Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Með þessu frv. er gert að skyldu að stríðstryggja skipshafnir á smábátum hér við land. Þetta er ekki nema sjálfsagt, og það er óeðlilegt, að menn skuli ekki vera tryggðir jafnhátt, hvort sem þeir farast af stríðsvöldum eða öðrum ástæðum. Þeir, sem eftir lifa og hafa misst sína fyrirvinnu, hafa misst jafnmikið, hvort heldur víðkomandi maður deyr af stríðsvöldum eða ferst með skipi af öðrum ástæðum. Þessi ákvæði, að það skuli vera mismunandi greiðsla eftir því, hvort viðkomandi maður hefur farizt af venjulegu sjóslysi eða af stríðsvöldum, hafa orðið til þess, að það er oft mjög erfitt að fá glöggar skýrslur um orsök slyssins. Eins og eðlilegt er, reyna menn að koma öllu undir stríðsorsakir, eftir því sem hægt er. Eitt smáatvik kom fyrir á Austurlandi fyrir stuttu, sem sýnir, hvernig hagsmunir aðstandenda þeirra, sem farast með bátum, rekast á hagsmuni bátaeigenda. Eins og menn muna, fórst vélbáturinn Gandur frá Austfjörðum í vetur, en ekki varð sannað, hvort báturinn hefði farizt af stríðsvöldum eða ekki. Ef hann hefði farizt af stríðsvöldum, þá átti tryggingin að greiðast eftir stríðsslysatryggingunni; en ef svo hefði ekki verið, þá gátu aðstandendur þeirra, sem fórust, ekki fengið nema venjulega tryggingu, sem er þrefalt lægri. Þessu fyrirkomulagi þarf nauðsynlega að kippa í lag og samræma þessi ákvæði í íslenzkri tryggingarlöggjöf. En það, sem ég ætlaði sérstaklega að benda á í þessu sambandi, eru iðgjaldagreiðslurnar fyrir þessa báta. Ákvæðin um þetta eru á þá leið, að það skuli greiða 4 kr. á viku fyrir hvern mann, og mér skilst, að þetta sé þannig í framkvæmdinni, að það þurfi að greiða þetta í einu lagi, hvort sem bátarnir róa eða ekki. Þetta er dálítið erfitt fyrir smábáta um og yfir 5 tonn, þegar 5 menn eru á slíkum bátum, þá þarf að greiða um 20 kr. á viku í tryggingu fyrir þá, jafnvel þó báturinn fari engan róður. Það háttar þannig til á Norðurlandi, að það er kannske útlit fyrir róðrarveður, en svo breytist það allt í einu, svo að ekki er hægt að róa, og þá er búið að borga iðgjöldin, en þau fást ekki endurgreidd, þó að ekki sé hægt að róa. Þetta hefur orðið til .þess að auka útgerðarkostnaðinn og gera þessum smábátum erfitt fyrir að halda áfram þessum atvinnuvegi. En aftur á móti er það nauðsynlegt, að þeir menn, sem á þessum bátum róa, séu tryggðir stríðstryggingu ekki síður en aðrir. Það hefur sýnt sig bæði fyrir Austurlandi og Norðurlandi, að þessir bátar farast án þess að hægt sé að finna orsökina til þess, og það er því fullkomlega nauðsynlegt að taka skipshafnir þessara skipa undir stríðsslysatryggingu. Það þarf með einhverju móti að finna lausn á þessu. Það getur verið, að stríðstryggingafélögin geti það, þegar þau fara að framkvæma þetta, og gangi þannig frá því, að menn þurfi ekki að tryggja sig fyrir ákveðinn tíma, hvort sem báturinn hefur róið eða ekki þann tíma. Mér finnst ekki ástæða til þess að skylda útgerðina til að borga hærra en sem svarar þeim róðrafjölda, sem báturinn hefur farið í. Ég held, að þetta sé aðallega gert fyrir það, að það er einfalt í reikningi, og náttúrlega gefur það miklu hærri tekjur en ella. Ég ætla ekki að flytja um þetta sérstaka brtt., fyrr en þá síðar, ef það kæmi fram, að stríðstryggingarfélögin sæju sér ekki fært að haga greiðslu iðgjaldanna þannig, að þessir smábátar þyrftu ekki að greiða iðgjöld fyrir þá daga, sem þeir róa ekki. Ef það yrði hægt í framkvæmdinni, þá ætti þetta ekki að þurfa að koma að neinni sök og ætti því ekki að svo stöddu að þurfa að bera fram sérstaka brtt., enda er brátt komið að þingslitum og hins vegar fyrirsjáanlegt, ef brtt. yrðu bornar fram; þá næði frv. ekki fram að ganga á þessu þingi, þar sem það þyrfti þá aftur að fara til Ed.

Forseti (JJós): Það hefur enginn kvatt sér hljóðs, og er umr. lokið. - Ég skal taka það fram út af brtt. á þskj. 731, þar sem lagt er til að færa fyrirsögn frv. til betra máls með breyt. á einu orði, að ég lít svo á, að samþykkt þeirrar brtt. hafi það ekki í för með sér, að frv. þurfi að endursenda Ed. vegna hennar. Ef ekki koma fram aðrar brtt. og ná samþykki, mun frv. geta fengið afgreiðslu sem lög við næstu umr. í hv. d. Verður nú gengið til atkv.



Þessu frv., sem er flutt af hv. þm. Snæf., var vísað til allshn., sem hefur athugað málið og sent það til heilbrigðisstjórnarinnar til umsagnar. Frv. gengur út á það, að innan Snæfellsnessýslu verði þrjú læknishéruð, í stað tveggja nú. Það eru þannig staðhættir þar vestra, að viss héruð innan sýslunnar þurfa að sækja lækni til Ólafsvíkur. Það er þess vegna stungið upp á því í þessu frv., að sérstakt læknishérað verði stofnað innan sýslunnar fyrir þau héruð, sem erfiðasta aðstöðu hafa til læknissóknar. Ég vil geta þess, að innan héraðsins hafa komið fram ítrekaðar óskir um það, að þetta frv. verði að l., og það er samkv. ósk héraðsbúa, að þetta frv. er flutt. Allshn. sendi frv. til landlæknis, sem á þskj. 717 hefur gefið álit sitt um þetta mál. Hann segir í bréfi sínu, að hann mundi undir öllum kringumstæðum vilja mæla með því skilyrðislaust, að frv. verði samþ. En með því að svo standi á um mörg héruð landsins, að nauðsyn beri til að stofna þar sérstök læknishéruð vegna þess, hve mörg þeirra eiga erfitt um læknissókn, sérstaklega á veturna, mæli hann með því, að málið verði þannig afgr., að því verði vísað til heilbrigðisstj. í því trausti, að hún framkvæmi athugun á því að stofna sér stakt læknishérað á sunnanverðu Snæfellsnesi. Einnig sé gert ráð fyrir því, að fyrir næsta þing komi frv., sem bæti úr þessum örðugleikum til læknissóknar, ekki eingöngu á Snæfellsnesi, heldur víðar. Með tilliti til þessa álits landlæknis hefur allshn. leyft. sér að bera fram svo hljóðandi rökst. dagskrá: „Með tilvísun til álitsgerðar landlæknis, dags. 9. apríl 1943, og í trausti þess, að heilbrigðisstjórnin láti fram fara athugun og undirbúning að stofnun sérstaks læknishéraðs á sunnanverðu Snæfellsnesi, m.a. athugun á stað fyrir læknisbústað, í samráði við íbúa hins væntanlega læknishéraðs, enda leggi hún tillögur um málið fyrir Alþ. á þessu ári, tekur d. fyrir næsta mál á dagskrá.“ Allshn. er sammála um það að mæla með því, að þessi rökstudda dagskrá verði samþ.



Herra forseti. - Þeir hv. þm., sem mælt hafa með þessari till. til þál., hafa sérstaklega átalið það, að einu helzta skáldi okkar Íslendinga skuli hafa verið veitt undanþága frá þessum vitlausu l., til þess að hann gæti gefið út Njálu á íslenzku, með þeirri stafsetningu, sem íslenzk tunga notar nú. Þessir hv. þm. hafa gert mikið úr því, að þessum umrædda rithöfundi hafi orðið eitthvað á í sambandi við útgáfu Laxdælu. Ég býst við, ef sú útgáfa er ekki vandvirk, að þá muni Alþ. eiga sökina. Svo er mál með vexti, að þegar Alþ. frétti um það, að Halldór Kiljan Laxness hefði í hyggju að gefa út Laxdælu með nútímastafsetningu, þá rauk meiri hl. Alþ. upp til handa og fóta og fékk samþ. l., sem bönnuðu að gefa Laxdælu út með nútíma löggiltri stafsetningu. Þessi rithöfundur sá sér þess vegna þann kost vænstan, að eigi mundi seinna vænna að koma Laxdælu út, en að flýta því eins og kostur var á, áður en þessi nýju bannlög gengju í gildi. Útgáfunni var þess vegna hroðað af. Það kom þess vegna fram í þessu máli, að þegar harðstjórnin tekur í taumana og einræðið og bannfæringin nær yfirtökum, að það hefur slæm áhrif á menningarlíf þjóðarinnar. Nú á að hraða útgáfu af Njálu án þess, að nokkur undirbúningur eigi sér stað. Út af því, að þessir hv. þm. átelja svo mjög hæstv. menntmrh. fyrir að veita Halldóri Kiljan þessa undanþágu, þá er gott að minna sérstaklega hv. Framsflþm. á það, að hv. þm. S. Þ., fyrrv. formaður menntamálaráðs, var talsvert riðinn við útgáfu nokkra á ritum Einars Benediktssonar. Hann var bæði við riðinn útgáfuna sjálfa, og enn fremur átti hann að sjá um hana. Þetta verk vann hann mjög illa. Ýmsu var þar sleppt, sem eigi mátti missa sig, og enn fremur kom í ljós við rannsókn, að útgáfuréttinum hafði verið stolið. Þessi hv. þm. var þannig staðinn að þessum þjófnaði, þegar málið kom fyrir dómstólana, og lyktaði þessu svo, að upplagið var brennt á báli. Enginn sá að vísu eftir, að svo fór með þessa útgáfu, því að hún var bæði illa vönduð og mönnum fannst gott, að henni skyldi ljúka á þennan veg. Enn fremur má minna á, að grein hv. þm. S.-Þ., sem hann skrifaði í Tímann um listamannaþingið, var brennd af þm. hans eigin flokks og ritstjórn blaðs hans.

Tíminn er enn ekkert fornrit

. Nei, en hann verkar verr en nokkurt afturhald, þar sem Framsfl. stendur að honum. Þrátt fyrir allt þetta heldur þó þessi maður áfram að gefa út skáldrit á vegum menntamálaráðs. Að vísu hefur hann passað sig ögn betur en með Einar Benediktsson, t.d. klípur hann ekkert af kvæðum Bólu-Hjálmars og birtir þau heil, en hann hefur ritað formála fyrir bókinni, og þar ritar hann svipað eins og t.d. ef hann væri að rita sögu Jóns Sigurðssonar. Enginn bannar þessum manni útgáfu rita á íslenzku, þótt hann sé lítt fær til þess, enda er slíkt rétt. En öruggt er, að á sínum tíma verður dæmt um slík ritverk af fólkinu sjálfu. Meira að segja, ef hv. þm. S.-Þ. færi að skrifa sögu Jóns Sigurðssonar, mestu frelsishetju Íslendinga, þá mundi seinni tímanum bara þykja gaman að sjá, hvernig þessi hv. þm. fer að því að lýsa sjálfum sér. Þá mun ég koma að því, hver sé tilgangurinn með þessari till. til þál. Þannig er, að fornritaútgáfan er að undirbúa útgáfu á Njálssögu. Sá, sem mun skrifa formála að þeirri útgáfu, er Sigurður Nordal, sá maður, sem allir nema Tíminn viðurkenna, að sé hinn bezti fræðimaður í íslenzkum bókmenntum. Allir, sem þekkja vandvirkni þessa manns, vita, að formáli Njálu verður merkilegt rit út af fyrir sig, og mun hjálpa til að gera íslenzku þjóðinni skiljanlegt, hvílíkur gimsteinn Njála er fyrir okkur. Hv. þm. S. Þ., formaður Framsfl. með minni hl. atkv., hefur ímugust á Sigurði Nordal og getur ekki til þess hugsað, að Njála komi út með formála eftir hann og að hún komist inn á sem flest heimili í landinu. Hvort sem hv. þm. álítur, að íslenzkri menningu stafi hætta af þessu, eða hvort hann er aðeins að fjandskapast við íslenzkar bókmenntir, veit ég ekki, en ég er þess fullviss, að íslenzkum bókmenntum væri fengur að því, að fornritaútgáfa Njálu með formála eftir Sigurð Nordal kæmist á sem flest heimili. Nú sér þessi hv. þm. sér leik á borði að afstýra þessu og fær nokkra hv. þm. í hv. Nd., á meðal þeirra hv. formann kjötverðlagsnefndar og hv. formann mjólkurverðlagsnefndar, til þess að flytja þessa till. til þál. um, að Njála verði látin koma út á vegum menntamálaráðs nú á þessu ári. Þessir hv. þm. setja það svo í till. sína, að þetta skuli vera vönduð útgáfa. Hversu vönduð hún skuli vera, veit enginn nema þeir sjálfir, né heldur hafa þeir skýrt frá því, hvers vegna þeir vilja hroða þessu svona af. Það er líka erfitt fyrir þessa hv. þm. að skýra frá því, en tilgangurinn er sá að gefa út þessa óvönduðu útgáfu í 12–13 þúsund eintökum, sem síðar skuli dreift inn á heimili í landinu, áður en fornritaútgáfan með formálanum eftir Sigurð Nordal kemur út, og þannig spilla fyrir þeirri vönduðu útgáfu. Við, sem þekkjum bókmenntagildi Arfs Íslendinga, hinnar ágætu menningarsögu Sigurðar Nordals, og vitum, hversu mjög þessir menn reyndu að spilla fyrir því verki, við þekkjum, hvers konar fjandskapur við íslenzka menningu það er, sem þjáir þessa menn, þegar þeir geta ekki hugsað sér, að út komi Njála, sem væri verulega samboðin Íslendingum. Ég veit ekki, hvort hv. þm. Rang. og hv. þm. V.-Sk. láta segjast við það, þótt ég hafi bent þeim á tilgang þeirra með þessari till. Ég býst öllu frekar við, að þeir forstokkist því meir sem ég sýni þeim betur fram á þennan tilgang þeirra. Mér fyndist þó drengilegra, þótt þeir hafi fallið á bragði hv. þm. S.-Þ., að þeir sæju nú að sér og hættu við þessa till. sína. Ég mun að minnsta kosti gera tilraun til, að svo verði, með því að bera fram brtt. við þessa þáltill., og er hún svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Tillögugreinin orðist svo: Neðri deild Alþingis ályktar að skora á ríkisstj. að greiða fyrir því, að fornritaútgáfan geti vandað alveg sérstaklega til útgáfu Njálu á vegum fornritaútgáfunnar, þannig að hún geti m. a. verið prýdd myndum og teikningum beztu íslenzkra listamanna, og leggi ríkisstj. að fengnum upplýsingum það fyrir Alþingi, hvað kosta mundi að hafa þessa vönduðu útgáfu svo ódýra, að sem flestir landsmenn gætu eignazt hana.“ Ég tel, að ef farið yrði eftir þessari till. minni, þá yrði Njála, í útgáfu Fornritafélagsins og með myndum eftir beztu listamenn okkar, einhver eigulegasta bók, sem til er á Íslandi. Sú útgáfa væri íslenzkri menningu sómi og sýndi, að þjóðin kynni að meta fornrit sin. Það yrði hliðstæð útgáfa og enska útgáfan af John Gilbert og þýzka útgáfan á Heine, sem var til í Þýzkalandi, áður en fyrirmynd hv. þm. S.-Þ. kom til valda þar. Ég vænti þess, að þeir, sem kunna að meta bókmenntaperlur sem Njálu, séu með því, að hún verði gefin út eins vel og íslenzka þjóðin hefur hæfileika til. Ég treysti engum manni betur en Sigurði Nordal til þess að skrifa formála að Njálu. Hvernig væri, ef Njála væri með formála eftir hv. þm. S.-Þ., eins og hann hefur túlkað Bólu-Hjálmar? Ég held það yrði laglegt eða hitt þó heldur. Ég vil spyrja: Ef um tvennt er að velja, annars vegar að gefa út óvandaða útgáfu af Njálu, eins og þessi till. til þál. fer fram á, og hins vegar að undirbúa útgáfu á Njálu á vegum fornritaútgáfunnar, - hvort er meiri menning? Útgáfa, sem hroðað er af til þess að spilla fyrir fornritaútgáfunni, eða hitt, að Alþ. feli ríkisstj. að aðstoða við það að gera fornritaútgáfuna sem bezt úr garði. Ég vona, að hv. flm. þessarar till. til þál. endurskoði afstöðu sína, ef þeim er Njála eins kær og þeir láta. Væri nokkur útgáfa vandaðri en þessi fornritaútgáfa með formála eftir Sigurð Nordal og prýdd myndum eftir beztu listamenn okkar? Það má vera, að flokksofstækið, sem liggur bak við verknað þessara manna, verði ofan á og nú þegar sé búið að ánetja svo marga hv. þm. í þessari vitleysu, að þeir láti ekki segjast. En hitt mun seinni tíminn dæma um, hvort sé betra að gefa Njálu út eftir þessari till. til þál. eða eins og ég legg til með minni till., sem ég vil nú afhenda hæstv. forseta.

Forseti (JJós): Mér hefur borizt brtt. frá hv. 2. þm. Reykv. við till. til þál. á þskj. 690 um, að tillgr. orðist svo: [sjá þskj. 743]. Þessi brtt. er of seint fram komin og þar að auki skrifleg, og þarf því afbrigði vegna hennar.



Herra forseti. - Það verður ekki hjá því komizt að koma auga á þá broslegu hlið í framkomu þeirra þm., sem flytja þessa þáltill., sem hér um ræðir. Eins og margsinnis hefur verið bent á, horfir málið þannig við, að Fornritaútgáfan hefur ákveðið að gefa út vandaða vísindaútgáfu af Njálu og hefur ráðið einn kunnasta fræðimann landsins, prófessor Sigurð Nordal, til þess að skrifa formála fyrir henni, og mun fornritaútgáfan gera allt, sem hægt er, til þess að gera útgáfuna sem bezt úr garði. Í öðru lagi er alkunna, að menntamálaráð hefur ákveðið að gefa út heimilisútgáfu af Njálssögu, og í þriðja lagi er upplýst, að í öllum bókabúðum landsins má fá mjög ódýra heimilisútgáfu af Njálssögu, útgáfu, sem þjóðin þekkir og kostar aðeins 12 krónur, útgefin af Sigurði Kristjánssyni og búin til prentunar af þeim ágæta fræðimanni Valdimar Ásmundssyni. Svo koma þessir menn fram hér í þessari hv. d. og flytja till. um það, að þegar á þessu ári skuli stj. styðja að því, að út komi útgáfa af Njálssögu á vegum Þjóðvinafélagsins. Ég verð að segja það fyrst, að það klæðir 1. og 2. þm. Rang. illa að leika hlutverk fíflsins í þessu, en ég get ekki sagt það sama um hv. þm. V.-Sk., því að ég hef séð hann leika svo mörg hlutverk hér í þessari hv. d. og öll með prýði. Mér virðist hann falla inn í öll hlutverk og einnig þetta. Nú kynnuð þið að spyrja: Hvað er það, sem fær þessa menn til þess að gera sig að athlægi með því að standa að þessari óþörfu, meiningarlausu þáltill. Það þarf ekki að fara í grafgötur um það. Flm., þessir tveir, sem ég nefndi, kunna ekki hlutverk sin betur en það, að þeir koma upp um sig í síðari hluta grg. sinnar, sem ég ætla að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta: „Njála er, eins og kunnugt er, talin eitthvert hið dásamlegasta listaverk að stíl, efni og málsmeðferð, sem nokkru sinni hefur verið fært í letur á íslenzku. Hún má ekki heldur sleppa hjá skemmdarverkum þessara manna. „Vér, sem Njálu unnum ....“ Enginn efast um kærleikann hjá formanni mjólkurverðlagsnefndar og formanni kjötverðlagsnefndar, og ég geri ráð fyrir, að það ljómi af þeim ást til allra íslenzkra menningarmála, - sjáið þið ekki, hvernig það skín á fyrra þm. Rang., sem er sá eini, sem hefur hug til þess að mæta hér í þessari d. Hann kann ekki hlutverk sitt nógu vel. Hinir kunna það svo vel, að þeir forða sér. Já. - „Vér, sem Njálu unnum, viljum með þessari þingsályktun sjá svo um, að þjóðinni gefist kostur á að eignast hana í ódýrri og vandaðri útgáfu, þar sem ekki finnist fingraför þeirra manna, sem allt vilja draga niður í sorpið og jafnvel þyrma ekki okkar dýrmætustu listaverkum eins og Njálu frá þeim örlögum.“ Já, þessir virðulegu bókmenntafrömuðir ætla að frelsa Njálu frá þeim örlögum, að menn, sem allt vilja draga niður í sorpið, fari höndum um hana. Og hvað er þetta sorp? Það er það, að nokkrir menn hafa fengið áhuga á að gefa út Njálu og önnur fornrit. Það heitir á máli flm. að draga bókmenntirnar niður í sorpið að gera þær aðgengilegar fyrir íslenzka alþýðu. Þeir hafa lært af læriföður sínum, hv. þm. S.-Þ., sem á síðustu árum hefur barizt markvisst fyrir því, - og það má hann eiga, að hann er markviss -, að ungir menn í alþýðuskólum landsins fengju ekki að nema erlend tungumál, samanber baráttu hans fyrir því að gera alla okkar alþýðuskóla að menningarsnauðum stofnunum, þar sem ekki væri annað kennt en spark með höndum og fótum út í loftið. Enda er það svo, að þessi lærifaðir lýsti yfir því, að við þyrftum að gera hér á landi í smáum stíl það, sem gert hafði verið í Þýzkalandi í stórum stíl. Ég þarf ekki að lýsa, hvað hann á við. Einu sinni var Þýzkaland menningarland, og þá var ekki talað um, að við þyrftum að gera í smáum stíl það, sem þýzka þjóðin gerði í stórum stíl. Fyrst þegar nazisminn hafði þurrkað burt menninguna af þjóðinni, fór hann að tala um, að það þyrfti að gera það sama. Hvað var Hitler að gera í stórum stíl? Hann var að taka meistaraverk Heines og verk eftir Einstein og láta brenna á báli. Hann lét brenna á báli það dýrmætasta og bezta, sem þýzka þjóðin hafði eignazt á þessu sviði. Hann tróð menningarverðmæti undir fótum. Þá kom lærifaðir hv. þm. Rang. og sagði: „Við skulum gera í smáum stíl það, sem Hitler gerir í stórum stíl,“ og eitt af því, sem þurfti að vera, var að koma í veg fyrir, að þjóðin ætti aðgang að menningarverðmætum. Meðan þýzka þjóðin var menningarþjóð, gaf hún út útdrátt úr bókum Heines prýddan myndum, og reyndi að kenna börnum sínum þegar í æsku að þekkja og njóta þessara menningarverðmæta. Hér á Íslandi ætti stefnan að vera sú sama og í Þýzkalandi, meðan Þjóðverjar voru enn menningarþjóð. Hér ætti stefnan að vera sú sama eins og í Englandi, þar sem enn býr menningarþjóð, þar sem stefnan er sú, að teknir eru snillingar eins og Shakespeare, saminn útdráttur fyrir börn úr ritum þeirra, prýddur myndum. Þetta eru listaverk. Þetta lesa börnin í skólanum, og síðar sem fullþroskaðir menn geta þau skilið dýrustu perlur bókmenntanna. Það hafa sumir menn látið í veðri vaka, að út af fyrir sig væri það engin goðgá, þótt breytt væri stafsetningunni á Íslendingasögunum, þó að þær væru skráðar með hinni lögboðnu stafsetningu, sem gildir í ár, í staðinn fyrir að skrá þær með stafsetningu, sem danskur málfræðingur fann upp og ákvað. Það er ekki goðgá að gera miklu meira. Ég vil segja, að ég álít, að það verði að gefa út útgáfu, þar sem miklu er sleppt úr og síðan tengt saman, og það eigi að gera þá útgáfu þannig úr garði, að hún verði snar þáttur í lífi þjóðarinnar. Ég hef stundum verið að velta fyrir mér skólabókunum, sem börnin mín lesa í skólanum. Þm. vita það sjálfsagt, að hér er útgáfustjórn skólabóka. Þar skipar Jónas Jónsson forsætið og hefur 2 aðra með sér. Þessi n. hafði lengi ekki komið saman, en svo skeði það fyrir ári, að hún hélt fund, og þar bar formaður fram till. um það, að þar sem margt hefði gerzt og mörg verkefni biðu, ákvæði n. að halda fundi hálfsmánaðarlega. Síðan hefur þessi virðulega stj. engan fund haldið, en gefið út lesbækur, sem mín börn og önnur lesa, og þær eru hreint út sagt forkastanlegar. Það er svo, ef eitthvað vakir fyrir þeim, sem gefa þetta út, er það að kyrkja lestrarþrá barnanna með því að fá þeim bækur, sem fjarskyldar eru hugmyndaheimi þeirra. Auðvitað datt þessum mönnum ekki í hug að taka bók eins og Njálu, stytta hana, setja hana með nútímastafsetningu og prýða hana með myndum. Þetta hefði menningarþjóð gert. Þetta gera Bretar, og þetta gerðu Þjóðverjar, meðan þeir voru menningarþjóð, og ég er sannfærður um, að í staðinn fyrir, að við sjáum börnin okkar hanga óánægð yfir leiðinlegum bókum, mundu þau, a.m.k. drengir, lesa sér til ánægju um Gunnar og Kolskegg á nútímamáli í bókum, sem væru gerðar aðgengilegar með því að prýða þær myndum. Það er þetta, sem mennirnir, sem unna bókmenntunum svo hjartanlega, mundu kalla að draga þær ofan í sorpið. Það mundi það vera, ef þessar bækur væru gerðar aðgengilegri fyrir börnin. Þeir 1. þm. Rang., formaður kjötverðlagsnefndar og formaður mjólkurverðlagsnefndar loga af kærleika til Íslendingasagnanna, og þeir eru eins og öllum kvölum kvaldir, ef þeim er sagt, að börnin okkar eigi að læra að njóta þessara bókmennta, svo að þær geti orðið þeim tryggir lífsförunautar. Ég ætla að segja það, að ég álít það menningarlega skyldu okkar að taka allar Íslendingasögurnar, sérstaklega Njálu, gera úr þeim útdrátt fyrir börnin og leggja þær fyrir börn í 7, 8 og 9 ára bekkjum og láta þau lesa þessar bækur. Það er svo fjarri því, að bókmenntum okkar væru með þessu gerð full og viðunandi skil, því að auk þess þurfum við að eiga af þeim útgáfu með nútímastafsetningu, en að öðru leyti óbreytta. Ég veit með vissu, að það er svo, að fyrir miklum fjölda manna eru tafir við lestur Íslendingasagnanna, vegna þess að þær eru skrifaðar með stafsetningu, sem fundin var upp í Danmörku á síðustu öld af þeim ágæta fræðimanni Wimmer. Ekki eru full skil með þessu gerð. Við eigum auk þess að eiga vísindalega útgáfu með textasamanburði, ekki með samræmdri, danskri stafsetningu eftir Wimmer, heldur með stafsetningu handritanna, með skýringum og með vísindalegum formála. Þegar þetta hefur verið gert, er vel, og við höfum sýnt Íslendingasögunum nokkurn sóma, en þó ekki nægilegan. Ég ætla að segja hv. þm. frá því, að þegar ég starfaði í útvarpsráði fyrir nokkrum árum, varð það að ráði, að gerð var tilraun til að láta flytja Njálu eitt kvöld í útvarpinu. Hún var þannig flutt, að lesnir voru kaflar og sagðir, og síðan sungin og leikin ýmiss konar lög, sem tengja mátti að einhverju leyti við efni sögunnar. Þetta mæltist vel fyrir. Ekki efa ég það, að á máli þessara heitu unnenda Íslendingasagnanna hafi þetta heitið að draga fornbókmenntirnar ofan í sorpið og það ætti að fyrirbyggja, að hægt væri að fara slíkum óhreinum höndum um þær. Nú skulum við segja, að það, sem vakti fyrir útvarpsráði, hafi verið það, að Íslendingasögurnar væru tilvalið efni til þess að breyta í söngleiki. Útvarpið fékk úr öllum áttum þakkir fyrir þennan flutning á Njálu og fleiri Íslendingasögum, og ég vil bæta því við það, á hvern hátt við eigum að viðhalda Íslendingasögunum, að ég vona, að þeir tímar renni upp sem fyrst, að ljóðskáld og tónskáld rísi upp og breyti sögum eins og Njálu í söngleiki. Hér er mikið ónumið land. Hér er hægt að búa til verk, sem mundu vekja heimsathygli. Og einhvern tíma koma aðrir menn, sem finna tónana, er túlka þær hugsanir og þau geðhrif, sem eru að baki Íslendingasagnanna. Ég veit, að unnandi íslenzkra bókmennta, sonur Jónasar frá Hriflu, mundi segja, að þetta væri að draga bókmenntir nar niður í sorpið. Ég átti von á því. Hvernig á maður, sem ekki er leikari, sem er ærlegur, góður og samvizkusamur maður, að gera það fyrir hv. þm. S.-Þ. að leika flón.

Ég kæri mig ekki um meira hrós.

Ég gæti hrósað honum meira - nóg er nóttin -, ég gæti lesið Njálu fyrir hann og haldið miklu lengri ræðu. Hv. þm. V.-Sk. kann hlutverk sitt miklu betur en hann, því að hann lætur ekki sjá sig. - Ekki ætla ég þó, að Íslendingasögunum séu gerð full skil, þó að við eignumst þær í myndum prýddum bókum, til þess að börnin geti orðið hrifin af þeim, þó að við eignumst fullkomna vísindalega útgáfu með textasamanburði og þó að við eignumst ágæta söngleiki. Ekki er nóg samt. Því að það eru vissulega fleiri menn en tónlistarmenn og skáld, sem geta sótt efni í Íslendingasögurnar. Málarar geta sótt efni þangað. Satt að segja furðar mig á því, hve lítið er gert til þess að sækja efni í Íslendingasögurnar, en hitt er ég viss um, að það héti að draga þær niður í sorpið, ef ágætur málari eins og Kjarval gerði málverk t.d. af því, þegar Gunnar og Kolskeggur kveðjast í Gunnarshólma. Þarna hafa flm. ekkert annað upp úr því að flytja þessa till. en spott og spé hugsandi manna um landið, en ég er sannfærður um það, ef þeir fengju slíkt málverk, mundu þeir ætla að springa og segja: „Nei, þetta má ekki. Það er verið að draga fornbókmenntirnar niður í sorpið.“ Jafnvel þó að þetta væri fyrir hendi, er ekki búið að gera allt, sem gert verður til þess að gera Íslendingasögurnar ódauðlegri en þær eru fyrir alla menn í þessu landi. Við eigum nú þegar ekki svo fáa glæsilega myndlistarmenn í landinu. Við eigum marga glæsilega myndhöggvara. Skyldi ekki vera efni fyrir þá í Njálu og Laxdælu? Skyldi ekki vera efni í hverri einustu Íslendingasögu, og væri það ekki einmitt fengur fyrir íslenzku þjóðina, að listamenn okkar vildu verja list sinni til þess að greypa í stein ódauðlegar myndir af söguhetjum okkar, til þess að allur almenningur ætti þess kost að sjá, hvernig þeir hugsuðu sér söguhetjurnar, til þess að sögurnar gætu verið eign allra manna í landinu, til þess að allir mættu læra að meta þær, virða þær og hafa þær til dægrastyttingar og menningarauka eins og vera ber. Ég hef nú gert því nokkur skil, á hvern hátt ég tel, að við eigum að gefa út sögurnar, ef við viljum heita menningarþjóð. Á Alþ. stendur baráttan um það, hvort vernda eigi þessar bókmenntir fyrir þjóðinni og gera í smáum stíl það, sem Hitler gerði í stórum stíl, ekki brenna þær að vísu, heldur fela þær. Það er alveg ljóst, að þetta er aðeins einn liður í samfelldri keðju baráttunnar gegn íslenzkri menningu, og herforingi þeirrar baráttu er hv. þm. S.-Þ. Það er allt annað en auðvelt að leiða heiðursmenn eins og hv. 1. þm. Rang. (HelgJ;, vel gefna og ágæta menn á marga lund, út í svona störf. Hvernig hefur það tekizt? Með því að vekja á sínum tíma hatramma æsingapólitík til að reyna að þurrka út einn stjórnmálaflokkinn í landinu. Þá tókst með aðstoð Finnagaldurs og fleiri bragða að koma þm. til að samþykkja þá yfirlýsing, að þeim þætti skömm að sitja með þm. Sósfl. á þingi. Það var Pétur Ottesen, hv. þm. Borgf., sem fékk það hlutverk að lesa þá yfirlýsing úr forsetastóli. Hann er þrekmaður og myndarmaður um margt og lætur lengstum lítt á sjá, þótt örðug ganga sé, en í þetta sinn er hann gekk í forsetastólinn, var sá óstyrkur á honum, að hann hristist, og röddin skalf í lestrinum. En þm. S.-Þ. hafði þó komið honum þetta áleiðis og beinlínis tekizt að gera meginþorra þm. að fíflum. Að því var m. a. horfið að reka sósíalista úr félögum, sem þeir voru ekki í. Ísleifur Högnason, sem þá var 4. landsk. þm., var rekinn úr félagi norrænna þm., sem hann hafði aldrei verið í og vildi ekki í vera. Með þessum og þvílíkum vopnum var lengi barizt fyrir útrýmingu Sósfl. En vopnin reyndust bitlaus, þegar á leið. Það kom í ljós, að með Finnagaldri og slíku næst ekki til lengdar vald yfir þjóð, nema hún sé bæði illa gefin og menningarsnauð. Þess vegna var stofnað til róttækrar baráttu gegn skynseminni og íslenzkri menningu, svo að einhvern tíma síðar yrði hægt að æra þjóðina betur og sveigja til hlýðni við Hriflumennskuna. Þá var farið að rjála við skólalög. Í framhaldsskólum alþýðu átti að banna að kenna erlendar tungur, því að hver gat vitað, nema lestur bóka á Norðurlandatungum eða jafnvel ensku og þýzku gæti örvað sannleiksást, gefið alþýðu gullkorn erlendra snillinga og magnað uppreisnaranda fólksins? Því varð að afstýra. En smátt og smátt fóru þm. að sjá, hvert þjóðfíflið var að leiða þá. Þeir fóru að tína tölunni í lest hans. En hann var ekki af baki dottinn. Allt í einu sá hann nýtt tækifæri. Þegar átti að reyna að gera Íslendingasögur að almenningseign, þótti honum birtast ný opinberun, þetta gat hann notað til að æra þm. frá ráði og rænu. Það heppnaðist. Ég veit, að þm. skilja þetta ekki, en þetta var samt það, sem þjóðfíflinu heppnaðist, því að þrautseigur er hann, það má hann eiga. Í fyrra gekk honum allvel í þeim málum, sem þessi þáltill. varðar, en nú þegar má sjá, að þm. eru ekki einarðir að fylgja honum. Þm. V.-Sk. (SvbH) er svo vanur leikari, að hann getur leikið allt, en það eru hinir flm. till. ekki. 2. þm. Rang. (IngJ) er týndur héðan, líklega kominn austur yfir fjall, en 1. þm. Rang., þrekmennið, stendur einn eftir á hólminum og berst af móði og man þó ekki lengur, hvernig hann átti að leika til þess að geta verið sjálfum sér samkvæmur, „fellur út úr rullunni“ eins og sumir mundu segja um hann. Því hefur verið haldið fram, að þessari till. og þessum áróðri væri ætlað að skaða ákveðinn útgefanda. Þetta held ég sé rangt. Það er svo mikið aukaatriði, að ekki tekur að nefna það, hvort H. K. L. eða Ragnar í Smára, sá margumtalaði maður, tapi einhverju á útgáfu bókar eða græði. Þeir mega hvort sem vill fyrir mér. Ég er þeirrar skoðunar, að útgáfa Laxdælu hafi tekizt illa, ekki náð tilgangi sínum, en það er ekki næg ástæða til að banna, að þeim tilgangi megi ná með öðrum útgáfum við yngstu lesenda hæfi, sem allra vönduðustum. Mistök í útgáfu drepa ekki Laxdælu, - fremur en léleg útgáfa Bólu-Hjálmarsljóða drepur þau, þótt Jónas Jónsson hafi þar far ið höndum um og skrifað hneykslanlegan formála til að sýna Hjálmar í þeirri mynd, sem honum þóknast. Af ljóðum Jónasar Hallgrímssonar hefur verið gefin út ákaflega óheppileg útgáfa með ævisögu, sem kallaði fram á varir skálds þessa alkunnu vísu: Íslenzku skáldin ástmey svipt oftlega súpa á glasi, lognast svo út af lítils virt í lífsins argaþrasi. Um þeirra leiði er ekkert hirt, allt fer á kaf í grasi. Síðast er þeirra saga birt, samin af Matthíasi. En útgáfur og ævisögur geta verið útgefendum til leiðinda og vamms, og snilldarverkin standa jafngóð eftir. Ég spurði hv. flm. spurninga, sem hann hefur ekki svarað. Hvers vegna krefjast þeir ekki, að Passíusálmar Hallgríms Péturssonar séu friðlýstir þannig, að þeir megi ekki koma fyrir alþýðu augu nema með réttritun hans sjálfs? Eiginhandarrit hans eru þó til, en ekki höfunda Íslendingasagna. Er það ekki að troða verk Hallgríms í sorpið að gefa þau út með nútíðarstafsetningu? Ég held raunar ekki, og veraldleg kvæði Hallgríms ætti að gera aðgengileg hverju skólabarni, því að þar er margt spaklegt fólgið. Fyrstu nýjatestamentisþýðingu okkar gerði Oddur Gottskálksson af mikilli snilld. Margar setningar hans eru enn lítt breyttar í biblíuútgáfum okkar, svo sem hin frægu orð í 13. kapítula Korintubréfsins um hinn hljómandi málm og hvellandi bjöllu. Hví má gefa út nýjatestamenti á Íslandi án þess að fylgja þá nákvæmlega stafsetningu, setningaskipun og orðfæri þessa snillings? Og hví má gefa út gamlatestamentið án þess að fylgja nákvæmlega stafsetningu, setningaskipun og orðavali Guðbrands Þorlákssonar, þess ágæta meistara íslenzkrar tungu? Ef lærisveinar hv. þm. S.Þ., mennirnir með bókmenntaástina, væru sjálfum sér samkvæmir, flyttu þeir nú till. um að banna allar útgáfur þessara rita og fjölmargra annarra í búningi, sem nútíðarlesendum hæfir, leyfa þær aðeins í sama búningi og þær höfðu í fyrstu. En samkvæmnina vantar, enda er fjarri því, að hv. 1. þm. Rang. hafi löngun til að berjast gegn íslenzkri menningu. Það er ekki heldur viljaverk, þegar prýðilegustu þm. leika hlutverk fífla. Það er dapurlegt, þegar einn maður getur komið því til leiðar, sem vitandi vits berst gegn andlegri heilbrigði og þjóðarmenningu. Það finna þm. og vilja ekki svara til saka, ganga út, ef á þetta er minnzt. Tómu stólarnir hérna vitna fyrir hönd þessara hv. þm., sem blygðast sín fyrir að hafa látið gerast að fíflum og ganga nú út. Sú venja hófst, þegar þm. S.-Þ. hóf baráttu sína gegn Sósfl., að þm. gengu út til að heyra ekki ræður sósíalista, til að þurfa ekki að horfast í augu við þá, sem þeir sögðust í yfirlýsingunni frægu vera ofgóðir til að sitja með á þingi, en í rauninni skömmuðust þeir sín fyrir að vera fífl.  (Forseti (JJós) hringir: Ég vil biðja þm. að stilla orðum sínum í hóf, get ekki unað því, að þm. séu kallaðir fífl í annarri hverri setningu.)  Ég þakka forseta þessa undirstrikun, sem hann hafur gefið orðum mínum. Þessir hv. þm. gengu út, af því að þeir vildu ekki standa fyrir máli síma, treystust ekki til þess, eins og þeir höfðu búið sér í haginn. Þegar þm. bera fram till., sem getur ekki aflað þeim nema háðs og spotts, þá hverfa þeir úr deildinni, það er þeirra viðurkenning á slökum málstað. Þó að ég viti, að í nótt muni meiri hl. þm. rétta upp hendur með till., sem þm. S.-Þ. hefur sagt þeim að samþykkja, eru þeir farnir að finna, að þeir eru á rangri braut. Þeir vita, að áður en langir tímar líða, munu Íslendingar veita fornritunum verðugan sess og búa þau vel í hendur almenningi. Við förum að dæmi Breta, sem hafa gert ágætar útgáfur og stytta texta snjöllustu rita sinna frá fyrri öldum handa barnaskólanemendum. Við förum að dæmi Þjóðverja, sem hafa gefið út handhægar smáútgáfur snillinga sinna til nota fyrir unglinga og í barnaskólum. Það er augljóst, að í staðinn fyrir lesbækur þær, sem stjórn ríkisútgáfu námsbóka réttir að 8–9 ára gömlum börnum og virðast miðast við það að gera þau leið á öllum lestri og menningarstarfi, eiga þau að fá fallegar útgáfur aðalkaflanna úr Laxdælu, Njálu, Eglu o.fl. snilldarrita okkar, prýddar og litaðar fögrum myndum. Þá mun það sannast, að börn okkar unna Íslendinga sögunum, lesa þær og skilja. Jafnframt verða til útgáfur handa fullorðnum, þar sem engu er sleppt né breytt, en nútímastafsetning höfð. Í þriðja lagi verða útgáfur handa fræðimönnum með fornri stafsetningu og fræðilegum formálum eftir menn eins og Sigurð Nordal, þótt hann sé nú talinn hafa þá viðleitni helzta að draga sögurnar ofan í sorpið. Ljóðskáld okkar og tónskáld eiga eftir að skapa ódauðleg verk úr Íslendingasögum. Svo mjög sem ég hlakka til að sjá börnin lesa sögurnar, hlakka ég mest til að koma inn í söngleikhús, þar sem snillingar framtíðarinnar eiga eftir að túlka hugsanir söguhetjanna, færa þær í nýtt form, sem fjöldinn skilur. Við eigum eftir að eignast málverk af skilnaði Kolskeggs og Gunnars og fleiri minnisstæðum atburðum sagnanna. Og ekki mundi þar við sitja. Myndhöggvarar kæmu einnig fram á sjónarsviðið og festu sögurnar í málm og stein. Menningarfjandskapur Jónasar Jónssonar mun líða undir lok, en íslenzk menning mun lifa, og sögurnar munu lifa. Þær munu verða eign íslenzku þjóðarinnar, hvers mannsbarns, þó að Alþ. geri í nótt og kannske oft síðar einhverjar veikar tilraunir til að fela þessar bækur fyrir þjóðinni. Það er að draga af Finnagaldursmönnunum. Ég sé hæstv. dómsmrh. koma inn í d. Heiður sé þeim mönnum, sem hugsa eins og hann. Orð hans í dag voru mælt af viti og viðsýni, eins og vænta mátti af slíkum manni. Það er von mín, að hriflumennskan hverfi úr þjóðfélaginu, en aðeins víðsýnir menn og hæstv. dómsmrh. megi á hverjum tíma sitja við völd. Ég hef leyft mér að bera fram till. til rökst. dagskrár, og ég vil gefa hv. þm. tækifæri til að þvo smánarblett af Alþ. með því að samþ. hana.



Herra forseti. - Ég er víst búinn að tala mig dauðan og lofa hæstv. forseta að vera stuttorður. Ég hef aldrei heyrt eins skemmtilega vitleysu eins og ræðu hv. síðasta ræðumanns. Ef maður hefði ekki vitað, hvað hann var að tala um, hefði verið erfitt að skilja það. Okkur, sem stöndum að þáltill., kallaði hann fjendur menningarinnar, en till. er einmitt um að koma út eins vandaðri útgáfu af Njálu og frekast er kostur á, sem á að fara inn á fjölda íslenzkra heimila. Þetta er allur fjandskapurinn við íslenzka menningu. Þetta er okkar sekt. Nei, það er ekki af þessu, sem hv. þm. hefur reiðzt, heldur af hinu, að hann og hans flokksmenn eru búnir að vinna sér fyrirlitningu og skömm hjá fjölda þm. og mönnum utan þings. Því hefur verið lýst í dag, hvernig Laxdælu hefur verið misþyrmt. Það hafa verið færð fram ummæli þeirra manna í landi okkar, sem færastir eru að dæma um þessa hluti. Það er í þessu, sem svívirðingin liggur. Við getum ekki bannað útgáfu Halldórs Laxness á Njálu, en það, hvernig sá snjalli maður fór með Laxdælu, átti að verða til þess, að hann fengi ekki að fara höndum um fleiri Íslendingasögur. Þessir menn eru að tala um að prýða Íslendingasögurnar með listaverkum. Ég hef hér hjá mér myndir, sem áttu að koma í Laxdælu, og ég held, að allir séu sammála um, að það séu hreinustu skrípamyndir. Það er raunalegt, að þetta skuli koma fyrir jafnsnjallan mann og góðan rithöfund og Halldór Kiljan Laxness að láta hafa sig til að gera slíkt verk. Reiði sósíalistanna stafar af því einu, að þeir bjuggust við, að þetta yrði gróðafyrirtæki, það var gert til þess að græða á því -, en ef þjóðin fær nýja og vandaða útgáfu af Njálu, skerðist gróðinn. Hv. síðasti ræðumaður sagði, að þegar hann sem drengur hefði lesið Njálu, hefði hann skilið hana vel. Ég held, að hvert barn skilji hana sér til fulls gagns. En í kvöld segir hann, að nú eigi að þýða Njálu á íslenzku. Ég efa ekki, að Halldór Kiljan Laxness sé góður í íslenzku, en ég veit, að hann fer þar ekki fram úr höfundi Njálssögu. Það hefur verið minnzt á fjandskap gegn fornritaútgáfunni. Hvað er þá útgáfa Halldórs Kiljans Laxness? Ég gat um það í dag, að till. okkar væri gerð með fullu samþykki form. Hins íslenzka fornritafélags, og að svo væri ástatt um Njálu, að það hefði átt að gefa hana út nú um nokkurn tíma, en ekki verið hægt, af því að ekki væri hægt að ná heim handritum frá Khöfn. Hins vegar er Fornritaútgáfan í 1600.–1700 eintökum og nær ekki nema til lítils hluta þjóðarinnar. Það er alltaf verið að tala um, að það verði að breyta stafsetningunni á fornritunum. Ég hef ekkert haft á móti því, það er smekksatriði og skiptir kannske ekki miklu máli. En það, sem ég vítti, var, að misþyrmt væri efni, formi og innihaldi sagnanna. Fornritin yrðu þá ekki lengi þau listaverk, sem þau eru, heldur á að draga þau niður í sorpið eins og stendur í grg. Það var gaman að hlusta á, hvernig hv. síðasti ræðumaður hefur lesið grg. eins og viss persóna les biblíuna: Öllu snúið öfugt þó aftur og fram í hundamó. Hv. þm. Siglf. var á allt annarri skoðun. Það væri ekki verið að skemma fyrir fornritaútgáfunni, nei, sósíalistum. Ég hef yfirleitt ekki vitað það fyrr en í dag, að svona náið samband væri á milli Sósfl. og þessarar útgáfustarfsemi. Ég hef ekki vitað annan eins skollaleik og þessar umr., því að við flm. viljum gera það sama sem sósíalistar segjast vilja gera: að koma út vandaðri almenningsútgáfu af Njálu, og það verður gert.

Forseti (JJós): Umr. hafa nú staðið lengi, og ég vænti ekki, að frekari umr. hafi mikla þýðingu. Ég mun því takmarka ræðutíma dm. svo, að hver fái ekki nema 5 mín. til umráða, sbr. 37. gr. þingskapa.

Ég mótmæli.

Það stoða engin mótmæli, því að það eru ekki ólög, sem ég mæli.



Þó að margt bendi til þess, að ýmsir menn vilji takmarka ritfrelsi, er enginn réttur til að takmarka málfrelsi hér, nema umr. dragist úr hófi fram. Málið hefur ekki farið til n., en hv. flm. gekk alveg framhjá því að ræða brtt. mína og þar með sýna fram á, að með hans þáltill. yrði betur vandað til útgáfu Njálu en með brtt. minni. Það er gleymska, sem kemur sér vel fyrir hv. flm. Það hefði verið gaman að heyra, hvað helzt mælti með því að fara að hroða af útgáfu nú. Hv. flm. bar engin rök fram og reyndi ekki að mótmæla því, að rétt væri það, sem ég gat upp á um tilgang þáltill. Formaður Framsfl. vill nefnilega ekki láta útgáfu með formála eftir Sigurð Nordal fara inn á hvert heimili á landinu. Ef menn vilja, að Njála sé gefin út, er ekki til betra tækifæri en útgáfa fornritafélagsins með formála eftir Sigurð Nordal. Ef hún væri svo prýdd listrænum myndum, væri hér um hreinustu perlu að ræða í íslenzkri útgáfustarfsemi. En hv. flm. hafa engan áhuga á slíku, en vilja heldur hroða af einhverri útgáfu nú þegar. Í grg. stendur, að þetta eigi að vera vönduð heimilisútgáfa. Hún getur t.d. verið með formála eftir Jónas Jónsson og álíka vandað til hennar og var um Einar Benediktsson um árið. Það er hart, ef menn, sem eru riðnir við þjófnað um ritverk, eiga að fara ráða í menningarmálum Íslendinga. Flm. var að tala um, að það væri erfitt að koma út vandaðri útgáfu af Njálu í ár vegna handrita, sem lægju í Khöfn og ekki væri hægt að ná hingað heim. Samt álítur hann, að það eigi að fara að ráðast í að drífa af útgáfu nú, þó að hann líti svo á, að ekki megi breyta stafkrók og hafi ekkert handrit. Ætla þeir þá að prenta upp þá útgáfu, sem nóg er til af? Ég vona, þó að lítill tími gefist til að ræða brtt. mína, að það muni koma í ljós við atkvgr., að þm. vilji heldur vandaða útgáfu með formála Sigurðar Nordals en óvandaða útgáfu með formála Jónasar Jónssonar.

Áki Jakobsson Hv. flm., 1. þm. Rang., endaði ræðu sína á því, að ég hefði upplýst í dag, að með þessari þáltill. væru flm. að skaða Sósfl. Þetta er ekki rétt, enda hlustaði hann ekki á ræðu mína, heldur var það hv. þm. V.-Sk., sem tók upp orð mín rangfærð. Ég sagði, að sá ofsi og þau rökþrot, sem fram kæmu í þessu máli, sýndu, að flm. teldu sig vera að skaða Halldór Kiljan Laxness og Sósfl. En við erum ekki hræddir við þetta. Ef flm. skaða nokkurn, þá skaða þeir sjálfa sig, og auðvitað þjóðina, ef þeir ætla að fara að loka fyrir henni Íslendingasögunum. Það líða ekki mörg ár, fyrr en þeir verða taldir upp til almenns athlægis fyrir kjánaskap sinn að miða allt við danska fræðimenn á miðri 19. öld. Það er eftirtektarvert, að hv. þm. V.-Sk., sem er orðinn vanur að spinna lopann, enda er það hans aðalatvinna, skuli hafa kosið að mæta ekki á þessum fundi. Hann hefur fundið það, hve hæpinn málstaður hans var. Það hafa engin rök komið fram fyrir því, að Laxdælu í útgáfu Halldórs Laxness sé á nokkurn hátt misþyrmt. Þar er nokkrum setningum og ættartölum sleppt, og allt bendir til, að flm., sem hæst tala hér, hafi alls ekki lesið þessa útgáfu. Það vakir ekki fyrir flm. að stofna til verulega vandaðrar útgáfu af Njálu, heldur að hindra hina vönduðu útgáfu. fornritafélagsins og alþýðuútgáfu Halldórs Kiljans Laxness. Fyrir þeim vakir ekkert annað heldur en það að reyna að fylla hillur af bók, sem að vísu bæri nafnið Njála og væri annaðhvort uppprentun á því riti, sem er til nú í bókabúðum á 12 kr., eða þá bara skemmd frá því, sem Njála er nú, því að það er enginn tími til þess að ganga betur frá henni en gert hefur verið í þeirri útgáfu, sem til er nú, ef bókin á að geta komið út á þeim tíma, sem til er tekið í þessari þáltill. Það á bara að framkvæma þessa útgáfu til þess, ef verða mætti, að hindra það, að menn kaupi þá vönduðu útgáfu af Njálu, sem fyrir liggur að gefa út. Ég álit, að með þessu móti séu þeir að vinna skemmdarverk menningarlega séð. Og það getur vel verið, að þeir komi því fram. Þó hefur hæstv. menntmrh. verið svo viðsýnn, og á þakkir skilið fyrir það, að hann hefur tekið fram fyrir hendurnar á þessum skammsýnu mönnum og veitt leyfi til þessarar vönduðu útgáfu. En við eigum það samt á hættu, ef við fáum skammsýnni menntmrh. en nú er við völd, að þessar vitlausu heimildir, sem lögfestar voru í fyrra snertandi útgáfu fornritanna, verði notaðar til hins ýtrasta.



Ég þakka hæstv. forseta fyrir það, að hann hefur gefið pláss fyrir stutta aths. Ég er ósammála úrskurði hans um ræðutíma, því að þessar umr. mega ekki kallast að hafa orðið langar úr hófi fram, þar sem málinu hefur ekki verið vísað til n. Og sú meðferð er óviðkunnanleg, þegar um svo merkilegt mál er að ræða eins og útgáfu fornritanna. Þess vegna hefði hæstv. for seti átt að vera frjálslyndari og leyfa okkur að tala nokkuð fram eftir nóttu. Ég ætla að bera fram fyrir spurn til hv. 1. þm. Rang.

Ég er dauður.

Það er ekki, hv. flm. Hv. 1. þm. Rang. er ekki dauður, af því að hann er flm. málsins.

Hann vill vera dauður.

Ég skil það vel. Þessi hv. þm. hefur upplýst það, að ekki væri hægt að gefa út að svo stöddu útgáfu af Njálu eftir vandaðasta handriti, sem til er af henni, af því að það er úti í Khöfn. Hvaða handrit er það, sem á að fara eftir við útgáfu Njálu hans? Þetta handrit í Khöfn mun vera álitið nákvæmasta og bezta handritið af Njálu, og því verður ekki náð. Til hvers ætlar þá hv. þm. að grípa við þessa vönduðu útgáfu? Á að prenta orðrétt útgáfu Valdimars Ásmundssonar, sem hér liggja mörg hundruð eintök af í landinu og kostar 12 kr.? Nú hefur það verið upplýst undir umr., að flm. líta svo á, að þessi þáltill. sé aðeins liður í baráttunni gegn því, að Íslendingasögurnar komi út á nútíma stafsetningu. Nú vil ég biðja hv. 1. þm. Rang. að skýra það fyrir mér og öðrum ófróðum, að hverju leyti þjóðinni stafi hætta af því að gefa Íslendingasögurnar út á nútíma stafsetningu. Þessum hv. þm. hefur láðst það enn sem komið er. Það væri gaman að því.

Það væri ekkert gaman að því.

Úr því að það er menningarleg nauðsyn að hans áliti að hindra, að Íslendingasögurnar séu gefnar út á nútímastafsetningu, því gildir þá ekki sama um ljóð sr. Hallgríms Péturssonar og biblíuna og aðrar bækur, sem hafa verið skrifaðar fyrir mörgum öldum á íslenzkri tungu, en hafa fólgið í sér það menningargildi, að þær lifa til þessa dags og hafa verið gefnar út í breyttum útgáfum þannig, að þær hafa verið færðar til nútímamáls og stafsetningar? Ég veit, að þessi elskhugi íslenzkra bókmennta mun nú skýra þetta vel og rækilega fyrir okkur fáfróðum mönnum. Ég skal svo vera svo hlýðinn og góður við hæstv. forseta að sleppa því að segja margt það, sem ósagt er og hefði þurft að vera sagt, aðeins ef ég fæ svar við þessum spurningum: 1. Hvaða handrit á að hafa til grundvallar hinnar vönduðu útgáfu af Njálu, sem hinn mikli unnandi bókmennta, hv. 1. þm. Rang., er að berjast fyrir, að komi út? 2. Hvaða hætta stafar þjóðinni af því að gefa fornsögurnar út á nútímastafsetningu? Hvers vegna berst hv. 1. þm. Rang. ekki fyrir því, að aðrar bækur, sem líkt stendur á um, sæti þeim sömu örlögum, að bannað sé að gefa þær út á nútímastafsetningu?

Flm. (HelgJ): Ég er nú svo oft í dag búinn að gefa skilgreiningu á því, sem þessi hv. þm., sem síðast talaði, skilur ekki, að mér er stafsetningin ekkert aðalatriði í þessu sambandi. Ég sagði, að það væri smekkurinn, sem réði mestu um það, hvaða stafsetning væri notuð á hverjum síma. En ég lagði áherzlu á, að ekki væri brenglað efni fornsagnanna með því að fella úr orð og skipta um orð og nota önnur orð og orðasambönd. Það var það, sem ég vitti.

Það má þá gefa Njálu út með nútímastafsetningu?

Það hefur aldrei verið nein deila um það, heldur um hitt, hvort eigi að breyta um orðaröð og sleppa úr sögunum. Ég er líka búinn að gefa skýringar á því áður í dag, að fornritaútgáfan væri hávísindalegt starf og að nauðsynlegt væri í því starfi að ná sem flestu, sem hægt er að ná í þeim hlutum. Og til þess þarf að hafa öll þau handrit við höndina af Njálu, sem hægt er, því að það eru til mörg handrit af Njálu. En ég ræð því ekki, hvaða handrit er notað. Ég á ekki að sjá um útgáfuna. En ég vil spyr ja: Hvaða handrit ætlar Halldór Kiljan Laxness að nota?

Það veit ég ekki.

Hann vogar sér að gefa út Njálu, þó að vanti þetta handrit, sem hv. 8. þm. Reykv. (SigfS) var að tala um, að væri bezt og væri í Khöfn.  (Raddir af þingbekkjum: Hvaða handrit á að nota? - Forseti: Ég vil biðja hv. þm. að lofa hv. ræðumanni að tala í næði. - SigfS: Vill þá hv. þm. vera með till. um að gefa út Njálu með nútímastafsetningu?)  Ég mun vera með þeirri till., ef hún kemur fram sjálfstæð. Ég er ekki á móti því að hafa þrjár útgáfur af Njálu. Ef hún verður borin upp sjálfstæð, þá mun ég verða með henni.



Herra forseti. - Mér þykir komið í heldur óvænt efni fyrir hv. flm. þessarar þáltill. Hv. 1. þm. Rang. var að sleppa orðinu nú um það, að hann sagði, að það væri engin deila um það að gefa Íslendingasögur út með nútímastafsetningu  „Þegar það var hljóðbært árið 1941, að í ráði væri að gefa út Laxdælu með nútímastafsetningu, eins og það var orðað, risu um það háværar deilur í blöðum og manna á milli. Flestir fordæmdu þetta tiltæki ....“ Þessir hv. þm., sem byrja með því að lýsa yfir, að það hafi komið fram þessi ódæma tilhneiging til þess að gefa út Íslendingasögur með nútímastafsetningu og slíkt hafi valdið háværum deilum í blöðum og manna á milli, - það er skemmtilegt, að þeir lykta nú með þeirri yfirlýsingu, að það nái ekki nokkurri átt að deila um það, þó að þessar sögur komi út á nútímastafsetningu. Mér finnst afar ánægjulegt, að hv. 1. þm. Rang. tali sem allra oftast í þessu máli héðan af. En hann gleymdi alveg að geta um það, sem hann var spurður um viðvíkjandi stafsetningunni að öðru leyti, svo sem hvers vegna ekki bæri að gefa Passíusálmana út með hollenzkri stafsetningu. En um það er kannske einskis að sakna, því að hann er búinn að fara gersamlega kringum sjálfan sig í þessu stafsetningaratriði. Ég vona, að hv. flm. greiði atkv. með till. frá mér um að gefa út vandaða útgáfu af Njálu.