Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Það er vissulega rétt að það þarf að taka á málum en það er verið að taka á þessu öllu upp á krít, þetta er allt með lánum. Við erum stöðugt að taka lán til að fjármagna okkar samfélag og það er sá vandi sem við þurfum fyrst og fremst að komast út úr, hvernig við getum dregið úr þessum lántökum. Leiðin til þess er ekkert síður að afla meiri tekna heldur en að leita fyrir sér á lánamarkaði og leita að hagkvæmum leiðum þar. Það er það sem þessi ríkisstjórn er ekki að gera. Hún er ekki að leita að leiðum til tekjujöfnunar. Hún er t.d. að leggja niður stóreignaskatt, sem fyrst og fremst kemur stóreignafólki til góða og það eru fleiri ráðstafanir í farvatninu sem við munum væntanlega ræða hér á næstu dögum sem fyrst og fremst ganga út á að færa þeim sem betur mega sín peninga. Þetta eru ekki leiðirnar til að taka á vandanum.

Virðulegur forseti. Aðeins örfá orð til viðbótar við þennan merkilega ,,díalóg`` sem farið hefur fram hér í kvöld rétt á undan mínum orðum. Það er ekki hægt að segja annað en að það sé gott og blessað að viðskiptajöfnuðurinn við útlönd sé heldur skárri en verið hefur. Það eru góðar fréttir og ýmsar góðar fréttir höfum við heyrt í kvöld. En við höfum líka heyrt afskaplega margt sem eru vond teikn og varhugaverð. Ég ætla aðeins að víkja nokkrum orðum að þessum viðskiptajöfnuði sem við vitum að kemur t.d. af því að framkvæmdir eru nánast engar hjá okkur. Við fjárfestum ekkert og þar af leiðandi eyðum við engu í það. Það þýðir líka að atvinnuleysi vex. Þá erum við komin að hinum þættinum sem ég vildi benda á og undirstrika, að ein af ástæðunum fyrir því að viðskiptajöfnuður við útlönd er hagstæður er sá að hluti þjóðarinnar er svo örbjarga að hann getur ekkert keypt. Þar af leiðandi er ekkert flutt inn af því sem hann mundi annars kaupa. Hann er þar af leiðandi í vissri gildru. Hann fær ekki vinnu vegna þess að það eru engar fjárfestingar eða framkvæmdir og hann er komin á atvinnuleysisbætur sem eru við hungurmörk, eins og fólk sjálfsagt veit, 50--60 þús. kr. á mánuði. Þetta fólk er í slíkum vanda að það er eiginlega skammarlegt að vera að tala um að það sé einhver efnahagsbati hjá okkur vitandi það að á sama tíma er fé ausið í þá sem betur mega sín, eins og hinn frægi hátekjuskattur sem verið er að rýmka núna er dæmi um og annað dæmi um það sem við gerum ekki, þ.e. fjármagnstekjuskatturinn er ekki settur á, sem við hefðum auðvitað þurft að gera. Það er ekki hægt annað en að mótmæla þeirri fjármálastjórn sem svona fer að. Í annan stað getur almennur þingmaður, sem úti í sal hlustar á hv. nefndarmenn ræða hér af miklum vísdómi, ekki annað en lagt eyrun við því og rekið augun í það hvernig salan hefur verið að undanförnu á ríkisvíxlum og spariskírteinum ríkisins, að ríkið getur ekki selt spariskírteinin sín nema ECU-skírteinin sem eru með miklu hærri vöxtum heldur en hin. Þetta þýðir auðvitað að það eru þeir vextir sem fjármagnið á Íslandi í dag vill fá. Það eru líka þeir vextir sem fjármagnið á Íslandi er að bíða eftir að geta eytt í og fengið úr eftir áramótin. Þess vegna held ég að þessir lágu vextir sem verið er að gorta pínulítið af hér í kvöld séu bara eins og hver önnur pótemkíntjöld, ekkert annað en fals. Það er íhugunarvert hvað gerist núna um áramótin þegar stíflurnar verða teknar úr flóði fjármagnsins. Hvert mun það flæða, hvar mun það fossa? Ég efast ekkert um að það mun fossa að einhverju leyti til útlanda. Ef það gerir það ekki þá gerir það það ekki af því að það verður búið að hækka vextina eða hugsanlega fella gengið. Það hefur ekki verið nefnt hér í kvöld hvort það geti ekki líka verið orsök þess eða leið til þess að stoppa fjármagnsflæði út úr landinu eða til þess að fá erlent fjármagn inn í landið. Það er því þetta tvennt sem mér finnst vera íhugunarvert fyrir hinn almenna þingmann sem á okkur hlustar: Hvers vegna er verið að stritast við að hafa falska vaxtaskráningu þegar við vitum að hún getur ekki gengið? Hvers vegna hefur þeim sem minnst hafa í þjóðfélaginu ekki verið að einhverju leyti bætt það fé sem raunverulega hefur verið af þeim tekið? Af hverju er ekki samið við sjúkraliða? Af hverju eru ekki hækkuð skattleysismörk þannig að a.m.k. þeir sem allralægst kaup hafa séu alveg skattfrjálsir? Það eru ótal hlutir sem hægt væri að gera til að bæta aðstöðu þeirra sem minnst hafa en það er bara ekkert gert. Það læðist að manni sá grunur að það sé enginn vilji til að gera það því það á ekkert að láta þetta blessaða fólk fá meiri möguleika á að sólunda fé svo farið verði að flytja meira inn aftur.

Virðulegi forseti. Það er eins og venjulega hér í kvöld að hæstv. fjmrh. er ekki í salnum þó hann gangi nú í salinn. Hann rúllar hérna inn og út þannig að erfitt er að henda reiður á því hvað hægt er að segja hverju sinni. Hæstv. forsrh. hefur ekki sést hér í salnum enn sem komið er nema í mýflugumynd, kallandi fjmrh. út úr salnum. Við erum hér að ræða annað mikilvægasta efnahagsmál þessarar ríkisstjórnar á lokaþingi fyrir kosningar. Frv. til lánsfjárlaga er ásamt fjárlögunum annað af tveimur mikilvægustu efnahagsfrumvörpum ríkisstjórnar. Í þessari umræðu hafa nú þegar komið fram mjög veigamiklar upplýsingar um stöðu mála. Veigamiklum spurningum hefur verið beint til hæstv. fjmrh. Hann hafði þann sið eftir fyrstu ræðuna sem flutt var af hálfu stjórnarandstöðuþingmanna í nefndinni að svara eingöngu í andsvörum, hætti því síðan þegar hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson flutti sína ræðu og gerði það ekki heldur þegar hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir flutti sína ræðu. Ef hér á að fara fram umræða í þinginu um þessi mál þá er óhjákvæmilegt að hæstv. fjmrh. svari þeim spurningum sem til hans er beint. Hann hefur verið beðinn um að svara hér lykilspurningum um aðgerðir fjmrn. á fjármagnsmarkaði á næstu vikum. Afstaða sem getur haft afgerandi áhrif á vaxtastigið í landinu. Afgerandi áhrif á fjárstreymi peninga sem nemur milljörðum út úr íslenska hagkerfinu á fyrstu vikum næsta árs, þannig að í aðdraganda kosninga kunni kannski að streyma 6--9 milljarðar á fyrstu mánuðum næsta árs út úr íslenska hagkerfinu vegna þess að þeir sem fái peninga frá ríkissjóði, um 9 milljarða í febrúarmánuði á næsta ári, muni fara með þá beint úr landinu.

Ekki efnisumræða.

Ég er að flytja hér, virðulegi forseti, rökstuðning fyrir því að ef þessi umræða á að halda hér áfram að nóttu til þá sé nauðsynlegt að í fyrsta lagi þá svari hæstv. fjmrh. þeim spurningum sem til hans er beint og í öðru lagi þá mæti hæstv. forsrh. til þessarar umræðu. Nema það sé þannig komið fyrir hæstv. forsrh. að hann þori ekki að vera hér í umræðu um annað meiri háttar efnahagsmál þessarar ríkisstjórnar á síðasta þingi fyrir kosningar og hæstv. forsrh., Davíð Oddsson, leggi ekki í að hlusta á rökstudda gagnrýni talsmanna Alþb., Framsfl. og Kvennalistans í þessari umræðu. Ég vil þess vegna beina því til hæstv. forseta að annaðhvort bíði menn morgundagsins með þessa umræðu eða að það verði tryggt í fyrsta lagi að hæstv. fjmrh. svari þeim spurningum sem til hans er beint og í öðru lagi að hæstv. forsrh. mæti hér til umræðunnar.

Forseti getur gert hæstv. forsrh. viðvart um að hans sé óskað í salinn, hann er hér í húsinu. Það vill þannig til að forseta er kunnugt um að hann er upptekinn á fundi með þingflokksformönnum. Hér er enn einn eftir á mælendaskrá og tekur hann nú til máls en hæstv. fjmrh. hefur ekki enn beðið um orðið.

Virðulegi forseti. Ég mun vera næstur á mælendaskrá en mér er afar óljúft, svo ekki sé meira sagt, að flytja ræðu mína þegar þannig stendur á að ráðherrar sem ég hefði haldið að þyrftu að hlýða á þessa umræðu eru staddir á fundum í þinghúsinu. Það er náttúrlega lágmark að gera hlé á fundi meðan forusta þingsins og ráðherrar eru að bræða það með sér hvort það á að halda áfram eða ekki. Ég kæri mig ekkert um það að vera að flytja ræðu mína undir þessum kringumstæðum. Ég vil fá að vita það hjá virðulegum forseta hvort það er meiningin að halda þessu áfram í nótt eða ekki. Ef það eru fundarhöld í einhverjum herbergjum í þinghúsinu um framhaldið þá á að gera fundarhlé þangað til þeim fundarhöldum er lokið og sýna okkur óbreyttum þingmönnum þá virðingu að við fáum eitthvað að vita um það hvað er að ske hér.

Virðulegur forseti. Í framhaldi af orðum síðasta ræðumanns þá vil ég benda á það að stjórnarandstaðan hefur sýnt stjórnarmeirihlutanum mikla þolinmæði síðustu daga.

Vægast sagt.

Við höfum til að mynda ekki í þessari umræðu gert kröfu til þess að hér sætu þeir ráðherrar sem bera ábyrgð á málaflokkum þar sem verið er fara fram á ríkisábyrgðir upp á milljarða í því frv. til lánsfjárlaga sem hér er til umræðu. Ég hef ekki séð hæstv. landbrh. nema rétt í flugumynd en hér er verið að fara fram á heimildir til stórra skuldbreytinga fyrir Stofnlánadeild landbúnaðarins og ég held að það væri lágmark fyrir framgang málsins að hæstv. ráðherra væri hér. Nú veit ég ekki hvaða ráðherra fer með utanríkismál þessa stundina. Utanrrh. höfum við ekki séð hér nema í flugumynd síðustu vikurnar  Ef svo er að það fer einhver annar með þennan málaflokk þá vil ég fá það upplýst hver er starfandi utanrrh. eins og nú stendur. Ef menn vilja fara að hleypa málum í einhverja hörku og telja sig hafa einhverja stöðu til þess að setja stjórnarandstöðunni stólinn fyrir dyrnar þá er lágmark að þeir ráðherrar sem þurfa á framgangi mála að halda séu mættir í þinghúsið.



Forseti reynir að koma þessum athugasemdum á framfæri en nú hefur forseti ákveðið að gera 15 mínútna hlé, til klukkan 10 mínútur yfir 1.

Það hefur orðið samkomulag milli formanna þingflokkanna og forseta um að umræðu um 6. dagskrármálið verði frestað og að fundur hefjist í fyrramálið klukkan 10.30. Á dagskrá þess fundar verða fjáraukalög, fjárlög og lánsfjárlög. Það er gert ráð fyrir því að ljúka fyrrtöldum málum, þ.e. fjárauka- og fjárlögum, þar með atkvæðagreiðslum, á morgun.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir afar einföldu lagafrv. sem efh.- og viðskn. flytur. Það er aðeins tvær greinar. 1. gr. er sú að í stað ártalsins 1993 komi 1994. Þetta er breyting á lögum nr. 56/1994, um breyting á lögum nr. 65/1982, um skattskyldu innlánsstofnana, með síðari breytingum. Þannig háttaði til að þessi ártöl skoluðust til í meðferð nefndarinnar í fyrra þegar verið var að afgreiða þetta mál og því er nauðsynlegt að þau séu leiðrétt og þetta er einfaldlega tæknilegt atriði sem á ekki að vera mikið mál að þingið afgreiði.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá félmn. um frv. til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga þar sem allir hv. nefndarmenn hafa lýst yfir samþykki sínu með undirritun. Álitið er svohljóðandi: ,,Nefndin hefur fjallað um málið. Það er lagt fram samhliða frv. til laga um breyting á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, 282. máli, þar sem lagt er til að ekki skuli skattleggja launatekjur barna og ungmenna undir 75.000 kr. á ári. Hér er lagt til að hið sama gildi um útsvarsgreiðslur barna og ungmenna og mælir nefndin með að frv. verði samþykkt.``

Virðulegi forseti. Ég kem hér af fullri vinsemd og vil benda á það þegar ég les þetta skjal, að hér stendur: Frv. til laga um útflutning hrossa. Vegna þess sem hér hefur verið að gerast í dag læðist að mér sá grunur, virðulegi forseti, að hér hafi prentvillupúkinn verið á ferð rétt einu sinni og hér hefði fremur átt að standa: Frv. til laga um hrossakaup. Ég beini þeirri fyrirspurn til hv. frsm. nefndarálitsins hvort hann gæti kannski skýrt það fyrir okkur hvað hér er að gerast.

Forseti gat ekki heyrt að þetta væri um fundarstjórn forseta en þetta er ekki prentvilla, hv. þm.

Hæstv. forseti. Mér finnst athugasemd hv. þm. mjög athyglisverð og íhugandi. Við vitum að þeir Skagfirðingar eru öðrum fremur í hrossakaupum og þess vegna ber að íhuga það sem þeir segja um slík mál.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti landbn. á þskj. 424 um frv. til laga um útflutning hrossa á þskj. 235. Eins og ég hygg að þingheimur muni, þá var þetta frv. rætt á síðasta þingi og um það fjallað af landbn. og eftir þá umfjöllun var gerð nokkur breyting á frv. til samræmis við þær óskir sem komu fram hjá hinum ýmsu hagsmunaaðilum í hrossarækt. Eins og nál. gefur til kynna þá er einungis um það að ræða að nefndin geri brtt. við 7. gr. frv. og skýrir sú tillaga sig algjörlega sjálf, en þar er kveðið á um heimild landbrh. til að gefa út reglugerð við þessi lög og sérstaklega tekið til hvað þar á að leggja til grundvallar nú með skýrari hætti heldur en var í frv. sjálfu. Það kemur enn fremur fram í nál. hverjir komu til viðræðu við nefndina, en það voru þeir Sveinbjörn Eyjólfsson, sem er aðalsmiður þessa frv., og Agnar Norland og enn fremur barst greinargerð frá Páli Agnari Pálssyni, fyrrv. yfirdýralækni. Eins og fram kemur þá voru tveir nefndarmenn, hv. þm. Eggert Haukdal og hv. þm. Ragnar Arnalds, fjarverandi við afgreiðslu málsins en aðrir nefndarmenn skrifa nöfn sín undir þetta nál. án athugasemda. Virðulegi forseti. Ég leyfi mér, að lokinni þessari umræðu, að gera tillögu um að málinu verði vísað til 3. umr.

Hæstv. forseti. Við 2. umr. um svo merkilegt mál er ekki annað hægt en að segja hér örfá orð. Ég hygg að flestum sé það ljóst sem fylgst hafa með hrossaræktinni á síðustu árum að í henni liggja nýir og miklir möguleikar þannig að ég vænti þess að það frv. sem hér er að fá framgang á Alþingi verði einmitt til þess að styrkja hestamennskuna og íslenska hestinn sem atvinnutækifæri í íslenskum sveitum. Það má líka segja að auðvitað er hesturinn ekki bara eign sveitamannsins því það gildir um hann það sama og íslenska hundinn að þessar tvær tegundir dýra eru sameign þjóðarinnar, fólksins sem í þéttbýlinu býr og ekki síður fólksins í sveitunum. Og íslenski hesturinn vinnur það afrek að sameina íslensku þjóðina á mörgum stundum. Það er mikilvægt að hafa lagaramma í kringum útflutning á hestinum, bæði að þar sé allra hluta gætt sem mikilvægir eru. Að vísu má segja að allar athugasemdir hafi kannski því miður ekki verið teknar til greina. Ég minnist nokkurra athugasemda frá fyrrv. yfirdýralækni, Páli Agnari Pálssyni, sem ekki náðu allar fram. Í framhaldi af því að þetta mál kemst áfram þá er líka mikilvægt að huga að ýmsu hér innan lands og ég vil minnast á það hér. Ég hef t.d. tekið eftir því að fátt hefur gert íslenskri hestarækt meira en starfsemin í Gunnarsholti þar sem kynbótahestar hafa verið í umhirðu fagmanna og tamdir þar og þar hafa farið fram einhver merkilegustu mannamót á vorin þegar þessir folar eru sýndir á hinum víðu lendum Suðurlands. Það var nú gaman að sjá þá taka skeiðsprettinn, hv. þm. Egill Jónsson.  mannamót. Og mér kemur það til hugar að vissulega hafa íslenskir bændur og þeir sem unna íslenska hestinum ákveðnar áhyggjur um þessar mundir og kannski var skaði að koma því ekki inn í þetta frv. Þar á ég við það að menn sjá það fyrir sér að hér verður að standa rétt að stofnrækt og athugunum á íslenska hestinum. Þess vegna er það kannski stærsta spurningin sem var rædd í landbn. hvernig farið yrði með stofnræktarsjóðinn þegar til kæmi. Því sannleikurinn er sá að það blasir við að ekki síst Þjóðverjar, sem eru mjög sterkir áhugamenn um íslenska hestinn, munu gera sér grein fyrir því að í ungviðinu liggur framtíðin. Þeir sem huga að kaupum á besta ungviðinu munu ná lengst í framtíðinni. Þess vegna er kannski ótti margra manna nú sá að útlendingar muni ná að kaupa héðan efnilegustu folöldin á haustin. Þess vegna hafa hestamenn, það mun vera Bjarkar Snorrason, bóndi á Tóftum, sem setti þá hugmynd fram að nýta þennan stofnsjóð sem hér er rætt um, stofnræktarsjóð, ekki síst kannski í því skyni að kaupa efnilega fola inn á stöðina í Gunnarsholti og ná þannig meiri hraða í ræktunarstarfið. Svo er mér það auðvitað kappsmál að sú starfsemi sem verið hefur í Gunnarsholti fái með einhverjum hætti sterkar fætur, ef það má orða það svo, eða það verði lagður virkilegur grunnur að því að sú starfsemi megi þar vera áfram. Ég held að það sé afar mikilvægt og mér finnst að það hljóti að vera verkefni landbn. í samráði við hestamenn og fleiri aðila, landbrn., að þróa það mál áfram. Heyrst hefur stundum að menn vilji fara með allt þetta starf eitthvert annað. Ég minnist nefnilega átaka hér um annað mál sem var reiðhöllin í Reykjavík, sem urðu harkaleg átök um á þingi fyrir 15 árum. Þá munu flestir þingmenn hafa verið þeirrar skoðunar að fara með það verkefni norður að Hólum, en þá var það vinur minn Ólafur Þ. Þórðarson, sem yfirleitt sá lengra en aðrir menn hér í þinginu, sem vakti athygli á því að þessi starfsemi yrði auðvitað að vera í Reykjavík til þess að kenna unga fólkinu og hafa miðstöð í sölu þar sem útlendingarnir gætu komið og séð þetta íslenska gersemi. Þess vegna náði hans skoðun loks fram og sem betur fer var þessi bygging reist hér. En mér finnst, og vildi þess vegna minnast á þetta mál hér, ekkert síður mikilvægt að huga að því hvernig má styrkja það starf sem farið hefur fram í Gunnarsholti, á stóðhestastöðinni þar, til frambúðar og vil skora á hv. formann landbn. að sinna því verkefni áfram í vetur, að við megum ná einhverjum tökum þar. --- Hæstv. landbrh. gengur nú hér fram hjá ræðustólnum og er hann ekki lítið atriði, hæstv. ráðherra, í því að þar verði farið að með myndarlegum hætti. Ég vænti þess að hann geri sér grein fyrir því að hestaræktin er kannski eitt stærsta tækifæri sem aukabúgrein um sveitir landsins og þess vegna verður hann í samráði við hagsmunafélög og í gegnum þingið og ráðuneyti sitt að ná mikilli samstöðu um þetta mál. Ég læt nú ræðu minni lokið, hæstv. forseti. Ég mun styðja þetta mál eins og samstaða náðist um það. Ég minnist kannski á eitt atriði sem ég náði ekki fram á lokafundi nefndarinnar, sem sneri að því atriði með gjaldtökuna af útflutningshestum. Ýmsir hestamenn hafa auðvitað áhyggjur af því og töldu kannski eðlilegra að taka hærra gjald af kynbótahestum og kynbótahrossum yfir höfuð heldur en að leggja jafnan og flatan skatt á öll hross jafnt. Sannleikurinn er nú sá að meðalhesturinn, geldingurinn og svona ómerkilegri hryssur sem verið er að selja úr landi, þær þola ekki mjög mikið. Svo má auðvitað vekja athygli á því að hæstv. landbrh. hefur líklega ekkert gert í því atriði sem væri mikilvægast fyrir hestamennskuna og snýr að EB, því ég hygg að hér séu tollar úti í Evrópu upp á 25--30% sem falla á hestinn og takmarka þessa framgöngu hans inn í Evrópu. Það var nú svo þegar hæstv. utanrrh. fékk fullt frelsi til að semja um ótakmarkaðan innflutning á garðyrkjuvörum á ákveðnum tímum, þá höfðu hvorki hæstv. landbrh. né hv. þm. Egill Jónsson burði í sér til þess að taka þó eitt svona stórt atriði upp á móti, að gegn því yrði þá kannski hliðrað til og staðið hér með hestaræktinni í landinu og þessir tollar felldir niður.

Virðulegi forseti. Ég hefði kannski átt að beina þessu andsvari til frsm. nefndarinnar, hv. þm. Egils Jónssonar, en þar sem hv. þm. Guðni Ágústsson skrifar einnig undir nál. þá tel ég kannski ekkert óeðlilegt þó ég beini þessum spurningum til hans áður en umræðan heldur áfram. Þær eru auðvitað þess eðlis að hægt er að svara þeim í andsvari. Í fyrsta lagi langar mig til að vita hvort sameining Búnaðarfélags Íslands og Stéttarsambands bænda hefur ekki einhver áhrif á þá áhrifastöðu og hlutverk sem Búnaðarfélagi Íslands er ætlað í þessu frv. Mér finnst satt að segja óeðlilegt að vera að afgreiða frá þinginu frv. með þessum hætti og tilgreina aðila sem, að því er ég best veit, er verið að leggja niður. Ég vildi þess vegna spyrja: Kom það ekki til umræðu í nefndinni að breyta þessu í samræmi við þá skipan sem er að verða í landbúnaðinum? Í öðru lagi vil ég spyrja hvort það breytir ekki hagsmunagæslu í málinu að Stéttarsamband bænda og Búnaðarfélagið eru að sameinast, vegna þess að í 6. gr. frv. er bæði Búnaðarfélaginu og síðan Félagi hrossabænda ætlað að tilnefna sinn manninn hvort í þessa fimmmannanefnd. Í þriðja lagi vildi ég spyrja að því hvort það hafi ekki komið til tals í nefndinni í tengslum við þetta frv. það vandamál sem nokkuð hefur verið rætt um og m.a. hv. þm. Guðrún Helgadóttir borið fram fyrirspurn um í þinginu og snertir verðlag og skattskyldu af útfluttum hrossum. Það er auðvitað dálítið sérkennilegt að vera hér með sérstaka tekjuöflun, útflutningsgjald, ef það er síðan rétt sem margir fullyrða að það viðgangist að á engan hátt sé gefið rétt upp til skatts söluverðmæti hrossa sem fara úr landinu. Mér þætti vænt um ef hv. þm. gæti svarað þessum spurningum áður en umræðan heldur lengra áfram fyrst ég missti af ræðulokum hv. þm. Egils Jónssonar til þess að geta borið þessar spurningar upp við hann.

Hæstv. forseti. Þetta er nú kannski dæmigerð ræða og lýsir best hvers vegna skattsvikin halda svo áfram. Hér kemur hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, fyrrv. hæstv. fjmrh. þessa lands, sem hafði öll mál í sinni hendi og stóð sig oft vel í sambandi við að herða á reglum gagnvart skattsvikurum. Nú kemur hann þó eigi að síður hér upp litlu eftir að hann er hættur, svona þremur árum eftir að hann er hættur sem fjmrh., og ber upp á hestamenn gríðarleg skattsvik. Fullyrðir það í ræðu sinni að þeir ástundi skattsvik. Ég hef enga sannfæringu fyrir því. Nú kann það vel að vera að það viðgangist þar eins og annars staðar, en mér finnst kannski þetta vera vandamál skattsvikanna á Íslandi að þessir hæstv. fjármálaráðherrar koma alltaf eftir á og spyrja. Þeir nota aldrei valdið sem þeir hafa til þess þá að fara ofan í málið til fulls og taka á því. Ég er sannfærður um að hestamenn eru ekki verri skattsvikarar eða meiri heldur en margir aðrir hópar. Hvað varðar hin atriðin þá er það nú svo að þegar barnið hefur ekki verið skírt þá er ekki hægt að nefna það sérstaklega með nafni. Við vitum ekki svo gjörla hvað nýju bændasamtökin muni heita, við búumst við að það verði kannski Búnaðarfélag Íslands. En við verðum, hv. þm., að tala í núinu. Þetta eru samtök bænda landsins í dag og það skilja það flestir læsir og hugsandi menn eftir að þessi breyting hefur farið fram að þá er átt við þá aðila sem eru í því í dag og þá aðila sem taka við. Þannig að þetta veldur allavega ekki neinni flækju í mínu höfði, hæstv. forseti. Mér finnst þetta auðskilið. 

Virðulegi forseti. Það eru greinilega mörg hitamálin í gangi í þinginu ef ekki er hægt að bera fram svona saklausar spurningar um þetta frv. um útflutning hrossa án þess að jafnágætur vinur minn og hv. þm. Guðni Ágústsson fari nánast í baklás og hefji einhverjar árásarræður á fjmrh. svona ,,überhaupt``. Það má vel vera að ég hafi átt í embættistíð minni að standa fyrir sérstakri herferð til þess að kanna hugsanleg skattsvik vegna útflutnings hrossa. Það var margt á þeirri könnu í fjmrn. og ýmsar aðgerðir gerðar til þess að fyrirbyggja skattsvik, en ég skal alveg játa það að útflutningur hrossa var kannski ekki mjög ofarlega á forgangslistanum. En það mátti skilja hv. þm. þannig að ég hefði átt að hafa útflutning hrossa mjög hátt á forgangslistanum yfir rannsókn á hugsanlegum skattsvikum. Hann er auðvitað miklu kunnugri þessum málum heldur en ég. Hins vegar er það misskilningur hjá hv. þm. að ég hafi verið með þetta orðalag, hestamenn, í þessu samhengi. Ég sagði ekkert um það. Og hv. þm. sem starfar í landbn. á auðvitað að vita það að í þessu frv. er sérstaklega tiltekið það sem snýr að hrossaútflytjendum. Hrossaútflytjendur eru auðvitað allt annað heldur en hestamenn. Hv. þm. Svavar Gestsson er t.d. hestamaður, en mér er ekki kunnugt um að hann sé hrossaútflytjandi.

En hrossakaupmaður?

Svo ég bið hv. þm. að vera ekki að rugla þessu svona saman. Fyrirspurn mín um Búnaðarfélagið snerti ekki eingöngu það að ég gerði mér ekki grein fyrir því að við yrðum að tala í núinu heldur vegna þess að hingað til hefur verið greint á milli Búnaðarfélags Íslands annars vegar og stéttarsamtaka bænda hins vegar. Í þessu frv. til laga er Búnaðarfélaginu ætlað eftirlitshlutverk og vottorðahlutverk og framkvæmdahlutverk með þessum málum sem er ekki alveg sjálfgefið að stéttarsamtök bænda eigi að annast. Þetta er þess vegna kannski fyrsta dæmið um þann vanda sem við lendum í þegar búið er að sameina Búnaðarfélagið og Stéttarsamband bænda.

Hæstv. forseti. Það sem kannski kemur manni á óvart þegar eitt glæstasta tækifæri sem manni finnst að blasi við í nýsköpun í íslenskum landbúnaði kemst hér á dagskrá er að þá kemur hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson upp til þess að tala um fjármál, til þess að tala um peninga, til þess að tala um skattsvik. Slíkt þarf auðvitað engum að koma í sjálfu sér á óvart því hann þekkir ekki hinar miklu víðáttur, t.d. Suðurlandsundirlendið, þar sem menn geta þeyst um á glæstum gæðingi, hnarreistum. Hann kemur úr kargahrauni Reykjaneskjördæmis.

Viltu tala varlega um afa minn sem var bóndi í Árnessýslu.

Hv. þm. minnist nú sem betur fer afa síns sem var ágætur hestamaður, bæði í Flóa og síðar vestur í Borgarfirði og margir menn minnast enn í mínu kjördæmi og var hinn mætasti maður og bjó í minni sveit, að vísu löngu fyrir mína daga. Hvað varðar t.d. skattsvikin þá minntist hann hér á einn ágætan þingmann, hv. þm. Svavar Gestsson, sem á marga rennilega hesta. Ég hef auðvitað ekki farið yfir hans skattskýrslu, en ég tók eftir því að hann fékk hest í afmælisgjöf í sumar og væri ég fjmrh. þá mundi ég rannsaka það mál alveg sérstaklega. Svona eru mörg atriði sem verður að hafa í huga. En hv. þm., ég hygg að hin nýju bændasamtök verði þannig skipulögð 

Hæstv. forseti. Varðandi stóðhestastöðina er ekki annað að segja en það að stjórn stóðhestastöðvarinnar hefur beint því til landbrh. að skipa sérstaka nefnd sem geri úttekt á rekstri stöðvarinnar og leggi fram tillögur nú á næstu mánuðum um það hvernig framtíðarrekstri og tilgangi stöðvarinnar skuli háttað. Ég geri ráð fyrir því að sú nefnd verði skipuð milli jóla og nýárs og að hún muni ljúka störfum eigi síðar en í endaðan apríl.

Hæstv. forseti. Erindið er lítið. Ég vil bara þakka ráðherra fyrir það að skipa nefnd til þessa starfs. Ég minni á þá ræðu sem ég flutti áðan, að ég held að það sé mjög mikilvægt framtíðarinnar vegna og þeirra gríðarlegu möguleika sem í hrossaræktinni liggja að huga vel að stóðhestastöðinni og jafnvel að gera hana að stofnræktarstöð. Við eigum mjög sérstakan hest, Íslendingar, hann er hvergi til annars staðar í heiminum með þessum hætti, hesturinn, það eru mörg séreinkenni. Þannig að það er verðugt verkefni að rannsaka hann til hlítar og ég vænti þess að þessi nefnd geri einmitt tillögur um það.

Eins og tilkynnt hafði verið þá fer nú fram utandagskrárumræða að beiðni hv. 15. þm. Reykv. og verður hæstv. dómsmrh. til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og mun taka í mesta lagi hálftíma. Efni umræðunnar er aðgerðir til að sporna við ofbeldi í Reykjavík.

Virðulegi forseti. Þessari umræðu hefur verið frestað hvað eftir annað vegna anna á þinginu og annarra orsaka, en ég fagna því að hún skuli nú komast að enda er um alvarlegt mál að ræða. Kveikjan að þessari umræðu er rán og árás sem gerð var um hábjartan dag á konu í bílskýli 6. des. sl. og fréttir fjölmiðla í kjölfar hennar. Þetta ofbeldisverk vakti mikinn óhug enda gerðist það í kjölfar nokkurra árása, rána og ógnana sem greint hefur verið frá að undanförnu. Í umfjöllun Dagblaðsins hinn 9. des. sl. var dregin upp mjög dökk mynd af stöðu ofbeldismála undir fyrirsögninni Ofbeldið hrottalegra og tilgangsleysið einkennandi. Í fréttinni kemur fram að ofbeldiskærum hjá Rannsóknarlögreglu ríkisins hefur lítið fjölgað á undanförnum árum en að ofbeldi hefur breyst og að æ meira sé um tilefnislausar og hrottalegar árásir á fólk. Ég hygg að það sé tilfinning margra borgarbúa að ofbeldi, rán og nauðganir séu orðnar meiri háttar vandamál í borginni og meðal kvennasamstaka ber æ meira á umræðu um það að tryggja verði öryggi fólks á götum úti, ekki síst kvenna, betur en nú er gert. Í september sl. átti ég þess kost að ferðast um Bandaríkin ásamt hópi kvenna sem var að kynna sér bandarísk stjórnmál. Hvarvetna þar sem spurt var um brýnustu viðfangsefni stjórnmálamanna og félagasamtaka fékkst sama svarið: Barátta gegn vaxandi ofbeldi. Ofbeldi gegn konum, ofbeldi gegn börnum, ofbeldi á götum úti. Bandaríkin búa við nokkra sérstöðu hvað glæpatíðni varðar í samanburði við önnur vestræn ríki, en því má ekki gleyma að þaðan berast mikil áhrif, m.a. í gegnum kvikmyndir. Í Skandinavíu eru einnig vaxandi áhyggjur vegna aukins ofbeldis og höfum við nýlega orðið vitni að hörmulegum ofbeldisverkum meðal frændþjóða okkar þar sem í hlut áttu börn, unglingar og vopnaðir menn sem létu skothríð dynja á saklausum vegfarendum. Það sem vekur hvað mesta athygli þegar ofbeldi á Norðurlöndunum, utan Íslands, er skoðað er það hve notkun vopna af ýmsu tagi hefur aukist þegar ofbeldi er framið. Það sem þar er á ferð eru eflaust þjóðfélagsbreytingar, atvinnuleysi með vaxandi félagslegum vandamálum, fíkniefnaneysla, glæpahringir, hópar innflytjenda sem vanir eru vopnaburði og loks áhrif frá fréttum og ofbeldismyndum í kvikmyndahúsum og í sjónvarpi. Aðstoðaryfirlögregluþjónninn í Reykjavík varpaði fram þeirri spurningu í samtali sem ég átti við hann, hvort svipuð þróun væri fram undan hér, þ.e. ofbeldi þar sem vopnum er beitt. Við værum svo sem eins og fimm árum á eftir hinum Norðurlöndunum og þyrftum heldur betur að halda vöku okkar, var mat hans. Glæpatíðni á Íslandi er blessunarlega mjög lág samanborið við aðrar þjóðir en þó hefur hér verið um verulega fjölgun skráðra ofbeldisverka og árása að ræða ef litið er til lengri tíma. Til að gefa hugmynd um muninn milli einstakra borga á Norðurlöndum má geta þess að rán og ránstilraunir í Reykjavík eru nú um 14 á hverja 100 þús. íbúa en þau eru 331 í Kaupmannahöfn og 268 í Stokkhólmi. Í nýlegri úttekt þriggja lækna á Slysadeild Borgarspítalans, sem nær til áranna 1980 til 1991, kemur fram að ofbeldisáverkum sem komið hafa til kasta slysadeildar hefur fjölgað um tæplega helming á tímabilinu. Samkvæmt upplýsingum lögreglunnar í Reykjavík hefur skráðum ofbeldisverkum fjölgað lítillega frá 1991 en alvarlegum líkamsárásum hefur fækkað úr 39 árið 1989 í 21 árið 1993 og ofbeldi færst frá miðborg Reykjavíkur til skemmtistaða, inn á heimili og út í úthverfin. Hér ber að staldra við og geta þess að árið 1989 var gert verulegt átak í löggæslu í miðbænum, auk umræðna og fræðslu í skólum borgarinnar. Bætt löggæsla leiddi til þess að mati lögreglunnar að gripið var fyrr inn í átök þannig að meiðsli urðu minni en einnig að lögreglan varð oftar vitni að árásum og skráði þær. Tölur um vaxandi ofbeldi segja því ekki alla söguna en þó ættu tölur slysadeildar Borgarspítalans að gefa til kynna að áverkum hefur fjölgað. Það er athyglisvert að árið 1993 voru kærðar til lögreglunnar í Reykjavík 509 líkamsmeiðingar meðan skýrsla Borgarspítalans, þ.e. slysadeildarinnar, fyrir sama ár segir að 1.661 hafi komið á Slysadeild vegna áverka af völdum annarra og ofbeldis. Þá er vert að geta þess að sama ár, 1993, voru kærðar 600 líkamsmeiðingar utan Reykjavíkur, þar af 35 sem flokkast sem alvarlegar. Á því ári sem nú er að renna sitt skeið, eða fram til 2. des., hafa verið skráðar 496 líkamsárásir í Reykjavík, 279 tilvik þar sem um heimilisófrið var að ræða, 129 tilvik vegna ofsókna og ónæðis og 25 rán.  Hvað sem um það er að segja, hvort ofbeldi er mikið eða lítið, þá er það áhyggjuefni og við því ber að sporna. Við á hinu háa Alþingi eigum að sýna að okkur er annt um öryggi borgaranna og að við höldum vöku okkar, ekki síst í ljósi þess að ofbeldi er vaxandi vandamál meðal annarra þjóða. Því vil ég beina eftirfarandi spurningum til hæstv. dómsmrh.: Hefur verið leitað skýringa á því hvers vegna ofbeldi hefur aukist á götum borgarinnar á undanförnum árum? Hefur verið greint hverjir það eru sem beita ofbeldi? Tengjast þeir glæpastarfsemi eða á áfengisneysla oftast hlut að máli? Færist aldur ofbeldismanna niður, stendur hann í stað eða hækkar? Er sjáanleg breyting á kynjahlutföllum? Og loks, virðulegi forseti, hvaða aðgerðir eru fyrirhugaðar til að draga úr ofbeldi á götum Reykjavíkur þannig að auka megi öryggi borgaranna?

Frú forseti. Vegna þeirrar fyrirspurnar sem hv. þm. bar hér fram er rétt að minna á það að rannsóknir á ástæðum og bakgrunni afbrota og skýrslugerð um afbrot og miðlun slíkra upplýsinga er ekki fullkomin hér á landi, a.m.k. ekki enn sem komið er. Þó er það svo að nokkur lögregluembætti hafa haft uppi mjög virðingarverða viðleitni í þá veru að bæta hér úr en slíkt starf þarf að efla og það á að vera unnt með nútímaupplýsingatækni. Lögreglan í Reykjavík hefur m.a. unnið að því nú að undanförnu að bæta hér úr. Og ég minni á að það var eitt meginmarkmið frv. til lögreglulaga, sem lagt var fram á Alþingi á síðasta þingi, að efla yfirstjórn lögreglunnar með embætti ríkislögreglustjóra, sem m.a. hefði slíkar afbrotarannsóknir og upplýsingavinnu með höndum. Auk þess raunar að bæta nýtingu fjármuna sem til löggæslu fara með hagfelldari skiptingu verkefna. En þær breytingar sem þetta frv. fjallaði um hafa því miður ekki náð fram að ganga. Þær tölur sem fyrir liggja um þróun afbrota eru að sjálfsögðu enginn stóri sannleikur en þær þarf að skoða vel áður en endanlegir dómar eru felldir um árangur af starfi lögreglunnar. Tölur frá lögreglunni í Reykjavík sýna t.d. að frá árinu 1989 til 1993 hefur ránum fækkað úr 23 í 16, eða um 43%, þar af fækkaði ránum í miðbæ úr 11 í 3. Líkamsmeiðingum á tímabilinu hefur hins vegar fjölgað úr 380 í 509, eða um 34%, en alvarlegum líkamsmeiðingum, sem svo eru skilgreindar og eru inni í þessari tölu, hefur fækkað úr 39 í 21, eða um 46%. Aukning hefur mest orðið í innbrotum og þjófnuðum á þessu tímabili, um 37 og 40%, og hefur innbrotum í bíla þar af fjölgað mest. Alvarlegum ofbeldisbrotum sem send eru til Rannsóknarlögreglu ríkisins hefur heldur fækkað undanfarin ár samkvæmt þeim yfirlitum sem liggja fyrir frá þeirri stofnun, fækkaði t.d. úr 100 árið 1989 í tæplega 70 árið 1992 og það sem af er þessu ári eru slík brot orðin 64. Þeim allra alvarlegustu fækkar úr 39 árið 1989 í 23 árið 1992. Hér er ekki verið að gera lítið úr því vandamáli sem er til umræðu með því að benda á að samkvæmt tölum hefur alvarlegum ofbeldisbrotum fækkað. Einstök afbrot virðast til að mynda oft vera hrottalegri nú en áður og ástæða til þess að gefa þeirri þróun gaum. En ofbeldismál eru og eiga að vera forgangsmál hjá lögreglunni og það er raunar margt sem bendir til að lögregla hafi nú að eigin frumkvæði afskipti af fleiri málum og því sé m.a. hærra hlutfall afbrota skráð en áður var. Þessar upplýsingar sem hér hafa komið fram gefa auðvitað ekki neina tæmandi mynd af ástandi löggæslunnar eða þeirri þróun afbrotamála sem hér hefur verið gerð að umtalsefni. En þær gefa þó tilefni til að vara við alhæfingum um að allt þróist til verri vegar á þessum sviðum. Á undanförnum árum hefur líka orðið jákvæð þróun í löggæslumálum sem ástæða er til að vekja athygli á og styðja við bakið á. Í stórum sveitarfélögum er meginstefnan að löggæslan flytjist meira út í svokallaðar hverfastöðvar sem stefnan er að fjölga. Árangurinn af þessum hverfastöðvum hefur verið mjög góður. Lögreglan í Reykjavík hefur t.d. komist að þeirri niðurstöðu að síðan 1989 hafi afbrotum fækkað um 16% í Breiðholti, 24% á Seltjarnarnesi og 13% í Mosfellsbæ en á þessum stöðum hafa sérstakar lögreglustöðvar verið reknar á þessum tíma. Það er mín skoðun að fjölga eigi slíkum stöðvum og sú þróun að færa löggæsluna nær fólkinu eigi að verða á næstu árum þannig að löggæslan verði nær því umhverfi og þeim vettvangi þar sem þeir atburðir verða sem hér er verið að fjalla um. Þjóðfélagið krefst þess að réttarvörslukerfið upplýsi afbrot og refsi afbrotamönnum en til að hafa áhrif á afbrotatíðni framtíðarinnar þurfum við að hafa áhrif á tilhneiginguna til að fremja afbrot og að þeirri baráttu þurfa flest svið þjóðfélagsins að koma og slík markmið þarf að taka með í reikninginn við stefnumótun jafnt í efnahagsmálum sem félags-, uppeldis-, skóla- og íþróttamálum.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. fyrir að taka þetta mál upp en það kom fram í máli hæstv. dómsmrh. að alvarlegu ofbeldi, þjófnuðum og líkamsmeiðingum, hefði mjög fjölgað í miðborg Reykjavíkur að undanförnu. Samkvæmt upplýsingum lögreglunnar hefur þessi fjölgun orðið hlutfallslega langmest hjá aldurshópnum 19--24 ára. Það er auðvitað áhyggjuefni en það sem er kannski aðaláhyggjuefni lögreglunnar í þessu sambandi er það að alvarlegum líkamsmeiðingum hefur á sl. tveimur árum fjölgað allverulega. Og aldurinn á því unga fólki sem er að brjóta af sér er sífellt að færast neðar. Á ári hverju eru handteknir um þúsund einstaklingar fyrir ölvun, minni háttar skemmdarverk, slagsmál og ýmiss konar líkamsmeiðingar. Á undanförnum árum hefur þetta verið að gerast með þeim hætti að aldurinn er kominn niður í 16--24 ár. Og þá spyrja menn sig: Hvaða ástæður liggja þarna að baki? Og það er eins og hæstv. dómsmrh. sagði að þær ástæður hafa ekki verið fullkomlega rannsakaðar. En menn spyrja sig þeirra spurninga og þegar menn velta fyrir sér hvaða aðgerða þarf að grípa til þá þurfa menn að gera sér grein fyrir hver sé rót vandans. Í mínum huga er það þetta ástand sem núna er í þjóðfélaginu. Það eru heilu kynslóðirnar að koma og eftir kannski áratug þá verða til kynslóðir sem aldrei hafa kynnst því hvað atvinna er, kunna í raun og veru alls ekki að vinna. Þetta er ástand sem er algjörlega þekkt í löndunum í kringum okkur, hjá þeim þjóðum þar sem atvinnuleysið hefur haldið innreið sína. Og atvinnuleysið er kannski það böl sem menn berjast einna helst við í þessu sambandi. Og því þarf ríkisstjórnin að huga að því hvaða ástand hún er að skapa hjá þessum kynslóðum með þeirri stjórnarstefnu sem hún rekur í efnahags- og atvinnumálum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur fyrir að taka þetta mál fyrir. Við ræddum það hérna fyrir nokkru í fyrirspurnatíma og ég held að það sé full þörf á því að ræða það hér enn frekar vegna þess að það er tvennt sem hefur færst í vöxt. Annars vegar er um að ræða það sem kalla má hrottlegt götuofbeldi sem við höfum ekki kynnst í verulegum mæli í þessu landi áður. Hins vegar er það vaxandi ofbeldi sem fréttist af á heimilum. Þetta tvennt er veruleiki sem við þekkjum núna í seinni tíð í landinu og það er rétt hjá hæstv. dómsmrh. að rannsóknir á ástæðum þessa hafa ekki farið fram. Þær þurfa að fara fram og ég hvet hæstv. ráðherra til að beita sér fyrir því að rannsóknir fari fram á því af hverju ofbeldi hefur færst í vöxt. Er það vegna þess hvernig fíkniefnaeftirliti hefur verið fylgt eftir? Er það vegna þess að menn hafi ekki rekið markvissa og skynsamlega stefnu af hálfu hins opinbera í áfengismálum? Er það vegna þess að menn hafa skorið niður þjónustu velferðarkerfisins? Er það vegna þess að menn hafa sparað of mikið í löggæslukerfinu? Er það vegna þess að við stöndum núna frammi fyrir atvinnuleysi og fátækt í stórum stíl? Er það vegna þess að ofbeldismyndir af ýmsu tagi hafa vaxandi áhrif á unga fólkið í okkar landi? Þetta er nauðsynlegt að skoða kerfisbundið og skipulega. Og ég hvet hæstv. ráðherra til að taka á því máli og segi um leið: Að því er Reykjavík varðar þá held ég að það skipti langmestu máli að það verði efnt til samstarfs við íbúana. Það hefur tekist mjög vel í Breiðholtshverfi og ástæðan fyrir hinum jákvæðu tölum sem hæstv. ráðherra las upp úr Breiðholtshverfi eru ekki aðeins þær að þar hefur verið komið upp hverfisstöð heldur líka þær að hverfislögreglan í Breiðholti hefur efnt til samstarfs við íbúana. Og það held ég að sé aðalatriðið og besta leiðin til að draga úr þessari vá sem hér blasir annars við.

Virðulegi forseti. Ég tel að hið vaxandi ofbeldi sem er til umræðu í þinginu núna eigi sér rætur í breyttum þjóðfélagsháttum. Það eru ekki mörg ár síðan við innleiddum bjór sem löglegan söluvarning á hverju götuhorni í Reykjavík og sífellt eru fleiri ölstofur opnaðar. Og mann furðar þegar maður ekur eða gengur um miðbæinn að sjá hversu geysilega margar ölstofur eru opnar. Við tilkomu ölsins átti ýmislegt að batna var okkur boðað þegar bjórinn var innleiddur en því miður hefur það ekki gengið eftir. Ég vildi gjarnan að svo hefði verið. Það hefur farið þannig að drykkjan hefur aukist meðal ungmenna enda hefur ofbeldi líka aukist meðal ungmenna. En þetta er alls ekki eingöngu ölinu að kenna, síður en svo, mér dettur ekki í hug að segja það. Það er líka því að kenna að ofbeldismyndir flæða yfir landið. Börnin opna ekki skjáina, þá á ég bæði við eigin skjái og líka skjáinn á sjónvarpinu, án þess að sjá ofbeldismyndir daglangt nærri því. Fyrirmyndin sem þau sjá þarna hlýtur að hafa ótrúlega áhrif á sálarlíf þeirra enda eru dæmi um það, ekki síst erlendis frá, allhrikaleg. En í þriðja lagi er það vansæld og áhyggjur fólksins sem veldur ofbeldinu. Það sagði mér gamall skólamaður fyrir mörgum árum þegar allt lék í lyndi hjá okkur og atvinna var á hverju strái og yfirvinna og hvað eina og fólki leið fjárhagslega nokkuð vel og bjó við öryggi að börnin í skólunum væru betri hvert við annað núna en á tímum kreppunnar. 

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir sem hér hafa talað þakka fyrir það að þetta mál skyldi vera tekið til umræðu. Ég held að það sé tímabært að gera það því að ástandið í miðbæ Reykjavíkur um helgar er vægast sagt ömurlegt. Þar hafa skapast undirheimar þar sem spilling og ofbeldi þrífst og almennum borgurum er tæpast fært í gegnum kjarna miðbæjarins um helgar. Þar tíðkast það sem hér var nefnt hrottalegt götuofbeldi. Þetta er ekki bara mál höfuðborgarbúa því að höfuðborgin er okkar allra og kannski kemur þetta ekki síður við landsbyggðarmenn sem koma tiltölulega grunlausir um þetta ástand. Þetta hefur skapast á skömmum tíma, á undanförnum fáum árum. Ég hef heyrt fjölmörg dæmi og það nýjasta er af manni sem kom hingað utan af landi og vann ekki annað til saka en það að ganga við annan mann í gegnum miðbæinn þar sem ráðist var á hann. Hann var barinn í götuna, síðan var sparkað í hann og reyndar þá báða. Sá maður ber varanleg örkuml því hann missti sjón á öðru auga og mun ekki fá hana aftur. Þar kom engin lögregla við sögu, hún var hvergi nærri, og engar bætur að hafa fyrir þetta mál. Umhverfi þar sem svona lagað þrífst er ekki sæmandi á Íslandi og ekki sæmandi í höfuðborginni. Ég tel nauðsynlegt að dómsmálayfirvöld skeri upp herör gegn þessum ófögnuði og láti kanna ástæður fyrir því að þetta er svona og ráðist í ljósi þeirra kannana af miklum krafti að rótum þessa vanda sem ég tel vera orðinn mjög verulegan.

Hæstv. forseti. Þessa umræðu á ekki að hafa við hæstv. dómsmrh. Það er ekki hæstv. dómsmrh. sem á að ala upp börnin okkar. Það er heldur ekki lögreglan. Og það eru ekki alltaf áfengi og fíkniefni með í þeim afbrotum sem hér er rætt um. Það er, hæstv. forseti, uppeldisumhverfi barna og unglinga á Íslandi sem er laskað. Afarnir og ömmurnar hafa verið fjarlægð úr lífi ungra barna, foreldrarnir hafa engan tíma fyrir þau og þess vegna líður börnunum í landinu ekki vel. Börn og unglingar sem líður vel og búa við ástúðlegan aga byrja ekki að neyta ávanaefna né hafa í frammi ofbeldi. Ofbeldi er niðurbæld reiði, það er ofsi sem börnin ráða ekkert við. Og sá ofsi á sér auðvitað sínar skýringar. Önnur börn búa við ofbeldi á heimilum og mæðurnar leita hvað eftir annað ásjár og fá bót sinna meina. Og fagfólk lyftir ekki litla fingri til að hjálpa börnunum sem horfa upp á slíkt. Þetta er auðvitað lögbrot sem viðgengst aftur og aftur án þess að nokkur sinni því þó það sé lögum samkvæmt þegnskylda að bjarga börnum úr slíku umhverfi. Skólinn þjálfar ekki börn til að hafa ofan af fyrir sjálfum sér eftir allt of stutta skólagöngu. Og afþreyingarefnið sem börnin hafa byggist að mestu leyti á ofbeldi. Við hverju búast menn? Við hverju búast menn? Íslendingar eru vondir við börnin sín, stjórnvöld eru vond við börnin okkar og við þurfum að breyta þessu.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þingmenn þakka fyrir að þessi umræða á sér stað innan Alþingis. Síðasti ræðumaður gat mjög um það að kannski væri mest um að kenna því uppeldislega umhverfi sem við lifðum við á þessum tímum. Það kann nokkuð til að vera í því. Ef litið er til þeirrar tækni sem nú er boðið upp á, t.d. á sviði vídeótækninnar, hvar unglingar geta haft vídeóspólu með einhverjum hrottalegum ofbeldismyndin og sýnt hana svo hægt á vídeótækinu sínu að þeir geta skoðað hvert ofbeldisatriði lið fyrir lið, mynd eftir mynd, þá má náttúrlega segja að það stefni ekki í rétta átt hjá þeim foreldrum sem láta börn afskiptalaus á heimili sínu horfandi á þessar hrottalegu myndir margar hverjar. Hér var komið inn á að þetta ástand væri orðið svo vegna þess að hér væri orðið svo mikið af bjór- og ölstofum. Það kann vel að vera að það eigi sinn hlut að máli þessu. En ekki vildi ég heldur horfa á unglingana labba hér um götur og torg með brennivínsflöskur eins og var á árunum áður vegna þess að það var ekki hægt að fá öl. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir hans svör og þeim þingmönnum sem hafa tekið þátt í þessari umræðu. Ég las það út úr ræðu hæstv. dómsmrh. að ýmsu er ábótavant varðandi upplýsingar okkar um glæpi sem framdir eru á Íslandi og ofbeldi. Ég held að það sé fyrsta skrefið að byrja á því að greina vandann áður en menn snúa sér að því að reyna að leysa hann og að skoða það hver er rótin. En ég get tekið undir það sem hér hefur komið fram að hér eru bæði á ferð þjóðfélagsbreytingar sem eru í takt við það sem gerst hefur meðal annarra þjóða en jafnframt höfum við á allra síðustu árum orðið vör við ýmis þau einkenni sem annars staðar eru talin til orsakavalda aukins ofbeldis eins og atvinnuleysi, vaxandi fátækt, félagsleg vandamál, fíkniefnaneysla og ekki síst breytingar á fjölskyldumynstri. Öllum þessum þáttum þarf að gefa gaum og því hvernig við búum að börnum og unglingum. Við þurfum að snúa okkur að því að vinna gegn þessum vanda til þess einmitt að ofbeldi haldi ekki áfram að aukast. Ég get tekið undir það að það þarf annars vegar að bæta löggæslu og aðstöðu lögreglunnar til þess að taka á þessum málum en hins vegar líka að auka samstarf við íbúa og skóla ekki síst enda hefur það komið fram og kom fram í samtölum mínum við lögregluna að þær aðgerðir sem gripið hefur verið til, eins og ákveðin herferð sem farið var með í skólana skilaði árangri. Og bætt löggæsla í miðborg Reykjavíkur hefur skilað árangri. Við sjáum dæmi þess að þegar gripið er til ráða þá skila þau árangri. Virðulegi forseti, við þurfum að auka rannsóknir á þessum efnum og við þurfum að grípa til aðgerða.

Frú forseti. Ég get tekið undir það eins og kom fram í upphafsræðu minni að það er þörf á frekari rannsóknum en ég vil minna á að það starf er nú að færast í vöxt og ekki síst innan lögreglunnar í Reykjavík. Það er líka mikilvægt að í umræðum eins og þessum að þá notfæri menn sér þær tölulegu upplýsingar sem þó eru fyrir og eins og hv. fyrirspyrjandi gerði mjög skilmerkilega hér í sinni ræðu. Það kom hins vegar fram í ræðu hv. 11. þm. Reykv. að menn vilja gjarnan alhæfa með því að slá fram fullyrðingunni: ofbeldisbrotum er að fjölga. Og það er vissulega rétt að líkamsmeiðingum hefur fjölgað. En hitt er staðreynd að þessum alvarlegu ofbeldisbrotum hefur sem betur fer fækkað og í umræðunni verðum við að taka mið af þeim tölulegu upplýsingum sem liggja fyrir um þetta og horfa á þær staðreyndir. Vissulega ber það vott um að starf lögreglunnar hefur skilað verulegum árangri á þessum sviðum. Og við höfum verið að þróa margs konar aðra lögreglustarfsemi sem miðar að því að koma í veg fyrir afbrot. Breytingar í þjóðfélaginu geta líka haft áhrif. Það er ugglaust rétt að versnandi efnahagur getur verið ein af orsökunum fyrir afbrotum. En ég vara menn við því að draga þær ályktanir að fátækt fólk sé ólöghlýðnara en annað fólk eða hafi ekki sama siðferðilega styrk til þess að fylgja lögum og reglum. Þvert á móti held ég að því sé öfugt farið. Að öðru leyti get ég mjög tekið undir sumt af því sem fram kom í máli hv. 14. þm. Reykv. að það skiptir mjög miklu máli hvernig við stöndum að uppeldi, ekki síst á heimilunum og auðvitað í skólunum líka. En það uppeldishlutverk sem fram fer á heimilunum ræður úrslitum um þróun þessara mála.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti og breytingartillögum meiri hluta efh.- og viðskn. við frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1995. Breytingartillögurnar eru á þskj. 450 og nefndarálit á þskj. 449. Nefndin gerir nokkrar brtt. við frv. Þær eru í fjórum liðum og ég vil fyrst benda á brtt. við 3. gr. frv. Þar er lögð til lækkun á lántöku til Lánasjóðs ísl. námsmanna. Þarna er ekki um að ræða niðurskurð eða slíkt vegna breyttra útlánareglna heldur er þetta einungis uppreikningur á fjárþörf sjóðsins sem hefur minnkað sem þessu nemur. Í 4. gr. eru breytingartillögur við Byggingarsjóð ríkisins og Byggingarsjóð verkamanna. Þar er lögð til hækkun á lántökuheimildum í samræmi við endurskoðaða greiðsluáætlun sjóðanna. Þá er lögð til hækkun á lántökuheimild til Stofnlánadeildar landbúnaðarins um 900 millj. kr. úr 700 í 1.600. Þetta er gert vegna skuldbreytingar á rekstrarlánum bænda. Þessi hækkun á lántökuheimild vegna stofnlánadeildarinnar nær til skuldbreytingar samkvæmt 2. tölul. 5. gr. laga um Stofnlánadeild landbúnaðarins, þ.e. verið er að breyta lausaskuldum bænda í föst lán og þessar lausaskuldir eru vegna fjárfestingar í búrekstri á jörðum þeirra, svo og lausaskuldum vegna rekstrarins, jarðakaupa, véla, bústofns-, áburðar- og fóðurkaupa. Því er ekki verið að skuldbreyta neyslulánum heldur lánum sem fyrst og fremst er stofnað til vegna búrekstrarins. Miðað er við að stjórn Stofnlánadeildar landbúnaðarins semji tillögur að reglum um framkvæmd þessarar skuldbreytingar og ráðherra staðfesti þær síðan. Í þriðja lagi eru brtt. við 5. gr. frv. Þar er verið að bæta við heimild til fjmrh. til að ábyrgjast lántökur fyrir Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar allt að 800 millj. til skuldbreytinga eldri lána, til Undirbúningsfélags Orkubús Borgarfjarðar, allt að 380 millj. til skuldbreytingar eldri lána. Það er heimild fyrir Innheimtustofnun sveitarfélaga allt að 150 millj. til greiðsluflæðisjöfnunar. Það er heimild til Hita- og Vatnsveitu Akureyrar, allt að 2.200 millj. til skuldbreytingar eldri lána og heimild til bæjarveitna Vestmannaeyja, allt að 61 millj. til skuldbreytinga eldri lána. Síðan leggur nefndin til að bæta nýrri grein við lánsfjárlögin þar sem Vegagerðinni, vélamiðstöð, er heimilt að yfirtaka skuldir Hríseyjarhrepps vegna kaupa á jörðinni Sæfara en þessar skuldir nema alls 102,6 millj. kr. Þá vill nefndin taka fram að endurlán skv. 11. gr. frv. miðist við stöðu ábyrgðarheimilda 5. júlí 1994 og yfirtaka lána skv. 12. gr. við 31. maí 1994. Efh.- og viðskn. hyggst koma saman milli 2. og 3. umr. um frv. til þess að fjalla m.a. um hugsanlegar breytingar á 1. gr. í ljósi niðurstöðu fjárlaga og eins til þess að ræða sérstaklega um mál Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar en í 3. gr. lánsfjárlagafrv. er fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs heimilt að endurlána allt að 1.980 millj. kr. til Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar og meiningin er að fjalla sérstaklega um það mál milli umræðna.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst spyrja að því hvar hæstv. fjmrh. sé niðurkominn, hvort ekki sé ætlunin að hann verði viðstaddur þessa umræðu.

Hæstv. fjmrh. er í húsinu og forseti mun gera honum viðvart.

Hæstv. forseti. Það er mikið fagnaðarefni ef hæstv. fjmrh. lætur svo lítið að vera hér nálægur okkur. Ég held að alveg óhjákvæmilegt sé, hæstv. forseti, að byrja á því að fara nokkrum orðum um svona aðstæður sem eru í kringum þessa afgreiðslu ef afgreiðslu skyldi kalla á frv. til lánsfjárlaga út úr efh.- og viðskn. og til 2. umr. og vinnubrögð og ýmislegt fleira í þeim efnum. Það kom reyndar fram í máli hv. frsm. meiri hlutans, varaformanns efh.- og viðskn. að málið væri að nokkru leyti hálfkarað þegar það væri afgreitt út úr nefndinni samanber það að ekki lágu fyrir niðurstöðutölur um tekju- og gjaldahlið fjárlagafrv. þegar frv. til lánsfjárlaga var afgreitt út sem þýðir að ekki er hægt að stemma af lántökurammann og þar með 1. gr. frv., fá þar niðurstöðutölu. Sömuleiðis voru nokkrir aðrir þættir frv. lítt eða ekki kannaðir og er ætlunin að reyna að bæta úr því við 3. umr. En auðvitað eru ekki, hæstv. forseti, eins og ég veit að ég þarf ekki að rekja fyrir hæstv. forseta, þær aðstæður við afgreiðslu mála af þessu tagi sem menn telja æskilegar eða til eftirbreytni. Rík áhersla var lögð á það á sínum tíma þegar þinginu var breytt í eina málstofu að það hlyti að þýða og leiða af sjálfu að menn mundu vanda sín vinnubrögð og vinna mál betur áður en þau kæmu frá nefnd og til 2. umr. í því ljósi að þar með væri bara ein umræða eftir til að lagfæra það sem úrskeiðis kynni að hafa farið ef það þyrfti að taka breytingum. Hæstv. forseti. Einhvern veginn finnst mér að þess sé farið að sjá harla lítinn stað í vinnubrögðunum að menn muni eftir því að nú eru ekki lengur sex umræður og sex umferðir sem hvert einasta lagafrv. þarf að fara í gegnum þingið heldur þrjár og engin sía er eftir til að vinsa út mistökin þar sem er seinni deildin eins og var gjarnan í gamla daga. Nú eru mál vísvitandi afgreidd þannig milli umræðna að búið er að ljúka einhverjum hluta af umfjöllun um þau, það er búið að fá botn í sumt og annað ekki og þá er því sullað inn til afgreiðslu sem komið er og látið ráðast hvernig tekst að klára afganginn. Svona er þetta nú orðið, hv. 1. þm. Vestf.

Það er ljótt að heyra.

Já, ljótt er að heyra, það veit ég að hv. þm. telur þetta ekki til eftirbreytni. Svoleiðis verður eiginlega að segja söguna um þetta mál enda þótt það sé nú orðið að sumu leyti einfaldara í sniðum en lánsfjárlagafrumvörp voru þegar þau höfðu í sér ýmis skerðingarákvæði og fleira sem nú er horfið þaðan þá er nú eftir sem áður verið að stilla af lántökur ríkissjóðs á því ári sem fer í hönd. Það er verið að reyna að átta sig á því hvernig horfur eru á innlendum fjármagnsmarkaði og verið er að reyna að líta á megindrætti efnahagsstefnunnar. --- Það er óskaplegur óróleiki á þessum einkafundi menntmrh. í hliðarsal., hæstv. forseti. Það er spurning hvort hæstv. ráðherra getur ekki fundið fundarsal uppi í menntmrn. til að útkljá þessi deilumál en þarf ekki að gera það í reykherberginu. --- Ég sé að við þessum tilmælum er orðið og hæstv. ráðherra heldur á braut með fundarmenn sína.  Ég vil einnig að það komi fram að þetta er auðvitað ekki sú röð á hlutunum sem að mörgu leyti er eðlilegust, þ.e. að lánsfjárlagafrv. sé síðast til umfjöllunar af þessum málum sem tengjast afgreiðslu fjárlaga, tekjuöflunarfrumvörpum og útgjaldaákvörðunum ríkissjóðs á komandi ári. Að sjálfsögðu er í raun og veru eðlilegasta lánsfjáráætlunin að lánsfjárlagafrv. sé síðasta málið sem fær hér efnislega umfjöllun því að þar ræðst niðurstaðan í formi niðurstöðutölu um lántökur opinberra aðila á næsta ári. Það er mismunur tekna og gjalda sem er brúaður með lántökum og að sjálfsögðu er ekki hægt að stemma það af fyrr en allri annarri vinnu er lokið. Ég ætla þá, hæstv. forseti, að fara yfir einstaka liði í nefndaráliti minni hluta á þskj. 458 og þá sem þar eru taldir upp undir millifyrirsögnum eftir að hafa gert grein fyrir þessum vinnubrögðum sem hafa farið hríðversnandi ár frá ári í tíð núv. hæstv. ríkisstjórnar þannig að nú hefur aldeilis tekið steininn úr á þinginu á þessum vetri. Ég minnist þess alla vega ekki að menn hafi verið með öll þessi mál í höndunum þegar komið er fram á 20. des. og sum þeirra á frumstigi umræðu eða athugunar í þingnefndum eins og á við núna. Má þar til að mynda nefna afgreiðslu á frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum sem er ekki enn komið til umræðu og frv. um álagningu skatta, tekjuskatt og eignarskatt á næsta ári sem enn hefur verið til umfjöllunar í efh.- og viðskn. enda sér þess auðvitað stað í þeim afleiðingum þessara vinnubragða sem hv. þm. þekkja og voru m.a. til umræðu í dag, þ.e. lánsfjáraukalagafrv. Fjáraukalagafrumvörpin og lánsfjáraukalagafrumvörpin hafa orðið umfangsmeiri með hverju ári í tíð hæstv. ríkisstjórnar þar sem verið er að reyna að leiðrétta skekkjurnar og klóra í bakkann þegar allar forsendur fyrir spilaborginni eru hrundar, fjárlagafrv. hvers árs. Einnig hefur þessi ríkisstjórn miklu oftar en nokkur önnur í lýðveldinu orðið að grípa til þess óyndisúrræðis að setja bráðabirgðalög um framkvæmd laga á miðju sumri vegna klúðurslegra vinnubragða á því þingi sem undan fór. Ætli bráðabirgðalögin séu ekki að verða þrenn eða fern, sem hæstv. ríkisstjórn hefur orðið að setja, fyrst og fremst vegna vinnubragða af þessu tagi. Ekki er hægt að afgreiða svo einfaldan hlut eins og lyfjalög án þess að þar komi upp reginklúður, ýmist lögbrot eða framkvæmdalegir vankantar sem kalla á setningu bráðabirgðalaga. Auðvitað verða menn að reyna að hafa þessa hluti aðeins í huga ef þeir vilja eitthvað vanda virðingu sína í þessum efnum. Hæstv. forseti. Ég ætla fyrst að gera aðeins grein fyrir þeim breyttu þjóðhagsforsendum eða þeim upplýsingum um þjóðhagsforsendur sem lagðar voru fram í efh.- og viðskn. sl. föstudag og eru forsenda þeirra tillagna sem nú liggja fyrir um tekjuhlið fjárlagafrv. og áætlunar um tekjur og gjöld ríkissjóðs og halla á næsta ári. Efh.- og viðskn. voru, eins og áður segir, kynntar þessar forsendur sl. föstudag og þar er skemmst frá að segja að framvinda efnahagsmála á síðari hluta ársins 1994 og horfur fyrir árið 1995 hafa hvortveggja reynst nokkru hagstæðari en fyrri spár gerðu ráð fyrir. Þar kemur auðvitað margt til. Þar má sérstaklega nefna stórauknar útflutningstekjur, aukinn útflutning vöru og þjónustu. Aukningin þar hefur orðið talsvert meiri en búist var við milli áranna 1993 og 1994 og munar þar langmestu um framleiðsluverðmæti sjávarútvegsins. Þær ástæður eru náttúrlega þekktar að mestu leyti. Það liggur fyrir að síðasta loðnuvertíð var óvenju gjöful, mikil framleiðsla og hátt verð á frystum loðnufurðum. Það eru stóraukin verðmæti afla utan landhelgi, einkum úr Smugunni eða úr Barentshafi og af Reykjaneshrygg. Það er hækkandi afurðaverð á framleiðslu sjávarafurða almennt, einkum nú á síðari hluta ársins þar sem umtalsverð hækkun hefur orðið til að mynda á rækju. Einnig er ljóst síðast en ekki síst að bati í efnahagslífi okkar helstu viðskiptalanda almennt séð er að skila sér í nokkrum mæli inn í okkar hagkerfi. Þessi breyting, hæstv. forseti, er að sjálfsögðu fagnaðarefni svo langt sem það nær, en hitt ber að undirstrika og það hefur Þjóhagsstofnun líka gert í sínu áliti að þessir þættir eru margir hverjir mikilli óvissu undirorpnir. Það eru til að mynda miklar blikur á lofti nú þegar um yfirstandandi loðnuvertíð og aflaleysi allt frá síðasta sumri hefur auðvitað valdið mönnum miklum vonbrigðum. Það er óvissa um áframhaldandi veiðar eða kannski réttara sagt um það verðmæti sem við náum úr Barentshafi á næsta ári, bæði af náttúrulegum ástæðum en líka hugsanlega vegna samninga sem kynnu að takast um réttindi okkar á þessu svæði. Þetta á einkum og sér í lagi við um Svalbarðasvæðið, en það er óopinbert leyndarmál að drjúgur hluti aflaverðmætisins á sl. sumri kom af fiskverndarsvæðinu við Svalbarða og þar er að sjálfsögðu ekki á vísan að róa eins og kunnugt er. Sama má segja um verðlag á sjávarafurðum. Við njótum þess í augnablikinu að það er óvenjuhátt. Það er nálægt sögulegu hámarki á vissum tegundum og reynslan hefur sýnt að slíkt verð getur reynst óstöðugt. En það er því miður ekki svo, hæstv. forseti, að þessar horfur séu allar saman jákvæðar og það séu bara sólargeislar í hverju horni. Það er ekki svo. Staðreyndin er að það sama virðist vera að gerast á Íslandi og í mörgum nálægum löndum, sem hafa fengið yfir sig atvinnuleysi, að jafnvel þó að efnahagslífið taki fjörkipp, þá kemur það ekki fram í því að atvinnuleysisvofan náist niður. Þvert á móti er spá Þjóðhagsstofnunar í þeim efnum allt annað en uppörvandi. Þjóðhagsstofnun gerir ráð fyrir að atvinnuleysi reynist á þessu ári verða um 4,8% og spáin gerir ekki ráð fyrir umtalsverðum breytingum á næsta ári hvað þetta snertir. Ef til vill eru þarna vonir um eitthvern örlítinn bata, að þessi tala, 4,8%, gæti farið niður í 4,6% og er það nánast innan skekkjumarka, því miður. Að þessu leyti til er þjóðhagsspáin áfram svört og ljót og ég held að það sé óhjákvæmilegt að undirstrika það, því miður. Sama má segja um afkomu aðila eins og sveitarfélaganna og heimilanna. Þó að ljóst sé að ríkissjóður geti átt von í nokkrum tekjuauka vegna ívið hagstæðari þjóðhagsforsendna eða þjóðhagshorfa þá er alveg ljóst að afkoma sveitarfélaganna stefnir í að verða áfram mjög erfið. Mjög erfið. Þau eru að verða fyrir auknum útgjöldum af ýmsum ástæðum, svo ekki sé nú minnst á stöðu heimilanna, gífurlegir greiðsluerfiðleikar og skuldasöfnun fara vaxandi nú milli mánaða með ógnvænlegum hraða. Vilji menn ekki taka þetta trúanlegt þá er því miður nærtækt að benda á ýmis töluleg gögn sem m.a. fylgja þessu nefndaráliti, en einnig má benda á skýrslu Seðlabankans frá því í byrjun nóvembermánaðar sl. og fleiri gögn þar um þar sem er ítarlega fjallað í sérstökum kafla um skuldir heimilanna. Í öðru lagi, hæstv. forseti, vil ég nefna stöðu ríkisfjármálanna og stöðu ríkissjóðs. Það liggur nú fyrir með því að forsendur fyrir afgreiðslu fjárlagafrv. ársins 1995 eru að skýrast, að heildarmyndin á þessu kjörtímabili er að verða ljós með þeirri óvissu að sjálfsögðu sem alltaf er innan ársins. Og hver er staðan, hæstv. forseti, þegar þetta kjörtímabil sem hæstv. fjmrh., Friðrik Sophusson, hefur farið með ríkisfjármálin er nú að verða ljóst í heild? Hún er sú að ríkisfjármálin eru í raun og veru í fullkomnum ólestri. Öll áform um það að ná tökum á hallarekstri ríkissjóðs, að ná honum niður í núll og skila síðan ríkissjóði með afgangi, eru að engu orðin og miklu, miklu meiri en það, því miður. Og verður nú ekki lengur sagt að ástæðan séu sérstakir erfiðleikar og kreppa þar sem ljóst er að sl. ár, yfirstandandi ár og það ár sem í hönd fer, eru öll að reynast hagstæðari en spár höfðu gert ráð fyrir. Þannig að sú vörn og sú afsökun sem hæstv. fjmrh. hefur borið á borð hér á þingi og annars staðar í þjóðfélaginu undanfarin ár, yfirstandandi ár og það síðasta, heldur ekki lengur. Það er engin afsökun fyrir þeirri uppgjöf í ríkisfjármálum sem blasir við okkur, að við sérstaka erfiðleika sé að þessu leyti við að glíma t.d. um þessar mundir eða hvað varðar horfurnar á árinu 1995. Það er ekki svo. En niðurstaðan er sú, samkvæmt tölum sem ég var að reyna að leggja saman hér í dag þegar brtt. meiri hluta við fjáraukalög yfirstandandi árs litu dagsins ljós og aðrar upplýsingar komu fram, að hallinn á kjörtímabili Friðriks Sophussonar, halli ríkissjóðs, ef honum eru reiknuð árin 1992 og til og með árinu 1995, sem ég tel að sé pólitískt eðlilegra að gera þegar stjórnarskipti verða á miðju ári eða á öndverðu ári að reikna fráfarandi ríkisstjórn það ár sem þá liður, þar sem gengið er frá fjárlögum á ábyrgð fráfarandi stjórnar fyrir það ár sem í hönd fer, þá er staðan í hnotskurn þannig, hæstv. forseti, að hallinn í tíð hæstv. fjmrh. Friðriks Sophussonar stefnir í a.m.k. 38--40 milljarða kr. á kjörtímabilinu, 38--40 milljarða kr. Hann skiptist þannig að hann var um 9,5 milljarðar á árinu 1992, 10,6 milljarðar á árinu 1993 og eru þó ekki öll kurl komin til grafar þar, vegna þess að mér er ekki grunlaust um að þegar ríkisreikningur birtist hér á borðum þingmanna, vonandi fljótlega --- reyndar hefur orðið furðulegur dráttur á því að hæstv. fjmrh. kæmi frá sér ríkisreikningnum því að mér er kunnugt um að hæstv. ráðherra hefur fengið ríkisreikninginn með áritun yfirskoðunarmanna fyrir alllöngu síðan --- þá gæti nú farið svo að niðurstöðutalan upp á 10,6 milljarða á árinu 1993 ætti enn eftir að versna. Hallinn samkvæmt fjáraukalagafrv. og framreikningi tekna er, eftir því sem mér skilst, að stefna í um 10,5 milljarða á árinu sem nú er að líða og samkvæmt endurmati á tekjuhlið og fram komnum útgjaldatillögum við afgreiðslu fjárlagafrv. fyrir árið 1995 standa þau mál í augnablikinu, eftir því sem ég kemst næst miðað við upplýsingar m.a. frá nefndarmönnum í fjárln., þannig að hallinn verði 7,4 milljarðar á næsta ári. --- Ég sé að hv. formaður fjárln. kinkar kolli þannig að þá er það í grófum dráttum staðfest. Og þetta, hæstv. forseti, 9,5 milljarðar, 10,6 milljarðar, 10,5 milljarðar og 7,4 milljarðar eru 38--40 milljarðar kr. Það er nú þannig. Og eins og við vitum er því miður ekki hægt að útiloka að enn eigi eftir að syrta í álinn, að árið 1993 verði samkvæmt ríkisreikningi verra en þetta, árið 1994 eigi eftir að bregðast í einhverjum mæli, t.d. þannig að sparnaðaráform með útgjöld valdi meiri ríkisútgjöldum eins og oft hefur viljað verða, ég nefni sem dæmi rekstur stóru sjúkrahúsanna, og að árið 1995 eigi einnig eftir að versna í þessum efnum. Þetta, hæstv. forseti, er staðan í hnotskurn. Þetta er upgjörið á ríkisfjármálum á kjörtímabili hæstv. fjmrh., Friðriks Sophussonar. Íslandsmet í hallarekstri ríkissjóðs, algert Íslandsmet og hefur þó líklega engin ríkisstjórn, a.m.k. ekki í seinni tíð, farið af stað með meiri sperringi í þessum efnum en einmitt sú sem nú fer senn að teygja upp tærnar. Því það átti aldeilis að taka hallann á klofbragði og dengja honum flötum á tveimur árum, skila ríkissjóði í jafnvægi á þriðja árinu og með verulegum tekjuafgangi á því fjórða. Þannig var nú Viðeyjaráætlunin í ríkisfjármálum, en hún eins og fleira hefur farið fyrir lítið. Nú er það svo, hæstv. forseti, að það má auðvitað lengi deila um það hvað sé réttlætanlegt og gerlegt í sambandi við ríkisfjármál þegar erfiðleikar ganga yfir og enginn neitar því að þessi ríkisstjórn hefur út af fyrir sig fengið sinn skammt af erfiðleikum. Ég er t.d. alveg hreinskilinn hvað það snertir að árið 1992 er mjög lélegt ár í okkar þjóðarbúskap, það er lélegt. Þá verður umtalsvert tekjufall og það er ekkert annað um það að segja en það að það er erfitt að fá slíkt á sig. Þetta er með ljótari árum í síðari áratuga efnahagssögu. En það er líka eina árið, eina árið sem hæstv. ríkisstjórn býr við erfiðleika af þessu tagi svo umtalsverðir séu. Á árinu 1991 er, ef ég man rétt, um 1% hagvöxtur. Árið 1993, þegar upp er staðið, reyndist ágætisár. Árið 1994 stefnir hraðbyri í að verða gott ár og árið 1995 einnig samkvæmt þessum nýju eða endurmetnu þjóðhagsforsendum. Þannig að það er ekki sú afsökun fólgin í málinu að þarna hafi verið um einhverja sérstaka, afbrigðilega og langvarandi erfiðleika að ræða. Það kom eitt erfitt ár og það viðurkenna allir, en það er mönnum ekki afsökun fyrir því að klúðra þessum málum algerlega, gefast upp á heilu kjörtímabili þó að þeir lendi í mótbyr á einu einasta ári. Það alvarlegasta við stöðuna núna, hæstv. forseti, er hins vegar það, að þegar liggja fyrir að mörgu leyti jákvæðari þjóðhagsforsendur en gert hafa um skeið, hvað gerir þá hæstv. ríkisstjórn með þann bata? Hvert er hann að fara? Er hann að koma fram í minni hallarekstri ríkissjóðs? Svarið er nei. Er hann að koma fram í minni skuldasöfnun hins opinbera? Svarið er nei. Staðreyndin er sú að uppgjöfin í ríkisfjármálum hefur aldrei orðið jafnaugljós eins og núna þegar ríkissjóður hefði haft möguleika til að styrkja stöðu sína ef af einhverjum myndugleik hefði verið haldið á þeim málum. Tekjuauki upp á nokkra milljarða er að skila sér inn án þess að nokkrir nýir skattar séu lagðir á. En hvað verður þá um þann bata? Hvað gerir hæstv. ríkisstjórn, þessi sérstaklega ábyrga ríkisstjórn, sem ætlaði aldeilis ekki að breyta fjmrn. í kosningaskrifstofu að sögn hæstv. utanrrh., sem hefur verið í Rússlandi. Hvað gerir hún? Jú, hún ráðstafar þeim bata og rúmlega það. Hún eykur hallann, en minnkar hann ekki. Hún eykur lántökurnar, en minnkar þær ekki frá því sem áður var áætlað. Og það gerist með því að annars vegar velur ríkisstjórnin sér gæluverkefni til þess að setja í útgjöld og hins vegar afsalar hún ríkissjóði tekjum. Hún sleppir fyrir borð umtalsverðum tekjustofnum sem hefðu getað skilað meiri tekjum inn ef þeir hefðu verið lagðir á óbreyttir, eins og sérstakt stóreignaálag í eignarskatti og óbreyttur hátekjuskattur. En þessi ábyrga ríkisstjórn ætlar ekki að nota slíka möguleika til að ná tökum á ríkisfjármálunum við þær aðstæður að allar forsendur eru til þess. Nei, þvert á móti er hallinn aukinn af hreinu ábyrgðarleysi við aðstæður þegar allar formúlur mæla með því að reyna að ná tökum á ríkisfjármálum á nýjan leik. Það á ekki að vera til svo aum ríkisstjórn að hún láti tækifæri af þessu tagi sér úr greipum ganga. En það er það sem er að gerast. Er þetta í samræmi við einhverja skynsamlega efnahagsstefnu? Hvað segja helstu ráðgjafar í efnahagsmálum um svona hluti? Ætli menn fái háa einkunn hjá Efnahags- og framfarastofnun eða öðrum slíkum aðilum fyrir svona framferði? Nei, aldeilis ekki. Þar hafa menn deilt um það og rifist um það hvort það væri yfir höfuð nokkurn tíma réttlætanlegt að reka ríkissjóð með halla. Það hafa að vísu alltaf verið uppi þau sjónarmið að það gætu verið þeir tímar að það væri réttlætanlegt miðað við viðráðanlega skuldastöðu að fleyta ríkissjóði yfir erfið ár eins og öðrum aðilum með lántökum. Stundum kallaður Keyneismi, að leyfa sér það að nota ríkissjóð þannig til þess að jafnvægisstilla ástandið. En frjálshyggjumennirnir og haukarnir hjá Alþjóðabankanum og gjaldeyrissjóðnum og Efnahags- og framfarastofnuninni og víðar hafa samt ekki verið hrifnir af þeirri hugsun. En það þarf ekki þá til. Við skulum bara fara í íslenska Seðlabankann og heyra hvað hann segir um þetta mál, hvað helsta sérfræðistofnun og ráðgjafarstofnun ríkisstjórna í landinu segir um aðstæður af þessu tagi. Ég vil þar, með leyfi hæstv. forseta, vitna í skýrslu Seðlabankans frá því 2. nóv. sl., en þar sagði um þetta atriði og ég tek upp orðrétt þann kafla undir fyrirsögninni Skuldastaða hins opinbera: ,,Skuldir ríkissjóðs og sveitarfélaga hafa vaxið jafnt og þétt sem hlutfall af landsframleiðslu undanfarin ár eins og glöggt sést af meðfylgjandi mynd`` og hún er birt með nefndarálitinu. ,,Hreinar skuldir ríkissjóðs voru einungis um 0,5% af vergri landsframleiðslu í árslok 1982, en stefna í meira en 30% af vergri landsframleiðslu og í um 120% af tekjum ríkissjóðs á þessu ári. Sveitarfélögin áttu sömuleiðis kröfur upp í skuldir í upphafi 9. áratugarins,`` með öðrum orðum, þau voru í raun skuldlaus ,,en um næstu áramót er áætlað að hreinar skuldir þeirra nemi um 3,7% af vergri landsframleiðslu eða 48% af tekjum.`` Á þessum skamma tíma hafa sem sagt skuldir sveitarfélaganna vaxið úr núlli og í helming af tekjum. ,,Þótt færa megi rök fyrir því að bregðast við vanda sem virðist tímabundinn með því að slaka á aðhaldi og reka ríkissjóð með halla eykst áhættan af slíku atferli eftir því sem skuldastaðan verður erfiðari. Við það bætist að vaxtabyrðar verða æ þyngri. Í upphafi 9. áratugarins voru vaxtatekjur meiri en vaxtagjöld, jafnt hjá ríki og sveitarfélögum og raunar fram eftir áratugnum hjá sveitarfélögunum. Síðan hefur sigið verulega á ógæfuhliðina og hreinar vaxtagreiðslur eru nú um 7% af tekjum hjá ríkinu en einungis um 2,5% hjá sveitarfélögunum. Hin mikla vaxtabyrði ríkisins þrengir óumflýjanlega svigrúm til athafna og viðbragða við utanaðkomandi áföllum. Öllu alvarlegra er að vaxtagjöldin geta breyst mjög mikið vegna breytinga á vöxtum þótt reynt hafi verið að draga úr þessari áhættu ríkissjóðs á undanförnum missirum með því að breyta erlendum lánum á breytilegum vöxtum í fast vaxtalán. Gangi áætlanir fjárlagafrv. eftir verður hallinn á næsta ári eingöngu vegna vaxtahallans.`` Það sýnir mönnum í hvert óefni er þarna komið með vaxtakostnaðinn. Síðan kemur rúsínan í pylsuendanum hjá Seðlabankanum, skilaboðin til hæstv. ríkisstjórnar: ,,Það hlýtur að vera ofarlega á forgangslista stjórnvalda að nota næstu uppsveiflu til að létta á þeirri skuldabyrði, enda er öruggari fjárfesting vandfundin.`` --- Að nota næstu uppsveiflu til að létta á þeirri skuldabyrði, enda er öruggari fjárfesting vandfundin, segir þar. Þetta er nú vísdómur Seðlabankans að það hljóti að vera nánast algert forgangsatriði hjá mönnum að nota fyrstu möguleika þegar afkoma ríkissjóðs batnar --- til þess að gera hvað? Til að greiða þessar skuldir niður, til að lækka vaxtakostnaðinn og til að styrkja stöðu ríkisfjármálanna inn í framtíðina. En hvað er að gerast? Það er verið að segja okkur að uppsveiflan sé komin og hún er það í vissum mæli, um það vitna bættar þjóðhagsforsendur. En hvað á þá að gera við batann? Hvað ætlar þessi ábyrga ríkisstjórn að gera við hann? Ekki að fara að ráðum Seðlabankans, ekki að greiða niður skuldirnar, ekki einu sinni að halda hallanum óbreyttum, hún ætlar að auka hann. Það er nú öll ábyrgðin. Svo halda menn endalausar ræður hér um það í upphöfnum stíl, eins og hæstv. utanrrh. og hæstv. fjmrh. hafa báðir gert í fjölmiðlum á undanförnum vikum, hvað þeir séu einstaklega ábyrgir, alveg sérstaklega ábyrgir. Það sé nú eitthvað annað en var hérna áður. Ja, svei, segi ég nú bara. Þvílíkur málflutningur. Ég hvet hv. þm. til að taka sér þetta litla nál. sér í hönd og fletta upp á bls. 3. Þar er pínulítið línurit sem menn hafa gott af því að skoða og sem ég held að hæstv. fjmrh. ætti aðeins að skoða áður en hann heldur næstu sjálfhólsræðu. Þetta línurit sést bara því miður ekki mjög vel á löngu færi, hæstv. forseti, en hvað segir það? Það er allt í lagi að fara aðeins yfir það. Þetta línurit er yfir hreinar skuldir hins opinbera sundurliðað í súlunum í ríki og sveitarfélög og hvernig er það? Hvernig er staðan? Hver var hin óábyrga stjórn 1988--1991, hvernig hún skildi við? Hún lækkaði skuldir ríkissjóðs á kosningaárinu 1991 sem hlutfall af landsframleiðslu. Það er nú staðreynd, hæstv. fjmrh., eftir öll ræðuhöldin, eftir allt gasprið um hinn vonda viðskilnað, um ábyrgðarleysi sem menn höfðu sýnt, eftir allt talið um að fjmrn. hafi verið breytt í kosningaskrifstofu, þá liggur sú niðurstaða Seðlabankans fyrir að skuldir ríkissjóðs lækkuðu á árinu sem hlutfall af landsframleiðslu. Þær voru vel innan við 20%, reyndar aðeins rétt liðlega 15% á því ári. En þær uxu upp yfir 20% á árinu 1992, fyrsta heila árinu sem hæstv. fjmrh. Friðrik Sophusson bar ábyrgð á og á sama ári uxu skuldir sveitarfélaganna líka óðfluga, m.a. vegna þess að ríkið velti byrðum yfir á sveitarfélögin einhliða eins og kunnugt er og þau urðu að taka lán í stórum stíl, 600 millj. í lögguskattinn og fleira. Síðan er það einfaldlega þannig, hæstv. forseti, að þessar skuldir vaxa hröðum skrefum úr liðlega 15% miðað við landsframleiðslu samkvæmt árslokaverðlagi 1991 og í yfir 30% á árinu 1994 og vaxa enn á árinu 1995 samkvæmt þessari áætlun Seðlabankans. Hún er að vísu frá því í byrjun nóvember þannig að ég þori ekki að fullyrða um það að sú tala gæti ekki breyst, en þó er það þannig að ef fjárlagafrv. verður afgreitt hér með meiri halla en það var lagt fram með í upphafi þá er þess varla að vænta að skuldir ríkisins minnki miðað við það, er það? Þannig er nú staða, hæstv. forseti, og ég held að þetta línurit segi í raun og veru allt sem segja þarf. Menn geta haldið þessar ræður alveg endalaust um ábyrgðarleysið og um vondan viðskilnað annarra og hvað þeir séu sjálfir óskaplega ábyrgir. En þegar þeir eru svo berháttaðir með tölum af þessu tagi sem liggja fyrir frá helstu sérfræðistofnun þjóðarinnar um þessar mundir --- og ætlast þó varla nokkur maður til að við trúum því að Seðlabankin sé sérstaklega hlutdrægur í málinu þessari ríkisstjórn í óhag eða hvað? Ætli það séu nú margir toppar þar inni sem hafi ástæðu til þess að vera að fegra sérstaklega hlut ráðherra Alþb. til að mynda. Þeir hafa aðallega komið úr öðrum flokkum, snillingarnir, sem hefur verið plantað þangað inn upp á síðkastið eins og kunnugt er. Þannig er nú þetta, hæstv. forseti. Ég hvet hv. þm. til að fara aðeins yfir þessa stöðu varðandi ríkisfjármálin og skuldir hins opinbera. Það er hrikalegt satt best að segja vegna þess að það er augljóst mál að svona getur þetta ekki gengið lengur. Það er verið að stofna hér framtíðargrundvelli velferðarkerfisins í landinu í stórkostlega hættu með þessari skuldasöfnun og þess vegna ber ábyrgum stjórnmálamönnum að taka það fyrir af alvöru þegar breytingar eru vonandi í vændum eins og þær sem nú eru, að það séu einhver batamerki til að mynda í tekjumöguleikum ríkissjóðs, að þeir séu þá nýttir á skynsamlegan máta en ekki látnir vaða áfram í ábyrgðarleysi af þessu tagi. Í þriðja lagi, hæstv. forseti, ætla ég að víkja nokkuð að fjármagnsmarkaði og vöxtum, sem er auðvitað ein af stóru breytunum í þessu sem við í efh.- og viðskn. höfum eðlilega verið að reyna að skoða í tengslum við afgreiðslu lánsfjárlagafrv. Það er að vísu svo að samkvæmt hinu nýja og fína frjálsræði í þessum efnum er nú sá siður upp tekinn að hverfa frá sundurliðun í innlendar og erlendar lántökur og þurfti að draga það beinlínis út úr fjmrn. með töngum hvernig þær lántökur hefðu skipst á árinu það sem liðið er. Svo heilagt er mönnum það að geta helst bara farið með það sem mannsmorð hvort verið er að safna skuldum erlendis eða taka fjármuni að láni hjá sjálfum sér, sem auðvitað skiptir gríðarlegu máli upp á framtíðina litið og það þarf varla að útskýra fyrir hv. þm. hver munur er á því þegar að skuldadögunum kemur hvort við borgum þau verðmæti þá inn í íslenska þjóðarbúið eða til útlanda. En það er eins og menn fjalla orðið um þetta þannig að það skiptir ekki nokkru máli hvort skuldasöfnunin fer fram erlendis eða innan lands. En staðan er auðvitað þannig, hæstv. forseti, að sé óvissa hér um ýmsa hluti í sambandi við afgreiðslu frumvarpa, tekjuhlið og gjaldahlið fjárlaga, álagningu skatta og annað því um líkt, þá er hún eins og hjóm eitt borið saman við þá upplausn sem ríkir á innlenda fjármagnsmarkaðnum og þá óvissu sem þar er, því þar, satt best að segja, vita menn ekki sitt rjúkandi ráð að best verður séð. Það er staðreynd, liggur fyrir í gögnum sem m.a. fylgja þessu nefndaráliti að vextir hafa verið á uppleið nánast samfellt allt þetta ár. Ríkisstjórnin knúði vexti niður með handafli í nóvember á sl. ári, fyrir rétt liðlega ári síðan og það var vissulega aðgerð sem menn fögnuðu að stjórnin loksins hafði sig í. En það var eins og fleira hjá þessari ríkisstjórn eftir að hafa haldið hér uppi mjög háum vöxtum, okurháum vöxtum, þá voru þeir skyndilega keyrðir niður með handafli á einum degi og átti að telja mönnum trú um að það væri markaðsaðgerð og þetta væri allt saman í góðu jafnvægi því að nú væru menn hættir svona ofbeldi eins og því að beita handafli á vexti. Þetta væru allt saman markaðsstilltar aðgerðir. Það voru að vísu fundin upp ný hugtök eins og handleiðsla, sem þótti fínna orð yfir það að ríkisstjórnin einfaldlega ákvað að vextir á ríkisskuldabréfum og húsbréfum skyldu vera 5%. Það var svo einfalt mál. Hún bara tók gamaldags miðstýrða ákvörðun um það að vextirnir skyldu vera 5% og beitti svo handafli meðan hún hafði það til að halda þeim þar og handaflið heitir Seðlabankinn. Og heitir enn, að svo miklu leyti sem það er virt, Seðlabankinn. Vextirnir voru settir niður í þetta. Því var lýst yfir að það yrði ekki tekið kauptilboðum sem færu upp fyrir þessi 5% í ávöxtunarkröfu og síðan var Seðlabankanum beitt á meðan peningar hans entust til þess að kaupa bréf á þessu verði. Húsbréf lengi framan af, síðan ríkisskuldabréf þangað til Seðlabankinn sprakk og sagði: Ekki meir, ekki meir. Og hver er staðan, hæstv. forseti? Hún er sú að í raun og veru hefur innlend fjármögnun þessara helstu opinberu lántakenda alls ekki gengið eftir á árinu, alls ekki. Trúi menn því ekki þá bið ég menn að fletta upp á bls. 8 í fylgiskjali með þessu nál. Þetta er vel að merkja, hæstv. forseti, það er rétt að það komi fram, þetta kunna að vera gögn sem ekki hafa birst áður opinberlega. Þetta eru gögn sem efh.- og viðskn. fékk í heimsókn sinni til Seðlabankans fyrir nokkrum vikum síðan. Afar gagnlegri og góðri heimsókn þar sem við áttum fund með Seðlabankanum um stöðuna í þessum málum og fengum m.a. ýmis gagnleg gögn um stöðuna á fjármagnsmarkaði, í peningamálum, vexti og annað því um líkt. Hér er ég sem sagt með yfirlit yfir uppboð á ríkispappírum alllangt aftur í tímann. Og hvernig er staðan á síðari hluta þessa árs? Hvernig hefur þetta gengið? Hún er sú að frá og með 8. nema vera skyldi 12. júlí sl. hafa engin húsbréf selst í frumútboði, engin  þetta ekki verið reynt. Þetta voru nú húsnæðisbréfin. Og þá kemur að spariskírteinum ríkissjóðs, þ.e. hinum hefðbundnu spariskírteinum til lengri tíma en 24 mánaða, fimm og tíu ára bréfum. Jú, þau seldust framan af árinu meðan Seðlabankinn hafði andrúm til þess að éta þau og hlóðust þar upp. En hvað hefur gerst síðan? Jú, 10. ágúst er fellt niður útboð á tíu ára skírteinum, seljast ekki lengur. Þá selst að vísu svolítið af fimm ára bréfum. 7. sept. er fellt niður útboð af tíu ára bréfum, seljast ekki. Smáræði selst af fimm ára bréfum. 12. okt., útboð fellt niður á fimm ára bréfum og tíu ára bréfum.

Það er búið að leggja markaðinn niður.

26. okt., útboð fellt niður. 9. nóv., útboð fellt niður, útboð fellt niður og hefur ekki verið reynt síðan. Sem sagt tekur með öllu fyrir sölu á húsnæðisbréfum í fyrri hluta júlímánaðar og hafa síðan ekki selst og í byrjun september tekur fyrir sölu á ríkisskuldabréfum. Það eina sem selst í einhverjum mæli nú síðustu dagana eru erlendu veðbréfin, ECU-tengdu bréfin, sem eru í eðli sínu eins og erlend verðbréf hvað viðmiðunina snertir. Ofan í kaupið falla svo niður af og til á síðari hluta ársins útboð á ríkisbréfum, til að mynda falla niður útboð á ríkisbréfum til eins til tveggja ára, 22. júní, 17. ágúst og 14. sept. Og meira að segja 12 mánaða ríkisvíxlar seljast ekki 2. nóv. sl., útboð fellt niður. Þessi þróun er því komin niður í skammtímapappírana. Það eina sem gengur núna síðustu dagana, í síðari hluta nóvembermánaðar, eru þriggja mánaða ríkisvíxlar, algjörir skammtímapappírar og eitthvað smáræði sem selst af ECU-tengdum bréfum, sem menn eru sennilega aðallega að kaupa í reynsluskyni til að máta það aðeins. Þetta er nú staðan, hæstv. forseti, með þeim afleiðingum að fjármögnunarkerfi t.d. byggingarsjóðanna, húsnæðismála, hrynur. Og þeir hafa verið algjörlega upp á ríkissjóð komnir sem hefur beitt heimildum sínum í gegnum Lánasýsluna til að taka lán og endurlána Húsnæðisstofnun. Þetta er nauðsynlegt að rekja, hæstv. forseti, til þess að gera mönnum grein fyrir því hvernig staðan er þegar hrint er úr vör með ný lánsfjárlög og nýja lánsfjáráætlun, ný plön um innlenda fjármögnun og allt þetta fínerí. Þá er þetta nú svona. Að ógleymdu því að þessi staða er órjúfanlega tengd þeim aðstæðum í vaxtamálum sem hanga að nokkru leyti á spýtunni. Við þessum hlutum var reyndar, hæstv. forseti, sérstaklega varað í nál. minni hluta efh.- og viðskn. frá 15. des. 1993. Ég tel rétt að láta það koma fram svona til þess að geta nú stundum samhengis hlutanna að það var alveg sérstaklega varað við því í okkar nál. í fyrra að þessar áætlanir væru byggðar á sandi. Það væri því miður stórkostleg hætta á því að þetta gengi ekki eftir eins og menn ætluðu sér. En trú manna var slík á handleiðsluna og á frelsið og þetta fínerí að menn lögðu gallharðir upp með að þetta ætti allt saman að blessast. Hæstv. fyrrv. félmrh. beitti sér sérstaklega í því að segja upp samningum við lífeyrissjóðina um samningsbundna fjármögnun í húsnæðismálum sem að mínu mati eru einhver mestu afglöp sem menn hafa lengi gert í þessum efnum, að missa algjörlega út úr höndunum samninga við langstærsta fjármagnseiganda landsins, þann eina sem á ráðstöfunarfé sem einhverju nemur, 40 milljarða, lífeyrissjóðina. Nei, nei, markaðurinn var svo fínn og frelsið svo dýrlegt í þessum efnum að það var horfið frá því að ganga til samninga um reglubundna þátttöku lífeyrissjóðanna í þessari fjármögnun. Og ætli menn séu betur settir fyrir vikið eða hvað? Það er nú trúlegt. Já, já, ég hugsa að fjmrh. kinki kolli fram í rauðan dauðann. Þó hann yrði að fara að gefa út gúmmítékka úr eigin hefti þá mundi hann samt telja að þetta væri allt á uppleið.  Í nál. er á bls. 4 tafla sem á sér nokkuð skondna sögu, svo ekki sé nú meira sagt. Ég held það sé rétt að rekja það aðeins fyrir hv. þm. svona til gamans um vinnuaðstæður þarna inni að ég hafði óskað eftir því og við fleiri í efh.- og viðskn. að fá yfirlit yfir það á blaði hvernig lántökur ríkissjóðs hefðu gengið fyrir sig á árinu, heildarlántökur og fjármögnun ríkissjóðs. En þær tölur fengust ekki. Og meiri hlutinn heimtaði að málið yrði afgreitt út úr nefnd í fyrrakvöld. Og það mun hafa verið einhvern tíma . . . 

Eins og heyra má.

Eins og heyra má, já, þakka þér fyrir þessa vinsamlegu athugasemd, hæstv. fjmrh., þú ert að leggja gott til málanna eins og venjulega. Það er gott að vita að þú hefur ekki breytt um eðli á síðustu dögunum. Það væri mikið hryggðarefni okkur sem þekkjum þig vel ef þú tækir nú upp á því að vera einhvern veginn öðruvísi, 

Hæstv. ráðherra og forseti vill einnig benda hv. þm. á hvernig þingmenn og ráðherrar eru ávarpaðir og það er ekki gert ráð fyrir að ávarpa í 2. persónu.

Nei. En hvernig eiga ráðherrar að ávarpa þingmenn í frammíkalli, hæstv. forseti?

Það á ekki að vera með frammíköll.

Nei og eiga þeir þá ekki að nota titla, hæstv. ráðherrar, ef þeir eru að kalla fram í? En það er nú þannig, hæstv. forseti, svo við höfum þetta allt rétt og tek ég þó fram að mér finnst alltaf heldur óviðurkvæmilegt þegar forseti er ávarpaður virðulegur forseti því auðvitað erum við öll virðuleg, hv. þingmenn. En forsetinn er hæstvirtur eins og kunnugt er.

Misjafnlega þó.

Það kann að vera en hæstv. fyrrv. forseti sameinaðs þings, Þorvaldur Garðar Kristjánsson, vildi gera skýran greinarmun á þessu tvennu og ætlaðist til þess að hann yrði jafnan ávarpaður hæstv. forseti og var það gert.

Að sjálfsögðu.

En þannig er, hæstv. forseti, að ég ætlaði að fara að greina frá því hvernig tafla þessi á bls. 4 er til komin þegar nokkur truflun varð á fundinum. Það er sem sagt þannig að undir kvöld mánudagsins 19. des., sem að bestu manna yfirsýn mun hafa verið í gær, þá höfðu engar upplýsingar komið fram um þetta efni. Og þess var krafist að þær kæmu fram áður en málið yrði afgreitt úr nefnd. Þá var brugðið á það ráð að það var komið á símsambandi upp í fjmrn. og einn af starfsmönnum ráðuneytisins flutti munnlega gegnum síma tölur um þetta efni og voru þær skrifaðar niður. Og nú verður að vona að svo vel hafi tekist til að ekki skakki miklu í meðferð talna við þessar óvenjulegu aðstæður, en þannig er nú yfirlit þetta um lántökur ríkissjóðs á árinu sem er að líða til komið. Og held ég að þetta sé nokkuð í óvenjulegri kantinum. En ég treysti því að þessar tölur séu í grófum dráttum réttar og gefi alla veganna sæmilega mynd af því hvernig þetta hefur gengið fyrir sig og þá mynd er nauðsynlegt að hafa. Það er sem sagt þannig, hæstv. forseti, eins og þingmenn geta e.t.v. séð á þessu blaði að erlendar lántökur í heild eru 20,5 milljarðar, erlendar lántökur ríkissjóðs það sem af er árinu 20,5 milljarðar. Þar af hafa farið í afborganir erlendra lána 9,5 milljarðar. Mismunurinn er þá erlend lántaka ríkissjóðs nettó það sem af er upp á 11 milljarða kr. Spariskírteini ríkissjóðs, á meðan þau seldust, náðu því að seljast upp á 9,5 milljarða en innlausn á móti voru 4,5 milljarðar. Tekjuöflun ríkissjóðs nettó út úr þessari sölu eru 5,5 milljarðar. Skammtímabréf ríkissjóðs, sem er nýr flokkur, seldust fyrir 3,4 milljarða, innlausn engin þannig að tekjuöflun nettó eru þessir 3,4 milljarðar. Ríkisvíxlar seldust hins vegar upp á mínus 3 milljarða, þ.e. það vantar 3 milljarða upp á að ríkisvíxlastabbinn, sem mun, ef ég man rétt, hafa verið upp á einhverja 17,6 milljarða, héldi verðmæti sínu. Hann rýrnaði um 3 milljarða vegna þess að meira kom til innlausnar en seldist og tekjuöflun er því neikvæð um 3 milljarða. Ef síðan er bætt við afborgunum annarra innlendra skuldbindinga ríkissjóðs eða lána upp á 1,7 milljarða þá er þetta í grófum dráttum komið þannig að brúttó lántökur eru upp á liðlega 30 milljarða og afborganir upp á 18. Niðurstaðan er nettó lántaka ríkissjóðs upp á u.þ.b. 15 milljarða þar af 11 erlendis. Þetta er í grófum dráttum myndin. Og þetta er ríkissjóður sem hér er verið að tala um. Það er því alveg ljóst, hæstv. forseti, að áform um innlenda fjármögnun hafa brugðist og ríkissjóður hefur að langmestu leyti orðið að reiða sig á erlendar lántökur. Þetta hljóta að vera mönnum nokkur áhyggjuefni, hæstv. forseti, nema við fáum kannski að heyra aftur ræðuna hjá hæstv. fjmrh. um að það sé úrelt og ekki í tísku lengur að vera að hafa áhyggjur af því hvort skuldasöfnun þjóðarbúsins, ríkissjóðs þar með talin, fer fram erlendis, innan lands eða hvort hún er að eiga sér stað yfir höfuð sem auðvitað ætti að vera aðalumræðuefnið. Nei, hæstv. forseti. Það er sama hvar borið er niður í þessum efnum að þá verður lítið úr glansmyndinni um hinn glæsta árangur og mikla bata, a.m.k. á þessu sviði. Því að það er svo sannarlega ekki þannig að hann sé í ríkisfjármálunum og hann sé í efnahagslífinu og það sé efnahagsstefnan sem sé að skila árangri. Þar er allt á kolgræna kafi. Það er hins vegar íslenskur sjávarútvegur sem eina ferðina enn er að sýna hvað í honum býr um þessar mundir og skila stórauknum verðmætum inn í þjóðarbúið. Og það er þar sem batamerkin eru eða á grundvelli þeirra sem staðan er skárri en áður var talið en ekki vegna fjármálasnilldar hæstv. fjmrh. Það verður að hafa alveg á hreinu.  En svona er staðan hvað varðar hinn innlenda fjármagnsmarkað, hvað varðar fjármögnun ríkissjóðs og húsnæðislánasjóðanna og hvað vaxtamálin snertir. Það er eins og ég segi, hæstv. forseti, þannig að vextirnir hafa verið stanslaust á uppleið núna nærfellt í heilt ár. Ég held að það sé fróðlegt fyrir hv. þm., svo ég leyfi mér enn að tíunda ágæti þessara gagna sem við fengum frá Seðlabankanum, að líta m.a. í töflur um vaxtamál. Ég sé að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson er að lesa Hagtölur mánaðarins. Ég held að þetta séu miklu merkilegri plögg sem ég veit að hann á að vísu um vexti o.fl. frá Seðlabankanum. Og ég bendi mönnum til að mynda á línurit á bls. 11, hæstv. forseti, um skammtímavexti á árabilinu 1991--1994 og langtímavexti á sama tíma hins vegar. Það er afar fróðlegt fyrir menn að sjá til að mynda hvernig vaxtamálin hafa gengið fyrir sig í tíð þessarar hæstv. ríkisstjórnar. Hæstv. fjmrh. hann er viðkvæmur fyrir ýmsum hlutum. Og eitt af því sem ég veit að honum er voðalega sárt um að menn séu að tala um er vaxtahækkunin mikla í maí og júní 1991 þegar hæstv. fjmrh. beitti sér sjálfur sérstaklega fyrir því að hækka vaxtastigið í landinu, vaxtagólfið í landinu um liðlega fimmtung, nærfellt fjórðung. En hvað segja þessi línurit frá Seðlabankanum? Þau sýna það algjörlega svart á hvítu, hæstv. fjmrh., hvað gerðist. Ríkispappírarnir æða hér upp og í kjölfarið sigla verðtryggð bankalán og aðrir langtímavextir. Það verður risastökk í vöxtum á þessum tíma og vaxtastigið helst uppi í 9--9,5 og liðlega það á verðtryggðum lánum í bankakerfinu allt fram á síðustu mánuði sl. árs. Þá eru að vísu vextirnir keyrðir niður með handafli og síðan reynt að halda þeim þar með afli Seðlabankans en það tekst þó ekki betur en svo að strax í janúarmánuði á þessu ári, strax í janúar 1994 byrja bankavextirnir að hækka og hafa hækkað síðan. Og auðvitað er það ískyggilegt hvernig langtímaávöxtun í bankalánum hefur þróast á þessu ári og skuggalegt, sérstaklega þegar það er haft í huga, og það skal þó viðurkennt, að það hefur dregið í sundur með bönkunum í þessu efni og spariskírteinum og húsbréfum. Það hefur þó þrátt fyrir allt eðlilega með þessum handaflsaðgerðum tekist að halda vaxtastiginu nokkuð niðri hér á þessum tveimur meginflokkum enda hafa þeir verið undir vaxtaþaki. Ávöxtunarkrafan hefur þó hækkað og viðskipti á eftirmarkaði hafa auðvitað endurspeglað það, sérstaklega á það við um húsbréf sem eru í umferð. En vaxtaþróunin að öðru leyti er svona. Hún er á fullri ferð upp á leið og núna síðustu mánuðina og vikurnar má náttúrlega taka m.a. til marks um það þróunina í bæði vaxtaákvörðunum bankanna og að nokkru leyti í vaxtaákvörðunum Seðlabankans sem er upp að vissu marki sprungin á því að reyna að halda niðri vöxtum eins og ríkisstjórnin ákvað að þeir skyldu vera. Ég held, hæstv. forseti, að það sé líka ástæða til að líta á bls. 12 í nál. og fara þar aðeins yfir tölur sem eru einnig mjög lýsandi um þessa stöðu. Það eru kröfur Seðlabankans á ríkissjóð og ríkisstofnanir. Og það er athyglisvert til að mynda að taka níuna dálkinn sem eru nettó kröfur á ríkið af því að hæstv. ríkisstjórn hefur talað svo mikið um ábyrgðarleysið á árinu 1991 og hvað þetta hafi allt verið voðalegt þá. En staðreyndin er sú að kröfurnar núna eru miklu meiri en þær voru þá. Og það er til að mynda fróðlegt að sjá líka þessi súlurit, hvernig þetta hefur ætt áfram á síðustu mánuðum, hæstv. fjmrh. Þetta er kannski ekki allt alveg eins fínt og sumir vilja vera láta eða hvað? Ég er nefnilega ansi hræddur um ekki, því miður, hæstv. forseti. Margt fleira mætti tína til í þessum efnum og liggur svo sem fyrir af ýmsu tagi í gögnum sem gerir það að verkum að þessi glansmynd sem reynt hefur verið að draga upp á sér því miður ekki stoð. Ekki að því leytinu til a.m.k. og alls ekki hvað snertir stöðu ríkisfjármála og tök hæstv. ríkisstjórnar í þeim efnum. Þar er alveg ljóst að það er sú deyfð og sá hægagangur efnahagslífsins sem sigldi í kjölfar samdráttar og afturhaldsstefnu hæstv. ríkisstjórnar í anda frjálshyggjunnar sem hefur leitt af sér ýmiss konar samdráttar- og kreppueinkenni sem ríkisstjórnin er svo sjálf að slást við eða hefur lengst af verið. Vakti þar upp draug sem hún hefur ekki ráðið við með tilheyrandi atvinnuleysi og öðru slíku. Og nú á seinni hluta tímabilsins má þó kannski ekki síður segja að það sé algjör uppgjöf hæstv. ríkisstjórnar í ríkisfjármálum og hallareksturinn á ríkissjóði sem setur þrýsting á vextina og veldur miklu um þessa stöðu. Um það eru flestir sammála. Við aðstæður eins og nú eru ætti þess vegna að vera tvöfalt kappsmál manna að reyna að draga úr þeim þrýstingi með öllum tiltækum ráðum. Og ég held að flestir efnahagsspekingar yrðu sammála um það ef á þá væri gengið. Nú ég hvet hv. þm., þá sem á annað borð hafa áhuga á eða nennu til þess að setja sig inn í þessi mál við afgreiðslu þessara frumvarpa að fara yfir þessi gögn. Þau eru um margt mjög fróðleg og auðvitað má benda á ýmislegt fleira eins og desemberhefti Hagtalna mánaðarins, sem hv. þm. Vilhjálmur Egilsson er nú að lesa í salnum, og skýrslu Seðlabankans frá 2. nóv. sl. o.fl. Sumpart er það þó þannig að þau gögn sem hæstv. ríkisstjórn reiddi fram við framlagningu þessara mála í haust eru orðin úrelt. Ég hló t.d. að því í nótt þegar ég sá það, hæstv. forseti, ég var auðvitað að skemmta mér við að lesa þetta í nótt þegar ég var að undirbúa nál., að í grg. með frv. til lánsfjárlaga eru á bls. 4 þegar úreltar upplýsingar um ríkisfjármál. Því þar er verið að miklast af því að spariskírteini ríkissjóðs seljist nú með 5% vöxtum. Þar eru það taldar alveg gagnmerkar upplýsingar en það er bara því miður úrelt, hæstv. fjmrh. Þau gera það ekki lengur og hafa reyndar ekki gert frá því u.þ.b. að þessi orð hafa verið sett á prent í lok septembermánaðar sl., eða hvenær það nú var nákvæmlega sem frv. til lánsfjárlaga kom hér fram, en það var væntanlega byggt á þeim hinum sama grunni og fjárlagafrv. og þjóðhagsáætlun sem voru lögð fram í byrjun þings. Hæstv. forseti. Ég vil svo að lokum þessarar framsögu fyrir nál. minni hlutans ítreka á nýjan leik þá óvissu og þær aðstæður sem eru við afgreiðslu málsins, bæði varðandi það sem áður var nefnt um 1. gr. lánsfjárlagafrv. þar sem niðurstöðutölur liggja ekki fyrir, um þessa fullkomnu óvissu á hinum innlenda fjármagnsmarkaði og hvað vaxtaþróunina snertir. Ég vil geta þess að miklir lántökuliðir eins og til að mynda málefni Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar vannst ekki tími til þess að fara yfir. Reyndar bárust þær furðulegu fréttir til efh.- og viðskn. að utanrrn. hefði, ég segi nú ekki neitað að koma á fund nefndarinnar, en ekki séð sér það fært þegar eftir því var óskað til þess að gefa upplýsingar um þá stöðu. Verður að treysta því að það hafi verið vegna þess að annríkið sé svona ofboðslegt í utanrrn. að þeir nái bara með engu móti að bregða sér þessa bæjarleið frá Hlemmi, eða hvar það nú er sem þeir eru til húsa núna, og niður í Þórshamar. En það verður alla vega að bíða betri tíma og eru það þó litlar 1.980 milljónir sem á að taka að láni til að skuldbreyta óráðsíunni í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Og hafi nú einhvern tíma verið gjaldfallinn kosningavíxill þá er það þessi gamli frá 1987. Hann er aldeilis kominn á gjalddaga, kosningavíxill þeirra höfðingjanna þá. En eins og kunnugt er þá hefur ekki verið tekið á þessum málum allt frá þeim tíma að þar var eytt hrottalega um efni fram til þess að pína það fram með góðu eða illu og aðallega með illu að unnt yrði að opna flugstöðina fyrir kosningar svo menn gætu montað sig af því sem voru í framboði á Reykjanesi og látið mynda sig framan við flugstöðina.

Það eru nú svo sem fleiri víxlar svo sem eins og Hríseyjarferjan.

Nú kallar hv. þm. Vilhjálmur Egilsson eitthvað fram í sem ég heyri ekki glöggt, hæstv. forseti, og er örugglega mjög málefnalegt og merkilegt innlegg í umræðuna.

Þú vilt alls ekki heyra það.

Ég er alveg til í að heyra það ef hv. þm. vill endurtaka það. Eins getur hv. þm. komið upp í ræðustólinn og staðið fyrir frammíkallinu og rætt það og rökstutt hvað hann á við ef það er verið að leggja hér að jöfnu einhverja sambærilega hluti. Ég tel líka, hæstv. forseti, að það sé rétt að það komi hér fram að nefndinni vannst ekki tími til og/eða sá í sumum tilvikum reyndar ekki ástæðu til að kalla alla þessa aðila fyrir sig, sem oftast hefur þó verið gert, sem hér eiga hlut að máli. Það var einkum ákveðið að kalla í þá aðila þar sem ætla mætti að umtalsverðar breytingar væru á ferðinni eða nýmæli væru að eiga sér stað og má þar til að mynda nefna Stofnlánadeild landbúnaðarins vegna þeirra skuldbreytinga sem standa fyrir dyrum hjá bændum o.s.frv. En auðvitað eru þarna líka á ferðinni liðir sem svo sem fullkomin ástæða væri til að fara betur ofan í saumana á og hefði einhvern tíma verið gert við aðrar og betri aðstæður. Ég vil svo að lokum, hæstv. forseti, láta þess getið að við þessar aðstæður má segja að af sjálfu leiði að til þess getur komið að minni hlutinn í efh.- og viðskn. áskilji sér rétt til þess að skila framhaldsnál. við þetta mál þegar fyrir liggur endanlega niðurstöðutala lánsfjáráætlunar og fyrstu greinar frv. með því að niðurstöðutölur tekna og gjalda í fjárlagafrv. séu fram komnar og sömuleiðis aðrir þeir þættir hafa verið kannaðir sem eftir eru og hér hafa verið nefndir. Að lokum, hæstv. forseti, er það svo okkar niðurstaða, og ég þykist hafa rökstutt það hér, að það sé óhjákvæmilegt að ítreka gagnrýni á losaraleg vinnubrögð ríkisstjórnarinnar hvað varðar alla stjórn efnahagsmála og lýsa ábyrgð á þessum efnum, sérstaklega hallarekstri ríkissjóðs, skuldasöfnun og óvissu og upplausn á innlendum fjármagnsmarkaði, á hendur ríkisstjórninni og mislukkaðri stefnu hennar í efnahagsmálum. Minni hlutinn vísar því allri ábyrgð á afgreiðslu málsins á hendur ríkisstjórninni og mun sitja hjá við afgreiðslu þess. Og þetta er gjört á Alþingi 20. des. 1994, hæstv. forseti, og undir nál. rita Steingrímur J. Sigfússon, Jóhannes Geir Sigurgeirsson, Kristín Ástgeirsdóttir og Finnur Ingólfsson.

Fjármálaráðherra (Friðrik Sophusson) (andsvar) : Virðulegi forseti. Hv. þm. reynir að draga upp mjög dökka mynd af ástandinu en eftirfarandi atriði blasa þó við samkvæmt gögnum sem hann leggur sjálfur fram: Í fyrsta lagi: Fjárlög á næsta ári eru afgreidd með 7,4 milljarða halla. Það er 2 milljörðum minni halli en á fjárlögum yfirstandandi árs. Hallinn á yfirstandandi ári samkvæmt fjárlögum átti að vera 9,6 milljarðar. Það stefnir í það í fyrsta skipti að hallinn verði undir fjárlagatölunni. Í þriðja lagi hefur komið í ljós að það er viðskiptaafgangur en ekki gífurlegur viðskiptahalli eins og var 1991. Sá viðskiptahalli var þá skattlagður og útvegaðar tekjur í ríkissjóð. Nú er verið að greiða niður erlendar skuldir þjóðarinnar í fyrsta skipti í langan tíma og líkast til þrjú ár í röð. Aðalatriðið er þó það að bæði tekjur og gjöld hafa farið minnkandi sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Og loks það sem hv. þm. sleppti að tala um þegar hann ræddi um vextina að þessar myndir sem koma fram í hans eigin gögnum og hann fékk hjá Seðlabankanum sýna svo ekki verður um villst að vextir af húsbréfum og spariskírteinum á Verðbréfaþingi Íslands eru mun lægri nú en á síðustu dögum síðustu ríkisstjórnar. Ef menn vilja vera sanngjarnir í málflutningi kemur í ljós að það er engin leið, þrátt fyrir það sem hv. þm. reynir aftur aftur og aftur, að koma í veg fyrir það að fólk sjái að um bata er að ræða og gífurlegan árangur.

Hæstv. forseti. Það er nú eiginlega stóra spurningin: Trúir hæstv. fjmrh. þessu sjálfur? Telur hann til að mynda að það sé stórkostlegur árangur að hallinn milli umræðna í fjárlagafrv. sé ekki að aukast um nema eitthvað á annan milljarð þrátt fyrir auknar tekjur? Er það gífurlegur árangur? Eða að gera ríkissjóð upp með 38--40 milljarða halla á einu kjörtímabili, hæstv. fjmrh., er það svona stórkostlegur árangur? Að viðskiptahalli hafi minnkað og snúist í viðskiptaafgang, er það svo merkilegt, hæstv. fjmrh., þegar orðið hefur jafngífurleg lífskjaraskerðing og raun ber vitni hjá þjóðinni? Kaupmáttur landsmanna hefur minnkað þannig að það hefur stórlega dregið úr innflutningi þegar fjárfestingar fyrirtækja eru nánast engar svo að það eru engin erlend aðföng flutt inn í landið og það er meira að segja verið að selja flugvél sem mun auka viðskiptaafganginn um 1.800 millj. kr. ef það verður bókfært fyrir áramót.

Þú varst heppinn að það var ekki farið í álframkvæmdirnar.

Er þetta gífurlegur árangur, hæstv. forseti, ef þetta er sett í sitt rétta samhengi? Og gleymum þá ekki því sem hæstv. fjmrh. gleymdi og nefndi ekki í árangursræðunni í andsvarinu. Hann sakar mig um að gleyma hlutum en nefndi sjálfur ekki einu orði atvinnuleysið, ekki einu orði. Er það ekki hluti af árangri ríkisstjórnarinnar að hafa komið atvinnuleysinu upp í 5%? Og að vextir á pappírum séu lægri en þeir voru síðustu daga ríkisstjórnar 1991?

Mánuði.

Já, er það svo já. En þeir seljast bara ekki. Það er fínt að hafa lága vexti á pappírum sem svo seljast bara ekki mánuðum saman. Hversu raunhæfir eru þeir vextir? Hve raunhæft er 5% vaxtaþak í húsnæðisbréfum og ríkisskuldabréfum þegar þau hafa ekki selst mánuðum saman? Dettur hæstv. fjmrh. ekki í hug að það segi einhverja sögu um þann hinn sama vaxtaárangur að bréfin seljast ekki?

Virðulegur forseti. Ég held að hv. þm. skilji ekki um hvað hann er að tala. Auðvitað er það svo að það fara fram viðskipti á verðbréfaþinginu, á markaði, og vextirnir þar sýna sig í dag að vera miklu lægri en þeir voru á síðustu mánuðum síðustu ríkisstjórnar. Það eru alltaf til sölu og eru keypt og seld skuldabréf á markaði og það veit auðvitað hv. þm. Til að mynda húsbréf eru seld núna eins og þau voru seld fyrir fjórum árum síðan, þetta blasir við. Ég vona að hv. þm. hafi ekki meint það sem hann sagði hérna því þá kemur í ljós að hann veit ekkert um hvað hann er að tala. Í öðru lagi þá er það rétt með atvinnuleysið en það kostar líka útgjöld ríkissjóðs. Samt sem áður eru útgjöldin að lækka sem hlutfall af landsframleiðslu. Á meðan hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson var fjmrh., og það er kannski aðalatriði málsins, var viðskiptahallinn 20 milljarðar þá fékk hann skatttekjur af viðskiptahallanum. Nú er þjóðin að greiða niður erlendar skuldir. Svo þegar minnst er á hallann og sagt að hann sé milljarði hærri á næsta ári en stóð til að hann yrði, í hverju felst það? Það felst í því að ríkisstjórnin hækkaði útgjöld til vegamála um 1.250 millj. kr. og tók tekjur á móti upp á 300 millj. Þetta er munurinn. Af hverju er þetta gert? Til þess að auka framkvæmdir í landinu og koma í veg fyrir atvinnuleysi. Þetta veit auðvitað hv. þm. Svo þegar verið er að bera saman árangur þessarar ríkisstjórnar og þeirrar sem sat á undan sem hv. þm. ber ábyrgð á má ekki gleyma því að þá var stundum ætlunin að ná hallanum verulega niður. Það var talað um 4 milljarða, en hvað urðu þeir margir? Ellefu. Þannig að það kemur líka í ljós að fjárlagatölurnar standa miklu betur nú heldur en nokkurn tímann áður. Þetta ætti hv. þm. að hafa í huga en ekki að reyna að berja höfðinu við steininn, reyna að mótmæla efnahagsbatanum og reyna að finna allt sem er dökkt þegar ljóst er að það er þó heldur bjartara fram undan heldur en verið hefur.

Af hverju leysir þú þá ekki verkfall sjúkraliða ef það er svona mikill bati?

Hæstv. forseti. Það er náttúrlega afar sérkennilegt að hæstv. fjmrh. skuli æsast svona óskaplega upp yfir því að það er sagður kostur og löstur á ástandinu eins og það er í efnahagsmálum. Í þessu nál. í minni framsöguræðu gerði ég hreinskilningslega og skilmerkilega grein fyrir því hvaða teikn eru jákvæð í þjóðhagsforsendunum og hver eru neikvæð. En hæstv. fjmrh. þolir ekki að það sé farið þannig yfir málin. Um leið og það er komið að viðkvæmu blettunum og sárunum sem undirnar flaka, þ.e. hallinn á ríkissjóði, aumingjaskapurinn í ríkisfjármálunum, upplausnin á innlenda fjármagnsmarkaðnum, þá ærist hæstv. fjmrh., sakar viðmælendur sína eða andmælendur um skilningsleysi og gott ef ekki heimsku og að menn viti ekki hvað þeir eru að tala um o.s.frv. Það er alveg ljóst að Seðlabankanum hefur verið beitt til þess að halda niðri tilteknum vöxtum, hæstv. ráðherra. Reyndar er það þannig að margir af sérfræðingum Seðlabanka, Þjóðhagsstofnunar og viðskiptabankanna segja að ástandið sé ekki síst verra núna en það hefur verið um langt árabil og var m.a. á árinu 1991 vegna þess að nú er verið að reyna að fikta við skammtímamarkaðinn og eftirmarkaðinn, nú er verið að reyna að hafa áhrif þar með kaupum langt umfram getu þeirra aðila sem eru að reyna að stilla jafnvægið á þeim mörkuðum. Það ætti hæstv. fjmrh. að kynna sér. Ég hvet hann til að tala við þá menn sem eru sérfræðingar mestir í þeim viðskiptum og spyrja þá um það hversu ánægðir þeir eru með stöðu mála einmitt á þeim markaði vegna þess að þar er í raun og veru verið að reyna að þvinga eða halda niðri stigi sem er ekki raunhæft við þessar aðstæður það vita menn og um það tala menn. Hæstv. fjmrh. Hallinn er svo ekki bara að aukast vegna 1.200 millj. kr. í vegagerð og vegna þess að það eru froðupeningar færðir fram og til baka út og inn úr ríkissjóði í vegamálum núna sem er alveg ný speki. Það eru 350 millj. kr. færðar í hann og 275 millj. kr. teknar úr honum. Hallinn er líka að aukast vegna þess að ríkisstjórnin er að hygla sérstökum hópum, 

Virðulegur forseti. Frsm. minni hlutans, hv. 4. þm. Norðurl. e., Steingrímur J. Sigfússon, hefur farið ítarlega yfir nál. og fylgigögn svo að ég sé ekki ástæðu til að fara yfir það á þeim forsendum. Ég vil hins vegar í upphafi míns máls fara nokkrum orðum um stöðuna í ríkisfjármálum og stöðuna í vaxtamálum. Hæstv. fjmrh. lét afskaplega vel af sér og sínu búi í sínu máli hér áðan. Ég verð að segja alveg eins og er að mér fannst hæstv. ráðherra ansi kokhraustur. Það sem mér finnst e.t.v. stærsta áhyggjuefnið miðað við stöðuna í dag er það að nú þegar hillir undir og við sjáum svolítinn bata á þessu ári vegna Smuguveiða, vegna aukinnar loðnu og síldveiða og rækju og það sýnir sig í því að frá framlagningu fjárlagafrv. til endurskoðaðrar tekjuáætlunar í dag þá gefi þetta framreiknað samkvæmt þessari spá 2,7 milljarða í viðbótartekjur ríkissjóðs á næsta ári, að þessu skuli öllu saman sturtað út umhugsunarlaust og einum milljarði til viðbótar áður en kemur að niðurstöðu fjárlaga. Ef það er rétt hjá ríkisstjórninni að það hilli undir áframhaldandi bata þrátt fyrir stjórnina þá hefði það verið grundvallaratriði til þess að halda hér stöðugleika í efnahagsmálum að nota þennan bata til að draga úr fjárlagahallanum. Því þessar aðgerðir ríkisstjórnarinnar, að sturta þessu öllu út og auka á fjárlagahallann þegar e.t.v. væru einhverjar líkur á því að atvinnulífið færi að fjárfesta, mun verka eins og olía á eld á vextina. Hæstv. fjmrh. getur ekki horft fram hjá því að langtímabréf ríkisins eru hætt að seljast og ríkissjóður er að fjármagna sig núna á ECU-bréfum og víxlum og það er að verða komið allt niður í þriggja mánaða víxla. Til viðbótar við þetta stöndum við frammi fyrir því að í byrjun næsta árs, nánar tiltekið í febrúar, kemur einhver stærsta innlausn sem lengi hefur verið á spariskírteinum ríkissjóðs upp á 7,7 milljarða. Ég vek athygli á því að á síðasta ári seldust spariskírteini ríkissjóðs fyrir 9 milljarða samkvæmt þeim upplýsingum sem við fengum í nefndinni þannig að það er tæplega sú tala sem var seld á öllu þessu ári sem kemur til innlausnar í einu lagi í febrúar nk. Ef ríkisstjórnin heldur fast við 5,0% vaxtamarkið og tekur ekki tilboðum sem eru hærri en það þá gerist annað af tvennu, nema hvort tveggja sé í einhverri blöndu, að þetta fjármagn fer að einhverju leyti úr landi og ríkið verður að fjármagna þetta upp á nýtt með skammtímapappírum. Þetta er sú mynd sem blasir við varðandi fjármögnun ríkissjóðs á næstu vikum. Það er alveg sama við hverja við höfum rætt í efh.- og viðskn., hvort það eru æðstu embættismenn fjmrn. eða fulltrúar Seðlabankans eða þjóðhagsstofustjóri, þeir staðfesta allir þessa mynd. Ég hlýt að spyrja hæstv. fjmrh.: Hvernig ætlar ríkisstjórnin að bregðast við þessu? Ég virði ákvörðun ríkisstjórnarinnar á síðasta ári þegar hún tók vextina niður með handafli og ákvað að hún tæki ekki tilboðum sem væru hærri en 5,0% og færi þá frekar í erlenda lántöku heldur en að gera það. Það var búið að leita eftir því við ríkisstjórnina mánuðum saman að hún gripi til þessara aðgerða og mér fannst það virðingarvert þá að hún gerði þetta. Það er hins vegar jafnljóst að í því opna hagkerfi sem við búum við í dag getur ekki ríkisstjórn ákveðið að vextir á langtímabréfum ríkissjóðs árum saman fari ekki yfir 5%. Og ég bendi á til viðbótar hvað þetta snertir að nú um áramótin þá er opnað fyrir allar skammtímahreyfingar til og frá landinu. Þá erum við komnir nákvæmlega á sama ról og allar aðrar þjóðir í Vestur-Evrópu hvað þetta snertir. Þá höfum við bara tvennt til að hafa áhrif á fjármagnshreyfingar til og frá landinu og það er annaðhvort að breyta vöxtum eða gengi. Ég vil þá spyrja fjmrh. í framhaldi af þessu: Telur hann að gengið haldi ef haldið verður áfram þessari vaxtastefnu? Það er hvíslað að manni utan úr bæ að ástæðan fyrir þessu öllu sé sú að einstakir valdamiklir ráðherrar í núv. hæstv. ríkisstjórn trúi því að það sé markmið í sjálfu sér af hálfu stærstu fjárfesta hér á landi, þ.e. lífeyrissjóðanna, að brjóta þessa vaxtastefnu ríkisstjórnarinnar niður. Nú hef ég enga trú á því. Ég trúi því að lífeyrissjóðirnir séu búnir að læra það að ef við lítum til lengri tíma þá sé það afar mikilvægt að hér byggist upp eðlilegur og traustur fjármagnsmarkaður. Ég er þeirrar skoðunar að nú sé málum þannig háttað að ríkisstjórnin og ríkissjóður verði að horfast í augu við það sem þarna er fram undan. Það var afar merkilegt þegar kom fram undir mitt þetta ár að það virtist koma ríkissjóði algerlega í opna skjöldu að það skyldu aðrir aðilar en ríkissjóður fara í það í einhverjum mæli að fara í útboð á verðbréfamarkaði hér innan lands og sækja sér peninga á þann hátt. Það var eins og það kæmi ríkissjóði algerlega í opna skjöldu. En af sjálfu leiddi að það var afar hagstætt fyrir fyrirtæki sem höfðu sæmilegan efnahaglegan bakhjarl að fara út á þennan markað og ná sér þar í fjármagn sem kostaði 6,5% vexti og leysa af hólmi skammtímafjármagn sem var verið að borga fyrir 12--14% í bönkunum. Að sjálfsögðu gripu fyrirtækin þetta tækifæri og að sjálfsögðu gripu sveitarfélögin einnig þetta tækifæri. Af sjálfu leiðir að þetta hlaut að hafa áhrif á sölu skuldabréfa ríkisins. Það er afar athyglisvert að við þessar aðstæður skyldi ríkisstjórnin og fjmrn. í einhverju fikti, eins og hæstv. fjmrh. sagði, þetta voru einhverjar tilraunir þar, gefa út ECU-bréfin sem miða við verðbólgu í dag og eru með miklu hærri ávöxtun en ríkisskuldabréf. Þetta er því miður, virðulegur forseti, --- ég vona að mér leyfist að nota þessi orð, virðulegur forseti, þrátt fyrir þær umræður sem hér fóru fram í dag. Ég kann afar vel við það og hef notað þau minn þingferil allan --- þetta er því miður sú staða sem blasir við okkur í dag. Ég verð að segja það að ef við tökum þau markmið sem ríkisstjórnin setti sér í ríkisfjármálum í upphafi þessa kjörtímabils þá stendur þar ekki steinn yfir steini. Því miður. Samanlagður hallinn er að nálgast 40 milljarða kr. á kjörtímabilinu. Það er alveg rétt sem síðasti ræðumaður sagði að þetta er að hluta til vegna þess að menn brugðust við kreppunni með því að keyra efnahagslífið niður í staðinn fyrir að keyra það upp. Nú er svo komið að duglegir aðilar í íslensku atvinnulífi hafa gripið ýmis ný tækifæri: karfaveiðar á Reykjaneshrygg, Smuguveiðarnar, loðnufrystingin, rækjan sem menn hafa sótt í stórauknum mæli, síld að einhverju leyti hafa gefið þjóðarbúinu verulegan bata. En þá gerist það, eins og ég sagði hér áður, að það virðist ætla að fara þannig fyrir ríkisstjórninni að því af þessum bata sem skilar sér vegna veltuaukningar beint í ríkissjóð á öllu saman að sturta út. Til viðbótar við það eru ekki notaðir þeir tekjumöguleikar sem ríkissjóður hefur. Það væri eðlilegt við þessar aðstæður að bregaðst við að nokkru leyti á þann hátt til þess að minnka hallann að auka tekjurnar. Fyrsta skref sem við framsóknarmenn höfum bent á gæti verið að breikka eignarskattsstofninn, taka þar alla fjármagnseignina inn og þó við hækkuðum fríeignarmarkið á hjón um eina milljón og afnæmum hærra þrepið í eignarskattinum þá mundi þetta þrátt fyrir það ef allt skilaði sér skila 1,5 milljörðum í ríkissjóð. En í okkar tillögum á síðasta ári þorðum við ekki að reikna með nema 800 millj. hvað þetta snertir sem skil í fyrstu umferð. Þessu er sleppt. Þess í stað er það boðað sem einhver sérstök réttlætisaðgerð að afnema einan og sér sérstaka eignarskattinn á háeignirnar sem er aðgerð sem er algjörlega út í hött ef hún tengist ekki öðrum aðgerðum í skattamálum. Virðulegur forseti. Ég ætla að fara nokkrum orðum um það frv. sem hér hefur legið fyrir og þær brtt. sem við höfum séð og er þó ekki víst að þar sé allt komið því þannig eru vinnubrögðin hjá stjórnarmeirihlutanum núna að mál eru rifin út hálfunnin með brtt. og það boðað að síðan verði tíndar inn fleiri breytingar eftir því sem þær falla til og þá boðaðar fyrir 3. umræðu. Eru þetta náttúrlega vinnubrögð sem alls ekki eru líðandi. Síðan að sjálfsögðu, miðað við hvernig mál ganga fram núna, þá sjáum við ekki enn þá niðurstöðutölu fjárlaga þannig að breyting á 1. gr. er ekki komin fram en eftir því sem okkur er sagt mun hallinn aukast um u.þ.b. 1 milljarð frá frv. til fjárlaganna og er þá búið að reikna inn frá 1. sept. áætlaðan tekjuauka á næsta ári upp á 2,7 milljarða kr. Þannig að eitthvað hefur gengið á í þessari vinnu. Þær breytingar sem hér eru kannski helstar eru breytingar á byggingarsjóðunum sem okkur er sagt að séu fyrst og fremst tæknilegs eðlis. Nýir útreikningar á þörf þeirra sjóða. Síðan er ríkisábyrgðalánið til Stofnlánadeildar hækkað úr 700 millj. kr., sem hafði verið beðið um vegna hefðbundinnar starfsemi deildarinnar, upp í 1.600 millj. kr. til þess að mæta nýrri skuldbreytingu hjá bændum sem Stofnlánadeildin mundi þá sjá fyrir og sjá um. Var farið nokkuð vel yfir það atriði í nefndinni og kom í ljós að skuldbreyting sem farið var í fyrir 10 árum hafði tekist nokkuð vel og er full ástæða til þess að ætla að Stofnlánadeildin með þeim sem hún kallar til muni vinna þetta mál vandlega þó svo að aðstæður séu á margan hátt allt aðrar og mikið breyttar í dag, bæði er veðhæfnin minni og ýmislegt annað sem gerir það að verkum að ég óttast að þessi aðgerð verði erfiðari í framkvæmd núna en hún var fyrir 10 árum síðan. Síðan koma gamlir kunningjar, þ.e. hér eru nokkrar hitaveitur sem hafa átt í viðvarandi erfiðleikum með sína fjármögnun og hér er um að ræða endurlán hjá nokkrum slíkum veitum þar sem þær eru að leysa af hólmi eldri lán og afborganir með nýjum og væntanlega hagstæðari lánum. Síðan er fjórði liðurinn. Þar er kominn eilítill kosningabragur á áætlunina þar sem Vegagerðinni, vélamiðstöð, er heimilað að yfirtaka allar skuldir Hríseyjarhrepps vegna kaupa á ferjunni Sæfara. Ekki kann ég að rekja þetta mál  Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að halda miklu lengri ræðu um þetta mál en ég ítreka það sem ég sagði í upphafi míns máls að það sem mér finnst alvarlegast í þessu er það hvernig ríkisstjórnin lemur höfðinu við steininn gagnvart þeim breytingum sem eru orðnar á fjármagnsmarkaðnum og verða til viðbótar núna um áramótin. Það var, eins og ég sagði í upphafi míns máls, góðra gjalda vert að beita handafli á síðasta ári og að sjálfsögðu eiga stjórnvöld að grípa inn í vaxtamál þegar það á við með handafli, með stjórnvaldsaðgerðum til þess að hafa áhrif á vextina. En það er alveg jafnljóst að við þær aðstæður sem við búum núna þá er ekki hægt að beita því svo árum skipti. Það hlýtur að togna það á handleggjunum að það endar með að eitthvað lætur undan. Þá er að mínu mati miklu skynsamlegra að slaka meðvitað á og vinna eftir einhverri ákveðinni og markaðri stefnu heldur en að bíða eftir því að allt springi, bíða eftir því að það sé komið að milljarða innlausn á ríkisspariskírteinum og hafa þá nánast ekkert svigrúm til þess að grípa inn í. Virðulegur forseti. Ég fer að ljúka máli mínu, ég hafði vænst þess að hæstv. fjmrh. sem oft og tíðum svarar í formi andsvara mundi svara tveimur spurningum sem ég hafði lagt fyrir hann. Það er í sjálfu sér af nógu að taka og hægur vandi fyrir mig að ræða um lánsfjárlögin í einhverja stund og þess vegna í alla nótt þar til hæstv. fjmrh. kemur í salinn aftur en að sjálfsögðu er það val hæstv. ráðherra hvort hann kýs að svara þessu í andsvari eða bíða til fyrramáls þegar þessari umræðu lýkur en ef að líkum lætur þá stendur hún í einhverja stund. Það var eitt af því athyglisverða sem kom fram í umfjöllun nefndarinnar um þessi mál sem þó því miður var ekki næstum því eins ítarleg og verið hefur undanfarin ár. Svo var einnig um liði eins og tekjugrein fjárlaga. Í þessari pressu sem nú er sem er verri heldur en við eða alla vega ég hef kynnst þau ár sem ég hef verið á þinginu, þá er þessi vinna nefndarinnar öll meira og minna í skötulíki og getur ekki verið öðruvísi. Það er alveg ljóst að bæði hvað snertir tekjugreinina og ekki síður lánsfjárlögin þá er það mjög bagalegt að vinna nefndarinnar standi þannig að það sé ekki búið að vinna skattafrumvörpin meira en raun ber vitni. Virðulegi forseti. Ég sé að hæstv. fjmrh. er kominn í salinn ef hann kýs að svara þeim spurningum sem ég bar fram við hann í formi andsvara en að sjálfsögðu er það hans val hvernig hann beitir því. En ég spurði hæstv. ráðherra á hvern hátt hann sæi að ríkissjóður mundi bregðast við þeirri stóru innlausn sem er á spariskírteinum ríkissjóðs í upphafi næsta árs. Og í öðru lagi spyr ég hæstv. ráðherra hvort hann telji að gengið muni halda á næsta ári ef ríkisstjórnin héldi fast við 5,00% vaxtamarkið sem hefur verið haldið með handafli nú á annað ár.

Virðulegi forseti. Ég hlýddi af athygli á ræðu hv. formanns efh.- og viðskn., Jóhannesar Geirs Sigurgeirssonar. Ég vil taka það fram vegna þess að hann segir að vinna nefndarinnar hafi öll verið í skötulíki en það er ekki honum að kenna sem formanni nefndarinnar, hann hefur gert sitt besta til þess að vinna vel og stýra nefndinni í gegnum þessa erfiðu tíma sem nefndin hefur verið að vinna í. Ég vil hins vegar vekja athygli hans á því að eitt grundvallaratriðið varðandi fjármagnsmarkaðinn og stöðuna þar núna er að við erum með viðskiptajöfnuð í afgangi sem hefur skapað algjörlega nýjar forsendur til jafnvægis á fjármagnsmarkaðnum. Vextirnir hafa lækkað og það sem menn eru að tala um að þeir geti sveiflast upp og niður eru nú ekki stórar og háar fjárhæðir. Það er athyglisvert að lífeyrissjóðirnir hafa stórt séð á þessu ári verið að kaupa sama magn af skuldabréfum af opinberum aðilum, bæði ríkissjóði, ríkisstofnunum, bæjar- og sveitarfélögum og fjárfestingarlánasjóðum, en þeir hafa líka verið að feta sig inn á það að lána erlendum aðilum peninga, þ.e. að kaupa erlend verðbréf. Og fjármagnsmarkaðurinn er að breytast mikið í þá átt að innlendir aðilar eru farnir að lána útlendingum peninga og þess vegna er ekki ástæða til þess að hafa sambærilegar áhyggjur af því hvort að lán ríkissjóðs eru innlend eða erlend eins og kannski áður var þegar fjármagnsmarkaðurinn var allur hólfaður niður og ekki eins frjáls og hann er í dag. Ég vil líka vekja athygli hv. þm. vegna áhyggna hans af stórri innlausn skuldabréfa núna eftir áramótin að slík innlausn kallar einmitt líka oft á mikla eftirspurn eftir nýjum pappírum vegna þess að þeir sem eru að fá peningana í hendur, sem eru að leysa inn sín bréf, þeir þurfa að koma þeim einhvers staðar í lóg.

Þeir fara með þá beint út.

Virðulegur forseti. Það er nefnilega heila málið, eins og maðurinn sagði, að þeir sem eru að fá þetta innleyst þarna þurfa að koma því aftur í lóg. Og um það snúast áhyggjur embættismanna fjmrn. Eins og málið stendur núna þá er ekkert líklegra en verulegur hluti af þessu fari beint á erlendan markað. Mér heyrðist að hv. þm. hafi engar áhyggjur af því þó að ríkið yrði á móti að fjármagna sig erlendis. Það er alveg rétt að við búum orðið við þær aðstæður að þessar hreyfingar eru opnar. En ég held hins vegar að við eigum að passa okkur á því að vísvitandi örva ekki þessar hreyfingar. Við þurfum að fikra okkur áfram eftir þessum vegi, en að stefna beint með opin augun í það að svona stór innlausn fari e.t.v. að verulegu leyti á erlendan markað það held ég að sé ekki skynsamlegt. Og ég vil spyrja hv. þm. sem sérfræðing í efnahagsmálum: Telur hann að handaflsaðgerð eins og framkvæmd var á síðasta ári, að ákveða að ríkissjóður tæki ekki boðum sem færu yfir 5%, telur hann að það sé hægt að halda slíkri aðgerð gangandi stöðugt svo árum skipti? Alveg sama hvað gerist í kringum okkur og hvað gerist annars staðar á markaðnum? Er ekki miklu skynsamlegra að leyfa hlutunum að þróast eilítið? Og ég bendi á það er hv. þm. talaði um hvað lífeyrissjóðirnir hefðu keypt af pappírum og langtímapappírum á síðasta ári, að það er ekki nóg að segja bara hvað gerðist á árinu, við þurfum að líta á þróunina innan ársins. Og þessi sala var nánast dottin niður undir lok ársins.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins staðfesta það að ég hef engar stórar áhyggjur af þessari innlausn sem kemur nú eftir áramótin. Ég held að það sé stórt séð æskilegt að íslenskur fjármagnsmarkaður tengist betur hinum erlenda stóra fjármagnsmarkaði og það að Íslendingar eigi peninga erlendis og eins þá að þá sé óhætt að taka erlend lán á móti. Varðandi þá handaflsaðgerð sem hann kallar svo, sem ég vil nú miklu frekar kalla það að ríkisstjórnin hafi spáð rétt í markaðinn og hvernig hann mundi þróast, að það tókst afar vel. Það er enn þá ekkert sem bendir til þess að það séu neinir stórir brestir að gerast í því sem þá var ákveðið. Vaxtastefnan hefur stórt séð haldið að því leyti til að það er enn þá mjög gott jafnvægi á fjármagnsmarkaðnum. Við erum enn þá með viðskiptajöfnuðinn í góðum afgangi, afgangurinn er m.a.s. að aukast frekar en hitt, við erum að byggja upp eignir í erlendum gjaldmiðlum og eignir erlendis. Og við þær aðstæður er ekkert sem segir að það sé að gerast einhver vaxtasprenging. Ef menn væru að búast við vaxtasprengingu þá hlyti það að vera á þeim forsendum að það væri kominn bullandi halli á viðskiptajöfnuði, umframeyðsla í þjóðfélaginu, og vaxtahækkun ætti þá að vera nauðsynleg til þess að draga slíkt saman. Slíkar aðstæður eru ekki til staðar í dag og þess vegna er algjörlega ástæðulaust að hafa slíkar gífurlegar áhyggjur af þessum málum.

Virðulegur forseti. Ég hlýt að spyrja, eins og ég kallaði fram í við hæstv. fjmrh. áðan: Trúir þingmaðurinn sjálfur því sem hann er að segja?

Það eru að koma kosningar.

Og við stöndum einfaldlega frammi fyrir því og hv. þm. hlustaði m.a. þarna í nefndinni á áhyggjur fulltrúa Seðlabanka og embættismanna fjmrn. af þessari þróun. Og þeir hafa af því verulegar áhyggjur.

Þetta er bara rangt.

Hv. þm. segir að þetta sé rangt.

Það er engin hætta á vaxtasprengju, það er margítrekað.

Hv. þm., nú vil ég benda á að það sem ég var að ræða um, er þróunin varðandi fjármögnun ríkissjóðs sem menn hefðu stórar áhyggjur af. Ég nefndi ekki vaxtasprengju í mínu máli hér einu orði. En sammerkt höfðu þessir aðilar áhyggjur af því hvernig færi með fjármögnun ríkissjóðs. Það hlýtur að vera áhyggjuefni, eins og fram kemur í þeim töflum sem við höfum fengið hér frá Seðlabankanum í dag, að þau einu bréf sem ríkissjóður selur orðið eru þriggja mánaða víxlar og ECU-bréfin. Það getur vel verið að hv. þm. finnist bara allt í lagi að fjármögnun ríkissjóðs færist alfarið yfir í þessa þætti. En það er ekki æskilegt, m.a. vegna þess að sú fjármögnun er þess eðlis að hún er ekki æskileg fyrir aðila eins og lífeyrissjóðina, sem eðli máls samkvæmt þurfa á langtímafjármögnun að halda og munu þá fara á erlendan markað. Og ég verð bara að segja það, virðulegur forseti, að ég hef áhyggjur af því ef þessi þróun verður með þeim hraða sem hv. þm. segir að sé æskileg. Og þar greinir okkur á varðandi skoðanir á þessu máli.

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til umræðu var afgreitt út úr hv. efh.- og viðskn. rétt fyrir kl. 10 í gærkvöldi,  Það líður nú að miðnætti þegar við erum í miðjum klíðum með 2. umr. um lánsfjárlög fyrir 1995. Og eins og ég sé það þá er gríðarlega mikil umræða eftir um ríkisfjármálin. Hvort sem menn reyna að ná samkomulagi og stytta mál sitt, þá verður ekkert hjá því komist að ræða þessi mál nokkuð ítarlega. Og þannig er nú staðan, frú forseti, að jafnvel í þessu máli var ákveðið efnisatriði skilið eftir sem við þurfum að kanna á milli 2. og 3. umr. og ég ætla reyndar að koma að því á eftir. Þannig að öll sú vinna sem hér fer fram einkennist af því hvað mál ríkisstjórnarinnar hafa komið seint fram og því hve mikill hraði hefur verið í vinnunni í þessum málum og hefur kostað nokkur átök í nefndinni þegar maður hefur það svo sterklega á tilfinningunni að það sé verið að keyra málin í gegn og þau séu ekki skoðuð almennilega og það er erfitt að fá einhverja yfirsýn yfir málin í heild. Það leiðir okkur einmitt að því að enn er ekki einu sinni komin niðurstöðutala í þetta frumvarp, við höfum ekki einu sinni niðurstöðutöluna, ekki frekar en í halla ríkissjóðs á þessu ári eða þá tölu sem menn ætla að setja fram sem spá um halla næsta árs. En það er nokkur ástæða til þess að ræða útkomu ársins sem nú er að renna sitt skeið á enda en í nefndinni höfum við einmitt farið yfir spár Þjóðhagsstofnunar og útreikninga fjmrn. í framhaldi af þeirri spá. Myndin af þessu ári er að skýrast og þær niðurstöður sýna að útkoma ársins er miklu betri eða nokkuð betri en menn höfðu reiknað með. Þar ræður auðvitað að ýmislegt hefur gengið betur en búist var við, tekjur ríkissjóðs hafa aukist töluvert umfram það sem spáð hafði verið og það ræðst fyrst og fremst af því að veiðar hafa verið meiri en gert var ráð fyrir, bæði á loðnu og það sem veiddist í Smugunni, og einnig hefur verð á ýmsum útflutningsvörum farið hækkandi. Ég nefni þar t.d. rækju og einnig hefur álverð farið hækkandi þannig að hér hafa margir þættir spilað saman og leitt til þess að tekjur ríkissjóðs verða meiri á þessu ári en gert hafði verið ráð fyrir. Það leiðir til þess að hallinn á árinu 1994 eykst ekki jafnmikið og t.d. við í stjórnarandstöðunni spáðum fyrir síðustu jól. Það ber auðvitað að fagna þessari þróun en það breytir ekki því að ég held að menn þurfi að fara varlega í það að spá fyrir næsta ár. Og eins og Þjóðhagsstofnun bendir á í sinni úttekt þá eru mjög stórir óvissuþættir sem geta gjörsamlega breytt þessari mynd og orðið til þess að sá efnahagsbati sem ríkisstjórnarflokkarnir eru að gera út á í aðdraganda kosningabaráttunnar skili sér ekki. Nú verð ég að segja það að ég vona svo sannarlega að hann geri það því að það veitir nú ekki af að byggja upp í okkar þjóðfélagi og að útrýma því atvinnuleysi sem hér hefur ríkt um árabil og að við snúum okkur í alvöru að því að skapa vinnu til frambúðar í okkar samfélagi og reynum að leysa þann stóra vanda sem ég lít á sem langstærsta viðfangsefni íslensks samfélags, að ráða fram úr því við hvað fólk á að vinna hér á landi í ljósi þeirra breytinga sem hafa orðið, bæði samdráttar í afla og tæknibreytinga og fleiri atriða sem verða til þess að störfum fækkar. En þessir óvissuþættir sem Þjóðhagsstofnun bendir á og við höfum svo sem bent á í umræðum um ríkisfjármálin á þessu hausti eru í fyrsta lagi óvissan hvað varðar fiskveiðar bæði innan og utan landhelgi. Þjóðhagsstofnun bendir á að bæði hafa nýlegar mælingar á loðnustofninum kveikt efasemdir, eins og þeir segja, um að stofninn sé jafnsterkur og menn höfðu áður spáð, og eins benda þeir á það að ár eftir ár hefur verið farið langt fram úr ráðleggingum fiskifræðinga. Og við höfum einmitt glænýtt dæmi um það að einn af sérfræðingum Hafrannsóknastofnunar, einn helsti sérfræðingur stofnunarinnar í þorskveiðum, hefur bent á hve þessar veiðar hafa farið mikið fram úr því sem leyft hafði verið. Og þetta vekur spurningar um stöðu þorskstofnsins og hvað hann þoli. Þeir benda einnig á að þarna kann að koma á móti bæði sókn í nýja stofna og eins t.d. mikill rækjuafli. En þá ber líka að benda á að sú hækkun sem orðið hefur á rækju kann að vera tímabundin, alla vega hefur það komið fram í fréttum að sú hækkun á m.a. rætur að rekja til sjúkdóma sem herjað hafa á eldisrækju í Asíu og það vandamál verður nú áreiðanlega leyst fyrr en síðar af þeim klóku viðskiptamönnum sem þar eru. Þannig að veiðarnar bæði innan landhelgi sem utan eru alltaf óvissuþáttur í íslensku efnahagslífi. Síðan benda þeir á verðlagið á sjávarafurðum sem bæði getur hækkað meira en spáð hefur verið og eins getur það lækkað. Síðan er það atriði sem kannski ríkir nú hvað mest óvissa um á þessu augnabliki en það eru þeir kjarasamningar sem fram undan eru. Eins og þau mál horfa núna þá virðist nú stefna í veruleg átök á vinnumarkaði þó að það sé erfitt um það að spá og spurningin er sú hvaða leiðir menn finna út úr þeim vanda. En eins og hér hefur komið fram að þá telja menn að sá boðskapur sem ríkisstjórnin hefur látið frá sér fara, bæði í skattamálum og öðru, dugi skammt til þess að auka líkur á friðsamlegum kjarasamningum. Í kjölfar þessarar endurskoðuðu spár Þjóðhagsstofnunar hefur fjmrn. farið ofan í tekjuáætlanir ríkisins sem hafa áhrif á lánsfjárþörfina. Það er spurningin hvort menn fara varlega í að spá eða hvort að menn eru að gefa sér of mikið en þessar niðurstöðutölur benda allar til að óhætt sé að gefa sér heldur meiri tekjur en menn höfðu reiknað með. En þetta verður allt að koma í ljós og eins og ég nefndi þá veltur þetta líka á útkomunni úr skattadæminu sem við erum að fást við akkúrat þessa dagana og ekki síður þróuninni á lánsfjármarkaðnum eins og hefur verið rakið í þessari umræðu. Sú stóra spurning vaknar hvað á að gera við þennan efnahagsbata ef hann skilar sér. Eins og kemur fram í nál. minni hluta efh.- og viðskn. þá verður ekki betur séð en að hann sé nú gripinn jafnóðum og ausið út í ýmsar áttir og einkum til þeirra sem betur mega sín. Það er verið að slaka út hundruðum milljóna í þeim frumvörpum sem við höfum til meðferðar, t.d. í skattamálum og eins í frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þar er verið að slaka mjög mikið á í ríkisfjármálunum og þarf ekki að endurtaka umræður um skuldastöðu ríkissjóðs og þann mikla vanda sem þar er við að glíma. Þar með erum við komin að því efni sem hér er til umræðu, þ.e. lánsfjárþörf ríkissjóðs og þær lántökur sem þetta frumvarp gerir ráð fyrir og þá spurningu hvaða áhrif lánsfjárþörf ríkisins hefur á vexti og eftirspurn eftir lánsfé í landinu. Nú hefur það gerst að ríkissjóður sem hefur á undanförnum árum verið langsamlega stærsti lántakandinn á markaðnum fær má segja stöðugt vaxandi samkeppni. Lánsfjárþörf sveitarfélaga hefur aukist alveg gríðarlega. Og það er auðvitað mikið áhyggjuefni hvað stærstu sveitarfélögin í landinu standa illa, t.d. Reykjavík, Hafnarfjörður og Kópavogur. Þetta eru sveitarfélög sem hafa staðið í miklum fjárfestingum, verið á hálfgerðu fjárfestingarfylleríi og eytt um efni fram og voru ekki undirbúin undir það mikla tekjutap sem t.d. Reykjavík varð fyrir við það að aðstöðugjaldið var afnumið. Og það er staðreynd að Reykjavíkurborg hefur alls ekki fengið það bætt. Og hins vegar hefur samdrátturinn í þjóðfélaginu haft gríðarleg áhrif á fjármál þessara sveitarfélaga. Eins og ég hef nefnt áður þá er sú blákalda staðreynd frammi fyrir okkur að þeir peningar sem Reykjavíkurborg ver til félagslegrar aðstoðar hafa tvöfaldast núna á tveimur árum. Og þetta eru engir smápeningar sem sveitarfélögin eru að verja til félagslegrar aðstoðar, 530 millj. kr. á þessu ári hjá Reykjavíkurborg. Staða margra sveitarfélaga er erfið og leiðir til þess að vilji þau halda uppi atvinnu í sínum bæjarfélögum þá þurfa þau meira og minna að taka til þess lán. Jafnframt er verið að velta yfir á sveitarfélögin og reyna að sækja í þeirra vasa. Ég bendi t.d. á það sem fram undan er í skólamálum. Ef núverandi ríkisstjórn ætlar að keyra í gegn frv. til laga um grunnskóla þá kostar það sveitarfélögin milljarða til viðbótar því sem nú fer í rekstur grunnskóla. Það er sífellt verið að velta yfir á sveitarfélögin og ætlast til þess að þau standi undir framförum, atvinnusköpun og öðru án þess að þau fái til þess tekjustofna. Það er bara óleyst mál hvernig og hvort sveitarfélögin geta staðið undir þessu. Sennilega leiðir efnahagsbatinn til þess að fyrirtæki fari nú heldur að taka við sér og að fjárfesta og það gæti líka leitt til aukinnar eftirspurnar eftir lánsfé. En núverandi ríkisstjórn hefur reynt að skera niður lánsfjárþörfina hjá sér og hún hefur reynt að halda niðri vöxtum. En ég vil taka undir það sem fram kom í ræðu síðasta ræðumanns, hv. 6. þm. Norðurl. e., að það er ástæða til þess að hafa áhyggjur af þróun vaxtamála og streymi peninga út úr landinu. Það er alveg ljóst að þessa mánuðina er ríkissjóður að fjármagna Húsnæðisstofnun í þeim tilgangi fyrst og fremst að halda vöxtum niðri. Það er bannað að hækka vexti á húsbréfum, húsnæðisbréfum og öðru því sem Húsnæðisstofnun er að bjóða til þess að fjármagna sína starfsemi. Og í ríkissjóð eru nú sóttir milljarðar króna til þess að fjármagna Húsnæðisstofnun. Virðulegi forseti. Ég ætla þá að víkja að einstökum liðum þessa frv. en það væri hægt að hafa langt mál um þessi vaxtamál og það hvað fram undan er í þeim en það er vissulega líka ástæða til þess að fara ofan í einstaka liði þessa frv. sem þeir sem hafa talað á undan mér hafa ekki gert að neinu ráði. Fyrst er að nefna Lánasjóð ísl. námsmanna. Ég vil einmitt minna á í því sambandi þegar menn eru að tala um skuldir heimilanna og lánsfjárþörf heimilanna, sem hefur vaxið alveg gríðarlega, að á fundi efh.- og viðskn. í morgun var einmitt minnt á þessa nýju kynslóð skuldara sem kemur inn á næstu árum og eru þeir námsmenn sem verða með gríðarlega skuldabagga og mikla greiðslubyrði eftir þær breytingar sem núverandi ríkisstjórn gerði á Lánasjóði ísl. námsmanna. Þeir sem núna eru að borga sín námslán finna töluvert fyrir þeim. Þeir sem eru með námslán í kerfinu sem var í gildi til 1992 á verðtryggingartímanum finna töluvert fyrir þessu. En þarna mun skapast mikill vandi á næstu árum. Mér barst í dag bæklingur frá lánasjóðnum þar sem er úttekt á lánamálum og þar kemur vel í ljós það sem við höfum verið að benda á í umræðunni að framlag ríkisins til sjóðsins hefur lækkað stórlega á undanförnum árum og það var tilgangur breytinganna. Jafnframt hefur lánasjóðnum verið vísað út á lánamarkaðinn í æ ríkara mæli. Og samkvæmt því sem hér kemur fram og samkvæmt frv. fyrir næsta ár er verið að veita heimild til þess að lánasjóðurinn taki rúmlega 4 milljarða kr. í lán. Á móti kemur 1.550 millj. kr. framlag úr ríkissjóði. Reyndar hefur farið fram mikil endurskipulagning á sjóðnum og þeir hafa verið að breyta eldri skammtímalánum í lengri lán til þess að reyna að létta vaxtabyrði af sjóðnum. En við hljótum að spyrja okkur hvað af þessu kerfi muni leiða. Og hvað leiðir af því að vísa þessum sjóðum eins og námslánasjóði út á hinn almenna lánamarkað? Þetta er stefna núv. ríkisstjórnar en þetta verður allt saman miklu dýrara og kemur verr niður á þeim námsmönnum sem eru að taka lán hjá sjóðnum. Þá er hér nýtt fyrirbæri í lánsfjárlögum. Nú er hér kominn hinn margræddi og umdeildi Þróunarsjóður sjávarútvegsins sem fær heimild upp á 2.380 millj. kr. Það var fróðlegt að heyra í starfsmanni þess sjóðs um áætlanir í lánum sjóðsins og hvað þar er að gerast. --- Það eru svo miklir pappírar sem fylgja þessum málum að það er erfitt að finna þessa punkta. --- Samkvæmt því sem fram kom á fundi efh.- og viðskn. hefur verið sótt um lán til þess að úrelda u.þ.b. 10% af fiskiskipaflotanum. Það verður afar fróðlegt að sjá hvort það kemur fram sem menn spáðu í fyrra þegar umræðan stóð um þennan sjóð að hann yrði orðinn gjaldþrota innan tíðar. En þau lán sem hingað til hafa verið veitt eru þeir peningar sem komu úr Hagræðingarsjóði. Og það kom einnig fram að það hefur verið sótt um úreldingu á sex fiskvinnslustöðvum en enn þá hefur ekki verið tekin ákvörðun um það hvort og hvernig verður við því orðið. Þarna er því að fara af stað enn einn sjóðurinn sem við vitum ekkert um hvernig muni þróast. Síðan er hér Flugstöð Leifs Eiríkssonar, sem er nú það mál sem var frestað milli umræðna í efh.- og viðskn. vegna þess að fulltrúar utanrrn. gátu ekki komið á fund efh.- og viðskn. Ég gat ekki betur skilið en að þeir sem sjá um rekstur flugstöðvarinnar hafi hafnað því að koma á fund nefndarinnar. Þetta var mjög sérkennilegt. En þetta flugstöðvardæmi er líka eitt af þessu sem virkilega þarf að huga að því að eins og fram kemur í frv. til fjárlaga fyrir árið 1995 á bls. 358 þá eru þær tölur sem þar koma fram á þann veg að ekki verður betur séð en að þarna sé algjörlega óleysanlegt dæmi á ferðinni. Tekjur flugstöðvarinnar eru svo litlar að hún er rekin með halla en það eru að falla í gjalddaga gríðarleg lán og á næsta ári þarf að taka að láni 1.980 millj. kr. til þess að endurfjármagna eldri lán. Við vildum kalla fram upplýsingar um það hversu miklar skuldir flugstöðvarinnar eru, hvað er fram undan í því máli, en þær upplýsingar hafa ekki enn þá fengist. Þarna er mál sem vissulega þarf að skoða mjög rækilega. Ég vil einnig benda á það að við kölluðum ekki til Landsvirkjun en eins og við vitum þá er Landsvirkjun gríðarlega skuldugt fyrirtæki og er sífellt að taka lán til að borga eldri lán. Og það er líka nokkuð sem getur ekki gengið til eilífðar og kallar á endurskipulagningu á orkusölu og að hugað sé að því hvernig nýta má þá orku sem til er í landinu. Þar með er ég ekki að mæla með þeim stóriðjuáformum sem virðast vera að blossa upp rétt einu sinni en eru í og með orsök þeirra miklu skulda sem Landsvirkjun stendur frammi fyrir. Ég var búin að nefna Húsnæðisstofnun en hér er verið að taka mikil lán fyrir bæði Byggingarsjóð ríkisins og Byggingarsjóð verkamanna, annars vegar til þess að fjármagna eldri lán en hins vegar er enn um það að ræða að Byggingarsjóður ríkisins er að lána til sérstakra verkefna og Byggingarsjóður verkamanna er auðvitað að fjármagna byggingu félagslegra íbúða en þeim fækkar nú um hundrað á næsta ári, m.a. vegna þess að það er skorið niður í félagslega húsnæðiskerfinu til þess að mæta húsaleigubótunum. Eins og ég nefndi áðan þá er staðan í Húsnæðisstofnun mikið áhyggjuefni vegna þess að það þarf að taka peninga beint úr ríkissjóði til þess að fjármagna þá stofnun. Fulltrúar Húsnæðisstofnunar voru spurðir um þessa 13 milljarða sem gert er ráð fyrir í frv. Og svörin voru þau, sem reyndar koma fram í athugasemdum, að mönnum er uppálagt að herða reglurnar til þess að þessir 13 milljarðar standist og verður fróðlegt að sjá hvernig það mál gengur. Þá vil ég líka að lokum, virðulegi forseti, nefna Stofnlánadeild landbúnaðarins sem er gert ráð fyrir að taki að láni 700 milljónir samkvæmt frv. Hér liggja fyrir tillögur til breytinga þannig að lántökurnar verða 1.600 millj. Þar liggja á bak við áform um skuldbreytingar til bænda, skuldbreytingar upp á 900 millj. kr., vegna hins alvarlega ástands sem ríkir í íslenskum landbúnaði. En það kom fram á fundi nefndarinnar að það er tillaga þeirra sem vinna hjá Stofnlánadeildinni að setja ströng skilyrði um þessar lánveitingar þannig að það standi þar veð að baki og að menn geti staðið undir þessum lánum. En það kom líka fram að 1984 fór fram gríðarleg skuldbreyting hjá bændum og það er spurningin hvort ekki þyrfti að skoða rækilega þá þróun sem þarna liggur að baki og það hversu vel bændur eru í stakk búnir til þess að skuldbreyta hjá sér og standa undir þessum lánum. Ég vil taka fram að 1984 var skuldbreytt hjá 700 bændum og það var gert með svokölluðum bankavaxtabréfum en það liggur ekki fyrir hversu margir bændur það eru núna sem geta nýtt sér þessa skuldbreytingu en því er ekki að leyna að staða margra bænda hefur versnað verulega. Virðulegi forseti. Það eru fleiri brtt. sem meiri hluti hv. efh.- og viðskn. leggur til við þessa umræðu og er svo sem ekkert sérstakt um þær að segja. Þar eru á ferð hitaveitur og ýmislegt sem er gamalkunnugt. Þó er hér nokkuð sérstakt mál sem er þannig vaxið að Vegagerðin er að taka yfir allar skuldir Hríseyjarhrepps vegna kaupa á ferjunni Sæfara. Þetta eru skuldir upp á u.þ.b. 100 millj. kr. og þá vakna spurningar hvort ekki sé um sama vanda að ræða víðar. En þetta er eitt af þeim málum sem komu inn á síðustu stundu og var lítið farið ofan í. Virðulegi forseti. Eins og ég nefndi í upphafi minnar ræðu liggur ekki enn þá fyrir niðurstöðutala þessa frv. og verður líklega ekki ljós fyrr en eftir að nefndin hefur komið saman milli 2. og 3. umr. Ef að líkum lætur á eitthvað fleira eftir að dúkka upp í þessari umræðu allri saman og ekki ólíklegt að eitthvað hafi gleymst í öllum látunum. En staðreyndin er sú að hér er um miklar lántökur að ræða. Í sumum atriðum er verið að fara út á eða halda áfram á nokkuð hálum brautum og hér eru ýmis mál sem ég hygg að komandi ríkisstjórn, hverjir sem hana skipa, þurfi að fara rækilega ofan í eins og það dæmi sem ég nefndi sérstaklega, Flugstöð Leifs Eiríkssonar, sem var nokkuð ævintýri á sínum tíma og á eftir að verða þjóðinni dýrkeypt. En það er einnig ástæða til þess að hafa áhyggjur af þróun skuldamála ríkisins og af vaxtamálum eins og hér hefur komið fram. Það er áhyggjuefni hversu dregið hefur úr fjármögnun ríkisins á innlendum lánamarkaði og spurning hvað þar liggur að baki. Ég hygg að menn séu að halda að sér höndum og það kom m.a. fram á fundi efh.- og viðskn. með fulltrúum Seðlabankans að það hefur dregið mjög úr fjárstreymi úr landi á seinni hluta ársins. Það væri gaman að vita hvernig varaformaður hv. efh.- og viðskn. túlkar það hver ástæðan er fyrir því. Eru menn að halda að sér höndum eða hvað eru menn að hugsa í þeim málum? Eru menn að bíða eftir innlendri vaxtahækkun eða er einfaldlega búið að fylla mælinn í þeirri bylgju í bili? Framtíðin mun leiða í ljós hvernig þessi mál þróast en það er augljóst að það er mikil samkeppni um lánsfé og staða ríkissjóðs í þeirri samkeppni er engan veginn nægilega góð.

Virðulegi forseti. Varðandi það sem hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir sagði um niðurstöðutölu A-hluta í fjárlögum þá var það rétt að ekki var komin niðurstaða sem kemur væntanlega inn í 1. gr. lánsfjárlaganna. Það skeikar reyndar ekki mjög miklu miðað við þá tölu sem liggur fyrir, sem er á tuttugasta og annan milljarð, en sú tala hækkar væntanlega um í kringum milljarð og nokkuð fyrirsjáanlegt hver talan nákvæmlega verður. Það er því ekki svo sem verið að tala um að sú breyting raski í einhverjum verulegum atriðum þeim forsendum sem verið er að vinna út frá. Það má líka segja sem svo að lánsfjárþörf hins opinbera í heild með þeirri breytingu sem þar verður gerð og öðrum þeim breytingum sem verið er að gera er að dragast saman miðað við það sem menn eru að reikna með að verði á þessu ári. Ríkissjóður í heild og ríkisstofnanir eru í sjálfu sér að stefna í jafnvægisátt á þessum markaði. Það er að sjálfsögðu ljóst að við lifum á miklum umbrotatímum á fjármagnsmarkaðnum. Það eru margir hlutir að gerast og það er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt þótt það komi upp sú staða að ríkissjóður þurfi að fjármagna Húsnæðisstofnun um einhvern tíma meira en kannski hefur verið gert ráð fyrir, en ríkissjóður verður að taka þátt í þessum breytingum og haga seglum eftir þeim vindum sem blása á þessum markaði. Ég held að sá árangur sem hefur náðst á fjármagnsmarkaðnum sé í sjálfu sér ágætur og það ríkir á honum jafnvægi þegar á heildina er litið. Við erum að byggja upp eignir erlendis og greiða niður erlendar skuldir og það er það sem skiptir mestu máli.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þm. að ríkissjóður er eins og aðrir að fóta sig á þessum markaði. En það breytir því ekki að vandinn er mikill, ríkissjóður er rekinn með miklum halla. Á meðan ríkissjóður er í þannig rekstri þá hefur hann mikla þörf fyrir lánsfé og sú þörf getur valdið vaxtahækkun ef menn ekki fara varlega og svona, eins og þingmaðurinn nefndi það, haga seglum nokkuð eftir vindi eða reyna að spila rétt úr þeim spilum. En vandinn er auðvitað sá að ná tökum á ríkisfjármálunum og ná þessum hallarekstri niður. Það sem við höfum verið að sjá hér undanfarna daga er uppgjöf ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna í þeim efnum. Það hefur orðið mjög áþreifanleg stefnubreyting að undanförnu. Í stað þess að taka þennan efnahagsbata sem hefur skilað sér að nokkru leyti á þessu ári og að reyna að nýta hann til þess að greiða niður skuldir og draga úr hallanum þá er verið að veita hundruð milljóna --- ég hef ekki þá niðurstöðutölu heldur, ég veit hvorki niðurstöðutölurnar úr fjárlagafrv. né úr því skattafrv. sem við munum væntanlega afgreiða út úr nefnd í fyrramálið, en það er verið að veita hundruð milljóna út úr ríkissjóði í stað þess að nýta leiðir til tekjuöflunar og að nota þessa peninga til þess að greiða niður skuldirnar. Því ég held að við getum verið sammála um það, hv. þm. Vilhjálmur Egilsson og ég, að skuldasöfnun íslenska ríkisins og það hvernig eigi að standa undir þeim skuldum í bland við það að skapa vinnu til frambúðar eru stór vandamál í íslensku efnahagslífi.

Virðulegi forseti. Varðandi það að verið sé að ausa peningum út og nota þennan bata sem er að koma til þess að eyða honum fyrir fram þá vil ég mótmæla því. Ég tel að mjög margt af því sem verið er að gera núna einmitt fyrir jólin, þ.e. að taka á hlutum sem hafa kannski svona hefðbundið séð verið látnir bíða og menn hafa verið að taka kannski sjens á. Ég nefni t.d. að það er verið að nota núna tækifærið til að gefa Stofnlánadeild landbúnaðarins tækifæri til þess að breyta lausaskuldum bænda í föst lán og lengri lán. Það er verið að nota svigrúmið til þess. Ég hygg að það sé góð ráðstöfun. Það er líka verið að gera upp þetta Sæfaramál, sem búið er að dankast hérna árum saman og er kominn tími til að sé gert upp með einhverjum hætti. Það þarf að sjálfsögðu, eins og hv. þm. bendir á, að gera upp mál eins og með Flugstöð Leifs Eiríkssonar þannig að það fáist einhver framtíðarlausn í þetta. Það er einmitt það sem ríkisstjórnin hefur verið að gera og hefur verið viðfangsefni núna í umfjöllun þingsins um fjárlagafrv., að koma þessu málum sem mest á hreint þannig að það sé sem hreinast borð þegar gengið verður til kosninga og næsta ríkisstjórn tekur við.