Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins til að vekja athygli forseta og Alþingis á áskorun sem níutíu einstaklingar beina til Alþingis og ríkisstjórnar í dag. Í áskoruninni segir svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Á Alþingi liggja nú fyrir lagafrv. sem m.a. munu ákveða um alla framtíð hver fer með stjórnsýslu og skipulagsrétt á miðhálendinu. Allir stjórnmálaflokkarnir hafa lýst ánægju sinni yfir þjóðlendufrv., sem gerir ráð fyrir að mestur hluti hálendisins verði þjóðareign, enda er það skilningur flestra Íslendinga að svo hafi alltaf verið, samanber forn lög og dóma. Mikill ágreiningur er hins vegar um frv. til breytinga á sveitarstjórnarlögum sem gerir ráð fyrir að skipta miðhálendi og jöklum milli sveitarfélaga. Í ljósi þess að samstaða er um að miðhálendið verði áfram eign þjóðarinnar, teljum við undirrituð höfuðnauðsyn að ekki verði á þessu þingi bundið með óafturkræfum hætti hvernig stjórnsýslu- og skipulagsmálum verði háttað þar. Meiri tími verði gefinn til opinnar umræðu, þannig að öll þjóðin fái að taka þátt í að ákveða hvernig með þessi mál verði farið í framtíðinni.`` Virðulegi forseti. ,,Höfuðnauðsyn að ekki verði á þessu þingi bundið með óafturkræfum hætti hvernig stjórnsýslu- og skipulagsmálum verði háttað þar.`` Þetta eru nöfn sterkra einstaklinga í ferða-, menningar- og umhverfisumræðu hér á landi. Þetta eru vísindamenn, þetta er fólk úr öllum stjórnmálaflokkum, fólk sem mark er takandi á. Ég legg mikla áherslu á að forseti gefi þessari áskorun gaum og bregðist við. Ég tek undir að það verður ekki aftur snúið ef við skiptum miðhálendinu upp með lögum nú og það er alvarlegt að gera það í ágreiningi við þjóðina.

Virðulegi forseti. Ég tek eindregið undir það sjónarmið sem kom fram hjá níutíumenningunum í yfirlýsingu þeirra sem birtist í blöðunum í dag. Við erum að tala um þrjú frv. þar sem verið er að ráðstafa m.a. auðlindum í jörðu og á, hvað varðar eignarhald þeirra, stjórnsýslu á þeim og gjaldtöku fyrir þá sem hyggjast nýta þær auðlindir. Sem dæmi um hvaða verðmæti eru á ferðinni er orkuþátturinn sem menn eru að fjalla um ásamt ýmsu öðru álíka að verðmæti, miðað við orkuverð frá stöðvarvegg, eins og talið er að öll íslensku fiskimiðin séu í dag og menn ætla að afgreiða þetta án nokkurrar umræðu með þjóðinni. Ég er sannfærður um ef svo heldur fram sem horfir að þá verður sú umræða, sem fer nú fram áratug eftir að fiskveiðistjórnarkerfið var afgreitt á Alþingi, hjóm eitt hjá þeirri umræðu sem mun fara fram um þessi mál eftir tíu ár ef vilji ríkisstjórnarinnar um ráðstöfun á eignarhaldi og forræði allra auðlinda íslensku þjóðarinnar í jörð og á nær fram að ganga eins og hæstv. ríkisstjórn vill. Ég vara við þessari þróun og tel nauðsynlegt að þjóðin fái að skoða þessi mál betur og segja álit sitt á þeim. Það verður ekki gert með þeim vinnubrögðum sem hæstv. ríkisstjórn hyggst viðhafa.

Virðulegur forseti. Ekki hef ég á móti því að þjóðinni verði gefinn tími til að fara yfir mikilsverð mál sem hér voru nefnd. Ég tek undir að þar er um mjög stór mál að ræða, þó misjafnlega rædd, og það sem ég tel að sé það efni sem ástæða sé til að gaumgæfa betur en gert hefur verið og kannski að almenningur eigi meiri hlut í þeirri umræðu er frv. til laga um eignarráð yfir auðlindum í jörðu. Það er sannarlega mjög stórt mál og þess efnis að þar eru álitaefnin mörg og þar skiptir afar miklu hvernig ráðið verður. Hins vegar varðandi þann þátt sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir kom að um skiptingu landsins milli sveitarfélaga, sem gert er ráð fyrir í frv. félmrh., og því tengd skipulagsmál á hálendi Íslands hef ég lýst því yfir að ég er dálítið undrandi á þeirri uppsetningu mála sem þingflokkur jafnaðarmanna hefur í því efni í ljósi þess að hann var forgönguaðili að því að skipulagsmál miðhálendisins voru tekin þeim tökum sem unnið hefur verið að síðan 1993--1994. Hér var minnt á úrvalslið níutíu mætra manna, sem ritar undir ávarp í Morgunblaðinu og þar er síðastur ef ég man rétt, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, sami þingmaður og hleypti með pompi og pragt skipulagsvinnunni vegna miðhálendisins úr vör á sínum tíma, þannig að það á engum og síst af öllum þingmönnum Alþfl. að koma á óvart það sem þar hefur verið að gerast undir forsögn þeirra og forustu. Ég vara við því, virðulegur forseti, að menn séu að setja þar hugsanlega í uppnám þá vinnu sem fram hefur farið varðandi skipulagsmál miðhálendisins og ég bið menn að fara varlega á því að mörgu leyti viðkvæma svæði.

Virðulegi forseti. Ástæða er til að þakka hv. 5. þm. Reykn. fyrir að taka málið upp. Það er alveg ljóst að áskorun níutíumenninganna er mjög í anda þeirrar stefnumörkunar sem þingmenn jafnaðarmanna hafa haldið uppi og hafa varað mjög við að gengið sé flausturslega um í þessum efnum. Hér er sannarlega um lagasetningu að ræða sem mun væntanlega standa, ekki vil ég segja um aldur og ævi, en um næstu fyrirsjáanlega framtíð og ekki á hendi nýs þings að gera þar grundvallarbreytingar á. Þetta er að sönnu ekki nema toppurinn á ísjakanum, virðulegi forseti, því að það eru fleiri stórmál af þessari gerð til umfjöllunar í nefndum þingsins á ýmsum stigum. Lagasetning sem er því sama marki brennd mun væntanlega ef að lögum verður standa um ókomna tíð eða a.m.k. næstu ár og áratugi. Þá er ég auðvitað að vísa til umræðnanna um gagnagrunninn sem er ekki einu sinni kominn til nefndar og í þriðja lagi um húsnæðismálin þar sem verið er að rústa því kerfi sem þjóðin hefur búið við um langt árabil og verkalýðshreyfing og félagshyggjuflokkar hafa byggt upp. Öll þessi stórmál erum við með undir núna þegar u.þ.b. níu starfsdagar eru eftir af þinginu og stjórnarmeirihlutinn ætlar sér augljóslega að keyra þau í gegn með góðu eða illu. Það gerir hann alls ekki með góðu, virðulegi forseti, það verður gert með illu ef af verður. Ég vil treysta því að forseti þingsins gæti að því að menn fái ráðrúm og nægilegan tíma til að ganga frá lagasetningum af þeim toga sem ég nefndi með þeim hætti sem við verður búið. Það er ekki neinn bragur á því fyrir hið háa Alþingi að rusla út grundvallarlagasetningu á borð við þau þrjú málefni sem ég nefndi hér til sögu og stjórnarandstaðan tekur ekki þátt í slíkum hráskinnaleik og slæmum vinnubrögðum.

Herra forseti. Það er býsna óvanaleg yfirlýsing sem birtist í Morgunblaðinu í morgun. Þetta er áskorun frá níutíu þjóðkunnum einstaklingum úr öllum flokkum, jafnt úr flokkum stjórnarandstæðinga sem stjórnarsinna. Það sem þetta fólk er að biðja um er að ekki verði á þessu þingi bundið óafturkræft hvernig stjórnsýslu- og skipulagsmálum verði háttað, heldur að gefinn verði tími til opinnar umræðu sem þjóðin fái að taka þátt í. Ekki er verið að biðja um neitt annað en að löggjafinn hrapi ekki að neinu um þetta stóra mál. Vitaskuld, herra forseti, geta verið skiptar skoðanir um hvernig eigi að haga skipulags- og stjórnsýslumálum á hálendinu. Það er ekkert óeðlilegt við það en við eigum, herra forseti, að taka mark á svona yfirlýsingu. Það hefur nokkrum sinnum komið fyrir í samfélagi okkar að slíkar áskoranir hafa verið birtar. Við þekkjum dæmi þess að þær hafa haft mjög mikil áhrif í umræðum. Ég tel, herra forseti, að þessari áskorun sé nákvæmlega eins háttað og oft hefur viljað til. Hér er velviljað fólk sem óskar eftir að koma að umræðu um mikilvægan þátt í þjóðlífinu. Við eigum að fara að þessum óskum, herra forseti, og ég bið forseta um að íhuga vandlega yfirlýsinguna, ræða málin við hæstv. félmrh. og hér innan þings, hvort ekki sé skynsamlegt að fresta afgreiðslu á sveitarstjórnarfrv. þannig að ráðrúm gefist til umræðu og ef menn vilja þá svo, lögfesta það í haust eins og eðlilegt má telja þegar meiri hluti hefur gengið gegnum þá umræðu sem verið er að óska eftir. Við verðum að átta okkur á því, herra forseti, að við störfum í umboði fólksins og þegar fólk óskar af skynsemi eftir að koma nánar að umræðu án þess að hafa nokkra fyrir fram mótaða skoðun á þingmáli sem við höfum hér þá eigum við að taka þá áskorun alvarlega.

Virðulegi forseti. Ég þakka þær undirtektir sem hvatning mín hefur fengið og árétta að þegar við tölum um auðlindir okkar erum við að tala um mannauðinn, við erum að tala um auðlindir til sjávar og auðlindir til landsins. Við vitum að hörð gagnrýni er uppi meðal þjóðarinnar um hvernig við höfum farið með umráð yfir auðlindum til sjávar. Látum það ekki endurtaka sig um auðlindir landsins. Ég tek undir orð Hjörleifs Guttormssonar að ástæða er til að gaumgæfa betur eignarráð yfir auðlindum og ég minni á þau orð sem féllu hjá Sighvati Björgvinssyni að ónýtt orkan er jafnverðmæt og fiskimiðin. Virðulegi forseti. Það er samstaða um að afgreiða lög um þjóðlendur. Það er skoðun mín að við eigum að afgreiða þau lög fyrst. Um þau næst samstaða. Við eigum að byggja á þeim með hvernig við förum með hálendið og bíða um sinn með að afgreiða það mál en ekki að ljúka því nú í önnum í lok þessa þings.

Forseti hefur heyrt þessar athugasemdir hv. þingmanna og ítrekar að þetta mál er ekki á dagskrá nú eða önnur sem hér hafa verið nefnd og geta ekki komið á dagskrá fyrr en í næstu viku þar sem dagskrá morgundags hefur þegar verið ákveðin og næsti fundur þar á eftir er ekki fyrr en á þriðjudaginn kemur. Forseti mun ræða dagskrá næstu viku að venju við formenn þingflokka og hæstv. ráðherra sem hlut eiga að máli.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem kom fram í máli hæstv. forseta. Ég hafði byrjað að mæla fyrir nefndaráliti og breytingartillögum við flugmálaáætlun annars vegar og hins vegar frv. til laga um breyting á lögum um flugmálaáætlun og fjáröflun til framkvæmda í flugmálum, þegar ákveðið var að fresta umræðunni og er hún nú tekin hér upp. Eins og menn vita komst samkeppnisráð á sínum tíma að þeirri niðurstöðu að það form á innheimtu á eldsneytisgjaldi sem hafði viðgengist árum saman stæðist ekki og varð það niðurstaða ráðsins að líta svo á að sú undanþága frá eldneytisgjaldinu þar sem kveðið var á um að heimilt væri að veita þeim sem flyttu inn eldsneyti til eigin þarfa, stæðist ekki og færi gegn tilgangi og markmiði samkeppnislaga. Í ljósi þessa beindi samkeppnisráð því til hæstv. samgrh. að samkeppnisskilyrði á markaðnum yrðu jöfnuð, annaðhvort með því að fella niður eldsneytisgjaldið eða tryggja að allir flugrekendur sem nýta sér flugmannvirki greiði í raun þetta gjald. Niðurstaðan varð sú að fella niður eldsneytisgjaldið. Það mál var síðan tekið fyrir í samgn. Alþingis, leitað var eftir umsögnum og niðurstaðan var sú að í öllum umsögnum sem bárust um þetta mál voru menn jákvæðir fyrir því að gera þessa breytingu og samgn. leggur þess vegna til að frv. verði samþykkt óbreytt. Vík ég nú að flugmálaáætluninni sjálfri. Frá því að till. til þál. um flugmálaáætlun fyrir árin 1998--2001 var lögð fram hafa þessir atburðir gerst sem ég var að lýsa sem hafa það í för með sér að tekjuforsendur flugmálaáætlunarinnar sjálfrar breytast nokkuð. Í frv. sem ég var að mæla fyrir er gert ráð fyrir því eldsneytisgjaldið verði ekki lengur innheimt. Tilgangur breytingarinnar er að jafna samkeppnisskilyrði í flugi. Af þessu leiðir að þær breytingar munu hafa í för með sér að áætlaðar tekjur samkvæmt flugmálaáætlun fyrir árin 1998--2001 lækka um 45 millj. kr. á árinu 1998, 65 millj. kr. á næsta ári, 67 millj. kr. árið 2000 og 69 millj. kr. árið 2001. Þetta mundi þýða samtals um 246 millj. kr. ef engar aðrar ráðstafanir yrðu gerðar. Ekki er gert ráð fyrir því að fjárveitingar til flugvalla lækki um þessa fjárhæð vegna þess að því verður mætt annars vegar með því að framlag til rekstrar flugvalla sem hefur verið tekið af flugmálaáætluninni og fært til þess að reka Flugmálastjórn, lækkar og hins vegar að framlag sem gert var ráð fyrir að rynni til Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar mun lækka líka um 28 millj. kr. á þessu ári, 35 millj. kr. síðan árlega á næstu árum þar á eftir á gildistíma þessarar flugmálaáætlunar. Framlag til framkvæmda á flugvöllum miðað við uppsetningu fyrra frv., frv. um flugmálaáætlun og fjáröflunar til flugmála, hefði því lækkað um 17 millj. kr. á þessu ári, 30 millj. kr. á næsta ári, 32 millj. árið 2000 33 millj. árið 2001. Ástæðan fyrir því að um er að ræða talsvert lægri upphæð á þessu ári en því næsta er að sjálfsögðu sú að frv. fer ekki að hafa áhrif fyrr en á miðju þessu ári vegna þess að gildistakan verður auðvitað aldrei fyrr. Jafnframt segir í athugasemdum með þessu frv. að samhliða lögfestingu þess verði lendingargjöld í innanlandsflugi hækkuð sem nemur tapi vegna niðurfellingar á eldsneytisgjaldi í innanlandsflugi og að yfirstjórn Keflavíkurflugvallar hafi lýst því yfir að sértekjur flugvallarsins muni hækka um 18 millj. kr. ár hvert til ársins 2001 og komi þannig á móti lækkun á framlagi til Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar sem gert var ráð fyrir að flugmálaáætlunin legði af mörkunum. Það er alveg ljóst þegar við skoðum þetta að eftir sem áður stendur út af nokkur upphæð sem veldur því að framlög til flugvallarframkvæmda munu almennt lækka ef því verður ekki mætt sérstaklega. Í bréfi hæstv. samgrh. til samgn. Alþingis sem dagsett var 26. mars sl. kemur fram að flugvallargjald verði hækkað um 2,5% frá og með 1. janúar nk. Þá er rétt að geta þess að flugvallargjaldið hefur ekki hækkað árum saman. Það hefur staðið í stað að mig minnir í ein sex ár, ekki bara að raungildi heldur hefur það lækkað að raungildi sem svarar þeirri verðlagshækkun sem hefur orðið á þessum tíma þannig að hér er um að ræða örlitla hækkun í ljósi þeirrar raunlækkunar sem orðið hefur á flugvallargjaldinu allt frá því það var síðast hækkað. Þessi hækkun mun skila um 15 millj. kr. árlega til tekjustofna flugmálaáætlunar. Jafnframt leggur hæstv. ráðherra til að framlag af flugmálaáætlun til rekstrar Flugmálastjórnar Íslands lækki um 13 millj. kr. á yfirstandandi ári, 17 millj. kr. á næsta ári, 19 millj. kr. árið 2000 og 21 millj. kr. árið 2001 en þetta eru þær upphæðir sem vantar að mati Flugmálastjórnar til þess að endar nái saman og ekki þurfi að skerða framkvæmdaliði flugmálaáætlunar á gildistíma hennar umfram það sem gert er ráð fyrir í tillögugreininni sjálfri. Niðurstaðan af þessu öllu er því sú að forsendur framkvæmdaliða þeirrar tillögu að flugmálaáætlun sem við höfum til umræðu standast fyllilega miðað við þær upplýsingar sem við höfum undir höndum. Nefndin leggur til að þáltill. verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru til í sér stöku þingskjali. Þær eru eftirfarandi, með leyfi virðulegs forseta: ,,1. Lagðar eru til breytingar á einstökum liðum áætlunarinnar sem eru afleiðing breytingar á lögum um flugmálaáætlun og fjáröflun til framkvæmda í flugmálum. Ekki þarf að rekja einstakar breytingar á fjárhæðum heldur vísast til breytingartillagnanna þar um.`` Þar er eingöngu um að ræða breytingar sem leiða af þeirri röskun eða þeirri breytingu sem verður á tekjustofnum flugmálaáætlunar og ég hef þegar gert grein fyrir. ,,2. Lagt er til að gerð verði sú breyting á flokkun flugvalla að Patreksfjarðarflugvöllur verði settur í flokk 3.2 Áætlunarflugvellir II í stað 3.4 Aðrir flugvellir og lendingarstaðir. Þegar tillagan var lögð fram hafði áætlunarflugi til Patreksfjarðar verið hætt en hefur nú hafist að nýju og verður því að telja eðlilegt að þessi breyting verði gerð.`` Undir þetta nál. rita Einar K. Guðfinnsson, form. og frsm., Magnús Stefánsson, Egill Jónsson, Stefán Guðmundsson og Árni Johnsen. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, Ragnar Arnalds og Ásta R. Jóhannesdóttir rita undir nál. með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Við venjubundnar aðstæður hef ég ekki óskað eftir því sérstaklega að ráðherrar yrðu viðstaddir 2. umr. mála þegar þingnefndir hafa farið um þær höndum en ég held að óhjákvæmilegt sé að hæstv. ráðherra leggi við hlustir að þessu sinni vegna þess að hann hefur komið beint að þessum málum í meðhöndlun nefndarinnar, en hv. 1. þm. Vestf., Einar K. Guðfinnsson, gerði grein fyrir ástæðum þess arna. Það væri að sönnu líka ástæða til þess, ég geri ekki kröfu um það, að hæstv. utanrrh. legði við hlustir því að nú eins og fyrri daginn er Flugstöð Leifs Eiríkssonar orðin eins konar afstemmningartala í flugmálaáætlun. Ég rifja upp að ekki eru mörg ár síðan Flugstöð Leifs Eiríkssonar fann sér leið inn í þessa áætlun. Ýmsir höfðu efasemdir um það hvort hún ætti þar heima í ljósi þess að þar var um sjálfstæða og sértæka ákvörðun að ræða á sínum tíma þegar í þær framkvæmdir var ráðist og ævinlega við það miðað að það sem þar ætti að verja til þeirra gífurlegu fjárfestinga sem þar liggja fyrir, ætti að fjármagna með sértækum hætti. Það hefur ekki gengið eftir og þess hefur því miður orðið vart í auknum mæli að í hinni hefðbundnu flugmálaáætlun sem lýtur að uppbyggingu flugvalla hringinn í kringum landið hafa verið að renna í stórum stíl fjármunir til Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar. Ég sagði að sú tala væri eins konar afstemningartala og auðvitað er hún það vegna þeirrar breytingar sem hefur orðið að gera á tekjuáætlun flugmálaáætlunar sökum þess að tekjustofnum hefur þurft að breyta í ljósi ábendinga Samkeppnisstofnunar. Er rétt að rifja upp að stundum hlustar hæstv. samgrh. á Samkeppnisstofnun og stundum ekki. Í þessu tilfelli átti hæstv. samgrh. engan annan kost en taka mið af þeim ábendingum sem þar komu fram og því hafa þær tilfærslur orðið sem hv. 1. þm. Vestf. og formaður nefndarinnar gerði ráð fyrir. Til að endar svo gott sem nái saman hafa menn enn á ný notað Flugstöð Leifs Eiríkssonar sem stuðpúða til að jafna sveiflurnar. Framlög til þeirrar stofnunar eru lækkuð og síðan hækkuð aftur að hluta. Því er einfaldlega haldið fram að samkvæmt mati yfirstjórnar Keflavíkurflugvallar megi ætla að sértekjur vallarins muni hækka um 18 millj. ár hvert til ársins 2001. Ég vil að gefnu tilefni spyrja hæstv. samgrh., þó að hæstv. utanrrh. ætti auðvitað að svara. Ég hygg að gott samspil sé milli þessara tveggja ráðherra þótt hvor sé í sínum flokki og ekki síst í seinni tíð þegar þeir hafa verið að renna saman í eitt. Viðhlítandi svör hafa ekki fengist í nefndinni og því vildi ég að hann gerði mér grein fyrir því í hverju þessi hækkun sértekna er fólgin. Hvaða nýju peningum er gert ráð fyrir að komi af rekstri vallarins. Málefni Keflavíkurflugvallar hafa verið rædd frá ýmsum hliðum á umliðnum missirum og árum. Skemmst er að minnast þeirra kerfisbreytinga sem gerðar voru og verið er að gera þar syðra. Þar er einkavæðingarmúsin farin að læðast og menn höfðu stór orð um þær breytingar sem þar voru gerðar. Þær höfðu veruleg áhrif á Íslenskan markað og eiga eftir að hafa frekari áhrif á Fríhöfnina. Breytingarnar áttu að leiða til stóraukinna tekna flugstöðvarinnar þá og jafnframt í framtíð. Þessu hefur verið haldið fram og hnykkt á þessu aftur og aftur þó ég hafi litla tölfræði séð upp á síðkastið sem styður þær staðhæfingar. Eru það fjármunir sem koma frá nýju starfseminni sem hér er um að ræða og yfirstjórn Keflavíkurflugvallar telur að megi nýta til flugmálaáætlunar? Varla er það nú. Hér hlýtur að vera um aðrar tekjur að ræða sem mér er ókunnugt um. Ég vil því spyrja hæstv. samgrh. hve tryggar þessar nýju tekjur frá Leifsstöð eru og hvort treysta megi því að tekjuliður samgönguáætlunar standist. Ég vil rifja það upp, virðulegi forseti, í þessu samhengi verður ekki hjá því komist, að það er ákaflega tilviljunarkennt hvernig flugmálaáætlun kemur að Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Út af fyrir sig hefur engin pólitísk stefnumörkun verið sett fram af hálfu ríkisstjórnar né þingmeirihlutans um það hvernig búa eigi um hnútana. Nú liggja fyrir áætlanir, áform og ákvarðanir um verulega stækkun þessarar flugstöðvar. Um það er allt gott að segja og ég hygg að almenn sátt sé um að brýn nauðsyn sé á því af ýmsum orsökum. Núverandi flugstöð er að springa vegna aukinnar umferðar og Schengen-samningurinn kallar á nýjar og breyttar áherslur. Ég geri engar athugasemdir við það. Í samgn. hef ég kallað eftir upplýsingum frá utanrmn. um þessi efni og spurt: Með hvaða hætti á að greiða upp skuldahalann á núverandi flugstöð? Hvaðan eiga þeir fjármunir að koma og hvenær lýkur þeirri uppgreiðslu? Mér var send tafla sem sýndi fram á að núverandi flugstöð og skuldir hennar vegna ættu að standa á sléttu einhvern tímann á næstu öld, 2015 ef ég man rétt. Í því dæmi eru auðvitað þeir fjármunir sem eru á þessari fjögurra ára áætlun og gert var ráð fyrir samkvæmt upphaflegri áætlun 60 millj. 1998 og 73 millj., 82 millj. og 92 millj. árin þrjú á eftir. Nú hafa þessar tölur breyst, bæði tekna- og gjaldamegin. Því veltir maður því fyrir sér hvaða áhrif þetta hafi á jöfnunarstuðulinn sem ég nefndi áðan og þau áform stjórnvalda að borga flugstöðina upp á næstu 20 árum eða þar um bil. Ég hef einnig leitað eftir því hvernig menn ætluðu að standa straum af nýjum kostnaði við stækkun og nýbyggingar. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að svörin til mín og annarra þingmanna hafa verið ákaflega óljós svo ekki sé fastar að orðið kveðið. Það er auðvitað mjög mikilvægt, virðulegi forseti, ekki síst í ljósi reynslunnar frá 1987 og árunum þar á undan þegar núverandi flugstöð var byggð, að menn hafi vaðið fyrir neðan sig og viti hvert þeir stefna með fjárfestingu af þessari stærðargráðu. Við höfum vítin til að varast og Leifsstöð er okkur víti til varnaðar. Þar réðust menn fram í þykkum moldarmekki og luku verkinu í einu hendingskasti fyrir vorkosningarnar árið 1987. Ákveðnir þingmenn Sjálfstfl. létu þar mynda sig, glaðhlakkalega fyrir framan þessa myndarlegu byggingu, og ætluðu að vinna kosningar á því. Sumir þeirra þingmanna sitja ekki lengur á þingi en hafa í endurminningum og ýmsum spjallþáttum rifjað upp þennan atburð en komu þar hvergi nærri. Þó var nú öðru að heilsa ef ég man rétt. Margar fallegar litmyndirnar voru teknar af frambjóðendum Sjálfstfl. í Reykn. fyrir framan þetta glæsimannvirki sem þá var verið að taka í notkun. Þá vissi enginn að ekki væri búið að borga eina einustu krónu í þetta mannvirki og ekki búið að finna út hvernig ætti að gera það. Það er önnur saga og þó ekki. Hér er að hefjast ný saga á mjög svipuðum nótum um stækkun þessarar flugstöðvar. Eins og ég gat um áðan er það að mörgu leyti sérmál en þó ekki. Í seinni tíð hefur það beinlínis tengst þeirri flugmálaáætlun sem við erum að ræða hér enda er farið að hræra þessum hlutum meira saman en áður var varðandi gjaldahlið áætlunarinnar. Með öðrum orðum er farið að taka af fjármunum flugmálaáætlunar sem áður voru notaðir til að byggja upp innanlandsflugvelli, þar með talinn Reykjavíkurflugvöll en Keflavíkurflugvöllur var skoðaður sérstaklega. Því árétta ég spurningar mínar til hæstv. samgrh. um þessi efni. Ég geng út frá að hann sé vel með á nótunum á þessum vettvangi þótt þetta sé á umráðasvæði hæstv. utanrrh. Samgrh. veit auðvitað upp á sína tíu fingur hvernig Leifsstöðin nú, fyrr og í framtíð kemur til með að hafa áhrif á áætlunartímabili flugmálaáætlunar. Sér hann, ekki síst til lengri tíma litið, hvort þess sé að vænta að liðurinn ,,Flugstöð Leifs Eiríkssonar 60--92 millj.`` verði á þessu róli eða hvort þess megi vænta að upphæðin jafnvel tvöfaldist eða þrefaldist þegar í stækkunina verður ráðist og að sama skapi minnki tekjur og fjárframlög til flugvalla hringinn í kringum landið? Auðvitað er alveg bráðnauðsynlegt að við áttum okkur á því og glöggvum okkur á því hvernig við sjáum framtíðina í þessum efnum. Því geri ég þetta að umtalsefni og hef nokkur orð um þennan þátt mála að hann segir okkur nokkuð um það hvernig þetta plagg hér sem hefur verið hefðbundið í áranna rás gæti komið til með að breytast með hliðsjón af milljarðaframkvæmdum á Miðnesheiði. Ég ætla að segja örfá orð um eldsneytisgjaldið. Staðan er þröng og þurfti að grípa til einhverra ráða eftir ábendingu Samkeppnisstofnunar. Ég geri svo sem engar athugasemdir við þá leið sem hér er farin, svo langt sem hún nær, en vil þó nefna og halda því til haga, enda rétt að allir skilji að auðvitað er verið að auka álögur á innanlandsflug, á fólk úti á landsbyggðinni. Álögur eru auknar á það fólk sem ferðast innan lands og að sama skapi lækkar álagning á flugfarþega til útlanda. Hér er auðvitað ,,landsbyggðarskattur`` á ferðinni en hann er að sönnu mjög lágur. Rétt er að benda á að þetta eru örfáar krónur sem leggjast á hvern einasta flugfarseðil. Þetta er þó engu að síður slík tilfærsla sem ég hef haft orð á og rétt að vekja alveg sérstaka athygli á því. Það er alveg nauðsynlegt að það komi skýrt fram því það kemur ekki fram í bréfi hæstv. samgrh. til samgn. þar sem hann lýsir ákvörðunum sínum og viðhorfum til hækkunar flugvallagjaldsins og þeim áhrifum sem það hefur síðan á tekjuhlið flugmálaáætlunar, hvernig láta eigi enda ná saman. Um það var spurt í nefndinni, fulltrúi ráðuneytisins ítrekað spurður, hvort ekki væri alveg skýrt að þessar milljónir sem vanta mun, þrátt fyrir þessar tilfærslur á ári hverju, kæmu ekki beint af fjárlögum. Hvort þær væru ekki einfaldlega framlag ríkissjóðs til að ekki þyrfti að skerða framkvæmdir og nauðsynlega þjónustu. Fulltrúi ráðuneytisins gat engu um þetta svarað. Hv. þm. ríkisstjórnarflokkanna fullyrtu að þessir fjármunir kæmu af fjárlögum hvers árs úr ríkissjóði og fyrirheit væru um það frá hæstv. samgrh. Ég vil hins vegar að það sé algerlega skýrt. Það er ekki vegna þess að ég vantreysti ágætum kollegum mínum í samgn. Ég tel hins vegar eðlilegt og sjálfsagt að hæstv. ráðherra segi það berum orðum í þessum ræðustól og bið hann að svara því fyrir fullt og fast, án allra útúrsnúninga, eins berorður og hann getur nú verið, hvort ekki sé alveg ljóst að þeir fjármunir, sem vantar til að flugmálaáætlun gangi eftir, komi úr ríkissjóði. Er víst að ekki verði gerð krafa, til að mynda á haustdögum, um að Flugmálastjórn eða önnur mikilvæg þjónusta hringinn í kringum landið verði skorin niður svo að þær milljónir, sem hér vantar á, skili sér. Ég geri eðlilega kröfu til að ráðherra taki af öll tvímæli í þessum efnum. Virðulegi forseti. Það má auðvitað ræða margt um einstök verkefni í þessari áætlun. Ég ætla þó að sleppa því að mestu. Þó mun ég gera svo ef efni og ástæður standa til þess. Ástæða væri til að fara hringinn í kringum landið því víða eru veruleg vandamál á ferð í flugvallamálum landsbyggðarinnar. Þó margt hafi verið gert hafa framkvæmdir annars staðar beðið of lengi. Viðhald hefur og verið af skornum skammti og aðstæður víða slíkar að brýn þörf hefði verið á að ráðast í fjárfrekar endurbætur. Þróunin er greinilega sú, út af fyrir sig ekki stór ágreiningur um það, að áætlunarflugvöllum fækkar. Það eru ákveðnar miðstöðvar sem menn vilja byggja upp og hafa gert nokkuð myndarlega. Smærri flugvellir hafa ekki fengið jafnmikla uppbyggingu og viðhald og þjóna ekki jafnmiklu hlutverki og áður. Ég veit auðvitað að víða um landið er takmörkuð ánægja með þetta allt saman og á smærri stöðum finnst mönnum þeir vera út undan. Á sama tíma hafa menn reynt að byggja upp vegakerfið þó það hafi gengið hægt líka. Ferðir til og frá flugvelli hafa orðið auðveldari en áður hefur verið. Ég held það sé almennt nokkuð sæmileg sátt um þessa stefnumörkun, hvernig svo sem hæstv. ráðherra hefur náð að vinna úr því. Það er auðvitað önnur saga sem er löng og stundum ekki allt of skemmtileg. Hins vegar er ekki hægt að víkja frá þessari áætlun öðruvísi en að minnast á Reykjavíkurflugvöll sem er svarti bletturinn í þessu öllu saman. Því er nú verr og miður að þessi áætlun til næstu fjögurra ára gerir því sem næst ekki nokkurn skapan hlut til að takast á við það geigvænlega vandamál og þá --- ég verð að segja það, virðulegi forseti, --- þá slysagildru sem þessi flugvöllur er senn að verða og er kannski orðinn. Menn hafa verið að vinna undirbúningsvinnu sem er komin vel á veg og út af fyrir sig er ekkert það í þeirri undirbúningsvinnu sem hamlar að í endurbætur verði ráðist með miklum myndarbrag og á kraftmikinn hátt. Auðvitað væri ástæða til að fara í sértæka lántöku af þessum sökum, jafnvel til hliðar við flugmálaáætlun því þar er naumt skammtað. Ég hygg að enginn hér inni vilji vera í raun óbeint ábyrgur fyrir því ef eitthvað kemur upp á á þessum flugvelli okkar í höfuðborginni, sem er jafnmikið notaður og raun ber vitni og Íslendingar fara um í jafnríkum mæli og raun ber vitni. En þetta er auðvitað mjög stórt verkefni og sér ekki fyrir endann á því með þeim hraða sem þessi flugmálaáætlun gerir ráð fyrir hvað fjárframlög varðar. Mér er skapi næst að halda að menn verði að dunda við þessar mikilvægu endurbætur á flugvellinum eitthvað fram eftir næstu öld ef þetta verður hraðinn á framkvæmdatímanum. Því er það af þessari ástæðu einni sem ég fyrir mína parta get ekki samþykkt þá áætlun eins og hún er lögð upp. Þess vegna hafði ég fyrirvara á undirskrift minni við 2. umr., auk þeirra atriða annarra sem ég nefndi hér til sögunnar fyrr í ræðu minni. En Reykjavíkurflugvöllur er auðvitað skilinn eftir, um það er engum blöðum að fletta og málið er ekkert flóknara en það. Í þessu samhengi, þó að það sé út af fyrir sig ekki beinlínis varðandi flugmálaáætlunina, þá nefndi ég flugvelli til sögunnar, því að framkvæmdir á flugvöllum eru auðvitað ekki eingöngu bundnar því að gera flugbrautir breiðar og góðar, og annan lendingarbúnað heldur eru þær líka fólgnar í að byggja aðstöðu fyrir farþega flugstöðva hringinn í kringum landið. Við ræðum á eftir við 3. umr. frv. til laga um loftferðir, feikilega mikilvægt, sem því miður hefur enga athygli fengið í almennri þjóðmálaumræðu, og fjölmiðlamenn, ekki einn einasti þeirra hefur látið svo lítið að taka upp eitt aukatekið atriði hvað það varðar. En það kemur auðvitað beint inn á þennan málaflokk hér því um er að ræða algjörlega grímulausa áætlun og grímulaus áform hæstv. samgrh. og ríkisstjórnarinnar um að heimilt sé að selja, búa til hlutafélög, eða hafa hvern þann hátt á sem hæstv. samgrh. kýs hverju sinni um rekstur flugvalla hringinn í kringum landið. Með öðrum orðum, hæstv. samgrh. væri það heimilt ef honum dytti það í hug að láta Flugleiðir --- eða Sjálfstfl. --- hafa flugvöllinn á Neskaupstað, og stofna hlutafélag með Sjálfstfl. eða hverjum sem væri eða einstaklingum þaðan. Það er nú ekki óþekkt svo sem. Þetta kemur hér óbeint inn á þessa flugmálaáætlun. Ef það frv. verður samþykkt við 3. umr. í dag, þá gætum við fyrst séð verulegar breytingar á þessari flugmálaáætlun því ég vænti þess að í öllum þeim stóru einkavæðingaráformum hljóti líka að fylgja sameiginleg fjáröflun um tiltekin verkefni, sameiginlega ábyrgð margra eða lítilla hlutafélaga, dótturfyrirtækja, hlutdeildarfyrirtækja eða hvaða nafni menn vilja nefna það, sem gerir það auðvitað að verkum að fjármögnun ríkisins í, við skulum segja einkaflugvöllum hlýtur að taka verulegum breytingum. Við erum kannski hér, virðulegi forseti, í síðasta skipti að fjalla um og afgreiða flugmálaætlun með hefðbundnum hætti vegna þess að í lögum um loftferðir ætli menn sér að breyta algjörlega um svip, stíl, vinnubrögð og verklag. Það ræðum við nánar á eftir undir þeim lið sem næstur er á dagskrá. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu að svo komnu máli að orðlengja þetta. Það vantar meiri fjármuni í þennan mikilvæga þátt samgangna sem flugmálin eru. Við lifum í strjálbýlu landi og þó að vegakerfið hafi batnað og skánað, þá gegna loftflutningarnir geysilega mikilvægu hlutverki. Það er auðvitað allt breytingum háð, sjóflutningar með fólk tilheyrir liðinni tíð þannig að fólk fer landshorna á milli í lofti eða á föstu landi. Það verður því ekki sagt, virðulegi forseti, að þessi flugmálaáætlun sé uppspennt af metnaði eða stórum áformum og að menn þurfi að setja á langar ræður til að hæla hæstv. samgrh. fyrir metnað, kraft, dug og þor í þessum málaflokki. Hér er flest allt með svipuðum hætti og verið hefur, þröngt skammtað. Og það sem meira er, það hefur dregið úr frekar en hitt, ekkert gert með langstærsta einstaka verkefnið, sem er Reykjavíkurflugvöllur, tekjuhlið flugmálaáætlunar í hálfgerðu klúðri og menn að redda sér á síðustu stundu á hundasundi, enn þá óljóst hvernig eigi að klára þennan enda málsins þannig að flugmálaáætlun megi klára á núllinu án þess að koma þurfi til feikilegs niðurskurðar á tímabilinu, við skulum ekki segja feikilegs heldur niðurskurðar í rekstri á tímabilinu. Hlutirnir eru ekkert alveg eins og þeir eiga að vera en oft hafa þeir verið verri. Satt að segja á ég eftir að gera það upp við mig hvernig ég kem til með að greiða atkvæði við endanlega afgreiðslu málsins. Það fer dálítið eftir því, virðulegi forseti, hvernig hæstv. ráðherra leggur upp sína sýn í þessum málaflokki því að það er auðvitað feikilega mikilvægt. Þá á ég við hin stóru verkefni, Reykjavíkurflugvöll, og líka hvernig Leifsstöðin, fortíðarvandi og framtíðarvandi væntanlegur, muni spila inn í flugmálaáætlun framtíðarinnar. Þá skiptir einnig máli hvernig einkavæðingarárátta hans í frv. til laga um loftferðir gæti komið til með að hafa áhrif á flugmálaáætlun til lengri eða skemmri tíma. Allt þetta kemur til með að hafa áhrif á afstöðu mína. En ekki er metnaðinum fyrir að fara, það verður ekki sagt.

Herra forseti. Ég vil í upphafi þakka nefndinni fyrir hversu vel hún hefur unnið að þessu máli. Eins og fram kemur á þskj. 1139 leggur nefndin til að ályktunin verði samþykkt með þeim breytingum sem lagðar eru til á sérstöku þingskjali. Varðandi einstakar fyrirspurnir vil ég svara þessu: Í fyrsta lagi var eðlilegt að lækka nokkuð framlög til Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar þar sem eldsneytisgjaldið var lagt niður og er gert ráð fyrir að Keflavíkurflugvöllur taki á sig 18 millj. kr. á ári af þeim sökum sem flugvöllurinn getur síðan bætt sér upp með sértekjum. Í fyrsta skipti liggur fyrir áætlun um hvernig staðið verði að greiðslum á þeim skuldum sem stofnað var til á sínum tíma vegna Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar  Það er misskilningur hjá hv. þm. að tilfærslan feli í sér auknar álögur á innanlandsflugið, þvert á móti er gert ráð fyrir að hækka lendingargjöld og aðrar sértekjur á innanlandsflugið sem svarar lækkun á flugvallarskatti.

Virðulegur forseti. Þess var auðvitað ekki að vænta að hæstv. ráðherra gæti svarað nema örfáum hluta þeirra spurninga sem ég varpaði fram. En ég vænti þess að hann komi inn í umræðuna með viti bornum hætti og haldi hér sæmilega ræðu um málin en sé ekki að stökkva inn með einhvers konar stikkorð sem erfitt er að festa hendur á. Í fyrsta lagi varðandi þau tvö atriði sem hann reyndi að svara --- ég er búinn að heyra þessa ræðu margoft um að það sé komin festa á það hvernig eigi að borga gömlu skuldirnar og líka að uppi séu hugmyndir um hvernig eigi að standa skil á kostnaði vegna stækkunar Leifsstöðvar. En ég benti á það áðan að nú þegar er búið að breyta því uppleggi í flugmálaáætlum, framlaginu hefur verið breytt, þannig að sú jafna sem þar var búin til hefur þegar tekið breytingum. Í öðru lagi vil ég líka spyrja um hvaða 18 millj. þetta eru sem bara á þessu ári eiga að verða til í flugstöðinni. Það þarf ekkert að svara mér því að þær geti komið úr almennum rekstri eða af lendingargjöldum eða einhverju öðru, ég er bara að spyrja: Hvað er þetta? Það voru mínar spurningar. Í þriðja lagi vildi ég árétta þær spurningar sem ég --- ja, sumar hverjar, þær voru fjölmargar, ég hef ekki tíma til þess að renna yfir þær allar. Ég spurði einfaldlega hvort ekki væri alveg ljóst að til þess að forsendur flugmálaáætlunar gangi upp, þá komi nýir peningar úr ríkissjóði á fjárlögum hvers árs. Og menn sjá alveg hvaða tölur er hér um að ræða. Ef ég man rétt, þá eru það 13 millj. á þessu ári, 18 millj. á næsta, allt stendur þetta nú í greinargerðinni. Ég bara spurði einfaldlega: Er það ekki alveg ljóst að hæstv. ráðherra tryggi það að þeir fjármunir muni koma af fjárlögum? Ég spurði líka um áform hans, hvort flugmálaáætlun tæki breytingum í ljósi þeirra heimilda sem hann er að skapa sér í frv. til laga um loftferðir. Munum við sjá nýja vídd í þeim efnum í flugmálaáætlun? Er þetta kannski í síðasta skiptið sem við fjöllum um flugmálaáætlun með hefðbundnum hætti? En mikið lifandis skelfing væri nú annars gaman og fróðlegt, virðulegi forseti, svona annað slagið að þessi hæstv. ráðherra og margir aðrir kæmu inn í umræðuna með viti bornum hætti en stykkju ekki upp eins og hérar annað slagið í örstutt andsvör, heldur ræddu málin málefnalega.

Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. þm. var spurningum hans svarað í nefndinni, meðferð málsins í samgn. Hann kvartar undan því að ég skuli ekki taka mér lengri tíma til að svara þessum spurningum aftur hér í þingsalnum og er sjálfsagt að verða við því.

Herra forseti. Við ræðum hér saman tvö mál, annars vegar till. til þál. um flugmálaáætlun fyrir árið 1998--2001 og einnig frv. til laga um breytingu á lögum um flugmálaáætlun og fjáröflun til framkvæmda í flugmálum. Eins og komið hefur fram í umræðunni er frv. komið fram nokkru eftir að þáltill. kom fram í þinginu. Þáltill. er 207. mál en lagafrv. 509. mál. Lagafrv. hefur, eins og komið hefur fram, áhrif á flugmálaáætlunina því að þar er verið að fjalla um tekjustofna hennar. Í frv. er verið að afnema heimild til að innheimta gjöld af flugvélabensíni og þotueldsneyti og er með því verið að jafna samkeppnisskilyrði í flugi. Sú breyting er gerð vegna athugasemdar frá Samkeppnisstofnun, einnar af mörgum athugasemdum sem sú stofnun hefur gert við málefni sem snúa að hæstv. samgrh. Það er sem sagt verið að afnema heimild til að innheimta gjöld af flugvélabensíni og hefur verið rakið í ræðunum á undan hvaða áhrif það hefur. Þá vantar ákveðið fé inn í flugmálaáætlun og ein af þeim leiðum sem farin er til að mæta því tekjutapi sem skapast við að fella niður eldsneytisgjaldið er að lendingargjöld í innanlandsflugi verða hækkuð og einnig mun flugvallargjald hækka um 2,5% eins og kemur fram í bréfi frá hæstv. samgrh. frá 26. mars. Við það hækka farseðlar í flugi. Þó þeir hækki ekki mikið, þá hækka þeir. Flugvallagjald t.d. fyrir millilandafarþega hefur verið 1.250 kr. a.m.k. undanfarin sex ár. Það hækkar núna um 30 kr. og um 4--5 kr. í innanlandsflugi. Ég vil vekja athygli á því að þarna er verið að færa kostnað yfir á flugfarþega. Eins og komið hefur fram skrifa ég undir þetta nál. með fyrirvara og hefur hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson gert mjög góða grein fyrir afstöðu okkar jafnaðarmanna til þessara mála, en sérstaklega snýr fyrirvari minn að Reykjavíkurflugvelli. Reykjavíkurflugvöllur er enn eina ferðina við afgreiðslu flugmálaáætlunar látinn sitja á hakanum og það ekkert smávegis. Ætlaðar eru til þessa stærsta flugvallar, aðalinnanlandsflugvallar okkar, 29 millj. á þessu ári til endurgerðar á flugbrautum eða viðhalds. Á næsta ári eru áætlaðar 105 millj. o.s.frv. Aldrei hefur staðið steinn yfir steini hvað varðar áætlanir um Reykjavíkurflugvöll. Hann hefur gjörsamlega verið hornreka hjá þessum ráðherra. Það hefur nánast ekkert tillit verið tekið til allra þeirra athugasemda sem gerðar hafa verið um hversu brýnt er að taka á málum flugvallarins. Maður hefði talið að það yrði forgangsverkefni hjá hæstv. ráðherra að ráða bót á því afleita ástandi sem þar ríkir. Í athugasemdum með þáltill. um flugmálaáætlun kemur fram að gert er ráð fyrir að það verði að fara í þetta verkefni sem er mjög brýnt og í umfjöllun um Reykjavíkurflugvöll eru enn eina ferðina birtar athugasemdir úr skýrslu sem Flugmálastjórn lét vinna um ástand flugbrauta, flughlaða á Reykjavíkurflugvelli, skýrslu sem kom út í mars 1995 og hefur verið margoft til umræðu í þinginu og fjallar um hversu afleitt ástand og jafnvel hættuástand skapast við ákveðnar aðstæður á Reykjavíkurflugvelli. Engu að síður er flugvöllurinn algjörlega afskiptur í fjárveitingum. Í þáltill. er sagt, með leyfi forseta: ,,Eins og fram kemur er ástand flugbrautanna`` --- á Reykjavíkurflugvelli --- ,,alls óviðunandi þegar það er borið saman við þá staðla sem Aþjóðaflugmálastofnunin setur sem skilyrði og/eða mælist til að notaðir sé fyrir flugvelli.`` Ég veit ekki hvað þarf til þess að hæstv. ráðherra taki á sig rögg og geri eitthvað í málefnum Reykjavíkurflugvallar. Það er ekki eins og hann sé að gera Reykvíkingum neinn sérstakan greiða með því að taka á málefnum þessa flugvallar. Þetta er flugvöllur allra landsmanna. Það fer enginn landsbyggðarmaður til höfuðborgarinnar fljúgandi öðruvísi en hann lendi á Reykjavíkurflugvelli. Það er sjaldan að þeir fari til Keflavíkur þannig að hann gæti verið að gera sínu fólki fyrir norðan, sem virðist vera það eina sem kemst að hjá honum, mikinn greiða með því að taka á málefnum Reykjavíkurflugvallar. Fram hefur komið að full ástæða væri til að fara í sértækar aðgerðir til að taka á málefnum flugvallarins, fara í lántökur og taka þá flugvöllinn jafnvel út fyrir sviga og vinna hann sérstaklega því auðvitað er mikið verkefni og dýrt að endurnýja flugbrautirnar á vellinum. Talið er að það muni kosta á annan milljarð að vinna það verk. Ég tek undir með hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni að ég efast um að nokkur vilji taka á sig ábyrgðina ef eitthvað alvarlegt kemur fyrir á vellinum sem rekja mætti til þess hvernig ástandið á flugbrautunum er. Fagaðilar sem hafa gert athugasemdir vegna þessa hafa aftur og aftur bent á hversu brýnt er að flugvöllurinn verði tekinn til gagngerrar endurnýjunnar. Herra forseti. Ég hef reyndar margoft rætt málefni Reykjavíkurflugvallar svo það væri nánast að bera í bakkafullan lækinn að rekja það allt saman aftur en fyrirvari minn sneri sérstaklega að því að Reykjavíkurflugvöllur er þarna afskiptur og ég vonast til þess og ég treysti því að hæstv. ráðherra taki á því brýna verkefni sem Reykjavíkurflugvöllur er.

Herra forseti. Ég er sammála þeirri afstöðu sem fulltrúar minni hlutans hafa lýst til þessa máls og í útskýringum á sínum fyrirvörum. Mér finnst ástæða til að nefna lítillega nokkur atriði í tengslum við umfjöllun um þessa breytingu á flugmálaáætlun og fjáröflun til framkvæmda í flugmálum, kannski að sumu leyti meira af sögulegum ástæðum en þeim að það sé endilega úrslitaatriði í sambandi við þessar breytingar sem hér eru. En mér finnst ástæða til þess við þetta tækifæri að rifja aðeins upp hvernig þessi mál hafa gengið fyrir sig frá því að flugmálaáætlunin hin fyrsta og lög um fjáröflun til framkvæmda í flugmálum voru afgreidd á Alþingi fyrir rétt rúmum áratug síðan. Eins og reyndar hefur stundum verið rifjað upp áður í tengslum við skerðingar á mörkuðum tekjustofnum til framkvæmda í flugmálum var sá siður tekinn upp í tíð núverandi hæstv. samgrh. að skerða í verulegum mæli eða vaxandi mæli ár frá ári þennan markaða tekjustofn til framkvæmda í flugmálum og draga hann inn í rekstur Flugmálastjórnar og nú síðast inn í rekstrarkostnaðinn eða hítina á Keflavíkurflugvelli og því hefur verið full ástæða til að rifja upp hvernig fjáröflunin kom til á sínum tíma. Þá sættu menn sig við það að lagðar voru viðbótarálögur ofan á alla þá skatta og gjöld sem fyrir voru á flugreksturinn og flugfarþega í landinu til þess gagngert að standa straum af metnaðarfullri áætlun um uppbyggingu í flugmálum sem var þá áætlunarbundin og tímasett. Það átti að taka um tíu ár að koma ástandinu á flugvöllum og flugsamgöngumannvirkjum í landinu í fullnægjandi horf, m.a. þannig að það uppfyllti alþjóðlega staðla Alþjóðaflugmálastofnunar, ICAO-staðla og annað slíkt. Það verður að segja það eins og er, herra forseti, að fyrir daga þessarar áætlunar og þessa átaks var ástandið í þessum málum í raun og veru alveg skelfilegt. Flugöryggismál voru í hreinum ólestri ef svo má að orði komast ekki vegna þess að menn reyndu ekki af góðum vilja að gera eins og þeir gátu heldur ósköp einfaldlega vegna þess að mannvirkin sem notast var við voru víðs fjarri því að uppfylla þær kröfur sem þurfti að gera. Það var þetta neyðarástand, herra forseti, og það voru þessar alvarlegu aðstæður og fjársvelti til framkvæmda á þessu sviði árin þar á undan sem ollu því að menn sættust á þær miklu viðbótarálögur sem fólust í upptöku hinna mörkuðu tekjustofna flugmálaáætlunarinnar eða framkvæmda í flugmálum á árinu 1987. Herra forseti. Ég held þegar svo er komið að verulegum hluta þessara tekna er nú ráðstafað til annarra þátta en upphaflega stóð til og að á undanförnum árum hefur verið í gangi samfelld aukning á þeirri skerðingu hinna mörkuðu tekjustofna sem beitt er eða öllu heldur þeim tekjum sem renna þá til annarra þarfa, til rekstrarkostnaðar hjá Flugmálastjórn og núna til Keflavíkurflugvallar, að ástæða sé til að minna á þetta og sérstaklega nú þegar leggja á niður gjaldið af eldsneytinu --- fyrir því eru ákveðnar ástæður sem menn þekkja --- en hækka í staðinn hvað varðar innanlandsflugið, álögurnar í lendingargjöldunum eða á flugfarþegana sem auðvitað að endingu bera þennan kostnað og engir aðrir geta gert. Ég hefði ekki séð eftir því, herra forseti, þó að þetta aldsneytisgjald hefði ósköp einfaldlega verið fellt niður í ljósi þessarar stöðu án þess að hækka álögurnar á móti á innanlandsflugið og að munurinn hefði einfaldlega verið brúaður úr ríkissjóði vegna þess að það er í reynd búið að létta þarna stórfelldum útgjöldum af ríkissjóði á undanförnum árum í gegnum þá skerðingu á mörkuðum tekjum sem hafa runnið þangað nú þegar. Ég vil í öðru lagi minna á það, herra forseti, að það er því miður ekki þannig að rökin fyrir þessari stórfelldu skerðingu á framkvæmdafénu séu þau að öllu sé lokið sem lýtur að uppbyggingu í flugsamgöngumannvirkjum í landinu. Þar er eitt stærsta verkefnið enn þá algerlega eftir og það er að koma Reykavíkurflugvelli í viðunandi horf og byggja flugstöð á eða við Reykjavíkurflugvöll. Það er stórfellt óhagræði að því að hafa þann rekstur í þeim kofum á tvist og bast í kringum flugvöllinn sem hann er í nú, húsnæði sem nánast nálgast það að vera til skammar fyrir land og þjóð, gamlir braggar frá Bretatímanum við flugvöllinn, svo ekki sé minnst á það óhagræði að hafa þetta ekki á einum stað í sæmilega myndarlegu húsnæði þar sem allar samgöngurnar tengdust í einum punkti, leiguflug og áætlunarflug innan lands og tenging við millilandaflugið í Keflavík. Best hefði auðvitað verið ef sérleyfisbílaþjónustan á suðvesturhorninu hefði átt sér samastað í sömu byggingu eða í byggingu á sama svæði. Auðvitað má segja að öll saga Reykjavíkurflugvallar sé ein stórfelld skipulagsmistök og dreifingin á samgönguhúsakostinum í kringum völlinn endurspeglar það að þessu var hrækt niður á sínum tíma til allt annarra þarfa en þeirra sem það þjónar nú í dag. Auðvitað þýðir ekki að fást um það sem liðið er eða þau mistök sem þegar hafa verið gerð í þessu og verða ekki upp tekin og eru þó kannski þau stærst að leyfa íbúðabyggð á Álftanesi þannig að þar var eyðilagður eini góði kosturinn sem til var til að byggja einn flugvelli í næsta nágrenni höfuðborgarinnar sem hefði getað þjónað bæði áætlunarflugi innan lands og millilandaflugi á fullnægjandi hátt. Ekki þarf að fara neinum orðum um það stórfellda hagræði sem hefði orðið af því fyrir landsmenn að hafa einn flugvöll sem hefði getað leyst bæði hlutverkin af hendi. En það fór sem fór og Reykjavíkurflugvöllur er staðreynd þar sem hann er og ekkert er í sjónmáli annað en að hann verði notaður um langt árabil til að sinna a.m.k. áætlunarfluginu innan lands enda er það hagstætt að ýmsu leyti að hafa hann þar sem hann er í þeim skilningi að hann er inni í borginni og það mun styrkja samkeppnisstöðu áætlunarflugsins í samkeppni við samgöngur á landi í sjálfu sér að hann er þó ekki fjær þeim stöðum sem menn koma til að sækja þegar þeir koma til höfuðborgarinnar en raun ber vitni. Þá verður að ráðast í það og er vonum seinna að reyna að koma því í gang, að gera þær úrbætur á bæði flugbrautunum og þó ekki síður á þjónustumannvirkjunum í kringum flugvöllinn sem er alveg bráðnauðsynlegt að gera. Það er því ekki svo, herra forseti, því miður að menn séu búnir að ljúka þannig þessari uppbyggingaráætlun í flugsamgöngumálum okkar að það séu sérstök rök fyrir þessari miklu skerðingu. Reyndar var flugmálaáætlun á sínum tíma þannig uppbyggð að ætlunin var að stórverkefnin væru sérframkvæmdir og fjármögnuð af viðbótartekjum en ekki tekið af hinum mörkuðu tekjustofnum. Það átti við um Egilsstaðaflugvöll, varaflugvöll og flugstöðvarbyggingu í Reykjavík. Að lokum, herra forseti, af því þetta mál tengist einnig stöðu mála í Keflavík. Þarna verður nokkur breyting á þeim fjárveitingum sem flugmálaáætlunin gerði áður ráð fyrir að rynnu til Keflavíkur en það var tekið upp eins og kunnugt er við gerð síðustu flugmálaáætlunar ef minni mitt svíkur ekki, að nokkrar fjárhæðir skyldu á hverju ári á gildistíma áætlunarinnar renna til Keflavíkur. Herra forseti. Ég vil af þessu tilefni spyrjast fyrir um það í ljósi þess að svonefnt Schengen-mál sem tengist mjög áformum um uppbyggingu í Keflavík er í upplausn og uppnámi og engin svör fást frá hæstv. ríkisstjórn um það hvað verður gert í því máli, hvort ekki sé tilefni til að endurmeta áform um framkvæmdirnar í Keflavík og þó kannski ekki síður tilhögun þeirra, hvernig staðið verður að uppbyggingu þar í ljósi þess sem liggur nú fyrir í Schengen-málinu eða þegar einhver botn fæst í það. Mér sýnist sjálfum að það gæti verið fullkomin óvissa um að þau áform sem hæstv. utanrrh. hefur barist fyrir með oddi og egg í þessu máli, að troða Íslandi inn í þetta Schengen-samkomulag með góðu eða illu, aðallega með illu því það hefur ekki verið kostur á öðru, gangi yfir höfuð upp, jafnvel þótt Íslendingar sem eru þó ekki eins og kunnugt er aðilar að Evrópusambandinu og ekki er á dagskrá a.m.k. að sögn hæstv. forsrh. að við verðum, vilji endilega halda áfram sem aðilar að þessu samkomulagi sem er nú orðið hluti af stofnsamþykktum Evrópusambandsins, búið er að innlima í Evrópusambandið og réttarregluverk þess, þar á meðal að hluta til í fyrstu stoð, því Evrópusambandið muni ósköp einfaldlega ekki ljá máls á því, eða að það finnist engar lausnir sem bjóði upp á það burt séð frá því hvort menn eru því fylgjandi eða ekki fylgjandi. Það er mál sem hefur heilmikil áhrif á það hver framkvæmdaþörfin verður í Keflavík og þá kannski sérstaklega hvernig á og þarf að standa að hönnun mannvirkja þar og jafnvel að einhverju leyti að framkvæmdahraða. Ég sakna þess að upplýsingar séu veittar um þennan þátt málsins í tengslum við þá umræðu sem hér hefur farið fram m.a. og það sem kemur fram í þessu máli sem tengist fjárhagsstöðu flugstöðvarinnar í Keflavík og rekstrarins þar og framkvæmdanna sem þar eru fram undan og ég vil taka fram fyrir mitt leyti að er að sjálfsögðu að verulegu leyti bráðnauðsynlegt að ráðast í. Ég er ekki að mæla gegn því. Að sjálfsögðu verður flugstöðin í Keflavík og landgangar þar og önnur aðstaða að anna þeirri umferð sem þar fer um á fullnægjandi hátt. Það er engin deila um það en hitt liggur alveg fyrir að hönnunin og þar með talið að einhverju leyti kostnaðurinn og jafnvel framkvæmdahraðinn er verulega háður þeim forsendum sem menn gefa sér um aðild eða ekki aðild Íslands að Schengen. Hvort í Keflavík verða ytri landamæri Evrópusambandsins eða ekki. En um það snýst málið. Verði þar ytri landamæri Evrópusambandsins þarf að koma upp þar allri þeirri aðstöðu og þeim búnaði sem þar þarf að vera til að taka hundruð þúsunda og jafnvel seinna meir milljónir farþega frá öðrum svæðum, aðallega þó frá Norður-Ameríku, inn í Evrópusambandið í gegnum þau hlið sem þá yrðu þar á grundvelli Schengen-samningsins, á Íslandi inn að þeim samningi. Hefur hæstv. samgrh., sem ég veit ekki hvort er jafneldheitur áhugamaður um aðild Íslands að Schengen í sjálfu sér og hæstv. utanrrh., einhverjar fréttir af þessu máli og er hann tilbúinn að svara fyrir það? Það hlýtur reyndar að gilda einu eftir að Framsfl. og Sjálfstfl. sameinuðust úr hvorum flokknum ráðherrann kemur sem svarar. Sem kunnugt er er formaður Framsfl. orðinn varaformaður Sjálfstfl. og öfugt. Þeir gegna nú störfum hvor fyrir annan, forsrh. og utanrrh., bara eftir hendinni og tala þar af leiðandi einum rómi. Ég geri ráð fyrir að það gildi einnig um aðra ráðherra í ríkisstjórninni að hér eftir skipti ekki máli hvort þeir tilheyri ,,tilfældigvis`` Sjálfstfl. eða Framsfl. Mér þætti vænt um, herra forseti, ef hæstv. samgrh. gæti aðeins upplýst okkur um þetta mál.

Herra forseti. Ég vil aðeins segja vegna ummæla hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar um það fjármagn sem rennur til Keflavíkurflugvallar og Leifsstöðvar að það virðist loða við umræðuna að helst sem minnst fjármagn megi fara af flugmálaáætlun til Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar eða til reksturs á millilandaflugi landsmanna þrátt fyrir að menn geri sér grein fyrir því að um 80% af öllum tekjum flugmálaáætlunarinnar koma vegna lendingagjalda frá Keflavíkurflugvelli, t.d. fara tekjur af Keflavíkurflugvelli til að byggja upp Reykjavíkurflugvöll. Samkvæmt hugmyndum sem nú eru í vinnslu hjá Evrópusambandinu verður bannað að flytja tekjur á milli samkeppnisflugvalla þannig að tekjur sem verða til á Keflavíkurflugvelli eiga t.d. ekki að geta orðið til að byggja upp Reykjavíkurflugvöll. Það mundi ekki hafa áhrif á það að gera eitthvað fyrir flugvöllinn á Akureyri hugsanlega eða á Húsavík eða einhvers staðar í kjördæmi hv. þm. þar sem um litla flugvelli er að ræða. Ég ætla aðeins að minna á að fjárhagsvandi Keflavíkurflugvallar hefur verið gríðarlegur í kringum Leifsstöð og hefur staðið uppbyggingu og starfsemi tengdri vellinum fyrir þrifum í langan tíma og ber að þakka hæstv. ráðherra að hafa þó tekið eitthvað á þessu máli þó að mínu viti sé það ekki nægjanlega mikið. Að öðru leyti verður að segjast um Schengen, af því hv. þm. kom inn á það, að ef eitthvað styrkir okkur í baráttunni við innflutning á eiturlyfjum og öðrum slíkum skaðlegum efnum, er það aðild okkar að Schengen.

Herra forseti. Ég hef áður heyrt þessa kostulegu kenningu og ekki síst hefur hv. þm. Kristján Pálsson haldið því fram að það að leggja niður allt landamæraeftirlit í Evrópu muni styrkja stöðu manna stórkostlega í baráttunni við eiturlyfin. En það furðulega er að alls staðar annars staðar en á Íslandi og þá kannski helst í Sjálfstfl. eru áhyggjur manna algerlega gagnstæðar. Úti um alla Evrópu hafa menn miklar áhyggjur af því að þá fyrst muni eiturlyfin flæða yfir sem aldrei fyrr og það verði vonlaust að hafa með því eftirlit þegar Evrópa verður landamæralaus að þessu leyti allt frá Miðjarðarhafinu og norður úr. Það hvort þetta breyti meira eða minna fyrir Ísland er kannski dálítið annað mál því við erum eins og ég geri ráð fyrir að hv. þm. sé ljóst, eyja úti í miðju Atlantshafi. Þar gegnir því svolítið öðru máli. En breytir því ekki að þetta er stórpólitísk ákvörðun og eitt af mjög mörgu sem menn hafa þarna bent á og haft áhyggjur af, er einmitt þetta, að eiturlyfin muni flæða eftirlitslaust fram og til baka um álfuna sem aldrei fyrr. Um ástand mála í Keflavík er auðvitað kunnara en frá þurfi að segja að það er ein hrikaleg óráðsíu- og sorgarsaga hvernig með fjármál hefur verið farið þar frá upphafi, allt frá því þetta sukkmonthús var byggt, margfalt dýrara en nokkur glóra var í. Jafnvel bara hlutur Íslands, þrátt fyrir betlipeningana frá Bandaríkjunum, varð miklu dýrari en skynsamleg bygging á hófsamlegum nótum hefði þurft að vera. Fyrir utan það að hún hefði ekki þurft að vera svona illa hönnuð að ekki er nokkur leið að gera eiginlega neitt við hana, byggja við hana eða nokkuð annað. En það voru kosningar og menn þurftu að mynda sig fyrir framan bygginguna eins og kunnugt er. Það er rétt að miklar tekjur verða til í Keflavík og ég hef ekki gagnrýnt það að meira af þeim tekjum hefði mátt ráðstafa til að greiða niður kostnaðinn af byggingunni eða rekstrinum þar. Ég bendi t.d. á að mikill hagnaður Fríhafnarinnar, svo skiptir hundruðum milljóna, nálgast milljarð króna, hefur runnið í ríkissjóð. Það er ekkert því til fyrirstöðu að menn hefðu miklu fyrr getað tekið á þessum skuldahala þar og hafið að borga af þessum lánum, hefðu menn haft pólitískan vilja til þess á undanförnum árum. En það hefur ekki verið gert þannig að ekki ber að skoða mína gagnrýni sem svo að ég leggist gegn því að fjármálunum sé komið í lag í Keflavík. Að sjálfsögðu þarf að gera það.

Herra forseti. Hann er dálítið merkilegur þessi eilífi pirringur út í Leifsstöð og það að tala um að hönnunin sé svo léleg að varla sé hægt að byggja við hana. Ég held að hægt sé að segja að Leifsstöð hafi tekist mjög vel í uppbyggingu og fyrir Íslendinga og ferðamenn sem koma hingað er það náttúrlega allt annað að koma til landsins en var hér áður fyrr þegar menn þurftu að fara í gegnum skýli hjá varnarliðinu. Það er kannski frekar þannig sem hv. þm. hefði viljað hafa það, að fara í gegnum varnarstöðina á Keflavíkurflugvelli sem er þá eitthvað á skjön við það sem hann hefur haldið fram hér áður. Hvað varðar Schengen þá er aðild okkar að því önnur en sú að verða fullgildir aðilar eins og gert er ráð fyrir í löndunum á meginlandinu, heldur er gert ráð fyrir að skoðun í töskur og farangur verði áfram sú sama. Hagnaður okkar af þessu samkomulagi yrði ekki síst sá að tengjast sameiginlega inn á tölvukerfi tolla- og lögreglueftirlits sem gæti sagt okkur fyrir ef vafasamir menn ætluðu að fljúga til landsins. Þessi atriði skipta máli varðandi eftirlit með eiturlyfjainnflutningi og aðferðum til að koma í veg fyrir slíkt. Ég vil að lokum herra forseti segja að allar hugmyndir um uppbyggingu Reykjavíkurflugvallar sem koma fram í þessari áætlun eru að mínu viti ekki í takt við tímann. Ef við horfum á það sem er að gerast í samgöngumálum landsins með Hvalfjarðargöngum og öðru slíku hlýtur það að verða framtíðin að menn sjái fyrir sér einn stóran og vel nýttan völl sem yrði þá væntanlega Keflavíkurflugvöllur.

Herra forseti. Það er furðulegt að maður skuli ekki mega nefna á nafn flugstöðina í Keflavík, Leifsstöð, án þess að það sé kallað andstaða við hana eða pirringur út í hana eða eitthvað því um líkt. Er þetta heilög kýr sem ekki má nefna á nafn í augum hv. þm. sem búa á Suðurnesjum? Ég lít ekki á það sem gælumál Suðurnesjamanna hvernig rekstri er háttað þarna. Þetta er millilandaflugstöð fyrir allt Ísland og varðar okkur auðvitað öll hvernig með er farið. Ég var að vísa þar til hönnunarinnar á byggingunni og hvernig að þeim framkvæmdum öllum var staðið og ég stend við hvert orð í því að hún var út í hött sú hönnun. Þetta var montbygging og hún varð allt of dýr. Flugstöð Leifs Eiríkssonar í Keflavík er nú þegar orðin of lítil og það þarf að byggja við hana fyrir marga milljarða króna, bara t.d. til að anna vaxandi umferð fram til ársins 2010. Á sama tíma og hún var í byggingu höfðu nýlega verið reistar flugstöðvar, t.d. í Helsinki sem áttu að taka þrefalt meiri umferð og hafa síðan reynst anna þeirri umferð og þær kostuðu minna en íslenski hlutinn í flugstöðinni í Keflavík. Þær eru þannig úr garði gerðar þar fyrir utan að auðvelt er að stækka þær. Það eru álmubyggingar sem auðvelt er að bæta við til beggja enda. En það á ekki við um flugstöðina í Keflavík eins og kunnugt er og það skapar m.a. þau vandamál að núna við stækkunina þarf að byggja nýja byggingu við endann á landganginum af því kassinn sem þarna var byggður með þessum tilþrifum og steypuhlunkum út úr þakinu er þannig úr garði gerður að ekki er nokkur leið að tengja nokkurn skapaðan hlut við hann. Tilraunir til að tengja innanlandsflug við millilandaflugið í Keflavík mistókust einnig m.a. vegna þess að ekki var nokkur leið að koma aðstöðu fyrir innanlandsflug sómasamlega fyrir í þessari stóru byggingu, vegna þess hvernig hún var hönnuð. Getur hv. þm. staðið á því að það sé ekki hönnunargalli að gera ekki ráð fyrir því í þessu mikla húsi að þar geti t.d. verið eitthvert svæði fyrir innanlandsflug? Ég held að hv. þm. sé algerlega berskjaldaður með þann málflutning að þarna hafi ekki ýmislegt farið úr böndunum og við ættum nú að ræða málin á einhverjum öðrum nótum en þeim.

Herra forseti. Ég vil ítreka þakkir mínar til samgn. fyrir afgreiðslu þessa máls. Ég vil fyrst segja í sambandi við þær fyrirspurnir og umræður sem hafa orðið vegna Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar að það er öldungis rétt sem hér hefur komið fram að það dróst úr hömlu að koma fjárreiðum þeirrar byggingar í sómasamlegt horf. Það má kannski segja að það sé ekki fyrr en nú sem greiðsluáætlun hefur verið gerð um það á hversu löngum tíma og hvernig staðið skuli að endurgreiðslum á byggingarkostnaði Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar og á þeim byggingarkostnaði sem við bætist vegna stækkunar flugstöðvarinnar, bæði vegna þess að umferð um flugvöllinn hefur vaxið gífurlega og vex raunar ár frá ári, og einnig vegna þess að áform eru uppi um að við Íslendingar verðum aðilar að Schengen-samstarfinu. Eins og hv. þm. er kunnugt eru að hefjast formlegar viðræður milli Evrópusambandsins, Íslands og Noregs um hvernig aðild okkar að Schengen-samstarfinu skuli háttað í kjölfar ríkjaráðstefnu Evrópusambandsins á síðasta sumri. Ég hygg að á þessari stundu sé við því að búast að samkomulag náist þannig að þær áætlanir sem uppi eru um breytingar á flugstöðinni vegna aðildarinnar gangi fram. En ég vil líka segja að áætlunarflugið hefur eflst svo mjög milli Evrópu og Bandaríkjanna að við því er að búast að til frekari stækkunar á flugstöðinni kunni að koma fyrr en áður hafði verið talið. Eins og hv. þm. er kunnugt varð samkomulag milli utanrrn., samgrn. og fjmrn. um að 60 millj. kr. á flugmálaáætlun skyldu renna til Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar til að standa undir afborgunum á þeim lánum sem tekin höfðu verið til byggingar flugstöðvarinnar á sínum tíma. Með því að nú er gert ráð fyrir að hið sérstaka eldsneytisgjald verði fellt niður varð síðar að samkomulagi að framlag af flugmálaáætlun til Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar skyldi verða 18 millj. kr. lægra en áður hafði verið ætlað á hverju ári en því væri á hinn bóginn mætt með öðrum tekjum á Keflavíkurflugvelli. Þetta liggur alveg ljóst fyrir. Ég hygg að það sé misskilningur hjá hv. þm. þegar þeir segja að í þessum áætlunum sé gert ráð fyrir því að hækka eða leggja nýjar álögur á innanlandsflugið. Það er auðvitað mikill misskilningur. Hér er einungis gert ráð fyrir að samtímis því sem eldsneytisgjaldið er lagt niður þá verði sömu tekna aflað með því að hækka örlítið lendingargjöld og aðrar sértekjur flugvalla. Ég vil minna á að flugvallarskatturinn hefur ekki hækkað í sex ár. Hann hefur ekki hækkað í sex ár. Hér hefur verið talað um það af hv. stjórnarandstæðingum að við því sé að búast að flugvallarskatturinn hækki um 4 krónur um næstu áramót. Þegar við erum að horfa á tekjur samkvæmt flugmálaáætlun í heild sinni vil ég minna á að heildartekjurnar eru samkvæmt brtt. 562 millj. kr. Hvort þessar tekjur verði 14 millj. kr. hærri eða lægri er erfitt að segja til um á þessari stundu, það er langt innan allra skekkjumarka. Mér sýnast þær spár sem uppi eru um fjölda ferðamanna og hótelpantanir nú og hvernig landið liggur í ferðaþjónustunni vera þannig að við því megi búast að flugmálaáætlun standi fyllilega undir þeim spám um tekjur sem gerðar hafa verið. Ef svo reynist ekki, þá er óhjákvæmilegt að taka það upp við gerð aukafjárlaga á hausti komanda eins og venja hefur verið á hinum síðari árum og sé ég ekki að þýðingu hafi að við séum að þrátta um það nú hvorum megin hryggjar þessar 14 millj. liggja. Það má alveg eins tala um 16 millj. eða 21 ef menn á annað borð vilja velta því nákvæmlega fyrir sér upp á prósentu, hundraðshluta eða brot úr hundraðshluta hversu raunhæf þessi áætlun sé. Við höfum einfaldlega gert ráð fyrir því að ekki þurfi til þess að koma að taka inn sérstakar greiðslur á aukafjárlögum en eins og áætlunin liggur fyrir er ljóst að það verður að gera ef tekjurnar hrökkva ekki fyrir útgjöldum, ég held að það sé alveg ljóst. Jafnframt er gert ráð fyrir því, eins og ég sagði, að til lítils háttar hækkunar kunni að koma um áramót, sem ég er heldur ekki viss um að verði, og vil minna á í því sambandi að millilandaflug eða Atlantshafsflugið skulum við segja hefur verið að eflast og aukast og í næsta mánuði t.d. er gert ráð fyrir nýrri flugleið milli Helsingfors og Íslands. Það er misskilningur þegar því er haldið fram að smáir flugvellir hafi verið vanræktir á undanförnum árum en hefur þó við þau rök að styðjast að samtímis því sem ráðist var í varaflugvöll á Egilsstöðum og ný flugstöðvarbygging eða alþjóðleg flugumferðarstjórnarbygging byggð í Reykjavík var ekki hægt að verja jafnmiklu fé til annarra verkefna. En ég hygg að nú hin síðustu ár hafi verið úr því bætt. Ég vil vekja athygli á því að 20. apríl barst Flugmálastjórn bréf frá borgarskipulagi Reykjavíkur þar sem frá því er greint að borgarstjóri sé tilbúin að samþykkja auglýsingu á deiliskipulagi, eins og þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Á teikningu verði brautin [þ.e. austur/vestur-brautin] með sérstökum línum og skýring í þessa átt: Braut 0725 er til bráðabirgða, eins og brotalínur sýna, en verður fjarlægð eftir sjö ár frá lokum framkvæmda við endurgerð flugbrauta. Tekur þá gildi deiliskipulagið með íbúðabyggð við Skerjafjörð og mögulegum byggingarreitum norðan Loftleiðahótels. Unnið verður sérstakt deiliskipulag af þessum reitum. Þennan tíma skal nota til að leysa þau mál sem breytingin mun hafa í för með sér varðandi öryggismál og þess háttar.`` Svo mörg voru þau orð en eins og þetta bréf ber með sér hefur þetta samkomulag nú náðst í skipulagsnefnd Reykjavíkur sem var auðvitað forsendan fyrir því að hægt yrði að undirbúa útboð og framkvæmdir á Reykjavíkurflugvelli. Þegar fundið er að því að þeim framkvæmdum skuli ekki lokið, þá er það auðvitað mikill misskilningur, hlutirnir verða að ganga í réttri röð. Það er á hinn bóginn alveg laukrétt hjá ýmsum hv. þm. að ekki er nægilegt fé á þessari flugmálaáætlun til að standa undir endurbótum á Reykjavíkurflugvelli. Þó er gert ráð fyrir því á næstu þremur árum, árunum 1999, 2000 og 2001 samkvæmt flugmálaáætlun, að hálfum milljarði kr. verði varið til Reykjavíkurflugvallar og er óhjákvæmilegt um leið og verkið verður undirbúið að gera sér grein fyrir því hvernig staðið verði undir fjármögnun til framkvæmdarinnar. Það hefur alltaf legið fyrir að ekki hefur verið hægt að afla fjár til hennar jafnóðum eftir flugmálaáætlun og er auðvitað ekkert nýtt í þeim efnum. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, að hafa um þetta fleiri orð og vil ítreka þakkir mínar til samgn.

Virðulegi forseti. Það var athyglisvert að hæstv. ráðherra ræddi um að sú vöntun sem væri að finna á áætluninni allri, á yfirstandandi ári 13 millj., á næsta ári 17 millj., á þriðja ári 19 millj. og á fjórða ári 21 millj., væri innan skekkjumarka. Til að gefa hæstv. ráðherra hugmynd um hvaða stærðargráður þetta eru, við skulum segja á fjórða árinu, sem er 21 milljón, þá er það svona svipuð tala og fer til framkvæmda á Reykjavíkurflugvelli í ár. Það er jafnhá tala og fer til framkvæmda á Húsavíkurflugvelli í ár. Þetta er svona innan skekkjumarka þannig að það má þá vænta þess að menn geti gleymt, ef illa fer, framkvæmdinni á Húsavík kannski. En auðvitað ljúka menn ekkert við mál á þennan hátt. Og vissulega er það þannig að ef ekki reynist unnt að halda sig innan þessara marka, þá kemur til kasta fjáraukalaga. En spurning mín var hins vegar sú hvort hæstv. ráðherra gæti ekki svarað fyrir fullt og fast að í forsendum næstu fjárlagagerðar verði ekki gripið til þess ráðs að segja við t.d. Flugmálastjórn og/eða aðra rekstraraðila í fluginu: Nú skuluð þið skera niður um þessar 17 millj. Við skulum ná niður þessum kostnaði og minnka viðhald og minnka endurbætur, eftirlit eða hvað eina. Hvort hæstv. ráðherra geti ekki einfaldlega sagt hér við þingheim, eins og hv. stjórnarþingmenn fullyrtu í samgn., að þessir viðbótarfjármunir, þessar 17 millj., 21. millj. og 23 millj., kæmu á næstu þremur árum á fjárlögum þessara ára úr ríkissjóði. Þetta var ósköp einföld spurning og ég átti satt að segja von á því að ég gæti fengið einfalt svar við henni. Get ég það, virðulegi forseti?

Virðulegi forseti. Hvers konar bragur er á fundahaldinu hér og málflutningi hæstv. samgrh.? Trúir hæstv. samgrh. því virkilega að hann geti eitthvað stytt umræður með því einu að snúa upp á sig og svara ekki einföldum og kurteislega orðuðum spurningum? Að hann geti lítilsvirt þingmenn með þeim hætti að hrista bara höfuðið og snúa upp á sig ef spurningar eru óþægilegar? Því að spurning mín sem ég kom með í andsvari við hæstv. ráðherra var eins einföld og skýr og frekast mátti vera. Ég var í upphafsræðu minni búinn að spyrja þeirrar spurningar a.m.k. tvisvar ef ekki þrisvar. En hæstv. ráðherra tókst hins vegar í sinni stuttu og innihaldslitlu ræðu að snúa þeim málum endanlega á hvolf og gerði það með útúrsnúningum. Talaði um að þá fjármuni sem upp á vantaði mætti bara stemma af þegar og ef einhverjar tekjur kæmu sem væru óséðar og kannski einhver gjöld og allt væri nú þetta innan skekkjumarka. Er það þannig sem á að fara að gera upp hlutina hér, hafa þá innan skekkjumarka, á einhverju gráu svæði? Til hvers í veröldinni erum við þá að þessari áætlanagerð? Hvaða tilgangi þjónar hún? Virðulegi forseti. Ég frábið mér þakkir hæstv. samgrh. til samgn. hvað mér viðvíkur ef hann trúir því að málefni í meðhöndlun nefndarinnar þýði að hann sé stikkfrí og þurfi ekki að koma að málum. Ég sagði í upphafi ræðu minnar að ég gerði það yfirleitt ekki að venju minni að biðja um viðveru ráðherra við 2. umr. mála vegna þess að fyrst og síðast er um mál þingsins að ræða. En í þessu tilviki er það óhjákvæmilegt því að það var ráðherra sjálfur sem kom inn í þessa málsmeðferð sem hér liggur fyrir með því að setja tekjuhlið áætlunarinnar á hvolf sem gerði það að verkum að menn urðu að breyta gjaldahlið hennar. Það getur vel verið að hæstv. ráðherra þykir það einhverjir smáaurar, 13 millj., 17 millj., 19 millj. og 21 millj. Þetta eru eru um 60 millj. þegar lagt er saman. Ég er handviss um að margir flugvellir og flugrekstraraðilar og aðrir sem koma að málinu mundu fegnir vilja sjá fá þessa fjármuni. Ég læt ekki bjóða mér það, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherra ætli að neita að svara eðlilegum spurningum af þessum toga og taka síðan þátt í málefnalegri umræðu. Það skal hann vita að ef hann ætlar að hafa þennan hátt á. Við höfum auðvitað tök á því að ræða málin mjög ítarlega og fara yfir verkefni frá A til Ö við 3. umr. málsins. Þá skulum við bara gera það.

Herra forseti. Ég hef sennilega ekki verið nógu skýrmæltur í fyrri ræðu minni og skal endurtaka það sem ég sagði áðan og kom raunar fram líka í samgn. Við erum að tala um fjárhæð sem er auðvitað innan skekkjumarka. Við erum að tala um 17 millj. kr. á árinu 1998. Ef hv. þm. mundi glöggva sig á brtt. á þskj. 1140, sem hann sjálfur er flutningsmaður að, kemur fram að í áætlun um fjáröflun standa 22 millj. kr. sem er afgangur frá síðasta ári eða nokkru hærri fjárhæð en sú sem ég segi nú að sé innan skekkjumarka. Það er því alveg ljóst að áætlunin á síðasta ári hefur verið varkár og það er alveg ljóst að ef sú áætlun sem hér liggur fyrir stenst eins og áætlunin á síðasta ári er þó um einhvern smávegis greiðsluafgang að ræða þó að þessar 17 millj. kr. séu ekki teknar inn. Ég hygg að það sé því alveg ljóst að við erum að tala um fjárhæðir innan skekkjumarka. Við erum að tala um innan við 3% af heildartekjum Flugmálastjórnar. Ég hygg, herra forseti, að ekki þurfi að hafa um þetta fleiri orð.

Virðulegi forseti. Ég sé ástæðu til að þakka fyrir að hæstv. ráðherra reynir þó að vera þátttakandi í umræðunni. Það breytir því ekki að hæstv. ráðherra er einfaldlega að segja allt aðra hluti en fram komu í samgn. Ég fer þess á leit við hv. 1. þm. Vestf., formann nefndarinnar, að hann lýsi túlkun sinni í þessum efnum því að þráspurt var um það. Það er ósköp einföld spurning þess efnis: Mun það ekki verða tryggt á þeim þremur árum, á árinu 1999, árinu 2000 og árinu 2001, að það komi hækkun á framlagi úr ríkissjóði sem nemur þeim tölum sem hér hafa verið margraktar, 17 millj. 1999, 19 millj. árið 2000 og 21 millj. árið 2001? Mér nægir það ekki, virðulegi forseti, að menn fabúleri um einhver skekkjumörk. Það er allt annar hlutur. Ég tel eðlilegt að menn ljúki þessari áætlun á núlli. Það getur vel verið að einhver afgangur verði á yfirstandandi ári. Það getur vel verið að menn hrökkvi yfir á yfirstandandi ári. Það er auðvitað einhver óvissa sem menn vita ekkert um. En það er eðli áætlunargerðar að hún gangi upp og ef hún gengur ekki upp þá liggi fyrir alveg klárt og kvitt áform um hvernig eigi að brúa það bil. Í þessu ljósi er fyrirspurn mín. Er ráðherrann ekki tilbúinn til að bakka upp yfirlýsingar stjórnarþingmanna í samgn. um að þessir fjármunir verði brúaðir við fjárlagagerð þeirra ára sem um ræðir? Ef hann er það ekki verður nefndin að taka málið aftur upp og ræða það milli umræðna. Það gefur auga leið. Þá er líka hæstv. ráðherra búinn að gera eigin flokksmenn að ómerkingum og það er enn þá verra.

Herra forseti. Mér kemur satt að segja svolítið á óvart að hv. þm. skuli halda sig svo mjög við þessar lágu fjárhæðir sem hann veit fullvel að eru innan skekkjumarka. Hér er fyrir öllu vel séð. Það hefur verið þannig, t.d. á síðasta hausti stóðu sakir þannig að við aukafjárlög þurfti aðeins að hnika til tölum í sambandi við þær áætlanir sem samgrn. hafði lagt fyrir Alþingi en í engu tilviki var það þannig að upp á vantaði fjármuni. Hv. þm. getur því ekki sagt að reynslan sé sú af þeim áætlunum sem ég hafi lagt fram um tekjuöflun að þær hafi ekki staðist. Ég skil þess vegna ekki hvers vegna hv. þm. talar í þessum tón. Ég vil jafnframt taka það fram eins og ég sagði áður að ég tel að ekki þurfi að koma til þess að flugvallargjald hækki um næstu áramót, ekki einu sinni í samræmi við verðlag. Flugvallargjaldið hefur ekki hækkað í sex ár. Það hefur lækkað að raungildi ár frá ári. Þess vegna er ég að segja að ég á enn erfiðar með að skilja málflutning hv. þm. Ég vil líka segja að það verða önnur mál og viðameiri í tengslum við flugmál til afgreiðslu og umræðu fyrir næstu fjárlagagerð og er ég þá að sjálfsögðu að hugsa um það hvernig verði staðið að endurbyggingu Reykjavíkurflugvallar en ég skal ekki fara út í það enda er nú verið að vinna að undirbúningi þess máls sem væri auðvitað lengra kominn ef deiliskipulag hefði legið fyrir og tæknilegir möguleikar hefðu verið á því að ráðast fyrr í flugvallargerðina.

Virðulegi forseti. Við skulum ekki gera þessi mál neitt flóknari en þau eru. Hér er ekki um það að ræða að flugmálaáætlun sé sett á hvolf fjárhagslega út af því sem út af stendur. Ég hef hins vegar þráfaldlega upplýst að það væri yfirlýst í samgn. mörgum sinnum og hæstv. ráðherra hafður fyrir því og meira að segja um það getið að sú ákvörðun hefði verið tekin við ríkisstjórnarborðið sjálft um að þeir fjármunir sem hér er um að ræða til þess að endar mættu ná saman í þeirri áætlun sem við erum að samþykkja væru tryggðir. Hvort breytingar verða gerðar á þessari áætlun á næsta ári eða þar næsta er allt annað mál. Hér erum við að reyna að ljúka frágangi þessarar áætlunar til næstu fjögurra ára með viti bornum hætti. Ég skil ekki hvað það er djúpt á því eina svari sem eftir er leitað, hinu sama og hv. stjórnarþingmenn gáfu í samgn. mörgum sinnum og báru fyrir sig hæstv. samgrh. Jú, það verður tryggt í fjárlögum hvers árs sem framlög úr ríkissjóði að endar nái saman. Þessar 17 millj., þessar 19 millj., þessi 21 millj. þessar 22 millj. Af hverju í veröldinni er svona þungt að fá þetta fram? Eru menn eitthvað að ganga á bak orða sinna? Maður segir: Þetta eru smáar upphæðir. En ef menn geta ekki einu sinni staðið við þessar smáu upphæðir, hvað þá með hin stærri loforð? En ég sé enga ástæðu til þess að eiga um þetta orðastað við hæstv. ráðherra miklu lengur. Hann ætlar greinilega ekki að gefa þessi vilyrði, gefa þessi loforð sem samflokksmenn hans hafa haldið á lofti í orði hans. Ég held að rétt sé að bíða eftir því að hv. formaður samgn. geri þetta ljóst.

Herra forseti. Ég átta mig ekki enn á því um hvað hv. þm. er að spyrja. Ég held að honum hljóti að vera ljóst að í sambandi við fjárlagagerð hverju sinni er óskað eftir því við samgrn. að það leggi fram nýjar tekjuáætlanir, bæði í vegáætlun og flugmálaáætlun, sem eru nauðsynleg undirgögn við gerð fjárlaga hverju sinni. Þess vegna er augljóst mál að tekjuáætlun flugmálaáætlunar kemur til endurskoðunar á hausti komanda. Það gerist alltaf í sambandi við fjárlög. Ég hygg að við getum verið sammála um það, ég og hv. þm., að eins og þau gögn liggja fyrir sé við því að búast að tekjurnar verði heldur meiri en minni og að Flugmálastjórn sé afturhaldssöm í sambandi við tekjurnar. Ég hygg að við getum verið sammála um það. Þess vegna held ég að ekki komi til þess að nauðsynlegt verði að brúa eitthvert bil frá framkvæmdaáætlun eins og hún er á næsta ári en við þekkjum það báðir að á þessari stundum er ekki hægt að slá neinu föstu um það hvernig tekjuspáin verður fyrir næsta ár þegar við erum farin að tala um 5 eða 10 millj. kr. til eða frá. Það eru engar forsendur til þess á þessari stundu.

Virðulegi forseti. Af því að sérstaklega var leitað eftir því að ég greindi frá því hvernig þessi mál horfðu við okkur í samgn. Alþingis er nauðsynlegt að ég reki málið aðeins betur. Eftir að flugmálaáætlun var lögð fram í haust gerðist það að ákveðið var að leggja fram nýtt frv. sem hafði veruleg áhrif á tekjuþátt flugmálaáætlunar og þar með að sjálfsögðu um leið á útgjaldaþáttinn líka. Niðurstaðan varð sem sagt sú að leggja fram frv. sem fól í sér afnám eldsneytisgjaldsins sem raskaði tekjuforsendum flugmálaáætlunar. Eins og hér hefur komið fram er í raun og veru enginn pólitískur ágreiningur við neinn aðila um að það sé skynsamlegt og eðlilegt að fella niður eldsneytisgjaldið. Spurningin var þá þessi: Hvernig ætluðu menn að vinna úr þessu? Hvernig ætluðu menn að mæta því að talsvert minni tekjur yrðu til ráðstöfunar á flugmálaáætlun en við höfum gert ráð fyrir þegar við lögðum af stað með þetta mál? Strax í upphafi var gert ráð fyrir því að þessu yrði mætt með tilteknum ráðstöfunum, m.a. með lækkun á framlögum til Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar og ýmsu öðru móti, en engu að síður lá fyrir alveg frá upphafi og var gerð rækilega grein fyrir því þegar þessi mál voru rædd að það þyrfti að taka á þessu máli enn þá frekar. Þess vegna var það þannig að þegar samgn. fékk málið til umfjöllunar leituðum við að sjálfsögðu eftir öllum tiltækum upplýsingum m.a. frá Flugmálastjórn um það hvað vantaði upp á til þess að hægt væri að ljúka málinu án þess að það þyrfti að koma til að skerða framkvæmdaáform þau sem sett voru fram í till. til þál. um flugmálaáætlun. Niðurstaðan varð sú sem birtist í bréfi hæstv. samgrh. um að leggja til lítillega hækkun eða um 2,5% á flugvallargjaldi frá og með næstu áramótum. Eins og ég hef þegar rakið er þetta mjög lítil hækkun. Ég held að það svari til 4 kr. á flugmiða innan lands, mig minnir að það sé 30 kr. eða eitthvað slíkt milli landa og þetta gjald hefur ekki hækkað að mig minnir í sex ár. Með öðrum orðum hefur orðið veruleg raunlækkun á þessu gjaldi. Þetta gjald vegur miklu minna núna en það gerði fyrir sex árum þegar síðasta hækkun átti sér stað. Jafnvel eftir þessa hækkun núna um 2,5% er raungildi þessa gjalds mun lægra en það var þá og vegur þess vegna miklu minna fyrir þá sem eru að nýta sér flugið. Engu að síður varð ljóst að þessi hækkun dygði ekki að öllu leyti til þess að brúa þetta bil og það var keppikefli nefndarinnar að ganga ekki þannig frá flugmálaáætlun að það leiddi til nokkurrar skerðingar á framkvæmdaliðum. Okkur er það alveg ljóst að mjög mörg brýn verkefni bíða okkar í flugmálum út um allt land og á Reykjavíkurflugvelli eins og við þekkjum og víðar þannig að við urðum að ganga þannig frá málinu að ekki væri um að ræða skerðingu á framkvæmdaliðum áætlunarinnar. Það kom fram í máli mínu í nefndinni að ætlunin væri að þessu yrði mætt þannig að flugmálaáætlun greiddi minni hluta af rekstri flugmálastjórnar en gert hafði verið ráð fyrir í upphafi þegar till. til þál. að nýrri flugmálaáætlun var lögð fram. Nákvæmlega eins og alltaf hefur verið gert þegar þessum lið hefur verið breytt í meðförum þingsins er að sjálfsögðu gert ráð fyrir því að það leiði ekki til samsvarandi skerðingar á rekstri Flugmálastjórnar. Það er ekki það sem verið er að tala um. T.d. á miðju ári er ljóst að 13 millj. kr. lækkun á framlögum til rekstrar mundi hafa þannig áhrif að ekki væri hægt að mæta því þannig að auðvitað er gert ráð fyrir því að þessu verði mætt í fyrsta lagi á þessu ári með sérstakri fjárveitingu og síðan að það verði að brúa bilið á fjárlögum ef ekki vill annað til. Auðvitað getur verið svo, eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra, að tekjuforsendurnar séu varfærnislega settar fram, tekjurnar verði meiri og við getum endurskoðað flugmálaáætlunina á næsta ári í ljósi þess. Guð láti þá bara gott á vita. Það þýðir vaxandi umsvif í þessari atvinnugrein og vaxandi umsvif í landinu. En það er alveg augljóst að forsenda þessarar þáltill., eins og hún er lögð fram af nefndinni, er sú að við ætlum ekki skerða framkvæmdaliðina frá því sem orðið er. Auðvitað er ekki hægt að gera ráð fyrir því að Flugmálastjórn beri mikla skerðingu á framlögum til rekstrar með hagræðingu eða slíku. Það verður að mæta því sérstaklega og við höfum alltaf gert ráð fyrir því. Hvað mig áhrærir er málið ljóst. Það var forsendan fyrir því sem við ræddum í nefndinni og það er alveg rétt sem hér hefur komið fram, við höfum alltaf gert ráð fyrir því að Flugmálastjórn yrði bætt tekjutapið með einhverju öðru. Það er vissulega afbrigðilegt út frá því sem gert var ráð fyrir í upphafi að flugmálaáætlun mundi leggja til rekstrarins. Það er stefnubreyting sem varð fyrir nokkrum árum við misjafnlega mikinn fögnuð en það er niðurstaðan. Það sem við erum einfaldlega að gera hér er að ganga frá því að flugmálaáætlunin taki bara að nokkru leyti þátt í rekstrinum en að öðru leyti verður að borga reksturinn eins og gert hefur verið á undanförnum árum og gert er ráð fyrir hér. Það væri þá með því að ríkið komi að því með þeim hætti sem því ber.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 1. þm. Vestf. greinargerð hans og skýringar. Ég vissi auðvitað fyrir að hann er drengur góður og hann segir auðvitað satt og rétt frá því hvernig þessi mál gengu fyrir sig. Hann skýrir auðvitað hvernig nefndin lítur á að nálgast eigi vandann, sem er stór eða lítill eftir því hvernig á það er litið, en er engu að síður upp á 70 millj. kr. á áætlunartímabilinu og það er auðvitað umtalsverð fjárhæð. Hann hefur staðfest það hér og nú að miðað við þær forsendur sem við byggjum nú á verði sá vandi leystur á yfirstandandi ári í fjáraukalögum og á næstu þremur árum í fjárlögum með hækkuðum framlögum. Ég er þá að tala um miðað við þær forsendur sem eru núna. Við getum auðvitað ekki talað út frá neinum öðrum forsendum. Það getur vel verið að tekjurnar reynist meiri, tekjurnar reynist minni og útgjöldin reynist hærri af einhverjum óhjákvæmilegum ástæðum. Það er málefni morgundagsins. Nú erum við að fjalla um það sem liggur á borðinu. Auðvitað er það fagnaðarefni að hv. form. samgn., samflokksmaður hæstv. samgrh., hefur gert bragarbót, hefur talað í orðastað ráðherrans og gert alveg skýrt hver vilji hans er. Ég vænti þess auðvitað að hann gangi eftir við fjárlagagerð á hausti komanda þó að hæstv. samgrh. hafi verið á flótta og hlaupið undan með útúrsnúningum og kjánagangi. Það er vandamál hans. Málið er skýrt í huga mínum.

Herra forseti. Ég get ekki orða bundist við þessa umræðu því að mér óar við því að það eigi að samþykkja áætlunina eins og hún liggur fyrir. Ég segi það alveg eins og er. Því miður hef ég ekki getað fylgst með störfum hv. samgn. sem áheyrnaraðili eins og ég gerði undanfarin tvö ár. Ég hef því ekki átt þess kost að heyra öll rök í þessu máli. En ég hef auðvitað fylgst með þeirri umræðu sem hefur farið hér fram og það veldur mér mjög miklum vonbrigðum að ekki hafi verið gerð breyting á áætluninni eins og hún var lögð fram. Þá á ég fyrst og fremst við það fjármagn sem er ætlað til Reykjavíkurflugvallar. Mér finnst ábyrgðarhluti af hv. Alþingi að ætla að samþykkja tillöguna eins og hún liggur fyrir með aðeins 29 millj. kr. framlagi til endurbóta á Reykjavíkurflugvelli. Ég legg áherslu á að þetta er ekki dæmigert kjördæmamál heldur er um að ræða hagsmuni landsmanna allra og áhugamál landsmanna allra. Það er kannski ekki síður hagsmunamál landsbyggðarmanna sem nota þessa lífæð mikið. Menn hafa stundum rætt í fullri alvöru að innanlandsflugið þyrfti að flytjast í burtu frá Reykjavík, völlurinn væri fyrir í skipulaginu og við vitum að skoðanir eru skiptar um það efni. Ég held að það verði ekki gert, a.m.k. ekki í náinni framtíð og ekki með samgöngur eins og þær eru, t.d. við Keflavíkurflugvöll. Þeir sem hafa reynt það, og margir landsmenn hafa reynt það, að bíða eftir flugi út á land og þurft að hafa samband mörgum sinnum á dag til þess að kanna hvort flogið yrði eða ekki, hugsa til þess með hryllingi ef völlurinn væri fluttur. Ég segi að það sé ábyrgðarhluti að samþykkja fjárhæðina eins og hún er. Ég þarf ekki að leita annarra raka en þeirra sem koma fram í grg. með ályktuninni þar sem fjallað er um ástandið á Reykjavíkurflugvelli. Vitnað er til skýrslu sem gerð var árið 1995 um ástand flugbrauta, akbrauta og flughlaða. Helstu niðurstöður þeirrar skýrslu, sem orðin er þriggja ára gömul, eru að ástand flugbrautanna sé alls óviðunandi. Hér er talið upp í átta liðum hvað gera þurfi til þess að bæta um þannig að öryggismálum sé sómasamlega fyrir komið. Það er fjallað um ýmislegt í þessum liðum og helstu einkunnirnar eru ,,mjög víða ófullnægjandi``, og ,,almennt alls ófullnægjandi``, ,,akbrautir uppfylla nánast engar af þeim rúmfræðilegu kröfum sem til þeirra eru gerðar``, ,,merkingum áfátt``, ,,ljósabúnaður rangt staðsettur``, malbikið er í misjöfnu ástandi``, ,,steypan sums staðar heilleg en annars staðar mikið brotin``, ,,burður nokkuð misjafn`` og í áttunda lið er t.d. sagt svo: ,,Hins vegar benda falllóðsmælingar til að burður sé hlutfallslega lakari þar sem steypan er brotin og þar sem hana vantar en þar sem steypan er enn í góðu lagi.`` Og skyldi nú engan undra að svo sé eins og hér er lýst. Þessu lýkur með orðunum: ,,Eins og fram kemur er ástand flugbrautanna alls óviðunandi þegar það er borið saman við þá staðla sem Alþjóðaflugmálastofnunin setur sem skilyrði og/eða mælist til að notaðir séu fyrir flugvelli.`` Þetta ástand getur auðvitað ekki gengið. Þær umsagnir sem flugmenn hafa gefið um ástand þessa flugvallar sem þeir þurfa að nota eru ófagrar og nánast hrollvekjandi lýsingar. Hægt væri að vitna í margt af því sem þeir hafa sagt en það verður ekki gert hérna. Ég legg áherslu á að þetta er ástand sem við eigum ekki að sætta okkur við og það er ábyrgðarhluti að samþykkja þetta. Ég hef hlustað á rökin sem hafa komið fram í máli hæstv. samgrh. og talsmanna þessarar áætlunar en ég er ekki sátt við viðhorf þeirra. Vísað er til þess að nýlega sé búið að ná samkomulagi um deiliskipulag og fyrirkomulag þessara mála en enginn þarf að segja mér að eftir að þessar skýrslur hafa verið gerðar og athuganir og niðurstöður fengnar sé ekki búið að gera einhverjar áætlanir um úrbætur. Það ætti ekki að þurfa mikinn undirbúning til þess að vinda sér í þær framkvæmdir sem bráðnauðsynlegar eru. Þetta er öryggismál og brýnt hagsmunamál landsmanna allra. Ég segi enn og aftur að það er ábyrgðarhluti að ætla að samþykkja tillöguna eins og hún er með svona lítið fjármagn til þeirra bráðnauðsynlegu endurbóta sem þurfa að fara fram á Reykjavíkurflugvelli og það þegar í stað.

Herra forseti. Ég hélt að það hefði margsinnis komið fram á hinu háa Alþingi að samgrn. og Flugmálastjórn hefðu mikinn áhuga á því að fara í framkvæmdir við Reykjavíkurflugvöll. Eins og staðan er núna liggur fyrir að skipulagsstjóri hefur bréflega skýrt flugmálastjóra frá afstöðu borgarstjóra. Bréfi borgarstjóra hefur flugmálastjóri svarað, þar var lögð til nokkur orðalagsbreyting og er við því að búast að samstarfsnefnd Reykjavíkurborgar og Flugmálastjórnar geti hist mjög bráðlega. Ég vonast til þess að þá verði hægt að ganga frá deiliskipulagi flugvallarins. Það liggur á hinn bóginn alveg ljóst fyrir að ekki er hægt að ganga frá hönnun nýs flugvallar eða endurbóta á flugvellinum, útboðsgögnum og öðru slíku fyrr en deiliskipulagið liggur fyrir og er fullfrágengið. Eins og sakir standa hljótum við að stefna að því hægt verði nú á hausti komanda eða í byrjun næsta árs að bjóða verkið út og ganga frá fjáröflun vegna verksins. En ég er alveg sammála hv. þm. um að auðvitað hefði verið miklu betra að ljúka við endurbætur á Reykjavíkurflugvelli miklu fyrr. Við verðum líka að horfast í augu við það að úttekt á verkinu hafði ekki farið fram. Hér er um mjög viðkvæmt svæði að ræða umhverfislega. Þess vegna var nauðsynlegt að ákveðnar rannsóknir færu fram og til þeirra yrði vandað, á náttúrufari og öðru því líku áður en til verksins yrði gengið. Því miður hefur undirbúningurinn ekki gengið hraðar en þetta og þar er ekki hægt að segja að við í samgrn. eigumst einir við þegar að þeim þætti kemur.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra bætti svo sem engu við þá vitneskju sem borin hefur verið á borð fyrr í umræðunni. Það hefur komið fram að beðið hafi verið eftir niðurstöðum og samkomulagi og að það þarf auðvitað að liggja fyrir deiliskipulag og umhverfismat o.s.frv. Það sem ég er að segja er að í þessu máli hefur verið sleifarlag. Fyrir þremur árum, frekar en tveimur, fullyrtu margir að ástand flugvallarins væri þannig að honum ætti hreinlega að loka. Þó að beðið sé eftir deiliskipulagi og öðrum undirbúningi þá hefur það væntanlega ekki verið til umræðu að gjörbreyta öllu fyrirkomulagi á þessum flugvelli. Það ætti ekki að þurfa að vera svo flókið og mikið mál að undirbúa þessar nauðsynlegu framkvæmdir. Nú er komið svar frá borginni, segir hæstv. ráðherra, og það er vel. Þó svarið hefði ekki verið komið tel ég að með tilliti til ástands flugvallarins hefði átt að gera ráð fyrir miklu meira fjármagni svo hægt væri að komast í þessar bráðnauðsynlegu framkvæmdir um leið og unnt verður.

Herra forseti. Ég átta mig ekki alveg á því hvað vakir fyrir hv. þm. Hann talar um sleifarlag í samgrn. eða hjá Flugmálastjórn eða hjá hverjum? Kannski hjá hv. borgarstjóra sem er fjarverandi umræðurnar. Fyrir liggur að deiliskipulag er ekki frágengið. Í gær og í dag voru bréfaskipti milli flugmálastjóra og borgarinnar. Eins og fram kemur í þessum bréfum leggjum við áherslu á að samstarfsnefnd Flugmálastjórnar og borgarstjóra geti hist mjög fljótlega og ég vona að þar verði samkomulag um orðalag. Vitanlega er ljóst að ekki er hægt að bjóða út verk fyrr en deiliskipulag liggur fyrir og stöðuleyfi flugvallarins, þar sem hann er núna. Ég skil ekki hvernig hv. þm. dettur í hug að búast við að hægt hefði verið að ljúka framkvæmdum við flugvöllinn eða hefja endurbætur á flugvellinum kannski fyrir þremur árum, löngu áður en borgin hafði farið yfir þau mál hjá sér, gert sér grein fyrir framtíðarstöðu flugvallarins og þar fram eftir götunum. Auðvitað er stöðuleyfi flugvallarins forsenda þess að hægt sé að ráðast í endurbætur. Við erum að tala, herra forseti, um hálfan annan milljarð króna í endurbætur á flugvellinum. Ef við tölum um flugstöðina til viðbótar þá snýst þetta um tvo milljarða króna. Það er því ekki hægt að hlaupa í slíkt nema fullkomið samkomulag sé milli Flugmálastjórnar og borgaryfirvalda um það hvernig halda skuli á málinu. Ég átta mig ekki á því hvað hv. þm. á við með sleifarlagi. Má vera að hv. þm. finnist vera sleifarlag á því hvernig haldið hafi verið á þessum umræðum af hálfu borgarstjóra og samgrh. sameiginlega? Má vera.

Herra forseti. Ástand Reykjavíkurflugvallar sem ég hef gert hér að umræðuefni hefur lengi legið fyrir. Vilji yfirvalda til að taka á málinu kemur fram í fjárveitingum. Ég hef gagnrýnt það. Það hefði verið hægt að leggja meira fé til flugvallarins, þá loksins að ætlunin er að vinda sér í þessa lífsnauðsynlegu framkvæmdir. Hugmyndum um framlög til flugvallarins var frestað og úr þeim dregið þegar til komu framkvæmdir við álverið á Grundartanga á síðasta ári. Þá þótti brýnna að snúa sér að framkvæmdum á Grundartanga en að lagfæra flugvöllinn í Reykjavík. Ég minni á það, herra forseti.

Virðulegi forseti. Frv. til laga um loftferðir sem hér hefur verið rætt kom til meðferðar hv. samgn. að nýju milli 2. og 3. umr. Nefndin hefur fjallað um málið. Meiri hlutinn leggur hér fram framhaldsnefndarálit á þskj. 1182, ásamt breytingartillögum, og leggur til að frv. eins og það liggur fyrir eftir 2. umr., verði samþykkt með minni háttar breytingum. Lagt er til að orðið varðhald verði fellt brott úr 32. og 141. gr. frumvarpsins og er það í samræmi við frumvarp dómsmálaráðherra sem liggur fyrir þinginu um afnám varðhaldsrefsingar og stefnt er að afgreiðslu á nú í vor. Meiri hlutinn mælir með samþykkt frumvarpsins með svofelldum breytingum: 1. Við 32. gr. Orðin ,,varðhaldi eða`` í 4. mgr. falli brott. 2. Við 141. gr. Orðið ,,varðhaldi`` falli brott. Undir þetta framhaldsnefndarálit skrifa auk undirritaðs hv. þm. Magnús Stefánsson, Kristján Pálsson, Egill Jónsson, Stefán Guðmundsson og Árni Johnsen.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um loftferðir, sem hefur fengið allítarlega umfjöllun hér í þingsal. Ég vil benda á ýmis atriði sem fram komu í málflutningi minni hluta samgn. við það tækifæri. Ég ætla ekki að reifa þau efni sem þar voru tekin upp, heldur ætla ég fyrst og fremst dvelja við þá tillögu að lagabreytingu sem kom frá hæstv. samgrh. milli umræðna og snertir 7. gr. frv. Ég mun gera hlé á máli mínu, hæstv. forseti, þar til hæstv. samgrh. og form. samgn. eru komnir í salinn. Ég mun ekki halda máli mínu áfram fyrr en báðir þessir aðilar eru komnir í salinn. Hér er á ferðinni alvörumál sem við þurfum að ræða ofan í kjölinn áður en frá því verður gengið.

Forseti mun gera ráðstafanir til að hæstv. samgrh. gangi í salinn --- hann hefur nú þegar gert það.

Ég heyrði allt hv. þm. sagði. Annars hélt ég að það væri sam ... á milli við Alþb.

Ég heyrði ekki alveg hvað fólst í þessu geðvonskuframmíkalli hæstv. ráðherra en hann var eitthvað að tala um samkomulag milli flokka hér í þingsalnum. Við erum að fjalla um lagabreytingar sem hæstv. samgrh. þarf að taka alvarlega og vart til of mikils ætlast að hann sýni lágmarkskurteisi gagnvart þeim þingmönnum sem taka þátt í þessari umræðu. Hann hefur ekki sýnt hana við umræðuna í dag, heldur snúið upp á sig og reynt að komast hjá því að taka þátt í málefnalegri umræðu. Ég vil taka undir orð hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar, fyrr í umræðunni, að framkoma af þessu tagi er ekki til þess fallin að stytta umræðuna. Menn munu finna sér sitthvað til að fara orðum um hér í ræðustól ef hafa á í frammi framkomu af þessu tagi í þinginu. Ég ætla fyrst og fremst að dvelja við 7. gr. frv. en hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Flugmálastjórn skal heimilt með samþykki samgönguráðherra að stofna og eiga aðild að fyrirtækjum sem eru hlutafélög, önnur félög með takmarkaðri ábyrgð eða sjálfseignarstofnanir með það að markmiði að vinna að rannsókn og þróun á starfssviði stofnunarinnar og hagnýta niðurstöður þess starfs. Enn fremur er Flugmálastjórn heimilt með samþykki samgönguráðherra að stofna hlutafélag til að markaðsfæra og selja þjónustu stofnunarinnar. Þá skal Flugmálastjórn heimilt, að fengnu samþykki samgönguráðherra, að eiga aðild að fyrirtækjum sem eru hlutafélög, önnur félög með takmarkaðri ábyrgð eða sjálfseignarstofnanir og fela þeim að annast framkvæmd og rekstur á einstökum þjónustuþáttum á starfssviði stofnunarinnar, enda sé slíku félagi eða fyrirtæki gagngert komið á fót í þessu skyni.`` Við fyrri umræðu um frv. þótti sýnt að hér væri verið að opna fyrir einkavæðingu flugvalla og samgrh. gefin heimild til að fara sínu fram í því efni. Í framhaldinu, vegna þeirrar gagnrýni sem fram kom, lagði hæstv. samgrh. fram svohljóðandi brtt. við þessa grein: ,,Fjárveitingar samkvæmt þessari grein skulu vera samkvæmt heimild í fjárlögum og flugmálaáætlun``. Hér með var gefið í skyn að tryggt væri að allar breytingar sem gerðar yrðu á rekstrarformi kæmu til rækilegrar umfjöllunar á Alþingi, annaðhvort í tengslum við fjárlög eða flugmálaáætlun. Fjárhagslegar skuldbindingar ættu samkvæmt þessu að fara í gegnum fjárlagaumræðu og annað sem snertir flugmálin þyrfti að taka upp í tengslum við flugmálaáætlun. Því miður felst engin ótvíræð trygging í þessari lagabreytingu. Í því sambandi vil ég rifja upp hvernig hugmyndir um hugsanlega einkavæðingu Reykjavíkurflugvallar voru kynntar og í hvaða samhengi þær voru kynntar. Þær voru fyrst kynntar á fundi sem hæstv. fjmrh. boðaði til 18. febrúar. Þar kynnti hann almenningi hugmyndir sínar um einkaframkvæmd sem svo er nefnd. Þar er vísað sérstaklega til Breta. Einkaframkvæmd er þýðing á bresku hugtaki, PFI, Private Finance Initiative heitir það á enskri tungu og ég mun skýra nánar hvað í því felst. Í nefndaráliti vinnunefndar hæstv. fjmrh. segir m.a. og hér vísa ég í nefndarálit sem kynnt var á þessum fundi, 18. febrúar sl. Hér segir m.a., með leyfi forseta: ,,Einkaframkvæmd er bæði tímafrek og dýr í útfærslu. Við val á verkefnum þarf að leggja höfuðáherslu á þau verkefni sem skila mestri arðsemi fyrir þjóðfélagið. Nefndin leggur til að ríkisstjórnin samþykki að leggja áherslu á að færa verkefni ríkisins til einkaaðila með einkaframkvæmd á næstu árum. Nefndin hefur haft til skoðunar eftirfarandi verkefni sem öll eru á framkvæmdaáætlun ráðuneytanna og fyrirsjáanlegt er að ,,ráðist verði í á næstu árum.`` Hér eru efst á blaði: Reykjavíkurflugvöllur, heilsugæsla á höfuðborgarsvæði, Iðnskólinn í Hafnarfirði, gæsluvarðhaldsfangelsi. Lagt er til að þessi verkefni verði tekin til nánari skoðunar til að meta hagkvæmni þess að þau verði felld undir einkaframkvæmd.`` Hér vitna ég í skýrslu sem hæstv. fyrrv. fjmrh., Friðrik Sophusson, kynnti á opnum fundi hinn 18. febrúar sl., um einkaframkvæmd. Hér er hæstv. fjmrh. ríkisstjórnarinnar að kynna okkur að til standi að kanna möguleikana á því að einkavæða Reykjavíkurflugvöll. Síðan fáum við frv. frá hæstv. samgrh. þar sem opnað er fyrir þessa möguleika. Í kjölfar gagnrýni sem fram kemur á Alþingi setur hæstv. samgrh. fram þá hugmynd að fjárveitingar í þessa veru þurfi að vera samkvæmt heimild í fjárlögum og flugmálaáætlun. Hvað er einkaframkvæmd? Ég held að það þurfi að fara um það nokkrum orðum til að skilja hvers vegna lítið hald er í þessari lagabreytingu. Einkaframkvæmd opinberra verkefna felur í sér að einkaaðilum, einkafyrirtækjum, er falið að reisa og reka opinbera starfsemi, reisa fyrirtæki sem rúma opinbera starfsemi og reka hana síðan. Dæmi um slíkt sem tilraunir hafa verið gerðar með í Bretlandi eru t.d. fangelsi og nú er undirbúningur að einkaframkvæmd hjá mörgum sjúkrahúsum. Menn hafa gert þetta í vegagerð og ýmsum öðrum opinberum framkvæmdum. Þá er einkaaðilinn fenginn til þess að reisa fangelsið, reisa sjúkrahúsið og síðan reka það. Einkaaðilinn aflar lánsfjárins. En hverjar eru skuldbindingar opinbera aðilans, því þetta getur átt við ríki og sveitarfélög? Skuldbindingar hans eru að sjá einkaaðilanum fyrir notendum, hvort sem það eru fangar í fangelsin, sjúklingar í sjúkrahúsin eða þess vegna flugvélar á flugvellina o.s.frv. Hvers vegna skyldi þetta höfða til stjórnvalda, ríkisstjórna og bæjarstjórna? Hvers vegna skyldi þetta höfða til þessara aðila? Vegna þess að hægt er að stofna til framkvæmda án þess að leggja út fyrir þeim eina einustu krónu. Hinum fjárhagslegu skuldbindingum er velt yfir á framtíðina. Í stað þess að ríkið eða sveitarfélög taki peninga að láni og sýni í sínum reikningum að hafin sé vinna við nýtt sjúkrahús eða við að reisa nýtt fangelsi eða skóla og þar fram eftir götunum, þá hefur einvörðungu verið gerður þessi rammasamningur við einkafyrirtæki um að takast á hendur þessa starfsemi. Og peningarnir, hinar fjárhagslegu skuldbindingar er ekki að finna í opinberum reikningum. Hjá ríkjum Evrópusambandsins sem eru að bisa við að fá aðild að hinni evrópsku mynt, þurfa menn að sýna fram á að ríkisbúskapurinn eða hinn opinberi búskapur standist vissar kröfur. Ein af þeim kröfum sem gerðar eru á hendur viðkomandi ríkjum er að skuldastaðan sé undir vissu lágmarki. Nú ætla ég aftur, herra forseti, að gera hlé á mínu máli þar til formaður samgn. sem ber ábyrgð á þessu máli er kominn hingað aftur í salinn og reyndar væri athugandi og umhugsunarefni fyrir hæstv. fjmrh. hvort hann ætlar ekki að vera viðstaddur umræðu þar sem rætt er um grundvallarþætti í fjármálastjórn íslenska ríkisins. Ég er ekki að gera kröfu um þetta. En ég velti því fyrir mér hvort ekki sé ástæða til þess fyrir hæstv. fjmrh. að vera viðstaddur umræðu af þessu tagi þar sem fjallað um grundvallaratriði í fjármálastjórn ríkisins. En ég er ekki að gera um þetta kröfu. Á síðari stigum munum við að sjálfsögðu taka upp viðræður við hæstv. fjmrh. Ég þakka fyrir að formaður samgn. skuli vera kominn í salinn. Reyndar er það umhugsunarefni fyrir Alþingi af hve mikilli léttúð hæstv. ráðherrar og sá sem hér gengur fyrir framan stólinn kannski sérstaklega og ýmsir aðrir stjórnarþingmenn taka umræðu hér. Ég tek eftir því t.d. að ekki er einn einasti framsóknarmaður í salnum. Þeir láta ekki svo lítið að hlusta á rök sem sett eru fram í málinu. Vel kann að vera að þingmenn sitji við sjónvarpsskjáinn á sínum skrifstofum og hlýði á umræður. Þetta er nokkuð sem við ekki vitum. En mér finnst það umhugsunarefni af hve mikilli léttúð og hve mikla vanvirðu menn sýna umræðu um háalvarleg efni eins og þessu. Ríkisstjórnin virðist vera orðin vön því að geta farið með meiri hlutann sem stendur á bak við hana að vild, sett fram fyrirskipanir og síðan hrist hausinn eins og hæstv. samgrh. gerði áðan með vandlætingu þegar menn eru beðnir um að taka þátt í málefnalegri umræðu. En hér erum við því miður að tala um mikið alvörumál og við erum að tala um grundvallarstefnu í íslenskri efnahagsstjórn sem hefur verið kynnt af ríkisstjórn Íslands þar sem m.a. var um það rætt að til stæði að skoða möguleikana á því að einkavæða Reykjavíkurflugvöll. Við viljum fá um þetta umræðu og við viljum fá tryggingu fyrir því að ekki verði ráðist í slíkar breytingar án þess að Alþingi komi þar að máli. Okkur er sagt að sú tillaga um lagabreytingu sem hæstv. samgrh. hefur sett fram eigi að tryggja þetta og ég er að færa rök fyrir því að svo sé ekki. Hvers vegna ekki? Vegna þess að hægt er að ráðast í þessar breytingar og framkvæmdir án þess að til komi fjárhagslegar skuldbindingar á fjárlögum. Við erum að tala um skuldbindingar sem velt er yfir á framtíðina og það er þetta sem freistar opinberra aðila nú að taka upp svokallaða einkaframkvæmd. Það hefur sýnt sig að það á ekkert síður við um ríkisstjórn Verkamannaflokksins í Bretlandi en Íhaldsflokksins. Verkamannaflokkurinn hefur tekið upp stefnu Johns Majors í þessu efni. Þessari stefnu var hleypt af stokkunum upp úr 1990. Árið 1992 var fyrst ráðist í einkaframkvæmd í Bretlandi og nú hefur komið á daginn að verkamannastjórn Tonys Blairs ætlar að hafa nákvæmlega sama hátt á. Og hvers vegna? Vegna þess að þetta býður upp á bókhaldsbrellur. Þetta býður upp á að menn geti orðið við þeim kröfum t.d. sem gerðar eru vegna hinnar evrópsku sameiginlegu myntar um skuldastöðu ríkisbúskaparins vegna þess að þær skuldbindingar sem menn gera sjást ekki á ríkisreikningum. Á málfundi, á opinberum fundi sem efnt var til fyrir nokkru síðan á vegum BSRB talaði fulltrúi breskra verkalýðssamtaka sem hafa rannsakað þessi efni, Margie Jaffe að nafni. Hún var spurð hvort opinberir aðilar hefðu yfirsýn yfir fjárhagslegar skuldbindingar sem ráðist hefði verið í í tengslum við einkaframkvæmd PFI, Private Finance Initiative í Bretlandi. Hún upplýsti að um þetta væru engar upplýsingar, það lægju engar upplýsingar fyrir vegna þess að hinar fjárhagslegu skuldbindingar er ekki að finna í ríkisreikningum eða reikningum sveitarsjóða. En þetta er jafnframt skýringin á því að þetta er freistandi fyrir stjórnvöld og þess vegna þegar hæstv. samgrh. segir okkur að komin sé trygging fyrir því að mál af þessu tagi fái rækilega umfjöllun á Alþingi vegna þess að þetta verði rætt í tengslum við fjárlög, þá er það nú álitamál. Þá kann það að orka tvímælis og væri fróðlegt að heyra útlistanir hæstv. samgrh. á því efni. Tvennt hefur valdið því að einkaframkvæmd hefur notið vinsælda í Bretlandi og á eflaust eftir að gera það víðar. Það eru annars vegar pólitískar ástæður, hugmyndafræðilegar pólitískar ástæður. Breska íhaldið tók þetta fyrst upp. Og einnig efnahagslegar og bókhaldslegar ástæður sem skýra það hvers vegna Verkamannaflokkurinn breski hefur einnig tekið þetta upp þó að þar kunni einnig að liggja pólitískar ástæður að baki enda sá flokkur genginn mjög langt til hægri þegar saga hans er skoðuð og farinn að taka upp ýmsa siði sem breska íhaldið hefur innleitt í bresku samfélagi, allt of marga siði. Í þessu ljósi tel ég að Alþingi verði að skoða þær lagabreytingar sem hæstv. samgrh. hefur lagt fram. Ég óska eftir nánari skýringum hans á eftir eða að hann geri þinginu grein fyrir því hvernig hann telji að tillaga hans að lagabreytingu tryggi að rekstrarformsbreyting á Reykjavíkurflugvelli t.d. fengi rækilega umfjöllun á Alþingi. Áður en ég hverf frá þessu máli langar mig að víkja nokkrum orðum að reynslunni af einkaframkvæmd á Bretlandi vegna þess að hún er því miður ekki mjög beysin. Því miður, segi ég, vegna þess að ég hef trú á því að íslensk stjórnvöld hyggist taka þetta fyrirkomulag upp og það er vægast sagt ógnvekjandi. Á fundinum 18. febrúar þar sem hæstv. fjmrh. kynnti einkaframkvæmd í opinberum verkefnum vísaði hann í reynslu Breta m.a. á eftirfarandi hátt, með leyfi forseta: ,,Þessari aðferð hefur verið beitt með góðum árangri í ýmsum löndum. Af þeim löndum sem næst okkur liggja hafa Bretar náð lengst. Þar hefur einkaframkvæmd verið beitt við rekstur vega, fangelsa, sjúkrahúsa, skóla og upplýsingakerfa. Árangur af einkaframkvæmd birtist m.a. í eftirfarandi tölum: Í verkefnum á sviði vegagerðar hefur kostnaður verið 15% lægri að jafnaði en ef ríkið hefði annast vegarlagninguna og rekstur veganna verið með hefðbundnum hætti. Með útboði á byggingu, fjármögnun og rekstri fangelsa hefur árlegur kostnaður reynst vera 10% lægri en gera mátti ráð fyrir ef ríkið hefði sjálft annast verkefnið. Dæmi eru um að kostnaður við að fela einkaaðilum rekstur umfangsmikilla tölvukerfa hafi verið ríflega helmingi lægri en sambærileg verkefni á vegum ríkisins.`` Því miður standast þessar upplýsingar ekki. Þeir aðilar sem hafa kannað þessi mál í Bretlandi, þ.e. ríkisendurskoðunin breska og endurskoðunarnefnd sem starfar á vegum breska þingsins hafa komist að annarri niðurstöðu en hér greinir frá t.d. varðandi vegagerðina. Þessar tölur sem hér eru nefndar eru ekki réttar nema hvað snertir fangelsin. Þar mun í einu tilviki hafa tekist að ná tilkostnaðinum niður um það hlutfall sem hér er nefnt. En það kom líka fram í yfirheyrslu í breska þinginu að allur sparnaðurinn hafði náðst með því að greiða starfsmönnum lægri laun. Það er að koma á daginn núna að þetta fyrirkomulag þegar upp er staðið er miklu dýrara fyrir hið opinbera en hefðbundinn byggingarmáti og rekstur. Vegna þess að lántakan fyrir það fyrsta er miklu dýrari. Það er dýrara fyrir einkaaðila að taka lán en fyrir opinbera aðila. Hvers vegna? Vegna þess að hjá opinberum aðilum eru taldar vera traustari tryggingar og það er ávísun á lægri vexti og minni tilkostnað af láninu. Annað er að samningar sem þessu tengjast hafa reynst mjög dýrir, mjög dýrir. Það hafa verið nefndar háar tölur í því sambandi og verktakar hafa kvartað undan þessu. En hinir pólitísku menn trúðu því að einkaframkvæmdin mundi þegar upp væri staðið reynast miklu hagkvæmari og tilkostnaðurinn yrði minni fyrir bragðið. Þetta hefur heldur ekki reynst vera rétt. Tilkostnaðurinn hefur vaxið upp úr öllu valdi. Til dæmis hefur verið bent á að frá því að upphaflegar áætlanir voru gerðar og þar til niðurstöður lágu fyrir hefur tilkostnaðurinn aukist t.d. í heilbrigðisþjónustunni um 72%. Frá því að upphaflegar áætlanir voru gerðar og þar til málin voru nýlega könnuð hefur kostnaðurinn rokið upp úr öllu valdi. Ég ætla að nefna nokkur sjúkrahús. Bishop Auckland sjúkrahúsið, upphafleg áætlun 26 millj. punda. Nýjasta áætlun 52 millj. punda. Kostnaðaraukning samkvæmt áætluninni um 100%. Bromley, 80 millj. pund, nýjasta áætlun 120 millj. punda, 50% hækkun. Carlisle, upphafleg áætlun 48 millj. punda, nýjasta áætlun 63 millj. punda. Aukningin um 31%. Dartford, 97 millj. punda, nýjasta áætlun 137 millj. punda, 41% hækkun. Og svona mætti áfram telja. Samtals nemur þessi kostnaðaraukning samkvæmt áætlunum á einum 14 sjúkrahúsum 72%, frá 766 millj. punda í 1.314 millj. punda. Með öðrum orðum, frá því lagt var af stað og upphaflegar áætlanir voru gerðar og þar til komið er sögu nú hefur kostnaðurinn eða áætlaður kostnaður aukist að meðaltali um 72%. Á þessu fyrirkomulagi hafa því verið sýndar ýmsar mjög alvarlegar brotalamir enda er það svo að í ræðunni sem hæstv. fyrrv. fjmrh. flutti á fundinum 18. febr. benti hann á að ákveðnar hættur fylgdu þessu fyrirkomulagi. ,,Þessi aðferð gæti`` --- og ég vitna, með leyfi forseta, beint í hæstv. fyrrv. fjmrh. --- ,,boðið heim freistingu, ekki síst fyrir stjórnmálamenn því að ábyrgð ríkisins er mikil. Framkvæmdir sem setið hafa á hakanum vegna fjárskorts komast allt í einu á dagskrá þar sem utanbókhaldsaðferð einkaframkvæmdar hefur síður áhrif á reikningsskil ríkisins en venjulegar opinberar framkvæmdir. Slíkt kann að leiða til þeirrar hugsunar sem við þekkjum svo vel: Framkvæmum nú og greiðum síðar.`` Þetta er úr ræðu hæstv. fyrrv. fjmrh., Friðriks Sophussonar, sem þó jafnframt kynnti okkur og kynnti þjóðinni að til stæði að fara út á þessa braut, enda þótt öll rök hnígi síðan í gagnstæða átt. En freistingin er svo mikil og áköf að geta blekkt með bókhaldi að menn telja að þeir geti ekki haldið aftur af sér og setja síðan fram þessa stefnu. Það er sérstök ástæða til að fylgjast rækilega með gjörðum hæstv. samgrh. Þegar við ræddum um hlutafélagavæðingu Pósts og síma hf., sem nú heitir, sagði hann Alþingi að svo lengi sem hann sæti þá stæði ekki til að selja þessa stofnun. Það eitt stæði fyrir dyrum að gera hana að hlutafélagi. Núna nokkrum mánuðum síðar kemur hann fram fyrir þjóðina og talar um nauðsyn þess að koma símanum í verð og selja hann. Í því tilviki reyndust loforð hans og yfirlýsingar hér í þingsal lítils virði, það var lítið hald í þeim. Ég sagði í umræðu um Póst og síma á sínum tíma að ég skildi mjög vel þá menn, þó að ég væri ekki sammála þeim, sem vildu gera Póst og síma að hlutafélagi og ætluðu sér síðan að selja það, að virkja markaðslögmálin, ég skil þá hugsun mætavel. Hina sagðist ég ekki skilja, hvers vegna menn á annað borð færu út á þessa braut ef þeir gerðu eins og hæstv. samgrh. Halldór Blöndal gerði þá, lýsti því yfir að það stæði ekki til að selja stofnunina.

Forseti óskar eftir að áheyrendur á þingpöllum trufli ekki fundinn.

Hér er verið að ræða frv. til laga um loftferðir og sérstaklega eina grein frv., 7. gr., og brtt. hæstv. samgrh. um þá lagagrein þar sem verið er að opna á einkavæðingu flugvallanna. Alþingi mun taka þann tíma sem það vill til að ræða það mál. Er þeirri umræðu reyndar hvergi lokið. Það sem ég var að gera að umtalsefni hér í þingsal voru orð og efndir hæstv. samgrh. sem er ábyrgur fyrir því frv. sem er til umræðu. Hann hefur lagt fram breytingu á frv. til laga um loftferðir sem á að tryggja að Alþingi fái til umfjöllunar hugsanlegar ákvarðanir eða tillögur hans um að einkavæða Reykjavíkurflugvöll. Ég er að færa rök fyrir því að Alþingi hafi ekki fengið slíka tryggingu. Að það, sem hæstv. samgrh. hefur sagt í tengslum við sínar lagabreytingar, standist ekki. Ég var í þessu samhengi að rifja upp ósannindi sem hæstv. ráðherra hafði í frammi í þingsal á sínum tíma þegar hann fullvissaði Alþingi og þjóðina um að ekki stæði til að selja hlut í Pósti og síma, eftir að fyrirtækið var gert að hlutafélagi, svo lengi sem hann væri í embætti samgrh. Hann sagði okkur það. Núna fáeinum mánuðum síðar hefur hann snúið af þessari braut. En þetta skiptir náttúrlega ekki nokkru einasta máli, að saman fari orð og efndir ráðherra. Menn bara hrista sig og brosa og glotta. Menn þurfa ekkert að leggja til málanna. Það þarf engin rök, bara taka ofan gleraugun og brosa pínulítið og hlæja pínulítið.

Það kemst nú ekki nema einn maður í stólinn í einu.

Nei, og sá maður mun halda sig við stólinn svo lengi sem þurfa þykir og nauðsynlegt er. Það mun ég gera. Ég hef verið að fara yfir reynslu Breta af þeirri framkvæmd sem ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hyggst hrinda í framkvæmd, þ.e. einkaframkvæmd á opinberri starfsemi. Ég er að segja að reynsla Breta af þessu fyrirkomulagi hafi verið sú að um sé að ræða kostnaðarsamara fyrirkomulag fyrir almenning, fyrir hið opinbera og óhagkvæmara á alla lund. Ég hef líka verið að gera að umræðuefni yfirlýsingar hæstv. samgrh. í tengslum við önnur mál, en hann hefur lýst því yfir að hann langi til að koma hér í stólinn og gera okkur grein fyrir hugmyndum sínum og hvað býr að baki þeirri tillögu sem hann hefur sett fram varðandi 7. gr. laga um loftferðir. En ég á þess kost að koma aftur í ræðustól og ræða þetta mál og það mun ég svo sannarlega nýta mér.

Virðulegi forseti. Það mál sem við ræðum núna, frv. til laga um loftferðir, hefur fengið sérlega mikla umfjöllun Alþingis. Í 1. umr. var að sjálfsögðu gerð mjög ítarleg grein fyrir frv. Þetta er í annað skipti sem það kemur fyrir þingið. Í samgn. Alþingis var þetta sent út til umsagnar mjög margra aðila, þeirra sem við gátum látið okkur detta í hug að hefðu áhuga á þessu máli eða teldu sig þetta varða. Þær umsagnir komu frá mjög mörgum aðilum, ítarlegar, vandaðar og málefnalegar, og samgn. Alþingis fór ofan í þetta mál á ótal fundum. Frv. fékk með öðrum orðum mjög vandaða málefnalega umfjöllun í samgn. þar sem allir samgöngunefndarmenn, meirihlutamenn jafnt sem minnihlutamenn, komu að málinu. Ef við skoðum þær brtt. sem lágu fyrir Alþingi við 2. umr. málsins, sýnist mér að þær væru um 30. Það liggja tvær brtt. fyrir um þetta mál nú við 3. umr. málsins, önnur frá hæstv. samgrh., hin frá meiri hluta samgn. Af þessu sést að þó stundum sé tilefni til þess að tala sem svo að mál fari á færibandi í gegnum Alþingi, fái ekki eðlilega umfjöllun og þingið taki ekki pólitíska sjálfstæða afstöðu til málanna, á það alveg sérlega illa við í umræðunni um þetta mál. Ég vil þess vegna láta það koma mjög skýrt fram að ég tel að það hafi verið fremur ómakleg orð hjá hv. 17. þm. Reykv. að gefa það til kynna að við, sem berum ábyrgð á þessu máli, a.m.k. hér, bæði hæstv. samgrh. og ég, hefðum ekki reynt að taka efnislega fullan þátt í þeirri umræðu sem fram hefur farið um málið. Það gerði ég svo sannarlega við 2. umr. og ég var að sjálfsögðu reiðubúinn til að gera það við 3. umr., þurfti að grípa til þess í tvær mínútur eða eina mínútu að fara fram í símann vegna skuldbindinga sem ég var afboða mig frá og það var skýringin á því að ég stóð handan við þilið til að koma því á framfæri og annað var það ekki. Ég vil hins vegar segja að ég tel mjög eðlilegt að við ræðum málið ítarlega hér eins og annars staðar vegna þess að hér er um að ræða grundvallarlagasetningu. Þetta er grundvallarlagasetning um loftferðir sem tekur til ákaflega mikilvægrar atvinnugreinar. Atvinnugreinar sem þúsundir manna taka þátt í og eru auðvitað grundvöllurinn að samgöngum okkar við útlönd og grundvöllurinn að ferðaþjónustunni í landinu svo dæmi sé tekið. Ég er að sjálfsögðu tilbúinn til að ræða þessi mál vel og ítarlega vegna þess að ég tel að frv. verð\-skuldi fulla umræðu og verðskuldi mikla athygli og þetta er kannski dæmi um mál sem fer ekki mikið fyrir í opinberri umræðu. Hér er um að ræða mál sem er grundvallarlagasetning, stórt mál en vekur hins vegar kannski ekki mikla opinbera athygli. Ég vil líka segja, virðulegi forseti, alveg skýrt og greinilega að 7. gr. þessa frv. fékk að sjálfsögðu líka sína athygli. Það var hins vegar um að ræða pólitískan ágreining um málið í nefndinni. Minni hluti samgn. var annarrar skoðunar en meiri hlutinn. Meiri hlutinn komst að þeirri niðurstöðu að halda bæri óbreyttri 7. gr. eins og frv. gerði ráð fyrir. Hæstv. samgrh. hefur hins vegar lagt til að gera nokkra breytingu á sem er eðlilegt að hæstv. samgrh. sjálfur geri grein fyrir. Þá skulum við velta aðeins fyrir okkur vegna þess að 7. gr. er til umræðu, ekki bara brtt. hæstv. ráðherra því að hún snertir efnisatriði 7. gr., hvers vegna það var sem við komumst að þeirri niðurstöðu í meiri hluta samgn. að skynsamlegt væri að halda þessari grein þarna inni. Í því sambandi vil ég sérstaklega vekja athygli á og vísa til umsagnar um 7. gr. sem birtist í frv. sem varpar ljósi á tilgang og þýðingu þess að grein af þessu taginu sé til staðar í frv. og opni þær lagaheimildir sem þarna er verið að opna á. Ég ætla að leyfa mér, virðulegi forseti, í þessu sambandi að lesa upp úr þessari greinargerð: ,,Á undanförnum árum hefur verið mikil umræða um rekstur ríkisstofnana, hlutverk þeirra og hvernig hagkvæmni þeirra verði aukin. Í því sambandi hefur samstarf ríkisstofnana við íslensk og erlend fyrirtæki aukist og frekari aukning í vændum, enda eru tækifærin mörg. Markmið samstarfs af þessu tagi er bæði að efla þekkingu og framfarir hér á landi, auka rannsóknir, bæta áætlunargerð og enn fremur að koma á framfæri á erlendum mörkuðum búnaði og þekkingu sem fyrir hendi er hér á landi og selja þjónustu. Það er því nauðsynlegt að hlutaðeigandi stofnanir hafi svigrúm til að taka þátt í þessu samstarfi, t.d. með stofnun hlutafélaga eða annarri þátttöku í fyrirtækjarekstri í þessu markmiði. Slíkt svigrúm hafa stofnanir ekki í dag að óbreyttum lögum. Með því að heimila þeim þátttöku í fyrirtækjarekstri er stofnuninni gert kleift að nýta tækifæri sem gefast til að auka sjálfstæði þeirra, ná meiri hagkvæmni og bæta afkomu á breyttum tímum.`` Síðan segir enn fremur: ,,Ákvæði greinar þessarar hafa þríþættan tilgang. Í fyrsta lagi er lagarammi settur um samstarf eins og samstarf Flugmálastjórnar og Kerfisfræðistofu verkfræðideildar Háskóla Íslands sem hefur staðið árum saman og lýtur að þróun hugbúnaðar fyrir flugumferðarþjónustu. Er um þetta fjallað í 1. mgr. en fyrirmynd hennar er sótt í gildandi lög um Háskóla Íslands. Jafnframt er lagt til að Flugmálastjórn verði heimilað að stofna fyrirtæki til að selja þjónustu stofnunarinnar. Samkvæmt 3. mgr. er hins vegar opnuð leið fyrir þann möguleika að færa hluta af starfsemi Flugmálastjórnar í hendur sjálfstæðra aðila sem starfa mundi í nánum tengslum við embættið en erlendis er nokkuð tíðkað að stofna sérstök félög um t.d. flugumferðarþjónustu.`` Ég held, virðulegi forseti, að þetta séu ákaflega mikilvæg rök. Þetta skiptir máli og þetta eru efnisleg rök og við tókum efnislega afstöðu til málsins og við lýstum okkur sammála því sjónarmiði sem þarna er sett fram og kristallast að sjálfsögðu í 7. gr. eins og hún birtist í þessu frv. Hægt er að tíunda ýmislegt annað í þessu sambandi. Ég vek t.d. athygli á því sem ég tel sjálfur að sé veigamikið innlegg og það er innlegg minni hluta samgrn. sem vekur athygli á því í minnihlutaáliti sínu við 2. umr. málsins að að sumu leyti væru ákveðnir agnúar á skipulagi Flugmálastjórnar. Annars vegar væri um að ræða framkvæmdaaðila sem sér um framkvæmd og það að starfrækja flugvallarnetið í landinu og síðan erum við með eftirlitsaðila sem líka yrði Flugmálastjórn og hefur eftirlit að nokkru leyti með sjálfri sér. Ég er að vísu ekki sammála þeirri niðurstöðu sem minni hlutinn kemst að en ég held hins vegar að þetta sé athyglisverð ábending sem okkur beri að líta á. Ég segi, virðulegi forseti, hér er verið að opna þann möguleika að auka skilin á milli annars vegar framkvæmdaþáttarins er verkast vill og hins vegar eftirlitsþáttarins. Þess vegna held ég, virðulegi forseti, að þessi grein sé liður í því að koma til móts við það sjónarmið að það sé eðlilegra að við höfum annars vegar framkvæmdaþáttinn og hins vegar eftirlitsþáttinn. Ef við skoðum þróunina í lagasetningu einmitt á þessu sviði hefur hún verið í þessum anda. Fyrir örfáum árum voru afgreidd lög á Alþingi um rannsókn flugslysa. Niðurstaðan þar var sú að taka þann þátt út úr Flugmálastjórn og gera hann sjálfstæðan einmitt vegna þeirrar röksemdafærslu sem birtist í áliti minni hluta samgn. að auka beri sjálfstæði og slíta þarna á milli. Hv. 17. þm. Reykv. fór mikinn varðandi einkafjármagnið. Þetta eru hins vegar líka pólitískt deilumál. Ég lít ekki þannig á að það sé verkefni okkar að útkljá þá deilu. Ef beitt yrði einkafjármögnun varðandi Reykjavíkurflugvöll eða einhver önnur verkefni á vegum ríkisins er það auðvitað sjálfstæð ákvörðun. Hér er annars vegar um það að ræða að við erum að fjalla um 7. gr. sem opnar tilteknar heimildir og hins vegar er hér um að ræða þá skoðun hv. þm. að einkafjármögnum sé ekki heppileg leið til þess að annast framkvæmdir á vegum hins opinbera. Það eigi að fara aðrar leiðir. Það er hins vegar sjónarmið hans sem ég virði fullkomlega þó að ég sé ekki endilega sammála því. Virðulegi forseti. Meðal annars vegna þeirra orða hv. þm. sem hann lét falla í þessari umræðu um ósjálfstæði þingsins og menn tækju ekki eðlilegan þátt í þinglegri umræðu fannst mér nauðsynlegt að ég gerði aðeins grein fyrir þeim þankagangi sem bjó að baki umfjölluninni í hv. samgn. varðandi þetta mjög mikilvæga mál sem frv. til laga um loftferðir er. Ég ítreka að ég tel að þetta sé eitt af stóru málunum sem Alþingi er núna að fást við, þ.e. að setja þessa heildarlagasetningu og ég held þess vegna að það sé mjög mikilvægt að okkur takist vel til og ég trúi því að það verði niðurstaða Alþingis á þessum vordögum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. formanni samgn. fyrir innlegg hans í umræðuna og sérstaklega þar sem hann vék að 7. gr. frv. Það skýrir fyrir okkur hvers vegna tillögur eru gerðar um lagabreytingar, hvaða efnisleg rök liggja þar að baki. Ég minni hv. þm. á að það er þetta sem ég er að reyna að fá fram í dagsljósið, hvað það er sem vakir fyrir löggjafanum með þeim lagabreytingum sem hann er að leggja til og ætlar að festa í lög. Þinginu á að vera fullljóst hvað það er sem hér hangir á spýtunni. Hv. þm. segir að það sé svo önnur spurning hvað menn geri varðandi einkaframkvæmdina en ég vek athygli á því að fulltrúi sömu ríkisstjórnar, hæstv. fjmrh., nú hæstv. fyrrv. fjmrh., tilkynnti þjóðinni að til stæði að skoða einkaframkvæmd á Reykjavíkurflugvelli sérstaklega. Þegar hv. samgn. kemur síðan fram með tillögu um lagabreytingu af þessu tagi er ekki óeðlilegt að menn taki slíkt til umfjöllunar og inni menn eftir því sem eru ábyrgir fyrir þessum tillögum hvað það er sem fyrir þeim vakir.

Virðulegi forseti. Bara svo það liggi alveg fyrir að ég taldi ekkert óeðlilegt við það að hv. þm. spyrði mig eftir því hvað fyrir samgn. vekti í þessu máli. Eins og ég sagði áðan er um að ræða mjög stórt og þýðingarmikið mál sem við erum vonandi að leiða til lykta. Það er hárrétt hjá hv. þm. að þessi mál þurfa að vera mjög ljós og þess vegna var ágætis tilefni til að fara efnislega yfir þennan þátt málsins. Ég ræddi um ýmislegt annað við 2. umr. jafnframt eins og hv. þm. er kunnugt. Ég man að hv. þm. sat yfir þeirri umræðu allri og fyrir það ber að þakka en að öðru leyti vil ég bara segja að ég tel að það hafi verið ágætt að við höfum tækifæri til þess að fjalla um þessi mál efnislega því að hér er um að ræða mjög stórt og viðamikið mál.

Hæstv. forseti. Ég ítreka að það er mjög mikilvægt að Alþingi og alþm. geri sér grein fyrir því hvað þær lagabreytingar sem þingið er að samþykkja fela í sér og á hvað þær eru að opna. Ég veit ekki hvort hæstv. samgrh. ætlar að blanda sér í umræðuna og skýra okkur frá því hvað það er sem fyrir honum vakir. Reyndar veit ég ekki hvað væri hægt að treysta slíku. Það hefur sýnt sig áður í öðru máli og ég gerði það að umtalsefni í ræðu minni áðan að þær yfirlýsingar sem ráðherrann gaf á sínum tíma um Póst og síma, einkavæðingu og sölu hugsanlega á Pósti og síma, reyndust ekki réttar, en fróðlegt væri að vita hvort hann ætli að láta svo lítið að skýra Alþingi frá því hvað fyrir honum vakir. Svo er það náttúrlega þingmanna og þjóðarinnar að gera upp við sig hvað menn leggja upp úr slíkum yfirlýsingum frá slíkum hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Það er að sönnu hárrétt sem hefur komið fram við 3. umr. málsins að hér er svo sannarlega um að ræða grundvallarlagasetningu. Það var að sönnu áréttað við 2. umr. málsins að verið er að færa til nútímahorfs lög sem hafa verið lengi í gildi í þessum málaflokki, í málaflokki sem hefur tekið sannarlega örum tæknilegum breytingum á síðustu árum og áratugum þannig að ekki er seinna vænta að Alþingi grípi í taumana og reyni að færa ýmsa tæknilega þætti til nútímahorfs og huga að öðrum mikilvægum og pólitískum rekstrarlegum þáttum sem drepið er á. Ég ætla að reyna að endurtaka ekki það sem kom fram við 2. umr. málsins. Hún var um margt ágæt þó að segja megi að margar þær ábendingar og athugasemdir sem komu frá hv. 17. þm. Reykv. hafi legið að mörgu leyti óbættar hjá garði, þ.e. að lítil svör hafi fengist hjá hæstv. samgrh., lítil viðbrögð við því meginstefi, þ.e. hvaða framtíðarsýn hann hefur á grundvelli þeirrar nýju lagasetningar sem verður væntanlega að veruleika innan skamms. Ég fór mjög ítarlega yfir það við þá umræðu og leitaði eftir því, einmitt í ljósi reynslunnar eins og 17. þm. Reykv. nefndi áðan hvernig hann sæi fyrir sér að framtíð þessara mála yrði, ekki síst í ljósi þeirra mjög svo víðfeðmu og víðtæku heimilda sem honum eru skammtaðar í 7. gr. frv. En áður en ég vík að því er rétt að nefna annað lykilatriði sem ég saknaði líka dálítið við 2. umr. málsins. Það lýtur að mikilvægi þess að skilið sé mjög glögglega á milli framkvæmdarvalds annars vegar og eftirlitsvalds hins vegar. Það var tekið mjög myndarlega á því, skulum við segja, að mörgu leyti, við þær ákvarðanir sem teknar voru um hlutafélagavæðingu Pósts og síma. Þegar Pósti og síma var hent út á markað voru menn alltént sammála um að það eftirlits- og framkvæmdarvald í skjóli opinberra aðila sem Póstur og sími hafði með höndum gæti ekki gengið lengur að óbreyttu þegar félagið væri komið út á markað í formi hlutafélags. Þess vegna var gripið til þess ráð að setja á stofn viðamikla og valdamikla stofnun sem heitir Fjarskiptastofnun. Margt í þeirri löggjöf var svo sem umdeilanlegt en ég ætla ekki að rekja það hér. En allt að einu reyndu menn að nálgast það viðfangsefni skýrt og afmarkað að það færi einfaldlega ekki saman að sama stofnun hefði stjórnsýsluvald á hendi og eftirlitsvald með sjálfri sér og öðrum hugsanlegum samkeppnisaðilum. Það hefur hins vegar ekki verið gert í þessu frv. Ég nefndi það við 2. umr. málsins, og ekki er verið að ljóstra upp neinu leyndarmáli í því sambandi, að ýmsir sérfræðingar sem til okkar komu í samgn., þar á meðal sérfræðingur ráðuneytisins sjálfs, nefndu að þess væri væntanlega ekki langt að bíða að við yrðum knúnir til þess að skilja þarna á milli. Að alþjóðlegir samningar sem við höfum undirgengist, m.a. í tengslum við Evrópu, gerðu það að verkum að við gætum ekki gengið fram með óbreyttum hætti. Það væri enginn bragur á því að Flugmálastjórn væri framkvæmdaaðili, hugsanlega núna eftir samþykkt þess frv. framkvæmdaaðili með öðrum hagsmunaaðilum, fyrirtækjaeignandi með Flugleiðum eða Íslandsflugi, fyrirtækjaeigandi með einhverjum öðrum rekstraraðilum eða eignaraðilum flugvalla eða flugstöðva vítt og breitt um landið einn daginn. Síðan kemur flugmálastjóri í vinnuna næsta dag og ætlaði sér að úrskurða um ágreiningsefni eða kæruefni sem upp kæmu gagnvart þessum sömu aðilum. Ég vek líka athygli á því að Flugmálastjórn hefur veitingarvald, veitir flugrekstrarleyfi að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Hvaða stöðu hefur Flugmálastjórn, flugmálastjóri og starfsfólk hans, í því að vera annan daginn í samstarfi og samvinnu við uppbyggingu á völlunum --- hugsanlega í sama fyrirtæki, dótturfyrirtæki, sbr. 7. gr. --- og svo næsta dag ætla þeir að úrskurða í kæruefnum og þrætuefnum og vera dómari í því hvaða aðilar það eru sem uppfylla skilyrði um flugrekstrarleyfi? Það er engin mynd á þessu og þess vegna hefði ég talið eðlilegast og áréttaði það margoft í nefndinni og það kemur fram í nál. minni hlutans að við höfum tekið þetta skref núna til fulls og skilið þarna á milli, fyrst á annað borð var lögð í það vinna að fara í þá grundvallarlagasetningu, sem hér er sannarlega á ferðinni. Þó að við getum verið pólitískt ósammála um ýmsa þætti hennar þá er hér grundvallarlagasetning á ferðinni sem er ávísun á framtíðina. Þá eiga menn ekki að geyma svona þætti. Ég spáði því og spái því enn að það verði á næsta hausti, ekki seinna en um næstu áramót, sem við stöndum frammi fyrir því að ræða frv. til laga til breytinga á lögum um loftferðir og sem vísar einmitt til þess að það þurfi að skilja á milli framkvæmdasviðsins annars vegar og eftirlitssviðsins hins vegar. Þess vegna árétta ég það og kalla eftir því og spyr hæstv. ráðherra hvort það hafi verið af hálfu hans einhver hugsun hvers vegna ekki var að finna þessi ákvæði í frv. sjálfu og hvort hann hafi þrýst á um það við meiri hluta samgn. að lagfæra ekki frv. í þessa veruna. Sérfræðingur hans í ráðuneytinu hafði skilning á því en hafði auðvitað ekkert vald til þess að koma með neinar tillögur um það enda ekki um það spurt en ég spyr hæstv. ráðherra: Sér hann ekki ljósið í þessu sambandi? Áttar hann sig ekki á því hvað hér er á ferð? Ég spyr líka, ef hann gerir það ekki: Hvaða eðlismunur er á skilum framkvæmdarvalds annars vegar og eftirlitsvalds hins vegar hér og aftur á fjarskiptasviðinu? Af hverju var gripið til þess ráðs að setja á svið Fjarskiptastofnun Íslands sem sjálfstæða og óháða eftirlitsstofnun með því að samkeppnin gæti gengið það vel fyrir sig að þeir sem væru á fjarskiptasviðinu uppfylltu þær reglur sem kveðið væri á um og leyfisveitingar o.s.frv. Af hverju fer betur á því að það virki þar en þegar kemur að loftferðasviðinu þá eigi þetta bara að vera í gamla farinu? Ég segi það, virðulegi forseti, að við höfum auðvitað búið við þetta svona. Menn hafa vanist þessu en nú eru bara að verða gerbreytingar á og þær breytingar er að finna í 7. gr. frv. sem lýtur að heimildum ráðherrans til þess að setja ákveðna þætti, fáa eða marga, allt eftir efnum og ástæðum, allt eftir vilja hans og löngunum hverju sinni á einkamarkað. Ef þetta verður að lögum hefur hann með öðrum orðum heimild án þess að spyrja kóng eða prest til þess að stofna til hlutdeildarfélaga með hugsanlega flugrekstraraðilum sem eru sérfræðingar á þeim vettvangi, eru auðvitað þeir aðilar sem þekkja sannanlega best til. Hann hefur heimild til þess að stofna ný félög eða láta Flugmálastjórn gera það um hin ýmsu mál og út af fyrir sig gæti hann samkvæmt orðanna hljóðan einkavætt Flugmálastjórn nánast alla. Hann gæti þess vegna skilið flugmálastjóra einan eftir og stofnað nýtt hlutafélag um allt annað samkvæmt þeirri heimild sem hér. Vissulega má segja, þá komum við að þeirri spurningu: Er það eitthvað óskynsamlegt?  Hitt er ekki síður alvarlegt að Alþingi Íslendinga ætlar sér ekki að hafa neinar skoðanir á því, ætlar sér einfaldlega að skilja við málið með þeim hætti að hæstv. ráðherra og framkvæmdarvaldið geti bara haft það eins og það vill frá einum tíma til annars. Þetta er að verða lenska í stjórn þessarar ríkisstjórnar og ég er satt að segja að verða æ meira undrandi eftir því sem á kjörtímabilið líður hvað hv. stjórnarþingmenn láta hafa sig í að þeir skuli trekk í trekk í hverju málinu á fætur öðru hafa sig í það að knýja á og keyra í gegn lagafrumvörp sem eru klæðskerasaumuð fyrir framkvæmdarvaldið þar sem sagt er einfaldlega: framkvæmdarvaldinu er heimilt að hafa þetta eins og það vill. 7. gr. frv. um loftferðir er nákvæmlega dæmi af þeim toga. Hæstv. samgrh. má hafa það eins og hann vill. Þannig ætti 7. gr. frv. að hljóma og þannig ættum við auðvitað að hafa það, þannig ættum við að ganga frá lagatextum að þeir segi það sem þeim er ætlað að meina. Ég er þessu algerlega ósammála og hef ekkert undirgengist þá framsalskvöð sem mér virðist að stjórnarmeirihlutinn á hinu háa Alþingi hafi gert. Það sé eitthvað sjálfgefið að þótt menn sitji í þessum enda salarins fái þeir allar heimildir á silfurfati og geti nánast ráðskast með hlutina eins og þeir vilja. Ég veit t.d. að hv. þm. sem gengur nú í salinn, hv. þm. Egill Jónsson, er ekkert hrifinn af svona ráðslagi innst inni. Hann vill ekkert hafa það að einhverjir ráðherrar geti farið sínu fram án þess að spyrja kóng eða prest. Hann vill auðvitað að Alþingi hafi um það eitthvað að segja og ráði því frá einum tíma til annars. Vissulega má segja með sanni að einhver örlítill áfangasigur hafi náðst í þessum efnum og Alþingi eilítið reist við virðingu sína, þ.e. stjórnarmeirihlutinn. Við skulum hafa það eins og það er því að eftir 2. umr. eða við lok hennar öllu heldur kom hæstv. samgrh. fram og lagði eitthvað til málanna í þessum ræðustól þar sem hann gerði að tillögu sinni að fjárveitingar skv. 7. gr. skyldu vera samkvæmt heimild í fjárlögum og flugmálaáætlun, eins og það hljómar. Sú brtt. er síðan til umræðu og afgreiðslu og þess er að vænta að allnokkur sátt verði um að það horfi þó til bóta. Á hinn bóginn er engan veginn gengið nógu langt, þ.e. þessi brtt. er þannig úr garði gerð að maður veltir því dálítið fyrir sér hver virkni hennar verður þegar til kastanna kemur því að auðvitað gefur auga leið að við fjárlagagerð á komandi hausti er samgrh. það einfaldlega í lófa lagið að setja það inn undir einn lið. Nú vil ég, virðulegi forseti, biðja um áheyrn hæstv. samgrh. því að það er tillaga hans sem við erum að ræða og mig langar að biðja um álit á því ...

Forseti biður um að menn fækki fundum í salnum og hlýði á ræðumann.


             
            

Það telst vera fundur þegar þrír hafa sest saman og tala hver við annan. --- En nú hefur ræðumaður hljóð að nýju og getur haldið áfram ræðu sinni.

Ég þakka fyrir það, virðulegi forseti. Ég var að ræða á þessum fundi um brtt. hæstv. samgrh. sem kveður á um að skv. 7. gr., einkavæðingargreininni, þurfi Alþingi að samþykkja heimildir í fjárlögum og flugmálaáætlun. Ég sé alveg fyrir mér og það er ósköp einfalt að afgreiða það við fjárlagagerð á komandi hausti, að einn liður verði undir rekstri Flugmálastjórnar, einhverjar X kr. til þess að kaupa ný fyrirtæki og hlutdeild í öðrum, ellegar menn fari hina gömlu leið sem mér finnst öllu líklegra að það verði bara einföld 6. gr. heimild þar sem hæstv. ráðherra verði heimilt að kaupa og selja að vild. Það hafa menn séð mjög oft þannig að auðvitað er ekkert hald í brtt., ekki nokkur skapaður hlutur. Það er ekkert hald í því að Alþingi fái tækifæri til að koma aftur að pólitískri ákvörðun um það þegar, og ég segi þegar en ekki ef, því að ég veit að stefnt er að þessu leynt og ljóst, að tilteknir þættir í rekstri flugvalla, flugstöðva eða öðrum þeim vettvangi sem þetta frv. heyrir til verða einkavæddir, verða seldir eða sameinaðir við einkaaðila og það er þetta sem ég gagnrýni mjög harðlega. Það er rétt að rifja það upp enn og aftur hvernig umræðan gekk til með Póst og síma forðum daga og það er ekki langt síðan, það er hálft annað ár, þegar hæstv. ráðherra sem sat þá hérna megin í þessum sal og í þessum ræðustól áréttaði það að engar þær ákvarðanir yrðu teknar um skiptingu fyrirtækisins, um sölu fyrirtækisins öðruvísi en haft yrði samband við hið háa Alþingi og því yrði leyft að fylgjast með málinu. Hvað hefur gerst? Nákvæmlega hið gagnstæða. Við þingmenn, hvort sem við sitjum í samgn. þingsins eða ekki, höfum mátt fylgjast með því hvernig hæstv. samgrh. dettur í hug í viðtölum við sjónvarp eða útvarpið eða í einhverjum spjallþáttum í fjölmiðlum, hvernig hann ætlar að selja og skipta þessu upp og hafa þetta bara eins og hann vill. Það er komið á daginn að enginn þarf að spyrja Alþingi um neitt. Hann hefur þetta hlutafélag núna, Landssímann hf. og Íslandspóst hf. alveg eins og hann vill. Hann þarf ekki að spyrja nokkurn mann að því hér inni hvernig hann fer með þann eignarhlut, þrátt fyrir fyrirheit og loforð um hið gagnstæða. Ég segi bara eins og það er, virðulegi forseti, með fullri virðingu fyrir framkvæmdarvaldinu og mörgum ágætum hæstv. ráðherrum, að ég treysti þeim ekki fyrir þessu valdi. Fyrir hálfu öðru ári síðan eða þar um bil, þegar við afgreiddum hlutafélagavæðingu Pósts og síma, varaði ég sérstaklega við þessu. Stjórnarþingmenn hins vegar börðu í borðið þráfaldlega og sögðu: ,,Það er tryggt að Alþingi verður haft með í ráðum. Mjög náið samband verður haft við Alþingi ef gerðar verða þessar breytingar`` sem eru nú þegar orðnar og í aðsigi hvað varðar Póst og síma hf., Landssímann hf. og Íslandspóst hf. Þetta eru efndirnar í þeim efnum. Og er einhver ástæða til að ætla annað, virðulegi forseti, en að eitthvað annað verði upp á teningnum hvað varðar 7. gr. þessa frv., um flugbransann? Að einhver ástæða sé til að ætla að hæstv. samgrh., þessi eða einhver annar, leggi sig í líma við að koma til Alþingis og lýsa viðhorfum sínum og eiga í orðastað við þingmenn um það hvernig þeir og hann sjái framtíð mála þróast í þessum efnum? Það er ekki nokkur ástæða til þess heldur þvert á móti. Það er nokkurn veginn hægt að gefa sér að hann geri það ekki. Það er nokkurn veginn hægt að gefa sér það og fullyrða það hér og nú að það gerir hann ekki. Aðkoma Alþingis að því hvernig skipan mála verður hjá Flugmálastjórn ríkisins er í síðasta skipti hér við 3. umr. þessa máls. Menn munu vafalaust halda einhverjar ræður um það en ekki þannig að neinn þurfi á þær að hlusta, ekki þannig að lög standi til þess að Alþingi eigi eða hafi rétt til þess í raun og sanni að hafa á því skoðanir. Það er þessi eymd og það er þetta undanhald Alþingis sem ég gagnrýni harðlega og mér finnst veruleg öfugþróun í störfum þingsins. Ég vil taka það fram að vafalaust er hæstv. samgrh. hvorki betri né verri en aðrir ráðherrar hvað það varðar að vera handhafi þess valds sem Alþingi veitir honum og öðrum ráðherrum. Ég bara segi: Ætlar þetta engan enda að taka, virðulegi forseti, þetta framsal Alþingis til framkvæmdarvaldsins? Eru stjórnarþingmenn orðnir hreint og klárt handbendi og þykir það kannski best og þægilegast að ráðherrarnir sjái bara um þetta þannig að hið háa Alþingi þurfi ekkert að koma að því að taka neinar pólitískar ákvarðanir, sé bara tæknileg útfærslustofnun eftir því sem vindar blása á Lækjartorginu? Þetta er þróun sem er slæm og mér er full alvara með það, virðulegi forseti, og ég trúi því að fleiri séu mér sammála, ekki eingöngu stjórnarandstæðingar heldur líka stjórnarsinnar. Virðulegi forseti. Ég tala ekki svona eingöngu vegna þess að nú bregður svo við að ég er í stjórnarandstöðu. Ég þekki það að sitja hinum megin við borðið og veit mætavel að sumpart er það þægilegt fyrir ráðherra að hafa þægan og góðan meiri hluta sem klárar mál hratt og vel og veitir öll þau umboð sem beðið er um svo að hæstv. ráðherrar þurfi ekkert að vera að ómaka sig á því að snúast niðri á Alþingi, geti bara setið við sín skrifborð uppi í ráðuneytunum og klárað sín mál þaðan. Það er vissulega mjög þægilegt. En ég hygg að steininn hafi algerlega tekið úr hvað þessa þróun varðar á yfirstandandi kjörtímabili. Mér er minnisstætt að framsóknarmenn sem eru auðvitað ekki við þessa umræðu frekar en fyrri daginn ...  Virðulegi forseti. Bara fyrir forvitnissakir. Eru einhverjir flokksbræður hæstv. forseta í húsinu?

Þeir hafa nú ekki sést hér lengi. Varla við umræður.

Forseti upplýsir að einhverjir eru hér í húsi og hlýða á umræðu.


             Virðulegi forseti. Ég óska eftir því að hv. varaformaður samgn. eða hv. þm. Stefán Guðmundsson sem situr í samgn. --- þeir eiga að vera og eru sérfræðingar Framsfl. í þessum efnum --- komi til þessarar umræðu því að ég á dálítið vantalað við þá í ljósi þess sem ég var að tala um áðan.

Forseti upplýsir að hv. þm. Stefán Guðmundsson er ekki í húsi en hér má sjá að hæstv. ráðherrar Ingibjörg Pálmadóttir og Finnur Ingólfsson eru í húsinu.

Mér er ekkert gagn í þeim.

Þetta eru ekki viðurkvæmileg orð.

Virðulegi forseti. Ég sagði að mér væri ekkert gagn í þeim í þessu samhengi. Það var það sem ég átti við því að ég er að ræða um virðingu þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu.  Af því að ég nefndi til sögunnar Stefán Guðmundsson, þá hef ég sagt það stundum áður og raunar vil ég ekki undanskilja hæstv. forseta, hv. þm. Guðna Ágústsson í þeim efnum, að þar hafa farið merkisberar félagshyggjunnar í hinum gamla Framsfl. Það fer nú að verða dálítið trénað að nefna þetta af því að það er svo langt síðan hann var og hét og gat staðið undir því heiti að vera félagshyggjuflokkur. En mikil lifandis skelfing átti ég von á því að þessir unnendur félagshyggju í árdaga legðu eitthvað til mála þegar mál af þeim toga er hér til umræðu eins og 7. gr. kveður á um, þ.e. myljandi einkavæðing. Og það er eins og það rifjist upp fyrir mér í þessu samhengi þegar ég horfi til hæstv. forseta að einhvern tíma á síðasta kjörtímabili hafi hann haldið nokkrar ræðurnar um karlana með svörtu hattana sem væru hér allt að gleypa og eignast, um kolkrabbann og ,,háeff``-væðinguna. Og hér eru heldur betur slík tíðindi á ferð og ekki einn einasti þingmaður Framsfl., nema hæstv. forseti sem á auðvitað óhægt um vik með að koma til þessarar umræðu fyrr en kannski á eftir, vill leggja nokkuð til málanna. Þetta eru veruleg tíðindi, virðulegi forseti. Menn hafa verið að gera gaman að því og leggja út af því pólitískt þegar hæstv. forsrh. kom í ræðustól um daginn og leysti varaformannsvandamál Sjálfstfl. með því að innlima Framsfl. En það er að gerast á fleiri sviðum en með þessum einu táknrænu dæmum um sameiningu flokkanna tveggja, helmingaskiptaflokkanna, utanrrh. og forsrh. Þetta er líka að gerast á málefnasviðinu því ekki er að finna nokkurn áherslumun milli þessara tveggja flokka þegar kemur að grundvallarsjónarmiðum í pólitík. Það er ekki flóknara en það. Þar rennur þetta saman alveg í súrrandi sæld, gleði og ánægju.  Ég var áðan að ræða um virðingu þingsins í þessu samhengi en nú vík ég að pólitíkinni í þessu sem er auðvitað þannig, af því að hv. þm. spurði um það, að hér er um að ræða grímulausa einkavæðingu og því held ég að nauðsynlegt sé að menn fari aðeins yfir það. Er svo óskynsamlegt á þessum vettvangi að fara í afmarkaða einkavæðingu, mikla eða litla? Ég skal ekki útiloka það ef ég heyri rök í þá veruna. Ég er alveg opinn fyrir því að ræða það. Vissulega er það svo úti í hinum stóra heimi að alls kyns rekstrarform eru á stórum flugvöllum í okkar nágrannalöndum. Bæði er það ríkisrekstur og það er sameignarrekstur ríkis og einkaaðila. Það er allra handa. Sums staðar gengur það betur en annars staðar og það er allur gangur á því. En ég kalla eftir rökum. Ég vil heyra hvaða pólitískar og praktískar hugmyndir hæstv. ráðherra hefur í huga þegar hann setur niður á blað beiðni frá hinu háa Alþingi um heimild til þess að einkavæða. Hvað þýðir það í raun og sanni? Hvað ætlar ráðherrann sér með þessar heimildir? Ég rakti nokkur dæmi og vakti athygli á nokkrum möguleikum í þessum efnum og ætla út af fyrir sig ekki að endurtaka það allt. Ég vil hins vegar heyra frá hæstv. ráðherra sjálfum: Hvað sér hann sem fyrsta skref hvað varðar sameiningu Flugmálastjórnar og einkaaðila? Hvaða rekstrarþættir eru það fyrst og síðast sem hann ætlar að fara í? Hann nefndi hér ákveðið þróunarstarf sem er auðvitað þekkt. Það má til sanns vegar færa að skynsamlegt sé að háskólinn komi að þessu verkefni. Ætlar hann sér að ná samstarfi við einkaaðila um aðra þætti í rekstri Flugmálastjórnar, annaðhvort með því að kaupa þjónustu þeirra eða að sameina hluta Flugmálastjórnar þessum hagsmunaaðilum? Eru það einhver tiltekin atriði? Það er ekki orð um það, ekki eitt aukatekið orð. Það er bara beðið um þessa heimild. Svo ætlar ráðherrann að hafa það eins og hann vill. Virðulegi forseti. Þannig getum við ekki skilið við þetta mál því að þetta er rammpólitískt mál. Hér erum við að setja pólitíska stefnumörkum til næstu og lengri framtíðar --- Virðulegi forseti. Nú er fundahöldum farið að fjölga hér í húsi.

Forseti verður enn og aftur að biðja hv. þm. um að spara hér fundi meðan ræðumenn tala.

Virðulegi forseti. Ég var að segja að hér er um lagasetningu að ræða sem menn munu væntanlega búa við um langa framtíð því að ég þekki það og skynja að hæstv. ráðherra ætlar ekki að hafa þessa heimild án þess að nota hana. Hann ætlar sér að ganga vasklega til verks í þeim efnum og menn fara ekki í strúktúrbreytingar, í kerfisbreytingar, í grundvallarbreytingar á flugrekstri og eignarhaldi á flugvöllum og bakka síðan út úr því eftir eitt eða tvö ár. Það er verið að byggja til framtíðar og þess vegna verða menn að vanda sig í þessu sambandi. Það er ekki hægt að kasta til þess höndum. Fagna ég því nú alveg sérstaklega, virðulegi forseti, að hér skuli ganga í salinn hv. formaður þingflokks Framsfl., 

Varaformaður þingflokks Sjálfstfl.

Ég fagna því líka og vil nota tækifærið og óska til hamingju nýkjörnum formanni þingflokks Sjálfstfl. Þeir hafa verið hér nokkrir sjálfstæðismenn en einkum og sér í lagi var gaman að sjá hér Framsfl., þ.e. ...  Virðulegi forseti.

Hvað kostar Hornafjarðarflugvöllur?

Ég hef ekki grænan grun um það. En, virðulegi forseti, mér er full alvara í þessu máli, hér eru engir útúrsnúninigar á ferð. Ég er e.t.v. að nefna hér dæmi til sögunnar sem virka kannski kjánaleg og virka alveg út úr kú.

Hvaða vitleysa.

En þau eru raunveruleg. Hvaða vitleysa, segir hæstv. ráðherra, en þessi dæmi eru raunveruleg.

Hvað er að því að ...?

Hvað er því? Það er kannski ekkert að því. En við skulum fara aðeins yfir það. Það er ekkert að því, segir hv. þm. Kristján Pálsson sem er raunar fulltrúi í samgn. Er eitthvað að því að selja Akureyrarflugvöll til Flugfélags Íslands? Skoðum það mál aðeins. Nei, kannski er ekkert að því. Það getur vel verið að Íslandsflug, sem er samkeppnisaðili Flugfélags Íslands, teldi eitthvað smávegis að því, því að þá þyrftu þeir að sækja um aðstoð og þjónustu, fá leyfi til þess að lenda, hjá samkeppnisaðilunum. Það gæti eitthvað verið snúið í framkvæmdinni, en góðvinir hæstv. ráðherra hjá Samkeppnisstofnun mundu sennilega úrskurða um það og hann tæki auðvitað fljótt og hratt mark á því eins og fyrri daginn. Jú, það gætu orðið einhverjir smáárekstrar, virðulegi forseti, á þeim vettvangi. Það er hugsanlegt. Þetta er einmitt af þeim toga sem ég vildi gjarnan að menn skoðuðu því að Flugmálastjórn ein og sér úrskurðar hér eftir ekki um eitt eða neitt því að hún er hluti af öllu dæminu. Úrskurðarvaldið er hluti af framkvæmdarvaldinu. Úrskurðarvaldið er hluti af þessu fyrirtækjaneti sem á að fara að búa hér til skv. 7. gr. Flugmálastjórn verður því alveg í einum grænum hvelli vanhæf þegar kemur að því, og við skulum halda áfram með þetta dæmi um Akureyrarflugvöll. Þegar kæmi að því að Íslandsflug kærði Flugfélag Íslands fyrir einhverja hugsanlega misbeitingu --- nú er ég auðvitað að tala í viðtengingarhætti --- sem eigandi eða rekstraraðili Akureyrarflugvallar, þá kemur til kasta dómstóla eða Samkeppnisstofnunar. Flugmálastjórn verður fljótlega vanhæf vegna þess að menn hafa kastað til þess höndum að skilja á milli eftirlitsþáttarins, stjórnsýsluþáttarins og framkvæmdarþáttarins í I. og II. kafla þessa frv., það atriði sem ég nefndi áðan. Allt rekur þetta sig í einn stóran og mikinn rembihnút. Það er vandi þessa máls. Hér er því ekki eingöngu um pólitík að ræða, ekki eingöngu um pólitískar spurningar að ræða sem engin svör fást við, ekki eingöngu um það að ræða að menn verði æ frekar varir við það að Framsfl. og Sjálfstfl. séu eitt, og Framsfl. hafi engar sjálfstæðar skoðanir á grundvallarpólitískum viðhorfum, pólitískum spurningum á borð við einkavæðingu og láti mata sig á hverju sem er, hverju sem íhaldinu dettur í hug, heldur er það líka tæknin, hin tæknilega útfærsla málsins sem lendir fljótlega í strandi af því að menn ætla að skilja við þessa grundvallarlöggjöf vanbúna. Þetta er það stórmál, virðulegi forseti, að það er fullkomið alvöruleysi að ljúka 3. umr. málsins eins og hér er gert ráð fyrir. Málið kom að sönnu aftur til umræðu í samgn. og menn ræddu þar ýmsar hliðar þess. Fyrst og síðast kom nú málið aftur vegna þess að hæstv. samgrh. kom með brtt. á síðustu stigum málsins. Hann mælti ekkert fyrir henni og skýrði það ekki á nokkurn hátt hvað hún ætti að standa fyrir. Ég nefndi það áðan að hún er auðvitað lítið meira en orð á blaði þegar að framkvæmdinni kemur og lítið hald í henni í raun og sanni fyrir hið háa Alþingi. Hann hefur öll tök á því máli, getur náð sér í eina 6. gr. heimild og gert hvað sem honum dettur í hug eftir sem áður, þannig að málið, virðulegi forseti, er vanbúið, það er kjarni þessa máls. Það er fullkomlega vanbúið. Ég er ekkert undrandi á því, virðulegi forseti, að hæstv. samgrh. sýni því engan áhuga hér að ræða málið málefnalega og pólitískt, fara í pólitíska umræðu um t.d. einkavæðingu á þessum vettvangi. Ég er heldur ekkert undrandi á því að virðulegir þingmenn sem eru þekktir að góðu einu, þingmenn á borð við Egil Jónsson, komi hér og vilji ekki tala um þetta mál, vilji ekki nefna það til sögunnar því þeir hafa auðvitað af þessu áhyggjur og það fór ekkert hjá því að maður yrði var við það í góðu starfi samgn. Og það er ekkert skrýtið í þessu samhengi að ágætir félagshyggjumenn á borð við Stefán Guðmundsson flýi þingsalinn þegar þessi óskapnaður er keyrður hér í gegn. Ég hef skilning á því út frá mannlegu sjónarmiði en þeir verða engu að síður að bera sína ábyrgð, þeir eru hluti af þessum flokki, sem svo hét, og heitir raunar enn en er ekki lengur, Framsfl., eftir sameininguna við íhaldið. Þeir eru hluti af þeim flokki enn þá. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta. Ég heyri það og skynja að það er ekki til neins. Það er satt að segja ekki til neins. Doðinn og drunginn í þessu stjórnarliði þegar kemur að því að ræða pólitík, til þess að hafa hér pólitískar skoðanir, til þess að taka hérna pólitíska umræðu um grundvallaratriði í íslensku samfélagi, gerir það að verkum að það er ekki hægt. Það er gjörsamlega ekki hægt lengur. Þingmeirihlutinn hér inni er að lufsast þetta --- og fyrirgefðu orðbragðið, virðulegi forseti, eins og ráðherranum þóknast hverju sinni. Ég átti satt að segja von á því, þekkjandi hér marga ágæta stjórnarþingmenn að góðu einu, að þeir létu ekki tosa sér svona fram og til baka blindgötuna án þess að spyrna við fótum. Kæmu hér a.m.k. upp í umræðu um grundvallarpólitík eins og hér um ræðir og lýstu viðhorfum sínum. Hv. þm. á borð við Kristján Pálsson sem yfirleitt er nú ekki hræddur við þennan ræðustól og sagði áðan: Er eitthvað að því að einkavæða Akureyrarflugvöll? Nei, kannski er ekkert að því en það væri þá fróðlegt að heyra frá hv. þm. hvaða sýn hann hefur í þeim efnum og hvernig hann ætlar að leysa úr ákveðnum jafnklárlega tæknilegum vandamálum sem upp koma þegar einn samkeppnisaðilinn á flugvöllinn og annar samkeppnisaðili vill fljúga þangað. Bara svo að menn taki tæknilegt úrlausnarefni á þessum litla markaði okkar, sem er alveg fyrirsjáanlegt. Það væri fróðlegt að heyra það, því að ljóst er að ekki ætlar hæstv. samgrh. að leyfa okkur að njóta viðhorfa hans í þessum efnum. Nei, hann ætlar að koma í útvarpið eða sjónvarpið eftir helgina og segja þjóðinni og okkur hvernig hann ætlar að hafa þetta, þegar við erum búin að afgreiða frv., gott fólk, virðulegir hv. þm. Þegar við erum búin að afgreiða þetta hér þá kemur hann í sjónvarp um helgina og segir okkur nákvæmlega hvernig hann ætlar að hafa þetta. En að honum detti í hug að eiga hér orðastað um þetta við hv. alþingismenn og ræða pólitík, skiptast á skoðunum, nei, það er algjörlega af og frá. Þetta er auðvitað ekki nein mynd og enginn bragur á þessu, virðulegi forseti, og alveg óþolandi að búa við þetta. Hv. þm. Árna Johnsen bar hér á góma og það ekki að ósekju því að hann er auðvitað snar þáttur í þessum málum, mikilvægur hlekkur þegar kemur að 8. gr. frv. sem varðar flugráð, því að hv. þm. hefur setið í þessu ráði og er sérfræðingur í þessum málaflokki. Saknar maður vinar í stað að hann skuli ekki vera við þessa umræðu til að upplýsa og koma með almennar upplýsingar um gang mála því að hann er auðvitað hafsjór fróðleiks þegar að þessum málaflokki kemur.  Eftir mikið japl, jaml og fuður, þar sem þingmenn vildu eitthvað að málinu koma, þá varð það úr að hæstv. ráðherra skipar formann og varaformann en hið háa Alþingi skipar hin þrjá ráðsmennina. Ég kallaði eftir því en fékk engin svör við því frekar en mörgu öðru hvort einhver fordæmi væru fyrir því í stjórnkerfinu hjá okkur að hæstv. ráðherra skipaði formann og varaformann, tvo af fimm. En ég fékk engin svör við því og held að þau séu ekki til. En eftir sem áður er flugráðið algjörlega og fullkomlega handalaust og fótalaust, hefur ekkert um málin að segja þegar til kastanna kemur því að flugmálastjóri og Flugmálastjórn heyrir beint undir ráðherrann. Flugráð er eins konar tota út úr þessu systemi öllu, má út af fyrir sig fjalla um hvað sem því dettur í hug, má út af fyrir sig ræða allt það sem því dettur í hug, en það er algjörlega undir hælinn lagt, og raunar ekkert ráð fyrir því gert að á viðhorf þess sé neitt hlustað. Það eru bara bein samskipti milli flugmálastjóra og ráðherra sem eru ráðandi í þessu sambandi. Og raunar er það þannig að flugmálastjóri hefur eiginlega í hendi sér hvort hann hafi nennu og vilja til að sitja fundi flugráðsins. Enda hver væri svo sem tilgangurinn með því þegar það sem það segir eða ályktar um hefur ekkert gildi í þessu sambandi? Hérna er því, virðulegi forseti, enn einn þátturinn í þessu frv. þar sem menn hafa kastað til höndum. Kannski er einhver undiralda í þessu sambandi sem ég kann ekki á og fylgist ekki með, einhverjir einstaklingar sem hafa ekki verið sammála um það hvernig frá átti að ganga. Það er eins og mig reki minni til þess að einstakir flugráðsmenn hafi verið ósammála til að mynda hæstv. samgrh. um einstök mál. Í því sambandi nefni ég til sögunnar fulltrúa Framsfl. gamla, sem hafði einhver önnur viðhorf til tiltekinna mála, sem er raunar starfsmaður þingflokks Framsfl., Gunnar Hilmarsson. Kannski það hafi átt þátt í því að hið háa ráðuneyti ákvað að taka flugráð úr sambandi, gera það þannig úr garði að það hefði ekkert um málin að segja hér eftir, mætti vera en mætti ekkert segja. Ég veit það ekki, en það væri eins og amen eftir efninu að taka Framsókn úr sambandi ef þeir láta illa, það er hugsanleg skýring. En það breytir því ekki að ef menn ætla ekkert að gera með þetta flugráð og hlusta ekkert á það, þá er fíflska og ekki vönduð vinnubrögð að halda því til haga eftir sem áður. Virðulegi forseti. Ég ætla að reyna að stytta mál mitt. Ég vil bara að lyktum segja þetta: Það er margt úr stíl í þessu frv., annað í stíl ríkisstjórnarinnar. Eitt það atriði sem ég hef látið ógetið og er algjörlega úr stíl við stefnumörkun ríkisstjórnarinnar hvað varðar skipulag ríkisfyrirtækja er að finna í 2. mgr. 6. gr. frv. þar sem ráð er fyrir því gert að ráðherra ráði framkvæmdastjóra einstakra sviða stofnunarinnar. Þetta er algjörlega úr stíl. Ég man ekki betur í umræðum þar sem fyrrv. fjmrh., Friðrik Sophusson, fór mikinn, að meginkjarninn og meginlínan í þessu öllu saman væru æðstu stjórnendur viðkomandi stofnunar sem ættu að hafa um það að segja hverjir væru ráðnir og reknir, bæru ábyrgð og ættu því að njóta valdsins. Hér hins vegar hefur ráðherra búið þannig um hnúta og séð svo um að hann ætlar sjálfur að handvelja deildarstjóra og framkvæmdastjóra einstakra sviða. Þetta er líka algjörlega úr stíl. Og það eru einhver undirmál þarna sem ég kann ekkert á eða einhverjar skýringar sem ég hef ekki fengið. Kannski ráðherrann vilji greiða úr þeirri flækju, ég hef þó enga trú á því. Þarna er kannski eitthvað persónulegt sem ég kann ekki skil á. En þetta er engu að síður algjörlega úr stíl hvað pólitíkina varðar. Virðulegi forseti. Ég hef reynt að stytta mál mitt eins og frekast hefur verið kostur en það er auðvitað erfitt í jafnstóru og viðamiklu máli, í jafnpólitískt viðkvæmu máli og hér um ræðir. Ég mun auðvitað fylgjast með því hvort einhverjar skýringar er að fá við ýmsum þeim tæknilegum spurningum sem ég hef kastað hér fram. Ég hef enga trú á því og vænti þess ekki að ég fái nein svör eða nein skoðanaskipti um hin pólitísku álitaefni. Menn eru búnir að sauma fyrir munninn á sér hvað þau varðar, láta bara ráðherrana um það og eru búnir að framselja vald sitt þannig að ég á ekkert von á því að hósti né stuna heyrist frá nokkrum þingmanni stjórnarliða þó að þeir hafi nokkrir setið við þessa umræðu.

Virðulegur forseti. Við erum að ræða afar stórt mál sem fengið hefur talsverða umfjöllun í fjölmiðlum. Margt er mjög jákvætt varðandi þetta mál. Í því felast mörg tækifæri á sviði heilbrigðisþjónustu, bæði til þróunar í læknisfræði og þróunar á lyfjamarkaði. Í þessu frv. felast mörg störf bæði í líftækniiðnaði og öðrum hátækniiðnaði. En það er ekki aðeins að margt sé jákvætt í þessu frv. heldur er ýmislegt sem hafa þarf áhyggjur af, sérstaklega hvað persónuverndina varðar en hana þarf að tryggja. Fyrst ætla ég þó að víkja að ástæðum þess að Ísland er kjörið land til að gera erfðarannsóknir í. Það eru aðallega þrjú atriði sem því valda. Í fyrsta lagi er hér mikil einsleitni. Segja má að við séum með 1.000 ára einsleitt genamengi og hvergi er jafneinfalt að rekja ættartré fjölskyldna eins og hér. Þar með skapast tækifæri til þess að finna genabreytingar en með samanburði á núlifandi kynslóðum og hinum fyrri má rekja breytingar aftur í fortíðina. Út frá hinum samleita bakgrunni er með hátækni tiltölulega auðvelt að komast að því hvaða gen breytast og hver ekki þegar sjúdóma ber að höndum. Nú þegar hefur íslenskt fyrirtæki, Íslensk erfðagreining, borið full erfðafræðileg kennsl á tvo sjúkdóma fyrir tilstuðlan íslensku arfgerðarinnar. Í öðru lagi eru hér á Íslandi til nákvæmar skrár um sjúkdómsferil landsmanna. Síðan 1915 höfum við haldið nákvæmar skýrslur innan heilbrigðiskerfisins þannig að þær ná 83 ár aftur í tímann. Hér er mjög gott heilbrigðiskerfi þannig að gögnin eru mjög áreiðanleg. Í þriðja lagi er ættfræðiáhugi mjög mikill á Íslandi. Það er að sjálfsögðu forsenda þess að geta rakið ættir og tengt þær við erfðabreytingar. Nú þegar fer fram skráning allra Íslendinga í samstarfi Friðriks Skúlasonar og Íslenskrar erfðagreiningar. Mér skilst að þegar hafi 520 þúsund einstaklingar verið skráðir en að endingu verði rúmlega 600 þúsund Íslendingar skráðir, þ.e. allir Íslendingar frá upphafi. Að þessu verkefni vinna sex starfsmenn og meiningin er að nýta það, ekki einungis til erfðarannsókna, heldur á líka að gefa safnið út á geisladiski þannig að almenningur geti keypt sér það og skoðað ættir sínar. Í dag má rekja einhverjar ættir flestra núlifandi Íslendinga en markmiðið er að geta rakið þær allar. Hverjir eru helstu kostirnir við þetta frv.? Ég ætla fyrst að fara yfir þá og síðan yfir gallana. Kostirnir eru að með þessu frv. gætum við verið að stuðla að byltingu í læknisfræði. Um er að ræða aðferð til að þróa ný lyf og nú þegar hefur, eins og fyrr sagði, fundist gen sem býr á bak við fjölskyldunæman skjálfta en 5--7% af eldri kynslóðinni eru haldnir slíkum fjölskyldulægum skjálfta. Einnig mætti nýta þessi gögn í íslenska heilbrigðiskerfinu til að lækka útgjöld ríkisins til heilbrigðismála og auka þekkingu og þróun í heilbrigðiskerfinu. Mörg störf mundu skapast með samþykkt þessa frv. Nú í dag starfa 70--90 manns hjá Íslenskri erfðagreiningu og talið er að nokkur hundruð manns muni starfa þar þegar starfsemin verður sem mest. Þetta eru störf sem menn hafa ekki haft aðgang að hingað til í líftækniiðnaði. Á þessum markaði er í dag mjög mikil þróun. Það eru t.d. 716 líftæknifyrirtæki í Evrópu en vel á annað þúsund slíkra fyrirtækja eru til í Bandaríkjunum. Það er því mjög mikil þróun í þessum iðnaði og það er að sjálfsögðu mjög jákvætt ef við Íslendingar getum skapað fleiri störf, þ.e. á fleiri sviðum en við höfum í dag. Við höfum lagt mjög mikið upp úr sjávarútvegi en nú eru að koma breyttir tímar. Það eru fleiri störf í ferðaiðnaði, almennum iðnaði og líftækniiðnaði. Við erum ekki að setja öll eggin í eina körfu og þetta er afar jákvætt. Það má líka sjá fyrir sér að þegar þetta fólk, Íslendingar sem verið hafa erlendis og hafa ekki getað komið heim í störf sem hæfa þeim, kemur aftur heim, að hér geti eitt leitt af öðru og upp sprottið lítið vísindasamfélag. Mesta áhyggjuefnið varðandi frv. er persónuleyndin. Það þarf að tryggja persónuverndina og tölvunefnd þarf að koma ákveðið að málunum. Að mínu mati þarf tölvunefnd að setja skilyrði sem fyrirtækið sem fær einkaleyfið þarf að uppfylla. Ég ætla að víkja nánar að hlut tölvunefndar síðar. Önnur atriði valda einnig áhyggjum varðandi þetta frv. Er t.d. ástæða til að óttast að trúnaðarsamband á milli sjúklings og læknis geti hugsanlega minnkað? Vonandi minnkar það ekki en það er hugsanlegt að fólki finnist óþægilegt að vita af upplýsingum um sig í svona miðlægum gagnagrunni. Maður setur líka spurningarmerki við það hvort hið pólitíska vald eigi að koma eins mikið að málum og gert er ráð fyrir í frv., þ.e. að gefa út starfsleyfið. Mig langar að bera upp nokkrar spurningar til hæstv. heilbrrh. Í fyrsta lagi: Hvað á að vera í þessum gagnagrunni? Mér skilst samkvæmt frv. að það verði heilsufarsupplýsingar, þetta kemur fram í 2. gr., og aðrar upplýsingar þeim tengdar. Maður veltir því fyrir sér hve nákvæmar þær upplýsingar verði. Er þar um að ræða kyn, aldur, menntun, starfsheiti, upplýsingar um maka, störf hans, fjölda barna og annað slíkt? Hvað á þetta að vera nákvæmur gagnagrunnur? Maður veltir líka fyrir sér spurningunni: Hvað með aðra vísindamenn? Geta þeir fengið aðgang að gögnum í sama mæli og í dag? Verða þeir heftir að því leyti? Lesi maður 5. gr. frv. vekur það athygli að heilbrrh. á að veita leyfi til aðgangs að upplýsingum úr sjúkraskrá. Maður veltir því fyrir sér hvort eðlilegt sé að hið pólitíska yfirvald veiti aðgang að svo viðkvæmum upplýsingum. Er það ekki hlutverk einhvers annars sem er ,,óháður`` eða fullkomlega óháður, eins og tölvunefndar? Er þetta eðlilegt? Stangast þetta á við væntanlega tilskipun Evrópusambandsins? Sumir hafa haldið því fram. Það væri athyglisvert að heyra hæstv. ráðherra svara því. Í 11. gr. frv. kemur orðrétt fram að heilbrrh. eigi að hafa eftirlit með framkvæmd þessara laga. Þetta þykir mér nokkuð ankannalegt, að heilbrrh. eigi að hafa þetta eftirlit. Það stangast í mínum huga að einhverju leyti á við 4. gr. þar sem sagt er að tölvunefnd skuli hafa eftirlit með því að ákveðin skilyrði séu uppfyllt. Í 11. gr. kemur líka fram að heilbrigðisráðherra geti falið tölvunefnd og vísindasiðanefnd að annast eftirlit með framkvæmd laganna eða einstakra þátta þeirra. Þetta þykir mér vera allt of veikt og ef maður les í greinargerðinni með 11. gr. kemur skýrt fram að lagt sé til að heilbrrh. hafi eftirlit með framkvæmd laganna en sé þó heimilt, að höfðu samráði við dómsmrh., að fela tölvunefnd og vísindanefnd að annast eftirlit með framkvæmd laganna eða einstakra þátta þess. Þetta tel ég óeðlilegt. Það þarf að kveða sterkara að orði. Ég tel að það hljóti að verða þannig að tölvunefnd beri ábyrgð á þessu eftirliti en hér sé ekki um heimildarákvæði heilbrrh. að ræða. Ég hef áhuga á því að heyra hvað hæstv. ráðherra segir um þetta, hvort það sé ekki eðlilegt að tölvunefnd ófrávíkjanlega hafi slíkt eftirlit með höndum. Ég tel ástæðu til þess að spyrja hæstv. ráðherra um úrræði tölvunefndar. Tölvunefnd gerir væntanlega skilyrði fyrir veitingu starfsleyfis. Hvaða úrræði hefur síðan tölvunefnd á að framfylgja því að skilyrði séu haldin? Hefur tölvunefnd t.d. heimild til þess að fara inn í húsnæði fyrirtækisins án dómsúrskurðar eins og þeir hafa í dag? Ég vil einnig spyrja hæstv. heilbrrh.: Hver borgar aukin umsvif í eftirliti? Ég tel það algera forsendu þess að þetta mál gangi upp, að eftirlitið verði tryggt. Hver borgar aukin umsvif, þ.e. hver á að borga fyrir styrkingu á t.d. tölvunefnd? Í 3. gr. frv. kemur fram að heilbrigðisráðherra geti ákveðið gjald er greiða skuli fyrir veitingu starfsleyfis til að mæta kostnaði við undirbúning og útgáfu leyfis. Í greinargerðinni segir að gera megi ráð fyrir talsverðri vinnu hjá heilbrrn. við athuganir á því hvort skilyrði fyrir veitingu starfsleyfis séu fyrir hendi, og við undirbúning leyfis. Þarna er rætt um að þetta verði talsverð vinna fyrir ráðuneytið og væntanlega á þá að fá tekjur inn á móti. Hér er að mínu mati líka um afar mikla vinnu fyrir tölvunefnd að ræða, þannig að maður spyr: Hver á að borga fyrir vinnu tölvunefndar? Er ekki eðlilegt að eitthvert þjónustugjald renni til hennar? Mig langar að lokum að gera það að umtalsefni hvernig tölvunefnd hefur starfað. Hún hefur unnið afar þarft og gott verk en hefur því miður mjög lítinn mannafla og litla aðstöðu til að sinna hinu aukna eftirliti sem ég tel forsendu þess að við samþykkjum þetta frv. Tölvunefnd á að veita margs konar leyfi til stofnana og fyrirtækja og einstaklinga í dag. Árið 1992 voru erindi sem nefndin afgreiddi 157 en á síðasta ári 439. Í dag er tölvunefnd skipuð fimm mönnum. Þeir eru allir í fullu starfi annars staðar en í tölvunefndinni. Hjá þeim er einungis einn starfsmaður í starfi að hluta og síðan eru nokkrir eftirlitsmenn sem sinna eftirliti. Að að mínu mati er þessi nefnd því að drukkna í álagi. Sambærilegar nefndir eða stofnanir erlendis eru miklu sterkari og betur að þeim búið. Þannig er alveg augljóst að þörf er fyrir stóraukið starfslið. Varðandi framtíð tölvunefndar er ljóst að nefndin mun breytast, m.a. vegna tilskipunar Evrópusambandsins um meðferð persónuupplýsinga sem væntanlega verður felld undir samninga um EES. Hlutverk tölvunefndar mun aukast og afgreiðslum fjölga með þessari tilskipun. Þegar við förum inn í Schengen-samstarfið, sem ég býst fastlega við að við gerum, þá sjáum við einnig fram á aukið eftirlit varðandi persónuvernd sem lendir á tölvunefnd. Með hliðsjón af umfangsmiklum gagnagrunni með heilsufarsupplýsingum um alla Íslendinga, þá er svo sannarlega þörf á að styrkja þessa nefnd. Ég hef áhuga á því að heyra hvað hæstv. heilbrrh. segir um þetta. Getur hún staðfest að samhliða samþykkt frv., ef það tekst í vor, verði það sérstaklega skoðað hvernig starfsemi tölvunefndar verði háttað? Mín niðurstaða af öllu þessu máli er sú að hér sé um afar athyglisvert og jákvætt frv. að ræða sem geti valdið byltingu í læknisfræði og þróun í meðferð sjúkdóma. Hins vegar er bráðnauðsynlegt, eðli málsins samkvæmt, að tryggja eins og kostur er persónuverndina. Það gerist með því að stórefla tölvunefnd og veita henni ákveðið rúm og úrræði til þess að stunda eftirlitið og grípa inn í ef þurfa þykir.

Virðulegur forseti. Það vekur athygli að hjá sumum hv. þm. kemur fram að það frv. sem hér er rætt sé afskaplega merkilegt, jákvætt o.s.frv. en síðan kemur langur listi athugasemda við frv. Ég fer nú að efast um að dómurinn sem menn fella sé réttur ef sá uggur sem hrærist meðal manna um þetta efni er á rökum reistur. Ég hef þegar talað í þessari umræðu en ég vil taka undir margt sem fram kom hjá hv. síðasta ræðumanni, sem lagði sérstaka áherslu á að tryggt verði að persónulegar upplýsingar leki ekki út úr þessum gagnagrunni. Ég vil vekja athygli hv. þm. á því að í fjölmiðlum undanfarið hafa verið birtar margar greinar eftir einstaklinga sem ég tel að hafi í öllu falli allt aðrar og betri forsendur til þess að kveða upp úr um þessi efni en sá sem hér talar. Þar vitna ég til greinar Odds Benediktssonar, í Morgunblaðinu 16. apríl, svo dæmi sé tekið, og ég vitna einnig til greinar, þann 17. apríl í DV, eftir Jón Erlendsson, yfirverkfræðing Upplýsingaþjónustu háskólans. Hann segir, með leyfi forseta: ,,Síðasta útspilið, það er alþekkt lagafrumvarp um öflugan miðlægan gagnabanka, hefur vakið ugg margra um öryggi upplýsinganna og óvissu um eignarrétt. Hver og einn sem fylgist með veit að sé til staðar vilji, ásetningur, tími og geta til að brjóta dulkóða þá er slíkt fyllilega kleift. Sú hugmynd að opna beinlínutengingu að gögnum bankans er mjög varhugaverð. Slíkt gæti opnað tölvuþrjótum, hugsanlega um allan heim, greiða leið að komast í gögnin og hugsanlega að afrita þau í áföngum og ná þannig hugsanlega til sín nánast öllum gagnabankanum.`` Þetta er bara eitt dæmi af mörgum sem ég hef handa á milli, virðulegur forseti.

Virðulegur forseti. Ég ítreka það að mér þykir þetta frv. mjög jákvætt og merkilegt í alla staði. En ég viðurkenni að í brjósti mínu er ákveðinn uggur, eins og hjá mörgum öðrum, um persónuverndina. Það er kannski ekki óeðlilegt. Þetta er svo stórt og umfangsmikið. Við erum hér að tala um gífurlega miklar upplýsingar og viðkvæmar í miðlægum gagnagrunni. Við búum í litlu samfélagi þannig að við Íslendingar erum sérstaklega vakandi gagnvart persónuverndinni. Ég man að aðeins fyrir nokkrum árum þegar ég vann á sjúkrahúsi í Reykjavík, þá héngu aðgerðarlistar á veggjum þannig að menn gátu séð hverjir voru að fara í aðgerðir. Þetta lá því miður nánast á glámbekk en þeim reglum hefur síðan verið breytt. Um upplýsingar frá Oddi Benediktssyni get ég ekki tjáð mig. Ég þekki því miður ekki hvort hægt sé að brjóta dulkóða. Í dag fara ýmsar rannsóknir fram í gegnum dulkóða. Hið sama á þá væntanlega við um allar vísindarannsóknir. Og maður spyr sig: Ef það er fræðilegur möguleiki, með miklum tilkostnaði, að brjóta upp dulkóða, á þá að aflýsa öllum vísindarannsóknum um aldur og ævi af því að sú hætta er fyrir hendi?

Virðulegur forseti. Ég vil ekki gefa neitt endanlegt svar við síðustu spurningu hv. þm. Ég teldi hins vegar skynsamlegt að menn gerðu ráð fyrir því að í flestum tilvikum, ef ekki öllum, sé hægt að komast inn í slíka banka og óvarlegt sé að gera ráð fyrir öðru. Ég tel, t.d. í þessu tilviki, að menn eigi að ræða þetta mál á grundvelli þess að slík leynd gagnist ekki. Hún dugir ekki í reynd. Menn hljóta að verða að ræða þetta miðað við að þetta geti legið opið fyrir. Það er ekki hægt að fullyrða annað. Ég held að tengsl þessa máls við þjóðréttarlegar skuldbindingar og reglur, t.d. Evrópuráðsins eins og þær liggja fyrir, séu þess eðlis að menn þurfi sannarlega að gaumgæfa það. Ég tel að enginn hafi leyfi til að hleypa aðilum, hverjir sem þeir eru, í upplýsingar um sjúkling, annar en sjúklingurinn sjálfur. Það getur ekki verið spurningin um að heilbrigðisstofnun hafi það á valdi sínu að opna slíkar upplýsingar. Þetta er mál læknis og sjúklings og að lokum sjúklingsins. Ég spurði hér í umræðu um daginn: Hvað um hina látnu? Hvað um hina látnu og upplýsingar um þá? Hver hefur rétt til þess að fóðra gagnabanka á upplýsingum um hina látnu? Hinir lifandi geta kannski varið sig.

Virðulegur forseti. Ég held að við hv. síðasti ræðumaður séum nokkuð sammála varðandi persónuverndina, að hún sé mjög brýn. Hins vegar er það ljóst að aðstæður eru afar sérstakar hér á Íslandi, eins og ég rakti hér áðan. Einsleitni þjóðarinnar, hinn mikli ættfræðiáhugi og góðar heilsufarsupplýsingar gera okkar aðstæður mjög freistandi til þess að fara út í þessar rannsóknir. Það má hafa talsverðan ávinning af þessum rannsóknum. Ég nefni ný lyf og annað slíkt sem bætir lífsgæði og það er afar jákvætt. Ég tel hins vegar að við eigum að treysta tölvunefnd. Hingað til hefur tölvunefnd sýnt að hún vakir mjög vel yfir þessum málum og gætir persónuverndar í hvívetna. Ég met það því svo að við eigum að treysta á tölvunefnd, fara með þetta mál inn í heilbrn., fá umsögn þaðan og vinna málið til enda þar. Varðandi það að það hljóti að þurfa leyfi sjúklingsins til að fara í hans gögn og stunda vísindarannsóknir, þá er það þannig í dag að tölvunefnd fær umsókn t.d. frá lækni um að viðkomandi læknir vilji stunda rannsókn. Mér skilst að tölvunefnd meti í hvert sinn hvort viðkomandi vísindamaður eða læknir þurfi að spyrja hvern einasta sjúkling hvort notast megi við gögn um hann. Mér skilst að út frá eðli rannsóknarinnar sé metið hvort þess gerist þörf.

Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að taka undir ræðu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur. Mér fannst þetta góð ræða og einlæg. Ég tek það sérstaklega fram vegna þess að við eigum því ekki að venjast að stjórnarliðar komi hér upp með gagnrýna umfjöllun, um það sem betur má fara eða þarf að skoða, samhliða því að halda á lofti hinu jákvæða í málinu. Ástæðan fyrir því að ég kem hér upp er sú að ég hef sett mig á mælendaskrá en það er afmarkaður tími fyrir þessa umræðu og ólíklegt að ég komist að. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir kom inn á alla þá þætti sem ég hafði merkt við. Ég vil þó leyfa mér að nefna, virðulegi forseti, þar sem hún benti á að heilbrrh. ætti að veita leyfi til aðgangs að upplýsingum úr sjúkraskrám og af því að sá þingmaður sem á undan mér talaði benti á að það þyrfti samþykki viðkomandi heilbrigðisstofnunar, að þar segir jafnframt: ,,eða heilbrigðisstarfsmanns``. Ég vek athygli á því að það er frekar lítil þátttaka að eingöngu heilbrigðisstarfsmaður eigi að samþykkja heimild heilbrrh. Virðulegi forseti. Ég efast um að nægilegt sé að efla tölvunefndina. Ég tek undir það að ættarsögur okkar í sjúkdómum gera rannsóknarmöguleika á Íslandi mjög mikla og það er ekki hægt að líta fram hjá því. Að því leyti er þetta mál mjög athyglisvert og jákvætt ef við getum lagt okkar af mörkum til að leysa vandamál með erfðarannsóknum. Virðulegi forseti, það eru þrír nefndadagar eftir. Við erum að mæla fyrir þessu máli við 1. umr. Ég vona að ráðherra endurtaki að hún leggi þetta mál í hendur þingsins og ekki verði ruðst með málið í gegn á skömmum tíma.

Virðulegi forseti. Mér þótti eðlilegt að spyrja hér spurninga í ræðu minni og tel ekki að það hafi verið neitt sérstaklega gagnrýnin umfjöllun. Mér fannst þær spurningar allar mjög eðlilegar og eiga rétt á sér. Það má þó vera að sumir túlki það sem gagnrýni að spyrja spurninga. Varðandi það sem fram kom hjá hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur um að heilbrigðisstofnanir og sjálfstætt starfandi læknar þurfi að gefa leyfi til að hægt sé að fara inn í gögn sem þeir búa yfir, til þess að skrá inn í þennan gagnagrunn, þá langar mig að nota þetta tækifæri hérna í andsvarinu og skjóta að spurningu sem mér láðist að spyrja í yfirferð minni. Í 6. gr. segir að það eigi að vera hægt að krefjast framlags frá leyfishafa, þ.e. Íslenskri erfðagreiningu, ef það er hún sem fær það leyfi sem allir búast við, annars vegar til þess aðila sem bjó yfir upplýsingunum og hins vegar til heilbrigðisyfirvalda. Þá spyr maður: Er meiningin að það eigi t.d. að greiða sjálfstætt starfandi læknum, t.d. úti á stofu, fyrir að þetta fyrirtæki fái aðgang að upplýsingunum? Eiga læknarnir að fá greitt fyrir að veita aðgang að upplýsingum um sjúklinga sína?

Virðulegi forseti. Ég ætla að koma nánar inn á það að ég kom með athugasemd til viðbótar við athugasemdir hv. þm. um leyfi heilbrrh. til að veita aðgang að upplýsingum úr sjúkraskrám og öðrum heilsufarsupplýsingum sem eru ekki í gagnagrunninum en verður eflaust sótt eftir og vakin athygli á að það þarf í sumum tilfellum greinilega ekki nema samþykki heilbrigðisstarfsmanns á meðan ég mundi telja mjög eðlilegt í mörgum tilfellum að það þurfi samþykki viðkomandi einstaklings. Ég hef sjálf spurt að því hver á sýnin úr mér. Er það ég? Er það læknir sem tekur þau eða stofnunin sem ég er stödd á? Við þessu er kannski ekki komið svar enn þá. Það svar verðum við að finna í vinnslu við þetta frv. Að öðru leyti tek ég sérstaklega fram að á sama tíma og mér finnst þetta mál athyglisvert og tel að við séum skyldug til að skoða hvernig við getum lagt fram framlag til rannsóknarstarfa þá ber okkur að fara afar gætilega með persónuupplýsingar og fyrir mér er það brýnasta málið í frv. Virðulegi forseti. Ég ætla að ljúka máli mínu til að tefja ekki störf þingsins umfram það sem mér er ætlað í andsvari en ég vona að þingmaðurinn hafi skilið það að ég var að gefa henni talsvert mikið hól fyrir ræðu hennar.

Virðulegi forseti. Ég þakka svo sannarlega hólið. Það er ekki oft sem við þingmenn hælum hverjir öðrum og við ættum að gera það sem oftast. En varðandi það hver eigi heilsufarsupplýsingarnar hef ég einmitt velt því fyrir mér eins og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir. Hver á lífsýnið? Lífsýnið er hluti úr sjúkraskrá. Það er búið að setja það inn í lög þannig. Við gerðum það þegar við fórum yfir réttindi sjúklinga. Hver á sjúkraskrána? Samkvæmt lögum stendur ekkert um það heldur stendur einungis að sjúkraskrá sé varðveitt á heilbrigðisstofnun. Hún er varðveitt. Það stendur ekkert um það hver eigi hana. En það kemur greinilega fram á bls. 10 í frv. í greinargerð um 5. gr. að miðað sé við að enginn eigi þessar heilsufarsupplýsingar enda hafi þær orðið til fyrir tilstuðlan margra, þ.e. fyrir tilstuðlan sjúklingsins sem kemur auðvitað að máli, fyrir tilstuðlan læknisins, stjórnvalda sem hafa greitt fyrir geymslu á þessum upplýsingum o.s.frv., þannig að það á eiginlega enginn upplýsingarnar. Sumir vilja meina að allur almenningur eigi þær í gegnum skattagreiðslur þannig að enginn á þær beint ef maður heldur öllu til haga. Ég vildi koma þessu sérstaklega á framfæri. Varðandi það hvort hver og einn einstaklingur eigi að samþykkja að leyfa að upplýsingar sínar fari inn í gagnagrunninn, þá hef ég líka velt þeirri spurningu fyrir mér. Segjum að eftir tvö ár eða jafnvel eftir eitt ár vilji einhver alls ekki vera skráður í gagnagrunninn. Getur hann þá náð sjálfum sér út úr honum? Það er spurning sem ég velti fyrir mér. Er hægt að hringja þarna inn og segja: Sjúkraskrá mín á að vera lokuð gagnvart öllum vísindarannsóknum eða t.d. gagnvart þessum gagnagrunni eða eitthvað slíkt. Það er mjög stór spurning.

Herra forseti. Hér er til umræðu mjög spennandi mál sem ég þakka hæstv. heilbrrh. fyrir að koma með inn í þingið. Ég held að þetta sé kannski stærsta og mest spennandi mál sem við höfum séð í langan tíma þar sem Ísland er orðinn alvöruþátttakandi í vísindastarfi á sviði læknisfræði, í vísindastarfi sem er barátta gegn sjúkdómum og sem er leið til þess að mannkynið geti sigrast á þeim sjúkdómum og plágum sem hafa verið að hrjá það um langan aldur. Ég þakka hæstv. heilbrrh. enn og aftur fyrir það hversu vel frv. virðist allt unnið og hvernig það kemur fram fyrir lok vetrar, það finnst mér þakkarvert. Mér finnst einnig ánægjulegt hvað landsmenn hafa almennt tekið málinu vel. Það fer ekki fram hjá neinum sem hefur fylgst með umræðu í sjónvarpi og útvarpi að landsmenn eru almennt upp til hópa mjög ánægðir með málið og menn eru sammála því mati sem ég flutti áðan að þetta sé liður í því að efla læknavísindi og berjast gegn sjúkdómum. Þjóðarsálin er meðmælt þessu. Ég vil leyfa mér að vitna til þess ágæta manns, Össurar Guðbjartssonar á Lága-Núpi sem sagði í Þjóðarsálinni nýverið að hann stæði í það mikilli þakkarskuld við heilbrigðiskerfið að sér væri sönn ánægja að geta á einhvern hátt lagt öðrum lið með því að leggja til persónuupplýsingar sínar inn í slíkan gagnagrunn. Ég held að þannig hugsi fjölmargir sjúklingar, sem hafa átt við veikindi og erfiðleika að stríða, þeir séu þakklátir fyrir að geta með einhverjum hætti komið í veg fyrir að aðrir þurfi að ganga í gegnum það sama og þeir þurftu að gera. Össur á Lága-Núpi er þjóðarsálin í mörgum skilningi. Ég kýs að gera orð Össurar á Lága-Núpi að mínum þó að ég hafi verið það lánsamur sjálfur að ekki séu miklar upplýsingar um mig í þessum gagnagrunni. Það merkilega við umræðuna er að hún virðist hafa snúist að mestu um einhvern hræðsluáróður um hugsanlegt innbrot í gagnagrunninn. Það virðist vera orðið aðalatriði málsins, ekki það hvort við séum að hjálpa mannkyninu að sigrast á þeim erfiðleikum sem hafa hrjáð mannkynið um langan tíma. Hræðsluáróður skal það vera, hræðsluáróður um þjófa og innbrotsmenn sem geta hugsanlega brotist inn í gagnagrunna. Við vitum að það er auðvitað minnst áhætta fólgin í því í lífinu að gera alls ekki neitt, vera alltaf kyrr á sama stað, hreyfa sig ekki neitt, hafa aldrei frumkvæði, taka aldrei ákvörðun. Það er minnst áhætta fólgin í því. En þannig verða einfaldlega ekki framfarir og ég vona og þykist vita að þeir sem talað hafa á undan og haldið uppi þessum hræðsluáróðri séu ekki að segja að það eigi ekkert að gera, það eigi bara að hjakka í sama farinu. Út af þessum hræðsluáróðri vil ég segja að það vita allir og það er ekkert nýtt að það er hægt að brjótast inn í alla gagnagrunna, það er hægt að brjóta alla leyndarkóða, það er hægt að fara inn í alla gagnabanka. Það eru engin ný sannindi. Við gætum hugsað okkur að það séu gagnagrunnar á hverju einstöku sjúkrahúsi sem á að sameina. Við gætum hugsað okkur að einhver vissi um mann sem hefði brotið á sér handlegginn tiltekinn dag og fótinn einhvern annan dag. Þetta er nú ekki stærra úrtak en það að ef menn vissu nákvæmlega þessar upplýsingar og hefðu aðgang að gagnagrunni slysadeildarinnar og vissu hvenær hann fór þar inn, þá geta þeir auðvitað ráðið í það út frá því hver eru einkenni þessa einstaklings í þessum gagnagrunni. En ég segi: Hvaða líkur eru á því að þeir sem vita um þetta tiltekna tilvik hafi svo aðgang að því að vera að vinna við þennan gagnagrunn? Ég held að þær séu hverfandi. Menn geta leikið sér endalaust að einhverjum slíkum dæmum en það eru hverfandi líkur á að slíkar aðstæður komi upp að þetta sé hægt. Menn eiga ekki að eyða tímanum í að vera endalaust að tala um hræðslu og áróður fyrir því að einhverjir misindismenn og þjófar misnoti aðstöðu sína. Við vitum að það eru gagnagrunnar um allan heim. Það eru notaðir gagnagrunnar á skattstofum og mjög víða þar sem upplýsingar eiga að fara leynt og starfsmenn sem vinna við þær ganga einfaldlega í gegnum ákveðna skoðun og skönnun áður en þeir fara að vinna með þessa gagnagrunna þannig að ég sé ekki að það sé hægt að gera þetta með sama hætti hér. Ég vísa því þessum hræðsluáróðri frá sem ég hef heyrt í umræðunni bæði í dag og það sem var þegar umræðan var fyrst tekin fyrir, þó ég segi að það sé ekkert nýtt í því, það er hægt að brjóta alla gagnagrunna. Það er bara ekki aðalatriði málsins. Það er ekki það mikið í húfi þó að einhver þekkti að t.d. maki þess sem er að vinna við þetta hefði einhvern tíma lent inni á slysadeild og þannig væri hægt að rekja hvert væri einkenni viðkomandi, gagnagrunnurinn er ekki stórlega brotinn með því. Við skulum ekkert vera að velta okkur upp úr þessu meira. Hv. þingmenn hafa líka nefnt einkaleyfið og velt því fyrir sér hvort það sé eðlilegt, hvort ekki sé bara eðlilegra að ríkið greiði kostnað sem þessu er samfara. Ég held að það sé mjög góð nálgun í málinu að leysa þetta með að fela þessum ágæta vísindamanni, Kára Stefánssyni lækni, og því fyrirtæki sem hann hefur hér sett á laggirnar af miklum dugnaði, Íslenskri erfðagreiningu, að koma þessu á. Við skulum vera alveg klár á því að gagnagrunnar á spítölum hafa verið til í áratugi. Læknarnir hafa notað þá og gengið um þá hver á sínum stað en ég veit ekki til að nokkur þeirra hafi haft þann kraft í sér að gera það sem Kári Stefánsson og Íslensk erfðagreining er að gera núna, ekki einn einasti þeirra. En það er yfirleitt þannig þegar einhver skarar fram úr í íslensku þjóðfélagi þá er stutt í hælbítana. Ég fagna því að þetta fyrirtæki skuli hafa sýnt þetta frumkvæði og ef það ætlar að kosta þessa gerð finnst mér ekkert óeðlilegt að því sé veittur ákveðinn tími til þess að ná þeim kostnaði til baka. Ég vil segja að það virðast vera peningar til staðar núna til þess að gera þetta og ég tel að það eigi að nota þann meðbyr sem málið hefur. Ég gat um það í upphafi máls míns að miðað við hvað maður heyrir þjóðarsálina segja er fólk og sjúklingar meðmæltir því að þetta sé gert þannig að við eigum að drífa í þessu núna. Það er ekki víst að sama aðstaða verði að hausti til þess að fá peninga í þetta mál eins og núna þannig að ég vona að þingmenn sjái sér fært að afgreiða þetta mál í gegnum þingið í vor. Ég vona að hæstv. heilbrrh. hafi tök á því, þó að ég viti að það sé mikið að gera þar, að vinna í málinu þannig að hægt verði að afgreiða það í vor í staðinn fyrir að málið komi aftur inn í haust. Ég sé ekki að málið bæti sig neitt. Það er gott núna, ég sé ekki að það bæti sig neitt á því að það verði látið liggja til hausts.

Virðulegur forseti. Mér fannst athyglisvert að hlýða á mál hv. þm. einkum vegna þess að ég átti kannski von á að það kæmi upp svolítið annar flötur hjá hv. þm. Hér eiga menn að sjálfsögðu fullan rétt á því að hafa hvaða skoðun sem er sem betur fer. Ég er ekki sammála hv. þm. um að málið sé vel unnið. Mér duttu í hug ummæli Snorra um háðið þegar hv. þm. hafði þau orð uppi hversu vandaður undirbúningurinn væri. Ég hef líka ákveðnar efasemdir um það að upplýsingar af þeim toga sem hér um ræðir séu gerðar að markaðsvöru og fyrst og fremst litið á þær út frá því sjónarhorni. Ég leyfi mér að vísa til III. kafla í samþykkt ráðherranefndar Evrópuráðsins og samninginn um verndun mannréttinda og mannlegrar reisnar að því er varðar beitingu líffræði og læknisfræði. Í III. kafla, Einkalíf og réttur til að fá upplýsingar, er kveðið á um þessi efni með þeim hætti að ég held að það sé nauðsynlegt að menn skoði þetta mál í tengslum við það. Þar segir í 10. gr. um einkalíf og rétt til að fá upplýsingar: ,,1. Allir eiga rétt á að einkalíf þeirra sé virt, að því er varðar upplýsingar um heilbrigði þeirra. 2. Allir eiga rétt á að fá að vita um hverjar þær upplýsingar eru sem safnað er um heilbrigði þeirra. Hins vegar skal virða óskir einstaklinga um það, að þeim verði ekki veittar upplýsingar á þennan hátt. 3. Í þágu sjúklingsins er í undantekningartilvikum í lögum hægt að takmarka beitingu þess réttar, sem felst í annarri málsgrein.`` Síðan eru fleiri kaflar eins og IV. kafli og V. kafli í þessari samþykkt. Ég held að það greiði ekkert götu málsins, sem mér finnst mikillar athygli vert sem slíkt, en kallar hins vegar á það að menn vandi sig mjög verulega við athugun málsins vegna þess að það hefur líka fordæmisgildi. Þá finnst mér það ekki ná nokkurri átt að ætla að ganga blindandi í þennan leik eins og hv. þm. er í rauninni að mæla með.

Herra forseti. Það var vissulega ekki háð þegar ég sagði að þetta mál væri vel unnið. Hins vegar er það nú svo að séu menn haldnir fullkomnunaráráttu þá er það oft þannig með slíka menn að þeir koma sjaldnast miklu í verk. Þeir sem alltaf liggja yfir kommusetningunni í staðinn fyrir að horfa á textann í heild koma ekki miklu í verk. Ég tel að þetta mál sé ekki mjög flókið þannig að menn þurfi ekki langan tíma til að átta sig á því hvort það sé í lagi eða ekki. Mitt mat er að það sé í lagi, þetta sé gott mál sem sé í lagi, þannig að ég er tilbúinn til að greiða atkvæði með þessu máli, styðja það í gegnum þingið strax í vor.

Virðulegur forseti. Reglur um kommusetningu hafa nú verið nokkuð á reiki á Íslandi um býsna langt skeið svo ég held að ekki sé nú á miklu að byggja í þeim efnum, þó menn reyndu. Ég vil andmæla því að hér sé á ferðinni einfalt mál og sjálfsagt, eins og má lesa úr máli hv. þm. Ég er mjög undrandi á þessu viðhorfi sem hér kemur fram um svo gífurlega stórt mál sem hér um ræðir og stóru spurningar sem málinu tengjast. Ég ítreka það sem ég lauk ræðu minni á í umræðunni um daginn að ég hef ekki gert upp hug minn í þessu máli miðað við hugsanlega lokastöðu þess að lokinni vandaðri athugun á vegum þingsins. En mér óar, virðulegur forseti, að heyra jafnléttúðlega talað um stórt mál og hv. þm. leyfir sér að gera. Ég er honum ósammála um að þannig beri að vinna á Alþingi Íslendinga í mjög stóru og vandasömu máli. Ég vísa á að í nágrannalöndum okkar, t.d. í Noregi, hefur verið séð til þess að útbúið hefur verið sérstakt yfirlit af hálfu stjórnvalda sem er aðgengilegt ,,Tilgang til helseregistre``, eins og það er kallað á norskunni. Ég tel sjálfsagt að hér að lægi fyrir hliðstætt mat af hálfu íslenskra stjórnvalda áður en slíkt frv. er lagt fyrir þingið.

Herra forseti. Ég ítreka þá skoðun mína að ég sé ekki að þetta sé svo flókið að menn geti ekki gert upp hug sinn á þeim tíma sem eftir lifir af þessu þingi. Ég sé ekki að menn þurfi lengi að velkjast með þetta mál því að mér sýnist þetta vera ofur einföld skráning á upplýsingum. Meðferð upplýsinganna er svo aftur annað mál og þar geta menn auðvitað velt sér upp úr því sem ég kallaði áðan hræðsluáróður um það að einhverjir geri það sem þeir eigi ekki að gera, brjótist inn og fari illa með. En það er bara sama vandamál og við stöndum frammi fyrir mjög víða í þjóðfélaginu. Ef það ætti að hræða okkur frá öllu því sem horfir til framfara í okkar þjóðfélagi að einhver kynni að fara illa með það þá verða einfaldlega engar framfarir. Og ef menn ætla að eyða endalausum tíma og velta sér upp úr því hvort einhver hagnist á einhverju eða hvort einhver fari illa með, þá miðar okkur ekki neitt. Í mínum huga er þetta einföld skráning á upplýsingum sem geta orðið til mikilla nota fyrir læknavísindin, til stórkostlegra nota, sem getur hjálpað komandi kynslóðum, hjálpað hundruðum og þúsundum manna. Við eigum ekki að tefja slíkt mál. Við eigum ekki að setja það í hugsanlegt uppnám með því að draga það að óþörfu. Það er meðbyr núna og við eigum að grípa þann meðbyr. Við eigum að keyra þetta mál áfram og ef það fer ekki í gegn í vor þá vona ég svo sannarlega að hæstv. heilbrrh. komi með það aftur að hausti. En mér finnst þetta vera þannig mál að við skuldum mannkyninu það að við drífum þetta í gegn sem allra fyrst.

Herra forseti. Þann 13. mars 1998 birtist grein í þýska tímaritinu CASH undir fyrirsögninni: Ísland lokkar vísindamenn. Þar kemur fram að Hoffmann-La Roche lyfjafyrirtækið leggi fram 300 millj. dollara fyrir einkarétt á að leita sjúkdóma meðal hinna einsleitu íbúa Íslands og að markaðseinokun gagnagrunnsins sé innifalin í verðinu. Þar er sagt frá því að bylting sé að verða í lyfjaheiminum, að fyrirtæki séu að hætta að notast við lögmálið ,,að prófa og skjátlast`` við lyfjaframleiðslu og þau vilji fara í meiri grunnrannsóknir þar sem leitað er eftir upplýsingum bæði frá erfðum og umhverfi. Þær séu samtengdar og með slíkum rannsóknum komi færri og betri lyf á markaðinn sem henti fólki með mismunandi erfðauppbyggingu sem búi við mismunandi aðstæður. Í þessu skyni hafi Hoffmann-La Roche gert stærsta viðskiptasamning sem gerður hafi verið um erfðarannsóknir við Íslenska erfðagreiningu. Íslensk erfðagreining verði að fá stuðning ríkisstjórnarinnar ef hún eigi að ná þessu markmiði og eigi íslenska þingið jafnvel strax í vor eftir að samþykkja lög sem veiti Íslenskri erfðagreiningu einkarétt til að markaðssetja hin erfðafræðilegu gögn. Einnig eigi að banna útflutning á íslenskum blóðprufum og erfðaefni. Þetta sé allt saman óhjákvæmilegt því að það sé svo dýrt að búa til svona gagnabanka og lyfjafyrirtækin greiði aðeins hátt verð ef þau sitja ein að upplýsingunum. Kári Stefánsson er nefndur á nafn í þessari grein og sagt er frá því að hann muni því ákveða hver fái aðgang, hvenær og hvernig, að einstökum gögnum. Þá segir frá því í þessari grein að vísindamenn gagnrýni þessa markaðseinokun á upplýsingum sem stangist algjörlega á við alla frjálsa iðkun vísindarannsókna og grundvallarlögmál vísindasamfélagsins þar sem áhersla er á að hægt sé að endurtaka og sannreyna rannsóknir annarra. Þetta var 13. mars, herra forseti, eða mun fyrr en það frv. sem nú er verið að ræða var lagt fram á Alþingi eftir stormasama kynningu úti í þjóðfélaginu, sem er auðvitað mikil lítilsvirðing við þingið eins og áður hefur komið fram í umræðunni. Þetta frv. um gagnagrunn á heilbrigðissviði er stórmál sem verður að fá víðtæka umfjöllun í samfélaginu því að auk þess að snerta þróun vísinda m.a. og möguleika til að stórefla atvinnumöguleika fólks á Íslandi, þá snertir málið starfsumhverfi fjölmargra vísindamanna og heilbrigðisstarfsfólks. Og síðast en ekki síst varðar þetta viðkvæmar persónulegar upplýsingar um alla notendur heilbrigðiskerfisins, nær alla landsmenn. Herra forseti. Ég vil að það komi skýrt fram að ég kom með opnum huga að þessu máli en nú tel ég engum vafa undirorpið að mun fleiri rök mæla með því en móti að málið fari eingöngu til kynningar nú í vor og fái mikla umræðu í sumar og komi aftur í þingið vonandi í breyttu formi í haust. Ég vil sem sagt sjá að mál af þessu tagi fari hér í gegn, en ég tel að það sé mjög margt athugavert við þetta frv. eins og það er nú. Þá vil ég taka undir fram komna gagnrýni um að forkastanlegt sé hvernig þetta frv. var unnið, þ.e. það virðist hafa verið unnið í ráðuneytinu eftir uppskrift eins helsta hagsmunaaðilans í málinu. Þetta fullyrði ég eftir þeim upplýsingum sem ég hef heyrt og fram hefur komið hjá ráðherra, þ.e. að það hafi verið samið í ráðuneytinu. En ekki kemur fram, eins og oft gerir með stjórnarfrv., hvernig aðdragandi málsins var eða hverjir sömdu það. Nauðsynlegt hefði verið að mínu mati að fulltrúar frá vísindasiðanefnd, tölvunefnd, læknum og fleiri heilbrigðisstéttum og frá vísindasamfélaginu, t.d. Rannís hefðu komið að samningu frv. af þessu tagi. Á málinu eru mjög margir fletir en þetta hefur verið matreitt þannig í þjóðina, og það kom einnig fram hjá hv. síðasta ræðumanni, að ákveðinn aðili geti búið til gagnagrunn á heilbrigðissviði með dulkóðuðum upplýsingum þannig að engin hætta sé á að persónulegar upplýsingar fari til rangra aðila. Þetta eigi að nýtast vel í heilbrigðiskerfinu, bæði fyrir verðandi þjónustu og rannsóknir, og Íslendingar eigi að fá frí lyf frá þeim lyfjafyrirtækjum sem njóta þessa gagnagrunns í sinni lyfjaþróun. En þar sem stjórnvöld hafi ekki efni á að búa til svona gagnagrunn þá verði að veita einkaleyfi til eins starfsaðila í tólf ár og hann hafi einkaleyfi til aðgangs á tilteknum heilsufarsupplýsingum. Þetta einkaleyfi er talið nauðsynlegt til að hann geti fjármagnað fyrirtækið, þ.e. lyfjafyrirtækin vilja ekki greiða uppsett verð nema þau fái einkaleyfi. Talað er um að það kosti 12 milljarða að búa til slíkan gagnagrunn og fyrirtækið Hoffmann-La Roche virðist samkvæmt tiltækum upplýsingum vera tilbúið að greiða uppsett verð. Á meðan eiga heilbrigðisyfirvöld að geta nýtt sér grunninn og vísindamenn eiga að geta nýtt sér hann til vísindarannsókna svo framarlega sem þeir selja ekki upplýsingarnar til fyrirtækja, skilst mér, og hins vegar verða þeir að fá leyfi hjá starfsleyfishafanum, þ.e. þeim sem hefur einkaleyfið. Herra forseti. Þetta mál er mjög athyglisvert, ekki síst hvernig virðist hafa tekist að sannfæra þjóðina um að hér sé alfarið um gott mál að ræða. Málið er að mörgu leyti gott en það eru einnig lausir endar á því sem verður að laga. Hugmyndin um samræmdan heilbrigðisgagnagrunn er í sjálfu sér ekki mjög frumleg heldur hitt að láta sér detta í hug að heimild fáist til þess að búa hann til og að selja upplýsingarnar til iðnþróunar eða lyfjaþróunar erlendis því að mörgu leyti stangast þetta á við viðteknar venjur í vísindarannsóknum. Öllum sem hafa kynnt sér málið er ljóst að heildstæður gagnagrunnur um erfðafræðilega einsleita þjóð eins og Íslendinga, sem býr við tiltölulega þróað heilbrigðiskerfi þar sem ættfræðiþekking er góð, hlýtur að vera fjársjóður sem nýta má til vísindarannsókna, vísindum og þekkingu til framdráttar. Um það efast enginn, hvort sem það er á sviði erfðafræði, læknisfræði, lyfjafræði eða á heilbrigðissviði yfirleitt. Um þetta er ekki deilt. Deiluefnið er hvort þetta sé forsvaranlegt eða óhætt með tilliti til verndar persónuupplýsinga og ekki síður hvort sú leið sem hér er valin, ekki síst veiting einkaleyfisins til starfsleyfishafans, er réttlætanleg eða skynsamleg. Bent hefur verið á að þau verðmæti sem hér eru í húfi séu gífurleg. Hér er lagt til að einn starfsleyfishafi fái rétt til að einoka þessi verðmæti í tólf ár. Þessu hefur verið líkt við það að einn útgerðarmaður, sannkallaður sægreifi, fengi allan fiskveiðikvótann í tólf ár. Þessi samlíking við fiskinn í sjónum gengur eingöngu upp ef auðlindin er takmörkuð, þ.e. ef einkaleyfi er veitt á notkun í ákveðnum tilgangi. Ef frjáls aðgangur væri í gögnin öllum sem þættu þau eftirsóknarverð, t.d. lyfjafyrirtækjum, þá væru þau minna virði á sama hátt og kvótinn í sjónum væri lítils virði ef auðlindin væru ótakmörkuð og allir gætu veitt að vild, umfram eftirspurn. Það að upplýsingarnar eru samtengdar og möguleikinn á að veita einkaleyfi á þeim, skapar verðmætin. Um leið skapar einkaleyfið veruleg vandamál fyrir vísindin og brýtur prinsipp vísindarannsókna. Þess vegna m.a. er þetta siðfræðilega mjög erfitt mál. Það er eitt að reyna að græða á þessu og að rannsóknum í heilbrigðisvísindum fleygi fram en annað og verra að brjóta mikilvæg prinsipp vísindarannsókna. Herra forseti. Mig langar að koma hér nánar að nokkrum atriðum sem ég tel mjög varasöm í sambandi við þetta frv.

Forseti vill rétt aðeins minna á að samkomulag var um að þessari umræðu lyki um sjöleytið og í hana færi einn og hálfur tími. Nú eru fimm hv. þm. eru á mælendaskrá að lokinni ræðu hv. 19. þm. Reykv. og ég vildi biðja hv. þm. að gefa því gaum í ræðu sinni.

Ég hafði gert ráð fyrir því, herra forseti, að ég fengi 20 mínútur en ég skal reyna að stytta mál mitt eins og ég mögulega get. Hér hefur verið mikið um andsvör. Ég hef verið á mælendaskrá frá því í síðustu viku og get ekki gert að því þó að tímanum hafi verið eytt öðruvísi. Ég ætla þó að stytta mál mitt. Það sem ég tel að verulega þurfi að laga varðar í fyrsta lagi persónuupplýsingar. Ég vil vísa í umfjöllun prófessors Odds Benediktssonar, sem m.a. hefur verið birt í Morgunblaðinu, þar sem hann fullyrðir að veruleg hætta sé á að þessi grunnur verði misnotaður og tryggja þurfi alla enda í þeim efnum. Fyrir mér er ljóst að einstaklingar, sem margir hverjir eru mjög tortryggnir, hljóta að hafa rétt á að taka allar upplýsingar um sjálfan sig úr slíkum grunni. Á frv. er þó ekki að skilja að það sé ætlunin. Þar er talað um að væntanlega verði grunnurinn í eigu ríkisins eða þeirra sem hafa búið hann til og upplýsingarnar séu ekki í eigu þeirra einstaklinga sem um ræðir. Í öðru lagi vil ég vekja athygli á kostnaðinum við grunninn. Í umræðunni hefur því verið haldið fram að um sé að ræða 12 milljarða kostnað. Ég hef heyrt að hægt sé að búa til svona grunn fyrir einn til tvo milljarða og talan 20 milljarðar hefur líka komið upp, m.a. hjá Oddi Benediktssyni, þ.e. að gögnin séu þess virði. Það er því mjög óljóst, ef maður fer að velta því fyrir sér hvers virði grunnurinn er, fyrir hvaða upphæð eigi að veita starfsleyfið. Ég tel að það þurfi að fara mun betur ofan í upplýsingarnar um kostnað við gerð grunns af þessu tagi. Í þriðja lagi vil ég benda á vandann við beinlínutenginguna sem fram kemur í 8. gr. og er allt að því í mótsögn við 9. gr. þar sem bannað er að þessi grunnur verði erlendis. Í raun og veru ætti að vera mjög auðvelt að afrita allan grunninn. Þannig virðist vera ákveðin mótsögn á milli 8. og 9. gr. Ég vil einnig benda á að í 11. gr. finnst mér mjög ótrúverðugt hvernig koma á fyrir eftirliti. Talað er um að heilbrrh. megi heimila tölvunefnd og vísindasiðanefnd að taka að sér eftirlit en það er ekki skylda. Ég get því ekki séð annað en að hugsanlega geti þetta orðið algjörlega eftirlitslaust. Það þarf að skýra mun betur hvaða eftirlit eigi að vera með framkvæmdinni. Síðast en ekki síst, herra forseti, vil ég segja að það að veita einkaaðila þetta vald til framsals, bæði til að hafa starfsleyfið og framselja upplýsingar, er mjög vafasamt og engin furða að vísindasamfélagið mótmæli. Ein hliðaráhrif þessa eru t.d. þau að lyfjafyrirtæki, sem nú styðja vísindarannsóknir fjölmargra vísindamanna, mundu hætta slíkum stuðningi því að bestu gögnin yrðu einfaldlega í höndum eins aðila, sem gæti síðan eftirlitslaust halað inn tekjur í skjóli einkaleyfis síns. Ég reyni að stytta mál mitt, herra forseti. Ég sé ekki hvernig heilbrrn. getur hyglað einu fyrirtæki umfram annað eða á hvaða forsendum, þegar kemur að veitingu leyfis skv. 5. gr. Ef fleiri fyrirtæki en Íslensk erfðagreining mundu sækjast eftir leyfi samkvæmt 5. gr., og báðir uppfylla sett skilyrði, hver yrði þá valinn og á hvaða forsendum? Í 6. gr. er rætt um gjald, sem heilbrrh. getur ákveðið fyrir leyfi skv. 5. gr. en ekkert kemur fram um hve hátt það eigi að vera né hvaða viðmið eigi að nota. Mundi t.d. sá sem byði hærra gjald fyrir einkaleyfið fá það ef hann uppfyllti skilyrðin að öðru leyti? Á þetta að vera einhvers konar málamiðlunargjald eða er það hugsað sem tekjustofn fyrir heilbrigðiskerfið og ríkissjóð? Þetta kann að hljóma undarlega, herra forseti, en mér sýnist að þau réttindi sem einkaleyfishafinn fær séu það mikil að ekki sé ólíklegt að margir sæki um. Ég fer að ljúka máli mínu, herra forseti, en í DV í dag er vitnað í þá afstöðu sjálfstæðismanna að það liggi á að samþykkja þetta frv. vegna þess að milljarðar kr. séu í hættu. Ég vil ítreka, herra forseti, að ekkert af því sem Íslensk erfðagreining eða íslenska þjóðin hefur upp á að bjóða í þessum efnum, hverfur eða missir marks þó að beðið sé til næsta hausts. Þjóðin verður áfram einsleit og upplýsingar um heilsufar hennar og ættfræði eru jafnverðmætar og áður. Það eru einnig mjög litlar líkur á því að nokkur önnur þjóð skapi grunn af þessu tagi á þeim tíma. Frestun fram á haust gerði fólki kleift að átta sig betur á því hvort það kostar einn, tvo eða 20 milljarða að búa til öruggan gagnagrunn af þessu tagi. Hægt væri að kanna hvernig best megi tryggja að persónuupplýsingar verði ekki misnotaðar af skúrkum í vondum tilgangi, t.d. af tryggingafyrirtækjum. Eins væri hægt að finna með hvaða hætti gagnagrunnurinn nýtist sem best íslenskum stjórnvöldum, t.d. til að bæta heilbrigðiskerfið, í þágu vísindarannsókna, sem atvinnuvettvangur fyrir háskólamenntað fólk eða sem tekjuöflun fyrir ríkissjóð en ekki fyrir einn lénsherra eða einkaaðila eins og hér er lagt til. Umræður undanfarna daga í fjölmiðlum, á ráðstefnum, fundum og í einkasamtölum hafa sannfært mig um að þetta mál verði að fá mun víðtækari umfjöllun í samfélaginu. Um það verður að nást sátt svo allir geti lagt sitt af mörkum til að hámarka gæðin á þeim gagnagrunni sem vonandi verður til hagsbóta fyrir sem allra flesta, sjúklinga jafnt sem heilbrigðiskerfið, vísindamenn og framþróun vísindanna. Best væri ef fjárhagslegur ávinningur skilaði sér til almennings svo framarlega sem almenningur sættir sig við að svona upplýsingar séu notaðar í gróðaskyni. Ef það verður prinsippið, sem vissulega er umdeilanlegt og krefst siðfræðilegrar umræðu, þá tel ég að gróðinn eigi að fara til sem flestra, til vísindarannsókna, til háskóla eða til heilbrigðiskerfis en ekki til einkaaðila. Hægt væri að 

Tíminn er búinn.

Herra forseti, að lokum ein spurning til ráðherra. 
             .

Forseti verður, að gefnu tilefni, að árétta að samkomulag var gert um að þessari 1. umr. yrði lokið kl. sjö, á einum og hálfum klukkutíma. Það gefur auðvitað auga leið að ef hv. þm. ætla allir að nýta sér 20 mínútur, sem þeir hafa samkvæmt þingsköpum, þá komast ekki allir þingmenn að. Nú eru fimm hv. þm. á mælendaskrá og 17 mínútur í umsamin tímamörk.

Herra forseti. Ég mun ekki ganga á þann skamma ræðutíma sem hér er til umráða. Frv. það sem verið er að ræða, frv. til laga um gagnagrunn á heilbrigðissviði, hefur verið skýrt hér rækilega og rætt þannig að óþarft er að fara mörgum orðum um það að mínu mati. Frumkvæði Íslenskrar erfðagreiningar er vissulega fagnaðarefni og ber að lýsa sérstakri ánægju með að þeir sem þar eru á ferðinni skuli hafa gengið til þessa verks. Eins og kom fram í ræðu hæstv. heilbrrh. þá var það að frumkvæði forsvarsmanna Íslenskrar erfðagreiningar sem þessu máli var hrundið af stað. Málið er einstakt og er að mínu mati þess virði að við skoðum það mjög vandlega og rækilega. Í 3. gr. frv. kemur fram að málið snúist um að heilbrrh. skuli beita sér fyrir gerð og starfrækslu samhæfðra gagnagrunna á heilbrigðissviði, síðan er heilbrrh. heimilt að semja um þessa gerð og starfrækslu gagnagrunnanna. Um þetta þarf ekki að hafa mörg orð. Það sem ég vildi undirstrika í þessari umræðu, herra forseti, er hversu mikilvægt er að um þetta mál skapist sæmileg samstaða. Þetta mál, frv. sem hér er til umræðu, er þeirrar gerðar að það væri ekki skynsamlegt að ganga fram með það þannig að um það verði logandi ágreiningur. Ýmsar athugasemdir hafa komið fram í þessari umræðu og við þingmenn höfum orðið varir við að margir í þjóðfélaginu hafa sitthvað við frv. að athuga. Þess vegna vil ég leggja á það ríka áherslu að hv. heilbr.- og trn. leiti traustra umsagna um þetta frv. Hér er fjallað um leiðir til þess að vinna með persónulegar upplýsingar. Við höfum sett löggjöf um réttindi sjúklinga og verðum að tryggja að persónuverndin sé í heiðri höfð. Þess vegna hvet ég eindregið til þess að traustra umsagna verði leitað, hjá vísindamönnum læknisfræðinnar, vísindamanna hjá Háskóla Íslands og öðrum rannsóknar- og vísindastofnunum sem ástæða er að leita til þannig að hv. heilbr.- og trn. geti, eins vel og kostur er, gengið til skoðunar á þessu frv. og lagt til breytingar á því þannig að við getum með góðri samvisku afgreitt málið. Í grg. með frv. og í ræðu hæstv. heilbr.- og trmrh., sem ég hef lesið rækilega, kemur ekkert fram svo ég sjái og það hefur ekkert komið fram fyrir mín augu sem sannfærir mig um það á þessu stigi að afgreiða beri þetta mál með sérstökum hraða. Ef það kemur hins vegar fram í meðferð þingnefndarinnar að það sé nauðsynlegt er ég að sjálfsögðu tilbúinn til þess. Enn sem komið er hefur ekkert komið fram sem réttlætir að mínu mati þá vinnu að afgreiða frv. núna fyrir þinglok. En þessi svipa er yfir okkur að ljúka málinu fyrir þinglok að þessu sinni og ég er reiðubúinn til að leggja mitt af mörkum að svo megi verða ef ég er sannfærður um að það sé nauðsynlegt. En ég er ekki sannfærður um það á þessari stundu á grundvelli þeirra gagna sem fyrir liggja. Ég ítreka það sem ég sagði hér fyrr að þetta er mjög merkilegt mál og ber að fagna því og leita allra leiða svo þeim markmiðum megi ná sem frv. gerir ráð fyrir.

Herra forseti. Nokkuð er tíminn naumur til að ræða þetta mál og enn er fólk á eftir mér á mælendaskrá svo ég ætla þá einungis að segja örfá orð. Ég tel í fyrsta lagi, herra forseti, að það sé brýnt að setja löggjöf um gagnagrunna á heilbrigðissviði, meðferð þeirra og hagnýtingu. Í umræðunni hafa margoft komið fram málefni sem tengjast Íslenskri erfðagreiningu og finnst mér því rétt að gera það aðeins að umtalsefni. Ég vil í fyrsta lagi segja að við erum að horfa hér á ný tækifæri sem hafa opnast á þessu sviði í tengslum við lyfjaiðnaðinn. Það er mjög eðlilegt að menn séu hikandi við að fara inn á þessar nýju brautir og þurfi að ræða það vandlega. Það er svo með alla nýja hluti að þeir þurfa vissa gerjun áður en í þá er ráðist. Ellefu hundruð ára einangrun okkar og ættfræði er sú umgjörð sem mótar möguleika til þeirra rannsókna sem hér er verið að ræða um. Hér er mikil sérstaða sem við eigum vitaskuld að nýta. Hins vegar vakna siðferðileg álitamál, tölvutæknileg álitamál, heilbrigðisleg álitamál og efnahagsleg álitamál. Ég vil, herra forseti, draga það skýrt fram af því að menn tala um siðferðileg álitamál og ýmsir læknar hafa áhyggjur af því sviði, benda á þá einföldu staðreynd að Kári Stefánsson, forsvarsmaður Íslenskrar erfðagreiningar, er læknir. Hann vinnur eftir sambærilegum siðalögmálum og reglum og gilda í læknastétt. Hins vegar er allt um þetta mikið álitamál hvernig menn vilja láta hlutina þróast. Það er sömuleiðis ekkert nýtt að safnað sé saman tölvuupplýsingum og þær nafngreindar. Mjög víða eru til nafnalistar í íslensku heilbrigðiskerfi, skrásettir á nafn og kennitölu. Það hvílir ekkert sérstök leynd yfir þeim nema það sem viðkemur þessari almennu leynd sem er viðhöfð í íslensku heilbrigðiskerfi og ég veit ekki til að hafi verið brotin. Það er ekki sú leynd sem verið er að ræða um á þessum gagnagrunni með dulkóðum þó svo hægt sé að brjóta þá. Það er staðreynd að ef menn vilja fá upplýsingar, t.d. um mig og sjúkrasögu mína, væri einfaldara að fara upp á spítala og læknastofur þar sem ég hef gengið til á lífsskeiði mínu og ná upplýsingunum þaðan en að fara að brjótast inn í þennan gagnagrunn ef hann yrði að veruleika. Það er einfaldara, hafi einhver sérstakan áhuga á mér út af fyrir sig. En málið snýst nú ekki um það heldur um að reyna að ná aðgangi að heildarupplýsingum. Í 5. gr. frv. er kveðið skýrt á um að önnur félög eins og Krabbameinsfélagið og Hjartavernd geta stundað rannsóknir sínar eftir sem áður. Þó svo að ég bendi hér á nokkra þætti, sem mér finnst ekki hafa komið alveg nógu skýrt fram í umræðunni, um að e.t.v. er málið ekki eins hættulegt og sumir vilja vera láta, þá breytir það því ekki að það er ekki búið að ræða málið í botn. Sú umræða sem þarf að eiga sér stað núna í nefndinni á næstu vikum og í sumar er nauðsynleg. Það er ekki rétt, herra forseti, að mínu mati að knýja á um lögfestingu málsins fyrr en útséð er um að allir hafi fengið að koma að því og segja sína skoðun. Málið er þess eðlis. Ég minni á það sem við ræddum fyrr í dag, sem var áskorun níutíu þjóðþekktra einstaklinga í samfélaginu sem óskuðu eftir því að tilteknu máli, sem liggur fyrir Alþingi um skipulagsmál á hálendinu, yrði frestað út frá sömu rökum og við ræðum hér, þ.e. að meira tóm gefist til umræðu og útlistana og þess að ná meiri sátt í málinu. Það hefur sömuleiðis komið fram að einstaklingurinn getur strikað sig út úr þessum gagnagrunni en vitaskuld þarf að ganga frá bæði persónulegum upplýsingum, siðferðilegum álitamálum, þannig að allt þetta sé hafið yfir allan vafa. Það sem er gagnrýnisvert í málinu er fyrst og fremst að ráðherrann kemur með þetta mál of seint inn í þingið. Þetta hefði litið allt öðruvísi út ef málið hefði komið inn fyrir tveimur mánuðum. Þá hefði umræðan getað verið eðlileg og þá hefði vel getað verið að menn hefðu getað búið til lagaramma um þetta. Ég er ekki að segja að löggjöfin hefði liti út nákvæmlega eins og frv., en það er ámælisvert af hálfu ráðherra hve hann kom seint fram með málið. Ef ekki næst að lögfesta málið fyrir þinglok, eins og er nú líklegast, er mjög brýnt að mínu mati að málið stöðvist skipulega. Það er að menn séu þá sammála um að nefndin vinni að málinu, t.d. í sumar. Það verði þá haldnar ráðstefnur um efni málsins og að ráðherra lýsi því yfir að frv. verði lagt strax fram í upphafi næsta þings og að stefnt verði að afgreiðslu málsins innan nokkurs tíma á Alþingi, haustþingi, innan nokkurra vikna í samræmi við vilja meiri hluta Alþingis, hver svo sem sá meiri hluti verður og hvernig sem frv. kemur til með að líta þá út. Ég lít svo á, herra forseti, að það sé mjög brýnt að menn taki afstöðu í málinu og að það liggi ljóst fyrir hvernig menn vilja haga þessu lagaumhverfi. Það er brýnt gagnvart þeim aðilum sem ætla að fjárfesta og vinna á þessu sviði. Það er sömuleiðis brýnt gagnvart því heilbrigðisumhverfi sem við búum við að umræðan sé kláruð og lögfestir þættir um gagngrunna á heilbrigðissviði, meðferð þeirra og hagnýting. Þó svo við gerum það ekki fyrr en e.t.v. á fyrstu vikum á haustþingi er mjög brýnt að skilið sé við málið núna í vor þannig að sú vinna hefjist þá strax ef málið nær ekki fram að ganga á þessu þingi.

Herra forseti. Hér er á ferðinni stórt mál eins og margir hafa komið inn á. Það er fullkomlega eðlilegt að ýmsar áleitnar spurningar vakni þegar það er tekið á dagskrá. Að mínu mati er þetta að nokkru leyti tvíþætt, annars vegar er enginn vafi á því að það er mikil þörf og hefur lengi verið á að setja almennar reglur um meðferð gagna af þessu tagi, ákvæði um heimild til skráningar þeirra, geymslu varðveislu, trúnað í sambandi við það o.s.frv. Því miður er óhjákvæmilegt að viðurkenna að það er langt því frá að umgjörðin um þau mál hafi á undangengnum árum og áratugum verið nægjanlega vönduð, a.m.k. hvað hina lagalegu hlið snertir. Ég er ekki með þessu að saka einn eða neinn um það að hafa misfarið með það sem menn hafa haft í höndunum en frv. í sjálfu sér staðfestir það. Og það skuli fyrst nú flutt frv. að lagasetningu um heildarleikreglur á þessu sviði staðfestir ákveðið tómarúm. Að hinu leytinu, herra forseti, snýst svo málið um þann möguleika sem er einkum fjallað um í 5. gr. frv., að fela einum aðila möguleika á eða ákveðið ígildi á einkaleyfi til að safna slíkum upplýsingum eða vinna með þær í tiltekinn tíma. Þau álitamál sem vakna í því sambandi eru auðvitað einnig mörg. Þau varða meðferð eða leynd þessara persónulegu, viðkvæmu upplýsinga, þau varða allt sem lýtur að meðferð gagnanna, eignarhaldi á upplýsingunum eða því sem þarna er á ferðinni, hagnýtingu þeirra upplýsinga, og þá í hvaða skyni, og siðferðileg álitamál sem því tengjast. Síðast en ekki síst eru svo auðvitað ýmsar spurningar sem tengjast ævinlega úthlutun á aðstöðu af þessu tagi, hvort sem það er einkaleyfi af þessu tagi eða réttur til hagnýtingar á einhverjum öðrum gæðum. Vissulega er ágalli að málið skuli svona seint fram komið og bagalegt ef þarf að takmarka þann tíma sem þingið hefur til að vinna með þessi álitamál og reyna að leysa þau. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að jafneðlilegt og það er að ýmsar spurningar vakni í þessu sambandi sé jafnsjálfsagt að leita svara við þeim spurningum og það sé einmitt skylda okkar á Alþingi að gera. Það er góðra gjalda vert og hin þarfasta iðja að vekja spurningarnar en það er þá líka jafnsjálfsagt að menn fylgi því eftir með því að leita svara við þeim. Til þess erum við hér, að finna svörin og finna lausn á þeim vandamálum sem koma upp í tengslum við lagasetningu af þessu tagi. Það tel ég að við eigum að reyna að gera. Við hljótum líka að spyrja okkur í leiðinni: Hvernig er farið með upplýsingar af þessu tagi í kerfinu í dag eða hefur verið gert á undanförnum árum? Ekki til að nota það sem rök til eins eða neins heldur til þess að átta okkur á því í leiðinni hvaða þörf er almennt á að grípa til aðgerða. Þessar spurningar eru ekki aðeins áleitnar í núinu, herra forseti, það er einnig alveg ljóst að það er óhjákvæmilegt hvort sem er vegna framtíðarinnar fyrir Alþingi, löggjafann, að móta leikreglur í þessu sambandi. Hvort sem það verður gert nú og tengist málum sem uppi eru, svo sem áformum Íslenskrar erfðagreiningar eða ekki munu þessi mál banka á með vaxandi þunga á komandi árum. Ég tel ekki neina ástæðu til að ræða þetta undir neinni rós hvað það varðar að einn aðili, fyrirtækið Íslensk erfðagreining, hefur eins og alkunnugt er kynnt áform um að ráðast í það stórvirki að gera slíkan grunn og við hljótum að ræða málið einnig með hliðsjón af því. Í því sambandi er eðlilegt að líta til ákvæða 5. gr. frv. og þeirrar málsgreinar sem fjallar þar aðallega um möguleikann á að einn starfsleyfishafi, eins og það heitir þar, hafi réttinn á hverjum tíma eða í takmarkaðan tíma til að vinna þessar upplýsingar. Ég tel að þá málsgrein megi gera miklu ítarlegri en hún er og kannski sé það einn af veikleikum frv. að það er tiltölulega fátæklega í frv. fjallað um það stóra mál sem er langmest til umræðu, spurninguna um einkaleyfi eins aðila í tiltekinn tíma til að vinna með þessar upplýsingar eða hagnýta þær þrátt fyrir það að aðrir hefðu aðgang að þeim o.s.frv. Á hinn bóginn er þar ljóst að um mjög stórt mál er að ræða ef þau áform gætu gengið eftir að skapa hundruð starfa og miklar tekjur auk þess sem þar gætu orðið á ferðinni mjög verðmætar upplýsingar fyrir íslenska heilbrigðiskerfið og jafnvel þróun heilbrigðismála í víðara samhengi og þá eru það hlutir sem menn hljóta einnig að skoða. Í mínum huga eru það ekki nein rök frekar en peningar yfirleitt eru til þess að stytta sér ósæmilega leið gagnvart stórmálum og grundvallarmálum af siðferðilegum toga eða öðrum toga en við alþingismenn hljótum að sjálfsögðu að hafa það í huga þegar við fjöllum um þetta að það er til nokkurs að vinna ef farsælar lausnir og fullnægjandi svör finnast í sambandi við þau álitamál og þær spurningar sem hafa verið vaktar upp. Ég er sem sagt, herra forseti, eins og vonandi má heyra af þessum fáu orðum með mjög opinn huga gagnvart því að reynt verði að leiða málið farsællega til lykta. Ég held að við hljótum að treysta þeirri þingnefnd sem fær það síðan til umfjöllunar til að meta hvernig réttast er að halda á því í framhaldinu, bæði hvað innihald og málsmeðferð varðar.

Hæstv. forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu mikið en vil þó segja örfá orð um þetta merka frumvarp sem kemur auðvitað nokkuð seint fram en mér sýnist að boði samt nýja tíma á mörgum sviðum og snerti heilsufar og atvinnumál í senn. Þess vegna tel ég málið mikilvægt. Ein dýrasta vísa sem ort hefur verið til atvinnulífsins var vísa Egils Skallagrímssonar: Þat mælti mín móðir, at mér skyldi kaupa fley ok fagrar árar, fara á brott með víkingum, standa upp í stafni, stýra dýrum knerri, halda svá til hafnar, höggva mann ok annan. Og móðir hans sagði að honum skyldi fá herskip og hann yrði mikill víkingur. Sannleikurinn er nú sá að síðustu 10--15 ár hafa íslenskir stjórnmálamenn horft til nýrra átta og á hinum stóru stundum hafa þeir jafnan minnst á að Íslendingar ættu nýja möguleika í hátækni, að fjárfesta í menntun og ungu fólki o.s.frv. Þannig hafa nú þessar hátíðaræður verið og ég tek undir að það er Íslendingum mjög mikilvægt að horfa á þá miklu möguleika sem blasa við á þessu sviði og auðvitað mjög mikilvægt að við förum að fóta okkur til að ná þar árangri. Ég held að þetta mál skipti framtíð Íslendinga mjög miklu og ekki síður hitt að skapa fjölbreyttara atvinnulíf og ný tækifæri og jafnvel möguleika til að margt hámenntað fólk sem nú leitar brott frá landinu og hefur gert á síðustu árum fái hér störf við sitt hæfi. Enn eigum við fólk sem haldið er athafnaþrá, fer í víking og aflar sér þekkingar og reynslu og vill sækja fram fyrir sig og þjóðina. Ég hrífst því af þeim möguleikum sem hér hafa verið opnaðir og eru komnir í gang. Þar hefur farið fyrir liði Kári Stefánsson, og ég trúi því að þar eigum við möguleika. Ég auðvitað get tekið undir það að við verðum að fara að með fullri gát. Það er enginn vafi að við höfum gengið í gegnum sára baráttu á þessum áratug, ekki bara á Íslandi heldur um hinn vestræna heim í því að leita sparnaðar og niðurskurðar í heilbrigðiskerfinu, færa kostnað af ríki yfir á sjúklinga, auka þátttöku þeirra í lyfjakostnaði, komugjöldum o.s.frv. Þetta er sú barátta sem fer um löndin og hún er ekkert óeðlileg. Þess vegna erum við kannski komnir að þeim punkti sem mikilvægastur er: Hvernig getum við hafið forvarnastarfið? Hvernig getum við náð nýjum árangri í sambandi við sjúkdómana o.s.frv.? Þá kemur þetta í ljós sem hér hefur verið orðað í dag að íslenska þjóðin er að mörgu leyti sérstök, hún er fámenn, hún hefur haldið vel utan um ákveðna hluti, ættfræði sína og heilsufar um mjög langan tíma. Þess vegna blasa þessir möguleikar nú við okkur. Menn binda vissulega vonir við að í gegnum þetta getum við haft áhrif á heilsufar komandi kynslóða og heilsufar okkar sjálfra um leið og við auðgum atvinnulíf okkar og sköpum ný tækifæri. Ég er þeirrar skoðunar, eftir að hafa skoðað þetta mál á þessu undirbúningsstigi, að mér sýnist að það sem sett hefur verið fram um að persónuleyndin geti haldið eigi við rök að styðjast. Auðvitað er mjög mikilvægt að gagnabankinn sem fær upplýsingarnar sé ekki á raunverulegar persónur heldur að sterkur veggur sé þar á milli. Ég trúi því að hægt sé að koma því við og tek undir það sem hér hefur komið fram að ég held að það sé afskaplega mikilvægt að persónuleyndin sé trygg. Þó að ég sjái það nú ekki að bragði hvaða upplýsingar það eru sem gætu nýst og verið eftirsóknarverðar fyrir atvinnulífið og það brytist inn í lokað öryggiskerfi þá búum við í svo litlu landi að hér þekkja menn hver annan, þekkja ættir hvers annars og hvar sem maður fer eru upplýsingar nærtækar. Það þarf ekki annað en hringja í mann í næsta húsi til að fá upplýsingar um náungann, ef menn eru hræddir við að atvinnulífið fari í þessar upplýsingar þá er önnur leið auðveldari en þessi. En ég tek undir með hv. þingmönnum að nefndarmenn þurfa að fara mjög vel yfir það að þetta sé tryggt. En mér sýnist að hér sé tækifæri læknisfræðinnar til að þróast á nýjan hátt og það skipti komandi kynslóðir mjög miklu að vísindin fái það tækifæri sem nú býðst og þá í gegnum okkar þjóðfélag. Ég sit í heilbr.- og trn. og þangað fer málið og þar verður farið vel yfir það á allan hátt og margir munu þar koma fyrir nefndina og segja álit sitt á þessu máli og ætla ég ekki að orðlengja það frekar. En ég vil segja að lokum að ég held að mjög mikilvægt sé að tryggja að málið sé rökrétt hugsað og menn standi vörð um ákveðna hluti. Ef svo verður, þá eiga menn að hraða þessu máli því að hér er ekki bara mikilvægt mál fyrir læknisfræðina heldur mjög mikilvægt mál fyrir íslenskt atvinnulíf og þá drauma að við getum orðið brautryðjendur í hátækni og nýjum vísindum og skapað hér störf fyrir menntað fólk sem þá fær störf við sitt hæfi og getur verið í því landi sem það langar að lifa og starfa. Þess vegna lýk ég máli mínu með því að þakka hæstv. heilbrrh. fyrir þetta frv. og vænti þess að það megi létta byrðum af komandi kynslóðum og verða mikið tæki til framfara í okkar landi.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka þá ágætu umræðu sem þetta mál hefur fengið í þinginu. Þeim spurningum, sem fyrir mig hafa verið lagðar, var nú sumpart svarað í fyrri umræðu en öðrum ekki og ég mun fara yfir þær hér. Eins og kom fram hjá hv. þm. Steingrími Sigfússyni vekur þetta frv. að sjálfsögðu margar spurningar, spurningar sem leita ber svara við. En ég ætla að endurtaka þakklæti mitt fyrir almennt mjög svo jákvæða umræðu um málið. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir spurði nokkurra spurninga og spurði þeirrar grundvallarspurningar: Hvaða upplýsingar eru í gagnagrunni? Verða það upplýsingar um kyn, aldur o.s.frv.? Það verða auðvitað upplýsingar um hvort kynið er að ræða, en um aldurinn er það að segja að dulkóðað verður hvað viðkomandi manneskja er gömul sem upplýsingarnar eru um. Og þá komum við að þeirri spurningu sem hv. þm. lagði einnig fram hvort hægt væri að kippa upplýsingum um einstaklinga til baka eftir að þær væru komnar á einhverju stigi inn í slíkan gagnagrunn. Það er ekki hægt vegna þess að það á ekki að vera hægt að rekja einstaklinginn inn í þennan gagnagrunn. En um leið og sjúkrasaga er tekin af sjúklingi getur sjúklingurinn tilkynnt það bréflega að hann æski þess ekki að upplýsingar um sig séu nýttar í slíkan grunn eða almennt til vísindarannsókna. Og þá fylgja þær upplýsingar sjúkraskránni og eru þar með ekki notaðar. Önnur spurning sem margir hafa lagt fram er sú hvort þetta sé að hefta vísindarannsóknir annarra vísindamanna. Það gerir það alls ekki vegna þess að vísindamenn hafa sama aðgang á sínum stofnunum og betri, ef þessi gagnagrunnur verður að raunveruleika, því að með samkomulagi við stofnanirnar verður gögnum og upplýsingum safnað saman innan stofnunarinnar sem verða miklu aðgengilegri fyrir vísindamenn þá sem á eftir koma en er í dag. Eins og kom fram í ræðu minni þegar ég mælti fyrir málinu er einnig gert ráð fyrir því að það sé sérstök nefnd starfandi þar sem fulltrúi frá Háskóla Íslands, fulltrúi frá heilbrrn. og leyfishafi geti gefið leyfi í stóra gagnabankann vegna sérstakra vísindarannsókna. Hér kom fram að óeðlilegt væri að heilbrrh. gæfi slíkt sérleyfi. Ég tel að mikilvægt sé að pólitíska ábyrgðin hvíli á herðum ráðherrans. En síðan mun ráðherra að sjálfsögðu fela tölvunefnd og vísindasiðanefnd og e.t.v. landlækni að fylgjast með málinu. Og þá kom sú spurning einnig upp varðandi eftirlitshlutverkið og tölvunefnd, hvort tölvunefnd gæti sinnt þessu eftirlitshlutverki án dómsúrskurðar. Samkvæmt tölvulögum er beinlínis gert ráð fyrir því. Síðan kom sú spurning hvort tölvunefnd væri nógu sterk í dag til að geta sinnt þessu eftirlitshlut verki. Það er alveg ljóst og kom fram fyrr í umræðunni að styrkja þarf tölvunefnd verulega til að hún hafi þann styrkleika að geta fylgst með svo stóru máli. En burt séð frá því, þá held ég að þingmenn séu sammála því að tölvunefnd ber að styrkja og leggja þarf verulegt fjármagn til þess. Virðulegi forseti, er ljósið að blikka á mig?

Já, hæstv. ráðherra á fimm mínútur samkvæmt ...

Ég er nú ekki hálfnuð að svara spurningunum en ég skal reyna að herða róðurinn.

Forseti hefur nú verið þungorður í garð hv. þm. um að þeir haldi sér við tímamörk þannig að hann á nú erfitt með að sýna mikla sveigju í þessu.

Ég skal reyna að hraða mér eins og ég mögulega get en ég fór ekki í andsvör áðan við einstaka hv. þm. til að spara tímann. En ég var komin hér sögu, þegar ljósið fór að blikka á mig, um mikilvægi þess að styrkja tölvunefnd. Hv. 19. þm. Reykv. Guðný Guðbjörnsdóttir vitnaði til greinar í svissnesku blaði sem heitir CASH, sem kom út 13. mars. En ég tók eftir því í máli hennar að hún gat ekki um heimildarmann greinarinnar, þannig að þessu er náttúrlega ekki hægt að svara því að við vitum að ýmislegt er sagt í blöðum og ekki vitnað í heimildarmenn, sem er nú kannski ekki alveg sannleikanum samkvæmt. En þar sem ljósið blikkar stanslaust á mig ætla ég bara að ljúka máli mínu og á ekki annarra kosta völ. En hverjir njóta ágóðans af því fyrirtæki sem hér er vonandi að fari af stað? Það eru fyrst og fremst sjúklingarnir í landinu. Það eru sjúklingarnir sem munu njóta vísindanna og þeirra rannsókna og hafa alla tíð gert. Það er því þeirra hagur fyrst og fremst og heilbrigðisþjónustunnar í landinu. En ég endurtek: Það er mikilvægt að þetta mál fái opna umræðu og hún er þegar hafin í miklu meira mæli en ég bjóst við þegar ég lagði frv. fram.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lyfjalögum, nr. 93/1994, með síðari breytingum. Frv. þetta hefur verið unnið í heilbrrn. í samstarfi við Lyfjaeftirlit ríkisins og lyfjanefnd ríkisins. Þær breytingar sem lagðar eru til á lyfjalögum gera m.a. ráð fyrir að starfsemi þeirra stofnana sem séð hafa um skráningu og eftirlit með lyfjum og lyfjamarkaði, þ.e. Lyfjaeftirlit ríkisins og lyfjanefnd ríkisins verði sameinuð í eina stofnun, Lyfjamálastofnun Íslands. Er þetta gert til að ná fram meiri samhæfingu við opinbera stjórn og frumkvæði lyfjamála, m.a. til að standa við þær skuldbindingar sem EES-samningurinn gerir ráð fyrir og í samræmi við þá þróun sem orðið hefur í aðildarlöndum hins Evrópska efnahagssvæðis. Með sameiningu má samnýta í einni stofnun þá krafta og sérþekkingu sem þessar tvær stofnanir búa yfir í dag. Lyfjamálastofnun Íslands mun verða undirstofnun heilbr.- og trmrn. Öll verkefni Lyfjaeftirlits ríkisins og lyfjanefndar ríkisins færast til hinnar nýju stofnunar. Auk þess bætast við aukin og breytt verkefni á sviði skráningar og eftirlits með verkunum og aukaverkunum lyfja og lækningatækjum en þetta eru hvort tveggja málaflokkar sem nú þegar eru farnir að verða fyrirferðarmiklir þar sem sérþekkingar er þörf og okkur ber að sinna í samræmi við EES-samninginn. Skráning og eftirlit með verkunum og aukaverkunum lyfja er að verða æ mikilvægari þáttur í samskiptum þeirra stofnana innan Evrópska efnahagssvæðisins sem með þessi mál fara. Með fyrirhugaðri aðild Íslands að Lyfjamálastofnun Evrópu á þessu ári mun hin nýja stofnun, verði frv. þetta að lögum, verða betur í stakk búin að sinna þessu hlutverki. Sameining þessara stofnana er því m.a. einn liður í að einfalda og auðvelda samstarf við erlendar stofnanir á sviði lyfjamála. Þær tilskipanir á sviði lækningatækja sem við höfum skuldbundið okkur til að fara eftir gera m.a. ráð fyrir vottun, eftirliti og að hluta skráningu lækningatækja auk þess sem fylgjast þarf með og tilkynna um aukaverkanir þessara tækja. Gert er ráð fyrir því að fyrst um sinn verði þessum málaflokki sinnt af einum starfsmanni hjá hinni nýju stofnun. Þetta fyrirkomulag er til verulegs hagræðis þar sem sú vinna sem viðkomandi starfsmanni er ætlað að sinna fellur vel að þeirri starfsemi sem sinnt hefur verið hjá lyfjanefnd ríkisins annars vegar og Lyfjaeftirliti ríkisins hins vegar. Málaflokkurinn er lýtur yfirstjórn ráðuneytisins eins og önnur starfsemi Lyfjamálastofnunar Íslands mun áfram tengjast embætti landlæknis, Geislavörnum ríkisins, staðlaráði, tæknideildum sjúkrahúsa, heilbrigðisstofnunum og öðrum er að málaflokknum koma. Í frv. er kveðið á um skipan fastanefnda við Lyfjamálastofnun Íslands, sem vera skulu stofnuninni til ráðgjafar við matsgerðir vegna lyfja, lækningatækja og skyldra vara. Vegna mikillar fjölgunar verkefna auk sífellt meiri sérhæfingar á sviði læknisfræði þykir brýnt að opnað verði fyrir þann möguleika að sérfræðinganefndir geti sinnt sérhæfðari verkefnum stofnunarinnar. Þá hafa verið gerðar auknar kröfur um málshraða við matsgerðir lyfja, lækningatækja og skyldra vara á hinu Evrópska efnahagssvæði, svo sem við útgáfu markaðsleyfa. Þá er gert ráð fyrir því í frv. að ný verkefni sem lítið eða ekkert hefur verið sinnt hér á landi hingað til eins og skráning og eftirlit með náttúrulyfjum og hómópatalyfjum, náttúruvörum og fleira mætti telja, verði sinnt af hinni nýju stofnun. Sameining Lyfjaeftirlits ríkisins og lyfjanefndar ríkisins í eina stofnun er tiltölulega auðveld í framkvæmd enda þessar stofnanir í sama húsnæði í dag. Starfsemi lyfjanefndar ríkisins og Lyfjaeftirlits ríkisins á lögum samkvæmt að standa undir sér með sértekjum. Gert er ráð fyrir að sama muni einnig gilda um Lyfjamálastofnun Íslands. Frá setningu lyfjalaga, nr. 93/1994, hafa komið fram ábendingar um atriði sem kveða þarf skýrar á um í lyfjalögum, m.a. vegna gildistöku tilskipana Evrópska efnahagssvæðisins. Þar er aðallega um að ræða breytingar á skilgreiningu lyfjahugtaksins og flokkun lyfja, auk þess sem nánar er kveðið á um klíniskar lyfjatilraunir og brottfellingu heimildar til að skrá lyf tímabundið. Þá er að finna í frv. heimild til að miðla til sjúklinga með bæklingum almennum upplýsingum um sjúkdóma og notkun lyfja. Loks eru gerðar nokkrar breytingar á ákvæðum um lyfjaauglýsingar og lyfjaheildsölu. Eins og ég hef þegar rakið ætti þessi breyting að hafa í för með sér hagræðingu og betri samhæfingu við framkvæmd lyfjamála og gera okkur betur í stakk búin að uppfylla þær skyldur sem samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið leggur okkar á herðar. Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að leggja frv. fram og vísa því til heilbr.- og trn. og 2. umr.

Herra forseti. Ég ætla að segja nokkur orð um þetta frv. til laga um breytingu á lyfjalögum. Eins og kom fram í framsögu er verið að setja verkefni tveggja stofnana undir eina, þ.e. verið er að sameina Lyfjaeftirlit ríkisins og lyfjanefndina í einni stofnun og tekur sú stofnun yfir öll verkefni hinna fyrri stofnana auk nokkurra viðbótarverkefna. Þar er skráning og eftirlit með verkunum og aukaverkunum lyfja og síðan einnig umsjón með skráningu og eftirlit með lækningatækjum. Það er auðvitað mjög mikilvægt að sinna þessu eftirliti með lækningatækjum og ég fagna því að það verkefni skuli falla hér undir. En ég velti því fyrir mér hvort ekki þurfi að breyta heiti á lögunum svo menn átti sig á því að eftirlit með lækningatækjum falli undir þessi lög því heitið bendir til að þessi lög fjalli alfarið um lyf --- þetta eru lyfjalög --- og hvort ekki þurfi að breyta heitinu á lögunum í þá veru að það vísi að einhverju leyti til þess að í lögunum sé einnig fjallað um lækningatæki. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort henni finnist ekki eðlilegt að í nafni laganna komi fram að þarna er komið verkefni sem hefur ekki heyrt undir lögin áður. Í upptalningu yfir verkefni þau sem þessari nýju stofnun er ætlað að sinna og kemur fram í frv. er fjallað um auglýsingar á lyfjum. Þar segir að í auglýsingu á lyfjum komi aðeins fram nafn lyfs. Ég velti því fyrir mér hvaða breytingu þetta hafi í för með sér frá gildandi reglum um auglýsingar á lyfjum. Má nú ekki segja við hverju lyfið er? Ef verið er að auglýsa verkjalyf, svefnlyf eða hvað það er, má þá ekki geta þess við hvaða kvillum þetta lyf er heldur aðeins nafn lyfsins? Ég hefði gjarnan viljað fá svar við þeirri spurningu. Í sömu útskýringu er talað um að það megi miðla með bæklingum upplýsingum til sjúklinga um notkun tiltekinna lyfja og það eiginlega gefur líka í skyn að það sé aðeins með bæklingum sem megi miðla þessum upplýsingum en ekki með auglýsingum. Ég hefði gjarnan viljað fá svar við þessari spurningu við 1. umr. Annars tel ég, herra forseti, að þetta frv. sé allt til bóta svo langt sem ég hef skoðað það en við þetta tvennt geri ég athugasemdir, þ.e. hvort ekki beri að breyta heitinu til að vísa til þessa nýja hlutverks, þ.e. eftirlitsins með lækningatækjunum, og svo hvaða breytingar þetta hefur í för með sér sem snýr að auglýsingunum, hvort verið sé að koma í veg fyrir að það megi nefna við hverju þessi lyf eru.

Virðulegi forseti. Varðandi fyrri spurningu hv. þm. um heiti frv., hvort það komi fram í heitinu að hér sé bæði átt við eftirlit með lyfjum og lækningatækjum, þá er þetta rétt ábending hjá hv. þm. Við fórum vel yfir þetta áður en við lögðum frv. fram og fannst ekki ástæða til að nafnið væri annað en þetta. En þetta er tæknilegt atriði sem mér finnst rétt að nefndin fjalli um. Varðandi það hvort þarna sé verið að þrengja auglýsingar á lyfjamarkaðinum, hvort ekki megi koma fram við hverju lyfið er gefið, þá er það ekki svo að verið sé að þrengja það neitt með þessu heldur þvert á móti að hér kemur einmitt fram að verið er að bæta upplýsingagjöf til sjúklinga.

Herra forseti. Ég ætla aðeins að fá aðeins nánari skýringu frá hæstv. ráðherra á því sem snýr að auglýsingunum. Er heimilt núna að láta koma fram í auglýsingu við hverju þessi lyf eru gefin? Má auglýsa t.d. þetta og þetta verkjalyf, svefnlyf eða hvað það er? Má það koma fram? Hér stendur að heimilað sé að í auglýsingu á lyfjum komi aðeins fram nafn lyfs. Þess vegna þyrfti að koma fram kannski aðeins skýrar hvort þetta þýði að ekki megi tilgreina við hvaða kvillum lyfið er.

Virðulegi forseti. Það má í auglýsingu koma fram við hvaða kvilla lyfið er gefið en það er líka hægt að auglýsa lyf aðeins með nafninu án þess að nákvæmlega komi fram við hverju lyfið er gefið og það er það sem stendur í þessum lagatexta þannig að það er opið hversu nákvæmlega er farið út í skilgreiningu í auglýsingu.

Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð í tilefni af 1. umr. um þetta frv. Í fyrsta lagi vakna spurningar um það hvort tilefni sé til þess í ljósi þeirra verkefna sem þarna eru á ferðinni að setja á fót heila stofnun eins og frv. felur í sér. Það má kannski segja að Lyfjaeftirlit ríkisins hafi verið það. En alla vega finnst mér vera dálítið meiri stofnanalykt af þessu máli eins og það er upp sett, að þarna verði til samkvæmt orðanna hljóðan Lyfjamálastofnun Íslands sem verði eins konar undirstofnun undir heilbrrn. og þá er spurningin auðvitað hvers eðlis þessi stofnun er. Það starf sem þarna hefur verið unnið er að ég best veit fjármagnað með sértekjum. Er stofnun sem heyrir beint undir ráðuneytið á þennan hátt stjórnsýslustofnun eða hrein og klár eftirlitsstofnun? Kemur þessi stofnun til með að falla undir lög um eftirlitsstarfsemi eða eftirlit með eftirliti hins opinbera sem eru með til umfjöllunar á hinu háa Alþingi ef svo verður eða verður þetta meira fagleg stofnun, eins og stjórnsýsluapparat undir heilbrrn., hliðstætt við Fiskistofu sjútvrn. o.s.frv.? Staðreyndin er náttúrlega sú að þegar farið er betur í saumana á hlutverki margra stjórnsýslu/eftirlitsaðila af þessu tagi, þá er oft ekki alveg ljóst hvað er hvað, hvað er stjórnsýsla, hvað er eftirlit, hvað er eðlilegt að sé fjármagnað með gjöldum og hvað ætti að greiða með fjárveitingum af hálfu hins opinbera. Í öðru lagi, fyrir utan þessar spurningar um eðli hinnar nýju stofnunar og stjórnsýslulega stöðu hennar og hlutverk, vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvernig standi á því að það skuli þurfa að breyta lyfjalögum jafnoft og raun ber vitni. Ég man ekki hve oft er búið að taka á því lotur á Alþingi á undanförnum árum að gera gagngerar breytingar á þessum blessuðu lyfjalögum. Þó að hér hafi sérstaklega verið vitnað í athugasemdir vegna tilskipana á Evrópska efnahagssvæðinu sem okkur ber að uppfylla, og hér er löng og skrautleg númeraruna í fylgiskjölum á bls. 7 með frv., þá kem ég ekki auga á þar að skipulagsbreytingin sem slík sé samkvæmt þeim ábendingum sem þaðan hafa komið þannig að það er væntanlega séríslensk ákvörðun að sameina lyfjanefndina og Lyfjaeftirlit ríkisins eins og frv. gengur út á. Hér virðist sem sagt vera blandað saman tvennu, þ.e. annars vegar þessum athugasemdum frá evrópsku aðilunum vegna tilskipana þar og hins vegar ákvörðunum um breytingar vegna þess sem menn hafa ákveðið að eigin frumkvæði uppi á Íslandi. Reyndar er langur listi á bls. 8 þar sem talið er upp hverju eigi að breyta. Að lokum vil ég nefna aðeins eitt athyglisvert ákvæði í greinargerð með frv. Það segir neðst á bls. 7 í 3. mgr. athugasemda við lagafrv., með leyfi forseta: ,,Frumvarpið byggir að hluta til á tillögum Lyfjaeftirlits ríkisins og lyfjanefndar ríkisins.`` Ég vildi gjarnan fá útskýringar á því hvað liggur á bak við þessi orð ,,að hluta til`` á tillögum þessara aðila. Er það vegna þess að ekki hafi borist þaðan fleiri tillögur eða er það vegna þess að heilbrrn. var ekki sammála þeim hugmyndum sem Lyfjaeftirlitið og lyfjanefnd höfðu um fyrirkomulag þessara mála nema að hluta til? Er þarna hugsanlega verið að vísa í að ágreiningur, falinn á bak við þetta orðalag, hafi verið um það hvort t.d. þessi skipulagsbreyting væri að öllu leyti skynsamleg?

Virðulegi forseti. Hv. þm. spurði hvort verið væri að setja stóra stofnun á laggirnar. Svo er ekki. Hér er verið að slá saman tveimur apparötum sem vinna nú þegar vel saman í dag. Þetta er auðvitað stórt og ábúðarmikið nafn, Lyfjamálastofnun Íslands, og gott að ég tel. Hann spurði hvort þetta væri einungis eftirlitsstofnun. Þetta er fyrst og fremst fagleg stofnun eins og lyfjanefnd og Lyfjaeftirlitið hefur unnið en hefur auðvitað líka eftirlitshlutverki að gegna. Hv. þm. spurði að því hvort lyfjanefnd og Lyfjaeftirlit hafi verið á móti einhverjum atriðum frv. vegna þess að það stendur í greinargerð að tillögurnar komi að hluta til frá þeim. Þá kannast ég ekki við neinn ágreining en eins og fram kom áðan erum við í leiðinni að fela Lyfjamálastofnun Íslands, ef af verður, aukið hlutverk. Það kom fram í framsögu áðan hvaða hlutverki þessi nýja stofnun á að gegna.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og tek þau sem alveg fullnægjandi á þessu stigi málsins. Hér er 1. umr. að fara fram og það á eftir að fara faglega og vandlega yfir þetta mál í hinni háu nefnd sem fær það til umfjöllunar. Varðandi fyrirbærið Lyfjamálastofnun Íslands, sem á hér að setja á fót, verð ég að játa að ég er kannski ekki enn þá fullkomlega sannfærður en ég tek rökum og hlusta á rök þegar þau koma fram og eru frambærileg. Mér finnst hins vegar athyglisvert að ýmsu leyti hversu iðin hæstv. ríkisstjórn hefur verið við það á undanförnum mánuðum og missirum að leggja fram frv. um nýjar ríkisstofnanir. Það líður varla svo mánuðurinn að ekki birtist og/eða séu afgreidd frv. um ný ríkisfyrirbæri. T.d. voru rétt fyrir páskana afgreidd lög með miklum hraði sem tengdist málefnum sjávarútvegsins þar sem á einu bretti voru settar á fót frekar tvær en ein ríkisstofnun, þ.e. uppboðsmarkaður sem á sér ýmsa aðdáendur eins og hv. þm. Vilhjálm Egilsson og ekki minna fyrirbæri en Verðlagsstofa skiptaverðs í sjávarútvegsmálum sem hjómar líka mjög fallega.

Hver er aðdáandi hennar?

Sem á sér örugglega líka aðdáendur. Herra forseti. Ég er móttækilegur fyrir því að hlusta á rökin fyrir því að það sé nauðsynlegt að setja á fót þessa nýju ríkisstofnun, Lyfjamálastofnun Íslands.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti og brtt. frá menntmn. við frv. til laga um breyting á lögum um bæjanöfn o.fl., með síðari breytingum. Í frumvarpinu eru lagðar til þær breytingar á lögunum að örnefnanefnd fari með ákvörðunarvald um nafngiftir á býlum og nýjum þéttbýliskjörnum. Samkvæmt gildandi lögum hefur menntamálaráðherra farið með ákvörðunarvaldið en örnefnanefnd verið ráðgefandi í því efni. Lagt er til í frumvarpinu að úrskurðir nefndarinnar verði endanlegir á stjórnsýslusviði þannig að þeim verði ekki skotið til æðra stjórnvalds, þ.e. ráðuneytis, til endurskoðunar. Nefndin sjálf á hins vegar að heyra stjórnarfarslega undir menntamálaráðuneyti sem hefur almennt eftirlit með starfi hennar. Samráð var haft við umhverfisráðuneyti og fulltrúa Landmælinga Íslands varðandi þann þátt frumvarpsins er snýr að úrskurðarvaldi um hvaða örnefni verða sett á opinber landabréf. Menntamálanefnd komst að þeirri niðurstöðu eftir ítarlega umfjöllun að gera þurfi ýmsar breytingar bæði á fyrirliggjandi frumvarpi sem og á lögunum sjálfum. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins með breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Helstu efnisbreytingar eru eftirfarandi: 1. Lagt er til að við 1. efnismgr. 1. gr. bætist að Íslensk málnefnd skuli hafa áheyrnarfulltrúa í örnefnanefnd með tillögurétti og málfrelsi. Samkvæmt 1. og 2. gr. laga um Íslenska málnefnd, nr. 2/1990, er nefndin málræktar- og málverndarstofnun og rekur Íslenska málstöð í samvinnu við Háskóla Íslands. Meginhlutverk nefndarinnar er að vinna að eflingu íslenskrar tungu og varðveislu hennar í ræðu og riti auk þess að vera stjórnvöldum til ráðuneytis um íslenskt mál. Samkvæmt lögum um mannanöfn, nr. 45/1996, er samráð við Íslenska málnefnd tryggt með því að málnefndin tilnefnir fulltrúa í mannanafnanefnd. Nefndin telur eðlilegt að svipuð tengsl séu milli örnefnanefndar og málnefndar og því leggur hún til framangreinda breytingu. 2. Lögð er til mikilvæg orðalagsbreyting á upphafsmálslið 2. efnismgr. 1. gr. sem fjallar um starfssvið örnefnanefndar. Þannig á nefndin ekki að fara með ákvörðunarvald um býlanöfn í landinu heldur ber henni að fjalla um nafngiftir býla eftir nánari ákvæðum laganna og getur, ef ástæða er til, gert athugasemdir við nafn býlis. Er í tengslum við þetta atriði lögð til sú grundvallarbreyting að úrskurðum nefndarinnar verði áfram hægt að skjóta til ráðherra með stjórnsýslukæru samkvæmt ákvæðum stjórnsýslulaga í stað þess að nefndin fari með endanlegt úrskurðarvald á þessu sviði. Örnefnanefnd hefur því ekki endanlegt ákvörðunarvald um bæjanöfn. 3. Lögð er til sú breyting á 3. gr. að tilkynna skuli örnefnanefnd um nafn á nýbýli utan kaupstaða, kauptúna og þorpa í stað þess að leyfi örnefnanefndar þurfi til að taka upp nafn á nýbýli. Það er mat nefndarinnar að varðveislusjónarmið sem uppi hafa verið, t.d. um breytingar á nafni býlis, eigi ekki við hér. Eðlilegt þykir að hver og einn geti valið nýbýli nafn að vild en að það skuli tilkynnt örnefnanefnd og að hún bregðist aðeins við ef hún telji nafnið ónothæft. 4. Lagt er til að við frumvarpið bætist grein sem umorði 5. gr. laganna í samræmi við breytingu á 4. gr. þeirra. 5. Lögð er til sú breyting á 4. gr. frumvarpsins að úrskurðir skv. 6. gr. laganna verði kæranlegir. Er það í samræmi við þau viðhorf í stjórnsýslurétti að stjórnsýsluúrskurðum eigi almennt að vera unnt að skjóta til æðra stjórnvalds og til samræmis við þá breytingu sem lögð er til á 1. gr. frumvarpsins. Að síðustu vil ég nefna að lögð er til breyting á 5. gr. frumvarpsins í samræmi við breytingu á 4. og 5. gr. laganna. Menntmn. er einróma í áliti sínu. Herra forseti. Gildandi lög um bæjanöfn standa á gömlum merg. Þau eru barn síns tíma og mega kallast ströng lagasetning. Á þeim tíma sem lögin voru sett litu menn vísast svo á að ströng löggjöf um þessi efni væri gildur þáttur í verndun íslenskrar tungu. Þær breytingar sem menntmn. leggur til á frv. og lögunum ganga í frjálsræðisátt án þess að í nokkru sé slakað á kröfum um að nafngiftir á býlum séu í fyllsta samræmi við þær venjur sem ráðið hafa hér á landi og lög um bæjanöfn gegna áfram mikilvægu hlutverki í verndun íslenskrar tungu og menningar.

Herra forseti. Ég tek eftir því að í brtt. er áfram sami háttur hafður á og í frv. að það er rætt um að örnefnanefnd komi að býlanöfnum og ákvarði hvaða örnefni verða sett á landabréf sem ,,gefin eru út á vegum Landmælinga Íslands, eða með leyfi þeirrar stofnunar,`` svo ég vitni orðrétt, með leyfi hæstv. forseta. Þess vegna langar mig til þess að spyrja hv. þm. Sigríði Önnu Þórðardóttur og frsm. nál. hvort nefndin hafi ekki kannað hvort mögulegt sé að það séu önnur kort, önnur landabréf sem gefin eru út en einungis á vegum Landmælinga Íslands eða með leyfi þeirrar stofnunar. Það skiptir máli fyrir þetta, herra forseti.

Herra forseti. Nefndin kannaði það atriði ekki sérstaklega. Það segir í 1. gr. frv. að örnefnanefnd fari með ákvörðunarvald eins og það er orðað hér sem við erum reyndar að breyta. Við breytum því í brtt. okkar. En hún ákveður jafnframt hvaða örnefni verða sett á landabréf sem gefin eru út á vegum Landmælinga Íslands eða með leyfi þeirrar stofnunar og sé ágreiningur eða álitamál um það efni þá sker nefndin úr ágreiningi. Síðan er talað um hverjir eigi málsaðild. Það eru Landmælingar, aðrir kortagerðarmenn eins og það er orðað hér o.s.frv. en síðan er gert ráð fyrir reglugerð sem sé sett af ráðherra. Þar á að kveða nánar á um starfsemi örnefnanefndar. Það er nákvæm útfærsla á því hér. Þar á t.d. að vera ákvæði um undirbúningsferli ákvörðunar nefndarinnar um nafnsetningar á landabréf og þar á meðal um að örnefni, sem ágreiningur er um, skuli auglýst fyrir almenningi með hæfilegum fyrirvara þannig að hverjum þeim sem telja sig búa yfir vitneskju eða ábendingum er að haldi koma gefist færi á að kynna nefndinni álit sitt og einnig má setja þar ákvæði um sambærilegt undirbúningsferli að annars konar ákvörðunum nefndarinnar. Ég held að það sé tryggilega frá þessu gengið í frumvarpinu.

Herra forseti. Ég er ósammála hv. þm. um að tryggilega sé frá þessu gengið. Allt hennar mál laut einungis að því starfi og afkomu örnefnanefndar sem varðaði landabréf sem eru gefin út á vegum Landmælinga Íslands eða með leyfi þeirrar stofnunar. Ég tók ekki eftir því að hv. þm. gæti bent á neitt sem varðaði landabréf sem kynnu að vera gefin út af öðrum stofnunum. Mér þykir þetta vera nokkur galli, kannski ekki mjög mikill en galli eigi að síður á lausn hv. nefndar á þessu máli en ég tek auðvitað eftir því af hverju hann er. Hann er vegna þess að hér hefur ekki verið kvaddur til fulltrúi Landmælinga Íslands nema út af einu tilteknu atriði eins og kom fram í framsögu hv. þm., þ.e. fulltrúi Landmælinga Íslands var kvaddur til til þess að ræða þær breytingar sem gerðar voru, til bóta að mínu viti, á stjórnsýslulegum þáttum sem í frv. eru. Mig undrar auðvitað, herra forseti, að samráðið var haft við umhvrn. og fulltrúa Landmælinga Íslands varðandi einmitt þennan þátt sem varðar úrskurðarvaldið. Ég velti fyrir mér af hverju ekki var rætt við fulltrúa Landmælinga Íslands um önnur atriði þessa frv. Ég er satt að segja undrandi á því fyrst verið er að hafa fyrir því að kalla fulltrúa Landmælinga til fundar við nefndina að þá skuli hann einungis vera fenginn til þess að ræða þetta tiltekna atriði. Ég held nefnilega, herra forseti, að erfitt sé að afgreiða þetta frv. án þess að fyrir liggi hvort einhver landabréf séu gefin út á vegum annarra en Landmælinga Íslands eða ekki endilega með leyfi Landmælinga. Ég spyr ekki algerlega út í loftið, herra forseti, vegna þess að mér hefur verið bent á þetta atriði af starfsmönnum Landmælinga Íslands.

Herra forseti. Það er einhver misskilningur í þessu máli. Það sem ég var að lýsa í framsögu minni var að á vinnslustigi frv. var haft samband við umhvrn. og fulltrúa Landmælinga Íslands um þennan þátt frv. sem snýr að úrskurðarvaldi um hvaða örnefni verða sett á opinber landabréf. Það var fyrst og fremst það sem ég átti við þegar það var nefnt, 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. menntmn. fyrir þá vinnu sem hún hefur sýnilega lagt í frv. því það hefur greinilega og svo sannarlega ekki veitt af. Staðreyndin er sú að niðurstaða menntmn. er staðfesting á því að þetta frv. eins og það kom hingað inn til þingsins var meingallað og ég tel að menntmn. vaxi í áliti við það að hafa haft kjark til að gera á því umtalsverðar breytingar og snúa því að nokkru leyti við í ákveðnum greinum og það sé í öllu falli í mun skárri búningi til afgreiðslu nú en það var þegar það kom inn á þing. Ég átti ekki kost á að taka þátt í 1. umr. um málið en satt best að segja þegar ég renndi yfir þetta frv. skömmu síðar vegna þess að í tilefni af því varð nokkur fjölmiðlaumræða um ákvæði þess, þá varð ég forundrandi þegar ég las sérstaklega 1. gr. frv. og ekki síst það ákvæði sem hv. menntmn. leggur nú til að verði gjörbreytt og þá á ég við 2. efnismgr. 1. gr. Það er mjög mikilvæg úrbót í þessu máli að úr því endanlega og algera valdi sem örnefnanefnd átti að fela um býlanöfn í landinu sé dregið og satt best að segja var með ólíkindum að mönnum skyldi detta í hug að ætla með einni stuttri setningu í lok þessarar 2. mgr. 1. gr. að kippa úr sambandi öllu sem heitir eðlileg málsmeðferð ágreiningsmála innan stjórnsýslunnar í anda nýlega settra stjórnsýslulaga og í samræmi við hefðir um málskotsrétt manna til æðra stjórnsýslustigs o.s.frv. svo ekki sé talað um að menn geti skotið ágreiningsmálum til dómstóla, en það er eins og höfundar frv. hafi aldrei heyrt af því að þeir væru til í landinu. Það er því stórkostleg framför að nefndin leggur til að úrskurðir örnefnanefndar eða álit verði ekki endanlegir, nefndin fari sem sagt ekki með endanlegt ákvörðunarvald um býlanöfn heldur fjalli hún um nafngiftir býla og geri við þær athugasemdir ef hún sér ástæðu til sem sjálfsagt er og þá ekki síður þessi grundvallarbreyting að úrskurðum nefndarinnar verði hægt að skjóta upp á æðra stig, þ.e. til ráðherra og síðan sú breyting sem er í 4. gr. frv. um að úrskurðir samkvæmt 6. gr. laganna verði kæranlegir. Herra forseti. Ég tel að málið sé stórum skárra og vænlegra til afgreiðslu með þessum breytingum eftir að dregið hefur verið úr því --- ég veit ekki hvort á að kalla það stjórnlyndi, það jaðrar nánast við ofbeldi sem þarna átti að viðhafa --- að einn aðili gæti á þennan hátt tekið af mönnum ef honum sýndist svo jafnmikilvægan rétt og ég tel það vera að ráða nafngift t.d. á heimili sínu því að býli manna er ekkert annað og það jaðrar við að vera eins og menn fái ekki lengur að ráða því sjálfir hvað þeir heita. Auk þess hefur mér alltaf fundist, herra forseti, afar fyndið í sambandi við þetta mál að áhyggjur manna skuli hafa verið svona miklar af því að bændur eða þeir sem á býlum búa gerðust svo fram úr hófi óþjóðlegir að það yrði að fara í alveg sérstaka hörku gagnvart því að þeir nefndu ekki bæi sína einhverjum skrípisnöfnum. Miðað við það sem ég hef séð umhverfis mig í þjóðfélaginu hefði ég haft meiri ástæðu til að hafa efasemdir um hversu þjóðlegir ýmsir aðrir aðilar, aðrir geirar þjóðfélagsins, væru heldur en þeir sem aðallega standa í því að gefa bæjanöfn að svo miklu leyti sem það er gert lengur á Íslandi því að ekki er mikið um nýbýli eða annað því um líkt sem fá sjálfstæð nöfn lengur enda búið að leggja niður nýbýlalögin, landnámið og allt það. Einu vil ég skjóta inn í, herra forseti, þó að kannski megi segja að það sé á jaðri dagskrármálsins að ræða það hér, og þó, því að Landmælingar koma við sögu og ákvörðunarvald í því hvaða örnefni skuli sett á landabréf. Það vill svo til að ræðumaður hefur haft svolítil kynni af því um dagana og hafði sérstaklega á fyrra æviskeiði sínu vegna fags síns að vinna með landabréf, kort og sérstaklega með kortagrunninn og þurfa að rekja sig áfram eftir þeim og átta sig á örnefnum til að vita hvar hann væri staddur í tilverunni, m.a. við þá iðju að færa skipan jarðlaga inn á kortagrunn. Það þarf ekki löng kynni af slíkum störfum til að átta sig á því hversu hroðalega illa við vorum a.m.k. og erum að mörgu leyti enn á vegi stödd í því að koma þeirri miklu arfleifð sem fólgin er í örnefnunum og upplýsingum þeim tengdum rétt og skilmerkilega inn á kort eða á annað aðgengilegt form. Í raun og veru, herra forseti, er til skammar hversu lengi og mikið við höfum vanrækt það að vinna sjálf upp upplýsingagrunninn að þessu leyti. Kortagrunnur Íslands hefur til skamms tíma nánast alfarið byggst á vinnu erlendra aðila, fyrst herforingjaráðsins og þess starfs sem unnið var á vegum þess og síðan annarra erlendra aðila sem komu inn í landið. Það var mjög misjafnt og oftast var mikill misbrestur á því að sú vitneskja sem til staðar var hjá heimamönnum kæmist óbrengluð og óbrjáluð inn á þau gögn sem verið var að taka niður og skrá. Örnefni voru og eru röng. Örnefni eru flutt til í stórum stíl. Þau eru afbökuð og ekki skráð neitt nándar nærri því eins og þó væru til upplýsingar í landinu að gera. Ef einhverjir hér inni hafa lent í því t.d. að leggja drög að eða búa út kort fyrir svonefnt fyrirbæri sem stundum er kallað útsýnisskífa og heitir á fínu máli hringsjá, þá er það svo að á slíkum fyrirbærum er kannski reynt að koma fyrir svona frá 70 upp í 150 örnefnum og vísað til þeirra með stefnu. Ég hef lent í því í slíku verki að a.m.k. 20 stórfelld vafamál komu upp af þeim 120--130 atriðum sem til umfjöllunar voru í því tilviki, þ.e. óvissan hvað varðaði örnefnin á því svæði og á þeim kortum sem þar komu við sögu var svona 15--20% hvað varðaði heildarfjölda örnefna. Þarna gætum við svo sannarlega tekið miklu betur á og vel kann að vera að menn ætli sér í framhaldi af þessari lagasetningu að gera þarna einhverja bragarbót á. Herra forseti. Ég fagna þessum breytingum sem tvímælalaust eru verulega til bóta frá þessu frv., jafnmeingallað og það var þegar það var lagt fyrir þingið af hinu háa ráðuneyti og geri ráð fyrir því að Alþingi sé alveg óhætt að afgreiða málið með þeim breytingum sem hér eru lagðar til.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að allar þær breytingar eða flestar sem gerðar eru að tillögu hv. menntmn. eru til bóta. Ég tel að það sé hið besta mál að íslensk málnefnd skuli nú fá áheyrnarfulltrúa í örnefnanefnd sem getur bæði gert tillögur og rætt þær tillögur sem uppi eru. Langmikilvægasta breytingin á frv. er þó sú að í hinni upphaflegu gerð var gert ráð fyrir því að úrskurðir nefndarinnar væru endanlegir á stjórnsýslusviði og að örnefnanefndin færi alfarið með ákvörðunarvald. Nú er því breytt og samkvæmt tillögu nefndarinnar fjallar örnefnanefnd um nöfn en hægt er að skjóta úrskurðum nefndarinnar til ráðherra. Það er í samræmi við þau stjórnsýslulög sem sett hafa verið og skiptir auðvitað máli að þannig sé hægt að hnekkja úrskurði nefndar á því stjórnsýslustigi. Ég kom hérna áðan, herra forseti, og ræddi eitt tiltekið mál. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Sigríði Önnu Þórðardóttur að það er misskilningur hjá mér að nefndin hafi kvatt sérstaklega til fulltrúa umhvrn. og fulltrúa Landmælinga Íslands varðandi þann þáttinn sem snýr að úrskurðarvaldi örnefnanefndarinnar. Það samráð var haft við gerð frv. En þeim mun heldur stingur það í augu að ekki skuli hafa verið fenginn fulltrúi frá Landmælingum Íslands til þess að reifa málið við nefndina. Þetta er sú stofnun sem er langviðamest í útgáfu landabréfa og líkast til er obbi þeirra landabréfa sem gefinn er út utan stofnunarinnar gefinn út með einhvers konar leyfi af hennar hálfu. Það er eigi að síður þannig að ég er ekki viss um nema vaxandi fjöldi landabréfa sé gefinn út á vegum einkaaðila og ekki endilega með leyfi Landmælinga Íslands. Ég minnist þess að deilur hafa verið um það í fjölmiðlum að eitt tiltekið fyrirtæki norðan lands gaf út kort og Landmælingum Íslands var meinilla við það, kannski vegna þess að viðkomandi fyrirtæki nýtti grunn Landmælinga án þess að hafa tilskilin leyfi. Mér er það ekki alveg ljóst. Það skiptir heldur ekki meginmáli varðandi það atriði sem ég er hér að vekja máls á. Hitt veit ég að það er auðvitað fjöldi stofnana sem gefur út kort eins og Landsvirkjun, Náttúrufræðistofnun, Sjómælingar Íslands, Náttúruverndarráð, Námsgagnastofnun, Orkustofnun og vísast miklu fleiri opinberar stofnanir. Það hefur líka gerst að einkaaðilar gefi út einhvers konar kort, aðallega gróf kort, og þá skiptir máli að örnefni séu samræmd. Ég bendi sérstaklega á eitt atriði. Það skiptir t.d. máli þegar upp koma einhvers konar slys og fólk þarf að hringja í Neyðarlínuna. Ef slíkt hendir t.d. fólk sem er statt víðs fjarri mannabyggðum og það hefur engin tiltekin kort við höndina önnur en frekar gróf kort sem gefin eru út af einkaaðilum kynni að koma upp einhvers konar misskilningur sem gæti leitt til afar óheppilegra atvika. Spurningin er þá hvort einhver möguleiki sé á að slík kort séu gefin út. Þá vísa ég til þess, herra forseti, að í þeim lögum sem við samþykktum á síðasta ári um Landmælingar Íslands er það alveg fortakslaust skýrt samkvæmt III. kafla þeirra laga að Landmælingar Íslands hafa ekki einkarétt á útgáfu landabréfa á Íslandi. Ríkið er að vísu eigandi að öllum þeim réttindum sem Landmælingar Íslands hafa öðlast í gegnum tíðina og stofnunin gætir hagsmuna ríkisins á sviði höfundar- og útgáfuréttar og afnotaréttar á öllu því efni sem stofnunin hefur eignast eða unnið sjálf gegnum tíðina. Það breytir ekki hinu að til eru giska góð kort, eldri kort, ekki eins nákvæm og hin stafrænu kort stofnunarinnar sem eru framleidd í dag en kort eins og til að mynda þau sem voru gerð af danska herforingjaráðinu sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi hérna áðan voru furðulega nákvæm og voru til skamms tíma einu kortin sem voru til af tilteknum hlutum landsins. Rök mín hníga sem sagt að því, herra forseti, að það sé vel mögulegt og kunni vel að eiga sér stað nú þegar að gefin séu út kort sem byggjast á efni sem þarf ekki leyfi Landmælinga til. Þá blasir við að samkvæmt þeim lögum sem yrðu sett að frv. og brtt. óbreyttum mundu þeir aðilar vera utan þess úrskurðarvalds sem örnefnanefnd og þá væntanlega hið opinbera hefur. Ég tel, herra forseti, að sá ljóður sé á þessu máli sem er að öðru leyti ágætlega skoðað. Ég tel að orsök þessa sé sú að ekki var kvaddur til fulltrúi þeirrar stofnunar sem er auðvitað langumfangsmest á sviði kortagerðar á Íslandi. Ég tel að fulltrúi Landmælinga hefði átt að koma fyrir nefndina, þá hefði verið bent á þetta. En það var sem sagt ekki gert. Mér hefur hins vegar verið bent á þennan möguleika af starfsmönnum stofnunarinnar og þess vegna kem ég hér upp. Þetta er ekki bara minn meðfæddi eiginleiki til þess að vera með ,,kverúlans`` heldur hefur mér verið bent á það af mönnum sem hafa vit á og ég spyr hv. formann nefndarinnar: Er það ekki mögulegt að þetta verði a.m.k. skoðað á milli 2. og 3. umr.? Ég tek alveg skýrt fram að ég hef engin sérstök dæmi um einhverja aðila sem eru utan við það eignarréttarsvið sem Landmælingar kalla til sem gefa út svona kort í dag. En ég hygg að í mínu máli hafi ég fært næsta góð rök að því að ekkert kemur í veg fyrir að einhverjir taki sér það fyrir hendur og þá ná þessi lög ekki nógu langt. Þá er jafnframt möguleiki, herra forseti, að það kæmi upp í einhverjum örfáum tilvikum misskilningur sem gæti leitt til afar óheppilegra afleiðinga.

Herra forseti. Ég skil ósköp vel þær áhyggjur sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson er að viðra hérna en ég tel að menntmn. hafi skoðað málið mjög vandlega og lagt í það töluverða vinnu. Ég verð að viðurkenna að ég býst við því að það verði aldrei hægt að koma í veg fyrir að ef einhverjum dytti í hug að gefa út landakort mundi viðkomandi gera það. Það hefur ekki hingað til verið neitt í lögum sem bannar að það væri gert.

Herra forseti. Mér þykir sem hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir taki ekki nægilega vel í mál mitt. Ég tel að ég hafi með fullum rökum bent á möguleika sem ég hef að vísu ekki kannað út í æsar. Af hverju hef ég ekki gert það? Vegna þess að það er ekki hlutverk mitt. Það er hlutverk fagnefndarinnar, það er hlutverk hv. menntmn. að gera það. Ég dreg alls ekki í efa að nefndin hafi kannað málið rækilega eins og hv. þm. gat um í andsvari sínu áðan en ég hygg þó að það mundi ekki vera talin nein hártogun þó að því væri haldið fram að sú könnun hefði e.t.v. ekki verið nægilega viðurhlutamikil þegar það er alveg ljóst að fulltrúi frá Landmælingum Íslands var ekki kallaður fyrir nefndina til þess að æskja álits stofnunarinnar á þessu merka máli. Ég held að það liggi berlega í augum uppi, ekki síst með hliðsjón af því að það kemur fram í frv. sjálfu, í greinargerðinni með frv., að fulltrúi stofnunarinnar og ráðuneytisins, sem er yfir henni, var ekki kvaddur á fund frumvarpssmiðanna meðan frv. var í smíðum til að ræða nema tiltekinn hluta frv., þann sem laut að hinu fasta úrskurðarvaldi örnefnanefndar eins og það var lagt til í frv. Að því leyti hygg ég að hægt sé að færa rök að því að það hefði verið nauðsynlegt að fá þennan fulltrúa til nefndarinnar og þess vegna sé málið í rauninni ekki fullkannað. Ég hef líka fært rök að því að samkvæmt þeim lögum sem gilda um stofnunina hefur hún ekki einkarétt á því að gefa út kort og hv. þm. svarar því eftirfarandi: Það er auðvitað aldrei hægt að fyrirbyggja það að einhverjir aðilar fari að gefa út kort. Gott og vel. Enginn vill fyrirbyggja það. En þessi lög er verið að setja til þess að samræma hluti en við höfum ekki samræmt þá að öllu leyti meðan þessir hlutir eru í ólagi. Ég get ekki sagt um það hversu mikið er um að slík kort séu gefin út. Það getur vel verið að þau séu engin í dag. Möguleikinn er fyrir hendi en að þessu leyti til er ég og hv. formaður menntmn. á sama báti, hún getur það ekki heldur vegna þess að hún hefur ekki kannað málið fremur en ég. Ég hef hins vegar bent á þann möguleika að við ákveðnar aðstæður gætu komið upp óheppileg atvik. Ég hef ekki hugsað þessa röksemd upp sjálfur eins og ég viðurkenni fúslega, herra forseti. Mér hefur verið bent á þetta af starfsmönnum Landmælinga Íslands sem telja æskilegt að þessi lög og þar með vald örnefnanefndar til þess að fjalla um ágreining sem upp kann að rísa varðandi örnefni nái yfir öll kort sem gefin eru út á Íslandi. Mér finnst það hið besta mál. Ég held að það skerði að engu leyti möguleika einkaaðila til þess að hefja útgáfu landabréfa á Íslandi. Það eina sem ég gerði var að ég spurði hv. þm. hvort ekki væri mögulegt að þetta yrði skoðað með einhverjum hætti milli 2. og 3. umr. og svarið var nei. Það þótti mér ekki rausnarlega boðið, herra forseti, eftir alla þá kurteislegu málafylgju sem ég hef hér haft uppi. En þá á ég engan kost annan en þann að rannsaka málið sjálfur. Ef í ljós kemur að þær áhyggjur sem ég hef hér viðrað eru á rökum reistar er auðvitað nauðsynlegt að ég reyni að bæta úr þeim ágöllum sem við það koma fram á frv. með því að leggja fram brtt. sjálfur. Það mundi kalla á afar langar og óþarfar, langar og ítarlegar umræður á tíma sem þingið vildi mjög gjarnan verja til þess að skoða öðruvísi gagnagrunna en þann sem Landmælingar Íslands byggja sitt starf á, herra forseti.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um listskreytingar opinberra bygginga og Listskreytingasjóð ríkisins frá menntmn. Megintilgangur frumvarpsins er að tryggja framkvæmd þeirrar meginreglu að listskreyting sé þáttur í hverri byggingu sem reist er á vegum ríkisins með því að lögbinda að 1% af heildarkostnaði við bygginguna skuli varið í þessu skyni og verður það á ábyrgð þeirra sem forræði hafa um hverja byggingarframkvæmd að lagaskyldu í þessu efni sé framfylgt en leita skal faglegrar ráðgjafar um listskreytinguna. Hlutverk Listskreytingasjóðs ríkisins að því er fjárframlög til listskreytinga varðar verður samkvæmt frumvarpinu bundið við opinberar byggingar sem þegar eru fullbyggðar við lögfestingu þessa frumvarps, umhverfi þeirra og önnur útisvæði sem ríkið hefur forræði á. Þá á stjórn sjóðsins að vera til ráðgjafar um listskreytingu í þeim mannvirkjum sem frumvarpið tekur til. Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að ákveðnir fjármunir renni milliliðalaust til listskreytingar í hverri nýrri byggingu sem ríkið stendur að en jafnframt leitast við að tryggja faglegan grundvöll ákvarðana um það viðfangsefni eins og aðra þætti byggingarframkvæmdanna. Nefndin taldi rétt að einnig yrði hægt að úthluta fé úr Listskreytingasjóði til bygginga, umhverfis þeirra og útisvæða sem eru á forræði sveitarfélaga en það verði þó háð mótframlagi viðkomandi sveitarfélags. Nefndin mælir með samþykkt frv. með brtt. við 3. gr. þess sem lýtur að því sem ég nefndi áðan, að hægt verði að úthluta til sveitarfélaga úr Listskreytingasjóði að uppfylltum skilyrðum um mótframlag frá viðkomandi sveitarfélagi. Menntmn. er einróma í áliti sínu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir brtt. og nál. frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um bindandi álit í skattamálum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín fulltrúa frá fjmrn., sent málið til umsagnar allnokkurra aðila og upplýsingar um það hverjir sendu nefndinni umsagnir eru í nefndaráliti. Nefndin gerir tillögu til breytinga á frv. sem eru í fimm liðum og mun ég nú gera grein fyrir þeim. Í 1. lið brtt. er gerð tillaga um að orða eilítið öðruvísi hvernig beiðni skuli fram sett um bindandi álit. Það er ekki mikil efnisbreyting þar á en tekin upp tilvísun í hvaða atvik afmarki beiðnina auk álitaefna. Enn fremur er gerð sú tillaga til breytinga á 3. gr. að ríkisskattstjóri verði að láta í ljós álit sitt innan ákveðins tímafrests. Þá er þess að geta að við 5. gr. er styttur þriggja mánaða frestur samkvæmt tillögu nefndarinnar í þrjá mánuði. Þar er átt við kærufrest til dómstóla þegar úrskurður yfirskattanefndar liggur fyrir. Í 4. lið brtt. er orðalagsbreyting. Í 5. lið brtt. er endurorðun á ákvæðum um gjaldtöku og sett inn tillaga um nýtt ákvæði sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Til að mæta þeim kostnaði sem ríkisskattstjóri hefur af gerð bindandi álita skal greiða gjald er miðast við þá vinnu sem hann hefur af gerð álits í hverju tilviki. Þegar beiðni um álit er lögð fram skal greiða grunngjald að fjárhæð 10.000 kr. Viðbótargjald sem miðast við umfang máls skal greiða áður en ríkisskattstjóri lætur álitið uppi. Um fjárhæð viðbótargjaldsins fer eftir gjaldskrá sem fjármálaráðherra setur, en gjaldið má ekki nema hærri fjárhæð en 40.000 kr.`` Hæstv. forseti. Efh.- og viðskn. skrifar öll undir þetta álit án nokkurs fyrirvara en Sólveig Pétursdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti heilbr.- og trn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 117/1993, um almannatryggingar, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ragnhildi Arnljótsdóttur frá heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti, Ágúst Þór Sigurðsson, Hildi Sverrisdóttur og Kristján Guðjónsson frá Tryggingastofnun ríkisins, Steinunni Lárusdóttur og Bolla Héðinsson frá tryggingaráði. Umsagnir bárust nefndinni frá fjölmörgum aðilum sem almennt voru mjög jákvæðar. Frv. felur í sér ef samþykkt verður að sveigjanleiki lögheimilisskilyrðis laga um almannatryggingar verði aukinn þannig að þeir landar vorir sem vinna erlendis eða dvelja þar um skemmri tíma og námsmenn erlendis eigi að fullnægðum tilteknum skilyrðum möguleika á að vera tryggðir hér á landi samkvæmt lögunum. Þá er jafnframt lögð til breyting á ákvæðum laganna um sex mánaða lögheimilisskilyrði og undanþágur þar frá. Herra forseti. Nefndin vill taka fram varðandi b-lið 3. gr. frumvarpsins að farið verði með þær undanþáguheimildir sem þar eru reifaðar af mikilli varúð og að fyrst og fremst verði veittar undanþágur í alvarlegum bráðatilfellum, þegar um lífshættulega sjúkdóma og slys er að ræða sem geta leitt til dauða eða varanlegs heilsutjóns án meðferðar, eða ef bíða þarf meðferðar í óhæfilegan tíma. Í vissum tilvikum telur nefndin að undanþága gæti einnig tekið til meðferðar alvarlegra langvinnra sjúkdóma eins og alvarlegra smitsjúkdóma, krabbameins og sambærilegra sjúkdóma. Tekið skal sérstaklega fram af okkar hálfu sem um þetta fjölluðum í nefndinni að hér er ekki um tæmandi talningu að ræða heldur viðmið sem horfa skal til við setningu reglugerðar um undanþágur samkvæmt ákvæðinu sem innan skamms er að vænta að verði sett af hæstv. heilbrrh. Að lokinni umfjöllun um þetta mál í nefndinni varð hún sammála um að leggja til að frv. verði samþykkt með breytingum sem ég ætla að leyfa mér að reifa, herra forseti. Í fyrsta lagi leggur nefndin til að í b-lið 1. gr., þ.e. 9. gr. b í lögunum, verði felld brott tilvísun til 24. gr. en þar er fjallað um einstaklinga sem starfa á erlendri grundu fyrir fyrirtæki með aðsetur á Íslandi ef greitt er tryggingagjald af launum þeirra hér á landi. Það er mat nefndarinnar og eftir talsverða umræðu komst hún að þeirri niðurstöðu að tryggingavernd þessara einstaklinga sé ekki fullnægjandi nema að slysatryggingarnar séu þar einnig með. Í öðru lagi er samhliða þessari breytingu lagt til að felldur verði brott síðari málsl. 2. mgr. 24. gr. laganna vegna þess að það ákvæði er óþarft ef breytingin á b-lið í 1. gr. frv. nær fram að ganga samanber breytingar á 2. gr. frv. Með því eru nefnilega felld brott þau ákvæði sem voru í upphaflegri 2. gr. frv. en ákvæði samhljóða þeim voru lögfest með lögum sem voru samþykkt á haustþinginu 1997 og voru nr. 148/1997. Í þriðja lagi er lagt til að felld verði út vísan til númers og ártals laga í b-lið 1. gr., þ.e. í 9. gr. b og vísað til heitis viðkomandi laga í staðinn. Það er skoðun nefndarinnar að laganúmer eigi einungis að tilgreina í lagatexta í undantekningartilvikum. Iðulega kemur fyrir að ný lög eru sett um sama efni án þess að tilvísunum til laganna í eldri lögunum sé breytt. Slíkt gæti leitt til réttaróvissu og til að taka af allan vafa er þessi breyting lögð til. Í fjórða lagi leggjum við til að gildistöku laganna verði frestað til 1. júlí 1999 þannig að aukinn tími gefist til að undirbúa og kynna þær breytingar sem frv. felur í sér. Þetta er gert að ábendingu Tryggingastofnunar ríkisins. Undir þetta ritar fullskipuð nefndin og enginn með fyrirvara, herra forseti.

Herra forseti. Heilbr.- og trn. hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund til reifunar Guðríði Þorsteinsdóttur frá heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti. Við fengum einnig umsagnir frá Alþýðusambandi Íslands, Bandalagi háskólamanna, landlæknisembættinu, Læknafélagi Íslands og Tryggingastofnun ríkisins. Umsagnir voru mjög jákvæðar í garð frumvarpsins. Í frv. felst heimild fyrir Tryggingastofnun ríkisins til að endurgreiða þeim sjúklingum sem leituðu til sérfræðinga sem sagt höfðu sig af samningi við stofnunina sl. haust. Skilyrði fyrir endurgreiðslu er að sjúklingur framvísi fullnægjandi reikningi og að viðkomandi sérfræðingur hafi endurnýjað samning sinn við Tryggingastofnun ríkisins. Með fullnægjandi reikningi er átt við númeraðan reikning þar sem fram koma upplýsingar um hvaða verk var unnið og hvenær, nafn læknis og sjúklings. Nefndin leggur þó til eina breytingu á frumvarpinu þannig að einnig fái endurgreiðslu sjúklingar sem leitað hafa til sérfræðinga sem hafa hætt rekstri sem sjálfstætt starfandi sérfræðingar og hafa því ekki endurnýjað samning sinn við Tryggingastofnun ríkisins. Nefndin mælir því með samþykkt frumvarpsins með svofelldri breytingu, með leyfi forseta: ,,Á eftir 2. efnismálsl. 1. gr. komi nýr málsliður, svohljóðandi: Hafi sérfræðingur ekki endurnýjað samning sinn af þeim sökum að hann hafi hætt rekstri sem sjálfstætt starfandi sérfræðingur skal þó heimilt að endurgreiða sjúklingum hans samkvæmt framansögðu.`` Herra forseti. Við leggjum til að frv. verði samþykkt með þessum breytingum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti utanrmn. um till. til þál. um staðfestingu samninga um lögsögumál við Danmörku og Grænland annars vegar og við Noreg hins vegar. Nefndin fjallaði um tillöguna og fékk m.a. á sinn fund Halldór Ásgrímsson utanríkisráðherra. Að auki komu til skrafs og ráðagerða við hana Helgi Ágústsson, ráðuneytisstjóri í utanríkisráðuneytinu, Hjálmar W. Hannesson, skrifstofustjóri alþjóðaskrifstofu utanríkisráðuneytisins, og Tómas H. Heiðar, aðstoðarþjóðréttarfræðingur utanríkisráðuneytisins. Með þessum samningum við grannþjóðir Íslendinga er eytt réttaróvissu um afmörkun efnahagslögsögu og landgrunns á hafsvæðinu milli Íslands og Grænlands annars vegar og hins vegar á tiltölulega litlu hafsvæði þar sem lögsaga Íslands, Grænlands og Jan Mayen skarast. Utanríkismálanefnd telur mikilvægt að þessir samningar hafi náðst og leggur til einróma að tillagan verði samþykkt. Undir þetta ritar fullskipuð nefnd og allir fyrirvaralaust.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um till. til þál. um fullgildingu samnings milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu og Marokkós. Utanrmn. hefur fjallað um tillöguna og fengið á sinn fund Halldór Ásgrímsson utanríkisráðherra, Helga Ágústsson, ráðuneytisstjóra utanríkisráðuneytisins, Hjálmar W. Hannesson, skrifstofustjóra alþjóðaskrifstofu utanríkisráðuneytisins, Tómas H. Heiðar, aðstoðarþjóðréttarfræðing utanríkisráðuneytisins, og Þórð Ingva Guðmundsson frá viðskiptaskrifstofu ráðuneytsins. EFTA-ríkin hafa á undanförnum árum leitast við að gera samstarfs- og fríverslunarsamninga við þau ríki sem Evrópusambandið hefur gert hliðstæða samninga við, með það að markmiði að fyrirtæki í EFTA-ríkjunum hafi ekki verri aðstöðu til viðskipta í viðkomandi landi en fyrirtæki í ríkjum Evrópusambandsins. Með gerð fríverslunarsamninga við ríki við sunnanvert Miðjarðarhaf og í Mið-Austurlöndum vilja EFTA-ríkin taka þátt í þeirri viðleitni Evrópusambandsins að stuðla að stjórnmálalegum stöðugleika og atvinnuþróun í þessum heimshluta. Er að því stefnt að Evrópa og Suður- Miðjarðarhafslöndin verði eitt fríverslunarsvæði eigi síðar en árið 2010. Samningur EFTA-ríkjanna og Marokkós er fyrsti samningurinn sem lokið er í þessari samningalotu. Utanrmn. leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir þetta nefndarálit rita allir meðlimir utanrmn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti utanrmn. um till. til þál. um þá fullgildingu stofnsamnings Fjölþjóðlegu fjárfestingarábyrgðastofnunarinnar sem lögð var fyrir þingið. Nefndin hefur fjallað um tillöguna og fengið á sinn fund Halldór Ásgrímsson utanríkisráðherra, Helga Ágústsson, ráðuneytisstjóra utanríkisráðuneytisins, Hjálmar W. Hannesson, skrifstofustjóra alþjóðaskrifstofu utanríkisráðuneytisins, og Tómas H. Heiðar, aðstoðarþjóðréttarfræðing utanríkisráðuneytisins. Fjölþjóðlega fjárfestingarábyrgðastofnunin sem á ensku nefnist Multilateral Investment Guarantee Agency, skammstafað MIGA, er ein af fimm stofnunum Alþjóðabankans og sú eina sem Ísland á ekki aðild að. Með tilliti til þess að aðild að stofnuninni þjónar beint hagsmunum Íslands um aukna þátttöku í þróunaraðstoð og að íslenskir fjárfestar í þróunarlöndunum gætu haft hag af aðildinni leggur nefndin til að tillagan verði samþykkt og nefndarmenn skrifa allir undir þetta álit fyrirvaralaust.

Herra forseti. Mér fannst þetta fullsnubbótt framsöguræða fyrir jafnmiklu máli og hér er á dagskrá. Ég hafði vænst þess að hv. starfandi formaður utanrmn. gerði betur grein fyrir því og rökstyddi betur þá ákvörðun að leggja til að við fullgiltum þennan samning. Það vakti athygli mína að hv. þm. tók þannig til orða að hugsast gæti að menn hefðu hag af því að þetta yrði gert og því lagði nefndin til að samþykkja tillöguna. Auk þess vil ég spyrja hv. þm. hvort algerlega óhjákvæmilegt sé að burðast með ákveðinn greini aftan við þetta langa nafn sem stofnunin ber, þ.e. Fjölþjóðlega fjárfestingarábyrgðastofnunin, hvort ekki mætti sleppa honum og þá væri þetta örlítið þjálla þó ekki munaði miklu.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli hv. þm. á því að hv. þm. Margrét Frímannsdóttir, sem er einn af leiðtogum lífs okkar beggja, ritar undir þetta mál fyrirvaralaust og hún sá ekkert athugavert við þennan ákveðna greini sem hv. þm. fettir alla sína tíu fingur út í í þessu ágæta máli. Það kemur mér talsvert á óvart að hv. þm. talar eins og honum sé ókunnugt um innihald stofnsamnings Fjölþjóðlegu fjárfestingaábyrgðarstofnunarinnar. Ég furða mig satt að segja á því þar sem ég hef orðið þess áskynja í umræðum í þinginu að hv. þm. hefur geysilega yfirgripsmikla þekkingu á flestum þeim alþjóðlegu stofnunum sem Íslendingar koma að. Nú er það svo að þessi stofnun er ein af fimm stofnunum Alþjóðabankans en sú aleina sem Íslendingar eiga ekki aðild að. Það kom fram við umræður í nefndinni vegna þess að það voru ekki allir nefndarmenn sem skildu gildi þessa en eftir að hafa skoðað málið og rætt það við hæstv. utanrrh., sem lagði talsverða áherslu á þetta mál, og eftir að hafa hlýtt á rökstuðning ýmissa af starfsmönnum hans, töldu menn að rannsókn málsins lokinni að það væri æskilegt að þingið samþykkti þessa þáltill. og fullgilti þar með stofnsamninginn. Ég vænti þess að ef hv. þm. skoðar nú málið betur og mundi gefa sér tóm til þess að lesa stofnsamninginn væri hann mér sammála um það að þetta þjónar beint hagsmunum Íslands og auk þess líka eins og kemur fram í nefndarálitinu að íslenskir fjárfestar í þróunarlöndunum gætu haft hag af aðildinni og við erum allir í þessu þingi og sér í lagi við þingmenn tveir sem erum eftir í salnum þeirrar skoðunar að það eigi endilega að reyna að koma íslenskum kapítalistum út um allar heimsins grundir og þorp.

Herra forseti. Ég er satt að segja ekki miklu nær og fannst þetta í rauninni ekki mjög burðugur rökstuðningur. Aftur endurtók hv. þm. þau orð að íslenskir kapítalistar gætu hugsanlega haft hag af þessari aðild okkar. Það er auðvitað gott og blessað og kannski getur það þá orðið. En maður hefði vænst fyllri rökstuðnings. Ég bið síðan hv. þm. að gera mér ekki upp skoðanir. Þó ég komi upp með tvær sárasaklausar athugasemdir eða spurningar er ekki þar með sagt að það sé ávísun á fulla andstöðu við málið. Ég sagði ekkert um afstöðu mína til málsins. Það vill reyndar svo til, hv. þm., að ég kynnti mér lítillega innihald þessa samnings sem er einn af þeim doðröntum sem koma inn á borð okkar þingmanna og örugglega fáir núlifandi menn hafa lesið og sárafáir á Alþingi enda í sjálfu sér kannski ekki til þess ætlast að menn leggist ofan í einstaka greinar samningsins heldur er það fullgildingarákvörðunin sem menn eru að taka. Ástæðan er sú að ég vildi skoða hvort þarna væri nokkuð það á ferðinni sem tengdist öðru fyrirbæri sem hefur verið á dagskrá í París og er alþjóðlegi fjárfestingarsamningurinn, MAI, sem hefur verið þar á dagskrá og er ræddur leynilega mjög. Svo er ekki og skoðun mín leiddi til þeirrar niðurstöðu að hér væri um hluta af starfsemi Alþjóðabankans að ræða sem tengdist ekki á neinn hátt því brölti innan OECD sem hefur verið þar á dagskrá. Ég skil vel áhuga hæstv. utanrrh. Út af fyrir sig er kannski eðlilegt að við gerumst aðilar að þessum hluta starfs Alþjóðabankans eins og öðrum en það kynni einnig að tengjast eitthvað því að hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson og fúnkerandi varaformaður Sjálfstfl. eða staðgengill forsrh. mun vera í forustu fyrir Norðurlandaþjóðum á þessum vettvangi um þessars mundir ef ég veit rétt og sjálfsagt er það gott upp á rykti hans að leggja til að Íslendingar gerist nú aðilar að þessu apparati. Ég hef ekkert á móti því í sjálfu sér. Ég geri ekki ráð fyrir að það skipti miklu máli til eða frá og mun ekki setja mig upp á móti því en mér hefði fundist gott að hv. starfandi formaður utanrmn. sem er nýr í því starfi og e.t.v. tímabundinn hefði átt glæsilegri framgöngu og rökstutt mál sitt betur.