Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Til svara eru forsætisráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og velferðarráðherra.

Frú forseti. Að undanförnu hefur verið rætt um stöðuna á vinnumarkaði hér á þinginu og virðulegur forsætisráðherra hefur talað um að störfum hafi fjölgað. Undir stefnuræðu forsætisráðherra var til dæmis talað um að störfum hefði fjölgað um 4.600 á þessu ári. Því miður kemur þetta ekki heim og saman við þær opinberu tölur sem við höfum úr að spila til að meta stöðuna á vinnumarkaði. Samkvæmt opinberum tölum sjáum við ekki að störfum sé að fjölga í landinu. Það sem meira er, þessar ítrekuðu yfirlýsingar forsætisráðherra hafa kallað fram viðbrögð aðila vinnumarkaðarins. Þannig hafa til dæmis Samtök atvinnulífsins talað um dapurlegar niðurstöður vinnumarkaðsrannsóknar og bent á að störf hafi ekki verið færri síðan 2005. Þau hjá samtökunum tala um langan lista vanefnda stjórnvalda vegna kjarasamninga. Hið sama gildir um ASÍ. Forseti ASÍ ítrekaði nýlega að störfum á Íslandi væri ekki að fjölga og miðstjórn ASÍ krefst þess að ríkisstjórn og Alþingi standi við gefin loforð. Samiðn hefur líka nýlega ályktað um þessi mál og harmar vanefndir ríkisstjórnarinnar varðandi fjárfestingar en þær eru auðvitað grundvöllur þess að hér fari hagvöxtur af stað og að ný störf verði til. Mig langar til að biðja hæstv. forsætisráðherra að bregðast við þessum ályktunum og þeim ábendingum sem borist hafa frá þeim sem treyst hafa á samstarf við ríkisstjórnina um sköpun nýrra starfa. Úr þeirra röðum heyrðist bara ein rödd og hún er þessi: Nýju störfin hafa ekki orðið til og ríkisstjórnin hefur ekki staðið við sinn hlut í því að efla fjárfestingu í landinu sem er grundvöllur þess að ný störf verði til. Hvernig vill hæstv. forsætisráðherra bregðast við þessari umræðu og þeirri staðreynd að samkvæmt mælingum hafa störf ekki verið færri síðan 2005?

Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg ljóst að aðilar vinnumarkaðarins byggja allan sinn málflutning á slæmum niðurstöðum könnunar Hagstofunnar frá því í ágúst. Það gefur ekki rétta mynd af stöðunni vegna þess að sú könnun, ágústkönnunin, sker sig mjög úr og þarf að skoða með tilliti til skekkjumarka. Ef litið væri til dæmis á mánuðinn á undan, júlí, voru tölurnar allt aðrar, þá var talan 4.600 í nýjum störfum. Staðreyndin er sú að allar vísbendingar gefa til kynna að atvinnulífið sé að taka við sér og störfum að fjölga - nema ágústniðurstaða Hagstofunnar. Ég held að í stað þess að við deilum um þetta í ræðustól eða í blöðum ættum við að setjast niður með aðilum vinnumarkaðarins og fara yfir þessar tölur til að menn séu ekki að tala út og suður í þessu máli. Á því eru skýringar eins og ég nefni varðandi þessar ágústtölur. Rauntölur Vinnumálastofnunar um fjölda atvinnulausra eru viðvarandi, þ.e. atvinnuleysið er 1,5–1,9 prósentustigum minna í ár en í fyrra. Allar vísbendingar um aukin umsvif í hagkerfinu, auknar skatttekjur vegna aukinnar veltu og viðvarandi hagvöxtur benda til hins sama. Ég bendi á skýrslu greiningardeildar Íslandsbanka sem er nýkomin út þar sem því er lýst hvernig hagkerfið er komið út úr kreppunni, hvernig vöxtur sé á flestum sviðum atvinnulífsins, markverður árangur í að vinna á kerfisvandamálum o.fl. Ef ágústtölur Hagstofunnar reynast hins vegar gefa raunsanna mynd af ástandinu núna og sambærileg mynd birtist okkur í september og október er ástæða til að staldra við og hafa áhyggjur. Við eigum að horfa á heildarmyndina og viðurkenna sveiflur sem eru í tölum Hagstofunnar frá mánuði til mánaðar þannig að það þarf að líta yfir miklu stærra tímabil til að fá raunsanna 

Frú forseti. Ég á dálítið erfitt með að trúa því að auk þess að vera komin upp á kant við ASÍ, SA og Samiðn um staðreyndir þessa máls ætli forsætisráðherra sér líka að gagnrýna Hagstofuna. Ef það á að nota ágústtölurnar og segja að skekkjumörkin þar hafi verið slík að taka verði tillit til þeirra getur maður allt eins sagt það um júlítölurnar. Það eru nákvæmlega sömu skekkjumörk. Aðalatriðið er að það er verið að bera saman sambærilegar tölur. Tölurnar í júlí á þessu ári sýna að störfum hefur ekki fjölgað frá því í júlí á síðasta ári þannig að það er óskaplega dapurlegt ef menn vilja ekki horfast í augu við opinberar tölur og grípa frekar til þess ráðs að gera tortryggilegt það eina tól sem við höfum til að mæla stöðuna í þessum efnum. Ég kalla eftir því að menn í ríkisstjórn fari að horfa raunsætt á ástandið og átti sig á því að ef ekki verður 

Virðulegi forseti. Ég fer fram á það sama við hv. þingmann, að hann horfi raunsætt á stöðuna. Ég var bara að vitna til þess sem fram kemur hjá Hagstofunni, sagði að það væri varhugavert að miða bara við ágústmánuð og draga ályktanir út frá því eins og hv. þingmaður gerir. Hann verður að líta á sveiflurnar til að meta stöðuna rétt. Ég sagði að það væri áhyggjuefni ef þessi þróun sem er í ágúst sýndi sig áfram næstu tvo mánuðina og þá hljótum við að hafa verulegar áhyggjur af stöðunni. Það er þó ekki ástæða til þess í augnablikinu. Af því að talað er um hagvöxt ætla ég að vitna aftur í greiningardeildina þar sem hún talar um að hagvöxtur geti orðið eitthvað meiri en við höfum þó verið að tala um, hann gæti verið 3%. Miklar fjárfestingar eru í gangi eins og hv. þingmaður veit, bæði á suðvesturhorninu og norðausturhorninu. Fjárfestingarsamningar í gangi eru einir sex og mjög mikið í gangi á vegum stjórnvalda, eins og hv. þingmaður þekkir, í fjárfestingaráætlun 

Virðulegi forseti. Að undanförnu hefur velferðarnefnd fundað um skuldamál heimilanna að minni beiðni. Ástæða þess að ég bað um þessa fundi var fréttir sem gáfu til kynna áframhaldandi erfiða stöðu heimilanna í landinu. Creditinfo sagði að aldrei hefðu fleiri verið á vanskilaskrá, Íbúðalánasjóður benti á að vanskil væru að aukast hjá sjóðnum og bankarnir upplýstu að yfirdráttarlán væru aftur farin að aukast. Á fundi okkar hafa komið fulltrúar frá Íbúðalánasjóði, umboðsmanni skuldara og velferðarráðuneytinu og hafa upplýsingar frá þeim staðfest þessar fréttir. Umsóknum hjá umboðsmanni skuldara er aftur farið að fjölga og talað er um að nú sé nýr hópur að sækja um hjá stofnuninni. Eftir því sem samningum um greiðsluaðlögun fjölgar bætast við erindi vegna lánsveða og ábyrgðarskuldbindinga. Íbúðalánasjóður talar um nýgengi vanskila auk þess sem greiðsluvilji fólks sem er að koma úr frystingu virðist minni. Ekkert er svo að frétta af aðgerðum fyrir lánsveðshópinn en þar má finna tæplega 4 þús. skuldara sem eru með lánsveð vegna lána hjá lífeyrissjóðum til kaupa á fasteign. Því hlýtur að skjóta skökku við fyrir þessi heimili að heyra stjórnvöld tala fyrst og fremst um hversu vel gengur og lítið sem ekkert um aðstoð við heimili landsins. Nú á dögunum lögðum við framsóknarmenn fram tillögur okkar um hvernig mætti nota skattkerfið til að kom til móts við skuldsett heimili og um 4% þak á hækkun verðbóta til að tryggja að allir beri ábyrgð á baráttunni við verðbólguna, ekki bara skuldsett heimili. Engin viðbrögð hafa hins vegar komið frá stjórnvöldum, engar tillögur, ekki neitt. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra hvað stjórnvöld séu eiginlega að gera í skuldavandanum.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg ástæða til að hafa áhyggjur af því að mörg heimili eru í vandræðum og að okkur hefur ekki tekist að leysa skuldavanda allra þó að við höfum skilað verulegum árangri í því efni. Margar aðgerðir hafa verið settar fram sem hafa skilað árangri, m.a. til að laga skuldastöðu heimilanna sem við erum með tölur um að hafi skilað verulegum árangri. Það er líka sérstakur skuldavandi hjá lágtekjuhópunum. Við höfum tölur um það, t.d. frá Seðlabankanum, og við höfum verið að skoða hvernig hægt er að bregðast við því og það ætlum við til dæmis að gera með auknum barnabótum sem ég er sannfærð um að skili sér best til lágtekjuhópanna. Hitt er annað mál að vanskil hjá til dæmis Íbúðalánasjóði valda áhyggjum og þarf að fara yfir þá stöðu og finna skýringuna. Af því að það virðist ganga betur í bönkunum er spurning hvort þeir hafi meiri sveigjanleika til að bregðast við erfiðum skuldum hjá heimilum en Íbúðalánasjóður eða hvort þeir sem skulda mikið láti Íbúðalánasjóð hreinlega sitja á hakanum og hann sé síðasti aðilinn sem fólk greiðir skuldir sínar hjá. Við hljótum að velta fyrir okkur skýringunni á þessu. Varðandi lánsveðin deili ég áhyggjum af þeim með hv. þingmanni. Það er full ástæða til að hafa áhyggjur af þeim og ég viðurkenni alveg að ríkisstjórnin hefur ekki náð því fram sem hún ætlaði sér, þ.e. að taka á lánsveðunum. Þar er helst við að sakast lífeyrissjóðina sem hafa reynt að koma sér hjá því að taka sinn hluta í lánsveðunum. 37% af lánsveðunum eru hjá lífeyrissjóðunum og 10% af þeim sem eru með lánsveð eru í miklum vandræðum. Lífeyrissjóðirnir beita fyrir sig að það sé ekki lagaheimild 

Virðulegi forseti. Ég saknaði þess í svari hæstv. forsætisráðherra að hún skyldi ekki tjá sig um tillögu okkar framsóknarmanna. Þar leggjum við einmitt til að allir flokkar á þingi setjist niður og velti fyrir sér hvort það sé mögulegt að nota skattkerfið til að koma til móts við alla þá hópa sem virðulegur ráðherra ræddi um. Við verðum líka að hafa í huga að ef við horfum á upphæðina var í byrjun gert ráð fyrir að settir yrðu mun meiri peningar í 110%-leiðina hjá Íbúðalánasjóði, en skilyrðin voru sett svo ströng að aðeins um 6 milljarðar fóru í leiðréttingu á lánunum þar. Áður höfðu verið áætlaðir um 10 milljarðar frá Alþingi. Við skulum líka hafa í huga að þeir greiðsluaðlögunarsamningar sem þegar er búið að koma á hafa kostað rúma 2 milljarða. Setjum þetta aðeins í samhengi, höfum í huga að hér töluðu menn fyrir því að það væri í lagi að borga 30–40 milljarða í erlendar 

Hæstv. forseti. Ég hafði ekki tíma til að bregðast við því sem hv. þingmaður sannarlega spurði um sem voru tillögur framsóknarmanna sem ég hef skoðað af athygli. Ég tel að það eigi að setjast yfir þær eins og aðrar hugmyndir sem koma fram, hvort sem eru frá stjórnarandstöðunni eða öðrum, sem eru þá raunhæfar og hægt að fara í til að taka enn betur á þessum vanda. Það sem vantar í tillögur framsóknarmanna er að upplýsa okkur um og skoða hvað þær kosta, hvaða áhrif þetta hefur á útgjöldin. Það er verið að tala um að afborganir myndi þarna stofn til að lækka þá tekjuskattsgreiðslurnar og ég er alveg opin fyrir því að skoða það og setjast yfir það með hv. þingmönnum Framsóknarflokksins og beita mér fyrir útreikningum á tillögum framsóknarmanna. Þegar þær liggja fyrir skulum við setjast yfir hversu raunhæfar þær eru. Ef þess er óskað af hv. þingmönnum Framsóknarflokksins skal ég sannarlega beita mér fyrir því að 

Frú forseti. Í fyrravetur úrskurðaði kærunefnd jafnréttismála forsætisráðherra brotlegan gagnvart jafnréttislögum og það undirstrikaði síðan héraðsdómur rækilega í vor. Ég verð að segja að ég hafði ekki ímyndunarafl í það að þegar sumarið yrði liðið hefðum við upplifað það að ráðherra ríkisstjórnar vinstri manna sem kennir sig meðal annars við jafnrétti hefði enn og aftur gerst sekur um brot á jafnréttislögum. Nú var það hæstv. ráðherra Ögmundur Jónasson þegar hann ákvað að skipa karl í staðinn fyrir konu í embætti sýslumanns á Húsavík og kærunefndin hefur sagt að hann hafi gerst brotlegur við jafnréttislög. Það má segja að framganga vinstri stjórnarinnar sem kennir sig við jafnrétti sé ekki beint jafnréttisbaráttunni sem slíkri til framdráttar. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra sem ég veit að í gegnum tíðina hefur samt látið sig jafnréttismálin varða hvort hún telji það heppilegt fyrir jafnréttisbaráttuna að ráðherrar í ríkisstjórn ítreki brot á jafnréttislögum, hvort hún sé sammála meðal annars Femínistafélaginu um að það sé ólíðandi að ráðherrar í ríkisstjórn Íslands brjóti jafnréttislög og ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra hvort hún sé sammála jafnréttisstýru um að hæstv. innanríkisráðherra hafi einfaldlega gefið kærunefndinni langt nef með viðbrögðum sínum út af broti sínu. Síðan í lokin vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hún telji í ljósi þessara ítrekuðu brota ráðherra ríkisstjórnar Íslands á jafnréttislögum rétt að beita sér fyrir breytingum á jafnréttislögum.

Svarið við síðustu spurningu hv. þingmanns er: Já, ég tel að við eigum að skoða það sameiginlega hvort það sé ástæða til að breyta jafnréttislögum og jafnvel fleiri lögum. Ég tel mjög mikilvægt að bæði kærunefnd jafnréttismála og hæfnisnefndir vinni eftir sameiginlegri forskrift og sameiginlegum forsendum í mati sínu á hæfni viðkomandi og þá hvort ráðherrar hafi brotið lög þegar það snýr að kærunefndinni. Ég held að við ættum að setjast yfir það hvort ástæða sé til þess. Ég held líka að við eigum að skoða hvort ástæða sé til þess að víkka það út að hafa hæfnisnefndir í stjórnkerfinu. Þær eru núna fastskipaðar og fastsettar þegar um er að ræða ráðuneytisstjóra og skrifstofustjóra. Ég held að það eigi að útvíkka þetta og að það eigi að ná til allra ráðninga. Ég tel að fyrir liggi þingsályktunartillaga frá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni o.fl. um að breyta hæfnisnefndunum þannig að það sé skylda að skipa hæfnisnefndir við ráðningar hjá Stjórnarráðinu. Það tel ég til bóta. Þetta tvennt tel ég að þurfi að gerast. Að því er varðar þessi tvö mál sem hv. þingmaður nefnir held ég að það hafi verið jákvætt að bæði sú sem hér stendur og hæstv. innanríkisráðherra hafi virt niðurstöðu kærunefndar jafnréttismála  Af því að hv. þingmaður er iðin við að rifja upp það mál sem snýr að þeirri sem hér stendur minni ég á að ríkið var sýknað af háum skaðabótakröfum, um 15 millj. kr. Það sem var dæmt var ekki vegna skaðabóta heldur vegna miska  
            

Frú forseti. Það væri meiri sómi að því ef hæstv. forsætisráðherra kæmi einfaldlega hingað og segði: Ég braut lög, mér varð á, mér finnst það miður og ég bið Önnu Kristínu Ólafsdóttur afsökunar á framferði mínu varðandi umsóknarferli hennar o.s.frv. En það er ekki gert og það hefur verið undirstrikað af héraðsdómi að sama hvað hæstv. forsætisráðherra tautar og raular gerðist forsætisráðherra brotlegur við jafnréttislög. Það er liðið. Aftur upplifum við það að ráðherra í ríkisstjórn sem forsætisráðherra veitir forstöðu hefur gerst brotlegur við jafnréttislögin. Þá verðum við í þágu jafnréttisbaráttunnar að hugsa um hvernig við ætlum að bregðast við. Gott og vel, við sjálfstæðismenn munum að sjálfsögðu taka þátt í vinnu við að fara yfir jafnréttismálin en ég bið einfaldlega um að farið verði eftir jafnréttislögum meðan þau eru í gildi. Það þýðir ekki að rjúka til og kenna lögunum um erfitt lagaumhverfi þegar ráðherrar gerast sífellt sekir um brot á jafnréttislögum. Það eru vond skilaboð fyrir jafnréttisbaráttuna sem slíka 

Ég bið hv. þingmenn um að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort það hefur farið fram hjá hv. þingmanni að sú sem hér stendur hefur beðist velvirðingar að því er varðar minn hlut í þessum málum. Það hefur sennilega farið fram hjá henni. Það hefur kannski líka farið fram hjá hv. þingmanni að niðurstaða dómsins í því máli sem mig varðar var að ekki væri fullyrt að stefnandi hefði átt að fá þetta embætti. Ég hef beðist velvirðingar á þessu og tel að við eigum að virða niðurstöður kærunefndar jafnréttismála.  
            

Frú forseti. Það vita allir að fjölmiðlar gegna eða eiga að gegna mjög mikilvægu eftirlitshlutverki í þjóðfélagi okkar. Þegar ég skoðaði Fréttablaðið í dag, blaðið sem Bragi frændi minn kallar Stubbablaðið, rakst ég á leiðara. Leiðarar eru yfirleitt heldur ómerkileg bókmenntagrein en einstöku sinnum er þó í þeim að finna setningar sem eru skrifaðar af þvílíkri snilld að maður hrekkur í kút. Með leyfi forseta ætla ég að vitna í þennan leiðara eftir Þórð Snæ Júlíusson þar sem hann fjallar um gróða nýrrar yfirstéttar vegna hrunsins mikla. Leiðarinn heitir „Íslenskur veruleiki“ og í honum stendur: „Sömu aðilar og lögðu til hráefnið í djöflatertuna sem bökuð var fyrir hrun græða nú á að moka flórinn eftir að henni var skitið.“ Þetta er vel skrifuð setning. Tilefni þessa leiðara er framferði slitastjórna og skilanefnda sem er almennt hneykslunarefni, eftir því sem ég hef samband við íslensku þjóðina. Ég tek starf mitt á þinginu mjög alvarlega. Ég tek mjög alvarlega þá eftirlitsskyldu sem þingið hefur en ég veit ekki nákvæmlega hvar valdmörkin liggja. Ég veit að ég hef engin tök á því að hringja inn í stofnanir, heimta bókhald og skoða nákvæmlega hvað þar er á ferðinni. Ég hef heldur ekki getu til þess, ég er ekki endurskoðandi og nú síðast hafa fjölmiðlar ljóstrað því upp að þau augu sem þingheimur hefur til að rannsaka þessa hluti  Ég spyr því forsætisráðherra: Eru slitastjórnir og skilanefndir ríki í ríkinu 

Hæstv. forseti. Mér finnst þetta ofur eðlilegar spurningar hjá hv. þingmanni og eðlilegt að hv. þingmaður taki þetta mál upp. Mér ofbjóða þessi kjör slitastjórna líkt og öðrum og þær eru vissulega hneykslunarefni, eins og hv. þingmaður orðaði það. Við höfum rætt þetta oftar en einu sinni og oftar en tvisvar í ríkisstjórninni, en staðan er bara þannig að kröfuhafarnir greiða þessum slitastjórnum og stjórnvöld hafa ekki vald til að grípa inn í þessi mál. Slitastjórnir eru skipaðar af héraðsdómara og hann einn hefur til dæmis heimild til að víkja þeim frá störfum. Samningar um greiðslur til slitastjórnarmanna eru á milli þeirra og kröfuhafanna. Síðast ræddum við þetta í ríkisstjórninni þegar þetta kom upp fyrir stuttu. Þá fjölluðum við um málið og ákváðum að fjármálaráðherra færi þess á leit við Seðlabankann að hann nýtti rétt sinn sem kröfuhafi til að gera athugasemdir við þessi yfirgengilegu ofurlaun slitastjórna. Mér finnst eðlilegt að Seðlabankinn sem er þarna með kröfur geri það. Ég hef ekki leitað svara hjá fjármálaráðherra um hver viðbrögð Seðlabankans við þessari fyrirspurn hafi verið en það er auðvitað alveg yfirgengilegt hvernig þessi laun eru. Því miður er þetta í höndum kröfuhafanna og þykja víst ekki há laun á mælikvarða erlendis þó að okkur þyki þetta algjörlega yfirgengilegt. Það er líka rétt að taka alveg skýrt fram að það eru ekki skattgreiðendur sem greiða þessi laun en því miður hafa stjórnvöld ekki vald á þessu máli eins og ég lýsti. Það eru kröfuhafarnir fyrst og fremst.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svarið og efast fyrir mitt leyti ekki um hennar góða vilja í þessu efni. Það sem ég efast meira um er geta Alþingis Íslendinga til að sinna verkefnum sem eru nauðsynleg að mati alls almennings, sem sé þeim að koma í veg fyrir að svona svínarí og siðleysi eins og við horfum upp á daglega í kringum okkur fái að blómstra og viðgangast. Þingreynsla mín er lítil og því spyr ég forsætisráðherra sem býr yfir mikilli reynslu og hefur ráð undir rifi hverju: Hvernig getum við bætt þetta ástand?

Virðulegi forseti. Ég hef litlu við það að bæta sem ég sagði áðan. Ég hef fullan vilja til þess, ekki síður en fyrirspyrjandi, að bæta þetta ástand og gera það sem í okkar valdi stendur til þess en úrræðin eru því miður takmörkuð eins og ég sagði. Ég lýsti af hverju það væri. Ég tel því mikilvægt, eins og ég lýsti áðan, að Seðlabankinn sem hefur einu færu leiðina eins og við sáum þegar við fórum yfir það nýti rétt sinn sem kröfuhafi til að gera athugasemdir við þessi yfirgengilegu ofurlaun slitastjórnar. Hvort það hefur svo einhverja þýðingu eða breytir nokkru er hins vegar önnur saga.

Frú forseti. Í ágúst sl. var hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra í viðtali við Ríkisútvarpið um þann vilja sinn að endurmeta Evrópusambandsumsóknina. Þar sagði hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra meðal annars, með leyfi frú forseta: „Það er einboðið að það er kominn tími til að endurmeta stöðuna nú í aðdraganda kosninga vegna þess hvernig tímaásinn er, vegna stöðu mála í Evrópu og út af fjölda annarra þátta.“ Þetta er í fullu samræmi við ummæli sem hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra lét falla í óundirbúnum fyrirspurnatíma í maímánuði þar sem hæstv. ráðherra sagði, með leyfi frú forseta: „… ég tel að slík atkvæðagreiðsla þurfi að eiga sér stað eigi síðar en við næstu þingkosningar, þ.e. að þjóðin geti tekið afstöðu til þeirra efnislegu þátta sem þá liggja fyrir í samskiptum Íslands og Evrópusambandsins …“ Nú deili ég þeirri skoðun með hæstv. ráðherra að margt hefur breyst innan Evrópusambandsins. Þar getum við tekið til að mynda þau fjöldamótmæli sem nú eru í Evrópu, ástandið í Grikklandi, ástandið á evrusvæðinu almennt, makríldeiluna sem við eigum í við Evrópusambandið og svona mætti áfram telja. Það sem ég vildi spyrja hæstv. ráðherra um er hvað nákvæmlega ráðherra eigi við með þessum ummælum sem féllu síðast í ágústmánuði og eru sambærileg þeim sem féllu hjá hæstv. ráðherra Katrínu Jakobsdóttur og hæstv. ráðherra Ögmundi Jónassyni. Eigum við von á því að það verði einhver stefnubreyting í þessu máli? Eigum við von á því að það verði uppljóstrað á næstunni hvenær þjóðaratkvæðagreiðsla um þetta mál fer fram? Eigum við von á því að hæstv. ráðherra muni jafnvel styðja einhverjar þeirra tillagna sem liggja fyrir þinginu um þjóðaratkvæðagreiðslur um málið?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það sem ég sagði í fjölmiðlum í ágúst gildir og það sem kom líka fram í óundirbúnum fyrirspurnatíma hér í maí er rétt, að ég tel að sú umræða sem hefur stafað af aðildarumsókn Íslands sé stöðug og viðvarandi. Þetta er það stórt umfjöllunarefni og viðfangsefni að við eigum að halda umræðunni vakandi. Ég hef raunar orðið fyrir dálitlum vonbrigðum með það hvernig þessi umræða hefur þróast, þ.e. alveg frá því í maí 2009 þegar ég greiddi atkvæði með aðildarumsókninni, vegna þess að ég taldi kominn tíma til þess að þjóðin fengi að taka afstöðu og hafði væntingar til þess að umræðan yrði dýpri og skynsamlegri eftir því sem tíminn liði. Því miður hefur umræðan þvert á móti orðið svarthvítari og átakakenndari og við sem höfum verið kjörnir fulltrúar höfum ekki endilega verið til fyrirmyndar í því hversu upplýst og yfirveguð umræðan hefur verið, heldur hefur hún einkennst af upphrópunum. Menn hafa jafnvel talað um EES-samninginn í því samhengi o.s.frv. Umræðan verður að fá að vera óhikuð og opin í samræmi við lýðræðislega skyldu okkar hér og það er óbreytt frá því sem var 2009, að lýðræðiskrafan er númer eitt, tvö og þrjú í þessu efni, þ.e. að íslenskur almenningur fái að taka afstöðu á grundvelli upplýsinga og umræðu.

Frú forseti. Ég held að Íslendingar séu fyllilega upplýstir um hvað er að gerast í Evrópusambandinu og ég held að margir fylgist mjög vel með þessari umræðu. Það vakti furðu mína að hæstv. ráðherra skautaði algjörlega yfir þær spurningar sem ég beindi til hennar. Ég spurði einfaldlega um þau ummæli sem hæstv. ráðherra lét falla í ágúst þess efnis að það ætti að fara fram þjóðaratkvæðagreiðsla um þetta mál áður en þessu kjörtímabili lyki, ekki síðar en við næstu þingkosningar. Eiga þau ummæli ekki við rök að styðjast? Getur hæstv. ráðherra farið yfir það hér hvað hún átti nákvæmlega við með þessum ummælum? Stendur til að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla um þetta mál á þessu kjörtímabili eða ekki? Voru þetta kannski bara svona orðin tóm? Það hlýtur að vera fullkomlega eðlileg krafa að þingheimur og þjóðin fái upplýsingar 

Virðulegur forseti. Eins og kemur fram í orðum hv. þingmanns þá er um að ræða töluverða hópa í samfélaginu sem eru sannfærðir um hvaða niðurstaða fáist úr  Það sem ég sagði í maí og varðaði þjóðaratkvæðagreiðslu snerist um að reifa einn af mörgum möguleikum sem eru á því í opnu pólitísku samtali hvaða skref er eðlilegt að taka næst.

Forseti. Þinginu er nokkur vandi á höndum. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson er ósáttur við tillögu hæstv. umhverfisráðherra um hvert skuli vísa máli sem hæstv. umhverfisráðherra flytur. Þingsköpin veita því miður ekki mikla leiðbeiningu um þetta því að í 13. gr. stendur um atvinnuveganefnd að hún eigi meðal annars að fjalla um „nýtingu auðlinda á grundvelli rannsókna og ráðgjafar“, með leyfi forseta, en hins vegar um umhverfis- og samgöngunefnd - ef ég fengi þögn í salinn væri það ákaflega æskilegt - að hún skuli fjalla um „rannsóknir, ráðgjöf, verndun og sjálfbærni á sviði auðlindamála almennt“. Ég tel einboðið að hlíta þeirri tillögu sem hæstv. umhverfisráðherra gerði í þessu efni. Fyrir því eru ýmis rök. Mér þykir miður sú vanvirða og það vantraust sem kemur fram í tillögu Gunnars Braga Sveinssonar 

Ég bið hv. þingmenn að virða ræðutímann.

Virðulegi forseti. Það er í raun ekkert hægt að hártogast um það, finnst mér, hvert senda á þessa þingsályktunartillögu til meðferðar í nefnd. Í texta um atvinnuveganefnd stendur meðal annars að nefndin fjalli, með leyfi forseta, um „nýsköpun og tækniþróun, atvinnumál almennt og einnig nýtingu auðlinda á grundvelli rannsókna og ráðgjafar“. Í formála að rammaáætlun segir að í september 2007 hafi iðnaðarráðherra skipað 11 manna verkefnisstjórn til að ljúka 2. áfanga rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Í áætluninni skal leggja mat á og flokka virkjunarkosti jafnt vatnsafls og háhita. Þeir sem kjósa að senda þetta til umhverfisnefndar en ekki atvinnuveganefndar, sem skýrt er kveðið á um í þingsköpum og kemur fram í rammaáætlun, um hvað hún fjallar, og greiða atkvæði með því brjóta þar með þingsköp Alþingis sem urðu að lögum 

Forseti. Ég verð að segja að mér finnst dapurlegt að verið sé að efna til átaka um hvert eigi að vísa þessu máli. Við í meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar vorum ekkert sérstaklega sátt við að þessu stærsta umhverfismáli okkar tíma hefði verið vísað til atvinnuveganefndar í vor. Við lutum hins vegar þeirri niðurstöðu og efndum hvorki til átaka né ófriðar um það.  Við munum að sjálfsögðu fagna virkri og öflugri aðkomu atvinnuveganefndar að málinu einnig og bjóða þau velkomin til okkar og vinna þetta mál af þeirri alúð og samviskusemi og allri þeirri vandvirkni sem við eigum til. En við eigum að virða 

Heyr, heyr!

Frú forseti. Við erum nú þegar heimsmeistarar í raforkuframleiðslu í heiminum. Ég óttast að náttúruverndar- og umhverfissjónarmið megi sín lítils andspænis 1.200 milljarða snjóhengju sem ætlunin er að koma í innlendar fjárfestingar og leyfa síðan að leka smám saman út úr hagkerfinu. Stjórnvöld skortir hugrekki til að skrifa niður þessar froðueignir. Enginn friður verður um virkjunarkosti í biðflokki þegar kröfuhafar hafa fengið sinn hlut úr þrotabúum gömlu bankanna. Milljarðafjárfestingar í virkjunum munu hrinda af stað annarri eignabólu og verðbólguskoti með hörmulegum afleiðingum fyrir heimili landsins. Frú forseti. Ég hvet þingheim til að senda málið til umhverfis- og samgöngunefndar. 
            

Virðulegi forseti. Við skulum setja þetta ágreiningsefni í eðlilegt sögulegt samhengi. Við gerðum breytingar á þingsköpum Alþingis, þær breytingar tóku gildi haustið 2011. Á grundvelli þeirra ákváðum við fyrr á þessu ári að vísa þessu máli til atvinnuveganefndar Alþingis. Það blasti líka við, að mínum dómi þótt ég viti að ekki hafi allir verið sammála um það, þannig var það þó, að á bak við þær breytingar sem gerðar voru á þingsköpunum á sínum tíma lá pólitískt samkomulag og skilningur á þessum málum. Nú er allt í einu komin upp krafa um að þetta mál fari ekki til atvinnuveganefndar heldur til annarrar nefndar. Þá spyr ég: Var eitthvað að vinnu atvinnuveganefndar eða aðfinnsluvert í starfi atvinnuveganefndar? Var eitthvað að stjórn formanns atvinnuveganefndar í þessu máli? Er eitthvað sem kallar á það að þessu fyrirkomulagi verði breytt frá þeirri ákvörðun sem við tókum fyrr á þessu ári? Það er líka sagt að 

Enn og aftur biður forseti hv. þingmenn um að gæta að ræðutíma.

Virðulegi forseti. Það sem við mörg óttuðumst í vinnu þingskapanefndar er akkúrat að gerast, að í fyrsta lagi yrði ekki farið eftir því sem var samþykkt í nefndinni og í öðru lagi yrði ekki virt það andlag, ef ég má orða það svo, sem var í vinnu nefndarinnar. Af því hef ég miklar áhyggjur, upp á framhaldið að gera í þeirri nefnd. Þetta er eitt stærsta atvinnumál samtímans, ekki bara umhverfismál þótt það sé líka stórt umhverfismál að þessi áætlun fái eðlilega framvindu í þinginu. Annað vil ég líka taka fram, frú forseti. Hér er talað um að efna til átaka. Það var efnt til átaka þegar stjórnarflokkarnir fóru að „víla og díla“ með einstaka þætti í þessari áætlun. Þá byrjaði átakaferlið, ef ekki fyrr. Það sem er hér að gerast er að stjórnarflokkarnir virðast vera búnir að semja um það sín á milli að fara á svig við þau þingsköp sem hér voru samþykkt með einhverjum hrossakaupum milli flokkanna. Það er mjög slæmt þegar mál er komið í slíkan farveg. Það er alveg skýrt að mínu viti, miðað við vinnu í þingskapanefnd, miðað við nefndarálit þingskapanefndar, miðað við ræður sem hér hafa verið haldnar og miðað við þingsköpin sjálf, að þetta mál á að fara í atvinnuveganefnd.

Frú forseti. Það er algerlega fráleitt að halda því fram að það séu einhvers konar brot á þingsköpum að vísa þessu máli til umhverfis- og samgöngunefndar. Hv. þm. Jón Gunnarsson hefði mátt lesa aðeins lengra í þingsköpunum, yfir í næstu málsgrein þegar hann vitnaði í þau áðan, en þar segir í 4. tölulið 13. gr., um hlutverk umhverfis- og samgöngunefndar: „Nefndin fjallar um umhverfismál, skipulags- og byggingarmál og rannsóknir, ráðgjöf, verndun og sjálfbærni á sviði auðlindamála almennt.“ Það er nefnilega þannig að umhverfisnefnd þingsins er eina nefnd þingsins sem fjallar bæði um umhverfis- og auðlindamál en það er nákvæmlega inntak þess máls sem hér er til umræðu, þ.e. áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Eða eins og segir um markmiðið í upphafi þingsályktunartillögunnar að tryggt verði „að nýting landsvæða þar sem er að finna virkjunarkosti byggist á langtímasjónarmiðum og heildstæðu 

Frú forseti. Ísland á í megindráttum tvær auðlindir í hugum fólks. Það er sjávarútvegurinn og það er orkan. 

Frú forseti. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir hrakti heim til föðurhúsanna málflutning sjálfstæðismanna í þessu máli um brot á þingsköpum. Þetta mál er ekki síður, og jafnvel miklu frekar, umhverfismál heldur en atvinnumál. Í orkunýtingarflokki er til dæmis verið að tala um sjö jarðvarmavirkjanir á Reykjanesi hér rétt utan við höfuðborgina. Atvinnuveganefnd var á ferð um Hellisheiðarvirkjun fyrir rúmri viku. Sú virkjun dælir 25 þús. tonnum af brennisteinsvetni út í andrúmsloftið á hverju einasta ári. Við erum að vinna að því að koma því ofan í jörðina aftur, segja þeir. Og hvernig gengur það? Jú, við höfum komið 24 tonnum niður í jörðina aftur, innan við 1/1000. Og á svo að bæta í enn frekar án þess að umhverfismálin hafi vægi í þessari áætlun? Það er algerlega fráleitt að ætla sér að virkja eingöngu út á einhver atvinnumál. Það gengur ekki upp.

Virðulegur forseti. Sem iðnaðarráðherra mælti ég á síðasta þingi fyrir þingsályktunartillögunni sem hér er rætt um og horfði á hlutverk umhverfis- og samgöngunefndar og atvinnuveganefndar. Hvað þessa þingsályktunartillögu varðar skarast hlutverk þessara nefnda ótvírætt. En sem iðnaðarráðherra með forræði á málinu lagði ég til að þingsályktunartillagan færi til atvinnuveganefndar en öllum var ljóst að sú nefnd mundi vinna með hv. umhverfis- og samgöngunefnd að málinu. Nú er forræði komið á hendur hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra. Og enn og aftur, þar sem hlutverkin skarast en gætu verið á beggja höndum, þá finnst mér eðlilegt þar sem forræði er komið í hendur umhverfis- og auðlindaráðherra að þingsályktunartillagan fari til umhverfis- og samgöngunefndar 

Frú forseti. Í þessu efni virði ég fyrst og fremst þingsköp. Hv. atvinnuveganefnd hefur haft þetta mál til umfjöllunar og unnið vel í því að mínu viti í samstarfi við hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Ég tel eðlilegt að þær nefndir báðar komi áfram að málinu enda er um eitt mesta verndarplagg í sögu þjóðarinnar að ræða en einnig eru hagsmunir atvinnulífsins mjög ríkir í þessu máli. Ég mun ekki greiða atkvæði um þetta.

Frú forseti. Vegna þess álitamáls sem hér er uppi vil ég segja að þingsköpin veita kannski ekki fullkomna leiðsögn í þessu máli. Það er hægt að lesa þau þannig að málið gæti í sjálfu sér farið til beggja nefnda, en þá er gott að grípa til lögskýringarinnar sem er nefndarálitið frá þingskapanefnd þegar þetta mál var til afgreiðslu. Þar segir, með leyfi forseta: „Frumvarpið gerir ráð fyrir að um auðlindamál, þ.e. rannsóknir, nýtingarstefnu, ráðgjöf og verndun, eigi að fjalla í umhverfis- og samgöngunefnd en um nýtingu auðlinda á grundvelli rannsókna og ráðgjafar eigi að fjalla í atvinnuvega- og viðskiptanefnd jafnvel þó að auðlindamál séu ekki sérstaklega tilgreind sem verkefni nefndarinnar í frumvarpinu …“ Svo segir: „Það var að lokum niðurstaða nefndarinnar að tiltaka auðlindamál […] sérstaklega sem verkefni atvinnuveganefndar en auðlindamál (rannsóknir, ráðgjöf, verndun og sjálfbærni á sviði auðlindamála almennt) sem verkefni umhverfis- og samgöngunefndar. Í tengslum við það að skil á milli verkefna nefnda séu oft ekki alveg skýr tekur nefndin sérstaklega fram að það er að endingu þingið sjálft sem ákveður til hvaða nefndar máli er vísað.“ Þetta er lögskýringin sem fylgir þessu máli og þá mun 

Hæstv. forseti. Í þessu máli liggur það fyrir eins og hv. síðasti ræðumaður kvað á um að það er þingið sem sker endanlega úr um þetta. Það er um það að ræða að sérstaklega var tekið fram og gerð breyting á þingskapafrumvarpinu vorið 2011 til þess að tryggja að auðlindamál væru þar undir. Það var breyting sem var gerð af ráðnum hug. Nú er það svo að þrír skýringarkostir eru í boði sem varða þingsköp. Er þá ekki rétt að forseti skeri úr um hver kosturinn er réttur? Einn kosturinn er sá að þingsköpin kveði á um að þetta fari til atvinnuveganefndar. Annar kostur er sá að þingsköpin kveði á um að þetta fari til umhverfisnefndar, öll þessi sjónarmið hafa heyrst hérna, eða þá að þingið geti valið um það. Ég skora á forseta að skera úr um þetta. En síðan skulum 

Frú forseti. Í meðförum þingmannanefndarinnar sem fjallaði um það hvernig hægt væri að styrkja sjálfstæði þingsins var meðal annars bent á að breyta þyrfti þingsköpum og taka þyrfti á því ofurvaldi sem framkvæmdarvaldið hefur yfir þinginu. Í meðförum þingskapanefndarinnar var það einmitt einn tilgangur - og kemur fram í lögskýringargögnum þar og umræðum sem þar áttu sér stað og ég sat nokkra fundi í þeirri nefnd - að rjúfa þau tengsl að ráðherra og nefnd væru beintengd, eins og til að mynda í þessu tilviki, að hæstv. umhverfisráðherra vísaði sínum málum í hv. umhverfisnefnd. Það var akkúrat tilgangurinn að sjálfstæði þingsins væri með þeim hætti. Atvinnuveganefnd fór með þetta mál í vor og gerði það býsna vel. Atvinnuveganefnd fór í ferð um daginn að skoða meðal annars ýmsa kosti í rammaáætlun. 

Frú forseti. Það er einmitt á stundum sem þessum sem ég upplifi sjálfstætt þing. Við erum einmitt að taka afstöðu til deilumáls. Deilumálið er frekar augljóst og ég held að það sé býsna stórt og miklu stærra en margir kannski átta sig á. Það birtist okkur núna þannig að um það bil helmingur þingheims telur að rammaáætlun sé meira atvinnumál heldur en umhverfismál og um það bil helmingur þingheims telur að rammaáætlun sé meira umhverfis- og auðlindamál heldur en atvinnumál. Rammaáætlun er vissulega hvort tveggja. Við erum að taka afstöðu til þess hér og nú hvort hún er meira atvinnumál eða umhverfismál. Mín afstaða er sú að rammaáætlun sé meira umhverfis- og auðlindamál, vissulega líka atvinnumál en meira umhverfis- og auðlindamál. Þess vegna er ég fylgjandi því - og þingsköp kveða skýrt á um það að við eigum að taka slíka afstöðu á stundum sem þessum - að málið fari í umhverfis- og samgöngunefnd. Einfalt mál.

Virðulegi forseti. Það sem er merkilegt við það mál sem hér er til umfjöllunar, rammaáætlun um vernd og nýtingu landsvæða, er sú sögulega tilraun sem þar er gerð til að skapa jafnvægi í þeim málaflokki á milli þessara sjónarmiða. Þess vegna hefur mér alltaf fundist það einboðið að umfjöllun þingsins um málið fari fram í samstarfi þessara tveggja nefnda, í samstarfi atvinnuveganefndar annars vegar og umhverfis- og auðlindanefndar hins vegar. Ég tel að það sé langfarsælasta og eðlilegasta niðurstaðan að málið sé unnið með þeim hætti. Hins vegar hefur hæstv. fjármálaráðherra og aðrir sem hér hafa talað fært fyrir því góð rök að í ljósi þess að stofnað hefur verið nýtt umhverfis- og auðlindaráðuneyti á þessu hausti sé eðlilegt að formlegt forræði málsins sé í höndum umhverfis- og samgöngunefndar. Ég mun því styðja þá tillögu en hvet þingheim til að virða uppruna þessa máls og þá einskæru tilraun til að skapa sátt í samfélaginu á milli þessara mikilvægu sjónarmiða. 

Forseti. Ég tek eindregið undir með tveimur síðustu ræðumönnum. Mig langar jafnframt að benda á að ég hef lifað þá tíma, þó að ég sé ekki rosalega gömul, þar sem sjónarmið atvinnulífsins hafa alltaf vegið þyngra frekar en að láta náttúruna njóta vafans. Þannig fagna ég því að við erum að ná ákveðnu jafnvægi hér inni þótt það sé mér mjög þungbært að við séum eiginlega að fara með náttúruna eins og skiptimynt. Mér finnst það erfitt. Ég fagna því að við ætlum að greiða atkvæði um málið og þá verður bara úr því skorið, þó að mjótt verði á mununum, hvort vegur þyngra í þessum þingsal, náttúran eða atvinnuvegurinn. Við skulum stíga mjög varlega til jarðar og leyfa náttúrunni að njóta vafans, alltaf.

Virðulegi forseti. Ég styð tillögu umhverfis- og auðlindaráðherra en tel hluta málsins skilyrðislaust falla undir verksvið atvinnuveganefndar og legg á það mikla áherslu að unnið verði þétt og ákveðið með atvinnuveganefnd í öllu ferli málsins og í allri ákvarðanatöku um það. Nú reynir á samstarfshæfnina. Verndin og nýtingin eru nefnilega hvort tveggja atvinnumál og umhverfismál og það er gamaldags að búa til stöðugan ágreining á milli verndar og nýtingar. Við viljum láta þessa þætti vinna saman á sjálfbæran hátt. Látum nefndirnar því vinna saman sem eina svo að ábyrgðarþátturinn á málinu verði aukaatriði, ferlið og niðurstaðan verði aðalatriðið.

Forseti. Ég segi já við tillögu hæstv. umhverfisráðherra um það að málið fari til umhverfis- og samgöngunefndar. Undir venjulegum kringumstæðum værum við að deila um keisarans skegg. Það á ekki að skipta máli hvor nefndin tekur þetta að sér, það er þannig. Ég vil sérstaklega taka fram …  Ég vil taka fram vegna orðræðu áðan að ég tel að atvinnuveganefndin og forveri hennar hafi staðið vel að málinu í fyrra þó að henni hafi ekki tekist að klára það og ég tel að vinnubrögð formanns nefndarinnar, hv. þm. Kristjáns Möllers, í þessu máli hafi verið til fyrirmyndar. Það var mikið að gera í nefndinni og ég óska þess, ef málið fer eins og ég vil að það fari í atkvæðagreiðslunni, að umhverfis- og samgöngunefnd 

Forseti. Það hefur greinilega misfarist að ég bað aftur um orðið við atkvæðagreiðsluna. Ég vil bara ítreka það sem ég sagði áðan við atkvæðagreiðsluna. Að sjálfsögðu er það útgangspunktur umhverfis- og samgöngunefndar í þessu máli að fagna mjög svo virkri og öflugri aðkomu 

Forseti vill minna hv. þingmann á að biðja um orðið áður en fyrsti þingmaður tekur til máls undir þessum dagskrárlið og ræða síðan um fundarstjórn forseta.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun, nr. 48/2011, með síðari breytingum. Þetta mál flyt ég ásamt öllum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins. Frumvarpið er í sjö greinum og hyggst ég í máli mínu fara yfir meginatriði greinargerðarinnar sem tiltekur ástæður þess að þingflokkurinn hefur ákveðið að leggja þessa tillögu fram en eins og glöggir menn hafa eflaust tekið eftir tengist málið mjög náið þingmáli um sama efni sem við höfum verið að ræða á undanförnum dögum og greidd voru atkvæði um rétt í þessu. Með þessu frumvarpi er lagt til að gerðar verði breytingar á lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun. Þeim er ætlað að tryggja virkni laganna og skýrleika, svo og að tryggja að fagleg sjónarmið ráði við flokkun virkjunarkosta og gerð verndar- og orkunýtingaráætlunar. Allir sem fylgst hafa með umræðunni um þetta mál frá því að þingsályktunartillögu um það var teflt fram á síðasta þingi kannast við átökin sem um það hafa verið. Þau hafa að stærstum hluta snúist um að málið hafi um of fallið í pólitískan farveg á síðustu metrunum áður en þingmálið sjálft varð til. Í frumvarpinu er lagt til að við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða þess efnis að ráðherra kalli saman að nýju þá verkefnisstjórn um rammaáætlun sem skilaði skýrslu sinni í júní 2011 og feli henni að gera tillögu um flokkun virkjunarkosta. Í skýrslunni raðaði verkefnisstjórnin virkjunarkostum í samræmi við niðurstöður og niðurröðun faghópa á grundvelli mikillar faglegrar vinnu og samráðs. Verkefnisstjórnin flokkaði virkjunarkostina ekki líkt og kveðið er á um í lögum nr. 48/2011, um verndar- og orkunýtingaráætlun, enda var verkefnisstjórninni ekki falið að gera tillögu að slíkri flokkun. Eftir skil hennar fór í gang ógagnsætt ferli við flokkun virkjunarkosta þar sem ekki var að öllu leyti byggt á niðurstöðum verkefnisstjórnarinnar heldur virðist ráðherra hafa látið pólitísk sjónarmið ráða för. Þarna urðu skil í því faglega ferli sem fram að því hafði einkennt alla vinnu að rammaáætluninni. Mig langar til að benda á í þessu samhengi að alla tíð fram að þessum tímapunkti hafði málið verið unnið þverpólitískt. En þarna var engin tilraun gerð til að kalla fulltrúa stjórnarandstöðuflokkanna að málinu og leita þverpólitískrar sáttar um það hvernig málið kæmi inn í þingið. Þvert á móti lokuðu menn sig af, fulltrúar beggja stjórnarflokka, og komust að samkomulagi sem eflaust hefur kostað töluverð átök vegna þess að mjög langan tíma tók að koma þingskjalinu til þingsins. Það dróst svo vikum og mánuðum skipti og loksins þegar þingmálið varð til var því fylgt eftir með þeim orðum að það væri mikilvægt að þingið gerði engar breytingar á því vegna þess að samkomulagið sem lá því að baki væri svo viðkvæmt. Allt þetta dregur fram hversu augljós pólitísk afskipti voru af málinu alveg fram að framlagningu þess. Þess vegna er fram komið þetta frumvarp að okkar frumkvæði til að vinda ofan af þessari stöðu. Það er brýnt að tryggja að sátt ríki um ákvarðanir um verndun og nýtingu landsvæða og orkuauðlinda. Það er í samræmi við stefnu stjórnvalda sem til margra ára hefur verið að byggja ákvarðanatöku um vernd og orkunýtingu á faglegum forsendum. Sú stefna var mörkuð árið 2003 í stjórnartíð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks og var síðan staðfest árið 2007 í verkefnisstjórn fyrir vinnu við 2. áfanga rammaáætlunar um vernd og nýtingu náttúrusvæða. Ég kem aðeins inn á þá sögu á eftir. Þetta er allt saman rakið mjög vel í greinargerðinni sem ég byggi framsögu mína á. Þessi stefna hefur falið í sér að hinar faglega unnu niðurstöður og tillögur yrðu lagðar fyrir Alþingi. Við teljum að því hafi ekki verið fylgt og þess vegna er þetta frumvarp fram komið. Í því er gert ráð fyrir því að ráðherra leggi tillögur verkefnisstjórnarinnar fram óbreyttar á Alþingi í formi tillögu til þingsályktunar þannig að óbreytt tillagan verði grundvöllur að umræðu á þinginu. Þannig ætti að vera tryggt að við ákvörðun um verndun og um orkunýtingu sé byggt á faglegum grundvelli, vísindalegum gögnum, gagnsærri aðferðafræði og þeirri miklu og ítarlegu vinnu sem verkefnisstjórnin hefur innt af hendi. Við viljum gefa henni tækifæri til að ljúka því verki. Það ætti að vera óumdeilt að með því að byggja áætlunargerð á þessum grunni er líklegast að sátt geti skapast um þetta annars umdeilda mál. Við viljum leggja okkar af mörkum til að hefja þetta mál upp úr þeim pólitísku hjólförum sem það hefur haft svo ríka tilhneigingu til að fara í. Eins og sjá má af frumvarpinu eru lagðar til aðrar breytingar sem allar miða að því að hin faglegu sjónarmið ráði för og til að skýra lögin betur og tryggja virkni þeirra betur. Breytingarnar eru þríþættar. Í fyrsta lagi er lögð til breyting á 3. gr. laganna sem ætlað er að tryggja að unnt sé að meta allar hugmyndir um virkjunarkosti sem berast verkefnisstjórn, óháð því hvort þeir eru á friðlýstum svæðum eða annars staðar. Í öðru lagi er um að ræða tillögu um breytingu á 5. gr. laganna sem miðar að því að tryggja að unnt verði að afla nauðsynlegra gagna til að ljúka flokkun virkjunarkosta sem falla í biðflokk á grundvelli þess að ekki liggja fyrir nægilegar upplýsingar til að unnt sé að ljúka flokkun þeirra í verndarflokk eða orkunýtingarflokk. Í þriðja lagi er svo lögð til breyting á 10. gr. sem ætlað er að tryggja fagleg vinnubrögð og stuðla að sátt um gerð verndar- og orkunýtingaráætlunar. Hún felst í því að tillögur verkefnisstjórna um flokkun virkjunarkosta verði ávallt lagðar óbreyttar fyrir Alþingi án þess að möguleiki verði gefinn á breytingum þar á af hálfu ráðherra. Þessi breyting er því sambærileg þeirri sem er lögð til í 5. gr. frumvarpsins og reifuð var hér að framan. Henni er ætlað að tryggja að ákvarðanir um flokkun virkjunarkosta verði ávallt teknar á traustum, faglegum grundvelli. Í raun og veru er þetta í fullkomnu samræmi og í góðum samhljómi við það á hvaða grundvelli vinnan var sett af stað í upphafi. Ég ætla að koma aðeins inn á það. Umræða um verndar- og orkunýtingaráætlun er auðvitað ekki ný af nálinni. Lengi hefur verið unnið að gerð rammaáætlunar. Með lögum nr. 48/2011 var fyrst settur lagarammi um áætlunargerð af þessu tagi. Áður hafði þó mikil vinna farið fram og má rekja hana allt aftur til ársins 1993, fyrir tæpum 20 árum, þegar umhverfisráðherra skipaði starfshóp um umhverfismál, iðnþróun og orkumál sem var meðal annars falið að gera framkvæmdaáætlun í umhverfis- og þróunarmálum til aldamóta. Sá hópur lagði til að unnin yrði rammaáætlun um nýtingu vatnsafls. Árið 1999 var skipuð sérstök nefnd af Finni Ingólfssyni iðnaðarráðherra, en málið var þá í iðnaðarráðuneytinu. Það er ágætt að hafa það í huga í samhengi við þá atkvæðagreiðslu sem fór fram rétt áðan að það var iðnaðarráðherra sem árið 1999 skipaði sérstaka verkefnisstjórn til að vinna að gerð rammaáætlunar. Það er ágætt líka að fram komi að sú skipun var í samráði við umhverfisráðuneytið. Vinnan fór fram í fjórum faghópum. Hóparnir höfðu afmarkað hlutverk og fjölluðu um ákveðna þætti; náttúru- og menningarminjar, útivist og hlunnindi, þjóðhagsmál, atvinnulíf og byggðaþróun og nýtingu orkuauðlinda. Mótuð var aðferðafræði og vinnureglur fyrir hópana sem fóru svo yfir gögn um virkjunarhugmyndir, mátu þær og skiluðu að lokum niðurstöðu sinni til verkefnisstjórnarinnar. Hún vann úr niðurstöðum hópanna og skilaði efnismikilli niðurstöðuskýrslu í nóvember 2003. Þar voru metnir alls 43 virkjunarkostir, 19 vatnsafls og 24 jarðhita. Til að gera langa sögu stutta reyndist á þessum tíma erfitt að samþætta andstæð sjónarmið og því var haldið fram að pólitísk sjónarmið hefðu fengið að ráða för við gerð rammaáætlunar um orkunýtingu. Við erum því enn á þeim stað, um það bil tíu árum síðar, að flokkunum hefur mistekist að fella málið í þann farveg að eyða megi tortryggni um pólitísk afskipti af ramma málsins. Í framhaldi var í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks árið 2003 það sett sem eitt af helstu markmiðum að lokið yrði við rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma þannig að heildstætt yfirlit gæti fengist yfir nýtingarmöguleika landsmanna á þeim miklu verðmætum sem felast í beislun orku, eins og það var orðað. Lögð var áhersla á að saman færi nýting orkuauðlindanna og náttúruvernd. Ný verkefnisstjórn var skipuð 2004. Hún vann áfram með þær virkjunarhugmyndir sem lágu fyrir og lauk störfum 2007, skilaði þá framvinduskýrslu. Og enn stóð sami styrinn um málið. Þegar ný ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar tók til starfa árið 2007 var lögð áhersla á að ljúka gerð rammaáætlunar. Undirtónninn undir stefið var alltaf sá að leiða fram sátt um vernd og nýtingu náttúrusvæða. Til að tryggja slíka sátt var á þeim tíma tekin ákvörðun um að skipa faglega verkefnisstjórn og gefa áætluninni lögformlega stöðu þannig að sú áætlun sem lögð yrði fyrir Alþingi yrði gerð af fagfólki sem hefði besta þekkingu á viðfangsefninu. Áætlunin yrði þannig byggð á traustum, faglegum grunni og rökum. Það má segja að þarna hafi verið brotið blað í þessari vinnu því nú var áætlunin sett upp sem áætlun um bæði nýtingu og verndun. Ný verkefnisstjórn var skipuð í framhaldinu árið 2007. Þar komu þessar áherslur mjög vel fram um að skapa faglegan grundvöll fyrir ákvarðanatöku um vernd og nýtingu náttúrusvæða. Það er ekki lengra síðan en á árinu 2007 sem menn bundu miklar vonir við að sætta mætti hin andstæðu sjónarmið um vernd og nýtingu með því að fella málið í þennan faglega farveg. En við erum hér árið 2012 enn í sömu umræðunni í raun og veru. Ég hef rakið að mér finnst að ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafi í sjálfu sér afskaplega lítið lagt af mörkum með því að loka sig af, með því að taka stjórnarandstöðuna ekki með í vinnuna sem unnin var áður en þingskjalið varð til, með því að taka mál, sem hefur verið unnið á faglegum forsendum í svo langan tíma með því augljósa markmiði að reyna að skapa sátt um málið, og gera þær einar breytingar á því sem eiga rætur sínar í stefnu flokksins sem vill ganga lengra í vernduninni. Þá er ekki hægt að komast að annarri niðurstöðu en að menn ætli sér að láta pólitíkina vera ofar faglegum rökum. Með þessu er ég ekki að segja að það sé hægt að útiloka pólitíkina í þessu máli og það á ekkert endilega að gera það, alls ekki. Auðvitað verður að vera einhver pólitísk umræða um það. En ef menn vilja raunverulega skapa einhverja sátt sem lifir og varir til lengri tíma verða allir að leggja eitthvað af mörkum. Ég tel að það séum við að gera með þessu frumvarpi vegna þess að það er næsta víst að þegar þingskjalið verður til, verði málið fellt í þennan farveg, verða einstaka virkjunarkostir flokkaðir þar með öðrum hætti en maður hefði kannski helst viljað. Það er alveg við því að búast, en það skiptir ekki máli ef maður er að reyna að leiða fram sátt um jafnmikilvægt mál. Ég held að það sé ekki ástæða fyrir mig til að fara yfir allan II. og III. kafla þessa þingmáls. II. kafli fjallar um það hvernig vinna að 2. áfanga rammaáætlunarinnar fór fram. Þar segir meðal annars að 84 virkjunarkostir hafi komið til mats. Í III. kafla greinargerðarinnar er fjallað um úrvinnslu niðurstaðna. Ég vek athygli á því að í 3. mgr. kaflans er fjallað um það hvernig breytingar voru gerðar sem ekki voru í góðu samræmi við niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar. Annars vegar voru felldir út virkjunarkostir þar sem þeir þóttu falla utan gildissviðs laga nr. 48/2011. Við þessu bregðumst við með þessu þingmáli. Hins vegar voru fluttir úr nýtingarflokki í biðflokk margir virkjunarkostir sem taldir eru upp í greinargerðinni og ég get nefnt þá hér: Urriðafossvirkjun, Holtavirkjun, Hvammsvirkjun, Skrokkölduvirkjun, Hágönguvirkjun 1 og Hágönguvirkjun 2. Allir þessir kostir voru fluttir úr nýtingarflokki í biðflokk. Við teljum að þetta hafi verið í miklu ósamræmi við niðurstöður verkefnisstjórnarinnar. Að öðru leyti ætla ég ekki að rekja allan III. kafla greinargerðarinnar. Í IV. kafla hennar er fjallað um verndar- og orkunýtingaráætlun út frá mikilvægi þess að hún sé byggð á faglegum grunni. Ég hef komið ágætlega inn á það að með því að nálgast viðfangsefnið þannig að við köllum til okkar færustu vísindamenn, okkar besta fagfólk á ólíkum sviðum og vinnum í góðu samráði við heimamenn og skipulagsyfirvöld á viðkomandi svæðum og nýtum þá þekkingu sem til staðar er í íslenska stjórnkerfinu hef ég trú á því að það sé hægt að leiða fram þessa sátt, ég trúi því. En til að það geti tekist þurfa allir að leggja eitthvað af mörkum. Miðað við það hvernig málið hefur verið meðhöndlað í þinginu finnst mér skína í gegn töluvert mikill og einbeittur vilji hjá stjórnarflokkunum til að fá sitt fram, nota meiri hlutann í þinginu til að ná fram pólitískri niðurstöðu í málið. Ég spyr þá sem vilja meðhöndla málið þannig og bið þá um að svara því hér: Hafa þeir yfirgefið hugsjónina um að hægt sé að leiða fram sátt í þessu máli? Hafa þeir aldrei haft trú á þeirri aðferðafræði? Trúa þeir að með því að fara þá leið sé í raun og veru hægt að hafa í gildi á hverjum tíma nýtingaráætlun sem eitthvert hald er í?

Nýtingaráætlun?

Nýtingar- eða verndaráætlun.  Ég velti því fyrir mér hvort menn hafi trú á því að hægt sé að hafa slíkar áætlanir í gildi sem hafa einhvern trúverðugleika nema þá fram að næstu kosningum í mesta lagi. Hættan sem menn eru að bjóða heim er einfaldlega sú að í upphafi hvers kjörtímabils fæðist nýtt pólitískt plagg um það hvernig menn hyggist haga þessum málum næstu fjögur ár. Þetta þingmál er ekki lagt fram í þeim tilgangi að knýja alla þá nýtingarkosti sem til staðar eru í nýtingarflokk. Það er lagt fram í fullri alvöru og af einurð til að endurvekja þann anda sem lagt var af stað með í upphafi að reyna nú í einhverju stóru máli að ná saman um mikilvægar niðurstöður. Í þeim tilgangi er málið lagt fram. Ég tek fram að jafnvel þótt ég hafi talið upp nokkra virkjunarkosti sem ég tel að hafi verið flokkaðir með öðrum hætti en niðurstaða verkefnastjórnarinnar gaf tilefni til geri ég mér fulla grein fyrir því að jafnvel þótt þeir færu í nýtingarflokk er enn langur vegur þar til raunverulegar framkvæmdir geta hafist. Þetta þekkja allir þeir sem um þessi mál fjalla af yfirsýn vegna þess að þá er eftir allur hinn formlegi „prósess“ fram að framkvæmdum. Hann getur falið í sér skipulagslegar hindranir eða umhverfislegar hindranir af öðrum toga, fyrir utan fjármögnun og annað þess háttar. Virðulegi forseti. Ég læt eiga sig að fara nánar ofan í einstök efnisatriði málsins. Ég vil taka fram að ég vil að þetta mál verði sent til atvinnuveganefndar. Ég kalla eftir því að þingmenn allra flokka skoði alvarlega hvort hér sé ekki komin fram leið sem getur leitt fram aukna sátt um niðurstöðu í þessu efni þannig að við getum lokið því verki sem hófst fyrir hartnær 20 árum við að kortleggja þá kosti sem við höfum, fella í verndarflokk þau svæði sem rík sátt er um að verði óhreyfð. Með þessu frumvarpi getum við tryggt að jafnvel þótt þessi mál séu í biðflokknum sé hægt að stunda þar nauðsynlegar rannsóknir og menn geti haldið áfram með áform sín um virkjunarkosti sem verða felldir í nýtingarflokk en ekki að óþörfu, og ekki teknir úr honum án þess að nægileg og fagleg rök liggi að baki. Ég kalla eftir þessu.

Forseti. Það kemur ekki á óvart miðað við ummæli hv. þingmanns í útvarpsþættinum Harmageddon um daginn að frumvarp hans og samflokksmanna hans vísar málinu öllu burt frá náttúruvernd og burt frá samráði við almenning. Það þarf að ræða ítarlegar.

Útúrsnúningur. …

Forseti. Að vísu hefur hv. þm. Jón Gunnarsson ákveðið skemmtigildi hér í salnum en þetta þus og fjas og taut í honum er að verða heldur leiðinlegt, sérstaklega vegna þess að við sem komnir erum á efri ár erum heyrnardaufir, við ráðum ekki við að nema þessa speki sem út úr honum kemur.

… frekar en …

Það sem ég ætlaði að koma á framfæri á þeim 6 mínútum og 43 sekúndum sem ég á eftir í ræðustólnum, þegar búið er að draga þann tíma frá sem Jón Gunnarsson notaði sem ræðutíma úr sal, eru tvær spurningar og ein tillaga. Spurningarnar fjalla um þessa skrýtnu hluti í frumvarpinu. Þar er gert ráð fyrir því að öll völd séu sett til verkefnisstjórnarinnar. Ekkert gerist frá því að verkefnisstjórnin tekur ákvörðun, sú sama og skilaði af sér ágætri, faglegri vinnu, röðun virkjunarkosta og landsvæða, náttúrusvæða, þangað til kemur að þinginu. Mig langar að spyrja hvort það sé í samræmi við það faglega hlutverk sem verkefnisstjórnin hefur að þar sitji hv. alþingismaður Unnur Brá Konráðsdóttir ásamt fimm öðrum fulltrúum frá ráðherrum í ríkisstjórn. Í öðru lagi langar mig að spyrja hv. þm. Bjarna Benediktsson, sem tilviljun ræður því að er nafni lögspekings fyrr í Íslandssögunni, hvaða fordæmi séu fyrir því að fluttar eru tillögur á þinginu sem flutningsmaðurinn ber ekki sjálfur ábyrgð á, þar sem flutningsmanninum er skipað að flytja tillögur 

Virðulegi forseti. Ég tel að það sé mjög í anda þeirrar lagabreytingar sem gerð var á sínum tíma að verkefnisstjórninni væri falið að flokka kostina. Gengið var út frá því að hún væri bær til þess að komast að niðurstöðu á faglegum forsendum. Ef ég skildi hv. þingmann rétt gerði hann því skóna hér að það væru fulltrúar í verkefnisstjórninni sem ekki ynnu þar á faglegum forsendum. Hann þarf þá bara að gera betur grein fyrir því hvað hann hefur fyrir sér í þeim efnum. Ég tók hins vegar eftir því að hv. þingmaður kom ekkert inn á það sem ég gat um í máli mínu sem var það að ég tel að stjórnarflokkarnir hafi haft mjög gott tækifæri þegar þeir voru komnir með skýrsluna í hendur til að kalla til stjórnarandstöðuflokkana, láta reyna á breiða samstöðu um með hvaða hætti málið kæmi hingað inn í þingið.  Það sýnir nákvæmlega það sem ég hef vakið athygli á, að málið hefur verið fellt í pólitískan farveg og allt er gert til að knýja fram pólitískan vilja stjórnarflokkanna í málinu. Það hefur verið hreinn ásetningur stjórnarflokkanna að hlusta ekkert eftir sjónarmiðum stjórnarandstöðunnar í málinu. Það er greinilegur ásetningur stjórnarflokkanna. Varðandi hitt atriðið 

Forseti. Fyrri spurningin sem hv. þingmaður fékk var ósköp einfaldlega um það hvernig stæði á því að hann ætlar verkefnisstjórn, þar sem situr einn alþingismaður af 63, að vera hinn faglegi grunnur málsins. Það sést mjög vel á einmitt setu alþingismannsins í verkefnisstjórninni, en sá hv. alþingismaður var skipaður af fyrri forsætisráðherra, að nefndinni var ekki ætlað það hlutverk sem hv. þm. Bjarni Benediktsson ætlar henni, heldur var henni ætlað að vera fagleg yfirstjórn. Þar hefur hinn tiltekni hv. alþingismaður, Unnur Brá Konráðsdóttir, staðið sig alveg ágætlega, en henni var ekki ætlað þetta hlutverk. Þess vegna spyr ég og er eðlilegt að spyrja að um það: Á hv. alþingismaður Unnur Brá Konráðsdóttir að víkja  Í öðru lagi er það sem mér finnst að hv. þm. Bjarni Benediktsson hljóti að eiga að svara: Hvaða fordæmi eru fyrir því að ráðherra eða annar þingmaður leggi fram þingmál á þinginu sem hann ber ekki ábyrgð á? Að honum sé skipað með lögum að leggja fram mál sem hann hefur ekki komið nálægt sjálfur, sem hann getur ekki borið ábyrgð á? Hver ber ábyrgð á því máli? Þeirri spurningu er ekki aðeins beint til alþingismanns sem heitir Bjarni Benediktsson og er háttvirtur, heldur líka til lögfræðings sem hefur nú oft gumað hér af lögfræðiþekkingu sinni sem sé meiri en annarra þingmanna. Tillagan sem ég ætla að koma með í lokin, með sama lagi og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson gerði í gær í andsvari, er að leggja til í samræmi við atkvæðagreiðslu sem fram fór áðan að málið gangi til hinnar háu umhverfis- og samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvaða gagn er að því að reyna að eiga orðastað við hv. þingmann því að hann virðist ekki geta gert það upp við sig hvort hann hefur komist að þeirri niðurstöðu að verkefnisstjórnin hafi verið ófagleg vegna þess að einn hv. þingmaður situr í nefndinni eða hvort honum líst svo vel á tillöguna að þetta sé eina hindrunin fyrir því að hann geti sætt sig við hana. Er hv. þingmaður ósammála niðurstöðum verkefnisstjórnarinnar vegna setu hv. þingmanns? Ef hann heldur því ekki fram, er hann þá sáttur við að þar sé hægt að vinna faglega vinnu og fer þess vegna ekki fram á að hv. þingmaður víki? Ef hv. þm. Mörður Árnason vill að hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir víki úr nefndinni af þessum ástæðum sýnist mér að hv. þingmaður láti þá í það skína að hann sé hrifinn af þessari tillögu. Ég fagna því ef hv. þm. Mörður Árnason sér ljósið núna og sér fram á að geta stutt hugmyndina um að kalla verkefnisstjórnina saman að nýju að því skilyrði uppfylltu að enginn þingmaður sitji þar. Ég verð bara að líta þannig á að það sé það sem hv. þingmaður hafi átt við. Varðandi það hver eigi að bera ábyrgð á þingmálinu tel ég að það verði tiltölulega létt verk fyrir hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra að bera ábyrgð á því, sérstaklega þegar lög fyrirskrifa með hvaða hætti undirbúa eigi þingmálið.  
            

Forseti. Ég ætla að byrja á því að reyna að vera jákvæð og fagna þeim tón í ræðu hv. þm. Bjarna Benediktssonar þar sem hann leggur áherslu á að náð verði einhvers konar sátt á endanum um þessi mál og að faglegt ferli sé virt og fagmennska höfð í fyrirrúmi. Það eigi að virða þetta ferli vandaðra vinnubragða og fagmennsku. Ég ætla að fagna því að þeir tónar komi úr ranni Sjálfstæðisflokksins vegna þess að ef við getum verið sammála um það miðar okkur þó áleiðis. Ég geri hins vegar mjög alvarlegar athugasemdir við þetta frumvarp, í örstuttu máli, meðal annars vegna þess að hér er vegið að lögum sem voru samþykkt af miklum meiri hluta í þinginu. Breytingarnar lúta allar í þá átt að hampa frekar nýtingu og klippa í raun á opið samráð og samtal við almenning og samtök sem er mjög nauðsynlegt í öllu því ferli sem á endanum að leiða til sátta. Sáttin gerist ekki í lokaðri nefnd heldur úti í samfélaginu. Við erum að reyna að ná sátt í samfélaginu. Þá þarf opið samtal og samráð og það þarf að vera áframhaldandi. Frumvarpið er í raun lagt fram vegna þess að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru ósáttir við að nokkrir kostir voru settir í bið. Nú spyr ég hv. þingmann: Ef við ætlum að hafa í heiðri fagleg vinnubrögð, er þá ekki faglegt 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að taka jákvætt í það upplegg sem við erum með í þessu máli þótt hún geti ekki tekið undir öll efnisatriðin. En ég verð jafnframt að segja að mér finnst hv. þingmaður gera of mikið úr því að við séum að halda álitaefnum frá fólki, vegna þess að samráðið á sér að sjálfsögðu stað í vinnu verkefnisstjórnarinnar. Það má kannski halda því fram að með því að ráðherra sendir niðurstöðuna ekki út til umsagnar líka sé fækkað þeim stöðum þar sem gefst tækifæri til að koma sjónarmiðum á framfæri. Ég held hins vegar að engin ástæða sé til að hafa áhyggjur af því í ljósi þess hvernig verkefnisstjórnin starfar, ekki síður í ljósi þess að hér á þinginu gefst líka tækifæri til að kalla eftir sjónarmiðum. Á endanum fær málið þinglega meðferð. Það sem ég held að ráði úrslitum um það hvaða andi fylgir málinu inn í þingið er hvort efnisatriði þess ráðast af því hvaða áherslur ríkisstjórn hvers tíma hefur í málaflokknum. Ef málið verður ávallt markað af pólitískum áherslum ríkisstjórnar á hverjum tíma verður rammaáætlunin í framtíðinni aldrei annað en pólitískt plagg. Þá hefur okkur mistekist á þeirri 20 ára vegferð sem við erum búin að fara síðan 1993 og ég rakti hér áðan, að leiða fram breiða sátt um heildarniðurstöðuna. Varðandi 

Forseti vill geta þess að það er eitthvert ólag á klukkunni í ræðustól, en tímamæling fer fram hjá forseta.

Forseti. Málið er þetta: Ef okkur er alvara með því að segjast ætla að virða ferlið og fyrirliggjandi lög og þau upplegg sem lagt hefur verið upp með, þá er það þannig að í því ferli sem ákveðið var á Alþingi, samkvæmt lögum, var gert ráð fyrir að ráðherra ætti að leita umsagna og ábendinga í opnu samráðsferli. Það liggur því augljóslega í hlutarins eðli að ráðherra ber að hlusta eftir þeim ábendingum sem Alþingi hefur sagt að eigi að leita eftir í þessu ferli. Ef niðurstaðan er sú að setja eigi nokkra virkjunarkosti í bið - það er ekki verið að færa kosti úr bið í vernd eða í nýtingu heldur er þetta hlutlaus aðgerð í þágu aukinnar fagmennsku - til að fram geti farið frekari rannsóknir og öflun frekari upplýsinga til að geta á endanum tekið einmitt upplýstari og betri ákvörðun er það til að tryggja enn frekari fagmennsku í ferlinu. Og það kom nota bene ítrekað fram að ýmsir faghópar sögðust á faglegum forsendum þurfa meiri tíma, það þyrfti meiri rannsóknir, t.d. hvað varðaði útivist og ferðaþjónustu. Það hafa komið mjög alvarlegar ábendingar fram um háhitavirkjanir og annað, og það væri mjög vert að setja fleiri kosti í bið. Það væri hægt að tefla fram mjög veigamiklum rökum um það hér. En niðurstaðan eins og hún er er vægast sagt mjög væg: Ákveðnir 

Herra forseti. Ef við færum þá leið sem hv. þm. Birgitta Jónsdóttir reifaði fyrr í dag við atkvæðagreiðslu um þingmál ráðherrans, að láta náttúruna ávallt njóta vafans, mundum við fljótt komast að niðurstöðu um það hvort eitthvað yrði gert eða ekki. Við vitum að þá yrði aldrei neitt gert. Ef sérhvert inngrip í náttúruna ætti að leiða til þess að náttúran nyti ávallt vafans yrði aldrei neitt gert. Við erum að reyna að finna jafnvægi á milli nýtingar og verndunar. Hér er spurt: Var það ekki faglegt hjá ráðherranum að senda málið til umsagnar og taka svo tillit til þeirra umsagna sem bárust í því lögboðna ferli? Það er ábyggilega hægt að segja að það hafi verið faglegt, en var efnislega niðurstaðan á rökum reist? Það er annað álitamál. Komu fram sjónarmið sem ekki höfðu komið á borð verkefnisstjórnarinnar? Voru þetta meira eða minna sömu álitaefnin og verkefnisstjórnin hafði áður tekið afstöðu til? Ég tel að að uppistöðu til hafi þannig verið í pottinn búið. Ég ætla hins vegar að taka fram, af því við vitum að neðri hluti Þjórsár er eitt af stóru deilumálunum hér og hann er allur tekinn úr nýtingarflokki í þingskjali ráðherrans, að ég tel að það kunni að hafa komið fram einhver sjónarmið þar, kannski sérstaklega varðandi Urriðafoss, sem hafi verið ástæða til að taka til frekari skoðunar. En að það hafi komið fram slíkur fjöldi athugasemda sem verkefnisstjórnin hafi einfaldlega ekki fengið á sitt borð eða horft fram hjá, að allur neðri hluti Þjórsár, allir þrír virkjunarkostirnir, 

Virðulegur forseti. Við ræðum hér tillögu sjálfstæðismanna um breytingu á lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun. Ég vil þakka hv. framsögumanni fyrir yfirvegaða framsögu því hér er gríðarlega mikilvægt málefni til umfjöllunar. Ég vil í sjálfu sér fagna þeim tón sem kemur fram í framsögunni, fyrst og fremst sem varðar þann vilja að virða faglega ferla og stefna að sátt í málinu. Það hefur því miður ekki endilega verið sá tónn sem hefur verið uppi í umræðunni, heldur kannski frekar tónn sem hefur einkennst af því að vilja viðhalda tortryggni en að byggja upp traust, frekar að hafa uppi hótanir og einhvers konar yfirlýsingar um hvað muni gerast ef svo fer fram sem horfir að þessir sex kostir verði settir úr nýtingu í bið, að þar með séu boðuð ný pólitísk plögg, þegar og ef Sjálfstæðisflokkurinn nær völdum, sem muni endurspegla allt aðra sýn. Ég fagna því að tónninn er hófstilltari í máli hv. þingmanns en sá sem kom ítrekað fram í bæði ræðum og andsvörum þingmanna Sjálfstæðisflokksins í gær. Mér finnst mikilvægt, í ljósi þess að hér erum við að tala um frumvarp til laga um breytingu á lögum, að gæta að því að við munum eftir því að þegar atkvæðagreiðslan fór fram í maí 2011 um núgildandi lög var enginn í þingsalnum sem andmælti niðurstöðunni. Þingmenn sem voru viðstaddir atkvæðagreiðsluna og þar með taldir þingmenn Sjálfstæðisflokksins greiddu allir atkvæði með lögunum sem hér hefur verið framfylgt í einu og öllu. Þetta er lykilatriði. Þegar niðurstöðurnar eru sendar í opið umsagnarferli og ráðherrarnir taka tillit til þeirra, rökstyðja þær breytingar sem gerðar eru, er um að ræða fullkomið samræmi við gildandi lög í landinu sem Sjálfstæðisflokkurinn hreyfði ekki andmælum við hér í salnum. Og já, breytingarnar voru faglegar eins og kom fram í máli hv. þingmanns og eru kirfilega rökstuddar í þingsályktunartillögunni. Mér finnst líka umhugsunarefni að hv. þingmaður tekur sérstaklega fram einn efnisþátt sem nauðsynlegt er að taka tillit til, en það er fiskigengd í neðri hluta Þjórsár. Mér finnst ánægjulegt að það skuli koma fram í máli hv. þingmanns þótt hann hafi efasemdir um að það eigi við fleiri virkjunarkosti en neðri hluta Þjórsár. Hins vegar er þarna um eitt vatnasvið að ræða. Í varúðarskyni töldum við ráðherrarnir rétt að setja það allt til skoðunar. Það er umdeilanlegt en við töldum að varúðin þyrfti þar að gilda samkvæmt því umboði sem við höfðum frá Alþingi. 
             Aðeins um tiltekna efnisþætti frumvarpsins. Þeir valda mér vonbrigðum vegna þess að þeir eru allir á einn veg, þann veg að þyngja röksemdir í þágu nýtingar og draga úr vægi röksemda í þágu verndar. Ég verð að segja, virðulegur forseti, að það veldur mér, sem er áhugakona um stjórnmál á líðandi stund og hef verið raunar lengi, áhyggjum að náttúruverndarsjónarmið skuli ekki eiga málsvara meðal kjörinna fulltrúa Sjálfstæðisflokksins. Sjálfstæðisflokkurinn er orðinn í þessum málaflokki mjög afturhaldssinnaður og hægri sinnaður flokkur sem endurspeglar að minni reynslu í raun alls ekki fylgi hans. Það er fjöldinn allur af stuðningsmönnum Sjálfstæðisflokksins um allt land sem hefur komið að máli við mig allt frá vorinu 2009, þegar ég settist í embætti umhverfisráðherra, og beðið mig sérstaklega um að gæta að náttúruvernd í landinu. Ég sakna þess að heyra ekki þau sjónarmið meðal kjörinna fulltrúa Sjálfstæðisflokksins sem ávallt halla sér á hinar röksemdirnar og það endurspeglast því miður í því þingmáli sem hér er mælt fyrir. Í fyrsta lagi er lagt til að felldur sé brott sá texti sem gerir ráð fyrir því að þau svæði sem núna njóta verndar falli utan áætlunarinnar, þ.e. sjálfstæðismenn vilja að landsvæði sem núna njóta friðlýsingar, friðlýst svæði og svæði innan þjóðgarða, komi öll til álita sem virkjunarsvæði þrátt fyrir ákvarðanir stjórnvalda, tilvist náttúruverndaráætlunar og náttúruverndarlaga á fyrri tímum um mikilvægi viðkomandi svæða. Að aftur eigi að tortryggja eða efast um þau svæði og fella inn í skoðun á forsendum nýtingar eru vonbrigði númer eitt. Númer tvö eru áherslur sem varða biðflokkinn þar sem gert er ráð fyrir að ákafar megi ganga á þau svæði í rannsóknarskyni, að þar megi veita leyfi sem tengjast orkurannsóknum og stunda orkurannsóknir. Í núverandi lögum er gert ráð fyrir að aðeins megi fara inn á þessi svæði þannig að yfirborð raskist ekki og náttúruverndarhagsmunum sé ekki ógnað. Þarna er líka verið að stíga skref frá náttúruvernd og í þágu nýtingar. Í frumvarpinu eru undirliggjandi ákveðin sjónarmið og ákveðin meginrök sem eru þau að ferlið hafi með einhverju móti ekki verið faglegt heldur pólitískt og tillögur verkefnisstjórnarinnar hafi ekki skilað sér í endanlegri tillögu. Þetta er nokkuð glúrin framsetning sjálfstæðismanna í ljósi umræðunnar og hvernig hún hefur þróast og þeirrar staðreyndar að þeir hafa haldið fram þessum tortryggnisröddum alveg frá því málið var borið upp og lagt hér fram. Virðulegur forseti. Hér þurfum við að halda því til haga að rammaáætlun er ekkert einstök í sinni röð hvað varðar það að ráðherra beri ábyrgð á stefnumótun í málinu. Ráðherra ber ábyrgð á stefnumótun þegar um er að ræða fjöldann allan af áætlunum og öðrum stefnuplöggum. Hvað eigum við þá að segja með samgönguáætlun? Hvað eigum við þá að segja með fjarskiptaáætlun eða aðrar þær áætlanir sem ráðherrum er falið að bera undir þingið og bera ábyrgð á í því umboði sem ráðherra hefur? Það mætti líka velta fyrir sér, eins og hér hefur raunar verið gert í andsvörum, hvort ætti yfir höfuð nokkuð að leggja þessa áætlun fram á Alþingi. Ættu hv. þingmenn ekki að stíga skrefið til fulls og segja sem svo: Eigum við ekki bara að útvista þessum ákvörðunum til annarra aðila en þeirra sem hafa til þess lýðræðislegt umboð í gegnum lýðræðislegar kosningar í lýðræðisríki? Eigum við ekki bara að koma þessu öllu saman út úr þeim ferlum sem hugsanlega hafi í för með sér eitthvert mat? Pólitík snýst um að leggja mat á forsendur og leggja síðan tillögur sínar fram í umræðu í þeirri ágætu málstofu sem hér er og til atkvæða. Það er það sem verið er að gera. Hvert einasta skref í þessu máli er hugsað, metið og faglega rökstutt. Það er ekkert ógagnsætt í ferlinu. Það kemur allt mjög skýrt og greinilega fram. Það má líka halda því til haga sem er afar mikilvægur punktur að í engum tilvikum í þeim breytingum sem ráðherrarnir gera áður en tillagan er lögð fram til þinglegrar meðferðar er verið að taka endanlega afstöðu til virkjunarkosts. Í engum tilvikum. Af hverju er það ekki gert? Af hverju tökum við ekki endanlega afstöðu til einhvers virkjunarkosts fyrst við höfum hugsanlega til þess pólitískt afl í þinginu? Af hverju gerum við það þá ekki? Það er vegna þess að við erum bundin af faglegu ferli. Það er vegna þess að við erum bundin af þeim lögum sem við vinnum samkvæmt. Okkur ber að vinna samkvæmt þeim. Og okkur ber þess vegna að rökstyðja allar þær breytingar sem við gerum á grundvelli samráðs við almenning. Og það gerum við. Það veldur mér áhyggjum að tillagan ber í sér, eins og ég fór yfir, fyrst og fremst skref í áttina frá náttúruvernd í áttina að nýtingu, og í öðru lagi sú staðreynd að breytingarnar snúa að skertu samráði við almenning, að draga úr samráði við almenning. Því miður kemur það ekki á óvart því sá tónn var aldeilis hér undir þegar verið var að ræða Árósasamninginn á fyrri stigum og sérstaklega á árum áður þar sem sjálfstæðismenn hafa því miður iðulega tekið sér þá stöðu að vilja forðast opið samráð og draga úr því með öllu móti. Ég hafði væntingar til þess, vegna þess að hér náðist sátt þegar var verið að innleiða Árósasamninginn í íslenskan rétt, meðal annars við sjálfstæðismenn, að það ríkti raunverulegur, djúpur og yfirvegaður skilningur á mikilvægi þess samráðs, skilningur á því að gefinn væri langur tími til að almenningur og félagasamtök gætu komið fram með áhyggjuefni sín og áherslumál. Þær tólf vikur sem hér voru gefnar voru einmitt til þess. Á þeim tíma kom fjöldinn allur af athugasemdum og áhyggjuefnum. Margar athugasemdirnar höfðu komið fram á fyrri stigum eins og hér hefur verið lýst, en sumar þeirra voru þannig að við töldum að þær hefðu ekki verið til umfjöllunar á fyrri stigum. Það voru tvenns konar rök, annars vegar þau sem lutu að laxa- og urriðagengd í Þjórsá og hins vegar áhrifum grenndarsvæðis þjóðgarðs Vatnajökuls vegna þess að þar var um að ræða Skrokköldu- og Hágönguvirkjanir. Þar mundi virkjunarinngrip klárlega hafa áhrif á víðernaupplifun og sérstaklega í nágrenni við þjóðgarða. Þjóðgarðarnir höfðu ekki verið ræddir sérstaklega, þess vegna töldum við í varúðarskyni rétt að gera þetta. Það má geta þess að varúðarreglan er ein þeirra meginreglna umhverfisréttarins sem ég tel gríðarlega mikilvægt að við leiðum í íslenskan rétt, einmitt til þess að það sé tryggt, kannski þvert á það sem hv. þm. Bjarni Benediktsson sagði áðan, að náttúran njóti vafans. Viðfangsefnið er að eyða vafanum í skoðunarferlinu. Þess vegna eigum við mat á umhverfisáhrifum og þess vegna eigum við alla þá skoðunarferla sem stjórnvöldum ber að fara eftir til að fækka álitamálum, til að svara spurningum svo að vafinn sé ekki lengur fyrir hendi og við getum óhikað farið í framkvæmdir eða hvað það nú er, hvers konar inngrip sem það er, án þess að náttúran gjaldi fyrir það. Það er hugsunin í varúðarreglunni og hugsunin sem endurspeglast í reglunni um að náttúran njóti alltaf vafans. En vafinn þarf þá að vera fyrir hendi. Þess vegna snerust breytingarnar sem við gerðum á þingsályktunartillögunni bara um það að fækka spurningarmerkjum og eyða vafanum til þess að næsta verkefnisstjórn, svo við höldum því til haga, geti gert nýja tillögu til ráðherra sem ber síðan þá rökstuddu tillögu til þingsins. Virðulegur forseti. Í stuttu máli tel ég vera jákvæðan tón í framsögu hv. þingmanns sem snýst um að virða faglega ferla og viljann til jafnvægis í málinu, en lýsi áhyggjum mínum yfir því að það skuli vera á vogarskálar nýtingar á kostnað náttúruverndar og á vogarskálar þröngra ráðagerða á kostnað samráðs við almenning.

Hæstv. forseti. Mig langar að byrja á því að andmæla þeim ummælum hæstv. ráðherra að náttúruverndarsjónarmið eigi engan hljómgrunn í þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Ég tel að það að við leggjum fram þessa tillögu og að málflutningur okkar er sá að við viljum að hér fari í gegn rammaáætlun um vernd og nýtingu náttúruauðlinda feli þegar í sér þá stefnu að við tölum fyrir vernd jafnt sem nýtingu. Þannig að ég vísa þessu til föðurhúsanna. Mig langar að ræða við hæstv. ráðherra um rökstuðninginn fyrir því að færa virkjunarkosti úr nýtingu yfir í bið, sem ráðherrann talaði um, það væri gert í ljósi þess að umræða um víðerni hefði ekki verið nægileg. Nú sér maður við lestur skýrslunnar sem verkefnisstjórn skilaði af sér að það er bara ekki rétt. Bæði faghópur I og faghópur II fjölluðu sérstaklega um víðerni. Skoðum það mat á áhrifum sem notað var í faghópi I, við getum til dæmis kíkt á bls. 83, með leyfi forseta: „Há einkunn var gefin ef framkvæmd klýfur eða skerðir verulega stór, samfelld og/eða verðmæt víðerni.“ Þetta er eitt af stærstu atriðunum sem sá faghópur fór yfir. Og ef allur kaflinn er lesinn má jafnframt sjá að orðið víðerni kemur hvað eftir annað fyrir og fjallað um áhrif þess. Það er alveg ljóst að bæði faghópar I og II tóku þessi sjónarmið inn í mat sitt. Það var ráðandi við niðurstöður hópanna. Þannig að 

Ég bið ræðumenn að athuga að það gæti verið ruglingur á klukkunni, en tímamælingin fer fram hér uppi.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Í fyrsta lagi skil ég vel að hv. þingmanni skuli sárna þau orð að ég sjái þess ekki stað að talsmenn náttúruverndar eigi hljómgrunn meðal kjörinna fulltrúa Sjálfstæðisflokksins. Ég verð bara að ítreka þessa afstöðu mína vegna þess að lagabreytingarnar í því frumvarpi sem hér er lagt fram eru allar í þá átt að fara frá náttúruvernd og í áttina að nýtingu. Hvert einasta atriði hér. Ég bið hv. þingmann að benda mér á dæmi um annað ef svo er. Hins vegar þakka ég hv. þingmanni fyrir að nefna umræðuna um víðernin af því að við náðum ekki að loka þeirri umræðu í gær. Á bls. 17 í þeirri þingsályktunartillögu sem var til umræðu í gær kemur fram að við undirbúning stofnunar Vatnajökulsþjóðgarðs var stuðst við alþjóðleg viðmið um svokölluð „buffer zones“ eða áhrifasvæði sem liggja að friðlýstum svæðum. Slíkum áhrifasvæðum er ætlað að tryggja að verndargildi hins friðlýsta svæðis skerðist ekki vegna athafna á aðliggjandi svæðum. Af þessum sökum voru mörk þjóðgarðsins meðal annars dregin 5 km austan við Hálslón, en við vinnu verkefnisstjórnar voru þessi áhrif á verndarsvæði Vatnajökulsþjóðgarðs ekki metin. Þannig að ég bið hv. þingmann að virða mér það til vorkunnar að ég tali of almennt um víðerni vegna þess að það er hárrétt sem kemur fram í máli hennar að það er ítarlega fjallað um víðerni sem slík, en víðernisupplifunin í tengslum við Vatnajökulsþjóðgarð er ekki metin sérstaklega. Hér segir, með leyfi forseta, í þingsályktunartillögunni á bls. 17: „Mikilvægt er að þessi áhrif verði könnuð áður en ákveðið er að setja umrædda virkjunarkosti í nýtingarflokk.“

Hæstv. forseti. Ég kýs að ljúka umræðunni um víðerni við hæstv. ráðherra af því ég held við verðum ekki sammála um þetta. Við náum ekki að sannfæra hvor aðra um okkar málstað. Ég er ósammála. Ég tel að verkefnisstjórnin og faghóparnir sem undir henni störfuðu hafi fyllilega mætt þessari umræðu og sjónarmiðum um víðernin, þess sjáist merki alla leið inn í röðun verkefnisstjórnar á þeim kostum sem við höfum rætt hér. Aðeins um þau sjónarmið hæstv. ráðherra að hvergi sjái þess stað í málflutningi sjálfstæðismanna eða tillögum að þeir beri náttúruvernd fyrir brjósti. Það er ljóst að við styðjum gerð rammaáætlunar. Þetta er okkar mál og við settum 2. áfanga rammaáætlunar af stað þegar við sátum í ríkisstjórn með Samfylkingunni. Þá þegar kom í ljós þessi mikla áhersla á vernd jafnt sem nýtingu. Þar kom sú stefna fram. Ég er afskaplega stolt af flokknum mínum að ætla sér ekki að vaða í að rífa niður þá tillögu sem hæstv. ráðherra mælti fyrir í gær og segja: Já, við ætlum bara að koma með okkar eigin rammaáætlun og leggja til að allt verði grátt hér á landi, eins og hæstv. ráðherra virðist halda að við séum að segja og ítreka með því þingmáli sem við leggjum fram og tölum fyrir í dag. Við ætlum okkur að fara eftir faglegum ábendingum og faglegri niðurstöðu verkefnisstjórnar um rammaáætlun. Við viljum einfaldlega fara alla leið. Í erindisbréfi verkefnisstjórnar sem upphaflega var birt 2007 og verkefnisstjórnin starfaði eftir kemur fram að verkefnisstjórnin ætti að flokka. Síðan þegar við í verkefnisstjórninni vorum komin á það stig að vinna þetta þannig að við gætum farið að skila af okkur tafðist í þinginu að setja þá löggjöf sem átti að ramma inn hvernig verkefnisstjórnin skilaði af sér. Á tímabili var þannig ekki ljóst 

Virðulegur forseti. Það er rétt sem kemur fram í máli hv. þingmanns að vinnunni vatt fram á sama tíma og verið var að vinna lagalegt umhverfi utan um það hvernig vinnan ætti að fara fram og hvernig henni ætti að ljúka. Það var sannarlega áskorun fyrir verkefnisstjórnina og ég vil nota tækifærið til að þakka verkefnisstjórninni afar mikilvæga vinnu. Það var mikil áskorun fyrir hana að bíða átekta á meðan þingið var að klára sína nálgun. En niðurstaðan varð sem sé sú sem raun bar vitni og það var í fullri einlægni sem þáverandi iðnaðarráðherra í samráði við mig tók þá ákvörðun að þingsályktunartillagan yrði útbúin af hinum fjórum formönnum faghópanna, einmitt til að tryggja eftir fremsta megni að fagmennskunni yrði haldið til haga alla leið. Það var markmiðið. Ég vil loks segja við hv. þingmann að ég tel að grunntónninn í orðum hennar í þessum andsvörum sé mikilvægur, vegna þess að ég held að við gætum nálgast sátt eða að minnsta kosti einhvers konar jafnvægi í þeirri hugsun að við þurfum að gæta að trúverðugleika og fagmennsku og við þurfum að gæta að því að spóla ekki upp tortryggni í þessu máli. Það er vegferð sem ég hef trú á að við getum lokið hér í þingsal. En til þess þurfa að liggja heilindi til grundvallar og það gildir á alla bóga. Þá finnst mér líka mikilvægt að horft sé til þess að á öllu ferlinu sem við höfum stigið hingað til 

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. umhverfisráðherra Svandísi Svavarsdóttur fyrir ræðu sína sem var í samræmi við sjónarmið hennar. Hún hafði miklar áhyggjur af sjálfstæðismönnum. Ég held hún ætti nú að gleðjast yfir þeim frekar en að hafa áhyggjur af þeim. Ég hef engar áhyggjur af vinstri grænum þótt þeir hafi svikið það að sækja ekki um aðild að Evrópusambandinu, meira að segja hæstv. ráðherra samþykkti að Ísland sækti um aðild að Evrópusambandinu skilyrðislaust þó að það væri hernaðarbandalag. Ég hef heldur ekki áhyggjur af því þótt þeir hafi svikið það að ganga ekki til samstarfs við AGS. Ég hef heldur ekki áhyggjur af því þótt þeir hafi svikið að greiða aldrei Icesave. Þetta voru allt saman kosningaloforð. Ég geri ráð fyrir því að þeir mæti bara kjósendum sínum sem dæmi þá eftir þessu. Svo sagði hæstv. ráðherra: Það er ráðherra sem ber ábyrgð. Það er hárrétt. Þá skal hann bara keyra mál sín í gegn. Svo kemur nýr ráðherra. Hvað gerist þá? Hann keyrir sín mál líka í gegn, hann ber ábyrgð og það verður engin sátt neins staðar. Það verður engin sátt. Rammaáætlun var sett í gang af því Sjálfstæðisflokkurinn er mjög umhverfisverndarsinnaður flokkur. Við höfum staðið að grænni umhverfisvernd o.s.frv., þannig að Sjálfstæðisflokkurinn setti í gang þessa málamiðlun milli þess að skapa atvinnu og að vernda. Hæstv. ráðherra hefur unnið gegn því að skapa atvinnu alla tíð. Þessi áætlun var gerð til að koma á samstarfi og sætta ólík sjónarmið þannig að það yrði ekki endalaus slagur. Þess vegna studdi ég rammaáætlun og það yrði fundið út hvar væri rétt að virkja og ekki rétt að virkja. Svo kemur ráðherra og beitir ráðherravaldi sínu til að breyta þessu. Hún sagði það sjálf að ráðherra bæri ábyrgð. Hún ætlar sem sagt ekki að fara að þessu samkomulagi, hún ætlar ekki að fara að þessari sátt. Þá er það þannig. Það verður keyrð í gegn 

Virðulegur forseti. Ég átta mig nú ekki á því hvaða spurning liggur akkúrat í loftinu því að hv. þingmaður virtist í meginatriðum hafa hlutina það vel á hreinu að hann þarfnaðist ekki svara við nokkrum sköpuðum hlut, m.a. ekki því að sú sem hér stendur hefði unnið sérstaklega „gegn því að skapa atvinnu alla tíð“. Ég hefði áhuga á því að heyra hv. þingmann gera betur grein fyrir nefndri grænni umhverfisverndarstefnu Sjálfstæðisflokksins. Ég hef áhuga á því. Ég hef áhyggjur af því, virðulegur forseti, að pólitískt landslag á Íslandi skuli vera þannig að fremur breiður Sjálfstæðisflokkur sem hefur staðið fyrir tiltölulega breiðum og oft frjálslyndum sjónarmiðum skuli vera svo þröngur sem raun ber vitni í náttúruverndarmálum. Það er vegna þess að ég hef áhuga á stjórnmálaþróun almennt í heiminum. Það er ekki tilfellið hjá öllum systurflokkum Sjálfstæðisflokksins í Evrópu til að mynda eða annars staðar að þeir séu yfirleitt mjög þröngir og fordómafullir í náttúruvernd og umhverfismálum. Ég hef áhyggjur af þessu vegna áhuga míns á stjórnmálum almennt. Þegar ég segi að ráðherra beri ábyrgð á stefnumótun eru það engar fréttir. Hvaða fréttir eru það? Ráðherrann ber ábyrgð á stefnumótun í málaflokki sínum. Ef honum ber samkvæmt lögum að leggja þá stefnumótun fyrir þingið, gerir hann það. Það er það sem hann gerði í gær. Hvaða fréttir eru það sem hv. þingmaður er að segja? Þá heitir það að keyra mál sín í gegn. Ég veit ekki hvaða viðmið hv. þingmaður hefur í málflutningi af þessu tagi. En ég hefði mikinn áhuga á því að heyra yfirferð hv. þingmanns á nefndri grænni umhverfisverndarstefnu 

Herra forseti. Ég fór í andsvar við hæstv. ráðherra vegna þess að hún taldi upp ýmis atriði sem hún hafði áhyggjur af í fari þingmanna Sjálfstæðisflokksins. Ég andmælti því og sagði að hæstv. ráðherra þyrfti ekki að hafa áhyggjur af Sjálfstæðisflokknum í þessum málum. Ég gæti haft áhyggjur af Vinstri grænum. Ég hef það ekki af því ég geri ráð fyrir að þeir mæti bara kjósendum sínum sem spyrji þá um þau kosningasvik sem Vinstri grænir hafa stundað. Varðandi að ráðherrarnir beri ábyrgð, þá er rammaáætlun málamiðlun og henni er ætlað að vera málamiðlun milli þess að virkja og skapa vinnu. Það eru tveir pólar sem við stöndum frammi fyrir; eigum við að leggja áherslu á að skapa atvinnu og virkja villt og galið eða eigum við að hætta að virkja og hugsa bara um náttúruna? Þetta eru tveir pólar. Þjóðin er ekkert sammála um þetta. Margir vilja fá atvinnu, sérstaklega þeir sem eru að flýja land, þeir sem geta ekki borgað af lánunum sínum og þeir sem eru í standandi vandræðum vegna þess að þeir eru atvinnulausir. Það er nefnilega líka að gerast, herra forseti, að fjöldi Íslendinga er atvinnulaus og getur ekki borgað, kemst ekki af og getur ekki borgað síhækkandi skatta hæstv. ríkisstjórnar. Á móti þessu stendur að virkja ekki neitt. Þessir tveir pólar ná samkomulagi í rammaáætlun. Síðan kemur ráðherra og beitir ráðherravaldi sínu og breytir því samkomulagi. Það er það sem ég upplifi og margir fleiri. Þess vegna vildi ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hún meti meira náttúruna eða fólkið í landinu, náttúruvernd eða atvinnu. Það getur vel verið að það sé rétt að náttúran eigi alltaf að njóta vafans og fólkið eigi að flýja úr landi.

Virðulegur forseti. Við getum ekki verið án náttúrunnar, þrífumst ekki án hennar. Þess vegna þurfum við að fara vel með hana. Náttúran getur verið án okkar. Það er áhyggjuefni inn í nýja öld hvort maðurinn beri gæfu til að ganga af skynsemi um náttúruna og þar með að búa komandi kynslóðum lífvænleg skilyrði. Þegar hv. þingmaður notar það orðalag að sú sem hér stendur hafi breytt samkomulagi endurspeglar það hvað hann telur að málið snúist um.  Ég vil óska eftir því að í umræðunni í framhaldinu horfist sjálfstæðismenn í augu við þá staðreynd að þeir studdu mótatkvæðalaust núverandi löggjöf, en mæla núna fyrir breytingum á henni og þær breytingar eru allar í þágu nýtingar. Af hverju?

Virðulegi forseti. Rammaáætlun, þingsályktunartillaga hæstv. umhverfisráðherra, var til umræðu og umfjöllunar í atvinnuveganefnd í vor. Það er nauðsynlegt að fram komi að þar fór fram ágæt vinna. Málið var sent til umsagnar og nokkur samstaða var í nefndinni um málsmeðferðina. Í sjálfu sér hefði nefndinni verið ekkert að vanbúnaði að ljúka við og vinna þingsályktunartillöguna aftur inn til þingsins. En síðustu þrjár vikurnar, jafnvel fjórar, sem liðu af þinginu í vor og sumar var aldrei fundað í atvinnuveganefnd. Málið var ekki tekið til umfjöllunar. Ástæðan var auðvitað sá ágreiningur sem er innan stjórnarflokkanna, milli þeirra og innan þeirra, um þá tillögu sem fyrir liggur. Hann er augljós. Kattasmölun hæstv. forsætisráðherra hafði greinilega ekki gengið nægilega vel til þess að hafa áhrif inn í atvinnuveganefndina. Því kaus hæstv. ríkisstjórn að atvinnuveganefnd skyldi ekki ljúka störfum við rammaáætlun síðastliðið vor. Við sjáum þetta síðan endurspeglast í þeirri ákvörðun þingsins að vísa málinu til umhverfis- og samgöngunefndar þrátt fyrir að óyggjandi sé og eðlilegt, ef málið er skoðað samkvæmt þingsköpum og samkvæmt því markmiði sem ætlað er að ná með rammaáætlun, að það ætti að ganga áfram til atvinnuveganefndar. Það segir í erindisbréfi til verkefnisstjórnar frá ágúst 2007 að henni sé ætlað að ákveða hvernig haga eigi mati á virkjunarkostum í þeim áfanga sem og að vinna samræmt heildarmat fyrir alla virkjunarkosti. Málið fjallar um þessa virkjunarkosti og það er í sjálfu sér ekkert hægt að deila um það. Vegna hins augljósa ágreinings í ríkisstjórnarflokkunum var þessi leið valin. Það markmið sem menn settu sér með því að fara í þá miklu vinnu sem unnin hefur verið við rammaáætlun liggur fyrir. Það var að reyna að ná málamiðlun um þennan mikilvæga málaflokk og þann djúpstæða ágreining sem hefur verið í samfélaginu um forgangsröðunina þegar kemur að hinni fínu línu milli verndunar og nýtingar. Eins og fram hefur komið var með skipun verkefnisstjórnar 2007 lögð aukin áhersla á verndunarþáttinn í vinnu við rammaáætlun. Það var í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar þar sem þessi aukna áhersla á umhverfismál var lögð. Það er ljóst að þegar hæstv. umhverfisráðherra lætur þau orð falla í þingræðu áðan að innan Sjálfstæðisflokksins séu engir talsmenn fyrir verndun og nýtingu náttúrunnar stenst það ekki nánari skoðun. Þetta eru sleggjudómar sem eru í raun bara ómerkilegt innlegg í umræðuna. Það sést af öllum okkar verkum að slíkt fær ekki staðist neina skoðun. Það má í því sambandi minna á áherslur flokksins við friðlýsingu landsins, fjölgun þjóðgarða o.s.frv. Það hefur engin þjóð gengið lengra í því að vernda jafnstóran hluta lands síns og við Íslendingar. Lengst af hefur það verið gert undir forustu sjálfstæðismanna og framsóknarmanna. Við tökum því ekki mikið mark á slíkum athugasemdum sem eru frekar ómerkilegt innlegg í umræðuna. Spurt hefur verið hvaða áhrif rammaáætlun hefur á efnahagsumhverfi okkar. Það er eðlilegt að spurt sé, en auðvitað leikur rammaáætlun og framgangur hennar lykilhlutverk. Það þarf ekki annað en horfa á þær áherslur sem Alþýðusamband Íslands og Samtök atvinnulífsins hafa lagt og ákall þeirra eftir frekari fjárfestingum í íslensku atvinnulífi. Það sýnir hversu mikilvægt er að þær fari af stað og um það eru allir sammála. Það hefur ekki verið minna fjárfest í íslensku atvinnulífi í áratugi en nú eða jafnvel nokkru sinni á lýðveldistímanum. Því hefur verið haldið fram, meðal annars af forustu Alþýðusambands Íslands, að ríkisstjórnin hafi staðið í vegi fyrir fjárfestingum. Sú málsmeðferð sem rammaáætlun fær hjá ríkisstjórnarflokkunum er í raun hluti af því púsli vegna þess að eins og þingsályktunartillaga hæstv. umhverfisráðherra ber með sér verður ekkert haldið áfram á þeim vettvangi sem að gagni kemur á næstu árum. Það má því segja að það bætist á þann lista svikinna loforða sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir. Það var mikil sátt og almennt talað af virðingu um þá vinnu sem fór fram í verkefnisstjórninni og innan faghópa sem unnu rammaáætlun. Það er auðvitað grundvallaratriði að sú vinna og það verklag sem þar var viðhaft njóti trausts. Það var lagt upp með það á sínum tíma af þeim sem áttu hugmyndina um að koma þessu ferli af stað, að áætlunin yrði unnin af fagmennsku og án þess að pólitísk sjónarmið réðu í þeirri vinnu. Það er ekki fyrr en á lokametrum vinnunnar sem hin pólitísku fingraför, eins og það hefur verið kallað, koma inn í málið. Þá er farið að túlka hluti eins og gert er í þingsályktunartillögunni sem liggur fyrir frá hæstv. umhverfisráðherra. Það vinnulag ráðherrans að setja málið í umsagnarferli er ekki dregið í efa. Það var ákveðið í lögum að slík skyldi málsmeðferðin vera. Það kom fram áðan hjá hæstv. ráðherra í ræðu að þær breytingar sem þá voru gerðar hefðu verið vel rökstuddar og tekið hefði verið tillit til þeirra fjölmörgu umsagna sem bárust, jafnvel þótt þær hafi nú áður verið komnar fram hjá verkefnisstjórninni. Þessar breytingar hafi verið mjög vel rökstuddar. En í athugasemdum sem bárust um málið frá fjölmörgum aðilum síðastliðið vor kom ítrekað fram að þær breytingar sem hæstv. ráðherrar gerðu á niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar, ef við getum orðað það þannig eða niðurstöðu rammaáætlunar, væru illa rökstuddar. Um þetta eru menn því ekki sammála. Ég held að ef þetta er skoðað geti menn fallist á að sú er staðan, breytingarnar eru illa rökstuddar. Þetta ber með sér allt of mikinn pólitískan blæ. Það eru til að mynda hlutir í áætluninni sem hvorki standast skoðun um flokkun í nýtingarflokk né biðflokk, jafnvel kostir sem eiga augljóslega að fara í verndarflokk, eins og ég fór yfir í ræðu minni í gær. Það vantar heilmikið upp á rökstuðninginn. Ég ætla ekki að fara yfir einstaka virkjunarkosti í því samhengi aftur. Allt þetta verður sennilega til þess að þessi mikla vinna er því miður fyrir bí. Ég óttast það. Málið er komið í þann farveg að sú málamiðlun sem var vonast til að við gætum unnið þetta mál eftir er sennilega fyrir bí. Það má segja að ágreiningurinn kristallist mjög í þeirri ákvörðun að setja málið til umhverfis- og samgöngunefndar í stað atvinnuveganefndar. Það opinberar hinn djúpstæða ágreining innan stjórnarflokkanna og hverjir urðu ofan á innan þeirra raða við áframhaldandi vinnu við málið. Í öllu því ferli frá því að verkefnisstjórnin skilaði af sér og þar til málinu var skilað til þingsins hefur aðkoma stjórnarandstöðunnar verið engin. Engin tilraun hefur verið gerð til að ná sátt um það hvernig þetta megi líta út, heldur er þetta unnið í mjög þröngum hópi ráðherra og innan ríkisstjórnarflokkanna. Ef við ætlum okkur til framtíðar í fullri alvöru að ná að vinna þetta sem málamiðlun á milli mismunandi skoðana sem ríkja getum við ekki unnið þannig. Vilji okkar sjálfstæðismanna stendur vissulega til málamiðlunar og ég fór í gær meðal annars yfir virkjunarkosti sem mér finnst augljóslega að eiga að fara í vernd. Við höfum nefnt virkjunarkosti í neðri hluta Þjórsár og forgangsröðun þeirra. Ef horft er á þetta má sjá að í málflutningi okkar er mjög mikill sáttahugur. Við gerum okkur grein fyrir því að hinir ýtrustu valkostir gagnvart virkjunum verða ekki ofan á, en að sama skapi gerum við þá kröfu að við getum haldið áfram á þessum mikilvæga vettvangi. Þá getum við mætt vilja fólksins í landinu og aðila vinnumarkaðarins til að byggja áfram upp öflugt atvinnulíf. Yfirlýsingar ákveðinna stjórnarliða um að menn vilji reyna að vinna að sátt um málið virðast því vera marklausar og innihaldslitlar. Aðra ályktun getur maður ekki dregið af þeim vinnubrögðum sem viðhöfð eru í málinu. Áðan var sagt að tillögur okkar sjálfstæðismanna, sem við fjöllum hér um, séu til þess fallnar að draga úr opnu samráði, Sjálfstæðisflokkurinn vilji forðast opið samráð. Ég vil bara minna á hið mikla opna samráð verkefnisstjórnarinnar. Meira en 30 samráðsfundir voru haldnir úti um allt land með hagsmunaaðilum. Allir í samfélaginu, hvar sem þeir stóðu, gátu komið að þeirri vinnu á hverjum tíma og komið athugasemdum sínum á framfæri. Það er það verklag sem við lögðum upp með og vildum að yrði viðhaft í þessari vinnu. Við lögðum áherslu á það. Þannig að þegar við erum vændir um að náttúruverndarsjónarmið og opið samráð og eitthvað slíkt eigi enga málsvara innan Sjálfstæðisflokksins er það ómerkilegur málflutningur og síst til þess fallinn að reyna að ná sátt og einhverjum umræðugrundvelli um þetta mikilvæga mál. Allt í þessari vinnu fjallar um náttúruvernd. Allt í vinnu við rammaáætlun fjallar um náttúruvernd og hina fínu línu milli nýtingar náttúrunnar og verndunar hennar. Þrátt fyrir að við séum með tillögu okkar að opna fyrir ákveðna hluti varðandi rannsóknir er alveg ljóst að ef við ætlum að geta metið virkjunarkosti, til dæmis í biðflokki, verður að vera hægt að gera einhverjar grundvallarrannsóknir. Von mín, virðulegi forseti, er að við getum komið málinu til baka í það faglega ferli 

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun, sem við í þingflokki Sjálfstæðisflokksins leggjum hér fram öll sem eitt. Ég er afskaplega ánægð með að sjá þetta frumvarp koma frá þingflokki sjálfstæðismanna, enda lýsir það í hnotskurn þeirri stefnu sem flokkurinn hefur gagnvart rammaáætlun, þ.e. flokkurinn telur mikilvægt að rammaáætlun verði sett og hún verði gerð á þeim faglega grunni sem lagt var upp með. Þetta ætti ekki að koma neinum á óvart, enda var Sjálfstæðisflokkurinn í ríkisstjórn með Samfylkingunni þegar verkefnisstjórn yfir 2. áfanga rammaáætlunar tók til starfa og var skipuð. Í skipunarbréfi verkefnisstjórnarinnar segir, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin hefur einsett sér að skapa sátt um vernd og nýtingu náttúrusvæða og leggur því mikla áherslu á að ljúka sem fyrst rannsóknum á verndargildi þeirra og gildi annarrar nýtingar, með sérstaka áherslu á mat á verndargildi háhitasvæða landsins og flokkun þeirra með tilliti til verndar og orkunýtingar.“ Þessi vinna tók langan tíma og lengri tími fór í þetta verkefni en þurfti vegna þess að Alþingi var ekki búið að klára lagarammann utan um það með hvaða hætti verkefnisstjórnin skyldi skila af sér til þingsins og hvernig málið kæmi inn í þingið. Nú er það allt saman komið fram. Frumvarpið er í rauninni svar við þeim mikla vanda og þeim ógöngum sem málið er því miður komið í. Þingmenn allra flokka hafa lýst því yfir hér í þessum stól núna og á fyrra kjörtímabili hversu ánægðir þeir eru með að setja málið í þetta faglega ferli. Tilgangurinn með þessu öllu saman var sá að reyna að skapa sátt milli þeirra ólíku sjónarmiða sem uppi eru í samfélaginu og hafa verið á undanförnum missirum varðandi vernd og nýtingu. Mér finnst þessi hugmyndafræði afskaplega mikilvæg og finnst afskaplega gott að hún varð ofan á og að þessi vinna færi fram. Málið sem við ræðum í dag undirstrikar það að sú vinna verður að ná allt til enda þess að rammaáætlun verði lögð fram, að öðrum kosti erum við því miður að horfa fram á ósætti en ekki sátt. Það er ekki það sem átti að gerast með fyrirkomulaginu um skipun verkefnisstjórnar. Úr því að aðrir þingmenn úr mínum flokki sem hafa tjáð sig hér fóru ekki sérstaklega í sérstök ákvæði frumvarpsins þá langar mig til að gera það, svo það liggi nú fyrir hér í þingsögunni. Í fyrsta lagi leggjum við til breytingu á 3. gr. laganna. Það er sú grein sem fjallar um það að þeir kostir sem þegar eru á friðlýstum svæðum komi ekki til mats, fari ekki gegnum þetta ferli sem rammaáætlunin er. Hér er einfaldlega tillaga sem byggir í rauninni á því sjónarmiði að engin ástæða er til að vera feiminn við það að láta þá virkjunarkosti sem eru inni á friðlýstum svæðum fara í gegnum þetta mat verkefnisstjórnar. Ef við trúum á aðferðafræðina eigum við ekkert að vera hrædd við það að setja hvaða kost sem er þar í gegn. Virkjunarkostur sem er á slíku svæði og augljóst að hann væri mikilvægur með tilliti til náttúruverndar mundi alltaf fara í gegnum þessa aðferðafræði og mælingar verkefnisstjórnarinnar og lenda í verndarflokki. Það er augljóst. Og til að jafnt gangi yfir alla og að við höfum einfaldlega samanburð á þeim kostum sem virkilega eru verndarinnar virði, þá á fólk ekkert að vera feimið við að láta þá fara þarna í gegn. Ég kallaði hér eftir tölum í máli hæstv. ráðherra í gær, en þær komu ekki, um þá kosti sem detta úr út matinu vegna þessa lagaákvæðis - sérfræðingum okkar hefur talist svo til að áætluð raforkugeta í vatnsafli og jarðhita innan friðlýstra svæða sé 14.081 gígavattstund, þannig að það komi fram í þingtíðindum, vegna þess að það gerði það ekki hér í gær þrátt fyrir að kallað hefði verið eftir því. Þá er það 2. gr. frumvarpsins. Þar erum við að fjalla um breytingar á hinum svokallaða biðflokki. Biðflokkurinn og ákvæðið um hann í 5. gr. í lögunum hefur verið skilgreint mjög þröngt, þ.e. að enginn kostur megi falla í biðflokk ef vantar einhverjar upplýsingar. Nú getum við deilt um það hvort þetta orðalag þýði það í raun og veru, en gott og vel. Ef það er viljinn að hafa biðflokkinn þannig að hann sé þröngur, þá þarf jafnframt að tryggja að það sé alveg skýrt hvers vegna kostur lendi í biðflokki. Þess vegna er hér tillaga um að verkefnisstjórnin skuli tiltaka sérstaklega hvaða upplýsingar nákvæmlega það eru sem vantar þannig að hægt sé að ljúka flokkun orkunýtingarkostsins annaðhvort í vernd eða nýtingu. Það er afskaplega mikilvægt, þannig að girt sé fyrir það að verið sé að setja kosti í biðflokk af því að óþægilegt er að taka ákvörðun um það. Ég held að þetta væri mjög til bóta og verði að vera mjög skýrt, jafnframt fyrir þá sem velta því fyrir sér að fara í að nýta þennan kost, að þeir séu með algjörlega á hreinu hvað það er sem upp á vantar og þeir standi þá á traustum grunni, vegna þess að bara það að virkjunarkostir lendi í biðflokki þýðir auðvitað að það yrði örugglega mjög erfitt að halda áfram rannsóknum á þeim kosti. Hver á að fjármagna slíkar rannsóknir þegar mikil óvissa er um hvort hann verði nokkurn tímann virkjaður? Þau sjónarmið komu fram í meðförum frumvarpsins á sínum tíma hér í þinginu. Þá komum við að b-liðnum þar sem fjallað er um heimildir til að veita rannsóknarleyfi á kostum sem eru í biðflokki. Núna er staðan sú að lendi kostur í biðflokki er í rauninni ekkert hægt að gera annað en það að fara í yfirborðsrannsóknir. Í mörgum þeim kostum sem eru núna í þeirri tillögu sem liggur frammi og lögð er fram af ráðherra hafa slíkar rannsóknir farið fram nú þegar. Það er kannski erfitt, sérstaklega varðandi háhitann, því að í rauninni verður kosturinn um aldur og ævi væntanlega bara fastur í biðflokki. Hvernig á að afla upplýsinganna ef ekkert má gera? Ég veit að það er mjög erfitt að finna línuna þarna á milli, hvað það er sem á að heimila og hvað ekki, en það að heimila engar rannsóknir þýðir að verið er að segja að ekki verði hægt að afla upplýsinga varðandi orkugetu o.s.frv. á háhitasvæðum. Einhvern veginn þarf að ná að koma því þannig fyrir að það sé hægt. Þessi b-liður er viðleitni í þá átt að tryggja að það verði hægt. Þá er gert ráð fyrir að 4. mgr. 5. gr. falli brott. Síðan erum við að tala um í 3. gr. breytingu á 6. gr. þar sem fjallað er um óflokkaða virkjunarkosti. Þá erum við að tala um nýja kosti sem koma til og hvaða heimildir eigi að vera til staðar til að hægt sé að leggja fram einhver gögn til verkefnisstjórnar um hvaða kost væri um að ræða. Ef það væri einungis hugmynd og ekkert hefði verið rannsakað og engin gögn liggja fyrir yrði afskaplega erfitt fyrir verkefnisstjórn að taka einhverja afstöðu til þess kosts. Einhvern veginn þarf að vera hægt að leggja fram gögn og safna þeim saman. Síðan er það 4. gr. Þar fjöllum við um breytingu á 5. mgr. 10. gr. laganna þar sem fjallað er um verklag og málsmeðferð. Hér leggjum við til að ráðherra muni leggja tillögur verkefnisstjórnar óbreyttar fram á Alþingi og það verði reglan. Þar með erum við að ítreka þann vilja okkar, og allra þeirra að því er ég held sem hafa tjáð sig um þessi mál fyrr og síðar, að hin faglega niðurstaða komist alla leið hingað inn í þingið. Þá tekur að sjálfsögðu við þingleg meðferð eins og við þekkjum hana og menn geta þá tjáð sig um þessa tillögu verkefnisstjórnar. Við erum hér að reyna að segja að það sé óeðlilegt að ráðherra taki hina faglegu niðurstöðu verkefnisstjórnar og breyti henni eftir sínu höfði og eftir sínum pólitísku áherslum, eins og ég tel því miður að núverandi tillaga hæstv. ráðherra umhverfismála beri með sér. Mér fannst það einfaldlega kristallast í umræðunni í gær þegar reynt var að rökstyðja það að ákveðnir kostir væru færðir niður í biðflokk úr nýtingarflokki á grundvelli þess að ekki hefði verið fjallað um víðerni af hálfu verkefnisstjórnar þegar það er augljóst af lestri skýrslunnar að bæði faghópur 1 og faghópur 2 fjölluðu sérstaklega, og var eiginlega þungamiðjan að mörgu leyti í þeirri umfjöllun, um víðerni og hvaða áhrif hugsanlegir virkjunarkostir mundu hafa á ósnortin víðerni. Í 5. gr. fjöllum við um breytingu á ákvæði til bráðabirgða í lögunum, sem ég held að þurfi ekki sérstakrar skýringar við. En í 6. gr. tölum við um nýtt ákvæði til bráðabirgða þar sem við leggjum til að ráðherra skuli við gildistöku þessara laga kalla saman að nýju verkefnisstjórnina sem skilaði þessari skýrslu í 2. áfanga rammaáætlunar og fela verkefnisstjórninni að flokka þá virkjunarkosti sem hún hefur fjallað um og á að gera samkvæmt lögunum eins og þau líta út eftir samþykkt þessa frumvarps. Verkefnisstjórnin á að byggja flokkun sína á grundvelli þeirrar röðunar og þeirra gagna sem hún aflaði sér við vinnu sína. Mig langar að gefnu tilefni að taka það fram að verkefnisstjórn hafði víðtækt samráð og stóð fyrir víðtæku og mjög umfangsmiklu kynningarferli á niðurstöðum sínum. Ég vísa því til föðurhúsanna að við séum hér að reyna að hindra það að almenningur og allir þeir sem hafa skoðanir á þessum málum komist að til að láta hugmyndir sínar í ljós. Það hefur margoft gefist tilefni til þess. Verkefnisstjórnin hefur tekið á móti athugasemdum, verkefnisstjórnin hefur farið yfir þær athugasemdir og verkefnisstjórnin brást við þeim athugasemdum. Ég leyfi mér einfaldlega að fullyrða að þetta samráð og þetta opna ferli eigi sér fáar hliðstæður í stjórnsýslu okkar og áætlanagerð. Það var mjög gott að efna til þess. Það byggðist allt saman á þeirri hugmyndafræði sem lagt var upp með þegar verkefnisstjórnin var skipuð í október 2007. Að mörgu leyti rímar þessi tillaga við þá stefnu sem birtist okkur í erindisbréfi verkefnisstjórnarinnar þar sem fram kemur að gert sé ráð fyrir að verkefnisstjórnin flokki virkjunarkosti með tilliti til þeirra sjónarmiða sem tiltekin eru í erindisbréfinu, þ.e. með tilliti til verndar og nýtingar. Ágætar umræður hafa verið í dag um þessa áætlun. Ég verð að segja að ég er afskaplega stolt af því að sjá þessa samheldni þingflokks sjálfstæðismanna í málinu í ljósi þess hvernig fólk brást við þeirri tillögu sem ráðherrann lagði fram eftir að augljóst var að verið er að koma pólitískum áherslum inn í þá tillögu sem ráðherrann lagði fram. Það hefði verið hægt og umræða varð um það, bæði í þinginu og í samfélaginu, að það yrði bara þannig að þegar skipt yrði um ríkisstjórn yrði rammaáætlun öll tekin upp og nýjar áherslur kæmu þar inn. Það væri það versta sem mundi gerast að mínu mati. Þá værum við búin að henda þessu ferli hér sem hefur staðið yfir í mörg ár og taka upp einhvers konar allt önnur og verri vinnubrögð. Þess vegna finnst mér gott að sjá þá áherslu hjá þingflokknum í heild að fylgja eigi því ferli sem sett var af stað fyrir mörgum árum allt til enda þannig að við horfum á hina faglegu vinnu og láta hana ráða þeirri niðurstöðu sem kemur til meðferðar í þinginu. Mér finnst það í rauninni algjörlega frábært, ef ég má taka svo til orða. Herra forseti. Auðvitað verður það þannig að þegar svo niðurstaða verkefnisstjórnar kemur verða ekkert allir hoppandi kátir með öll atriði sem munu birtast okkur í þeirri tillögu, alls ekki. Hvert okkar hér inni hefur sínar sérstöku skoðanir á hinum einstöku virkjunarkostum sem byggðar eru á hinum og þessum sjónarmiðum, þeirra eigin tilfinningum, tengslum þeirra við einhver ákveðin landsvæði, afstöðu þeirra til atvinnumála, afstöðu þeirra til ferðaþjónustu o.s.frv. Ef við hugsum aðeins út fyrir okkar eigin pólitísku framtíð og pólitísku stöðu eigum við stjórnmálamenn að hafa þroska til að taka hinum faglegu niðurstöðum og fylgja þeim. Ég hef þá trú að það sé hægt. Ég trúi því virkilega að Alþingi og alþingismenn geti sýnt þann þroska að gera það. Þess vegna hef ég sannfæringu fyrir því að ef málið verði unnið á þann hátt eins og við leggjum til muni þetta allt saman koma vel út og vera okkur öllum til sóma. Ég skora á þingmenn að reyna að tileinka sér það hugarfar. Náttúran á það skilið af okkur.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Ég ætla ekki að fara sérstaklega út í það frumvarp sem hér er lagt til af hálfu þingflokks Sjálfstæðisflokksins, ég gerði fyrr í dag alvarlegar athugasemdir við það. Það hnígur allt í átt að nýtingu og því að loka á opið samráð sem ég tel nauðsynlegt, auk þess sem hér eru auðvitað í gildi lög, eins og hér hefur komið fram og kom líka fram í máli mínu, sem þingheimur samþykkti fyrir ekki svo löngu með afar miklum meiri hluta, m.a. atkvæðum sjálfstæðismanna, sem hér er verið að fara eftir. En nóg um það. Ég vil þó segja aftur að mér finnst viðhorf hv. þingmanns jákvætt og virðingarvert, og það sem hefur komið fram í umræðunni að fólk þvert á flokka vilji reyna að hafa í heiðri fagleg og vönduð vinnubrögð í þessu ferli og halda því til haga. Þá kemur að spurningu minni. Það bárust ýmsar umsagnir frá mjög sterkum fagaðilum sem gagnrýndu mjög hversu margir kostir voru settir í nýtingarflokk og sögðu að það þyrfti mun meiri rannsóknir og upplýsingar áður en teknar væru svo afdrifaríkar ákvarðanir. Það komu líka umsagnir frá öðrum sem sátu í verkefnisstjórninni með hv. þingmanni og sögðu að það hefði alltaf verið útgangspunkturinn, það hefði alltaf verið gert ráð fyrir því innan verkefnisstjórnarinnar að biðflokkurinn væri mjög stór en hinir flokkarnir mun minni. Því hefði komið öllum á óvart að niðurstaðan varð allt önnur innan þessa litla hóps sem var skipaður. Mig langaði að spyrja hv. þingmann, þar sem hún sat í verkefnisstjórninni, hvort þetta hefði einnig verið upplifun hennar og hvort hún telji það frekar til sátta 

Hæstv. forseti. Já, ég verð að viðurkenna að þegar ég sá fyrstu drögin frá hópnum sem ráðherra fól að búa til fyrstu drögin að þingsályktunartillögu um rammaáætlun brá manni við að sjá hversu stór hluti fór í afgerandi niðurstöðu. Við vinnslu málsins hélt maður að fleiri kostir yrðu settir í bið. Þá kom einfaldlega til sú skoðun að biðflokkurinn hefði verið skýrður það þröngt í þinginu og að það bæri að túlka lögskýringargögn með þeim hætti að ekki mætti setja kost í biðflokk nema algjörlega ljóst væri að ákveðnar upplýsingar vantaði. Ég held að það sé ekkert leyndarmál að ýmsir innan verkefnisstjórnarinnar voru svolítið hissa á þessu, þeim kom svolítið á óvart að þetta yrði niðurstaðan. En eins og ég segi, verkefnisstjórninni var ekki falið að flokka á endanum þannig að við höfðum svo sem ekkert um þetta að segja. Hér er auðvitað verið að taka ákvarðanir til lengri framtíðar, afskaplega stórar ákvarðanir, eins og ein sem sat með mér í verkefnisstjórninni sagði. Hvað biðflokkinn varðar þá takast á tvö sjónarmið, annars vegar að hafa fleiri kosti í biðflokki til að menn taki ekki svona stórar ákvarðanir um svo marga kosti langt fram í tímann og hins vegar að nota ekki biðflokkinn sem þægilegt undanskot til þess að menn þurfi ekki að taka ákvörðun í erfiðum málum, og ég skil og virði það sjónarmið. Ég vil heldur ekki að allir kostir sem við eigum erfitt með út af tilfinningalegum rökum að taka ákvarðanir um 

Forseti. Ég held að það sé mjög mikilvægt að dýpka umræðuna um hvað felst í þessu ferli og hvernig við sjáum það fyrir okkur til lengri tíma og hvað við meinum með faglegum vinnubrögðum og vísindalegri vinnu ef fólk vill skilja tilfinningar alveg frá. Fjöldi umsagna hefur borist frá málsmetandi fólki sem bendir einmitt á að afgerandi upplýsingar vanti á tilteknum sviðum og þess vegna sé betri ákvörðun vís síðar þegar rannsóknir hafa leitt okkur betur á leið. Við höfum náttúrlega rætt hér, því miður innan þröngs tímaramma, alla þá óvissu sem fylgir virkjunum á háhitasvæðum sem er gríðarlega mikil, og allir eru sammála um það og enginn getur afneitað því. Hverju tapa menn með því að bíða þar og vísa þeirri ákvörðun inn í framtíðina? Annar þáttur sem hefur ekki verið mikið nefndur en ætti að vera það - það er hægt er að benda á marga þætti þar sem rannsóknir vantar enn þá - er sá þáttur sem er ein stoðin undir hugmyndinni um sjálfbæra þróun og sjálfbærni, þ.e. samfélagsáhrif. Þar verður að segjast eins og er að vinna verkefnisstjórnar í faghópi III sem hafði þetta á sinni könnu stóð ekki undir væntingum. Það eru mikil göt í skilningi okkar á samfélagslegum og hagrænum áhrifum. Mig langar að vita hvort hv. þingmaður sé sammála mér um að þarna séu stór göt og hvað henni finnst að gera eigi í því.

Hæstv. forseti. Þótt ég hafi trú á þeirri aðferðafræði sem beitt var og því sem verkefnisstjórnin var að gera og vinnu faghópanna sem var afskaplega vönduð - menn gerðu allt sem þeir gátu til að þróa aðferðafræðina þannig að hún væri sem best - þá er hún auðvitað mannanna verk. Hana þarf að þróa áfram, sérstaklega varðandi faghóp III. Þetta er auðvitað viðfangsefni sem er svolítið nýtt, að menn setjist yfir þessi mál á þennan hátt, og þetta mun vonandi þróast frekar í framtíðinni þannig að við ráðum betur við viðfangsefnið. Engu að síður var mikilvægt að reyna að komast að niðurstöðu og að verkefnisstjórnin skilaði af sér, það var óumflýjanlegt. Hvað framtíðin ber í skauti sér er mjög erfitt að segja til um, sérstaklega þá tækni sem hægt er að nota til þess að virkja á háhitasvæðum til dæmis, varðandi skáboranir o.s.frv. Það má hugsa sér að hægt verði í framtíðinni að virkja á svæði innan friðlands án þess að nokkur merki sjáist á yfirborði. Þetta er svo erfitt, maður getur ekki séð fyrir hvernig tæknin mun þróast. Þess vegna er ágætt að horfa á ákvæðið í lögunum sem fjallar um að verkefnisstjórn geti endurmetið kosti, hvort heldur sem er til að færa þá úr nýtingarflokki eða í verndarflokk. Það að taka kosti úr vernd þýddi að það þyrfti að „affriðlýsa“ einhver svæði, ef svo má segja, breyta þeirri ákvörðun sem tekin er í rammaáætlun, og fara öfuga leið með þá kosti sem eru í nýtingu. Það er því hægt en hvort það verði algengt eða auðvelt getur maður ómögulega sagt til um. Ákvæðið verður að minnsta kosti í lögunum, sama hvernig því verður beitt. Varðandi upplýsingaskortinn og þá kosti sem voru metnir langar mig örstutt að tala um friðlýstu kostina vegna þess að í friðlýsingarferlinu á þeim kostum 

Herra forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun sem allir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins flytja og ég þar á meðal. Ég er mjög ánægður með þetta frumvarp og stoltur af því og tel það gott framlag í umhverfisvernd. Ég man langt aftur og alla tíð hafa verið miklar deilur um virkjanir, hverja einustu. Það hefur komið fram fólk sem segir: Við verðum að virkja, við verðum að nýta auðlindir þjóðarinnar til að byggja upp gott og sterkt velferðarkerfi, til að skapa atvinnu og byggja upp sterkt efnahagslíf. Svo koma aðrir og segja: Við þurfum að vernda náttúruna og gæta þess að skemma ekki eitthvað sem börnin okkar munu erfa o.s.frv. Þessar deilur standa endalaust og kosta mjög mikla orku. Þess vegna varð ég mjög ánægður þegar Sjálfstæðisflokkurinn hafði frumkvæði að því að koma að rammaáætlun, gera áætlun um hvaða kosti við ætlum að virkja, hvaða kosti við ætlum að setja í verndarflokk, kosti sem allir eru sammála um að ekki eigi að virkja, t.d. Gullfoss, Geysi og ekki má ég gleyma Dettifossi. Í áætluninni á að koma fram hvað við ætlum að virkja og hvað á að vera óráðið, þó sem minnst óráðið þannig að ekki skapist deilur um það. Í gang fór mjög viðamikil og fagleg vinna og hún hefur verið ótrúlega fagleg. Tekið er tillit til alls konar sjónarmiða, jafnvel fegurðar, sem er mjög matskennt. Það er tekið tillit til atvinnuvega og atvinnumála o.s.frv. Þetta er alltaf slagurinn á milli þess að búa til atvinnu og vernda náttúruna. Mannkynið hefur undirokað náttúruna mjög víða og það illilega sums staðar. Ég hef séð umhverfisslys í útlöndum sem eru öldungis skelfileg. Í dag er einmitt, herra forseti, verið að byggja álver um allan heim, sérstaklega í Kína, þar sem álið í þeim verksmiðjum er rafgreint með rafmagni frá orkuverum sem brenna kolum og olíu. Það hefur í för með sér gífurlega mengun fyrir mannkynið og hitnun jarðar. Mér finnst því ákveðin skylda Íslendinga gagnvart mannkyninu að nýta orkuauðlindir okkar eins mikið og við teljum að sé hóflegt gagnvart náttúrunni. Þess vegna er þessi rammaáætlun svo mikilvæg fyrir sátt í þjóðfélaginu. Nú gerist það að þegar málið kemur inn í ríkisstjórn kemur ráðherrann að málinu og hann ætlar að beita ráðherravaldi sínu og breyta þessari sátt. Um leið og hann hnikar sáttinni gefur hann færi á því að fólk sem er öndvert hugsandi og gæti komist í ríkisstjórn sem ráðherrar fari að breyta því til baka. Öll lög sem Alþingi hefur sett getur Alþingi afnumið, öll nema stjórnarskrána. Þetta finnst mér gefa hættulegt fordæmi og jafnvel mjög skaðlegt fyrir þá sem vilja vernda náttúruna. Þetta er ákveðið ofbeldi minni hlutans, því að það er talað um að deilur séu innan ríkisstjórnarinnar, innan stjórnarflokkanna en þar innan borðs er þó ekki nema rúmlega helmingur Alþingis. Það er því greinilegt að minni hluti Alþingis er að kúga meiri hlutann til að ná fram sínum sjónarmiðum. Þetta slær náttúrlega til baka þegar stjórnarskipti verða og nýtt fólk kemur inn. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu en hér hefur nokkuð verið rætt um víðerni. Mér finnst það alltaf jafnfáránleg umræða. Ósnortin víðerni, hvers lags er nú það? Eigum við þá ekki bara að banna ferðamenn? Hver einasti maður sem stígur fæti sínum á ósnortið víðerni gerir að verkum að það er ekki lengur ósnortið. Um leið og fótsporið er komið er víðernið ekki lengur ósnortið. Menn geta ekki farið yfir svæði, ósnortin víðerni, nema helst í flugvél eða loftbelg. Loftbelgir eru ekki kannski heppilegur ferðamáti á Íslandi vegna sviptivinda og annars slíks en flugvélar menga. Það er í raun mótsögn í sjálfu sér að tala um ósnortin víðerni, enda tel ég, herra forseti, að hvergi á Íslandi sé að finna ósnortin víðerni, ekki lengur. Ef einhver getur bent mér á þau, einhvern ferkílómetra sem ekki hefur verið klifinn af fjallgöngumönnum eða ferðamenn hafa trítlað í gegnum í löngum röðum í skrautlegum klæðnaði - sem er líka sjónmengun - þætti mér vænt um að vita hvar hann er, því að ég ætla þá að fara inn á hann og gera hann ekki lengur ósnortinn. Þetta er nefnilega mótsögn í sjálfu sér. Mér finnst að fólk ætti að skoða hvað ferðaþjónustan mengar mikið. Ég hef grun um að af hverri vinnustund sem ferðaþjónustan skapar, og hún skapar vissulega mikla atvinnu, verði meiri mengun, sérstaklega sjónmengun og alls konar önnur mengun, en af vinnustund í álveri. Þetta þurfa menn að skoða. Það er svo mikið af innantómum slagorðum í þessari umræðu að mér finnst að menn þurfi að tala um þetta vitrænt. Varðandi afstöðu Sjálfstæðisflokksins til umhverfismála held ég að flestir kjósendur Sjálfstæðisflokksins, þeir sem eru í Sjálfstæðisflokknum og þingmenn hans og sveitarstjórnarmenn, séu mjög áfram um umhverfisvernd. Menn eru löngu búnir að átta sig á því að ganga þarf af nærgætni um náttúruna, gæta þess hvernig hún er meðhöndluð. Það þarf að finna hinn fína milliveg á milli þess að skapa atvinnu og vernda náttúruna. Rammaáætlun er einmitt til þess gerð. Það er merki um umhverfisáhuga sjálfstæðismanna að þeir skuli hafa haft frumkvæði að því að vinna við rammaáætlun fór af stað. Ég mótmæli því að sjálfstæðismenn séu á einhvern hátt á móti náttúrunni eða umhverfissóðar eins og kallað hefur verið. Ég held að þeir séu ekkert síður umhverfissinnaðir en heitustu umhverfissinnar nema að því leyti að þeir taka inn í dæmið að fólk þarf að lifa á þessari jörð. Ef við lítum á Reykjavík ofan af Esjunni, sem ég hef gert nokkrum sinnum, sér maður þvílíkar óskaplegar umhverfisskemmdir Íslendingar hafa unnið á nágrenni Reykjavíkur og í Reykjavík sjálfri með til dæmis hraðbrautum og vegalagningu. Það er engin ósnortin strönd um Reykjavík lengur, ekki ein einasta nema smáskiki við Ægisíðuna, sem af einhverjum undarlegum ástæðum hefur orðið eftir þegar byggðir hafa verið grjótgarðar í kringum Reykjavík. Og það gerðist án þess að nokkur mótmælti. Svo er því mótmælt að byggja falleg uppistöðulón á öræfunum, sem gera ekkert annað en að bæta og fegra umhverfið og það sem er kannski mest um vert, gera umhverfið aðgengilegt almenningi og ferðamönnum. Enda er svo komið að virkjanir og stöðvarhús og annað slíkt er orðið hið merkilegasta mál að heimsækja fyrir ferðamenn. Ég styð þetta frumvarp, mér finnst það mikið til bóta, það er mikil hugsun á bak við það. Ég vona að hv. Alþingi samþykki það og vinni áfram að sátt. Þetta er nefnilega frumvarp í átt til frekari sáttar þó að reynt hafi verið að valta yfir meiri hluta Alþingis af greinilegum minni hluta.

Forseti. Ég vil gera athugasemd við ákveðið þema sem mér finnst koma fram ítrekað í máli hv. þm. Péturs Blöndals, það er að fullkomin skil séu á milli verndar og atvinnusköpunar, þau séu eins og svart og hvítt. Að með því að ákveða að vernda tiltekið svæði frá virkjunum séum við þar með að hamla algjörlega gegn atvinnusköpun. Þá langar mig að benda hv. þingmanni á að eins og kemur til dæmis fram í umsögn Samtaka ferðaþjónustunnar leggja þau gríðarlega mikla áherslu á vernd tiltekinna svæða, sem skapa einmitt atvinnu og verðmæti með því að fá að vera til óbreytt og með því að vera ekki áreitt með virkjanaframkvæmdum, línulögnum og þeirri mengun sem því fylgir. Mig langar að vekja athygli hv. þingmanns á umsögnum frá kvikmyndagerðarmönnum sem tala í sama dúr. Þeir segja: Náttúra landsins okkar er gríðarlegt aðdráttarafl fyrir kvikmyndir, fyrir kvikmyndagerðarfólk. Það að vernda landsvæði nýtist fólki líka til yndisauka, til útivistar, það er annars konar nýting á landi. Rithöfundar, myndlistarmenn og fleiri nýta það sér til sköpunar og eflingar andans og svo mætti lengi áfram telja. Það að vernda svæði er annars konar nýting á landi, það er annars konar nýting í þágu samfélagsins, okkar mannanna, 

Herra forseti. Mér finnst mjög undarlegt ef hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir segir að ég hugsi þetta sem svart og hvítt vegna þess að ég fór einmitt í gegnum öll þau mjög gráu, dökku, hvítu og ljósgráu svæði sem náttúruvernd fjallar um. Sumir segja að virkja megi nánast hverja einustu sprænu, hvern einasta foss, hvern einasta hver. Það er kannski dekksta hliðin frá sjónarhorni hv. þingmanns og kannski ljósasta frá sjónarhorni einhvers annars, ekki þó mínu. Síðan er það algjörlega hvíta hliðin, þar er fólk sem vill bara ekki virkja neitt, vill meira að segja banna umferð um ákveðin svæði til þess að vernda þau, vill algjörlega ósnortin víðerni. Þarna er því ekkert svart og hvítt, þarna eru einmitt mjög mörg sjónarmið. Rammaáætlun reynir að samræma öll þessi sjónarmið. Þess vegna finnst mér rammaáætlun vera góð. Mér finnst sú vinna sem lagt hefur verið í vera mjög góð. Hún átti að gefa faglega niðurstöðu, ég fellst á hana þó að ég kannski hefði viljað virkja pínulítið meira og hafi haft aðeins önnur sjónarmið. Ég fellst samt á hana en það gerir hæstv. ríkisstjórn ekki. Hún víkur frá því faglega mati af því að henni finnst að eitthvað ætti að vera öðruvísi og þar með er sáttin farin, þ.e. sáttin á milli hinna ýmsu litbrigða í afstöðu manna til náttúru sem ég hef lagt áherslu á að þurfi að nást og megi ekki raska. Einn einstakur ráðherra, stjórnarflokkur eða þingmaður má ekki segja: Ef þið samþykkið ekki það sem ég segi fellur ríkisstjórnin, eða eitthvað slíkt. Þá kúgar minni hlutinn, pínulítill minni hluti, meiri hlutann.

Forseti. Ég vísa þeirri staðhæfingu algjörlega til föðurhúsanna að hér sé einhver minni hluti að kúga meiri hlutann. Meirihlutavilji Alþingis á eftir að koma í ljós. Þetta er bara ekki rétt og umsagnir fjölda fólks og samtaka í samfélaginu skipta hér mestu máli. Hvað er það sem þörf er á í samfélaginu til framtíðar, en ekki bara hvað okkur finnst hér og nú? Ég ætlaði alls ekki að saka hv. þingmann um að hugsa almennt svart og hvítt. Ég var að reyna að benda á að þegar kæmi að þessum skilum milli verndar og atvinnusköpunar varðandi þetta tiltekna atriði hljómaði það þannig. Ég vil þá inna hv. þingmann eftir því hvort hann sé ekki sammála mér um að það séu í raun ekki svarthvít skil, eins og mér hefur stundum fundist koma fram í máli hv. þingmanns, hvort ekki felist mikil atvinnusköpun og verðmætasköpun í vernd, eins og Samtök ferðaþjónustunnar, kvikmyndagerðarmenn og fleiri hafa bent á í umsögnum sínum. Ég var á Höfn í Hornafirði fyrir stuttu. Þar var fólk úr öllum flokkum að tala um atvinnumöguleikana og uppbyggingarmöguleikana sem tengjast Vatnajökulsþjóðgarði. Það er það sem ég er að reyna að segja, við verðum að líta á fjölda möguleika en ekki bara að virkja svæði eins og það sé eini atvinnuskapandi möguleikinn í stöðunni og sé hann ekki samþykktur séu allir aðrir atvinnuskapandi möguleikar ómögulegir. Það er ekki þannig. Ég held að á alþjóðavísu sé það 

Herra forseti. Það er sennilega rétt að ég hafi ekki svarað þessu með kvikmyndagerðarmennina og alla atvinnusköpun í kringum þjóðgarðana, en þeir menga líka. Ég vildi gjarnan að menn færu í hlutlaust mat á því hvaða tekjur kvikmyndagerð gefur. Kvikmyndagerðarmenn fá heilmikla eftirgjöf af sköttum sem önnur fyrirtæki fá ekki, þess vegna koma þeir hingað og út af náttúrunni að einhverju leyti, og síðan menga þeir heilmikið. Sama er með ferðamenn. Ferðamenn menga alveg óhemjumikið. Ég vildi gjarnan að það yrði skoðað hlutlaust: Hvað mengar álver? Hvað mengar túristi? Hvaða tekjur gefur álver og hvaða tekjur gefur túristi? Á hvaða verði seljum við náttúruna, vegna þess að túristi eyðileggur náttúruna? Ég hef gengið Laugaveginn, almáttugur, það er ekki í líkingu við það sem það var upphaflega. Ég hef gengið Fimmvörðuháls, það liggur við að ég sé hættur að ganga þar því að ég vil ekki eiga þátt í því að eyðileggja hann, Kattahryggi o.s.frv. Ferðaþjónustan og ferðamaðurinn menga líka og skemma alveg helling, þannig að það er ekki rétt að verndun búi til atvinnu án mengunar. Málið er ekki svart eða hvítt. Það hafa allir sína skoðun á því, sumir leggja áherslu á atvinnu, sérstaklega þeir sem eru að flytja til útlanda, sérstaklega þeir sem eru að missa vinnuna, geta ekki borgað af lánunum sínum o.s.frv., þeir vilja fá atvinnu. Aðrir sem sitja í góðum stöðum og þurfa ekki að óttast um afkomu heimila sinna horfa kannski meira á verndun. Svona skiptist þjóðin í hluta, í mörg litbrigði í afstöðu sinni til umhverfismála. Rammaáætlun reynir að sætta öll þessi sjónarmið og segja: Þetta ætlum við að virkja, þetta ætlum við ekki að virkja og þarna er eitthvað pínulítið í biðflokki. Það gerir rammaáætlun og ég styð þetta frumvarp.

Tvær tillögur um nefnd hafa borist og er því frestað atkvæðagreiðslu um til hvaða nefndar frumvarpið gengur.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um kosningar til Alþingis og lögum um kosningar til sveitarstjórna. Með frumvarpinu er lagt til að með skýrum hætti verði lögfestur réttur þeirra kjósenda sem lagaákvæði ná til, um að þeir eigi sjálfir rétt á að ákveða hver aðstoði þá við atkvæðagreiðslu í kosningum. Þannig eiga kjósendur sem lagaákvæðin ná til ekki að þurfa að vera bundnir við aðstoð kjörstjóra eða fulltrúa úr kjörstjórn til þess að geta greitt atkvæði í kjörklefa. Það er engu að síður hin almenna regla sem gengið er út frá að geti fólk ekki greitt atkvæði fái það aðstoð kjörstjórnar til slíks. Sætti einstaklingarnir sig ekki við það fyrirkomulag á þeirra vilji að ráða. Þeir skulu þá greina kjörstjórn frá því í einrúmi hver eigi að aðstoða þá við atkvæðagreiðsluna. Geti þeir ekki tjáð sig, eða eiga óhægt um vik með það, geta þeir framvísað uppáskrifuðu vottorði frá lögskipuðum réttindagæslumanni sem kveður á um vilja einstaklingsins í þessu efni. Ég tel að þetta sé mikil réttindabót. Mér finnst þetta vera sjálfsagt frumvarp. Ég hét því í aðdraganda forsetakosninganna í sumar að þetta yrði fyrsta málið sem ég talaði fyrir á Alþingi og það stendur. Ég vonast til þess að málið fái fljóta afgreiðslu í þinginu, fljóta umfjöllun nefnda þingsins, og síðan verði atkvæðagreiðsla hið fyrsta svo að þessi lagabreyting nýtist við þjóðaratkvæðagreiðsluna sem fram fer 20. október. Ég vil leggja áherslu á að haft var gott samráð við Öryrkjabandalag Íslands og Blindrafélagið sem höfðu gagnrýnt það fyrirkomulag sem verið hefur við lýði og ég hef séð yfirlýsingar formanns Öryrkjabandalagsins í fjölmiðlum, og áður í mín eigin eyru, þar sem hann leggur áherslu á að um mjög mikilvæga réttarbót sé að ræða. Ég geri það að tillögu minni að málið fari til hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að leggja þetta mál fram í byrjun þings. Ég er sammála honum um að þetta er mikilvægt réttindamál og við eigum að tryggja að það gangi greiða leið í gegnum þingið. Ég held þetta sé góð lausn og hún svari þeim efasemdum sem margir hafa haft um að þetta bjóði upp á einhvers konar nauðung. Ég held að það geri það ekki. En mig langar að spyrja hæstv. ráðherra meira út í það samráð sem var haft við hagsmunaaðila. Eru, að mati hæstv. ráðherra, einhver atriði sem standa út af og ekki var unnt að koma inn í þetta mál?

Hæstv. forseti. Ég hygg að svo sé ekki. Það var eitt atriði sem var rætt, þ.e. hvort úrskurður kjörstjórnar eigi að vera endanlegur eða ekki. Hann er endanlegur, það er hin almenna regla og það gildir einnig um þetta. En eftir að ljóst varð hve afdráttarlaus lagatextinn er þar sem kveðið er á um réttindi fatlaðs einstaklings eða einstaklings sem ekki getur kosið, eftir að ljóst varð hve afdráttarlaus og skýr lögin voru, þá hygg ég að ekkert standi út af.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir að flytja þetta frumvarp. Eins og hv. þingmönnum er kunnugt þá hefur þetta málefni verið til umræðu áður og meðal annars lagði hv. fyrrverandi þingmaður Sjálfstæðisflokksins, Sigurður Kári Kristjánsson, fram frumvarp sem efnislega gekk í þessa átt fyrir sennilega tveimur árum og jafnvel fyrr ef ég man rétt. En alla vega liggur þarna fyrir tillaga ráðuneytisins eða hæstv. ráðherra um útfærslu á þessu ákvæði og ég vona að með því móti megi leysa það mál sem þarna er um að ræða. Þarna er annars vegar um að ræða það sem við getum sagt að séu mikilvæg réttindi fatlaðs fólks til að fá aðstoð frá einstaklingi sem það treystir í þessari stöðu. Hins vegar hafa komið fram ákveðin varúðarsjónarmið sem varða það að fatlaður einstaklingur verði ekki settur í þá stöðu að vera einhverjum háður sem síðan kemur og greiðir atkvæði fyrir hans hönd. Ég vona 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans góðu orð. Ég hygg að við höfum fundið það jafnvægi sem hv. þingmaður vísar til.

Herra forseti. Ég er mjög ánægður með að hæstv. ráðherra leggi fram þetta frumvarp til að laga kosningalögin. Nú er það af mismunandi ástæðum sem fólk getur ekki kosið sjálft. Sumir geta það ekki vegna þess að þeir eru hreyfihamlaðir. Aðrir geta það ekki vegna þess að þeir eru blindir og þetta er tvennt ólíkt. Sá sem er hreyfihamlaður getur staðfest, og það þyrfti kannski að koma inn í lögin í meðförum nefndarinnar, að kjörseðillinn sé rétt útfylltur, eins og hann vildi. En sá sem er blindur getur það ekki. Þó að hann sé með besta vin sinn getur vinur hans sett x við hvaða bókstaf sem er. Sá blindi sér það aldrei. Ég mundi vilja slá einn varnagla í viðbót ef mönnum sýnist svo, að hægt sé að kalla til einhvern úr kjörstjórninni til að líta yfir kjörseðilinn og lesa hann fyrir þann sem er blindur eftir að vinur hans hefur merkt við.

Hæstv. forseti. Kjósandanum stendur sá möguleiki opinn. Hann getur bæði haft aðstoðarmann að eigin vali og einnig fengið einstakling eða einstaklinga úr kjörstjórn til að skoða atkvæðið. En krafan hjá Öryrkjabandalaginu og Blindrafélaginu gekk fyrst og fremst út á að einstaklingur sem ekki vill að neinn úr kjörstjórn komi við sögu þurfi ekki að kalla neinn þaðan til, en það er þá heimilt samkvæmt þessum lögum. Hitt er alveg rétt hjá hv. þingmanni að aðrir kunna að vilja hafa annan hátt á og þá stendur sá möguleiki opinn.

Herra forseti. Er það þá rétt skilið hjá mér að tveir aðilar geti komið að þessu, annar til að aðstoða hinn blinda við að krossa við á seðlinum og hinn til að tékka á því að krossinn hafi verið settur á réttan stað? Ég get ekki lesið það út úr frumvarpinu en það má vel vera að svo sé. Þetta er langur texti, það getur vel verið að einhvers staðar sé talað um að tveir aðilar geti komið að þessu. Það er einmitt það sem ég er að tala um, að fyrst komi aðstoðarmaður sem hinn blindi velur og síðan geti hann óskað eftir því að einhver úr kjörstjórninni, eða einhver annar, lesi fyrir hann kjörseðilinn. Þá ætti það að vera alveg á tæru að rétt sé að málum staðið, hinn blindi getur jú ekki gengið úr skugga um að aðstoðarmaður hans geri það sem hann er beðinn um.

Hæstv. forseti. Frumvarpið gengur út á það fyrst og fremst að vilji kjósandans nái fram að ganga og að sá eða þeir eða þau sem aðstoða hann geri það.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með öðrum hv. þingmönnum að um mikið réttindamál er að ræða sem þarft er að verði tekið hér fyrir. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að bera það fram. En af því að hæstv. ráðherra talaði um að tíminn sé stuttur fram að kosningum 20. október vil ég upplýsa að boðaður verður fundur í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í fyrramálið til að hefja meðferð málsins. Í næstu viku er kjördæmavika en við ættum þá í vikunni þar á eftir að geta tekið málið efnislega fyrir.

Hæstv. forseti. Ég kem hingað upp fyrst og fremst til að fagna þessum áformum.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um Farsýsluna, stjórnsýslustofnun samgöngumála, sem einnig var lagt fram á 139. og 140. löggjafarþingi. Málið var þá komið úr nefnd eftir ítarlega athugun hv. samgöngunefndar en þar sem komið var að þinglokum reyndist ekki unnt að ljúka málinu. Þetta er samtvinnað því þingmáli sem ég mæli fyrir hér á eftir um Vegagerðina sem er framkvæmdastofnun á samgöngusviði. Fram komu nokkrar athugasemdir og gagnrýni á þessi frumvörp og þá ekki síst hinn fjárhagslega þátt sem var að finna í greinargerð með frumvarpinu. Þetta hefur allt verið fært til betri vegar en var gagnrýnt af ýmsum í þingsal og ég tók undir þá gagnrýni. Þetta var meðal annars gagnrýnt af hálfu hv. formanns nefndarinnar og fleiri hv. þingmönnum sem sæti eiga í samgöngunefnd. Með frumvarpinu er lagt til að sett verði á fót samgöngustofnun undir heitinu Farsýslan, sem sinni stjórnsýslu og eftirliti á sviði samgöngumála. Stofnun hennar er hluti af heildarendurskoðun á skipulagi samgöngustofnunar sem felur í sér að settar verði á fót tvær stofnanir, annars vegar stjórnsýslustofnun og hins vegar framkvæmdastofnun, undir heitinu Vegagerðin, sem sinni framkvæmdum á sviði samgöngumála. Stofnanirnar verða reistar á grunni núverandi samgöngustofnunar, þ.e. Siglingastofnunar, Flugmálastjórnar Íslands, Umferðarstofu og Vegagerðarinnar. Samhliða þessu frumvarpi er flutt frumvarp um Vegagerðina eins og ég gat um hér áður. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta í ljósi þess að málið hefur áður fengið ítarlega umfjöllun hér í þinginu. Ég legg áherslu á að málið fari sem fyrst til umfjöllunar í samgöngunefnd þingsins og fái helst skjóta afgreiðslu þar. Ég legg til að að lokinni umræðu verði málinu vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar.

Hæstv. forseti. Ég er sammála hæstv. innanríkisráðherra um það að það er gott að þetta mál fari sem fyrst aftur til umhverfis- og samgöngunefndar þar sem það var til umfjöllunar síðasta vor. Þar voru tveir þættir helst að þvælast fyrir mönnum svo að það sé sagt. Annars vegar var það spurningin um það hvort sú fjárhagslega hagræðing næðist fram með þessu sem menn hljóta að stefna að í þessu sambandi. Ég er að velta fyrir mér hvort hæstv. ráðherra hefur einhverjar nýjar upplýsingar eða nýjar athugasemdir um þann þátt vegna þess að okkur nefndarmönnum þótti mörgum að ekki væri nægilega búið að greina hver hinn fjárhagslegi ávinningur sem af þessu skapaðist gæti orðið. Þannig að ég vildi óska þess ef hæstv. ráðherra hefur látið skoða þann þátt málsins betur að hann upplýsti þingið um það nú við 1. umr. Hitt atriðið sem efasemdir voru um innan nefndarinnar, raunar skiptar skoðanir, svo að því sé haldið til haga, var um hinn faglega ávinning sem hlytist af því að sameina þarna stofnanir því að mörgum, og þar á meðal mér, þótti ekki augljóst að öll sérhæfing á sviði löggjafar á sviði flugmála, svo að dæmi sé tekið, nýttist lögfræðingi sem þyrfti að sinna verkefnum sem sneru til dæmis að útboðum hjá Vegagerð eða einhverju þess háttar. Sama má raunar segja um ýmsa aðra þætti í þessu því að í frumvarpinu er í grundvallaratriðum gengið út frá því að mikill ávinningur verði af því að hægt sé að samnýta sérfræðinga sem í dag starfa í mismunandi stofnunum til ólíkra verka inni í einni stofnun. 

Hæstv. forseti. Það er hárrétt, sem fram kom í máli hv. þingmanns, að það var fjárhagslegi þátturinn í greinargerð með frumvarpinu sem var harðlega gagnrýndur hér á síðasta þingi og sú gagnrýni var að mínum dómi á nokkrum rökum reist. En það höfum við okkur til málsbóta sem lögðum frumvarpið fram að þar var stuðst við áætlanir sem gerðar voru þegar málið kom fyrst til umræðu. Síðan hefur það gerst að þær stofnanir sem undir þennan lagabálk heyra hafa orðið fyrir niðurskurði eins og aðrar án þess að njóta ávinningsins af samlegð og samþættingu. Þetta voru því í raun úreltar tölur, úreltar upplýsingar. Ég hygg hins vegar að hægt sé að nýta fjármunina betur og á markvissari hátt undir sameiginlegri regnhlíf. Það er náttúrlega alltaf álitamál hvað eigi að heyra saman. Við höfum gengið í gegnum slíka umræðu þegar ólík ráðuneyti hafa verið sameinuð eins og dómsmálaráðuneyti, samgönguráðuneyti, mannréttindamál, fjarskipti o.s.frv. En hugsunin er sú að horfa eigi heildstætt á samgöngumálin og að endurspegla eigi þann veruleika í lögum og í þeim stofnunum sem sinna þeim málum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Hvað sem líður fyrri umfjöllun um málið held ég að við umfjöllun nefndarinnar um málið nú komi fram sjónarmið af þessu tagi og menn muni reyna að kafa dýpra í hlutina en gert var í fyrravetur, þó að vissulega sé búið að vinna marga enda málsins vel, og þá er um leið kannski síður þörf á að taka slíka þætti fyrir. Ég held að ekkert ætti að vera því til fyrirstöðu að þetta mál fái greiða umfjöllun í umhverfis- og samgöngunefnd þannig að sú afstaða sem liggur fyrir þinginu komi fram. Hitt er annað mál að eftir sem áður kunna skoðanir að vera skiptar um þær ákvarðanir sem hæstv. ráðherra vísaði til varðandi sameiningu ráðuneyta. Ég tel raunar að allt of langt hafi verið gengið í því á þessu kjörtímabili, þannig að ég taki þau sjónarmið upp. Í tilviki núverandi innanríkisráðuneytis tel ég til dæmis að farið hafi verið út í sameiningu of ólíkra málaflokka innan eins ráðuneytis. Aðrir geta haft aðrar skoðanir en mér hefur þótt að kannski hafi verið seilst of langt í sameiningarátt. Það kann líka að eiga við um velferðarráðuneyti en ég játa þó að ég hef haft minni afskipti af því þannig að ég veit minna um það. Ég held að sú staða geti komið upp varðandi ráðuneytin, sem hafa verið sameinuð í stórum stíl á þessu kjörtímabili, að endurskoða þurfi þau kerfi og jafnvel skipta þeim aftur upp í ljósi þeirra málaflokka sem þar undir heyra.

Hæstv. forseti. Nú erum við komin út í umræðu sem er viðamikil og á vissulega rétt á sér í stærra samhengi. En hér erum við að fjalla um mál sem hefur fengið mjög góða skoðun á þinginu. Ég veit að ekki eru allir á eitt sáttir um þetta eins og jafnan þegar ráðist er í stofnanabreytingar eða kerfisbreytingar en ég legg áherslu á að málið komi sem allra fyrst til afgreiðslu og atkvæðagreiðslu í þinginu.

Herra forseti. Mig langar að taka þátt í umræðu um það mál sem hæstv. innanríkisráðherra hefur nú mælt fyrir. Ég tek fram strax í upphafi að ég hef haft fyrirvara á þessu máli þegar það hefur verið til umfjöllunar í þingflokki mínum. Sá fyrirvari er óbreyttur. Ef eitthvað er þá hef ég heldur styrkst í því að styðja ekki þetta mál. Það helgast af því að ég er enn sannfærður um að sú leið sem hér er farin í sameiningu stofnana sé ekki rétt. Ég er ekki andsnúinn því að stofnanir á þessu sviði, og stofnanir ríkisins almennt, séu sameinaðar og reynt að ná meiri hagræðingu í rekstri þeirra, eins og er að sjálfsögðu grundvallarforsendan á bak við þetta þingmál, en fagleg rök verða að vera fyrir þeim sameiningum sem ákveðnar eru. Fram hafa komið verulegar athugasemdir, einkum og sér í lagi að því er varðar siglingaþáttinn í frumvarpinu. Það er sá þáttur sem ég hef ekki bara efasemdir um heldur mikla fyrirvara við og tel að hann hafi ekki verið athugaður gaumgæfilega. Áður í þessari vinnu, og af hálfu þeirrar nefndar sem á sínum tíma var falið að undirbúa sameiningu stofnana á sviði samgöngumála, hafa komið fram fleiri hugmyndir um leiðir sem hægt væri að fara. Ég fæ ekki betur séð en að sú leið sem hæstv. þáverandi samgönguráðherra, Kristján L. Möller, valdi upphaflega, og hefur síðan verið endurflutt í þinginu í nokkur skipti, sé ekki í samræmi við helstu tillögu nefndarinnar. Ég hef verið talsmaður þess að menn skoði mjög rækilega möguleikana á því að koma á fót sérstakri stofnun hafs og strandar sem yrði til með sameiningu Siglingastofnunar, Landhelgisgæslunnar og Fiskistofu en auk þess mætti færa þangað verkefni frá öðrum stofnunum, svo sem mengunarvarnir á sjó frá Umhverfisstofnun. Það sjónarmið kom meðal annars fram í umsögn Siglingastofnunar þegar þetta mál var áður til umfjöllunar. Ég fæ ekki betur séð en að frumvarpið sé flutt óbreytt frá síðasta þingi með þeim lítilvægu breytingum sem hv. umhverfis- og samgöngunefnd gerði undir lok síðasta þings en þær lutu ekki að þeim þætti sem ég hef gert að umtalsefni. Það vekur líka athygli mína að þegar málið var til afgreiðslu við 2. umr. í fyrra var umtalsverð andstaða við það. Það endurspeglaðist í atkvæðagreiðslunni en þá sátu fleiri þingmenn hjá við atkvæðagreiðsluna en studdu það. Margir sátu hjá með þeim orðum, meðal annars ég, að málið yrði þá tekið til umfjöllunar í nefnd á milli 2. og 3. umr. og að þau álitamál sem hefðu komið fram í umræðunni yrðu þá skoðuð sérstaklega. Málið fór til umhverfis- og samgöngunefndar á nýjan leik á milli 2. og 3. umr. en þær breytingar, eins og ég sagði, sem nefndin gerði á málinu þá lutu ekki að þeim athugasemdum sem komu fram við 2. umr. Mér finnst að ekki hafi verið mikið gert með þær athugasemdir sem að mínu viti eru stórvægilegar og ég tel að málið þurfi að fá skoðun alveg frá grunni. Ég hef verið í sambandi við og heyrt sjónarmið frá ýmsum sem hafa verið að vinna á þessu sviði, meðal annars hjá Siglingastofnun og Landhelgisgæslunni, og mér finnst ljóst, af því sem ég heyri þaðan, að ekki sé mikill stuðningur við þá leið sem hæstv. ráðherra hefur valið að fara og þar séu enn uppi þau faglegu sjónarmið að betra væri að huga að sameiningu verkefna á sviði siglinga með þeim verkefnum Siglingastofnunar sem lúta að siglingaöryggi, mengunarvörnum á sjó, eftirliti, alþjóðlegum skuldbindingum á sviði siglinga ásamt þá með verkefnum Landhelgisgæslunnar. Ég held því sjónarmiði enn fram að þetta hafi alls ekki verið skoðað til neinnar hlítar. Ég treysti því að sjálfsögðu að nefndin sem fær þetta mál til meðferðar leiti á nýjan leik umsagnar frá þessum aðilum. Ég hvet einnig til þess að á nýjan leik verði leitað umsagnar Vegagerðarinnar vegna þess að sjónarmið kunna að sjálfsögðu að hafa breyst eftir því sem dregist hefur að þetta mál fengi afgreiðslu á Alþingi. Ég held reyndar að ástæðunnar fyrir því sé að leita í því að ekki er fullkomin samstaða um málið. Því miður virðist mér ekki hafa verið leitað eftir meiri sátt eða samstöðu um þá leið sem skynsamlegt væri að fara. Nú hefur það gerst frá því að þetta mál kom fram upphaflega, og reyndar er getið um það í umsögn Siglingastofnunar frá 3. mars 2011, þegar málið var til umfjöllunar, að líklegasta skýringin á því að menn vildu ekki fara þessa leið á sínum tíma varðandi Landhelgisgæsluna og Siglingastofnun hafi verið sú að stofnanirnar hafi ekki heyrt undir sama ráðuneytið. Það er mjög líkleg skýring vegna þess einfaldlega að tregða hefur verið til að sameina stofnanir á milli ráðuneyta. Nú heyra þessar stofnanir báðar undir innanríkisráðuneytið, með nýrri verkaskiptingu og sameiningu ráðuneyta, þannig að ég hefði talið hæg heimatökin að samþætta þessi verkefni í einni stofnun hafs og stranda. Ég hef nálgast þetta mál út frá þeim forsendum að talsverður eðlismunur sé á hafinu annars vegar og öðrum þáttum sem þessi frumvörp lúta að, þ.e. skipulagi samgangna á landi og í lofti. Ég hef bent á að ríki sem er eyland eins og okkar byggir afkomu sína á auðlindum sjávar og á allt undir því að vel sé staðið að öllum þeim málum sem varða rannsóknir og eftirlit með hafsvæðum okkar. Það hefur umfram allt verið verkefni Siglingastofnunar, Landhelgisgæslunnar og að hluta til stofnana umhverfisráðuneytis að því er varðar mengun sjávar og einnig á hendi stofnana eins og Hafrannsóknastofnunar og Fiskistofu. Ég tel því ástæðu til að gefa þessu góðan gaum og fara betur yfir þetta. Ég vek athygli á því að í ýmsum umsögnum sem bárust um málið, frá Hafnasambandi Íslands auk annarra sem ég hef þegar nefnt, koma fram athugasemdir við þessa leið. Þar er einnig bent á skýrslu nefndar sem skipuð var á sínum tíma um framtíðarskipan stofnana samgöngumála. Þar segir meðal annars, með leyfi forseta: „Mikil samlegð er milli verkefna Siglingastofnunar, Landhelgisgæslu og Fiskistofu og afmarkaðra verkefna annarra stofnana, svo sem Umhverfisstofnunar og Hafrannsóknastofnunar.“ Í umsögn Hafnasambands Íslands segir, með leyfi forseta: „… innan stofnunar hafs og strandar mundi þjónusta við hafnir og sérþekking á málefnum hafna geta verið af þeim gæðum sem verið hefur innan Siglingastofnunar. Stjórn Hafnasambands Íslands telur samhliða þessu að hagsmunum hafna og mikilvægis þeirra fyrir samgöngukerfi landsins verði ekki vel skipað í framkvæmdastofnun sem hafi vegagerð sem meginverkefni.“ Þetta er síðan rakið og rökstutt nánar og áfram segir, með leyfi forseta: „Í þeim efnum er bent á fyrirkomulag í nágrannalöndum Íslands þar sem víða er lögð áhersla á öfluga stofnun á sviði hafs og strandar þar sem sérþekkingu í hafnargerð, öldu- og sjómælingum, rannsóknum, mengunarvörnum, öryggismálum og almennu eftirliti á hafinu er safnað saman í öfluga einingu. Reynslan innan lands sem erlendis sýnir að mikil þörf er fyrir íslenskt samfélag að hafa örugga og trausta skipan þessara mála.“ Einnig má benda á að sú leið hefur til dæmis verið farin í Bretlandi að sameina landhelgisgæsluna þar og siglingastofnun og hefur gefist vel að því er sagt er. Ég tel ástæðu til að nefndin kynni sér meðal annars reynsluna af þeirri leið sem þar var farin. Virðulegur forseti. Ég vil ítreka fyrirvara minn við þetta mál. Ég treysti mér ekki til að styðja það eins og það lítur út í umræddu frumvarpi hæstv. ráðherra. Ég tel að betur þurfi að fara yfir þau álitamál sem ég hef vakið máls á í dag og áður við umræðu um þetta mál. Ég mun skoða það ef hv. nefnd kemur með breytingartillögur, hvort þær séu í þá veru sem ég tel að eigi að gera í þessu efni. Ég tel sem sagt mikilvægt að við styrkjum þá starfsemi sem lýtur að hafinu kringum okkur, allt sem lýtur að siglingaöryggi, eftirliti og björgunarstörfum, mengunareftirliti og öðru slíku í hafinu í kringum okkur. Ég hefði haldið að með vaxandi umræðu um breytingar á norðurslóðum, með vaxandi umræðu um auknar siglingar í kringum landið, sem að sjálfsögðu hafa áhrif á okkur sem erum háð auðlindum sjávar, væri einnig vaxandi áhugi á að skoða þessa þætti betur og fara yfir þá en ekki koma eina ferðina enn með frumvarp sem hefur litlum sem engum breytingum tekið efnislega frá því fyrir allmörgum árum. Ég vildi að þessi sjónarmið kæmu fram hér strax við 1. umr. þannig að þau mættu rata inn í umræðu á vettvangi hv. umhverfis- og samgöngunefndar sem ég vonast til að skoði gaumgæfilega þessa hluta málsins. Ég ítreka að ég er ekki andsnúinn því að farið sé í sameiningu verkefna á þessu sviði og legg beinlínis til að menn skoði einkum og sér í lagi Siglingastofnun og Landhelgisgæsluna - vaktstöð siglinga ætti að sjálfsögðu þar heima, en þetta þarf allt að skoða við yfirferð þessa máls.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með síðasta ræðumanni, hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni, ég hef miklar efasemdir um það mál sem við erum með hér til umræðu og geri ákveðna fyrirvara við það. En það sem ég ætla að staldra við er að fjallað hefur verið um þetta mál, eins og kemur fram í frumvarpinu og kom fram í máli hv. þingmanns, á þremur þingum áður. Það hefur alltaf dagað uppi, ef orða má það þannig, ekki verið afgreitt en það er alltaf lagt fram óbreytt. Ég sé ekki neinar breytingar á því. Ég hef ekki lúslesið þetta saman við fyrri frumvörp en ég sé ekki neinar breytingar og það kemur reyndar fram í frumvarpinu að það hefur verið lagt fram í þrígang þannig að ég lít svo á að það sé óbreytt. Ég vil líka segja að það hefur komið mjög ítarlega fram í umfjöllun um málið að það væri vert að skoða mun fleiri kosti til að ná fram enn frekari hagræðingu en gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Ég held að það sé samdóma álit mjög margra að það væri mun skynsamlegri leið að skoða þá kosti. Þær girðingar sem stóðu í veginum fyrir afgreiðslu þessa máls árið 2011 voru einmitt sagðar þær að það væri svo erfitt að sameina stofnanir þvert á ráðuneyti, það væru girðingar á milli ráðuneyta. Síðan hefur það gerst að búið er að sameina hluta af þeim ráðuneytum sem þær stofnanir sem hafa með þessa málaflokka að gera heyra undir. Það væri alveg klárlega vert að skoða að minnsta kosti þrjár eða fjórar stofnanir, til að mynda Landhelgisgæsluna, Fiskistofu og hluta af starfsemi Hafrannsóknastofnunar. Það sem mér finnst dálítið ámælisvert og ég er mjög hugsi yfir er að við umfjöllun hv. samgöngunefndar um málið 2011, en ég átti þá sæti í nefndinni, var gerð alvarleg athugasemd við það að ekki lægi fyrir útfærsla á því hvernig ætti að hagræða innan stofnananna. Það átti að spara 10% í yfirstjórninni en það var ekkert útfært. Ég kallaði margoft eftir þessum gögnum í hv. samgöngunefnd á þeim tíma og sagði: Ég tel eðlilegt að hv. þingmenn og nefndin sem fjallar um málið fái að sjá grunngögnin sem liggja að baki þessari tölu. Það var ekki hægt heldur var bara vísað í þennan texta sem segir í raun og veru ekkert annað en að hægt sé að spara um 10–15%. Ég er mjög ósáttur við þetta, sérstaklega í ljósi þess að þegar Ríkisendurskoðun gerði úttekt á sameiningu stofnana fyrir nokkru síðan kom klárlega í ljós í þeirri skýrslu að í meira en 75% tilfella náðist ekki fram sú hagræðing sem átti að nást fram með sameiningu stofnana vegna þess að undirbúningurinn var ekki nægilega góður og þau markmið sem átti að ná með sameiningunni voru ekki nægilega skýr. Ég get ekki séð að tekið sé á þessu og það kemur mér verulega á óvart vegna þess að við umræðuna á síðasta þingi um þetta mál tóku bæði hæstv. ráðherra og hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir sem var og er formaður umhverfis- og samgöngunefndar undir þessa gagnrýni og sögðu: Það er óvarlegt að áætla að allur þessi sparnaður sem þarna er talað um muni nást fram. Þau höfðu efasemdir um það. En mér sýnist í fljótu bragði að ekkert sé reynt að bæta úr þessu við framlagningu málsins núna, það er bara nýtt þingskjalsnúmer á frumvarpinu. Það er ekkert tillit tekið til einmitt þess sem varð niðurstaða hv. umhverfis- og samgöngunefndar í fyrra eða samgöngunefndar þar á undan sem gerði líka athugasemdir við þetta. Það veldur mér miklum vonbrigðum að í raun sé ekkert gert með vinnu þingsins þegar málið er lagt fram og reynt að bregðast við niðurstöðum þess. Það kom skýrt fram í nefndarálitinu að gerðar voru athugasemdir um þetta og talið skynsamlegra að skoða frekari sameiningar og þar með mætti ná fram enn meiri hagræðingu og skynsamlegri niðurstöðu. En hér koma fram sömu fullyrðingarnar um það hvernig megi ná sparnaði. Þegar hv. samgöngunefnd afgreiddi málið í lok maí 2011 fylgdi nefndarálitinu meira að segja breytingartillaga sem varðaði eiginlega veginn fram undan fyrir hæstv. ráðherra. Hann ætti fyrir árslok 2012 að vera búinn að gera ríkisstjórn og þinginu grein fyrir því hvernig hann ætlaði að fara í frekari sameiningar og hver væru áform hans í þá veru. Það var í raun samdóma álit nefndarinnar að það frumvarp sem þá var til umræðu og er lagt fram óbreytt núna væri auðvitað fyrsta skrefið í átt til hagræðingar og þess vegna var gerð þessi sérstaka breytingartillaga. Þess vegna er ég ekki sáttur við að ekki skuli hafa verið gert meira með niðurstöðu nefndarinnar og ekki reynt að útfæra þetta, sérstaklega þar sem það kom fram í máli bæði hæstv. ráðherra og hv. formanns umhverfis- og samgöngunefndar sem sögðu eiginlega: Já, við skulum ekki gera okkur svona miklar væntingar um sparnaðinn. Þetta er frekar oftúlkun en hitt. Mér fannst skynsamlegt og heiðarlegt af þeim að segja þetta, en málið er bara óbreytt. Þegar maður les frumvarpið og sérstaklega umsögn fjárlagaskrifstofunnar þá vakna auðvitað spurningar. Í umsögn skrifstofunnar kemur fram orðrétt, með leyfi forseta: „Frumvarpið var áður lagt fram á síðasta þingi og voru þá ekki fyrirliggjandi rekstraráætlanir fyrir þessar nýju stofnanir né hvernig 484 millj. kr. rekstrarframlag Vegagerðarinnar og 692,4 millj. kr. rekstrarframlag Siglingastofnunar í fjárlögum 2012 muni skiptast milli stofnananna tveggja.“ - Það liggur sem sagt ekki fyrir hvernig á að skipta framlaginu milli stofnananna. - „Slíkar áætlanir liggja ekki heldur fyrir á þessu stigi hjá innanríkisráðuneytinu.“ Þetta þykir mér alveg með ólíkindum ef rétt er, en ég tel víst að innanríkisráðuneytið hafi auðvitað lesið yfir það sem kemur hér fram. Síðan gerir fjárlagaskrifstofan líka mjög alvarlegar athugasemdir við annað í umsögn sinni. Það kemur fram að samkvæmt mati innanríkisráðuneytisins sé gert ráð fyrir því að með samþættingu þessara verkefna í tvær nýjar stofnanir verði mögulegt að ná fram beinni hagræðingu í rekstrargjöldum sem nemi um 10%. Síðan segir í umsögn fjárlagaskrifstofunnar: „Ekki liggur þó fyrir áætlun um það hvernig hagræðingin muni skiptast á milli Farsýslunnar og Vegagerðarinnar.“ Ég spyr sjálfan mig og aðra hv. þingmenn: Hvernig í ósköpunum getur maður annað en haft efasemdir um þetta mál? Ég geri mér þó vonir um og þykist vita að hv. umhverfis- og samgöngunefnd muni fara ítarlega yfir þetta. En ég ítreka það sem ég sagði áðan að það veldur mér auðvitað vonbrigðum að innanríkisráðuneytið skyldi ekki taka tillit til þeirrar umræðu sem fór fram síðastliðið vor. Það er hægt að hafa miklar efasemdir um margt í þessu máli. Fyrsta atriðið er að það væri skynsamlegra að fara í annars konar sameiningar en hér er gert ráð fyrir, það er að minnsta kosti mitt mat. Ég held að það væri skynsamlegra að taka inn þær stofnanir sem ég nefndi áðan þar sem klárlega eru snertifletir á samstarfi, hvort sem það er Landhelgisgæslan, Fiskistofa eða aðrar. Síðan er óleyst hvernig menn ætla að útfæra þetta. Ég hef alla vega ekki séð þá útfærslu enn. Það eru til dæmis mismunandi tölvukerfi í öllum þessum stofnunum og margt annað sem þarf að hafa í huga. Í einni stofnun er til dæmis biðlaunaréttur upp á um 200 millj. kr., ef ég man rétt. Þannig að það er nauðsynlegt fyrir þingið að fá allar þessar upplýsingar áður en menn taka endanlega ákvörðun, það má ekki henda þessu í nefndina og skilja hana síðan eftir með það að fá ekki nauðsynlegar upplýsingar. En auðvitað treysti ég því og þykist vita að nefndin muni fá þær því að öðruvísi getur hún ekki lagt til að frumvarpið verði samþykkt svona, sérstaklega í ljósi þess að reynslan er sú, eins og ég nefndi áðan, að í tæplega 80% tilfella þegar stofnanir eru sameinaðar til að ná fram fjárhagslegri hagræðingu hefur það mistekist. Þar með er ég ekki að segja í hvorn flokkinn þetta verkefni fellur, í 20% flokkinn eða 80%, en vinnubrögðin eru ekki nógu góð. Það eiga að vera skýrari línur með það og betur útfært hvernig þessi hagræðing á að nást fram, það er ekki nóg að segja bara að það sé hægt að ná 10% sparnaði af þessu og 15% af hinu. Svo eru engin gögn á bak við það sem maður fær að sjá sjálfur. Þetta virkar á mann eins og þetta sé bara einhver ágiskun. Og að mínu viti er ekki nægilegt að menn komi hér og segi: Þetta er hárrétt ábending, það er kannski fullmikið í lagt í sparnaðaráformunum. Ég tel að það þurfi að fara yfir þetta sérstaklega. Það er hægt að tala mjög lengi um einstaka þætti í þessu frumvarpi en ég ætla ekki að dvelja mikið lengur við það við 1. umr., ég ítreka bara að þetta þarf að skoða betur og lýsi vonbrigðum með það að ráðuneytið skuli alltaf leggja fram nánast óbreytt frumvarp án þess að taka tillit til þess sem hefur komið fram í umræðunni á undanförnum þremur þingum. Síðan er reyndar eitt í viðbót sem ég er mjög ósáttur við og ég vil hnykkja á hér. Það er gert ráð fyrir því að tekjurnar eigi að hækka með sérstökum mörkuðum tekjum þar sem verið er að hækka gjaldskrárnar og þar fram eftir götunum. Það er gert ráð fyrir 37 millj. kr. hækkun á gjöldum eða nýrri gjaldtöku samkvæmt frumvarpinu. Þessar tekjur eiga að renna inn í stofnunina. Það sem er umhugsunarvert í þessu er að verið er að vinna það í fjármálaráðuneytinu og í samráði við fjárlaganefnd, og það er líka búið að ræða þetta margoft í þinginu, að mörkuðu tekjurnar fari í ríkissjóð og stofnanir settar á fastan fjárlagalið. Það er skýr vilji til þess að þetta sé þannig í þeim frumvörpum sem lögð eru fram, hvort sem það eru stjórnarfrumvörp eða þingmannamál. En hér er gert ráð fyrir að tekjurnar renni til stofnunarinnar. Það verður ugglaust ekki tekið fyrir þetta, þó að allir tali um hversu mikilvægt og skynsamlegt það sé að mörkuðu tekjurnar fari í ríkissjóð, fyrr en búið verður að samþykkja lög um að markaðar tekjur og sértekjur fari beint inn í ríkissjóð að eins miklu leyti og það getur gengið og er skynsamlegt að stofnanir séu reknar á sérstöku fjárlaganúmeri. Ég geri athugasemd við þetta atriði en ég er farinn að átta mig á því að þetta mun ekki breytast, þó að búið sé að tala um þetta endalaust, fyrr en búið verður að samþykkja lögin. Það verður hugsanlega ekki fyrr en undir lok þessa kjörtímabils sem eru auðvitað mikil vonbrigði. Ég treysti því og þykist vita að hv. umhverfis- og samgöngunefnd fari vandlega yfir þetta mál og það lendi ekki hér í einhverju brjálæðiskasti í afgreiðslu fyrir áramótin eða í vor þannig að það sé hægt að fjalla almennilega um málið og það renni ekki í gegnum þingið í einhverju samkomulagi sem hluti af öðrum stærri málum.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir umræðuna sem hefur einkum verið af hálfu fyrri gagnrýnanda þessa frumvarps, en þeir eru margir og miklu fleiri sem eru frumvarpinu fylgjandi. Aðeins til að leiðrétta einn þátt sem fram kom í máli síðasta ræðumanns um meintan fjárhagslegan ávinning af þessari breytingu þá er það alveg rétt, eins og ég gat um í minni upphaflegu ræðu, að þegar frumvarpið var fyrst lagt fram var gert ráð fyrir því að 10–15% hagræðing næðist af rekstrargjöldum. Gerð er grein fyrir þessari sögulegu staðreynd í greinargerð með frumvarpinu en síðan segir, með leyfi forseta: „Ljóst er að lækkun fjárveitinga undanfarin ár eftir að frumvarpið var fyrst lagt fram hefur dregið úr tækifærum til hagræðingar. Stofnanirnar hafa þegar þurft að þola niðurskurð en án þess að njóta ávinnings af hagræðingu sem horft er til við sameiningu þeirra. Sameining stofnana getur varið þjónustuna, dregið úr neikvæðum afleiðingum minnkandi fjárveitinga og takmarkað útgjaldavöxt við hagstæðari fjárhagsleg skilyrði. Markmiðið með kerfisbreytingunni er að nýta betur fjármuni en jafnframt að verja stjórnsýslu- og þjónustuhlutverk þessara stofnana á niðurskurðartímum.“ Það er alltaf álitamál hver ávinningurinn er af öllum stofnanabreytingum en ég held að það sé ofætlan að ímynda sér að hægt sé að kortleggja það í smæstu smáatriðum hvernig framtíðin lítur út. Það sem hefur sannfært mig um að þetta sé skynsamleg ráðstöfun er sú breyting sem er að verða á nálgun okkar til samgöngumála. Farið er að horfa á heildstæðari hátt á samgöngurnar, hvort sem þær eru á landi, í lofti eða á sjó. Ég hef reynslu af því í starfi mínu sem innanríkisráðherra, ráðherra samgöngumála, að sitja oftar en ekki á fundum með fulltrúum þeirra stofnana sem nú eiga að komast undir sömu regnhlífina, til dæmis með fulltrúum Siglingastofnunar og Vegagerðarinnar sem sitja og ræða framkvæmdir í Landeyjahöfn. Þegar fjallað er um flugvellina eða flugsamgöngur er Vegagerðin oftar en ekki nærri vegna þess að menn horfa til þessa heildstætt. Þegar menn ræða vegabætur á Ströndum horfa þeir líka til flugvallarins á Gjögri. Menn hafa það allt saman undir öllum stundum. Það má endalaust deila um hvort þetta sé eina rétta aðferðin til allrar framtíðar, menn geta haft mismunandi skoðanir á því. En málið er búið að fá rækilega athugun og þó að það séu væntanlega einhverjir sem hafa efasemdir um það innan allra stofnana eru þeir miklu fleiri og þeim hefur farið fjölgandi sem eru sammála þessum breytingum. Ég hef sannfærst um það á fundum sem ég hef sótt hjá Siglingastofnun. Ég fékk undirskriftalista frá 90 starfsmönnum Vegagerðarinnar um daginn. Það var ekki til að mótmæla þessum kerfisbreytingum, það var til að mótmæla vinnubrögðum á þinginu, að það eigi að láta það viðgangast að svona mál sé lagt fram af hálfu stjórnvalda, míns ráðuneytis líka, og að við séum að hringla með það endalaust án þess að komast að niðurstöðu. Ég óska eftir því að málið fari í nefnd og síðan greiði Alþingi atkvæði um frumvarpið. Ef menn eru svo andvígir þessu, margir hér í salnum, verður frumvarpið væntanlega bara fellt en við þá fáum lýðræðislega niðurstöðu í málið sem er það sem ég óska eftir. Búið er að fara rækilega yfir þetta mál. Það er hægt að hártoga það endalaust, ég geri mér grein fyrir því, og síðan eru skoðanir kunnar. Ég þekki skoðanir hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar en ég held að ég viti ekki síður um viðhorf innan þessara stofnana sem hann segist hafa heimsótt um þessi mál. Ég veit það að fólk vill fá niðurstöðu í málið og þó að einhverjir þingmenn vilji fara aðra leið í stofnanabreytingum verða þeir að virða það við okkur hin að málið fái lýðræðislega afgreiðslu í þinginu. Það var komið vel á veg, á síðustu metrana, undir þinglokin í vor, en ég féllst á fyrir mitt leyti, þó að ég ráði náttúrlega ekki þinginu, að málinu yrði frestað. En nú er gert ráð fyrir gildistöku laganna um næstu áramót og ég segi: Það er mjög mikilvægt fyrir þessa starfsemi og starfsfólkið sem þarna vinnur að Alþingi komist að niðurstöðu hið allra fyrsta í málinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir innlegg hans í lok umræðunnar. Ég get tekið heils hugar undir það sem hæstv. ráðherra benti á sem snýr að starfsfólki þessara stofnana þar sem hann vitnaði til þess að hann hefði fengið undirskriftalista frá 90 starfsmönnum Vegagerðarinnar. Þetta er alveg hárrétt ábending, ég tek undir hana. Hæstv. ráðherra sagði að það væri mjög eðlilegt að málið fengi afgreiðslu. Ég get líka verið sammála því, en ég átta mig samt ekki alveg á því af hverju hæstv. ráðherra talar um það hér. Ef hann meinar að þingið hafi talað mikið um þetta mál þá man ég ekki eftir því. Það er þá við stjórn þingsins að sakast ef málið var ekki tekið á dagskrá. Ég átta mig því ekki alveg á hvað hæstv. ráðherra á við þar. Síðan gefur hæstv. ráðherra það í skyn, eða ég skil það þannig, ég ætla svo sem ekki að gera hæstv. ráðherra upp nein orð í því sambandi, að einhverjir fáir þingmenn séu að reyna að stoppa málið. Ég hef alltaf talað mjög skýrt í þessu máli, ég hef aldrei beitt mér gegn því í þinginu að málið sé afgreitt, enda hef ég ekki vald til þess þannig að ég átta mig ekki alveg á hvað hæstv. ráðherra er að fara. Það er ágætt að hæstv. ráðherra átti sig á því að þegar hann var í stjórnarandstöðu var alltaf sagt að hann réði mjög miklu um hvaða mál dúkkuðu upp í restina. Það hefur kannski orðið breyting á hjá hæstv. ráðherra núna. Eftir að hann komst í stjórnarmeirihluta ræður hann kannski aðeins minna um það. En það er ekki hægt að segja um þetta mál að um það hafi verið talað mjög lengi og mikið. Hæstv. ráðherra sagði í andsvari sínu að það væri erfitt að fara alveg nákvæmlega ofan í smæstu atriði í málinu. En finnst hæstv. ráðherra það þá óeðlileg krafa að það liggi til dæmis fyrir hvernig fjárveitingin skiptist á milli Farsýslu ríkisins og Vegagerðarinnar og hver fjárveitingin og hagræðingin muni verða á viðkomandi stofnun? 

Frú forseti. Hugmyndin að baki því vinnuferli sem nú er gert ráð fyrir að fari í gang, ef þetta verður samþykkt í þinginu - og ég hef rætt við þá forstöðumenn sem í hlut eiga sem mundu stýra hinum nýju stofnunum - er að stofnanirnar legðust yfir vinnuferlið í samráði við sitt fólk. Við höfum orðið sammála um að fari svo að þingið samþykki lögin verði ekki tekin nein heljarstökk, menn geri hlutina hægt og rólega og valdi sem minnstu umróti. Það er hugmyndin og það er hugsunin. Síðan komi þeir að þessu verki sem best þekkja til að útfæra þessar hugmyndir og stofnanabreytingar. Það er hugmyndin og það er hugsunin, að það sé ekki gert af hálfu einhvers yfirstjórnarvalds. En við getum náttúrlega ekki sett það ferli í gang fyrr en vilji löggjafans kemur í ljós. Ef Alþingi fellir þessar tillögur nær málið ekki lengra, það er ósköp einfalt. Ef það er samþykkt hér á þingi getur ferlið farið í gang. Það er hugmyndin.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég held að það sé mjög mikilvægt, eins og hæstv. ráðherra segir, að menn verði ekki með neinn gassagang í þessum efnum, en hins vegar vakna ýmsar spurningar sem ágætt væri að fá fram afstöðu hæstv. ráðherra gagnvart. Við þekkjum dæmi um sameiningu stofnana í gegnum tíðina vegna húsnæðismála og annars slíks, alla vega þekki ég nokkur dæmi frá þeim stutta tíma sem ég hef verið á þingi. Hæstv. ráðherra segir að nú fari menn rólega af stað. Hefur hæstv. ráðherra einhverjar hugmyndir um að fara í mikil húsnæðiskaup eða leigu eða eitthvað slíkt? Hvernig sér hæstv. ráðherra það fyrir sér? Hæstv. ráðherra kom inn á það í ræðu sinni áðan að búið væri að skera mjög mikið niður hjá stofnunum sem hafa verið sameinaðar þannig að menn gætu kannski reiknað með minni ávinningi af hagræðingunni en þeir gerðu í upphafi. Það skil ég. Við vitum að fyrstu árin eftir að stofnanir eru sameinaðar kemur fram einskiptiskostnaður. Hefur hæstv. ráðherra áhyggjur af því að slíkt muni koma meira niður á starfi stofnananna en sá niðurskurður sem þær hafa þegar þurft að ganga í gegnum? Getur hæstv. ráðherra upplýst hvort þessar stofnanir eigi einhvern höfuðstól inni á ríkisreikningi? Hefur það verið skoðað sérstaklega? Ég ætla ekki að krefja hann svara um það með nokkurra sekúndna fyrirvara, en mun ráðuneytið skoða þessa hluti áður en farið verður í sameininguna?

Hæstv. forseti. Já, allir þessir hlutir hafa verið skoðaðir, þar á meðal húsakosturinn, en engar afgerandi tillögur hafa verið settar fram. Hugmyndin er sú, eins og ég segi, að forstöðumenn fari yfir málin í samráði við samstarfsfólk sitt áður en nokkuð er ákveðið endanlega. Við höfum reynt að forðast að gera nokkuð sem er óafturkræft áður en slíkt vinnuferli fer í gang.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um Vegagerðina, framkvæmdastofnun samgöngumála, sem einnig var lagt fram á 139. þingi og 140. löggjafarþinginu. Með frumvarpi þessu er lagt til að sett verði á fót framkvæmdastofnun undir heitinu Vegagerðin sem sinnir framkvæmdum og viðhaldi samgöngumannvirkja ásamt því að fara með eignarhald og sinna rekstri þeirra. Myndun stofnunarinnar er hluti af heildarendurskoðun á skipulagi samgöngustofnana sem felur í sér að settar verði á fót tvær stofnanir, annars vegar Farsýslan og hins vegar Vegagerðin. Stofnanirnar verða reistar á grunni núverandi samgöngustofnana, þ.e. Siglingastofnunar Íslands, Flugmálastjórnar Íslands, Umferðarstofu og Vegagerðar. Samhliða þessu frumvarpi er flutt frumvarp um Farsýsluna sem mælt var fyrir áðan. Myndun stofnananna tveggja er samþætt verkefni og því eru almennar athugasemdir við þetta frumvarp að miklu leyti samhljóða almennum athugasemdum við frumvarp um Farsýsluna. Ég vísa áður til þess að ég hef flutt ítarlegar ræður um þetta frumvarp, svo og um Farsýsluna á fyrra þingi og tel ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri. Ég legg áherslu á að afgreiðslu frumvarpsins verði hraðað sem mest má þannig að það geti komið til 2. umr. og hv. samgöngunefndar núna en fái síðan skjóta afgreiðslu í þinginu þannig að starfsfólk þessara stofnana fái sem fyrst niðurstöðu Alþingis í þessu efni.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um rannsókn samgönguslysa. Með frumvarpi þessu eru lög um rannsókn sjóslysa, nr. 68/2000, lög um rannsókn flugslysa, nr. 35/2004, og lög um rannsóknarnefnd umferðarslysa, nr. 24/2005, sameinuð í heildstæða löggjöf um slysarannsóknir í samgöngum. Gert er ráð fyrir að nefndirnar þrjár sem kveðið er á um í lögunum verði sameinaðar í eina sjö manna rannsóknarnefnd samgönguslysa og heyri undir innanríkisráðherra. Ég vísa til þess að frumvarpið hefur áður verið lagt fram. Talað hefur verið fyrir því. Ég vísa í greinargerð sem fylgir frumvarpinu. Ég legg til að því verði að lokinni umræðunni vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögreglulögum, nr. 90/1996, en frumvarpið var áður lagt fram á 140. löggjafarþingi og er nú endurflutt. Í frumvarpinu er lagt til að mælt verði fyrir um breytingu á fjölda og skipan lögregluumdæma og aðskilnað löggæslu frá starfsemi sýslumannsembætta, bakgrunnsathuganir og útgáfu öryggisvottana, hæfisskilyrði þeirra er starfa innan lögreglunnar auk annarra breytinga á lögreglulögum. Það skal tekið fram að samhliða framlagningu frumvarps þessa er hafin á vegum ráðuneytisins, í náinni samvinnu við starfsmenn og hagsmunasamtök innan lögreglunnar, vinna við ýmis umbótaverkefni sem ætlað er að styðja við eflingu lögreglunnar með ýmsum hætti, svo sem varðandi skilgreiningu á grunnþjónustu, skiptingu fjárveitinga og aukið rekstraröryggi og framtíðarsýn lögreglunnar á grundvelli skýrrar stefnumótunar. Frumvarp þetta er mikilvægur þáttur í því umbótastarfi. Ég legg áherslu á að frumvarpið hefur áður komið fyrir þingið. Ég talaði fyrir því og flutti ítarlega framsöguræðu þegar það var lagt fram á síðasta þingi. Ég lét þess getið að mikilvægt væri að það fengi ekki afgreiðslu þá heldur fengi þingið góðan tíma til að ígrunda málið. En að auki er gert ráð fyrir að þær kerfisbreytingar sem hér eru lagðar til, fækkun lögregluumdæma og sýslumannsumdæmanna að sama skapi, taki ekki gildi fyrr en í byrjun árs 2015. Hins vegar er að finna ákvæði í lögunum, heimildarákvæði, til að ráðast í breytingar fyrr ef aðstæður skapast fyrir slíkt og það tel ég mjög mikilvægt. Þetta frumvarp og einnig frumvarpið um sýslumenn eru unnin í mjög nánu samstarfi við lögregluna og sýslumenn. Það hefur farið í gegnum mjög ítarlegt samráðsferli. Ég vek athygli á einum þætti sem þarf að íhuga. Það eru lífeyrismál sem hafa jafnan komið við sögu þegar fækkun lögregluumdæmanna hefur borið á góma. Ég ætla ekki, hæstv. forseti, að fjölyrða um þetta frekar en tek þátt í umræðum ef spurningar koma fram eða menn vilja vekja máls á tilteknum þáttum. Ég mun svara því eins og ég mögulega er fær til. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr. þar sem málið var til skoðunar síðastliðið vor.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framlagningu þessa frumvarps og vona að okkur auðnist að ganga hratt og vel frá þessu máli í hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Ég er með tvær spurningar sem lúta að því sem kemur fram í greinargerð með frumvarpinu. Í fyrsta lagi að því sem þar kemur fram um að fallið hafi verið frá því að sameina alla lögregluna á Íslandi í eina stofnun. Í öðru lagi að því að endurskoðuð hafi verið sú áhersla sem hafi verið í áformum ríkisstjórnarinnar um að færa verkefnið frá ríkislögreglustjóra til einstakra lögreglustjóra. Mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra um forsendur þeirrar stefnubreytingar sem þarna kemur fram.

Hæstv. forseti. Mjög mismunandi sjónarmið hafa verið uppi innan lögreglunnar og í samfélaginu almennt um skipulag löggæslu. Ég var sjálfur þeirrar skoðunar að að sumu leyti væri heppilegasta fyrirkomulagið eitt lögregluumdæmi í landinu öllu og síðan væru starfsstöðvar sem tækju breytingum eftir því sem aðstæður þróast og þörf er á. Þetta er hins vegar niðurstaðan. Þarna eru málamiðlanir á ferð, að fækka embættunum niður í átta, það er hugsunin. Eftir sem áður er embætti ríkislögreglustjóra sem hefur að gegna ýmsum veigamiklum þjónustuþáttum við löggæsluna almennt í landinu. Þar hafa mismunandi sjónarmið verið uppi innan lögregluembætta, t.d. annars vegar lögregluembættisins á höfuðborgarsvæðinu og hins vegar lögregluembætta víða úti á landi sem hafa verið því fylgjandi að sem flest verkefni, svo sem víkingasveitin, séu hjá ríkislögreglustjóra en ekki hjá embættinu á höfuðborgarsvæðinu. Ég nefni þetta sem dæmi um mismunandi áherslur sem hafa verið uppi. Ég er þeirrar skoðunar sjálfur að það sem gildir um landið allt, almennir þjónustuþættir sem allt landið á að njóta góðs af, eigi að vera hjá embætti ríkislögreglustjóra. Það er mín skoðun.

Virðulegi forseti. Þetta mál hefur verið rætt áður eins og hæstv. innanríkisráðherra kom inn á. Hæstv. ráðherra mælti fyrir þessu frumvarpi á síðasta þingi og greindi þá sérstaklega frá því, sem er ekki mjög vanalegt um ráðherra, að hann óskaði eftir því að málið fengi ekki afgreiðslu þá. Skynsamlegra væri að fara sér að engu óðslega og reyna að vinna málið vel og taka þá tillit til sjónarmiða sem kynnu að koma upp í meðferð málsins. Það er sannarlega til bóta þegar verið er að gera breytingar á stofnanaumhverfi, ekki síst úti á landsbyggðinni, að menn geri það þannig að þeir reyni að sjá framtíðina fyrir sér og átta sig á öllum þeim afleiðingum sem slík breyting kynni að hafa í för með sér. Þetta frumvarp gerir ráð fyrir því, eins og hæstv. ráðherra sagði, að það taki ekki gildi fyrr en í ársbyrjun 2015. Það er líka til bóta. Þá gefst væntanlega tækifæri til að fara yfir málin og undirbúa hlutina. Það getur vel verið að í því ferli, eins og menn eru farnir að tala um þessa hluti í samtímanum, komi eitthvað í ljós sem geri það að verkum að gera þurfi aðrar breytingar á lagasetningunni ef frumvarpið verður gert að lögum á þessu þingi. Ég vek hins vegar athygli á því að þegar hæstv. ráðherra mælti fyrir þessu var varla liðið fram á árið 2012. Þá má gera ráð fyrir því að þetta mál geti komið til afgreiðslu þegar mjög verður liðið á 2012. Þegar frumvarpið var lagt fram var gert ráð fyrir því að gildistakan yrði 1. janúar 2015. Þá vaknar sú spurning hvort ekki væri eðlilegt, í ljósi þeirra viðhorfa sem hæstv. ráðherra setti fram þegar hann mælti fyrir málinu, að seinka jafnvel gildistökunni frekar. Það væri í anda þess sem hæstv. ráðherra talar fyrir og hefur unnið að þegar hann hefur undirbúið þetta mál, þ.e. að reyna að vinna þessi mál þannig að það skapi sem minnst umrót og sé sem best undirbúið því að það varðar mjög miklu. Því er auðvitað ekki að neita, eins og við öll vitum, að gríðarleg tortryggni ríkir hjá fólki á landsbyggðinni gagnvart hugmyndum um sameiningar stofnana eins og boðaðar eru með þessu frumvarpi. Ástæðan er mjög einföld, sú að sporin hræða. Við höfum óskaplega vonda reynslu af þessu almennt talað. Þó að til séu góðar undantekningar þá hefur reynslan almennt verið vond af þessum sameiningum. Það vantar ekki að þessum áformum hefur fylgt mikill velvilji af hálfu þeirra sem hafa verið að tala fyrir þessum breytingum. Ég hygg að það sé hér um bil undantekningarlaust að þegar ráðherrar hafa boðað breytingar af þessu tagi þá hafi það alltaf fylgt með að ætlunin væri ekki sú að það hefði röskun í för með sér gagnvart íbúum á landsbyggðinni þar sem slíkar stofnanir eru sameinaðar né heldur að draga mundi úr þjónustu. Öðru nær. Yfirleitt hafa slíkar sameiningar verið rökstuddar með því að þær séu faglega nauðsynlegar, að þær spari kannski ekki endilega svo mikla peninga, þó að það sé yfirleitt látið fylgja með, en séu faglega nauðsynlegar. Þjónusta verði betri þannig að íbúarnir sem einu sinni bjuggu við eina litla stofnun í nágrenni sínu muni nú búa við þjónustu frá miklu stærri stofnun sem geti veitt þeim miklu fjölbreyttari og betri þjónustu. Við vitum hvernig yfirleitt hefur farið um sjóferð þá, hún hefur yfirleitt ekki endað neitt sérstaklega vel. Það er því mjög eðlilegt að við sem höfum haft þessa reynslu, íbúar á landsbyggðinni, fyllumst tortryggni þegar upp koma hugmyndir um miklar sameiningar á veigamiklum stofnunum sem varða nærþjónustu hér um bil allra í landinu. Það er eðlilegt að við spyrjum spurninga. Nú ætla ég að segja að þessi mál hafa þróast mjög til betri vegar í meðferð málsins alls. Upphaflega voru uppi hugmyndir, eins og kom fram áðan, um að sameina alla löggæsluna undir einn hatt og hafa eina yfirstjórn á löggæslunni í landinu og síðan annexíur úti um landið þar sem löggæsluþjónustan færi þó fram. Sem betur fer var horfið frá því. Þá hófst vers númer tvö og það var hugmyndin um að fara fram með verulega miklar sameiningar þar sem lögreglustjóraembættin ættu að vera, ef ég man rétt, sex. Eitt þeirra átti til dæmis að ná frá Bolungarvík í norðri til Hvalfjarðarbotns í suðri svo að dæmi sé tekið - ná yfir Snæfellsnesið, allan Vestfjarðakjálkann, Borgarfjarðarsýslu, Akranes og inn í Hvalfjarðarbotn. Þetta var auðvitað galin hugmynd. Sem betur fer varð ekkert af henni. Sama var að segja um sameiningaráformin á Norðurlandi, eitt embætti átti að ná frá Hrútafjarðarbotni og austur að Langanesi, ef ég man rétt, sem hefði verið jafngalin hugmynd. Öllum var ljóst að þetta gat ekki haft í för með sér annað en lakari þjónustu, alveg sama hvaða augum menn reyndu að líta málið. Sem betur fer, og það vil ég þakka hæstv. ráðherra, var horfið frá þessu. Ég tel að þær hugmyndir sem nú eru uppi, um þessar sameiningar, séu miklu nær því sem við getum almennt talið skynsamlegar og séu viðunandi fyrirkomulag fyrir íbúa á landsbyggðinni. Stóra spurningin sem við þurfum hins vegar að velta fyrir okkur í þessu sambandi er þessi: Mun þetta leiða til betri faglegrar þjónustu? Mun þetta leiða til betri löggæslu? Verða íbúar landsins betur settir hvað þetta áhrærir? Verður öryggi þeirra betur tryggt en það er í dag? Ég ætla mér ekki þá dul að svara þessu út í hörgul en ég tel hins vegar að þeir sem fara með þetta mál, til dæmis þeir sem sitja í þeirri nefnd sem mun fá málið til meðhöndlunar, verði að fara ofan í þetta alveg sérstaklega. Mun það til dæmis skila árangri að vera með þessi stóru löggæsluumdæmi í því skyni að tryggja þá löggæslu sem við viljum hafa með höndum? Ég nefni þetta líka vegna þess að við vitum að þær sameiningar sem þegar hafa átt sér stað hafa leitt til þess að mjög margir íbúar í hinum dreifðari byggðum, hinum fjarlægari byggðum, telja að á sig hafi verið hallað. Ég veit að hæstv. innanríkisráðherra man það ekki síður en ég að íbúar í Dalasýslu hafa verið ákaflega óánægðir með að þeirra lögreglumannsstaða var lögð niður. Þeir bentu á að Dalasýsla er heil sýsla og býsna víðfeðm og að umferð í gegnum Dalasýslu hefur aukist með breyttum vegasamgöngum, með veginum yfir Arnkötludal og Gautsdal. Umferðin frá Ísafirði og norðurhluta Vestfjarða hefur farið í gegnum Dalasýslu og þar með aukið álag á þetta svæði. Það er þó nokkur spölur frá Búðardal í Borgarnes og þó að menn séu allir af vilja gerðir sem þar eru, og það veit ég að þeir eru, þá getur það verið býsna umhendis að sinna þjónustunni um svo langan veg. Þess vegna er það svo mikilvægt fyrir okkur að þessi mál séu skoðuð strax í upphafi þegar menn eru með áform um þessar stóru sameiningar. Atvinnuveganefnd Alþingis var á dögunum í heimsókn austur í Vík í Mýrdal. Þar hafa menn til dæmis mjög miklar áhyggjur af löggæslumálum og benda á að það sveitarfélag sé án starfandi lögreglumanns. Þá löggæslu sem þeir búa við þurfa þeir að sækja um lengri veg og ekki bara það heldur er staðan í Mýrdalshreppi mjög sérstök vegna nálægðarinnar við Kötlu, ótta manna við Kötlugos. Fólk spyr sjálft sig: Hvað er til ráða ef illa fer? Hvernig eigum við að bregðast við? Löggæslan skiptir miklu máli í almannavarnahlutverkinu og við verðum að horfa á þessi mál út frá sjónarhóli íbúanna sjálfra. Það eru þeir sem eiga að búa við þetta og verða að hafa fullvissu um að breytt fyrirkomulag geri öryggismál hjá þeim ekki lakari. Við verðum líka að ræða þessi mál í samhengi við annað frumvarp, sem er á dagskrá hér á eftir, og það er sameining sýslumannsembættanna. Í greinargerð sem fylgir því frumvarpi kemur fram að 13 sýslumenn fari með lögreglustjórn í landinu, og ég hef áður nefnt að lögreglustjórnin í landinu hefur verið að þróast í þá átt að hún nær yfir stærri svæði, umfangsmeiri svæði, að hluta til eru það sýslumenn sem fara með lögreglustjórnina en að hluta til eru það lögreglustjórar. Sú breyting sem við erum að tala um mun hafa ýmislegt í för með sér í því sambandi. Þarna verður býsna mikil röskun og breyting sem ég tel að við þurfum að horfa til. Annað sem ég vil nefna í þessu sambandi og skiptir miklu máli er það að þegar verið er að ræða um að stækka lögregluembættin, eins og hér er verið að boða, þá hefur oft fylgt að ein meginröksemdin sé sú að með því að stækka lögregluembættin verði þau faglega betri og verði betur í færum til að takast á hendur margs konar þjónustu sem íbúarnir og borgararnir kalla eftir vegna breyttra aðstæðna. Við þekkjum það að glæpir og slíkir hlutir hafa orðið alvarlegri, ofbeldisverkin alvarlegri, glæpastarfsemin margslungnari, og það kunni að kalla á stærri lögreglumannaembætti að þurfa að takast á við þetta. Þá vaknar óhjákvæmilega þessi spurning: Ef við erum að fara að tala um að stækka þessi lögregluumdæmi, eins og hér er verið að boða og frumvarpið gerir ráð fyrir, hljótum við að spyrja okkur, og það er spurning sem ég vil gjarnan að hæstv. ráðherra velti að minnsta kosti fyrir sér: Sjáum við þá í hendi okkar einhverja möguleika á því að einhver sú lögreglustarfsemi sem nú er veitt frá ríkislögreglustjóra eða lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu fari þá fram frá héruðunum sjálfum? Ég vil í því sambandi nefna, það er nefnt í greinargerð með frumvarpinu hygg ég, að hugmyndir voru um að færa verkefni frá ríkislögreglustjóra og út á land en horfið hafi verið frá því af ástæðum sem mig rekur ekki lengur minni til hverjar voru. Þetta hljómar dálítið ankannalega í mínum huga, án þess að ég hafi efnislegar skýringar á reiðum höndum. Á sama tíma og við erum að tala um að bæta hina faglegu stöðu með því að stækka lögregluembættin segjum við að við getum ekki séð að hægt sé að færa verkefnin frá ríkislögreglustjóraembættinu eða lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu, eða frá öðrum stofnunum sem sinna þessum verkefnum, til hinna stóru lögregluembætta í landinu. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki sé ástæða til að skoða þetta frekar. Að lokum, virðulegi forseti, vil ég aðeins nefna að í greinargerð og umfjöllun fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins er frumvarpið dálítið gagnrýnt, kannski að nokkru leyti undir rós. Talað er um að ekki hafi farið fram greining á fyrirkomulagi nýrra lögregluumdæma, ekki liggi fyrir neinar rekstraráætlanir, ekki mat á mögulegum biðlaunarétti og sagt að það kynni að hafa verið heppilegra að eitthvað af þessu tagi hefði verið framkvæmt áður en lagafrumvarpið færi í gegn. Nú sé ég að meginþunginn í röksemdafærslunni fyrir þessari stækkun lögregluembætta er ekki endilega rekstrarlegur sparnaður heldur kannski frekar það sem ég hef verið að tönnlast á um hina faglegu styrkingu þessara embætta. Gott og vel. Þess vegna kann það að vera að af þeim ástæðum hafi ekki verið talin ástæða til að fara í þessa greiningu sem fjárlagaskrifstofan er að gagnrýna að ekki hafi verið framkvæmd. En ég vil hins vegar spyrja hæstv. ráðherra um hans viðhorf, hvernig hann bregst við þessari gagnrýni. Er það þá hugmyndin að þessi greiningarvinna fari fram á undirbúningstímabilinu sem menn hafa á árunum 2013 og 2014? Eða hvað er í raun og veru að baki? Virðulegi forseti. Tíminn flýgur frá mér. Ég vil í 1. umr. málsins fyrst og fremst árétta að ég hef innbyggða tortryggni í mínum kolli þegar kemur að hugmyndum um sameiningar stofnana af þessu tagi og alveg sérstaklega stofnana sem starfa á landsbyggðinni. Þar er reynslan einfaldlega svo ólygin að ég get ekki horft fram hjá því. Þess vegna nálgast ég þetta mál af mikilli varúð eins og mér finnst raunar hæstv. ráðherra gera með því að hafa lagt það fram á sínum tíma með því fororði að það ætti að vinna það á góðum tíma og sömuleiðis með þeim ásetningi, sem kemur fram í gildistökuákvæðinu um það, að gildistakan verði í ársbyrjun 2015. Allt er það gott og blessað. En ég tel hins vegar að stóra málið sé þá þetta: Erum við sannfærð um að þessi breyting muni leiða til þess að löggæslan að lágmarki versni ekki? Og er það þá ekki sannfæring þeirra sem bera þetta mál fram að hún muni fremur batna og löggæslan á landsbyggðinni geti þá náð til þátta sem hún hefur ekki náð til áður? Þetta eru grundvallarspurningarnar sem þarf að svara en ekki tönnlast á einhverjum kreddum um að gott sé að sameina stofnanir. Ég hef mínar efasemdir um það. Aðalatriðið er það hvort þetta nái því markmiði að bæta löggæsluna í landinu.

Frú forseti. Ég get tekið undir mjög margt sem fram kom í ræðu hv. þingmanns og einnig nálgun hæstv. ráðherra. Hann nálgaðist málið af mikilli varfærni og hafði skoðað það mjög vel, bæði markmiðin og afleiðingarnar af því að fækka embættunum og eins leiðir til að ná fram öðrum skýrum markmiðum sem mikil þörf er á. Við hv. þingmaður vorum saman í ferð um daginn með hv. atvinnuveganefnd þar sem mikið var rætt um löggæslumál í Mýrdalnum og er það mjög gott dæmi. Ég get tekið dæmi annars staðar að af landinu þar sem dreifbýli er mikið og langt á milli þéttbýliskjarna en mikil og viðvarandi hætta á náttúruhamförum. Það sýndi sig í smærri mynd í hittiðfyrra að það er langt í lögregluna, í flóðum þegar brúin yfir Múlakvísl fór. Eins er viðvarandi ótti meðal fólks vegna áhrifa af Kötlugosi. Þess vegna skiptir miklu máli, ef það verður niðurstaða þingsins að fara þá leið sem hér er lögð til, að því fylgi fagleg styrking lögreglunnar og bætt löggæsla, það sé forsenda breytinganna, og einnig að tekin verði ákvörðun um að lögreglumenn séu staðsettir á fleiri stöðum en í dag. Vík í Mýrdal er mjög afgerandi dæmi um stað þar sem langt er í báðar áttir í næstu lögreglumenn, á Hvolsvelli og Klaustri. Á þessu víðfeðma og mikla svæði, þar sem fólk býr við margs konar náttúruvá, er lögreglumannslaust. Skapar það óöryggi meðal íbúanna og grefur undan öryggistilfinningunni. Því þarf að mæta. Þess vegna vildi ég segja við hv. þingmann, af því að ég held að við séum nokkuð sammála í öllum aðalatriðum, að ef sýnt er fram á að styrking á grunnþjónustunni, grunnstarfsemi lögreglunnar, 

Virðulegi forseti. Vangaveltur hv. 1. þm. Suðurk. eru mjög í anda þess sem ég velti fyrir mér í ræðu minni. Ég hef, eins og áður hefur komið fram, haft mínar efasemdir um hugmyndir um sameiningu bæði lögregluembætta og sýslumannsembætta. Ef ég svara því almennt finnst mér hins vegar að þetta frumvarp sé miklu nær því sem talist getur viðunandi en til dæmis þau stórkarlalegu áform sem uppi voru um að hafa eina lögreglustjórn yfir öllu landinu. Vandinn sem við glímum við þarna er að við þekkjum dæmi þar sem lögreglumenn eru einfaldlega ekki til staðar. Það er auðvitað ekki hægt að dreifa lögreglumönnum um allar þorpagrundir landsins en við verðum að skipuleggja þetta með þeim hætti að svæði sem eru fjær höfuðstjórn löggæslunnar í viðkomandi umdæmi njóti löggæslu. Ég nefndi dæmi um Dalina. Hv. þingmaður nefndi, eins og ég áður, dæmið úr Mýrdalnum og er þar um heilmikið mál að ræða. Ég ætla ekki að áfellast þá sem stjórna þessum löggæsluumdæmum. Þeir eru í þeim vanda að að þeim er kreppt fjárhagslega og þeir eru að reyna að bregðast við. Ég veit að þeir eru allir af vilja gerðir til að sinna þessum málum eins vel og mögulegt er í þágu íbúanna. Það þarf auðvitað að liggja fyrir með hvaða hætti þessari þjónustu verður sinnt, ég tek undir það með hv. þingmanni. Það vekur hins vegar hjá mér tortryggni að sporin hræða frá gamalli tíð. Við höfum oft fengið yfirlýsingar um að ekkert muni breytast í þjónustunni nema hún muni mögulega batna. Síðan hefur annað komið á daginn. Ég tel því að nefndin verði að fara alveg sérstaklega ofan í þessa hluti og sýna fram á það með miklum rökum að löggæslan versni ekki þar sem hún er í dag heldur styrkist í ljósi þess að 

Frú forseti. Það kom skýrt fram hjá hv. þingmanni sem ég kallaði eftir. Fari menn í nokkuð róttækar breytingar á fækkun lögregluumdæma með það að markmiði að spara í yfirstjórn, ná fram faglegum slagkrafti í embættin og öðrum háleitum, vel fram settum og sannfærandi markmiðum í frumvarpi hæstv. ráðherra, skiptir það sköpum að í sömu yfirferð í þinginu, þar sem farið verður í gegnum frumvörp um breytingar á lögreglulögum og fækkun embætta og svo aftur fækkun sýslumanna, að starfsemi og umfang grunnþjónustunnar í nokkrum af hinum smærri og viðkvæmari byggðakjörnum verði tryggt. En það má ekki gera lítið úr því að víða þar sem fámennt er og samfélög hafa dregist saman, eins og við ræddum um varðandi Mýrdalinn áðan, skipta þessir hlutir gríðarlegu máli. Við lásum í blöðunum í dag ályktun frá félagi lögreglumanna í Árnessýslu þar sem lögreglumönnum hefur fækkað á nokkrum missirum úr 26 í 20. Er það að margra mati komið niður fyrir þolmörk og öryggismörk. Það þarf að skoða, það er grunnþjónustan. Það varðar öryggistilfinningu íbúanna og það umfang sem lögreglan hefur til að sinna störfum sínum. Þeir segja þar að þeir séu komnir niður fyrir 15 þús. manna íbúasvæði, en þar eru 30 þús. manns um helgar og til lengri tíma í heilsárshúsum. Lögreglumenn segja að engin leið sé fyrir þrjá menn á vakt að sinna svo stóru svæði, svo miklum fjölda. Yfir það þurfum við að fara um leið þannig að grunnþjónustan um allt land, úti á landi ekki síður en á höfuðborgarsvæðinu, sé tryggð. Um leið og tekin verður ákvörðun um róttækar breytingar eins og þessa, með hvaða hætti sem það verður gert, verður að tryggja grunnþjónustu hringinn í kringum landið. Ég held að það sé mikill samhljómur þvert á flokka um 

Virðulegi forseti. Það liggur við að ég gæti sagt eftir þessa ræðu: Amen, og látið það duga, vegna þess að ég er alveg hjartanlega sammála hv. þingmanni. Um þetta snýst auðvitað málið. Ég hef litið þannig á að hugmyndin á bak við frumvarpið væri ekki sú að sameina stofnanir sameiningarinnar vegna. Ég tek eftir því að í frumvarpinu er ekki lögð áhersla á að sameiningin eigi að skila óskaplega mörgum milljónum í sparnað í ríkisrekstri. Við þekkjum það frá gamalli tíð að yfirleitt er sparnaðurinn fugl í skógi þegar menn fara af stað í slíka leiðangra. Það væri fróðlegt að kíkja á skýrslur sem hafa verið gerðar um sameiningu stofnana, það hefur gengið upp og ofan að ná þeim markmiðum öllum. Einskiptiskostnaðurinn er mikill og síðan er hinn varanlegi sparnaður yfirleitt dálítið óljós enda hafa menn frekar gengið á lagið og reynt að nýta sparnaðinn til eflingar sinna embætta. Það sem hér er hins vegar að baki er sú hugsun að hægt sé að gera betur, gera löggæsluna betri með þessum sameiningum. Ég hef áður sagt að ég hef verið fullur tortryggni gagnvart slíkum hugmyndum. Ég held hins vegar að málið sé orðið betur þróað en áður. Það sem er stóra málið og hv. þingmaður er í raun að segja er að áður en málið verður að lögum þurfum við að negla betur niður en við sjáum gert í frumvarpinu hvernig þessum málum verður sinnt úti í landsins dreifðu byggðum. Ég held að einfaldar yfirlýsingar í nefndaráliti dugi ekki, það þarf örugglega að styrkja lagagrunninn sjálfan þannig að löggjafinn bindi hendur framkvæmdarvaldsins í þeim efnum og tryggt sé að grunnþjónusta löggæslunnar sé til staðar úti um landið. Það er það sem við þurfum. Menn vísa kannski í framtíðinni í nefndarálitin og segja: Það var nú alltaf ætlun löggjafans að þarna yrði góð löggæsla og síðan hefur það ekki ræst. Það eru bara billeg orð sem vigta ekkert inn í framtíðina. Stóra málið er að við göngum þannig frá þessari lagasetningu 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir flutning þessa máls. Hér er um að ræða frumvarp sem byggir á eldri frumvörpum sem komið hafa nokkrum sinnum til þingsins. Ég tek undir með hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni sem talaði áðan um að málið hefði batnað að mörgu leyti frá því að það kom fram fyrst og ber að þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir það. Það er greinilegt að við endurskoðun frumvarpsins í meðförum ráðuneytisins hefur verið tekið tillit til athugasemda sem hafa komið fram hér á þingi við fyrri frumvörp og athugasemda frá aðilum eins og lögreglumönnum og einstökum embættum. Ég er sammála því sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson sagði áðan, þetta frumvarp sem nú er á borðinu er að þokast í rétta átt og er augljóslega mun betri samkomulagsgrundvöllur og er af þeirri ástæðu líklegra til þess að ná fram að ganga en þau frumvörp sem áður hafa birst. Þetta er að færast í rétta átt. Varðandi efnisinnihald frumvarpsins get ég sagt fyrir mig að lengi má auðvitað deila um hversu mörg lögregluumdæmin eiga að vera nákvæmlega. Mér finnst betra að sjá hér átta umdæmi en sex eins og í fyrri útgáfum, en auðvitað má hafa mismunandi skoðanir á því. Það er ekki til nein gullin tala til í því, það þarf að fara einhvern meðalveg. Ég get verið sammála hæstv. ráðherra um að umdæmin í dag séu of mörg en ég held engu að síður að nauðsynlegt sé að hafa allnokkur umdæmi, bara svo tekið sé mið af landfræðilegum aðstæðum í landinu. Þetta frumvarp fer að minnsta kosti miklu nær því en þær tillögur sem fyrst voru á borðinu í hæstv. ráðuneyti. Þetta er því allt saman að þokast í rétta átt. Það er eitt atriði sem ég rek augun í sem ég vil sérstaklega nefna. Ég hef gert athugasemdir við það áður og mér finnst að hv. nefnd þurfi að skoða þetta þegar málið kemur þar til meðferðar: Hvort eiga umdæmamörk að liggja í lagatexta eða í reglugerð? Ég geri mér grein fyrir því að það er þægilegra og sveigjanlegra að hafa umdæmamörkin í reglugerð, það kostar minni breytingu að breyta umdæmamörkum. Engu að síður held ég að það sé vilji margra í þinginu að fá til umfjöllunar tillögur um breytingar á umdæmamörkum. Í sumum tilvikum, eins og við þekkjum af fyrri breytingum á þessu sviði, geta umdæmamörkin verið afar viðkvæmt mál á ákveðnum landsvæðum. Það kann að vera betra, jafnvel betra fyrir þann sem gegnir embætti innanríkisráðherra á hverjum tíma, að láta þingið taka þá ábyrgð að kveða á um það. Fyrir utan að umdæmamörkum ætti ekki að þurfa að breyta voðalega oft, það er ekki eins og menn þurfi að endurskoða umdæmamörk árlega eða eitthvað svoleiðis. Ég leyfi mér að gera athugasemdir við þetta. Þetta er ekki stórt atriði í heildarsamhenginu en ég vildi nefna það við 1. umr. svo að hv. nefnd gæti tekið þessi sjónarmið til skoðunar í málsmeðferð sinni. Að lokum, hæstv. forseti, vil ég árétta það sem hefur gægst fram í umræðum í dag, þ.e. að lögreglan í landinu hefur sætt skerðingu. Við getum deilt um hversu mikil skerðingin er í samanburði við hina og þessa aðra í hinu opinbera kerfi en ég held að rétt sé að nota tækifærið til að árétta það sjónarmið, sem ég gerði raunar einnig við umræðu um fjárlög fyrir fáeinum dögum, að þarna þurfum við að bæta úr. Fjárlagafrumvarpið eins og það lítur út núna kemur ekki nægilega til móts við þá fjárþörf sem augljóslega er fyrir hendi hjá stærstu lögregluembættunum og raunar víðar eins og menn þekkja af skrifum lögreglumanna og embættismanna í blöð og athugasemdum sem ég veit að þingmönnum hafa borist, bæði þingmönnum einstakra kjördæma og þingmönnum almennt. Þetta ákall hefur heyrst á hverju ári núna. Við horfum upp á fækkun lögreglumanna og aukið álag á þá sem eftir eru. Lögreglan er í vanda þegar mannskap fækkar, færri bílum er haldið úti og fleira þess háttar. Þó að það varði ekki efni þessa máls sem slíks vildi ég leyfa mér, hæstv. forseti, að nefna þetta hérna þannig að því sjónarmiði sé haldið á lofti eins oft og kostur er.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir einstaklega góða og málefnalega umræðu. Það voru nokkrar vangaveltur settar fram og stöku spurning. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson velti því fyrir sér hvar stæðu áform sem áður hefðu verið nefnd um flutning á verkefnum frá embætti ríkislögreglustjóra til landsbyggðar. Ég verð að játa að ég þekki ekki gerla þá umræðu sem fór einhvern tíma fram um þetta efni, en ég gerði grein fyrir afstöðu minni til embættis ríkislögreglustjóra í máli mínu áðan. Það er fremur þannig að á öðrum vettvangi hafi verkefni verið flutt og það á við um sýslumennina. Verkefni á þéttbýlissvæðinu hafa verið færð til sýslumannsembætta úti á landi og það hefur gefið afar góða raun og er nokkuð sem við eigum hiklaust að halda áfram að gera. Varðandi stóru málin sem hér hafa verið rædd vil ég taka undir þau sjónarmið sem komu fram hjá þeim sem hafa tjáð sig í dag. Ég held að við höfum ef til vill fundið hinn gullna veg með þessum fjölda þótt auðvitað sé engin leið endanlega og til eilífðar rétt. Það er vert að velta því fyrir sér sem kom fram hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni hvort landamæri eigi að vera í lögum eða í reglugerðum, hvort það eigi að vera meiri sveigjanleiki innan stjórnsýslunnar. Það er vert að velta því fyrir sér. Hér er gert ráð fyrir að þetta sé í lögum en landamærin séu síðan hugsanlega hreyfanleg og breytanleg, það eigi líka við um sýslumannsembættin. Þetta yrði unnið í nánu samstarfi við sveitarfélögin í landinu og tæki mið af aðstæðum eins og þær hafa þróast í seinni tíð. Það er hárrétt sem fram kom í umræðunni, að ástæða er fyrir landsbyggðina að óttast kerfisbreytingar sem fela í sér að þungamiðjum innan stjórnsýslu fækki á landsbyggðinni, vegna þess að þá er raunveruleg hætta fyrir hendi að jaðarsvæðin verði út undan. Þetta er raunveruleg hætta sem við verðum að hafa opin augu gagnvart. Þá þurfum við líka að horfa til þess sem menn lögðu líka áherslu á í ræðum sínum, að rugla ekki saman stjórnsýslunni og miðstöðvum hennar annars vegar og starfseminni og þjónustunni við fólkið hins vegar. Það er þó alveg rétt að ástæða er til að hafa áhyggjur af því þegar klippt er á þann naflastreng og er eitthvað sem við eigum að vera mjög á tánum gagnvart. Varðandi spurninguna um hvort rétt sé að seinka gildistökunni í ljósi þess að þetta hefur verið lengi á döfinni, þá held ég ekki. Og þá held ég að mér sé óhætt að segja að ég tali fyrir hönd stjórnenda innan löggæslunnar og kannski ekki síður - ég ætla nú ekki að taka djúpt í árinni þar, alls ekki - innan sýslumannaumhverfisins. Þar hafa menn jafnvel talað um að það gæti verið hyggilegt að flýta gildistökunni. Ég er ekki á því máli sjálfur. Ég held að svona kerfisbreytingar eigi að taka langan tíma. Við ræddum um það í sambandi við Farsýsluna hér áðan og Vegagerðina. Þar hef ég verið að reyna að flýta málum og gefa í í ljósi þess að hugmyndir um þær breytingar hafa verið á döfinni mjög lengi og haldnir hafa verið endalausir fundir með starfsmönnum og við höfum núna fengið áminningu um að fá að minnsta kosti niðurstöðu í málin. Það held ég að eigi við um þetta mál líka, það sé æskilegt að fá niðurstöðu í það eins fljótt og nokkur kostur er. Þess vegna legg ég til að málið fari núna hið bráðasta inn til viðeigandi nefndar og fái þar góða umfjöllun. Sú nefnd tekur sér að sjálfsögðu þann tíma sem hún þarf og kallar til sögunnar fulltrúa löggæslunnar og væntanlega sveitarfélaga og aðra aðila sem eru háðir þjónustu lögreglunnar. Um þetta má hafa mörg orð enda mjög mikilvægt verkefni. Það er mjög örlagaríkt að okkur takist vel upp í skipulagi á löggæslunni á landinu og á það við um lögregluembættin ekki síður en sýslumannsembættin.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um skráð trúfélög, nr. 108/1999, með síðari breytingum. Markmið frumvarpsins er annars vegar að jafna stöðu lífsskoðunarfélaga á við skráð trúfélög og hins vegar að breyta fyrirkomulagi um skráningu barna í trúfélög og lífsskoðunarfélög. Á undanförnum árum og áratugum hafa verið gerðar athugasemdir við að lífsskoðunarfélög njóti ekki jafnræðis á við skráð trúfélög. Það hefur meðal annars komið fram í athugasemdum við drög að skýrslu um stöðu mannréttindamála á Íslandi og í erindum lífsskoðunarfélaga til ráðuneytisins. Þá hefur mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna jafnframt óskað eftir upplýsingum um stöðu lífsskoðunarfélaga samanborið við stöðu skráðra trúfélaga í tengslum við framkvæmd Íslands á samningi Sameinuðu þjóðanna um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi. Í erindum til ráðuneytisins hefur meðal annars verið á það bent að ójafnræði sé í því fólgið að félögum sem aðhyllast tiltekin trúarbrögð sé heimiluð formleg skráning á grundvelli núgildandi laga um skráð trúfélög með þeim réttindum og skyldum sem því fylgir, en að sama eigi ekki við um lífsskoðunarfélög sem ekki eru trúarlegs eðlis en miða starfsemi sína við siðferðisgildi og mannrækt. Þá hefur jafnframt verið vakin athygli á því ójafnræði sem er milli einstaklinga eftir því hvort þeir aðhyllast trúarbrögð skráðra trúfélaga eða leggja rækt við samtök sem kenna sig við veraldlegar lífsskoðanir. Skráð trúfélög geta til að mynda framkvæmt athafnir á borð við hjónavígslur, en sambærilegar athafnir lífsskoðunarfélaga hafa ekkert lagalegt gildi í dag. Þá greiðir ríkissjóður sóknargjöld úr ríkissjóði með hverjum einstaklingi sem er 16 ára og eldri sem skráður er í þjóðkirkjuna eða trúfélag. Lífsskoðunarfélög sitja því ekki við sama borð og skráð trúfélög. Það fyrirkomulag í núgildandi lögum um skráð trúfélög að barn skuli frá fæðingu talið heyra til sama skráða trúfélagi og móðir þess hefur einnig sætt gagnrýni. Jafnréttisstofa komst að þeirri niðurstöðu í lok ársins 2008 að annmarkar væru á umræddu ákvæði laganna um skráð trúfélög sem kveður á um að barn skuli frá fæðingu talið heyra til sama skráða trúfélagi og móðir þess og tók fram að það væri tæpast í samræmi við jafnréttislögin og bann þeirra við mismunun á grundvelli kyns að móðerni ráði því alfarið til hvaða trúfélagi barn heyrir frá fæðingu. Ég mun nú gera nánari grein fyrir helstu breytingum á lögunum. Í 3. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á 2. gr. laganna. Lagt er til að heimilt verði að skrá lífsskoðunarfélög líkt og heimilt er að skrá trúfélög utan þjóðkirkjunnar samkvæmt núgildandi lögum. Við skráningu öðlast lífsskoðunarfélög þau réttindi og skyldur sem skráð trúfélög njóta samkvæmt lögum. Í 4. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á 3. gr. laganna. Lagt er til að skilyrði fyrir skráningu lífsskoðunarfélags verði þau að um sé að ræða félag sem byggist á siðferði og lífsskoðunum óháð trúarsetningum og tengja má við þekkt hugmyndakerfi heimspeki og siðfræði. Þá sé það jafnframt skilyrði fyrir skráningu að um sé að ræða lífsskoðunarfélög sem miði starfsemi sína við siðferðisgildi og mannrækt og eigi sér sögulegar eða menningarlegar rætur og fjalli um siðfræði og þekkingu á fræðum með ákveðnum og skilgreindum hætti. Enn fremur er lagt til að skilyrði skráningar fyrir bæði trúfélög og lífsskoðunarfélög verði þau að félag hafi náð fótfestu, starfsemi þess sé virk og stöðug, tilgangur þess stríði ekki gegn lögum, góðu siðferði eða allsherjarreglu og að í félaginu sé kjarni félagsmanna sem taki þátt í starfsemi þess og styðji lífsgildi félagsins í samræmi við þær kenningar sem félagið sé stofnað um. Þá sé það skilyrði að félagið sjái um tilteknar athafnir, svo sem útfarir, giftingar, skírnir eða nafngjafir og fermingar, eða aðrar hliðstæðar athafnir. Ekki er gert ráð fyrir því að félög annist allar þær athafnir sem nefndar eru hér að framan, kjósi félag til dæmis einungis að sjá um tilteknar athafnir svo sem giftingar eða nafngjafir. Félög öðlast þó með skráningu þau réttindi sem lög ákveða til að framkvæma tilteknar athafnir. Þá er lagt til að ráðherra verði heimilt að ákveða með reglugerð tiltekinn lágmarksfjölda félagsmanna til þess að heimilt sé að skrá trúfélög eða lífsskoðunarfélög samkvæmt lögunum. Í 5. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á 4. gr. laganna þar sem meðal annars er lagt til að ráðherra leiti álits sömu nefndar og þegar um er að ræða skráningu á trúfélögunum og lífsskoðunarfélögum eins og gert er samkvæmt núgildandi lögum, en að nefndin verði styrkt með því að bæta við fjórða nefndarmanni. Skal sá nefndarmaður vera tilnefndur af sagnfræði- og heimspekideild Háskóla Íslands. Er það lagt til með hliðsjón af eðli lífsskoðunafélaga, en í nefndinni eru einnig fulltrúar frá félags- og mannvísindadeild Háskóla Íslands og guðfræði- og trúarbragðafræðideild Háskóla Íslands. Þá er lagt til að formaður nefndarinnar skuli vera skipaður samkvæmt tilnefningu lagadeildar hér á landi á háskólastigi, en samkvæmt núgildandi lögum skal formaður nefndarinnar vera tilnefndur af lagadeild Háskóla Íslands. Skal atkvæði formanns nefndarinnar hafa tvöfalt vægi ef atkvæði nefndarmanna falla jafnt. Í 8. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á 7. gr. laganna. Lagt er til að forstöðumönnum skráðra trúfélaga og lífsskoðunarfélaga verði heimilt að tilnefna einstaklinga innan þess félags sem þeir veita forstöðu til að annast þau embættisverk sem forstöðumanni skráðs trúfélags eða lífsskoðunarfélags eru falin samkvæmt lögum. Um hæfi umræddra einstaklinga gilda sömu hæfisskilyrði og reglur og um forstöðumenn. Lagt er til að ráðuneytið geti samkvæmt umsókn forstöðumanns veitt tilnefndum einstaklingum löggildingu til þess að gegna verkum forstöðumanns, en eigi lengur en til þriggja ára í senn. Með breytingum á lögum um sóknargjöld og fleira öðlast skráð lífsskoðunarfélög rétt á ákveðinni hlutdeild í tekjuskatti álögðum samkvæmt ákvæðum laga um tekjuskatt. Með breytingum á hjúskaparlögum fá forstöðumenn skráðra lífsskoðunarfélaga heimild til þess að framkvæma hjónavígslur og leita um sættir hjóna samkvæmt hjúskaparlögum. Jafnframt er lagt til að einstaklingum sem starfa í umboði forstöðumanna skráðra trúfélaga og lífsskoðunarfélaga og fengið hafa löggildingu ráðuneytisins og uppfylla skilyrði 7. gr. laga um skráð trúfélög og lífsskoðunarfélög verði einnig heimilt að annast hjónavígslur og leita um sættir hjóna. Þá eru einnig lagðar til breytingar á lögum um mannanöfn, lögum um þjóðskrá og almannaskráningu, lögum um fullnustu refsinga, lögum um tekjustofna sveitarfélaga og lögum um meðferð einkamála. Virðulegi forseti. Ég hef hér gert grein fyrir helstu atriðum frumvarpsins. Ég tel að verði frumvarpið að lögum sé stigið veigamikið skref. Hér á landi býr fjöldi fólks sem ekki aðhyllist sérstök trúarbrögð. Hluti þess fólks hefur valið sér veraldlegan vettvang fyrir mannrækt, siðferðisþroska og tilvistarspurningar. Einstaklingar og samtök hafa í áratugi bent á ójafnræði milli þeirra sem í slíka mannrækt leita og hinna sem nota trúarbrögð í sambærilegum tilgangi. Það er von mín að frumvarpið nái fram að ganga á Alþingi og að með því verði staða þessara hópa jöfnuð. Legg ég til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um framkvæmdarvald og stjórnsýslu ríkisins í héraði. Frumvarpið var lagt fram á 140. löggjafarþingi en náði þar ekki fram að ganga og er nú lagt fram að nýju á 141. löggjafarþingi. Eins og ég gat um áðan þegar ég mælti fyrir frumvarpi um breytingu á lögregluembættum hafði ég þau orð uppi þegar ég talaði fyrir frumvarpinu á síðasta þingi að ekki væri ætlunin að þrýsta á að frumvarpið næði fram að ganga á því þingi, en hins vegar væri mjög mikilvægt að þingið fengi málið til umfjöllunar, nefndin gæti lagst yfir málið og gæfist gott ráðrúm til þess. Nú er markmiðið að reyna að fá málið samþykkt á yfirstandandi þingi. Það þýðir þó ekki að frumvarpið eða þær lagabreytingar sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu nái strax fram að ganga, heldur á það sama við um sýslumannsembættin og lögregluumdæmin að frumvarpið kæmi ekki til framkvæmda fyrr en í ársbyrjun 2015. Hins vegar er að finna í frumvarpinu ákvæði þess efnis að hægt er að flýta tilteknum breytingum innan þessa lagaramma ef aðstæður bjóða upp á slíkt. Hæstv. forseti. Ég legg áherslu á að í fyrsta lagi er frumvarpið í öllum helstu dráttum hið sama og talað var fyrir í vor. Ég hafði ítarlega ræðu um það þá og sé ekki ástæðu til að endurtaka hana nú. Í öðru lagi vil ég leggja áherslu á að málið er unnið í ágætri samvinnu við sýslumenn í landinu og samtök þeirra. Það er ekki þar með sagt að allir sýslumenn á Íslandi séu sammála því sem hér er að finna, síður en svo. Hins vegar er það almenn afstaða félags þeirra að vinnubrögðin séu til sóma og almennt er félagið sátt við þær breytingar sem verið er að gera hér. Ég ætla ekki að endurtaka þá ræðu sem ég flutti þegar ég talaði fyrir frumvarpinu síðastliðið vor en legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á ákvæðum almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, er varða mútubrot. Frumvarpið er samið í refsiréttarnefnd vegna fyrirhugaðrar fullgildingar á viðbótarbókun við samning Evrópuráðsins á sviði refsiréttar um spillingu frá 15. maí 2003. Við gerð frumvarpsins komu einnig til skoðunar tilmæli samtaka ríkja gegn spillingu, GRECO sem svo er nefnt, sem fram komu í skýrslu um framkvæmd Íslands á spillingarsamningi Evrópuráðsins, sem og tilmæli vinnuhóps Efnahagssamvinnu- og þróunarstofnunarinnar, OECD, um mútur í alþjóðlegum viðskiptum sem fram komu í skýrslu um framkvæmd Íslands á samningi um baráttu gegn mútugreiðslum til erlendra opinberra starfsmanna í alþjóðlegum viðskiptum. Ísland fullgilti spillingarsamning Evrópuráðsins í febrúar 2004 og öðlaðist hann gildi hvað Ísland varðar í júní sama ár. Viðbótarbókun við samninginn sem var undirrituð af Íslandi 15. maí 2003, og sem nú stendur til að fullgilda, leggur þá skyldu á aðildarríkin að tryggja að gerðarmenn og kviðdómendur, jafnt innlendir sem erlendir, falli undir ákvæði refsilaga að því er varðar mútubrot opinberra starfsmanna, þ.e. jafnt ákvæði sem varða mútugreiðslur og mútuþægni. Samtök ríkja gegn spillingu, GRECO, hafa að markmiði að gera ríki Evrópuráðsins betur í stakk búin til þess að berjast gegn spillingu. Samtökin fylgjast með framkvæmd aðildarríkja á spillingarsamningnum. Árið 2008 samþykkti GRECO tvær skýrslur um Ísland og var höfð hliðsjón af tilmælum ríkjahópsins við gerð frumvarpsins. Meðal þeirra tilmæla sem beint var til Íslands var að Ísland tryggði að ákvæði hegningarlaga um mútur og áhrifakaup næðu einnig til alþingismanna og fulltrúa erlendra fulltrúaþinga sem hefðu stjórnsýslu með höndum sem og til erlendra gerðarmanna og kviðdómenda að þyngja refsingar fyrir mútubrot í almennri atvinnustarfsemi og skoða hvort þyngja ætti refsingar fyrir mútugreiðslur til opinberra starfsmanna. Á vegum Efnahagssamvinnu- og þróunarstofnunarinnar OECD starfar vinnuhópur um mútur í alþjóðlegum viðskiptum sem fylgist með framkvæmd aðildarríkja á samningi um baráttu gegn mútugreiðslum til erlendra opinberra starfsmanna í alþjóðlegum viðskiptum sem Ísland fullgilti í ágúst 1998. Vinnuhópurinn samþykkti skýrslu um Ísland árið 2010. Meðal þeirra tilmæla sem til Íslands var beint var að tryggja að ákvæði almennra hegningarlaga um mútur tæki til mútugreiðslna til opinberra starfsmanna, starfa fyrir fyrirtæki sem eru í opinberri eigu eða stjórnað af hálfu hins opinbera, að þyngja refsingu fyrir brot vegna mútugreiðslna og að taka til skoðunar að heimila jafnframt beitingu annars konar viðurlaga fyrir lögaðila líkt og heimil eru fyrir einstaklinga, til að mynda sviptingu réttinda. Með frumvarpinu er því lagt til að sérstaklega verði tekið fram að alþingismenn og gerðarmenn í gerðardómi falli undir ákvæði laganna um mútugreiðslur og mútuþágu. Þá er lagt til að refsiábyrgð vegna mútugreiðslna og mútuþágu erlendra opinberra starfsmanna taki jafnframt til erlendra gerðarmanna, erlendra kviðdómenda og manna sem sæti eiga í erlendum fulltrúaþingum sem hafa stjórnsýslu með höndum. Lagt er til að refsihámark fyrir brot vegna mútugreiðslna verði hækkað í fjögur ár. Þá verði stjórnendur og starfsmenn fyrirtækja sem eru að hluta eða í heild í opinberri eigu felldir undir gildissvið ákvæðis laganna sem fjallar um mútubrot í almennri atvinnustarfsemi og lagt til að refsihámark fyrir brot gegn ákvæðinu hækki í þrjú ár. Þá er lagt til í samræmi við tilmæli vinnuhóps OECD að heimilt verði að svipta lögaðila starfsréttindum, svo sem greinir í 2. mgr. 68. gr. almennra hegningarlaga sem nú er bundið við einstaklinga. Í 18. tölulið 6. gr. almennra hegningarlaga er mælt fyrir um að fyrir háttsemi sem greinir í spillingarsamningnum skuli refsað eftir íslenskum hegningarlögum enda þótt brotið hafi verið framið utan íslenska ríkisins og án tillits til þess hver hefur verið að því valdur. Lagt er til að viðbótarbókuninni verði einnig bætt við upptalningu 6. gr. þar sem 1. mgr. 8. gr. hennar segir að samningsaðilar skuli í samskiptum sín á milli líta svo á að efnisákvæði bókunarinnar séu viðbótarákvæði við samninginn. Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir atriðum frumvarpsins og legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á áfengislögum, nr. 75/1998. Með frumvarpinu er stefnt að því að gera núgildandi bann við áfengisauglýsingum skýrara og skilvirkara. Frumvarpið var áður flutt á 139. og 140. löggjafarþingi, en var ekki afgreitt. Við vinnslu málsins í allsherjarnefnd á 139. löggjafarþingi lagði meiri hluti nefndarinnar til breytingar á frumvarpinu sem vörðuðu hugtakanotkun, refsiheimildir og undanþágur frá áfengisauglýsingabanni. Tekið var tillit til þessara breytingartillagna allsherjarnefndar í því frumvarpi sem lagt var fram á 140. löggjafarþingi. Á því þingi var frumvarpið afgreitt úr allsherjar- og menntamálanefnd og gerði meiri hluti nefndarinnar ekki athugasemdir við efnisatriði frumvarpsins. Þrátt fyrir það hlaut frumvarpið ekki afgreiðslu Alþingis. Því er frumvarpið enn á ný lagt fram og án breytinga frá síðustu framlagningu. Auglýsingar á áfengi og einstökum áfengistegundum eru bannaðar hér á landi sem kunnugt er og hefur þannig lengi verið. Í frumvarpi þessu er lögð sérstök áhersla á að koma í veg fyrir að farið sé í kringum bannið með því að auglýsa óáfenga vöru með ríkri tilvísun til hinnar áfengu vöru eins og reyndin hefur því miður verið. Þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu eru meðal annars þær að í stað þess að bannið gildi einungis um auglýsingar nái það jafnframt til annarra viðskiptaboða til markaðssetningar á áfengi og einstökum áfengistegundum. Verði frumvarpið að lögum verði gildissvið bannsins þar með orðið víðtækara en áður hefur verið. Þrátt fyrir að í gildi sé bann við auglýsingum á áfengi hér á landi hefur aukist að framleiðendur og dreifingaraðilar áfengra drykkja reyni að koma vöru sinni á framfæri í auglýsingum með því að nota líkar umbúðir og nöfn á óáfengum drykkjum, sem þeir svo auglýsa. Með þessu frumvarpi er stefnt að því að koma í veg fyrir að hægt sé að fara í kringum núgildandi bann líkt og verið hefur með því að kveða á um að framangreint bann nái einnig til vökva eða vöru sem er undir 2,25% af hreinum vínanda ef um er að ræða markaðssetningu í umbúðum sem geta skapað hættu á ruglingi milli áfengu vörunnar og hinnar óáfengu. Markmiðið með þessari breytingu er að girða fyrir að hægt sé að auglýsa óáfenga framleiðslu með svo sterkri skírskotun til hinnar áfengu framleiðslu að í raun verði ekki dregin önnur ályktun en sú að verið sé að auglýsa hina áfengu vöru. Að auki er lögð til ein veigamikil breyting til viðbótar sem er að eftirlit með banni gegn brotum við auglýsingum á áfengi samkvæmt 20. gr. laganna verði á hendi Neytendastofu en ekki hjá lögreglu líkt og nú tíðkast. Neytendastofa hefur nú þegar eftirlit með villandi og óréttmætum auglýsingum samkvæmt lögum nr. 57/2005, um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu, og hefur því yfir að ráða talsverðri sérþekkingu og reynslu á þessu sviði. Auglýsingaeftirlit er sérhæft og tæknilega erfitt að fást við það, en eftirlit með viðskiptaorðsendingum að því er varðar áfengi gæti vel farið með þeim verkefnum sem Neytendastofa annast nú þegar. Á Norðurlöndunum er eftirlit með banni við áfengisauglýsingum í stjórnsýslulegum farvegi þar sem ákveðnar eftirlitsstofnanir hafa eftirlitshlutverk í stað lögreglu. Er hér því lagt til að farin verði sambærileg leið. Þá hefur verið bætt við fleiri undanþágum við banni á auglýsingum á áfengi en það helgast meðal annars af þátttöku okkar á alþjóðlegum vettvangi og skyldum sem leiða af EES-samningnum. Áfengisauglýsingabanni er ætlað að vernda heilsu almennings fyrir skaðvænlegum afleiðingum áfengisneyslu. Sýnt hefur verið fram á að áfengi er meðal áhættuþátta sem valda sjúkdómum og er einn helsti áhættuþáttur meðal ungs fólks. Samkvæmt skýrslu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar er talið að áfengi hafi áhrif á allt að 60 skilgreinda sjúkdóma og heilbrigðisvandamál og þá getur misnotkun áfengis haft skaðleg áhrif á aðra en neytandann sjálfan. Helstu heilsufarsleg áhrif neyslu áfengis eru slys ýmiss konar, ofbeldi, sjálfsvíg, tauga- og geðsjúkdómar, hjarta- og æðasjúkdómar, lifrarsjúkdómar og krabbamein. Þrátt fyrir að í gildi sé bann við auglýsingum á áfengi hér á landi hefur aukist að framleiðendur og dreifingaraðilar áfengra drykkja reyna að koma vöru sinni á framfæri í auglýsingum með því að nota líkar umbúðir og nöfn á óáfengum drykkjum sem þeir svo auglýsa. Með frumvarpinu er stefnt að því að koma í veg fyrir að hægt sé að fara í kringum núgildandi bann líkt og verið hefur og að gera allt eftirlit með brotum á banninu skilvirkara. Virðulegi forseti. Ég hef nú reifað helstu atriði og sjónarmið frumvarpsins. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég vil nefna það að við fjölluðum mikið um frumvarpið í allsherjar- og menntamálanefnd í fyrra og fórum nokkuð ítarlega í gegnum það. Auðvitað voru skiptar skoðanir um það eins og er til þessara mála þó að það væri nokkuð breiður meiri hluti í nefndinni fyrir að afgreiða það út á sínum tíma og mikill vilji innan hennar og meðal tiltekins hóps þingmanna að ljúka málinu og koma því héðan út. Mörg stórmál voru hér uppi í þinginu og ekki tókst að klára það, það er því gott að málið er komið fram núna strax í lok september. Það er því nægur tími og öll sú vinna sem nefndin fór í gegnum fyrr á þessu ári nýtist að sjálfsögðu þannig að það ætti að vera hægt að afgreiða málið nokkuð fljótlega aftur úr nefndinni. Afstaða mín var meðal annars sú að mér finnst sniðgangan algjörlega óásættanleg í kringum bann við auglýsingum á áfengum drykkjum. Annaðhvort er þetta leyft eða bannað. Sú staða sem hefur verið uppi er algjörlega óásættanleg þar sem farið er mjög létt í kringum þetta og án þess að í rauninni hafi verið reynt að fela það að um sniðgöngu væri að ræða með því að setja örsmáu letri í horn á skjánum 2,25% eða hvað það er. Mín afstaða er sú að við ættum að taka umræðu um hvort ætti að leyfa þetta með skilyrðum eða að banna þetta með afdráttarlausari hætti eins og hérna er lagt til. Ég held að það sé gott að setja eftirlitið til Neytendastofu. Ég held að slíkt eftirlit verði skilvirkara og frumkvæðisdrifnara með því hvort verið sé að brjóta þetta bann. Þetta verði til að efla þá stofnun mjög verulega á mörgum sviðum og færa henni fleiri verkefni og umsvif til að sinna. Það eina sem var bent á sem við stöldruðum við, man ég fyrr á þessu ári, var að bannið mundi bitna meira á innlendum framleiðendum þar sem þeir erlendu gætu auglýst á fótboltaleikjunum og á erlendu hljóðvarps- og sjónvarpsrásunum sem við náum auðvitað ekki til. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hefði velt þeim fleti upp eða öðrum sem teldust kannski til baga. 

Hæstv. forseti. Ég hef íhugað þetta og við höfum gert það sem höfum komið að þessum málum. Ég heyri að hv. þingmaður hefur gert það sjálfur. Þarna er ákveðið misræmi, það er alveg rétt, í aðstöðu aðila. Við erum þarna að hallast á sveif með ríkjum, samtökum og heilbrigðisstofnunum sem eru að reyna að taka á þessum vanda. Ég held að framtíðin verði þessi, á nákvæmlega sama hátt og reykingar eru á útleið, verið er að úthýsa þeim víðast hvar, þrengja að möguleikum til að auglýsa tóbak og neyta tóbaks í almannarými, þá held ég að það verði líka veruleikinn að menn munu ekki aðeins hér á landi heldur einnig erlendis reyna að setja þessum markaði einhverjar skorður. Þá vil ég taka undir með hv. þingmanni að ég sé ekki ástæðu til að fresta málinu. Ef það er þannig að meiri hluti þingsins er frumvarpinu andvígur kemur það einfaldlega í ljós í atkvæðagreiðslu og þá verður að íhuga aðrar leiðir. Ef hins vegar meiri hlutinn er með þessu er þetta niðurstaðan. Niðurstaðan er náttúrlega sú núna, eins og kom fram í máli hv. þingmanns, að áfengisauglýsingar eru bannaðar á Íslandi. Það er einfaldlega farið fram hjá lögunum, þau eru sniðgengin eins og hv. þingmaður orðaði það. Það er með öllu óásættanlegt.

Virðulegi forseti. Ég vil í sjálfu sér taka nákvæmlega undir þetta með ráðherra. Ég held að umræða næstu missira muni snúast miklu meira um það með hvaða skynsamlegum leiðum hægt er að draga úr bæði aðgengi og öðru því sem stuðlar að aukinni neyslu, þó að hægt sé að staðhæfa að það sé nokkuð útbreidd skoðun í hinum vestrænu samfélögum að áfengi sé leyft. En umgangast þarf það af skynsemi en ekki léttúð eins og hefur verið gert á síðustu áratugum, og það er að þróast aftur núna í hina áttina, að kenna ungu fólki og öðrum að umgangast það af varfærni og ganga ekki of langt í auknu aðgengi og því að auglýsa það úti um allt. Verið er að rjúfa magasínþætti, á fréttatímum og þegar börn og unglingar eru að horfa á þætti. Það er auglýst alveg miskunnarlaust og purkunarlaust á viðkvæmasta tíma. Ég held að það sé alveg rétt að nánast er búið að útrýma reykingum úr opinberu lífi víða um veröld. Verður fróðlegt að fylgjast með því. Ég vil segja að lokum og taka undir það með ráðherranum burt séð frá því hver eru viðhorf einstakra manna til málsins, af því þetta er mál sem fer eðlilega þvert á flokka í sjálfu sér eða getur auðveldlega gert það, tengist því ekki, tengist allt öðrum skoðunum og annarri lífsafstöðu en einhverjum hefðbundnum misúreltum hægri/vinstri ás, að búið er að afgreiða þetta mál úr nefndinni áður. Það er búið að fjalla mjög ítarlega um þetta. Málið hefur breyst og þroskast og batnað að sjálfsögðu. Það er mjög mikilvægt að láta reyna á það í atkvæðagreiðslu hér því að ekkert er að óttast. Ef málið hefur ekki meiri hluta, þá bara fellur það, og þá er hægt að fara að leita annarra leiða. Það skiptir líka miklu máli. Það er vont að hafa það óklárað. Þess vegna vildi ég nota þetta tækifæri til að skora á þingið þegar þetta kemur út úr nefndinni að ganga til atkvæða um málið.

Hæstv. forseti. Ég kem nú einvörðungu upp til að taka undir með hv. þingmanni. Við þurfum að fá niðurstöðu sem fyrst. Við erum búin að ræða málið í rauninni í rúman áratug. Við höfum aldrei fengið niðurstöðu í málið. Ég vona að það eigi við um þetta mál eins og ég áður gat um varðandi lífsskoðunarfélögin að það frumvarp komi sem fyrst til afgreiðslu í þinginu þannig að ákvörðun þingsins og afstaða þingmanna komi í ljós.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um skaðsemisábyrgð, nr. 25/1991. Frumvarp þetta er samið í tilefni af því að Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, tók til nánari skoðunar samræmi laga nr. 25/1991, um skaðsemisábyrgð, við tilskipun 85/374/EBE, um sama efni. Ástæða könnunarinnar var að með dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 79/2010 var felld hlutlæg skaðsemisábyrgð á tjóni bæði á framleiðanda og dreifingaraðila, skv. 2. mgr. 4. gr. og 10. gr. laga um skaðsemisábyrgð. Telur ESA það stríða gegn ákvæðum tilskipunarinnar, en Evrópudómstóllinn hafði árið 2006 komist að þeirri niðurstöðu að ákvæði danskra laga um skaðsemisábyrgð sem leggja hlutlæga bótaábyrgð, bæði á framleiðanda og dreifingaraðila, hefðu verið andstæð ákvæðum tilskipunarinnar. Ákvæði íslensku laganna eru sambærileg að efni til og danska löggjöfin og því er það mat ESA að breyta þurfi íslensku lögunum að þessu leyti. Einnig er lagt til að ákvæði b-liðar 9. gr. tilskipunarinnar um lágmarksfjárhæð tjóns, þ.e. 500 evrur, sé lögfest hér á landi. Frumvarp þetta er fyrst og fremst samið til að koma til móts við athugasemdir ESA og tryggja rétta innleiðingu tilskipunar 85/374/EBE. Lögin um skaðsemisábyrgð voru samin og samþykkt á Alþingi árið 1991 og voru þau að verulegu leyti byggð á sambærilegum lögum í Danmörku en íslenskur skaðabótaréttur byggist að mörgu leyti á sömu grunnreglum og þeim sem gilda í Danmörku og dönsk dómafordæmi hafa mikla þýðingu innan skaðabótaréttar hér á landi. Í því skyni að halda því lagasamræmi sem er á milli ákvæða dönsku laganna og þeirra íslensku er í frumvarpi þessu höfð hliðsjón af dönskum lögum um skaðsemisábyrgð eins og þeim var breytt í kjölfar úrskurðar Evrópudómstólsins frá 2006. Hæstv. forseti. Ég hef rakið helstu atriði frumvarpsins og legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allsherjar- og menntamálanefndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um skiptileigusamninga fyrir afnot af húsnæði í orlofi eða frístundum o.fl. Með frumvarpi þessu er lagt til að neytendavernd á sviði skiptileigusamninga sé tekin til heildarendurskoðunar. Byggir frumvarpið á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2008/122/EB, um neytendavernd, að því er varðar tiltekna þætti skiptileigusamninga, samninga um orlofskosti til lengri tíma og endursölu- og skiptasamninga. Tilskipunin leysti af hólmi eldri tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins um skiptileigusamninga sem innleidd var hér á landi með lögum nr. 23/1997, um gerð samninga um hlutdeild í afnotarétti orlofshúsnæðis. Frá gildistöku laga nr. 23/1997 hefur orðið mikil þróun á markaði fyrir skiptileigusamninga. Fram á sjónarsviðið hafa komið ný afbrigði slíkra samninga sem falla utan gildissviðs eldri tilskipunarinnar. Margir þessara nýju tegunda samningar voru gerðir í þeim eina tilgangi að sniðganga gildandi reglur og hefur það valdið ýmsum vandamálum fyrir neytendur. Til að veita neytendum betri vernd og styrkja jafnframt stöðu þeirra seljenda sem sætt hafa ósanngjarnri samkeppni frá aðilum sem ekki hafa hlítt gildandi reglum var eldri tilskipunin tekin til endurskoðunar. Var afrakstur þeirrar vinnu tilskipun sú sem hér er innleidd. Með frumvarpi þessu er lagt til að íslensk löggjöf sé uppfærð til samræmis við þá neytendavernd sem nú er við lýði á Evrópska efnahagssvæðinu. Með frumvarpinu hefur neytendavernd verið aukin frá því sem áður gilti. Helstu nýmæli þess eru rýmra gildissvið en undir það falla, auk skiptileigusamninga, samningar um orlofskosti til lengri tíma og endursölusamningar. Einnig falla nú undir það skiptileigusamningar sem gilda lengur en í eitt ár en áður var gerð krafa um þrjú ár. Upplýsingaskylda seljanda hefur verið hert og skýrð en honum ber að veita neytanda með nægum fyrirvara ítarlegar upplýsingar um helstu atriði samningsins svo að neytandinn geti tekið upplýsta ákvörðun um hvort af samningi verður eða ekki. Réttur neytanda til að falla frá samningi hefur verið aukinn frá því sem áður gilti. Nú skuldbindur samningur neytanda ekki fyrr en 14 dögum frá því að hann er undirritaður og þarf neytandi ekki að tilgreina nokkra ástæðu fyrir uppsögn sinni. Að öðru leyti vísa ég til almennra athugasemda með frumvarpinu um þær breytingar sem lagðar eru til. Við samningu frumvarpsins var litið til löggjafar annarra Norðurlandaþjóða enda rík hefð fyrir góðu og öflugu norrænu samstarfi á sviði neytendaréttar. Það er einnig til þess fallið að efla norræna réttareiningu á sviði neytendaverndar. Hæstv. forseti. Ég hef nú rakið helstu atriði frumvarpsins og legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allsherjar- og menntamálanefndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um 12 ára fjarskiptaáætlun fyrir árin 2011–2022 og tillögu til þingsályktunar um fjögurra ára fjarskiptaáætlun fyrir árin 2011–2014. Þessi þingmál voru lögð fram á 139. og 140. löggjafarþingi. Sú áætlun sem hér er lögð fram er önnur fjarskiptaáætlun Íslands. Sú fyrri, sem var sú fyrsta sinnar tegundar hér á landi, gilti fyrir árin 2005–2010. Fjarskiptasjóður var settur á laggirnar til að fylgja eftir framkvæmd þeirrar áætlunar og var stofnaður með lögum um fjarskiptasjóð, nr. 132/2005. Hlutverk hans er að úthluta fjármagni til verkefna sem miða að uppbyggingu stofnkerfa fjarskipta, verkefna sem stuðla að öryggi og samkeppnishæfni þjóðfélagsins á sviði fjarskipta og annarra verkefna enda sé kveðið á um þau í fjarskiptaáætlun og ætla má að ekki verði í þau ráðist á markaðsforsendum. Framkvæmdir vegna verkefna fjarskiptasjóðs eru boðnar út og er það hlutverk stjórnar að ákveða tilhögun og stærð útboða. Með lögum um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands hf., nr. 133/2005, var samþykkt að leggja sjóðnum til fjármagn að fjárhæð 2.500 millj. kr. Þeir fjármunir sem samþykkt hefur verið að leggja í fjarskiptasjóð eiga fyrst og fremst að standa straum af þremur markmiðum fjarskiptaáætlunar: 1. Að allir landsmenn sem þess óska hafi aðgang að háhraðanettengingum. 2. Að GSM-farsímaþjónusta verði aðgengileg á þjóðvegi 1, öðrum helstu stofnvegum og á helstu ferðamannastöðum. 3. Að dreifing sjónvarpsdagskrár Ríkisútvarpsins, auk hljóðvarps Rásar 1 og Rásar 2, til sjómanna á miðum við landið og til strjálbýlli svæða verði stafræn um gervihnött. Til að hrinda í framkvæmd markmiðum og áætlunum fjarskiptaáætlunar 2005–2010 hefur fjarskiptasjóður staðið í umfangsmiklum framkvæmdum í samvinnu við fjarskiptafyrirtækin og hafa fjármunir fyrst og fremst nýst við að GSM-væða hringveginn sem og að bjóða upp á háhraðanettengingar á svæðum með skilgreindan markaðsbrest. Þessum tveimur verkefnum er nú nánast lokið og er ljóst að í kjölfar bankahruns og efnahagskreppu verður bein aðkoma stjórnvalda og fjárhagsleg útgjöld ríkisins ekkert í líkingu við það sem var þegar fjármunum af söluandvirði Símans var varið til uppbyggingar fjarskipta í landinu. Ný sóknarfæri blasa við á nýjum tímum sem kalla á samstarf og samvinnu við hagsmunaaðila og fjarskiptafyrirtæki um áframhaldandi þróun og uppbyggingu fjarskipta á Íslandi. Óhætt er að fullyrða að staða okkar Íslendinga í fjarskiptamálum sé góð á alþjóðlegan mælikvarða. Við búum við gott aðgengi, hagkvæmt verð og rekstraröryggi er gott. Sú staða breytir því ekki að víða má gera betur og við verðum sífellt að vera reiðubúin að leita bestu hugsanlegra lausna. Fjarskiptaáætlunin sem ég mæli nú fyrir var unnin í nánu samráði við hagsmunaaðila og hefur undirbúningur staðið yfir í talsverðan tíma. Vinnuhópar ráðuneyta hafa komið að verkefninu og hafa fjarskiptafyrirtæki og markaðsaðilar einnig komið að athugasemdum sínum. Innanríkisráðuneytið stóð fyrir opnum fundi með Skýrslutæknifélagi Íslands auk þess að kynna drög að áætluninni á vef sínum. Tekið var tillit til athugasemda eins og rétt þótti. Hæstv. forseti. Ég vísa til þess að ég hef áður talað fyrir þessum áætlunum og flutt um þær allítarlegar ræður. Ég vísa til greinargerða sem fylgja þessu þingmáli. Ég mun síðan taka þátt í umræðu eftir því sem efni gefst til. Ég legg til að tillögunum verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og til hv. umhverfis- og samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Hér ræðum við tillögu til þingsályktunar um fjögurra ára fjarskiptaáætlun fyrir árin 2011–2014. Síðan mun fara fram umræða á eftir um lengri tíma áætlun sem er lögbundið að sé lögð fram, eins og hæstv. ráðherra hefur gert grein fyrir. Ég ætla því ekki að fara í efnislega almenna umræðu um fjarskiptamál núna, ég ætla aðeins að bíða með það þangað til við ræðum um 12 ára fjárskiptaáætlunina og víkja þá eingöngu að þeirri áætlun sem hér er um að ræða. Við getum sagt varðandi þessa áætlun að hún sé nær því að vera einhvers konar framkvæmdaáætlun. Við sjáum það í köflunum, meðal annars í kaflanum Markmið um aðgengileg og greið fjarskipti og verkefnum þar undir, að þar eru tíunduð með almennum orðum ýmis markmið sem ætlunin er að setja varðandi uppbyggingu á fjarskiptum í landinu. Er síðan gert aðeins betur og eru enn fremur tíunduð nokkur verkefni sem vinna á á tilteknum tíma. Ég vil vekja athygli á því að við ræðum hér þingsályktunartillögu um fjögurra ára fjarskiptaáætlun sem gilda á fyrir árin 2011–2014. Að sumu leyti er hér um sagnfræði að ræða. Fer nú vel á því að hæstv. innanríkisráðherra hefur sagnfræðilega menntun frá virtum skoskum háskóla og getur þess vegna lagt fram svona sagnfræðilegt plagg með sóma og sann þó að um fjarskiptamál sé að ræða. Ég ætla að gera fáein atriði að umtalsefni sem kunna eftir atvikum að kalla á svör frá hæstv. ráðherra og væri ágætt að fá þau ef þau eru til staðar, ella verður það að bíða betri tíma í meðferð nefndarinnar. Úr því að við ræðum hér öðrum þræði sagnfræðilegt plagg vil ég í fyrsta lagi vekja athygli á því að í g-lið verkefnalistans sem nefndur er í áætluninni er talað um að yfirfærslu á hliðrænum útsendingum sjónvarps yfir á stafrænt form verði lokið fyrir árslok 2014. Hér er um að ræða heilmikla bót, verið er að bæta sjónvarpsskilyrðin og gera mönnum kleift að horfa á sjónvarpið með meiri gæðum en í dag. Það er ákaflega jákvætt og gott markmið. Þess vegna væri fróðlegt að heyra hvernig þau mál standa. Við erum að verða hálfnuð miðað við tímaáætlunina. Hvar erum við stödd í því máli? Er mikið eftir og þá á hvaða svæðum? Í annan stað finnst mér það mjög áhugavert sem nefnt er í h-liðnum. Þar segir að samþætta skuli þjóðskrá, skipaskrá, ökutækjaskrá og fleiri skrár í samvinnu við nýja upplýsingatæknimiðstöð. Það er út af fyrir sig áhugavert en snertir aðeins það sem við ræddum áðan undir öðrum formerkjum sem laut að sameiningu lögregluumdæmanna. Hér er auðvitað hið dæmigerða verkefni þar sem landfræðileg lega skiptir engu máli. Hér er um að ræða utanumhald um skrár, þjóðskrá, skipaskrá, ökutækjaskrá og fleiri skrár, sem hægasti vandinn er að vinna við hvar sem er á landinu. Við vitum það að þessi ríkisstjórn hefur, eins og fleiri ríkisstjórnir, haft það að markmiði að reyna að færa verkefni, ekki síst af þessum toga, út um byggðir landsins til að efla þær og atvinnulífið þar. Ég vil þá spyrja hæstv. ráðherra í fyrsta lagi hvernig ætlunin sé að starfrækja þessa nýju upplýsingatæknimiðstöð. Verður um að ræða sjálfstæða stofnun? Verður um að ræða starfsemi sem heyra mun undir einhverja tiltekna stofnun sem setja á á laggirnar eða er þegar starfandi? Í því sambandi hlýt ég líka að spyrja sérstaklega um hvort hæstv. ráðherra sé mér ekki sammála um að verkefni af þessu tagi eigi einmitt heima á landsbyggðinni. Við höfum að vísu dálítið vonda reynslu af slíku, þegar fjarskiptabyltingin varð á Íslandi, eins og í öðrum löndum, bundum við mörg miklar vonir við hana og töldum að þarna væru að opnast nýir heimar fyrir okkur og möguleikar á því að búa til störf á landsbyggðinni sem sinna mætti þaðan og þjóna öllu landinu. Þannig hefur þetta verið víðast hvar úti í heimi. Við vitum að stór og framsækin fyrirtæki gera einmitt þetta, þau færa verkefni, sem unnin hafa verið miðlægt í fyrirtækjum þeirra og stofnunum, út á land þar sem ódýrara er að vinna þau vegna þess að húsnæðið er ódýrara, vinnuaflið stöðugra o.s.frv. Hér á landi erum við með svo einkennilega kapítalista að þeir, nánast einir í heiminum, geta ekki komið auga á að það kunni að vera fjárhagslega ábatasamt að færa slíka starfsemi út á land. Þar hefur þróunin eiginlega verið alveg öfug. Þar hafa stóru fyrirtækin fært verkefni sín til höfuðborgarsvæðisins. Það sama á við um ríkisstofnanir með þeim orðum að það sé alveg sama hvar þessi verkefni séu unnin vegna þess að fjarskipta- og tölvutæknin hafi gert það að verkum að það megi vinna þau á einum stað, og síðan kemur þankastrik - í Reykjavík. Ég vildi aðeins vekja athygli á því. Að lokum vildi ég vekja máls á atriði í l-lið á verkefnalistanum. Þar segir að tryggt verði aðgengi að einni hljóðvarpsrás á helstu stofnvegum. Ég ferðast mikið um landið, sérstaklega um norðvesturhluta þess, og það verður að segjast eins og er að útvarpssendingar eru þar ákaflega stopular. Ég á að vísu dálítið gamlan bíl sem er meðal annars búinn langbylgjuútvarpi þannig að það kemur ekki að sök þar. En í nýjum bílum eru leitararnir svo næmir að á löngum köflum er ekki nokkur leið að hlusta á útvarp, sérstaklega ekki á Ríkisútvarpið, þá merku stofnun okkar sem við réttlætum tilveruna á með því að hún þjóni landinu öllu, hún sé öryggistækið sem við fáum upplýsingarnar í gegnum og hafi þess vegna aðra nálgun en útvarpsstöðvar sem þjóni sínum hlustendum eingöngu á fjárhagslegum forsendum. Þess vegna finnst mér bæði átakanlegt og mótsagnakennt þegar ég keyri um þjóðvegi landsins á löngum köflum að Ríkisútvarpið náist þar hreint ekki nema í gegnum langbylgju, sem er þó guðsþakkarvert fyrir þá sem hafa þann búnað í bílum sínum. Þeim fer fækkandi, eftir því sem mér skilst, því að í nýrri bílum er ekki þann búnað að finna. Það undrar mig mjög hversu slök frammistaða Ríkisútvarpsins er í þessum efnum og er ástæða til að brýna þá góðu stofnun til að taka sig nú á í þessum efnum. Þessu tengt eru jarðgangaframkvæmdir okkar undanfarin ár. Bolungarvíkurgöngin voru tekin í notkun 2010, eins Héðinsfjarðargöngin, og eru það mjög merkilegar og góðar framkvæmdir fyrir þau héruð sem við eiga að búa. Þar var hins vegar tekin sú ákvörðun að spara 10 millj. kr., eða þar um bil, í margra milljarða verkefni með því að sleppa því að hafa þar senda til þess að menn gætu hlustað á útvarp. Þegar menn keyra um þessa dýrustu stofnvegi landsins, í gegnum jarðgöng, hverfur skyndilega allt útvarpssamband. Það er auðvitað mjög pirrandi fyrir þá sem vilja hlusta á útvarpssendingar, að fylgjast með fréttum eða einhverju öðru áhugaverðu efni. Til dæmis hefði sú frétt væntanlega farið fram hjá öllum sem ætluðu að hlusta á fréttir í dag, að hæstv. forsætisráðherra ætlaði ekki að gefa kost á sér til áframhaldandi þingsetu, eins og mér er sagt að komið hafi fram í fjölmiðlum í dag. Menn hafa bent á að ein réttlætingin fyrir Ríkisútvarpinu sé öryggisþátturinn. Auðvitað er það öryggismál fyrir þá sem ferðast um vegi landsins, hvort sem það er um jarðgöng eða annað, að eiga aðgang að útvarpi. Þar hefur Ríkisútvarpið heilmiklu hlutverki að gegna vegna sérstöðu sinnar, vegna fjármögnunarinnar sem er mælt fyrir um í lögum og allir þegnar landsins verða að taka þátt í. Þetta voru vangaveltur sem komu upp í huga minn þegar ég fór í gegnum þessa fjögurra ára áætlun, að sumu leyti sögulegu áætlun eins og ég vakti athygli á. Síðan er auðvitað ýmislegt annað sem maður gæti velt fyrir sér. Það segir til dæmis í kaflanum Markmið um hagkvæm og skilvirk fjarskipti , með leyfi virðulegs forseta: „Lagaumhverfi verði endurskoðað með tilliti til aukins hvata til fjárfestinga í fjarskiptainnviðum auk þess sem stuðlað verði að samnýtingu og samstarfi.“ Það hljómar mjög vel en mér er alls ekki ljóst hvað það þýðir. Með hvaða hætti ætla menn að búa til lagaumhverfi sem eykur hvata til fjárfestinga í fjarskiptainnviðum? Er verið að búa til einhvern skattalegan hvata? Ætlum við að fara sömu leið og gert er varðandi kvikmyndaiðnaðinn, að menn fái kostnað greiddan til baka? Ég átta mig ekki á því hvað hér er um að ræða. Það er ábyggilega einhver hugsun á bak við þetta og væri fróðlegt að heyra hvað átt er við. Ekki er verið að tala um bein fjárútlát ríkisins í þessu sambandi, þvert á móti er sagt að búnir verði til einhvers konar hvatar sem geri það að verkum að fjarskiptafyrirtækin sjái sér hag í því að fjárfesta í innviðum í fjarskiptamálum úti um byggðir landsins. Ég yrði afar þakklátur ef hæstv. innanríkisráðherra gæti upplýst mig eitthvað frekar um þessi mál.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans ágætu málefnalegu ræðu. Mér varð á í messunni áðan. Ég var byrjaður að tala fyrir báðum áætlununum, til skamms tíma og lengri tíma, sem engin heimild var fyrir í þinginu. Ég hafði gengið út frá því en svo var ekki þannig að ég mun aftur kveðja mér hljóðs um hina áætlunina. Aðeins örfá orð um það sem hv. þingmaður nefndi. Hann reifaði ýmsa þætti. Eitt af því sem hann spurði út í var hvað stæði fyrir dyrum þegar vísað var til h-liðar í 1. þætti, að þjóðskrá, skipaskrá, ökutækjaskrá og fleiri skrár yrðu samþættar, sameinaðar í samvinnu við nýja upplýsingatæknimiðstöð. Þetta er nokkuð sem er allt í mótun og í mikilli umræðu. Nánast öll þau svið sem tengjast fjarskiptum svo og rafrænni þjónustu eru í gerjun eins og við þekkjum og þar á meðal þeir þættir hvernig við getum sameinað þær skrár sem við höfum undir höndum. Þessu tengjast tveir veigamiklir þættir. Annars vegar eru auðkennismálin sem hafa verið mjög til umræðu og innanríkisráðuneytið efndi til mjög fróðlegrar málstofu um þau mál með sérfræðingum frá ýmsum stofnunum Stjórnarráðsins og hagsmunaaðilum á markaði, bönkunum svo að dæmi sé tekið. Hinn þátturinn er farvegirnir sem notaðir eru til að miðla upplýsingum. Það liggur ekki alveg ljóst fyrir hvernig þessi mál þróast þó að ég hafi mínar hugmyndir um það. Ég vil svara þessari spurningu þannig að þessi mál eru í þróun og gerjun og mjög mikilvægt að við tökum um þau umræðu. Varðandi hvata til aðila að taka þátt í smíði innviðanna þá deildum við um það fyrir fáeinum árum hvort þessir innviðir ættu að vera á vegum samfélagsins eða ekki. Niðurstaðan varð sú að grunnnet Símans var ekki aðskilið Símanum á þeim tíma heldur selt jafnhliða enda þótt Síminn hefði tryggt okkur mjög góða þjónustu, ódýrustu símaþjónustu í heiminum held ég að sé óhætt að segja í innanlandssímtölum, en niðurstaðan varð þessi. Við höfum ekki fjármuni nú til að ná þessum netum, þessum innviðum, aftur til samfélagsins, alla vega ekki á þessari stundu, því fer meira að segja fjarri. Hvað gerum við þá? Þá finnum við nýjar leiðir til að sinna þeim verkefnum sem markaðurinn ræður ekki við. Þá er hugsunin sú að skattleggja þá aðila sem fá takmarkaðar brautir í háloftunum eða hvar sem það er og geta komið grunnþjónustu sinni að. Við tökum þessa skatta og beinum þeim inn í fjarskiptasjóð sem er síðan notaður til þess að stoppa upp í þau göt sem eru í landinu, og hv. þingmaður vísaði til, þar sem brotalamir væru í kerfinu. Þetta er hugsunin. Síðan er það alveg rétt hjá hv. þingmanni að við þurfum að huga að því að örva fyrirtæki til að standa vel að verki. Eitt af því sem við gerðum var að breyta lögum fyrir fáeinum mánuðum sem gerðu það kostnaðarminna fyrir fjarskiptaaðila að leggja strengi í jörðu á landsbyggðinni, svo að dæmi sé tekið. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans og biðst afsökunar á því að hafa slengt saman framsögu fyrir tveimur þingmálum í misskilningi mínum. Ég kem væntanlega aftur að vörmu spori til að tala fyrir hinu síðara og verður það á sama veg og fyrri ræða mín.

Hæstv. forseti. Eins og ég gat um fyrir örskotsstundu þá er ræða mín mjög á sama veg og í fyrra skiptið. Ég mæli nú fyrir þingsályktunartillögu um 12 ára fjarskiptaáætlun fyrir árin 2011–2022 og vísa til þess að áætlunin var áður lögð fram á þingi og þá flutti ég ítarlega ræðu um málið. Í greinargerð með tillögunni er ítarlegt mál og ég vísa til þess en að öðru leyti ætla ég ekki að hafa fleiri orð í upphafi þessarar umræðu en legg til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. umhverfis- og samgöngunefndar þingsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að mæla fyrir þessari þingsályktunartillögu sem skiptir auðvitað miklu máli. Eins og við vitum eru fjarskiptin æ þýðingarmeiri fyrir okkur í nútímalegu umhverfi og í raun og veru stöndum við í þeim sporum að án öflugs fjarskiptakerfis stæðum við mjög höllum fæti. Það blasir við okkur sem þjóð gagnvart öðrum þjóðum að ef fjarskiptin á einhvern hátt truflast þá erum við í miklum vanda. Það á ekkert síður við hér innan lands hjá þeim sem búa við fjarskipti. Við erum orðin svo háð þeim að um leið og einhverjir minnstu hnökrar koma upp eru menn í miklum vanda. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra sagði áðan, að um það var tekist á á sínum tíma með hvaða hætti ætti að standa að uppbyggingu grunnkerfisins í landinu. Við hæstv. ráðherra vorum mjög ósammála í þeim efnum. Ég var að ég hygg á þessum tíma, a.m.k. á einhverjum tíma í þessari þróun, formaður samgöngunefndar og við áttum margoft orðaskipti um þessi mál. Niðurstaðan varð sú að grunnkerfið var selt með Símanum, eins og við vitum, og síðan hafa önnur fjarskiptafyrirtæki komið á markað og byggt upp sín fjarskiptakerfi eða gert svokallaða reikisamninga sín á milli sem hafa líka gert það að verkum að menn hafa aðgang að fjarskiptakerfunum þótt þau séu í eigu einhverra tiltekinna fyrirtækja burt séð frá því hvar þeir starfa. Það hefur líka orðið mjög merkileg þróun á þessum fjarskiptamarkaði. Síminn, Landssíminn eins og hann hét áður, var algerlega ríkjandi fyrirtæki í upphafi þessa tímabils. Nú er staðan orðin mjög breytt. Í fastlínukerfinu er Síminn auðvitað áfram hinn ríkjandi aðili en til dæmis í GSM-sambandi eru að minnsta kosti tvö önnur fyrirtæki, Vodafone og Nova, orðin mjög umsvifamikil á þessum markaði líka. Ég veit ekki hvort enn sé hægt að tala um að Síminn sé markaðsráðandi í þeim skilningi. Hann þarf að heyja mjög harða samkeppni við keppinauta sína um þessi fjarskipti. Stöðugt er að verða til ný tækni sem gerir það að verkum að hefðbundin símtöl, t.d. á milli landa, eru mikið að breytast. Við sjáum að fyrirbrigðið Skype hefur breytt mjög mikið fjarskiptum manna milli landa og hefur væntanlega haft þau áhrif að tekjur símafyrirtækja af slíkum símtölum hafa lækkað. Ég hef líka upplifað það á síðustu vikum að hægt er að hringja milli landa nánast kostnaðarlaust í gegnum tölvur og með prýðilegum gæðum sem hlýtur líka að hafa áhrif á tekjumöguleika símafyrirtækjanna. Við sjáum að þessi þróun er gríðarlega ör. Ég tel þess vegna ekkert óeðlilegt að þetta fyrirkomulag sé í meginatriðum svona: Símafyrirtækin sinna þeim hluta fjarskiptanna sem er markaðsdrifinn og það er langstærsti hluti þessara fjarskiptakerfa en síðan er hluti fjarskiptanna þannig að það borgar sig ekki fyrir símafyrirtækin að leggja í fjárfestingar og þá verður til það sem menn kalla markaðsbrestur og þá á fjarskiptasjóðurinn að koma til. Ég held að við þurfum að íhuga það núna með hvaða hætti við getum eflt þennan hluta málsins. Það er alveg ljóst eins og mál hafa þróast og þrátt fyrir að símafyrirtækin hafi að mörgu leyti staðið sig vel, eða fjarskiptafyrirtækin, þá vantar engu að síður heilmikið upp á. Ég lagði fram fyrirspurn til hæstv. innanríkisráðherra í sumar, eða undir þinglok í vor, um áformin um bætt GSM-símasamband vestur að vegi 60 og veginum um Ísafjarðardjúp. Svar hæstv. ráðherra var mjög skýrt. Það var annars vegar að engin áform væru uppi hjá fjarskiptafyrirtækjunum um umbætur þó að þar séu miklar gloppur - það er ekki rétt sem kemur fram í svarinu að þar séu tiltölulega litlar gloppur, það eru ansi miklar gloppur á þessu svæði sem er bæði mjög bagalegt og lýtur líka að öryggi vegfarenda. Síðan kom fram að ráðuneytið hefði ekki uppi nein sérstök áform um uppbyggingu á þessu svæði. Ég segi: Þarna er hlutur sem við þurfum fyrir alla muni að taka á því að ástandið getur ekki verið svona. Annað sem er nátengt þessu er að við vitum að við höfðum ákveðið markmið um uppbyggingu á fjarskiptum okkar, tölvusamböndum og slíku. Við vorum með eitthvað sem hét ISDN-tenging og menn töldu að væri nánast eins og kraftaverk. Það var varla búið að ná þeim árangri sem að var stefnt í þeim efnum þegar sú tækni var orðin gamaldags og ADSL kom og síðan koma stöðugt nýjar aðferðir. Við erum alltaf að elta skottið á okkur í þessum efnum og þurfum að mínu mati að spýta vel í. Maður verður var við það að fyrirtæki á landsbyggðinni, eins og í ferðaþjónustu, standa höllum fæti þegar kemur að þessu. Einstaklingar og fyrirtæki víða á landsbyggðinni geta ekki einu sinni átt eðlileg bankaviðskipti vegna þess að flutningsgetan er allt of lítil. Nýju tölvukerfin eru þannig að mikið er kvartað undan þeirri tölvutækni sem menn búa við víða um land. Við vorum um daginn austur í Skaftárhreppi þar sem mikið var kvartað undan þessu. Ferðaþjónustufyrirtækin kvörtuðu mikið undan þessu og aðrir. Það sama heyrir maður hvar sem maður kemur um landið. Ég hvet til þess að að þessu verði hugað. Svo að ég víki aftur að þessu með símasambandið á Vestfjarðavegi og veginum um Ísafjarðardjúp og víðar um landið þá tel ég ekki viðunandi að menn geti varla notað símann á þessum leiðum vegna þess að þeir eru varla búnir að hefja sitt símtal þegar þeir lenda í dauðum kafla og allt slitnar. Þetta er tómt vesen. Sama er varðandi fjarskiptin á hafsvæðinu í kringum landið. Það eru enn gloppur í þeim efnum. NMT-kerfið er horfið og menn reyna að reiða sig á GSM-sambandið en það er alls ekki fullnægjandi. Við þurfum þess vegna að skoða með hvaða hætti verði staðið að þessu. Það er ekki hægt að vísa bara á eitthvert annað samband sem menn geta ekki nýtt sér. Tíminn líður svo hratt en ég vildi samt sem áður koma að einu atriði í viðbót sem ekki lýtur að þessum beinu fjarskiptum, þróun póstmála. Við sjáum að þar gerast hlutirnir mjög hratt. Hefðbundnum bréfapóstsendingum er, ég segi nú ekki að fjara út en þeim fer fækkandi sem gerir það að verkum að það sverfur að rekstri Íslandspósts sem hefur ákveðnar alþjónustukvaðir til að sinna póstþjónustu um allt land. Það er brýnt fyrir okkur að horfast í augu við þennan vanda. Tölvupóstar eru að leysa af hendi gömlu góðu póstþjónustuna. Fyrirtækið Íslandspóstur hefur haft einkarétt á póstþjónustu bréfa allt að 50 grömmum að þyngd. Samkvæmt því sem hér kemur fram og við höfum áður rætt og ræddum þegar þessi mál voru á sínum tíma til umræðu þá var einkarétturinn að þessu leytinu almennt talað í löndum Evrópusambandsins og EES-löndunum úr sögunni 31. desember 2010. 11 ríki fengu hins vegar leyfi til að fresta afnámi einkaréttarins, þar á meðal vorum við Íslendingar. Ef ég skil þetta rétt þá mun þessi einkaréttur falla úr gildi í árslok. Ég spyr hæstv. ráðherra með hvaða hætti við tökum á því. Íslensk stjórnvöld tilkynntu að þau mundu nýta sér þennan frest. Nú er þessi frestur að renna út. Tíminn líður og þá kemur fram í greinargerð með þessari þingsályktunartillögu að við afnám einkaréttarins til póstdreifingar færist rekstur póstþjónustu til almennra fyrirtækja frá stofnun eða fyrirtækja í eigu viðkomandi ríkis líkt og tilfellið er á Íslandi. Nú hljóta menn að vera búnir að velta fyrir sér nákvæmlega hvernig verður brugðist við þessu. Ef við ætlum að fara í þetta þá verðum við líka að vera klár á því með hvaða hætti þessari alþjónustu sem við höfum verið með skuldbindingar í verði sinnt. Það hefur auðvitað áhrif á póstdreifinguna en einnig á starfsemi þeirra fyrirtækja sem við eiga að búa. Virðulegi forseti. Það hefði verið nauðsynlegt að geta talað um þessi mál miklu frekar. Ég hef tæpt á fáeinum atriðum sem mér finnst skipta máli, en það sem mér finnst óþægilegt við báðar þessar fjarskiptaáætlanir er að þær eru ekki verkefnabundnar. Maður sér ekki fyrir sér af lestri þessara áætlana nema með mjög almennum hætti hvað er fram undan. Hvað gerist til dæmis í uppbyggingu GSM-sambands á þjóðvegunum? Hvað gerist í uppbyggingu fjarskipta fyrir sjómenn? Hvað gerist í sambandi við uppbyggingu á tölvusamskiptum við fjarlægari byggðir, veikari byggðir og annað slíkt? Hvað mun gerast í þessum póstmálum okkar eftir áramótin ef ég skil það rétt að einkaréttarþjónustan sé að hverfa úr gildi alveg á næstu vikum, liggur mér við að segja?

Hæstv. forseti. Varðandi fjarskiptasjóð er það svo að þegar hann var settur á laggirnar við sölu Símans fylgdu honum sólarlagsákvæði. Gert var ráð fyrir því að sjóðurinn fjaraði út á fimm árum. Ég fékk lögunum hins vegar breytt þannig að líftími hans var lengdur og ég sé það fyrir mér að hann eigi eftir að lifa enn um sinn og þurfi að lifa enn um sinn, ekki síst í ljósi þeirra athugasemda sem fram komu hjá hv. þingmanni. Það er ekkert óeðlilegt að menn hafi ekki haft á reiðum höndum verkefni fyrir sjóð sem var að dauða kominn, en þannig hafði Alþingi gengið frá málunum hér í upphafi. En það er bara ekki kominn tími til að leggja þennan sjóð af, því miður. Ég tek undir það með hv. þingmanni að mjög mikilvægt atriði þegar nútímamaðurinn skilgreinir lífsskilyrði sín er aðgangur að tölvutækni, að háhraðaneti og öðru slíku. Það skiptir mjög miklu í byggðaþróun að hafa þessi mál í sem allra bestu lagi. Ég tek undir þau meginsjónarmið sem komu fram hjá hv. þingmanni. Ég vil fyrst og fremst þakka fyrir þessa umræðu og vonast til þess að samgönguáætlanir til skamms og langs tíma - það er rétt ábending sem kom frá hv. þingmanni að sumt er þegar liðið, en þarna eru engu að síður áform uppi sem eru sígild þó að dagsetningarnar séu rangar. Ég vonast til þess að málið fái eins skjóta afgreiðslu í þinginu og kostur er.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að hafa brugðist við ýmsu af því sem ég hafði á orði í ræðu minni áðan. Það var eitt atriði sem ég vék að sem ég veit ekki hvort hæstv. ráðherra hafði aðstöðu til að fylgjast með og það voru þessi mál sem snúa beinlínis að póstþjónustunni. Ég skal viðurkenna að ég hef ekki sett mig nákvæmlega inn í þau mál á síðustu missirum en ég sé hins vegar í greinargerðinni sem fylgir þessari tillögu að þar er vikið að því að samkvæmt tilskipun Evrópusambandsins, sem gildir fyrir EES-svæðið, átti að afnema einkaréttinn 31. desember 2010. 11 aðildarríki fengu leyfi til að fresta þessu varðandi einkaréttinn til 31. desember 2012. Við Íslendingar vorum meðal þeirra sem fengu þann frest og eins og ég skil þetta er sá frestur að líða. Nú spyr ég: Með hvaða hætti hafa íslensk stjórnvöld undirbúið þetta? Með hvaða hætti má búast við að þessi breyting gerist? Gerist hún bara yfir nótt, að um áramótin, þegar við komum til baka úr gamlárskvölds- og nýársgleðinni, blasi við okkur nýr veruleiki þarna án þess að við gerum okkur grein fyrir því hvað um er að ræða? Ég er ekkert endilega að segja að þetta sé alveg kolómögulegt. Ég velti því bara fyrir mér hvernig við tryggjum þá það sem við vorum að reyna að tryggja í upphafi þegar við í fyrsta lagi settum alþjónustukvöðina á Íslandspóst og vorum í öðru lagi að reyna að tryggja okkur með því að fá þennan frest framlengdan áður en við þyrftum að gangast undir ok Evrópusambandsins og afnema þennan einkarétt á póstdreifingunni. Þá er ég að tala um einkaréttinn á bréfum sem vega innan við 50 grömm. Þetta mál var til dæmis mjög mikið rætt þegar við vorum að breyta póstlögunum fyrir 15 árum eða svo. Þá höfðu margir mjög miklar áhyggjur af þessu, viðmiðunin 50 grömm var meðal annars stórmál hér í þinginu, hvort miða ætti við 50 eða 75 grömm. 

Hæstv. forseti. Afnám einkaréttar Póstsins gerist í áföngum og hefur verið að gerast í áföngum og nokkrir áfangar eru þegar komnir til framkvæmda. Það er alveg rétt að afnám einkaréttarins að fullu hefur ekki orðið enn og við höfum ekki fallist á að taka það inn í EES-samninginn. Við eigum þarna ákveðna samleið með Norðmönnum sem einnig hafa efasemdir um að þessi ákvæði eigi yfirleitt að fara inn í EES-samninginn. Norðmenn hafa gert athugasemdir við þetta og ég gerði það einnig á síðasta ári og lýsti þeirri skoðun minni að þetta ætti ekki að fara inn í samninginn, ekki ætti að afnema einkaréttinn að fullu eins og ESB hefur lagt til. Ég biðst afsökunar á því að ég svaraði ekki þessari spurningu við umræðuna áðan og ef það eru aðrar spurningar sem ég hef ekki svarað vildi ég gjarnan fá að heyra þær. Ég kem þá í ræðu til að svara þeim.

Virðulegi forseti. Mér heyrist þetta svar hæstv. innanríkisráðherra vera mjög skýrt og afdráttarlaust. Það er þannig að samkvæmt tilskipun Evrópusambandsins á að fullu að afnema þennan einkarétt og hvað okkur áhrærir snertir þetta fyrst og fremst einkaréttinn á dreifingu á bréfum undir 50 grömmum. Í því er alþjónustukvöðin líka falin. Hæstv. innanríkisráðherra er þá að segja að við munum ekki afnema einkaréttinn sem Íslandspóstur hefur í dag á dreifingu á bréfum undir 50 grömmum og þar með munum við viðhalda alþjónustukvöðinni að þessu leyti á því fyrirtæki. Ég vil að hæstv. ráðherra stafi þetta vel ofan í mig þannig að það liggi þá fyrir að burt séð frá þessari tilskipun Evrópusambandsins - hún er mjög skýr að þessu leyti, við eigum að gera það vegna aðildar okkar að hinu Evrópska efnahagssvæði - munum við ekki gera það, við ætlum ekki að hverfa frá þessum einkarétti sem er til staðar. Hann er í dag forsendan fyrir því að tryggja póstburð úti um allt land á grundvelli alþjónustusamningsins sem ríkið gerir við þetta fyrirtæki. Ég er ekkert á móti þessari afstöðu hæstv. ráðherra en áður en menn ganga í að afnema þennan einkarétt verður að sjá fyrir hlutunum með einhverjum hætti. Það þarf að vera gulltryggt hvernig þessari póstdreifingu verður sinnt. Hún er lífsnauðsynleg fyrir byggðir landsins, það blasir við. Ég tel því mjög mikilvægt að hæstv. innanríkisráðherra komi hér aftur og stafi þetta betur ofan í okkur þannig að það liggi þá alveg fyrir að það sé ákvörðun hans, og þar með íslenskra stjórnvalda, ríkisstjórnarinnar, að þessi einkaréttur verði ekki 

Hæstv. forseti. Já, það er ásetningur minn að reyna að sjá til þess að svo verði. Ég hef lýst því yfir í ríkisstjórn og hef opinberlega lýst því yfir áður. Það er hins vegar þannig að það er sitthvað sem við komumst ekki upp með gagnvart heilagri ritningu Evrópusambandsins. Við erum knúin til að gera sitthvað sem okkur líkar ekki. Ég hef efasemdir um, og er sammála Norðmönnum hvað það snertir, að þetta eigi að heyra undir EES-samninginn og ég er andvígur því. En við höfum í þessu efni ákveðið samflot með Norðmönnum sem einnig eiga í viðræðum við ESB um þetta atriði. Þetta er minn vilji og minn ásetningur. Hvað við síðan komumst upp með að gera skal ég ekkert fullyrða um, ég get það að sjálfsögðu ekki, en þannig vil ég hafa þetta. Ég hef alltaf verið mjög andvígur afnámi einkaréttar Pósts og síma. Ég hef verið mjög eindregið andvígur því og mun gera það sem ég mögulega get til að koma í veg fyrir að sá réttur verði afnuminn.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til nýrra umferðarlaga. Frumvarp þetta hefur verið í smíðum um nokkurt skeið. Ef það verður að lögum er því ætlað að leysa af hólmi núgildandi umferðarlög, nr. 50/1987, sem löngu tímabært var orðið að endurskoða. Nefnd hefur unnið að þeirri endurskoðun frá því í nóvember 2007. Hún skilaði af sér drögum að frumvarpi til nýrra umferðarlaga í júní 2009 og í kjölfarið voru þau sett á vef ráðuneytisins til umsagnar. Mikill fjöldi athugasemda barst og var unnið úr athugasemdunum á vegum ráðuneytisins og frumvarpsdrögin síðan sett að nýju til umsagnar á vef ráðuneytisins. Ég legg áherslu á að fá frumvörp hafa fengið eins mikla almenna umfjöllun í þjóðfélaginu og þetta frumvarp hefur gert, t.d. á vefnum, verið til umræðu á fundum, smáum og stórum, ráðstefnum og þingum þar sem einstök atriði hafa verið rædd. Frumvarpið var fyrst lagt fram á 138. löggjafarþingi 2009–2010 af þáverandi samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra, en varð þá ekki útrætt. Það var lagt fram aftur á 139. löggjafarþingi með nokkrum breytingum að mínu frumkvæði. Frumvarpið varð ekki útrætt á því þingi og fór í kjölfarið fram endurskoðun á því í innanríkisráðuneytinu bæði með tilliti til þeirra athugasemda sem höfðu borist samgöngunefnd Alþingis og enn fremur þeirrar þróunar sem orðið hefur á sviði umferðarmála hér á landi á undanförnum árum. Ég lagði frumvarpið fram á síðasta vorþingi en ekki var mælt fyrir því og hlaut það því enga efnislega meðferð á þinginu. Það er lagt fram á ný í nær óbreyttri mynd. Ég geri nú nánari grein fyrir einstökum nýmælum og breytingum sem felast í þessu umfangsmikla frumvarpi. Fyrst ber að nefna að sett er inn markmiðsgrein í 1. gr. frumvarpsins en slíkt hefur ekki verið í fyrri umferðarlögum. Markmið frumvarpsins er umfangsmikið en það er „að vernda líf og heilsu vegfarenda með auknu umferðaröryggi þar sem jafnræðis er gætt milli vegfarenda, óháð samgöngumáta, og tillit tekið til umhverfissjónarmiða við skipulagningu umferðar“. Á þeim rúmlega 100 árum sem liðin eru frá því að farið var að nota bifreiðar sem samgöngutæki hér á landi hefur fórnarkostnaðurinn í umferðinni því miður verið allt of hár. Ekki hefur liðið svo ár að fleiri eða færri hafi ekki farist og slasast í umferðarslysum. Marktækur árangur hefur þó náðst á undanförnum árum í fækkun umferðarslysa en betur má ef duga skal. Þessi þróun gefur okkur þó vonir um að ná sambærilegum árangri í fækkun banaslysa í umferð á landi eins og á sjó og í lofti þar sem banaslysum hefur svo til verið útrýmt. Í samræmi við það sjónarmið að gefa gangandi og hjólandi vegfarendum meira vægi er sett fram skilgreining á óvörðum vegfaranda: „Vegfarandi sem ekki er varinn af yfirbyggingu ökutækis í umferð, svo sem gangandi og hjólandi vegfarandi, þ.m.t. ökumaður og farþegi bifhjóls og torfærutækis.“ Til samræmis við þetta er nú fjallað um öryggis- og verndarbúnað óvarinna vegfarenda en ekki einungis hjólreiðamanna í frumvarpinu. Eitt helst nýmæli frumvarpsins er að lagt er til að lækkuð verði mörk leyfilegs vínandamagns í blóði ökumanns úr 0,5 í 0,2 prómill. Með lækkun marka áfengismagns í blóði ökumanns er verið að senda skýr skilaboð til ökumanna og þjóðfélagsins í heild að akstur og áfengisdrykkja fer einfaldlega ekki saman.  Í frumvarpinu er lagt til það mikilvæga nýmæli að lágmarksaldur til að öðlast ökuleyfi verði hækkaður úr 17 árum í 18 ár. Í bráðabirgðaákvæði er gert ráð fyrir að aldursmörk verði hækkuð í áföngum til ársins 2017. Á árinu 2017 verði 18 ára aldursmarkið að fullu komið til framkvæmda miðað við að frumvarpið verði að lögum þann 1. janúar 2013. Hvers vegna ættum við að hækka bílprófsaldurinn? Að mati rannsóknarnefndar umferðarslysa er talið unnt að áætla í ljósi fyrirliggjandi rannsókna að hlutfallsleg fækkun umferðarslysa meðal nýliða yrði á bilinu 5–9% ef tillögur frumvarpsins yrðu að veruleika. Umferðarslys eru algengasta dánarorsök fólks á aldrinum 15–24 ára innan OECD-ríkja, en rúmlega 35% þeirra sem láta lífið á þessu aldursbili farast í umferðarslysum. Til þess er einnig að líta að einstaklingar öðlast lögræði við 18 ára aldur, þ.e. sjálfræði og fjárforræði. Núgildandi fyrirkomulag veldur því vandkvæðum að ýmsu leyti þegar ökumaður undir 18 ára aldri lendir í slysi sem veldur honum eða öðrum teljanlegu fjárhagstjóni en hann getur ekki borið fjárhagslega ábyrgð á ökutæki sínu án aðkomu foreldra eða forsjármanna. Ökuréttindaflokkar eru nú tilgreindir í heild sinni í frumvarpinu í stað þess að hafa nákvæma upptalningu á reglugerðarheimildum vegna mismunandi ökuréttindaflokka eins og er í núgildandi lögum. Ákvæðið um ökuréttindaflokka er byggt á samræmdum reglum um ökuskírteini á Evrópska efnahagssvæðinu sem koma til framkvæmda 1. janúar 2013 í samræmi við ákvæði til bráðabirgða í frumvarpinu. Í frumvarpinu er það mikilvæga nýmæli að lagt er til að 70 ára reglan um gildistíma almenns ökuskírteinis verði afnumin en í þess stað verði meginreglan sú að gildistími almenns ökuskírteinis verði 15 ár frá og með 1. janúar 2013 í samræmi við samræmdar reglur á EES-svæðinu. Á þetta við hvort sem um er að ræða ný eða endurútgefin ökuskírteini, t.d. ef ökuskírteini hefur glatast. Eldri ökuskírteini halda þó gildi sínu og gilda eftir sem áður til 70 ára aldurs. Í frumvarpinu er tekin upp ný skilgreining á léttum bifhjólum, þ.e. létt bifhjól í flokki I og flokki II. Lágmarksaldur til að stjórna léttu bifhjóli í flokki I er 15 ár, hjálmaskylda og námskeið eru skilyrði fyrir að mega stjórna slíku bifhjóli. Enn fremur er nú áskilið að barn sjö ára eða yngra sem er farþegi á bifhjóli skuli sitja í sérstöku sæti. Heimildir Vegagerðarinnar til eftirlits með akstri ökutækja til farþega og farmflutninga yfir 3,5 tonnum að leyfðri heildarþyngd eru auknar og gert er ráð fyrir heimildum Vegagerðarinnar til að leggja á gjald, stjórnvaldssektir, í stað sektar lögreglu. Þetta varðar eftirlit með aksturs- og hvíldartíma ökumanna, búnaði, stærð og þyngd og hleðslu ökutækja. Hugtakið „umráðamaður“ er í frumvarpinu sett þannig fram að það er eingöngu innan sviga á eftir hugtakinu „eigandi“, en í upphaflegu frumvarpi var það sett þannig fram á nokkrum stöðum en einnig sem eigandi eða umráðamaður. Er þetta gert til að leggja áherslu á að réttindi og skyldur umráðamanns byggjast í raun á samningum eiganda og umráðamanns en að á hann verði ekki lagðar sjálfstæðar skyldur. Er með þessu leitast við að eyða þeirri lagalegu óvissu sem hefur verið uppi um samningssamband þegar fjármunaréttarlegir samningar liggja þar að baki. Lagt er til að Vegagerð og sveitarfélagi í þéttbýli sé heimilt að setja upp löggæslumyndavélar sem ætlaðar eru til að nema umferðarlagabrot. Nú opnast sá möguleiki að um hlutlæga ábyrgð sé að ræða þegar brot eru numin í slíkum vélum eins og til dæmis stöðumælagjöld. Þetta fyrirkomulag er eðlilegt í ljósi markmiðssetningar frumvarpsins. Lagt er til að utan tímabils sé notkun negldra hjólbarða á vélknúnum ökutækjum óheimil. Í sektarreglugerðinni er gert ráð fyrir að lögreglan geti sektað ökumann sem er á bifreið með nagladekkjum eftir að því tímabili lýkur sem það er leyft. Með því að hafa jákvætt bann við notkun nagladekkja í frumvarpinu opnar það á þann möguleika að hægt sé að beita sektum við því þegar ökutæki er á nagladekkjum fram yfir leyfða dagsetningu. Þá opnast sá möguleiki að sveitarfélögin geti haft eftirlit með þessu og farið þess á leit við ráðherra að gjald renni í sveitarsjóð í stað þess að það renni til ríkisins. Er það mun eðlilegra þar sem það kemur í hlut sveitarfélagsins að malbika götur sem nagladekk hafa spænt upp þegar götur eru orðnar auðar. Lagt er til að heimilt verði undir ákveðnum kringumstæðum þegar brot er numið í löggæslumyndavél að láta eiganda eða umráðamann ökutækis sæta refsiábyrgð á hlutlægum grundvelli að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Þannig mundi eigandi ökutækis vera ábyrgur en ekki ökumaður í vissum tilvikum. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að heimilt verði að gera skráðum eiganda eða umráðamanni vélknúins ökutækis að greiða sekt ef brot er numið í löggæslumyndavél, þ.e. hraðakstur eða akstur gegn rauðu ljósi. Tillagan um hlutlæga ábyrgð hefur verið í frumvarpinu frá upphafi að því er varðar hraðakstur en akstur gegn rauðu ljósi er nýmæli. Þetta á einungis við þegar ekið er á ákveðnum hámarkshraða. Ef aksturinn varðar punkta í ökuferilsskrá er um hefðbundið lögreglumál að ræða. Á undanförnum árum hefur öðru hvoru skapast umræða hér á landi um hugsanlega tekjutengingu viðurlaga með beinum hætti vegna brota á umferðarlögum. Fordæmi fyrir slíku fyrirkomulagi eru í nágrannaríkjunum Finnlandi, Danmörku, Svíþjóð og Þýskalandi svo dæmi séu tekin. Helstu rökin fyrir tekjutengingu viðurlaga við umferðarlagabrotum eru að núgildandi fyrirkomulag sektargreiðslna þjóni ekki tilgangi sínum gagnvart hátekjufólki og til sé hópur fólks hér á landi sem virði ekki einstök ákvæði umferðarlaga þar sem greiðsla sektar vegna brota á þeim varðar viðkomandi ákaflega litlu fjárhagslega séð. Ég beitti mér fyrir því að þetta mál væri sérstaklega skoðað og varð niðurstaðan sú að lögð er til í frumvarpinu takmörkuð tekjutenging sekta. Felst hún í því að heimilt verði að veita sakborningi sem hefur tekjur undir hálfum öðrum lágmarkslaunum allt að 25% afslátt af upphaflegri sektarfjárhæð. Með þessu tel ég að komið sé að einhverju leyti til móts við tekjulága hópa í þjóðfélaginu. Ljóst er að það skiptir verulegu máli hvaða tekna sá aflar sem þarf að standa skil á umferðarlagasektum og má segja að sektargreiðsla þess sem er tekjuhár sé í raun minni refsing en sektargreiðsla þess sem er með lægri laun. Er með ákvæðinu leitast við að rétta hlut þeirra sem minna mega sín tekjulega séð. Rétt er að halda því til haga hér að starfshópur sem falið var að gera tillögu að framtíðarskipan stofnana samgöngumála skilaði skýrslunni Framtíðarskipan stofnana samgöngumála, greining og valkostir, útgefinni í júní 2009. Í skýrslunni kemur fram að ýmis ráð sem heyra undir ráðuneyti mitt séu fjölmenn og einkum vísað til Umferðarráðs í því sambandi, draga megi í efa að svo fjölmenn ráð séu nægilega skilvirk. Nefndin leggur til að skoðaður verði vel sá kostur að fela samgönguráði að annast nauðsynlegt samráð við hagsmunaaðila í stað þess fyrirkomulags sem nú er. Jafnframt er lagt til að stofnanirnar sjálfar setji saman samráðshópa, kjósi þær svo, eða skipuleggi samráð um ýmis sérmál og tæknileg úrlausnarefni með öðrum hætti og að samgönguþing verði í auknum mæli vettvangur samráðs hagsmunaaðila. Á grundvelli þessara sjónarmiða er ákvæði 115. gr. gildandi umferðarlaga um Umferðarráð fellt úr frumvarpi þessu. Það þýðir þó alls ekki að samráðsvettvangur um umferðarmál verði lagður niður, fremur að hugað verði að nýrri skipan þessara mála þegar frumvarp þetta verður að lögum í samræmi við fyrrgreindar tillögur. Reynslan sýnir að starfsemi stórra lögbundinna ráða er oftar en ekki þung í vöfum og er því orðið að mínu mati tímabært að huga að breyttri skipan þessara mála. Þetta er þó atriði sem mér finnst eðlilegt að samgöngunefnd taki til rækilegrar skoðunar og ég legg áherslu á að með þessum hugmyndum er ekki ætlunin að draga úr samráði við hagsmunaaðila sem tengjast umferð og umferðarmenningu, alls ekki. Spurningin er að vera ekki með þetta lögbundið en haga samráðinu með öðrum hætti. Í frumvarpinu er kveðið á um að ákvæði XIII. kafla gildandi umferðarlaga um fébætur og vátryggingu verði samhliða afnumin með það í huga að sett verði sérlög um ökutækjatryggingar, en þessi mál fluttust til viðskiptaráðuneytisins þann 1. janúar 2004 á sama tíma og umferðarmál fluttust til samgönguráðuneytisins. Í ákvæði til bráðabirgða er þó gert ráð fyrir að kaflinn haldi gildi sínu þar til ný lög taka gildi um lögmæltar ökutækjatryggingar. Af hálfu efnahags- og viðskiptaráðuneytisins var lagt fram á Alþingi frumvarp til laga um ökutækjatryggingar á 140. löggjafarþingi sem varð ekki útrætt. Mun frumvarpið verða lagt fram á ný af hálfu atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis á þessu þingi. Legg ég áherslu á að afar mikilvægt er að frumvarp til umferðarlaga og frumvarp til laga um ökutækjatryggingar fari samhliða í gegnum þingið þar sem um er að ræða endurskoðun gildandi umferðarlaga. Ég hef nú farið yfir helstu nýmæli sem felast í frumvarpinu og breytingum frá gildandi lögum þó svo að ekki hafi unnist tími til að greina frá öllum þeim breytingum og nýmælum sem er að finna í frumvarpinu. Það varðar þjóð okkar miklu að vel takist til um endurskoðun umferðarlaga enda snerta þau lög í raun flesta þegna landsins í sínu daglega lífi. Ljóst er að skoðanir eru skiptar um ýmsa þætti umferðarlöggjafarinnar en ég tel engu að síður að með samþykkt þessa frumvarps muni Ísland standa jafnfætis eða jafnvel framar þeim þjóðum sem við berum okkur saman við hvað umferðaröryggi og heildstæða umferðarlöggjöf varðar. Að lokum vil ég leggja áherslu á að margar veigamiklar breytingar eru fyrirhugaðar á umferðarlöggjöfinni verði frumvarpið að lögum. Ég vek athygli á því að lagt er til að frumvarpið taki gildi 1. janúar 2013. Er afar þýðingarmikið að frumvarp þetta, sem hefur verið í smíðum um nokkurt árabil og hefur áður fengið umfjöllun á þinginu, hlotið víðtæka umsögn og verið breytt í kjölfar athugasemda, verði að lögum á þessu þingi. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. umhverfis- og samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hæstv. innanríkisráðherra sagði, það eru mjög mörg álitamál í þessu frumvarpi sem munu auðvitað koma til skoðunar, í fyrsta lagi í nefndinni og síðan til ítarlegri umræðu við 2. umr. Ég ætla í sjálfu sér ekki að fara í stóra umræðu um frumvarpið, ég ætla eingöngu að fjalla um mjög afmarkaðan þátt málsins, ég ætla að tala um hross. Ég tel að það sé miður að ekki skuli vera kveðið á um það í frumvarpinu með hvaða hætti staða ríðandi fólks á reiðvegum er tryggð. Eins og Landssamband hestamannafélaga hefur bent á ruddu bílarnir hestunum út af þjóðvegunum á sínum tíma. Þá var farið að gera reiðvegi. Nú er það þannig að hestamenn eru ekki lengur einráðir á reiðvegum sínum, þar hefur vélknúin umferð aukist, sem er hættuleg ríðandi fólki og öðrum þeim sem þarna fara um. Það hefur líka færst í vöxt að þessi vélknúna umferð liggi um svæði hestamanna, hesthúsa o.s.frv. þar sem oft eru börn að leik. Hér er því um að ræða heilmikið öryggismál sem mér finnst ótækt annað en að sé tekið tillit til með einhverjum hætti. Á fyrri stigum málsins var kveðið á um það með fullnægjandi hætti, að ég hygg, að reiðvegir væru eingöngu fyrir ríðandi fólk, hestamenn sem þarna færu um, en ég finn það þó ekki í frumvarpinu. Ég veit að hestamenn, bæði Landssamband hestamannafélaga, Félag hrossabænda og fleiri, hafa af þessu miklar og þungar áhyggjur. Ég skora á hæstv. ráðherra, sem ég veit að hefur skilning á málefnum hestamanna, að leggja mér nú lið í þeim efnum að tryggja að þegar málið fari í gegnum þingið verði það gert með þeim breytingum að kveðið verði afdráttarlaust á um réttindi hestamanna og ríðandi fólks á reiðvegum landsins.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hætta mér út í mjög nákvæma umræðu um þetta efni án þess að afla mér frekari upplýsinga um málið, en það er alveg rétt að í mínum huga er mikilvægt að tryggja hagsmuni hestamanna og er sérstaklega kveðið á um það í samgönguáætlun hvernig það skuli gert. Það lagafrumvarp sem við ræðum hér fjallar fyrst og fremst um umferð á vegum en mér er kunnugt um þessar umræður. Ég hef átt viðræður við fulltrúa hestamanna og samtök þeirra, reyndar einnig þeirra sem aka á fjórhjólatækjum. Þarna hefur verið uppi ákveðinn ágreiningur sem er mjög mikilvægt að leiða til lykta með góðu samkomulagi. En ég þarf einfaldlega að skoða það betur hvað af þessu heyrir til þessara laga eða annarra laga áður en ég tjái mig frekar um málið.

Virðulegi forseti. Það getur vel verið að tæknilega fari betur á því að þessi ákvæði séu í annarri löggjöf, ég er þó ekki viss um það. Ég vil halda eftirfarandi til haga: Á fyrri stigum við undirbúning málsins, í drögum sem kynnt voru hagsmunaaðilum, hefur málið verið lengi í bígerð og undirbúningi og hafa mjög margir átt þess kost að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Það er að nokkru leyti rakið í greinargerðinni með frumvarpinu. Á fyrri stigum málsins var gert ráð fyrir því að kveðið væri afdráttarlaust á um réttindi ríðandi fólks á reiðvegum. Reiðvegir eru reiðvegir, þeir eru ekki vegir fyrir vélknúin ökutæki. Við sjáum það til dæmis í samgönguáætlun, áður vegáætlun, að þar er sérstakur liður um lagningu reiðvega og koma hestamannafélögin að því að gera tillögur um hvar bera skuli niður við uppbyggingu á þessum mannvirkjum. Það er því alveg skýrt mál af hálfu löggjafans þegar við fjöllum um þessi mál að þetta eru vegir fyrir hesta og hestamenn en ekki fyrir vélknúin ökutæki. Ástæðan fyrir því að við leggjum reiðvegi er auðvitað sú að við gerum okkur grein fyrir því að marka þarf þessum leiðum annan sess en vegagerð af einhverjum toga fyrir vélknúin ökutæki. Það gerum við í öryggisskyni, það gerum við til þess að fólk sem stundar hestamennsku eigi þess kost að geta gert það af sæmilegu öryggi og notið þeirrar dásamlegu tilfinningar sem fylgir því að sitja hest. Þess vegna hvet ég mjög til þess að fyrir þessu sé séð. Ef menn komast að þeirri niðurstöðu, til dæmis við meðferð málsins, að ekki sé ástæða til að hafa það í þessari löggjöf tel ég nauðsynlegt að flytja um það frumvarp - nefndin gæti gert það eða þá einstakir þingmenn - þar sem kveðið væri afdráttarlaust á um það í löggjöfinni 

Hæstv. forseti. Ég get að mörgu leyti tekið undir þau sjónarmið sem hv. þingmaður viðrar hér varðandi hestamenn, en veruleikinn mun vera sá að ákvörðun var tekin um að frumvarpið ætti að snúa að umferð á vegum, bæði akandi og óvarinna vegfarenda, gangandi og hjólandi, en hitt snýr fremur að annarri löggjöf. En þetta er verðugt umræðuefni og ég tek undir þau sjónarmið sem hv. þingmaður viðrar og þakka fyrir umræðuna.