Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. allshn. (Jón Kristjánsson) Herra forseti. Um þá brtt. sem hér liggur fyrir þarf ekki að hafa mörg orð. Það féll niður í nál. að breyta gildistökuákvæði laganna, en gert er ráð fyrir því að þau taki gildi 1. jan. 1969. Sá tími er liðinn og því er lagt til að því verði breytt og greinin orðist þannig: ,,Lög þessi öðlast þegar gildi.``

Sighvatur Björgvinsson Herra forseti. Ég held að hv. þingdeild ætti að gæta sín örlítið í afgreiðslu þessa máls. Þannig er mál með vexti að til þess að þessi afgreiðsla nái fram að ganga með eðlilegum hæætti verður auðvitað að liggja fyrir hver afstaða Alþingis er til fjáraukalaga fyrir árið 1987. Þau fjáraukalög eru nú í meðferð fjvn. og hafa verið haldnir allnokkrir fundir um þau, en niðurstaða af þeirri athugun liggur ekki fyrir þannig að svo gæti farið að ef menn ætluðu að afgreiða ríkisreikning með þessum hætti mundi sú afgreiðsla stangast á við þá tillögu sem kynni að verða lögð fyrir Sþ. Mér finnst það ekki við hæfi, virðulegi forseti, að menn séu með þessum hætti að afgreiða ríkisreikning án þess að fjáraukalög hafi fengið meðferð og vil skjóta því til hæstv. forseta og biðja forseta að taka tillit til þessara atriða í sambandi við meðferð ríkisreikninga annars vegar og fjáraukalaga hins vegar. Ég held að það væri hyggilegt að bíða með endanlega atkvæðagreiðslu um þetta mál og fresta henni þangað til fyrir liggur hvað lagt er fyrir Sþ. um afgreiðslu fjáraukalaga. Ég ítreka þá skoðun mína að það er ekki vansalaust með hvaða hætti ríkisreikningar eru afgreiddir á hinu háa Alþingi þar sem því sem næst enginn tími er tekinn í meðferð þeirra, hvorki í þingdeildum né í þeim nefndum sem um þau eiga að fjalla.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Ég tel að hv. 5. þm. Vestf. hafi nokkuð til síns máls og vil fara þess á leit við hæstv. forseta að hann verði við þeirri ósk sem fram er komin um það að geyma þessa atkvæðagreiðslu. Það er eðlilegur framgangsmáti að fjvn. gefist tækifæri til þess að ljúka sínu starfi áður en við afgreiðum ríkisreikninginn frá deildinni.

Forseti (Kjartan Jóhannsson) Forseti er reiðubúinn til þess að verða við þessum eindregnu óskum og er þá umræðu um þetta mál frestað og ekki meira um það að segja.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Hér er um að ræða 1. mál deildarinnar sem afgreitt var frá hv. Nd. fyrir örfáum vikum. Nú kemur það frá Ed. og hefur verið þar grálega leikið. Það er felld úr frv. ein megingrein þess, 30. gr., en hún hljóðar svo: ,,Seðlabanki Íslands skal láta sömu reglur, eftir því sem við getur átt, gilda um verðbréfasjóði að því er varðar bundið fé og settar eru innlánsstofnunum skv. 1.--3. mgr. 8. gr. laga nr. 36/1986, um Seðlabanka Íslands, eða jafngildi þeirra með kaupskyldu á öruggum verðbréfum. Hafi Seðlabankinn hlutast til um vexti útlána hjá innlánsstofnunum á grundvelli 9. gr. laga nr. 36/1986 getur bankinn, meðan sú íhlutun varir, að fengnu samþykki ráðherra bundið ávöxtunarkröfur og annað endurgjald fyrir fjármagn í viðskiptum verðbréfafyrirtækja og verðbréfasjóða takmörkunum sem miðast við hliðstæða áhættuflokka. Setur Seðlabankinn um það nánari reglur.`` Ég tel að með því að fella þessa grein út úr frv. sé þessi lagasetning öll orðin harla lítils virði. Að vísu er hægt að bæta úr þessu með breytingu á seðlabankalögum. Hún liggur ekki fyrir og meðan svo er óska ég eftir því við hæstv. forseta að fjh.- og viðskn. deildarinnar fái þetta frv. til athugunar og málið verði ekki tekið á dagskrá fyrr en að þeirri athugun lokinni.

Forseti (Kjartan Jóhannsson) Að sjálfsögðu verður við þessari ósk orðið, enda í samræmi við þingsköp að nefndin fái málið til umfjöllunar.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Mál þetta er komið að nýju til Nd. vegna þeirra breytinga sem Ed. gerði á frv. Þær breytingar lúta að þeirri grein sem helst kom til umræðu þegar málið var til meðferðar í þessari hv. deild. Ég verð að lýsa því að mér sýnist að hv. Ed. hafi gert mjög skynsamlega breytingu á frv. og geri það að verkum að það er miklu aðgengilegra og líklegra til að ná settu markmiði. Ég minni á að sú nefnd sem upphaflega samdi frv. gerði ekki ráð fyrir þeim ákvæðum sem hv. Ed. hefur fellt niður og þessi breyting er mjög í hátt við þá yfirlýsingu sem hæstv. viðskrh. gaf þegar 1. umr. málsins fór fram í hv. Nd. og mjög í samræmi við túlkun hæstv. ráðherra á því orðalagi sem var á greininni í upphafi. Þess vegna lít ég svo á að hér hafi verið gerð skynsamleg breyting. Ég minni á að þetta er 1. mál þingsins. Það hefur verið unnið mjög lengi að undirbúningi þessa máls. Hann hófst í tíð fyrrv. ríkisstjórnar. Þessi löggjöf er mjög mikilvæg og brýn. Það hefur lengi verið ljóst að um þessa starfsemi yrði að setja löggjöf. Það kemur fram í athugasemdum með frv. að helsti tilgangur hæstv. viðskrh. með setningu þessarar löggjafar er sá að festa verðbréfastarfsemi í sessi, tryggja öryggi þeirra sem viðskipti eiga við verðbréfafyrirtæki. Það er megintilgangur þessara laga og auðvitað er það svo að þeir sem viðskipti eiga við verðbréfafyrirtæki þurfa að treysta því að um þau gildi ákveðnar reglur og réttindi þeirra séu varin. Þessi löggjöf miðar að því að ná þessu marki og ég er sammála því, sem fram kemur í athugasemdum með frv., að einmitt löggjöf af þessu tagi muni festa starfsemina í sessi og tryggja öryggi þeirra sem viðskipti eiga við þessi fyrirtæki. Þetta er 1. mál þingsins og þess vegna kominn tími til að Alþingi afgreiði það frá sér og má furðu gegna að stjórnarmeirihlutinn hefur dregið það í allan vetur að koma þessu mikilvæga máli fram. Enn á ný er ástæða til að fagna því að nú sýnast ýmsir þeir sem áður vildu uppræta okurbúllurnar eins og það var kallað vilja ljá þessu máli lið og greiða því nú atkvæði. Það var eitt helsta stefnuatriði Alþb. að uppræta verðbréfamarkaðina, uppræta okurbúllurnar eins og það var kallað. Núna greiða þingmenn og ráðherrar Alþb. atkvæði með frv. og með þeim höfuðtilgangi þess, eins og fram kemur í athugasemdum, að styrkja og treysta þessa starfsemi. Auðvitað er það fagnaðarefni. Auðvitað verður að leggja á það ríka áherslu að þessi löggjöf verði sett og það er áhyggjuefni ef stjórnarmeirihlutinn ætlar enn einu sinni að reyna að bregða fæti fyrir frv. Þetta er 1. mál þingsins. Stjórnarmeirihlutinn hefur tafið fyrir framgangi þess í allan vetur. Auðvitað er eðlilegt fyrst óskað er eftir því að hv. fjh.- og viðskn. fjalli frekar um frv., en ég vara mjög við því ef sú ósk þýðir að það á enn að tefja framgang frv. Ég vænti þess að þá ósk beri ekki að skilja á þann veg að það eigi að koma í veg fyrir að frv. nái fram að ganga á þessu þingi því hér er um brýna þörf að ræða og hefði verið meiri sómi að því að afgreiða frv. sem lög fyrr á þessu þingi.

Árni Gunnarsson Herra forseti. Það frv. sem hér er til umræðu er ákaflega veigamikið og ég get tekið undir flest af því sem hv. síðasti ræðumaður sagði um það hversu nauðsynlegt væri að hraða afgreiðslu þessa máls. Hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar hefur lagt mikla vinnu í að skoða frv. og ég get ekki neitað því að það kom mér mjög á óvart eftir að nefndin hafði afgreitt frv. og það síðan farið til hv. fjh.- og viðskn. Ed. að lesa á baksíðu Morgunblaðsins að gerð hefði verið breyting í þeirri nefnd á einu veigamesta ákvæði þeirra breytinga sem fjh.- og viðskn. þessarar deildar hafði gert á frv. og fjallar um bindiskyldu verðbréfasjóða og hámörkun á vöxtum. Það kann vel að vera að þessi ákvæði bæði eigi heima í seðlabankalögum. Um það ætla ég ekki að dæma. Hins vegar er það nánast með ólíkindum að samskipti nefnda á milli tveggja deilda skuli vera svo lítil að nefndarmönnum, í þessu tilviki í fjh.- og viðskn. Nd. skuli ekki hafa verið gert viðvart um þessa veigamiklu breytingu. Ég vil áður en ég tek frekari afstöðu til þessa máls fá að sjá þær breytingar sem fyrirhugaðar eru í sambandi við seðlabankalögin og snerta þessa þætti báða tvo. Ég tel að hér séu á ferðinni áhrifamiklir þættir til stjórnunar á þessum verðbréfamarkaði eins og ég skynja hann og skil hann og tel að það sé nánast út í hött að geta verið með bindiskylduákvæði á allt bankakerfið í landinu og hugsanleg ákvæði um hámörkun á vöxtum en að slík ákvæði séu ekki til um verðbréfasjóðina í landinu sem þá gætu leikið lausum hala utan við bankakerfið og væntanlega og að öllum líkindum boðið mun betri kjör en bankakerfið, sem nú á undir högg að sækja, gæti boðið. En ég tel það alveg nauðsynlegt að hér komi fram mjög skýrar upplýsingar um hvernig fyrirhugað er að afgreiða þessa þætti og hvenær það verði gert. Að öðrum kosti tek ég undir með hv. formanni fjh.- og viðskn. að það ber til þess brýna nauðsyn að nefndin fái þetta mál aftur eins og hún lagði mikla áherslu á að fá þessa tvo veigamiklu þætti inn í frv.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Hæstv. forseti. Frv. þetta er komið aftur til Nd. eftir eina breytingu í aðalatriðum í Ed. þar sem 30. gr. frv. hefur verið felld brott, enda samkomulag fjh.- og viðskn. í Ed. að efni 30. gr. ætti miklu betur heima í seðlabankalögum. Svo stendur á að fyrir hv. Ed. liggur nú frv. til laga um breytingu á lögum um Seðlabankann þar sem einmitt eru gerðar tillögur um að breyta þeim greinum, 8. og 9. gr. laganna nr. 36/1986, þar sem fjallað er um annars vegar bindiskyldu og lausafjárhlutfall og hins vegar rétt Seðlabankans til þess að hlutast til um vaxtaákvarðanir innlánsstofnana. Það gefur auga leið að þegar þetta frv. um verðbréfaviðskipti og verðbréfasjóði kom fram í þinginu --- og það var fyrsta mál þingsins --- var gerð tillaga um ákvæði í 30. gr. frv. hliðstæð bindiskylduákvæðum varðandi innlánsstofnanir í frv. til verðbréfaviðskiptalaga einfaldlega vegna þess að þá voru ekki á gangi brtt. við seðlabankalögin og þótti best á því fara að hafa þetta í einum og sömu lögunum. Nú stendur hins vegar svo á, sem ég hef skýrt frá og ég tel það að öllu leyti fara lögformlega betur, að því sem var í 30. gr. eins og henni hafði verið breytt í hv. Nd. verði efni sínu samkvæmt komið fyrir í 8. og 9. gr. seðlabankalaganna. Um það liggja nú frammi tillögur í hv. fjh.- og viðskn. Ed. og mér þykir sjálfsagt mál eins og fram kom í máli hv. 1. þm. Norðurl. v., formanns fjh.- og viðskn. þessarar deildar, og hv. 3. þm. Norðurl. e. að fjh.- og viðskn. fái tækifæri til þess að kynna sér stöðu málsins, en ég fullvissa þá um að þar eru ekki af hálfu stjórnarflokkanna uppi neinar ráðagerðir um efnislegar breytingar. Um þessa málsmeðferð var gott samkomulag í hv. Ed. og ég vil nota þetta tækifæri til að fagna þeirri samstöðu sem tekist hefur um hinar almennu starfsreglur, hin almennu starfsskilyrði fyrir verðbréfaviðskiptin í landinu. Mikil þörf er á því að þær leikreglur verði settar og virtar. Það er hagsmunamál almennings, neytenda, viðskiptavina þessara stofnana og reyndar þessara stofnana sjálfra að þessar reglur verði í lög festar sem allra fyrst. Ég vona að þessi formbreyting verði ekki til þess að tefja framgang málsins en tek að sjálfsögðu undir með þeim mönnum sem hér hafa talað um það að sjálfsagt sé að fjh.- og viðskn. þessarar deildar fái tækifæri til að kynna sér málið. Ég vil að lokum taka það fram að mér var kunnugt um þessar breytingar í hv. fjh.- og viðskn. Ed.

Má ég biðja hæstv. ráðherra aðeins að doka við í máli sínu. Mér er tilkynnt að hátalarakerfi hafi fallið út þannig að það næst ekki á upptöku það sem hér er mælt. Ef ráðherrann vildi hinkra við augnablik þangað til skrifstofa upplýsir stöðu mála.

Að sjálfsögðu. Ég þakka hæstv. forseta fyrir leiðbeiningarnar. Máli mínu var sem næst lokið. Ég vildi eingöngu ítreka það, sem ég sagði síðast, að ég vona að hv. fjh.- og viðskn. Nd. sjái að hér eru ekki uppi ráðagerðir um efnislegar breytingar. Ég vildi líka taka fram að mér var kunnugt um breytingarnar í fjh.- og viðskn. Ed., hafði samband við formann fjh.- og viðskn. Nd. um leið og ljóst varð um þessa skipan mála. Sama máli gegndi að sjálfsögðu um fjh.- og viðskiptanefndarformann Ed. sem hefði verið í góðum færum að kynna þetta samstarfsmönnum sínum. Mér þykir leitt að þetta skuli hafa valdið töfum á málinu, en vona að því ljúki farsællega því eins og hér hefur komið fram í umræðunni er mikils um vert að þessu fyrsta máli þingsins verði lokið farsællega.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Það er úr lausu lofti gripið hjá hv. 1. þm. Suðurl. að við höfum tafið afgreiðslu þessa máls. Við í fjh.- og viðskn. deildarinnar fengum í hendur sem fyrsta mál þingsins í haust fremur ófullkomið frv. eða drög að frv. um verðbréfasjóði. Við höfum unnið mikið í þessu máli og vorum búin að útbúa allgott frv. til lagasetningar. Þetta frv. væri orðið að lögum nú þegar ef Ed. hefði ekki skemmt það. Ég er ekki sammála þeim breytingum sem Ed. gerði á málinu. Ég held að það færi ekki síður vel að láta 30. gr. halda sér eins og við gengum frá henni. Það er að vísu hægt, eins og hæstv. viðskrh. orðaði það, að taka þessi ákvæði inn í seðlabankalögin. Við fáum til meðferðar frv. til laga um Seðlabanka og getum þá lögfest þessi ákvæði þar og gert það áður en við göngum frá frv. Ég treysti því að hæstv. viðskrh. beiti sér fyrir því við formann fjh.- og viðskn. Ed. að seðlabankafrv. verði hraðað þannig að það geti komist í okkar hendur vel útbúið með gildum ákvæðum sem hald er í um þetta efni og geti það áður en langt um líður.

Matthías Bjarnason Herra forseti. Nefnd sú sem samdi frv. um verðbréfaviðskipti og verðbréfasjóði var ekki sammála um að taka upp ákvæði sem 30. gr. gerði ráð fyrir um bindiskylduna og skilaði frv. af sér til viðskrn. án þessarar greinar. Viðskrh. tekur aftur upp þessa grein í frv. og þegar hann fylgir því úr hlaði í byrjun þings hljóðaði greinin á þann veg að ráðherra getur heimilað Seðlabanka Íslands að láta sömu reglur gilda um verðbréfafyrirtæki og verðbréfasjóði að því er varðar bundið fé og settar eru innlánsstofnunum skv. 1.--3. málsgr. 8. gr. laga nr. 36/1986, um Seðlabanka Íslands. Um þetta atriði varð ekki samkomulag og því síður eftir að a.m.k. þrír ráðherrar kokkuðu upp þessa grein og sendu fjh.- og viðskn. hana til að leggja blessun sína yfir. Eftir það mátti engu breyta, eftir að þessir ágætu þrír matreiðslumenn gengu frá þessum rétti, og þannig kom þetta hingað inn í hv. deild og þetta var knúið hér fram. Burtséð frá því hvort það eigi að fara inn á þessa braut eða ekki er ég alveg sammála nefndinni í Ed. og einnig hæstv. viðskrh. um að auðvitað eiga þessi ákvæði öll heima fyrst og fremst í seðlabankalögunum og er miklu eðlilegra þó ég sé efnislega andvígur því að taka þessa grein inn eins og hún er. Það er alveg óbreytt. Ég fagna því afgreiðslu Ed. á þessu máli. Í raun og veru sé ég ekki að það þurfi endilega að bregða fæti fyrir fyrsta mál þingsins og gera það að einhverju skilyrði að seðlabankafrv. sé komið í hendurnar á ákveðnum mönnum og afgreitt áður en þetta frv. á að sjá dagsins ljós. Ég sé enga ástæðu til þess. Hins vegar hélt ég að það væri þó einhver metnaður í þessu ríkisstjórnarliði að reyna að knýja einhver mál fram sem þeir hafa verið að flytja í þingið en ekki alltaf setjast sitt á hvað á málin, en það er ekki mitt að dæma um hvar skipið tekur niðri því að skerin virðast vera mörg og þeim fer heldur fjölgandi en hitt.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Hv. 1. þm. Norðurl. v. fór að bera af sér að stjórnarmeirihlutinn hefði verið að tefja fyrir þessu máli. Ég minni á að þetta er fyrsta mál þingsins. Þetta er það mál sem a.m.k. margir stjórnarliðar lögðu hvað mest kapp á og mest upp úr þegar stjórnin var mynduð að samþykkja ætti á þessu þingi. Annaðhvort hefur það gerst þegar komið er fram undir páska og fyrsta mál þingsins ekki afgreitt að stjórnarmeirihlutinn hefur verið að tefja fyrir framgangi málsins ellegar þá það hefur verið staðið að vinnu við athugun og skoðun á frv. með slíkum eindæmum og slíkum sleifarhætti að engu tali tekur. Það er auðvitað ekki hægt að verja það að fyrsta mál þingsins sé fyrst að koma til lokaafgreiðslu þegar komið er fram undir páska. Það er annaðhvort eitthvert sleifarlag eða þá að menn hafa markvisst verið að reyna að tefja fyrir framgangi málsins. Ég ætla svo sem ekki að vera að kveða upp úr með það hvor ástæðan er fyrir hendi hjá stjórnarliðinu að því er þetta mál varðar. Það er hins vegar ámælisvert að frv. skuli ekki vera orðið að lögum því það er löngu brýnt að setja þessa löggjöf til að tryggja öryggi í verðbréfaviðskiptum, tryggja þessa starfsemi, skapa henni eðlilegan grundvöll og viðskiptamönnum hennar meira öryggi, efla þessa starfsemi eins og kemur fram í athugasemdum með frv. að er megintilgangur með þessari lagasetningu. Þess vegna er brýnt að hún nái fram að ganga og það er ámælisvert hvernig stjórnarmeirihlutinn hefur staðið að framgangi málsins. Það er hins vegar fagnaðarefni, sem hér hefur komið fram, að hv. Ed. hefur gert breytingu á frv. til batnaðar og síst ætti það að verða til þess að menn standi hér upp enn einu sinni og reyni að tefja framgang málsins. Og ég vil mótmæla því kröftuglega, sem fram kom í máli hv. 1. þm. Norðurl. v., formanns hv. fjh.- og viðskn., ef tefja á framgang málsins og binda samþykki þess því skilyrði að eitthvað annað frv. verði afgreitt í þinginu sem er til meðferðar í hv. Ed. Það er til fullkominnar skammar fyrir stjórnarmeirihlutann ef það á að fara að binda það því skilyrði að samþykkja þetta frv. að eitthvað annað frv. í Ed. nái fram að ganga. Hvaða tortryggni er þetta í stjórnarliðinu, milli stjórnarflokkanna, hvers konar tortryggni er það að binda samþykki eins stjfrv. því skilyrði að eitthvað annað frv. nái fram að ganga? Ja, það er eitthvað mikið sem gengur á þarna á milli ef menn treysta ekki hverjir öðrum betur en þetta. En ég bendi á að það frv. sem þarna um ræðir er auðvitað mikill ágreiningur um og með öllu ástæðulaust, tilefnislaust og óverjandi að fara að tengja afgreiðslu þessa frv. við frv. uppi í Ed. og ég mótmæli þeim töfum sem hér eru með skipulögðum hætti hafðar í frammi því það er brýnt og löngu orðið nauðsynlegt að þessi löggjöf verði sett.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Hæstv. forseti. Ég lýsi ánægju minni yfir þeim mikla áhuga sem fram kemur hjá þeim hv. 1. þm. Suðurl. og 1. þm. Vestf. að flýta fyrir framgangi helstu mála stjórnarinnar. Það er mjög ánægjulegt og ég fagna því. Ég vil líka nota þetta tækifæri til þess að þakka hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar fyrir hennar vönduðu vinnu að þessu frv. og mótmæli því að það starf hafi tafið þetta mál. Það er ekki rétt. Það hefur þvert á móti bætt þetta mál. Nú stöndum við í þeim sporum að það þarf að ganga frá fáeinum formsatriðum til að ljúka málinu. Ég fulltreysti því að það takist gott samstarf með forsvarsmönnum fjh.- og viðskn. beggja deilda til að finna þessu mikilvæga máli farsælan lendingarstað. Ég veit að það mun ekki taka langan tíma.

Árni Gunnarsson Herra forseti. Nokkur orð vegna orða hv. þm. Þorsteins Pálssonar. Ég verð að segja honum eins og er að oft hafa þingmál verið lengur á leiðinni í gegnum þingnefndir og þingið en þetta stóra og mikla mál um verðbréfasjóði. Ég fæ ekki skilið hvernig hann getur með fullum rétti staðið hér upp og talið það ámælisvert hversu hægt að hans mati þetta mál hefur gengið í gegnum hv. fjh.- og viðskn. Ég hefði talið að fyrr hefði þurft en nú er verið að gera að setja löggjöf um verðbréfasjóði hér á landi. Og það hefði staðið nær ýmsum öðrum mönnum en þeim sem nú tala fyrir hönd fjh.- og viðskn. í þessari umræðu að gera það fyrr. Það sem er auðvitað vandinn í þessu máli er að þeir menn, sem börðust fyrir því að fá bindiskylduákvæðin og hámarksvaxtaákvæðin inn í þetta frv., eru ekki alveg sáttir við það að þessi ákvæði verði tekin inn í seðlabankalögin. Það er túlkunaratriði af hálfu lögfræðinga hvort þau eigi betur heima inni í þessum lögum eða í seðlabankalögunum sjálfum. Það hlýtur því hver maður að skilja að hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar hlýtur að bregða nokkuð í brún þegar jafnveigamikill þáttur í jafnveigamiklu frv. er tekinn út af hálfu hv. fjh.- og viðskn. Ed., orðalaust og án þess að nokkurt samráð sé haft við hv. fjh.- og viðskn. Nd. um málið. Ég verð einnig að lýsa þeirri skoðun minni að hv. fjh.- og viðskn. Nd. hafi unnið mjög gott starf við það að yfirfara frv. Það þurfti ýmissa breytinga við, ekki bara efnisbreytinga heldur og orðalagsbreytinga í stórum stíl. Í þetta fóru margir fundir nefndarinnar og í henni var gott samstarf. Ég vil t.d. gjarnan þakka samstarf við hv. þm. Matthías Bjarnason, sem hér talaði áðan, og öruggt og gott samstarf sem við áttum við aðra hv. stjórnarandstæðinga. Ég segi líka, eins og hæstv. viðskrh. sagði áðan, að það er mjög ánægjulegt að stjórnarandstaðan skuli styðja þetta mál af jafnmikilli eindrægni og einhug og komið hefur fram hér í umræðunum í dag. Þetta er mikilsvert mál og það er mikilsvert að það nái fram að ganga hið skjótasta. Ég tek algjörlega undir það. Og það dettur engum manni í hug sem hér hefur talað af hálfu stjórnarsinna að bregða fæti fyrir þetta frv. á einn eða annan hátt. Hér er fyrst og fremst um að ræða tæknilegt atriði sem ég vildi vekja athygli á fyrir mína hönd vegna þess að ég taldi óeðlilega að þessu staðið, að flytja þessa brtt. á þann hátt sem hv. fjh.- og viðskn. Ed. hefur gert. Að öðru leyti mun ég ekki ræða þetta mál og ekki standa því fyrir þrifum eða standa að því að það tefjist hér í þessari umræðu.

Birgir Ísl. Gunnarsson Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða efnislega þetta frv. sem hér liggur fyrir. Ég tel að sú breyting sem gerð var í Ed. á þessu frv. hafi verið til bóta. Í raun og veru væri ekkert því til fyrirstöðu að samþykkja þetta mál á þessum fundi. Venju samkvæmt er þó eðlilegt að málið fari til fjh.- og viðskn. Sú nefnd, og reyndar aðrar nefndir, hafa reyndar oft skoðað breytingar af þessu tagi áður en málin koma til 3. umr. og hefði auðvitað verið unnt að gera það í þessu tilviki. En það er annað og meira sem býr hér á bak við sem ég vil sérstaklega vekja athygli á í þessari umræðu og undirstrika. Hv. 3. þm. Norðurl. e. Árni Gunnarsson orðaði það á þá leið að nefndarmönnum í fjh.- og viðskn. Nd. hafi brugðið í brún þegar þeir sáu að búið var að breyta þessu frv. og lásu það á baksíðu Morgunblaðsins á sínum tíma. Hvers lags samskipti eru á milli stjórnarliða, ekki aðeins milli flokka, eins og hér er að koma í ljós að eru ekki upp á það allra besta, heldur á milli manna innan stjórnarflokkanna? Það sem hv. þm. Árni Gunnarsson er með öðrum orðum að segja er að formaður þingflokks Alþfl., hv. formaður fjh.- og viðskn. Ed., hafi ekki látið svo lítið sem að láta sinn þingflokk vita eða nefndarmenn síns flokks í fjh.- og viðskn. Nd. Og það sama er að gerast með fjh.- og viðskn.-menn annarra flokka stjórnarliðanna. Þetta virðist koma mönnum hér gjörsamlega á óvart. Þeim ,,bregður í brún`` þegar þeir sjá hvað gerst hefur. Þetta sýnir auðvitað að það er allt í upplausn, ekki aðeins á milli flokka í þessari ríkisstjórn heldur á milli manna innan flokka. Það veit enginn lengur hvernig hver vinnur, hægri höndin veit ekki hvað sú vinstri gerir. En ég vil sérstaklega vekja athygli á öðru atriði í þessu sambandi. Auðvitað reynir hæstv. viðskrh. að breiða yfir þann ágreining sem hér er kominn upp innan stjórnarinnar. Það er auðvitað ráðherra siður og ráðherra háttur að gera það, og hann orðar það þannig að það sé jú rétt að málið fari til nefndar en það séu fáein formsatriði óleyst áður en hægt sé að afgreiða málið héðan. Það er sko ekki svo að það séu fáein formsatriði óleyst. Hv. 1. þm. Norðurl. v. Páll Pétursson reiðir öxina yfir höfuð hæstv. viðskrh. í þessu máli. Hann segir: ,,Ég mun ekki afgreiða þetta mál frá fjh.- og viðskn. Nd. fyrr en ég er búinn að sjá til þess að seðlabankafrv. fari úr nefndinni og í gegnum deildina.`` M.ö.o., eins og ég sagði, hann reiðir öxina að höfði hæstv. viðskrh. í þessu máli. Það þýðir því ekkert, hvorki fyrir hæstv. viðskrh. né neina aðra, að vera að breiða hér yfir. Það er greinilega bullandi ágreiningur í þessu máli á milli stjórnarflokkanna, og ekki nóg með það, bullandi ágreiningur á milli manna innan stjórnarflokkanna.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Ég óska eftir því að hæstv. viðskrh. verði viðstaddur þessa umræðu.

Hæstv. viðskrh. tjáði forseta að hann þyrfti að mæla fyrir máli í Ed. og er væntanlega að því, en ég mun koma boðum til hæstv. ráðherra.

Er þetta þriðja ræða 1. þm. Suðurl.?

Ég ætlaði að fá að gera örstutta athugasemd, herra forseti. En ég tel nauðsynlegt að hæstv. viðskrh. sé viðstaddur.

Samkvæmt þeirri skrá sem forseti hafði þá er þetta önnur ræða hv. þm., en það kann að vera að hann hafi verið búinn að tala tvívegis áður. Og þá er hér um örstutta athugasemd að ræða.

En, herra forseti, ég óska eftir því að hæstv. viðskrh. hlýði á þessa örstuttu athugasemd vegna þess að henni er beint til hæstv. ráðherra og spurning er hvort forseti gerir þá hlé á umræðunni þar til hæstv. viðskrh. getur verið viðstaddur.

Boðum verður nú komið til hæstv. ráðherra. Og það verður gert örstutt hlé á meðan gengið er úr skugga um hvort hann getur verið hér við umræðuna.

Forseti (Hjörleifur Guttormsson) Það er upplýst að hæstv. viðskrh. er í ræðustól í Ed. Ef hv. þingdeild hefur ekki við það að athuga verður umræðunni nú frestað smástund og tekið fyrir þriðja mál á dagskrá.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um ráðstafanir til jöfnunar á námskostnaði. Þetta er efrideildarmál og hefur farið þar í gegn með fullu samkomulagi allra flokka sem þar eiga fulltrúa. Frv. er unnið af nefnd sem skipuð var 18. febr. 1987 af þáv. menntmrh., Sverri Hermannssyni. Nefndin skilaði síðan af sér til mín á haustdögum og var frv. lagt fyrir yfirstandandi þing í nóvember eða desembermánuði sl. Frv. felur ekki í sér grundvallarbreytingar á því kerfi sem verið hefur varðandi þróun námsstyrkja og úthlutun námsstyrkja á undanförnum árum. Það má segja að meginbreytingin sé fólgin í því að gert er ráð fyrir að þau ákvæði um grundvallaratriði við úthlutun námsstyrkja, sem áður voru í reglugerð, að verði nú tekin inn í lögin sjálf skv. 3. gr. frv. En að öðru leyti er ekki um grundvallarbreytingar að ræða. Meginvandinn við þennan þátt okkar mála hefur auðvitað verið sá að framlögin til jöfnunar námskostnaðar hafa farið stöðugt lækkandi. Þannig var meðalupphæð á hvern nemanda sem styrk fékk árið 1975 26.490 kr. (á verðlagi nóvember 1987). En þessi upphæð var á árinu 1987 komin niður í 12.496 kr. á sambærilegu verðlagi. Samkvæmt frv. til fjárlaga fyrir árið 1989 og samkvæmt fjárlögum ársins 1989 var hins vegar tekin ákvörðun um það að hækka mjög verulega framlögin til þessa verkefnis, eða úr 25 millj. kr. á árinu 1988 í 50 millj. kr. á árinu 1989. Sú nefnd sem um þessi mál fjallar vinnur nú að úthlutun á grundvelli gömlu laganna og gömlu reglugerðarinnar og geri ég ráð fyrir því að þeirri úthlutun ljúki núna alveg þessa dagana. En þetta frv., eins og það lítur nú út eftir meðferð málsins í Ed., gerir ráð fyrir því að nýskipan þessara mála taki gildi frá og með 1. jan. 1990. Vert er að geta þess, herra forseti, að við umræður málsins í hv. Ed. var sérstaklega fjallað um 5. gr. frv. og einkum síðustu málsgrein 5. gr. En þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Einnig er námsstyrkjanefnd heimilt að skerða eða fella niður styrki til einstakra nemenda ef þeir njóta umtalsverðra tekna samhliða námi sínu eða ef aðrar gildar ástæður mæla með fráviki frá meginreglum.`` Það var hvatt til varfærni við notkun þeirrar takmörkunarheimildar sem hér um ræðir, einkum þegar um er að ræða láglaunanámsmenn sem fara í vinnu skamma stund og ná kannski dálitlum tekjum, augnablik, en ættu alla jafna að eiga rétt á því að fá stuðning samkvæmt þessum lögum. Við meðferð málsins í hv. Ed. skýrði ég frá því að ég mundi taka þessi sjónarmið til sérstakrar athugunar um leið og reglugerð verður skrifuð um þennan málaflokk. En ég geri ráð fyrir því að hún yrði gefin út í tæka tíð, þannig að hún tæki gildi sama dag og lögin tækju gildi, ef þetta frv. verður samþykkt svo sem ástæða er til að vona þar sem um það var mjög víðtæk samstaða í hv. Ed. Ég tel ekki ástæðu til að tefja þennan fund á lengri framsöguræðu, virðulegi forseti, og legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. menntmn.

Þórhildur Þorleifsdóttir Virðulegur forseti. Það er ástæða til þess að fagna framkomnu frv. og vona að það hljóti eins góðan byr hér og það hlaut í Ed. Þó að þarna sé að vísu ekki að finna neinar grundvallarbreytingar á framkvæmd mála þá er vissulega til bóta að svo mikilvægt mál eigi sér stoð í lögum því að þetta er vissulega mikið réttlætismál, bæði sem byggðamál og eins getur þetta skipt sköpum ef fjárhagur foreldra eða nemenda er bágur. Það er auðvitað mikill kostnaður sem fylgir því að stunda nám fjarri heimili og er þá í eðli sínu mismunun í því fólgin ef ekki kemur til aðstoð opinberra aðila. Þó er ástæða til að minna hér á að í 2. gr. frv. þessa er kveðið á um að þetta eigi við um nemendur sem stunda reglubundið framhaldsnám hér á landi. Nú er það svo að ýmsar ástæður geta valdið því að fólk hætti í skóla eða detti út úr skóla og vilji síðan taka upp þráðinn að nýju seinna og á þá e.t.v. eftir að ljúka grunnskólanámi og væri vissulega til bóta ef inn kæmi ákvæði sem heimilaði sams konar fyrirgreiðslu til nemenda sem náð hafa 16 ára aldri þannig að þeir gætu notið þessarar aðstoðar þó þeir væru enn í grunnskólanámi. Það er mjög mikilvægt fyrir hvern einstakling og þjóðina í heild að menntun sem flestra sé sem mest og best og því ástæða til þess að auðvelda fólki sem af einhverjum orsökum dettur út úr skóla að taka þráðinn upp aftur. Varðandi b-liðinn í 3. gr., þá er það vissulega breyting því að hingað til hefur það verið svo að nemendur hafa sjálfir þurft að greiða launakostnað starfsfólks í mötuneytum og hafa þar ekki deilt kjörum með kennurum sínum sem hafa notið þeirrar fyrirgreiðslu að þurfa ekki að taka þátt í þessum launakostnaði. Í því sambandi má minna á að á sl. þingi flutti hv. þingkona Danfríður Skarphéðinsdóttir ásamt fleirum þáltill. um einmitt þetta atriði, að hið opinbera tæki þátt í launakostnaði eða tæki að sér að greiða launakostnað starfsfólks í mötuneytum. C-liðurinn í 3. gr. tekur á húsnæðisstyrkjum sem eru veittir nemendum sem ekki eiga kost á heimavist. Einmitt varðandi þetta ákvæði skjóta strax upp kollinum efasemdir um framkvæmd þessa frv. Í útreikningum um kostnaðarmat vegna þessa frv. sem kemur frá Fjárlaga- og hagsýslustofnun, þar sem tekið er á áætluðum húsnæðiskostnaði er reiknað með að hann sé að meðaltali 5397 kr. á mánuði. Nú vill svo til að leiga sem borguð er á stúdentagarði við Háskóla Íslands er 8800 kr. á mánuði og má ætla að ekki sé ódýrara að búa utan heimavistar en innan. Húsnæðisstyrkjum er ætlað að koma að hálfu til móts við húsnæðiskostnað nemenda og ef maður reiknar t.d. þetta dæmi áfram þá er munurinn um 3400 kr. á mánuði. Og ef slíkt tilfelli kæmi upp þá væri styrkurinn vanreiknaður um 1700 kr. á mánuði, þ.e. 15.300 kr. á ári, og margan munar nú um minna. Í d-lið 3. gr. er ákvæði um sérstaka styrki til efnalítilla nemenda og í því samhengi er aftur endir 5. gr. um að heimilt sé að skerða ýmsa styrki ef tekjur fara umfram ákveðið mark, þannig að þetta tekur svona á sitt hvorum enda þess máls. En þá er nú ástæða til þess að minna á gamlar og sérstaklega nýjar upplýsingar um launavinnu nemenda. Nýjustu upplýsingar gefa til kynna að hún geti verið allt að 30--40 klukkustundir á viku umfram vinnutíma nemenda í skóla. Þá er nú vinnuvika nemenda komin talsvert yfir meðalvinnutíma í landinu og slagar hátt upp í vinnutíma útivinnandi húsmæðra og er þá langt jafnað. Það er alvarlegt umhugsunarefni hvað veldur þessari þrælkun. Er það sú neysluhyggja sem haldið er að öllum þegnum þjóðfélagsins og hefur borið svona góðan árangur í uppeldi barna og unglinga að þeir sjá sér ekki fært að vera án alls þess munaðar sem þjóðfélagið hefur upp á að bjóða og skilar sér með svona áhrifaríkum hætti eða er fjárhagur margra nemenda svona bágur? Þetta þarf vissulega að athuga nánar og afla upplýsinga um þetta sem byggja má á og bregðast síðan við á viðeigandi hátt. Við getum ekki látið það óátalið að verið sé að reka hér menntastofnanir með ærnum tilkostnaði ef þeir nemendur sem þar stunda nám geta ekki stundað það sem skyldi vegna vinnu, hvort sem það er af ofneysluástæðum eða af fjárhagsástæðum einum. Ég verð þá aftur að minna á þáltill. sem hv. þingkona Kristín Halldórsdóttir flutti hér á síðasta þingi en hún tók einmitt á þessum málum. Þar var lagt til að gerð yrði sérstök könnun á umfangi og orsökum launavinnu nemenda. Við hljótum að vilja standa vel að menntun æskulýðsins og ástunda jafnrétti til náms og að gæðakröfur séu miklar, bæði á hendur skólakerfinu og nemendum. Samfélaginu í heild er nauðsyn á vel menntuðu fólki ef vel á til að takast og einstaklingar eiga rétt á því sama sjálfum sér til heila. Lítið verður hins vegar um góðan ásetning ef nemendur eru svo uppteknir við annað en nám að það fari fyrir ofan garð og neðan hjá þeim. Einnig er það bæði sorglegt og skaðlegt ef ungt fólk getur ekki stundað félagslíf og áhugamál, treyst vinabönd og í stuttu máli notið þess að vera ungt, leitandi og njótandi. Þó að þetta vandamál sem ég geri að umræðuefni hér sé nú ekki nema að hluta til viðfangsefni þessa umrædda frv. er ástæða til þess að minna á að við þessu vandamáli verður að bregðast. Ég vil þá bara ítreka ánægju með framkomið frv. en minna aftur á að framkvæmd verður að vera raunhæf og í samræmi við veruleika nemenda ef það á að ná tilætluðum árangri.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Það skal vera örstutt athugasemd. Vegna ásakana hv. 3. þm. Norðurl. e. um það að að réttu lagi hefði það verið annarra að hafa forgöngu um þetta frv. ætla ég að minna á að þetta var eitt helsta stefnuatriði hæstv. fyrrv. ríkisstjórnar og að undirbúningi málsins var þá unnið af hálfu viðskrh. Hann kappkostaði að vanda undirbúninginn sem mest má verða og ég gagnrýni það ekki. Sá undirbúningstími sem til þurfti leiddi hins vegar til þess að það tókst ekki að leggja þessi mál fyrir síðasta þing. En þetta var eitt höfuðstefnumál þeirrar ríkisstjórnar og eitt af þeim atriðum sem sumir notuðu sem átyllu til frjálshyggjuáróðurs gegn þeirri stjórn. Það vekur líka furðu mína þegar þingmenn stjórnarliðsins eru að kvarta hér yfir þeirri ákvörðun sem tekin var í Ed. Sú ákvörðun var tekin af hæstv. viðskrh. og hæstv. forsrh. og er undarlegt að stjórnarliðið sé að kvarta undan þeim ákvörðunum þegar komið er hér til Nd. Aðalerindi mitt var hins vegar þetta. Hæstv. viðskrh. lýsti því hér yfir í umræðunni að hann fagnaði áhuga stjórnarandstæðinga á frv. Það er eitt helsta keppikefli Sjálfstfl. að fá þessa löggjöf setta og hefur lengi verið. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra, að gefnu tilefni eftir að hv. 1. þm. Norðurl. v., formaður fjh.- og viðskn., hefur lýst því yfir að hann ætli að tefja framgang málsins og binda samþykki þess skilyrði fyrir því að annað frv. verði samþykkt, hvort hæstv. ráðherra sé reiðubúinn að standa hér upp og lýsa því yfir fyrir hönd stjórnarliðsins að engin slík bellibrögð verði höfð í frammi og þetta mál fái framgang og eðlilega meðferð hér í þinginu og verði ekki tafið með því að tengja það afgreiðslu annarra mála. Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra svari þessu og þá komi skýrt fram hver hinn raunverulegi áhugi stjórnarliðsins er varðandi framgang þessa máls.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Eins og óskað var, aðeins örstutt athugasemd. Ég get endurtekið það sem ég sagði. Ég fagna áhuga stjórnarandstöðunnar á framgangi þessa máls, staðfesti það sem fram kom í máli hv. 1. þm. Suðurl., að setning almennra leikreglna um þessa starfsemi á fjármagnsmarkaðinum var svo sannarlega á stefnuskrá þeirrar ríkisstjórnar sem hann veitti forstöðu. Það mál er nú hér á lokastigi og það er ánægjulegt. Ég vil ekki gera allt of mikið úr því þótt hér þurfi aðeins að hyggja að því að rétt sé um alla hnúta búið og tryggilega frá málum gengið. Ég vil alls ekki kalla það bellibrögð þótt formaður fjh.- og viðskn., hv. 1. þm. Norðurl. v., vilji huga að því hvernig fer um þetta mál sem honum finnst eðlilega vera sér skylt vegna þess hversu mikið starf sú nefnd sem hann stendur fyrir hefur lagt í málið í vetur. Þetta er nú málið. Ég tel enga ástæðu til þess að setja hér á mikla svardaga um það hvort þetta mál gengur fram fyrr en önnur þingmál en tek það fram að ég hef mikinn áhuga á því að það þingmál sem hv. þm. Páll Pétursson, 1. þm. Norðurl. v., nefndi, nefnilega breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands, þar sem efnisatriðunum úr 30. gr. þessa frv. er nú fyrir komið í hv. fjh.- og viðskn. Ed., nái fram að ganga. 

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á erfðalögum, nr. 8 14. mars 1962, með síðari breytingum. Frv. þetta er samið af þeim Markúsi Sigurbjörnssyni, settum prófessor, Ragnari H. Hall borgarfógeta og Skúla Guðmundssyni, deildarstjóra í dómsmrn. Aðalatriði frv. eru einkum eftirfarandi: 1. Að breytt verði núgildandi reglu 1. mgr. 3. gr. erfðalaga sem kveður á um að foreldrar látins manns taki arf á móti maka hans ef hann lætur enga niðja eftir sig í það horf að maki verði einkalögerfingi hins látna við þær aðstæður. 2. Að heimildir langlífari maka til setu í óskiptu búi verði rýmkaðar verulega. 3. Að reglum erfðalaga verði breytt um frádrátt fyrirframgreiðslu arfs við endanlegt uppgjör hans. 4. Erfðalögum verði breytt þannig að þau falli að fyrirhuguðum aðskilnaði dómsvalds og umboðsvalds í héraði. 5. Tilvísunum verði breytt í erfðalögum til annarra laga sem nú eru fallin úr gildi og settar þess í stað tilvísanir til núgildandi reglna. Frv. þetta hefur hlotið meðferð í hv. Ed. og um þar var það full samstaða. Þar er m.a. byggt á þeirri umræðu sem hér hefur verið á hv. Alþingi á undanförnum árum og kom m.a. fram í lögum nr. 29/1985 og einnig má vísa til umræðu um málið sem síðan hefur verið hér á Alþingi. Ég sé ekki ástæðu til að rekja mál þetta frekar. Ég tel hér um mikilvægt mál að ræða og að það sé veruleg bót frá því sem verið hefur og um nauðsynlega breytingu að ræða sem ég vænti að jafngóð samstaða geti ríkt um hér í hv. Nd. og í hv. Ed. Ég vil að lokinni þessari umræðu leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Guðrún Helgadóttir Virðulegur forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að þakka hæstv. dómsmrh. fyrir framlagningu frv. og jafnframt hæstv. fyrrv. dómsmrh. sem gerði slíkt hið sama. Ég held að hér sé hreyft einhverju mesta þjóðþrifamáli sem lengi hefur komið fram hér á hinu háa Alþingi. Þetta frv. varðar alla landsmenn endanlega. Ég flutti hér á tveim þingum, ég held að það sé rétt hjá mér að það hafi verið löggjafarþingin 1983--1984 og 1984--1985, frv. til laga um breytingu á erfðalögum til að afnema það hróplega óréttlæti sem hefur viðgengist allt þar til lögin nr. 29 frá 1985 tóku gildi, að niðjar látins maka gætu haft næstum full forráð yfir búi eftirlifandi foreldris síns. Ég fagna því jafnframt að hér hefur verið litið til stjúpbarna líka. Á sínum tíma skrifaði ég um það margar blaðagreinar að ég teldi að það væri afar óheppilegt að stjúpbörn hefðu enn frekar í hendi sér yfirráð yfir eigum stjúpforeldris síns en börn hefðu yfir eigum foreldra sinna beggja og yrði það síst til þess að bæta sambúð hálfsystkina. Allt var þetta fyrirkomulag til stórskaða að ég held fyrir fjölmargar fjölskyldur í landinu. Ég tel að mér sé óhætt að segja hið sama og oft hefur komið fram áður, m.a. hjá einum meðflm. frv., hv. 6. þm. Reykv. Guðrúnu Agnarsdóttur, að fá frumvörp hafa vakið eins almenna athygli og flutningsmenn fengið eins margvísleg viðbrögð eins og þegar þetta mál var í gangi hér á tveimur þingum. Ég fagna því þess vegna ákaflega að þetta frv. skuli fram komið og hv. Ed. skuli vera búin að afgreiða það til þessarar hv. deildar og treysti því að hv. allshn. flýti afgreiðslu þessa máls svo að það nái að verða að lögum á þessu þingi. Ég hygg að margir muni að því loknu bera hlýjan hug til hins háa Alþingis, aldrei því vant.

Málmfríður Sigurðardóttir Herra forseti. Ég vil taka undir þau orð hv. 13. þm. Reykv. að þetta frv. hefur vakið mikla athygli úti í þjóðfélaginu og fögnuð þeirra sem það snertir því að svo var nú komið að ýmis ákvæði þeirra laga sem áður voru og eru í gildi samrýmdust engan veginn þeim tímum sem við lifum á. Ég vil því lýsa ánægju minni með að þetta frv. er komið hér fram og komið þetta langt á leið að þess má vænta að það verði afgreitt sem lög á þessu þingi. Þær breytingar sem það felur í sér eru yfirleitt allar til bóta, enda komnar fram af þörf. Það er nú svo að fram að þessu hefur staða langlífari maka oft verið nokkuð óviss. Hann hefur verið háður vilja barna sinna og/eða stjúpbarna um það hvort honum leyfðist að sitja í óskiptu búi og þetta hefur allt of oft valdið því að högum manns hefur verið raskað umfram það sem fráfall maka eitt og sér gaf tilefni til. Þó að lög nr. 29/1985 bættu nokkuð úr þessu er það svo að flestir draga að gera erfðaskrá, telja nógan tíma til þess, og einn daginn er það svo um seinan. Því er það af hinu góða í frv. að það tryggir aukinn rétt eftirlifandi maka til setu í óskiptu búi. Stjúpniðjar eftirlifandi maka eiga þó áfram rétt til að krefjast skipta, en heimildir þeirra eru gerðar þrengri en annarra niðja. Mér finnst það líka mjög til bóta að tekið sé tillit til réttar stjúpbarna með frv. fremur en áður var. En hvað sem því líður vil ég að það komi skýrt í ljós að Kvennalistinn styður frv. og vonast til að takist að afgreiða það sem lög.

Flm. (Þórhildur Þorleifsdóttir) Virðulegi forseti. Ég get ekki látið hjá líða að minnast á það einu sinni enn að óskandi væri að sá eldmóður sem hér ríkir þegar eitthvað viðkomandi peningum er til umræðu lýsti sér víðar en þegar þau mál ber á góma. En það er ekki að sökum að spyrja, það sannast æ ofan í æ að fátt annað vekur áhuga meiri hluta þingmanna sem sést best á því að flestir hafa þeir yfirgefið salinn. Ég vil samt mælast til þess að hæstv. menntmrh. verði kallaður til ef hann er að finna í húsinu.

Það mun verða gert.

Frv. það sem hér um ræðir og ég er 1. flm. að felur í sér breytingu á lögum nr. 63/1974, um grunnskóla, með síðari breytingum. Flm. með mér eru Ragnhildur Helgadóttir, Guðrún Helgadóttir, Guðmundur G. Þórarinsson, Óli Þ. Guðbjartsson og Árni Gunnarsson. 43. gr. grunnskólalaga kveður á um í rauninni hvað kennt skuli í grunnskólum þó að auðvitað sé það ekki tæmandi upptalning. Eflaust munu einhverjir álíta að nægilegt væri að ákvæði þessa frv. kæmu í reglugerð eða námsskrá en mín skoðun er sú að svo aðkallandi sé að reyna að styrkja tengsl barna og unglinga við menningu og sögu þessa lands að það verði að eiga sér stoð í lögum. Ekki síst þegar maður veit að flestar þær greinar sem að þessu lúta á einhvern hátt eiga mjög undir högg að sækja í skólakerfinu og fá miklu minni tíma en þeim er ætlað samkvæmt námsskrá. T.d. er öll list- og verkmennt víða á landinu með þeim hætti að ekki er einu sinni framfylgt lögum. Vil ég í því sambandi minna á að nú er liðið eitt og hálft ár síðan ég sem hér stend lagði fram beiðni um skýrslu um stöðu þeirra greina í grunnskólum og framhaldsskólum landsins. Það leið allt fyrra þing án þess að sú skýrsla kæmi. Innti ég margoft eftir henni og var æ ofan í æ tjáð að hún væri rétt ókomin. Þessi beiðni var síðan ítrekuð núna í haust, en sama sagan virðist ætla að endurtaka sig. Það stendur eitthvað á komu skýrslunnar og því er borið við að nægar upplýsingar hafi ekki borist. Ég veit það af tali mínu t.d. við námsstjóra í umræddum greinum að þeir hafa stórar áhyggjur af því hvernig að þeim er staðið og segja að þar halli sífellt meir undan fæti.

Vegna þess sem fyrr kom fram í máli hv. ræðumanns vill forseti geta þess að menntmrh. mun ekki staddur í húsinu þannig að það hefur ekki náðst til hans eins og til var ætlast.

Já, það þykir mér leitt að heyra þar sem hann var nú staddur hér fyrir skömmu og þar sem ég veit að þetta mál hefur borið fyrir hans sjónir, hann hefur þegar kynnt sér það og að mér skilst haft ákveðnar skoðanir á því og framkvæmd þess, þá mælist ég til að málið verði tekið út af dagskrá núna og verði tekið upp að nýju þegar hæstv. menntmrh. getur séð sér fært að verða viðstaddur. Mér finnst að málið sé af því tagi að það sé í rauninni ekki forsvaranlegt að ræða það án þess að hann sé hér viðstaddur.

Þá er ekkert því til fyrirstöðu að fresta umræðunni til þess.

Ég þakka fyrir það.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason): Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 76/1982, um lyfjadreifingu, með síðari breytingum, sem flutt er á þskj. 519 og er 287. mál Ed. Frv. það sem hér er til umræðu er samið í ráðuneytinu að höfðu samráði við landlæknisembættið og Lyfjaeftirlit ríkisins. Með frv. er lagt til að Lyfjaverslun ríkisins verði heimilt að selja bóluefni til ónæmisaðgerða samkvæmt lögum um ónæmisaðgerðir, nr. 38/1978, með síðari breytingum, til lækna, heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa og enn fremur að selja flúortöflur og flúorupplausnir til tannverndar, til lækna (tannlækna) og heilsugæslustöðva. Þetta hefði í för með sér að Lyfjaverslun ríkisins gæti annast milliliðalaust sölu bóluefnis til ónæmisaðgerða og sölu á flúortöflum og flúorupplausnum til tannverndar til áðurgreindra aðila, án þess að til afskipta lyfjaverslana komi. Almenna reglan er sú að öll sala lyfja fari fram á vegum lyfsala, þ.e. apóteka og annarra aðila sem hafa leyfi til lyfjasölu, en það eru fyrst og fremst nokkur sveitarfélög. Það er skoðun ráðuneytisins, landlæknis og Lyfjaeftirlits ríkisins að nauðsynlegt sé að hafa hér annan hátt á varðandi bóluefni vegna þess að Lyfjaverslun ríkisins ber að annast útvegun bóluefnis samkvæmt lögum nr. 38/1978, um ónæmisaðgerðir, og nauðsynlegt er að afgreiðsla geti gengið fljótt fyrir sig. Á undanförnum árum hefur flúortöflum og flúorupplausnum verið dreift til barna og ungmenna á skólaskyldualdri. Hér er um að ræða svokallað forvarnarstarf sem skipulagt hefur verið af hálfu ráðuneytisins á vegum sérstakrar tannheilsudeildar í náinni samvinnu við heilsugæslustöðvar, héraðslækna og skóla og hefur skilað nokkrum árangri á undanförnum missirum. Ráðuneytið telur að hlúa þurfi betur að þessari starfsemi og að það verði m.a. gert með því að heimila Lyfjaverslun ríkisins að selja flúor á þennan hátt til lækna, tannlækna og heilsugæslustöðva án milliliða lyfjaverslana. Slíkt fyrirkomulag ætti að spara tíma og fyrirhöfn og leiða til lægri kostnaðar fyrir hið opinbera. Þeirri skipan sem lýst er hér að framan hefur verið framfylgt á undanförnum árum þótt lög standi ekki til þess án þess að við henni hafi verið amast. Ráðuneytið telur því nauðsynlegt að lögum um lyfjadreifingu verði breytt og sú venja sem hér hefur myndast verði lögfest. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara um þetta litla frv. fleiri orðum en legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og heilbr.- og trn. til frekari fyrirgreiðslu með von um að frv. nái fram að ganga á þessu þingi, enda er hér um að ræða mál sem ekki ætti að valda deilum. Má nefna að frv. hefur að sjálfsögðu þegar verið afgreitt í Ed., án breytinga, og heilbr.- og trn. Ed. er sammála um málsmeðferð og lagði til þar að frv. yrði samþykkt óbreytt.