Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Ég kýs að nota andsvarsformið, ég tel mig geta greitt úr þessum spurningum í því formi en ekki í langri ræðu á eftir. Það er lítið um lausnir. Menn tala um gallana en benda ekki á neinar lausnir, maður gefur ekki mikið fyrir slíka umræðu. Heilsugæslan telur sig geta tekið við því viðbótarálagi sem hlýst af þessari stöðu og auðvitað munum við fylgjast með því í heilbrigðisráðuneytinu hvernig það gengur. En það er alls ekki verið að fara í tvöfalt kerfi eins og í Bandaríkjunum, alls ekki. Við erum einungis að bregðast við þeirri stöðu sem kemur upp þegar hjartalæknar fara af samningi. Menn geta alveg litið á hlutina í því ljósi að margir sjúklingar munu fá endanlega úrlausn á heilsugæslunni, sem er miklu ódýrara úrræði en þeir fá í dag. Af hverju ræða menn það ekki?  Það er búið að ræða svolítið um hvað hafi borið á milli í samningaviðræðum. Samkvæmt upplýsingum frá mínum samningamönnum vantaði fyrir síðasta ár 25 millj. kr. upp á og fyrir árið í ár 35–40 millj. kr. Þetta gerir þá samtals, ef við tökum lægri töluna, 35 millj. kr. á þessu ári og 25 millj. kr. í fyrra. Þá eru það 60 millj. kr. sem hefðu komið til greiðslu núna og svo á næstu árum 35–40 millj. kr. sem hefðu bæst inn í einingarnar. Hér er því um verulegar upphæðir að ræða og samningar tókust ekki.

Frú forseti. Mér finnst ómaklegt af hæstv. ráðherra að tala um að enginn hafi rætt um hagkvæmni þess að fólk fari fyrst á heilsugæsluna. Ég eyddi þó nokkrum tíma í það áðan að það væri hagkvæmara og nefndi að þess vegna hefði ég verið frekar hlynnt tilvísunarkerfi á sínum tíma. Það leiðir fólk í ódýrustu þjónustuna og margir fá lausn í heilsugæslunni, það er alveg rétt. Hæstv. ráðherra segir líka að engar lausnir hafi komið fram í umræðunni, það er ekki rétt. Ég sagði að það ætti að semja. Það á að semja við þessa menn og það er hægt að mætast á miðri leið. Hér heldur hæstv. ráðherra fram upphæðum eins og 25 millj. kr. og 35 millj. kr. Það eru allt aðrar upphæðir en hjartalæknarnir eru með þannig að eitthvað fer á milli mála þar. Síðan eru það þær upplýsingar sem koma fram í Morgunblaðsgrein frá hjartalækninum Ásgeiri Jónssyni. Hann segist ítrekað hafa óskað eftir því að fá að ræða við hæstv. heilbrigðisráðherra vegna þessarar deilu en hafi alltaf verið synjað. Það hefði kannski verið hægt að leysa málin ef menn hefðu verið - það hefur sjálfsagt verið sá ráðherra sem var á undan þeim sem nú er - tilbúnir til að taka á móti hjartalæknunum og ræða við þá -  Ég er sannfærð um að það er hægt að leysa þetta mál. Það hefur verið gert hingað til og menn hafa verið með afturvirkar reglugerðir þegar búið hefur verið að semja. Það á auðvitað að reyna þetta til þrautar. Það er óþolandi að þurfa að lesa um það í blöðum að menn hafi ekki einu sinni veitt hjartalæknum áheyrn þegar þeir óskuðu eftir viðtali við hæstv. heilbrigðisráðherra þegar deilan stóð sem hæst. Það finnst mér mjög ámælisvert.

Virðulegur forseti. Það er samninganefnd heilbrigðisráðherra sem er í þessum samningum og það er rétt að þeim tölum sem hafa verið nefndar ber ekki saman við þær tölur sem mínir samningamenn hafa gefið mér upp. Ég fer hér með afrúnnaðar tölur en þetta eru um 25 millj. kr. fyrir síðasta ár og 35–40 millj. kr. fyrir árið í ár. Það hefur ekki verið bent á neinar lausnir hér. Fulltrúar Samfylkingarinnar segja: Það á bara að semja, það á að semja. Í þessu tilviki tókust ekki samningar, það bar of mikið á milli. Menn eru að velta því fyrir sér hvort aðrir komi í kjölfarið og ég skil alveg þær áhyggjur. En ég spyr líka: Ef samið er upp á eitthvað sem menn eru ekki sannfærðir um að sé eðlilegt, þ.e. að þetta séu of háar tölur, halda þingmenn virkilega að aðrir hópar sérfræðinga komi þá ekki í kjölfarið? Það má vel vera að þeir komi í kjölfarið og reyni að semja um eitthvað við okkur, það má vel vera. En í hvaða samningsstöðu erum við ef við semjum bara upp á það sem sérfræðilæknar vilja fá? Við teljum einfaldlega að þarna sé of mikið gap á milli þannig að menn verði að skoða þetta í heildarsamhengi. Ég tek heils hugar undir það sem kom fram hjá hv. þm. Þuríði Backman áðan. Að sjálfsögðu verður að vera einhver stýring á þessu, að sjálfsögðu verður að vera kvóti. Annars er þetta sjálftökukerfi. Við verðum að hafa sannfæringu fyrir því að við séum að greiða eðlilegt verð fyrir eðlilega mikið magn af þjónustu. Annars höldum við ekki utan um hlutina. Um er að ræða skattpeninga borgaranna þannig að menn verða að sýna ábyrgð í þessari umræðu.

Frú forseti. Hér segir hæstv. ráðherra: Það þarf að greiða eðlilega upphæð fyrir eðlilegt magn. Það hefur ekki farið fram nein þarfagreining á því hvað þarf að kaupa mikla þjónustu. Menn hafa ekki verið að vinna heimavinnuna sína í ráðuneytinu. 

Frú forseti. Ástæðan fyrir því að ég kveð mér hljóðs í annað skipti í kvöld undir því formi að halda ræðu er vegna þess að ég var að vonast til að hæstv. heilbrigðisráðherra kæmi í lokin, héldi ræðu og svaraði þeim spurningum og álitamálum sem komið var inn á í ræðum kvöldsins en hæstv. ráðherra kaus að svara í andsvarsformi til eins hv. þingmanns. Ég ætla ekki að fara að endurtaka alla umræðuna þannig að þetta verður stutt hjá mér. Mig langaði að athuga hvort ég gæti sært hæstv. heilbrigðisráðherra til að svara nokkrum spurningum. Ég ætla ekki að endurtaka allar röksemdirnar heldur bara hlaupa frekar hratt yfir þetta. Ég vona að hún treysti sér til að svara sem flestu. 1. Telur hæstv. heilbrigðisráðherra að með frumvarpinu sem hér er verið að ræða sé verið að tryggja endurgreiðslurétt almennings eða er hún sammála hv. formanni heilbrigðisnefndar og þeim sem hér stendur um að hér sé fyrst og fremst verið að koma í veg fyrir að heimild til málsóknar myndist gagnvart því fólki sem fer beint til sérfræðilæknis án tilvísunar? Það er grundvallarmunur á þessari nálgun og grundvallarmunur á ástæðum þess að ráðherra kemur með þetta frumvarp. 2. Hvernig ætlar hæstv. ráðherra að bregðast við þeirri stöðu að í þessu kerfi verða engar samningsskyldur á viðkomandi hjartalæknum? Þegar samningur er fyrir hendi hafa sem sagt ákveðnar samningsskyldur verið til staðar. Nú verða þær ekki fyrir hendi og nú er verið að festa í sessi kerfi sem gerir ekki ráð fyrir þessu samningssambandi. Hvað verður um þær samningsskyldur, t.d. um eftirlit Tryggingastofnunar, sendingu læknabréfa o.s.frv.? 3. Heilsugæslan segist vera tilbúin að taka við þessu nýja og aukna hlutverki. Hvernig má það vera í ljósi þeirrar stöðu að það eru allmargir, ég man ekki alveg töluna, á höfuðborgarsvæðinu sem eru án heilsugæslulæknis og heilsugæslan hefur ítrekað sagt við okkur í heilbrigðisnefnd að hún sé ekki fullmönnuð. Á ekki að grípa til neinna aðgerða og styrkja heilsugæsluna samfara þessu kerfi af hálfu hæstv. heilbrigðisráðherra? 4. Kemur til álita að mati hæstv. heilbrigðisráðherra að auka heimildirnar til tilvísunar til annarra stétta en eingöngu heilsugæslulækna. Kemur til greina að heimila ákveðnum læknum, svo sem lungnalæknum, taugalæknum, lyflæknum, svæfingalæknum, æðaskurðlæknum, öldrunarlæknum o.s.frv., sem þetta á helst við, að vísa til hjartalækna? 5. Er þetta kerfi komið til að vera? Ég held að formaður hjartalækna hafi sagt, og vitnað í hæstv. ráðherra, að verði þetta tilvísunarkerfi sett eins og hér hefur verið gert þá sé það komið til að vera. Er það rangt hjá honum að túlka orð hæstv. ráðherra þannig? 6. Hæstv. heilbrigðisráðherra talar um nauðsyn þess að stýra kerfinu og stýra fjármagninu. Hvernig mun hæstv. heilbrigðisráðherra bregðast við ef eftirspurn eftir þjónustu hjartalækna eykst á árinu? Segjum að fólk fari réttu leiðina, fari fyrst til heimilislæknis með tilvísun og síðan til hjartalæknis - segjum að þessi eftirspurn muni aukast, mun þá niðurgreiðsla í upphafi árs verða meiri en niðurgreiðslan í lok ársins. Í þessu sambandi er vert að hafa í huga að hæstv. ráðherra ákveður væntanlega hve miklum fjármunum hann er tilbúinn að eyða í niðurgreiðslurnar en hann veit ekki hver þörfin verður út árið vegna þess að hann mun væntanlega semja bara um eina heildartölu eða hvað? Síðan hefst niðurgreiðslan. Segjum að ég fari til hjartalæknis með tilvísun í janúar, ég fæ einhverja x-tölu frá TR sem greiðsluþátttöku ríkisins en síðan fer ég aftur sömu leið í desember en þá er potturinn, eða það fjármagn sem hæstv. heilbrigðisráðherra er tilbúinn til að verja í málaflokkinn, hugsanlega uppurinn. Mun ég þá fá lægri niðurgreiðslu?

Nei.

Hver er stýringin með þessu kerfi? Hvernig ætlar hæstv. heilbrigðisráðherra að mæta þörf sem ekki er búið að meta, og hefur raunar sýnt sig að er alltaf meiri en hæstv. heilbrigðisráðherrar gera ráð fyrir, einingarnar virðast alltaf klárast á haustin? Hver er stýringin í þessu kerfi þegar þessi möguleiki blasir við? Auðvitað mótmæli ég því í lokin að við höfum ekki bent á aðrar lausnir. Auðvitað er það lausn að semja. Það er lausnin. Við eigum að reyna að semja til þrautar og það er verkefni hæstv. heilbrigðisráðherra að sinna sínu verki og semja við viðkomandi stétt. Það er enginn að segja að það sé auðvelt. Menn eiga að semja til þrautar. Menn eiga ekki að gefast upp og fara í vanhugsað kerfi eins og ég held að við höfum gert hér með þeim göllum sem ég hef áður komið inn á. Það er kannski ekki ástæðulaust að sjúklingahópar og fjölmargir fagaðilar, þar á meðal formaður hjartalækna og formaður hjúkrunarfræðinga, hafa varað við þessu kerfið og kallað það tvöfalt. Það er ekki eins og við í Samfylkingunni séum ein að benda á hættuna af tvöföldu kerfi. Hagsmunaaðilarnir hafa líka gert það. Það er rétt að hafa það í huga. Þetta eru örfáar spurningar sem mig langaði að koma að svona að lokum. Ég vona að hæstv. heilbrigðisráðherra geti tæpt á þeim flestum.

Virðulegi forseti. Ég tel að þetta séu of margar spurningar til að koma svörum að í andsvari en  Varðandi endurgreiðsluréttinn er það þannig að þegar hjartalæknar gengu af samningi þá upphófst endurgreiðslurétturinn, hann sem sagt hvarf og varð enginn. Til þess að koma honum á aftur var reglugerðin sett um þetta valfrjálsa endurgreiðslukerfi. Þannig að með reglugerðinni, sem er fyllilega stoð fyrir í lögum, samkvæmt lögfræðilegri skoðun í ráðuneytinu, er hægt að tryggja endurgreiðslur til þeirra sjúklinga sem fara til hjartalækna með tilvísun. Þeir fá þá endurgreitt en hefðu ella ekki fengið endurgreitt af því að enginn samningur var í gildi. Með ákvörðun í heilbrigðisráðuneytinu, reglugerðinni, var þessi endurgreiðsluréttur sem sagt tryggður. Frumvarpið sem við erum nú að fjalla um tryggir ekki þennan endurgreiðslurétt, hann var þegar tryggður með reglugerð sem var sett. Frumvarpið tryggir hins vegar sterkari lagastoð fyrir því að samningur þurfi að vera fyrir hendi, það sé meginreglan, við sérfræðilækna til þess að menn fái almennt endurgreitt. Svo eru það undantekningartilvikin sem við grípum til með reglugerð, þ.e. að menn geti fengið endurgreitt á grundvelli reglugerðar með tilvísun. Megingrundvöllurinn er sá í þessu kerfi að endurgreiðsla byggist á samningi. Segjum að hv. þingmaður færi til hjartalæknis sem væri ekki með samning og mundi greiða fullt verð. Hv. þingmaður gæti þá ekki krafist endurgreiðslu hjá Tryggingastofnun ríkisins eftir að vera búinn að greiða 100% hjá sérfræðilækninum án tilvísunar. Það er því verið að tryggja með ótvíræðum hætti að meginreglan verði sú að sjúklingar eigi að fá endurgreiðslu hjá þeim læknum sem eru með samning. Það er verið að koma í veg fyrir hugsanleg málaferli sem gætu hugsanlega tapast. Það er verið að tryggja þetta með ótvíræðum hætti. Það er álitamál hvort lagabreytingin er nauðsynleg eða ekki. En til öryggis flytjum við frumvarpið. Þess vegna er eðlilegt að afgreiða það sem fyrst til að sá tími sé sem stystur sem er ekki skotheldur, ef svo má að orði komast, hvað varðar þennan endurgreiðslurétt. Frumvarpið byggist ekki á því að við séum að koma á endurgreiðslum til þeirra sem hafa tilvísun. Það er nú þegar tryggt með reglugerðinni sem við settum strax 1. apríl. Ég vona að þetta hafi varpað skýrara ljósi á frumvarpið. Þá að heilsugæslunni. Ef þessi viðtöl eru brotin niður á hvern lækni á heilsugæslustöðvum þá eru þetta örfá viðtöl hjá lækni á dag, ég man ekki töluna, þau eru mjög fá. Þetta er ekki mjög mikið viðbótarálag á heilsugæsluna, alls ekki. Það eru ekki mjög margir án heimilislæknis. Það er búið að gera mjög mikið átak í uppbyggingu heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu og staðan er mjög góð úti á landsbyggðinni. Heilsugæslan hefur talið sig geta mætt þessu með viðundandi hætti en að sjálfsögðu munum við fylgjast með því. Það hefur verið mjög athyglisvert að hlusta á umræðuna og ég vil aftur minnast á hv. þm. Þuríði Backman sem dró fram þá staðreynd að úti á landsbyggðinni er það almennt þannig að fyrsti viðkomustaður er hjá heilsugæslulækni. Þar fá margir endanlega úrlausn sinna mála. Það er miklu lægra hlutfall fólks á landsbyggðinni sem sækir til sérfræðilækna þegar maður horfir á heildina. Landsbyggðarfólk virðist almennt ekkert sjúkara en við sem erum á höfuðborgarsvæðinu og nýtum okkur sérfræðilæknana hlutfallslega meira. Sú staðreynd segir auðvitað ákveðna sögu. Úti á landsbyggðinni má segja að þetta kerfi sé við lýði sem við erum öll að kalla eftir, að heilsugæslan sé fyrsti viðkomustaður. Þar eru ódýrustu úrræðin, þar er mesta yfirsýnin o.s.frv. Þar er heildstæðasta þjónustan. Minnst var á að auka heimildir til annarra en hjartalækna.  Er þetta kerfi komið til að vera? Já, ég tel að það sé komið til að vera um einhvern tíma. Það er mjög erfitt að segja til um það hvernig heilbrigðiskerfið þróast í framtíðinni. En mér finnst óeðlilegt að þegar ekki semst og við förum út í þetta nýja kerfi, valfrjálst endurgreiðslukerfi, eigi það einungis að standa í einhverjar vikur. Það er óeðlilegt. Það er rétt, sem hér kom fram, að ég sagði við hjartalækna að ég teldi að yrði þessu kerfi komið á stæði það um einhvern tíma. En hvort þetta er eitthvert endanlegt kerfi, ég held að það sé enginn tilbúin til að kveða upp úr um það núna, alls ekki. Það verður tíminn að leiða í ljós. Hvort það verða einhverjar minni niðurgreiðslur í lok árs en í byrjun árs, það tel ég ekki vera. Auðvitað get ég ekki séð þetta langt fram í tímann og kannski enginn en ég held að það sé alveg ljóst að vegna þess að hluti af sjúklingunum fær endanlega lausn í heilsugæslunni sparast þar peningur ef við miðum við það kerfi sem nú er. Það eru almennt ódýrari úrræði þannig að ég á ekki von á því að það verði einhverjar minni niðurgreiðslur í lok árs heldur en í upphafi árs. Að sjálfsögðu verðum við að fylgjast með hvernig þetta kerfi þróast í framtíðinni en ég hef ekki séð þetta fyrir mér. Hv. þingmenn, sérstaklega frá Samfylkingunni, segja: Það á bara að semja. Það er ein lausn, það er að semja. Í þessu tilviki vil ég segja við þá hv. þingmenn sem hér hafa haft sig mest í frammi og sagt að heilbrigðisráðherra eigi bara að semja, það sé lausnin, að sjálfsögðu eigi bara að semja, að það var vissulega reynt að semja.  Í þeim samningi er ákveðið afsláttarkerfi, þ.e. ef menn fara yfir kvótann. Það er verið að reyna að stýra þjónustunni með ákveðnum kvóta og ef það kerfi gildir ekki þá er um að ræða sjálftökukerfi eins og hv. þm. Þuríður Backman benti á, ég held að þingmenn skilji það. Það er verið að stýra þjónustunni með kvóta, við erum að kaupa ákveðna þjónustu sem byggist á reynslu m.a. og þróun og auðvitað málflutningi lækna varðandi þjónustuna. Stundum hefur einingum verið bætt við af því að menn hafa verið sammála um að kaupa meiri þjónustu. Einingum hefur þá verið bætt við. Í þessu tilviki náðust ekki samningar af því að ég og samninganefndin vorum ekki tilbúin til að greiða þessar upphæðir fyrir þessar viðbótareiningar. Það bar of mikið á milli þannig að því miður náðust ekki samningar. Auðvitað hefði verið frábært ef samningar hefðu náðst þá hefðum við ekki þurft að standa í þessu. Þá væri þetta löngu afgreitt mál og við þyrftum ekki að fjalla neitt frekar um þetta. Auðvitað hefði það verið langþægilegast en samningar náðust einfaldlega ekki. Það var mitt mat og minnar samninganefndar að of mikið bæri á milli. Og menn verða að skoða þetta í samhengi af því að það eru fleiri sérgreinahópar lækna, sem munu örugglega telja sig þurfa fleiri einingar í framtíðinni og á næstunni, og það fyrr en seinna, sem munu banka á. En samningur er í gildi og það er eðlilegt að reyna að halda sig við hann. Ég tel að það sé vert að reyna einhvern tíma í framtíðinni, helst sem fyrst, að særa fram lausn hjá hv. fulltrúum Samfylkingarinnar sem hér hafa talað um hvað þeir hefðu gert í sporum heilbrigðisráðherra með engan samning.  Ég vil ítreka í lok ræðu minnar að þjónusta sérfræðinga í hjartalækningum er mjög mikilvæg, þegar maður ræðir þetta mætti kannski halda að hún væri það ekki. En þessi þjónusta er geysilega mikilvæg. Þrátt fyrir að ekki hafi náðst samningar ber ég mjög mikla virðingu fyrir læknum sem þjónusta okkar íbúa, þ.e. sérfræðilæknum í hjartalækningum og öðrum læknum.

Hæstv. forseti. Við ræðum að flestu leyti í þessari umræðu í kvöld ekki um frumvarpið sem slíkt heldur reglugerðina sem tók gildi 1. apríl síðastliðinn, mánaðargömul. En vegna orða hæstv. heilbrigðisráðherra í seinni ræðu sinni vil ég biðja hana að skýra nánar, þannig að það sé alveg ljóst, og upplýsa hvort samningur sem hjartasérfræðingar skrifuðu upp á, og átti að vera í gildi til 2008, sé raunverulega ekki enn í gildi. Eins og ég hef skilið dæmið var samningnum sem slíkum ekki sagt upp heldur sagði hver og einn sérfræðilæknir sig frá samningnum. Er samningurinn í gildi eða ekki? Ég tel, hæstv. forseti, að það sé mjög skiljanlegt að sérfræðingar, hvort sem það eru hjartalæknar eða barnageðlæknar eða hverjir sem eru, séu ekki sáttir við það að kvótinn sé uppurinn 2–3 mánuðum fyrir árslok og telji sig þar af leiðandi fara með skert laun á því ári. Hæstv. heilbrigðisráðherra telur að tilvísunarkerfið sem búið er að koma á sé komið til að vera um einhvern tíma. Þýðir það þá að ekki eigi að reyna samninga við hjartasérfræðinga. Ef verið er að gera þessa tilraun og fara þessa leið, að hafa þetta tilvísunarkerfi einhvern tíma, á þá ekki að reyna að ná samningum?

Virðulegur forseti. Það er alveg ljóst að það er tiltölulega nýlega sem slitnaði upp úr þessum samningaviðræðum, það er ekki langt síðan. Við höfum verið að koma á þessu nýja valfrjálsa endurgreiðslukerfi til að bregðast við þeirri stöðu. Það er það verkefni sem hefur verið á borðinu hjá okkur að bregðast við þessari stöðu sem nýlega varð ljós. Það hafði auðvitað stefnt í þetta um tíma en menn voru í samningaviðræðum og báru þá von í brjósti að samkomulag næðist en það náðist ekki. Það hefur verið verkefni okkar að bregðast við þessari stöðu og reyna að koma þessu kerfi á með eins liprum hætti og framast hefur verið kostur. Það er alveg ljóst að engar samningaumleitanir hafa átt sér stað á þessu tímabili og það er ekki ætlunin að hefja neina samningafundi af okkar hálfu á næstunni þegar verið er að koma þessu nýja kerfi á. Það má vera að hjartalæknar nálgist okkur, ég skal ekki segja til um það. En eins og ég sagði í ræðu minni áðan er það mín skoðun að þegar bregðast þarf á þennan hátt við stöðu sem kemur upp sé eðlilegt að gera ráð fyrir að nýja kerfið gildi í einhvern tíma. Þetta eru það miklar breytingar. Það væri óbærileg aðferð að setja á nýtt kerfi og breyta því svo viku eða tveimur vikum seinna. Það er ekki boðlegt.

Hæstv. forseti. Mér finnst skipta máli hvort verið er að tryggja endurgreiðslurétt til sjúklinga, og þá skiptir það í mínum huga ekki máli hvort kerfið gildir í mánuð, tvo mánuði eða heilt ár, hvort verið er að beita neyðarúrræðum eða hvort litið er á þetta sem tilraun sem verði þá að standa einhvern tíma og þá er alveg greinilegt að það á ekki að reyna samninga. Ég held að þetta hljóti að varpa ákveðinni mynd til hjartasérfræðinga líka. Það má túlka orð hæstv. ráðherra á þann veg að búið sé að koma á kerfi til að bregðast við ákveðnum aðstæðum og kerfið komi til með að vera kerfisins vegna. Ekki virðist horft á þær ástæður sem urðu til þess að kerfið var sett á en það þarf að bregðast við þeim og aftengja kerfið og koma þjónustunni í eðlilegt horf aftur eins og hjá öðrum sérfræðingum. Ef litið er svo á að kerfið feli í sér það miklar breytingar að það þurfi að standa einhvern tíma - ég sé reyndar ekki hvers vegna svo þarf að vera - verður líka samhliða að meta það og vera vakandi fyrir því að hægt sé að taka við tilvísunum frá öðrum læknum eins og t.d. lungnasérfræðingum. Þeir einstaklingar sem finna fyrir lungnaverk geta verið með hjartaverk og öfugt. Ef hugmyndin er sú að þetta standi kerfisins vegna um einhvern tíma þarf að horfa víðar á þetta tilvísunarkerfi.

Virðulegur forseti. Frumvarpið sem hér er flutt er ekki til að tryggja endurgreiðslurétt sjúklinga.  
             Varðandi það hvort þetta sé tilraun eða neyð þá er þetta hvorugt, það er engin neyð. Hér er um að ræða viðbrögð við stöðu sem kemur upp, alls engin neyð og þetta er ekki tilraun. Það var ekki ákveðið: Jæja, nú er best að gera tilraun og förum út í þetta. Þetta eru viðbrögð við stöðu sem kom upp þegar samningar náðust ekki og hjartalæknar kusu að ganga af gildandi samningi með sínum þriggja mánaða uppsagnarákvæðum. Með reglugerðinni er verið að bregðast við og tryggja endurgreiðslurétt sjúklings en með frumvarpinu er verið að tryggja að ríkið þurfi ekki að borga ef fólk fær sér ekki beiðni en fer beint til hjartalækna. Þannig liggur þetta mál. Ekki er verið að koma þessu kerfi á kerfisins vegna. Þetta eru viðbrögð vegna stöðu sem kemur upp. En þetta eru talsverðar breytingar og það er eðlilegt þegar breytingar af þessu tagi eru gerðar að þær standi um einhvern tíma. Ég veit ekki hvað það er langur tími 

Frú forseti. Mig langar að ítreka nokkrar spurningar sem stóðu út af gagnvart hæstv. heilbrigðisráðherra. Hæstv. heilbrigðisráðherra var spurð um þessar samningsskyldur sem verða ekki fyrir hendi í núverandi kerfi, hvað verður um þær? Mig langar einnig að ítreka þá spurningu hvort það felist virkilega einhver stýring í þessu kerfi í ljósi þess að hæstv. heilbrigðisráðherra stýrir ekki eftirspurninni. Verði ákveðið að hafa pottinn, kvótann eins og hæstv. heilbrigðisráðherra kallar það, 100 millj. kr., síðan byrjar að saxast á þessar 100 millj. og hvað gerist í lok árs? Ég sé ekki alveg hvernig stýringin fæst með þessu kerfi umfram það sem er í dag því að eftirspurnin mun væntanlega stjórna því svo framarlega sem við skilgreinum ekki þörfina. Ég held að það skíni líka í gegn að það kerfi sem búið er að setja á fót mun drepa allan hvata til að semja enda segir hæstv. heilbrigðisráðherra beint út að það standi ekki til að semja. Enginn fundur hefur verið haldinn síðan þessu kerfi var komið á. Það fer í bága við það sem hæstv. heilbrigðisráðherra sagði áðan að meginreglan ætti að vera samningur við viðkomandi stétt. Sú regla virðist ekki gilda lengur, ekki eftir því sem hæstv. ráðherra nálgast tilgang þessa frumvarps. Fyrst var það til að tryggja endurgreiðslurétt almennings en nú er það til að koma í veg fyrir málskotsmöguleika hinna sem fara án tilvísunar. 
             Það er kallað að Samfylkingin hafi ekki lausn. Það er lausn að semja og fyrrverandi heilbrigðisráðherrar hafa alltaf samið. Hæstv. heilbrigðisráðherra Siv Friðleifsdóttir er fyrsti heilbrigðisráðherrann sem nær ekki að semja við sérfræðilækna með þessum hætti. Það er algerlega nýtt. Hún kallar þetta nýtt kerfi og miklar breytingar, ég get tekið undir það. Þá langar mig í lokin að spyrja: Verður ekki alveg tryggt að heilbrigðisnefndin fái nægan tíma til að vinna þessa vinnu og hitta hagsmunaaðila og að þeim verði gefinn rúmur tími til umsagnar?

Frú forseti. Samfylkingin neitar að svara því hvaða lausnir hún telur koma til greina ef ekki er hægt að semja. Hún ber höfðinu við steininn og segir: Það er hægt að semja.  Varðandi vinnslu málsins í þinginu þá er, eins og hér kom fram áðan af minni hálfu, mjög æskilegt að þetta fari í gegn sem fyrst og það er vegna eðli málsins. Það þarf að stytta þann tíma sem mest sem hugsanlega leikur einhver vafi á að ef til málaferla kæmi gæti það mál hugsanlega tapast, þ.e. að endurgreitt yrði frá ríkinu þó að menn væru ekki með beiðni og færu beint til samningslausra lækna. Þannig að það er best að klára málið sem fyrst. Þingið ræður auðvitað för í þessu eins og venjulega en ég tel að málið sé ekki það flókið að það þurfi að taka langan tíma að greiða úr því sem er efni frumvarpsins. Menn geta vissulega rætt lengi um heilbrigðismál í víðu samhengi en ég tel að nefndin eigi að einbeita sér að því sem stendur í frumvarpinu og það eru þessar endurgreiðslur, að það sé alveg tryggt að meginhugmyndin sé einfalt kerfi, þ.e. að það eigi að greiða þeim sem eru á samningi, það sé meginhugsunin.

Frú forseti. Ég veit ekki hversu oft ég á að þurfa að segja það. Samfylkingin hefði ekki staðið á bak við valfrjálst stýrikerfi eins og hér birtist  Það er sagt að þessi samningur kosti 25 millj. kr. sem eru miklir peningar. Það væri fróðlegt að vita hvort sú ákvörðun, þ.e. um upphæð sem ákveðið var að verja í þjónustu hjartalækna, kemur frá hæstv. heilbrigðisráðherra eða hæstv. fjármálaráðherra. Kom hann að þessu með einhverjum hætti? Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur heldur ekki svarað spurningu minni um að það virðist ekki vera neitt meiri stýring í þessu kerfi en í núverandi kerfi í ljósi þess að niðurgreiðslan getur einfaldlega verið minni í lok ársins þegar potturinn er búinn. Þvert á bæði formann heilbrigðisnefndar, sem sagði að þetta kerfi væri neyðarúrræði, og hv. varaformann heilbrigðisnefndar, sem kallar þessa leið tilraun, segir hæstv. heilbrigðisráðherra: Þetta er hvorugt en þetta er nýtt kerfi, miklar breytingar sem m.a. kalla á að við setjum þetta lagafrumvarp til að koma í veg fyrir málaferli. En skoðum hina hagsmunina sem eru í húfi, algera umturnun á hugsun almannatryggingakerfisins þar sem alltaf hefur verið gengið út frá því að fólk hafi aðgang að heilbrigðiskerfinu óháð efnahag og búa ekki til ramma utan um eitthvert annað kerfi eins og hér er verið að gera. Vegum nú og metum þessa tvenns konar hagsmuni, annars vegar hugsanlega hættu á málaferlum og hins vegar þá hagsmuni sem felast í því að hafa skynsamlegt kerfi sem mismunar fólki ekki eftir efnahag eða eykur jafnvel kostnaðinn þegar á heildina er litið, eins og t.d. forsvarsmenn Landspítalans bentu á. Hugsanlega mun flæði þar aukast.

Virðulegur forseti. Ég kalla þetta viðbrögð, viðbrögð við stöðu sem kemur upp. Mér finnst ekki að hægt sé að kalla þetta neyð. Þetta eru viðbrögð. Mér finnst neyð vera mjög gildishlaðið orð, mér finnst þetta vera viðbrögð við stöðu sem kemur upp. Mér finnst varla hægt að kalla þetta tilraun. Auðvitað sjáum við ýmislegt í þessu kerfi en það er ekki sett á sem einhver tilraun, það er ekki hugsunin á bak við þetta. Það er verið að bregðast við stöðu sem kemur upp þegar hjartalæknar ganga af samningi sem á að gilda til 2008. Ég hef reynt, hæstv. forseti, að fá einhverja hugsun í það hvað Samfylkingin hefði gert í þessari stöðu. Ég er búin að heyra margoft: Við hefðum samið. Ég hef reynt að særa hv. þingmenn til að segja: Hvað hefðu þeir gert ef þeir hefðu ekki getað samið, að því gefnu, og þá kemur nýjasta svarið frá hv. þingmanni Samfylkingarinnar: Ekki þetta, við hefðum ekki gert þetta.  Ég ætla að gera eina tilraun enn og spyrja hv. þm. Ágúst Ólaf Ágústsson sem kemur upp í seinna andsvari, 

Frú forseti. Ég held að það sé á sínum stað að vekja athygli á því að hér á að fara að greiða atkvæði um að veita afbrigði fyrir að taka á dagskrá þessa fundar þrjú stjórnarfrumvörp sem eru öll nýframkomin, núna þegar tveir dagar áttu að vera eftir af störfum þessa þings samkvæmt starfsáætlun. Ég sé ekki ástæðu til að leggjast gegn því að þessi mál komi á dagskrá, þau munu öll vera þannig vaxin að hæstv. ríkisstjórn hefur furðu seint uppgötvað að hún þurfi að ná fram þessum lagabreytingum fyrir vorið. Má náttúrlega velta því fyrir sér hvað menn séu að gera á þessum bæjum, í þessum ráðuneytum, að uppgötva svona hluti yfirleitt nokkrum mínútum fyrir tólf, samanber frumvarp sem hér varð að lögum fyrir 1. maí sl. En það sem ég tel óhjákvæmilegt að fara að ræða af alvöru, frú forseti, er hvernig áframhaldið verður. Hæstv. ríkisstjórn getur náttúrlega ekki bæði sleppt og haldið í þessum efnum, komið inn með ný og ný mál og ætlast til þess að hún geti eftir sem áður þrjóskast með allt sem fyrir var á dagskrá þingsins.

Virðulegur forseti. Ástæða þess að ég kveð mér hljóðs um störf þingsins er sú ársskýrsla Landspítala – háskólasjúkrahúss sem kynnt var í síðustu viku. Þar er margt athyglisvert að finna en sérstaka athygli mína vakti það sem segir í skýrslunni um útskriftarvanda í þjónustu við aldraða. Í skýrslunni kemur fram, virðulegi forseti, að á árinu 2005 hafi að jafnaði beðið 60–80 aldraðir sjúklingar á spítalanum eftir varanlegri vistun og að 42 einstaklingar hafi látist á árinu 2005 á spítalanum meðan þeir voru að bíða eftir hjúkrunarheimili og sumir þeirra hafi beðið mjög lengi. Það þarf ekki að koma á óvart þegar þess er gætt að í úttekt sem ríkisendurskoðandi gerði á þessari þjónustu á síðasta ári kom fram að biðtími væri að meðaltali 240–270 dagar. Ástæðan fyrir þessari bið er auðvitað sú að það hefur ekki verið byggt upp hjúkrunarrými í samræmi við það sem þarf. Ég vil í þessu sambandi minna á að þegar ég var borgarstjóri í Reykjavík gerði ég samkomulag við þáverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, Jón Kristjánsson, um uppbyggingu hjúkrunarrýma í borginni. Við þetta samkomulag hefur ekki verið staðið að fullu. Það bíða núna þrjár lóðir eftir uppbyggingu og það bíða 360 milljónir á biðreikningi hjá borginni til að hægt sé að halda þessari uppbyggingu áfram. Ástæðan kann að vera sú að Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið þessu andvígur. Hann var þessu andvígur frá fyrsta degi frá því að samkomulagið var gert og þá sagði þáverandi hæstv. fjármálaráðherra, Geir H. Haarde, að þetta væri marklaust samkomulag, það væri ekki búið að tryggja neina fjármuni til að standa við það. Sú spurning hlýtur að vakna, virðulegi forseti, hvort Sjálfstæðisflokkurinn sé þarna þrándur í götu því að þingmaðurinn Jónína Bjartmarz skrifaði grein af þessu tilefni á sínum tíma fyrir fjórum árum og sagði að það væri auðvitað mikilvægt að Sjálfstæðisflokkurinn styddi það að ráðist yrði í þetta forgangsverkefni. 

Virðulegur forseti. Að mínu mati er líklega um að ræða kerfislægan galla varðandi þá þjónustu sem við bjóðum upp á fyrir aldraða. Ég tel að bæði sveitarfélögin, sem bera ábyrgð á félagsþjónustu sveitarfélaga, og ríkið, sem ber ábyrgð á heimahjúkrun, þurfi að gera betur. Upp á síðkastið, þ.e. á síðustu tveimur árum, er búið að byggja 300 ný hjúkrunarrými. Þau kosta rúma 4,5 milljarða í byggingu. Gert er ráð fyrir 15 millj. kr. á hvert rými í byggingu og reksturinn á þessum rýmum kostar 1,5 milljarða á ári, þ.e. 5,5 millj. kr. á hvert rými á ári. Það er því búið að byggja verulega upp að undanförnu. Líklega erum við þó með fólk í of dýrum úrræðum sem henta ekki heldur vegna mannlegra sjónarmiða. Það er að sjálfsögðu ekki hentugt að veikir eldri borgarar séu á sjúkrahúsi ef þeir geta verið í hjúkrunarrými. Það er ekki hentugt, hvorki fjárhagslega né af mannúðarsjónarmiðum. Það er heldur ekki hentugt að hafa á hjúkrunarheimilum eldri borgara sem gætu verið heima en rannsóknir okkar í heilbrigðisráðuneytinu benda til þess að talsverður hluti af hjúkrunarrýmunum sé setinn af fólki sem gæti verið heima, alls ekki öll en talsverður hluti. Ég tel því að við þurfum að endurskoða vistunarmatið. Í dag eru 43 hópar að gera vistunarmat, reyndar gerðu 12 hópar um 70% af matinu, en hugsið ykkur, 43 hópar eru að gera vistunarmat í dag og það er ekki um nægilegan forgang að ræða inn á hjúkrunarheimilin frá Landspítalanum. Spítalinn fær einungis þriðjung af rýmum sem losna og það er allt of lítið að mínu mati.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir gerir að umtalsefni þær upplýsingar sem komu fram í ársskýrslu LSH að 42 aldraðir einstaklingar létust á spítalanum á síðasta ári meðan þeir biðu eftir plássi á hjúkrunarheimili. Bið aldraðra einstaklinga sem eru inniliggjandi á LSH eftir plássi á hjúkrunarheimilum hefur oft komið til tals á hinu háa Alþingi á undanförnum mánuðum. Þá hef ég m.a. bent á þá sjálfsögðu reglu að aldraðir einstaklingar sem eru inniliggjandi á sjúkrahúsum og eru á biðlista eftir plássi á hjúkrunarheimilum eigi að fá forgang í slík pláss. Slík regla er ekki í gildi í dag en hana þarf að taka upp. Það segir sig sjálft að aldraðir sem liggja á sjúkrahúsi eru í þeim flokki fólks sem er í hvað brýnustu þörf að fá vistun á hjúkrunarheimili. Það þarf hins vegar ekki að fara mörgum orðum um það hve miklu dýrara það er að liggja á sjúkrahúsi en á hjúkrunarheimili þannig að það eru ekki einungis mannúðleg sjónarmið sem liggja að baki slíkri verklagsreglu heldur einnig hagkvæmnissjónarmið. Hins vegar get ég ekki látið hjá líða að benda á ábyrgð R-listans í Reykjavík í þessum efnum. Skortur á hjúkrunarheimilisplássum og öðrum úrræðum fyrir aldraða er að mestu bundinn við Reykjavík. Hver ber ábyrgð á því? Hver ber t.d. ábyrgð á því að sveitarfélög hafa á síðustu árum dregið úr félagslegri þjónustu við aldraða eins og kemur fram í nýlegri skýrslu Ríkisendurskoðunar um þjónustu við aldraða? Félagsleg þjónusta inn á heimili aldraðra einstaklinga er oft forsenda þess að þeir geti búið lengur heima. Hver ber ábyrgð á því að lítið hefur farið fyrir byggingu þjónustuíbúða og leiguíbúða fyrir aldraða í Reykjavík á síðsustu árum? Ég er að tala um íbúðir fyrir aldraða eins og t.d. við Dalbraut, Hraunbæ, Bólstaðarhlíð og Lönguhlíð sem byggðar voru í tíð sjálfstæðismanna í Reykjavík. Slík úrræði fresta þörf á innlögn á hjúkrunarheimili. Þetta eru áherslur nútímans í öldrunarmálum. Hér hefur R-listinn algerlega brugðist öldruðum Reykvíkingum. Hver ber ábyrgð á þeirri vöntun á hjúkrunarheimilisplássum í Reykjavík? Öll önnur sveitarfélög landsins láta sig þessi mál varða en það hefur R-listinn í Reykjavík ekki gert. Hvar liggur ábyrgðin þar?

Frú forseti. Það er ánægjulegt að rekstur spítalans skuli vera í járnum á síðasta ári. Það er líka ánægjulegt að hann skuli hafa verið rekinn á svipuðu verðlagi síðustu sex ár, með svipaða afkomu á föstu verðlagi, en það er hins vegar mikið áhyggjuefni ef þær upplýsingar sem hér hafa komið fram benda til þess að stórlega sé dregið úr þjónustu. Það er líka áhyggjuefni að flestir samningar sjúkrahússins um kaup á rekstrarvörum eru á gengistryggðum samningum og það má búast við því að afkoman fari versnandi á næsta ári. En það sem skiptir máli er hvaða þjónustu sjúkrahúsið veitir. Mér fannst það dálítið dapurlegt sem hæstv. heilbrigðisráðherra sagði áðan að um væri að ræða kerfislægan galla. Ég velti því þá fyrir mér með þessa 42 einstaklinga sem létust meðan þeir biðu hvort dánarorsök þeirra sé þá kerfislægur galli. Ég held að þetta þurfi að athuga mjög vel og ekki síður hitt að þegar gert er samkomulag um hluti þá virðist skipta máli hvort það er gert nokkrum dögum eða nokkrum vikum fyrir kosningar eða á öðrum tíma ársins. Þetta er verulegt umhugsunarefni einmitt nú þessa dagana þegar kosningar fara í hönd og mikið er um gylliboð og yfirboð á ýmsum hlutum. Það er ágætt að velta þessu fyrir sér í ljósi þess sem hér kom fram. Eru samningar sem gerðir eru korteri fyrir kosningar eitthvað minna virði? Er verið að slá ryki í augu fólks með þeim?

Virðulegi forseti. Ég vil taka þátt í þessari umræðu vegna þess að nafn mitt var nefnt í umræðunni. Við hv. þáverandi borgarstjóri skrifuðum undir viljayfirlýsingu á sínum tíma. Síðar um haustið var samið við samtök eldri borgara um heimahjúkrun og uppbyggingu hjúkrunarrýma. Við fórum yfir það samkomulag eftir tvö ár og við það var fullkomlega staðið og undirskrifað af öllum. Ég vil láta þetta koma fram hér. Þrjú hundruð milljónir sem eru á biðreikningi eru vegna þess að í Sogamýrinni stendur yfir stórframkvæmd sem er sameiginleg framkvæmd ríkis og borgar þannig að það styttist mjög í að borga þurfi þessar þrjú hundruð milljónir. Hins vegar kem ég líka upp til þess að það komi fram úr þessum ræðustóli að þakka ber starfsfólki Landspítalans fyrir það verk sem það hefur unnið síðastliðið ár og á undanförnum árum því að tíðindin í þessari ársskýrslu eru auðvitað þau að spítalinn er rekinn í járnum. Það sýnir að þarna hefur verið tekið vel á málum og starfsfólkið hefur lagt mikið á sig við að ná þessum árangri og ég vildi ekki að þessari umræða lyki án þess að sá mikli árangur í starfi spítalans væri nefndur.

Hæstv. forseti. Hér hefur hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir tekið til umræðu ársskýrslu Landspítala – háskólasjúkrahúss, og þann þátt skýrslunnar sem snýr að vandamálum þeirra öldruðu einstaklinga sem enn liggja inni á þeirri stofnun og er ekki hægt að útskrifa þar sem ekki er hægt að vista þá á tilhlýðilegum stað eða útskrifa þá heim. Ég tel, hæstv. forseti, að yfirlýsing hæstv. heilbrigðisráðherra sé mjög mikilvæg inn í þá umræðu sem núna er um öldrunarþjónustu og öldrunarmál á Íslandi. Hæstv. ráðherra lýsir því yfir að hér sé um kerfislægan vanda að ræða að hluta og það vanti fjármagn, það vantar fjármagn inn í þennan rekstur. Það hefur verið vitað um margra ára skeið að það vantar fjármagn frá ríkinu til að byggja upp þessa þjónustu. Það þarf að styrkja sveitarfélögin svo þau geti eflst og byggt upp heimaþjónustu aldraðra. Dvalarheimilin og hjúkrunarheimilin eiga í miklum rekstrarvanda í dag. Það hefur verið tekið fjármagn úr Framkvæmdasjóði aldraðra til annars en uppbyggingar hjúkrunarheimila og því verður að linna. Heilsugæslan berst í bökkum og hefur ekki getað byggt upp heimahjúkrun fyrir aldraða eins og hún þyrfti að hafa mannafla til. Eins og ég sagði áðan, hæstv. forseti, heimaþjónustan verður ekki byggð upp nema sveitarfélögin hafi til þess meira fjármagn og geti greitt fólki mannsæmandi laun svo það fáist fólk til að vinna við þessa þjónustu en svo er ekki í dag. Rekstrarvandi hjúkrunarheimilanna verður ekki leystur nema með fjárframlögum frá hinu opinbera.

Virðulegur forseti. Ég hjó eftir því í svari hæstv. heilbrigðisráðherra þegar ég spurði hvort þarna væri við Sjálfstæðisflokkinn að sakast og skort á fjármunum frá fjármálaráðuneytinu í þennan málaflokk að ráðherrann svaraði því þannig til að það væri líka um að ræða kerfislegan vanda, þ.e. ekki bara Sjálfstæðisflokkinn heldur líka kerfislegan vanda. Ég lít svo á að það sé einn og sami hluturinn, þessi vandi varðandi Sjálfstæðisflokkinn, fjármálaráðuneytið og hinn kerfislegi vandi, því hinn kerfislegi vandi er sá, eins og hér kom réttilega fram hjá hv. þm. Þuríði Backman, að það vantar fjármuni inn í öldrunarþjónustuna, bæði í uppbygginguna og reksturinn og þess vegna hafa á undanförnum 10 árum þeir 6 milljarðar sem hafa farið í Framkvæmdasjóð aldraðra ekki allir farið í uppbyggingu heldur einvörðungu 3,6 milljarðar. Hitt hefur verið tekið í rekstur vegna þess að það vantar fjármuni inn í rekstur í heilbrigðisþjónustunni. Hér var komið inn á Reykjavíkurborg og það er rétt, hér er mikill vandi vegna þess að ekki hefur verið byggð upp hjúkrunarrýmisþjónusta eins og þyrfti. Þar er alfarið við ríkið að sakast sem á að sjá um þennan hlut. Samkomulag sem ég og þáverandi heilbrigðisráðherra gerðum fyrir fjórum árum gekk einmitt út á að Reykjavíkurborg ætlaði að leggja meira af mörkum en henni ber lagaleg skylda til en það hefur verið svo mikill hægagangur í þessum framkvæmdum að þeir fjármunir bíða enn á biðreikningi, eins og ég kom inn á. Það hefur verið vísað til þess að margir séu heima og geti bara verið heima. Það eru margir í brýnni þörf eftir hjúkrunarrými sem bíða heima og bíða langtímum saman við ómögulegar aðstæður. Ef við tölum um heimaþjónustuna og hina félagslegu heimaþjónustu sveitarfélaga þá kemur fram á bls. 51 í skýrslu Ríkisendurskoðunar sem hv. þm. Ásta Möller vísaði til, að líklegast er hvergi betri og meiri félagsleg heimaþjónusta en í Reykjavík af öllum sveitarfélögum á landinu þannig að Reykjavíkurborg gerir betur í þessum efnum en flest sveitarfélög en heimahjúkrunin er hins vegar minni hér en annars staðar.

Virðulegi forseti. Þetta er sá tími kjörtímabilsins sem hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir fær áhuga á málefnum aldraðra og er það vel að það gerist a.m.k. einu sinni á fjögurra ára fresti. Hér var vitnað í það að akkúrat á þessum tíma, þ.e. fyrir fjórum árum vaknaði hv. þingmaður sem var þá borgarstjóri upp við þann vonda draum að hafa ekki sýnt málefnum aldraðra nokkurn áhuga allt kjörtímabilið og  Virðulegi forseti. Þetta er auðvitað ekki sannfærandi. Ég vek athygli á því að ég gleðst yfir því og þakka að hv. þingmaður fái þó einu sinni á fjögurra ára fresti áhuga á málefnum aldraðra. Guð láti gott á vita og við skulum vonast til þess að í þessum mikilvæga málaflokk þar sem afskaplega mikilvægt er að við gerum enn betur en við gerum nú, og að það séu allir vakandi í því. En nú eiga hv. þingmenn Samfylkingarinnar aftur í erfiðleikum 

Virðulegi forseti. Það er rétt að margir þingmenn í salnum voru farnir að sakna þess hvort hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson mundi ekki koma hér og rifja upp fyrir okkur eitthvað, og koma í beinu framhaldi eftir því að hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir kemur með jafnmikilvægt mál til þingsins sem hún hefur gert að umtalsefni. Það er skiljanlegt að sjálfstæðismönnum líki illa að það sé tekið til umræðu. Ég vek athygli á því, virðulegi forseti, að hér situr núverandi fjármálaráðherra. Hann má þó eiga það að hann situr í salnum og hlustar á en hann tekur ekki þátt í umræðunni, hann kemur ekki til að verja málið. En fyrrverandi fjármálaráðherra, hæstv. núverandi utanríkisráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins sem m.a. sagði að það væru engar fjárhagslegar forsendur fyrir því samkomulagi sem hér hefur verið gert að umtalsefni, hvar er hann? Hann er farinn úr salnum. Hann er líka farinn af mælendaskrá, hann ætlaði að taka þátt í þessari umræðu en er flúinn af hólmi. Þá koma ýmsir aðrir hvolpar og reyna að taka til varna eins og við sáum rétt áðan. Virðulegi forseti. Það er bara staðreynd að það samkomulag sem hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir vitnaði til áðan og fjármálaráðherra sagði það um sem hér hefur verið tekið sem dæmi, að það átti ekki að gera neitt vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn stoppar það. Hverjir eru það nú sem setja upp einhver flögg og ætla að fara að gera eitthvað fyrir aldraða? Það er hreint út sagt hlægilegt, virðulegi forseti, þegar sjálfstæðismenn ætla að fara að gera það núna korteri fyrir kosningar og er ekkert annað en falskur tónn samanber sporin þeirra í þessum málum og það sem hér hefur verið rætt um. Og formaður Sjálfstæðisflokksins þorir ekki að taka þátt í umræðum og útskýra fyrir þingheimi og alþjóð hvers vegna ekkert hefur verið gert í þessu. Reykjavíkurborg hefur staðið sig vel hvað þetta varðar en það vantar ríkisvaldið, virðulegi forseti. Það er grundvallaratriði og það vantar Sjálfstæðisflokkinn eins og svo oft áður.

Forseti gerir athugasemd við að hv. þingmenn noti orð eins og hvolpar hver um annan. Forseti vill að gefnu tilefni einnig taka fram að hæstv. utanríkisráðherra situr fund í þinghúsinu sem áður var gert ráð fyrir á þessum tíma.

Herra forseti. Þetta ástand á Landspítalanum er ekki nýtt. Ár eftir ár hefur verið bent á þennan hóp eldri borgara sem er látinn dúsa á dýru hátæknisjúkrahúsi eftir að meðferð þeirra lýkur. Kjarni þessa máls er sá að það er einfaldlega ekki pólitískur vilji hjá Sjálfstæðisflokknum til að setja málefni eldri borgara í forgang. Til að koma höggi á Reykjavíkurlistann fyrir fjórum árum kaus núverandi formaður Sjálfstæðisflokksins að koma í veg fyrir löngu tímabæra uppbyggingu í þágu aldraðra í stað þess að styðja hana. Þetta sýnir hug sjálfstæðismanna til aldraðra í hnotskurn og þegar á reynir. Sjálfstæðismenn hafa haft mörg tækifæri og mörg ár til að bæta stöðu eldri borgara en ekki gert það. Lítum bara á stöðuna. 400 eldri borgarar eru í brýnni þörf eftir hjúkrunarrýmum. Hundrað manns liggja á Landspítalanum sem þar eiga ekki heima. Setuverkföll viðgangast á öldrunarheimilum. Lágar tekjur eldri borgara eru skattlagðar í fyrsta skipti. Þriðji hver eldri borgari þarf að lifa á 100 þúsund krónum eða minna á mánuði. Skortur er á búsetuúrræðum fyrir þessa hópa og minni heimahjúkrun er hér á landi en tíðkast á öllum hinum Norðurlöndunum. Það er síðan ekki trúverðugt þegar þetta fólk í Sjálfstæðisflokknum birtist um land allt korteri fyrir kosningar og segist ætla að bæta stöðu eldri borgara. Eftir áratuga stjórn Sjálfstæðisflokksins liggur eftir sviðin jörð í málefnum eldri borgara og það er ekki rétt að saka Reykjavíkurborg sem hefur lagt til hliðar hundruð millj. kr. til uppbyggingar hjúkrunarrýma en fjármunina og hinn pólitíska vilja hefur skort frá ríkisvaldinu og þar ræður Sjálfstæðisflokkur ríkjum.

Virðulegi forseti. Þetta er alvarleg staða sem er uppi í hjúkrunarmálunum og í málefnum aldraðra. Það að 42 aldraðir sem lokið hafa læknismeðferð skuli ekki fá hjúkrunarrými og látast inni á spítalanum áður en þeir komast út af honum á einu ári er mjög alvarlegt og nú er það svo að það eru um 100 aldraðir inni á spítölunum. Það er ekki bara að það sé óhagkvæmt, það eru líka óþolandi aðstæður fyrir þá öldruðu sem búið er að lækna að komast ekki út af spítalanum. Ráðherrar tala um að það sé ekki hentugt - þ.e. á líðandi stund. Hér á dögunum ræddi ég við hæstv. heilbrigðisráðherra um að það yrði að vera forgangur út af Landspítala – háskólasjúkrahúsi inn á hjúkrunarheimilin. Það hefur ekkert verið gert í þeim málum, ekki nokkur skapaður hlutur. Hvernig stendur á því, hæstv. ráðherra? Það þarf auðvitað að semja við þá sem ráðstafa hjúkrunarrýmunum um að spítalinn hafi forgang. Það kostar 70 þús. kr. á dag að vera með hjúkrunarsjúklinga inni á spítalanum og það er mjög kostnaðarsamt þegar um 100 manns eru þar hverju sinni. Virðulegi forseti. Ég vil líka nefna ákveðinn hóp sem ekkert hefur verið gert fyrir og það eru ungir hjúkrunarsjúklingar, á aldrinum 18–60 ára. Það eru 34 slíkir sem bíða eftir því að fá inni á hjúkrunarheimilum og það hefur ekkert verið gert í þeim efnum fyrir þann hóp frá því að hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir og hæstv. ráðherra Ingibjörg Pálmadóttir tóku sig saman um að reisa 11 hjúkrunarrými í Skógarbæ árið 1997. Síðan hefur ekkert verið gert fyrir þennan hóp og þetta er hópur hjúkrunarsjúklinga sem þarf að dvelja lengi á hjúkrunarrýmum. Það er ekki skammtímadvöl, það er löng dvöl og þetta fólk bíður við mjög erfiðar aðstæður.

Virðulegur forseti. Þessi umræða sýnir greinilega þann titring sem nú er í samfélaginu vegna sveitarstjórnarkosninganna. Hér hrópa menn mikið um sviðna jörð í öldrunarmálum. Þetta er algerlega fráleit staðhæfing og ég bið þá sem segja svona að kanna hvernig málin eru í öðrum ríkjum. Ég fullyrði að við búum almennt vel að öldruðum á Íslandi. En að sjálfsögðu viljum við gera betur eins og metnaðarfullu samfélagi sæmir en staðan er ágæt. Það hljóta allir réttmætir að sjá. Hins vegar er kerfislægur vandi og ég sagði að líklega væri um kerfislegan vanda að ræða áðan. Ég bið hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur að hlusta betur eftir því sem sagt er úr þessum stól, að líklega er um kerfislegan galla að ræða. Það var líka sagt hér að það hefði verið staðið við samkomulag og það sagði hæstv. félagsmálaráðherra Jón Kristjánsson. Í störfum hans á sínum tíma fólst líka að heimahjúkrun var stórefld, þar er búið að gera mjög góða hluti. En núna kannast enginn við neina ábyrgð í neinu, hvorki sveitarfélög né aðrir. Ég vil bara ítreka að sveitarfélög bera mikla ábyrgð í þessum málum og þar er félagsþjónusta sveitarfélaga efst á blaði. Ekki heyrir maður mikið um það í þessari kosningabaráttu að framboðin ætli að stórefla félagslega heimaþjónustu. Það heyrist lítið um það. Það er þannig að það þarf að auka aðganginn af LSH á hjúkrunarheimilin, núna er 90% forgangur frá LSH inn á Sóltún og Vífilsstaði, ekki á hin heimilin og þessu þarf að breyta. Það þarf líka að breyta vistunarmatinu. Sú staða sem er núna er engum einum að kenna og ég ætla ekki að vera svo óábyrg að kenna stjórnarandstöðunni um né öðrum flokkum. Og það er alveg ljóst að þau rými sem hafa verið byggð hafa verið byggð í góðu samkomulagi Sjálfstæðisflokks, Framsóknarflokks og Landssambands eldri borgara.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um tekjuskatt, vegna gengisbreytinga. Með frumvarpi þessu er lagt til að fyrirtækjum, sem eru með tekjufærslu gengishagnaðar að frádregnu gengistapi af hvers kyns eignum og skuldum í erlendum verðmæli, verði heimilt að draga frá tekjuskattsstofni rekstrarársins 2005 sem nemur allt að þeirri fjárhæð sem tekjuskattur hefði af óbreyttu reiknast af á árinu 2006 vegna rekstrarársins 2005, og dreifa henni jafnt á næstu þrjú rekstrarár á eftir, þ.e. á rekstrarárin 2006, 2007 og 2008. Sterk staða krónunnar hefur á undanförnum árum óhjákvæmilega haft áhrif á afkomu útflutningsfyrirtækja, ekki síst þeirra sem eru mjög skuldsett. Annars vegar hefur hún skert tekjuhlið þeirra vegna þess að færri krónur fást fyrir sama magn afurða en áður. Hins vegar, hafi umrædd fyrirtæki skuldsett sig með erlendum lánum, er þeim skylt miðað við gildandi skattareglur að tekjufæra að fullu þann reiknaða gengishagnað sem lægra gengi myndar af erlendum lánum og greiða af honum tekjuskatt, óháð því hversu mikið er greitt af viðkomandi lánum. Vari þetta ástand í nokkurn tíma, eins og nú hefur gerst hér á landi með samfelldri styrkingu á meðalgengi krónunnar allt frá árinu 2001, kunna að skapast ákveðnir greiðsluerfiðleikar hjá skuldsettum útflutningsfyrirtækjum vegna skattalegrar meðferðar á gengishagnaði þegar líður á tímabilið. Þannig hafa fyrirtækin væntanlega verið að ganga á rekstrartöp vegna fyrri ára, jafnframt því að nýta aukinn sveigjanleika í fyrningum á umræddu tímabili. Þessi þróun er meginástæða þeirrar tillögu sem er að finna í þessu frumvarpi um heimild til frestunar á tekjufærslu gengishagnaðar umfram gengistap og þar með tekjuskattlagningu hennar á þessu ári til þriggja næstu ára. Í frumvarpinu er þó ekki gert ráð fyrir að hérlend fjármálafyrirtæki sem falla undir eftirlitsskyldu Fjármálaeftirlitsins fái heimild til frestunar á tekjufærslu gengishagnaðar umfram gengistap vegna ársins 2005, enda er þeirri heimild fyrst og fremst ætlað að ná til þeirra rekstraraðila sem hafa fjármagnað þörf sína fyrir varanlega rekstrarfjármuni sem notaðir yrðu til öflunar tekna í atvinnurekstrinum svo og aðra fjárþörf rekstrarins vegna kaupa á aðföngum með erlendum lánum. Starfsemi fjármálafyrirtækja er í meginatriðum fólgin í því að taka við fjármagni frá einstaklingum og lögaðilum annaðhvort með innlánum eða skuldabréfaútgáfu og ávaxta þá með þeim hætti að gefa út og/eða kaupa verðbréf eða stunda annars konar fjármálastarfsemi og er því mjög frábrugðin starfsemi hefðbundinna framleiðslufyrirtækja. Af þeirri ástæðu þykir rökrétt að umrædd frestunarheimild nái ekki til fjármálafyrirtækja. Frumvarpið felur í sér einsskiptisfrávik frá gildandi reglum. Gert er ráð fyrir að þessi mál verði á næstunni skoðuð nánar með tilliti til þess hvort breyta beri skattalegri meðferð gengishagnaðar/gengistaps til framtíðar. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Virðulegur forseti. Það vekur auðvitað athygli að ríkisstjórnin skuli koma með frumvarp til breytinga á lögum um tekjuskatt sem lýtur að fyrirtækjum og hvernig þau geti frestað skattgreiðslum sínum af gengishagnaði síðasta árs en á sama tíma skuli ekki verið tekið á og rætt á þinginu sá mikli rekstrarvandi sem heimilin í landinu eiga við að glíma, sem eru ekki síður merkileg fyrirtæki en útflutningsfyrirtækin. Í þessu felst þó ekki, virðulegur forseti, að ég sé neitt andsnúin frumvarpinu, ég þarf að skoða það betur áður en ég tek afstöðu til þess. En mér finnst þetta vera nokkuð lýsandi um þær áherslur sem eru hjá ríkisstjórninni og hversu handahófskennd stefnumörkunin í efnahagsmálum er af hennar hálfu. Ástæða þess að ég kem í andsvar, virðulegur forseti, er að ég ætlaði að spyrjast fyrir um hvað þetta þýddi fyrir ríkissjóð á árinu 2006, þ.e. hversu mikil tekjulækkunin yrði á því ári, þó að ég geri mér grein fyrir að í heildina tekið er ekki verið að fella niður tekjur ríkissjóðs heldur er verið að dreifa þeim á þrjú ár. Spurningin er: Hvaða áhrif er þetta talið hafa á tekjur ríkissjóðs á árinu 2006?

Hæstv. forseti. Varðandi spurningu hv. þingmanns hef ég ekki tölur á takteinum um það. Það er vegna þess að skatttekjur af færslum eins og hér er um að ræða hafa ekki verið metnar sérstaklega og eru ekki sérstaklega tilgreindar í tekjuáætlunum. Það er því ekki um bein viðmið að ræða til að geta svarað þeirri spurningu. Það sem skiptir hins vegar máli, eins og kom reyndar fram í spurningunni, er að ekki er um það að ræða að verið sé að fella þessa skattlagningu niður heldur er verið að fresta henni og dreifa henni á fleiri rekstrarár. Eins og kom fram í máli mínu tengist þetta mjög breytingum á gengi og breytingar á gengi eru þess eðlis að mjög erfitt er að sjá þær fyrir og sérstaklega þegar svo er í pottinn búið eins og ég greindi frá áðan. Þess vegna hef ég ekki svör við þeirri spurningu sem hv. þingmaður bar fyrir mig.

Virðulegur forseti. Mér finnst það miður að ekki skuli vera gerð nein tilraun til að meta hvað þetta þýðir fyrir árið 2006. Ég geri mér grein fyrir að það getur verið ákveðnum vandkvæðum bundið vegna þess hvernig þetta er fært hjá ríkissjóði en það hefði verið ágætt að eitthvert mat hefði verið á því engu að síður. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því, virðulegur forseti, að ástæðan fyrir að þetta frumvarp er fram komið eru þær miklu sveiflur sem eru í genginu og sá almenni skortur á stöðugleika sem er í íslensku efnahagslífi. Ef við byggjum við stöðugleika, ef við byggjum við sæmilega stöðugt gengi og við sæmilega góða hagstjórn þyrfti auðvitað svona frumvarp ekki að koma fram með svona sértækum aðgerðum eins og hér er verið að leggja til. Eins og ég kom inn á áðan eru það ekki bara fyrirtækin í landinu sem búa við skort á stöðugleika heldur líka heimilin. Nú sjá þau fram á að það er mjög vaxandi verðbólga hérna og hvert prósentustig í verðbólgu þýðir einfaldlega að höfuðstóll verðtryggðra fjárskuldbindinga heimilanna hækkar um 9 milljarða. Mér sýnist ekki að gerð sé nein tilraun til þess að takast á við þann vanda í þeim frumvörpum sem ríkisstjórnin er að koma með inn í þingið núna á lokadögum þess. En hægt verður að ræða það betur núna á eftir og út af fyrir sig er hægt að fara yfir það í efnahags- og viðskiptanefnd. En, virðulegur forseti, mér finnst miður að ekki skuli koma inn frumvörp sem taka á vanda heimilanna í landinu í þeim miklu sveiflum sem eru í efnahagslífinu og þeim hagstjórnarvanda sem hér er við að etja og hins vegar að ekki skuli vera hægt að gefa einhverja hugmynd um hvaða upphæðir er hér um að ræða.

Herra forseti. Það er sjálfsagt að freista þess að reyna að leggja mælikvarða á hversu mikið er um að ræða. En þar sem þetta eru ekki beinlínis fjármunir sem maður hefði talið að væru í hendi þá hefur það ekki verið gert til þessa. Hins vegar held ég að rétt sé að geta þess þegar verið er að ræða um stöðugleikann og gengið að íslenska krónan er ekki eini gjaldmiðillinn sem sveiflast. Það gera aðrir gjaldmiðlar og meira að segja evran sveiflast - ég sé að hv. þingmaður hefur mikinn áhuga á þessu efni og hlustar grannt á það sem ég er að segja - það gerir dollarinn líka og það gera fleiri gjaldmiðlar sem eru á markaði í heiminum. Ég held að gagnlegt væri fyrir þingmenn að bera þetta saman, það er mjög auðvelt að nálgast mælingar á slíkum sveiflum á heimasíðum bankanna þar sem hægt er að framkvæma ýmsar reiknikúnstir. Varðandi hins vegar rekstrarvanda heimilanna, eins og hv. þingmaður spurði um, er þessu máli þannig háttað gagnvart heimilunum að þau hafa verið að njóta þess í mjög ríkum mæli að undanförnu hversu sterkt gengi krónunnar hefur verið, hversu breytingin í þá áttina hefur verið mikil á undanförnum árum. Þá má kannski segja að í því felist ójafnvægið sem hefur verið að undanförnu í háu gengi krónunnar sem nú hefur gengið til baka og er svona nokkurn veginn í því sem a.m.k. mjög margir hafa talið vera langtímajafnvægisgengi og þá erum við þar með aftur komin til jafnvægisins. Enn fremur varðandi hinn meinta rekstrarvanda heimilanna þegar um verðtryggingu er að ræða þá tengist verðtryggingin af lánunum að sjálfsögðu því að verðmæti eignanna sem á móti standa hefur líka aukist og á síðustu mánuðum og missirum miklu hraðar en 

Herra forseti. Ég hafði einhvers staðar látið hafa það eftir mér að ég hefði talið að þingið hefði átt að ryðja borð sín um páska og hafa fátt annað á dagskrá en að ræða stöðuna í efnahagsmálum og þann óstöðugleika sem uppi er og nauðsynlegar ráðstafanir til að reyna að endurheimta á nýjan leik efnahagslegan stöðugleika. Við erum í grafalvarlegri stöðu með þau mál. Ljóst er að þetta er ein hættulegasta atlaga að þeim stöðugleika sem hér tókst að innleiða með þjóðarsáttarsamningunum 1990 þegar verðbólgudraugurinn var kveðinn niður og óvissan er meiri um framhaldið en kannski hefur lengi áður verið. Hæstv. ríkisstjórn hefur ekki borið gæfu til að gera það, þrjóskast áfram með ýmis fullkomlega óþörf ágreiningsmál og hefur eytt tímanum í þau þangað til nú á þessum drottins degi, 2. maí, anno domini 2006, að hér lítur dagsins ljós lítið frumvarp frá hæstv. fjármálaráðherra, sem er væntanlega þá af hans hálfu eina innleggið í efnahagsmálin á þessu vorþingi, eina framlag hæstv. ráðherra til að takast eitthvað á við efnahagsóstöðugleikann, og það hlýtur að teljast fremur lítil mús, þetta frumvarp, borið saman við tilefnið, þ.e. þá alvarlegu stöðu sem uppi er með miklu gengishruni krónunnar og verðbólguskoti sem komið er af stað. Nú er það svo og ég tek það strax fram að það mæla ýmis efnisrök með því að gera þessa ráðstöfun sem slíka því að annars er ljóst, öllum sæmilega hugsandi mönnum má vera það ljóst sem setja sig ofan í málið að staðan yrði ákaflega ankannaleg fyrir sjávarútvegsfyrirtækin, sem þolað hafa búsifjar af ákaflega slæmum rekstrarskilyrðum undanfarin missiri, ef þau fengu svo í hausinn núna skatt vegna gengishagnaðar, vegna sterkrar krónu á síðasta ári, sem kæmi til greiðslu á þessu ári. Að vísu má segja að á móti komi afkomubati þeirra í rekstri vegna hærri tekna í innlendri mynt með lægri krónu. En þegar þannig stæði þá líka á að þau hefðu fullnýtt töp sín og hefðu ekki aðra frádráttarmöguleika þá gæti þessi skattlagning komið að fullu til greiðslu, þ.e. þeim væri þá refsað ofan í kaupið með þessari skattlagningu. Það væri fróðlegt að taka í tengslum við þetta mál til skoðunar samanlagt tap útflutningsfyrirtækjanna og útflutningsatvinnuveganna undanfarin missiri vegna hins háa gengis krónunnar. Hvaða fjárhæðir værum við þá að tala um? Ef reyndum að verða sammála um líklegt meðalgengi krónunnar, raunhæft jafnvægisgengi krónunnar, kannski gengisvísitölu upp á 125 eða eitthvað svoleiðis, og bakreiknuðum svo tekjutapið undanfarin ár, undanfarin missiri frá því að krónan fór að styrkjast af alvöru á árinu 2002–2003, býst ég við að við fengjum býsna háar upphæðir. Maður talar náttúrlega ekki um ástandið þegar gengisvísitalan fór niður undir 100. Þetta á sér líka sögulega skýringu sem komið er inn á í greinargerð, að verðbólgureikningsskilin eru aflögð. Sem betur fer töldu menn sig ekki þurfa þeirra við lengur og vonandi þarf aldrei að endurvekja þau. Enda ekki gert ráð fyrir því. Að vísu er fjallað um það í greinargerð hvort slíkt standi ekki til. En það er samt sem áður ljóst að verðbólgan kemur inn í búskap fyrirtækjanna á þessu ári. Það er augljóst mál og hefur sín áhrif. Leiðin sem hér er lögð til sem bráðabirgðaráðstöfun er í átt að því sem ýmis önnur lönd gera til að gera fyrirtækjum kleift að dreifa sveiflum yfir einhvern tíma. Mörg rök mæla með því að slíkt þurfi ekki að koma til fullrar skattlagningar og greiðslu, á hvorn veginn sem er, á einstökum árum, ef miklar sveiflur eru í ytri skilyrðum fyrirtækjanna, þ.e. af ástæðum sem þessum, vegna gengisbreytinga gjaldmiðilsins. Þetta gæfi líka tilefni til, herra forseti, að ræða um óstöðugleikann, orsakir hans og stöðuna í þeim efnum. Það hefur verið talsverð umræða úti í þjóðfélaginu um það mál. Hana hefur þó lítið borið inn í sali Alþingis enn þá, sem má kalla nokkuð merkilegt, enda reynir ríkisstjórnin að halda öllum öðrum hlutum á dagskrá en þeim. Ég hef reyndar óskað eftir umræðum utan dagskrár um verðbólguna og efnahagshorfurnar og vonandi kemst hún fyrir áður en þing lýkur störfum. Það er auðvitað margt fleira en þetta einstaka atriði, sem lýtur að bókhaldi eða skattskilum fyrirtækja, sem full ástæða væri til að ræða. Hér var í andsvari áðan rætt um stöðuna gagnvart heimilunum, hækkun verðtryggðra lána heimilanna sem vísitölumælingin um mánaðamótin mun væntanlega sýna mönnum fyrstu verulegu gusuna í og framhaldið í þeim málum. Það væri líka ástæða til að ræða, á þessu kvöldi góðærisins ef svo má að orði komast, samanber einkunnagjöf forstöðumanns Hagfræðistofnunar Háskólans sem talaði um að nú væri góðu árunum lokið í bili, hvernig þeim hefur verið þá ráðstafað. Hvernig var þeim varið að svo miklu leyti sem þau hafa verið raunveruleg eða til staðar, nema þá fyrir hina útvöldu? Það er ekki deilt um að ýmsir útvaldir hafa virkilega notið góðs af ástandi undanfarinna ára og tekið mikið til sín. En það er eins og góðærið hafi farið hjá garði hjá ýmsum. Það var auglýsing í fjölmiðlum nú fyrir helgina. Þar var auglýst aftur og aftur „góðærið sem gleymdi fólkinu“. Ég veit ekki hvort hæstv. fjármálaráðherra hefur lagt eyrun við þegar auglýsingin heyrðist. Mér datt í hug að þetta væri einhver stjórnarandstöðuflokkur að auglýsa. Það var nú ekki. Það var verið að auglýsa Lesbók Morgunblaðsins undir þessum formerkjum, góðærinu sem gleymdi fólkinu. Ég er ansi hræddur um að ýmsum finnist að þetta góðæri hafi gleymt ýmsum, t.d. þeim sem gert hafa uppreisn vegna lélegra kjara á undanförnum vikum, starfsfólki umönnunarstofnana og fleirum. Orsakir þessa óstöðugleika eru fyrst og fremst stórfelld mistök ríkisstjórnarinnar í hagstjórn og efnahagsmálum. Hið merkilega er að það örlar ekki á því að ríkisstjórnin horfist í augu við þann veruleika, þaðan af síður að hún ætli að gera eitthvað í málunum. Ég veit ekki hvort hæstv. fjármálaráðherra hefur lesið leiðara Morgunblaðsins. Það er helst kannski að maður geri sér vonir um að hæstv. fjármálaráðherra Árni Mathiesen gluggi af og til í Morgunblaðið. Hvað var fjallað um þar í leiðara núna rétt fyrir helgina? Það var skorað á ríkisstjórnina að taka þetta ástand alvarlega og sagt við ríkisstjórnina: Það þýðir ekki að bíða til haustsins því að þá verður það of seint. Þá er eins víst að hér verði allt komið upp í loft. Finnst hæstv. fjármálaráðherra hann fullsæmdur af því að hafa ekkert annað fram að færa hvað varðar efnahagsmál og óstöðugleika þeirra en þetta litla frumvarp sem á að heimila fyrirtækjunum að dreifa bókfærðum gengishagnaði á þrjú næstu rekstrarár? Það kann að vera ágætt að gera ráðstöfun sem slíka en hún vegur auðvitað ekki þungt. Það hefur líka mikið verið rætt um hvort krónan sem slík sé sökudólgurinn. Það er ekki óeðlilegt að menn velti því fyrir sér í tengslum við breytingar af þessu tagi, eða ráðstafanir af þessu tagi og spyrji: Má búast við þessu sem viðvarandi ástandi? Á kannski bara að undirbúa, eins og gefinn er svolítill tónn um í greinargerðinni, framtíðarfyrirkomulag sem felur í sér aukna möguleika til sveiflujöfnunar, m.a. vegna þess að búast megi við gengisóróleika á næstu missirum og árum? Það er alveg augljóst mál að við því er að búast í einhverjum mæli enda sveiflast flestir gjaldmiðlar eitthvað, hvort sem þeir eru stórir eða smáir. T.d. er bandaríkjadollar á hraðri niðurleið. Því er spáð að hann eigi eftir að lækka enn og jafnvel ýmsir sem segja að hann þurfi að lækka mikið enn. Þannig verður stærsti gjaldmiðill heimsins að lúta þessum örlögum líka, hvað þá okkar litla króna. Þegar betur er að gáð er reyndar ósköp lítið samræmi í stærð og sveiflum. Nokkrir litlir gjaldmiðlar hafa reynst hvað sterkastir og stöðugastir undanfarin ár, enda styrk hagstjórn þar á ferð og gjarnan vel stæð lönd eins og Noregur og Sviss, með öfluga seðlabanka á bak við gjaldmiðil sinn, til að halda stöðugleikanum. Stjórnvöld þar taka það verkefni alvarlega að hjálpa til og vísa veginn með skynsamlegri hagstjórn. Það er öfugt við Ísland. Það er satt best að segja, herra forseti, ótrúlegt að heyra tilburði stjórnvalda til að kenna öllum öðrum um en þeim sjálfum. Það er ekki hátt risið á umræðum sem fara almennt út í að finna einhverja sökudólga eða þegar menn takast á um hlutina með því eina markmiði að kenna hver öðrum um, eins og reyndar var hér í umræðu áðan um ófremdarástandið í málefnum aldraðra og hvað varðar rými á hjúkrunarheimilum. Þá tókst mönnum að ræða nánast eingöngu í 20 eða 25 mínútur um hverjum þetta væri að kenna.  Krónan er ekki sökudólgurinn. Það er augljóst mál. Í tvö til þrjú ár hafa menn bent á að við sigldum háskalega braut ójafnvægis sem gæti ekki endað öðruvísi en með stórfelldu bakslagi. Ríkisstjórnin tók það ekki mjög alvarlega, var það? Örlaði eitthvað á aðgerðum hjá ríkisstjórninni árin 2003–2005 til að reyna að fyrirbyggja að gengi krónunnar færi upp úr öllu valdi og kæmist í þvílíkt ójafnvægi, svo að lokum þyrfti það að brotna eða hrynja með einhverjum hætti? Aldeilis ekki. Hér voru haldnar ræður yfir því hvað þetta væri allt saman stórkostlegt, fullkomið og frábært og enginn þyrfti að hafa neinar áhyggjur. Svo fengu menn þetta auðvitað í andlitið, og býsna hastarlega að segja má og vonum seinna sem eitthvað fór þó að gerast í þeim efnum. Það var ljóst að þeim mun lengur sem það drægist þeim mun líklegra yrði að bakslagið yrði stærra. Það er mjög óheppilegt að magnaðar séu upp sveiflur af þessu tagi, langt umfram það sem nokkur efni eru til. Það hefur ríkisstjórnin gert. Ríkisstjórnin ber mjög veigamikla ábyrgð á því jafnvægisleysi sem hér hefur skapast. Það er alveg borðleggjandi. Það þarf ekki að sækja rök í ræðuhöld okkar stjórnarandstæðinga í þeim efnum þótt hægt væri. Það nægir að lesa heftið Peningamál Seðlabankans aftur í tímann. Ég fullyrði að í síðustu 10 af 12 heftum Peningamála sem komið hafa út undanfarin þrjú ár eru þessi varnaðarorð höfð uppi, um að þetta jafnvægisleysi geti ekki gengið, þetta hljóti að fara illa o.s.frv. Ríkisstjórnin hefur daufheyrst við þessu og oft og tíðum gert hið gagnstæða við það sem skynsamlegt er talið af hálfu aðila eins og Seðlabankans og margra annarra. Ég og minn flokkur höfum í tvígang, á tveimur þingum, flutt tillögu til þingsályktunar um aðgerðir til að endurheimta efnahagslegan stöðugleika. Hann er ekki fyrir hendi. Hann hefur glatast. Það er bara veruleikinn. Verðbólga sem mánuð eftir mánuð og missiri eftir missiri er langt út fyrir verðbólguviðmið Seðlabankans og spár sem ganga út á verðbólgu hátt í 10%, jafnvel í býsna langan tíma, er náttúrlega ekkert grín. Þar fyrir utan hafa spárnar ekki allar gengið eftir og eru sumar nokkuð langt frá því, eins og glæsi- og glansspár fjármálaráðuneytisins sem illu heilli er komið með þau mál á sína könnu eftir að þeir slátruðu Þjóðhagsstofnun. Það væri kafli út af fyrir sig, herra forseti, að fara aðeins yfir þjóðhagsspána fyrir yfirstandandi ár. Hvar er hún er stödd núna, þjóðhagsspá fjármálaráðuneytisins frá því í haust? Ég hygg að núverandi hæstv. ráðherra hafi þá verið kominn í embætti og beri ábyrgð á henni. Að minnsta kosti vinnur hann samkvæmt henni. Þar er ekki beint spáð þessum verðbólgu- og gengismálum sem við nú stöndum frammi fyrir. Það hefur líka verið til siðs að kenna útlendingum um, vondum útlendingum. Það gerir sérstaklega hæstv. forsætisráðherra. Ég man ekki hvort hæstv. fjármálaráðherra hefur verið iðinn við þann kola. En hæstv. forsætisráðherra hefur sérstaklega haft á hornum sér hvað útlendingar hafa verið vondir við Íslendinga upp á síðkastið, ekki síst Danir. Þeir hafa nú löngum verið okkur þungir í skauti, Danir. Þessi íþrótt gengur út á að útlendingar hafi með ósanngjörnum og óheiðarlegum hætti, næstum því að segja, spilað á þetta ástand. En þeir bjuggu það ekki til. Það er alveg ljóst, herra forseti. Það gerðum við sjálf og fyrst og fremst ríkisstjórnin. Það er eins og hver annar brandari að ætla að væla undan því og reyna að draga upp þá mynd að erlendir aðilar á markaði sem telja sig sjá viðskiptatækifæri í ástandi sem hér hefur skapast með vaxtamun milli Íslands og annarra landa, eða hvað það er annað, séu þar með orðnir sökudólgar. Þetta er m.a. til marks um það, herra forseti, og því geri ég þetta að umtalsefni, að ríkisstjórnin er á afneitunarstigi. Hún ræður ekki við að horfast í augu við afleiðingar eigin stefnu eða stefnuleysis, aðgerða eða aðgerðaleysis. Oft má vart á milli sjá hvort er verra. En hún er í því að kenna fyrst og fremst öllum öðrum um en sjálfri sér. Það bendir ekki til að sú naflaskoðun, sú sjálfsgagnrýni sem er óumflýjanleg ef ríkisstjórnin ætlar að hafa forustu um að leiða efnahagsmálin inn á betra spor, eigi sér stað. Hver er staðan? Ekki er annað vitað en að ríkisstjórnin ætli að sigla áfram eftir nákvæmlega sömu leiðarljósum. Helst vill hún á nýjan leik koma hagkerfinu í nýjan hring þar sem hægt væri að bjóða í nýja veislu með áframhaldandi þá, þegar það kemst í gang, viðskiptahalla, skuldasöfnun og jafnvægisleysi í þjóðarbúinu. Kannski kemst á tímabundið stutt ástand jafnvægis og það er svolítið gefið í skyn í þjóðhagsspá fjármálaráðuneytisins, þeirri nýju. En hvað á það að standa lengi? Ef næsti dans felur í sér þrjú gríðarleg stóriðjuverkefni og ríkisstjórnin heldur við skattalækkanir sínar, sem áformaðar eru um næstu áramót, þá verður það ekki lengi. Menn halda kannski að þetta sé allt í lagi, þá séu menn komnir upp úr öldudalnum og geti byrjað á nýjan leik. En það er ekki svo. Með hverjum nýjum hring sem hagkerfið tekur þá lækkar skútan í sjó. Þetta ástand, þessir endurteknu hringir eru ávísun á vaxandi skuldsetningu þjóðarbúsins. Hver ný umferð með tímabili þenslu og viðskiptahalla leiðir einfaldlega til að skútan sekkur dýpra og dýpra í sjó með skuldatölum, með skuldaviðmiðum sem slá öll met á heimsvísu. Það eru eiginlega öll vafasöm heimsmet fallin sem hægt er að fella í þessum efnum: Hvað varðar skuldir heimilanna, hvað varðar skuldir atvinnulífsins og hvað varðar skuldir þjóðarbúsins út á við. Það er bara þannig. Við erum væntanlega núna, eftir að skuldir heimilanna fóru vel yfir 200% af ráðstöfunartekjum undir lok síðasta árs, með skuldsettustu heimili í heimi. Við höfum í nokkur missiri verið með skuldsettasta atvinnulíf í heimi, þ.e. meðal þróaðra ríkja, þeirra sem eru aðilar að efnahags- og framfarastofnuninni. Kennitölurnar sem mæla skuldsetningu þjóðarbúsins í heild, eða nettó út á við, slá í sömu átt. Við erum þar að minnsta kosti komin upp að hliðinni á þeim ríkjum, einum til tveimur, sem hafa verið verst stödd í þessum efnum og siglum fram úr þeim. Það er ekki þannig að lausnin sé fólgin í að gíra alla hluti aftur inn á sama spor og fara í nýjan hring. Þá fyrst endar þetta með ósköpum, í næsta eða þarnæsta hring. Þjóðarbúið kemst þannig í greiðsluþrot. Það getur ekki farið öðruvísi. Þá er ég hræddur um að hinar glæstu lánshæfismatseinkunnir færu að gerast ærið óhagstæðar. Það er auðvitað til bóta að hjálpa útflutningsfyrirtækjunum sem búið hafa við þessi hörmulegu rekstrarskilyrði undanfarin ár. Ef þessi takmarkaða sveiflujöfnun má verða til þess og telst sanngjörn í þeim efnum munum við ekki leggjast gegn því og þvert á móti styðja það. Ekki veitir af að hlúa að þeim greinum sem hafa greitt fórnarkostnaðinn af stóriðju og skattalækkunaræði ríkisstjórnarinnar undanfarin missiri. Þar ber sjávarútveginn kannski hæst og þar með þau miklu áhrif sem þetta hefur haft á tekjur hans, afkomu og lífskjör, ekki síst á landsbyggðinni eða við sjávarsíðuna. Síðastur manna skal ég lasta að eitthvað verði gert í þeim efnum. Sama gildir að sjálfsögðu um útflutningsiðnaðinn. Því miður, herra forseti, verður kannski næstum því að tala um leifarnar af honum, það sem enn er eftir í landinu af honum. Ekki veitir af því að laga þar til stöðuna. Hitt er auðvitað grátlegt að þessar ráðstafanir munu ekki gagnast þeim fyrirtækjum sem þegar eru flúin úr landi, farin á hausinn eða hafa hætt starfsemi. En þau eru mörg. Ég sé því miður ekki fram á að ráðstafanir af þessu tagi dugi til að koma í veg fyrir það sem margir telja að sé fram undan, að áfram stefni í verulega rekstrarerfiðleika minni fiskvinnslufyrirtækja sem muni t.d. ekki ráða við þær aðstæður sem við þeim blasa. Slíkar spár hef ég heyrt. En þetta litla mál er ekki nema eins og nöglin á litla fingri í þessari umræðu allri saman, herra forseti, sem ég hefði að mörgu leyti talið eðlilegt að við hefðum notað síðustu sólarhringa þinghaldsins til að ræða um.

Virðulegur forseti. Það frumvarp sem hér er mælt fyrir af hálfu fjármálaráðherra þarf í sjálfu sér ekki mikillar umræðu við, það er tiltölulega einfalt og felur það einfaldlega í sér að fyrirtæki sem eru með tekjufærslu gegnishagnaðar á síðasta ári geti að frádregnu gengistapi greitt skatt af þeim gengishagnaði eða dreift honum á næstu þrjú ár í stað þess að hann komi allur til skattlagningar á þessu ári. Ég hjó reyndar eftir því, virðulegur forseti, í athugasemdum við frumvarpið og kannski að ráðherra skoði það hvort ég er eitthvað að misskilja, en þar segir í 2. mgr., með leyfi forseta: „Í lok árs 2001 var samþykkt á Alþingi viðamikil breyting á lögum nr. 90/2003.“ Það er eitthvað sérkennilegt við það að á Alþingi árið 2001 sé samþykkt breyting á lögum frá 2003, eitthvað hefur þarna skolast til í athugasemdum við lagafrumvarpið, virðulegur forseti, en það er væntanlega bara einhver innsláttarvilla sem þarf að skoða og leiðrétta. Eins og ég segi er þetta ekki flókið frumvarp og sjálfsagt að fara yfir það í efnahags- og viðskiptanefnd og skoða hvort á því eru einhverjir fletir sem maður kemur ekki auga á í fljótu bragði, mér sýnist að við ættum að geta afgreitt þetta nokkuð fljótt og vel. Þó að ég hafi í andsvari mínu verið að gera að umtalsefni stöðu heimilanna í landinu og þann skort á aðgerðum í þeirra þágu sem einkenna stjórnarstefnuna var ég ekki að gera það vegna þess að ég sé andsnúin þessu frumvarpi heldur vildi ég með því draga upp þá mynd sem mér finnst ansi ríkjandi varðandi núverandi ríkisstjórn en það eru harla fáar aðgerðir á hennar vegum sem gætu komið heimilunum til góða við þær aðstæður sem núna eru í efnahagslífinu. Maður skynjar á fólki um allt land að það eru miklar áhyggjur af þeim skorti á stöðugleika í efnahagsmálum sem hefur verið á síðasta ári og sérstaklega það sem af er þessu ári með þeim miklu breytingum sem við sjáum núna í genginu og þeirri hækkandi verðbólgu sem er fyrirsjáanleg, virðulegi forseti, alveg fram á næsta ár. Þetta er því ekki bara einfalt verðbólguskot eins og menn tala stundum um, því að verðbólguskot stendur yfir eðli málsins samkvæmt mjög skamma hríð en ef marka má a.m.k. spádóma bæði greiningardeilda bankanna og Seðlabankans þá er hér um að ræða verðbólguskeið sem standa mun fram á næsta ár. Fólkið í landinu veit alveg hvað það þýðir. Það þýðir einfaldlega að það er verið að skerða kjör fólksins, verðbólgan er ekkert annað en kjaraskerðing vegna þess að laun fólks og kaupmáttur launa rýrna auðvitað sem þessu nemur. Þar að auki þýðir verðbólgan að höfuðstóll verðtryggðra fjárskuldbindinga hækkar og eins og ég kom inn á áðan má leiða rök að því að aukist verðbólga um 1% hækki höfuðstóll verðtryggðra fjárskuldbindinga um 9 milljarða kr. Heimilin skulda jú um 1.100 milljarða og við getum gert ráð fyrir að kannski 80–90% af því séu verðtryggðar skuldir. Þá má gera ráð fyrir því að höfuðstóll fjárskuldbindinga hækki um 9 milljarða kr. Þetta sér fólk auðvitað strax og það fer að fá seðlana sína bæði frá bönkunum og frá Íbúðalánasjóði vegna skuldsetningar sem það hefur þurft að gangast undir vegna fasteignakaupa. Ég hjó eftir því hér áðan í svari fjármálaráðherra að hann talaði um að verðmæti eignanna hefði aukist líka, og það er út af fyrir sig alveg rétt að verðmæti fasteigna hefur aukist á undanförnum árum með hækkandi fasteignaverði, og hann sagði að verðmætin hefðu aukist hraðar en verðtryggingin fær mælt og þar af leiðandi kæmi þetta ekki svo illa við heimilin í landinu, ég held ég hafi tekið þetta rétt niður eftir ráðherranum. Virðulegur forseti, það eru ekki allir sem njóta ábatans af hækkandi fasteignaverði. Flestir sem keypt hafa eignir á sl. árum hafa verið að stækka við sig eða kaupa í fyrsta sinn. Þetta fólk hefur fengið lítinn ábata út úr þeim viðskiptum, það selur eina fasteign kannski á hærra verði en það hefði gert fyrir tveimur árum en það þarf líka að kaupa aðra á hærra verði en það hefði gert fyrir tveimur árum. Unga fólkið sem er að kaupa í fyrsta sinn fær sannarlega ekki ábata út úr þessari miklu hækkun sem hér hefur orðið á fasteignaverðinu. Við þessa hækkun á fasteignamarkaði hefur myndast aukið veðrými á eignunum og skuldsetningin hefur jafnframt aukist verulega. Það þýðir auðvitað að núna þegar verðbólgan fer af stað kemur það talsvert við heimilin í landinu. Eins og ég sagði, þegar verðbólga fer af stað hækkar höfuðstóll hinna verðtryggðu lána en gengislækkunin sem núna er, lækkun krónunnar hefur líka í för með sér að afborganir hækka verulega á gengistryggðum lánum sem mjög mörg heimili eru líka með þannig að þær miklu sveiflur sem núna eru í efnahagslífinu, bæði gengislækkunin og hin aukna verðbólga koma sannarlega við heimilin og það er því mikilvægt að ríkisstjórnin eða ráðherrar í ríkisstjórninni láti á sér finnast, þó ekki sé annað, að þeir hafi af þessu einhverjar áhyggjur og að þeir séu sér meðvitaðir um hvaða þýðingu þetta getur haft fyrir heimilin í landinu. Eins og ég sagði í andsvari mínu áðan skil ég alveg að ríkisstjórnin skuli kasta þessu frumvarpi hér fram núna. Hún er auðvitað að reyna að bæta fyrir þann herskaða sem fyrirtækin verða fyrir vegna lélegrar hagstjórnar af hennar hálfu og við munum auðvitað reyna að afgreiða þetta mál fljótt og vel hér í þinginu þannig að fyrirtækin viti hvar þau standa varðandi þessi mál. En ástæðan fyrir þessum herskaða er eins og ég sagði, léleg hagstjórn og þær miklu sveiflur sem eru í efnahagslífinu. Hér hefur verið komið aðeins inn á krónuna og hvort það sé við hana að sakast. Í sjálfu sér er ekkert við krónuna að sakast, það er auðvitað við hagstjórnina að sakast. Því verður auðvitað ekki á móti mælt að við erum með gjaldmiðil á litlu hagsvæði í ólgusjó alþjóðlegra fjármagnshreyfinga og það er tiltölulega einfalt að taka sér stöðu gegn krónunni og hafa áhrif á gengi hennar. Það þarf ekkert óskaplega mikið til, hún er miklu viðkvæmari en gjaldmiðlar á stærri svæðum og þar af leiðandi er viðbúið að það verði og geti orðið miklar sveiflur í efnahagslífi okkar meðan við erum með þessa mynt. En það er auðvitað efni í aðra umræðu sem ekki fer fram hér. Í því sambandi vil ég minna á þingsályktunartillögu sem við þingmenn Samfylkingarinnar höfum lagt fram um að það verði gerð úttekt á krónunni og hún borin saman við aðra gjaldmiðla og það skoðað sérstaklega hvaða þýðingu það hefði haft fyrir íslenskt efnahagslíf að vera með annan gjaldmiðil en krónuna svo sem eins og evruna. Það mál hefur ekki fengist rætt hér á þinginu og bíður vonandi betri tíma en þetta er auðvitað gríðarlega mikilvæg umræða og hún er ekki bara mikilvæg fyrir fyrirtækin, af því að það hefur verið lögð heilmikil áhersla á það, heldur líka heimilin í landinu vegna þess að við sjáum auðvitað fram á að ef við værum með evru værum við bæði að tala um lægri vexti en hér eru almennt og væntanlega lægra matarverð. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta tiltölulega einfalda frumvarp enda gefst tími til þess að fara yfir það í efnahags- og viðskiptanefnd.

Virðulegur forseti. Eins og fram hefur komið í máli fyrri ræðumanna er það frumvarp sem hér liggur fyrir frá hæstv. fjármálaráðherra út af fyrir sig ekki umdeilt mál þó að auðvitað sé eðlilegt að gera við það athugasemdir að hæstv. ráðherra komi með frumvörp inn á þessum tíma og þær athugasemdir sem gerðar voru í upphafi fundar eiga auðvitað vel við. Það eru sannarlega einkennileg vinnubrögð í þinginu að veita þurfi afbrigði fyrir nýjum málum, nýjum stjórnarfrumvörpum inn á dagskrána í upphafi maímánaðar, 2. maí, þegar gert er ráð fyrir að ljúka þingstörfum að tveimur dögum liðnum samkvæmt starfsáætlun þingsins. Hæstv. fjármálaráðherra er ekki einn um það og ekki ástæða til að draga hann sérstaklega út í þeirri gagnrýni. Þetta er einhver lenska sem hefur þróast hér og mér sýnist ágerast eftir því sem ég sit fleiri þing því að ég minnist þess ekki að svo slæmt hafi þetta verið síðustu tvö árin, með fyrirvara þó. Það mál sem hér er flutt er auðvitað fyrst og fremst flutt til að mæta því ástandi sem er vegna þeirra sveiflna sem hafa verið á íslensku krónunni og gengi hennar. Hér hefur það réttilega verið tilfært að þær sveiflur eru ekki íslensku krónunni að kenna einni og sér heldur auðvitað fyrst og fremst hagstjórninni. Það er þó óhjákvæmilegt að ræða og taka til umfjöllunar um leið krónuna og stöðu hennar vegna þessara sveiflna og vegna þess hvaða ályktanir við þurfum að draga af því sem hér hefur verið að gerast á síðustu mánuðum og missirum í efnahagsmálum. Það er algerlega knýjandi umræða vegna þess að það er fátt brýnna en að við drögum þær ályktanir af þeirri þróun sem geta dugað til að skila okkur inn í ásættanlegan efnahagslegan stöðugleika og aðstæður almennt fyrir heimili og atvinnulífið í landinu sem búandi sé við. Ég verð að segja að þær aðstæður sem heimilunum og atvinnulífinu eru búnar núna eru ekki boðlegar og þó að menn hafi lengi getað skákað í því skjólinu að þetta væri svo sem skárra en var hér á verðbólguárunum þá er það auðvitað algerlega óþolandi til lengdar að búa við viðvarandi verðbólgu umfram það sem gerist í helstu viðskiptalöndum okkar, að búa við þessar miklu sveiflur í genginu og búa við einhverja hæstu vexti í heimi. Þegar þetta fer saman eru það einfaldlega óþolandi almenn skilyrði bæði fyrir atvinnulíf og heimilin í landinu. Það er auðvitað hægt að mæta þeim með því að setja plástra eins og þetta litla frumvarp og hefur svo sem verið gert í öðrum löndum, við erum ekki einsdæmi um það. En fyrst og fremst hljótum við að ræða það á þessum vettvangi, hinu háa Alþingi, með hvaða hætti við mætum og drögum úr þessum sveiflum með skynsamlegum hætti til lengri tíma. Ég vil því nota tækifærið, vegna þess að sú tillaga sem hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir vísaði til, þingsályktunartillaga sem legið hefur fyrir mánuðum saman og fæst ekki rædd fyrir þinglok, að hvetja til þess að hæstv. fjármálaráðherra taki þátt í umræðunni aftur og fjalli nokkuð um sína sýn á ekki síst íslensku krónuna, og kannski ekki síst í ljósi þeirra skrifa sem við höfum nýverið séð frá aðalhagfræðingi Seðlabankans, því að ég fæ ekki betur séð af þeim lestri en að þar sé því nánast haldið fram að ekki geti farið saman stöðugleiki í efnahagsmálum annars vegar og íslenska flotkrónan hins vegar, a.m.k. séu meiri líkur en minni á því að við búum við sveiflur með íslensku flotmyntinni heldur en ekki. Hvernig við getum komist út úr þessum sveiflum og skapað stöðugleika til langframa og aðstæður fyrir heimili og fyrirtæki til áætlanagerðar á auðvitað að vera meginviðfangsefni efnahagsumræðunnar. Hæstv. fjármálaráðherra vísaði réttilega til þess að auðvitað sveiflast aðrar myntir líka. En það sem skiptir máli er hvernig þær sveiflast við viðskiptalöndin og ef við höfum sama gjaldmiðil í landinu og í helstu viðskiptalöndum okkar þá varðar okkur mun minna um sveiflurnar. Þannig verða Bandaríkjamenn ekki tilfinnanlega varir við sveiflur á dollara í innanlandsviðskiptum sínum því að Bandaríkin eru auðvitað svo stórt upptökusvæði. Ég vil leyfa mér að fullyrða, virðulegur forseti, að grundvallaratriði þess að skapa hér til framtíðar trúverðugleika fyrir íslenskt fjármálakerfi, að skapa til framtíðar stöðugleika í íslensku efnahagslífi og skapa íslenskum heimilum og atvinnulífi verðbólgu- og vaxtastig sem ekki er hið hæsta í heimi, er að við tökum til alvarlegrar umfjöllunar að leggja af íslensku krónuna og að ganga inn í myntsvæði evrunnar og þar með auðvitað Evrópusambandið líka, a.m.k. til lengri tíma, eins og raunar er stefna flokks míns, Samfylkingarinnar, að láta reyna á aðildarumsókn. Ég held að sú þróun sem við höfum verið að sjá og þær viðvaranir sem við höfum fengið frá erlendum fjármálafyrirtækjum og fjármálastofnunum á undanförnum vikum og mánuðum séu með þeim hætti að þó að við höfum fulla trú á íslensku efnahagslífi og íslensku atvinnulífi þá sé afar brýnt að stjórnvöld á Íslandi hugi sérlega vel og gaumgæfilega að því með hvaða hætti við getum aukið trúverðugleika á hagkerfi okkar gagnvart hinu alþjóðlega fjármálaumhverfi, aukið trúverðugleika íslensks atvinnulífs og eflt það og styrkt í útflutningi og þeirri útrás sem það er í. Ég hygg að því neiti enginn að það að hafa í þessu hagkerfi gjaldmiðil sem er viðurkenndur og þekktur í veröldinni, eins og til að mynda evruna, gæti orðið eitthvert mikilvægasta framlagið til þess að efla og styrkja trúverðugleika íslensks hagkerfis og íslensks fjármálalífs, því að það er auðvitað til þess fallið að vekja spurningar um það hagkerfi og það atvinnulíf sem hér er að við rekum einhvers konar tilraunastarfsemi með minnsta myntsvæði í heimi í fljótandi gengi og við höfum, ekki bara á síðustu mánuðum heldur fyrir fimm árum trúlega, séð sveiflur í því gengi sem eru ótrúlega miklar og fyrir fimm árum síðan séð í kjölfar þess verðbólgu sem ég hygg að hafi verið um 9%, og þætti auðvitað algerlega óþolandi ástand í nágrannalöndum okkar, og verðbólgubál en það ástand köllum við í íslensku samfélagi „mjúka lendingu“ vegna þess að þegar sveiflur, hagstjórn, verðbólga og vextir eru annars vegar erum við einfaldlega svo vondu vön, virðulegur forseti. Ég vísaði áðan til greinar aðalhagfræðings Seðlabankans í Fréttablaðinu á dögunum og þar hafa líka birst greinar eftir fyrrverandi aðstoðarmann fyrrverandi forsætisráðherra og núverandi seðlabankastjóra, Davíðs Oddssonar, Illuga Gunnarsson. Eitt af því sem þar hefur verið rætt og er auðvitað líka til marks um óstöðugleikann eru hinir geysiháu stýrivextir sem Seðlabankinn beitir nú og fara hækkandi og eru komnir fram úr þeim spám sem hæstv. fjármálaráðherra var með við fjárlagaumræðuna fyrir yfirstandandi ár og hafði að forsendum fjárlaga. Ekki er útlit fyrir að þeir vextir fari lækkandi og þó að ómögulegt sé að spá fyrir um það hvort þeir hækki frá því sem þegar er orðið þá eru þeir klárlega komnir fram úr því sem hæstv. fjármálaráðherra ætlaði og eru eitt af dæmunum um þær aðstæður sem við búum við hér á landi, einhverja hæstu stýrivexti sem við þekkjum í Vestur-Evrópu um þessar mundir. Um það er deilt, m.a. í nefndri ritdeilu, hvort þessar stýrivaxtahækkanir hafi yfir höfuð tilætluð áhrif. Hvers vegna er það? Það er annað sérstakt umfjöllunarefni. Það er vegna þess að við erum ekki bara með minnsta fljótandi gjaldmiðil í heimi hér á landi, íslensku krónuna, heldur erum við með tvo minnstu fljótandi gjaldmiðla í heimi vegna þess að helmingurinn af íslensku krónunni er verðtryggð íslensk króna en hinn helmingurinn óverðtryggð. Nú eru hlutföllin, helmingur og helmingur, ekki nauðsynlega rétt en við höfum annars vegar íslensku krónuna verðtryggða og hins vegar óverðtryggða. Nefndur Illugi Gunnarsson og fleiri hafa bent ágætlega á það að hækkanir stýrivaxta eru sannarlega ekki, a.m.k. ekki til skamms tíma, að hafa nein áhrif á hina verðtryggðu íslensku krónu. Seðlabankinn á þess vegna um margt jafnvel enn erfiðara en seðlabankar annarra landa við að beita stýrivöxtunum til að hafa stjórn á þróun peningamála. Nýverið hefur forstjóri eins af stærstu fjármálafyrirtækjum landsins, ef ekki hins stærsta, lýst því yfir á opinberum vettvangi að við Íslendingar eigum fyrst og fremst tveggja kosta völ í þessum efnum, þ.e. annaðhvort að halda í krónuna og hverfa þá frá verðtryggingunni til að freista þess að ná því að stýra sveiflum hennar betur eða að taka upp annan gjaldmiðil eins og evruna. Nú hefur þegar komið fram í máli mínu að sjálfur hef ég sannfæringu fyrir því að hið síðara sé óhjákvæmilega það skref sem við stígum. Ég hygg að það sjái hver maður í hendi sér að veröldin mun í fyrirsjáanlegri framtíð ekki skiptast upp í fjögur meginmyntsvæði, japanska jenið, bandaríska dollarann, evruna og íslensku krónuna. Ég hygg að það sjái hver maður að í Evrópu er smátt og smátt að verða samrunaþróun á mörkuðum og á myntkerfum í eitt öflugt myntsvæði. Við Íslendingar eigum mest viðskipti okkar við það svæði og þess vegna er augljóst að íslenska krónan er við þær aðstæður veruleg viðskiptahindrun, bæði fyrir fyrirtæki okkar í viðskiptum við meginlandið og eins fyrir fyrirtæki á meginlandinu til að koma inn á okkar litla markað og veita þeim fáu fyrirtækjum sem við höfum, oft tveimur fyrirtækjum í hverri atvinnugrein eins og við þekkjum, stundum kallað íslenska tvíokunin, samkeppni á hinum innlenda markaði. Ég held að það sé alveg afdráttarlaust til lengri tíma að ef við ætlum að búa almenningi á Íslandi og fyrirtækjum á Íslandi bestu skilyrði til vaxtar og viðgangs þá þurfum við að fella niður þessa viðskiptahindrun. Við þurfum að skapa íslensku atvinnulífi og heimilunum í landinu sambærileg skilyrði við það sem er á meginlandinu vegna þess að ungu kynslóðirnar sem nú eru að vaxa úr grasi, vel menntaðar, eiga einfaldlega völ á milli þess að búa hér eða á meginlandinu. Í hverri könnuninni á fætur annarri sem við höfum séð meðal ungs fólks þá hefur það m.a. í áætlunum sínum að búa erlendis og það þekkir þau kjör og auðvitað gerir það í vaxandi mæli kröfur til þess að njóta þeirra kjara, enda verður ekki við það unað til langframa fyrir heimilin í landinu, ekki síst ungu barnafjölskyldurnar, að búa við hærri verðbólgu og mun hærri vexti en við þekkjum í löndunum í kringum okkur. Til þess að hreyfa nokkuð þessari umræðu hef ég því tekið þann kostinn að ræða um þessa sveiflu undir frumvarpi hæstv. fjármálaráðherra, sem lýtur að sveiflum og gengi, líka vegna þess að ég held að það væri gott og gagnlegt fyrir okkur á Alþingi að heyra sjónarmið hæstv. fjármálaráðherra um þessi efni og kannski ekki síst um þær yfirlýsingar sem gefnar hafa verið út á undanförnum dögum og vikum, m.a. af aðalhagfræðingi Seðlabankans, forstjóra KB-banka og ýmsum öðrum aðilum sem hafa verið að tjá sig í þessari umræðu þar sem kallað er eftir því með hvaða hætti við getum aukið og eflt stöðugleika til framtíðar.

Hæstv. forseti. Það voru nokkur atriði í ræðu hv. þm. Helga Hjörvars sem gefa tilefni til andsvara en ég verð að takmarka það við örfá atriði sem ég ætla að gera athugasemdir við. Í fyrsta lagi var athyglisvert þegar hv. þingmaður nefndi það undir lok ræðu sinnar að ungt fólk ætti vissulega valkosti hvar það tekur sér búsetu, sest að, vinnur og starfar. Ég get verið sammála hv. þm. Helga Hjörvar um að þessi alþjóðlega samkeppni sem Ísland á í um hæfileikaríkt fólk er staðreynd. Ég verð í því sambandi að vekja athygli hv. þm. Helga Hjörvars á því að Ísland hefur staðið sig afskaplega vel í þeirri samkeppni á undanförnum árum, enda er atvinnuástand bæði fyrir ungt fólk og annað fólk miklu betra en í flestum þeim löndum sem við berum okkur saman við. Íslenskt atvinnulíf hefur verið í mikilli sókn á undanförnum árum og getað boðið upp á góð tækifæri fyrir ungt fólk. Íslenskt efnahagslíf hefur verið öflugra en atvinnulífið í nágrannalöndunum þannig að samanburðurinn hefur verið okkur afskaplega hagstæður og ég er sammála hv. þm. Helga Hjörvar um að afar mikilvægt er að við tryggjum svo verði áfram. Ég get ekki látið hjá líða að nefna annað atriði af því að hv. þm. Helgi Hjörvar taldi að helsta von okkar í framtíðinni væri sú að gerast aðili að Evrópusambandinu og evrusvæðinu. Ég deili alls ekki því viðhorfi með honum og ýmsum öðrum hv. þingmönnum sem hafa tjáð sig um þessi mál, tel reyndar að það sé ánægjulegt og mikilvægt að ræða þetta en ég er þeirrar skoðunar að það væri stórvarasamt fyrir okkur Íslendinga að gerast aðilar að evrusamstarfinu og ég bendi á í því sambandi að ef við lítum bara á þætti eins og hlutfall evrunnar eða viðskipti við evrulöndin í utanríkisviðskiptum Íslendinga þá er það í kringum 40% og fer lækkandi. Aðrir gjaldmiðlar eru mjög sterkir í utanríkisviðskiptum okkar. Það skiptir líka máli að taka tillit til þeirra.

Virðulegur forseti. Nú er það svo gleðilegt að við, ég og hv. þm. Birgir Ármannsson, deilum þeirri skoðun að okkur Íslendingum hafi gengið býsna vel í samkeppni þjóðanna og kannski ekki síst núna á síðasta áratug eða svo. Ég held að á því sé fyrst og fremst ein meginskýring. Það er sú skýring að á síðasta rúma áratug höfum við á Íslandi aukið mjög frelsi í verslun og viðskiptum og ekki síst með samningnum um Evrópska efnahagssvæðið um að vera hluti af hinum evrópska markaði og fella niður þá múra sem voru á milli okkar og þess markaðar. Ég held að við deilum þeirri skoðun, ég og hv. þingmaður, að afl þeirra efnahagslegu framfara sem við þurfum á að halda sé frjálsræði í verslun og viðskiptum og við eigum að auka og efla það á þjóðþinginu svo sem kostur er. Þess vegna er það enn þá augljósara að stærsta viðskiptahindrunin sem við höfum á Íslandi í dag er gjaldmiðill okkar, íslenska krónan. Hann er í sjálfu sér hindrun fyrir viðskiptin. Þess vegna til að halda áfram að efla og virkja efnahagslegar undirstöður og atvinnulífið er það sannfæring mín að við eigum að ryðja þeirri viðskiptahindrun úr vegi og eiga viðskipti okkar með sama gjaldmiðli og á því svæði sem við höfum ákveðið að sameinast í einum markaði á Evrópska efnahagssvæðinu og sækja þannig enn þá meiri hagvöxt og framfarir eins og við höfum m.a. séð hjá nágrannaríkjum okkar sem hafa ekki síður notið mikils árangurs þegar við förum vestast og austast til nágranna okkar og skoðum lönd eins og Írland og Finnland sem bæði hafa, af því að vera í fararbroddi evrópsku samvinnunnar, notið mjög góðs af því í atvinnu- og efnahagsmálum sínum.

Hæstv. forseti. Til að bæta aðeins við það sem við hv. þm. Helgi Hjörvar getum verið sammála um vil ég nefna að það er ekki einungis aðildin að Evrópska efnahagssvæðinu sem hefur fært okkar miklar framfarir á undanförnum árum heldur líka atriði eins og skattalækkanir, einkavæðing, bætt samkeppnisumhverfi að mörgu leyti og almennt frelsi í utanríkisviðskiptum sem hefur aukist, ekki bara í viðskiptum við Evrópu heldur almennt. Um þetta getum við hv. þm. Helgi Hjörvar áreiðanlega verið sammála. En varðandi þau vandamál sem gætu fylgt inngöngu okkar í Evrópusambandið og evrusvæðið þá er staðreyndin sú að viðskipti okkar við evrusvæðið eru í dag talsverður minni hluti af utanríkisviðskiptum okkar, um það bil 40%, og hefur fremur farið lækkandi sem hlutfall á allra síðustu árum, enda eru viðskipti okkar í mörgum mikilvægum atriðum frekar tengd dollara. Bretland sem ekki á aðild að Evrópusvæðinu er sennilega einhver mikilvægasti útflutningsmarkaður okkar. Bretar eru ekki á leiðinni inn í evrusamstarfið, ég held að það sé ljóst öllum sem hafa fylgst með umræðum um þau mál þar í landi og ekki er þess að vænta að aðrir nágrannar okkar, t.d. Svíar, muni fara þar inn á næstunni. Ég hygg að það að líta á evrusvæðið eins og þar sé um að ræða alla okkar markaði sé talsverður misskilningur á aðstæðum. En það er annað vandamál sem ég tel að við verðum að hafa í huga þegar við ræðum þessi mál sem snýst um það að ef við göngum inn í myntsamstarf að þessu leyti missum við algerlega tökin á mikilvægu stýritæki í hagstjórn okkar, sem er peningamálastefnan. Við getum haft ýmsar skoðanir á því og deilt um hvernig Seðlabankinn hefur nákvæmlega staðið sig í þeim efnum á undanförnum árum en peningamálastjórnin er engu að síður mikilvæg. Ef við förum inn í evrusamstarfið verðum við að eiga um það við peningamálastofnun seðlabankans í Frankfurt, evrópska seðlabankans, sem lýtur auðvitað allt öðru lögmálum og ákvarðanir hans byggja á allt öðrum forsendum en efnahagsástandið hér á landi.

Virðulegur forseti. Þó að það sé eflaust rétt hjá hv. þingmanni að nú um stundir sé rétt undir helmingur útflutningstekna okkar sem kemur af evrusvæðinu þá breytir það ekki því að það er stærsti einstaki markaður okkar og við vitum öll sem hér erum að sá markaður á ekki eftir að gera annað á komandi árum en að stækka með nýjum aðildarríkjum og með nýjum svæðum sem koma inn í það myntsamstarf. Ég held þó að dómur hv. þingmanns um peningamálastjórnina hafi verið ágætur í lok þessara orðaskipta okkar þegar hann vakti athygli á því að það væri kannski ekki af miklum árangri að státa í peningamálastjórninni.

Ég sagði að það gætu verið skiptar skoðanir …

Að það gætu verið skiptar skoðanir um það, orðaði hv. þingmaður. Það er einfaldlega þannig að reynsla okkar af því að stýra sjálf genginu, vöxtunum, er sú að hér eru reglulega á nokkurra ára fresti gríðarlegar sveiflur í gengi. Við þurfum að hækka vexti umfram það sem þekkist að ég held í iðnríkjum okkar daga meira og minna, aftur og aftur til að reyna að ná einhverju taumhaldi á þeirri verðbólgu sem stefnir í að verði á þessu ári 6%. Samkvæmt þeim viðmiðunum sem hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir gaf hér áðan þýddi 6% verðbólga rétt um 50 milljarða skuldaaukningu heimilanna á einu ári. Ég held að út af fyrir sig þurfi ekki frekari vitnanna við. Ég held að tilrauninni sem slíkri sé lokið og það vantraust sem nú hefur farið vaxandi, bæði innan lands og utan lands á því að við eigum að fara með peningamálastjórnina sjálf sé auðvitað til vitnis um að við þurfum til langframa að huga að því að verða hluti af stóru og öflugu myntsvæði.

Frú forseti. Hér er á ferðinni frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, með síðari breytingum. Það bráðliggur á frumvarpinu að mati hæstv. fjármálaráðherra og leitað er afbrigða um málið. Svo mikið liggur við. Ég tek undir hvert orð sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði um afstöðu okkar Vinstri grænna til málsins en ég vil líka benda á að það bráðliggur á á fleiri stöðum en gagnvart fyrirtækjum sem búa við óvænta sveiflu í gengi sem orðið hefur núna. Það er fleira sem hefur sveiflast á síðustu árum en bara gengið á þessum síðustu mánuðum og almenningi í landinu bráðliggur á leiðréttingu vegna þeirra sveiflna. Það bráðliggur á að leiðrétta efnahagslíf fjölskyldna í landinu. Ég vil nefna eitt dæmi um það. Á árinu 2001 varð veruleg hækkun á fasteignamati íbúða í kjölfar heildarendurmats Fasteignamats ríkisins á íbúðum að fyrirmælum Geirs H. Haardes, formanns Sjálfstæðisflokksins og þáverandi hæstv. fjármálaráðherra. Sú endurskoðun á árinu 2001 leiddi til þess að fjölmargir ellilífeyrisþegar, einstæðar mæður, verkafólk og fleiri greiddu eignarskatta í fyrsta skipti á ævinni, árið 2002 af skuldlausum 2–4 herbergja íbúðum. Þetta hefur verið leiðrétt með niðurfellingu eignarskatta en þetta var samt staðreynd. Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins lagði í fyrsta skipti á þessa hópa eignarskatta árið 2002.  Að sama skapi blasti það við á árinu 2005 að veruleg hækkun á verði íbúða frá haustmánuðum 2004, sem ekki sá þá fyrir endann á, gæti haft afdrifaríkar afleiðingar á efnahagslíf heimilanna í landinu, fjölskyldnanna í landinu. Hækkað fasteignamat, fasteignagjöld og haft þau skerðingaráhrif að útiloka fjölda fjölskyldna, sérstaklega ungra íbúðarkaupenda, frá vaxtabótum eða skert þær mjög verulega. Í umræðum í fyrra um tekjustofna sveitarfélaga gerði ég þetta að umtalsefni og spurði þáverandi hæstv. félagsmálaráðherra hvort ríkisstjórnin væri tilbúin til að aftengja það sem ég kallaði tifandi tímasprengju í efnahag fjölskyldna í landinu. Tímasprengju væntanlegra hækkana á fasteignamati og ósanngjarnar skattheimtu og misskiptingar. Hæstv. þáverandi félagsmálaráðherra sagði einfaldlega að það væri sér ekki að skapi að gera þær leiðréttingar. Við árvissa framtalsgerð mína fyrir félagsmenn í stéttarfélaginu Eflingu nú í mars hef ég upplifað afar dapurlegar afleiðingar hækkunar á fasteignamati fyrir árið 2006. Hverjar skyldu þær vera? Jú, ótal íbúðareigendur, að mestu leyti ungt fólk sem hefur á síðustu árum keypt sína fyrstu íbúð, þurfa við álagningu á komandi sumri að þola það að vaxtabætur þeirra falla niður eða eru skertar verulega þannig að það hefur veruleg áhrif á efnahag þeirra fjölskyldna og heimila. Það setur fjárhagsáætlun þeirra og íbúðarkaup í uppnám. Hæstv. fjármálaráðherra, reikningsdæmið er einfalt. Vaxtabætur byrja að skerðast ef eignir einstaklinga umfram skuldir nema rúmum 3,7 millj. kr. og falla niður ef hrein eign nær rúmum 5,9 millj. kr. Sambærilegar tölur fyrir hjón eru 6,1 milljón og 9,8 milljónir. Þessar skerðingartölur, hæstv. fjármálaráðherra, voru ekki einu sinni hækkaðar í takt við verðbólgu við skattmat árið 2006. Það er mér óskiljanlegt og ég spyr hæstv. fjármálaráðherra: Af hverju voru þessar skerðingartölur ekki hækkaðar eins og aðrar skattviðmiðunartölur? Á sama tíma og þetta gerist hækkaði fasteignamat í Reykjavík um tugi prósenta og í nágrannabyggðarlögum. Ég ætla að nefna tvö tilvik um þessar skerðingar. Fyrra tilvikið varðar þrítuga einstæða móður með tvö börn. Hún skuldaði tæpar 11 milljónir í árslok 2004, átti íbúð að fasteignamati 14,6 millj. kr. og greiddi rúmar 500 þús. kr. í vaxtagjöld. Hún fékk fullar vaxtabætur árið 2005 eða 207 þús. kr. Hún skuldaði jafnmikið í árslok 2005, greiddi nánast sömu vaxtagjöld en fasteignamat á íbúð hennar hækkaði um 4,1 milljón á milli ára. Hún fær engar vaxtabætur við álagningu árið 2006 þar sem hrein eign hefur hækkað með einu pennastriki úr 3,6 millj. í 7,7 millj. Bágborinn efnahagur þessarar einstæðu móður og tekjur hennar hafa ekkert breyst milli ára. Hitt dæmið varðar tæplega fimmtugan einstakling sem fékk í vaxtabætur í fyrra 152.539 kr. greiddar út við álagningu 2005 en fær engar 2006. Það skýrist af því að fasteignamat á íbúð hans hefur hækkað úr 11,3 millj. árið 2005 í 15,1 millj. árið 2006 en tekjur og fjárhagsstaða hafa ekkert breyst á milli ára. Þessi pennastriksaðferð ríkisstjórnarinnar og þessi aðför hefur kostað það að þúsundir fjölskyldna í Reykjavík og á landinu verða af vaxtabótum eða þær skerðast mjög verulega. Ég hef orðað það þannig í blaðagrein að ríkisstjórnin hafi rústað vaxtabótakerfinu, þetta séu afleiðingar efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar á heimilin í landinu. Í þessari blaðagrein skoraði ég á ríkisstjórnina að aðhafast eitthvað í málinu, en það hefur ekkert gerst. Þetta hefur afar dapurleg áhrif fyrir heimilin í landinu, fyrir venjulegt fólk. Hér er atvinnulífinu komið til hjálpar sem er dæmigert fyrir ríkisstjórnina. Hagstjórnin nær til þess, hún nær til auðmanna, hátekjumanna og stóreignamanna en ekki til venjulegs fólks. Það sem ég kalla aðför ríkisstjórnarinnar, þ.e. Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, að rétti íbúðareigenda til vaxtabóta er með öllu óverjandi. En jafnt eins og í þessu máli sem hér er mælt fyrir um getur ríkisstjórnin jafnfyrirhafnarlítið gert bragarbót. Hún getur hækkað skerðingarfjárhæð nettóeigna í takt við hækkun fasteignamats og tryggt þeim einstaklingum sem ég hef nefnt til sögunnar og þúsundum framteljenda vaxtabætur og réttlæti. Það er rétt að taka það fram fyrir Sjálfstæðisflokkinn að Reykjavíkurlistinn, R-listinn í Reykjavík, sá til þess að álagningarhlutfall fasteignagjalda við álagningu 2006 var lækkað í takt við breytingar á fasteignamati þannig að Reykvíkingar borga ekki hærri fasteignagjöld í ár en nemur hækkun á verðbólgu á milli ára og maður spyr sig nú: Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera? Þarna er brýnn vandi alveg eins og út af sveiflum á genginu. Ætlar hún að gera eitthvað? Ég skal samþykkja afbrigði hvenær sem er til þessa máls. Ætlar hæstv. fjármálaráðherra að taka jafnrösklega til hendinni þar þannig að Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn standi undir loforðum sem þeir hafa gefið Reykvíkingum? Í heilsíðuauglýsingu Sjálfstæðisflokksins fyrir borgarstjórnarkosningarnar undir fyrirsögninni „Tími til að lifa“ segir að reykvískar fjölskyldur eigi aðeins það besta skilið. Með það að leiðarljósi setur Sjálfstæðisflokkurinn í Reykjavík fram, á heilli blaðsíðu, metnaðarfullar hugmyndir til að tryggja að hér verði hægt að búa í betri fjölskylduborg. Á sama tíma er Sjálfstæðisflokkurinn að skerða eða fella niður vaxtabætur af einstæðum foreldrum, einstaklingum og ungu fólki. Framsóknarflokkurinn í Reykjavík, flokkur athafnastjórnmálamanna sem stunda athafnastjórnmál, segir í auglýsingu undir fyrirsögninni Athafnastjórnmál: „Við erum hins vegar athafnastjórnmálamenn. Við höfum lausnir, við framkvæmum.“ Hvernig birtist þetta almenningi í landinu? Jú, athafnir Framsóknarflokksins, athafnastjórnmálamannanna í Reykjavík og annars staðar, bitna á ungu fólki, bitna á fjölskyldum.  Er það fjölskylduvæn pólitík Sjálfstæðisflokksins og athafnastjórnmál Framsóknarflokksins að rústa vaxtabótakerfinu? Hvers konar rugl er þetta? Almenningur sér í gegnum þetta. Ég skora á hæstv. fjármálaráðherra að leiðrétta hlut íbúðarkaupenda og framteljenda. Ég skora á hann af einlægni og ég höfða til réttlætiskenndar hans.

Frú forseti. Ég ætla að halda mig við að ræða það frumvarp sem við erum að ræða en ekki eitthvað allt annað, verðbólgu og gengismál almennt. Þetta frumvarp er að sjálfsögðu lagt fram með stuttum fyrirvara vegna þess að gengisfellingin kom með stuttum fyrirvara. Hún var ekkert að koma fyrir 1. apríl. Hún kom eftir 1. apríl þannig að að sjálfsögðu var ekki hægt að bregðast við henni fyrr og þess vegna er eðlilegt að frumvarpið komi fram með stuttum fyrirvara. Margir áttu von á að gengisfellingin kæmi miklu síðar. Flestir voru búnir að spá því undir haustið en aðrir að hún kæmi fyrr og flestir höfðu spáð því að hún kæmi hægt en aðrir, og þar á meðal ég, voru búnir að spá því að hún kæmi skarpt og hratt, það liggi í eðli málsins. Nú er gengið sem sagt ljómandi gott, það er u.þ.b. 130 eins og menn telja að sé jafnvægisgengi. Það sem verið er að bregðast við er að í lok ársins 2001 lögðum við af hin ágætu verðbólgureikningsskil sem Íslendingar höfðu búið við í 20 ár, og eru sennilega ein bestu reikningsskil sem til voru í heiminum, þ.e. þau sýndu raunsannasta mynd af stöðu fyrirtækja með því að meta inn í gengishagnað og gengistap, verðbólguhagnað og verðbólgutap. Því miður var heimurinn ekki jafnskynsamur og við Íslendingar en til þess að skera okkur ekki eins mikið úr var ákveðið að fórna þessum ágætu reikningsskilum en þau hefðu leyst þennan vanda gjörsamlega sem við erum að ræða hér. Ekki má tala um þetta mál öðruvísi en að geta þess að skattur á hagnað fyrirtækja hefur að sjálfsögðu verið stórlækkaður, úr því að vera upphaflega 50% í 45%, síðan 30% lengi vel og niður í 18% þannig að þetta verðbólguskot kemur ekki eins illa við fyrirtækin. En það sem um er að ræða, eins og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu, er að fram kemur gervihagnaður hjá fyrirtækjum þegar gengið batnar og erlendar myntir og erlend lán lækka í verði og þennan gervihagnað er svo verið að skattleggja en síðan þegar gengið fellur kemur hann aftur til baka sem tap og það er það sem verið er að bregðast við. Í öðrum löndum er allur gangur á þessu. Getið er um það í greinargerð hvernig þetta er í Danmörku og Svíþjóð og ég held að rétt sé að skoða það eins og menn eru að hugleiða að gera en gæta þó að því að hafa sambærilega reglu og er í útlöndum til að einfalda samskiptin við erlenda hlutabréfamarkaði og því um líkt. Hér hefur verið rætt töluvert mikið um verðbólgu og verðtryggingar. Þessi umræða er mjög athyglisverð vegna þess að meginhvatinn, megindriffjöðrin á bak við verðbólguna undanfarin ár hefur verið verðhækkun á fasteignum, íbúðum almennings. Þær hafa hækkað miklu meira en 50%, sennilega um 70–80% á meðan skuldirnar hafa ekki hækkað nema um 8%. Hrein eign landsmanna er því að stóraukast. Sumum þykir það slæmt, öðrum þykir það ágætt. Svo má ekki gleyma því hver það er sem nýtur verðtryggingarinnar. Það er alltaf talað um að bankarnir njóti verðtryggingar. Það er alls ekki rétt. Bankarnir njóta einskis, þeir taka vaxtamun. Það eru lífeyrissjóðirnir sem eru aðalfjárfestar á Íslandi og verðtryggingin kemur þeim til góða. Það eru lífeyrissjóðirnir sem njóta verðtryggingarinnar, þ.e. lífeyrisþegarnir. Það er ekki hægt að verðtryggja lífeyri nema náist inn ávöxtun umfram verðlag á eignir lífeyrissjóðanna og verðtryggingin hjálpar til þess. Þetta er kannski sá endi sem menn ættu að hugleiða líka þegar talað er um verðtryggingu og verðbólgu. Ég styð þetta frumvarp eindregið. Ég tel það vera mjög nauðsynlegt til þess að fyrirtækin séu ekki með einhvern gervihagnað sem er skattlagður og kemur svo fram sem tap nokkrum árum seinna eða ári seinna.

Frú forseti. Hv. þingmaður hóf mál sitt á því að kvarta undan því að menn hefðu verið að ræða ýmis mál sem ekki vörðuðu beint efni frumvarpsins. Síðan eyddi hann talsverðu púðri í, að því er mér fannst, að reyna að sýna fram á að ekki þyrfti að vorkenna almenningi því að hann nyti svo mikillar eignamyndunar á þessum tímum og talaði svo um gervihagnað fyrirtækjanna. En ætli megi ekki kalla það nokkurn gervihagnað hjá fjölskyldunum sem hv. þm. Atli Gíslason ræddi um áðan þegar íbúðaverð rýkur upp og það veldur síðan því að fólk fær minni eða engar vaxtabætur. Ef viðkomandi fjölskylda er ekki að gera neitt annað en reyna að búa áfram í íbúð sinni, hefur sömu laun, sömu eða vaxandi greiðslubyrði af lánum, innleysir sem sagt ekki hagnaðinn með því að selja þá íbúðina, hver er þá hagnaður viðkomandi? Hann er enginn. Hann er minni en enginn. Það eru einmitt þannig fjölskyldur sem þessi ríkisstjórn er í raun og veru að refsa með því að rústa vaxtabótakerfinu eins og farið var yfir áðan. Er það ekki gervihagnaður, hv. þingmaður, hjá öllum þeim þúsundum og tugum þúsunda fjölskyldna í landinu sem búa núna við það óréttlæti sem var mjög skýrt dregið upp hér áðan af hv. þm. Atla Gíslasyni? Ég held að enginn geti vefengt eða mótmælt þeim tölum sem hann fór með beint upp úr raunverulegum framtalsdæmum lifandi fólks. Við gagnrýnum það hér og það er alveg á sýnum stað að hæstv. ríkisstjórn lyftir ekki litla fingri til að taka á þessu óréttlæti, þessari sveiflu, þessari skyndibreytingu sem hefur skert afkomu tugþúsunda fjölskyldna í landinu og það má svo sannarlega kalla gervihagnað. En hv. þm. Pétur H. Blöndal virðist ekki telja neitt athugavert við þessa forgangsröðun mála.

Frú forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að hækkun á verði íbúða þar sem menn búa í íbúð sinni áfram er gervihagnaður og kemur manni ekki til góða í lífsbaráttunni alla daga. Þetta er hárrétt athugasemd. Hins vegar hafa óskaplega margir tekið lán í banka og skuldbreytt eldri lánum og vaxtalækkunin sem orðið hefur á síðustu tveimur árum úr u.þ.b. 7–8% hjá bönkunum niður í rúm 4%, 4,6% núna, er sennilega besta kjarabót sem Íslendingar hafa fengið, íslenskir launamenn. Mjög margir hafa nýtt sé þessa vaxtalækkun sem gerir þörf á vaxtabótum minni en ella. En ég sakna þess að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafi ekki komið með breytingartillögu í vaxtabótakerfinu út af þessum vanda. Menn geta ekki alltaf vísað á það að ríkisstjórnin, sem er framkvæmdarvaldið, eigi að semja lög á Alþingi. Hv. þingmenn gera allt of mikið af því að vísa vandanum yfir á ríkisstjórnina í staðinn fyrir að leysa hann sjálfir. Það má vel vera að skoða þurfi þetta með vaxtabæturnar og skerðinguna þar en á móti kemur, eins og ég gat um, stórfelld vaxtalækkun sem er sennilega ein mesta hagsbót sem launþegar á Íslandi hafa fengið í áratugi.

Frú forseti. Það leit vissulega þannig út um tíma eins og umtalsverðar kjarabætur væru að skila sér í gegnum vaxtalækkun og möguleika almennings til þess að skuldbreyta húsnæðislánum og ná fram lægri vöxtum. Því miður hefur sú þróun nú snúist við aftur og vextirnir eru aftur á uppleið eins og ég veit að hv. þingmaður veit vel. Það sem alvarlegra er að sú tiltekt í fjármálum sem þetta virtist í fyrstunni vera, þ.e. að menn skuldbreyttu yfir í föst lán á lægri vöxtum óhagstæðari lánum, sérstaklega þó yfirdráttarlánum, er öll gengin til baka og rúmlega það vegna þess að sú lækkun á yfirdráttarskuldum heimilanna upp á kannski 10, 15 milljarða sem tímabundið kom til sögunnar samfara þessum breytingum á fasteignalánamarkaði er öll gengin til baka og rúmlega það og yfirdrættirnir orðnir hærri á nýjan leik á þeim vöxtum sem þar eru. Ég held því að það sé langsótt að taka jafndjúpt í árinni og hv. þingmaður gerði hér þegar hann sagði að þetta væri mesta kjarabót sem menn hefðu til langs tíma fengið, vegna þess líka að að því marki sem vaxtakostnaðurinn hefur þá ekki lækkað hefur vaxtabótakerfið hins vegar hrunið. Það er auðvitað alveg á sínum stað og þá virkar vaxtabótakerfið eins og það á að gera ef raunkostnaðurinn lækkar og þá fá menn lægri vaxtabætur eðlilega, stofninn gerir það að verkum. En það að menn skuli koma að vaxtabótakerfinu hinum megin frá og ekki gera ráðstafanir til þess t.d. að sýndar- eða gervihagnaðurinn, sem fólginn er í hækkun íbúðarhúsnæðis sem menn ekki innleysa, að hann leiði ekki til skerðingar eða afnáms vaxtabóta. Ég held að hv. þingmaður sé alveg varnarlaus í því máli og verði bara að horfast í augu við að þar birtist forgangsröðun ríkisstjórnarinnar með mjög skýrum hætti. Þegar skyndilegar breytingar eða sveiflur verða er ekkert gert til þess að lagfæra stöðu þolendanna ef það er almenningur, en ef það eru fyrirtækin þá stendur ekki á ríkisstjórninni að koma hér með frumvörp.

Frú forseti. Fastir vextir verðtryggðir hafa lækkað úr fyrst 6% hjá Íbúðalánasjóði, síðan niður í 5,1% og svo niður í 4,15%, og fjöldi fólks hefur fest lán sín til 20, 30, 40 ára með 4,15% vöxtum. Það fólk nýtur þess bara næstu áratugi að þessu leyti og þetta er meiri hagsbót en það sem tapast í vaxtabótakerfinu. En ég tek undir það með hv. þingmanni, auðvitað áttu þingmenn að vera vakandi fyrir því þegar fasteignaverð og eignaverð hækkaði svona mikið, að hækka mörkin í vaxtabótakerfinu gagnvart eignum, það er sjálfsagt, nákvæmlega eins og menn voru vakandi fyrir því að lækka prósentuna sem má taka sem hámark af skuldum vegna þess að vextir hafa lækkað. En ég fer ekkert ofan af því að þessi lækkun vaxta er sú langmesta kjarabót sem launþegar hafa fengið og ég nefndi það ekki í ræðu minni vegna þess að það er ekki ríkisstjórninni að þakka. Það er markaðurinn og það að lánhæfimat íslenskra banka er orðið svipað og ríkisins. Bankarnir eru orðnir svipað sterkir og þeir hafa getað veitt Íbúðalánasjóði verðskuldaða samkeppni sem hefur lækkað vexti á öllum markaðnum.

Hæstv. forseti. Við ræðum um breytingu á lögum um tekjuskatt og breytingarnar snúa að fyrirtækjum og ganga út á að heimila fyrirtækjum að dreifa gengishagnaði umfram gengistap á næstu þrjú árin og jafna þannig gengissveiflu sem þau finna fyrir í bókhaldi sínu. Almennt hefur þessu verið tekið nokkuð vel hér við umræðuna en ég vek athygli á þeim tóni sem heyrist frá stjórnarandstöðunni og þá ekki síst frá þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem hafa tekið þátt í þessari umræðu. Við lögðum á það áherslu fyrir fáeinum vikum og höfum síðan hamrað á því með vaxandi þunga á undanförnum dögum að ríkisstjórnin setti út af vinnsluborði sínu og þar með út af vinnsluborði Alþingis þau frumvörp sem ekki er beinlínis áríðandi að verði að lögum fyrir sumarið og taki umræðu um þau mál sem brenna á þjóðinni. Þetta mál hér á ágætlega heima í þeim hópi, en það eru bara fleiri mál og það eru málefni sem við mundum forgangsraða framar. Það eru mál sem snúa að efnalitlu fólki á Íslandi. Það eru þau mál sem við viljum setja í forgangsröð. Verkalýðshreyfingin, Öryrkjabandalagið, Landssamband eldri borgara eru að ræða sín í milli um tillögur til úrbóta fyrir hina lægst launuðu í þjóðfélaginu og menn hafa verið að vekja athygli á ýmsum stærðum af því tilefni. Einstaklingur sem þarf að reiða sig að öllu leyti á almannatryggingar, býr einn og fær heimilisuppbót, er með rúmlega 100 þús. kr. í tekjur, um 108 þús. kr. í tekjur og hann er skattlagður fyrir hluta þeirra tekna. Láglaunafólk, þeir sem minnst hafa eru með rúmlega 105 þús. kr. í mánaðarlaun. Það hefur verið bent á að einstaklingur sem er með minna en um 170 þús. kr. eigi erfitt með að framfleyta sér. Atvinnulaus maður fær í atvinnuleysisbætur sennilega um 94 þús. kr. á mánuði hverjum. Samkvæmt frumvarpi sem við ræddum fyrir fáeinum dögum við 1. umr. um breytingar á atvinnuleysistryggingum er gert ráð fyrir því sem ríkisstjórnin kallar talsverða hækkun á atvinnuleysisbótum. Hverju skyldi sú hækkun nema? Hún nemur um tveimur þúsundum kr. fyrir þann sem minnst hefur. Það er að vísu talað um meiri hækkanir til tiltekinna hópa, þeirra sem eru í millitekjum eða háum tekjum vegna þess að frumvarpið gengur út á að tekjutengja atvinnuleysisbæturnar að hluta til tímabundið. En fyrir þann sem er á lægstu bótunum, láglaunamanninn, láglaunakarlinn og láglaunakonuna er hækkunin tvö þúsund kr. Þessi samtök hafa verið að benda á þróun ýmissa kjarastærða á Íslandi á undangengnum árum. Þau hafa bent á að skattleysismörkin eru núna um 80 þús. kr. á mánuði, tæplega þó, rétt rúmar 79 þús. kr. en væru 130 þús. kr. ef þau hefðu þróast í samræmi við launavísitölu frá árinu 1988. Ég segi, hæstv. forseti: Gagnvart því fólki sem er á lægstu laununum, sem býr við slík afarkjör að það getur ekki séð sér og sínum farborða, gagnvart því fólki biður ríkisstjórnin ekki um nein afbrigði hér í þinginu. Nei, hún neitar meira að segja að taka mál sem tengjast hagsmunum þessara hópa á dagskrá. Hvers vegna? Vegna þess að hún er staðráðin í því að koma í gegnum þingið og gera að landslögum ýmiss konar gæluverkefni og pólitísk áhugamál sem ganga þvert á réttindi starfsmanna og þeirra sem þjónustu viðkomandi stofnana eiga að njóta en þjóna pólitískum hugmyndum og duttlungum ríkisstjórnarinnar. Ég nefni hér mál sem er á dagskrá í dag, ÁTVR hf. Út á hvað gengur það mál? Það gengur fyrst og fremst út á að skerða réttindi starfsfólks, taka af því lífeyrisréttindin eða draga úr þeim rétti og veikja hann og skerða síðan og veikja margvísleg starfsréttindi sem þetta fólk býr við.

Hvers virði eru þau?

Þau eru mikils virði. Hvers virði eru starfsréttindin? spyr hv. þm. Pétur H. Blöndal. Það er nú þannig að sumt er hægt að meta til fjár og annað ekki. Við metum lífeyrisréttinn til fjár, við metum fæðingarorlofsréttinn til fjár og veikindaréttinn metum við til fjár. En hvers virði er það að fá að vera manneskja og verða ekki háður duttlungum forstjóravaldsins sem verið er að innleiða með þeim frumvörpum sem ríkisstjórnin er að reyna að knýja í gegnum þingið? Og hún er svo staðráðin í þessu að hún neitar að taka á dagskrá mál sem tengjast hagsmunum almenns launafólks á Íslandi og þeirra sem búa við lökust kjörin, öryrkjanna og atvinnulauss fólks. Þessi mál skulu hafa forgang. Hún tekur hins vegar eitt mál sem snýr að sköttunum sérstaklega og það er það mál sem við höfum hér til umfjöllunar. Við höfum í sjálfu sér ekki lagst gegn þessu frumvarpi, við höfum viljað sýna fyrirtækjum skilning, ekki síst þeim sem eru í útflutningsgreinum þannig að þau geti að nýju komið undir sig fótunum eftir erfiða daga vegna stöðu krónunnar og ruðningsáhrifa af völdum stóriðjuframkvæmda ríkisstjórnarinnar á undanförnum missirum og árum. Við höfum verið því fylgjandi og við höfum talað máli þeirra. En við erum ekki tilbúin að taka því að þeir hópar í þjóðfélaginu sem lakast standa séu virtir að vettugi og brýnum hagsmunamálum þeirra sé vikið til hliðar, því að það er ríkisstjórnin að gera. Við höfum nefnt ýmis atriði sem við höfum talið nauðsynlegt að taka á núna. Við höfum lagt til að ákvörðun um að falla frá hátekjuskatti verði endurskoðuð, skrúfuð til baka. Við höfum lagt fram í þinginu þingmál um breytingar á fjármagnstekjuskatti. Þeir sem hafa tekjur af fjármagni sínu búa við mun betri kost en hinir sem afla tekna með launavinnu. Tekjuskatturinn er í kringum 37% en skattur á fjármagn er um 10%. Í þingmáli sem þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs stóð sameinaður að og var lagt fram hér á þinginu í upphafi þings og hefur ekki fengist afgreitt lögðum við fram tillögu um að stíga fyrstu skrefin í þá átt að samræma skatta þeirra sem afla sér viðurværis og lifa sumir hverjir munaðarlífi af tekjum af fjármagni, að jafna þeirra stöðu og hinna sem afla tekna með launavinnu. Við leggjum til að smásparandinn, hinn almenni borgari sem leggur fé til hliðar verði ekki skattlagður, honum verði hlíft vegna þess að við leggjum til skattleysismörk inni í fjármagnstekjukerfinu þannig að 120 þús. kr. fjármagnstekjur á ári hjá einstaklingnum verði undanþegnar skatti. Mig langar, hæstv. forseti, til að lesa örfáar línur úr greinargerð með því frumvarpi því þær varpa skýru ljósi á stöðuna í þessum málum. En þær eru svohljóðandi, með leyfi forseta: „Lagt er til að sett verði skattleysismörk við 120 þús. kr. fjármagnstekjur á ári hjá einstaklingum. Gera má ráð fyrir að við það verði rúm 90% einstaklinga og ríflega 70% hjóna sem nú greiða fjármagnstekjuskatt undanþegin skattinum.“ Ég hvet menn til að hugleiða þetta. Með því að undanskilja það sem við köllum smásparandann, með því að setja 120 þús. kr. skattleysismörk á ári mundi það gerast að rúm 90% einstaklinga og ríflega 70% hjóna sem nú greiða fjármagnstekjuskatt yrðu undanþegin skattinum. Hér er því um að ræða tekjujafnandi aðgerð. En hverjir eru hinir? Ég les áfram, með leyfi forseta: „Þótt hlutfallið sé hátt er hér fyrst og fremst um að ræða smásparnað almennings sem hefur yfirleitt sínar tekjur af launavinnu. Á undanförnum árum hefur fjölgað þeim einstaklingum hér á landi sem afla töluverðs hluta heildartekna sinna með tekjum af fjármagni, sem þeir greiða aðeins 10% skatt af. Um leið breikkar bilið milli þeirra tekjuhæstu og tekjulægstu. Ætla má að fjármagnstekjur séu meira en helmingur af tekjum þeirra 5% framteljenda sem hæstar tekjur hafa í þjóðfélaginu. Þessir aðilar greiða lægra hlutfall af tekjum sínum til samfélagsins en launafólk gerir.“ Aftur vek ég athygli á því sem hér er sagt að það megi ætla að fjármagnstekjur séu meira en helmingur af tekjum þeirra 5% framteljenda sem hæstar hafa tekjurnar í þjóðfélaginu. Þetta eru milljóna- og milljarðamæringarnir. Þeir liggja í bómull núverandi ríkisstjórnar sem neitar að taka á dagskrá mál sem lúta að tekjujöfnun í þjóðfélaginu. Ég held það hljóti að verða öllum umhugsunarefni að fylgjast með því sem er að koma núna frá Öryrkjabandalaginu, frá Landssambandi eldri borgara og frá verkalýðshreyfingunni sem hinn 1. maí, í gær, á baráttudegi verkalýðsins hvetur til þess að gripið verði til ráðstafana sem jafna kjörin á Íslandi. Ég veit ekki hve margir hafa lesið greinar sem birst hafa eftir Hörpu Njálsdóttur, m.a. í Morgunblaðinu hinn 22. apríl, fyrir fáeinum dögum. Upphafsorð greinar Hörpu sem ber yfirskriftina: „Kjör hinna lægst launuðu eru óviðunandi!“ er á þessa leið, með leyfi forseta: „Á síðustu vikum hafa kjör hinna lægst launuðu verið til umræðu. Niðurstöður rannsókna sýna að hópar ófaglærðra á vinnumarkaði bera svo lítið úr býtum fyrir 100% starf að launin duga ekki fyrir lágmarksframfærslu. Hér er að stórum hluta um kvennastéttir að ræða, konur sem vinna hjá ríki og sveitarfélögum við umönnunarstörf, m.a. við uppeldi og menntun barna í leikskólum, umönnun aldraðra og sjúkra á hjúkrunarheimilum og skólaliða við gæslu og stuðning í grunnskólum. Allt eru þetta störf sem krefjast mikilla mannkosta og færni í samskiptum og umönnun - störf sem eru einnig líkamlega erfið og slítandi.“ Ég ætla ekki að vitna frekar að sinni í grein Hörpu Njálsdóttur sem er afar umhugsunarverð. Hvers vegna erum við að ræða þetta í tengslum við þetta frumvarp ríkisstjórnarinnar? Vegna þess að við viljum breiða umræðu um skattamálin í landinu. Við erum að fjalla um hvernig eigi að dreifa byrðunum. Hverjir eigi að axla skatta og hverjir eigi að vera undanþegnir sköttum. Hverjir eigi síðan að njóta ávaxtanna af því sem samfélagið leggur sameiginlega fram. Þetta neitar ríkisstjórnin að gera og ég tek undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni þegar hann vakti athygli á að stjórnarsinnar sem hafa komið hér í stólinn og kvartað yfir því að stjórnarandstaðan vilji breiða umræðu um skattamálin, hafa síðan sjálfir farið út og suður og um víðan völl. Hæstv. forseti. Ég kvaddi mér ekki hljóðs til að gagnrýna þetta frumvarp sérstaklega. Ég kvaddi mér ekki hljóðs til þess. Ég vildi að vísu minna á að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur í öllum sínum málflutningi og málatilbúnaði á undanförnum mánuðum, missirum og árum lagt áherslu á að standa vörð um stöðu íslenskra útflutningsfyrirtækja því við höfum talið að stöðu þeirra væri ógnað, eins og reyndin hefur orðið. Þau hafa verið að flýja af landi brott hvert á fætur öðru, sérstaklega í hátækniiðnaði. Við vitum líka að víða hafa sjávarútvegsfyrirtæki átt í erfiðleikum. Á þetta höfum við lagt áherslu hér við umræðuna. En fyrst og fremst, hæstv. forseti, erum við að vekja athygli á forgangsröðun ríkisstjórnarinnar sem neitar að tala um kjör hinna lægstlaunuðu, sem neitar að tala um tekjuskiptinguna í þjóðfélaginu og leiðir til að draga úr henni. Það er forgangsmál okkar. Það er forgangsmál Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs.

Frú forseti. Hér er verið að ræða frumvarp til laga um breyting á lögum um tekjuskatt og varðar heimild fyrirtækja til að draga frá fjárhæð gengishagnaðar umfram gengistap af hvers konar eignum og skuldum í erlendum verðmæli, sér til hagsbóta. Ég hef í sjálfu sér ekkert við frumvarpið að athuga, ég held að við þurfum að gæta þess að gera vel við fyrirtæki út af fyrir sig. Eins og fram hefur komið hjá ýmsum hv. ræðumönnum er dálítill ójöfnuður á áherslum ríkisstjórnarinnar hvað snertir fyrirtæki annars vegar, sem ég held þó að þurfi að sinna, og einstaklingum aftur á móti sem mörg dæmi sanna að hafi borið mjög skarðan hlut frá borði í þessum efnum. Hv. þm. Pétur Blöndal talaði um gervihagnað fyrirtækja og hann viðurkenndi reyndar að gervihagnaður einstaklinga vegna húsnæðis sem hækkaði á svipstundu á örskömmum tíma væri líka gervihagnaður. Nú er verið að leita leiða til að leiðrétta mál fyrirtækja en það virðist ekki bóla á að neitt verði gert einstaklingum til hagsbóta vegna svipaðra eða sams konar vandamála sem þeim mætir. Hv. þm. Pétur Blöndal sagði líka að skuldbreyting hefði verið kjarabót sem vissulega má taka undir. En það voru kannski fyrst og fremst ummæli hans sem mig langaði til að gera nokkur skil. Hann sagði þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa sofið á verðinum. Þeir sofa á verðinum gagnvart mörkum á frádrætti vegna húsnæðis. Þeir koma ekki með neinar tillögur. Það kemur ekkert frá stjórnarandstöðunni. Ég held að þarna sé ansi frjálslega farið með sannleikann og ekki síst að hv. þingmaður veit vel að það koma tillögur, ályktanir og frumvörp frá stjórnarandstöðunni. En stjórnarandstaðan hefur ekki átt afskaplega gott með að koma þeim fram. Einmitt vegna þess að hér er rætt um þetta vil ég nefna að þingflokkur Frjálslynda flokksins lagði fram frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 4 30. janúar 1995, um tekjustofna sveitarfélaga. Gerði það í vetur, þannig að ekki er hægt að væna þá um að þeir hafi ekki reynt að koma fram málum sínum. Þetta varðar nákvæmlega það mál sem hér er til umræðu þar sem talað er um að óheimilt sé að hækka fasteignaskatt meira en nemur breytingu á launavísitölu. Ég sé ekki betur en hérna sé nokkuð hliðstætt dæmi um að ræða. Verið er að tala um breytingar sem verða af ytri aðstæðum og hækka mörk sem nemur því að menn fá ekki vaxtabætur sem í fyrsta lagi eru lækkaðar og í öðru lagi hækkun eigna á örskömmum tíma veldur því að vaxtabætur eru teknar af hundruðum ef ekki þúsundum fjölskyldna og a.m.k. þá lækkaðar á hinum. Ég held því að Frjálslyndir hafi ekki sofið á verðinum hvað þetta snertir. Þetta er nákvæm hliðstæða við frumvarpið sem hér er til umræðu. Reyndar er annað sem kemur fram í þessu líka. Það varðar bændur til sveita sem hafa oft og tíðum heldur rýrar tekjur. Vegna búháttabreytinga nýtist húsnæði þeim ekki um stundarsakir. Þeir geta ekki notað það en verða að borga af því fullan fasteignaskatt og hækkandi samkvæmt mati. Gert er ráð fyrir því í þessu frumvarpi að hafi svo verið í um tvö ár að séu útihús ekki nýtt skal enginn skattur lagður á þau en hann skal lagður á að nýju ef útihúsin verða tekin í notkun sem gripahús. Þarna er verið að reyna að koma til móts við það þegar menn nýta þessi hús til atvinnustarfsemi sinnar. Með leyfi forseta ætla ég að vitna aðeins í greinargerð með því frumvarpi sem ég tel skipta þessa umræðu þó nokkuð miklu: „Fasteignaskattur er ein af meginuppistöðum í tekjuöflun sveitarfélaga ásamt útsvarstekjum. Útsvarstekjur sveitarfélaga taka mið af tekjum fólks og hækka eða lækka á milli ára út frá tekjum þegnanna.“ - Segja má að þetta sé eðlilegur skattur og hafi fast viðmið í ráðstöfunartekjum hvers og eins. - „Fasteignagjöld taka ekki mið af tekjum fólks og þar með greiðslugetu þegnanna. Að þessu leyti eru fasteignaskattar ekki réttlátir þar sem álögur geta hækkað meira milli ára en laun þeirra sem greiða eiga.“ Í frumvarpinu er einmitt verið að tala um þennan gengishagnað fyrirtækjanna, að fara með hann á sama hátt og hér er lagt til, að ytri breytingar einstaklinga geti valdið því að álögur verði meiri en nemur ráðstöfunartekjum. Ég vek athygli á því aftur að talað er um að ekki megi hækka meira en nemur breytingu á launavísitölu. Launavísitalan er eini mælikvarðinn fyrir þessa almennu launaþróun sem menn fara eftir og er hægt að nota í þessu sambandi. Það er reyndar fleira sem Frjálslyndir hafa lagt til í þessum málum hvað snertir tekjustofna sveitarfélaga, þ.e. skattalögin. Frjálslyndir hafa stöðugt lagt það til að ekki yrði farin sú leið að lækka og fella síðan niður hátekjuskattinn. En það er búið að gera núna, hefur verið gert í áföngum. Farin hefur verið sú leið að lækka skattleysismörk í prósentum og það hefur margsinnis verið sýnt fram á með samanburði, þær tölur hef ég ekki við höndina hér og nú, að alltaf er verið að greiða skatt af minni og minni tekjum hvað snertir lágtekjufólkið. Það er alltaf verið að taka meira af því og nú er svo komið að lægstu launaflokkar og þeir sem eru á lágmarksbótum verða að borga skatta af þessu. Þetta er í rauninni ekki viðunandi og Frjálslyndir hafa lagt til að hækkun skattleysismarka yrði viðhöfð í staðinn fyrir þennan flata niðurskurð sem færir hátekjumanninum skattafslátt upp á tugi þúsunda í hverjum mánuði en skiptir lágtekjufólkið afskaplega litlu og miklu minna. Síðan er eitt enn. Skattur af tekjum þeirra sem aðstöðu hafa til að nýta sér þær sem fjármagnstekjur er miklu lægri en þeirra sem fá launatekjur og/eða lífeyrissjóðstekjur og verða borga fulla skattprósentu af þeim. Frú forseti. Ég vildi aðeins koma hérna upp til að vekja athygli á að stjórnarandstaðan kemur vissulega að þessu máli og er alveg tilbúin að mæla fyrir málum af því tagi ef þess væri einhver kostur.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmönnum fyrir jákvæðar undirtektir við efni þessa frumvarps og að mörgu leyti athyglisverðar umræður sem því hafa fylgt. Það hefur einkennt málflutninginn að ræðumenn hafa verið jákvæðir í garð frumvarpsins en hafa síðan sagt að þeir hefðu viljað sjá eitthvað annað og eitthvað meira og finnst ríkisstjórnin ekki vera að sinna verkefnum sem hún ætti að taka á miðað við aðstæður eins og þeir sjá þær í dag. Mest hefur borið á því að hinir lægst launuðu hafi verið nefndir til sögunnar, að ríkisstjórnin hafi ekki verið að hugsa um hag þeirra. Eins hefur verið rætt um hinn meinta óstöðugleika á genginu, um gengismálin og hagstjórnina yfirleitt, stöðu útflutningsiðnaðarins og þar fram eftir götunum. Því er til að svara að það er langt frá því svo að ríkisstjórnin hugsi ekki um hag hinna lægst launuðu. Ég held að það sé leitun að því tímabili þar sem kaupmáttur hinna lægst launuðu hefur hækkað eins mikið og á því tímabili sem þessi ríkisstjórn hefur setið. Það vill þannig til að í efnahagsspá fjármálaráðuneytisins er gert ráð fyrir því að á næsta ári muni kaupmáttur launa halda áfram að hækka og kaupmáttur ráðstöfunartekna aukast heldur meira en kaupmáttur launa. Það helgast af þeim skattalækkunum sem ákvörðun hefur verið tekin um að muni taka gildi um næstu áramót og einnig bar hér á góma. Það hefur beinlínis verið sagt að ríkisstjórnin neiti að tala um kjör hinna lægst launuðu. Ég kannast ekki við að hafa neitað því eða hafa á nokkurn hátt reynt að leggja stein í götu þeirra sem hafa barist fyrir bættum kjörum sínum. Ég hef hins vegar látið í ljós áhyggjur af því að þær hækkanir sem þeir lægst launuðu, eins og þeir sem hér voru nefndir til sögunnar af hálfu hv. þm. Ögmundar Jónassonar, sem eru með 105 þús. kr. á mánuði, hafa verið að sækja að undanförnu muni færast upp stigann - eins og ég hef orðað það að klifrað verði upp eftir bakinu á þessum aðilum og í hlutfalli við aðra verði eftir örfáa mánuði lítið eftir af þeim hækkunum sem þeir hafa fengið. Ég vona að ég reynist ekki sannspár í þessum efnum og að þessir aðilar geti notið þeirra hækkana sem þeir hafa fengið í samningum við vinnuveitendur sína að undanförnu án þess að aðrir reyni að nýta sér þá stöðu sem þeir hafa verið í. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ræddi nokkuð gengismálin og þær miklu fjárfestingar sem hér hafa verið að undanförnu. Það má segja að rót þess sterka gengis sem við höfum búið við undanfarin ár sé mikill hagvöxtur og síðan hafa komið inn í það breytingar á húsnæðismarkaði og eins hin svokallaða krónubréfaútgáfa síðasta haust. Hann gerði einnig að umræðuefni spár fjármálaráðuneytisins, vildi frekar gera lítið úr þeim. Ég held að þær hafi reynst býsna þokkalegar, a.m.k. að undanförnu, þó að teknu tilliti til þess að gengisspár ráðuneytisins hafa ekki gengið alveg nákvæmlega eftir, sérstaklega ekki þegar menn miða við tímasetningar. En það vill hins vegar þannig til að í þessu eins og svo mörgu öðru miðum við við almanaksárin. Ég veit ekki hvort mönnum finnst þá að efnahagsspáin fyrir síðasta ár, árið 2005, þar sem því var spáð að gengisvísitala mundi hækka fyrir lok ársins - að mönnum finnist það vera neitt mikil skekkja þegar sú spá gengur eftir með tveggja mánaða biðtíma í upphafi þessa árs. Það má því kannski segja að sú spá hafi, með þeim breytileika sem felst í þessum tveimur mánuðum, reynst býsna góð. Verðbólgan hefur aðeins látið á sér kræla en eins og fram hefur komið hefur þetta að mestu leyti verið eignaverðbólga og það hefur út af fyrir sig sínar afleiðingar líka eins og hv. þm. Atli Gíslason minntist á varðandi það sem hann telur að geti haft áhrif á vaxtabæturnar. Það er út af fyrir sig ekki komið í ljós hvort það er rétt en við munum sjá það. En burt séð frá því nákvæmlega hvernig það mun koma út í álagningunni, það er ýmislegt fleira sem getur haft áhrif á það, þá tel ég þó að þessi þróun hafi með öðru, og þá kannski ekki síst þeim breytingum sem fyrirhugaðar eru á íbúðalánaveitingunum - þurfi að endurskoða vaxtabótakerfið og það verðum við að gera samhliða því að gengið er frá frumvarpi til breytinga um íbúðalánin. Þess er þá væntanlega skammt að bíða að við sjáum niðurstöður af minni hálfu í þeim efnum en þau mál sem varða Íbúðalánasjóðinn eru ekki komin nægilega langt til að beinlínis sé hægt að forma hugsanlegar breytingar á vaxtabótunum, það þarf að haldast í hendur. Hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir og reyndar einnig hv. þm. Helgi Hjörvar töluðu talsvert mikið um evruna og töldu að stöðugleikans væri að leita í henni. Ég er ekki sannfærður um að svo sé, tel reyndar að ýmislegt þar sé kannski ekki alveg í þeim anda sem þau hafa viljað tala um þegar við höfum verið að fara yfir gengismálin hér, eins og t.d. það að Seðlabanki Evrópu er ekki með verðbólgumarkmið eins og við erum með í dag og þeir bankar sem við höfum helst verið að horfa til. Þeir byggja á peningamagnskenningum í sinni stefnu þó sumir hefðu viljað halda því fram að þeir hafi ekki fylgt þeim kenningum eftir eins og skyldi ef menn ætla að fara eftir sínum markmiðum - það hefur kannski verið heppilegt að þeir gerðu það ekki en það er annað mál. En ég held hins vegar að við ættum ekki að rasa um ráð fram í þessum efnum og ég vil, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, frekar horfa til Noregs og Sviss í þessum efnum þar sem nokkuð þokkalega hefur gengið að halda stöðugleika varðandi gengismál sjálfstæðra gjaldmiðla þessara þjóða. Þessar þjóðir búa auðvitað við aðstæður sem að mörgu leyti eru ólíkar okkar og þá kannski sérstaklega Sviss. Þar hefur ekki verið eins mikill hagvöxtur og hefur verið hér hjá okkur, þar hafa ekki verið eins róttækar breytingar í húsnæðislánakerfum og hér. Ég hef ekki sérstaklega orðið var við nýjar útgáfur í svissneskum frönkum að undanförnu. Norðmenn búa auðvitað við sérstakar aðstæður með sína olíu og sinn olíusjóð en þrátt fyrir það, og kannski einmitt vegna þess, hafa menn þar kvartað yfir því að gengi norsku krónunnar væri helst til hátt. Útflutningsgreinarnar þar hafa einmitt verið að kvarta á svipuðum nótum og við höfum verið að kvarta hér sem höfum verið í forsvari fyrir sjávarútveginn síðustu missiri. Það er kannski ekki eins ólíkt um að litast í umhverfi okkar og því sem Norðmennirnir búa við og ætla hefði mátt af máli hv. þingmanns. Það er einnig athyglisvert í ljósi þess, sem einnig kom fram í máli hv. þingmanns, að Noregur og Sviss eru ríki eins og Ísland sem hafa nýtt sitt vatnsafl ríkulega á undanförnum árum og nýtt það til framleiðslu á áli án þess að það sé kannski sérstakt efnisatriði í umræðunni hér. Það er ekki alveg rétt sem kom fram hjá hv. þm. Pétri Blöndal, hann hefur kannski misskilið mig á einhverju stigi, að hugmyndin að því að flytja þetta þingmál hafi komið til vegna þeirra gengisbreytinga sem hafa orðið núna á síðustu mánuðum. Hugmyndin varð til vegna gengisbreytinga undanfarinna ára. Ég hef verið með þetta mál í athugun í ráðuneytinu um nokkurt skeið, verið að skoða það hvernig að þessum málum er staðið í nágrannalöndunum. Það er staðið að þeim á býsna misjafnan hátt og þess vegna hefur það reynst tafsamari vinna að fara í gegnum það og meta kosti og galla þeirra aðferða sem þar eru notaðar og reyna að færa þær að staðháttum sem hér eru. En vegna þess að ég er sannfærður um að það sé skynsamlegt að fara þessa leið og vegna þess að ég er sammála hv. þm. Pétri Blöndal um að þarna er um gervihagnað að ræða og sannfærður um að þetta skiptir máli varðandi stöðugleikann í efnahagslífinu, stöðugleika fyrir útflutningsgreinarnar og stöðugleikann í genginu, taldi ég skynsamlegt að flytja þetta mál á þennan hátt núna og freista þess að koma í veg fyrir þau óæskilegu áhrif sem hækkunin á síðustu árum hefði valdið í greiðslum án þess þó að það kæmi til sem síðar kom í ljós varðandi gengið, en eins og ég sagði áðan hafði fjármálaráðuneytið spáð því að það mundi gerast. En það hefði auðvitað ekki haft áhrif fyrr en við uppgjör ársins 2006 á árinu 2007. Það sem knýr á um það að flytja þetta núna er það að uppgjör ársins 2005 mun fara fram í haust og því nauðsynlegt að þetta frumvarp verði afgreitt nú á vorþinginu til að hægt sé að taka mið af þeirri vinnu sem bæði fyrirtækin og skattkerfin fara í sumar og haust hvað þetta varðar. Ég vil að lokum, frú forseti, þakka fyrir jákvæðar undirtektir við efnisatriði frumvarpsins.

Hæstv. forseti. Ég er ekki sammála hæstv. fjármálaráðherra um að hann og ríkisstjórnin hafi viljað ræða kjör hinn lægst launuðu. Hæstv. ráðherra vildi bera það af sér að hann neitaði að ræða hér kjör hinna lægst launuðu. Ég ætla að nefna tvö dæmi. Á morgun er efnt til ráðstefnu undir heitinu Velferðarríki á villigötum? Það eru verkalýðshreyfingin á Íslandi, ASÍ, BSRB, Landssamband eldri borgara, Samiðn, Öryrkjabandalagið og fleiri aðilar sem standa að þessari ráðstefnu. Eftir þeim upplýsingum sem ég hef fengið hefur hæstv. ráðherra neitað að sækja ráðstefnuna og neitað að senda fulltrúa ráðuneytisins á ráðstefnuna. Í auglýsingu sem birtist í Morgunblaðinu sl. sunnudag segir að Ásmundur Stefánsson ríkissáttasemjari verði fulltrúi heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra Sivjar Friðleifsdóttur og Árna Mathiesens fjármálaráðherra í pallborði. Getur þetta verið rétt? Eru þetta ekki einhver mistök? Er það virkilega rétt að hæstv. fjármálaráðherra neiti að taka þátt í umræðu sem helstu verkalýðssamtökin í landinu og hagsmunasamtök almennings hafa boðað til og óskað eftir nærveru hans eða fulltrúa úr fjármálaráðuneytinu? Hljóta það ekki að vera mistök að setja það hér á blað í auglýsingu að sáttasemjari ríkisins verði fulltrúi ríkisstjórnarinnar í umræðu um þessi efni? Ég óska eftir að hæstv. ráðherra upplýsi um þetta. Hitt sem ég vildi nefna er að kröfur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, þingflokks okkar hér í þingsalnum, um 

Forseti. Það er rétt að ég hef ekki tök á því að mæta á þessa ráðstefnu á morgun sem hv. þingmaður vitnaði til. En það vill nú þannig til að ríkisstjórnin er með nefnd starfandi á sínum vegum til þess að fara yfir málefni aldraðra og formaður þeirrar nefndar er Ásmundur Stefánsson. Hann starfar einnig sem ríkissáttasemjari en hann er auðvitað ekki formaður þessarar nefndar í því hlutverki. Hann leiðir þetta starf eins og málum er háttað nú og ég álít að þar sem ég get ekki verið á fundinum sé það góð ráðstöfun að Ásmundur verði þar og taki þátt í panelumræðunum. Hann veit best hvernig málin standa. Varðandi vilja minn til þess að ræða kjör hinna lægst launuðu held ég að hv. þm. Ögmundur Jónasson í hlutverki sínu sem formaður Bandalags starfsmanna ríkis og bæja ætti að leita upplýsinga hjá fulltrúum þess félags sem fer með þá lægst launuðu innan sambandsins sem starfa hjá ríkinu og athuga hvort þeir hafi haft eitthvað undan því að kvarta að ræða við mig persónulega eða starfsmenn mína um mál þeirra síðustu vikurnar.

Hæstv. forseti. Ég er ekki að amast við því að Ásmundur Stefánsson, hvort sem hann er í hlutverki ríkissáttasemjara eða formanns nefndar sem er að fjalla um kjaramál, sæki ráðstefnu og komi þar fram, því fer fjarri. Ég er að gagnrýna að hann sé fulltrúi fjármálaráðherra og þar með ríkisstjórnarinnar í þessari umræðu. Ég vek athygli á og ítreka að eftir því sem ég best veit var óskað eftir því við hæstv. ráðherra að hann kæmi til ráðstefnunnar og ef hann ætti ekki heimangengt eins og stundum gerist að þá sendi hann fulltrúa sinn á vettvang. Þetta er það sem mér finnst vera undarlegt og ámælisvert í þessu efni. Ég vek athygli þingsins á því að hér er að koma inn á borð þingmanna hvert málið á fætur öðru nýtt, við erum að ræða þrjú ný mál í dag. Er að vænta einhverra mála frá ríkisstjórninni 

Frú forseti. Ég hef sótt marga fundi í vetur til þess að ræða kjör aldraðra og annarra. Ég veit eiginlega ekki hvaðan sú hugmynd kemur upp hjá mönnum að ég sé eitthvað að veigra mér við því að mæta á fundi jafnvel þó að um erfiðar umræður geti verið að ræða. Það vill bara þannig til að ég á ekki heimangengt til þess að mæta á þennan fund á morgun. Ásmundur Stefánsson er fulltrúi minn á þessum fundi, hann er að vinna verk fyrir ríkisstjórnina og er þar af leiðandi sá maður sem veit best hvernig þeirri vinnu vindur fram og hver staðan er. Ef ég er beðinn um að tilnefna fulltrúa má ég þá ekki tilnefna þann sem ég tel að sé heppilegast að kynni sjónarmiðin hverju sinni? Ég tel einfaldlega að Ásmundur Stefánsson sé 

Virðulegur forseti. Hæstv. fjármálaráðherra var ekki sannfærður um að það væri til þess fallið að tryggja hér stöðugleika til framtíðar að taka upp annan gjaldmiðil í landinu, evruna, og leggja af íslensku krónuna og það er út af fyrir sig sjónarmið hjá hæstv. ráðherra. Hann vísaði til þeirra stöðugu gjaldmiðla svissneska frankans og norsku krónunnar í því sambandi. Ég held að hæstv. ráðherra fari ekki fyllilega rétt með þegar hann vísar með þeim hætti til svissneska frankans enda hygg ég að sveiflur í honum hafi, ef eitthvað er, jafnvel á stundum slagað upp í að vera sambærilegar við það sem gerst hefur með íslensku krónuna, þó að það hafi dregið úr þeim í seinni tíð þá sé það sögulega mikil sveiflumynt. Ef Norðmenn eiga að vera leiðtogar lífs okkar í þessum efnum er óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji þá - úr því að hann vill ekki huga að nýjum gjaldmiðli - koma til álita að hverfa frá verðtryggingu íslensku krónunnar á verðtryggðum útlánum í íslenskum krónum, m.a. vegna þess að það sérstaka fyrirkomulag okkar hér virðist draga úr getu Seðlabankans sem hafi þau áhrif að það dragi úr þenslunni þannig að nú hefur bankinn hækkað stýrivexti umfram þær áætlanir sem hæstv. fjármálaráðherra gerði fyrir þetta ár, að ekki sé talað um hvernig spár ráðuneytisins um gengið og aðra slíka hluti hafa farið. Ég held að það sé mikilvægt að kalla eftir þeirri afstöðu því eins og ég rakti hér áðan hefur forstjóri stærsta fjármálafyrirtækis landsins lýst því yfir að kostirnir séu fyrst og fremst tveir, annaðhvort að leggja af verðtrygginguna en reyna að halda í krónuna sem gjaldmiðil eða fara í aðra mynt.

Frú forseti. Þetta er auðvitað athyglisverð haglýsing á hinu óstöðuga svissneska hagkerfi því að auðvitað, eins og kom fram hjá mér fyrr í dag í andsvari við hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, þá sveiflast flestar myntir, en svissneski frankinn hefur verið talinn hluti af hinu stöðuga svissneska hagkerfi og ég tel að það sé einsýnt að sú samlíking sem ég notaði þar standist alveg. Hins vegar nefndi ég líka að það hefur verið talað um að gengi norsku krónunnar væri of hátt þó að það hafi kannski ekki farið í sömu hæðir og íslenska krónan fór í í lok síðasta árs. Hins vegar varðandi verðtryggingu íslensku krónunnar er það í sjálfu sér óæskilegt að við séum með aðrar reglur og annað fyrirkomulag en gildir í löndunum í kringum okkur. En við tókum þetta fyrirkomulag hér upp við sérstakar aðstæður og ég held að við þær aðstæður hafi það reynst okkur mjög vel og hjálpað okkur til þess að koma hér á efnahagslegum stöðugleika. Það getur hins vegar verið að við þurfum að endurskoða hversu mikið gildi það hefur í dag að hafa verðtrygginguna. Að hluta til er ég sannfærður um að hún jafnar greiðslubyrðina hvað varðar heimilin, sérstaklega vegna greiðsludreifingarinnar sem oftast fylgir verðtryggingunni. Ég mundi hika við að fara í að banna frjálsum markaði að gera skuldbreytingar sínar með verðtryggingu. Ef hugur fylgir máli hjá Hreiðari Má Sigurðssyni getur hann haft verulega mikil áhrif á þetta 

Virðulegur forseti. Ég fagna þessum orðum hæstv. fjármálaráðherra um verðtrygginguna því þótt okkur greini á um það hvaða gjaldmiðil sé skynsamlegast að hafa þá er ákaflega mikilvægt, ef það er ætlun stjórnvalda að ríghalda í íslensku krónuna til framtíðar, að huga sérstaklega að verðtryggingarþættinum. Það er alveg rétt sem kemur fram hjá hæstv. fjármálaráðherra að við þær aðstæður sem við höfum núna og þegar við horfum til þess að okkur hefur gengið gríðarlega illa að eiga við hagsveiflur hér á Íslandi og búið við meiri sveiflur hér en þolandi er þá þurfum við að skoða alveg sérstaklega það sem skilur okkur að frá öðrum löndum. Eitt af því sem er alveg séríslenskt fyrirkomulag er verðtryggingarkerfið og við hljótum þess vegna að fara að huga alvarlega að því a.m.k. að draga úr vægi verðtryggingarinnar í hagkerfi okkar þó að vera kunni að 

Hæstv. forseti. Það sem ég nefndi áðan að jafnaði greiðslubyrði heimilanna er einmitt hluti af því sem Hreiðar Már Sigurðsson nefndi í ræðu sinni að væri þess valdandi að vaxtatæki Seðlabankans virkaði eins og vaxtatæki hjá öðrum seðlabönkum. Ef maður skoðar þetta eins og það er í Bretlandi þar sem ekki er um verðtryggingu að ræða og greiðsludreifingin er ekki eins og hún er í lánafyrirkomulaginu hérna þá virka vaxtahækkanir Seðlabankans alveg beint í næstu afborgun. Það hlýtur að vera gríðarlega sterkt tæki til þess að hafa áhrif á hagsveifluna. En það hefur þá þær afleiðingar að fólk þarf strax að greiða meira en því er ekki dreift yfir allt tímabilið sem á eftir að greiða afborganir á og þá verða menn bara að meta hvort sé betra.

Frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra og Sjálfstæðisflokkurinn segja að það sé tími til að lifa og reykvískar fjölskyldur eigi aðeins það besta skilið í fjölskylduvænni borg. Þetta þýðir varðandi vaxtabæturnar að það er tími til að lifa við skert kjör. Ég vil mótmæla því þegar hæstv. ráðherra segir að það hafi ekki komið í ljós hvort vaxtabætur hafi verið skertar. Ég taldi fram fyrir u.þ.b. 600 einstaklinga á vef ríkisskattstjóra. Ég reiknaði hvern og einn einasta út samkvæmt reikningsformúlum ríkisskattstjóra og þess vegna segi ég það að vaxtabætur þúsunda einstaklinga eru skertar, annaðhvort felldar niður eða skertar mjög verulega. Ég spurði líka sérstaklega og ítrekað: Hvernig stendur á því að skerðingarhlutfallið var ekki hækkað eins og aðrar viðmiðunartölur í skatti? Það er tími til að lifa fyrir þessa einstæðu móður við 220 þús. kr. skerðingu í ár. Ég spyr líka hæstv. fjármálaráðherra: Vill hann standa með mér við gerð þessa frumvarps og afgreiðslu þess á þingi, vill hann standa með mér að því að hækka skerðingarmörkin um 35% þannig að þessar fjölskyldur, þetta unga fólk sem reiknaði með vaxtabótum þegar það keypti íbúðir sínar og gerði fjárhagsáætlanir út frá því, vill hæstv. fjármálaráðherra standa að því að hækka skerðingarmörkin um 35% eins og fasteignamatið hækkaði á milli ára? Þetta fólk sem ég er að tala fyrir hönd hefur ekki tíma til að lifa við þessi skertu kjör og það hefur heldur ekki tíma til að bíða. Ég vil líka taka það sérstaklega fram að þetta hefur ekki nokkurn skapaðan hlut með Íbúðalánasjóð að gera, hefur aldrei haft. Þetta er fólk sem hefur tekið þessi lán, það reiknar í upphafi með vaxtabótum og fær þær ekki.

Frú forseti. Þetta hefur auðvitað með það að gera hvaða viðmiðanir við notum varðandi vaxtabæturnar. Það hefur auðvitað með það að gera hver vaxtakjörin eru og loks hefur það líka með það að gera hver aðgangurinn er að lánunum. Það eru þær miklu breytingar í þessu sem við erum að sjá og höfum verið að sjá að undanförnu. Það eru þess vegna fleiri þættir en þeir sem hv. þingmaður nefndi sem koma til skoðunar. Ég efast ekkert um að hann hefur talið fram fyrir marga og ég efast ekkert um að hann hafi fyllt rétt inn í reiknivél ríkisskattstjóra og að reiknivélin reikni rétt. Hins vegar eru framteljendur fleiri en þessir 600 sem hv. þingmaður nefndi. Þeir búa við misjafnar aðstæður. Þar sem um er að ræða að viðmiðið er hrein eign, og það sjáum við ekki fyrr en síðar, þá gæti verið um það að ræða að þeir sem búa við það að eignarverð þeirra hefur hækkað hafi jafnframt hækkað lántökur sínar á móti til þess að þetta bil skerðist ekki og til þess að fá vaxtabæturnar áfram. Hvernig þetta kemur svo út í heildinni getur maður ekki sagt fyrir um núna, ekki fyrr en álagningunni er lokið. En það er einmitt þetta, að geta aukið lántökurnar þegar eignarverðið hækkar og jafnvel ráðstafað þeim fjármunum í allt aðra hluti en húsnæðisöflunina og geta samt sem áður fengið vaxtabætur áfram sem ég tel m.a. ástæðu fyrir því að við þurfum að fara ofan í vaxtabótakerfið. Því að ég efast stórlega um aðilar sem geta gert slíka hluti þurfi á vaxtabótum að halda. Ég hef hins vegar kannski meiri 

Frú forseti. Ég er að tala fyrir hönd ófaglærðs verkafólks á lágmarkstekjum. Það er líka verið að tala um álagningu 2006 vegna tekna 2005 sem eru staðreyndir. Þetta eru staðreyndir. Það er ekki eitthvað sem er verið að gera núna sem einstaklingur eru að gera í ár. Ef 600 manns er ekki gott úrtak, þá veit ég ekki hvað það er. Ríkisskattstjóri er með þennan reiknigrundvöll. Hann er með þessa reiknivél þannig að maður sér þetta í hendi sér. Þetta er svo einfalt. Og hvaða stefna er það að láta viðmiðunartölurnar standa í stað milli ára? Verðbólgan var 4–5%. Allar viðmiðunartölur í skatti hækkuðu um þetta nema þessi tala. Af hverju er verið að ráðast að þessu fólki? Að bera því síðan við að fólk fari þá að taka meiri lán til að ná vaxtabótum. Mér finnst það satt best að segja alveg út í hött. Hver tekur lán bara til að fá vaxtabætur? Menn taka lán til að kaupa eignir, 

Frú forseti. Það fólk sem ég er að tala um er líka í skattkerfinu eins og fólkið sem hv. þm. Atli Gíslason er að tala um. Það er til fólk sem tekur lán á móti hækkandi eignarverði til að nota í annað, í aðrar fjárfestingar, eða í neyslu. Það hefur verið talað um þetta í þjóðfélaginu og er búið vera í umræðunni síðustu mánuði og missiri. Þetta fólk fær líka vaxtabætur samkvæmt þeim reglum sem í gildi eru í dag. Við sjáum ekki heildina í þessu fyrr en að álagningunni er lokið.

Þau lán sem eiga að vera til íbúðarkaupa?

Þau lán eru að nafninu til til íbúðarkaupa en hluti af því vandamáli sem við höfum verið að tala um undanfarin missiri er að þau hafa síðan verið notuð í eitthvað annað. 
             Þar sem hv. þingmaður var ekki á þingi í desember þegar við fjölluðum um fjárlögin þá útskýrði ég hvers vegna breytingar voru ekki gerðar á uppfærslunum. Það var vegna þess að breytingar 

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 87/2004, um olíugjald og kílómetragjald o.fl., með síðari breytingum. Með frumvarpi þessu er lagt til að tímabundin lækkun á fjárhæð olíugjalds úr 45 kr. í 41 kr. verði framlengd um hálft ár, eða fram til 31. desember 2006. Sambærileg lækkun hefur verið samþykkt tvisvar sinnum áður en markmið hennar er að bregðast við óhagstæðri þróun á heimsmarkaðsverði á dísilolíu samanborið við heimsmarkaðsverð á bensíni. Verð á dísilolíu á heimsmarkaði er enn óvenjuhátt í samanburði við heimsmarkaðsverð á bensíni og áfram ríkir óvissa um það hvernig heimsmarkaðsverð á dísilolíu og bensíni mun þróast innbyrðis á næstu mánuðum. Með vísan til þessa ástands er því með frumvarpi þessu lagt til að hin tímabundna lækkun olíugjalds verði framlengd um hálft ár, eða fram til 31. desember 2006. Sömu tillögu er að finna í frumvarpinu varðandi sérstaka kílómetragjaldið til samræmis við olíugjaldið. Í frumvarpinu er einnig lagt til að björgunarsveitum verði heimilt að nota litaða gjaldfrjálsa olíu á ökutæki sín en í staðinn greiði þær sérstakt kílómetragjald. Við upptöku olíugjalds jukust álögur á starfsemi björgunarsveita vegna reksturs dísilbifreiða nokkuð frá því sem var í þungaskattskerfinu, enda er olíueyðsla þessara farartækja oftar en ekki í litlu samræmi við ekna kílómetra. Þessari tillögu er ætlað að draga úr þeim álögum þannig að kostnaður björgunarsveitanna verði svipaður og hann var fyrir upptöku olíugjaldsins. Verði frumvarpið að lögum er áætlað að það muni leiða af sér 250 millj. tekjutap fyrir ríkissjóð frá því sem ella hefði orðið á árinu 2006 miðað við að sala á gjaldskyldri dísilolíu verði sú sama og hún var á síðari hluta ársins 2005. Frú forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Virðulegur forseti. Við erum komin með þá sérkennilegu stöðu í þinginu að fjármálaráðherra er að mæla hér fyrir frumvarpi sem tekið er inn með afbrigðum, um olíugjald og kílómetragjald. Að þetta sérstaka gjald lækki eða að framlengd verði á því lækkun sem áður hafði verið samþykkt. Hins vegar liggur fyrir í þinginu, og er nú hjá efnahags- og viðskiptanefnd, frumvarp til laga sem nokkrir þingmenn Samfylkingarinnar fluttu í upphafi þings og var þar 1. flutningsmaður Jóhanna Sigurðardóttir sem situr nú á forsetastóli. Það frumvarp tók líka til olíugjaldsins og kílómetragjaldsins en jafnframt tók það frumvarp til þess að lækkað yrði vörugjald af bensínlítrum þannig að bensín- og olíulítrinn yrði lækkaður tímabundið. Þetta frumvarp er til meðferðar hjá efnahags- og viðskiptanefnd. Því hlýtur að vakna sú spurning hvernig á því standi að ekki sé hægt að afgreiða það frumvarp Samfylkingarinnar sem þar liggur fyrir og þá hefði verið hægt að gera á því einhverjar breytingar og meiri hlutinn í efnahags- og viðskiptanefnd getað komið fram með breytingartillögur við það frumvarp ef hann hefði svo kosið því þetta liggur þar fyrir, virðulegur forseti. Ég verð að segja það hér að við meðferð þessa máls í efnahags- og viðskiptanefnd munum við í Samfylkingunni leggja mikla áherslu á að bensínlítrinn verði lækkaður og að vörugjald á bensíni og olíu verði lækkað tímabundið til að takast á við þá hækkun á vísitölu sem nú er að verða vegna hækkana á heimsmarkaðsverði. Ástæðan fyrir því að ég kem upp í andsvari er fyrst og fremst til að spyrja ráðherra hvernig standi á því að þeir hafi ekki bara tekið frumvarpið og afgreitt það út úr efnahags- og viðskiptanefnd og gert á því breytingartillögur.

Frú forseti. Því er til að svara að hér er um að ræða framlengingu á áður afgreiddu þingmáli frá hæstv. fjármálaráðherra. Einnig er hér um nýtt efnisatriði að ræða, og þá vísa ég til þess hvað varðar björgunarsveitirnar. Ég held að betur fari á því að flytja nýtt frumvarp til að afgreiða þetta mál, bæði vegna forsögunnar og eins vegna hins að ef gerð hefði verið breytingartillaga eins og varðandi björgunarsveitirnar þá hefði verið um nýtt efnisatriði að ræða og það hefði mátt, þó að ég ætli ekki endilega að kveða upp úr með það, mátt gagnrýna að slíkt efnisatriði hefði ekki hafa farið í gegnum þrjár umræður í þinginu. Ég hef jafnan gætt mín á því að koma ekki með óskyld efnisatriði í gegnum breytingartillögur á frumvörpum í nefnd og ég held að það hafi verið til umræðu hér einhvern tímann áður á svipuðum forsendum þegar ég var að flytja frumvarp og þá sem ráðherra í öðrum málaflokki.

Virðulegur forseti. Ég er alveg sannfærð um að við í efnahags- og viðskiptanefnd hefðum ekkert haft á móti því að gera breytingartillögu sem fæli í sér nýtt efnisatriði og það hefði getað orðið um það víðtæk sátt í nefndinni að gera slíka breytingu við frumvarp þingmanna Samfylkingarinnar sem þar liggur fyrir. Mér hefði bara þótt það eðlilegur framgangsmáti á málinu úr því að svona frumvarp, sem er í grundvallaratriðum efnislega samhljóða, þótt þarna sé eitthvert nýtt efnisatriði á ferðinni, og liggur fyrir og hefur verið rætt í þinginu og er komið til nefndar, hefði verið afgreitt út úr nefndinni en ekki að koma hér með nýtt frumvarp þó að í því sé þetta sérstaka ákvæði um bifreiðar í eigu björgunarsveita. En ég geri ráð fyrir að um það geti náðst góð sátt í efnahags- og viðskiptanefnd og vona að ráðherra vilji fylgja mér að málum í því að við náum líka fram í nefndinni lækkun á vörugjaldi á 

Frú forseti. Ég efast ekkert um góðan vilja hv. þingmanna Samfylkingarinnar í efnahags- og viðskiptanefnd til að taka á málum björgunarsveitanna. En varðandi það hvort þinglegt sé eða ekki að mál fari fram á ákveðinn hátt, ef einhver vafi er um að mál sé þinglegt þá er vafinn jafnmikill hvort sem efnisleg samstaða er um málið eða ekki. Þar af leiðandi er ekki rétt að taka neina áhættu í þeim efnum, jafnvel þó að menn sætu þegjandi í eitthvert skipti en næst þegar mál væri umdeilt mundu einhverjir standa upp og þá væri kannski verra að vera kominn með eitthvert fordæmi sem menn væru þá ekki sáttir við.

Virðulegur forseti. Það er fagnaðarefni að hæstv. fjármálaráðherra komi fram með þetta frumvarp sem við þingmenn Samfylkingarinnar höfum áður kallað eftir frá hæstv. ráðherra en óhjákvæmilegt er að spyrja ráðherra að tvennu. Í fyrsta lagi: Sér ráðherra fram á að hinn 31. desember næstkomandi hafi olíuverð á heimsmarkaði lækkað svo að þetta ákvæði megi koma til framkvæmda og gjaldið hækka um 4 kr. á olíuna? Eða hvers vegna velur hæstv. fjármálaráðherra að fresta þessu aðeins til þess tíma? Ég hefði haldið að horfur á heimsmörkuðum væru með þeim hætti að fullt tilefni væri til að fresta þessu lengur. Hins vegar, og það er kannski meginatriðið, var tekist talsvert á um olíugjaldið á sínum tíma og spurt hvort ástæða væri til að hafa það svo hátt og hvort ekki væri rétt að hvetja frekar til notkunar með að hafa það lægra en hæstv. fjármálaráðherra vildi hafa það en ákvörðun um það var byggð á spá um tekjuáhrif kerfisbreytinganna fyrir ríkissjóð. Ég spyr því hæstv. fjármálaráðherra hver þau áhrif hafi verið og hvort nauðsynlegt sé að fá þetta gjald inn í árslokin til að bæta ríkissjóði upp eitthvert tekjutap sem orðið hefur vegna breytinganna sem gerðar voru.

Frú forseti. Það er álíka erfitt að sjá fyrir um verðbreytingar á eldsneyti eins og genginu. Þeir aðilar sem ég hef ráðfært mig við eru ekki á einu máli um að verð á eldsneyti muni endilega fara hækkandi, það gæti jafnvel lækkað eitthvað eða staðið í stað. Þess vegna er rétt að hafa það tímabundið meðan við erum enn að sjá hvernig þetta þróast, sérstaklega hvað varðar innbyrðis hlutföllin á milli bensíns og dísilolíu. Eins og hv. þingmenn allir vita verður flutt nýtt fjárlagafrumvarp næsta haust og þar með tekjuáætlun og þá er eðlilegt að tekin verði afstaða til þess hvernig þessum málum verður háttað á næsta ári í kringum fjárlagaafgreiðsluna. Síðan varðandi hitt hver tekjuáhrif hins nýja kerfis hafa verið, ég er ekki með neinar tölur á takteinum um það sérstaklega hvort það hafi brugðið út af því sem áætlað hafði verið. Mér er ekki kunnugt um að svo sé, en er hins vegar ekki með neinar tölur sem staðfesta það. Sjálfsagt verður hægt að koma þeim á framfæri við hv. nefnd þegar málið verður þar til umfjöllunar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svörin og kalla eftir því að upplýsingar um þau tekjuáhrif sem breytingarnar höfðu í för með sér fyrir ríkissjóð verði lagðar fram í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Það er mjög mikilvægt að við hvetjum til þess með hinum almennu skilyrðum að fólk nýti umhverfisvænni kostinn, sem er dísilolían, í ríkari mæli en gert hefur verið. Það er eitt af því sem við getum lagt af mörkum í mengunarmálum og frá umhverfissjónarmiði er það mikilvægt að olíugjaldið sé sannanlega ekki hærra en þær álögur sem fyrir voru á dísil og þess vegna full ástæða til að skoða það hvort þessar 4 krónur þurfi yfir höfuð að koma inn til þess að bæta ríkissjóði tekjutapið. Nauðsynlegt er að það sé alveg á hreinu áður en þessu ákvæði verður hleypt í gegn.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra flytur hér frumvarp, sennilega í þriðja skiptið, um tímabundna lækkun á olíugjaldinu úr 45 kr. í 41 kr., eða 4 kr. lækkun. Í þessu andsvari langar mig að spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í það hvort ekki hafi verið nein umræða í hæstv. ríkisstjórn um flutningskostnaðinn. Við vitum að hið háa olíuverð sem núna er í landinu - og því miður bendir lítið til þess að það lækki á næstunni - er þegar farið að hafa þær afleiðingar að flutningskostnaður er að hækka, hann er sífellt að hækka. Ég spyr út í þetta, virðulegi forseti, vegna þess að fyrir síðustu alþingiskosningar beitti ríkisstjórnin sér fyrir því, þar á meðal ráðuneyti fjármála ásamt öðrum ráðuneytum, að skrifa mikla skýrslu og boða það í kosningunum, báðir stjórnarflokkarnir núverandi gerðu það, að ráðast ætti að þessari meinsemd, að þessum landsbyggðarskatti sem flutningskostnaðurinn er og lækka hann. Um það var skrifuð mikil skýrsla sem reyndar er hernaðarplagg ríkisstjórnar og fæst ekki birt. En það er annar handleggur. Ég hef sagt það áður, virðulegur forseti, að í byggðaáætlun segir að gefist hafi verið upp á þessu og hætt við. Hæstv. iðnaðarráðherra Valgerður Sverrisdóttir sagði á fundi Eyþings að það væri ekki samstaða innan ríkisstjórnarinnar um að gera þetta, og það hefur komið fram hér á þinginu í svari við spurningu hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttur, þingflokksformanns Sjálfstæðisflokksins, sem hefur upplýst að þetta hafi ekki stoppað í stjórnarflokkunum. Þá er hægt að draga þá ályktun, miðað við það sem sagt er, að þetta stoppar í ríkisstjórn. Það er einfaldlega erindi mitt hingað upp að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Var ekkert rætt um það í þessu sambandi að efna þetta loforð eða ætlar hæstv. ríkisstjórn að halda áfram að hækka þennan landsbyggðarskatt?

Frú forseti. Ég held að það sé kannski ekki við hæfi að segja frá því sem rætt er á ríkisstjórnarfundum en hv. þingmaður hefur eflaust … 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þetta svar. Ég get sagt að ég mun nota fyrsta tækifæri hér í þinginu sem ég fæ til að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra hvar þetta er. Mín skoðun er einfaldlega sú, miðað við það sem sagt hefur verið og það sem ég var hér að gera að umtalsefni, að Sjálfstæðisflokkurinn stoppar þetta mál í ríkisstjórn. Það getur ekki verið öðruvísi, nema þá að hæstv. iðnaðarráðherra sé bara að tala eitthvert fleipur sem hún meinar ekkert með. Auðvitað ber þetta keim af því og þannig held ég að málið sé. Virðulegi forseti. Það eru til svo mýmörg dæmi og aðferðir til þess að lækka flutningskostnað, t.d. ein sem er mjög einföld, að skilgreina flutningsfyrirtæki í landinu sem flytja aðföng til og frá vegna atvinnurekstrar eða matvæla í landinu, setja þau á lituðu olíuna. Það væri ein aðferðin, þannig að margt er til. Virðulegur forseti. Í þessu stutta andsvari langar mig að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort ekki hafi komið til tals að gera þetta fyrir björgunarsveitirnar án þess að fara í kílómetramælingu heldur með því að þær leggi fram reikninga eftir sitt reikningsár og fái endurgreiðslu þannig út af olíukaupum.

Frú forseti. Ég minnist þess ekki að sú aðferð hafi komið upp. Sú aðferðafræði sem hér um ræðir er til og hv. þingmaður kannast við það frá því að við fórum í gegnum það fyrr í vetur. Ég held að það sé ágætt að sjá hvort hún geti ekki dugað vel fyrir björgunarsveitirnar.

Virðulegur forseti. Þetta var ansi stutt framsaga hjá hæstv. fjármálaráðherra fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um olíugjald og kílómetragjald en eins og fram kom í máli hans og í umræðunum hér áðan er með þessu verið að framlengja tímabundna lækkun á upphæð olíugjaldsins sem var lækkað á síðasta ári úr 45 kr. í 41 kr. á hvern lítra af gjaldskyldri olíu. Þessi lækkun var til 1. júlí 2006 og það er sem sagt verið að framlengja þetta. Markmiðið með þessari tímabundnu lækkun er að bregðast við óhagstæðri þróun á heimsmarkaðsverði á dísilolíu samanborið við heimsmarkaðsverð á bensíni, eins og hér segir. Virðulegur forseti. Við í Samfylkingunni getum auðvitað ekki annað en fagnað því að þetta frumvarp skuli fram komið því við höfum kallað eftir því að það kæmi hér fram í þinginu. Það er bara í samræmi við frumvarpsflutning sem nokkrir þingmenn Samfylkingarinnar standa að og var lagt fram í upphafi þings í haust undir forustu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Þar var lagt til að þetta yrði framlengt, þessi tímabundna lækkun, og yrði ekki 41 kr. á hvern lítra af gjaldskyldri olíu sem olíugjaldið væri heldur 37 kr. eins og sagði í því frumvarpi. Það er því gengið lengra í því frumvarpi en hér er gert ráð fyrir og það skýrist auðvitað fyrst og fremst af þeim miklu hækkunum sem eru að verða akkúrat núna þessa mánuðina á heimsmarkaðsverði á olíu. Eins og ég kom inn á var frumvarp þingmanna Samfylkingarinnar frá í haust tvíþætt. Það tók annars vegar til olíugjaldsins og að tímabundin lækkun þess yrði framlengd, en hins vegar tók það frumvarp líka til þess að vörugjald af hverjum lítra af bensíni yrði lækkað tímabundið. Í frumvarpi þingmanna Samfylkingarinnar var lagt til að það yrði lækkað tímabundið um 5 kr. Aftur slæ ég þann varnagla að þetta var lagt fram í haust og síðan hafa hækkanir á heimsmarkaðsverði haldið áfram þannig að það getur vel verið að sú tala ætti að vera einhver önnur en 5 kr. Það sem við teljum mikilvægt við frumvarp Samfylkingarinnar um lækkun á vörugjaldi af bensíni er að sú lækkun hefur talsverð áhrif á vísitöluna og getur hjálpað til við þær aðstæður sem núna eru þegar vísitalan fer mjög hækkandi, m.a. vegna hækkana á bensíni, og þegar verðbólgan er komin á skrið eins og nú er raunin. Við viljum því halda okkur við þetta mál og hefðum talið eðlilegt að fjármálaráðherra kæmi með slíkt mál inn í þingið samhliða því að hann leggur fram frumvarp til framlengingar á lækkun á olíugjaldi, vegna þess að lækkun vörugjalds á bensíni hefur þýðingu fyrir heimilin í landinu. Við vorum að tala um það hér áðan í umræðunni um gengishagnað fyrirtækjanna að verið væri að koma til móts við fyrirtækin í landinu við þær aðstæður sem núna eru en það er ekki síður mikilvægt að koma til móts við heimilin í landinu. Þetta getur gert það vegna þess að auðvitað skiptir bensínnotkun heimilin verulegu máli. Það má geta þess að eldsneytiskostnaður á meðalfjölskyldubíl hækkar yfir eitt ár um 40 þús. kr. vegna þeirra hækkana sem eru að verða á bensíni og það munar auðvitað um minna í rekstri heimilanna. Bara af þeim sökum hefði því verið mikilvægt að slíkt mál kæmi fram en líka eins og ég sagði vegna þess að það hefur áhrif á vísitöluna. Við vitum að í nóvember er líklegt að launaliður kjarasamninga verði lausir vegna þeirrar þróunar sem á sér stað í efnahagslífinu og þeirrar verðbólgu sem hér er komin á skrið og þá skiptir auðvitað verulegu máli að geta tekist á við það og haft áhrif á vísitöluna til lækkunar eins og hægt er að gera með því að lækka vörugjaldið á bensínlítranum. Ég geri mér auðvitað grein fyrir að með því er ekki verið að vinna bug á verðbólgunni því að verðbólguþrýstingurinn er eftir sem áður til staðar. En þetta hjálpar til við þær aðstæður sem hér eru rétt eins og það hjálpaði til á þinginu 2001–2002 þegar þáverandi fjármálaráðherra lagði til að vörugjald af bensíni yrði lækkað tímabundið. Það gerði hann með þeim rökum að þetta væri liður í baráttunni við verðbólguna. Ef þetta var liður í baráttunni við verðbólguna árið 2001 þá getur þetta verið liður í baráttunni við verðbólguna líka núna árið 2006. Það mál sem þingmenn Samfylkingarinnar flytja og er hjá efnahags- og viðskiptanefnd er efnislega algerlega samhljóða frumvarpinu sem þáverandi hæstv. fjármálaráðherra flutti á þinginu 2001 um tímabundna lækkun á vörugjaldi á hverjum lítra af bensíni. Ég ætla, virðulegur forseti, aðeins að fara yfir rökin sem þá komu fram hjá hæstv. fjármálaráðherra. Þá sagði hann, með leyfi forseta: „Ástæðan fyrir því að hér er lögð til tímabundin breyting“ - þ.e. lækkun á vörugjaldinu - „er sú að verð á bensíni hefur farið hækkandi á heimsmarkaði og það er ljóst að áhrif slíkrar hækkunar á bensínverð hér innan lands geta verið umtalsverð og hugsanlega stofnað verðlagsmarkmiðum kjarasamninga í hættu.“ Síðan sagði hæstv. fjármálaráðherra: „Við teljum verjandi að ráðstafa fjármunum með þeim hætti í þeirri baráttu sem hér er háð við verðbólguna og til að tryggja verðlagsmarkmið kjarasamninganna.“ Þáverandi hæstv. fjármálaráðherra lagði áherslu á að þetta mál yrði afgreitt mjög hratt í þinginu. Ég segi, virðulegur forseti, að þessi sömu rök eiga við núna. Það skiptir máli að reyna að takast á við verðbólguna. Það skiptir máli að tryggja þau verðlagsmarkmið sem menn hafa. Það skiptir máli að reyna að koma í veg fyrir að verðtryggð lán heimilanna í landinu hækki verulega vegna hækkandi vísitölu. Þess vegna hefði ég talið eðlilegt að fjármálaráðherra kæmi fram með slíkt mál samhliða framlengingunni á lækkun olíugjalds. Bara til að gefa dæmi um það, virðulegur forseti, hvaða þýðingu þetta hefur, ef við gæfum okkur að vörugjald af hverjum lítra af bensíni lækkaði um 6 krónur í sex mánuði þá mundi það hafa áhrif á vísitöluna til lækkunar um 0,4%. Það skiptir máli að lækka vísitöluna um 0,4% því eins og ég kom inn á hér fyrr í dag þýðir 1% hækkun verðbólgu um 9 milljarða hækkun á höfuðstól verðtryggðra skulda heimilanna í landinu. Það skiptir því verulegu máli, virðulegur forseti, fyrir fólkið í landinu að reynt verði að takast á við þetta, bæði vegna áhrifa á vísitölu og eins vegna þess að þetta eru útgjöld sem skipta fólk máli á degi hverjum. Þá skiptir það auðvitað verulegu máli, eins og kom fram hjá hv. þm. Kristjáni L. Möller, að hægt verði að lækka flutningsgjöld á landsbyggðinni. Hátt olíuverð hefur auðvitað áhrif á flutningskostnað til hækkunar. Mér er sagt að þetta sé komið fram nú þegar á fylgigögnum sem fyrirtæki gefa út vegna flutninga. Í þessum fylgigögnum eða fylgiskjölum sé sérstakur reitur þar sem stendur olíuálag. Ég ætla að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort honum sé kunnugt um að farið sé að setja það sérstaklega inn í fylgiskjöl með vörum sem eru til flutnings, þetta sérstaka olíuálag sem svo er nefnt. Það er auðvitað kunnara en frá þurfi að segja að hátt olíuverð skemmir samkeppnishæfni fyrirtækja á landsbyggðinni. Mér hefur verið sagt frá kjötiðnaðarfyrirtæki á Norðurlandi sem talið er að greiði allt að 100–150 millj. kr. í flutning á ári. Það segir sig auðvitað sjálft að slíkt kemur niður á vöruverði. Það eru þá neytendur sem það greiða í mörgum tilvikum og eins og ég sagði, dregur það úr samkeppnishæfni fyrirtækja á landsbyggðinni. Þannig að landsbyggðin líður undir þessu háa olíuverði. Þar af leiðandi má segja að það séu þríþætt rök fyrir að takast á við þetta, þessi mál bæði með lækkunina á olíugjaldinu og lækkun á vörugjaldi og bensíni. Það eru áhrif á vísitöluna, það eru útgjöld fólks á degi hverjum og það er mikilvægt fyrir landsbyggðina að losna við eitthvað af þeim landsbyggðarskatti sem þarna er lagður á. Nú er ekki svo að skilja að ríkissjóður yrði eitthvað á berum bökkum þótt hann þyrfti aðeins að gefa eftir í þessum gjöldum vegna þess að tekjur ríkissjóðs af bensíni eru auðvitað umtalsverðar, sérstaklega nú þegar verðið er að hækka eins mikið og raun ber vitni. Mér skilst að tekjur af virðisaukaskatti núna, miðað við tekjur ríkissjóðs af virðisaukaskatti vegna bensíns árið 2005, séu um 740 millj. kr. í ríkissjóð yfir eitt ár. 740 millj. kr. auknar tekjur af virðisaukaskatti yfir eitt ár. Þar af leiðandi er um verulega tekjuaukningu að ræða fyrir ríkissjóð. Meðalverð á 95 oktana bensíni á liðnu ári var um 107,15 kr. á lítra en er núna 126,10 kr. á lítra. Meðalverðið fyrstu fjóra mánuðina í ár, þ.e. árið 2006, er 114,80 kr. á lítra. Ef það meðalverð héldist út árið gæfi það ríkissjóði 440 millj. kr. í auknar virðisaukaskattstekjur yfir árið samanborið við tekjurnar 2005. Þannig að jafnvel þó að verðið væri nú lækkað úr þessum 126 kr. í bara það meðalverð sem var yfir fyrstu fjóra mánuðina, 114,80 kr., þá yrði samt um verulega tekjuaukningu að ræða hjá ríkissjóði. Ég tel, virðulegur forseti, að það sé mikilvægt að takast á við bæði þessi mál, vörugjaldið af bensíni og eins þessa framlengingu á lækkun olíugjaldsins og þessi mál eigi að fara samhliða í gegnum þingið. Ég lýsi því yfir að ég er tilbúin til þess að vinna að því í efnahags- og viðskiptanefnd að gera á frumvarpi fjármálaráðherra þá breytingu sem ég hef talað hér fyrir og afgreiða þetta mál hratt og vel í gegnum þingið svo lækkunin geti komið til framkvæmda sem allra fyrst. Ég vil hins vegar segja það, virðulegur forseti, að nú er ég ekki þeirrar skoðunar að ekki megi skattleggja umferð og bensín. Ég tel það út frá umhverfissjónarmiði réttmæta og eðlilega skattheimtu. En fyrr má nú rota en dauðrota, eins og þar stendur. Við búum einfaldlega við eitthvert hæsta verð í heimi og það kemur niður á, eins og ég sagði, ekki síst landsbyggðinni og þetta háa bensín- og olíuverð er farið að koma verulega niður á heimilunum í landinu. Heildarskatttekjur á árinu 2005 af umferð og bílainnflutningi voru um 47 milljarðar kr. eins og fram kom í svari hæstv. fjármálaráðherra við fyrirspurn þingmanns Samfylkingarinnar, Kristjáns L. Möllers, um skatttekjur af umferð. 47 milljarðar kr. Hér er því um verulegan búhnykk að ræða fyrir ríkissjóð. Það er ekki nema lítill hluti af þessum skatttekjum sem fer til vegaframkvæmda og til annarra framkvæmda eða annars kostnaðar hjá Vegagerðinni því Vegagerðin fær af þessu fé um 15,7 milljarða kr. Ég segi það enn og aftur, virðulegur forseti, að ég tel mikilvægt mál hér á ferðinni. Ég vil gera á því breytingu og vil að við tökum það fyrir í efnahags- og viðskiptanefnd að vörugjald af bensíni verði jafnframt lækkað. Við afgreiðum þetta mál síðan hratt og vel hér í þinginu þannig að þessi lækkun á vörugjaldinu á bensíni komi þegar til framkvæmda við næstu mælingu á vísitölunni. Með því móti tækist okkur aðeins að sporna við þeim miklu hækkunum á vísitölu og verðtryggingu sem hér er í gangi.

Virðulegi forseti. Það er ástæða til þess að fagna því frumvarpi sem hér hefur verið lagt fram þótt seint sé eins og mörg mál hæstv. ríkisstjórnar. Markmiðið með þessari tímabundnu lækkun er að bregðast við óhagstæðri þróun á heimsmarkaðsverði á dísilolíu. En það sem vantar auðvitað er það sem hv. síðasti ræðumaður nefndi, að ekki skuli vera gengið skrefinu lengra og einnig látin koma til framkvæmda tímabundin lækkun á bensíni sem, eins og hér kom fram hjá hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, hefur verulega þýðingu til að slá á verðbólguna. Er raunar óskiljanlegt af hverju hæstv. ríkisstjórn fer ekki þá leið sem við í Samfylkingunni tölum fyrir og þingmál var lagt fram og hefur legið fyrir þinginu síðan í haust. Við sjáum fram á mikla verðbólgu, kannski 8–9% verðbólgu á næstu þremur mánuðum. Þetta er auðvitað mikilvægt innlegg inn í þá stöðu, sérstaklega þegar við getur blasað að kjarasamningar verði í uppnámi næsta haust. Þá er mikilvægt að ríkisstjórnin grípi þegar til aðgerða sem hafi þau áhrif að koma í veg fyrir að hér geti allt farið í bál og brand í haust. Ég sé ekki hæstv. ráðherra hér í salnum, frú forseti, veit reyndar ekki hvort hann hlýðir á mál mitt, en ég er með nokkrar spurningar til hæstv. ráðherra svo það væri gott að vita hvort hann heyrir hér til mín.  Það er nú óþægilegt að hafa ekki ráðherrann hér í salnum.

Forseti vill gera tilraun til að ná ráðherra inn í salinn.

Hér kemur fram í frumvarpinu að þetta hafi áhrif á tekjur ríkissjóðs og er um að ræða 250 millj. En það er alveg ljóst að þetta eru tekjur sem renna til vegamála og því er spurningin hvort sú breyting sem hér er lögð til hafi einhver áhrif á fjármagn til Vegagerðarinnar. Ég spyr sérstaklega vegna þess að það hafa komið þó nokkuð margar umsagnir við það frumvarp sem við þingmenn í Samfylkingunni höfum lagt fram þar sem við leggjum til tímabundna lækkun bæði á bensíni og olíu. Það kom fram hjá Vegagerðinni að hún taldi að það frumvarp um tímabundna lækkun á olíunni gæti haft áhrif til lækkunar og tekjutaps hjá Vegagerðinni. Það er nefnt hér, með leyfi forseta, í þessari umsögn um okkar frumvarp í Samfylkingunni: „Áætlað tekjutap Vegagerðarinnar vegna framlengingar tímabundinnar lækkunar er um 140 millj. kr. miðað við áætlaða sölutölur Vegagerðarinnar.“ Ráðherra kom ekkert inn á það þannig að ástæða er til þess að spyrja hæstv. ráðherra út í það. Vel má vera að staðan sé sú að það hafa verið misvísandi upplýsingar t.d. í fjárlögum um tekjuforsendur og við hvaða lítrafjölda áætlun um tekjur af olíunni er miðuð. Margir telja að hér sé um að ræða hærri tekjur og fleiri lítra af olíu en gert var ráð fyrir í frumvarpi til fjárlaga. Mig minnir að það hafi verið 81 millj. lítra. En það megi gera ráð fyrir meira magni. Það getur vel verið að hæstv. ráðherra geri ráð fyrir því í útreikningum sínum. Þegar hæstv. ráðherra hefur verið spurður um lækkun á bensíngjaldinu þá hefur mér aldrei fundist ráðherrann taka neitt afdráttarlaust fyrir að þetta gæti komið til, að lækka líka bensínið. Ég spyr ráðherrann um það, það mundi auðvelda okkur alla meðferð máls í efnahags- og viðskiptanefnd, hvort ráðherrann ljái því máls fyrir sitt leyti. Málið er hjá efnahags- og viðskiptanefnd. Ég spyr hvort hann ljái því máls fyrir sitt leyti að það verði líka ráðist í að lækka tímabundin gjöld af bensíni. Hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir fór nokkuð yfir það frumvarp sem hefur legið fyrir efnahags- og viðskiptanefnd og hvernig hún sæi fyrir sér hugsanlegar breytingar á þessu frumvarpi að því er varðar einnig tímabundna lækkun á bensíni og fór yfir verðlagsáhrifin af því sem hljóta að skipta máli í stöðunni. Ef um er að ræða 6 kr. tímabundna lækkun plús virðisaukaskatt eða tæplega 7,5 kr. á bensíni til áramóta í sex mánuði þá hefur það veruleg verðlagsáhrif eins og hér var nefnt eða 0,4%. Það er ástæða til að segja líka að því er það varðar að hér er farið mjög vægt í sakirnar. Við skulum segja að það yrði niðurstaðan að við færum þá leið að lækkunin yrði tæplega 7,5 kr. með virðisaukaskatti - þá erum við bara að miða við meðalverð eins og það var fyrstu fjóra mánuði þessa árs eða um 114 kr. en lítrinn er núna 126 kr. rúmar. Ef við ætluðum að ná því alveg til baka þyrftum við að fara í tímabundna lækkun í sex mánuði upp á sennilega 12,50 þannig að hér er ekki gengið hart fram í því að lækka tímabundna gjaldið af bensíni þegar talað er um 7,5 kr. Lítrinn núna er orðin 131,20 ef salan er með fullri þjónustu. Segjum svo að þessi leið yrði farin, 7,5 kr., þá erum við að tala um tekjutap í bensíni sem nemur um 600 millj. kr. en samkvæmt þeim útreikningum sem ég hef látið gera kemur í ljós að þrátt fyrir 600 millj. kr. tekjutap ríkissjóðs stæðu samt eftir 500 millj. í ríkiskassanum miðað við þá hækkun sem orðið hefur á bensíni. Það er því alls ekki verið að fara fram á að skila öllu til baka til bifreiðaeigenda heldur aðeins að hluta til. Ég held að það þurfi líka að ganga lengra í olíunni heldur en gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi og ég held að það þurfi líka að fara í samsvarandi lækkun á henni. Þá værum við að tala um 375 millj. til viðbótar eða 975 millj. kr. sem mundi ekki einu sinni taka til baka allt það sem ríkissjóður hefur fengið í kassann vegna þessarar miklu hækkunar á eldsneytisverði. Þetta skiptir máli, ekki bara sem innlegg í það að slá á verðbólguna með lækkun vísitölunnar heldur hefur það líka veruleg áhrif til að bæta kjör fjölskyldna vegna þess að eldsneytiskostnaður á meðalfjölskyldubíl hækkar yfir eitt ár um 40 þús. kr. eða um 5.300 kr. á mánuði miðað við eldsneytisverðið eins og það er núna. Til að borga þessa viðbót í eldsneytiskostnað þarf að auka vinnutekjur heimilanna um 64 þús. kr. yfir árið. Hvernig sem á málið er litið er þetta hagstætt fyrir heimilin í landinu og þetta er mjög mikið innlegg í það að lækka hér verðbólguna. Það eru ekki svo litlar tekjur sem ríkissjóður hefur af umferðinni, bílaumferð og eldsneytinu, þegar við erum að tala um 47 milljarða kr. Það var áætlað fyrir áramótin þegar við vorum að ræða frumvarp okkar í Samfylkingunni í tengslum við fjárlögin að tekjur ríkissjóðs af bílum og umferðinni væru áætlaðar um 40 milljarðar kr. á sl. ári. En nú nokkrum mánuðum seinna er þetta áætlað 47 milljarðar kr. Ég er viss um að það er ekkert land í heiminum sem hefur eins miklar tekjur af sköttum af umferðinni og ríkissjóður í þessu landi. Það er því auðvitað að verða tímabært að á þessu máli sé tekið og hefði átt að gera fyrr eins og við í Samfylkingunni höfum lagt til að gert yrði. Þess vegna legg ég þá spurningu fyrir hæstv. ráðherra hvort það komi til greina af hans hálfu að efnahags- og viðskiptanefnd skoði þennan þátt mála og bæti tímabundinni lækkun á bensíninu inn í það frumvarp sem ráðherrann mælir fyrir. Við erum að tala um aukinn kostnað neytenda bara á einu ári. Miðað við eldsneytisverð nú erum við að tala um 4,6 milljarða í aukinn kostnað fyrir neytendur. Það er ekkert smátt. Ef sú leið yrði farin sem við tölum fyrir með tímabundna lækkun til áramóta upp á 7,5 kr. með virðisaukaskatti þá mundi það draga úr útgjöldum heimilanna vegna bensínhækkana um 750 millj. kr. Það munar verulega um það fyrir heimilin í landinu og er auðvitað mjög þungur baggi á heimilunum í landinu að fá yfir sig þessa bensínhækkun sem hækkar skuldir heimilanna og afborganir eins og hér hefur verið farið yfir. Nú er það svo, virðulegi forseti, að um það mál sem við höfum haft til meðferðar í efnahags- og viðskiptanefnd og ekki hefur fengist rætt hafa komið margar umsagnir. Þær eru að verulegu leyti jákvæðar. Það er t.d. athyglisvert að Viðskiptaráð Íslands vill ganga lengra en frumvarp okkar í Samfylkingunni því það leggur til að frumvarpið nái fram að ganga. Þá erum við að ræða um 5 kr. sem þarf auðvitað að breyta miðað við þær breytingar sem orðið hafa síðan frumvarpið var lagt fram. En Viðskiptaráð leggur til að frumvarpið nái fram að ganga með þeirri breytingu að sú lækkun sem við lögðum til verði ekki tímabundin heldur varanleg. Skeljungur vekur athygli á því að eigendur bensínbíla greiða um 15% hærri opinber gjöld en eigendur dísilbíla að teknu tilliti til orkugildis. Maður spyr sig t.d. út frá þeirri röksemd af hverju sé ástæða til að skilja bensínið eftir og lækka ekki tímabundið gjald á því eins og lagt er til varðandi dísilolíuna. Umferðarráð er með umsögn þar sem vísað er í umsagnir ýmissa aðildarfélaga þess. Það er t.d. frá fulltrúa Slysavarnafélagsins Landsbjargar þar sem segir, með leyfi forseta: „Félagið ítrekar mikilvægi þess að af lækkun bensín- og olíugjalds verði að það verði skoðað í lok tímabilsins hvort ekki sé ástæða til að framlengja lækkunina ef heimsmarkaðsverð er áfram svipað og það er í dag.“ Í frumvarpi okkar gerðum við ráð fyrir að lækkunin tæki til fimm mánaða tímabils og yrði þá endurskoðuð sem mig minnir að hafi átt að vera í marsmánuði eða aprílmánuði. Olíudreifing segir, með leyfi forseta: „Ekki er að sjá neina annmarka á því að þetta gjald verði lækkað en þægilegra væri að miða breytinguna við áramót.“ Bændasamtök Íslands segja, með leyfi forseta: „Án þess að leggja mat á útfærsluna tekur stjórn BÍ undir nauðsyn þess að hamla gegn verðhækkun eldsneytis sem hefur ekki síst áhrif á flutningskostnað á landsbyggðinni.“ Það var einmitt það sem hv. síðasti ræðumaður, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir fór vel yfir að það skiptir verulegu máli fyrir landsbyggðina að farið sé í þetta mál með þeim hætti sem við leggjum til. Það er vakin athygli á því hjá Félagi ísl. bifreiðaeigenda að um 60% af útsöluverði bensíns og dísilolíu séu skattar í ríkissjóð og síðan segir, með leyfi forseta: „Á þessu ári stefnir í að tekjur ríkissjóðs af bílum í umferð fari yfir 40 millj. kr. sem er Íslandsmet í bílasköttum yfir eitt ár.“ Nú eru þessir 40 milljarðar sem var áætlað komnir í 47 milljarða. Og áfram segir, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir verðlækkun á bílaeldsneyti síðustu vikurnar samanborið við ofurverð í haust þá er eldsneytisverð um þessar mundir mjög íþyngjandi og óvenjuhátt til íslenskra bifreiðaeigenda. Gengi íslensku krónunnar hefur haldið verðinu niðri hér á markaði en nú síðast í morgun var tilkynnt um hækkun á eldsneyti á grundvelli versnandi stöðu krónunnar gagnvart erlendum gjaldmiðlum.“ Þetta er skrifað 25. nóvember og hefur staðan verulega versnað síðan það var skrifað. Síðan er það Landssamband sendibílstjóra sem fagnar mjög því frumvarpi sem við mæltum fyrir, sömuleiðis Neytendasamtökin og Strætó bs. Umsagnir lágu því fyrir þegar staðan var ekki eins slæm og hún er í dag um það að flestir umsagnaraðilar mæla með því að það verði farið í tímabundna lækkun á bensíni og olíu. Ég hef lagt fram tvær fyrirspurnir til hæstv. ráðherra sem ég vænti að hann svari sem mun þá auðvelda okkur meðferð málsins í efnahags- og viðskiptanefnd. Í lokin tek ég undir með hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur að það mun ekki standa á okkur að afgreiða þetta mál fljótt og vel úr efnahags- og viðskiptanefnd, ekki síst ef það verður vilji fyrir því af hendi hæstv. ráðherra og meiri hlutans í efnahags- og viðskiptanefnd að lækka líka tímabundið til áramóta gjöld á bensíni. Ég held að þetta sé kannski eitt af þeim þarfari málum sem nauðsynlegt er að afgreiða fyrir þinglok.

Frú forseti. Eins og ég sagði í stuttu andsvari áðan þá erum við að ræða tímabundna 4 kr. lækkun á olíugjaldinu sem er náttúrlega hlægilega lág tala en engu að síður ber að þakka það sem gert er. En lítið er það. Þetta er náttúrlega staðfesting á gagnrýni sem ég hef margoft látið koma fram hér þegar olíugjaldið var sett á og sett á þessi krónutala. Þá var það gert vegna þess að teknar voru þungaskattstekjur ríkissjóðs það árið og deilt í lítrafjöldann og fundið út hver niðurstaðan þyrfti að vera. Dugði samt ekki alveg vegna þess að menn voru að tala um hærri krónutölu en 45 kr. þá og það mætti andstöðu og var lækkað. Þá þurfti áfram tekjur í ríkissjóð til þess að vera ekki að gefa eftir og þá var fundið upp hið tvöfalda kerfi; þungskattskerfið var ekki lagt af nema að hluta vegna þess að allir bílar sem eru þyngri en 10 tonn þurfa að borga þar að auki þungaskatt og ekki bara þungaskatt af bílunum heldur þungaskatt af tækjunum sem dregin eru af vögnunum. Þetta er náttúrlega hlægilegt kerfi. Síðast áttum við töluverða umræðu um það og ég man eftir að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson gagnrýndi þetta mjög og hæstv. fjármálaráðherra reyndi að lempa andstöðu og óánægju í stjórnarflokkunum með því að segja að þetta yrði endurskoðað á árinu og vonandi stendur það til. Þetta er sem sagt frekar vitlaust kerfi. Ég tók eftir því um daginn að hæstv. utanríkisráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, var að reyna að finna rök fyrir þessu gjaldi m.a. með því að menn keyptu sparneytnari bíla og allt það og það er alveg rétt. Þetta er umhverfisvænni orka o.s.frv. en við verðum auðvitað að hafa það í huga að bílarnir eru dýrari í innkaupi og þar sem svo lítill munur er á olíuverði og bensínverði eins og hér hefur verið gert að umtalsefni, þá er fjárhagslegur ávinningur okkar Íslendinga af því að skipta yfir í litla sparneytna dísilbíla mjög lítill, miklu minni en annars staðar. Við bentum á og ég er sannfærður um að innan skamms tíma koma gervihnattakubbar í bíla og það verður greitt þá eftir því hvernig þeir keyra um. Þar á meðal verður hægt, eins og ég hef áður gert að umtalsefni, að setja inn gjaldskrá sem væri t.d. þannig að flutningabílar sem ekið væri á nóttunni þar sem er minna vegslit greiddu þá lægra gjald. Þetta kemur. Evrópusambandið er farið að tala fyrir þessu og þessir kubbar munu koma fyrr en seinna. Breytingin yfir í olíugjaldið kom í raun og veru allt of seint. Sennilega hefði betur verið haldið í þungaskattskerfið með þeim breytingum sem við í Samfylkingunni lögðum til, það var að búa til nýjan lágan gjaldflokk fyrir litlu sparneytnu bílana. Að mig minnir kostar það 50 eða 60 þús. kr. á ári. En nóg um það. Það sem við erum sem sagt að ræða um hér er þessi 4 kr. lækkun á olíugjaldinu, sem hæstv. fjármálaráðherra flytur í annað sinn og forveri hans einu sinni að mig minnir. Þetta eru náttúrlega hlægilegar tölur miðað við það svakalega orkuverð sem er á landinu, sem helgast af háu heimsmarkaðsverði, heimsmarkaðsverði sem er hátt út af ástandi í heimsmálum, það að ríkisstjórnin í Bandaríkjunum, sem er mjög herská undir forustu George Bush, forseta Bandaríkjanna, virðist ætla að efna til ófriðar í ýmsum löndum sem framleiða olíu. Það hefur þau áhrif á heimsmarkaði að olíuverðið rýkur upp. Styrjöld í Nígeríu hefur þessi áhrif, geysilega mikil notkun Kínverja og Indverja á olíu, allt kallar þetta á hærra verð. Síðast en ekki síst skilst mér að það sé líka þannig að það vanti bara hreinlega borpalla í heiminum til að dæla upp meiru og líka að það þarf fleiri borpalla vegna þess að það gengur orðið verr að dæla þessu hráefni upp úr jörðinni. Olíuhreinsistöðvar er talað um að vanti líka þannig að allt þetta hefur áhrif á heimsmarkaðsverð og það eru engar líkur á því, virðulegi forseti, að heimsmarkaðsverð á olíu muni lækka eitthvað á næstu mánuðum eða næstu árum. Við munum áfram búa við svimandi hátt olíuverð og orkuverð hér á Íslandi og heiminum. Hér hafa verið gerðar að umtalsefni, virðulegi forseti, skatttekjur ríkissjóðs af umferð og bílainnflutningi. Það er rétt að það kemur fram í svari við fyrirspurn frá mér sem ég veit að er ættað úr fjármálaráðuneytinu en sett fram af samgönguráðherra að heildartekjurnar séu 47 milljarðar miðað við bráðabirgðatölur fyrir árið 2005. Það eru svakalegar tölur. Þetta er helmingshækkun frá árinu 1995, frá því að núverandi ríkisstjórnarflokkar tóku við. Hér var talað um Íslandsmet í skattheimtu af hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Ég er alveg sannfærður um það að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks með fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins í því sæti er að slá heimsmet í skattheimtu af umferð og bílainnflutningi. Ég held að ekki sé hægt að finna nokkurt land sem er með viðlíka skattheimtu og hér hefur verið gerð að umtalsefni. Við getum tekið dæmi. Áætlaðar virðisaukaskattstekjur af rekstri einkabíla, tæpir 9 milljarðar kr., voru 4,3 árið 1995. Áætlaðar virðisaukaskattstekjur af kaupum á einkabílum eru nú tæpir 9,3 milljarðar en voru 3,2 milljarðar árið 1995. Nú veit ég að hæstv. fjármálaráðherra mun væntanlega segja að þetta sé vegna þess hve ástandið sé gott í landinu og fleiri kaupi bíla. Auðvitað er það svoleiðis að fleiri bílar hafa verið keyptir, það er rétt. Áfram getum við haldið. Ef við förum yfir í tekjur af notkun ökutækja þá eru það 18,7 milljarðar kr. og af bifreiðakaupum 19,4. Síðan eru aðrar tekjur sem ég gat hér um áðan sem eru 8,8 milljarða virðisaukaskattstekjur af rekstri einkabíla. Samtals gerir þetta í kringum 47 milljarða og nú er svo komið, virðulegi forseti, að þessar tekjur eru 4,8% sem hlutfall af landsframleiðslu en voru 3,7% árið 1995. Þetta segi ég hér, virðulegi forseti, vegna þess að það er sannarlega mikil skattheimta til ríkissjóðs og þess vegna er auðvitað mikið og gott svigrúm til þess að lækka álögur miðað við núverandi ástand eins og hv. þingmenn báðir tveir hafa gert hér að umtalsefni, hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir. Mér þykir afar merkilegt og rétt að vekja athygli þings og ríkisstjórnar á því boði sem formaður Samfylkingarinnar hefur hér lagt fram. Verst er að við skulum ekki hafa þing á morgun. Ef einhver dugur væri nú í hæstv. ríkisstjórn ætti hún að þiggja það boð og slá til og gera þetta, keyra það í gegnum þingið og láta þetta virka strax inn í þá vísitölumælingu sem verið er að gera nú um þessar mundir sem mun svo fara út í verðtryggingu fyrir júnímánuð. Ég hygg að við munum sjá þar háar tölur. Það er svo, virðulegi forseti, að nú í apríl er bensín- og olíuþátturinn sem vægi í vísitölu neysluverðs 6,7%, hefur hækkað um 0,4% frá því í mars. Vegna þess hvað olía og olíuvörur eru orðnar dýrar hækkar þessi hlutur. Hann var í janúar að mig minnir 4,9%. Þetta er svona til þess að setja þetta fram, virðulegi forseti, sem dæmi að húsnæðisþátturinn, hiti og rafmagn, er 26,4% vægi nú í apríl. Þetta er lítið skref ef svo má að orði komast til þess að freista þess að lækka verðbólgu sem hér er sett fram, bæði það frumvarp sem við í Samfylkingunni fluttum við upphaf þings sl. haust og það boð sem formaður Samfylkingarinnar hefur sett fram núna. Virðulegi forseti. Ég hef gert hér að umtalsefni skatttekjur ríkissjóðs af umferð og bílainnflutningi. Má ég líka benda á það að áætlaðar virðisaukaskattstekjur af hverjum bensínlítra miðað við þá 30 kr. hækkun sem er búin að vera, ef við tökum bara einhverja svoleiðis tölu, er 6 kr. á hvern lítra. 80 lítra fylling á bíl gerir tæpar 500 kr. sem viðbótarvirðisaukaskattstekjur í ríkissjóð vegna þessara hækkana. Þá er borð fyrir báru. Ríkissjóður stórhagnast um þessar mundir á háu orkuverði sem m.a. kemur út af stríðástandi Bush-stjórnarinnar í Bandaríkjunum gagnvart Írönum og Írökum og öðrum. Á það virkilega að vera tekjuskattsstofn fyrir ríkissjóð á Íslandi um þessar mundir? Á það svo líka að fara þannig út í vísitöluna sem ég hef hér gert að umtalsefni og hækka vísitöluþáttinn og hækka verðbólgu og hækka svo afborganir á láni hjá fólki? Er það eðlilegt, virðulegur forseti, að hæstv. ríkisstjórn noti þetta sem skattstofn til að fá meiri tekjur í ríkissjóð? Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sagði hér áðan að sú hækkun sem við höfum verið að gera að umtalsefni á bensíni sé um 40 þús. kr. á hvern bíl. Má ég aðeins geta þess, virðulegi forseti, að það eru sennilega fáar fjölskyldur í landinu sem komast af með að reka einn bíl. Hún gat þess líka að það þyrfti þá í kringum 65 þús. kr. í auknar atvinnutekjur til að eiga fyrir þessari hækkun. Hæstv. fjármálaráðherra orðaði það svo hér um daginn að þessi hækkun á olíuverði drægi þá úr kaupmætti og minnkaði þenslu. Það ber auðvitað að þakka fyrir svona hreinskilni og það má draga þær ályktanir að fjármálaráðherra og ríkisstjórnin vilji bara alls ekki gera þetta vegna þess að þetta háa orkuverð eigi að ganga yfir til að draga úr kaupmætti fólks. Þetta eru auðvitað bara staðreyndir en eru settar svona fram og ber auðvitað að þakka fyrir það. Hér kom líka fram, virðulegi forseti, að 60% af hverjum seldum orkulítra, bensínlítra, renna beint í ríkissjóð. Þegar við höfum svo í huga allar þessar tölur sem ég hef farið með, skatttekjur ríkissjóðs af umferð og bílainnflutningi, þá er ljóst að sannarlega er hægt að gera þetta. Það er einmitt þess vegna, virðulegi forseti, sem hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir vísaði í, máli okkar til stuðnings, það frumvarp sem flutt var á 127. löggjafarþingi um tímabundna lækkun vegna þess háa heimsmarkaðsverðs sem þá var á bensíni. Ég hygg að það hafi verið eftir töluvert mikla baráttu og þrýsting frá Alþýðusambandi Íslands sem það var sett fram. Ef þörf hefur verið á því þá er virkilega þörf á því núna. Við skulum líka hafa það í huga, virðulegi forseti, að kjarasamningar eru lausir 1. nóvember og þetta getur verið liður í því að koma í veg fyrir það sem gerist ef áfram heldur sem horfir með verðbólguna þá er enn þá meiri þörf á því núna. Þess vegna skil ég ekki hvers vegna ríkisstjórnin þrjóskast svo við að gera þetta sem við erum hér að leggja til, sérstaklega þegar haft er í huga að það er ekki tekjutap fyrir ríkissjóð ef svo má að orði komast. Það var ekki gert ráð fyrir þessum ofboðslegu tekjum af bensíninnflutningi og bensínsölu í ríkissjóð eins og það er að verða núna. Það má eiginlega segja að það flæði út úr ríkissjóði hvað þetta varðar. Virðulegi forseti. Hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir ræddi hér áðan um áhrif þessa háa olíugjalds og háa eldsneytisgjalds á flutningskostnað til og frá landinu og landsbyggðinni. Það er alveg hárrétt, ég hef heyrt þetta líka að það sé komið fram á fylgiseðlum með vörusendingum hér innan lands að farið er að rukka fyrir eitthvert sérstakt olíuálag. Það er líka rétt, virðulegi forseti, að flutningsgjöld hafa verið að hækka og það er kannski ekkert óeðlilegt við það að flutningafyrirtækin velti þessum aukna mikla kostnaði út í verðlagið hjá sér, það er nú það sem menn hafa verið að vara við að ýmislegt svoleiðis gerist og við erum að sjá það. Er það nú þannig að það sé gott fyrir segjum landsbyggðina eða fyrirtækjarekstur á landsbyggðinni að þetta haldi áfram að hækka? Ég hef nefnt þetta landsbyggðarskatta og þeir eru ekkert annað. Það eru til aðferðir til að lækka þetta. Það er t.d. eins og ég sagði hér áðan, það gæti verið leið með því að leyfa flutningafyrirtækjum sem flytja aðföng til og frá til atvinnusköpunar til að vinna úr hráefni sem skipað er að langmestu leyti hér upp á höfuðborgarsvæðinu, kemur til landsins svoleiðis, er flutt út á land og unnið eitthvað úr því, í mörgum tilfellum flutt svo hingað á höfuðborgarsvæðið til sölu. Hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir tók dæmi af kjötiðnaðarfyrirtæki á Norðurlandi og svona má lengi, lengi telja, og þetta virkar auðvitað á almennar neysluvörur fólks. Þetta hefur auðvitað mjög slæm áhrif á atvinnustarfsemi á landsbyggðinni og líka slæm áhrif á vöruverð sem þegar er allt of, allt of hátt. Það má hins vegar geta þess, virðulegi forseti, að það eru til fyrirtæki, matvælafyrirtæki sem eru rekin á mörgum stöðum á landinu, eins og t.d. Bónus og ég hygg kannski önnur fyrirtæki eins og Samkaup og fleiri sem eru með nokkurs konar eigin flutningsjöfnun, að það sé sama verð um land allt og það er auðvitað virðingarvert. Ég hef heyrt frá fólki vestur á Ísafirði að það hafi fengið þá mestu kjarabót sem það hafi nokkurn tíma fengið þegar Bónus opnaði verslun á Ísafirði með lækkun vöruverðs. Engu að síður eru ekki allir sem hafa stórverslanir hjá sér og það er kannski heldur ekki ástæða til þess að búa bara til einsleitan verslunarrekstur þannig að þetta snýr að öðrum og margir smákaupmenn og aðrir kvarta yfir þessu og ég tala nú ekki um að þeir sitja svo ekki við sama borð hvað varðar vöruinnkaup og þá er það enn verra. Það ætla ég þó ekki að gera að umtalsefni hér. Ég vildi aðeins geta þess, sem ég sagði hér líka í stuttu andsvari, ég tek eftir því að stjórnarflokkarnir ætla ekki að standa við loforð sem þeir gáfu í kosningabaráttunni 2003 að gera eitthvað til þess að lækka flutningskostnað og skattheimtu ríkissjóðs af flutningastarfsemi í landinu. Ég hef getið um það áður, virðulegi forseti, og ætla að segja það einu sinni enn, í byggðaáætlun sem var svona „copy/paste“-áætlun hæstv. iðnaðarráðherra var því lýst að baráttu fyrir lækkun þessari væri lokið, það væri hætt við. Hæstv. iðnaðarráðherra Valgerður Sverrisdóttir sagði á fundi á Eyþingi að það væri ekki samstaða um það og eins og ég sagði hér áðan, það hefur komið fram í umræðu á þinginu að það samstöðuleysi hafi ekki verið í þingflokkunum og þá er enginn staður eftir nema hæstv. ríkisstjórn. Þar stoppar málið. Þar stoppar málið þrátt fyrir að búin var til skýrsla og gert ýmislegt í aðdraganda kosninga til þess að reyna að ganga í augun á fólki. Þetta eru hreinlega ekkert annað en svik, ekkert annað. Ég skil ekki enn, virðulegi forseti, af hverju hæstv. ríkisstjórn gerir þetta ekki vegna þess að tekjurnar eru sannarlega nægar, það á að hætta þessum aukaálögum og skattheimtu af landsbyggðarfólki. Í lokin, virðulegi forseti, af því að ég sé að ég á ekki nema tvær mínútur eftir, ætla ég að ræða um þann þátt sem kemur hér nýr inn sem er um björgunarsveitirnar. Ég fagna því auðvitað að þetta eigi að gera vegna þess að björgunarsveitabílar og -tæki sem nota olíu eru nú ekkert alltaf að keyra á vegum heldur oft á tíðum uppi á jöklum og annars staðar þannig að það er óeðlilegt að þetta sé gert á þann hátt og því er sú breyting góð. En ég vil aftur spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í það hvort það væri ekki betra að fara þá leið sem ég nefndi hér áðan, þ.e. að björgunarsveitir geti lagt fram til einhverrar skattstofunnar reikninga yfir þá olíu sem þær hafa keypt á viðkomandi ári, skrá yfir þá bíla sem þær hafa keypt og hvað þær hafa notað þá mikið og þannig sé reiknuð endurgreiðsla til þeirra beint frá ríkissjóði vegna keyptrar olíu af þeirri krónutölu sem við erum ásátt um að björgunarsveitin borgi fyrir, sem á auðvitað að vera sem lægst, í stað þess að búa til enn einn flokkinn í kílómetragjaldinu í þungaskattinum eins og hér er verið að gera. Ég kann að vísu ekki þær tölur og er kannski rétt að spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í það ef hann getur svarað því: Eru svona teljarar í björgunarsveitabílum í dag eða verður farið eftir kílómetramælum? Eða eiga björgunarsveitir að fara að setja gömlu ökumælana í bílana sína sem getur kostað töluverðar þúsundir króna ef ekki tugþúsundir að setja þá í? Þá er það mikill aukakostnaður sem því fylgir og ég held að það sé ekkert endilega þjóðhagslega hagkvæmt að efna til þess. Síðast en ekki síst, virðulegi forseti, þá er kannski ástæða fyrir hæstv. fjármálaráðherra að kanna það að setja gervihnattakubbana í björgunarsveitabílana ef þeir eru ekki þegar í þeim og þeir bara hreinlega borgi eftir því. Þá sjáum við þegar þeir eru keyrandi uppi á jöklum eða í leit að týndu fólki og þá er auðvelt að reikna út þann tíma og hvað þeir ættu að borga fyrir. Svo vildi ég, virðulegi forseti, beina til hæstv. fjármálaráðherra og efnahags- og viðskiptanefndar að skoða endurgreiðsluleiðina í staðinn fyrir þá leið sem hér farin. Ég fagna að sjálfsögðu þessari leið en minni svona á það næstu 20 sekúndurnar, virðulegi forseti, að enn er ekki komið til móts við bændur hvað varðar það að þeir fái endurgreiðslu vegna upptöku olíugjaldsins líkt og þeir höfðu í þungaskattskerfinu vegna þess að ég segi, virðulegi forseti: Mér fannst það alltaf vera hluti af starfskjörum bænda að þeir hefðu þann afslátt sem þeir höfðu af þungaskattinum. Hann féll út þegar olíugjöldin komu upp og þeir borga fullt olíugjald.

Frú forseti. Þetta frumvarp mun vera um aðra framlengingu á tímabundnum afslætti af olíugjaldi sem lögfest var með lögum nr. 70/2005. Þá var ákveðin tímabundin lækkun á fjárhæð olíugjalds um 4 kr. frá 1. júlí 2005 til 31. desember 2005. Síðan komu aftur lög nr. 126/2005 sem framlengdu sömu lækkun til 1. júlí 2006, þ.e. 1. júlí næstkomandi og mundi þessi afsláttur falla niður ef ekkert væri að gert. Hér er í þriðja sinn lagt til í frumvarpsformi, sem kemur nú nokkuð síðla fram af hálfu hæstv. ríkisstjórnar því að það hefur verið á það minnt að þessi tímamót væru fram undan en engu síður þurfti að taka frumvarpið á dagskrá með afbrigðum í dag, um að framlengja enn þennan svokallaða tímabundna afslátt til næstu áramóta. Við þekkjum auðvitað efnisrökin. Það stendur í mönnum að taka þá miklu hækkun að fullu út í verðlagið á innkaupsverði olíuvara sem við stöndum frammi fyrir. Spurningin er hvort menn horfa hér vísvitandi fram hjá því að það er afar fátt sem bendir til að þetta sé tímabundin hækkun. Þá verða menn einfaldlega að velta því fyrir sér af alvöru: Hver á skattheimtan að vera? Hvar ætla menn að stilla þetta af, ekki endilega í þeirri von að þeir séu að ganga í gegnum tímabundinn kúf heldur sé jafnvel fram undan tímabil svipaðs eða jafnvel enn hærra innkaupsverðs á olíuvörum? Svo koma náttúrlega gengismál krónunnar inn í sem allir þekkja. Það vill svo til, frú forseti, að ég var aðeins að glugga í blöð svona undir umræðunni. Það telst vonandi ekki óviðunandi sinnuleysi. En t.d. hið merka blað Financial Times er meira og minna undirlagt af bollaleggingum um olíumálin. Hér er hann Putin okkar að svona senda Evrópumönnum aðeins tóninn.  Í þessu sama tölublaði Financial Times er önnur athyglisverð mynd. Þar dansa þeir á olíufati, helstu leiðtogar heimsins. Þetta er hið nýja valdajafnvægi, segja dálkahöfundarnir. Þeir eru allir uppi á tunnunni að stíga ölduna.  Síðan gætum við í öðru lagi, frú forseti, spurt okkur: Hvert á verðið á olíuvörum að vera í heiminum við núverandi aðstæður? Á það að vera lágt? Er eitthvert vit í að reyna að stinga höfðinu í sandinn gagnvart því sem fram undan er og þvinga fram með pólitískum þrýstingi og látum tímabundið aukna framleiðslu sem dugir til að halda olíuverðinu eitthvað niðri? Eru innstæður fyrir því? Svarið er: Nei, olían er þverrandi auðlind. Það er mjög ólíklegt að það sé yfir höfuð tæknilega gerlegt nema í afar stuttan tíma að þvinga framleiðsluna upp úr þeim 85–90 milljónum tunna af olíu á dag sem þörfin er núna. Svo koma umhverfisáhrifin líka til. Þau mæla með því sama. Auðvitað er það ekki til þess að ýta undir þróun annarra orkugjafa ef menn stinga höfðinu í sandinn og reyna að pína verðið niður tímabundið, það er að pissa í skó sinn. Fram undan er ekki annað fyrir heiminn en að takast á við að þetta er þverrandi auðlind og notkun stórkostlegum annmörkum háð af umhverfisástæðum. Við þurfum á öllu öðru að halda en því að t.d. vöxtur og orkuþörf Kína verði fullnægt með stóraukinni notkun jarðefnaeldsneytis. Það eru nú engar smáræðis spár sem orkuþörfin gengur út á, allt upp í 120 milljónir fata á dag um árið 2020 ef ég man rétt. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur ekki, úr ræðustóli á Alþingi, verið með kröfur um lækkun á sköttum á jarðefnaeldsneyti. Það er misskilningur og er ágætt og kærkomið að fá tækifæri til að leiðrétta hæstv. fjármálaráðherra sem ástundaði því miður útúrsnúninga í umræðum um daginn og gerði hv. þm. Jóni Bjarnasyni upp þá skoðun að hann heimtaði beina lækkun á þessum gjöldum. Það sem hv. þm. Jón Bjarnason kom hins vegar inn á, sem er raunverulegt og alvarlegt vandamál, var hið háa eldsneytisverð með öllum álögunum eins og það gengur inn í flutningskostnað, vöruverð og lífskjör á landsbyggðinni. Það er stórfellt vandamál. Vandamálið er enn þá verra vegna þess að hæstv. ríkisstjórn hefur ekkert gert í því að jafna flutningskostnað eins og þó hefur verið lofað. Þar stendur sannarlega upp á ríkisstjórnina. Það breytir því heldur ekki, þótt við séum almennt talað ekki talsmenn þess að stunda óábyrga kröfugerðarpólitík um lækkun þessara gjalda, að þau eru mjög há á Íslandi. Bensínverð er eitt hið hæsta í heiminum á Íslandi. Það er sennilega bara í olíuríkinu Noregi þar sem verðið er jafnhátt eða hærra. Ég spurði einmitt að því í vikunni sem leið og var sagt að þá væri verðið á seldan lítra af olíu væri 12 kr. norskar. Það gerir sem sagt vel að jafna verðið uppi á Íslandi. Það eru ekki Ísland eða Noregur sem eru í sjálfu sér sökudólgarnir eða skúrkarnir í þessum efnum þegar kemur að því að reka ábyrga og umhverfisvæna orkustefnu að þessu leyti. Það eru á hinum endanum ríki eins og Bandaríkin sem ástunda ótrúlegt ábyrgðarleysi gagnvart þróun orkumála í heiminum, m.a. með því að þrýsta verði þessara orkugjafa niður, sem aftur hamlar því að aðrir orkugjafar og umhverfisvænni verði samkeppnisfærir. Það er auðvitað verkefnið sem orkustefna okkar, krafa um sjálfbæran orkubúskap eða sjálfbæra þróun í orkubúskap Íslendinga gengur út á, þ.e. að menn ástundi ábyrga og framsýna pólitík í þessum efnum. Við viljum auðvitað að markvissar aðgerðir séu í gangi til að knýja fram orkusparnað og beitt sé stýritækjum, þar á meðal efnahagslegum stýritækjum, til að menn reyni að spara orku. Hefur það verið gert? Nei. Hvað hefur ríkisstjórnin gert á undanförnum árum, eða ríkisstjórnir? Þær hafa lækkað sérstaklega álögur á stóra og eyðslufreka bíla. Tollflokkun og vörugjaldaflokkun er þannig að mönnum er ýtt út í kaup á stórum pallbílum og í raun hefur dregið mjög saman í skattlagningu hins venjulega fjölskyldubíls og stærri bíla og eyðslufrekari. Það er auðvitað glórulaust. Menn færðu fyrir því ýmis rök sem verða harla léttvæg í ljósi hins stóra samhengis mála. Auðvitað á að leggja stóraukinn kraft í að efla almenningssamgöngur og gera þær fýsilegan valkost fyrir fólk þannig að ekki sé sama þörf, t.d. í þéttbýlinu, til að reka marga einkabíla á hverju heimili. Það að leggja fjármuni í að þróa og gera fýsilegt að nýta aðra orkugjafa er varla hægt að segja að sé við lýði hjá okkur, nema örlitlir afslættir á innflutningi tvíorkubíla o.s.frv. Síðan eru menn með rannsóknir í framtíðarmúsík eins og vetni eins og einn ónefndur hv. þingmaður í salnum veit vel um. Það er af tvennum ástæðum að ekki er hægt annað en horfa í það, frú forseti, að olían eða jarðefnaeldsneytið er vandamál sem heimurinn stendur frammi fyrir og verður að takast á við, eins og reyndar gervallur orkubúskapurinn. Þá verður sumum það á í ráðleysi sínu, af því að menn hafa auðvitað flotið sofandi að feigðarósi, jafnvel allt frá fyrstu olíukreppunni á öndverðum áttunda áratug, að halda að menn geti leyst vandann með kjarnorku og skapað jafnvel enn þá hrikalegri umhverfisvandamál síðar meir, einfaldlega með því að lagera geislavirkan úrgang sem engin eiginleg ráð hafa fundist til að endurvinna eða geyma á ásættanlegan hátt, enda hleðst hann upp í jarðhvelfingum og neðanjarðarbyrgjum víða um heim. Olían er þverrandi auðlind og henni fylgir mengun, fyrst og fremst losun gróðurhúsalofttegunda þegar jarðefnaeldsneyti er brennt. Ég veit ekki hvort hæstv. fjármálaráðherra hefur kynnt sér bækur sem hafa komið út undanfarin missiri um olíubúskapinn í heiminum. Ég held að það væri ágætt fyrir hann, a.m.k. áður en hann leggur einu sinni enn fram frumvarp um tímabundna lækkun á þessu gjaldi, í von um að betri tímar séu í vændum, þ.e. í hans skilningi, væntanlega með lægra orkuverði. Í fyrra kom t.d. út bók eftir Matthew nokkurn Simmons sem heitir „Twilight in the Desert“. Eigum við að kalla hana „Aftanskin í eyðimörkinni“ eða „Kvöld í eyðimörkinni“? Sú bók fjallar fyrst og fremst um yfirvofandi olíuáfall eða sjokk sem heimsbyggðin verður fyrir vegna ástands mála í stærsta olíuframleiðsluríki heimsins, Sádi-Arabíu, áhrifum þess á heimsbúskapinn og efnahag heimsins ef þetta ríki, sem stendur undir allt að 10% af heimsframleiðslunni, kiknar undan þeirri byrði að halda uppi þeirri framleiðslu. Nokkru áður kom út merk bók líka sem heitir „The End of Oil“, sem er sömuleiðis eftir mikinn sérfræðing á þessu sviði, Paul nokkurn Roberts. Bandarískir háskólar hafa gefið út skýrslur um þetta, breskir og fleiri. Ástandið er þannig í þessu landi, Sádi-Arabíu, sem menn mæna auðvitað alltaf á og benda á þegar talað er um að hægt sé að auka framleiðsluna, að þar fundust allar stærstu olíulindirnar sem dælt er úr í dag fyrir 40 til 50 árum síðan. Langstærsta olíulind heimsins, kóngurinn í Sádi-Arabíu, Ghawar, fannst 1948. Þessi eina olíulind stendur undir helmingi af framleiðslu Sádi-Arabíu í dag og er búin að gera núna í marga áratugi. Og nú eru menn að færa sig inn á síðustu svæðin sem ekki er búið að dæla upp úr í kónginum. Og hvernig er ástandið á jöðrunum, hvernig hafa menn haldið framleiðslunni uppi? Jú, menn dæla vatni inn undir olíulögin til að halda uppi þrýstingi. Það er svo komið að vatnshlutfallið í olíunni úr lindinni er um 30%. Það er mjög margt sem bendir til þess að þetta kvöld sé að ganga í garð í eyðimörkinni. Við vitum hvernig ástandið er í Írak. Það hefur nú ekki beint verið björgulegt fyrir olíubúskap heimsins sem þar hefur gerst svo við tölum nú ekki um allar hinar hörmungarnar. Hvað dettur þeim í hug, snillingunum þarna vestra, Bush Bandaríkjaforseta og kó? Jú, það er að ráðast á Íran. Það gæti þá kannski orðið til þess að bæta ástandið eða er það ekki eða hitt þó heldur, að henda nokkrum sprengjum þar? Auðvitað er þetta ástand svo galið að maður veit eiginlega ekki hvað maður á að segja um þau ósköp. Svona er nú þetta. Það getur að vísu verið sem bent er á að hið háa olíuverð í dag geri vinnslu mögulega á svæðum sem ella væri ekki arðbært að vinna en það eru jaðarframleiðslusvæði. Það eru ekki kóngar og ekki drottningar af hinu hefðbundna olíulindamáli, ekki einu sinni jarlar heldur óbreyttir borgarar þar sem framleiðsla getur orðið einhver fáein prómill af heimsframleiðslunni eða af þörfinni. Vinnsla á þeim svæðum er algerlega háð því að orkuverðið sé a.m.k. jafnhátt og það er í dag eða hærra. Ég leyfi mér því að halda því fram, frú forseti, að þegar þessi mál eru skoðuð út frá þessari hlið séu ákaflega litlar innstæður fyrir því að tala hér um tímabundið ástand. Ég held að það sé miklu raunsærra að horfast í augu við að olíuverð mun verða hátt, jafnvel mjög hátt og það er allt eins líklegt að heimsbúskapurinn eigi eftir að verða fyrir frekari áföllum eða löðrungum eða fá á sig fleiri kaldar gusur vegna þess að jafnvel enn erfiðari tímar í þessum efnum séu í vændum. Kannski setur það þá loksins þann kraft í þróun annarra orkugjafa sem auðvitað hefði þurft að vera búið að gera fyrir löngu, löngu síðan, af því að orkan er til, það er ekki vandamálið. Við höfum nóga vindorku, við höfum nóga sólarorku, við höfum orku sjávarfallanna og við höfum ýmis fleiri möguleg úrræði. Við höfum víða jarðvarma og vatnsorku sem hægt er að nýta. En olíuiðnaðurinn er sterkur og hann á víða hauka í horni, m.a. í Hvíta húsinu og það er einhver harðsnúnasta samsteypa, að kannski hergagnaiðnaðinum undanskildum, og er þetta þó talsvert samþætt enda er stundum talað um the Military Oil Complex og þessi samsteypa hefur heiminn í raun og veru meira og minna í klóm sínum enn þá. Íslendingar eru í þeirri forréttindaaðstöðu að við gætum verið á fullri siglingu hér og verið að gera miklu, miklu meira en við erum í dag í því að nýta okkar orku til okkar eigin þarfa í staðinn fyrir að vera með hana á útsölu ofan í erlend auðfélög og reyna að taka skref sem eitthvað munaði um í átt til sjálfbærs orkubúskapar. En það hefur nú lítið farið fyrir því, því miður, það er þá kannski helst hægt að benda á þann hvata sem hefur verið að leita að heitu vatni og byggja hitaveitur sem dæmi um slíkt, en ósköp fer nú lítið fyrir þessu að öðru leyti. Það væri miklu meira fagnaðarefni ef hæstv. ráðherra væri t.d. hér samhliða þessu frumvarpi að leggja til einhverjar ráðstafanir sem vísuðu veginn í þessa átt sem gæfu manni vonir um að það ætti að takast af alvöru á við að móta hér sjálfbærar forsendur eða skapa forsendur fyrir mótun sjálfbærs orkubúskapar, sjálfbærrar þróunar eða framvindu í orkumálum í landinu. En það fer nú lítið fyrir því og eins og ég fór yfir áðan þá hafa ýmsar breytingar í sambandi við tolla og aðflutningsgjöld o.fl. á undanförnum árum í raun og veru því miður skilað okkur í öfuga átt. Að sjálfsögðu er það tilfinnanlegt þegar snöggar breytingar verða til hækkunar á þessum útgjaldalið hjá heimilum og fyrirtækjum. Auðvitað er hugur manns við það bundinn, sérstaklega þeirra sem lítið hafa afgangs og eiga í nægum erfiðleikum með það sem fyrir er, þ.e. til þess að reka fjölskyldubílinn. Ég hef oft nefnt þann möguleika hér að það yrðu gerðar sértækar skattalegar ráðstafanir til þess að létta rekstur venjulegs heimilisbíls. Þar með væru um leið komnar aðstæður til þess að beita síðan í miklu ríkari mæli efnahagslegum stýritækjum gagnvart þróuninni, t.d. þannig að menn yrðu þá að sætta sig við það ef þeir vilja reka bíl númer tvö eða þrjú að það væri ekki eins ódýrt. Og ef það væri eitthvað gert í sambandi við jöfnun flutningskostnaðar á landsbyggðinni þá væri það ekki jafntilfinnanlegt og raun ber vitni þar þó að olíuverð yrði áfram hátt og álögur ríkisins einhverjar. Nú er það vissulega þannig að ríkið tekur mikið til sín umfram það sem aftur rennur til umferðarinnar og fyrst og fremst til vegamála og það eru allt þekktar staðreyndir. Umferð á Íslandi er skattlögð í hærri kantinum og við erum auðvitað í hópi með hinum Norðurlöndunum hvað það snertir og kannski líkust Noregi þegar það er skoðað. Það ber ekki að skilja ræðu mína svo að við séum að leggjast gegn því að þessi framlenging sé gerð, það væri í sjálfu sér ekki á bætandi að fara að taka þessa hækkun inn með því að láta framlengingarákvæðin falla niður núna 1. júlí. Sömuleiðis er það fagnaðarefni að hér á að gera sérstakar ráðstafanir til þess að létta - við getum sagt á nýjan leik að hjálpa aðeins til í sambandi við rekstur bifreiða björgunarsveitanna. Þær eru t.d. einn þolandi þeirra kerfisbreytinga sem gerðar voru með upptöku olíugjaldsins eins og það var úr garði gert, þó að kannski helsti þolandinn sé nú fólkið á landsbyggðinni sem fær í gegnum flutningskostnað og vöruverð og lífskjör sín ótæpilega að finna fyrir þessum sköttum. Þetta voru nú, frú forseti, þær athugasemdir sem ég ætlaði að gera við þessa umræðu enda tíma mínum lokið þannig að það verður ekki meira að gert í bili.

Frú forseti. Mig langaði aðeins bara til að spyrja hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, formann Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs út í það hvort Vinstri hreyfingin – grænt framboð geti ekki lýst því yfir í ræðustóli á Alþingi eins og formaður Samfylkingarinnar gerði hér áðan eða, ef svo má að orði komast boðið ríkisstjórninni upp í dans eða boðið upp á sáttavinnu til að lækka tímabundið álögur á eldsneyti eins og við erum hér að ræða um og m.a. hv. þingmaður ræddi um, sem er orðið of hátt, að bjóða ríkisstjórninni upp á nokkurs konar þinglega sátt ef Vinstri hreyfingin – grænt framboð er á sömu línu og við í Samfylkingunni. Og bjóða þeim jafnframt upp á að þetta verði keyrt í gegnum þingið hér sem allra fyrst þannig að þetta fari þá þannig að vísitölumælingar mæli lægra eldsneytisverð og hafi áhrif á verðbólguna og allt það sem við höfum verið að ræða. Virðulegi forseti. Spurning mín til hv. formanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er einföld: Er Vinstri hreyfingin – grænt framboð tilbúin að lýsa yfir stuðningi við þær leiðir sem hér hafa verið gerðar að umtalsefni, þ.e. að lækka tímabundið álögur á bensín og olíu meira en hér er boðað, þessar fjórar krónur, til þess að koma til móts við og lækka álögur bæði fyrirtækja og fjölskyldna í landinu og hafa þannig áhrif á vísitöluþáttinn?

Frú forseti. Ég ætla nú ekki að fara að segja nei við svona hjartnæmu tilboði um að menn takist hér í hendur og sættist sáttum og grípi til slíkra ráðstafana þannig að ef uppi væru aðstæður af því tagi hér í þinginu að eitthvert samkomulag gæti orðið um þetta sem þá lið í væntanlega einhverjum almennari og víðtækari aðgerðum til þess að halda aftur af verðbólgu og lækka tilkostnað þá ætla ég ekki fyrir okkar hönd að fara að neita slíku fyrir fram, við erum að sjálfsögðu tilbúin til að skoða það. Ég tók eftir því að hv. þingmaður sagði „tímabundnar ráðstafanir“. Ég færði hér talsverð rök fyrir því að ég hefði mjög litla trú á því að hið háa eldsneytisverð sem við stöndum núna frammi fyrir yrði tímabundið ástand og er reyndar ekkert endilega viss um að það væri æskilegt fyrir þróun þessara mála svona almennt séð á heimsvísu ef við förum út í þá sálma. Ég tel að menn þurfi þá líka að velta því fyrir sér: Eru það þær ráðstafanir sem eru nærtækastar og skilvirkastar til að takast á við t.d. hækkandi verðlag, það verðbólguskot sem við stöndum frammi fyrir og kæmu þær út með sanngjörnustum hætti? Mundum við bera niður þarna? Ég veit það ekki, ég mundi vilja fara yfir allt sviðið í þeim efnum. Ef við erum með fjármuni til ráðstöfunar handa á milli, ákveðum að setja tiltekna fjármuni í einhverjar slíkar aðgerðir, mér yrði þá alveg eins á að grípa tillögu Atla Gíslasonar um það að við afléttum þeirri skerðingu vaxtabóta sem ríkisstjórnin hefur innleitt í reynd með því að hækka ekki viðmiðunarmörk þar. Kæmi það ekki hópi til góða sem væri í sárri þörf fyrir það? Jú, ég held það. Að sjálfsögðu er rétt og skylt að fara yfir allar slíkar hugmyndir og ég útiloka ekkert í þeim efnum að tímabundnar ráðstafanir geti átt rétt á sér ef þær eru skilvirkar og koma niður með sanngjörnum hætti gagnvart þeim sem eru í þörf fyrir slíkt. Og auðvitað er mikilvægt verkefni að halda aftur af verðhækkunum og verðbólgu, því neita ég ekki. Ég minni bara á að það eru fleiri hliðar á málinu en þær sem ég hef gert hér að umtalsefni og ég hef reyndar leiðrétt 

Virðulegi forseti. Ég tel afar mikilvægt sem hér kemur fram. En fulltrúar eða formenn tveggja stjórnarandstöðuflokkanna, þ.e. hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, formaður Samfylkingar, Steingrímur J. Sigfússon hv. þm., formaður Vinstri grænna og ég hygg að sama sé með Frjálslynda flokkinn, og síðan hefur það komið opinberlega fram í blöðum að a.m.k. nokkrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa verið talsmenn fyrir þeirri leið sem formaður Samfylkingarinnar var að bjóða hér upp á áðan, þ.e. lækkun á álögum á bensín og olíu á Íslandi. Þetta viljum við líka gera út af verðbólgu og annars vegar tímabundið fram í tímann vegna þess að við skulum vona að þetta háa verð verði ekki viðvarandi eða haldi áfram að hækka, sem margt bendir þó til að verði, m.a. vegna stríðsrekstrar Bandaríkjamanna í Írak og þess brambolts sem þeir eru að hóta Írönum. Nú er hæstv. fjármálaráðherra því búinn að fá hér í dag heldur betur stuðning, stuðningsyfirlýsingu við þessa leið og nú er það spurning hvort hæstv. fjármálaráðherra boðar þetta á næsta ríkisstjórnarfundi og segir hvað hér hefur komið fram og að þá verði í efnahags- og viðskiptanefnd unnið af fulltrúum allra flokka í þeirri nefnd og komið með frumvarp hérna inn, komið með tillögur hér inn um tímabundnar lækkanir til að hafa áhrif á verðbólguna annars vegar, sýna lit gagnvart 1. nóvember sem tifar inn og nálgast gagnvart kjarasamningum og koma þannig til móts við heimilin í landinu. Virðulegi forseti. Í lokin ætla ég aðeins að segja, eins og ég hef sagt hér áður: Hækkunin á bensíni um 30 kr. sem við sjáum nú gefur ríkissjóði 6 kr. í virðisaukaskattstekjur af hverjum einasta lítra eða tæpar 500 kr. af hverri fyllingu á meðalfólksbíl. Virðisaukaskattstekjur af þessu háa eldsneytisverði streyma inn í ríkissjóð um þessar mundir og spurningin er því: Vill hæstv. fjármálaráðherra gefa eitthvað eftir til 

Frú forseti. Er ekki bara best að hafa þessa hluti algerlega skýra? Okkar áhersla er sú að við höfum ekki sett fram kröfur um almenna flata lækkun á þessum gjöldum. Við höfnum hins vegar ekki að skoða slíkt, eins og ég sagði hér áðan, ef það er liður í einhverjum samræmdum og samstilltum aðgerðum til þess að halda aftur af verðlagshækkunum. Við höfum minnt á umhverfishlið málsins sem að sjálfsögðu má ekki gleyma. Ég mundi að mörgu leyti kjósa frekar aðgerðir sem beindust fyrst og fremst að því að gera kaup og rekstur á sparneytnum fjölskyldubíl hagstæðari. Ég tel ekki sérstaka ástæðu t.d. til þess að lækka gjöld á þeim sem telja sig það vel setta að þeir geti keyrt margra milljóna króna mjög eyðslufrekan bíl eins og margir gera. Vissulega geta sumir fært fyrir því rök að það komi þeim vel að hafa slík tæki og okkur verður þá gjarnan hugsað til landsbyggðarmanna sem þurfa að aka á vondum vegum o.s.frv. og við þekkjum þá umræðu. En það væri hægt að hugsa sér að með frekari stýringu í þá átt að gera innkaup og rekstur á hagkvæmum og sparneytnum fjölskyldubílum ódýrari þyrfti síður að hafa áhyggjur af restinni. Það væri umhverfisvæn stefna sem við vildum gjarnan stuðla að því að móta, samhliða því að grípa til þeirra ráðstafana sem ég nefndi, eins og að efla almenningssamgöngur og setja kraft í að reyna að auka notkun annarra vistvænni orkugjafa. Ég held því að það eigi bara að skoða þessi mál í því samhengi sem þau eru og einn þátturinn sem þarna er er verðlagsþátturinn, verðlagsáhrifin og þær kostnaðarhækkanir sem þetta leiðir til gagnvart hverjum það er, gagnvart almenningi og rekstri fjölskyldubílsins, gagnvart flutningskostnaði og vöruverði og lífskjörum á landsbyggðinni o.s.frv. Þetta þurfa menn þá bara allt að ræða í réttu samhengi.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 87/2004, um olíugjald og kílómetragjald o.fl., með síðari breytingum. Í umræðunni hefur ítarlega verið rætt um í hverju þetta frumvarp sé fólgið. Það felst fyrst og fremst í því að framlengja ákveðna stöðu sem hefur verið í gjaldtöku ríkisins á olíu, að hún verði áfram bundin í krónutölu og fylgi ekki hækkun olíuverðs o.s.frv. Ég ætla ekki að koma inn á þau atriði beint en þó óbeint, því að bæði olíunotkun og olíuverð hefur gríðarleg áhrif á efnahagslíf okkar og kostnað í daglegu lífi í rekstri bíla og einnig varðandi atvinnurekstur. Þá vík að því sem var rætt undir liðnum Athugasemdir um störf þingsins þegar hæstv. fjármálaráðherra var inntur eftir því hvernig hann hygðist bregðast við varðandi hækkun á verði á olíu og bensíni. Hæstv. ráðherra sagði þá að hann vildi líta á málin heildstætt. Ég er sammála honum um að líta eigi á þessi mál heildstætt, að líta eigi á það heildstætt hvernig þeirri orkunotkun okkar er háttað sem tengist fyrst og fremst olíum og bensíni í flutningum, í akstri bifreiða og í atvinnustarfsemi þar sem olía er notuð. Ég held að ég horfi heildstætt á öll þessi mál. Ég vil byrja á að segja að í þeirri umræðu lagði hæstv. fjármálaráðherra mér þau orð í mun, eitthvað á þá leið, að ég væri að tala fyrir lækkun á gjaldheimtu af olíu, þessari óendurnýjanlegu orku sem olían er, í því máli mínu. Það var fullkomlega rangt. Það sem ég sagði í þeirri umræðu var að ég hefði áhyggjur af hækkandi flutningskostnaði og kostnaði fólks, sérstaklega úti á landi, vegna hás olíuverðs. Ég spurði í framhaldi af því hvað liði afgreiðslu á tillögum um aðgerðir til jöfnunar á flutningskostnaði á landsbyggðinni sem lægju fyrir ríkisstjórninni. Mig minnir að hæstv. iðnaðarráðherra hafi sagt að þær lægju jafnvel hjá fjármálaráðherra, eða ýjaði að því að málið stæði fast hjá fjármálaráðherra, aðgerðir sem lögð var áhersla á að fara í í framhaldi af skýrslu nefndar um jöfnun flutningskostnaðar, sem unnin var í samgönguráðuneytinu og birt í janúar 2003, sem sýndi að flutningskostnaður hefði vaxið gríðarlega á síðustu árum. Talað var um að á einhverju árabili hefði flutningskostnaður jafnvel hækkað um hátt á annað hundrað prósent á föstu verðlagi, t.d. á milli Reykjavíkur og Ísafjarðar. Það var reyndar ekki hægt að kenna það allt olíuverðshækkunum, fjarri því. En í þessari skýrslu er einmitt vikið að því að það væri e.t.v. ekki síst einokun eða fákeppni á flutningamarkaðnum sem hefði valdið þessum miklu verðhækkunum á flutningum en einnig að strandsiglingar, sem höfðu verið hinn valmöguleikinn í flutningum, hefðu lagst af. Það hefði gert það að verkum að fákeppnisumhverfið sem nú ríkti á flutningamarkaðnum á landi, þar sem einungis einn eða tveir risar ráða öllum flutningunum, skammta sér verð og skipta jafnvel á milli sín leiðum, hafi leitt til þess að flutningskostnaðurinn hafi hækkað svona gríðarlega en að sjálfsögðu er eldsneytið einn þáttur í því. Við vitum að hár flutningskostnaður er einmitt það sem nú skekkir hvað mest samkeppnishæfni atvinnulífs á landsbyggðinni, fyrirtækja sem þurfa að koma vörum sínum á markað, bæði stærsta markaðinn sem er hér á landi en einnig á markað erlendis. Til viðbótar við þennan flutningskostnað hafa útflutningshafnir líka verið lagðar af þannig að þær eru líklega bara tvær eða þrjár í landinu núna, raunverulegar útflutningshafnir fyrir almennar útflutningsvörur. Þá hafa útflytjendur orðið að skila vörum á útflutningshafnir á eigin kostnað. Þessi hækkun á flutningskostnaði hefur því orðið til þess að skekkja samkeppnisstöðuna mjög. Það sem ég kallaði eftir hjá hæstv. ráðherra voru aðgerðir í þeim efnum. Af þessu tilefni og í tengslum við þetta hef ég lagt fram á undanförnum þingum þingsályktunartillögu um strandsiglingar. Fyrir þremur árum var meira að segja samþykkt í þinginu að vísa tillögunni til ríkisstjórnarinnar til nánari útfærslu. Strandsiglingar eru liður í því að gera flutninga umhverfislega hagkvæmari og auk þess ætti það líka að vera ódýrara í magnflutningum. Stefna annarra landa er að stuðla frekar að sjóflutningum en landflutningum, m.a. til orkusparnaðar og til að draga úr útblæstri á gróðurhúsalofttegundum sem verða til við brennslu á olíu og einnig til að tryggja meira öryggi á vegum og gegn vegsliti. Tillaga okkar var svo endurflutt í vetur en hún hefur verið flutt á þremur undanförnum þingum. Ég vil leyfa mér að vitna til hennar, frú forseti, því að ég tók undir þau orð hæstv. ráðherra um daginn að taka ætti á þessum málum heildstætt. Einn mikilvægasti liðurinn í því eru strandsiglingarnar. En þingsályktunartillaga okkar um strandsiglingar, þar sem flutningsmenn eru auk mín hv. þingmenn Þuríður Backman og Ögmundur Jónasson og hv. þingmenn Guðjón Arnar Kristjánsson og Sigurjón Þórðarson frá Frjálslynda flokknum, hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að undirbúa að strandsiglingar verði hluti af vöruflutninga- og samgöngukerfi landsins. Ráðherra móti stefnu og aðgerðaáætlun og leggi fram lagafrumvörp í þessu skyni, ef með þarf, þannig að ríkið geti tryggt reglulegar strandsiglingar til allra landshluta með því að bjóða út siglingaleiðir. Ráðherra láti meta kostnað við að halda uppi reglulegum strandsiglingum um allt land miðað við skilgreinda þjónustu og geri tillögur um siglingaleiðir sem bjóða á út. Ráðherra skili niðurstöðum til Alþingis eigi síðar en 1. febrúar 2006.“ Þetta mál var flutt í haust. Tillaga okkar hefur fengið mjög jákvæða umsögn allra aðila nema náttúrlega þeirra sem eru í flutningum á vegum landsins. Þeir vilja hafa þetta eins og það er og sjá sér mestan hagnað í því. Það er vert að vekja athygli á umsögn Landverndar um þetta mál. Þar segir, með leyfi forseta, um strandsiglingar. „Landvernd vill vekja athygli á að neikvæðar afleiðingar vöruflutninga á landi eru ekki eingöngu bundnar við slys og vegaslit. Landflutningar fela í sér allt að sjöfalt meiri losun koldíoxíðs en strandflutningar. Hefur losun koldíoxíðs frá landflutningum aukist um 67% á tímabilinu 1983–2002. Aukið magn koldíoxíðs í andrúmsloftinu er helsta ástæða þeirra hættulegu loftslagsbreytinga sem nú verða sífellt sýnilegri. Það blasir við að rík ástæða er til að efla strandflutninga hér við land til að draga úr hættu á slysum og sliti vega og til að takmarka losun gróðurhúsalofttegunda.“ Þetta segir m.a. í umsögn Landverndar um þingsályktunartillögu sem ég er 1. flutningsmaður að ásamt öðrum. Við höfum flutt þetta mál áður, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, bæði með tilliti til öryggis- og umferðarmála og einnig til þess að vera með ódýrari valkosti í flutningum á þungavörum, ekki hvað síst í umhverfismálum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að halda þessum atriðum til haga. Þetta er hluti af stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í sjálfbærum samgöngum sem við höfum lagt áherslu á en við höfum einmitt flutt þingmál um sjálfbærar samgöngur. Vert er að minna á að einnig stendur fast í fjármálaráðuneytinu að liðka svo til í lögum að kaupskipaflotinn sjái sér hag í að eiga heimilisfesti hér á landi, bæði hvað varðar kaupskipin sjálf og áhafnirnar. Eins og nú er er ekkert almennt kaupskip skráð hér á landi nema líklega eitt sem er í olíuflutningum meðfram ströndum landsins. Þetta passar ekki fyrir eyþjóð. Hluti af því að taka heildstætt á orku- og flutningamálum þjóðarinnar er að beita sér fyrir því að lagaumgjörð hér á landi sé með þeim hætti að kaupskipaflotinn sjái sér hag í að eiga hér heimilisfesti og að skipverjar, áhafnir á kaupskipaflotanum, sjái sér líka hag í að eiga hér heimilisfesti og lúta íslenskum lögum hvað varðar kaup og kjör og annað því um líkt sem lýtur að áhöfnum skipa. Þetta situr líka fast hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra. Það er mínu viti mjög þjóðhagslega rangt hjá hæstv. ráðherra að sitja á þessum þáttum. Þetta er hluti af því að taka heildstætt á flutningamálum. Þá vil ég líka að minna á að þegar litið er á flutningamálin heildstætt þá er raforkuverði haldið mjög háu til fyrirtækja og einstaklinga til að hægt sé að niðurgreiða raforkuna til stóriðju. Einstaklingar og minni fyrirtæki eru látin greiða mun hærra verð og verða jafnvel að fara út í olíunotkun sem er þeim hagkvæmara. Ég þekki dæmi þar sem meira að segja mjölvinnslur keyra á olíu, lýsisbræðslur keyra á olíu vegna þess að rafmagnið er of dýrt fyrir þær. Ég þekki dæmi um bakarí og fatapressur þar sem keyrt er á olíu vegna þess að rafmagnið er of dýrt. Það væri leið að lækka olíuna en væri ekki frekar leið að lækka raforkuna, hætta að niðurgreiða raforku til stóriðjunnar en láta ekki þessa aðila gera það? Mér er kunnugt um að menn verða að keyra dísilvélar til raforkuframleiðslu vegna þess að þeir búa bara við einfasa rafmagn. Þetta er eitt af því sem mætti líka gera. Ég vil síðan minna á að í samgönguáætlun frá 2003–2014 er lögð áhersla á sjálfbærar samgöngur. Þar segir, með leyfi forseta: „Helstu hnattrænu umhverfisáhrifin eru loftslagsbreytingar af völdum gróðurhúsalofttegunda. Séu þessi neikvæðu umhverfisáhrif metin til fjár má gera ráð fyrir að samfélagslegur kostnaður af þeim sé mikill. Samgöngur í dag og vöxtur þeirra fylgja því ekki markmiðum um sjálfbæra þróun, þar sem samgöngur hafa - þrátt fyrir jákvæð áhrif á samfélag og efnahag - … Það er eitt af brýnustu verkefnum á nýrri öld að draga svo úr neikvæðum áhrifum samgangna, að þau falli innan marka sjálfbærrar þróunar, án þess að hinir miklu kostir góðra samgangna glatist.“ Þetta stendur hér í stefnumörkuninni ef hæstv. fjármálaráðherra hefur ekki lesið sína eigin stefnumörkun sem ríkisstjórnin stendur að varðandi uppbyggingu samgangna. Það er einmitt talið eitt brýnasta verkefnið að leita hagkvæmustu kosta við uppbyggingu og rekstur samgangna á Íslandi, á sjálfbæran hátt. Tillaga okkar um strandsiglingar er einmitt liður í því. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði leggjum áherslu á almenningssamgöngur, öflugt almenningssamgangnakerfi einmitt sem lið í sjálfbærum samgöngum. Við leggjum líka áherslu á að ríkið beiti ekki skattlagningu sinni á olíur og bensín beint til að mismuna atvinnulífinu eftir búsetu. En þannig er það nú við óbreyttar aðstæður. Því með svona flatri skattlagningu, eins og nú er á olíur og bensín, þá leggst slík skattlagning þyngst á dreifbýlisfólk, á atvinnulífið í dreifbýlinu, á þá aðila sem lengst þurfa að sækja vinnu, eru háðir því að keyra langar vegalengdir til vinnu. Skattlagningin eins og hún er nú praktíseruð er því að stórum hluta skattlagning á fjarlægðir hvað þetta varðar. Þess vegna hefur verið lögð áhersla á að það yrði fundin leið til að jafna flutningskostnað í atvinnulífinu, jafna flutningskostnað fyrir fyrirtækin sem stunda atvinnurekstur úti á landi. Hér hafa líka verið fluttar tillögur um að koma ætti til móts við það fólk sem er háð því að sækja atvinnu langan veg, eins og t.d. bændur landsins og fólk sem býr í sveitum þar sem stunduð er atvinna meðfram búinu, þar sem þessi skattlagning er mjög íþyngjandi fyrir þetta fólk. Þessi atriði vil ég nefna hér, því þær tillögur sem hér eru uppi um beita flatri lækkun á skatta ríkisins, af olíum og bensíni, gera engan greinarmun þarna á. Það er líka fróðlegt að sjá, frú forseti, hvernig þessi svokallaða frjálsa samkeppni hjá olíufélögunum virkar. Því eins og hún kemur mér fyrir sjónir virðist nánast vera sama verð á olíum og bensíni um allt land, eða víða hjá afgreiðslustöðvum óháð hvaða olíufélag þar er. Ég er hér með alveg nýja útskrift í Blaðinu sem kom út núna um helgina, og þar stendur t.d.: Verð á bensíni hjá Essó á Ægisíðunni, 126,1 kr. Verð hjá Olís í Álfheimum, 126,1 kr. Verð hjá Shell á Gylfaflöt, 125,6 kr. lítrinn. Atlantsolía Kópavogsbraut, 124,5 kr. lítrinn. Eitthvað sem heitir Ego Fellsmúla, 124,5 kr. lítrinn. Olís hjá Ánanausti 125,8. Þetta er nánast sama upp á krónu. Það munar örfáum aurum. Þetta á að heita samkeppni, frú forseti. Ég velti því fyrir mér hvort það hefði verið nokkuð verra þótt hér væri bara rekið eitt ríkisrekið olíufélag. Mundi það vera nokkuð verra? Af þeim litla mismun sem hér er á olíu og bensíni er að minnsta kosti er ekki hægt að sjá að um neina samkeppni sé að ræða. Hins vegar sjáum við að verðið getur verið mun hærra úti á landi enda hafa aðilar þar skipt svæðunum á milli sín. Þeir hafa skipt afgreiðslusvæðunum á milli sín þannig að víða þar sem engin samkeppni er, er þjónustan jafnvel í lágmarki en verðið hæst. Ég held að á þessum lið þurfi líka að taka þegar við lítum á jöfnun og jafnrétti í þessum málaflokki 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir jákvæð viðbrögð við efnisatriðum frumvarpsins. Hér hafa verið afskaplega áhugaverðar umræður um orkumálin, alla vega heildstætt, sem út af fyrir sig er ágætt. Skoðanir ræðumanna hafa verið mjög mismunandi, greinilega eftir því hvar í flokki þeir standa. Hins vegar hefur aðeins örlað á misskilningi hjá einstaka ræðumanni, en þetta frumvarp felur í sér að framlengja þá mismunun sem er á verði bensíns og dísilolíu til að ýta undir notkun á dísilolíu sem er talin umhverfisvænni en bensínið. Ástæðan er sú að það óvenjulega ástand hefur skapast að undanförnu að dísilolía og bensín hafa nánast verið á sama verði. Það hafa hins vegar verið gerðar miklar breytingar á eldsneytissölumálum hjá okkur á undanförnum árum. Í fyrsta lagi þegar hlutur ríkisins var gerður að fastri tölu og síðan þegar nýtt kerfi var tekið upp fyrir tæpu ári síðan. Það var beinlínis gert til að auðvelda hinum almenna bíleiganda að nýta sér dísilolíuna. Vonandi að það verði okkur í hag og skili sér umhverfislega á næstunni auk þess sem það mun væntanlega verða ódýrara fyrir þjóðarbúið ef ástandið verður áfram eins og það oftast hefur verið. Hins vegar hafði breytingin, þegar bensíngjaldinu og olíugjaldinu var breytt í fasta upphæð gríðarlega mikil áhrif á verðlagið. Hlutföllin á milli innkaups og kostnaðarverðs olíufélaganna og hluta ríkisins hafa breyst algerlega eins og komið hefur fram í útreikningum hv. þm. Péturs Blöndals og birt hefur verið í Morgunblaðinu. Hlutur ríkisins í meðalútsöluverðinu hefur farið úr 60% niður í 40%. Þannig að það er ekki hægt að tala um að ríkið hafi aukið skattlagningu sína af eldsneyti á undanförnum árum. Þvert á móti hafa hlutföllin þar breyst hinu opinbera í óhag. Þess vegna kemur hin gríðarlega mikla áhersla Samfylkingarinnar á lækkað eldsneytisverð á óvart. Út af fyrir sig má hafa skilning á því að menn vilji bregðast við tímabundnu háu eldsneyti. En þegar maður horfir á breytingarnar í þessu samhengi, þá kemur þessi mikla áhersla talsvert á óvart. Sérstaklega þegar maður horfir á afstöðu Samfylkingarinnar í skattamálum þar sem hún hefur haft miklar áhyggjur af þensluáhrifum þess að lækka tekjuskatt. En lækkun á álagningu hins opinbera, eða lækkun á hlut ríkisins í eldsneytisverðinu mundi auðvitað hafa sömu efnahagslegu áhrifin. Það mundi út af fyrir sig horfa öðruvísi við ef við værum að gera kerfisbreytingu. Þá gæti ég alveg hugsað mér að við mundum haga skattlagningu okkar á annan hátt. En ég held ekki að það sé tími til þess núna að huga að slíkum hlutum. Okkur mun eflaust gefast tóm til þess síðar. En við þurfum líka að huga að því hvaða breytingar það eru sem eiga sér stað úti í heimi og hvernig við ætlum að bregðast við þeim. Þessi afgerandi afstaða Samfylkingarinnar, að lækka tímabundið, ég er hvorki viss um að hún sé tímabær né endilega skynsamlegasta afstaðan að taka ef við þurfum að horfast í augu við að eldsneytisverð sé að hækka varanlega, hvort þetta séu þá hin réttu viðbrögð til að hafa við, ef horft er til lengri tíma notkunar og lengri tíma verðlagningar á innfluttu jarðefnaeldsneyti. Síðan er áhugi Samfylkingarinnar á að nota álagningu ríkisins, eða hlut ríkisins í eldsneytisverðinu, lækka það til að hafa áhrif á verðbólguna eða á vísitöluna, þetta er auðvitað aðferð sem hefur verið notuð áður og þess vegna kannski ekki neitt óeðlilegt að menn velti því fyrir sér. En mér finnst Samfylkingin vera ansi snögg upp á lagið að komast að þeirri niðurstöðu að núna sé nákvæmlega tíminn til að beita slíkum aðferðum til að ná þessum árangri sem þó er kannski ekki nægjanlega vel skilgreindur. Ég velti því fyrir mér ef þörf væri á að fara í einhverjar slíkar aðgerðir, menn væru með einhverja ákveðna fjármuni til að gera slíkt, - eins og kom fram hjá hv. þm. Kristjáni Möller sem sagði að nú væri svigrúm til að lækka, en málflutningur Samfylkingarinnar hefur nú ekki alltaf verið þannig í vetur - hvort við vildum þá ekki frekar lækka eitthvað annað, og þá kannski sérstaklega í ljósi þess hvernig þróunin er á heimsmarkaði á verði á jarðefnaeldsneyti, ef við horfum á þetta til lengri tíma. Það væru einhverjir aðrir hlutir sem mundu þá vera til lengri tíma skynsamlegir fyrir okkur og mundu þá hjálpa okkur jafnmikið og ef við teldum okkur þurfa að fara út í einhverjar svona aðgerðir vegna vísitölunnar. Ég fagna því reyndar að þegar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var spurður beint af hv. þm. Kristjáni Möller um afstöðu hans til þessara tillagna Samfylkingarinnar, þá spurði hann nákvæmlega þessara spurninga. Hann gekkst ekki beint inn á tillögu Samfylkingarinnar um þetta heldur greinilega með öllum fyrirvörum um að hægt væri að skoða annað í stöðunni. En ég hef hins vegar sagt að við þurfum að skoða þetta heildstætt og út frá öðrum þáttum í hagkerfinu og meta þá stöðu en ekki bara einstaka vörutegund eins og ég hef nefnt í þessu samhengi. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon lagði hins vegar mjög mikla áherslu á það í ræðu sinni að Vinstri grænir væru ekki að óska eftir lægra verði á eldsneyti, það væri ekki stefna þeirra. Taldi mig hafa snúið út úr fyrir hv. þm. Jóni Bjarnasyni hér fyrir nokkru í umræðum í þinginu þar sem mér skildist á hv. þingmanni að hann væri að óska eftir að eldsneytisverðið lækkaði og væri þá talsmaður eina græningjaflokks í heimi sem væri að óska eftir slíku. Það var ekki með vilja gert að snúa út fyrir hv. þingmanni en ég held að það sé kannski skiljanlegt að ég hafi misskilið hann þegar hann var að tala um jöfnun á flutningskostnaði vegna kostnaðar af eldsneyti, því að í því mundi að sjálfsögðu felast ákveðin niðurgreiðsla og þá væri verið að skekkja verðmyndunina og undir ákveðnum kringumstæðum væri þá verið að nota meira af eldsneyti en þá væri réttlætanlegt verðsins vegna. Það getur falist í slíkum jöfnunarkerfum. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var aðeins í dómsdagsspárham hvað þetta varðar og vonandi hafa þær spár verið ástæðulausar, en það er auðvitað ýmislegt sem er að gerast í þessum efnum. Hann minntist á „Putin okkar“ eins og hann orðaði það - ég átta mig ekki alveg á í hvaða skilningi hann var orðinn „okkar“ - og að hann ætlaði sér að selja olíu og gas frá Rússlandi til annarra landa en til Evrópu. Það er rétt að hann hefur gert samning við Kínverja um það en það var einmitt eitt af því sem hv. þingmaður hafði áhyggjur af, þ.e. að Kínverjar færu að nota of mikið jarðefnaeldsneyti en þeir munu væntanlega fá það frá Rússlandi þannig að það er ástæða til að hafa áhyggjur af því. En það var annað sem hv. þingmaður nefndi, það var að hér væri ekkert að gerast og hefði ekkert verið að gerast. Ég veit ekki betur en að alla síðustu öld hafi Íslendingar verið að vinna í því að virkja sjálfbærar orkulindir. Hvort sem það voru fallvötn eða jarðvarmi eða sú áhersla sem hefur verið á undanförnum árum á vetnið þá held ég að við höfum lagt verulega mikið til þessara mála hér hjá okkur miðað við okkar stærð og við höfum hvorki meira né minna en fengið verðlaun fyrir framlag okkar til vetnismálanna. Eins og ég sagði fengu efnisatriði frumvarpsins mjög jákvæðar undirtektir og ég fékk ákveðnar spurningar sem ég vildi reyna að svara. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir spurði um áhrif á vegagerð. Ég tel ekki ástæðu til að ætla að þetta muni hafa áhrif á magn vegaframkvæmda á árinu. Hún spurði hvort ekki mætti lækka bensínverð líka. Þá vísa ég til þess sem ég sagði í upphafi að frumvarpið er flutt til þess að hafa mismun á verði á dísilolíu og bensíni og þar af leiðandi fellur það ekki að markmiðum frumvarpsins að bensínið verði lækkað líka. Það er önnur umræða sem ég tel að við þurfum þá að skoða heildstætt bæði út frá eldsneytisforsendum og efnahagsforsendum ef til kemur en ég held að það sé ekki orðið tímabært. Hv. þm. Kristján Möller spurði um þau atriði er lúta að björgunarsveitunum, hvort ekki væri betra að þær fengju endurgreidda reikningana. Ég held að sú aðferð sem hér er lögð til sé betri. Hins vegar er sú hugmynd sem hann kom með um staðsetningarkubba eitthvað sem væri áhugavert að skoða ef hægt væri að gera einhvers konar tilraun með það á björgunarsveitarbílunum án mikils tilkostnaðar. Frú forseti. Ég þakka fyrir jákvæðar undirtektir og áhugaverðar umræður sem hafa virkilega skýrt línurnar í þessum efnum um hvað menn vilja gera. Samfylkingin vill klárlega lækka verð á bensíni alveg óháð öðrum þáttum að því er virðist. Vinstri grænir vilja fara mjög umhverfisvænar leiðir í þessu og svo sýnist mér að við fjrálshyggjumenn, eins og ég og hv. þm. Pétur Blöndal, séum meira hugsi í þessum efnum og viljum horfa bæði á heildstætt umhverfissamhengi og heildstætt efnahagssamhengi þegar ákvarðanir í þessum efnum eru teknar en þó auðvitað alltaf með það í huga að við viljum gjarnan lækka álögurnar á fólkið í landinu.

Frú forseti. Í fyrsta lagi held ég að hæstv. ráðherra sé á vissum villigötum þegar hann gefur sér að hugmyndir um að jafna flutningskostnað feli sjálfkrafa í sér að verðmyndunin sé skekkt eða að gripið sé inn í hana. Ég hef skilið það svo að hugmyndirnar gengju einmitt út á að fara t.d. svipaða leið og mun vera gert í Noregi, að endurgreiða beinlínis sannanlegan útlagðan flutningskostnað að einhverju leyti, þ.e. að kostnaður þolandans á endanum yrði að einhverju leyti endurgreiddur og þar með hefur það ekki í sjálfu sér inngrip í verðmyndunina í ferlinu eða í keðjunni, það sem sagt skekkir ekki álagningu olíugjaldsins eða þungaskattsins eða þar fram eftir götunum. Hæstv. ráðherra segir að hér sé fyrst og fremst verið að framlengja þennan afslátt til þess að tryggja hóflegan mismun á milli verðs á dísilolíum og bensíni vegna sérstakra aðstæðna sem hafi leitt til þess eða tímabundið leiði til þess að dísilolíur séu hlutfallslega dýrari en ella í jafnvægi ætti að vera borið saman við bensín. Ég minni á móti á að strax þegar kerfisbreytingin var í undirbúningi og umræðu á Alþingi 2004 var bent á að breytingin næði ekki tilgangi sínum af því að það stefndi í að allt of lítill eða næstum enginn munur yrði á útsöluverði dísilolíu og bensíns. Ég hafði alltaf gengið út frá því í umræðum um þá kerfisbreytingu að menn mundu verða með allmargra króna mun og það er nauðsynlegt að mínu mati að það sé þannig til frambúðar og varanlega ef menn vilja stuðla að aukinni notkun dísilolíu í staðinn fyrir bensín í bifreiðaflotanum. Ég held að það sé komin þörf á að skoða þessi mál í heild sinni, tolla og aðflutningsgjöld og flokkunina þar, bifreiðagjöld og annan rekstrarkostnað bílsins og þar með talið olíu- og bensíngjöld. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Telur hann koma til greina að skipa þverpólitíska nefnd, t.d. með aðild sveitarfélaganna, sem fari 

Frú forseti. Ef um jöfnun á verði er að ræða, jafnvel eftir þeirri aðferð sem hv. þingmaður lýsir, þá þýðir það að sá sem nýtur jöfnunarinnar mun nota meira eldsneyti en hann ella mundi gera. Það hlýtur að vera tilgangurinn með því að ýta undir þá starfsemi sem á eldsneytisnotkuninni þarf að halda. Annars þyrfti þetta ekki, annars væri þetta ástæðulaust. Varðandi kerfið þá er það rétt hjá honum að til þess að markmiðið um meiri umhverfisvænleika og meiri hagkvæmni gangi upp þá þarf verðið að vera lægra og til þess er leikurinn með þessu frumvarpi gerður. Lægra verð og minni eyðsla dísilbílanna á að leiða fram þessi áhrif. Hvað það varðar að skipa nefnd þá er ég nú þegar með vinnuhóp að skoða þessi mál eins og kom fram í umræðunni. Hvað kemur út úr því get ég ekki sagt á þessari stundu og vil ekkert útiloka hvaða framhald verður á því án þess að uppi séu neinar sérstakar hugmyndir.

Frú forseti. Ég er ekki sammála því að flutningskostnaðinn og jöfnun hans eigi að setja inn í þetta samhengi. Ég held að þessir flutningar spretti af þörf og þar eiga menn ekki val. Þetta er ósköp einfaldlega það sem er að ræða: Eiga þeir sem háðastir eru hinum háa flutningskostnaði og finna tilfinnanlegast fyrir honum, einkum í fjarlægustu byggðum landsins, að þurfa að taka hann á sig að fullu og þær miklu hækkanir sem orðið hafa á honum undanfarin ár? Þær stafa af ýmsum ástæðum og bætir auðvitað ekki úr skák á meðan ástandið er eins og það er að það eru engir valkostir, það eru engar strandsiglingar og menn eru dæmdir og ofurseldir til að fá sínar vörur til sín og senda sína framleiðslu frá sér í gegnum þær flutningaleiðir á landi sem í boði eru. Það er ekki eitthvað sem menn geta bara tekið ákvörðun um hvort þeir geri eða geri ekki. Fólkið sem býr í þeim byggðum sem verður að fá vöruna til sín eða koma framleiðslunni frá sér á ekkert val. Þess vegna er ekki hægt að stilla þessu upp með þeim hætti sem hæstv. ráðherra gerir.

Frú forseti. Ég var ekki að leggjast á móti jöfnuninni. Ég var einfaldlega að lýsa þeim afleiðingum sem ég tel að hún hafi. Það er svo sem ekkert nýtt að við hv. þingmaður séum ósammála. Við lifum við það.

Hæstv. fjármálaráðherra sagði að afstaða Samfylkingarinnar í þessu máli kæmi á óvart. Hæstv. ráðherra þarf alls ekkert að koma það á óvart. Hvað erum við í Samfylkingunni að horfa til? Við erum að horfa til þess að ef bensínverð verður lækkað eins og við höfum lagt til, um 6 kr. plús vask, hefur það þau áhrif á vísitöluna að hún lækkar um 0,4%. Þetta hefur líka þau áhrif að útgjöld heimilanna vegna bensínnotkunar á þessum sex mánuðum sem við erum að leggja til lækka um 750 milljónir eða um 40 þús. kr. á ári á þessu tímabili á hvern heimilisbíl. Hæstv. ráðherra ber þetta saman við það að við viljum fresta skattalækkunum og telur greinilega að það sé einhver misvísun í okkar málflutningi. Það er bara fjarri öllu lagi. Hæstv. ráðherra segir að þetta hafi sömu efnahagslegu áhrifin. Ja, ég er hjartanlega ósammála því vegna þess að við erum að tala hér um miklu lægri fjárhæð en skattalækkanirnar kosta fyrir utan það að þessi leið skilar sér miklu betur til heimilanna og jafnar en skattalækkanirnar þannig að það er engin misvísun í þessu. Hæstv. ráðherra nefndi þá einhverjar aðrar aðgerðir í staðinn. Hvað er ráðherrann með í huga? Ég minni á það að árið 2002 fór ríkisstjórnin í nákvæmlega sömu aðgerð og við erum að leggja til með þeirri röksemd að áhrif hækkunar á bensín væru umtalsverð og gætu stofnað verðlagsmarkmiðum kjarasamninga í hættu. Það gæti vissulega haft þau áhrif í haust ef ekkert er brugðist við. Hvað er það sem hæstv. ráðherra á við þegar hann talar um aðrar aðgerðir? Hæstv. ráðherra segir að það sé verið að flytja þetta frumvarp til að viðhalda þeim mismun sem er á dísilolíunni og bensíni. Það er hægt að flytja sambærilega krónutölu að því er varðar dísilolíuna, 6 kr. plús vask, og 

Frú forseti. Ég var ekki að segja að þetta væri ekki hægt og ég var ekki að segja að þetta væri eitthvað vitlaus aðgerð enda sanna dæmin það, menn hafa farið í svona aðgerðir. En það sem kemur mér á óvart er hvað þetta er afdráttarlaus afstaða Samfylkingarinnar, hvað hún er búin að taka sterka afstöðu til þessa sérstaka máls án þess að skoðaðir hafi verið aðrir kostir sem hugsanlega kæmu til greina ef efnahagsástandið væri þannig að það væri skynsamlegt að fara út í svona aðgerðir. Ég var ekkert að tala um að þetta væru lægri fjárhæðir en þær skattalækkanir sem Samfylkingin hefur verið leggjast á móti. En að þetta komi jafnar út, það leyfi ég mér að stórefast um því að þeir sem fengju mest út úr þessu eru þeir sem eiga flesta og stærstu og bensínfrekustu bílana. Það held ég að sé alveg augljóst. Sá sem er á litla sparneytna fjölskyldubílnum, sem Steingrímur J. Sigfússon var að hvetja til að ýtt yrði undir, fengi minnst út úr þessu. Það væru stóru drekarnir sem fengju mest.

Frú forseti. Ég vil leyfa mér að efa það að meðalfjölskyldan í landinu eða þeir sem eru með lægri tekjur en eiga lítinn fjölskyldubíl, sem mundi fá 40 þús. kr. á hvern bíl út úr þeirri leið sem við erum að nefna, fái 40 þús. kr. út úr áformuðum skattalækkunum hæstv. ráðherra. Það hefur verið sýnt fram á að skattalækkanirnar skila sér langmest til þeirra sem eru hæst launaðir. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann horfi ekki til þess að 0,4% lækkun á vísitölu hafi áhrif að því er varðar verðbólguna. Hvaða aðra kosti er hæstv. ráðherra að tala um? Við höfum frá því í haust verið að tala fyrir þessari leið. Við höfum ekki heyrt að hæstv. ráðherra sé með neinar aðrar aðgerðir í undirbúningi eða einhverja aðra kosti á borðinu sem skila sambærilegu til heimilanna og til þess að hafa áhrif til lækkunar á vísitölunni. Gott og vel, ef hæstv. ráðherra sýnir okkur einhverjar aðgerðir sem skila heimilunum því sama og hefur 

Það er þá eitthvað nýtt ef Samfylkingin er tilbúin að skoða eitthvað af því sem ríkisstjórnin kemur með. Ég held að það sé hins vegar alveg borðlagt að sú kaupmáttaraukning sem orðið hefur vegna skattalækkunarákvarðana ríkisstjórnarinnar er talsvert umfram það sem hv. þingmaður nefndi án þess að ég ætli að fara að karpa um það. Það eina sem ég var að leggja áherslu á var hvað það kemur mér á óvart hversu afgerandi Samfylkingin er í því að gera einmitt þetta. Að vísu hefur hv. þingmaður aðeins dregið í land með það þannig að það er eitthvert svigrúm ef niðurstaðan yrði sú þegar búið væri að meta efnahagsástandið heildstætt og þá í samhengi við hvernig eldsneytisverð í heiminum er að þróast og þá kæmust menn að þeirri niðurstöðu að það þyrfti að grípa til einhverra svona hluta. En ég er langt frá því að vera viss um að þess þurfi og vitna þá til nýjustu efnahagsspár ráðuneytisins.

Virðulegi forseti. Fyrir það fyrsta vegna skilgreiningar hæstv. fjármálaráðherra á þingmönnum sem félagshyggjumenn, jafnaðarmenn eða frjálshyggjumenn, eins og hann nefndi sig og hv. þm. Pétur H. Blöndal, þá er það rétt að þeir eru frjálshyggjumenn. En miðað við það sem við erum að ræða hérna eru þeir líka miklir skattheimtumenn og ekkert smáræði hvað þeir eru miklir skattheimtumenn. Það kemur fram í því sem við höfum verið að ræða hér í dag. Virðulegur forseti. Í annan stað vil ég segja að mér skilst að meðan ég hélt ræðu hér áðan hafi bensínlítrinn hækkað um tvær krónur, úr 126 kr. í 128 kr. Má ég aðeins líka halda því til haga að væri þessi framlenging ekki samþykkt hér, þ.e. þessi lækkun á olíugjaldinu, um þessar 4 kr. plús vask þá værum við með olíuverð og bensínverð í sömu krónutölu nánast. Hvar er þá hinn fjárhagslegi ávinningur sem átti að vera, sem m.a. hæstv. utanríkisráðherra Geir H. Haarde talar um, við það að taka upp hina sparneytnu dísilbíla? Staðreyndin er auðvitað sú að olíugjaldið er allt of hátt og ég er búinn að fara yfir hver var grunnurinn að því. Ég vildi svo í þessu andsvari mínu segja það líka að ég fagna þeirri yfirlýsingu sem hæstv. fjármálaráðherra gaf hér áðan, og segi nú menn að það geti ekki fæðst góðar hugmyndir hér úr ræðustól Alþingis, þar sem hann tók undir þá hugmynd sem ég setti fram um gervihnattakubbana í björgunarsveitarbílana. Ég þykist vita það að við hv. þm. Pétur H. Blöndal erum mjög áhugasamir um þetta verkefni og treysti ég því að hv. þingmaður, formaður efnahags- og viðskiptanefndar hafi heyrt þetta jafn vel og ég hérna áðan og taki þetta til gaumgæfilegrar skoðunar í efnahags- og viðskiptanefnd hvort ekki sé ástæða til að byrja með að þróa þessa kubba í björgunarsveitarbílana, ef þeir eru ekki þegar komnir, og við förum að rukka olíugjald eða einhvers konar gjald fyrir eldsneyti í samræmi við það. Þá held ég að við værum mjög framarlega í því að 

Frú forseti. Eins og ég var að reyna að segja áðan þegar ég var að reyna að gera grein fyrir afstöðu hinna ýmsu fylkinga hér á Alþingi þá er það svo að þrátt fyrir frjálshyggju okkar hv. þm. Péturs Blöndals þá teljum við að jafnvel frjálshyggjan geti nýst í umhverfismálum og það með hinum efnahagslegu stjórntækjum og ég hef reyndar flutt þingmál um slíkt. Ég held að allir þeir sem huga að umhverfismálum geri sér grein fyrir því að eldsneytisgjöld eru hluti af hinum efnahagslegu stjórntækjum og þeim er beitt til þess að hafa áhrif á eldsneytisnotkun. Ef staðan er sú að til viðbótar við umhverfisáhrifin, sem hafa verið rædd hér, þá séu efnahagslegu áhrifin líka farin að vera mjög íþyngjandi fyrir þjóðarbúið, þá þarf einhvern veginn að verðleggja þessi áhrif. Þá getur vel verið að það sé hreinlega mjög óskynsamlegt að nota þá fjármuni sem við höfum til þess að lækka skatta og álögur, að nota þá einmitt til þess að lækka þessa skatta og þessar álögur. Ef tillögur eru vel útfærðar ætti slíkt og koma í sama stað niður fyrir skattgreiðandann en hafa jákvæð áhrif varðandi umhverfið. En eins og ég segi enn einu sinni þá verðum við að skoða þetta heildstætt út frá okkar efnahagsumhverfi, út frá því hvernig þróunin er erlendis og út frá því hvernig við teljum skynsamlegast að afla tekna fyrir ríkissjóð og að sjálfsögðu að ná jöfnuði í ríkisrekstrinum.

Virðulegi forseti. Mér fannst eins og hæstv. fjármálaráðherra væri að verða vinstri grænn hérna á tímabili í talinu um umhverfisvænu orkuna. Auðvitað er enginn að tala fyrir því að hér eigi að vera einhver orkusóun. Þetta er langtímamarkmið og göfug hugsjón sem menn hafa verið með eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var með hér áðan. En við erum meira að tala um núið núna og það er eiginlega það sem ég ætla að leggja út af í þessu seinna andsvari mínu vegna þess að hæstv. fjármálaráðherra sagði að við í Samfylkingunni værum snögg upp á lagið hvað þetta varðaði og hann væri hissa hvað við værum áköf í þetta. Við erum að tala um þetta sem nokkurs konar bráðaaðgerð. Það er alveg rétt. Við erum alveg til í að skoða heildstætt þær hugmyndir sem hér hafa komið fram til þess að spara orku, við erum alltaf að gera það og við Íslendingar erum sannarlega mjög framarlega í þeim flokki, það er grundvallaratriði. Það er t.d. eitt atriði til að spara orku sem ég hef talað um hér og það er ef við tækjum t.d. upp einhvers konar styrkjakerfi og kæmum aftur á strandsiglingum og mundum minnka þá umferð sem er á þjóðvegum landsins við að flytja vörur. Ég hef sagt það hér og segi það enn einu sinni að ég skil ekki af hverju þarf að flytja 40 feta gám af frosnum fiski í einhverjum hvelli frá einum stað til annars eftir þjóðvegakerfi landsins. Þetta ætti að sjálfsögðu 

Skipulagðar strandsiglingar voru viðhafðar hér um langt árabil, m.a. á vegum ríkisins svipað og ríkisolíufélagið sem Jón Bjarnason vill setja á fót.  Það er einhvern veginn eins og menn hafi bitið þetta í sig, ég veit ekki alveg af hverju það hefur gerst, og menn eru ekki tilbúnir að skoða það í hinu víðara samhengi. - Og ef ég má segja, frú forseti, þá minnir það mig á það sem maðurinn sagði „að bregðast 

Hæstv. forseti. Ég þarf að sjálfsögðu að halda mig við þetta þrönga umræðuefni, um fundarstjórn forseta, og get þess vegna ekki leiðrétt hæstv. fjármálaráðherra varðandi misskilning hans hvað varðar niðurgreiðslu á samgöngumálum, en það geri ég við annað og betra tækifæri. Ég vil vekja athygli hæstv. forseta þingsins á því að dagskráin eins og hún lá fyrir í dag telur 21 þingmál. Við erum núna búin að ljúka umræðu um tvö fyrstu þingmálin. Það hefur verið ágæt og málefnaleg umræða um þau bæði. En ég óska eftir því að fá upplýsingar um það frá stjórn þingsins hver framvindan verður, hvort ætlunin sé að halda umræðu inn í kvöldið. Ég vil jafnframt vekja athygli hæstv. forseta þingsins á því að hér er á dagskrá fjöldi þingmála sem þola bið, sem engin ástæða er til að knýja í gegnum þingið núna fyrir vorið. Þar er náttúrlega efst á blaði sá dagskrárliður sem næstur er, hinn þriðji í röðinni: Stofnun hlutafélags um Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Er það virkilega svo að ríkisstjórnin forgangsraði málum þannig að hún ætli að reyna að knýja fram umræðu um þetta mál núna? Ég óska eftir upplýsingum frá hæstv. forseta um hvað ákveðið hafi verið um þinghaldið. Það er ekkert samkomulag við stjórnarandstöðuna í því efni, ríkisstjórnin fer nú fram algerlega á eigin forsendum, hefur hunsað allar óskir sem frá stjórnarandstöðunni hafa komið um samkomulag og samráð um lyktir þingsins. Þess vegna viljum við núna fá að vita hvaða áform eru uppi um framhaldið. Á virkilega að taka hér til umræðu eitt umdeildasta mál sem liggur fyrir þinginu núna, um einkavæðingu Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins? Er það virkilega svo að ríkisstjórnin forgangsraði málum þannig að hún ætli að taka tíma þingsins til þess núna á þessum lokadögum? Ég vek athygli á því að samkvæmt áætlun þingsins átti Alþingi að ljúka á morgun. Það gengur að sjálfsögðu ekki upp en við sjáum hér forgangsröðun þeirrar ríkisstjórnar sem situr að völdum í landinu, illu heilli: Nú vill hún fara að láta ræða um einkavæðingu á Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Heyr á endemi!

Frú forseti. Ég ætla ekki að nota þennan dagskrárlið nema að litlu til þess að vísa á bug missögnum hjá hæstv. fjármálaráðherra sem gerði mér þau orð að ég vildi fara að stofna ríkisolíufélag. Ég benti hæstv. ráðherra á að það væri enginn munur á milli olíufélaganna í verði á olíum og bensíni. Bara til að halda þessu til haga að hæstv. ráðherra haldi sig við það sem sagt er. Hinu ætla ég síðan að vekja athygli á og taka undir með hv. þm. Ögmundi Jónassyni varðandi dagskrána að við erum búin með tvö fyrstu málin sem samþykkt var að taka hér á dagskrá með afbrigðum, mál sem komu svo seint fram og voru talin svo brýn. Svo leit ég á skjáinn frá þinginu á tölvunni og þá sé ég að það er búið að boða nefndarfundi á morgun sem hefur ekkert verið tilkynnt um eða ég hef þá misst af því hafi forseti tilkynnt um nefndarfundi klukkan 8 í fyrramálið og að allur dagurinn á morgun verði tekinn undir nefndir. Það má vel vera að það hafi verið fjallað um þetta einhvers staðar en ég sá þetta fyrst á skjánum. Svo ef ég fletti upp starfsáætlun þingsins, þá minnir mig að það hafi verið gert ráð fyrir eldhúsdegi á morgun eða eitthvað í þá veruna. Ég hef ekki heyrt að honum hafi verið frestað. Hefur það verið tilkynnt hér? 

Hæstv. forseti. Ég ætla að nýta þennan tíma einmitt til þess að ræða um fundarstjórn forseta og benda á það að þessi dagskrá liggur fyrir og það er engin ástæða til annars en að halda þessari dagskrá. Ég treysti því að við höldum bara áfram eins og leið liggur niður eftir dagskránni og þingmenn greiði fyrir þingstörfum með því að ræða mjög málefnalega þau mál sem liggja fyrir. Næst liggur þá væntanlega fyrir, hæstv. forseti, að hæstv. fjármálaráðherra mæli fyrir þriðja málinu sem er á dagskrá.

Frú forseti. Ég vek athygli á því að dagskrár þingfunda að undanförnu hafa verið ákveðnar algerlega einhliða af forseta eða meiri hlutanum, án nokkurs samráðs. Það er ekki mjög gæfulegt ef menn vilja reyna að greiða götu einhvers samkomulags og einhvers skilvirks skipulags hér um fundarhöldin að reyna a.m.k. ekki að sýna lit í þeim efnum. Það undarlega er að það er eins og það sé ekki einu sinni viðleitni í gangi hjá hæstv. ríkisstjórn til þess að reyna að hafa hér eitthvert skipulag eða eitthvert skikk á fundarhaldinu. Ég segi það alveg hreint sem mína meiningu að það er eins og hvert annað grín að fara að koma hér 2. maí, en þingi átti að ljúka 4. maí, og ætla að troða hér inn í umræðurnar milli mála - sem eftir atvikum menn hafa skilning á að sé þörf á að afgreiða, eins og tímabundnar ráðstafanir vegna gengisbreytinga eða olíuverðshækkana - frumvarpi til laga um hlutafélagavæðingu Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins, það er auðvitað alveg yfirgengilegt. Og sú spurning er alveg fullgild hvort það sé forgangsröðun hæstv. ríkisstjórnar. Er þetta þvílíkt hugsjónastórmál fyrir ríkisstjórnina að háeffa ÁTVR að öllu öðru sé ýtt til hliðar og síðustu klukkutímum þingsins, ef ætti að reyna að halda hér starfsáætlun, ráðstafað í það? Það er auðvitað ákaflega ógæfulegt, frú forseti. Það fer líka að verða tímabært að lýsa eftir því hvort það sé einhver verkstjórn hér á hendi af hálfu meiri hlutans eða ríkisstjórnarinnar. Ég hef ekkert mikið orðið var við þá forkólfa hennar hér heima við upp á síðkastið. Er þetta algjörlega reiðulaust, bara í reiðuleysi? Það er eiginlega erfitt að fá annað á tilfinninguna. Það virðist hver ráðherra setja hér undir sig hausinn og þumbast með sín mál. Við hljótum að skilja það svo að hæstv. fjármálaráðherra sé það sáluhjálparatriði að fá að mæla hér fyrir því að hlutafélagavæða ÁTVR, það komi alveg frá hans innstu hjartarótum að koma þessu máli eitthvað áleiðis. Þá bara vottar maður honum samúð í því sambandi. En það er þá ekki vandinn á þeim bænum ef ekkert brýnna eða þarfara er að gera í fjármálaráðuneytinu en að standa í svona löguðu. Ég vek líka athygli á því að hér eru fjöldamörg mál sem eru komin til 3. umr. og allmörg þeirra þarfnast einhverrar umræðu. Það eru breytingartillögur sem væntanlega á að mæla fyrir o.s.frv. Ég held að það væri nú nær ef menn vilja eitthvað einfalda hlutina og greiða fyrir skikkanlegum þinglokum að stytta t.d. dagskrána og einfalda með því að ljúka þá einhverju af þeim málum sem sæmilegt samkomulag er um og eru hér á dagskrá og bíða eftir því. Ég held því að það væri gáfulegast að gera hlé á þessum fundi, það er hvort sem er kominn kvöldmatur, 

Hæstv. forseti. Það hefur stundum verið rætt um fundarstjórn forseta af minna tilefni en núna, því að mál virðast vera hér öll í einhvers konar öngþveiti. Það eru ekki gerðar neinar tilraunir til þess að koma þeim í þannig horf að það verði einhver sátt um framgang hér á þinginu. Og það er sérkennilegt að hæstv. fjármálaráðherra leggi fram mál eins og það sem er næst á dagskránni, sem allir vita að verður gríðarlegt deilumál hér í Alþingi, fyrir nú utan það að það eru ákaflega veik rök fyrir málinu yfirleitt, nánast fáránlegt að leggja í breytingar á því og að koma með það inn til umræðu á þessum tíma sem við erum nú á. Ég velti því fyrir mér hvort þetta útspil hafi eitthvað með einhvers konar átök milli stjórnar og stjórnarandstöðu að gera eða eitthvað svoleiðis, ég kann bara ekki skil á þessu.  Er það skynsamlegt að setja hér fram mál sem menn vita fyrir fram að engin leið er að koma hér í gegnum sali Alþingis nema með gríðarlega löngum umræðum, mál sem hefur enga þýðingu fyrir ríkið, ekki nokkra, mál sem virðist hafa þá einu þýðingu að draga hér inn að vekja upp deilur um einkavæðingaræði ríkisstjórnarinnar? Þetta mál mun kalla á endalausar umræður. Ég segi alveg eins og er að ég skil ekki hæstv. forseta að hann skuli yfirleitt bjóða upp á það að setja þinghaldið í uppnám út af máli eins og þessu sem hefur enga þýðingu fyrir ríkisvaldið með nokkrum hætti. Ríkisvaldið hefur allar tekjur af þessari starfsemi sem hægt er að hafa, mun hafa sömu tekjur áfram ef þessar breytingar verða gerðar. Eina breytingin sem þarna gæti orðið til væri sú að það væri hægt að ráðast að starfsfólkinu og ýta því út úr launakerfi ríkisins. Er það þá markmiðið með þessu, að koma með þetta frumvarp núna og koma með það á síðustu dögum þingsins, að ráðast að kjörum þess starfsfólks sem vinnur við Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins? Ja, það er þá ágætt að menn segi sinn hug í þessu því að það er það eina sem mér getur a.m.k. dottið í hug að skipti einhverju máli fyrir ríkið vegna framlagningar þessa máls. En almennt séð tel ég að forsetar þingsins ættu að setjast niður og 

Hæstv. forseti. Þingflokkunum og formönnum þingflokkanna hefur borist til eyrna það sjónarmið frá sveitarstjórnarmönnum víðs vegar um land að það væri vel þegið að Alþingi drægi sig nú í hlé til að gefa sveitarstjórnarmönnum svigrúm til kosningabaráttu fyrir kosningar sem efnt verður til síðar í þessum mánuði, 27. maí. Við höfum skilning á þessu sjónarmiði og við höfum fyrir okkar leyti sagt að við værum reiðubúin að semja um þinglokin. Þessu hefur ríkisstjórnin hins vegar hafnað. Hún hefur að vísu sagt að hún væri tilbúin að ljúka þinginu hið snarasta ef við létum það yfir okkur ganga að hér yrðu að landslögum ýmis frumvörp sem eru harla umdeild í þjóðfélaginu: Ríkisútvarpið, Matvælarannsóknir hf., Landhelgisgæslan hf., eða alla vega að hluta til með stórkostlegri skerðingu á réttindum og kjörum starfsmanna, ÁTVR hf., sem er nú á dagskrá þingsins og næst í röðinni. Jú, ríkisstjórnin segir: Það er alveg sjálfsagt að ljúka þinginu hið snarasta, þess vegna á fáeinum dögum, ef stjórnarandstaðan lætur það yfir sig ganga að gera þessi umdeildu mál að landslögum fyrir vorið. Að sjálfsögðu er ekki fólginn í þessu nokkur vilji til samninga. Við lýsum þess vegna fullri ábyrgð á hendur ríkisstjórninni vegna þess ástands sem nú er komið upp í þinginu, fullkomin upplausn og fullkomið ráðaleysi frá ríkisstjórninni. Það veit enginn hvað hún ætlar sér raunverulega. Það er eitt sem er deginum ljósara og það er viljaleysið til að ganga til samninga við stjórnarandstöðuna og verða þannig við mjög réttmætum og skiljanlegum áskorunum sem þinginu berast frá sveitarstjórnum víðs vegar um landið. Hæstv. forseti. Ég legg til að nú verði gert hlé á fundinum og formenn þingflokkanna komi saman til fundar til að ræða framvinduna hér í þinginu þótt ekki sé nema til næstu þriggja klukkutíma.

Forseti vill upplýsa í tilefni þeirrar umræðu sem nú hefur orðið um fundarstjórn forseta að fyrirhugað er að ganga eftir dagskrá, en eins er áætlað að gera matarhlé á milli kl. hálfátta og átta. Sérstök áhersla hefur þó verið lögð á það að ræða fjórða dagskrármálið, Almannatryggingar, og telur forseti að þannig gangi þá dagskráin áfram.

Herra forseti. Ég hafði vonast til þess að forseti mundi upplýsa eitthvað um hvað til stæði með fundarhaldið í framhaldi af orðaskiptum sem urðu fyrir kvöldmatarhlé og hvort tíminn hefði verið notaður til þess að reyna að ræða eitthvað saman um framhaldið í hléi. Það kemur mér satt best að segja mjög á óvart að hæstv. forseti skuli ætla að halda því til streitu að fara í 3. mál á dagskrá og ræða það og ég ítreka þess vegna spurningar til forseta um það hvort ekki sé að vænta einhverrar viðleitni af hálfu forseta til þess að ná samkomulagi um tilhögun mála, um fundarhaldið hér, þó ekki væri nema næstu klukkutímana og hvernig fundarhaldi verði háttað í kvöld og hvenær verði þá hætt í kvöld. Ef það verður engu að síður niðurstaðan og þrátt fyrir mótmæli okkar að þetta 3. mál á dagskrá verði tekið fyrir óska ég eftir því að einhverjir fulltrúar Framsóknarflokksins komi og verði viðstaddir umræðuna og þá alveg sérstaklega hæstv. forsætisráðherra. Ég vil fá að vita hvort það er jafnmikið kappsmál hjá Framsóknarflokknum og með stuðningi forsætisráðherra sem þetta frumvarp um að gera ÁTVR að hlutafélagi er lamið hér inn í störf þingsins á allra síðustu metrunum með því offorsi sem hér á að fara að gera. Ég held að það gerði þeim ekkert nema gott, hæstv. ráðherrum, að vera hér með okkur þessar síðustu vökustundir. Það hefur ekki sést mikið af þeim hingað til og alveg sérstaklega formönnum stjórnarflokkanna. Ég spurði eftir þeim fyrr í dag, hvernig það væri með þá, hvort þeir væru yfir höfuð ekkert hér við sín störf í þinginu og hvernig ætti þá að standa að verkstjórn hér á síðustu metrunum, þ.e. af hálfu meiri hlutans. Þetta blæs ekki mjög byrlega, virðulegur forseti, og ég held að forseti gerði réttast í því að athuga sinn gang og leita eftir einhverju samkomulagi um hlutina.

Forseti vill geta þess að ætlunin er að taka næst fyrir 3. mál á dagskrá, Stofnun hlutafélags um Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Einnig er ætlunin að ná hér umræðum um 4. dagskrármálið, Almannatryggingar, mál heilbrigðisráðherra. Forseta er ljóst að umræður geta dregist fram eftir en það verður að koma í ljós hver framvinda mála verður.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að það kemur manni dálítið spánskt fyrir sjónir hvernig staðið er að þessum fundi hér í dag. Af 21 máli er búið að ræða tvö og það hefur verið vitað vikum saman að um 3. mál á dagskrá, Stofnun hlutafélags um Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins, verði mikill ágreiningur. Hér eru hins vegar 19 mál, um 15 til 19 mál sem eru ekki stór ágreiningsmál, mál sem hafa verið unnin í nefndum, eru komin hingað inn til afgreiðslu en munu, að mér sýnist, ekki verða afgreidd, a.m.k. ekki á þessum sólarhring, ef þetta mál nr. 3 á dagskrá, Stofnun hlutafélags um Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins, verður tekið hér fyrir. Það munu býsna margir vilja ræða það mál og það hefur verið vitað frá því að það kom hér fyrst til umræðu og á dagskrá. Ég tek því undir þá ósk sem kom fram rétt fyrir hlé frá hv. þm. Ögmundi Jónassyni, formanni þingflokks Vinstri grænna, að mér fyndist eðlilegt að þingflokksformenn hittust og ræddu við forseta um framvinduna í kvöld og þá eins og hv. þingmaður sagði, þó að það væri ekki nema um næstu þrjá klukkutíma.

Herra forseti. Ég skildi ekki alveg orð forseta þegar hann sagði að hann ætlaði að taka á dagskrá eða ræða mál nr. 3 og 4. En hann gat þess ekki hvort hann stefndi að því að ljúka umræðum um bæði málin í kvöld. Það er nú töluverður skilsmunur þar á þannig að ég vildi biðja hann að orða hugmyndir sínar skýrar því að allt það skiptir máli. Hins vegar vekur það okkur hér í stjórnarandstöðunni furðu að brýnasta mál þessarar ríkisstjórnar í dag skuli vera einkavæðing ÁTVR, að það sé brýnasta málið þegar við horfum upp á að það þarf að taka á málefnum starfsfólks á elli- og hjúkrunarheimilum, í umönnunargeiranum, það þarf að taka á málum láglaunafólks, en þá er það þetta mál, einkavæðing ÁTVR, sem er mesta kappsmál þessarar hægri einkavæðingarríkisstjórnar.  Ég vil inna forseta eftir því hvort það sé í rauninni svo að þetta sé brýnasta mál ríkisstjórnarinnar sem honum sem forseta hafi verið falið að koma í gegn að hafa forgang umfram öll önnur mál hér á þinginu. 

Að gefnu tilefni vill forseti taka fram að ætlunin er að halda sig við dagskrá þessa fundar eins og hún hefur verið kynnt og henni dreift og ekki hafa verið teknar ákvarðanir um nein frávik frá henni.

Herra forseti. Ég undra mig mjög á þessum vinnubrögðum. Hér er allt upp í loft milli stjórnar og stjórnarandstöðu og það er mjög erfitt að sjá að það né nokkur vilji af hálfu stjórnarliðsins að ná einhvers konar samkomulagi um þinglok. Nú vil ég, til þess að taka af allan vafa um mitt viðhorf í þeim efnum, herra forseti, segja það alveg skýrt að ég er reiðubúinn til þess að vera hér fram eftir maí og þess vegna langt inn í júní til þess að ljúka þeim málum sem mikilvæg eru. Ég held að það sé ákaflega gott fyrir stjórnarandstöðuna með tilliti til sveitarstjórnarkosninga að við notum þennan pall sem ræðustóll Alþingis er til þess að lýsa upp verk og gerðir og afstöðu ríkisstjórnarinnar ef það er það sem ríkisstjórnin vill. En ég hef nú skilið það svo að hún vilji frekar koma þinginu í burtu hið allra fyrsta og þess vegna slútta þinginu núna í vikunni og kalla það saman aftur að loknum kosningum af því að hún er hrædd við umræður hér. Í öllu falli, ef það er eitthvað að marka þau orð sem látin hafa verið falla um vilja ríkisstjórnarinnar til þess að ná einhvers konar samstöðu um verklag, finnst mér sem hér hafi verið tekinn ákaflega rangur póll í hæðina. Ef það væri hægt að hugsa sér eitthvert mál sem mætti veifa framan í a.m.k. hluta stjórnarandstöðunnar eins og rauðri dulu framan í naut þá er það þetta mál sem hér er verið að taka á dagskrá sem ríkisstjórnin leggur svona mikið kapp á að ná umræðu um. Það mætti hugsanlega frá þinglegu sjónarmiði skilja það ef um væri að ræða mál sem hefði hlotið hér einhverja umfjöllun og væri ekki á frumstigi vinnslunnar, en hér erum við að ráðast í 1. umr. um mál sem gríðarlegur ágreiningur ríkir um. Ber það, herra forseti, vott um samkomulagsvilja af hálfu ríkisstjórnarinnar? Að sjálfsögðu ekki. Einmitt þessi gjörð, að vilja taka þetta mál á dagskrá núna í algjörri andstöðu við stjórnarandstöðuna sýnir að ríkisstjórnin hefur engan áhuga á því að ná nokkurri sátt um mál hér á þinginu. Hún vill koma þessu máli frá 1. umr. inn í farveg nefndar til þess að geta síðan sent þingið heim fyrir helgi og kallað það svo aftur til starfa í júní, af því að ríkisstjórnin er hrædd, Framsóknarflokkurinn er sérstaklega hræddur við sveitarstjórnarkosningarnar sem fram undan eru, enda eðlilegt vegna þess að kannanir benda til þess að hann muni gjalda afhroð. Hann leggur ekki frekar en Sjálfstæðisflokkurinn í það að hafa þingið starfandi. Þess vegna á að beita valdi og ofbeldi eins og er að verða aðall þessarar ríkisstjórnar og það á að keyra hérna nokkur gælumál ríkisstjórnarinnar í gegnum 1. umr. núna í upphafi maí og síðan á að reka þingið heim 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að halda sig við þann takmarkaða tíma sem gefinn er til umræðu af þessu tagi og einnig minna hv. þingmenn á að ræða fundarstjórn forseta þegar þeir kveðja sér hljóðs undir þeim lið.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til þess að lýsa furðu minni á fundarstjórn forseta og hvernig dagskráin hefur verið sett hér upp. Ég hélt satt best að segja þegar ég las þessa dagskrá í morgun að þetta hlyti eiginlega að vera prentvilla eða einhver misskilningur að hér væri sett sem mál nr. 3 á dagskrá Stofnun hlutafélags um Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins, 1. umr. núna, 2. maí 2006, eins og ástandið er í þinginu, því að ég sé, virðulegi forseti, að 4. liður á fundinum er stjórnarfrumvarp um almannatryggingar, ef leyft verður, 1. umr. einnig, miklu brýnna mál þar sem verið er að taka á sjúkratryggingum. Ég hefði nú haldið að þegar svo naumur tími er til stefnu hefði verið mikilvægara að reyna þá að vinna að því máli í staðinn fyrir að fara hér allt í einu að ræða um stofnun hlutafélags um Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins, sem ég fæ engan veginn séð, alls ekki, að sé eitthvað brýnt að fara að ræða núna. Það hlýtur að læðast að manni sá grunur að hér liggi að baki einhvers konar vilji til þess að efna til illinda í þinginu nú á síðustu metrunum, að það sé verið að ögra stjórnarandstöðunni, veifa framan í hana rauðum klút til þess að búa til einhver vandræði. Hvað síðan liggur þar á bak við veit ég ekki og er eflaust alveg ómögulegt að reyna að gera sér grein fyrir því hvers konar hugsunarháttur liggur að baki svona gjörningi. Í mínum huga er þetta algjörlega tilgangslaust. Það hefur ekkert upp á sig að vera með svona stæla. Það er ekkert unnið með þessu nema ófriður. Ef það er þannig að ríkisstjórnin kýs ófrið þegar hún getur fengið frið þá segi ég bara: Verði henni að góðu, það er allt í lagi. Við getum alveg tekið þennan slag hérna í stjórnarandstöðunni ef það er það sem menn vilja. Ég var síðast hér í morgun með formönnum þingflokka og þar var verið að reyna að ýja að því hvort hægt væri að ná einhverju samkomulagi um þinglok. En það var afskaplega lítill vilji til samninga og settir kostir sem ég verð að segja að voru afarkostir. Það hefur líka komið fram að hæstv. forseti Alþingis hafi kvartað yfir því að það gengi hægt að afgreiða mál, að gera frumvörp hér að lögum. Tölfræðin segir okkur að nú í vetur sé búið að afgreiða miklu færri mál en venjan er á þessum árstíma. Halda menn þá virkilega að svona vitleysisgangur eins og við sjáum hér núna, þar sem er verið að leggja fram frumvarp um stofnun hlutafélags um ÁTVR allt of seint, halda menn virkilega að svona vitleysisgangur flýti eitthvað fyrir þingstörfum hér í vor? Ég efast stórlega um það, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um stofnun hlutafélags um Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Með frumvarpi þessu er lagt til að fjármálaráðherra verði veitt heimild til þess að stofna hlutafélag um Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Gert er ráð fyrir að hið nýja félag beri heitið ÁTVR hf. og verði í eigu íslenska ríkisins. Með frumvarpi þessu er lagt til að Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins verði gerð að hlutafélagi í eigu ríkisins. Í frumvarpinu eru ekki lagðar til neinar grundvallarbreytingar á starfsemi Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins samhliða hlutafélagavæðingu fyrirtækisins. Í því skyni eru helstu ákvæði laga nr. 63/1969, um verslun með áfengi og tóbak, með síðari breytingum, sem lagt er til að verði felld brott, tekin efnislega upp í frumvarpi þessu. Áfram er því gert ráð fyrir að ÁTVR hf. hafi með höndum einkaleyfi á smásölu áfengis og heildsöludreifingu tóbaks. Enn fremur er áfram gert ráð fyrir að ÁTVR hf. tryggi merkingar tóbaks og álagningu tóbaksgjalds. ÁTVR hf. skal starfa innan þess ramma sem lagður er í lögum um áfengismál. Eins og rakið er nánar í frumvarpinu eru veigamikil rök fyrir því að færa rekstrarform Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins yfir í hlutafélagsformið. Til að mynda má nefna að það rekstrarform er mun hentugra fyrir rekstur fyrirtækisins, jafnvel þó að gert sé ráð fyrir að ríkissjóður verði eini eigandi hlutafélagsins. Í þessu sambandi er nauðsynlegt að hafa í huga að hlutafélagsformið byggist á traustum lagalegum grunni, sbr. lög nr. 2/1995, um hlutafélög, með síðari breytingum. Í þeim lögum eru m.a. fastmótaðar reglur um hluthafafundi, félagsstjórn og framkvæmdastjóra. Enn fremur eru skýrar reglur um endurskoðun og ársreikningsgerð hlutafélaga. Auk þess má gera ráð fyrir því að allur rekstur fyrirtækisins verði sveigjanlegri og gagnsæi í rekstri aukist. Að lokum er rétt að árétta að þær breytingar sem felast í frumvarpinu leiða ekki til grundvallarbreytinga á starfsemi Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins. Einungis er um að ræða nýtt rekstrarform á fyrirtækinu sem er mun hentugra út af þeirri starfsemi sem fyrirtækið hefur með höndum. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra um það hvort stjórnarflokkarnir báðir, Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn, leggi áherslu á að hlutafélagavæðing Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins verði að lögum nú fyrir vorið. Er það ríkisstjórninni kappsmál að svo verði? Þá er ég að spyrja sérstaklega um stjórnarflokkana báða, oddvita þeirra, formann Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Geir H. Haarde, og formann Framsóknarflokksins, Halldór Ásgrímsson forsætisráðherra. Leggja þeir áherslu á að hlutafélagavæðing ÁTVR verði að lögum fyrir vorið? Er það forgangsatriði fyrir ríkisstjórnina að hlutafélagavæða Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins? Síðan vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvað er það sem hann telur mikilvægasta framfaramálið sem næst með þessu frumvarpi? Er það að skerða réttindi starfsmanna, skerða lífeyrisréttindi þeirra, draga úr atvinnuöryggi þeirra? Hvað er það sem hæstv. fjármálaráðherra telur mikilvægast við þetta mikla framfara- og hugsjónamál sem ríkisstjórnin stendur að? Ég óska eftir skýrum svörum við báðum þessum spurningum.

Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin leggur fram frumvarp sem hún telur að rétt sé að samþykkt verði á Alþingi. Þegar hún hefur lagt fram frumvörp er það auðvitað í höndum Alþingis hvernig með þau er farið, hversu hratt er unnið og þá hvort og hvenær frumvörp eru samþykkt. Það er ekki ríkisstjórnarinnar að ákveða slíkt og ég tel að það þurfi ekkert að fara neinum frekari orðum um áherslur ríkisstjórnarinnar í þeim efnum hvað þau frumvörp varðar sem fram eru lögð. Varðandi efnisatriði frumvarpsins þá er það, eins og fram kom í framsöguræðunni, rekstrarformið sem skiptir mestu máli um að ég tel skynsamlegt að breyta Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins í ÁTVR hf. Ég tel að það rekstrarform henti betur þjónustu- og verslunarstarfsemi eins og þar er um að ræða. Viðskipti ÁTVR eru við einstaklinga og fyrirtæki, flest í eigu einkaaðila, þannig að það má segja að starfsemi fyrirtækisins sé á markaði og því sé eðlilegasta rekstrarformið að um hlutafélag sé að ræða. Um það eru skýr lög og reglur, skýrar línur um hvernig að slíkum rekstri á að standa og ég tel að það sé besta formið í þessu efni. Ásakanir um að það sé verið að reyna að rýra kjör starfsmanna á einhvern hátt eru algjörlega úr lausu lofti gripnar. Ég tel að starfsmenn þeirra fyrirtækja sem hafa verið einkavædd hafi ekki þurft að kvarta yfir því að þeirra viðurværi hafi verið eitthvað verra eftir að fyrirtækin voru orðin að hlutafélögum.

Hæstv. forseti. Ég vil upplýsa hæstv. ráðherra um að starfsmenn hafa kvartað yfir því að kjör þeirra hafi verið rýrð og það er óumdeilanlegt. Það eru ekki ásakanir, það eru staðhæfingar og það eru upplýsingar sem ég hélt að allir gerðu sér grein fyrir. Hér hefur verið upplýst að ráðherrar Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins eru áhugasamir um að hlutafélagavæða og markaðsvæða Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Ég hélt, hæstv. forseti, að innan beggja flokka væru uppi ólík og reyndar mismunandi sjónarmið hvað þetta snertir, og það hlægir mig þegar talað er um að það sé Alþingis síðan að ákveða. Við erum búin að fylgjast með því á undanförnum árum þegar þingmenn stjórnarmeirihlutans eru látnir ganga hér svipugöngin þvert gegn sannfæringu sinni og samvisku. Er það virkilega svo að ríkisstjórnin ætli núna í aðdraganda sveitarstjórnarkosninganna að efna til umræðu um 

Herra forseti. Ég fæ ekki séð að það hafi komið fram hér svo mikilsverðar upplýsingar hjá mér að það kalli á þau viðbrögð sem komu fram hjá hv. þingmanni. Ég tel að eðli málsins samkvæmt njóti stjórnarfrumvörp stuðnings stjórnarflokkanna, þeir leggja þau fram til þess að þau fáist samþykkt. Hins vegar skil ég ekki alveg hvað fær hv. þingmann til þess að koma hér upp í ræðustólinn og reyna að fara háðulegum orðum um félaga sína hér og gera þeim upp skoðanir sem engar forsendur eru fyrir að sé gert. Ég skil ekki hvaða tilgangi það þjónar nema - ja, það er best að segja ekki meira, hæstv. forseti.

Virðulegur forseti. Fyrir þinginu núna liggja tvö frumvörp ásamt með fleirum þar sem verið er að stofna til hlutafélagareksturs um fyrirtæki á vegum ríkisins. Annars vegar á að stofna hlutafélag um fyrirtæki sem hefur aðgang að skatttekjum, þ.e. Ríkisútvarpið, og hins vegar á að stofna hlutafélag um ríkiseinkasölu sem innheimti skatttekjur, þ.e. ÁTVR. Mér finnst þetta hvort tveggja jafnvitlaust en það má kannski segja að þetta sé misjafnlega skaðlegt fyrir fyrirtækin og þá þjónustu sem þau veita. Það koma svo sem engin rök fram í frumvarpi ráðherra fyrir því af hverju þessi leið er valin, en eins og ég segi, mér finnst þetta aðallega vitlaust. Hins vegar vil ég aðeins gera hér að umtalsefni hvers vegna farin er svona misjöfn leið í því að stofna til þessara hlutafélaga og spyrja ráðherrann út í það. Annars vegar þegar um er að ræða að stofna hlutafélag um ÁTVR er gert ráð fyrir því hér að það eigi að skipa þriggja manna óvilhalla nefnd og hlutverk nefndarinnar sé að meta eignir, réttindi, skuldir og skuldbindingar Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins og að leggja mat á hvert hlutafélag ÁTVR skuli vera. Svo segir: „Við þetta mat skal nefndin hafa fullan aðgang að öllum gögnum Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins“ o.s.frv. Þegar kemur að Ríkisútvarpinu segir bara: „Ríkissjóður leggur allar eignir, réttindi, viðskiptavild, skuldir og skuldbindingar Ríkisútvarpsins til hlutafélagsins og menntamálaráðherra ákveður heildarfjárhæð hlutafjár í Ríkisútvarpinu.“ Af hverju eru farnar svona mismunandi leiðir, annars vegar þegar um er að ræða ÁTVR og hins vegar þegar um er að ræða Ríkisútvarpið? Af hverju er í öðru tilvikinu um það að ræða að skipa þriggja manna nefnd óvilhallra manna til þess að meta eignirnar og skuldirnar en í hinu tilvikinu er bara ríkissjóðs að leggja þær eignir og réttindi inn án þess að kveðið sé á um það hvernig það skuli metið? Þetta vil ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra um, hvernig á því stendur að svo mismunandi er að verki staðið.

Herra forseti. Þetta var út af fyrir sig skilmerkileg greinargerð á muninum á ÁTVR og Ríkisútvarpinu. Hins vegar er það nú svo að nánast öll verslun innheimtir tekjur fyrir ríkissjóð eins og skilgreiningin var á ÁTVR. Hins vegar varðandi þá spurningu hv. þingmanns um aðferðafræðina við að stilla upp efnahagsreikningnum þá er það ljóst að hægt er að fara mismunandi leiðir í því efni. Það má kannski segja að það sé í þessum efnum frekar en flestum öðrum ekkert sem er fullkomið og óumbreytanlegt. Frumvörpin eru ekki samin á sama tíma og það var talið rétt í þessu tilfelli að sjá hvort þessi aðferð mundi ekki duga vel og falla hv. Alþingi vel í geð, en það má segja að þetta sé tiltölulega gegnsæ og opin aðferð til þess að gera að komast að þessari niðurstöðu. Það hafa verið talsverðar umræður um hvernig að þessu eigi að standa samkvæmt frumvarpinu um RÚV og það hefur verið gagnrýnt hér í þinginu. Það hefur komið til kasta fjármálaráðuneytisins líka að fara yfir þá hluti og þeir hlutir munu auðvitað eiga eftir að verða endanlega gerðir upp hér í þinginu. Það er ekki rétt sem mér heyrðist á hv. þingmanni að hún teldi að þessu felist gagnrýni á einhverja. Hins vegar er það oft þannig að það eru fleiri en ein leið að sama markinu og í þessu tilfelli var talið rétt að fara þessa leið.

Virðulegur forseti. Þetta voru ansi rýr svör hjá hæstv. fjármálaráðherra og mér heyrðist hann vera eitthvað að reyna að klóra í bakkann með þetta mál, sagði að þarna hefðu menn dottið niður á einhverja leið sem þeir héldu að væri þinginu að skapi. Ég get út af fyrir sig tekið undir það að það er okkur held ég nokkuð að skapi að það sé staðið svona að þessu, þ.e. ef á annað borð á að fara í það að breyta þessu í hlutafélag þá séu eignirnar, skuldirnar, réttindin og viðskiptavildin og allt saman metið af óvilhöllum aðilum. Það er ekki nóg að reyna að þóknast stjórnarandstöðunni eða þinginu þegar kemur að ÁTVR, það er auðvitað miklu meira í húfi hvað varðar Ríkisútvarpið og þar af leiðandi finnst mér að það þurfi að fást við því viðunandi svör hérna í þinginu núna á næstu dögum hvers vegna mismunandi leiðir eru valdar til þess að meta það sem lagt verður inn í þessi tvö hlutafélög þegar þau eru bæði til umfjöllunar hér á sama tíma. Mér finnst að eftir því hljótum við að kalla, að fá einhverjar útskýringar á þessum mun.

Herra forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi hitt naglann á höfuðið þegar hún lýsti ræðu minni hér á undan. Það er bara oft þannig að þegar sannleikurinn kemur í ljós, þá er hann ekkert voðalega spennandi. Hann er bara einfaldur og einfaldar skýringar á hlutunum og plottin miklu færri en þeir sem sjá þau.

Herra forseti. Ég held að þau orð í ræðu hæstv. ráðherra og reyndar rökstuðningur í greinargerð um að veigamikil rök liggi til grundvallar því að gera Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins að hlutafélagi séu einhver aumkunarverðustu öfugmæli sem ég hef lengi heyrt. Því grynnri röksemdafærslu hef ég lengi ekki heyrt í annan tíma. Helst er það það að Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins sé fyrirtæki. En er ÁTVR fyrirtæki? Er einkaleyfið, formskipulag og hlutverk ÁTVR eins og það er af því það sé eins og hvert annað fyrirtæki? Nei. Einkaleyfin á áfengisverslunum Norðurlandanna eru grundvöllur í aðhaldssamri áfengisstefnu. Þetta er hluti af heilbrigðisstefnu Norðurlandanna. Að minnsta kosti fjögurra þeirra. Þegar Norðurlöndin samþykktu EES-samninginn 1992, var settur sérstakur fyrirvari, sérstök undanþága af hálfu ríkisstjórna fjögurra Norðurlandanna inn í EES-samninginn þar sem sagði að einkaleyfin væru vegna þess að þetta væri hluti af heilbrigðisstefnu Norðurlanda. Það er ekki minnst einu einasta orði á það að það eru allt önnur sjónarmið, allt annar sögulegur bakgrunnur sem liggur til grundvallar formi og rekstri þessara fyrirtækja á Norðurlöndunum. Að heyra svo hæstv. fjármálaráðherra koma hér upp, að viðstöddum áðan hæstv. heilbrigðisráðherra, og tala um þetta eins og hvern annan sjoppurekstur, er með miklum endemum. Rökin falla fyrir einkaleyfinu, fyrir fyrirkomulaginu ef menn nálgast þetta ekki frá þeim sjónarhóli að þetta er hluti af meðvitaðri og farsælli stefnu sem m.a. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hvetur til vítt um heimsbyggðina að menn fari eftir. Fylgi fordæmi Norðurlandanna. Ég lýsi 

Herra forseti. Það kemur svo sem fátt á óvart í málflutningi hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Ég held að það hafi varla hvarflað að nokkrum manni að hann mundi styðja þetta frumvarp og sjálfsagt hefðu flestir, ef þeir hefðu verið beðnir um að gefa fyrir fram útdrátt úr ræðunni, verið með hann nokkurn veginn á nótunum eins og ræðan var. Ég held að hv. þingmaður ætti að fara aðeins út í þjóðfélagið, út í samfélagið og hitta allt það fólk sem rekur hér fyrirtæki í ýmiss konar starfsemi, og athuga hvers konar rekstrarform þar er viðhaft. Þá mundi hann komast að því að yfirgnæfandi meiri hluti þeirrar starfsemi sem fer fram hjá fyrirtækjum þjóðarinnar er í hlutafélagaforminu. Hann ætti þá að velta því fyrir sér hvers vegna það er þannig og velta því þá fyrir sér hvort það hafi skilað okkur góðu eða illu. Og ef hann getur opnað hug sinn nægilega mikið til að fara út í þessa miklu aðgerð hleypidómalaust, þá mun hann auðvitað komast að þeirri niðurstöðu að þetta er það rekstrarform sem hefur skilað mestu og bestu þegar til kastanna kemur.

Herra forseti. Þetta er stórbrotinn og uppbyggilegur málflutningur hjá hæstv. fjármálaráðherra. Að þar sem algengasta rekstrarform fyrirtækja sem einkaaðilar reka svona hist og her í atvinnulífinu sé hlutafélag þá sé það ótrúleg þröngsýni að fallast ekki á að Áfengis- og tóbakseinkaverslun ríkisins sé sömuleiðis hlutafélagavædd. Auðvitað getum við gert þetta yfir alla línuna og sagt: Við hættum að líta á sjúkrahús sem sjúkrahús. Við förum að líta á það sem fyrirtæki. Þar með hlýtur það að þurfa að verða hlutafélag. Við hættum að líta á Hæstarétt sem dómstól. Við förum að líta á hann bara sem fyrirtæki sem dæmir í akkorði. Hann hlýtur að þurfa að verða hlutafélag o.s.frv. Þetta eru aumkunarverðar röksemdafærslur, herra forseti, sem hæstv. fjármálaráðherra fer hér með. Hverju svaraði nú hæstv. fjármálaráðherra þeirri ábendingu minni að einkaleyfin í áfengisverslunum Norðurlandanna fjögurra væru til staðar vegna þess að þessi starfsemi væri skilgreind sem hluti af aðhaldssamri heilbrigðisstefnu Norðurlandanna? Er það ekki staðreynd? Mótmælir hæstv. fjármálaráðherra því að Norðurlöndin settu fyrirvara inn í EES-samninginn á þessum grunni? Er ekki verið að kippa grundvellinum 

Herra forseti. Hv. þingmaður hefur ekki hlustað mjög grannt á ræðu mína áðan þar sem ég lagði áherslu á að ekki væru fyrirhugaðar neinar grundvallarbreytingar á rekstri ÁTVR. Það á við um einkaleyfið. Þar af leiðandi eru ekki fyrirhugaðar neinar breytingar á því vegna þessa frumvarps sérstaklega. Þar af leiðandi stendur það auðvitað sem hann vitnaði í hvað varðar EES-samninginn og áfengissöluna, að þetta frumvarp sem slíkt breytir engu þar um. Hvað varðar heilbrigðisþjónustuna þá er fjöldi fyrirtækja sem veita heilbrigðisþjónustu rekinn á hlutafélagaformi um allan heim og meira að segja hér á landi og hefur það bara reynst ágætlega vel. Ég held því það sé algjörlega ástæðulaust fyrir hv. þingmann að örvænta svona um þetta rekstrarfyrirkomulag. 

Hæstv. forseti. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. forseta hvaða áform séu uppi af hálfu stjórnar þingsins um þinghaldið í kvöld. Við erum að ræða núna 3. dagskrármálið en í upphafi þingfundar í dag var þingið beðið um að veita afbrigði fyrir 4. dagskrármálinu, þ.e. stjórnarfrumvarpi um almannatryggingar. Það var veitt afbrigði, á þeirri forsendu væntanlega að menn teldu brýna nauðsyn reka til að málið yrði tekið hér til umræðu og vísað til nefndar. En þá bregður svo við að stjórn þingsins skýtur inn á milli þessara mála hlutafélagavæðingu um Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Óumdeilanlega mjög vafasömu máli. Mjög umdeildu máli innan þings og utan. Nú beini ég þeirri spurningu til hæstv. forseta: Hvaða áform eru uppi? Það er ljóst að það eru margir sem þegar hafa skipað sér á mælendaskrá um þetta dagskrármál. En hvaða áform eru uppi af hálfu stjórnar þingsins? Verður umræðan um Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins til lykta leidd hér í kvöld eða stendur til að taka upp umræðu um almannatryggingar? Hvaða áform eru uppi af hálfu stjórnar þingsins? Eða var þetta allt í plati? Var hún í plati atkvæðagreiðslan fyrr í dag um afbrigði sem heimiluðu þinginu að taka til umræðu stjórnarfrumvarpið um almannatryggingar? Var það í plati? Rekur ekki brýna nauðsyn til þess að fá það mál á dagskrá og reyna að koma því til nefndar.  Nú vil ég fá skýr svör frá hæstv. forseta um hvert framhaldið verður á þessari umræðu og á þessum fundi.

Forseti vill geta þess að ætlunin er að komast í mál nr. 4 og hyggur forseti að í ljósi þess að fjölmargir hafa skipað sér á mælendaskrá í þessu 3. dagskrármáli þá sé rétt að fresta þeirri umræðu um stund og taka fyrir 4. dagskrármálið.

Hæstv. forseti. Ég krefst þess að þetta mál verði tekið út af dagskrá. Ef ekki stendur til að leiða umræðu um þetta mál til lykta þá er eðlilegt að málið verði tekið út af dagskrá. Eða er hugmyndin sú að klára 4. dagskrármálið, reyna að fá botn í þá umræðu, og síðan að láta áhugafólk um að stöðva einkavæðingarfár ríkisstjórnarinnar um að tala inn í nóttina eða til morguns um ÁTVR? Þetta eru vinnubrögð sem við sættum okkur engan veginn við. Ég tel því miklu hyggilegra að umræðu um Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins hf. verði haldið áfram Þetta eru vinnubrögð sem koma ekki til greina.

Hver stjórnar?

Hver stjórnar? spyr hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem er náttúrlega vanur því að ganga hér svipugöngin og gera það sem honum er skipað að gera. Það erum við búin að horfa margoft oft á af hálfu þingmanna stjórnarmeirihlutans þegar þeir greiða atkvæði hér í málum þvert á eigin vilja og eigin samvisku. Ég get nefnt fjölmörg dæmi um það. Hver ræður? spyr hv. þingmaður Pétur H. Blöndal. Við erum að leggja til að menn reyni að komast að samkomulagi. Að samkomulagi um lyktir þinghaldsins hér í vor. Við fáum ekki einu sinni svör við einföldum spurningum sem við berum fram um þinghaldið í kvöld.  Telja menn þetta veru vinnubrögð sem eru boðleg og sæmandi? Ég tel svo ekki vera. Ég beini því til hæstv. forseta þingsins að hann geri annað tveggja, láti umræðu um ÁTVR halda áfram ef það er raunverulega vilji ríkisstjórnarinnar, en þá vil ég að hann viti eitt, að við munum gera þá kröfu sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon reisti hér fyrr í kvöld, að formaður Framsóknarflokksins, hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson, sem er ábyrgur fyrir því að þetta mál, hlutafélagavæðing ÁTVR, sé sett í forgang hjá ríkisstjórninni, mæti hér til þingfundar, mæti hér til þessarar umræðu til að svara fyrir sig og sinn flokk. Hæstv. fjármálaráðherra hefur upplýst þingið um að það sé áhugamál og kappsmál beggja stjórnarflokkanna, Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins, að leiða þetta mál til lykta, þetta mikla forgangsmál ríkisstjórnarinnar að koma ÁTVR, Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins, í hlutafélagaform og inn á markaðstorgið.

Virðulegi forseti. Ég tel eðlilegt í ljósi þeirra orða sem hæstv. forseti lét falla áðan að nú yrði þessari umræðu frestað um sinn og 4. dagskrármálið tekið fyrir. Allt er þetta að verða einkennilegra og einkennilegra eftir því sem líður á kvöldið, og því eðlilegt að við tökum okkur svona 10 mínútna hlé og ræðum saman, þ.e. hæstv. forseti og formenn þingflokka, um framhald þingfundar í kvöld og hvað menn ætla að halda lengi áfram. Það er búið að boða nefndarfundi í fyrramálið og ég veit að mjög margir hv. þingmenn eru nú þegar að undirbúa sig undir þau nefndarstörf. Ég veit að það eru mjög margir hv. þingmenn sem vilja taka þátt í umræðu um 3., 4. og reyndar um önnur mál líka sem hér eru á dagskrá, 21 mál. Mér þætti sem þingflokksformanni mjög gott að vita með fyrirvara hvenær ég á að kalla mitt fólk til starfa. Hvenær t.d. á að taka fyrir Lífeyrissjóð bænda sem er 16. mál á dagskrá? Má búast við því um kl. 6 eða 7 í fyrramálið eða hafa menn gert einhver tímaplön úr því að það er búið að taka þá ákvörðun að fresta þessu um stund? Og munu þá nefndarfundir hefjast á fyrir fram boðuðum tíma? Ég tek líka undir þá kröfu sem hér kom fram hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni um að hæstv. forsætisráðherra sé hér viðstaddur þegar komið er að lokum þinghalds og samningar í gangi, að þá sé hæstv. forsætisráðherra á staðnum. Formaður hins risasmáa Framsóknarflokks láti sjá sig af og til í þingsölum og taki þátt í umræðunni.

Í ljósi þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram telur forseti rétt að gera hlé á fundi um stund, í um tíu mínútur, þannig að forseta gefist færi á að ræða við þingflokksformenn og taka afstöðu til framhalds dagskrár á þessum fundi. Fundi er frestað í tíu mínútur.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 117/1993, um almannatryggingar, með síðari breytingum. Frumvarpi þessu er ætlað að styrkja enn frekar og gera algjörlega ótvíræð þau ákvæði almannatryggingalaganna sem kveða á um að eingöngu sé um niðurgreiðslu lækniskostnaðar af hálfu ríkisins að ræða að samningur við viðkomandi sérfræðilækni sé fyrir hendi. Frumvarpið gerir ráð fyrir að ákvæðum almannatryggingalaga verði breytt þannig að sjúkratrygging samkvæmt lögum taki til heilbrigðisþjónustu, samanber lög um heilbrigðisþjónustu, sem veitt sé á kostnað ríkisins samkvæmt lögum eða reglugerðum eða með greiðsluþátttöku ríkisins samkvæmt samningum. Einnig er aldursmarki barna sem eru sjúkratryggð með foreldrum sínum breytt úr 16 ára í 18 ára. Aðrar breytingar á ákvæðum laganna leiða af framangreindum breytingum og fela ekki í sér efnislegar breytingar á rétti sjúkratryggðra. Aðdragandi frumvarpsins er að sérfræðingar í hjartalækningum sögðu sig frá samningi Læknafélags Reykjavíkur og samninganefndar heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra 1. apríl síðastliðinn. Samningurinn tekur til verka sem unnin eru á einkastofum sérfræðinga í hjartalækningum sem taka verktakagreiðslur fyrir unnin verk, en Tryggingastofnun ríkisins sér um greiðslur til verktakanna. Bæði formlegar og óformlegar samningaviðræður milli aðila voru árangurslausar. Réttur sjúkratryggðra einstaklinga til að fá niðurgreiddan kostnað vegna þjónustu sérfræðinga í hjartalækningum er háður því að verktakasamningur læknis og samninganefndar heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra sé í gildi. Þegar ljóst var að ekki yrði um samninga að ræða við sérfræðinga í hjartalækningum, þar sem þeir gengu sjálfir af samningi, þurfti að grípa til sérstakra aðgerða með reglugerð til að tryggja að einstaklingar fengju læknisþjónustu og niðurgreiðslu Tryggingastofnunar ríkisins vegna þjónustunnar. Ákveðið var að koma á valfrjálsu endurgreiðslukerfi til að tryggja rétt sjúkratryggðra til endurgreiðslu kostnaðar við heimsóknir til sérfræðinga í hjartalækningum sem ekki starfa á grundvelli verktakasamnings Læknafélags Reykjavíkur og samninganefndar heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra. Hið valfrjálsa endurgreiðslukerfi felst í því að heilsugæsla eða heimilislæknir þarf að skoða og meta sjúkling og vísa honum til sérfræðings í hjartalækningum. Forsenda þess að sjúklingur fái endurgreiddan kostnað vegna heimsóknar til sérfræðings í hjartalækningum, sem ekki er á verktakasamningi, er að sjúklingurinn fari þessa leið. Sjúklingur sem kýs að láta ekki reyna á það hvort hann geti fengið úrlausn vanda síns hjá heilsugæslu- eða heimilislækni og notfærir sér þjónustu sérfræðings í hjartalækningum sem ekki er á verktakasamningi greiðir sjálfur fyrir þjónustu sérfræðingsins og á ekki endurgreiðslurétt hjá Tryggingastofnun ríkisins. Sjúkratrygging hans nær ekki til ósamningsbundins sérgreinarlæknis. Í þessu sambandi skal tekið fram að 65% verktakagreiðslna vegna sérfræðinga í hjartalækningum á árunum 2004 og 2005 má rekja til verktakaliðanna viðtal og skoðun eða viðtal, skoðun og hjartalínurit. Þeirri þjónustu má í mörgum tilvikum sinna á heilsugæslustöðvum. Heilsugæslulæknar og heimilislæknar geta leyst úr vanda sjúklinga í tilteknum tilvikum. Af sjálfu leiðir að ef þeir, sem eru trúnaðarmenn sjúklinga á heilbrigðissviði, telja sig ekki geta veitt viðkomandi þjónustu þá vísa þeir sjúklingnum áfram til sérfræðings í hjartalækningum. Virðulegi forseti. Ég hef farið yfir aðdraganda þessa frumvarps til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar. Markmiðið með lagabreytingunni er að taka af allan minnsta vafa um endurgreiðslukerfi sjúkratrygginganna, sem almenn sátt er um að standi traustum fótum nú þegar hópur sérgreinalækna segir sig af samningi. Þetta er brýnt til að standa vörð um endurgreiðslukerfið sjálft og tryggja hagsmuni þeirra sem sækja sér þjónustu sérfræðilækna. Ég tel mikilvægt að frumvarp þetta nái fram að ganga og leyfi mér því, virðulegi forseti, að leggja til að frumvarpinu verði vísað til heilbrigðis- og trygginganefndar og til 2. umr.

Herra forseti. Þetta frumvarp er að festa í sessi ákveðið kerfi sem hæstv. heilbrigðisráðherra hefur sett á fót, svokallað valfrjálst stýrikerfi, tilvísunarkerfi. Mig langar að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort í þessu nýja kerfi sem hún hefur sett á fót sé þar með kominn vísir að tvöföldu kerfi, þ.e. eitt fyrir efnameiri og annað fyrir efnaminni í ljósi þess að hinir efnameiri geta leyft sér samkvæmt þessu kerfi að fara beint til sérfræðilæknis og sleppt því að fara til heilsugæslunnar fyrst. Sömuleiðis ber þá að minna á að hjartalæknar hafa frjálsa gjaldskrá en hæstv. heilbrigðisráðherra hefur staðfest að svo sé. Liggur það ekki í augum uppi að efnameiri einstaklingar geti þá einfaldlega borgað sig fram fyrir röðina í ljósi þess að hjartalæknar eru með frjálsa gjaldskrá og ekki samningsbundnir Tryggingastofnun og þar af leiðandi ekki bundnir einhverjum samningsskilyrðum? Hvernig ætlar hæstv. ráðherra að koma í veg fyrir að við setjum á fót heilbrigðiskerfi sem mismunar fólki einmitt á grundvelli efnahags?

Virðulegur forseti. Nei, það er ekki verið að koma á svokölluðu tvöföldu kerfi. Með þeirri lagabreytingu sem um er að ræða, þ.e. aðallagabreytingunni, er einmitt verið að taka af allan vafa. Við viljum að hér sé það kerfi að samningar séu við sérfræðilækna, að það sé forsendan fyrir endurgreiðslu, þannig að meginreglan sé sú að samningar eigi að vera. Í undantekningartilvikum er hægt að setja upp valfrjálst endurgreiðslukerfi eins og raunin varð núna þegar hjartalæknar sögðu sig af gildandi samningi, samningi sem gildir til loka mars 2008, ef ég man rétt. Þetta er undantekningartilvik sem kom upp en meginreglan á að vera sú að það eigi að vera samningar 

Herra forseti. Hæstv. heilbrigðisráðherra segir að meginreglan eigi að vera samningur við viðkomandi sérfræðistétt. En hvernig stendur á því að hæstv. heilbrigðisráðherra er þá að setja á fót kerfi sem einmitt drepur allan hvata til samninga, í ljósi þess að hjartalæknar geta vel unað við núverandi kerfi? Þeir fá væntanlega greitt fyrir sinn snúð, þeir hafa sína frjálsu gjaldskrá, þeir geta jafnvel tekið hina efnameiri fram fyrir í röðinni, þeir geta ráðið í hvaða röð þeir taka viðkomandi sjúklinga í því kerfi sem hæstv. heilbrigðisráðherra hefur sett á fót. Þetta frumvarp lýtur einmitt að því að sníða ákveðinn agnúa af kerfinu og festa það enn frekar í sessi. Ég held að þetta kerfi bjóði hættunni heim. Ég tel að hæstv. ráðherra hafi ekki svarað því með fullnægjandi hætti hvernig tvöfalt kerfi verður ekki að veruleika í þessu regluverki. Mig langar að bæta við einni spurningu í þessa stutta andsvari. Í ljósi þess að nú er skortur á heilsugæslulæknum í Reykjavík, telur þá hæstv. ráðherra að heilsugæslan sé í stakk búin til að taka á móti þessari nýju þjónustu sem þeir eiga að sinna? 

Virðulegur forseti. Hér er spurt: Af hverju var verið að setja á þetta valfrjálsa endurgreiðslukerfi? Svarið liggur í augum uppi. Það var vegna þess að hjartalæknar sjálfir gengu út af gildandi samningi og þar með féll niður endurgreiðsluréttur sjúklings. Til að tryggja sjúklingum endurgreiðsluréttinn var sett á þetta valfrjálsa endurgreiðslukerfi. Það var til þess að tryggja sjúklingum endurgreiðslu fyrir þjónustuna, það liggur algjörlega í augum uppi. Þetta eru sem sagt viðbrögð okkar, viðbrögð mín, við því að hjartalæknar ganga af samningi af því að nýir samningar tókust ekki við þá. Það voru samningar í gildi en þeir vildu fá öðruvísi samninga. Ég tel, virðulegur forseti, að heilsugæslan sé í stakk búin til að taka við 

Herra forseti. Með þessu nýja kerfi sem hæstv. ráðherra er búin að koma á við hjartalækna greiða hjartasjúklingar hærri upphæðir fyrir þjónustuna, bæði hjartasjúklingarnir sem þurfa fyrst að fara í heilsugæsluna og síðan til hjartalæknanna, þeir þurfa að borga á báðum stöðum, sem er viðbót, og síðan auðvitað þeir sem borga fullt. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Óttast hún ekki að aðrir sérfræðilæknar muni fara sömu leið og hjartalæknarnir og segja sig frá samningi og setji upp sína eigin gjaldskrá og fari sem sagt af samningi við Tryggingastofnun og þannig verði komið á tvöföldu kerfi? Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvernig hyggst hún koma í veg fyrir að allir sérfræðingar fari af samningum við Tryggingastofnun og setji upp sína eigin gjaldskrá?

Virðulegur forseti. Ég tel ekki að hjartasjúklingar séu almennt að greiða meira með þessu nýja kerfi, alls ekki, vegna þess að 65% af verktakagreiðslunum fara í viðtal, skoðun og hjartalínurit. Þetta er hægt að framkvæma á heilsugæslunni. Hluti sjúklinganna mun því aldrei fara til sérfræðilæknis og mun bara borga lágt gjald á heilsugæslunni, miklu lægra en hjartasérfræðingarnir taka. Þeir sem þurfa að fara á báða staðina, þ.e. fyrst til heilsugæslunnar og svo með tilvísun til hjartalækna, munu greiða hærra. Þeir munu greiða komugjaldinu hærra, sem er lágt gjald. En það er alls ekki þannig að allir fari þá leið. Ég held að talsvert margir muni fá úrlausn í heilsugæslunni. Varðandi það hvort aðrir segi sig af samningi þá vona ég að svo verði ekki. Það er samningur í gildi og þegar menn hafa gert samning ber að virða hann.

Forseti. Samningur gildir og það ber að virða hann, segir ráðherra. Það var líka samningur í gildi við hjartalækna en þeir sögðu sig frá honum. Það geta aðrir sérfræðingar líka gert og komið sér upp sinni eigin gjaldskrá. Mig langar til að biðja hæstv. ráðherra að staðfesta það og svara því hvort hjartalæknar geti rukkað um hvaða upphæð sem er þann sjúkling sem kemur til hans á sama tíma og Tryggingastofnun greiðir aðeins eftir þeirri gjaldskrá sem ráðherra setur. Síðan spyr ég hæstv. ráðherra: Telur hún að bráðamóttaka Landspítala – háskólasjúkrahúss sé í stakk búin til að taka við fjölgun hjartasjúklinga inn á bráðamóttökuna, sem ófrávíkjanlega mun verða, a.m.k. var það álit þeirra fulltrúa frá Landspítala sem komu á fund heilbrigðis- og trygginganefndar vegna þessa máls?

Virðulegur forseti. Það er rétt að hjartalæknar voru á samningi en gengu af honum. Af hverju gengu þeir af honum? Það var vegna þess að við vorum ekki tilbúin til að greiða þá upphæð sem þeir vildu fá fyrir aukna þjónustu. Þetta var upphæð sem var miklu hærri en sú upphæð sem ég hef séð fjallað um í blöðunum, miklu hærri. Ef við búum til það kerfi að samningur sé í gildi en við þurfum samt að borga miklu hærri greiðslur fyrir stóraukna þjónustu við einn hóp, hvað gera þá aðrir hópar? Væntanlega koma þeir í kjölfarið og vilja líka fá miklu hærri greiðslur fyrir sína þjónustu, þannig að hér er um svolítið prinsippmál að ræða. Ég vona að aðrir hópar virði samninginn og séu á samningnum til ársins 2008 eins og til stóð. Varðandi gjaldskrána höfum við vegna samningsleysisins gefið út viðmiðunargjaldskrá sem við endurgreiðum eftir. Hjartalæknar geta sett upp öðruvísi gjaldskrá, þeir eru ekki samningsbundnir. Ég tel að bráðamóttaka LSH geti sinnt því aukna 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hún meti það svo að gjaldskráin sem var í gildi þegar hjartalæknar sögðu upp sé í raun enn í gildi þar sem þetta voru einstaklingsbundnar uppsagnir frá gjaldskrá, og hvort það sé á þeirri forsendu sem hún telur að Tryggingastofnun hafi enn þá gjaldskrá sem viðmiðun eða hvort Tryggingastofnun hafi samið sérstaka gjaldskrá. Eins vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé vitað hvað hafi breyst í umhverfi hjartalækna sem hafi orðið til þess að einingar þeirra hafi 

Virðulegur forseti. Gjaldskráin sem greitt er eftir er viðmiðunargjaldskrá, þ.e. sú gjaldskrá sem Tryggingastofnun ríkisins greiðir eftir ef fólk er með tilvísun. Það er viðmiðunargjaldskrá sem við setjum. Við setjum hana vegna þess að þegar hjartalæknarnir eru samningslausir eru þeir ekki bundnir af þeirri gjaldskrá. Þeir gætu gefið út aðra gjaldskrá, en þeir eru reyndar að nota gömlu gjaldskrána, ef við getum notað það hugtak. Hún hefur ekki breyst enn mér vitanlega, þannig að það er sama gjaldskrá hjá þeim og viðmiðunargjaldskráin, en þeir gætu breytt henni. Hvað hefur breyst í umhverfinu, spyr hv. þingmaður, sem olli því að þeir telja sig þurfa að fá hækkun á kvótanum svokallaða, fá hækkun á einingunum sem þeir eru að þjónusta í gegnum? Eitt dæmi sem þeir nefndu var að 

Hæstv. forseti. Ég tel að þá sé orðið ljóst að viðmiðunargjaldskrá Tryggingastofnunar ríkisins sé sama gjaldskrá og var í gildi þegar hjartasérfræðingar sögðu sig frá samningi. Þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi ekki verið skoðað varðandi valfrjálst kerfi, til að styrkja þar af leiðandi enn frekar í sessi þá hugmynd sem hæstv. ráðherra er að mæla fyrir, að Tryggingastofnun ríkisins endurgreiddi eingöngu til þeirra sjúklinga sem fara til hjartasérfræðinga á samningi. Ekki allir voru búnir að segja upp þannig að spurning er hvort ekki eigi að skoðað það að festa núverandi kerfi í sessi enn frekar með þeirri leið.

Virðulegi forseti. Ef ég man þessa tölu rétt þá sagði 21 hjartalæknir sig af samningi en ekki einn. Hjartalæknarnir sem sögðu sig af samningi voru, að mig minnir, allir starfandi líka á sjúkrahúsum. Þær verktakagreiðslur og sú þjónusta sem þeir hafa veitt á einkastofum sínum er hluti af starfsemi þeirra. Ég vil taka fram að þetta er mjög mikilvæg starfsemi sem hjartalæknarnir sinna. Það er alveg ljóst að þeir munu auðvitað áfram sinna þeirri mikilvægu þjónustu við þá sem koma með beiðni til þeirra og hugsanlega til annarra líka sem fara ekki beiðnaleiðina en eru þá tilbúnir til að borga fulla greiðslu án þess að fá endurgreiðslu. En þetta er staðan sem við vorum í. Það náðust ekki samningar. Það var of langt á milli þannig að þetta var eini kosturinn sem við gátum boðið upp á til þess að tryggja fólki endurgreiðslu sem þarf á þessari þjónustu að halda.

Frú forseti. Það virðist greinilegt að það eigi að festa í kerfi það tilvísanakerfi sem tekið var upp 1. apríl síðastliðinn. Ég vil vekja athygli á því að Hjartaheill – Landssamtök hjartasjúklinga og SÍBS hafa mótmælt þessu kerfi mjög harðlega fyrir hönd skjólstæðinga sinna sem þurfa á þessu að halda. Það er alveg ljóst að óhagræði sem af því leiðir að leita til heimilislækna fyrst og síðan til hjartalækna eins og óhjákvæmilegt er, mun skapa aukakostnað sem lendir á sjúklingunum yfirleitt. Ég gef ekki mikið fyrir þær röksemdir hæstv. heilbrigðisráðherra að heimilislæknar muni allt í einu fara að leysa málefni hjartasérfræðinga, eins og mátti skilja af orðum hennar áðan. Ég held að það sé afskaplega óraunhæft og komi ekki til greina að það verði í nema litlum mæli vegna þess að samband hjartalækna og sjúklinga þeirra er sjúklingum algerlega nauðsynlegt.

Virðulegi forseti. Best hefði verið ef samningurinn hefði verið virtur af aðilum sem gerðu hann. En hjartalæknar töldu sig ekki geta orðið við því. Þeir töldu að umsamið afsláttarkerfi sem er í samningnum hentaði þeim illa. Þeir töldu sig þurfa að veita of mikinn afslátt. Afslátturinn var eitthvað í kringum 5% sem þeir áttu að veita samkvæmt samningnum. Þetta valfrjálsa endurgreiðslukerfi eru því viðbrögðin við því að við misstum þá af samningi. En svona þarf að gera þegar menn vilja tryggja endurgreiðslur. Þá eru þetta eðlileg viðbrögð. Ef við hefðum ekkert gert hefði enginn fengið neitt endurgreitt. Er það það sem hv. þingmenn vilja? Ég held að það vilji enginn. Við vildum tryggja endurgreiðslur til þeirra sem á þeim þurfa að halda með því að bjóða upp á valfrjálst endurgreiðslukerfi. Að öðrum kosti hefðum við ekki getað endurgreitt neitt.

Frú forseti. Þetta snýst um það hvort leysa eigi samninga með lagaboðum eins og hérna er gert eða ekki. Hæstv. heilbrigðisráðherra sagði áðan að hjartalæknar hafi gengið út úr gildandi samningi. Á sama tíma segir í athugasemdum að þeir sögðu sig frá samningum með umsömdum þriggja mánaða uppsagnarfresti. Ég tel alveg nauðsynlegt að gengið verði miklu harðar fram í því að ná samningum við hjartalækna. Þetta er starfsstétt sem við þurfum nauðsynlega á að halda. Við verðum að ná samningi við þá um þjónustu þeirra. Ég lít svo á að það sé fráleitt að leysa mál af þessu tagi stöðugt með lagasetningu. Hvað þá með aðrar stéttir? Hvað þá með aðra sem eru í svipaðri stöðu? Sjúklingarnir borga brúsann þegar upp er staðið og með þessu tilvísanakerfi, sem ég tel aldeilis fráleitt, verða þeir oft og tíðum að borga tvöfalt í stað þess að þeir borguðu þá heimsóknina til hjartalæknisins áður en þetta var. Tími sjúklinga sem fer í þetta 

Virðulegi forseti. Hjartalæknar gengu að gildandi samningi. En þeir höfðu þriggja mánaða uppsagnarfrest. Það er alveg rétt. Þeir nýttu sér hann og sögðu upp samningnum með þriggja mánaða fyrirvara. Á meðan voru auðvitað þreifingar í gangi og reynt að semja. En það tókst ekki. Ég trúi ekki að hv. þm. Pétur Bjarnason hefði verið tilbúinn til að borga fyrir einingar ef hann hefði ekki sannfæringu fyrir því að það væri réttmætt. Við töldum að það væri of langt á milli sjónarmiða okkar í heilbrigðisráðuneytinu og sjónarmiða hjartalækna. Menn náðu því ekki saman. En til að tryggja sjúklingum endurgreiðslu var þetta valfrjálst endurgreiðslukerfi. Þetta er sú staða sem kom upp og viðbrögð okkar eru einmitt til að bjóða upp á 

Frú forseti. Eins og komið hefur fram erum við að ræða um frumvarp um breytingu á lögum um almannatryggingar. Mér finnst þetta mál snerta að einhverju leyti grundvallaratriði um hvernig heilbrigðiskerfi við viljum sjá. Það er augljóst að þetta frumvarp hæstv. heilbrigðisráðherra er lagt fram í beinu sambandi við bæði þá stöðu sem blasti við þegar hjartalæknar sögðu sig frá samningi við Tryggingastofnun og að auki við hið nýja tilvísunarkerfi sem hæstv. heilbrigðisráðherra setti á fót í kjölfar þess. Ég er sannfærður um að þetta frumvarp lýtur að því að skrúfa fyrir ákveðinn leka sem hæstv. heilbrigðisráðherra telur að hið nýja kerfi sem hann setti á fót hafi myndað, þ.e. það er verið að sníða agnúa af kerfi sem að mínu mati vekur upp margar spurningar um grundvallaratriði. Við ræddum fyrr í vetur hvort við ættum að hafa þannig heilbrigðiskerfi að efnahagur ætti að ráða hversu hratt og hvernig þjónustu viðkomandi sjúklingur fær. Samfylkingin hefur talað mjög skýrt í þeim efnum og hafnar slíku kerfi. Sömuleiðis virðast flestir flokkar hafa gert það einnig. En þetta nýja tilvísunarkerfi, eins og það er sett fram hjá hæstv. heilbrigðisráðherra, vekur upp spurningar hver sé í raun vilji hæstv. heilbrigðisráðherra hvað það varðar og Framsóknarflokksins. Við sjáum að í þessu kerfi sem er verið að festa í sessi mun verða skilyrði fyrir greiðsluþátttöku ríkisins. Það þarf tilvísun frá heilsugæslulækni. En ólíkt öðrum hugmyndum sem hafa heyrst í gegnum tíðina um tilvísunarkerfi er hér ekki um að ræða samningsbundna lækna. Hér erum við að tala einnig um stétt sem mun búa við frjálsa gjaldskrá. Þetta kerfi vekur því upp margar spurningar í mínum huga. Ég tel einnig að hæstv. heilbrigðisráðherra sé að snúa málinu á hvolf þegar hún kemur ítrekað í ræðustól í andsvörum og segir að hæstv. heilbrigðisráðherra sé að tryggja endurgreiðslurétt sjúklinga. Ég held að hún sé þvert á móti að koma í veg fyrir greiðsluþátttöku ríkisins til þeirra sem fara beint til sérfræðilæknis án tilvísunar. Þetta var rætt í heilbrigðisnefndinni þegar við ræddum fyrst þetta mál, þegar það var upp á teningnum hvort heilbrigðisnefndin ætti að flytja málið. Nefndin hafnaði því. Hér er því um að ræða viðbrögð hæstv. heilbrigðisráðherra til að koma í veg fyrir greiðsluþátttöku ríkisins til þeirra sem leita beint til sérfræðilæknis án tilvísunar, en ekki er verið að tryggja endurgreiðslurétt til alls almennings. Við höfum séð fordæmi þessa áður, þ.e. sérfræðilæknar hafa farið út af samningi og þá hefur verið brugðist öðruvísi við en hæstv. ráðherra gerir núna. Meðal annars hefur verið sett afturvirk reglugerð sem tryggir án vafa greiðsluþátttöku ríkisins. Ég sé ákveðnar hættur í þessu frumvarpi sem er að tryggja í sessi þetta kerfi sem, eins og staðan er í dag, er fyrst og fremst í reglugerðarformi hæstv. heilbrigðisráðherra. Ég held að það blasi alveg við að þessi útgáfa tilvísunarkerfis hæstv. heilbrigðisráðherra bjóði þeirri hættu heim að hinir efnameiri hafi forgang að heilbrigðiskerfinu. Í fyrsta lagi munu hjartalæknar hafa frjálsa gjaldskrá. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur staðfest að hún telji að hjartalæknar muni hafa frjálsa gjaldskrá. Þetta mun bjóða hættunni heim hvað varðar þá stöðu að viðkomandi hjartalæknir getur rukkað það verð sem hann vill. Sömuleiðis getur viðkomandi læknir tekið þá sem borga meira fram fyrir röðina. Einnig erum við í þeirri stöðu sem blasir við varðandi tannlækna sem eru með frjálsa gjaldskrá. En þá höfum við nokkuð sem heitir ráðherragjaldskráin, þ.e. gjaldskrá sem Tryggingastofnun gefur út í umboði ráðherra. Síðan höfum við raunverulega gjaldskrá tannlækna. Á þessu er munur. Önnur gjaldskráin lýtur að því hversu mikið ríkið er tilbúið til að niðurgreiða tannlæknaþjónustu og síðan er það hið raunverulega verð sem fjölskyldur landsins greiða. Ég held að þetta hafi meðal annars skapað mismun í heilbrigðiskerfi okkar hvað varðar tannlæknaþjónustu og nýleg fyrirspurn mín sýnir að tæplega 9.000 börn fóru ekki til tannlæknis síðastliðin þrjú ár til dæmis. Auðvitað spila án efa aðrar ástæður en bara efnahagur inn í þetta. En án efa hefur hann áhrif varðandi þennan þátt. Hæstv. heilbrigðisráðherra svaraði því ekki í andsvari sínu áðan hvernig hún ætlar að koma í veg fyrir að viðkomandi einstaklingar geti borgað sig fram fyrir röðina. Er ekki alveg rétt skilið að hjartalæknir getur rukkað hvaða verð sem hann vill og þá tekið hvern sem er fram fyrir og í hvaða röð sem hann vill? Þetta er grundvallaratriði. Þarna er um að ræða alveg heila stétt án samnings, þ.e. hið opinbera hefur ekki tök á því að setja stéttinni ákveðin skilyrði til dæmis til að koma í veg fyrir að þeir rukki svo og svo mikið o.s.frv. Við sjáum einnig að hinir efnaminni munu þurfa að greiða meira eða verða fyrir meira óhagræði en hinir efnameiri í ljósi þess að hinir efnaminni þurfa að fara á þrjá staði til fá viðkomandi þjónustu. Þeir þurfa að fara fyrst til heilsugæslunnar að fá tilvísun. Síðan þurfa þeir að fara til hjartalæknisins og fá viðkomandi þjónustu þar. Síðan þurfa þeir að fara til Tryggingastofnunar til að fá endurgreiðsluna. Hinir efnameiri geta farið beint til sérfræðingsins og borga einfaldlega sjálfir fyrir. Við sjáum einnig að þetta kerfi gerir ráð fyrir því að samningsskyldur hins opinbera á hendur viðkomandi lækna eru ekki fyrir hendi, enda er ekkert samningssamband. Við það falla niður ákveðnar samningsskyldur sem viðkomandi læknar hafa haft hingað til við hið opinbera, þ.e. við TR. Þetta lýtur til dæmis að upplýsingagjöf til Tryggingastofnunar, eftirliti Tryggingastofnunar o.s.frv. Fulltrúar Tryggingastofnunar sögðu heilbrigðisnefndinni, þegar við ræddum þetta mál, að samningsbundinn læknir geti ekki rukkað á hvaða verði sem er. En eftir þetta kerfi festist í sessi þá getur hann rukkað á hvaða verði sem er. Forsvarsmenn Landspítalans bentu á að þetta gæti haft áhrif á streymi sjúklinga á bráðasvið Landspítalans, að sjúklingar mundu hugsanlega leita til spítalans eftir þjónustunni. Þá erum við komin í þá stöðu að sjúklingar leiti á dýrasta svið þjónustunnar, sem allir eru sammála um að þurfi að draga úr. Menn telja að hvetja þurfi til að sjúklingar leiti í þjónustu sem hentar þeim. Forsvarsmenn Landspítalans töldu þetta vera annmarka á hinu nýja kerfi hæstv. heilbrigðisráðherra og það sér hver maður að þetta mun leiða til aukins kostnaðar. Það er einnig rétt að hafa efasemdir um getu heilsugæslunnar til að taka við þessu nýja hlutverki, þ.e. að sinna tilvísunarhlutverkinu. Nú þegar hafa allnokkrir einstaklinga á höfuðborgarsvæðinu ekki heilsugæslulækni og fulltrúar heilsugæslunnar hafa ítrekað sagt við hv. heilbrigðisnefnd að heilsugæslan sé ekki fullmönnuð. Ég spurði hæstv. heilbrigðisráðherra áðan í andsvari hvað hún ætlaði að gera til að styrkja heilsugæsluna vegna hins nýja hlutverks heilsugæslunnar. Svarið var einfaldlega að hún teldi að heilsugæslan væri í stakk búin til að sinna þessu hlutverki. Ég ítreka því spurningu mína: Mun hæstv. heilbrigðisráðherra með einhverjum hætti styrkja heilsugæsluna til að sinna þessu nýja hlutverki? Einnig hefur verið bent á að þetta nýja kerfi muni hugsanlega auka skriffinnskuna og kostnaðinn, og geti aukið tvítekningu í kerfinu, þ.e. að ákveðnar rannsóknir og hluti viðtala væri framkvæmdur hjá viðkomandi heilsugæslulækni og hjá hjartalækni. Þetta eykur heildarkostnaðinn í kerfinu. Sömuleiðis hefur verið bent á að þetta kerfi geti verið dýrara fyrir sjúklinginn, sem þarf að fara á þessa þrjá staði eins og áður hefur komið fram. Formaður Félags hjartalækna segir að þetta nýja kerfi verði án vafa dýrara fyrir hið opinbera. Fyrir sjúklinga getur þetta verið ákveðið óhagræði, t.d. fyrir króníska hjartasjúklinga sem þurfa að fá nýja tilvísun á fjögurra mánaða fresti. Í því felst ákveðinn kostnaður og hefur sömuleiðis verið bent á þann galla kerfisins að einungis er gert ráð fyrir að heilsugæslu- eða heimilislæknir geti vísað viðkomandi sjúklingi á hjartalækni. Það hefur verið staðfest að fjölmargar aðrar læknastéttir hafa getu til að vísa viðkomandi sjúklingum áfram til hjartalæknis. Í því sambandi hafa verið nefndir lungnalæknar, taugalæknar, lyflæknar og svæfingarlæknar. Þetta eru allt læknar sem geta átt aðkomu að hjartasjúklingnum og gæti verið heppilegra að þeir ættu rétt á að vísa sjúklingi beint til hjartalæknis en ekki til heilsugæslunnar og síðan um allt kerfið. Ég held sömuleiðis að þetta kerfi sem hæstv. heilbrigðisráðherra hyggst festa í sessi muni drepa hvatann til að ná samningum, þ.e. milli hjartalækna og TR, hins opinbera. Það hefur t.d. komið fram að það hefur enginn samningafundur verið haldinn síðan kerfið var sett á fót. Það hefur verið fullyrt að hæstv. heilbrigðisráðherra hafi sagt að þetta kerfi sé komið til að vera. En mig langar að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra út í það beint: Er þetta kerfi komið til að vera? Hvernig ætlar hæstv. heilbrigðisráðherra að tryggja að menn semji í því umhverfi sem hefur skapast með þessu nýja kerfi? Það er einnig rétt að kalla eftir skýrari svörum hæstv. heilbrigðisráðherra um það sem hún sagði áðan um að kostnaður við samning við hjartalækna væri hærri en sagt hefur verið í fjölmiðlum. Hversu mikið hærri er hann? Mig minnir að nefndur hafi verið kostnaður upp á 14 millj. kr. við að semja við hjartalækna. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur vísað því á bug úr þessum ræðustól en ekki sagt hve mikið dýrara er að semja við hjartalækna, fyrst hún getur fullyrt að þessi tala sé ekki rétt sem hjartalæknar hafa sjálfir bent á. Ég tel að þetta kerfi geti verið fordæmisgefandi fyrir aðrar stéttir. Við megum ekki gleyma því að hjartalæknar voru samningsbundnir þegar þetta ástand skapaðist en kusu að segja sig frá þeim samningi enda höfðu þeir umsaminn þriggja mánaða uppsagnarfrest. Með því að festa þetta kerfi í sessi gætum við boðið þeirri hættu heim að aðrar sérfræðilæknastéttir fari sömu leið, þ.e. verði ekki lengur samningsbundnar við hið opinbera, hafi frjálsa gjaldskrá og geti rukkað hvaða verð sem er, geti tekið sjúkling í hvaða röð sem er og þá erum við komin með heilbrigðiskerfi sem ástæða er til að óttast, sem mun mismuna fólki eftir efnahag. Við höfum séð að ýmsir hagsmunahópar hafa talað gegn þessu kerfi, þar á meðal sjúklingarnir. SÍBS og Hjartaheill sendu frá sér harðorða ályktun í byrjun aprílmánaðar. Þar stendur, með leyfi forseta: „Stjórnir SÍBS og Hjartaheilla mótmæla harðlega ákvæðum reglugerðar frá 31. mars 2006, um tilvísunarskyldu til greiðsluþátttöku Tryggingastofnunar vegna þjónustu sjálfstætt starfandi sérfræðinga í hjartalækningum. Jafnframt er eindregið hvatt til að gengið verði til samninga við sjálfstætt starfandi hjartalækna nú þegar. … Ofangreind reglugerð hefur það í för með sér að ef sjúklingur vill fá heimsókn til hjartasérfræðings greidda þarf hann fyrst að heimsækja heimilislækni. Hann metur þörf viðkomandi sjúklings fyrir aðstoð hjartasérfræðings og gefur út tilvísun ef hann telur að þörf sé á heimsókn til sérfræðingsins. Ef sjúklingurinn fer hins vegar beint til sérfræðings þarf hann að greiða heimsóknina að fullu sjálfur. Við teljum að öryggi hjartasjúklinga geti verið stefnt í hættu með tilkomu reglugerðarinnar. Þá skapast af þessari breytingu óhagræði þar sem heimilislæknirinn verður milliliður yfir í heimsókn til hjartasérfræðings. … Þá teljum við hættu á að framkvæmd reglugerðarinnar leiði af sér kostnaðarauka bæði fyrir sjúklinga og ríkisvaldið. Stór hluti samskipta hjartalækna og sjúklinga þeirra felst í reglubundnu og nauðsynlegu eftirliti án milligöngu annarra lækna. Reglugerðin er hamlandi fyrir þessi samskipti.“ Þetta stóð í ályktun SÍBS og Hjartaheilla. Formaður Félags hjúkrunarfræðinga hefur jafnframt sagt að þetta kerfi bjóði heim hættu á tvöföldun, þ.e. að hún óttast tvöfalt kerfi og að fólki verði mismunað eftir efnahag í kerfinu sem hæstv. heilbrigðisráðherra hefur komið á fót. Hjartalæknar sjálfir hafa sagt að þetta muni ekki bara auka kostnaðinn í kerfinu heldur einnig skerða aðgengi sjúklinga að nauðsynlegri þjónustu. Ég ætla ekki að hafa mál mitt lengra við 1. umr. Eins og komið hefur fram eru ákveðnar spurningar og efasemdir sem þetta kerfi vekur. Við megum að sjálfsögðu ekki festa í sessi kerfi sem er ósanngjarnt í eðli sínu með því að það mismuni sjúklingum eftir efnahag. Þá tel ég að við ættum að skoða aðrar leiðir til að mæta meintum göllum eða annmörkum á kerfinu sem hæstv. heilbrigðisráðherra kom á fót 1. apríl síðastliðinn. Það er ljóst að þessi umræða mun snúast um grundvallaratriði. Ég geri það að lokaorðum mínum að það var mjög skynsamlegt af svokallaðri Jónínunefnd að kalla eftir umræðu um þetta stóra grundvallaratriði, um hvort mismuna ætti fólki eftir efnahag í heilbrigðiskerfinu. Það var ekkert víst á þeim tímapunkti að allir stjórnmálaflokkar höfnuðu forgangi hinna efnameiri að heilbrigðiskerfinu eins afdráttarlaust og Samfylkingin hefur gert. Í umræðunni um skýrslu Jónínunefndar fór hæstv. heilbrigðisráðherra mikinn. Hún setti sig jafnvel í jarðarfararstellingar í þeirri umræðu og lauk málinu með því að segja amen. En þetta frumvarp, ekki síst reglugerðin sem hæstv. heilbrigðisráðherra setti, kallar fram efasemdir um hvort vilji hæstv. ráðherra sé eins skýr og ætla mætti. Það gengur auðvitað ekki að tala gegn forgangi hinna efnameiri en láta það verða eitt af sínum fyrstu embættismannaverkum að setja á fót kerfi sem gerir ráð fyrir að hægt sé að mismuna sjúklingum eftir efnahag, sem gerir ráð fyrir að læknar hafi frjálsa gjaldskrá, geti tekið sjúklinga í þeirri röð sem þeir kjósa og gerir ráð fyrir að samningsskyldur falli niður. Frumvarp ráðherra gerir ráð fyrir að streymi á bráðasvið Landspítalans aukist hugsanlega og fyrir auknu álagi á heilsugæsluna. Ýmislegt kallar á að hæstv. ráðherra skoði aðrar leiðir.

Hvaða leiðir?

Að sjálfsögðu væri langbest, hæstv. heilbrigðisráðherra, að menn mundu einfaldlega ná að semja. Það hlýtur að vera markmið, ekki satt? En kerfið sem hæstv. heilbrigðisráðherra festir í sessi með þessum hætti mun drepa hvatann til samninga, enda hefur komið á daginn að ekki einn einasti samningafundur hefur verið haldinn síðan kerfið var tekið upp. Þar hefur enginn skriður komist á samningaviðræður enda tel ég að hjartalæknar sjái ekki mikinn hag í að semja eftir að kerfinu var komið á. Af hverju ættu læknar að semja þegar þeir geta rukkað fyrir þjónustu eins og þeir vilja og geta tekið sjúklinga í þeirri röð sem þeir vilja? Ég held að hér sé verið að snuða almenning og búa til kerfi sem verður dýrara þegar upp er staðið og mun skerða jafnan aðgang allra að heilbrigðiskerfinu. Það mun koma í veg fyrir að hjartalæknar og TR nái saman því hvatinn er að öllu leyti horfinn, eftir að við festum þetta kerfi hæstv. heilbrigðisráðherra í sessi eins og þetta litla frumvarp gerir ráð fyrir.

Virðulegur forseti. Ég gat ekki á mér setið eftir þá ræðu sem hér var flutt. Þar komu auðvitað engar lausnir heldur var aðeins sagt að það ætti að semja. Jú, það hefði verið best en það tókst ekki. Það bar of mikið á milli. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson hélt því fram að það væri einbeittur vilji hjá heilbrigðisráðherra að koma í veg fyrir að fólk fengi endurgreiðslu. Við viljum einmitt tryggja endurgreiðslur með þessu frumvarpi. Ég gat ekki skilið hv. þingmann öðruvísi en svo að hann teldi að það ætti að endurgreiða þeim sem fara beint til sérfræðinga er væru ekki á samningi. Ég vil bara spyrja: Er það réttur skilningur sem ég lagði í ræðu hv. þingmanns? Vill hann að við endurgreiðum þeim sem hafa ekki beiðnir og fara beint til sérfræðinga? Ef svo er þá vill hv. þingmaður enga stjórn á þessu kerfi. Á leiðinni fyrir þingið er einmitt heilbrigðisþjónustufrumvarp sem þverpólitísk samstaða ríkir um. Margrét Frímannsdóttir hv. þm. sat í nefndinni sem undirbjó það frumvarp. Þar er verið að styrkja heimildir heilbrigðisráðherra til að stýra heilbrigðisþjónustunni, til að ákveða hvaða þjónustu á að kaupa, í hve miklu magni og hvaða þjónustu á ekki að kaupa. Miðað við ræðuna sem hér var flutt tel ég mjög brýnt að skilja hvað hv. þingmaður var að fara. Þar með skil ég væntanlega Samfylkinguna. Telur hv. þingmaður eðlilegt að við endurgreiðum þeim sjúklingum sem fara beint til sérfræðinga án tilvísunar og höfum ekki neina stýringu á þessu kerfi?

Frú forseti. Kjarni þessa máls er að sjálfsögðu að hæstv. heilbrigðisráðherra er ekki tilbúin að mæta þeirri eftirspurn sem er fyrir hendi í heilbrigðiskerfi okkar. Það liggur ljóst fyrir að svokallaðar einingar, ekki bara hjartalækna, hafa klárast á haustin. Það þýðir að hvað þetta varðar er meiri eftirspurn og þeirri eftirspurn þarf að mæta með auknu fjármagni, þannig að það sé alveg ljóst. Samfylkingin hefur talað skýrt fyrir því að við viljum forgangsraða í þágu heilbrigðiskerfisins. Við viljum á vissum sviðum auka fjármagn til heilbrigðiskerfisins en ekki á öðrum sviðum. En við viljum ekki hafa kerfi sem býður upp á hættuna á að mismunað sé eftir efnahag. Það er grundvallaratriði. Hvernig ætlar hæstv. heilbrigðisráðherra að koma í veg fyrir að ég geti borgað mig fram fyrir röðina? Hvernig ætlar hæstv. heilbrigðisráðherra að koma í veg fyrir að hjartalæknar fari að rukka fyrir þjónustu sína upp úr öllu valdi, eins og sumir tannlæknar hafa gert? Hvernig ætlar hæstv. heilbrigðisráðherra að koma í veg fyrir að niðurstaðan verði skert aðgengi og mismunun eftir efnahag? Það dugir ekki að benda á frumvarp, þverpólitískt frumvarp, sem er á leiðinni. Ég get fullyrt að það þverpólitíska frumvarp sem ekki er enn komið fram mun ekki gera ráð fyrir tvöföldu kerfi í heilbrigðiskerfinu. Kerfið, sem hæstv. heilbrigðisráðherra hefur örugglega komið á í einhverju óðagoti eftir að samningaviðræður strönduðu í lok mars, er vanhugsað. Það býður heim hættunni á tvöföldu kerfi, það gefur viðkomandi hjartalæknum frjálsar hendur um hvernig þeir uppfylli þjónustu sína vegna þess að það eru engar samningsskyldur á þeim og það býður hættunni heim hvað varðar mismunun eftir efnahag. Það er grundvallaratriði og spurningum um það hefur hæstv. heilbrigðisráðherra ekki getað svarað. Af hverju hefur hæstv. heilbrigðisráðherra ekki farið þá leið, eins og áður hefur verið farin þegar sérfræðilæknar hafa sagt sig frá samningum, 

Ég bið hv. þingmann að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég skal ítreka spurningu mína því ég fékk ekki svar við henni. Ég tel algjörlega nauðsynlegt í umræðunni að skilja ræðu fulltrúa Samfylkingarinnar, ræðu hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar. Var hv. þingmaður að segja í ræðu sinni áðan að við ættum að endurgreiða sjúklingum sem fara beint til hjartalækna sem ekki eru á samningi, að við ættum að endurgreiða þeim frá Tryggingastofnun ríkisins? Já eða nei. Var hv. þingmaður að segja þetta? Eigum við að endurgreiða öllum sem fara til hjartalækna sem eru ekki á samningi, hvort sem þeir eru með tilvísun eða ekki? Eigum við að endurgreiða þeim sem fara tilvísanalausir til hjartalækna beint? Eigum við að endurgreiða þeim frá Tryggingastofnun ríkisins? Já eða nei.

Frú forseti. Í núverandi heilbrigðiskerfi höfum við haft lækna sem hafa verið án samnings við hið opinbera. Til dæmis hefur hluti bæklunarlækna verið án samnings. Við höfum ekki talað fyrir því að niðurgreiða eigi þjónustu einstaklinga sem eru án samnings, svo það sé alveg skýrt.  Það getur vel verið að við séum sammála því, hæstv. heilbrigðisráðherra, að við viljum ekki niðurgreiða þjónustu hjá læknum sem eru án samnings við Tryggingastofnun ríkisins. En okkur greinir á um leiðina. Ég hef bent á aðra leið. Fyrrverandi heilbrigðisráðherrar hafa farið þá leið, t.d. með því að setja reglugerð með allt öðrum hætti sem tekur á endurgreiðslurétti almennings.

Þegar búið er að semja.

Þegar búið er að semja. Nákvæmlega. Það er kjarni málsins. Sú leið hefur verið farin. Okkur var sagt í heilbrigðisnefnd að ástæðan fyrir að þetta frumvarp væri sett fram með þessum hætti væri einmitt að koma í veg fyrir hugsanleg málaferli þeirra sem fara beint til sérfræðilæknis án tilvísunar.  Það er ekki verið að tryggja hér endurgreiðslurétt almennings. Það er verið að koma í veg fyrir greiðslurétt þeirra sem fara beint til sérfræðilæknis og búa til kerfi sem getur mismunað fólki eftir efnahag og getur í heild sinni bæði verið dýrara fyrir hið opinbera og einstaklinginn. Ég hvet því hæstv. heilbrigðisráðherra að hugsa þetta til enda. Það getur vel verið að markmið hennar sé að koma í veg fyrir að greitt sé fyrir þjónustu lækna sem ekki eru á samningi. En þetta er afleit leið því hún brýtur gegn því grundvallaratriði að heilbrigðisþjónustunni ber að vera algjörlega óháð efnahag viðkomandi sjúklings.

Virðulegi forseti. Nú hafa ýmsir á síðustu árum mælt með tilvísunarkerfi, m.a. fyrrverandi þingmenn Alþýðuflokksins og núverandi þingmenn Samfylkingarinnar. Ég bendi á að Sighvatur Björgvinsson, meðan hann var heilbrigðisráðherra, þá ráðherra Alþýðuflokksins, beitti sér mjög hart fyrir því að koma á tilvísunarkerfi. Í andsvari áðan komu fram hjá hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni ákveðnar athugasemdir sem ég skildi með þeim hætti að tilvísunarkerfi, eins og verið er að setja á núna hvað varðar hjartalækna, leiði af sér tvöfalt heilbrigðiskerfi. En það er hægt að útfæra tilvísunarkerfi á ýmsa vegu. Það hefur verið gert í nágrannalöndum okkar. Ef sjúklingur kemur t.d. ekki með tilvísun til sérfræðings, þá annaðhvort greiðir hann meira eða þá að hann þarf að greiða þjónustuna fullu verði. Í því felst náttúrlega ákveðin mismunun má segja. Í rauninni er það svo að upphæð greiðsluþátttöku fer eftir því hvaða leið sjúklingurinn kýs að fara til sérfræðingsins. Það má eiginlega segja að tilvísunarkerfið feli í sér ákveðna mismunun þó ég vilji ekki taka svo djúpt í árinni að segja að það leiði af sér tvöfalt heilbrigðiskerfi, alls ekki. En ég velti fyrir mér í þeirri umræðu sem farið hefur hér fram og þeim athugasemdum og hugleiðingum sem hafa komið frá hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni, hvort skilja megi málflutning hv. þingmanns svo að Samfylkingin sé horfin frá hugmyndum um tilvísunarkerfi og mæli ekki lengur með þeirri leið? Mér þætti mjög áhugavert að heyra svar við þeirri spurningu.

Frú forseti. Þetta tilvísunarkerfi er ekki sama tilvísunarkerfi og var um að ræða í upphafi 9. eða 10. áratugar síðustu aldar.  
             Hér höfum við heila stétt lækna sem eru án samnings og við höfum ekkert með það að segja hvað þeir rukka fyrir. Við höfum ekkert um að segja hvers konar eftirliti þeir munu lúta varðandi samningsskyldu sem nú er í gangi gagnvart þeim stéttum sem hafa samið. Þetta er alveg tvennt ólíkt. Það eru auðvitað kostir og gallar við tilvísunarkerfi. Samfylkingin er alveg reiðubúin að skoða þá. En svona útgáfa af tilvísunarkerfi er ekki ásættanleg vegna þeirrar hættu hvað varðar mismunandi efnahag. Vegna þess að menn geta keypt sig fram fyrir röðina. Vegna þess að læknar geta rukkað um hvað sem er. Ég hefði farið aðra leið, hæstv. heilbrigðisráðherra. Ég hefði ekki valið þá leið sem drepur hvata til samninga Auðvitað viljum við öll að þeir semji, en þeir hafa ekki einu sinni fundað eftir að þetta kerfi var sett í gang. 

Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki alveg á málflutningi hv. þingmanns. Annaðhvort vill hann tilvísunarkerfi eða ekki. Tilvísunarkerfi er hægt að útfæra með ýmsum hætti. En prinsippið er hvort maður vill það eða ekki. Mér finnst ég þurfi að fá betri svör frá hv. þingmanni hvernig hann vill haga þessum málum. Eins og ég sagði er hægt að útfæra þetta með ýmsum hætti. Sjúklingar geta valið þá leið að greiða fullt verð og þá skiptir í rauninni ekki máli þannig séð hvort fullt verð er ákveðið af ráðherra og með samningi eða hvort það er læknir sem ákveður það sjálfur. Auðvitað er ákveðin mismunun í verði en annaðhvort er kerfið með þessum hætti eða ekki. Það sem mér finnst líka vera dálítið umhugsunarefni hjá hv. þingmanni er að hann leggur áherslu á að það þurfi bara að semja. Við sem erum kannski mjög reynd í samningamálum segjum að það sé ekkert til sem heitir bara að semja. Það er meira en að segja það. Þess vegna veltir maður fyrir sér hvað hv. þingmaður vill greiða þennan samning háu verði. Hvað vill hann teygja sig langt? Er það svo að hann vilji færa ákveðnum stéttum það vald í hendur að geta hreinlega ákveðið einhliða hvaða verð þær eigi að fá fyrir sína vinnu og hvað ríkið eigi að borga fyrir hana? Þetta er alltaf ákveðið samspil. Þetta eru samningar og við heyrðum það, bæði ég og hv. þingmaður í hv. heilbrigðisnefnd frá fulltrúum lækna að þeir telja að læknar vilji ekki vera samningslausir. Þeir telja að þeir vilji ekki mæta sjúklingum sínum þannig að þeir vísi alfarið frá sér greiðslu. 

Frú forseti. Það er spurt hvort ég vilji tilvísunarkerfi eða ekki. Ég vil ekki svona tilvísunarkerfi, svo ég tali skýrt. Ég vil ekki tilvísunarkerfi sem getur mismunað fólki eftir efnahag. En það er vel hægt að hafa tilvísunarkerfi án þess að mismunað sé eftir efnahag. Til dæmis tilvísunarkerfi sem gerir ráð fyrir samningi viðkomandi lækna við Tryggingastofnun ríkisins eða gerir ekki ráð fyrir frjálsri gjaldskrá, gerir ráð fyrir ákveðnum samningsgildum. Þetta tilvísunarkerfi gerir ekki ráð fyrir því. Það eru því gallar við þessa útgáfu af tilvísunarkerfi. Það er ekki hægt að kvitta upp á hvaða tilvísunarkerfi sem er bara af því að það heitir tilvísunarkerfi. Það er líka hægt að hugsa það þannig að kannski sé rétt að viðkomandi sjúklingur eigi sérstakan lækni og sá læknir þyrfti ekki endilega að vera heimilislæknir, heldur sérstakur læknir sem viðkomandi sjúklingur byrjar alltaf hjá og leitar síðan annað í kerfið. Það er ein útgáfa af tilvísunarkerfi. Þá gæti viðkomandi krabbameinssjúklingur átt sinn aðallækni sem krabbameinslækni en ekki verið bundinn því að fara fyrst til heilsugæslulæknis áður en hann getur hitt sinn krabbameinslækni. Ég er einnig spurður að því hversu dýru verði ég vilji kaupa samning við hjartalækna. Hér hafa verið nefndar tölur af formanni Félags hjartalækna að þetta kosti um 14–25 milljónir.  Ég segi, auðvitað vil ég að menn nái saman. En hvað kemur í veg fyrir að næsta haust, þegar einingarnar klárast hjá öðrum sérfræðistéttum, fari þeir sérfræðingar nákvæmlega sömu leið og hjartalæknar gera núna? Hvað eigum við að gera þá? Þá erum við að festa kerfið enn meira í sessi gagnvart öðrum stéttum, því þetta hefur auðvitað fordæmisgildi. Hvað eigum við þá að gera? Þá erum við búin að kollvarpa öllu okkar kerfi sem gerir ráð fyrir samningssambandi milli Tryggingastofnunar ríkisins 

Frú forseti. Þetta var skrýtin ræða hjá hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni. Hann gagnrýndi og gagnrýndi en kom ekki með neinar lausnir. Hann gagnrýnir t.d. að hæstv. heilbrigðisráðherra hefði ekki gert samning. Hvernig er hægt að gera samning við fólk sem ekki vill gera samning? Maður þvingar ekki fólk til að gera samning. Ef menn eiga að ganga að hverju sem er, vil ég spyrja hv. þingmann: Hvað mundi hann hafa gert? Hefði hann bara hikstalaust gengið að hverju sem er til að semja og opnað opinn krana á skattfé almennings? Er það slíkur forgangur sem ætti að hafa? Er það forgangur lækna að skattfé? Ef menn ekki vilja semja þá getur hver sem er, t.d. læknir sem ekki er búinn að skrifa undir samning, veitt fólki þjónustu umfram röð, að sjálfsögðu. Það er ekkert sem hindrar að það komi tvöfalt kerfi, ekki nokkur skapaður hlutur. Ef einhver læknir á Íslandi neitar að gera samning við ríkið um þjónustu sína getur hver sem er farið til hans og borgað himinháar upphæðir og fengið þjónustu strax.  Ég vil spyrja hv. þm. aftur. Hvað hefði hann gert? Ef læknar neita að skrifa undir samning nema að fyrir fram gefinni tölu sem þeir eru búnir að ákveða.

Frú forseti. Hv. þingmaður segir að ég hafi haldið skrítna ræðu. Vel getur verið að hún sé skrítin í ljósi þess að við erum ekki sammála um grundvallaratriðin. Kannski erum við ekki sammála um að efnahagur eigi að ráða aðgangi fólks að heilbrigðiskerfinu. Ég bara einfaldlega hafna því. Það getur vel verið að hv. þingmaður sé ósammála því, vilji hugsanlega möguleika á að kaupa sig fram fyrir röðina. Það er kannski ráð að spyrja hv. þingmann. Vill hann gera ráð fyrir heilbrigðiskerfi þar sem hægt er að kaupa sig fram fyrir röðina? Hann getur þá svarað því bara skýrt. Ég fyrir mitt leyti svara mjög skýrt. Ég vil ekki svoleiðis kerfi. Ég er líka gagnrýndur fyrir að benda ekki á neinar lausnir. Fyrrverandi heilbrigðisráðherrar hafa alltaf fundið lausnir á svipuðum vanda. Við erum að fara á nýjar slóðir með þessu kerfi. Ég hef nefnt að sett hefur verið reglugerð sem hefur gilt afturvirkt. Það er ein lausn. Auðvitað eigum við að semja og semja. Auðvitað eigum við að reyna það. Hvað gerir fólk í kjaraviðræðum? Þegar fólk er í kjaraviðræðum og talsvert ber á milli aðila. Fólk reynir að semja og semja þangað til lausn næst. En það þýðir ekki að við sníðum algjörlega nýtt kerfi ef samningaviðræðurnar eru af einhverjum ástæðum í hnút. Þá getum við alveg eins sleppt því að semja. Hvað mun gerast í haust þegar einingarnar fara að klárast hjá öðrum sérfræðistéttum sem eru samningsbundnar? Munu þær ekki einfaldlega fara út af samningi og þá erum við komin með nákvæmlega sama kerfi gagnvart öðrum stéttum. Ég veit mætavel að auðvitað hafa verið til læknar sem hafa verið samningslausir og viðkomandi aðilar geta farið beint til þeirra og borgað hátt verð. En hér er bara ekki um það að ræða. Hér erum við að tala um heila stétt sem verður samningslaus við hið opinbera. Það er nýtt í þessu máli. Það hefur ekki gerst áður.

Frú forseti. Hv. þingmaður notar gamla trixið. Þegar hann er spurður að einhverju þá gagnspyr hann. Hann spyr hvort ég vilji forgang í kerfinu. Er einhver ástæða til að spyrja þess? Ekki nokkur einasta. En hann svaraði ekki spurningunni. Hefði hann samið við lækna, sama hvaða kröfur þeir hefðu gert, hvað sem það kostaði? Þetta er mín spurning. Hún er afskaplega einföld. Hefði hv. þingmaður samið um, segjum 40 milljónir meira, ef þeir hefðu sett fram þá kröfu? Þetta eru 20 læknar? Hefði hann samið um enn hærri upphæð hvað sem það kostaði, bara til að semja? Svo vil ég benda á að við erum að sjálfsögðu í Evrópska efnahagssvæðinu og læknar geta komið hingað frá Grikklandi og Spáni og alls staðar frá þannig að það er nú kannski viðbúið að einhver samkeppni komi í þennan geira.

Frú forseti. Ég veit ekki á hvaða leið hv. þingmaður er. Vill hv. þingmaður ekki nefna ákveðna tölu, þ.e. hversu mikils virði sé að semja við hjartalækna? Hjartalæknar hafa nefnt  
             Ég hef alveg svarað skýrt. Ég hefði ekki farið þessa leið sem hæstv. heilbrigðisráðherra  Það er alveg „valid“ og gilt að spyrja spurninga um forgang hinna efnameiri. Vegna þess að  Sú hætta er fyrir hendi núna varðandi heila stétt sem er samningslaus. Sú hætta var ekki fyrir hendi. Það er breyting. Það er grundvallarbreyting á heilbrigðiskerfi okkar. Í okkar kerfi í dag höfum við einn og einn lækni sem ekki hefur verið á samningi. En þetta er í fyrsta skipti sem við höfum heila stétt sem ekki er bundin neinum samningsskilyrðum Tryggingastofnunar og getur sett upp hvaða verð sem hún vill. Það er gjörbreyting og grundvallarbreyting. Því fagna ég þessu tækifæri til að fá þennan áherslumun á milli stjórnarflokkanna 

Virðulegi forseti. Eins og hefur komið fram er til umræðu frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 117/1993, um almannatryggingar, með síðari breytingum. Eins og segir í greinargerðinni og hefur komið fram í umræðunni hér á undan tengist þetta frumvarp þeirri stöðu sem kom upp í fyrra mánuði þegar sérfræðingar í hjartalækningum sögðu sig frá samningi við TR. Ástæða þess að hjartalæknar tóku þessa ákvörðun, eftir sem manni skilst, eru þær takmarkanir sem í samningum þeirra felst, en þegar tilteknum einingafjölda hefur verið náð fara afslættir frá umsömdu einingarverði að virka með ákveðnum hætti. Aðsókn sjúklinga til sérfræðinga í hjartalækningum hefur farið vaxandi á síðustu árum og hefur tekið kipp á síðustu tveimur árum meðal annars vegna aukinnar vitundar fólks um heilsu sína og umræðu í samfélaginu um hjartasjúkdóma og einkenni þeirra. Samningur TR við sérfræðilækna byggir á tilteknum ramma. Ef farið er út fyrir þann ramma í magni þjónustu byrja afslættir af verði að virka. Þetta kerfi hefur verið við lýði í Evrópulöndum eins og hér og er mjög þekkt kerfi. Að öðrum kosti eru læknar hreinlega með opna ávísun, læknar eða þær stéttir sem verið er að semja við, á ríkiskassann. Þetta er ein aðferð og afar viðurkennd aðferð til að hemja aukin útgjöld í heilbrigðisþjónustunni. Aukin aðsókn hefur leitt til þess að afsláttur sem felst í samningi TR við hjartalækna hefur farið að virka fyrr en ella og það telja læknar að skerði kjör sín síðustu mánuði ársins. Ekki hefur náðst samkomulag milli aðila um nýjan samning og samkvæmt því sem hefur komið fram í fjölmiðlum á síðustu dögum er hann ekki í sjónmáli. Í sjálfu sér getur verið erfitt að taka á þessari auknu aðsókn til hjartalækna. Þó eru ýmsar leiðir til þess, meðal annars þær að beina fólki sem vill fá staðfestingu á heilsu sinni og heilbrigði, t.d. hvort blóðþrýstingur og blóðgildi séu í lagi, á annað stig innan þjónustunnar, þ.e. til heimilislækna, hjúkrunarfræðinga eða annarra sem eru bærir til að gera slíkar athuganir. Það yrði síðan þessara aðila að beina sjúklingum til hjartalækna eða annarra sérfræðinga ef rannsóknir og athuganir leiða í ljós að þörf er frekari aðstoðar. Sá skilningur hefur verið ríkjandi í gegnum tíðina að einungis þegar lagaákvæði liggur fyrir um greiðsluþátttöku ríkisins vegna tiltekinnar heilbrigðisþjónustu og gerður hefur verið samningur við viðkomandi, að þá fyrst taki ríkið þátt í að greiða fyrir þjónustuna. Um þetta hefur ríkt sátt meðal fagaðila, stjórnvalda og þeirra sem njóta þjónustunnar. Þetta eru sanngjarnar og eðlilegar forsendur fyrir greiðsluþátttöku. Að öðrum kosti væri erfitt að halda utan um umfang og þróun heilbrigðisþjónustunnar svo ekki sé talað um kostnað hennar. Þetta frumvarp er hugsað til að styrkja þennan skilning á aðkomu stjórnvalda við niðurgreiðslu á heilbrigðisþjónustu til almennings, en það vaknaði einhver vafi þar um í ráðuneyti að ákvæði núgildandi laga kveði nægilega fast á um þennan skilning. Ég hef ekki heyrt neinn mótmæla því að þessi skilningur sé réttur, hvort heldur ég tala við heilbrigðisstarfsfólk eða stjórnvöld, aðila þar innan. Um þetta er almennt samkomulag í þjóðfélaginu. Viðbrögð heilbrigðisráðherra við því ástandi sem skapaðist þegar hjartalæknar sögðu sig frá samningi var að setja reglugerð um skilyrði fyrir greiðsluþátttöku vegna þjónustu hjartalækna meðan þeir eru utan samnings við TR. Reglugerð heilbrigðisráðherra kveður á um að greiðsluþátttöku ríkisins vegna þjónustu sérfræðinga á sviði hjartalækninga verði við þessar aðstæður einungis til að dreifa hafi viðkomandi sjúklingur fyrst leitað til heimilislæknis og hann fái ekki úrlausn sinna mála hjá honum en þurfi sannanlega að leita til hjartasérfræðings vegna heilbrigðisvanda að mati heimilislæknis. Meðan þetta ástand ríkir þurfa hjartasjúklingar að hafa meira fyrir því að fá þjónustu hjartalækna og hefur það valdið einhverjum óþægindum sem verður ekki hjá komist. Hins vegar hefur reglugerð hæstv. heilbrigðisráðherra mildað þetta með því að tilvísun til hjartalæknis gildir í nokkra mánuði. Að öðru leyti hefur tilvísunarkerfi ekki verið við lýði hér á landi þótt ýmsir hafi vissulega talað fyrir því eins og ég rakti í andsvari mínu áðan við hv. þm. Ágúst Ólaf Ágústsson. Þó verður að segja að þessi tilraun sé í sjálfu sér áhugaverð og ég hvet heilbrigðisyfirvöld til að fylgjast mjög vel með hvaða áhrif hún hefur. Ég hef oft haldið því fram að í mörgum tilvikum sé verið að veita heilbrigðisþjónustu á allt of háu stigi og fyrir of mikinn tilkostnað. Það á til dæmis við um þegar fólk leitar beint til hjartalækna vegna þess að það hefur grun um kvilla frá hjarta og æðakerfi. Oft getur fólk leitað á lægra stig til að fá úrlausn mála og þess vegna staðfest hvort viðkomandi þarfnist frekari skoðunar. Ég tel einnig að hjartalæknar séu þeirrar skoðunar að þeir vilji að þekking þeirra sé nýtt til hins ýtrasta en séu ekki að sinna verkefnum sem aðrir geta séð um. Því er þessi tilraun sem nú stendur yfir mjög áhugaverð þótt hún hafi reyndar komið til vegna sérstakra aðstæðna. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson velti því fyrir sér í ræðu sinni áðan hvers vegna eftirspurn eftir þjónustu hjá hjartalæknum hefði aukist. Ég kom að því áðan að það er meðal annars vegna vitundarvakningar. En ég held líka að það sé vegna þess að fólk hefur yfirleitt ekki þekkingu eða yfirsýn yfir það að það getur leitað sér þjónustu á lægra stigi en þurfi ekki að fara til hjartalæknis þegar það hefur áhyggjur af hjartanu. Fólk getur leitað til heimilislæknis. Það getur þess vegna leitað til apóteka, þjónustu sem veitt er innan apóteka, t.d. að mæla blóðþrýsting. Fólk er oft að koma til að fá fullvissu um hvort allt sé í lagi eða ekki. Sú aukna umræða í samfélaginu sem hefur leitt til aukinnar eftirspurnar eftir þjónustu hjartalækna þýðir ekki að hjartalæknar þurfi endilega að veita þessa þjónustu. Á þetta hefur hæstv. heilbrigðisráðherra einmitt bent þegar hún segir að um 65% þeirrar þjónustu sem hjartalæknar inna af hendi, þ.e. viðtöl, hjartalínurit og slíkt, sé hægt að veita á öðru stigi. Ég finn það á samræðum mínum við hjartalækna að þeim er ekkert um að veita þjónustu sem þeir vita að aðrir ættu að veita. Það þarf ekki hjartalækni til að taka hjartalínurit. Það þarf aðila sem kann að taka hjartalínurit þó aðrir lesi úr því. Að lokum vil ég hvetja TR og viðkomandi sérfræðinga til að ganga til viðræðna og komast að samkomulagi um þá þjónustu sem kaupa á. Að öðru leyti vil ég lýsa stuðningi mínum við þetta frumvarp enda skerpir það á þeim skilningi sem ég tel að samkomulag sé um í þjóðfélaginu um skilyrði fyrir greiðsluþátttöku ríkisins fyrir heilbrigðisþjónustu.

Forseti. Ég vil spyrja hv. þm. Ástu Möller hvort hún telji að þessi tilraun sem hún telur svona áhugaverða og menn eigi að fylgjast með, þ.e. sú leið sem hæstv. ráðherra fer með að láta Tryggingastofnun greiða fyrir þjónustu lækna sem ekki eru á samningi, standist lög. Hefur hv. þingmaður skoðað hvort reglugerðin sem þessi tilraun byggist á hafi stoð í lögum? Hún byggist að sögn lögfræðinga heilbrigðisráðuneytisins á 36. gr. En þar segir, að almannatryggingarnar skuli greiða nauðsynlegar rannsóknir og meðferð hjá sérgreinalæknum eða stofnunum sem samningur er við. Síðan segir í reglugerðarheimildinni að heimilt sé að ákveða frekari kostnaðarþátttöku Tryggingastofnunar ríkisins á heilbrigðisþjónustu en mælt er fyrir um í þessari grein. En það byggir auðvitað á því að það sé heilbrigðisþjónusta sem samningur sé um því öll greinin um kostnaðarþátttöku sjúkratrygginganna byggir á því að samningur sé við þá heilbrigðisstarfsmenn sem almannatryggingar taka þátt í greiða. Reglugerðin sem sú tilraun sem talað er um hér byggir á hefur því ekki stoð í þessum lögum. Ég hef spurt marga lögfræðinga um þetta. Ég er náttúrlega ekki löglærð sjálf. Þeir segja að annaðhvort sé ekki heimild fyrir þessu í lögunum eða að þetta sé á mjög gráu svæði.

Virðulegi forseti. Nú hefur hv. þingmaður það fram yfir mig að hún hefur sjálfsagt bæði reglugerðina við höndina og almannatryggingalögin. Ég get ekki lesið um þetta af mínu blaði, þau álitaefni sem hv. þingmaður velti fyrir sér. Hins vegar rámar mig í að í umræðu í heilbrigðisnefndinni hafi þessi spurning komið upp og embættismenn frá heilbrigðisráðuneytinu svarað í þá veru að sannarlega væri heimild fyrir þessu í lögum, þ.e. ef ég man rétt. Nú virðir hv. þingmaður mér það á betri veg ef mig misminnir. Ég hef það í huganum að í lögunum sé heimild til greiðsluþátttöku ef lög mæla svo fyrir og síðan geti ráðherra líka tekið ákvörðun um það. Ég hef ekki haft neinar efasemdir um að þessi reglugerð standist lög. Ég tel að við þær aðstæður sem sköpuðust þarna hafi ráðherra nýtt þau tæki sem hann hefur yfir að ráða til þess að tryggja eins vel og hægt er aðgang fólks að þeirri sérfræðiþekkingu sem það þarf á að halda. Ég tel að þessi aðferð hafi verið skynsamleg. Sú aðferð sem reynd hafði verið fram að því, þ.e. að taka ákvörðun eftir á um að greiða fyrir þjónustu sem veitt hefur verið við slíkar kringumstæður, held ég að hafi í raun verið fullreynd. Þegar búið er að prófa þá aðferð einu sinni eða tvisvar er fólk farið að treysta á það og samningsaðilar farnir að treysta á að 

Forseti. Ég spurðist fyrir um þetta í heilbrigðisnefnd. Ég spurði þá gesti sem komu fyrir nefndina og fram komu efasemdir hjá fulltrúum Tryggingastofnunar ríkisins um að reglugerðin stæðist lagagreinina. Ég tel fulla ástæðu til að skoða það nánar í nefndinni. Við eigum auðvitað ekki að láta það viðgangast á löggjafarsamkundunni að ráðherra setji reglugerð sem gengur lengra en lögin. Ég get ekki séð betur, bara með leikmannsaugum, með því að lesa lögin og reglugerðarheimildina, en að ráðherra sé á mjög gráu svæði. Ég hef efasemdir um að það sé heimilt að fara þessa leið með reglugerð. Það á löggjafinn ekki að láta viðgangast. Ég tel að við þurfum að skoða þetta í nefndinni. Ég spyr hv. þingmann hvort hún telji ekki ástæðu til að skoða það. Ég hélt, þegar þessi almannatryggingalög komu inn í þingið, að skjóta ætti lagastoð undir reglugerðina. Ég efast um að hún hafi stoð í lögunum eins og hún er framkvæmd. Það er skilyrði fyrir reglugerðinni og frekari kostnaðarþátttöku að viðkomandi sérfræðingur sé á samningi. Við getum borið þetta saman við umræðuna um sálfræðingana. Það var alltaf talað um að Tryggingastofnun gæti ekki tekið þátt í þeim kostnaði af því að þeir væru ekki á samningi. Þannig hefur það verið með allar þær stéttir sem sjúkratryggingarnar hafa greitt hluta af kostnaði við, að það þarf að vera fyrir hendi samningur við stéttina áður en Tryggingastofnun tekur þátt í þeim kostnaði.

Það er undanþága.

Það er ekki undanþága.

Virðulegi forseti. Í frumvarpinu sem við fjöllum um núna kemur fram að styrkja eigi það að greiðsluþátttaka sé heimil, sé slíkt ákveðið með lögum, reglugerðum eða samningum. Ég sagði það í ræðu minni að þetta væri sá skilningur sem hefði verið ríkjandi í samfélaginu hingað til. Nú vill svo til að hv. þm. Jónína Bjartmarz skaut að mér því skjali sem mig vantaði í umræðuna í fyrri ræðu minni. Í 36. gr. almannatryggingalaga eru taldar upp þær aðstæður eða tilvik sem heimilt er að greiða fyrir heilbrigðisþjónustu. Í liðum a til j en þar er m.a. almenna læknishjálp, lyf, tannlækningar, aðstoð ljósmóður, hjúkrun í heimahúsum o.s.frv. Síðan  „Með reglugerð er einnig heimilt að ákveða frekari kostnaðarþátttöku Tryggingastofnunar ríkisins í heilbrigðisþjónustu en mælt er fyrir um í þessari grein og 37. gr. Jafnframt er ráðherra heimilt í reglugerð að ákveða að veita skuli hjálp við nauðsynlegar rannsóknir og aðgerðir skv. b-lið 1. mgr. hjá öðrum sérfræðingum á heilbrigðissviði en sérgreinalæknum.“ - Þá er einmitt vísað í þá umræðu sem hv. þingmaður tók upp áðan varðandi sálfræðingana. Ég er ekki löglærð en ég held að ég kunni að lesa lög. Mér sýnist þetta algjörlega kýrskýrt, að þarna sé heimildin til staðar, sem er þá grundvöllur fyrir þeirri reglugerð sem hv. þingmaður spurði um.

Herra forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Ástu Möller mjög skýrrar spurningar: Verður hægt, í þessari útgáfu tilvísunarkerfis sem hér er verið að festa í sessi, hægt að kaupa sig fram fyrir röðina eftir þjónustu hjartalækna? Verður þá hægt að kaupa sig fram fyrir röðina hjá sérfræðilæknastéttinni í heild sinni, þ.e. í ljósi þess að allir hjartalæknar eru án samnings og verða með frjálsa gjaldskrá? Er fyrir hendi möguleiki á því að hægt sé að kaupa sig fram fyrir röðina með þessum hætti? Í öðru lagi spyr ég: Telur hv. þingmaður rétt að hinn efnameiri geti átt rétt á að fara á einn stað í heilbrigðiskerfinu og fengið þjónustu á meðan hinir efnaminni þurfa að fara á þrjá staði til að fá sömu þjónustu? Þriðja spurningin: Hvað í þessu kerfi sem hv. þingmaður styður að taka upp kemur í veg fyrir svipað ástand og við sjáum varðandi tannlæknaþjónustu, þ.e. eitthvað sem heitir ráðherragjaldskrá, sem er ákvörðun ráðherra um hve mikið hann vill niðurgreiða viðkomandi þjónustu og síðan raunveruleg gjaldskrá og verðbilið þar á milli geti aukist með tímanum? Hvað kemur í veg fyrir það að þjónusta hjá hjartalækni verði dýrari en sem nemur niðurgreiðslunni frá hæstv. ráðherra? Hv. þingmaður talaði um að henni væri umhugað um að þjónustan yrði veitt á réttu þjónustustigi, á réttu stigi í heilbrigðiskerfinu. Hvað segir hv. þingmaður um áhyggjur forsvarsmanna Landspítalans af því að hugsanlega muni streymið á bráðasvið Landspítalans aukast, sem er dýrasta stig þjónustunnar? Það er augljóslega ekki búið að hugsa þetta kerfi til enda hvað varðar heildarkostnaðinn.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður beindi til mín fjórum spurningum, a.m.k. tók ég niður fjórar spurningar. Verður hægt að kaupa sig fram fyrir röðina í þessu nýja kerfi? Ég geng út frá því að læknar sem eru utan samnings í þessu tilviki setji sama verð upp, hvort sem sjúklingur fær greiðsluþátttöku eða ekki. Eini munurinn er sá að sá sjúklingur sem fer ekki fyrst til heimilislæknis heldur beint til hjartalæknisins borgar það fullu verði en sá sem fer til heimilislæknisins fyrst og síðan til hjartalæknis fer með sinn reikning og fær hann endurgreiddan hjá TR. Verðið sem sjúklingurinn borgar er hið sama en sjúklingur sem fer til heilsugæslulæknis á undan fær endurgreiðslu að þeim hluta sem TR endurgreiðir. Ég tel því ekki að þetta gefi tilefni til þess að kaupa sig fram fyrir röðina í þessu tilviki. Varðandi það að þeir efnameiri fari á einn stað en hinir á þrjá þá hafa báðir sömu möguleika. Þeir hafa möguleika á að fara á þrjá staði og möguleika á að fara á einn stað. Þetta er hið valfrjálsa stýrikerfi sem hæstv. heilbrigðisráðherra var að tala um. Valfrelsi þessara einstaklinga ræður hvaða leið þeir fara. Um það hvort sama ástand muni skapast og í tannlæknaþjónustunni kem ég kannski að í seinni ræðu minni.

Herra forseti. Varðandi fyrstu spurningu mína þá kalla ég eftir ítarlegri svörum ef hægt væri að fá þau frá hv. þingmanni. Hv. þingmaður sagði að væntanlega mundu hjartalæknar ákveða sama verð. En ég held að það sé hugsanlega ekki leyfilegt að þeir hafi samræmda gjaldskrá, t.d. í ljósi þess að tannlæknar mega ekki samræma gjaldskrár sínar. Ég tel að orð hv. þingmanns hafi í rauninni verið örvæntingarfull tilraun til að tala gegn þeirri stöðu sem augljóslega blasir við, að á meðan við höfum samningslausa lækna með frjálsa gjaldskrá geta menn auðvitað keypt sig fram fyrir röðina. Gæti hv. þingmaður ekki svarað því já eða nei? Mun þetta kerfi bjóða heim hættunni á því, já eða nei? Hv. þingmaður sagði einnig að báðir aðilar, bæði efnameiri og efnaminni, hefðu sömu möguleika á að fara fyrst til hjartalæknisins eða fara tilvísunarleiðina. Það er ekki rétt, í ljósi þess að þeir hafa mismunandi efnahagslega stöðu. Sá efnaminni hefur hugsanlega ekki tök á að fara beint til hjartalæknis í ljósi þess að sú þjónusta á að vera dýrari samkvæmt kerfinu. Hann fengi þá ekki endurgreiðslu þannig að hann hefur ekki sama valfrelsi og hinn efnameiri. Mig langar að bæta við einni spurningu til viðbótar. Ég veit að hv. þingmaður ætlar að svara mér varðandi ráðherragjaldskrána versus raunverulegu gjaldskrána og varðandi rétt til þjónustu á LSH. Telur hv. þingmaður ekki rétt ef við ætlum að samþykkja þetta frumvarp að aðrar heilbrigðisstéttir geti vísað á hjartalækna, t.d. lungnalæknar, svæfingarlæknar og taugalæknar eða lyflæknar? Eða telur hv. þingmaður að eingöngu heilsugæslulæknar eigi að hafa réttinn til að vísa á þjónustu hjartalækna en ekki þessar tilteknu stéttir, sem hugsanlega eru í þeirri stöðu að sjá að þörf sé á að vísa viðkomandi sjúklingi áfram til hjartalæknis?

Virðulegi forseti. Svo ég byrji á síðustu spurningunni, hvort aðrar heilbrigðisstéttir geti vísað á hjartalækna, þá tel ég að svo ætti að vera ef við værum að festa tilvísunarkerfið í sessi. En ég lít svo á að tilvísunarkerfið sé tímabundið og að í því þurfi að vera ákveðinn hvati til að semja. Þetta er óþægilegt fyrir bæði sjúklinga og fyrir hjartalækna, að geta ekki fengið tilvísun frá öðrum en heimilislæknum. Ég tel að með því skapi heilbrigðisráðherra sér ákveðna samningsstöðu og við þessar aðstæður þurfi að beita þeim ráðum sem hægt er að beita án þess að það valdi verulegum óþægindum fyrir sjúklinga. Þegar ég svaraði spurningunni áðan um hvort hægt væri að kaupa sig fram fyrir röðina þá sagði ég að sett yrði upp sama verð hvort sem sjúklingurinn færi fyrst til heimilislæknis eða beint til sérfræðingsins þá var ég náttúrlega að tala um sama lækninn. Ég hef enga yfirsýn yfir það hvort hjartalæknar muni samræma gjaldskrár sínar. En gagnvart einum og sama lækni er þetta í raun sama verð. Ég var ekki að reyna að snúa út úr eða að reyna í örvæntingu að finna einhverjar leiðir heldur var ég bara að svara því sem hv. þingmaður spurði um. Varðandi það hvort streymi muni aukast á bráðavaktir Landspítala hér eftir fremur en hingað til þá hefur það alltaf verið þannig að sjúklingar með bráðaeinkenni leita til bráðasviðs Landspítala. Þeir hafa ekki leitað beint til hjartalækna. Það er yfirleitt þannig að menn þurfa að bíða dálítinn tíma eftir þjónustu sérfræðinga.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 117/1993, um almannatryggingar, með síðari breytingum. Um nokkurra ára skeið hefur staðið til að fara yfir lög um almannatryggingar. Eins hafa verið endurskoðuð lög um heilbrigðisþjónustu. Ástæðan fyrir því að nú er farið í breytingar á almannatryggingum er ástand sem skapaðist 1. apríl síðastliðnum þegar flestir eða allir hjartasérfræðingar höfðu sagt sig frá samningum við Tryggingastofnun ríkisins. Það var ekki hópuppsögn heldur uppsagnir með löglegum fyrirvara, þar sem hver og einn sagði sig frá samningi þannig að hæstv. heilbrigðisráðherra og ráðherrar hafa verið í nokkrum erfiðleikum í vetur við að finna viðeigandi réttarbætur og standa vörð um réttindi þeirra sjúklinga sem þurfa á hjartalæknum að halda. Hér blandast því saman breytingar á lögum og nýleg reglugerð. Annars vegar breytingar á almannatryggingum sem í sjálfu sér eru mjög eðlilegar, að skilgreina sjúkratryggingar og hvað það þýðir að vera sjúkratryggður, þ.e. að laga til í þessum kafla almannatrygginga um sjúkratryggingar, sem ég get stutt í sjálfu sér, eins og þær hafa verið kynntar. Á hinn bóginn blandast inn í þetta reglugerð sem hæstv. heilbrigðisráðherra setti 1. apríl til að koma til móts við sjúklinga í því ófremdarástandi er allir hjartasérfræðingar höfðu sagt sig frá samningi. Það er útfærsla hæstv. ráðherra á þeirri reglugerð sem við höfum fjallað um, sem frumvarpi þessu er ætlað að styrkja og setja lagastoð undir þá reglugerð sem þegar hefur tekið gildi. Ég styð hugmyndafræði frumvarpsins um að meginreglan skuli vera sú að sérfræðingar séu á samningi við Tryggingastofnun ríkisins og að endurgreiðsla til sjúklinga sé eins og segir í frumvarpinu: „Sjúkratrygging samkvæmt lögum þessum tekur til heilbrigðisþjónustu, sbr. lög um heilbrigðisþjónustu, sem ákveðið hefur verið með lögum, reglugerðum eða samningum að veita á kostnað ríkisins eða með greiðsluþátttöku ríkisins.“ Ég tel að með þessu sé farin rétt leið, hver svo sem útfærslan á reglugerðunum verður, eins og við höfum farið yfir fyrr í kvöld. Þetta blandast því nokkuð saman, útfærslan á reglugerðinni og svo frumvarpið. Mér finnst, hæstv. forseti, mikilvægt að fara vel yfir stöðu samninga við hjartasérfræðinga og ástandið sem var komið upp þegar einingar hjartalækna voru uppurnar. Eins og hér hefur verið lýst voru þeir komnir á þessi afsláttarkjör. Hvað lá þar raunverulega að baki? Hvers vegna varð svo mikil aukning til hjartasérfræðinganna, að ekki var hægt að sjá það fyrir þegar samningurinn var gerður? Hér hefur verið nefnt að vitundarvakning hafi orðið meðal þjóðarinnar og fólk orðið meðvitaðra um heilsu sína og leiti þar af leiðandi til hjartasérfræðinga. Það hefur verið nefnt að enn frekar hafi verið leitað til hjartasérfræðinga nú í vetur. Er það vegna aðgengis á höfuðborgarsvæðinu til hjartasérfræðinga og sérfræðinga almennt, þ.e. þess hvernig við höfum byggt upp þjónustu okkar? Það hefur ekki verið sérstakur hvati til þess að fara til heilsugæslulækna frekar en sérfræðinga ef við höfum haft aðgang að hvoru tveggja. Á höfuðborgarsvæðinu hefur auk þess verið erfitt að komast að á mörgum heilsugæslustöðvum og til heimilislækna. Það hefur ekki hvatt fólk eða auðveldað því að leita fyrst til heilsugæslunnar og athuga hvort þar væri hægt að fá bót sinna meina eða leiðbeiningar. Menn hafa allt eins leitað beint til sérfræðinga. Mér finnst mikilvægt að skoða hvað það er í starfi hjartalækna og sérfræðinga sem þeir sinna hér á landi en er ekki á þeirra höndum hjá nágrannaþjóðum okkar. Erum við með fleiri hjartasérfræðinga á 100 þúsund manns en eru í nágrannalöndunum? Ef svo er, eru þeir að gera eitthvað annað en hjartasérfræðingar í nágrannalöndunum? Getum við hugsanlega breytt verklagsreglum og hvatt fólk til þess að nota þjónustu annarra en þessara sérfræðinga? Ég tel að hér á landi beinum við í allt of miklu mæli þjónustu inn á of hátt þjónustustig. Til þess að taka af allan vafa þá tek ég fram að ég tel störf þessara sérfræðinga jafnmikilvæg og annarra sérfræðinga. Við teldumst ekki hafa góða heilbrigðisþjónustu ef við hefðum ekki frábæra sérfræðinga á þessu sviði sem og öðrum. Ég er ekki að tala niður til þeirra eða gera lítið úr störfum þeirra. En ég tel einboðið að þeir sinni að einhverju leyti verkefnum eða eftirliti sem aðrir gætu séð um. Það verður að setja einhvern kvóta á sérfræðistörf þeirra, þ.e. skilgreina hvað við teljum rétt og eðlilegt að sé í höndum hjartasérfræðinga eins og annarra sérfræðinga. Annars hafa þeir sjálftökurétt og það gengur ekki. Eftir því sem hjartasérfræðingar telja munu það ekki hafa verið nema 14 eða 15 millj. kr. sem bar á milli en hæstv. ráðherra telur að munað hafi hærri upphæðum varðandi það að ná samningum. Hér ber því mikið á milli. Það að endurgreiðsla til sjúklinga, þátttaka Tryggingastofnunar ríkisins í kostnaði vegna sérfræðiþjónustu, verði ekki eingöngu við samningsbundna sérfræðinga, eins og gert er hér ráð fyrir, getur ýtt undir að tvöfalt kerfi festist í sessi, þ.e. að aðrir sérfræðingar fari sömu leið. Hjartasérfræðingar hafa í sjálfu sér ekki mikinn hvata til þess að leita eftir samningum. Þeir vita að þeir sjúklingar sem þurfa á þeim að halda hafa þetta valfrelsi, að geta farið til heimilislæknisins og fengið endurgreiðslu. Þeir sem telja sig hafa efni á því fara bara beint til þeirra. Það er bara allt í lagi og enginn þrýstingur á þá. Einhverjir þeirra sem þurfa á sérfræðiþjónustunni að halda kann að finnast óþægilegt að þurfa fyrst að fá tilvísun. Hugsanlega mundu þau óþægindi byggja upp einhvern þrýsting en hann verður ekki mikill til að byrja með. Ég tel að leiðin sem farin var núna, að bregðast svona fljótt við, hafi hugsanlega veikt samningsstöðu heilbrigðisráðherra til að ná samningum við hjartalækna. Afturvirkt endurgreiðslukerfi eða afturvirk leyfi til að greiða afturvirkt reikninga sjúklinga eins og gert hefur verið hefði hugsanlega skapað meiri þrýsting, en ég skal viðurkenna að staða heilbrigðisráðherra er erfið við þessar aðstæður. Varðandi tilvísunarkerfið þá get ég upplýst að ég hef verið hlynnt því að taka upp tilvísunarkerfi en þá heildstætt, ekki með því að taka út eina stétt sem er ekki samningsbundin. Ég tel að taka ætti upp tilvísunarkerfi frá heilsugæslu til sérfræðinga á sem flestum sviðum og þá til sérfræðinga sem eru á samningum við Tryggingastofnun eða jafnvel beint við heilbrigðisráðherra. Ég tel að verði áfram unnið eftir reglugerðinni sé ljóst að hinir efnameiri munu geta keypt sig fram fyrir í þjónustunni. Gjaldskráin er frjáls þótt að að öllum líkindum haldi hjartasérfræðingar sig við hina opinberu gjaldskrá sem Tryggingastofnun ríkisins greiðir eftir. Þetta er ábending til þeirra sérfræðinga sem hafa ekki verið sáttir við sína stöðu gagnvart Tryggingastofnun, sem hafa viljað fá fleiri einingar vegna aukinnar aðsóknar til þeirra. Ég óttast að aukinn þrýstingur verði á að fleiri sæki á sömu slóðir. Mér finnst áhugavert, hæstv. forseti, að skoða eftir landshlutum hve mikið íbúar sækja til sérfræðinga. Hún er mjög mismunandi. Langmest er aðsóknin á höfuðborgarsvæðinu, þar sem fólk fer beint til sérfræðinga. En fólk utan af landsbyggðinni fer oftast eftir tilvísun frá heimilislækni eða heilsugæslulækni. Úti á landi er aðgengi að heimilislækni yfirleitt betra og í raun allt annað hugarfar í gangi. Þessi leið hefur ekki komið niður á heilsufari og ekkert sem bendir til að það komi niður á einstaklingum sem búa utan höfuðborgarsvæðisins. Þetta er bara spurning um aðgengi og annað hugarfar. Ég styð það að heilsugæslan verði miðlæg og grunnurinn í heilbrigðisþjónustu okkar. En til þess að henni sé það mögulegt að koma upp virkara tilvísunarkerfi en hér er um að ræða þarf að styrkja heilsugæsluna til muna, til að hún geti orðið fyrsti viðkomustaður. Eins og hún er á höfuðborgarsvæðinu í dag getur hún ekki verið fyrsti viðkomustaðurinn í heilbrigðiskerfinu. Ef við ætlum að stýra straumnum um heilsugæsluna með tilvísunarkerfi þarf að byrja á að efla hana. Ég get ekki annað en hvatt hæstv. ráðherra til að taka upp viðræður við hjartasérfræðinga og skoða nánar hvort nálgast megi kröfur þeirra á einhvern hátt. Ég mæli ekki með því að opna fyrir allar flóðgáttir með ótakmarkaðri vinnu heldur velti ég því upp hvort hægt sé að skoða einhvers konar viðmiðunarreglur um það er sjúklingi er vísað til sérfræðings, hve lengi hann á að vera hjá sérfræðingi og hvenær hann ætti að fara í eftirlit til heilsugæslulæknis aftur en ekki þannig að sérfræðingar sinni alfarið eftirliti. Þetta er spurning um að ná samkomulagi um verklagsreglur þannig að heilsugæslan eða aðrir sérfræðingar komi meira inn í meðferðina. Hæstv. forseti. Ég tel að sjúklingarnir sjálfir séu besti hvatinn til nýrra samninga og að sem þrýstihópur verði þeir sá hvati sem bæði sérfræðingar og ráðherra verða að hlusta á. Það fer mikið eftir þeirri gjaldskrá sem sérfræðingar setja upp hvernig þetta kerfi mun virka. Hugsanlega gæti þetta orðið áhugaverð tilraun til þess að sjá hve viljugir sjúklingar, sem telja sig þurfa að láta athuga eða eru órólegir út af einhverju sem þeir telja að tengist hjartanu, eru að leita til heilsugæslunnar. Það getur verið áhugavert að skoða það og hve sátt fólk er við að fá góða þjónustu þar eða hvort fleiri sérfræðingar fari út á sömu braut. Ég tel að valfrjálst tilvísunarkerfi gæti snúið beint að hjartalæknum líka, þ.e. að hjartalæknar, frekar en sjúklingar, verði að velja hvort þeir séu á samningi eða ekki og sjúklingar fái ekki endurgreiðslu nema þeir séu á samningi við Tryggingastofnun ríkisins. Við gætum haldið okkur við það og með því gæti skapast sú pressa sem ég tel að ráðherra hefði átt að byrja á, að nota pressuna á sérfræðingana en ekki á sjúklingana. Hæstv. ráðherra er vissulega ekki í auðveldri stöðu en ef allt fer á versta veg gæti þessi viðleitni hæstv. ráðherra til að halda utan um núverandi hugmyndafræði, núverandi kerfi sem ég styð, orðið til að skapa tvöfalt kerfi og þeir efnameiri hefðu þá frekar aðgang að sérfræðiþjónustu.

Herra forseti. Umræðan sem hér hefur farið fram um frumvarp hæstv. heilbrigðisráðherra, frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, er að hluta sama umræða og nefnd sem fyrrverandi heilbrigðisráðherra skipaði óskaði eftir að færi fram. Sú umræða var jörðuð þegar hún kom upp utan dagskrár í þinginu. Ég ætla að koma að þeirri umræðu á eftir vegna þess að allir hv. þingmenn sem hér hafa talað í kvöld hafa meira eða minna komið inn á þau grundvallarsjónarmið sem Jónínunefndin svokallaða óskaði eftir að yrðu rædd í samfélaginu og það ítarlega. Mig langar að ræða aðeins um frumvarpið vegna þess að kannski hefur minnst verið rætt um það og meira um grundvallarsjónarmið. Það er ljóst að frumvarpinu er eingöngu ætlað að skjóta styrkari stoð undir þá túlkun að einungis sé um niðurgreiðslu af hálfu ríkisins að ræða að samningur við viðkomandi lækni sé fyrir hendi, ef það er ekki lagaheimild eða reglugerðarheimild sem heimilar greiðsluþátttöku ríkissjóðs. Þetta er eina efni þessa frumvarps. Við vitum auðvitað öll að aðdragandi frumvarpsins er sú staða sem kom upp þegar hjartalæknar og samninganefnd heilbrigðisráðherra náðu ekki saman um frekara fjármagn ríkisins inn í þann samning sem hjartalæknar hafa starfað eftir. Í raun má segja að reglugerðin sem hæstv. heilbrigðisráðherra setti um hið svokallaða valfrjálsa tilvísunarkerfi, reglugerðin sem ráðherrann setti er forsendan fyrir því að Tryggingastofnun ríkisins tekur þátt í að greiða kostnað sjúklinga vegna hjartalækna. Reglugerðarheimildin er hins vegar í niðurlagi 36. gr. almannatryggingalaga þar sem segir að með reglugerð megi eða sé heimilt að ákveða frekari kostnaðarþátttöku Tryggingastofnunar ríkisins í heilbrigðisþjónustu en talið er upp í öllum þeim málsgreinum greinarinnar sem þar eru á undan og samkvæmt 37. gr. þeirra laga. Þetta er, herra forseti, í rauninni eina efni frumvarpsins. Markmiðið með frumvarpinu er að koma í veg fyrir að sjúklingar sem kjósa að fara beint til hjartalækna geti ekki seinna, vegna breytinganna sem frumvarpið gerir ráð fyrir, komið eftir á og krafist greiðslu frá Tryggingastofnun ríkisins. Við komum í veg fyrir að þeim sé stætt á því með málsókn ef því er að skipta vegna þess að lagaheimildin er fyrir hendi. Mér hefur fundist það vera svolítið á reiki hver tilgangurinn með frumvarpinu er. Við erum í raun ekki að tryggja einstaklingum greiðsluþátttöku almannatrygginga með þessu frumvarpi. Það gerir reglugerðin sem hæstv. ráðherra hefur þegar sett. Við erum að koma í veg fyrir að menn vinni mál á hendur ríkinu eftir á ef þeir fara ekki þessa tilvísunarleið. Það er efni frumvarpsins. Síðan vildi ég taka fram, herra forseti, að á þessu eru ótal gallar. Ég ætla ekki að hafa það mín síðustu orð um málið. En við stöndum frammi fyrir því að meðan ekki er samningur fyrir hendi þá er gjaldskrá hjartalækna frjáls. Ég held að þeim sé líka óheimilt að hafa samráð um gjaldskrána. Þá veltir maður fyrir sér hvort það sé ekki eðlilegt að gera þá kröfu til þeirra að þeir birti hana einhvers staðar þannig að sjúklingar geti eftir atvikum, eins og menn hafa haft hugmyndir um með tannlækna, valið sér þá hjartalækni, m.a. eftir þeirri gjaldskrá sem hann byggir á. Kostnaðurinn sem Tryggingastofnun tekur þátt í og greiðsla Tryggingastofnunar er ekki breytileg. Það er föst summa. Það fer eftir atvikum, eftir gjaldskrá læknanna ef hún er mismunandi, hver hlutur sjúklingsins verður, svipað og er með tannlæknana í núverandi kerfi. Annar galli er sá að þar sem ekki er samningssamband fyrir hendi eru hjartalæknar ekki háðir eftirliti Tryggingastofnunar ríkisins, sem er ekki gott. Tryggingastofnun á að geta haft eftirlit með þessu, sem sá aðili sem tekur þátt í að greiða hluta kostnaðarins a.m.k. Þriðji gallinn er sá að það er ekki jafnótvíræð skylda hjartalækna að skila heimilislækni læknabréfi eins og ella er, enda hefur það verið ein af samningsskyldunum samkvæmt þeim samningi sem þeir hafa gert við samninganefndina. Á þessum málum eru fleiri gallar sem ég ætla ekki að rekja hér. Kostirnir eru hins vegar einnig til staðar. Gefið hefur verið til kynna að sérfræðingarnir hafi fengið of miklar greiðslur út úr þessum samningi, að um tilteknar oflækningar hafi verið að ræða. Menn telja að fólk hafi leitað í of hátt þjónustustig og hafi sótt þjónustu til hjartalækna sem það getur fengið hjá heimilislækni. Ég vil þó gjalda varhuga við því að menn dragi þá ályktun, þótt ákveðnir liðir heiti viðtal og skoðun, að þar þurfi ekki sérfræðiþekkingu til. Viðtal og skoðun sérfræðings í hjartalækningum hljótum við að ætla að sé eitthvað annað en viðtal og skoðun hjá heimilislækni. En það hefur verið dregið fram að rúmur helmingur, mig minnir um 65% af greiðslum til hjartalækna, séu greiðslur á grundvelli þessara eininga, viðtals og skoðunar. Hér hefur verið rætt heilmikið um tilvísunarkerfið. Almannatryggingalögin, 36. greinin, gerir ráð fyrir tilvísunarkerfi sem byggist á samningum en gerir ekki ráð fyrir svona tilvísunarkerfi. Tilvísunarkerfinu var fyrst og fremst ætlað að stuðla að því að menn leituðu ekki í of hátt þjónustustig. Því var ætlað að stuðla að því að heilsugæslan yrði fyrsti viðkomustaður í heilbrigðisþjónustunni og fólk leitaði ódýrari úrræða en ella, bæði fyrir sjúklingana sjálfa og fyrir ríkið. Hv. þm. Þuríður Backman dró fram í ágætri ræðu sinni að við búum við allt aðra stöðu á höfuðborgarsvæðinu en úti á landi, að hluta til vegna þess að aðgengi að sérfræðingum er lakara úti á landi, en aðgangurinn að heilsugæslunni betri. Hér er, eftir sem áður enn þá, þótt mikið hafi lagast, töluverður hópur íbúa á höfuðborgarsvæðinu sem hefur ekki heimilislækni. Sums staðar þurfa menn að bíða í tiltekinn tíma eftir heimilislækni og hafa því vanist á að fara beint til sérfræðingsins. Þetta er raunveruleikinn sem við búum við. Maður spyr sig: Hvernig ætlum við að efla heilsugæsluna til að hún geti í fleiri tilvikum verið fyrsti viðkomustaður í heilbrigðiskerfinu? Kannski gerum við það að hluta til með þessu, að beina fólki, þótt tilefnið sé ekki gott, inn í heilsugæsluna. Ég er ekki að mæla með þessu tilefni og sé gallana á því að þetta kerfi hafi komist á. Við stöndum frammi fyrir að reyna að skjóta lagastoð undir kerfið sem við höfum búið við. Það er til komið eftir viðræður við hjartalækna þar sem menn hafa ekki náð saman. Þarna er kannski mergurinn málsins. Þá erum við komin að því sem svokölluð Jónínunefnd hvatti menn til að ræða um, nefnd sem Framsóknarflokkurinn, Samfylkingin og Sjálfstæðisflokkurinn, áttu aðild að. - Nú horfi ég á hv. þm. Ágúst Ólaf Ágústsson sem var um tíma varamaður og staðgengill í þeirri nefnd. Menn náðu ekki saman. Ramminn utan um samninginn við sérfræðilækna, þ.e. sérfræðilækna í heild, marga mismunandi sérfræðilækna, er ákveðinn á Alþingi. Það er tiltekin fjárhæð sem við ákveðum á fjárlögum að skuli renna til þess þáttar heilbrigðisþjónustunnar eins og hv. þm. Ásta Möller nefndi m.a. í kvöld. Það er síðan óráðin stærð hvaða framboð er af tilteknum læknum og af tiltekinni þjónustu, í þessum tilviki hjartalæknum. Eftirspurnin eftir þjónustu þeirra og framboð þeirra var meira en menn töldu rúmast innan þeirrar fjárhæðar sem Alþingi hafði samþykkt til þessa hluta heilbrigðisþjónustunnar. Þeir sem stóðu að skýrslu Jónínunefndarinnar og þeim tillögum hvöttu einmitt til að þetta yrði rætt. Hvað ætlum við að gera þegar framboðið og eftirspurnin er meiri en svo að það rúmist innan ramma fjárlaga? Í þessu samhengi ætla ég að leiðrétta það sem hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson sagði, þ.e. að þessi nefnd hafi kallað eftir umræðum um forgang hinna efnameiri. Hvatt var til umræðu um hvernig ætti að mæta vaxandi fjárþörf og bent á að ein leiðin væri sú, sem var ákveðið að fara ekki í tilvikum hjartalækna, að auka framlög á fjárlögum til að mæta aukinni eftirspurn og auknu framboði. Nefndin kallaði jafnframt eftir umræðum um hvort hækka ætti þjónustugjöld og í þriðja lagi hvort við ættum að heimila þeim sem væru efnameiri að borga meira. En að borga meira þarf ekki að þýða að þeir sem eru efnameiri hafi forgang fram yfir hina. Þeir geta fengið að borga fullu verði án þess að því fylgi einhver forgangur. Það eru ekki endilega allir sem kjósa þátttöku almannatrygginga í að niðurgreiða kostnað sinn í heilbrigðisþjónustunni. Þetta ætlaði ég af þessu tilefni, þeirri umræðu sem hér hefur farið fram, að fá að leiðrétta. Ég bendi á að það sem hefur verið rætt í kvöld er nákvæmlega sú umræða sem við kölluðum eftir en tókst ekki að ná fram þá vegna þess að þá fór fólk í skotgrafirnar og dró samasemmerki á milli þess að borga meira og fá forgang. En mergurinn málsins er að framlögin á fjárlögum stjórna þessu. Nú var ekki vilji til að auka þau. Gallinn er bara sá, eins og fleiri en einn hv. þingmaður hefur bent á, að hættan er sú að fleiri læknar komi í kjölfarið. Sé ekki áframhaldandi vilji hjá Alþingi til að leggja meira í þennan pott á fjárlögum, þ.e. sérfræðilækningar, þá er viðbúið að samningaviðræður við tilteknar sérfræðistéttir strandi eins og þessar. Þá er hætt við að aðrir læknar fari sömu leið náist ekki samningar. Hvað lagði títtnefnd nefnd, kennd við ákveðinn þingmann, hins vegar til í þessu samhengi? Hæstv. heilbrigðisráðherra sagði með réttu að frumvarpið sem von er á á næstunni fjalli um samningsumboð og kauprétt ráðherrans. Hún lagði ekki til að ráðherrann ætti að taka afstöðu einn og sér, pólitískur ráðherra, til þess hvaða verk væri keypt. Hún lagði heldur ekki til að það væru, í þessu tilviki hjartalæknar, sem ættu að ákveða hve mikið þeir seldu ríkinu. Hvað lagði nefndin til? Til að koma í veg fyrir þá stöðu sem upp er komin núna lagði hún til að komið yrði á fót einum kaupanda heilbrigðisþjónustunnar og að samningarnir væru á einni hendi innan stjórnsýslunnar. Til hvers? Jú, til að tryggja yfirsýn. Nefndin lagði jafnframt mikla áherslu á að til grundvallar stefnumörkun, áætlanagerð og öllum kaupum á heilbrigðisþjónustu, lægi eitthvað sem héti þarfagreining. Hvað segir þarfagreiningin okkur núna er við ræðum um samninga við hjartalækna og hve stór hluti þeirra af greiðslum til hjartalækna hafði verið fyrir viðtal og skoðun. Menn telja að ekki hafi verið þörf fyrir öll þessi viðtöl og alla þessa skoðun. Þar hlýtur að liggja til grundvallar þarfagreining. Hún á ekki að vera á hendi stjórnmálamanna eða þeirra sérfræðinga sem selja þjónustuna. Við lögðum til að sjálfstæð þverfagleg ráðgefandi nefnd sem veitti, m.a. ráðherra og þessu samningsumboði á einni hendi, ráðgjöf um hvaða verk ætti að kaupa. Henni bæri og að gefa ráð um viðskiptahætti, útboð, kaup eða bara beina samninga. Við lögðum til að hún mundi meta beiðnir um kaup á nýjum verkum eða nýjum aðferðum í heilbrigðisþjónustu. Með tilliti til hvers? Gagnreyndrar þekkingar, hagkvæmni, notagildis og ábata samfélagsins. Þetta á að ráða því sem við kaupum miklu frekar en fyrir fram ákveðin stærð eða fjárhæð sem Alþingi ákveður. Ég lagði mikla áherslu á það í þessari vinnu að nefndin yrði líka ráðgefandi fyrir þingið. Þegar upp koma deilur um að fjárlögin standi ekki undir þeim kostnaði sem heilbrigðisþjónustan og sjúklingar kalla eftir þá þyrfti þingið líka að geta fengið faglega sjálfstæða ráðgjöf því þetta er ekki pólitík. Pólitíkin á ekki að fjalla um þetta. Við lögðum líka til að nefndin veitti ráðgjöf um hvað falli undir opinbera tryggingavernd, þ.e. hvað almannatryggingar eiga að greiða. Við skulum ekki gleyma því. Hér hefur verið rætt um tvöfalt kerfi. Við erum á vissan hátt með tvöfalt kerfi. Við erum með sálfræðinga en enga greiðsluþátttöku í kostnaði vegna þeirra. Það kom til tals í dag í andsvörum og hv. þingmaður Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir fjallaði um það áðan. Hún vildi meina að það þyrfti samninga við sálfræðinga. Ráðherra getur þess vegna sett reglugerð um kostnaðarþátttöku vegna þeirra nákvæmlega eins og gert var með sérfræðilæknana. Við erum með sálfræðingana utan greiðsluþátttöku, eins tannlækningar fyrir fullorðna og lýtalækningar. Hvað verður næst eða verður ekki næst? Það þarf faglegar forsendur fyrir þessari ákvörðun þannig að við lendum ekki í þeirri stöðu, eins og hæstv. ráðherra lenti í núna eftir þriggja mánaða samningaþref, að menn segi sig frá samningi. Við verðum að geta rökstutt þetta faglega, hvað við kaupum og hvað við kaupum ekki. Við lögðum líka til að nefndin mundi meta þarfir íbúa fyrir mismunandi heilbrigðisþjónustu, gagnsemi og á hvaða stigi heilbrigðisþjónustan ætti að vera. Þessu vildi ég, herra forseti, halda til haga í þessari umræðu. Umræðan sem hefur orðið í tilefni af þessu litla og einfalda frumvarpi hefur meira og minna snúist um það sem Jónínunefndin hvatti til að fjallað yrði um í þeirri skýrslu sem hún gaf frá sér. Svo ætla ég að taka fram, af því að hv. þm. Ágúst Ólafur, að mig minnir, ég vona að ég hafi hann ekki fyrir rangri sök, kallaði eftir því hver væri stefnan: Það er a.m.k. ekki mín stefna að þeim læknum fjölgi sem eru í sömu stöðu og hjartalæknar. Þetta er ekki stefna Framsóknarflokksins heldur. Það er ekki stefna þess flokks að vera með tvöfalt kerfi. Til að halda því til haga þá er auðvitað tiltekinn munur að þótt báðir geti leitað beint til sérfræðings þá eiga hinir efnaminni ekki kost á því vegna þess að þeir hafa ekki efni á því. Við skulum ekki gleyma því, vegna þess að ég geri ráð fyrir að einhugur sé um að þetta frumvarp fari til heilbrigðisnefndar og verði afgreitt þaðan, að með þessari lagabreytingu er ætlunin að standa vörð um, og með reglugerðinni sem ráðherra setur, ótvíræðan rétt okkar til sjúkratryggingaverndar. Sá réttur er fyrir hendi. Reglugerðin var nauðsynleg til að standa vörð um þann meginrétt sem við eigum. Öðruvísi var ekki hægt að uppfylla þau réttindi og þær skyldur sem ríkið hefur gagnvart sjúklingum. Ég vil aðeins árétta það í lokin, herra forseti, að það er eiginlega þrenns konar grundvöllur fyrir greiðsluþátttöku almannatrygginga. Þetta vil ég sérstaklega árétta í lokin vegna spurninga hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur til ráðherra. Í frumvarpinu núna, sem ætlað er að gera það enn þá skýrara, er nefndur þrenns konar grundvöllur fyrir greiðsluþátttöku. Í 32. gr. segir, með leyfi forseta: „Sjúkratrygging samkvæmt lögum þessum tekur til heilbrigðisþjónustu, sbr. lög um heilbrigðisþjónustu, sem ákveðið hefur verið með lögum, reglugerðum eða samningum að veita á kostnað ríkisins eða með greiðsluþátttöku ríkisins.“ Forsendan er ekki bara samningur. Það þarf eitthvað af þessu þrennu að vera til staðar. Hæstv. ráðherra notar reglugerðarheimildina í niðurlagi 36. gr. til að tryggja þeim sem eru sjúkratryggðir þessa endurgreiðslu sem þeir ella hefðu ekki haft forsendu fyrir.

Frú forseti. Ég vil byrja á að fagna því að hv. þm. Jónína Bjartmarz, formaður heilbrigðis- og trygginganefndar, virðist taka undir hluta efasemda minna varðandi þetta nýja kerfi. Hv. þingmaður tók undir þá og benti á að með hinu nýja kerfi væri samningssambandið ekki lengur fyrir hendi milli TR og hjartalækna og þar af leiðandi hefðu þeir ekki samningsskyldur. Þetta var eitt af þeim atriðum sem ég benti á að væri galli í þessu kerfi. Hv. þm. Jónína Bjartmarz nefndi einnig að skortur yrði á eftirliti TR og að skyldan til að senda læknisbréf til heimilislæknis væri a.m.k. á reiki. Hv. þingmaður sagði einnig að kerfið gæti verið fordæmisgefandi fyrir aðrar stéttir. Ég benti einmitt á þá hættu sömuleiðis. Hv. þingmaður gerir ólíkt hæstv. heilbrigðisráðherra greinarmun á tilvísunarkerfi sem er byggt á samningum og síðan tilvísunarkerfi sem er ekki byggt á samningum. En hæstv. heilbrigðisráðherra, hv. þm. Ásta Möller og jafnvel hv. þm. Pétur Blöndal einnig gerðu ekki greinarmun þar á milli, þ.e. tilvísunarkerfis sem byggist á samningum við alla undir sama kerfi og síðan kerfi varðandi samningslausa lækna. Ég tek einnig undir að það er nauðsynlegt að birta viðkomandi gjaldskrá. Ég hef lagt fram þingmál um að lækni sé einfaldlega heimilað að auglýsa. Þetta er liður í því. Ég fagna því og vona að hv. þingmaður geti stutt það mál þegar það kemur til umræðu. En mig langar að kalla eftir skýrari svörum hv. þingmanns um hvort hún sætti sig við kerfi sem bjóði þeirri hættu heim að þar skapist forgangur hinna efnameiri að heilbrigðiskerfinu. Mun hún sætta sig við og styðja slíkt kerfi, þar sem sá möguleiki er fyrir hendi að kaupa sig fram fyrir röðina? Eða telur hún að þetta kerfi bjóði ekki upp á þann möguleika?

Frú forseti. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson beinir til mín nokkrum spurningum og segir með réttu að ég hafi efasemdir um þetta nýja kerfi. Ég vil ekki einu sinni viðurkenna að þetta sé nýtt kerfi. Þetta eru viðbrögð hæstv. heilbrigðisráðherra við þröngri stöðu sem upp kom þegar hjartalæknar, eftir þriggja mánaða samningsþref, segja sig frá þessum samningi. Þeir höfðu uppsagnarrétt, þ.e. heimildina til að segja upp samningnum. Það var ekki hægt að banna þeim það. Ég ætla því ekki að taka undir að þetta sé nýtt kerfi. Ég benti á gallana við þetta en ég vil líta á þetta sem tilraun. Ég tel þetta fyrst og fremst vera neyðarúrræði. En ég varði töluverðum hluta af ræðu minni til að útskýra hvernig ég mundi vilja hafa þetta. Ekki þannig að þetta væri bara hipsum haps, því að ramminn sem ræður hvaða verk við kaupum, hverjir lentu út af samningi og hverjir ekki. Það verðar að vera faglegar forsendur sem sjálfstæðir aðilar, þverfagleg nefnd, vinna út frá við að ákveða hvað almannatryggingar skuli greiða. Það er alveg ljóst að það er ekki minn vilji að fór sem fór. Ég styð það ekki að fleiri læknar velji þessa leið. Það felur í sér tiltekna mismunun. Það eru á þessu miklir gallar en staðan var þröng. Ég held að menn ættu fyrst og fremst að draga lærdóm af þessu. Svo vil ég halda því til haga að hvatning Jónínunefndarinnar, til að taka þessa umræðu um hvernig ætti að mæta aukinni fjárþörf, fól í sér ákveðna forspá um að svo færi sem færi. Trúlega hefur engan grunað að það yrði ekki nema viku seinna.

Frú forseti. Ég fagna því að Jónínunefndin hvatti til umræðu um þessi grundvallaratriði því það er óljóst fyrir hvað t.d. kerfi og hugmyndafræði Framsóknarflokksins stendur. Á sama tíma og hann hafnar tvöföldu kerfi er hann að tala fyrir fyrirkomulagi sem býður upp á tvöfalt kerfi og það er ekki rétt hjá hv. þm. Jónínu Bjartmarz að segja að umræðan hafi farið í skotgrafirnar. Samfylkingin talar einfaldlega skýrt. Við hvöttum til að þessi umræða yrði tekin en við höfnuðum tvöfalda kerfinu. Það er það sem Jónínunefndin vildi. Hún vildi að flokkarnir og einstaklingarnir svöruðu þessum grundvallaratriðum. Samfylkingin svaraði mjög skýrt. Mér fannst t.d. Sjálfstæðisflokkurinn ekki tala sérstaklega skýrt. Í ræðum sínum á þeim tíma talaði hann um valfrelsi o.s.frv. og núna sjáum við að hæstv. heilbrigðisráðherra, þingmaður Framsóknarflokksins, talar gegn tvöföldu kerfi en hins vegar býr hún til nýtt kerfi sem býður hættunni heim hvað þetta varðar. Hver er stefna Framsóknarflokksins þegar kemur að þessum stóru grundvallaratriðum sem m.a. Jónínunefndin hvatti til? Þetta kerfi býður upp á mismunun eftir efnahag, bæði hvað varðar aðgengi og síðan hvað þjónustan muni kosta. Mig langar í seinna andsvari mínu að benda á að grundvallarmunur var á hvernig hv. þm. Jónína Bjartmarz og hæstv. heilbrigðisráðherra nálguðust málið. Hv. þm. Jónína Bjartmarz talaði um að frumvarpið væri m.a. sett fram til að koma í veg fyrir málssókn á hendur ríkinu. En hæstv. heilbrigðisráðherra nálgaðist það þannig að hún væri að veita endurgreiðslurétt til almennings. Þetta er misvísandi skilningur sem þarf að fá ítarlega ræddan í nefndinni. Mig langar að spyrja hv. þm. Jónínu Bjartmarz í lokin: Af hverju telur hún ekki að skynsamlegra hefði verið að fara þá leið sem iðulega hefur verið farin þegar þessi staða hefur komið upp, þ.e. að setja reglugerð sem gildir afturvirkt í staðinn fyrir að fara í einhverja tilraunastarfsemi með almannatryggingakerfið eins og hér er verið að gera.

Frú forseti. Í umræðunni sem fór fram utan dagskrár um tvöfalt kerfi í heilbrigðisþjónustunni svaraði Samfylkingin akkúrat ekki neinu. Hv. þingmenn Samfylkingarinnar - og meira að segja hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, sem að hluta átti sæti í þessari Jónínunefnd - stóðu hér og héldu því fram að Samfylkingin hafnaði tvöföldu kerfi. Við höfnum forgangi þeirra sem eru efnameiri. Það var aldrei til umræðu. Í hvatningunni til umræðunnar sagði mjög skýrt: Ef þetta þýðir lakari þjónustu fyrir þá sem eru efnaminni þá stendur nefndin ekki að því. Það kom mjög skýrt fram. En menn kusu að lesa helst ekki skýrsluna, gripu það á lofti að það væri vilji einhverra í nefndinni og meira að segja sjálfra sín - og nú horfi ég á fulltrúa Samfylkingarinnar í nefndinni, a.m.k. varamanninn - kusu að gefa sér að verið væri að leggja til forgang þeirra sem væru efnameiri og svöruðu því svo þannig að þeir höfnuðu því. Samfylkingin svaraði akkúrat ekki neinu. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson var spurður fyrr í umræðunni hvað hann hefði gert í sporum heilbrigðisráðherra. Hefði hann samið sama hvað það hefði kostað? Hann gat engu svarað. 
             Málið er náttúrlega það að Alþingi hefur á fjárlögum markað þennan ramma. Það er Alþingi sem ákveður rammann, púllíuna sem er til að semja við sérfræðilæknana. Hefði hv. þingmaður í sporum heilbrigðisráðherra gefið það eftir, hvar ætlaði hann þá að taka viðbótarfé þegar aðrir hefðu gert sömu kröfur? Ég segi, við skulum fara í faglega skoðun á því hvað almannatryggingar eiga að greiða og hvað ekki. Það séu ekki oflækningar og tryggja að þjónustan sé veitt á fyrsta stigi heilbrigðisþjónustunnar, ekki á of háu stigi og það sé keypt sem faglegar forsendur eru fyrir að kaupa.

Hæstv. forseti. Ég vil að það komi skýrt fram að Vinstri hreyfingin – grænt framboð átti ekki aðild að svokallaðri Jónínunefnd, við vorum því ekki þátttakendur að þeirri skýrslu en höfum auðvitað talið okkur fús til að fara yfir forsendur skýrslunnar og ræða framhaldið, enda veitir ekki af, hæstv. forseti, að fara mjög vel yfir stefnumótun varðandi heilbrigðisþjónustuna. Eins og hv. þm. Jónína Bjartmarz sagði í ræðu sinni er vaxandi fjárfþörf í heilbrigðisþjónustunni, sama hvort það er hjá Tryggingastofnuninni og þar með sérfræðiþjónustunni, í heilsugæslunni, í öldrunarþjónustunni eða geðheilbrigðisþjónustunni. Á hvaða sviði sem er hefur verið hrópað eftir meira fjármagni til að geta sinnt þeim lögboðnu skyldum sem viðkomandi stofnun og þjónusta á að sinna. Því hefur ekki verið sinnt á hv. Alþingi. Það er ekki hægt, hæstv. forseti, að setja okkur öll undir sama hatt vegna þess að stjórnarandstaðan hefur sannarlega bent á þá staðreynd að það er vaxandi fjárþörf. Síðan kemur aftur að þessu: Hvernig eigum við að forgangsraða? Þar er þessi pólitíska spurning. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hafnar tvöföldu kerfi, við höfnum líka að hægt sé að kaupa sig fram fyrir, að þeir efnameiri geti gert það. En hvernig á að standa að því í þeirri stöðu sem nú er og ég vil spyrja hv. þm. Jónínu Bjartmarz: Hvernig hefði hún brugðist við í sporum hæstv. ráðherra í þessari erfiðu stöðu? Aukið fjármagn til Tryggingastofnunar? 

Frú forseti. Ég vil vegna orða hv. þm. Þuríðar Backman þar sem hún tekur fram að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hafni því að hinir efnameiri geti keypt sig fram fyrir taka fram að það gerir Framsóknarflokkurinn líka. Það er meginstefna og heilbrigðispólitík framsóknarmanna að hafna því að það séu tvö kerfi. Hv. þingmaður spurði líka hvað sú sem hér stendur hefði gert í sporum heilbrigðisráðherra í þeirri þröngu stöðu sem ráðherrann var í, þá ætla ég ekki að loka fyrir það að hafa gert nákvæmlega það sama. Kannski má segja að hefði þessi ágæta Jónínunefnd verið búin að skila skýrslu sinni með einhverjum fyrirvara hefði fólk verið betur í stakk búið, enda hefðu þingmenn og aðrir verið tilbúnir til að taka þá umræðu sem nefndin lagði til og marka stefnu. En þegar svona kemur upp á eins og skeður í tilfelli hjartalæknanna á miðju fjárlagatímabilinu þá er náttúrlega spurningin hvernig eigi að bregðast við. Við eigum að draga lærdóm af þessu og vera tilbúin í kjölfarið að setjast niður og taka meginumræðu, grundvallarumræðu um þessi mál. En hvað á að greiða og hvað á ekki að greiða? Það er alveg rétt hjá hv. þm. Þuríði Backman, það er alltaf verið að biðja um meira fjármagn í heilbrigðisþjónustuna. Það eru allir að kalla eftir því. Að hluta til er það framboð þjónustunnar vegna nýrrar tækni og framfara í læknavísindunum sem veldur því að eftirspurnin er meiri. Ég trúi því ekki að hv. þm. Þuríður Backman sé að leggja það til að alltaf sé greitt fyrir alla. Það þarf einhvers staðar að setja mörk. Hvað er það sem er að skila okkur ábata? Hvað er það sem er að skila okkur betri heilsu? Ég minni bara á af því að hv. þingmaður hefur verið sammála þeirri sem hér stendur og fleirum í heilbrigðisnefnd, til að mynda vildum við sjá greiðsluþátttöku í kostnaði vegna sálfræðinga, en þá þarf meiri pening í þennan pott eða taka af einhverjum öðrum eins og geðlæknum. Þetta er ákveðið val sem er faglegt og við stöndum frammi fyrir á hverjum tíma.

Hæstv. forseti. Síðasta dæmið var kannski ekki heppilegt þar sem hrópað er á enn frekari þjónustu geðlækna. En ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún sé tilbúin til að styðja það að skoða almennt tilvísunarkerfi sem byggir þá á samningum við sérfræðilækna og sem er þá allt annað en það sem kemur fram í núgildandi reglugerð og hvað hún telji að verði náð langt í afgreiðslu fjárlaga á þessu ári og því næsta, kosningaári, að byggja upp og styrkja heilsugæsluna á höfuðborgarsvæðinu þar sem þörfin er hvað mest. Ég tel, hæstv. forseti, að ein af mörgum leiðum til að draga úr kostnaði ríkissjóðs og sjúklinga en veita eftir sem áður góða þjónustu, sé að beina fólki inn á heilsugæslustigið til að byrja með og fá þar þjónustu og greiningu. En hvernig á að koma því á að það kerfi verði notað sem frumstig heilbrigðisþjónustunnar fyrir alla sama hvort þeir búa í dreifbýli eða á höfuðborgarsvæðinu, hvernig á að koma því á? Er það með tilvísunarkerfi? Er það með auknu fjármagni til heilsugæslunnar og uppbyggingu? Og er hv. þm. Jónína Bjartmarz tilbúin til að lýsa því hvernig hún sjái þá fyrir sér þessar áherslur í allra nánustu framtíð varðandi afgreiðslu ríkisstjórnarinnar á hinu hv. Alþingi?

Frú forseti. Hv. þm. Þuríður Backman spyr fyrst og fremst um afstöðu mína til tilvísunarkerfis. Við vitum að ekki eru mörg ár síðan hart var tekist á um tilvísunarkerfið í íslensku samfélagi og því var hafnað. Þá var aðstaðan kannski öðru fremur sú að það var mjög vaxandi kostnaður vegna sérfræðiþekkingar og mönnum var í mun að spyrna gegn þeim kostnaði og þeirri kostnaðaraukningu. Hins vegar hefur á síðastliðnum árum tekist að halda nokkuð vel í horfinu og þessi kostnaður hefur ekki vaxið að sama skapi og hann gerði mörg ár þar á undan. Það voru tiltekin rök fyrir því að koma á tilvísunarkerfi, að stýra mikilli kostnaðaraukningu vegna sérfræðilækna. Nú liggur fyrir sú afstaða ráðherra og þeirrar títtnefndu nefndar að styrkja eigi Landspítalann og Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, m.a. sérfræðiþjónustuna og göngu- og dagdeildarstarfsemina á þessum sjúkrahúsum. Þá skapast líka ákveðið jafnvægi milli sérfræðiþjónustu, ferliverka og annars sem veitt er á spítalanum og þess sem er veitt úti í bæ, við erum því að ná tilteknu jafnvægi. Það sem við getum svo gert til viðbótar og betur er að styrkja heilsugæsluna enn frekar, auðvelda aðkomu sjúklinga að heilsugæslunni og efla heilsugæsluna m.a. með fleiri fagstéttum, ekki bara læknum og hjúkrunarfræðingum heldur sálfræðingum, þroskaþjálfum o.s.frv. þannig að það sé eðlilegt fyrsta skref í heilbrigðisþjónustunni, fyrsta stopp fyrir sjúklinga. Þá komum við líka í veg fyrir að fólk sé að leita oflækninga, að fólk sé að leita að of háu stigi sem fyrsta skrefi þegar það leitar til heilbrigðisþjónustunnar. Ég held að það sé miklu vænlegra til lengri tíma litið heldur en fara af stað með einhvers konar tilvísunarkerfi, að heilsugæslan kalli fólk til sín því að það er eðlilegt fyrsta skref í staðinn fyrir að hún taki að sér að beina fólki annað.

Frú forseti. Þessi umræða hefur verið á margan hátt upplýsandi og í rauninni tel ég að fram séu komin full rök fyrir því að sú leið sem boðuð er í frumvarpinu er mjög varhugaverð. Ég fagna sérstaklega afstöðu hv. þm. Jónínu Bjartmarz, formanns heilbrigðis- og trygginganefndar, því hún hefur tekið undir mörg þau rök sem hérna hafa komið fram í kvöld og hún segir Framsóknarflokkinn hafna því að hafa tvöfalt kerfi en það tilvísunarkerfi sem hérna er komið á er að hluta til tvöfalt fyrir ýmsa þá sem þurfa að nota það og ég vona svo sannarlega að hún komi þeim sjónarmiðum sínum á framfæri við hæstv. heilbrigðisráðherra og leggist á eitt með okkur til að þetta nái ekki fram að ganga í þessari mynd. Það vill svo til að ég hitti daglega fjölmarga hjartasjúklinga í starfi mínu. Þeir eru að koma á skrifstofu Hjartaheilla, landssamtaka hjartasjúklinga og fara yfir sín mál. Þetta eru kannski fyrst og fremst tvenns konar saga sem þeir hafa að segja. Annars vegar eru endurhæfðir hjartasjúklingar sem hafa búið við þennan sjúkdóm, þekkja hann hvað þá sjálfa varðar og eiga yfirleitt heimsókn hjá hjartalækninum sínum á 8–12 mánaða fresti. Annars vegar eru það endurhæfðir hjartasjúklingar sem hafa búið við þennan sjúkdóm, þekkja hann hvað þá sjálfa varðar og eiga yfirleitt heimsókn hjá hjartalækninum sínum á 8–12 mánaða fresti. Þeir vita sem er að þeir þurfa að hitta hjartalækni, það er alveg óhjákvæmilegt vegna þess að hann þekkir sjúkrasöguna, hann þekkir einkennin, hann getur farið yfir stöðu þeirra, hann getur farið yfir málin og sagt þeim hvers er þörf. Það er ekki nokkur spurning, sem kom fram í umræðunni í kvöld, að margir fleiri en hjartalæknar geta tekið hjartalínurit. Þetta snýst ekki um það. Þetta snýst um að sérfræðingur sem annast hefur sjúkling árum saman fái að fylgjast með honum og það er vitað að það mun verða leitað eftir því. Og það að neyða þennan einstakling til að fara fyrst til heimilislæknis til að leita eftir tilvísun, sem oft og tíðum fæst en ekki endilega alltaf, eykur kostnað. Og þrátt fyrir að fjármálaráðuneytið segi að ekki sé gert ráð fyrir að frumvarpið hafi áhrif á útgjöld ríkissjóðs frá því sem nú er, ég efast ekki um að það mat sé rétt, þá verða útgjöldin meiri. Þau lenda bara á sjúklingum, oft og tíðum sjúklingum sem hafa ekki allt of mikil efni. Hinn hópurinn sem kemur á skrifstofu Hjartaheilla er aftur fólk sem hefur grun um að það eigi við hjartakvilla að stríða og spyr: Hvað á að gera? Hvert á ég að fara? Hvert á ég að snúa mér? Venjulega fær það fólk margs konar ráðgjöf. Því er ekki að neita, án þess að mér detti í hug að leggja illt orð til þeirra ungu og efnilegu lækna sem eru á bráðadeild Landspítalans eða heimilislækna sem eru mjög margir færir í sínu starfi, að við fáum oft sögur af því, og þær eru sannar, að læknar, ýmist heimilislæknar eða sérfræðingar, hafa vísað fólki frá með alvarlegar kransæðaþrengingar vegna þess að þær koma ekki alltaf fram í hjartalínuriti, á blóðþrýstingsmæli eða í kólesterólmælingu. Fleira þarf að koma til og ég þekki dæmi um að menn hafi verið meðhöndlaðir við bakflæði með tilheyrandi speglunum og meðulum jafnvel svo mánuðum skiptir. Þeir hafa verið sendir heim með vöðvaslakandi lyf o.s.frv. Það er vegna þess að kransæðaþrengingar eru mjög óræður sjúkdómur, það er mjög erfitt að greina hann á vissum stigum. Ég vil vekja athygli á því hér að einn sjúklingur með kransæðaþrengingar sem fær greiningu á sínu ástandi og fær lækningu og bót sinna meina getur sparað hinu opinbera gífurlegar fjárhæðir því að nái sjúkdómurinn að þróast í þá átt að viðkomandi fær áfall, verður fyrir hjartaskemmdum ef hann er þá svo heppinn að deyja ekki, þarf hann að fara í gegnum mjög dýra og tímafreka endurhæfingu á vegum heilbrigðiskerfisins. Morgunblaðið fjallaði í gær nokkuð um þá deilu sem staðið hefur. Nú veit ég ekki, hæstv. heilbrigðisráðherra getur vafalaust upplýst um það, hvort þessir þrír mánuðir hafa verið notaðir til samninga, þ.e. uppsagnartíminn og þar til uppsagnirnar tóku gildi, en að sögn forsvarsmanna hjartalækna hafa engir samningafundir verið boðaðir þann mánuð sem er frá 1. apríl eða í rúman mánuð. Ég hef engar upplýsingar um annað en það sé rétt. Mig langar til að vitna aðeins í mann sem þekkir kannski málefni hjartasjúklinga öðrum betur að undanskildum hjartalæknum og þeim sérfræðingum sem fjalla um þau. Það er framkvæmdastjóri Hjartaheillar, Ásgeir Þór Árnason. Hann tekur á móti miklum fjölda fólks sem leitar til hans um ráðgjöf og um aðgerðir og hann hefur mjög oft þurft að grípa til ráða. Ég ætla að lesa það sem hann segir, með leyfi virðulegs forseta: „Undir þetta tekur Ásgeir Þór Árnason, framkvæmdastjóri Hjartaheillar, og segist finna fyrir mikilli óánægju með nýja tilvísunarkerfið þar sem það kosti sjúklinga mun meiri tíma, fyrirhöfn og fjármuni. Einnig segist hann vita þess dæmi að fólki hafi verið neitað um tilvísun af heimilislækni sínum. Aðaláhyggjurnar segist Ásgeir samt hafa af því að með nýja tilvísunarkerfinu sé ekki hægt að bregðast jafnskjótt við og áður, sem geti skipt sköpum. Bendir hann á að hjá Hjartaheill hafi ávallt verið hægt að útvega einstaklingum með brjóstverki tíma hjá hjartalækni ýmist samdægurs eða í mesta lagi innan tveggja daga frá því leitað er til þeirra.“ Ásgeir bendir einnig á að hann hafi áhyggjur af því að oft og tíðum sé nokkurra daga bið eftir því einu að fá tíma hjá heimilislækni eða á heilsugæslu og þá á eftir að fá tilvísunina og tíma hjá hjartalæknum að því búnu. „„Að mínu mati er verið að tefla á tæpasta vað og það stríðir að mínu viti gegn því góða heilbrigðiskerfi sem við viljum státa af. Þarna er verið að stefna inn á stórhættulegar brautir,“ segir Ásgeir og tekur fram að félagið hafi í byrjun mánaðar óskað eftir fundi með heilbrigðisráðherra til að ræða stöðu mála, en að þeirri beiðni hafi enn ekki verið svarað.“ Hann segir að lokum: „Við erum að horfa á deilu sem varðar á bilinu 14–16 milljónir króna á ári. Ef því er deilt niður á félagsmenn Hjartaheillar, sem eru fjögur þúsund, gera það innan við fjögur þúsund krónur á hvern sjúkling. En hver einasti sjúklingur sem ekki þarf að fara í aðgerð sparar hinu opinbera hins vegar langtum hærri upphæðir.“ Þessu kom ég einmitt að hér áðan. Hv. þm. Ásta Möller sagði, og undir það tók hv. þm. Pétur H. Blöndal: „Upphæð fer eftir því hvaða leið sjúklingur kýs að fara.“ Ég hjó sérstaklega eftir þessu þar sem í raun er verið að segja að þeir sem hafa næga peninga geti farið fram hjá þessu kerfi og beint til hjartalæknisins, sem er alveg rétt. En ég spyr: Eiga allir val? Er það svo að allir eigi peninga til að geta valið þá leið sem þeir kjósa að fara. Þetta er ekki bara spurning um það að kjósa að fara einhverja leið, þetta er líka spurning um að hafa efni á því. Það skiptir verulegu máli. Hv. þm. Ásta Möller sagði einnig að þetta tilvísunarkerfi gæti valdið einhverjum óþægindum. Mér finnst það ansi létt á málum tekið. Hv. þm. Ásta Möller sagði í ræðu sinni að þetta væri tímabundið tilvísunarkerfi og þá leyfi ég mér að vitna aftur í fyrrgreint Morgunblaðsviðtal þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: „„Það var haldinn fundur daginn áður en við gengum af samningum og þar kynnti ráðherra þetta tilvísunarkerfi með þeim orðum að ef það kæmist á væri það komið til að vera,“ segir Þórarinn Guðnason, formaður Félags sjálfstætt starfandi hjartalækna.“ Mér finnst reyndar að það þurfi ekki að vitna í þessi ummæli hans vegna þess að ég get ekki skilið þetta frumvarp öðruvísi en það sé einmitt merki um að verið sé að festa þetta tilvísunarkerfi með lagahliðinni og það sé komið til að vera. Ég vil að lokum hvetja hæstv. ráðherra til að gera allt sem unnt er til að ná samningum við hjartalækna og fella fyrrnefnda reglugerð úr gildi. Ég skil ekki af hverju þörf er talin á að festa þetta svona í lög eins og hér er verið að gera.

Frú forseti. Við höfum verið að ræða í kvöld frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 117/1993, um almannatryggingar, með síðari breytingum. Enn einu sinni ræðum við breytingar á almannatryggingalögunum án þess að skoða lögin í heild. Verið er að tala um að hér sé ákveðin tiltekt á ferðinni. Það er alltaf viðkvæðið þegar almannatryggingalögin eru tekin hér fyrir, þá er tiltekt, verið að breyta smávegis, pínulitlu og aldrei horft á þetta í heild. Nú erum við að þessu vegna þess að hér er komið upp það ástand, eins og segir í greinargerðinni, að sérfræðingar í hjartalækningum hafa sagt sig frá samningi Læknafélags Reykjavíkur og samninganefndar heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra. Það er búið að setja reglugerð og koma á tilvísunarkerfi sem menn hafa verið að lýsa í ræðum sínum. Hér höfum við verið að ræða þetta frumvarp til laga en höfum eiginlega ekkert talað um frumvarpið. Við höfum aðallega verið að tala um þá reglugerð sem hæstv. ráðherra setti á dögunum og afleiðingar hennar. Ég nefndi í andsvari áðan við hv. þm. Ástu Möller að ég hefði efasemdir um að reglugerðin sem hæstv. ráðherra hefði sett stæðist lög. Ég hef enn efasemdir og ég held að 2. gr. í frumvarpinu staðfesti þær efasemdir mínar því að hér er verið að skjóta lagastoðinni undir þessa reglugerð sem þegar hefur tekið gildi. Síðan erum við að breyta því að börn yngri en 18 ára eru nú tryggð með foreldrum sínum, var áður 16 ára, og verið er að gera ýmsar smábreytingar á almannatryggingunum. Alvarlega málið sem við erum að ræða hérna er það sem hv. þm. Jónína Bjartmarz kallar neyðarúrræði sem er leiðin sem þessi reglugerð kveður á um, tilvísunarkerfið. Hér er hæstv. ráðherra að láta hjartalæknadeiluna hrekja sig út í tvöfalt kerfi en hún sjálf, flokksmenn hennar og formaður Framsóknarflokksins hafa lýst því yfir að þau séu andvíg slíku kerfi. Ég er einmitt með útskrift frá hæstv. forsætisráðherra, Halldóri Ásgrímssyni, þar sem hann segist andvígur tvöföldu heilbrigðiskerfi og neitar því alfarið. Það er skýr stefna Framsóknarflokksins að það eigi alls ekki að koma á tvöföldu heilbrigðiskerfi, segir Halldór Ásgrímsson í Morgunblaðinu 15. mars síðastliðinn. En því miður erum við komin með slíkt kerfi eins og ítrekað hefur verið sýnt fram á í umræðunni á undan. Það er stórfelld hætta á tvöföldu kerfi, það er verið að mismuna fólki eftir efnahag. Þeir sem hafa minna milli handanna þurfa að hafa meira fyrir því að fá þjónustuna og standa ekki jafnfætis þeim sem eru betur settir efnahagslega. Ég sagði áðan að hæstv. ráðherra væri að láta hjartalæknadeiluna hrekja sig út í tvöfalt kerfi. Það er líka ríkisstjórnarmeirihlutinn á þingi með fjárveitingum sem er að hrekja ráðherrann og hrekja okkur út í þetta tvöfalda kerfi vegna þess að hann hefur ekki verið tilbúinn að setja það fé í heilbrigðisþjónustuna sem þarf. Ég hitti hjartalækni í morgun sem sagði mér að það hefði munað 10 millj. kr. Ég hef ákveðnar efasemdir um að reynt hafi verið til þrautar að semja við þessa lækna. Það getur vel verið að þetta sé ekki rétt með 10 millj. Það getur vel verið að það séu 14 millj. kr. og jafnvel hærra en það hefði átt að vera hægt að semja um þetta og mætast á miðri leið. Ég er alveg sannfærð um að sú leið sem verið er að fara með þessari reglugerð, tilvísunarkerfi, mun verða dýrari. Það kostar að vera með tilvísunarkerfi. Hún kostar eitthvað öll þessi skriffinnska í kringum kerfið og það kostar líka þegar fleira fólk kemur inn á bráðadeild eins og fulltrúar Landspítala – háskólasjúkrahúss bentu á á fundi heilbrigðis- og trygginganefndar. Það munu fleiri koma inn í dýrasta úrræðið og ég hef ákveðnar efasemdir um að við séum við því búin að taka við meiri fjölda þar inn. Það kostar heilmikla peninga. Það er líka verið að gera þessar breytingar á almannatryggingalögunum til þess að koma í veg fyrir málsókn frá þeim sem munu borga fullt og ekki fá tilvísun. Það kom fram í heilbrigðisnefndinni að það væri ástæðan. Ég spurði í heilbrigðisnefndinni: Á að fara að setja frumvarp til að skjóta lagastoð undir reglugerðina? - sem ég hafði þarna efasemdir um. Nei, það er ekki endilega það. Það er aðallega að koma í veg fyrir að þeir sem borga fullt fari í lögsókn við ríkið. Það er alveg rétt sem kom fram hjá hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni fyrr í kvöld að það voru þau rök sem komu fram í nefndinni fyrir því að gera þyrfti þessar lagabreytingar á almannatryggingalögunum. Við vitum alveg að heilsugæslan hefur verið hornreka hjá þessari ríkisstjórn og skortur hefur verið á heimilislæknum. Fjöldi Reykvíkinga hefur ekki haft sérstakan heimilislækni og ég leyfi mér að efast um að heilsugæslan anni þessu ef tilvísanakerfið fer að koma gagnvart fleiri læknum en hjartalæknum. Ég óttast að aðrir komi í kjölfarið. Ég óttast að þeir sem ekki sætta sig við samningana segi sig bara af þeim og setji sér sína eigin gjaldskrá eins og hjartalæknarnir. Ég hef verulegar áhyggjur af þessu. Heilsugæslan mun þá ekki geta annað þessu. Ég er aftur á móti alveg sammála því að það á með öllum ráðum að reyna að koma því þannig fyrir að það sé verið að þjóna sjúklingum á réttu stigi, það eigi að byrja á grunnþjónustunni. Þess vegna var ég á sínum tíma, þegar rætt var um tilvísunarkerfið í Tryggingastofnun þegar ég starfaði þar, hlynnt því að það yrði að stýra þessu nokkuð, sjúklingunum. Það er auðvitað ekki eðlilegt að menn sjúkdómsgreini sig sjálfir og fari síðan til sérfræðinga þegar hægt er að veita þeim þjónustuna á lægra þjónustustigi eins og í heilsugæslunni. Það hefur komið fram í umræðunni að margir sjúklingar eiga ekkert val. Það er alveg rétt. Það kom fram hjá hv. þm. Pétri Bjarnasyni. Margir sjúklingar eiga ekki val. Það fer t.d. eftir efnahag hvað þeir geta leyft sér. Sumir verða að fara þessa löngu leið eins og t.d. efnalitlir og aldraðir margir hverjir - þurfa að bíða eftir því að komast að hjá heilsugæslunni, fá þar tilvísun, fara síðan til sérfræðingsins, bíða eftir að komast til hans. Þegar þeir koma þangað þurfa þeir að borga fulla fjárhæð og síðan þurfa þeir að fara með reikninginn í Tryggingastofnun til að fá endurgreitt. Þessir sjúklingar eru auðvitað að borga meira en þeir gerðu áður en þessi deila varð til þess að þetta kerfi var sett á. Þá borgaði maður einu sinni en þeir sem þurfa að fara til hjartalæknis eru búnir að fara tvisvar. Þeir eru búnir að borga komugjaldið á heilsugæslustöð og síðan sjúklingshlutann hjá hjartalækninum. Það fer síðan eftir því hversu háa upphæð honum þóknast að rukka hversu mikil útgjöldin verða því auðvitað greiðir Tryggingastofnun ekki nema þann hluta sem hún telur sig eiga að greiða samkvæmt gjaldskrá ráðherra. Þetta er því ekki eins einfalt og margir hyggja í fyrstu. Þetta hefur líka marga ókosti í för með sér. Hjartalæknar eru ekki lengur undir eftirliti Tryggingastofnunar eins og er þegar þeir eru á samningi. Læknabréfin eru líka í uppnámi o.s.frv. Ég spyr hæstv. ráðherra: Gerir hún ráð fyrir að það þurfi að ráða fleiri heimilislækna í framhaldinu? Það vantar heimilislækna á ýmsar heilsugæslustöðvar. Ég tel að það vanti eina 8 eða 10 heimilislækna á höfuðborgarsvæðinu a.m.k. Síðan er það einn sjúklingahópur sem þetta bitnar verst á, það eru hjartasjúklingarnir sem oft er eldra fólk. Þó að hjartasjúkdómar hrjái náttúrlega fólk á öllum aldri er það mjög oft eldra fólk sem er með hina ýmsu hjartasjúkdóma og þetta mismunar sjúkdómum í dag. Það hefur líka verið bent á það fyrr í umræðunni að þegar þetta kerfi er komið á er enginn hvati til þess að læknar semji. Þeim finnst þetta bara ágætt, hafa bara sína gjaldskrá og þetta gengur allt saman. Þeir fá jafnvel meira út úr þessu, setja bara upp hærra verð. Maður óttast að fleiri sérfræðingastéttir fylgi í kjölfarið. Það er líka gagnrýnisvert að aðrir læknar geti ekki vísað til hjartalækna eins og t.d. svæfingalæknar. Það hefur komið fram í umræðunni og kom fram í heilbrigðisnefndinni. Lyflæknar og öldrunarlæknar geta t.d. ekki vísað beint til hjartalækna. Við vitum að stýrikerfið sem var til umræðu áður var hugsað til þess að sjúklingarnir fengju þjónustuna á réttum stöðum og grunnþjónustan kæmi fyrst. Menn færu síðan til sérfræðings ef heilsugæslulæknirinn teldi þörf á því en þar var auðvitað gert ráð fyrir að allir þessir læknar væru á samningi. Sá er munurinn. Undanfarið hafa læknar og fleiri skrifað um þetta ástand í blöð. Sem dæmi má taka skrif hjartalæknis á dögunum í Morgunblaðið sem taldi þetta kerfi vera tvöfalt kerfi. Hann furðaði sig á því að deila milli Tryggingastofnunar og hjartalækna væri látin bitna á þeim sem síst skyldi, þ.e. hjartasjúklingum. Hann benti á ýmislegt af því sem við höfum verið að ræða hérna, hvaða ókostir væru á þessu fyrirkomulagi. Við sem höfum talað frá stjórnarandstöðunni höfum öll haft verulegar áhyggjur af því að þetta leiði til tvöfalds kerfis og ég vona að gripið verði í taumana áður en það verður orðið víðtækara en nú er. Þá höfum við hrakist inn í það kerfi. Ekki hefur verið tekin meðvituð ákvörðun um að við ætlum að hafa þetta svona, að við ætlum að mismuna sjúklingum eftir efnahag. Allir eru búnir að lýsa því yfir að þeir vilji það ekki en samt erum við að hrekjast út í þetta. Mér finnst það skelfilegt og vonast auðvitað til þess að við lendum ekki í sömu sporum og Bandaríkjamenn, Ástralar, Svisslendingar og fleiri sem hafa komið þessu tvöfalda kerfi upp, kerfi sem bitnar á þeim sem eru verr settir í samfélaginu eins og öldruðum. Sigurbjörg Siggeirsdóttir, sem hefur mikið skrifað um heilbrigðismál, bendir á það í Morgunblaðinu 8. apríl síðastliðinn að hún óttist að við séum að lenda í þessu tvöfalda kerfi. Ég deili með henni þeim áhyggjum. Hún segir að ef ótti hennar reynist réttur munum við sjá hvaða afleiðingar slíkt tvöfalt kerfi hefur fyrir Íslendinga. Hún bendir t.d. á hvernig Ástralar glíma við ójöfnuð í heilbrigðisþjónustu en ríkisstjórn þeirra greiðir nú árlega meira í niðurgreiðslur á einkaheilbrigðistryggingum en sem nemur samanlögðum niðurgreiðslum til landbúnaðar, námuvinnslu og iðnaðar. Hún bendir líka á Frakkana, sem glíma við þrálátan ójöfnuð í heilbrigðisþjónustunni og verðbólgu á lækningamarkaði, og fleiri dæmi telur hún upp í grein sinni í Morgunblaðinu. Auðvitað hræða þessar ábendingar hennar og það ástand sem ríkir þar sem tvöfalt kerfi er. Ég vona svo sannarlega að hæstv. ráðherra takist að semja við hjartalækna því þá verður eftirlitið til staðar, læknabréfin verða í lagi og heilbrigðiskerfið verður tryggara. Ef fleiri læknar fylgja í kjölfar hjartalækna erum við í vondum málum. Ég vitnaði áðan í grein hjartalæknis í Morgunblaðinu en þar segir um samningana, með leyfi forseta: „Samningar stóðu mánuðum saman á seinni hluta síðasta árs og þegar séð varð að samninganefnd TR hafði ekki umboð til breytinga eða lagfæringa á samningum óskaði ég fyrir hönd hjartalækna eftir viðtali við heilbrigðisráðherra. Það viðtal fékkst aldrei þrátt fyrir ítrekaða ósk. Upp úr samningum slitnaði svo í lok árs og því sögðum við hjartalæknar upp samningum.“ Ef það er rétt sem þessi hjartalæknir, Ásgeir Jónsson, segir í Morgunblaðsgrein miðvikudaginn 5. apríl virðist mér illa hafa verið staðið að verki hjá heilbrigðisráðuneytinu og ráðherrum Framsóknarflokksins. Er það ástæðan fyrir því að þeir segja upp samningum, að þeir hafi ekki fengið fund með heilbrigðisráðherra og síðan hafi slitnað upp úr samningum? Þeir hafi ítrekað óskað eftir því að ræða við heilbrigðisráðherra um ástandið? Þarna stendur upp á hæstv. heilbrigðisráðherra og ekki skrýtið að maður hafi efasemdir um að menn hafi lagt sig alla fram um að ná samningum. Annars vegar að þeir hafi ekki viljað tala við hjartalæknana og hins vegar að þeir hafi ekki verið tilbúnir að mætast á miðri leið ef um var að ræða einhverjar 10 eða 15 millj. kr. sem bar á milli - og vera fyrir þann pening búin að hrekjast út í tvöfalt kerfi sem bitnar á þeim sem eru veikir og fátækir. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Ég á sæti í heilbrigðis- og trygginganefnd og mun fara yfir þetta mál þar. Við þurfum að kalla ýmsa til. Við þurfum að kalla til fulltrúa sjúklingafélaganna sem hafa lýst yfir efasemdum um þessa leið. Við verðum að tala við fulltrúa hjartalækna og marga fleiri. Það er heilmikil vinna eftir í þessu máli. Þó að lagabreytingarnar sem eru hér á skjalinu séu ekki flóknar þá hangir svo margt annað á spýtunni sem þarf að skoða.