Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Allsherjarnefnd hefir fallið frá að koma fram með brtt. við 19. gr. í stað þeirrar, sem hún tók aftur við 2. umr. Það er ekki vegna þess, að hún sje að nokkru leyti efnisbreyting, og í sjálfu sjer kunni nefndin betur við brtt. eins og hún var, heldur en frv.gr., en hún breytti dálítið hugsun frv.greinarinnar. Hæstv. dómsmálaráðh. (J. M.) lagði allríka áherslu á, að greinin í frv. næði fram að ganga óbreytt, og vill nefndin ekki gera þetta að neinu kappsmáli. Hinsvegar vil jeg með nokkrum orðum minnast á brtt. nefndarinnar á þskj. 272. 1. brtt. er tilvitnun, sem sett er aftan við 1. málsgr. 19. gr., í 25. gr. Nefndinni þótti það viðkunnanlegra, því að hún áleit, að oft yrði farið framhjá lýsingu eftir 25. grein. 2. brtt., sem er við 26. gr., er orðabreyting. eins og háttv. deild sjer, að þar kemur „ríkissjóður“ í stað „landssjóður“. 3. brtt., sem er við 36. gr., að eftir orðunum „lög standa til“ bætist „að gefi saman hjón“, því að hitt gæti orkað tvímælis, hvort hjer væri átt við þann, sem yfirleitt hefir ekki vald að lögum til að gefa saman hjón, eða þann, sem ekki ætti að lögum að gefa saman þessi hjón. Með þessu fanst okkur vera girt fyrir allan misskilning. 4. brtt., sem er við 39. gr., er sjálfsögð vegna þess, að nú liggur fyrir þinginu breyting á aukatekjulögunum, og þar er gjaldið hærra en í frv., og fanst okkur því rjettara, í stað þess að ákveða nokkurt sjerstakt gjald, að vísa til aukatekjulaganna á hverjum tíma. 5. brtt., við 48. gr., er einnig einungis orðabreyting, og eins og háttv. deild sjálfsagt sjer, er 6. og 7. brtt. sömuleiðis orðabreytingar. 8. brtt. er orðabreyting, og kemur hún í stað þeirrar brtt., sem nefndin tók aftur við 2. umr. Okkur þótti hún ekki nógu vel orðuð þá, og gæti ef til vill misskilist, en nú er hún þannig orðuð, að hún getur ekki skilist nema á einn veg. 9. brtt. er einnig orðabreyting; þar hefir orðið „til“ slæðst inn í, en á þar alls ekki heima, og fellir brtt. það niður. Jeg skal geta þess, að allsherjarnefnd hefir athugað brtt.háttv.þm. Snæf. (H. St.) á þskj. 251. Jeg býst ekki við, að meiri hluti nefndarinnar sje till. fylgjandi, að minsta kosti ekki seinni hlutanum. Hann bætir við nýju sjúkdómstilfelli, berklaveiki, og hefi jeg ekkert við það að athuga. En mjer finst það nokkuð viðurlitamikið og hart að gengið að heimta vottorð af öllum brúðhjónum. Sem betur fer, eru menn hjer yfirleitt heilsuhraustir, og jeg vona að það haldist, og er læknisskoðun þá óþarfa fyrirhöfn og kostnaður, einungis vegna þess, að maður og kona ætla að ganga í hjónaband; það því fremur, sem háttv.flm. tillögunnar (H. St.) gat þess við 2. umr., að þetta væri meira gert fyrir afkomendurna en sjálf brúðhjónin. Jeg get því ekki sjeð, að þetta nái tilætluðum tilgangi. Því að þótt fólki sje bannað að giftast, er því ekki þar með bannað að auka kyn sitt, og yrði því afleiðing sjúkdómanna hin sama fyrir afkomendurna. Jeg er því þakklátur, að háttv. forseti (G. B.) hefir haft góð orð um að bera upp í tvennu lagi till. á þskj. 251.

Halldór Steinsson Brtt. sú, sem nú birtist á þskj. 251, er bein afleiðing af því, sem jeg sagði við 2. umr. þessa máls, og í fullu samræmi við það. Hún fer fram á, að ekki sjeu vígð hjónaefni, nema þau sanni með læknisvottorði, að þau sjeu ekki haldin af holdsveiki, flogaveiki, næmum kynsjúkdómum eða smitandi berklaveiki. Það er kunnugt, að Ísland er langt komið með að útrýma holdsveikinni, og má það því undarlegt heita, ef við nú, er við stöndum við takmarkið, förum að opna nýjar dyr, með því að leyfa holdsveikum að ganga í hjónaband. Enn sem komið er, er lítið um kynsjúkdóma; þeir hafa þó breiðst nokkuð út á síðustu og verstu árum, og það allört, Jeg er sannfærður um það, að eftir 10–20 ár verða þeir landlægir hjer, ef ekki er hafist handa og reistar skorður gegn þeim. Hjer er spor stigið í þá átt með þessari breytingartillögu. - Berklaveikin er algeng, bæði hjer og annarsstaðar, og er sú veiki, sem flest fólk drepur, bæði hjer á landi og í útlöndum. Það er nú vaknaður talsverður áhugi gegn útbreiðslu hennar og til að útrýma henni. Þar til dæmis má nefna milliþinganefnd þá, sem skipuð hefir verið. Árangurinn af starfi nefndarinnar er sá, að hún hefir lagt fyrir þingið frv. til laga um útrýming berkla. Þegar nú að komið er á þennan rekspöl, þá er það hvöt til að setja þetta atriði í hjúskaparlögin, til þess að styðja að útrýmingunni. Þess er og að gæta, að við megum ekki einskorða okkur við núlifandi kynslóð: við verðum að byggja upp og hugsa fyrir börnunum. Á það verðum við að leggja aðaláhersluna, þegar um útrýmingu berklaveikiunar er að ræða. Ef þeim, sem ganga með opna berkla, er leyft að giftast og auka kyn sitt og vera návistum við börnin, þá er það besta leiðin til að útbreiða veikina. Háttv. frsm. (Jóh. Jóh.) sagði, að nefndinni hefði þótt það hart fyrir hjónaefni að þurfa að láta lækni skoða sig, og verða að leggja fram vottorð, er sannaði heilbrigði þeirra. En jeg held, að nefndin hafi ekki athugað þetta nákvæmlega, því, hvort veit hún ekki, að hvert einasta mannsbarn verður að leggja sig undir læknisskoðun. Allir í barnaskólum, kvennaskólum, Mentaskólanum, Verslunarskólanum o. s. frv., alt frá þeim lægsta til hins æðsta skóla. Og er það þá nokkuð meira, þó að hjónaefni þurfi að fá vottorð hjá lækni? Þetta er í fullu samræmi við gildandi löggjöf í heilbrigðismálum. Jeg geri það að engu kappsmáli, hvort tillagan er borin upp í einu eða tvennu lagi, en jeg álít, að þeir, sem fylgja fyrri hlutanum, hljóti einnig að vera meðmæltir þeim síðari, og muni því samþ. tillöguna í heild sinni. Ef sjúkum mönum er bannað að giftast, þá er það áríðandi, að þeir leggi fram vottorð því til sönnunar, að þeir sjeu heilbrigðir. Því að hver á annars að sjá hvort þeir eru sjúkir eða heilbrigðir? Ekki er prestinum fært að sjá það. Ákvæðið er algerlega þýðingarlaust. ef ekki fylgir vottorð.

Sigurður Hjörleifsson Kvaran Jeg býst við, að jeg greiði atkvæði með brtt. á þskj. 251, þótt jeg reyndar sje ekki allskostar ánægður með hana. Lífið er svo margbreytilegt, að margt getur komið fyrir, sem ekki er með öllu rjett að banna. Samt sem áður er þetta góð regla, - því að jeg lít á þetta sem reglu -, en það vantar einungis að leyfa megi undantekningar undir vissum kringumstæðum. T. d. ef flogaveikur maður vill giftast konu, sem engar líkur eru til að geti átt barn. Hvað væri á móti því? Hjer vantar möguleikann til þess að geta gert undantekningar. En þar sem þetta er til 3. umr. hjer nú, er ekki hægt að gera breytingar á því hjeðan af, en jeg vonast til, að þær verði gerðar í háttv.Nd. Jeg er því meðmæltur aðalreglunni, og mun því, eins og áður er sagt, greiða atkvæði mitt með brtt. á þskj. 251, í því trausti, að breyting verði gerð á þessu í háttv.Nd.

Sigurjón Friðjónsson Jeg sje, að till. á þskj. 251 er borin fram af umhyggju fyrir ófæddri kynslóð, og það er sjálfsagt, að hún á mikinn rjett á sjer. En jeg verð þó að álíta, að þeir eigi mestan rjett á sjer, sem uppi eru, og mjer virðist till. ganga nær rjetti þeirra en jeg get vel sætt mig við. Allir vita, að fólk er mjög viðkvæmt í ásta- og hjúskaparmálum, einkum í æsku, og það hefir orðið mörgum að gæfutjóni og heilsutjóni að verða fyrir vonbrigðum í þeim efnum. Ef nú þess háttar vonbrigði bætast ofan á heilsubrest, getur það haft afleiðingar, sem ilt er að vera valdur að. Þessi aths. mín á einkum við berklaveikissjúklingana, og er til ábendingar um, að athugavert sje að ganga mjög ríkt eftir heilbrigðisvottorðum, þegar um giftingu þeirra er að ræða. En þó álít jeg hitt engu síður viðsjárvert, að heimta að alt fólk í landinu, sem vill giftast, sje lagt undir kynferðissjúkdómsskoðun, á meðan þeir sjúkdómar eru ekki tíðari en þeir eru enn. Þótt jeg geti gengið inn á fyrri hluta tillögunnar, mun jeg greiða atkvæði mitt á móti þeim síðari. Það þýðir það, að þessi heilbrigðisatriði verða þá aðallega á ábyrgð vígslumanna og svaramanna, sem geta, eins og líka hvert hjónaefni sem er, heimtað heilbrigðisvottorð af lækni, ef eitthvað grunsamlegt er við heilsufarið.

Halldór Steinsson Það er fyrst viðvíkjandi 2. þm. S.-M. (S. H. K.). Jeg játa það fúslega, að það geta komið fyrir tilfelli, að hættulaust sje að vígja mann og konu, sem ganga með slíka sjúkdóma. En jeg sje ekki hvernig hægt er að koma því svo fyrir, að það skemmi ekki regluna. Jeg skal fúslega ganga inn á einhverjar breytingar, ef háttv.þm. (S. H. K.) getur búið svo um, að vel fari. Háttv. 1. landsk.varaþm. (S. F.,) misskilur meiningu mína, ekki síður en háttv.frsm. (Jóh. Jóh.). Jeg verð enn að álíta, að þetta verði einungis pappírslög, ef það á að banna að vígja fólk, sem veikt er af þessum sjúkdómum, en heimila svo ekkert vottorð, er sanni það, að fólk þetta sje í raun og veru heilbrigt. Jeg get ekki skilið, hvernig svo glöggir menn sem þessir eru báðir, geta misskilið jafneinfalt atriði og þetta er. Jeg álít, að það sje þá miklu hreinlegra að vera á móti brtt. í heild sinni.

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Jeg vil benda háttv.þm. Snæf. (H. St.) á það, að vígslumönnum er skylt að fullvissa sig um það, áður en þeir vígja hjónaefni, hvort þau sjeu haldin af næmum sjúkdómi. Og að þeir geta neitað vígslu, ef þeir hafa ástæðu til að ætla, að annaðhvort hjónaefna sje haldið af slíkum sjúkdómum. Mjer finst það hart, ef maður, sem vissa er fyrir að ekki gangi með neinn sjúkdóm, þurfi að fá læknisvottorð, til þess að ganga í hjónaband. Mjer finst nægileg trygging í því fólgin, að embættismaðurinn, að viðlagðri embættisábyrgð, eigi að heimta að fyrirmælum laganna sje hlýtt. Misskilningurinn er því á hlið hv.þm. Snæf. (H. St.), en ekki okkar. mín og hv. 1. landsk. (S. F.).

Halldór Steinsson Jeg sje að jeg á bágt með að sannfæra háttv.frsm. (Jóh. Jóh ). Embættismaður sá, sem vígslu framkvæmir, hefir engin tök á að sanna, hvort hjónaefnin sje haldin af næmum sjúkdómum, t. d. holdsveiki, berklaveiki, flogaveiki, - að jeg nú ekki nefni kynsjúkdóma. Hvernig á vígslumaður að sjá það utan á hjónaefnunum, hvort þau ganga með kynsjúkdóma eða eigi? Hann sagði, að heilbrigðir menn þyrftu ekki læknisskoðunar við. En þess er nú samt krafist. Hvert barn í barnaskólanum er skoðað, hver nemandi í alþýðuskólum landsins o. s. frv., svo það er þessvegna engin ástæða til að undanskilja frá þessari skyldu þá, er ganga inn í hjónabandið og eiga í vændum að auka kyn sitt.

Guðmundur Guðfinnsson Mjer líkar yfir höfuð vel brtt. nefndarinnar í þessu máli. En jeg stóð að eins upp til að lýsa því yfir, að mjer finst nokkuð hart að gengið í seinni hluta brtt. á þskj. 251, og þetta ákvæði þar hefir ekki eins mikla þýðing og skyldi. Ef t. d. annað hjónaefna skyldi vera haldið af kynsjúkdómi, og lækni ætlað að skera úr því með lauslegri skoðun, þá er honum með því lagðar þær skyldur á herðar, sem hann getur ekki fullnægt. Það er sem sje ekki unt að ákveða með fullri vissu, hvort menn hafi kynsjúkdóma, t. d. syfilis, nema með mjög nákvæmri rannsókn. Jeg held því, að best væri að samþykkja fyrri hluta brtt. á þskj. 251, en fella síðari hlutann niður.

Frsm. (Sigurður Eggerz) Jeg þarf ekki að tala langt mál. Þegar mál þetta var til 2. umr. hjer í deildinni, bjóst jeg við að bera fram brtt. við 4. gr. frv. við þessa umr., þar sem ákveðið væri, að hver stofnandi hlutafjelags legði fram ákveðna lágmarksupphæð. Nefndin hefir nú tekið þetta atriði til athugunar og álítur það óþarft. Henni virðist ekki ástæða til að gera þessa kröfu til stofnenda hlutafjelaga. Þótt það væri gert að skilyrði, að hver hluthafi legði fram t. d. 100 kr. að minsta kosti, til þess að teljast hluthafi, þá væri ávalt hægt að fara í kring um það ákvæði, og það mundi ekki koma að haldi. Nefndin hefir því fallið frá brtt. um þetta. Jeg skal og taka það fram, að þótt nefndin telji rjettara að taka út úr þessu frv. gjaldaákvæðin og færa þau inn í aukatekjulögin, en þar á að safna öllum aukatekjum, þá hefir nefndin þó fallið frá þessu, af því hún veit, að fjárhagsnefnd mun leggja til, að engar breytingar verði gerðar á aukatekjulögunum. Að öðru leyti er jeg þakklátur háttv. deild fyrir hvað vel hún hefir tekið þessu frumvarpi.

Halldór Steinsson Af því að till. þessi hefir í för með sjer kostnað fyrir ríkissjóð, þykir mjer viðkunnanlegra, að nefnd fái till. til athugunar, og leyfi mjer að leggja til, að málinu verði vísað til allsherjarnefndar.

Jóhannes Jóhannesson Jeg leyfi mjer að leggja til, að máli þessu verði vísað til fjárveitinganefndar.