Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það er sama að segja um þetta mál, og hitt sem jeg talaði um áðan, fjáraukalög fyrir árin 1912 og 1913, að það hefir orðið meiningamunur um það milli deildanna. Háttv. nefnd í Ed. hefir ekki getað fallist á gjörðir okkar í þessu máli, og við getum ekki orðið henni samdóma. Eina brtt. háttv. Ed. getum við fallist á. Það er við 10. lið útgjaldanna. Þar hafði misritast 40,324,10kr, fyrir 40,325,10 kr., þennan einnar krónu mismun er sjálfsagt að leiðrjetta. En svo koma tvær brtt. sem við getum ekki fallist á. Í stjórnarframv. eru taldar 250 þús. kr. gjaldamegin til jafnaðar móti lántökum landssjóðs, en lánið var alt 750 þús. kr. Háttv. Ed. vill breyta þessu þannig, að telja alla upphæðina 750 þús. kr. gjaldamegin til jafnaðar. Þetta viljum við ekki fallast á. Því að þegar reikningurinn var gjörður, þá voru 500 þús. kr. óeyddar af láninu, og því er alveg rjett að telja þessa upphæð með öðrum tekjuafgangi, eins og stjórnin hefir gjört. Við leggjum því til, að breyta þessu aftur, eins og það var í stjórnarfrumv., og færa þessar 500 þús. kr. aftur sem tekjuafgang á fjárhagstímabilinu.



Þetta frumv., sem hjer liggur fyrir, er komið hingað aftur frá háttv. Ed., og hefir hún haft lítið við það að athuga. Sumar brtt. hennar getum við nefndarmenn fallist á, en sumar ekki. Jeg skal nú gjöra grein fyrir þeim, hverri út af fyrir sig. Nefndin í háttv. Ed. hefir látið þess getið, að hún telji nauðsynlegt, að þess sje krafist, að stjórnin verji aldrei meiru fje til nokkurs fyrirtækis en henni er heimilt samkvæmt lögum, hvort árið fyrir sig, þ. e. a. s. að stjórnin megi ekki fara fjárveitingu frá öðru ári fjárhagstímabilsins til hins. Við nefndarmenn hjer í deildinni getum ekki fallist á þessa skoðun háttv. Ed Við lítum svo á, að oft geti verið nauðsynlegt, þegar um vegagjörðir eða önnur mann virki er að ræða, að færa þannig á milli og við sjáum ekkert á móti því, þótt meira fje sje notað fyrra árið en heimild er til, svo framarlega sem útborgunin í heild sinni fer ekki fram úr fjárveitingunni fyrir fjárhagstímabilið. Enn fremur viljum við taka það fram, að við sjáum ekkert því til fyrirstöðu, að sparist fje á einum lið, þá megi verja því til annara, t. d. vegagjörða, ef svo stendur á, að vegabótin komi með því að betri notum, þannig að hún verði svo langt komin að hún geti þegar komið að notum. Um þetta skal jeg svo ekki fjölyrða frekar í bráð. Vildi einungis að það kæmi fram, hvernig við lítum á málið. Þá skal jeg minnast á brtt. þær, sem háttv. Ed. hefir gjört á frumv. Það er þá í fyrsta lagi, brtt. við 5. gr. B. III. Þar hefir annaðhvort misprentast eða misskrifast, kr. 2982,08 kr. fyrir 2972,08 kr., það sem sparast hafði á fjárhagstímabilinu af því fje, sem veitt var til þjóðvega. Þetta er auðvitað sjálfsagt að leiðrjetta, bæði þar í sjálfum liðnum og einnig samlagningunni. Þá er næsta brtt. við 6. gr. IV. Það er fjárveitingin til Kennaraskólans. Útgjöldin til hans hafa árið 1913 farið samtals kr. 303,11 fram úr áætlun, en aukafjárveitingar hefir verið leitað fyrir kr. 248,63. Mismunurinn, kr. 54,48, var þannig til kominn, að við töldum ekki ástæðu til að leitað væri aukafjárveitingar fyrir honum. Þessa upphæð vill nefndin í Ed. veita á fjáraukalögunum. Þótt okkur finnist það óþarfi, þá viljum við þó ekki gjöra það að ágreiningsefni, og leggjum því til, að þetta verði látið svo búið standa. Þá er nú upptalið það af brtt. háttv. Ed., sem við getum fallist á. Næstu brtt. eru þannig vaxnar, að við sjáum okkur ekki fært að fallast á þær. Háttv. Ed. vill láta bæta aftan við 6. gr. til sundkenslu í Reykjavík, 600 kr. Á þessari tiltögu stendur svo, að árið 1912 var útborgaður styrkur til sundkenslu í Reykjavík 900 kr., en fjárveitingin sama ár nam ekki nema 300 kr. En á þessu stóð svo, að styrkurinn, sem veittur var árin 1910 og 1911 hafði ekki verið greiddur og engin skýrsla lá fyrir um sundkensluna fyrr en eftir áramót. Þegar stjórnarráðið hafði 1912 fengið fullnægjandi skýrslur um kensluna fyrir öll árin, og hafði fullvissað sig um að áskilin fjárupphæð hefði verið greidd úr bæjarsjóði Reykjavíkur, þá taldi það sjer heimilt að greiða alt fjeð. Við föllumst að öllu leyti á skoðun stjórnarráðsins í þessu efni, og leggjum því til, að þetta verði felt úr frumvarpinu. Okkur finst það vera nokkuð hart, að menn fái ekki greitt það, sem þeim er veitt í fjárlögunum þótt það dragist fyrir þeim fram yfir áramót að vitja þess, eða þeir eiga óhægt með að gefa á fullnægjandi skýrslur fyrir. þann tíma. Þá er síðasta brtt. háttv. Ed. við 8. gr., 27. lið, sem er um námsstyrk til iðnaðarmanna erlendis. Við getum ekki heldur fallist á þessa brtt. Um þetta er alt hið sama að segja og sundkensluna. Styrkurinn var ekki fullgreiddur við áramót; það kom í ljós, að þá stóðu eftir 225 kr., og var það þá borgað út eftir áramótin. Nefndin hefir því komið fram með brtt. við þessa tvo liði, og væntum við að þær verði báðar samþyktar. Þótt þetta sje í rauninni ekki sjerlega þýðingarmikið, þá viljum við þó eindregið láta uppi þá skoðun, að stjórnin hafi fulla heimild til að borga út slíkar fjárveitingar sem þessar, þótt eftir áramót sje. Jeg álít þá að það sje ekki fleira, sem jeg þurfi að taka fram og vona að hv. deild fallist á skoðun okkar í þessu máli.



Þessar brtt., sem nefndin hefir komið fram með við frumvarpið, eru svo auðskildar, að ekki þarf orðum að þeim að eyða.

Framsm. (Sveinn Björnsson) Háttv. Ed. hefir gjört lítilfjörlegar breytingar á frumvarpinu, og hefir nefndin orðið sammála um að fallast á þær.

Framsm. Sveinn Björnsson): Jeg vænti þess, að háttv. þingdeildarmenn hafi lesið álit nefndarinnar. Þar er alt sagt, sem hægt er að segja um þetta mál. Nefndin hefir öll orðið sammála um að samþykkja frumvarp þetta óbreytt, eins og það kom frá háttv: Ed. Jeg þarf þess vegna ekki að orðlengja málið frekar.

Ráðherra: Þetta frumvarp var borið fram í efri deild af 4 þingmönnum, og samþykt þar, með einum viðauka, með 12 atkvæðum gegn 1 að viðhöfðu nafnakalli. Jeg býst ekki við, að jeg þurfi að mæla mörgum orðum með frumvarpinu. Jeg tel sjálfsagt, að enginn neiti því, að þörf sje á lögum um þetta efni, eftir þá atburði, sem hjer hafa gjörst. Í öðrum löndum eru lög sett um þetta efni, t. d. á Frakklandi, og þar lagt tveggja mánaða fangelsi við sams konar samtökum og talað er um í þessu frumvarpi: 144. gr. hegningarlaganna kann að ná til verkfalls, en vafasamt, hvernig dómstólarnir mundu líta á það mál, sjerstaklega þar sem löggjafinn mun ekki hafa haft þess konar tilfelli í huga. Þar sem nú er áliðið þingtímans og mig væntir, að menn játi, að nauðsyn sje á lögum um þetta efni, þá vona jeg, að deildin láti frumvarpið ná fram að ganga nefndarlaust eins og Ed.



Jeg legg til, að 5 manna nefnd sje kosin til að athuga frumvarpið.



Jeg legg til, að frumvarpinu verði vísað til sjávarútvegsnefndarinnar að lokinni þessari umræðu.



Að eins fáein orð: Við höfum komið fram með eina brtt. við 1. málsgr. ákvæða um stundarsakir. Við teljum heppilegra, að hafa laugardag sem kosningardag en nokkurn annan dag, og því förum við fram á, að breyta þessu svo, að í staðinn fyrir 3. júlí 1916 komi 1. júlí 1916, og í staðinn fyrir 18. sept. 1916 komi 9. sept. 1916. Báðir þessir dagar, bæði 1. júlí og 9. sept. bera upp á laugardaga. Jeg býst við því, að hæstv. forseti geti skoðað það sem »Redaktions«-breytingu, að 3. málsgr. falli burt úr ákvæðum um stundarsakir.



Þetta mál er svo ljóst og skýrt, að jeg skil ekki annað en háttv. þingdeildarmenn sjái, að hjer er um nauðsynjamál að ræða fyrir sjávarútveginn. Vænti jeg því, að deildin leyfi að málið sje tekið fyrir. Forseti leitaði síðan, að fengnu leyfi ráðherra, samþykkis deildarinnar, til þess að frumv. yrði tekið fyrir. Var það leyft með öllum þorra atkvæða.

Flutnm. (Matthías Ólafsson) : Eins og mönnum er kunnugt, er steinolía seld í pottatali eða ílátatali. Þetta er óhæfilegt, því að ílát eiga ekki saman nema að nafninu, en eru þó seld jöfnu verði; hvort þau eru stór eða lítil, væn eða ljeleg, og getur oft skakkað miklu á vigt tveggja íláta, sem seld eru sama verði. Það. virðist því vera ástæða til að selja steinolíu og þær aðrar tegundir, sem í frumv. eru tiltektnar, eftir vigt eins og í öðrum löndum. Hin ákvæðin í frumv. eru til þess, að kaupendur geti sjeð frá hvaða firma, fjelagi eða einstaka manni vörurnar eru, sömuleiðis nafn vörutegundar þeirra, sem ílátið inniheldur, þyngd ílátsins með innihaldi og síðast tölu eða númer ílátsins. Þessi ákvæði eru öll nauðsynleg, til þess að sjá megi af þeim þunga þeirra hvers um sig, svo að ekki verði um vilst. En þar sem eigi á að banna að selja þessar vörur í smásölu, eru þessi ákvæði ekki látin gilda um minni ílát, t. d. blikkbrúsa. o. s. frv. En til þess að tryggja kaupendum rjett þeirra, ef misbrúkun eða svik yrðu viðhöfð, þá er það ákvæði sett í framv., að hverjum sölureikningi skuli fylgja sundurliðun yfir hvert ílát, þar sem tilgreind sje: 1) tala (númer) ílátsins, 2) nafn tegundarinnar, 3) þyngd ílátsins með innihaldi, 4) þyngd ílátsins sjálfa og 5) þyngd innihaldsins. Ef seld væri ódýr vara undir nafni dýrari vöru, þá mætti segja að vantaði ákvæði um refsingu á því; en jeg býst ekki við, að þess mundi þurfa, því að jeg leit svo á, að brot á þessu heyrði undir hegningarlögin. En ekki er það svo að skilja., að ekki sje örgrant að þetta hafi komið fyrir hjer á landi. Jeg lít svo á., að frumvarpið sje svo skýrt, að nefnd þurfi ekki að fjalla um það. Vænti jeg svo, að því verði vel tekið og vísað til 2. umr.

Flutningsm. (Jón Jónsson) Frumvarp þetta er fram komið út af dýrtíðinni, því að oss flutningsmönnum hefir ekki geðjast að þeim frumv., sem fram hafa komið um dýrtíðarráðstafanir, hvorki því frumv., sem felt var hjer í deildinni, um nýtt útflutningsgjald, nje hinu fráleita frumv. um dýrtíðarhjálp, frá háttv. 1. þingm. Rvk. (S. B.), sem hann tók aftur að lokum. Tekjuskattsfrumv. háttv. þingm. Dal. (B. J.) er líka stórgallað. Það frumv. er allathugavert, einkum fyrir þá sök, að erfitt mundi að koma í framkvæmd slíkum lögum, sem þar er farið fram á, að sett verði. Með okkar frumv. er farið fram á, að veita bæjarstjórnum og sveitarstjórnum heimild til að jafna niður dýrtíðargjaldi, hverri í sínu umdæmi. Við teljum, að bæjarstjórnum og sveitastjórnum sje kunnugast um hagi manna í sínu bygðarlagi, og því rjett, að veita þeim slíka heimild, ef brýn þörf er á. Þykir okkur það rjettara og aðgengilegra en að veita einhvern styrk út í bláinn úr landssjóði. Mönnum er yfirleitt svo farið, að þeim er ekki ljúft að þiggja styrk, og vilja helst bjarga sjer sjálfir. Og við hyggjum, að sveitafjelögin sjeu öll svo vel stæð, að þau geti bjargað sjer sjálf, ef heimild er gefin, til að jafna dýrtíðargjaldi á þá menn í hreppum og kaupstöðum, sem færir eru að bera það, og því fje svo útbýtt meðal þeirra, sem hjálpar þurfa. Jeg tel rjettast, að vísa frumvarpinu til nefndar; það er samið í flýti og þarf ef til vill lagfæringar með. Forseti leitaði síðan, að fengnu leyfi ráðherra, samþykkis deildarinnar til að frumv. væri tekið fyrir til umræðu. Var það leyft með öllum þorra atkvæða.

Bjarni Jónsson Jeg hjó eftir því í ræðu háttv. 2. þm.N.-Múl. (J. J.), að honum þótti ekki ráðlegt að samþykkja frumvarp það, sem jeg hefi borið fram um tekjuskatt, af því, hve erfitt mundi að koma því í framkvæmd. Hvaðan kemur honum það vit? Slíkt er hugarburður, sprottinn af tali þeirra manna, sem ekkert skyn bera á málið. Frumvarp mitt er ofur einfalt og hægt að koma því kring á skömmum tíma. Eitt ákvæði í þessu frumv., sem hjer liggur fyrir, er gott, að ekki skuli telja styrk þann, sem veita má samkvæmt því, sem sveitarstyrk. En að öðru leyti er frumv. skakt hugsað og á röngum grundvelli bygt. Eina rjetta hugsunin er sú, að styrkurinn til fátæklinganna komi frá þeim, sem efnaðir eru, en ekki frá fátæklingunum sjálfum. Þess vegna er útflutningsgjald ranglátt, því það bitnar jafnt á öllum, fátækum sem ríkum. Með því er tekinn bitinn úr munni eins fátæklingsins og látinn í munn annars, hafi hann þá ekki horfið á leiðinni í hundraðsgjald til þeirra, sem innheimta útflutningsgjaldið. Sama máli er að gegna um þetta frumvarp. Sum sveitarfjelög eru rík og sum eru fátæk, en eftir þessu frumv. eiga þau ríku ekkert að hjálpa þeim fátæku. Það er ekki til neins að segja hverju sveitarfjelagi að bjarga sjer sjálft. Ef t. d. engir bjargálnamenn eru til í einhverju sveitarfjelagi, þá er til lítils að segja því að bjarga sjer. Eina rjetta leiðin, þegar hallæri er í landinu, er sú, að landssjóður hjálpi öllum fátæklingum, og hjálpin komi frá þeim, sem efnaðir eru.

Matthías Ólafsson Jeg leyfi mjer að stinga upp á því, að frumv. verði vísað til sjávarútvegsnefndarinnar að lokinni umræðunni.



Jeg hefi tekið eftir meinlegri prentvillu í frumvarpinu. Í 1. gr. stendur: 1/3 hluta kjósenda, í stað 1/3-hluta, svo sem samþykt var við 2. umræðu. Þessa prentvillu má laga á skrifstofunni, og jeg vænti að það verði gjört.