Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég verð að játa að ræða hv. þingmanns olli mér miklum vonbrigðum. Við höfum nú hlýtt á tugi ef ekki hundruð ræðna um þetta mál þar sem stjórnlagaþingið hefur verið gagnrýnt mjög harkalega og smám saman nálgast sú stund að umboð þessa þings rennur út. Formaður þingflokks framsóknarmanna tók það upp á fundi þingflokksformanna í dag hvort það gæti verið liður í því að ná sátt í málinu að fallið yrði frá stjórnlagaþingi í ljósi þess að það væri sú gagnrýni sem sjálfstæðismenn hefðu helst haft uppi. Og fyrsta ræðan nánast sem flutt er eftir að þingflokksformaður Framsóknarflokksins leggur þetta til ef það megi verða til að ná sátt í málinu, er á þann veg að mér virðist eins og hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins forherðist heldur ef eitthvað er. Hv. þingmaður talaði um að þeir hefðu haft uppi hugmyndir um einhvers konar sátt eða sáttaleið þótt ekkert megi um það finna í fundargerðum sérnefndar um stjórnarskrármál. Hins vegar þótti mér mjög sérstakt að hv. þingmaður skyldi bregðast við á þann hátt sem hann gerði í ræðu sinni. Ég held að hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hafi haft það eitt í huga að leita leiða til að ná sátt svo ljúka mætti umræðu um málið og allir gætu gengið út í vorið brosandi og kátir. Mér fannst sá tónn ekki vera í ræðu hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Sturla Böðvarsson talaði um hv. þm. Lúðvík Bergvinsson sem meistara andsvaranna. Ekki veit ég með hvaða hætti hann öðlaðist þá meistaratign, hitt er annað mál að vel kann að vera að hann sé vel að henni kominn. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson sagði að ræða mín hefði valdið sér vonbrigðum og mér þykir það leitt. Mér þykir leitt að valda jafnmætum þingmanni og hv. þm. Lúðvíki Bergvinsson er vonbrigðum. Þá ræddi hann um og kom með sérstaka skýringu á orðum formanns þingflokks Framsóknarflokksins og ég tel það nokkurt nýmæli að orð formanns þingflokks Framsóknarflokksins þurfi sérstaka túlkun formanns þingflokks Samfylkingarinnar sem er kannski dæmi um það hvernig hlutir og hlutverkaskipun í stjórnmálum tekur sífelldum breytingum á þeim óvenjulegu tímum sem við lifum. Ég ætla ekki að hafa afskipti af því en það sem kom í fréttum var ekkert annað en það að skilja mátti að fallið væri frá hugmyndum um stjórnlagaþing. Ef þetta átti að vera leið til sátta af hálfu formanns þingflokks Framsóknarflokksins finnst mér eðlilegt að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson sem formaður sérnefndar um stjórnarskrármál fari hreinlega fram á það að umræðu um málið verði frestað, málið verði tekið aftur inn í nefndina til að athuga hvort það geti verið flötur á því að ná samkomulagi í nefndinni. Ég endurtek að við sjálfstæðismenn höfum ítrekað rétt fram sáttarhönd í málinu án þess að í hana væri tekið eða nokkur tilraun gerð til þess. Og þá er kannski spurning um það, hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, hvort ekki sé ástæða til þess að athuga málið 

Herra forseti. Ég hlustaði með athygli á ræðu hv. þm. Jóns Magnússonar en báðir áttum við sæti og eigum enn sæti í sérnefndinni sem stendur að því nefndaráliti og breytingartillögum sem hér liggja fyrir og eru á dagskrá. Ég hlustaði á þau ummæli hans að sjálfstæðismenn í nefndinni hefðu hvað eftir annað lagt það til málanna að sættir gætu tekist. Ég vil í því sambandi minna á að ég kannast ekki við þá sáttarhönd í nefndinni. Þvert á móti var talað um að þetta væri hreint lýðskrum, það væri niðurlæging fyrir Alþingi að bera svona mál fram. Nefndarmenn tóku stórt upp í sig, sögðu að málið væri tóm della og lögð var fram rökstudd dagskrártillaga um að málinu í heild yrði vísað frá. Síðan hafa verið haldnar rúmlega 700 ræður til að mótmæla þessu máli. Það er rétt sem kom fram í máli hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar að gagnrýni hefur að langmestu leyti beinst gegn stjórnlagaþinginu. Og nú hefur það gerst, sem út af fyrir sig er markvert, að fulltrúi Framsóknarflokksins hefur tilkynnt það opinberlega og gaf það raunar í skyn í ræðu í þinginu fyrr í dag að tillagan um stjórnlagaþingið væri dregin til baka. Eftir standa þá þrjár greinar í þessu frumvarpi. Ein þeirra er um að liðka fyrir þjóðaratkvæðagreiðslum, önnur er um að liðka fyrir breytingum á stjórnarskrá með nýjum aðferðum og sú þriðja er um að það sé slegið í gadda að í stjórnarskránni sé tekið fram að náttúruauðlindirnar séu sameign þjóðarinnar. Á móti hverju er hv. þingmaður? Er hann á móti aukinni aðkomu almennings að ákvörðunum? 

Virðulegi forseti. Ég hef fjallað um þetta mál í sex ræðum með ítarlegum hætti um sjónarmið mín í málinu og hv. þm. Ellert B. Schram hefur vafalaust fylgst með og hlustað á hvað þar hefur verið rætt þannig að það liggur nú nokkuð fyrir. Jafnframt fóru fram umræður í nefndinni og ég tel næsta víst að það rifjist upp fyrir hv. þingmanni að við sjálfstæðismenn mæltum eindregið gegn því að málið yrði tekið út með þeim hætti sem gert var. Við töldum að málið væri ekki fullrætt í nefndinni og að ástæða væri til þess að ræða það áfram í nefndinni til þess að freista þess að ná samkomulagi í málinu. Þegar verið er að tala um að stór orð hafi verið notuð, eins og hv. þingmaður nefndi, kannast ég ekki við að hafa notað nein stór orð í þessu sambandi, ekki eitt einasta. Jú, fyrirgefið þið, það kann að vera að ég hafi talað um að orðalag í 2. og 3. mgr. 1. gr. væri gjörsamlega galið vegna þess að það var gjörsamlega galið og var alveg ljóst að meiri hlutinn féllst á þau sjónarmið vegna þess að hann tók í burtu efnisatriðin úr 2. og 3. mgr. 1. gr. Það var ekki einhver sáttahugmynd hvað mig varðar. Hitt er annað mál, og undir það get ég tekið með hv. þm. Ellerti B. Schram, að nú þegar hefur verið opnað á það af þingflokksformanni þess stjórnmálaflokks sem hvað mest hefur mælt fyrir stjórnlagaþinginu að fallið sé frá þeim hugmyndum. Eins og ég gat um í ræðu minni tel ég ástæðu til þess að kalla málið aftur inn í nefndina til þess að athuga hvort nefndin geti ekki náð þessu saman með góðum brag og 

Herra forseti. Ég get vel staðfest að hv. þm. Jón Magnússon hefur verið duglegur og iðinn við að taka þátt í málþófinu sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa efnt hér til undanfarna sólarhringa. En ég vísa því á bug enn og aftur, og það var þess vegna ég kvaddi mér hljóðs, að það var ekki um að ræða neina sáttarhönd af hálfu fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í sérnefndinni, hvorki fyrr né síðar í þeirri meðferð sem málið fékk í nefndinni. Beðið var af þeirra hálfu um að settar yrðu fram tillögur um breytingar á upphaflegu frumvarpi og það var gert. Þrátt fyrir þær breytingar var ekki fallist á að samþykkja eitt eða neitt. Í umræðunni undanfarna daga hefur hins vegar komið í ljós að ýmsir fulltrúar þingflokks Sjálfstæðisflokksins hafa verið jákvæðir gagnvart 1., 2. og 3. gr. sem fela í sér þau þrjú atriði sem ég nefndi áðan, þ.e. aukna aðkomu almennings í þjóðaratkvæðagreiðslum, auðveldari aðferðir til þess að breyta stjórnarskrá og til þess að slá því föstu að náttúruauðlindirnar væru sameign þjóðarinnar. Hv. þingmaður vék sér undan að svara því og ég vil gjarnan fá það skýrt fram úr því að hann hefur tækifæri til að taka til máls aftur: Tekur hv. þingmaður enn þátt í málþófinu til að reyna að koma í veg fyrir að 1. gr. sé samþykkt eins og hún liggur fyrir í dag? Hann hefur verið þeirrar skoðunar, a.m.k. fram að þessu, að náttúruauðlindirnar ættu að vera í sameign þjóðarinnar og því yrði slegið föstu í stjórnarskrá. Er ekki kominn tími til að menn horfist í augu við sinn eigin veruleika og sína eigin sannfæringu en vera ekki að dingla aftan í stórum hópi manna sem heldur hér uppi málþófi? Ég tók fram í umræðu í dag eða í gær að nú ætti málið að fara til nefndar án þess að vera frekar að ræða það, við erum búin að heyra öll sjónarmið. Við ættum þá að gera tilraun í ljósi breyttra aðstæðna 

Virðulegi forseti. Ég get ekki heyrt annað en að hv. þm. Ellert B. Schram sé mér sammála um að kalla eigi málið aftur inn til nefndar en kannski er spurningin um hvort það verði gert núna og umræðunni frestað, eins og ég hef lagt til, eða það verði gert á þeim nótum að 2. umr. ljúki án frekari tilvika og þar með verði málið kallað aftur inn til nefndar svo sem ber að gera. Ég hef lagt áherslu á að við gerum það þegar í stað og ég gerði það líka fyrir páska, ég hefði talið að það ætti að reyna að nota tímann til þess að brúa bilið. Flutt hefur verið tillaga um breytingar á 79. gr. um náttúruauðlindir. Að því stóðu á síðasta þingi formenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson flutti mjög athyglisverða breytingartillögu við 1. gr. sem að mínu viti þarf að skoða. Þar koma upp mjög athyglisverðir hlutir sem ég ætlaði að ræða í næstu ræðu minni sem verður þá sú sjöunda í þessari umræðu, það finnast mér mjög athyglisverðar tillögur. Þá höfum við sjálfstæðismenn alltaf talað um að við værum opnir fyrir að skoða breytingar á 79. gr. laganna og það liggja fyrir ákveðnar hugmyndir m.a. frá landsfundi Sjálfstæðisflokksins varðandi breytingar á 80. gr. laganna, eins og ég rakti í ræðu hér fyrr í umræðunni. Það er því greinilegt að ég þarf að fara að endurtaka eitthvað af þessum ræðum fyrst þetta hefur skilað sér svona illa, meira að segja til manna sem sitja í sérnefndinni um stjórnarskrármálið þar sem verið er að fjalla um þau efnisatriði málsins, og síðan er kallað: Þetta er málþóf. Ég tek ekki þátt í neinu málþófi enn þá. Það kann vel að vera að ég þurfi að gera það einhvern tíma síðar en ég á þegar eftir órædd mörg efnisatriði  
            

Hæstv. forseti. Ég var ekki nógu fljót áðan að biðja um orðið um fundarstjórn forseta en það var full ástæða til að ræða einmitt stöðuna eins og hún var þá, þau sjónarmið sem þar höfðu komið fram. Ég vil t.d. benda á sjónarmið hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar um að það sé orðið fullkomlega nauðsynlegt að fá fram sjónarmið hæstv. forseta í þessu stjórnarskrármáli. Hver er virðing Alþingis varðandi umfjöllun um þetta mál? Komin er fram tillaga frá hv. þm. Siv Friðleifsdóttur í fjölmiðlum í dag um að tekin verði ein grein út úr frumvarpinu og hún verður þá væntanlega ekki rædd frekar. Hvað stöndum við þá uppi með, hæstv. forseti? Er það ekki spurning um virðingu Alþingis, um málsmeðferð, 

Herra forseti. Mig langar til þess að óska eftir upplýsingum um það frá hæstv. forseta hvort hann telji að hæstv. forsætisráðherra, 1. flutningsmaður þessa frumvarps, hyggist sýna sínu eigin máli þá virðingu að vera viðstaddur umræðu um það. Ég sé að hæstv. fjármálaráðherra, 2. flutningsmaður málsins, er hér í hliðarsal og ég fagna því en ég hef ekki orðið var við að hæstv. forsætisráðherra, sem ber fram þetta mál, sé viðstaddur umræðuna. Það væri upplýsandi ef hæstv. forseti gæti veitt okkur upplýsingar um það, þingmönnum sem erum á mælendaskrá og viljum eiga orðastað við hæstv. forsætisráðherra.

Herra forseti. Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu tók ákvörðun um að hafa eftirlit með kosningum á Íslandi og er það í sjálfu sér ágætt en mér skilst að eitt af aðalmálunum sem ollu því að þeir vildu skoða kosningar á Íslandi sé eignarhald á fjölmiðlum sem virðist vera allt of samþjappað að þeirra mati. Það er fleira sem ég vildi gjarnan benda hæstv. forseta á: Í fyrsta lagi ræðum við hér breytingar á stjórnarskrá sem á að harka í gegn með engum fyrirvara, á litlum tíma. Svo erum við með kosningabaráttu sem á sér ekki stað, það eru bara örfáir dagar til kosninga og við erum enn þá að fjalla um stjórnarskrármálið um miðjar nætur. Svo eru það fjölmiðlarnir. Mér finnst eins og margt sem ég segi komist bara ekki í gegn. Ég er búinn að senda fjölmiðlum ræðurnar mínar en þær fara samt ekki í gegn. Það er eins og orðin stoppi fyrir framan andlitið á mér.

Herra forseti. Fyrir u.þ.b. hálfri klukkustundu spurði ég hæstv. forseta þegar tilkynnt var að umræðan um stjórnarskipunarlögin væri að hefjast, hvort fulltrúum allra þingflokka hefði verið gerð grein fyrir því að þessi umræða væri að hefjast nú um miðnætti. Ég geri ráð fyrir því að það eigi sér einhverjar skýringar að hér í húsi eru ekki fulltrúar tveggja flokka, Framsóknarflokksins og Frjálslynda flokksins sem eru þó meðal þeirra flokka sem standa að því frumvarpi sem nú er rætt. Var fulltrúum þessara flokka ekki kunnugt um að fara ætti fram umræða um þessi mál? Ef þeim var kunnugt um það velti ég fyrir mér hvernig þau boð bárust þeim. Við þingmenn Sjálfstæðisflokksins, sem komum í þingsal til að ræða annað mál, fréttum það bara þegar forseti lýsti því skyndilega úr forsetastóli að taka ætti stjórnarskipunarlögin á dagskrá og ég velti fyrir mér hvernig sé með hina flokkana og hvað skýri fjarveru þeirra.

Herra forseti. Ég vil ítreka spurningar mínar varðandi fjarveru hæstv. forsætisráðherra hér við umræðuna. Mig langar líka til þess að spyrja hæstv. forseta að því hver staða þessa frumvarps er, vegna þess að því hefur verið lýst yfir að Framsóknarflokkurinn hafi fallið frá tillöguflutningi sínum um stjórnlagaþing. Ég velti þá fyrir mér: Er breytingartillaga væntanleg við frumvarpið um brottfall 4. gr. eða er sú grein enn þá undir í umræðu um málið? Kalla þessar yfirlýsingar ekki á að málið verði fært til sérnefndar til umræðu um í hvaða búningi við ætlum að ræða það hér úr því að komið hefur fram yfirlýsing um að tillöguflutningur um stjórnlagaþing er fallinn niður? Ég held að það sé eðlilegt að við þingmenn fáum upplýsingar um í hvaða búningi frumvarpið er og á hvaða forsendum við eigum að ræða það. Ég man ekki til þess að umræða um frumvarp hafi farið fram hér á þingi undir þeim kringumstæðum sem nú eru þannig að ég tel mjög mikilvægt 

Forseti vill upplýsa í fyrsta lagi að hæstv. forsætisráðherra hefur verið veik í dag og ekki getað sinnt störfum, svo það sé upplýst. Það hefur verið einlægur ásetningur forseta að ljúka þessu máli og óska eftir að koma því út úr umræðunni en það er í meðförum þingsins. Því hefur ekki verið breytt og eðlilegt er að málið komi til nefndar að lokinni 2. umr. Þess vegna erum við að ræða þetta mál. Það er mikil ósk um að ræða málið og forseti vill verða við þeim óskum og nýta þann tíma. Forseti er mjög meðvitaður um að það líður að kosningum og þyrfti að ljúka þinginu sem allra fyrst og hefur ítrekað gert tilraun til þess og ljúka þeim málum sem hefur verið ásetningur um að ljúka. Þess vegna fer þessi umræða fram.

Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs áðan, þ.e. í gær, fyrir miðnætti, og sagði þá undir þessum lið að nú væri að vora hjá okkur og gróðurinn að vakna í Alþingisgarðinum. Nú er komið fram yfir miðnætti og kominn nýr dagur og líður nær sauðburði. Á syðstu hlutum landsins fer sauðburður í gang og þá er venjan að þing fari heim og þeim málum sinnt. Nú sýnist mér standa þannig á, herra forseti, að afturfótafæðing sé á ferðinni í sauðburðinum á Alþingi, það er afturfótafæðing. Ég sakna þess - nú gengur í salinn hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Það er hrein afturfótafæðing sem á sér stað hér og það eina sem rökrétt er að gera í slíkum aðstæðum er að kalla málið til nefndar og fá þar til gerða lækningu við því sem að er og taka síðan málið aftur fyrir 

Forseti þakkar upplýsingar um sauðburð og hvernig staðið skuli að ef afturfótafæðing á sér stað. Ég kannast ekki við að þessi aðferð hafi verið notuð á mínu heimili þegar um afturfótafæðingu var að ræða.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þær upplýsingar að hæstv. forseti vilji flýta þingstörfum svo að kosningabaráttan geti hafist. Það er ekki seinna vænna, tíu dagar eru til kosninga. Ég ætla að spyrja um ávæning sem ég hef haft af frétt um að einn af flutningsmönnum frumvarpsins og einn flokkurinn ætli að hverfa frá 4. gr. sem hefur verið aðalásteytingarsteinn minn. Ég hef bent á þá rökleysu að búa til tvö þing sem geta breytt stjórnarskrá, tvö stjórnlagaþing, en þetta er nú bara ávæningur. Ég hélt að umræðan ætti sér stað á Alþingi. En fulltrúar þessa ágæta flokks, Framsóknarflokksins, eru ekki til viðræðu og ekki viðstaddir umræðuna. Ég spyr hvort ekki sé hægt að fá þá til umræðunnar svo aðalásteytingarsteinn minn varðandi þetta mál verði skýrður, hvort ég geti þá hætt að berjast gegn þessu.

Herra forseti. Það er nokkuð sérstakt að við þingmenn stöndum hér og spyrjum hæstv. forseta hvað eftir annað um ýmsa þætti og það er svona hipsum happs hvort við fáum svör við því eða ekki. Ég lýsi enn eftir því að sá flokkur sem hefur verið mjög í umræðunni, Framsóknarflokkurinn, skuli ekki eiga fulltrúa í salnum. Ef ætlunin er raunverulega sú að halda áfram umræðu um þetta mál þá tel ég að Framsóknarflokkurinn þurfi að vera hérna vegna þess að ljóst er að ef ætlunin er sú að gera breytingar á frumvarpinu í þá veru sem nefnt hefur verið í fjölmiðlum þá varðar það mjög áherslur Framsóknarflokksins. Ég tel því alveg ófært að ljúka þeirri umræðu nema við heyrum sjónarmið framsóknarmanna. Raunar er athyglisvert að Frjálslyndi flokkurinn skuli ekki heldur vera við umræðuna 

Hæstv. forseti. Það er fullkomlega eðlilegt að sú krafa sé sett fram að þessari umræðu verði frestað til að formaður sérnefndarinnar sem fjallar um stjórnarskrármálið fái tækifæri til að kalla saman nefndina í ljósi þeirra breytinga sem eru auðsjáanlega orðnar á afstöðu til frumvarpsins hvað varðar 4. gr. Vegna þess að ég sé ekki hvernig á að afgreiða málið að lokinni 2. umr. Á að samþykkja 4. gr.? Á að samþykkja breytingartillögurnar sem liggja fyrir frá meiri hluta sérnefndarinnar eða hvernig á að fara með málið að lokinni 2. umr.? Engin breytingartillaga við 4. gr. er komin fram og málið er því ekki þingtækt til afgreiðslu við þessar 

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir sjálfstæðismenn, sem hafa tekið til máls undir liðnum um fundarstjórn forseta, árétta að við erum að lesa í fjölmiðlum einhvers staðar úti í bæ að búið sé að slá stjórnlagaþingið af eins og kemur fram í frétt á mbl.is kl. 19.50. Engu að síður segir í 35. gr. þingskapa að fara eigi fram 2. umræða um frumvörp og breytingartillögur sem fyrir liggja og þá á síðan að fara í atkvæðagreiðslu. Hvað ætlum við að greiða atkvæði um og hvað erum við að ræða? Erum við að ræða frumvarpið með fyrstu þremur greinunum og 4. gr. sé úti án þess að breytingartillaga sé komin fram eða erum við að ræða eitthvað allt annað? Af hverju er ekki hægt að hlusta á tillögu okkar um að málinu sé frestað og það tekið inn í nefndina aftur, og að við a.m.k. vitum hvernig við ætlum að klára 2. umr.? Á ekki stjórnarskráin það skilið af okkur að við ræðum breytingar á breytingartillögunni á hv. Alþingi en ekki annars staðar úti í bæ?

Virðulegi forseti. Það verður að segjast eins og er að sú umræða sem hér fer fram er mjög athyglisverð, þ.e. efnisumræða um stjórnarskrána undir liðnum um fundarstjórn forseta. Svo mikið liggur mönnum á að ræða málið að þeir ræða það undir öllum þeim liðum sem þeir mögulega geta rætt það, en ég vil nú ekki verða til þess að koma í veg fyrir að málið verði rætt. Ég vil líka nefna að ekki hefur komið fram nein breytingartillaga um að fella 4. gr. brott. Hins vegar kom fram hjá hv. þm. Siv Friðleifsdóttur í dag að ef það mætti verða til þess að ná sátt í þeim deilum sem hér hafa verið og því málþófi sem hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa staðið fyrir, að þessi grein félli brott, þá væri Framsóknarflokkurinn tilbúinn að standa að slíkri sátt. Mér fannst það vera drengilegt af Framsóknarflokknum að leggja þetta fram. Þess vegna finnst mér það ekki alveg 

Virðulegi forseti. Það er rangt hjá hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni að tala um að fram sé að fara efnisumræða um stjórnarskrárfrumvarpið, umræða er í gangi um form umræðunnar. Miðað við þær yfirlýsingar sem hafa verið gefnar má ætla að draga eigi til baka 4. gr. frumvarpsins og þá er spurningin um form umræðu, þ.e. hvort eðlilegt sé að nefndin taki málið aftur, þessari umræðu sé frestað, eins og við sjálfstæðismenn höfum gert kröfu um, og málið fari til eðlilegrar umræðu og afgreiðslu í nefndinni. Málið fjallar um það, hv. þm. Lúðvík Bergvinsson. Í dag er gefin út þessi mikilvæga yfirlýsing sem gerir það að verkum að hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni, formanni sérnefndar um stjórnarskrármál, 

Hæstv. forseti. Ég vakti athygli á því að í rauninni er ekki hægt að ræða málið áfram eins og það liggur fyrir núna. Ég verð að skjóta skildi fyrir þá ágætu þingmenn Framsóknarflokksins sem eru flutningsmenn þessa frumvarps og miklir áhugamenn. Mér finnst að þeir hafi gengið mjög skynsamlega fram síðustu klukkustundirnar í þeim tilgangi að reyna að ná sátt í þinginu um framgang mála. Mér finnst ástæða til að hafa orð á því. En það liggur hins vegar algerlega ljóst fyrir að ekki er hægt að ganga miklu lengra í umræðu um frumvarpið nema breytingartillögur liggi fyrir um þá hluti sem mér sýnist hafa orðið sátt um milli stjórnarliðsins og Framsóknarflokksins. Ég óska eindregið eftir því 

Virðulegi forseti. Það er greinilegt að hv. þingflokksformaður Samfylkingarinnar og formaður sérnefndar um stjórnarskrármálið hefur ekkert fylgst með hvað hefur gerst hérna í dag, það var ekkert ef, kannski eða hugsanlega hjá formanni þingflokki Framsóknarflokksins. Ég er með frétt frá mbl.is frá því kl. 19.12 þar sem Siv Friðleifsdóttir, formaður þingflokks Framsóknarflokksins, segir að sjálfstæðismönnum hafi tekist að koma í veg fyrir að ákvæði um stjórnlagaþing yrði sett inn í stjórnarskrána. Málið væri því úr sögunni í bili. Siv sagði það mikil vonbrigði að málið hafi ekki náð í gegn. Bíðum við, við erum ekki einu sinni búin að greiða atkvæði um þessa breytingartillögu, en það er búið að slá þetta af í blöðum og við erum á hv. Alþingi enn þá að ræða breytingartillögu þar sem þessar breytingartillögur eru inni. Það hlýtur að verða eina ferðina enn, hæstv. forseti, að árétta þá tillögu að umræðunni verði frestað og málið sent til sérnefndarinnar og 2. umr. 

Virðulegi forseti. Það var mál til komið að horfið væri frá þessum hugmyndum um stjórnlagaþingið sem var eingöngu til þess fallið að skapa algerlega stjórnskipulega ringulreið eins og hugmyndirnar komu fram hvað það varðar. Það var í sjálfu sér ekkert annað en að reyna að gera vont frumvarp örlítið betra. Hitt er annað mál að með því að komin er ákveðin hugmynd þá spyr ég hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, formann sérnefndarinnar um stjórnarskipunarmál, og hæstv. forseta: Er ástæða til að halda þingfundi og þinginu áfram í gíslingu þessarar umræðu þegar fyrir liggur að möguleiki er til þess að ná ákveðnu samkomulagi í nefndinni um þau atriði þannig að hægt sé að ganga frá málum með sæmilegum sóma og samkomulagi alþingismanna um að ná fram einhverjum breytingum á stjórnarskránni?

Herra forseti. Ég nefndi áðan að mér fyndist þetta vera eins og afturfótafæðing og ég átta mig á því enn betur eftir að hv. þm. Dögg Pálsdóttir las upp fréttatilkynningu í Morgunblaðinu um afstöðu framsóknarmanna, hvers lags della þetta stjórnlagaþing er. Það birtist okkur einmitt í frétt Morgunblaðsins, þ.e. þetta er bara út og suður-umræða, birting þessa stjórnlagaþings er sú frétt sem lesin var áðan úr ræðustól Alþingis. Ég held að við eigum, herra forseti, að stoppa þessa umræðu, taka málið inn í sérnefndina og fá almennilega vinnslu og taka það svo aftur fyrir í þinginu þegar þeirri umræðu allri er lokið.

Hæstv. forseti. Hér hafa komið mjög alvarlegar ábendingar til hæstv. forseta um að málið sé ekki þingtækt lengur. Ég óska eindregið eftir því við hæstv. forseta, og það hljóta að vera eðlilegar óskir, að hann úrskurði um hvort málið er þingtækt og hvort ekki sé full ástæða til að stöðva umræðuna núna og kalla það til nefndar þannig að hægt sé að ræða þetta mál á einhverjum vitrænum grunni. Eins og hér hefur komið fram er búið að boða verulegar breytingar á málinu þannig að það er engan veginn hægt að vita hvort við munum þegar þar að kemur greiða atkvæði um eina, tvær, þrjár eða fjórar greinar málsins. Og ég óska þess eindregið enn og aftur að forseti úrskurði um það hvort 

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins koma inn í umræðuna vegna þess að það er alveg ljóst að breytingartillögur eru ekki fluttar í fjölmiðlum.  En ég vil ítreka að það sáttatilboð sem framsóknarmenn settu fram gerði það að verkum að þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins kallar eftir úrskurði forseta. Þegar Framsóknarflokkurinn í heild sinni býður fram sáttarhönd er henni mætt á þann hátt að það er bara heimtað og kallað eftir úrskurði. 

Virðulegi forseti. Ég hef hug á því að bæta aðeins við umræðuna um stjórnlagaþingið. Ég hef lítið komið að því í tveimur ræðum mínum og tel því ástæðu til að fara aðeins betur yfir afstöðu mína til þess og gagnrýni á þær hugmyndir sem fyrir liggja í frumvarpinu og breytingartillögum við því. Ég vil þó láta koma fram að ég hef flutt breytingartillögu þess efnis að 4. gr. frumvarpsins falli brott. Sú tillaga liggur fyrir hér á þingskjali og er unnt að taka afstöðu til hennar þegar þar að kemur. Ég vil líka segja að mér finnst að yfirlýsingar frá fulltrúa Framsóknarflokksins, þingflokks framsóknarmanna, hér í þingsal og enn fremur yfirlýsingar hennar í fjölmiðlum bera það með sér að flokkurinn hefur fallið frá því að beita sér fyrir því að þessar tillögur verði lögfestar. Auðvitað hefur hann ekki kallað tillögurnar aftur formlega í þingsal en hér er um að ræða einn af fjórum flutningsmönnum frumvarpsins sem hefur lýst því yfir að hann hafi fallið frá þessu máli og það er sá flutningsmaður sem hefur beitt sér fyrir því að tillaga um stjórnlagaþing væri inni í frumvarpinu. Það er því eðlilegt að spurt sé hvort þessi tillaga sé til umræðu enn eða hvort flutningsmenn hafi afturkallað þessa tillögu frumvarpsins sem er auðvitað hægt að gera með formlegum hætti. Það hefur ekki verið gert og þá hlýtur maður að spyrja hvers vegna. Er það vegna þess að yfirlýsingar formanns þingflokks framsóknarmanna eru bara fyrir fjölmiðla en ekki fyrir umræðuna í þinginu? Gilda þær ekki hér í umræðum í þinginu? Ég á ekki von á því að nokkur haldi því fram að svo sé að yfirlýsingarnar gildi ekki gagnvart þinginu. Þá er það hin skýringin sem kann að vera rétt, þ.e. að hinir flutningsmennirnir þrír hafi ekki fallist á að afturkalla tillöguna um stjórnlagaþing. Ég lít þá á að staðan sé þannig núna að aðrir flutningsmenn frumvarpsins haldi til streitu ákvæðum 4. gr. um stjórnlagaþing. Ég held því að menn verði að skilgreina umræðuna, að það er að kröfu annarra þingflokka, þriggja þingflokka, sem þessi tillaga er hér til umræðu áfram í 2. umr. um málið. Að öðrum kosti væri eðlilegt að kalla málið til nefndar og gera hlé á þessari umræðu þar til greitt hefur verið úr því hvort flutningsmenn flytja enn málið sem þeir lögðu fram. Það þarf að skýra það. En varðandi stjórnlagaþingið er ég andvígur því eins og kemur fram í breytingartillögu minni, kannski ekki vegna þess að ég er algerlega fráhverfur þeirri hugmynd að semja nýja stjórnarskrá, mér finnst það koma til greina. Mér finnst í sjálfu sér ekki vera þörf á því. Það hefur ekkert það gerst í þjóðfélaginu eða sú gagnrýni komið á stjórnarskrána sem rökstyður að hún sé í heild sinni það illa farið plagg að semja þurfi nýtt. En hins vegar kann að vera að menn vilji skrifa skjalið upp á nýtt og fara yfir ýmis sjónarmið sem hafa komið fram frá því að stjórnarskráin var samin á sínum tíma og síðan að rætt var um endurskoðun á einstökum köflum hennar. Síðasta umræðan af því tagi fór fram 1994 og 1995 þegar mannréttindakafli stjórnarskrárinnar var algjörlega endurskoðaður og náðist fullt samkomulag um nýjan kafla sem ég tel að sé mjög góður og nútímalegur og engin þörf á að skrifa upp á nýtt þó að auðvitað kunni að vera sjónarmið um breyta einhverju í honum. Það sem þingið hefur þó gert tel ég vera þannig að það kalli ekki á ástæðu til þess að slá af stjórnarskrána sem heillegt plagg. En ef menn ætla að skrifa nýja stjórnarskrá gera menn það ekki með þeim hætti sem hér er lagt til. Það tel ég algjörlega að sé borin von að nokkurt vit náist í slíkt skjal. Bæði er tíminn stuttur og fyrirkomulagið og valið á þeim sem eiga að koma að því er með þeim hætti að ég tel nánast engar líkur á því að heillegar hugmyndir komi fram eða samkomulag náist um það á þeim tíma sem gefinn er. Að semja nýja stjórnarskrá er mikið verk. Til þess þurfa menn að gefa sér nokkuð langan tíma sem er talinn í árum og tiltölulega margir aðilar þurfa að koma að því ferli á öllum stigum þess svo að út úr þeirri vinnu náist að lokum víðtækt samkomulag um nýja stjórnarskrá. Það er hugsanlegt að ná samkomulagi um slíkt. Mér finnst engin ástæða til að slá það af. En þær hugmyndir sem hér eru eru með þeim hætti að það er nánast útilokað að mínu viti að út úr þessu komi skynsamleg niðurstaða með því formi sem gert er ráð fyrir. Mér finnst líka mikill galli á þessum tillögum að gert er ráð fyrir því í þeim að færa stjórnarskrárvaldið til Alþingis í allt of mörgum atriðum. Í fyrsta lagi er farið algjörlega fram hjá þjóðinni í því að ákveða stjórnlagaþing. Meginkjarni frumvarpsins er að breyta forminu þannig að það verði þjóðin framvegis sem breyti stjórnarskránni en ekki Alþingi sjálft og um þá breytingu heyrist mér vera nokkuð víðtæk samstaða. En menn taka stjórnlagaþingið undan því formi. Það á ekki að bera það undir þjóðina hvort hún vill stjórnlagaþing eða hvort hún vill stjórnlagaþing eins og gert er ráð fyrir í tillögunum. Það finnst mér mikill galli á málinu. Í öðru lagi ætlar Alþingi, þ.e. sá meiri hluti sem stendur að málinu, að færa sjálfu sér vald sem að öðru jöfnu er í stjórnarskránni sjálfri. Þá taka menn sér miklu meira vald en eðlilegt er og viðgengist hefur við breytingar á stjórnarskrá. Það gengur í öfuga átt við megintilgang frumvarpsins. Þannig er t.d. gert ráð fyrir því í breytingartillögum meiri hlutans að ákvarða eigi með lögum þætti eins og kjörgengi og kosningu á stjórnlagaþingið og skipulag þess sem er í núverandi stjórnarskrá ákveðið hvað varðar kosningu og kjörgengi til Alþingis. Kjörgengi til Alþingis er ekki ákveðið í lögum heldur í stjórnarskránni vegna þess að Alþingi á ekki sjálft að geta tekið eitt ákvarðanir um það. Til þess þarf þá alla vega alþingiskosningu á milli eins og staðan er núna. Þannig segir t.d. í 9. gr. um forseta lýðveldisins að hann megi ekki vera alþingismaður, þar er ákvörðun um kjörgengi til Alþingis bundin í stjórnarskránni. Og í 34. gr. segir að hæstaréttardómarar séu ekki kjörgengir til Alþingis. Hins vegar á kjörgengið í stjórnlagaþinginu að vera ákveðið í lögum. Í drögum að frumvarpi sem fylgir með stjórnlagafrumvarpinu er gerð grein fyrir þessum ákvæðum í 6. gr. Þar segir, með leyfi forseta: „Forseti Íslands, alþingismenn, varamenn þeirra og ráðherrar eru þó ekki kjörgengir.“ Kjörgengisskilyrði til kosninga til stjórnlagaþings er ákveðið með lögum en ekki ákveðið í stjórnarskrá. Hvernig má það vera að í stjórnlagaþingi sem á að semja stjórnarskrá skuli ekki vera ákvæði um kjörgengi á sama hátt og er um kjörgengi til Alþingis sem hefur þann rétt að gera breytingar á stjórnarskrá? Menn færa valdið úr stjórnarskránni til þingsins. Það er í öfuga átt. Sama á við um kosninguna, það á að ákveða algjörlega með lögum hvernig kosning til stjórnlagaþings fer fram en miðað við frumvarpið er gert ráð fyrir að landið sé eitt kjördæmi. Í stjórnarskránni eru ákvæði um kosningar til Alþingis kirfilega negldar niður þannig að Alþingi getur ekki gert breytingar á meginrammanum. Það getur þó aðeins gert breytingar á mörkum kjördæma og breytingu á ákveðnum ákvæðum hvað varðar úthlutun þingsæta en þá því aðeins að tveir þriðju alþingismanna séu því sammála. Það er enginn rammi settur í stjórnarskrána heldur á allt að ákvarðast í lögum og fyrirkomulagið er þar að auki með kynjaákvæði sem er í raun og veru, þó það sé ágætt markmið, fyrirmæli eða heimild til Alþingis að geta ógilt alþingiskosningar 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér við 2. umr. breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands í þeim búningi sem þær hafa verið kynntar þó að við höfum margsinnis bent á að margt bendi til að menn séu hættir við 4. gr. frumvarpsins. Nema það sé rétt, sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson var að benda á, að þó svo Framsóknarflokkurinn sé hættur við þetta ákvæði, sem var hans hjartans mál, séu það Samfylkingin og Vinstri grænir sem nú vilji endilega koma þessu ákvæði í gegn. Það hlýtur að skýrast í þessari umræðu hvernig staðan er í þessu máli. Ég vil taka undir athugasemdir sem hv. þm. Jón Magnússon gerði við það að við skulum aftur og aftur vera að ræða hér stjórnarskrárbreytingar í skjóli nætur, á þeim tíma sólarhrings sem klárt er að fæstir eru að fylgjast með. Það er hins vegar mjög skiljanlegt að það skuli gert. Ég skil vel að ríkisstjórnin skuli reyna að fela það eins og hún mögulega getur að staðið skuli að stjórnarskrárbreytingum eins og hér hefur verið gert. Þeir hafa nú, þeir ágætu einstaklingar sem nú eru í ríkisstjórn, fordæmt harkalega sambærileg vinnubrögð þegar þau hafa komið frá öðrum að það er mjög skiljanlegt að þeir reyni að fela þau eins og nokkur kostur er. Ég leyfi mér, virðulegi forseti, að mótmæla því harðlega að um sé að ræða málþóf af hálfu okkar sjálfstæðismanna hvað varðar umræður um stjórnarskrána og þær stjórnarskrárbreytingar sem verið er að reyna að knýja fram í fullkomnu ósamkomulagi á þinginu. Margsinnis hefur verið bent á að þau vinnubrögð sem ríkisstjórnin viðhefur hér með stuðningi Framsóknarflokksins eru einsdæmi í sögu lýðveldisins. Hér er verið að brjóta allar reglur um vinnubrögð sem settar hafa verið um stjórnarskrárbreytingar. Þessu hafa engir lýst betur en þingmenn Vinstri grænna. Ég skil það því vel að þeir vilji ekki einu sinni útskýra það hvað hafi breyst frá því að þeir kvörtuðu svo sárlega yfir þessum sömu vinnubrögðum. Ég mótmæli því harðlega, virðulegi forseti, að þetta sé málþóf. Við ræðum hér stjórnarskrána sem er helgasta plagg í löggjöf hvers lands, okkar líka. Það verður að gefa þeirri umræðu tíma. Það sést best á þeim breytingum sem meiri hlutinn er að gera sjálfur að hann ætlar ekkert að láta slík vinnubrögð viðgangast aftur, samanber það að í breytingartillögunum sem nú er búið að leggja fram, á þskj. 882, er í fyrsta lagi lagt til að stjórnarskrárbreyting skuli ræðast í fjórum umræðum og a.m.k. ein vika sé á milli umræðna. Við munum ekki ná því markmiði í þessari umferð þannig að meira að segja þær breytingar sem meiri hlutinn leggur til, í þeim felst fordæming á þeim vinnubrögðum sem meiri hlutinn viðhefur núna til viðbótar við þá almennu fordæmingu sem þeir sjálfir lýstu best fyrir tveimur árum þegar þáverandi ríkisstjórn ætlaði að reyna að knýja fram mál með sama hætti. En út af stjórnlagaþinginu, og af því að okkur tekst ekki að fá það upplýst hvort 4. gr. sé enn inni í frumvarpinu eða ekki, verður maður að ganga út frá því að svo sé. Þá ætla ég að taka upp þann þráð sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson rakti hér varðandi stjórnlagaþingið. Það er með ólíkindum hvernig menn hafa stillt því dæmi upp. Í fyrsta lagi er fráleitt að nokkrum skuli detta í hug að samtímis starfi í landinu tvö stjórnlagaþing sem bæði hafi sömu völd og sömu heimildir. En samt sem áður er munur á þessum þingum eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson benti á. Kjörgengi fulltrúa á stjórnlagaþinginu, sem er með það sérstaka verkefni að semja nýja stjórnarskrá, á að ákveða í einhverjum almennum lögum. Hv. Alþingi, sem ekki er treyst til að semja stjórnarskrána, er þá allt í einu treyst til að ákveða kjörgengi, ákveða kosningareglur, ákveða hvernig eigi að standa að kjöri. Hvernig á maður að átta sig á þessu? Það er ekki boðlegt að þetta skuli sett fram með þeim hætti sem hér er enda hafa stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar m.a.s. bent á að þessi stjórnlagaþingsumræða væri alls ekki búin, menn væru ekki búnir að hugsa það í þaula hvernig þetta stjórnlagaþing ætti að vera. Sú fullyrðing og sú barnslega bjartsýni virðist fylla hug þeirra sem vilja að stjórnlagaþing geti samið stjórnarskrá. Hvernig dettur fólki þetta í hug? Það hefur verið talað um að breyta stjórnarskránni frá lýðveldisstofnun. Samfellt frá þeim tíma hefur ein eða önnur nefnd verið að störfum til þess að breyta stjórnarskránni. Sú síðasta var skipuð 2005 og starfaði hún í tvö ár. Sú nefnd vann mikið starf og mjög gagnlegt og örugglega er hægt að byggja á því varðandi áframhaldandi breytingar. En það eina sem tveggja ára starf hennar leiddi af sér var samstaða um breytingu á 79. gr., og það er svo merkilegt að það er ekki einu sinni eins og meiri hlutinn taki 79. gr. eins og þá var samstaða um, þó að þær breytingar sem hér er verið að leggja til í breytingartillögunum færi 79. gr. vissulega nær því sem samstaða var um árið 2007. Af þessu er, virðulegi forseti, ekki hægt að draga neina aðra ályktun en þá, sem ýmsir umsagnaraðilar benda á, að í raun sé engin knýjandi þörf á því að breyta stjórnarskránni. Fjölmargir þeirra vara reyndar við því að við förum út í þann leik á þeim umrótatímum sem við erum að ganga í gegnum núna, vara við því að við förum í þann leik að stokka upp stjórnarskrána, og síst af öllu ættum við að stokka hana upp með þeim hætti sem hér er lagt til, þ.e. að tvö stjórnlagaþing verði í landinu. Varðandi kjörgengi fulltrúa má spyrja: Af hverju eiga þingmenn og varaþingmenn ekki að geta boðið sig fram til stjórnlagaþings? Hvað bannar það? Hvaða prinsipp eru þar undirliggjandi?  En síðan er líka gert ráð fyrir því - og kemur t.d. fram í breytingartillögunni við 4. gr., samanber 4. töluliður í þskj. 882, þ.e. 3. mgr. Þar segir, með leyfi forseta: „Stjórnlagaþing skal skipað 41 þjóðkjörnum fulltrúa og jafnmörgum til vara. Um kjörgengi og kosningu á þingið og skipulag þess skal mælt fyrir í sérstökum lögum“ - það er makalaust að þetta skuli gert í almennum lögum en ekki í stjórnarskrá, eins og ég hef áður nefnt - „þar sem m.a. verði settar reglur til að jafna sem mest hlutföll á milli kynjanna í hópi þingfulltrúa.“ Þarna er verið að opna fyrir stórhættulega aðferð varðandi niðurstöður kosninga, eitthvert handahóf. Ekki ætla ég að mæla gegn því að með einhverjum hætti verði reynt að jafna hlutföll kynjanna en ætla menn að opna fyrir það að eftir að kosningar eru búnar megi henda út sumum fulltrúum, sem voru löglega kosnir, af því þeir eru ekki af réttu kyni eða ekki af réttu landsvæði eða með réttan starfstitil? Þarna er verið að opna fyrir stórhættulega leið sem getur leitt okkur út í algjöra vitleysu. Þarna er bara lítið dæmi um það hvað þessar tillögur um stjórnlagaþing eru ótrúlega illa ígrundaðar og vanhugsaðar. En tími minn er búinn í bili þannig að ég tek upp þráðinn í næstu ræðu minni.

Herra forseti. Það er eðlilegt að mikilvæg og efnisrík umræða fari fram þegar stjórnarskráin er annars vegar. Við sjálfstæðismenn höfum um árabil tekið þátt í umræðum um stjórnarskrána og lagt fram breytingartillögur og ýmsar hugmyndir um nauðsynlegar breytingar á stjórnarskránni. Stjórnarskráin er að sumu leyti gengin sér til húðar hvað varðar ýmis efnisatriði og ýmsar spurningar vakna við lestur hennar. Í 1. gr. stjórnarskrárinnar segir að Ísland sé lýðveldi með þingbundinni stjórn. Menn hafa t.d. deilt um það í mörg ár hvað felist í hugtakinu þingbundin stjórn. Hér erum við ekki að ræða það atriði eða mörg önnur sem ættu að vera til umfjöllunar þegar verið er að ræða breytingar á stjórnarskránni heldur ræðum við hér um fjórar tillögur frá fjórum stjórnmálaflokkum sem eru ólíkar innbyrðis og ekki þess eðlis að hægt sé að tala um að vandað sé til lagasetningarinnar. Það er miður að hv. þm. Atli Gíslason, sem hefur verið helsti siðapostuli þingsins varðandi það hvernig standa eigi að lagasetningu - hefur gjarnan veifað hér Handbók um undirbúning og frágang lagafrumvarpa - skuli ekki vera viðstaddur þessa umræðu og fella dóma yfir því verklagi sem viðhaft er við þessa stjórnarskrárbreytingu. Ég leyfi mér að fullyrða að aldrei í þingsögunni hafi menn kastað jafnhressilega til höndunum við breytingar á stjórnarskrá. Ég tók saman í möppu þær umsagnir sem þinginu hafa borist vegna frumvarpsins. Segja má að þar komi fram mjög skýr sjónarmið gegn frumvarpinu. Ef draga ætti saman efnisatriði þeirra umsagna sem borist hafa vegna þessa máls má segja að í þeim felist falleinkunn yfir frumvarpinu sem hér er til umræðu. Eftir því sem á umræðuna líður, eftir því sem hún verður lengri, þeim mun furðulegra verður þetta mál. Þeim mun furðulegra er að horfa upp á það hvernig flutningsmenn frumvarpsins halda á því. Það hefur verið rakið hér í umræðunni að þrjár útfærslur af stjórnlagaþingi og stjórnlagaþingshugmyndum þeim sem Framsóknarflokkurinn lagði upp með, þegar hann kynnti þá hugmynd sína, hafi komið fram á þessu þingi. Nú ber svo við að fjórða útgáfan birtist okkur þingmönnum í fjölmiðlum, sú að formaður þingflokks Framsóknarflokksins hefur tilkynnt að ekkert verði úr því að stofnað verði til stjórnlagaþings í þetta skipti. Stjórnlagaþing verði að bíða betri tíma. Engu að síður ræðum við hér um frumvarp til stjórnarskipunarlaga sem eru fimm greinar og ein þeirra greina, 4. gr., varðar stjórnlagaþing. Hæstv. forseti þingsins hefur ekki upplýst okkur þingmenn um það hvort væntanleg sé breytingartillaga þar sem 4. gr. frumvarpsins verður felld brott eða gerðar á henni breytingar. Satt best að segja er þetta allt saman með miklum ólíkindum. Í fjölmiðlum kemur fram skýr yfirlýsing frá þingflokksformanni Framsóknarflokksins um það að fallið hafi verið frá hugmyndum um stjórnlagaþing en samt sem áður er hið háa Alþingi að fjalla um mál sem inniheldur þá sömu tillögu og búið er að tilkynna að hafi verið felld út úr frumvarpinu. Ég hygg að það sé algert einsdæmi í siðuðum lýðræðisríkjum og löndum sem við kjósum að bera okkur saman við að þannig sé haldið á málum þegar stjórnarskráin er annars vegar. Ég fæ ekki séð að ýmsir stuðningsmenn þessa máls, eins og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, formaður sérnefndar um stjórnarskrármál, sjái sérstaklega eftir stjórnlagaþinginu. Ég fæ ekki séð að í huga hæstv. heilbrigðisráðherra, Ögmundar Jónassonar, fyrrum þingflokksformanns Vinstri grænna, sé mikil eftirsjá að tillöguflutningi um stjórnlagaþing. Nei. Það hefur skinið í gegn í umræðum og sjónarmiðum fulltrúa Vinstri grænna og Samfylkingarinnar að þeir hafa ekki haft nokkra sannfæringu fyrir því að koma eigi á stjórnlagaþingi. Það er ótrúlegt. Ég leyfi mér að fullyrða að það er ótrúlegt að hæstv. forseti Alþingis - og þá á ég ekki við þann sem situr í forsetastóli núna, hv. þm. Kristin H. Gunnarsson, heldur hæstv. forseta þingsins, Guðbjart Hannesson - skuli ekki hafa sagt eitt aukatekið orð um þetta mál, ekki síst í ljósi þess að tillöguflutningur um stjórnlagaþing gengur út á það að stofnað verði annað þing við hliðina á því sem fyrir er. Það er með ólíkindum að forseti Alþingis skuli ekki hafa á því skoðun að hv. þingmenn hér á hinu háa Alþingi skuli leyfa sér slíkan tillöguflutning án þess að fram komi andmæli frá forseta þingsins sem á að standa vörð um þingið og gæta virðingar þess. Herra forseti. Ég hugðist ræða um ákvæði 3. gr. frumvarpsins, þjóðaratkvæðagreiðslurnar. Þar er lagt til að Alþingi skuli láta fara fram þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekin lög eða málefni sem varða almannahag ef 15 af hundraði kjósenda krefjast þess. Þar segir að niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar sé bindandi þegar hún fjallar um gildi tiltekinna laga og meiri hluti gildra atkvæða er fylgjandi tillögu sem borin er upp þó minnst 25 af hundraði allra kjósenda á kjörskrá. Þetta þýðir í rauninni að samkvæmt meginreglu 3. gr. frumvarpsins geti 25% þjóðarinnar breytt stjórnarskrá eða tekið ákvarðanir fyrir þrjá fjórðu þjóðarinnar. Það er umhugsunaratriði hvort Alþingi og hv. þingmenn telji að rétt sé að fara þá leið. Ég hef sjálfur sagt að það sé út af fyrir sig skynsamlegt að setja lög, vönduð lög, um þjóðaratkvæðagreiðslur. Ég skil vel þær kröfur sem uppi eru í samfélaginu um að eðlilegt sé að þjóðin fái að segja skoðun sína á ýmsum málum. En ég hefði talið að menn hefðu átt að leggja töluverða vinnu í það að velta því fyrir sér hvort ástæða sé til þess að gera mismunandi kröfur þegar mismunandi mál eru til umfjöllunar. Ég hefði t.d. talið að hærra hlutfall þjóðarinnar þyrfti í þjóðaratkvæðagreiðslu til þess að samþykkja mjög veigamikil málefni sem varða þjóðina eins og framsal fullveldis, framsal lagasetningarvalds og dómsvalds, sem innganga í Evrópusambandið felur í sér. Ég tel að gera þurfi meiri kröfur í slíkum tilvikum en þegar fram fer þjóðaratkvæðagreiðsla um léttvægari málefni, t.d. þau hvort aka eigi á hægri eða vinstri vegarhelmingi eða hvort heimila eigi hægri beygju á rauðu ljósi. Þetta eru dæmi um atriði sem gætu farið í þjóðaratkvæðagreiðslu og fara í þjóðaratkvæðagreiðslu víða um lönd. Hefði ekki verið skynsamlegra að fara yfir þessi útfærsluatriði áður en málið var lagt fram hér á þinginu? Ég vænti þess að hæstv. ráðherrar og flutningsmenn frumvarpsins muni 

Hæstv. forseti. Nú ber svo við að kominn er nýr forseti í forsetastól og ég vil leita eftir því við hæstv. forseta sem nú situr í forsetastól hvort hann sé ekki í færum til að taka ákvörðun um hvenær þingfundi ljúki þannig að okkur hv. þingmönnum sem bíðum eftir því að ræða þetta mál verði ljóst hvort það verði í nótt eða á nýjum degi sem við eigum að taka til máls. Eins og komið hefur fram fyrr í umræðunni eru margir störfum hlaðnir snemma í fyrramálið og því væri mjög gott að fá að vita þetta. Ég veit að sá hæstv. forseti sem situr núna í forsetastól er ekki ákvarðanafælinn maður og því gæti hann væntanlega 

Forseti hefur ekki aðra vitneskju en þá að fundur muni halda áfram enn um stund.

Það er í ákvörðunarvaldi forseta.

Forseta er það ljóst.

Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp til stjórnarskipunarlaga. Það hefur verið rætt nokkuð lengi á Alþingi og í rauninni ekki vanþörf á. Ég vil að sjálfsögðu að það verði kannað, herra forseti, hversu lengi við verðum hér vegna þess að þingmenn þurfa, eins og kom fram hjá hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur, að sinna ýmsum öðrum verkum og það var jú líka ætlun fyrrverandi forseta að standa þannig að þingstörfum að þetta væri fjölskylduvænn vinnustaður. Við sjáum að hér eru ekki við umræðuna, núna þegar klukkan er orðin hálftvö, þingmenn sem eru með ung börn, þeir geta hreinlega ekki tekið þátt í þessari umræðu. Það háttar þannig til með þann þingmann sem hér stendur að hann þarf að fara á fund Norðurlandaráðs í fyrramálið og því rennur saman vinnudagurinn. Ég hef samt áhuga á að taka þátt í þessari umræðu og fylgjast með því sem kollegar mínir eru að fjalla um. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt að við notum þær stundir sem þessi mál eru á dagskrá til að fara vel og rækilega yfir málið og það hefur að sjálfsögðu verið gert. En það er nú svo, herra forseti, að það eru sí og æ að koma nýir vinklar, ný mál upp er varða þetta frumvarp og það síðasta er, eins og hér hefur komið fram, að nú á sér stað umræða í fjölmiðlum þar sem framsóknarmenn hafa komið með ágætar tillögur að breytingum á frumvarpinu en þær breytingar hafa ekki náð inn í þingsal með þeim hætti sem eðlilegt væri, sem væri þá í formi breytingartillögu. Það hefur einvörðungu heyrst í fjölmiðlum að Framsóknarflokkurinn sé tilbúinn að leggja það af mörkum til að þetta mál leysist að stjórnlagaþingið verði tekið út. Ég fagna því í sjálfu sér. Ég hef eytt nokkrum orðum að því að mér finnist ekki rökrétt hvernig stjórnlagaþingið er fram sett í þessu frumvarpi og það eru ýmis efnisatriði sem ég ætla að fara nánar út í varðandi það mál. Því er afskaplega nauðsynlegt að það komi fram breytingartillaga frá þeim aðilum sem hugsa sér annaðhvort að taka 4. gr. alveg út eða breyta henni með einhverjum hætti. Það væri í sjálfu sér rökrétt að til þessa fundar mættu þeir aðilar sem hafa kynnt þessar breytingar sínar í fjölmiðlum. Eins og við þekkjum, herra forseti, eru fjölmiðlarnir oft nefndir fjórða valdið í þjóðfélagsskipan okkar og því væri eðlilegt að þeir fulltrúar Framsóknarflokksins sem hafa kynnt sín mál í fjölmiðlum tækju þátt í umræðunni einmitt af þeirri ástæðu. Rétt er að nefna það í þessari stuttu ræðu að síðustu 50 árin eða frá 1959 hefur stjórnarskránni verið breytt nokkrum sinnum en alltaf í fullri sátt meðal stjórnmálaflokkanna á Alþingi. Við upplifum það hér í fyrsta skipti að slíkt mál er tekið út úr nefnd í fullkominni ósátt við fulltrúa á Alþingi, stóran hluta, heilan þingflokk, stærsta þingflokk Alþingis, Sjálfstæðisflokkinn, og það eru jafnframt aðrir einstaklingar sem hafa haft efasemdir um þetta mál. Það er því algert nýmæli að við skulum vera að afgreiða þetta mál með þeim hætti sem raun ber vitni. Það eru nokkur atriði, herra forseti, sem ég vildi nefna varðandi stjórnlagaþingið. Eðli málsins samkvæmt er eðlilegt að við ræðum það örlítið hér þar sem það hefur verið svo mikið í fréttum sem raun ber vitni. Það eru nokkur atriði sem ég hefði viljað fá skoðun og skýringu á sem mér finnst vanta í frumvarpið og hugsanlega eru það einhverjar breytingar sem framsóknarmenn eru með eins og það að stjórnlagaþing setji sér sjálft starfsreglur. Við höfum nú fordæmt það á þinginu að þegar við setjum lög veitum við ráðherrum reglugerðarheimildir og mörgum hefur fundist að Alþingi væri að framselja fullmikið vald til framkvæmdarvaldsins með því að heimila það. En hér er í rauninni bara sagt berum orðum: „Stjórnlagaþing setur sér sjálft starfsreglur.“ Það er ansi mikið sem Alþingi, æðsta stofnun lýðveldisins, er að afsala sér þarna og það heldur ýmislegt áfram í svipuðum dúr í frumvarpinu um stjórnlagaþingið. Það segir m.a. í síðustu setningu 4. gr.: „Stjórnlagaþing skal setja nánari reglur um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslunnar.“ Mér finnst með ólíkindum að þetta sé svo opið sem raun ber vitni, að stjórnlagaþing eigi fyrst að setja sér reglur og ákveða sjálft hvernig það vinnur og síðan skuli það setja nánari reglur um þjóðaratkvæðagreiðslur. Auðvitað á Alþingi að setja slíkar reglur, það gefur augaleið að það er Alþingi sem á að gera það. Í breytingartillögu er fjallað um kjör til stjórnlagaþings og verið að leiða líkur að því að það eigi að binda það einhvern veginn þannig að einstakir landshlutar eða landsbyggðin fái einhvern rétt eða öryggi fyrir því að koma að fulltrúum á stjórnlagaþing. Ég átta mig hreinlega ekki á hvernig það mál er hugsað nákvæmlega. Ég get lesið það út úr þeim gögnum sem hér eru að menn hafi áhyggjur af því að það gæti orðið sterkt og öflugt vald á stórhöfuðborgarsvæðinu, þar er jú flest fólkið, og þess vegna þyrfti að taka tillit til þess að þeir sem á landsbyggðinni búa eigi einhverja fulltrúa af þeim 41 sem um ræðir. Það finnst mér hreinlega vanta að sé klárað, bæði í frumvarpinu sjálfu og þeim breytingartillögum sem hér liggja fyrir. Ég tel mjög nauðsynlegt að menn viti það þegar þessi umræða fer fram hvernig málum eigi að vera fyrir komið nákvæmlega. Ég tel þess vegna gríðarlega mikilvægt áður en þessari umræðu lýkur, herra forseti, að þeir flutningsmenn sem eru að tjá sig opinberlega í fjölmiðlum í dag komi og skýri mál sitt hér. Í rauninni hefði það átt að vera krafa þingsins að fá þessa aðila inn á fundinn til að fara yfir málið og kynna sín sjónarmið og koma þeim þannig fram að þeir þingmenn sem taka þátt í umræðunni geti áttað sig á þeim með fyrirspurnum og andsvörum við ræður þeirra sem mundu vilja kynna þessi mál. Mér sýnist í rauninni að allt frá upphafi þessa máls sé málatilbúnaður með þeim hætti að ekki muni nást farsæl lausn, hún muni ekki finnast. Þess vegna nefndi ég það fyrr í nótt, herra forseti, að mér finnist vera algjör afturfótafæðing á þessu frumvarpi og þá þarf að leita læknisaðstoðar ef vel á að fara. Það er nákvæmlega það sem við þurfum að gera. Við þurfum að forðast stórslys með því að láta þetta mál ekki ná fram að ganga og verða samþykkt á hinu háa Alþingi. Lýðveldið Ísland og lýðræðisskipulag hér er miklu mikilvægara en að breyta stjórnarskrá í þá átt sem hér er lagt til.

Herra forseti. Ég ræddi það fyrr í liðnum um fundarstjórn að Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu sé að kanna ástand mannréttinda og kosningalaga á Íslandi og hvort þessar kosningar fari rétt fram, en hún er með sérstaka stofnun í Varsjá sem gætir að því og sendir aðila til kosningaeftirlits víða um heim. Það sem mér skilst að hafi vakið athygli þeirra er mjög samþjappað vald yfir fjölmiðlum á Íslandi, að þeir skuli vera að mestu leyti í eigu eins manns og svo ríkisins. Þeir munu örugglega líka líta til þess hversu undarleg þessi kosningabarátta verður, herra forseti, þegar eingöngu 10 dagar eru til kosninga og þingmenn enn bundnir á þinginu. Það skekkir kosningabaráttuna á margan hátt. Í fyrsta lagi geta þingmenn og flokkar ekki kynnt málefni sín fyrir kjósendum eins og nauðsynlegt er en svo kunna aðrir aðilar, flokkar sem ekki eiga fulltrúa á Alþingi, að kvarta undan því að þingmenn hafi ræðustól Alþingis til fulltingis í kosningabaráttunni á meðan þeir hafi það ekki. Ég hugsa því að menn muni setja ýmislegt út á að þingið starfi svona nálægt kosningum. Svo gerast þau tíðindi í dag sem ég heyri á ræðum manna og les um í fjölmiðlum, þ.e. á netmiðli Morgunblaðsins, að hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, formaður þingflokks framsóknarmanna, hefur lýst því yfir að 4. gr. frumvarpsins eigi að falla brott. Ég er búin að marglýsa því yfir að aðalástæðan fyrir því að ég er á móti þessu frumvarpi er sú rökleysa sem felst í því að samkvæmt frumvarpinu hafa bæði Alþingi og hið nýkjörna stjórnlagaþing heimild til að breyta stjórnarskránni og bera þá breytingu undir þjóðina. Það getur leitt til ófyrirséðra stjórnlagavandræða sem ég hafði bent á og hef reyndar sent fréttamanni á einum fjölmiðli útdrátt úr ræðu minni þar sem ég fjallaði um þetta. En það er svo merkilegt, herra forseti, að það kemst bara ekki til skila, það fer ekkert út í fjölmiðlana. Það er eitt af því sem ég mun benda á ef ég verð spurður af þessari nefnd Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu, að fréttaflutningurinn er dálítið skrýtinn. Það er eins og sum atriði nái bara ekki eyrum fjölmiðla, þó að það sé endurtekið aftur og aftur kemst það ekki áfram. Þetta er ein meginástæðan fyrir því að Sjálfstæðisflokkurinn getur ekki fallist á þær breytingar sem hér liggja fyrir. Ég ætla að endurtaka það einu sinni enn: Í 2. gr. stendur, með leyfi herra forseta: „Frumvarp til breytinga eða viðauka á stjórnarskrá þessari má bera upp á Alþingi.“ Slíkt frumvarp má ekki samþykkja fyrr en það hefur verið rætt við fjórar umræður og skal ein vika hið minnsta líða milli umræðna. „Þegar Alþingi hefur samþykkt frumvarpið skal það borið undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu í leynilegri atkvæðagreiðslu til samþykktar eða synjunar.“ Sem sagt, Alþingi getur samþykkt breytingar á stjórnarskránni og borið það undir þjóðina. Svo stendur í 4. gr., sem mér skilst eftir óstaðfestum fréttum - því að það hefur ekki komið inn í umræðuna hér á Alþingi - að sé fallið frá, með leyfi herra forseta: „Forseti Íslands skal boða til stjórnlagaþings til að endurskoða stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33 17. júní 1944, þar sem byggt verði áfram á lýðræðisskipan, réttarríki og vernd mannréttinda.“ Þingið skal koma saman, o.s.frv. Svo segir að hljóti frumvarp til stjórnskipunarlaga samþykki í það minnsta 2/3 fulltrúa stjórnlagaþings skuli það borið undir atkvæði allra kosningabærra manna í leynilegri atkvæðagreiðslu til samþykktar eða synjunar. 2. gr. segir sem sagt að Alþingi sé stjórnlagaþing sem breyti stjórnarskránni og geti borið það undir þjóðina og 4. gr. segir að stjórnlagaþingið breyti stjórnarskránni sömuleiðis og geti borið það undir þjóðina. Það eru tveir aðilar sem geta gert tillögu um breytingar á stjórnarskrá og borið þær undir þjóðina. Nú skulum við hugsa okkur að draumsýn margra - því að það hefur virkilega verið draumsýn margra og ég skil það vel - sé sú að hið nýja stjórnlagaþing sé skipað einhverjum öðrum hópum en þeim sem skipa Alþingi. Sumir hafa þá draumsýn að flokkarnir muni ekki koma neitt að þessu og það er meira að segja tekið fram í hugmyndum sumra að alþingismenn séu ekki kjörgengir á þetta stjórnlagaþing. Við gefum okkur að það myndist einhver allt annar hópur á þessu stjórnlagaþingi og sá hópur sé með byltingarkenndar hugmyndir um það t.d. að leggja Alþingi niður í ljósi þeirra atburða sem orðið hafa. Alþingi fréttir af þessu og samþykkir í flýti breytingar á stjórnarskránni um að leggja stjórnlagaþingið niður. Báðir aðilarnir bera það undir þjóðina, jafnvel sama daginn, að breyta stjórnarskránni í þá veru annars vegar að leggja Alþingi niður, sem hefur verið starfandi hér á Íslandi síðan 930 með hléum og er ein verðmætasta eign íslensku þjóðarinnar, burt séð frá einstökum þingmönnum, og hins vegar stjórnlagaþingið sem menn ætla það hlutverk að breyta stjórnarskránni. Bæði vilja leggja hitt niður og bera það undir þjóðina á sama tíma. Þetta gengur náttúrlega ekki upp, herra forseti, það er algjör rökleysa. Það er ég búinn að segja nokkrum sinnum en það er svo merkilegt, það kemur ekki frá fjölmiðlum, það fer bara ekki lengra, kannski vegna þess að ræðurnar eru haldnar kl. hálftvö að nóttu til og fjölmiðlarnir sofa eða þeir vilja bara ekki að þetta komi fram. Kannski vilja þeir það ekki vegna þess að þeir eru í eigu eins aðila og það hentar honum ekki, ég veit það ekki, en þetta er mjög skrýtið.  Það er dálítið skrýtið. Það er meginástæðan fyrir því að við sjálfstæðismenn stöndum hér og ræðum þetta í þaula. Það er ástæðan fyrir því að við ræðum þetta. Svo fréttir maður allt í einu á skotspónum úti í bæ, á bloggsíðu, að fallið sé frá 4. gr. og allt í einu er grundvöllur þess að við ræðum þetta í þaula horfinn. En við vitum það formlega séð ekki, það hefur ekki verið rætt hérna á Alþingi. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, sem er hluti af Alþingi, hefur ekki mætt hérna í dag til þess að segja frá þessari breytingu sinni. Flutningsmenn nefndarálitsins - það er hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir sem skrifar undir nefndarálitið en hún er ekki lengur á Alþingi þannig að mér skilst að hv. þm. Birkir J. Jónsson sé núna fulltrúi Framsóknarflokksins í þessari nefnd. Hann hefur heldur ekki tekið þátt í umræðunni í dag þó að hann hafi verið þaulsætinn, ég get borið vitni um það. Við vitum í rauninni ekki formlega séð enn þá hvort þessi tillaga sé raunveruleg, það hefur engin breytingartillaga komið. Við erum eiginlega að ræða hér í tómarúmi. Ræða mín yrði allt öðruvísi uppbyggð ef 4. gr. væri formlega séð fallin burt. Þá gæti ég farið að ræða um það af hverju við erum að breyta stjórnarskránni í 1. og 3. gr., það er svo aftur annar handleggur. Ég vil benda á að það eru tveir hv. þingmenn Framsóknarflokksins sem ekki hafa rætt um stjórnarskrárbreytinguna, það eru þrettán þingmenn Samfylkingar sem ekki hafa tekið til máls í þessu máli og það eru fimm þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem ekki hafa tekið þátt í umræðunni og eru þeir þó á stjórnlagaþingi, herra forseti. Þeir eru á stjórnlagaþingi og ættu að taka það mjög alvarlega og láta okkur hin vita hvaða skoðun þeir hafa á þessum breytingum en við vitum það ekki. Það getur vel verið að það sé nóg fyrir þá að koma hérna og greiða atkvæði, ég veit það ekki hvort þeim þykir það nóg afrek í þátttöku sinni á stjórnlagaþingi að greiða atkvæði. Mér finnst það ekki. Mér finnst að menn eigi að sýna hv. Alþingi, sem er stjórnlagaþing, þá virðingu sem stjórnlagaþingi að taka þátt í umræðunni. Það vantar því enn þá æðimarga ræðumenn - þó að þeir taki stutt til máls - um það hvaða skoðun þeir hafa á þessum breytingum sem þeir eru að gera.

Virðulegi forseti. Við ræðum áfram um stjórnarskrána. Þar sem ýmsir þingmenn, sem talað hafa frá því ég talaði síðast, hafa fjallað nánar um stjórnlagaþingið ætla ég að geyma frekari umræðu um það og vinda mér í 1. gr., ekki síst í ljósi þess að í andsvari hæstv. forsætisráðherra við mig á föstudegi fyrir rúmri viku hreykti hæstv. forsætisráðherra sér af því að það þyrfti kvenforsætisráðherra til þess að knýja það, í gegn í andstöðu við stærsta þingflokkinn á þinginu, að setja inn í stjórnarskrána auðlindaákvæði og rökstuddi það með þeim hætti að svo mikil samstaða væri um að ákvæði af því tagi ætti að koma í stjórnarskrána. Þetta væri búið að ræða í karlanefndum svo árum og næstum því áratugum skipti en það hefði ekki verið fyrr en hún varð forsætisráðherra að nokkur hafði kjark til þess að knýja það í gegn án fullkominnar samstöðu þar um. Út af þessum ummælum, og raunar öðrum ummælum sem ýmsir hv. þingmenn hafa látið falla eins og t.d. hv. þm. Ellert B. Schram fyrr í umræðunni í kvöld, held ég að ástæða sé til að skoða aðeins það sem umsagnaraðilar hafa sagt um 1. gr. frumvarps til stjórnarskipunarlaga. Því eins og þeir stjórnarsinnar sem tjáð sig hafa um þetta mætti ætla að um 1. gr. sé enginn ágreiningur. Þvert á móti séu eingöngu sjálfstæðismenn á móti henni og látið hefur verið að því liggja að í andstöðu okkar við 1. gr. séum við að ganga erinda t.d. útgerðarmanna og einhverra sérhagsmunahópa sem hafi fengið okkur til þess. Þetta er auðvitað alrangt, virðulegi forseti. Umsagnirnar sem borist hafa um frumvarpið sýna að þetta er ekki rétt. Það sem fyrst er nauðsynlegt að taka fram eru þær breytingar sem meiri hlutinn stendur fyrir á 1. gr. Þær sýna best af öllu hvers konar hrákasmíði 1. gr. er. Í þeim breytingartillögum sem meiri hluti sérnefndar um stjórnarskrána hefur lagt fram er í raun og veru ekkert eftir af 1. gr. nema 1. mgr. Það er nefnilega lagt til að 2. mgr., ef frá er talinn lokamálsliður hennar, og öll 3. mgr. fari út. Og af hverju er það? Jú. Það er af því að þeir umsagnaraðilar sem gerst þekkja til mæltu eindregið gegn þessum atriðum og komu með ábendingar af þeim toga að meira að segja stjórnarmeirihluti, hversu ákveðinn sem hann er í að þvinga þetta í gegn, treysti sér ekki til að gera það gegn svo eindregnum og vel rökstuddum athugasemdum. En jafnvel við þann part 1. gr. sem þá er eftir eru menn ekki sáttir. Ég ætla að byrja á að grípa niður í umsögn Davíðs Þórs Björgvinssonar, dómara við Mannréttindadómstól Evrópu og prófessors við lagadeild Háskólans í Reykjavík. Ég tek eingöngu það sem hann gerir athugasemd við, þ.e. þann part 1. gr. sem eftir er miðað við þær breytingartillögur sem fyrir liggja. Í 2. tölulið bendir hann á í umfjöllun sinni um 1. gr., með leyfi forseta: „Í greinargerð kemur fram að hugtakið „þjóðareign“ er sérstakrar merkingar sem ekki fellur vel að hefðbundinni eignarréttarlegri merkingu. Orðanotkun að þessu leyti er ekki sérstakt vandamál, enda nægjanlega skýrt af greinargerð hvað átt er við, auk þess sem hafa má hliðsjón af þjóðlendulögunum, sbr. lög nr. 58/1998, eins og bent er á í greinargerð. Ástæða er til að taka þetta fram þar sem heyrst hafa þau sjónarmið að hugtakið sé merkingarlaust, en svo þarf ekki að vera. Því er gefin ákveðin merking með setningu ákvæðisins og lögskýringargögnum.“ Svo heldur hann áfram og segir í 3. tölulið, með leyfi forseta: „Af greinargerð má ráða að menn hafa hér ekki síst í huga auðlindir sjávar, einkum fiskstofnana. Ég tel að máli skipti að huga að því hvaða þýðingu ákvæðið um þjóðareign í stjórnarskrá hefur fyrir réttindi þeirra sem nú njóta veiðiheimilda skv. lögum um stjórn fiskveiða, nr. 116/2006. Þetta atriði er óljóst. Svar mitt til bráðabirgða er að ákvæði frumvarpsins sé tæpast til þess fallið“ - tæpast til þess fallið, segir hann, en útilokar það ekki - „að breyta núverandi réttarstöðu. Þetta merkir að verði niðurstaðan sú, t.d. í dómsmáli, þar sem á það kynni að reyna, að handhafar veiðiheimilda hafi nú þegar eignast yfir þeim réttindi sem stjórnarskráin verndar, verða þau tæpast skert með vísan til þessa stjórnarskrárákvæðis. Í stuttu máli, ákvæðið eitt og sér breytir sennilega engu um réttarstöðu þeirra sem nú njóta veiðiheimilda. Þó ber að árétta að þetta er flókið mál og æskilegt að nákvæm skoðun fari fram á þessu atriði og mögulegum afleiðingum ákvæðisins að þessu leyti.“ Þarna eru, virðulegi forseti, að mínu mati varúðarorð um það ákvæði sem verið er að leggja til sem ástæða er til að skoða og sem gefur tilefni til þess að kanna þetta betur og flana í engu að þessu. Og til viðbótar kemur að ef meiningin er að fara af stað með stjórnlagaþing, eins og enn þá virðist vera, þá hlýtur maður auðvitað að velta fyrir sér hvað það er sem gerir það að verkum að stjórnarmeirihlutinn er svona ákafur í að fara í stjórnlagaþing til að breyta stjórnarskránni frá grunni en samt á að binda hendur stjórnlagaþingsins eða a.m.k. að reyna það varðandi auðlindaákvæðið. Þá spyr maður: Hvað ætla menn að gera ef stjórnlagaþing vill ekki setja auðlindaákvæði í stjórnarskrána? Hvað ætla menn þá að gera? Þetta vekur upp spurningar um það sem ýmsar vísbendingar eru um núna að ekki á að hafa neitt stjórnlagaþing. Þess vegna eru menn svo ákafir í að setja auðlindaákvæðið inn af því þeir ætla sér að þvinga það í gegn með hvaða aðferðum sem til greina geta komið. Virðulegi forseti. Síðan er ítarleg umsögn af hálfu hagfræði- og félagsvísindadeildar Háskóla Íslands. Áður en ég vík að henni verður ekki hjá því komist að benda á athugasemdir Sigurðar Líndals um 1. gr. Í II. hluta í umsögn sinni, og raunar í I. hluta líka, fer hann ítarlega yfir 1. gr. og hann segir þar, með leyfi forseta: „Ég tel að skoða þyrfti 1. gr. frumvarpsins betur vegna óljósrar merkingar orða og hugtaka sem þar eru notuð.“ Það er auðvitað grafalvarlegt mál að tala um að óljóst sé hvaða merkingu orð og hugtök hafa í þessu ákvæði. Það gengur ekki ef fyrir fram er vitað að hugtök og orð í stjórnarskránni sjálfri séu óljós. Svo segir hann, með leyfi forseta: „Í orðið þjóðareign er ekki hægt að leggja hefðbundna merkingu eignarréttarins þótt þess hafi margsinnis gætt í umræðu. Almenn merking orðsins eign er hins vegar svo margþætt að hana er ekki unnt að leggja til grundvallar í rökræðu. Það hefur þó óspart verið notað í kappræðu sem Íslendingar stunda gjarnan, en er þar til truflunar og ýfir upp deilur.“ Endanleg niðurstaða Sigurðar Líndals um1. gr. er sú, með leyfi forseta: „Ég tel nauðsynlegt að huga vandlega að þessu og því rétt að fella brott 1. gr. þannig að betra tóm gefist til að huga að því hvernig slíkum yfirlýsingum verði fyrir komið ef á annað borð þykir rétt að hafa slíkt í stjórnarskrá.“ Ég hef eingöngu vitnað í tvo umsagnaraðila en ég mun í næstu ræðu minni fara yfir hagfræði- og viðskiptadeildina. Þarna eru virðulegir fræðimenn, óumdeildir, að benda á, þó að hæstv. forsætisráðherra haldi 

Hæstv. forseti. Þar sem klukkuna vantar nú fimm mínútur í tvö vildi ég óska eftir því við hæstv. forseta að hann fari að gefa okkur einhverjar vísbendingar um hversu lengi hann hyggst halda fundi áfram. Á mælendaskrá er fólk sem hafði ekki reiknað með að fundurinn mundi dragast þetta lengi og ég verð þá að gera ráðstafanir til þess að kalla það fólk út ef hæstv. forseti ætlar að halda áfram lengi nætur. Að vísu hefur þetta mál í sjálfu sér ekki verið rætt mjög lengi. Klukkan hálftólf í kvöld var búið að ræða það í 47 klukkutíma, en það náði þó ekki umræðutímanum sem t.d. vatnalögin tóku sem var 57 klukkutímar. Það var ekki hálfdrættingur á við fjölmiðlafrumvarpið, EES-samninginn eða Ríkisútvarpið. Í sjálfu sér má segja að þetta mál hafi ekkert verið rætt óskaplega 

Forseti þekkir öll þessi mál sem hv. þingmaður nefndi og hefur tekið þátt í umræðum um þau og finnst þessi umræða sem hér hefur verið algjör barnaleikur á við sumt það sem áður hefur gerst, en fagnar því að hv. þingmenn eru fúsir að halda áfram umræðunni og það verður svo enn um hríð.

Já, ég veit að sá hæstv. forseti sem nú situr á forsetastóli er margreyndur í því að ræða mál ítarlega í þinginu. Með breyttum þingsköpum er ræðutíma svo fyrirkomið að hann deilist þannig á milli þingmanna að menn þurfa að skipta með sér tímanum nokkuð reglulega og öðruvísi en áður var. Þetta kallar á, hæstv. forseti, að gera verður þær ráðstafanir að fólk sem er á mælendaskrá verði kallað út. En ætli hæstv. forseti ekki að halda áfram er í sjálfu sér óþarfi að gera því fólki rúmrusk sem er á mælendaskrá. Ég held að það sé nú útlátalaust fyrir hæstv. forseta að gefa okkur einhverjar vísbendingar um hversu lengi hann ætlar að halda áfram.

Forseta sýnist að allir þeir sem eru á mælendaskrá geti komist að á þeim tíma sem ljóst er að umræðan muni standa inn í nóttina.

Þetta er ónákvæmt, hæstv. forseti.

Já. Forseta þykir leitt að geta ekki gefið nákvæmari svör, en þau eru þessi.

Herra forseti. Eins og ég gat um í síðustu ræðu minni - sem var ekki nándar nærri búin, það er ekki viðbúið að ég klári með þessari 10 mín. ræðu minni, það er alltaf að styttast tíminn sem maður hefur til að ræða málin - þá sakna ég þess að hv. þm. Siv Friðleifsdóttir eða hv. þm. Birkir J. Jónsson séu ekki viðstödd umræðuna því að ég veit raunar ekki um hvað ég á að tala. Ég veit ekki hvort hægt er að gera kröfu til þess um miðja nótt, kl. 2, að kalla þessa þingmenn til umræðu um málið en þau eru meðflutningsmenn á nefndarálitinu sem við ræðum, áliti sérnefndar, eftir 1. umr. Mér finnst það skipta töluvert miklu máli hvort 4. gr. er inni eða úti og það veit ég ekki, ég hreinlega veit ekki hvort ætlunin er að hafa hana inni eða úti. Fyrst mér gefst tækifæri til þess ætla ég að fara í gegnum breytingar á stjórnarskránni eins og þær eru í dag. Þær eru afskaplega þunglamalegar, herra forseti. Strax og búið er að samþykkja breytingu á stjórnarskrá þarf að rjúfa þing. Hvað þýðir það praktískt? Að breytingar á stjórnarskrá eru alltaf gerðar í lok kjörtímabils. Það er reglan. Hvað gerist þá, herra forseti? Þá er breytingin borin undir þjóðina í venjulegri alþingiskosningu þar sem fólk kýs flokka eftir efnahagsástandi, eftir velferðarmálum, eftir hinum og þessum sjónarmiðum, það er alls ekki að kjósa um stjórnarskrána. Kjósendur eru ekki að greiða atkvæði um stjórnarskrána eina og sér. Þingið er að sinna breytingum á stjórnarskránni í hjáverkum. Einhver nefnd er að störfum sem fjallar um breytingu á stjórnarskránni. Síðan kemur það inn í þingið og er rætt fram og til baka í þjóðfélaginu og í lok kjörtímabilsins er það samþykkt hér á Alþingi, þing rofið og svo greiðir þjóðin atkvæði um það ásamt með einhverju allt öðru. Þjóðin er í rauninni að kjósa þingmenn fyrir næsta kjörtímabil og það er innifalið að hún greiði atkvæði um breytingu á stjórnarskránni. Yfirleitt vita menn ekkert af því þannig að það er ekki einu sinni til umræðu í kosningabaráttunni. Þetta finnst mér ekki vera nógu sniðugt. Ég tel að það sé mjög brýnt að breyta stjórnarskránni. Ég er búinn að fara í gegnum það nokkrum sinnum, fór vel í gegnum það í fyrstu ræðu minni að ýmislegt er mjög athugavert við stjórnarskrána, t.d. öll ákvæðin um forseta Íslands sem eru meira og minna plat. Gott dæmi er 26. gr. þar sem við fengum fyrir nokkrum árum þrjú merk lögfræðiálit, ég las þau öll og féllst á öll með mikilli aðdáun yfir þeirri lögspeki sem þar var að baki. En þau komust öll að mismunandi niðurstöðu, þessi þrjú álit. Stjórnarskráin er ekki greinilegri en það. Ég tek undir með hv. þm. Dögg Pálsdóttur um 1. gr. og 3. gr., ef 4. gr. á að vera inni. Nú vitum við það ekki einu sinni. En segjum að 4. gr. eigi að vera inni og halda eigi stjórnlagaþing þá finnst mér dálítið skrýtið að verið sé að breyta stjórnarskránni rétt áður en á að fara að breyta henni, bæði varðandi þjóðaratkvæðagreiðslur og eins varðandi auðlindaákvæði. Sá grunur læðist að mér - ég hef nefnt það áður en maður neyðist til að endurtaka sig þegar nýir menn hlusta, nýir hv. þingmenn - að það eigi ekki að setja þetta stjórnlagaþing. Af hverju eru menn að breyta stjórnarskránni ef það á að koma á stjórnlagaþingi sem á að breyta henni alveg frá grunni? Þá er verið að taka fram fyrir hendurnar á stjórnlagaþinginu. Annaðhvort treysta menn ekki stjórnlagaþinginu eða ætla ekkert að setja það í gang eða trúa því að þar verði allt upp í loft og engin niðurstaða náist og þess vegna sé eins gott að breyta stjórnarskránni pínulítið áður. Ég hef ekki enn þá farið í gegnum einstakar greinar í þeim breytingum sem fyrir liggja. Í 1. gr. er fjallað um fyrirbærið náttúruauðlindir. Þetta er í mínum huga mjög óskýrt hugtak. Í fyrsta lagi: Hvað er auðlind? Samkvæmt orðanna hljóðan er það lind sem auður vellur upp úr, mundi maður telja. Náttúruauðlind er þá væntanlega einhver auðlind í náttúrunni sem auður vellur upp úr. Sú auðlind sem menn horfa oftast til eru fiskstofnarnir kringum landið. Mjög margir sjá þá sem hina einu sönnu auðlind og ekkert annað. Aðrir hafa svo uppgötvað að til er eitthvað sem heitir orka í fallvötnum og þar sprettur auður upp úr engu og svo er tíðnisvið rafsegulbylgna verndað sem auðlind. Rafsegulbylgjur eru útvarpsbylgjur, sjónvarpsbylgjur, ljós og annað slíkt, afskaplega vítt spektrum af bylgjum. En tíðnisvið rafsegulbylgna er að verða auðlind, selt dýrum dómi fyrir nokkrum árum um alla Evrópu fyrir milljarða dollara eða evrur eða hvað það nú er. Yfirleitt er allt það sem er takmarkað auðlind, það virðist vera lögmál. Nú er það þannig að fiskveiðar á Íslandi voru mjög mannskæðar, þeim fylgdu hörmungar - ég get ekki talað um það án þess að geta þess að í pínulítilli frétt, sem lét lítið yfir sér, var sagt að í fyrsta skipti í Íslandssögunni hefði enginn sjómaður farist hér við land á síðasta ári. Það hefði átt að verða tilefni til hátíðarhalda, herra forseti, það er ekki lítið sem hefur verið lagt á þessa þjóð í gegnum aldirnar hvað varðar mannskaða við fiskveiðar. Það er það verð sem við höfum borgað fyrir fiskveiðarnar. Þegar skipakosturinn varð betri varð auðveldara að veiða fiskinn. Óttast var að honum yrði útrýmt og þá þurfti að takmarka aðganginn að fiskimiðunum. Þá fyrst varð þetta auðlind. Það er svo merkilegt með árnar sem menn tala núna um sem auðlind, orkuna, þær voru til bölvunar í sveitum landsins fyrr á öldum, skildu að héruð og menn og skepnur fórust í þessum jökulám. Allt í einu eru þær orðnar auðlind vegna þess að mannshugurinn, mannvitið, kom þar að. Það skyldi nú ekki vera í öllum tilfellum að auðlind verði ekki til fyrr enn mannauðurinn kemur að, hvort sem það er orka, rafsegulbylgjur, sjávarútvegur eða hvað það nú er. Þetta fyrirbæri, náttúruauðlind, er í rauninni mannauður. Þess vegna er í mínum huga alls ekki klárt hvað náttúruauðlind er, það breytist. Það sem einu sinni var til bölvunar, Þjórsá t.d., er nú auðlind. Svo er það þjóðareignin. Ég veit hvað er mín eign. Ég get selt það sem ég á, ég get eyðilagt það, ég get gert við það það sem ég vil. Bíllinn minn t.d., ég má nota hann, ég má veðsetja hann og ég má selja hann. En þjóðareign, hvað skyldi það nú vera? Getur maður veðsett þjóðareign? Getur maður selt hana? Getur einhver hluti af þjóðinni selt þjóðareignina, sinn part? Getur einn maður komið og sagt: Ég ætla að ná í 1:300.000 af þessari eign? Nei, það er ekki hugsunin. Þetta er eitthvert algilt hugtak sem ég fæ engan botn í. Þetta er ekki eign, getur ekki verið það fyrir utan það að hugtakið þjóð er heldur ekki klárt í hugum manna því að rétt á eftir stendur: „Ríkið fer með forsjá þeirra.“ Ríkið! Það er allt annað. Ríkið er lögpersóna sem stýrir ríkisvaldinu, innheimtir skatta, sér um velferðarkerfið. Í mínum huga, eins og ég gat um í einni ræðu minni, sem ég hélt um miðja nótt, hefur ríkið þann eina tilgang að vernda mannréttindi og stjórnarskráin hefur þann eina tilgang að segja frá því hvaða mannréttindi eru í gildi. Nú sé ég að tími minn er liðinn og ég er ekki búinn að ræða nema takmarkað um 1. gr. þannig að ég þarf sennilega að taka aftur til máls. Draumur hæstv. forseta um að þessu máli sé lokið - ef öðrum liggur svona margt og mikið á hjarta eins og mér þá held ég að langt verði í það að umræðunni verði lokið. Þó að hægt sé að taka ræðutíma hvers og eins, leggja hann saman og fá út einhverja tölu, kl. 3 eða 4 í nótt, þá er langt í frá að svo sé hvað mig varðar alla vega.

Virðulegi forseti. Sú umræða sem hér hefur farið fram í kvöld og þær viðræður sem við höfum átt hafa gert það að verkum að ég met það þannig að á þessum tímapunkti sé rétt að leggja það til við forseta að þessari umræðu verði frestað, málinu vísað til nefndar þar sem reynt verði til þrautar að kanna möguleikana á því að hægt sé að ljúka þessu stjórnarskrármáli í sátt. Ég held að það væri mikill bragur að því fyrir þingið að geta lokið því þannig að allir séu sæmilega sáttir um þá niðurstöðu sem hugsanlega gæti orðið. Til þess að hægt sé að ná sátt tel ég að málið þurfi að koma til nefndar. Því ætla ég að leyfa mér, virðulegi forseti, að leggja það til að umræðu um þetta mál verði frestað og því vísað til sérnefndar um stjórnarskrármál.

Hæstv. forseti. Ég fagna þessari tillögu hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar. Ég tek undir þau sjónarmið hans að mikill bragur sé á því að taka málið til nefndar við þessar aðstæður og eins og staðið er að málinu um þessar mundir. Ég treysti því að forseti verði við þessum tilmælum formanns sérnefndarinnar.

Forseti tekur þessum tilmælum og frestar 4. máli á dagskránni, stjórnarskipunarlögunum. Málið gengur þá til sérnefndar um stjórnarskrármál.

Virðulegi forseti. Fyrir fáeinum dögum ræddum við á þinginu og voru samþykkt lög til að styðja betur við þau gjaldeyrishöft sem eru í gildi á Íslandi. Við í Sjálfstæðisflokknum sátum hjá við þá atkvæðagreiðslu á þeirri forsendu að þeirri ríkisstjórn sem nú ræður för mistekst algerlega að fást við það verkefni að styrkja krónuna. Þrátt fyrir allar yfirlýsingarnar sem féllu hér um mikilvægi þess að gera breytingar á Seðlabankanum, þrátt fyrir allar yfirlýsingarnar um að ný ríkisstjórn mundi endurvinna traust og endurskapa traust á því sem þar var að gerast og í opinberum fjármálum heldur gengi krónunnar áfram að falla. Frá því að þessi ríkisstjórn tók við störfum hefur gengi krónunnar fallið um 16% síðan 1. febrúar, 16% fall á gjaldmiðlinum síðan 1. febrúar. Þetta er allur árangurinn.  Hvað er þessi ríkisstjórn að gera til að hindra þessa atburðarás, að stöðva frekara fall krónunnar?

Herra forseti. Ég var að rifja upp í huganum þegar gengi krónunnar hrundi á útmánuðum ársins 2008 og náttúrlega hið mikla áfall í haust, þá ræddu menn það auðvitað og höfðu af því miklar áhyggjur en ég man ekki eftir svona einföldum málflutningi þá, að menn hafi talið að þetta væri allt því að kenna að ríkisstjórnin hefði ekki í sínum höndum að kippa þessum hlutum í lag með einföldum hætti. Það væri fróðlegt að heyra það frá hv. málshefjanda: Hvað telur Sjálfstæðisflokkurinn að betur hefði mátt fara í þessum efnum, hvernig hefði Sjálfstæðisflokkurinn staðið að málum?  Að sjálfsögðu eru það vonbrigði að krónan skuli hafa veikst aftur. Á því eru ýmsar skýringar, gjalddagar og vaxtaafborganir. Það er líka greinilega þannig að lengri gjaldfrestir útflutningsfyrirtækja þýða hægari skil gjaldeyris til baka. Birgðasöfnun hefur þarna áhrif og margt fleira sem leggst saman og veldur því að viðleitnin til að styrkja og koma stöðugu gengi á krónuna er erfiðari glíma en menn höfðu verið að vona. Það hefur þó náðst að sjálfsögðu sá árangur að vaxtalækkunarferli er hafið og vextir munu lækka núna hratt hjá fjármálastofnunum sem hafa í raun og veru beðið eftir því tækifæri. Það eru ágætar ástæður til að ætla að gengi krónunnar styrkist á nýjan leik núna á fyrri hluta og fram á mitt ár. Þá eru að vísu aftur allþungir gjalddagar þannig að þetta er viðvarandi viðfangsefni að reyna að ná tökum á ástandinu en það er ekki þannig að menn hafi í sínum höndum einföld úrræði til að kippa þessu í liðinn nema þá ef það væri það eitt að taka áhættuna af því að nota í stórum stíl dýrmætan gjaldeyrisvaraforða til að kaupa upp gengi krónunnar.

Virðulegi forseti. Það er rangt sem hér er haldið fram að það þurfi í stórum stíl að nota gjaldeyrisvaraforða Seðlabankans til þess að styðja við gengi krónunnar. Staðreyndirnar tala sínu máli. Með litlum minni háttar inngripum í gjaldeyrismarkaðinn hafði Seðlabankinn mikil áhrif. Það sem hefur í millitíðinni gerst er að Seðlabankinn er horfinn af vettvangi. Nýi seðlabankastjóri ríkisstjórnarinnar hefur greinilega tekið ákvörðun og nýja peningamálastjórnin sem núna er rekin í Seðlabankanum, það er nýja stefnan 

Herra forseti. Kannski við fáum sjálfstæðismenn til að kenna okkur hvernig á að gera þetta. 

Á að gefast upp?

Engar tillögur, ekki neitt annað en þá það að taka áhættuna af því að ráðstafa dýrmætum gjaldeyrisforða í tímabundnar aðgerðir til að lyfta upp gengi krónunnar. Er það það sem Sjálfstæðisflokkurinn vill að ríkisstjórnin geri núna dagana 

Herra forseti. Það er ekki ofsögum sagt að íslenskir námsmenn hafi verulegar áhyggjur af framtíð sinni. Í ljósi þess að 18 þúsund Íslendingar eru atvinnulausir blasir sú staðreynd við okkur að um 13 þúsund háskólanemar eru á leið út á vinnumarkaðinn á sumarmánuðum og við höfum kallað eftir því á vettvangi Alþingis hvað hæstv. ríkisstjórn ætli sér að gera til að koma til móts við bráðavanda námsmanna. Hæstv. menntamálaráðherra lýsti því yfir fyrr í dag að hún teldi líklegt að ríkisstjórnin mundi koma til móts við vanda 3–4 þúsund íslenskra námsmanna þannig að þá standa eftir 9–10 þúsund námsmenn og hvað þeir eigi að hafa að störfum í sumar, hvort þeir eigi að koma sér út á vinnumarkaðinn eða stunda sumarnám líkt og við höfum rætt í þinginu. Ég vil því spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvort hún telji að það sé nóg að koma einungis til móts við 3–4 þúsund námsmenn þegar ljóst er að við 13 þúsund námsmönnum blasir atvinnuleysissumar verði ekkert að gert. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hún hyggist beita sér fyrir því að efla Nýsköpunarsjóð námsmanna. Árið 2003 veitti Nýsköpunarsjóður námsmanna 161 námsmanni styrk til að fara út í nýsköpunarverkefni sem mörg hver hafa gefið mjög góðan árangur en árið 2008 voru styrkirnir einungis 79. Það er mikilvægt þegar við horfum upp á það að 13 þúsund háskólanemar muni mögulega ekki hafa neitt fyrir stafni í sumar að við grípum til allra úrræða til að koma til móts við þennan hóp. Þess vegna beini ég þessum tveimur spurningum til hæstv. ráðherra: Ætlar hún að koma til móts við fleiri en 3–4 þúsund námsmenn eins og hún sagði í fréttum í morgun og hyggst hæstv. ráðherra fjölga styrkjum hjá Nýsköpunarsjóði námsmanna?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birki J. Jónssyni fyrir að vekja máls á þessu hér. Það er rétt að starfshópur, eins og ég greindi frá í þessari pontu fyrir einhverjum vikum, hefur verið að vinna að málum hvað varðar sumarstörf námsmanna og miðað við þær áætlanir og spár sem hafa verið gerðar er áætlað eða svartsýnustu spár segja að u.þ.b. 7 þúsund stúdentar séu mjög svartsýnir á að fá vinnu. Ef við reiknum atvinnuleysi stúdenta miðað við að það sé meira en meðalatvinnuleysi er miðað við að u.þ.b. 5 þúsund stúdentar gætu verið án vinnu. Eins og hv. þingmönnum er kunnugt er auðvitað mjög hart í búi hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna eins og öðrum samfélagsstofnunum um þessar mundir. Sjóðurinn þurfti að taka á sig skerðingu á eigin fé í síðustu fjárlögum upp á milljarð en við viljum reyna að koma til móts við námsmenn og í morgun samþykkti ríkisstjórnin framlag upp á 650 millj. kr. til aukningar eigin fjár lánasjóðsins sem gerir það að verkum að sjóðurinn getur lánað út til 3–4 þúsund námsmanna. Þetta er auðvitað gert með fyrirvara um samþykki Alþingis en það verður líka að horfa á það að þessir námsmenn eiga rétt á atvinnuleysisbótum sem gætu numið allt að milljarði og upp undir 1,4 milljarða ef miðað er við að t.d. 5 þúsund námsmenn yrðu atvinnulausir. Um það bil 75% námsmanna eiga rétt á atvinnuleysisbótum þannig að þarna erum við í raun að taka ákvörðun um forgangsröðun hvort við viljum að námsmenn mæli götur á atvinnuleysisbótum eða hvort þeim sé beint í nám samkvæmt reglum Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Það er auðvitað alveg ljóst að háskólarnir þurfa að fá framlög til að geta boðið upp á nám. Háskóli Íslands hefur t.d. gefið það upp í ljósi síns ástands að hann þurfi að fá framlög. Hluti af þessum aðgerðum miðar að því að háskólarnir geti þá boðið upp á nám fyrir þessa námsmenn.

Herra forseti. Að sjálfsögðu fögnum við öllum þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin beitir sér fyrir til að koma til móts við vanda námsmanna en við hljótum líka að spyrja hvort nóg sé að gert í þessum efnum. Ég vil endurtaka spurningu mína til hæstv. ráðherra um það hvort ráðherrann hyggist beita sér fyrir auknum fjárframlögum til Nýsköpunarsjóðs námsmanna þannig að hægt sé að fjölga verkefnum til handa hugvitssömum námsmönnum sem vilja nýta hæfileika sína og koma hugmyndum sínum í framkvæmd, sérstaklega í ljósi þess að mörg þúsund námsmenn eiga það yfir höfði sér að geta ekki stundað nám í sumar og hafa heldur ekki atvinnu við hæfi og þurfa að fara á atvinnuleysisbætur. Það er visst ósamræmi á milli þess sem forsvarsmenn stúdenta við háskóla landsins hafa haldið fram, að 13 þúsund námsmenn telja að þeir eigi mjög litla möguleika á atvinnu í sumar, og þeim tölum sem hæstv. ráðherra bar á borð fyrir okkur. Við þurfum að fá það á hreint 

Virðulegi forseti. Svo ég víki fyrst að þessu vísa ég í könnun sem starfshópur iðnaðarráðuneytisins lét gera meðal stúdenta þar sem niðurstaðan varð að um 7.000 stúdentar voru svartsýnir á að fá vinnu. Hins vegar var líka gerð könnun út frá þeirri nálgun að meta atvinnuástand námsmanna. Oft hefur sú aðferð verið notuð að miða bara við að atvinnuleysi í aldurshópnum 16–24 ára sé sett í ákveðið hlutfall við almennt atvinnuleysi. Út frá þeirri nálgun mætti ætla að 3.600 stúdentar yrðu án vinnu í sumar. Þá er miðað við að þessi hópur sé almennt meira atvinnulaus eða eigi erfiðara með að finna sér vinnu en almennt á vinnumarkaðnum. Hvað varðar sumarstörf fyrir stúdenta er verið að skoða möguleika á því að efla Nýsköpunarsjóð námsmanna. Sá starfshópur sem hér er vísað í á vegum iðnaðarráðherra hefur skoðað það að stofna tímabundinn verkefnasjóð, sumarverkefnasjóð, til að koma til móts við námsmenn. Enn fremur er verið að skoða möguleika á verkefnum sem hér voru kynnt undir almennu átaki til atvinnusköpunar hvað varðar stígagerð og skógræktarverkefni sem ætti líka að geta nýst námsmönnum þannig að áfram er unnið að þessum málum. Skrefið í dag miðar í rauninni bara að því að koma til móts við námsmenn sem vilja stunda sumarnám en það er líka unnið að því að fjölga störfum fyrir námsmenn. 
            

Ég bið hv. þingmenn að fylgjast með klukkunni og ef forseta yfirsést að hnippa í menn til að þeir fylgi tímanum eftir sem áður.

Virðulegi forseti. Fyrrverandi sjávarútvegsráðherra Einar K. Guðfinnsson tók ákvörðun um að heimila hvalveiðar næstu fimm árin. Þegar vel var liðið á janúarmánuð var með tilkomu hæstv. núverandi sjávarútvegsráðherra í ráðuneytið strax farið að gagnrýna þá aðgerð og boða breytingar á því vinnuferli sem var komið í gang. Þetta hefur haft þær afleiðingar að þeir sem hugðu á atvinnuuppbyggingu í þessum iðnaði, sérstaklega hvað varðar hrefnuveiðimenn, hafa ekki getað fengið það fjármagn eða lagt í að leggja fram það fjármagn sem þarf til að stofna öflugt fyrirtæki um þetta. Það er það mikil óvissa um framtíðina að ekki er hægt að leggja í þær fjárfestingar sem upphaflegar áætlanir gerðu ráð fyrir og hefðu haft í för með sér mjög spennandi atvinnusköpun. Þess í stað mun þetta fara af stað með einhverjum lágmarksrekstri og lágmarksfjárfestingu sem mun auðvitað hefta þennan atvinnuveg og er orsökin falin í þeirri óvissu sem fram undan er. Nú liggur á borðinu hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra frumvarp að lögum þar sem m.a. er gert ráð fyrir að taka úr gildi þessar heimildir til fimm ára sem nauðsynlegar eru til að hægt verði að fara í frekari fjárfestingar og uppbyggingu atvinnugreinarinnar. Ég spyr hæstv. sjávarútvegsráðherra hvort þetta sé það frumvarp og sú lína sem hann muni fylgja eftir verði hann áfram með ítök í sjávarútvegsráðuneytinu eftir kosningar. Ég varpa einnig fram þeirri spurningu hvort honum finnist ekki eðlilegt og í raun gott að fá fram skýran vilja Alþingis sem liggur 

Herra forseti. Öllu má nú nafn gefa. Ég mundi ekki kalla það vinnuferli sem var í gangi í þessum málum af hálfu forvera míns. Satt best að segja var með ólíkindum þegar farið var að skoða það mál hvernig umbúnaðurinn var hvað varðar stjórnsýslureglur og stjórnsýsluframkvæmd, lagastoðina sem þetta byggði á og margt fleira. Sú vinna hefur hins vegar nú öll verið sett í gang og vissar afurðir hennar litið dagsins ljós í formi þess að það er búið að breyta aðkomunni að úthlutun leyfa, tryggja þar jafnræði, fleiri aðilum gefst kostur á að sækja um leyfi ef þeir fullnægja kröfum og annað í þeim dúr sem er í samræmi við nútímaviðhorf til stjórnsýslu og jafnræðis í atvinnunýtingu af þessu tagi. Frumvarp um hvali liggur á heimasíðu ráðuneytisins. Það er afrakstur starfshóps sem ég skipaði. Ég ákvað að hafa ferlið allt saman opið og gagnsætt, bæði hvað varðar hvalaskoðunarsvæði og þessi drög að frumvarpi. Nú geta menn komið sjónarmiðum sínum að og rætt þau en að öðru leyti bíður það mál að sjálfsögðu næsta þings og nýrrar ríkisstjórnar. Það stóð aldrei til að reyna að afgreiða ný lög um þessi mál fyrr en á næsta þingi. Mönnum mun gefast færi á að skoða það, tjá sig um það og koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Það eina sem að mínu mati er óumflýjanlegt að afgreiða fyrr en síðar vegna vorsins og sumarsins sem í hönd fer er sú tilraun að sætta andstæð sjónarmið og andstæða hagsmuni milli hvalveiða og hvalaskoðunar sem eru fólgin í því að taka frá ákveðin hvalafriðunar- eða hvalaskoðunarsvæði. Ég reikna með að afgreiða það mál en láta frumvarpið og frekari meðferð málanna bíða næsta þings að öðru leyti.

Virðulegi forseti. Það er í þessu eins og öðru hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra að hann svarar ekki spurningum mínum. Ég spurði hann hvort sú stefna sem í raun væri boðuð í því frumvarpi að lögum sem liggur á heimasíðu ráðuneytisins væri hans stefna og þar með hvort hann tæki úr sambandi þær heimildir til fimm ára sem veittar hafa verið og eru grundvöllur þess að byggja upp og leggja í fjárfestingu í þessari atvinnugrein eins og öðrum. Það getur enginn farið í tugmilljóna eða hundrað milljóna króna fjárfestingu með það eitt í farteskinu að geta hugsanlega starfað í greininni í eitt ár. Ég vil endilega að hæstv. sjávarútvegsráðherra svari þessari spurningu. Þegar ég vitnaði í vinnuferlið var ég ekki að vitna í vinnuferli á vegum ráðuneytisins. Ég vísaði í það vinnuferli sem var komið af stað hjá því fólki sem er búið að bíða í mörg ár með atvinnutæki sín, þekkingu sína og reynslu undir þeim loforðum að hér ættu aftur að fara af stað hvalveiðar. Ég var að vitna í væntingar þess fólks um að geta farið að stunda vinnu sína aftur. Það vinnuferli var rofið 

Herra forseti. Maður veltir stundum fyrir sér hvort hv. þm. Jón Gunnarsson vilji helst að engin önnur atvinnustarfsemi sé stunduð á Íslandi en hvalveiðar. Það er fleira í þessu máli en það eitt. Ætli það skipti ekki máli að reyna að vanda umbúnað um þessi mál og hafa eftir því sem kostur er sæmilegan frið milli atvinnugreina, milli mismunandi nýtingarforma, þegar hlutir af þessu tagi eiga í hlut. Ég hef ekki tekið neina endanlega afstöðu til frumvarpsins. Það er unnið af þessum starfshópi. Það er lagt upp á ábyrgð hans. Þeir menn sem starfshópinn skipa bera ábyrgð á innihaldi frumvarpsins en ég get hiklaust sagt að í öllum aðalatriðum er fólgin stórfelld framför í þessu frumvarpi frá gildandi lögum frá 1949 um starfsleyfi hvalstöðva sem eru náttúrlega á engan hátt í samræmi við nútímastjórnsýslu og -hugsun í þessum efnum í dag. En það bíður, eins og ég sagði, betri tíma að takast á við það hér. Málið kemur að sjálfsögðu til Alþingis þegar frumvarpið verður 

Virðulegur forseti. Eins og hér hefur komið fram er krónan að veikjast, atvinnuleysið að aukast og efnahagslíf landsins stendur mjög veikt. Þetta er grafalvarleg staða og alveg ljóst að við þurfum að koma efnahagslífinu í gang. Við framsóknarmenn höfum talað þar um róttæka aðgerð, 20% leiðréttingu á skuldum bæði húsnæðislána og til fyrirtækja, á meðan núverandi ríkisstjórnarflokkar hafa verið í hálfgerðum smáskammtalækningum, því miður. Það þarf líka að hagræða í ríkisrekstri. Það er ljóst að heilbrigðisþjónustan og menntakerfið taka um 60% af útgjöldum ríkisins og við þurfum að hagræða um 50 milljarða í næstu fjárlögum árið 2010, 50 milljarða aftur 2011 og 2012, 150 milljarða á næstu þremur árum. Þessi hagræðing hlýtur að koma við heilbrigðisþjónustuna. Núna erum við komin fram í apríl og ljóst að rammar ráðuneyta hljóta að vera orðnir nokkuð skýrir. Því er mjög mikilvægt að þegar hagrætt er innan heilbrigðisþjónustunnar sé það ekki gert þannig að grunnþjónustan bíði varanlegan skaða vegna þess að þegar hagur vænkast á ný er mjög mikilvægt að við getum strax aukið þjónustuna aftur. Við hæstv. heilbrigðisráðherra höfum á fyrri tíð rætt saman um t.d. tilvísanakerfi að danskri fyrirmynd sem gæti líklega sparað um 500 milljarða kr. eða upp undir það á ári án þess að þjónustan mundi skerðast. Því spyr ég hæstv. heilbrigðisráðherra: Er heilbrigðisráðherra búinn að undirbúa hvað gerist eftir kosningar? Það líður að kosningum. Ég geri mér grein fyrir því að hæstv. ráðherra getur ekki núna tekið pólitískar ákvarðanir um hvernig eigi að hagræða innan heilbrigðisþjónustunnar en það væri óábyrgt að undirbúa ekki neitt. Því vil ég gjarnan spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra: Þarf Alþingi að koma saman á sumarþingi strax eftir kosningar 

Hæstv. forseti. Það er komið undir kjósendum þessa lands hvert framhald verður á því ríkisstjórnarsamstarfi sem stofnað hefur verið til. Það liggur í loftinu, finnst mörgum, að þarna á verði framhald enda komnar yfirlýsingar frá báðum stjórnarflokkunum um að hugur þeirra standi til slíks en við hljótum að bíða úrslita kosninganna, að sjálfsögðu, hvað þetta snertir. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að við þurfum að vanda til verka þegar fjárlög næsta árs eru annars vegar. Fyrir dyrum stendur umtalsverður niðurskurður í ríkisútgjöldum. Það er jafnframt ljóst að við þann niðurskurð þurfum við að forgangsraða og þá þannig að þeirri þjónustu sem viðkvæmust er verði hlíft. Við höfum ráðist í umtalsverðan niðurskurð í heilbrigðiskerfinu, sem nemur 6,7 milljörðum kr. á þessu ári. Þetta hefur kallað á mikið samstarf innan heilbrigðisþjónustunnar og það er gott til þess að hugsa hve vel starfsfólk almennt og stjórnendur heilbrigðisstofnana hafa tekið í þau mál og lagst saman á árarnar. Það þarf að verða framhald á þeirri samvinnu. Það er rétt hjá hv. þingmanni að við þurfum að hugsa fram í tímann og hún nefnir sérstaklega tilvísanakerfi sem gæti orðið til þess að koma böndum á ríkisútgjöldin í heilbrigðisþjónustunni. Við megum hins vegar ekki flana þar að neinu. Það á ekki að taka nein 

Virðulegur forseti. Það er alveg rétt að það veltur á kjósendum hvernig kosningarnar fara. Ég verð að segja eins og er að staðan sem við horfum framan í núna hræðir mig að vissu leyti. Það er vegna þess að vinstri flokkarnir mælast með það mikið fylgi að hér gæti orðið hrein vinstri stjórn að afloknum kosningum. Og vinstri sporin hræða. 
             Ég held að það væri skynsamlegt að meiri jarðtenging væri í þeirri ríkisstjórn en nú er af því að það hefur valdið okkur framsóknarmönnum miklum vonbrigðum hvað ríkisstjórnin hefur lítið komið til móts við fyrirtækin og heimilin í landinu. Þetta eru smáskammtalækningar sem ríkisstjórnin hefur stundað og sú tillaga sem við höfum komið fram með í okkar efnahagstillögum um 20% leiðréttingu á skuldum bæði fyrirtækja og heimila er róttæk tillaga sem verður að fara í. Sporin hræða. Virðulegur forseti. Ég fagna því 

Hæstv. forseti. Það hefur komið fram í máli mínu, bæði á Alþingi og utan þingsins, að ég er hlynntur því að við stefnum að því að taka upp valfrjálst stýrikerfi, tilvísanakerfi eins og hv. þingmaður víkur hér að. Það er viðfangsefni komandi mánaða og missira að búa í haginn fyrir slíka kerfisbreytingu. Síðan er hitt, af því að vikið var að sporum sem hræða og öðrum sem hræða síður, ég hef fylgst með mikilli velþóknun með þeirri endurnýjun sem á sér stað innan Framsóknarflokksins. Þar tel ég að séu að verða jákvæðar áherslubreytingar vegna þess að það sem hræðir kannski mest af öllu eru sporin sem stigin voru af gömlu Framsókn. Muna menn eftir S-hópnum? Ég ætla að láta 

Herra forseti. Miðað við orðaskipti hæstv. fjármálaráðherra áðan við aðra þingmenn virðist sem hæstv. fjármálaráðherra, sá annars geðþekki maður, hafi farið aðeins öfugum megin fram úr rúminu. Ég ætla mér engu að síður að spyrja hann nokkurra spurninga og minna hann á að frá 1. febrúar - og þó að honum þyki erfitt að heyra það - hefur ekki bara krónan fallið um 16% - verkin áttu að tala, þið munið það - 8.000 manns til viðbótar á atvinnuleysisskrá frá 1. febrúar og mörg hundruð fyrirtæki hafa orðið gjaldþrota frá 1. febrúar. Ég bið hæstv. fjármálaráðherra að spara mér þuluna um Sjálfstæðisflokkinn enn og aftur,  
             Það er svo skrýtið að það er eins og fólk vilji ekki tala um framtíðina,  Síðan er auðvitað stóra fréttin í auglýsingunni. Þar stendur: „Verðmati nýju bankanna lokið sem fyrst samhliða endurfjármögnun.“ Þetta er náttúrlega stórfrétt. Miðað við margar stórar fréttir núna yfir páskana 

Herra forseti. Ef við förum aðeins yfir þetta með gengið lætur nærri að gengi krónunnar hafi lækkað um 100% á u.þ.b. ári. Sjálfstæðismenn gera hér mikið úr því að 16% af þessari lækkun sé á ábyrgð núverandi ríkisstjórnar vegna þess að gengið hefur gefið eftir núna í mars og byrjun apríl. Er það þá ekki þannig að 84% af þessu gengishruni sé á ábyrgð Sjálfstæðisflokksins? Ég er ekki feiminn við þessa umræðu  Hvað varðar upplýsingar um ríkisfjármál er unnið samkvæmt því erfiða prógrammi að ná 150–170 milljarða halla á ríkissjóði í boði Sjálfstæðisflokksins, sem Sjálfstæðisflokkurinn skilur eftir sig, niður í 0, þ.e. frumjöfnuði á árinu 2011 og heildarjöfnuði á árinu 2013. Þetta er skýrt og menn vita hvað þetta þýðir, að það þarf að taka fyrsta skrefið á næsta ári og stærðargráða þess er 35–55 milljarðar kr. í minna bil milli tekna og gjalda hjá ríkissjóði. Þannig er þetta. Þessi spil hafa verið lögð á borðið og við erum ekki að fela það fyrir kosningar hvað við teljum að þurfi að gera eftir kosningar. Varðandi matið á bönkunum er yfirmatið nú að störfum eftir því sem ég best veit í öllum þremur tilvikum. Hversu langan tíma það nákvæmlega tekur get ég ekki upplýst, ég hef ekki þær dagsetningar eða tímasetningar í mínum höndum en ég 

Herra forseti. Ég gat mér rétt til um fúkyrðaflauminn, ég fékk hann alveg þannig að þar hafði ég rétt fyrir mér. Líka varðandi það að svarið var ekkert svar. Þetta er eins og segir í laginu: Ekkert svar, ekkert svar, frá ríkisstjórninni.  Ókei, við erum búin að fá það upplýst. Samfylkingin ber núna 100% -  Það sem liggur líka fyrir er að það er bullandi ágreiningur meðal ríkisstjórnarflokkanna varðandi atvinnumál, enda segir hér „Áætlun í vinnslu“ þegar kemur að verkefnum sem eru þjóðhagslega arðbær og krefjast mikillar atvinnuþátttöku. 

Herra forseti. Ég verð að segja alveg eins og er hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur til hróss að það er ekki alveg kjarklaus manneskja sem kemur í ræðustól á Alþingi, talar fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins og ætlar nú að fara að kenna okkur hinum ábyrgð og heiðarleika í fjármálum. Það er ekki alveg kjarkleysi af Sjálfstæðisflokknum núna rétt eftir páskana að fara upp með málflutning af því taginu. Ég tel að þessi ríkisstjórn hafi staðið fast í fæturna 

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. viðskiptanefnd um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, nánar tiltekið um slit fjármálafyrirtækja. Frumvarpið sem hér um ræðir er afrakstur heildarendurskoðunar á XII. kafla laga um fjármálafyrirtæki og er jafnframt viðbrögð við því ástandi sem skapaðist hér á landi við fall bankanna í fyrrahaust. Við gerð frumvarpsins hefur einkum verið lögð áhersla á að jafnræðis kröfuhafa verði gætt og að reglur um endurskipulagningu og slit fjármálafyrirtækja samræmist hliðstæðum reglum um önnur fyrirtæki og einstaklinga, en þær reglur er að finna í gjaldþrotaskiptalögunum, nr. 21/1991, sem eru þrautreynd og hafa gefist vel. Í nefndarálitinu er rifjað upp að með lögum nr. 130/2004 var tilskipun um endurskipulagningu fjárhags fjármálafyrirtækja og slit þeirra og samruna við önnur fjármálafyrirtæki innleidd í íslenskan rétt. Tilskipuninni var m.a. ætlað að koma á samræmdum reglum á Evrópska efnahagssvæðinu um endurskipulagningu fjárhags og slit fjármálafyrirtækja. Við þekkjum hvað gerðist haustið 2008 þegar stjórnir þriggja stærstu bankanna hér á landi óskuðu eftir því við Fjármálaeftirlitið að það gerði ráðstafanir til að yfirtaka þá. Þá dugði ekki það regluverk og sú lagasetning sem það byggði á og hér þurfti að setja neyðarlög. Aðstæðurnar voru ófyrirsjáanlegar þegar reglur XII. kafla laga um fjármálafyrirtæki voru settar og óvenjulegar að því leyti að segja má að heilt fjármálakerfi hafi fallið með bönkunum þremur en ákvæðin sem byggð voru á þessari tilskipun miðuðust fremur við að ein fjármálastofnun eða hluti fjármálakerfis hryndi en ástand í fjármálakerfinu væri þó nokkurn veginn eðlilegt að öðru leyti. Það var gripið til þess að setja svonefnd neyðarlög, nr. 125/2008. Með þeim voru gerðar ýmsar breytingar á ákvæðum laga um fjármálafyrirtæki. Fjármálaeftirlitinu var m.a. veitt víðtæk heimild til að yfirtaka stjórn fjármálafyrirtækis við tilteknar aðstæður og eftirlitinu veitt heimild til að skipa fimm manna skilanefndir sem ætlað var að fara með allar heimildir stjórna yfirteknu fjármálafyrirtækjanna samkvæmt ákvæðum laga um hlutafélög og hafa umsjón með meðferð eigna þess og annast rekstur. Þessi lög voru síðan endurbætt með svokölluðum nóvemberlögum, nr. 129/2008. Á þeim lögum voru gerðar þríþættar breytingar. Í fyrsta lagi var kveðið á um að fjármálafyrirtæki gæti verið í greiðslustöðvun í allt að 24 mánuði. Einnig að aðstoðarmaður í greiðslustöðvun yrði ekki skaðabótaskyldur vegna ákvarðana sinna og aðgerða sem aðstoðarmaður nema um væri að ræða brot af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi, en þetta ákvæði var byggt á ákvæðum í neyðarlögunum sem ég nefndi áðan, um skilanefndir og starfsmenn Fjármálaeftirlitsins sem voru undanþegnir slíkri ábyrgð. Loks var í nóvemberlögunum lagt bann við því að dómsmál yrði höfðað gegn fjármálafyrirtæki í greiðslustöðvun nema í nánar tilgreindum tilvikum, og var einkum tekist á um þetta ákvæði hér þegar frumvarpið var til umræðu. Þetta síðasttalda ákvæði var talið brjóta gegn stjórnarskrá, rétti manna til að leita réttar síns fyrir dómi og Héraðsdómur Reykjavíkur dæmdi svo vera fyrr í vetur. Með því frumvarpi sem hér er til umræðu er lagt til að flest ákvæði nóvemberlaganna verði felld brott. Meginatriði þessa frumvarps er að felldar verða brott sérstakar reglur um lengd greiðslustöðvunar fjármálafyrirtækja og afnumið það fyrirkomulag að aðstoðarmaður við greiðslustöðvun verði ekki skaðabótaskyldur og að fellt verði úr lögunum ákvæði um að dómsmál megi ekki höfða gegn fjármálafyrirtæki meðan á greiðslustöðvun stendur. Segja má að frumvarpið sem gerir ráð fyrir nýju regluverki um slit fjármálafyrirtækja byggist á því að fjármálafyrirtækið sjálft hafi frumkvæði að því að leita til Fjármálaeftirlitsins um að það taki við ráðum yfir fyrirtækinu. Þá fellur úr gildi umboð stjórnar og við tekur bráðabirgðastjórn sem alla jafna er ætlað að starfa í um þrjá mánuði. Í ákvæði til bráðabirgða IV í þessu frumvarpi er jafnframt kveðið á um að Fjármálaeftirlitið geti haft frumkvæði að því að yfirtaka ráð fjármálafyrirtækis en í því ákvæði eru lögfestar flestar þær heimildir sem er að finna í neyðarlögunum, 100. gr. a. Þar er lagt til að fjármálafyrirtæki verði tekið til slita eftir sérstökum reglum en í grunninn sé ýmsum ákvæðum laga um gjaldþrotaskipti þó beitt við slitameðferðina. Þannig skal í stað skiptastjóra þrotabús skipa sérstaka slitastjórn. Markmið starfa slitastjórnar er að fá sem mest fyrir eignir fyrirtækisins, innkalla kröfur og taka afstöðu til þeirra. Samkvæmt frumvarpinu geta kröfuhafar gætt hagsmuna sinna við slitameðferð og átt þess kost að bera undir dómstóla ágreining um réttmæti krafna sinna og um ákvarðanir og ráðstafanir slitastjórnar eins og er almennt í gjaldþrotaskiptalögunum. Síðan er í 9. gr. fjallað um lok slitameðferðar og þar er einnig um að ræða svipaðar aðferðir og er að finna í gjaldþrotaskiptalögunum. En mest umfjöllun nefndarinnar held ég að megi segja að hafi verið um ákvæði til bráðabirgða en gerð er tillaga um það í frumvarpinu að við lögin bætist fjögur ákvæði til bráðabirgða. Þar er m.a. í bráðabirgðaákvæði I kveðið á um að hafi fjármálafyrirtæki verið skipuð skilanefnd en það ekki komið í greiðslustöðvun fyrir gildistöku laganna skuli sú skilanefnd sjálfkrafa verða bráðabirgðastjórn og fellur þá meðferð á skiptum og slitum þess fyrirtækis undir almenn ákvæði laganna. Hér mætti taka dæmi af SPRON sem skipuð hefur verið skilanefnd en er ekki í greiðslustöðvun. Í ákvæði til bráðabirgða II eru hins vegar lagðar til nokkrar sérreglur um fjármálafyrirtæki sem hafa fengið heimild til greiðslustöðvunar við gildistöku þessara laga og þar er um að ræða Straum – Burðarás auk bankanna þriggja. Í fyrsta lagi er lagt til að greiðslustöðvun þessara fjármálafyrirtækja haldist áfram þrátt fyrir gildistöku laganna og í 2. tölulið ákvæðisins er mælt fyrir um að í greiðslustöðvun þeirra verði tilteknum ákvæðum frumvarpsins um slitameðferð beitt eins og fyrirtækið hefur verið tekið til slita með dómsúrskurði á þeim degi sem frumvarpið verður að lögum. Slitameðferðin mun áfram kennd við heimild til greiðslustöðvunar og þykir það nauðsynlegt til að greiðslustöðvun þessara fyrirtækja verði áfram viðurkennd af erlendum dómstólum. Nefndin leggur til breytingu á þessum tölulið í þá veru að aðstoðarmaður í greiðslustöðvun sem hefur verið skipaður í þeim fjórum tilvikum sem ég nefndi hafi áfram eftirlit með ráðstöfun skilanefndar. Í þriðja lagi er lagt til að skilanefndir þessara fyrirtækja haldi áfram störfum og gegni nánar tilgreindum verkefnum sem mælt er fyrir um að slitastjórn hafi samkvæmt almennum ákvæðum frumvarpsins. Þessi verkefni eru talin upp í 3. tölulið ákvæðisins og tel ég ekki þörf á að fara yfir þau frekar nema sérstakt tilefni gefist til. Tillögur nefndarinnar varðandi þessi atriði eru tvíþættar. Í fyrsta lagi er lagt til að orðalagi 2. málsliðar 3. töluliðar verði breytt í þá veru að verði sæti laust í skilanefnd eftir gildistöku laganna þurfi Fjármálaeftirlitið ekki að skipa mann í stað þess sem hættir nema nauðsyn beri til með tilliti til þeirra verkefna sem nefndin á enn ólokið. Þetta er öfugt við það sem orðalag frumvarpsins gerði ráð fyrir. Þá lagði nefndin til svokallað sólarlagsákvæði um störf skilanefnda og lagði til að það yrði takmarkað hversu lengi skilanefndir skyldu starfa eftir gildistöku laganna þannig að slitastjórn mundi áður en sex mánuðir eru liðnir frá gildistöku, verði frumvarp þetta að lögum, taka við þeim verkefnum sem skilanefndum er ætlað að halda áfram að vinna samkvæmt bráðabirgðaákvæðinu í 3. tölulið en þá verður liðið um það bil ár frá því að skilanefndirnar hófu störf. Því er ekki að leyna að þessi tillaga nefndarinnar hefur reynst býsna umdeild og hefur sætt mikilli gagnrýni, einkum af hálfu skilanefndanna, þeirra manna sem í þeim sitja og kröfuhafa sem mest samskipti hafa átt við þær. Þó að ég ætli ekki að tala fyrir hönd annarra nefndarmanna eru nokkrir nefndarmenn í hv. viðskiptanefnd með fyrirvara við þetta ákvæði og munu væntanlega gera grein fyrir honum hér. Jafnframt vil ég lýsa því yfir að nefndin er sammála um að taka málið inn á milli umræðna til að fjalla frekar um þetta atriði, sólarlagsákvæðið. Það hafa borist býsna margar umsagnir, ábendingar og tillögur þar að lútandi eftir að nefndin skilaði áliti sínu inn og það er eðlilegt að skoða það í ljósi þeirra. Ég vil taka það fram að við munum einmitt af þessum ástæðum kalla breytingartillögu aftur til 3. umr. við atkvæðagreiðsluna sem lýtur að þessu sólarlagsákvæði sem mig minnir að sé breytingartillaga 2.c. Ástæðan fyrir því að nefndin setti þessa tillögu fram er sú að nefndin taldi eðlilegt að skilanefndirnar rynnu sitt skeið á enda og að það ætti ekki að reynast vandkvæðum bundið að flytja verkefni yfir til slitastjórna enda gæfist þá rúmur tími til þess á hálfu ári. Það má benda á að verkefni skilanefnda var alltaf hugsað sem bráðabirgðaverkefni. Fyrsta skilanefndin sem var skipuð í Landsbankann var skipuð til 30 daga, næsta til 60 daga, sú þriðja til 90 daga en nú eru liðnir sex mánuðir þannig að sex mánuðir til viðbótar hefðu átt að reynast nægur tími. Í nefndarálitinu er einnig bent á að frumvarpið er afrakstur heildarendurskoðunar á XII. kafla laga um fjármálafyrirtæki og nefndin telur eðlilegt að svo fljótt sem auðið er verði einungis farið eftir nýju reglunum verði frumvarpið að lögum en ekki að um tvöfalt kerfi verði að ræða í ótilgreindan tíma. Sem fyrr segir mun nefndin væntanlega skoða þetta á milli umræðna. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að aðstoðarmenn í greiðslustöðvun taki sjálfkrafa sæti í slitastjórnum fyrirtækjanna. Nokkrar ábendingar eða fyrirspurnir komu um hvort þetta fyrirkomulag gæti talist æskilegt með hliðsjón af sjónarmiðum um hæfi. Þar er til þess að vísa að í 5. mgr. 75. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. segir að ef í ljós komi eftir skipun skiptastjóra, í þessu tilviki aðstoðarmanns í greiðslustöðvun, að hann sé vanhæfur til að leysa tiltekið verk af hendi vegna vanhæfis og það án þess að það yrði talið varða neinu fyrir rækslu starfans að öðru leyti getur dómari að hans ósk skipað annan mann til að leysa verkið af hendi. Í tilvikum þar sem efast er um hæfi aðstoðarmanns í slitastjórn getur hann þannig vikið frá ákvarðanatöku. Nefndin lagði einnig til að við ákvæði til bráðabirgða II bættist nýr töluliður þess efnis að hnykkt yrði á því að frá gildistöku laganna greiðist allur kostnaður af greiðslustöðvun og slitameðferð af eignum þess fjármálafyrirtækis sem í hlut á. Við nánari athugun hefur verið bent á að þessi breytingartillaga kynni að valda misskilningi og ýta undir þá túlkun að vafi leiki á ákvæðum neyðarlaganna þar sem fjallað er um ábyrgð ríkisins á kostnaði við slitameðferð fjármálafyrirtækja. Nefndin tekur þessar athugasemdir til greina og mun kalla þessa breytingartillögu aftur til 3. umr. við atkvæðagreiðslu á eftir því að það er ljóst að í neyðarlögunum segir að ríkissjóður beri ábyrgð á kostnaði af framkvæmd aðgerða Fjármálaeftirlitsins við slit og greiðslustöðvun fjármálafyrirtækja. Þrátt fyrir það ákvæði að ríkissjóður hafi borið ábyrgðina hafa ríkissjóður og Fjármálaeftirlitið greitt allan áfallinn kostnað af störfum skilanefnda og einnig mati á eignum bankanna. Það var ekki ætlunin, a.m.k. ekki í mínum huga, þegar ákvæðið var lögfest að svo yrði heldur var þessu ákvæði eingöngu ætlað að tryggja að ríkið bæri ábyrgð á þeim kostnaði við skipti sem ekki fengist greiddur af eignum viðkomandi fjármálafyrirtækis eða bús eins og almennt gildir um skiptingu þrotabúa. Herra forseti. Ég vil að lokum víkja að gildistíma og ákvæði til bráðabirgða IV. Nefndin gerir tillögu um að tímamark gildistímaákvæðisins í 100. gr. a gildandi laga, þar sem m.a. er fjallað um að Fjármálaeftirlitið geti sjálft haft frumkvæði að því að koma fjármálafyrirtæki til slitameðferðar, verði lengt til 1. júlí 2010. Upphaflega gerði frumvarpið ráð fyrir því að það mundi renna út um næstu áramót og í neyðarlögunum var ákvæði þess efnis að ákvæðið skyldi tekið til endurskoðunar fyrir árslok 2009. Nefndin gerir sem sagt tillögu um að þetta ákvæði neyðarlaganna verði framlengt og verði í gildi til 1. júlí 2010. Ég tek fram að auðvitað getur Fjármálaeftirlitið alltaf afturkallað starfsleyfi fjármálafyrirtækja samkvæmt þessu frumvarpi verði það að lögum enda þótt þessi bráðabirgðaákvæði falli úr gildi, eins og hér er gerð tillaga um, um mitt ár 2010. Herra forseti. Birkir J. Jónsson og Gunnar Svavarsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Birgir Ármannsson, Pétur H. Blöndal, Árni Mathiesen og Jón Magnússon skrifa undir álitið með fyrirvara. Aðrir á þessu áliti auk þeirrar sem hér stendur eru Lúðvík Bergvinsson og Höskuldur Þórhallsson. Ég legg til að þessu máli, máli 409, verði vísað til nefndar milli 2. og 3. umr. og jafnframt kalla ég aftur breytingartillögu, liði c og d við tölulið 2, á þskj. 858.

Hæstv. forseti. Við ræðum nú mál 409, frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, með síðari breytingum. Mig langar að fara aðeins yfir málið en fyrst og fremst að hafa í huga að það er algjörlega nauðsynlegt fyrir okkur á þinginu að setja málið í samhengi við neyðarlögin frá því í október í fyrra sem og nóvemberlögin svokölluðu. Ég ætla að reifa málið og svo aðeins að greina frá því sem ég hef lært í samskiptum við kröfuhafa aðallega. Í frumvarpinu eru lagðar til viðamiklar breytingar á XII. kafla laga um fjármálafyrirtæki frá 2002. Þessi kafli fjallar um endurskipulagningu fjármálafyrirtækja, um slit þeirra og samruna við önnur fjármálafyrirtæki. Tilgangur frumvarpsins er m.a. sá að færa löggjöfina hér á landi betur í takt við tilskipun frá ESB nr. 24/2001. Kaflinn þarf að mæta þremur meginsjónarmiðum sem sett eru fram í tilskipuninni og þetta skiptir okkur miklu máli. Þessi sjónarmið eru: Í fyrsta lagi eining eða það sem á ensku er kallað Principal of unity, í öðru lagi algildi eða Principal of universality og í þriðja lagi jafnræðissjónarmið eða á ensku Principal of non-discrimination. Þessum sjónarmiðum er fylgt í frumvarpinu og þá með það í huga að tryggja algjört jafnræði innlendra og erlendra kröfuhafa fjármálafyrirtækjanna sem hafa starfsemi í fleiri en einu ríki á EES-svæðinu. Þetta frumvarp þarf að mínu viti að standast próf um trúverðugleika gagnvart kröfuhöfunum. Því er rétt að skoða málið eins og það snýr við kröfuhöfum og setja það í samhengi neyðarlaganna, nr. 125 frá október 2008, og nóvemberlaga um fjármálafyrirtæki, nr. 129 frá 2008, þannig að þau lög sem nýverið hafa verið samþykkt séu höfð í huga við mat á frumvarpinu sem hér um ræðir. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að ákvæðum laga nr. 125/2008 og nr. 129/2008, þ.e. neyðarlögin eða nóvemberlögin svokölluðu, var ekki ætlað að gilda til frambúðar enda voru þau sett til að bregðast við óvenjulegu neyðarástandi sem enginn gat séð fyrir, hruni fjármálakerfis heillar þjóðar. Það ber einnig að hafa í huga að ofangreind lög frá október og nóvember 2008 voru samin og samþykkt á afar skömmum tíma til að ferli skilanefndar, sem kveðið var á um í neyðarlögunum, gæti stuðst við lagabókstaf. Til upprifjunar voru neyðarlögin samþykkt sama dag og frumvarpið kom fram. Lögin frá 14. nóvember, nr. 129, höfðu aðeins rýmri tíma þótt vissulega hafi hann einnig verið afar takmarkaður. Þar var, eins og í október, verið að bregðast við neyðarástandi. Lögin fjölluðu aðallega um þrjá þætti, í fyrsta lagi heimild skiptastjóra þrotabús fjármálafyrirtækis til að annast áfram tiltekna leyfisbundna starfsemi þrátt fyrir afturköllun FME á starfsleyfi þess. Í öðru lagi heimild til að lengja fresti og auðvelda tilkynningar fyrir aðstoðarmann fyrirtækis sem veitt hefur verið heimild til greiðslustöðvunar. Í þriðja lagi ákvæði til bráðabirgða sem heimilar frestun fyrirtöku þrátt fyrir að greiðslustöðvun hafi verið veitt fyrir gildistöku laganna. Lögin frá því í nóvember voru umdeild og beittu nefndarmenn meiri hluta þáverandi viðskiptanefndar sér fyrir því að hafinn væri undirbúningur að því frumvarpi sem nú er til umræðu. Strax í kjölfar nóvemberlaganna svokölluðu var hafist handa við að semja það frumvarp sem við ræðum nú því það var alveg ljóst að endurskoða þyrfti XII. kaflann algjörlega en til þess vannst ekki tími í nóvember. Þegar um miðjan nóvember hófst því undirbúningur að heildarendurskoðun á XII. kafla laganna frá 2002 sem tæki einnig tillit til þess ástands sem hefði skapast á Íslandi. Frumvarpið sem hér um ræðir fjallar um nýjar reglur um slitameðferð fjármálafyrirtækja sem eru að miklu leyti sömu reglur og gilda um gjaldþrotaskipti. Skipuð verði slitastjórn sem hafi um flest sömu heimildir og skiptastjóri þrotabús. Þó gildir sú regla að slitastjórn hafi það að meginmarkmiði sínu að hámarka virði eigna fjármálafyrirtækja og þannig geti þurft tíma til þess að viðunandi verð fáist fyrir eignirnar. Ég fagna þessu sérstaklega vegna þess að þetta er beinlínis skynsamlegt í samhengi við það sem er að gerast, að það gefist tími til að fá hámarksvirði fyrir eignir. Í því samhengi er sérstök áhersla lögð á að lánardrottnar þeirra fjármálafyrirtækja sem í hlut eiga hafi tök á að gæta hagsmuna sinna, samanber sjónarmið ESB-tilskipunarinnar nr. 24/2001. Frumvarpið gerir ráð fyrir að gefin verði út innköllun þar sem kröfuhöfum gefst kostur á að lýsa kröfum sínum til slitastjórnar og að afstaða verði tekin til þeirra. Kröfuhafar geti gætt hagsmuna sinna við slitameðferð og geti borið ágreining um réttmæti krafna og ráðstafanir slitastjórnar undir dómstóla. Þá er gert ráð fyrir því að fjármálafyrirtæki geti hafið starfsemi á ný með samþykki FME ef eigendum verði greiddur hluti þeirra í fjármálafyrirtækinu. Einnig að slitastjórn geti leitað nauðasamnings við kröfuhafa og efnt hann og í framhaldi geti fjármálafyrirtæki hafið starfsemi með samþykki Fjármálaeftirlitsins eða eignir þess verði greiddar hluthöfum eða stofnfjáreigendum ef einhverjar eru. Þá er gert ráð fyrir að slitastjórn sé skylt að krefjast gjaldþrotaskipta á búi fjármálafyrirtækis. Bráðabirgðaákvæðin eru í fjórum liðum og þar er einkum horft til þeirra fjármálafyrirtækja sem þegar eru í höndum skilanefnda og njóta greiðslustöðvunar. Þessi bráðabirgðaákvæði urðu helsta umræðuefni viðskiptanefndar og þeirra gesta sem komu á fund hennar enda er sátt um flest annað í frumvarpinu. Það var mikið rætt um breytingartillögurnar sem hv. formaður viðskiptanefndar hefur þegar greint frá og það er nákvæmlega þar sem helsta ágreiningsefnið er. Virðulegi forseti. Grundvallaratriðið í allri umræðunni er að setja frumvarpið í samhengi við það sem áður hefur gerst og gæta trúverðugleika og jafnræðis. Trúverðugleiki, jafnræði kröfuhafa, algildi og eining eru prófsteinninn á frumvarpið og því er áhugavert að heyra viðhorf kröfuhafa gagnvart því. Það er ágætt að meta þá þætti sem þessir aðilar eru aðallega að velta fyrir sér í samhengi við frumvarpið. Helstu álitamál frá sjónarhorni kröfuhafa lúta að breytingartillögum meiri hluta viðskiptanefndar um svonefnt sólarlagsákvæði sem gilda ætti þá, ef það yrði að lögum, um starfsemi skilanefnda Glitnis, Kaupþings og Landsbankans. Ég tók með mér nokkur erindi sem okkur nefndarmönnum í viðskiptanefnd bárust frá kröfuhöfum eða fulltrúum kröfuhafa en það ber einnig að hafa í huga að kröfuhafarnir eða fulltrúar kröfuhafa sem sitja kröfuhafafundi Glitnisbanka, Landsbanka og Kaupþings banka, þ.e. gömlu bankanna, eru mikið til sömu aðilarnir. Ég tel að jafnvel megi ná í yfir 70% af kröfuhöfum í gegnum 40 til 50 manns. Ég ætlaði aðeins að vitna í þetta atriði um sólarlagsákvæðið, sem er þetta umdeilda ákvæði um að skilanefndir skuli ljúka starfi innan sex mánaða frá því að frumvarpið verður að lögum. Við þetta ákvæði voru fyrirvarar sjálfstæðismanna, þeirra hv. þm. Péturs Blöndals, Birgis Ármannssonar, Árna Mathiesens og Jóns Magnússonar, við þetta frumvarp. Ég á sæti í viðskiptanefnd en sat ekki fundinn þegar þetta mál var afgreitt til 2. umr. vegna setu minnar í forsætisnefnd á sama tíma. Til þess að vitna aðeins í það sem kom fram í athugasemdum kröfuhafa langar mig fyrst nota líkingamál sem kemur frá bandarískum aðila sem starfar fyrir lögfræðifyrirtækið Bingham og hann starfar fyrir hönd fjölmargra af stærstu skuldabréfaeigendum Kaupþings banka, ef ég skil rétt. Viðkomandi notaði það líkingamál að frá sjónarhorni kröfuhafa mætti lýsa ástandinu þannig að fyrir sex mánuðum hafi íslenskir skilanefndarmenn mætt til leiks. Þeir hafi ekki kunnað leikinn sem var spilaður þannig að í liði kröfuhafanna var fólk sem var kannski vant því hvernig staðið skuli að svona uppgjöri en það komu Íslendingar sem bæði voru að fóta sig á nýrri löggjöf, þ.e. neyðarlögunum og svo seinna nóvemberlögunum, en höfðu kannski ekki mikla reynslu af því að vinna í svona málum. Það má því ímynda sér fótboltaleik og það kemur nýtt lið inn á leikvöllinn sem kann ekki alveg reglurnar, þ.e. íslenska lið, en kröfuhafaliðið var tilbúið að kenna því þær. Fulltrúi kröfuhafa sagði að íslensku spilararnir hefðu lært fljótt, skilanefndarmennirnir, að vinna með kröfuhöfunum í þessum leik og smám saman fór þetta að fara frá undirbúningsfasa yfir í að setja einhvers konar heildarskipulag á starfsemina, og allir með sama markmið, það var að hámarka virði eignanna þannig að allir kæmu sem best út úr þessum málum. Þetta var í hag Íslendinga vegna þess að kröfuhafarnir sögðu: Já, við erum búin að missa mikið af fjármunum. Þið viljið ekki að við bæði missum mikið af fjármunum en líka allt álit á Íslendingum á sama tíma. Það væri auðvitað í hag okkar allra ef þeir sem misstu svo mikla fjármuni gætu haldið sáttir áfram í seinni hálfleik. Þessi aðili lýsti líka seinni hálfleik: Eigum við núna í seinni hálfleik að fá nýtt lið inn á leikvöllinn? Á það nýja lið að þurfa að læra leikreglurnar upp á nýtt? Eigum við að þurfa að kenna nýju liði leikreglur? Þar að auki bættist við að leikreglurnar eru að breytast. Þetta fannst þeim óásættanlegt, þessum kröfuhöfum. Þeir sögðu beinlínis að frumvarpið gæfi það til kynna að ríkisstjórn Íslands hafi það grundvallarmarkmið að tefja fyrir lausn mála fremur en að leysa bankakrísuna á sanngjarnan hátt. Þessir aðilar krefjast þess, eða hvetja til þess, þeir krefjast einskis, þeir hvetja til þess að skilanefndin fái að starfa áfram vegna þess að ákveðið ferli var komið í gang. Kröfuhafar, sem eru þýsku fjármálafyrirtækin Deutsche Bank og Bayern LB, fulltrúi þeirra sagði að hann vildi ekki fá nýja einstaklinga sem þurfi að setja sig inn í málin. Þetta mundi valda þeim miklum vonbrigðum. Sömuleiðis að nýir einstaklingar sem koma að málum á þessu viðkvæma stigi gætu sett málið í upplausn. Fulltrúi frá Morgan Stanley, ráðgjafi í Kaupþingi banka, að ég tel, og breska fjármálafyrirtækið Lloyds, sem er meðal stærstu lánveitenda bankans, þeir sögðu að hætta væri á að ferlið glataði trúverðugleika og með því að beita þessu sólarlagsákvæði á störf skilanefndanna eins og breytingartillaga meiri hluta nefndarmanna gerði ráð fyrir, að það væri verið að skipta út lykilmönnum, það mundi orsaka tafir og senda kröfuhöfum röng skilaboð um að við vildum tefja málið. Ég gæti haldið áfram vegna þess að fleiri blöð bárust nefndarmönnum - ekki bara mér heldur öllum nefndarmönnum, að ég tel - þar sem kröfuhafarnir lýstu því að þeir vildu ekki þurfa að þola það að nú kæmu allt í einu breyttar reglur og nýir menn og að það þyrfti að byrja upp á nýtt. Ég held að okkur sé hollt að hlusta á þetta. Auk þess kom fram gagnrýni frá fleirum um þetta ákvæði. Ég held að okkur sé nær að halda okkur við spilavöllinn eins og hann er, reyna að klára þetta í sátt við kröfuhafana eins og hægt er, reyna að hámarka virði eignanna þannig að það tapist sem minnst af fjármununum. Hafandi sagt þetta er ég engu að síður mjög sátt við frumvarpið. Ég styð það að öðru leyti en hvað varðar umrætt ákvæði. Þess vegna fagna ég því sem fram kom í máli hv. formanns viðskiptanefndar, Álfheiðar Ingadóttur, að málið yrði kallað til nefndar milli 2. og 3. umr. þar sem við mundum ræða þetta ákvæði sérstaklega, ásamt reyndar öðru. Ég tel mjög mikilvægt að við gerum það og tel það skipta mjög miklu máli að þarna sé gengið í verkin og að við þurfum ekki að vera að setja ferli sem er komið vel af stað í uppnám.

Herra forseti. Ég tel að það sé algjör misskilningur og vil ekki láta þeim orðum ómótmælt að íslensk stjórnvöld séu að tefja fyrir lausn málsins eða setja það í uppnám á þessu stigi. Ég vil minna á að þetta frumvarp, eins og hv. þingmaður nefndi, hefur verið í vinnslu frá því að nóvemberlögin voru sett og það var unnið í miklu samstarfi við réttarfarsnefnd og þá sem gerst þekkja til gjaldþrotaskiptaréttarins hér á landi. Á því stigi var frumvarpið mjög vel kynnt bæði fyrir skilanefndum og fyrir kröfuhöfum. Það er á því stigi sem frumvarpið tekur þeim miklu breytingum sem má sjá stað í bráðabirgðaákvæði nr. II um áframhaldandi greiðslustöðvun bankanna gömlu og áframhaldandi störf skilanefndanna. Það er algjör misskilningur að kröfuhafar vilji ekki nýja einstaklinga í þetta mál því að það er algjörlega nauðsynlegt að fá nýja einstaklinga að þessu borði núna til þess að geta kallað inn kröfur vegna vanhæfis skilanefndarmanna. Slitastjórnin er algjört lykilatriði fyrir kröfuhafa, slitastjórn sem er skipuð af héraðsdómi og er þetta nýja lið inn á leikvöllinn sem hefur hæfi til þess að innkalla kröfur og úrskurða um þær. Þetta eru ríkustu hagsmunir kröfuhafanna hvort heldur þeir eru innlendir eða erlendir, fyrir nú utan að greiðslustöðvunin haldist áfram. Það varð ákveðið upphlaup vegna þessara hugmynda um sólarlagsákvæði en það breytir engu um að ýtrustu hagsmunir kröfuhafa eru fólgnir 

Virðulegi forseti. Ég vitnaði í orðræðu kröfuhafa um það að íslensk stjórnvöld séu að tefja fyrir lausn mála, þannig blasti það við. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir á væntanlega sömu blöð og þau sem ég las þetta upp af, hún fletti hér stórri möppu. Ég las beint upp úr því sem kröfuhafar voru að segja, málið blasti þannig við. Varðandi slitastjórnirnar þá er það alveg rétt að þær hafa hlutverk sem skiptir alla máli. Það breytir því ekki að það er annað hlutverk sem frumvarpið gerir ráð fyrir, og við gerum öll ráð fyrir, að sé sinnt og það er að hámarka virði eigna bankanna og vinna með kröfuhöfunum að því. Það eru sameiginleg markmið. Kröfuhafar bentu reyndar líka á að það eru þeir sem greiða laun allra þessara aðila, bæði slitastjórnar og skilanefnda. Það er því verið að leita að lausn sem er nokkurs konar salómonslausn í málinu þannig að skilanefndirnar gætu áfram starfað með kröfuhöfunum en að sama skapi færðist málið í réttara far með því að skipa svokallaðar slitastjórnir vegna þess að það er auðvitað sérstakt verkefni sem nú þarf að sinna vel, þ.e. verkefni þeirra. Varðandi það að réttarfarsnefnd hafi komið að því að semja frumvarpið þá er það vissulega fagnaðarefni að við fengum greinilega mjög góða aðila til þess. Þeir hafa nýtt tímann vel frá því í nóvember til þess að setja fram ágætisfrumvarp, og ég set mig ekki upp á móti neinu í frumvarpinu, það er bara breytingartillaga 2.b ef ég man rétt.

Herra forseti. Ég vil í upphafi segja að við þingmenn Sjálfstæðisflokksins í nefndinni, bæði þeir sem eru á nefndarálitinu og þeir sem ekki voru viðstaddir, styðjum frumvarpið og teljum nauðsynlegt að það fái afgreiðslu hér á þinginu sem fyrst. Það eru þrjú atriði sem ég vildi þó aðeins nefna í þessu samhengi. Í fyrsta lagi það að við skulum á þessum tíma vera að gera breytingar á löggjöf um fjármálafyrirtæki hvað þessi atriði varðar. Ekki eru nema fimm ár frá því að við innleiddum tilskipun frá Evrópusambandinu um breytingar á þessum kafla laganna sem voru út af fyrir sig nýmæli. Það hefur hins vegar komið í ljós að þær breytingar sem við gerðum voru ekki fullnægjandi, og maður veltir því fyrir sér hvernig standi á því. Í þeim breytingum sem þá voru gerðar var gert ráð fyrir því að heimaríkin réðu þessum málum sjálf en samt sem áður var tilgangurinn að ná samræmi á milli ríkja innan EES-svæðisins. Það virðist því eitthvað hafa skolast til og maður veltir því fyrir sér hvers vegna það gerðist, hvort við höfum ekki verið nægilega vel á vaktinni hvað þessa löggjöf varðar. Er ég þá sérstaklega að tala um slit á fjármálafyrirtækjum. Ég fellst á það að hafa þurfi annars konar ákvæði og annars konar löggjöf í einhverjum atriðum en um önnur fyrirtæki vegna eðlis og sérstöðu fjármálafyrirtækja. En ég undrast það að við höfum ekki verið búin að koma hlutum betur fyrir hvað þetta varðar fyrr en nú er. Það var ekki tímapunkturinn til að gera það þegar neyðarlögin voru sett, þetta er eitthvað sem við hefðum átt vera búin að gera fyrir löngu. Annað atriði sem ég vildi nefna varðar gildistímabil neyðarlaganna. Í bráðabirgðaákvæði IV í frumvarpinu er gert ráð fyrir að neyðarlögin gildi til ársloka 2009 en nefndin leggur reyndar til að framlengja það tímabil til 1. júlí 2010. Ég hef nokkrar áhyggjur af þessu, að við skulum yfirleitt vera að setja tímamörk á þetta, en er auðvitað sáttur við að lengt skuli vera í þeim mörkum. Það gefur okkur lengri tíma til að íhuga það hvernig við viljum haga þessum málum. Ástæðan er sú að málsmetandi menn á þessu sviði innan Evrópusambandsins, í löndum sem lent hafa í bankakrísu, fjármálakrísu - og þá er ég að tala um aðila sem komu beint að þeirri krísu og eru enn í dag í embættum sem hafa mikið með þessi mál að gera - hafa tjáð mér, og það fyrir þó nokkrum mánuðum, í raun og veru í upphafi þessara erfiðleika okkar, að þeir sjái mjög mikið eftir lagaákvæðum sem voru í gildi hjá þeim þegar þeirra bankakrísa var í gangi en hafa núna fallið úr gildi, að hafa þau ákvæði ekki tiltæk til þess að nýta þau í því ástandi sem ríkt hefur í Evrópu í vetur. Fjármálakrísur gera ekki boð á undan sér. Ef menn hafa ekki tækin, ef menn hafa ekki löggjöfina til þess að nýta og bregðast við þá þurfa menn að setja neyðarlög og ég held að það hljóti að vera verra. Þess vegna velti ég því fyrir mér hvort ekki þurfi að vera í gildi ákvæði sem heimila yfirvöldum að grípa inn í með meira afgerandi hætti en með því að svipta fjármálafyrirtækin starfsleyfi eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir nefndi hér áðan. Það getur auðvitað verið að þetta orki að einhverju leyti tvímælis og það geti verið einhver ógnun fyrir fjármálafyrirtækin ef yfirvöld hafa slíkar valdheimildir. En þá verðum við líka að hafa í huga að þessi starfsemi hefur skákað í því skjóli að hið opinbera þurfi - liggur mér við að segja - jafnan að grípa inn í þegar eitthvað verulega stórt bjátar á. Ef menn ætlast til þess að hið opinbera geti gripið inn í á fjárhagslegum forsendum verður það að hafa lagaheimildirnar til þess að grípa inn í og taka í taumana á starfseminni. Ég held því að við þurfum að íhuga þetta og ég held að þetta þurfi að haldast í hendur. Við getum auðvitað haft kerfið þannig að það sé þá alveg klárt að hið opinbera grípi ekkert inn í og fjármálafyrirtækin séu sjálf ábyrg fyrir því sem þau gera. Ég er sannfærður um það að ef staðan væri sú mundu þau hegða sér öðruvísi og hefðu hegðað sér öðruvísi en þau gerðu. Sú breyting sem lögð er til gefur okkur alla vega betri tíma til þess að íhuga þetta og þá getum við gert það í samhengi við það sem gerist annars staðar í heiminum og hvers konar regluverk við erum þá að horfa fram á á vorþingi 2010. Þriðja atriðið sem ég vildi nefna varðar fyrirvara okkar þingmanna Sjálfstæðisflokksins sem ritum undir nefndarálitið en það varðar c-lið 2. gr. breytingartillagnanna um skilanefndirnar og sólarlagsákvæðið á starfsemi þeirra. Við höfum áhyggjur af því að þetta ákvæði geti haft áhrif á lánardrottna sérstaklega, að þeir verði órólegir vegna þess að þeir sjái fyrir sér að hugsanlega verði breytingar á skilanefndunum sem þeir telji óhagstæðar, að nýir aðilar séu að koma að þessu sem ekki hafi komið að þessu áður. Við höfum áhyggjur af þessu vegna skilanefndanna og þeirra verkefna sem þeim eru falin samkvæmt frumvarpinu, ekki vegna þess að við höfum áhyggjur af aðkomu slitastjórnanna, þær hafa ákveðin og tiltekin verkefni sem ég held að lánardrottnarnir þurfi ekki að hafa neinar áhyggjur af. En það eru þau verkefni sem frumvarpið gerir ráð fyrir að skilanefndirnar hafi sem við teljum að skipti máli í þessu sambandi. Afstaða okkar byggist ekki á því að við séum sérstaklega að gæta hagsmuna skilanefnda eða þeirra sem þar sitja. Við erum auðvitað sammála öðrum nefndarmönnum í því að æskilegt væri að einungis eitt skipulag væri í gangi á hverjum tíma. En aðstæður hafa orðið þessar og leitt okkur í þessa átt og það sem skiptir mestu máli fyrir okkur í dag hvað bankana varðar er að hafa gott samstarf og ná góðu samkomulagi um niðurstöðu hvað varðar framtíð bankanna við lánardrottnana. Við höfum því þennan fyrirvara varðandi þessa breytingartillögu. Reyndar var rætt um það í nefndinni að við mundum fá málið aftur til umræðu milli 2. og 3. umr. og eins og fram hefur komið hjá hv. formanni þá verður það gert. Ég held að það sé skref í rétta átt að draga þessa tillögu til baka á meðan við erum að vinna í þessu frekar.

Herra forseti. Ég vil aðeins vekja athygli hv. þingmanns á því að breytingar hafa orðið á skilanefndunum frá því þær voru skipaðar, og reyndar á tveimur af þremur. Mér er ekki kunnugt um að nokkrar breytingar hafi orðið á skipan manna í skilanefnd Landsbankans en það hafa svo sannarlega orðið mannabreytingar í skilanefndum hinna bankanna tveggja. Það hefur ekki valdið neinum sérstökum erfiðleikum í samskiptum við kröfuhafa. Það kemur jú alltaf maður í manns stað og við skulum vona að þannig verði það áfram.

Herra forseti. Ég veit auðvitað að breytingar hafa orðið á skilanefndunum en skilanefndirnar hafa ekki verið lagðar niður og ég held að það sé talsvert mikill munur á því annars vegar að breytingar verði á samsetningu nefndanna og svo því að þær verði einfaldlega lagðar niður í heild sinni og nýtt apparat taki við verkefnunum þar sem þeir sem í skilanefndunum sátu geta ekki setið vegna hæfiskrafna. Þetta snýst um það af hálfu lánardrottna að samfella sé í starfinu. Þær breytingar sem orðið hafa á skilanefndunum hafa ekki orðið þannig að heilu skilanefndirnar hafi horfið af vettvangi í einu heldur hafa einn eða kannski tveir farið út í einu og nýir komið inn en aðrir sem fyrir voru hafa setið áfram þannig að samfella hefur verið í starfi þeirra. Það er það sem skiptir máli í þessu samhengi og um það snýst fyrirvari okkar.

Herra forseti. Ég ætla ekki að bæta miklu við það sem félagar mínir úr viðskiptanefnd, hv. þm. Árni M. Mathiesen og Guðfinna Bjarnadóttir, hafa lagt inn í umræðuna og eins fór formaður nefndarinnar, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, vel yfir ýmsa þætti málsins. Ég vil bara undirstrika vegna þess fyrirvara sem ég gerði við nefndarálitið í nefndinni að það er vegna sömu þátta og fram hafa komið varðandi breytingartillögur og stöðu skilanefndanna. Ég tel mikilvægt eins og þeir sem hér hafa talað að málið gangi til nefndar milli 2. og 3. umr. þannig að við eigum þess kost að fara yfir þær athugasemdir sem borist hafa frá aðilum sem tengjast þessu máli og að við séum ekki að hrapa að neinu. Það er auðvitað ljóst eins og kom fram í framsöguræðu formanns nefndarinnar að þetta frumvarp hefur fyrst og fremst í för með sér breytingar á ýmsum ákvæðum þeirra neyðarlaga sem sett voru í nóvember og við stóðum saman að í þinginu að setja að mestu leyti. Meðganga þess máls var harla stutt hér í þinginu og menn lögðu mikla áherslu á það á sínum tíma að ljúka þeirri umfjöllun hratt. Það er óhætt að segja að fljótlega eftir þá afgreiðslu vöknuðu efasemdir hjá aðilum utan þings og eins hjá ýmsum þingmönnum, m.a. nokkrum úr þáverandi meiri hluta viðskiptanefndar, um að allir þættir málsins hefðu verið skoðaðir til hlítar. Við settum okkur nokkur í samband við þáverandi hæstv. viðskiptaráðherra og ráðuneytið um að tilteknir þættir yrðu skoðaðir með sérfræðingum ráðuneytisins og færustu sérfræðingum á sviði réttarfarsmála. Það lá fyrir að ákveðnir agnúar voru á þessari nýsamþykktu löggjöf sem þurfti að laga og var sú vinna sett í gang. Má segja að frumvarpið sem hér liggur fyrir sé afrakstur þeirrar vinnu sem reyndar varð töluvert víðtækari en við héldum þegar við lögðum upp með þessar ábendingar til ráðuneytisins á sínum tíma. Þetta mál gengur út á að reyna að laga regluverkið á þessu sviði að óvenjulegum aðstæðum. En um leið og það þarf að taka sérstakt tillit til stöðu fjármálafyrirtækja í þessum vandræðum liggur fyrir að það þarf að hafa þætti í löggjöfinni sem njóta viðurkenningar á alþjóðavettvangi þannig að erlend yfirvöld og dómstólar taki mark á því og kannist við þær reglur sem fyrir hendi eru. Frumvarpið gengur út á að skapa lagaramma sem hentar þeim aðstæðum sem eru hér fyrir hendi en um leið að hafa inni þá þætti sem skipta máli svo að löggjöfin sé tekin gild annars staðar og búum gömlu bankanna þannig veitt sú vernd gagnvart málssóknum og fullnustugerðum sem nauðsynlegt er. Eins og komið hefur í ljós síðan við fjölluðum um málið í nefndinni eru þarna ríkir hagsmunir ýmissa aðila, m.a. erlendu kröfuhafanna, og hafa þeir látið í ljós ýmis sjónarmið um þetta. Ég legg áherslu á það að lokum að við förum yfir þau sjónarmið í þessari nefnd og tökum afstöðu til þeirra í góðri sátt eins og þetta mál hefur verið unnið allan tímann. Það hefur verið góð sátt í nefndinni og vilji til þess að leiða þau mál til lykta sem upp hafa komið. Ég held að það sé mikilvægt í þessu sambandi.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag eða þar til umræðu um dagskrármálin er lokið. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta?

Hæstv. forseti. Ég ætlaði að vekja athygli á því að í kvöld er borgarafundur hér í Reykjavík. Það hefur skapast ágæt hefð fyrir því að gera hlé á þingstörfunum á meðan slíkur fundur er haldinn.  En ég ætla að ræða það við hæstv. forseta að hann geri alla vega hlé á fundinum þangað til klukkan er korter yfir 9, í þann tíma sem borgarafundurinn mun standa, ef ég veit rétt. Þegar að þeim tíma er komið finnst mér full ástæða til þess að gera hlé á fundunum þannig að við gætum þá haldið áfram á morgun með þingfund. Ég treysti forseta til þess að haga fundi þannig að 

Vegna orða hv. þingmanns vill forseti taka fram að það er rétt hjá hv. þingmanni að hér hefur skapast sú hefð að gera hlé á þingfundum á meðan slíkir fundir standa yfir og er það ætlun forseta að gera slíkt hið sama í kvöld. Er óskað atkvæðagreiðslu um þá tillögu sem forseti kynnti hér áðan?

Virðulegi forseti. Mér þætti líka gott að vita hvað meiningin er að halda áfram lengi, hvort ekki megi treysta því að fundi verði frestað eða slitið um miðnætti eða hvort meiningin er að halda áfram út í nóttina. Ég hefði talið að eðlilegt væri að miðað yrði við það þegar þessi sólarhringur er liðinn, hvað sem líður enska fótboltanum.

Forseti vill taka fram vegna orða hv. þingmanns að nú er þriðjudagur og samkvæmt þingsköpum er eingöngu óskað eftir slíkri heimild sem forseti kynnti áðan ef ætlunin er að fara fram yfir miðnætti.

Herra forseti. Ég var rétt í þessu að fá fundarboð um að það yrði fundur í hv. viðskiptanefnd í matarhléi í kvöld. Get ég ekki treyst því að það verði þá slegið saman matarhléinu og hléinu vegna borgarafundarins? Ég vil gjarnan bæði getað mætt á fund viðskiptanefndar og fylgst með borgarafundinum. Það verði þá hlé frá klukkan 7.  
            

Vegna orða hv. þingmanns treystir forseti því að hægt verði að sinna hvoru tveggja, þ.e. að matarhléið verði um leið og hlé er á fundum. Forseti tekur að sjálfsögðu ekki ákvörðun um hvenær viðskiptanefnd fundar nákvæmlega, það er formaður viðskiptanefndar sem tekur ákvörðun um slíkt. Enn á ný spyr forseti hvort óskað sé eftir atkvæðagreiðslu um þá tillögu sem forseti kynnti áðan. Ef svo er ekki skoðast hún samþykkt.

Virðulegi forseti. Það er rétt að halda umræðum áfram, þ.e. 2. umr. um breytingar á stjórnarskipunarlögum. Ég tók eftir því, virðulegi forseti, að hæstv. forseti Alþingis lýsti því yfir að hann byggist við því að þingi lyki nú á fimmtudaginn, ef ég skildi það rétt. Ég þakka því fyrir að við fáum tíma til að ræða þetta mál áfram, þetta mikilvæga mál um breytingar á stjórnarskipunarlögunum og stjórnarskránni. Ég skildi hæstv. forseta líka þannig að hann teldi að afgreiða ætti hin brýnustu mál en ég tel að þetta mál sé nú ekki með þeim brýnustu þegar litið er til þeirra viðfangsefna sem bíða Alþingis og þeirra málefna sem þjóðin stendur frammi fyrir. Í raun ítreka ég þau sjónarmið sem ég hef látið í ljós á undanförnum vikum að það sé með eindæmum að hæstv. forseti þingsins skuli ekki leita samkomulags um dagskrána þannig að hægt sé að raða henni upp og taka til meðferðar þau mál sem eru brýnust þegar litið er til hagsmuna heimila og fyrirtækja. Ég tel að það mál sem við ræðum nú sé ekki eitt af þeim og það sé þannig að nú, þegar aðeins ellefu dagar eru til kosninga, sé raunverulega alls ekki forsvaranlegt að ætlast til þess að Alþingi ljúki þessu máli og einnig þegar til þess er litið, eins og hæstv. forseti Alþingis hefur sagt að þetta fáir dagar séu til þings, þá sé ágætt að kalla þing saman aftur skömmu eftir kosningar, þá átta ég mig satt að segja ekki á þeirri stjórn þingsins sem felst í því að setja þetta mál á dagskrá. En mér er ljúft að tala um stjórnarskrána og þann meginþátt sem ég tel að sé galli á þessu frumvarpi þar sem segir í áliti meiri hluta sérnefndarinnar um breytingar á stjórnarskránni, með leyfi forseta: „Krafan um að Alþingi stígi til hliðar þegar að því kemur að setja þær nýju leikreglur samfélagsins sem felast í nýrri stjórnarskrá er því svo rík að réttlætanlegt verður að teljast að stjórnarskrárgjafavaldið verði tímabundið fært frá Alþingi til annars stjórnarskrárgjafa sem sérstaklega er kosinn til þess starfs.“ Þetta er krafa sem ég mun aldrei samþykkja og ég mun flytja þær ræður sem ég þarf til þess að koma í veg fyrir að krafa af þessu tagi verði samþykkt á Alþingi. Ég tel að þetta sé niðurlæging fyrir Alþingi og þetta sé raunar brot á því drengskaparheiti sem þingmenn rituðu undir þegar þeir settust hér í fyrsta sinn í þingsalinn, að ætla sér að krefjast þess að Alþingi láti af því valdi sem felst í því að vera stjórnarskrárgjafi meðal íslensku þjóðarinnar. Þegar ég flutti hér ræðu síðast lýsti ég undrun yfir því hvernig hæstv. forsætisráðherra, 1. flutningsmaður, ræðir þetta mál og hvað hæstv. ráðherra virðist telja sjálfsagt að þessu valdi verði veitt frá Alþingi til stjórnlagaþings. Það hefur svo margsinnis komið fram í umræðunum að með því að setja þetta vald frá Alþingi er verið að setja Alþingi í annað sæti, því að stjórnarskrárgjafavaldið er í raun lokavald Alþingis og verið er að skipa Alþingi í óæðri sess með því að taka ákvörðun um það sem felst í áliti meiri hluta sérnefndarinnar og þeim tillögum sem felast í frumvarpinu. Að þessu leyti er grundvallarágreiningur af minni hálfu um málið og ég mun ekki fallast á þessa tillögu. Að öðru leyti hefur komið fram, virðulegi forseti, við alla meðferð málsins að þeir sem leitað var til utan þings og leitað var álits hjá og umsagnar á málinu voru almennt þeirrar skoðunar að það ætti ekki að ná fram að ganga. Það væri þannig undirbúið og úr garði gert og á þann hátt lagt fyrir að það væri alls ekki við því að búast að unnt yrði að afgreiða það á þeim skamma tíma sem þá var til stefnu og hefur styst enn þegar litið er til þess að þingið getur a.m.k. ekki starfað lengur en til 25. apríl. Ég sé ekki annað en að það sé dæmalaus þvermóðska og dæmalaust skilningsleysi á eðli þingstarfanna að ætla að standa gegn því að dagskrá þingsins verði breytt þannig að unnt sé að afgreiða þau mál sem talið er óhjákvæmilegt að afgreiða áður en þingkosningar verða hinn 25. apríl. Því engin trygging er fyrir því að annað mál verði afgreitt og þetta umræðumál verði hér til umræðu ef dagskrá þingsins verður ekki breytt, því hvað sem öðru líður rennur umboð okkar þingmanna út hinn 25. apríl. Við sem erum andvígir þessu og viljum ekki að þingið verði sett niður með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu höfum afl í þinginu til að koma í veg fyrir að frumvarpið nái fram að ganga. Og ef flutningsmenn þess og þeir sem vilja standa að því að setja Alþingi niður með þessum hætti ætla að halda því máli til streitu verður pattstaða á þinginu þangað til umboðið verður tekið af okkur sem búið er að ákveða að verði í kosningunum 25. apríl. Það er með ólíkindum að þeir sem standa að frumvarpinu og forseti þingsins skuli ekki koma til móts við þau sjónarmið okkar að leita sátta um dagskrána svo hægt sé að ljúka þinginu. Ef hæstv. forseti meinar það sem fram hefur komið í máli hans, að þinginu eigi að ljúka á fimmtudaginn, þeim mun brýnna er fyrir þá sem telja sig hafa ráð þingsins í hendi sér að ná samkomulagi um það ef þeir vilja ná fram öðru en því að við flytjum hér ræður um þetta mál, því við munum gera það, við sem viljum ekki sætta okkur við að þingið verði sett niður með hætti sem felst í þessari grein um að þingið gefi frá sér stjórnarskrárgjafavaldið. Ég veit ekki hvað þarf að flytja margar ræður eða endurtaka þetta oft til að menn átti sig á því hvernig á þessu máli stendur og um hvað það snýst af okkar hálfu fyrir utan það að fram hafa komið svo skýrar ábendingar og skýr sjónarmið sem segja að frumvarpið í heild sé illa undirbúið, illa úr garði gert og óforsvaranlegt að ætlast til þess að þingið afgreiði það á þeim tíma sem okkur hefur verið settur. Fyrir utan það svo sem hér hefur komið fram og bent hefur verið á, sérstaklega af hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni, þegar litið er á efni frumvarpsins hvað það er fráleitt að knýja á um að 1. og 3. gr. nái fram að ganga á þessu stigi málsins og draga þær undan því sem hv. þingmenn, málsvarar frumvarpsins, telja aðalkost þess að bera undir þjóðina einhver ákvæði sem máli skipta, því það verður ekki gert, hvorki varðandi 1. gr. né 3. gr. ef frumvarpið nær fram að ganga í óbreyttri mynd. Þær greinar verða aldrei lagðar undir þjóðina. Þær verða teknar fyrir á þingi að nýju eftir kosningarnar ef frumvarpið yrði samþykkt og málið þá afgreitt væntanlega af nýjum þingmönnum og á nýju þingi. Virðulegi forseti. Ég tel að það sé einsýnt að þetta mál heldur áfram í þeim farvegi sem það hefur nú verið. Við sem erum andvígir því að það nái fram að ganga og að Alþingi verði sett í annað sæti í þjóðfélaginu með þeim hætti sem frumvarpið gerir ráð fyrir munum beita því afli sem við höfum í þingsalnum til að koma í veg fyrir að það nái fram að ganga. Ef hæstv. forseti þingsins, ríkisstjórnin, flutningsmenn eða þeir sem telja sig hafa ráð þingsins í hendi sér átta sig ekki á þessu, eftir a.m.k. þær ræður hér hafa verið fluttar um þetta og allar þær ábendingar sem við höfum sett fram í þessu skyni, er mér ljúft að standa hér og flytja margar ræður til varnar Alþingi og ég mun gera það. Ég mun ekki láta það spyrjast um mig að ég á síðustu dögum mínum sem þingmaður verði hér til þess að afsala þinginu þessu valdi. Ef aðrir hv. þingmenn sem eru að ljúka þingstörfum telja sér sæma að kveðja þingið með þeim hætti þá óska ég þeim auðvitað til hamingju með það. En ég ætla ekki að vera í þeim hópi. Ég ætla ekki að láta það vera mitt síðasta verk á Alþingi að svipta Alþingi stjórnarskrárgjafavaldinu. Og ég mun tala eins oft og ég þarf til þess að koma í veg fyrir að svo verði.

Virðulegur forseti. Við heyrðum hv. þm. Björn Bjarnason segja að hann mundi koma hér upp eins oft og þurfa þykir til að koma í veg fyrir að það verði nokkurn tímann sett á stjórnlagaþing á Íslandi. Ég verð að segja eins og er, virðulegi forseti, að ég átti nú von á því að Sjálfstæðisflokkurinn mundi ef til vill taka upp aðra taktík eftir páskahelgina þar sem sá flokkur hefur fengið smávegis ágjöf um helgina. Ég hélt kannski að þessi rosti mundi eitthvað lækka í flokknum og að Sjálfstæðisflokkurinn mundi leggja málþófið af. En það hefur svo sannarlega sýnt sig núna að fyrsti ræðumaður eftir páskahelgina, hv. þm. Björn Bjarnason, hótar því að koma hér upp eins oft og þurfa þykir til að koma í veg fyrir að það verði nokkurn tíma sett á stjórnlagaþing. Þetta veldur mér gífurlegum vonbrigðum. Ég hef átt sæti á Alþingi um nokkurt skeið, virðulegur forseti, og er búin að horfa framan í það að Alþingi hefur ekki haft burði til þess að endurskoða stjórnarskrána svo nokkru nemi. Það er okkar bjargfasta trú í Framsóknarflokknum að koma þurfi á stjórnlagaþingi til þess að gera drög að nýrri stjórnarskrá sem þjóðin svo fær að kjósa um. Þetta stjórnlagaþing á að vera kosið af fólkinu í landinu. Ég sé það núna, virðulegi forseti, að málþófsflokkurinn, Sjálfstæðisflokkurinn, ætlar ekki að leyfa þessu fram að ganga. Mjög stutt er í alþingiskosningar og eru vaxandi líkur á því að málþófsflokkurinn, Sjálfstæðisflokkurinn, vinni þessa baráttu af því að sá flokkur getur staðið hér endalaust fram að kjördegi, og það vill auðvitað enginn. Það verður að leyfa fólkinu í landinu að hitta þingmenn til 

Virðulegi forseti. Ég tel fyrst og fremst að þetta snúist hvorki um Sjálfstæðisflokkinn né mig heldur snýst þetta um heiður Alþingis. Það sem ég hef sagt í þessu máli er að ég mun ekki standa að því að svipta Alþingi stjórnarskrárvaldinu. Það er hægt að halda stjórnlagaþing með öðrum hætti en að svipta Alþingi því valdi. Ég tel að þetta mál snúist um heiður þingsins og stöðu þess í þjóðfélaginu. Ég mun flytja þær ræður sem ég þarf til þess að Alþingi verði ekki sett niður með þessum hætti. Ég mun ekki gefast upp fyrir orðum eins og hv. þingmaður flutti og hún getur ekki vænst þess að ég skipti um skoðun um stöðu Alþingis. Ég mun ekki gefa eftir rétt Alþingis til að vera stjórnarskrárgjafi. Ég tel það einkennilegt viðhorf hjá þingmönnum sem eru að yfirgefa þennan þingsal að þeir ætli að skilja við þingið þannig að svipta Alþingi þessu valdi. Ég veit að hv. þingmaður sem talaði hér síðast er í framboði að nýju og hún hefur þá væntanlega tækifæri til þess á komandi þingi að flytja aftur tillögu um að þingið sé svipt þessu valdi. En á meðan ég sit á þingi og hef málfrelsi í þingsalnum mun ég standa gegn því að Alþingi verði svipt umræddu valdi. Ég mun flytja þær ræður sem þarf til þess hvort sem það er að nóttu eða degi því ég ætla ekki að láta þetta yfir Alþingi ganga.

Virðulegur forseti. Það er bara bætt í eins og þingheimur heyrir. Hv. þm. Björn Bjarnason ætlar að standa hér endalaust hvort sem það er á nóttu eða degi til að koma í veg fyrir að stjórnlagaþing verði haldið. Á síðustu áratugum hafa verið gerðar tilraunir til þess að breyta stjórnarskránni og menn hafa viljað fara í heildarendurskoðun en þær hafa allar mistekist. Það hefur kostað okkur óheyrilegt fé og þetta hefur valdið því að geysileg valdasamþjöppun hefur verið í landinu, ótrúlega mikil valdasamþjöppun á Íslandi. Það verður að aðgreina betur löggjafarvald, dómsvald og framkvæmdarvald. Það vill Sjálfstæðisflokkurinn greinilega ekki gera. Mér finnst þær ræður sem hafa verið haldnar um þessi mál, og líka sú síðasta sem hér var flutt af hv. þm. Birni Bjarnasyni, vera svanasöngur gamla tímans. Við eigum að taka þetta skref, virðulegi forseti, að setja á stjórnlagaþing, kjósa til þess meðal þjóðarinnar og gera þar drög að nýrri stjórnarskrá sem þjóðin fær síðan að kjósa um. En Sjálfstæðisflokkurinn með málþófi sínu ætlar að koma í veg fyrir það. Því miður er það svo - þó að við höfum breytt þingsköpum fyrir stuttu til þess einmitt að hindra málþóf, reyna að takmarka það - að það stefnir í að málþóf muni hafa hér sigur. Við verðum bara að viðurkenna það. Við getum ekki staðið hér og þjarkað fram að kosningum um þetta mál. Fólk þarf að hitta okkur og það þarf líka að fara í mörg önnur mál og klára þau. Ég harma það að Sjálfstæðisflokkurinn skuli ekki hafa viljað liðka til eftir páska þannig að við gætum náð lendingu í málinu, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Sé það svo að varðstaða um stjórnarskrárvald Alþingis sé svanasöngur tíma sem eru að hverfa verð ég að segja að þá fagna ég því að vera að fara af Alþingi. Sé það virkilega svo að það sem er að gerast hér í þingsalnum, og það sem við erum að veita vörn gegn, þ.e. því að Alþingi verði svipt stjórnarskrárvaldinu, sé svanasöngur tíma sem er að hverfa fagna ég því að vera að fara af Alþingi. Ég fagna því að þurfa ekki að vera hér í salnum og standa oftar í þeim sporum að verja heiður Alþingis fyrir þingmönnum hér í salnum sem vilja svipta Alþingi þessu valdi. Mér finnst dæmalaust á þessum dögum rétt fyrir kosningar að heyra að menn telji það sér til ágætis - sem eru þó að bjóða sig fram til þingsins - að þeir séu að bjóða sig fram til að svipta þingið þessu valdi. Það eru líka mikil öfugmæli. Ég spyr: Hvers vegna eru þingmenn yfirleitt að sækjast eftir að sitja í þessum þingsal ef þeir bera ekki meiri virðingu fyrir þinginu en kemur fram í orðum hv. síðasta ræðumanns? Ég er stoltur af því ef það er kallað svanasöngur gamals tíma, þær ræður sem ég er að flytja hér, til þess að verja heiður Alþingis. Ég verð að segja það við hv. kjósendur, ef einhverjir þeirra eru að hlusta á okkur hér: Kjósið ekki þá til þings sem ætla að svipta þingið þessu valdi að kosningum loknum. Gætið ykkar á því, ef þið berið virðingu fyrir okkar elstu og virðulegustu stofnun, að kjósa ekki fólk til þings sem ætlar að svipta Alþingi þessu valdi.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér enn um það mikilvæga mál sem verið hefur á dagskrá þingsins nú í nokkra daga þó með þeirri undantekningu að fyrir páska varð hæstv. forseti við ósk okkar sjálfstæðismanna um að taka á dagskrá mál sem varða heimilin og fyrirtækin í landinu. Það er vissulega fyllsta ástæða til þess að þakka fyrir það, hæstv. forseti. Ég hefði viljað, hæstv. forseti, að frumvarpið um fjárfestingarsamninginn varðandi álverið í Helguvík yrði líka tekið hér fram fyrir og rætt með sama hætti og gerðist í dag og miðvikudaginn fyrir páska, en álverið í Helguvík, og framkvæmdir við það, er auðvitað mál sem varðar heimili og fjölskyldur á því svæði þar sem mesta atvinnuleysið á landinu er. Ég fer því enn fram á það, hæstv. forseti, að þetta mál verði tekið hér á dagskrá og umræðunni um stjórnarskipunarlögin, þrátt fyrir mikilvægi þeirra, verði þá frestað því að þau varða ekki með sama hætti hag heimila og fjölskyldna í landinu. Hv. þingmönnum stjórnarmeirihlutans hefur orðið tíðrætt hér í andsvörum um að sjálfstæðismenn raði sér á mælendaskrá og stundi málþóf. Ég leyfi mér, hæstv. forseti, að mótmæla því, ég get bara ekki tekið undir það að um málþóf sé að ræða. Hér hefur farið fram málefnaleg umræða en málið er einfaldlega mjög mikilvægt og það er vanreifað í samfélaginu og þarfnast því, að mínu mati, vandaðrar umfjöllunar hér á Alþingi. Breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins eru auðvitað mjög mikið mál sem ekki á að hrista fram úr erminni á stuttum tíma, korteri fyrir kosningar, eins og hér er ætlunin að gera. Allt bendir til þess að hér sé verið að rjúfa þá hefð sem verið hefur, að breið sátt sé um stjórnarskrárbreytingar. Það hefur margoft komið fram í þessari umræðu að aðeins í tvígang frá fullveldi 1918 hefur það gerst að breytingar á stjórnarskrá hafi verið gerðar í andstöðu við heilan stjórnmálaflokk. Hvaða breytingar er rétt að gera gegn vilja minni hluta? Þannig spyr Ragnhildur Helgadóttir, prófessor við Háskólann í Reykjavík, í nefndaráliti sínu til sérnefndar um stjórnarskrárbreytingar. Hún segir í umsögn sinni um þetta atriði, með leyfi forseta: „Stjórnarskrár eru ólíkar öðrum lögum að setningarhætti og vegna þess að þær eiga að leggja stórar línur og vera hafnar yfir pólitískar deilur á hverjum tíma. Vegna þess eðlis stjórnarskráa breytast þær oft hægt, eru gjarnan gamlar í ríkjum með gamla lýðræðishefð og breytingar á þeim eru tiltölulega sjaldgæfar. Á grundvelli alls þessa er það skoðun mín að það væri afar óheppilegt ef nú yrði vikið frá þeirri hefð að breið samstaða allra flokka sé um breytingar á stjórnarskrá.“ Nú ætlar stjórnarmeirihlutinn að knýja fram breytingar á stjórnarskrá án samráðs við stærsta flokkinn á þingi og rjúfa þar með þessa hefð og ógna með því stöðugleika. Megum við nú eiga von á því að stjórnarskránni verði breytt þegar ný ríkisstjórn nær völdum, er það þetta sem bíður okkar? Við sjálfstæðismenn höfum bent á það í ræðum okkar að í umsögnum sem sérnefndinni bárust mæla flestallir álitsgjafar gegn því að stjórnarskrárbreytingar verði ekki gerðar nema að vel ígrunduðu máli og mikil sátt sé meðal allra aðila. Það er gegnumgangandi í öllum nefndarálitum að ekki eigi að gera breytingar á stjórnarskránni nú svo stuttu fyrir kosningar heldur væri æskilegra að þær bíði nýs þings auk þess sem vinnubrögðin eru harðlega gagnrýnd þar sem aðeins var gefin ein vika til að skila umsögnum um þetta mikilvæga mál. Vinnubrögðin við svo mikilvægt mál eru ekki boðleg, herra forseti. Þess vegna er það mjög mikilvægt að stjórnarliðar sjái að sér í þessu máli og ljái því máls, sem við sjálfstæðismenn höfum boðið, að taka málið aftur inn í nefnd og komast að sameiginlegri niðurstöðu um það. Þá getum við snúið okkur að því sem þjóðin vill að við séum að ræða hér á Alþingi og vinna að, þ.e. að vinna að þeim málum sem skipta heimilin og fyrirtækin í landinu mestu. Maður verður ekki var við að almennur fögnuður sé úti í samfélaginu vegna þess frumvarps sem við ræðum hér heldur þvert á móti. Fólk skilur ekki alveg hvers vegna við erum ekki að ræða málefni fjölskyldna og það skilur ekki alveg að breytingar á stjórnarskránni geti ekki beðið þar til róast fer í þjóðfélaginu og hér fari að birta til í atvinnumálum á ný og jafnvægi komist á heimilin og fyrirtækin í landinu. Ég hef í fyrri ræðum mínum fjallað nokkuð ítarlega um stjórnlagaþing og tekið undir með þeim sem telja að stjórnlagaþing eigi fyrst og fremst að vera ráðgefandi. Ég hef ítrekað bent á, í mínum fyrri ræðum, að hugmyndin um stjórnlagaþing hefur ekki fengið nægilega athygli í þjóðfélaginu. Þess vegna hefur þjóðfélagsumræðan ekki verið mikil um þetta mál. Almenningur í landinu veit ekki nákvæmlega hver hugmyndin að baki stjórnlagaþingi er, ég tel að það vanti töluvert mikið upp á að svo sé. Það á algjörlega eftir að ræða þessa hugmynd í þaula. Í frumvarpinu og í nefndaráliti meiri hluta sérnefndar er útfærslan á stjórnlagaþingi langt frá því að vera nægilega skýr. Raunar er það svo að nefndarálitið gerir útfærsluna á stjórnlagaþingi enn óljósari. Í nefndarálitinu segir, með leyfi forseta: „Í drögum að frumvarpi til laga um stjórnlagaþing sem er fylgiskjal með frumvarpi til stjórnarskipunarlaga er lagt til að kosið verði persónukjöri á þingið. Meiri hlutinn leggst ekki gegn slíkri kosningu en áréttar þó mikilvægi þess að á stjórnlagaþingi sitji fulltrúar þjóðarinnar. Ný stjórnarskrá lýðveldisins Íslands mun verða stjórnarskrá þjóðarinnar allrar. Enda þótt aðkoma almennings alls verði tryggð, t.d. með opnum fundum, upplýsingagjöf og málþingum og að auðvelt verði að senda inn umsagnir, þarf jafnframt að tryggja að á þinginu sjálfu sitji þjóðin öll eða fulltrúar hennar. Meiri hlutinn telur því mikilvægt að reglur um persónukjör verði með þeim hætti að tryggt verði að fulltrúar landsbyggðar og landshluta fái sæti, hvort sem það verður gert með ríkari reglum um kjör eða reglum um einhvers konar jöfnunarsæti. Þá telur meiri hlutinn mikilvægt að reglur um kjörið verði með þeim hætti að tryggt verði eins og hægt er jafnt kynjahlutfall á þinginu.“ Ég tel að útfærsla stjórnlagaþings sé alls ekki nægilega skýr. Í greinargerð með frumvarpinu segir einnig að hugtakið stjórnlagaþing sé ekki fastmótað. Virðulegi forseti. Nú eru 11 eða 12 dagar þar til kosið verður að nýju. Við þær aðstæður hlýtur að vera eðlilegt að fresta umræðunni um þetta mikilvæga mál og gefa nýju þingi ráðrúm til að fjalla um málið, 

Herra forseti. Í þeirri umræðu sem átt hefur sér stað á opinberum vettvangi um þetta frumvarp og þeim umræðum sem farið hafa fram í þinginu um það hefur stundum verið spurt, og það hefur reyndar komið fyrir í þingsal líka, þá sjaldan að stuðningsmenn frumvarpsins sýna sig í ræðustól, hvers vegna við sjálfstæðismenn stöndum jafnhart gegn þessu frumvarpi og raun ber vitni. Menn velta fyrir sér hvað valdi því að við höfum lagst gegn því af jafnmiklum þunga og við höfum gert. Þegar við erum að hefja þessa umræðu að nýju eftir páskahlé finnst mér rétt að fara yfir nokkur sjónarmið í því sambandi. Ég tel mig geta talað fyrir hönd félaga minna í flokknum en þó fyrst og fremst sjálfs mín í þeim efnum. Grundvallarástæðan fyrir því að við sjálfstæðismenn höfum tekið þessu máli jafnilla og raun ber vitni og lagst gegn því að það fái framgang hér í þinginu er sú að aðdragandi og vinnubrögð í málinu eru með þeim hætti að það er eins og skólabókardæmi um það hvernig ekki á að breyta stjórnarskrá, hvernig ekki á að umgangast hana. Nokkrir þættir eru viðurkenndir, hafa verið viðurkenndir hér á landi í allri umfjöllun um stjórnarskrármál og eru eftir því sem ég best veit viðurkenndir í þeim löndum sem við berum okkur helst saman við hvað varðar stjórnskipun og stjórnarfar í sambandi við stjórnarskrárbreytingar. Í fyrsta lagi er litið svo á að breyting ákvæða í stjórnarskrá sem grundvallarlög í landinu hljóti eðli málsins samkvæmt að kalla á vandaðri vinnubrögð en almennt gerist um lagafrumvörp. Auðvitað er alltaf mikilvægt að löggjöf sé vönduð og öll vinna við hana eins og best verður á kosið en hvar sem um stjórnarskrármál er fjallað er áréttað að sýna beri sérstaka vandvirkni og aðgát í umgengni við stjórnarskrárákvæði. Í annan stað hefur ríkt nær óslitin hefð hér á landi, og víðast hvar held ég í nágrannalöndunum, um að reyna beri að að ná sem víðtækastri sátt um breytingar á stjórnarskrá. Við höfum séð að frá 1920 hefur tvisvar sinnum komið fyrir að breytingar á stjórnarskrá hafa verið afgreiddar í ósætti á Alþingi, annars vegar 1934 og hins vegar 1959. Fjöldamargar aðrar stjórnarskrárbreytingar hafa verið gerðar, þar á meðal þrjár veigamiklar á síðasta áratug, allar í sátt, og það hefur verið markmið allra þeirra stjórnmálamanna og stjórnmálaflokka sem komið hafa að þessum málum að reyna að afgreiða þessi mál í sátt. Í þriðja lagi hefur verið lögð áhersla á að málin fengju vandaða umfjöllun, bæði innan þings og utan, að tími gæfist til að vega og meta þær hugmyndir sem væru á borðinu, taka afstöðu til þeirra og að fram færi víðtæk umræða í samfélaginu um fyrirhugaðar breytingar. Það þarf ekki að leita lengi í flestum þeim textum sem skrifaðir hafa verið um stjórnarskrármál hér á landi til að sjá að þessi viðmiðun hefur alltaf verið uppi af hálfu allra þeirra stjórnlagafræðinga sem um þessi mál hafa fjallað. Öll þessi viðmið hafa verið brotin í þessum efnum í þessari lotu, ef svo má segja. Ég ætla ekki að rifja upp feril málsins í neinum smáatriðum, hann er öllum hér vel kunnugur, en farið var fram með málið í miklu bráðræði. Það var ekki farið í samráð, hvorki við alla flokka né út í fræðasamfélagið eða gagnvart hagsmunaaðilum. Það var ekki um neitt samráð að ræða, ekki leitað eftir áliti hjá nokkrum einasta manni áður en málið kom inn í þingið, ekki nema þessum þriggja manna ráðgjafarhópi ríkisstjórnarinnar sem ber ábyrgð á því að hafa samið frumvarpstextann. Við sjálfstæðismenn í þinginu höfum rakið aðkomu okkar að málinu, það var komið til okkar með fullbúnar hugmyndir og spurt hvort við vildum vera með eða ekki. Auðvitað sjá allir að það er ekkert samráð. Öll þessi atriði valda því að við höfum talið það skyldu okkar að fá menn í þinginu til að staldra við og hugsa betur um hvernig að þessu máli væri staðið, hvernig vinnubrögðin væru, hvaða vinnubrögð væru viðhöfð og þess háttar. Við höfum þess vegna lagst mjög hart gegn þessu og höfum vissulega flutt margar ræður til að árétta einmitt þessi sjónarmið okkar. Síðan er annað mál að margt í frumvarpinu sjálfu er þess eðlis að það er brýn þörf á að skoða það betur. Það hefur verið nefnt varðandi 1. gr. frumvarpsins, um þjóðareign á auðlindum, að allir flokkar hafa með einhverjum hætti lýst áhuga á því að koma slíku ákvæði í stjórnarskrá. Unnið hefur verið að því marki í nokkrum nefndum og á nokkrum tímum síðustu 10 árin eða svo en enn hefur ekki tekist að finna sameiginlega niðurstöðu sem samstaða er um og ekki hefur heldur tekist að finna niðurstöðu sem fræðimenn, m.a. þeir lögfræðingar sem um þessi mál hafa fjallað, eru sammála um. Vandinn við það ákvæði sem liggur fyrir í þessu frumvarpi er auðvitað sá að margir benda á að það sé óskýrt við hvað er átt og hvað í því felist, hvaða afleiðingar lögfesting þess mundi hafa. Varðandi 2. gr. höfum við sjálfstæðismenn lýst því yfir að við teldum rétt að breyta setningarhætti stjórnarskrár, þeim hætti sem viðhafður er varðandi breytingar á stjórnarskrá. Við höfum fallist á tillögur, t.d. í stjórnarskrárnefnd 2007, um að slíkt ferli færi fram innan þingsins og endaði síðan í þjóðaratkvæðagreiðslu með tilteknum skilyrðum og formreglum. Það má segja að sú breytingartillaga sem meiri hluti sérnefndar um stjórnarskrármál gekk frá nálgist okkar sjónarmið í þeim efnum en ég verð þó að minna á að í nokkrum atriðum er hún enn frábrugðin því sem við skrifuðum undir vorið 2007, reyndar ásamt fulltrúum allra annarra flokka. Sú niðurstaða sem þá birtist var sameiginleg niðurstaða allra þeirra sem áttu sæti í stjórnarskrárnefnd á þeim tíma, fulltrúa allra stjórnmálaflokka sem nú eiga sæti á þingi, en tillagan sem núna er á borðinu er frábrugðin í nokkrum atriðum og þyrfti að skoða það ef lengra ætti að halda með það mál. Varðandi þjóðaratkvæðagreiðslur er ég líka þeirrar skoðunar að það sé æskilegt að ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslur komi inn í stjórnarskrá. Það er hins vegar ekki sama hvernig það verður gert, ekki sama hvernig að því er staðið. Ég tel að sú útgáfa sem birtist í frumvarpinu sé í rauninni ein hugmynd, ein tillaga um hvernig ganga megi frá slíku ákvæði en ég held að miklu viðameiri og dýpri umræða um þjóðaratkvæðagreiðslur og hlutverk þeirra þurfi að eiga sér stað, hvernig standa beri að þeim og hvaða skilyrði eigi að vera fyrir þeim áður en við getum samþykkt slíkt ákvæði inn í stjórnarskrá. Í stjórnarskrárnefnd 2005–2007 var töluvert fjallað um þjóðaratkvæðagreiðslur án þess að niðurstaða lægi fyrir en hins vegar lá alveg fyrir að það var áhugi í þeirri nefnd fyrir að þróa áfram hugmyndir, annars vegar um þjóðaratkvæðagreiðslur að svokölluð þjóðarfrumkvæði, frumkvæði kjósenda, og hins vegar að frumkvæði tiltekins hluta alþingismanna. Það er einmitt í samræmi við málflutning t.d. hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar sem hefur í þessari umræðu vakið athygli á þeirri leið sem er m.a. farin í Danmörku og gæti verið áhugaverður kostur. Í fjórða lagi varðandi stjórnlagaþingið hefur það frá upphafi verið óttalegur óskapnaður. Hugmyndin um það hefur verið vanhugsuð frá upphafi og niðurstaðan er sú að það blasir við að samþykkja á breytingu sem setur á fót stjórnlagaþing sem enginn veit hvernig á að kjósa til, enginn veit hvernig 

Herra forseti. Við höldum áfram mjög mikilvægri umræðu um breytingar á stjórnarskránni, breytingar sem hafa orðið töluverðar á síðustu árum. Eins og við höfum áður rifjað upp var stjórnarskránni m.a. breytt 1991, 1995 og 1999 og þá alltaf í sátt og miklu samkomulagi á milli stjórnmálaflokkanna af því að þá gerðu menn sem voru í forustu í ríkisstjórn sér grein fyrir því að stjórnarskráin væri mikilvægari en pólitískir stundarhagsmunir, það þyrfti að fara fram vönduð umræða, samkomulag að nást á þingi og ekki síður þyrfti að ná víðtækri umræðu í samfélaginu. Mér er þá minnisstæð umræðan sem var mikil í samfélaginu um breytingar á mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar árið 1995 þar sem m.a. Geir Haarde var í forsvari fyrir breytingunum á þingi. Forsvarsmenn gerðu sér far um að fá fram sem flestar skoðanir, fá að heyra í sem flestum til að ná samkomulagi um grundvallarbreytingar á grundvallarskjali okkar sem er stjórnarskráin. Af hverju er ég að rifja þetta upp núna? Það er m.a. út af því að ég hlustaði á eldhúsdagsumræður í síðustu viku. Þegar ég hlusta á hæstv. forsætisráðherra tala er eins og það dugi ekki fyrir okkur sjálfstæðismenn að ræða málið á þingi því að á okkur hefur lítið verið hlustað miðað við þann málflutning sem fyrst og síðast 1. flutningsmaður frumvarpsins, stjórnarskrárbreytingarinnar, hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir, hefur sett fram. Það er einkennandi, og mér finnst rétt að það verði dregið aftur fram, líka í ljósi þess sem hefur m.a. birst í auglýsingum hjá Samfylkingunni, að hún segir þar: Við látum verkin tala. Það er yfirskrift Samfylkingarinnar í þessari kosningabaráttu. Er hægt að skrumskæla hlutina meira? Ég ætla ekki að fara strax í það sem stendur í öfugmælavísu þessarar auglýsingar þar sem fullyrt er um ákveðna hluti sem ekki eru komnir í framkvæmd. Það er hakað við ýmsa þætti sem ekki er einu sinni búið að klára, kjósendur blekktir, lesendur blekktir. Ég get nefnt að það stendur að verðmati nýju bankanna sé lokið. Því er engan veginn lokið en því er haldið fram í auglýsingum. Og þau segja: Látum verkin tala. Mikið hefur verið rætt um vinnubrögð í gegnum tíðina í samfélaginu og vinnubrögðin mega svo sannarlega verða betri, skilvirkari og gegnsærri. Ég tek undir það allt saman. Við þurfum að koma hreint fram, ganga hreint til verks og segja frá hlutunum eins og þeir eru þó að það kunni að valda stjórnmálaflokkum, hvort sem er Sjálfstæðisflokkur, Samfylking eða aðrir stjórnmálaflokkar, ákveðnum sársauka. Það verður að segja hlutina eins og þeir eru. Hvernig eru þá hlutirnir þegar kemur að breytingum á stjórnarskránni? Ég gat um það að margt hefur verið gagnrýnt og margt verið sagt um okkar 18 ára stjórnarsetu í ríkisstjórn. Það er rétt að minnast þess að á þessum 18 árum hefur þjóðin alltaf fengið að tala, hún hefur alltaf tjáð vilja sinn og viljinn hefur verið sá að á öllum þessum árum hefur Sjálfstæðisflokkurinn alltaf fengið endurnýjað umboð. Gott og vel, Sjálfstæðisflokkurinn var líka í forustu fyrir þeirri ríkisstjórn sem breytti og gerði sér far um að breyta stjórnarskránni í samkomulagi við aðra flokka. Hvað gerist þegar flokkur og talsmaður nýrra vinnubragða nær forustu í ríkisstjórn? Þá koma svo sannarlega ný vinnubrögð til skjalanna því að í fyrsta sinn í hálfa öld er ekki bara verið að traðka á þinginu heldur er verið að troða í gegn breytingum sem sómakærir lögmenn, bæði í þessum sal og úti í bæ, hafa mótmælt kröftuglega og sagt að tíminn væri allt of skammur og þetta væru heldur ekki rétt vinnubrögð, það væri verið að breyta stjórnarskránni okkar, grundvallarplagginu, í pólitískt átakaskjal. Þess vegna eru hagsmunirnir svo ríkir að við megum ekki hugsa skammt eins og Samfylkingin gerir, Vinstri grænir og eins Framsóknarflokkurinn. Við megum ekki nota þá umbrotatíma sem við erum á í íslensku samfélagi til að breyta stjórnarskránni í skjóli og ljósi pólitískra hagsmuna. Ég hef farið yfir það að pólitísku hagsmunirnir eru þeir að Framsóknarflokkurinn þarf að fá sína dúsu, stjórnlagaþingið. Síðan þurfa Vinstri grænir að fá sitt, Samfylkingin þarf að fá auðlindaákvæðið og síðan er gott að láta breytingarnar á 79. gr. stjórnarskrárinnar fljóta með. Gott og vel, við erum búin að fara í gegnum þetta en þetta er einkennandi varðandi aðkomuna að öllu þessu máli sem er í rauninni hneykslanlegt. Það er hneykslanlegt hvernig stjórnmálaflokkar með sómakært fólk innan borðs hafa farið í þann leiðangur að breyta grundvallarplaggi okkar á þessum umbrotatímum. Það er nefnilega verið að misnota ástandið í samfélaginu, flokkarnir eru að fela sig á bak við það erfiða ástand sem er í samfélaginu, ástand sem við munum komast fljótt út úr ef rétt er á málum haldið og erfiðar ákvarðanir verða teknar. Við fáum reyndar ekki að ræða þær ákvarðanir í þingsal af því að ríkisstjórnin vill ekki ræða hvar hún ætlar að bera niður í ríkisfjármálum, hún vill ekki tala um það af hverju gengið lækkar, af hverju krónan fellur og ríkisstjórnin vill ekki ræða af hverju atvinnulausum hefur fjölgað um 8.000 manns síðan hin nýja ríkisstjórn tók við stjórnartaumunum. Þetta átti að vera ríkisstjórnin sem lætur verkin tala, hún lætur verkin tala á dapurlegan hátt þegar kemur að stjórnarskránni. Mig langar að vitna í ýmsa fræðimenn. Fyrst langar mig að vitna í Skúla Magnússon sem er hjá EFTA-dómstólnum. Hann segir m.a., með leyfi forseta: „Eitt af því sem nú er teflt fram sem viðbrögðum við efnahagslegu áfalli landsins er flýtimeðferð til ákveðinnar breytinga á stjórnarskrá lýðveldisins en að því loknu einhvers konar allsherjarendurskoðun stjórnskipunarinnar á vettvangi stjórnlagaþings. Í þessu sambandi hefur í almennri umræðu verið vísað til hugsanlegs afnáms þingræðisreglunnar, fyrirmynda í bandarískri stjórnskipun eða hugmynda Vilmundar Gylfasonar heitins af ótrúlegri léttúð, þar á meðal af lögfræðingum. Þótt hugmyndin um stjórnlagaþing kunni að hljóma aðlaðandi, sefa reiði almennings með því að svara kalli um róttækar og umsvifalausar breytingar, eru hér miklir hagsmunir lagðir að veði. Við Íslendingar eigum nefnilega stjórnskipun sem í öllum meginatriðum er skýr, jafnvel þótt texti stjórnarskrárinnar sjálfrar kunni í sumum tilvikum að vera gamall og lítt aðgengilegur. Þessi eign er ekki eins sjálfsögð og margir kunna að ætla. Einmitt við núverandi aðstæður ætti mönnum þó að vera ljóst gildi þess að eiga stjórnskipun sem er skýr um skipan valdsins, valdmörk, ákvarðanatöku, o.s.frv., þannig að unnt sé að veita samfélaginu ábyrga og skynsama stjórn með langtímahagsmuni að leiðarljósi. Það er engin góð ástæða til að rífa stjórnskipun Íslands upp með rótum við núverandi aðstæður þar sem stjórnvöld þurfa að setja sér skýr markmið til lengri og skemmri tíma - sum eflaust sársaukafull og misvinsæl - og hafa styrk og þol til þess að vinna að þeim. Við munum ekki leysa aðsteðjandi vandamál með breytingum á stjórnskipun Íslands. Saga stjórnarskráa bendir raunar til þess að endingartími og tilætluð samfélagsleg áhrif þeirra aukist í öfugu hlutfalli við lengd þeirra og lagatæknilega fágun.“ Þetta finnst mér það dapurlega við allan málflutning stjórnarmeirihlutans og þá á ég við framsóknarmenn, Samfylkinguna og Vinstri græna, þ.e. hvernig þeir hafa notað stjórnarskrána til að telja fólki trú um að með þessum breytingum muni allt verða betra í samfélaginu. Það er ekki þannig, við leysum ekki bráðavanda námsmanna með því að fara í breytingar á stjórnarskránni, við leysum ekki bráðavanda heimilanna eða fyrirtækjanna, herra forseti. Þess vegna er dapurlegt að sjá pólitíska stundarhagsmuni setta í forgang þegar kemur að stjórnarskránni og það er þetta sem við sjálfstæðismenn höfum mótmælt, þegar kemur að grundvallarplaggi okkar viljum við að menn umgangist stjórnarskrána af virðingu. Við viljum sjá breytingar á stjórnarskránni. Það er rangt sem hefur komið fram, m.a. í máli hæstv. forsætisráðherra, ekkert annað en útúrsnúningar þegar sagt er að við sjálfstæðismenn viljum ekki breytingar á stjórnarskránni. Það hentar bara ágætlega að nota stjórnarskrána sem ákveðið tæki til að traðka á okkur sjálfstæðismönnum. Við sjálfstæðismenn kveinkum okkur ekki undan því en það skal ekki takast að nota stjórnarskrána til að viðhalda valdi til þess að beita henni í þágu pólitískra stundarhagsmuna. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu í bili en það er margt sem ég á eftir að fara yfir og ýmis atriði á ég órædd. Þegar kemur að stjórnarskránni er alveg ljóst að þingið þarf að bera mikla virðingu gagnvart stjórnarskránni, þessu mikilvæga plaggi. Við viljum sjá breytingar en við viljum sjá þær gerðar í sátt þannig að stjórnarskráin verði ekki átakaskjal til lengri tíma.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp um breyting á stjórnarskrá og um stjórnlagaþing. Ég vil í þessari atrennu ræða um hugmyndir framsóknarmanna um stjórnlagaþingið, um breytingar á stjórnarskránni, sem komu fram á flokksþingi þeirra í janúar. Segja má að ýmislegt í þeim farvegi sem málið hefur verið í og í þeim hugmyndum sem birtar hafa verið hafi komið frá flokksþingi framsóknarmanna frá því í janúar 2008. Þeir hafa haldið þessum hugmyndum á lofti og eins og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu er saga á bak við það. Hugmyndir um stjórnlagaþing komu fyrst fram hjá alþingismanninum Jónasi Jónassyni frá Hriflu, sem var framsóknarmaður eins og þekkt er en reyndar einnig stofnandi jafnaðarmannaflokksins eða Alþýðuflokksins. Hugmyndinni var hreyft snemma á árinu 1941 þar sem Jónas frá Hriflu taldi að eðlilegt væri að kalla saman sérstakan þjóðfund í tengslum við lýðveldisstofnunina og þar á meðal voru hugmyndir um stjórnlagaþing. Frá þeim tíma hefur frumvarp um stjórnlagaþing þrisvar verið lagt fram á hinu háa Alþingi. Fyrst af Páli Zóphóníassyni, þingmanni Framsóknarflokksins, árið 1948, síðan af Jóhönnu Sigurðardóttur árið 1995 og svo af Siv Friðleifsdóttur, sem lagði, ásamt öðrum þingmönnum Framsóknarflokksins, fram frumvarp um stjórnlagaþing á yfirstandandi þingi. Það vekur athygli að í hugmyndum Framsóknarflokksins frá því í janúar eru settar fram ýmsar hugleiðingar um það hvar bera eigi niður varðandi stjórnlagaþing og verkefni þess. Þar er m.a. velt upp hugmynd um hvort afnema eigi þingræði og taka upp beina kosningu æðsta handhafa framkvæmdarvalds. Jafnframt er verið að velta því fyrir sér hvort þörf sé á sérstökum þjóðhöfðingja og hvert hlutverk hans eigi að vera. Ýmis önnur atriði koma fram sem eru reyndar mjög lítið tæmandi, verð ég að segja, miðað við þá umræðu sem verið hefur um breytingu á stjórnarskránni á síðustu árum. Þó er tæpt á ýmsu og m.a. koma þarna fram spurningar um það hvort auka eigi möguleika á þjóðaratkvæði og jafnvel frumkvæði að löggjöf frá almenningi. Eitt af því sem þeir eru að velta fyrir sér eru möguleikar á þjóðaratkvæðagreiðslu og því vekur það sérstaka athygli að ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslu hafi verið tekið út fyrir sviga þegar til kastanna kom og frumvarp kom fram um breytingu á stjórnarskránni og um stjórnlagaþing. Þrátt fyrir að hugmyndir framsóknarmanna hafi verið í þá veru að stjórnlagaþingið fengi víðtækt umboð til þess að endurskoða stjórnarskrána er tekin ákvörðun um að taka nokkra þætti út fyrir og afgreiða það á yfirstandandi þingi, breytingar á stjórnarskránni, taka til umræðu þætti sem stjórnlagaþingið mundi að öðrum kosti útfæra. Við hljótum að velta því fyrir okkur hver ástæðan sé fyrir því að þrjú atriði - varðandi atkvæðagreiðslu, varðandi það hvernig breyta eigi stjórnarskránni og varðandi auðlindir landsins - eru tekin út fyrir sviga og tekin ákvörðun um að yfirstandandi þing eigi að gera slíka breytingu á stjórnarskránni þannig að takmarka eigi verkefni stjórnlagaþings sem því nemur. Það vekur líka athygli að þeir þættir sem ég nefndi hér á undan, hvort þörf sé á sérstökum þjóðhöfðingja og hvert hlutverk hans eigi þá að vera, og hvort afnema eigi þingræði og taka upp beina kosningu æðsta handhafa framkvæmdarvalds - það vekur athygli að í greinargerð með frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Um hlutverk stjórnlagaþings er gagnorð lýsing í 1. málsl. 1. mgr. en það er að endurskoða stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Þar er sömuleiðis fólgin eina efnislega takmörkunin á valdsviði stjórnlagaþings, þ.e. að áfram verði byggt á lýðræðisskipan, réttarríki og vernd mannréttinda, en ekki verður fallist á frávik frá þessum grunngildum sem íslenska stjórnskipulagið hvílir á. Þá er gengið út frá því að áfram verði byggt á lýðveldisskipulagi þar sem þjóðhöfðingi er kjörinn til ákveðins tíma og áfram verður þannig rætt um stjórnarskrá lýðveldisins. Annars er í ákvæðinu hvorki mælt fyrir um skyldur stjórnlagaþings né takmarkanir á því hvað skuli eða megi endurskoða enda er í því efni treyst á mat þingsins sjálfs.“ Í þessu sambandi má þannig benda á að hugmyndum Framsóknarflokksins, um að skoða sérstaklega hvort afnema eigi þingræði og taka upp beina kosningu æðstu handhafa framkvæmdarvalds, og um það hvort þörf sé á sérstökum þjóðhöfðingja og hvert hlutverk hans eigi að vera, er í raun og veru hafnað í greinargerð með frumvarpinu og í frumvarpinu sjálfu með því að takmarka hlutverk stjórnlagaþingsins sjálfs. Jafnframt kom fram á flokksþingi framsóknarmanna að stjórnlagaþing skuli ekki skipað núverandi eða fyrrverandi alþingismönnum, ráðherrum eða formönnum stjórnmálahreyfinga. Það má eiginlega segja að með því frumvarpi sem við höfum hér fyrir framan okkur eru þessar takmarkanir og hugmyndir framsóknarmanna ekki teknar upp heldur er eingöngu verið að segja það að allir séu kjörgengir til stjórnlagaþings nema forseti Íslands, alþingismenn, varamenn þeirra og ráðherrar. Hugmynd framsóknarmanna takmarkaði aðgang fleiri, þ.e. útilokaði fyrrverandi alþingismenn og formenn stjórnmálahreyfinga frá því að vera kjörgengir. Það má því ljóst vera, af því sem ég hef sagt hér, að vald stjórnlagaþings er mun takmarkaðra en framsóknarmenn lögðu upp með. Í framhaldi af því má velta því fyrir sér hvaða breytingar hafa verið gerðar í sérnefnd um stjórnarskrá milli 1. og 2. umr. varðandi umgjörð stjórnlagaþingsins sjálfs. Þar hafa verið gerðar gagngerar breytingar til þess að minnka umfangið og langt því frá að farið sé eftir hugmyndum framsóknarmanna sem hafa lagt mikla áherslu á að stjórnlagaþingið komist á. En það er alveg ljóst að þeir hafa slegið verulega af í hugmyndum sínum til þess að ná þessu máli í gegn, m.a., sem gefur náttúrlega til kynna umfang breytinganna, er kostnaður, sem í byrjun var talinn 2–2,5 milljarðar kr., kominn niður í 400–500 millj. kr. Það er einnig athyglisvert að í nefndaráliti meiri hluta eru hugleiðingar sem gefa til kynna að þeir séu ekki alveg með það á hreinu hvaða hugmyndir þeir leggja til grundvallar í vali á fulltrúum á stjórnlagaþing, hvernig þeir vilja útfæra kosningu til stjórnlagaþings. Í nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar segir, með leyfi forseta: „Í drögum að frumvarpi til laga um stjórnlagaþing sem er fylgiskjal með frumvarpi til stjórnskipunarlaga er lagt til að kosið verði persónukjöri á þingið. Meiri hlutinn leggst ekki gegn slíkri kosningu en áréttar þó mikilvægi þess að á stjórnlagaþingi sitji fulltrúar þjóðarinnar. Ný stjórnarskrá lýðveldisins Íslands mun verða stjórnarskrá þjóðarinnar allrar. Enda þótt aðkoma almennings alls verði tryggð, t.d. með opnum fundum, upplýsingagjöf og málþingum og að auðvelt verði að senda inn umsagnir, þarf jafnframt að tryggja að á þinginu sjálfu sitji þjóðin öll eða fulltrúar hennar. Meiri hlutinn telur því mikilvægt að reglur um persónukjör verði með þeim hætti að tryggt verði að fulltrúar landsbyggðar og landshluta fái sæti, hvort sem það verður gert með ríkari reglum um kjör eða reglum um einhvers konar jöfnunarsæti. Þá telur meiri hlutinn mikilvægt að reglur um kjörið verði með þeim hætti að tryggt verði eins og hægt er jafnt kynjahlutfall á þinginu.“ Hér má segja að mörgum spurningum sé ósvarað og alls ekki ljóst hvernig kosningar til stjórnlagaþingsins eru hugsaðar eða útfærðar. Maður veltir fyrir sér hvort verið er að leggja til persónukjör eða ekki. Maður veltir því líka fyrir sér hvað átt sé við þegar sagt er að jafnframt þurfi að tryggja að á þinginu sjálfu sitji þjóðin öll eða fulltrúar hennar. Hvað er átt við með að á þinginu sitji þjóðin öll eða fulltrúar hennar? Það er því alveg ljóst að töluverðar breytingar hafa verið gerðar á fyrri hugmyndum og í stað þess eins og venjulega er í meðhöndlun þingsins að reynt sé að gera textann skýrari og auðskildari er hér þveröfugt farið að, textinn er óskýrari og erfiðara að fara eftir honum eftir því sem lengra hefur liðið á vinnuna.

Virðulegi forseti. Dag eftir dag á Alþingi Íslendinga hefur stjórnarskrármálið verið sett á undan mikilvægum málum sem nauðsynlegt er að afgreiða. Því er það fagnaðarefni að mál nr. 409, um fjármálafyrirtæki, mál nr. 461, um greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna, og mál nr. 410, tekjuskattur, voru sett á dagskrá áður en 2. umr. um stjórnarskipunarlögin er framhaldið. Það er ánægjuefni að við tókum þrjú mál á undan þessu. Eftir sem áður eru ýmis málefni órædd og því vekur það furðu að stjórnarskrármálið skuli vera notað til að teppa önnur mál. Ég vil ítreka þá ósk við forseta að við ræðum í þinginu um það sem skiptir máli fyrir afkomu landsmanna í því kreppuástandi sem ríkir hér á landi, málefni fyrirtækja og heimila, því að þau mál eru algjör forgangsatriði í stöðunni sem við erum í. Við verðum að taka á þeim málum og síðan er upplagt að ræða stjórnarskrármál og hver önnur þau mál sem um getur. Við verðum að forgangsraða. Því hvet ég til þess að hæstv. forseti fresti 2. umr. um stjórnarskipunarlögin. Virðulegi forseti. Hvergi í heiminum eru dæmi þess að stjórnarskrá sé breytt eftir rúmlega mánaðarumfjöllun á þingi en sem kunnugt er lagði hæstv. forsætisráðherra þetta mál fram þann 6. mars síðastliðinn. Hvergi eru þess dæmi að mál séu afgreidd á þennan hátt því að í flestum stjórnarskrám og í öllum rituðum stjórnarskrám þjóða heims eru einmitt ákvæði um það hvernig staðið skuli að breytingum á stjórnarskrám. Reyndar er það svo að allar ritaðar stjórnarskrár í heiminum taka á fjórum þáttum: Í fyrsta lagi á stjórnskipunarforminu. Í öðru lagi á mannréttindum. Í þriðja lagi er rætt um skiptingu valds, um valdhafa og valdmörk. Og síðast en ekki síst er í fjórða lagi fjallað um hvernig standa skuli að því að breyta stjórnarskrám. Þá má undir engum kringumstæðum gera stjórnarskrá að pólitísku átakaskjali. Við þurfum að umgangast stjórnarskrá Íslands af virðingu. En eins og kunnugt er eru núverandi tillögur um breytingar lagðar fram í því ljósi að Framsóknarflokkur setti það sem skilyrði fyrir því að verja hæstv. minnihlutastjórn þá sem nú situr að sett yrði ákvæði um stjórnlagaþing í frumvarpi. Að sama skapi hafði hæstv. núverandi ríkisstjórn sett fram þá verkefnaáætlun sem gerir ráð fyrir því að ræða breytingar á stjórnarskrá og koma til framkvæmda. En ég endurtek: Hvergi nokkurs staðar er hægt að breyta stjórnarskrá á einum mánuði. Í 79. gr. stjórnarskrárinnar er fjallað um hvernig staðið skuli að breytingum á henni. Ég hef áður gert grein fyrir 79. gr. í umfjöllunarefni í ræðu sem ég flutti fyrir páska og mun því ekki gera svo að þessu sinni. Ég vil aðeins ræða stjórnlagaþingið. Það er 4. gr. frumvarpsins sem um ræðir. Hugmyndin um stjórnlagaþingið er nokkuð óljós. Það kemur m.a. fram í greinargerð með frumvarpinu því að á blaðsíðu 22 segir: „Hugtakið stjórnlagaþing er ekki fastmótað en eins og nafnið gefur til kynna hefur slíkt þing það hlutverk að semja ný stjórnlög eða reglur um stjórnskipun ríkis eða breyta þeim sem fyrir eru og þar sitja venjulega þjóðkjörnir fulltrúar, oftast af þjóðþingum.“ Í allflestum tilvikum eru það þingmenn sem skipa stjórnlagaþingið. Hugmyndin er í öllu falli afar óljós og það kemur fram í greinargerðinni. Vettvangur stjórnlagaþings er eins og vettvangur Alþingis, þ.e. þjóðkjörinn vettvangur. Breytingar á stjórnarskránni eru hluti af verkefnum Alþingis. Samkvæmt frumvarpinu er gefið til kynna að alþingismenn séu ekki hæfir til að breyta stjórnarskrá en um leið liggur í orðanna hljóðan að stjórnlagaþingmaður væri það. Þetta er mjög einkennilegt mál. Verið er að segja að þingmenn sé vanhæfir. Ef þeir eru vanhæfir núna verða þeir það væntanlega í framtíðinni, ekki bara um stjórnarskrármál heldur væntanlega um önnur mál. Ef Alþingi er vanhæft þarf auðvitað að leggja það niður, það gefur augaleið. Spurningin er: Hvers vegna þarf að endurskoða stjórnarskrána í heild sinni? Ef við göngumst við því að það væri skynsamlegt - þessi stjórnarskrá hefur verið í gildi síðan 1944 með nokkrum breytingum þó - væri ekkert úr vegi að setja saman stjórnlagaþing og það mætti vera skipað fólki sem eru ekki kjörnir þingmenn. Ég hef ekkert á móti því. En slíkt þing þyrfti í öllu falli að vera ráðgefandi þing fremur en að taka á sig mynd Alþingis og þá eru tvö Alþingi og tveir stjórnarskrárgjafar starfandi á sama tíma. Tillagan um stjórnlagaþing er einsdæmi. Þetta er tilraunastarfsemi. Hvergi er farin þessi leið og hefur það komið fram í greinargerð með frumvarpinu en á blaðsíðu 25 segir að stjórnlagaþingið og fyrirkomulagið sem mælt er fyrir um í frumvarpinu sé nýmæli sem eigi sér enga beina fyrirmynd í sögu stjórnlagaþinga eða þjóðfunda í lýðræðisríkjum frá síðustu öldum. Þetta er tilraunastarfsemi, virðulegi forseti. Ég hafna því að við stundum slíka tilraunastarfsemi um jafnmikið grundvallarplagg og stjórnarskráin okkar er. Eins og fram hefur komið er hugmyndin að núverandi breytingum á stjórnarskrá bæði söguleg og dapurleg. Í fyrsta sinn er hugmyndin að þvinga fram breytingar á stjórnarskrá í óþökk stórs hluta þingmanna, að þvinga fram veigamiklar breytingar í ósætti. Sem kunnugt er eru 27 þingmenn af 63 á móti því frumvarpi sem hér er rætt. Einnig er mikilvægum málum haldið í gíslingu og brýn mál eru látin bíða til að freista þess að afgreiða breytingar á stjórnarskránni sem eru, eins og áður gat um, illa ígrundaðar. Það eru 27 þingmenn á móti, stór minni hluti. En einnig voru, eins og fram hefur komið, einungis tveir af þeim 27 umsagnaraðilum sem skiluðu áliti um frumvarpið meðmæltir því. Málsmeðferðin er einsdæmi. Í stjórnarskrám er kveðið á um hvernig breyta á þessum stjórnarskrám og þar er verið að fyrirbyggja að upp komi staða eins og kemur nú upp í íslensku samfélagi. Það er óróleiki í samfélaginu. Það er ríkjandi kreppa og síst af öllu þurfum við á stjórnarkreppu að halda líka. Málsmeðferðin er óásættanleg. Þetta frumvarp er sett fram í nafni lýðræðisumbóta. Það eru mikil öfugmæli, virðulegi forseti, því að lýðræðisumbótum á ekki að koma á í ósætti. Sjálft málið er allt hið ólýðræðislegasta. Það getur ekki verið að núverandi minnihlutastjórn ætli að reyna að þvinga fram svo mikilvægt mál á allra síðustu mínútum þings þar sem ekki einungis er ósætti heldur kemur fram í breytingartillögum sem meiri hluti nefndarmanna setti fram að breyta þarf að minnsta kosti tíu liðum í frumvarpinu sjálfu.

Herra forseti. Ég held ég hafi lokið máli mínu í síðustu ræðu þar sem ég ræddi um stjórnlagaþing, á því að fjalla aðeins um stjórnlagaþingið í Austurríki sem sett var á fót árið 2003 til þess að endurskoða stjórnarskrá frá 1920. Ég endaði á því í ræðu minni að þær breytingar sem það stjórnlagaþing lagði til hefðu ekki náð fram að ganga. Ég held að ég fari rétt með að það hafi verið á þann veg að tillögurnar hafi verið lagðar fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu og þær hafi ekki fengið nægilega mikinn meiri hluta til að ná samþykki. Ég held að ég hafi ekki verið búinn að tæpa á stjórnlagaþinginu í Suður-Afríku sem sett var á fót eftir fall stjórnar hvíta minni hlutans en þá samanstóð stjórnlagaþingið af báðum deildum suður-afríska þingsins en hafði sér til ráðgjafar nefnd sjö óháðra sérfræðinga. Í því dæmi var það því löggjafarsamkoman sem var stjórnlagaþingið. Það er hins vegar athyglisvert að líta okkur aðeins nær, til Sviss, en þar er einmitt komin rík hefð á að stjórnlagaþing endurskoði stjórnarskrár kantónanna. Ég hef nú aðeins tæpt á þessu í fyrri ræðum en ekki kannski farið nægilega ítarlega ofan í það. Ég held að það sé ráð fyrir okkur á hv. Alþingi að skoða hvernig staðið hefur verið að þessu máli í Sviss að undanförnu ef við viljum fara þessa stjórnlagaþingsleið en þar hefur þetta verið gert þó nokkrum sinnum. Níu af 25 kantónum hafa sett á fót stjórnlagaþing frá árinu 1980 til þess að endurskoða stjórnarskrána og nú síðast var kosið til slíks þings í Genf síðastliðið haust. Hinar kantónurnar hafa síðan flestar endurskoðað sínar stjórnarskrár á sama tímabili en þá með hefðbundnari hætti. Endurskoðun sem þessari er gjarnan hleypt af stað með samþykki stjórnarskipunarlaga í þjóðaratkvæðagreiðslu sem er þá í rauninni ekki alveg í takt við það sem við erum að gera hér en tilgangur verksins er yfirleitt að færa texta frá 19. öld í nútímalegri búning og taka þá í nýju skjali á vandamálum samtímans. Fjöldi þingmanna á stjórnlagaþingi er á bilinu 60–200 og stjórnlagaþingin hafa fengið mjög rúman tíma til umráða eða frá þremur og hálfu ári upp í níu og hálft ár. Og ef við hugsum okkar aðstæður í því samhengi er verið að keyra hér í gegn breytingar á stjórnarskránni á einum mánuði. En eins og fram hefur komið, m.a. hjá hv. síðasta ræðumanni, þekkist ekki að breytingar á stjórnarskrá séu keyrðar í gegn á einum mánuði. Niðurstöður stjórnlagaþinganna eru síðan bornar beint undir þjóðaratkvæði en þó er, varðandi stjórnlagaþingið í Genf, gert ráð fyrir að niðurstaðan fari til löggjafarþingsins til afgreiðslu. Kosið hefur verið beinni kosningu til þessara stjórnlagaþinga en þá hefur það verið hefðbundin listakosning og hafa hinir hefðbundnu stjórnmálaflokkar yfirleitt haft flesta fulltrúana. Ég held að vegna þeirrar nokkuð fjölþættu reynslu sem þessi vinaþjóð okkar hefur af stjórnlagaþingi, þar sem slík þing eru í fjölda kantóna, ættum við að skoða þetta mun betur en við höfum gert hingað til og sjá hvað við getum lært af þeim. Það hafa gilt mjög fjölbreyttar reglur um stjórnlagaþing hjá hinum ýmsu þjóðum og við ættum auðvitað að skoða það þótt aðalreglan sé sú að þeir eru þjóðkjörnir sem þar sitja og oft þingmenn á þjóðþingum, enda ekki endilega kjörið beint til stjórnlagaþings. Það var athyglisvert sem kom fram í umræðunni hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni þegar hann ræddi um kosningafyrirkomulag á stjórnlagaþingi, að mikið hafi verið talað um persónukjör og það ætti að vera persónukjör til stjórnlagaþingsins. Það getur vel verið að það sé góð leið að fara þannig að því. Það hefur auðvitað verið nokkuð rík tilhneiging til þess í umræðu að undanförnu að leggja áherslu á persónukjör umfram listakjör, ef maður getur orðað það þannig. En í þeirri vinnu sem fram hefur farið hefur þetta ekki verið útfært á nákvæman hátt þannig að ég sjái raunverulega um hvers konar persónukjör er að ræða og hver útkoman úr slíku gæti orðið. Aðeins hefur verið fjallað um þetta áður og var vitnað til þess í umræðunni að hv. þm. Tómas Árnason hefði í umræðum á Alþingi lagt til að í kosningu til stjórnlagaþings yrði persónukjör en það væri þá í gegnum einmenningskjördæmi. Ég átta mig ekki alveg á því nákvæmlega hvenær þetta var og er að reyna að rifja upp hvenær slíkar tillögur komu fram. En alla vega held ég að þetta sé mjög athyglisverð tillaga því að svo sannarlega væri um persónukjör að ræða í einmenningskjördæmi. Komið hefur upp í umræðunum að hv. þingmenn hafa áhyggjur af því hvernig fulltrúadreifing um landið væri á þingi þar sem landið væri eitt kjördæmi og einstaklingar byðu sig fram til persónukjörs. Það væru 40–60 eftir því hve marga fulltrúa væri hægt að kjósa. Þá væri mögulegt, jafnvel líklegt og kannski óumflýjanlegt að flestir þessara fulltrúa væru frá þéttbýlissvæðunum og fulltrúar þeirra svæða og dreifbýlið ætti ekki mikla möguleika á því að koma að fulltrúum. En það hlýtur að vera nauðsynlegt að landsbyggðin eigi þá fulltrúa á stjórnlagaþingi líka til þess að þar sé nægilega breiður hópur fulltrúa til þess að öll sjónarmið komi fram. Því ætti að vera hægt að ná fram ef kosningafyrirkomulagið væri einmenningskjördæmi og landinu væri skipt upp í kjördæmi. Þau væru þá nokkuð jöfn að stærð og væri tryggt að fulltrúar væru frá öllum svæðum. Ég held að það væri ráð ef menn vilja halda sig við stjórnlagaþingið og persónukjörið að fara þessa leið, einhvers konar jöfnunarkerfi vegna landsbyggðarinnar væri ómögulegt á annan hátt en í gegnum svona kerfi. Ég held að í svona mikilvægu máli þurfi að liggja nokkurn veginn fyrir hvernig velja á á stjórnlagaþingið áður en það er samþykkt á hv. Alþingi, það hlýtur að vera grundvallaratriði við afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Ég fagna því að fá enn á ný tækifæri til þess að ræða þetta mikilvæga mál og rifja upp að í lok umræðna, eftir að ég flutti ræðu fyrr í dag, stóð hv. þm. Siv Friðleifsdóttir upp og sagði að því miður stefndi í að Sjálfstæðisflokkurinn hefði sigur í stjórnarskrármálinu, málþófsflokkurinn gæti haldið uppi málþófi og sett dagskrá þingsins í uppnám. Það gengi ekki svo skömmu fyrir kosningar, kjósendur yrðu að geta hitt þingmenn og mörg mikilvæg mál biðu afgreiðslu í þinginu. Ég tek fullkomlega undir þessa ályktun hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur og vil hvetja hæstv. forseta til að sjá til þess að þessi tilmæli hennar, um að kjósendur geti hitt þingmenn og að unnt verði að afgreiða mörg mikilvæg mál hér í þinginu áður en til þess kemur, nái fram að ganga og að dagskránni verði breytt á þann veg að þetta mál verði lagt til hliðar og önnur brýnni tekin til umræðu. Ég hef hvatt til þess í mörgum ræðum, og hef mælst til þess hvað eftir annað við hæstv. forseta, að hann beiti sér fyrir samkomulagi sem tæki einmitt mið af því sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir nefndi hér fyrr í dag, að það væri augljóst að þessu máli yrði ekki lokið á þeim tíma sem til stefnu er miðað við að boðað hefur verið til kosninga hinn 25. apríl nk. Ég vil, virðulegi forseti, af þessu tilefni fara yfir dagsetningar þannig að við, hv. þingmenn, áttum okkur á því hvað hefur raunverulega verið lagt fyrir okkur í þessu máli. Hinn 11. mars sl. var frumvarpi til stjórnarskipunarlaga vísað til sérnefndar um breytingar á stjórnarskránni, en það var ekki fyrr en daginn eftir, hinn 12. mars, sem kosið var í nefndina og fyrsti fundur var haldinn föstudaginn 13. mars. Að kvöldi þess sama dags var málið sent út til umsagnar og umsagnarfrestur gefinn til 20. mars. Gefinn var vikufrestur til þess að segja álit sitt á þeim fjórum greinum sem frumvarpið byggist á. Síðan hefur komið fram, virðulegi forseti, í umræðum um þennan umsagnarfrest og um það hverjir fengu þetta til umsagnar, og það hefur verið gagnrýnt að álfyrirtæki hér í landinu hafi t.d. fengið frumvarpið til umsagnar. Ég hef fengið fyrirspurnir frá fréttamönnum um það hvort það hafi verið að ósk okkar sjálfstæðismanna sem þessum aðilum var sent frumvarpið en svo var ekki. Við fengum á þessum föstudegi, 13. mars, sendan lista sem tekinn var saman af nefndasviði þingsins í samvinnu við formann sérnefndarinnar, hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur, sem nú hefur yfirgefið þingsalina - okkur var sendur þessi listi og okkur gefið færi á því að bæta inn á hann í síðasta lagi mánudaginn 16. mars þegar nefndin kom saman til síns fyrsta fundar. Ég man ekki hvort við bættum við einum eða tveimur umsagnaraðilum en síðan hefur komið fram gagnrýni á að umsagnaraðilar hafi ekki verið nægilega margir og t.d. hafi erindum ekki verið beint til mannréttindasamtaka hér sem telja sig hafa sérstaka stöðu gagnvart stjórnarskránni og vafalaust eru það ýmsir fleiri sem eðlilegt hefði verið að bera þetta mál undir sem ekki fengu frumvarpið sent til umsagnar. En það er alveg skýrt að þeir aðilar sem fengu frumvarpið til umsagnar kvarta almennt undan því að skammtaður hafi verið allt of stuttur tími til að segja álit sitt á málinu auk þess sem þeir eru efnislega ósammála því sem í frumvarpinu segir, mismunandi eftir því hvaða greinar koma þar til álita en allir hafa einhverjar athugasemdir nema tveir ef ég man rétt, Alþýðusamband Ísland og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja. Í þessum umræðum hefur m.a. mjög rækilega verið vakið máls á því, m.a. af hv. þm. Guðfinnu S. Bjarnadóttur, hve illa er staðið að því að undirbúa þetta mál og hve vinnubrögðin eru, ef ég má orða það svo, óvísindaleg eða ófagleg þegar um breytingu á stjórnarskránni er að ræða. Það var ekki fyrr en mánudaginn 16. mars sem sérnefndin hóf störf og hún fundaði reglulega og hélt samtals 11 fundi og lauk störfum þriðjudag viku eftir 16. mars og þá vildum við, eftir að búið var að kalla til alla umsagnaraðila sem vildu koma til nefndarinnar eða þá aðila sem við töldum rétt að kalla til, fá tóm til þess að ljúka málinu með umræðum í nefndinni og kanna hvort unnt væri að leita sátta um málið. Þá sagði hv. formaður nefndarinnar að tími sátta væri liðinn og okkur kom það mjög á óvart að ekki væri unnt að leita sátta í málinu. Eins og hæstv. forseta er kunnugt hafa síðan verið hér umræður um málið og málið hefur skýrst og æ betur hefur komið í ljós hve illa var að öllum undirbúningi þess staðið. Það er alveg ljóst af hálfu okkar sjálfstæðismanna að við leggjumst alfarið gegn því að frumvarpið nái fram að ganga. Ekki hefur tekist að ná neinni sátt um afgreiðslu málsins og ekki einu sinni sátt um það hvernig dagskrá þingsins skuli háttað í kringum málið. Þegar við mætum því viðhorfi hjá þeim sem hafa ráð þingsins í hendi sér að ekki er einu sinni unnt að semja við okkur um dagskrá þingsins getum við að sjálfsögðu ekki vænst þess að unnt sé að semja við okkur um efni þessa mikla máls sem snertir breytingu á stjórnarskránni. Viljaleysi þeirra sem ráða ríkjum þessa dagana á hinu háa Alþingi til þess að greiða fyrir gangi þingmála er því algjört og viljaleysið er einnig algjört þegar kemur að því að ræða um leiðir til þess að ná sátt um þetta mál. Með því að neita sátt um þetta mál er verið að brjóta allar hefðir sem hér hafa gilt um meðferð breytinga á stjórnarskránni til þessa. Nefndar hafa verið tvær undantekningar frá sáttaleiðinni við afgreiðslu stjórnarskrárinnar, þ.e. við breytingu á kjördæmaskipaninni árið 1934 og aftur árið 1959. En aldrei, þegar rætt hefur verið um breytingar á efnisatriðum stjórnarskrárinnar og atriði sem lúta að efnisþáttum í stjórnarskránni, hefur verið gengið eftir þeim veg að sátta sé ekki leitað og ekki reynt að skapa sem víðtækasta pólitíska samstöðu um breytingar á stjórnarskránni. Virðulegi forseti. Aðdragandi málsins einkenndist líka af þessu viljaleysi til þess að leita samkomulags og sátta sem blasti við öllum þegar málið kom til meðferðar hér í þinginu. Strax á fyrsta degi lýsti þáverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Geir H. Haarde, því yfir að Sjálfstæðisflokkurinn sætti sig ekki við málsmeðferðina og hún ein væri þess eðlis að ekki mundi nást að klára þetta mál. Þetta hefur legið fyrir frá fyrsta degi umræðunnar hér í hinu háa Alþingi. Það þarf ekki að koma neinum á óvart að við sjálfstæðismenn höldum áfram að ræða þetta mál á þeim grunni sem við höfum gert. Menn mega ekki gleyma því, þegar um þetta mál er fjallað hér í þingsalnum, að við erum þó 40% þingmanna, í Sjálfstæðisflokknum eru 40% þeirra sem sitja á þingi og að telja sér trú um að það sé skynsamleg leið til þess að þess að afgreiða stjórnarskrá í nokkru þjóðþingi - hvað þá heldur hér á Alþingi Íslendinga þar sem þessi hefð hefur ríkt um öll þessi ár með þeim hætti sem hér hefur verið staðið að, að menn geti náð því máli fram, það er fráleitt að vænta þess.

Herra forseti. Ég hef hlýtt á hv. þm. Björn Bjarnason flytja hér allnokkrar ræður og það fer ekkert milli mála hver hans skoðun er og ég virði hana út af fyrir sig. Í ræðunni sem hann flutti núna er hann enn og aftur að hvetja til sátta í málinu og ég fyrir mitt leyti hef tekið undir þau sjónarmið að ástæða sé til þess að láta á það reyna hvort sátt náist í málinu. Ég geri það að tillögu minni núna þar sem það liggur fyrir að á mælendaskrá eru átta eða níu, allir úr þingflokki sjálfstæðismanna, að þeir dragi sig í hlé og málið komist aftur til nefndarinnar strax núna næstu klukkutímana og þar verði látið á það reyna hvort samkomulag náist í nefndinni vegna þess að samkomulag næst náttúrlega ekki héðan úr ræðustól. Ég hef hvatt til þess að menn færu þessa leið og það er hægt að fara hana ef mælendaskrá tæmist. Þá fer málið til nefndar og við höfum þá einn eða tvo sólarhringa til að átta okkur á því hvort niðurstaða geti orðið. Þess vegna kveð ég mér hljóðs hér til þess að spyrjast fyrir um það hjá hv. þingmanni hvort hann fallist á eða vilji beita sér fyrir því að þessi leið verði reynd.

Virðulegi forseti. Ég mun ekki beita mér fyrir því að umræðunni verði lokið með þessum hætti. Vilji menn hins vegar gera hlé á umræðunni án þess að tæma mælendaskrána er það mál sem ég get hugsanlega fallist á en ég er ekki til viðræðu um það að mælendaskráin verði afmáð hér í þessu máli. Ég treysti ekki meiri hlutanum í þessu máli þannig að ég sé hlynntur því. Það hefur legið fyrir af okkar hálfu að við erum tilbúin til þess að ræða þetta í nefndinni ef menn hafa áhuga á því en ekki með því að hætta þessari umræðu. Það er alveg ljóst af minni hálfu að ég mun berjast gegn því eins og ég mun berjast gegn því að Alþingi sé svipt stjórnarskrárvaldinu. Ég tel að það sé svo mikið í húfi, og því miður treysti ég meiri hlutanum í sérnefndinni ekki vegna þeirra vinnubragða sem þar voru viðhöfð og hvernig var komið fram okkur þar þegar neitað var að ræða um þessi mál á lokastigi málsins eins og við óskuðum eftir. Þetta veldur því að ég treysti meiri hlutanum í sérnefndinni því miður ekki. Ég vil því ekki að það verði bundinn endir á þessa umræðu með því að menn taki sig út af mælendaskrá og ég mun ekki mæla með því í mínum þingflokki að það verði gert og ég mun ekki sjálfur falla frá þeim rétti mínum að tala hér áfram þangað til ég veit að þetta mál er komið í örugga höfn. Það er ekki komið í örugga höfn þótt það yrði haldinn fundur í þessari ágætu nefnd.

Herra forseti. Þetta er nú ekki auðvelt viðureignar þegar hv. þingmaður lýsir fyrst yfir að hann vilji sátt í málinu, lýsir jafnframt yfir algjörri andstöðu sinni við samþykkt á flestum ef ekki öllum greinum frumvarpsins og hafnar þeirri sáttatillögu af minni hálfu að menn dragi sig í hlé og fari út af mælendaskrá þannig að hægt sé að koma málinu til nefndar. Þá er náttúrlega verið að stilla þeim sem eru á öndverðri skoðun upp við vegg með þeim hætti að það jaðrar við að menn eigi að gefast upp við að reyna að koma sínum málum í gegn, sem þeir hafa margir hverjir mikla sannfæringu fyrir og ég er í þeirra hópi að það sé margt mjög skynsamlegt í þessu frumvarpi sem eigi vissulega erindi inn í íslenska löggjöf. Ég held að það sé rétt mat hjá mér að áframhaldandi umræða hér í dag og fram á nótt og hugsanlega alveg til vikuloka verði til þess að það náist engin niðurstaða í málið og það er kannski tilgangurinn hjá þeim sem nú raða sér í pontu. Þá er náttúrlega ekkert hægt annað en að taka undir það sem sagt hefur verið við þessa umræðu að sjálfstæðismenn er að halda uppi málþófi. Þeir eru að endurtaka sig hér sí og æ, þeir eru búnir að tjá sig um það hvað þeim finnst um þetta frumvarp og öll rök liggja á borðinu. Við höfum sum hver hlýtt samviskusamlega á þessar ræður. Það er ekkert nýtt að koma fram, þetta er endurtekning sem túlkast sem málþóf og það er ekki neinum, og allra síst þeim sem halda uppi málþófinu til mikils sóma.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður má kalla það það sem hann vill, varðstöðu mína um stjórnarskrárvald Alþingis, og vilji hann kenna það við málþóf er honum það frjálst. Það sem ég segi: Það er hægt að gera hlé á þessari umræðu og ræða við menn um einhverjar leiðir til sátta í málinu, ég er tilbúinn að ræða 2. gr. frumvarpsins og hugsanlega er hægt að finna einhverja lausn þar en ég heyri að krafan sem gerð er til mín varðandi það að ég setjist að slíkum viðræðum er þannig að ég sætti mig ekki við hana. Ég sætti mig ekki við það að ég afsali mér valdi til þess að tala í 2. umr. þessa máls þótt ég setjist niður og átti mig á því hvort það sé nokkur möguleiki á því að finna einhverja sameiginlega lausn. Það er sú krafa sem stendur í vegi fyrir því að unnt sé að setjast niður. Ef gerð er sú krafa að við afsölum okkur rétti okkar til málfrelsis um stjórnarskrána og varðstöðu um Alþingi til þess að ná þessari niðurstöðu er svar mitt nei. Ég mun ekki samþykkja það í mínum þingflokki og mun standa gegn því að við afsölum okkur þeim rétti í þágu þings og þjóðar að við megum ekki tala hér oftar þótt menn setjist hér niður og kanni hvort hægt sé að finna einhverja lausn á þessu máli.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 860 frá viðskiptanefnd um frumvarp til laga um breyting á ýmsum lögum er varða fjármálamarkaðinn. Með frumvarpinu er lagt til að við ýmis lög um fjármálamarkaðinn verði bætt ákvæðum um niðurfellingu. Með niðurfellingu er átt við að viðurlög eru milduð eða felld niður að fullu þegar lögaðili eða einstaklingur kemur sjálfviljugur fram, játar brot gegn lögum og vinnur með eftirlitsaðila við rannsókn málsins. Þau lög sem hér er fjallað um varða lög um fjármálafyrirtæki, verðbréfaviðskipti, verðbréfasjóði, fjárfestingarsjóði, lög um vátryggingastarfsemi, lög um miðlun vátrygginga, lög um rafræna eignarskráningu verðbréfa og lög um kauphallir. Frumvarpið leggur til að stjórnvaldssektum megi létta af eða þær megi lækka ef, eins og áður segir, lögaðili eða einstaklingur kemur sjálfviljugur fram og aðstoðar við rannsókn málsins. Enn fremur er með frumvarpinu lagt til að Fjármálaeftirlitið fái heimildir samkvæmt sérlögum til að kæra mál ekki til lögreglu hafi eftirlitið ákveðið að veita niðurfellingu í samræmi við ákvæði viðkomandi laga sem ég taldi upp áðan. Herra forseti. Þetta er í rauninni tvíþætt breyting sem er lögð til á þessum lögum. Annars vegar að falla frá sektarákvörðunum ef einstaklingur eða lögaðili er fyrstur til að koma fram með upplýsingar eða gögn sem að mati Fjármálaeftirlitsins geta leitt til rannsóknar eða sönnunar á broti. Þá er lagt til að Fjármálaeftirlitinu verði heimilt að lækka sektir ef einstaklingur eða lögaðili hefur frumkvæði að því að láta eftirlitinu í té upplýsingar eða gögn sem að mati eftirlitsins eru mikilvæg viðbót við þau gögn sem það hefur þegar í fórum sínum. Samkvæmt þessu munu þá einstaklingar og lögaðilar fá möguleika á því að fá niðurfellingu hvort sem rannsókn á broti þeirra er hafin eða ekki ef þeir ákveða sjálfviljugir og að fyrra bragði að láta eftirlitinu í té upplýsingar eða gögn. Almenn samvinna einstaklings eða lögaðila vegna rannsóknar eftirlitsins dugar sem sé ekki til þess að fá niðurfellingu. Seinna atriðið varðar tillögu um að Fjármálaeftirlitið geti ákveðið að kæra brot ekki til lögreglu ef fyrirtæki eða einstaklingur hefur haft frumkvæði að því að láta eftirlitinu í té upplýsingar eða gögn og Fjármálaeftirlitið telur að gögnin geti leitt til rannsóknar eða sönnunar á broti eða séu mikilvæg viðbót við þau gögn sem það hefur þegar í fórum sínum. Hér er með öðrum orðum lagt til að Fjármálaeftirlitið geti metið í þeim tilvikum er brot varðar bæði stjórnvaldssektum og refsingu hvort brotið skuli kært til lögreglu eða hvort því verði lokið með stjórnvaldsákvörðun hjá stofnuninni sjálfri. Brotum sem teljast „meiri háttar“ samkvæmt 2. mgr. 112. gr. d laga um fjármálafyrirtæki ber Fjármálaeftirlitinu undanbragðalaust að vísa til lögreglu. Í 2. mgr. 112. gr. d laganna segir, með leyfi forseta: „Brot telst meiri háttar ef það lýtur að verulegum fjárhæðum, ef verknaður er framinn með sérstaklega vítaverðum hætti eða við aðstæður sem auka mjög á saknæmi brotsins.“ Sem fyrr segir ber Fjármálaeftirlitinu að vísa slíkum málum til lögreglu og verði frumvarpið óbreytt að lögum fær Fjármálaeftirlitið heimild til að kæra slík brot ekki til lögreglu ef menn hafa komið og haft frumkvæði að því að láta upplýsingar í té sem eru til þess fallnar að aðstoða við rannsókn eða jafnvel sönnun á broti. Í nefndarálitinu er vísað til þess að í samkeppnislögum, nr. 44/2005, er kveðið á um niðurfellingu af þessu tagi bæði til handa einstaklingum og lögaðilum. Brot lögaðila á ákvæðum laganna um ólögmætt samráð varða stjórnvaldssektum en brot einstaklinga á sömu lögum um ólögmætt samráð varða refsisektum eða fangelsi. Sá munur er að mati nefndarinnar á úrræðum þessara tveggja stofnana, þ.e. Samkeppniseftirlitsins annars vegar og Fjármálaeftirlitsins hins vegar, að í samkeppnisrétti er gerður greinarmunur á einstaklingum og fyrirtækjum en í frumvarpinu er ekki um slíkt að ræða gagnvart þeim heimildum sem lagðar eru til til handa Fjármálaeftirlitinu. Samkeppniseftirlitinu ber að kæra brot einstaklinga til lögreglu en brot fyrirtækja varða aðeins stjórnvaldssektum. Nefndin álítur að brot gegn samkeppnislögum séu eðlisólík brotum á fjármálamarkaði að því leyti að þau eru til þess fallin að hafa í för með sér efnahagslegan skaða bæði fyrir neytendur og atvinnulíf og því mjög mikilvægt að leita leiða til þess að ljóstra upp um slík brot. Því er einnig við að bæta að í samkeppnislögunum þar sem fjallað er um ólögmætt samráð eiga eðli máls samkvæmt alltaf fleiri en einn aðild að ólögmætu samráði. Markmið þessara ákvæða í samkeppnisréttinum er einmitt að reyna að ýta á að einn komi upp um annan, en við umfjöllun nefndarinnar kom fram að það er ákaflega sjaldgæft að fleiri en einn eigi aðild að broti á lögum um fjármálamarkaðinn. Fyrr í vetur voru samþykkt lög nr. 135/2008, um embætti sérstaks saksóknara. Með þeim er ríkissaksóknara heimilað, samkvæmt rökstuddri tillögu frá hinum sérstaka saksóknara, að ákveða að falla frá saksókn gagnvart þeim sem hefur frumkvæði að því að bjóða eða láta lögreglu eða saksóknara í té upplýsingar eða gögn. Hér er um að ræða embætti hins sérstaka saksóknara sem falið hefur verið með sérlögum að rannsaka aðdraganda og eftirleik bankahrunsins síðasta haust. Þessi heimild til að falla frá saksókn er háð ströngum skilyrðum sem eru talin upp í 2. mgr. 5. gr. laga nr. 135/2008. Rétt er að taka fram að ákvæðin sem gerð er tillaga um að heimila Fjármálaeftirlitinu að falla frá saksókn, að falla frá því að kæra til lögreglu, ganga mun lengra en þessi 5. gr. laga um embætti sérstaka saksóknarans gerir því að því verður ekki beitt nema að uppfylltum ströngum skilyrðum og samkvæmt rökstuddri beiðni sérstaks saksóknara til ríkissaksóknara. Nefndin bendir á og vísar til álits allsherjarnefndar í umfjöllun um frumvarp til laga um embætti sérstaks saksóknara þar sem fram kemur að heimild sem þessi til að falla frá saksókn sé nýmæli í réttarfarslöggjöf og hún á sér ekki fyrirmynd á Norðurlöndunum. Þetta er þekkt, sérstaklega úr bandarískum rétti en á sér ekki fyrirmynd á Norðurlöndunum. Hið sama á við um ákvæði þess frumvarps sem hér er til umfjöllunar um að Fjármálaeftirlitið geti sleppt því að kæra alvarleg brot til lögreglu. Í frumvarpinu kemur skýrt fram að ekki hafi fundist nein fordæmi fyrir slíkum reglum erlendis, sem sé að eftirlitsaðili sem er gert skylt með almennum lögum að vísa meiri háttar brotum til lögreglu geti afgreitt slíkt innan sinna vébanda og með lögfestingu slíkra reglna yrði úrslitavald um það hvort brot á fjármálamarkaði sem teldust meiri háttar yrðu rannsökuð af lögreglu eða sættu eftir atvikum ákærumeðferð af hálfu ákæruvaldsins fært í hendur eftirlitsstofnunarinnar. Þessar heimildir eru vægast sagt umdeildar og nefndinni barst fjöldi af athugasemdum og umsögnum sem allar vísuðu til sömu áttar. Niðurstaða nefndarinnar er sú að almennt sé ekki og eigi ekki að vera unnt að semja sig frá ákvörðun um saksókn. Bent er á að framferði þess sem brýtur lögin geti þá haft áhrif á refsiviðurlög þannig að hægt sé að dæma til vægari refsingar en ella ef menn koma fram með upplýsingar eða eru samvinnufúsir við rannsókn málsins. Nefndin kemst að þeirri niðurstöðu að ákvarðanir um niðurfellingu saksóknar eigi að taka innan refsivörslukerfisins. Með vísan til þess að ekki finnast fordæmi erlendis fyrir niðurfellingarreglum vegna brota á fjármálamarkaði bendir nefndin á að ákvæðin sem slík séu mjög varhugaverð og ítrekar enn og aftur að um alvarleg brot geti verið að ræða. Þrátt fyrir að einhver brot kunni að upplýsast ef mælt verður fyrir um niðurfellingu saksóknar eða kæru til lögreglu í lögum leggur nefndin til að 2., 4., 6., 8., 10., 12., 14. og 15. gr. frumvarpsins falli brott. Hins vegar telur nefndin eðlilegt að Fjármálaeftirlitinu verði færðar heimildir sem aðrar greinar frumvarpsins mæla fyrir um. Verði frumvarpið að lögum eins og nefndin leggur til verði Fjármálaeftirlitinu heimilt að lækka stjórnvaldssektir eða falla frá þeim. Úrræði af þessu tagi geta einnig leitt til þess að mál verði upplýst án þess að vikið sé frá meginreglum um meðferð ákæruvalds í landinu. Herra forseti. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: „2., 4., 6., 8., 10., 12., 14. og 15. gr. falli brott.“ Gunnar Svavarsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir álit þetta skrifa hv. þingmenn, auk þeirrar sem hér stendur, Birgir Ármannsson, Lúðvík Bergvinsson, Guðfinna S. Bjarnadóttir, Höskuldur Þórhallsson, Árni M. Mathiesen, Helga Sigrún Harðardóttir og Jón Magnússon.

Virðulegi forseti. Ég hef um alllanga hríð beðið eftir að flytja ræðu um breytingar á stjórnarskipunarlögum og hef verið þar næstur á mælendaskrá í langan tíma. Fundi var frestað þegar ég taldi að ég væri á leiðinni í ræðustól til að fjalla um það efni og síðan ítrekað frestað og síðan þegar þingfundi er fram haldið er búið að fresta umræðum um stjórnarskipunarlögin og ákveðið að fjalla um lög um breytingar á ýmsum lögum er varða fjármálamarkaðinn. Mér finnst miður þetta óskipulag á þingstörfum og að ekki skuli hafa verið tekin ákvörðun um það með hvaða hætti umræður um breytingar á stjórnarskipunarlögum skyldu vera þannig að það lægi þá fyrir hvort umræðan um það mál yrði tekin upp að nýju síðar í kvöld eða hvernig sem það verður. Mér fannst miður að geta ekki komið að sjónarmiðum mínum í þeirri ræðu varðandi stjórnarskipunarlagaumræðuna. Burt séð frá því sýnir þetta eitt með öðru í hvers konar skipulagsleysi við erum sem sitjum á hinu háa Alþingi og hvernig hlutum er ráðstafað eftir geðþóttaákvörðunum sem við almennir, óbreyttir þingmenn komum lítið að. Þetta vildi ég hafa sem ákveðinn formála þótt þetta komi því máli ekki við sem hér er til umræðu. Svo ég snúi mér að því máli erum við þar að fjalla um ákvæði sem eru til komin og afleiðing af því efnahagshruni sem varð hér í byrjun október þar sem gripið var til ýmissa aðgerða sem sumar hverjar hljóta að orka mjög tvímælis. Betra hefði verið ef þjóðþinginu hefði gefist meira ráðrúm til að fjalla um það með öðrum hætti en akkúrat því sem um var að ræða þar sem menn töldu fljótlega í kjölfar efnahagshrunsins að brýna nauðsyn bæri til að grípa til ákveðinna ráðstafana. Það var vissulega þannig. Þá vaknar spurningin hvort verið var að raska þeim grundvelli sem almenn refsiákvæði og refsilöggjöf byggir á og hvernig farið er með kærur og breytingar og refsilækkanir almennt. Þegar frumvarpið um sérstakan saksóknara var til umfjöllunar á þingi fjallaði ég sérstaklega um að það væri veruleg spurning hvort setja ætti á laggirnar embætti sérstaks saksóknara. Ég taldi heppilegra að efla mun meira efnahagsbrotadeild eða héraðssaksóknara eins og átti að vera í efnahagsbrotum og gerði grein fyrir þeim sjónarmiðum mínum. Þá talaði ég líka um ákvæðið í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 135/2008, um sérstakan saksóknara, þar sem sérstökum saksóknara er heimilt að ákveða að þeir sem hefðu frumkvæði að því að bjóða eða láta lögreglu eða saksóknara í té upplýsingar eða gögn sættu ekki ákæru þótt upplýsingar um gögnin leiddu líkur að broti hans sjálfs. Hvað þetta varðaði var spurningin hvort þarna ætti að setja sérreglu sem væri til hliðar við þá almennu reglu sem gildir í almennum hegningarlögum um heimildir sem þar ræðir um, m.a. um almenna refsilækkun sem er nokkuð víðtækt ákvæði og sem þeir mundu njóta í ríkulegum mæli sem þannig kæmu að. Þau lagaákvæði sem voru samþykkt varðandi sérstakan saksóknara gáfu hins vegar ákveðinn tón, þ.e. það var ákveðið að samþykkja að honum væri heimilt að ákveða að sá sem hefur frumkvæði að því að bjóða eða láta lögreglu eða saksóknara í té upplýsingar eða gögn sætti ekki ákæru og þar með var stigið ákveðið skref. Eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, formaður viðskiptanefndar, gat um í framsögu sinni áðan er hér um að ræða sérstaka reglu sem á ekki hliðstæðu í okkar heimshluta. Það er alltaf spurning hvort farið sé út fyrir eðlileg mörk. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir kom í framsögu sinni líka að niðurfellingarreglum samkeppnislaga sem eru í sjálfu sér nokkurs annars eðlis en þau brot sem hér er um að ræða og byggir á öðrum sjónarmiðum en þeim sem varða fjármálamarkaðinn. Í sjálfu sér mætti rökfæra að svipaðar reglur ættu að gilda en ég taldi þó réttara að fara að með öðrum hætti, að aðrar reglur giltu um fjármálamarkaðinn. Þar er um að ræða almennt gagnsærri viðskipti en þegar um er að ræða samkeppnisbrot sem eru af miklu flóknari toga og iðulega pappírslaus en brotin á fjármálamarkaðnum sem eru að mínu viti í flestum tilvikum annars eðlis. Það ber að virða að af hálfu ríkisstjórnarinnar sé sett fram það frumvarp sem hér ræðir um þannig að reynt sé að koma á ákveðnum lagaskilyrðum sem gætu hugsanlega leitt til þess að brot upplýstust fyrr og betur. Með frumvarpinu eins og það var lagt fyrir viðskiptanefnd var þó að mínu mati farið nokkuð offari í því sem um var að ræða og lagt var til. Við erum að tala um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki, á lögum um verðbréfaviðskipti, á lögum um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði, á lögum um vátryggingastarfsemi, miðlun vátrygginga, um rafræna eignarskráningu verðbréfa og um kauphallir. Hér er farið mjög vítt yfir svið fjármálamarkaðarins. Það er í raun tekið á þeim lögum sem almennt gilda um fjármálamarkaðinn þar sem settar eru einsleitar reglur um heimildir til handa Fjármálaeftirlitinu. Þá koma af sjálfu sér upp ýmsar spurningar, í fyrsta lagi um ákvæði 1. gr. sem er eiginlega samhljóða ákvæði í fyrri greinum þeirra lagabreytinga sem hér ræðir um þar sem fjallað er um að miðað er við að Fjármálaeftirlitinu sé „heimilt að falla frá stjórnvaldssektarákvörðun á hendur lögaðila eða einstaklingi ef viðkomandi aðili er fyrstur til að láta Fjármálaeftirlitinu í té upplýsingar eða gögn vegna brota er varðað geta stjórnvaldssektum skv. 110. gr. ef upplýsingarnar eða gögnin geta að mati eftirlitsins leitt til rannsóknar eða sönnunar á broti, að uppfylltum nánari skilyrðum er Fjármálaeftirlitið kveður á um í reglum“. Þá var spurningin hvort það væri eðlilegt að samþykkja svona reglu. Þarna eru sett ákveðin skilyrði til að viðkomandi njóti þess hagræðis sem þarna er um að ræða, þ.e. í fyrsta lagi að viðkomandi sé „fyrstur til að láta Fjármálaeftirlitinu í té upplýsingar eða gögn vegna brota er varðað geta stjórnvaldssektum“. Takmörkunin er bara bundin við brot sem varða stjórnvaldssektir og ekki önnur brot. Fyrsta skilyrðið er að viðkomandi sé fyrstur. Ég verð að viðurkenna að mér finnst orka tvímælis hvort binda eigi þetta eingöngu við „fyrstur kemur, fyrstur fær“. Hefði ekki verið eðlilegra að hafa heimildarákvæðið þannig að það væri heimilt að falla frá stjórnvaldssektarákvörðun á hendur lögaðila eða einstaklingi ef viðkomandi aðili lætur Fjármálaeftirlitinu í té upplýsingar eða gögn um brot er varðað geta stjórnvaldssektum o.s.frv.? Ég orðaði þau sjónarmið við fyrirtöku við meðferð málsins í nefndinni þótt ég hafi ekki gert fyrirvara við það en vek athygli á því hér. Það ætti að fella á brott ákvæðið um að vera fyrstur. Þá væri bara miðað við það að ákvæðin um þessi sjónarmið vörðuðu þá aðila sem kæmu á framfæri þessum upplýsingum, óháð því hv ort þeir kæmu númer eitt eða tvö. Þarna er fylgt ákvæðum samkeppnislaga hvað þetta varðar sem ég tel að eigi ekki endilega við um þessa starfsemi. Þess vegna velti ég fyrir mér hvort það sé eðlilegt að miða við að hafa þetta ákvæði eða hreinlega að fella það niður að verið sé að fjalla um þann sem fyrstur kemur heldur bara miða við lögaðila eða einstakling ef viðkomandi aðili lætur Fjármálaeftirlitinu í té upplýsingar o.s.frv. þannig að þetta skilyrði verði ekki áfram sem skilyrði fyrir því að heimilt sé að falla frá stjórnvaldssektarákvörðun. Það koma líka til önnur takmörkunarákvæði sem verður að skoða, í fyrsta lagi verður að vera um brot að ræða er varðað geti stjórnvaldssektum samkvæmt 110. gr. og síðan koma frekari skilyrði: „… ef upplýsingarnar eða gögnin geta að mati eftirlitsins leitt til rannsóknar eða sönnunar á broti …“ - þ.e. eftirlitið sjálft getur metið það eða má meta það hvort þær upplýsingar eða gögn geti leitt til sönnunar á broti að uppfylltum nánari skilyrðum. Þarna er eyðuákvæði í lögunum, „að uppfylltum nánari skilyrðum er Fjármálaeftirlitið kveður á um í reglum“, þ.e. um þessi nánari skilyrði er ekki fjallað í lögunum. Það er í sjálfu sér ákveðinn galli við lagasmíð þegar stofnun sem hefur með rannsókn mála að gera fær það vald að falla frá stjórnvaldsákvörðunum og á síðan sjálf að setja nánari skilyrði um það hvaða reglur þetta skuli vera. Ég hefði talið heppilegra að þarna hefði verið reynt að móta reglurnar með ákveðnum hætti en í sjálfu sér gafst sjálfsagt takmarkaður tími til þess. Það er töluverð yfirlega og þá hefði ekki verið hægt að koma þessu ákvæði frá Alþingi fyrir slit þessa þings. Í sjálfu sér veit ég ekki hvort það hefði orðið mikill héraðsbrestur þó að svo hefði ekki orðið því að ég get ekki séð að það frumvarp sem hér er til umræðu, þótt að lögum verði, marki einhver þáttaskil eins og nú háttar til í þjóðfélaginu varðandi rannsókn á meintum brotum aðila eða fjármálafyrirtækja. Í sjálfu sér má segja að með þeirri ákvörðun sem viðskiptanefnd tók um að fella brott síðari greinar þess frumvarps sem um er fjallað og getur um hér, greinar nr. 2, 4, 6, 8, 10, 12, 14 og 15, hafi verið gerð ákveðin breyting þar sem ekki var vísað til Fjármálaeftirlitsins um að hafa algjörlega með það að gera hvernig hlutirnir væru. Ég verð að viðurkenna að mér fannst þar vera farið of langt varðandi heimildirnar til að fela Fjármálaeftirlitinu að kæra ekki brot til lögreglu ef fyrirtæki eða einstaklingur hefði frumkvæði að því að láta eftirlitinu í té upplýsingar eða gögn. Mér fannst þar of langt gengið og aðrir nefndarmenn í hv. viðskiptanefnd voru sammála því mati. Eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, formaður viðskiptanefndar, gat hér um áðan vakti hún sérstaklega athygli á að brotum sem teljast meiri háttar ber Fjármálaeftirlitinu að vísa til lögreglu, samanber t.d. 2. mgr. 112. gr. d laga um fjármálafyrirtæki þar sem mælt er fyrir um að brot teljist meiri háttar „ef það lýtur að verulegum fjárhæðum, ef verknaður er framinn með sérstaklega vítaverðum hætti eða við aðstæður sem auka mjög á saknæmi brotsins“. Ef frumvarpið verður að lögum fær Fjármálaeftirlitið heimild til að kæra slíkt brot ekki til lögreglu hafi einstaklingur eða lögaðili haft frumkvæði að því að láta stofnuninni í té upplýsingar eða gögn vegna brota eins og vakin var athygli á í framsöguræðu nefndarformanns með þessu frumvarpi. Ég tek undir þau sjónarmið sem komu fram hjá formanni viðskiptanefndar í framsöguræðu hennar áðan hvað þetta varðar og það að óeðlilegt hefði verið að ætla að hafa jafnvíðtækar heimildir til handa Fjármálaeftirlitinu miðað við aðstæður að teknu tilliti til þeirra sjónarmiða og lagaraka sem koma fram í 2. mgr. 112. gr. d laga um fjármálafyrirtæki. Ef til vill má segja að það sé ákveðin vísiregla í 2. mgr. 112. gr. d um hvers konar brot það eru sem geta ekki með nokkru móti fallið undir heimildarákvæði 1. gr., að fallið verði frá stjórnvaldssektum. Ef brot telst meiri háttar eða það lýtur að verulegum fjárhæðum og mætti ætla að þær reglur sem settar verði af Fjármálaeftirlitinu og ég gat um áðan að væri eyðuákvæði í þessu lagafrumvarpi eins og það er afgreitt frá viðskiptanefnd, þ.e. að uppfylltum nánari skilyrðum er Fjármálaeftirlitið kveður á um í reglum, hlýtur að verða tekið mið af öðrum þeim reglum, m.a. 2. mgr. 112. gr. d hvað það varðar að stjórnvaldssektarákvæðið sé ekki fellt niður, eða sektir, ef um er að ræða eitthvað af því sem getur komið nálægt því sem þarna er um að ræða þó að það séu ákveðnar vísireglur. Ég ítreka og tek undir þau sjónarmið sem formaður viðskiptanefndar gat um í framsöguræðu sinni, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, að ekki finnast fordæmi erlendis fyrir niðurfellingarreglum vegna brota á fjármálamarkaði. Mér finnst þessi brot þess eðlis að nokkuð mikið þurfi að koma til til þess að á það sé fallist að slík brot séu viðurlagalaus. Meginmarkmiðið með því frumvarpi sem hér um ræðir er náttúrlega að reyna að vinna sem hraðast að því að upplýsa brot og koma lögum og reglu yfir þá sem hafa framið afbrot í fjármálastarfseminni. Það er í sjálfu sér góðra gjalda vert og ég styð þau sjónarmið og þá meginhugsun sem þar er að baki. Það sem ég legg fyrst og fremst áherslu á er að við megum aldrei víkja frá helstu ákvæðum og sjónarmiðum sem eru að baki refsilögum okkar, sjónarmiðum hvað það varðar og almennum gildandi refsilækkunarsjónarmiðum sem fjallað er um í almennum hegningarlögum. Að sjálfsögðu hlýtur að verða að taka tillit til þeirra sjónarmiða og Fjármálaeftirlitið verður að gera það í þessum aðgerðum sínum. Ég lýsi stuðningi við frumvarpið með þeim breytingum sem gerð er tillaga um af hálfu viðskiptanefndar.

Herra forseti. Ég vil taka undir þau orð hv. þm. Jóns Magnússonar að það var mjög góð samstaða við vinnslu þessa máls í hv. viðskiptanefnd og allir nefndarmenn sammála. Ég ítreka að samanburður við þær heimildir sem settar voru í tengslum við lög um embætti sérstaks saksóknara eru sérstakar að því leyti að þetta eru eins konar bráðabirgðalög, þ.e. eftir 1. janúar 2011 getur dómsmálaráðherra lagt til að embætti hins sérstaka saksóknara verði lagt niður. Þá mun hann flytja frumvarp á Alþingi þess efnis og verði slíkt frumvarp að lögum falla niður framangreind ákvæði sem heimila ríkissaksóknara að falla frá saksókn að fenginni tillögu frá hinum sérstaka saksóknara. Þar með yrði þessi sérstaka undanþága sem á sér ekki fyrirmynd í norrænum rétti ekki lengur til staðar í íslenskri löggjöf og þess vegna er fráleitt að nota þetta sem fordæmi og til ítrekunar á því að setja eigi slík ákvæði víða í löggjöfinni.

Virðulegi forseti. Ég er algerlega sammála hv. þm. Álfheiði Ingadóttur hvað þetta varðar að þau sérstöku ákvæði sem giltu um sérstakan saksóknara voru þess eðlis að það á ekki að vera fordæmi að öðru leyti. Eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir benti á eru ákveðin sólarlagsákvæði hvað þetta varðar. Það verður að taka það sérstaklega fram að þegar við setjum lög við sérstakar aðstæður eins og við gerum óneitanlega í kjölfar efnahagshrunsins sem varð í október verður að gæta að því að víkja ekki frá þeim meginreglum og sjónarmiðum sem gilda almennt og þá sérstaklega hvað varðar refsilög. Hér er um mjög viðkvæman málaflokk að ræða og það skiptir máli að ekki sé farið algerlega á svig við þær meginreglur sem gilda almennt hvað varðar meðferð opinberra mála og sjónarmið sem koma fram í almennum hegningarlögum. Eins og ég gat um í ræðu minni áðan eru mjög víðtækar heimildir í almennum hegningarlögum um að meta refsilækkunarástæður í mörgum liðum og þau atriði sem koma fram í þessu frumvarpi mundu í öllum tilvikum koma til greina sem refsilækkunarákvæði. Það er líka heimild fyrir því að færa refsingu niður fyrir ákveðin lögmælt lágmörk ef sérstakar aðstæður eru fyrir hendi og mundu í flestum tilvikum vera fyrir hendi þegar um brot er að ræða sem kveðið er á um í heimildarákvæðunum handa Fjármálaeftirliti til að falla frá sektargreiðslum. Þess vegna sagði ég áðan, virðulegi forseti, að ég sæi ekki að það yrði neinn héraðsbrestur þó að þetta yrði ekki að lögum á þessu þingi.

Herra forseti. Það er rétt að þegar gripið er til sérstakra aðgerða vegna sérstakra aðstæðna er auðvitað brýnt að vanda sig og ganga ekki of langt. Það er alveg ljóst að þær hugmyndir sem urðu að því frumvarpi sem hér liggur fyrir um að Fjármálaeftirlitið gæti fallið frá því að vísa málinu til lögreglu, eiga rætur að rekja til bankahrunsins sl. haust. Í minnisblaði frá 3. nóvember sl., frá viðskiptaráðuneytinu til dómsmálaráðuneytisins, sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir og Björn Bjarnason gerðu að umtalsefni þegar þau ræddu embætti hins sérstaka saksóknara sem þurfti auknar valdheimildir, er vísað til í 6. gr. - og þetta er sem sagt frá því í byrjun nóvember sl. Í frumvarpsdrögunum um hinn sérstaka saksóknara er fjallað um að viðkomandi þurfi ekki að sæta ákæru þótt upplýsingar eða gögn leiði líkur að broti hans sjálfs ef hann lætur upplýsingarnar sjálfviljugur í té. Í lok 6. liðar á minnisblaðinu segir: „Velta má fyrir sér hvort rök séu til þess að hafa sambærilegt ákvæði á sviði fjármálamarkaðar.“ Það er því alveg ljóst að þessi hugmynd sprettur upp í kjölfar bankahrunsins og það er ósköp eðlilegt. Ég tek undir það með hv. þm. Jóni Magnússyni og það hefur komið fram að hv. viðskiptanefnd er sammála um að þrátt fyrir það er ekki rétt að víkja frá meginreglum um saksókn og ákæruvald.

Virðulegi forseti. Það vill þannig til eins og í sumum öðrum góðum málum að við erum algerlega sammála, ég og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, hvað þetta mál varðar og um þau meginsjónarmið sem eiga að gilda um þetta atriði. Ég ítreka að ég tel að ekki verði neinn héraðsbrestur þó að þetta frumvarp verði ekki að lögum, þær eru heimildir fyrir hendi sem ættu að vera nægilegar til þess að fá menn til að koma fram og gera grein fyrir þeim sjónarmiðum sem mestu skipta hvað þessi atriði varðar. En eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sagði þegar hún rakti aðdraganda og það sem gerðist í framhaldi af efnahagshruninu varðandi sérstakan saksóknara og annað í þeim dúr er hér um að ræða vilja stjórnvalda til að koma fram löggjöf sem á að auðvelda að brot upplýsist. Þótt ég hafi þá fyrirvara sem ég lýsti í ræðu minni og í andsvörum við hv. þm. Álfheiði Ingadóttur vil ég samt taka viljann fyrir verkið og vera jákvæður gagnvart því að þau ákvæði sem viðskiptanefnd var sammála um að mæla með yrðu lögfest, ég er þeim fylgjandi. Ég tel að það skipti höfuðmáli að við á Alþingi gerum það sem í okkar valdi stendur til að löggjöfin stuðli að sem gagnsæjustu þjóðfélagi og sem auðveldastri leið til að brot megi upplýsast sem allra fyrst og hraðast.

Herra forseti. Það hefur verið merkilegur snúningur á dagskrá þingsins í dag. Það hefur brugðið svo við og út af þeim vana sem hér er jafnan eða oftast að fara eftir röð mála á dagskránni, í stað þess höfum við hoppað til og frá. Þetta hefur ekki þótt góð lenska, a.m.k. hin síðari ár, þótt vafalaust megi finna dæmi um að það hafi verið skautað eitthvað til og frá á dagskránni. Við byrjuðum á óundirbúnum fyrirspurnum sem var fyrsta mál á dagskrá, fórum svo í 6. mál á dagskrá sem vissulega var mikilvægt mál sem var nauðsynlegt að koma áfram, ég verð að viðurkenna það. Þaðan fórum við í 2. mál á dagskrá, það var atkvæðagreiðsla, þá í 3. mál sem var atkvæðagreiðsla. Þá var farið í 7. málið sem er núverandi umræðuefni og það mál sem hér er til umræðu og á dagskrá, breyting á ýmsum lögum er varða fjármálamarkaðinn. Það verður að segjast alveg eins og er og mun sjálfsagt koma betur fram hvers vegna í ræðu minni á eftir, að þetta er ekki mikilvægasta málið sem er á dagskrá og hefði verið skynsamlegra fyrir okkur að fara fyrst í önnur mál sem eru mikilvægari. Bæði þau sem eru á dagskránni og þau sem ekki eru á dagskránni. Þá vil ég fyrst nefna Helguvík eða 8. mál á dagskrá, heimild til samninga um álver í Helguvík og síðan þingsályktunartillögu um Kyoto og þingsályktunartillögu um hvalveiðar og ég er sosum ekkert klár á því hvaða skoðun hæstv. forseti hefur á Kyoto-tillögunni en ég veit að í hjarta sínu er hann sammála okkur um hvalveiðitillöguna. Ég vissi að ég fengi bros frá honum fyrir þetta. Herra forseti. Það frumvarp sem hér er til umræðu er um margt merkilegt en kannski sérstaklega fyrir það að mjög góð samstaða er um það í viðskiptanefndinni og það hefði reyndar komið fyrir fyrr í dag ef það hefði verið ágæt samstaða meðal nefndarmanna um mál sem hér hafa verið rædd. En þó er sérstaklega mikil samstaða í þessu máli og hefur reyndar verið tekið til þess að þetta mál hafi aðra sérstöðu líka, að það er vegna þess hversu miklar breytingar hv. nefnd hefur lagt til á frumvarpi ráðherrans. Það er frekar óvenjulegt og mig rekur ekki minni til þess að svo miklar breytingar hafi verið gerðar á frumvarpi í þinginu frá því á árdögum umhverfisnefndar, þegar hún varð fyrst til, árið 1991. Þá var lagður grunnur, að segja má, að þeirri umhverfislöggjöf sem við búum við í dag. En þá gerðist það nokkrum sinnum, það mætti eiginlega segja hvað eftir annað, að hv. nefnd umturnaði þeim frumvörpum sem fram komu. Það var kannski eðlilegt þar sem þá var verið að, eins og ég sagði áðan, leggja grunninn að þeirri umhverfislöggjöf sem hér er og margt var í gangi á umhverfissviðinu, t.d. stórar ráðstefnur í gangi, stórir alþjóðlegir samningar sem verið var að undirrita og ýmislegt nýtt sem kom upp og var áhugavert að skoða og færa í lagalegan búning, jafnvel þótt einhverjar öðruvísi hugmyndir hefðu kannski komið frá hæstv. ríkisstjórn. Það er því út af fyrir sig ekkert nýtt að gerðar séu breytingar á frumvörpum frá hæstv. ráðherrum. Þetta frumvarp er bandormur svokallaður, í einum átta köflum. Sjö af þeim eru sérlög á sviði fjármálalöggjafar og áttundi kaflinn er með breytingartillögu við almenn lög um eftirlit með fjármálastarfsemi, þar sem verið er að gera breytingu sem leiðir af breytingum sem eru í hinum sjö köflunum. Þessi sjö kaflar eru allir eins, það eru tvær greinar í hverjum kafla og þær fjalla um sitt hvort efnisatriðið. Það má segja að breytingartillögur nefndarinnar snúi að því að fella út annað þessara efnisatriða. Fyrra efnisatriðið fjallar um að Fjármálaeftirlitið geti fellt niður stjórnvaldssektir á hendur lögaðilum eða einstaklingum sem verða fyrstir til að láta Fjármálaeftirlitinu í té upplýsingar eða gögn vegna brota er varða sektum. Í 2. mgr. er gert ráð fyrir því að heimilt sé að lækka sektir vegna aðila sem hafa frumkvæði að því að láta í té upplýsingar sem leiða til þess að mál upplýsist. Seinni greinin í hverjum kafla fjallar hins vegar um að Fjármálaeftirlitinu sé heimilt að kæra ekki brot til lögreglu hafi fyrirtæki eða einstaklingur haft frumkvæði að því að láta í té upplýsingar eða gögn vegna brota er varða geta sektum eða fangelsi. Þetta er, eins og fram hefur komið, byggt á samsvarandi löggjöf um Samkeppniseftirlitið og eins og er vísað til sérstaks saksóknara. Hv. þm. Jón Magnússon gerði athugasemd við að í fyrri greininni í hverjum kafla, í fyrri málsgrein þeirrar greinar, væri verið að tala um aðila sem væru fyrstir til að láta í té upplýsingar. Síðan hafa verið gerðar athugasemdir við að tillögurnar sem í þessum greinum felast séu ekki sambærilegar við greinar í löggjöf um Samkeppniseftirlitið vegna þess að þegar um samkeppnislagabrot er að ræða þá sé um fleiri en einn aðila að ræða en í tilfelli brota vegna fjármálagjörninga sé sjaldnast um fleiri en einn aðila að ræða og því sé ekki hægt að bera þetta saman. Þar af leiðandi held ég að „fyrstur“ til að láta Fjármálaeftirliti í té upplýsingar skipti ekki svo ýkja miklu máli, ef einungis er um einn brotaaðila að ræða, það er þá hvort sem er ólíklegt að um einhverja fleiri sé að ræða. Ég held því að ástæðulaust sé að hafa miklar áhyggjur af því orðalagi. Afstaða umsagnaraðila var dálítið merkileg í þessu máli. Það voru nánast allir umsagnaraðilar neikvæðir, sérstaklega hvað varðar seinni greinina í hverjum kafla. Þó með einni undantekningu en það var ríkisskattstjóri. Sérstaklega voru saksóknararnir sem komu á fund nefndarinnar og sendu inn skriflegar umsagnir neikvæðir og töldu fráleitt að bera aðstæður í fjármálakerfinu saman við samkeppnislagabrotin og töldu ekki síður ástæðulaust að nota lagagreinar er varða sérstakan saksóknara sem fyrirmynd þar sem þær væru tímabundnar og væru algjörlega nýjar og gengju langt frá því eins langt og um væri að ræða í þeim greinum sem þetta frumvarp gengur út á. Það má eiginlega segja, svo maður fjalli aðeins nánar um efnisatriðin, að hér sé um að ræða að aðili sem gerst hefur brotlegur geti með því að gefa sig fram fyrstur eða bara einn, ef einungis er um hann einan að ræða eins og sennilegt er í flestum tilfellum á þessu sviði, að hann geti komið og sagt: Heyrðu, ég braut af mér og af því að ég kem og segi ykkur frá því, þá á ekki að refsa mér. Þetta er, eins og fram hefur komið, algert einsdæmi á þessu sviði. Samkeppnislagaréttlætingin gengur út það að þar séu fleiri aðilar samsekir og þá er um að ræða aðila sem upplýsa um brot margra aðila og þau brot eru þess eðlis að verði þau upprætt þá verður um að ræða breytta hegðun þessara aðila á markaði sem leiðir til meiri samkeppni og þá væntanlega að þeir sem voru brotlegir en ekki sögðu frá munu taka út hegningu. Þetta er það sem menn eiga við þegar talað er um „whistleblower“. Þegar um er að ræða einn aðila sem gerst hefur brotlegur þá er raunverulega ekki um neinn „whistleblower“ að ræða, þá sleppur sá aðili með skrekkinn í sínu máli og sleppur við refsingu. Í tilfelli saksóknarans er um að ræða að hann getur lagt þetta til við ríkissaksóknara en hinn sérstaki saksóknari tekur ekki ákvörðunina sjálfur heldur tekur ríkissaksóknarinn þá ákvörðun. Í tilfelli þessa frumvarps er um að ræða eftirlitsstofnun. En á heildina litið, þegar um er að ræða ákvæði sem ganga út á að milda refsingu eða fella niður refsingu vegna þess að aðilar taka þátt í því að upplýsa mál, þá er það almennt á hendi dómarans. Það er dómarinn sem ákveður það eftir efnisatriðum máls og út af fyrir sig getur byggt það á málflutningi saksóknarans að viðkomandi hafi hegðað sér á þann hátt að réttlætanlegt sé að hann hljóti milda eða enga refsingu fyrir brotið. Þá er ákvörðunin tekin á allt öðru stigi. Niðurstaða nefndarinnar, eftir að hafa farið mjög ítarlega yfir þetta, var sú að gera greinarmun á þeim tveimur greinum sem eru í hverjum kafla. Að leggja ekki til að möguleika eftirlitsins til þess að breyta sektum eða fella niður sektir vegna minni háttar brota verði breytt en hins vegar leggja til að seinni greinin verði felld niður þar sem það væri í þversögn við það sem Fjármálaeftirlitinu er almennt skylt að gera, að vísa meiri háttar málum, meiri háttar brotum, til lögreglu og koma þannig í veg fyrir þá þversögn sem mundi verða á milli þessara greina. Þar af leiðandi er ekki um það að ræða að viðkomandi aðili geti, með því að segja frá broti sínu, komist hjá því að lögreglan rannsaki það og eftir atvikum að hann verði kærður ef brotið varðar við lög. Það er hins vegar svolítið merkilegt að stofnun eins og Fjármálaeftirlitið og viðskiptaráðuneytið og hæstv. ríkisstjórn, þar með talinn hæstv. viðskiptaráðherra og ríkisstjórnin skuli leggja þetta til. Sérstaklega þegar við skoðum umsagnirnar, hvað þær eru margar og neikvæðar gagnvart því að þetta gerist og ekki síst er það undantekningin um ríkisskattstjóra, að hann skuli vera jákvæður gagnvart þessu. Þetta getur vel verið að það sé vegna þess að það er að einhverju leyti munur á því hvernig þessir aðilar starfa og að það sé þegar um er að ræða Fjármálaeftirlitið og skattyfirvöld, kannski sérstaklega skattyfirvöld, lögð meiri áhersla á upplýsa málin og klára málin heldur en að um raunverulega refsingu sé að ræða. Því að sérstaklega í tilfelli skattyfirvalda og ríkisskattstjórans þá snýst þetta um að upplýsa málin og klára málin og þá þarf viðkomandi að standa skil á sköttum sínum og gjöldum og með álagi. Það skýrir kannski þá jákvæðu umsögn, að það er raunverulega um öðruvísi umhverfi að ræða. Samkeppnislagaumhverfið er líka enn annað. Eins og ég fór yfir áðan þá er jafnan um fleiri en einn aðila að ræða, það eru nokkrir aðilar sem standa saman að brotum og það er verið að brjóta upp þá hegðun á markaði sem hefur þær breytingar í för með sér. Það var sem sagt niðurstaða nefndarinnar að það ætti ekki við í málum eins og þessum að Fjármálaeftirlitinu væri heimilað að kæra ekki meiri háttar brot til lögreglu og þar með fría viðkomandi aðila á því að geta átt von á refsingu. Ég held að raunverulega hafi verið gengið of langt í þessa átt með því sem lagt er til í þessu frumvarpi, ekki vegna þess að um illan hug hafi verið að ræða heldur hafi menn ekki alveg sést fyrir í viljanum um að upplýsa málin og fá niðurstöður í þau gagnvart því síðan hvaða aðra hagsmuni er um að ræða, sérstaklega í samanburði við samkeppnislögin. Það eru alls ekki sömu hagsmunir í húfi og því er rétt að í þessum málum, eftir sem áður, verði það í höndum lögregluyfirvalda, saksóknara og að endingu dómstólanna, að ákvarða hvort réttlætanlegt sé að milda eða fella niður refsingu ef við komandi aðilar hafa sýnt það eða verið samstarfsfúsir í því að upplýsa þann verknað sem um er að ræða.

Hæstv. forseti. Ég vil eins og aðrir sem hafa rætt þetta mál hér í pontu lýsa því yfir að ég er frekar hissa á því að við skulum taka þetta mál fram yfir mörg önnur vegna þess að mér finnst engan veginn liggja á því á sama hátt og mér finnst liggja á mörgum öðrum málum. Engu að síður ræðum við nú frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum er varða fjármálamarkaðinn. Frumvarpið inniheldur 16 greinar og er svokallaður bandormur, þ.e. það nær til breytinga á átta mismunandi lögum er varða fjármálamarkaðinn. Þessi lög eru í fyrsta lagi lög frá 2002 um fjármálafyrirtæki, í öðru lagi lög frá 2007 um verðbréfaviðskipti, í þriðja lagi lög um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði, í fjórða lagi lög um vátryggingastarfsemi, í fimmta lagi lög um miðlun vátrygginga, í sjötta lagi lög um rafræna eignarskráningu verðbréfa, í sjöunda lagi lög um kauphallir og í áttunda lagi er um að ræða lög um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Sem sagt, 16 greinar og breytingar á átta mismunandi lögum. Frumvarpið er í átta köflum og er hver þeirra tvær greinar. Fyrri greinin er í tengslum við hver af þeim lögum sem á að breyta, þ.e. alla vega sjö þeirra, og fjallar um heimild til Fjármálaeftirlitsins til að falla frá stjórnvaldssektarákvörðun eða lækka stjórnvaldssektir, og seinni greinin í viðkomandi köflum fjallar um heimild til Fjármálaeftirlitsins til að kæra brot ekki til lögreglu að uppfylltum ákveðnum ákvæðum. Svona rekur frumvarpið sig og það sem er sérstakt við afgreiðslu nefndarinnar er að viðskiptanefnd leggur til að nánast önnur hver grein falli niður, þ.e. seinni greinin í sjö kaflanna og fyrri grein VIII. kafla, þ.e. að átta greinar falli niður. Þetta er sérstakt eins og áður hefur verið rakið af hv. þm. Árna Mathiesen. Frumvarpið snýst um niðurfellingu, þ.e. mildun eða brottfellingu viðurlaga þegar einstaklingur eða lögaðili játar brot gegn lögum og vinnur með eftirlitsaðila að því að rannsaka mál. Einnig er með frumvarpinu lagt til að vísað verði til þess í lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi að Fjármálaeftirlitið hafi heimildir samkvæmt sérlögum til að kæra mál ekki til lögreglu hafi eftirlitið ákveðið að veita niðurfellingu í samræmi við ákvæði viðkomandi laga. Eins og fram kom í máli hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur, sem er formaður viðskiptanefndar, voru nefndarmenn almennt því fylgjandi að heimila Fjármálaeftirlitinu að falla frá eða minnka sektarákvörðun. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að ef einstaklingur eða lögaðili er fyrstur til að koma fram með upplýsingar eða gögn sem að mati eftirlitsins geta leitt til rannsóknar eða sönnunar á broti þá gildi þetta ákvæði. Einstaklingar eða lögaðilar eiga því möguleika á að fá niðurfellingu hvort sem rannsókn á broti þeirra er hafin eða ekki ef þeir sjálfviljugir og að fyrra bragði ákveða að láta eftirlitinu í té upplýsingar eða gögn. Almenn samvinna einstaklings eða lögaðila vegna rannsóknareftirlitsins dugar ekki til að fá niðurfellingu. Nefndarmenn og gestir voru ekki hlynntir því ákvæði í frumvarpinu að Fjármálaeftirlitið geti ákveðið að kæra brot ekki til lögreglu hafi fyrirtæki eða einstaklingur haft frumkvæði að því að láta eftirlitinu í té upplýsingar eða gögn telji hún að gögnin geti leitt til rannsóknar eða sönnunar á broti eða séu mikilvæg t viðbót við þau gögn sem hún hefur þegar í fórum sínum. Eins og fram kemur í nefndaráliti viðskiptanefndar sem allir viðstaddir nefndarmenn skrifuðu undir þann 24. mars sl. var eftir umfjöllun nefndarinnar um frumvarpið ljóst að svo umfangsmiklar breytingar sem mælt er fyrir um í nær öllum greinum þess sem merktar eru jöfnum tölum, þ.e. 2, 4, 6, 8, 10, 12, 14, og grein nr. 15, og felast í því að eftirlitsstofnun geti ákveðið að kæra ekki tiltekin brot til lögreglu eru í besta falli mjög umdeilanlegar. Með lögfestingu þeirra yrði úrslitavald um það hvort brot á fjármálamarkaði yrðu rannsökuð af lögreglu og sættu eftir atvikum ákærumeðferð af hálfu ákæruvalds fært í hendur eftirlitsstofnunar og þar með fengi Fjármálaeftirlitið mjög óvenjulegt hlutverk sem reyndar er ekki þekkt neins staðar annars staðar í samanburðarlöndum og ekki í neinum þeim löndum sem nefndinni er kunnugt um. Nefndin bendir á að brot sem falla undir eftirlit Fjármálaeftirlitsins kunna að vera alvarleg og gætu einnig varðað við ákvæði annarra laga svo sem almennra hegningarlaga eða ákvæði annarra sérrefsilaga. Í samkeppnislögum er svipað ákvæði og felst í nokkrum greinum frumvarpsins, þ.e. þeim sem eru með sléttum tölum frumvarpsins, m.a. í 2. gr. um heimild til að kæra ekki brot til lögreglu. Sá munur er á úrræðum þessara tveggja stofnana hvað viðurlög varðar að í samkeppnisrétti er gerður meiri greinarmunur á einstaklingum og fyrirtækjum. Samkeppniseftirlitinu ber að kæra brot einstaklinga til lögreglu en brot fyrirtækja varða aðeins stjórnvaldssektum. Hvað fjármálamarkaðinn varðar er mælt fyrir um að Fjármálaeftirlitinu beri að kæra meiri háttar brot til lögreglu óháð því hvort um er að ræða brot einstaklings eða fyrirtækis. Yrði frumvarpið að lögum mundi verða lögfest frávik frá því að meiri háttar brot gegn lögum á fjármálamarkaði sæti kæru til lögreglu og mun það bæði ná til einstaklinga og fyrirtækja ef frumvarpið yrði að lögum óbreytt. Nefndin var á því að brot gegn samkeppnislögum séu eðlisólík brotum á fjármálamarkaði að því leyti að þau eru til þess fallin að hafa í för með sér efnahagslegan skaða fyrir bæði neytendur og atvinnulíf. Eins og áður sagði finnast ekki fordæmi erlendis frá fyrir niðurfellingarreglum vegna brota á fjármálamarkaði. Nefndin telur að þrátt fyrir að einhver brot kunni að upplýsast, verði mælt fyrir um niðurfellingu í lögum, séu þessi ákvæði afar varhugaverð og ítrekar nefndin að um alvarlegt brot getur verið að ræða. Með hliðsjón af þessu leggur nefndin til að fyrrgreindar greinar nr. 2, 4, 6, 8, 10, 12, 14 og 15 falli brott, nánast helmingur af frumvarpinu falli brott. En nefndin telur eðlilegt að Fjármálaeftirlitið hafi þær heimildir sem aðrar greinar frumvarpsins mæla fyrir um þannig að heimilt verði að lækka eða fella brott sektarákvarðanir. Verði frumvarpið að lögum verður eftirlitinu því heimilt að lækka eða falla frá þessum stjórnvaldssektum. Úrræði af þessu tagi geta leitt til þess að mál verði upplýst án þess að vikið sé frá meginreglum um meðferð ákæruvalds. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram á bls. 5, með leyfi forseta: „Reglum sem þessum hefur hingað til verið beitt með góðum árangri á sviði samkeppnisréttar“ - er þá átt við að fella niður eða lækka stjórnvaldssektir eða vísa kærum ekki til lögreglu - „og þær verið taldar mjög mikilvægar í því skyni að upplýsa um ólögmætt samráð. Niðurfellingarreglur í samkeppnisrétti voru fyrst settar í Bandaríkjunum árið 1978, Evrópusambandið tók upp slíkar reglur árið 1993 og í kjölfarið hafa fjölmörg ríki tekið upp slíkar reglur í samkeppnislöggjöf sína, m.a. Ísland. Þá er í lögum nr. 135/2008, um embætti sérstaks saksóknara, að finna ákvæði um niðurfellingu við tilteknar aðstæður en niðurfellingarákvæði samkeppnislaga og laga um sérstakan saksóknara eru reifuð hér að aftan.“ Með leyfi forseta held ég aðeins áfram: „Hvað varðar niðurfellingarreglur á fjármálamarkaði hafa ekki fundist nein fordæmi fyrir slíkum reglum erlendis.“ Þetta kemur fram í athugasemdum við lagafrumvarpið að það er ekki nein hliðstæða annars staðar frá, enda mælir viðskiptanefnd með að frumvarpið verði samþykkt með því að fella brott áðurnefndar greinar og þar með er ekki vilji til að ganga eins langt og frumvarpið gerir ráð fyrir. Reyndar var mikil samstaða meðal allra viðskiptanefndarmanna og reyndar allra gesta, utan eins, sem tóku undir það að ekki væri eðlilegt að ganga svo langt sem greinar 2, 4, 6, 8, 10, 12, 14 og 15 kveða á um. Ekki var vilji til þess að veita Fjármálaeftirlitinu þá heimild að ákveða að kæra ekki brot til lögreglu hafi fyrirtæki eða einstaklingar haft frumkvæði að því að láta eftirlitinu í té upplýsingar eða gögn sem nánar er kveðið á um í frumvarpinu. Ég hef lokið máli mínu en ítreka það að ég styð frumvarpið með breytingunum en lýsi því jafnframt yfir að ég er hissa á því að hæstv. forseti skuli láta þetta mál ganga fram fyrir mörg önnur þau mál sem við teljum að mundu aðstoða okkar viðskiptalíf og heimili í landinu. Það er nefnilega mikilvægt að forgangsraða á þessum tímum sem eru síðustu dagar núverandi og yfirstandandi þings.

Herra forseti. Við ræðum nefndarálit hv. viðskiptanefndar, um frumvarp til laga um breyting á ýmsum lögum er varða fjármálamarkaðinn. Það virðist vera niðurstaða nefndarinnar að fella niður nánast helminginn af því frumvarpi sem lagt var fram. Þetta er mjög athyglisvert og umsagnaraðilar hafa bent á að ekki séu fordæmi fyrir slíku varðandi fjármálamarkaðinn í Evrópu eða utan lands sem menn hafa getað fundið. Hins vegar eru til um þetta fordæmi víða í samkeppnislögum. Nefndin leggur til að felld séu niður ákvæði um að Fjármálaeftirlitinu sé heimilt að kæra ekki til lögreglu hafi eitthvert fyrirtæki eða einstaklingur haft frumkvæði að því að láta eftirlitinu í té upplýsingar eða gögn vegna brota er varðað geta sektum eða fangelsi samkvæmt 12. gr. Þarna tekur nefndin tillit til þeirra umsagna sem leiða kannski í ljós sjálfsagða niðurstöðu - maður gæti óttast að hann sé að verða skotspónn rannsóknar þar sem hann er einn að verki í afbroti sínu. Honum er þá í lófa lagið að ganga til Fjármálaeftirlitsins og upplýsa málið. Þar með er hann eiginlega laus allra mála. Það er, herra forseti, alveg ófært þegar um slíkt er að ræða og mér finnst að nefndin hefði líka, í þeim greinum sem eftir sitja, þurft að taka á þessum vanda. Mér finnst hún ekki gera það, reyndar er verið að heimila að falla frá stjórnvaldssektarákvörðunum á hendur lögaðila eða einstaklingi ef viðkomandi aðili er fyrstur til að láta Fjármálaeftirlitinu upplýsingar í té. Menn geta enn þá losnað við stjórnvaldssektarákvarðanir með því að ganga á fund yfirvalda og játa sig seka. Ég er ekki viss um að þetta sé nægilegt og mér finnst að nefndin hefði átt að taka á því að það þurfi að vera fleiri aðilar að brotinu til að hægt sé að veita þessa eftirgjöf. Allt er þetta í raun niðurstaðan af því sem gerðist í haust og því sem menn óttast að sé í gangi í fjármálageiranum - við sjáum því miður merki um það mjög víða að hlutir eru að koma í ljós sem hugsanlega eru lagabrot og menn eru sem sagt núna að reyna að örva uppljóstranir á þessum brotum, sem menn ímynda sér að geti verið, með því að veita uppgjöf saka þeim sem koma fyrstir og upplýsa um málið. Ég er ekki viss nema þetta kunni að reynast góð lausn þegar um er að ræða stór mál sem margir aðilar koma að. Þetta getur verið snjöll leið til að upplýsa þung og erfið mál sem kannski er erfitt að upplýsa. En það á í sjálfu sér miklu frekar við í samkeppnismálum þar sem menn hafa þetta fordæmi heldur en á fjármálamarkaði. Í samkeppnismálum felast brot yfirleitt í því að tveir eða fleiri aðilar í samkeppni ná samkomulagi um að hafa með sér samráð. Eðli máls samkvæmt eru þá alltaf fleiri en einn aðili að brjóta lögin og því er eðlilegt að veita einum þeirra uppgjöf saka ef hann upplýsir um málið á kostnað hinna. Á fjármálamarkaðinum getur verið um það að ræða að það sé einn aðili sem stundar brotið og þess vegna á þetta ekki alveg við. Í sumum umsögnum er þess sérstaklega getið að fresta ætti þessu máli og kanna hvers vegna svipuð lög hafa ekki fundist í erlendum lögum á sviði fjármálamarkaðarins. Frumvarpið ber kannski dálítinn keim af því að menn eru að vinna mjög hratt að ýmsum málum og hætta er á því að löggjafanum verði á mistök við slíkar aðstæður. Þar sem nefndin kemst að þeirri niðurstöðu að hægt sé að fella niður nánast helminginn af frumvarpinu held ég að hún hefði átt að bíða með að afgreiða málið. Ég sé ekki að það breyti neitt óskaplega miklu, herra forseti, hvort þetta verður samþykkt núna eða eftir að nýtt þing er komið saman sem getur orðið eftir tvær til þrjár vikur, fjórar vikur kannski eða fimm, eftir því hvernig gengur að mynda nýja ríkisstjórn. Það geta orðið tveir mánuðir en alla vega ekki miklu meira og þá er kannski búið að kanna betur hvernig á því stendur að útlendingar hafa ekki uppgötvað þessa fínu leið til að upplýsa um brot á þessu sviði. Kannski er það vegna þess að minni þörf hefur verið þar en er núna hér á landi og líka vegna þess að kannski eru þeir agnúar á þessu að brotin eru oft einstaklingsbrot og því yrði eingöngu um það að ræða að menn mundu fría sjálfa sig í staðinn fyrir að upplýsa um brot annarra. Það er náttúrlega meginmálið í því að gefa mönnum upp sakir, þeim sem segja frá, að upplýsa um þung og flókin mál sem mjög margir koma að. Við erum hér að breyta mjög mörgum lögum og það er spurning hvort sú breyting sé tæmandi, hvort eitthvað hafi orðið eftir. Ég gat ekki lesið það út úr nefndarálitinu að nefndin hafi farið í sérstaka skoðun á því hvort einhver angi fjármálamarkaðarins hafi orðið eftir. Talað er um breyting á lögum um fjármálafyrirtæki, lögum um verðbréfaviðskipti, lögum um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði, lögum um vátryggingastarfsemi, lögum um miðlun vátrygginga, lögum um rafræna eignaskráningu verðbréfa, lögum um kauphallir og lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi - það er verið að breyta þarna mjög mörgum mismunandi lögum. Eins og ég gat um áðan er ákveðin hætta á því að eitthvað hafi dottið út fyrir, eitthvað hafi orðið eftir, í þessum flókna geira, hann er orðinn mjög flókinn nú til dags og eins þarf að athuga hvað gerir það að verkum að menn beita ekki þessum ákvæðum erlendis. Það sem eftir situr þegar nefndin hefur farið höndum um frumvarpið er það að hún fellir út alls staðar þar sem samhljóða er verið að segja að heimilt sé að kæra ekki til lögreglu, þ.e. það situr þá eftir að það verður að kæra menn. Menn búa við það að ef brotið er alvarlegt verða þeir kærðir ef þeir upplýsa það, sem er ákveðinn dragbítur á það að menn upplýsi um mál sem um er að ræða. Það stendur líka eftir hjá nefndinni að heimilt er að falla frá stjórnvaldssektarákvörðunum eða lækka þær ef sá sem í hlut á gefur þetta upp. Ég er ekki alveg viss um að þetta sé nægilegt til að fá menn til að upplýsa mál. Eftir sem áður vofir yfir þeim að ef brotið reynist vera alvarlegra að mati þeirra sem rannsaka málið verði viðkomandi kærðir til lögreglu og það gæti orðið til þess að menn verða ekki eins fúsir að upplýsa. Það sem mér finnst kannski mest um vert í þessu máli, herra forseti, er það að menn virðast vera að fara út á nýja braut hér á landi, uppgötva nýjan sannleika sem ekki hefur uppgötvast erlendis og mér finnst það dálítið varasamt. Mér finnst hann líka varasamur sá hraði sem er á þessu máli eins og öllum málum sem menn eru að vinna úr, kannski eðlilega af því að þetta er starfsstjórn til mjög fárra daga. Það er dálítil hætta á því að gerð verði einhver mistök í þessari lagasetningu og ég vil undirstrika það aftur. Svo er það hins vegar einn þáttur sem maður er dálítið undrandi á. Nú eru að bresta á kosningar og kjósendur vilja fara að fá frambjóðendur út í kjördæmin, og þá kannski þingmenn sem ætla að bjóða sig fram aftur, til að upplýsa kjósendur um stefnu flokkanna og um stefnu sína. Það hefur ekki getað orðið vegna þess að hér liggja fyrir mörg mál og þá finnst mér þetta mál ekki endilega vera þess eðlis að það sé nr. eitt, tvö og þrjú til að koma atvinnulífinu í gang og gæta að hagsmunum heimilanna eins og margir hafa talað um að nauðsynlegt sé að gera. Mér finnst forgangsröðun hæstv. ríkisstjórnar ekki nægilega góð. Hún er í rauninni ekki að forgangsraða í þá átt að það sem hvílir mest á landsmönnum og kjósendum öllum. Þetta mál varðar ekki atvinnuleysið, uppbyggingu fyrirtækja, endurreisn bankakerfisins o.s.frv. Ég hefði gjarnan viljað sjá frá hæstv. ríkisstjórn mál sem koma beint að því að gera eitthvað í hlutunum og breyta einhverju fyrir heimilin í landinu en ekki eins og þau frumvörp sem við höfum séð undanfarið, breyting á stjórnarskránni hefur mikið verið til umræðu, breyting á Seðlabankanum var mikið mál sem varð til þess að nú er Seðlabankinn alfarið skipaður af hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur og alfarið á hennar ábyrgð. Þeir háu stýrivextir sem eru í dag, óskaplega háir raunvextir, í þessum mánuði erum við að tala um 28% raunvexti, eru á ábyrgð hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur. Maður spyr sig: Eru það forgangsmálin í landinu að setja upp nýjan seðlabanka - seðlabanka Jóhönnu, eða seðlabanka hæstv. forsætisráðherra - sem leiðir svo til óskaplega hárra raunvaxta sem stýrivextir gefa af sér? Ég er dálítið undrandi á þessu og frumvarpið sem við ræðum hér er einn angi af því að menn eru að forgangsraða rangt. Þetta mál má alveg bíða eftir nýju þingi eða jafnvel til haustsins. Ég get ekki séð að menn fari að upplýsa margt í kjölfarið og það eins og skot. Það má vel vera að menn hafi séð einhvern anga á þessu máli sem gerir það að verkum að allt í einu er fari að upplýsast fullt af málum núna fyrir haustið.

Herra forseti. Erindi mitt í þennan ræðustól er að upplýsa hv. þm. Pétur Blöndal um að það er langt í frá að unnið hafi verið hratt að því frumvarpi sem við ræðum. Ég upplýsti það áðan að upptök frumvarpsins er að finna í bankahruninu síðasta haust og það varð í rauninni til í framhaldi af minnisblaði viðskiptaráðuneytisins sem dagsett er 3. nóvember og hefur orðið tilefni umræðna hér af öðru tilefni. Ég óttast því ekki að einhver slíkur fljótræðisbragur sé á þessu máli og að sú upptalning sé ekki tæmandi á lagabálkum sem þarna þyrfti að breyta heldur sé þvert á móti tæmandi upptalning á þeirri starfsemi á fjármálamarkaði sem Fjármálaeftirlitinu er ætlað að hafa eftirlit með. Ég get ekki orða bundist vegna orða hv. þingmanns um seðlabanka Jóhönnu Sigurðardóttur og þau orð hv. þingmanns um að Seðlabankinn starfi nú alfarið á ábyrgð forsætisráðherra. Ég hlýt að rifja upp, herra forseti, hvernig þetta var áður en lögum um Seðlabankann var breytt. Það var einfaldlega þannig að forsætisráðherra skipaði einhendis seðlabankastjóra án auglýsingar, án tilnefninga, án umsagna og án hæfiskrafna. Þessu var öllu saman breytt og allt sett í lög um Seðlabankann. Því er miklum mun minni hætta á misbeitingu við ráðningar í þá stofnun en áður var.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það beinist eiginlega að tveim punktum. Hún heldur því fram að þetta sé ekki hratt unnið. Ég held að flest þau mál sem við ræðum eftir bankahrunið séu mál sem eru unnin töluvert hratt og þar á meðal þetta. Í umsögnum kom fram að menn finna ekki sambærileg ákvæði er varða fjármálamarkaði annars staðar og hefur ekki verið kannað. Hins vegar eru til sambærileg ákvæði í samkeppnisrétti eða mjög víða, en það er eins og ég gat um ekki endilega samhengi þar á milli. Varðandi seðlabanka hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, tók ég svona til orða vegna þess að hún skipar seðlabankastjórann, aðstoðarseðlabankastjórann, peningastefnunefndina, allt saman ein. Frumvarpið um Seðlabankann var flutt af henni einni og hún barði það í gegnum þingið. Þetta er því seðlabanki hennar og hún ber alfarið ábyrgð á þeim háu stýrivöxtum sem eru í landinu í dag, sem eru óheyrilega þungbærir. Stýrivextir gáfu neikvæða ávöxtun í október, nóvember og í desember líka. Síðan urðu nokkuð góðir raunvextir, jákvæðir, 10% í janúar og febrúar, en í mars og apríl keyra þessir raunvextir stýrivaxtanna um þverbak. Þennan mánuð eru stýrivextirnir 28% raunvextir, sem er algjört einsdæmi og gerir það að verkum að enginn hvati er hjá þeim sem eiga sparifé í bönkum að taka það út og setja í áhættusaman rekstur eins og fjárfestingu í atvinnulífinu. Búið er að negla inni allt sparifé í landinu með þessum háu stýrivöxtum og ég er ekki viss um að peningastefnunefndin hafi áttað sig á því að hún var í rauninni að negla inni sparifé.

Herra forseti. Það er langt í frá að háir stýrivextir á Íslandi séu uppgötvun hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, eða innleiddir af henni. Má ég minna hv. þingmann á samkomulagið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn í 19. gr., ef ég man rétt, sem fjallar um stýrivaxtastigið sem þar með var ákveðið og undirritað í samkomulagi af Árna M. Mathiesen, þáverandi hæstv. fjármálaráðherra, og Davíð Oddssyni, þáverandi seðlabankastjóra. Það er eins og Sjálfstæðisflokkurinn sé fæddur í gær, a.m.k. að hann hafi ekki komið að stjórnmálum fyrr en eftir 1. febrúar sl. þegar núverandi ríkisstjórn kom að þrotabúinu sem 18 ára stjórnarstefna þess flokks og stýritaumur hans á íslensku samfélagi skildi eftir sig. Mig langar til að ítreka það sem ég sagði áðan að þetta frumvarp sem við ræðum á uppruna sinn í setningu laga um hinn sérstaka saksóknara. Það má rekja upphafið aftur til minnisblaðsins sem ég nefndi frá 3. nóvember sl. og málið mun hafa verið í vinnslu æ síðan. Í minnisblaðinu segir, þar sem verið er að fjalla um heimild til sérstakrar meðhöndlunar á uppljóstrurum til handa hins sérstaka saksóknara, með leyfi forseta: „Velta má fyrir sér hvort rök séu til þess að hafa sambærilegt ákvæði á sviði fjármálamarkaðar.“ Það er jú svo að engin önnur fordæmi hafa fundist vegna þess að það munu ekki vera önnur fordæmi. Þetta fordæmi er alveg einstakt sem hinum sérstaka saksóknara er gefið í þar til gerðum lögum. Það er líka tímabundið ákvæði sem reiknað er með að dómsmálaráðherra geti flutt frumvarp um að fest verði niður á árinu 2011.

Herra forseti. Það er alltaf dálítið hættulegt að taka upp eitthvað sem hvergi nokkurs staðar er til og menn kanna ekki af hverju það er ekki til. Ég gat ekki séð að nefndin hefði kannað það sérstaklega af hverju þetta ákvæði er ekki til annars staðar. Hins vegar er ljóst að sérstakur saksóknari hefur fengið geysimiklar heimildir og ég held að almenn samstaða hafi verið um það af því að menn vilja upplýsa um það sem hefur farið úrskeiðis. Ef einhver lögbrot hafa átt sér stað á að sjálfsögðu að upplýsa um það og ég held að allir séu með á því. Það er rétt varðandi stýrivextina að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn krafðist þess í 18. gr. að stýrivextirnir yrðu hafðir háir, en þá voru þeir líka neikvæðir, herra forseti. Hraði verðbólgunnar á þessum mánuðum var meiri en 18%. Hraði verðbólgunnar í október, nóvember og desember var meiri en 18%, stýrivextirnir voru því neikvæðir. Svo gerist það eftir áramótin, í janúar og febrúar, að stýrivextirnir verða jákvæðir, 10%, sem þykja ágætisraunvextir, en svo í mars og apríl keyrir um þverbak. Þetta er ákvörðun peningastefnunefndarinnar - maður er ekki búinn að læra öll þessi nýju orð sem voru sett með seðlabankalögunum - sem alfarið er skipuð af hæstv. forsætisráðherra. Núna eru stýrivextirnir orðnir óheyrilega háir og ég efast um að aðrir eins stýrivextir finnist í einum mánuði frá upphafi, ég hef reyndar ekki kannað það, en mjög áhugavert væri að kanna það því að við erum bæði verðhjöðnun í mánuðinum og geysiháa stýrivexti. Svo er náttúrlega dálítið leiðinlegt að hlusta alltaf á 18 ára frasana, að Sjálfstæðisflokkurinn sé búinn að vera við stjórn í 18 ár. Hann var ekki einn í stjórn, og hafi hann verið einn í stjórn ber að þakka honum gífurlega hækkun launa á Íslandi 

Herra forseti. Ég vil í upphafi ræðu minnar taka undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal, það er að verða svolítið þreytandi að sitja undir því að Sjálfstæðisflokkurinn hafi stjórnað landinu einn sl. 18 ár. Því er haldið fram þegar það hentar ýmsum stjórnmálaöflum hér á Alþingi. Þegar þeim hentar að benda á það sem aflaga hefur farið er því haldið fram að Sjálfstæðisflokkurinn hafi einn stjórnað málum hér. Ef það er viðurkennt að eitthvað gott hafi verið gert, eins og t.d. varðandi uppbyggingu menntakerfisins, uppbyggingu samgöngukerfisins, ýmsa þætti varðandi efnahagslífið og  Nei, herra forseti, ég kom nú ekki til þess að ræða þetta mál sérstaklega heldur það frumvarp sem hér er til umfjöllunar. Mér fannst hins vegar ástæða til þess að víkja að þessu vegna þess að það virðist fara ansi mikið í taugarnar á sumum hv. þingmönnum sem tilheyra stjórnarmeirihlutanum að slík mál séu rædd hér í ræðustól Alþingis. Hér er til umfjöllunar býsna áhugavert frumvarp, að mínu mati, til laga um breytingar á ýmsum lögum er varða fjármálamarkaðinn. Það er eins konar bandormur sem felur í sér breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki, lögum um verðbréfaviðskipti, lögum um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði, lögum um vátryggingastarfsemi og lögum um miðlun vátrygginga, lögum um rafræna eignarskráningu verðbréfa og lögum um kauphallir og lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Það má því segja að þetta frumvarp varði stóran hluta þeirrar löggjafar sem um fjármálamarkaðinn gilda. Ég skal gera þá játningu að ég hef ekki komið að þessu máli áður. Ég tók ekki til máls við 1. umr. um þetta málið og á ekki sæti í hv. viðskiptanefnd en engu að síður vil ég gjarnan leggja orð í belg vegna þess að ég tel að málið sé áhugavert og varði mikla hagsmuni. Í nefndarálitinu segir að með frumvarpinu sé lagt til að við ýmis lög um fjármálamarkaðinn verði bætt ákvæðum um niðurfellingu. Með niðurfellingu er átt við að viðurlög séu milduð eða felld niður að fullu þegar lögaðili eða einstaklingur kemur sjálfviljugur fram, játar brot gegn lögum og vinnur með eftirlitsaðila að rannsókn málsins. Sjónarmiðin á bak við lagaákvæði sem þessi eru annars vegar þau að hvetja til þess að einstaklingar eða lögaðilar gefi sig fram til þess að brot gegn lögum sem varða fjármálamarkaðinn verði upplýst, í það minnsta rannsökuð. Hins vegar búa þau sjónarmið að baki þessu frumvarpi, væntanlega, að gera eftirlitskerfið skilvirkara. Það sem vekur athygli í frumvarpinu er það sem kemur strax fram í 1. mgr. 1 gr. frumvarpsins þar sem segir að Fjármálaeftirlitinu sé heimilt að fjalla frá stjórnvaldssektarákvæðum á hendur lögaðila eða einstaklingi ef viðkomandi er fyrstur til að láta Fjármálaeftirlitinu í té upplýsingar eða gögn vegna brota er varðað geta stjórnvaldssektum samkvæmt 110. gr. laganna, ef upplýsingarnar eða gögnin geta að mati eftirlitsins leitt til rannsóknar eða sönnunar á broti, að uppfylltum nánari skilyrðum er Fjármálaeftirlitið kveður á um í reglunum. Þetta er mjög löng málsgrein en það sem vekur athygli mína er að Fjármálaeftirlitinu er heimilt að falla frá stjórnvaldssektum gagnvart þeim einstaklingi eða lögaðila sem fyrstur er til að láta þessar upplýsingar í té. Ákvæði um niðurfellingarreglur eins og þessar eiga sér ekki fordæmi erlendis þannig að við Íslendingar erum í sjálfu sér brautryðjendur á þessu sviði. Í nefndarálitinu segir: „Samkvæmt ákvæðum þeirra laga sem talin eru upp hér að framan“ - og ég hef hér vikið að - „metur Fjármálaeftirlitið í þeim tilvikum er brot varðar bæði stjórnvaldssektum og refsingu hvort brot skuli kært til lögreglu eða hvort því verði lokið með stjórnvaldsákvörðun hjá stofnuninni. Brotum sem teljast „meiri háttar“ ber Fjármálaeftirlitinu að vísa til lögreglu, sbr. til dæmis 2. mgr. 112. gr. d laga um fjármálafyrirtæki þar sem mælt er fyrir um að brot teljist meiri háttar ef það lýtur að verulegum fjárhæðum, ef það er framið með sérstaklega vítaverðum hætti eða við aðstæður sem auka mjög á saknæmi þess. Verði frumvarpið að lögum fær Fjármálaeftirlitið heimild til að kæra slík brot ekki til lögreglu hafi einstaklingur eða lögaðili haft frumkvæði að því að láta stofnuninni í té upplýsingar eða gögn vegna brota sem geta varðað sektum eða fangelsi ef Fjármálaeftirlitið telur upplýsingarnar eða gögnin geta leitt til rannsóknar eða sönnunar á broti eða ef talið er að þau séu mikilvæg viðbót við þau sönnunargögn sem þegar liggja fyrir.“ Þetta er í sjálfu sér í nokkru samræmi við ákvæði sem við samþykktum hér á Alþingi og ég kom nú að vinnu við þau lög, ákvæði nýrra laga um embætti sérstaks saksóknara, nr. 135/2008. En á grundvelli þeirra laga er ríkissaksóknara heimilt samkvæmt rökstuddri tillögu frá hinum sérstaka saksóknara að ákveða að falla frá saksókn gagnvart þeim sem hefur frumkvæði að því að bjóða eða láta lögreglu eða saksóknara í té upplýsingar eða gögn. Í nefndarálitinu segir, með leyfi forseta: „Heimild þessi er háð skilyrðum sem nefnd eru í 2. mgr. 5. gr. laganna, m.a. þeim að rökstuddur grunur sé um að upplýsingar eða gögn tengist alvarlegu broti, fyrirséð sé að sök þess sem lætur slíkt í té sé mun minni en sök þess eða þeirra sem gögnin eða upplýsingarnar beinast gegn og ástæða sé til að ætla að án þeirra muni reynast torvelt að færa fram fullnægjandi sönnur fyrir broti.“ Í áliti okkar sem sátum í allsherjarnefnd um frumvarpið er bent á að heimild þessi sé nýmæli í réttarfarslöggjöf og eigi sér ekki fyrirmyndir á Norðurlöndum. Það sama á við um ákvæði þessa frumvarps, eins og ég gat um fyrr í ræðu minni. Það er í sjálfu sér eðlilegt að í lögum sé kveðið á um að heimilt sé að milda eða fella niður eða fara einhverjar mýkri leiðir varðandi viðurlög vegna lögbrota. Við þekkjum það t.d. varðandi umferðarlagabrot að það eru ekki mörg ár síðan lögreglunni var gert heimilt að beita sektarákvæðum eða sektarúrræðum gagnvart þeim sem brjóta gegn umferðarlögum. Það sjónarmið helgaðist einfaldlega af því að auka skilvirkni í réttarvörslukerfinu, sérstaklega gagnvart brotum sem voru tiltölulega einföld og þurftu ekki mikillar skriffinnsku við, ef svo má segja. Í öðrum lögum eins og samkeppnislögum er kveðið á um niðurfellingu, bæði til handa einstaklingum og lögaðilum, að minnsta kosti í ýmsum tilvikum. Og eins og ég sagði áðan voru samþykkt hér lög nr. 135/2008, um embætti sérstaks saksóknara, þar sem veitt er heimild til þess að fella niður saksókn gagnvart þeim aðila sem gefur sig fram, leggur fram upplýsingar sem leiða til þess að rannsókn er hafin á máli sem líklegt er að leiði til saksóknar. Í öllum þessum tilvikum sem ég hef talið upp tel ég að sama regla eigi að gilda yfir alla sem í hlut eiga. Allir hv. þingmenn sem að þessu máli komu rita undir nefndarálitið með fyrirvara en það stingur óneitanlega í stúf að í ákvæðinu sé vikið að því og það sérstaklega tiltekið að Fjármálaeftirlitinu sé heimilt að falla frá stjórnvaldssektarákvæðum á hendur lögaðila eða einstaklingi ef viðkomandi er fyrstur til þess að láta Fjármálaeftirlitinu í té upplýsingar eða gögn vegna brota sem geta varðað stjórnvaldssekt. Ef maður skýrir ákvæðið eins og það liggur fyrir í frumvarpinu er ekki hægt að skilja það öðruvísi en að sá sem að kemur næstur eigi ekki von á því að fá sömu meðferð gagnvart réttarvörslukerfinu, þ.e. eftirlitsstofnuninni Fjármálaeftirlitinu, og sá sem á undan honum kom. Og þá hljóta að vakna upp spurningar: Er sú regla eðlileg? Er hún eðlileg gagnvart þeim jafnræðissjónarmiðum sem við höfum viljað fylgja í íslenskum rétti, sama hvort um er að ræða stjórnsýsluna eða hvað varðar önnur réttarsvið? Er ekki eðlilegt að það sé þá litið til þess hvers eðlis þær upplýsingar eru sem um ræðir? Ég get ímyndað mér að sú staða gæti komið upp að Fjármálaeftirlitið fengi í hendur gögn frá lögaðila eða einstaklingi sem eru þess eðlis að þau geti verið til þess fallin að varpa ljósi á brot og að sá aðili sem leggur slík gögn fram geti farið fram á það. Fjármálaeftirlitið geti þá heimilað niðurfellingu á stjórnvaldssektarákvörðunar honum til handa. Síðan kann það að gerast að einhver annar aðili komi síðar, jafnvel nokkrum dögum síðar, með gögn sem að skipta miklu meira máli fyrir það mál sem til umfjöllunar er og geti haft mun meiri þýðingu en gögnin sem bárust frá þeim aðila sem fyrstur var til þess að láta Fjármálaeftirlitinu upplýsingar í té. En samkvæmt frumvarpsgreininni eins og hún liggur fyrir í þessu frumvarpi er ekki hægt að skilja annað en að sá aðili sem var fyrri til og var með gögn í höndunum sem höfðu minni þýðingu og innihéldu ekki eins mikilvægar upplýsingar og gögnin sem sá sem á eftir kom lagði Fjármálaeftirlitinu til, fái niðurfellingu en ekki sá sem síðar kom. Upplýsingar hans skiptu þó meira máli gagnvart því að upplýsa brot sem þar væru á ferðinni. Þetta er stílbrot, herra forseti, sem ég er ekki viss um að sé heppilegt, sérstaklega þegar litið er til þess að ekki eru nein fordæmi erlendis fyrir niðurfellingarreglum vegna brota á fjármálamarkaði eins og þeim sem hér er verið að leiða í lög. Þegar kveðið er á um slíkar ívilnandi reglur í lögum er almennt talið að þeir sem geta notið þeirra eigi að sitja við sama borð en því er ekki að heilsa í þessu frumvarpi. Ég hefði því talið, herra forseti, að það væri ástæða til þess að fara nánar yfir það atriði. Ég efast svo sem ekki um að hv. viðskiptanefnd hafi vikið að þessum þætti málsins í meðferð sinni í nefndinni en ég tel engu að síður að þetta séu málefnaleg sjónarmið og ástæða til þess að víkja sérstaklega að. Ég geri ráð fyrir að hinn vörpulegi formaður viðskiptanefndar, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, muni nú í ítarlegri seinni ræðu sinni um þetta mál víkja að þeim sjónarmiðum sem ég hef komið að. Ég ítreka það sem kom fram í upphafi ræðu minnar að ég kem að þessu máli í fyrsta skipti í þessari umræðu en það er fyrst og fremst vegna þess að málið vekur upp ýmsar spurningar og áhuga. Þetta er löggjöf sem varðar allan fjármálamarkaðinn og er gríðarlega mikilvægt við þær aðstæður sem uppi eru að vandað sé til verka, ekki síst vegna þess að sú löggjöf sem fjármálakerfinu hefur verið gert að fylgja á síðustu árum hefur legið undir þeirri gagnrýni að vera ekki fullkomin. Þegar menn kveða á um nýmæli í löggjöf á þessu sviði er eins gott að hnýta vel alla lausa enda, hæstv. forseti.

Herra forseti. Ég ætla að taka upp þráðinn þar sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson skildi við efnið, en það snýr að því vandasama verkefni sem við okkur blasir eftir það hrun sem orðið hefur á fjármálamarkaði hér á landi að endurskoða þá löggjöf sem gildir á þessu sviði. Það eru allir sammála um að þeir atburðir sem áttu sér stað á fjármálamarkaði hér á landi og raunar víðar um heiminn á liðnu ári kalla á víðtæka yfirferð og endurskoðun á þeim reglum sem gilda um fjármálamarkaði. Þetta er ekki séríslenskt fyrirbrigði. Við höfum tilhneigingu til að líta svo á að vandamál okkar séu einstök og sérstök og að sönnu eru þau vandamál sem íslenskt þjóðarbú á við að stríða vegna bankahrunsins mikil og meiri en víða er í öðrum löndum. En við megum hins vegar ekki gleyma því að alþjóðleg fjármálakreppa hefur skollið á. Hvarvetna í hinum vestræna heimi og víðar standa menn nú frammi fyrir þeim spurningum hvernig endurskoða eigi reglur á fjármálamarkaði til að gera það sem hægt er í löggjöf til að koma í veg fyrir að slíkir atburðir endurtaki sig sem hér hafa átt sér stað. Þetta kemur fram í umræðum á alþjóðavettvangi. Þegar leiðtogar helstu efnahagsvelda heimsins koma saman er þetta efst á dagskránni á fundum þeirra. Sama er að segja um ríkjabandalög á borð við Evrópusambandið. Þar er mikil vinna komin í gang við að endurskoða reglur á fjármálamarkaði. Í sjálfu sér eru menn víðast hvar að takast á við sambærileg vandamál. Auðvitað eru aðstæður í hverju landi sérstakar út af fyrir sig en á hinn bóginn eru þau vandamál sem hafa komið fram vegna mikillar ofþenslu og útlánaþenslu í bankakerfinu um allan hinn vestræna heim á síðustu árum sambærileg og menn hljóta þar af leiðandi að huga að sambærilegum úrræðum til þess að bregðast við slíku. Þetta vil ég undirstrika, herra forseti, til að leggja áherslu á að það skiptir máli þegar við fáumst við lagabreytingar af þessu tagi að við setjum málið í aðeins víðara samhengi og horfum á fleiri þætti en þá sem lúta bara að okkur sjálfum og reynum að fylgjast með því sem er að gerast í lagaþróun erlendis á sambærilegum sviðum vegna þess að við getum auðvitað mikið af því lært hvað menn gera í öðrum og stærri samfélögum. Regluverk okkar hefur verið byggt á evrópskum fyrirmyndum og er lagað að þeim reglum sem gilt hafa í Evrópusambandinu. Við höfum keppst við að innleiða tilskipanir Evrópusambandsins á sviði fjármálamarkaðar. Ég get sagt það sem nefndarmaður í efnahags- og viðskiptanefnd á síðasta kjörtímabili að á hverjum einasta vetri, á hverju einasta þingi fengum við til meðferðar ný frumvörp, oft umfangsmikil frá viðskiptaráðuneytinu þar sem verið var að leggja til breytingar, stundum viðamiklar, á íslenskri löggjöf um fjármálamarkaðinn til að laga reglurnar að því sem gerðist í Evrópu. Nú er það verkefni þeirrar rannsóknarnefndar sem þingið setti á fót í haust að meta hvernig þetta regluverk okkar hefur virkað í samanburði við regluverk í nágrannalöndunum. Það er meðal þeirra verkefna sem rannsóknarnefndin á að hafa með höndum. Leggja mat á íslensku reglurnar, bera þær saman við reglur í nágrannalöndunum og síðan að lokum að leggja mat á það hvernig gengið hefur að framkvæma reglurnar. Því að í opinberri umræðu eru skiptar skoðanir um hvort reglurnar hafi verið ófullnægjandi eða hvort framkvæmd reglnanna hafi verið ófullnægjandi. Ef til vill var það hvort tveggja. Við höfum kannski ekki forsendur á þessari stundu til þess að dæma um það með óyggjandi hætti. En mjög forvitnilegt væri að sjá hvaða niðurstöðum rannsóknarnefndin mun skila, vonandi strax í haust, um það efni. Ég vildi taka þetta fram vegna þess að það frumvarp sem hér liggur fyrir er á sinn hátt viðbrögð við þeim atburðum sem áttu sér stað á fjármálamarkaði í haust. Verið er að leggja til tilteknar breytingar til að færa Fjármálaeftirlitinu ákveðin úrræði við rannsókn mála sem koma upp í tengslum við starfsemi á fjármálamarkaði. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir ýmsum sérstökum reglum sem eru óvenjulegar og á skjön við almennar reglur sem gilda um - hvað eigum við að segja, verkefni stjórnsýslustofnana annars vegar og ákæruvalds og lögreglu hins vegar. En ég verð að segja að þegar við fjölluðum um þetta mál á vettvangi viðskiptanefndar sló það mig, og alveg örugglega fleiri nefndarmenn, að rökstuðningurinn fyrir því að fara þær leiðir sem þarna eru lagðar til væri á margan hátt veikur. Það er vissulega sagt og gert ráð fyrir því í frumvarpinu að hugsanlega megi upplýsa fleiri brot ef þær niðurfellingarreglur sem frumvarpið gerir ráð fyrir komist í gildi. Þetta er sagt í frumvarpinu og greinargerð án þess þó að unnt sé að færa neinar sérstakar sönnur á það frekar en oft er um löggjöf sem ekki hefur reynt á í framkvæmd. Á móti vega mjög gild sjónarmið um að ekki eigi að taka jafnafdrifaríkar ákvarðanir og lúta t.d. að lögreglurannsókn eða saksókn í því sem við getum kallað lokuðu ferli innan stjórnsýslustofnunar heldur sé eðlilegra að það gerist eftir leikreglum réttarkerfisins þannig að unnt sé að prófa fyrir dómstólum ágreiningsefni sem upp koma í því sambandi og fá niðurstöðu með þeim hætti. Fyrir liggur að þegar mál eru komin til lögreglu og í ákæruferli hjá saksóknara eru stífari reglur, meiri formfesta og í sjálfu sér meira gagnsæi í sambandi við töku einstakra ákvarðana en þegar stjórnsýslustofnanir fjalla um mál með þeim hætti sem gert var ráð fyrir í frumvarpinu, þá getur verið mun erfiðara að átta sig á hvaða forsendur ráða ákvörðunum í einstökum tilvikum. Vissulega er við þær aðstæður ákveðin hætta á að um geti verið að ræða geðþóttaákvarðanir eða a.m.k. að aðilar geti haft grun um að um matskenndar eða jafnvel geðþóttakenndar ákvarðanir sé að ræða, því eins og hv. þingmenn þekkja skiptir miklu máli að réttlætið nái fram að ganga, en það skiptir líka máli að allir geri sér grein fyrir því að réttlætið fái framgang. Eins og fram hefur komið í umræðunni var það niðurstaða viðskiptanefndar og ágæt samstaða um að fella niður fjölmargar greinar úr frumvarpinu sem fela það í sér að eftirlitsstofnun geti ákveðið að kæra ekki tiltekin brot til lögreglu, og verð ég að segja að ég er afar ánægður með þá niðurstöðu. Ég held að það sé besta niðurstaðan að þegar stjórnsýslustofnun á borð við Fjármálaeftirlitið telur sig verða þess vart að um refsiverð brot sé að ræða fari málin strax í sakamálameðferð eða meðferð eftir þeim réttarreglum sem gilda um meðferð sakamála, þau séu rannsökuð með þeim hætti og eftir atvikum farið út í ákærumeðferð á þeim grunni. Ég held að þetta sé betri aðferð og verð að segja að því meira sem ég skoða mál af þessu tagi, því sannfærðari verð ég um að eðlilegra væri að láta slíkar reglur frekar verða til þess að breyta þeim reglum sem við höfum nú í samkeppnislögunum frekar en að gera öfugt. Hér er gert ráð fyrir að ákveðnar reglur samkeppnislaga verði speglaðar inn í lögin um fjármálamarkaðinn. Ég er þeirrar skoðunar að réttara væri að skoða málin með öfugum formerkjum þannig að í raun væri gert ráð fyrir því í samkeppnislögum að mál væru send fyrr til lögreglurannsóknar og sakamálameðferðar ef talið er að um refsiverð brot sé að ræða. Mál lúti þá þannig því réttarumhverfi, því regluumhverfi sem gildir á sviði sakamála, og ég held að almenn sátt sé um að hafi reynst tiltölulega vel. Við þekkjum frá fyrri árum að ákveðnir árekstrar hafa komið upp milli sjónarmiða að þessu leyti og það er heldur ekki séríslenskt fyrirbrigði. Tekist hefur verið á um hvort brot, sérstaklega kannski á fjármálamarkaði, og hins vegar á reglum samkeppnisréttarins eigi að afgreiðast að fullu á vettvangi sérhæfðra stjórnsýslustofnana eða hvort málin eigi að ganga til lögreglu og sakamálameðferðar. Uppi eru ýmsir skólar í þessum efnum og í sjálfu sér ekkert einhlítt um það að hvaða niðurstöðum menn komast. Hins vegar liggur fyrir að við höfum, eins og þjóðir í kringum okkur í Evrópu, haft tilhneigingu til þess á síðustu árum að færa aukið vald til hinna sérhæfðu stjórnsýslustofnana, m.a. í sambandi við sektarákvarðanir og fleira þess háttar. En verð ég að segja að fara verður varlega í þá átt til að gæta þess að þegar um raunveruleg refsiverð brot er að ræða taki reglur sakamálaréttarfarsins við. Bæði með þeim úrræðum sem þar er að finna og eins með þeim réttaröryggissjónarmiðum sem gilda gagnvart hinum grunaða eða sakborningi í slíkum málum. Fyrir fáeinum árum, ég hygg að það hafi verið á tímabilinu 2004–2006, voru töluverðar umræður hér á landi um þessi mál. Upp komu ákveðin deilumál getum við sagt milli opinberra stofnana á þessu sviði, á sviði efnahagsbrota, í tengslum við hið kunna olíufélagamál sem upphaflega var rekið sem samkeppnismál en ákveðnir vinklar á því máli fóru í sakamálameðferð líka. Ég ætla ekki að rekja þá deilu en það var rótin að því að upp komu árekstrar, sérstaklega milli lögreglu og saksóknara annars vegar og samkeppnisyfirvalda hins vegar. Til þess að leiða þær deilur til lykta setti þáverandi forsætisráðherra af stað nefnd sem skipuð var fulltrúum þeirra stofnana sem að þessum málum koma og þeirra ráðuneyta sem málin hafa með höndum til að fara í gegnum réttarreglur á þessu sviði og reyna að greina á milli verksviða einstakra stofnana að þessu leyti þannig að ekki þyrfti að koma til þess að vafi léki á um til hverra stofnana tiltekin verkefni heyrðu, þ.e. að skýrt lægi fyrir hvaða stofnanir og hvaða réttarreglur eftir atvikum ættu að gilda um þau tilvik sem upp kæmu. Ég held að sú nefnd hafi unnið á margan hátt afar merkt starf. Sá sem leiddi það starf var Páll Hreinsson, síðar hæstaréttardómari og nú formaður rannsóknarnefndar Alþingis vegna bankahrunsmála. Niðurstaða þess nefndarstarfs var skýrsla upp á 200–300 blaðsíður með ítarlegum greinargerðum og mjög vandaðri umfjöllun um marga þessara þátta. En stundum hef ég á tilfinningunni að við undirbúning og samningu einstakra frumvarpa á þessu sviði síðar hafi ekkert endilega verið litið mjög mikið til þeirrar vinnu sem þarna átti sér stað. Það kann að vera misskilningur hjá mér. Þetta er svona tilfinning sem ég hef haft þegar ég hef á vettvangi viðskiptanefndar tekið þátt í umfjöllun um einstök mál á þessu sviði. En ég tel að þess hafi ekki alltaf verið gætt að fylgja þeirri meginlínu sem var ákveðin með þessu nefndarstarfi en ég held að á margan hátt hafi þar verið unnið gott starf að þessu leyti. Ég verð þó að segja, og það tengist því sem snertir efni þessa frumvarps, að afstaða mín var sú, þegar skýrsla nefndar Páls Hreinssonar kom út á sínum tíma, að þar væri enn þá of mikil áhersla á rannsóknarvald og úrskurðarvald hinna sjálfstæðu stjórnsýslustofnana. Ég taldi á þeim tíma að ástæða væri til að hlusta meira á sjónarmið sem komu m.a. frá þáverandi ríkissaksóknara, Boga Nilssyni, um að auka þátt ákæruvaldsins og lögreglu í sambandi við brot af þessu tagi. Þess vegna þegar þetta frumvarp er sérstaklega skoðað fagna ég því að náðst hafi um það samstaða í viðskiptanefnd að leggja til breytingar sem falla frekar í þann farveg. Felldar eru úr frumvarpinu breytingar sem hefðu falið í sér viðameira eða afdrifaríkara ákvörðunarvald fjármálaeftirlits varðandi ýmis brot, og áfram er gert ráð fyrir að ótvíræð skylda verði til þess að vísa málum þar sem grunur leikur á um að refsiverð brot hafi verið framin á fjármálamarkaði til lögreglu og ákærumeðferðar. Hafi menn áhyggjur af því eins og stundum kemur fram í opinberri umræðu að þörf sé á meiri mannskap, aukinni sérþekkingu eða styrkari stofnunum á sviði efnahagsbrotarannsókna eigi menn að bregðast við með því að efla þá starfsemi innan hins opinbera kerfis í staðinn fyrir að fela Fjármálaeftirliti eða sambærilegum stofnunum meira vald í þeim efnum. Ég tel að eftir meðferð málsins hjá hv. viðskiptanefnd sé frumvarpið komið í miklu betri búning. Ýmsar þær breytingar sem ég taldi að væru varhugaverðar í upprunalegu frumvarpi hafa verið felldar út og niðurstaðan ætti því að verða afar góð. En hins vegar er mikilvægt að við nýtum það tækifæri þegar mál af þessu tagi kemur inn í þingið að reyna að átta okkur á því hvaða hlutverk ætlum við einstökum stofnunum á þessu sviði. Hvaða reglur viljum við að gildi um meðferð mála á þessu sviði? Þessa dagana, þessar vikurnar og þessa mánuðina verðum við vitni að mikilli umræðu um efnahagsbrot af ýmsu tagi og ekki að ástæðulausu. Grunsemdir eru um að fjölmörg og jafnvel víðtæk brot af því tagi hafi verið framin á liðnum árum og hrunið á fjármálamarkaðnum, bankahrunið, hefur má segja opnað ákveðinn heim fyrir bæði okkur hér á þingi og almenningi. Það gefur auðvitað tilefni til endurskoðunar. En ég held að menn eigi samt að fara gætilega í endurskoðun reglnanna, gera breytingar að vel yfirlögðu ráði og forðast að fara út í einhverjar breytingar í taugaveiklun og óðagoti, gá frekar að sér og það tel ég að hv. viðskiptanefnd hafi gert í málsmeðferð sinni og 

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breyting á ýmsum lögum er varða fjármálamarkaðinn. Þetta er einn af þessum svokölluðu bandormum sem er því marki brenndur að í honum felast breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki, lögum um verðbréfaviðskipti, lögum um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði, lögum um vátryggingastarfsemi, lögum um miðlun vátrygginga, lögum um rafræna eignarskráningu verðbréfa, lögum um kauphallir og lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Í frumvarpinu er lagt til að tvær nýjar greinar komi í öll þessi lög, hálfgert greinapar, sem annars vegar felur í sér að Fjármálaeftirlitinu er heimilt að falla algerlega frá stjórnvaldssektum á hendur lögaðila eða einstaklingi ef viðkomandi aðili er fyrstur til að láta Fjármálaeftirlitinu í té upplýsingar eða gögn vegna brota og síðan heimild til sömu eftirlitsstofnana til að lækka stjórnvaldssektir ef viðkomandi hefur haft frumkvæði. Þarna er því munur á að vera fyrstur eða hafa frumkvæði. Seinni greinin er á þann veg að Fjármálaeftirlitið fær opna heimild til að kæra alls ekki brot til lögreglu hafi fyrirtæki eða einstaklingur haft frumkvæði að því að láta eftirlitinu í té upplýsingar eða gögn vegna brots sem varðað geta sektum eða fangelsi ef Fjármálaeftirlitið telur að upplýsingarnar eða gögnin geti leitt til rannsóknar eða sönnunar á broti eða séu mikilvæg viðbót við þau sönnunargögn sem það hefur haft í fórum sínum að uppfylltum nánar tilgreindum skilyrðum. Það er augljóst, virðulegi forseti, að þetta lagafrumvarp er meðal þeirra viðbragða sem gripið hefur verið til í kjölfar bankahrunsins síðasta haust. Tilgangurinn er, að því er virðist, að hvetja einstaklinga eða lögaðila sem vita um brot til að hafa frumkvæði að því að upplýsa Fjármálaeftirlitið um þau. Þarna er meira að segja sett ákveðin gulrót fyrir þá sem eru fyrstir eins og það heitir í lagagreinunum. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að sambærilegar reglur séu til og hafi verið beitt með góðum árangri á sviði samkeppnisréttar og þær hafi verið taldar mjög mikilvægar til að upplýsa um ólögmætt samráð. Þetta séu reglur sem eigi rætur að rekja til Bandaríkjanna í lok 8. áratugarins, Evrópusambandið hafi tekið slíkar reglur upp í byrjun 10. áratugarins og í kjölfarið hafi önnur ríki sett slíkar reglur inn í löggjöf sína, þar á meðal við á Íslandi. Síðan er á það minnt að í lögum nr. 135/2008, um embætti sérstaks saksóknara, séu ákvæði um niðurfellingu við tilteknar aðstæður og vitnað er í þessar heimildir varðandi þau ákvæði sem hér er verið að leggja til að séu lögfest. Það sem vekur hins vegar athygli við lestur athugasemda við lagafrumvarpið, og það sem maður hnýtur óneitanlega alvarlega um, er að það kemur fram að reglur af því tagi sem hér er verið að leggja til að verði lögfestar á Íslandi eiga sér engin fordæmi nokkurs staðar erlendis. Engu að síður er því haldið fram í athugasemdunum að þetta sé mikilvægt og þar með er talið mikilvægt að við gerumst brautryðjendur á því sviði í heiminum að taka upp sambærilegar niðurfellingarreglur varðandi fjármálamarkaðinn. Frumvarpið hefur eins og öll önnur frumvörp fengið ítarlega umfjöllun í þinginu og í ítarlegu nefndaráliti, sem allir nefndarmenn standa að, er farið yfir málið og gerð grein fyrir því hvað hér hangir á spýtunni. Einnig er gerð grein fyrir því að það sé niðurstaða þingnefndarinnar að ekki verði hjá því komist að gera tillögur um breytingar á frumvarpinu. Það kemur ekki á óvart þegar skoðaðar eru þær umsagnir sem hv. viðskiptanefnd bárust því að þær umsagnir sem bárust, þar sem efnislegar athugasemdir voru gerðar við frumvarpið, voru af þeim toga að fram hjá þeim varð ekki litið og við þeim varð að bregðast. Ég vil þess vegna, virðulegi forseti, aðeins fara yfir nokkrar þessara umsagna. Ég vil t.d. byrja á umsögn Viðskiptaráðs Íslands. Þar er það sérstaklega undirstrikað, sem ég hef þegar nefnt, að ekki finnist nein fordæmi fyrir reglum af þessu tagi. Viðskiptaráð gengur svo langt að það telur nauðsynlegt að staldra við og hleypa frumvarpinu ekki í gegn heldur verði að kanna af hverju sú leið hafi ekki verið farin erlendis að setja inn heimildir af þessu tagi í löggjöf í þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við, sérstaklega í ljósi þess að í samkeppnisréttinum hafa menn farið þá leið að setja inn reglur af þessu tagi. Þetta er hárrétt ábending af hálfu Viðskiptaráðs. Það er umhugsunarefni að við - sem höfum aðlagað alla okkar löggjöf á fjármálamarkaði að t.d. Evrópureglum, og þær eru meira og minna settar á grundvelli skuldbindinga sem við höfum undirgengist, t.d. út af samningnum um Evrópska efnahagssvæðið - skulum með þessu lagafrumvarpi ætla að gerast frumkvöðlar í því að fella niður sektir, lækka sektir og síðast en ekki síst að ganga svo langt að veita eftirlitsstofnun, stjórnvaldi, heimild til að ákveða að brot sem virðast vera refsiverð séu ekki kærð til lögreglu og sæti þess vegna ekki opinberri rannsókn. Hv. viðskiptanefnd hefur greinilega ekki talið ástæðu til að skoða þessa tillögu og þessa ábendingu Viðskiptaráðs, þ.e. að frumvarpið væri ekki afgreitt úr nefndinni og látið daga uppi heldur er farin sú leið sem ýmsir aðrir bentu á, m.a. embætti sérstaks saksóknara sem skilaði ítarlegri umsögn um frumvarpið og bendir á að almennt sé mikilvægt að styrkja heimildir eftirlitsstofnana til að þær hafi heimildir sem geta gert það að verkum að starfsemi þeirra geti eflst og aukist. Sérstakur saksóknari bendir á og leggur raunar til það sem nefndarálitið og viðskiptanefndin gerir að tillögu sinni, þ.e. að 2., 4., 6., 8., 10., 12., 14. og 15. gr. frumvarpsins verði felldar niður. Það er greinilegt að sú tillaga er komin fram eftir ábendingar sérstaks saksóknara. Ekki hefur hins vegar verið brugðist við ábendingum sérstaks saksóknara þegar kemur að þeim greinum sem eftir eru í frumvarpinu, sem eru þá 1., 3., 5., 7., 9., 11. og 13. gr. Hann bendir á, og ég tel sérstaka ástæðu til að skoða það nánar, að í því séu erfið túlkunaratriði hvernig skilja eigi það að einhver sé fyrstur til að láta Fjármálaeftirlitinu í té upplýsingar og gögn. Sérstakur saksóknari bendir á að í þessu ákvæði kunni að felast þarflaus og óeðlileg afmörkun enda sé það jafnframt gert að skilyrði að upplýsingar eða gögn vegna brotanna geti varðað stjórnvaldssektum, þurfi að mati Fjármálaeftirlitsins að geta leitt til rannsóknar eða sönnunar á broti að uppfylltum nánari skilyrðum sem Fjármálaeftirlitið kveður á um í reglum. Í bréfi og umsögn sérstaks saksóknara segir, með leyfi forseta: „Ekki er skýrt nánar hvers vegna áhersla er lögð á þann sem er fyrstur til að veita upplýsingar. Mun eðlilegra væri að mati sérstaks saksóknara að kveða á um þann sem frumkvæði hefur að því að veita upplýsingar enda kann upplýsingagjafi sem ekki veitir eftirlitsstjórnvaldi upplýsingar fyrstur að veita mun veigameiri og þýðingarmeiri upplýsingar en sá sem upplýsingar veitti fyrstur vegna tiltekins máls.“ Sérstakur saksóknari bendir þarna á ákveðinn annmarka á þeim greinum sem eftir standa í frumvarpinu eins og það liggur fyrir samkvæmt breytingartillögu viðskiptanefndar. Í 1. mgr. allra greinanna sem ég hef vikið að er talað um að falla megi frá stjórnvaldssektum gagnvart þeim sem koma fyrstir meðan einungis er heimilt að lækka þær gagnvart þeim sem hafa frumkvæði að því að láta eftirlitinu í té upplýsingar. Sérstakur saksóknari bendir á að í raun og veru ættum við kannski að nota orðið „frumkvæði“ báðum megin og slá þá þessum málsgreinum saman ef ég skil athugasemd hans rétt. Í raun og veru ætti að koma fram að Fjármálaeftirlitinu væri heimilt að falla frá eða lækka stjórnvaldssektir gagnvart aðila sem hefur frumkvæði að því að láta Fjármálaeftirlitinu í té upplýsingar af þessu tagi. Ég tel að það hefði kannski verið eðlilegt af hv. viðskiptanefnd að skoða þessa ábendingu sérstaks saksóknara þannig að þá væru 1. og 2. mgr., í öllum þeim greinum sem eftir eru samkvæmt breytingartillögu viðskiptanefndar, í raun sameinaðar og heimildin bundin við frumkvæði og sem sé annaðhvort að falla frá eða lækka. Sérstakur saksóknari bendir líka á að þessar greinar, sem síðan verða tilefni til þess að viðskiptanefndin gerir þá óvenjulegu róttæku breytingu á frumvarpinu að leggja til að helmingur greinanna falli niður - hann gerir að sérstöku umfjöllunarefni þessa heimild að stjórnvald, eða eftirlitsstofnun, þurfi ekki að kæra til lögreglu brot ef einstaklingur eða fyrirtæki hafi haft frumkvæði að því að láta eftirlitinu í té upplýsingar eða gögn vegna brota sem geta varðað sektum eða fangelsi. Í umsögn sérstaks saksóknara segir, með leyfi forseta: „Að mati sérstaks saksóknara er hér um mjög varasama tillögu að ræða og sambærilegar heimildir sömu eftirlitsstjórnvalda í nágrannaríkjunum eru með öllu óþekktar. Er í reynd verið að fela Fjármálaeftirlitinu mjög víðtækar heimildir til þess að taka ákvörðun um að kæra ekki mál einstaklings eða lögaðila til lögreglu, í reynd með þeim áhrifum að fallið er frá saksókn á hendur viðkomandi. Er Fjármálaeftirlitinu ætlað algert úrslitavald um framangreind atriði og ekki er um það að ræða að æðra sett stjórnvald geti með einum eða öðrum hætti átt aðkomu að ákvörðun eða endurskoðað ákvörðun Fjármálaeftirlitsins að þessu leyti. Er athygli vakin á því að brot sem falla undir eftirlitssvið Fjármálaeftirlitsins og þar á meðal lagareglur um fjármálamarkaði, starfsemi fjármálafyrirtækja, laga um verðbréfaviðskipti o.fl., kunna jafnhliða að fela í sér alvarlegri brot gegn ákvæðum almennra hegningarlaga, einkum á auðgunarbrotakafla laganna, á ákvæðum laga um hlutafélög og eftir atvikum jafnframt á ákvæðum annarra sérrefsilaga. Ætla má að áður en svo veigamikil ákvörðun er tekin sem varðar uppljóstrara og mögulega niðurfellingu saksóknar á hendur slíkum aðila, þurfi jafnframt að koma til aðkoma annarra aðila en Fjármálaeftirlitsins, að því er varðar greiningu sakarefnis og rannsóknarefna. Ganga tillögur frumvarpsins að þessu leyti mun lengra heldur en sá lagarammi sem lögreglu og ákæruvaldi er markaður að þessu leyti samkvæmt lögum um meðferð sakamála og lögum um embætti sérstaks saksóknara, en árétta verður að skilyrði 5. gr. laga um embætti sérstaks saksóknara, nr. 135/2008, eru miklu ítarlegri að efni og kveða þannig á um fjölmörg mikilvæg og nauðsynleg skilyrði sem uppfylla þarf til þess að til greina komi að uppljóstrari við meðferð rannsóknar hjá sérstökum saksóknara sæti ekki ákæru.“ Það er skiljanlegt, virðulegi forseti, í ljósi svo alvarlegrar ábendingar af hálfu sérstaks saksóknara að viðskiptanefnd skuli hafa brugðist við með þeim hætti sem gert var og verður það raunar að teljast sjálfsagt og eðlilegt. Með þessari heimild, eins og sérstakur saksóknari bendir á, sem er seinni greinin í þessum lagagreinapörum sem frumvarpið leggur til, er verið að gefa Fjármálaeftirlitinu sjálfsvald um það hverjir sæta opinberri rannsókn og hverjir ekki. Kannski hefði frekar verið ástæða til að breyta þessum lagaákvæðum með tilliti til þess að ekki þyrfti milligöngu Fjármálaeftirlitsins til að kæra til lögreglu ýmis brot í staðinn fyrir að gefa Fjármálaeftirlitinu heimild til að sleppa því að kæra brotin algjörlega. Það er nauðsynlegt að einhver aðili kanni hvort eðlilega sé að málum staðið og eins og reglur eru t.d. núna - í þeim tilvikum þegar t.d. lögregla telur að ekki sé ástæða til þess að ákæra vegna kæru í máli sem varðar meint brot á t.d. hegningarlögum hefur sá sem hefur kært til lögreglu eitthvað sem hann telur refsiverða háttsemi það úrræði, ef hann er ósáttur við að lögreglan ætlar ekki að ákæra, að kæra það til ríkissaksóknara, þá ákvörðun að háttsemin sæti ekki ákærunni. Eins og sérstakur saksóknari bendir réttilega á þá er ekki einu sinni gert ráð fyrir neinu slíku í þessu frumvarpi heldur er galopin heimild veitt til Fjármálaeftirlitsins þess efnis að umbuna uppljóstrurum með því að þeir þurfi ekki að sæta kærunni. Eins og áður hefur verið vikið að er í nefndaráliti gerð grein fyrir því að nefndin stendur einhuga um það að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu að 2., 4., 6., 8., 10., 12., 14. og 15. gr. falli brott, sem þýðir að þessi heimild Fjármálaeftirlitsins mun ekki ná fram að ganga. En eftir stendur sú athugasemd sem fram kemur í áliti og umsögn sérstaks saksóknara að í greinunum sem eftir standa eru sérstök verðlaun til þess sem fyrstur er að gefa upplýsingarnar á meðan sá sem hefur frumkvæðið mun einungis geta notið lækkunar en ekki algerrar niðurfellingar. Æskilegt hefði verið að hv. viðskiptanefnd hefði líka skoðað þessa ábendingu og spurning hvort ekki sé ástæða til að skoða það á milli 2. og 3. umr. En jafnframt tek ég undir orð þeirra þingmanna sem hér hafa talað og lýsi furðu minni á því að þetta frumvarp skuli vera í hópi þeirra frumvarpa sem ríkisstjórnin telur mikilvægast að nái fram að ganga nú um stundir.

Hæstv. forseti. Á dagskrá þessa fundar er til umræðu frumvarp til laga um breytingar á lögum er varða fjármálamarkaðinn. Það er út af fyrir sig ekki að undra að slíkt mál sé hér til umfjöllunar og þó fyrr hefði verið til 2. umr. En þegar litið er til þess hvernig hv. nefnd, viðskiptanefnd sem fjallaði um frumvarpið, hefur unnið að þessu máli mjög rækilega og vandlega, að því að lesa má í nefndarálitinu, er ekki við því að búast að það sé fram komið fyrr en raun ber vitni til 2. umr. í þinginu. Eitt nefndarálit sem nefndarmenn sameinast um að flytja hér vekur athygli mína sérstaklega því það má segja að sá fáheyrði atburður gerist hér við stjórnarfrumvarp að það er nánast rústir einar eftir meðferð nefndarinnar. Þá hlýtur maður að spyrja og velta fyrir sér hvernig hafi verið staðið að þessu frumvarpi á vettvangi viðskiptaráðherra, á vegum viðskiptaráðherra sem er ekki viðstaddur umræðuna en það hefði verið fróðlegt ef hæstv. viðskiptaráðherra væri hér og gæti gert okkur grein fyrir því hvað hér er á ferðinni, að það skuli gerast að breytingar á stjórnarfrumvarpi felist í því - sem bendir til þess að á vettvangi ríkisstjórnarinnar hafi verið kastað mjög til höndum við vinnu í þessu mikilvæga máli - að 2., 4., 6., 8., 10., 12., 14. og 15. gr. frumvarpsins sem hæstv. viðskiptaráðherra mælti fyrir á sínum tíma skuli vera felldar brott. Þetta hlýtur að vekja mikla athygli í meðferð þingsins og hlýtur að velta upp mörgum spurningum um það hvernig vinnubrögð eru hjá hæstv. viðskiptaráðherra í þessu máli og þá öðrum sem að er unnið í því ráðuneyti. Í umsögn fjármálaráðuneytisins um þetta frumvarp, sem væntanlega hefur verið farið rækilega yfir hér áður, segir, með leyfi forseta: „Með frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar á nokkrum lögum er varða fjármálamarkaðinn og lagt til að bætt verði við ákvæðum um niðurfellingu. Með niðurfellingu er átt við að viðurlög eru milduð eða felld niður að fullu þegar fyrirtæki eða einstaklingur kemur sjálfviljugur fram, játar brot gegn lögum og vinnur með eftirlitsaðila við rannsókn málsins. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að Fjármálaeftirlitinu verði gert kleift að lækka, fella niður sektir eða falla frá kæru til lögreglu ef fyrirtæki eða einstaklingar láta eftirlitinu í té upplýsingar eða gögn er varða brot á lögum á fjármálamarkaði. Markmiðið með þessum breytingum er að auka skilvirkni í því að upplýsa mál er varða brot af þessu tagi. Verði frumvarp þetta óbreytt að lögum verður ekki séð að það muni hafa í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð.“ Þetta mat fjármálaráðuneytisins er mjög athyglisvert, að með þessu frumvarpi verði engin aukin útgjöld fyrir ríkissjóð. Þegar hins vegar litið er til umsagnar um 1. gr. frumvarpsins segir þar að skv. 1. efnismálsgrein 1. gr. frumvarpsins sé lagt til, með leyfi forseta: „Fjármálaeftirlitinu er heimilt að falla frá stjórnvaldssektarákvörðun á hendur lögaðila eða einstaklingi ef viðkomandi aðili er fyrstur til að láta Fjármálaeftirlitinu í té upplýsingar eða gögn vegna brota er varðað geta stjórnvaldssektum skv. 110. gr. ef upplýsingarnar eða gögnin geta að mati eftirlitsins leitt til rannsóknar eða sönnunar á broti, að uppfylltum nánari skilyrðum er Fjármálaeftirlitið kveður á um í reglum.“ Þetta er í upphafi 1. gr. frumvarpsins. Þetta skýrir í stórum dráttum hvað hér er á ferðinni. Það sem hins vegar gerist síðan í meðferð þessa máls er að það koma umsagnir, m.a. frá Seðlabankanum. Seðlabankastjóri hinn nýi, ásamt aðstoðarseðlabankastjóra gefa umsögn um þetta frumvarp sem hv. viðskiptanefnd hefur farið væntanlega yfir. Þar kemur fram, með leyfi hæstv. forseta, og segir í bréfi frá Seðlabankanum: „Á hinn bóginn hafa ekki fundist erlendis nein fordæmi fyrir slíkum niðurfellingarreglum á fjármálamarkaði.“ Með öðrum orðum þá vekur Seðlabankinn sérstaka athygli á því að hér sé verið að fara út á brautir sem ekki finnist annars staðar. Því hljótum við að spyrja þegar litið er einnig til þess að hv. viðskiptanefnd fellir nánast allt út úr þessu frumvarpi hvað viðskiptaráðherrann og hæstv. ríkisstjórn voru að fara með þessu frumvarpi. Ég hélt að það væri nóg að gera hér í þinginu þó að ekki væri verið að koma með frumvörp hér inn til þingsins sem eru skorin algjörlega burt, nánast langflestar efnisgreinar frumvarpsins og það er verið að eyða tíma þingnefndar og þingsins við að vinna í slíkum málum sem virðast ekki standast. Það er mjög þakkarvert að hv. viðskiptanefnd skuli hafa unnið svo vandlega að skoðun á þessu máli því það er alveg augljóst að þarna hafa menn verið á einhverjum algjörum villigötum á vegum hæstv. viðskiptaráðherra. Umsögn hins sérstaka saksóknara vegna frumvarpsins er mjög athyglisverð en hann hefur sjáanlega farið mjög vandlega yfir efni frumvarpsins, Ólafur Þór Hauksson, hinn sérstaki saksóknari, sem skipaður var vegna bankahrunsins. Það er auðvitað mikilvægt að sjá af því hversu vandlega sá embættismaður vinnur. Það er ástæða til þess að vekja athygli á þeim vinnubrögðum sem hér birtast og bera þau saman við það frumvarp sem kom fram hér á þinginu og var grundvöllur að lögum um rannsóknarnefnd Alþingis vegna bankahrunsins. Þar var rækilegur undirbúningur og þingnefndin sem fékk það frumvarp til meðferðar fór vandlega yfir það og gerði sáralitlar breytingar. Hið sama var með frumvarpið sem lagt var fram um hinn sérstaka saksóknara, þar var ólíku saman að jafna miðað við það sem er þegar litið er til þessa frumvarps sem hér er til meðferðar. Það er rík ástæða til þess að vekja athygli á þessum vinnubrögðum og vekja athygli á því hversu vel hv. viðskiptanefnd hefur unnið í þessu máli. Í umsögn hins sérstaka saksóknara um þetta frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum er varða fjármálamarkaðinn, á þskj. 610, 359. máli, segir, með leyfi forseta: „Embætti sérstaks saksóknara barst 5. þessa mánaðar“ - þ.e. í mars - „ofanritað frumvarp frá viðskiptanefnd Alþingis til umsagnar. Almennt er embættið hlynnt ákvæðum sem miða að því að styrkja heimildir eftirlitsstofnana í því skyni að auka við og styrkja heimildir og úrræði sem miða að eðlilegu og nauðsynlegu eftirliti með starfsemi einstaklinga og lögaðila. Tillögur frumvarpsins um breytingar á þar til greindum lögum á sviði fjármálamarkaða eru þó flestar því marki brenndar að þær veita Fjármálaeftirlitinu, sem fellur undir það að vera eftirlitsstjórnvald (sbr. til hliðsjónar „kontrolletat“ í norskum rétti og Fjármálaeftirlit Noregs, „Kredittilsynet“), mun víðtækari heimildir heldur en áður hafa þekkst á þessu sviði, til að falla frá ákvörðun um viðurlög (stjórnvaldssektir) og jafnframt einnig að falla frá kæru til lögreglu, í tilfellum sem eru nánar tilgreind í frumvarpinu. Er raunar tekið fram í athugasemdum með frumvarpinu að ekki hafi fundist nein fordæmi erlendis fyrir sambærilegum heimildum til niðurfellingar og lagðar eru til með frumvarpinu en þó er vísað til þeirrar þróunar sem orðið hefur á sviði samkeppnisréttar að því er varðar eftirlit með ólögmætu samráði á samkeppnismarkaði. Embættið telur hér ólíku saman að jafna og sá veigamikli munur er á ákvæðum að með 2. málsl. 4. mgr. 37. gr. samkeppnislaga er veitt heimild til að falla frá sektarákvörðun hafi fyrirtæki verið fyrst til að láta Samkeppniseftirlitinu í té upplýsingar eða gögn vegna brota gegn 10. eða 12. gr. samkeppnislaga en tillögur frumvarpsins gera hins vegar ráð fyrir því að heimilt sé að falla frá stjórnvaldssektarákvörðun á hendur lögaðila eða einstaklingi. Eru heimildir sem ætlaðar eru Fjármálaeftirlitinu þannig miklu rýmri og taka bæði til lögaðila og einstaklinga á meðan heimildir samkeppnislaga taka eingöngu til fyrirtækja og lúta að afmörkuðum brotum, þ.e. gegn ákvæðum 10. og 12. gr. samkeppnislaga. Þá kann jafnframt að vera ástæða til að skýra nánar þann áskilnað sem felst í því ef viðkomandi aðili er „fyrstur“ til að láta Fjármálaeftirlitinu í té upplýsingar og gögn. Ákvæðið kann að fela í sér þarflausa og óeðlilega afmörkun enda er jafnframt gert að skilyrði að upplýsingarnar eða gögnin vegna brota er geta varðað stjórnvaldssektum þurfa að mati Fjármálaeftirlitsins að geta leitt til rannsóknar eða sönnunar á broti að uppfylltum nánari skilyrðum er Fjármálaeftirlitið kveður á um í reglum. Ekki er skýrt nánar hvers vegna áhersla er lögð á þann sem er fyrstur til að veita upplýsingar. Mun eðlilegra væri að mati sérstaks saksóknara að kveða á um þann sem „frumkvæði“ hefur að því að veita upplýsingar enda kann upplýsingagjafi sem ekki veitir eftirlitsstjórnvaldi upplýsingar fyrstur að veita mun veigameiri og þýðingarmeiri upplýsingar heldur en sá sem upplýsingar veitti fyrstur vegna tiltekins máls. Þá telur embætti sérstaks saksóknara rétt að gera sérstakar athugasemdir við nýjar heimildir sem í frumvarpinu felast, um að Fjármálaeftirlitinu sé heimilt að kæra brot ekki til lögreglu hafi fyrirtæki eða einstaklingur haft frumkvæði að því að láta eftirlitinu í té upplýsingar eða gögn vegna brota sem geta varðað sektum eða fangelsi telji Fjármálaeftirlitið að upplýsingarnar eða gögnin geti leitt til rannsóknar eða sönnunar á broti eða séu mikilvæg viðbót að mati eftirlitsins við þau sönnunargögn sem það hefur þegar í fórum sínum, að uppfylltum nánari skilyrðum sem Fjármálaeftirlitið kveður nánar á um í reglum. Í þeim lögum sem frumvarpið varðar og starfsemi og eftirlit Fjármálaeftirlitsins tekur til er einatt um að ræða þann áskilnað að Fjármálaeftirlitinu sé skylt að vísa málum til lögreglu sé um að ræða meiri háttar brot gegn ákvæðum viðkomandi laga. Verði frumvarpið að lögum í óbreyttri mynd má segja að stigið hafi verið það stóra skref að veita Fjármálaeftirlitinu heimild til þess að stjórna því alfarið hvaða brot á lögum er varða fjármálamarkaði og starfsemi fjármálafyrirtækja verði rannsökuð af lögreglu og sæti þannig ákærumeðferð af hálfu ákæruvaldsins. Að mati sérstaks saksóknara er hér um mjög varasama tillögu að ræða og sambærilegar heimildir sömu eftirlitsstjórnvalda í nágrannaríkjunum eru með öllu óþekktar.“ Hæstv. forseti. Ég sé ástæðu til þess að rifja þetta aðeins upp og rekja og vekja athygli á því vegna þess að það hlýtur að vekja okkur hv. þingmenn til umhugsunar þegar stjórnarfrumvarp kemur hingað inn og fær vandaða meðferð og er breytt með svo afgerandi hætti eins og það frumvarp sem hér er til meðferðar. Þess vegna hljótum við að vekja athygli á þessu og fara yfir þetta áður en frumvarpið verður endanlega afgreitt frá þinginu við 2. umr. Að öðru leyti er auðvitað ástæða til þess að vekja athygli á því og undirstrika að löggjöf sem þessi, sem fjallar um fjármálamarkaðinn við þær aðstæður sem við búum við á Íslandi um þessar mundir, þarf að vera vönduð og við verðum að sjá til þess að stofnanir á borð við Fjármálaeftirlitið hafi allan þann lagaramma sem nauðsynlegur er til þess að vinna verk sitt sem best og til þess að geta náð árangri, bæði í að rannsaka umfangsmikil mál og leiða til lykta þau mál sem kunna að koma upp og eru talin tengjast brotum á þessum markaði. Að öðru leyti, hæstv. forseti, vil ég endurtaka að ég þakka hv. viðskiptanefnd fyrir auðsjáanlega mjög vandaða vinnu við þetta frumvarp og fagna því að fá tækifæri til þess að taka þátt í þessari umræðu. Ég vænti þess að við getum afgreitt þetta frumvarp svo breytt og gert að lögum svo fljótt sem verða má, en að sjálfsögðu þarf að ræða þetta mál og ég fagna því að hér hafa verið fjölmargir þingmenn sem þekkja vel til þessara mála sem hafa farið yfir frumvarpið og vakið athygli á vinnu nefndarinnar. Að þessari umræðu lokinni erum við þar af leiðandi mun betur búin til þess að afgreiða þessa löggjöf en var þegar frumvarpið var lagt fram í þeim búningi sem það var.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sturlu Böðvarssyni fyrir yfirgripsmikla og athyglisverða ræðu um það mál sem hér er á dagskrá. Í lok ræðu sinnar lýsti hann því yfir að honum þætti mikilvægt að þetta mál fengi fljóta og góða afgreiðslu og þakkaði viðskiptanefnd sérstaklega fyrir góða vinnu. Af því að ég á sæti í viðskiptanefnd vil ég þakka hlý orð í garð nefndarinnar og þeirra sem þar sitja. En það sem gerði það að verkum að ég ákvað að inna hv. þingmann frekar eftir efni málsins var að hv. þingmaður fór mjög vandlega yfir umsagnir og vakti sérstaklega athygli á umsögn m.a. sérstaks saksóknara og fór vel yfir hana. Þess vegna langaði mig að spyrja hv. þingmann hvað það var í umsögn sérstaks saksóknara sem hann taldi að dýpkaði þessa umræðu svo mjög og þar sem hv. þingmaður fór vandlega yfir þetta hvað það er í frumvarpinu eins og það liggur fyrir við 2. umr. sem hugsanlega mætti laga. Ég held að það sé mjög gott að kalla þetta fram í umræðuna vegna þess að margir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa tekið til máls við þessa umræðu. Reyndar var einhugur í nefndinni um að taka málið út og það er eitt nefndarálit þar sem allir eru samstiga. Ég vildi því kalla eftir því svona til að bæta málið og það mætti jafnvel taka það inn milli 2. og 3. umr., hvað það er sem hv. þingmaður telur að betur mætti fara í vinnu viðskiptanefndar við málið eins og það lítur út nú, og einkanlega með vísan til umsagnar sérstaks saksóknara í málinu.

Hæstv. forseti. Andsvar hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar bar með sér að hann hlustaði ekki nema á hluta af ræðu minni. Hann hefur væntanlega misst af því sem ég sagði að langmestu leyti. Það sem ég þakkaði hv. viðskiptanefnd sérstaklega fyrir var að fara svo rækilega ofan í það frumvarp sem hér er til meðferðar og vakti athygli á umsögn m.a. Seðlabankans en þar kom fram að ákvæði sem hér eru á ferðinni þekktust ekki annars staðar. Sama gerðist í umsögn hins sérstaka saksóknara sem ég las upp úr og vakti athygli á og hefur leitt til þess sem hlýtur að vera athyglisvert að nefndin sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson situr í eins og fram kom í ræðu hans hefur saxað burt úr frumvarpinu langflestar greinar þess. Ég ætla ekki að fara að þreyta hv. þingmenn, nóg er nú samt, með því að fara ofan í efnisatriði 2., 4., 6., 8., 10., 12., 14. og 15. gr. frumvarpsins sem eru felldar burt og vísa til þess að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson þekkir þetta náttúrlega prýðilega. Ég held að ég þurfi ekki að taka hann í sérstakt námskeið hér í efni þessara greina sem eru felldar burt úr frumvarpi sem hæstv. viðskiptaráðherra mælti hér með mikilli viðhöfn fyrir.

Virðulegi forseti. Ég varð ekki miklu nær í þessu andsvari um það hvað hv. þingmaður telur að betur mætti fara. Ég vil upplýsa það að ég hlýddi á alla ræðu hans og hún vakti athygli mína sökum þess að mér fannst hún á einn eða annan hátt vera í takt við það sem aðrir flokksmenn hans, hv. þingmenn í nefndinni, hafa einmitt vakið máls á og tekið undir og styðja málið. Það vakti því athygli mína að hv. þingmaður teldi nauðsynlegt að fara svona vandlega yfir umsagnir eins og hann gerði í ræðu sinni. Mig langaði að spyrja hv. þingmann sérstaklega að því hvort hann telji að sú hugmyndafræði sem býr að baki t.d. samkeppnislögum og ákveðnum úrræðum sem hægt er að beita í samkeppnislögum og hugmyndir hafa verið um að beita einnig varðandi fjármálamarkaðinn, hvort hv. þingmaður telji skynsamlegt að fara þá leið að beita sömu úrræðum og hugmyndin laut að eða eins og gert er ráð fyrir í breytingum sem gerðar voru á þessu frumvarpi. Það væri mjög fróðlegt og ég er ekki í nokkrum vafa um að það mundi dýpka umræðuna og veita frekari innsýn í þá möguleika sem löggjafinn hefur í því að reyna að bæta og efla löggjöfina á þessu sviði ef hv. þingmaður færi aðeins yfir það nokkrum orðum hvort rétt sé að beita sömu úrræðum og eru tiltæk í samkeppnisréttinum á því sviði sem hér um ræðir. Ég held að gaman væri að heyra hv. þingmann fara yfir sjónarmið sín í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson er meistari andsvaranna og hefur iðkað það hér árum saman og þekki ég það mætavel að setja sig betur inn í mál með því að fá aðra til að lesa yfir frumvörpin og endurflytja hér í andsvörum og þær ábendingar sem hann setur hér fram eru auðvitað í þeim dúr. Hins vegar vil ég segja vegna athugasemda hv. þingmanns að auðvitað eigum við að reyna að nýta okkur reynslu úr samkeppnislagaumhverfinu ef það má verða að liði þegar við komum að samkeppni á fjármálamarkaði. Íslensk löggjöf þarf að taka tillit til þess sem best reynist á hverju sviði en hins vegar er það því miður þannig að samkeppniseftirlitsiðnaðurinn á Íslandi hefur satt að segja ekki alltaf haft af miklu að státa. Ég vona hins vegar að sá lagarammi sem við höfum búið fjármálamarkaði sé betur úr garði gerður til þess að eftirlit á sviði fjármálamarkaðarins geti verið markvisst og öflugt og ef til vill umfram það sem hefur verið í samkeppniseftirlitinu sem ég verð að viðurkenna að hefur ekki alltaf verið upp á það besta. En hvað um það, ég tel að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson þekki alveg nægjanlega vel til þessa frumvarps og þeirra breytinga sem gerðar hafa verið til að átta sig á því, án þess að ég leiðbeini honum sérstaklega um það, að þessu frumvarpi hefur verið 

Forseti hefur ákveðið að fresta frekari umræðu um 7. dagskrármálið og taka að nýju fyrir 4. dagskrármálið, stjórnarskipunarlög.

Virðulegi forseti. Ég verð að spyrja hverju sætir að þetta mál er tekið á dagskrá. Ég er næstur á mælendaskrá, mér vitanlega er enginn annar á mælendaskrá, og hvernig stendur á því að umræðu um þetta frumvarp er ekki lokið? Ég hefði talið að það væri eðlilegur hlutur að hafa þann hátt á. Þannig vildi til að um fjögurleytið í dag var ég næstur á mælendaskrá til þess að fjalla um breytingu á lögum um stjórnarskipunarlög og kom í þingsal til þess og var viðbúinn því að flytja þingræðu mína um það mál. Þá var þingfundi frestað og síðan frestað aftur og svo var þetta frumvarp um breytingu á ýmsum lögum varðandi fjármálamarkaðinn tekið í staðinn. Ég hlýt að spyrja: Hverju veldur svona ruglandi í dagskrá þingsins? Hvernig geta menn búist við að vönduð lagastarfsemi komi út úr því þegar forseti hagar málum á þennan hátt og þingmaður þarf að sæta því að þegar hann er einn eftir á mælendaskrá til að fjalla um frumvarp það sem hér um ræðir í síðari ræðu skuli málið skyndilega tekið af dagskrá, 

Forseti vill vekja athygli á að tveir eru á mælendaskrá í því máli sem tekið var af dagskrá.

Mér var ekki kunnugt um það.

Forseti hefur sett stjórnarskipunarlögin á dagskrá til þess að reyna að ljúka 2. umr. í því máli og ef mælendaskráin tæmist með þeim ræðutíma sem þar er má búast við að því ljúki innan tveggja tíma. Verið er að freista þess að ljúka því máli og reyna að koma því áfram í þinginu.

Herra forseti. Ég spyr hæstv. forseta hvernig hann hyggst haga starfi þingsins á þessum fundi. Ég á mikið ósagt enn í stjórnarskipunarlögum og ætla að vita hvort meiningin sé að taka það núna á dagskrá og keyra það inn í nóttina, þá hef ég góðan tíma til að segja mína skoðun á því máli og jafnvel klára þá skoðun. Svo eru líka önnur mál sem eru seinna á dagskránni. Getur verið að hæstv. forseti taki þau aftur upp eins og t.d. málið um listamannalaun, tekjuskatt og staðgreiðslu opinberra gjalda, sem ég hef sérstaklega mikinn áhuga á? Ég vildi gjarnan vita pínulítið meira af því að komin er nótt og menn vilja kannski - ég á að mæta á fund í fyrramálið klukkan átta, það er nefnilega byrjuð kosningabarátta. Ég vil því gjarnan fá að vita þetta.

Forseti getur upplýst að hann hyggst taka stjórnarskipunarlögin eitt á dagskrá og freista þess að ljúka þeirri umræðu í nótt. Það eru átta þingmenn á mælendaskrá.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé orðið tímabært að forseti geri grein fyrir hversu lengi hann hyggst halda áfram. Það eru fullkomlega eðlilegar óskir frá þingmönnum um að ljóst verði núna, þegar klukkan er rétt að verða tólf, við hverju megi búast hérna í nótt. Forseti hefur hlaupið fram og aftur um dagskrána og það er algjörlega og fullkomlega óljóst í hugum okkar þingmanna, sem höfum ætlað okkur að taka þátt í umræðunum, hvað forseti ætlar sér. Eins og komið hefur fram er kosningabarátta byrjuð og þingmenn hafa skyldum að gegna við kjósendur og hitta þá klukkan átta í fyrramálið. 

Forseti getur upplýst að miðað við mælendaskrá tæki 100 mínútur, ef allir nýttu ræðutíma að fullu, að ljúka dagskránni og mun forseti freista þess að gera það þannig að stjórnarskipunarlögin geti komist út úr 2. umr. til nefndar að nýju.

Virðulegi forseti. Mér fannst hv. þm. Jón Magnússon taka þetta dálítið persónulega,  Virðulegi forseti. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa hvatt eindregið til þess að önnur mál en stjórnarskrármálið komist á dagskrá en önnur mál hafa verið á dagskránni í dag. Þrátt fyrir að mikill samhugur og einhugur sé í málum er kallað eftir mikilli umræðu og mér sýnist a.m.k. eins og mælendaskrá er núna háttað að flestir hafi áhuga á að tala um stjórnarskrármálið. Ég held að mikilvægt sé, virðulegi forseti, að horfa til þess og virða þá þær óskir sem augljóslega koma fram í því hve margir vilja tjá sig eins og kom fram hjá hv. þm. Pétri Blöndal. Ég tek því eindregið undir það sem hæstv. forseti hefur tilkynnt, að stjórnarskrármálið verði tekið á dagskrá 

Herra forseti. Ég þakka fyrir þær upplýsingar að hér eigi að ræða stjórnarskipunarmálin en mér þykir það hins vegar skjóta dálítið skökku við miðað við þær áherslur sem hæstv. ríkisstjórn og þingmenn minnihlutastjórnarinnar hafa sagt, að þetta sé ríkisstjórn verka, það eigi að koma hlutum í verk, en hingað til hefur hún eiginlega bara verið í einhverju sem skiptir heimilin í landinu og fyrirtækin ekkert voðalega miklu máli nema þá til mjög langs tíma, fimm eða tíu ára. Það sem brennur náttúrlega mest á heimilunum í landinu eru þau mál sem við höfum verið að ræða hérna í og með, og við þingmenn Sjálfstæðisflokksins hefðum gjarnan hleypt áfram, þ.e. mál sem varða fjölskyldurnar í landinu, en þau eru bara allt of fá. Það kemur svo lítið frá þessari ríkisstjórn, hún kemur svo fáu í verk. Við erum stöðugt að ræða um stjórnarskipunarmál og annað slíkt sem vissulega skiptir miklu máli 

Herra forseti. Það eru nokkrir þættir sem ég vil nefna hér. Í fyrsta lagi hlýtur það að koma á óvart að ætlunin sé að taka stjórnarskipunarmálin aftur á dagskrá nú þegar fer að líða að miðnætti. Það eru auðvitað nýjar upplýsingar í sjálfu sér ef hæstv. forseti lýsir því yfir að nú sé ætlunin að ljúka þeirri umræðu. Þó að hér séu staddir ýmsir þeirra hv. þingmanna sem ætla sér að taka til máls þá bendi ég á að enn vantar töluvert marga í salinn sem eiga erindi í þá umræðu og hafa örugglega áhuga á að taka þátt í henni, svo sem eins og flutningsmenn málsins og fjölmarga þingmenn ríkisstjórnarflokkanna sem vafalaust hafa mikinn áhuga á þessu máli. Væri í rauninni mjög óeðlilegt ef umræðunni væri lokið án þess að þeir fengju tækifæri til að koma inn í umræðuna og skýra sjónarmið sín.

Herra forseti. Þau verða alltaf furðulegri og furðulegri vinnubrögðin á Alþingi Íslendinga. Nú vorum við í miðri umræðu um frumvarp sem varðar fjármálamarkaðinn og mikilvægar breytingar á lögum þar um. Þá grípur hæstv. forseti til þess ráðs að stöðva umræðuna þegar hv. þm. Jón Magnússon var að gera sig reiðubúinn til að fjalla um það mál. Ég tek undir það með hv. þm. Birgi Ármannssyni að æskilegt væri ef flutningsmenn frumvarpsins, og þá kannski fyrst og síðast hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, yrðu viðstaddir umræðuna ef ætlunin er að taka málið á dagskrá. Ég geri ráð fyrir því að hæstv. forseti Alþingis blandi sér í þá umræðu. Ég hef saknað þess að hann segi hug sinn til málsins. Ég óska eftir upplýsingum um það 

Hæstv. forseti. Ég vona að það að ég tók til máls um frumvarpið hafi ekki orðið til þess að það mál sem hér var til umræðu og á dagskrá var tekið út af dagskrá fundarins, hv. þm. Lúðvík Bergvinsson fór í andsvar við mig vegna þess máls. Ég vona að það hafi ekki leitt til þess að forseta Alþingis hafi brugðið svo að hann hafi ákveðið að fresta umræðunni, ég á ekki von á því. En ef hins vegar á að fara að ræða stjórnarskipunarlögin sem eru til meðferðar finnst mér algerlega nauðsynlegt að flutningsmenn frumvarpsins séu viðstaddir, ekki síst flutningsmaður úr Framsóknarflokki. Ég hlustaði á það í fréttum að Framsóknarflokkurinn hefur fallið frá tillögum sínum sem eru í þessu frumvarpi. 

Herra forseti. Ég sakna þess að fá það ekki upplýst hvort hæstv. forseti ætlar að gera ráðstafanir til að tryggja það að flutningsmenn frumvarpsins verði viðstaddir þá umræðu sem hann hyggst hefja á ný. Ég óska eftir því að hann grípi til ráðstafana til að gera þeim viðvart um það að umræðan sé að fara aftur af stað þannig að hv. flutningsmenn geti átt við okkur orðastað um sitt eigið mál. Mér þætti líka vænt um að fá að vita hvort hæstv. forseti ætlar að blanda sér í þessa umræðu, ekki síst vegna þess að ég hef óskað eftir því að fá að heyra viðhorf hæstv. forseta til ýmissa efnisatriða málsins sem varða Alþingi Íslendinga sem stjórnlagaþing og ekki síður kannski til þeirra frétta sem okkur hafa borist í fjölmiðlum um það að ákvæði um stjórnlagaþing séu ekki lengur til umræðu í þessu máli. 

Herra forseti. Þegar hér er komið sögu er að nálgast miðnætti, komið myrkur. Þó að farið sé að vora þá er myrkur á þessum tíma sólarhrings á Íslandi. Frost er nánast úr jörðu. Það er farið að blómgast í Alþingisgarðinum, laukblómin eru komin upp, og það fer að grænka þar frekar og brumið að springa út. Ég held að það sé mál að sú minnihlutastjórn sem hér stjórnar á Alþingi átti sig á því að á sama tíma og lífsklukkan í gróðrinum og náttúrunni gengur sinn vanagang þá ganga störfin ekki neitt hér á Alþingi og þjóðin er að sökkva. Heimilin og fyrirtækin eru að stoppa. Er ekki tími til að við förum að átta okkur á því til hvers við erum hér og hvert hlutverk okkar er, herra forseti? Ég held það.

Herra forseti. Í ljósi þess að hæstv. forseti hefur litlu svarað um það hvernig hann hyggst halda málum áfram þá óska ég eftir því að forseti skýri það nánar. Ég vek líka athygli hæstv. forseta á því að þrátt fyrir að hér séu nokkrir þingmenn úr Sjálfstæðisflokknum sem hafa áhuga á að taka þátt í þessari umræðu þá eru hér hvergi sjáanlegir fulltrúar tveggja flokka sem mikla áherslu hafa lagt á þetta mál, bæði Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Framsóknarflokksins. Ég vil spyrja hæstv. forseta hvort það geti verið að þingmönnum þessara flokka sé kannski ekki kunnugt um að umræða sé að hefjast núna um stjórnarskipunarlögin, hvort það sé raunverulega ætlan hæstv. forseta að hefja umræðu um þetta mál að nýju um miðnætti án þess að heilu þingflokkunum sé gert viðvart um að slík umræða eigi að hefjast.

Herra forseti. Eins og aðrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins, sem hér hafa talað, kalla ég eftir því að fá skýrari svör við því hvað þessi þingfundur á að standa lengi. Það var talað um að það mundi taka tvo tíma ef við mundum klára mælendaskrána en ég held að engar líkur séu á því að við gerum það því okkur þingmönnum Sjálfstæðisflokksins liggur mikið á hjarta í þessu máli og við erum búin að segja það margsinnis. Þar fyrir utan liggur málið þannig fyrir að við erum eiginlega komin í þá stöðu að við erum að ræða frumvarpið í 2. umr. í einhverjum búningi sem er ekki lengur réttur búningur. Í þeim pólitísku hrossakaupum sem hér hafa farið fram við Framsóknarflokkinn þá er hann hættur við að gera kröfu um stjórnlagaþing þannig að við vitum ekki alveg hvað er í gangi. Erum við að tala um stjórnlagaþing eða erum við ekki að tala um stjórnlagaþing? Þess vegna ítreka ég líka það sem margsinnis hefur komið fram af okkar hálfu, sjálfstæðismanna, hvort ekki megi fresta umræðunni, 2. umr., og vísa málinu aftur til nefndar. Ég ítreka enn og aftur að við þingmenn sem vinnum á þessum stað hljótum að eiga rétt á því að vita hvort við verðum hér til kl. tvö, þrjú eða fjögur, burt séð frá því hve margir eru á mælendaskrá. Það getur ekki verið mælendaskráin ein sem ræður því.

Virðulegi forseti. Ég vil segja það við hv. þm. Lúðvík Bergvinsson að því fer fjarri að ég telji að verið sé að leggja mig í einelti þó að ég sé næstur á mælendaskrá bæði í þessu máli og hafi beðið eftir því að komast að til að ræða stjórnarskipunarlögin frá kl. 4 í dag, nema þetta væri þá einhvers konar einelti í skjóli félagslegrar samhjálpar þar sem menn væru að reyna að koma ákveðnum hlutum áfram á fölskum forsendum. En ég vek athygli á því sem aðrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa vakið athygli á að það er enginn flutningsmaður stjórnarskipunarlagafrumvarpsins í salnum. Ég hefði talið eðlilegt að þegar við förum að ræða jafnmikilvægt frumvarp og um breytingar á stjórnarskipunarlögum þá væri alla vega einhver og helst allir flutningsmennirnir viðstaddir. Mér finnst það til vansa fyrir þingið, þjóðina og stjórnarskrána að flutningsmenn frumvarpsins skuli ekki vera viðstaddir. Þá hlýtur maður líka að spyrja sig að því, 

Virðulegi forseti. Mér fannst eins og ég kannaðist við sum þau sjónarmið sem fallið hafa í umræðunni um fundarstjórn forseta. Ég vil segja það sérstaklega að ég er mjög ánægður með fundarstjórn forseta, hún er skörugleg og skýr. Ég vildi hins vegar aðeins nefna það í þessari umræðu - ég held að frá því að málið kom á dagskrá í 2. umr. séum við farin að nálgast 500 ræður um fundarstjórn forseta. Þar hefur ítrekað komið fram að málið er á forræði þingsins, málinu var vísað til sérnefndar. Hér eru fulltrúar sérnefndar sem eru tilbúnir að hlýða á alla umræðu hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins og ég tala nú ekki um hv. þm. Jón Magnússon sem nú ætlar að flytja í sjötta sinn ræðu við 2. umr. þessa máls. Við erum boðnir og búnir til að hlýða á þessi sjónarmið og 

Herra forseti. Það kann að vera að fundarstjórn forseta sé skörugleg en skýr finnst mér hún ekki alltaf, a.m.k. ekki nægilega til að ég skilji. Að vísu verður hann að virða mér það til vorkunnar að ég er varaþingmaður og ekki mjög þingvön en ég skil ekki af hverju má ekki segja okkur hvenær við eigum að komast heim til að sofa í nótt eða þá að segja okkur að við eigum ekkert að komast heim, það eru út af fyrir sig upplýsingar, það er allt í lagi, þá veit maður það. En það er ekki boðlegt svar að það fari eftir því hvenær mælendaskráin tæmist. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, að ég á eftir að segja mjög margt um þetta frumvarp, m.a. um stjórnlagaþingið og þær makalausu tillögur sem þar eru. Nýjustu fréttir í fjölmiðlum herma að Framsóknarflokkurinn sé ekki lengur með stjórnlagaþingið og þá er bara kjánalegt að maður eyði tíma í að ræða það. Ég spyr enn og aftur: Af hverju má ekki fresta þessari umræðu og fara með þetta í nefndina þannig að við vitum þá hvaða frumvarp við erum að ræða í 2. umr.?

Herra forseti. Í tilefni orða hv. þm. Daggar Pálsdóttur, um það hvenær þessari umræðu gæti lokið í nótt, þá fer það náttúrlega eftir því hvað þeir ræðumenn og þeir þingmenn sem hafa óskað eftir að taka til máls vilja ræða málið ítarlega. 

Til máls tekur hv. þm. Jón Magnússon.  
            

Virðulegi forseti. Ég er forseta ævarandi þakklátur fyrir að fá loksins tækifæri til að flytja þá ræðu sem ég var tilbúinn að flytja klukkan fjögur í dag en síðan eru liðnar akkúrat átta klukkustundir. Í millitíðinni hefur þingfundi verið frestað nokkrum sinnum, annað mál tekið á dagskrá og síðan horfið frá umræðu um það mál í miðri umræðu, í miðjum klíðum og lög um breytingar á stjórnarskipunarlögum aftur tekið á dagskrá. En ég hlýt að þakka forseta sérstaklega fyrir að gera það svo ég fái tækifæri alla vega til að klára ræðu mína í þessu máli þó að ég hafi verið næstur á mælendaskrá í því máli sem tekið var á dagskrá hér áðan. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, sem nú gegnir formennsku í sérnefnd um stjórnarskipunarlög, kom inn á það og vakti athygli á því að þetta væri ekki sérstök aðför eða atlaga að þeim sem hér stendur eða verið að vega að honum eða reyna að rugla hann í ríminu enda erfitt að gera það eins og þingmaðurinn þekkir. Umræður um breytingar á stjórnarskipunarlögum eins og hér er verið að gera fara aðallega fram þegar komið er fram yfir miðnætti. Við þingmenn Sjálfstæðisflokksins höfum ítrekað gagnrýnt það að staðið sé að málum með þeim hætti og farið fram á að málið væri rætt í björtu og á þeim tíma sem þjóðin gæti helst fylgst með því sem um er að ræða, og við teljum að það væri eðlileg virðing við stjórnarskrána að að standa þannig að málum. Í dag þegar umræðu lauk og ég bjóst við að komast að til að ræða þetta mál fór hv. þm. Ellert B. Schram í andsvör við þann þingmann sem þá hafði nýlokið ræðu sinni, hv. þm. Björn Bjarnason, og sagði m.a. að allir vissu að samkomulag næðist ekki í ræðustól á Alþingi. Það væri spurning um að fara þannig að málinu, eftir því sem ég gat skilið hv. þm. Ellert B. Schram, að klára þá umræðu sem hér fer fram og vísa málinu aftur til nefndar og það yrði síðan athugað þar hvort einhver flötur væri á samkomulagi í málinu. Hv. þm. Björn Bjarnason benti á að meiri hluti sérnefndarinnar hefði beitt ofbeldi við afgreiðslu málsins og tekið það út með meirihlutavaldi atkvæða. Það gerist stundum og menn verða að sætta sig við það.  Hins vegar er það svo þegar mál eru afgreidd með þeim hætti sem hér um ræðir að fá ekki fullnaðarafgreiðslu í nefnd, þá er ósköp eðlilegt að þeir sem hafa mjög mikinn áhuga á málum eins og þessu og telja að frumvarpið sem lagt er fram sé með algerum endemum þurfi tíma til að fjalla um það. Ég hef ítrekað vikið að því með hvaða hætti nágrannaþjóðir okkar, þjóðir í okkar heimshluta standa að því að breyta stjórnarskrá sinni. Hvernig gera þær það? Þær gera það þannig að framkomnar breytingar á stjórnarskipunarlögum eru ítrekað ræddar. Í fyrsta lagi eru settar fram hugmyndir innan þings og þegar þær liggja fyrir fara fram vandaðar umræður og þær fara ekki fram rétt áður eða jafnvel þegar búið er að boða til kosninga eins og hér er gert. Hér er sú sérstaða uppi að fólk úti í bæ var fengið til að semja ákveðnar tillögur, síðan er skipuð sérnefnd til að fjalla um þær í mjög stuttan tíma og málið var alls ekki útrætt að einu eða neinu leyti þegar það var tekið úr sérnefndinni. Og það verða hv. þingmenn Ellert B. Schram og Lúðvík Bergvinsson, sem eru einu nefndarmennirnir úr sérnefndinni sem voru í þessum meiri hluta, að sætta sig við að þarna var um óverjandi vinnubrögð að ræða. Þeir bera alla ábyrgð á því ásamt öðrum í meiri hlutanum að mál skuli hafa þróast með þeim hætti sem hér um ræðir, þ.e. að taka málið upp jafnófullburða og það raunverulega er og við vitum ekki einu sinni núna hvers konar frumvarp við erum að ræða. Á sínum tíma var flutt frumvarp til stjórnarskipunarlaga þar sem flutningsmenn voru hv. þingmenn Jóhanna Sigurðardóttir, Steingrímur J. Sigfússon, Birkir J. Jónsson og Guðjón A. Kristjánsson og þar stendur m.a. í 4. gr. þar sem fjallað er um stjórnlagaþing: „Við stjórnarskrána bætist nýtt ákvæði um stundarsakir, svohljóðandi:“ Eftir að málið hafði verið rætt í nefndinni var allt í einu komin ný hugmynd að 4. gr. sem kom á lokastigum málsins án þess að nefndin fjallaði um það að nokkru leyti, að við stjórnarskrána skyldi bætast öðruvísi ákvæði um stjórnlagaþing. Síðan er haft eftir hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, formanni þingflokks Framsóknarflokksins, í fréttum í dag að þetta stjórnlagaþing sé ekki lengur neitt atriði og ég gat ekki skilið annað en að fallið hefði verið frá því að hafa með það að gera. Ég hlýt þar af leiðandi að spyrja nefndarmenn í meiri hlutanum í sérnefndinni hvort það sé rétt sem formaður þingflokks Framsóknarflokksins sagði í dag að fallið hafi verið frá 4. gr. frumvarpsins, að meiningin sé að draga hana til baka. Það væri eðlilegt að fá upplýsingar um hvort einhverjar slíkar umræður séu í gangi eða einhverjar ákvarðanir hafi verið teknar af meiri hlutanum sem ekki hefur verið gerð grein fyrir úr ræðustól á Alþingi þrátt fyrir að greint hafi verið frá því í fréttamiðlum í landinu, sem mér finnst óviðurkvæmilegt að sé gert. Full ástæða var til þess að kanna það í nefndinni hvort möguleiki væri á að ná samkomulagi og mér finnst það ábyrgðarhluti sem báðir þeir þingmenn sem mynduðu meiri hlutann í sérnefndinni, hv. þingmenn Lúðvík Bergvinsson og Ellert B. Schram, bera sína ábyrgð á að horfið var frá því að reyna að ná samkomulagi sem við sjálfstæðismenn vildum ítrekað gera og réttum ítrekað fram sáttarhönd til að athuga hvort tekið væri í, kannski í litla putta þó ekki væri meira, en það var aldrei komið neitt til móts við okkur. Því var síðan haldið fram þegar breytingartillögur voru lagðar fram af meiri hlutanum þar sem reynt var að lagfæra helstu misfellur í upphaflegu frumvarpi af því að menn köstuðu svo höndunum til frumvarpsins að ljóst var að slíkt þyrfti að gera, að meiri hluti sérnefndarinnar væri að koma með sáttatillögur. Heyr á endemi. Það var ekki að einu eða neinu leyti verið að koma með sáttatillögur heldur eingöngu lagfæringar þannig að málið væri ekki sú hrákasmíð sem lögð var fram á sínum tíma af flutningsmönnum frumvarpsins. Og það verður að segjast að það er verulegur ábyrgðarhluti að leggja fram frumvarp til stjórnarskipunarlaga eins og flutningsmenn þessa frumvarps gerðu með ákvæðum eins og þeim að nýta ætti náttúruauðlindir á sem hagkvæmastan hátt á grundvelli sjálfbærrar þróunar til hagsældar fyrir þjóðina og komandi kynslóðir og annað í þeim dúr, sem getur aldrei gengið upp rökfræðilega. Og það að fella slíkt bull úr þessu frumvarpi var allt í einu kallað tillaga til sátta. Heyr á endemi. Það eina sem tekið var tillit til voru þau sjónarmið sem við sjálfstæðismenn í nefndinni bentum skýrt á, að hlutirnir gengu ekki upp rökfræðilega. Ég hafði ætlað mér að ræða breytingartillögur hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar í