sér sjálfsögð ákvæði til að troða inn forpokuðum afturhaldssjónarmiðum valdstjórnarinnar og slíkt geta þingmenn vinstri grænna ekki sætt sig við undir nokkrum kringumstæðum. Frú forseti. Ég nota hér orðið valdstjórn að gefnu tilefni. Ríkisstjórnin hefur alfarið hafnað öllum tilboðum stjórnarandstöðunnar um samvinnu við málið og látið undir höfuð leggjast við samningu þess að eiga samráð við samtök útlendinga og þá aðila sem vinna að mannréttindamálum hér á landi. Þar að auki er orðið valdstjórn að finna í lögum okkar í almennum hegningarlögum. Mér virðist sem ríkisstjórn \mbox{Davíðs} Oddssonar sé að festast í eins konar valdstjórnarmynstri. Frú forseti. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs munum af þeim ástæðum sem ég hef rakið greiða atkvæði gegn frv.

Hæstv. forseti. Ég kem í ræðustól sem fulltrúi þingflokks Frjálsl. Ég vil í upphafi máls míns geta þess að þrír af fjórum þingmönnum þingflokksins eru því miður fjarverandi vegna skyldustarfa og geta ekki verið hér til að greiða atkvæði. Ég minni jafnframt á að atkvæði okkar, allra fjögurra í þingflokki Frjálsl., féllu á sama veg og atkvæði stjórnarandstöðunnar í gær. Ég minni líka á, frú forseti, að stjórnarandstaðan hefur verið einhuga og samstiga í andstöðu sinni gegn þessu frv. Ég minni líka á að ungliðahreyfingar allra stjórnmálaflokka Íslands voru sammála í andstöðu sinni gegn frv. Auk þess mótmæltu því mörg samtök sem láta sig varða hagsmuni innflytjenda á Íslandi, mannréttindasamtök og fleiri. Frú forseti. Eins og ég sagði í upphafi máls míns þá mæli ég fyrir hönd þingflokks Frjálsl. Við segjum já við brtt. á eftir og nei við frv.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um könnun á framkvæmd EES-samningsins á þskj. 828, 551. máli. Tillagan er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að skipuð verði nefnd sérfræðinga til að kanna hvort framkvæmd samningsins um Evrópska efnahagssvæðið rúmist innan 21. gr. stjórnarskrárinnar. Nefndin verði skipuð fimm mönnum og tilnefni Alþingi tvo menn og Hæstiréttur Íslands, Háskóli Íslands og Háskólinn í Reykjavík einn mann hver til setu í nefndinni. Fulltrúi Alþingis verði formaður nefndarinnar. Nefndin skili Alþingi skýrslu um athuganir sínar fyrir 1. október 2004.`` Úttekt eins og hér er lagt til að farið verði í á framkvæmd EES-samningsins var gerð árið 1992. Við gerð samningsins komst nefnd fjögurra sérfræðinga á vegum utanríkisráðuneytisins að þeirri niðurstöðu í nefndaráliti 6. júlí 1992 að samningurinn rúmaðist innan valdheimilda 21. gr. stjórnarskrárinnar. Þessi niðurstaða var umdeild meðal fræðimanna en þó var ekki talið óhugsandi að þróun samningsins yrði á þann veg að þetta mat breyttist. Samningurinn hefur verið og er enn í stöðugri þróun samhliða þróun reglna á innri markaði Evrópusambandsins. EES-samningurinn er umfangsmikill og tekur til flestra þátta þjóðlífsins. Sömuleiðis er samningurinn stór þáttur í lagasetningu og reglugerðum á Íslandi og því mikilvægt að ekki leiki neinn vafi á að framkvæmd samningsins standist ákvæði stjórnarskrárinnar. Flutningsmenn telja að nú leiki það mikill vafi á að framkvæmd EES-samningsins standist ákvæði 21. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands að rétt sé að Alþingi hlutist til um rannsókn á málinu. Samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið er lifandi og tekur hann breytingum dag frá degi. Þá gerir samningurinn ráð fyrir að Ísland innleiði reglur Evrópusambandsins á samningssviðinu, þ.e. þann hluta sem snýr að innri markaði. Á tímabili var meira að segja áætlað að Ísland innleiddi um 70--80% af öllum reglum sambandsins. Þetta hefur þó breyst og hlutfallið lækkað sökum aukinnar samvinnu ríkja Evrópusambandsins á sviðum sem EES-samningurinn nær ekki til. Þetta hefur þó mjög víðtæk áhrif á íslenskt löggjafarvald. Þegar við skoðum áætlaðar tölur yfir reglur sambandsins sem við innleiðum er mikilvægt að hafa í huga að frumkvæði og lokaákvörðun um innleiðingu nýrra reglna er í auknum mæli komin á Evrópuvettvanginn. Það kemur m.a. fram í ágætri bók Eiríks Bergmanns Einarssonar stjórnmálafræðings sem heitir Evrópusamruninn og Ísland -- Leiðarvísir um samrunaþróun Evrópu og stöðu Íslands í evrópsku samstarfi, sem gefin var út haustið 2003 af Háskólaútgáfunni. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Á sumum sviðum, eins og í umhverfismálum og matvælaeftirliti, er nær öll löggjöf sem tekur gildi á Íslandi mótuð af fulltrúum annarra ríkja í Brussel, en ekki af lýðræðislega kjörnum fulltrúum á Íslandi.`` Í sömu bók, sem greinargerðin með tillögunni byggir að miklu leyti á og þar með að sjálfsögðu þessi ræða, er bent á að borgarar ríkja Evrópusambandsins hafi margvíslegar leiðir til að koma sjónarmiðum á framfæri umfram íslenska borgara. Ástæðan er sú að ákvarðanir í stofnunum Evrópusambandsins byggjast á fjölþættu samráði við sérfræðinga, stjórnmálamenn og hagsmunaaðila í aðildarríkjunum. Áhrif Íslands og EFTA-ríkjanna á frumrétt Evrópusambandsins eru engin. Við, ásamt EFTA-ríkjunum, höfum ekki atkvæðisrétt þegar fjallað er um afleidda löggjöf eða breytingar á samstarfinu sjálfu. Hvert EFTA-ríki hefur þó formlegt neitunarvald þegar kemur að upptöku nýrra reglna en til þess að EFTA-ríkin geti neitað að taka upp nýja löggjöf eða gera breytingar á samstarfinu þurfa þau að vera á einu máli um það innbyrðis. Við framkvæmd samningsins hefur komið í ljós að þetta neitunarvald er einungis formlegt og getur haft svokölluð snjóboltaáhrif ef því er beitt vegna þess að hvert EFTA-ríkjanna veit að ef neitunarvaldinu er beitt getur það þurft að lúta neitunarvaldi annars ríkis í næstu umferð og svo koll af kolli. Neitunarvald Alþingis er því frekar formlegt en raunverulegt. Beiting þess getur haft mikil áhrif á stöðu samningsins og komið honum í uppnám. Komi það upp að neitunarvaldi verði beitt af hálfu EFTA-ríkis er það hlutverk Evrópusambandsins að meta hvort slík neitun hafi áhrif á það samræmi sem stefnt er að með samningnum. Í framhaldi slíkrar neitunar er því hætt við, sé þetta samræmi ekki til staðar, að samningurinn falli úr gildi á viðkomandi sviði. Þar með væri grafið undan meginforsendu samningsins um einsleitni á öllu svæðinu, að sömu reglur eigi að gilda alls staðar á innri markaðnum. Í stuttu máli: Fari svo að eitt ríki hafni gerð sem snýr að innri markaðnum þýðir það í raun uppsögn á EES-samningnum á því sviði og næði uppsögnin til allra EFTA-ríkjanna. Virðulegi forseti. EES-samningurinn var upphaflega gerður milli tveggja jafnrétthárra ríkjablokka og byggðist á gagnkvæmum viðskiptalegum hagsmunum. Um var að ræða 12 ríki Evrópusambandsins og sex ríki EFTA og voru þessi sex ríki einn mikilvægasti markaður Evrópusambandsríkjanna. Þá bjuggu í ríkjum EFTA 30 milljónir manna sem samanlagt áttu meiri viðskipti við Evrópusambandið en Bandaríkin. Veruleikinn sem blasir við okkur nú árið 2004 er allt annar. Evrópusambandið hefur stækkað og EFTA-ríkjunum hefur fækkað. Því hefur sambandið ekki lengur sömu hagsmuni af samningnum og áður og EFTA-ríkin skipta nú orðið litlu fyrir efnahag Evrópusambandsríkjanna. Formleg staða samningsins hefur ekki breyst en pólitískt vægi EFTA-stoðarinnar hefur minnkað samhliða hinni miklu breytingu á vægi stoðanna. Í kjölfar fækkunar í EFTA-stoðinni hefur því dregið úr vægi EES-samningsins þótt Evrópusambandinu sé skylt að uppfylla skuldbindingar sínar gagnvart EES-ríkjunum. Sem dæmi um þetta má nefna að talsmenn Evrópusambandsins hafa sagt að aðildarviðræður við Austur- og Mið-Evrópuríkin hafi leitt til minnkandi vægis EES. Hefur þetta stundum birst í því að í nýrri löggjöf sambandsins hefur það brunnið við að EES-ríkin hafi hreinlega gleymst í ferlinu og ekkert samráð haft við þessi ríki á nokkru stigi. Þetta kemur m.a. fram í skýrslu utanrrh. frá því árið 2000. Virðulegi forseti. Um helgina ganga í gildi mjög stórar breytingar á Evrópusambandinu þegar stækkunin í austur verður að veruleika. 1. maí, á morgun, bætast tíu ný ríki við Evrópusambandsstoðina. Ég tel að með því verði ansi hætt við að vægi EES-samningsins muni minnka enn frekar þegar ríki sambandsins verða orðin 25, með 460 milljónir íbúa á móti þremur ríkjum sem aðild eiga að EES-samningnum með um 4,8 milljónir íbúa. Þetta er glöggt dæmi. Virðulegi forseti. Ég vil nota þetta tækifæri og lýsa yfir þeirri skoðun minni að margt bendi til þess að EES-samningurinn sé að veikjast allverulega og muni veikjast svo um munar í nánustu framtíð. Það er alvarlegt mál ef stjórnvöld í þessu landi ætla að sitja hjá í stað þess að freista þess að ná samningum um inngöngu Íslendinga í Evrópusambandið. Það er ábyrgðarhluti af hálfu stjórnvalda að hafna því alfarið að sækja um eða skoða þann kost. Ríkisstjórnin hefur látið hjá líða að fara nánar í málið, sérstaklega vegna andstöðu Sjálfstfl. Framsfl. hefur gefið í og dregið úr. Jafnframt er það að mínu mati ábyrgðarhluti af hálfu stjórnvalda að sitja hjá þegar ljóst er að farið er að halla á Íslendinga í þessu samstarfi. Við höfum nánast ekkert um þær reglugerðir að segja sem við tökum inn frá Evrópusambandinu í gegnum EES. Samf. hefur sagt að komist hún í ríkisstjórn verði ekki setið aðgerðalaust á meðan EES-samningurinn dofnar út og við verðum hægt og rólega hljóðir þiggjendur reglna hér á eyjunni okkar fögru í Atlantshafi. Herra forseti. Til viðbótar má nefna að ekki má útiloka það að Norðmenn sæki um inngöngu í sambandið á ný. Þá verður EFTA-stoð samningsins borin uppi af Íslandi og Lichtenstein. Við getum þá rétt ímyndað okkur hvar við lendum í forgangsröðinni. Má gera ráð fyrir því að það þýddi endalok samningsins í þeirri mynd sem við höfum þekkt hann. Samningurinn hefur þjónað okkur vel þau tíu ár sem hann hefur verið í gildi. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að sækja um aðild að Evrópusambandinu og þar verði hagsmunum okkar betur gætt. Ég sé ekki marga aðra möguleika til að tryggja lífsafkomu komandi kynslóða. Ég er ekki hrædd við aðildarviðræður og tel að niðurstaða þeirra geti orðið vel ásættanleg fyrir okkur og fært okkur enn frekari velsæld og lífskjarabætur en EES-samningurinn hefur fært okkur hingað til. Ég tel umræðuna um aðildarviðræður snúast um lífskjör og frið sem byggist á gagnkvæmum hagsmunum. Við verðum að ræða þessi mál, virðulegi forseti, innan veggja Alþingis fyrr en síðar. EES-samningurinn byggist á Rómarsamningnum sem er stofnsáttmáli Evrópusambandsins. Síðan samningurinn var gerður hafa þrír nýir sáttmálar Evrópusambandsins tekið gildi og valdið töluverðum breytingum á stofnsáttmálanum. Starfsemi Evrópusambandsins endurspeglast ekki lengur í EES-samningnum. Þetta eru Maastricht-samningurinn frá 1992, Amsterdam-samningurinn frá 1997 og Nice-samningurinn frá árinu 2000. Ákvarðanatökuferli Evrópusambandsins hefur breyst verulega á þessum tíma. EES-samningurinn endurspeglar ekki Evrópusambandið eins og það er nú. Gott dæmi um það er að EES-samningurinn tryggir EFTA-ríkjunum einhvern aðgang að störfum framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins og sérfræðinganefndum hennar sem undirbúa lagagerðir. En nú er sú staða uppi að grundvallarbreyting hefur orðið á starfsemi Evrópusambandsins þannig að dregið hefur úr völdum framkvæmdastjórnarinnar. Með gildistöku Maastricht-samningsins og síðan Amsterdam- og Nice-samningsins hafa völdin að miklu leyti færst til ráðherraráðsins og Evrópuþingsins. EFTA-ríkin hafa lítinn aðgang að þessum stofnunum þar sem samningurinn gerir ekki ráð fyrir samskiptum við þessar stofnanir. Það liggur því í augum uppi að þessar breytingar á uppbyggingu Evrópusambandsins hafa að miklu leyti lokað leiðum EES-ríkjanna til að hafa áhrif á Evrópulöggjöfina, löggjöf sem eftir sem áður gildir og hefur áhrif á öllu EES-svæðinu. Virðulegi forseti. Fleiri dæmi mætti tína til, t.d. veruleg áhrif sem þessi samningur hefur haft á réttarkerfi okkar, þ.e. réttaráhrif sem eru mun meiri en talið var í upphafi. Það er einungis eitt dæmi af mörgum. Ég hef fært nokkur rök fyrir því að þróun EES-samningsins hafi frá því síðasta úttekt var gerð verið með þeim hætti að ástæða sé til að meta á ný hvort samningurinn og viðbætur við hann rúmist innan 21. gr. stjórnarskrárinnar eða hvort þörf sé á að breyta stjórnarskránni. Í sumar verður síðasta úttekt á þessu 12 ára gömul. Ljóst er að miklar breytingar hafa orðið á framkvæmd samningsins eins og ég hef rakið. Við flutningsmenn teljum tímabært að gera slíka úttekt á ný. Á þessu ári eru jafnframt 12 ára afmæli undirritunar samningsins og 10 ára afmæli gildistöku samningsins. Það gefur gott tilefni til að gera slíka úttekt enda um afar dínamískan og mikilvægan samning að ræða. Miklar breytingar hafa átt sér stað, bæði innan lands og á samstarfinu sjálfu. Slík úttekt er einnig mikilvæg samhliða þeirri umræðu sem orðið hefur í vetur af hálfu allra stjórnmálaflokka um að fara þurfi yfir stjórnarskrá íslenska lýðveldisins og hugsanlega uppfæra hana og færa til nútímans einstakar greinar hennar. Að lokinni þessari umræðu, virðulegi forseti, geri ég ráð fyrir að tillagan verði send til hv. utanrmn. til umfjöllunar.

Frú forseti. Ég þakka hv. 1. flutningsmanni tillögunnar fyrir þá forustu sem hún hefur veitt í málinu og fyrir þessa prýðilegu till. til þál. Hún er tímabær og þörf enda ekki vanþörf á að vinna hressilega í allri vitrænni umræðu um Evrópumál á Íslandi og stöðu okkar á EES-svæðinu í kjölfar þeirrar miklu stækkunar sem á sér nú stað innan Evrópusambandsins. Ég get greint frá því að ég er nýkominn af fundi þingmannanefndar EFTA í Liechtenstein fyrr í vikunni. Þar voru þessi mál nokkuð til umræðu. Mönnum lék þar forvitni á að vita hvað Norðmenn hygðust fyrir en meðal Norðmanna voru skiptar skoðanir eftir því hvar í flokki þeir stóðu. Greina mátti á þingmönnum jafnaðarmanna í Noregi, frá norska Verkamannaflokknum, að að þeirra mati styttist mjög í að til dramatískra tíðinda gæti dregið í Noregi. Allt útlit er fyrir það að Norræni jafnaðarmannaflokkurinn álykti um að Norðmenn eigi að sækja um aðild og gerir það að einu af sínum höfuðkosningamálum. Kosningar til norska Stórþingsins fara fram á næsta ári, árið 2005. Verði það að veruleika, að jafnaðarmenn nái vopnum sínum og fyrri stöðu og styrk í norskum stjórnmálum, er einboðið að til tíðinda dregur í norskri pólitík hvað varðar Evrópumálin. Við gætum horft upp á að innan tveggja ára muni Norðmenn sækja um aðild að Evrópusambandinu í þriðja sinn, láta reyna á það að ná samningum og fá þjóðina til að veita þeim samningi brautargengi í þjóðaratkvæðagreiðslu í þriðja skipti. Þar er eiginlega komið að einum af meginþáttum málsins sem hér er til umræðu, um framtíð og framtíðarhorfur Evrópska efnahagssvæðisins. Eins og segir í greinargerð hafa orðið miklar breytingar á Evrópusambandinu frá því EES-samningurinn tók gildi á sínum tíma. Deildar meiningar eru um það hvort framkvæmd samningsins á svæðinu rúmist innan 21. gr. stjórnarskrárinnar, eins og 1. flutningsmaður, hv. þm. Katrín Júlíusdóttir, gerði prýðilega grein fyrir áðan. Þessi mjög svo merkilegi samningur hefur skilað okkur Íslendingum þeim lífskjörum og lífskjarabótum sem við höfum öll séð á síðustu árum og er fyrst og fremst að þakka annars vegar EES-samningnum og svo hinni frægu þjóðarsátt sem vinstri stjórnin og verkalýðshreyfingin gerðu í upphafi síðasta áratugar. Megingallinn á samningnum er sá að með honum erum við að taka á móti um 70--80% af allri okkar lagagerð án nokkurrar lýðræðislegrar aðkomu íslenskra stjórnmálamanna að honum, en lagaákvæðin eru eingöngu smíðuð og sett af fulltrúum erlendra ríkja í Brussel. Er þetta algjörlega óþolandi og ófullnægjandi staða fyrir sjálfstæða og fullvalda þjóð sem tekur sig alvarlega. Við hljótum að gera kröfu um að innan fárra ára verðum við Íslendingar fullgildir aðilar að Evrópusambandinu þar sem við höfum og beitum okkar áhrifum til hins ýtrasta, höfum lýðræðislega aðkomu að Evrópusambandinu. Því tek ég undir með 1. flutningsmanni og er eindreginn stuðningsmaður þess að við Íslendingar sækjum um aðild að Evrópusambandinu hið allra fyrsta. Ég hef skorað úr þessum ræðustól áður á hæstv. utanríkisráðherra að beita sér fyrir breytingum á þeirri forpokuðu stefnu sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur farið fyrir í þessu ríkisstjórnarsamstarfi sem þvertekur fyrir alla vitræna umræðu um Evrópusambandið. Það er bæði dapurlegt og sorglegt að fylgjast með framgöngu sjálfstæðismanna og framsóknarmanna í kjölfarið í allri umræðu um Evrópumálið. Þessi mál eru einfaldlega bannorð hjá núverandi ríkisstjórn og eins og allt ætli af göflum að ganga þegar talið berst að því að hagsmunum okkar Íslendinga er langbest borgið með fullri aðild að Evrópusambandinu. Þannig höfum við áhrif og þannig getum við beitt okkur og veitt málum okkar brautargengi. Það þarf ekki að fjölyrða um það, eins og fram hefur komið áður, að lífskjarabæturnar fyrir íslenskan almenning yrðu svo gríðarlegar með fullri aðild að aðrar eins meginbreytingar á samfélaginu og hagsmunum neytenda verður erfitt að finna dæmi um. Allt útlit er fyrir að vextir mundu lækka hér gríðarlega með upptöku evrunnar. Það hefur komið fram að ef við byggjum við sama vaxtastig og evru-löndin hefði það í för með sér að minnsta kosti 8% kaupmáttaraukningu, en þá sætu eftir í buddum landsmanna, frú forseti, heilir 10 milljarðar. Heilir 10 milljarðar sætu eftir í vösum neytenda til að sjá fjölskyldum sínum farborða í því fortakslausa matvælaokri sem á sér hér stað. Það hlýtur að skipta verulegu máli. Eins sjáum við fram á að matvælaverð hérna mundi lækka stórkostlega. Meginmálið í allri umræðu um aðild að Evrópusambandinu er að sjálfsögðu yfirráð okkar Íslendinga yfir fiskveiðilögsögunni. Það er mat mitt og það er mat margra og þeirra sem hafa fjallað af hvað vitrænustum hætti um Evrópusambandið og Ísland að við mundum standa þar sterkt að vígi. Kjarni þess málflutnings er sá, frú forseti, að sameiginleg sjávarútvegsstefna Evrópusambandsins gengur út sameiginlega nýtingu sameiginlegra stofna innan sameiginlegrar efnahagslögsögu. Sá er kjarni málsins að við höfum enga sameiginlega stofna með Evrópusambandinu. Það sem skiptir mestu máli er að við höfum enga sameiginlega efnahagslögsögu. Þess vegna er sú aðlögun sem blasir við nánast staðreynd og hefur komið fram í máli sjálfs Franz Fischlers og svo í frægri Berlínarræðu hæstv. utanríkisráðherra Halldórs Ásgrímssonar. Kjarni þess máls er sá að við þurfum ekki undanþágur frá stefnu Evrópusambandsins heldur þurfum við fyrst og fremst aðlögun. Eins og hæstv. utanríkisráðherra sagði í Berlínarræðunni eru fordæmi fyrir svæðisbundinni stjórnun og það er meginmálið. Það er það sem færir mér og mörgum öðrum eindregnum aðildarumsóknarsinnum að Evrópusambandinu vonir um að þetta geti gengið farsællega fyrir sig, að samningaviðræður og aðildarumsókn fengju þær farsælu lyktir að við Íslendingar enduðum þar innanborðs með full og óskoruð yfirráð yfir fiskimiðum okkar, sem er algjört lykilatriði. Að mínu mati kemur aldrei til greina, frú forseti, að við gerumst aðilar að Evrópusambandinu án þess að halda fullum yfirráðum yfir fiskimiðunum og auðlindinni okkar. Líkt og fram hefur komið í máli þeirra manna sem ég vitnaði til hér áðan eru allar líkur á því að við héldum fullum yfirráðum yfir fiskveiðiauðlindinni og færum með það veganesti til Brussel í samningaviðræðurnar sem hefjast vonandi nokkrum mánuðum eftir að ný ríkisstjórn jafnaðarmanna tekur hér við eftir nokkur ár og með þá málaumleitan fyrir augum að umbylta öllum lífskjörum íslensks almennings. Það gerist ekki nema við verðum fullgildir aðilar að Evrópusambandinu. Það er eitt brýnasta þjóðmál og samfélagsmál okkar tíðar og því fagna ég sérstaklega framkominni tillögu sem við ræðum í dag.

Frú forseti. Ég vil byrja á að lýsa sérstakri ánægju með þessa þingsályktunartillögu hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur. Ég tel að það hafi verið full þörf og tímabært að skoða hvort framkvæmd EES-samningsins rúmist innan ramma stjórnarskrárinnar. Mig langar aðeins að skauta yfir hvernig staðan er núna, bæði hvernig hún er á Norðurlöndum og svo hvernig staða Íslands er núna gagnvart aðgangi að ákvarðanatöku hjá ESB í ljósi EES-samningsins. Þegar Ísland gerir samninga við erlend ríki eða alþjóðastofnanir þurfum við að skoða 1., 2. og síðan 21. gr. stjórnarskrárinnar. Þessi ákvæði hafa verið óbreytt síðan lýðveldið var stofnað árið 1944. Á öllum hinum Norðurlöndunum, líka í Noregi sem stendur fyrir utan ESB, hafa verið gerðar breytingar á stjórnarskrám til að geta mætt þeim þjóðréttarlegu skuldbindingum sem geta leitt af þjóðréttarsamningum. Í 93. gr. norsku stjórnarskrárinnar er að finna heimild til framsals valds til alþjóðastofnana ef þrír fjórðu þingmanna samþykkja slíkt. Í 9. gr. 10. kafla sænsku stjórnarskrárinnar er að finna svipað ákvæði samþykki þrír fjórðu þingmanna. En í 20. gr. dönsku stjórnarskrárinnar er framsal valds til alþjóðastofnunar heimilt með samþykki fimm sjöttu þingmanna. Í Belgíu, Ítalíu og Þýskalandi er hins vegar krafist einfalds meiri hluta þingmanna. Í nefndaráliti fjögurra lögfræðinga á vegum utanríkisráðuneytisins dagsettu 6. júlí 1992 var komist að þeirri niðurstöðu að EES-samningurinn bryti ekki í bága við íslensku stjórnarskrána. Þetta álit varð hins vegar mjög fljótlega umdeilt og er það enn í dag. EES-samningurinn sem tók gildi 1. janúar 1994 hefur þó breyst talsvert síðan þá vegna hins síkvika eðlis samningsins sem gerir hann ólíkan mörgum öðrum þjóðréttarsamningum. Það má færa gild rök fyrir því að framsal valds til alþjóðlegra stofnana vegna EES-samningsins sé algjörlega á mörkunum að vera leyfilegt samkvæmt stjórnarskránni. Rétt er að rifja upp hver sé aðgangur íslenskra stjórnvalda að ákvarðanatöku ESB. Hann er mestur í upphafi en hann er enginn á þeim vettvangi þar sem endanlegar ákvarðanir eru teknar. Til að mynda hafa EFTA-ríkin, þar á meðal Ísland að sjálfsögðu, enga aðkomu að stefnumörkun ESB, enga aðkomu að ákvörðun framkvæmdastjórnarinnar, enga aðkomu að störfum ráðherraráðsins, enga aðkomu að vinnunefndum ráðherraráðsins, en þar taka tillögur oft miklum breytingum, enga aðkomu að störfum leiðtogafundar ESB, enga aðkomu að störfum Evrópuþingsins, en geta þó sent þangað inn athugasemdir. Sama má segja um aðkomu að fundum ráðherraráðsins, en EFTA-ríkin geta aðeins sent þangað inn athugasemdir. Eina þátttaka EFTA-ríkjanna, þar á meðal Íslands, í ákvarðanatöku ESB er í raun í gegnum þátttöku sérfræðinga í fundum framkvæmdastjórnarinnar. En eftir það geta þó tillögur hæglega breyst til muna og gera iðulega. Ísland og önnur EES-ríki hafa engin áhrif á frumrétt ESB. Þau hafa ekki atkvæðisrétt þegar fjallað er um afleidda löggjöf eða breytingu á samstarfinu. EES-ríkin geta hins vegar neitað að taka upp nýja löggjöf sem snertir EES-samninginn en þá fellur viðkomandi kafli samningsins úr gildi fyrir Ísland, Noreg og Liechtenstein og aðgangur ríkjanna að innri markaði Evrópusambandsins á viðkomandi sviði er úr sögunni. Neitunarvaldið svokallaða er því óraunhæft og hefur því aldrei verið beitt, enda mundi það valda miklu uppnámi og stefna í hættu markmiðinu um einsleitni markaðssvæðisins og samræmingu reglna. EES-samningurinn hefur sömuleiðis haft margvísleg áhrif á dómsvaldið sem ekki voru séð fyrir. Í hæstaréttardómi nr. 236/1999 frá 16. desember 1999 í svokölluðum Erlu Maríu dómi gekk Hæstiréttur lengra en áður og dæmdi íslenska ríkið skaðabótaskylt vegna vanrækslu þess við lögfestingu á tilskipun frá Evrópusambandinu. Vísað var í niðurstöðu EFTA-dómstólsins nr. E 9/97 frá 10. desember 1998 þar sem íslensk stjórnvöld voru talin vera bótaskyld þrátt fyrir að EES-samningurinn segði ekkert um slíkan rétt til bóta. Í ljósi þessara staðreynda tel ég fulla þörf á að samþykkja þessa þingsályktunartillögu hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur. Það er einfaldlega of mikið í húfi þegar verið er að tala um sjálfa stjórnarskrána. Ég ætla að nýta þann stutta tíma sem eftir er og renna yfir helstu kosti þá sem ég sé við inngöngu Íslands í ESB. Ég get nefnt fimm punkta til að byrja með: 1. Fiskveiðistjórn og rétturinn til nýtingar auðlindarinnar mun ekki breytast við inngöngu í ESB. 2. Viðskiptakostnaðurinn mun minnka. 3. Fjárfestingar útlendinga munu aukast hér á landi, sem ég held að sé full þörf á að eigi sér stað og við þurfum ekkert að óttast að mínu viti. 4. Við mundum hafa stóraukin áhrif á löggjöf ESB. 5. Það er almenns eðlis. Við værum orðin hluti af Evrópu þar sem við eigum heima. Ef við skautum örlítið yfir sjálfa sjávarútvegsstefnuna sem oft hefur verið helsti þröskuldurinn á vegi margra varðandi inngöngu Íslands í ESB þá byggist hún á veiðireynslu, þ.e. sjávarútvegsstefna ESB, og er Ísland eina þjóðin sem hefur veiðireynslu í íslenskri lögsögu. Samkvæmt núgildandi reglum Evrópusambandsins fengi því Ísland allan þann kvóta sem ákveðinn yrði í íslenskri lögsögu eftir að við gengjum í ESB. Hægt er að gera kröfu um að erlend sjávarútvegsfyrirtæki sem ættu þá rétt á að fjárfesta í íslenskum sjávarútvegi mundu hafa raunveruleg efnahagsleg tengsl við Ísland og kemur það í veg fyrir að verðmæti á sjávarafurðum eigi greiða leið úr landi. Þetta er lykilhugtak í allri umræðu um sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins, það er að segja raunveruleg efnahagsleg tengsl. Þetta er regla sem Evrópudómstóllinn sjálfur hefur mótað. Þetta er regla sem mundi hagnast okkur afskaplega vel enda er hún mjög jákvæð fyrir svæði sem treysta mikið á sjávarafurðir og byggja afkomu sína á fiskveiðum. Aðild Íslands að ESB væri ekkert sérstaklega kostnaðarsöm. Þetta hafa tölur sýnt. Íslendingar þyrftu að greiða til sambandsins en á móti fengi Ísland beina styrki. ESB hefur ætíð styrkt mikið harðbýlar og dreifðar byggðir og á það í rauninni við allt Ísland, svo ekki sé talað um landsbyggðina sem oft hallar á. Hins vegar mun fjárhagslegur ávinningur Íslands af inngöngu í ESB verða gríðarlegur burt séð frá styrkjum og aðildarkostnaði sem ég held að sé aukaatriði í þessari umræðu. Viðskiptakostnaður mundi minnka, fjárfestingar ykjust og vextir mundu lækka og verð til neytenda mundi hrynja. Íslenskur almenningur er nú að greiða eitt hæsta matvælaverð í heimi. Niðurlagning krónunnar mundi þýða tugmilljarða króna ávinning á hverju einasta ári. Hagsveiflur milli Evrópu og Íslands mundu minnka með notkun sömu myntar. En með minnkandi vægi sjávarútvegs, sem er núna aðeins um 10% af landsframleiðslu Íslands, aðeins 10%, mundi draga úr hagsveiflunum á milli svæðanna. Með inngöngu Íslands í ESB yrði ódýrara fyrir íslensk fyrirtæki að eiga viðskipti við fyrirtæki frá ESB-löndunum og öfugt. Útlendingar hefðu frekar áhuga á Íslandi sem fjárfestingarkosti og starfsstöð vitandi að Ísland væri hluti af alþjóðlegri blokk og að þar væru í gildi reglur sem þeir þekktu. Sérstaða fælir viðskipti frá þar sem hún hefur í för með sér kostnað við að kynna sér hana. Með inngöngu Íslands í ESB yrði Ísland áþreifanlegur hluti af Evrópu. Öll svið mannlegs samfélags nytu góðs af inngöngu í ESB. Að lokum er mikilvægt að muna að það er ekki ESB í hag að rústa litlu hagkerfi lengst norður í hafi enda mundi ESB aldrei taka ákvörðun gegn meginhagsmunum neinnar aðildarþjóðar.

Frú forseti. Ég er einn af tveimur þingmönnum sem sitja nú í þessum sal og taka þátt í þessari umræðu, sem átti þátt í því að EES-samningurinn fór hér í gegn með samþykki meirihluta Alþingis á sínum tíma. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson lýsir mjög vel þeim efasemdum sem risu þá og álitamálum um hvort samningurinn stæðist stjórnarskrá lýðveldisins. Það er rétt hjá honum að sú var niðurstaða nefndar lögvísra manna sem var fengin til þess að fjalla um það. En þeir sögðu jafnframt að að þessu leytinu værum við á gráu svæði. Síðan hefur EES-samningurinn tekið jafnvel enn gagngerri breytingum en komu fram í máli hv. þm. Hv. þm. benti á að við höfum enga aðkomu að frumsmíð lagagerninga hjá Evrópusambandinu. Á sínum tíma skipti það öllu um niðurstöðuna varðandi stjórnarskrá að við Íslendingar höfðum þá aðkomu að sérfræðinganefndum framkvæmdastjórnarinnar. Þá voru hins vegar valdmörkin milli framkvæmdastjórnar og Evrópuþingsins töluvert öðruvísi en í dag. Þá var upphaf lagagerninga hjá framkvæmdastjórn ráðsins og Evrópuþingið hafði engin lýðræðisleg völd. Það gat ekki breytt þessum gerningum. Krafan um að vinna bug á lýðræðishallanum innan Evrópusambandsins leiddi til þess að Evrópuþingið fékk mikinn rétt og í dag hefur það endanlegt vald. Ef ágreiningur rís á milli framkvæmdastjórnar þar sem við höfum aðkomu í gegnum sérfræðinganefndir og Evrópuþingsins fara málin í ákveðið samráðsferli. Ef þá næst ekki niðurstaða sem báðir aðilar sætta sig við leiðir það til þess að Evrópuþingið hefur síðasta orðið. Lög sem koma frá Evrópuþinginu eru þess vegna oft allt öðruvísi en upphaflega var þegar við komum að þeim. Þetta tel ég að hafi ýtt EES-samningnum yfir hið gráa svæði og þess vegna samrýmist hann ekki lengur stjórnarskránni.

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að EES-samningurinn er að mörgu leyti sérstakur samningur. EES-samningurinn hefur það sem hefur verið kallað í lögfræðinni ,,lifandi eðli``. Hann tekur breytingum, hann breytist að því leyti að hann er túlkaður frá ári til árs m.a. í ljósi breyttra tíma. Sumum finnst þetta vera umdeild framkvæmd á EES-samningnum, hins vegar hefur það verið ríkjandi viðhorf að EES-samningurinn taki þessum breytingum. EES-samningurinn í dag er allt annar samningur en hann var árið 1994. Þess vegna er full þörf á þáltill. til að kanna hvort hann standist stjórnarskrána og ef hann gerir það ekki þarf að breyta stjórnarskránni. ESB hefur einnig farið á mörg önnur svið. Það er ekki nóg með að hlutverk stofnana hafi breyst, heldur hefur samstarf Evrópusambandsríkjanna farið yfir á önnur svið sem var ekki til í dæminu, alla vega ekki með raunhæfum hætti, á þeim tíma sem EES-samningurinn var gerður, t.d. á sviði peningamála, utanríkismála og jafnvel varnarmála. Þetta eru allt svið sem EES-samningurinn tekur ekki tillit til. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að hlutverk stofnana ESB hefur gjörbreyst og vegna hins svokallaða lýðræðishalla Evrópusambandsins hafa menn verið að auka vægi Evrópuþingsins og auka vægi ráðherraráðsins. Ráðherraráðið er ekkert annað en fundur fagráðherra viðkomandi ríkja. Völdin hafa verið aukin á kostnað framkvæmdastjórnar. Það var einmitt sú tenging sem Íslendingar höfðu í gegnum EES-samninginn þegar hann var gerður, enda var framkvæmdastjórnin þá talsvert voldugri en hún er núna. Þessu hefur ekki verið breytt varðandi EES-samninginn. Við höfum enn þá eingöngu tengingu við framkvæmdastjórnina og því mætir EES-samningurinn ekki þeim kröfum og þeim breytta heimi sem Evrópusamstarfið starfar og er í í dag. Svo sjáum við þau áhrif sem Evrópudómstóllinn hefur haft. Í máli mínu kom ég inn á Erlu Maríu dóminn sem gjörbreytir áhrifum Evrópudómstólsins, sem er dómstóll Evrópusambandsins, á löggjöf og stöðu íslenskra stjórnvalda.

Frú forseti. Það er svo sérkennilegt að krafan um aukið lýðræði innan Evrópusambandsins hefur orðið til þess að lýðræði okkar, sem erum hluti af EES en erum partur af EFTA-stoðinni og þess vegna utan Evrópusambandsins, hefur minnkað. Lýðræðishallinn sem var helsti ágalli Evrópusambandsins hefur minnkað verulega á síðustu árum með því aukna vægi Evrópuþingsins sem ég og hv. þm. höfum verið að rökræða. Evrópuþingið hefur nú síðasta orðið og getur breytt öllum þeim frv. sem koma frá framkvæmdastjórninni eins og því lystir. Vaxandi dæmi eru um frv. sem taka gagngerum stakkaskiptum. Breytingin er stundum svo mikil að frv. er allt öðruvísi en þegar það kemur fyrst fram á því stigi þegar Íslendingar hafa möguleika á að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Þetta er því gjörbreyting og sú breyting ein og sér dugar til þess að sannfæra mig um að EES-samningurinn er kominn yfir það gráa svæði sem sérfræðinganefndin 1993 skilgreindi. Í annan stað, eins og hv. þm. nefndi undir lok andsvars síns, hefur túlkun dómstóla gjörbreyst frá því sem var. Á sínum tíma var vissulega ljóst að um var að ræða framsal til erlendra dómstóla, en þó ekki í þeim mæli sem er í dag. Enginn hefur lýst þessu betur en einmitt hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson í blaðagrein og ræðum þar sem hann hefur sýnt fram á hvernig dómar sem hafa gengið hafa í reynd orðið miklu afdrifaríkari og víðtækari en áður var. Þetta veldur því t.d. að núna liggur fyrir Alþingi Íslendinga frv. til laga sem byggist á einum tilteknum EES-gerningi þar sem beinlínis er sagt að íslenskir dómstólar geti ekki hlutast til um niðurstöðu EFTA-dómstólsins að því er varðar húsleitarheimildir í tilteknum atriðum. Þetta skiptir geysilega miklu máli varðandi þetta.

Frú forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar varðandi hið breytta hlutverk Evrópudómstólsins. Ég held að Íslendingar og a.m.k. meiri hluti þingheims átti sig ekki alveg á þeim öru breytingum sem hafa átt sér stað á undanförnum tíu árum hvað varðar Evrópusamstarfið. Mig langar að nýta tækifærið í stuttu andsvari mínu og koma aðeins inn á efni þáltill. Ég tel nauðsynlegt að samþykkja þáltill. hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur, m.a. af því farsælast er að mínu viti að vera búinn að gera nauðsynlegar breytingar á stjórnarskránni áður en kemur að þungavigtarumræðunni um kosti og galla aðildar Íslands að Evrópusambandinu. Það er ekki umræðunni í hag að blanda saman umfjöllun um aðild að Evrópusambandinu við umræður um breytingar á stjórnarskránni. Ég rifja aftur upp að Norðmenn hafa nú þegar þessa heimild þrátt fyrir að þeir séu ekki aðilar að ESB frekar en við. En færa má rök fyrir því að heimild á framsali valds á stjórnarskrá sé óháð hugsanlegri aðild Íslands að ESB og ætti frekar við almenna þátttöku Íslands í alþjóðasamstarfi, svo sem vegna EES-samstarfs, EES-samningsins og Schengen-samningsins. Á það hefur verið bent að skýr heimild löggjafans á framsali valdsins í stjórnarskrá gæti treyst fullveldi frekar en að takmarka það, en eins og staðan er núna eru ákvæði til framsals valds óljós og því gæti sérstakt stjórnarskrárákvæði skýrt valdheimildir til framsals. Þetta sjónarmið hefur átt upp á pallborðið hjá sumum ríkjum Evrópu, svo sem Noregi. Að lokum langar mig að minnast á það að ef Ísland og Noregur gengju inn í Evrópusambandið yrði Norðurlandablokkin með meira vægi í ráðherraráðinu atkvæðislega séð heldur en einstök stór ríki. Í því tilliti er einstakt tækifæri fyrir norrænt samstarf á sviði Evrópusambandsins sem við eigum að nýta okkur við fyrsta tækifæri.

Frú forseti. Í kvöld er búist við miklum hátíðahöldum út um alla Evrópu þegar 25 ríki sameinast í Evrópu, 10 ný ríki stíga inn í 15 landa samvinnu á vettvangi Evrópusambandsins ásamt þremur EFTA-löndum. Um þetta var fjallað í morgunútvarpi í morgun. Íbúafjöldinn eykst úr 385 milljónum í 460 milljónir. Alþingi hefur nýlokið við að breyta lögum um frjálsa för verkafólks og nýtir þar með aðlögunarrétt til þess að skapa ekki of mikið álag á viðkvæmt atvinnulíf okkar. Miklar breytingar verða við innkomu nýju þjóðanna. Búast má við flutningi fólks sem leitar gæfunnar á nýjum slóðum eftir opnunina. Sömuleiðis mun það gerast að fyrirtæki nýti sér ódýrara vinnuafl og flytji framleiðslu og störf til nýju landanna að einhverju marki því einhvern tíma mun takast að ná nýju löndunum upp á sama velferðarplan og löndin sem fyrir eru í Evrópusambandinu eru á. Til lengri tíma litið má vænta þess að þetta stóra samband verði allra hagur. Ég verð að gera það að umtalsefni við umræðuna hvert friðarferlið sem fylgt hefur þróun Evrópusambandsins er sem er allt of sjaldan staldrað við í umræðu um ESB. Í ár munum við halda upp á 60 ára afmæli íslenska lýðveldisins og árið sem við urðum alveg sjálfstæð logaði Evrópa í stríðsátökum, árið 1944. Það er hollt að leiða hugann að þeim miklu breytingum sem fylgt hafa samvinnuþróuninni í Evrópu að öll þessi lönd skuli í dag starfa saman, sitja við sama borð og stefna í sömu átt. Þetta er allt of sjaldan nefnt í umræðunni um Evrópusambandið og samvinnu í Evrópu. Störf og starfsemi mun flytjast á milli landa, en um þessar mundir gerist það sömuleiðis að störf og starfsemi flyst til fjarlægari landa. Hingað til hefur það helst verið til Kína, en Indland sækir á og Palestína sömuleiðis, sem vilja fá hlutdeild í framleiðslu Vesturlanda. Vandamálin í Evrópu verða því sameiginleg hvað þetta varðar á komandi árum. EES-samningurinn hefur verið okkur ákaflega mikilvægur. Hæstv. utanrrh., Halldór Ásgrímsson, tók svo djúpt í árinni í umræðum um utanríkismál í haust að segja að EES-samningurinn væri undirstaða þeirrar velferðar sem Íslendingar búa við í dag, ekkert minna. Á þeim tíma sem samningurinn var gerður voru stjórnvöld og við öll sannfærð um að hann bryti ekki í bága við stjórnarskrá, eins og fram hefur komið, en miklar breytingar hafa orðið á stofnunum og skipulagi Evrópusambandsins síðan. Sömuleiðis hefur hæstv. utanrrh., Halldór Ásgrímsson, nefnt að samningurinn sé ef til vill kominn á svig við stjórnskipunarlög okkar. Það er í meira lagi óþægilegt að búa við það að vita ekki hvort samningurinn eins og hann er í dag brjóti í bága við stjórnarskrá eða ekki. Það er óþolandi að það mál sé ekki útkljáð. Þess vegna er málið sem við ræðum í dag mjög mikilvægt og tillaga Katrínar Júlíusdóttur góð og nauðsynleg. Þegar við gerðum samninginn voru EFTA-löndin sex og í Evrópusambandinu voru 12 lönd. Árið 1995 voru EFTA-löndin þrjú og Evrópusambandslöndin 15. Þann 1. maí, á morgun, verða EFTA-löndin þrjú og Evrópusambandslöndin 25. Það er gífurlegt ójafnvægi og gefur samningnum og samningsstöðu okkar allt aðra stöðu en fyrr á árum. Það er áhyggjuefni og kom fram í orðum og málflutningi Díönu Wallis. Díana Wallis er fulltrúi á Evrópusambandsþinginu og hefur með málefni Norðurslóða og Noregs, Íslands og Liechtensteins, þ.e. EFTA-landanna að gera. Hún lýsti því á fundi í Norræna húsinu og hefur lýst því í viðtölum, að komin sé ný kynslóð á Evrópuþingið, kynslóð sem þekkir ekki hugmyndafræðina á bak við Evrópska efnahagssvæðið. Kynslóð sem er upptekin af stækkun Evrópu, á víðari Evrópu og því hvað ný landamæri í Austur munu þýða fyrir Evrópu, hvernig eigi að halda á málum gagnvart hinum nýju nágrönnum handan hinna nýju landamæra. Þegar hún og aðrir okkur vinveitt eru að reyna að tala fyrir EES-samningnum og útskýra vanda t.d. okkar Íslendinga segir hún að það sé bara yppt öxlum og sagt: Við erum með allt of stór verkefni, við höfum allt of stórum málum að sinna varðandi stækkun Evrópusambandsins að leysa þau mál sem verða í nýrri 25 landa Evrópu og að horfa til nýju landanna, nágrannanna, og hjálpa þeim til að komast t.d. innan einhvers árabils inn á viðskiptasvæði okkar og í fyllingu tímans ef til vill að verða meðlimir í Evrópusambandinu. Ísland, Noregur og Liechtenstein verða bara að fara að gera upp við sig: Ætla þau að vera með eða ætla þau ekki að vera með? Það er alveg nauðsynlegt að við gerum okkur grein fyrir því að þannig mun það verða á komandi árum. Það verður aftur og aftur sagt við okkur: Þið verðið að fara að gera upp við ykkur hvar þið ætlið að standa. Ætlið þið að vera með í Evrópu eða ekki? Við getum ekki sinnt þessum þremur litlu löndum. Það er líka athyglisvert að nei-hliðin á Íslandi þegar um er að ræða Evrópusambandsaðild telur að við aðild missi Ísland sjálfstæði sitt og verði undirlagt ákvörðunum í Brussel. En já-hliðin bendir á að við séum skyldug að taka við lögum og reglum um innri markaðinn gegnum Evrópska efnahagssvæðið og séum háð Brussel með alla atvinnuvegalöggjöf okkar og þess vegna sé betra að vera við borðið. Þetta er auðvitað afskaplega mikið einfaldað, en innihaldið er þetta. Eins og fram kemur í greinargerðinni höfum við mjög óvirkt neitunarvald. Ég átti þess kost að sitja fund í Helsinki í desember á vegum Alþingis um Evrópu og Evrópusambandið. Það var frekar pínlegt hve berlega kom í ljós að hin löndin eru í nánu sambandi allan tímann, frá því að umræða hefst við fyrstu gerð málanna innan Evrópusambandsins. Það er sérstaklega til fyrirmyndar í Finnlandi að málin koma sennilega í þremur umferðum inn í þingið, í gegnum samvinnu við utanríkisráðuneyti og samvinnu við Evrópunefndina. Málin koma inn á frumstigi, þá á vinnslustigi og í lokin koma þau inn í þessa ,,grand committee``-nefnd sem varð til á sínum tíma þegar Finnland varð sjálfstætt. Með henni vildu þeir tryggja að ekkert mál yrði að lögum sem gæti brotið í bága við stjórnarskrá og mættum við taka okkur það til fyrirmyndar. Við, fulltrúar Íslands og Noregs á þessum fundi, sögðum bara: Þetta er óþægilegt. Við tökum við öllum þeirra gerðum, tilskipunum og leiðbeiningum og leggjum fyrir utanrmn. og segjum bara já og amen. Svo er búin til löggjöf. Við verðum að horfast í augu við að staða okkar til að hafa áhrif er veik. En vissulega er betra en ekki að vera á Evrópska efnahagssvæðinu og ég tek undir það að samningurinn hefur veitt okkur gífurlega mikla velferð.

Frú forseti. Heimurinn verður stöðugt alþjóðlegri. Samvinna þjóða verður sífellt meiri og landamærin eru alltaf að verða þýðingarminni. Í þessum breytta heimi erum við stöðugt að treysta stöðu þjóðanna með því að deila með þeim fullveldinu. Það er stundum sagt að það sé undirstaða sérhverrar sjálfstæðrar þjóðar að hafa óskert fullveldi. Í nútímanum horfir málið öðruvísi við. Þá verður sjálfstæði þjóðar því meira sem hún á nánari samvinnu við vinsamlegar þjóðir á sviðum viðskipta og menningar. Til að það sé hægt að gera samninga um slíkt þurfum við alltaf með einhverjum hætti að deila með þeim valdi. Allir alþjóðasamningar fela í reynd í sér einhvers konar deilingu á valdi og deilingu á fullveldi. Fullvalda þjóðir treysta fullveldi sitt með því að deila því. Þetta er undirstaðan að farsælli utanríkisstefnu Íslendinga. Við höfum á liðinni öld deilt með öðrum þjóðum mjög mikilvægum þáttum í fullveldi okkar. Ég nefni tvennt sérstaklega. Við finnum til mikils skyldleika við aðrar Norðurlandaþjóðir og höfum reynt að rækta sambandið við þær eins og kostur er. Það höfum við t.d. gert með því að leyfa fyrir lifandis löngu frjálsa för norræns vinnuafls til Íslands. Um leið höfum við selt af höndum okkar vald Íslendinga og íslensku ríkisstjórnarinnar til að stjórna því með hvaða hætti íbúar Norðurlanda koma hingað til þess að sækja vinnu og að lokum að festa hér rætur og verða þegnar landsins. Á móti höfum við hins vegar fengið framsal af þeirra hálfu. Íslendingar hafa með sama hætti getað farið og selt vinnuafl sitt innan vébanda þessara þjóða. Þetta hefur verið öllum til hagsbóta en það liggur fyrir að í krafti þessa fyrirkomulags hafa þessi ríki verið að framselja hvert öðru hluta af fullveldinu, þó lítill sé. En í reynd hafa þær styrkt stöðu sína og þar með fullveldi sjálfstæðrar þjóðar. Annað höfum líka gert á liðinni öld sem hefur verið hornsteinn í utanríkisstefnu okkar. Það var að samþykkja aðild að Atlantshafsbandalaginu og í framhaldi af því gerðum við tvíhliða samning milli okkar og Bandaríkjanna um það sem er jafnan einn af burðarásunum í fullveldi sérhverrar þjóðar, sem eru varnirnar. Við gerðum þetta á sínum tíma þótt umdeilt væri. Það var niðurstaða þeirra sem fóru þá með meiri hluta að með því að framselja fullveldið með þessum hætti værum við í reynd að styrkja fullveldi þjóðarinnar þegar litið væri á það út frá breiðara sjónarhorni og til langs tíma. Þetta kann að hljóma þverstæðukennt en þetta er eigi að síður grunnurinn í samskiptum þjóða í dag. Þau deila fullveldi sínu. Við höfum átt stjórnarskrárlegan kost á að gera þetta vegna þess að í 21. gr. stjórnarskrárinnar er heimild til handa forseta og ríkisstjórnar í umboði hans til að gera milliríkjasamninga. Þetta ákvæði hefur verið talið nægja til að heimila ríkisstjórn að gera alþjóðlega samninga fyrir hönd Íslands. Þó leggur þetta tiltekna ákvæði stjórnarskrárinnar ákveðnar hömlur á möguleika framkvæmdarvaldsins hverju sinni. Ef um er að ræða einhvers konar kvaðir sem lagðar eru á land eða landhelgi þarf sérstakt samþykki Alþingis. Þetta ákvæði hefur hins vegar verið óbreytt og á sama tíma hafa Íslendingar þurft að framselja vald sitt í ríkari mæli í gegnum alþjóðlega samninga. Sá samningur sem hér er um að ræða og þessi tillaga tengist er samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið. Á sínum tíma, eins og hv. flutningsmaður Katrín Júlíusdóttir rakti og fleiri hafa gert að umræðuefni, var það álitamál hvort framsalið sem í þeim samningi fólst stæðist umrætt ákvæði stjórnarskrárinnar. Nefnd lagaspekinga sem fór höndum um þetta og skoðaði djúpt á sínum tíma komst að þeirri niðurstöðu að þetta væri verjanlegt. Það var orðað þannig af hennar hálfu að þetta væri á gráu svæði. Það þýðir að það var ekki mikið þanþol eftir í stjórnarskránni ef samningurinn þróaðist með þeim hætti að um frekara valdaframsal væri að ræða. Við samþykktum EES-samninginn og það framsal fullveldis sem í honum fólst miðað við ákveðna stöðu. Á þeim tíma sáum við ekki fyrir að hugsanlega kynni samningurinn að breytast vegna breytinga á innviðum Evrópusambandsins með þeim hætti að um vaxandi framsal á valdi yrði að ræða. Það hefur samt sem áður gerst. Breytingarnar innan Evrópusambandsins hafa verið margþættar en það sem ég held að hafi skipt langmestu máli er breyting á möguleikum okkar. Annars vegar höfum við ekki sömu tækifæri til að koma fram sjónarmiðum við samningu lagagerninga. Hins vegar ber að líta til túlkunar sem Hæstiréttur hefur lagt í dóma EFTA-dómstólsins sem hafa lagt aðrar kvaðir á íslenska ríkið og fært Íslendingum annan rétt en við sáum fyrir þegar samningurinn var gerður. Svo ég víki að fyrra atriðinu, frú forseti, þá fékk Evrópuþingið, eins og ég hef lítillega rakið fyrr í dag, ríkari völd til að hafa áhrif og reyndar meira vald til að hafa endanleg áhrif á lagagerninga sem upphaflega voru smíðaðir af framkvæmdastjórninni en áður var. Aðkoma okkar, samkvæmt samningnum, er einvörðungu í gegnum sérfræðinganefndir sem heyra undir framkvæmdastjórnina. Þegar Evrópuþingið fékk þetta aukna vald kom upp sú staða að hugsanlega gæti orðið ágreiningur milli framkvæmdastjórnarinnar og Evrópuþingsins. Reyndin hefur sýnt að svo er. Þá var búið til sérstakt samráðsferli eða ,,co-decision process`` sem fól í sér að reynt var að ná samkomulagi milli framkvæmdastjórnarinnar, þar sem við höfðum þessa takmörkuðu aðkomu og hins vegar Evrópuþingsins þar sem við höfðum enga aðkomu. En samkvæmt breytingum á innviðum Evrópusambandsins er það þannig að ef Evrópuþingið hefur á endanum aðra afstöðu en framkvæmdastjórnin þá ræður hún, með öðrum orðum getur lagagerningurinn orðið allt öðruvísi en til var stofnað. Þetta þýðir að það hefur augljóslega skapast möguleiki á mjög umfangsmikilli kröfu á framsal fullveldis af okkar hálfu. Það er reyndin í dag. Þetta gerir það að verkum, að ég tel, að stjórnarskráin þoli ekki lengur samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Þess vegna þurfum við að breyta stjórnarskránni að mínu viti. Tillaga hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur tengist tillögu sem Samf. lagði fram sem fyrsta þingmál á þessum vetri. Þar var gert ráð fyrir því að sett yrði nefnd til að gera tillögur að stjórnarskránni, m.a. breytingu á 21. greininni, til að hún mundi rúma þessa eðlisbreytingu á afstöðu EES-samningsins til stjórnarskrárinnar. Menn hafa hins vegar ekki verið á eitt sáttir um það og þess vegna er tillagan fram komin, til að hægt sé með hlutlausum hætti að ganga úr skugga um hvort svo sé.

Frú forseti. Hv. þm. nefndi framsal Íslendinga í tengslum við samninga um varnarmál. Það er ljóst að við höfum í gegnum árin átt í mjög þýðingarmiklu varnarsamstarfi og gert mjög þýðingarmikla samninga um okkar mál. Jafnframt er ljóst að öll eftirstríðsárin hefur Ísland, mitt í Norður-Atlantshafinu, haft mjög þýðingarmikla stöðu, haft þýðingu fyrir þjóðirnar vestan hafs og austan. Það hefur skipt máli fyrir stöðu okkar á Íslandi. En með þeim breytingum sem hafa orðið hjá þjóðum heims, með alþjóðavæðingunni, breytingu á varnarmálum og á öxlinum þar sem hlutirnir gerast, er ljóst að Norður-Atlantshafið hefur miklu minna vægi en nokkru sinni áður. Norður-Atlantshafið skiptir í sjálfu sér ekki mjög miklu máli hjá þjóðum heims í dag. Það höfum við séð og heyrt í gegnum umræðuna um varnarsamstarfið. Því spyr ég hv. þm.: Telur hann að þessi breytta staða Íslands, þegar Norður-Atlantshafið er farið að hafa miklu minna vægi en áður, geti haft áhrif í framtíðinni? Getur verið að þessi breytta staða hafi þau áhrif fyrir okkur að við verðum af meiri alvöru en áður að huga að því í hvaða samstarfi við ætlum að vera og hverjum við ættum að sækjast eftir að vera með í liði? Getur verið að þessi breytta staða með Norður-Atlantshafið hafi miklu víðtækari áhrif en menn hafa talið og hingað til hefur komið til umræðu?

Frú forseti. Ég dreg ekki í efa að minnkandi vægi Norður-Atlantshafsins og þeirra þjóða sem við það búa, einkum vestanmegin, mun skipta sköpum í utanríkisstefnu Íslendinga. Við höfum byggt svo að segja alla utanríkisstefnu okkar á góðu samstarfi yfir Atlantshafið við Bandaríkin. Nú liggur fyrir að Bandaríkin líta öðrum augum á mikilvægi Norður-Atlantshafsins og framlag Íslands til varna álfunnar með því að leggja til land undir herstöðvar. Það blasir líka við að augu Bandaríkjamanna beinast í ríkari mæli austur. Það mætti því í fyrsta lagi draga þá ályktun að varðandi almenna stöðu á alþjóðavettvangi væri hagstætt fyrir okkur að efla tengsl okkar við Evrópusambandið. Ég er þeirrar skoðunar. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að ganga í Evrópusambandið. En ég tel jafnframt að við eigum að halda eins ríkum tengslum við Bandaríki Norður-Ameríku og hægt er. Ég tel að í framtíðinni, þegar vindur fram á þessa öld, muni öryggi álfunnar tryggt, ekki einvörðungu með tilvist og herstyrk Evrópusambandsins heldur samvinnu þessara tveggja stóru stofnana, Evrópusambandsins annars vegar og Bandaríkja Norður-Ameríku hins vegar. Í öðru lagi skiptir það máli, þegar við horfum til Evrópusambandsins, að það sjálft horfir til austurs. Það er ekki að horfa vestur á bóginn. Áhersla Evrópusambandsins er austur og þær varnir sem Evrópusambandið virðist fyrst og fremst byggja upp miða eðlilega að því að verja austurvænginn. Niðurstaðan, að því er varnir snertir, er því sú að nákvæmlega sömu öfl eru að verki sem draga úr áhuga Bandaríkja Norður-Ameríku á að eiga í umfangsmiklu varnarsamstarfi við okkur og valda því að Evrópusambandið er hikandi við að byggja upp varnir á vesturvængnum.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þetta. Ég tel reyndar að um sé að ræða stærra og víðtækara mál sem snúi ekki eingöngu að vörnum heldur því að Ísland hefur haft vægi í Atlantshafinu af því að Norður-Atlantshafið var afar þýðingarmikið. Það skipti máli hvernig mál þróuðust hjá okkur. Ég óttast að ef við ákveðum að vera utan Evrópusambandsins og að einhverjum tíma liðnum hætti Evrópusambandið að leggja vinnu í að þróa áfram samninginn um Evrópska efnahagssvæðið fyrir svo fáa íbúa, einn hundraðasti hluta þeirra sem eru í Evrópusambandinu, komi upp sú staða að við hættum að skipta máli í öðru samhengi. Hætta er á að við verðum ein eftir úti í miðju Atlantshafi og höfum ekki lengur jafnsterka stöðu og við höfum þó í dag. Við þurfum að horfa á þróunina frá fleiri sjónarhornum. Þá verður kannski ekki svo einfalt að berja sér á brjóst og segja: Við ætlum að vera sjálfstæð og sjálfráð hérna uppi. Við þurfum bara þessa og hina samninga við þjóðir heims af því að við getum klárað okkur ágætlega sjálf. Ég tel að minnkandi vægi Norður-Atlantshafsins þýði að við eigum ekki sérlega mikið val um það í framtíðinni hvaða þjóðir við ætlum að hafa að vinum eða hvaða samstarf við ætlum að meta mest. Við getum hreinlega einangrast ef við horfum ekki á hlutina í víðara samhengi.

Frú forseti. Ég held að þetta sé alveg hárrétt mat hjá hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur. Ég er í hópi þeirra örfáu þingmanna sem hafa notið þeirra forréttinda að hafa setið fundi með öllum utanríkismálanefndum allra þeirra ríkja sem eru aðilar að Evrópusambandinu. Í krafti EFTA-nefndarinnar hefur okkur nokkrum þingmönnum hlotnast það tækifæri að deila skoðunum með þessum nefndum og því miður komist að þeirri skelfilegu niðurstöðu að innan þeirra nefnda er enginn áhugi á EES, enginn vilji til að halda því áfram, en það sem þó er verst er að það er ekki lengur nein þekking sem lifir um EES. Það er sérkennileg lífsreynsla að hitta formann eftir formann í utanríkismálanefndum þjóðþinga stórra ríkja og komast að raun um að þeir vita varla að EES er til. Tilfinning mín er því sú að það sé lítill áhugi á því að halda EES úti. Ég tel að það sé sjálfdautt líka ef Norðmenn ganga inn í Evrópusambandið. Það eru önnur rök sem hníga líka að því að við eigum að ganga í Evrópusambandið, það er samvinna okkar við frændþjóðirnar á Norðurlöndunum. Við höfum frá örófi átt fyrst og fremst samskipti við hin Norðurlöndin. Það stafar af menningarlegum tengslum og líka uppruna okkar. Þar eigum við vinum að mæta og þær þjóðir hafa alltaf stutt okkur ef í nauðir rekur. Ef Ísland og Noregur gengju í Evrópusambandið væri þar komin mjög sterk stoð öflugrar samvinnu. Til viðbótar henni er síðan hin góða samvinna sem þjóðirnar hafa átt í gegnum aldir og eru að þróa sérstaklega síðasta áratuginn við Eystrasaltsþjóðirnar. Ég held að Norðurlandaþjóðirnar ásamt Eystrasaltsþjóðunum gætu orðið einhver öflugasta þjóðagreinin innan ESB og mundu samanlagt fara með töluvert fleiri atkvæði en stærsta þjóðin innan stofnana Evrópusambandsins.

Virðulegur forseti. Það er full ástæða til að þakka hv. flutningsmanni, Katrínu Júlíusdóttur, fyrir að taka þetta mál upp á vettvangi þingsins því það er sannarlega brýnt að það komi til skoðunar og varðar mikilsverð álitaefni í okkar alþjóðlega samstarfi og í því lagaumhverfi sem löggjafarþingið skapar. Það er auðvitað hverjum manni ljóst sem hefur kynnt sér samninginn um Evrópska efnahagssvæðið að þar er ekki á ferðinni heilsárshús. Samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið er ekki framtíðaraðsetur fyrir heila þjóð. Ég hygg að frekar megi líkja þeim samningi við einhvers konar fortjald að þeim miklu byggingum sem Evrópusambandið er. Og þeir sem þurfa að liggja í fortjaldi mega búast við því hvenær sem er að ef hann blæs upp og gerir á norðanstorm þá fýkur tjaldið burt með litlum fyrirvara og menn liggja varnarlitlir eftir. Það getur sannarlega hent í því umhverfi sem við erum í í dag, samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, þó að hitt sé líklegra að það gerist einfaldlega með árunum að þetta blessaða fortjald láti á sjá og smátt og smátt komi í ljós hver gallinn á fætur öðrum á þeim samningi, eins og hefur verið að gerast, og hann dragist aftur úr Evrópusamstarfinu almennt og verði okkur það fótakefli að okkur verði nauðugur einn kostur að ganga inn í hin stærri og betri húsakynnin. Það væri raunar óskandi að hér væru stjórnvöld sem hefðu metnað til þess að marka slíka stefnu sjálf og líta til framtíðar og hafa áhrif á það og taka þær ákvarðanir á meðan og þegar við erum í sterkri og góðri samningsstöðu fremur en að láta okkur fljóta sofandi að feigðarósi og neyðast í nauðung til þess að dragast inn í húsið þegar ekkert skjól er eftir lengur í fortjaldinu. Ég vildi af þessu tilefni fá að vekja athygli þingheims á einu af þeim margvíslegu álitaefnum og göllum sem ég tel að séu á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og mér hafa orðið ljós í vetur. Það var þegar ég flutti fyrirspurnir um tilskipanir sem vörðuðu mismunun fólks á vinnumarkaði vegna fötlunar, aldurs, trúarbragða, litarháttar o.s.frv., sem ekki höfðu verið teknar upp í íslenskan rétt og íslenska ríkið ákvað að túlka það sem svo að þær tilskipanir eða gerðir féllu ekki undir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið því þær heyrðu undir þætti í Evrópusamstarfinu sem við værum ekki aðilar að og gætum þess vegna ekki fullgilt undir gerðinni. Þó höfum við alltaf leitast við að túlka það mjög vítt hvað falli undir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið, en þegar fatlaðir, aldraðir og aðrir slíkir hópar áttu í hlut reyndist ekki vera pólitískur vilji til að gera það, því miður. Og þannig er það auðvitað að við förum varhluta af ýmsum þáttum í Evrópusamstarfinu, mikilsverðum og góðum þáttum í því samstarfi. En hitt vakti athygli mína þegar ég fór að kanna þetta að það virðist vera að ítrekað höfum við túlkað gerðir undir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið í það minnsta, vil ég leyfa mér að segja, á næsta hæpnum forsendum eða a.m.k. með mjög ríkum vilja. Það má t.d. nefna gerð sem varðar vanefndir á samningum á markaði, gerð nr. 35 frá árinu 2000, sem hefur verið innleidd í Evrópuréttinn undir 95. gr. Evrópusamstarfsins sem heimilar í sjálfu sér innleiðingu á margvíslegum tilskipunum sem greiða fyrir skilvirkni á innri markaðnum og hefur kannski verið notuð sem nokkurs konar ruslakista til að koma inn alls kyns leiðréttingum. Þessi gerð er heimfærð þar undir vegna þess að ekki er hægt að heimfæra hana undir neina aðra grein. 95. gr. er ekki að finna í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og mönnum því væntanlega verið vandi á höndum að finna henni stað þar en þó komið henni að efnislega undir einum punkti í samningnum. Slíkum vanda hafa Norðmenn oft staðið frammi fyrir. Þeir hafa hins vegar verið í miklu betri aðstöðu en við til að túlka mál með þessum hætti vítt, vegna þess að þegar um er að ræða álitaefni og vafamál í þessu þá er Norðmönnum mikið skjól í 93. gr. norsku stjórnarskrárinnar. Þegar slíkar gerðir eru annars vegar sem vefengja má að hægt sé að heimfæra undir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið þá geta Norðmennirnir til þess að hafa lagalega fullvissu og eyða réttaróvissu, eftir að þeir hafa tekið gerðirnar upp í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið með okkur, farið með þær heim í Stórþingið og leitað eftir því að fá þær afgreiddar með auknum meiri hluta og með vísun í 93. gr. Þannig geta Norðmenn eytt allri réttaróvissu um þær greinar sem túlka má kannski á tvo vegu hvort falli undir samninginn eða ekki, en það er vegna þess að þeir hafa heimildina í stjórnarskránni. Við höfum enga slíka heimild og þess vegna er a.m.k. ástæða til að kanna það vel hvort við höfum verið að afgreiða ýmsar gerðir undir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið sem hæpið sé að hafi þar nægilega stoð og að þess vegna og vegna skorts á slíkri heimild, sem hér hefur verið fjallað um, í íslensku stjórnarskránni höfum við skapað réttaróvissu á einhverjum sviðum. Ég hef af því tilefni, virðulegur forseti, ákveðið að leggja fram fyrirspurn til hæstv. utanrrh., og vildi boða hana við þessa umræðu, um að hann geri þinginu grein fyrir því hvaða gerðir það eru sem hafa verið heimfærðar undir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið sem Norðmenn hafa talið sig þurfa aukinn meiri hluta á norska Stórþinginu til að geta staðfest og eytt öllum vafa um, þannig að við sjáum hvaða gerðir það eru, hversu margar þær eru og sömuleiðis álit utanrrn. á því hvort um þessar gerðir og þau svið sem undir þær falla á Íslandi ríki einhver réttaróvissa. Ég held að mikilvægt sé að þeirri réttaróvissu sé eytt og ég held að það sé mikilvægt að allri óvissu um samninginn um Evrópska efnahagssvæðið sé eytt og fagna því framkominni þáltill. hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna frekar en öllu heldur þakka fyrir hana. Hér hefur margt komið fram sem styrkir þá afstöðu mína að skoða þurfi sem allra fyrst afstöðu EES-samningsins gagnvart þessu fullveldisákvæði stjórnarskrárinnar. Það eina sem valdið hefur mér áhyggjum er að í umræðunni hafa einungis talað samfylkingarmenn. Það endurspeglar kannski dálítið hvar áhugi þingheims liggur þegar að þessum málaflokki kemur. Ég spyr: Áttar ríkisstjórnin sig ekki á því hve samningurinn er okkur mikilvægur? Hann er að veikjast og menn þurfa að fara að horfast í augu við það. Því sakna ég þess að stjórnarþingmenn hafi ekki setið hér og tekið þátt í umræðunni um þetta mikilvæga mál. Nægur er tíminn vegna þess að málið er síðasta mál á dagskrá í dag og klukkan er ekki nema þrjú. Þetta veldur mér áhyggjum, frú forseti, vegna þess að ég tel að við höfum ekki mikinn tíma til stefnu. Mig langar aðeins í tilefni af umræðunni sem spannst um sjávarútveginn að hnykkja á örfáum atriðum, vegna þess að andstæðingar aðildarviðræðna nota oft og tíðum sjávarútveginn sem vopn og því er haldið fram og fullyrt að hann verði tekinn af okkur og landhelgin muni fyllast af Spánverjum og skipum annars staðar frá, og nefna það að í stofnsáttmála Evrópusambandsins er klásúla um að það verði aldrei vegið að grundvallarhagsmunum nokkurrar þjóðar, nokkurs aðildarríkis. Hvað varðar sjávarútveginn er augljóslega um grundvallarhagsmuni fyrir Íslendinga að ræða vegna þess að í gegnum hann fáum við um 40% af gjaldeyristekjum okkar. Ekkert annað ríki í Evrópu fær svo hátt hlutfall af gjaldeyristekjum sínum úr sjávarútvegi. Ef slíkar svartsýnisspár yrðu niðurstaðan þýddi það að Evrópusambandið hefði einungis áhuga á því að hirða af okkur auðlindirnar og gera okkur að þiggjendum velferðarkerfis sambandsins. Ég leyfi stórlega að efast um að það sé reyndin. Í þessu sambandi hefur oft verið talað um Noreg en ég lít svo á að það sé mikilvægt fyrir okkur að ganga inn í Evrópusambandið á undan Noregi einmitt út af sjávarútveginum. Við sáum hvaða niðurstöðu Norðmenn fengu í aðildarviðræðum sínum. Þar var gert töluvert mikið úr hluta sjávarútvegsins á grundvelli svæðisbundinna hagsmuna, á grundvelli þess að um 12% af vöruútflutningi þeirra koma úr sjávarútveginum. Rúm 60% af vöruútflutningi okkar koma úr sjávarútvegi. Á grundvelli þessara svæðisbundnu hagsmuna náðu þeir fram töluvert góðum samningum þegar kom að sjávarútveginum, t.d. að þeir fengju framkvæmdastjóra sjávarútvegsmála innan Evrópusambandsins og fleiri þætti. Ég hef því verulegar áhyggjur af því ef forgöngumenn á undan okkur í aðildarviðræðum og þeir sem eiga að búa til fordæmi hvað varðar sjávarútveginn og skilgreina hann verða Norðmenn. Ég tel að við getum ekki beðið miklu lengur. Ég vil nefna það hér að mér þótti áðurnefnd Berlínarræða hæstv. utanrrh. Halldórs Ásgrímssonar, sem hann flutti, ég held í mars 2002, alveg ofboðslega góð og hún rammaði eiginlega inn umræðuna um sjávarútvegsmálin og þá möguleika sem við eigum á því, vegna þess að málið snýst um grundvallarhagsmuni, að geta skilgreint hafsvæðið í kringum Ísland þannig að það lúti sérstökum stjórnsýslulögum. Við höfum fordæmi fyrir því í aðildarviðræðum, þ.e. þegar heimskautalandbúnaðurinn varð til í aðildarviðræðum við Finna, að mig minnir, og núna er svæði fyrir ofan ákveðna breiddargráðu skilgreint svæði í landbúnaði. Þannig varð það til. Og vegna þess hvernig sjávarútvegsstefna Evrópusambandsins er uppbyggð tel ég þetta raunhæfan möguleika alveg eins og hæstv. utanrrh. gat um í áðurnefndri ræðu. Ég sakna þess reyndar að heyra varla talað um þessi mál lengur hjá Framsfl. vegna þess að ég taldi og var að vona þegar ræðan var flutt að hann tæki hagsmuni Íslendinga fram yfir flokkslega hagsmuni og forsætisráðherrastól og reyndi að koma þessu brýna hagsmunamáli í gegn, vegna þess að mér fannst utanrrh. tala af sannfæringu á þeim tíma. Ég ætla að lokum að segja að ég tel sjávarútveginn og stöðu hans hér á landi vera okkar sterkasta vopn í aðildarviðræðum af því að það markar okkur sérstöðu. Ég hef engar áhyggjur af því að okkar lið í utanríkisbransanum geti ekki náð góðum samningi fyrir okkur og tryggt þá hagsmuni.