Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Eins og hv. þm. mörgum er kunnugt hefur hæstv. forseti þingsins, Halldór Blöndal, hafnað því að Ríkisendurskoðun verði fengin til þess að gera þinginu skýrslu um starfslokasamning fyrrverandi forstjóra Símans. Þingmenn Samfylkingarinnar hafa lýst eindregnum vilja sínum til þess að fá þessa skýrslu og þeir telja að það sé í hæsta máta óeðlilegt að skjaldborg leyndar sé með þessum hætti slegin um starfslok þessa forstjóra. Málið varðar að mínu viti forseta þingsins sérstaklega vegna þess að hann kom beint að ráðningu forstjórans sem mál þetta varðar. Þess vegna spurði ég hæstv. forseta að því í gær hvort hann teldi ekki óeðlilegt að hann kvæði upp úrskurð í þessu máli þar sem hann tengdist ráðningu forstjórans. Ég varpaði fram þeirri spurningu til hæstv. forseta hvort hann teldi sig ekki vanhæfan í málinu og svar hæstv. forseta var efnislega það að annar maður, sem hann tiltók, hefði verið forstjóri Símans á meðan hæstv. forseti gegndi embætti samgrh. Það liggur hins vegar skjalfest fyrir og hefur gengið af munni hæstv. núv. samgrh. að hæstv. forseti kom með beinum hætti að þessu máli og ég vil þess vegna leyfa mér að lesa upp úr viðtali við hæstv. samgrh. í Morgunblaðinu þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Aðdragandi málsins er sá að þegar ég tek við embætti samgönguráðherra hafði forveri minn, Halldór Blöndal, gefið Þórarni V. Þórarinssyni, sem þá var stjórnarformaður Símans, fyrirheit um að hann tæki við starfi forstjóra. Verkefni mitt var þess vegna að efna þetta samkomulag sem þeir höfðu gert.``  Herra forseti. Ég vil því spyrja að þessu gefna 

Hv. þm. hefur lokið máli og ég bið hann um að fara úr ræðustól.

Herra forseti ...

Ég vil biðja hv. þm. að fara úr ræðustól.

Ég mun fara úr ræðustól, en, herra forseti, telur hann ekki í ljósi þessa að hann sé vanhæfur til að fjalla um málið?

Ég vil af þessu gefna tilefni taka fram að forsn. hefur ekki borist nein beiðni um að Ríkisendurskoðun skili skýrslu um starfslokasamning forstjóra Símans.

Hæstv. forseti. Mér finnst menn ganga býsna hart fram í þessu máli. Hæstv. forseti virðist hafa það sem eitthvert stærsta mál ævi sinnar að koma í veg fyrir að menn fái að sjá þennan starfslokasamning. Ég ætla satt að segja að vona að hæstv. forseti endurskoði afstöðu sína og geri þinginu ekki þá niðurlægingu að ekki sé hægt að beita þeim ráðum sem hér eru höfð til þess að fá upplýsingar. Mér finnst það satt að segja alls ekki vera á bætandi ofan á önnur afglöp hæstv. forseta.

Ég vil ítreka það sem ég áður sagði að mér hefur ekki borist nein beiðni né forsn. um að birta starfslokasamning fyrrverandi forstjóra Símans. Og ég vil biðja hv. þingmenn að gæta að því undir hvað þeir skrifa.

Herra forseti. Ég verð að viðurkenna það að ég undrast mjög þær árásir sem forseti Alþingis situr hér undir frá einum af varaforsetum þingsins, varaforseta sem er trúað fyrir því að vinna í forsn. og með forseta þingsins af heilindum. Þess vegna hlýtur að vekja alveg sérstaka athygli sú framganga sem hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson hefur viðhaft hér og hv. þm. Össur Skarphéðinsson fylgir nú í kjölfar. Það liggur fyrir niðurstaða forseta Alþingis sem snýr að þeirri kröfu að lögð verði fram skýrsla Ríkisendurskoðunar varðandi uppgjör við fyrrverandi forstjóra Símans. Það liggur fyrir að það er ekki á valdi forseta þingsins að leggja fram slíka skýrslu. Þetta er hlutafélag og það er margbúið að ítreka það að við getum ekki gert ráð fyrir því að kalla eftir endurskoðunarskýrslum hlutafélaga í þessu tilviki. Þess vegna vil ég hvetja hv. þingmenn til þess að sýna forseta Alþingis þá virðingu sem hann á sannarlega skilið.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson kom hér upp og spurði hæstv. forseta einfaldrar spurningar. Hún var sú hvort það væri við hæfi að hann úrskurðaði í þessu tiltekna máli sem fjallar um það hvort þingið fái aðgang að tilteknum upplýsingum og hvort Ríkisendurskoðun vinni þær upplýsingar fyrir þingið. Hæstv. forseti úrskurðaði að þessi beiðni næði ekki fram að ganga. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson spurði þess vegna: Er við hæfi að forseti úrskurði í þessu máli vegna þess að núv. hæstv. forseti réð þann tiltekna mann sem umræddur starfslokasamningur og fjárhagsleg uppgjör honum tengd tengjast? Spurningin er einfaldlega þessi: Er við hæfi að hæstv. forseti úrskurði í málinu? Hæstv. forseti hefur engu svarað og snúið alfarið út úr málinu og síðan kemur hæstv. samgrh. hér upp og segir að verið sé að vega að forseta með tilteknum hætti. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson er einfaldlega að sinna sinni þingskyldu, að fylgja því eftir sem hlutverk þingsins er, að afla upplýsinga um það sem er að gerast hjá framkvæmdarvaldinu. Menn geta ekki borið það fyrir sig að menn séu vondir við hv. þm. Halldór Blöndal, að hann eigi að hafa einhverja sérstaka samúð sökum þess eins að hann situr í forsetastóli. Það er röksemdafærsla sem alls ekki gengur upp. En eftir stendur spurningin, virðulegi forseti, sem þú verður að svara, hæstv. forseti. Hún er þessi: Er við hæfi að hæstv. forseti úrskurði í máli sem lýtur að ráðningarsamningi sem hann sjálfur kom að? Og við bíðum spennt eftir svari, virðulegi forseti.

Ég vil í fyrsta lagi áminna hv. þm. um að reyna að sýna háttprýði í þingsal og ávarpa forseta Alþingis eins og vera ber ef honum er það ekki um megn. Í annan stað hlýt ég að ...

Virðulegi forseti ætti heldur ekki að misnota stöðu sína í forsetastóli.

Hv. þm. sagði að forseti ætti ekki að misnota stöðu sína í forsetastóli. --- Þau ummæli sem ég hafði eftir hv. þm. eru vítaverð. Ég vil ítreka það sem ég áður sagði og biðja hv. þingmenn að íhuga það. Mér hefur ekki né forsn. borist nein beiðni um að birta starfslokasamning fyrrverandi forstjóra Símans né um það að biðja Ríkisendurskoðun að gera skýrslu um slíkan starfslokasamning.

Herra forseti. Hér er verið að reyna að gera tiltölulega einfalda hluti flókna. Í bréfi þingmanna Samfylkingarinnar til forsn. Alþingis þann 5. nóv. sl. segir svo orðrétt, með leyfi forseta: ,,Með vísan til síðari málsl. 1. mgr. 3. gr. laga um Ríkisendurskoðun, nr. 86/1997, vil ég fyrir mína hönd og annarra þingmanna Samfylkingarinnar, fara þess á leit við forsætisnefnd Alþingis að hún feli Ríkisendurskoðun að gefa Alþingi skýrslu um fjárhagsleg uppgjör Landssíma Íslands hf. við fyrrverandi forstjóra fyrirtækins, Þórarin Viðar Þórarinsson, sem gert var í tengslum við starfslok hans hjá fyrirtækinu, auk tengdra atriða.`` Hvað er svona flókið í þessari beiðni að hún þurfi að fara á milli mála? Í öðru lagi vil ég segja þetta, herra forseti: Skylt er skeggið hökunni. Það liggur algerlega ljóst fyrir að hæstv. samgrh. er ekki maður til þess að koma hér og reyna að bera skjöld fyrir forseta þingsins ellegar að bera sakir á menn sem eru að sinna þinglegum skyldum sínum. Því sannleikur málsins er sá að hæstv. samgrh. gat sjálfur komið í veg fyrir allt það sem í hönd hefur farið. Hann gat það einfaldlega með því að birta umbeðnar upplýsingar þegar eftir var leitað. Hann skipar stjórn Landssímans hf. Hann ræður stjórnina og rekur hana. Og það rekur nú minni til þess að tveir hv. þm. í þessum sal, hv. þm. Magnús Stefánsson og Jónína Bjartmarz, voru meðal þeirra sem þurftu að fjúka vegna þess að hæstv. ráðherra réð ekki við stjórn fyrirtækisins og réð ekki við stjórn mála á þeim bænum. Þannig hefur hæstv. samgrh. auðvitað öll tök í hendi sér að leysa nú þetta mál í eitt skipti fyrir öll og hæstv. forseta frá meintri sök og birta umbeðnar upplýsingar. Hann yrði maður að meiri í þeim efnum heldur en reyna að koma hér og vanda um fyrir hv. þingmönnum. --- Maður, líttu þér nær.

Eins og fram kom hjá hv. þm. hefur forsn. ekki verið beðin um þá skýrslu sem aðrir sögðu hér.

Herra forseti. Það er gott að helsta kosningamál Samfylkingarinnar er fram komið. Maður velti því lengi fyrir sér hvað yrði kosningamál hennar. En að því slepptu þá er með miklum ólíkindum að fylgjast hér með þessu upphlaupi og þeim árásum sem menn gera hér á forseta þingsins. Ég leyfi mér að fullyrða að þetta gæti ekki gerst í nokkru öðru þingi veraldarinnar, að menn mundu ráðast með þessum hætti --- og nú skríkir í einhverjum hv. þm. hér --- að menn mundu ráðast með þessum hætti að forseta þings. Það mun hvergi gerast, a.m.k. ekki í hinum vestræna heimi. Hví gefa þingmenn sér ekki það að forseti þingsins er að kveða upp málefnalegan úrskurð? Það veit enginn hvort hann hefur þá skoðun að menn eigi að birta þessa skýrslu eða ekki. Hann hefur ekkert tjáð sig um það. Það er tilefni árásarinnar sem að honum er gerð. Hann er að fara málefnalega yfir málið með þeim rökum sem eru til staðar hver sé réttur og skylda hans í málinu, ekki hver er skoðun hans á málinu. En þessi niðurstaða er síðan notuð til árása á forseta þingsins með því yfirbragði --- ég vil nú ekki nefna það hér hvers konar yfirbragð er á því --- með því yfirbragði sem a.m.k. er hægt að segja að er ekki nokkrum einasta manni sem að því stóðu til sóma og fer því fjarri.

Herra forseti. Rétt skal vera rétt. Ég spurði hæstv. forseta í gær hvort hann teldi hæfilegt að hann kvæði upp þennan úrskurð. Röksemdir mínar fyrir því að það kynni að vera einhver vafi á því voru þær að hæstv. forseti hefði komið að ráðningu umrædds fyrrverandi forstjóra Símans. Svar hæstv. forseta var það að sá maður hefði ekki verið forstjóri meðan hann var samgrh. heldur hefði það verið annar nafngreindur maður. Það liggur hins vegar fyrir, herra forseti, að þáverandi samgrh., Halldór Blöndal, gaf Þórarni V. Þórarinssyni fyrirheit um að hann tæki við starfi forstjóra og það er hæstv. samgrh. hefur hefur sagt það í viðtali við Morgunblaðið, sem ég les hér upp úr, með leyfi forseta: ,,Verkefni mitt var þess vegna að efna þetta samkomulag sem þeir höfðu gert.`` Herra forseti. Samkomulagið var gert af hæstv. þáverandi samgrh., Halldóri Blöndal. Er þá við hæfi að hæstv. forseti Halldór Blöndal kveði upp úrskurð? Ég dreg það í efa en ég vil spyrja hæstv. forseta aftur þessarar spurningar: Telur hann að það sé við hæfi þegar þetta liggur fyrir?

Herra forseti. Í fyrsta lagi er það mín skoðun, og þar held ég að ég geti talað fyrir munn allra í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, að upplýsingar um starfslokasamninga hjá Landssímanum eiga ekki að fara leynt. Það á að verða við beiðni um að þær séu birtar. Þetta skiptir meginmáli. Í öðru lagi lítum við svo á að þetta sé fyrst og fremst á ábyrgð ríkisstjórnarinnar. Það er hæstv. samgrh. sem á að sjá til þess að þessar upplýsingar verði birtar. Hann er handhafi meirihlutahlutabréfs í Landssímanum og hann getur leyst þetta mál á svipstundu. Í þriðja lagi vil ég leggja áherslu á að Ríkisendurskoðun vinnur að rannsókn og úttekt á þessum málum að beiðni þingsins að frumkvæði Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Ríkisendurskoðun fékk það hlutverk að kanna vinnuferlið í tengslum við einkavæðingu Landssímans og þar með tengslin á milli starfsmanna, forstöðumanna, fyrirtækisins og stjórnar. Þar á að sjálfsögðu að gera úttekt á þessum málum einnig og ég ætla að leyfa mér að beina því til hæstv. forseta að hann sjái til þess að Ríkisendurskoðun hraði þessari vinnu þannig að þingið fái þessar upplýsingar hingað.

Hæstv. forseti. Mér finnst að fulltrúar Samfylkingarinnar í þessari umræðu snúi öllu á haus og fari með rangt mál, a.m.k. hvað varðar það að hv. þm. Magnús Stefánsson og Jónína Bjartmarz hafi verið látin fjúka. Þau höfðu þann lýðræðislega rétt að hætta við setu í stjórn þessa hlutafélags þegar kjörtímabilið var útrunnið og tóku þá ákvörðun sjálf og voru ekki látin fjúka. Þannig að rétt skal vera rétt, og Samfylkingin á að skilja það. Svo vil ég sem þingmaður segja það að mér finnst árásirnar á forseta þær óvenjulegustu sem ég hef orðið vitni að. Ef þetta er rödd Samfylkingarinnar og málatilbúnaður er nú merkilegt á ferðinni. Samfylkingin hefur skipað sér talsmann úti í bæ. Ég tek kannski orðið meira mark á þeim talsmanni sem er utan þings og enginn veit hvort kemur hingað einhvern tíma. Ég held að það væri ráð fyrir stóru mömmu að kalla andahópinn sinn undir vænginn og uppfræða þá um hvort þeir megi tala við forseta eins og þeir gera því að þetta er ódrengileg aðför og ég hygg að forseti hafi stjórn þingsins á bak við sig í því sem hann segir hér nema þá einn hæstv. forseta sem er hér í sinni pólitík í þessari baráttu. Mér finnst mál að linni.

Herra forseti. Árásir Samfylkingarinnar á forseta Alþingis undanfarna daga eru fyrir neðan allar hellur. Um hvað snýst þetta mál? Það snýst um það að Samfylkingin sendir forsn. bréf í haust og fer þess á leit við nefndina að hún beiti sér fyrir því að ríkisendurskoðandi birti skýrslu sem hann hafði unnið fyrir stjórn Landssímans. Forseti lætur kanna málið eftir lögfræðilegum leiðum og í fyllingu tímans leggur hann fyrir nefndina niðurstöðu tveggja lögfræðinga, skrifstofustjóra Alþingis og prófessors við háskólann. Báðar leiða til sömu niðurstöðu, að ríkisendurskoðanda sé óheimilt að birta þessa skýrslu. Hvað átti þá forseti Alþingis að gera? Átti hann að segja ríkisendurskoðanda að gera það samt þó að hann mætti það ekki? Ætli það hefði ekki hvinið einhvers staðar í og einhver efnt til utandagskrárumræðu um það? Ég á von á því. Forseti Alþingis afgreiddi málið auðvitað eins og honum bar samkvæmt niðurstöðu þessara færu lögmanna og allar árásir á hann eru ómaklegar og ódrengilegar og Samfylkingunni til skammar.

Ég hafði fyrir allnokkru gefið forseta merki þess efnis að ég vildi ræða störf þingsins og gerði það á undan nokkrum síðustu ræðumönnum. Hann kaus hins vegar að taka þá fram fyrir í röðinni og er svo sem ekkert við það að athuga. Ég vildi þess vegna láta það koma hér mjög skýrt og ákveðið fram, herra forseti, til þess að menn hafi ekki endaskipti á efni þeirrar umræðu sem átti sér stað og að hún lyti að persónu forseta Alþingis, Halldórs Blöndals. 

Ég vil benda hv. þingmanni á að fundarstjórn forseta er til umræðu og ég óska eftir því að hv. þingmaður haldi sig við það.

Já, ég var að gera við það athugasemdir að ég hefði ekki átt þess kost að ræða málið undir liðnum störf þingsins heldur hefði forseti gripið til þess ráðs að taka aðra hv. ræðumenn fram fyrir.

Ég vil biðja hv. þingmann að gæta að þingsköpum.

Já, það er nákvæmlega það sem undirritaður er að gera. Ég kann því mjög illa að sett sé ofan í við mig í þessum efnum þegar ég er hér að fara að þingsköpum. Og ég vildi hafa sagt það, herra forseti, að sú umræða 

Ég vil biðja hv. þingmann að halda sig við það umræðuefni sem hann kvaddi sér hljóðs um.

Það er ósk samgrh. sem flytur 8. og 9. dagskrármál, samgönguáætlanir, að þau mál verði rædd saman, sbr. 3. mgr. 63. gr. þingskapa. Á fundi forseta með formönnum þingflokka í gær varð samkomulag um að málin yrðu rædd saman en jafnframt yrði ræðutíminn tvöfaldaður. Það eru allt að 30 mínútur fyrir ráðherra til framsögu en 16 mínútur fyrir þingmenn og aðra ráðherra, tvisvar sinnum fyrir hvern. Ef ekki eru andmæli fer umræðan fram samkvæmt þessu samkomulagi.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir þáltill. um samgönguáætlun. Önnur er rammaáætlun fyrir árin 2003--2014 og hin sundurliðuð áætlun fyrir árin 2003--2006. Miklar og vaxandi kröfur hafa verið gerðar um hraðari uppbyggingu samgöngukerfisins eins og fjölmargar ályktanir frá sveitarstjórnum og öðrum hagsmunaaðilum bera vott um. Í þáltill. sem hér eru lagðar fram er í fyrsta sinn lögð fram heildaráætlun um rekstur og uppbyggingu samgangna sem tekur til allra samgöngumáta en markmið með samræmdri áætlun er fyrst og síðast að auka hagkvæmni. Eins og tillagan ber með sér er verkefnið risavaxið og ekki hægt að verða við óskum allra. Framkvæmdaþörfin blasir við en við verðum að sníða okkur stakk eftir vexti. Þegar mælt var fyrir lögum um gerð samgönguáætlunar var fjallað um aðdraganda þess að samræma áætlanagerð í samgöngumálum. Þar var sagt frá stýrihópi sem ég skipaði til að vinna tillögur að samgönguáætlun. Hann skilaði af sér í desember 2001. Í framhaldinu lagði ég fram á Alþingi frv. til laga um gerð samgönguáætlunar sem var samþykkt á vordögum 2002 sem lög um samgönguáætlun, nr. 71/2002. Við vinnslu samgönguáætlunar var tekið fullt tillit til ábendinga Ríkisendurskoðunar sem komu fram í desember árið 1998 en þar var bent á skort á samræmingu áætlana. Með lögum um samgönguáætlun er öllu vinnulagi breytt. Lögin kveða á um skipan samgönguráðs. Samgönguáætlun kemur í stað sex eldri áætlana um samgöngumál, þ.e. flugmálaáætlunar, hafnaáætlunar, sjóvarnaáætlunar, langtíma\-áætlunar um öryggi sjófarenda, vegáætlunar og langtímaáætlunar í vegagerð. Þá tekur hún tillit til umferðaröryggisáætlunar. Áætlunin nær jafnt til rekstrar útgjalda Vegagerðarinnar, Flugmálastjórnar og Siglingastofnunar sem ekki var fjallað um í fyrri áætlunum. Þá er mörkuð stefna til framtíðar í samgöngumálum, þar með talið í öryggismálum og umhverfismálum. Áætluninni er ætlað að stuðla að víðtæku samstarfi stofnana í samgöngumálum, m.a. á sviði rannsókna. Þá gera lögin ráð fyrir aukinni aðkomu helstu notenda og hagsmunaaðila í gerð samgönguáætlunar, m.a. með opnu samgönguþingi sem halda á minnst einu sinni við gerð hverrar samgönguáætlunar. Einnig er lögbundið að hafnaráð og flugráð gefi ráðherra umsögn um tillögu samgönguráðs. Fyrst vil ég gera grein fyrir áætlun til 12 ára. Í henni er sett fram stefna í samgöngumálum næstu 12 árin auk þess sem gerð er grein fyrir almennum forsendum og spáð fyrir um þróun ýmissa lykilstærða. Í þáltill. sem hér er mælt fyrir eru eftirfarandi fjögur meginmarkmið: Fyrsta markmiðið er um greiðar samgöngur. Hér undir falla flestallar framkvæmdir við uppbyggingu og endurbætur samgöngukerfisins. Einnig er lögð áhersla á að sköpuð verði skilyrði fyrir flesta landsmenn til að komast til eða frá höfuðborgarsvæðinu hvert á land sem er innan 3 1 / 2 klukkustundar. Loks er sett fram að almenningssamgöngur í lofti, á sjó og á landi verði skipulagðar þannig að þéttbýlisstaðir með 200 íbúa eða fleiri eigi kost á þeim. Annað markmiðið er um hagkvæmni við uppbyggingu og rekstur samgangna. Í samgönguáætlun er enn fremur áformað að nýta markaðsöflin við uppbyggingu og rekstur samgöngukerfisins enn frekar en nú er. Þriðja markmiðið er um umhverfislega sjálfbærar samgöngur, m.a. varðandi vetnisnotkun. Fjórða markmiðið er loks um öryggi í samgöngum og er ástæða til að vekja sérstaka athygli á verkefnum sem ætlað er að bæta öryggi í samgöngum almennt. Í þessari samgönguáætlun er aukin áhersla lögð á uppbyggingu vegakerfisins. Þetta er stefnubreyting þar sem litið er svo á að byggingu nýrra flugvalla og nýrra hafna sé lokið nema sérstakar aðstæður kalli á annað. Framkvæmdir í höfnum og á flugvöllum miðast við að bæta aðstöðu og bregðast við auknum kröfum og þróun á sviði flugs og siglinga. Ein mikilvægasta einstaka aðgerðin í þessari nýju langtímaáætlun er skilgreining grunnnets eða burðarnets samgangna sem nær til samgöngumátanna þriggja. Með grunnneti er átt við þau mannvirki sem mynda eðlilegt samfellt samgöngukerfi um landið allt. Umferðin er mest í grunnkerfinu og því mikilvægt að það njóti forgangs. Í þessari áætlun er einnig unnið að því að bæta samgöngur fyrir ferðaþjónustu með uppbyggingu hálendisvega og öðrum aðgerðum og verður fjallað um sumar þeirra hér síðar í ræðunni. Heildarfjármagn til samgöngumála hefur stóraukist á undanförnum árum. Í samgönguáætlun heldur þessi þróun áfram því að enn eykst fjármagnið til vegamála samkvæmt áætluninni. Tillagan gerir ráð fyrir að tæplega 240 milljörðum verði varið til samgöngumála næstu 12 árin. Þrátt fyrir þessa miklu fjármuni er ekki nægt fjármagn fyrir hendi til þess að uppfylla allar óskir og öll markmið í uppbyggingu vega yfir 12 ára tímabilið. Það liggur fyrir að enn vantar fé sem nemur framkvæmdafé rúmlega eins fjögurra ára tímabils til þess að markmiðið náist. Augljóst er því að af mörgu er að taka og verkefnin eru hvarvetna. Fáar þjóðir ef nokkrar verja jafnstórum hluta ríkisútgjalda til vegamála og Íslendingar. Þessi staðreynd undirstrikar hina miklu þörf fyrir bættar vegasamgöngur. Meiri hluti fjárins fer til stofnkostnaðar, þ.e. til nýrra mannvirkja, og undirstrikar það enn hve margt er ógert í vegakerfinu. Fámenn þjóð í stóru landi með erfiða veðráttu verður að leggja hlutfallslega meira af mörkum til þessa málaflokks en títt er um þær þjóðir sem við berum okkur gjarnan saman við. Útgjöld til flugmála hafa aukist á undanförnum árum sem skýrist aðallega af auknum umsvifum alþjóðaflugþjónustunnar og er búist við áframhaldandi vexti hennar. Umsvif þjónustunnar eru m.a. fjármögnuð af yfirflugsgjöldum. Áætlunin gerir ráð fyrir áframhaldandi uppbyggingu flugmála. Í samgönguáætlun eru eftirfarandi áfangar skilgreindir: Á fyrsta tímabili er stefnt að því að flugvellir í flokki I uppfylli auknar kröfur vegna aðflugsöryggis og flugverndar. Á öðru tímabili er stefnt að því að flugvellir í flokki II uppfylli kröfur til bygginga og einnig kröfur til flugbrauta og hlaða þar sem því verður við komið. Í lok 12 ára tímabilsins ættu því flugvellir í grunnneti að uppfylla þær kröfur sem gerðar eru til flugvalla í flokkum I og II að svo miklu leyti sem það er hægt af landfræðilegum ástæðum. Sett er í forgang að ljúka þeim verkefnum sem varða flugöryggi. Víða þarf að bæta þær byggingar sem hýsa búnað sem notaður er til rekstrar flugvalla. Þá verður unnið að endurnýjun öryggis- og björgunarbúnaðar í samræmi við hertar kröfur. Loks verður vopnaleitarbúaður settur upp í samræmi við nýjar kröfur. Í samgönguáætlun er stefnt að byggingu nýrrar samgöngumiðstöðvar á Reykjavíkurflugvelli sem nú hefur verið endurbyggður og er gert ráð fyrir að hún verði fjármögnuð, a.m.k. að hluta til, með einkaframkvæmd. Ekki er gert ráð fyrir fjármagni til hennar af flugmálaáætlun og verður það skoðað sérstaklega. Þó er gerð flughlaðs við stöðina á flugmálaáætlun. Helstu markmið í rekstri flugmála á áætlunartímabilinu eru innleiðing nýrra rekstrarkerfa svo sem öryggisstjórnunarkerfis og annarra gæðastjórnunarkerfa sem auka öryggi, skilvirkni og gæði þjónustunnar á flugvöllum og í flugumferðarþjónustu. Markmiðið hér að framan miðar að því að uppfylla staðla eins og þeir eru í dag. Í áætluninni er lögð mikil áhersla á flugöryggismál og er m.a. áformað að tryggja aðkomu Íslands að nýrri stofnun Evrópusambandsins á sviði flugöryggis. Sú stofnun byggir á starfsemi og reglum flugöryggissamtaka Evrópu. Á undanförnum árum hefur verið unnið að mörgum brýnum verkefnum á sviði flugmála. Langviðamesta verkefnið er endurbygging Reykjavíkurflugvallar. Dæmi um önnur stórverkefni eru stækkun og endurbætur á flugstöðinni í Vestmannaeyjum, á Akureyri og Egilsstöðum og ný flugstöð í Grímsey. Helstu verkefni sem fyrirhuguð eru á næstu fjórum árum eru endurbygging flughlaðs á Reykjavíkurflugvelli, endurnýjun flugbrautarljósa á Akureyri, Ísafirði og í Vestmannaeyjum, nýr flugturn á Ísafirði og ný flugstöð á Bakkaflugvelli. Ljóst er að mikil áhersla verður á flugvernd og öryggismál á næsta fjögurra ára tímabili. Vegna krafna um vopnaleit í millilandaflugi sem tóku gildi 1. janúar þarf að kaupa talsverðan búnað á Reykjavíkur-, Akureyrar- og Egilsstaðaflugvelli. Áformað er að taka út og votta alþjóðaflugvelli hér á landi samkvæmt nýjum kröfum Alþjóðaflugmálastofnunar fyrir lok ársins. Áhersla verður lögð á stöðugt betri skráningu smárra og stærri flugatvika í samræmi við það sem aðrar Evrópuþjóðir munu gera. Þá vil ég víkja að siglingamálum. Mestu útgjöldin í þeim eru til framkvæmda í höfnum. Áætlunin miðar við núgildandi hafnalög. Í áætluninni er við það miðað að ríkið taki þátt í að endurnýja hafnarmannvirki í fiskihöfnum á landsbyggðinni til þess að uppfylla þarfir sjávarútvegsins og jafnframt að mæta nýjum þörfum atvinnugreinarinnar. Löng reynsla hefur sýnt að kröfur til íslenskra hafna eru síbreytilegar og að þróun þeirra verður að haldast í hendur við þróun fiskiskipaflotans. Langtímaáætlun um öryggi sjófarenda er fest í sessi og eru framlög til hennar aukin í 20 millj. kr. á ári. Gert er ráð fyrir að rannsóknir verði efldar með það að markmiði að auka öryggi sjófarenda og hámarka nýtingu fjármagns sem varið er til hafnarmannvirkja og sjóvarnargarða. Við það er miðað að Siglingastofnun taki virkan þátt í alþjóðlegu samstarfi um öryggismál. Mikilvægt er að gæta hagsmuna Íslands þegar verið er að semja alþjóðlegar reglur. Það þarf að sjá til þess að reglurnar tryggi sem best öryggi sjófarenda, þær hæfi sem best íslenskum aðstæðum. Eins og kunnugt er þjóna hafnir í meginatriðum tvíþættum tilgangi, þ.e. fiskveiðum og fólks- og vöruflutningum, bæði innan lands og milli landa. Auk þess eru ferjusiglingar frá höfnum og er rétt að minna á það. Á síðustu tveimur áratugum hefur landaður afli aukist um 30%. Vöruflutningar á milli landa hafa á sama tímabili aukist um 87% og má rekja mikið af þeirri aukningu til flutninga vegna stóriðju. Sjóflutningar innan lands jukust jafnt og þétt fram á miðjan síðasta áratug en síðustu fimm árin hafa þeir dregist saman um rúmlega 10%. Ferðum strandflutningaskipa hefur fækkað mun meira þar sem nú eru notuð stærri og afkastameiri skip en áður var. Hafnir landsins eru víðast hvar vel í stakk búnar, og vil ég undirstrika það alveg sérstaklega vegna umræðu um sjóflutninga, til þess að sinna meiri vöruflutningum en í dag er gert og ekki þarf kostnaðarsamar framkvæmdir þess vegna í höfnunum. Á síðustu fjórum árum var unnið á vegum hafnarsjóða að ríkisstyrktum hafnarframkvæmdum fyrir um 5 milljarða kr. eða að meðaltali um 1.250 millj. á ári. Hlutur ríkissjóðs í þessum framkvæmdum var um 3,4 milljarðar eða að meðaltali um 850 millj. á ári. Helstu verkefni sl. fjögur ár voru lenging bryggju á Grundarfirði og á Siglufirði, ný stálþil á Flatey og Ísafirði og stækkun fiskihafnarinnar á Akureyri. Einnig framkvæmdir við nýjan brimvarnagarð á Húsavík, dýpkun hafnar og innsiglingar á Raufarhöfn og Þórshöfn og dýpkun hafnar og ný loðnubryggja á Vopnafirði. Nýtt ferjulægi á Seyðisfirði er meðal verkefna, lenging togarabryggju í Neskaupstað og nýtt stálþil á Eskifirði, löndunarkantur á Djúpavogi, endurnýjun stálþils í Vestmannaeyjum og framkvæmdir við dýpkun hafnar og varnargarða við höfnina í Grindavík sem er eitt stærsta verkefnið sem unnið hefur verið að í hafnargerð í langan tíma. Það er af mörgu að taka og ástæða til að rifja það hér upp enda hefur uppbygging í höfnunum verið mikilvæg. Í fjögurra ára áætlun er gert ráð fyrir að verja 4,6 milljörðum kr. til hafnarframkvæmda sem er mun hærri fjárhæð en á undanförnum árum. Þetta skýrist m.a. af uppbyggingu ferjuhafnar við Seyðisfjörð og álvershafnar í Reyðarfirði. Styrkir til hafnargerðar eru fyrst og fremst til að endurbæta og byggja ný viðlegumannvirki til að mæta þörfum fiskiskipaflotans. Stærstu verkefnin af þessu tagi eru á Patreksfirði, Bolungarvík, Ísafirði, Siglufirði, Húsavík, Hornafirði, Vestmannaeyjum og áframhaldandi framkvæmdir í Grindavík. Á Akureyri, Húsavík, Þórshöfn, í Neskaupstað, á Eskifirði, Hornafirði og Þorlákshöfn verða byggðir nýir viðlegukantar úr stáli. Unnið verður að stofndýpkun innan hafna í Vestmannaeyjum og Grindavík, og viðhaldsdýpkunum í Ólafsvík, Rifi, Sauðárkróki, Hornafirði og Þorlákshöfn. Skjólgarður á Akranesi, Ólafsvík og Bolungarvík verða styrktir samkvæmt áætluninni og byggðir nýir skjólgarðar á Vopnafirði, í Neskaupstað og Þorlákshöfn. Eftirfarandi eru helstu áfangar og áherslur í rekstri Siglingastofnunar næstu fjögur árin fyrir utan framkvæmdir við hafnargerð og þetta vil ég nefna sérstaklega: Lokið verður uppbyggingu móttakara og senda fyrir sjálfvirk upplýsingakerfi um ferðir skipa sem byggja þarf upp í samræmi við kröfur Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar. Miðað er við að vaktstöð siglinga verði komið á fót og er þar m.a. komið til móts við reglur Evrópusambandsins. Hlutverk stöðvarinnar er að vera miðstöð skipaumferðar í íslenskri efnahagslögsögu. Haldið verður uppi öflugu starfi við gerð ýmiss konar fræðsluefnis og leiðbeininga undir merkjum langtímaáætlunar um öryggismál sjófarenda. Unnið verður að ýmsum rannsóknum, svo sem öldufarsrannsóknum við suðurströndina, á siglingaöryggi á mismunandi leiðum undan ströndinni og hugsanlegu ferjulægi við Bakkafjöru. Gert er ráð fyrir að vinna við tilraunir á endurbótum innsiglingar í Rifshöfn á Snæfellsnesi. Þá verður unnið að áhættumati minni fiskiskipa í hættulegum öldum og ýmsum sérstökum verkefnum sem tengjast öryggi skipa. Sný ég mér þá að vegamálunum. Útgjöldum til vegamála er skipt í þrennt, þ.e. rekstur og þjónustu, viðhald og stofnkostnað. Fyrri tveir liðirnir hafa farið hækkandi á undanförnum árum og heldur sú þróun vafalaust áfram. Valda þar mestu sívaxandi kröfur um aukna þjónustu. Sem kunnugt er eigum við fleiri bíla að hlutfalli en flestar aðrar þjóðir. Viðhaldsþörf vega vex í hlutfalli við verðmæti vega svo og í hlutfalli við aukna umferð, einkum þungaumferð. Reynt er að mæta þessari aukningu og auknu þörf í samgönguáætluninni með áformum um aukið fjármagn til viðhalds og þjónustu á vegakerfnu. En meiri hluti vegafjár fer til stofnkostnaðar og það helst til framkvæmda í grunnnetinu. Í grunnneti samgöngukerfisins eru 10 flugvellir, 33 hafnir og um 5.200 km af vegum. Af þessum þremur þáttum kerfisins er flutningaþörfin langmest í vegakerfinu. Grunnnet vega fær þannig stóra sneið af kökunni en það dugar þó ekki til. Engu að síður nást margir og mjög mikilvægir og góðir áfangar á áætlunartímabilinu og verða hér nefndir nokkrir þeirra. Lokið verður við Gjábakkaveg og nýjan veg milli Reykholts og Flúða í Árnessýslu á öðru tímabili. Auk þess er alveg augljóst að líta þarf sérstaklega til endurbóta á veginum um Hellsiheiði. Reykjanesbraut milli Hafnarfjarðar og Reykjanesbæjar verður tvöfölduð, vega- og brúargerð yfir Kolgrafarfjörð er á dagskrá á fyrsta tímabili. Á áætlunartímabilinu verða byggðakjarnarnir á Vestfjörðum tengdir við hringveginn með bundnu slitlagi, bæði um Barðaströnd og Djúp. Hér er um gríðarlega stórt verkefni að ræða og kostnaðarsamt sem tekur mjög í að ná fram en er afar mikilvægt og margir telja að þyrfti að hraða enn frekar en hér er gert ráð fyrir. Auðvitað verður þessi áætlun endurskoðuð að liðnum tveimur árum og þá verður hægt að taka sérstaklega til einstakra verkefna sem þarf að líta til. Síðasta kafla á hringveginum um Norðurland lýkur á þessu ári og á öðru tímabili verður unnt að aka allan hringinn á bundnu slitlagi. Þá verður unnið að tengingu byggðakjarnanna á Norðausturlandi við hringveginn og í lok tímans verður kominn vegur með bundnu slitlagi til þéttbýlisstaðanna í Norður-Þingeyjarsýslu en nokkru fyrr til Vopnafjarðar, þ.e. á öðru tímabili. Þá ber að nefna nýja brú yfir Hornafjarðarfljót sem stytta mun hringveginn um 11 km en henni verður lokið á öðru tímabili. Hér hefur verið minnst á nokkra stóra áfanga. Um flesta þeirra gildir eðlilega að betra væri ef þeir væru fyrr á ferðinni. Það gildir um allar framkvæmdir í vegamálum ef litið er til margvíslegra óska íbúa þessa lands. Það á ekki síst við um vegagerð á Vestfjörðum og Norðausturlandi. Þess ber að geta að áætlaður kostnaður við þessi verkefni hefur aukist mikið frá því að langtímaáætlun í vegagerð var sett fram á sínum tíma. Þessu valda einkum meiri kröfur til þessara vega og það að valdar eru betri og dýrari lausnir en áður út frá sjónarhorni umferðaröryggis. Breidd þessara vega er aukin frá 6,5 m í 7,5 m, m.a. vegna aukins umferðarhraða á bundnu slitlagi sem að sjálfsögðu verður að bregðast við með betri og breiðari vegum. Af öðrum stórum áföngum ber að nefna jarðgöng, göng milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar og göng milli Ólafsfjarðar og Siglufjarðar. Er miðað við að gerð hinna síðarnefndu hefjist í beinu framhaldi af gerð Fáskrúðsfjarðarganga og verkinu ljúki árið 2008 en framkvæmdin við þessa gangagerð verður boðin út á næstu vikum. Með þessum áföngum og öðrum sem nást á tímabilinu munu samgöngur stórbatna víða um land. Í sumum tilvikum er um byltingu að ræða. Þar valda jarðgöngin mestum straumhvörfum að mínu mati í byggðalegu tilliti. Á höfuðborgarsvæðinu verður unnið að byggingu Sundabrautar, gerð mislægra gatnamóta svo sem við Kringlumýrarbraut, Miklubraut, færslu Hringbrautar og tvöföldun vega, svo sem í nágrannasveitarfélögunum Kópavogi, Garðabæ, Hafnarfirði og Mosfellsbæ. Allt eru þetta mikilvægar framkvæmdir. Ljóst er að lokið verður við mjög brýn verkefni er öll miða að því að greiða fyrir sívaxandi umferð jafnframt því að draga úr slysatíðni á svæðinu. Fjármagn til höfuðborgarsvæðisins er í áætluninni meira en nokkru sinni áður hefur verið í samgönguáætlun. Eins og jafnan áður þarf mikið fjármagn til reksturs og þjónustu á vegakerfinu. Fer sú fjárþörf vaxandi. Sama er að segja um viðhald vega. Ekki verður fjölyrt frekar um þessa liði en þó er rétt að minna á tvö atriði. Allar almenningssamgöngur utan þéttbýlis eru taldar til vegamála og annast Vegagerðin umsjón þeirra. Útgjöld til þessa liðar eru 900--1.000 millj. kr. á ári. Þau hafa farið vaxandi og verður svo áfram út tímabilið. Þjónustusamningum um rekstur ferja og áætlunarleiða í flugi hefur verið komið í útboð. Unnið hefur verið að endurskipulagningu sérleyfisþjónustu og þjónustusamningar gerðir við sérleyfishafa um land allt. Gert er ráð fyrir að sá hluti almenningssamgangna verði einnig boðinn út, í síðasta lagi árið 2005. Sérstakur liður, Öryggisaðgerðir, er í áætluninni. Auk þess er rétt að benda á að mjög mikið af nýbyggingafé fer til verkefna sem stuðla að auknu öryggi. Sem dæmi um þetta má nefna breikkun brúa. Á undanförnum átta árum hefur einbreiðum brúm fækkað að meðaltali um 21 brú á ári. Ég vil fara nokkrum orðum um skiptingu fjár á milli kjördæma af liðunum Almenn verkefni og Tengivegir. Við afgreiðslu langtímaáætlunar í vegagerð var liðnum Almenn verkefni skipt jafnt á milli kjördæma utan Reykjavíkur. Við síðustu endurskoðun vegáætlunar var þessari skiptingu haldið, þar með talið á árunum 2003 og 2004. Í tillögu að fjögurra ára áætlun er lagt til að sami háttur verði hafður á árin 2005 og 2006. Eðlilegt er að skoða þessi mál að nýju við næstu endurskoðun fjögurra ára áætlunar enda verður ný kjördæmaskipan þá orðin föst í sessi. Fjármagni til tengivega hefur lengi verið skipt í samræmi við reiknilíkingu þar sem tekið er tillit til kostnaðar við gerð veganna, ástands þeirra og umferðar. Miðað er við að sú regla haldist óbreytt í þessari áætlun. Svokallaðar ferðamannaleiðir eru sérstakur liður í þessari samgönguáætlun. Ferðaþjónustan í landinu byggir í ríkum mæli á góðum samgöngum. Með þeim áherslum sem hér eru er leitast við að koma til móts við þarfir ferðaþjónustunnar í heild sinni, enda eru góðar samgöngur einn allra mikilvægasti þátturinn í uppbyggingu ferðaþjónustu hér á Íslandi. Við síðustu endurskoðun vegáætlunar var í auknum mæli veitt fé til ferðamannaleiða. Tvær leiðir fengu sérstakar fjárveitingar, Uxahryggjavegur á milli Þingvalla og Borgarfjarðar, og Dettifossvegur, utan Jökulsár á Fjöllum. Að öðru leyti var fjárveitingu skipt á kjördæmi til þeirra verkefna sem brýnust voru og þingmenn skiptu þeim fjárveitingum milli verkefna. Hálendisvegir eru í umsjá Vegagerðarinnar teljist þeir til landsvega og hefur þeim verið sinnt eftir því sem fjármagn hefur leyft á hverjum tíma. Vissulega hefur ekki verið mjög mikið fjármagn til þeirra framkvæmda. Með samgönguáætlun eru fjórir hálendisvegir flokkaðir með vegum í grunnneti og er það nýmæli að hálendisvegir séu settir í forgang með þessum hætti. Þetta eru vegurinn um Kaldadal, Kjöl, Sprengisand og Fjallabaksleið nyrðri. Í áætluninni er sett það markmið að þessum vegum verði komið í allgott horf og þeir lagðir bundnu slitlagi í framtíðinni. Lengd þessara vega er um 500 km og kostnaður við að fullnægja markmiðum hefur verið lauslega metinn á 9--10 milljarða kr. Þannig er alveg augljóst að með þeim fjármunum sem við höfum í samgönguáætluninni til hálendisvega verður ekki hægt að ljúka þessum framkvæmdum. Því fer fjarri. En engu að síður er stefnt að verulegum endurbótum á hálendisvegum. Í samgönguáætlun eru fjárveitingar til að hefjast handa við þetta verkefni. Það skiptir miklu máli fyrir ferðaþjónustuna auk þess sem það stuðlar að því að landsmenn kynnist hálendinu. Þó að grunnnetið fái til sín bróðurpart fjárveitinga til nýframkvæmda verður verkefnum utan grunnnetsins sinnt áfram í svipuðum mæli eða betur en verið hefur. Herra forseti. Þessar till. til þál. sem ég hef mælt fyrir á grundvelli hinna nýju laga um samgönguáætlun fela í sér mörg nýmæli en eru ekki síst til marks um að með þeim framkvæmdum sem í þeim felast munu margir stórir áfangar nást. Í hnotskurn má segja að í fyrsta sinn er sett fram heildstæð stefna og skýr markmið til næstu tólf ára í öllum greinum samgangna. Sett er fram metnaðarfull áætlun um ráðstöfun fjármuna í samgöngumál næstu tólf árin í þremur fjögurra ára tímabilum. Áætlanir gefa skýra og heildstæða sýn á samgöngumál og setja flugmál, siglingamál og vegamál í samhengi, m.a. með því að skilgreina í fyrsta skipti grunnnet samgangna í landinu. Ný vinnubrögð við þessa áætlanagerð hafa þegar stuðlað að stóraukinni samvinnu þeirra sem að samgöngumálum koma og þá ekki síst með samvinnu við notendur á samgönguþingi sem haldið hefur verið. Þar ræður ekki síður meiri og nánari samvinnu milli stofnana samgöngumála sem eiga mjög gott samstarf við Alþingi og ekki síst hv. samgn. þingsins sem fær þetta mál til umfjöllunar á milli umræðna. Með þeim áætlunum sem liggja fyrir Alþingi til afgreiðslu er hugsað stórt. Það er hugsað til framtíðar. Við gerum ráð fyrir meiri og dýrari framkvæmdum en nokkru sinni fyrr og gerum ráð fyrir því að í lok áætlunartímabilsins fullnægi samgöngukerfi þjóðarinnar landinu í öllum meginatriðum. Með þessari samgönguáætlun er sannarlega stefnt að grettistaki í samöngumálum þjóðarinnar. Hæstv. forseti. Ég hef nú mælt fyrir þingsályktunartillögum um samgönguáætlun til tólf ára og til fjögurra ára. Ég legg til að tilögunum verði að lokinni þessari umræðu vísað til síðari umr. og hv. samgn.

Herra forseti. Á dögunum ræddum við versnandi atvinnuástand í landinu og sérstaklega á suðvesturhorninu. Þá gat hæstv. félmrh. um að þess hefði verið farið á leit við hæstv. samgrh. að flýtt yrði verkefnum hér á svæðinu í samgöngumálum. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra: Hvaða verkefnum hyggst hann flýta til þess að bæta atvinnuástandið og hvar á höfuðborgarsvæðinu? Eða hefur hann orðið við tilmælum hæstv. félmrh. um að flýta verkefnum eins og fram kom í umræðunni á dögunum?

Herra forseti. Fyrst er til að taka að félmrh. hefur ekki óskað sérstaklega eftir því að verkefnum yrði flýtt heldur hefur það spunnist af umræðum innan ríkisstjórnarinnar og innan samgrn. Ég lýsti því yfir að ég hefði beint þeim tilmælum til stofnana samgrn. að reynt yrði að hraða undirbúningi og framkvæmdum innan ársins 2003 eins og kostur væri. Stofnanir hafa að sjálfsögðu orðið vel við þessum óskum mínum. Ef litið er til hafnargerðar er nú út af fyrir sig ekki af miklu að taka á höfuðborgarsvæðinu í hafnargerð. En framkvæmdir við hafnargerð á landinu, þær stærstu, eru allar í fullum gangi. Gert er ráð fyrir því að næstum allar framkvæmdir á þeim sviðum komist mjög fljótlega af stað. Það mun nýtast til að styrkja atvinnulífið. Á sviði flugmála eru ekkert mjög stór verkefni, fyrst og fremst er verið að ljúka við framkvæmdir við Reykjavíkurflugvöll. En í vegamálunum munar mest um framkvæmdirnar. Þar vil ég nefna sérstaklega útboð á framkvæmdum við mislæg gatnamót við Stekkjarbakka, mjög stórt verkefni sem ég geri ráð fyrir að verði boðið út á næstunni. Sömuleiðis er verið að vinna að undirbúningi framkvæmda við Reykjanesbrautina í gegnum Garðabæ og Hafnarfjörð. Þar eru skipulagsvandamál. Sama á sér stað í Mosfellsbænum. Það hefur tafið að skipulag og niðurstaða samkomulags við sveitarfélögin hefur ekki legið fyrir. Um allt land er verið að herða á framkvæmdum og útboðum, m.a. verður á næstu vikum, innan tveggja vikna væntanlega, boðin út brú yfir Kolgrafarfjörð. Jarðgangaútboðin eru í undirbúningi og þannig munu á næstunni sjást merki þess að Vegagerðin hafi orðið við þessari ósk minni.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Ég vil minna á að það er hægt að flýta fleiri framkvæmdum hér á höfuðborgarsvæðinu. Atvinnuleysið er einna mest hér á suðvesturhorninu. Ég minni á að það er t.d. hægt að flýta því að koma upp göngubrúm í Reykjavík og á höfuðborgarsvæðinu. Ég minni líka á að Hallsvegur ætti að vera fljótlega tilbúinn til framkvæmda enda genginn dómur í því máli. Sömuleiðis mætti hefjast handa við gatnamótin á Suðurlandsvegi og Vesturlandsvegi sem mig minnir að hafi verið frestað í fyrra. Ég hvet hæstv. ráðherra til að flýta þessum framkvæmdum eins mikið og hann getur því að atvinnuástandið er ekki viðunandi. Ef hægt er að koma með aðgerðir til mótvægis við aukið atvinnuleysi á auðvitað að gera það. Ég treysti hæstv. ráðherra til þess að drífa í að koma þessum framkvæmdum af stað sem fyrst.

Herra forseti. Það er vafalaust hægt að setja af stað eitthvað af þeim framkvæmdum sem hv. þm. nefndi. Ég vil þó sérstaklega nefna framkvæmdir við Hallsveg. Það hefur gengið á ýmsu þar og endaði í dómsmáli eins og kom fram hjá hv. þm. Þar er að sjálfsögðu skipulagsvinna, hönnun, frágangur og mikill undirbúningur eftir. Það er kannski ekki alveg séð að á næstu vikum sé hægt að setja af stað verk sem er að koma út úr kæruferli, dómsferli. Augljóslega var undirbúningur og öll hönnun þeirra framkvæmda ekki í fullum gangi á meðan á þeirri óvissu stóð. Hvað varðar göngubrýr er að sjálfsögðu reynt að hraða þeim eins og kostur er. Það er ekki mjög stór verkefni. En engu að síður, margt smátt gerir eitt stórt. Fyrirmæli mín til Vegagerðarinnar, Siglingastofnunar og Flugmálastjórnar eru að hraða framkvæmdum, hraða undirbúningi og setja sem mest af stað af verkum sem liggur fyrir að við höfum fjármuni til í ár.

Herra forseti. Þessar tillögur til þál. um samgöngumál eru í sjálfu sér nýbreytni að hér er sameiginlega lögð fram ályktun og áætlun um samræmdar samgöngur í landinu, hvað varðar flug, siglingar, vegi og almenningsflutninga. Ég tel þetta vera til mikilla bóta og bjóða upp á markvissari vinnubrögð og markvissara starf á næstu árum. Það sem ég vildi gera að umtalsefni er sú staðreynd sem hefur komið fram bæði í mati efnahagsskrifstofu fjmrn. og nú síðast t.d. hjá greiningardeild Búnaðarbanka Íslands, að verði af fyrirhuguðum framkvæmdum við Kárahnjúka og álverksmiðju á Reyðarfirði, þá er um svo gríðarlegt fjármagn að ræða sem kemur inn í hagkerfið að allir þessir aðilar segja að það muni á ákveðnu tímabili verða að draga úr öðrum umsvifum, það muni verða ef á að freista þess að halda böndum utan um efnahagslíf Íslendinga. Minnst hefur verið á þann möguleika að flýta framkvæmdum meðan svigrúm er til. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort kannaðir hafi verið möguleikar á því að flýta framkvæmdum einmitt á þeim landsvæðum sem verða hvað harðast úti verði af væntanlegum framkvæmdum fyrir austan, þ.e. af þeim efnahagsáhrifum sem af því verða, t.d. á Vestfjörðum og Norðurl. v. Er verið að kanna að flýta framkvæmdum t.d. á Vestfjörðum sem er afar brýnt og sömuleiðis á Norðurl. v. sem ég rek ítarlegar í seinna andsvari?

Herra forseti. Hér kom hv. þm. Vinstri grænna og hafði með sér í ræðustólinn Kárahnjúkagrýluna rétt eina ferðina og spyr um hvort ekki sé hægt að flýta framkvæmdum í þeim landshlutum sem verða harðast úti vegna mikilla væntanlegra framkvæmda og mikilla umsvifa, mikillar fjárfestingar og mikillar aukningar í tekjum þjóðarinnar ef og þegar hafist verður handa við Kárahnjúkaframkvæmdirnar. Þetta er náttúrlega málflutningur sem er fyrir neðan allar hellur og alveg með ólíkindum að hv. þm. Vinstri grænna skuli ekki hafa skilið það að þjóðin vill ekki að talsmenn á þingi tali með slíkum hætti um uppbyggingu, framfarir og mikilvægar framkvæmdir. Þess vegna þarf ekki að bregðast neitt við í landshlutum sem verða hart úti vegna mikilla framkvæmda þegar kemur að virkjunarframkvæmdunum. Engu að síður eru í undirbúningi og samkvæmt þessari samgönguáætlun eru miklar framkvæmdir fyrirhugaðar í þeim landshlutum sem hv. þm. nefndi alveg sérstaklega. Þessi verk verða boðin út núna alveg á næstunni þannig að hv. þm. þarf ekki að hafa miklar áhyggjur af því. Ég bara hvet hv. þm. Vinstri grænna að hætta að reyna að telja fólkinu í landinu trú um að einhver vá sé fyrir dyrum vegna fyrirhugaðra mikilla fjárfestinga í atvinnuuppbyggingu á Íslandi. Það er ekki svo.

Herra forseti. Ég hlýt að harma hversu óraunsær hæstv. ráðherra er og velur það að fara út í hreina útsúrsnúninga. Ég vil vitna til greiningardeildar Búnaðarbankans frá því í gær, með leyfi forseta: ,,Til að skapa rými fyrir stóriðjuframkvæmdir er ljóst að eitthvað þarf að víkja. Í því fyrirkomulagi sem nú er við lýði er líklegast að það verði útflutnings- og samkeppnisgreinar.`` Áram segir í greininni: ,,Það verður að breyta tímasetningum opinberra framkvæmda til að ná fram nauðsynlegum mótvægisaðgerðum þegar álagið af stóriðjuframkvæmdum verður hvað mest.`` Það er afar alvarlegt, herra forseti, að hæstv. ráðherra sem ber ábyrgð á svo mikilvægum málaflokki af hálfu ríkisstjórnarinnar og framkvæmdum á vegum ríkisstjórnarinnar sem eru vegaframkvæmdir skuli ekki gera sér grein fyrir þessu eða axla þá ábyrgð sem starfi hans fylgir. Ég legg áherslu á, herra forseti, að hæstv. ráðherra svari því hvort ekki sé hægt að flýta framkvæmdum á Vestfjörðum, á Norðausturlandi, þess vegna á Þverárfjallsvegi einmitt áður en þunginn af framkvæmdunum fyrir austan kemur. Við getum haft jákvæða eða neikvæða skoðun á þeim en verði þær að raunveruleika munu þær hafa áhrif og bregðast þarf við því nú þegar en ekki stinga höfðinu í sandinn eins og hæstv. ráðherra gerir. Ég hefði líka gjarnan viljað ákveðnari stefnumörkun og ég spyr um hana. Ég hefði viljað sjá að í þessari samgönguáætlun væri stefnumörkun um það að ljúka vegagerð á Vestfjörðum og Norðausturlandi þar sem íbúar búa við mjög skertar samgöngur og ætti að vera frumkrafa til samfélagsins að þessir landshlutar nytu fullkomins forgangs. Ég óska því eftir, herra forseti, að hæstv. ráðherra svari því hvort ekki sé þá í ljósi þessa ástands á næstu árum hægt að flýta verulega og gera stórátak í framkvæmdum í þessum landshlutum.

Herra forseti. Í ræðu minni áðan gerði ég grein fyrir því að við erum að flýta framkvæmdum, við erum að stórauka fjárveitingar og framlög til uppbyggingar vega. Hv. þm. virðist ekki hafa tekið eftir því. Við erum að setja af stað mikið framkvæmdaátak, mikið grettistak, við erum að setja af stað jarðgöng, framkvæmdir við jarðgangagerð á Íslandi sem eru milljarðar, 1,5--2 milljarðar á ári sem bætast þar við og m.a. á norðausturhluta landsins og Austfjörðum reyndar. Það er því verið er að auka vegaframkvæmdir ef við lítum til þess að á árinu 2000 voru 11,3 milljarðar til framkvæmda í vegamálum. Á þessu ári gerum við ráð fyrir 13 milljörðum þannig að við erum að auka þetta mjög mikið svo ekki sé talað um það hversu mikið við erum að auka vegaframkvæmdir og er ég þá með tölur á föstu verðlagi ársins í ár frá því sem var þegar hv. formaður Vinstri grænna var samgrh. Þá voru 7,2 milljarðar til vegagerðar á Íslandi, en við erum að gera ráð fyrir á 14. milljarð í framkvæmdir á þessu ári þannig að við erum að stórauka framkvæmdir í vegagerð og það er nauðsynlegt að hv. þm. átti sig á því.

Herra forseti. Við ræðum nú samtímis tvær afar merkilegar þáltill. sem hér hafa verið fluttar. Það er annars vegar þáltill. um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2003--2006 sem er náttúrlega það sem málið snýst um núna næstu fjögur ár hvaða framkvæmdir verða og hvað verður gert á sviði þeirra samgöngumálaflokka sem tillagan fjallar um. Hins vegar hina stóru samgönguáætlun fyrir árin 2003--2014, eða 12 ára áætlun. Við ræðum þær saman, herra forseti, og ég mun því nýta mér það að fá að fara í gegnum þær svona sitt á hvað enda skarast þetta mjög oft. Fyrir það fyrsta vil ég segja að við þingmenn Samfylkingarinnar studdum þá áætlun eða þá samþykkt sem gerð var á Alþingi um að vinna að samræmdri samgönguáælun eins og hér hefur litið dagsins ljós jafnframt því sem við höfum samþykkt á þessu kjörtímabili þær áætlanir hvort sem það var vegáætlun, hafnaáætlun, flugmálaáætlun eða sjóvarna\-áætlun, þær tillögur höfum við einnig samþykkt. Þar með er ekki endilega sagt að við séum alls kostar ánægð með allt sem í þeim stendur. Það má kannski segja sem svo að við séum e.t.v. ánægð með það sem í tillögunum stendur en það sem menn eru óánægðir með er það sem ekki stendur í þeim vegna þess að ég hygg að það sé svo með alla þingmenn á hinu háa Alþingi að öllum finnst það vera of lítið sem inni í þessu er. Eins og ég sagði, herra forseti, er í stóru áætluninni, þessari til 12 ára, fjallað um þau helstu atriði og stefnumótun sem þar er að finna. Fyrir það fyrsta vil ég segja að hér erum við vissulega að stíga fyrstu skref í þeirri áætlun. Ég er viss um að ýmiss konar samlegðaráhrif eiga eftir að koma fram á næstu 5--10 árum en það tekur langan tíma að sjá ýmislegt smella betur saman sem auðvitað er stór tilgangur með því að búa þetta svona til, annars vegar það og hins vegar að nýta betur fé til framkvæmda. Í almennum stefnumótunum er fjallað um markmið með greiðari samgöngum, flytjanleika samgöngukerfisins og er þar fjallað um að þetta eigi að virka bæði fyrir fólk og vörur. Þetta er auðvitað göfugt markmið og þar kemur fram að þetta eigi að skapa skilyrði fyrir flesta landsmenn að komast til og frá höfuðborgarsvæðinu á innan við þremur og hálfri klukkustund á ferðatíma. Þetta er auðvitað göfugt markmið. Við höfum séð hvernig framkvæmdir í vegamálum stytta ferðatímann þó kílómetrafjöldinn sé ekki alltaf að styttast en einnig ber að huga að því að margir staðir, sérstaklega lengra frá höfuðborgarsvæðinu eru háðir flugsamgöngum. Sem betur fer hefur verið gripið til þess ráðs að styrkja flugsamgöngur við ýmis minni byggðarlög vegna þess að til að inna af hendi það meginmarkmið að menn komist til og frá höfuðborgarsvæðinu á þremur og hálfri klukkustund verða að vera góðir flugvellir og góðar flugsamgöngur vegna þess að margir munu ekki eiga þess kost að ná því akandi. Jafnframt er fjallað um almenningssamgöngur, í lofti, á sjó og á landi og þær verði skipulagðar þannig að þær verði til allra þéttbýlisstaða með um 200 íbúum eða fleiri. Þetta er líka mjög göfugt markmið. En auðvitað er það þannig að almenningssamgöngur á Íslandi eru í skötulíki, því miður, það verður að segjast að svo er ef við undanskiljum strætisvagnaakstur í stærstu kaupstöðum landsins. En ég hygg að það sé ekki endilega og eingöngu því að kenna að kerfi sé ekki til heldur er það þannig með okkur Íslendinga, og það kemur fram í þessum gögnum hér um bílaeign landsmanna og ég held að það segi allt sem segja þarf, að það er einfaldlega háttur okkar Íslendinga að nýta okkur ekki mikið almenningssamgöngur heldur fara ferða okkar akandi í bílum og þá er jafnvel einn í hverjum bíl og jafnvel fara 3--4 bílar frá hverju heimili. Það er kannski dæmi um þá velmegun sem er á Íslandi. Um markmiðið með öryggi í samgöngum er ekki nema gott eitt að segja, hvort sem það er í flugmálaáætlun og auðvitað kemur sú mikla umræða sem hefur átt sér stað á Alþingi inn í þá áætlun um flugöryggismál sem náttúrlega stórjukust við árásina á turnana í New York og það sem þar gerðist. Í sambandi við sjóinn er fjallað um langtímaáætlun í öryggismálum sjófarenda, sem menn hafa stundum sagt að sé stysta langtímaáætlun sem til er en hún var til tveggja eða þriggja ára. Varðandi öryggisþáttinn í umferðinni, á vegum, þá er það hárrétt að þar má margt betur fara. Hinir svörtu blettir í umferðarkerfi okkar Íslendinga eru margir og banaslys eru því miður allt of mörg og alvarleg slys í umferðinni. Þetta á náttúrlega skýringu langt aftur í tímann þegar við vorum að byggja upp vegi og höfðum minna fé og kannski ekki eins mikla tækni eða kannski var eingöngu skortur á peningum þegar menn voru að gera þetta, vegirnir voru mjóir eins og hæstv. samgrh. gat um áðan og fjallaði um hvernig menn eru að fara út í það að gera breiðari vegi sem er náttúrlega í takt við hinar miklu breytingar sem hafa átt sér stað í flutningum landsmanna, þ.e. að megnið af öllum flutningum til og frá höfuðborgarsvæðinu fer nú fram á vegum landsins með flutningabílum en ekki með skipum eins og áður var. Þá vil ég geta þess, herra forseti, og ég hef sagt það áður að fé til umferðaröryggismála er allt of lítið. Það hefur áður komið fram og ég ætla ekki að lengja þá umræðu nú eða fara yfir þau atriði, en þar vantar peninga til þess að taka á. Eins og ég sagði áðan, herra forseti, er fjallað um þá meginþætti sem þessi áætlun byggir á, þ.e. flugmálaáætlun, siglingamálaáætlun og vegáætlun og ég ætla ekki að ræða einstaka þætti enda gefst ekki tími til að fara í gegnum þá en þó ætla ég aðeins að stoppa við einstaka þætti. Ég byrja á því er snertir flugmálaáætlun í þessari tillögu. Hér er fjallað um hinar hefðbundnu mörkuðu tekjur og á því er ekki mikil breyting. Strax á bls. 3, þar sem flugvellirnir í grunnnetinu eru flokkaðir niður, tók ég eftir því að í stóru áætluninni sem lögð var fram fyrir einhverjum missirum síðan er Keflavík inni í grunnnetinu en er aftur komin út úr því í áætluninni 2003--2006. Ég þykist vita af hverju það er en vil engu að síður spyrja hæstv. samgrh. hverju það sætir að Keflavík skuli tekin þar út. Hins vegar verð ég að segja, sem kemur auðvitað heim og saman við það sem ég fjallaði um áðan um ferðatíma fólks til og frá höfuðborgarsvæðinu, að hann sé þrír og hálfur tími, að nokkrir litlir staðir úti á landi verði að búa að almennilegum flugvöllum sem þurfa þá að vera í grunnnetinu til að hægt sé að ná þessu markmiði sem ég gat um áðan. Ég vil fagna því að Grímseyjarflugvöllur skuli kominn inn í grunnnetið en spyr á móti hverju það sætir að flugvellir í Gjögri og Vopnafirði skuli ekki komnir þar inn. Svo ég taki dæmi eins og Vopnafjörð þá munum við á næstu árum ekki geta séð til þess að Vopnfirðingar komist til og frá höfuðborgarsvæðinu á þremur og hálfum tíma nema þar sé vel upp byggður flugvöllur og flugsamöngur til staðarins tryggðar. Þess vegna spyr ég: Hvers vegna er Vopnafjörður ekki kominn inn á grunnnetið eins og Grímsey, sem ég fagna auðvitað mjög? Varðandi siglingamálaáætlunina ber að fagna því að hér er um áætlun að ræða sem tekur yfir þær mörgu áætlanir sem áður var unnið eftir, þ.e. hafnaáætlun, sjóvarnaáætlun og langtímaáætlun um öryggi sjófarenda. Þær falla undir þessa áætlun sem heitir siglingamálaáætlun. Það er hið besta mál. Þarna er fjallað um framkvæmdir í höfnum landsins sem eru sífellt að breytast. Skipin eru að stækka og annað slíkt og dýpið þarf að vera meira. En þarna er líka getið um hvernig framlag ríkisins til hafnarframkvæmda muni minnka seinni hluta stóru áætlunarinnar. Þá komum við að því sem getið er um í þessari áætlun, stærri áætlun. Nokkur lagafrumvörp eru nú í undirbúningi sem geta haft áhrif á fjárveitingar til siglingamála í þá átt að fjármögnun flytjist frá ríkissjóði til eigenda skipa eða notenda hafna. Dæmi um þetta eru frumvarp til laga um breytingu á lögum um eftirlit með skipum og frumvarp til nýrra hafnalaga. Þetta er það sem ég sé mestu ástæðuna til að gagnrýna við fyrri umr., að enn ætli hæstv. ríkisstjórn að leggja fram hafnalagafrv. og reyna að knýja það í gegnum þingið. Það hefur þær afleiðingar sem kemur fram í þessu, að fjárflæði frá ríkissjóði til hafnarsjóða mun stórminnka. Ég tel að þetta sé eitt hið versta sem áformað er í þessari áætlun. Hér er jafnframt fjallað um vakstöð siglinga, sem ég kem reyndar að síðar. Reyndar er líka til umræðu seinna í dag annað atriði í þeim efnum. Þá kem ég að stærsta liðnum, vegáætluninni. Hún er náttúrlega langstærsti liðurinn og eins og komið hefur fram erum við ekki að tala um neina smáræðis peninga í þessari samgönguáætlun, við erum að tala um að eyða 240 milljörðum á tólf árum eða 20 milljörðum á ári til reksturs, viðhalds og alls þess sem þessi áætlun tekur til í þessum þremur meginflokkum samgangna. Það er auðvitað skemmst frá því að segja að vegáætlunin sú sem hér er, þ.e. fjögurra ára áætlunin, er mjög lík því sem við höfum áður stuðst við. Hér er fjallað um sama viðfangsefni. Hins vegar segir í skýrslunni að framlög til vegamála eru langt frá því að vera í takt við það sem ríkissjóður hefur í tekjur af umferðinni. Eftir því sem mér skilst gæti málið snúist um eina 12 milljarða kr. sem ríkissjóður hefur í skatta eða tekjur af umferðinni á einn eða annan hátt, skatta sem ekki fara til vegamála. Það er auðvitað mjög alvarlegt vegna þess að við vitum að verkefnin fram undan eru næg hvort sem er á höfuðborgarsvæðinu eða á landsbyggðinni. Þetta er atriði sem vert er að gefa gaum. Ég vil nota þetta tækifæri og spyrja hæstv. samgrh. hvort til séu nákvæmar tölur um hver heildarskattlagning af umferðinni sé, hve mikið standi út af og hvað komi inn í vegáætlun til framkvæmda miðað við árið 2002. Ég hygg að þetta sé allt til og vænti þess að fá svar við þessum spurningum. Stærsti hlutinn af þessari áætlun fjallar eins og áður sagði um vegamálin. Í þau fer langmestur hlutinn. Þar er auðvitað langdýrasta uppbyggingin og mest að gera. Það má segja að það hafi átt sér stað mjög miklar framfarir í vegakerfinu undanfarin ár og áratugi. Ástandið er víðast hvar mjög gott en allt of margir landshlutar búa við afleitt ástand á malarvegum þar sem jafnvel takmarkaður þungi er leyfður hluta af árinu. Eitt af brýnustu verkefnum í samgöngumálum er að leysa frumþarfir þeirra byggðarlaga varðandi vegasamgöngur. Það má með öðrum orðum segja, herra forseti, vegna þess að hér er veitt lítils háttar fé til minjasöfnunar og minjagerðar í samgönguáætlun, hvort heldur það er í flugi, höfnum eða vegum, að allt of margir vegakaflar á landsbyggðinni mundu flokkast undir samgönguminjasafn hjá ýmsum öðrum þjóðum. Það kemur auðvitað til af því að gera þarf langa vegi. Þetta eru dýrar framkvæmdir en engu að síður er ætlunin að taka lítils háttar á því hér þó að, eins og ég sagði í upphafi máls míns, við getum alltaf haft aðrar skoðanir á því hve langt eigi að ganga en þarna vantar mikið upp á. Annað fjárfrekt verkefni er að endurbæta vegakerfið á höfuðborgarsvæðinu. Þörfin fyrir það hefur náttúrlega aukist í framhaldi af hinum miklu flutningum fólks af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins ásamt mikilli bílaeign landsmanna. Með öðrum orðum er það svo, herra forseti, að ýmsir vegir sem hannaðir voru fyrir 10--30 árum anna alls ekki þeirri umferð sem er í dag. Auk þess er umferðin miklu hraðari. Þess vegna er þetta mikilvægt verkefni. Það hlýtur að vera verkefni Alþingis að finna eðlilegt jafnvægi milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis, sjá til þess að farið verði í þær framkvæmdir sem brýnastar eru á þessum landsvæðum, ef þannig má að orði komast. Þetta vildi ég segja, herra forseti, í upphafi umfjöllunar minnar um þessar tvær miklu áætlanir sem hæstv. samgrh. hefur mælt fyrir. Ég mun kannski koma hér síðar í dag til að fjalla um aðra þætti. Ég hef reynt að fara í gegnum þetta almenns eðlis. Ég segi því það eitt hér að lokum þar sem ég á sæti í hv. samgn. að ég hlakka mjög mikið til að vinna að þessu mikla verkefni. Ég minni jafnframt á að stærsti hlutinn, sá hluti sem oft er mest deilt um á hinu háa Alþingi, þ.e. um skiptingu vegafjár, verður unninn á hefðbundinn hátt af þingmönnum viðkomandi kjördæma eða þingmönnum gömlu kjördæmanna. Þess ber að geta að þó að gömlu kjördæmin verði ekki notuð hvað varðar kosningar til Alþingis er ekkert sem segir að nýju kjördæmin skuli vera notuð til skiptingar vegafjár eða þess háttar. Þetta má því vinna eins og gert hefur verið undanfarin ár. Ég hlakka mjög til að taka þátt í þeirri vinnu.

Herra forseti. Fyrst vil ég mótmæla því sem hv. þm. Kristján L. Möller sagði, þ.e. um að almenningssamgöngur væru í skötulíki. Ég get ekki fallist á það. Á vegum samgrn. hefur Vegagerðin unnið að endurskipulagningu sérleyfiskerfisins í landinu. Það hafa náðst ágætir áfangar í því. Gert er ráð fyrir að halda því áfram allt til ársins 2005. Á þeim tíma er gert er ráð fyrir að öll sérleyfin verði boðin út. Fyrirtæki í þessari grein hafa verið sameinuð. Þau hafa lagt sig fram um að bæta þjónustuna. Vandinn hefur hins vegar verið sá að dregið hefur úr notkun almenningssamgangna í landinu. Það er misskilningur hjá hv. þm. að Keflavíkurflugvöllur sé ekki inni í grunnnetinu. Á bls. 3 í samgönguáætluninni kemur fram að Keflavík er þar. Hvað varðar Vopnafjarðarflugvöll þá voru ekki taldar forsendur fyrir því að Vopnafjarðarflugvöllurinn væri inni í grunnnetinu, eins og Grímseyjarflugvöllur er núna samkvæmt fjögurra ára áætluninni. Ég tel eðlilegt að Grímseyjarflugvöllur sé það. Gert er ráð fyrir að stórbæta vegina til Vopnafjarðar, endurbyggja vegi til Vopnafjarðar á áætlunartímabilinu, þannig að þá verður hægt að uppfylla þær kröfur að hægt sé að ná til höfuðborgarsvæðisins á þremur og hálfum tíma. Samgrh. gerir ráð fyrir að leggja fram frv. til hafnalaga. Það er mjög gott samkomulag við Hafnasambandið um niðurstöður í þeirri vinnu sem legið hefur að baki undirbúningi frv. til hafnalaga. Það er gert ráð fyrir því en hins vegar er ekki áætlað fyrir þeim breytingum inni í þessum áætlunum. Ég hef því miður ekki við höndina hversu miklar skatttekjur ríkissjóður hefur af umferðinni en það fer töluvert í hina sameiginlegu sjóði eins og hv. þm. veit.

Herra forseti. Það kann kannski að koma fram við meðferð þessa máls í hv. samgn. hverjir skattar ríkisins eru af umferðinni. Ég tel mjög mikilvægt að draga það fram. Ef það er rétt sem ég hef heyrt, að það gætu verið í kringum 12 milljarðar sem fari ekki til umferðarmála og vegagerðar, þá eru það ansi miklir peningar sem almenningur borgar í skatta af umferðinni sem ekki fer í að bæta samgöngur. Þannig hefur auðvitað verið í fjöldamörg ár. Við getum rétt ímyndað okkur hvernig ástandið í vegamálum væri ef meira af því fé sem almenningur borgar vegna umferðar færi til vegagerðar. Hæstv. ráðherra er ekki sammála mér um það að almenningssamgöngur séu í skötulíki. Sá ágreiningur verður þá bara að vera milli okkar. Ég held hins vegar að það sé töluverð brotalöm í almenningssamgöngukerfinu. Ég er ekki að kenna einum eða neinum um það en ég tók það skýrt fram áðan að ég held að það sé háttur okkar Íslendinga að nota ekki almenningssamgöngur mikið. Hér var fjallað um allsherjarútboð í almenningssamgöngum 2005. Það er auðvitað hlutur sem er verið að vinna að og vonandi verður það til þess að bæta almenningssamgöngur í landinu. Varðandi hafnalagafrv. langar mig að ítreka þá spurningu sem ég bar fram. Ég heyrði að hæstv. ráðherra sagði mikla sátt ríkja um hafnalagafrv. við Hafnasambandið. Ég veit að á síðasta þingi var ekki mikil sátt um það hafnalagafrv. sem við vorum að vinna með í samgn. Það var stoppað vegna ágreinings í stjórnarflokkunum. Ég ætla rétt að vona að sá ágreiningur haldi áfram og það frv. komi ekki fram. Mig langar að ítreka spurninguna mína: Er það virkilega svo að það frv. eigi að koma fram á næstu dögum eða áður en þessu þingi lýkur?

Herra forseti. Það er þannig að við notum ýmsar aðferðir til að afla ríkissjóði tekna til sameiginlegra þarfa, m.a. greiða bíleigendur skatta vegna notkunar bifreiða, tolla og vörugjöld og annað því um líkt í sameiginlega sjóði. Auðvitað vildi samgrh. á hverjum tíma hafa alla þessa fjármuni. En það er bara þannig að við þurfum að fjármesta í menntun, sinna heilbrigðisþjónustunni og félagsþjónustunni almennt. Bíleigendur leggja mjög mikil til en auðvitað vildu allir samgönguráðherrar hafa meira af þessu fé til uppbyggingar og þjónustu vegakerfisins. Hvað varðar breytingar á lögum um hafnir þá er alveg ljóst, og hv. þm. Kristján L. Möller veit alveg um það, að forsvarsmenn Hafnasambandsins hafa mikinn áhuga á því að gera breytingar á hafnalögum. Það er krafa samkeppnisyfirvalda að gerðar verði breytingar á hafnalögum sem víkja til hliðar samræmdri gjaldskrá hafnanna þannig að ýmsir eða mjög margir eru mjög áhugasamir. Það er nú aðalatriði málsins að frv. sem væntanlega verður til umræðu stórbætir stöðu hafnanna. Hafnir á Íslandi hafa ekki þær tekur sem þarf til þess að sinna rekstri, margar hverjar, hvað þá að greiða niður stofnkostnað og aðstaða hafnanna er mjög mismunandi. Á höfuðborgarssvæðinu standa hafnir afskaplega vel, hafa miklar tekjur og standa í skjóli þess að Hafnasambandið hefur í gegnum tíðina séð til þess að gjaldskráin hefur hækkað og fengið samgönguráðherrana til þess --- mig meðal annarra --- að hækka gjaldskrá í takt við verðlag. Það er liðin tíð og á að vera liðin tíð. Við eigum að bæta löggjöfina um hafnirnar á næstunni.

Herra forseti. Rétt í lokin um hafnalagafrv. Þó það sé ekki á dagskrá blandast það þó inn í þá samgönguáætlun sem ég gat um áðan vegna þess að strax á öðru tímabili, að mig minnir, er gert ráð fyrir miklu minni fjárframlögum frá ríkissjóði vegna uppbyggingu hafna. Það er alveg rétt, og mér er kunnugt um þá kröfu samkeppnisyfirvalda, að hin samræmda gjaldskrá hafna verður aflögð. Ég er hins vegar ekki sammála því og það voru mjög margir á hafnasambandsþingi sem hér var haldið fyrir einu ári síðan eða svo þar sem var verið að ræða um ...

Hafnasambandsþingið sjálft fagnaði niðurstöðunni og fagnaði hafnalagafrv.


             Ég held að við séum örugglega að tala um sama hafnasambandsþingið sem samgöngunefndarmenn margir sátu. Ég varð þess hins vegar áskynja að töluverður munur var eins og svo oft áður milli höfuðborgarmanna og landsbyggðarmanna. Mér er vel kunnugt um að hafnirnar í Reykjavík, í Hafnarfirði og á Grundartanga standa mjög vel. En það kom líka fram á þessum hafnasambandsfundi varðandi t.d. Ísafjörð að ef þær breytingar yrðu gerðar sem boðaðar voru í þessu frv. --- nú ætla ég ekki að fara nákvæmlega með árin, en fulltrúar Ísafjarðar lýstu því nákvæmlega að þegar fjárframlögin frá ríkinu falla niður og hafnirnar fá í staðinn hærri skatta af aflagjaldi þá nefndu þeir að það tæki nokkra tugi, tvo eða þrjá tugi ára að fá fyrir þeirri viðgerð sem væntanleg var á þeirri bryggju sem tiltekin var og að mig minnir --- ég skal hafa þetta bara á hreinu seinna í umræðunni og fara í gegnum þetta. Herra forseti. Það er ekki þörf á því að fara í þær róttæku breytingar sem ráðherra er að boða í hafnalagafrv. og kemur fram í þessari áætlun enda veit ég til þess að mikill ágreiningur er innan stjórnarflokkanna um þetta mál. Ég vona að sá ágreiningur verði áfram til staðar þannig að við fáum þetta frv. alls ekki fram. Eitt er að breyta samræmdri gjaldskrá. Annað er að gera algera byltingu á málefnum hafnanna og því er ég á móti.

Herra forseti. Hæstv. samgrh. hefur mælt fyrir tveimur till. til þál., annars vegar um samgönguáætlun fyrir árin 2003--2014 og hins vegar fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2003--2006. Eins og komið hefur fram í umræðum og hæstv. ráðherra gerði grein fyrir, er framsetning nú með öðrum hætti en verið hefur á undanförnum árum því nú eru lagðar fram í einu þingskjali flugmálaáætlun, hafnaáætlun og samgönguáætlun. Ég hef áður sagt að ég tel að þessi tilhögun eigi að vera til bóta og eigi að skapa grundvöll fyrir markvissari áætlanagerð, stefnumörkun og vinnubrögð og að líka eigi að verða auðveldara að ná þeim markmiðum sem sett eru í samgöngumálum. Þótt þessi mál séu mjög seint fram komin og þó að við höfum í rauninni afgreitt á fjárlögum fyrir jól þau fjárframlög sem voru ætluð til þessara málaflokka þá er hér fyrst og fremst verið að gera grein fyrir tillögum að skiptingu á því fé sem ætlað er á þessu ári og sömuleiðis tillögum til fjárframlaga á næstu árum. Það hefði svo sem verið eðlilegra ef samgönguáætlun, a.m.k. fyrir yfirstandandi ár, hefði legið fyrir við gerð fjárlaga. Á það benti ég bæði í samgn. og eins í hv. fjárln. að þannig hefði það átt að vera og mótmælti því þar að vegáætlun lægi ekki fyrir því ekki var hægt að taka tillit til ákveðinna áhersluatriða við fjárlagagerðina þó þingið hefði viljað svo. Svo var þó ekki. Samgöngur eru í þessu stóra og strjálbýla landi afar mikilvægar og skipta allt líf og starf og atvinnu fólks höfuðmáli. Ég hef því viljað sjá í þessum þáltill. miklu ákveðnari stefnumörkun í samgöngumálum. Við erum ein þjóð í einu dreifbýlu og stóru landi og markmið okkar hefur verið að aðstaða til atvinnulífs og búsetu ætti að vera sem jöfnust óháð hvar væri á landinu. Þetta hefur verið sett sem markmið í öllu því er lýtur að grunnþjónustu við íbúa landsins. Samgöngur eru grunnþjónusta. Þær eru forsenda fyrir samkeppnishæft atvinnulíf og líka fyrir samkeppnishæfa búsetu. Að mínu mati hefði því átt að setja fram þá stefnumörkun númer eitt að komið yrði á öruggum og góðum samgöngum til allra landsmanna og að fyrst og fremst yrði horft til vegasamgangna í þessu tilliti. Allir eru sammála um að tveir landshlutar sérstaklega séu ekki í viðunandi eða eru reyndar í mjög slæmu vegasambandi bæði innan landshlutanna og eins líka við aðra landshluta, þ.e. Vestfirðir og norðausturhluti landsins. Ég hefði því viljað sjá þá samfélagslegu stefnumörkun og að það hefði verið sett fram sem sátt að í þessi verkefni, í samgöngubætur í þessum landshlutum, hefði verið ráðist sem algjör forgagnsverkefni og því hraðað eftir megni að leggja bundið slitlag á aðalvegi innan þessara landshluta og svo tengsl við aðra landshluta. Mér finnst og það er mitt mat að við séum ekki að undirgangast skyldur okkar sem ein þjóð ef við ekki gerum svo. Mér finnst ekki boðlegt að enn þá sé verið að dreifa vegaframkvæmdum í þessum landshlutum á næstu 10 árin eða meir, 10--12 árin. Ég ítreka það, herra forseti, að ég tel það samfélagslega skyldu okkar að taka þessa landshluta í forgangsröð í vegamálum og vegabótum svo að innan næstu fimm ára sjái fyrir endann á gerð samgöngumannvirkja sem þar eru nauðsynleg. Þetta vil ég segja í upphafi. Það er alveg ljóst að stöðugt má bæta og efla samgöngur í landinu, vegagerð, flugsamgöngur o.s.frv. Þar eru stöðug og ærin verkefni. Ég get nefnt vegaflokka sem ég hefði viljað sjá lagða meiri áherslu á, þ.e. safn- og tengivegi í landinu. Það er vegir sem liggja út frá stofnbrautunum, út frá aðalþjóðveginum um hinar dreifðu byggðir, út til stranda og inn til dala. Þessir vegir eru margir hverjir ófullnægjandi og því er afar mikilvægt að þeir fái núna forgang. Á þetta hefur verið bent í allri umfjöllun um byggðamál, í tillögum Byggðastofnunar, í þeirri byggðaáætlun sem Alþingi samþykkti fyrir tæpu ári síðan. Þar er lögð afar þung áhersla á samgöngumál innan sveitanna, innan byggðarlaganna, til þess að treysta atvinnulíf og byggð. En ekki sér stað þessu átaki í safn- og tengivegum eða sveitavegum sem hvatt var til í byggðaáætluninni sem við samþykktum í vor. Það er mitt mat að þjóðin öll vilji að samgöngur innan byggðarlaga séu efldar og styrktar þannig að fólk geti sótt vinnu og sótt skóla frá heimilum sínum með viðunandi hætti hvað vegasamgöngur snertir. Þessar áherslur hefði ég viljað sjá miklu sterkari í þessari þáltill. því að samgöngur eru grundvallaratriði, grunnþjónusta, grunnstoð þess að við eflum þetta samfélag sem ein þjóð í dreifbýlu landi sem við viljum allt í byggð. Í andsvari við hæstv. ráðherra í upphafi vakti ég einmitt máls á því hvort ekki væri möguleiki á að flýta framkvæmdum í þessum landshlutum, á Vestfjörðum og Norðausturlandi vegna nauðsynjar þess að bæta þar samgöngur og styrkja og einnig líka í ljósi þess að það gæti passað vel inn í efnahagsumræðuna og framkvæmdaáætlanir í landinu í heild á næstu árum. Það væri vel ef hæstv. samgrh., samgrn. og hið háa Alþingi veldu það að grípa til mótvægisaðgerða í efnahagsmálum eins um er talað að þurfi að gera ef af stórframkvæmdum verður og að þá verði farið í framkvæmdir á Vestfjörðum og Norðausturlandi. Ég hvet eindregið til þess að það verði skoðað. Þegar ég tala um Vestfirði á ég líka við veginn norður Strandir og norður í Árneshrepp, en vegurinn úr Bjarnarfirði og norður í Árneshrepp er einmitt ekki á fastri vegáætlun sem slíkur. Virðulegi forseti. Þetta vildi ég segja almennt um samgöngumálin. Ég vil þó aðeins víkja meir að stefnumörkum í samgöngumálum. Samgöngur eru fólgnar í því að komast leiðar sinnar á sem bestan hátt. Samgöngur eru líka fólgnar í almenningssamgöngum, þ.e. að til sé samgöngu- og flutningsleið fyrir almenning, fólk sem þarf að komast á milli staða án þess að nota eigin farartæki. En það sem skiptir hvað mestu máli er flutningur ekki síst, flutningur á vörum og þjónustu innan landshluta og milli landshluta. Við höfum upplifað það á undanförnum árum að flutningar á sjó hafa skroppið mjög verulega saman án þess þó reyndar að hægt sé að greina að það hafi verið opinber stefna stjórnvalda að svo skyldi fara. En það að flutningarnir breyttust jafnafdráttarlaust og gerst hefur á undanförnum árum hefur þýtt það að bæir og landsvæði sem áður voru í þjóðbraut hvað samgöngur varðaði, t.d. meðfram sjó, urðu allt í einu afskekkt samgöngulega séð og án þess að það sé samkvæmt neinni stefnu. Þeir sem hafa verið með flutningana hafa bara einn daginn tekið þá ákvörðun að hætta. Þessi landsvæði hafa því ekkert haft um það að segja hvernig samgöngumál þeirra þróast. Ísafjörður er ekki lengur útflutningshöfn, þessi miðstöð atvinnulífs á Vestfjörðum. Þegar flytja þarf út framleiðsluvörur Ísfirðinga þurfa þær að fara í gegnum Reykjavík, Akureyri eða Eskifjörð. Ég auglýsi eftir stefnu í strandsiglingum, í sjóflutningum. Stjórnvöld virðast ekki hafa kynnt neina stefnu hvað það varðar. Þó er kveðið á um það í alþjóðasamningum sem við erum aðilar að að hvetja skuli til sjóflutninga sé þess nokkur kostur, vegna þess að þeir séu umhverfisvænni og orkunotkun sé minni. Virðulegi forseti. Flutningskostnaður á bílum hefur vaxið gríðarlega. Í nýrri skýrslu sem samgrn. birti og er komin á netið, skýrslu nefndar um flutningskostnað, kemur fram að það er ekki aðeins að ríkið hafi stóraukið skattheimtu á flutningakerfi landsmanna á undanförnum árum. Þar ætti þó að vera aukin hagræðing þar á ferðinni, vegir hafa skánað, bílar stækkað og flutningar hefðu átt að vera hagkvæmari. Reyndin er sú að ríkið hefur aukið skattheimtuna á vegalengdir landsins, fjarlægðina frá höfuðborgarsvæðinu má segja. Auk þessa hefur flutningskostnaðurinn snarhækkað á undanförnum árum. Þannig hefur sú hagræðing sem menn hafa leitað að í flutningsmátanum, í öllum stóru bílunum, ekki skilað sér til neytenda út um land. Sé litið á þessa skýrslu kemur í ljós að flutningskostnaður hefur hækkað miklu meira en verðlagsþróun almennt í landinu, þrátt fyrir alla hagræðinguna sem ætti að fylgja nútímaflutningatækni. Þróunin í flutningunum á síðustu árum, hvort sem flutningarnir hafa færst af sjó og upp á land, hefur ekki leitt til lækkunar á flutningskostnaði. Þó að vegakerfið hafi batnað, vegirnir hafi batnað og flutningabílarnir hafi stækkað virðist það ekki, samkvæmt þessari skýrslu, hafa skilað sér í lækkun á flutningskostnaði. Breytingin virðist hafa valdið hlutfallslegri hækkun á flutningskostnaði miðað við verðlagsþróun. Þetta hlýtur að verða að fara nákvæmlega ofan í, herra forseti, og kanna hvers vegna það er svo. Það kemur líka fram í þessari skýrslu að nánast sé orðin einokun í flutningum á landinu. Um 90--95% af flutningum á landi er í höndum tveggja aðila. Þannig virðist líka ljóst að þessi breyting í flutningsmáta hefur ekki orðið til að styrkja samkeppni í flutningum og ná fram verðlækkunum eða hagkvæmni í flutningum. Þvert á móti kemur fram, herra forseti, að það ríkir nánast fullkomin fákeppni í flutningum á landinu. Þetta finnst mér vera stóra málið í samgöngumálum og flutningskerfi okkar landsmanna. Ég vil því spyrja hæstv. samgrh., varðandi flutningskostnað: Er í bígerð að koma inn í þetta og greiða niður þennan gríðarlega flutningskostnað sem leggst á vörur á milli landshluta og innan landshluta eins og við sjáum hér á landi? Þessi staða skerðir samkeppnisstöðu atvinnulífs og búsetu um allt land og ofan á þennan háa flutningskostnað kemur ríkið með sína skattheimtu. Hún fylgir flutningskostnaðinum til síðasta þreps í formi virðisaukaskatts. Þetta verður að endurskoða, herra forseti.

Herra forseti. Ég get tekið undir ýmislegt af því sem hv. þm. nefndi um almennt gildi góðra samgangna fyrir landsmenn alla. En ég hjó eftir því að hv. þm. vék að framkvæmdum sem tengjast Kárahnjúkum og Fjarðaáli. Hann hvatti til að vegna þeirra framkvæmda yrði farið í flýtiframkvæmdir í öðrum landshlutum, m.a. til að koma til móts við of miklar sveiflur og þar fram eftir götunum. Það er rétt að minna á það sem hér kom fram og á fundi hv. iðnn., m.a. frá talsmanni ASÍ, varðandi ákvörðun um aðrar framkvæmdir og annars staðar, ruðningsaðgerðir má segja, að ekki væri ástæða til að taka ákvörðun um slíkt fyrr en framkvæmdir hefjast. Eins og hv. þm. veit eru framkvæmdir ekki hafnar og enginn veit í dag hvernig skilyrði verða í efnahagslífinu árið 2005 og 2006 þegar framkvæmdir standa sem hæst. Hins vegar ályktaði hv. þm. svo út frá þessu að framkvæmdum í samgöngum í einu til tveimur kjördæmum ætti að ljúka á næstu fimm árum. Þá er hv. þm. að tala um að flytja nokkra milljarða króna úr hinum kjördæmunum yfir í þessi tvö. Ég skil þau sjónarmið sem eru á bak við það að flýta framkvæmdum. Það vilja þingmenn allra kjördæma en ég hlýt að spyrja hv. þm. Vinstri grænna: Úr hvaða kjördæmum vill hann taka fé til þessara flýtiframkvæmda.

Herra forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. að það hefur ekki verið ákveðið að ráðast í þessar framkvæmdir fyrir austan þó að líkur á því séu mjög sterkar. Ég vitnaði einmitt til greiningardeildar Búnaðarbanka Íslands um hugsanleg áhrif af þeim framkvæmdum á efnahagslífið ef af þeim yrði og tillagna þeirra. Ég vitnaði líka, í andsvari við ræðu hæstv. ráðherra, til mats efnahagsskrifstofu fjmrn. sem gekk út á hið nákvæmlega sama. Þannig að ég held að í þessu máli sé hættulegast að stinga höfðinu í steininn ... --- herra forseti, þ.e. stinga höfðinu í sandinn og vera ekki tilbúinn til nauðsynlegra aðgerða ef á þarf að halda. Ég rakti það líka og rökstuddi í máli mínu að ég teldi að þessir landshlutar tveir, Norðausturland og Vestfirðir, byggju við slíkt ástand í samgöngumálum að það réttlætti að aðstæður þeirra væru skoðaðar sérstaklega með tilliti til þess að hraða framkvæmdum. Nú liggur fyrir, herra forseti, að gert er ráð fyrir fjármagni til þessara verkefna í áætlun á næstu árum. Annað eins hefur nú verið gert og að taka lán til að flýta þessum framkvæmdum án þess að það hafi áhrif á aðrar framkvæmdir. Ég tel mestu máli skipta að fara að þeim þjóðarvilja að taka á samgöngumálum þessara landshluta. Í ljósi þess eru þessar upphæðir ekki af þeirri stærðargráðu, ég tala nú ekki um ef efnahagsástandið væri jafnvel þakklátt fyrir þær, að ekki væri hægt að taka þessar upphæðir að láni og flýta framkvæmdum þannig að það truflaði ekki önnur verkefni. Herra forseti. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að þessa leið væri vel hægt að fara.

Herra forseti. Ég held að það skipti engu máli fyrir efnahagsstefnu þeirra hvort Vinstri grænir stingi höfðinu í sandinn eða steininn  Ég ítreka það sem ég vitnaði til áðan, þ.e. ummæla hagfræðings og framkvæmdastjóra ASÍ um að menn geti ekki metið efnahagsáhrif og þensluáhrif af framkvæmdum fyrir austan fyrr en á reynir. Þær eru ekki hafnar. En ég ítreka meginspurningu mína til hv. þm. sem hann vék sér fimlega undan að svara. Hann talar um að hraða verulega framkvæmdum í einu til tveimur kjördæmum og færa nokkra milljarða króna úr öðrum kjördæmum þangað. Ég ítreka þess vegna spurninguna til hv. þm.: Úr hvaða kjördæmum vill hv. þm. að þessir fjármunir séu teknir? Þörfin er alls staðar. Hún er í öllum kjördæmum og menn eru hér að reyna að deila milli þeirra fé til samgöngumála eftir ákveðnum rökum. En úr hvaða kjördæmum treystir hv. þm. sér til að færa nokkra milljarða króna? Hvernig framkvæmdir eiga þá að bíða? Ég bið hv. þm. um að svara því í seinna andsvari sínu.

Herra forseti. Það ætti að vekja áhyggjur ef hv. þm. Hjálmar Árnason, sem jafnframt er formaður iðnn., gerir sér ekki betri grein fyrir framvindunni sem við stöndum frammi fyrir verði af risaframkvæmdum fyrir austan, þ.e. efnahagsáhrifum þeirra. Ef hv. þm. og formaður iðnn. telur nóg að hugsa til þess þegar þar að kemur þá er það dapurlegt, ef fyrirhyggjan er ekki meiri en svo. Það er sérstakt áhyggjuefni. Hitt er svo aftur annað mál að ég er ekki svo smásmugulegur að hugsa þetta mál í einstökum kjördæmum.

Nú?

Ég er hreinlega að hugsa um byggðir sem búa við afar mikla sérstöðu hvað samgöngur varðar, byggðir á Norðausturlandi og byggðir á Vestfjörðum. Mér finnst mjög sérstakt ef hv. þm. getur lagt að jöfnu samgönguaðstæður þess fólks sem býr á þessu svæði, sem eru jafnmiklir samborgarar okkar og aðrir íbúar landsins, við samgöngur almennt. Eiga þeir ekki að fá notið sömu grunnréttinda, sem samgöngur eru, til jafns við aðra? Þessir landshlutar búa við svo mikla sérstöðu í samgöngumálum að þeir eiga að mínu mati að njóta sérstaks forgangs. Þar skiptir engu máli hvort landið er eitt, tíu eða fimmtíu kjördæmi.

Herra forseti. Það kom fram í ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar að flutningskostnaður hefði hækkað verulega út á landsbyggðina vegna aðgerða ríkisvaldsins. Ég vil benda á örfáar staðreyndir í þessu samhengi sem sýna að svo er alls ekki. Ríkið hefur farið í ýmsar aðgerðir undangengin ár til að lækka flutningskostnað út á landsbyggðina. Fyrst vil ég nefna að söluskattur var lagður á öll flutningstæki, þ.e. bifreiðar, langflutningabifreiðar, á meðan það kerfi var. Hann var ekki endurkræfur fyrir fyrirtækin heldur lagðist á flutningatækin. Hann var á sínum tíma 24--25%. Eftir að virðisaukinn kom fengu fyrirtæki að draga virðisaukann frá innkaupsverði. Þar með lækkaði stofnkostnaður þessara flutningstækja sem því nam. Þá var 30% tollur á öllum flutningatækjum í landflutningum. Sá tollur hefur farið stiglækkandi og er nú enginn. Á þeim bílum sem eru nýir í umferðinni og þeim sem eru u.þ.b. 15--20 ára munar um helming í innkaupsverði á núvirði, á þeim tækjum sem eru í gangi núna og elstu tækjunum. Þá má minna á að nýju tækin eyða mun minni olíu. Það virkar þannig að rekstrarkostnaður verður minni. Einnig má geta þess að nú er leyfilegt að hafa heildarþunga tengivagna mun meiri en áður var, allt frá 40 tonnum upp í 44 tonn ef bílar eru þannig útbúnir, allt upp í 49 tonna þunga á stærstu flutningatækjum. Þetta er auðvitað til lækkunar á flutningskostnaði en ekki til hækkunar eins og oft er verið að tala um hér í þinginu.

Herra forseti. Það er svo sem alveg hárrétt hjá hv. þingmanni hvað það varðar að ýmis innflutningsgjöld á bílum hafa verið lækkuð.

Samkeppnin minnkað.

Hefði þeim verið haldið eins háum og áður var hefði það bara þýtt enn þá meiri skattheimtu ríkisins af þessum flutningstækjum. Staðreyndin er samt sú að tekjur ríkisins af bifreiðum og bifreiðanotkun hafa vaxið og jafnframt hefur hækkað sá hluti sem ekki fer til vegamála og samgöngubóta heldur beint inn í ríkisreksturinn þó að hann hefði getað hækkað meira ef öllum tollum hefði verið haldið áfram sem hv. þm. nefndi. Þá er og vert að geta þess að vöruflutningar með bifreiðum hafa aukist og flutningskostnaðurinn hefur líka aukist á einingu á þessum vörum milli landshlutanna. Lokaþáttur í verðlagningu á flutningi er virðisaukaskatturinn sem kemur á síðasta stig þannig að þegar flutningskostnaðurinn eykst þýðir það hærri grunn fyrir álagningu virðisaukaskattsins sem fer í ríkissjóð. Margfeldið í flutningskostnaðinum skilar sér þannig í kassann með hærri skattlagningu. Svo einfalt er það nú. Ég tel að það sé afar brýnt að taka á öllum þáttum varðandi flutningskostnaðinn, bæði skattlagningunni, hvers vegna flutningskostnaðurinn út á land hefur aukist, og einnig hvort það sé þá einhver leið fyrir ríkið til þess að koma inn í og niðurgreiða, styrkja eða beita sér fyrir jöfnunaraðgerðum á flutningskostnaði milli landshluta. Það er eitt brýnasta hagsmunamálið fyrir atvinnulíf og búsetu í landinu.

Herra forseti. Hér eru til umræðu tvær merkilegar þáltill. Í rauninni er grunnurinn að þeim tólf ára áætlun, till. til þál. um samgönguáætlun til ársins 2014 og hins vegar á þeim grunni fjögurra ára áætlun. Ég held að óhætt sé að segja að hér er um afskaplega merkilegar áætlanir að ræða. Ef við lítum fyrst á tólf ára áætlunina er þetta merkilegt plagg því að hér er í fyrsta sinn mælt fyrir samgöngufé eftir samræmdri áætlun um flug, hafnir og vegi. Er það í fyrsta sinn sem það er gert og það eitt teljast tíðindi út af fyrir sig. Í annan stað held ég að þetta hljóti að teljast merkilegar áætlanir í ljósi þess að samkvæmt þeim er verið að veita meira fé til samgöngumála en nokkru sinni hefur verið gert áður. Það er í sjálfu sér merkilegt. Við þekkjum söguna. Ég sé það af þeim sem hér eru inni í salnum að ekki þarf að fara mörg ár aftur í tímann til þess að bera saman hvernig samgöngur hafa breyst á tiltölulega skömmum tíma, samgöngur á milli landsfjórðunga, ekki síst á landi. En því miður eru í sögunni dapurleg dæmi þess að hið opinbera hefur verið að fjárfesta í mannvirkjum sem tengjast samgöngum án þess að þau væru í tengslum hvert við annað eða í tengslum við það sem hefur verið að gerast í atvinnulífi eða í byggðaþróun. Þess vegna er samræmd samgönguáætlun sem þessi afskaplega merkilegt plagg og löngu tímabært. Hér er verið að skoða, og spá í rauninni, gera áætlanir fram í tímann þar sem er byggt á tengslum byggða og byggðaþróunar. Grunnforsendan er sú að samgöngur á milli meginbyggðarkjarna séu í lagi. Því miður er aðstaða þar misgóð. Á nokkrum stöðum þurfa íbúar og þegnar þessa lands að aka í forarvilpum, má segja, meðan aðrir njóta þess að fara í rennifæri á góðum vegum á milli staða. Markmiðið með þessari samræmdu áætlun er væntanlega það, eins og reyndar fram kemur í markmiðssetningunum, að koma á góðum samgöngubótum við helstu byggðarkjarna. Og hér hefur sannarlega margt gerst eins og ég nefndi áðan og í lok þessarar áætlunar rennur upp sá langþráði draumur að hringveginum verði lokað, þ.e. að það verði komið bundið slitlag á hringveginn og er sannarlega langþráð markmið og mikið afrek okkar fámennu þjóðar í tiltölulega stóru landi að hafa afrekað það á þó ekki lengri tíma. Og það er ánægjulegt --- hér gengur einmitt fram hjá hv. þm. Magnús Stefánsson sem mun hafa verið 1. flm. að þáltill. um að samræmd samgönguáætlun á borð við þessa yrði lögð fram. Það hlýtur að vera gaman fyrir hann að sjá draum sinn og orð verða að veruleika. Forsendur að baki þessari áætlun eru afskaplega jákvæðar í heild sinni. Þar er litið til byggðaþróunar og byggðasjónarmiða sem vega að sjálfsögðu þar þungt því að samgöngukerfið er jú ein af grunnforsendum í atvinnulífi okkar og þjóðlífi öllu. En ég vil líka vekja athygli á hinum almenna texta í byrjun þar sem fjallað er um öryggissjónarmiðin. Ég fagna því sérstaklega að samkvæmt þessum samgönguáætlunum er gert ráð fyrir því að lagt verði í mikla rannsóknar- og kynningarvinnu er snerti öryggisþætti í samgöngum. Það hlýtur að vega afskaplega þungt þegar gerð er langtíma\-áætlun í vegamálum. Öryggið hlýtur að vera eitt af því sem skiptir mestu máli. Þá fagna ég einnig sérstaklega þeirri áherslu sem kemur fram í hinum almenna texta um umhverfissjónarmiðin. Þar er okkur reyndar vandi á höndum því að, eins og fram kemur í textanum, þar er gert ráð fyrir því að fjallað verði m.a. um umhverfisskatta eins og víðast í heiminum er verið að ræða í dag í kjölfar Kyoto-bókunarinnar og þar fram eftir götunum. En einn mestur félagslegur kostnaður og heilbrigðiskostnaður í stórborgum heimsins er einmitt rakinn til útblásturs frá sprengivélum. Við þurfum að bregðast við nýrri tækni, sem er vonandi að ryðja sér til rúms, það hlýtur þá að koma fram í þessari samgönguáætlun og ég fagna því sjónarmiði. Hins vegar var hv. samgn. bent á það á fundi með fulltrúum samtaka í ferðaþjónustu um síðustu helgi að áherslur ferðaþjónustuaðila eru kannski með örlítið öðrum hætti og hefðu þeir viljað hafa meira samráð um frumgerð þessa. Það verður auðvitað skoðað í hv. nefnd. En, herra forseti, ég tel að hér sé í það heila tekið afskaplega metnaðarfull áætlun þar sem lagt er upp með ákveðnar grunnforsendur sem vonandi munu halda. Að sjálfsögðu, eins og fram hefur komið í máli manna, er þörfin afskaplega mikil og hún snýst um meira fé, að það þyrfti að stækka kökuna. En það eru jú margir útgjaldaliðir og þetta er það fé sem úr er að spila. Þá hefst hinn mikli slagur um að skipta því á milli kjördæma og þar skipta að sjálfsögðu faglegar forsendur, það sem hér hefur verið vikið að, afskaplega miklu máli. Ég hygg að ekki síst núna á kosningavetri verði þessi slagur erfiður og hefur það svo sem endurspeglast í ræðum manna hér, á eftir að gera síðar í dag og enn meira þegar málið kemur til hv. samgn. Það er skipting vegafjár og skipting takmarkaðs fjár í metnaðarfulla samgönguáætlun. Það er rétt að vekja athygli á því, bara til að draga fram þörfina, að það munu vera u.þ.b. 80 einbreiðar brýr á hringveginum einum, þar af rúmlega 40 í hinu fagra Suðurkjördæmi. Það er mál sem snertir öryggisþætti. Á það hefur verið bent að vegir á Vestfjörðum og norðausturhorninu eru í mun lakara ástandi en víðast annars staðar. Bent hefur einmitt verið á að milli jafnvel ágætra byggðarkjarna í þeim héruðum þurfi menn að aka í forarvilpum enda ber samgönguáætlunin þess merki að markmiðið sé að lyfta þeim fjórðungum upp úr forarsvaðinu svo að menn komist á þokkalega vegi. Það sést auðvitað í því hvernig fjárveitingar eru og það er undir þessu markmiði að tengja saman alla helstu byggðarkjarna. Ég lýsi, herra forseti, sem sagt miklum stuðningi við þau metnaðarfullu markmið sem þarna eru þótt endalaust megi deila um það hvort meira hefði átt að fara í þetta kjördæmið eða hina framkvæmdina og þar fram eftir götunum. Það er alltaf spurningin um forgangsröðun samanber það sem ég nefndi hér um einbreiðar brýr, mikla slysavalda. Það eru þó tvö atriði sem ég vil sérstaklega gera að umtalsefni enda hafði ég um þau fyrirvara í mínum þingflokki og lýsi honum hér með. Það er annars vegar um að ræða svokallaðan Suðurstrandarveg frá Grindavík til Þorlákshafnar. Ég tel, og er ekki einn um þá skoðun, að við kjördæmabreytinguna hafi því beinlínis verið lofað að Suðurstrandarvegur yrði byggður upp með varanlegum hætti og það yrði gert á allra næstu árum. Því miður sér þess ekki stað í þessari samgönguáætlun og um það snýst fyrirvari minn. Undir þetta sjónarmið mitt hygg ég að taki flestir þingmenn af þessu svæði en ég vek athygli á því sem sveitarstjórnir, bæði austan og vestan Suðurstrandarvegar, hafa lýst, núna síðast í ályktun frá Sambandi sveitarfélaga á Suðurlandi auk sveitarstjórna í Árborg, Ölfusi, Hveragerði, Grindavík og víðar. Því til viðbótar vil ég nefna fjölmarga ferðaþjónustuaðila víða á Suðurlandi og samtök í ferðaþjónustu sem telja að Suðurstrandarvegur sé eitt lykilatriðið í að efla ferðaþjónustu, ekki síst úti á landsbyggðinni, enda má ætla að flestir ferðamenn erlendir sem hingað koma komi til landsins til að njóta íslenskrar náttúru, menningar og fegurðar. Tími minn er naumur þannig að ekki gefst ráðrúm til að fara yfir fleiri rök en fyrir utan loforð vegna kjördæmabreytinga vil ég nefna atvinnuhætti eins og með ferðamálin og ekki síður flutning með fiskafurðir. Ég vil líka nefna öryggissjónarmiðið út frá því að Reykjanesskaginn er jú eldvirkt svæði og jarðfræðingar segja að þar geti hvenær sem er brotist út eldgos. Þá er nauðsynlegt að hafa flóttaleið fyrir hátt í 20 þús. manna byggð. Þá má ekki gleyma því að það eykur bara fjölbreytileika fyrir íslenska og erlenda ferðamenn að geta farið þessa skemmtilegu leið. Þetta var annar fyrirvari minn um stuðning við þetta merkilega mál. Síðan get ég ekki látið hjá líða að nefna þjóðleiðina til Vestmannaeyja sem nokkuð hefur verið í umræðu --- þjóðleiðin til Vestmannaeyja liggur nefnilega um sjó af augljósum ástæðum --- a.m.k. enn þá. Menn eiga sér jú drauma til lengri tíma um jarðgöng þar á milli en þau munu ekki koma í bráð, ég held að það sé alveg ljóst. Nú er það svo að Vestmannaeyingar, sem hafa bent á þetta sem sína þjóðleið, eru þeir þegnar landsins sem þurfa að greiða allháan og hressilegan toll til þess að komast um og geta ferðast, hvort heldur þeir fara með flugi eða ferju, og það tekur þá um þrjár klukkustundir að fara frá Vestmannaeyjum til Þorlákshafnar --- þegar viðrar. Það kostar þá og þar fram eftir götunum. Nú hefur verið haldinn fjölmennur borgarafundur sem ég veit að hæstv. ráðherra sat þar sem vilji Vestmannaeyinga kom afskaplega skýrt fram. Krafa þeirra er beinlínis sú að það komi ný ferja á milli Þorlákshafnar og Vestmannaeyja til þess að stytta siglingaleiðina á milli. Aðilar í ferðaþjónustu halda því fram að þriggja tíma sigling aðra leiðina slái í rauninni ferðamannaparadísina Vestmannaeyjar að nokkru leyti út af borðinu, en klukkutími, einn og hálfur tími í siglingu mundi gerbreyta þar forsendum. Eins og atvinnuástand er þar má segja að það sé ekki ósanngjörn krafa Vestmannaeyinga að þegar í stað verði gripið til þeirra aðgerða að koma með nýtt skip þannig að Vestmannaeyingar komist í nútímalegt samband, þjóðvegasamband má segja, við meginlandið. Ég sé ekki nokkurs staðar stafkrók bregða fyrir í þessari ágætu samgönguáætlun um að gert sé ráð fyrir þeirri lausn. Á vegum Vestmannaeyjabæjar og samgrn. er starfandi svokallaður samgönguhópur, en nokkuð hefur dregist að hann skilaði af sér, en mér skilst að nú styttist óðfluga í að þessi samgönguhópur skili af sér og þar munu væntanlega og ég held að menn hljóti að búast við því að þar komi metnaðarfullar tillögur í anda vilja íbúa Vestmannaeyjabæjar, samanber borgarafund og undirskriftalista. En ég sé því ekki bregða fyrir í þessum samgönguáætlunum og ég hlýt því að spyrja hæstv. ráðherra með hvaða hætti það verði gert. Þessi tvö mál, herra forseti, Suðurstrandarvegur og ferja til Vestmannaeyja eru þeir fyrirvarar sem ég hef lýst um stuðning við þetta og auðvitað mætti tína til önnur atriði, en ég vil nefna þessi atriði sérstaklega. En, herra forseti, ég ítreka að í það heila tel ég samgönguáætlunina merkilega, veittir eru meiri fjármunir til samgöngumannvirkja á Íslandi en nokkru sinni og hér er um samræmda áætlun að ræða og ég hygg að í lok samgönguáætlunar 2014 fáum við að sjá enn betri samgöngubætur en við höfum upplifað á síðustu áratugum á Íslandi og það verði enn betra landslag og þar af leiðandi betra mannlíf hér á landi.

Herra forseti. Aðeins vegna þeirra fyrirvara sem hv. þm. gerði grein fyrir við áætlunina vil ég segja í fyrsta lagi að ég lít svo til að að sjálfsögðu verði svonefndur Suðurstrandarvegur einn af þeim vegum og þeim verkefnum sem vinna þarf að, enda er nú þegar komin fjárveiting til þess verkefnis. Hins vegar lá fyrir að innan þess ramma sem við höfum var ekki hægt að gera ráð fyrir stórframkvæmdum þar á sama tíma og þurfti að leysa úr mjög brýnum öðrum verkefnum, þannig að við þurfum alltaf að velja og hafna. En ég vil undirstrika það að að sjálfsögðu þurfum við að gera ráð fyrir því að Suðurstrandarvegur sé inni í vegauppbyggingarkerfi okkar þó ekki sé hann inni eins og 12 ára áætlun gerir ráð fyrir, en undirstrika að þar eru ekki fjármunir sem hægt er að nýta til þess að bæta úr þeim vegi sem þar er. Hvað varðar samgöngur til Vestmannaeyja þá liggur það alveg fyrir að ég beitti mér fyrir lausn til þess að bæta samgöngur til Vestmannaeyja með því að fjölga ferðum Herjólfs í fyrsta lagi. Í öðru lagi skipaði ég þann starfshóp sem hv. þm. nefndi og hefur skilað áfangaskýrslu sem fól í sér tillögur um fjölgun ferða og ég fór að tillögum starfshópsins hvað það varðaði. Í þriðja lagi vil ég nefna mjög mikilvægt atriði sem ég tel lykilmál og er inni í samgönguáætluninni, það er að við vinnum að rannsóknum á suðurfjörunni með það í huga að koma upp hafnaraðstöðu í Bakkafjöru til þess að leysa ferjumálin á þann hátt sem ég tel að eigi að reyna að leysa ferjumálin milli lands og Eyja, að fara stystu leiðina og bæta þannig samgöngurnar milli lands og Vestmannaeyja til frambúðar. Ekki að einblína á hraðskreiðari ferju sem mundi lengja þann tíma sem liði þar til hin varanlega og góða lausn fengist.

Herra forseti. Segja má hvað varðar Suðurstrandarveginn að það sé hálfur sigur að ná honum inn á samgönguáætlun með öllum þeim rökum sem hafa verið nefnd um hann og hvers vegna hann er mikilvægur. En samkvæmt 12 ára áætlun, lengri áætluninni, er ekki einu sinni gert ráð fyrir að Suðurstrandarvegi ljúki á því tímabili. Hann mun kosta um 1 milljarð og ef ég man rétt er ekki gert ráð fyrir nema um 500--600 millj. í Suðurstrandarveginn á 12 ára tímabili. Ég ítreka það sem ég nefndi að ég lít svo á að í tengslum við kjördæmabreytinguna hafi komið afdráttarlausar yfirlýsingar þess efnis að hann væri ein forsenda breytinganna, enda hygg ég að allir þingmenn Reykjaneskjördæmis núverandi og Suðulandskjördæmis hafi tekið undir það og reiknað með því. Þess vegna eru það auðvitað ákveðin vonbrigði þegar þau loforð ganga ekki eftir. Hvað varðar Vestmannaeyjar þá er það hárrétt hjá hæstv. ráðherra og ber auðvitað að lofa það sem vel er gert, þ.e. fjölgun ferða, en það breytir ekki því að grundvallaratriðið er með hliðsjón af þróun atvinnulífs og þróun mannlífs í Vestmannaeyjum að grípa þarf til aðgerða strax. Ég hef nefnt þriggja tíma siglingu sem samræmist í rauninni ekki samgöngum 21. aldar og þarf ekki annað en skoða hvernig því er fyrirkomið í nágrannaríkjum okkar. Rannsóknir við Bakkafjöru og sigling stystu leið --- það er hárrétt hjá hæstv. ráðherra, það er besta lausnin. En sú lausn er ekki innan seilingar. Þess vegna verður í rauninni að svara því strax hvort menn vilji grípa til aðgerða til að koma Vestmannaeyjum í nútímasamband strax, eða að draga það um jafnvel áratugi eins og ég hygg að bæði jarðgöng og ferjuaðstaða frá Bakkafjöru muni taka.

Herra forseti. Sú samgönguáætlun sem hér liggur fyrir grípur að sjálfsögðu á öllum helstu þáttum samgöngumála og er þar margt fróðlegt og athyglisvert sem fram kemur. Auðvitað er það ávallt svo að þingmenn hver í sínu kjördæmi festa fyrst augun á því sem þá varðar helst og vegna þess að peningar eru ónógir og vegna þess að kröfur til gæða veganna hafa farið vaxandi, t.d. er breidd helstu þungaflutningaleiða nú sjö og hálfur metri í staðinn fyrir sex og hálfur áður, þá veldur það því að ekki er hægt að standa við þær gömlu áætlanir sem við höfðum. Að ýmsu öðru leyti hefur verið tekin ákvörðun um að vanda vegagerð meira en menn þorðu áður að gera til að tryggja öryggi vegfarenda og til að tryggja að leiðunum sé hægt að halda opnum í mismunandi árferði. Ég ætla aðeins að víkja að nokkrum höfuðatriðum í sambandi við vegáætlun eins og hún horfir við mér sem þingmanni fyrir Norðurl. e. Ég vil í fyrsta lagi lýsa ánægju minni með það að nú skuli ákveðið að göngin til Siglufjarðar verði boðin út í þessum mánuði. Við erum þar að tala um að tryggja byggð og samgöngur út með Eyjafirði. Þar búa rétt um 4.000 manns og öldungis er ljóst ef við horfum á atvinnusamsetningu Ólafsfjarðar og Siglufjarðar sem dæmi, að mikið hagræði er í því fólgið að göngin komi til að sjómennirnir á þessum stöðum báðum geti fyrirvaralaust farið um borð í skipin eða komist heim til sín og eins til þess að þjónustufyrirtæki á þessum stöðum báðum geti þjónað skipunum, hvort sem þau koma að landi í Ólafsfirði eða Siglufirði. Eins og þeir sem þarna eru kunnugir vita er eins og nú viðrar í dag um 240 km milli Ólafsfjarðar og Siglufjarðar í staðinn fyrir 15. Ekki er hægt að lenda flugvél á Siglufirði þegar rökkvar og ef minnsti hliðarvindur er. Þess vegna er öldungis ljóst að göngin eru mjög þýðingarmikil og raunar óhjákvæmileg. Og það er hægt rétt svona til samanburðar að minna á að uppi voru raddir um að óþarfi væri að göngin á sínum tíma fyrir vestan færu til Suðureyrar við Súgandafjörð. Ég var hins vegar fastur á því að nauðsynlegt væri að göngin næðu einnig til Suðureyrar. Eins og komið hefur í ljóst var það rétt ákvörðun.  Einnig er vert að hafa í huga að göng eins og Siglufjarðargöngin eru meira en rétt vegurinn. Þau göng hafa mikla þýðingu í sambandi við hvers konar þjónustustarfsemi. Í fyrsta lagi verður skemmra fyrir Siglfirðinga að sækja þjónustu til Akureyrar. Hægt er að byggja upp margvíslega þjónustu út með firði sem of fátt fólk er nú til að standa undir. Ýmis smáþjónustufyrirtæki munu rísa þar. Sjúkrahúsið í Siglufirði mun nýtast betur og þar fram eftir götunum. Öll menningarsamskipti verða léttari og þar að auki liggur það fyrir að byggðirnar við Eyjafjörð vilja sameinast flestar hverjar í eitt sveitarfélag: Akureyri, Dalvík, Ólafsfjörður, Siglufjörður og ég hygg að Hrísey sé inni í þeirri mynd, jafnvel Arnarneshreppur og fleiri hreppar. Þessi göng hafa því líka þýðingu með þeim hætti að styrkja sveitarstjórnarmálin. Loks hafa göngin mikla þýðingu fyrir ferðaþjónustu, en ég hygg að allir flokkar nú tali mikið um að nauðsynlegt sé að styrkja grunnviði ferðaþjónustunnar. Samgöngur eru þar auðvitað númer eitt, tvö og þrjú. Og Síldarminjasafnið í Siglufirði er alveg sérstakt í sinni röð og mætti vera öðrum til fyrirmyndar um hvernig eigi að byggja slíkt. Ég vil í annan stað, af því ég tala um ferðaþjónustuna, minna á að hér er nokkru fé veitt til vegar niður með Jökulsá svo hægt sé að koma að Dettifossi árið um kring. Eins og nú standa sakir hefur ekki náðst fullt samkomulag um hvort slíkur vegi eigi að liggja vestan eða austan ár, en það er nægur tími. Við höfum næsta sumar til þess að glöggva okkur betur á þeim upplýsingum sem Vegagerðin ræður yfir um þessi mál og ég geri mér vonir um og tel óhjákvæmilegt raunar og hægt samkvæmt þeirri vegáætlun sem hér liggur fyrir að hægt sé að bjóða Dettifossveg út haustið 2004 og ég hygg þegar þar kemur sögu og raunar líka nú í samgn. æskilegt að það sé athugað hvort ekki sé hægt að styrkja þá vegagerð. Þá vil ég í þriðja lagi ræða um nauðsyn þess að stytta leiðina milli Akureyrar og Reykjavíkur. Ég ásamt formanni samgn., hv. 8. þm. Reykv., Guðmundi Hallvarðssyni, lögðum fram þáltill. fyrir tveimur árum þar sem við báðum um að athugun yrði gerð á því að vegur yrði lagður sem næst beinni línu frá Reykjavík til Akureyrar og kýs ég nú að fara örlítið yfir þær hugmyndir. Meginhugmyndin er sú að stytta leiðina eins mikið og nokkur kostur er, eða um 81 km og þá er gert ráð fyrir ef maður leggur af stað frá Reykjavík að fara Mosfellsheiði, um Þingvelli og Kaldadal, síðan um Hallmundarhraun, yfir Stórasand sunnan Blöndulóns og yfir Skagafjörð í Norðurárdal. Þetta yrði eins og ég sagði 81 km stytting, mundi kosta 5.550 milljónir, en þá er það að athuga að þegar hefur verið ákveðið að ráðast í veginn um Kaldadal þannig að sá kostnaður hlýtur þá að dragast frá þegar nettókostnaður er hafður í huga. Sömuleiðis liggja fyrir hugmyndir um að leggja veg yfir Kjöl. En ef slíkt yrði gert yrði einnig óhjákvæmilegt að beina honum sunnan Mælifells í Skagafjörðinn og upp í Norðurárdal. En þó svo að kostnaður við þessa vegagerð sé tekinn með þá næmi kostnaður á kílómetra í styttingunni ekki nema 68 millj. kr. Það er athyglisvert í ljósi þess að í skýrslu um styttingu leiðar á hringveginum kemur í ljós að ef stytta á t.d. um Svínavatn í Húnavatnssýslu um 15,5 km yrði slík stytting um 58 millj. kr. á kílómetra, en allar aðrar styttingar dýrari, þ.e. um Hornafjarðarfljót 82 millj. og um Svínafells- og Skaftafellsá 80 millj. Ef við tölum um veg utar í Lóninu þá eru það 200 millj. og þar fram eftir götunum, um Varmahlíð 143 millj. Því er greinilegt að þessi stytting er mjög hagkvæm ef tekið er tillit til hvers kílómetra sem leiðin styttist um. Ef við göngum enn lengra og reiknum dæmið þannig að vegur verði hvort sem er lagður um Kaldadal og að vegur verði hvort sem er lagður frá Kili upp í Norðurárdal fyrir norðan þá næmi nettókostnaður á hvern kílómetra á þessari leið ekki nema 25 millj. kr. á kílómetra, sem er auðvitað langsamlega hagkvæmasta stytting sem við getum fundið hvarvetna á landinu. Ef við horfum á þessi mál út frá öðrum sjónarmiðum, t.d. út frá umhverfissjónarmiðum, þá sjáum við að auðvitað mundi draga úr útblæstri sem þessu næmi því aðalþungaflutningar landsins eru á norðurleiðinni milli Akureyrar og Reykjavíkur. Ef við íhugum þetta mál t.d. út frá þeim hringvegi sem nú er þá er ljóst að hann er víða þröngur og það þarf að endurbyggja hann. Allar slíkar lausnir eru mun dýrari en þessi vegna þess að ávinningurinn og hagræðing af þessum vegi yrði þá ekki til staðar. Þessi vegur yrði að sjálfsögðu byggður fyrir þungaflutninga og mundi draga verulega úr slysahættu. Nú halda ýmsir því fram, og er það alveg réttmæt gagnrýni, að Kjalvegur liggi hátt og þess vegna sé ekki við því að búast að auðvelt yrði að halda honum opnum allt árið um kring. Þá er hægurinn á að fara um byggð niður með Hvítá. Það kostar ekki mikið í þessu samhengi, kannski 250 millj. kr. í heild sinni þannig að það breytir ekki þeirri mynd sem ég er hér að draga upp. Auðvitað hlýtur það að vera markmið okkar allra þegar við erum að hugsa um grunnleiðir, grunnvegakerfi landsins, að gera okkur glögga grein fyrir því hvar þungaflutningarnir eru og hvernig við getum greitt fyrir þeim, dregið með því úr kostnaði og dregið með því úr útblæstri eiturlofttegunda í andrúmsloftið. Ef við veltum fyrir okkur t.d. samkeppnisstöðu iðnaðarins við Eyjafjörð og á Akureyri eða samkeppnisstöðu iðnaðar á Austurlandi eða í Skagafirði þá er einnig augljóst að sá samkeppnisiðnaður mundi hafa ótrúlega mikið hagræði af því að hægt yrði að stytta leiðina þannig. Ég sé að hér mér til vinstri handar er mikill áhugamaður eins og ég er um að lækka flutningskostnað, hv. 3. þm. Norðurl. v., Kristján L. Möller. Við báðir höfum mjög beitt okkur fyrir því að reyna að lækka flutningskostnaðinn, bæði vegna þess að hann kemur inn í vöruverðið og einnig til þess að styrkja atvinnurekstur úti á landi. Við hljótum líka báðir tveir að festa augun við úrræði eins og þessi sem fela það í sér að bæta rekstrarskilyrði og rekstrarforsendur, ekki aðeins atvinnufyrirtæka fyrir norðan heldur líka rekstrarforsendur þeirra heimila sem þar eru. Með hliðsjón af öllu þessu og líka með hliðsjón af því að þessi nýja leið yrði mjög skemmtileg fyrir ferðaþjónustuna --- hún opnar möguleika á tveim nýjum hringleiðum, þ.e. annars vegar norður í Skagafjörð og síðan hringveginn til baka eða öfugt. Einnig styttist leiðin norður þannig að menn geta farið norður þessa leið og til baka um Kjalveg eða eftir atvikum Sprengisand --- þá er ljóst að slík stytting á vegalengd, 81 km, gjörbreytir öllum viðhorfum í sambandi við hluti eins og þessa. Ég vil þessa vegna beina því til samgn. að sjá til þess að nægilegt fé verði veitt til rannsókna á þessari vegagerð. Ég geri mér grein fyrir því að nokkurn tíma tekur að undirbúa hana, glöggva sig á vegarstæði, glöggva sig á umhverfisþætti málsins. Ég vil að síðustu segja að sá hluti vegarins sem liggur frá Borgarfirði norður í Skagafjörð kostar ekki meira en, eftir því hvernig við viljum á það horfa, kannski 2 milljarða, kannski 3,5 ef allt er talið. Hann kostar ekki meira en svo að hægt verður að standa undir honum með veggjaldi, hygg ég, þegar komið er fram á árið 2006, 2007 eða 2008, þegar þessi vegur yrði tilbúinn. Við erum auðvitað ekki að tala um það að hefja þessa vegagerð á næsta ári. Við erum að tala um að nauðsynlegt er að standa vel að slíkri vegagerð. Það þarf að glöggva sig á veðurfari og veðráttu því þessi vegur liggur hátt. En eins og veturinn hefur verið nú þá sjáum við að ekkert hefði verið því til fyrirstöðu að aka slíkan veg hvern einasta dag á þessum vetri fram að 20. janúar eða svo. Hægurinn hefði verið á að halda veginum opnum fram á þennan dag vegna þess að það er ekki mikill snjór á hálendinu, síður en svo, og engin fyrirstaða þegar vegir eru góðir nema þá í þröngum fjallagiljum, t.d. í Víkurskarði eða einhverju þvílíku. En þegar við erum að tala um hásléttur þá er ekki því að heilsa að snjór setjist á slíkum stöðum á vegina. Að síðustu vil ég beina því til formanns samgn. að athuga hvort ekki sé rétt að taka aftur upp hugmyndir um að veita nokkurt fé til að styrkja beint flug milli Egilsstaða og Akureyrar vegna þeirra auknu umsvifa sem nú eru á Egilsstöðum og vegna þess hversu margir Austfirðingar sækja bæði menntun og heilbrigðisþjónustu til Akureyrar og í nokkrum mæli einnig austur.

Herra forseti. Ég vil nú þakka hv. 1. þm. Norðurl. e. fyrir undirtektir hans við samgönguáætlun og þær hugmyndir sem hann setti fram sem að sjálfsögðu þarf að athuga. Ég vil vekja athygli á því að farið hefur fram vinna við að gera úttekt á þessum styttingum og innan tíðar verður sú vinna kynnt af hálfu Vegagerðarinnar, þ.e. styttingu vega á milli landshluta. Það sem leiddi mig aðallega upp í þetta ræðupúlt var að geta þess að þegar boðin var út flugleið frá Akureyri til Þórshafnar og Vopnafjarðar þá var jafnframt gert ráð fyrir flugleiðinni frá Akureyri til Egilsstaða. Að fenginni reynslu varð að samkomulagi að heimila flugfélaginu sem sá um þetta flug að falla frá því en gera hins vegar ráð fyrir sérstökum kjörum fyrir þá sem þurftu að fara þessar leiðir og veldu þá þann kost eða neyddust til þess í rauninni að fljúga frá Akureyri til Reykjavíkur og síðan frá Reykjavík til Egilsstaða. Þetta var inni í þessu útboði, inni í þessum samningi. Ég tel að ef kæmi sterkur vilji fram af hálfu heimamanna á Egilsstöðum og Akureyri til að taka þetta mál upp að nýju þá væri það opið. Ráð var fyrir þessu gert á sínum tíma í þeim fjárhæðum sem ætlaðar eru til styrkja við flugið. Mér þykir því eðlilegt og sjálfsagt að taka þettað til skoðunar ef vilji er til þess.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. þessar undirtektir. Mér var það ljóst á sínum tíma að þar sem ekki var nægileg eftirspurn eftir slíku flugi þá þótti réttara að fara þá leið sem hæstv. ráðherra lýsti. Nú er hins vegar komið á daginn að vegna mikilla framkvæmda á Austurlandi er umferð meiri en áður hafði verið reiknað með og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir hans góðu undirtektir.

Herra forseti. Hv. þm. Halldór Blöndal og fyrrv. samgrh. fór mikinn í ræðustól um samgöngumál. Hugmyndir hv. þm. eru þær að leggja sem flesta vegi að byggðabaki, helst um óbyggðir þar sem enginn býr því að mest samgöngubót fælist í leggja vegina þvers og kruss um hálendið í staðinn fyrir að fara með þá meðfram byggð þar sem fólkið er. Því vil ég spyrja hv. þm. hvar hann mundi nú, ef hann ætti þess kost, forgangsraða veginum á Norðausturlandi, veginum um Húsavík/Þórshöfn og Þórshöfn/Bakkafjörð og norðausturveg/Vopnafjörð, hvar hann mundi setja þetta í röðina gagnvart þessum vegum yfir hálendið eða utan byggðar á milli Suður- og Norðurlands, og sömuleiðis hvar hv. þm. telur að vegir á Vestfjörðum ættu að koma í þeirri röð, þ.e. vegasamgöngur milli byggða á Vestfjörðum. Mér fannst í máli hv. þm. að kappið væri svo mikið í vegasamgöngum að helst ætti að leggja alla vegi sem fjærst byggð þannig að fólk gæti ekki notað þá, en hagkvæmnin væri því meiri sem færri gætu notað þá.

Herra forseti. Ég er vanur því að sagt sé við mig að ég vilji leggja vegi sem fjærst byggð. Þannig var, þegar gengið var frá samgönguáætlun og hún samþykkt í fjárln. árið 1991, að þá var ekki gert ráð fyrir því að byrja að leggja veg milli Mývatnssveitar og Egilsstaða fyrr en eftir árið 2000, ekki fyrr en á þessari öld. Ég hafði nú ekki þá þolinmæði og beitti mér fyrir því að vegur yrði lagður á milli Norður- og Austurlands. Þá vildu ýmsir leggja þann veg um byggð, vildu fara Kelduhverfið og Melrakkasléttuna og Þistilfjörðinn og Vopnafjörðinn til Egilsstaða. Ég vildi fara stystu leið. Ég hef engan mann hitt eftir að þessi vegur var lagður sem hefur sagt við mig: Mikill bjáni varstu að fara ekki heldur yfir Öxarfjarðarheiðina og Brekknaheiðina og Sandvíkurheiðina o.s.frv. Þær gagnrýnisraddir hafa nú hljóðnað sem á sínum tíma börðust mest fyrir því að fara með ströndinni eins og sagt var. Ég er hér einungis að tala um að stytta leiðina milli Akureyrar og Reykjavíkur um 81 km. Það er auðvitað geysilega þýðingarmikið mál, þjóðhagslega mikilvægt mál. Ég er að tala um að draga úr slysahættu. Hv. þm. veit vel að eins og hringvegurinn er núna þá er mikil slysahætta og ef maður les þessa vegáætlun þá sér maður að hægt gengur að fá peninga til þess að bæta gamla þjóðveginn. Ég hef meira að segja heyrt að ýmsir þingmenn á Norðvesturlandi vilji enn draga veginn upp Norðurárdal í Skagafirði sem ég vona nú að sé ekki satt. Þannig er nú það að vegir verða að vera öruggir og góðir og fjalllendi er það mikið á Íslandi að maður verður að fara yfir fjöllin og heiðarnar, meira að segja stundum yfir Holtavörðuheiði.

Herra forseti. Það má leggja vegi þvers og kruss en maður verður að forgangsraða. Ég spurði hv. þm. Halldór Blöndal að því hvar hann mundi raða í þessu háfjallahlaupi sínu veginum um Norðausturland sem varð afskiptur við vegagerðina meðfram ströndinni. Það er svo sem ágætur vegur yfir fjöllin milli Norðurlands og Miðausturlands en vegurinn meðfram ströndinni hefur orðið afskiptur. Hvar vill hv. þm. setja þann veg í þessari röð? Vill hann ráðast í þessa háfjallavegi áður en búið er að koma upp vegum í byggð? Ég vil líka vekja athygli á því að það er ekki sama hver segir hvað og hvernig. Umræða hv. þm. Halldórs Blöndals um að vegirnir verði lagðir helst fram hjá byggð á Norðvesturlandi í Húnavatnssýslum hefur kannski þegar haft þau áhrif að aðilar eins og olíufélögin og aðrir halda frekar að sér höndum um uppbyggingu þjónustuskála og þjónustu á þjónustustöðum eins og Blönduósi. Menn þurfa að gæta orða sinna í þessum efnum, ekki síst þingmenn, þannig að ekki sé valdið ótímabærum ugg og truflun á eðlilegu lífi, starfi og uppbyggingu starfs í héruðunum. Ég ítreka við hv. þm. Halldór Blöndal: Getur hann ekki verið sammála mér í því að fyrst skulum við leggja vegina í byggð og að íbúar á Norðausturlandi og á Vestfjörðum fái almennilegan veg áður en við förum að rassakastast fram og til baka um hálendið til þess að fá sem stystan veg milli einstakra bæja og byggða?

Herra forseti. Þetta er hálfbrosleg umræða. Mig minnir að þessi hv. þm. hafi viljað fara Þverárfjall en ekki út á Skaga. Hann vildi ekki þræða byggðina þegar hann var að koma vegi frá Sauðárkróki til Skagastrandar. Af hverju vildi ekki hv. þm. fara Skagann? Af hverju vildi hann fara Þverárfjall? Vildi hann fara Þverárfjall af því það var styttra? Kannski. Annars eiga menn ekki að vera að blanda svona saman. Ég var mikill áhugamaður um það að flýta vegi til Ísafjarðar, Patreksfjarðar, Þórshafnar, Raufarhafnar, Vopnafjarðar eins og þeir vita sem muna mig sem samgrh. Ég gerði m.a. Ísafjarðardjúp að stórverkefni til þess að greiða fyrir þeirri vegagerð. Hitt er rangt sem ég las í grein frá einum af þingmönnum Samfylkingarinnar að ég hefði lofað því á Ísafirði árið 1991 að búið yrði að leggja Djúpveg árið 2000. Það er ekki rétt. Við áttum þá fullt í fangi með að standa við það að greiða jarðgöngin sem þá hafði verið ráðist í án þess að sjá fyrir sérstöku fjármagni til þeirra. En þetta mál snýst ekki um það heldur hitt að óhjákvæmilegt er að verja milljörðum króna til að bæta samgöngur milli Akureyrar og Reykjavíkur vegna þess að hringvegurinn eins og hann er núna þolir ekki þann mikla þunga og þá miklu umferð sem um hann fer. Hringvegurinn er of mjór og hann er stórhættulegur, slysagildra eins og hv. þm. veit. Og við því verður að bregðast. Ég held því fram að ódýrast sé að bregðast við því með því að leggja þann veg sem ég er að tala um og hef óskað eftir að komi nægilegt fjármagn frá Alþingi til þess að hægt sé að rannsaka vegarstæði, fara í umhverfisrannsóknir og þar fram eftir götunum til þess að athuga þennan möguleika. Það kostar ekki mikla fjármuni borið saman við það sem í húfi er og ég get ekki séð að hv. alþm. geti verið á móti því.

Herra forseti. Ég hlustaði með athygli á hv. þm. Halldór Blöndal flytja ræðu sína og get svo sem tekið undir margt af því sem þar kom fram. Margt ákaflega athyglisvert var sagt, fjallað um hin ýmsu mál og þar á meðal málefni kjördæmisins sem við báðir munum væntanlega sinna á komandi kjörtímabili. Vegna þess að ég hef áður hlustað á hv. þingmann lýsa hugmyndum sínum um hálendisveg norður til að tengja Norðurland við Reykjavík, svokallaðan Norðurveg sem skírður hefur verið svo með stórum staf í ágætri blaðagrein, er spurning mín til hans þessi: Telur hv. þm. Halldór Blöndal að flutningskostnaður til Norður- og Austurlands muni lækka, og þá hve mikið, lækka verulega eða lítið, þegar þessi væntanlegi Norðurvegur sem er stytting um 80--85 km verður orðinn að veruleika hvenær sem það nú verður?

Herra forseti. Ég hef ekki hugmynd um það hversu mikið flutningskostnaðurinn mun lækka en ég get fullvissað hv. þingmann um að flutningskostnaðurinn mun lækka við það að stytta leiðina um 80--85 km. Þá vil ég spyrja hv. þm.: Heldur hann að flutningskostnaðurinn muni hækka ef leiðin mundi lengjast um 80--85 km?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Halldóri Blöndal fyrir þessa yfirlýsingu sem hann gefur hér. Hún er náttúrlega alveg hárrétt. Auðvitað ætti flutningskostnaður að lækka við það að vegalengdir styttist. En þá vil ég leyfa mér að spyrja hv. þm.: Hvaða aðferðir getum við notað aðrar til þess að lækka flutningskostnað til landsbyggðarinnar frá Reykjavík þar til þessi vegur verður orðinn að veruleika?

Herra forseti. Ég geri ráð fyrir að það sé erfitt að finna leiðir til að lækka flutningskostnað nema með því að draga úr kostnaði, ég held að það sé deginum ljósara. Þau flutningafyrirtæki sem við höfum reyna að nota ýtrustu tækni eins og hv. þm. veit. Tölum aðeins um flutningskostnaðinn. Ef við horfum á vöruverð segir flutningskostnaðurinn ekki alla sögu þar eins og hv. þm. hefur stundum gefið í skyn. Við getum t.d. horft á pilsnerflösku og athugað hvað hún kostar í Bónus á Egilsstöðum. Það kemur í ljós að hún kostar 37 eða 39 krónur. Þar er hins vegar umboð fyrir Egil Skallagrímsson, og búðareigandi á Austurlandi sagði mér um daginn að hann fengi í heildsölu pilsnerflöskuna á 70--80 kr. Heildsöluverðið fyrir smákaupmanninn er hér um bil 100% hærra en útsöluverðið hjá Bónus. Það vildi svo til að ég hitti fulltrúa þessarar ölverksmiðju fyrir austan og spurði um þetta. Af því að þetta var einkasamtal ætla ég ekki að fara frekar út í það en leyfi mönnum að velta fyrir sér hvort þetta sé ekki athyglisvert. Ég hafði hugsað mér að hafa samband við Samkeppnisstofnun og spyrja hana hvað hún telji hæfilegt að verðmunur frá sama fyrirtæki á Egilsstöðum megi vera mikill eftir því hvort maður er Páll eða séra Páll. Þar fyrir utan tekur Ölgerðin þátt í auglýsingakostnaði fyrir Bónus --- þar að auki --- svo í raun er verðið enn þá lægra en ég sagði.

Virðulegi forseti. Það var fróðlegt að hlýða á lok ræðu hv. þm. Halldórs Blöndals sem saknar augljóslega Verðlagsstofnunar og ríkisverðs þannig að það sé hægt að ákveða bara tiltekið verð og menn þurfi þá ekki að hafa áhyggjur af verðmyndun að öðru leyti. Það er dálítið sérstakt þegar fulltrúi þess flokks sem á hátíðarstundum ber sér á brjóst og lýsir yfir dásemd frelsis og almennra viðskipta skuli koma hingað upp og horfa til þess með miklum söknuði þegar við höfðum Verðlagsstofnun til að ákveða hvað hlutirnir ættu að kosta. Virðulegi forseti. Við erum ekki að ræða hér verðlagsmál eða Samkeppnisstofnun eins og mátti ætla af ræðu síðasta ræðumanns, heldur samgönguáætlun. Kannski er það svo í reynd í því víðfeðma landi og strjálbýla sem við búum í að samgönguáætlun sé okkar helsta byggðamál og hafi mest áhrif á það hvernig byggðaþróun verður. Með samgöngu\-áætlun og almennri umræðu um atvinnumál erum við að ræða hin raunverulegu byggðamál. Í þessu ljósi hefur mér alltaf fundist dálítið sérstætt að byggðamálum skuli síðan komið fyrir hjá hæstv. iðn.- og viðskrh. sem í reynd hefur minnst áhrif á þessi mál. Það sýnir kannski hversu klókir menn geta verið þegar þeir koma sér undan erfiðum málum, að vísa þeim í ráðuneyti sem hafa lítið sem ekkert um þessi mál að segja. Almennt vil ég segja að ég fagnaði þegar hugmyndir um samræmda samgönguáætlun komu fram. Ég tel skynsamlegt að setja fram almenna áætlun á þessu sviði, að menn horfi yfir allt sviðið í einu, þ.e. siglingarnar, vegina og flugið, og reyni að samræma útgjöld til þessara málaflokka. Almennt að segja tek ég undir þá hugmynd og þá hugmyndafræði sem þessi hugsun byggir á og ég held að hún sé skref fram á við. Kannski er það samt dálítið sérstætt að hæstv. samgrh. skuli koma með svona langtímaáætlun á einni af síðustu vikunum sem hann situr í embætti. En það er síðan allt önnur umræða sem  Hins vegar má sjálfsagt nýta þessa vinnu til góðra verka í framtíðinni, ég er ekki í nokkrum vafa um það. Eins og hér hefur komið fram horfa kannski þingmenn hver um sig aðeins heim í hérað og velta fyrir sér hvernig kjördæmi þeirra kemur út úr þeirri skiptingu fjár sem hér er lögð til. Ég vil segja það hér í upphafi máls míns, og það er ekkert launungarmál, að sérstaklega gamla Suðurlandskjördæmið hefur ekki farið vel út úr þessari skiptingu undanfarin ár. Ef maður tekur aðeins þær hugmyndir sem hér koma fram, þ.e. þær framkvæmdir sem ætlað er að ráðast í á landsbyggðinni með jarðgangakostnaði, er hlutur Suðurlands frá 2003 til ársins 2014 7,2% af fyrirhuguðum heildarútgjöldum. Lengd stofnvega á Suðurlandi er u.þ.b. 15% og meðallengd tengivega á Suðurlandi er u.þ.b. 26% af þessum vegaflokkum á öllu landinu þannig að hlutur Suðurlands er augljóslega mjög rýr í þessari áætlun. Það ber vissulega að harma. Ég harma það hér. Hins vegar vil ég taka fram að ég sit í hv. samgn. og þar munum við leggja okkur fram um að ná fram breytingum á þeirri áætlun sem hér liggur fyrir. Það lýtur kannski frekar að forgangsröðun á einstökum verkefnum en almennt að þeirri hugmyndafræði sem ég þó tek undir að sé skynsamlegt að vinna í. Ég vil líka taka undir það með hv. þm. Kristjáni Möller sem sagði í ræðu sinni að framlög til umferðaröryggismála væru vitaskuld í engu samræmi við þörfina. Það er kannski ekki endilega við hæstv. samgrh. að sakast í þeim efnum en það breytir ekki því að framlög í þennan málaflokk eru ekki eins og þau þyrftu að vera. Í svo stuttri ræðu sem leyft er að flytja hér um þessi mál er aðeins hægt að staldra við í nokkrum einstökum verkefnum. Það var hins vegar fróðlegt að hlýða á hæstv. forseta þingsins sem taldi mikilvægast að leggja vegi helst eins fjarri byggð og kostur væri og, eins og kom fram hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni, að þeim mun færri sem um þá færu þeim mun hagkvæmari gætu þeir verið. En það er ekki sú hugsun sem hér býr að baki. Við hljótum að staldra við það sem sagt er í þessari samgönguáætlun um Suðurstrandarveg sem menn hafa haft hástemmdar yfirlýsingar um að nauðsynlegt væri að ráðast í og ekki síst hæstv. samgrh. og fyrrv. formaður samgn. Menn hafa gefið hástemmd loforð um að í þennan tiltekna veg yrði ráðist innan ekki langs tíma. Það er því eftirtektarvert að menn virðast ekki hafa hugsað sér að standa við gefin loforð í þessum efnum. Ég varð var við það í ræðu hv. þm. Hjálmars Árnasonar áðan að hann hafði fyrirvara við að styðja þá samgönguáætlun sem hér liggur fyrir, þ.e. að kveðið yrði nánar á um Suðurstrandarveg. Það er kannski ekki nema von miðað við þau hástemmdu loforð sem gefin hafa verið um að í þennan veg yrði ráðist. Það kom í fyrsta lagi fram í nál. er laut að kjördæmabreytingu að í þennan veg yrði ráðist. Hann var ekki síður áberandi í loforðum sem voru gefin á árinu 2000, þar sem menn héldu fundi með pomp og prakt, núv. hæstv. samgrh. og þáv. formaður samgn., þar sem lofað var háum fjárhæðum, 400 millj. eða svo til þessara vegaframkvæmda á næstu 2--3 árum. Auðvitað hljóta menn að kalla eftir efndum á slíkum loforðum. Eftir því verður að sjálfsögðu gengið þegar um þetta verður fjallað í hv. samgn. Einnig er vert að nefna hér svokallaðan Ósabotnaveg milli Sandgerðis og Hafna sem ekki er inni á þessari áætlun. Einnig eru endurbætur á Hellisheiði, sem hæstv. ráðherra kom þó hér að í sinni framsöguræðu, sama marki brenndar. Ætlunin er ekki að ráðast í framkvæmdir þar þó að hér hafi verið gefin fögur fyrirheit um eitthvað slíkt. Um það er fátt að finna í þessari samgönguáætlun. Í fjórða lagi vekur tenging Vestmannaeyja við fastalandið athygli. Ég tel, virðulegi forseti, að þessar byggðir eigi gríðarlega mikið undir því að ráðist verði í verulegar umbætur á þessu sviði. Það er hægt að taka undir það að hæstv. samgrh. brást við kröfu Vestmannaeyinga um fleiri ferðir á þann hátt að þeim var fjölgað. En ég held að flestir séu sammála um að núverandi fyrirkomulag er ekki í samræmi við þær kröfur sem menn gera til þessara mála, til samgangna á árinu 2003. Það er mikið áhyggjuefni að í áætlun til ársins 2014 skuli hvergi gert ráð fyrir bótum á þessu sviði. Hæstv. ráðherra talaði að vísu um í ræðu áðan að hann mundi beita sér fyrir rannsóknum á Bakkafjöru sem er út af fyrir sig góðra gjalda vert. Reyndar hefur það verið í umræðunni í nokkur ár en lítið orðið um efndir þannig að óþarft er að gera ráð fyrir að þau fyrirheit séu annað en innantóm kosningaloforð. Það er ljóst að það þarf að ráðast í breytingar á þessu sviði. Þar hafa menn nokkra valkosti. Menn geta farið í að kaupa og endurbæta þá ferju sem nú fer á milli til að ná skemmri tíma á þeirri leið sem nú er siglt um, þ.e. Vestmannaeyjar/Þorlákshöfn og stytta siglingatímann sem er algerlega nauðsynlegt. Þessi tæplega þriggja tíma sigling hefur gert það að verkum að sú náttúruparadís sem Vestmannaeyjar eru hefur að miklu leyti dottið út af landakortinu að því er varðar ferðamenn sem til landsins koma. Það stafar fyrst og fremst af því að ferðaskrifstofur sem flytja fólk til landsins segja einfaldlega að það sé svo erfitt að skipuleggja ferðir til Eyja. Þangað sé ekki hægt að treysta á flug og svona langur tími í siglingu þýði að þarna þurfi menn að dvelja í heilan sólarhring, sem ferðaskrifstofurnar hafa ekki viljað leggja áherslu á. Þetta hefur gert það að verkum að Vestmannaeyjar hafa gefið mjög eftir í baráttu sinni við að fjölga ferðamönnum. Samkeppnisstaða þeirra hefur ekki verið sem skyldi. Ég met það svo að í raun sé þetta það fyrsta sem ég tel að við eigum að ráðast í, þ.e. að reyna að stytta leiðina á milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar eins og kostur er. Menn hafa bent á ýmsar leiðir í þeim efnum, m.a. á framfarir í gerð ferja sem hægt væri að skoða mjög vandlega. Þess vegna þykir mér sorglegt að hvergi skuli koma fram í áætlun til ársins 2014 nokkrar hugmyndir um að ráðist verði í umbætur á þessu sviði. Það er kannski fjarlægra en þó veit maður aldrei, þ.e. möguleiki á göngum sem væri vissulega varanleg lausn í þessum efnum. Engar alvörurannsóknir hafa farið fram á því sviði og því kannski erfitt að fullyrða um möguleikann. En það er einu sinni þannig að orð eru til alls fyrst og til að fá svör við því hvort möguleiki sé á að ráðast í slíka framkvæmd þurfa að fara fram rannsóknir. Í þriðja lagi gefst leið sem hæstv. samgrh. gaf að því er mér fannst örlítið undir fótinn áðan í andsvari sínu, þ.e. að lausnin væri fólgin í að ráðast í hafnarframkvæmdir við Bakkafjöru. Ég held, virðulegi forseti, að ef sú ákvörðun verður ofan á séum við að tala um rannsóknir og framkvæmdir sem muni taka mörg ár. Ég met það svo að ekki sé hægt að bíða svo lengi. Það verður að ráðast í framkvæmdir eða aðgerðir sem tryggja að siglingaleiðin milli Þorlákshafnar og Vestmannaeyja verði styrkt með kaupum á öflugri og betri ferju. Hvort við eigum möguleika á göngum eða bættri hafnaraðstöðu við Bakkafjöru tel ég þurfa að skoða í framhaldi af slíkum úrbótum. Svona sé ég þetta. Það er líka verðugt umhugsunarefni, þegar menn eru að tala um fjárhæðir á þessu sviði og hvernig forgangsröðun er oft og tíðum í framkvæmdum í þessum efnum, að menn hafa fullyrt í umræðu um þessi mál, þar hafa framsóknarmenn gengið hart fram, að hægt sé að fá mjög öflugar ferjur núna fyrir um það bil 500 millj. Það er brot af því sem kostar að ráðast í ýmsar framkvæmdir sem hér hafa verið kynntar. Ég held, virðulegi forseti, að forgangsröðunin sem birtist í þessari samgönguáætlun hvað þetta varðar sé algerlega óásættanleg. Ég trúi ekki öðru en að aðrir þingmenn úr Suðurkjördæmi, þingmenn Sjálfstfl. og Framsfl., muni leggja þessari baráttu lið. Það sér hver maður að þessi forgangsröðun er algerlega óásættanleg. Ýmislegt annað má nefna í þessu sambandi, virðulegi forseti, en eins og ég nefndi horfa menn kannski fyrst og fremst hver á sitt kjördæmi og velta fyrir sér fjárframlögum sem til þess kjördæmis renna, hvernig þau eru nýtt og hvernig forgangsröðin er hugsuð. Þrátt fyrir tvöföldun Reykjanesbrautar, sem ber að fagna, verður því vart á móti mælt að Suðurkjördæmið situr talsvert eftir í þeirri áætlun sem hér liggur fyrir. Við munum án efa leggja því lið í meðförum samgn. að annaðhvort verði lagt meira fé til verkefnisins eða að forgangsraðað verði á annan hátt.

Herra forseti. Fyrst vil ég nefna, vegna ræðu hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar, að þegar við lítum á landið sem heild, sem við verðum auðvitað að gera á Alþingi þegar verið er að fjalla um samgönguáætlanir, þá verð ég að viðurkenna að Suðurlandskjördæmi, að Vestmannaeyjum undanskildum, býr við býsna góðar samgöngur, þegar við lítum á landið sem heild. Vestmannaeyjar eru auðvitað eyjar sem taka verður sérstaklega tillit til og leggja á ráðin um samgöngur til þeirra í ljósi þess, í ljósi þróunar og allra aðstæðna. Að öðru leyti er ekki hægt að segja að Suðurland sitji eftir í samgöngumálum. Þá lít ég til þess sem við þekkjum á Vestfjörðum, á norðausturhorninu, á Austfjörðum og jafnvel að hluta til á Snæfellsnesi. Uppsveitum Borgarfjarðar má líkja saman við uppsveitir Suðurlands. Þar er ýmislegt gott að gerast. Mikil áform eru um framkvæmdir á Suðurlandi, t.d. brú á Hvítá og endurbætur með sama hætti og hefur verið að gerast í Borgarfirðinum. Ég held því að þó að kosningar nálgist þá verði þingmenn að líta á þetta í stóru og víðu samhengi. Ég get tekið undir með hv. þm. með að við þurfum að finna góða sátt um samgöngur til Vestmannaeyja. Það hef ég reynt að gera og vænti þess að þingmenn standi með mér í að tryggja þá þjónustu sem Herjólfur veitir. Þjónusta Herjólfs hefur stóraukist og samgönguhópurinn sem er að vinna fyrir samgrn. vegna Vestmannaeyjasamgangna mun væntanlega leggja fram tillögur innan tíðar. Ég horfi mjög til þeirrar lausnar sem ég minntist á áður í andsvari, hafnaraðstöðu á Bakkafjöru.

Virðulegi forseti. Þegar ég sagði að Suðurland hefði setið talsvert eftir átti ég við að stofnvegir á Suðurlandi eru um það bil 15% af heildarstofnvegum á landinu. Tengivegir á Suðurlandi eru u.þ.b. 26% af öllu landinu. Þetta liggur fyrir. Það er mikið verk óunnin í Suðurlandskjördæmi og jafnvel þó að segja megi að víða séu ágætar samgöngur á Suðurlandi eru mikil verk óunnin þar. Það sem ég var að benda á í þessu samhengi er að það eru einungis ætluð 7,2% af heildarútgjöldum, þ.e. frá árinu 2003 til ársins 2014, til þessa kjördæmis. Á það var ég að benda og út frá þessum tölum er einnig bersýnilegt að ekkert fé á að veita til samgangna við Vestmannaeyjar. Þess vegna stend ég fullkomlega við að þegar þetta er skoðað í þessu ljósi sé hlutur Suðurlands ekki nægilega góður. Þegar þetta er skoðað í enn stærra samhengi, þ.e. með tilliti til þeirra loforða sem gefin hafa verið um Suðurstrandarveg, m.a. sem hæstv. samgrh. gaf 11. maí árið 2000 um að á næstu 2--3 árum yrðu settar, til viðbótar við það fjármagn sem nú þegar hefur verið sett í Suðurstrandarveg af því sem veitt hefur verið til Suðurlandskjördæmis, 400 millj. sem ættu að tryggja að Suðurstrandarvegi, þ.e. milli Þorlákshafnar og Grindavíkur, yrði lokið innan 2--3 ára. Undir það tók á þeim tíma þáv. formaður samgn.

Herra forseti. Ég held að hvergi hafi komið fram hjá mér að árið 2000 hafi ég gefið yfirlýsingu um það að Suðurstrandarvegi yrði lokið innan 2--3 ára. Ég kannast ekki við slíkar yfirlýsingar, það er alveg af og frá. Hins vegar er það þannig að við stjórnmálamenn þurfum að velja og hafna. Við höfum ákveðinn ramma til þess að vinna út frá og í ljósi þess að við erum að leggja í miklar framkvæmdir við tvöföldun Reykjanesbrautar og ýmsar aðrar mikilvægar framkvæmdir var það kalt mat okkar að það væri mikilvægara fyrir samgöngur á þessu svæði, þ.e. á suðurhorninu, að ljúka tvöföldun Reykjanesbrautarinnar fremur en fara samhliða í Suðurstrandarveg eins og fyrri áætlanir stóðu til. Ég get vel viðurkennt að sú tillaga var gerð í mínu nafni að fara af stað með Suðurstrandarveginn en kostnaðurinn við Reykjanesbrautina hefur orðið það mikill með hönnun, umhverfismatskröfunum, mislægum gatnamótum á leiðinni o.s.frv. að við urðum að velja þá leið sem við förum hér, að fresta Suðurstrandarveginum í bili til þess að geta lokið Reykjanesbrautinni. Þetta er hinn kaldi veruleiki. Aðeins varðandi grunnnetið. Kostnaður við vegi í grunnneti í Suðurkjördæmi er metinn 25,3% á meðan Norðvesturkjördæmið er með 42% af heildarkostnaðinum við grunnnetsuppbygginguna. Það sést vel hversu gríðarlega stór verkefnin eru í Norðvesturkjördæminu. Aðeins varðandi Vestmannaeyjar, að ekki sé nein fjárveiting ætluð þangað. Ég minni á það sem stendur í samgönguáætluninni, að við gerum ráð fyrir fjármunum til þess að ljúka rannsóknum vegna Bakkafjöru og það er lykill að frekari ákvörðunum. Eftir tvö ár, þegar þessi áætlun verður endurskoðuð eins og lög gera ráð fyrir, hljótum við að hafa forsendur til þess að taka ákvarðanir um framvinduna hvað varðar sjóleiðina til Vestmannaeyja að loknum rannsóknum á Bakkafjörunni. Það er mín tillaga.

Virðulegi forseti. Ég vil nú segja það að ég vonast til þess að það verði ekki hlutverk hæstv. núv. samgrh. að endurskoða þessar tillögur eftir tvö ár, það muni aðrir koma að því. En almennt og aðeins um það sem hæstv. ráðherra sagði um að hann hefði ekki gefið neinar yfirlýsingar eða loforð um að ráðist yrði í Suðurstrandarveg og honum lokið innan ekki langs tíma, ég sagði 2--3 ára en líklega hefði verið nákvæmar að segja 3--4 ára eftir að hæstv. ráðherra og þáv. formaður samgn. komu saman og gáfu yfirlýsingar. Í Ríkisútvarpinu 11. maí árið 2000 segir hæstv. samgrh. m.a., með leyfi forseta: ,,Það er óhætt að segja að ný vegáætlun sé sigur fyrir þingmenn Suðvesturlands. Viðbótarframlögin í endurskoðaðri vegáætlun eru þessi: 400 millj. verður varið til að leggja Suðurstrandarveg milli Þorlákshafnar og Grindavíkur`` o.s.frv. Hér liggur fyrir að við höfðum á þessu ári loforð um þetta framlag. Þingmenn Suðurlands hafa í gegnum tíðina lagt fyrir og tekið frá fjármagn í þennan tiltekna veg. Þetta átti að vera það sem fleytti okkur yfir erfiðasta hjallann en hæstv. ráðherra sagði áðan í ræðu sinni að hann hafi talið eðlilegra að fara í tvöföldun Reykjanesbrautar og klára hana. En það er rétt að halda því til haga að þessi áætlun er til ársins 2014. Aðeins í lokin um Vestmannaeyjar. Það er alveg ljóst að ekki verður við það unað að bíða í tvö ár til viðbótar eftir því að einhverjar ákvarðanir verði teknar um bættar samgöngur við Vestmannaeyjar.

Herra forseti. Nú ræðum við í fyrsta sinn samgöngumál með nýju sniði, tökum saman í eina áætlun vegamál, hafnamál og flugmál auk þess sem saman eru ræddar núna áætlun næstu fjögurra ára og langtímaáætlun sem nær til næstu 12 ára. Ég held að það sé til bóta að reyna að vinna þetta saman og verja fénu þannig að menn taki ákvarðanir um fjárveitingar í einstaka framkvæmdir út frá athugun á öðrum samgönguþáttum en þeim sem framkvæmdin beinist að. Ég velti því fyrir mér hvort ekki sé rétt að útvíkka þessa samgönguáætlun frekar frá því sem nú hefur verið gert með því að bæta við fjarskiptum. Það sem fellur undir samgönguáætlun núna eru þær samgöngur þar sem verið er að flytja fólk eða vörur á milli staða, vegir, flug eða hafnir, en ég hygg að þau samgöngumál sem eru fyrir utan og lúta að fjarskiptum þar sem flutt eru gögn, hljóð eða myndir séu líka þýðingarmikil og eðlilegt að huga að uppbyggingu á grunnneti í þeim eins og í hinum þremur þáttunum. Ég held að það komi í ljós eftir því sem lengra líður á markaðsvæðinguna, t.d. í fjarskiptum, að ríkisvaldið verður að grípa inn í til að tryggja uppbyggingu á neti eða grunnneti fyrir þessi fjarskipti. Þess vegna viðra ég þá hugmynd hvort ekki sé rétt að huga að því að bæta við samgönguáætlunina grunnneti fyrir fjarskipti. Ég vil segja um almenn markmið sem fram koma í langtímaáætluninni, sem talin eru upp á bls. 1 í tillögunni, að þau eru almennt ásættanleg. Ég held t.d. að það sé sérlega mikilvægt að álykta um það að Reykjavíkurflugvöllur verði áfram miðstöð innanlandsflugs til þess að taka af allan vafa sem kann að vera uppi um það mál vegna áherslu sem við höfum bæði séð og heyrt að uppi eru innan Reykjavíkurborgar. Ég held að það sé afar þýðingarmikið fyrir landsbyggðina að tekin séu af öll tvímæli um þetta efni þannig að menn velkist ekki í vafa um vilja stjórnvalda í þessum efnum. Í öðru lagi tel ég líka rétt að huga að almenningssamgöngum eins og þarna er gert í meginmarkmiðum. Það er mjög nauðsynlegt til þess að geta byggt upp ferðaþjónustu og annan skyldan atvinnuveg um landið að geta boðið upp á möguleika fyrir ferðamenn og aðra að fara á milli staða með almenningsfarartækjum. Oft háttar jú svo til að menn eru ekki með eigin farartæki. Hins vegar vil ég gera athugasemd við einn liðinn í þessari upptalningu sem fjallar um markmið um greiðari samgöngur. Þar segir að þær aðgerðir sem grípa eigi til felist í því, með leyfi forseta, að grunnnetið verði ,,byggt upp samkvæmt tillögum um röð framkvæmda``. Þarna tel ég að kveða eigi fastar að orðum en gert er. Ég tel að það eigi að vera eitt aðalmarkmiðið í stefnumótun um greiðari samgöngur um landið að kveða á um það með skýrum hætti að það sé almenn stefna stjórnvalda og Alþingis að byggja upp vegakerfið þannig að bundið slitlag verði til allra þéttbýlisstaða landsins sem eru yfir tilgreindum mörkum, og ég hygg að menn hafi miðað við 100 eða 200 íbúa í þeim efnum í þeim vinnugögnum sem ég hef séð. Mér finnst vanta að menn taki þessa pólitísku áherslu með skýrum hætti í stað þess að vísa henni til hliðar og vísa einfaldlega á samkomulag sem menn ná á hverjum tíma um röð framkvæmda. Það kvikna nefnilega alltaf nýjar þarfir og nýjar óskir um framkvæmdir og þær gerast hraðar en við náum að vinna á þeim sem eru í gangi. Tilhneigingin verður því sú að til að koma nýjum framkvæmdum að er verið að ýta til hliðar og aftar í tímaröðina öðrum sem fyrr voru komnar inn. Við getum séð það með því að bera saman gildandi langtímaáætlun í vegamálum sem samþykkt var 1998 og þá nýju tillögu sem hér liggur fyrir. Í þessa nýju eru komnar býsna margar nýjar framkvæmdir sem leiðir til þess, af því að fjármagnið er ekki aukið í samræmi við þann fjölda sem bætist við, að einhverjar framkvæmdir tefjast óhjákvæmilega. Af sjálfu leiðir að þá bitnar seinkunin oft helst á þeim framkvæmdum sem eru afskekktast í landinu eða hafa fæsta formælendur til að styðjast við. Þannig má sjá að áhersla sem var mjög sterk í langtímaáætlun 1998, að byggja upp vegakerfi til Vestfjarða og norðausturhornsins, er ekki eins sterk og ég vildi sjá í þeirri tillögu sem liggur hér fyrir. Áður en ég kem að vegamálum vil ég aðeins víkja að flugmálum. Ég vil fyrst segja að ég tel að það eigi að athugast, og bið menn um að athuga það í samgn., hvort ekki sé rétt að Gjögurflugvöllur tilheyri grunnnetinu með þeim rökum að sveitin sem sá flugvöllur þjónar hefur ekki heilsárssamgöngur á landi og ekki heldur áætlunarsamgöngur á sjó þannig að það verður að byggja upp einhvern samgönguþáttinn inn í grunnnetið til að þjónusta byggðina. Ég velti því fyrir mér hvort ekki sé þá rétt að færa Gjögurflugvöll inn í grunnnetið ellegar að menn auki fé til vegagerðar til þessarar sveitar þannig að menn byggi þá upp vegakerfið með þeim hætti að það geti verið opið stærstan hluta ársins. Annað hvort verður að gera að mínu viti. Mér sýnist að fjárveitingar til Ísafjarðarflugvallar séu býsna ríflegar og að framkvæmdir eigi að taka til nokkuð margra atriða. Ég hygg því að vel sé séð fyrir þörfum sem þar eru uppi en ég vek athygli á því að til þess að Ísafjarðarflugvöllur nýtist að fullu --- það er nauðsynlegt fyrir hvert svæði, sérstaklega norðurhluta Vestfjarða, að það séu sem öruggastar samgöngur inn á svæðið og frá því. Varðandi flug er alveg sérstaklega áríðandi að flugið sé öruggt og menn geti treyst því að komast til og frá svæðinu á þeim tíma sem þeir ætla sér. Til þess að auka flugöryggi inn á þetta svæði er nauðsynlegt að styrkja Þingeyrarflugvöll sem varaflugvöll og flugvöll sem spili þá með Ísafjarðarflugvelli. Ég tek eftir því að ekki er gert ráð fyrir neinum fjárveitingum til þess að bæta aðstæður á Þingeyri, sem fyllilega er þó þörf á, og minni á að fyrir nokkrum árum voru inni fjárveitingar eða a.m.k. hugmyndir um að lengja flugvöllinn á Þingeyri og bæta þar aðstæður frá því sem nú er. Ég hygg að það verði að skoða vandlega hvort ekki sé rétt að gera ráð fyrir því að bæta fjárveitingum inn á Þingeyri á þessu áætlunartímabili. Varðandi flug til Patreksfjarðarflugvallar langar mig að beina fyrirspurn til hæstv. samgrh. Það er vitað að ekki er um að ræða áætlunarflug inn á þann flugvöll því að flug er eingöngu til Bíldudalsflugvallar sem eðlilegt er enda hefur hann reynst afbragðsvel. Engu að síður þjónar flugvöllurinn á Patreksfirði hlutverki sínu sem völlur fyrir sjúkra- og neyðarflug og nýverið bárust fréttir af því að ákveðið hefði verið að taka niður ljós, aðflugshallaljós, á flugvellinum og færa þau annað. Heimamenn hafa vakið athygli á þessu og gert athugasemdir við og bent á að þessi breyting geri það að verkum að hlutverk vallarins fyrir sjúkra- og neyðarflug rýrni þannig að völlurinn komi ekki að eins góðum notum í því skyni og annars hefði verið. Mig langar að biðja hæstv. samgrh. að gefa skýringar á þessari ákvörðun. Víkjum nú að vegamálum. Ég vil fyrst benda almennt á framlög til þeirra. Það eru auðvitað þau sem skipta mestu máli um það sem við höfum til skiptanna og hvernig mönnum miðar áfram á hverjum tíma til þess að bæta vegakerfið. Ég er hér með upplýsingar um framlög til vegamála síðustu 38 árin, síðan 1964, og þar kemur í ljós að framlög til vegamála á föstu verðlagi ársins 2001 hafa verið hæst síðustu þrjú árin, 1999, 2000 og 2001. Það er vel og fagnaðarefni að fjárveitingar hafi aukist frá því sem var árin þar á undan, og þessi þrjú ár hafa verið hærri en öll árin þar áður alveg aftur til 1964. Á hinn bóginn ber líka að vekja athygli á því að framlög til vegamála, mæld sem hlutfall af þjóðarframleiðslu, hafa ekki fylgt vexti þjóðarframleiðslu. Það þýðir að þau hafa ekki tekið þeim breytingum sem skyldi, við höfum ekki varið eðlilegum hluta af vaxandi þjóðarframleiðslu til vegamála til samræmis við það sem áður gilti. Hæstu hlutföllin til vegamála voru árin 1971--1975, á því fimm ára tímabili var yfir 2% af vergri landsframleiðslu fjögur áranna og fimmta árið 1,96% varið til vegamála. Þetta var toppurinn. Frá 1984 hefur verið varið um og innan við 1,5% flest árin en þó meira á þriggja ára tímabili, 1993--1995. Í dag verjum við um 1,6%. Ef við hefðum sett okkur það mark að setja árlega um 2% af vergri landsframleiðslu til vegamála hefðum við um þremur milljörðum kr. meira úr að spila á hverju ári. Það munar verulega um það og ég hygg að það væri verðugt markmið stjórnvalda að setja sér að miða við tölu af þessu tagi. Ef við hefðum miðað við það að verja 2% af landsframleiðslu frá 1971 til dagsins í dag hefðum við varið á að giska um 80 milljörðum kr. meira til vegamála á síðustu 30 árum en við gerðum. Það skiptir auðvitað miklu máli hvað menn setja sér að verja miklu fé til vegamála og ég hvet til þess að menn verði meira stórhuga í þeim efnum en verið hefur undanfarin ár. Ég vil, herra forseti, minna á að gildandi vegáætlun frá 1998, langtímaáætlun, gerir ráð fyrir því að ljúka stórum framkvæmdum á Vestfjörðum á næstu árum, t.d. veginum um Djúp árið 2006. Í þeirri áætlun sem hér er lögð til mun þessu ekki ljúka fyrr en árið 2014, þ.e. taka nærri átta árum lengri tíma að ljúka því verki en áætlað var fyrir fimm árum. Það er líka verið að seinka því að ljúka veginum um Strandasýslu, milli Hólmavíkur og Brúar, um fjögur ár. Ég vil taka fram að ég tel að það eigi ekki að vera með tvo kosti undir þar, heldur eigi að einbeita sér að því að ljúka veginum þarna á milli og láta það bíða seinni tíma hvort unnt verði að leggja veg um Arnkötludal yfir til Reykhólasveitar. Það seinkar einfaldlega því sem er óhjákvæmilegt, að hafa góðan veg í Strandasýslu, að vera að velta fyrir sér öðrum valkostum. Ég minni líka á að út var að koma skýrsla um nauðsynlegar framkvæmdir á Óshlíð og Súðavíkurhlíð og í þessari tillögu til fjögurra ára er ekki gert ráð fyrir fjárveitingum til þeirra í þeim mæli sem þar er lagt til. Ég vil svo að lokum, herra forseti, minna á jarðgöngin. Þegar samgrh. mælti á sínum tíma fyrir till. til þál. um jarðgangaáætlun minnti hann á tillögu frá Vegagerðinni sem lá þá fyrir og gerði ráð fyrir að ráðist yrði í þrjú verkefni, jarðgöng milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar, Reyðarfjarðar og Eskifjarðar og milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvað líði tillögu af hans hálfu um að ráðast í jarðgöngin milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar. Eftir því sem ég best veit er ekki eftir neinu að bíða með að taka pólitíska ákvörðun um þá framkvæmd. Ég ýti á hæstv. ráðherra og óska eftir því að hann upplýsi um hvar þetta mál er statt og hvenær vænta megi að hann leggi til að ráðist verði í þá framkvæmd.

Herra forseti. Hér er af nokkru að taka sem ég vildi koma inn á varðandi ræðu hv. þm. Ég get tekið undir það sem hann sagði að það mætti bæta fleiru inn í samgönguáætlunina, svo sem fjarskiptunum, en það er af mörgu að taka. Ég fagna yfirlýsingum hans hvað varðar Reykjavíkurflugvöll. Það er afar mikilvægt að hann sé inni í þessari áætlun. Fyrst vil ég nefna það sem síðast kom fram hjá hv. þingmanni varðandi jarðgöngin á milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar. Í samgönguáætluninni gerum við ráð fyrir fjárveitingum til jarðgangaframkvæmda allt áætlunartímabilið og við stefnum að því núna að árið 2008 verði lokið við Héðinsfjarðargöngin. Þá þarf að vera búið að taka ákvarðanir um næstu áfanga og inni í áætluninni eru fjárhæðir til þess. Í mínum huga hefur það alveg legið fyrir að næsti áfangi í jarðgangagerðinni yrði Arnarfjarðar-/Dýrafjarðargöngin og það þurfi að undirbúa það í samræmi við jarðgangaáætlunina sem var á sínum tíma afgreidd frá þinginu. Jafnframt var gert ráð fyrir því að hugað yrði að og rannsakað með jarðgöng á Austurlandi. Í mínum huga eru Arnarfjarðar-/Dýrafjarðargöngin mikilvæg. Það er rétt sem kemur fram að það eru ekki gerðar sérstakar tillögur um framkvæmdafjárveitingar til endurbóta á Óshlíð í samræmi við þær tillögur sem nýlega komu fram en það er meðal þess sem ég tel að samgn. þurfi að líta til. Hvað varðar Gjögurflugvöll er samkvæmt áætluninni gert ráð fyrir því að hann njóti þeirrar þjónustu sem áætlunarflugvellir fá.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég skildi þau þannig hvað varðar jarðgöngin að fyrir lægi að fjármagn væri til nýrra jarðgangaverkefna eftir 2008 og það væri hans skoðun að ráðast bæri næst í jarðgöngin milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar á eftir þeim göngum tvennum sem eru að fara af stað. Ég fagna því vegna þess að ég tel að ef það er réttur skilningur minn á afstöðu ráðherrans megi segja að það sé pólitísk samstaða milli stjórnarflokkanna um það mál. Því fyrr sem menn festa þá pólitísku samstöðu í ályktun Alþingis því betra og ég hvet til þess að menn hugi að því að gera það við afgreiðslu þessara þingmála. Ég vil segja varðandi jarðgangaáætlun, herra forseti, að það er allt umdeilanlegt þá gert er. Ég velti fyrir mér því sem ákveðið var fyrir nokkru um Siglufjarðargöng. Menn ákváðu að fara þá leið að ráðast í göng um Héðinsfjörð. Þau göng munu kosta um 7 milljarða kr. Hinn valkosturinn sem ég tel að hafi verið í stöðunni er stutt göng frá Siglufirði í Fljót sem kosta um 2,5 milljarða kr. Mismunurinn á þessum tveimur lausnum er um 4,5 milljarðar kr. 

Háttv. forseti. Hvað varðar þessi jarðgöng verður ekki aftur snúið með þær ákvarðanir. Öll gögn og útboðslýsingar liggja fyrir þannig að það er ljóst hvaða leiðir hafa verið valdar. Ég tel að ekki sé lengur margra kosta völ í því. Aðeins vildi ég nefna varðandi það sem kom fram hjá hv. þingmanni um flugvöllinn á Þingeyri. Það kemur fram í áætlununum að ráðgert sé að undirbúa framkvæmdir við lengingu Þingeyrarflugvallar þannig að hann geti nýst sem varaflugvöllur fyrir Ísafjarðarflugvöll. Í rauninni verða þeir þá reknir saman sem er afar mikilvægt fyrir svæðið, að Þingeyrarflugvöllur og Ísafjarðarflugvöllur geti virkað saman sem flugbrautir og þannig geti verið lengur opið. Ég geri ráð fyrir því að þegar rannsóknum verður lokið --- það þarf að undirbúa þær ákvarðanir mjög vel, það liggja ekki fyrir endanlegar rannsóknir um hvaða lausn eigi að velja í lengingu flugvallarins á Þingeyri --- eigi að undirbúa lengingu þess flugvallar við endurskoðun á áætluninni eftir tvö ár. Hvað varðar flugvöllinn á Patreksfirði er Flugmálastjórn í vandræðum með reksturinn á ýmsum flugvöllum sem eru lítið notaðir. Ég tel að endurmeta þurfi hugmyndir og tillögur rekstrarmanna hjá Flugmálastjórn um að taka burt lýsinguna þar. Ég hef ekki fengið neina skýrslu um þær ákvarðanir frekar en hef gert ráðstafanir til að láta skoða það. Sá flugvöllur er að sjálfsögðu mikilvægur sem sjúkraflugvöllur en ég minni þó á það að þyrluþjónustan er í vaxandi mæli sú lausn sem sjúkraflutningarnir ganga út á.

Herra forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svörin og hvet hann eindregið til þess að kynna sér þetta mál á Patreksfjarðarflugvelli og láta athuga það með öryggi íbúanna í huga. Breytingin, ef menn telja nauðsynlegt að ráðast í hana, má ekki verða til að rýra gildi flugvallarins hvað varðar þjónustu fyrir sjúkraflug og annað öryggi. Ég vil leggja áherslu á það, herra forseti, að lokum að náðst hefur samkomulag um það við afgreiðslu byggðaáætlunar á síðasta ári að norðanverðir Vestfirðir verði kjarnasvæði, rétt eins og Akureyri fyrir Eyjafjörð og Miðausturlandið verði þriðji kjarninn. Til þess að slík svæði geti styrkst og þjónað eins og þeim er ætlað, til að efla og styrkja byggðina á sínu svæði, er nauðsynlegt að hafa mjög góðar samgöngur inn á þau svæði frá höfuðborgarsvæði eins og bent er rækilega á í skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands sem nýlega kom út. Ég legg mikla áherslu á það, herra forseti, að við vinnslu á þessari þáltill. verði hugað að því að bæta við fjármagni í vegagerð inn á þetta svæði þannig að menn geti lokið góðri vegagerð sem næst á þeim tíma sem þeir settu sér fyrir nokkrum árum.

Herra forseti. Það er mikill kostur að líta yfir þarfir og tillögur um lausnir í samgöngumálum með þeim hætti sem nú er gert með sameinaðri samgönguáætlun. Hún gefur okkur a.m.k. grunn til þess að hafa einhverja yfirsýn yfir verkefnin, og að tillögurnar lúti að samhæfingu þeirra aðgerða sem stefnt er að. Það skiptir miklu máli, herra forseti, að við rifjum upp að áður framsett markmið um samgöngubætur með síðustu langtímaáætlun í vegagerð sem samþykkt var vorið 1998 fyrir árin 1999--2010 voru þess efnis að þau markmið sjálf og umfjöllun hv. Alþingis um þarfir og framtíðarlausnir vöktu meiri vonir en áður um umtalsverðar framfarir og bætt öryggi umferðar á þjóðvegum svo og styttingu helstu leiða milli stærri þéttbýlisstaða. Þau markmið sem þá voru fram sett voru mótuð með nýjum hætti og virtust eiga að ná til allra landshluta þannig að um allt land gætti bjartsýni og þeirra væntinga sem íbúar og fyrirtæki mótuðu með sér á grunni þeirrar umræðu sem hér varð. Undanfarin ár hefur einmitt gætt bjartsýni á hv. Alþingi um framgang þessara mála. Hún hefur verið forsenda væntinga fólks og fyrirtækja um allt land um meiri og aukinn hraða framkvæmda, aukinn hraða framfara. Aðstaða okkar er í raun og veru sú að það munar umtalsverðu á áætlunum um tilkostnað við að leysa brýnar þarfir og þeim fjármunum sem við höfum til skipta. Það má kannski segja að þessar áætlanir hafi sjálfar og einar vakið mestar væntingarnar en ekki endilega það hve miklum eða takmörkuðum fjármunum við höfum úr að spila. Af þeim sökum stöndum við þingmenn sífellt frammi fyrir ítrekuðum óskum bæði sveitarfélaga, íbúa og fyrirtækja um aukinn hraða og auknar framfarir. Það verður að viðurkennast að flestar af þeim óskum eiga sér fullkomlega gild og góð rök. Á allra síðustu árum hafa reglulega komið fram þau sjónarmið að vegna kjördæmabreytingar sem nú stendur fyrir dyrum sé sérstök ástæða til að veita sérstökum, tilgreindum verkefnum framgang. Um þetta verð ég þó að segja að ásamt kjördæmabreytingum nú verða engar breytingar á því hvert fólk eða fyrirtæki sækja vörur eða þjónustu. Það er munur á þeirri kjördæmabreytingu sem nú gengur í gildi og hinni sem varð 1959. Þá var gert ákveðið endurskipulag á opinberri þjónustu og með því breyttust þarfir bæði einstaklinga, fjölskyldna og fyrirtækja til að sækja a.m.k. opinbera þjónustu. Sú breyting hefur ekki orðið nú og er ekki fyrirhuguð. Þá verður líka að geta þess að samgönguþarfir sem þá voru óleystar eru sumar hverjar enn þá óleystar. Ég verð að viðurkenna að ég hef aldrei getað fallist á rök fyrir því að flýta tilteknum framkvæmdum heldur hef ég alltaf talið að fyrir þeim væru önnur rök og þær forsendur hafi átt sér tilveru fyrr og eigi það enn. Ég segi sem svo, herra forseti, að ef brýnt er að ljúka tiltekinni vegagerð nú vegna kjördæmabreytingar þá hefði það átt að eiga við um vegabætur í öðrum landshlutum fyrr sem eru enn þá óleystar, 40 ára gamlar eða svo. En við stöndum aftur frammi fyrir því að þarfir fólks og fyrirtækja eru sífellt að breytast og ekki síst þarfir til ferða og flutninga sem eru sífellt að aukast. Það sem hefur breyst mest á síðustu árum er að einn af okkar stærstu atvinnuvegum byggir sérstaklega á samgönguúrbótum. Ferðaþjónustan er orðinn einn af okkar mestu útflutningsatvinnuvegum eða gjaldeyristekjulindum. Það verður að segjast eins og er að þótt breytingar hafi orðið í öðrum atvinnugreinum og þær njóti flestar mikils hags af bættum samgöngum, þá verður ekki rakið eins mikið af tekjuauka eða möguleikum, tækifærum til aukinna tekna, til samgöngukerfisins og í ferðaþjónustu. Í tillögum hæstv. samgrh. sem byggðar eru upp í ljósi heildarþarfa og með jafnvægi ólíkra lausna gagnvart þeim hefði mátt vænta að lengra hefði verið gengið í að flokka aðrar framkvæmdir eða mannvirki sem sýnast vera að ganga úr sér vegna framfara í vegakerfinu sjálfu, svo sem minni hafnir og minni flugvellir. Jafnvel hefði mátt gera ráð fyrir því að einhver tilflutningur yrði á fjármunum milli þessara samgöngutegunda en einnig er hugsanlegt að það eigi eftir að eiga sér stað í framtíðinni. Staðreyndin er sú að undanfarin ár hefur orðið gífurlegur tilflutningur á flutningum af sjó, úr höfnum og af flugvöllum yfir á vegakerfið. Ekki er hægt að segja að fjármunir hafi að öllu leyti flust í sama mæli til samgönguframkvæmda á milli þessara tegunda hafnarmannvirkja. Í annan stað vil ég nefna þá miklu tilfærslu fjármuna sem enn er ráðgerð með flugáætlun frá þeim flugvöllum sem taka inn mestu tekjurnar, ég nefni þar sérstaklega Keflavíkurflugvöll sem skilar, eftir því sem ég best veit, mest þeirra fjármuna sem verið er að veita með flugáætlun eða til framkvæmda við flugsamgöngur í landinu. Ég vil þó taka fram að ég hef veitt því athygli að uppi eru hugmyndir um að lækka gjöld á Keflavíkurflugvelli. Ég vænti þess að hann muni þá eiga hægar um vik að standast samkeppni við aðra alþjóðlega flugvelli við norðanvert Atlantshaf. Sú samkeppni hefur alltaf verið fyrir hendi og mjög auðvelt að rekja hana þegar borin eru saman tilsvör fyrirtækja í þessari starfsemi um hvar þau vilji velja sér áfangastaði. Að þessu sögðu vil ég nefna fáeinar tilteknar framkvæmdir sem mér þykja skipta máli vegna þess hvar ég starfa, vegna þeirra umbjóðenda sem ég starfa fyrir hér. Reykjanesbraut þjónar ekki einungis Suðurnesjum heldur öllum landsmönnum. Hún þjónar allri ferðaþjónustunni sem byggir á því að alþjóðlegir farþegar komist til og frá landinu, eigi öruggar og greiðar samgöngur við Ísland. Við afgreiðslu vegáætlunar vorið 2000 komu fram sjónarmið sem vöktu mikla bjartsýni um framgang úrbóta á Reykjanesbrautinni sunnan Hafnarfjarðar. Hv. samgn. bókaði þá sérstaklega að hún gerði sér vonir um að þeim framkvæmdum gæti lokið árið 2006. Það verður að segjast eins og er að Reykjanesbrautin er mjög sérstök í samanburði við þjóðvegi á landinu. Það hefur komið fram áður að byggingarlag vegarins er þannig að það veldur því að slys eða óhöpp á brautinni verða alvarlegri. Tjón eru meiri og slys á mönnum bæði fleiri og verri. Mikil næturumferð eykur á hættuna, næturumferð um Reykjanesbrautina eina er meiri en nokkurs staðar annars staðar á landinu, meira að segja meiri en er almennt innan bæjar á Íslandi. En þá kem ég að því að samkvæmt tillögum hæstv. samgrh. virðist ráðgert að þessu verki verði ekki lokið fyrr en á tímabilinu 2011--2014, u.þ.b. sjö árum síðar en hv. samgn. ráðgerði fyrir fáeinum missirum. Þetta veldur miklum vonbrigðum. Ég hlýt að segja að ég vil skora á hæstv. samgrh. og hv. samgn. að leita allra leiða til að verða við því vilyrði sem þeim sem nota Reykjanesbraut var gefið fyrir skömmu. Með því voru vaktar svo miklar væntingar að það skiptir litlu þó að við fáeinir þingmenn höfum gert okkur enn þá meiri væntingar á þeim tíma sem síðan er liðinn. Ég tel miklu meira skipta álit nefnda þingsins sem hafa meira af gögnum, meiri upplýsingar til að vinna úr, en álit okkar einstakra þingmanna á einhverjum fundum úti í héraði. Ég vil líka segja, vegna umræðu um Suðurstrandarveg, sem nokkrir hv. þm. hafa nefnt og ég hef raunar gert grein fyrir sjónarmiðum mínum til, að ég tel hann ekki skipta máli varðandi kjördæmabreytingu en hann kemur til með að skipta gríðarlega miklu máli fyrir ferðaþjónustuna á öllu sunnanverðu landinu. Hann mun skipta gríðarmiklu máli fyrir flutninga sjávarfangs milli hafna og hann mun skipta miklu máli ef grípa þarf til öryggisráðstafana vegna hugsanlegra jarðelda eða jarðhræringa á sunnanverðum Reykjanesskaga sem menn hafa lengi getað búist við. En þá verður líka að geta þess að menn hafa átt von á slíkum hræringum ekki aðeins á Reykjanesskaga heldur allt upp á Hellisheiði. Ljóst er að ef til slíks kemur mun Suðurstrandarvegurinn skipta meginmáli fyrir íbúa og fyrirtæki, björgunarmenn og mannvirki. Fyrir fáeinum árum var samþykkt á hv. Alþingi áætlun um að veita til þessarar vegagerðar um 400 millj. kr. á tímabilinu 2000--2004, þ.e. á árinu sem nú er hafið og næsta ári. En samkvæmt tillögum hæstv. samgrh. er ráðgert að falla frá þeim samþykktum og veita ekki fé til þeirrar vegagerðar fyrr en eftir nokkur ár. Ef hægt er að lesa rétt í tillögurnar sýnist mér að gerð sé tillaga um að hefja þær ekki fyrr en árið 2010 og halda þeim ekki áfram fyrr en á tímabilinu 2011--2014. Ég verð að viðurkenna þó að ég hafi ekki tekið undir þá röksemd að þessi vegur væri brýn nauðsyn nú vegna kjördæmabreytingar þá finnst mér samt sem áður að með þessum tillögum sé verið að ganga þvert á vilja Alþingis. Rétt eins og ég sagði áðan um tillögurnar varðandi breikkun eða tvöföldun Reykjanesbrautar þá tel ég brýnt að hæstv. samgrh. og hv. samgn. leiti allra leiða til að bæta úr þessu efni. Það skiptir mjög miklu að tengja bæði sjávarbyggðir og samgönguæðar um suðurströndina. Ég held að hugsanlega hafi tengst þessum vegi þær vonir manna að gera sæmilegan veg alla leið suður á Reykjanesskaga. En eins og sakir standa nú er Grindavík illa tengd við Reykjanestána þar sem er að myndast sæmilegt atvinnusvæði vegna orkuvinnslu og hugsanlega framtíðariðnaðar síðar meir. Þar er aðeins einn lélegur áratugagamall grjótvegur. Hinum megin frá er tengingin mjög góð og menn hafa gert sér vonir um að þær yrðu sambærilega góðar beggja megin frá og getur nú skipt nokkru máli í þessu efni að Grindvíkingar eru enn þá nær Reykjanestánni en fólk í Reykjanesbæ. Þá vil ég víkja að þeim væntingum sem menn hafa gert hér að umtalsefni hvað varðar Hellisheiði, veginn þar um, og fleiri framkvæmdir sem varða Suðurkjördæmi. Ljóst er að Hellisheiðin hefur lengi verið mikilvæg samgönguæð, ekki aðeins fyrir Árnessýslu og Suðurland heldur líka fyrir allt höfuðborgarsvæðið sem á gríðarleg sumarbústaðalönd og mikil mannvirki á Suðurlandi sem íbúar á höfuðborgarsvæðinu heimsækja vikulega, jafnvel oft í viku. Sú samgönguæð þjónar ekki eingöngu íbúum á Suðurlandi. Hún þjónar líka gestum þeirra af höfuðborgarsvæðinu. Mjög brýnt er að bæta bæði ferðatíma og öryggi umferðar um Hellisheiðina. Ljóst er að við verðum að hefja undirbúning að því að bæta við þriðju akreininni stærstan hluta leiðarinnar og ekki má sleppa því að ákveðið brot varð á þjónustu við þennan veg þegar fór að snjóa nú nýlega. Sem betur fer höfum við átt afskaplega létt haust en veturinn er kominn og þá virtist allt í einu skorta snjómokstur. Ég held að það skipti máli að menn átti sig á því, sem ég hygg raunar að vegagerðarmenn geri sér vel grein fyrir, að þetta er hæsti fjallvegur í námunda við stærsta þéttbýli á landinu og fjölmargir íbúar þess fara um þennan veg flesta daga ársins. Nokkur önnur mál eru einnig mjög mikilvæg. Ég vil segja varðandi samgöngur til Vestmannaeyja, sem eru einsdæmi um þéttbýlisstaði á landinu, að sérstaða þeirra hefur ekki aðeins gert Vestmannaeyjar að mikilvægum útgerðarstað og þess vegna mikilvægum atvinnustað heldur líka að óvenjulegri náttúruperlu í mannlífinu, fyrir mannlífið sem nytjar auðlindir okkar. Koma ferðalanga til Vestmananeyja sýnir fram á sérstöðu þeirra og verðmæti. Ég hygg að þetta allt geri það að verkum að við verðum að sýna fram á það í áætlunum okkar og hugmyndum, tillögugerð og fjárveitingum, að Vestmannaeyingar og gestir þeirra fái innan ekki langs tíma sambærilegar framfarir í samgöngum, þ.e. í ferðatíma, öryggi og ferðatíðni, sem aðrir landsmenn eygja, sumir hafa nú þegar og aðrir sjá fram á á næstunni. Ég vil geta þess að lokum, herra forseti, að mér finnst mikið um það sem kom fram áðan í umræðunni, að sl. þrjú ár hafa fjárveitingar til samgöngubóta og sérstaklega til vegagerðar verið þær mestu í sögunni. Það segir mér allt sem segja þarf um vilja þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr og hæstv. samgrh. Ég vil gjarnan styðja það starf áfram. Ég verð að viðurkenna að hann á oft erfitt um val. Ég get samt sem áður ekki vorkennt honum að það fylgi starfinu. ,,It goes with the territory,`` segja Bandaríkjamenn, nágrannar okkar í vestri. Ég held að í slíkum verkefnum fylgi alltaf nokkur böggull skammrifi. Ég vænti þess að hæstv. samgrh. komist vel frá þeim kostum sem hann stendur núna frammi fyrir og tek fram að ég mun fylgja honum við lausnir.

Virðulegur forseti. Við erum að ræða það sem oft og tíðum er kallað mál málanna. Það má til sanns vegar færa að það sem kemur sér best fyrir alla landsmenn eru bættar samgöngur. Það er alveg sama hvert maður kemur, á Þórshöfn, Reykjanes eða hvort við erum í Reykjavík. Alls staðar er mikil áhersla lögð á þessi mál. En það verður þó að segjast að þeir hlutar landsins sem þarfnast mestra aðgerða eru Norðvesturkjördæmi og Norðausturkjördæmi. Þar eru vegalengdir mjög miklar. Eins og hér hefur komið fram þarf að huga betur að 43% af grunnneti vegakerfisins á Norðvesturlandi. Þar er langt í land. Jafnframt verður að viðurkennast að á liðnum árum hefur, með auknum kröfum um betri vegi, betri vegarstæði og breiðari vegi, kostnaður aukist. Ég get fyllilega tekið undir þær megináherslur sem menn hafa sett fram í þessum þáltill. í heildina frá 2003--2014 sem meginmál, að það muni ekki taka nema þrjá og hálfan tíma þegar upp er staðið að komast hvaðan sem er af landinu til Reykjavíkur. Virðulegi forseti. Vegna umræðunnar sem hér hefur verið vil ég taka undir það með hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni að ég tel að rétt hefði verið að taka ljósleiðaravæðinguna inn í þessa áætlun og örbylgjusambandið. Ef maður skoðar þetta á teikningum, eins og það liggur fyrir, sér maður greinilega hvað vantar hjá ákveðnum hluta landsmanna. Ég er tilbúinn að skilja þetta eftir þannig að menn geti velt þessu fyrir sér. Þetta eru mjög brýn verkefni sem þarf að koma í gang og tilheyra í raun öllu samgöngukerfinu. Ég vil segja, virðulegur forseti, varðandi þessar þáltill. sem liggja fyrir varðandi árin 2003--2006 og 2003--2014, að flest sem þar er á ferðinni er kunnulegt. Áætlunin ber með sér að víða í þeim málum sem menn hafa hugsað sér að taka á eigi rannsóknir nokkuð langt í land. Þær eru skammt á veg komnar í mörgum tilvikum. Það er kannski sá hluti tillagnanna sem ástæða er til að gagnrýna. Spurningin er hvort við erum að gera rétt með því að setja aðeins 1% af því fjármagni sem til þessara verkefna fer í rannsóknir. Það eru svo gífurleg verkefni fram undan á þessu tímabili og svo margt sem breytist varðandi hagstærðir á 4--5 ára fresti. Það liggur auðvitað fyrir að endurskoða þessi mál eftir tvö ár og svo aftur eftir fjögur ár. En mér finnst þetta gagnrýniverðast eins og er. Þetta geta menn auðvitað séð með því að skoða tillögurnar, upptalningar þar. Þar má sjá að sums staðar er hönnun framkvæmda áætluð eftir því sem verkum vindur fram. Það er gengið út frá því á nokkrum stöðum. Ég gæti þess vegna tínt til þessi atriði til úr áætluninni. Ég ætla að benda á nokkur atriði til að styðja mál mitt frekar og nefni sem dæmi hugmyndir varðandi þverun Mjóafjarðar í Djúpi um Hrútey. Ég tel augljóst af blaðafregnum frá því í gær, þar sem rætt er við eiganda Hrúteyjar, að langt ferli sé eftir varðandi endanlega ákvörðun í því máli. Þó er það svo að 1991 var sagt að árið 2000 skyldi lokið við klæddan veg um Djúp. Núna eru menn komnir niður á að það verði ekki fyrr en eftir árið 2014, að klæddur vegur verði kominn um Djúp samkvæmt þessum áætlunum. Ég leyfi mér, virðulegi forseti, að benda á fyrirliggjandi tillögur frá 1997, samþykktar af sveitarfélögum á Vestfjörðum, um athuganir og rannsóknir vegna hugmynda um jarðgöng og styttingu vegalengda milli svæða. Það er að mjög mörgu að hyggja. Auðvitað gera menn ekki allt í einu en það er hægt að leggja meiri fjármuni í rannsóknir til að menn eigi hægara með að taka ákvörðun. Rannsóknarvinnunni væri hægt að sinna með því að taka fólk af atvinnuleysislistunum sem núna liggja fyrir. Það er staðreynd að fjöldi fólks með tækniþekkingu er atvinnulaust. Það gæti unnið undir stjórn sérfræðinga við þessi verk sem fyrir liggur að fara þarf í. Það er svo gífurleg vinna að gera úttektir á þeim möguleikum sem menn hafa verið að ræða um og m.a. liggja fyrir í þessari tillögu frá sveitarfélögunum á Vestfjörðum frá 1997. Ég hvet eindregið til að hraða vinnu sem er nauðsynleg varðandi ákvarðanatöku um tillögur að vegarstæðum, hvort sem menn eru að ræða um að fara gegnum fjöll, yfir fjöll eða yfir firði. Ég tel einsýnt og vil koma því að strax, virðulegi forseti, að menn verði að horfa á tillögur um veg um Arnkötludal sem mikilsverða leið úr Ísafjarðardjúpi til suðvesturs sem mundi stytta vegalengdina um nákvæmlega 44 km eftir því sem mér er sagt. Umræðan um að þarna sé mikið og erfitt snjóasvæði fer engan veginn saman við það sem heimamenn sem þarna hafa alist upp segja. Orkubúsmenn sem farið hafa þessa leið segja að þarna sé ótvírætt vegarstæði sem skoða þurfi möguleikann á og ég hvet eindregið til þess að menn fari að vilja heimamanna og samþykktum varðandi þetta mál. Ég tel að þetta vanti inn í þær tillögur sem við höfum í höndunum núna. Ég verð að segja að mig grunar að á leiðinni frá Brú í Hrútafirði til Hólmavíkur séu tálmar sem mjög erfitt verður að ráða við. Ég tel að menn muni þurfa að endurskoða ákvarðanir varðandi þá leið. Tálmarnir sem ég er að tala um eru Ennishálsinn og Stikuhálsinn. Menn þurfa að setjast niður og velta fyrir sér hvernig hægt er að leysa þetta. Um veg um sunnanverða Vestfirði er margt að segja. Rannsóknir um möguleika á jarðgöngum úr Dýrafirði í Arnarfjörð og fleiri hugsanlega möguleika, svo sem eins og hér hefur verið getið um, þ.e. frá Ísafirði í Djúp til Kollafjarðar. Ég tel reyndar að það þurfi að kanna möguleika á jarðgöngum úr Dýrafirði í Vatnsfjörð og reikna út hagkvæmni frá öllum þekktum staðreyndum. Ég er, virðulegi forseti, ekki að segja að hefja þurfi framkvæmdir við þetta en þessa möguleika þarf að rannsaka. Þess vegna er ég að tala um að leggja þurfi meiri fjármuni í rannsóknir. Við þurfum auðvitað að velta fyrir okkur veglínu sem gæti þverað Þorskafjörð úr Skálanesi til Reykhóla sem oft hefur verið talað um. Þetta eru auðvitað framkvæmdamöguleikar sem menn þurfa að skoða þó þeir séu ekki næstir á dagskrá, það er mér alveg ljóst. Við getum litið til Norðurlands. Þar hafa menn vakið máls á mörgum möguleikum sem ekki hafa verið mikið skoðaðir svo sem styttingu á leiðinni til Reykjavíkur í nágrenni Blönduóss, hraða gerð vegar um Þverárhlíðarfjall, sem mundi stytta ferðatíma til Reykjavíkur verulega. Það hafa verið vangaveltur um styttingu vegarins á milli Hofsóss og Sauðárkróks meðfram ströndinni með brú á Kolku úti undir ósnum svo að eitthvað sé nefnt. Það hefur svo sem ekki verið rætt mikið um viðhald en það er þáttur sem nauðsynlegt er að endurskoða. Þá er ég að tala um viðhald vega um sumarhúsabyggðir víða á landinu. Þeir hafa horfið úr viðhaldi raunverulega vegna þess að jarðir sem voru á svæðinu áður hafa lagst í eyði. Þar með hefur viðhaldið fallið niður. Ég get nefnt dæmi um þetta frá Vesturlandi, upp með Langá á Mýrum inn í Skorradal og fleiri stöðum svo að eitthvað sé nefnt. Þjóðvegir á Vesturlandi eru auðvitað þáttur sem nauðsynlega þarf að skoða. Þar er fyrst að nefna veg um Svínadal sem er á áætluninni. Menn eru orðnir langeygir eftir þeim vegi og veginum um Skógarströnd, um Snæfellsnes, þ.e. innan Snæfellsbæjar. Þar liggur fyrir að menn geta gripið til atvinnuátaks nú þegar. Þar eru margir kaflar nánast tilbúnir fyrir framkvæmdir ef menn vilja setja í það fjármuni. Ég nefndi tæknifólkið fyrr í ræðu minni, virðulegur forseti. Nú nefni ég til sögunnar fjölmarga vinnuvélaverktaka sem ekkert hafa haft að gera fyrir tæki sín um langt skeið og hafa orðið að segja upp fólki í stórum stíl, fólki sem hefur unnið hjá viðkomandi fyrirtækjum í áraraðir. Þetta kallar á ákvarðanir. Ég hef ekki nefnt það sem mér er mjög hugleikið og hef flutt tillögu um, þ.e. brú yfir Grunnafjörð og rannsóknir og úttektir sem þarf að gera þar vegna þess að það svæði er svonefnt Ramsar-svæði. Það er margt sem þarf að skoða í því samhengi. Ég vil segja, vegna orða hv. þm. Halldórs Blöndals þar sem hann er að velta fyrir sér vegi yfir hálendið, að ég mun leggjast gegn vegi þar um þar til fullkomlega er lokið við hringveginn. Rannsóknir geta farið fram, ég get fallist á það, eins og í mörgum öðrum tilvikum en ég tel að það sé ekki á dagskrá að svo komnu máli. Að lokum, virðulegi forseti, vil ég ræða mál sem mér er ákaflega hugstætt, þ.e. gjaldtöku vegna umferðar um Hvalfjarðargöng. Mig langar að nota þetta tækifæri til að benda á nokkur atriði sem rökstuðning fyrir lækkun á gjaldi gegnum göngin. Ef sá sparnaður sem ríkissjóður hefur af þessari samgöngubót kæmi til stuðnings við greiðslur Spalar hf. af stofnfjárkostnaði þessa samgöngumannvirkis mætti ugglaust lækka gjöldin í gegnum göngin umtalsvert. Rökstuðningur minn fyrir þessu á hendur ríkissjóði er eftirfarandi: Fjárveiting til Akraborgar sem ríkisstyrkur hefur fallið niður. Viðhald vegar um Hvalfjörð hefur snarminnkað, samanber niðurfellingu fjárveitingar til byggingar tvíbreiðrar brúar yfir Laxá í Kjós. Slysahætta hefur minnkað og það skilað miklum fjármunum sem betur. Ég veit að það hefur sparað ríkinu ómældar fjárhæðir. Mér finnst, virðulegur forseti, álitamál hvort íbúar Vestur- og Norðurlands eigi að bera mesta hitann og þungann af þessari samgöngubót. Í því sambandi vil ég minna á að þegar Reykjanesbraut var lögð bundnu slitlagi átti að greiða þá framkvæmd með vegtolli. En því var hætt eftir nokkur ár að kröfu Suðurnesjamanna sem töldu að þeim bæri ekki að bera hitann og þungann af þeirri framkvæmd. Það eru nákvæmlega sömu rök og ég er hér að leggja fram. Ég get líka bent á að nýhafin er framkvæmd við tvöföldun Reykjanesbrautar, alfarið á kostnað ríkisins eins og verið hefur með allar aðrar ganga- og vegaframkvæmdir á Íslandi til þessa. Ég benti á að ríkið sparar sér ómældar krónur í viðhaldi og rekstri þessa hluta þjóðvegakerfis landsins. Allt það sem ég hef talið upp sem rök tel ég fullgilda kröfu um að ríkið komi á móti þeim óumdeilda sparnaði sem það hefur haft af þessu samgöngumannvirki. Einn möguleikinn er að greiða styrk til Spalar sem mundi þá lækka gjöld vegna umferðar um göngin sem styrknum næmi. Ég bendi á það enn sem áður að fjölmargir einstaklingar sækja nám eða vinnu frá Akranesi til Reykjavíkur eða öfugt. Þeir greiða hátt í 300 þús. kr. á ári í ferðakostnað vegna umferðar um göngin. Þessu tel ég að menn verði að taka á. Ég tel að þessi krafa sé sanngjörn og get ekki annað en tekið undir með þeim áhugahópum sem nú þegar eru farnir að vinna og ræða þessi mál. Ég held að ég hafi verið með þeim fyrstu sem setti fram í grein rök fyrir því að skoða þyrfti þessi mál. Ég hef ekki sett fram stífar kröfur en ég bendi á þessi rök sem ég hef tínt til.

Herra forseti. Það er tvennt sem ég vildi gera að umtalsefni hér vegna ræðu hv. þm. Gísla S. Einarssonar, í fyrsta lagi þær ábendingar þingmannsins að uppbygging ljósleiðarakerfis í landinu ætti að vera hluti af samgönguáætlun. Nú er úr nokkuð vöndu að ráða vegna þess að þróunin hefur verið sú, sem betur fer, að uppbygging ljósleiðarakerfisins er ekki eingöngu á vegum Landssíma Íslands hf., sem er að mestu í eigu ríkisins, heldur eru fleiri símafyrirtæki að byggja upp kerfið, bæði á höfuðborgarsvæðinu og eins hefur fjarskiptafélagið Fjarski lagt ljósleiðara þvert yfir landið þannig að ég tel að það séu breyttir tímar. Lög á hinu Evrópska efnahagssvæði gera þá kröfu að það sé samkeppni á fjarskiptamarkaði og hver einasta þjóð í Evrópu færir sig út úr þessum rekstri þannig að ég teldi að það væri að fara aftan að hlutunum ef ríkið setti inn í sínar samgöngu- og framkvæmdaáætlanir uppbyggingu á fjarskiptakerfi og hlutaðist þannig til um framkvæmdir og rekstur félaga sem eru í eign annarra. Ég tel ekki færi til þess eins og hlutirnir eru. Að hinu leytinu, það sem hv. þm. nefndi um kostnað við gjaldið í gegnum Hvalfjarðargöngin, er mér alveg ljóst að það hafa verið uppi óskir og jafnvel kröfur um að fella gjaldið niður. Það liggur þó fyrir að í gildi er samningur milli Spalar og ríkisins sem felur í sér það fyrirkomulag sem við þekkjum og samið var um á sínum tíma. Það er alveg ljóst að ef það á að breyta þeim samningi og gera breytingar á gjaldtökunni þarf að ganga til samninga sem mundu leiða til mikilla ríkisútgjalda sem þyrfti þá að taka af samgönguáætluninni. Eins og sakir standa tel ég að við höfum ekki fjármuni til þess og þess vegna hef ég ekki gert tillögu um það hér í þessari samgönguáætlun.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir svarið en það sem ég er að setja fram hér með umræðum um örbylgjuloftnet og ljósleiðaravæðingu --- ég er raunverulega að gefa ábendingu um að þessi fyrirtæki, sem eru í samkeppni, sinna aðeins þeim stöðum sem þeir telja sér hagstætt. Þess vegna verður ljósleiðarakerfið svo götótt sem sjá má af þessari teikningu sem ég er með hér. Örbylgjuloftnetskerfið er götótt og þess vegna tel ég að við þurfum að setja fram kröfu um að ef þessir aðilar eru hér á markaði verði þeir að gjöra svo vel að ganga til þess verks að veita þjónustu, eins og yfir til Hólmavíkur, Drangsness og fleiri staða þar sem eru göt í kerfinu. Og ég get farið allan hringinn og sýnt götin. Varðandi gjaldið gegnum Hvalfjarðargöng, það sem ég var að ræða um tel ég vera þung og mikilvæg rök fyrir því að setja þessa kröfu fram sem ég hef verið hér með, að vigta upp þann sparnað sem hefur orðið vegna þessarar gangagerðar og að menn reikni það inn og lækki gjaldið sem því nemur. Ég er ekki að tala um að fella niður gjald, ég er að tala um að skoða þann sparnað sem orðið hefur vegna ganganna. Það er ekkert eðlilegt að fyrirtækið Spölur gangi fram fyrir skjöldu og geri þessa kröfu. Það er eðlilegt að fólkið í Norðvesturkjördæmi, á Vesturlandi og á Norðurlandi, geri hana. Og ég hef tínt hér upp veigamikil rök sem lúta að ferðamannaiðnaðinum. Vesturland er sannarlega skert vegna þess að fólk lítur til kostnaðar að fara í gegnum göngin fyrir 2.000 kr.

Herra forseti. Hér erum við að ræða þáltill. til samgönguáætlunar fyrir árin 2003--2006 annars vegar og hins vegar áætlun fyrir 2003--2014, langtímaáætlun. Það er fagnaðarefni að nú skuli vera lögð fram langtímaáætlun sem þessi um samræmda samgönguáætlun varðandi þá þrjá þætti sem í henni eru, flug, hafnamál og vegakerfið. Með þessu er ætlunin að ná meiri hagkvæmni og betri nýtingu fjármuna til þessara verkefna. Í því þjóðfélagi sem við nú búum í hafa allar aðstæður til fólks- og vöruflutninga breyst mjög mikið. Þarfirnar eru miklar fyrir þessa flutninga sem leiðir af sér að þarfir fyrir aukin og bætt samgöngumannvirki eru miklar. Íbúar þessa lands fylgjast grannt með þegar þessi samgönguáætlun er kynnt og hugsar þá hver og einn eflaust um sína hagsmuni eða hagsmuni þeirra svæða sem viðkomandi kemur af. Það hefur svo sannarlega komið fram í þeirri umræðu sem hefur átt sér stað hér í dag. Hvarvetna þar sem haldnir eru stjórnmálafundir eru samgöngumálin ofarlega á baugi hjá almenningi og þess vegna undrar mig ekki að menn skuli sýna þessari umræðu svo mikinn áhuga sem raun ber vitni. Ég kem sem þingmaður úr Suðurlandskjördæmi, þar þekki ég auðvitað best til aðstæðna og vil ég því fara örlítið yfir þær samgöngubætur sem þar er hvað mestur áhugi fyrir. Það hefur jafnframt verið rætt þó nokkuð hér í dag um aðstæðurnar á Suðurlandi. Þar þarf auðvitað að forgangsraða eins og á öðrum stöðum innan svæðis en sérstaðan er nokkuð mikil. Ég vil geta þess í því sambandi að sérstaðan er sú að á Suðurlandi er aðeins ein höfn á fastalandinu, Þorlákshöfn. Síðan er það Vestmannaeyjahöfn. Allt svæðið, Árnes- og Rangárvallasýsla, býr að öðru leyti við hafnleysi og þar af leiðandi byggjast allir aðdrættir á vegakerfinu. Aðstæður á stöðum eins og í Hveragerði, Árborg, Hellu, Hvolsvelli, Flúðum --- fleiri staði mætti nefna --- byggja alfarið á samgöngunum. Á þessum stöðum öllum eru fjölbreytilegir atvinnuhættir, iðnfyrirtæki ekki síst, sem byggja á samgöngum. Má þar nefna Glerverksmiðjuna Samverk á Hellu sem þarf að flytja allar sínar vörur landveginn að og frá. Í Hveragerði og Árborg er rekinn fjölþættur iðnaður sem byggir á því að koma aðföngum sínum að og frá. Á Flúðum, sem eru langt inni í landi, er rekin myndarleg límtrésverksmiðja sem byggir á því að njóta hafnaraðstöðu í Reykjavík og flytja hráefni að verksmiðju. Sama má segja um Yleiningu í Biskupstungum. Síðan þurfa þessi fyrirtæki að flytja vörur sínar landveginn á markað. Meira að segja er fiskverkunarfyrirtæki á Flúðum sem þurrkar hausa, Flúðafiskur. Jafnframt þessu er ferðaþjónustan mikil og ætla ég hér að nefna einungis staði eins og Gullfoss, Geysi og Þingvelli þar sem eru gríðarlega miklir fólksflutningar vegna ferðaþjónustunnar. Stærsta byggðamál fyrir þá staði sem ég hef hér nefnt er samgöngumálin. Allt það sem ég hef hér nefnt byggir á samgöngumálunum, bættum og auknum samgöngumannvirkjum. Hverjar eru aðrar aðstæður í raun í þessum landshluta, Suðurlandi? Svæðið er við suðvesturhornið þar sem meginhluti þjóðarinnar býr. Það má segja að Stór-Reykjavíkursvæðið sé farið að ná inn á Suðurland. Nægir þar að nefna þau gríðarlegu svæði sem tekin hafa verið undir sumarhúsa- og afþreyingarbyggðir á Suðurlandi þar sem íbúafjöldi Árnessýslu nær tvöfaldast yfir sumartímann. Þessar byggðir ná nú austur í Rangárvallasýslu sem er hrein aukning. Þá má geta þess að í síauknum mæli vinnur fólk annars vegar austan eða vestan Hellisheiðar og keyrir þá daglega þessa leið til Reykjavíkursvæðisins. Ég held að ég geti fullyrt að hvergi hefur verið meiri uppbygging á landsbyggðinni hvað ferðaþjónustu varðar, önnur en sú sem ég nefndi áðan og er einkasumarbústaðir. Það er hvers konar ferðaþjónusta á þessu svæði og hún krefst auðvitað enn þá meiri flutninga en áður hefur verið. Þá má benda á síaukna atvinnuuppbyggingu á svæðinu í heild sinni, ekki einungis á þéttbýlustu stöðunum. Ályktanir hafa borist frá stærstu sveitarfélögunum á svæðinu, frá Ölfusi, Hveragerði og Árborg, um einmitt meginflutningsleiðirnar í samgöngukerfinu sem eru Suðurstrandarvegur og Hellisheiði. Ég ætla mér ekki að fara að ræða hér um aðrar leiðir, það er auðvitað af mörgu að taka innan svæðisins, en ég vil nefna þessar tvær leiðir sérstaklega. Það er ljóst að í þeirri vegáætlun sem gilti til síðustu áramóta voru fjármunir til Suðurstrandarvegar og um það hefur verið talað í nokkur ár að þar ætti að hefjast handa á þessu ári. Þar var gert ráð fyrir um 240 millj. á þessu ári til Suðurstrandarvegar og sömu upphæð á næsta ári. Þessi áætlun hefur ekki verið færð yfir á þá samgönguáætlun sem verið er að leggja fyrir þingið hér í dag. Það er miður. Ég tel að það eigi að standa við þá áætlun sem samþykkt var um Suðurstrandarveg og hefja framkvæmdir á þessu ári. Hellisheiðin sem flytur yfir hásumarið yfir tíu þúsund bíla á sólarhring þegar mest er þarfnast úrbóta. Og ég vil sjá að í meðförum þingsins verði lagðar til úrbætur hvað þennan veg varðar. Ráðherrann minntist reyndar á það í ræðu sinni fyrr í dag að fyrir lægi að koma fram með úrbætur fyrir Hellisheiðina. Ég vildi gjarnan fá að sjá það þótt síðar yrði í þessari umræðu. Þeir aðilar sem ég nefndi áðan hafa bæði bent á hlutfall stofnvega á Suðurlandi og hlutfall útgjalda til þessara sömu vega, og það hallast á þar. Það er alveg ljóst. Ef teknir eru þeir eknu kílómetrar á þeim vegum sem um ræðir verður hlutfall útgjalda til stofnvega á Suðurlandi enn lægra en meðaltalið. Í þeirri umræðu sem hefur átt sér stað í dag hafa hv. þm. nokkuð lagt á vogarskál annars vegar Suðurstrandarveg og hins vegar Reykjanesbraut. Ég tel að það sé ekki rétt leið. Um er að ræða tvö verkefni, og eins og við hv. þm. höfum umboð til erum við ekki að ræða þetta á sama vettvangi. Þetta eru tvær framkvæmdir, hvor á sínu svæðinu, sem ekkert erindi eiga á vogarskál fremur en aðrar framkvæmdir í samgönguáætluninni, hvort heldur þá er um að ræða hafnarmannvirki, flugmannvirki, jarðgöng eða aðra vegagerð. Í áætluninni eru margar og nauðsynlegar framkvæmdir. Það ber að þakka og því ber að fagna að þær skuli vera og það er svo sannarlega inni á því svæði sem ég er hér að ræða um. Því má heldur ekki gleyma þegar við ræðum um Hellisheiðina að hún þjónar ekki einungis þessum landshluta, suðurhlutanum, heldur einnig Austurlandi. Búast má við auknum þunga í fólks- og vöruflutningum einmitt um Hellisheiðina í kjölfar þess að hafnar verða framkvæmdir á Austurlandi. Þá þyngist umferðin auðvitað á þessu svæði. Undangengin ár hefur lýsing á Hellisheiði nokkuð verið rædd. Hafa sumir hv. þm. talið það nauðsynjamál. Mín skoðun er sú að við eigum að breikka Hellisheiðina, byrja á þeirri framkvæmd, lýsingin muni koma samhliða því að virkjað verði á Hellisheiði. Orkuveitan er með það í undirbúningi. Samgöngur til Vestmannaeyja hafa verið ræddar hér nokkuð í sambandi við þessa samgönguáætlun. Í því máli vil ég einungis segja að sú nefnd sem samgrh. skipaði er að vinna gott verk, nauðsynjaverk, og ég held að við eigum að bíða þar til hún hefur skilað því. Ég lít svo á að þegar sú nefnd hefur skilað vinnu sinni verðum við að taka það upp sem sérverkefni og vinna úr því sem hún leggur til hvað samgöngur til Vestmannaeyja varðar. Það er svo sérstakt verkefni að við eigum ekki að gleyma því í þessari áætlun og þeirri umræðu sem nú fer fram. Nú er ekki óeðlilegt að menn spyrji: Hvaðan á að fá aukna fjármuni í þau verkefni sem ég m.a. hef verið að ræða hér um, herra forseti? Ég spyr: Er skynsamlegt að færa til fjármuni milli þessara þriggja liða, flugmannvirkja, hafnarmannvirkja og vegagerðar? Er ekki skynsamlegra miðað við aðstæður og breyttar þarfir þjóðarinnar til samgöngumannvirkja, sem eru vegagerð, að skoða þá hluti? Ég lít svo á að við það að þessi þáltill. hafi verið lögð hér fram sé það hlutverk þingsins og samgn. að fara yfir áætlunina. Ég vonast til þess, herra forseti, að við fáum sanngjarna og eðlilega umræðu um hana og að við megum sjá úrbætur og lagfæringar þar sem íbúar okkar og þingmenn þeirra kjördæma sem hér hafa farið yfir þessi mál vilja fá fram.

Herra forseti. Ég þakka hv. 4. þm. Suðurl., Kjartani Ólafssyni, fyrir gagnmerka ræðu og skilmerkilega í alla staði. Ég deili svo sannarlega með honum þeim viðhorfum sem hann lýsti, sérstaklega hvað varðar Suðurstrandarveg þar sem hann gerði grein fyrir því að þar er snúið við blaði og snúið við af leið, ef svo mætti segja, í raun hætt við það verk sem hafið var og því ávísað á framtíðina. Ég tek einnig undir sjónarmið hans þegar hann sagði að ekki væri eðlilegt að stilla málum þannig upp að tvöföldun Reykjanesbrautar kæmi í stað uppbyggingar Suðurstrandarvegar. Um það hefur aldrei verið neitt samkomulag og ekki er hægt að halda málum fram með þeim hætti. Um þetta erum við hjartanlega sammála og ég hygg að við séum ekki einir um þessi viðhorf, langt í frá. Hugsanlega er meiri hluti þingmanna á þessari skoðun. Mig langaði hins vegar til að spyrja hv. þingmann í þessu ljósi, af því að nú er nokkuð vel þekktur gangur stjórnarfrv. og þáltill. sem frá ríkisstjórninni koma, einstökum ráðherrum, hvort hann hafi gert við þetta sérstakan fyrirvara í þingflokki Sjálfstfl. og hvort hann sé þá einn um þann fyrirvara í þeim þingflokki. Maður hefur heyrt þessum viðhorfum lýst af fleirum en honum. Má þá vænta þess að hann leggist á sveifina með okkur, þingmönnum stjórnarandstæðinga, þegar við leggjum fram brtt. í þessa veru við áætlunina? Það þýðir nefnilega ekkert að koma hingað og tala almennt um málin. Nú reynir á hinn pólitíska kjark og hvort þingmaðurinn sé maður orða sinna. Þess vegna spyr ég: Mun hann ganga fram veginn allt til enda?

Herra forseti. Spurt er um Suðurstrandarveg og hann ræddur hér og hvort þingmenn séu með fyrirvara. Ég vonast til þess að hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson hafi verið í þingsal þegar hv. þm. Hjálmar Árnason hélt ræðu sína í dag. Ég vil jafnframt minna á að ég tel það vera hlutverk samgn. og þingsins að fara yfir þessa tillögu og vinna hana áfram. Ég hef lýst mínum skoðunum hvað þetta varðar og vilja mínum í þessu máli og vilja margra annarra og ég ætla að reyna að vinna að málunum með þeim hætti.

Herra forseti. Af því að hv. þm. nefndi hv. þm. Hjálmar Árnason, já, þá var ég hér í salnum þegar hann hélt sína ágætu ræðu. Hann kvað alveg skýrt á um að hann hefði fyrirvara á stuðningi við þessa þáltill. ríkisstjórnarinnar og hæstv. samgrh. og sagði það fullum fetum. Það gerði hv. þm. Kjartan Ólafsson ekki. Mig langar þess vegna að árétta þessa spurningu: Gerir hann fyrirvara um stuðning sinn við þessa skammtíma- og langtímaáætlun hæstv. samgrh.? Að sönnu er hárrétt að auðvitað mun þingið fara höndum um málið og gera vonandi nokkrar lagfæringar á áætluninni. Sumpart er hún ágæt og sumpart er hún gölluð eins og önnur mannanna verk. En það stendur upp úr að Suðurstrandarveg vantar. Og ekki nóg með það, í langtímaáætlun er gert ráð fyrir því að eingöngu helmingur þess fjár sem þörf er á verði til staðar á þessum næstu 12 árum. Með öðrum orðum, ef haldið verður áfram með sama hraða tekur það 24 ár að ganga frá Suðurstrandarvegi sem gefin voru fyrirheit um í þingskjali þegar gerð var breyting á kjördæmaskipan á síðasta kjörtímabili. Það verður að vera nokkuð skýrt, herra forseti, og það verður að vera hægt að taka menn trúanlega þegar þeir koma í þennan stól. Menn verða að skilja nákvæmlega hvað þeir eru að segja. Þess vegna árétta ég spurningu mína til hv. þingmanns og undirstrika enn og aftur að ég er honum hjartanlega sammála: Ætlar hann að fylgja eftir sannfæringu sinni í þessu máli eða láta duga að slá hér úr og í og lýsa því yfir hvað hann vildi helst sjá? Hann má ekki gleyma því að hann er hluti af þessu stjórnarmeirihlutaliði hér. Ætlar hann að standa fast í báða fætur og láta sannfæringu ráða för eða ætlar hann að guggna á miðri leið?

Herra forseti. Hv. þm. talar um að Suðurstrandarveg vanti. Það er ekki alveg rétt vegna þess að hann er á langtímaáætluninni þannig að einungis vantar að ...  Ég held að það sé alveg kristaltært að við sem höfum talað um samgöngubætur inn á þetta kjördæmi viljum vinna að því að hlutar í vegáætluninni, þessari samræmdu samgönguáætlun, að á því sem tengist vegagerðinni verði tilfærsla. Það er alveg ljóst. Við viljum vinna að því og eðli málsins samkvæmt gefst okkur tækifæri hér til þess að vinna að því, annars vegar í þingsalnum og hins vegar í samgn. Það mun ég gera.

Hæstv. forseti. Það er mjög mikilvægt að fara yfir málin með þeim hætti sem gert er í þessum áætlunum sem liggja fyrir. Ég held að þáltill. um samgönguáætlun til 2014 sé mjög gagnlegt plagg fyrir menn að hafa í höndunum. Auðvitað verða menn samt að muna sífellt eftir því að hér er um að ræða áætlun og margt fer öðruvísi en menn ætla. Mér dettur nú í hug að nefna miklar fyrirætlanir um tengingu við Reykjavík, Sundabrautina. Ég minnist þess að fyrir nokkrum árum þegar ég var í samgn., líklega var það 1992 eða 1993, kom borgarverkfræðingur á fund samgn. og þá voru menn að tala um að Sundabrautin þyrfti að vera komin í gagnið eftir átta ár. Þau átta ár eru nú liðin og nokkuð mikið meira en það, og nú eru menn að tala um að hefja framkvæmdir við Sundabraut árið 2006. Þannig breytast þær hugmyndir sem menn hafa um stórar framkvæmdir og þess vegna á svona áætlun, þótt gagnleg sé, eftir að taka miklum breytingum. Mig langar til þess að fara yfir og nefna nokkur atriði í fjögurra ára áætluninni. Ég ætla fyrst að bera niður þar sem verið er að fjalla um áhættumat á fiskiskipum. Ég tel ástæðu til að vekja athygli á því að hér eru menn að setja sér markmið til þess að taka á mjög brýnum málum hvað varðar öryggisatriði í fiskiskipum. Ég held að rétt sé að nefna þetta hér og að ástæða sé til þess að þingmenn gefi gaum að þessu og fylgist með því sem verið er að gera á vegum hins opinbera hvað þetta varðar. Það er margt sem menn vilja skoða, m.a. stendur hér, með leyfi forseta: ,,Rannsóknir sem tengjast öryggi sjófarenda.`` --- Þar er verið að setja peninga í þetta á næstu tveimur árum. --- ,,Árlegur kostnaður fyrsta árið er áætlaður 5 millj. kr. en síðar 10 millj. kr. á ári.`` Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Á síðari tímabilum áætlunarinnar verður aukin áhersla lögð á að vinna úr niðurstöðum rannsókna á sjóslysum og kappkostað að lærdómur, sem af þeim má draga, skili sér inn í reglur um öryggi skipa og áhafna.`` Það var kannski þetta sem fékk mig til að fara að tala um þessa hluti, að mikil ástæða er til að endurskoða vinnubrögðin við rannsóknir sjóslysa og reyna að koma þeim lærdómi sem af því má draga, þegar eitthvað gerist til sjós, til þeirra sem stunda sjóinn. Ég held að oft hafi pottur verið brotinn hvað þetta varðar og það hefði mátt læra af sumum slysum meira en raunin hefur orðið á. Batnandi mönnum er best að lifa og ég vona að hið opinbera muni fylgja þessu eftir eins og þarna er full ástæða til að halda að gert verði. Síðan eru nefnd umhverfismál, m.a. talað um að leita leiða til að farga úreltum skipum. Við ræddum það mál fyrir nokkrum dögum og það hefði verið fengur að því ef hæstv. ráðherra hefði sagt okkur hvaða ráð hann hefur undir sínum rifjum, hvaða hugmyndir hann hefur um hvernig eigi að taka á þessu máli. Það er sannarlega ástæða til að gera það, og gera það sem allra fyrst. Þessi skipakirkjugarður sem liggur við bryggju er til mikillar bölvunar. Þá langar mig að nefna það sem mér sýnist að áætlunin beri með sér hvað tekjur snertir, að greinilega er gert ráð fyrir að óbreytt ástand ríki hvað varðar innheimtu á gjöldum af umferðinni og ekki reiknað með því að það frv. sem liggur fyrir þinginu um breytingu á þungaskattinum verði að veruleika. Nú kann vel að vera að þannig verði menn að vinna vegna þess að lögunum hefur ekki verið breytt en þetta er áætlun og mér verður á að spyrja hæstv. ráðherra: Er hann algjörlega vonlaus um að frv. um breytingarnar gangi í gegn í þinginu? Eru áætlanirnar sem þar eru þá einskis virði þegar á að skoða þessa hluti? Það slær mig að þannig sé þetta því að hæstv. ríkisstjórnir sl. tólf ár hafa allar gefist upp við það að koma þessu máli í gegn. Stundum hafa verið samþykkt lagafrv. og dregin til baka aftur en aldrei hefur mönnum tekist að sigra þennan andstæðing sem virðist vera einhvers staðar og kemur í veg fyrir að menn geti gert slíka breytingu á innheimtunni. Þá langar mig að nefna framlög vegna jarðganga. Hér stendur, með leyfi forseta, á bls. 92: ,,Við afgreiðslu vegáætlunar 2000--2004 á Alþingi vorið 2000 var tekin ákvörðun um að veita umtalsvert fjármagn úr ríkissjóði til vegamála og þar á meðal til jarðgangagerðar. Fjár til jarðgangagerðar var ætlað að afla meðal annars með sölu ríkiseigna. Gert er ráð fyrir að 1.200 millj. kr. komi á árinu 2003, 1.500 millj. kr. árin 2004 og 2006 en 2.200 millj. kr. árið 2005.`` Hér virðist vera átt við að um sé að ræða fjármuni sem koma vegna sölu ríkiseigna, og allt á þetta fé að renna til jarðgangagerðar á þessum árum sem segir okkur að allir þessir fjármunir fari til jarðgangagerðar á norðausturhluta landsins. Nú ætla ég ekki að gera athugasemdir við það. Ég geri hins vegar athugasemdir við að ekki skuli vera gert ráð fyrir að nota neina fjármuni vegna sölu ríkiseigna til samgöngu- eða annarra mikilvægra mála sem varða byggðarlögin annars staðar á landinu. Mér finnst það ekki vansalaust að menn skuli standa frammi fyrir því að öllum þessum gífurlegu fjármunum sé þarna varið í þessi efni, sem enginn er að mótmæla út af fyrir sig að sé gert, en að þess sé ekki gætt að benda á að teknar verði ákvarðanir um að nýta fjármuni vegna sölu ríkiseigna annars staðar á landinu líka. Hæstv. forseti. Það er margt ánægjulegt í þessari áætlun og ég verð að segja að mér finnst gaman að því að nú skuli það liggja fyrir að bjóða eigi út framkvæmdir við mikilvæga vegi á Vesturlandi. Brattabrekka, það sér fyrir endann á þeirri góðu framkvæmd, og fyrir liggur að nú eigi að fara að bjóða út veginn yfir Kolgrafarfjörð. Það er auðvitað hið besta mál og mun gera allt samstarf og samgöngur milli sveitarfélaganna á Snæfellsnesi miklu betri en þær hafa getað orðið fram að þessu. Talað er um að bjóða út tvær framkvæmdir, þ.e. veginn yfir Kolgrafarfjörð --- það hefur verið nefnt sem hluti af flýtingu framkvæmda. Ég get ekki litið þannig á að þar sé um að ræða flýtingu framkvæmda vegna þess að yfirlýsingar lágu fyrir um það að fara í þá framkvæmd nokkru fyrr heldur en nú liggur fyrir að gert verður. En nú er það að gerast og allt gott um það að segja. Ég hefði áhuga á að heyra hjá hæstv. ráðherra svolítið betur hvaða framkvæmdir það eru sem hann telur að muni verða hraðað eitthvað sem heitir, eitthvað sem munar um, og hvað mikla fjármuni hann sér fyrir sér sem muni koma í þær framkvæmdir eða flýting fjármuna í þær framkvæmdir sem mest munar þá um í þessu. Mig langar til að nefna eitt vegna þess að hv. þm. Gísli Einarsson fjallaði hér nokkuð veggjaldið. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra og bæta aðeins við þá umræðu hvernig hann sjái fyrir sér þau nýju göng sem nú stendur til að fara að vinna við austur á landi, hvort einhvers konar veggjald verði innheimt í gegnum þau eða hvar það mál sé á vegi statt. Liggur fyrir hvað menn ætla sér með það? Ég tel nefnilega að þegar þau göng verða tekin í notkun muni menn standa frammi fyrir því að þurfa að hafa uppi einhverja stefnu hvað varðar innheimtu gjalds vegna nýtingar á slíkum mannvirkjum. Ég hef áður bent á að vel mætti hugsa sér að einhvers konar sjóður sem sæi um slík mannvirki tæki að sér rekstur allra þessara mannvirkja, og þá yrði hægt að innheimta miklu lægra gjald en nú er innheimt í gegnum Hvalfjarðargöngin í þau nýju göng sem um væri að ræða, líka þau fyrir austan. En það yrði þá auðvitað miklu lægra gjald en hér er verið að tala um. Þetta er leið sem ég tel ástæðu til að skoða, og líka hina leiðina að leggja af að innheimta gjöld fyrir að fara í gegnum Hvalfjarðargöngin. Auðvitað er hægt að taka þetta gjald allt saman í þeim tekjustofnum sem fyrir hendi eru. Samgöngumálin eru náttúrlega fyrst og síðast byggðamál og undirstaða þess að búa í landinu. Mér finnst að það sé hlutur sem allir þingmenn skilja og ég held að engin ástæða sé til að tortryggja nokkurn mann á hv. Alþingi um góðan vilja til þess að taka á í samgöngumálum. Þetta eru gífurlega dýrar framkvæmdir sem um er að ræða og menn getur auðvitað greint á um forgangsröðun og hvar eigi að bera niður. Mér finnst samt sem áður að dálítið vanti í þessa vegáætlun og sjálfsagt vantar það víðar. Mér finnst að líta þurfi yfir málin í heild á svæðum með tilliti til byggðanna. Ég held að það sé ekki vansalaust að menn hafi ekki látið fara fram skoðun á því hvernig má best tengja Vestfirði við landsnetið og ég held að það sé ekkert einsýnt að þær áætlanir sem hafa verið uppi séu þær einu réttu í því efni. Maður gæti jafnvel látið sér detta í hug að einhvers konar samkeppni milli manna sem kunna fyrir sér í þessu efni væri bara látin fara fram og í þeirri samkeppni væri gert ráð fyrir tiltölulega grófum kostnaðaráætlunum þannig að menn gætu skoðað hina ýmsu kosti og menn létu þarna gamminn geysa því að þetta eru auðvitað gífurlega dýr verkefni sem um er að ræða, að tengja þennan landshluta almennilega við landskerfið og tengja byggðarlögin saman sem þarna eru á þessu svæði. Mér finnst að það þurfi á því að halda að farið sé yfir þessa möguleika. Þeir eru fjölmargir, menn ræða þetta sín á milli og velta þessu fyrir sér fram og til baka, en það er ekki til heildstæð samantekt á þessum möguleikum og það væri virkilega gaman að sjá nokkrar hugmyndir settar saman um það hvernig hagkvæmast væri að vinna að þessum málum. Ég tók eftir því að sjálfstæðismenn á Vestfjörðum héldu fund og gerðu harða hríð að félögum sínum, nú þyrfti að standa við stóru orðin og gera betur hvað varðar vegtengingar til Vestfjarða. Sjálfstæðismenn brugðust við hratt og sendu samgöngunefnd sína vestur á firði og þar hélt hún fund til að fara yfir þessi mál. Ég veit ekki hvað hefur komið út úr þeim fundi en ég minnist þess að hafa rekist á hv. formann samgn. á þessum slóðum þar sem hann var að ræða við sína menn um það hvernig ætti nú að taka á þessum málum. Það verður auðvitað gaman að sjá hvað kemur upp úr þeim poka. En mér finnst vera full ástæða til þess að menn yfirfari þessa hluti virkilega vel og setji þessi mál fram upp á nýtt. Ég legg til að menn leiti leiða til að skoða nokkrar hugmyndir þannig að menn geti borið þær saman og að reynt verði að finna fjármuni til að setja í þessa hluti, og því ekki eitthvað af þeim peningum sem koma inn fyrir sölu ríkiseigna?

Herra forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni, það er víðtækur vilji til þess hjá þingmönnum, og hann hefur heyrst mjög rækilega hér í dag, að ná saman öflugri samstöðu um það að ná góðum áföngum í vegamálum, og reyndar samgöngumálum almennt þannig að ekki er hægt að kvarta undan því. En það er tvennt sem ég vil nefna af því sem kom fram hjá hv. þm. Í fyrsta lagi spurði þingmaðurinn hvort gert væri ráð fyrir því að taka gjald af umferðinni í gegnum jarðgöngin sem áætlunin gerir ráð fyrir. Því er til að svara að ekki er gert ráð fyrir því. Jarðgöngin á milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar eru partur af í rauninni meginleið þarna á milli landshlutanna. Skriðurnar verða ekki endurbyggðar þannig að ekki er um það að ræða að annarra kosta völ sé fyrir fólk en að fara í gegnum þau göng. Þegar svo háttar til tel ég ekki eðlilegt að gjald sé tekið. Hvað varðar Siglufjarðargöngin gildir það sama í rauninni. Ekki er gert ráð fyrir því í samgönguáætluninni að tekið sé gjald af umferðinni um göngin. Hvað varðar þá spurningu frá þingmanninum hvaða verkum eigi að hraða, ég hef sagt að ég legg fyrst og fremst áherslu á að koma þeim verkum sem áætlunin gerir ráð fyrir að verði hafin á þessu ári af stað sem allra fyrst. Ekki er um það að ræða að verið sé að taka inn ný verk umfram það sem er í áætluninni, heldur að herða á því að koma verkunum af stað sem áætlunin gerir ráð fyrir. Það skiptir heilmiklu máli að það megi takast.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja það alveg eins og er að mér finnst ekki boðlegt að það verði frítt í göngin fyrir austan en menn haldi áfram að borga svona háar fjárhæðir fyrir að nýta göngin undir Hvalfjörðinn. Mér finnst það ekki boðlegt. Ég held að menn þurfi að endurskoða það áður en þau göng verða opnuð. Ég varð fyrir svolitlum vonbrigðum með seinna svarið --- hitt vissi ég nú nokkuð fyrir --- að það sé einungis verið að flýta af stað þeim framkvæmdum sem eigi að fara í gang á þessu ári. Það er út af fyrir sig hið besta mál að menn reyni að koma þeim sem allra fyrst af stað. En við þingmenn Samfylkingarinnar af norðvestursvæðinu fluttum þáltill. í haust með það í huga að reynt yrði að taka inn og flýta framkvæmdum, og þá á ég ekki við að flýta þeim innan ársins, ekki bara það, heldur flýta framkvæmdum sem lægju fyrir og hægt væri að vinna að, hægt væri að setja aukna fjármuni í og nota það svigrúm sem nú er áður en aðalframkvæmdakúfurinn kemur í virkjununum fyrir austan og þannig væri tekið virkilega á í einhverjum samgöngubótum sem væru nú þegar í gangi. Ég nefni dæmi. Það mætti t.d. kannski herða verulega á framkvæmdum við Þverárfjallsveg eða einhver slík önnur mannvirki sem eru í gangi eða einhverjar af þeim framkvæmdum á Vestfjörðum sem eru þegar í gangi, setja viðbótarpeninga í að hraða þeim verkum. Það gæti þá komið til baka jafnvel eftir tvö eða þrjú ár vegna þess að þá væri búinn hluti af þeim verkum sem þar hefðu verið áætluð. Mér finnst einhvern veginn að ekki sé alveg nógu hratt tekið til handa hjá hæstv. ráðherra og ég skora á hann að sjá til þess að það verði.

Herra forseti. Ekki alls fyrir löngu kom fram hjá vegamálastjóra --- það mun raunar í hafa verið framhaldi þess að núgildandi vegáætlun til fjögurra ára var samþykkt --- að hann hefði nokkrar áhyggjur af því að afkastageta tæknimanna í landinu, verkfræðistofanna og Vegagerðarinnar, væri ekki meiri en svo að menn væru í hálfgerðum vandræðum með að ljúka undirbúningi og hönnun við öll þau verk sem vegáætlun gerir ráð fyrir. Ég held að enn þá sé svo að heilmikið sé til í þessu. Vegagerðarmenn og hönnuðir vinna núna hörðum höndum að því að undirbúa öll þessi verk. Þau gerast stöðugt flóknari. Umhverfismatið flækir málið afar mikið. Ég vil bara segja að þó umhverfismat sé jákvætt þá flækir það og seinkar öllu í kringum þessar framkvæmdir. Það liggur alveg fyrir. Og skipulagsmálin, ekki síst á höfuðborgarsvæðinu, hafa seinkað þessum verkum. Aðalatriðið er að ríkur vilji er til þess að koma þessum verkum af stað og í útboð. Ég held að þegar á heildina er litið og sanngirni gætt í þessu mati þá standi menn allbærilega að því að koma verkum af stað. En auðvitað er mikil óþreyja hjá fólki sem vill sjá verkin komast af stað og þeim lokið. Við sjáum bara framkvæmdir eins og við Bröttubrekku, við breikkun Reykjanesbrautarinnar, mislæg gatnamót o.s.frv. Það er af nógu að taka. En aðalatriðið er að þessar stofnanir samgöngumála og þeir starfsmenn sem þar eru leggja sig mjög fram um að undirbúa og ljúka því sem þarf áður en framkvæmdir geta hafist.

Hæstv. forseti. Ég reiknaði bara með því að menn væru búnir að taka saman og fara yfir þau verk sem væru á því stigi að búið væri að ljúka þessum hlutum sem hæstv. ráðherra nefndi og að þar væri nú af einhverju að taka. Ef menn settu umtalsverða fjármuni í þessa hluti núna, eins og þeir eru tilbúnir að gera í önnur verkefni sem eru mjög skammt undan, þá væri um að ræða möguleika til þess að flýta mikilvægum framkvæmdum. Það finnst mér skipta verulega miklu máli, sérstaklega vegna þess að allir gera ráð fyrir því eins og sakir standa að afturkippur muni verða hvað svona verkefni varðar þegar hæsti kúfurinn verður í framkvæmdunum fyrir austan. Ég tel þess vegna fulla ástæðu til þess að brýna hæstv. ráðherra og ríkisstjórnina til að taka nú á eins og mögulegt er á meðan sá möguleiki er fyrir hendi. Greinilegt er að þjóðfélagið þolir prýðilega innspýtingu núna þessi missiri sem fram undan eru. Atvinnuleysi er að aukast og verktakar bíða verkefnalitlir og jafnvel verkefnalausir sumir hverjir og það mun örugglega sjást á þeim áhuga sem mun koma fram í þeim útboðum sem fram undan eru.

Herra forseti. Hv. þm. Jóhann Ársælsson kom inn á margt í ræðu sinni og m.a. gat hann um Sundabraut og talaði um þann tíma sem væri liðinn frá því talað hefði verið um að ráðast í þær framkvæmdir. Þetta er alveg rétt. En ef við rifjum það aðeins upp þá hefur nú gengið á ýmsu í skipulagsmálum og ákvarðanatöku borgaryfirvalda, þ.e. Samfylkingarinnar eða R-listans, um það hvernig skuli með fara. Það er dálítið athyglisvert líka að hlusta á þá umræðu sem fram hefur farið í dag um skiptingu fjármagns til framkvæmdanna. Þingmenn hafa auðvitað talað mest um það sem snýr að þeim, þeirra eigin kjördæmi, en kannski ekki litið yfir veginn allan. Þegar til þess er litið að við höfum ekki nema takmarkað fjármagn til skiptanna þá er afar brýnt og mikilvægt að horft sé á hvar þörfin er mest. Svo hefði Reykjavíkurborg eða borgaryfirvöld mátt standa betur að málum en raun ber vitni, t.d. varðandi Sundabraut og allan þann drátt sem þar hefur orðið á og mislæg gatnamót Kringumýrarbrautar og Miklubrautar. Fleiri verkefni mætti telja. Síðan er athyglisvert að fulltrúar Samfylkingarinnar, R-listans í Reykjavík, koma og segja: ,,Ja, við viljum bara byggja einhverja heljarmikla járnaborg upp í loftið til að brúa hér sundin.`` En þegar bent er á að þessi leið er þremur milljörðum dýrari en ef farin væri hin eðlilega leið þá er sagt: ,,Þrír milljarðar, hvað er það? Það er bara ekki neitt.`` Á sama tíma segja þessir sömu borgarfulltrúar: ,,Við ætlum að loka barnaheimilunum hérna í sumar í einn mánuð til að spara 12 millj.`` En hér er verið að tala um þrjá milljarða. Allt skiptir þetta máli fyrir samgöngumál okkar Íslendinga. Það skiptir máli hvernig haldið er á, hvernig raðað er upp og auðvitað eigum við að horfa á forgangsverkefni.

Hæstv. forseti. Ég benti á Sundabrautina sem dæmi um að menn væru með kannski óraunhæfar hugmyndir um framkvæmdir og að þær færu fyrr af stað heldur en þær gera og að þær tækju kannski styttri tíma. Ég er ekki með neinar og ætla ekki að vera með neinar sérstakar ásakanir um það hvernig á því stendur að menn hafa ekki lagt í þessa stóru framkvæmd. En það liggur náttúrlega í augum uppi að sú stóra framkvæmd fer ekki af stað fyrr en eftir að stóri kúfurinn fyrir austan er búinn því þetta er mjög dýr framkvæmd og ég geri ekki ráð fyrir því að menn ætli sér að bæta henni inn í mestu átökin sem verða í kringum Kárahnjúkavirkjun. Varðandi þetta með brúna sem borgarfulltrúar R-listans hafa meiri áhuga á en göngum þá er það nú einfaldlega þannig í þeim reglum sem hafa verið viðhafðar, að velji sveitarfélag dýrari leið í gegnum sitt sveitarfélag en góða leið sem Vegagerðin bendir á þá veit ég ekki betur en að það sé í raun hægt að gera viðkomandi sveitarfélagi reikning fyrir því og það verði þá að taka þátt í þeim mismun sem þarna verður á framkvæmdunum. Vel kann að vera að renna muni tvær grímur á borgarfulltrúa Reykjavíkurborgar ef þeir þurfa að horfa fram á að leggja meira til þessarar framkvæmdar en bara að vilja fá hana í gegn. En það kemur auðvitað í ljós síðar.

Herra forseti. Út af orðum hv. þm. þá held ég að það muni nú renna tvær grímur á Reykvíkinga. Það munu renna tvær grímur á Reykvíkinga í ljósi þess sem ég sagði áðan, þ.e. að borgarfulltrúar R-listans skuli frekar vilja þremur milljörðum dýrari leið en þá leið sem kölluð er strandleið eða innri leið, og þar með væri hægt að fara að vinna að þessu máli. Í annan stað kom hv. þm. að því áðan að vegna samþykktar sjálfstæðisfélaganna á Vestfjörðum um samgöngumál þá hafi samgn. og formaður samgn., sá sem hér stendur, brugðið skjótt við og farið vestur og haldið þar fund. Þannig háttar til, til að upplýsa þingmanninn um það, að ekki er langt í landsfund Sjálfstæðisflokksins. Þar er starfandi nefnd, samgöngunefnd. Formaður þeirrar nefndar er Birna Lárusdóttir. Hún er forseti bæjarstjórnar Ísafjarðar. Við fórum þangað og ræddum málin þar og réðum ráðum okkar og það hittist bara þannig á að það var í beinu framhaldi af þessum fundi. Það var ekki í neinum tengslum við hann. Hins vegar höfðum við ákaflega gott af því að fara vestur og sjá og skoða samgöngumálin. Við sáum þetta meira að segja vel úr lofti líka. Þetta var því hin besta ferð og á ábyggilega eftir að gagnast landi og þjóð þá fram líða stundir.

Hæstv. forseti. Þá er það upplýst að ekki hafi verið nein tengsl á milli fundarins á Ísafirði og þess að samgöngunefnd Sjálfstæðisflokksins mætti á staðinn. Ekki ætla ég að þræta um að. En ég hef áhuga á að vita hvað kemur svo upp úr þessum poka, eins og ég sagði áðan. Það liggur náttúrlega fyrir að frammámenn Sjálfstæðisflokksins í vegamálum til langrar tíðar hafa lofað miklu meiru en þeir hafa getað staðið við einmitt á þessu svæði. Þess vegna héldu menn þennan mikla fund á Ísafirði og brýndu sína menn, að nú yrðu þeir að gera betur og töldu mannsaldur þangað til að hægt yrði að aka á bundnu slitlagi, a.m.k. sagði bæjarstjórinn í einhverri grein að drengurinn hans sem væri sex ára gamall núna yrði kominn með bílpróf og jafnvel fyrir löngu áður en hann gæti ekið á bundnu slitlagi. Það er því góður tími þangað til. Ég tel reyndar að ekki muni verða mikill friður um það, ef fólk býr þá enn á Vestfjörðum í þeirri framtíð sem þarna er rædd, ef það verður enn þá þannig að ekki verður hægt að aka á almennilegum vegum þangað.

Herra forseti. Það er hárrétt sem kom fram í ræðu hæstv. samgrh. að hér er í raun um risavaxið verkefni að ræða, sérstaklega þegar maður lítur til tölunnar 240 milljarða til næstu 12 ára. Það er eflaust tala sem alltaf má deila um og það er greinilegt á ræðum þingmanna hér í dag að við viljum öll hafa þessa tölu hærri og allir eru með sín óskaverkefni. Ég er kannski engin undantekning frá því. Ég ætla engu að síður að reyna að mestu að fara yfir vegamálin en mig langar til rétt í byrjun að fá svör frá hæstv. ráðherra varðandi hafnamál. Við sjáum að í grunnnetinu eru taldar upp hafnir eins og Reykjavíkurhöfn og Hafnarfjarðhöfn. Og eðli málsins samkvæmt þó að ég viti að í raun eru þessar hafnir lögum samkvæmt ekki að fá neinn stuðning í dag og það er í rauninni ekki það sem ég er að kvarta undan heldur eingöngu það að enn þá eru takmarkanir við gjaldtöku aflagjaldsins. Við erum enn þá að miða við þennan ramma, 1,03%, plús eða mínus 0,02%, sem setur til að mynda Hafnarfjarðarhöfn ákveðnar skorður. Í gegnum aflagjaldið minnir mig að tekjur Hafnarfjarðarhafnar séu í kringum 40% þannig að það skiptir þá höfn verulegu máli að fá frelsi til að geta annaðhvort hækkað eða lækkað sitt aflagjald í samræmi við þá samkeppni sem er á markaðnum. Það er ekki eingöngu Reykjavíkurhöfn sem er helsta samkeppnishöfn Hafnarfjarðarhafnar, og við vitum að hún getur að vissu leyti niðurgreitt aflagjöld sín vegna þess að hún er stærsta vöruflutningahöfn landsins og þar af leiðandi getur hún boðið upp á lægri aflagjöld. Og það væri kannski verðugt verkefni fyrir Samkeppnisstofnun og yfirvöld að fara yfir það, en einnig þá aðstöðu að aðrar samkeppnishafnir Hafnarfjarðarhafnar fá greitt samkvæmt samgönguáætlun, og þá er ég að vísa til Vestmannaeyjahafnar og hafnasamlagsins við Eyjafjörð þar sem m.a. Akureyri er inni í. Mér þætti því ágætt ef hæstv. ráðherra gæti farið aðeins inn á þetta, ég veit að þetta var í frv. til laga um hafnir í fyrra sem síðan var ekki afgreitt. Og einnig hver sýn hans á þessi mál er. Síðan langar mig að koma inn á sjóvarnirnar. Einhverra hluta vegna þegar kemur að sjóvörnum á suðvesturhorninu er ekki mikið fjármagn sett í þær, ég veit ekki nákvæmlega hverjar skýringarnar eru. En ég sé m.a. að undirbúningur við Hvaleyrina er áætlaður 0,6 millj. 2003 og mig langar að heyra það frá ráðherra hvort fyrirhugaðar séu í þessum undirbúningi einhverjar áætlanir um mat á umhverfisáhrifum, hvort skipulagsstjóri úrskurði um þetta mál, því þetta skiptir Hafnfirðinga miklu máli og brotið verður meira og meira með hverju ári. Ég held að grípa verði til aðgerða á þessu svæði fyrir 2006 og eftir þetta ár, 2003. Og með það fjármagn sem lagt er í Hvaleyrina, 0,6 millj., þá kemur til með að vanta stuðning við sjóvarnir á því svæði. Að öðru leyti sé ég að gert er ráð fyrir að Reykjavíkurflugvöllur verði miðstöð og framtíðaruppbygging flugmála hér á þessu svæði og ég fagna því. Það væri ágætt ef hægt væri að fara aðeins yfir áætlanir núverandi meiri hluta Reykjavíkurborgar að koma flugvellinum burt samkvæmt mjög sérstakri atkvæðagreiðslu sem framkvæmd var ekki alls fyrir löngu um framtíð flugvallarins. Við munum það, a.m.k. Hafnfirðingar, að það átti að drita þessu hlutverki Reykjavíkurflugvallar vítt og breitt um svæðið. Það mátti bara alls ekki vera í Reykjavík. Það var eiginlega nokkurn veginn prinsippið. Við áttum að fá eitthvað af fluginu til okkar, mig minnir æfingaflugið og kennsluflugið, og síðan voru ákveðnir aðilar, m.a. talsmenn meiri hluta Reykjavíkurborgar, sem töluðu um Álftanes. Ef hæstv. ráðherra gæti aðeins farið inn á framtíð Reykjavíkurflugvallar og uppbyggingu hans sem miðstöðvar. Vegamálin eru kannski stóri kjarninn og bitinn í þessum samgönguáætlunum, annars vegar til fjögurra ára og hins vegar tólf ára. Það undrar engan því vegamálin eru komin skemmst á veg hjá okkur þrátt fyrir gríðarlega uppbyggingu á síðustu árum og aukin framlög til vegamála og er það vel. Það er mjög gott að menn hafi horfst í augu við miklar þarfir til uppbyggingar á vegakerfinu og bætt úr. Menn vilja meira en þetta er lendingin og við hana verðum við einfaldlega að una. Við fyrsta yfirlestur á þessari ágætu samgönguáætlun, sem allir hafa sína skoðun á --- ég verð að hæla ráðherra og starfsfólki hans fyrir afskaplega vel unna samgönguáætlun, þær báðar sem hér eru til umræðu. Hún er mjög skýrlega sett upp og markmiðin eru afskaplega vel mótuð og fram sett. Ég vil byrja á að fara aðeins yfir markmiðið um að ferðatími til og frá höfuðborgarsvæðinu verði aldrei meiri en þrjár og hálf klukkustund. Ég held að það sé markmið sem allir geti tekið undir. Menn hafa, m.a. í nýútkomnum byggðaskýrslum, sagt að lykillinn að því að halda byggð í landinu svo vel sé, sé að efla tengingar við höfuðborgarsvæðið og landsbyggðina. Í samgönguáætluninni kemur fram að akstur utan þéttbýlis hefur aukist hvorki meira né minna en um 250% frá 1980 og bílum hefur fjölgað úr 80 þús. í 180 þús. bíla. Þetta eru tölur sem gefa til kynna hversu risavaxið verkefnið er og hversu gríðarlega það hefur þanist út á síðustu missirum og því er afskaplega mikilvægt að vandað sé vel til verka þegar svona umfangsmiklar áætlanir eru settar fram. Herra forseti. Á bls. 17 í áætluninni til 2014 finnst mér í rauninni kristallast sá munur sem er á þörfum landsbyggðarinnar annars vegar og hins vegar kröfum sem við gerum á höfuðborgarsvæðinu. Ég fagna því að verið er að draga fram að þarfirnar hér og úti á landi eru mismunandi. Þar segir m.a. að fjárfestingum í vegakerfinu sé að stærstum hluta ætlað að uppfylla lágmarkskröfur sem gera verður til grunnnetsins á landsbyggðinni og hins vegar að auka afkastagetu vegakerfisins á höfuðborgarsvæðinu. Og eftir að hafa hlustað á ræður þingmanna í dag finnst mér velflestir hafa skilning á því að efla þurfi grunnnetið og styrkja það af fremsta mætti en einnig að menn skilji að það verði bætt úr samgöngumálum á höfuðborgarsvæðinu. Þarfirnar eru mismunandi, eins og ég sagði, og við verðum að sýna gagnkvæman skilning á þessum málum. Því miður var það ekki svo á sínum tíma þegar fram kom þáltill. frá hv. þm. Magnúsi Stefánssyni, sem var í rauninni fín þáltill., en þar stendur, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að vinna langtímaáætlun um gerð jarðganga á Íslandi.`` --- Það er ekki sagt nákvæmlega hvaða landshluta heldur segir, herra forseti, ,,á Íslandi``. Síðan segir: --- ,,Áætlunin feli í sér úttekt á kostum sem taldir eru á jarðgangagerð í landinu, kostnaðarmat og arðsemismat einstakra framkvæmda og forgangsröðun verkefna.`` Þetta var held ég að flestra mati afskaplega tímabær tillaga og menn fóru í það eftir að hún var samþykkt á hv. Alþingi að vinna þá vinnu. En viti menn, þegar sú jarðgangaáætlun lítur dagsins ljós er eins og suðvesturhornið sé klippt af Íslandi, ekki er stakt orð um jarðgangamál eða stórframkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu. Jarðgöng á höfuðborgarsvæðinu hafa komið til tals og ég hefði talið eðlilegt t.d. við tillögur að gerð Sundabrautar að jarðgöng þar undir hefðu verið tekin með inn í jarðgangaáætlunina eða jarðgöng undir Hlíðafót, þannig að við hefðum það bara svart á hvítu hvert arðsemismatið er við slíkar framkvæmdir og kostnaður. Á þeim forsendum m.a. lagði ég fyrr á þessu þingi fram tillögu um að gerð verði úttekt á mögulegum jarðgangakostum, brúarmannvirkjum og öðrum stórframkvæmdum á höfuðborgarsvæðinu. En síðan hafa mætir menn bent á að einhvern tíma í framtíðinni, og vonandi náinni framtíð, gætum við einfaldlega bætt inn í jarðgangaáætlunina framkvæmdum á höfuðborgarsvæðinu. En eins og ég gat um áðan eru þarfirnar á höfuðborgarsvæðinu mismunandi, við þurfum vissulega jarðgöng og við þurfum líka stærri framkvæmdir eins og Sundabraut sem við höfum verið að tala um. Það eru hugsanlega önnur stór brúarmannvirki á þessu svæði, tvöfaldanir, hugsanlega þrefaldanir til þess að anna umferðarálagi og fleira mætti telja. Hvað snertir Sundabrautina þá er ég sammála því sem kom fram í andsvari hjá hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni að nú liggja fyrir nokkrar tillögur að legu Sundabrautar og ég held að það væri afskaplega ábyrgðarlaust af þingheimi að velja í fyrsta lagi ekki arðsömustu framkvæmdina og hins vegar ekki nokkuð hagkvæmustu framkvæmdina um leið, þegar menn líta til þess að margir, m.a. meiri hluti borgarstjórnar í Reykjavík, vilja að farin verði hábrúarleiðin sem er miðað við 10% arðsemismat og kostar 10 milljarða a.m.k. En síðan er önnur tillaga sem er kölluð leið 3, sem er um 7 milljarðar og munurinn verður aldrei minni en 3 milljarðar á þessum framkvæmdum, og sú leið hljóðar upp á 14% arðsemismat. Þarna er því um gríðarlega hagsmuni að ræða og þegar kemur að því að við hér á höfuðborgarsvæðinu getum valið um arðbæra kosti þá finnst mér það ábyrgðarhluti ef við veljum ekki arðsömustu leiðina, sérstaklega við eða ég sjálf, sem hef gólað um það að við eigum að reyna að velja sem arðsamastar leiðir á landsbyggðinni líka. Ég tel það vera ábyrgðarhluta ef við ætlum ekki að líta á bæði arðsemismatið og kostnaðinn. 3 milljarðar a.m.k. í mismun, hvað þýðir það fyrir okkur hér á höfuðborgarsvæðinu? Það þýðir m.a. þrenn mislæg gatnamót. Mér finnst þetta vera ábyrgðarhluti ef Reykjavíkurborg ætlar að fara að ákveða miklu dýrari framkvæmd en er í rauninni þörf á að gera, hugsanlega til þess að bjarga einhverjum skipulagsmálum í miðbæ Reykjavíkur, en það er önnur saga. Ég vil rétt í lokin, af því að ég sé, herra forseti, að tíminn er á þrotum, fagna því að farið er inn á umferðaröryggi nokkuð skilmerkilega í þessari samgönguáætlun. Ég veit að það hefur verið afskaplega gott samstarf milli Vegagerðarinnar og lögreglunnar sem skiptir þá sem aka um á vegunum mjög miklu máli. En ég hvet til þess að það samstarf verði aukið enn frekar og um leið að embættismenn bæði dóms- og kirkjumrn. og samgrn. fari í nánara samstarf bæði þegar svona samgönguáætlun er samin og líka þegar umferðaröryggisáætlun er samin. Við gerðum okkur far um það í allshn. á síðasta vetri að kalla til m.a. sérfræðinga á vegum samgrn. Ég tek eftir því og það virðist vera eða ég hef þann skilning að menn ætli virkilega að leggja m.a. í vegmerkingar og vegbúnað og eru töluverðar fjárhæðir til þeirra mála. En það kom skýrlega fram þegar við vorum að fara yfir umferðaröryggisáætlunina á sínum tíma að samræmi milli veghönnunar og vegmerkinga er oft ekki sem skyldi á Íslandi. Það komu ágætir sérfræðingar á okkar fund og sögðu að ranglega uppsettar vegmerkingar gætu oft valdið slysum. Ég sé á bls. 37 í þessari ágætu samgönguáætlun að áætlað er til þeirra á árunum 2003--2006 1.790 millj. og 2007--2010 1.960 millj. Þarna er um eðlilega vegmerkingu að ræða en ég vil hvetja um leið Vegagerðina og þá sem fara með samgöngumálin að hafa þetta í huga þegar þeir eru að setja upp vegmerkingar. Þær skipta gríðarlega miklu máli varðandi umferðaröryggi eins og fram kom á sínum tíma. Ég held líka að það sé mjög fýsilegur kostur sem getið er um í samgönguáætluninni og m.a. á veginum frá Reykjavík að Selfossi um Hellisheiðina, að kanna betur og auka þann kost sem við höfum í 2 + 1 vegum. Ég held að það sé kostur sem við komum til með að líta mjög mikið til á næstu árum, m.a. vegna góðrar reynslu annars staðar á Norðurlöndum.

Herra forseti. Hér eru til umræðu tillögur til þál. um samgönguáætlun, annars vegar fyrir árin 2003--2014 og hins vegar fjögurra ára áætlun næstu ára. Hér er um tímamótaumræðu að ræða þar sem hér er í fyrsta skipti lögð fram tillaga um samræmda samgönguáætlun sem tekur yfir öll svið samgangna, þ.e. í lofti, á láði og legi. Því ber að fagna að nú skuli vera farið af stað með slíka vinnu, að vinna samræmda samgönguáætlun, og ég leyfi mér að fagna því að svo sé. Með þessu er verið að fylgja eftir ályktun sem Alþingi samþykkti fyrir nokkrum árum um samræmda samgönguáætlun en tillaga að þeirri ályktun var flutt af þeim sem hér stendur ásamt nokkrum öðrum hv. þm. Ég leyfi mér að lýsa því, herra forseti, um leið og ég fagna því að þessi samræmda samgönguáætlun er hér komin til umræðu, að ég tel að þetta mál sé, eins og mörg önnur, ekki fullskapað í fyrstu atrennu. Ég lít því svo á að á komandi árum muni gerð samgönguáætlunar þróast eftir því sem tíminn líður og því oftar sem farið verður út í slíkt verkefni. Ég tel að í framtíðinni muni hv. Alþingi og samgrh. hvers tíma jafnvel útvíkka þessa áætlun þannig að hún taki til fleiri sviða en akkúrat þeirra sem við fjöllum um hér. Þá nefni ég sem dæmi fjarskiptamál og jafnvel ferðamál en það eru verkefni, ef til koma, seinni tíma og ég tel að í framtíðinni muni menn líta til þess að útvíkka áætlunina að þessu leyti. Við fyrstu sýn, þegar flett er í gegnum áætlun næstu ára, sýnist mér að tillaga um áætlun í hafnamálum og flugmálum sé nokkuð í takt við það sem unnið hefur verið eftir á undanförnum árum. Hins vegar ber auðvitað að geta þess að í hafnaáætlun bætist nú við ný höfn í Reyðarfirði í tengslum við álver sem þar stendur til að byggja, og ríkissjóður mun koma að fjármögnun þess verkefnis að hluta til eins og gerist með aðrar hafnir. En ég ætla, herra forseti, ekki mikið að ræða um hafnaáætlun og flugmálaáætlun heldur fyrst og fremst aðeins um vegamálakafla þessarar tillögu. Það er ljóst að eins og hún liggur fyrir er gert ráð fyrir mun meira fjármagni í þessari áætlun heldur en verið hefur til þessa, og því ber auðvitað að fagna. Það á við bæði um þéttbýlasta svæðið, hér á höfuðborgarsvæðinu, og á landsbyggðinni. Það er kannski rétt að vekja sérstaka athygli á því að höfuðborgarsvæðið fær aukið fjármagn, og auðvitað ber að fagna því. Hér er auðvitað mesta umferðin og mikil þörf fyrir framkvæmdir í samgöngumálum, eins og reyndar víðar á landinu. Þegar fjallað er um það að verið sé að auka fjármagn til vegagerðar fer ekki hjá því að hugsa til þess sem hefur oft gerst hér á undanförnum árum, þ.e. þegar þannig árar hefur þurft að grípa til þess að skera niður framkvæmdir, jafnvel á þenslutímum. Auðvitað berum við þá von í brjósti að til þess komi ekki þannig að sú tillaga sem að lokum verður samþykkt hér á Alþingi muni standast þann tíma sem hún spannar. Það er þó auðvitað ljóst að grundvöllur þess að okkur takist að halda því fjármagni til þessara framkvæmda sem gert er ráð fyrir er auðvitað sá að hér á Íslandi takist áfram að halda uppi góðri og markvissri efnahagsstjórn, eins og núverandi stjórnarflokkar hafa haldið uppi síðustu árin, og ég vek sérstaka athygli á þessu. Einnig vil ég vekja athygli á því að til þess að við getum haft fjármuni til samgöngumála sem og annarra málaflokka er auðvitað mikilvægt að okkur takist að ráðast í þær framkvæmdir sem nú er fjallað um. Þá á ég fyrst og fremst við virkjanaframkvæmdir, uppbyggingu stóriðju og uppbyggingu atvinnulífs, og þar með auknar þjóðartekur. Í þessu sem öðru er það ekki svo að peningarnir falli af himnum ofan, við þurfum að búa í haginn til þess að auka þá fjármuni sem við höfum úr að spila á hverjum tíma. Það er auðvitað gömul saga og ný að þegar fjallað er um vegáætlanir sýnist sitt hverjum og menn eru misjafnlega sáttir við þær tillögur sem fram koma um skiptingu fjármuna. Það er auðvitað svo, eins og við vitum, að verkefnin eru nánast óþrjótandi og við gætum eytt margföldu því fjármagni, held ég, sem fram kemur í þeim tillögum sem hér eru til þess að vinna að verkefnum í vegamálum. Öll verkefnin eru auðvitað brýn og sitt sýnist hverjum um þau. En okkur hefur tekist að ljúka þessum málum hér á Alþingi með samþykkt vegáætlana og ég sé enga ástæðu til að ætla annað en að svo takist nú í góðri sátt þegar upp verður staðið. Samgn. mun eins og fyrr fjalla um þessi mál og þar er auðvitað saman kominn hópur mætra hv. þm. sem ég veit að mun ganga vel að vinna úr þessu. Í tillögu til þál. fyrir árin 2003--2014 er lögð til grundvallar stefnumótun, markmið og annað sem auðvitað er vert að fara yfir þó að ég ætli ekki að gera það í smáatriðum. Það er ljóst að við gerð svona áætlana er mikilvægt og nauðsynlegt að vinna eftir skilgreindum markmiðum. Í þessu skjali sem hér liggur fyrir eru markmið skilgreind og ég verð að lýsa ánægju með það að þau skuli liggja fyrir eins og hér er. Það er í fyrsta lagi um greiðar samgöngur, um hagkvæmni í uppbyggingu og rekstri samgangna, um umhverfislega sjálfbærar samgöngur og ekki síst varðandi öryggi í samgöngum. Í þessari umræðu hefur töluvert verið rætt um það atriði og það er auðvitað mikilvægt að okkur takist að vinna að auknu öryggi í samgöngum á öllum sviðum. Þess vegna ber að fagna því að markmið um slíkt komi fram hér í þessari tillögu. Í tillögunni er grunnnet samgöngukerfisins skilgreint og ég vil sérstaklega vekja athygli á grundvallarskilgreiningu grunnnetsins og vísa þar í þingskjalið, með leyfi forseta: ,,Grunnnet samgöngukerfisins nær til allra byggðakjarna með um það bil 100 íbúa eða fleiri. Það nær til þeirra staða sem eru mikilvægastir fyrir fiskveiðar, ferðamennsku og flutninga til og frá landinu. Netið er samfellt, liggur um þéttbýlisstaði þegar svo háttar til á landinu og helstu samgönguæðar á stærstu þéttbýlisstöðunum teljast til netsins.`` Þetta er mikilvæg skilgreining en hún er auðvitað víð. Ég vek sérstaka athygli á því að þarna er talað um að grunnnet samgöngukerfisins skuli ná til byggðarkjarna með um það bil 100 íbúa eða fleiri. Þetta leiðir hugann að því, herra forseti, að samkvæmt þessari áætlun er auðvitað fjallað um framkvæmdir, stórframkvæmdir, til þess að tengja þéttbýlisstaði við hringvegakerfið og það beinir augum fyrst og fremst að tveimur svæðum landsins, þ.e. annars vegar Vestfjörðum og hins vegar norðausturhorninu. Og ég verð að segja það sem mína skoðun, þrátt fyrir að í þessu plaggi og í þessum tillögum komi fram góður ásetningur um að byggja upp vegakerfið á þessum svæðum og til þessara svæða, ég geri ekki lítið úr því, að ég teldi að betur þyrfti að gera í þeim efnum. Í upphafi þessarar nýju aldar er auðvitað ekki svo gott að sætta sig við það að fólk í öflugum byggðarkjörnum skuli horfa fram á það að enn þurfi að líða nokkuð mörg ár þar til umferð til og frá þessum stöðum geti farið um uppbyggða vegi og bundið slitlag á hringveginn. Það er auðvitað ekki góð staða og ég verð að leyfa mér að segja það hér að þrátt fyrir góð áform í tillögunni tel ég, eins og staða mála er í þróun byggðar í landinu og eins og kröfur eru uppi í samgöngumálum, að líta beri til þess hvort ekki sé mögulegt að veita sérstakt fjármagn í átak vegna þessara tveggja svæða á landinu. Ég er sannfærður um að almennt í þjóðfélaginu er fólk því sammála að þetta sé ekki góð staða og ég leyfi mér því að ítreka hér í umræðu mikilvægi þess að gera átak í samgöngumálum á þessum svæðum, mér finnst í raun og veru að til hliðar við þessa áætlun ætti að fara í sérstakt átak til að tengja þessa staði við hringvegakerfið. Við getum síðan rætt um það og eflaust koma einhverjir fram í umræðunni og segja að frekar eigi að leggja aukna peninga í eitthvað annað. En ég hygg, herra forseti, að menn geti verið sammála um það að í byrjun nýrrar aldar sé ekki gott að horfa upp á þessa stöðu eins og hún er. Í því sambandi má m.a. vitna í skilgreininguna sem kemur fram í tillögunni um grunnnetið þar sem lögð er áhersla á það að grunnnetið nái til byggðarkjarna með u.þ.b. 100 íbúa eða fleiri. Ég vil einnig í því sambandi vísa til skýrslu sem nýlega kom fram frá hagfræðideild háskólans þar sem sérstaklega er bent á mikilvægi samgöngubóta í byggðalegu tilliti. Rökin eru því auðvitað fjölmörg fyrir þessu og ég legg sem sagt áherslu á það í þessari umræðu að menn taki það alvarlega að ræða hvort mögulegt sé að gera þessa hluti á þennan hátt. En ég ætla, herra forseti, ekki að fara út í það að þylja hér upp einstakar framkvæmdir í vegamálum eins og mér hefur fundist bera á hjá einstöku ræðumönnum sem nánast lesa upp lista yfir vegi í samgönguáætluninni sem þyrfti að fara í. Við vitum það að verkefnin eru víða, flest, og eflaust öll, mjög mikilvæg en við höfum takmarkað fjármagn og þurfum að spila úr því. Ég vil þó, herra forseti, leyfa mér að nefna nokkrar framkvæmdir sem ég tel að séu mjög mikilvægar og vel rökstuddar. Í fyrsta lagi vil ég nefna væntanlegt útboð á brú yfir Kolgrafarfjörð á Snæfellsnesi sem er mjög tímabær framkvæmd og nauðsynleg. Þar er annars vegar um það að ræða að tengja tvo mikilvæga byggðarkjarna á Snæfellsnesi með bundnu slitlagi við hringveginn og í öðru lagi að stytta vegalengdir á Norður-Snæfellsnesi í því skyni að byggja þar upp eitt atvinnu- og þjónustusvæði sem er auðvitað mjög mikilvægt til framtíðar fyrir viðgang byggðanna á því svæði. Ég vil einnig leyfa mér að nefna veginn um Þverárfjall milli Skagafjarðar og Húnavatnssýslna sem ég tel að sé dæmi um framkvæmd sem skiptir verulega miklu máli í byggðalegu tilliti, þ.e. að stytta vegalengdir og styrkja tengingar milli byggðarkjarnanna í Skagafirði og Húnavatnssýslum. Þarna eru svæði sem hafa átt undir högg að sækja í byggðalegu og atvinnulegu tilliti og því tel ég mjög mikilvægt til framtíðar að þessari framkvæmd ljúki sem fyrst þannig að kostir slíkra samgöngubóta nýtist þessum byggðarlögum til að styrkja þær í atvinnulegu og byggðalegu tilliti. Ég vildi rétt nefna þessar framkvæmdir, herra forseti, þó ég ætli ekki að fara út í að tína til framkvæmdir, hvorki í mínu kjördæmi né öðrum. Ég mun eiga þess kost að fjalla um þetta mál í samgn. þar sem ég á sæti og einnig mun ég eiga þess kost að fjalla um skiptingu almenns vegafjár í hópi hv. þm. í mínu kjördæmi. Ég ætla ekki að fara nánar út í umræðu um einstök verkefni en ég mun gera það á þeim vettvangi. Þessi tillaga mun síðan koma til síðari umræðu. Að lokum, herra forseti, vil ég bara leggja áherslu á að góðar og greiðar samgöngur eru grundvallarbyggðamál í þessu landi. Þar gildir einu hvort við tölum um höfuðborgarsvæðið eða landsbyggðina. Það er einfaldlega þannig að góðar og greiðar samgöngur skipta verulega miklu máli og ég tel að þær séu eitt allra mesta hagsmunamál allra landsmanna. Ég vil bara enda á, herra forseti, að ítreka ánægju mína með að þessi tillaga skuli komin fram, þ.e. tillaga um samræmda samgönguáætlun. Ég tel vel hafa tekist til við að vinna hana. Hæstv. ráðherra og hans fjölmörgu aðstoðarmenn og starfsmenn eiga heiður skilinn fyrir þá miklu vinnu sem liggur að baki. Eins og ég sagði í upphafi er þetta fyrsta skrefið í þessu nýja umhverfi. Ég tel að þetta til bóta og er sannfærður um að við munum njóta góðs af.

Herra forseti. Við ræðum hér þáltill. um samgönguáætlun, annars vegar til ársins 2014 og hins vegar innan hennar til 2006. Hér er um samræmda samgönguáætlun að ræða. Við fjöllum hér bæði um samgöngur á sjó, landi og lofti. Það er auðvitað alveg ljóst, eins og fram kom þegar við ræddum áætlunina, varðandi nýskipan þessara mála að flestir eru sammála um að það sé betra til framtíðar að taka heildstætt fyrir samgöngukerfið í landinu, þ.e. siglingar, þjónustu hafnanna, viðhald þeirra, nýbyggingar og dýpkanir og annað slíkt; síðan flugvellina, notkun þeirra og vegagerð. Það er auðvitað alveg ljóst, herra forseti, að betri vegir hafa áhrif, bæði á siglingar og flug og þar með fjárveitingar til hafna og flugvalla, viðhald þeirra, rekstur og framtíðarhlutverk, bæði í vöru- og fólksflutningum. Ég dreg enga dul á að ég tel að betri vegir séu ein besta fjárfesting sem hægt er að stofna til á Íslandi. Ég er í því sambandi sérstaklega að huga að því sem ég hef skilgreint sem varanlegar lausnir. Vegagerð byggir á þeirri hugsun sem hér hefur iðulega komið fram í dag í umræðum hjá mörgum þingmönnum. Með því að byggja vegi sem menn búa að um langan tíma hefur verið komið á varanlegri bót, styttingu akstursleiða milli svæða, milli kaupstaða, innan svæða og milli landshluta. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar, herra forseti, að það besta sem við getum gert í samgöngumálum á Íslandi væri að laga vegakerfið, styrkja það og betrumbæta, auðvitað bæði með tilliti til öryggis og þeirra miklu flutninga sem um vegina fara í dag. Megnið af vöruflutningum landsmanna fer orðið um vegakerfið. Vegir sem þóttu jafnvel ágætlega öruggir og akfærir fyrir ekki löngu síðan eru ekki samir í því samhengi. Fólki finnst nokkuð til um að mæta hverjum flutningavagninum á fætur öðrum á vegum sem eru kannski ekkert of breiðir til mætinga. Þar af leiðandi hefur komið upp sú hugsun varðandi vegaframkvæmdir að gera vegina breiðari svo að þeir hafi meiri burðargetu. Því miður eru hér á landi margar slysagildrur á þjóðvegunum. Þetta á auðvitað sérstaklega við þegar aðstæður eru slæmar, léleg færð og hálka á vegum. Það er ekki gaman, hvort sem það er fyrir flutningabílstjóra eða venjulega vegfarendur, að mæta flutningabíl sem er að koma niður brekku að einbreiðri brú, svo dæmi sé tekið. Því miður eru til nokkrar slíkar slysagildrur enn hér á landi, stórhættulegar og í raun furðulegt að ekki hafi orðið fleiri slys við slíkar aðstæður en raun ber vitni. Það að slysin skuli þó ekki vera fleiri má þakka því að flestir eru staðkunnugir. Þegar aðstæðurnar eru sem verstar er fólk yfirleitt að ferðast um staði sem það þekkir eitthvað til og veit hverju það á von á. Fólk sem lítið þekkir til svæðanna er hins vegar kannski meira á vegunum yfir sumartímann þegar blíðast og best er. Það breytir hins vegar ekki því að fjöldamargt þarf að gera á þekktum slysastöðum. Mér finnst, herra forseti, að það þurfi að gera verulegt átak í að fækka einbreiðum brúm, ekki bara á þjóðvegi númer 1 heldur einnig á fleiri vegum sem mikið eru notaðir. Svo ég nefni örfá dæmi var verið að gera átak í að fækka einbreiðum brúm á Vestfjörðum í sumar og haust, t.d. í Skötufirði. Mér sýnist að þær framkvæmdir við tiltölulega litlar einbreiðar brýr hafi tekist prýðilega. Þær slysagildrur eru horfnar. Þótt ég tali hér um Vestfirði er það svo að víða eru slysagildrur annars staðar á landinu. Ég þekki þær ekki allar en ég sá þó eina alveg nýlega á veginum milli Þórshafnar og Bakkafjarðar. Þar er á sem heitir Geysirófa og menn koma þar í nokkurs konar rússíbana niður á einbreiða brú. Þar eru auðvitað stórhættulegar aðstæður. Ég mundi leggja til að þar sem tiltölulega auðvelt er að bjóða út framkvæmdir við að lagfæra einbreiðar brýr, sérstaklega ef þær eru nú ekki þeim mun fleiri metrar á lengd, að farið verði í að gera átak í því. Menn hafa verið að tala um það við þessa umræðu að flýta þeim verkefnum sem hægt er að flýta, þ.e sem auðvelt er að flýta. Ég tel vel við hæfi að bjóða út verkefni við að lagfæra einbreiðar brýr. Það eru verkefni sem menn eiga auðvelt með að bjóða í, tiltölulega lítil fyrirtæki taka kannski fyrir tvær eða þrjár brýr á ákveðnum vegakafla. Það ætti að vera tiltölulega auðvelt fyrir Vegagerðina að flýta slíkum áætlunum, sérstaklega þar sem verkþekkingin er til staðar hjá ýmsum vinnuflokkum út um landið. Ég vil gera það að tillögu minni í þessari umræðu að þar sem þarf hvort sem er að flýta framkvæmdum og hafa áhrif á atvinnustigið í landinu mætti gera það m.a. í þessa veru. Ég veit ekki hvort maður á að fara að nefna einhverjar sérstakar brýr. Þær sem ég keyri oftast yfir eru á leið minni norður til Ísafjarðar. Þar eru t.d. hættulegar einbreiðar brýr í botninum á Álftafirði sem væri virkileg þörf á að lagfæra. Það er auðvitað meginhlutverk okkar sem erum að ráðstafa fjármunum í þessi verkefni, vegaframkvæmdir. Ég tel þær reyndar einhverja bestu fjárfestingu sem við getum farið í fari hún til skynsamlegra framkvæmda sem stytta mundi vegalengdir. Ég tel að við eigum að horfa sérstaklega til þess hvernig við getum farið í framkvæmdir sem gera það að verkum að vegalengdir styttist verulega. Ég hef á hv. Alþingi flutt tillögu um hvað mætti gera til að stytta akstursleiðina frá Ísafirði til Reykjavíkur með því að benda á hugmynd um göng undir Kollafjarðarheiði. Reyndar byggðist hugmyndin á að tengja þá framkvæmd vegabótum við Klettháls. En menn völdu fremur að fara yfir Klettháls og ekki stendur nú til að gera göng þar á næstunni. En ég vil hins vegar benda á að ef úrbætur verða gerðar á veginum frá Bjarkarlundi og vestur í Kollafjörð, farið yfir firði eins og Gufufjörð, Djúpafjörð og Þorskafjörð, þá tel ég liggja beint við að skoða vegalagningu undir Kollafjarðarheiði, milli dalbotnanna þar. Herra forseti. Ég vil líka benda á að vegi eins og um Þorskafjarðarheiði, sem er mikið notaður sumarvegur þó hann geti verið afar slæmur, tel ég að eigi að lagfæra þannig að um þá sé auðvelt að aka yfir sumartímann og þegar snjólétt er. Í haust var þessi vegur sem er niðurgrafinn á stórum köflum og nánast lagður eftir landslaginu og niður í hverja dæld og hverja laut, fær fram yfir áramót. Það munar verulegu fyrir akstursleiðina norður á Vestfirði hvort hægt er að aka Þorskafjarðarheiði eða hvort menn þurfa að aka Strandir. Það ber líka að líta til þess, herra forseti, að það hafa verið gerðar miklar vegabætur á Vesturlandi. Þar er t.d. verið að lagfæra Bröttubrekku, sem mun auka álagið á leiðinni norður á Vestfirði, norður á Ísafjörð um Dali. Þess vegna mun það kalla á einhverjar lagfæringar á veginum yfir Þorskafjarðarheiði á næsta sumri. Umferðin mun vafalaust aukast þar og verða meiri en hefur verið undanfarin sumur. Hefur hún þó verið allveruleg þrátt fyrir að vegurinn hafi ekki verið í góðu ástandi. Það er mjög ánægjulegt að búið er að framkvæma mikið á Snæfellsnesinu, t.d. við Vatnaleiðina sem er mjög vel lagður vegur að mínu viti og ánægjulegt er að stefnt skuli að því að brúa Kolgrafarfjörð. Auðvitað vonumst við sem horfum núna yfir hið stóra Norðvesturkjördæmi líka til þess að vegalagning sem nú er hálfnuð, þ.e. um Þverárheiði milli Skagafjarðar og Húnaflóa, verði kláruð og komið í gagnið. Herra forseti. Ég tel að með batnandi vegakerfi í framtíðinni muni fólk nota vegina meira og flugvellina minna. Þetta á kannski ekki við um ferðamennina okkar, þ.e. þá sem koma hér til landsins og þekkja ekki til. En ég tel að hjá venjulegri fjölskyldu sem ætlar að ferðast milli landshluta, þ.e. þegar um er að ræða þrjá til fjóra einstaklinga, standi valið annars vegar um að fara í flugi eða á eigin bifreið, og að þá verði valið tvímælalaust bifreiðin og í vaxandi mæli eftir því sem vegakerfið batnar. Til þess þurfum við að horfa og ég er alveg sannfærður um það, herra forseti, að meiri og vaxandi þrýstingur verður á að stytta vegalengdir milli staða innan landsvæða annars vegar og hins vegar inn á suðvesturhorn landsins. Reykjavík er stærsta verslunarsvæðið, stærsta þjónustusvæðið. Hingað leitar fólk m.a. til þess að ferðast til útlanda. Stór hluti þjóðarinnar hefur flutt inn á þetta svæði. Það verður því krafa um að samgöngurnar til suðvesturhornsins verði góðar. Með vaxandi flutningum á þjóðvegunum rís líka krafa um að þjóðvegirnir verði breiðari og hafi meiri burð. Þetta liggur alveg í hlutarins eðli, herra forseti, finnst mér og þess vegna held ég að menn þurfi að horfa mjög vandlega til þess að í framtíðinni munu menn krefjast fyrst og frems styttingar vegalengda og bættra samgangna. Af nógu að taka í þessum efnum. Ástand þjóðvegakerfisins er verst enn þá á norðvestur- og norðausturhorni landsins og mér finnst að þar þurfi að forgangsraða til nokkurrar framtíðar.

Herra forseti. Ég vil leggja nokkur orð í belg vegna þeirra áætlana sem fyrir liggja, annars vegar skammtímaáætlana í samgöngumálum, þ.e. til næstu þriggja og hálfs árs eða fjögurra ára tæpra og hins vegar til næstu 12 ára. Ég vil eins og aðrir hv. þm. taka undir það að það er mjög til bóta að áætlanagerð í samgöngumálum er nú heildstæð eða slík að þar undir eru vegamálin, flugmálin og hafnamálin. Það gefur öllu heillegri mynd af stöðu mála og framtíðaráformum en verkast hefur viljað í gegnum tíðina. Almennt um áætlanagerð af þessum toga er nauðsynlegt að undirstrika enn og aftur að grundvallargildi þeirra liggur vitaskuld í því að eftir þessum áætlunum verði farið. Það verður því miður að segja þá sögu eins og hún er að á því hefur stundum verið allur gangur. Með öðrum orðum hafa menn stundum fallið í þann fúla pytt að segja stundum meira eða vera með hálfvolgar meldingar um að eitt megi skoða og annað meta, sem menn hafa ekki getað skilað síðan þegar til kastanna hefur komið. Slíkar áætlanir eru vondar áætlanir. Gildi þessara vegáætlana og samgönguáætlana liggur fyrst og síðast í því að notendur geti treyst á að þær standi í stærstu dráttum. Auðvitað koma upp þær aðstæður að menn þurfa annaðhvort að gefa í eða draga úr eftir efnahagsumhverfi og ýmiss konar kringumstæðum. En í öllum megindráttum eiga þessar áætlanir að standa. Vægi þeirra og gildi stendur og fellur með því. Þess vegna get ég ekki nógsamlega undirstrikað það að menn verða að gæta sín, sérstaklega þegar nær dregur kosningum, varðandi það að gefa meira til kynna en hægt er að standa við. Það má aldrei verða en hefur því miður gerst í tímans rás og kannski er enginn einn stjórnmálaflokkur sekari eða saklausari en annar í þeim efnum. Þetta er hinn rauði þráður sem menn verða að gæta sín mjög á. Í þessu samhengi er líka nauðsynlegt að árétta að stundum hefur það viljað verða að menn setja niður á blað áform, aðgerðaáætlun til einhverra ára --- gjarnan freistast menn til að gera það í skemmri áætluninni, fjögurra ára áætluninni --- sem þeir hafa í raun vitað að gæti ekki staðist, að ekki væri hægt að klára verkið fyrir þá fjármuni sem frá eru teknir. Þetta þekki ég nú býsna vel úr mínu kjördæmi, raunar í heimabæ mínum Hafnarfirði, þegar menn hafa lagt upp með dýr og umfangsmikil áform um endurbætur á Reykjanesbraut innan Hafnarfjarðar. Það er dálítið eftirtektarvert að í þeim tilfellum voru það heimamenn, núverandi bæjaryfirvöld í Hafnarfirði, sem vöktu á því athygli að endar næðu ekki saman í áætlunum Vegagerðarinnar annars vegar og þeim fjármunum sem haldið var til haga í gildandi vegáætlun og vildu fara ódýrari leið og hagkvæmari til þess að unnt yrði að nýta þá fjármuni til hlítar sem þó væru til staðar. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra einmitt um þá áfanga sem sérstaklega eru tilteknir í þessari vegáætlun --- þá er ég að vísa til fjögurra ára áætlunar --- hvort hann treysti sér til að fullyrða það, til að mynda um þá áfanga sem merktir eru á höfuðborgarsvæði nr. 41, Reykjanesbraut, og þá einkanlega þegar sunnar dregur á höfuðborgarsvæðinu, að 1 milljarður og 50 millj. eins og hér er gert ráð fyrir að eigi að verja til kaflans frá Kaplakrika að Lækjargötu annars vegar og síðan Lækjargötu að Kaldárselsvegi hins vegar, dugi fyrir þeim framkvæmdum. Nú er ég búinn að leggja þarna við 650 millj. sem ónotaðar eru frá fyrri tíma. Þetta er algjört grundvallaratriði í áætlunargerð af þessum toga. Auðvitað vita menn ekki upp á krónur og aura hvernig útboð verða og ýmsir óvissuþættir. En í öllum meginlínum verða menn að vita nokk hvernig þeir ætla að sjá fyrir endann á þeim áföngum sem í er ráðist og að tilteknir áfangar verði kláraðir. Það má líka segja nokkuð um þessa áætlun og fyrri áætlanir, þ.e. að menn hafa freistast til þess að nefna of mörg verkefni til sögunnar og það að of langur tími hafi farið í að ljúka þeim verkefnum af þeim sökum, í stað þess að nefna færri og ljúka þeim á skemmri tíma. Herra forseti. Það vekur athygli að þrátt fyrir háværar yfirlýsingar stjórnarliða, flokksbræðra og -systra hæstv. samgrh., þeirra sjálfstæðismanna sem hafa farið kannski sérstaklega framar öðrum mikinn í því að berja sér á brjóst og þakka sér það að hið þarfa verk tvöföldun Reykjanesbrautar frá Hafnarfirði suður á Suðurnes er nú hafið, þá er veruleikinn sá sem ég gerði grein fyrir fyrir ári síðan eða þar um bil þegar við vorum að ræða hér sambærileg mál. Veruleikinn er sá að reiknað er með því að fjármunir renni til þessa verkefnis á 12 árum. Þess vegna hef ég ævinlega sagt og segi það aftur að það er ljótur leikur að telja fólki trú um að hægt verði að gera þetta á einu eða tveimur árum, á árunum 2004 og 2005 þegar áætlanir sem Alþingi og framkvæmdarvaldinu ber að fara eftir segja allt annað. Ég vil spyrja hæstv. samgrh. þannig að það sé algerlega ,,on record`` hér, hvort ég skilji það ekki rétt að hann geri það að tillögu sinni að tvöföldun Reykjanesbrautar frá Straumsvík og suður úr verði lokið á öllu áætlunartímabilinu, þ.e. allt til ársins 2014, miðað við þær tölur sem er að finna í langtímavegáætlun. Þessir hlutir verða einfaldlega að vera skýrir. Ég teldi brýnna að spýta í og teldi það skynsamlegra framkvæmdarinnar vegna til þess að hún kæmi að gagni fyrr. Einnig hygg ég að það væri ódýrara teknískt fyrir framkvæmdina sem slíka. Ég vildi gjarnan að hæstv. ráðherra færi hér orðum um þetta. Og af því að ég er á þessu svæði vil ég líka spyrja eins og fleiri hafa gert en hafa því miður ekki fengið svör við: Hvernig víkur því við að hæstv. ráðherra snýr algerlega við blaði og í raun og sanni tekur af dagskrá fyrri áform um Suðurstrandarveg? Hvað hefur gerst á síðustu mánuðum og missirum sem gerir það að verkum að hann tekur pólitíska ákvörðun um að leggja hér til við Alþingi Íslendinga að þessu verki verði frestað þar til í fyrsta lagi 2006? Samkvæmt tölum í langtímaáætlun verður ekki nema helmingi verksins lokið árið 2014. Ég spyr hann: Hvaða forsendur liggja hér að baki? Ég vil undirstrika það og rifja upp að ég átti hlut að þessu máli ásamt öðrum ágætum hv. þm. þeirra tíma í þáverandi kjördæmanefnd sem gerði róttækar breytingar á kjördæmaskipan í landinu, fækkaði kjördæmum og stækkaði þau og olli það allnokkrum deilum bæði hér inni og í þjóðfélaginu öllu. Þar var einmitt lögð á það mjög þung áhersla að tryggt yrði í áætlunargerð í samgöngumálum að það yrði greiðfært einkum og sér í lagi innan viðkomandi kjördæma. Og af því ég sé hér hv. þm. Kristján L. Möller þá komu Siglufjarðargöngin svonefndu fyrst á dagskrá, að mínu mati, fyrir alvöru af þessum sökum því um þetta voru menn auðvitað sammála, þ.e. að ekki gengi að gera róttækar breytingar á kjördæmaskipan öðruvísi en að það tryggðar yrðu greiðar samgöngur, a.m.k. innan viðkomandi kjördæmis. Og af því að Siglufjörður lenti í Norðausturkjördæmi þá gaf augaleið að menn yrðu að tryggja að Siglfirðingar kæmust þurrum fótum og flesta daga ársins í hinn enda sama kjördæmis þar sem þjónustueiningar ættu saman. Því spyr ég: Hvaða önnur lögmál giltu þá allt í einu um Suðurstrandarveg sem jú sannarlega tengir Suðurnesin og Suðurlandsundirlendið? Með öðrum orðum, nú er málum svo komið að alla vetrarmánuðina verða Suðurnesjamenn að fara í Suðvesturkjördæmið um Hellisheiði, Bláfjallaveginn geta þeir svo sem farið á góðum dögum, og þannig austur um. Ég gagnrýni þetta mjög harðlega. Ég spyr hæstv. ráðherra, af því að fram hefur komið ítrekað í ræðum úr þessum ræðustól í dag og það frá stjórnarþingmönnum --- ég get nefnt þá tvo sem ég heyrði segja það hér, annars vegar hv. þm. Hjálmar Árnason úr Framsfl. og hins vegar hv. þm. Kjartan Ólafsson úr Sjálfstfl., flokksbróður hæstv. ráðherra, þar sem þeir sögðu að forsenda þeirra fyrir stuðningi við þessa samgönguáætlun væri sú að orð stæðu gagnvart Suðurstrandarvegi. Ég spyr hæstv. ráðherra: Voru einhverjir fyrirvarar í þingflokkum stjórnarflokkanna gagnvart þessu atriði? Eða er stuðningur stjórnarflokkanna við þessar meginlínur, og þar á meðal Suðurstrandarveginn, fyrirvaralaus? Ég held að nauðsynlegt sé að við fáum svar við því. Auðvitað mun samgn. og samgöngunefndarmenn fara yfir þessi mál, og væntanlega og vonandi munu þeir gera á þessu lagfæringar og bragarbætur eins og gengur. En það er ekki oft, og við skulum bara horfast í augu við það eins og það er, sem þingnefndir gera grundvallarbreytingar á samgönguáætlun sem lögð hefur verið mikil vinna í af hæstv. samgrh. og hann hefur lagt vinnu í að fá samþykkta í þingflokki sínum og þingflokkum stjórnarflokkanna. Það væri nánast eins og vantraust, herra forseti, á hæstv. samgrh. ef svo færi að formaður samgn., hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, og samnefndarmnenn hans tækju um það pólitíska ákvörðun að segja: Nei, þessi tillaga um að taka Suðurstrandarveg af dagskrá næstu fjögur árin og setja hana að hálfu leyti á dagskrá næstu átta árin sem í hönd fara, við skulum breyta henni, við skulum taka Suðurstrandarveg á dagskrá nú þegar. Það væri auðvitað ekkert minna en vantraust á hæstv. samgrh. Við skulum horfast í augu við það. Því verðum við að hafa það alveg á hreinu: Er um það pólitísk eining innan stjórnarflokkanna meðal allra þingmanna þeirra, undantekningarlaust, að Suðurstrandarveg skuli taka af dagskrá? Ég gagnrýni það mjög harðlega. Ég tel það í fyrsta lagi svik á gefnum fyrirheitum og algjöra pólitíska U-beygju, og ég spyr: Hvers eiga Suðurnesjamenn og Sunnlendingar að gjalda í þessum efnum? Ég tel þetta mikla samgöngubót og mikilvæga og tel mig líka vera frá fyrri tíð, eins og aðrir hv. þm. sem þá voru í þessum sal, skuldbundinn fyrri gefnum fyrirheitum í þessa veru. Og gildir þá einu hvort menn eru stjórnarsinnar frá einum tíma til annars eða stjórnarandstæðingar. Orð skulu standa. Ég ætla svo sem ekki að orðlengja þetta eða fara í vangaveltur um vægi þéttbýlis- og dreifbýlissamgöngubóta, það mætti auðvitað setja á langar ræður um það. Þær eru sumpart eðlisólíkar og mætti halda um það langa ræður. Ég ætla ekki að setjast í slíkt dómarasæti, samgöngubætur bæði í þéttbýli og dreifbýli eiga auðvitað rétt á sér. Við viljum landið í byggð og viljum þess vegna leggja meiri fjármuni kannski í dreifðari byggðir en koma þaðan. Við getum auðvitað ekki eyrnamerkt verkefni þannig að þau fari nákvæmlega á þann stað sem fjármagnið verður til, með öðrum orðum að vegna þess að fólk borgi meira í vegaskatt á höfuðborgarsvæðinu þurfi allir þeir peningar, upp á krónur og aura, að koma á þann akkúrat sama stað. Þannig getum við auðvitað ekki nálgast þetta viðfangsefni þótt við verðum auðvitað að hafa það ævinlega í huga, alltaf að einhverju marki. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um tvennt áður en ég fer úr ræðustól, annars vegar um hafnamálin og hafnasamlög sem hafa átt, sum hver, í verulegum vandræðum. Hafnasamlag Suðurnesja er nú komið í frumeindir sínar og hefur verið leyst upp. Það er ekki að ástæðulausu. Það er vegna þess að af hálfu heimamanna er það fullyrt að samgrh. --- raunar ekki sá sem situr hér heldur forveri hans hvers fyrirheit núverandi situr uppi með, fyrirheit um að styðja og styrkja sérstaklega hafnasamlög þar sem hagkvæmni sameiningar átti að fá að njóta sín --- hafi ekki séð fyrir þeim stuðningi frá opinberum aðilum sem lofað hafði verið. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort það geti verið skýringin og hvort enn sé von á því að lagað verði erfitt ástand þarna suður frá í þessum efnum þar sem skuldir hafnanna fyrir og eftir samlag eru í kringum 1.200--1.300 millj. kr. ef ég man rétt. Síðan í bláendann vil ég spyrja af því að það hefur borið hér á góma, á kannski ekki beinlínis heima hér en er þó nátengt, um GSM-dreifikerfið í símunum og öryggismál á heiðum í þeim efnum. Þeirri hugmynd hefur verið kastað upp hvort hugsanlegt sé að Vegagerðin komi að einhverju leyti inn í það að þétta það net sem ég hef áður vakið athygli á að er býsna óþétt og hefur lítið verið gert í að bæta á síðustu mánuðum, missirum og árum vildi ég segja, af hálfu Landssímans eða annarra aðila á símamarkaði. Ég vil spyrja: Er einhver vinna í gangi af hálfu hæstv. ráðherra í þeim efnum að skoða til hlítar hvort það sé lagalegt umhverfi til þess að Vegagerðin komi að málinu? Og hefur hann áhuga á að beita sér í þeim efnum á þeim mánuðum sem eftir lifa fram að kosningum?

Herra forseti. Fyrst varðandi símakerfi á þjóðvegum landsins. Það liggur fyrir að GSM-símadreifingin og GSM-uppbyggingin hefur verið mjög hröð á Íslandi þegar litið er til margra annarra landa. Það hefur tekist býsna vel til. Engu að síður er það svo að á vegakerfinu, þjóðvegakerfinu í þessu stóra landi, næst ekki alls staðar GSM-símasamband. Ég hef margsinnis lýst því sem skoðun minni í þessum ræðustól að auðvitað er það æskilegt en jafnframt geysilega dýrt. Hins vegar teljum við, þar á meðal bæði ég sem samgrh. og Vegagerðin hefur lýst vilja sínum til þess, vert að láta vinna að lausnum til þess að koma upp símasambandi á heiðum. Ég tel að það sé eðlilegt, og að þessu er unnið. Verið er að skoða þá möguleika, hvaða leiðir eigi að fara, og ég tel að í samstarfi símafyrirtækjanna og Vegagerðarinnar verði að finna þarna lausn. Það er vilji fyrir því af minni hálfu. Þetta er svar við þeirri spurningu. Hvað varðar fyrirvara einstakra þingmanna eru þeir ekki með öðrum hætti en venjulegt er hvað varðar stuðning við þáltill. Að sjálfsögðu vinna þingmenn í þinginu í þingnefndum að því að reyna að koma sínum málum fram og gera breytingar á frv., það er fullkomlega eðlilegt og á við um vegáætlun eins og allar aðrar áætlanir. Ramminn er klár. Fjárveitingarnar eru klárar. Það eru hinar stóru ákvarðanir. Til þess er vísað. Hvað varðar Suðurstrandarveginn er alveg ljóst að í þessari áætlun er tekin ákvörðun um að hægja á áformum um uppbyggingu Suðurstrandarvegarins til þess að geta náð mikilvægum áföngum í uppbyggingu Reykjanesbrautarinnar, bæði í gegnum þéttbýli hér og á leiðinni suður eftir. Þetta er sú ákvörðun sem er tekin með opnum huga til þess að hraða lausn á framkvæmdum á þeirri leið.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin, í fyrsta lagi um GSM-dreifikerfið. Það er svo sem alveg hárrétt hjá honum að ör uppbygging hefur verið í þeim efnum hérlendis eins og raunar víðast hvar á síðustu árum. En á allra síðustu missirum hefur satt að segja ákaflega lítið gerst. Ég spurði hæstv. ráðherra út úr um það í fyrirspurnatíma fyrir ekki margt löngu og fékk svo sem ekki mörg svör. Það var enn og aftur gripið til hins gamalkunna viðlags að um viðskiptaleyndarmál væri að ræða. Látum vera með það. Ég fagna því hins vegar að menn ætli sér að gera eitthvað í málinu og ég vænti þess að hæstv. ráðherra geti þá sýnt okkur einhver drög að áætlun, aðgerðaáætlun eða hugmyndum í þeim efnum, áður en við förum heim til að taka lokasprettinn í kosningaslagnum, þ.e. fyrir miðjan mars. Má vænta þess? Ég spyr. Varðandi Suðurstrandarveginn, herra forseti, er það mál ekki þannig --- og ég spyr: Hvar er að finna þetta flýtifé í Hafnarfjörð, í Suðurnes, í Reykjanesbraut og tvöföldun? Hvar er það flýtifé að finna? Ég rakti það hér áðan að í langtímaáætlun er gert ráð fyrir að þessu verkefni ljúki ekki fyrr en á þriðja og síðasta tímabili. Hvar er þetta flýtifé sem tekið er úr Suðurstrandarvegi og fært í Reykjanesbrautina? Ég bið hæstv. ráðherra að benda mér á það. Hér er ekkert um það að ræða. Hér er bara einfaldlega tekin um það pólitísk ákvörðun að hætta við Suðurstrandarveg. Fyrri ákvarðanir um að leggja fjármagn í hann eru ekki lengur til staðar. Málum er ýtt fram í langa framtíð, og hæstv. ráðherra sagði: Hér er um að ræða ákvörðun mína, mína tillögu í þessum efnum. Og því árétta ég og spyr: Höfðu stjórnarliðar, samflokksmenn hans og framsóknarmenn, einhverja fyrirvara um stuðning við frv. vegna þessarar stefnubreytingar? Það er nauðsynlegt að við hér inni vitum það. Það er nauðsynlegt að kjósendur í hinu nýja Suðurkjördæmi viti þetta.

Herra forseti. Það væri ánægjulegt og gagnlegt ef hv. þingmenn Samfylkingarinnar væru jafneinarðir í því að mæla fyrir vegabótum þar sem verulega þarf á því að halda í öðrum kjördæmum til þess að saman lægju betur hin nýju kjördæmi. Ég tel að það sé ekki frágangssök fyrir íbúa í Suðurkjördæmi þó að eitthvað hægi örlítið á framkvæmdum við Suðurstrandarveginn miðað við þær miklu og góðu samgöngur sem eru á því svæði, miðað við það sem er t.d. í Norðvesturkjördæmi eða á Austurlandi þar sem samgöngur eru eins og þær eru. Mér finnst skjóta mjög skökku við þegar hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson lætur að því liggja að það sé forsendan fyrir kjördæmabreytingunni að Suðurstrandarvegurinn komi. Auðvitað á hann að koma og hann mun koma. Og það eru yfir 100 millj. nú þegar til framkvæmda á Suðurstrandarvegi. Það verður á þessu áætlunartímabili sem nú er, fyrsta fjögurra ára tímabilinu, hægt að hefja framkvæmdir þar fyrir það fjármagn sem til er. En það liggur alveg ljóst fyrir að við verðum að sníða okkur stakk eftir vexti í því sem öllu öðru. Ég held að hv. þm. ætti að snúa sér til þess verks, ef ekki eru fyrirmæli um annað frá æðri máttarvöldum Samfylkingarinnar, að standa með okkur að uppbyggingu vegakerfisins í öðrum kjördæmum þar sem samgöngurnar eru miklu verri en er í Suðurkjördæmi þar sem samgöngur eru mun betri en víðast hvar annars staðar. Hvað varðar hafnasamlag Suðurnesja veit ég að þar eru viss vandamál vegna fjárfestinga. En það er alveg ljóst að engin fyrirheit liggja af hálfu samgönguyfirvalda, svo ég viti, til að standa fyrir einhverjum stuðningsaðgerðum umfram það sem reynt er að sjálfsögðu að gera gagnvart höfnunum, og verður ekki síst gert ef okkur tekst að breyta hafnalögunum.

Herra forseti. Ég verð að segja eins og er að ekki fannst mér hæstv. samgrh. stækka mikið í þessu andsvari sínu. Ég lagði á það ríka áherslu í ræðu minni að menn ættu ekki að detta í hið gamalkunna far þéttbýlis og dreifbýlis. Ég gætti þess mjög vel sjálfur í ræðu minni að gera það ekki. En hver datt í þetta fúafen nema hæstv. samgrh. sjálfur? Hann fór í samjöfnuð um verkefni hinna dreifðari byggða og lét í veðri vaka að mér þætti lítið um mikilvæg verkefni í dreifðari byggðum, gangagerð eða dittinn og dattinn. Hvar hef ég sagt það, herra forseti? Hvergi. Þvert á móti lagði ég áherslu á mikilvægi þess. Ég var eingöngu að spyrja um ákaflega einfaldan hlut: Hvernig stendur á því að ekki er staðið við fyrirheit sem gefin voru við afgreiðslu kjördæmabreytingar, sem hæstv. samgrh. kom sjálfur að, þá sem þingmaður, í einni af þeim nefndum sem til voru kallaðar? Af hverju er ekki staðið við gefin fyrirheit þegar kemur að þessu verkefni en það er gert í öðrum tilfellum? Og ég spyr: Hundrað milljónir króna sem fyrir liggja eru akkúrat aðferðafræði sem ekki á að viðhafa. Hundrað milljónir duga ekki neitt. Og til hvers að vera að byrja einhver verk, geta ekki lokið þeim og ýta þeim inn í framtíðina? Það sem stendur eftir, herra forseti, er að hæstv. samgrh., með fulltingi stjórnarliða, þar á meðal þingmanna þeirra í Suðurkjördæmi, gamla Reykjaneskjördæmi og Suðurlandskjördæmi, hafa sagt það við Sunnlendinga og kjósendur þar: Það verður ekki farið í þetta verk. Og ástæðan: Ja, af því bara.

Herra forseti. Nú, þegar komið er að lokum þessarar umræðu um samgönguáætlanir, þakka ég hv. þingmönnum fyrir mjög fróðlegar umræður og málefnalegar. Hér hefur verið farið yfir sviðið mjög vítt og breitt. Það fer ekkert á milli mála eins og ég sagði í umræðunni fyrr í dag að það er mikill stuðningur frá þingmönnum við úrbætur í samgöngumálum, hvort sem um er að ræða flugvallamálefni, hafnir eða vegi, þannig að allt er gott um það. Ég hef vakið athygli á því að í þessari áætlun, allt frá árinu 2003 til enda tímabilsins, gerum við ráð fyrir því að leggja meiri fjármuni til uppbyggingar samgöngukerfisins en nokkru sinni hefur verið gert áður. Á það hefur verið vandlega bent hér að við höfum fleiri krónur þegar það er metið til verðlags ársins í ár en áður hefur verið. Það er afar mikilvægt. Engu að síður liggur það alveg fyrir að verkefnin eru svo mikil og margvísleg í uppbyggingu samgöngukerfisins í landinu að við þurfum á þessum fjármunum að halda og í rauninni miklu meiri. Og auðvitað þurfum við á næstu missirum og næstu árum að huga að því eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson vakti athygli á að við þyrftum nauðsynlega að verja hærra hlutfalli vergra þjóðartekna af ríkisútgjöldum til vegamála. Og við þurfum á því að halda sem þjóðfélag að byggja upp samgöngukerfið vegna þess að það skiptir miklu máli, það eykur velferð í landinu og styrkir atvinnuvegina. Það á að vera stefna okkar, og er stefna okkar, að reyna allt hvað af tekur að hafa meiri fjármuni til uppbyggingar samgöngukerfisins. En það er nú bara eins og er í lífinu að það er í fleiri horn að líta, það þarf að huga að útgjöldum vegna heilbrigðismála, menntamála og félagsmála, þannig að hér er auðvitað um samkomulagsmál að ræða, við þurfum að ná niðurstöðu um til hvaða hluta við nýtum þá fjármuni sem ríkið hefur úr að spila. Ég get því ekki sagt annað en að miðað við allar aðstæður og í ljósi þess sem ég áður sagði, að við erum með meiri fjármuni úr að spila en áður, hlýt ég sem samgrh. að vera býsna ánægður með þá stöðu sem við erum í þó að auðvitað væri ég tilbúinn til að leggja meiri fjármuni til vegagerðarinnar. Þetta vildi ég segja almennt. Undirtektir þingmanna við gerð þessarar samgönguáætlunar til fjögurra ára og tólf ára eru mjög góðar og ég þakka fyrir það, og ekki síst stjórnarandstöðunni sem hefur vakið athygli á því. Það er af hinu góða að menn geti sæst og náð saman um þetta mikilvæga mál. Það komu upp örfá atriði sem ég vil hér í lokin nefna. Það fyrsta var hjá hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur sem spurðist fyrir um hafnamálin, vakti athygli á þeim takmörkunum sem tilteknar hafnir sem ekki njóta ríkisstyrkja þurfa að sæta um öflun tekna, ekki síst af aflagjaldstekjum. Þær fá ekki ríkisstyrki en verða engu að síður að standa undir rekstrinum með þessum tekjum. Þar er úr vöndu að ráða. Í lögum um hafnamál er sameiginleg gjaldskrá fyrir allar hafnir landsins sem samgrh. staðfestir. Sem betur fer eru þessar stóru hafnir allvel settar, ekki síst hér á höfuðborgarsvæðinu, þannig að ég hef út af fyrir sig ekki miklar áhyggjur af þeim. Ég hef hins vegar miklar áhyggjur af fiskihöfnunum, þar er um vanda að ræða. Engu að síður er það svo að stóru vöruhafnirnar sem jafnframt keppa við fiskihafnirnar um viðskipti við fiskiskipaflotann geta við núverandi aðstæður, og ef samkeppnisyfirvöld láta það viðgangast, haft mjög sterka samkeppnisstöðu gagnvart litlu fiskihöfnunum um þjónustu skipaflotans. Afkoma vöruhafnanna er að því leyti góð. Þess vegna hef ég lagt á það áherslu, og hef náð um það býsna góðu samkomulagi við Hafnasamband sveitarfélaga, að breyta beri hafnalögum þar sem m.a. gjaldskrá verði gefin frjáls. En hv. þm. er ekki lengur hér í salnum þannig að ég sé ekki ástæðu til að fara nánar út í þetta. Þetta er þó mál sem þarf að vinna að. Hv. þm. nefndi einnig sjóvarnir sem ég held að út af fyrir sig sé litlu hægt að bæta við hvað það varðar, sjóvarnir við Hvaleyri. Þar er þörf umhverfismatsaðgerða og annars áður en farið er út í framkvæmdir. Ég fagna því alveg sérstaklega sem kom fram hjá hv. þingmanni þar sem hún vakti athygli á því mikilvæga máli sem er uppbygging Reykjavíkurflugvallar og þess að hann sé ákveðinn sem höfuðmiðstöð innanlandsflugsins í Reykjavík. Við höfum byggt flugvöllinn upp, aðstaða er gjörbreytt og bætt fyrir flugið. Flugið er að ná sér á strik hvað rekstur varðar. Afkoma flugfélaganna í innanlandsfluginu er að batna. Og það ásamt með aðgerðum stjórnvalda við að styrkja flugið til jaðarbyggðanna hefur haft þá þýðingu sem birtist í bættri stöðu flugfélaganna og einnig hefur útboð á sjúkrafluginu orðið til þess að rekstrarumhverfi flugfélaganna er betra. Ég fagna þess vegna því sem fram kom hjá hv. þingmanni og tek undir að það er mjög mikilvægt að um leið og samgönguáætlun er samþykkt sé gert ráð fyrir því að miðstöð innanlandsflugsins verði við Reykjavíkurflugvöll. Það er rétt að geta þess að á vegum Flugmálastjórnar og eftir umfjöllun í flugráði er verið að endurskipuleggja starfsemi á flugvöllunum, m.a. hefur þróunin verið sú að það færist meira af æfingaflugi og snertilendingum til Keflavíkurflugvallar sem ég tel að sé af hinu góða, það léttir á umferðinni á Reykjavíkurflugvelli þannig að það er í þá átt sem samkomulag var um milli mín og borgarstjórans í Reykjavík á sínum tíma. Ég held að það séu ekki fleiri atriði sem ég átti ósvarað hér, nema ég vildi kannski bæta aðeins við það sem ég nefndi í kjölfar ræðu hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar um hafnasamlög, þar á meðal Hafnasamlag Suðurnesja. Ég tel að það sé eðlilegt að samgn. þingsins fari mjög vandlega yfir málefni hafnanna, ekki síst þeirra hafna sem eru jafnsettar og Hafnasamlag Suðurnesja er, og leiti leiða til þess að styrkja stöðu þeirra. Ég hef þó grun um að það verði ekki öðruvísi gert en með því að auka tekjur þeirra af sjávarútveginum. Ég vil svo að lokum, hæstv. forseti, þakka fyrir þessar umræður sem hafa verið mjög gagnlegar og málefnalegar svo ég endurtaki það, og ég vænti þess að hv. samgn. geti unnið fullum fetum að fullvinnslu þessarar tillögu.

Hæstv. forseti. Þetta hefur verið ágæt umræða og gagnleg að mörgu leyti. Hæstv. ráðherra hefur svarað hverri ræðu fyrir sig hér í dag og gert það að mínu viti prýðilega. Það er þó eitt sem ég sakna sem ég nefndi í minni ræðu og það voru þeir fjármunir sem hefur verið ákveðið að setja í samgöngumál sem hafa komið inn vegna sölu á ríkiseignum. Það hefur verið tekin ákvörðun um það og liggur fyrir að það eigi að nota þá fjármuni alla í tilteknar framkvæmdir á einum stað á landinu. Nú ber hæstv. samgrh. auðvitað ábyrgð á þessum tillögum ásamt ríkisstjórninni. Ég talaði um það í ræðu minni í dag að nér fyndist ákaflega þunnur þrettándi að menn ætluðu að setja peninga úr þessum sjóði eingöngu í verkefnin sem þarna er búið að gera og er ekki að mæla á móti því að í þau séu settir peningar, en annars staðar bíða verkefni sem eru ekki síður mikilvæg. Ég tel fulla ástæðu til að spyrja eftir því hvort það sé þá virkilega ekki raunin að menn ætli sér að nota eitthvað af þeim fjármunum sem komu fyrir sölu ríkiseigna í samgöngubætur eða annað sem gagnast byggðunum annars staðar á landinu. Ég bið hæstv. ráðherra að svara þessu því ég efast ekkert um að það hafi farið fram stefnumótunarumræða í ríkisstjórninni hvað það varðar að fara með þessa fjármuni.

Herra forseti. Það liggur alveg fyrir að á undanförnum missirum hefur ríkisstjórnin unnið að sölu ríkiseigna og fengið inn í ríkissjóð fjármuni vegna þess sem auðvitað auðveldar ríkissjóði að tryggja tekjuhlið fjárlaga sem gera m.a. ráð fyrir því að stórauka framlög til vegamála, og samgöngumála almennt. Að því leyti nýtist sala ríkiseigna. Og vegna þess að við greiðum niður skuldir og lækkum þar af leiðandi vaxtagreiðslur ríkissjóðs erum við að búa í haginn til þess að geta sett meiri fjármuni til framkvæmda eins og í samgöngumálum. Með þeim óbeina 

Hæstv. forseti. Þetta var nú meiri móagangan. Ég var að spyrja hvort ekki ætti að nýta fjármunina annars staðar á landinu. Þá áttu þeir allt í einu að nýtast óbeint. Það hefði ekki þurft að setja þá austur ef allir hefðu getað verið hamingjusamir með að njóta þeirra óbeint. Þannig finnst mér ekki hægt að setja málin upp. Mér finnst þetta satt að segja með eindæmum. Ég verð að segja eins og er, að mér finnst menn ekki hafa horft nógu vel yfir sviðið, yfir heildina í þessu, og reynt að gera öðrum svæðum líka til góða eins og mögulegt hefði verið. Það hefði sannarlega verið hægt. Það hefur verið tekin ákvörðun um að gera það ekki. Ekki veit hvað menn hafa fengið í staðinn eða hvað hefur dvalið þá sem upp á þetta hefðu átt að passa í ríkisstjórninni. Ég segi bara eins og er: Ég er óánægður með þetta og finnst full ástæða til að menn skoði þessi mál upp á nýtt.

Herra forseti. Það er ekki einfalt mál að gera hv. þingmann ánægðan. Engu að síður liggur alveg fyrir  Hins vegar er alveg ljóst, eins og margoft hefur verið farið yfir í þessari umræðu að við erum að ná stórum áföngum í samgöngumálum. Ég held að það sé aðalatriði málsins. Það er staðreynd sem ekki er hægt að hlaupa frá.

Herra forseti. Ég var heldur seinn til að biðja um andsvar við hæstv. samgrh. en mig langaði að biðja hann að skýra ögn nánar fyrir okkur hvernig stendur til að afla fjármuna, einkum til jarðgangagerðar sem hæstv. ráðherra upplýsti Alþingi um að yrði í tengslum við sölu ríkiseigna. Nú vil ég biðja hæstv. samgrh. að skýra fyrir okkur: Hvaða ríkiseignir er hann að tala um? Hvaða áform eru þar uppi? Hann verður að gefa þinginu tæmandi skýrslu um þetta áður en við ljúkum þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Eins og fram kemur í samgönguáætluninni er á fyrsta, öðru og þriðja tímabili samgönguáætlunarinnar gert ráð fyrir framkvæmdum við jarðgangagerð. Við höfum gert rækilega grein fyrir því að fjármunir sem falla til vegna sölu ríkiseigna auðvelda okkur sérstaklega að fara út í framkvæmdir vegna samgöngumála, þar á meðal vegna jarðgangagerðar. Við höfum hins vegar ekki tengt þetta á nokkurn hátt saman, hæstv. forseti, við sölu einstakra ríkiseigna. Hv. þm. þarf þannig ekki að hafa neinar sérstakar áhyggjur af því að það sé merkimiði á þessum upphæðum við sölu þeirra eigna. Við gerum ráð fyrir að afla tekna fyrir ríkissjóð. Þeim mun meira af ríkiseignum sem við getum selt þeim mun meiri eru fjárráð ríkisins. Við ætlum fyrst og fremst að greiða niður skuldir og þar með lækka vaxtagreiðslurnar hjá ríkissjóði. Það auðveldar okkur til muna að geta staðið í þeim framkvæmdum sem við gerum ráð fyrir, m.a. útgjöldum til samgöngumála. Í þessari samgönguáætlun er því ekki verið að sigta sérstaklega á sölu einstakra ríkiseigna til að fjármagna framkvæmdir.

Herra forseti. Þetta svar er með miklum ólíkindum. Hér kemur alveg ótrúlega ábyrgðarlaust svar frá hæstv. ráðherra. Í þessari þáltill. er sundurliðað fjármagn til jarðganga sérstaklega: 1,2 milljarðar 2003, 1,5 á árinu 2004, 2,2 2005 og 1,5 árið 2006, alls 6,4 milljarðar. Síðan er gert ráð fyrir 5 milljörðum á árabilinu 2007--2010 og 2 milljörðum 2011--2014. Þarna er horft langt fram í tímann. En hæstv. ráðherra horfir ekki langt fram í tímann fyrir hönd ríkisstjórnarinnar eða þjóðarinnar. Hann segir einfaldlega: Við ætlum bara að selja eitthvað, selja einhverjar ríkiseignir til að eiga peninga til að standa straum af þessum kostnaði. Með öðrum orðum er hann að bjóða okkur upp á þá almennu pólitísku stefnu að ráðstafa eignum þjóðarinnar upp í þetta framlag. Hann sagði áðan, hæstv. ráðherrann, að þetta yrði fjármagnað með sölu ríkiseigna. Nú verður hæstv. ráðherra að skýra út fyrir okkur: Hvaða ríkiseignir ætlar hann að selja? Hann kemst ekki upp með svo ódýran málflutning, herra forseti. 

Herra forseti. Hv. þm. reynir að gera úlfalda úr mýflugu. Það liggur alveg fyrir að hann er að reyna að teygja lopann og skapa einhverja úlfúð í kringum þessa áætlun. Það liggur fyrir að hér eru áform um útgjöld, m.a. til vegamála. Við höfum lýst því yfir að við nýtum m.a. sölu ríkiseigna til uppgreiðslu skulda og til að auðvelda okkur fjármögnun ríkissjóðs. Það er ekkert nýtt í því. Ég er ekki að gefa neinar nýjar upplýsingar hvað það varðar. Tekjuhlið áætlunarinnar er alveg skýr, sundurliðuð, og ekki ástæða til að gera það á nokkurn hátt tortryggilegt sem þar kemur fram eða sem ég hef sagt hér í kvöld um tekjuöflun vegna þessarar áætlunar. Ég held að hv. þm. ætti að geyma frekari stóryrði í minn garð þar til að hv. þm. Vinstri grænna hafa fengið tækifæri til að vinna í þessu máli í samgn. Þar gefst mjög gott tækifæri til að fara bæði yfir tekjur og gjöld þessara áætlana. Til þess eru nefndirnar, að fara yfir þessi mál. Ég tel að það liggi ljóst fyrir hvernig almenn tekjuöflun til þessarar áætlunar er upp sett.

Herra forseti. Þetta voru engin stóryrði af minni hálfu. Ég hlustaði á hæstv. samgrh. lýsa því yfir að jarðgangagerð yrði fjármögnuð með sölu ríkiseigna.

Meðal annars.

Ég spurði síðan hæstv. ráðherra hvaða ríkiseignir ætti að selja. Þá komu engin svör önnur en þau að það væri almenn stefna ríkisstjórnarinnar að einkavæða og selja ríkiseignir. Þá segi ég: Þetta finnst mér ódýr málflutningur. Við stöndum frammi fyrir því hér á Alþingi að afgreiða frv. ríkisstjórnarinnar um opnun á einkavæðingu raforkugeirans. Sama á við um vatnsveiturnar sem þó eru á vegum sveitarfélaganna. Þetta er sú hætta sem við stöndum frammi fyrir ef þjóðin verður svo ógæfusöm að sitja uppi með sömu ríkisstjórn áfram, að þessar ágætu framkvæmdir sem hér eru tíundaðar verði einfaldlega fjármagnaðar með sölu á þessum eignum. Er til of mikils ætlast, herra forseti, að ríkisstjórnin og sá hæstv. ráðherra sem fer með þennan málaflokk geri okkur grein fyrir því hvaða eignir á að selja og afgreiði ekki umræðuna á þann ódýran hátt að segja: ,,Við ætlum bara að selja eitthvað?``

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna mikið en tel þó mikilvægt að koma að nokkrum atriðum. Ég vil byrja á að nefna það að ég hef minni áhyggjur af því hvað á að selja og sé ekki ástæðu til að spyrja hæstv. núv. samgrh. um hvað eigi að selja allt til ársins 2010. Ég verð nú að játa að það heldur ekki fyrir mér vöku. Ég hef trú á að hæstv. ráðherra klári þetta kjörtímabil og síðan ber ég þær vonir í brjósti að aðrir muni taka við þessu embætti. Mér finnst því ástæðulaust að reyna að kvelja hæstv. núv. samgrh. með því að þaulspyrja hann út í hvaða eignir eigi að selja. Ég get hins vegar upplýst það að oddviti ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsrh., hefur sagt að þær eignir sem verið er að selja núna fari allar í að greiða niður erlendar skuldir, meira og minna. Það er a.m.k. ekki hugmyndin sem fram hefur komið, að fjármagna þá jarðgangagerð sem hæstv. ráðherra talaði um áðan af þeirri sölu. Ég held að síðari tíma sala verði ekki á könnu hæstv. ráðherra. hvort eð er. En varðandi það sem hæstv. ráðherra nefndi áðan í ræðu sinni og hefur talað talsvert um í dag, að aldrei áður hafi jafnmiklir fjármunir verið lagðir í samgöngumál, verð ég að segja að ég held að það sé rétt hjá hæstv. ráðherra. En við verðum líka að hafa í huga að hagkerfið hefur þanist verulega út undanfarin ár. Ríkissjóður er að véla um hærri fjárhæðir. Ég held að hækkun á útgjöldum ríkissjóðs frá 1996 séu um 130%. Maður skyldi því ætla að hærri fjárhæðir færu í samgöngubætur frá því sem áður var. En ég vil líka segja, þegar maður dregur saman þær hugmyndir sem hér eru lagðar fram og verður nú sjálfsagt breytt í vor, eru þetta u.þ.b. 15--17 milljarðar á ári næstu fjögur árin. Og hvað er það miðað við núverandi útgjöld? Eru það 5, 6, 7% af útgjöldum ríkissjóðs? Ég segi, virðulegi forseti, að mér finnast það alls ekki háar fjárhæðir. Mér finnst engin ástæða til þess að þenja sig hér í ræðustól Alþingis og gorta sig af því að þessar fjárhæðir fari í vegabætur og alls konar samgöngubætur á landinu. Eins og ég sagði fyrr í dag í ræðu minni held ég að samgöngubætur séu eitthvert stærsta byggðamál sem við fjöllum um hér. Mér finnast þessar fjárhæðir ekki vera þess eðlis að það sé ástæða til þess að vera að berja sér mikið á brjóst af þeim sökum.

Þið eruð svo vanir háum tölum, Vestmannaeyingar.

Herra forseti. Ég tek að sjálfsögðu undir þau orð hv. þm. að samgönguframkvæmdir eru mjög hagstæðar fyrir þjóðina. Það fer ekki á milli mála. Það sem ég vildi sérstaklega nefna er hins vegar sú staðreynd að fáar þjóðir leggja jafnmikið til samgöngumála þegar litið er til ríkisútgjalda og við Íslendingar. Við leggjum hér mjög mikið til enda er af mörgu að taka í uppbyggingu samgöngukerfisins. Ég held að það ætti ekki að vanmeta það hversu mikið við látum þó að meira þurfi.

Virðulegi forseti. Ég get eiginlega tekið undir flest það sem hæstv. ráðherra sagði. Ég vil þó nefna að það eru fáar þjóðir, ef nokkrar, búa í jafnstrjálbýlu landi. Við erum tæplega 300 þús. Íslendingar sem búum á rúmlega 100 þús. ferkílómetra landi. Það kemur því ekki á óvart þó að það þurfi að leggja talsvert fjármagn í samgöngur. En ég vil ítreka að mér finnast 5--6% --- ég skal játa að ég er ekki búinn að reikna það í þaula miðað við þau ríkisútgjöld sem lagt var til að ráðist yrði í á fjárlögum --- sem mér virðist útgjöld til samgöngumála vera af heildarútgjöldum að meðaltali næstu fjögur árin ef fjárlagaútgjöldin verða óbreytt, ekki vera ástæða til að þenja sig mikið yfir, virðulegi forseti.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Siglingastofnun Íslands, nr. 6/1996, með síðari breytingum. Með frv. er lagt til að fela Siglingastofnun Íslands að annast framkvæmd væntanlegrar vaktstöðvar siglinga í samræmi við frv. þess efnis sem liggur fyrir Alþingi. Þar er lagt til að fela Siglingastofnun Íslands framkvæmd þeirra laga og er því lagt til hér að bæta þessum tölulið við 3. gr. laganna þar sem talin eru verkefni stofnunarinnar. Jafnframt er lagt til í frv. að veita íslenskum yfirvöldum lagaheimild til að gerast aðilar að Siglingaöryggisstofnun Evrópu og er það í samræmi við skuldbindingar vegna aðildar Íslands að samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði. Á undanförnum árum hefur vaxandi tilhneigingar gætt hjá Evrópusambandinu að koma á fót sérstökum stofnunum er starfi á innri markaðinum án tillits til landamæra aðildarríkjanna. Þótt eðli þeirra og valdheimildir séu með ýmsum hætti er algengt að þessar stofnanir hafi með höndum umsýslu og undirbúning löggjafar fyrir hönd framkvæmdastjórnarinnar á tilteknum sviðum. Verkefni Siglingaöryggisstofnunar Evrópu eru m.a. eftirfarandi: 1. Aðstoða framkvæmdastjórn ESB við undirbúning reglna á sviði siglingaöryggis. 2. Hafa eftirlit með og tryggja að framkvæmd löggjafar um siglingaöryggi sé með eðlilegum hætti í aðildarríkjum. 3. Hafa eftirlit með flokkunarfélögum og starfsemi hafnarríkiseftirlits. 4. Safna tölfræðilegum upplýsingum um siglingaöryggi og koma upp gagnagrunnum á því sviði. Stofnuninni verður auk þess falið að beita sérfræðiþekkingu sinni í þágu rannsókna alvarlegra slysa á sjó. Þá verður henni falið að afla gagna um siglingaöryggi og mengun frá skipum. Í reglugerð Evrópusambandsins er jafnframt mælt fyrir um að starfsmenn Siglingaöryggisstofnunar Evrópu skuli hafa eftirlit með fyrirkomulagi siglingaöryggis og mengunarverndar með því að heimsækja aðildarríki stofnunarinnar. Þar sem Siglingastofnun Íslands mun annast samstarf við Siglingaöryggisstofnun fyrir hönd Íslands er lagt til að bæta þessum tölulið við verkefnalista hennar í lögum. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. samgn.

Virðulegi forseti. Hér er kannski ekki um mikið eða stórt mál að ræða, en þó. Hér á að koma á fót tiltekinni stofnun sem á að fjalla um þessi verkefni, þ.e. að vera vaktstöð fyrir siglingar. Mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra, m.a. sökum þess að hann dreifði hér í dag svari við fsp. hv. þm. Kristjáns Möllers um það hversu mörg störf ráðuneytið hefði fært út á land, hvort til álita komi að þessari stofnun verði komið á fót úti á landi. Ýmis byggðarlög gætu tekið við þessari stofnun og þetta er þannig starfsemi að hún gæti vel átt heima úti á landi. Það er ekki kannski verið að tala um að flytja stofnun heldur að fara með þessi verkefni út á land. Ég veit að Vestmannaeyjar gætu vel tekið við þessum störfum og sjálfsagt fleiri byggðarlög. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort til álita komi að skoða það að þessi starfsemi yrði færð eitthvert út á land og kannski í umhverfi sem vel er til þess fallið að taka á móti svona starfsemi.

Herra forseti. Sem svar við spurningu hv. þm. þá er það skoðun mín að það komi að sjálfsögðu vel til greina að flytja þessa starfsemi út á land. Hins vegar háttar þannig til að það sem við erum að fjalla um núna á þessu stigi er sú starfsemi sem fer fram í stöð Landssímans í Gufunesi þar sem starfandi er stór hópur manna sem sinnir þessari strandstöðvaþjónustu og um það snýst málið um sinn. Í framtíðinni er gert ráð fyrir þeim möguleika að sú þjónusta sem snýr að strandstöðvaþjónustunni verði boðin út. En eins og er þá mun starfsemin í Gufunesi sinna þeim verkefnum sem vaktstöð siglinga er ætlað að sinna, en til viðbótar bætast síðan verkefni sem að sjálfsögðu væri hægt að sinna hvar sem er á landinu.

Virðulegi forseti. Ég vildi koma þessum sjónarmiðum að á þessu stigi áður en menn taka ákvörðun um hvar stofnuninni verður varanlega fyrir komið. Það er kannski ekki að ástæðulausu sem ég velti þessu upp núna því að á þessu kjörtímabili, alla vega a.m.k. á síðustu missirum, hafa stöðvar verið lagðar niður í Neskaupstað, Siglufirði og Ísafirði. Því má segja sem svo að störf hafi verið flutt til höfuðborgarinnar. Sjálfum finnst mér þetta vera störf sem virkilega geta átt heima á landsbyggðinni og að þeim sé vel fyrir komið þar, að þessi starfsemi sé alveg í samræmi við og falli vel að þeim byggðarlögum sem geta tekið við þessu. Ég vil alla vega koma þessari hugmynd inn í þessa umræðu. Mér fannst á hæstv. ráðherra að hann tæki vel í þetta, þó ég ítreki það sem ég hef sagt áður að það er alveg óvíst að hann komi að því eftir næstu kosningar.

Herra forseti. Ég leyfi mér að mæla fyrir frv. til laga um rannsókn flugslysa. Frv. er afrakstur starfshóps sem skipaður var í ágúst 2001 til þess að endurskoða núgildandi lög um rannsókn flugslysa, nr. 59/1996. Starfshópurinn tók m.a. í störfum sínum mið af alþjóðaflugmálasáttmálanum, svonefndum Chicago-sáttmála, en í viðauka 13 er sérstaklega fjallað um rannsóknir flugslysa. Markmið flugslysarannsókna samkvæmt frv. er að koma í veg fyrir að slys endurtaki sig og stuðla að auknu öryggi í flugi. Rannsóknarnefnd flugslysa ber ábyrgð á flugslysarannsóknum og ákveður hvenær rannsóknar er þörf og gerir skýrslur um niðurstöður sínar. Þá er rannsóknarnefndin í rannsóknum sínum óháð öðrum rannsóknaraðilum, ákæruvaldi og dómstólum. Hún ákveður sjálf hvenær efni eru til rannsóknar flugslyss. Lagt er til að nefndin verði skipuð þremur mönnum í stað fimm áður. Stjórnskipulagi flugslysarannsókna verður breytt og sjálfstæði nefndarinnar verður treyst í sessi með því að skipa henni forstöðumann er annist daglegan rekstur, stjórni rannsóknarverkefnum og verði rannsóknarstjóri hennar. Sem rannsóknarstjóri verður forstöðumaðurinn ábyrgur fyrir stjórnun á vettvangi flugslysa. Í frv. er fjallað um tilkynningar um slys og um framkvæmd rannsóknar. Þá er fjallað um skýrslu rannsóknarnefndar flugslysa sem skal greina orsakaþætti slysa í þeim tilgangi að koma í veg fyrir önnur flugslys. Helstu nýmæli önnur sem frv. hefur að geyma eru að lagt er til að heimilt verði að fela öðru ríki að annast rannsókn flugslysa á íslensku yfirráðasvæði að hluta eða öllu leyti. Þetta getur átt við þegar önnur ríki hafa verulega hagsmuni af rannsókn máls eða hún verður fyrirsjáanlega svo yfirgripsmikil að rannsóknarnefnd flugslysa hafi ekki aðstöðu til að annast hana. Þrátt fyrir meginregluna um að rannsóknarnefnd ákveði sjálf hvenær tilefni er til rannsóknar flugslyss --- og ég undirstrika: Þrátt fyrir meginregluna --- er gert ráð fyrir að samgrh. geti falið rannsóknarnefndinni að rannsaka tiltekin flugslys eða atriði er tengjast flugslysi, auk þess sem hann getur falið nefndinni að rannsaka atriði sem varða almennt flugöryggi án þess að það tengist flugslysi. Rannsókn flugslysa skal jafnframt ná til þess hvernig fyrirkomulag hefur verið á tilkynningum um flugslys og hvernig háttað hefur verið leitar- og björgunaraðgerðum. Lagt er til að rannsóknarnefndinni verði veitt lagaheimild til að fá aðgang að ýmsum upplýsingum svo sem frá Flugmálastjórn, lögreglu og heilbrigðisstarfsfólki. Þá er kveðið á um skyldu þessara aðila til þess að aðstoða við rannsókn máls ef þörf krefur. Jafnframt er kveðið á um sérstaka þagnarskyldu nefndarinnar og þeirra sem starfa fyrir hana. Rétt er að vekja sérstaka athygli á takmörkunum á afhendingu gagna sem rannsóknarnefndin aflar. Slík gögn eru alfarið undanþegin upplýsingalögum. Rannsóknarnefndin hefur aftur á móti jafnframt sérstaka skyldu til þess að birta opinberlega tillögur sínar til Flugmálastjórnar um úrbætur í flugöryggismálum eftir því sem rannsókn á flugslysum gefur tilefni til. Að lokum er bent á að ríkisstjórnin hefur samþykkt til framlagningar á Alþingi frv. til laga um breytingu á lögum um rannsókn sjóslysa, þar sem lagðar eru til sambærilegar breytingar á framkvæmd rannsókna sjóslysa og mun ég mæla fyrir því frv. hér í kvöld. Hæstv. forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgn.

Virðulegi forseti. Ég vil segja það í þessari umræðu að ég held að það frv. sem hér er mælt fyrir sé óhjákvæmileg afleiðing eða afsprengi þeirrar umræðu sem fram hefur farið undanfarin missiri um flugöryggismál. Við fyrstu yfirferð á þessu frv. finnst mér hér vera margt til bóta. Ég held að hægt sé að hrósa hæstv. samgrh. fyrir að láta þessa vinnu fara fram og vinna þetta í ljósi þeirrar umræðu sem fram hefur farið og að mörgu leyti taka mið af henni. Að því leytinu til vil ég segja að það er ánægjulegt til þess að vita að umræðan hafi orðið til góðs og að hún hafi skilað okkur áfram. Mér fannst nú reyndar sjálfum að kannski hefði mátt láta þess getið í greinargerð af hvaða orsökum þessi vinna fór af stað o.s.frv. Ég held að það hefði verið við hæfi. Ég ætla samt ekki að gera mikið úr því í þessari umræðu en vil nefna það hér að ég held að það verði að teljast hæstv. samgrh. til hróss að hafa tekið á þessum málum með þessum hætti og komið fram með þetta frv. í kjölfar þeirrar umræðu sem fram hefur farið, því að sú braut sem hæstv. samgrh. gekk í þeirri umræðu var oft og tíðum grýtt og erfið. En aðeins um frv. Eins og fram kemur í frv. þá er inntak og markmið rannsóknar flugslyss að afla upplýsinga um það hvers vegna slysið átti sér stað og að reyna að tryggja að af því megi læra og að slíkt slys endurtaki sig ekki. Undir það taka held ég allir sem vilja fjalla um þessa hluti. Mig langaði að nefna það aðeins í þessu samhengi, þó að það komi ekki fram í frv., að ég held að það sé mjög mikilvægt að Flugmálastjórn og rannsóknarnefnd flugslysa geri með sér tiltekinn samning um það hvernig samskiptum þessara aðila skuli háttað og á sama hátt verðum við ætíð að hafa í huga vegna eðlis starfa Flugmálastjórnar að skilið sé vandlega á milli Flugmálastjórnar og rannsóknarnefndar flugslysa. Vegna hlutverks Flugmálastjórnar hljóta störf hennar ætíð að koma til skoðunar þegar eitthvað kemur upp á. Flugmálastjórn hefur með höndum eftirlit og ýmislegt sem tengist flugi og það hlýtur ætíð að koma til skoðunar þannig að ég held að nauðsynlegt sé að þarna sé skilið mjög vandlega á milli. Ég held að þetta sé eitt af þeim atriðum sem við munum taka til skoðunar þegar málið kemur til samgn. Ég sit í samgn. og mun því fá betra tækifæri til þess að fjalla um frv. Hér eru augljóslega nokkur ákvæði sem eiga rót sína að rekja til þeirrar umræðu sem fram hefur farið og ég ætla nú ekki að rekja frekar. En mig langaði aðeins að beina athygli hæstv. ráðherra að 19. gr. frv. Þar er með skýrum hætti tekið fram, með leyfi forseta: ,,Óheimilt er að veita aðgang að eftirfarandi gögnum`` --- þau eru rakin þar í nokkrum stafliðum --- ,,sem rannsóknarnefnd flugslysa aflar við rannsókn flugslyss eða upplýsingar um þau, ...`` Þó er talað um einhverja undantekningu í þeim efnum. Ég velti því fyrir mér í þessu samhengi og eins í ljósi þeirrar umræðu sem fram fór hvort ekki sé dálítið hart fram gengið að kveða á um þetta með þeim hætti sem hér er gert, kannski ekki síst í því ljósi að mjög víða annars staðar í heiminum er veittur aðgangur að slíkum gögnum. Ég átta mig ekki alveg á því hvaða rök það eru --- ég er reyndar búinn að lesa greinargerðina og sé hvað þar kemur fram --- en ég átta mig ekki alveg á því hvaða rök standa til þess að menn gangi svona fram, að undanskilja þennan aðgang. Nú veit ég að í Bandaríkjunum --- en það hefur nú oft verið horft til þeirra við rannsókn á flugslysum --- er aðgangur heimilaður og þeir ganga ekki svona hart fram. Vissulega eru sjónarmið með og móti. En ég held að það væri öllum mikið aðhald, og nú er ég ekki að tala um að menn hafi að þessu óheftan aðgang, en ég held að það gæti verið gott aðhald fyrir rannsókarnefndina að þurfa að hafa það á bak við eyrað að þau gögn sem hún vinnur með kunni síðar að koma til skoðunar. Ég held að það sé ekki gott fyrir nefndina sjálfa að vinna hennar og þau gögn sem hún aflar séu lokuð þar inni og aldrei komi til þess að aðrir geti skoðað þau. Ég vil hins vegar líka segja að ég á eftir að fá tækifæri til þess að fara betur yfir þetta. Kannski koma þá fram rök og sjónarmið sem skýra það og upplýsa um af hverju við förum þessa leið. Kannski höfum við hugsað þetta lengra en Bandaríkjamenn. Ég skal ekkert um það segja. En þetta eru atriði sem mig langaði að nefna við 1. umr. málsins um leið og ég vil ítreka ánægju mína yfir því að hæstv. ráðherra hafi látið vinna þessa vinnu. Ég held að ekki leiki nokkur vafi á því að stærstur hluti þessa frv., ef ekki allt frv., er til mikilla bóta fyrir þessi málefni.

Herra forseti. Ég þakka þau viðbrögð sem hér hafa orðið við þessu frv. Ég vil aðallega nefna tvennt. Í fyrsta lagi tek ég undir að það er afar mikilvægt að skilið sé á milli starfsemi rannsóknarnefndar og Flugmálastjórnar, og það er vissulega gert og lögð mjög mikil áhersla á að það séu skýrar starfsreglur --- og það er í framkvæmd --- um aðgang milli aðila, annars vegar þeirra sem rannsaka flugslys og hins vegar þeirra sem sjá um framkvæmd flugmála, og flugöryggisþáttanna sérstaklega. Það er afar mikilvægt og nauðsynlegt að trúnaður ríki um þau samskipti. Hvað varðar hins vegar 19. gr. sem hv. þm. nefndi hér sérstaklega tel ég að það sé afar mikilvægt að þær leiðir séu farnar við rannsókn flugslysa og raunar sjóslysa einnig sem leitt geta til þess að sem mestur trúnaður sé um störf þessara rannsókna og að meginatriðið sé að grafast fyrir um orsakir sem geti leitt til þess að koma megi í veg fyrir slys í framtíðinni. Ég tel að ef trúnaður er nauðsynlegur sé afar mikilvægt að lagaumgjörðin sé þannig að hann sé tryggður. Ég tek að sjálfsögðu undir að samgn. fái færi á að fara yfir þetta mál, m.a. þau atriði sem hér eru nefnd. Ég ítreka hins vegar það sem fram kom í ræðu minni að starfshópurinn sem vann þetta frv. hafði að sjálfsögðu til hliðsjónar í vinnu sinni og tók mið af alþjóðaflugmálasáttmálanum sem er grundvöllur að rannsóknum flugslysa.

Virðulegi forseti. Ég er svo sem ekki að leggja til annað en það varðandi þá leynd sem mun hvíla yfir rannsóknarnefnd flugslysa, verði þetta frv. óbreytt að lögum, að nefndin fái aukinn trúverðugleik. Ef menn geta haft aðgang að þeim gögnum sem hún vinnur með --- hættan er sú að ef allt verður lokað inni sem þessi nefnd vinnur með verði niðurstöður hennar þá frekar til þess fallnar að menn gagnrýni þær. Ég er ekki að tala um óheftan aðgang. Ég er aðeins að tala um að í tilteknum tilvikum getur verið mikilvægt að hægt sé að veita þennan aðgang og með því að taka svo til orða, eins og frv. leggur til, að það sé óheimilt að veita þennan aðgang geti komið upp sú staða að niðurstöður nefndarinnar verði frekar dregnar í efa en hitt. Ég nefni þetta kannski fyrst og fremst til þess að rannsóknarnefndin fái enn frekari trúverðugleik og menn trúi enn frekar og treysti niðurstöðum hennar. Það er þess vegna sem ég vildi nefna þetta í þessari umræðu, virðulegi forseti.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um rannsókn sjóslysa, nr. 68/2000. Tilgangur frv. er tvíþættur. Annars vegar er lagt til að hlutverk rannsóknarnefndar sjóslysa verði aukið. Verði frv. að lögum ber nefndinni að rannsaka atriði sem telja má að hafi verulega þýðingu fyrir afleiðingar sjóslysa, þ.e. hvaða fyrirkomulag hefur verið á tilkynningum um sjóslys og hvernig leitar- og björgunaraðgerðum hefur verið háttað. Í gildandi lögum er hlutverk rannsóknarnefndar bundið við orsök sjóslysa en engum óháðum aðila er ætlað að rannsaka leitar- og björgunaraðgerðir. Í ljósi reynslunnar þykir affarasælast að fela rannsóknarnefnd sjóslysa þetta aukna hlutverk. Sambærilegt ákvæði er lagt til í frv. um rannsókn flugslysa, sem ég mælti fyrir fyrr á fundinum. Hins vegar er markmið frv. að veita ráðherra heimild til þess að fela nefndinni endurupptöku mála ef aðstæður krefjast, t.d. ef nýjar upplýsingar eða gögn berast eftir að rannsókn málsins er lokið. Þetta ákvæði á við í algjörum undantekningartilvikum en reynslan hefur þó sýnt að nauðsynlegt er að hafa svona heimild í lögum. Frv. felur í sér að öðru leyti almennar breytingar, t.d. er kveðið skýrt á um þagnarskyldu þeirra sem rannsaka sjóslys, hvar aðsetur nefndarinnar skuli vera og kveðið er á um samskipti nefndarinnar við aðra aðila sem að rannsókn sjóslysa kunni að koma. Að lokum er bent á það sem fram kom í framsögu minni fyrr á fundinum og varðar flugslysarannsóknir en þar er um að ræða, eins og fram hefur komið fyrr, sambærilegar breytingar og lagðar eru til hér. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. samgn.

Herra forseti. Ég held að frv. sem hér er boðað sé til bóta. Það er aðeins eitt atriði sem ég vildi fá svar við beint. Getur ráðherrann skýrt það örlítið betur þegar hann talar um að veita heimildina til þess að taka upp gömul mál og rannsaka þau á ný? Sjóslys eins og reyndar önnur slys eru auðvitað alltaf viðkvæm mál og ekki auðvelt að taka þau upp á nýjan leik. Ég vildi spyrja ráðherrann hvort hann gæti skýrt það aðeins betur en mér finnst koma fram í frv. og greinargerðinni hvaða tilvik hann sæi sérstaklega fyrir sér í þessa veru.

Herra forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að að þessu þarf að fara af mikilli aðgát. Það er mjög vandmeðfarið að taka upp rannsókn slíkra mála og þess vegna lít ég svo til að það sé fyrst og fremst og nær eingöngu ef um það er að ræða að nýjar upplýsingar komi fram sem gætu haft áhrif á fyrri rannsókn, eða rannsókn máls almennt. Það eru fyrst og fremst þau tilvik sem ég lít til að geti skapað þær aðstæður að ráðherra beiti sér fyrir upptöku máls að nýju.

Hæstv. forseti. Aðeins nokkur orð um það frv. sem hæstv. ráðherra hefur hér fylgt úr hlaði, frv. til laga um breytingu á lögum um rannsókn sjóslysa, nr. 68/2000. Hér er verið að bæta við nokkrum þáttum sem manni finnast alveg sjálfsagðir og skrýtið að ekki hafi komið inn í síðustu endurskoðun, eins og í 1. gr. þar sem fjallað er um þagnarskylduna. Það er auðvitað sjálfsagt mál. Enn fremur í 3. gr. þar sem fjallað er um að rannsóknarnefnd sjóslysa hafi rétt til að kveðja sér til aðstoðar lögreglu, aðra opinbera aðila og annað björgunar- og hjálparlið. Auðvitað er þetta sjálfsagður hlutur og mjög í takt við það sem verið var að ræða rétt áðan um rannsóknarnefnd flugslysa og eðlilegt að þetta sé sett upp á svipaðan hátt. Það er mikilvægt, herra forseti, að þetta sé sett þannig inn og enn fremur að rannsóknarnefnd sjóslysa skuli fara yfir fyrirkomulag tilkynninga um sjóslys, um fyrirkomulag tilkynninga til leitar, björgunaraðgerða og annarra aðgerða sem ætlað er að draga úr afleiðingum sjóslysa. Síðan er í seinni málslið 4. gr. fjallað um það að samgrh. sé heimilt að fela rannsóknarnefnd sjóslysa að rannsaka atriði sem varða almennt öryggi til sjós án þess að þau tengist sjóslysi. Allt á þetta náttúrlega að vera til þess að reyna að draga úr og fækka sem mest sjóslysum, hvort sem það eru skipsskaðar eða slys um borð. Það er rétt að fjalla hér um nokkra þá þætti sem ég hef hér rætt um, t.d. hvernig háttað hefur verið leitar- og björgunaraðgerðum. Án þess að ég ætli að fara að lengja þessa umræðu mikið hér í kvöld, það er langt liðið á dag, eru auðvitað nýleg sjóslys og ýmislegt sem þar gerðist þess eðlis að ástæða er til að fara yfir það, sem hefur líka verið gert örlítið, og minni ég á fund sem hv. samgn. átti með fulltrúum leitar- og björgunarmanna eftir sjóslys sem varð við suðurströndina og annað sem varð við norðurströndina á síðasta ári. Það er sannarlega ástæða til að fara í gegnum það og skoða hvernig þetta átti sér stað. Þess vegna er mikilvægt að rannsóknarnefnd sjóslysa fái þessa heimild og það sé eitt af verkefnum rannsóknarnefndarinnar að fara yfir þetta atriði til þess að láta það þá koma fram í skýrslunum sem tillögu, eða hún kemur fram sem eftirlitsaðili til að slíkt hendi ekki aftur. Ég er, til þess að vera ekki með neinar véfréttir, að ræða m.a. um þegar Una í Garði sökk norðan við land og þegar björgunarbátur Slysavarnafélagsins var ekki ræstur út og þeir sem stýra því ágæta skipi fréttu þetta eiginlega í morgunkaffinu á ákveðnum vinnustað. Það hvernig þetta gerðist allt gefur okkur sannarlega fulla ástæðu til þess að skoða þessi atriði og festa þau betur í lög. Jafnframt er kveðið hér á um að samgrh. hafi heimild til þess að óska eftir því eða geti falið rannsóknarnefnd sjóslysa að rannsaka nánar tiltekið sjóslys eða sérstök atriði sem tengjast sjóslysi, einkum ef ný gögn eða upplýsingar koma fram eftir að rannsókn er lokið. Þetta er líka sjálfsagður þáttur og eðlilegur, og maður spyr sig frekar hvers vegna þetta hafi ekki verið áður. Nú þekki ég ekki og kynnti mér ekki áður þau lög sem við erum hér að fjalla um, lög nr. 68/2000, en inn í þetta atriði sem ég nefndi hér um heimild til samgrh. um að fela rannsóknarnefnd sjóslysa að taka upp mál kemur auðvitað upp í huga manns Æsuslysið svokallaða og mikil og góð barátta Kolbrúnar Sverrisdóttur í því máli, sú barátta að fá málið tekið upp á ný. Auðvitað geta komið upp atriði á seinni stigum þar sem aðilar, tengdir eða ótengdir, koma með nýjar upplýsingar og þá er mikilvægt að hægt sé að leggja þær í hendur einhvers aðila og þá er eðlilegt að það sé samgrh. sjálfur, yfirmaður þessara mála, og hann hafi heimild til þess að óska eftir því að málið verði tekið upp. Að lokum, herra forseti, er í umsögn fjmrn. fjallað um að þetta hafi ekki kostnaðarhækkanir í för með sér, það sé þegar gert ráð fyrir kostnaðinum. Ég get samt ekki látið hjá líða að nefna það sem ég hef heyrt meðal útgerðarmanna --- náttúrlega væri full ástæða til að skoða það sem segir okkur þá kannski að rannsóknarnefnd sjóslysa hafi ekki næga peninga til þess að sinna starfi sínu --- og það er að rannsóknarnefnd sjóslysa hafi á árum áður --- nú kann ég ekki að segja fyrir hve mörgum árum eða hvort það er enn við lýði --- hringt í útgerðaraðila um landið til þess að safna fé til að gefa niðurstöður nefndarinnar út í bókarformi árlega. Ég tel, herra forseti, að það eigi að vera eitt af hlutverkum nefndarinnar og eigi að falla undir fjárhagsramma hennar að hægt sé að gera það, og dreifa til þeirra aðila sem vilja fá niðurstöðurnar, að maður tali ekki um að það sé gert á netinu líka til þess að sem flestir geti séð gögnin ef ske kynni að hægt væri að nýta upplýsingar sem þar koma fram til þess e.t.v. að fyrirbyggja slys eða skipsskaða. Að lokum, herra forseti, er hér ein lítil málsgrein í 1. gr. um að aðsetur rannsóknarnefndar sjóslysa sé í Stykkishólmi nema ráðherra ákveði annað. Ég get ekki annað en fagnað því og hælt ráðherra fyrir það. Það er ekki svo oft sem maður getur hælt ráðherrunum --- ég er ekki endilega að tala um þann hæstv. samgrh. sem situr hér nú, heldur ráðherrum ríkisstjórnarinnar almennt --- fyrir það að flytja störf út á land. Þarna var rannsóknarnefnd sjóslysa flutt til Stykkishólms og við sem eigum sæti í samgn. áttum þess kost að heimsækja þá ágætu menn sem hjá nefndinni starfa í gömlu flugstöðina á Stykkishólmsflugvelli og sáum hve vel fór um nefndina þar. Flugstöðin hefur fengið nýtt hlutverk, að hýsa rannsóknarnefnd sjóslysa, og það er hið besta mál. Ég get ekki annað en fagnað því að einhver verkefni eru flutt út á land og það sé gert á þennan hátt en það sýnir okkur líka að það er víða hægt að taka til hendinni við að flytja störf út á land. Ég ætla ekkert að spilla gleði kvöldsins, hvorki þingmanna né hæstv. ráðherra, með því að fjalla um svar sem dreift var á borð okkar þingmanna í dag eða kvöld sem svari við fyrirspurn minni um flutning fjarvinnsluverkefna og -starfa út á land á síðasta ári. Mér sýnast flestöll svörin vera að koma frá ráðherrunum og ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, að ég get ekki undir neinum kringumstæðum hælt hæstv. ráðherrum í ríkisstjórninni fyrir þau verkefni sem þeir hafa flutt út á land á sviði fjarvinnsluverkefna á síðasta ári eða annarra starfa vegna þess að það er lítið sem ekki neitt.

Þá gleymirðu fyrra svarinu.

Gleymi ég hverju?

Fyrra svarinu.

Sem var hvenær? Í haust? 

Hæstv. forseti. Ég held að þetta sé ágætisfrv. sem hér er til umræðu og ætla svo sem ekki að fara að fjalla um það í heild en ég sé ástæðu til þess að ræða um eina grein frv. og kem að því síðar hver ástæðan er fyrir því. Hæstv. ráðherra nefndi það í framsögu sinni. Það er sem sagt það nýmæli sem kemur fram í 4. gr. frv. Um það segir, með leyfi forseta: ,,Í 1. efnismgr. er tiltekið að rannsóknarnefnd sjóslysa skuli, þegar það á við, láta rannsókn sjóslyss jafnframt ná til atriða sem telja má að ráði miklu um afleiðingar sjóslysa, ...`` Ég vil ræða þetta vegna þess að ég hef flutt hér á síðustu tveimur þingum þáltill. um úttekt á skipulagi sjóbjörgunarmála og mér sýnist að með 4. gr. þar sem sjóslysanefnd er falið það hlutverk að skoða afleiðingar slysanna og hvað gerist í landi, sé verið að gera töluverðan hluta af því sem ég hef lagt til í þessari þáltill., þ.e. að fjalla um þessa hluti, aðstæður björgunarmanna, möguleika til að komast að slysstöðum, t.d. á staði þar sem oft verða slys, láta jafnvel gera vegslóða á slíka staði, koma fyrir einhvers konar tækjum á þeim stöðum þar sem oftast hafa orðið slys. Ég nefni Snæfellsnes og Reykjanes í þessu sambandi og það er auðvitað nefnt í greinargerð með þáltill. sem nýlega var vísað til nefndarinnar. Ég vek athygli nefndarmanna á þessari þáltill. Ég býst við að sjóslysanefnd muni þá gera tillögur til úrbóta á þeim atriðum sem koma upp vegna slysanna. Í þáltill. er einnig rætt um staðsetningartækin, fjarskiptin og annað slíkt sem kom sérstaklega upp í þeim slysum sem voru hér nefnd áðan þar sem tæknin var til staðar en nýttist ekki af ýmsum ástæðum, sem líklega má rekja til þess að endurvarpsstöðvar vantaði og annað eftir því. Allt þetta mun sjóslysanefnd nú fjalla um og hafa það hlutverk að fjalla um eftir að frv. verður samþykkt sem ég vona sannarlega að verði. Erindi mitt hingað var hins vegar að fagna því að þetta frv. skuli flutt og að vekja athygli á þessari till. til þál. Það er fleira í henni en ég hef farið yfir hér en ég vildi láta þetta koma fram við umræðuna.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þær undirtektir sem frv. hefur fengið, frv. um breytingu á lögum um rannsókn sjóslysa, og vænti þess að hv. samgn. fái færi á að fara rækilega yfir efni frv. þó að það sé ekki margar greinar eða í raun mikið efni. Út af því sem hér kom fram, fyrst varðandi það sem kom fram hjá hv. þm. Kristjáni L. Möller um flutning verkefna og starfa út á land, er ég ánægður með að njóta stuðnings hans við staðsetningu nefndarskrifstofunnar úti á landi. Hún var áður í Hafnarhúsinu. Það vill brenna við að mikið af verkefnum, störfum og stofnunum safnist hér í Kvosinni þannig að það var mikið nýmæli að færa stofnunina, þó að hún sé ekki stór, út á land. Ég vek athygli á því, vegna þess sem kom fram hjá hv. þm. sem er auðvitað allt annað mál en það sem verið er að fjalla um hér í raun og veru, að á þskj. sem var svar frá samgrh. til þingmanns í haust kom fram að það sem af er kjörtímabilinu hafa verið færð út á land verkefni og störf sem nema 95 stöðugildum á vegum stofnana og fyrirtækja sem heyra undir samgrn. Það er því ekki hægt að segja með sanni að ekki hafi verið reynt að færa verkefni út á land á vegum samgrn. Meðal þess sem þar er nefnt er sú starfsemi sem rannsóknarnefnd sjóslysa hefur með að gera. Hér er fjallað um heimild sem ég tel að þurfi að fara afskaplega varlega með, heimild til upptöku rannsókna sjóslysa. Ég vek athygli á því að ég skipaði sérnefnd vegna rannsóknar flugslyssins í Skerjafirði og það var eftir að rannsóknarnefndin hafði sagt sig frá frekari rannsókn. Það var ekki heimild fyrir ráðherra að hafa nokkur afskipti af því máli lögum samkvæmt, sjálfstæði rannsóknarnefndar flugslysa og sjóslysa er slíkt að ráðherra gat ekki tekið málið upp á grundvelli núverandi laga. Nefndin óskaði eftir því sjálf í því tilviki. Sama var um rannsóknarnefnd sjóslysa. Eftir umfjöllun í siglingaráði og í samgrn. varð að ráði að rannsóknarnefnd sjóslysa tæki til við rannsókn á björgun og aðdraganda á tilkynningu vegna slyss sem varð við Snæfellsnes. Rannsóknarnefndin hefur unnið að því að undanförnu að rannsaka björgunarþáttinn í tengslum við það slys, Svanborgarslysið, sem ég tel og er kannski að hluta til ástæða þess að ég flyt þetta frv. sem snýr að frekari rannsókn björgunar. Ég tel afar þýðingarmikið --- þetta er svo samofið allt saman, slysið, björgun og aðdragandi, að ekki er hægt að slíta það sundur --- að fá þessar heimildir sem frv. gerir ráð fyrir en undirstrika enn og aftur að afar mikilvægt er að farið sé varlega með upptökuheimildir og það verði að vera rökstudd ástæða, ný gögn sem kalla til slíkrar ákvörðunar ráðherra á grundvelli heimildar í lögum. Síðan tek ég undir það sem kom fram hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni. Ég er sammála því að sú þáltill. sem hann hefur flutt er mjög athyglisverð og ég fagna því ef hægt er að sauma hana saman við þau ákvæði sem þetta frv. gerir ráð fyrir og tel einsýnt að hv. samgn. fari yfir það saman. Að öðru leyti þakka ég fyrir undirtektir.