Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Klukkan hálffjögur í dag fer fram utandagskrárumræða um útreikning bóta hjá Tryggingastofnun ríkisins. Málshefjandi er hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson. Hæstv. heilbrigðisráðherra Siv Friðleifsdóttir verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Frú forseti. Lögum samkvæmt ber ríkisstjórninni að hafa samráð við utanríkismálanefnd um meiri háttar mál sem varða utanríkisstefnuna. Það eru uppi viðsjár í varnar- og öryggismálum. Hæstv. utanríkisráðherra lýsti því á fundi utanríkismálanefndar að það yrði haft gott samráð við nefndina um stöðu og þróun þeirra mála. Það endurtók hæstv. forsætisráðherra í ræðustól Alþingis og hv. formaður utanríkismálanefndar talaði um að haft yrði gott samráð við nefndina í þessum málum. Síðastliðinn föstudag hófust samningaviðræður á milli Bandaríkjamanna og Íslendinga. Það hafa komið mjög misvísandi skilaboð úr þeim viðræðum. Hæstv. utanríkisráðherra kvaðst mjög bjartsýnn eftir þær viðræður en hæstv. forsætisráðherra sagði að ekkert nýtt hefði komið fram. Það var sömuleiðis alveg ljóst að það var meiningarmunur á milli hæstv. utanríkisráðherra og forsætisráðherra um hvert stefna ætti. Hæstv. utanríkisráðherra talaði með þeim hætti að það var ljóst af máli hans að hann taldi að það væri einboðið að halda áfram tvíhliða varnarsamningnum við Bandaríkin og það var erfitt að skilja hann öðruvísi en svo að það væri forgangsatriði og ekki ætti að skoða aðra möguleika í stöðunni. Hæstv. forsætisráðherra sagði hins vegar á miðstjórnarfundi Framsóknarflokksins að skoða ætti aðra möguleika og nefndi sérstaklega möguleika á því að tryggja öryggi Íslendinga með einhverjum hætti í samstarfi við Evrópusambandið. Við þessar aðstæður, frú forseti, finnst mér nauðsynlegt að viðhorf ríkisstjórnarinnar og stefna eða eftir atvikum stefnuleysi sé kynnt utanríkismálanefnd eins og loforð liggja fyrir um. Því spyr ég hæstv. forseta og hæstv. utanríkisráðherra sem hér er staddur: Með hvaða hætti á að efna loforð um samráð við utanríkismálanefnd og þær skyldur sem lög setja á ríkisstjórnina í þessu máli?

Virðulegi forseti. Með hvaða hætti á að efna þau loforð? spyr þingmaðurinn. Að sjálfsögðu með því að funda með utanríkismálanefnd.

Það var ekki gert.

Þannig er það gert. Ég hef mætt í tvígang persónulega á fundi utanríkismálanefndar á undanförnum tveim mánuðum til að fara yfir þetta mál. Það hefur ekkert vantað upp á það af minni hálfu að mæta á fundi nefndarinnar til að gera grein fyrir þessum málum og ég mun að sjálfsögðu halda því áfram. Annars bendi ég þingmanninum á að það er umræða um utanríkismál í fyrramálið. Þar mun gefast tækifæri til að ræða þessi mál. Ég hef alla tíð frá því að ég tók sæti í utanríkismálanefnd og frá því að ég var þar formaður lagt ríka áherslu á að utanríkisráðherrar á hverjum tíma ættu gott samstarf við nefndina og það hef ég sjálfur reynt að gera. Hér er mál á dagskrá fundarins á eftir sem varðar líka hagsmuni Íslands, sem ég mun tala um í utanríkismálanefnd þegar það skýrist nánar, Svalbarðamálið, og þannig verður það meðan ég er utanríkisráðherra.

Frú forseti. Eins og fram kom hjá hæstv. utanríkisráðherra hefur hann sýnt það með verkum sínum að hann hefur haft mjög náið samráð og gott samstarf við utanríkismálanefnd sem ég vil sérstaklega þakka honum fyrir. Eins og hv. þingmenn heyrðu á því hvernig hv. 1. þm. Reykv. n., Össur Skarphéðinsson, byggði upp mál sitt þá var það ekki á þeim forsendum að hæstv. utanríkisráðherra hefði ekki sýnt utanríkismálanefnd góðan samstarfsvilja heldur var hann með mælsku sinni að reyna að sýna fram á að sundurlyndi ríkti innan ríkisstjórnarinnar í þessu máli, sem er ekki rétt. Ég get fullvissað hv. þingmann um að hæstv. utanríkisráðherra og ég sem formaður utanríkismálanefndar munum áfram leggja okkur fram um að eiga gott samstarf við stjórnarandstöðuna og raunar alla utanríkismálanefndarmenn um þetta mál.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir að vekja máls á þessu efni í upphafi þingfundar. Það vekur athygli að ríkisstjórnin með hæstv. utanríkisráðherra í fararbroddi virðist vilja reyna til þrautar tvíhliða samningaviðræður við Bandaríkjastjórn án þess að vilja skoða aðra kosti í stöðunni og er ég þar ekki að horfa til faðmlagsins við önnur NATO-ríki í því efni. Það bjóðast aðrir kostir einnig til að tryggja öryggi Íslands til frambúðar og ég tel að á þeim tímamótum sem Íslendingar eru nú þá eigum við að efna til þverpólitískrar umræðu um þá kosti sem nú bjóðast Íslendingum í þessari stöðu. Það er í sjálfu sér eðlilegt að sú umræða fari fram á vettvangi Alþingis og í utanríkismálanefnd þingsins. En varðandi viðskilnað Bandaríkjastjórnar og Bandaríkjamanna á Miðnesheiði þá er eðlilegt að annar vettvangur verði fundinn fyrir þá vinnu. Ég minni á þingsályktunartillögu sem rædd var í síðustu viku og borin fram af þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – grænu framboði um nefnd, þverpólitíska nefnd sem taki á því verkefni sérstaklega. Sú tillaga er komin til umfjöllunar í utanríkismálanefnd þingsins en taki hæstv. utanríkisráðherra til máls að nýju við þessa umræðu þætti mér æskilegt að heyra viðhorf hans til þeirrar tillögu sérstaklega.

Frú forseti. Lög um þingsköp Alþingis segja í 24. gr.: „Utanríkismálanefnd skal vera ríkisstjórninni til ráðuneytis um meiri háttar utanríkismál enda skal ríkisstjórnin ávallt bera undir hana slík mál jafnt á þingtíma sem í þinghléum.“ Það kom mér því sem utanríkismálanefndarmanni verulega á óvart í morgun á fundi nefndarinnar að ekki skyldi vera á dagskrá nein skýrsla um það hver staðan væri í samningaviðræðunum við Bandaríkjamenn. Hver er það sem metur hvað er meiri háttar? Hver er það sem metur hvað er samráð? Er það nefndin undir forustu formanns á hverjum tíma sem á að meta það og kalla eftir samráði eða er það hæstv. ráðherra á hverjum tíma sem metur það hvort ástæða sé til að hafa samráð við nefndina? Utanríkismálanefndin hlýtur að eiga að hafa á því sjálfstæða skoðun hvort rétt sé að krefja hæstv. ráðherra og framkvæmdarvaldið um samráð og að farið sé að lögum. Þegar ósk þess efnis var borin upp á fundinum í morgun var engu líkara en formaður nefndarinnar, hv. þm. Halldór Blöndal, teldi það sitt hlutverk að sitja og bíða eftir því að hæstv. ráðherra þóknaðist að hafa samráð við nefndina. Helst lítur út fyrir að hæstv. ráðherra sitji og bíði eftir því að Bandaríkjamenn segi hvað þeir vilji gera og hvað þeir ætli að gera. Það er í raun búið að mynda keðju manna sem sitja og bíða og ekkert gerist. Ég tel það engan veginn ásættanlegt sem nefndarmaður í utanríkismálanefnd að fá fréttir af svona mikilvægu máli eingöngu úr fjölmiðlum og hafa á því enga þekkingu eða engar upplýsingar til að leggja mat á þær fréttir sem fram koma í fjölmiðlunum. Miðað við þau lög sem gilda og 24. gr. þingskapa ber að hafa samráð og það var ekki innt af hendi. Það er því ekki verið að fara að lögum í þessu máli.

Virðulegi forseti. Hér ræðum við mikilvægt mál sem mjög margir í þjóðfélaginu eru uppteknir af þessa dagana. Það er alveg rétt að við erum á mjög mikilvægum sögulegum krossgötum í varnarmálum á Íslandi og það hlýtur að vera sjálfsögð og eðlileg krafa af hálfu stjórnarandstöðunnar að hún fái aðgang að upplýsingum um gang mála á hverjum tíma. Það er sjálfsögð og eðlileg krafa og það er að sjálfsögðu hlutverk stjórnarandstöðunnar að veita stjórnvöldum aðhald í þessu máli. Ég hefði sjálfur viljað sjá að sett hefði verið í gang eins konar þverpólitísk vinna þar sem fulltrúar allra stjórnmálaflokka fengju að koma að borðinu til að sinna þessu máli og þessu máli eingöngu. Mér finnst að þegar við höfum gert það á hinu háa Alþingi, valið þá lausn í erfiðum málum, þá hafi okkur farnast vel. Hér er um að ræða sameiginlegt hagsmunamál allra landsmanna, mál sem á margan hátt gengur þvert á allar pólitískar línur. Það eru áhöld um hvort ríghalda eigi áfram í varnarsamninginn við Bandaríkjamenn. Það eru líka áhöld um hvort við eigum að leita leiða varðandi nánara samstarf við aðrar Evrópuþjóðir. Ég hef hlustað með kostgæfni á ráðherra ríkisstjórnarinnar tjá sig um þessi mál og mér sýnist að þeir séu að skoða alla þessa hluti, en mér finnst að þeir mættu ganga lengra í því að greina þjóðinni frá gangi mála á hverjum tíma þó að vissulega hljóti maður að sýna því skilning að í sumum tilfellum sé nauðsynlegt að gæta trúnaðar. Ég hefði til að mynda viljað sjá hæstv. utanríkisráðherra koma fram að kvöldi 15. mars sl., þegar tilkynnt var að Bandaríkjamenn væru að fara, og tala þar með skýrum hætti til þjóðarinnar og greina henni frá því hver staðan væri í raun og veru. 

Frú forseti. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. utanríkisráðherra að koma hingað og halda því fram að haft hafi verið eðlilegt samráð við nefndina. Fyrsti fundurinn í þessu ferli, samningaferlinu við Bandaríkjamenn, var á föstudaginn. Við höfum haft misvísandi upplýsingar um hvað fór fram á þessum fundum. Það er fullkomlega eðlilegt að hæstv. ráðherra hafi samráð við utanríkismálanefnd, hann greini henni frá gangi viðræðna, frá því hvaða markmið eru uppi og hver sé stefna ríkisstjórnarinnar í þessu máli, undir þeim trúnaði sem þar ríkir. Það hefur hæstv. ráðherra ekki gert. Lögin segja að það eigi að hafa samráð. Ég held að hæstv. ráðherra hefði gott af því að heyra þau viðhorf sem eru í nefndinni. Við vitum að hingað til hefur hæstv. utanríkisráðherra metið rangt allar vísbendingar sem komið hafa fram í málinu. Hann var eini maðurinn á Íslandi sem hélt fram á síðustu stund að herinn væri ekki að fara þegar allir aðrir, m.a. hæstv. forsætisráðherra, töldu að það væru allar líkur á því. Ég held, frú forseti, að það sé þeim mun meiri nauður sem rekur til samráðs þegar ljóst er að uppi er skoðanaágreiningur á milli hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. forsætisráðherra. Það er mergurinn málsins. Hæstv. utanríkisráðherra hefur talað þannig að það sé bara eitt í þessari stöðu sem sé að halla sér að Bandaríkjamönnum áfram og endurnýja og útfæra tvíhliða samninginn við Bandaríkjamenn á meðan hæstv. forsætisráðherra hefur sagt alveg skýrt að við eigum að skoða aðra kosti. Hann hefur sagt það alveg skýrt að við eigum að kanna þá möguleika sem felast í nánara samstarfi í Evrópu. Þarna eru uppi tveir mismunandi skoðanapólar og ástæðan fyrir því að þessir herramenn vilja ekki ræða við utanríkismálanefnd kann að felast í því að þeir vilja ekki að þessi ágreiningur innan ríkisstjórnarinnar komi fram.

Virðulegi forseti. Það má eflaust margt gagnrýna í störfum mínum sem ráðherra fyrr og síðar. Þó held ég að það sé afar ósanngjarnt að gagnrýna mig fyrir að hafa ekki eðlilegt samráð við nefndir þingsins og ég vísa slíkum áburði einfaldlega á bug. Það hefur ekkert gerst í þessu máli sem er þess eðlis að það kalli á ásakanir af þessu tagi, enda er þetta mál í þeim farvegi sem það er núna, á frumstigi. Það er rétt sem forsætisráðherrann sagði og eftir honum var haft: Það gerist ekkert nýtt í þessu máli eftir fundinn á föstudag fyrr en eftir mánuð eða svo, eða eftir einhverjar vikur. Það liggur alveg fyrir. Það er dapurlegt að í hvert einasta skipti sem einhver alvarleg mál koma upp skuli hv. þm. Össur Skarphéðinsson aldrei geta neitað sér um að krækja sér í einhvern smávegis skammtíma pólitískan ávinning út úr því, sama hversu málið er alvarlegt.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir að taka þessa umræðu og lýsi ákveðinni furðu á því að hæstv. utanríkisráðherra sé hálfpartinn súr yfir því að þurfa að svara hvernig viðræðurnar hafi gengið fyrir sig, sérstaklega í ljósi þess að maðurinn hefur lýst því yfir að það hafi verið sérstaklega bjart yfir þeim viðræðum. En núna virðist vera sem hann telji sem svo að tíma hans sé jafnvel illa varið að þurfa að svara þingmönnum á Alþingi um stöðu viðræðnanna. Mér finnst það vera mjög undarleg afstaða hjá hæstv. utanríkisráðherra í málinu. Fleira hefur vakið furðu mína í yfirlýsingum hæstv. utanríkisráðherra svo sem það að Bandaríkjamönnum verði látið það eftir að meta varnarviðbúnað þjóðarinnar, alfarið. Ég vil þá minna á að þetta eru sömu stjórnvöld og sækjast eftir því að sitja í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna sem á einmitt að meta öryggismál og ófriðarhættu víða um heim. Menn geta ekki metið þá hættu hér heima fyrir, en samt telja þeir sig þess umkomna að sitja í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna til að taka ákvarðanir m.a. um stríð eða viðskiptaþvinganir víða um heim. Mér finnst þetta ekki fara saman. Það væri fróðlegt ef hæstv. utanríkisráðherra gæti séð eitthvað örlítið af tíma sínum í að fara yfir það mál, hvers vegna við getum ekki metið varnarþörfina hér heima en farið síðan út um öll heimsins horn til að meta öryggismál og ófriðarhættu, frú forseti.

Frú forseti. Þessar umræður hafa ekki komið á óvart og þar sem hv. þm. Suðurk., Jón Gunnarsson, veik nokkrum orðum að fundarstjórn minni í utanríkismálanefnd í morgun vil ég láta þess getið að ég fullvissaði utanríkismálanefndarmenn um það að hugur utanríkisráðherra og minn stæði til þess að samráð yrði haft um þessi mál eins og heitið hafði verið. Eins og fram kom í ræðu hæstv. utanríkisráðherra er málið nú á því stigi að ekki er tímabært að taka upp umræður um það innan utanríkismálanefndar en auðvitað verður það gert á þeim tíma sem málið verður þroskað og á þeim tíma sem eðlilegt er að utanríkisráðherra taki málið fyrir á þeim vettvangi. Við vitum það, þingmenn, að þegar unnið er að málum verða viðræðurnar, umræðurnar og undirbúningurinn að sjálfsögðu að komast á ákveðið stig til að það hafi þýðingu og tilgang og til að það sé málinu til góðs og þroska að fara að reifa það á þverpólitískum vettvangi innan utanríkismálanefndar. En við vitum að umræður þar eru oft viðkvæmar og við vitum líka að ekki eru neinar nákvæmar og skýrar reglur um það hversu mikið af því sem þar er frá sagt megi fara í almennar umræður í þjóðfélaginu þó svo að skýrt sé kveðið á um það að algjör trúnaður skuli ríkja um hvað sem sagt er á þeim vettvangi. Ég álít að við þingmenn séum allir sammála um að nauðsynlegt sé að vinna að þessu máli með gát. Við hljótum að bera ríkar skyldur til þess að gæta öryggis lands og þjóðar í hvívetna og þess vegna skulum við ekki á þessu stigi vera að brigsla mönnum um óheiðarleika í vinnubrögðum 

Forseti biður hv. þingmenn að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Vandræðagangur og viðbragðsleysi einkenna mjög svo framgöngu hæstv. utanríkisráðherra í þessu máli. Ætli miðvikudagurinn 15. mars hafi ekki verið einhver svartasti dagur í sögu Sjálfstæðisflokksins lengi? Síðan þá hefur hæstv. forsætisráðherra haldið nokkuð vel á málinu, talað af töluverðri skynsemi og talað í austur á meðan hæstv. utanríkisráðherra talar í vestur og það er augljóst að þeir stefna hvor í sína áttina. Maður hlýtur að spyrja hvort undirlægjuháttur Sjálfstæðisflokksins gagnvart Bandaríkjamönnum geri íslenskum stjórnvöldum það ókleift að leiða þetta mál farsællega til lykta, enda hefur samráðsleysið sem hér er gagnrýnt í dag kallast ákaflega vel á við pukrið og leyndina í kringum brottför varnarliðsins og brottför hersins af Miðnesheiði sem held ég að flestum hafi verið fyrir löngu ljós, nema kannski forustumönnum sjálfstæðismanna í orði kveðnu. Fyrir liggur að hæstv. utanríkisráðherra ætlar ekki í Evrópuleiðangurinn með hæstv. forsætisráðherra, það er löngu orðið ljóst. Þar liggur ágreiningurinn klárlega og skýrlega. En auðvitað þarf að taka hérna þverpólitíska umræðu um kosti og galla varnarmálanna, hvar við getum hugsanlega leitað samstarfs og hver varnarþörfin sé af því að kannski er hún nánast engin þegar allt kemur til alls, en það þarf að sjálfsögðu að skoða það mjög gaumgæfilega. Umkomuleysi hv. forustumanna Sjálfstæðisflokksins í málinu er átakanlegt. Eins og viðbrögðin voru 15. mars þegar skýrt var frá fréttunum miklu hefur viðbragðsleysið verið algjört og það er eiginlega með ólíkindum hvernig hæstv. utanríkisráðherra hefur pukrast með málið allar götur síðan, þetta stóralvarlega og mikla mál sem hann sagði sjálfur að menn ættu ekki að hafa í flimtingum. Þess vegna er það átakanlegt að hæstv. utanríkisráðherra sjái ekki kosti þess að leita samráðs við utanríkismálanefnd eins og honum ber að gera.

Virðulegi forseti. Það fer vel á því að við höldum áfram og hefjum fyrirspurnir, höldum áfram með þeirri fyrirspurn sem ég hyggst bera upp við hæstv. utanríkisráðherra. Þó að sumir vilji líta í austur og aðrir í vestur tel ég líka brýnt að við höfum hugfast að það eru fleiri höfuðáttir og ein þeirra er norður. Við megum ekki missa sjónar á norðrinu þó að við séum nú að horfa til beggja átta hér í Norður-Atlantshafi, austur og vestur, norðrið er líka til staðar. Það sem mig langar til að ræða aðeins um við hæstv. utanríkisráðherra er hið svokallaða Svalbarðamál. Við Íslendingar höfum um nokkuð margra ára skeið eldað grátt silfur við Norðmenn út af yfirráðum yfir því svæði. Deilur hófust við Norðmenn á síðasta áratug og þær deilur standa í raun og veru enn. Þær hafa ekki verið leystar, við höfum ekki fundið lausn á þessum málum. Segja má að málið hafi legið í láginni núna í nokkur ár eftir að samið var milli Íslendinga, Norðmanna og Rússa um veiðar í Barentshafi eftir Smugudeiluna svokölluðu, en málið liggur samt sem áður óleyst. Ástæðan fyrir því að ég setti saman þessa litlu spurning mína sem ég hyggst bera upp við hæstv. utanríkisráðherra er sú að í janúar blossaði upp í Noregi umræða um að Norðmenn ættu hugsanlega að lýsa yfir 200 sjómílna efnahagslögsögu umhverfis Svalbarða. Ég hef undanfarin ár, eftir að ég varð þingmaður, tekið þátt í umræðum um skýrslu utanríkisráðherra til þingsins, en reyndar verður sú umræða hér á morgun aftur og við hlökkum öll til hennar. Ég hef tekið þátt í þeirri umræðu og ég hef a.m.k. síðustu tvö árin tekið eftir því að hæstv. utanríkisráðherra, ekki sá sem nú er heldur forveri hans, hafi upplýst þingið um að vinna stæði yfir varðandi undirbúning að málsókn gegn Noregi fyrir Alþjóðadómstólnum í Haag vegna meintra brota á Svalbarðasvæðinu. Þá erum við m.a. að tala um brot á hinni svokölluðu jafnræðisreglu sem er mjög mikilvægur burðarbiti ef svo má segja í hinum svokallaða Svalbarðasamningi sem var gerður árið 1920, eftir fyrri heimsstyrjöld, og hefur verið í gildi allar götur síðan. Við Íslendingar gerðumst fullgildir aðilar að þeim samningi árið 1996, ef ég man rétt. Ég kem hér upp, virðulegi forseti, til að bera upp þá spurningu til hæstv. utanríkisráðherra: Hvað líður undirbúningi að málsókn gegn Noregi fyrir Alþjóðadómstólnum í Haag vegna meintra brota á Svalbarðasamningnum?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Það var í ágúst 2004 sem ríkisstjórnin ákvað að hafinn skyldi undirbúningur málsóknar gegn Noregi fyrir Alþjóðadómstólnum í Haag vegna hins svokallaða Svalbarðamáls. Ákvörðun þessi var tekin vegna þess að að mati íslenskra stjórnvalda hafa Norðmenn ítrekað brotið gegn ákvæðum Svalbarðasamningsins frá 1920 á undanförnum árum. Norsk stjórnvöld komu árið 2004 í veg fyrir endurnýjun samningsins um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum með ósanngjörnum og óraunhæfum kröfum um stóraukna hlutdeild Noregs í heildaraflanum og misbeittu að okkar dómi jafnframt meintum fullveldisréttindum sínum á Svalbarðasvæðinu með því að takmarka síldveiðar á svæðinu við 80 þús. lestir án nokkurra vísindalegra röksemda. Tilgangur umræddrar takmörkunar var augljóslega sá að torvelda skipum hinna eigenda, ef svo mætti segja, síldarstofnsins að ná aflahlut sínum og styrkja þannig samningsstöðu Noregs í síldarviðræðunum. Norsk stjórnvöld beittu svipaðri takmörkun í fyrra og tóku þá jafnframt einhliða ákvörðun um hækkun aflahlutar síns sem íslensk stjórnvöld neyddust til að svara í sömu mynt til að halda hlut sínum í heildarveiðinni. Í ár hafa Norðmenn enn hækkað aflahlut sinn og höfum við orðið að bregðast við því með samsvarandi hækkun. Þessi óábyrga afstaða norskra stjórnvalda sem stefnir sjálfbærni veiða úr hinum mikilvæga norsk-íslenska síldarstofni í hættu hefur valdið okkur miklum vonbrigðum. Því miður eru engin teikn á lofti um að hún muni breytast og útlit fyrir að norsk stjórnvöld muni áfram virða viðeigandi ákvæði Svalbarðasamningsins að vettugi. Málsókn virðist því vera eina leiðin til að vernda lögmæta íslenska hagsmuni á Svalbarðasvæðinu en þess er einnig að geta að fyrir utan fiskveiðihagsmuni geta aðildarríkin að Svalbarðasamningnum einnig átt mikilvæga hagsmuni að verja á landgrunni Svalbarða. Undirbúningur málsóknar gegn Noregi vegna Svalbarðamálsins er tvíþættur. Annars vegar hefur verið aflað ítarlegrar lögfræðilegrar álitsgerðar og unnið er að frekari lögfræðilegum rannsóknum sem vonast er til að ljúki á næstu vikum eða mánuðum. Hins vegar hafa verið haldnir tvíhliða samráðsfundir með fjölda annarra aðildarríkja Svalbarðasamningsins. Þeir fundir hafa verið gagnlegir og almennt hafa komið fram lík sjónarmið af hálfu þessara ríkja hvað varðar réttarstöðu Svalbarðasvæðisins. Enn fremur hefur verið rætt um möguleika viðkomandi ríkja til að verða aðilar að væntanlegu dómsmáli með svonefndri meðalgöngu til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri og standa vörð um hagsmuni sína sem aðildarríki Svalbarðasamningsins. Hver úrslit verða í því efni verður auðvitað að koma í ljós. Undirbúningur málsóknarinnar er að mínum dómi vel á veg kominn og þegar það verður tímabært mun ég gera utanríkismálanefnd nánari grein fyrir stöðu málsins þegar það hefur skýrst frekar.

Frú forseti. Það vakti athygli mína að hæstv. ráðherra fullyrti hér að Norðmenn hefðu brotið Svalbarðasamninginn og jafnframt að ákvörðun hefði verið tekin í ríkisstjórn um að stefna Noregi eða fara í málssókn gegn Noregi fyrir Alþjóðadómstólnum í Haag og sú ákvörðun hefði verið tekin í ágúst 2004 eða fyrir 20 mánuðum síðan. Ef hæstv. ráðherra og ráðgjafar hans eru þess fullvissir að Norðmenn hafi brotið þennan samning, þarf þá 20 mánuði til að safna gögnum um málið áður en hægt er að stefna þeim? Spurning mín er sú: Eftir hverju er verið að bíða? Það má ekki verða að vana hjá okkur þegar önnur ríki brjóta á okkur gagnkvæma samninga að við setjumst þá bara niður og bíðum. Við hljótum að þurfa að fara af stað og leita réttar okkar. Ef sannfæringin er fyrir hendi, eins og hæstv. ráðherra sagði hér, um að brot hafi átt sér stað á milliríkjasamningi, þá eigum við að sjálfsögðu að leita allra þeirra úrræða sem við höfum til að leita réttar okkar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir svarið. Ég hefði viljað sjá að það væri meiri gangur í þessu máli, að það gengi hraðar fyrir sig. Þetta mál er búið að taka mjög langan tíma. Það var búið að láta fara fram ákveðna vinnu áður en þetta ferli fór af stað. Það var farið í ákveðna vinnu á sínum tíma þegar við deildum hvað mest og harðast við Norðmenn um fiskveiðar í Barentshafi, og þegar skarst í brýnu milli Íslendinga og Norðmanna einmitt á Svalbarðasvæðinu var farið í þessa vinnu. Mér finnst svolítið skrýtið að taka þurfi svona langan tíma að komast að niðurstöðu í þessu máli, hvaða leið eigi að fara til að halda á lofti sjálfsögðum og eðlilegum rétti okkar Íslendinga á þessu svæði. Hér er um gríðarlega hagsmuni að ræða og ekki bara fiskveiðihagsmuni heldur líka hagsmuni varðandi olíu og gas og hugsanlega fleiri náttúruauðlindir. Ég minni á að þessa dagana eru í raun og veru að gerast stórtíðindi til að mynda við Norður-Noreg. Norðmenn eru að fara út í umfangsmikla olíuvinnslu og gasvinnslu við Finnmörku í Norður-Noregi. Margir eru sannfærðir um það, og það hefur verið í fréttum, að hugsanlega séu einar stærstu, ónýttu olíubirgðir heimsins í dag einmitt faldar undir botni Barentshafs. Eyjaklasinn Svalbarði er í Barentshafi. Þarna eru miklir hagsmunir í húfi. Ég hef oft velt því fyrir mér hvort ekki væri hugsanlega hægt að leita leiða til að samninga við Norðmenn í þessum málum. Hefur það verið fullreynt að leita einhvers konar samninga við Norðmenn í þessum málum? Við vitum það, bæði ég og eflaust líka hæstv. utanríkisráðherra, jafnmiklir Noregsvinir og við erum, að við eigum jú mjög mikla og góða hagsmuni og að mörgu leyti mikla og góða samleið með Norðmönnum. Því langar mig að spyrja þeirrar spurningar: Er einhver möguleiki á að hægt sé að semja um þessa hluti?

Virðulegi forseti. Auðvitað er það svo í þessum málum og öðrum milliríkjamálum milli vinaþjóða að reynt er að ná niðurstöðum með samningum og við mundum helst vilja gera það þannig. Ég hef sagt það alveg skýrt við hinn norska kollega minn og aðra sem ég hef talað við um þessi mál, og það hafa fyrirrennarar mínir einnig gert, að ef ekki nást samningar þá er það líka siðaðra manna háttur í samskiptum að leggja mál fyrir dómstóla. Til þess eru þeir. Þess vegna höfum við ákveðið, ef ekki nást samningar, að halda þeirri leið opinni að fara með málið fyrir dómstólinn í Haag. Það var ákveðið í ágúst 2004. Hins vegar eru þessi mál þannig vaxin að þau eru ekki hrist fram úr erminni eins og einhver venjuleg kæra fyrir innanlandsdómstóli. Slíkt mál kallar á verulegan lögfræðilegan undirbúning sem nú hefur verið unnið að og verður haldið áfram að vinna að með aðild alþjóðlegra sérfræðinga, erlendra sérfræðinga. Þess vegna kallar þetta mál á tímafrekan undirbúning og það er þess vegna sem það er ekki komið lengra en raun ber vitni. Það þarf að vanda allan málatilbúnað í máli sem þessu. Svo vildi ég leiðrétta, virðulegi forseti, aðeins það sem hv. þm. Jón Gunnarsson sagði áðan. Hér er ekki um að ræða gagnkvæman samning milli Íslands og Noregs. Hér er um að ræða fjölþjóðlegan samning frá 1920 sem Íslendingar gerðust aðilar að u.þ.b. 75 árum eftir að hann var fyrst gerður. Það eru því miklu fleiri ríki, tugir ríkja, sem þarna eiga hagsmuna að gæta sem við getum vonandi að einhverju leyti fengið í lið með okkur í þessu máli.

Frú forseti. Íslenska fiskveiðistjórnarkerfið er algerlega ónýtt, sama á hvaða mælikvarða það er notað. Það kemur minni afli upp úr sjó en fyrir daga þess, það hefur valdið byggðaröskun, það kemur ekki fram í launaumslagi sjómanna að það bæti einhverju þar við heldur þveröfugt, það hefur skert tekjur sjómanna. Það er sama hvernig á það er litið, þetta er kerfi sem skilar engu. Hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur ætíð fyrir hverjar einustu kosningar boðað að hann ætli að breyta einhverju. En nú þegar hann er kominn í embætti sjávarútvegsráðherra og getur breytt þá er hann orðinn eins og kontóristi sem bara vinnur í kerfinu og ætlar engu að breyta. Fyrirspurnin sem ég ber hér upp varðar þá stýringu sem er lokun svæða. Sú stjórn sem fer fram á miðunum, sem ekki skilar neinum árangri, felst ekki eingöngu í því að verið sé að ákveða hvað á að koma upp af afla á hverju ári, heldur felst einnig í henni að loka svæðum og friða svæði. Hafsvæðið í kringum Ísland er orðið eins og jarðfræðikort. Það er allt merkt einhverjum lokuðum svæðum. Þar með er ekki öll sagan sögð því að auk þessara merkinga eru svokallaðar skyndilokanir sem Hafró framkvæmir án tilstuðlan sjávarútvegsráðuneytisins og e.t.v. væri kortið enn þá svartara ef allt væri tínt til. En fyrirspurn mín lýtur að því hvort farið hafi fram mat á einhverjum árangri af því að loka þessum svæðum. Ég get ekki séð að það hafi farið fram, ég hef fylgst með sjávarútvegsmálum lengi en það er ekki að sjá. Þetta var talsvert í umræðunni á síðasta ári vegna þess að þá var stórum hafsvæðum lokað í Breiðafirði. Þegar gerð var rannsókn á þeim fiski sem þar var verið að vernda kom í ljós að stór hluti hans var orðinn gamall hægvaxta fiskur sem ekki skilaði nokkru með því að vernda hann því þó að hann hefði verið lengur í hafinu var ekki að sjá að hann hefði bætt við sig í einu né neinu í þyngd. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra hvort gerð hafi verið einhver úttekt á þessu og hverju það hafi yfirleitt skilað að loka þessum svæðum. Ég hef ekki rekist á þau gögn. Það væri fróðlegt að fá það fram hvort það hafi verið gert því að menn eru ekki bara að gera eitthvað, það hlýtur að vera einhver tilgangur með þessu. Ef verið er að vernda eða loka svæðum hlýtur að vera hægt að mæla þetta að einhverju leyti. Við sjáum það ekki í því að verið sé að auka fiskveiðiheimildir með þessari lokun eða þessu kvótakerfi. Það er orðið löngu tímabært að hæstv. sjávarútvegsráðherra segi okkur frá því hverju þetta kerfi er að skila 

Virðulegi forseti. Á þingskjali 695 spyr hv. þm. Sigurjón Þórðarson eftirfarandi spurninga: „1. Eru til athuganir á árangri skyndilokana? 2. Hver er árangur af svæðalokunum sem staðið hafa yfir í langan tíma?“ Hér er um að ræða tvenns konar spurningar. Það verður að taka fram að skyndilokanir voru mun algengari á árum áður. Um það var tekin ákvörðun á sínum tíma, m.a. í samráði við hagsmunaðila, bæði útvegsmenn stærri og smærri skipa og sjómenn, að reyna að stefna að því að fækka skyndilokunum. Þá var niðurstaðan sú að fjölga reglugerðarhólfum. Þessi mál eru auðvitað þess eðlis að þau þurfa stöðugt endurskoðunar við. Að mínu frumkvæði var hafist handa við það í vetur að fara yfir þessi mál að nýju með fulltrúum sjómanna og raunar líka fulltrúum útvegsmanna til að átta sig á hvort ástæða væri til að taka upp þessa ákvörðun og endurskoða hana eitthvað vegna margvíslegra og breyttra aðstæðna. Hv. þingmaður spyr hvort til séu athuganir á árangri af skyndilokunum og árangri af svæðalokunum. Því er til að svara að árið 2004–2005 var gerð könnun á ferli skyndilokana og þeim árangri sem hægt er að greina með slíkum aðgerðum. Frá þessu var greint í fjölriti nr. 114 hjá Hafrannsóknastofnun árið 2005. Það heitir Skyndilokanir á þorskveiðar í botnvörpu á Vestfjarðamiðum og var unnið af þremur starfsmönnum Hafrannsóknastofnunar. Vangaveltur hv. þingmanns um að ekkert hafi verið gert í þessum efnum til að meta þetta reynast ekki á rökum reistar frekar en margt annað sem hv. þingmaður heldur fram. Niðurstöður af þessum athugunum eru m.a. þær að þó ein afmörkuð skyndilokun til skamms tíma komi líklega aðeins að takmörkuðu leyti í veg fyrir veiðar á smáfiski þá sé oft í kjölfar nokkurra lokana gripið til reglugerðarlokana til lengri tíma sem annars hefðu ekki komið til framkvæmda. Þess vegna má ætla að skyndi- og reglugerðarlokanir hafi reynst þýðingarmiklar í því að draga úr veiðum á smáfiski og þar með brottkasti. Árið 1994–1995 var enn fremur gerð athugun á áhrifum svæðafriðunar á vöxt og viðgang þorsks á Vestfjarðamiðum sem þrír starfsmenn Hafrannsóknastofnunar unnu. Þetta birtist í fjölriti nr. 123 frá Hafrannsóknastofnun árið 2006 og er nú í prentun. Rannsóknin var gerð með merkingum á friðunarsvæðinu norðaustur af Horni, Hornbanka í Reykjafjarðarál sem margir þekkja og hefur verið nokkuð umræddur. Þar hefur verið lokað alveg fyrir tog- og línuveiðar síðan 1993, reglugerðarhólfinu norður af Horni sem aðeins er opið fyrir veiðum frá hausti og fram á miðjan vetur, auk þriggja samanburðarsvæða sem eru opin fyrir veiðum, m.a. í Djúpál. Helstu niðurstöðurnar af þessari rannsókn voru þær að hlutfall smáþorsks undir 55 sentimetrum við merkingu, sem síðan endurheimtist við stærð undir 55 sentimetrum, var langhæst á opna svæðinu í Djúpál og langlægst á fiski sem merktur hafði verið á alfriðaða svæðinu norðaustur af Horni. Munurinn á þessu var um sexfaldur eða 25% á móti 4%. Enn fremur kom í ljós að fiskur merktur á friðunarsvæðinu endurheimtist síðar en fiskur merktur á opnum svæðum og var þá gjarnan orðinn kynþroska og genginn af friðunarsvæðinu til hrygningar við Vestur- og Suðvesturland. Þannig náði sá fiskur að taka út meiri vöxt og skila veiðunum auknum afrakstri. Frekari rannsóknir af þessu tagi fóru fram á árinu 2004 og 2005 norður af Horni og friðuðum og opnum svæðum við Norðausturland. Enn fremur var kannað botndýralíf á bæði friðuðum og opnum svæðum á sama tíma, m.a. með neðansjávarmyndatökum, og sýnatöku á lífríki botnsins. Niðurstaðna úr þessum rannsóknum er að vænta síðar á þessu ári. Ég tek undir það með hv. þingmanni að auðvitað er þetta er mál af því tagi, eins og ég sagði reyndar áðan, sem stöðugt þarf endurskoðunar við. Þessar svæðalokanir og hólfalokanir eru alltaf viðkvæmt mál og auðvitað mörg álitaefni í þessum efnum. Hins vegar hygg ég að flestir séu þeirrar skoðunar að þetta sé ein aðferðin sem við eigum að beita við fiskveiðistjórn. Það er einfaldlega ekki þannig að við eigum eingöngu að beita einni aðferð, hvort sem það eru sóknartakmarkandi eða aflatakmarkandi aðferðir. Við verðum líka að beita aðferðum sem lúta að veiðarfærastýringu og stýringu á veiðum inn á einstök hafsvæði. Það erum við að reyna að gera og ég hygg að því þurfi að beita með markvissum hætti í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Þetta er mjög þörf fyrirspurn. Það er sjálfsagður og eðlilegur hlutur að við höfum þessi mál til stöðugrar endurskoðunar. Svæðalokanir er ein af þeim breytum sem við getum notað til stjórna fiskveiðum. Það er ekki þar með sagt að svæðalokanir eigi alltaf endilega rétt á sér. Það er með þær eins og mörg önnur mannanna verk að þær geta verið misjafnlega vel heppnaðar. Ég hefði sjálfur viljað sjá hér útfærslu á fiskveiðistjórn á Íslandsmiðum sem væri eins og frændur okkar og vinir í Færeyjum gera. Þeir beita einmitt svæðalokunum. Þeir beita síðan sóknarstýringu og veiðarfærastýringu og það hefur gefist vel. Svæðastýringin er eins og ég sagði áðan, ein af þeim breytum sem við getum notað. Ég verð þó að segja að það hlýtur að vera kominn tími til að endurskoða margar af þeim lokunum sem við beitum við Ísland í dag, því að þær eru mjög umfangsmiklar og margar þeirra hafa verið í gildi í mjög langan tíma. Þetta eru atriði sem við verðum alltaf að vera með til stöðugrar endurskoðunar. Við þurfum líka að fara að innleiða nýja 

Frú forseti. Hæstv. ráðherra sagði að það væri ekki á rökum reist sem ég sagði en því miður hef ég rétt fyrir mér. Ég segi því miður vegna þess að þegar kafað er ofan í þessa hluti kemur í ljós að það er jafnvel ekki búið að vinna úr 10 ára gömlum merkingum, ég spurðist fyrir um það í síðustu viku. Það voru 10 ára gamlar merkingar og menn voru ekki búnir að fara yfir þau gögn. Það hefur ekki verið lögð áhersla á þetta í rannsóknum heldur hafa menn alltaf lagt áherslu á að telja fiska til að ákveða hvað hægt verði að veiða á næsta ári. Þannig eru vinnubrögðin. Þessu viljum við í Frjálslynda flokknum breyta. Nú stendur t.d. yfir fiskatalning, svo kallað togararall, þar sem verið er að telja fisk upp á það hvað megi veiða á næsta ári og þetta er arfavitlaus aðferð. Það er miklu nær að stýra veiðiálagi þannig að þegar mikill afli er á slóðinni þá geti menn skilað miklum fiski á land í stað þess að treysta á einhverja talningu sem er misgóð. Annað sem ég vil benda á og hefur verið mjög gagnrýnt, m.a. af útgerðarmönnum á Snæfellsnesi, er hvernig er staðið að þessu. Það er nánast eingöngu notaður mælistokkur þegar verið er að ákveða hvenær á að loka svæðum. Það er sagt: Ef fiskur er undir 55 sm þá er beitt lokun Hafrannsóknastofnunar. Ég er á því að þetta sé alveg ótækt og sérstaklega í ljósi þess að menn hafa lofað því að fara yfir þessa hluti, að fara í gegnum það hvað fiskurinn sé gamall. Hvort hann sé að stækka og ef hann er ekki að stækka en er samt smár hvort einhver tilgangur sé með því að loka svæðinu. Ég segi: Það er algerlega tilgangslaust að vera að loka fyrir veiðar á gömlum hægvaxta fiski eins og hefur verið gert og það þarf virkilega að fara yfir þessa hluti og skoða þá með gagnrýnum hætti.

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt sem hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson sagði hérna. Svæðastýring er breyta sem við þurfum að beita við fiskveiðistjórn og veiðarfærastýring er sömuleiðis hlutur sem við þurfum að beita við fiskveiðistjórn og það erum við auðvitað að gera í vaxandi mæli. Ég tek sígilt dæmi, þ.e. þær breytingar sem við höfum verið að gera á möskvastærð á netafiski sem er auðvitað dæmi um að við erum að beita veiðarfærastýringum og við erum líka að gera það með þeim hætti þegar við erum að loka fyrir togveiðar víða um landið. Við höfum verið að gera þetta með býsna markvissum hætti og býsna grimmum og hörðum hætti. Við höfum verið að loka fyrir t.d. togveiðar víða á hefðbundinni togslóð og við höfum gengið nokkuð hart fram í þeim efnum. Þetta þurfum við hins vegar stöðugt að hafa til endurskoðunar vegna þess að aðstæður í lífríkinu eru að breytast. Við vitum að hitastig í sjónum hefur verið að breytast og þetta kallar auðvitað á að við þurfum stöðugt að hafa þetta undir. Það er enginn nýr sannleikur að við þurfum að gera það. Þetta er bara hluti af daglegu starfi yfirvalda á öllum tímum að reyna að fara yfir þessa hluti. Eins og ég nefndi áðan í ræðu minni þá var á sínum tíma tekin ákvörðun um að reyna að fækka skyndilokunum og gera það þannig að bærilegt væri vegna þess að þótt skyndilokanirnar séu nauðsynlegar á margan hátt þá ollu þær hins vegar líka ákveðnum erfiðleikum við veiðarnar. Menn voru kannski að stíma um langan veg inn á hafsvæði og síðan var öllu lokað þegar menn voru búnir að vera þar að veiðum í fáeina daga eða ekki einu sinni það. Þess vegna var samkomulag um það á sínum tíma að reyna að ganga þá heldur lengra í reglugerðarlokunum og hafa skyndilokanirnar væntanlega færri og það tókst. Nú hafa aðstæður hins vegar verið að breytast og þá þurfum við að fara yfir þessa hluti aftur. Það erum við svo sem að gera alla daga en með skipulegri hætti, að minni ósk, er verið að gera það núna.

Frú forseti. Ég er með aðra spurningu til hæstv. ráðherra. Hún er um það hvort ríkið ætti að innleysa til sín fiskveiðiheimildir sem ekki eru nýttar á yfirstandandi fiskveiðiári og endurúthluta þeim eða jafnvel taka viðkomandi tegundir út úr kvóta. Á síðasta ári brunnu inni, ef svo má að orði komast, tugir þúsunda tonna af aflaheimildum af ýmsum fisktegundum, svo sem sandkola, skrápflúru og sömuleiðis voru ekki nýtt nokkur þúsund tonn af grálúðu. Það má ætla að þjóðarbúið hafi orðið af milljarða tekjum einungis vegna þess að grálúðan var ekki nýtt í samræmi við fyrirliggjandi aflaheimildir á síðasta fiskveiðiári. Það verður mjög fróðlegt að heyra svar hæstv. ráðherra við þessari spurningu. Ef svar hans er nei er augljóst að ráðherra er enn og aftur að taka sérhagsmuni fram yfir almannahagsmuni. Fiskveiðistjórnarkerfið er auðvitað algjör della út frá líffræðilegum forsendum kerfisins sjálfs, þ.e. að hægt sé að nota ákveðinn hluta af veiðiheimildum í hverri tegund til að skipta yfir í veiðiheimildir á allt öðrum tegundum. Þetta er svona álíka og ef hægt væri að skipta á því að í stað þess að veiða þrjár hrefnur mætti breyta því í veiðileyfi á einum hnúfubak eða steypireyði eða hverju sem er. Hvernig litist mönnum á að það væri hægt að breyta veiðirétti á fjórum rjúpum í eina grágæs? Þetta er auðvitað hrein og klár della og það er alveg stórundarlegt að menn skuli hafa þetta hér í lögum og reglum og vera að hefta atvinnurétt með svona vitleysu. En ég á kannski ekki sérstaklega von á því að hæstv. ráðherra taki vel í þetta vegna þess að hann er eiginlega orðinn eins og kontóristi. Hann vill ekki breyta neinu. Hann er kosinn til þess að móta stefnu en nú er eins og hann sé kominn inn í eitthvert kerfi þar sem hann vill engu breyta. Það kom fram í svörum um daginn að hæstv. ráðherra vildi ekki einu sinni leyfa bændum í landinu að nýta veiðiréttinn í eignarlöndum sínum, og þá á ég við fjöruborðið, því ef opnuð væri glufa í þessu kerfi sem hann er að vinna í og ætlar ekki að breyta, þá væri kerfið jafnvel hrunið yfir hann. Ég er á því að menn verði að fara að spyrja sig gagnrýnna spurninga og átta sig á því hvernig þeir ætli í rauninni að hafa framtíð sjávarútvegsins í landinu. Er það þannig að sjávarþorpin eigi að koma með betlistaf og sníkja út byggðakvóta eins og var gert núna t.d. á Vestfjörðum eða ætla menn í rauninni að fara að breyta einhverju og standa við þau orð sem þeir voru kosnir út á, m.a. fyrir síðustu kosningar og þar áður, að menn væru að vinna að almannahagsmunum? Eða er eingöngu verið að passa sérhagsmuni fyrir þá sem eflaust greiða nokkrar krónur eða jafnvel nokkrar milljónir í kosningasjóði viðkomandi manna?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr hvort ráðherra telji að ríkið ætti að innleysa til sín fiskveiðiheimildir sem ekki eru nýttar á yfirstandandi fiskveiðiári og endurúthluta þeim. Í gildandi lögum um stjórn fiskveiða eru ákvæði sem lúta að þessu. Það eru ýmsar heimildir til að auka sveigjanleika í þessu kerfi, m.a. með því að flytja aflamark á milli ára og enn fremur að fiska umfram aflamark að einhverju leyti til að búa til ákveðna sveigju og síðan er sú tegundatilfærsla sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni. Við ræddum þessa tegundatilfærslu mjög mikið fyrir fáeinum árum þegar þau mál voru sérstaklega til umræðu á grundvelli fyrirliggjandi frumvarps og á þeim tíma var tekin ákvörðun um að þrengja möguleika á tegundatilfærslunum. Það var gert m.a. til að koma til móts við þau sjónarmið sem hv. þingmaður var með en menn vildu ekki ganga lengra af ýmsum ástæðum vegna þess að það gat valdið erfiðleikum, ekki síst hjá minni útgerðum sem þá létu til sín heyra. Við vitum líka að það eru ákveðnar reglur sem gilda um hvað menn verði að fiska á ári hverju til að halda veiðirétti sínum. Á sínum tíma var tekin ákvörðun um að þrengja þessar heimildir, þ.e. að auka veiðiskylduna og koma í veg fyrir að menn gætu ár eftir ár komist undan því að veiða það sem þeim bæri að veiða og þetta hafði auðvitað margs konar áhrif. Þetta var eitt af þeim málum sem líka var gagnrýnt, m.a. af þeim útgerðarmönnum sem höfðu verið að leigja til sín aflaheimildir en þeir töldu að með þessu værum við að þrengja að leiguheimildunum og möguleikum manna til að hasla sér völl t.d. eins og hv. þingmaður hefur oft verið að vitna til í ræðu sinni, með nýliðuninni. Ég er að vísu ekki sammála því. Ég tel að það sé eðlilegt að sú regla sé almenn að menn séu að fiska sem mest af aflaheimildum sínum og þess vegna hafi það verið eðlilegt að auka veiðiskylduna. Ég tel hins vegar ekki ástæðu til þess, eins og hv. þingmaður var að tala um hér, að gerðar yrðu annaðhvort upptækar eða keyptar af mönnum aflaheimildir sem þeir ekki nýttu. Ég tel miklu eðlilegra að hafa þessar reglur þannig að þær séu almennar sem hvetja til þess og gera það að verkum að menn verði að veiða sem mest af aflaheimildum sínum. Auðvitað geta komið upp aðstæður eins og við þekkjum eins og t.d. kom upp í rækjunni þegar rækjan veiddist ekki og efnahagslegar forsendur voru ekki lengur til að veiða rækjuna. Þá komu auðvitað upp tilvik eins og þau sem hv. þingmaður er að nefna og það hefur líka komið upp í einstökum tegundum eins og grálúðu og fleiri tegundum en almennt talað tel ég að þetta sé ekki stórvandamál. Auðvitað er það þannig að útgerðarmenn sjá fyrst og fremst hag sínum best borgið með því að reyna að fénýta þessar aflaheimildir með því að veiða þær. Og það er auðvitað þannig sem við sjáum að þetta er að gerast og það er í mjög fáum tilvikum auðvitað sem það gerist að aflaheimildir brenna inni. Það er við tilteknar aðstæður eins og ég var að nefna sem gera það að verkum að það er mjög erfitt fyrir menn að líta á þessar aflaheimildir.

Virðulegi forseti. Mér finnst eðlilegt að löggjöfin að þessu leyti miðist við það meginmarkmið að fiskurinn sé veiddur. Það er tilgangur þess að gefa út veiðiheimildir yfir höfuð, að tilteknir aðilar sem fá þær í hendur veiði þann fisk sem þeim er heimilt að veiða. Í því skyni hafa verið sett í löggjöfina ákvæði um veiðiskyldu. Þau eru hins vegar mjög rúm og veita handhöfum veiðiréttarins heimildir, töluvert svigrúm til þess að veiða ekki, þær heimildir sem þeir hafa undir höndum og framselja gegn gjaldi. Ég hygg að það megi segja almennt um þessi úrræði laganna að veiðiskylduákvæði er ekki nógu stíft og veiðileiguákvæði er allt of rúmt og ég held að menn þurfi að skoða hvort tveggja til úrlausnar á þessum vanda.

Virðulegi forseti. Þessi umræða sýnir í hnotskurn hvaða rugl þetta er sem við erum komin í. Hér voru að berst fréttir um niðurstöður úr togararalli Hafrannsóknastofnunar. Stofnvísitalan er 15% lægri en í fyrra. Við erum enn að hjakka í sama farinu, gröfumst dýpra og dýpra. Við höfum ekki náð neinum árangri. Ýsan er grindhoruð, stóri árgangurinn frá 2003, holdafarið lélegt og það er fundarfall í sjávarútvegsnefnd á morgun. Af hverju skyldi það vera? Það er þetta sem við eigum að vera að ræða, það er þetta árangursleysi sem við í Frjálslynda flokknum höfum ítrekað verið að benda á. Hinir flokkarnir, sérstaklega ríkisstjórnarflokkarnir hafa ekki viljað hlusta á okkur og ég hlýt að spyrja: Hvenær ætla menn eiginlega að fara að vakna?

Frú forseti. Núverandi fiskveiðistjórnarkerfi var innleitt á sínum tíma til að vernda fiskstofna. Helst gat maður ályktað þegar maður hlustaði á hæstv. ráðherra tala áðan að kerfið væri til að vernda útgerðarmenn og hagsmuni þeirra. Það er ekki svo. Kerfið er sett á til að vernda fiskstofnana í hafinu í kringum Ísland og eftir því sem okkur er sagt byggir það á mjög vísindalegum rökum og nákvæmum útreikningum. Því hlýtur það að vera stórundarlegt þegar búið er að reikna út veiðiþol ákveðinna stofna og ákveðinna tegunda og gefa út kvóta á þær tegundir, að menn megi og geti í stórum stíl ákveðið að breyta þeim tegundum í eitthvað annað og hefja veiðar á stofni sem líka var búið að reikna út veiðiþol á, langt umfram það sem gefið var út í kvóta. Þetta kerfi er orðið galið og við hljótum að verða að fara að velta fyrir okkur hvernig við ætlum að bregðast við því að fiskverndin virkar ekki. Stofnarnir eru alltaf að minnka.

Frú forseti. Ég spurði hæstv. sjávarútvegsráðherra einfaldra spurninga hvort hann ætlaði að taka heildarhagsmuni fram yfir sérhagsmuni. Svar var ekki mjög skýrt. Það var svona já-nei, já-nei og farið í einhverja hringi og vitnað í kerfið og reglur og niðurstaðan virtist að hann ætlaði engu að breyta. Hann væri að vinna í þessu kerfi og væri hálfgerður þræll þess. Ég er á því að með þessu svari undirstriki hann í rauninni að hann er kontóristi. Það er ekkert annað. Það er átakanlegt að hæstv. ráðherra sem er búinn að lofa fólki breytingum, ekki bara einu sinni heldur fyrir hverjar einustu kosningar sem hann hefur verið í framboði, að þegar til kastanna kemur þá segist hann ekki ætla að taka heildarhagsmuni þjóðarinnar fram yfir sérhagsmuni. Hér kom upp í ræðustól hv. þingmaður Magnús Þór Hafsteinsson með nýjar og sorglegar fréttir af því að stofnvísitalan hefði lækkað í þorskinum. Þetta er átakanlegt. Síðan kemur hæstv. ráðherra hér eflaust í lokasvari sínu og heldur því fram að hann ætli ekki að breyta neinu. Þetta sé allt undir stjórn. En þetta er ömurleg staða og ömurlegt af hæstv. ráðherra að bjóða upp á þessa umræðu, bjóða sjávarbyggðunum m.a. á Vestfjörðum upp á að þurfa að fara með betlistaf í hendi til að fá að veiða fisk sem þeir hafa gert frá fornu fari.

Frú forseti. Við ræðum hér í dag fiskveiðar og fiskveiðistjórn. Mörgum verður heitt í hamsi og skyldi kannski engan undra. Þessar umræður hafa fylgt þjóðinni um margar aldir og sjávarútvegur er þýðingarmikill fyrir Íslendinga. Ákveðin kaflaskil urðu í umræðunni 1983 þegar sett voru lög um fiskveiðikvótann eða aflaheimildirnar og sameiginleg auðlind þjóðarinnar var gefin fáum útvöldum. Þessi lög eða gjöf hefur valdið deilum síðan og á eflaust eftir að gera um ókomna tíð. Aftur urðu ákveðin kaflaskil 1990 þegar ákveðið var að heimila frjálst framsal veiðiheimilda. Þetta leiðir af sér að þeir sem áður fengu veiðiheimildir gefins geta nú látið þær ganga kaupum og sölum og jafnvel, hugsanlega, braskað með þær. Þeir sem eru kvótalausir tala um lögleysu á sama tíma og kvótaeigendur tala um að sala veiðiheimilda sé nauðsynleg til að stuðla að hagræðingu og bættri nýtingu heimildanna. Frú forseti. Nú eru mögulega komin enn ein kaflaskilin í fiskveiðum okkar Íslendinga, samráð um verðlagningu veiðiheimilda. Hvorki stjórnvöld né verðlagseftirlit hafa gert athugasemdir í þá veru en getur verið að stjórnvöld séu hér sofandi á verðinum fyrir samráði líkt og var t.d. varðandi olíusamráðið? Frú forseti. Í kjölfar greinaskrifa í Morgunblaðinu í marsmánuði vil ég fá að bera upp eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. sjávarútvegsráðherra um leiguverð fiskveiðiheimilda: 1. Telur ráðherra að samráð eigi sér stað um verðlagningu fiskveiðiheimilda á markaði, en þar virðist leiguverð víðast það sama? 2. Hefur ráðherra staðið fyrir skoðun á því hvernig verðmyndun á leiguverði fiskveiðiheimilda á sér stað? Ef svo er ekki, hyggst ráðherra standa að slíkri skoðun?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Valdimar L. Friðriksson spyr mig tveggja spurninga: „1. Telur ráðherra að samráð eigi sér stað um verðlagningu fiskveiðiheimilda á markaði, en þar virðist leiguverð víðast það sama? 2. Hefur ráðherra staðið fyrir skoðun á því hvernig verðmyndun á leiguverði fiskveiðiheimilda á sér stað? Ef svo er ekki, hyggst ráðherra standa að slíkri skoðun?“ Ég vil leyfa mér að svara þessum spurningum í samhengi vegna þess að það fer betur á því. Ég vek athygli á því að verð á leigumarkaði hefur síðustu ár verið býsna stöðugt. Árlega eru einhverjar sveiflur, þær ráðast fyrst og fremst af framboði og eftirspurn eins og gengur, auk þess sem verð á mörkuðum hefur þar áhrif á. Lækkun gengisins síðustu daga hefur leitt til þess að verð á þorski hefur hækkað nokkuð að undanförnu og eins hefur verð á skötusel hækkað vegna meiri afla í þeirri tegund. Kvótaþing starfaði á tímabilinu 1. september 1998 til 31. maí 2001. Á Kvótaþingi áttu aðilar viðskipti með aflamark á opinberum tilboðsmarkaði. Eftir að Kvótaþingið var lagt af hefur verið skylt að gefa upp verð aflamarks í viðskiptum og skráir Fiskistofa það og birtir opinberlega á vef sínum. Viðskipti með aflamark fara núna fram á frjálsum markaði. Fiskistofa hefur það hlutverk að skrá upplýsingar um verð aflamarks sem fram kemur frá tilkynnanda og birta upplýsingar á vef stofnunarinnar eftir því sem heimilt er samkvæmt upplýsingalögum. Sé verð í tilkynningu um færslu aflamarks á milli skipa í eigu tveggja eigenda bersýnilega langt undir því sem almennt er, er óskað eftir skriflegum útskýringum og að þeim fengnum er flutningur aflamarks staðfestur. Fiskistofu er ekki heimilt samkvæmt lögum að hafna flutningi aflamarks á þeim grundvelli að verð sé með einhverjum hætti óeðlilegt. Eftirlitsskylda Fiskistofu í gildandi lögum miðar að því að tryggja að áhafnir skipa séu ekki látnar taka þátt í kaupum útgerðar á aflaheimildum, enda er slíkt óheimilt samkvæmt lögum um skiptaverðmæti á greiðslujöfnuði innan sjávarútvegsins. Sá tilgangur kemur fram í lögum um stjórn fiskveiða en þar segir að Fiskistofa megi ekki staðfesta flutning aflamarks nema fyrir liggi staðfesting frá Verðlagsstofu skiptaverðs um að samningur sé í gildi milli áhafnar og útgerðar um fiskverð til hlutaskipta. Ég vil vekja athygli á í þessu sambandi að forustumenn sjómanna hafa einmitt bent á að umkvörtunum og ásökunum um að sjómenn séu að taka þátt í kvótakaupum hafi fækkað mjög á seinni árum og það virðist benda til þess að þetta eftirlit hafi þar með verið að virka, bæði vegna upplýsingagjafar verðlagsstofunnar og eins vegna eftirlits Fiskistofu. Ef ég vík frekar að spurningu fyrirspyrjanda verður að segja að almennt ráða seljendur meiru um verð þegar eftirspurn er meiri en framboðið og þannig hefur það verið í mörgum tilvikum, þó ekki öllum. Ekki er unnt að segja að um sé að ræða samráð en vitanlega liggur alltaf á borðinu, m.a. vegna upplýsingagjafar Fiskistofu, hvaða verð hefur verið að fást fyrir hverja tegund á hverjum tíma og seljendur taka vitaskuld mark á því þegar þeir bjóða aflaheimildir til sölu. Ég tel það ekki vísbendingu um að um samráð sé að ræða þegar það gerist að verð leitar í eina átt eða er svipað á tilteknum tíma. Það er að mínu mati eingöngu til merkis um að menn vinna samkvæmt þeim upplýsingum sem liggja fyrir á markaðnum og þær upplýsingar, eins og ég hef verið að rekja, eru býsna opnar, bæði vegna ákvæðis um verðlagsstofuna og líka vegna þess að Fiskistofa leggur fram þessar upplýsingar. Síðan eru auðvitað kvótamiðlanir sem vinna á þessum vettvangi og þær afla upplýsinga um kvótaverðið á hverjum tíma. Það er því ljóst að þessi viðskipti milli óskyldra aðila eru mjög mikil. Um er að ræða þúsundir viðskipta sem eiga sér stað þannig að ég hygg að ekki sé gott að koma við samráði, jafnvel þótt einhver kysi að reyna það. Það er líka ljóst af því sem ég hef verið að segja að það eru býsna skýrar reglur um hvernig leiguviðskiptin ganga fyrir sig og hver sé í raun ramminn sem útgerðarmönnum er ætlaður. Engu að síður er það svo að mínu mati að það er sitthvað sem þyrfti að fara yfir í þessum efnum og margt sem mætti betur gera og ég tel eðlilegt að þessi mál séu endurskoðuð sérstaklega í ljósi þess. Við höfðum reynslu af Kvótaþinginu. Það fyrirkomulag gekk ekki og var mikil óánægja með það hjá öllum sem reyndu að vinna innan þess kerfis. Ég held því að það séu ákveðin víti til að varast. Það er hins vegar ljóst að verðmyndun er ekki alveg augljós og þess vegna tek ég undir það sem ég tel að komið hafi fram í máli hv. þingmanns að fara þurfi fram skoðun á því hvernig verðmyndunin fer fram og hvort hægt sé að koma henni fyrir með skynsamlegri hætti.

Frú forseti. Ekki hefur verið skoðað hvort samráð á sér stað um verðlagningu á leiguheimildum á markaði. Samt fullyrðir hæstv. ráðherra að ekki sé um samráð að ræða þó að verðið sé í flestum tilfellum það sama, alveg sama hver það er sem hefur milligöngu um viðskiptin. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Veit hæstv. ráðherra hve margir hafa milligöngu um viðskipti á leigukvóta? Eins langar mig að spyrja hann: Telur ráðherra að hægt sé að gera út fiskiskip með því að leigja kvóta á því verði sem nú gildir í þessum nytjategundum okkar og fara um leið að öllum lögum og reglum sem um þennan iðnað gilda en ná samt sem áður að gera út þannig að ekki sé halli á þeirri útgerð? Hefur ráðherra hugmynd um hvernig samsetningin er á þeim bátum sem gera út á leigukvóta, samsetning á fiski, stærð og annað því um líkt, og hvort hún er öðruvísi á þeim bátum en bátum sem eru með eigin kvóta? Hvað varðar leigumarkaðinn þá hefur hann að sjálfsögðu öll svæsnustu einkenni seljendamarkaðar, alveg sama í hvaða föt menn reyna að klæða hann. Þessi markaður er, hefur verið og mun verða, að óbreyttu kerfi, eingöngu seljendamarkaður.

Virðulegi forseti. Það eru nokkuð augljós einkenni á þessum markaði, sérstaklega varðandi viðskipti á aflaheimildum í þorski, að það eru mjög fáir aðilar sem ráða yfir stærstum hluta af þeim heimildum sem fara á leigumarkað. Ég hygg að u.þ.b. fjögur fyrirtæki í aflamarkskerfinu séu ráðandi í framboðinu á heimildum til leigu. Sennilega bjóða þau fram langstærstan hluta þess sem selt er á milli aðila og hluti þeirra veiðiheimilda sem fer á markað er ekki nema um fjórðungur eða rúmlega það af því sem má veiða í heild. Leigumagnið af heildinni er lítið og það eru fáir aðilar sem ráða stærstum hluta þess. Þetta eru mjög alvarleg einkenni á þessum markaði, virðulegi forseti, og ég held að menn þurfi að setja reglur í þessum viðskiptum til að tryggja jafnræði á milli seljenda og kaupenda.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra sagði að verðmyndunin væri ekki alveg augljós og ég er ekki hissa þó að hann segi það. Sannleikurinn er auðvitað sá að það eru stórir aðilar sem ákveða verðið. Út frá hverju gera þeir það? Þeir ákveða þetta verð út frá fjármögnunarmöguleikum á veiðirétti og því hvað hægt er að fá fyrir þetta á markaðnum. Niðurstaðan er sú að það er í raun og veru ekki hægt að gera út á leigukerfinu, það er einhvers konar viðbótargeta, og þeir sem eru í því kerfi hafa mjög bága afkomu. Þetta er auðvitað gjörsamlega óviðunandi fyrirkomulag og veldur því að nýliðar í útgerð eiga enga möguleika í raun og veru til að komast inn í útgerðina að neinu gagni. Það þyrfti auðvitað að taka á þessu máli því það er ekki hægt að kalla þetta neitt annað en okur í skjóli þeirra reglna sem hér gilda 

Frú forseti. Ég er sannfærður um að þeir sjómenn víða um land sem horfa á þessa umræðu hrista höfuðið yfir svörum hæstv. ráðherra. Hann talar um að það þurfi að skoða þetta eins og það séu bara eðlileg viðskipti sem þarna eiga sér stað. Við verðum að gæta að því að í þessum leiguviðskiptum fara sjö tíundu hlutar af verðmæti aflans til þeirra sem koma hvergi nærri vinnunni heldur hafa aflaheimildirnar frá okkur, þjóðinni, til umráða, en koma ekkert nærri þeirri vinnu að sækja sjóinn. Þeir sem fara í þau verk þurfa að greiða viðkomandi a.m.k. sjö tíundu hluta í leyfi fyrir að fara í vinnuna. Þetta er algjört rugl og alveg með ólíkindum ef menn ætli að halda þessu áfram. Hvers vegna er þetta svona? Menn tala alltaf um einhverja hagræðingu. Það hefur ekki orðið nein hagræðing, alls ekki, það er langt í frá. Það er engin hagræðing að þessu. Út úr greininni hafa stundum runnið 3–4 milljarðar 

Ég minni hv. þingmenn á að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Það fyrirkomulag sem er á leigu aflaheimilda á Íslandi er versta form arðráns sem ég hef nokkurn tíma orðið vitni að. Það er alveg með ólíkindum að við skulum láta það líðast að verið sé að mergsjúga og arðræna heiðarlega sjómenn, duglega unga menn sem vilja allt til þess vinna að koma undir sig fótunum með sínu einkaframtaki í útgerð, að þeir séu arðrændir og féflettir með jafnskipulegum hætti og gert hefur verið á Íslandi mörg undanfarin ár. Það er ríkisstjórnarflokkunum báðum, Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki, til háborinnar skammar og verður þeim báðum ávallt til háborinnar skammar að hafa búið til þetta kerfi. Það á ekki að búa til svona óréttlæti á Íslandi í dag, það á hreinlega ekki að líðast. Það skal verða okkar fyrsta verk í Frjálslynda flokknum þegar við komumst til valda að afnema þetta kerfi og sjá til þess að ungir, heiðarlegir og duglegir menn geti á nýjan leik komið undir sig fótunum í útgerð á Íslandi.

Hæstv. forseti. Við erum með „snilldarlega“ útfært kvótakerfi sem er beinlínis sérhannað til að velja úr aflanum. Það getur ekki gert neitt annað. Leigufyrirkomulagið í sjávarútveginum gerir ekkert annað en að ýta undir það, því þegar krafan um að veiða eingöngu stærsta og verðmætasta fiskinn til að standa undir leigukjörunum gengur fyrir nýtingu fiskstofnanna þá er ekki von á góðu. Ég held að það sé mikil meinsemd í þessu leigukerfi eins og það er og framsalskerfinu eins og það reyndar er í aflaheimildunum, vegna þess, eins og ég sagði áðan, að krafan um arðsemina gengur fyrir en nýtingarsjónarmiðin víkja.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og þeim hv. þingmönnum sem þátt tóku í umræðunni. Hún var fjörug eins og búast mátti við. Ráðherra talaði um að það væri margt sem betur mætti gera og skoða og ég skildi hann þannig að hann tæki undir þá ábendingu að skoða hvernig verðmyndun á leiguverði fiskveiðiheimilda eigi sér stað og ég tel það vera bráðnauðsynlegt. Svona rétt til að botna þetta þá stendur spurningin enn þá um samráð eða ekki samráð varðandi verðmyndun á veiðiheimildum. Hins vegar veltir maður því jafnframt fyrir sér hvort sala veiðiheimilda sé í raun og veru brot á sjálfum hegningarlögunum. Þetta er smáviðbót inn í umræðuna því að miðað við 253. gr. hegningarlaga má ekki nota sér eins og þar segir, með leyfi forseta: „Hafi maður notað sér bágindi annars manns, einfeldni hans, fákunnáttu eða það, að hann var honum háður, til þess að afla sér með löggerningi hagsmuna eða áskilja sér þá, þannig að bersýnilegur munur sé á hagsmunum þessum og endurgjaldi því, sem fyrir þá koma eða skyldi koma, eða hagsmunir þessir skyldu veittir án endurgjalds, þá varðar það …“ o.s.frv. Maður veltir því fyrir sér, frú forseti, hvort með túlkun þessarar lagagreinar sé sala veiðiheimilda hreinlega lögbrot og jafnframt veltir maður því enn og aftur fyrir sér hvað „framsal aflaheimilda“ þýðir í raun og veru. Er það í raun ekki hrein og bein afhending eða er virkilega hægt að túlka það svo að það sé heimild til að selja veiðiheimildir?

Virðulegi forseti. Ég þakka þær umræður sem hér hafa farið fram. Menn verða að hafa í huga að spurningin um aflamarkskerfi eða sóknarkerfi er eitt og spurningin um hvort hafa eigi framsalskerfi er annað. Við tökum eftir því að jafnvel í löndum þar sem menn búa við sóknarstýringu, eins og t.d. í Færeyjum, búa menn líka við framsal. Ég tók eftir að vitnað var í viðtal við fyrrverandi sjávarútvegsráðherra Færeyja á dögunum, Jörgen Niklassen, sem hefur komið hingað til lands, m.a. að frumkvæði Frjálslynda flokksins. Hann sagði að það væri bráðnauðsynlegt að hafa framsal í sóknarkerfi þeirra, m.a. til að stuðla að því að draga úr sóknartengdum kostnaði. Ég vil því undirstrika það að spurningin um aflamarkskerfi eða sóknarkerfi er allt önnur en spurningin um framsalskerfi. Út af fyrir sig væri auðvitað hægt að hafa kvótakerfi þar sem ekki væri framsal. Ég tel það hins vegar ekki skynsamlegt. Ég held að eðlilegra sé að hafa framsal. Hins vegar er það alveg rétt sem hér hefur komið fram að þá þarf þetta framsal að vera þannig að það sé algjörlega gagnsætt, að það leiði ekki til þess að sjómenn taki þátt í kvótakaupum. Ég held að það sem við höfum verið að gera í þessum efnum á undanförnum árum hafi verið skref í rétta átt. Við sjáum það á viðbrögðum forustumanna sjómanna, t.d. eins og formanns Sjómannasambands Íslands, Sævars Gunnarssonar, sem sagði nýlega að áberandi minna væri um það að sjómenn tækju þátt í kvótakaupum núna en áður. Hér var m.a. spurt um hversu margir hefðu haft milligöngu um kvótamiðlun. Ég veit það ekki nákvæmlega en þeir eru allnokkrir, ég þekki a.m.k. nokkur dæmi um það. Hv. þingmaður spurði jafnframt hvort hægt væri að leigja kvóta og gera út eingöngu á leigukvóta. Ég held t.d. að það sé ekki hægt í þorski en það er hins vegar örugglega hægt í ýmsum öðrum tegundum sem þannig stendur á um. Það er alveg rétt að t.d. í þorski er klárlega seljendamarkaður. Það er hins vegar ekki í ýmsum öðrum tegundum sem minni eftirspurn er eftir. Það eru líka dæmi um kaupendamarkaði í þessum kvóta þótt svo sé ekki í okkar stærstu nytjategund. Ég ítreka að ég held að um þetta þurfi að gilda skýrari reglur en við 

Frú forseti. Ég ber fram fyrirspurn til heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra sem er svohljóðandi: 1. Hvað líður athugun ráðuneytisins á tillögum sem fram koma í skýrslu Kristjáns Más Magnússonar frá 31. ágúst 2004 um „skilgreiningu þriggja þjónustustiga í málefnum barna og unglinga með geðraskanir og aðgerðir til að auka samþættingu þjónustunnar“? 2. Ef nefnd hefur verið sett í málið, hverjir eiga sæti í henni, hvenær hóf hún störf og hvenær á hún að ljúka störfum? 3. Hvað líður vinnu við samþættingu á þjónustu og meðferðarúrræðum fyrir börn með geðraskanir? Við vinnslu þessarar skýrslu kom m.a. fram að í sumum sveitarfélögum hefur verið erfið staða þar sem þörf er á að aðstoða börn með geðraskanir og aðstandendur þeirra. Yfirleitt er það fjárskortur og jafnvel úrræðaleysi sem stendur í veginum og því eðlilegt að sveitarfélögin hafi haft miklar væntingar til heilbrigðisráðuneytisins um úrlausnir í framhaldi af framtaki ráðherra með ráðningu verkefnastjóra sem skilaði af sér hinni góðu skýrslu „Samhæfing í málefnum barna og unglinga með geðraskanir“. Væntingarnar hafa varla minnkað við frétt sem birtist á vefsíðu heilbrigðisráðuneytisins fyrir rúmu ári, þann 9. febrúar 2005. Þessi frétt er tilefni fyrirspurnarinnar og tel ég rétt að lesa hana hér upp, með leyfi forseta: „Tillögur um samþættingu þjónustu við börn með geðraskanir. Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra hefur um skeið haft til umfjöllunar tillögur verkefnisstjóra um samþættingu þjónustu við börn með geðraskanir sem skilaði ráðherra skýrslu sinni í haust. Í október 2003 tilkynnti Jón Kristjánsson, ráðherra um þá ákvörðun sína að ráða verkefnisstjóra til heilbrigðisráðuneytisins sem fengi það hlutverk að gera tillögur um samþættingu þjónustu og meðferðarúrræða á þessu sviði. Yrði vinna hans jafnframt liður í vinnu að stefnumótun fyrir málaflokkinn. Kristján Már Magnússon, sálfræðingur, var ráðinn til þessa verkefnis. Hann tók til starfa í febrúar 2004 og skilaði ráðherra skýrslu með úttekt sinni og tillögum í lok ágúst.“ Áfram segir: „Að undanförnu hafa tillögur verkefnisstjórans verið til skoðunar hjá aðstoðarmönnum ráðherra þeirra ráðuneyta sem helst koma að málaflokknum, það eru heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið, félagsmálaráðuneytið og menntamálaráðuneytið.“ Frú forseti. Það ætti öllum að vera ljóst að það er nauðsynlegt að grípa snemma inn í þegar um geðraskanir barna og unglinga er að ræða og tryggja þeim greiningu og sem besta aðstoð til að gera þeim og aðstandendum þeirra lífið auðveldara. Við lestur skýrslunnar kemur í ljós að ekki er lengur jafnnauðsynlegt að fylgjast með líkamskvillum grunnskólanemenda en á móti er aukið ákall eftir þjónustu vegna hegðunar- og vanlíðunarvandamála. Jafnframt kemur í ljós að þetta er ekki í fyrsta sinn sem skilað er skýrslu um þetta mál. Það hefur vakið athygli mína hversu langan tíma hefur tekið að svara þessari fyrirspurn en ég vænti þess að það sé ekki merki um að þurft hafi að sækja hana undir stól, frú forseti.

Virðulegur forseti. Hér er spurt hvað líði athugun ráðuneytisins á tillögum sem fram komu í skýrslu Kristjáns Más Magnússonar frá ágústlokum 2004 um „skilgreiningu þriggja þjónustustiga í málefnum barna og unglinga með geðraskanir og aðgerðir til að auka samþættingu þjónustunnar“. Því er til að svara að þann 10. október 2003, á alþjóðageðheilbrigðisdaginn, tilkynnti heilbrigðisráðherra að hann hefði í hyggju að ráða verkefnisstjóra til heilbrigðisráðuneytisins til þess að gera tillögur um hvernig best væri að tryggja að börn og unglingar með geðraskanir fengju sem skilvirkasta þjónustu af hálfu þeirra sem koma að þessum málum. Áður en ráðherra tilkynnti þessa ákvörðun var haft samráð við menntamálaráðuneytið, félagsmálaráðuneytið og Samband íslenskra sveitarfélaga og var þeim gerð grein fyrir þessum áformum og ákveðið að haft yrði samráð um framvinduna. Í ársbyrjun 2004 var verkefnisstjórinn ráðinn og skilaði hann tillögum sínum, eins og fram hefur komið, í ágúst sama ár. Tillögurnar eru settar fram sem ábendingar um ýmislegt sem betur má fara í þessu efni og um það hvernig skilgreina megi betur þau þjónustustig sem hér um ræðir. Þar sem tillögurnar taka til þriggja þjónustustiga og margra þjónustukerfa er mikilvægt að hafa samráð um umfjöllun þeirra. Ráðuneytin hafa skoðað tillögurnar, aðstoðarmenn ráðherranna hafa lagt mat á þær og nú er ætlunin að taka næstu skref í því skyni. Önnur spurning er svohljóðandi: „Ef nefnd hefur verið sett í málið, hverjir eiga sæti í henni, hvenær hóf hún störf og hvenær á hún að ljúka störfum?“ Því er til að svara að ekki hefur verið skipuð sérstök nefnd um þetta málefni. Hins vegar hefur verið ákveðið að fela nefnd sem hefur haft umsjón með framkvæmd stefnumótunar ríkisstjórnarinnar um málefni langveikra barna að taka þessar tillögur til skoðunar og útfæra þær nánar, m.a. kostnaðarmeta þær og vinna þær frekar þannig að taka megi afstöðu til þeirra. Þá er ætlunin að nefndin skoði hvernig hrinda mætti þeim í framkvæmd, en tillögurnar eru mjög breiðar og nokkuð almenns eðlis. Í þessari nefnd eiga sæti Margrét Björnsdóttir frá heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu, Guðni Olgeirsson frá menntamálaráðuneytinu, Hallgrímur Guðmundsson frá fjármálaráðuneytinu og Þorgerður Benediktsdóttir frá félagsmálaráðuneytinu. Nefndinni verður einnig falið að eiga samstarf við Samband íslenskra sveitarfélaga. Nefndin hefur starfað ötullega að verkefni sínu hingað til og er hún því vel til þess fallin að halda á þessu máli áfram. Það fellur líka vel að upphaflegum viðfangsefnum nefndarinnar því að í henni sitja fulltrúar þeirra ráðuneyta sem hlut eiga að máli. Í þriðja lagi er spurt: „Hvað líður vinnu við samþættingu á þjónustu og meðferðarúrræðum fyrir börn með geðraskanir?“ Eins og fram hefur komið hefur verið innt af hendi undirbúningsvinna við þessa samþættingu, en það er öllum ljóst að mikilvægt er að halda áfram og tryggja bestu mögulegu þjónustu fyrir þennan skjólstæðingahóp heilbrigðis-, félags- og menntakerfis auk sveitarfélaganna. Ég vil einnig draga fram að nú er verið að hrinda í framkvæmd nefndaráliti varðandi geðheilbrigðismál barna og unglinga sem skilað var til heilbrigðisráðherra í nóvember sl. Hluti þeirra tillagna sem þar koma til framkvæmda munu bæta hag þeirra barna og unglinga sem hér um ræðir. Þá vil ég gera grein fyrir því að ég hef ákveðið að fá sænskan ráðgjafa, sérfróðan um geðheilbrigðismál og geðheilbrigðisþjónustu, til að skoða með okkur Íslendingum með hvaða hætti við getum eflt þjónustu við þennan tiltekna hóp. Ráðgjafinn kemur til starfa með heilbrigðisráðuneytinu um miðjan maí og bind ég miklar vonir við störf hans. Ég hef fullan hug á að eiga gott samstarf við alla þá sem koma að þessum málum og mun leggja mitt af mörkum til þess að svo verði á næstunni. Ég tel að það mjög virðingarvert að hv. þingmaður taki upp málefni barna með geðraskanir af því að það er hópur sem ég er sammála honum um að hlúa þarf vel að.

Frú forseti. Það er vissulega þörf umræða sem hér er á ferðinni. Það kom vel fram í umræðu utan dagskrár á dögunum, um þjónustu við börn og unglinga með geðraskanir, að það er ekki verið að gera neitt nema tala. Verið er að vinna í nefndum en það er ekki búið að bæta þjónustuna. Fyrir síðustu kosningar gáfu framsóknarmenn og ríkisstjórnin út fréttatilkynningar um að það ætti að vera forgangsmál að þjóna þessum hópi, börnum og unglingum með geðraskanir. Síðan hefur ekkert gerst. Nýverið kom ákall frá barna- og unglingageðdeild til yfirvalda um að gera eitthvað í málunum og enn er bara verið að tala. Það er ekki nóg að vinna í nefndum, það þarf aðgerðir og þær þarf strax. Það hefur aldrei verið jafnslæmt ástand í málefnum þessara sjúklinga, þessara barna og þessara ungmenna, eins og í dag, því miður. Það er ekki nóg að tala um að hingað komi sérfræðingar frá útlöndum og að nefndarvinna sé í gangi. 

Hæstv. forseti. Fyrir nokkrum dögum áttum við ágæta utandagskrárumræðu um málefni barna með geðraskanir og það úrræðaleysi sem foreldrar og börn standa frammi fyrir varðandi þjónustu fyrir þau. Það er á svo mörgum sviðum sem efla þarf þjónustuna og samþætta hana og þá sérstaklega nærþjónustuna sem er orðið mjög brýnt að efla, bæði í heilsugæslunni og í skólunum og svo sérfræðiþjónustuna. Ég tel að þær skýrslur sem unnar hafa verið og þær nefndir sem hafa skilað af sér tillögum í gegnum árin séu þegar orðnar það ítarlegar og með það góðar ábendingar að það þurfi í raun og veru ekki annað að en að einhenda sér í að vinna samkvæmt tillögunum og leggja fjármagn í þennan málaflokk. En það þarf að hafa gott samstarf við sveitarfélögin, 

Herra forseti. Oft hefur maður orðið fyrir vonbrigðum í lífinu en aldrei nokkurn tímann eins miklum og núna, held ég. Ef við drögum saman í nokkur orð það sem ráðherrann sagði nákvæmlega þá var það að skýrslunni var stungið undir stól. Það hefur nákvæmlega ekkert verið gert. Ég er ekki hissa þó að tekið hafi hátt í þrjá mánuði að fá ráðherra til að koma hingað upp og svara þessari fyrirspurn, þetta er elsta fyrirspurnin á þinginu. Það er ósköp eðlilegt því að þarna var komið við einhvern kaun. Ég verð að viðurkenna, frú forseti, að mér finnst það algjörlega til háborinnar skammar fyrir heilbrigðisráðherra, þegar búið er að leggja svona mikla vinnu í þessa frábæru skýrslu og samantektir og komið er fullt af tillögum til úrbóta, að það komi í ljós núna að skýrslan hefur bara legið undir stól í tvö ár og það hefur nákvæmlega ekkert verið gert. En hverju var lofað? Jú, að setja þetta í aðra nefnd. Þetta er alveg til háborinnar skammar, herra forseti og mikil niðurlæging fyrir þingið og fyrir ráðherrann. Það er ekki oft sem sá er hér stendur verður orðlaus. En ég lagði líka, út af fréttinni sem ég lagði út af áðan, svipaða fyrirspurn bæði til félagsmálaráðherra og menntamálaráðherra. Félagsmálaráðherra benti einungis á heilbrigðisráðuneytið þrátt fyrir að í fréttinni frá heilbrigðisráðuneytinu komi fram að þessi þrjú ráðuneyti væru að skoða þetta mál saman. Menntamálaráðherra sá enga einustu ástæðu til að svara þessu þó að við séum að tala um vandamál í grunnskólunum. Þetta er þjónusta sem þarf að sinna þar. Nei, menntamálaráðherra svarar þessu ekki einu sinni. Málið er einfaldlega að þessi góða skýrsla, sem unnin var í ágúst 2004 og hampað var á ráðstefnu og gefin út fréttatilkynning um í febrúar 2005, hefur verið undir stól hjá heilbrigðisráðherra. Þetta er ekki sú fyrsta, það kemur fram í þessari skýrslu að 

Forseti minnir hv. þingmenn á að ávarpa ráðherra sem hæstvirtan.

Virðulegur forseti. Ég tel enga þörf fyrir hv. þingmann að æsa sig eins mikið og hann gerði hér.

Ég er hneykslaður.

Ég skil ekki hvaða þörf er á því. Ég hef heyrt hv. þingmann segja áður að hann hafi aldrei orðið fyrir eins miklum vonbrigðum á ævinni og með þetta og hitt málið. Það er því ekki í fyrsta skipti sem við heyrum þessi miklu vonbrigði hjá hv. þingmanni. Eins og kom fram í fyrra svari mínu er búið að fela nefndinni sem fer með stefnumótun ríkisstjórnarinnar í málefnum langveikra barna, sem er öflug nefnd og þessi ráðuneyti eiga aðild að, að skoða þessar tillögur alveg sérstaklega og útfæra þær nánar og kostnaðarmeta þær.  
             Ég er nokkuð ánægð með að við séum búin að fá til liðs við okkur sænskan sérfræðing sem var sérstakur ráðgjafi sænsku ríkisstjórnarinnar í geðheilbrigðismálum. - Nú yfirgefur hv. þingmaður salinn. Það var leitt, því að ég er að svara fyrirspurn hans. Ég veit ekki til hvers ég ætti að halda áfram með svar mitt ef hann kemur ekki til baka. - En ég vil þá bara segja þingheimi sem hér situr að ég er nokkuð ánægð með að hafa fengið einn færasta sænska sérfræðinginn á þessu sviði til að aðstoða okkur við geðheilbrigðismálin og þá sérstaklega þau sem snúa að börnum. Ég átta mig ekki á hvers vegna hv. þingmaður þarf æsa sig svo mikið yfir þessum málum, þau eru í mjög góðum farvegi. En hann er farinn og hefur greinilega ekki áhuga að heyra þessi svör neitt frekar.

Forseti. Ég mæli fyrir fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra um samninga við hjúkrunarheimili og legg fyrir hana eftirfarandi spurningar: 1. Hversu mörgum hjúkrunarrýmum á höfuðborgarsvæðinu sem ríkið greiðir reksturinn á er ráðstafað af öðrum en opinberum aðilum, svo sem félagasamtökum? - En þar á ég við stuðningsfélög hinna ýmsu sjúklingahópa. 2. Telur ráðherra ástæðu til að taka upp samninga við hjúkrunarheimili þar sem t.d. félagasamtök ráðstafa hjúkrunarrýmum? Við vitum öll hvernig ástandið er í hjúkrunarmálunum hér á landi. Það skortir verulega hjúkrunarpláss, 350 manns bíða í brýnni þörf. 90 aldraðir eru inni á Landspítala – háskólasjúkrahúsi við óviðunandi aðstæður en búið að lækna fólkið og það bíður eftir hjúkrunarrýmum. Það er mjög dýrt. Á sínum tíma þegar hjúkrunarheimili voru byggð voru þau mörg hver byggð upp á vegum félagasamtaka og styrktarfélaga. Félögin sem greiddu fyrir plássin í upphafi hafa síðan ráðstöfunarrétt yfir þeim enn þá áratugum síðar þó svo að ríkið hafi greitt fyrir reksturinn í áratugi. Ég spyr að þessu í ljósi þess að fjöldi aldraðra er inni á Landspítala og getur ekki útskrifast. Það er ríkinu mjög dýrt. Verið er að borga 30–50 þús. kr. fyrir hvern sjúkling á dag á Landspítalanum. Það eru hátt í 15 milljónir á mánuði sem fara bara í það að geta ekki útskrifað þessa sjúklinga. Landspítali – háskólasjúkrahús hefur forgang með sjúklinga inn á tvö hjúkrunarheimili sem eru Vífilsstaðir og Sóltún. En það dugar ekki til. Ástandið er svona þrátt fyrir það. Á sama tíma úthluta félagasamtök plássum inn á hjúkrunarheimilin. Þess vegna spyr ég hvort hæstv. ráðherra sjái ástæðu til að taka upp samninga við þessi hjúkrunarheimili til þess að létta á Landspítalanum við að útskrifa þá sjúklinga sem þar eru og grynnka í þeim hópi fólks sem er í brýnni þörf eftir vistun. Við vitum að þegar er valið inn á hjúkrunarheimilin af Landspítalanum er farið eftir hjúkrunarþyngd og það er alveg rétt að gera það. Það á auðvitað fara eftir hjúkrunarþyngd, þeir sem eru í mestu þörfinni eiga að ganga fyrir. En ég spyr hæstv. ráðherra hvort hún telji sig geta farið í slíkar samningaviðræður við hjúkrunarheimilin, sérstaklega í ljósi þess að ríkið hefur verið að greiða fyrir reksturinn á öllum þessum plássum í áratugi.

Virðulegur forseti. Hér er spurt hversu mörgum hjúkrunarrýmum á höfuðborgarsvæðinu sem ríkið greiðir reksturinn á sé ráðstafað af öðrum en opinberum aðilum, svo sem félagasamtökum og hins vegar hvort ég telji ástæðu til að taka upp samninga við hjúkrunarheimili þar sem t.d. félagasamtök ráðstafa hjúkrunarrýmum. Því er til að svara að hjúkrunarrými á höfuðborgarsvæðinu eru 1.479 og eru þau öll rekin á daggjöldum utan 40 hjúkrunarrými fyrir aldraða á Landspítala – háskólasjúkrahúsi. Eignarhald á þeim stofnunum sem reka umrædd hjúkrunarrými er mismunandi. Aðeins tvö hjúkrunarheimili á höfuðborgarsvæðinu eru alfarið í eigu ríkisins en það er Sólvangur í Hafnarfirði og Vífilsstaðir í Hafnarfirði. Þá eru rýmin 40 á Landspítala – háskólasjúkrahúsi í eigu ríkisins. Að öðru leyti er eignarhald með ýmsu móti, ýmist eru heimilin í eigu félagasamtaka, einkaaðila, sveitarfélaga eða blanda af þessu. Hvað varðar ráðstöfun þá er tæpast hægt að segja að félagasamtök eða aðrir ráðstafi hjúkrunarrýmum, a.m.k. er ekki um fullan og skilyrðislausan ráðstöfunarrétt að ræða. Eins og þingmenn margir þekkja gilda ákveðnar reglur um vistun fólks í hjúkrunarrými sem kveðið er á um í lögum um málefni aldraðra og reglugerð um þjónustuhóp aldraða og vistunarmat aldraðra, nr. 791/2001. Hjúkrunarheimilin eiga að fara eftir þessum reglum við ráðstöfun hjúkrunarrýma og skulu þau sjá til þess að þeir gangi fyrir sem lengst hafa beðið með mjög brýna þörf samkvæmt vistunarmati. En maður spyr sig: Er þannig í reynd? Í samningi um rekstur Sóltúns í Reykjavík er kveðið á um að Landspítali – háskólasjúkrahús eigi forgang að 90% rýma þar fyrir aldraða hjúkrunarsjúklinga, en hjúkrunarrými á Sóltúni eru alls 81. Sama fyrirkomulag er varðandi ráðstöfun þeirra 50 hjúkrunarrýma sem eru á Vífilsstöðum sem ríkið á en Hrafnista rekur. Þar eru níu af hverjum tíu heimilismönnum, eða 90%, vistaðir inn af öldrunardeildum Landspítala – háskólasjúkrahúsi en 10% heimilismanna eru tekin inn samkvæmt hefðbundnum inntökureglum. Það má því segja að þessum tveimur heimilum, Sóltúni og Vífilsstöðum, sé skylt samkvæmt samningi að taka 90% heimilismanna beint af spítölunum. Hin fara eftir hinum almennu reglum. Hv. þingmaður spyr hvort ég telji ástæðu til að taka upp samninga við hjúkrunarheimilin þar sem t.d. félagasamtök ráðstafa hjúkrunarrýmunum. Ef hér er átt við að taka upp samninga áþekka þeim sem ég nefndi áðan þá finnst mér koma til greina að gera það. Það er ekki búið að taka neina ákvörðun um það, en ég verð að deila þeim hugleiðingum mínum, sem eru ofarlega í huga mínum núna, eftir að hafa reynt að kynna mér málaflokkinn eins hratt og ég hef getað upp á síðkastið. Ég hef farið um Landspítala – háskólasjúkrahús og séð að þar er hópur fólks sem liggur inni. Þetta er svokallaður fráflæðisvandi, eins og það hljómar nú illa það orð. Þetta eru veikir aldraðir sem geta samt verið á hjúkrunarheimili og ættu að vera þar í ódýrari rýmum en eru á spítalanum eins og hér hefur verið dregið fram. Á sama tíma hef ég skoðað rannsóknir sem gerðar voru í Hafnarfirði í tengslum við umræðuna sem varð um Sólvang. Þar kom í ljós að meira en helmingur þeirra sem voru á biðlista svaraði því til í rannsókn eða könnun að hann gæti verið heima ef hann fengi meiri heimahjúkrun og meiri þjónustu frá félagsþjónustu sveitarfélagsins. Helmingurinn á biðlistanum þurfti eiginlega ekki að vera þar heldur gat verið heima. Í sömu könnun voru einnig spurðir þeir sem voru inniliggjandi á Sólvangi. Meira en helmingur þeirra sagði líka að þeir hefðu getað verið lengur heima ef þeir hefðu fengið meiri heimahjúkrun og meiri félagsþjónustu frá sveitarfélaginu. Maður spyr sig að því hvað hér sé uppi. Er verið að taka inn að hluta til sjúklinga sem ekki þurfa sjúkrahúsvist? Veitum við of litla þjónustu heima með heimahjúkrun og félagsþjónustu sveitarfélaga? Eru sjúklingar sem ættu að vera á hjúkrunarheimili í of dýrum rýmum inni á spítala? Erum við búin að stofnanavæða of mikið? Erum við með hóp fólks í of dýrum úrræðum miðað við þau úrræði sem viðkomandi gæti verið í og fengið þar fullkomlega viðeigandi þjónustu? Ég tel að sú spurning sem hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir bar hér upp sé mjög athyglisverð. Ég er ekki tilbúin til að kveða upp úr með það hvort við breytum inntökureglunum. En það er mjög umhugsunarvert að sjá þessa dreifingu á eldri borgurum og að velta því fyrir sér hvort við séum á réttri leið í þessum málum.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn og svar ráðherrans. Ég tel reyndar að hæstv. ráðherra fari ákaflega vel af stað í sínu mjög erfiða ráðuneyti sem er með síbreytilegar þarfir. Staðreyndin er sú að þjóðin er að eldast og þess vegna verðum við að búa þannig í haginn að við getum mætt aukinni eftirspurn eftir hjúkrunarrýmum. Við þurfum nauðsynlega að undirbúa þjóðfélagið undir þessar miklu breytingar. Stefnan hefur verið sú að aldraðir geti verið sem allra lengst heima. Þess eru dæmi á dvalarheimilum, t.d. eins og á dvalarheimilinu Kirkjuhvoli á Hvolsvelli, að þar hefur hjúkrunarrýmum verið fjölgað, m.a. vegna þess að ef ekki eru einnig hjúkrunarrými á dvalarheimilunum þarf oft að aðskilja hjón ef annað verður veikt en hitt er heilbrigðara. Ég hvet hæstv. ráðherra til dáða í þessum efnum og veit að hún mun gera sitt allra besta til að sinna þessum þörfum.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að bera fram þessa fyrirspurn og eins ráðherra fyrir svörin. Ég heyri ekki betur en hæstv. ráðherra hafi fullan skilning á því í hverju vandinn liggur og hvernig hægt væri að byggja upp mannúðlegri, betri og ódýrari þjónustu. Nú er bara að sjá hvort hæstv. heilbrigðisráðherra hafi afl, dug og kraft sem ráðherra Framsóknarflokks í núverandi ríkisstjórn til þess að fylgja hugmyndunum eftir. Það þýðir ekki að tala stöðugt um uppbyggingu hjúkrunarheimila. Við höfum ekkert að gera við fleiri hjúkrunarheimili. Það eru laus pláss á hjúkrunarheimilunum til að taka við sjúklingunum á Landspítalanum, en það verður að vera hægt að reka hjúkrunarheimilin, það þarf að vera hægt að greiða fólki laun til að reka þau. Sveitarfélögin þurfa fjármagn til að sinna sívaxandi hópi aldraðra inni á heimilunum, ekki með vitjun og þrifum einu sinni í viku heldur þjónustu þannig að aldraðir geti verið heima.

Herra forseti. Ég vil þakka umræðuna og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég heyri að hún hefur verið að kynna sér þessi mál og ég fagna því að hún tekur jákvætt í þá hugmynd sem ég bar fram í fyrirspurn um að semja sérstaklega við hjúkrunarheimilin um að Landspítalinn hafi forgang. Það eru mjög dýrir einstaklingar í dýrum rúmum þar inni eins og við höfum margoft bent á og ráðherra gerir sér grein fyrir, en það vantar heimaþjónustu, það er alveg ljóst. Á dögunum spurði ég hæstv. ráðherra hvort hún teldi ástæðu til að koma á sjúkrahústengdri heimaþjónustu fyrir aldraða af Landspítalanum. Hún taldi svo ekki vera. Ég tel fulla ástæða til að skoða það líka því við vitum að stór hluti þeirra sem eru á biðlistum og þeirra sem eru á spítala telja sig geta verið heima ef næg þjónusta væri fyrir hendi, en svo er ekki. Heimaþjónustu vantar og það vantar líka hjúkrunarpláss þar sem Landspítalinn hefur ekki forgang inn á önnur heimili en þau tvö sem við nefndum. Það þarf því að taka á þessum málum. Stærsta vandamálið og stærsta áhyggjuefnið er hvernig á að reka þau hjúkrunarheimili sem við höfum. Það þýðir lítið að tala um að byggja upp ný hjúkrunarheimili ef menn hafa ekki vilja til að greiða fólkinu í umönnunarstéttunum almennileg laun. Því verður að breyta og á því verður hæstv. ráðherra að taka í ríkisstjórninni því án þess lendum við í miklu stærri vanda en þeim sem ég er að brydda upp á í sambandi við sjúklingana á Landspítalanum. Ég hvet því hæstv. ráðherra til að skoða samningaleiðina sem ég bendi á við hjúkrunarheimilin til að leysa vandann. Síðan þarf auðvitað að taka sérstaklega á heimaþjónustunni því það er ódýrasta leiðin og sú sem flestir vilja. Flestir vilja vera heima eins lengi og þeir geta og við viljum líka gera fólki það kleift.

Virðulegur forseti. Ég tel eðlilegt að skoða hvort fara eigi í þá vinnu að láta stífari reglur gilda um hverjir komast inn á hjúkrunarheimilin. Það er eðlilegt að það verði skoðað þó ég vilji ekki kveða algerlega upp úr með hvort það verði niðurstaðan. Það þarf líka að skoða vistunarmatið. Það er framkvæmt á mjög mörgum stöðum og ég tel ástæðu til að skoða hvort við eigum að fækka þeim hópum sem gera vistunarmat. Þegar maður sér niðurstöður eins og fengust í Hafnarfirði, þar sem helmingurinn af biðlistanum gæti verið heima ef hann fengi meiri þjónustu heim, spyr maður sig hvað sé í gangi. Af hverju er biðlistinn svona? Af hverju er þá ekki reynt að mæta þessum þörfum fyllilega heima? Það er líka rétt sem hér hefur verið bent á að það er vandi að ráða inn fólk til að sinna þessari þjónustu. Á það bæði við um heimahjúkrunina og félagsþjónustu sveitarfélaga. Það eru því ýmis vandamál á ferðinni í þessu sambandi. Áðan var sagt að það þyrfti líklega ekki að byggja fleiri hjúkrunarrými. Ég held að það sé ekki hægt að taka svo sterkt til orða. Reyndar er búið að byggja upp fjölmörg hjúkrunarrými úti á landi eins og í Dalabyggð. Þar eru fleiri en 30 pláss fyrir 100 íbúa sem eru 67 ára og eldri. Hægt er að vista meira en 30% af eldri borgurum Dalabyggðar inni á stofnunum. Það er auðvitað ótrúlega há tala. Þannig er þetta víða á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu eru plássin fyrir 100 íbúa 67 ára og eldri svipuð og á Norðurlöndunum, en samt er þörf á að byggja meira. Maður spyr sig því: Af hverju er staðan svona? Ég tel að bæta þurfi við plássum á höfuðborgarsvæðinu en að leggja eigi meginþungann á næstu árum á að þjónusta meira heima og í öðruvísi og fjölbreyttara formi en er í dag á sambýlum og minni einingum.

Virðulegi forseti. Ég er með fyrirspurn til hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra um slys á börnum. Fyrirspurnin er nokkuð sértæk vegna þess að ég spyr um fjölda slysa á börnum við leik á snjóþotu eða á vélknúnum sleðum. Samkvæmt vef landlæknisembættisins verða hér á landi um 5–6 þúsund slys á ári og þar af eru börn 14 ára og yngri talsvert stór hluti. Frá árinu 2002 hefur góð samræmd slysaskráning verið í uppbyggingu en samkvæmt upplýsingum á vef landlæknisembættisins og slysaskráningar er hún ekki komin í fullkomið horf, þ.e. það vantar enn þá töluverðar upplýsingar frá mörgum aðilum, sérstaklega landsbyggðinni, í hana auk þess sem þar er eingöngu byggt á grófu yfirheiti á slysaflokkum. Verulega gott eftirlit er með börnum í skipulegu tómstundastarfi eða íþróttum en hins vegar eru börn ekki undir eftirliti þegar þau eru ein úti að leika sér. Það er auðvitað gott að börn séu talsvert úti að leika sér en engu að síður þarf að fræða þau og kynna fyrir þeim hvernig best sé að leika sér án þess að slys verði. Ég tel mikilvægt að við höfum góðar og ítarlegar upplýsingar um slys og mismunandi slysaflokka barna til að forvarnir gegn þeim geti verið sem öflugastar. Þegar kemur að leik á snjóþotu þá vitum við að þá fáu daga sem börn hafa snjó til þess er kannski kappið meira en forsjáin að hlaupa út og leika sér og því verða slysin. Því miður hefur maður heyrt af alvarlegum slysum eins og höfuðkúpubrotum við slíkan leik. Því þykir mér áhugavert að heyra frá hæstv. heilbrigðisráðherra um tölur yfir þau slys svo við höfum einhverja mynd af því. Auk þess þykir mér áhugavert að heyra frá hæstv. ráðherra hvort í bígerð sé að fara af stað með einhvers konar forvarnaátak til að koma í veg fyrir slík slys vegna þess að við höfum séð að forvarnir gegn t.d. slysum við hjólreiðar, þ.e. hvatning til barna um að vera með hjálma við hjólreiðar hafa skilað sér verulega vel og gengið vel. Það er því spurning hvort ekki þyrfti að taka upp slíkt líka varðandi fleiri leiki, t.d. leik á tækjum eins og sleðum.

Virðulegur forseti. Spurt er: ,,Hversu mörg börn yngri en 15 ára slösuðust við leik á snjóþotum, sleðum og vélsleðum á árunum 2000–2005? Svar óskast sundurliðað eftir árum, aldri, kyni og búnaði.“ Því er til að svara að sundurliðaðar upplýsingar með þeim hætti sem þingmaðurinn óskaði eftir liggja ekki fyrir á landsvísu. Upplýsingarnar sem ég hef eru hins vegar úr Slysaskrá Íslands sem byggja á upplýsingum frá slysadeild LSH. Þær eru byggðar á gögnum frá árinu 2004 þar sem upplýsingar um slys á börnum úr Slysaskrá Íslands voru tengdar við ítarlegri upplýsingar slysadeildar. Gögnin gefa ekki möguleika á öðru en að leita í skrifuðum athugasemdum að snjóþotum, sleðum og vélsleðum. Ekki er því möguleiki að finna ítarlegri upplýsingar um þessi slys fyrir öll árin sem spurt er um án þess að skoða gögn slysadeildar, annarra sjúkrahúsa og heilbrigðisstofnana en slíkt tekur langan tíma og til þess þarf mikinn mannskap. Í meðfylgjandi upplýsingum er auk þess einungis um að ræða slys sem skráð voru á slysadeild LSH og tölurnar eru því hærri þegar litið er til landsins í heild. Varðandi komur barna á slysadeildina slösuðust samtals 13 börn á snjóþotum og sleðum árið 2004, átta drengir og fimm stúlkur. Eitt ársgamalt barn, þrír drengir og ein stúlka sem voru þriggja ára, tveir fjögurra ára drengir, tvær fimm ára stúlkur, ein sjö ára stúlka, einn 11 ára drengur og tvö 12 ára gömul börn, drengur og stúlka. Vegna fyrirspurnarinnar og svaranna er rétt að fram komi að Slysaskrá Íslands geymir upplýsingar um slys þar sem skráð eru meiðsl og upplýsingar um eignatjón í umferðaróhöppum. Einungis eru skráðar lágmarksupplýsingar, annars vegar um slysið og hins vegar um slasaða og ökutæki. Þar eru skráðar eftirfarandi breytur: Staðsetning, dagsetning, tími slyss og tegund, þ.e. vinnuslys, heima- og frítímaslys, flugslys, sjóslys, íþróttaslys, skólaslys og önnur slys. Jafnframt eru áverkar flokkaðir, þ.e. banaslys, mikil meiðsl, lítil meiðsl og skráðar athugasemdir um slys og slasaða einstaklinga. Af ofangreindu má sjá að Slysaskrá Íslands veitir ekki ein og sér möguleika á upplýsingum um slys sem tengjast snjóþotum, sleðum og vélsleðum. Þær upplýsingar liggja á einstökum stofnunum og eru skráðar með mismunandi hætti. Á LSH er hins vegar sá möguleiki fyrir hendi að skrá svokallaðan vörukóða. Þeir eru um 2.200 talsins og hefur reynslan á slysadeild LSH sýnt að skráning vörukóðana er ófullkomin. Ástæða þess er sú að erfitt er fyrir starfsfólk að finna og skrá kóðann. Áformað er að bæta úr þessu með því að bæta leitarhugbúnaðinn með skráningarkerfi þegar efni leyfa. Þá má og nefna að vörukóðarnir voru þýddir á íslensku árið 1996 og þykir sú þýðing oft og tíðum ekki nægilega lipur. Þýðingin er nú í endurskoðun og er nokkuð á veg komin. Hv. þingmaður spyr einnig hvort ráðherra telji að grípa þurfi til aðgerða til að auka öryggi barna við notkun á þessum búnaði. Því er til að svara að Árverkni, slysavarnir barna og unglinga við Lýðheilsustöð, hefur staðið fyrir upplýsingagjöf og áróðri til fjölda ára í samstarfi við Umferðarstofu um að börn noti hjálma þegar þau renna sér á sleðum og snjóþotum eins og á hjólum. Í fræðsluefni frá Umferðarstofu, Umferðarskóli ungra vegfarenda, sem sent er öllum forskólabörnum, eru börn og foreldrar fræddir um hvernig á að renna sér, hvar sé öruggt að renna sér og þar er einnig hvatt til hjálmanotkunar. Í fræðsluefni sem dreift er í ung- og smábarnavernd til foreldra 0–6 ára gamalla barna er ítrekað að foreldrar gæti að því að börn renni sér einungis á öruggum svæðum þar sem ekki er hætta á árekstrum við hluti og þau noti hjálma. Einnig er á það bent að börnin eigi að sitja þegar þau renna sér en liggja ekki á maganum til að forðast alvarlega áverka á hálsi og hrygg sem valdið geta lömun. Ég vil að lokum nefna það að í máli sem þessu skiptir fræðsla og forvarnir miklu máli og ég tel að víða sé vel unnið á þeim vettvangi. Að mínum dómi er ekki efni til að grípa til annarra sérstakra aðgerða en hér hefur verið drepið á en halda þeim áróðri áfram sem við höfum nú þegar hafið. Svo er auðvitað mjög brýnt að hvetja þá sem bera ábyrgð á ungum börnum að axla almennt ábyrgð sína og passa vel upp á börn að leik.

Herra forseti. Mér finnst þetta mjög áhugaverð fyrirspurn frá hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur og full ástæða til að kanna hluti sem þessa. Ég bý í snjóþungu byggðarlagi, þó núna sé snjór í mun skemmri tíma en þegar ég var að alast upp. Samt sem áður verðum við einmitt vör við áhættuþætti eins og þegar snjóaði á dögunum, að þá fara börnin ungu strax á þotum á óæskilega staði, þrátt fyrir aðvaranir og annað. Hins vegar er hjálmanotkun skylda í fjallinu okkar í lyftunni sem er ekki á öllum stöðum hvort sem fólk er á snjóþotu, bretti eða hverju sem er. En ég hef áhuga á að vita hvort Árvekni, sem hæstv. heilbrigðisráðherra nefndi, hafi einhverjar tölur um slys af því að þeir sinna þessari upplýsingagjöf eins og hæstv. ráðherra kom inn á.

Forseti. Þessi fyrirspurn og svör ráðherra vekja mann til umhugsunar um öryggi barna og slysaskráningu. Ég held að það sé alveg ljóst að bæta þarf slysaskráningu hvað varðar börn. Fyrir nokkrum árum ræddum við ítarlega í þinginu að koma þyrfti á sérstakri slysaskráningu fyrir börn. Það er alveg ljóst að bæta þarf ástandið í slíkri slysaskráningu. Síðan tel ég fulla ástæðu til að íhugað verði hvort eigi að setja hjálmaskyldu á börn sem eru á snjósleðum, snjóþotum eða að leik við slíkar aðstæður. Það er ekkert síður hættulegt að detta af sleða á fullri ferð en af hjóli eða lenda í árekstri á sleða en á hjóli. Ég held að full ástæða væri til að huga að því að koma slíku ákvæði í lög. Þetta er 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. En mér finnst töluvert alvarlegt mál ef við höfum ekki samræmda slysaskráningu fyrir landið allt heldur séum við eingöngu að fá upplýsingar frá höfuðborgarsvæðinu. Landsbyggðina virðist vanta algerlega inn í þetta og þar eru snjóþungu svæðin. Á höfuðborgarsvæðinu eru færri dagar til leikja á snjóþotum. Ég vil því skora á hæstv. heilbrigðisráðherra að drífa í að koma þessari samræmdu slysaskráningu, sérstaklega hvað börnin varðar, í samt lag og koma henni í það lag að hægt sé að nálgast upplýsingar um landið allt. Ekki bara höfuðborgarsvæðið. Það er ekki nægjanlegt. Herra forseti. Þá tel ég, og það kemur líka fram á vefsíðu landlæknisembættisins um slys, að góðar upplýsingar úr slíkri sjúkraskrá séu forsenda þess að hægt sé að ná góðum árangri í forvörnum. Hún sé forsenda þess. Á árinu 2004 voru skráð hvorki fleiri né færri en 7.000 slys á börnum á höfuðborgarsvæðinu. 7.000 slys sem skráð eru hjá Landspítala – háskólasjúkrahúsi. Þetta er mjög mikill fjöldi og þar af voru tæplega 4.200 heima- og frítímaslys. Þetta er augljóslega mál sem við verðum að skoða. Þarna er landsbyggðin ekki inn í. Þetta er eingöngu Landspítali – háskólasjúkrahús. Augljóst er að við þurfum að taka okkur á og ég vil hvetja nýjan heilbrigðisráðherra til að gera skurk í þessum efnum. Láta í það fjármagn svo skráning sé skipulega samræmd vegna þess að öðruvísi verða 

Virðulegur forseti. Spurt var um m.a. hvaða upplýsingar Árvekni hefur almennt undir höndum. Ég get ekki svarað því á þessari stundu. En það er alveg ljóst, eins og kom fram í fyrra svari mínu, að 13 slys voru skrásett árið 2004 á höfuðborgarsvæðinu á snjóþotum og sleðum. 13 slys á höfuðborgarsvæðinu. Verið er að bæta skráninguna eins og kom fram áðan og hvatt er til þess að börn noti hjálma við sleðanotkun eins og við hjólanotkun. Sá áróður er því í gangi og hefur verið um nokkurt skeið. Við sjáum að vaxandi fjöldi barna notar hjálma á sleðum núna. Ég held að þingmenn allir muni það þegar þeir voru yngri og voru á sleðum, það var enginn með hjálm, ekki nokkur maður. Og enginn með hjálm á skíðum. Það er því að aukast að krakkar noti hjálma sem betur fer. Ég kýs að túlka það svo að Árvekni – slysavarnir barna, Lýðheilsustöð og almenn fræðsla í samfélaginu sé að skila sér. En auðvitað mun þessi áróður halda áfram. Hann er mjög mikilvægur af því slys sem verða á sleðum geta verið mjög alvarleg, geysilega alvarleg. Þess vegna er mjög brýnt að koma því líka á framfæri, eins og ég gerði í fyrra svari mínu, að börn eiga að sitja svo þau slasi sig sem minnst ef þau lenda í einhverju.

Herra forseti. Ég hreyfi við máli sem snertir afar mikilvæga þjónustu í heilbrigðiskerfi okkar. Um er að ræða svokallaða þjónustu MFS-eininga sem útleggst: Meðganga, fæðing og sængurlega innan Landspítalans. Þessi þjónusta hefur verið framúrskarandi en ég þekki hana á eigin skinni og hef notið hennar með mín eigin börn. Hugsunin á bak við MFS er m.a. að verðandi foreldrar fái samfleytta þjónustu sömu ljósmæðra í meðgöngu, fæðingu og sængurlegu, ásamt því að veita verðandi foreldrum persónulega þjónustu og fræðslu þar sem leitast er við að mæta þörfum og óskum hvers og eins. Skal stefnt að því að fjölskyldan sameinist sem fyrst eftir fæðinguna og styrki þannig tengslamyndun. MFS-ljósmæður hafa því annast mæðraeftirlit frá upphafi, foreldrafræðslu og fæðingarhjálp. Konur sem njóta MFS-þjónustunnar hafa átt kost á 6 til 24 klukkustunda sængurlegu í Hreiðrinu svokallaða, en eftir það fá konurnar þjónustu sömu MFS-ljósmæðra heim eftir þörfum. Herra forseti. Nú er búið að loka þessari frábæru þjónustu og nú þegar er hætt að taka við nýjum konum í þá þjónustu. Síðustu konurnar sem munu fæða innan þessa kerfis fæða í sumar. Við þetta hefur þjónustu við fjölskyldur hrakað, m.a. vegna þess að nú hafa konur ekki rétt á að hafa sömu ljósmóðurina í öllu ferlinu, líka í mæðraverndinni. Með umræddri lokun hefur sömuleiðis verið dregið úr valkostum fyrir fjölskyldur. Núna mun mæðraverndin vera að öllu leyti innan heilsugæslunnar en mæðravernd innan MFS var eina mæðraverndin sem var eftir hjá Landspítalanum. Margir eru ósáttir við þetta og þar á meðal foreldrar og ljósmæður. Mikil ánægja hefur verið með þjónustu MFS-einingar, og því langar mig að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra nokkurra spurninga. Er ráðherra tilbúinn að tryggja áframhaldandi þjónustu svokallaðrar MFS-einingar innan Landspítala – háskólasjúkrahúss? Ef ekki, verður þjónustan og núverandi frelsi einstaklinga til að velja um mismunandi þjónustu tryggt annars staðar og þá með hvaða hætti? Hvernig verður sú aðstaða nýtt sem MFS-einingin hefur notið verði þjónustan lögð niður á Landspítalanum? Hve margar konur hafa valið þjónustu MFS-einingarinnar á undanförnum árum og hversu hátt hlutfall er það af heildarfjölda kvenna sem eignast hafa börn á spítalanum? Hvað kostar þjónusta MFS-einingarinnar í samanburði við aðra þjónustu Landspítalans sem varðar meðgöngu, fæðingu og sængurlegu?

Virðulegur forseti. Spurt er: „Er ráðherra tilbúinn að tryggja áframhaldandi þjónustu svokallaðrar MFS-einingar innan Landspítala – háskólasjúkrahúss?“ Því er til að svara að einingin MFS, eða meðganga, fæðing og sængurlega, var stofnuð árið 1994 og hefur frá þeim tíma veitt góða þjónustu og verið um margt til fyrirmyndar. Á þessu tímabili hafa þó ýmsar aðstæður breyst. Gerður var samningur sem nýlega var endurnýjaður milli sjálfstætt starfandi ljósmæðra og Tryggingastofnunar ríkisins um að sinna heimaþjónustu þannig að konur gætu farið snemma heim. Miðstöð mæðraverndar var stofnuð árið 2002 og er hún innan heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins, og myndar þar kjarna starfseminnar en allar heilsugæslustöðvar á Stór-Reykjavíkursvæðinu hafa nú sérstakar ljósmæður til að sinna mæðravernd og sumar hafa í raun margar ljósmæðrastöður. Þjónusta sambærileg við MFS-þjónustuna stendur konum til boða á heilsugæslustöðvunum og er það almenn skoðun að þar sé henni best fyrir komið. Í öðru lagi spyr þingmaðurinn: „Ef ekki, verður þjónustan og núverandi frelsi einstaklinga til að velja um mismunandi þjónustu tryggt annars staðar og þá með hvaða hætti?“ Því er til að svara að ég tel að þær skipulagsbreytingar sem nú eiga sér stað í mæðravernd á höfuðborgarsvæðinu bjóði konum meira og betra val en áður. Aðeins 10% kvenna hafa komist að í MFS hingað til en nú gefst konum kostur á að velja sér ljósmóður á sinni heilsugæslustöð og hún getur að mjög miklu leyti fylgt konunni eftir alla meðgönguna. Samhliða þeim breytingum gefst mun fleiri konum en verið hefur kostur á að fæða í Hreiðrinu svokölluðu á LSH en þar fara fram fæðingar sem ekki krefjast mikillar sérhæfðrar aðstoðar. Í þriðja lagi er spurt: „Hvernig verður sú aðstaða nýtt sem MFS-einingin hefur notið verði þjónustan lögð niður á Landspítalanum?“ Samkvæmt upplýsingum frá sviðsstjórum kvennasviðs á LSH verður MFS-aðstaðan enn betur nýtt en verið hefur. Í stað þess að 280 konur fæði í Hreiðrinu geta eftir yfirstandandi breytingar um 700 konur fætt þar. Í fjórða lagi er spurt: „Hve margar konur hafa valið þjónustu MFS-einingarinnar á undanförnum árum og hversu hátt hlutfall er það af heildarfjölda kvenna sem eignast hafa börn á spítalanum?“ Þar sem erfitt hefur reynst að manna MFS-eininguna og ýmis vandkvæði hafa komið upp við framkvæmd þessa kerfis, er það mjög breytilegt frá ári til árs hve margar konur hafa fætt í MFS. Árin 1995–2001 voru það um 200 konur á ári. Árin 2001–2002 voru það um 400 konur, en árin 2002–2005 um 300 konur. Er það um 10% af heildarfjölda. Í fimmta lagi er spurt: „Hvað kostar þjónusta MFS-einingarinnar í samanburði við aðra þjónustu Landspítalans sem varðar meðgöngu, fæðingu og sængurlegu?“ Virðulegi forseti. Því er til að svara að ekki er alveg einfalt að bera saman kostnað við starf á fæðingargangi þar sem ljósmæður starfa eingöngu við fæðingar og kostnað MFS-einingarinnar þar sem ljósmæður sinna konum á meðgöngu, fæðingu og sængurlegu. En ef heildarlaun er skoðuð eru laun MFS-ljósmæðra 6–7% hærri, en það skýrist að hluta til af því að aukinn kostnaður er við bakvaktir MFS-ljósmæðra og útköll vegna fæðinga. Virðulegur forseti. Hv. þingmaður hefur með spurningum sínum beint sjónum okkar að breytingum á þeirri þjónustu sem veitt er konum um meðgöngu, fæðingu og sængurlegu á höfuðborgarsvæðinu nú um stundir. Ég tel að MFS-einingin hafi sannarlega átt fullan rétt á sér á sínum tíma og hafi skilað góðu verki. Ég er hins vegar líka sannfærð um að þær breytingar sem nú er verið að gera munu svara kalli tímans og þær munu efla enn frekar þjónustuna við þennan mikilvæga hóp skjólstæðinga heilbrigðisþjónustunnar. Samfella í þjónustu er vel tryggð. Konur fá þjónustu sem næst heimahúsum innan vébanda heilsugæslunnar og öryggis er gætt eftir því sem frekast er unnt. Ég tel að sú þróun sem er að verða á MFS-þjónustunni eða þjónustu gagnvart konum sem eru á meðgöngu, í fæðingu og sængurlegu, sé mjög vel fyrir komið í þessu nýja kerfi sem hefur tekið eiginlega við af MFS-kerfinu.

Hæstv. forseti. Langflestar fæðingar eru eðlilegar fæðingar og eðlilegur hluti í lífi hverrar konu. Ég tel að við verðum að horfa á þá þjónustu út frá því og varast að sérhæfa þjónustuna um of. MFS-hugmyndafræðin er mjög góð og henni er fylgt eftir að mestu leyti innan heilsugæslunnar. En einnig eru sjálfstætt starfandi ljósmæður sem hafa fram að þessu getað unnið samkvæmt þeirri hugmyndafræði. Ég tel að við verðum á sama tíma að horfa á fæðingar úti um allt land og varast það að dregið sé úr fæðingarþjónustu vítt og breitt um landið og eins eigum við að horfa til fleiri valmöguleika en til hátæknisjúkrahúsanna 

Forseti. Þetta er verðug umræða um MFS-eininguna á Landspítala – háskólasjúkrahúsi sem hefur gefist mjög vel. Það sem mér finnst vera aðalatriðið er að sængurkonur eigi valkost. Það var einmitt umræðan hér þegar verið var að leggja niður Fæðingarheimilið á sínum tíma. Þá var ekki lengur valkostur fyrir konur sem voru að fæða því þær urðu allar að fara inn á Landspítala. Síðan kom upp valkosturinn með MFS og hæstv. ráðherra segir að sambærileg þjónusta verði í heilsugæslunni. Ég spyr: Munu ljósmæðurnar í heilsugæslunni koma inn á spítalann og vera viðstaddar fæðinguna eða aðstoða við fæðingu? Það held ég ekki. Að minnsta kosti skilst mér það ekki. Þá er það náttúrlega ekki sambærileg þjónusta. Aftur á móti spyr ég mig hvort það sé jákvætt að mun fleiri geta nýtt sér Hreiðrið til að fæða og þá aðstöðu sem þar er. En ég velti þá fyrir mér hvort það sé sambærileg þjónusta sem heilsugæsluljósmæðurnar 

Virðulegi forseti. Það veldur mér töluverðum vonbrigðum að heyra að hæstv. ráðherra ætli ekki að beita sér fyrir því að opna MFS-eininguna aftur vegna þess að ég tel að þar sé verið að skerða enn frekar valfrelsi kvenna sem eru að fara að fæða börn til þess með hvaða hætti og við hvaða aðstæður þær kjósa að fæða börn sín. Mér finnst því miður vera tilhneiging og hafa verið tilhneiging á undanförnum árum, bæði eftir lokun Fæðingarheimilisins og síðan núna, að spítalavæða fæðingar. Það finnst mér uggvænleg þróun vegna þess að eins og komið var hér inn á eru flestar fæðingar eðlilegar og ganga vel og mér finnst við ekki eiga almennt að spítalavæða fæðingar. Konur verða að hafa valkosti, eða foreldrar vegna þess að þeir taka nú þátt í þessu saman, það verða að vera fjölbreyttir möguleikar í tengslum við fæðingar og aðstæður. En þessi spítalavæðing finnst mér varhugaverð og ég tel að við verðum að fara að leita 

Herra forseti. Ég vil þakka ráðherra fyrir svör hennar og þeim þingmönnum sem tóku þátt í þessari umræðu. En ég vil lýsa gríðarlegri óánægju og vonbrigðum með svar hæstv. heilbrigðisráðherra. Hæstv. ráðherra viðurkennir að hér sé um að ræða mikilvæga þjónustu sem hafi verið bæði framúrskarandi og góð. En af hverju er þá verið að breyta því sem vel er gert og mjög mikil ánægja er með? Það er alveg ljóst að það er verið að skerða þjónustu og það er verið að skerða valfrelsi fjölskyldna. Ég skil ekki hvernig hæstv. ráðherra getur komið hér fram og sagt að eftir þessa breytingu muni konur og fjölskyldur hafa meira val en áður. Meðan MFS var við lýði gat fólk leitað til heilsugæslunnar. Nú á að setja alla í sama mót hvað það varðar. Það er skerðing á valkostum. Það er búið að gera nóg af því í þessum málaflokki. Það er ótrúlega gott að geta notið aðstoðar sömu ljósmóður í öllu ferlinu, líka eftir fæðinguna. Það mun breytast núna. Það var einn af stærstu kostum MFS-einingarinnar. Það var einn kjarninn í þeirri hugmyndafræði sem ljósurnar í MFS tefldu fram. Það er líka komið fram að fólk er tiltölulega ósátt við þessa breytingu. Það er síðan allt önnur spurning, að auka sambærilega aðstoð og finna má í Hreiðrinu. Ég get alveg tekið undir að við eigum að gefa fleiri konum og fjölskyldum kost á að fæða í Hreiðrinu og njóta þeirrar aðstöðu. Það á að vera markmið okkar allra. En það gengur ekki, að mínu mati, að leggja niður þjónustu sem allir eru ánægðir með því ekki eru það kostnaðarrök sem kalla á það, þar sem ráðherrann staðfesti við þessa umræðu að óljóst sé hvað kostnaður varðandi MFS-eininguna sé mikill. Það virðast því ekki vera kostnaðarleg rök sem kalla á þetta. Þannig að eftir stendur að þjónustan versnar og valfrelsi er skert. Ég skora á hæstv. ráðherra að sýna djörfung og dugnað í þessu máli og koma þessari góðu þjónustu aftur á koppinn. Fólk var ánægt með hana og þetta var skynsamleg leið til að tryggja nægjanlegt valfrelsi í málaflokki sem hefur þurft að þola allt of mikinn skort og 

Virðulegur forseti. Ég get nú ekki áttað mig á því að við séum að spítalavæða fæðingar. Ég held að það sé nákvæmlega það sem ekki er verið að gera. Þróunin hefur verið sú að við erum einungis að veita þá þjónustu sem þörf er á hverju sinni varðandi fæðingar. Þannig að ég get ekki tekið undir að við séum að spítalavæða fæðingar almennt. Það er einmitt þannig að sængurlegan hefur verið að stórbreytast á undanförnum árum. Hún er miklu styttri núna en nokkurn tímann áður. Það er undantekning ef konur liggja lengi inni. Þá er það vegna þess að eitthvað mikið hefur verið að. Svo það er aldeilis ekki verið að spítalavæða fæðingar í dag. Það er þvert á móti verið að reyna að standa að þeim á eins náttúrlegan hátt og hægt er í hverju tilviki fyrir sig. Varðandi MFS-þjónustuna er búið að efla heilsugæsluna á þessu sviði og það er þannig að sama ljósmóðirin getur fylgt konu eftir meira og minna alla meðgönguna og eftir fæðingu líka. Þar er mikil samfella. Ég tel líka að það sé mjög jákvætt að með þessum breytingum, eins og hér kom fram í fyrra svari mínu, að samkvæmt upplýsingum frá sviðsstjórum kvennasviðs á LSH, þá verður MFS-aðstaðan nýtt enn betur en áður. Í stað þess að 280 konur fæða í Hreiðrinu þá munu þessar breytingar bjóða þeirri stöðu heim að um 700 konur geti fætt þar. Ég tel því að við sinnum þjónustu við konur á meðgöngu mjög vel bæði í fæðingu og á sængurlegu og að sú þróun sem hefur átt sér stað upp á síðkastið bjóði upp á mjög góð úrræði.

Forseti. Ég ber fram fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra um mismunun sjúklinga með gjaldtöku á Landspítala – háskólasjúkrahúsi. Þar á ég við annaðhvort mismikla gjaldtöku fyrir sambærileg veikindi eða jafnvel enga og mikla gjaldtöku annars vegar. Við höfum verið að ræða undanfarið skýrslu sem yfirmenn og sérfræðingar hjá Tryggingastofnun ríkisins gerðu um réttlátari notendagjöld í sjúkratryggingunum í heilbrigðisþjónustunni. Það hefur verið mjög mikilvæg umræða. Það er auðvitað nauðsynlegt að bregðast við ef í ljós kemur að mikill ójöfnuður er orðinn í heilbrigðiskerfinu. Mér finnst ástæða til að beina athyglinni að sjúklingum sem njóta þjónustu við Landspítala – háskólasjúkrahús og mismunandi greiðslur sem þeir búa við. En 15. mars. síðastliðinn skrifaði krabbameinssjúklingur, sem skrifar undir grein sína sem öryrki, í Morgunblaðið og vakti athygli á þeirri mismunun sem krabbameinssjúklingar búa við, sem eru í meðferð á Landspítalanum. Hann lýsir því hvernig hann fer á göngudeildina, kemur á þriggja vikna fresti, fær sneiðmynd og sprautur o.s.frv. Hann segir hér, öryrkinn, að fyrir þessa læknisþjónustu borgi hann yfir 100.000 kr. á ári, eftir að hann er kominn með afsláttarkort. Á sama tíma þarf krabbameinssjúklingur sem er lagður inn á K-deild Landspítala – háskólasjúkrahúss og fær meðferð þar, ekki að borga neitt, hann fær ókeypis þjónustu. Þarna eru tveir krabbameinssjúklingar, annar borgar yfir 100.000 kr. á ári, með afsláttarkorti, og hinn borgar ekki neitt. Þarna er auðvitað komin upp staða sem við þurfum aðeins að huga að. Ég spyr því hæstv. heilbrigðisráðherra: Finnst ráðherra eðlilegt að mismuna sjúklingum, svo sem krabbameinssjúklingum, með gjaldtöku eins og gert er á Landspítala – háskólasjúkrahúsi, eftir því hvort þeir fá meðferðina á göngudeild eða á legudeild? Hefur hæstv. ráðherra áform um að koma til móts við sjúklinga sem bera mikinn kostnað af meðferð á göngudeildum sjúkrahúsanna? Ég er hér bara með dæmi um sjúkling sem borgar 100.00 kr. á ári fyrir krabbameinsmeðferð. Það eru mun verri dæmi til. Það er hægt að fá skattafslátt vegna mikils kostnaðar í heilbrigðiskerfinu. Það þarf að huga að því á skattframtali. Það eru greiddir styrkir úr sjúkrasjóðum stéttarfélaganna eða verkalýðsfélaganna, en þeir eru skattlagðir, eins og hefur komið fram hér í umræðunni. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er hann að huga að jöfnuði þannig að það verði 

Virðulegur forseti. Hér er spurt hvort ráðherra finnist eðlilegt að mismuna sjúklingum, svo sem krabbameinssjúklingum með gjaldtöku, eins og gert er á Landspítala – háskólasjúkrahúsi, eftir því hvort þeir fá meðferð á göngu- eða legudeild. Það er líka spurt: Hefur ráðherra áform um að koma til móts við sjúklinga sem bera mikinn kostnað af meðferð á göngudeild sjúkrahúsa? Því er til að svara að lög um almannatryggingar gera ráð fyrir að ef sjúkratryggður einstaklingur þarf að ráði læknis á sjúkrahúsvist að halda þá sé honum tryggð ókeypis sjúkrahúsvist. Sjúkrahúsvist skal tryggð eins lengi og nauðsyn krefur ásamt læknishjálp og lyfjum og annarri þjónustu sem sjúkrahúsið veitir. Lögin gilda óháð því hvort um er að ræða krabbameinssjúklinga eða sjúklinga með annars konar sjúkdóma. Þetta er bara hin almenn regla sem er háð læknisfræðilegu mati. Matið á því hvort sjúklingur eigi að leggjast inn á sjúkrahús eða hvort meðferð fari fram á göngudeild sjúkrahúss er hjá læknum. Þeir geta væntanlega metið fólk með sömu sjúkdóma á mismunandi hátt, þ.e. hvort leggja einhverja þurfi inn vegna hugsanlegra aukaverkana af því viðkomandi er í ákveðnu líkamlegu ástandi o.s.frv. Þarna er um læknisfræðilegt mat að ræða þar sem skorið er úr um hvort meðferðin fari fram á göngudeildinni eða með innlögn. Ef hægt er að veita þjónustuna á göngudeildum sjúkrahúsa gilda sambærilegar reglur um gjaldtöku og ef þjónustan er veitt utan sjúkrahúsa á einkastofum sérgreinalækna. Göngudeildarþjónustan telst vera sambærileg þeirri þjónustu sem veitt er á einkastofum sérgreinalækna og því ekki hægt að hafa gjaldtökuna lægri á göngudeildum sjúkrahúsa. Gæta verður að samkeppnislögum í þessu sambandi. Hvort áform séu um að koma til móts við sjúklinga sem bera mikinn kostnað af meðferð á göngudeildum sjúkrahúsa, þá vil ég benda á að það er gert með ýmsu móti og vil ég nefna hér nokkur atriði í því sambandi. Til dæmis er komið til móts við sjúklinga þannig að ef kostnaður fer umfram 18.000 kr. þá á sjúklingurinn rétt á afsláttarskírteini sem leiðir til lækkunar á gjöldum. Sambærilega tölur eru 6.000 kr. fyrir börn og 4.500 kr. fyrir aldraða og öryrkja. Ég geri mér grein fyrir að í því tilviki er hér um ræðir þarf viðkomandi að greiða miklu hærri upphæðir. Annað dæmi um hvernig komið er til móts við sjúklinga sem bera mikinn kostnað af læknismeðferð, er að heimilt er, samkvæmt reglugerð, að endurgreiða sjúklingi útgjöld vegna læknishjálpar, lyfja og þjálfunar ef útgjöldin teljast umtalsverð miðað við tekjur fjölskyldunnar. Þarna er sem sagt heimild í reglugerð og Tryggingastofnun ríkisins sér um þessar greiðslur eftir að búið er að meta viðkomandi og þá hve mikinn kostnað hann hefur borið. Það er þá tengt við fjölskyldutekjur og hvort þetta teljist umtalsverður kostnaður. Þannig að þar er líka möguleiki að koma til móts við þá sem bera mikinn kostnað af meðferð sinni. Virðulegur forseti. Undanfarið hefur verið rætt um að sjúklingum sé mismunað í notendagjöldum fyrir heilbrigðisþjónustu. Þetta hefur verið almenn umræða í samfélaginu í tengslum við skýrslur sem Tryggingastofnun gerði. Ég tel að þegar sjúklingar fá ókeypis sjúkrahúsvist, afsláttarskírteini sem leiða til lægri gjalda fyrir heilbrigðisþjónustuna, eða fá endurgreitt frá Tryggingastofnun ríkisins vegna kostnaðar við læknishjálp, lyf og þjálfun, þá sé um jákvæða ívilnun að ræða en ekki mismunun. Í því sambandi vil ég benda á að það er megininntak velferðarkerfisins að koma til móts við þá sem bágast eiga í samfélaginu með þessum úrræðum. Það er því mjög erfitt að kalla þetta mismunun því þetta er á almennum nótum, þ.e. að sumir fá afslætti en aðrir ekki, því af hverju fær fólk afslætti? Það hefur verið samstaða um að veita þeim afslætti sem þurfa á því að halda. Það er mjög auðvelt að hrópa á stjórnmálamenn: Einfaldið þið kerfið, einfaldið þið kerfið. En það er eðlilegt að það sé flókið af því við erum að koma til móts við ákveðna aðila sem eiga erfiðara með að standa undir kostnaði en aðrir. Auðvitað væri mjög jákvætt að einfalda kerfið. En ég bendi á að það verður aldrei mjög einfalt. Eðli kerfisins felur það í sér að það getur ekki orðið mjög einfalt.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur fyrir að hreyfa þessu máli. Að heyra þá tölu að krabbameinssjúklingur í „velferðarríkinu“ Íslandi greiði 100.000 kr. á ári eftir að hafa fengið afsláttarkort vegna meðferðar sinnar, finnst mér ekki hægt. Það er ekki boðlegt fyrir sjúklinga á Íslandi, sem eiga við jafnalvarleg veikindi að stríða og krabbamein er að þurfa að greiða slíkar upphæðir. Þetta er tala frá einum sjúklingi. Við höfum ekki fengið tölur frá öðrum og því er hægt að ímynda sér að þær geti verið bæði hærri og lægri. En það sama hver talan er þá er þetta allt of hátt. Þetta er eitthvað sem verður að fara í gegnum. Það hefur verið mín skoðun lengi að gjaldtaka í heilbrigðiskerfinu sé komin úr öllu hófi og hana verði að taka til gagngerrar endurskoðunar. Og sömuleiðis verði að einfalda leiðir og aðgengi fólks að möguleikum 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn um mismunun krabbameinssjúklinga sem koma á göngu- og legudeild. Við heyrum oft, hæstv. forseti, talað um mismunun í heilbrigðiskerfinu og mismunandi gjaldtöku og að það þurfi að einfalda og samræma gjaldið. Ég tel að það sé rétt. Það á að samræma gjaldið á þann hátt að gjaldtaka í heilbrigðiskerfinu sé minni en hún er nú, þar með yrði hún einfölduð. Ef gjaldtakan væri dregin til baka þyrfti ekki að hafa þessar flóknu reglur um jákvæða ívilnun fyrir sjúklinga. Reglur um gjaldtöku á göngudeildunum hafa verið settar vegna samkeppnissjónarmiða við einkareknar stofur en ég tel að það eigi að horfa á þær út frá sjónarmiðum 

Forseti. Ég verð að segja að ég varð fyrir vonbrigðum með hæstv. ráðherra. Hann ætlar ekki að taka á þessu. Það verður að ríkja jöfnuður í velferðarkerfinu og í gjaldtökunni. Vissulega á sjúkrahúsvist að vera ókeypis. Það á ekki að íþyngja veiku fólki með gjaldtöku. Það borgar skatta meðan það er heilbrigt en þegar það er orðið veikt þá kemur velferðarkerfið til móts við það og léttir undir. Það er óeðlilega mikill munur á sjúklingi sem lendir inni á legudeild og borgar ekkert og sjúklingi sem er á göngudeild og borgar um 100 þús. kr. - öryrki sem borgar lægra gjald og er með afsláttarkort. Þetta gengur ekki. Við verðum að skoða þennan ójöfnuð í kerfinu. Það þarf að skoða þessa gjaldtöku alveg eins og aðra gjaldtöku í sjúkratryggingunum. Sérfræðingar benda á að þarna sé orðinn óeðlilega mikill munur. Hér er bara talandi dæmi um að þetta gengur ekki svona. Hæstv. ráðherra bendir á að í almannatryggingalögunum er heimild til að endurgreiða mikinn sjúkrahúss- eða heilbrigðiskostnað en það er mjög tekjutengt og það er tengt við allar tekjur fjölskyldunnar, líka makans. Það er mjög erfitt þegar aðalfyrirvinna fjölskyldu verður veik og frá störfum og maki þarf kannski að leggja á sig viðbótarvinnu til þess að sjá fjölskyldunni farborða að þá eru þær tekjur teknar til viðmiðunar þegar á að endurgreiða. Oftar en ekki er ekki endurgreitt vegna þess að tekjutengingin er svo mikil. Það verður að taka á þessum hlutum og ég hvet hæstv. ráðherra til að skoða þetta betur og fara í þessa vinnu. Það er ekki hægt að láta þetta viðgangast. Þarna er ójöfnuðurinn orðinn allt of mikill í kerfinu. Það verður að gæta réttlætis og jafnaðar í velferðarkerfinu.

Reynt er að koma til móts við þá sem verða fyrir miklum útgjöldum.  Þá kemur hinn möguleikinn til, sem hér hefur verið gerður að umtalsefni, að hægt er að endurgreiða útgjöld vegna læknishjálpar, lyfja og þjálfunar ef útgjöldin teljast umtalsverð miðað við tekjur fjölskyldunnar, þá fer það að koma til skoðunar. Ég tel því eðlilegt að látið verði reyna á þá leið í þessum tilvikum, ég bendi á að það eru þarna tvær leiðir. Líklega duga afsláttarskírteinin ekki eins vel fyrir fólk sem er með svona háar upphæðir og fyrir aðra. En þá ætti líka að koma til hinnar reglunnar þar sem hægt er að aðstoða ef útgjöldin eru að verða umtalsverð miðað við tekjur fjölskyldunnar.

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra sem hljóðar svo: „Er til athugunar að nota skattkerfið í auknum mæli til að auka áhuga fjárfesta á sprotafyrirtækjum? Ef svo er, hvernig?“ Ástæða fyrirspurnarinnar er sú að ég tel að við þurfum að nota skattkerfið í miklu meira mæli til að efla sprotafyrirtækin og hátækniiðnaðinn og leita leiða til að fá aukið fjármagn inn í þessar greinar með ívilnunum í gegnum skattkerfið og endurgreiðslu á rannsóknar- og þróunarkostnaði. Það er úrelt leið að ausa út styrkjafé til nýsköpunarfyrirtækja hvers konar, sprotafyrirtækja og hátækniiðnaðar. Við eigum miklu frekar að fara þá leið að endurgreiða og ívilna í gegnum skattkerfið. Þar hefur verið talað um norsku leiðina þar sem 20% af rannsóknar- og þróunarkostnaði skilgreindra verkefna eru endurgreidd upp að ákveðinni upphæð, 10 milljónir, 20 milljónir eða 100 milljónir. Þetta er mjög góð og gagnsæ aðferð til að ívilna sprotafyrirtækjum og greinum í hátækni hvers konar sem verið er að stofnsetja, sérstaklega af því að 70% af þróunarverkefnum eru almennt launakostnaður. Þetta fer því allt með einum eða öðrum hætti í ríkissjóð og þetta er miklu betri leið en flókið kerfi ógagnsærra styrkja og ívilnandi lána sem skila sér illa til baka. Í þessu sambandi er mjög athyglisvert að skoða hagtölur um hlutfall verðmætasköpunar í hátækniiðnaði hvers konar. Árið 1995 var hlutfall hátækniiðnaðar í verðmætasköpun 0,6%. Níu árum síðar, 2004, var það orðið 3,9%, 852 milljarðar, hafði verið 451 milljarður árið 1995 og hefur orðið gífurleg breyting þar á. En á síðustu árum hefur hægt á þessari þróun og hún er eiginlega stopp og þarf að leita leiða til að efla hátækni- og sprotagreinar með sérstökum hætti. Verðmæti hátæknigreina var árið 1998 talið vera um 5 milljarðar og verðmætasköpun eftir greinum árið 2003 var tæp 4% á sama tíma og áliðnaðurinn skapaði um 1,2% af þessu. Það er því fróðlegt að skoða ýmsar hagtölur, sérstaklega til að sjá hve aukningin hefur verið mikil á síðustu árum í svokölluðum hátæknigreinum, upplýsingatækni, framleiðslu lyfja, lækningatækjum og sérhæfðum vélbúnaði, sem skapa nú, eins og áður sagði, um 4% af landsframleiðslunni en hafa hægt mjög á sér og þarf að leita leiða 

Herra forseti. Skattumhverfi íslenskra fyrirtækja er með því besta sem þekkist og nýtist sprotafyrirtækjum jafnt sem öðrum. Tekjuskattur fyrirtækja er með þeim lægsta sem þekkist í okkar helstu viðskiptalöndum og tryggingagjald er mun lægra en víðast hvar. Þá hefur eignarskatturinn verið afnuminn en brottfall hans er afar mikilvægt skref að því markmiði sem íslensk stjórnvöld hafa stefnt markvisst að á undaförnum árum sem er að gera skattumhverfi íslenskra fyrirtækja fyllilega samkeppnishæft við skattareglur annarra ríkja. Jafnframt hafa stjórnvöld lagt áherslu á að skattbreytingarnar væru almennar en ekki sértækar þannig að þær nýttust öllum sem atvinnurekstur stunda. En alltaf má gera betur ef duga skal. Fyrir liggur að þróunin í löndunum í kringum okkur hefur verið í þá átt að draga úr skattlagningu fyrirtækja og því hefur bilið á milli okkar og þeirra verið að minnka að undanförnu. Einstakir þættir þessarar þróunar eru nú til sérstakrar athugunar hjá sérfræðingum fjármálaráðuneytisins en jafnframt hef ég nýverið skipað sérstaka nefnd sem hefur það hlutverk að fara yfir skattkerfið til að varpa ljósi á hvaða þættir það eru sem gera Ísland samkeppnishæft og skilvirkt. Ýmis þau atriði sem sérfræðingar ráðuneytisins eru að skoða og útfæra um þessar mundir varða sprotafyrirtæki fremur en önnur þó að áhersla sé áfram lögð á almennar breytingar. Þar má nefna að nýlega hefur verið gefin út reglugerð um lengri aðlögunartíma varðandi fyrirframskráningu í virðisaukaskattskerfinu en mörg sprotafyrirtæki, einkum í hátækniiðnaði, starfa oft í langan tíma með tilheyrandi kostnaði áður en þau geta hafið sölu og framleiðslu á vöru eða þjónustu. Þá hefur verið lagt fram frumvarp á Alþingi um breytingar á skattskyldu samlagshlutafélaga sem talið er skapa stofnanafjárfestum, svo sem lífeyrissjóðum, aukið svigrúm til fjárfestinga í sprotafyrirtækjum. Einnig hefur verið skipuð nefnd til þess að skoða sérstaklega þær leiðir sem ýmis nágrannaríki okkar hafa farið, m.a. Noregur, í að efla rannsóknar- og þróunarstarf með sérstökum skattalegum ívilnunum og er niðurstöðu að vænta á næstu mánuðum hvað það varðar.

Virðulegi forseti. Þetta er mjög athyglisverð umræða og mjög mikilvægt að við skoðum sértækar leiðir til að koma til móts við nýsköpunarfyrirtæki og fyrirtæki sem eru í þróun og eru með mikinn þróunarkostnað. Ég tel verulega illa búið að slíkum fyrirtækjum hér á landi. Þó að við séum hér með lágan tekjuskatt á fyrirtæki þá nýtist það þessum sprotafyrirtækjum ekki neitt vegna þess að þau skila ekki tekjum. Talað er um allt að 10–15 ár sem upphafsár fyrirtækja af þessu tagi, þ.e. áður en afurð þeirra verður arðbær. Virðulegi forseti. Ég tel að hér verði ríkisvaldið að koma með sértækar leiðir. Það er ekki nóg að leggja áherslu á almennar reglur fyrir fyrirtæki vegna þess að fyrirtæki sem er í uppbyggingu og fyrirtæki sem er komið yfir þróunarkostnaðinn eru í eðli sínu gjörólík og þurfa gjörólíka nálgun hvað þetta varðar. Ég tek undir með hv. fyrirspyrjanda, ég tel 

Virðulegi forseti. Það mátti lítið greina í svörum hæstv. fjármálaráðherra um hans pólitísku viðhorf í þessu máli, hvaða leiðir hann vildi sjá farnar og einhverjar vísbendingar nýs fjármálaráðherra um það hvernig hann vildi búa að þessum fyrirtækjum. Sprota- og nýsköpunarfyrirtækin og hátæknigreinarnar verða að fá svigrúm til að verða til. Þeim duga ekki hinar almennu reglur þó svo að þær dugi þeim síðar. Þau verða að fá einhvers konar ívilnandi svigrúm til að eflast og þróast og þar er norska leiðin, einhvers konar útgáfa af henni, mjög vænleg. Ég hefði viljað heyra hæstv. fjármálaráðherra svara því fyrir sitt leyti, sem leiðandi stjórnmálamaður í landinu, hvort það væri leið sem hann vildi sjá og teldi færa, burt séð frá einhverjum nefndum og nefndaskipunum. Stjórnvöld á Íslandi hafa á síðustu árum tekið mjög hraustlega á í málefnum stóriðjunnar svo vissulega er mjög umdeilt. Lengi má deila um það hvort of langt hafi verið gengið, en það er ekki til umræðu hér. Þar hafa menn ekki hikað við að beita ívilnandi aðferðum og alls konar bænaskrám o.s.frv. til að laða að erlenda fjárfesta og stóriðjurekstur hvers konar. Stóriðjuframkvæmdir hafa, má segja, tröllriðið allri atvinnuumræðu á Íslandi um árabil. Ég tel að nýsköpun, hátækni og sprotafyrirtæki séu mikilvægasti þátturinn í umræðum um atvinnumál og tengist að sjálfsögðu menntun og rannsóknum og þeim hlutum líka. Þessi fyrirtæki þurfa að fá pólitískar vísbendingar frá stjórnvöldum um það hvert stefnir. Ég skora á hæstv. fjármálaráðherra að kveða upp úr um það hvort hann telji koma til greina að fara ívilnandi leið eins og gert er í Noregi með því að greiða til baka 20–30% af rannsóknar- og þróunarkostnaði skilgreindra verkefna upp að ákveðnu marki. Annað eru óboðleg svör, 

Herra forseti. Það er sjálfsagt alveg hárrétt hjá hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur að nýsköpunarfyrirtækjum dugir ekki bara hið almenna umhverfi og orsakirnar eru augljósar eins og kom fram hjá henni, þetta tekur langan tíma. Það væri kannski rétt að bæta einu atriði við líka sem er í hinu almenna umhverfi, það er tekjuskattur einstaklinga, að það stig sem hann er á hérna miðað við nágrannalönd okkar gerir það að verkum að fyrirtæki hér eru vel samkeppnisfær um að fá til sín sérfræðinga á hinum ýmsu sviðum. Ég verð hins vegar að segja að miðað við þann áhuga sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson sýnir þessu máli þá virðist ekki koma fram í máli hans - hann kannski veit betur - hvað ég hef verið að leggja áherslu á þessari umræðu. Það sem bæði ég og ríkisstjórnin höfum verið að leggja áherslu á að undanförnu, bæði sem fjármálaráðherra og fyrr sem sjávarútvegsráðherra, er styrkjaþátturinn í þessu sem vissulega er ívilnandi aðgerð fyrir fyrirtæki sem þessi. Það er þá fyrst rétt að nefna Vísinda- og tækniráð, nýendurskipulagt og með auknum fjármunum til rannsóknarstarfseminnar, og það er Tækniþróunarsjóðurinn sem var hluti af þeirri endurskipulagningu, sem var nýr sjóður, og svo er það AVS verkefnið sem komið var á fót í sjávarútvegsráðuneytinu í minni tíð þar og síðast en ekki síst aukið fjármagn til Nýsköpunarsjóðs. Þessir þrír sjóðir sem ég nefndi vinna allir á forsendum samkeppni þannig að þau verkefni sem sótt er um fé til í þá eru metin á faglegum grundvelli og niðurstaðan fæst þar. Ég hef talið að þetta væri hin rétta leið til að fara en hins vegar vegna þess að mikill áhugi er á skattahliðinni hef ég ákveðið að skoða hana líka, 

Virðulegi forseti. Nú eru komin hátt í tvö ár síðan bankar og sparisjóðir hófu samkeppni við Íbúðalánasjóð um veitingu íbúðalána. Síðan þá hafa Samtök banka og verðbréfafyrirtækja kvartað undan því að samkeppnisstaða þeirra, banka og sparisjóða gagnvart Íbúðalánasjóði, sé ójöfn. Þar er nefnt til sögunnar t.d. að Íbúðalánasjóður njóti ríkisábyrgðar en þurfi ekkert að greiða fyrir hana. Líka er nefnt að kröfur um eiginfjárhlutfall séu mun vægari gagnvart sjóðnum en bönkunum og sömuleiðis er rætt um að sjóðurinn sé undanþeginn því að greiða tekjuskatt í ríkissjóð svo eitthvað sé nefnt. Það sem mér finnst þó meira um vert og mikilvægara og meira áhyggjuefni, kemur fram í ágætri grein, Úrval á íbúðalánamarkaði, sem birtist í Viðskiptablaði Morgunblaðsins 16. febrúar sl. og er í raun fréttaskýring og úttekt á íbúðalánamarkaðnum og er tekin saman af Grétari Júníusi Guðmundssyni. Greinin er um margt fróðleg, þar kemur m.a. fram að ekki eingöngu sé samkeppnisstaða banka annars vegar og Íbúðalánasjóðs hins vegar ójöfn, heldur sé lántakendum mismunað eftir því hvar þeir taka lánin. Í greininni kemur fram og er bent á að lántakendum sé mismunað samkvæmt skattalögum eftir því hvar þeir taka lán til meiri háttar endurbóta á íbúðarhúsnæði. Er þar tiltekin sérstaklega 68. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt og eignarskatt, en þar segir að vaxtagjöld myndi rétt til vaxtabóta þegar um er að ræða lán frá Íbúðalánasjóði sem tekin eru vegna verulegra endurbóta á húsnæði til eigin nota. Virðulegi forseti. Ég legg því fram hér fyrirspurn fyrir hæstv. ráðherra, sem hljóðar svo: Hyggst ráðherra beita sér fyrir breytingum á 68. gr laga nr. 90/2003, um tekjuskatt og eignarskatt, þannig að lántakendur hjá öllum lánastofnunum hafi sama rétt til vaxtabóta vegna lána sem tekin eru vegna verulegra endurbóta á íbúðarhúsnæði til eigin nota? Eins og fram kom í upphafi máls míns er ekki langt síðan þessi ágæta samkeppni um lántakendur hófst og því geri ég ráð fyrir og vænti þess að hér sé um einhvers konar mistök að ræða, þ.e. að þetta sé þáttur sem ríkisvaldið eigi eftir að taka á og vænti þess að heyra þau svör hér, vegna þess að ef ekki þá er auðvitað óþolandi ef lántakendum er mismunað með þessum hætti í gegnum vaxtabótakerfið.

Herra forseti. Ég held að vandfundið sé það tíu ára skeið í Íslandssögunni þar sem meiri breytingar hafa orðið á bankakerfinu en hér hafa orðið að undanförnu. Sjálfsagt er það rétt hjá hv. þingmanni að þá kemur ýmislegt upp sem menn hafa ekki endilega séð fyrir að væri vandamál við hina gömlu skipan en verður það þegar ný skipan og nýtt fyrirkomulag kemst á. Þannig er því sjálfsagt farið með það atriði sem hún nefndi í fyrirspurn sinni. Þrátt fyrir þær miklu breytingar sem hafa orðið á þessum málum hjá okkur að undanförnu má kannski segja að ekki sjái enn alveg fyrir endann á breytingunum. Enn er verið að skoða nýja möguleika og nýjar breytingar. Ég geri ráð fyrir því að sá þáttur sem hún nefndi sérstaklega verði skoðaður við þá yfirferð og fyrr en síðar fáist úrlausn í þeim efnum sem þar voru nefnd.

Virðulegi forseti. Það er rétt að miklar breytingar hafa átt sér stað á banka- og lánamarkaði á síðustu árum og missirum, sérstaklega hvað varðar húsnæðislánin þar sem almennu bankarnir eru komnir mjög sterkt inn sem lánveitendur til húsnæðislána. Þá er rétt að skoða lögin sérstaklega og gloppurnar í þeim og hv. fyrirspyrjandi bendir á eina slíka sem mismunar lántakendum klárlega. Það er augljóst að þetta er hagsmunamál fyrir margar fjölskyldur og sumar mjög mikið sem kaupa gamalt húsnæði sem þarfnast verulegra endurbóta til að það sé almennilega íbúðarhæft til framtíðar. Þá er mikilvægt að fólk hafi sama rétt til vaxtabóta burt séð frá því hvar lánin eru tekin, þurfi það að ráðast í verulegar endurbætur á húsnæði til eigin nota. Þess vegna er ástæða til að skora á hæstv. fjármálaráðherra að beita sér fyrir grundvallarbreytingum til að laga kerfið um leið og þróunin á sér stað.

Virðulegi forseti. Ég fagna því auðvitað að einhver yfirferð sé í gangi yfir kerfið í heild sinni. Engu að síður tel ég að þegar upp kemur að beinlínis sé verið að mismuna fjölskyldum í landinu í gegnum vaxtabótakerfið þá sé það atriði sem eigi ekki heima í yfirferð heldur verði að leiðrétta slíkt jafnóðum. Ef við ætlum að fara að líta alltaf á þetta í yfirferð í stærra samhengi mun þessi mismunun halda áfram enn eitt skattaárið og kannski annað og annað á meðan nefnd er að fara yfir málið. Það hlýtur að vera óþolandi fyrir það fólk sem fyrir þessu verður. Það er ekki nóg með, virðulegi forseti, að þessi ríkisstjórn hafi skert vaxtabæturnar með þeim hætti að þær hafa ekki fylgt verðlagsþróun og skerðist sömuleiðis núna hjá fjölmörgum fjölskyldum vegna breytinga á fasteignamati heldur kemur þetta núna, að það sé mismunun og henni eigi ekki að kippa í liðinn. Ég hefði haldið að þegar svona breytingar verða fyrir tilstuðlan hins opinbera þá verði það að vera sveigjanlegt í því að koma til móts við fólk og taka á svona málum þegar þau koma upp. Svör hæstv. ráðherra valda mér því verulegum vonbrigðum vegna þess að stundum er rétt að setja hluti í nefnd, stundum er rétt að skoða málin og fara vel yfir þau. En við margar aðstæður á hreinlega að taka á málunum strax. Þegar hreinlega er verið að mismuna fólki á að taka á málum strax og laga löggjöfina en ekki þvæla málum í nefnd.

Herra forseti. Mér þykir nú yfirleitt leiðinlegt að valda fólki vonbrigðum, en ég held að miðað við þau svör sem ég var að gefa og miðað við yfirlýsingar forsætisráðherra að undanförnu um þau mál sem ég var að reifa hérna, eigi hv. þingmaður ekki að þurfa að hafa miklar áhyggjur af því að það muni dragast á langinn að breytingar verði á þeim málum sem ég var hér að lýsa og þær muni þá leysa þann vanda sem hún var sérstaklega að nefna. Ég vona að ég hafi þá með síðari ræðu minni aðeins dregið úr vonbrigðunum.

Virðulegi forseti. Tilefni þeirrar fyrirspurnar sem hér er lögð fram til fjármálaráðherra er nýlegt viðtal við Árna Heimi Jónsson menntaskólakennara sem greindist með illkynjað krabbamein en hann hefur barist við þennan sjúkdóm í langan tíma. Þessi einstaklingur hefur mótmælt því að lífsnauðsynleg læknishjálp sé skattstofn fyrir ríkið og margir taka undir þessi mótmæli og fjölda þingmanna misbýður hreinlega þessi skattlagning. Fram kom í viðtalinu við Árna að í fyrra greiddi hann að jafnaði 10 þús. kr. í komu- og rannsóknargjöld á mánuði. Hann sótti um styrk í sjúkrasjóð Kennarasambandsins og fékk 53 þús. kr. í styrk en þurfti að greiða 36% í staðgreiðsluskatt af fjárhæðinni. Þetta er auðvitað fráleit skattlagning, virðulegi forseti, ekki síst í ljósi þess hve sjúkra- og styrktarsjóðir verkalýðshreyfingarinnar spara samfélaginu mikið með slíkum styrkjum sem nýtast vel sem forvarnir og einnig vegna endurhæfingar sjúkra. Nú er það svo eftir því sem fram hefur komið að þessir styrkir hafa ekki alltaf verið skattlagðir og var endurgreiðsla á sjúkra- og endurhæfingarkostnaði almennt skattfrjáls allt fram til ársins 2002. En samkvæmt því sem fram kom í Morgunblaðinu nýlega hefur orðið ákveðin stefnubreyting hjá skattyfirvöldum og eins og það var orðað fóru einstaka starfsmenn hjá Skattstofunni að leggja á styrkinn skatt. Í Morgunblaðinu kom orðrétt fram, með leyfi forseta: „Árið 2004 gaf ríkisskattstjóri hins vegar út ákvarðandi bréf um að fyrrgreindir styrkir skyldu vera staðgreiðsluskattskyldir og á síðasta ári kom úrskurður frá yfirskattanefnd sem staðfesti þá túlkun ríkisskattstjóra á skattalögum.“ Það er því ljóst, virðulegi forseti, að það vaknar sú spurning hvort þessi skattlagning hafi yfirleitt lagastoð. Samkvæmt því sem fram kom í fréttinni hafa forráðamenn sjúkrasjóðanna mótmælt henni harðlega við bæði forsætisráðherra og fjármálaráðherra en án árangurs. Því er eðlilegt, virðulegi forseti, að nú sé spurt: 1. Hversu miklar skatttekjur hafði ríkissjóður af framlögum og styrkjum úr sjúkra- og styrktarsjóðum stéttarfélaganna á árunum 2004 og 2005? 2. Telur ráðherra að skattlagning sjúkrastyrkja hafi lagastoð? 3. Hvaða stefnubreyting varð á árinu 2002 þegar farið var að leggja skatt á sjúkrastyrki án þess að til lagabreytinga hafi komið? 4. Telur ráðherra skattlagninguna eðlilega og ef svo er, með hvaða rökum? 5. Hyggst ráðherra beita sér fyrir breytingu á þessari skattlagningu? Og það er kannski mikilvægasta spurningin. Vonandi hefur þessi umræða sem Árni Heimir Jónsson setti af stað orðið til þess að það hafi orðið viðhorfsbreyting í fjármálaráðuneytinu og við fáum að heyra hér svör við því að ráðherra muni endurskoða þessa óréttlátu skattlagningu á sjúklinga.

Herra forseti. Ég vildi í upphafi geta þess að það eru nokkuð margir liðir í þessari fyrirspurn þannig að svarið gæti orðið nokkuð langt og ef mér tekst ekki að klára það í fyrri ræðu minni mun ég freista þess að klára það í síðari ræðunni. Fyrsta spurningin er: „Hversu miklar skatttekjur hafði ríkissjóður af framlögum og styrkjum úr sjúkra- og styrktarsjóðum stéttarfélaganna á árunum 2004 og 2005?“ Samkvæmt upplýsingum úr skattframtölum fyrir árið 2005 vegna tekna sem aflað var á árinu 2004 fengu 11.174 framteljendur framlög eða styrki úr sjúkra- og styrktarsjóðum stéttarfélaga á því ári, samtals 852 millj. kr. Veittar voru skattalegar ívilnanir, samtals 122 millj. kr., á móti þeim greiðslum á grundvelli 65. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, en það heimilar skattyfirvöldum að lækka þessar greiðslur, t.d. vegna skerðingar á gjaldþoli framteljenda. Stofn til tekjuskatts og útsvars nam þannig um 730 millj. kr. en af þeim greiddu umræddir einstaklingar 169 millj. kr. í tekjuskatt í ríkissjóð og 94 millj. kr. í útsvar til sveitarfélaga eða samtals 263 millj. kr. Þess má geta að framlög og styrkir frá stéttarfélögum voru að jafnaði 2,5% af skattskyldum tekjum þeirra framteljenda sem þeirra nutu eða liðlega 76 þús. kr. á ári á hvern styrkþega. Sambærilegar tölur fyrir árið 2004 vegna tekna sem aflað var á árinu 2003 voru 10.724 framteljendur og námu heildarframlög 843 millj. kr. Þar af var skattaleg ívilnun á grundvelli 65. gr. samtals 121 millj. kr. og skattstofninn því 722 millj. kr. Af þeim stofni greiddu þessir tæplega 11 þúsund einstaklingar 162 millj. kr. í tekjuskatt til ríkisins og 93 millj. kr. í formi útsvars til sveitarfélaga eða samtals 255 millj. kr. Framlög og styrkir frá stéttarfélögum voru að jafnaði 2,8% af skattskyldum tekjum styrkþega eða tæplega 79 þús. kr. á ári á hvern þeirra. Af þessu sést að meðalgreiðsla framlaga og styrkja úr sjúkra- og styrktarsjóðum stéttarfélaganna lækkaði lítillega á hvern styrkþega milli áranna 2003 og 2004. Önnur spurningin er: „Telur ráðherra að skattlagning sjúkrastyrkja hafi lagastoð?“ Í II. kafla laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, ásamt síðari breytingum, eru taldar upp skattskyldar tekjur. Skattskyldar tekjur teljast, með þeim undantekningum og takmörkunum er greinir í lögum um tekjuskatt, hvers konar gæði, arður, laun og hagnaður sem skattaðila hlotnast og metin verða til peningaverðs og skiptir ekki máli hvaðan þær stafa eða í hvaða formi þær eru. Lagastoð um skattlagningu sjúkrastyrkja er að finna í 2. tölul. a-liðar 7. gr. sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Tryggingabætur, meðlög og styrkir. Skaðabætur og vátryggingafé vegna sjúkdóms, slysa, atvinnutaps eða launamissis og hvers konar aðrar skaðabætur og vátryggingabætur …“ Þriðja spurningin er: „Hvaða stefnubreyting varð á árinu 2002 þegar farið var að leggja skatt á sjúkrastyrki án þess að til lagabreytinga hafi komið?“ Sjúkrastyrkir hafa ávallt verið skattskyldir. Ágreiningur hefur hins vegar risið um það hvort styrkir þessir væru frádráttarbærir eða ekki og má í því sambandi nefna úrskurð yfirskattanefndar nr. 803/1997 og tvo nýrri úrskurði, nr. 237/2005 og 383/2005. Fyrir 1. júlí 2001 voru sjúkrastyrkir ekki staðgreiðsluskyldir, sbr. 2. gr. reglugerðar nr. 591/1987, um laun, greiðslur og hlunnindi utan staðgreiðslu, en frá og með 1. júlí 2001 voru sjúkrastyrkir staðgreiðsluskyldir, sbr. reglugerð nr. 500/2001, um breytingu á reglugerð nr. 591/1987, um laun, greiðslur og hlunnindi utan staðgreiðslu, með síðari breytingum. Eðlilegra þótti að taka staðgreiðsluna af strax í stað þess að menn fengju skattinn í bakið síðar. Skattframkvæmd hefur verið einsleit hvað þetta varðar. Með aukningu á styrkjum stéttarfélaga og betri forskráningu á framtöl hefur skattlagning vegna þeirra aukist hin síðari ár. Á árinu 1998 greiddu stéttarfélög í atvinnugrein 91200 307 milljónir alls í styrki samanborið við 909 milljónir árið 2005. Þar af voru 232 milljónir greiddar í sjúkradagpeninga árið 1998 en 565 milljónir árið 2005. Samtals eru þessar greiðslur árið 1998 307 miljónir, 1999 471 milljón, 2000 274 milljónir, 2001 783 milljónir, 2002 853 milljónir, 2003 743 milljónir, 2004 747 milljónir og 2005 909 milljónir. Herra forseti. Ég mun ljúka svarinu í síðari ræðu minni.

Herra forseti. Stundum verður kerfið svo skrýtið að maður fær á tilfinninguna að það sé bara þarna kerfisins vegna. Þetta mál er dæmi um slíkt. Á hvaða leið erum við þegar við erum farin að skattleggja styrki úr sjúkra- og styrktarsjóðum? Hvaða þörf kallar á slíka skattlagningu? Af hverju erum við svo föst í hugsanagangi kerfiskarlsins og möppudýrsins að kerfið krefst skattlagningar af styrkjum til veiks fólks? Ég skora á hæstv. fjármálaráðherra að breyta þessu í snarhasti. Eins og vinnulagið er í þinginu þá er valdið hjá honum. Einnig ber að minna á orð sem fallið hafa í umræðunni að það rennur úr fleiri tímaglösum en þingsins þessa dagana. Sýnum því dug og gerum það rétta í þessu máli því að upphæðirnar sem hér er um að ræða skipta ríkissjóð engu máli.

Hæstv. forseti. Greiðslur úr styrktar- og sjúkrasjóðum stéttarfélaga eru almennt ætlaðar til að taka á tekjumissi fyrirvinnu og bæta mönnum tekjutap. Þetta er hluti af launagreiðslu, þ.e. launagreiðendur greiða þetta framlag samkvæmt kjarasamningum eða lögum eftir atvikum. Ég lít svo á, hæstv. forseti, að þessar greiðslur eigi að vera undanþegnar skatti þegar þær eru greiddar út. Ég tel að sú framkvæmd sem tekin var upp árið 2001, og hæstv. ráðherra lýsti áðan, sé ekki eðlileg. Ef lagastoð skortir tel ég að hæstv. fjármálaráðherra eigi að beita sér fyrir að slík lagastoð verði sett inn í lög.

Herra forseti. Það er ástæða til að þakka hv. fyrirspyrjanda Jóhönnu Sigurðardóttur fyrir að vekja athygli á þessu máli. Ég verð að viðurkenna að það kemur manni afskaplega spánskt fyrir sjónir að menn skuli sjá þarna pott til að sækja í einhverja aukaskatta, einhverja jaðarskatta. Að vísu hefur ráðherra ekki unnist tími til í umræðunni að svara síðustu spurningunni en ég bíð spenntur eftir því svari og skora eins og aðrir á ráðherra að beita sér fyrir breytingu á þessari skattlagningu, því eins og komið hefur fram er verið að bæta upp tekjumissi fólks og þeirra sem virkilega þurfa á þessu að halda. Það má í raun og veru segja að verið sé að auka á misskiptingu með því að taka skatt af þessum nauðsynlegu styrkjum sem fólk þarf virkilega á að halda við erfiðar aðstæður.

Forseti. Ég tek undir áskoranir þingmanna til hæstv. ráðherra um að beita sér fyrir breytingu á þessari óréttlátu skattlagningu. Fyrr í dag töluðum við um aukna skattbyrði sjúklinga af því að ríkið er að taka inn auknar tekjur af veiku fólki. Sjúkrasjóðirnir koma til móts við útgjöld fólks í heilbrigðiskerfinu og tekjumissi og hæstv. fjármálaráðherra er að taka inn peninga af þessu mótframlagi frá sjúkrasjóðunum. Ég trúi því ekki að hæstv. ráðherra svari ekki síðustu spurningunni játandi hér á eftir. Það er algjört siðleysi að vera með skattlagningu eins og þessa. Það verður að koma til móts við veikt fólk annaðhvort í heilbrigðiskerfinu eða með því að leggja þessa óréttlátu skattlagningu niður.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. fyrirspyrjanda Jóhönnu Sigurðardóttur og tel það alveg fráleitt að greiðslur úr sjúkrasjóðum verkalýðsfélaganna séu skattlagðar. Ég vil lýsa því yfir að það er stefna og ósk og krafa verkalýðshreyfingarinnar almennt að þessar greiðslur verði undanþegnar skatti. Eins og hæstv. ráðherra er kunnugt hef ég óskað eftir viðræðum við hann og ráðuneytið sem formaður BSRB um að þessi mál verði tekin til endurskoðunar en ég stíg í pontu fyrst og fremst til að lýsa stuðningi við málflutning hv. fyrirspyrjanda Jóhönnu Sigurðardóttur.

Ég þakka ráðherra svörin. Ég held að það sjáist og heyrist á svari ráðherra hvað þessir sjúkrasjóðir eru mikilvægir þegar um er að ræða 10–11 þúsund manns sem á ári hverju hafa fengið styrki úr þessum sjóðum upp á 700–800 milljónir. Þetta eru mjög mikilvægir styrkir og aðstoð, bæði við samfélagið í heild og þá einstaklinga sem þurfa á því að halda. Því er það til skammar fyrir ríkisvaldið og nær auðvitað engri átt að skattleggja greiðslur úr sjúkra- og styrktarsjóðum stéttarfélaganna sem einstaklingar borga í. Ég held að breytingin sem gerð var árið 2002 sé mjög vafasöm framkvæmd, að setja þessar greiðslur inn í staðgreiðsluna, og ég held að það sé raunar vafasamt að hægt sé að skattleggja þær. Ef svo er að lögin séu með þeim hætti að hægt sé að skattleggja þær þá á auðvitað að breyta þeirri framkvæmd. Ég er alveg viss um að mikill meiri hluti er fyrir því í þjóðfélaginu og jafnvel í þinginu, ég efa það ekki. Af því að ég hef heyrt að mörgum þingmönnum blöskrar að þetta skuli skattlagt þá er ég sannfærð um að meirihlutavilji er fyrir því á Alþingi að koma með frumvarp og gera það að lögum að þessar greiðslur verði undanþegnar skattlagningu. Það er auðvitað óeðlilegt að ríkisvaldið, sem hefur hækkað verulega komu- og rannsóknargjöld þannig að fólk á í miklum erfiðleikum með að standa undir útgjöldum vegna þess, skuli í ofanálag skattleggja smástyrk sem þessir einstaklingar fá úr sjúkra- og styrktarsjóðum stéttarfélaga. Ég trúi því og treysti að hæstv. ráðherra bregðist nú við með þeim hætti að leggja til að skattlagning á þessum styrkjum verði undanþegin. Það er ekki bara hægt að vísa í 65. gr. skattalaga þar sem heimild er til lækkunar á tekjuskattsstofni, einhverjar smáskattaívilnanir ef um er að ræða veikindi eða slys. 

Herra forseti. Þá tek ég til við lesturinn aftur en það er svar við fjórðu spurningu hv. fyrirspyrjanda: „Telur ráðherra skattlagninguna eðlilega og ef svo er, með hvaða rökum?“ Sjúkrastyrkir teljast til skattskyldra tekna skv. 2. tölul. a-liðar 7. gr. laga nr. 90/2003. Um frádrátt frá slíkum tekjum fer eftir 2. mgr. 30. gr. nefndra laga. Í því ákvæði felst að beinn kostnaður við öflun teknanna leyfist eingöngu til frádráttar sams konar tekjum og hann gekk til öflunar á og má frádráttur hvers árs ekki nema hærri fjárhæð en sem nemur þeim tekjum sem hann leyfist til frádráttar. Það leiðir af tilvísun 2. mgr. 30. gr. laga nr. 90/2003 til 1. mgr. 1. tölul. 31. gr. laganna um frádrátt frá tekjum af atvinnurekstri, að við skilgreiningu á beinum kostnaði ber að fara eftir almennum reglum um rekstrarkostnað eftir því sem við á með þeim takmörkunum sem ákvæðið sjálft mælir fyrir um. Persónuleg útgjöld eru því ekki heimil til frádráttar sem rekstrarkostnaður. Útgjöld, m.a. vegna líkamsræktar, sjúkraþjálfunar, krabbameinsskoðunar, ættleiðingar, glasafrjóvgunar, tannviðgerða, skoðunar hjá Hjarta- og lungnastöðinni, heilsufarstryggingar, gleraugnakaupa og hjálpartækja, teljast persónulegur kostnaður sem ekki kæmi til álita að heimila til frádráttar sem rekstrarkostnað. Verður að telja þá reglu sem að framan greinir, um að persónuleg útgjöld sé ekki heimilt að draga frá skattskyldum tekjum, samræmast jafnræðissjónarmiðum í skattframkvæmd og þeirri meginreglu að allar tekjur séu skattskyldar nema þær séu sérstaklega undanþegnar samkvæmt lögum. Ríkisskattstjóri hefur með ákvörðun frá 22. nóvember 2004 staðfest þessa framkvæmd með áliti sínu. Ég vil auk þess vísa til heimildarinnar til ívilnunar. Að lokum fimmta spurningin: „Hyggst ráðherra beita sér fyrir breytingu á þessari skattlagningu?“ Að störfum er nefnd sem á að endurskoða skattalögin eins og þau eru í dag og hafa verið frá því 1988. Nefndin á skoða hvernig þau hefur reynst. Skattkerfi okkar byggist á því að hafa mjög fáar undanþágur og því hlýtur það að koma til athugunar hjá nefndinni hvort við eigum að gera breytingar þar á og þá mun þetta verða skoðað. Ég vænti þess að nefndin skili 

Virðulegi forseti. Þessi fyrirspurn til fjármálaráðherra er flutt í ljósi niðurstöðu héraðsdóms í Baugsmálinu og fjallar um þann þátt sem snýr að upplýsingum í ársreikningum um lán til stjórnenda fyrirtækja. Fram hafa komið athyglisverðar og vel rökstuddar ábendingar sérfræðinganna Stefáns Svavarssonar og Áslaugar Björgvinsdóttur, sem bæði eru dósentar við Háskólann í Reykjavík, sem nauðsynlegt er að Alþingi fjalli um. Stefán hefur m.a. kallað eftir því að samræma þurfi lög um hlutafélög, skattalög og lög um ársreikninga og telur að skrá eigi öll lán fyrirtækja í ársreikning. Áslaug hefur m.a. sagt að löggjafinn hafi ekki innleitt með réttum hætti tilskipun Evrópusambandsins en 43. gr. ársreikningslaga hafi verið ætlað að innleiða félagaréttartilskipun sambandsins um framsetningu ársreikninga. Þar er sérstakt ákvæði um að tilgreina skuli lán og fyrirgreiðslur sem stjórnendur, hluthafar og móðurfélög fá frá hlutafélögunum en niðurstaða héraðsdóms hafi verið sú að túlka lagagreinina þröngt og með því litið svo á að hún eigi aðeins við formlegar lánveitingar. Að mínu mati hefur niðurstaða héraðsdóms skapað ákveðna réttaróvissu sem Alþingi ber að taka á því það er ekki hægt að líða að í ljósi einhverrar óvissu um hvað sé lán í skilningi ársreikningslaga geti stjórnendur fyrirtækja dulbúið sér tekjur í formi skattfrjálsra lána. Í fróðlegum fyrirlestri sem Áslaug Björgvinsdóttir hélt nýlega kom fram að það bjóði heim misnotkun ef bara eigi að vera gegnsæi um formlegar lánveitingar en ekki hinar óformlegu fyrirgreiðslur. Einnig bendir Áslaug á að viðskiptalán þurfi að vera uppi á borðinu til að menn geti þá lagt sjálfstætt mat á hvort þau séu lögmæt. Hún bendir á að lán til tengdra aðila geti falið í sér mikla áhættu fyrir fjárhag félaga. Þetta eru þarfar og gagnmerkar ábendingar sem stjórnvöldum og Alþingi ber að taka mark á. Spurningin er hvort ráðherra telji að það þurfi að samræma lög um hlutafélög, skattalög og lög um ársreikninga eins og sérfræðingar hafa bent á opinberlega og að skrá eigi öll lán fyrirtækja í ársreikninga hvort sem um er að ræða formleg eða óformleg lán. Enn fremur er ráðherra spurður að því hvort hann telji miðað við lagatúlkun héraðsdóms í Baugsmálinu að mistök hafi orðið við innleiðingu félagatilskipunar Evrópusambandsins um framsetningu ársreikninga. Loks er hæstv. ráðherra spurður að því hvort breyta þurfi ársreikningslögum til að skýrt liggi fyrir hvað eru lán í skilningi laganna. Lagasetning um viðskiptalífið hefur legið í þá átt að auka gegnsæi og tryggja betur vernd minni hluthafa. Dómur héraðsdóms um Baugslánin gengur gegn þessu. Því er ráðherra spurður þeirra spurninga sem ég hef hér gert grein fyrir.

Herra forseti. Baugsmálið svokallaða er eitthvert umdeildasta mál sem hefur komið fyrir dómstóla landsins á síðari tímum. Þar hefur nú fallið dómur í héraðsdómi sem hv. þingmaður vísar til. Því máli hefur verið áfrýjað til Hæstaréttar. Endanlegur úrskurður af hálfu dómsvaldsins liggur því ekki fyrir. Ég get því ekki litið svo á að það ríki einhver réttaróvissa enn sem komið er eins og hv. þingmaður vísar til. Íslensk stjórnskipan byggist auðvitað á þrískiptingu ríkisvaldsins. Það er ástæðulaust að fara með langt mál um það hér í þingsölum. Miðað við hvernig umræðan hefur verið um þetta mál, hvernig hún hefur þróast og hvað fram hefur komið, reyndar bæði utan og innan þingsalar, teldi ég afar óvarlegt af hálfu fjármálaráðuneytisins og fjármálaráðherra að gefa út skoðanir á úrskurði héraðsdóms en það er raunverulega það sem hv. þingmaður er að biðja um. Það væri hægt að túlka sem íhlutun hvað varðar dómsvaldið og ég held að það væri mjög óskynsamlegt í stöðunni eins og hún er nú. Með því ætla ég hvorki fyrir mína hönd né annarra að afsala mér málfrelsi hvað varðar dómsniðurstöður yfirleitt og þá kannski sérstaklega þær er varða pólitísk umfjöllunarefni en það á alls ekki við í þessu tilfelli. Baugsmálið er að mínu mati á engan hátt pólitískt og því væri rangt af mér að blanda mér inn í það mál á þann hátt sem hv. þingmaður biður um. Ég verð að segja, herra forseti, að ég er ákaflega hissa á hv. þingmanni, eins þingreyndur og hann er, að reyna að draga málið inn í þingsali á þennan hátt. Ég held að það sé algerlega ótímabært að það sé gert. Hér er um að ræða mál sem hefur verið áfrýjað og ég sé ekki neitt sem kallar eða knýr á um að ráðuneytið eða fjármálaráðherra úttali sig um það á þessu stigi. Þvert á móti tel ég að það væri afar óráðlegt miðað við hvernig þessum málum er háttað þessa dagana.

Virðulegi forseti. Ég vil lýsa furðu minni á þessu svari hæstv. ráðherra. Hér er ráðherrann hreinlega að koma sér hjá því að svara eðlilegum spurningum. Þær spurningar sem hér eru lagðar fram hafa ekkert með það að gera hvort málið er enn fyrir dómstólum eða ekki. Ef ráðherra lítur til þeirra spurninga sem ég er að spyrja um þá er ég að spyrja um lögfræðilegt atriði, hvort samræma þurfi lög um hlutafélög, skattalög og lög um ársreikninga. Niðurstaða héraðsdóms var sú að óformlegar lánveitingar þyrfti ekki að skrá í ársreikninga og sérfræðingar hafa haldið því fram að það sé eðlilegt að í ársreikningum séu öll lán skráð, hvort sem þau eru formleg eða óformleg. Ég kalla það réttaróvissu þegar það liggur fyrir að sérfræðingar hafa tjáð sig um að það beri að skrá öll lán fyrirtækja í ársreikninga, hvort sem þau eru formleg eða óformleg, og er það ekki það eðlilega? Hver er t.d. skoðun ráðherra á því? Telur hann að öll lán, alveg burt séð frá þessum dómi, eigi að vera skráð í ársreikninga hvort sem þau eru formleg eða óformleg? Það væri mjög gott að frá fram svar hæstv. ráðherra við því. Það er ekkert sem kemur í veg fyrir að ráðherra geti svarað því þó málið sé fyrir dómstólunum. Það er bara verið að koma sér með penum hætti hjá því að svara hér eðlilegum spurningum. Það er líka spurt hvort tilskipun Evrópusambandsins um ársreikninga hafi ekki verið innleidd með réttum hætti, þar sem um er að ræða innleiðingu á félagarétti tilskipunar sambandsins á framsetningu ársreikninga. Mér finnst að ráðherrann geti nú svarað því, alveg burt séð frá þessu dómsmáli, hvort hann telji að þessi tilskipun Evrópusambandsins hafi verið innleidd með réttum hætti. Það er engin íhlutun í störf dómskerfisins eða 

Herra forseti. Hv. þingmaður vísar sérstaklega í fyrirspurn sinni til niðurstöðu héraðsdóms í áfrýjuðu máli, einhverju umdeildasta máli sem rekið hefur á fjörur dómskerfisins á undanförnum árum, og kallar eftir umsögn um dóminn meðan málið er hjá Hæstarétti. Ég held að í máli sem þessu sé það mjög óvarlegt, þó ekki sé meira sagt, af fjármálaráðherra að fara að lýsa skoðun á niðurstöðu héraðsdóms eða draga ályktanir af henni. Ég sé ekkert sem knýr á um það. Því áður en varir mun Hæstiréttur hafa úrskurðað í málinu og það verður auðvitað endanleg niðurstaða í því dómsmáli. Ég verð enn og aftur að lýsa furðu minni á því að hv. þingmaður skuli á þennan hátt draga efnisatriði þessa máls hér inn í þingsali og reyna að knýja á um að fjármálaráðherra og fjármálaráðuneytið blandi sér í það á þann hátt sem hægt væri að túlka sem svo að verið væri að reyna að hafa áhrif á niðurstöðu Hæstaréttar.

Virðulegi forseti. Mér fannst af orðum hæstv. ráðherra að verið væri að bera mér á brýn að formgalli væri á þessari fyrirspurn af því að í henni er minnst á Baugsmálið. Ég mun þá gera aðra tilraun til að leggja fram fyrirspurn til hæstv. ráðherra þar sem ég tek út þetta um Baugsmálið og spyr hann beint hvort hann telji að breyta þurfi skattalögunum og samræma lög um hlutafélög, skattalög og lög um ársreikninga, hvort hann sé sammála því að mistök hafi verið gerð við innleiðingu á tilskipun Evrópusambandsins og hvort hann telji rétt að breyta ársreikningslögunum til að skýra hvað er lán í skilningi laganna. Ég mun því verða við ósk sem mér finnst liggja í orðum hæstv. ráðherra að taka út allar tilvísanir í Baugsmálið og leggja fram aðra fyrirspurn í þessu efni.

Herra forseti. Það breytir engu um eðli málsins þótt orðið Baugur sé tekið út úr fyrirspurninni. 

Forseti mælist til þess að athugasemdin snúist þá um fundarstjórn forseta.

Athugasemdin snýst um fundarstjórn forseta. Því ég var að ræða um það við forseta hvort það gæti verið að formgalli væri á þessari fyrirspurn sem gæfi ástæðu til að endurtaka hana. Nú segir hæstv. ráðherra að það breyti engu hvort þarna stendur Baugsmál eða ekki, sem sýnir að hæstv. ráðherra var að koma sér hjá því að svara þessari fyrirspurn. Ég íhuga að flytja þessa fyrirspurn aftur og verða þá þessi orð um Baugsmálið tekin út.

Hæstv. forseti. Í Morgunblaðinu 26. mars sl. var fyrirsögn fréttar að leitað væri lausna á vanda Tryggingastofnunar ríkisins. Vandamálið sem hingað til hefur snúið að bótaþegum sem eiga rétt á lágmarkstryggingabótum frá Tryggingastofnun ríkisins og eldri borgurum og öryrkjum hefur nú snúist upp í innbyrðis vanda stofnunarinnar. Á undanförnum árum hefur lágmarkstryggingaréttur bóta þessara þjóðfélagsþegna verið skertur eins og þekkt er um 45% vegna atvinnutekna þannig að lækkun útgreiddra bót er 4.500 kr. fyrir hverjar 10 þús. kr. sem eldri borgari vinnur sér fyrir. Tekjur úr viðkomandi lífeyrissjóði til sama fólks skerða allar bætur nema grunnlífeyrinn eftir sömu reglu. Fjármagnstekjur einstaklinga skerða bætur frá Tryggingastofnun að hálfu miðað við aðrar tekjur, þ.e. það er deilt í þær með tveimur áður en skert er. Árið 2003 voru gerðar breytingar á lögum um almannatryggingar sem fólu það í sér að upp var tekinn endurreikningur bóta með því að byggja á upplýsingum úr skattframtölum bótaþega. Þær flóknu reglur sem gilt hafa um bætur lífeyris frá Tryggingastofnun ríkisins hafa nú vaxið stofnuninni yfir höfuð. Sú mikla skerðing sem lífeyrisþegar verða fyrir á bótagreiðslum frá TR, hafi þeir tekjur, hefur verið mikið til umræðu hjá samtökum eldri borgara og öryrkja á undanförnum árum. Þetta er nú orðið að sérstöku innanbúðarvandamáli í starfsemi Tryggingastofnunar. Þar ráða menn ekki lengur við að leysa úr þeim flækjum og vandamálum sem ríkisstjórnin hefur beitt sé fyrir að setja í lög og reglur. Umboðsmaður Alþingis hefur vakið athygli hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra á þeirri stöðu að lífeyrisþegar sem fengu eitthvað ofgreitt árið 2004 og voru krafðir um endurgreiðslu árið 2005, en áttu andmælarétt, hefðu ekki fengið neina úrlausn sinna mála og engin svör frá Tryggingastofnuninni. Yfir þúsund andmælabréf bárust stofnuninni vegna endurgreiðslukröfu á hendur lífeyrisþegum. Upplýst er að vinna sé hafin við að skoða þessi andmæli en sú vinna er á algjöru frumstigi nú á öðrum ársfjórðungi ársins 2006. Tryggingastofnun ríkisins telur orsakir þessa fyrst og fremst stafa af manneklu og þá ekki síður af fjárskorti og einnig því að aðlaga hafi þurft tölvukerfi stofnunarinnar þessu nýja verkefni að skerða tekjur bótaþega. Í því sambandi má minna á að Tryggingastofnun hefur á undanförnum árum fengið mörg hundruð milljónir í hönnun tölvukerfis, bæði á fjárlögum og aukafjárlögum, og nú síðast 75 millj. kr. á aukafjárlögum ársins 2005. Hæstv. ráðherra skýrði frá því í áðurnefndu blaðaviðtali að þrír starfsmenn hafi verið ráðnir til stofnunarinnar og að fjölga þurfi þeim enn meira og styrkja starfsemi Tryggingastofnunar. Ráðherra greindi frá því að verkefni stofnunarinnar hafi aukist samhliða lögum um almannatryggingar frá 2003. Stjórnvöld þurfa að takast á við það verk sem nú liggur fyrir og miðað við svarbréf Tryggingastofnunar til umboðsmanns Alþingis liggur fyrir að enn muni líða 6–8 mánuðir, miðað við verkefnastöðu, áður en unnt er að svara þeim þúsund andmælabréfum sem Tryggingastofnuninni hafa borist. Í svarbréfi Tryggingastofnunar sem undirritað er af forstjóra stofnunarinnar til umboðsmanns Alþingis segir orðrétt, með leyfi forseta: „Tryggingastofnun hefur ítrekað gert viðkomandi ráðuneyti grein fyrir stöðu mála og óskað leyfis til þess að ráða fleira fólk til að vinna í málunum án árangurs. Ekki hefur andmælendum verið gerð grein fyrir þessu enn vegna vonar um að úrbætur fáist. Það er dapurt að starfa við þessar aðstæður en vissulega enn verra fyrir okkar skjólstæðinga.“ Vegna þessa flækjukerfis sem löggjöfin hefur markað um rétt eldri borgara og öryrkja og birtist í því réttleysi að bótaþegar tapa mestu af tekjum sínum með skerðingarreglum hjá Tryggingastofnun og sköttum. Samanlagt fara yfir 8 þús. kr. af hverjum 10 þús. kr. aftur til ríkissjóðs allt þar til samsettar lágmarksbætur hafa lækkað úr 108 þús. kr. á mánuði niður í skattleysismörk sem eru vegna of lágs persónusafsláttar enn þá undir 80 þús. kr. á mánuði. Vandinn af flækjuregluverkinu er orðinn ofviða starfsfólki Tryggingastofnunar eins og málum er nú háttað. Frjálslyndi flokkurinn hefur lagt til á hv. Alþingi að 50 þús. kr. frítekjumark verði tekið upp vegna lífeyristekna úr lífeyrissjóði fólks gagnvart bótum Tryggingastofnunar og Landssamband eldri borgara hefur krafist þess að 40% frítekjumark verði tekið upp á tekjum eldri borgara. Það væri mikil kjarabót af slíku, hæstv. forseti. Það þýddi að þeir sem lægstar hafa afkomutekjur hér á landi yrðu ekki fyrir þeirri bröttu skerðingu sem nú á sér stað. Eigum við ekki frekar að einfalda og lagfæra lögin og regluverkið í stað þess að auka vandann og fjölga starfsfólki Tryggingastofnunar? Því spyr ég hæstv. ráðherra: Við í Frjálslynda flokknum höfum lagt til 50 þús. kr. frítekjumark og það hafa Landssamtök eldri borgara einnig gert og tekið undir. Getur ráðherra hugsað sér slíka útfærslu? Væri ekki betra að einfalda lög og reglur um tekjutryggingar og skerðingar og draga þannig úr miklu og flóknu eftirlitskerfi Tryggingastofnunar fremur en að fjölga starfsfólki? 

Virðulegur forseti. Hér eru nokkrar spurningar frá hv. þingmanni sem lúta beint að kjörum eldri borgara og snúa að frítekjumarki og tekjutengingum. Starfandi er nefnd undir formennsku Ásmundar Stefánssonar og sú nefnd, sem forsætisráðherra skipaði, á einmitt að ná sem bestri sátt um mörg þeirra álitamála sem hv. þingmaður nefndi hér. Ég tel því að það væri í hæsta máta óeðlilegt að ég færi að úttala mig núna um þau atriði þar sem þau eru til skoðunar í nefnd Ásmundar Stefánssonar fyrir stjórnvöld en nefndin á að skila niðurstöðum í haust. Varðandi það að einfalda allar reglur vil ég benda á að almannatryggingakerfi okkar og velferðarkerfi er byggt upp á því að reyna að aðstoða þá sem minna mega sín, þá sem þurfa á hjálpinni að halda, og þá þurfa auðvitað að koma til ákveðnar reglur til að koma aðstoðinni þangað. Eðli málsins samkvæmt hljóta því að koma til reglur sem hægt er að kalla flóknar reglur. Það er ekki hægt að hafa kerfið mjög einfalt af því að þá værum við ekki að jafna til þeirra sem á því þurfa að halda. Varðandi stöðuna hjá Tryggingastofnun og þann drátt sem er núna á svörum frá stofnuninni vegna ofgreiddra bóta og þess andmælaréttar sem fólk hefur nýtt sér þá vil ég sérstaklega benda á að þennan vanda má rekja til lagabreytinga frá árinu 2002. Þær lagabreytingar voru samþykktar samhljóða á Alþingi, það voru allir sammála um þær. Megintilgangur þeirra var að koma til móts við álit umboðsmanns Alþingis varðandi skilgreiningu á tekjuhugtaki laga um almannatryggingar og laga um málefni aldraðra en umboðsmaður beindi þeim tilmælum til heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins að fram færi endurskoðun á þessum lögum og reglugerðum með stoð í þeim. Einnig var, með lögum nr. 74/2002, verið að taka tillit til athugasemda í skýrslu Ríkisendurskoðunar frá september 1999 um lífeyristryggingasvið Tryggingastofnunar ríkisins varðandi tekjutengdar bætur almannatrygginga og greiðslu bóta. Tilgangurinn með lagabreytingunum var því að sjá til þess að Tryggingastofnun ríkisins greiddi réttar bætur til réttra aðila á réttum tíma. Það átti að greiða rétt, hvorki of né van, og það voru allir sammála þessu. Til þess að stofnunin geti framkvæmt þessa skyldu þarf hún á hverjum tíma að hafa réttar upplýsingar um þau atriði sem skipta máli við ákvörðun bótaréttar og útreikning bóta. Ef um er að ræða tekjutengdar bætur greiðir stofnunin þær á grundvelli áætlunar og samtímaeftirlits með tekjum lífeyrisþega sem síðan eru gerðar upp árlega við álagningu skattyfirvalda á opinberum gjöldum. Við það uppgjör koma í ljós van- eða ofgreiðslur frá Tryggingastofnun. Það kom í ljós og árið 2005 var í fyrsta sinn farið að innheimta ofgreiðslur hjá lífeyrisþegum með tilheyrandi tilkynningum til lífeyrisþega og drætti á bótagreiðslum. Heildarfjárhæð vangreiðslna á árinu 2004 var ríflega 800 millj. kr. sem skiptist á 19.500 einstaklinga. Búið er að greiða út núna þessar vangreiddu bætur. Hins vegar var heildarfjárhæð ofgreiðslna um 1,8 milljarðar sem skiptist á tæplega 15 þúsund einstaklinga. Þarna kom upp vandi. Það kom í ljós, og það er mjög fróðlegt, og ég vil benda hv. þingmönnum á það, að 85% af ofgreiðslunum mátti rekja til söluhagnaðar eða fjármagnstekna lífeyrisþeganna sem voru að fá ofgreitt. Það voru fyrst og fremst aldraðir lífeyrisþegar. Viðkomandi áttu ekki rétt á þeim bótum sem þeir fengu af því að þeir voru betur staddir en reglurnar sögðu til um. 85% þeirra voru með fjármagnstekjur. Þetta verða menn að hafa hugfast. Varðandi fjárbeiðni frá Tryggingastofnun ríkisins þá var í maí 2002 lögð fram beiðni vegna fyrirsjáanlegs viðbótarkostnaðar vegna nýju laganna. Sú beiðni var upp á 16 millj. kr. Á fjárlögum ársins 2003 fékk Tryggingastofnun ríkisins 10 millj. kr. Síðan er hægt að rekja í seinna svari mínu þær fjárveitingar sem Tryggingastofnun hefur fengið, en hún hefur fengið um 30 millj. kr. af 36 millj. kr. beiðni fram til ársins 2006. Núna er hins vegar komin ný beiðni frá Tryggingastofnun ríkisins sem við erum að skoða. Hún er vegna þess að það er svo mikill þungi á þessum málum hjá stofnuninni að því þarf að styrkja hana enn frekar og það erum við með til skoðunar. 

Virðulegur forseti. Skilaboð ríkisstjórnarinnar til okkar sem erum öryrkjar eru alveg kýrskýr: Ekki vinna, ekki spara fé og giftið ykkur alls ekki, því að þá verða bæturnar skertar um helming á móti. Þó er það einmitt þetta sem er okkur kannski jafnvel meira en öðrum mikilvægt, að vinna til að hjálpa okkur við að halda heilsu, að spara því að það er nú jafnan efnaminnsta fólkinu mikilvægast og að treysta fjölskylduböndin. Ég hvet hæstv. heilbrigðisráðherra til þess að réttlæta ekki flækjurnar í almannatryggingakerfinu á fyrstu dögum sínum í embætti, heldur leita leiða til þess að draga úr þeim og raunar að afnema tekjutengingu við tekjur maka, því hvaða hugsun er það að þeir sem búa við örorku eigi að treysta á maka sinn um framfærslu ævina alla? Hugsum við þannig í atvinnuleysistryggingakerfinu? Nei. Hugsum við þannig um námsmenn? Nei. Af því að atvinnulausir og námsmenn eru venjulegt fólk og við teljum að venjulegt fólk eigi sem einstaklingar hver og einn rétt til fullrar framfærslu. Við teljum eðlilegt að öryrkjar eigi að treysta ævina alla á framfærslu maka síns að verulegu leyti og skömmtum þeim aðeins 45 þús. kr. á mánuði. Ég hvet hæstv. heilbrigðisráðherra til að afnema það. Ég held að það sé eitthvert mikilvægasta jafnréttismálið sem hægt er að taka á á Íslandi í dag því að auðvitað bitnar þetta fyrst og fremst á fötluðum konum. Lengi getur vont versnað og þær endurkröfur upp á tæpa 2 milljarða á lífeyrisþega 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að hafa tekið upp þessa umræðu og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Vandinn er auðvitað nokkuð margþættur eins og hér hefur komið fram. Útreikningurinn á bótum hjá Tryggingastofnun hefur verið með nokkuð miklum frávikum frá því sem reglur kveða á um. Stærstur hlutinn virðist vera vegna ónákvæmni í áætlunargerð bótaþega í upphafi hvers árs um tekjur sínar. Bæði hefur verið þar um ofáætlun að ræða, sem leitt hefur til vangreiddra bóta til bótaþega, og hins vegar vanáætlun á tekjum sem hefur þá leitt til ofgreiðslu bóta. Margt kemur þar til en það hefur verið sérstaklega nefnt vegna vanáætlunar á tekjum að mjög erfitt hafi verið fyrir bótaþega að meta auknar fjármagnstekjur í upphafi hvers árs eins og ráðherra nefndi. Við hljótum að horfa vonaraugum á nefnd Ásmundar Stefánssonar sem mun væntanlega skila í haust og koma með nokkrar tillögur til úrbóta á þessu kerfi, eins og kom fram í máli ráðherra. Við verðum líka að horfa til þess þegar er farið í innheimtu á ofgreiddum bótum að það verði gert með mannúðlegum hætti. Við reynum að nefna það svo og ráðherra hefur auðvitað beitt sér fyrir því en með öllum ráðum verður að bæta upplýsingar Tryggingastofnunar ríkisins til bótaþega og flýta svörum til þeirra sem eiga við núverandi vanda að stríða. Fyrst og fremst, hæstv. forseti, þarf að bæta samtímaeftirlit, Tryggingastofnun þarf að vera í beinni tengingu við staðgreiðsluskrá og það þarf að auka kynningu til lífeyrisþega og auka samstarf við fjármálastofnanir þar sem fjármagntekjurnar koma til. Ég vil nefna það hér að það hefur tekist nokkuð vel til hjá 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni fyrir að taka upp þetta mál hér á hv. Alþingi vegna þess að þetta beinir sjónum okkar að því hvað almannabótakerfið er orðið flókið sem birtist í þeirri mynd að tölvukerfi og mannafli Tryggingastofnunar ríkisins ræður ekki orðið við að halda utan um bótaflokkana, greiðslur samkvæmt þeim miðað við skerðingarákvæði, og þá hlýtur eitthvað mikið að vera að. Tryggingastofnun ríkisins hefur bent á það mörg undanfarin ár að til þess að greiða réttar bætur þurfi stofnunin að búa yfir góðum tölvubúnaði og hafa mannafla til að sinna því. Við því hefur verið orðið að einhverju leyti en greinilega ekki nóg. Hæstv. forseti. Vandann má að miklu leyti rekja til þess að bótaflokkarnir eru of margir, grunnlífeyririnn er of lágur. Samkvæmt hugmyndafræði núverandi ríkisstjórnar er lögð áhersla á að tryggja bætur til þeirra sem á þurfa að halda, þ.e. að grunnlífeyririnn er lágur og síðan byggðir mismunandi bótaflokkar þar ofan á og allir þessir bótaflokkar skerðast svo vegna tekna og tekna maka. Þetta er orðið mannskemmandi, ég tel að það sé brot á mannréttindum að tekjutengja lífeyrisgreiðslur einstaklinga, örorkuþega og ellilífeyrisþega við tekjur maka. Það er nær að greiða hærri lífeyri, gera fólki kleift að vinna og taka síðan tekjur umfram skattleysismörk í gegnum skattkerfið í staðinn fyrir að 

Virðulegi forseti. Hv. málshefjandi Guðjón Arnar Kristjánsson fór ágætlega yfir sviðið hér áðan í upphafsræðu sinni og ég held að það dyljist engum sem hlustaði á mál hans að þessi mál eru hreinlega í tómu tjóni og það þarf að skera þetta kerfi upp. Þetta er orðið allt of flókið, stjórnsýslan er farin að lifa fyrir kerfið en ekki öfugt og það er eitthvað mikið að þegar það skortir stórkostlega fjármuni á hverju ári til þess að bæta hér úr. Það þarf að ráða fleira fólk, það þarf stöðugt að endurnýja tölvukerfi, endurbæta tölvukerfi fyrir tugmilljónir króna á hverju ári til þess að ráða við kerfi sem virðist vera farið að vaxa yfir allar þorpagrundir, er orðið svo flókið að manni dettur helst í hug að mannlegur máttur ráði hér engu um, þetta er orðið eins og vísindaskáldsaga, hrollvekja. Þá er eitthvað mikið að og þá er kominn tími til að skera kerfið upp. Við hljótum að hvetja hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra til þess að sjá til þess að farið verði í þá vinnu að einfalda þetta kerfi. Skerðingarákvæðin eru til að mynda mjög ósanngjörn og þau halda öldruðum og öryrkjum við fátæktarmörk og þetta er okkur til skammar. Við í Frjálslynda flokknum höfum sex sinnum á jafnmörgum þingum lagt fram lítið frumvarp sem gengur út á að fólk skuli hafa tryggan lágmarkslífeyri. Hér var talað um að fjármagnstekjur hefðu orðið til þess að fólk hefði verið krafið um að greiða til baka tryggingabætur, fjármagnstekjur. Í Noregi getur fólk haft fjármagnstekjur þó að það sé öryrkjar eða aldraðir og það skerðir ekki lífeyrisrétt þeirra. Þetta ýtir til að mynda mjög undir sparnað hjá fólki, að fólk spari til mögru áranna. Ég hvet hæstv. ráðherra til þess að kynna sér hvernig reglurnar eru í Noregi því ég hygg að þær gætu orðið okkur fyrirmynd að nýju og réttlátara kerfi.

Hæstv. forseti. Það er í sjálfu sér alltaf tilefni til þess að ræða almannatryggingakerfið og kjör eldri borgara og öryrkja. Þessi umræða hefur hins vegar verið heldur óljós enda fór málshefjandi út um víðan völl í ræðu sinni hér áðan þannig að óljósar spurningar og óljós málatilbúnaður kallar auðvitað á óljós svör. Samandregið, hæstv. forseti, sýnist mér að hv. þingmaður hafi í fyrsta lagi verið að leita álits hæstv. ráðherra á tillögum hv. þingmanna Frjálslynda flokksins um 50 þús. kr. frítekjumark áður en til bótaskerðinga kæmi. Í öðru lagi spurði hv. þingmaður hvort ekki væri betra að einfalda lög og reglur í stað þess að fjölga starfsmönnum Tryggingastofnunar ríkisins og í þriðja lagi vildi hv. þingmaður fá að vita hvað liði störfum samstarfsnefndar um réttindi og kjör eldri borgara. Í fyrsta lagi, hæstv. forseti, held ég að það sé rétt eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra hér áðan að við bíðum niðurstöðu þeirrar nefndar sem nú er að störfum áður en gengið verður til frekari uppstokkunar í almannatryggingakerfinu. Það má vel vera að tillögur Frjálslynda flokksins komi þar til skoðunar eins og hverjar aðrar. Í öðru lagi, hæstv. forseti, held ég að við séum öll sammála um að yfirleitt sé til bóta að einfalda lög og reglur. Í þriðja lagi, sem er auðvitað aðalatriðið í þessu máli, verða menn að viðhalda þeirri samstöðu sem hér hefur ríkt um samhjálp og samtryggingu sem hefur komið svo vel fram í almannatryggingakerfi okkar. Það er fyrst og síðast það sem við verðum öll að horfa til og það er til mikils unnið ef áframhaldandi samstaða næst um þau efni.

Forseti. Bótakerfi almannatrygginga er orðið svo flókið í meðförum þessarar ríkisstjórnar sem stöðugt er að lappa upp á löngu úrelt kerfi og lagasetningu að þeir sem vinna við það eru hættir að ráða við þann flækjufót. Slæmt var það en mikið hefur það versnað. Það er enginn vilji til þess að taka strax á augljósum vanköntum kerfisins. Ekki er verið að endurskoða lífeyristryggingarnar í heild, hvað þá almannatryggingarnar. Heilbrigðisráðherra vill ekki taka lögin um málefni aldraðra til endurskoðunar, það kom fram hér í fyrirspurnatíma á dögunum. Allt á að bíða nefndar forsætisráðherra undir forustu Ásmundar Stefánssonar, sem virðist ekki vera langt komin í vinnunni. Enn er verið að rífast um það hver beri mestu skattbyrðina. Aldraðir og öryrkjar sitja uppi með óskiljanlegt kerfi og reglur um afkomu sína og Tryggingastofnun er svelt þannig að hún getur vart skilað því hlutverki sínu að afgreiða og reikna út bætur og svara fyrirspurnum vegna fjárskorts. Það þarf að einfalda kerfið, það þarf að minnka tekjutengingar og auðvitað afnema tekjutengingar við tekjur maka og koma á afkomutryggingu, eins og við höfum lagt til. Endurkröfur á lífeyrisþega vegna ofgreiðslu eru árvissar, 15 þúsund manns á ári lenda í því með öllum þeim óþægindum, leiðindum og stórfelldum vandræðum sem þeim fylgja hjá mörgum og ekkert er gert til að bæta ástandið. Á meðan Norðurlandaþjóðirnar hvetja lífeyrisþega sína til að reyna að bæta við sig tekjum til að geta leyft sér eitthvað aukalega í ellinni situr okkar fólk í fátæktargildrum og undir endurkröfuhótunum. Ekkert er gefið eftir í tekjutengingunum. Lífeyrisþegar líða fyrir ástandið og ríkisstjórnin vanrækir algjörlega málaflokkinn. Hún hefur eitt ár til að gera bragarbót á þessu en það er bara beðið eftir Ásmundi. Hér er handónýt ríkisstjórn á ferðinni sem er búin að gefast upp. Þetta er eins og annað, það lýsir í hnotskurn vanvirðingu stjórnarflokkanna við aldraða og öryrkja.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. málshefjanda Guðjóni A. Kristjánssyni fyrir mjög málefnalegan og mjög skýran málflutning. Það er mjög mikilvægt að taka þetta málefni til umræðu hér á Alþingi, en þótt málflutningurinn hafi verið skýr og málefnalegur er því ekki að leyna að verkefnið er flókið. Staðreyndin er sú að þetta lýtur að tveimur þáttum, annars vegar framkvæmd á verkefnum Tryggingastofnunar. Það er augljóst að hún ræður ekki við verkefnið að fullu og ég tek undir með hv. málshefjanda að það er mikilvægt að tryggja henni tæki og mannskap til þess að sinna þeim verkefnum sem hún á að sinna. Síðan vil ég einnig taka undir með hv. málshefjanda að það er mikilvægt að kerfið byggi á gagnsæjum og skýrum reglum. En við skulum ekki gleyma því að skýrar og gagnsæjar reglur eru ekki sjálfkrafa ávísun á meira réttlæti. Flókið kerfi getur einmitt verið komið til sögunnar vegna þess að menn eru að ná fram ýmsum réttlætissjónarmiðum og þetta er hlutur sem við megum ekki gleyma. Við eigum ekki að setja samasemmerki á milli flækjustigsins og réttlætisins. Þarna þurfum við að gæta að því að gerast ekki of alhæfingasöm. Á tvo þætti vil ég leggja áherslu þegar snýr að breytingum á því kerfi sem við búum við. Annars vegar vil ég taka undir með hv. málshefjanda sem að því leyti rímaði kröfur aldraðra, Landssambands eldri borgara, að tryggja öldruðum og öryrkjum frítekjumark í tekjum, ég held að þetta sé mjög mikilvægt. Hitt sem er mjög mikilvægt, og þar tek ég undir með hv. þm. Þuríði Backman, 

Hæstv. forseti. Jú, við erum sjálfsagt öll sammála um að það beri að viðhalda samstöðu um tryggingakerfi og samhjálparkerfi. En slíkt kerfi þarf þó að mínu viti örugglega að vera þannig uppbyggt að það tryggi fólki lágmarksafkomu. Það gerir núverandi tryggingakerfi ekki. Ef eldri borgari fær 10 þús. kr. í tekjur tapar hann 4.500 kr. úr bótunum. Síðan er hann skattlagður um 3.672 kr. vegna skatts. Hann heldur sem sagt eftir innan við 2.000 kr. í tekjur. Hvað hefur hann þá uppskorið? Hann hefur farið úr 108 þús. kr., sem eru hámarksbætur, niður í 104 þús. kr. hjá Tryggingastofnun og heldur síðan eftir tvöþúsundkalli í rauntekjur til viðbótar við þetta. Sem sagt, hann lækkaði úr 108 niður í 104 þúsund. Hæstv. ráðherra. Það sem ég er að vara við með því að koma þessu máli inn í umræðuna er að forðast að gera kerfið flóknara, forðast að fara þá leið að ef við höldum áfram með þessar útfærslur, skerðingar og tekjutengingar, skattlagningar og lágan persónuafslátt þar sem skattleysismörk eru undir 80 þús. kr. á mánuði þá erum við með kerfi sem er ekki réttlátt, það tryggir ekki lágmarksafkomu. Meðan við erum með slíkt kerfi megum við ekki festa okkur í því að það sé aðalmarkmið heilbrigðis- og tryggingaráðuneytisins að sjá til þess að Tryggingastofnun geti haldið áfram að fara eftir þeim flóknu reglum sem búnar hafa verið til. Það verður að einfalda þær. Það hlýtur að vera markmið. Ég vil óska ráðherra velfarnaðar í því að takast á við það markmið í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og er sammála málshefjanda, hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni, að forðast ber að flækja kerfið enn frekar, að sjálfsögðu ber að forðast það. Hins vegar er eðlilegt að slíkt kerfi sé nokkuð flókið. Það ríkir samstaða um það. Ég vil sérstaklega þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni sem tók einmitt undir það að ekki er samasemmerki á milli flókins kerfis og óréttlætis. Það er ekki þannig að þótt kerfi verði flóknara þeim mun óréttlátara verði það, alls ekki. Við erum að reyna að koma til móts við þá sem þurfa á því að halda og þá hljóta að koma til reglur sem fela í sér að kerfið verður flókið. Það er bara þannig. Ég vil sérstaklega þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir að draga það mjög skýrt fram í sínu máli því það var mikið sannleikskorn í því sem hann sagði hér. Varðandi Tryggingastofnun ríkisins þá hefur verið komið til móts við óskir stofnunarinnar um meiri stuðning vegna lífeyristryggingasviðsins. Á árinu 2003 voru veittar 10 milljónir til að mæta útgjaldaaukningu í starfsmannahaldi hjá stofnuninni, 20,3 milljónir voru veittar í rekstrargrunninn og einnig á fjáraukalögum 2005. Það er því búið að styrkja Tryggingastofnun en þetta er samt ekki nóg. Ég er nýbúin að heimsækja stofnunina og geri mér grein fyrir að það þarf að styrkja hana enn frekar og við munum vinna að því. Ég vil líka draga fram að það er mjög mikilvægt að Tryggingastofnun sé í góðu samstarfi við notendahópa sína, þ.e. ellilífeyrisþega og öryrkja. Ég tel að það samstarf sé ágætt en það þarf sjálfsagt að efla það enn frekar. Virðulegi forseti. Að lokum vil ég segja að tekjutengingarnar, sem hér hafa verið gerðar að umræðuefni, eru grimmar, þær bíta mjög snemma. Nefnd Ásmundar Stefánssonar er að skoða þær. Ásmundur er mjög lipur, fljótur að setja 

Hæstv. forseti. Það þótti nokkuð til marks um búskaparhætti bænda áður hversu vel og snyrtilega þeir héldu við túngörðum sínum. Þetta er svo enn þó nú séu þessi mannvirki ekki lengur úr torfi og grjóti. Girðingar eru bændum nauðsyn vegna bústarfa sinna og engum bændum finnst það gott að nágrannar hafi tilefni til að kvarta yfir lélegu viðhaldi girðinga og flækingi fjár af þeim sökum um lendur annarra manna. En sá bóndi sem lengstan hefur túngarðinn í landi þessu hefur þó enn mikilvægara hlutverk að rækja en að koma í veg fyrir að rolluskjátur rangli á milli bæja eða hrútur lembi lömb á öðrum bæjum í óþökk eigandans. Þessi bóndi, sjálfur hæstv. landbúnaðarráðherra, ber ábyrgð á baráttu Íslendinga gegn sjúkdómum í búfé. Þessir sjúkdómar eru sumir, t.d. riðuveikin, afar illvígir. Útrýming þeirra getur tekið áratugi eins og dæmin sanna. Afar mikilvægur hluti þessara baráttu er háður með girðingarnetið, gaddavírinn og girðingarstaurinn að vopni. Það hefur náðst árangur sem er gríðarlega mikilvægur en það má ekki láta deigan síga. Slíkt getur valdið óbætanlegu tjóni. Sauðfjárveikivarnagirðingarnar eru að drabbast niður. Að slíkt skuli vera að gerast er til marks um stórfellt ábyrgðarleysi. Gríðarlegt tjón getur orðið vegna ástands þessara girðinga ef riða eða aðrir sjúkdómar berast á milli svæða af þeim sökum. Því miður er hæstv. landbúnaðarráðherra með „brynju slitna, sundrað sverð og syndagjöld“, eins og skáldið sagði, eða öllu heldur slitna víra, brotna staura og brostið net. Hæstv. ráðherra hefur langt í frá staðið sig í þessum málum. Höfuðástæða vandans er nefnilega fjárskortur. Þetta staðfestir Sigurður Sigurðarson, dýralæknir á Keldum, í viðtali við Bændablaðið um daginn. Hann þekkir þessi mál betur en aðrir menn. Þar kom fram, og ég hef einnig fengið það staðfest hjá öðrum bændum, að fé hefur farið í mörgum tugum yfir varnarlínur og tjón sumra bænda er mikið vegna þess að auðvitað verður að slátra fénu þegar til þess næst. En það tjón er hjóm eitt hjá því tjóni sem er boðið heim með slugsi hæstv. landbúnaðarráðherra í þessum málum. En þó ég hafi reynt að vekja hann af dvalanum áður með fyrirspurnum og þingmáli hrýtur hann enn í fleti sínu og umfjöllun Bændablaðsins þann 28. febrúar ber það með sér. Því spyr ég hæstv. landbúnaðarráðherra: Telur ráðherra að ástand sauðfjárveikivarnagirðinga sé viðunandi og að nægilegt fjármagn sé til ráðstöfunar til að viðhalda þeim? Ef ekki, til hvaða ráðstafana hefur ráðherra gripið eða hyggst grípa til að tryggja sauðfjárveikivarnir í landinu?

Hæstv. forseti. Það er orðið sjaldan sem maður heyrir í þinginu svona harðskeyttar og skemmtilegar ræður á fallegu íslensku máli. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hvað hann hefur sett textann vel saman og hnýtt í hann góðum skömmum. Það er einfalt að segja frá því að ég álít að ástand varnargirðinganna sé alls ekki viðunandi og er þeirrar skoðunar að þrátt fyrir að mikið hafi verið tekið á og miklir peningar verið lagðir í margar varnargirðingar á síðustu árum, eru því miður, eins og hv. þingmaður lýsti, miklir veikleikar í varnargirðingum. Margt breytist. Miklar ferðir eru um landið og menn hafa farið óvarlega með girðingar. Við stöndum frammi fyrir því að verið er að klippa þær í sundur af ferðamönnum um landið o.s.frv. Þetta er heilmikið vandamál sem hv. þingmaður minnist á. Ég verð að segja fyrir mig hvað fjármagn varðar, þá hefur það ekki fengist í fjárlögum eins og þyrfti til þessara varnarlína. Varnarlínurnar eru náttúrlega gríðarlega margar í landinu. Sumar eru varðaðar með ám og vötnum og aðrar eru í þessum girðingum sem margar eru orðnar gamlar og þurfa mikið viðhald og standast engan veginn tímans tönn. Ég verð að segja fyrir mig að meira fjármagn þarf í fjárlögum til þeirra verkefna. Ég mun reyna að fylgja því eftir og sé að ég á þar góðan bandamann í hv. þingmanni og örugglega í þinginu eftir svona hnarreista ræðu hér. Hvað varðar síðari spurninguna skipaði ég í apríl nefnd til að endurskoða alla þá þætti sem varða búfjársjúkdóma og varnir gegn þeim. Þar með talið skipulag varnarlínanna. Ég held að miðað við breytt ástand þurfum við að fara líka yfir það. Núverandi kerfi varnarlína á rætur að rekja til miðbiks síðustu aldar og er landinu samkvæmt þessu fyrirkomulagi skipt í 37 varnarhólf. Hvorki meira né minna en 37 varnarhólf. Tel ég nauðsynlegt að yfirfara forsendur þess í ljósi breyttra aðstæðna. Á síðustu árum hafa orðið umfangsmiklar breytingar í landbúnaði hér á landi. Sauðfjárframleiðendum hefur fækkað og framleiðslan minnkað og æ fleiri íbúar sveitanna stunda önnur störf. Önnur starfsemi en sauðfjárbúskapur er farinn að skipta mun meira máli en áður og vaxandi óánægja er með þær takmarkanir sem lög og varnir gegn búfjársjúkdómum setja ýmsum öðrum atvinnurekstri og tómstundastarfsemi. Vil ég kanna hvort unnt sé að koma til móts við þessi sjónarmið án þess að slaka á sjúkdómavörnunum, sem ég virði mikils og tel náttúrlega og get sagt úr þessum stól að við höfum náð á síðustu árum og áratugum alveg gríðarlegum árangri í baráttunni við riðu og aðra sjúkdóma. Okkar séreinkenni í búskap er hið heilbrigða búfé og góða ástand sem hér ríkir. Ég hef aldrei farið í launkofa með að sá maður sem hv. þingmaður nefndi hér til sögunnar, Sigurður Sigurðarson dýralæknir, hefur auðvitað unnið þrekvirki í málinu og verið mikill baráttumaður fyrir að taka fast á þeim sjúkdómi. Ég held að það hafi skilað okkur miklu þó það beri nú á því á nýjan leik að riðan skjóti upp kollinum. En þetta voru að verða afar fá tilfelli á síðustu árum en hefur aðeins fjölgað aftur, því miður. Hæstv. forseti. Ég vil standa að þessu öllu sem best. Ég vona að sú nefnd sem ég hef skipað til að fara yfir þetta breytta viðhorf og hvort hægt sé að mæta þessu með öðrum hætti, fækka hólfum, einfalda línur og kerfi, skili mér sem fyrst tillögum. Svo mun ég áfram leita eftir að sækjast eftir því fjármagni sem er mikilvægt til að viðhalda hinum fornu varnarlínum meðan þær eiga að standa sem slíkar.

Hæstv. forseti. Því miður var ræða hæstv. ráðherra staðfesting á því sem ég sagði, að vandamálið er virkilega mikið. Menn hafa greinilega misst svolítið sjónar á hversu mikilvægar þessar girðingar eru og sjúkdómavarnirnar. Af því að þessi barátta tekur svo gríðarlega langan tíma. Það er kannski skiljanlegt að almenningur og jafnvel einhverjir fleiri missi eftirtektina á því hversu mikilvægt þetta er. En það hefur náðst, eins og hæstv. ráðherra sagði, gríðarlega mikill árangur í baráttunni við riðuveiki og aðra sjúkdóma. En það er auðvelt að missa þann árangur niður á mjög stuttum tíma ef eitthvað gerist af því tagi sem t.d. ónýtar girðingar bjóða heim. Staðið hefur verið afar illa að viðhaldi girðinga á undanförnum árum. Að minnsta kosti veit ég að sums staðar hafa þær hreinlega staðið opnar með götum. Menn hafa rutt þeim niður ef þær hafa verið fyrir þeim. Þeir virðast ekki hafa hugmynd um til hvers þessar girðingar eru, sumir hverjir sem fara um heiðarlönd. Það er líka þannig að ekki hefur einu sinni verið staðið almennilega að því að gamlar girðingar hafi verið hreinsaðar í burtu þegar hinar nýju hafa verið settar upp, þegar endurnýjun hefur farið fram. Það þarf að taka þetta allt til endurskoðunar. Ég tek undir með hæstv. ráðherra. Það er alveg full ástæða til að fækka hólfum. Það kann að vera alveg rétt og kom fram í umfjöllun um málið í fyrra. En aðalatriði málsins er að ráðherra verður að standa sig betur í að ná fjármunum til að halda við girðingunum. Hann má ekki sætta sig við annað en að hægt sé að halda þeim í forsvaranlegu ástandi. Það er óásættanlegt að við gefum eftir í þessari baráttu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni góð brýningarorð til mín og okkar í landbúnaðarráðuneytinu og yfirdýralæknisembættinu og þá hvatningu sem hann hefur flutt þingheimi um þetta gríðarlega alvarlega verkefni sem menn hafa sett lög um. Vissulega er það svo að þingið lætur heilmikla peninga árlega til baráttu við þennan sjúkdóm og ber að þakka það vel. Ég trúi að hægt sé að ná einhverjum breytingum fram í þessu. En að því verki loknu verða menn að fylgja því vel eftir að þær línur og þær varnir sem menn hafa sett upp standi og séu í góðu lagi. Bæði að girðingar og varnarhólfin búi við það öryggi að ekki sé mikil hætta á að inn á þau komi fé frá svæðum þar sem sjúkdómar eru. Og síðan er þetta stóra mál sem okkur ber sérstaklega að hafa í huga, ákveðin svæði sem eru algerlega riðufrí. Okkur ber að leggja allan kraft í að verja þau því að þau eru gríðarleg auðlind í baráttunni við þennan sjúkdóm. Það skiptir miklu máli. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa brýningu og hina ágætu umræðu.

Virðulegi forseti. Fyrsta þingsályktunartillaga mín sem ég flutti á Alþingi 1995 fjallaði um á hvern hátt bæri að nýta trjávið sem til fellur við grisjun. Tillagan var samþykkt vorið 2003. Skógrækt er að verða alvöruatvinnugrein á Íslandi. Á ári hverju fellur talsvert til af trjáviði vegna grisjunar. Það er þegar til talsvert magn af trjábolum, t.d. á Mógilsá, í Hallormsstað og í Heiðmörk. Ég hef það á tilfinningunni að stjórnvöld sýni þeirri náttúruauðlind ekki nægilega mikinn áhuga. Það er því nauðsynlegt að gera áætlanir um hvernig nýta beri þennan við í framtíðinni. Við verjum miklum peningum í landshlutabundin skógræktarverkefni á ári hverju. Þar hefur hæstv. landbúnaðarráðherra ekki hrotið í fleti sínu, eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson komst að orði. Hæstv. landbúnaðarráðherra hefur verið mjög ötull að verja fé til skógræktar í landinu og er það vel. Við verjum líka miklum peningum til Skógræktar ríkisins og þetta er að hluta til verkefni Skógræktar ríkisins að gera tillögur um hvernig nýta beri þennan við. Ég tel reyndar mjög brýnt og nauðsynlegt að gefa þessum hlutum gaum, hvernig nýta beri þann trjávið sem til fellur við grisjun. Hér er um mjög atvinnuskapandi verkefni að ræða og hér eru verkefni sem Vinstri grænir mundu sjálfsagt kalla að væri eitthvað annað. Þetta er mjög vistvænt og margir Íslendingar hafa sýnt þessu áhuga, þar á meðal Guðmundur Magnússon, trésmiður á Flúðum, sem hefur verið að gera mjög merkilegar tilraunir, t.d. hvernig hægt er að nýta lerki sem klæðningu á hús. Við sjáum líka að á Egilsstöðum eru innviðir á skrifstofu Skógræktar ríkisins úr íslenskum viði. Innviðir kirkjunnar á Djúpavogi eru úr íslenskum viði o.s.frv. Hér er í rauninni um spennandi verkefni að ræða. Spennandi verkefni fyrir arkitekta, verkfræðinga, trésmiði og listafólk. Þess vegna hef ég lagt fram spurningar til hæstv. ráðherra í þremur liðum. 1. Í hverju er starf viðarnýtingarnefndar fólgið? 2. Hverju hefur hún áorkað frá því að hún tók til starfa? 3. Hvernig er fyrirhugað að nýta allan þann við sem til verður vegna aukinnar skógræktar í landinu?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni þessa fyrirspurn. Sá sem þannig spyr og flytur ræðu eins og hv. þingmaður gerði hér er að hugsa um framtíðina og hina nýju skógarauðlind. Það var sennilega hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason sem fyrstur fór að hugsa um úrvinnslu þessarar auðlindar og fyrir það vil ég þakka. Eins og hann minntist á var þingsályktun að hans frumkvæði samþykkt hér í þinginu 2003 og viðarnýtingarnefnd var stofnuð 13. október 2004 í framhaldi af því. Nefndin starfar sjálfstætt og heyrir ekki undir landbúnaðarráðuneytið. Að nefndinni standa Skógrækt ríkisins, Rannsóknastöð Skógræktar ríkisins, BYKO, landsbundnu skógræktarverkefnin, Landssamtök skógareigenda, Skógræktarfélag Íslands, Trétækniráðgjöf og Viðarmiðlun Skógræktar ríkisins. Formaður nefndarinnar er Eiríkur Þorsteinsson. Vegna umræðu í þá veru að ráðuneytið skipaði sérstaka nefnd til að kanna úrvinnslu, nýtingu og markað á skógarafurðum taldi ráðuneytið eðlilegra að það styrkti ofangreinda nefnd fremur en að skipa nýja, í framhaldi af þingsályktuninni eins og ég sagði hér, og varð það niðurstaðan. Því hefur landbúnaðarráðherra styrkt viðarnýtingarnefnd þrisvar sinnum af ráðstöfunarfé sínu og nú um áramótin var nefndinni veitt hálf milljón kr. af sameiginlegu ráðstöfunarfé ríkisstjórnarinnar. Þetta sýnir að stjórnvöld eru nú ekki alveg sofandi. Leitað var til formanns nefndarinnar um upplýsingar um starf nefndarinnar og kemur þar fram að meginmarkmið nefndarinnar er að finna nýtingu á grisjunarvið úr fyrstu og annarri grisjun. Verksvið viðarnýtingarnefndar skiptist í þrjá höfuðþætti: Viðarmiðlun, skógarverkefni og vöruþróunarverkefni. Til að sinna þessum þáttum hefur nefndin m.a. ákveðið, skilgreint og fjármagnað einstök verkefni, unnið að vöruþróun á grisjunarviði úr íslenskum skógum, sinnt fræðslu og unnið að markaðssetningu á skógarafurðum. Í öðru lagi spyr hv. þingmaður: „Hverju hefur nefndin áorkað frá því að hún tók til starfa?“ Viðarnýtingarnefnd hefur unnið markvisst að vöruþróun þar sem lögð er áhersla á nýtingu á við sem kemur úr fyrstu og annarri grisjun. Þau vöruþróunarverkefni sem staðið hafa upp úr eru í fyrsta lagi flísar sem eru notaðar til að klæða veggi og er verið að skoða kaup á vélum og búnaði til að koma af stað framleiðslu. Í öðru lagi stiklur sem eru 15–20 cm langir viðarbútar sem raðað er saman og mynda gangstíg og plön. BYKO hefur nú þegar selt þessa vöru. Hesthúsabásar eru úr lerki, nú þegar hafa tvö hesthús verið innréttuð með þessu. Í dag er verið að kanna með framleiðendur sem vilja hefja framleiðslu á þessu. Reykflís, verið er að skoða möguleika á frekari markaðssetningu á þessum vöruflokki og þá í neytendaformi. Spænir til að nota undir húsdýr, þessi vara er enn á tilraunastigi. Svo er það að lokum efni sem notað er í skólunum. Í þriðja lagi spyr hv. þingmaður: „Hvernig er fyrirhugað að nýta allan þann við sem til verður vegna aukinnar skógræktar í landinu?“ Nytjaskógrækt er ört vaxandi og er stunduð um allt land undir merkjum landshlutabundinna skógræktarverkefna. Þau eru enn ung að árum og því litlar sem engar afurðir komnar úr þeim skógum. Ár frá ári hafa afurðir frá þessum skógum Skógræktarinnar aukist og tala má um vísi að timburframleiðslu. Þrátt fyrir litla framleiðslu í dag er full ástæða til að vera vakandi og undirbúinn þegar skógarnir fara að gefa af sér marktækar afurðir. Það verður þó vart fyrr en eftir 20–40 ár sem framleiðslan fer að skila sér í einhverjum mæli. Í stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2006–2009, sem iðnaðarráðherra hefur lagt fram er kafli um að efla beri rannsóknir, tækniþróun og nýsköpun sem byggir á sérkennum lands og þjóðar og líkleg er til árangurs um verðmætasköpun á landsbyggðinni. Vil ég taka undir þennan þátt sem mjög mikilvægan. Ég vil hér segja fyrir mig að ég tel að það séu mjög miklir möguleikar í þessu og það sé mjög mikilvægt að fylgja þessari hugsun eftir. Við höfum verið í samstarfi við nágrannalöndin, landbúnaðarráðuneytið og Skógrækt ríkisins um framtíð okkar og átt samvinnu við þá um þetta. Ég sé þetta fyrir mér sem sérstaka íslenska afurð sem verður eftirsótt t.d. hér í íbúðarhús, þ.e. efnið úr skógunum, og svo til þess að auðga líf okkar í landinu með því að sem flestir læri að nota efnið frá skóginum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. landbúnaðarráðherra fyrir svarið og fagna því að sjálfsögðu hvað gert hefur verið. Ég vildi þó sjá að menn gerðu enn þá meira. Það er auðvitað mjög nauðsynlegt að gera áætlun um hvernig beri að nýta þennan trjávið í framtíðinni því ég veit til þess að t.d. á Mógilsá og í Heiðmörk og á Hallormsstað er þegar farið að fella tré og þar liggja þau eða er staflað upp og trjáviðurinn er ekki nýttur sem skyldi. Ég geri mér mjög glögga grein fyrir því að allt tekur þetta sinn tíma og það er að verða ákveðin þróun í þessum efnum en við þurfum líka að nýta þennan tíma vel vegna þess að hér er um heilmikil náttúruauðæfi að ræða. Við gætum verið að spara gjaldeyri eða skapa atvinnu og það eru ýmis verkefni sem tengjast þessu sem eru spennandi. Þar má t.d. nefna verkefni sem eru í skólum landsins og heita „Lesið í skóginn“ sem verða til þess að unga fólkið okkar gerir sér grein fyrir því hverju skógurinn getur skilað. Hér eru líka félagasamtök eins og Félag trérennismiða sem eru að framleiða mjög fallega listmuni úr íslenskum trjáviði. Ég tel að Skógrækt ríkisins verði að hafa alveg ákveðið frumkvæði í þessum efnum. Við þurfum líka að fjárfesta í vélum, stórvirkum tækjum sem eru til þess fallin að fella tré. Ég hef átt þess kost að vera í Svíþjóð og skoða slík tæki, það tekur kannski ekki nema eina og hálfa mínútu að fella stórt tré og fletta af því greinunum. Þetta er nokkuð sem er nauðsynlegt að kaupa hérna á Íslandi og fara að þróa þessi mál vegna þess að hér er um heilmikil verðmæti að ræða og verkefnið er jákvætt og spennandi. En ég þakka fyrir það sem gert hefur verið.

Hæstv. forseti. Það er vert að minnast þess að skógarnir eru farnir að hafa mikil áhrif bæði á búsetu í sveitum og menningarlíf okkar. Það hefur komið í ljós að Íslendingar koma hlutfallslega jafnoft í skóg og Danir og fleiri, en áhuginn fyrir skógunum hér hjá almenningi er mjög mikill enda hafa skógar Skógræktar ríkisins, eða þjóðarinnar, verið markvisst opnaðir og skapaðar þar gönguleiðir til þess að vekja athygli á því hvað skógarlundurinn og skógurinn skiptir miklu máli. Hér í búsetunni skiptir það mjög miklu máli, gerir landið meira aðlaðandi sem gerir það að verkum að við sjáum hækkað jarðaverð og meiri áhuga fyrir sveitinni. Skógurinn er hluti af þeirri miklu breytingu sem dregur menn að landinu og gerir það að verkum að þar vill fólk búa. Það eru mörg svona ný atriði sem þar skipta mjög miklu máli og skógurinn er þar einn hluti. Ég verð að segja fyrir mig að ég fagna líka áhuga fyrirtækjanna í landinu og fólksins, stóru fyrirtækjanna sem koma inn í þetta samstarf og sjá í því tækifæri til þess að hjálpa til við að búa til úr skógunum efni og auðlind, það ber að þakka. Þar eru gríðarleg tækifæri eins og ég fór hér yfir sem þegar liggja fyrir í starfi viðarnýtingarnefndar. Ég hygg að það sé grunnur að mikilli framtíð hvað verkefni varðar í úrvinnslu skógarafurða okkar í framtíðinni. Svo vil ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn og þann áhuga sem hann hefur sýnt málinu um svo langa hríð.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að bera fram fyrirspurn til hæstv. dómsmálaráðherra um boð til heyrnarlausra og heyrnarskertra um viðvarandi hættuástand. Ástæðan fyrir því að ég kem hér upp með þessa fyrirspurn er sú að ég fór að hugleiða þessi mál eftir að jarðskjálfti reið hér yfir á dögunum, allsnarpur jarðskjálfti sem átti upptök sín í nágrenni við Krísuvík. Þá þótti mér verulega áfátt hvernig staðið var að því að koma skilaboðum til almennings um það hvað hefði verið hér á ferðinni og líka segja raunar frá því að hér væri í raun og veru ekki nein hætta á ferðum. Í framhaldi af því fór ég einmitt að hugleiða þetta: Hvernig skyldi vera staðið að því að koma upplýsingum til heyrnarskertra og heyrnarlausra? Þetta fólk heyrir jú ekki í útvarpi. Það kom fram þegar jarðskjálftinn reið hér yfir á dögunum að netsamband lá niðri um tíma eða var mjög tregt a.m.k. inn á okkar helstu fréttaveitur. Það voru engar upplýsingar á sjónvarpsskermi nema á textavarpi en fyrir fólk sem var statt einhvers staðar án þess að hafa nærri sér sjónvarpstæki eða tölvu, heyrnarskert eða heyrnarlaust fólk, þá gat verið mjög erfitt að ná í þær upplýsingar. Nú er mér kunnugt um það eftir ágæt kynni mín af varaþingmanni okkar í Frjálslynda flokknum, Sigurlín Margréti Sigurðardóttur, að fólk sem býr við þessa fötlun notar mjög mikið farsíma og notar þá möguleikana til þess að senda SMS-skilaboð sín á milli. Farsímarnir eru litlir og léttir og handhægir og þar af leiðandi eru þeir mjög skilvirkir til notkunar fyrir þennan hóp þjóðfélagsþegna bæði til þess að senda frá sér upplýsingar en líka til að taka við upplýsingum. Því datt mér í hug að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra sem er jú fyrir almannavörnum í þessu landi, hvort fyrir hendi sé einhvers konar formlegt skipulag sem gengur út á að hægt sé að koma skilaboðum til heyrnarlausra og heyrnarskertra þegar hættuástand skapast og er viðvarandi, til að mynda með því að senda út svona smáskilaboð í gegnum farsímakerfið þannig að þetta fólk fengi þá upplýsingar um það hvað væri á seyði með skilvirkum hætti. Þetta kallar að sjálfsögðu á að einhvers staðar sé haldið utan um í einhverjum gagnagrunni eða einhverri miðstöð símanúmer, en hvað um það, þetta er sú spurning sem ég vildi hér bera hér upp í dag við hæstv. dómsmálaráðherra.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni þessa fyrirspurn hans. Þetta mál hefur verið rætt á milli Almannavarna og Félags heyrnarlausra og meginniðurstaðan er sú að Almannavarnir greiddu fyrir því að skilaboð til heyrnarlausra gætu birst í textavarpi sjónvarpsins auk þess sem mögulegt væri ef þörf reyndist að láta upplýsingatexta ganga yfir sjónvarpsskjáinn samfara útsendingu á öðru efni. Síðan, eins og hv. þingmaður nefndi, er tæknin orðin þannig að SMS-skilaboð eða smáskilaboðin eru að verða æ algengari og það er nú þannig að ef hættuástand skapast geta heyrnarlausir sent smáskilaboð að eigin frumkvæði í símanúmerið 112 til Neyðarlínunnar og fengið þaðan svör og upplýsingar. Neyðarlínan er einnig að taka upp þjónustu við heyrnarlausa á þann veg að senda út smáskilaboð til þeirra ef nauðsyn krefst. Ef við lítum á nýlega æfingu, almannavarnaæfinguna Bergrisann, sem haldin var á dögunum þá var skilaboðum komið til íbúa á því svæði með smáskilaboðum í farsíma þannig að í því efni sátu allir við sama borð eða sama tæki, ef þannig má orða það. Auk þess sem hringt var í síma þeirra sem hafa farsíma og hafa skráð farsíma hjá þeim sem senda út slík boð, þá var reynt að nota smáskilaboðin í þeim tilgangi. Varðandi skráninguna er það viðfangsefni sem hver og einn verður í raun og veru að huga að, því að það er ekkert eftirlit með því hvar fólk býr eða hjá hverjum það skráir síma sína o.s.frv. Það eru líka vandræði varðandi síma oft á tíðum ef menn nota það sem er kallað frelsissíma og kort sem ekki eru skráð á neinn þá getur það verið vandamál þannig að það er mikið undir því komið hjá þessum boðunaraðilum að þeir sem vilja láta boða sig sjái til þess að koma þeim upplýsingum til einhvers miðlægs skráningaraðila sem ber ábyrgð á öryggi þeirra við almannavarnaaðstæður þannig að þessir aðilar geti látið í sér heyra á þann hátt sem helst um er samið fyrir fram þannig að menn viti nákvæmlega hvaða boðleið er best fyrir hvern og einn. Það er ekki við því að búast að Almannavarnir eða Neyðarlínan hafi slíkar upplýsingar endilega á skrá hjá sér og alls ekki að fyrra bragði þannig að það er líka mikið undir því komið að fólk láti Neyðarlínuna vita um einhver sérgreind mál eins og þessi ef það vill fá boð á einhvern sérstakan hátt. Það er unnið að þessum málum, það er leitað þeirra úrræða og notuð sú tækni sem best er til þess að ná til sem flestra ef hættuástand skapast. Við erum hins vegar því miður þannig sett vegna stærðar landsins að ekki hafa allir landsmenn aðgang að þessum smáskilaboðum eftir því hvar þeir eru staddir í landinu þannig að við hljótum að treysta mjög á Ríkisútvarpið eða útvarpsstöðvar og sjónvarpsstöðvar við almenna boðun auk hins almenna símkerfis svo lengi sem það er nothæft. Það fer náttúrlega eftir því hvernig aðstæður eru í hættuástandi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir svörin. Mér heyrist þó vera full ástæða til að þessi mál verði tekin til skoðunar og athugunar og hvort ástæða sé til að fara út í að komið verði upp einhvers konar kerfi þar sem hægt er að nota þessa nýju tækni, þ.e. farsímana, til þess að koma upplýsingum til þessa fólks. Textavarpið er gott svo langt sem það nær, sjónvarpið er svo gott líka svo langt sem það nær að því tilskildu að þar séu birtar upplýsingar. En fólk er ekki alltaf í tengslum við þessi tæki, það er ekki alltaf í nágrenni við þau. GSM-útbreiðslan er alltaf að verða betri og betri um land allt og GSM-símar eru í dag á flestum fjölförnustu stöðum landsins, þó að enn séu gloppur í kerfinu þá fækkar þeim stöðugt. Ég held að 10% þjóðarinnar flokkist undir að vera heyrnarskert eða heyrnarlaus þannig að sá hópur er ótrúlega stór. Það eru náttúrlega fyrst og fremst þeir sem eru heyrnarlausir sem þyrftu á þessu að halda og ég held því að svona til vonar og vara væri það alveg þess virði að þetta yrði skoðað mjög vandlega og að jafnvel yrði farið út í að safna saman símanúmerum hjá þessu fólki þannig að stjórnvöld, yfirvöld gætu komið boðum til þeirra með skjótum og öruggum hætti ef einhverja mikla vá ber skyndilega að höndum, náttúruhamfarir, stórslys eða annað. Sem betur fer höfum við Íslendingar blessunarlega sloppið við þetta mörg undanfarin ár en maður veit jú aldrei og einmitt þegar svona lagað gerist er orðið af seint að byrgja brunninn þegar barnið er dottið ofan í hann.

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði hefur verið samstarf af hálfu Neyðarlínunnar við þessa aðila og ég á von á því að jafnvel á morgun eða innan mjög skamms tíma verði kynnt hvað er til boða fyrir heyrnarlausa. Það er algjörlega rangt hjá hv. þingmanni að halda því fram að þetta sé eitthvað í lausu lofti, það er ekki. Það er verið að vinna að þessu og það er notuð sú tækni sem best er í hverju tilviki til þess koma boðum til fólks. Það hefur ekki reynt á þetta nema með æfingum. Á æfingu sem haldin var fyrir tíu dögum kom t.d. í ljós varðandi GSM-símana að það eru vandræði ef fólk er með svokölluð frelsisnúmer, þ.e. óskráð farsímanúmer, en fólk getur látið skrá þessi númer líka hjá Neyðarlínunni. Það er því ákveðið frumkvæði sem einstaklingurinn verður að hafa sjálfur til þess að vera inni í þessu kerfi og ekki við því að búast að ríkisvaldið sé að hlutast til um það, því ef menn láta ekki skrá sig og láta ekki skrá númer sín þá hefur enginn þau númer og þess vegna getur Neyðarlínan ekki náð í upplýsingar um númerið eða nálgast menn í gegnum slík númer. Mér finnst því að hv. þingmaður geri lítið úr því starfi sem hefur verið unnið, sem er mikið og eins og ég segi verður væntanlega kynnt og þá munu menn átta sig á því betur í hverju það felst.

Virðulegi forseti. Þessi síðari fyrirspurn mín til hæstv. dómsmálaráðherra er á vissan hátt rökrétt framhald af hinni fyrri og hún á rætur að rekja til sama viðburðar og ég ræddi um áðan, þ.e. jarðskjálfta sem varð hér á dögunum. Þá var ég mjög óánægður með hvernig staðið var að miðlun upplýsinga til almennings, eða ég taldi að sá viðburður hefði leitt til þess að alvarlegar gloppur hefðu komið fram í því hvernig Ríkisútvarpið fer að því að miðla upplýsingum um svona hamfarir til almennings. Eins og kunnugt er hefur ein af helstu röksemdunum fyrir því að réttlæta tilvist Ríkisútvarpsins verið að það gegndi mikilvægu öryggishlutverki. Ég flutti fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra fyrir einni viku og þar kom t.d. fram að upplýsingar sem eru látnar rúlla yfir sjónvarpsskjáinn birtust ekki fyrr en rúmum hálftíma eftir að skjálftinn reið yfir. Það var heldur ekki sagt frá þessum skjálfta á Rás 1 Ríkisútvarpsins fyrr en hálftíma eftir að skjálftinn hafði riðið yfir. Sem betur fer urðu engin slys eða neitt tjón af völdum skjálftans en mér finnst það í raun og veru ekki skipta miklu máli, mér finnst aðalatriðið að upplýsingum sé komið út til fólks eins fljótt og auðið er með öllum tiltækum ráðum þegar svona lagað gerist því fólk verður eðlilega mjög áhyggjufullt og veltir því fyrir sér hvað hafi verið að gerast og það var greinilegt að mikil þörf var fyrir upplýsingar um hvað hér hefði verið á ferðinni. Í framhaldi af því fór ég að hugleiða hvort fyrir hendi væri, og reyndar reikna ég með því að svo sé, einhver aðgerðaáætlun um upplýsingar ef meiri háttar slys eða hamfarir verða hér á landi, hvort stjórnvöld hafi samræmda aðgerðaáætlun um hvernig staðið skuli að dreifingu upplýsinga til almennings ef meiri háttar slys eða hamfarir verða. Ef svo er, spyr ég hvernig áætluninni sé háttað.

Virðulegi forseti. Mér virðist af ræðu hv. þingmanns að hann sé annars vegar að tala um viðburði eins og jarðskjálfta, sem er fréttnæmur í sjálfu sér, og hins vegar meiri háttar slys og hamfarir. Ég svara hér spurningu varðandi meiri háttar slys og hamfarir en ég get ekki svarað fyrir Ríkisútvarpið varðandi hvenær það telur nauðsynlegt að rjúfa dagskrá sína og segja frá einhverjum atburðum sem hafa orðið, t.d. jarðskjálfti og slíkt, Ríkisútvarpið hefur sérstakt mat varðandi sínar fréttir. Samkvæmt lögum er það meðal verkefna ríkislögreglustjórans að annast viðvaranir vegna yfirvofandi eða viðvarandi hættuástands. Í neyðarskipulagi Almannavarna er að finna leiðbeiningar um hvernig viðvörunum og nauðsynlegum upplýsingum verði komið til almennings. Ríkislögreglustjóri og Ríkisútvarpið hafa gert með sér samkomulag sem felur í sér að útvarpið nefni fulltrúa til starfa við Samhæfingarmiðstöð Almannavarna og eru þeir boðaðir út við tilteknar aðstæður. Almannavarnir hafa jafnan treyst á Ríkisútvarpið sem fyrsta tæki við miðlun upplýsinga til almennings en samkvæmt útvarpslögum er öllum útvarpsstöðvum skylt að láta lesa og án endurgjalds tilkynningar frá Almannavörnum, lögreglu og skyldum aðilum. Góð samvinna hefur verið milli Almannavarna og annarra fjölmiðla en Ríkisútvarpsins. Í aðgerðum upplýsir almannavarnadeild ríkislögreglustjórans fjölmiðla um atburðinn eftir því sem við á og gefur leiðbeiningar um viðbrögð. Í vissum almannavarnaaðgerðum er gert ráð fyrir því að fjölmiðlar fái boð um leið og lögregla, slökkvilið og aðrir slíkir. Þá hefur verið komið upp tengingu til beinna útsendinga frétta frá Björgunarmiðstöðinni Skógarhlíð. Allt er þetta hugsað til þess að mikilvægar upplýsingar berist til almennings eftir því sem þörf og aðstæður kalla á hverju sinni. Í þessu samhengi má geta þess, eins og ég gat um áðan, að nýverið breytti Neyðarlínan boðunarkerfi sínu þannig að nú má koma boðum til íbúa á svokölluðu áhrifasvæði jarðelda í Mýrdalsjökli og Eyjafjallajökli með smáskilaboðum og talskilaboðum. Sú aðferð mun geta nýst við rýmingu fleiri svæða í framtíðinni en hafa verður í huga að geta kerfisins er takmörkuð. Það eru með öðrum orðum ýmsar áætlanir uppi um það hvernig viðvörunum verður komið til sem flestra ef á þarf að halda. Engu að síður verða menn að gera sér grein fyrir að seint verður náð til allra þótt yfirvöld geri sitt besta og reyni að setja upp raunhæfar áætlanir. Sumir eru ekki nálægt fjölmiðlum, aðrir eiga þess ekki kost að nýta sér þá, sumir skilja ekki málið o.s.frv. Almannavarnir munu vitanlega gera sitt besta en hlutur einstaklingsábyrgðar og nágrannahjálpar má þó ekki gleymast. Ég tel því að hér sé kerfi sem gripið er til ef þær aðstæður skapast sem spurt er um í fyrirspurninni, meiri háttar slys eða hamfarir. Þetta kerfi hefur verið notað og ég tók þátt í æfingunni Bergrisinn á dögunum og þar var m.a. æft hvernig ætti að miðla upplýsingum til almennings, á hvaða stigum ætti að halda blaðamannafundi o.s.frv., sem er mikilvægur þáttur í því ef almannavarnaástand skapast. Hitt er annað mál sem ég ætla ekki að ræða hér, enda finnst mér fyrirspurnin ekki snúast um það hvenær Ríkisútvarpið segir frá atburðum sem eru að gerast án þess að þetta almannavarnaástand hafi skapast og það er ekki annarra en þeirra sem stjórna Ríkisútvarpinu að taka ákvarðanir um það. Þessar umræður urðu t.d. töluverðar eftir jarðskjálftana 17. júní árið 2000. Þá var verið að ræða um hvaða miðill hefði fyrst sagt frá þeim fréttum og hvernig þær fréttir hefðu borist, þannig að alltaf þegar jarðskjálftar verða hér munu vakna spurningar um það sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni. Svar mitt snýst í raun og veru ekki um það því ég er að tala um það þegar við erum búin að virkja það kerfi sem virkjað er við meiri háttar slys eða hamfarir.

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu eru hamfarir afstætt hugtak en ég kalla það hamfarir þegar verður jarðskjálfti upp á rétt tæplega 5 á Richter örskammt frá þéttbýlasta svæði landsins. Þá kalla ég það hamfarir. Þá tel ég brýnt að komið sé á framfæri við almenning skilaboðum um hvað var að gerast og ekki síst, við skulum ekki vanmeta það, skilaboðum um að engin hætta sé á ferðum. Mér finnst það mjög mikilvægt og það ætti alls ekki að draga úr því. Það er á vissan hátt ágætt að heyra að hér sé fyrir hendi kerfi og viðbragðsáætlanir. Þó það nú væri í landi þar sem náttúruhamfarir geta dunið yfir hvenær sem er. Það sem vakir fyrir mér með þessum fyrirspurnum er einmitt að þær verða til af ákveðnu tilefni. Mér finnst einmitt svona lagað tilefni, þegar svona lagað gerist, þó allt hafi nú farið vel, eigi að verða til þess að við förum yfir það í þjóðfélaginu, líka hér í sal hins háa Alþingis, hvernig í raun og veru var brugðist við því sem gerðist og hvort það sé ekki eitthvað sem betur mætti fara. Það er það sem vakir fyrir mér með þessum fyrirspurnum, bæði með fyrirspurn minni í dag til hæstv. dómsmálaráðherra og líka fyrirspurn minni til menntamálaráðherra fyrir viku. Ég er að kalla eftir umræðu um hvað betur mætti fara þegar svona lagað gerist og á vissan hátt að reyna að vekja, ekki síst yfirvöld sem bera ábyrgð á þessu og hafa vissulega staðið sig vel að mörgu leyti. Ég er alls ekkert að reyna að draga neitt úr því eða gera lítið úr því góða starfi sem unnið hefur verið. En ég er að hvetja til þess að yfirvöld skoði líka vandlega hvort ekki sé eitthvað sem betur mætti fara svo við séum þá virkilega vel undirbúin 

Virðulegi forseti. Ég sé fyrir mér þetta ástand sem hv. þingmaður er að lýsa. Það verði jarðskjálfti og það koma væntanlega fljótlega fréttir í Ríkisútvarpinu en honum finnst þær ekki koma nógu snemma, ef ég skil hann rétt, um hvað er að gerast. Ef jarðskjálftinn er þess eðlis að mannskaðar verði eða tjón á eignum eða hætta fyrir fólk er stofnað til almannavarnarástands og þá fer ákveðið kerfi í gang. Það er það kerfi sem Almannavarnir stýra og náin samvinna er á milli Ríkisútvarpsins og Almannavarna og ákveðnar áætlanir um boðun. Ef þetta eru ekki þannig hamfarir, ég er ekki að deila við hv. þingmann um að jarðskjálftar séu hamfarir, ef þetta er ekki þannig jarðskjálfti að ástæða sé til að lýsa yfir almannavarnarástandi þá er það ekki gert. Þá fer málið ekki í þann farveg. Þá verða væntanlega sagðar fréttir af því að jarðskjálfti hafi orðið og hann hafi mælst þetta og þetta. Hann hafi ekki valdið neinu tjóni og síðan koma væntanlega fréttir um eftirskjálfta o.s.frv. Þetta er eins og við vitum. Mér finnst að hv. þingmaður sé að ræða um hvað sé eðlilegt að líði langur tími frá því að skjálfti verður þar til sagt er frá honum í Ríkisútvarpi. Sem gamall blaðamaður, hann hefur sjálfur starfað á ljósvakamiðli, veit hann að þetta er náttúrlega undir því komið hvernig menn meta sem fara með stjórn frétta og ráða yfir dagskránni og ráða yfir aðgangi að hljóðnemanum hvað sé nauðsynlegt að rjúfa dagskrána fljótt ef það gerist ekki í fréttatíma til að segja frá að svona atburðir hafi gerst. Mér sýnist að allt sé réttmætt í sjálfu sér sem þingmaðurinn segir. Auðvitað vill almenningur fá fljótt fréttir um þetta en það er eitthvað sem þeir stjórna sem stjórna Ríkisútvarpinu.

Frú forseti. Stjórnvöld samþykktu árið 1994 eitthvað á þessa leið, með leyfi forseta: Opinber þjónusta og starfsemi opinberra stofnana verði aukin á landsbyggðinni en dregin saman á höfuðborgarsvæðinu að sama skapi. Komið verði á samstarfi ríkisstofnana um svæðisskrifstofur þar sem það þykir hagkvæmt. Byggðaáætlanir síðustu ára hafa geymt þessi góðu áform en á henni hafa litlar sem engar efndir orðið. Í þeirri byggðaáætlun sem nú er verið að vinna var hreinlega ekki gert ráð fyrir flutningi opinberra starfa til landsbyggðarinnar en því hyggst nú hv. iðnaðarnefnd reyna að breyta. Ekki að það skipti máli í sjálfu sér þar sem ekki hefur verið unnið eftir henni fram til þessa. Í mínum huga er atvinnuuppbygging á landsbyggðinni forsenda byggðar utan höfuðborgarsvæðisins. Því miður hefur verið svo undanfarin ár að störfum hefur fækkað á landsbyggðinni og áhrifa þess gætir víða í smærri byggðarlögum. Eins og fram kom í svari hæstv. fjármálaráðherra hér á dögunum við fyrirspurn hv. þingmanns Sigurjóns Þórðarsonar hafa um 3.000 ný störf orðið til hjá hinu opinbera en öll á höfuðborgarsvæðinu. Það getur skipt sköpum fyrir landsbyggðina að stjórnvöld hafi skilning á þörfum hennar og stóriðja smærri byggðarlaga geti verið fólgin í tveimur til tíu störfum frá hinu opinbera. Hvert starf skiptir máli. Frú forseti. Vissulega ber að þakka fyrir þau störf sem nýlega hafa verið flutt á vegum dóms- og félagsmálaráðuneytisins, þ.e. innheimtumiðstöð sekta til Blönduóss og Fæðingarorlofssjóðs til Hvammstanga og Skagastrandar. Þetta er þeirra stóriðja. Áhugi fólks er mikill og margfeldisáhrif oft töluverð í litlum samfélögum. Þar er líka mun minni starfsmannavelta en hér á höfuðborgarsvæðinu að mínu viti því fólk vill gjarnan búa í sinni heimabyggð en hrökklast jafnvel í burtu þar sem störfin hafa verið að tínast smátt og smátt í burtu. Hjá sýslumannsembættum fer fram margs konar afgreiðsla og skráning, svo sem firmaskráning, afgreiðsla vegabréfa, ökuskírteina, útgáfa ýmissa leyfa og svo mætti lengi telja. Ég tel að það verksvið sem Þjóðskrá hefur með höndum falli mjög vel að þeim störfum sem starfsmenn sýslumanna á landsbyggðinni sinna nú. Ég tel að þetta séu einmitt störf sem kjörið er að flytja út á land og raunar óþarfi að flytja þau fyrst til dómsmálaráðuneytisins og síðan eitthvert annað eins og hæstv. fjármálaráðherra nefndi um daginn. Því spyr ég: Telur ráðherra að verkefni Þjóðskrár, sem samkvæmt frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 54 frá 1962 á að flytja til dómsmálaráðuneytisins, geti að einhverju eða öllu leyti flust til sýslumannsembættanna í Ólafsfirði og á Siglufirði?

Virðulegi forseti. Dómsmálaráðuneytið hefur markað þá stefnu að styrkja sýslumannsembættin með að færa til þeirra ýmis verkefni. Þannig verður ritstjórn Lögbirtingablaðs flutt til Víkur í Mýrdal og starfsemi bótanefndar til Siglufjarðar. Þá hefur verið ákveðið að Innheimtumiðstöð sekta og sakarkostnaðar verði á Blönduósi og er starfið þar þegar hafið. Framleiðsla vegabréfa verður flutt til sýslumannsins í Keflavík nú í vor. Fasteignasölueftirlit, meðferð ættleiðingarmála, staðfesting skipulagsskrár, og eftirlit með sjóðum, happdrættiseftirlit, útgáfa leyfa og eftirlit með útfararþjónustu, málefni skjalaþýðenda, leyfisveitingar og eftirlit með öryggisþjónustu í atvinnuskyni eru meðal þeirra málaflokka sem stefnt er að flytja frá ráðuneytinu með sama hætti á næstunni. Flutningur Þjóðskrár til dómsmálaráðuneytisins ræðst af frumvarpi sem nú er til meðferðar á þingi en þar kemur fram að tengsl Þjóðskrár og verkefna á sviði dómmálaráðuneytis hafa vaxið mikið á síðustu árum. Þjóðskráin er þannig undirstaða ýmissa verkefna sem dómsmálaráðuneytið og stofnanir þess hafa með höndum, svo sem skráningar útlendinga, veitingar dvalarleyfa og útgáfu vegabréfa og ökuskírteina. Þá er Þjóðskrá og gagnasafn hennar ein helsta heimild um margháttuð málefni einstaklinga á sviði sifjaréttar, svo sem um faðerni barna, ættleiðingar, forsjár barna, stofnun og slit hjúskapar og staðfestrar samvistar, skráningar sambúðar og slit hennar, svo og um ríkisfang, mannanöfn og fleira. Er það ætlun dómsmálaráðuneytisins að hagnýta þessi tengsl með því að fela Þjóðskrá aukin verkefni t.d. hvað varðar útgáfu vegabréfa og annarra skilríkja og umsjón með verkefnum ráðuneytisins á sviði löggjafar um mannanöfn. Þegar dómsmálaráðuneytið hefur tekið við hlutverki Hagstofu Íslands við starfrækslu Þjóðskrár, ef lagafrumvarpið verður samþykkt, mun ráðuneytið í samvinnu við starfsmenn og stjórnendur hennar leggja mat á hvernig best er að tengja starfsemi Þjóðskrár öðrum verkefnum á vegum ráðuneytisins og stofnunum þess, ekki síst sýslumannsembættunum. Auk þess verður tekið mið af því að á vegum ráðuneytisins er unnið markvisst að því að efla alla rafræna vinnslu og rafræna þjónustu. Umsvif starfsmanna Þjóðskrár taka að sjálfsögðu mið af fjölda þeirra sem til þeirra leita og þeir eru langflestir á höfuðborgarsvæðinu en höfuðstöðvar Þjóðskrár eru við Borgartún í Reykjavík. Dómsmálaráðuneytið hefur markað sér þá meginstefnu að úrlausn einstakra verkefna sé ekki bundin við höfuðborgina heldur sé litið til landsins alls og mun það eiga við um verkefni Þjóðskrár eins og önnur á starfssviði ráðuneytisins. Ég tel á hinn bóginn ekki tímabært að gefa fyrirheit um flutning verkefna Þjóðskrár fyrr en náðst hefur að móta framtíðarsýn fyrir stofnunina í samráði við stjórnendur hennar og starfsfólk. Enda verði það frumvarp sem liggur fyrir þinginu samþykkt á þessu þingi. Af því að spurt er sérstaklega um sýslumannsembættin í Ólafsfirði og Siglufirði þá liggur fyrir að það hefur verið samþykkt bæði á Siglufirði og Ólafsfirði að sameina þessi sveitarfélög. Það verður því ekki sýslumannsembætti á Ólafsfirði og Siglufirði. Ég tel víst að það verði til frambúðar sýslumannsembætti á Siglufirði og eins og ég sagði er þegar unnið að því í samvinnu við sýslumanninn á Siglufirði að starfsemi bótanefndar flytjist þangað. Ef það eru fleiri verkefni sem hann hefur hug á að taka að sér er ráðuneytið að sjálfsögðu reiðubúið til viðræðna við hann um það og treystir embættinu mjög til að sinna þeim verkefnum sem hæfa því.

Virðulegi forseti. Það er full ástæða til að hrósa hæstv. dómsmálaráðherra fyrir að sýna jafnmikla og góða viðleitni til að flytja verkefni út á land, verkefni sem hefur verið sinnt í Reykjavík. Það er full ástæða að geta þess sem vel er gert í þessum efnum. Hér hefur verið talað um verkefni Þjóðskrár. Ég hygg og hef sagt það áður á þinginu að þessi verkefni séu vel til þess fallin að vera flutt út á landsbyggðina. Líka verkefni sem Hagstofan hefur haft með höndum. Það er nú þannig að það hafa orðið mjög miklar tækniframfarir á mörgum undanförnum árum, tölvutengingar og annað verða sífellt betri. Maður skyldi ætla að ýmiss konar fjarvinnsla, jafnvel þar sem er verið að fara með stóra gagnabanka, ætti í eðli sínu að vera tiltölulega einföld og þyrfti ekki heldur að vera svo dýrt að koma því þannig fyrir að svona verkefni yrðu unnin úti á landsbyggðinni. Því það er rétt eins og hv. fyrirspyrjandi gat um áðan í ræðu 

Frú forseti. Já, ég tek undir það. Ég verð að lýsa ánægju minni með þau störf sem hæstv. dómsmálaráðherra lýsti yfir að væri hægt að flytja og væri í bígerð að flytja. Vissulega eru sýslumannsembættin að sameinast. Við erum hins vegar með tvo starfsmenn í Ólafsfirði sem vinna þar á sýsluskrifstofunni og geri ég ráð fyrir að aukin verkefni þurfi til til að staða þeirra falli ekki niður. Því verður öðruvísi háttað eftir einhver ár þegar samgöngurnar verða orðnar betri. Það var ánægjulegt að heyra að það eru greinilega mörg verkefni sem hægt er að flytja. Ég fór sjálf niður í Þjóðskrá einmitt í morgun og náði mér þar í eitt vottorð. Mér fannst það starf vera þess háttar að það gæti verið hvar sem er. Það er auðvitað bara brotabrot af því sem þar fer fram. En með tilliti til þess sem verið hefur í byggðaáætlun undanfarin ár og loforð um flutning starfa er þetta að gerast núna bara síðasta ár að verið er að flytja störf. Í framhaldi af því sem ráðherra upplýsti áðan mundi ég vilja spyrja hann um öll þau starfssvið sem hann taldi upp hvort eitthvað er fyrirhugað hvert þessi störf eiga að fara eða hvort það er algerlega ófyrirséð. Þetta séu bara hugmyndir um það sem hægt er að gera enn þá eða hvort hugsunin er komin eitthvað lengra.

Virðulegi forseti. Fyrst þarf að taka ákvörðun um það í ráðuneytinu hvaða verkefni ráðuneytið er tilbúið að flytja út fyrir sínar dyr. Við höfum skilgreint það. Við höfum kynnt þetta fyrir öllum sýslumönnum í landinu. Við vorum með fund forstöðumanna ráðuneytisins í síðustu viku og þar kynnti ég þetta enn og aftur. Við ætlum ekki í ráðuneytinu að gefa fyrirmæli um það hvert þessi verkefni eigi að flytjast. Við viljum að óskir komi frá viðkomandi sýslumönnum og bæjarfélögum, ef svo ber undir. Þeir þekkja best aðstæður á sínum stað, húsnæði og annað slíkt. Við tökum síðan afstöðu til þess ef fram koma slíkar óskir. Þannig ósk kom frá sýslumanninum á Siglufirði varðandi störf bótanefndar og verið er að vinna að því. Þetta þarf ákveðinn undirbúning og menn þurfa að setja sig inn í málið en við viljum að sá háttur sé hafður á að frumkvæðið komi frá sýslumönnum. Við erum búin að leggja á borðið ákveðnar kræsingar og ef menn vilja þiggja þær þá er þeim það að sjálfsögðu heimilt. Ef enginn vill sinna því þá sitjum við að þeim kræsingum áfram.

Frú forseti. Frumvarp sem ég hef lagt fram á Alþingi, um breytingar á lögum um verðbréfaviðskipti, felur í sér ákvæði um aukna vernd minni hluthafa, heimild til að beita stjórnvaldssektum við markaðsmisnotkun og ákvæði um að setja í lög og lengja eignarhaldstíma lykilstjórnenda í fjármálastofnunum á hlutabréfum sem þeir kaupa í eigin félögum. Fjármálagjörningar einstakra lykilstjórnenda, sem ég kalla siðlausa, hafa einmitt verið gagnrýndir, þ.e. þegar þeir kaupa hlutabréf í eigin fjármálastofnun, fá til þess lán hjá þeirri fjármálastofnun sem þeir stjórna og enginn veit á hvaða kjörum, eiga bréfin í stuttan tíma og græða hundruð milljóna á örskömmum tíma á þessum fjármálagjörningum og eru meira að segja iðulega varðir fyrir gengistapi í kaupum á hlutabréfum og þurfa enga áhættu að taka eins og aðrir sem kaupa hlutabréf. Þetta gengur auðvitað ekki og því hef ég í því frumvarpi sem ég nefndi áðan lagt til að ákvæði um lágmarkseignarhaldstíma stjórnenda séu fest í lög. Þar kemur einnig fram að mikilvægt sé að skoða þau ákvæði hlutafélagalaga og laga um fjármálafyrirtæki er varða lánveitingar til stjórnenda og að ákvæði þess efnis séu þrengd. Sömuleiðis þurfi að taka á lánveitingum fyrir hlutabréfum í eigin hlutafélögum með veðsetningu í sjálfum bréfunum en bann við slíkri veðsetningu er m.a. í norskum lögum. Tilefni þessarar fyrirspurnar sem ég hef lagt fyrir hæstv. viðskiptaráðherra er að ég hef áhuga á að vita hvort hæstv. ráðherra sé að huga að slíkri lagabreytingu, ekki síst í ljósi þess að þegar ráðherra svaraði fyrirspurn minni í upphafi þings í október sl., um viðskipti fruminnherja á fjármálamarkaði, kom fram að ráðuneytið hafði til skoðunar hvort rétt væri að lögbinda tiltekinn eignarhaldstíma á hlutabréfum sem stjórnendur kaupa í eigin fyrirtækjum og að lengja hann einnig. Sömuleiðis kom fram í svari hæstv. viðskiptaráðherra að hún teldi rétt að kanna hvort núgildandi ákvæði 57. gr. laga um fjármálafyrirtæki, sem fjalla um lánveitingar til stjórnenda fjármálafyrirtækja, geti talist fullnægjandi en þau kveða á um frelsi fjármálafyrirtækja til að ákveða sérkjör til framkvæmdastjóra í lánveitingum, ef það svo kýs. Aftur á móti voru ákvæði fyrir nokkrum árum í lögum um fjármálafyrirtæki þess efnis að lánveitingar til stjórnenda skuli á engan hátt frábrugðin sambærilegri fyrirgreiðslu til annarra viðskiptavina, sem ég tel eðlilegt. Skoðun mín er sú að afnema eigi með lögum að stjórnendur fjármálafyrirtækja fái einhver sérkjör í lánveitingum, t.d. til hlutabréfakaupa, sem eru allt önnur og betri en annarra sem kaupa hlutabréf. Í Danmörku og Svíþjóð eru t.d. ákvæði sem banna lán til framkvæmdastjóra fjármálafyrirtækja á öðrum kjörum en almennt tíðkast. Því spyr ég hæstv. ráðherra: 1. Telur ráðherra ástæðu til að endurskoða þau ákvæði hlutafélagalaga og laga um fjármálafyrirtæki er varða lánveitingar til stjórnenda fyrirtækja? Ef svo er, verður flutt frumvarp á þessu þingi þar að lútandi? 2. Hver er skoðun ráðherra á því að stjórnendur fyrirtækja geti fengið lán fyrir hlutabréfum í eigin hlutafélögum með veðsetningu í bréfunum sjálfum? Telur ráðherra rétt að breyta lögum til að koma í veg fyrir slíkt?

Hæstv. forseti. Í 1. mgr. 104. gr. laga um hlutafélög er að finna almennt bann við því að hlutafélag veiti m.a. stjórnarmönnum eða framkvæmdastjórum félagsins eða móðurfélags þess lán. Slíkar lánveitingar eru almennt ekki taldar til framdráttar starfsemi hlutafélaga og gera má ráð fyrir að þær sæti ófullnægjandi athugun og geti leitt til óréttmæts hagnaðar lántakenda á kostnað félaganna. Í greininni eru þó vissar undantekningar frá banninu. Þannig geta starfsmenn fengið lán við kaup á hlutum í félaginu sem þeir vinna hjá eins og síðar verður vikið að. Lána má til móðurfélags og veita venjuleg viðskiptalán. Loks gilda sérákvæði um innlánsstofnanir eða aðrar fjármálastofnanir en ekki ákvæðin í hlutafélagalögunum. Ákvæðin eru byggð á dönskum lögum. Í Danmörku hafa fræðimenn fjallað um lánsákvæðin í 115. gr. og 115. gr. a í dönsku hlutafélagalögunum og dómar hafa fallið en ákvæðunum hefur þó ekki verið breytt. Ekki hafa verið færð fram rök fyrir því að nauðsyn beri til að gera það hér á landi og breyta þá lögunum en fylgst verður með þróun þessara mála. Bent skal á að í nýlegum héraðsdómi reyndi á ákvæði laga um ársreikninga varðandi lán. Komu síðan m.a. fram hugleiðingar um það hjá fræðimönnum hvort innleiðing ákvæða laga um ársreikninga á grundvelli starfs fjármálaráðuneytisins væri fullnægjandi miðað við EES-rétt, en í málinu reyndi á skýrleika refsiheimildar. Dómnum hefur reyndar verið áfrýjað. Vakin skal athygli á því að í dönsku hlutafélagalögunum er aðeins kveðið á um sekt sem refsingu fyrir brot á lánsákvæðum laganna. Hér á landi er miðað við sekt eða fangelsi varðandi fjölmörg brot sem upp eru talin í 153. gr. laga um hlutafélög. Er það á valdi dómara að kveða upp úr um það hvort til sektar eða fangelsisdóms kann að koma með tilliti til atvika í hverju máli. Er ekki sjáanlegt að nauðsynlegt sé að breyta þessari grein hlutafélagalaganna. Hvað snertir ákvæði um innlánsstofnanir og aðrar fjármálastofnanir er rétt að vísa til svars míns við fyrirspurn sama fyrirspyrjanda fyrr á þessu þingi um viðskipti fruminnherja á fjármálamarkaði. Þar kemur m.a. fram að um lánveitingar til framkvæmdastjóra fjármálafyrirtækja sé fjallað í 57. gr. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, þar sem kveðið sé á um að lánveitingarnar séu háðar samþykki stjórnar og að ákvarðanir skuli bókaðar. Heimild fjármálafyrirtækja til að lána framkvæmdastjóra er undantekning frá meginreglu 104. gr. hlutafélagalaga sem leggur bann við slíkum lánveitingum. Svar við annarri fyrirspurn: Eins og fram hefur komið í svari mínu gildir bann 1. mgr. 104. gr. laga um hlutafélög við lánum m.a. til stjórnarmanna eða framkvæmdastjóra ekki um kaup starfsmanna félagsins eða tengds félags á hlutum. Spyrja má hvort heimild skv. 2. mgr. 104. gr. til að lána starfsmönnum fyrir hlutum, sem er út af fyrir sig góð regla, taki til þeirra starfsmanna sem jafnframt eru stjórnendur eða stjórnarmenn. Það er ekki alveg óyggjandi hvernig skilja beri orðið „starfsmaður“ í þessu sambandi. Í dönskum rétti hafa menn komist að niðurstöðu um allþrönga túlkun sem ólíklegt er þó að fylgt hafi verið hér á landi. Þannig telur danska atvinnu- og félagaskráin og fræðimenn að ekki megi lána framkvæmdastjórum til kaupa á hlutum. Í því sambandi beri að hafa í huga að heimildin til að lána starfsmönnum byggist á 23. gr. 2. félagsréttindatilskipunarinnar en þar hefur verið gengið út frá uppbyggingu kerfis til að örva almenna starfsmenn til að eiga í viðkomandi félögum. Fræðimenn ganga jafnvel lengra að því leyti að þeir telja að sama eigi að gilda um framkvæmdastjóra og aðra stjórnendur. Aðrir stjórnendur eiga með öðrum orðum heldur ekki rétt á láni. Í dönskum rétti er hins vegar gengið út frá því að starfsmenn, sem sitja samkvæmt ákvæðum um aðild starfsmanna í stjórnum félaganna, eigi að eiga rétt á lánum enda mundu þeir ella sitja skör lægra hvað kjör snertir en starfssystkini þeirra og slíkt kynni að leiða til þess að þeir vildu síður taka að sér stjórnarstörf. Vandséð er að stjórnendur hlutafélaga hér á landi, sem jafnframt eru starfsmenn félaganna, geti ekki eins og aðrir starfsmenn þeirra fengið lán innan hóflegra marka til kaupa á hlutum þannig að þörf sé á að girða fyrir slíkt í lögum.

Virðulegi forseti. Ég dreg þá ályktun af svari ráðherra að stjórnendur fjármálafyrirtækja ráði allt of miklu hér á landi um lagasetningu. Ég vil vísa til þess sem hæstv. ráðherra sagði fyrr á þessum vetri sem svar við fyrirspurn minni að í Danmörku og Svíþjóð væru ákvæði sem banna lán til framkvæmdastjóra fjármálafyrirtækja á öðrum kjörum en almennt tíðkast. Ég er ekki að tala um að banna eigi lán til stjórnenda fjármálafyrirtækja, heldur að þeir fái þau á sömu kjörum og aðrir sem fá lán í bankanum. Af hverju í ósköpunum ættu stjórnendur að fá lán á öðrum kjörum en aðrir? Ég batt vonir við það sem hæstv. ráðherra sagði þegar hún svaraði fyrirspurn minni fyrr á þessum vetri en þá sagði ráðherrann orðrétt: „Á hinn bóginn telur ráðuneytið rétt að kanna hvort núgildandi ákvæði 57. gr. laga um fjármálafyrirtæki geti talist fullnægjandi til að ná þeim markmiðum sem að var stefnt og getið var hér að framan.“ Er það svo að hæstv. ráðherra hefur látið skoða þetta ákvæði og telur hún að það sé fullnægjandi eða telur hún það sem ég tel rétt að gera, að rétt sé að endurvekja það ákvæði sem var til hér fyrir nokkrum árum og fellt var brott úr lögum, um að lánveitingar til stjórnenda fjármálafyrirtækja skuli á engan hátt frábrugðnar sambærilegri fyrirgreiðslu og til annarra viðskiptavina? Þetta var í lögum hér á landi, hvernig sem á því stendur að það var fellt úr gildi fyrir nokkrum árum síðan, og þetta er í lögum í Danmörku, eins og ráðherrann nefndi fyrr á þessum vetri, og í Svíþjóð. Ég spyr ráðherra beint út: Af hverju í ósköpunum og hver eru rökin fyrir því og skýringin að stjórnendur fái lán í þeim fyrirtækjum sem þeir stjórna á allt öðrum kjörum en aðrir viðskiptavinir? Það er í fyllsta máta óeðlilegt og ég verð að lýsa vonbrigðum með það, virðulegi forseti, ef það er niðurstaða ráðherra að lögin skuli standa óbreytt og að þessir stjórnendur fái áfram einhver sérkjör á lánum sínum umfram aðra.

Hæstv. forseti. Það svar sem ég gaf fyrr í vetur stendur. Ég hef ekki útilokað að gera breytingar hvað varðar 57. gr. laganna og get að því leyti til tekið undir með hv. þingmanni að ég tel að það komi vel til greina. Þó að það hafi ekki orðið enn að ég hafi lagt fram frumvarp sem kveði á um það vil ég alls ekki útiloka að það geti orðið.

Eftir hverju er verið að bíða?

Það er nú svo, af því að hv. þingmaður spyr eftir hverju verið sé að bíða, að það er ýmsu að sinna og þetta er til athugunar í ráðuneytinu ásamt ýmsu öðru sem við erum að fjalla um. Hv. þingmaður þekkir það vel, þar sem hún situr í efnahags- og viðskiptanefnd, að við erum þar með fjölmörg mál og þess vegna erum við ekki komin lengra en raun ber vitni hvað varðar þessa grein, 57. gr., en ég útiloka alls ekki að af því geti orðið á næsta þingi.

Forseti. Í upphafi er mér bæði skylt og ljúft að segja frá því að kveikjan að þessari fyrirspurn eru upplýsingar úr ágætri bók, nýrri, Andra Snæs Magnasonar, sem heitir Draumalandið, þar sem hann fjallar m.a. um tölur frá viðskipta- og iðnaðarráðuneytinu og hæstv. ráðherra um vatnsafl og álframleiðslu. Í þremur ritum frá viðskipta- og iðnaðarráðuneytinu og undirstofnunum þess einhvers konar á síðustu 11 árum, það eru ritin Lowest energy prices frá 1995, Orka á Íslandi frá 2003 og Doing business in Iceland, 3. útg. frá 2004, er því haldið fram að nýtanlegt vatnsafl á Íslandi til raforkuframleiðslu sé 30 teravött alls. Það er sagt að það sé nýtanlegt með hagkvæmum hætti og að teknu tilliti til umhverfissjónarmiða, eða eins og segir í ritinu Doing business in Iceland, frá 2004, með leyfi forseta, á ensku: „Technically, ecologically and economically feasible hydropower.“ Spurt er um það í fyrsta lagi hvort þessum tveimur ensku ritum sé enn dreift meðal lysthafa erlendis, en tvö ár eru liðin frá útgáfu annars þeirra. Í öðru lagi er spurt við hvaða virkjunarkosti sé miðað í þessum bæklingum sem segja frá teravöttunum 30, en sem kunnugt er hafa u.þ.b. 7 teravött þegar verið virkjuð, og þegar menn fara að reyna að telja saman þá virkjunarkosti sem fyrir hendi eru eins og rithöfundurinn Andri Snær Magnason gerir, hann lendir í ákveðnum vandræðum því hann verður að taka nánast alla þá virkjunarkosti sem kunnir eru um vatnsafl á Íslandi, þar á meðal virkjunarkosti sem að vísu hafa verið nefndir en menn hafa ekki haft hugmyndaflug, hin síðari ár, til að láta sér detta í hug að mundu nokkurn tíma vera „feasible“, svo notað sé kynningarmál iðnaðarráðuneytisins, af umhverfisástæðum. Í þriðja lagi er spurt að því hvort enn standi sú tala, milljón tonn, sem hæstv. ráðherra hélt fram í mars í fyrra að væri hámark ársframleiðslu á áli á Íslandi. Það gerði hún á iðnþingi og endurtók það svo í fréttum í útvarpinu.

Hæstv. forseti. Eftir því sem lausleg könnun starfsmanna iðnaðar- og viðskiptaráðuneytis kemst næst er bæklingurinn Lowest Energy Prices ekki í dreifingu neins staðar svo vitað sé. Enda er hér um að ræða 11 ára gamalt rit sem gefið var út í tíð Sighvats Björgvinssonar í stóli iðnaðarráðherra. Hið sama gildir um þriðju útgáfu ritsins Doing Business in Iceland sem út kom árið 2004, og gefið var út af Fjárfestingarstofu. Sú útgáfa er ekki í dreifingu. Ritið hefur komið út á hverju ári síðan árið 2003 og nú síðast fyrr á þessu ári. Nýrri útgáfum á því að vera dreift í stað þeirra sem eldri eru, auk þess sem tekið er fram í bæklingnum að nýjustu uppfærslu hverju sinni megi finna á vef Fjárfestingarstofu, www.invest.is. Svarið við annarri spurningu. Tölur um virkjanlegt vatnsfall og jarðvarma hafa breyst nokkuð í tímans rás. Á orkuþingi árið 1981 skýrði Haukur Tómasson, forstöðumaður Orkustofnunar, frá mati sínu á vatnsorku landsins. Reiknaðist honum til að staðarorka þeirrar úrkomu sem á landið fellur væri um 285 teravattstundir ári og er þá miðað við að hver vatnsdropi skilaði allri fallorku sinni allt til sjávar, sem auðvitað er ekki gerlegt. Til að nálgast líklega tölu um tæknilega nýtanlega orku voru aðeins þeir árkaflar notaðir þar sem rennslisorkan var yfir eitt megavatt á hvern fimm kílómetra kafla. Með þessu móti var tæknilega nýtanleg vatnsorka metin vera 64 teravattstundir á ári og hefur þá hvorki verið tekið tillit til hagkvæmni né umhverfisáhrifa. Fyrir um það bil 30 árum var annarri aðferð beitt til að meta virkjunarkosti. Var þá farið í gegnum hugmyndir um virkjunarkosti vatnsorkunnar, en sumar þeirra voru þá byggðar á fremur veikum grunni. Kostnaður var lauslega metinn og aðeins teknir með í reikninginn þeir vatnsorkukostir sem voru taldir hagkvæmir. Niðurstaðan var, að miðað við gefnar forsendur, væri framleiðslugetan 45 teravattstundir á ári. Sem viðmið um hagkvæmni settu menn framleiðslukostnað í nýjum kjarnorkuverum. Ljóst var að margir af þessum orkukostum yrðu umdeildir svo sem virkjanir sem skertu rennsli í þekktustu fossum landsins. Því var þriðjungur sleginn af og niðurstaðan var talin 30 teravattstundir á ári. Í riti iðnaðarráðuneytisins frá 1994 um innlendar orkulindir til vinnslu raforku, voru virkjunarhugmyndir endurskoðaðar og þá talið að tæknilegur möguleiki á hagkvæmum kostum væri um 42 teravattstundir á ári. Ekki var lagt mat á það í ritinu hvort virkjunum kunni að vera hafnað eða tilhögun breytt vegna umhverfisröskunar. Þar sem flestum smærri virkjunarkostum var sleppt má segja að heildarmatið hafi verið óbreytt. Ég reikna hins vegar með að með spurningu sinni sé hv. þingmaður að vísa til Orku Íslands, upplýsingarits um orkumál, sem Orkustofnun og iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið gáfu út í nóvember árið 2003. Í því riti segir m.a., með leyfi forseta: „Enda þótt Ísland búi yfir miklum ónýttum orkulindum eru þær ekki óþrjótandi. Einungis er til lauslegt mat á stærð orkulindanna og því er allnokkur óvissa þegar kemur að því að meta hve stór hluti þeirra er nýtanlegur, bæði með tilliti til tæknilegra möguleika, hagkvæmni og umhverfissjónarmiða. Oftast er miðað við að nýtanlegt vatnsafl sé 30 teravattstundir á ári og jarðhiti til raforkuvinnslu 20 teravattstundir, eða alls 50 teravattstundir á ári. Þá er búið að draga frá þann hluta sem áætlað er að ekki verði virkjaður af umhverfisástæðum.“ Í ritinu segir sem sagt aðeins að oftast hafi verið miðað við 30 teravattstundir á ári í nýtanlegu vatnsafli. Stundum hefur sú viðmiðun raunar verið dregin í efa eins og orkumálastjóri gerði t.d. á ársfundi Orkustofnunar árið 2004 þar sem hann taldi að ef til vill væri réttara að tala um 26 teravattstundir á ári í stað 30 teravattstundir í virkjanlegu vatnsafli en 23 í stað 20 í háhita. Forstjóri íslenskra orkurannsókna hefur sömuleiðis greint frá því opinberlega að með tilliti til ýmissa forsendna megi draga í efa svo mikla orkugetu úr virkjanlegu vatnsafli en trúlega megi hins vegar bæta við þegar rætt sé um virkjanlegan jarðvarma. Að framansögðu má ljóst vera, að enginn listi er til sem gefur nákvæmlega þessar 30 teravattstundir á ári sem oft hefur verið miðað við. Sem svar við þriðju spurningu. Í ávarpi mínu á iðnþingi fyrir um ári síðan fjallaði ég nokkuð um stóriðjumál. Það markaði ég hins vegar ekki neina stefnu sem miðar að einhverri ákveðinni ársframleiðslugetu álvera hér á landi og hef ekki í hyggju að gera svo. Hv. þingmaður hefur því rangt eftir mér úr fyrrgreindu ávarpi. Hitt er aftur rétt að í viðtölum við fjölmiðla í kjölfar iðnþings lét ég hafa eftir mér að stóriðjan bjargaði ekki öllu þótt svo hún væri góð með öðru. Einhvern  
            

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni Merði Árnasyni fyrir að koma með þessa fyrirspurn. Það hefði verið fengur ef hæstv. ráðherra hefði haft meiri tíma til að svara. En mig langar að benda hæstv. ráðherra á að orkumálastjóri, Þorkell Helgason, sagði á fundi 16. október 1999, fyrsta kynningarfundi fyrir verkefnið „Maður – nýting – náttúra“, sem var undanfari rammaáætlunar ríkisstjórnarinnar um vatnsafl og jarðvarma, að af þessum 64 teravattstundum sem væri allt virkjanlegt vatnsafl á Íslandi, væru svona 40 til 45 teravattstundir sem væri mögulegt tæknilega að virkja. Síðan þyrftu menn að slá af einum þriðja eða einum fjórða vegna umhverfissjónarmiða eða vegna þess að hagkvæmni gæti hafa verið vanmetin. Þá standa eftir, sagði Þorkell Helgason 1999, 20 til 30 teravattstundir. Hæstv. ráðherra verður væntanlega að hætta að reikna með þessum 30 teravattstundum.

Forseti. Það er út af fyrir sig ánægjulegt til þess að vita að iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið hafa undir forustu núverandi hæstv. ráðherra dregið til baka þær upplýsingar sem áður voru hafðar fyrir satt um að hámark vatnsorku sem væri hægt að nýta hér og stæðist öll umhverfispróf, væri 30 teravattstundir. Það er auðvitað út af fyrir sig ánægjulegt að hæstv. ráðherra skuli ekki koma með nýja tölu í þessu skyni, heldur vitna í undirmenn sína sem hafi verið með lægri tölur, 26 teravattstundir fyrir nokkrum árum. En það eru ekki nema eitt og hálft ár, hygg ég, eitt og hálft til tvö ár, síðan þessi sami ráðherra, að mig minnir, í eigin líkama, eða að minnsta kosti í formi sendisveitar var á alþjóðaorkuþingi í Ástralíu, að kynna þessa miklu paradís með Lowest Energy Prices, þar sem mætti nota 30 teravattstundir án umhverfisáhrifa. Um síðari hlutann verð ég að segja, forseti, að ég sætti mig ekki við að ráðherra komi hér og neiti eigin orðum á iðnþinginu og í fréttum sem af því voru sagðar. Að vísu er ræðu ráðherra hæstv. ekki lengur að finna á vef ráðuneytis hennar. En þessa tölu má bæði sjá í fréttabréfi Samtaka iðnaðarins og í frétt sem sögð var í Ríkisútvarpinu kl. 18, 20. mars í fyrra. Þar segist iðnaðarráðherra geta nefnt að milljón tonn sé eitthvað sem vel sé hægt að ráða við en síðan þurfi að fara að spyrna við fótum og leggja meiri áherslu úrvinnslu úr áli og annað slíkt. Enn gleggri er sú frásögn sem eftir henni var höfð í fréttabréfi Samtaka iðnaðarins 

Hæstv. forseti. Við skulum ekkert vera að æsa okkur yfir þessu. Málið er einfaldlega þannig að þessa ræðu hélt ég ekki á iðnþingi 

Hélstu aldrei ræðuna?

Ég hélt aldrei þessa ræðu. Það hefur sama ræðan verið inn á vef ráðuneytisins allan tímann. Ef hún er ekki lengur inn á vefnum þá veit ég ekki hvað hefur gerst. Hún var þar síðast þegar ég athugaði það. Það er ræðan sem ég flutti á þessu margumtalaða iðnþingi. Þannig er þetta. Það er ósatt sem hefur verið sagt, bæði af hálfu þessa rithöfundar og eins hér af hálfu hv. þingmanns, að ég hafi flutt ræðu á iðnþingi þar sem ég hafi talað um eina milljón tonna. Hins vegar er það rétt að í framhaldi af því iðnþingi áttu fjölmiðlar við mig viðtöl og þá lét ég orð falla sem eru rétt eftir mér höfð hérna, að þegar það væri komið í milljón tonn þá vil ég fara að spyrna við fótum. Ég get alveg staðið við að það verður ekki endalaust haldið áfram að framleiða ál á Íslandi. Mér finnst þetta vera óþarfaumræða. Hvort þetta eru 30 eða 26 teravattstundir eða hvað það er í vatnsafli. Þetta eru ákveðin fræði.  Þar að auki get ég sagt hæstv. þingmanni að ég hef aldrei komið til Ástralíu og veit ekkert hvað hefur verið lagt þar á borð. En þetta er ekki þannig að það sé búið að ákveða einhverjar 30 teravattstundir og síðan ætli ríkisstjórnin að halda áfram þangað til það sé komið upp í 30 teravattstundir. Þetta er ekki svona og það hljóta hv. þingmenn að vita. Auðvitað er þetta ekki svona. Þetta er tala sem kemur upp og ég fór yfir í ræðu minni hvernig hún varð til. En það er allt annað mál hvað ríkisstjórnin sem nú situr telur rétt - og svo koma náttúrlega einhvern tíma aðrar ríkisstjórnir - að nýta af þessu vatnsafli. Ég geri mér fulla grein fyrir að það