Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í samráði við forseta og hæstv. félmrh. hef ég sérstaklega óskað eftir því að mega hreyfa hér máli utan dagskrár og þó einkum til þess að beina ákveðnu erindi til hæstv. félmrh. Forsaga þessa máls er að s.l. föstudag boðaði framkvæmdastjóri Byggingarsamvinnufélagsins Byggung, Þorvaldur Mawby, fulltrúa þingflokka til viðræðu í vinnuskúr á vinnustað um neyðarástand sem við blasir vegna vanhæfni Húsnæðisstofnunar ríkisins til að standa við fjárhagslegar skyldur og loforð ríkisstj. um lánamál að lögum og með vísan til samþykktar ríkisstj. Tilgangur framkvæmdastjóra Byggung var að koma á framfæri neyðarkalli til Alþingis með beiðni um íhlutan þess til þess að greiða úr því öngþveiti sem núv. ríkisstj. hefur komið húsbyggjendum í. Það er ekkert launungarmál að þessi félagsskapur, Byggung, hefur á undanförnum árum talið sig vera að gera sérstakt átak í byggingu íbúða af hóflegri stærð, einkum og sér í lagi fyrir ungt fólk sem er að byggja í fyrsta sinn. Framkvæmdastjóri Byggung, Þorvaldur Mawby, hefur gefið ákveðnar upplýsingar í því efni á undanförnum árum. Það er þó ekki kjarni þessa máls. Það er einnig ekkert launungarmál að framkvæmdastjórinn er mjög virkur og aðsópsmikill stuðningsmaður annars stjórnarflokkanna. Framkvæmdastjórinn afhenti ljósrit af bréfi frá Byggung til ríkisstjórnar Íslands, dags. 14. febr. 1985, en í því segir m.a.: „Með bréfi þessu og hjálagðri greinargerð viljum við vekja athygli ríkisstj. á stórkostlegum vandræðum sem eru í þann veginn að hljótast af vanefndum á samþykkt ríkisstj. um húsnæðismál. Samkvæmt lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins frá 21. maí 1984 og samþykkt ríkisstj. um húsnæðismál frá 22. sept. 1983 ættu 44 millj. kr. að hafa komið til útborgunar til félagsins umfram þá upphæð sem borist hefur.“ Um þá samþykkt ríkisstj. frá 22. sept. 1983, sem hér er vitnað í, sagði hv. þm. Halldór Blöndal, er hann mælti fyrir áliti meiri hluta um frv. að lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, skv. þingtíðindum 2. maí 1984 orðrétt, með leyfi forseta: „Það sem hér var gefið fyrirheit um hefur ræst í þeirri útlánaáætlun sem húsnæðismálastjórn hefur gert fyrir þetta ár. Er gert ráð fyrir að það standi að þeir sem eru að kaupa eða byggja íbúðir í fyrsta sinn fái sinn hluta greiddan eins og hér segir: Á fyrsta mánuði eftir fokheldisstig helming lánsfjárins og hinn helminginn sex mánuðum síðar.“ Einnig sagði hv. þm. í sömu ræðu orðrétt, með leyfi forseta: „Ef við miðum við verðgildi lánsfjárins er vafalaust að þeir sem eru að byggja eða kaupa í fyrsta skipti fá nú fyrirgreiðslu úr Byggingarsjóði ríkisins sem er meira en 100% betri en gerðist fram að myndun þessarar ríkisstj. Ég held að það sé alveg vafalaust,“ sagði hv. þm. orðrétt. Það er rétt að geta þess hér að miðað við tölur frá því fyrir áramót er hér um að ræða lán sem ætti að vera miðað við 2–4 manna fjölskyldu 685 þús. kr. og skiptist greiðslan í tvennt, mánuði eftir fokheldisstig og svo sex mánuðum síðar. Til einstaklinga verður upphæðin 40 þús. en vegna 5–6 manna fjölskyldu 802 þús. kr. Það ákvæði sem hv. þm. Halldór Blöndal vitnaði hér í, að heimilt sé að greiða síðari hluta nýbyggingarlána 6 mánuðum eftir fokheldisstig, er bundið í 29. gr. laga um Húsnæðisstofnun ríkisins frá 21. maí 1984. Hv. þm. vitnaði hér í fyrirheit um 100% betri fyrirgreiðslu úr Byggingarsjóði en áður hafði þekkst. Hér gumaði hv. þm. af því að núverandi ríkisstj. mundi setja met í samskiptum við húsbyggjendur. Og vissulega eygðu þeir, eins og hann, vinningsmöguleika í þeirri stöðu. En því miður virðist klukkan nú fallin í þeirri skák og að sett hafi verið Íslandsmet í vanefndum sem vonandi verður aldrei slegið. Fyrirheitin fögru hafa nú breyst í neyðarkall 500 fjölskyldna undir taktsprota hv. framkvæmdastjóra, Þorvaldar Mawby. Undir þennan harmasöng tekur svo allur sá fjöldi einstaklinga sem yfirgefnir og einir síga neðar og neðar í kviksyndi skuldanna og eygja ekkert hálmstrá að grípa í. Varðandi fjármögnun þessara fyrirheita ríkisstj. sagði hæstv. félmrh. Alexander Stefánsson skv. Alþingistíðindum þann 16. maí 1984 orðrétt, með leyfi forseta: „Húsnæðisstjórn er heimilað að veita lán til kaupenda íbúða innan tiltekins tíma frá því að húsin eru fokheld. Þetta kemur fram í 29. gr. Ég vil geta þess í þessu sambandi að í gangi eru núna viðræður við Seðlabanka og viðskiptabanka og sparisjóði um að reyna að fullnægja þessu ákvæði sem er gert ráð fyrir að sé af stærðargráðunni á þessu ári um 120 millj. kr.“ Á áðurnefndum fundi með fulltrúum þingflokkanna sagði framkvæmdastjóri Byggung í Reykjavík að ekkert, nákvæmlega ekkert hefði komið út úr þessum viðræðum við bankakerfið. Hæstv. félmrh. verður þó ekki með réttu sakaður um aðgerðarleysi í málinu því kunnugt er að hann hefur fengið áheyrn hjá bankastjóra Seðlabankans, án árangurs að vísu en viðleitnina ber að virða. Sem ósjálfráð taugaviðbrögð af hálfu Seðlabankans kann afstaðan að vera skýranleg, en Seðlabankinn er sem kunnugt er að byggja og skynjar því betur eigið skinn en annarra, en sé sú skýring rétt verður hér á hinu háa Alþingi að krefjast þess að hæstv. ríkisstj. taki ákvarðanir í þessu máli við eigið borð því að aðdróttanir um að þær ráðist af viðbrögðum manna, sem með þessi mál eiga ekki að fara, hvort heldur er í stjórn Seðlabanka eða annars staðar, er ekki hægt að líða. Í bréfi því til ríkisstj. frá Byggung, sem hér hefur verið vitnað til, segir enn fremur, með leyfi forseta: „Laun hafa ekki verið greidd í þessum mánuði hjá fyrirtækinu og vanskilaskuldir upp á tugi milljóna myndast við viðskiptaaðila og banka. Ekki er með nokkru móti unnt að halda starfsemi félagsins gangandi lengur við þessar aðstæður, en sú upphæð, sem hér um ræðir, nemur nálægt þriðjungi af veltu félagsins á síðasta ári, þessar 44 milljónir. Stundarhlé á starfsemi af þessu tagi er mun alvarlegra en sýnast kann í fyrstu. Hér er ekki einungis um að ræða tímabundið atvinnuleysi 150 starfsmanna félagsins og undirverktaka, heldur mun stöðvun valda umfangsmikilli og margvíslegri röskun á öllum framkvæmdum og fjárreiðum félagsins og þeirra nær 500 fjölskyldna sem eiga í mörgum tilvikum aleigu sína hjá félaginu.“ Skv. upplýsingum frá framkvæmdastjóra Byggung hafa vanefndir stjórnarinnar tafið afhendingu 103 íbúða á Grandasvæði í sex mánuði og 43 íbúða á Seltjarnarnesi í þrjá mánuði. Samtals eru þetta 747 leigumánuðir. Þótt fjármagn fengist strax er samt eftir að framkvæma fyrir það í þessum íbúðum. Það mun því vart ofætlað að tala um 1000 leigumánaða töf nú þegar. Sé reiknað með 10 þús. kr. húsaleigu á mánuði verða þessar 146 fjölskyldur að greiða 10 millj. í leigugjöld sem bætast ofan á greiðslur af íbúðarkaupum. Í mörgum tilfellum er þetta fé fengið að láni og þegar haft er í huga hvernig ranglát lánskjaravísitala, sem m.a. hækkar við hækkun áfengis og kaffibauna, hefur ætt upp síðustu mánuði er víst að fjárhagslegu hruni fjölda heimila verður ekki forðað þrátt fyrir nýboðaðar neyðarráðstafanir. Það er aðkallandi og nauðsynlegt að hv. alþm. skilji þá ógn sem að þessum fjölskyldum steðjar sem verður verri með hverjum degi sem við ræðum frekar um vanda þeirra án þess að aðhafast nokkuð. Herra forseti. Hvað er það svo sem Byggung fer fram á í bréfi sínu til ríkisstj. til þess að leysa þessa nauð? Í bréfinu segir, með leyfi forseta: „Félagið hefur ekki í hyggju að óska eftir neinni nýrri ,eða sérstakri fyrirgreiðslu stjórnvalda. Það er einvörðungu farið fram á að til þess verði séð að gildandi lög og samþykktir ríkisstj. komi til framkvæmda hvað félagið varðar.“ Hér er eingöngu farið fram á að ríkisstj. sýni þann manndóm að standa við lög og eigin samþykktir. Á þessum fundi með fulltrúum þingflokkanna afhenti framkvæmdastjóri Byggung einnig ljósrit af bréfi til hæstv. félmrh. dags. 21. jan. 1985. Í því bréfi segir: „Félagið hefur nú undanfarna daga haft samband við Húsnæðisstofnun ríkisins og fengið þau svör að ekkert sé vitað hvernig greiðslum verði háttað frá stofnuninni næstu mánuði.“ Ég endurtek: „Ekkert vitað hvernig greiðslum verði háttað næstu mánuði.“ Framkvæmdastjóri upplýsti að enn væri svarið það sama, að ekkert væri vitað um greiðslur næstu mánuði. Í þessu sama bréfi óskaði Byggung eftir viðræðum við hæstv. félmrh og fjmrh. sem allra fyrst um þessi mál. Hvorugur hæstv. ráðh. hefur enn virt félagið svars. Nú er spurningin, herra forseti, sem ég vil beina til hæstv. félmrh.: Ætlar hæstv. ráðh. að standa við ákvæði 29. gr. laga og samþykkt ríkisstj. frá 22. sept. s.l. sem og yfirlýsingu sína á Alþingi frá 16. maí s.l.? Um það snýst málið. Það eru um tvö þúsund manns sem eiga aleigu sína undir svari hæstv. ráðh. og það svar búumst við við að mega heyra hér. Hér er bara spurt fyrir hönd Byggung, 150 fjölskyldna eða svo, en ég spyr í öðru lagi: Hversu margir aðrir bíða úrlausnar með nákvæmlega sama hætti? Í þriðja lagi: Hvað er hér um að ræða mikla fjárþörf til þess að fullnægja ákvæðum laga, þ.e. 29. gr., og samþykkt ríkisstj.? Og í fjórða lagi: Getur hæstv. ráðh. upplýst Alþingi um hvert hann hyggst sækja þetta fé?



Herra forseti. Ég mun leitast við að svara hv. 5. þm. Reykv. sem óskaði eftir því að fá að beina þessu máli til mín. Þó að tíminn hafi verið skammur til að leita upplýsinga um þetta mál hjá Húsnæðisstofnun tel ég rétt að reyna að gefa hér þau svör sem ég hef handbær í sambandi við þetta mál. Að því er varðar Byggung sf. vil ég taka það fram að ég ber mikið traust til þess fyrirtækis og álít að það hafi unnið mjög þarft brautryðjendastarf að því er byggingu á íbúðarhúsnæði snertir. Það er byggingarsamvinnufélag sem hefur vissulega unnið sér sess í þessari iðngrein og sannað svo að ekki verður um deilt að þetta form, sem félagsmenn hafa valið til að byggja á félagslegum grundvelli, hefur jákvæðar hliðar svo að ekki verður um deilt. Þar á ég fyrst og fremst við þá einföldu staðreynd að þetta félag byggir ódýrari byggingar og það nýtir betur það fjármagn sem ungt fólk hefur til að koma þaki yfir höfuðið. Það framkvæmdaform sem þetta fyrirtæki hefur tekið upp er því vissulega til fyrirmyndar. Ég vil strax taka það fram að skv. upplýsingum sem Húsnæðisstofnun hefur gefið sótti þetta byggingarfyrirtæki ekki um framkvæmdalán á árinu 1984, heldur er miðað við að þeir félagsmenn sem hefja slíkar byggingar fái lán hjá húsnæðiskerfinu eins og lög gera ráð fyrir. Ég hef hér í höndum aths. sem húsnæðismálastjórn hefur sent mér varðandi bréf Byggung frá 21. jan. til ráðh. Þar er farið nokkrum orðum um þau rök sem Byggung setur fram. Ég tel ekki ástæðu til að fara að lesa það sérstaklega hér upp, heldur aðeins skýra frá því að skv. upplýsingum Húsnæðisstofnunar er heildarfjárhæð sem fólk sem byggir á vegum Byggung á rétt á í janúar og febrúar 36.6 millj. kr. en ekki 44.1 eins og Byggung gerir ráð fyrir. Skv. þeim úthlutunarreglum sem gilt hafa fyrir þá sem eru með tvískipt lán fá þeir sinn fyrri hluta í þarnæsta mánuði, en Byggung gerir ráð fyrir að það líði 30 dagar frá fokheldi til lánveitingar, t.d. að þeir sem geri fokhelt ættu að fá sín lán í mars. Byggung gerir einnig ráð fyrir að fjórir mánuðir líði frá fokheldi til lánveifinga hjá þeim sem eru að skipta um íbúð. Sú bið hefur verið enn lengri undanfarið. Ég tel að það sé rétt af þessu tilefni, áður en ég kem að því að upplýsa hvað er verið að gera til að leysa þetta vandamál, að fara örfáum orðum um forsögu þessa máls. Af því að hér er vitnað í nýju lögin um Húsnæðisstofnun ríkisins þá er þess fyrst að geta að þegar þessi ríkisstj. tók við 1983 var miklu meira vandamál á ferðinni en gert hafði verið ráð fyrir. Til þess að leysa nokkuð úr vandanum var farið út í sérstakar aðgerðir sem ég þarf ekki að tíunda hér vegna þess að hv. alþm. vita hverjar þær voru. Í fyrsta lagi var frestað hluta af verðbótagreiðslu og í öðru lagi var gert samkomulag við bankakerfið um að breyta vanskilalánum í lengri lán, allt að átta ára lán. En afdrifaríkast var að veitt voru viðbótarlán, þ.e. veitt voru hækkuð lán um 50% á árunum 1981, 1982 og 1983. Þetta notfærðu sér tæplega 5 þús. lántakendur sem fengu útborgað 50% viðbótarlán í desember 1983 og janúar 1984. Nam sú upphæð samtals 303 millj. kr. Sú aðgerð sem var gerð vegna erfiðrar stöðu húsbyggjenda á árinu 1983 nam rúmlega 500 millj. kr. Ég tel rétt að þetta komi hér fram til þess að það sé samhengi í þessu máli. Jafnframt þessu samþykkti ríkisstj. 22. sept. 1983 nýjar lánareglur sem tækju gildi 1. jan. 1984 þó að endurskoðun laganna yrði ekki lokið fyrir þann tíma. Þessar lánareglur voru í stuttu máli þær að öll lán skyldu hækka um 50% frá 1. jan. 1984. Nýbyggingarlán til þeirra sem byggja eða kaupa í fyrsta sinn skyldu greidd í tveimur hlutum, þ.e. fyrri hlutinn mánuði eftir fokheldisstig og seinni hlutinn sex mánuðum frá útborgun fyrri hlutans. Þetta var gífurlega veigamikil breyting sem allir skilja sem þekktu þetta mál. Það þýddi í raun að greiðslutímabilið yrði 7–9 mánuðir í stað 18–24 mánaða eins og það var áður. Þessu tel ég að menn þurfi að átta sig á. Þetta eru einfaldar staðreyndir sem höfðu gilt frá gildistöku laganna 1980 til 1983. Ef menn bera þetta saman sjá allir hvaða áhrif ákvörðun ríkisstj. hefur haft fyrir húsbyggjendur, jafnvel þótt á síðari hluta s.l. árs hafi þurft að grípa til frestunar á lánum þannig að greiðslutímabilið hefur orðið allt að 9–10 mánuðir. Önnur veigamikil breyting sem var ákveðin miðað við 1. jan. 1984 var sú að öll lán eru afborgunarlaus fyrstu tvö árin í stað eins áður. Þetta var gert m.a. til þess að reyna að draga úr greiðslubyrði af þessum lántökum. Einnig var ákveðið, sem er líka þýðingarmikið, að fjölga gjalddögum húsnæðislána í fjóra á ári. Það hefur mikla þýðingu í sambandi við greiðslubyrði lána. Ég tel rétt í þessu sambandi að víkja hér nokkuð að framkvæmd þessara mála 1984, þar sem það snertir óneitanlega umr. sem hér er hafin, og þá vil ég aðeins koma inn á framkvæmd þessa máls á liðnu ári. Það væri að sjálfsögðu freistandi að taka samanburð frá fyrri árum, en ég veit ekki hvort ég geri það vegna þeirrar einföldu ástæðu að þau gögn sem ég bað um í morgun frá Húsnæðisstofnun, þegar ákveðið var að þessi umr. skyldi fara fram, voru að berast mér í umslagi um leið og ég steig upp í ræðustól. Þó tel ég rétt að ég fari nokkrum orðum um þetta þar sem það hefur nokkra þýðingu og nauðsynlegt er að hv. þm. viti það. Þó er gert ráð fyrir að þegar lánsfjárlög fyrir árið 1985 verða afgreidd verði allar skýringar á þessum málum nákvæmari en liggja fyrir í dag. Í fyrsta lagi: Á fjárlögum 1984 var ríkisframlagið til Byggingarsjóðs ríkisins 200 millj. kr. og gert var ráð fyrir að lánveitingar skv. þeirri lánsfjáráætlun, sem upp var sett, yrðu 1167 millj. Ég geri ráð fyrir að hv. alþm. muni þær umr. sem urðu um lánsfjárlögin 1984 og húsnæðismálin. Það var fullyrt af stjórnarandstæðingum fyrst og fremst að engin líkindi væru til að við þessa áætlun yrði staðið, svo fjarlægt væri að af því gæti orðið. Nú liggja hins vegar staðreyndir fyrir. Skv. sjóðsuppgjöri sem farið hefur fram, dags. 13. febr., urðu útlán á árinu 1984 úr Byggingarsjóði ríkisins, sem var skv. lánsfjárlögum gert ráð fyrir að yrðu 1167 millj., 1552.3 millj. kr. Að vísu er þá með talið viðbótarlán frá árinu 1983, sem var greitt í janúar og ég greindi frá áðan, 161 millj., þannig að raunveruleg útlán tilheyrandi árinu 1984 úr Byggingarsjóði ríkisins urðu 1391.3 millj. kr., þ.e. 20% hærri en lánsfjáráætlun gerði ráð fyrir. Menn segja kannske sem svo að þetta skipti ekki öllu í því máli sem hér er til umr. En ég vil einmitt segja að þetta skiptir talsverðu máli vegna þess að það skýrir að hluta hvernig við var brugðist þeirri gífurlegu aukningu sem varð á íbúðabyggingum árið 1984, sem varð í raun langt umfram þær áætlanir sem Húsnæðisstofnun hafði lagt fram og gert ráð fyrir. Það er ástæðulaust að ræða sérstaklega af hverju þetta er. Það er hins vegar staðreynd að fokheldisvottorð og byggingarstigsvottorð urðu mörgum hundruðum fleiri í hverjum þætti en húsnæðismálastjórn hafði reiknað með. Þess vegna gerðist það strax á haustdögum að Húsnæðisstofnun neyddist, miðað við það fjármagn sem Alþingi hafði henni ætlað, til að draga úr lánveitingum, ekki á þann hátt að stöðva lán heldur að draga úr þeim, seinka afgreiðslu lána. Þetta var óhjákvæmilegt að gera. Ríkisstj. reyndi að bæta úr þessu með því að fá sérstakt bráðabirgðalán í byrjun desember upp á 270 millj. kr. til þess að hægt yrði að lána út í desembermánuði sem að sjálfsögðu var gert. Þetta hefur aftur þær eðlilegu afleiðingar að nokkuð af lánarétti, þegar ég tala um lánarétt á ég við þá sem höfðu lagt inn fokheldisvottorð og byggingarstigsvottorð, færðist yfir áramót og þeir sem lánarétt hefðu átt skv. stífustu reglum sem hér hefur verið lýst, urðu þess vegna að þola þá seinkun sem varð frá desember til þessa dags. Hér er um að ræða vandamál sem hefur verið til meðferðar síðan og það er ekkert leyndarmál að þetta mál hefur ekki enn þá verið leyst að fullu þó að líkur bendi til að það verði jafnvel í þessari viku frá því gengið á hvern hátt það verður leyst. Til þess að gefa hv. þm. nokkrar upplýsingar um stöðu þessa máls, það sem um var spurt af hv. málshefjanda, lítur þetta þannig út: Miðað við að staðið væri við þessa afgreiðslu ættu þeir sem gerðu fokhelt í október-desember 1984 og eiga að fá fyrsta hluta að fá núna í febrúar 40 millj. Til þess að fullnægt væri þeirra rétti þyrftu þeir að fá 40 millj. í þessum mánuði. Þeir sem gerðu fokhelt í ágúst-desember 1984 og eiga að fá fyrsta hluta - þegar ég talaði um fyrri hluta áðan var ég að tala um þá sem eiga að fá lánin í tvennu lagi - þurfa 28 millj. svo fullnægt sé þeirra rétti. Síðari hlutar, sem hefðu átt að greiðast í desember-janúar, eru samtals upp á 47 millj. Til kaupa á notuðum íbúðum þyrftu að koma 60 millj. og í önnur lán 7 millj. Samtals vantar til þess að leysa þetta vandamál, sem við erum að glíma við á hverjum degi, 185 millj. kr. Ég get ekki svarað spurningu hv. fyrirspyrjanda um það upp á dag hvenær þetta verður leyst, en þetta mál liggur nú í fjmrn. til ákvörðunar og ég á von á því að það fjármagn sem ég hef farið fram á verði fært til í áætlun um útgreiðslu á fyrri hluta ársins hjá ríkissjóði til að hægt sé að standa við þessa áætlun. Hins vegar tel ég rétt að koma inn á að auðvitað tengist það þessu máli öllu og áætlun Húsnæðisstofnunarinnar fyrir árið 1985 að við eigum eftir að afgreiða lánsfjárlög fyrir árið 1985 á hv. Alþingi. Í þeirri áætlun, fyrir árið 1985, sem hv. þm. hafa fyrir framan sig, er gert ráð fyrir að lánveitingar úr i3yggingarsjóði ríkisins á árinu 1985 verði 1 milljarður 790 millj. kr. sem er allveruleg aukning frá árinu 1984 þó lánveitingar það ár hafi orðið hærri en lánsfjárlög gerðu ráð fyrir. Hins vegar eru greinilegar veilur í uppsetningu fjárlaga- og hagsýslustofnunar sem verður að takast á við og ríkisstj. á eftir að fjalla um á fundum sínum næstu daga. Það er gert ráð fyrir að lífeyrissjóðirnir leggi Byggingarsjóði ríkisins til 875 millj. kr. Samkvæmt þeim athugunum sem við höfum gert og unnið hefur verið að einnig frá hendi fjmrn. er hér um vafasama áætlun að ræða. Það er best að það komi fram strax. Ég reikna með því að hægt sé að gera ráð fyrir, miðað við undirtektir lífeyrissjóðanna, að lífeyrissjóðirnir veiti 700 millj. í þetta. Þá er þar kominn strax mismunur upp á 175 millj. kr. Ég tel rétt að gefa líka upplýsingar um annan þátt sem gert er ráð fyrir í lánsfjáráætluninni að eigi að standa á núlli. Það er skyldusparnaðurinn. Útilokað er að loka augunum fyrir því að staðreyndin er allt önnur. Á árinu 1984, þrátt fyrir þá útkomu sem ég greindi frá áður, var skyldusparnaður mínus 81.6 millj. kr., þ.e. að það kom inn skyldusparnaður upp á 509.4 millj. kr. á árinu 1984, en fóru út 591 millj. kr. Þannig er ljóst að skv. gildandi lögum, þrátt fyrir að í nýju lögunum sem tóku gildi 1. júlí s.l. var gerð breyting á útgreiðslu skyldusparnaðar, er þarna um að ræða neikvæða fjáröflun sem verður að taka tillit til þegar rætt er um fjármögnun á Byggingarsjóði ríkisins fyrir þetta ár. Ég hygg að fáum detti í hug í alvöru að afnema skyldusparnað, svo fyrirferðarmikill er hann í sparnaði ungs fólks og raunar í húsnæðiskerfinu, en greinilegt er að þarna þarf að gera á vissar breytingar, til þess að hann dragi ekki niður þann framkvæmdaþátt sem Húsnæðisstofnunin byggir á í sambandi við skyldusparnað. Þetta verður m.a. til þess að ekki er hægt á þessari stundu að gefa út nákvæma framkvæmdaáætlun um húsbyggingar á árinu 1985 fyrr en ríkisstj. og Alþingi eru búin að taka ákvörðun um hvernig með lánsfjárlög verði farið. Ég vildi koma inn á þetta hér til að menn átti sig á því að það er ekki af því að menn vilji ekki hraða þessum áætlunum sem þær eru ekki komnar fram, heldur er þetta háð því í ríkari mæli nú en oft áður hvaða ákvörðun ríkisstj. og Alþingi taka í sambandi við þetta mál. Byggingarsjóður ríkisins er í þessari áætlun 21/2 milljarður kr. í umfangi og Byggingarsjóður verkamanna um 800 millj. kr. Hér er því orðið um að ræða stórar fjárhæðir. Þýðir ekki annað en að vinna að því að þær verði raunhæfar þannig að Húsnæðisstofnun geti gert þær áætlanir sem fólk getur treyst. Ég held að ég þurfi ekki að ræða þetta sérstaklega meira nema tilefni gefist til, en ég tel mig hafa svarað hv. málshefjanda eins og hægt er miðað við hvernig málið liggur fyrir. Eins og ég hef getið um er nú til meðferðar í félmrn. og fjmrn. á hvern hátt er mögulegt að færa til fjármagn. sem nægir til að greiða út lán til þeirra sem eiga óumdeilanlega lánarétt frá því í desember, þ. á m. Byggung sf. Vona ég að það geti orðið á næstu dögum. Hins vegar get ég ekki látið hjá líða að nefna í leiðinni að sá óstöðugleiki sem byggingarsjóðirnir verða að búa við varðandi inngreiðslu á fé frá lífeyrissjóðum hefur ekki lítil áhrif á meðferð þessa máls. Þetta er orðið það stórt vandamál að ég tel fyrir mitt leyti að við getum ekki afgreitt lánsfjárlög fyrir 1985 vegna byggingarsjóðanna nema þetta sé sett þannig upp að því megi treysta. Á s.l. ári greiddu lífeyrissjóðirnir í raun ekki nema um 70% af því fjármagni sem þeim var ætlað að greiða í lánsfjárlögum 1984. Við leystum þetta með sérstökum lántökum ríkissjóðs til byggingarsjóðanna, þannig að þeir gátu tryggt hærri lánaupphæðir, eins og ég sagði áður, en áætlað var, en það er ekki aðferð sem hægt er að byggja á raunhæfa áætlun. Af því að hv. 5. þm. Reykv. vitnaði í 29. gr. húsnæðislaga, þ.e. um framkvæmdalán í byggingariðnaði, vil ég undirstrika að Byggung sf. sótti ekki um framkvæmdalán á árinu 1984 og notar þess vegna ekki þá aðferð sem bæði samvinnubyggingarfélög og aðrir byggingarverktakar hafa samið um við Húsnæðisstofnun. Ég enda á því að segja að ég skil vel erfiðleika þessa byggingarfélags, en það er ekki nóg að leysa vanda þess, heldur verður að leysa þetta mál í heild. Til þess að svo verði er verið að semja um núna milli rn. að reyna að færa til 185 millj kr.



Herra forseti. Ég vil færa hinum vasklega formanni Alþfl. kærar þakkir fyrir það að hann skyldi gefa tækifærið með því að biðja um umræður utan dagskrár til að hreyfa húsnæðismálin, þannig að fram megi koma í fyrsta lagi hver staða þeirra sé nú og í öðru lagi að málsvarar hinna einstöku flokka geti gert grein fyrir afstöðu sinni til húsnæðismálanna í heild og hvernig þeir vilja standa að þeim málaflokki. Ég held að okkur sé það öllum ljóst að eftir að full verðtrygging á skuldbindingum húsnæðismálastjórnar var tekin upp meðan Magnús H. Magnússon var húsnæðisráðh., ráðh. Alþfl., 1979, þá kaus Alþfl. að miða við byggingarvísitölu og síðan eftir að Svavar Gestsson tók við stjórn þessara mála var miðað við lánskjaravísitölu. Ég held að við séum allir sammála um það í dag að þessar ákvarðanir voru báðar mjög hæpnar og nauðsynlegt þá þegar að setja vissa fyrirvara, þannig að sú vísitala sem hæð lánanna miðast við skuli þó aldrei fara upp fyrir kaupgjaldsvísitölu á hverjum tíma. Þetta hef ég oft talað um hér í hinu háa Alþingi. Ég vil líka þakka formanni Alþfl. sérstaklega fyrir það að hann skuli hafa tekið undir þá skoðun mína fullkomlega, notað m.a. sömu orð og ég, þegar hann talar um að varðandi húsnæðismálin búi tvær þjóðir í þessu landi. Þessi orð hef ég oft notað í þessum ræðustól einmitt til að minna á þann mikla mun sem varð í aðstöðu húsbyggjenda eftir að áhrifa af vaxta- og verðtryggingarstefnu Alþfl. fór að gæta eftir haustdaga 1978. Það má auðvitað segja að ráðh. sem þá sátu hafi verið nokkur vorkunn vegna þess að þegar litið er yfir eiginfjárstöðu Byggingarsjóðs ríkisins kemur í ljós að hún versnaði mjög skjótt þegar eftir að Magnús Magnússon varð húsnæðisráðh. Beint framlag ríkissjóðs á árinu 1979 lækkaði úr um 49% 1978 í 39% af ráðstöfunarfé sjóðsins þann tíma sem Magnús Magnússon fór með húsnæðismálin. Ég þarf ekki heldur að taka fram að næstu ár á eftir hélt,eiginfjárstöðunni enn áfram að hraka. Ég vil hins vegar minna á að það var eitt fyrsta verk núverandi húsnæðisráðh. að skipa nefnd til að treysta fjárhagsgrundvöll Byggingarsjóðs. Og verkin tala. Við þurfum ekki að biðjast afsökunar á okkar framlagi. Þrátt fyrir þrönga stöðu ríkissjóðs, þrátt fyrir þá staðreynd að þjóðartekjur hafa nú dregist saman þriðja árið í röð sýna fjárlög að beint framlag ríkissjóðs til Byggingarsjóðs ríkisins hefur aldrei vaxið jafnmikið frá einu ári til annars í sögu sjóðsins og frá árinu 1984 til 1985 þegar það hækkar úr 200 millj. kr. í 622 millj. kr. Þetta talar skýru máli um að þessi ríkisstj. hefur látið hendur standa fram úr ermum í húsnæðismálunum. Ég vil líka minna á að ef við tölum beint um það lánsfé sem Byggingarsjóður ríkisins hefur veitt kemur í ljós að á árinu 1982 voru lánaðar úr Byggingarsjóði ríkisins 393.1 millj., á árinu 1983 551 millj. og á árinu 1984 1391.3 millj. Eru þá ekki tekin inn í þau viðbótarlán sem veitt voru um áramótin 1983–1984 til að bæta stöðu þeirra húsbyggjenda sem útlánastefna Alþfl. og Alþb. hafði leikið hvað verst og þar á ég sérstaklega við þá ákvörðun Alþfl. að húsbyggingalán skyldu að fullu verðtryggð og miðuð við byggingarvísitölu beint og engin hliðsjón höfð af kjaraþróun í landinu að öðru leyti. Strax fyrsta haustið eftir að þessi ríkisstj. tók við völdum var tekin ákvörðun um að veita um 300 millj. kr. til að bæta greiðslustöðu húsbyggjenda, 141 millj. á árinu 1983 og 161 millj. kr. á árinu 1984, og með þessar staðreyndir í huga leyfir formaður Alþfl. sér að hafa það í flimtingum að Sjálfstfl. hafi staðið við sín orð í húsnæðismálum. Ég þekki ekki dæmi þess úr sögunni að frá einu ári til annars, ef viðbótarlánin eru meðtalin, skuli útlán Byggingarsjóðs þrefaldast á sama tíma og verðbólgan hrekkur úr 130% niður undir 20%. Nú er ég að tala um verðbólgu í einstökum mánuðum á árinu 1984. Á sama tíma og byggingarkostnaður hækkaði um 58% hækkuðu lánin ekki um 58% og ekki um 100% heldur um 200% úr Byggingarsjóði ríkisins. Á sama tíma og byggingarkostnaður hækkar innan við 60% hækkuðu útlán Byggingarsjóðs í krónum talið um rúmlega 200%. Ef við lítum á útlán til hvers einstaklings kemur líka í ljós, það var rétt sem hv. húsnæðisráðh. sagði áðan, að ef við miðum beint við hlutfall af staðalíbúðarverði hækkuðu lánin um 50%, en ef við tökum raungildi lánanna og berum saman við hækkun byggingarvísitölu á tímanum kemur í ljós að raungildi lánanna hefur a.m.k. tvöfaldast og meir ef við tökum inn í dæmið að tíminn var styttur frá fokheldisstigi og þangað til lánin voru veitt. Hitt ætla ég að láta koma skýrt fram og er ekki launungarmál, enda hafði ég sérstakt orð á því í Morgunblaðinu á laugardaginn, að það olli mér vonbrigðum að fá þær fregnir að greiðslustaða Byggingarsjóðs ríkisins skuli vera svo tæp nú, en fyrir því eru ýmsar ástæður og m.a. sú að Alþingi tók þá ákvörðun á síðasta þingi að allar greiðslur til námsmanna vegna skyldusparnaðar skyldu gjaldfalla strax eftir áramót. Bara þessi eina skuldbinding þýðir mjög verulegt fjárstreymi út úr sjóðnum ásamt því sem skuldbindingar féllu frá lífeyrissjóðum og Seðlabanka, auk þess sem nokkurt fé var veitt að láni úr sjóðnum. Þetta vil ég að komi skýrt fram. Ég held að ríkisstj. þurfi ekki að bera kinnroða fyrir þær lánveitingar sem veittar hafa verið úr ríkissjóði, en mér dettur á hinn bóginn ekki í hug að draga dul á að auðvitað hljótum við að harma að dagsetningar skuli ekki hafa getað staðið. Auðvitað er nauðsynlegt að gera áætlun til þess að svo geti orðið í framtíðinni. Það er mín skoðun og ég heyri að hæstv. félmrh. er sammála mér, það kom fram í ræðu hans hér áðan, að óhjákvæmilegt sé að Byggung og aðrir þeir húsbyggjendur sem áttu að fá greiðslu á lánum hinn 1. jan. fái úrlausn í þessari viku. Ég átti tal við stjórnarmenn í Húsnæðisstofnun í morgun og ég veit að þeir munu hitta fulltrúa Seðlabankans í dag eða á morgun og ég efast ekki um að þetta geti tekist og leyfi mér að vona líka að hægt verði að koma þessum málum í betra horf. Ég vil líka vekja athygli á því að nú er meira átak gert að raungildi í útlánum úr Byggingarsjóði en kannske nokkru sinni fyrr í sögunni frá einu ári til annars samtímis því sem mikil fjölgun verður á íbúðabyggingum. Ef við tökum bara Reykjavíkurborg kemur í ljós að þar hefur aldrei á einu ári verið byrjað á jafnmörgum byggingum og á s.l. ári, nema farið sé aftur til ársins 1973. Þannig var hafin bygging á rúmlega 800 íbúðum bara hér í borginni og víða voru byggingaframkvæmdir miklar. Þetta kemur auðvitað fram í miklum útlánum Byggingarsjóðsins. Ég er þeirrar skoðunar að ástæðan fyrir þessari miklu lánsfjárþörf nú sé m.a. fullkomnari tækni við byggingariðnaðinn en áður, þannig að hús verða fyrr fokheld og komast fyrr á fokheldisstig. Þetta sáum við glöggt þegar við skoðuðum þá miklu tækni sem Byggung hefur tekið upp og einnig hitt að einingahús færast nú mjög í vöxt sem styttir byggingartíma og flýtir fyrir því að skuldbindingar falla á Byggingarsjóð ríkisins. Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé yfirgangsár sem við erum nú að lifa. Ég held að skuldbindingar Byggingarsjóðs ríkisins verði mestar kannske á þessu ári, kannske því síðasta, kannske á þessu ári, ég býst við því, og síðan muni þær fara að minnka og draga úr byggingarframkvæmdum, markaðurinn muni mettast, verði byrjað á færri íbúðum í haust eða á næsta ári, þannig að hápunkturinn sé nú, og frammi fyrir því þurfum við að standa að þessu sinni. Ég hafði gaman af því, ef ég tók rétt eftir, að hæstv. húsnæðisráðherra sagði að það væri vandi fjmrn. að afla fjár til húsnæðismálanna. Ekki skal ég draga úr því að Albert verður að standa sig, hæstv. fjmrh., en ekki mundi spilla fyrir þó hæstv. félmrh. reyndi að hjálpa til. Í mínum huga er það ekki aðalatriði, þegar við tölum um lán til húsnæðismála, hversu mikill hluti fer í gegnum Húsnæðisstofnun ríkisins og hversu mikið fer í gegnum lífeyrissjóðina. Þegar Sjálfstfl. setti fram stefnumark sitt um 80% lán til íbúða var inni í okkar áætlun að lífeyrissjóðslánin kæmu þar til viðbótar og þetta hefur tekist að vissu marki. Ef við lítum t.d. á þær íbúðir sem Byggung er að reisa nú, sem eru mun ódýrari en t.d. íbúðir í verkamannabústöðum, ætla ég að í mörgum tilvikum sé þessi viðmiðun 29% af staðalíbúðarverði. Fari hún yfir 50% af raunverði þeirra íbúða sem Byggung er að reisa, liggi á bilinu 50–60%, og ef við bætum þar við lífeyrissjóðslánum þessa unga fólks, þá hygg ég að nærri láti að lánin fari oft og tíðum upp í 70–80%. Þannig hefur þetta tekist, líka vegna þess að á hinum frjálsa markaði sjá bæði þeir sem byggja og húskaupendurnir sér hagnað í því að byggja ódýrt. Þeirra lánsfyrirgreiðsla úr Byggingarsjóðnum er bundin við ákveðna krónutölu, er bundin við ákveðið hlutfall af hinni hugsuðu staðalíbúð og þeir fá ekki eyri meir úr Byggingarsjóði ríkisins þó þeir byggi dýrt og eftir hinum nýju reglum minna eftir því sem óhóflegra er byggt. Á hinn bóginn er það svo um verkamannabústaðakerfið, svo ég taki það til viðmiðunar, að lán úr ríkissjóði hækka líka að vissu marki eftir því sem byggingarkostnaðurinn vex. 80% markið í Byggingarsjóði verkamanna miðast við staðalíbúðarverðið. Þó svo að fram hafi komið t.d. í uppgjöri húsnæðismálastjórnar frá 1. des. 1983 að verðmunur á tveimur íbúðum hafi verið 78%, þó svo að íbúð í verkamannabústað, að vísu í raðhúsi, hafi verið 78% dýrari en íbúð í verkamannabústað á öðrum stað, þá fá báðir þessir aðilar 80% af verði íbúðarinnar. Í því kerfi er engin tilhneiging til sparnaðar, meiri hagsýni, eins og er í hinu almenna kerfi og eins og hefur leitt til þess, vafalaust, að Byggung leggur ríkari áherslu á það og ýmsir á hinum frjálsa markaði að byggja ódýrar en gert er í verkamannabústaðakerfinu. Ég er raunar þeirrar skoðunar að útilokað sé fyrir þá menn sem ábyrgð bera á því kerfi að horfa á það þegjandi hversu dýrt er að komast yfir slíkar íbúðir og að óhjákvæmilegt sé fyrir þá að efla til verðlaunasamkeppni meðal arkitekta um það hversu hagkvæmt sé að byggja íbúðir fyrir þá sem verst eru settir, lægstu launin hafa. Það fólk hefur ekki ráð á því að borga 78% meira á einum stað en öðrum. Ég vil vekja athygli á því að ef Byggung nyti sömu kjara hjá húsnæðismálastjórn og verkamannabústaðir hefðu heildarlán til þess fyrirtækis, allra íbúða félagsins, kostað byggingarsjóðina 900 millj. kr. meir en raunveruleg lán nema. Ef íbúðir Byggung hefðu verið byggðar eftir verkamannabústaðakerfinu hefðu skuldbindingar ríkissjóðs til þess að lána eigendum þessara íbúða orðið 900 millj. kr. meiri en þær hafa verið og eru. Það er samanlagt allt fé sem lánað var úr Byggingarsjóði ríkisins árin 1982 og 1983, ef maður miðar eingöngu við krónutölu. Formaður Alþfl. talaði um að ég hefði gumað af því að ríkisstj. mundi setja met gagnvart húsbyggjendum. Ég skora nú á þennan mann, ef hann vill standa fyrir sínum orðum, að benda mér á það ár þar sem fyrirgreiðsla til húsbyggjenda úr Byggingarsjóði ríkisins hefur vaxið jafnmikið frá einu ári til annars og frá árinu 1983 til 1984. Hitt skal ég játa að ýmislegt gott var gert í húsnæðismálunum á þeim tíma þegar við héldum í skottið á Alþfl., þó að við leyfðum honum að fara með þau mál, í viðreisnarstjórninni. En það sýndi sig þegar við slepptum af þeim hendinni að þeir voru fljótir til að brjóta niður það kerfi sem við byggðum upp í sameiningu, þessir tveir flokkar, á árunum 1960–1970. Það sýndi hinn stutti og snautlegi ráðherraferill varaformanns Alþfl. á árunum 1978–1979, eins og ég hef gert hér grein fyrir. Herra forseti. Eins og hæstv. félmrh. hefur gert grein fyrir bera fjárlög og lánsfjárlög með sér að ríkisstj. hefur sett sér hátt mark í sambandi við húsnæðislánin á þessu ári ekki síður en á því síðasta og tel ég miklu skipta að okkur takist í hvívetna að standa við þau fyrirheit sem ríkisstj. gaf með yfirlýsingu sinni haustið 1983 og margsinnis hefur verið ítrekuð síðan. Þá á ég ekki aðeins við lánsfjárhæðina heldur einnig að hægt sé að flýta lánsfyrirgreiðslu þannig að tíminn styttist hjá þeim lántakendum sem fá svokölluð G-lán og að fullu verði staðið við greiðslur til húsbyggjenda úr Byggingarsjóði ríkisins. Ég vil vænta þess að við meðferð lánsfjárlaga á hinu háa Alþingi takist okkur að ná þessu marki. Það er öldungis rétt, sem fram hefur komið í blöðum og mikil umræða er um í þjóðfélaginu, að ýmsir þjóðfélagsþegnar, margt ungt fólk, eiga nú í erfiðleikum með að standa í skilum vegna sinna fjárskuldbindinga vegna þess hversu mjög lánin hafa hækkað borið saman við kaupmátt í landinu. Við þessu mátti náttúrlega búast eftir að samdráttur varð í þjóðarframleiðslunni. Eftir að þjóðartekjurnar minnkuðu ár frá ári var að sjálfsögðu óhjákvæmilegt að lífskjörum hnignaði nema við héldum áfram þeirri óhóflegu söfnun erlendra lána sem fyrstu árin eftir 1980 bera með sér. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar, og hafði orð á því raunar á þeim tíma hér á Alþingi, að breytingin frá vaxtaaukalánum yfir í verðtryggð lán hafi verið of snögg. Ég og minn flokkur vorum þeirrar skoðunar þá að nauðsynlegt hefði verið að gefa þeim mönnum sem stofnað höfðu til skuldbindinga í bönkum, sparisjóðum og víðar meira svigrúm til að standa í skilum eftir að full verðtrygging var upp tekin miðað við fyrri lánakjör. Því miður var sú leið ekki farin og því miður hefur það farið saman að lífskjörin hafa versnað fram á haustið 1984 með þeim afleiðingum að greiðslubyrði lánanna er nú mun meiri en þetta fólk hafði gert ráð fyrir og stundum hefur þetta leitt til mjög mikilla erfiðleika. Ég vil þess vegna fagna því sérstaklega að ríkisstj. skuli nú öðru sinni beita sér fyrir mjög víðtækum ráðstöfunum til að koma til móts við þá húsbyggjendur sem erfiðast eiga. Það var gert hið fyrra sinnið á s.l. hausti. Eins og ég sagði áðan var varið 300 millj. kr. í því skyni og nú er gert ráð fyrir verulegri fjárhæð til hins sama. Ég hef lánsfjáráætlun ekki hjá mér og vil þess vegna ekki með það fara. Þó er ekki búið að binda neitt fastmælum í þeim efnum þannig að sú fjárhæð getur hækkað ef nauðsyn krefur. Þetta er mjög þýðingarmikið mál, þetta er frá mannlegu sjónarmiði merkilegt mál. Þetta sýnir að ríkisstj. vill, eftir því sem kostur er, reyna á þessum erfiðu tímum að koma á móti því fólki sem þyngstar ber byrðarnar. Þetta er þess vegna einn liður í því að bæta kjör þeirra sem verst eru settir í þessu þjóðfélagi, eins og hinar ýmsu aðgerðir ríkisstj. bera vott um að gert hefur verið. Vil ég sérstaklega líka í því sambandi tala um þær miklu breytingar sem urðu á kjörum einstæðra mæðra eftir ráðstafanirnar fyrir ári. Ég vil einnig minna á að lágmarkstekjutrygging var tekin upp á s.l. ári þó ég hljóti um leið að harma að í samningunum í haust var dregið úr þeirri tryggingu. En allt er þetta til þess að koma til móts við þá sem verst eru settir. Ég hef orðið var við það hjá ýmsum sem ég hef talað við að fólk fylgist mjög náið með þessum málum og telur að ríkisstj. hafi þarna einmitt komið til móts við borgarana á þann hátt að um raunverulegar kjarabætur er að ræða. Það er verið að hjálpa fólkinu til að búa betur í haginn fyrir framtíðina. Herra forseti. Ég þarf ekki að orðlengja þetta frekar. Ég hef sýnt fram á það og það liggur fyrir að þessi ríkisstj. hefur tekið húsnæðismálin svo föstum tökum að undrun má sæta. Það liggur fyrir að lán til húsnæðismála úr Byggingarsjóði ríkisins eru svo há miðað við fyrri ár að ég efast um að það þoli samjöfnuð. Mér þætti vænt um að sjá þann samjöfnuð. Ef við lítum á lánsfyrirgreiðslu sem fólk hefur fengið á s.l. ári og er að fá afhent nú, t.d. það fólk sem byggir á vegum Byggung, kemur í ljós að einungis lánsfyrirgreiðslan úr Byggingarsjóði ríkisins nemur, miðað við kostnaðarverð þessara íbúða, milli 50 og 60%. Það hygg ég að sé meiri árangur en ýmsir stjórnarandstæðingar höfðu gert sér grein fyrir, enda ber það allt of oft við hér á Alþingi að menn gleymi að setja sig inn í málin sem skyldi.



Forseti vill, áður en hann gefur næsta manni á mælendaskrá orðið, minna á að við höfum rætt þetta mál nú í fullan klukkutíma og það lifa ekki nema um það bil 50–52 mínútur af þessum fundi og enn eru þrír á mælendaskrá. Það eru því vinsamleg tilmæli forseta að menn stytti svo mál sitt að við getum lokið þessari umr. áður en fundartíma lýkur.



Herra forseti. Ég skal að sjálfsögðu reyna að virða kurteisleg tilmæli virðulegs forseta um að lengja ekki meira þessa umr. en ég tel óhjákvæmilegt. Þeir hafa nú báðir talað hér um stund, hæstv. félmrh. og hv. þrautavarahúsnæðismálaráðherra ríkisstj., hv. þm. Halldór Blöndal. Það er nefnilega svo, að þegar mikið liggur við í húsnæðismálunum kemur þessi aðstoðarhúsnæðismálaráðherra ríkisstj. hér á þingi í ræðustól á hæla hæstv. félmrh. og bætir um betur eins og hann gerði núna. Maður hafði það á tilfinningunni að hann væri ekkert allt of ánægður með frammistöðu hæstv. félmrh. Það var ýmislegt sem hann þurfti að hnykkja á og hann kom því að í framhjáhlaupi að það væri erfitt fyrir þá sjálfstæðismenn og hæstv. fjmrh. að ráða fram úr þessum málum og gjarnan mætti hæstv. félmrh. hjálpa til. Það væri ekki verra þó hann aðstoðaði fjmrh. við lausn þessara flóknu og þungu vandamála. Reyndar mátti skilja á hv. þm. Halldóri Blöndal að það væri ekkert að í þessum efnum. Það var nú öðru nær. Hann var reyndar sannfærður um, og lauk þannig hjartnæmum kafla sínum um manngæsku þessarar ríkisstj., að fátt mundi afla henni meira fylgis en einmitt þetta myndarlega átak í húsnæðismálunum - eða ég skildi a.m.k. orð hans þannig. Það er ágætt að hv. þm. beri sig vel og sé kokhraustur og gaman að heyra einhvern koma hingað upp og verja þessa ríkisstj., það gerist ekki allt of oft nú orðið, en ég verð þó að segja það, herra forseti, að ég kann betur við að menn komi í þennan ræðustól og séu hreinskilnir og viðurkenni málin eins og þau liggja fyrir. Það vil ég taka fram að hæstv. félmrh. gerði það að nokkru leyti í sinni ræðu. Hann viðurkenndi hreinskilnislega að við erfið vandamál væri að glíma, að staða byggingarsjóðanna væri mjög erfið og reyndar ört versnandi og þar biðu óleyst vandamál. Það finnst mér sýnu heiðarlegri og hreinskilnari málflutningur en hv. þm. Halldór Blöndal reyndi að halda uppi fyrir húsnæðismálastefnu þessarar ríkisstj. Það er óhjákvæmilegt, herra forseti, að fara aðeins yfir kosningaloforð stjórnarflokkanna í húsnæðismálum vegna þess að menn fjargviðrast hér yfir því að ákveðnum þm. finnist efndirnar hafa verið nokkuð í skötulíki. Því ætla ég, með leyfi forseta virðulegs, að vitna í kosningastefnuskrá Sjálfstfl. frá 1983. Ekki man ég nú hvort það hét „leiftursókn“ eða „einn flokkur til ábyrgðar“, en eitthvað svoleiðis gæti hafa staðið á forsíðunni. En kaflinn um húsnæðismálin hét „Einn fyrir alla - átak í húsnæðismálum“. Þar stendur m.a. að þeir sem eru að eignast sína fyrstu íbúð fái 80% lán með betri kjörum en aðrir. Framsóknarmenn voru nú ekki að hafa fyrir því að binda þetta við þá sem væru að eignast, byggja eða kaupa í fyrsta sinn. Þeir sögðu ósköp einfaldlega: Húsnæðislán nemi 80% af byggingarkostnaði og verði til 42 ára.  Ég vil spyrja hæstv. félmrh., ef hann er áfram í því skapi að gefa hreinskilin og góð svör og viðurkenna þann vanda sem við er að glíma, hvernig útkoma byggingarsjóðanna er ef hann tekur þær 185 millj., sem eru sá vandi sem velt var milli ára og þýða aukin útgjöld á árinu 1985 fyrir sjóðina vegna lána sem hefðu ella átt að borgast á síðasta ári, og bætir við hann sjóðsstöðu, þ.e. hallanum á sjóðunum, eins og hann var gerður upp í árslok. Ég hef grun um að sá halli hafi verið allnokkur og þætti fróðlegt ef hæstv. félmrh. vildi sundurliða fyrir okkur hver hann var um áramót og hversu miklum yfirdrætti hjá Seðlabanka var þegar búið að breyta í löng lán á árinu 1984. Það er annað, herra forseti, sem er kannske ekki minna atriði og hvílir ekki léttar á herðum þeirra sem ráðist hafa í húsbyggingar eða kaup á íbúðum á síðustu árum. Það er sú ránskjaravísitala sem notuð er til að framreikna þessi lán og framreikna vexti og verðbætur og afborganir af verðtryggðum lánum hjá Húsnæðisstofnun. Það hefur verið upplýst í merku blaði hér í höfuðborginni, sem heitir Þjóðviljinn, að undanförnu hvernig þessi ránskjaravísitala, sem ég nefni svo, hefur leikið húsbyggjendur á undanförnum mánuðum og hvernig t.a.m. hækkanir á áfengi og tóbaki - og svo sjálfsagt á bjór ef hann verður leyfður - hækka skuldir húsbyggjenda. Þannig hafa hækkanir á þessum vörum einum, þ.e. áfengi og tóbaki um rúm 50% á síðustu ellefu mánuðum hækkað lánskjaravísitölu um 1.2% sem getur þýtt skuldaaukningu hjá viðskiptamönnum Húsnæðisstofnunar, sem hafa fengið lán t.a.m. í Byggingarsjóði ríkisins, fullt lán, þeirra sem byggja í fyrsta sinn, um einar 7000–8000 kr. Skuld vegna íbúðar í Byggingarsjóði verkamanna getur af þessum sökum hækkað um allt að 15 000 kr. vegna hækkana á áfengi og tóbaki einu saman á síðustu ellefu mánuðum. Þetta eru fróðlegar tölur og ég held að hv. þm. og varahúsnæðismálaráðherra, Halldór Blöndal, ætti að punkta það hjá sér.

Hvernig var þetta meðan Svavar var húsnæðisráðherra? Hvernig var það þá?

Svavar Gestsson er á mælendaskrá og mun að sjálfsögðu svara fyrir sig eins og hans er von og vísa. Og þá getur hv. þm. Halldór Blöndal einnig skráð sig á mælendaskrá og reynt að taka þátt í umræðum samkvæmt fundarsköpum hér í hv. Nd. Ég beini því til hæstv. félmrh. að það er gott og blessað að lengja aðeins í snörunni hjá þeim sem eru að hengjast, eins og hann er að gera með ráðstöfunum sínum þessa dagana, og ekki mæli ég því í móti að mönnum sé veitt ráðgjöf um það hvernig andlátið beri að, en ég held að hitt væri sýnu nær að gera þær ráðstafanir sem í senn tryggðu að greiðslubyrði lánanna héldist í hlutfalli við kaup á hverjum tíma og gerðu fólki kleift að koma yfir sig húsnæði með skikkanlegu móti. Þetta tvennt verður að fylgjast að því annars verða þessar ráðstafanir allar saman hjóm eitt. Ég er þeirrar skoðunar, og um það hef ég reyndar ásamt fleiri þm. Alþb. flutt frv. hér á Alþingi, að lánskjaravísitalan sé ónothæf við þær aðstæður sem nú eru í íslensku þjóðfélagi. Það er siðleysi af verstu tegund að afnema verðtryggingu á laun, en halda fullri verðtryggingu skv. ránskjaravísitölu á skuldbindingum þeirra sömu manna sem ríkisstj. hefur þannig skammtað skít úr hnefa. Lágmarkskrafa í þessu tilefni væri að tryggja að greiðslubyrðin og framreikningur þessara lána væri þá frekar miðaður við byggingarkostnað og mældur skv. byggingarvísitölu einni, þannig að jafnhjákátlegir hlutir eins og ég rakti hér áðan og mælast í framfærsluvísitölu, sem síðan hefur áhrif á lánskjaravísitölu, kæmu ekki til með að íþyngja húsbyggjendum. Ég get tekið annað dæmi. T.d. mundu lækkaðar niðurgreiðslur á matvörum, á landbúnaðarafurðum, sem væntanlega þýðir að þessar vörur verða dýrari í innkaupi, þýða á sama tíma - það bjargræði aukningu á skuldum húsbyggjenda. Ríkisstj. hefur einmitt stundað það að lækka niðurgreiðslur. Þannig hefur hún í senn gert matvælin dýrari í innkaupi og skuldir húsbyggjendanna meiri, og segir þetta nú ýmislegt um manngæsku stjórnarinnar sem hér hefur þegar verið til umræðu í þessu efni. Hæstv. félmrh. viðurkenndi hér, þannig að það þarf út af fyrir sig ekki að fara fleiri orðum um það, hvað orðið hefur um efndirnar á öllum loforðum og samþykktum ríkisstj., t.a.m. samþykktinni góðu frá 26. sept. 1983. Ég get vitnað um það af minni persónulegu reynslu að til mín hafa leitað viðskiptavinir Byggingarsjóðs ríkisins sem gerðu fokhelt á tímabilinu októberdesember 1983 og bíða enn þá eftir síðasta hluta af sínu nýbyggingarláni. Þannig snúa nú efndirnar að mönnum sem þó gerðu ekki fokhelt fyrr en mánuðum eftir að samþykktin margnefnda frá því í sept. 1983 var undirrituð af hæstv. félmrh. Alexander Stefánssyni. Einnig væri það fróðlegt fyrir hæstv. þrautavarahúsnæðismálaráðherra, ef hann væri hér í salnum, að vita að lánsupphæðir þeirra sem eru að kaupa notaðar íbúðir hafa staðið í stað í talsvert á annað ár og hafa ekki hreyfst. Það er mjög athyglisvert að þegar talsmenn ríkisstj. ræða efndir sínar í húsnæðismálum kjósa þeir yfirleitt að fjalla eingöngu um lán til þeirra sem eru að byggja sína fyrstu íbúð og fá lán hjá Byggingarsjóði ríkisins. Það er sem minnst rætt um hina sem standa í því að kaupa íbúð í fyrsta sinn eða að skipta á húsnæði. Þar eru mjög fróðlegar tölur. T.d. fær tveggja til fjögurra manna fjölskylda, sem er að skipta um íbúð, 115 þús. kr. í lán. Það er nú ekkert annað. Hún hefur að vísu átt íbúð fyrir, en það getur verið tveggja herbergja kompa. Það skiptir ekki máli hversu breitt bilið er á milli þeirrar fasteignar sem seld er og hinnar sem er keypt. Það geta verið 2 millj. þess vegna. Þessi fjölskylda fær 115 þús. kr. mest í lán frá Byggingarsjóði ríkisins. Þessi upphæð hefur staðið óbreytt frá því í okt. 1983. Sé um fyrstu kaup að ræða eru þetta að vísu hellar 290 þús. kr. En hvað halda menn að það sé hátt hlutfall af staðalíbúð sem hér hefur verið nefnd? Það eru 11.5% af staðalíbúð. Málið er því ekki bara afgreitt með því að vitna til þess að núna fáist lánuð 29.1% ef um er að ræða byggingu í fyrsta sinn. Það eru fleiri viðskiptavinir stofnunarinnar en þeir einir. Ég held að hæstv. félmrh. og hv. þm. Halldór Blöndal ættu að athuga einnig hvernig þeir koma út úr þessu dæmi. Hæstv. félmrh. viðurkenndi það, og það fannst mér ágætt og gott hjá honum, að sú áætlun um fjármögnun frá lífeyrissjóðunum, sem þeim yrði ætlað skv. lánsfjáráætlun að standa við, væri hæpin og það væru allar líkur á því að þar vantaði jafnvel 175 millj. kr. upp á. Raunhæft væri það. Þar er ég honum alveg sammála. Ég er reyndar, því miður, ekki viss um að þeim 700 millj., sem hann ætlar lífeyrissjóðunum að inna af hendi, geti þeir skilað vegna annarra skuldbindinga sinna í þjóðfélaginu. Og ég skil vel starfsmenn Húsnæðisstofnunar sem hreinlega neita að reyna að setja upp framkvæmdaáætlun og greiðsluáætlun fyrir þjóðina eins og óvissan er í þessum efnum. Það er því auðvitað okkar verk, sem sitjum á löggjafarsamkundunni og förum með fjárveitingavaldið, að reyna að tryggja þannig fjárhag byggingarsjóðanna að starfsfólki stofnunarinnar, sem vill leggja sig allt fram, sé gert kleift að gera réttar áætlanir. Það hefur ekki verið hægt og ég held að sökinni verði ekki með nokkrum rétti skellt á það ágæta fólk. Hún liggur hjá þeim sem ákváðu og ákveða fjárveitingar til byggingarsjóðanna. Ég held að í slíkt óefni stefni með fjárhag Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna að hvort sem við ræðum það mál lengur eða skemur í dag muni á næstu mánuðum og næstu árum einmitt þetta atriði, þ.e. ört versnandi eiginfjárstaða byggingarsjóðanna, koma aftur og aftur til umræðu hér þangað til ráðin verður þar einhver varanleg bót á. Sá háttur, sem viðgengist hefur undanfarin misserin, að vísa þessum sjóðum í sífellt vaxandi mæli á óhagkvæman lánamarkað, þar sem þeir taka í stórum stíl lán á mun verri kjörum en þeir síðan endurlána til sinna viðskiptamanna, getur auðvitað ekki endað nema á einn veg. Það sjá allir hugsandi menn og hæstv. húsnæðismálaráðherrar einnig. Ég held að lausn vandans felist í því að sjóðunum verði með tekjuöflun að auðnast á næstu árum að mynda eigið fé og byggja upp fjárhag sinn þannig að þeir verði í framtíðinni í stakk búnir til að sinna sínu hlutverki. Það er stefna okkar þm. Alþb., sem flutt höfum um það frv. hér á hv. Alþingi, að einmitt þetta verði gert, að tekna verði aflað með skattlagningu á þeim aðilum sem hafa fé handa á milli og hafa makað krókinn í tíð þessarar ríkisstj. og þeir látnir borga inn í húsnæðiskerfið þannig að það verði gert fjárhagslega sjálfstætt á ákveðnu tímabili og þannig gert kleift að uppfylla skyldur sínar við húsbyggjendur.



Herra forseti. Hæstv. félmrh. kaus að setja hér á almennar umr. um húsnæðismál og það sama var að segja um sérstakan talsmann ríkisstj. og Sjálfstfl. í húsnæðismálum, hv. þm. Halldór Blöndal. Þess vegna er óhjákvæmilegt að þessi umr. berist nokkuð víðar en nákvæmlega að þeirri fsp. sem hv. 5. þm. Reykv. bar fram og fékk ekkert svar við. Hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson bar fram fsp. út af tilteknu byggingarsamvinnufélagi. Hæstv. ráðh. svaraði þeirri spurningu að engu leyti en reyndi að skýla sér á bak við það að Byggingarsamvinnufélagið Byggung hefði ekki sótt um framkvæmdalán. Af hverju sótti Byggingarsamvinnufélagið Byggung ekki um framkvæmdalán? Það var vegna þess að forráðamenn þess, sem margir eru með vissum hætti, að ekki sé meira sagt, tengdir ríkisstj., treystu loforðum ríkisstj. Þeir treystu loforðum ríkisstj. í sambandi við húsnæðismál, þ.e. því loforði að þeir sem eru að byggja í fyrsta sinn fái tvískipt lán í mesta lagi með sex mánaða millibili. Þessu loforði treystu forustumenn Byggung og þeim er nú að verða hált á því. Það er þess vegna sem framkvæmdir þeirra eru að stöðvast. En til að víkja að þessum málum nánar vil ég leyfa mér að vitna til eins þm. Sjálfstfl. í Reykjavík sem sagði, skv. fréttum í málgagni hans, Morgunblaðinu, að það væri brýnasta verkefnið í húsnæðismálum um þessar mundir að stöðva ruglið í hæstv. félmrh. Ég tek það fram að þetta eru ekki mín orð, heldur mælir einn af stuðningsmönnum hans þessi orð skv. blaðafréttum í Morgunblaðinu. Hv. 6. þm. Reykv. hefur líka haft sömu orð um þessi mál og ég ætla að lesa þau hér, með leyfi hæstv. forseta, og ég vil hvetja hv. þm. Halldór Blöndal til að lesa líka það sem fram kemur í þingtíðindum, síðasta hefti, dálki 2700, þar sem hv. þm. Sjálfstfl. Ellert Schram segir svo, með leyfi forseta: „Það er ekkert nýtt af nálinni að húsnæðismál séu aðkallandi og brýn. Ég minnist þess úr síðustu kosningabaráttu. sem ég tók þátt í, að þá var þetta mál jafnvel efst á baugi að undanskilinni verðbólgunni sjálfri, og þá höfðu menn orð á því að það þyrfti að ná þegar á þessu kjörtímabili 80% í lánum af byggingarkostnaði staðalíbúðar. Ég hef tekið eftir því að á þinginu 1982 fluttu þm. Sjálfstfl., það var að vísu fyrir kosningarnar, en þá fluttu fjölmargir þm. Sjálfstfl. í þessari deild ágæta þáltill. sem gekk í þessa átt, sem gerði ráð fyrir því að samanlögð lán húsnæðisstjórnar og lífeyrissjóða næðu 80% af byggingarkostnaði, og það átti að ná fram á kjörtímabilinu og lánin áttu að hækka mjög verulega strax á árinu 1983. Nú er komið árið 1985 og ég hef ekki orðið var við“, segir hv. þm. Ellert Schram, „neina stefnumótun í þessum efnum. Hún er öll á reiki, hún er þá öll í huganum á hæstv. félmrh. sem talar út og suður, því miður, í þessu máli svo að ekkert mark er á takandi og enginn skilur upp né niður í.“ Síðan sagði hv. þm. Ellert B. Schram að núv. ríkisstj. Sjálfstfl. og Framsfl. væri að gera alla að leiguliðum. Gagnstætt þeirri stefnu, sem Sjálfstfl. vildi í orði kveðnu fylgja, að menn eignuðust sínar eigin íbúðir, þá væri ríkisstj. að gera alla að leiguliðum. Það er sjálfsagt þetta sem hv. þm. Halldór Blöndal á við þegar hann segir hér í ræðustól áðan: Ríkisstj. hefur staðið sig þannig í húsnæðismálum að undrun sætir. Það má auðvitað taka þannig til orða þegar þess er gætt hvaða loforð stjórnarflokkarnir gáfu fyrir kosningarnar. Í sjálfu sér skiptir mestu máli í þessu efni að núverandi stjórnarflokkar gáfu fyrirheit um að laga húsnæðislánakerfið stórkostlega. Framsfl. hafði tregðast við að afla tekna í húsnæðislánakerfið á síðasta kjörtímabili. Sjálfstfl. hafði stöðvað allar tilraunir í þá átt. Í kosningabaráttunni gáfu þessir flokkar engu að síður yfirlýsingu um að þeir ætluðu að laga stórkostlega húsnæðislánakerfið. Það sem liggur fyrir í þeim efnum er það, að í fyrsta lagi hafa þeir skorið svo niður kaup fólksins í landinu, sem skiptir auðvitað mestu í þessu, að fólk getur ekki byggt, getur ekki staðið í skilum, og þau fyrirheit, sem gefin hafa verið, hafa verið svikin eitt af öðru. Hafi ríkisstj. náð því að setja met í húsnæðismálum að einhverju leyti er það í sviknum kosningaloforðum. Það er alveg sama hvernig þau mál eru skoðuð. Svo er auðvitað sú nýlunda hæstv. ríkisstj. að taka erlend lán til að reka Byggingarsjóð ríkisins. Það er brautryðjendastarf, það er rétt hjá hv. þm. Halldóri Blöndal, og sætir undrun út af fyrir sig. Síðan kemur hæstv. ríkisstj. núna og stofnar til ráðgjafarþjónustu fyrir húsbyggjendur. Það er gott að stofnað skuli til ráðgjafarþjónustu fyrir húsbyggjendur. En staðan þar er þannig að náðarsamlegast fá menn að hringja í Húsnæðisstofnunina í tvo tíma á hverjum morgni til að fá um það upplýsingar hvenær þeir eiga að koma í viðtöl. Þetta er sérstaklega þægilegt fyrir þá sem eru í Ólafsvík, Ísafirði og Vopnafirði, að fá um það upplýsingar hvenær þeir mega koma í viðtöl í Húsnæðisstofnuninni því að þetta verður ekki afgreitt annars staðar en í stofnuninni. Setjum svo að viðkomandi sé með vanskil upp á 70–80 þús. kr. Það er ekki nóg. „Skortur á vanskilum“ getur orðið til þess að menn fái ekki húsnæðislán eins og kerfið er hjá hæstv. félmrh. Það er brýn nauðsyn að menn skuldi minnst 150 þús. og séu með það í vanskilum. Sá maður sem hefur lagt það á sig að standa í skilum, er ekki með vanskil upp á 150 þús., fær ekki neitt. „Skortur á vanskilum“ mun líklega valda því að fjöldi fólks fær ekki þá þjónustu sem hæstv. ríkisstj. er hér að bjóða upp á. Svona er að málum staðið þar. Hvernig á svo að fjármagna þessa vanskilaþjónustu? Talaði hæstv. félmrh. um það hér áðan? Hvernig á að fjármagna hana? Það á að fjármagna hana með því að skera niður nýbyggingarlán um 150–200 millj. kr. Það sætir undrun, svo að ég vitni aftur í hv. þm. Halldór Blöndal, að lögð skuli vera fram lánsfjáráætlun í Ed. þessa daga um 708 millj. kr. til nýbygginga í húsnæðismálum, en sömu dagana lýsir ríkisstj. því yfir að þessa tölu eigi að lækka niður í 500–550 millj. Þetta er yfirgengilegt. Hæstv. forsrh., formaður Framsfl., hefur lýst þessu sama yfir aftur og aftur, m.a. í fjölmiðlum. Hann hefur að vísu bætt við því hollræði og heilræði til húsbyggjenda að þeir sem ekki ráði við þetta og þeir sem ekki nái vanskilaþjónustunni hjá Alexander eigi bara að selja, þeir hafi reist sér hurðarás um öxl. Það er afskaplega gott að segja þetta við húsbyggjendur á Ísafirði eða í Hnífsdal eða Bolungarvík eða Súðavík, þessum stöðum þar sem íbúðarhúsnæði er gersamlega óseljanlegt um þessar mundir og dæmi eru þess að ágætar íbúðir hafi staðið á annað ár vegna þess að það getur enginn keypt þær eins og búið er að búa að landsbyggðinni í tíð núv. ríkisstj. Ég vil minna á það, herra forseti, að þessi svik í húsnæðismálum hafa skapað mjög alvarlegan vanda hjá þúsundum einstaklinga um allt land. Þetta er fólk sem treysti því að ríkisstj. mundi standa við orð sín, fólk sem treysti því að lán yrðu greidd út eins og verið hafði í versta falli, en væntanlega aðeins fyrr en áður hafði verið. Ég frétti af manni á Akureyri núna á dögunum, sem sótti um G-lán hjá húsnæðismálastjórn í ágúst 1984. Mér var sagt í Húsnæðisstofnuninni að þessi aðili gæti verið nokkuð öruggur með að fá þetta lán í ágúst 1985. Síðan koma í þessum ræðustól upplýsingar frá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni um að þeir sem gerðu fokhelt í október-desember 1983 bíða enn eftir niðurstöðu. Hversu langt ætlar ríkisstj. sér í rauninni að ganga með þennan svikaslóða á eftir sér? Er ekki rétt fyrir hæstv. félmrh. að fara að segja eins og er í þessum efnum, þ.e. að ríkisstj. ræður ekki við að standa við þau loforð sem ráðh. hefur gefið? Hæstv. félmrh. er afskaplega ötull í þeim efnum að tryggja útgjöldin. Það er hans sterka hlið. Hann hefur afskaplega mikið lag á því sem ráðh. með yfirlýsingum sínum að tryggja útgjöldin. En ráðherrar verða að tryggja tekjurnar líka. Til þess eru þeir. Og þeir eiga ekki að gefa stærri loforð í húsnæðismálum eða öðrum málum en þeir geta staðið við tekna megin. Í þskj. sem hér liggur fyrir til umr. síðar á þessum fundi kemur það m.a. fram hvernig hæstv. ráðh. hefur orðið að fara í ríkisábyrgðasjóð aftur og aftur. Því var lofað af þessum mönnum fyrir kosningar og eftir kosningar, bæði íhaldinu og framsókn, að þessi mál yrðu öll leyst. Staðan er þannig að 15. des. 1983 tóku þeir, þrátt fyrir þessi loforð, lán hjá ríkisábyrgðasjóði, verðtryggt lán, upp á 30 millj. kr., það var fyrsta skrefið í þessum efnum, með 4.25% vöxtum ofan á verðtryggingu. Síðan tóku þeir lán 27. jan., aðeins rúmum mánuði seinna, hjá ríkisábyrgðasjóði Íslands upp á 13 millj. kr. með 4.25% vöxtum ofan á verðtryggingu. Þremur mánuðum seinna taka þeir enn lán hjá ríkisábyrgðasjóði Íslands, 23. mars 1984, upp á 40 millj. kr. með 5.25% vöxtum ofan á verðtryggingu. 28. júní, enn þremur mánuðum seinna, þetta er nokkurn veginn ársfjórðungslega, er enn tekið lán hjá ríkisábyrgðasjóði Íslands upp á 274 millj. kr. með 5.25% vöxtum. Og enn er farið sömu leið. 25. júlí 1984 er tekið lán í Seðlabanka Íslands upp á 195.6 millj. kr. með 8% breytilegum vöxtum ofan á verðtryggingu. Og svo bætist það við, það er síðasta afrekið á árinu 1984, að það er skrifað undir lán 21. nóv. 1984 upp á 250.6 millj. kr. Það er erlent lán í Bandaríkjadollurum með breytilegum vöxtum sem þróast eftir millibankavöxtum í London. Þessi slóði, sem hér er um að ræða, er auðvitað hrikalegur. En hann sýnir það fyrst og fremst að þau fyrirheit, sem gefin voru um lagfæringar á húsnæðislánakerfinu, höfðu ekki verið tryggð með tekjustofnum fyrir Byggingarsjóð ríkisins. Þessi slóði sýnir að ráðh. er ötull við að tryggja útgjöldin, en hann ræður ekki við að tryggja tekjurnar og þess vegna verður að slá og aftur slá og slá enn í ríkisábyrgðasjóði Íslands og Seðlabanka til að bjarga Byggingarsjóði ríkisins. Þetta sætir undrun, eins og hv. þm. Halldór Blöndal orðaði það hér áðan. Vissulega sætir þetta undrun. Ég held að það sé alveg fráleitt og stórkostlega alvarlegt þegar hv. alþm. tala um húsnæðismálin eins og hv. þm. Halldór Blöndal gerði hér áðan. Hafa menn ekki tekið eftir því blaði sem oftast kemur út í þessu landi? Það er farið að tala um síðdegisútgáfu af Lögbirtingablaðinu til þess að birta skrárnar yfir nauðungaruppboðin sem hæstv: ríkisstj. ber ábyrgð á með stefnu sinni í kjaramálum vegna þess að fólkið getur ekki byggt eða borgað skuldir. Hafa menn ekki tekið eftir Lögbirtingablöðunum, síðu upp og síðu niður, dálkur við dálk á smáu letri, þar sem verið er að auglýsa eignir fólks á nauðungaruppboði? Og hafa menn ekki hugsað um það, fulltrúar stjórnarflokkanna hér á hv. Alþingi, hvernig ástandið er á heimilunum næstu daga áður en þessi nauðungaruppboð eru auglýst, næstu vikur og næstu mánuði, þegar fólk hefur verið að berjast við að losa sig við þessar skuldir með ýmsum ráðum hér og þar í bönkum og annars staðar þar sem menn hafa átt kost á? Og hafa menn ekki hugleitt hvaða áhrif þessi nauðungaruppboð, þessi slóði ríkisstj., hafa á líf þeirra fjölskyldna sem þúsundum saman standa núna frammi fyrir þessum alvarlega vanda? Hafa menn ekki hugsað um hvaða áhrif þetta hefur á samheldni fjölskyldnanna, hvaða áhrif þetta hefur á börnin, hvaða áhrif þetta hefur á möguleika þeirra til þess að lifa eðlilegu lífi? Þar er oft um að ræða hættur á miklu stærra tjóni en nokkur breyting á húsnæðislánum til eða frá getur haft í för með sér. Hér er það kaupránsstefnan sem fyrst og fremst bitnar á þessu fólki. Það er kauplækkunin sem veldur því að fólk getur ekki byggt og fólk getur ekki borgað skuldir sínar. Ég vil að lokum, herra forseti, bera fram fyrir hæstv. félmrh. fsp. varðandi húsnæðislánin sérstaklega. Eftir að kaupgjaldsvísitalan var tekin úr sambandi, eftir að bannað var að greiða verðbætur á laun, er ljóst að munurinn á framfærsluvísitölu og byggingarvísitölu hefur orðið allt annar en áður var. Byggingarvísitala hefur hækkað mikið meira en nemur lánskjaravísitölunni. Byggingarvísitalan hækkar þannig í raun að um verður að ræða raunávöxtun á því fjármagni sem inni er umfram það sem lánskjaravísitalan kveður á um. Það hefur verið sýnt fram á það í Þjóðviljanum að í rauninni sé hér um að ræða á mælikvarða byggingarvísitölunnar 6–7% raunávöxtun umfram það sem eðlilegt er, sem lánskjaravísitalan færir kröfuhöfum aukalega. Ég vil spyrja hæstv. félmrh.: Er hann tilbúinn að lýsa því hér yfir að lán úr Byggingarsjóði ríkisins og Byggingarsjóði verkamanna verði vegna þessa flutt yfir á byggingarvísitöluna? Það liggur líka fyrir, eins og hér var gert að umtalsefni, m.a. af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, að þegar áfengi og tóbak hækkar á s.l. ári, eins og menn hafa verið að rekja í blöðum að undanförnu, hefur það í för með sér aukahækkun á íbúð í verkamannabústöðum upp á 25–27 þús. kr., eins og fram kom í blaðinu NT sem stundum er sagt vera málgagn Framsfl. þó að blaðamenn þar vilji nú af eðlilegum ástæðum gjarnan sverja það af sér. Ljóst er að hækkanir á áfengi og tóbaki valda stórfelldri hækkun á skuldum. Þetta stafar af því að kaupgjaldsvísitalan hefur verið tekin úr sambandi. Ég vil spyrja hæstv. félmrh.: Er hann tilbúinn að lýsa því yfir hér og nú að hér verði gerðar breytingar á? Herra forseti. Í þessari umr. leikur hæstv. félmrh. þann leik sem hann hefur aftur og aftur gert á undanförnum tæpum tveimur árum. Hann vísar vandanum á fjmrn. og fjmrh. Þess vegna held ég að óhjákvæmilegt sé, ef hæstv. fjmrh. getur ekki tekið þátt í umr. þessari, að umr. verði nú frestað fram á næsta fund Nd. þannig að unnt verði að spyrja hann að því hvernig hann ætlar að tryggja þessar 180–200 millj. sem að sögn félmrh. vantar upp á til þess að hægt sé að standa við þau loforð sem gefin hafa verið, en hafa verið svikin til þessa. Ég held að óhjákvæmilegt sé að fram komi alveg skýrt hvernig ríkisstj. í heild ætlar að leysa það. Útilokað er fyrir hv. Alþingi að láta hæstv. félmrh. aftur og aftur komast upp með að vísa vandanum á milli þingdeilda svo að segja, þegar hann kemst í kastþröng, og svara fyrir sig með því, eins og hann hefur leikið málefni húsbyggjenda í landinu.



Herra forseti. Ég þakka hv. 5. þm. Reykv. fyrir að hefja þessa umr. sem hefur nú reyndar teygst dálítið út um víðan völl eins og venjulega með utandagskrárumr. Umr. um vanda húsnæðiskaupenda eru háværar þessa dagana. Sá vandi er margþættur, en hæst ber óbærilega greiðslubyrði lántakenda sem vaxið hefur langt umfram greiðslugetu vegna misgengis í þróun kauptaxta og lánskjara. Ég vil ekki eyða tímanum núna í að ræða þann vanda frekar, til þess ætti að gefast tækifæri síðar í umr. um þáltill. Kvennalistans um það að miða verðtryggingu húsnæðislána við vísitölu kauptaxta en ekki lánskjaravísitölu eins og raunar þegar hefur verið ögn minnst á hér fyrr í dag. Því miður virðast stjórnvöld ekki hafa getað sameinast um aðra leið til lausnar þeim vanda en að bjóða lán á lán ofan. Það stangast hins vegar illilega á við þá staðreynd sem verið er að ræða hér í dag, þ.e. fjárvöntun byggingarsjóðanna og óhæfilegan drátt á greiðslu lána úr þeim skv. reglugerðum. Beint framlag ríkisins hefur aldrei vaxið jafnmikið og nú í ár, sagði hv. 2. þm. Norðurl. e. og vissulega er töluvert til í því, að vísu aðeins á pappírnum enn þá. Það er auðvitað ekki nóg að setja háar tölur í fjárlögin ef ekki fæst fé til að standa við slík fyrirheit. Upplýst hefur verið að húsnæðismálastjórn standi nú í viðræðum við Seðlabanka og verður nú ekki bara vonað heldur hreinlega ætlast til þess að þær viðræður beri árangur og nauðsynlegt fjármagn fáist til lausnar þessum vanda. Það olli nokkrum vonbrigðum að svör hæstv. félmrh. voru ekki mjög skýr um þetta. En það var annað sem ég vildi aðeins víkja að. Fáum dettur í hug að leggja niður skyldusparnað, sagði hæstv. félmrh. hér áðan. Það dettur nú reyndar ýmsum í hug. Okkur Kvennalistakonum dettur það sannarlega í hug, þ.e. við viljum leggja skyldusparnað niður í núverandi mynd og kemur vel til greina að taka upp svokallaðan hvetjandi sparnað í staðinn, sem t.d. væri í þá veru að þeir, sem leggja fyrir fé til húsnæðiskaupa, sitji fyrir um lán frá byggingarsjóðunum eða fái fyrirgreiðslu í samræmi við sparnað. Þetta er nú á frumstigi enn þá, en við höfum töluvert velt þessu fyrir okkur. Við teljum ekki rétt að neyða ungt fólk til sparnaðar á þann hátt sem verið hefur, enda hefur reyndin orðið sú að skyldusparnaður er í mínus eins og kom fram hjá hæstv. félmrh. áðan. Ég skal nú ekki, herra forseti, lengja þessar umr. frekar en tek undir gagnrýni og fsp. hv. 5. þm. Reykv. Það virðist augljóst að húsnæðismálakerfið stendur á býsna völtum fótum og er brýnt að styrkja það frekar. Meðan slík vandamál koma upp, eins og þau sem urðu tilefni þessarar umr., er undarlegt að heyra slíka sjálfhælni héðan úr ræðustólnum sem hv. 2. þm. Norðurl. e. viðhafði hér áðan, en a.m.k. flokkur hans vill ekki sækja neitt fé til þessara mála og allar tillögur stjórnarandstöðunnar fara ákaflega fyrir brjóstið á þeim, hvort sem nefndur er skyldusparnaður á hátekjumenn, stighækkandi eignarskattur, Seðlabankahagnaðurinn eða eitthvað annað. En einhvers staðar verðum við að fá fé.



Herra forseti. Í tíð þessarar ríkisstj. hefur ýmislegt komið fram sem sýnir ljóslega að staða húsnæðismála hefur sjaldan eða aldrei verið verri en frá því að þessi ríkisstj. tók við. Við heyrðum það í fróðlegum sjónvarpsþætti ekki alls fyrir löngu að veðdeild Landsbanka Íslands sendi frá sér á árinu 1983 20 þús. beiðnir um nauðungaruppboð. Fyrir ekki löngu síðan var boðað til fjölmenns fundar í Sigtúni þar sem mættur var fjöldi húsbyggjenda og íbúðakaupenda sem voru með íbúðir sínar undir hamrinum og sendu neyðaróp hingað til Alþingis vegna stöðu þessara mála. Nú í dag erum við að fjalla um neyðaróp frá Byggung þar sem 500 fjölskyldur eiga allt sitt undir því komið að ríkisstj. standi við gefin loforð. Undir þeim kringumstæðum sem ég hef hér lýst er það furðulegt að hv. þm. Halldór Blöndal skuli hreykja sér svo sem hann gerði hér úr þessum ræðustól og tala svo að aldrei hafi verið tekið svo föstum tökum á húsnæðismálum eins og nú, og eins og hann orðaði það, svo undrun má sæta. Þetta er furðulegur málflutningur. Og málflutningur hans að öðru leyti var líka eftir þessu. Ég vil mótmæla því sem fram kom hjá hv. þm. Halldóri Blöndal þegar hann gerði því skóna að í tíð Magnúsar H. Magnússonar fyrrv. félmrh. hafi húsnæðiskerfið verið brotið niður. Þetta er ómakleg árás sem ég hlýt að mótmæla og vil ég, með leyfi forseta, fá að rökstyðja það nokkru nánar. Í tíð Magnúsar H. Magnússonar var lagt fram hér á Alþingi ítarlegt frv. um Húsnæðisstofnun ríkisins sem var mjög vandlega unnið og byggði á því að hægt væri að ná 80% lánshlutfalli á tíu árum. Í því frv. segir svo, með leyfi forseta: „Lánshlutfall verði hið sama árlega fyrir alla húsbyggjendur. Skal það ákveðið af félmrh. fyrir eitt ár í senn í tengslum við afgreiðslu fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar ríkisstj. en við það miðað að árið 1980 verði hluttallið 30% af byggingarkostnaði og hækki síðan um 5% á ári uns það hefur náð 80% af byggingarkostnaði árið 1990. Mun ríkisstj. ábyrgjast þá aukningu framlaga og lána til Byggingarsjóðs ríkisins sem nauðsynleg er til þess að þessu markmiði verði náð.“ Við það var miðað í frv. Magnúsar H. Magnússonar að húsnæðissjóðirnir héldu því óafturkræfa framlagi sem þeir hafa fengið af launaskatti og það var bókað í ríkisstj. 1979 að þessi tekjustofn yrði óskertur og að auki kæmi aukið framlag á fjárlögum á þessu tíu ára tímabili þar til 80% lánahluttallinu væri náð. Við það var þá miðað að hægt væri að veita 2200 nýbyggingarlán, þar af 700 íbúðir í félagslega kerfinu. Það var miðað við það að horfið yrði frá þeim lántökum sem byggingarsjóðirnir hafa undanfarin ár þurft að byggja á. Á árinu 1978 fékk Byggingarsjóður ríkisins 2% af launaskatti. Árið 1979 hafði Byggingarsjóður ríkisins enn þá þessi 2% af launaskatti. Við fjárlagaafgreiðslu á árinu 1979 var það að vísu þannig að lagt var til að lækkað yrði framlag til fjárfestingarsjóðanna um 10%. En í des. 1979, þegar ríkisstj. Alþfl. sat að völdum, var þessu breytt með aukafjárveitingu þannig að framlagið var aftur hækkað. 1979 var það því enn þá 2% af launaskatti. Árið 1980 fær Byggingarsjóður ríkisins einungis 65% af sínum fasta tekjustofni, árið 1981 aðeins 25.4% af sínum fasta tekjustofni, árið 1982 21.4%, árið 1983 37.1%, árið 1984 37.9% og nú á árinu 1985 er það áætlað 89.4% af þessum fasta stofni sem það hafði í upphafi. Ég hef því ljóslega sýnt hér fram á að í tíð Magnúsar H. Magnússonar sem félmrh., 1978 og 1979, voru þessi framlög óskert sem runnu í Byggingarsjóð ríkisins. Við sýndum fram á það, þm. Alþfl., þegar húsnæðisfrv. var afgreitt á síðasta ári hvert hefði stefnt af því að svo mikið hefur verið byggt á lántökum. Í því nál. sem við skiluðum kom í ljós að 1978 voru lántökur 23.06% af ráðstöfunarfé sjóðsins. Árið 1981 eru lántökurnar orðnar 52.3% af ráðstöfunarfé sjóðsins og áætlað var í því nál. að lántökurnar yrðu á árinu 1984 54.4% af ráðstöfunarfé sjóðsins. Það er töluvert mikill munur á því að byggja upp sjóðina þannig að það séu óafturkræf framlög sem veitt eru í því skyni eða að byggja á lántöku eins og Sjálfstfl. og Framsfl. hafa gert. Ef við tökum árið 1985 sem dæmi þá er af 1790 millj. kr. ráðstöfunarfé Byggingarsjóðs ríkisins skv. lánsfjáráætlun um 1200 millj. sem á að veita inn í sjóðinn með lántökum og þar af að hluta til erlendum lántökum. Ráðstöfunarfé Byggingarsjóðs ríkisins mun því á yfirstandandi ári verða að 65–70% hluta byggt á lántökum. Síðan leyfir hv. þm. Halldór Blöndal sér að standa hér í ræðustól og hreykja sér af framlagi þessarar ríkisstj. til húsnæðismála. Á árunum 1976, 1977 og 1978 voru raunvextir líka 5–7%, en á árinu 1979 lækkuðu þeir og voru 2%. Síðan má á það benda - og vitna ég þá aftur í frv. Magnúsar H. Magnússonar - að þar var miðað við 2200 nýbyggingarlán. En í áætlun húsnæðisstjórnar, sem er dags. 7. nóv. 1984, var miðað við að á næsta ári væri hægt að veita 1100 nýbyggingarlán, en þá var gert ráð fyrir að sjóðurinn hefði til umráða 2.2 milljarða sem hann mun ekki hafa að óbreyttu. Ef við það er miðað er ekki staðið við það lagaákvæði sem er í húsnæðislöggjöfinni um að 40% af samþykktri útlánaáætlun eigi að koma af fjárlögum. Ég tel mig hafa sýnt fram á það, herra forseti, að hv. þm. Halldór Blöndal viðhafði hér ómerkilegan og ómaklegan málflutning. En ég vil hér í lokin - og ég skal ekki eyða lengri tíma í þetta mál að sinni - taka undir það með hv. þm. Svavari Gestssyni að það er nauðsynlegt að áður en þessari umr. ljúki muni hæstv. fjmrh. skýra sín sjónarmið í þessu máli. Það eru 500 fjölskyldur sem hér hefur verið upplýst að neyðarástand ríkir hjá út af þessum vanefndum við Byggung. Þess vegna er nauðsynlegt að fá inn í þessa umr. sjónarmið hæstv. ráðh. í þessu máli. Hæstv. félmrh. kom inn á það að í umr. væri núna milli fjmrn. og félmrn. að færa til fjármagn. Hann skýrði það ekki frekar og er auðvitað nauðsynlegt að fá um það vitneskju hvort færa eigi til fjármagn innan útlánaflokkanna í húsnæðiskerfinu eða hvaðan þetta fjármagn á að koma sem talað er um að færa til.