Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Steingr. Jónsson, framsögumaður: Nefndin ræður til að samþykkja þetta frv. óbreytt, eins og það kom frá Nd. Að vísu hefur hv. Nd. gert á því nokkrar breytingar, og þær ekki óverulegar. En nefndinni lízt ekki ráðlegt að gera þær, nje einstök ákvæði frv,. að kappsmáli, heldur sje hitt rjettast að samþykkja frv, óbreytt, af því að í því felst veruleg rjettarbót. Þá skal jeg stuttlega geta þeirra breytinga, sem orðið hafa á frumvarpinu í Nd. 1. breytingin er sú, að bætt er inn í 1. gr. frv. fjelögum, sem rekið hafa ábyrgðarstarfsemi hjer á landi full 2 ár, þegar lög þessi öðlast gildi, þó þau ekki hafi gagnkvæma ábyrgð. Að því, er jeg veit bezt, er það ekki nema eitt fjelag, er hefur not af þessu breytingarákvæði Nd., svo að breytingin er ekki mikilvæg. Nefndinni sýnist því engin ástæða til að gera þessa breytingu að kappsmáli. Þá er önnur breyting Nd. fólgin í því, að 3, gr. er feld úr frv. Hún hljóðaði um innlend ábyrgðarfjelög. Það hefur ekki verið talin þörf á þessu ákvæði, enda virðist ekki gera mikið til, þó að fyrirskipanir um þetta biði. Það virðist því engin ástæða til að gera þetta atriði að kappsmáli. Þá er þriðja breytingin. Hún er sú, að ákvæðið um, að fjelögin skuli skyld að setja tryggingu, hefur verið feld burtu. Nd. hefur ekki þorað að halda því fram. Það er óneitanlegt, að þetta dregur nokkuð úr gildi frv. En nefndin lítur svo á, að alt fyrir það sje nokkuð unnið við frv., þar sem eftir er þó ákvæðið, að fjelögin skuli hafa varnarþing hjer á landi. Til þess að bæta úr því, að tryggingarákvæðið hefur verið felt í burtu, hefur því ákvæði verið bætt inn í frv., að stjórn Íslands skuli sjá um það, ef á þurfi að halda, að erlend ábyrgðarfjelög greiði það fje, sem þau hafa verið skylduð með íslenzkum dómi til að gjalda. Þó jeg hafi ekki trú á, að þetta hafi mikla þýðing, bætir það þó nokkuð úr því skarði, sem varð í frv., þá er tryggingarákvæðið var felt burtu. Að öllu athuguðu ræður nefndin því til, að samþ. frv. óbreytt.



Jeg stend aðeins upp til þess að láta í ljósi óánægju mína yfir því, hve hv. Nd. hefur farið illa með þetta frv., þar sem hún hefur felt úr því. mikilvægasta ákvæði þess, um tryggingu af hálfu fjelaganna. Jeg hef ekki sjeð ástæðu til að koma fram með brtill. um að setja þetta ákvæði inn í frv., því jeg. gekk að því vísu, að það yrði aftur felt í Nd. Hinsvegar eru ákvæði um varnarþing og umboðsmenn til bóta. Jeg mun því greiða atkvæði með frv. Nd. ber ábyrgðina á, að frumvarpið er ekki betur gert úr garði. Það er íhugunarvert alvöruefni, að landsmenn skuli skifta í blindni við fjelög, sem þeir vita ekki um, hvort eru „solid“ eða ekki.

Jósef Björnsson, framsögumaður: Meiri hluti nefndarinnar hefur leyft sjer að koma fram með brtill. við frv. Hún er á þgskj. 559. Hún er í aðalatriðum líks eðlis og sú brtill., er feld var við 2. umr., en þó frábrugðin henni á þann hátt, að mörkin eru færð talsvert inn á við, svo að samþyktin nær yfir minna svæði en eftir hinni tillögunni. Eftir þessari brtill. hugsast linan nú dregin milli syðri-enda Þórðarhöfða og Ingveldarstaðabæjar á Reykjaströnd, og það er því ekki nema lítill hluti fjarðarins að innanverðu, sem þessi samþyktarheimild nær yfir. Vegna þess að mjer virtist hv. þingdm. ekki hafa kynt sjer málið nægilega við 2. umr., þá vil jeg í 1. lagi taka það fram, sem jeg gat um við 2. umr., að þessi tillaga er komin fram samkvæmt einlægri. ósk kjósenda í Skagafirði, alveg eins og frumv. um heimildina til þessara samþykta um síldveiði á Eyjafirði er komin fram samkvæmt ósk Eyfirðinga. Þetta kom fram á þingmálafundum í Skagafirði fyrir þing í sumar. Þetta stafar sjálfsagt mest af því, að fiskimenn á þessu svæði óttast, að herpinótaveiði verði færð inn eftir firðinum. Lagnetaveiði á síld er eina veiðiaðferðin; sem þar hefur tíðkazt. Hún hefur komið að töluverðu gagni og hjálpað til að ná í beitusíld, ekki einungis fyrir Skagafjörð, heldur og fyrir Siglufjörð og fleiri firði. Það, sem vakir fyrir mönnum, er það, að þeir vilja ekki spilla lagnetaveiði. Það getur ekki komið til mála, að með þessu sje hnekt atvinnuvegi eða rjetti nokkurs manns. Það er aðeins verið að gefa mönnum möguleika til að erjast hættu, þeirri hættu, að ekki yrði hægt að útvega sjer síld til beitu við þorskveiðar. Jeg vænti þess, að þessi brtill. verði samþykt, í fyrsta lagi af því, að hjer er ekki að ræða um nema lítinn hluta fjarðarins, í öðru lagi af því, að með þessu er ekki spilt atvinnugrein nokkurs manns; í þriðja lagi af því, að þessi brtill. er upp borin eftir einlægum óskum sjómanna á þessu svæði. Af þessum ástæðum vænti jeg, sem sagt, að hv. deild sjái sjer fært að samþykkja þessa brtill. Um 2. brtill. á þgskj. 559 er það að segja, að meiri hluti nefndarinnar tekur hana aftur, af því vjer aðhyllumst brtill. frá hv. þm. N: Múl. (E. J.) á þgskj. 550. 3. brtill., að aftan við fyrirsögn frv. bætist „og Skagafirði“, leiðir af 1. brtill., og þarf ekki að fjölyrða um hana.



Jeg tók það fram við síðustu umræðu, að jeg teldi vafasamt, að þetta frv. væri í samræmi við lög 14. des. 1877 um fiskiveiðar á opnum bátum. Í lögunum stendur, að sektirnar megi ákveða 100 kr., en hjer alt að 500 kr. Þetta ógildir Iögin ekki að vísu, en það er hætt við, að menn villist á þessu, og sektir verði ákveðnar, sem ekki eru í samræmi við gildandi Iög. Hjer er óákveðið, hvort sektirnar eigi að renna, en í lögunum frá 1877 er ákveðið, að þær skuli renna í fátækrasjóð. Brtill. fer víst í bága við þingsköpin. Jeg vildi aðeins skjóta því til háttv. forseta. Jeg skal og geta þess, að jeg man ekki nú í svipinn, hvort Skagafjörður er lokaður fjörður eða ekki.

Guðm. Björnsson (6. kgkj.) Jeg hef leitað upplýsinga um þetta frumv., bæði hjá Bjarna Sæmundssyni, og hjá gömlum og reyndum skipstjóra, sem er í stjórn Fiskifjelagsins. Jeg hef spurt þá, hvernig þeim lítist á frumv., og hafa þeir báðir svarað, að þeir gætu ekki skilið, að það gjörði neinn skaða. Jeg fyrir mitt leyti mun því greiða atkvæði mitt með frumv. Annars verð jeg að telja það illa farið, að nefndin hefur ekki leitað álits Fiskifjelags Íslands um þetta mál; það fjelag ætti sannarlega að vera haft með í ráðum í slíkum efnum. - Um brtill. á þgskj. 559 vil jeg geta þess, að jeg er nokkuð óviss um, hvort hún eigi að samþykkjast. Jeg vil leyfa mjer að vekja athygli háttvirtra flutnm. á því, hvort fjörðurinn muni ekki vera of breiður. Samkvæmt hinum litla uppdrætti Björns Gunnlaugssonar, er breidd fjarðarins h. u. b. 3 mílur, frá suðurenda Þórðarhöfða. Nú er landhelgin ekki nema mílu, og finst mjer því íhugunarmál, hvort brtill. komi ekki í bága við gildandi lög. Ef svo skyldi vera, að háttv. flutnm. ekki hafi athugað þetta, tel jeg rjettast, að málið væri tekið út af dagskrá, þangað til menn hafa aflað sjer fullnægjandi upplýsinga um þetta atriði.

Jósef Björnsson, framsögumaður: Jeg er þakklátur háttv. 6. kgkj., fyrir undirtektir hans undir frv. Jeg skal taka það fram, að nefndin hefur ekki tekið það atriði, sem hann síðast mintist á, til sjerstaklegrar íhugunar, því hún þykist þess fullviss, að landhelgin nái langt út fyrir línuna, og ber jeg því engan kvíðboga fyrir, að þetta reki sig á landhelgisákvæðin. En þó svo væri, að fjörðurinn væri ekki lokaður út fyrir línuna, þá sje jeg ekki, að brtill. þyrfti að koma í bága við gildandi lög, því að samþyktirnar þyrftu ekki að ná út yfir hið lögheimilaða svið. Annars vil jeg gjarna verða við ósk hins háttv. þm. um að taka málið út af dagskrá, ef háttv. deild vill leyfa það.

Guðm. Björnsson framsögum.: Það er samhljóða álit allrar nefndarinnar, að það megi aldrei koma til mála, að fara í bág við vilja þeirra, sem látið hafa eftir sig fje til almenningsþarfa. í fyrstu virtist okkur frv. koma í bág við gjafabrjefið, en við nánari rannsókn komumst við að þeirri niðurstöðu, að sá ótti væri ástæðulaus, og að frumv. væri í fullu samræmi við tilgang gefandans. Í nefndarálitinu á þgskj. 509 hefur nefndin gjört grein fyrir rannsókn sinni. Kringum 1830 var verzlunarástandið alt annað en það er nú. Það er auðsjeð, að gefandinn hefur hugsað sjer, að jafnan væri hægt að fá matvöru, ef peningar væru í aðra hönd. Nú er öðru vísi ástatt, nú geta verzlanir oft orðið matvörulausar á útmánuðunum, ef siglingar teppast. Nefndin hlýtur því, að líta svo á, að það sje fyllilega samkvæmt vilja gefa andans, að verja einhverju af ávöxtum sjóðsins til þess að tryggja það, að nægur kornforði sje fyrir hendi, ef hallæri dynur á, og leggur hún því til, að frv. sje samþykt óbreytt. Áður en jeg skilst við þetta mál, vil jeg taka það fram, að við rannsókn nefndarinnar kom það í ljós, að meðferðin á fje sjóðsins hefur á undanförnum árum verið talsvert eftirtektaverð. Nefndin vill nú alls ekki vita það, þótt fyrirmælum gjafabrjefsins um jarðakaup hafi ekki verið fylgt, því að nú er öldin önnur en um 1830; þá mun hafa fengizt hærri renta af fje, sem sett var í jarðir, heldur en af peningum, sem settir voru á vöxtu í „þann konunglega kassa“. Hitt er athugaverðara, að styrktarfje hefur verið veitt úr sjóðnum, án þess að augljóst sje, til hvers það hefur farið, Samkvæmt gjafabrjefinu á aldrei að veita styrk úr sjóðnum, nema „stór almenn harðindi“ beri að höndum, en eins og kunnugt er, hafa alls ekki verið harðindaár að undanförnu. - Jeg hygg, að það sje tími til kominn, að vekja máls á því, að oft hafa heyrzt þær kvartanir, að almenningur fái ekki að vita, hvernig þeim sjóðum er stjórnað, sem stofnaðir hafa verið til almenningsþarfa. Hjer sjest nú, að þessar kvartanir eru ekki ástæðulausar, og væri æskilegt, að landsstjórnin sæji um, að stjórnendur slíkra sjóða gjörðu framvegis betri grein fyrir gjörðum sínum, en hingað til. Jeg held annars, að engum, sem til þekkir, geti dulizt, að skilagreinir margra opinberra starfsmanna eru nú á timum orðnar miklu óljósari og ónákvæmari, en þær voru áður. T. d. voru reikningar þessa sjóðs miklu betur úr garði gerðir áður; á seinni tímum hafa þeir æ orðið ljelegri og ljelegri, sjerstaklega eftir aldamót. Hjer heyrist mikið talað um að spara fje á þann hátt, að afnema embætti, og er sjálfsagt að gjöra það, ef hægt er. En sá sparnaður getur komið þjóðinni illa í koll, t. d. ef afleiðingar verða þær, að eftirlitið með opinberum starfsmönnum, verður ljelegra. Mjer hefur virzt, að það marki fyrir, hvað eftirlitið verður rýrara, eftir að amtmannæmbættin voru lögð niður. Amtmennirnir höfðu eftirlit með mörgu, sem stjórnarráðið á nú að hafa eftirlit með, en eins og kunnugt er, er stjórnarráðið svo störfum hlaðið, að það er engin furða, þótt það anni ekki öllu, sem því er ætlað að vinna. Jeg bið háttv. deild forláts, að jeg hef minzt á þetta mál, þó það komi ekki því frumv. við, sem hjer liggur fyrir; en hjer er um svo mikilsvert atriði að ræða, að jeg gat ekki orða bundizt. Vil jeg því ljúka máli mínu með því, að leggja það til, fyrir hönd nefndarinnar, að háttv. deild samþykki frumv. óbreytt.

Forseti: Jeg álít ekki gjörlegt, að taka málið út af dagskrá, en hinsvegar vil jeg fresta umræðunni til morguns.



Jeg leyfi mjer að stinga upp á, að þessu frumv. verði vísað til nefndarinnar, sem skipuð var til þess, að íhuga frumv. til laga um landssjóðsábyrgð á sparisjóðsfje og innlánsfje Landsbankans og útibúa hans, og um meðferð á varasjóði bankans. Málinu var vísað til 2. umr. í e. hlj. Frv. vísað til bankamálanefndarinnar með 11 samhlj. atkv.

Hákon Kristoffersson framsögum.: Jeg get verið stuttorður um frv. að þessu sinni. Það mætti nokkrum andmælum við síðustu umr., en nefndin hefur nú reynt að bæta úr þeim annmörkum, sem þá var helzt fundið að. Jeg vil þakklátlega minnast þess, að háttv. 2. þm. N.- M. hefur verið nefndinni hjálplegur við þessar lagfæringar. Nefndin hyggur, að frumv. sje til talsverðra bóta, og vonar því, að það gangi nú mótmælalaust gegnum deildina.