Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. þessarar hv. d. hefur á fundum sínum fjallað um frv. það, sem hér liggur fyrir. Frv. þetta var sent öllum viðskiptabönkum hér í höfuðborginni og leitað umsagnar þeirra, og hafa bankastjórnir allra þeirra svarað og þær eru sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. Frv. þetta er flutt að tilhlutan Seðlabanka Íslands, og samkv. beiðni Seðlabankans hefur viðskrn. komið á framfæri við fjh: og viðskn. smábreytingu, sem n. hefur tekið upp og flutt sem sína till. á sérstöku þskj. Efni þessa frv. er í fáum orðum sagt það, að hætt skuli að slá mynt með lægra gildi en krónu. Rökin fyrir þeirri lagabreyt., sem hér er lagt til, að gerð verði, eru m.a. þau, að það er í mjög vaxandi mæli, að heil króna er almennt notuð sem lægsta eining kröfu, reiknings eða verðlagningar. Tíeyringur er orðinn svo lítils virði, að fólk er almennt hætt að nota eða hirða um hann. Hins vegar er það svo, að meðan tíeyringurinn er lögeyrir í allar greiðslur, er Seðlabankanum skylt að halda áfram sláttu þessarar myntar, þótt kostnaður við sláttu hvers tíeyrings kosti nær fjórfalt verðgildi hans. Enda þótt sláttu tíeyringa og 50 aura peninga verði hætt, þykir ekki fært að afnema aura sem einingu í gjaldmiðlinum. Þó má segja, að allt mæli með því, að krónan verði lægsta einingin, bæði reikningslega og greiðslulega, og að ekki sé gerður á munur, hvort greitt er í reiðufé eða t.d. með ávísun á bankareikninga. Þótt þetta frv. verði að lögum, mega einstakir liðir vera í aurum, en samtala reiknings skal ávallt sléttuð út miðað við lægstu slegna einingu, þ.e. krónu samkv. þessu frv. Brtt. sú, sem n. flytur, er tæknilegs eðlis, því að tölvutæknin lætur ekki að sér hæða hér frekar en annars staðar. Ástæðan er sú, sem fram kemur í bréfi frá viðskrn., að ef 50 aurum eða lægri upphæð er sleppt, eins og það er orðað upphaflega í frv., þyrfti að breyta öllum forskriftum, sem til eru hér á landi, og tölvunotendur mundu ekki geta notfært sér sjálfkrafa upphækkun á alþjóðlegum forskriftum eða stjórnforskriftum. En ef 50 aurar eða hærri fjárhæð er hækkuð, koma þessar forskriftir allar að fullum notum. Breyt. er sem sagt sú frá því, sem frv. gerir ráð fyrir, að 50 aurar og hærri upphæð skal hækka, í stað þess að frv. gerir upphaflega ráð fyrir, að 50 aurum og lægri upphæð verði sleppt. N. hefur orðið sammála um að verða við þessum tilmælum viðskrn. að flytja brtt., og að henni samþykktri mælir n. einróma með samþykkt frv.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Á þskj. 500 hef ég lagt fram brtt. við þetta frv. um, að þar bætist við nýr stafi., sem hljóði svo: „Til Siglufjarðarkaupstaðar vegna virkjunar í Fljótaá 75 millj. kr.“ - Og í annan stað, að heildarupphæðin breytist í samræmi við þetta. Um þessa brtt. vil ég fara örfáum orðum. Ég hef áður lýst því yfir hér í hv. þd., að ég mundi fyrir mitt leyti vilja á það fallast, að heimila viðbótarvirkjun í Fljótaá, ef eftir því yrði óskað af bæjarstjórn Siglufjarðar, og bæjarstjórnin óskaði slíkrar heimildar 20. febr. 1974. Þarna er um að ræða 1600 kw. viðbótarvirkjun, og samkv. orkul. hefur ráðh. heimild til þess að leyfa slíkt án þess að leggja það sérstaklega fyrir Alþ. Hins vegar þarf, ef í þetta á að ráðast nú þegar, eins og nauðsynlegt er, að tryggja fjármagn til þessara framkvæmda, og þess vegna er þessi brtt. flutt. Samkv. niðurstöðum rannsókna hækkar orkuvinnslugeta vatnsaflsstöðvanna í Fljótaá um 8 gwst. á ári með tilkomu þeirrar nývirkjunar, sem hér er um að ræða. Þessi tala felur í sér þá aukningu á orkuvinnslugetu núverandi Skeiðsfossvirkjunar, sem af nývirkjuninni leiðir, enda er rétt að telja henni til tekna alla þá viðbótarorkuvinnslugetu, sem leiðir af tilkomu hennar, án tillits til þess, hvar sú aukning kemur fram. Svo er að sjá sem ekki fylgi nein náttúruspjöll þessari virkjun, og hefur náttúruverndarnefnd héraðsins gefið okkur yfirlýsingu um það. Þó hefur málið ekki enn komið til afgreiðslu hjá náttúruverndarráði, en það verður væntanlega mjög bráðlega, þar eð ráðið hefur fengið þetta mál til meðferðar. Í grg. rafveitustjóra eru áhrif virkjunarinnar á laxveiði Fljótaár talin vera engin. Það kemur ekki fram, að þetta hafi beinlínis verið kannað, þó að vel megi vera, að það hafi verið gert, en aths. um þetta atriði koma væntanlega fram, þegar virkjunin verður auglýst, - það er raunar þegar búið að auglýsa hana, - svo fremi hún verði talin hafa einhver áhrif á laxveiðar. Samkv. endurskoðaðri kostnaðaráætlun er stofnkostnaður við þessa virkjun rúmar 105 millj. kr. á verðlagi í byrjun þessa árs, og við árskostnað miðað við 10% stofnkostnað yrði orkukostnaður við fulla nýtingu orkuvinnslugetunnar 1.32 kr. á kwst. við stöðvarvegg. Þarna er, eins og menn heyra, ekki um ódýra raforku að ræða frá vatnsaflsstöð að vera, en kostnaður hennar er þó miklum mun lægri en breytilegur kostnaður við dísilorkuvinnslu, hvað þá heildarkostnaður slíkrar orkuvinnslu. Orkuþörfin á Norðurlandi vex nú mjög ört, eins og menn vita, ekki hvað síst vegna aukinnar húshitunar með raforku. Þess vegna nýtist vinnslugeta þessarar virkjunar mjög fljótt, ef hún er tengd við aðra hluta Norðurlands. Kostnaður við þá tengingu er ekki meðtalinn í þeim áætlunartölum, sem ég hef getið hér um, en hins vegar þarf að framkvæma þessa tengingu, jafnvel þótt engin ný virkjun sé gerð við Fljótaá. Eftir að samtenging Norðurl. e. og Norðurl. v. er komin á, virðist heppilegast að tengja Skeiðsfosssvæðið við Eyjafjörð með línu frá Dalvík um Ólafsfjörð að Skeiðsfossvirkjun. Sú lína leysir þá jafnframt flutningsþörfina frá virkjunum til Ólafsfjarðar, en núv. lína þar á milli er ófullnægjandi. Rétt er að hanna þessa línu með það fyrir augum, að hún verði liður í víðtækara flutningakerfi á þessum slóðum síðar. Talið hefur verið, að ljúka megi virkjun þeirri í Fljótaá, sem hér um ræðir, á tiltölulega mjög skömmum tíma, mun skemmri tíma en það tekur að afla Norðurlandi raforku til lengri framtíðar, og þetta er að sjálfsögðu meginkostur þessarar virkjunar og fullkomin réttlæting hennar þrátt fyrir hátt kostnaðarverð. Það liggur fyrir, að það er hægt að fá sæmilega hagstæð lán til þessarar framkvæmdar hjá þeim, sem selja vélar og búnað erlendis, og gætu þau lán numið um 30 millj. kr., en sú lántökuheimild, sem hér er farið fram á, nemur þá mismuninum eða um 75 millj. kr. Ég vil svo geta þess, eins og menn hafa veitt athygli, að í þessum lántökuheimildum er einnig gert ráð fyrir framkvæmdum varðandi Smyrlabjargaárvirkjun, - miðlunarframkvæmdum, sem geta aukið framleiðslugetu þeirrar virkjunar nokkuð, og er áætlað, að hægt sé að ljúka þeim framkvæmdum á þessu sumri, og á sama hátt er til þess vonast, að hægt sé að framkvæma þessa stækkun á virkjun í Fljótaá á þessu ári.



Herra forseti. Fjh: og viðskn, hefur haft til athugunar frv. til l. um lántökuheimildir erlendis, en frv. þetta veitir fjmrh. heimild fyrir hönd ríkissjóðs til að taka erlent lán að jafnvirði allt að 494 millj. kr. Samkv. fskj. því, sem fylgir frv., er gerð grein fyrir lánsfjáröflun, bæði innlendri og erlendri, til opinberra framkvæmda á árinu 1974 og hún borin saman við lánsfjáröflun á s.l. ári. Hin innlenda fjáröflun er fólgin í því, að fyrir endurgreiðslur erlendra spariskírteinalána, útgáfu spariskírteina og útgáfu happdrættisskuldabréfa er áætlað, að fáist 1405 mill,j. kr., sem er nánar sundurliðað í fskj. Þessum 1405 millj. er ætlað að verja í fyrsta lagi til Skeiðarársandsframkvæmda 400 millj., til Rafmagnsveitna ríkisins 439 millj., til stofnlínu milli Norður- og Suðurlands 200 millj., til sveitarafvæðingar 110 millj., til vega á vegáætlun 100 millj., til Hafnarfjarðarvegar 80 millj. til hafnarframkvæmda í Þorlákshöfn, Grindavík og Höfn í Hornafirði 20 millj. og til endurlána í sambandi við hafnarframkvæmdir 56 millj., en samanlagt gerir þetta 1405 millj. kr. Ef svo aftur á móti er litið á erlendu fjármögnunina, þá er þar fyrst til að taka 18 millj. kr. lánsfjármögnun til landshafna. Í öðru lagi er viðbótarfjármögnun til Rafmagnsveitna ríkisins, til viðbótar þeim 439 millj., sem koma af innlendri fjármögnun, þ.e.a.s. 159 millj. Til Landsvirkjunar er útvegað af erlendri fjármögnun 100 millj. og til stofnlinunnar, svokallaðrar byggðalínu, 100 millj. Í n. var nokkuð rætt um fjárveitingar til orkurannsókna, en þær nema samtals 127 millj. kr., og einnig var rætt um svokallaða byggðalínu. Vegna þess að ekki er gerð grein fyrir þessum kostnaðarliðum í frv. eða grg., sem því fylgir, þykir mér rétt að gera hér grein fyrir því, t hverju þessar fjárveitingar til orkurannsókna að upphæð 127 millj. eru fólgnar, en orkumálastjóri gaf upplýsingar um það á sérstökum fundi, sem n. átti með honum. Orkurannsóknir þessar skiptast í 5 liði. Í fyrsta lagi er þar um að ræða áætlanir um rafhitun að upphæð 2 millj., línurannsóknir 5 millj., virkjunarrannsóknir á Norðurl. v. 4 millj. og svo sérstakar hækkanir á rekstrarútgjöldum við raforkurannsóknir 6.2 millj., eða samanlagt 17.2 millj. Jarðhitarannsóknir eru eftirtaldar: Það eru boranir í Svartsengi 13.6 millj. og aðrar framkvæmdir í Svartsengi 2 millj., boranir við Kröflu 24 millj., forhönnun við Kröflu 10 millj. og frumáætlanir um hitaveitulagnir 3 millj. og því til viðbótar aukin rekstrarútgjöld við jarðhitarannsóknir umfram það, sem fjárlög gerðu ráð fyrir að upphæð 2.6 millj. Samanlagt gera þetta 55.2 millj. kr. Í þriðja lagi er um að ræða aukin rekstrarkostnað við hagdeild Orkustofnunarinnar að upphæð 1.6 millj., í fjórða lagi kaup á jarðborum að upphæð 47 millj. og í fimmta lagi jarðhitaleitarlán til sveitarfélaga að upphæð 6 millj. Samanlagt gerir þetta 127 millj. kr. Hér hafa sem sagt verið raktir þeir útgjaldaliðir, sem felast í þessum sameiginlega útgjaldalið undir heitinu orkurannsóknir, 127 millj., sem reiknað er með, að aflað verði erlends lánsfjár til. Á fundi fjh: og viðskn. var spurt allítarlega um lagningu byggðalínunnar frá orkuframleiðslusvæði Búrfells og Sigöldu til Norðurlands, og eins og ég tók fram áðan, fékk n. orkumálastjóra, Jakob Björnsson, til að veita upplýsingar um þessa línulögn, og þykir mér rétt að láta þær upplýsingar koma hér fram við 2. umr. málsins. N. fékk þær upplýsingar, að hér væri um að ræða linu, sem yrði 132 kw. að spennustyrkleika og gæti flutt allt að 50 mw. Hún yrði reist að mestu leyti á trémöstrum, en þó hugsanlega á stálmöstrum, þar sem von væri á verstu veðrum og þá einkum yfir Holtavörðuheiði. Tvær leiðir munu vera hugsanlegar í sambandi við linu þessa. Í fyrsta lagi, að línan liggi frá svonefndum Grundartanga í Hvalfirði, ef til þess kæmi, að þar yrði reist málmblendiverksmiðja, og línan frá Sigöldu til Grundartanga yrði þá að sjálfsögðu 220 kw. a.m.k., en síðan yrði þá línan 132 kw. þaðan norður yfir heiðar að Laxárvatni eða til Varmahlíðar, eftir nánari ákvörðun síðar. Gert er ráð fyrir því, að kostnaður við þessa framkvæmd verði 759 millj. samkv. nýlega gerðum áætlunum og miðað við núverandi verðlag. Annar möguleikinn er sá, að línan liggi frá Soginu norður í Lundarreykjadal austan við Þingvelli, og yrði það öllu lengri leið og yrði línan um 50 millj. kr. dýrari en sú leið, sem fyrr var nefnd. Við þetta mundu þó sparast 20 millj., af því að ekki þyrfti að byggja sérstaka spennistöð á leiðinni, eins og ella yrði gert við Grundartanga, og því yrði þessi lína um 30 millj. kr. dýrari heldur en sú, sem fyrr var nefnd eða mundi kosta 789 millj. Orkumálastjóri upplýsti, að gert væri ráð fyrir því, að hönnun yrði lokið eftir tvo mánuði, og hann taldi aðspurður, að hugsanlegir möguleikar væru á því, að línan yrði komin norður í Húnavatnssýslu haustið 1975, þótt hann að vísu tæki skýrt fram, að erfitt væri að gefa neinar öruggar yfirlýsingar um þetta atriði, og víst væri um það, að línan yrði tæplega að fullu reist leiðina alla norður í Skagafjörð fyrr en eftir 2 ár eða veturinn 1976. Í fjh.- og viðskn. komu fram allmiklar efasemdir um það, að línulögn þessi gæti borgað sig og að þetta væri hyggileg framkvæmd, og svipaðar skoðanir hafa komið fram í umr. um önnur mál hér í þinginu, m.a. í umræðum um Kröfluvirkjun. En þá hélt, ef ég man rétt, - kannske hefur það verið við eitthvert annað orkumálefni, sem sú fullyrðing kom fram, en í öllu falli var það ekki alls fyrir löngu, að hv. þm. Geir Hallgrímsson fullyrti hér í þinginu, að þessi línulögn væri óskynsamleg„ vegna þess að það væri ekki þörf á þessari línu nema rétt fram að þeim tíma, að Kröfluvirkjun yrði upp komin, og mætti vafalaust reikna það út, að það væri fjárhagslega óhagstætt að reisa linu, sem ekki ætti að nota nema í skamman tíma, og þyrfti að athuga gaumgæfilega, hvort það borgaði sig ekki að gera einhverjar allt aðrar ráðstafanir til þess að útvega rafmagn á Norðurlandi frekar en að reisa þessa linu. Í öllu falli skildi ég orð hans svo, og verður það þá leiðrétt, ef það var ekki rétt skilið. Eins og kom fram af upplýsingum orkumálastjóra, er kostnaður við þessa línulögn 800 millj. kr., og eftir þeim upplýsingum, sem ég hef aflað mér, eftir að þessar viðræður fóru fram við orkumálastjóra, má áætla, að rekstrarkostnaður og kostnaður af afkastavöxtum af línulögn af þessu tagi muni vera um 9%, þannig að reikna má út, að orkuflutningurinn þarf að skila í sparnaði milli 70 og 80 millj. kr. á ári, til þess að þessi framkvæmd standi undir kostnaðinum. Ég hef aflað mér upplýsinga um það, hvað kostnaður við að framleiða kwst. af rafmagni með olíu muni vera mikill í dag, og skv. þeim útreikningum mun það nema 4.45 kr. Jafnframt hafa kunnugir menn sagt mér, ef reiknað er með flutningskostnaði og töpum við flutning rafmagns frá Sigöldusvæðinu, sem mundi hugsanlega getað látið orku í té fyrir 75 aura kwst., að það væri í alhæsta lagi að reikna með, að raforka komin til Norðurlands kostaði upp undir kr. 1.40. Segjum við, að hún kostaði kr. 1.45, þá sjáum við, að mismunurinn á þessum tveimur kwst., annarri framleiddri með olíu, hinni framleiddri með vatnsafli, mundi vera um kr. 3.00 pr. kwst. Af þessu leiðir þá, og má draga þá ályktun, að ekki þurfi að flytja til Norðurlands eftir þessari línu nema 24 gwst. á ári, til þess að línulögnin svari kostnaði. Ef hins vegar er reynt að gera sér einhverja grein fyrir því, hve mikla orku þessi lína á eftir að flytja, þá munu allir geta verið um það sammála, ef það er skoðað niður í kjölinn, að á næstu árum er augljóst, að flutningur eftir þessari línu verður margfaldar 24 gwst. Miðað við þá orkuspá, sem nú hefur verið lögð fram um þróun orkumarkaðar á Suðvesturlandi, þ.e.a.s. orkuveitusvæði Sigölduvirkjunar og Búrfellsvirkjunar annars vegar, og hins vegar á samtengdu orkuveitusvæði fyrir norðan, í Norðurl. v. og í Norðurl. e., er útlit fyrir, að þessi lína mundi flytja a.m.k. 50 gwst. árið 1976, 100 árið 1977 og 140 árið 1978 eða samanlagt á þessum 3 árum um 290 gwst. Af þeim útreikningum, sem ég hef hér dregið fram, má því draga þá ályktun miðað við það útlit í orkumálum, sem nú blasir við, að bygging þessarar línu mundi borga sig upp á 3 árum, að allur kostnaðurinn mundi borga sig upp á 3 árum. Síðan má með mikilli vissu fullyrða, að þessi lína á eftir að flytja mikla orku milli Norður- og Suðurlands, í hvora áttina sem það nú verður hvert árið um sig. Það skal að vísu viðurkennt, að á árinu 1979 er skv. orkuspá ekki gert ráð fyrir ýkjamiklum orkuflutningum milli þessara landshluta, þegar Kröfluvirkjun er komin í fullan gang og Sigölduvirkjun líka, en allt útlit er fyrir, að í framhaldi af því mundu eiga sér stað miklir orkuflutningar eftir þessari línu á næstu árum þar á eftir, ekki hvað síst þegar hafist verður handa um húsahitun með rafmagni á Vestfjörðum og almennt á Norðurlandi, og því má fullyrða með nokkuð öruggum rökum, að þessi lina eigi eftir að margborga sig, að ekki sé dýpra tekið í árinni. Ég hef gert hér grein fyrir aðalliðum í lánsfjáröflun erlendis, sem til stendur að fari fram á árinu 1974. Eins og mönnum mun nú vera ljóst, er langt frá því að hér sé um að ræða öll erlend lán, sem Íslendingar taka erlendis. Hér er aðeins um að ræða lítinn hluta af lánum Íslendinga erlendis, og þarna fyrir utan eru að sjálfsögðu bæði fjöldamargar opinberar stofnanir, opinberir sjóðir og svo einkaaðilar. Ég vil segja það sem skoðun mína, að þegar frv. af því tagi, sem hér um ræðir, er á ferðinni á Alþingi, þ.e.a.s. frv. um lántökuheimildir erlendis, þá ætti að sjálfsögðu að fylgja því glöggt heildaryfirlit yfir söfnun erlendra skulda og lántökur erlendis, bæði á liðnum árum og einnig það, sem gert er ráð fyrir að verði á þessu ári skv. þeim spám, sem fyrir liggja. Og ég tel, að það sé mikill galli á því frv., sem hér liggur fyrir, hvað þar skortir mikið af upplýsingum, sem þar ættu að vera, og vildi ég eindregið mælast til þess við fjmrn., að það bætti úr, er frv. af svipuðu tagi verða tekin til umr. eða lögð fyrir Alþ. síðar. Ég hef reynt að bæta nokkuð úr þessu með því að reyna að afla upplýsinga um, hvernig staðan í þessum efnum er, bæði með upplýsingum, sem ég hef fengið frá hagfræðideild Seðlabankans, eftir að fjh.- og viðskn. afgreiddi þetta mál frá sér, og með þeim upplýsingum, sem ég hef fengið frá hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunarinnar. Ég tel, að það sé nauðsynlegt að átta sig á þessu dæmi í heildina tekið, ekki síst vegna þess, að nú í seinni tíð eru farnar að tíðkast heldur en ekki grófar fullyrðingar hv. stjórnarandstæðinga um þessi efni. Ég minnist þess t.d., þegar frv. af þessu tagi var til umr. hér á Alþ. í fyrra, að þá hafði hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason uppi ýmiss konar áróðursglósur og fráleitar fullyrðingar um það, að Íslendingar væru að sökkva sér niður í skuldafen með óhemjulegum lántökum, og hafði uppi harðar árásir á ríkisstj. af þessum sökum, og svipaðs hefur gætt hjá talsmönnum Sjálfstfl. Talsmenn ríkisstj. hafa að sjálfsögðu bent á það í umr, um efnahagsmál, að gjaldeyrisvarasjóður þjóðarinnar hefur heldur farið vaxandi á seinni árum, þrátt fyrir miklar hrakspár stjórnarandstæðinga. En því hefur þá gjarnan verið svarað svo, að það væri litið að marka tölur af þessu tagi, því að hin almenna skuldasöfnun í langtímalánum væri svo gífurleg, að hitt væri eins og dropi í hafið og kæmi nánast ekki málinu við. Einmitt af þessum ástæðum tel ég, að það sé rétt að reyna að átta sig á því, hvernig á stendur um erlendar skuldir Íslendinga. Í árslok 1973 munu erlend lán hafa numið samtals 21173 millj. íslenskra króna, miðað við dollaragengi kr. 83.60, og höfðu vaxið um tæpar 4 þús. millj. frá árslokum 1972, þ.e.a.s. um 3 927 millj. Ef litið er á það, hver hundraðshluti af þjóðarframleiðslunni erlendar skuldir eru, þá lætur nærri, að hann sé um 23.8%. Greiðslubyrði erlendra skulda, ef greiðslubyrðin er borin saman við útflutningstekjur landsmanna, sem eðlilegt er, - það er eðlilegt að bera saman þessar tvær tölur, - þá lætur nærri, að í árslok 1973 hafi greiðslubyrðin numið tæpum 10% af útflutningstekjum landsmanna, nánar tiltekið 9.7%. Oft hefur það verið af hagfræðingum sett upp sem æskilegt markmið í sambandi við lántökur þjóðarinnar, bæði þessarar þjóðar og annarra þjóða, að greiðslubyrði af erlendum lánum færi ekki yfir 10% af útflutningstekjum þjóðarinnar. En það þarf ekki að taka það fram, að hér á landi hefur þetta oft farið langt upp fyrir þetta mark, og víðast er það nú erlendis, að mönnum gengur illa að halda sig við þessi takmörk. En á árinu 1973 uppfylltu þó Íslendingar þessa ströngu kröfu hagfræðinganna, því að greiðslubyrðin náði því ekki að vera 10% af útflutningstekjunum. Þetta stafar að sjálfsögðu ekki af því, að lántökur hafi minnkað á liðnu ári, heldur er skýringin að sjálfsögðu einfaldlega sú, að útflutningstekjur þjóðarinnar hafa vaxið svo stórlega á seinni árum. En sé litið til fyrri ára, þá er rétt að láta það koma hér fram, að greiðslubyrði í hundraðshlutum á útflutningstekjum nam árið 1969 16.7%, 1970 11.2% og 1971 10%, 1972 11.4% og svo, eins og ég sagði áðan, 1973 9.7%, þannig að það er að sjálfsögðu engin leið að halda því fram, að hallað hafi undan fæti fyrir Íslendingum í þessum efnum á liðnu ári, og lántökur erlendis hafa greinilega ekki verið meiri en hægt er að verja frá hagfræðilegum sjónarmiðum. Í desemberhefti tímaritsins Þjóðarbúskapurinn, sem er gefið út af hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunar ríkisins, er reynt að áætla, hverjar muni verða erlendar lántökur þjóðarinnar á árinu 1974. Þar er því spáð, að erlendar lántökur verði um 6 800 millj. kr. og afborganir af erlendum lánum verði 2 800 millj., þannig að samanlagt verði innkomin löng lán 4 þús. millj. kr. Ég hef reynt að afla mér upplýsinga um það, á hverju þessi spá er byggð, og vil gera hér stuttlega grein fyrir því. Það er gert ráð fyrir því, að lántökur opinberra aðila muni nema 3 350 millj., en afborganir 1 100 millj., þannig að samanlagt verði lántökur opinberra aðila 2 250 millj. Þessar lántökur eru í fyrsta lagi vegna hafna 270 millj., eins og reyndar kemur fram í því frv., sem hér liggur fyrir, í öðru lagi vegna kaupa á togurum frá Spáni 490 millj., vegna Landsvirkjunar 1 310 millj., vegna Pósts og síma 140 millj., vegna Rafmagnsveitna ríkisins 65 millj., lántaka, sem nefnd hefur verið á undanförnum árum PL-480 50 millj., varðskip 350 millj., Reykjavíkurborg 500 millj. og ófyrirséð 150 millj., eða samanlagt 3 355 millj. - Eins og hér hefur komið fram, má kannske reikna með því, miðað við það frv., sem hér liggur fyrir, að lántökurnar verði ívið meiri en hefur verið gert ráð fyrir í þessari spá, en þar skakkar greinilega ekki miklu. Í öðru lagi er gert ráð fyrir því, að lánastofnanir taki lán að upphæð 1 650 millj. á þessu ári, en greiði af lánum 1000 millj., þannig að samanlagt nemi löng innkomin lán á vegum lánastofnana 650 millj. kr. Til þess að gera grein fyrir þessu, skulu nefndar hér þessar áætlunartölur: Lán vegna lána viðskiptabanka vegna togarakaupa munu nema 620 millj., lán Framkvæmdastofnunarinnar vegna fjárfestingarlánasjóðanna munu nema 800 millj. og ófyrirséð 230 millj., þ.e.a.s. samtals 1 650 millj. Í fjh: og viðskn. var allmikið spurt að því af hv. þm. Geir Hallgrímssyni, hverjar yrðu lántökur fjárfestingarlánasjóðanna. Því miður var ekki unnt að svara þessari spurningu að þessu sinni frekar en endranær. Á undanförnum árum hefur ekki verið unnt að svara þessari spurningu, um leið og frv. um lántökur vegna opinberra framkvæmda hefur verið afgreitt. Það er ekki heldur hægt að gera það í þetta sinn, vegna þess að áætlun fjárfestingarsjóðanna hefur enn ekki verið afgreidd og liggur því ekkert fyrir um það, hvað verður þar um mikla erlenda lántöku að ræða. Og það eina, sem þá er hægt að upplýsa, er einungis það, að hagrannsóknadeildin hefur reiknað með, að þarna verði um að ræða lántökur, sem nemi 800 millj. kr. Þetta var sú upphæð, sem hagrannsóknadeildin reiknaði með fyrir hálfu ári. Að sjálfsögðu hefur málið síðan verið tekið til athugunar, og það kemur inn í, að menn verða auðvitað að skoða það mjög vandlega með hliðsjón af þenslunni í þjóðfélaginu og ríkjandi verðbólgu, hvort hægt sé að draga úr þessum erlendu lántökum og afla þessa fjár frekar á innlendum lánamarkaði. Vegna þess að enn er ekki fullséð um það, hvernig til tekst með það, er því miður ekki hægt að svara spurningu hv. þm. um þetta efni og það verður að bíða, þar til áætlun fjárfestingarsjóðanna verður kynnt hér á Alþ. síðar. Að lokum gerir hagrannsóknadeildin ráð fyrir því, að lántökur einkaaðila á árinu verði 1800 millj., en að þeir greiði af lánum 1050 millj. kr., þannig að samanlagt nemi lántaka þeirra I50 millj. kr. - Nettó gerir þetta þá samanlagt um 4 þús. millj. kr. Mér þykir rétt að benda á, að hér hafa verið tilteknar allmargar lántökur vegna skuttogarakaupa, og beint vegna skuttogarakaupa hafa hér verið nefndar erlendar lántökur að upphæð 2.185 millj., en þar til viðbótar kemur fjáröflun Fiskveiðasjóðs vegna skuttogarakaupa, sem varla verður undir einum 300 millj. kr., þannig að samanlögð erlend fjáröflun vegna skuttogaranna mun áreiðanlega nema um 2 800 millj. og sjá menn. þá, að þessar lántökur eru bróðurparturinn af þessum erlendu lántökum.  (Grípið fram í: Á þessu ári?)  Á þessu ári, þ.e. 2 800 millj. á þessu ári af 4 þús. millj. kr. nettólántöku, sem áætlunin gengur út á. Ég bæti því aðeins við, sem komið hefur þegar fram í mínu máli, að það má kannske reikna með, að þessi tala hækki eitthvað lítillega vegna þess, að í frv., sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir heldur meiri erlendum lántökum en áætlunin gerði ráð fyrir. Ef gert er ráð fyrir því, að erlendar lántökur nemi 4 þús. millj. kr. á árinu 1974, verða erlendar skuldir Íslendinga komnar upp í rúmlega 25 þús. millj. kr., eða um 25173 millj. á því gengi, sem gilti í árslok. Það var kr. 83.60 miðað við dollar. Í þjóðhagsspá hagrannsóknastofnunar Framkvæmdastofnunarinnar fyrir árið 1974 voru útflutningstekjur landsmanna áætlaðar rúmlega 40 þús. millj. kr., nánar tiltekið 40160 millj., og þjóðarframleiðslan var áætluð 111 þús. millj. kr., nánar tiltekið 110850 millj. Miðað við þjóðarframleiðsluna er þá heildarupphæð erlendra lána skv. þessu á árinu 1974 um 22.7% af þjóðarframleiðslunni, en þetta er lægsta hundraðstala erlendra lána miðað við þjóðarframleiðslu, sem verið hefur um mjög langt skeið. Ég vil leyfa mér að nefna samanburð miðað við fyrri ár. Á árinu 1969 var samsvarandi hundraðstala erlendra lána af þjóðarframleiðslu 34.3%. Sjálf upphæðin var 11726 millj., og þjóðarframleiðslan var 46 340 millj. Þetta eru 34.3%. Á árinu 1970 var samsvarandi tala 25.9%, - lækkaði verulega, sem að sjálfsögðu skýrist fyrst og fremst af því, að þjóðarframleiðslan hefur aukist verulega milli þessara tveggja ára. Á árinu 1971 var þessi tala 27.1%, á árinu 1972 26%, á árinu 1973 23.8%, og eins og ég hef þegar tekið fram, er hún áætluð á árinu 1974 22.7%, gæti kannske fyllt upp í 23% miðað við það, að þessi áætlun hækki eitthvað, en verður samt, ef áætlunin stenst að öðru leyti hvað snertir þjóðarframleiðsluna, lægsta hundraðshlutfall erlendra lána miðað við þjóðarframleiðslu, sem verið hefur um margra ára skeið. Þetta held ég að sýni það, að fullyrðingar stjórnarandstæðinga um, að Íslendingar séu að sökkva sér niður í ægilegt skuldafen og greiðslubyrðin verði þyngri og þyngri með ári hverju o.s.frv., - áróðursglósur, sem eru vel þekktar í ísl. stjórnmálum um þessar mundir, - ég held, að þessar tölur sýni, að á bak við þessar fullyrðingar stendur nákvæmlega ekki neitt, heldur eru staðreyndir þvert á móti þær, að í þessum efnum er ástandið þó heldur skárra en það hefur oft áður verið. Eins og ég hef tekið hér fram, kann að vera, að erlendar lántökur opinberra aðila verði lítið eitt meiri en hér er gert ráð fyrir. En það má þá minna á það líka, að í spánni var liðurinn ófyrirséð, svo að það er ekki útlit fyrir, að þar muni miklu skakka. Eins breytir það auðvitað töluverðu um þessa áætlun, hver verður hin raunverulega fjáröflun til fjárfestingarsjóðanna. Eins og ég tók fram, nemur hún skv. spánni 800 millj. kr. á þessu ári, en lánsfjárþörfin er talin munu nema í kringum 1700–1800 millj. kr. samtals miðað við þær áætlanir, sem gerðar voru í haust. Og eins og ég hef tekið fram, fer allt eftir því, hvernig til tekst með öflun innlends lánsfjár, hvað stór hluti af þessum lánum verður erlent fé. Herra forseti. Ég hef þá ekki neinu við það að bæta, sem ég hef nú sagt, en ég vil endurtaka það, sem ég sagði hér áðan, að ég tel nauðsynlegt, að þegar frv. af því tagi, sem hér er til umr., er lagt fram á Alþ., þá fylgi því gleggri upplýsingar í fskj. heldur en gerðist með þessu frv., því það er að sjálfsögðu óhjákvæmilegt að reyna að átta sig á, hvernig heildarmyndin er varðandi erlendar lántökur. Frá því í fyrra hefur orðið sú breyt., eins og mönnum er kunnugt, að framkvæmdaáætlun ríkisins hefur nú verið tekin inn í fjárlögin, og þess vegna er ekki flutt af hálfu fjmrh. sérstök skýrsla um framkvæmdaáætlunina, eins og hefur verið gert á undanförnum árum. Og þessi breyt. kemur þá m.a. fram í því, að frv., sem hér liggur fyrir, það heitið lán vegna framkvæmdaáætlunar, en heitir nú frv. til l. um lántökuheimildir. Við það, heitir nú frv. til l. um lántökuheimildi.r Við það, að þessi skýrsla fellur niður, kann að vera, að ýmsar þær upplýsingar, sem gefnar hafa verið um þetta leyti árs á undanförnum árum, komi þá ekki jafnskjótlega fram. En úr þessu mætti bæta með því að hafa grg. gleggri hvað þetta snertir.



Herra forseti. Ég vildi óska eftir því, að hæstv. iðnrh. væri hér viðstaddur framhald umræðnanna. Ég sé, að hann er kominn í salinn, enda hafði ég nokkrar spurningar fram að færa, sem ég vænti, að hann muni svara. Við 1. umr, um þetta frv. til l. um lántökuheimildir erlendis gagnrýndi ég það sérstaklega í fyrsta lagi, að þessar lántökuheimildir byggðust á heimildarákvæðum, sem skotið hefði verið inn í fjárlagafrv. við síðustu umr. þess. Ég taldi þetta óeðlileg vinnubrögð að skjóta inn í fjárlagafrv. á síðasta stigi meðferðar þess svo víðtækum heimildum sem þarna er um að ræða og taldi það bera vitni um ónógan undirbúning þessara fyrirhuguðu framkvæmda og vera gagnstætt þeim áætlunarbúskap, sem ég hygg, að hæstv. iðnrh. sé fylgjandi. Og ég vil lýsa yfir af minni hálfu, að ég er fylgjandi, að unnið sé að opinberum framkvæmdum á skipulagsbundinn hátt með forsjálni og framsýni, sem ég tel þarna því miður ekki vera um að ræða. Þá gagnrýndi ég í öðru lagi við 1. umr., að hér væri bersýnilega verið að auka mjög lántökuheimildirnar frá ári til árs, en í aths. við lagafrv. þetta kemur fram, að fjáröflunin milli ára eykst úr 1168 millj. kr. 1973 í 2169 millj. kr. 1974 eða um 85.7%. Ég taldi þetta vafasamt í því ástandi, sem nú ríkir, þar sem spennan og eftirspurnin á vinnumarkaðnum er svo gífurleg sem raun ber vitni. Auk þess sem lánsfjáröflunin eykst gífurlega í heild, bæði innanlands og erlendis, þá er einkum athyglisvert, hve erlendar lántökur eiga að hækka, en 1973 var lánsfjáröflun erlendis til opinberra framkvæmda samtals 238 millj. kr., en á nú að þrefaldast og rúmlega það og verða 764 millj. kr. Ég tel, að þetta auki enn á spennuna innanlands og sé til þess fallið að kynda undir verðbólgunni. Ræða hv. þm. Norðurl. v., Ragnars Arnalds, hér áðan breytir engu um þetta, því að erlendar lántökur, féð, sem flutt er inn til landsins, eykur eftirspurnina eftir vinnu, vöru og þjónustu, sem er að hluta til ekki til staðar, eða eykur eftirspurnina eftir vinnu, vöru og þjónlönd. Hv. þm. ræddi hér nokkuð um erlendar lántökur og taldi þær ekki óeðlilega miklar. Ég er á gagnstæðri skoðun. Í slíku ástandi, sem nú ríkir, ber að halda erlendum lántökum niðri eins og unnt er. Það er bersýnilega ekki gert. Ég dreg í efa þá staðhæfingu haus, að erlendar lántökur samkv. áætlunum muni aðeins auka erlendar skuldir um 4 þús. millj. kr. á þessu ári. Ég vek athygli á því, að samkv. mjög varlegum spám hagrannsóknadeildar, sem fjh: og viðskn. voru sýndar við afgreiðslu skattkerfisfrv., bera vitni um meira en 5 þús. millj. kr. viðskiptahalla á árinu, og það er ekki unnt að bera hann uppi nema með samsvarandi erlendum lántökum. Að vísu kemur þarna til greina, að gengið verði á gjaldeyrisvarasjóð landsmanna, en þá um leið er hann orðinn lægri en forsvaranlegt er, því að nú þegar nemur hann ekki meira en um 3 mánaða innflutningsverðmæti, sem er lágmark þess, sem viðunandi er. Ég tel meira að segja, að gjaldeyrisvarasjóðurinn sé nú orðinn lægri en 3 mánaða innflutningsverðmæti nemur, því að á hann hefur gengið mjög rösklega frá áramótum og einkum og sér í lagi síðasta mánuð. Samkv. upplýsingum, sem ég hef fengið, mun þessi lækkun gjaldeyrisvarasjóðsins nema nokkuð á 2. milljarð kr. Ég tel því, að útlit sé fyrir það, að erlendar skuldir landsmanna muni fara töluvert fram úr því, sem hv. þm. Ragnar Arnalds gat um hér áðan, og verða til þess, að greiðslubyrði landsmanna vegna erlendra skulda, afhorgana og vaxtagreiðslna, í framtíðinni muni fara langt fram yfir þau mörk, sem viðunandi megi teljast. Ég er sammála hv. þm., að nauðsynlegt er, að heildarmynd liggi fyrir, þegar frv. sem þetta er afgreitt. Ég óskaði því eftir ýmsum upplýsingum við meðferð málsins í fjh.- og viðskn., og þær upplýsingar voru þá ekki taldar liggja á lausu eða vera til staðar. Úr þessum skorti hefur hv. þm. bætt, að ákveðnu marki, en þó ekki eins og vera ber. Því tek ég mjög ákveðið undir með honum, að úr þessu verður að bæta við afgreiðslu slíkra mála hér í framtíðinni. Ég vil gjarnan taka frekar til meðferðar ýmsar þær tölur, sem hv. þm. gat um, annaðhvort við 3. umr. málsins eða í tengslum við önnur þingmál, því að þar var margt, sem ég tel mistúlkun. Ég skal þá víkja að því frv., sem hér er til umr. sérstaklega, og einkum þá ræða brtt., sem við hv. 2. þm. Norðl. e., Halldór Blöndal, höfum flutt, en brtt. fjallar um það, að heimildin til að taka erlend lán til flutningslínu raforku um Suður-, Vestur- og Norðurland að upphæð 100 millj. kr. sé bundin því skilyrði, að lögð verði fram á Alþ. grg. um framkvæmd og kostnaðaráætlun um byggingu flutningslínunnar svo og hagkvæmnissamanburð mismunandi valkosta til að leysa orkuþörf Norðurlands. Í þessu sambandi vil ég taka fram, að menn eru sammála um, að vinna beri að samtengingu landsins alls, þannig að unnt sé að flytja raforku á milli landshluta. En hins vegar hefur menn greint á um það, hvenær samtenging sé tímabær. Koma þar einkum til greina tvenn sjónarmíð: annars vegar fjárhagsleg, þ.e. spurningin um það, hvort ódýrar og hagkvæmar virkjanir eru mögulegar í héraði, og hins vegar öryggissjónarmið, þ.e.a.s. að taka verður tillit til, að línurnar eru háðar veðráttu og ekki síst hálendislínur. Hv. þm. er minnisstætt, vænti ég, að hæstv. iðnrh. gaf yfirlýsingu fljótlega eftir að hann settist í ráðherrastól, að byggð skyldi lína til flutnings raforku, hálendislína milli Norðurlands og Suðurlands. Ég man ekki betur en hann hafi sagt, að þessi lína ætti að vera komin í gagnið á árinu 1973. Þá voru rannsóknir á þeirri línu ekki hafnar, en þær hafa síðan verið gerðar, í það minnsta hvað veðurfar snertir, og leitt til þess, að menn hafa hætt við hálendislínuna, sem hæstv. iðnrh. sagði, að mundi verða komin í gagnið þegar á síðasta ári. Slík yfirlýsing var auðvitað gefin að óathuguðu máli, af fljótfærni, ef ekki af auglýsingamælsku. Nú er sagt, að byggja eigi svokallaða byggðalínu frá landsvirkjunarkerfinu á Suðvesturlandi um Vesturland til Norðurlands. Ein ástæðan fyrir þessari ákvörðun mun vera sú, að þegar hefur verið byggð lína frá Eyjafirði til Skagafjarðar í þeirri trú, að flytja mætti orku frá hinu hrjáða Laxársvæði til hins enn hrjáðara Norðvesturlands. Þessi lína er nú því miður orðin að athlægi. Það eina, sem hún flytur, er orkuskortur milli landshluta, eins og að orði hefur verið komist. Það er því ekki að ástæðulausu, að menn telja, að hyggilegt hafi verið talið að réttlæta tilvist hennar sem lið í heildarsamtengingu Norður- og Suðurlands og það sé ein forsendan fyrir svokallaðri byggðalinu. Þessi Eyjafjarðar- og Skagafjarðarlína mun kosta eitthvað milli 100 og 150 millj. kr. með tilheyrandi búnaði. Ég vil gjarnan biðja hæstv. iðnrh. að upplýsa d. um það, hvar á bilinu þessi kostnaður er, hvað línan í raun og veru kostar. Hún mun vera byggð af Rafmagnsveitum ríkisins, en framkvæmdin var þó ekki samþykkt í stjórn Rafmagnsveitna ríkisins, áður en hún hófst. Það mun vera ákvörðun hæstv. iðnrh. eins, sem þarna er um að ræða, og því hæpið, að fylgt sé ákvæðum 60. gr. orkulaga. Á þessu ári mun vera heimild í fjárlögum um 200 millj. kr. fjárveitingu til framhalds þessarar byggðalínu, og í þessu frv. er farið fram á 100 millj. viðbótarfjárveitingu, eftir því sem mér skilst. En sannleikurinn er sá, að þm. hafa ekki fengið neina grg. um það, hver heildarkostnaður af þessari línubyggingu verður. Samkv. upplýsingum orkumálastjóra á fundi fjh.- og viðskn., má gera ráð fyrir því, að þessi kostnaður sé 760 millj. kr., og byggist það á kostnaðargrundvelli um áramót, en ekki núgildandi verðlagi, eins og hv. þm. Norðurl. v., Ragnar Arnalds, vildi vera láta. Mikil kostnaðarhækkun hefur síðan orðið, og því er ekki ósennilegt, að heildarkostnaður fari töluvert fram úr 760 millj. kr. Ekki er upplýst, hvort vextir á byggingartíma eru innifaldir eða hugsanlegar bætur til landeigenda. Mér þykir því ekki óeðlilegt að ætla, að þessi heildarkostnaður verði 1000 millj. kr., þegar línan er fullbyggð, og raunar hærri, ef svo heldur fram sem horfir um verðlag á þessu landi. Þá hef ég upplýsingar um það, að ráðgjafarfyrirtækjum, íslensku og norsku, hafi að vísu verið falið að rannsaka, hvort umrædd lína fái staðist raftæknilega, og er þá einkum um að ræða svonefnda stöðugleikarannsókn. Niðurstöður munu vera frekar jákvæðar; að þeim skilyrðum uppfylltum, að orka verði annaðhvort flutt til stórfyrirtækis á Norðurlandi, sem tekur 50 mw., eða suður frá Kröfluvirkjun. Hins vegar hefur millibilsástand linunnar ekkert verið rannsakað, þ.e.a.s. fram að þeim tíma, að áðurnefndur orkuflutningur fari fram, annað hvort til stórfyrirtækis á Norðurlandi eða suður á bóginn frá Kröfluvirkjun, en hún er ekki ráðgerð komin í gagnið fyrr en 1978. Hæstv. iðnrh. hefur lýst því yfir, að þessi lína verði tengd á næsta ári, og muni þannig í bili firra frekari vandræðum á Norðurlandi. Nú hefur Landsvirkjun, að því er ég best veit, ekki beint ráðagerðir uppi um byggingu 130 kw. línu á því ári, og því yrði að reka þessa línu með 60 kw. spennu fyrst í stað, en engin raffræðileg athugun hefur verið gerð á slíkri línu. Þá er rétt að ítreka það, sem áður hefur komið hér fram, að landsvirkjunarsvæðið mun ekki verða aflögufært á næsta ári eða veturinn 1975–1976, áður en Sigölduvirkjun er lokið. Útlit er því fyrir, að þarna sé enn a.m.k. um ársbil verið að byggja línu til flutnings á orkuskorti. Þá er rétt að taka það fram, að þótt frumathugun á raffræðilegum stöðugleika línunnar sé lokið, eftir því sem talið er, þá megi fullyrða, að engin raffræðileg hönnun er enn hafin. Það liggja ekki fyrir upplýsingar, a.m.k. ekki fullnægjandi upplýsingar, um það hvaða áhrif væntanleg málmblendiverksmiðja í Hvalfirði muni hafa á gæði raforkunnar á téðri línu, en mér er sagt, að verksmiðjur af því tagi hafi truflandi áhrif á spennu og þurfi því helst að vera með sérstaka línu frá orkuveri eða vera tengd sterku rafkerfi. Það er fyrst nú, sem norskt ráðgjafarfyrirtæki mun vinna að hönnun línunnar frá byggingartæknilegu sjónarmiði. Niðurstöður liggja ekki fyrir, eins og fram kom hjá orkumálastjóra á fundi fjh.- og viðskn., þar sem hann sagði, að lega línunnar væri ekki í einstaka atriðum ákveðin og ekki væri ákveðið, að hve miklu leyti línan yrði byggð með tréstaurum og að hve miklu leyti með stálstaurum. Þó eru frumathuganir hafnar á vegum Rafmagnsveitna ríkisins á efnisþörf, en ekkert hefur verið upplýst um það, hvort framkvæmdin verður boðin út eða ekki. Ég vildi spyrja hæstv. iðnrh. um það, hver ætlunin væri í þeim efnum. Það er og ljóst, að mjög hæpið er, að þessi lína komist í gagnið á næsta ári. Það er kannske bættur skaðinn, vegna þess að á fyrsta árinu, frá 1975 til 1976, gerir hún ekki mikið gagn, eins og áður er rakið. En hún kemst væntanlega í gagnið á árinu 1976 og ekki fyrr, því að orkumálastjóri taldi byggingartíma mundi verða um 2 ár, og koma þær upplýsingar orkumálastjóra ekki heim og saman við ákveðnar yfirlýsingar hæstv. iðnrh., að þessi lina sé til þess fallin að bæta úr orkuskorti á Norðurl. þegar á næsta ári. Af því, sem ég hef hér rakið, er eðlilegt, að við flm. brtt. teljum eðlilegt og sjálfsagt, að greinargerð um þessa framkvæmd sé lögð fram og sömuleiðis sé í þeirri grg. hagkvæmnisamanburður mismunandi valkosta til þess að leysa orkuþörf Norðurlands. En það er enn fremur til dæmis um, hve vinnubrögðin af hálfu hæstv. iðnrh. eru handahófskennd, að það er fyrst nú, löngu eftir að fjárlög voru samþykkt og nokkru eftir að þetta frv. er lagt fram hér á Alþ., að hann flytur brtt. um lántökuheimild til virkjunar í Fljótaá, 75 millj. kr., sem ég hef talið, að væri eðlileg framkvæmd, en hingað til hefur staðið á leyfi stjórnvalda, hæstv. iðnrh., svo að hún gæti hafist. Það er kunnugt af Fréttum í blöðum og útvarpi, að þessi línubygging hefur verið harðlega gagnrýnd á nýafstöðnum fundi Sambands íslenskra rafveitna og sérstaklega, hvernig að henni hefur verið staðið og undirbúningi öllum. Þá var sérstaklega gagnrýnt á þessum fundi, að ekki hefur verið notuð heimild Alþ. um virkjun Svartár og ekki leitað samninga við landeigendur þar. Nú er það svo, að þótt þessi línubygging hefjist og sé komin í framkvæmd á árinu 1976, þá er útlit fyrir, að hún muni ekki koma að gagni nema á tímabilinu 1976–1978, vegna þess að þá kemur Kröfluvirkjun í gagnið samkvæmt áætlunum, og þá er ekki þörf á flutningi raforku norður um. En Kröfluvirkjun verður ekki heldur aflögufær eftir 1978 til flutnings á raforku hingað suður, svo að nokkru nemur, og mun ekki gera það mögulegt, að unnt sé að fresta virkjunarframkvæmdum á landsvirkjunarsvæðinu. Á tímabilinu 1978–1980 verður ný virkjun eftir Sigöldu að komast í gagnið. Þá er um þrjá valkosti að ræða, þ.e. Hrauneyjarfossvirkjun, Sultartangavirkjun eða jarðgufuvirkjun. Ákvörðun í þeim efnum verður að taka eigi seinna en um næstu áramót, til þess að slíkar virkjanir séu komnar í gagnið á þessu tímabili, 1978–1980. Þá er í raun og veru ekki nema um 1–2 ár að ræða, sem hugsanlegt er, að þessi lína geri nokkurt gagn, og kostnaður við hana er slíkur, orkuflutningskostnaðurinn, sem um er að ræða, er svo hár, að ástæða er til, að fram verði lögð greinargerð með samanburði mismunandi valkosta til að leysa orkuþörf Norðurlands, svo að menn geti a.m.k. gengið úr skugga um, hvort hér sé um réttlætanlegan kostnað að ræða eða ekki. Ég vil biðja hæstv. iðnrh. að leiðrétta mig, ef hann telur mig ekki hafa farið með rétt mál að því er snertir byggingartíma linunnar. Ég vil spyrja hann um það, hvenær ráðgert sé, að hönnun háspennulínunnar ljúki annars vegar og hins vegar, hvenær ráðgert sé, að byggingu línunnar ljúki. Ég hef farið hér með ákveðnar upplýsingar þar að lútandi, en vil gjarnan heyra hans eigið mat að þessu leyti. Þá vildi ég spyrja á hvaða spennu línan verði rekin, bæði fyrst í stað og síðar, og hvort samið hafi verið við orkuframleiðendur um sölu raforku inn á téða línu og hver sé áætlaður flutningskostnaður línunnar. Ég vil spyrja hæstv. iðnrh., hvaða aðili annist undirbúning línubyggingarinnar og hver verði eigandi línubyggingarinnar? Ég vil óska eftir því, að hæstv. iðnrh. tjái sig um þá brtt., sem við höfum hér flutt, hv. 2. þm. Norðurl. e., Halldór Blöndal. og ég, og vonast til þess, að honum finnist það eðlileg ósk af hálfu þm. að fá grg. um svo mikla framkvæmd sem hér er um að ræða. Mig langar til þess að vita, hvort Framkvæmdastofnun ríkisins hafi fjallað um þetta mál, og hlýtur annaðhvort hæstv. iðnrh. eða hv. þm. Norðurl. v., formaður stjórnar Framkvæmdastofnunarinnar, að geta veitt upplýsingar um þetta, en ekki sýnist óeðlilegt, að Framkvæmdastofnunin, miðað við ætlunarverk hennar og hlutverk, fjalli um slíkar framkvæmdir. Ég vildi leggja áherslu á í sambandi við þá brtt., sem við flytjum, að fram komi áætlaður kostnaður smærri virkjana á Norðurlandi, þ. á m. Skeiðsfoss, Svartár, og hve langan tíma mundi taka að ljúka slíkum virkjunum eftir ákvörðunartöku. Í þessu sambandi verður ekki komist hjá því að minnast á möguleika á því að taka upp samninga við landeigendur á Laxársvæðinu, því að það er viðurkennt af öllum, sem um þetta mál hafa fjallað, að þar er um að ræða langhagkvæmustu virkjunarmöguleikana til þess að leysa orkuskortinn á Norðurlandi. Ég vil gjarnan heyra frá hæstv. iðnrh., hvort það sé rétt, að samningar við Svartá hafi aldrei verið fullreyndir. Mér er ljóst, að hér er um margar fsp, að ræða, en ég held einnig, að það séu eðlilegar fsp. Ég tel æskilegast, að svör við þessum fsp. komi fram í þeirri grg., sem brtt. okkar fjallar um, og fellur mér ágætlega við það, ef hæstv. iðnrh. heitir því að sjá til þess. Ég tel á þessu stigi rétt að láta hér staðar numið, en fjalla við annað tækifæri almennt um fjáröflun, bæði til opinberra framkvæmda og til fjárfestingarlánasjóða, en get þó ekki annað en undirstrikað það, að fjárskortur fjárfestingarlánasjóðanna mun vera allt að 2 milljörðum kr., eftir því sem nú horfir, og þurfa þá útlán þeirra væntanlega að aukast um þriðjung frá því, sem var á árinu 1973. Þegar þetta er haft í huga ásamt hinum stórhækkuðu lántökum til opinberra framkvæmda, er hér um að ræða ráðagerðir og fyrirætlanir, sem eru til þess fallnar að auka verðbólguna og spennuna í landinu, og er ekki á það bætandi.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Mér þótti næsta einkennileg ræða hjá hv. þm. Geir Hallgrímssyni. Það var engu líkara en þessi hv. þm. hefði ekki áttað sig á því, að nein breyt. hefði orðið varðandi orkumál á Íslandi á s.l. hálfu ári eða svo. Þegar í ljós kom í haust, að verðlag á olíu mundi hækka ákaflega mikið og það yrði jafnvel skortur á olíu, og búist var við því, að orkuverð mundi halda áfram að fara hækkandi á næstu árum, þótti ríkisstj. einsýnt, að það yrði að hefjast handa um ráðstafanir til að flýta nýtingu innlendra orkugjafa, til þess að hagnýta þá miklu örar en ráð hafði verið fyrir gert í upphafi. Ég fól í nóv. í fyrra verkfræðistofnun hér í bæ í samvinnu við Olíustofnun að gera áætlun um það, hvernig hægt væri að nýta innlenda orkugjafa í stað innfluttrar olíu með sem skjótustum hætti, og enn fremur fól ég Seðlabankanum að gera fjármögnunaráætlun í þessu sambandi. Eftir þennan tíma hafa komið hér fram á þingi fjölmargar till. um þetta efni, ekki síst frá hv. þm. Sjálfstfl. í margvíslegum myndum, sem hafa allar beinst að þessu sama verkefni. Engu að síður var svo að heyra sem þessi hv. þm., Geir Hallgrímsson, gerði sér ekki nokkra grein fyrir því, að slíkri stefnumörkun verður þó að fylgja eftir í verki. Hann sagði í upphafi máls síns hér, að það væru óeðlileg vinnubrögð að skjóta inn á síðasta stigi fjárl. verulegum upphæðum til orkuframkvæmda. Þessu var bætt við að sjálfsögðu vegna þessa vandamáls. Ríkisstj. var það ljóst, að það þurfti að flýta ýmsum framkvæmdum og rannsóknum á sviði orkumála umfram það, sem áður var fyrirhugað, og þess vegna voru þessar till. fluttar við 3. umr. fjárl., og það var gerð grein fyrir því, í hvaða tilgangi þetta væri gert. Ég varð ekki var við það þá, að það væri neinn ágreiningur um að þannig skyldi að þessu máli staðið. Og ég varð ekki var við andstöðu hjá neinum hv. þm. við það að taka þessa liði inn í fjárlög. En nú kemur hv. þm., Geir Hallgrímsson og kvartar undan þessu, að það hafi verið tekið inn á fjárlög. Hann snýst gegn því, að varið sé fjármunum til orkurannsókna og framkvæmda á sviði orkumála. Hann virðist ekki hafa neinn áhuga á því, að við tökumst á við það ákaflega mikilvæga og brýna og stóra vandamál að nýta okkar eigin orkugjafa í stað innfluttrar olíu. Hann segist vilja skipulagsbundin vinnubrögð í þessu máli, og ég er þar alveg á sama máli.  Hv. þm. hafði allt á hornum sér í sambandi við þetta. Hann taldi t, d. ákaflega óeðlilegt að taka erlent lánsfé til þessara framkvæmda. Ég vil benda á það, að ef við getum nýtt innlenda orkugjafa í stað innfluttrar olíu, þá jafngildir það að sjálfsögðu gjaldeyrisskapandi framleiðslu. Og ef við getum tekið erlend lán til opinberra framkvæmda, þá eru það framkvæmdir af þessu tagi. Gagnrýni á það að taka erlend lán til slíkra hluta á engan rétt á sér. En þetta sýnir bara hina neikvæðu afstöðu þessa hv. þm. Ég er hins vegar sammála hv. þm. um það, að við eigum að kappkosta við framkvæmdir af þessu tagi, m.a. við virkjunarframkvæmdir, að vera menn til þess að leggja fram fjármuni sjálfir. Í þjóðfélagi, þar sem þjóðartekjur á mann eru jafnháar og hér, eigum við að geta ráðist í ýmsar slíkar framkvæmdir án þess að þurfa að taka alltaf lán erlendis. En ég hef ekki orðið var við, að þessi hv. þm. eða flokksbræður hans hefðu mikinn áhuga á því, að þannig væri að verki staðið. Þeirra áhugamál beinist fyrst og fremst að því að koma í veg fyrir, að ríkið eða opinberir aðilar nái í fjármuni erlendis til þess að standa fyrir margvíslegum mikilvægum framkvæmdum, m.a. á sviði orkumála. Hann leggur til. að allt slíkt sé skorið niður og afkoma ríkissjóðs sé sem allra erfiðust, að fjárhæðunum verði varið í vaxandi einkaneyslu. Þetta er stefna þessa hv. þm. Og það situr sannarlega ekki á honum að kvarta undan því, að tekið sé lánsfé erlendis, í stað þess að við nýtum okkar eigin fjármuni. Ég er þeirrar skoðunar, að við þurfum að vera menn til þess að leggja fram mun meiri fjármuni sjálfir en við gerum til allra slíkra framkvæmda sem þessara. Umtal hv. þm. um línuna norður er mál, sem búið er að deila um, þrátta um og þvarga um ákaflega lengi. Ég er satt að segja algerlega undrandi á því að heyra þessar gömlu röksemdir fluttar enn einu sinni. Í sambandi við það að flýta nýtingu innlendra orkugjafa, þá liggur sú staðreynd fyrir, að um það bil 2/3 hlutar þjóðarinnar geta fengið hitaveitu frá jarðvarma, en um það bil þriðjungur þjóðarinnar yrði að fá húshitun með raforku. Ég er þeirrar skoðunar, að við eigum að gera áætlun allmörg ár fram í tímann um það, hvernig við eigum að framkvæma þessi verkefni. Það er hægt að gera stórfellt átak að því er snertir hitaveitur á næstu þremur árum. Það tekur lengri tíma að koma á rafhitun, en engu að síður verðum við að stefna að því marki, ekki síst fyrir þau byggðarlög, sem ekki eiga kost á neinum jarðvarma, og þar er sem kunnugt er um að ræða Vestfirði og Austfirði, Til þess að geta ráðist í þetta verkefni er það algert frumskilyrði, að orkuveitusvæðin séu tengd saman og allt dreifikerfið verði styrkt til mikilla muna frá því, sem nú er. Ég mun væntanlega hér á þingi flytja skýrslu um þær athuganir, sem unnar hafa verið á vegum iðnrn. að undanförnu um slíka áætlun. En ég hygg, að ég fari þar rétt með, að það hefur verið gert ráð fyrir því, að stofnlínur og dreifilínur og styrking á dreifikerfi muni kosta um 4 milljarða kr. á núverandi verði, ef stefnt er að því marki, að um 80% þeirra, sem þurfa að fá rafhitun, verði búnir að fá hana 1981. Og til þess að hægt sé að koma á slíkri rafhitun, verður að leggja þessar stofnlínur. Menn, sem snúast gegn því, að lagðar séu slíkar stofnlínur eins og þessar, eru að snúast gegn því, að við nýtum orku til að híta upp húsakynni landsmanna. Svona einfalt er það. Það er alls ekki um það að ræða lengur að deila á þessum gömlu forsendum, hvernig eigi að afla venjulegrar orku handa Norðlendingum, - þessi gömlu deilumál, sem allir þm. þekkja og sem ég nenni ekki að fara ofan í enn þá einu sinni, það er búið að gera það svo oft, bæði hér á Alþ. og annars staðar. Viðhorfið er gerbreytt. Viðhorfið er orðið gerbreytt á þessari miklu nauðsyn, að við notum raforku til þess að hita upp húsakynni þeirra landsmanna, sem ekki eiga kost á hitaveitu. Og til þess að hægt sé að gera þetta, verður sem sé að koma upp þessu línukerfi. Það er alger forsenda. Og þeir menn, sem eru á móti því, að ráðist sé í þetta línukerfi, eru á móti því, að húsakynni á Íslandi séu hituð upp með raforku, að við nýtum okkar eigin raforku í stað þess að flytja inn olíu. Svona eru viðhorfin núna. Þær spurningar, sem hv. þm. er að beina til mín um alls konar samanburð miðað við aðstæður, sem voru hér fyrir 1–2 árum, eru því algerlega út í hött. En eins og ég sagði áðan, geri ég ráð fyrir því að geta tiltölulega fljótlega, eftir eina viku eða svo, flutt Alþ. skýrslu, áfangaskýrslu um það, hvernig hægt sé að standa að þessu ákaflega stóra og brýna verkefni, að nýta innlenda orkugjafa í stað erlendra. Og þar verður tækifæri til þess að ræða þetta mál í heild. Ég skal þá reyna að gera grein fyrir ýmsum þeim atriðum, sem hv. þm. vék að í ræðu sinni áðan. Ég geri ráð fyrir, að þessari skýrslu verði útbýtt prentaðri í þinginu, þannig að þm. eigi kost á að kynna sér hana, áður en hún yrði tekin til umr. hér á þingi. Hér er verið að spyrja spurninga, sem búið er að svara margsinnis. Það er verið að spyrja um, af hverju hafi ekki verið ráðist í virkjun Svartár. Það liggja fyrir gögn, sem ég hef margsinnis gert grein fyrir, frá þeim mönnum, sem var falið að ræða við landeigendur. Þeirra niðurstaða var sú, að það væri ekki hægt að ná samkomulagi um þetta. Þau liggja fyrir í iðnrn., og það hefur margsinnis verið gerð grein fyrir því, að það voru allar horfur á því, að það væri aðeins að risa ný Laxárdeila. Ég held, að reynsla okkar af þeim vinnubrögðum, sem ástunduð voru í sambandi við virkjun Laxár, séu slík, að við eigum ekki að leika okkur að því að fara að gera slíka hluti aftur. Hv. þm. taldi það vera handahófsvinnubrögð, að ég flytti nú till. um fjármagn til þess að tryggja, að hægt væri að ráðast í viðbótarvirkjun í Fljótaá. Ég hefði hafnað umsókn bæjarstjórnar Siglufjarðar um það efni. Það hefur ekki komið nein formleg umsókn um þetta til iðnrn. frá bæjarstjórn Siglufjarðar fyrr en 20. febr. s.l., og ég afgreiddi það mál með þeim hraða, sem ég taldi mestan geta orðið í því sambandi. Menn geta séð það með því að bera saman dagsetningar. En þessi gagnrýni á línuna norður er svo gersamlega út í hött, miðað við nýjar aðstæður, að ég hef hreinlega ekki geð í mér til þess að ræða málið á þeim forsendum. Hv. þm. fór með mjög undarlegar staðhæfingar um það, að ég hefði talað um, að leggja ætti hálendislínu norður og hún yrði komin í gagnið 1973. Það var gerð samþykkt í ríkisstj. haustið 1971 um það að ákveða af hennar hálfu, að ráðist yrði í Sigölduvirkjun, og inn í þá samþykkt var tekin ákvörðun um samtengingu Suðurlands og Norðurlands. Það var í sambandi við virkjun Sigöldu, sem það mál var tekið fyrir, og rökstuðningur fyrir því var sá, að sem flestir landsmenn ættu að eiga kost á orku frá þessari nýju virkjun og markaður hennar ætti að stækka. Það hefur ekki verið fallið frá því að leggja hálendislínu. Rannsóknir á því máli eru í fullum gangi, og vitaskuld verður sú lína lögð. En byggðalínan þótti vera skynsamlegri ráðstöfun núna, og ég hygg, að ef menn hugsa sig um, þá geri sér allir ljóst, að þar er um að ræða framkvæmd, sem endist ekki bara í 1–2 ár, eins og þessi hv. þm. var að tala um, heldur framkvæmd, sem verður ein af máttarstoðunum í því kerfi, sem við komum upp hér á Íslandi, ef við ætlum að tryggja búshitun með raforku og tryggja jafnrétti byggðarlaga á þessu sviði. Slík samtenging er alger forsenda þess, að þetta sé hægt. Tal um, að hún nýtist ekki nema í 1–2 ár, er svo yfirgengileg röksemdarfærsla, að ég get ekki skilið, hvernig það getur komið upp úr hv. þm., sem er þó ákaflega vel að sér á sviði orkumála. Ég vil sem sé endurtaka það, að ég lýsi undrun minni á þessum málflutningi, Ég skil ekki, hvernig menn geta raunar farið að því að bera hér á borð gamlar lummur, enda þótt augljóst sé hverjum manni, að aðstæðurnar hafa gerbreytt ástandinu og sannað, að þær ákvarðanir, sem teknar voru í þessu efni um samtengingu olíuveitusvæða, voru þær einu réttu.



Herra forseti. Ég stend upp til þess að gera stutta aths. Reyndar hefur hæstv. iðnrh. minnst á það atriði, og get ég því stytt mál mitt. Ég vil í upphafi lýsa ánægju minni með það stóra átak, sem gera á í raforkumálum og greinilega kemur fram í þessu frv. um lántökuheimildir erlendis. Í brtt. á þskj. 490 er rætt um hagkvæmnisathugun á mismunandi valkostum til að leysa orkuþörf Norðurlands. Ég held, að þarna sé á nokkrum misskilningi byggt. Ég vil benda á, að þessi lina mun þjóna fleiri landshlutum en Norðurlandi, eins og kom reyndar fram hjá hæstv. iðnrh. Á Vestfjörðum verður varla, a.m.k. er það vafasamt, orkuþörf fullnægt með virkjunum heima fyrir. Þetta er að vísu núna í ítarlegri athugun, og hefur sérstöku verkfræðifyrirtæki verið falið að skoða þar alla kosti. Í fljótu bragði virðist, eins og ég sagði, vafasamt, að þar fáist nægilegt virkjað vatnsafl til þess að fullnægja orkuþörfinni, einnig fyrir húsahitun. Ljóst er því, að sá landshluti þarf að tengjast meginraforkukerfi landsins hið fyrsta, og raunar er líklegt, að það sé langsamlega fljótvirkasta leiðin til að fá á Vestfirðina þá raforku, sem talin verður nauðsynleg í þessu skyni, m.a. til húsahitunar. Vestfirðingar binda því einnig töluverðar vonir við þessa línu norður. Stysta leiðin til að tengjast raforkukerfi landsmanna yrði með línu frá Mjólká og í Hrútafjörðinn, og er það um 200 km leið. Þannig yrði með fljótu móti aukin raforka Vestfjarða og ekki síður, svo sem einnig er nauðsynlegt, öryggi meira en það er nú með raforku frá einni meginvirkjun. Þessari aths. vildi ég koma hér á framfæri. Þessi lína þjónar fleiru en Norðurlandi, m.a. Vestfjörðum, þótt það virðist stundum gleymast hv. þm., að sá landshluti þarf einnig og ekki síður en aðrir og jafnvel fremur en sumir aðrir að tengjast orkukerfi landsins vegna takmarkaðra virkjunarmöguleika og lítils sem einskis jarðhita þar í nálægð við stærri byggðakjarna. Ég vil svo aðeins segja að lokum, að það er vitanlega ákaflega mikill misskilningur, að þessi lausn þjóni aðeins Norðurlandi um skamman tíma. Ég vil taka undir það, sem kom fram hjá hæstv. iðnrh. Ég hygg, að hv. flm, þessarar brtt. muni finna, er þeir kynna sér þessi mál, t.d. hjá öðrum þjóðum, nágrannaþjóðum okkar o.fl., að þar er lögð höfuðáhersla á svona samtengingu, ekki síst til þess að bæta nýtingu orkuvera og skapa það öryggi, sem nauðsynlegt er í nútímaþjóðfélagi, þegar um er að ræða notkun raforku til flest allra hluta. Ég er því þeirrar skoðunar, að samtenging orkuveitusvæða sé eitt af brýnustu málum þessarar þjóðar, og ég fagna því átaki, sem þarna er gert. Jafnframt undirstrika ég það enn einu sinni, að því þarf að fylgja eftir með tengingu Austfjarða og Vestfjarða við það samtengda orkukerfi, sem þannig skapast.



Herra forseti. Hæstv. iðnrh. var undrandi á því, að ég hafði ekki gert mér grein fyrir því, að breyting hefði orðið á orku málum Íslands nú s.l. misseri, vegna olíukreppunnar í heiminum. Vissulega verður að taka tillit til þessa og flýta áætlunum og ráðagerðum í framkvæmdum til að afla innlendrar orku sem mest í ljósi þeirrar þróunar. En einmitt sú breyting hefur leitt í ljós, hve vanbúin hæstv. ríkisstj. og hæstv. iðnrh. var að mæta þessum nýju aðstæðum. Hér er í raun og veru ekki verið að tala um nýjar framkvæmdir aðrar en þær, sem höfðu verið á dagskrá. Hann var að geta um það hér áðan, að þegar leyfi var veitt til virkjunar Sigöldu haustið 1971 á grundvelli lagaheimildar frá Alþ. fyrr á því ári, þá hafi verið ákveðið að byggja línu norður í land, hálendislínu. Ég minntist á það í minni ræðu sem dæmi um ófullnægjandi vinnubrögð hæstv. iðnrh., að þá hefði hann lýst því yfir, að þessi lina yrði komin í gagnið 1973, að órannsökuðu máli. Þegar rannsókn var lengra komin á veg, varð ljóst, að þessi hálendislína yrði ekki byggð á þeim tíma og lengri tíma þyrfti til rannsóknarinnar einnar, hvað þá til framkvæmdarinnar. Þá skyldi maður ætla, að undirbúningur byggðalínu væri lengra á veg kominn en raun ber vitni, ef ætlunin var að tengja orkuveitusvæðin saman. En undirbúningur þeirrar framkvæmdar er ekki betur á veg kominn en ég gat um í minni ræðu, að rannsóknir hafa að vissu leyti farið fram, en engan veginn fullnægjandi til þess, að hönnun mannvirkjanna geti hafist fyrir alvöru, hvað þá heldur gerð útboðsskilmála. Og samt er því lýst á Alþ. æ ofan í æ, að þessi lina eigi að vera komin í not á næsta ári, sem orkumálastjóri sjálfur telur litla von til. Ég nefni sérstaklega stofnlínuna norður, bæði fyrri hugmyndir um hálendíslínu og seinni till. um byggðalínu, sem sönnun þess, að hæstv. iðnrh. hefur jafnvel ekki að því er byggingu þeirrar línu snertir staðið að málunum eins og vera bar. Hann er formælandi þeirrar línubyggingar á þessum tíma, og því ámælisverðara er í raun og veru lélegur undirbúningur hans á þessu sviði. Ég hef hins vegar talið, að þessi lína eigi að koma, en það sé ekki enn orðið tímabært og aðrir kostir séu líklega ódýrari og hagkvæmari til að bæta úr orkuskorti norðanlands. Það er enginn ágreiningur, að samtenging á að eiga sér stað landshluta á milli, svo að raforka geti flust frá einum hluta landsins til annars. En þetta er spurningin annars vegar um öryggi og hins vegar, hvað er fjárhagslega hagkvæmast, og engar athuganir hafa í raun og veru farið fram á þessu sviði, áður en ákvörðunin er tekin um byggingu þessarar línu. Ég vil mótmæla því harðlega, að ég sé að snúast gegn því, að úr orkuskorti sé bætt og aukin sé húshitun með rafmagni eða innlendum orkugjöfum, þótt ég vari við erlendum lántökum í svo vaxandi mæli sem fyrirhugað er, vegna þess að það ýtir undir verðbólguþróunina í landinu. Það var stundum sagt, ég hygg af hálfu hæstv. iðnrh., a.m.k. af hálfu annarra þáv. stjórnarandstæðinga í tíð viðreisnarstjórnarinnar, að viðreisnarstjórnin þyrfti að hafa vit til þess að hraða verkefnum eftir forgangi og mikilvægi hvers þeirra um sig. Hér er auðvitað um það að - ræða að leysa málin á þessum grundvelli, að ætla - sér ekki of mikið í einu, að raða framkvæmdum - eftir mikilvægi þeirra. Það hefur ríkisstj. ekki gert, og þess vegna hefur hún tekið meira að sér en hún getur framkvæmt. Þar sem hæstv, iðnrh. hefur farið úr þingsalnum, kann ég ekki við að halda hér áfram, því að orð mín voru honum ætluð. - En nú er hann kominn aftur. - Hæstv. iðnrh. var sammála mér um það, að við þyrftum að verja okkar eigin fjármunum til uppbyggingar í þessum efnum, en taldi hins vegar, að ég gerði mér ekki grein þessa, vegna þess að ég vildi auka einkaneysluna á kostnað samneyslunnar. Nú vill svo til, að ég hef haldið því fram,að eðlilegast væri að fjármagna framkvæmdir í orkumálum, t.d. að því er snertir hitaveitu hér á höfuðborgarsvæðinu, að því er snertir uppbyggingu raforkukerfisins á landsvirkjunarsvæðinu, með því að orkusalan og afkoma orkufyrirtækjanna, hvort sem um orkuöflunarfyrirtæki eða orkudreifingarfyrirtæki er að ræða, geti borið uppi eðlilegan hluta af stofnkostnaði slíkra framkvæmda með eigin fé. Þetta verður ekki gert, nema orkan sé seld á sannvirði. Hæstv. iðnrh, hefur ekki eingöngu dregið að veita heimild til hækkunar á raforku og heitu vatni, hæstv. ríkisstj. hefur ekki eingöngu neitað um slíkar nauðsynlegar hækkanir, heldur hefur hún og vísað þessum fyrirtækjum, bæði t.d. Rafmagnsveitu Reykjavíkum og Hitaveitu Reykjavíkur, á að taka erlend lán, sem jafnvel eru hærri en framkvæmdakostnaði nemur. Ég held þess vegna, að hæstv. iðnrh. ætti að líta í eigin barm, áður en hann sakar aðra um að vilja ekki horfast í augu við það vandamál að afla innlends fjármagns til framkvæmda sem þessarar. Og hæstv. iðnrh. hefur meira að segja gagnrýnt mig fyrir það að vilja selja orkuna á sannvirði og ásakar mig fyrir að vera þannig að auka verðbólguna í landinu vísvitandi. Það er siður en svo, að slíkar verðhækkunarheimildir séu fram bornar í því skyni. Þær afleiðingar af verðbólgustefnu núv. ríkisstj., en ekki orsök verðbólgunnar. Það er enginn ágreiningur um það, að við verðum að nýta innlenda orkugjafa í vaxandi mæli. Aðalatriði gagnrýni minnar er það, að við höfum ekki unnið nægilega vel að því. Hæstv. iðnrh. hefur af engu að státa í þeim efnum, því miður. Núverandi þróun mála að því er snertir olíumálið í heiminum breytir ekki því, að við hefðum þurft að vera komnir lengra á veg í þessum efnum, og eftir nær þriggja ára starf iðnrh. hefur í rauninni litið sem ekkert verið gert á þessu sviði, sem nú er hægt að benda á. Og að línubyggingunni norður hefur ekki verið unnið betur en ég hef greint frá, en þó hefur hún og hugmyndin um hana staðið í vegi fyrir því, að aðrir valkostir væru rannsakaðir og framkvæmdum jafnvel hafnað, í stað þess að unnt hefði verið að velja annan kost í þeim efnum. Ég vil gjarnan óska eftir því við hæstv, iðnrh., að hann upplýsi Alþingi betur um það, hver niðurstaða n. þeirrar eða þeirra manna, sem hann fól athugun á samningnum við landeigendur um Svartárvirkjun, hefur orðið. Það ætti að vera unnt að upplýsa það hér á Alþingi. Þær upplýsingar hafa því miður farið fram hjá mér. Það getur verið mér að kenna, og þá getur hæstv. iðnrh. væntanlega bent mér á, hvar ég geti leitað þeirra upplýsinga. Brtt. okkar hv. 2, þm. Norðurl. e. er sanngjörn og ætti ekki að tefja fyrir málinu, byggingu stofnlínu milli Norður- og Suðurlands, ef þær upplýsingar eru til staðar, sem þarna er farið fram á, og eru þess eðlis að renna stoðum undir framkvæmdina, en það er lágmarkskrafa, áður en í framkvæmdir er ráðist. Það má vel vera, að slíkar upplýsingar liggi fyrir í skýrslu þeirri, sem hæstv. iðnrh. hefur lofað að leggja fyrir Alþingi eftir 1 eða 2 vikur, sagði hæstv. iðnrh., og þá gefst tækifæri til að ræða mál þessi nánar.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. Ég held, að það liggi ákaflega ljóst fyrir, að það er raunverulegur ágreiningur í þessu efni. Hv. þm. Geir Hallgrímsson og flokksbræður hans hafa í sífellu verið með neikvæð viðhorf til allra nýrra framkvæmda í orkumálum í tíð núv. stjórnar. Það er sama, hvað gert hefur verið, það hefur alltaf verið sama neikvæða viðhorfs. Ég minni á það t.d. í því sambandi, að Morgunblaðið hamaðist lengi gegn virkjun Mjólkár á Vestfjörðum, fór hinum verstu orðum um mig í því sambandi, að ég skyldi heimila þá virkjun. Þannig hefur verið um allar framkvæmdir á sviði þessara mála.  En ég stóð nú hér fyrst og fremst upp til að mótmæla því, sem þessi hv. þm. staðhæfði, að ég hefði lagt stein í götu Hitaveitu Reykjavíkur og Rafmagnsveitu Reykjavíkur. Því fer mjög fjarri. Það hefur verið leyst úr vandamálum þeirra stofnana á afar eðlilegan hátt, og það er mjög góð afkoma hjá þessum stofnunum. Rafmagnsveita Reykjavíkur hefur verið rekin með mjög góðum hagnaði. Hitt er svo annað mál. að það er ekkert óeðlilegt við það, þegar ráðist er í verulega dýrar framkvæmdir, að taka verði lán til þeirra, að það sé ekki hægt að taka það af tekjum hvers árs um sig og spara upp í mjög miklar og óvenjulegar framkvæmdir. Í sambandi við hitaveituframkvæmdir í nágrannabyggðum Reykjavíkur, þá var það mál afgreitt á þann hátt, að ekki þarf að taka að láni nema u.þ.b. helming af kostnaði við þær framkvæmdir, en helminginn getur Hitaveitan framkvæmt af sínum eigin tekjum. Þetta eru að sjálfsögðu ákaflega góðar aðstæður til framkvæmda og miklu betri aðstæður en flestir aðilar búa við hér á landi. Það var farið ofan í umsóknir Hitaveitunnar um þetta efni, og málið var síðan af greitt skv. óskum Hitaveitunnar, - nákvæmlega skv. óskum Hitaveitunnar. Ég hef rætt um það við borgarstjórann í Reykjavík, að ef hægt sé að flýta þessum framkvæmdum umfram það, sem fyrirhugað er, þá væri ég mjög fús til samvinnu um það. Hv. þm. spurði enn um Svartá í Skagafirði. Ég hef greint honum frá því, að það var falið mönnum að eiga viðræður við landeigendur, það var hópur manna undir forsæti Jóns Ísbergs sýslumanns, og hann skrifaði rn. bréf og taldi, að þessar samningaumleitanir hefðu orðið neikvæðar, það væri ekki unnt að ná neinu slíku samkomulagi. Á þeim forsendum þótti ekki ráðlegt að halda þar áfram vegna þeirrar herfilegu reynslu, sem fékkst af slíkum vinnubrögðum í sambandi við Laxá, og ég hygg, að allir þm. ættu að geta lært af, og ég tel, að menn eigi ekki að klifa á því, að reynt sé að leysa mál á svipaðan hátt og þar var gert.