Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég geri nú frekar ráð fyrir að langar umr. um þetta mál hafi ekki mikla þýðingu. Menn eru einkennilega mikið og hafa verið, margir hverjir fyrir fram sannfærðir um það, að afnám húsaleigul. - eða það gagnstæða - sé hið rétta í þessu máli, og mönnum er ákaflega ógjarnt að hlusta þar á rök. Þetta var svo, þegar gömlu húsaleigul. voru afnumin eftir næstsíðustu styrjöld, og er mér það mjög minnisstætt, hvernig sú barátta var, því að ég tók verulegan þátt í henni. Menn voru yfirleitt þeirrar skoðunar, að ef húsaleigul. væru afnumin, mundi koma hér til stórkostlegasta húsnæðisleysis, og þeir sem beittu sér fyrir þessu, voru svo eindregnir, að ég hef sjaldan talað við sannfærðari menn. Reynslan varð þó sú að afnám þeirra l. leiddi til þess í fyrsta lagi, að ekkert skeði af þeim vandræðum sem þeir, sem beittu sér fyrir þessu höfðu spáð, og í annan stað rættist fram úr húsnæðisvandræðunum á miklu auðveldari hátt en menn höfðu gert ráð fyrir og einmitt vegna afnáms l. Skal ég aðeins koma að því í lok ræðu minnar, hvers vegna þessu er þannig háttað. Í fyrsta lagi vil ég segja um þessi l., að þegar þau voru sett, var gert ráð fyrir því, að öllu verðlagi yrði haldið niðri í landinu og það mundi takast. Þegar húsaleigul. voru sett, var húseigendum ákveðin húsaleiga, miðað við það að peningarnir væru þrisvar sinnum verðmeiri en þeir eru nú. M. ö. o., síðan l. voru sett, hefur sú húsaleiga, sem húseigendum er ætluð samkv. l., ekki orðið meiri en í mesta lagi 1/3 af því, sem gert var ráð fyrir við setningu 1., því að það var ákveðið gert ráð fyrir því, þegar 1. voru sett, að það mundi takast að halda niðri verðlagi og kaupgjaldi í landinu og á þeim grundvelli er löggjöfin reist. Þessi grundvöllur hefur smátt og smátt horfið, þannig að það eru alls ekki til staðar þær forsendur fyrir húsaleigul. í heild, sem voru til staðar, þegar þau voru sett, og að eðlilegri venju ættu þessi l. þess vegna að hverfa úr sögunni. Nú geng ég inn á það, eins og ýmsir aðrir, að vegna þess að sú vísitala, sem reiknað er með í landinu, fer mjög eftir því hver ráðgerð húsaleiga er, þá geng ég inn á það, að ekki sé hægt að afnema húsaleigul. með öllu, heldur beri aðeins að sýna þá tilhliðrun, sem sýnist sjálfsögð, að húseigendur fái að ráða því, hverjum þeir selja húsnæði á leigu. Það hafa verið færð svo ýtarleg rök fyrir því, að þetta sé réttlátt, að ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það hér í þessari hv. d. En ég vildi þó aðeins með örfáum orðum gera að umræðuefni það, sem helzt hefur komið fram hér og annars staðar gegn þessum breyt. Sumir þeirra, sem mæla gegn afnámi þessara ákvæða, segja sem svo, að með því að samþykkja eins og frv. gerir ráð fyrir, að húseigendur skuli hafa heimild til að segja leigutökum upp, þá sé þeim opin leið, að þvinga fram hækkaða leigu. Það er ekki til neins að ganga fram hjá því, að þetta eru langsterkustu rökin. sem teflt er fram gegn afnámi ákvæðanna, og þess vegna vil ég fara um það nokkrum orðum. Þeir segja sem svo: Afnám á þessum ákvæðum l. eða m. ö. o. heimild til handa húseigendum til að segja upp þýðir sama og afnám laganna í heild, vegna þess að húseigendum er þá í lófa lagið að þvinga fram hækkun á leigunni. Um þetta er fyrst og fremst það að segja, að það eru ákaflega fáir leigutakar, sem búa lengur við gömlu leiguna. Ég man ekki hlutfallið nákvæmlega. sem kom fram, þegar þetta var rannsakað af þar til skipaðri n. fyrir 1–2 árum síðan en það mun hafa komið í ljós, að mikill minni hluti þeirra manna, sem bjuggu í gömlu húsunum 1939, bjó í húsunum, þegar rannsóknin fór fram. Meiri hlutinn hafði flutt úr gömlu húsunum, og það veit hver maður, að leigan hefur við þessa flutninga óhætt að segja alveg undantekningalaust breytzt eitthvað verulega. Þetta munu menn segja, að séu rök fyrir því, að frekari breyt. mundu jafnframt breyta leigunni frá því, sem nú er, gagnvart þeim, sem eftir eru í gömlu húsunum. En þegar athugað er, hve miklar breytingar hafa orðið, síðan n. gerði þessa rannsókn, kemur í ljós, að það eru ekki nema örfáir leigutakar, sem raunverulega búa við þessa lagavernd. sem eftir er. Ég gæti nefnt alveg sæg af dæmum, t. d. er hér ríkisstofnun, sem hefur geysimargt fólk í þjónustu sinni, þar sem er einn einasti maður, sem býr við gamla húsaleigu, sem vísitalan er reiknuð eftir. Þar er viss maður, sem býr við 140 kr. húsaleigu, með vísitölunni, en svo er sægur, sem vinnur fyrir sama kaup og lægra kaup, en borgar upp í 1000 kr. í leigu. Sumir þessir menn hafa orðið að segja upp vinnunni, því að þeir þurfa að leita sér að betur borgaðri atvinnu vegna húsaleigunnar. Hvaða eftirsjón er þá í ákvæðum, sem eru orðin þannig, að svo að segja í hverju húsi hér í bænum, í hverri ríkisstofnun. í hverri einustu skrifstofu eru örfáir menn af hundraði, sem búa við þessa leigu, en menn, sem hafa sama kaup eða lægra kaup, borga kannske tífalda leigu? Svona hlutum er ómögulegt að halda uppi í einu þjóðfélagi. Hvaða réttlæti mundi þm. þykja í því, ef við ynnum í einhverri stofnun og hefðum t. d. 2 þús. kr. í laun auðvitað mundum við krefjast þess, að fyrir sömu vinnu væru borguð sömu laun - og sumir þm., sem byggju við þetta, borguðu 120 kr. í húsaleigu, en allir hinir yrðu að sætta sig við að borga upp í 1000 kr. ? Ég ætla ekki að verða langorður, en aðeins nefna annað dæmi þess, hvaða vernd er í þessum l. fyrir leigutaka í þessum bæ. Ég ætla að nefna dæmi varðandi sjálft ríkið, en ríkið varð að taka nokkuð stóra hæð á leigu í þessum bæ, sem liggur alls ekki nærri miðbænum. Hvað haldið þið, að húsaleigunefnd hafi metið það? Þessi húsaleigunefnd, sem á að vera verndari fyrir borgarana, hafði metið þessa einu hæð fyrir 65 þús. kr. og að það skuli vera þannig borgað í næstu 5 ár. Ef maður rannsakar þetta mat, kemur í ljós, að það er ½ millj., sem, er borguð í húsaleigu fyrir þetta hús. Þetta er öll verndin. Nú er búið að skjóta þessu máli til yfirhúsaleigunefndar. Ég gæti nefnt hundruð dæma í þessu sambandi. Það þýðir ekki að stinga kollinum ofan í sandinn og telja sér trú um, að húsaleigul. séu verndari fyrir borgarana. Ég nefni aðeins þessi tvö dæmi til þess að tefja ekki tímann. Annað, þar sem um einstakling er að ræða, en hitt, þar sem ríkið er aðili, og sýna þessi dæmi, hversu mikil vernd þessi löggjöf er. Sannleikurinn er sá, að þegar litið er á þær skýrslur, sem fyrir liggja, þá er það auðsætt, að byggt hefur verið miklu meira en samsvarar innflutningi til bæjarins og fólksfjölgun, og þó gildir þetta miklu meir nú heldur en þegar skýrslurnar voru gerðar, því að flutningur til bæjarins hefur rénað síðan og meira að segja hafa nokkrir flutzt burt, því að margt fólk var hér á stríðsárunum sem foksandur. Byggingar hafa aldrei verið meiri en nú og til þess að sjá það þurfa menn ekki annað en líta hérna suður á Melana og austur í Hlíðarnar, en þar voru tún fyrir 2–3 árum, en nú eru þau þéttsetin af stórbyggingum. Samt sem áður hafa húsaleigul. ekki orðið til þess að koma í veg fyrir það, að enn eru húsnæðisvandræði, og er auðvelt að gera sér það ljóst, hvers vegna svo er og hvers vegna mjög mikið af húsnæði nýtist alls ekki. Ég vildi biðja þá, sem eru fylgjandi húsaleigul., að taka sér ferð á hendur suður í Kaplaskjól og austur í Hlíðar til þess að sjá, hversu margar íbúðir þar eru, sem standa auðar, en það stafar af því, að ekki er hagkvæmt að leigja þær, sökum þess að þessar íbúðir á að selja, og ekki er hægt að selja þær, nema þær standi auðar, og þess vegna þora menn ekki að leigja þær. Þannig er ástandið og húsaleigunefnd hefur alls ekki ráð yfir að koma þessu öðruvísi fyrir. Fjöldi manna býr miklu rýmra en annars vegna þess, að þeir vilja ekki hleypa leigutökum inn í íbúðir, til þess að þeir geti seinna, þegar á þarf að halda, leigt vinum sínum eða venzlamönnum, t. d. börnum sínum, sem kunna að vera fjarverandi um stundarsakir. Það er því ekkert að furða, þó að menn vilji ekki festa herbergi sem þeir sjálfir kunna að hafa not fyrir eftir nokkra mánuði, og ég hygg, að þetta gildi jafnt, hvort sem menn eru löghlýðnir eða ólöghlýðnir. Ég er hér ekki að tala út í bláinn, Því að ég hef komið í fjöldamörg hús, þar sem svona stendur á. Einnig veit ég, að oft er það svo, að ef menn gætu losnað við leigjendur úr íbúðum sínum, þá mundu þeir leigja þær fólki, sem þeir þekkja eða skyldfólki sínu, og þannig mundi í mörgum tilfellum útrýmt því ósamkomulagi sem oft á sér stað milli leigjenda og húseigenda. Það þarf ekki að fara í neinar grafgötur um það, að þessi lög vernda ekki nema lítið brot af leigutökum, en hins vegar algild rök, að þegar um lög eins og þessi er að ræða, þá koma þau aldrei að tilætluðum notum nema lítinn tíma, en koma síðar til að verka alveg gagnstætt því, sem þau áttu að verka. Það er hægt á stríðstímum að setja slík lög, svo að gagni megi verða, en þegar ástandið færist aftur í fyrra form, þá verða þau einskis verð og næsta skaðleg. Það mun sannast og reynast, að strax og breyt. verður gerður á þessum lögum í þá átt, sem frv. það, sem hér liggur fyrir, bendir til, þá mun rætast úr húsnæðiserfiðleikunum. Menn munu þá leigja nýjar íbúðir, þótt síðar eigi kannske að selja þær, því að öllum hlýtur að vera það ljóst, að menn gera það ekki að gamni sínu að láta nýjar, dýrar íbúðir standa auðar tímunum saman, þó, að kaupandi fáist ekki strax. Munurinn verður þá sá, að menn geta sagt upp leigutökunum, þegar þeim þykir henta. Ég þarf svo ekki að hafa miklu fleiri orð um þetta. Ég vil undirstrika það, að þær mótbárur, að leigan yrði stórhækkuð, ef l. yrðu úr gildi numin, hafa ekki við nein rök að styðjast. Ég ætla ekki að svara þessu öðru en því, að ég tel enga ástæðu til að láta það litla brot af leigutökum, sem þessi lög vernda, njóta lengur þessara sérréttinda. Í annan stað vil ég spyrja, hvaða gagn það sé leigutökum að lækka húsaleiguna um 10%. Í þriðja lagi vil ég spyrja, hvaða trygging sé fyrir því, að haft hafi verið eftirlit með þeim. sem búa í gömlu húsunum, og hvaða trygging sé fyrir því, að leigan hafi ekki verið hækkuð þar. Það er enginn skyndidómstóll hér til þess að dæma um það. Í fjórða lagi eru rök okkar þau, að jafnskjótt sem rætist úr húsnæðisvandræðunum, þá dregur stórkostlega úr okurleigunni eða hún hverfur. Þeir, sem þykjast nú bera málstað leigutakanna fyrir brjósti með því að vera á móti breyt. eða afnámi húsaleigul., þeir gera það aðeins fyrir örlítið brot hinna fjölmörgu manna, sem hér eiga hlut að máli. Í fimmta lagi hygg ég, að þeir, sem eru á móti þessu ættu að geta séð út einhverja leið til þess að fylgjast með því, að leigan sé jöfn og réttlát, og ég fyrir mitt leyti veit, að hún muni koma miklum mun réttlátara niður, eftir að l. hafa verið afnumin, en vitanlega þarf að setja um það föst ákvæði. Ég flyt hér ásamt hv. þm. N-M. frv. um stóríbúðaskatt, og er því ætlað að koma að nokkru í veg fyrir, að menn hafi óhóflega stórar íbúðir, og ef það frv. verður að lögum, þá ætti það einnig að verða til þess, að meira framboð verði á húsnæði. Annars virðast mér nú fullar líkur fyrir, að menn vakni einhvern daginn við það, að Reykjavík er yfirbyggð. Ég veit með vissu, að nú er til í bænum svo mikið af ónotuðu húsnæði, að menn gera sér almennt ekki grein fyrir því. Mér virtist snjallræði, að þeir hv. þm., sem berjast á móti frv. þessu, fengju sér bíltúr, t. d. hérna vestur í Kaplaskjól. Þá mundu þeir sjá allar íbúðirnar, sem standa auðar vegna húsaleigulaganna. Það er álit mitt, að ef ráðnir væru tveir dugandi menn til þess að ferðast um bæinn og afla upplýsinga um autt húsnæði, þá mundu þeir ljúka því á ca. ½ mánuði og ráðuneytið væri þar með búið að fá óyggjandi upplýsingar um þetta, svo að maður þyrfti ekki að vera með getgátur varðandi það. Það liggur í augum uppi, að þetta, yrði ekkert vandaverk og húsaleigunefnd ætti að geta innt það af hendi, svo mikið fé sem hún hlýtur fyrir starfsemi sína. Ég er ekki með þessu að ásaka húsaleigun. fyrir að hún skuli ekki hafa gert þetta, því að hún hefur enga skipun fengið um það en er aðeins að benda á það, að þetta væri ráð. Ég skal ekki að svo stöddu þreyta menn með fleiri orðum, en vil að endingu enn þá segja þeim, sem þykjast vera að vernda rétt leigutakanna með því að vera á móti frv. þessu, að það er aðeins lítið brot þeirra, sem l. koma að gagni, og það á kostnað þeirrar okurleigu, sem víða á sér stað, - og sá ógnarlegi mismunur á greiðslu fyrir þessi frumskilyrði mannlegra þarfa - húsnæðið -. þar sem einn þarf að borga 100 kr., en annar 1000 kr. af nákvæmlega sömu launum og fyrir nákvæmlega það sama, er óþolandi, og þess vegna ber að stefna að því, að afmá þennan mismun. Misrétti er eitt það versta af öllu óréttlæti, og þess vegna ætti mönnum að vera ljóst, að það er ekki hægt með nokkurri sanngirni að láta þessi l. gilda lengur.



Herra forseti. Frá því að ég í upphafi þessarar umr. fór nokkrum orðum um mál það, sem hér liggur fyrir, hafa orðið allmiklar og harðar umr. Tel ég, að ég verði að segja nokkur orð varðandi sumt af því, sem komið hefur fram í þeim. Hv. þm. Barð. átaldi það, að ríkisstj. hefði ekki lagt fram sérstakt frv. um breyt. á húsaleigul. með tilliti til starfs og niðurstöðu mþn. þeirrar, sem skipuð var 28. ágúst árið 1946. Nú veit hv. þm. Barð. það vel, að ríkisstj. þótti ekki rétt að svo stöddu að taka sérstaklega fram till. mþn. þessarar, enda voru till. meiri hl. n. mest ábendingar og upplýsingar, svo að tilgangurinn hefði alls ekki náðst með því. Úr því að ráðuneytið var sammála um að gera nánari athugun á máli þessu, þá þótti því ekki tímabært að fara strax út í mikilvægar breyt., áður en málið hefði verið athugað til hlítar. Með þessu er í rauninni svarað ræðu hv. 4. landsk. um afstöðu ríkisstj. til þessa. Ég þóttist hafa skýrt þessa afstöðu stjórnarinnar þegar í upphafi þessarar umr., og einnig lýsti ég því yfir þá, að mér fyndist að svo stöddu ekki rétt að samþykkja frv. það sem hér liggur fyrir. Þetta var það, sem ég vildi taka fram út af ræðum þeirra hv. 4. landsk. og hv. þm. Barð. Ég sé ástæðu til að minnast lítils háttar á ræðu hv. þm. Str., en ég sé, að hann hefur gengið út og vildi ég, að hann yrði látinn vita um það, en ég get drepið á það strax, að fram hefur komið hér hjá ræðumönnum að fyrir lægju skýrslur og upplýsingar um, hve mikill hluti af leigjendum hefði flutt, frá því að húsaleigul. voru sett. Um þetta skal ég ekkert fullyrða. Eins og áður hefur komið fram, þá lét stjórn Fasteignaeigendafélags Reykjavíkur gera rannsókn á því, hvernig háttað væri húsnæði í nokkrum götum bæjarins. Í fyrsta lagi er það óvarkárlegt að ætla að reikna húsnæði í öllum bænum eftir 2–3 götum, og í öðru lagi veit ég ekki, hvort treysta má því, að þessi rannsókn sé óvéfengjanleg. Félag, sem hefur ákveðna skoðun á málinu, er ef till vill ekki rétti aðilinn til að gera slíka rannsókn.  Ég veit, að hv. þm. Barð. og hv. þm. N-M. eru ákveðnir menn og athafnasamir, en vera má að þeim, sem vilja byggja á einhverjum föstum grundvelli í þessum efnum, finnist ekki eins auðvelt að afla óyggjandi upplýsinga varðandi autt húsnæði eins og þessir hv. þm. vilja vera láta. Hv. þm. Str. taldi einn mesta ágallann á núverandi ástandi í húsaleigumálunum vera þann, að í rauninni gilti tvöföld húsaleiga, þ. e. a. s. húsaleigan væri mjög mismunandi há. Víst er það rétt hjá hv. þm., að mismunur er mikill á leigunni. Í því sambandi má fyrst og fremst benda á það, að í nýju húsunum eru að jafnaði miklum mun meiri þægindi og þau að ýmsu betur búin en þau gömlu, og þess vegna ekki undarlegt, þótt krafizt sé hærri leigu fyrir þau. Það er vitað, að kostnaður við húsbyggingar hefur 5–7-faldazt síðan fyrir stríð, en af því leiðir, að það er ekki hægt að láta nægja sömu leigu og í gömlum húsum. Hér skapast því misræmi, sem hlýtur að koma í ljós í mismunandi húsaleigu, eins og þm. Str. réttilega tók fram. Hitt get ég ekki fallizt á, að það eigi að jafna þetta ósamræmi með því að hækka leiguna í gömlu húsunum og láta eigendur þeirra hirða óeðlilegan gróða og sízt af öllu teldi ég æskilegt að lögvernda slíkan gróða. Enn fremur má á það benda, að það er ekki eðlilegt, að leiga í gömlu. þægindasnauðu húsnæði sé eins há og leiga í nýtízku húsi með öllum nútíma þægindum. Annars get ég fallizt á, að það sé æskilegt að samræma betur leigu á húsnæði, en þó að það væri hægt, þá gengur þetta frv. ekki neitt í þá átt. Frv. heimilar aðeins húseigendum að segja upp leigjendum. en á misréttið mikla. sem þm. Str. var að tala um, er ekkert minnzt. Það þarf nýjar leiðir til þess að leiðrétta það. 

Eru þau ekki samferða í d.?

Það er að vísu rétt, þau eru hér á ferðinni á líkum tíma, en það eru nú fleiri mál alls óskyld. Og atkvgr. um annað getur engu ráðið um afgreiðslu hins. Hv. þm. Str. talaði um misrétti í sambandi við húsaleigul., og ég skal ekki draga úr því, að þau hafa ýmsa galla, enda hef ég áður lýst þeirri skoðun minni, að það beri að afnema þau eins fljótt og unnt er. En hins vegar tel ég, að þau verndi nú meira en misréttið, sem þau skapa, og á meðan tel ég ekki rétt að afnema þau. Það er kannske að deila um keisarans skegg að deila um það, hvaða vernd húsaleigul. gefi, en hitt er víst, að það er fjöldi fólks, sem nýtur ákvæða húsaleigul., og afnám þeirra nú mundi tvímælalaust auka mikið á glundroðann í húsnæðismálunum, en það vil ég ekki styðja. Hv. þm. Str. minntist á dæmi um það, hvað hið opinbera verður að sætta sig við háa húsaleigu hjá einstaklingum undir ýmsar skrifstofur. Í þessu tilfelli, sem þm. gat um, er um mjög háa leigu að ræða, en ég vil geta þess, að því máli hefur verið vísað til yfirhúsaleigun., og þar af leiðandi tel ég þessa leigu alls ekki ákveðna á þessu stigi. En þegar minnzt er á húsnæði fyrir opinberar skrifstofur í sambandi við þetta frv., þá er það víst, að hinu opinbera mundi víða vera sagt upp húsnæði því, er það nú hefur, ef það yrði heimilað, og þá væri ekki nema um tvennt að ræða, að leigan mundi hækka stórkostlega eða hið opinbera yrði að víkja algerlega úr húsnæðinu, en slíkt gæti skapað mikla erfiðleika. Ég hef sagt það áður og vil endurtaka það, að ég vona, að þeir tímar nálgist, að hægt verði að afnema ákvæði húsaleigul. í flestum atriðum, en hins vegar held ég, að við Íslendingar séum ekki komnir það miklu lengra í húsnæðisvandamálunum en nágrannaþjóðir okkar á Norðurlöndum, að okkur sé fært að afnema húsaleigul. nú. Það hafa víðar risið vandamál í sambandi við húsnæðisleysi en hér hjá okkur, en það hefur engin þjóð séð sér fært að afnema ennþá þau l., sem sett hafa verið til að bæta úr þeim vandræðum. Þessar umr. hafa ekki sannfært mig um það, að hér sé tímabært að kippa stöðunum undan burðarásnum, en það eru húsaleigul., þó að gölluð séu, en auk þess er ég viss um, að afnám þeirra mundi skerða kjör margra og auka vandræðin í þessum málum. Það, sem þarf og á að gera, er að auka húsnæði og reyna að draga úr göllum þeirra l., sem um þetta gilda, án þess að skapa um leið þjóðfélagslega áhættu. En með þessu frv. tel ég stefnt út í þá áhættu, og þar af leiðandi get ég ekki mælt með þessu frv.



Herra forseti. Ég hef nú takmarkaðan tíma, enda geri ég ekki ráð fyrir, að langar umr. leiði mikið nýtt í ljós, meðan málið er ekki rannsakað nánar. En það, sem fékk mig til þess að standa upp aftur, var það, að hæstv. forsrh. kvaðst ekki geta mælt með þessu frv., af því að með samþ. þess væri stoðunum kippt undan burðarásnum og kjör almennings rýrð að miklum mun. Sleppum því. En hitt vitum við, að mikill meiri hl. alþýðunnar verður að búa við húsaleigu, sem er 5 til l0 sinnum hærri en leigan, sem Alþ. verndar. En það var líka annað mjög athyglisvert, sem forsrh. sagði og sýnir vel, hvernig þetta mál er í raun og veru, en orð ráðh. voru þau, að það væri að deila um keisarans skegg, hverja húsaleigul. vernduðu, þ. e. a. s., við vitum ekkert, hvort það eru 10, 20, 30% af fólki. sem 1. vernda. Aftur á móti vitum við, að meiri hl. alþýðunnar verður að búa við okurleigu þrátt fyrir l., en mikið húsnæði er óleigt vegna l. Fyrir 1939 voru hér engin teljandi húsnæðisvandræði, en síðan hefur verið byggt meira en fjölgað hefur í bænum, og þar af leiðandi ætti alls ekki að vera um húsnæðisvandræði að ræða, ef vilji væri fyrir hendi hjá öllum að koma í veg fyrir þau. Ég tel, að þetta frv. miði að þessu, því að með því, ef að l. yrði, mundi húsaleigan falla, okrið næstum hverfa með auknu framboði á húsnæði, og þeir, sem búa í gömlu húsunum, yrðu ekki verr úti en hinir. Það er því alls ekki rétt hjá hæstv. forsrh., að með þessu frv. sé verið að ráðast á almenning. Við höfum nú búið við húsaleigul. í 7–8 ár, og það er enn þá haldið í þau, þó að hæstv. félmrh. lýsi því sjálfur yfir, að það sé að deila um keisarans skegg, hverja þau verndi. Það er alls ekki í öllum tilfellum rétt sú skoðun, sem svo mjög virðist vera almenn, að húseigandi sé efnaðri maður en leigutaki. Það eru til fjöldamörg dæmi um það, að leigutaki er miklu auðugri en leigusali. Margt eldra fólk á sparifé sitt í húsum, og hjá allmörgum er húsaleigan einu tekjurnar. Þetta fólk hafa húsaleigul. leikið mjög hart. því að leigan hefur víða ekki nægt til viðhalds húsunum, hvað þá meira. Það verður aldrei of oft endurtekið, sem forsrh. sagði, að það væri að deila um keisarans skegg, hverja húsaleigul. vernduðu. Ég þekki til í einni stofnun, þar sem vinna 10 menn, og meðaltekjur þeirra munu vera um 18–20 þús. kr. á ári. Af þessum 10 mönnum eru aðeins 2. sem búa í gamalli leigu, en 8 verða að borga allt að helming af tekjum sínum fyrir leigu á svörtum markaði. Hvernig er hægt að halda svona l. uppi? Hverja er forsrh. að vernda? Sannleikurinn er sá, að það er ekki verið að vernda neinn með húsaleigul., heldur er l. haldið uppi til þess að halda niðri vísitölunni, en það er nauðsynlegt fyrir suma af vissum ástæðum, og þetta ættu hlutaðeigendur að viðurkenna, en ekki vera að blekkja með því, að hér sé verið að vernda alþýðuna. Hitt er svo annað mál, og það ættu þessir sömu menn að athuga, að þessi aðferð er ekki til frambúðar. Að lokum vil ég svo segja það, að ég er forsrh. alveg sammála í því, að það sé að deila um keisarans skegg, hverja húsaleigul. verndi, en hins vegar tel ég það dálítið undarlegt, að hæstv. félmrh. skuli lýsa þessu yfir hér, eftir að þessi mál eru búin að vera árum saman til athugunar í félmrn. Ég ætla nú ekki að ræða þetta frekar að sinni, þar sem ég þarf að fara á fund annars staðar, en vænti þess að fá að ræða málið frekar við 2. umr. og óska eftir, að þá verði hæstv. félmrh. búinn að afla sér betri upplýsinga um það, hverja húsaleigul. vernda.

Forsrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Herra forseti. Hv. þm. Str., sem kannske þarf að víkja af fundi og á annan fund, eins og hann sagði, hélt því fram í sinni ræðu og gerði það að aðalefni ræðu sinnar að tala um það, að ég hefði sagt það, að það væri að deila um keisarans skegg, hverja húsaleigul. vernduðu. Það var alls ekki á þá lund, sem ég mælti, heldur sagði ég, að það lægju ekki fyrir um það fullnægjandi upplýsingar eða öruggar, hve mikill hundraðshluti af íbúum Reykjavíkur byggju í húsnæði, sem þeir hefðu búið í, þegar húsaleigul. voru sett. Um þetta atriði, sagði ég, að væri að deila um keisarans skegg, vegna þess að um það lægju ekki ákveðnar upplýsingar. En hér hafa komið fram ósanngjarnar fullyrðingar um það, hvað sá hundraðshluti væri stór, sem byggi í sömu íbúðum nú og þegar húsaleigul. voru sett. Ég sagði aldrei og vil ekki segja, að húsaleigul. verndi enga aðra heldur en þá, sem búið hafa í þessum húsum frá 1939 óbreytt til þessa dags. Margir þeir, sem fluttu fyrr á árum, áður en húsnæðisvandræðin voru jafntilfinnanleg, fengu húsnæði, sem alls ekki var selt á leigu með neinu okurverði. Það hafa margir leitað til húsaleigun., þegar þeir hafa flutt, og fengið mat hennar á húsaleigu. Það hafa líka margir, sem flutt hafa inn í gamlar íbúðir, sem aðrir hafa flutt úr, fengið mat húsaleigun., og um þetta liggja mörg skjöl fyrir hjá húsaleigun. Þetta vildi ég leiðrétta hjá hv. þm. Str., þó að hann hafi gengið af fundi til þess að fara á annan fund. En úr því að ég stóð upp, vil ég undirstrika það, að höfuðröksemd þessa hv. þm. gegn húsaleigul. og með frv. því, sem hér liggur fyrir, var sú, að með þessu frv. væri hægt að jafna kjör manna. Ég fæ ekki séð, að það orðalag bendi til annars en að hv. þm. búist við því. að þær uppsagnir, sem kynnu að fara í kjölfar þeirrar löggjafar, sem sett yrði í samræmi við frv., leiddu til þess, að sú húsaleiga, sem nú er lág, yrði hækkuð, því að ég hef litla eða enga trú á því, að sú háa húsaleiga, sem ríkir sérstaklega í Reykjavík í nýbyggðum húsum, mundi lækka við þá breytingu, sem verður með samþykkt þessa frv. Það sama kom í ljós hjá hv. þm. Str., þegar hann sagði, að afstaða mín gegn samþ. þessa frv. kæmi af því, að ég óttaðist, að verðlagsvísitalan mundi hækka. Hann reiknaði með því, að það væri ástæðan af minni hálfu, að ég vildi ekki samþykkja frv. Af því má draga þá ályktun, að hv. þm. reiknar með því, að samþ. þessa frv. mundi leiða til þess, að ódýra húsaleigan mundi hækka stórlega og það mundi síðan leiða til hækkunar á verðlagsvísitölunni. Ég held, að hv. þm. Str. geti ekki gert sér miklar vonir um, að það, sem leiddi af samþ. þessa frv., yrði til þess að jafna kjörin, eins og hv. þm. tók til orða, heldur mundi slíkt leiða til mikillar hækkunar, og það er tilgangur, sem ég get ekki mælt með af minni hálfu.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir, að hann hefur orðið við þeirri ósk að láta n. fá álit mþn., sem hann er nú búinn að geyma hjá sér í tvö ár.

Ekki er það orðið nema rúmt hálft annað ár.

Nú býst ég því við, að óhætt sé að tala um innihald þeirrar skýrslu. Ég sagði í minni fyrstu ræðu hér, að það væri í þeirri skýrslu skýrt frá því, að til væri meira húsnæði yfirleitt alls staðar í landinu miðað við fólksfjölda heldur en hefði verið, þegar 1. voru sett. Nú vil ég leyfa mér að lesa upp, hvernig ástandið er í þeim málum eftir þeirri skýrslu: Menn á hverja íbúð árið 1940 og árið 1945: Stykkishólmur 8.00 5.80 Borgarnes 5.57 6.80 Bíldudalur 5.40 4.84 Súgandafjörður 8.20 5.44 Bolungavík 5.54 5.37 Hólmavík 8.28 6.24 Hrísey 7.00 8.20 Húsavík 8.95 5:60 Eskifjörður 5.90 5.45 Fáskrúðsfjörður 5.55 5.34 Stokkseyri 5.20 4.80 Eyrarbakki 5.00 4.50 Keflavík 8.23 4.24 Ólafsvík 8.80 5.00 Sandur 4.30 4.20 Dalvík 5.6 4.50 Flateyrí 5.4 5.00 Patreksfjörður 7.3 8.42 Sauðárkrókur 6.72 6.20 Þingeyri 4.50 3.80 Reyðarfjörður 7.80 8.00 Blönduós 5.36 5.20 Akranes 5.96 5.70 Ísafjörður 9.24 9.04 Siglufjörður 7.20 7.10 Akureyri 9.40 9.00 Vestmannaeyjar 6.40 8.00 Seyðisfjörður 5.70 5.20 Neskaupstaður 7.2 7.2 Ólafsfjörður 7:61 7.8 Hafnarfjörður 8.50 svipað. Reykjavík er 1940 með 38917 menn í 7775 íbúðum, eða 5 í hverri íbúð, 1945 eru þar 46000 menn í 9510 íbúðum, eða 4.8 í hverri íbúð. Þannig hefur íbúðum fjölgað á þessum árum meira en nemur fjölgun íbúanna. Það liggur því alveg ljóst fyrir, sem ég hafði áður haldið fram, að íbúðirnar eru rýmri nú heldur en þegar húsaleigul. voru sett, miðað við íbúafjöldann. Mér hafði verið sagt, að 2/5 af íbúum Reykjavíkur væru í sama húsnæði, en 3/5 hefðu skipt um húsnæði, en þær tölur eru ekki í skýrslunni, heldur fengnar sem „stikkprufur,“ sem fasteignaeigendafélagið lét gera,í tveim götum bæjarins. En hvað liggur fyrir opinberlega um þessi mál? Það liggur fyrir í veðmálabókum Reykjavíkur, að af þeim 7775 íbúðum, sem til voru 1940, hafi 2378 skipt um eigendur með þinglesningu, og það liggur líka fyrir, að 5 hundruð manns hafi skipt um íbúðir eftir úrskurði húsaleigun, eða fógeta. Það hafa því orðið íbúaskipti í yfir 3 þús. íbúðum síðan l. voru sett, eða um 4/11 hlutar íbúanna, sem skipt hafa um íbúðir. Það liggur enn fremur fyrir í skýrslunni, að 300 menn lifi af þeim tekjum, sem þeir fá fyrir sín hús, sem þeir leigja út, þannig að 140 hafa alls engar aðrar tekjur, en 160 hafa meira en helming sinna tekna af húsum sínum. En þessir menn eru að dunda aðeins við einhverja vinnu. Nú er að heyra á hv. 1. landsk. þm. að hann væri að víta mig fyrir, að ég væri að blanda mér í þessar umr. Hann sagðist ekki vita, hvað ég eiginlega væri að skipta mér af málum, sem mér kæmu ekki við, þar sem þau væru ekki viðkomandi Norður-Múlasýslu. Hann sagðist ekki skilja, að bændum, sem kosnir voru á þing af mönnum á útkjálkahéruðum, kæmi við mál, sem varðaði Reykjavík. Ég vil nú biðja hv. þm., af því að hann er kallaður 1. landsk. þm., að reyna einu sinni að vera ekki stéttarþm., heldur reyna að líta á þjóðarheildina og hvað henni er fyrir beztu, en miða ekki bara við eina einustu stétt, því þó að hún sé merkilegur liður í þjóðarheildinni, þá er hún þó ekki nema einn hlekkur í henni, en það þarf að hugsa um þá alla, ef vel á að fara. Það hefur mikið verið talað um heilsuspillandi íbúðir hér í þessum bæ, og langar mig í því sambandi að skýra frá, hvað skýrslan leiðir í ljós. Þar stendur, að 1928 hafi 33% af húsnæði í bænum verið það, sem kallað er kjallara- og súðaríbúðir, en þær eru nú komnar niður í 14.6%. Þannig er það nú, að jafnvel þó að það ástand sé enn öðruvísi en æskilegt væri í húsnæðismálum bæjarins, þá er það þó að síga í áttina til hins betra. Þessar upplýsingar voru einnig í skýrslunni, sem almenningur mátti helzt ekki sjá. Þá vil ég spyrja, vegna þess að hv. 1. landsk. þm. hefur haldið því fram, að húsaleigul. hafi ekki skert tekjur neinna, hvort hann mundi ekki telja sínar tekjur skertar, ef hann byggi við sömu laun að krónutölu vísitöluuppbótarlaust eins og hann bjó við 1940. Mér hefur skilizt, að sjómenn landsins teldu það ekki og yfirleitt engir landsmenn. Þá hélt ég líka, að þessum 300 mönnum gengi illa að lifa af tekjum af einum húsum, sem ákveðnar voru 1940 eða fyrr. Ég get hugsað það, að ef hv. þm. í stað þess að heita 1. landsk. þm. héti þm. þeirra manna, sem lifa af rentum af þeim peningum, sem þeir fá af húsum sínum, sem þeir leigja út með gamalli leigu, þá mundi hann heimta uppbót þeim til handa og hana ríflega. Þá vil ég benda á það, sem ég hef reyndar bent á áður, að þessi breyt. á l. er frá mínu sjónarmiði fyrst og fremst flutt til þess að losa úr læðingi það húsnæði í bænum, sem nú stendur autt, og er það í raun og veru það sama, sem liggur þar á bak við og felst í því frv., sem ég flyt um skatt á því húsnæði, sem þar er talið óhæfilega stórt, en það mundi einnig hjálpa til þess að auka húsnæðið. Það þýðir ekki annað en að horfast í augu við þá staðreynd, að svo að segja um alla Reykjavík er - og í sumum götum mikið - húsnæði, sem ekki er leigt út, beinlínis af þeirri ástæðu að menn vilja ekki festa það af ótta við að geta ekki losað það aftur, ef á þarf að halda. Þetta húsnæði mundi koma á markaðinn, ef þessar ráðstafanir væru gerðar, sem hér hefur verið talað um, og verða aðgengilegt fyrir þá menn, sem búa í bröggum og öðrum slæmum íbúðum. Það er að vísu afar misjafnt að búa í bragga. Ég hef komið í bragga, sem fólk fékk hjá bænum til þess að vera í, í 10 ár eftir að hafa lagt í kostnað við að laga hann fyrir 12–13 þús. kr., það hafði sett í hann olíukyndingu og býr nú í honum fyrir ekki neitt næstu 10 ár. Og ég er viss um, að þó að það ætti kost á góðri íbúð í bænum, þá dytti því ekki í hug að skipta um og flytja úr þeim bragga, því að hann er sambærilegur við góða íbúð í bænum. Ég býst við að það séu misjafnar íbúðir í bröggum, ég hef aðeins komið í tvo, og það hafa verið góðar íbúðir. Þá vil ég minna hæstv. forsrh. á það, að í þeim uppástungutill., sem fulltrúi hans í stjórnarráðinu gerði og hann sjálfur taldi sig um skeið geta hallazt að, var gert ráð fyrir því, að leyft yrði að segja upp húsnæði í öllum húsum, sem eigendur byggju sjálfir í og leigðu út frá sér, sem vafalaust hefur verið byggt á því að koma í veg fyrir það óskaplega ósamlyndi, sem víða ríkir milli húseigenda og leigjenda og á rót sína að rekja til þess, að sambýlinu er þrengt upp á þá, og mundi hverfa með öllu, ef húseigandi væri frjáls að því að taka þá leigjendur, sem hann vildi til sín í húsið. Ég benti á þetta í minni fyrri ræðu, þar sem ég benti á það grimmasta ósamlyndi, sem ég þekki, er leiddi til þess, að leigjandinn þurfti að útvega sér fógetaúrskurð til þess að fá sultutaukrukku úr geymslu, sem var sameiginleg báðum aðilum, en húseigandi neitaði um lykla til þess að ná henni. Þá benti ég einnig á það, sem ég þekki svartast, þar sem húseigandinn negldi fyrir salernið, til þess að leigjandinn gæti ekki gengið þangað örna sinna. Svona dæmi mun lengi mega telja, þar sem leigjandi verður að fá fógetaúrskurð vegna sinna daglegu þarfa, sem honum hefur verið neitað um. Það hefur vafalaust verið til þess að fyrirbyggja slík tilfelli sem ég nefndi, að fulltrúi ráðh. lagði til, að leyfð yrði uppsögn á húsnæði, þar sem eigandinn byggi sjálfur, en þær till. taldi einnig hæstv. ráðh. sjálfur um skeið til bóta, að gerðar væru. Ef horfið hefði verið að því ráði, - hvað ætli þær uppsagnir hefðu orðið víðtækar? Því miður get ég ekki svarað því nú sem stendur. Ég er liðlega hálfnaður með að fara yfir bæjarskrána, en þar getur maður séð, hve margir menn eiga fleiri en eitt hús. Ég er ekki búinn að finna nema 18 menn, sem eiga fleiri en eitt hús, en ef líða nokkur kvöld, þangað til við tölum um þetta næst, getur verið, að ég hafi fundið, hve margir þeir eru. En þessir menn verða aldrei ákaflega margir, og verður þá ekki ákaflega mikið á milli þess, sem hæstv. ráðh. var um skeið samþykkur, og þess, sem við leggjum til, að gert verði. Þegar ég er búinn að fara yfir bæjarskrána, sem ég væntanlega verð búinn að fyrir 2. eða 3. umr. málsins, þá getum við séð, hvernig málið liggur fyrir. En ég held, að það sé ákaflega fjarri því, sem hv. 1. landsk. vildi vera láta og mér skildist líka nú hæstv. ráðh., að með þessu, að halda húsaleigul. þannig í gildi, sé verið að vernda einhverja minni máttar stétt heldur en hina, sem settir eru þar sem andstæður. Það, sem verið er að gera, ef þessi breyt. nær fram að ganga, er fyrst og fremst það, að það er verið að losa um húsnæði í bænum, sem nú er haldið föstu vegna húsaleigul.

Það er hreinasta blekking:

. sem mundi leiða til þess, ef þetta yrði gert, að ýmsir menn, sem búa í bröggum og heilsuspillandi íbúðum, sem mun vera rúm 14%, mundu geta losnað úr þeim. Það má þess vegna alveg snúa þessu við. Það er þess vegna hv. 1. landsk. og hæstv. forsrh., sem ekki vilja losa um þetta húsnæði, þeir vilja ekki koma því á markaðinn, og þeir eru að gera leik að því að halda fólkinu í heilsuspillandi íbúðum með því að láta þessar íbúðir vera lokaðar fyrir því. Hvort það þarf fógetaúrskurð til þess - og hér er það þjóðin, sem er forsetinn - að láta þessa menn ljúka upp þessum lokuðu íbúunum, skal ég láta ósagt. Þeir skyldu þó ekki hafa verið báðir með því að vilja ekki stóríbúðaskattinn, en með því að láta l. vera í gildi eins og þau eru og þannig fá á sig stimpilinn, fyrir hvern þeir væru að vinna?



Ég vil fyrst og fremst þakka hæstv. fors.- og félmrh. fyrir að hafa tekið þátt í umr. hér, því að margt af því, sem komið hefur fram í hans ræðu, eru upplýsingar um málið. En þrátt fyrir andstöðu, sem hann hefur sýnt málinu, veit ég, að hann vil láta upplýsa málið. Og það, sem fram hefur komið í málinu, hefur sannfært mig enn betur um, að það beri að afnema húsaleigul. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri ekki alveg víst, að ríkisstj. teldi sjálfsagt að leggja fram fyrir Alþ. till. mþn. í máli, sem ríkisstj. hefur þó talið það mikils vert, að hún hefur talið þurfa að skipa mþn. í. En það er óneitanlega ákaflega einkennilegt, þegar mþn. er sett í svona alvarlegt mál eins og þetta er og n. er sammála um ákveðna hluti, að þá skuli samt sem áður viðkomandi ríkisstj. ekki vilja líta á þá hlið málsins, sem mþn. er sammála um. Og þegar athugaður er gangur þessa máls, þá er hann sá, að meiri hl. þessarar mþn. hefur fallizt á að rýmka svo mikið um ákvæði húsaleigul., að skrifstofustjóri í félmrn. hefur lagt fram till., sem ráðh. hefur ekki sent n. til athugunar, till., sem að vísu ganga á móti hans persónulegu skoðun í málinu. En þessi hæstv. ráðh. hefur beitt því valdi, sem hann hefur sem ráðh., á þann hátt að neita að láta þessi gögn koma fram. Hann hefur sent þessi gögn til húsaleigun. Og þessar till. eru lagðar fyrir fasteignaeigendafél. En þegar húsaleigun. er búin að starfa nokkurn tíma að því að koma fram vilja ráðuneytisins í þessu máli, þá eru laun nm. tvöfölduð án nokkurrar heimildar.

Ég hef engum launakjörum breytt í n.

. Og það hefur engin leið verið þrátt fyrir till. í fjvn. og þrátt fyrir það, að hæstv. félmrh. samþykkti það, það hefur þrátt fyrir þetta engin leið verið til þess að lækka þennan kostnað, kostnaðinn af því að þeir, sem í þessari n. eru. standa með hæstv. ráðh. í þessu máli. - Í bréfi því, sem félmrn. skrifaði húsaleigun. í Reykjavík og Fasteignaeigendafélagi Reykjavíkur, er spurt: „Álítið þér rétt að afnema 1. gr. núgildandi húsaleigulaga og breyta lögunum að öðru leyti í samræmi við það?“ Svar húsaleigun. við þessu er: „Nefndin telur ekki tímabært að afnema 1. gr. húsaleigulaganna.“ Þetta er dómur þeirrar n., og engin grg. fylgdi. Það er ekki svo lítil undirstaða undir þessum hæstaréttardómi hér! - Svo kemur hér önnur spurning frá ráðuneytinu: „Álítið þér rétt að gera lögin að heimildarlögum fyrir sveitarstjórnir og festa þá húsaleiguvísitöluna í heildarvísitölunni?“ - sem er till. mþn. Hvernig svarar húsaleigun.? Svona: „Nefndin telur það óheppilegt að leggja afnám húsaleigulaganna á vald einstakra bæjar- og sveitarstjórna á hverjum stað, m. a. með tilliti til 15. gr. laganna.“ (Þetta eru aðalrökin.) „Einkum telur nefndin óheppilegt að leggja kostnað af framkvæmd laganna á sveitarstjórnirnar, með því að það mundi gefa sveitarstjórnunum óeðlilega tilhneigingu til að afnema lögin.“ Það er nefnilega ekki alveg víst, að Reykjavíkurbær vildi borga húsaleigunefnd eins mikið og hún hefur fengið greitt fyrir sitt starf, Finnur Jónsson, fyrrv. félmrh., tvöfaldaði laun þeirra án nokkurrar heimildar. Og einmitt vegna kostnaðarins vill húsaleigun. ekki breyta l. í þessu efni, af því að þeir eru ekki alveg vissir um, að þeim verði greidd af Reykjavíkurbæ tvöföld laun. - Hvernig er svo 15. gr. húsaleigul., sem húsaleigun. vitnar í og telur, að með tilliti til ákvæða þeirrar gr. sé óheppilegt að leggja afnám húsaleigul. á vald einstakra bæjar- og sveitarfélaga? Hún er svo, fyrri hlutinn, með leyfi hæstv. forseta: „öll ákvæði þessara laga um íbúðarhúsnæði gilda og um leigu á húsum, bryggjum og pöllum til línuveiðabáta, sem róa úr landi.“ Þess vegna má ekki afnema húsaleigul. Það eru ákaflega mikli rök þetta í þessu máli! Það er m. ö. o.: Aðalrökin fyrir því, að ekki má leyfa sveitarfélögum að hafa heimild til þess að ráða sjálf um það, hvort afnumin skuli hjá þeim ákvæði húsaleigul., eru að dómi húsaleigun. Reykjavíkur þau, að það má ekki gera það vegna hafnarmannvirkja og báta, sem stunda línuveiðar frá ákveðnum stöðum. - Og hér er þriðja spurningin í bréfi ráðuneytisins: „Álítið þér rétt að slaka til á húsaleigulögunum og þá einkum hvað þessi atriði snertir: a. að færa skilyrðin fyrir eignarrétti fram til 1. jan. 1946 eða 1. jan. 1947? b. að rýmka um skyldmennaleigu (systkini)? c. að sleppa einstaklingsherbergjum undan ákvæðum laganna? d. að sleppa lausu atvinnuhúsnæði?“ - Hverju svarar húsaleigun. þessu? Þannig: „Nefndin telur ekki rétt að færa tímatakmarkið í 1. mgr. 1. gr. laganna fram, með því að allir þeir er keyptu hús eftir sept. 1941, vissu eða áttu að vita um þessi ákvæði.“ - Sér er nú hver greinargerðin fyrir þessum hæstaréttardómi! ég verð bara að segja það. Þetta hefði ekki þótt ákaflega mikil grg., ef hún hefði komið frá þm. Barð. eða hv. 1. þm. N-M., að dómi hæstv. ráðh. - „b. c og d. Nefndin getur ekki fallizt á að mæla með þessum breytingum, með því að þær mundu hafa í för með sér fjölda uppsagna og útburðarmála gegn einstaklingum, fjölskyldum og fyrirtækjum, er lenda mundu í hinum megnustu vandræðum og í mörgum tilfellum verða hinu opinbera að byrði.“ En hvað er þá mætara að láta systkini viðkomandi húseigenda vera á hrakhólum þeim, sem þessi hæstiréttur er að tala um, að menn mundu verða á, ef slakað væri til á þessum l.? Það finnst þessum mönnum kannske aukaatriði í málinu. Hv. 1. landsk. þm. var að tala um, að hann yrði rekinn út eins og útigangshross. En honum er þá kannske sama um það, þó að nánustu skyldmenni húseigenda verði rekin út eins og útigangshross. - Ég skil ekki réttlætistilfinningu þeirra, sem vilja halda í þessi ákvæði. - Hæstv. félmrh. hefur marglýst því hér, að hann sé þess fýsandi, að húsaleigul. verði afnumin. Og hann hefur lýst hér yfir, að hann vildi láta vinna að því, að þetta yrði gert. Hann hefur tekið fram nál. mþn., þar sem tveir aðilar eru alveg sammála um mörg veigamikil atriði til bóta frá því ranglæti, sem nú á sér stað viðkomandi húsaleigul. og framkvæmd þeirra. Og þetta hefur þó ekki haft þau áhrif á hann, að hann vilji vinna að því markvisst, sem hann hefur lýst yfir, að hann vilji láta gera. Hann veit, að heilbr.- og félmn. hefur rætt við hann um þetta frv., áður en það var flutt. Og hann hefur lofað, að á þessu þingi skyldi verða flutt frv. um breyt. á húsaleigul. En reyndin er svo, að hann vill engar breyt. til bóta á þessum l. nú. Og það var ekki fyrr en vonlaust var um að fá nokkurt samkomulag við hann um þetta mál, að meiri hl. n. sá sig knúðan til þess að setja málið fram á þann hátt sem gert hefur verið. Svo álasar hann okkur fyrir að hafa ekki tekið upp ákvæði í frv., sem hann álítur, að hefðu verið til hins betra, svo sem ákvæði um stór íbúðaskatt. Við höfum ekki neitað samvinnu við hann. Ef hæstv. félmrh. álítur, að það mundi verða til bóta frá því ranglæti, sem nú er, að setja inn þetta ákvæði, þá erum við til viðtals um þetta. Ef hæstv. ráðh. álítur, að það mundi verða til bóta frá því ranglæti, sem nú er, að taka upp miðlun á húsnæði, þá skulum við ræða þetta mál við hann. En hann vill ekki ræða þetta mál. Hann hefur lýst yfir, að hann geti ekki verið með þessu máli í neinni mynd. Og hans flokksmenn hér í hv. d. hafa óskað þess og krafizt, að þetta frv. verði drepið strax við 1. umr. Þetta er sá fjandskapur, sem kemur fram frá hæstv. félmrh. og hans flokki gagnvart þessu máli. Nú skal ég viðurkenna,að hæstv. félmrh. óskaði ekki eftir þessu. En hv. 1. landsk. þm. óskaði mjög eindregið eftir því, að þetta viðkvæma og stóra mál fengi ekki einu sinni að athugast í n., heldur koldrepið við 1. umr. - til þess að líkindum, að ómögulegt verði að gefa út nál. né afla gagna, sem sýni, að það ástand, sem er í þessum efnum, getur ekki verið áfram í landinu. En ef hæstv. félmrh. vill bæta úr þessum málum - og ég efast ekki um, að hann vill gera það -, þá á hann að taka upp vinsamlega samvinnu við n. um það, hvernig hægt er að bæta úr í þessum efnum, því að það að segja: Ég vil gera þetta; - en gera það svo ekki, og segja: Það þarf að bæta hér úr, - en leggja svo ekkert, til til úrbóta, það er ekki sá háttur, sem hæstv. ráðh. sæmir. Ég held, að það verði alveg óhjákvæmilegt fyrir hæstv. ríkisstj. að taka einhverja jákvæða afstöðu til þessa stóra máls, áður en þingi lýkur. Og ég veit ekki, hvenær hún á að taka þá afstöðu, ef ekki einmitt nú, þegar málið er komið til umr. hér í þessari hv. d. Hæstv. félmrh. sagði, að vafasamt væri að álykta svo, að það sama gilti um allan bæinn, sem kæmi fram við athugun, sem gerð hefði verið viðkomandi einstökum götum hér í bænum um flutning manna. Þetta má vera rétt. En ég vil spyrja um það í sambandi við þetta mál, af því að hæstv. ráðh. og hans flokkur telur þetta ekki sönnun: Hvaða réttlæti var í að hafa sex-mannanefndarálitið sem grundvöll fyrir ályktunum, þegar það var gert? Á hverju var útreikningurinn þá byggður? Ég veit ekki betur en að í sambandi við það væri byggt á 15 búreikningum, sem sumir hverjir voru þannig, að það var varla hægt að lesa úr þeim. Á þessum gögnum voru byggð ein hin allra víðtækustu og áhrifamestu l., sem gerð hafa verið á þessu landi.

Ekki til sóma.

Hæstv. ráðh. segir, að ekki hafi það verið til sóma. En annað er enn minna til sóma og það fyrir þennan hæstv. ráðh., það að hafa þá ekki látið opinbera n. rannsaka þetta atriði, sem hann telur þessa athugun á nokkrum götum hér í bænum ekki gefa nægar upplýsingar um. Ef þetta atriði út af fyrir sig er nokkurt atriði í málinu, þá hefur .hæstv. ráðh. borið skylda til og fyrir löngu síðan að láta fara fram þessa rannsókn, úr því að hann véfengir gildi þessarar athugunar. - Nú vil ég spyrja hæstv. ráðh.: Vill hann og hæstv. ríkisstj. í heild gera það að till. sinni að miðla allri húsaleigu með l.? Og ég vil mjög eindregið spyrja hæstv. ráðh., hvort hann vill breyta þessu frv. svo, að í það verði tekin ákvæði um að miðla húsaleigu. Ég er til samtals um allar till., sem miða að því að bæta úr því ranglæti, sem búið er að hafa í frammi í þessum efnum bæði af fyrrv. og núverandi hæstv. ríkisstj. nú í mörg ár. Það er þó ekki meira eð miðla húsaleigu heldur en að miðla verði á allri beitusíld. Fyrir áhrif vinstri flokkanna erum við komnir inn á það að láta ríkissjóð mæta tapi hér og tapi þar. Hvers vegna má þá ekki líka koma þessu á ríkissjóðinn? Og þá hefði draumur sumra manna rætzt, þegar verðmiðlun er komin á öllu í landinu og ríkissjóður ber allan hallann, ef um halla er að ræða. Að því er stefnt. Svo sagði hæstv. félmrh.: Þetta frv. bætir ekki úr því misrétti, sem stöðugt er talað um. - Það getur verið. En bætir hið algera afskiptaleysi og framkvæmdaleysi hæstv. ráðh. þá úr þessu misrétti? Nei, það er sett algerlega dauð hönd hér yfir þessi mál. Bætir hún úr þessu misrétti? Ég segi nei. Ef hæstv. ráðh. vill sýna snefil af réttlæti í þessu máli, þá á hann að koma á móti þeim mönnum til viðtals, sem vilja breyta um til bóta í þessum efnum, það er ekki það rétta í afstöðu til málsins að segja: Ég er með málinu. - og gera svo ekki neitt í málinu.

Á þetta að verða bylting?

.- Það eru til fleiri byltingar en að fella sjómannasamninga. Ég kem að hv. 1. landsk. þm. seinna í sambandi við þetta mál. Hæstv. ráðh. sagði, að meðan hann mæti vandann meira í sambandi við þessi mál heldur en óþægindi húseigendanna, þá væri hann á móti afnámi húsaleigul. Ég hef nú fengið harðan dóm frá hæstv. ráðh. um, að undirstöður undir málflutningi mínum séu ekki svo vel lagðar. En ég held, að hvorki ég né hann getum verið hæstaréttardómarar í þessu máli um það, hvort vandinn er þar meiri heldur en óþægindi eigenda húsanna. Kannske verður samkomulag um að afgreiða þetta mál með rökst. dagskrá um, að settur yrði upp dómstóll eins og húsaleigun.. þar sem annar aðilinn, sem er órétti beittur í þessum efnum, hefur engan fulltrúa. Ég hygg, að engin nefnd eða nefndir hafi verið settar af því opinbera, þar sem sá aðili sem árum saman er órétti beittur, á engan fulltrúa, nema í þessu eina máli. Í þessu má sá aðili sem mest líður, aldrei koma að vörn í máli sínu, hvað þá meir. Og það sýna langbezt m. a. dómar, sem fallið hafa út úr svona útburðarmálum. Það hefur t. d. verið sannað, að leigjandi hefur ekki borgað leigu í 5 mánuði og brotið samninginn. Það er og sannað, að leigjandi hefur tekið óleyfilega konu til sín í húsnæðið. Þetta er líka brot. Samt sem áður er úrskurðinum ekki hrundið og viðkomandi aðila er heimilað að búa áfram í íbúðinni, þrátt fyrir það að hann hafi þverbrotið samninginn. Á hverju er þetta byggt? Á því, að það er ekki hægt að sanna, að þessi kona hafi ekki neitt greitt, og að það er ekki sannað, að húseigandi hafi mótmælt því, að húsaleigan væri greidd af leigjandanum. Svona er farið með rétt þeirra manna, sem hafa tekið að sér það hlutverk að veita mönnum tækifæri til að geta haft þak yfir höfuðið. Kannske við getum komizt að samkomulagi um það að setja n. til þess að rannsaka, hvort er mikilvægara, ranglætið,sem húseigendurnir verða fyrir, eða hins vegar þörf hinna, sem húsnæðið nota, fyrir að hafa það. Allt er betra en afskiptaleysið, sem hæstv. ráðh. hefur sagt, að hann ætlaði að hafa í þessu máli. Slík yfirlýsing hæstv. ráðh., með tilliti til annars, sem hann hefur sagt, er ekkert annað en hrein viðurkenning á vesaldómi í svona stóru máli, að þora ekki að taka afstöðu til máls, sem er jafnstórt og viðkvæmt og þetta mál er, hafa öll gögn á borðinu og segja: Ég viðurkenni að þessi gögn eru rétt um, að það þarf að laga þetta, en ég hef ekki manndóm til þess að stíga nokkurt spor í þá átt, að þessum réttlætiskröfum verði mætt. Ég verð að segja, að réttlætistilfinning hæstv. ráðh. er hér nokkuð á reiki. Og við skulum þá athuga afstöðu hæstv. ráðh. til dýrtíðarmálanna. Þegar rætt var um dýrtíðarmálið hér, þá komu fram mjög ákveðnar kröfur um það, að um leið og lækkuð væri vísitalan í landinu, þá væri kaupgjaldið bundið. Og sannleikurinn var, að ekkert vit var í neinu öðru. Hitt hefði ekki verið neitt annað en að slá þessu mikla máli á frest, enda er það komið á daginn, að menn hafa heimtað hækkandi laun, hvar sem þeir hafa getað komið því við. Og þessi hæstv. ráðh. vill ekki taka af launamönnum þennan rétt, sem þó eru sumir vel efnaðir menn. En hann vill ekki leyfa þeim, sem eiga húsnæði og hafa kannske ekki aðrar tekjur heldur en af því, að hafa þennan rétt að hækka sínar tekjur. Hæstv. ráðh. segir, að hann óttist, að kjör alþýðu manna yrðu skert með því að slaka til um ákvæði húsaleigul. En ég sé ekki betur heldur en að hann sé, með því að standa á móti breyt. á húsaleigul., að skerða áfram stórkostlega rétt þeirra manna, sem kannske margir eru fátækustu þjóðfélagsþegnarnir, sem hafa tekjur af því að leigja út húsnæði. Það er upplýst, að það eru 300 húseigendur hér í þessum bæ, sem fá meira en helming af tekjum sínum sem greiðslu á húsaleigu. Hæstv. ráðh. hefur kannske ekki lesið það.

Jú

. Það er þá sannarlega hróplegt ásökunarvitni á hann, þar sem hann þó leyfir sér að tala eins og hann hefur talað hér í dag. - og í því efni er hann kannske með langmestu smælingjunum í þjóðfélaginu. Við skulum segja, að þessir húseigendur komist ekki yfir 5 þús. kr. tekjur á ári. Þá menn telur hæstv. ráðh. ekki ástæðu til að vernda. En hann telur ástæðu til að vernda þá menn, sem sitja á margföldum launum, kannske í húsum ekkna og munaðarleysingja, eins og hv. 1. landsk. þm., en honum er kannske sama um ekkjurnar og börnin.

Ég er ófeiminn að ræða þetta mál.

Við skulum bara taka málið og ræða það niður í kjölinn. Ég er líka ófeiminn að ræða þetta mál.

Ef hv. þm. Barð. ætlar að fara að draga mitt privatmál inn í þessar umr., þá skal ég líka fletta ofan af honum.

Það er eftir að fletta ofan af mörgu í þessu máli enn þá. [Frh.].

Forseti (BSt) : Fundartíminn er þegar á enda, og vildi ég mælast til að hv. þm. fari að ljúka ræðu sinni.