Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fyrirspurnir á þingskjölum 384–387, frá Sigurði Kára Kristjánssyni, eru kallaðar aftur.

Frú forseti. Ég vil beina eftirfarandi spurningu til hæstv. fjármálaráðherra: Hefur Landssími Íslands hf. tryggt fjárhagslegan aðskilnað í þeirri starfsemi sem lýtur sérstaklega að virðisaukandi þjónustu, t.d. internetþjónustu og GSM-farsímaþjónustu? Þetta mál snýst um það hvort hæstv. fjármálaráðherra og þá ríkisstjórnin hafi yfirleitt áhuga á að tryggja samkeppni á fjarskiptamarkaði og einnig hvort ríkisstjórnin hafi áhuga á því að fyrirtæki í eigu ríkisins fari að lögum. Ég hef spurt hæstv. fjármálaráðherra þessarar sömu spurningar tvívegis áður og þá hefur orðið fátt um svör. Jú, það hefur fengist upp að Landssímanum sé skylt að fara að lögum. Samt sem áður er eins og það sé ákaflega erfitt fyrir hæstv. fjármálaráðherra að ganga úr skugga um hvort það fyrirtæki sem hann ber ábyrgð á og er handhafi hlutabréfs sem þjóðin á fari að lögum. Þetta er auðvitað með ólíkindum, sérstaklega í ljósi þess að ef á að tryggja frið um einkavæðingu Símans er ótækt að hafa þetta ekki uppi á borðinu og koma ekki samkeppnismálum á tært hvað varðar fyrirtæki í eigu ríkisins. Að vera með það í einhverri leynd og feluleik og fara síðan í alls konar útúrsnúninga þegar spurt er einfaldra spurninga er ekki boðlegt. Þess vegna ætla ég hér og nú að reyna enn einu sinni að fá það upplýst hvort þetta ágæta fyrirtæki, Landssími Íslands sem hæstv. fjármálaráðherra ber ábyrgð á, fari að lögum sem hann hefur sjálfur bent á í svari sínu að eigi að gera það.

Virðulegi forseti. Mér er ekki kunnugt um annað en að Landssími Íslands fari að lögum. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson ber fram fyrirspurn sama efnis og hann hefur áður gert. Þeirri spurningu var skriflega svarað á vorþingi 2004, og skyldum spurningum sömuleiðis. Megininntakið sem fram hefur komið í þeim svörum af minni hálfu er að í gildi eru reglugerðir og lög um fjarskipti og um bókhaldslega og fjárhagslega aðgreiningu í rekstri fjarskiptafyrirtækja. Ráðuneytinu sem ég ber ábyrgð á er ekki kunnugt um að Póst- og fjarskiptastofnun hafi farið fram á það við Landssímann að hann viðhefði fjárhagslegan aðskilnað milli tiltekinna rekstrarsviða. Vegna þess að þessi spurning er aftur fram komin tel ég ástæðu til að ítreka fyrri afstöðu mína sem er sú að fjármálaráðuneytið telur ekki eðlilegt að það svari fyrir stefnu eða ákvarðanir Landssímans í einstökum málum, jafnvel þótt fyrirtækið sé að langmestu leyti í eigu ríkisins. Sú afstaða grundvallast á því í fyrsta lagi að félagið er hlutafélag að einkarétti og er sem slíkt skráð á íslenskum hlutabréfamarkaði, og hlutabréf í félaginu ganga kaupum og sölum í Kauphöll Íslands. Í öðru lagi vegna þess að þrátt fyrir að íslenska ríkið eigi ráðandi hlut í Landssímanum hefur ríkið sem eigandi ekki áhrif á daglega stjórn þess né svarar fyrir stefnu þess, heldur kýs til þess sérstaka stjórn sem svarar fyrir stefnu félagsins og tekur ákvarðanir um málefni þess og ber á því stjórnunarlega ábyrgð. Í þriðja lagi er það svo að í krafti stærðar og markaðsráðandi stöðu þessa félags hvílir á því margvísleg lagaskylda samkvæmt fjarskiptalögum, samkeppnislögum, lögum um verðbréfaviðskipti og fleiri lögum. Í þessum lögum er jafnframt mælt fyrir um eftirlitsskyldu ýmissa aðila gagnvart félaginu. Það er hlutverk viðeigandi stofnana eins og Póst- og fjarskiptastofnunar og Samkeppnisstofnunar að hafa eftirlit með aðilum í samkeppni á fjarskiptamarkaði, og Kauphallar Íslands að hafa eftirlit með aðilum sem skráðir eru á verðbréfamarkaði. Póst- og fjarskiptastofnun hefur umsjón og eftirlit með framkvæmd fjarskiptamála á Íslandi samkvæmt fjarskiptalögum auk þess sem stofnuninni ber að stuðla að samkeppni á sviði fjarskiptaþjónustu og koma í veg fyrir óréttmæta viðskiptahætti. Samkeppnisyfirvöld hafa með höndum að framfylgja bannreglum samkeppnislaga, að ákveða aðgerðir gegn samkeppnishamlandi hegðun fyrirtækja og óréttmætum viðskiptaháttum og stuðla að auknu gagnsæi markaðarins. Ljóst er að fyrirtækið, Landssíminn, hefur talið sig bundið af ákvörðunum Póst- og fjarskiptastofnunar, samkeppnisyfirvalda og annarra eftirlitsstofnana sem beint hefur verið til þess og er ráðuneytinu ekki kunnugt um að framangreindir aðilar hafi gert athugasemdir við núverandi framkvæmd Landssímans á lögum þeim eða reglum sem um þetta mál gilda.

Frú forseti. Svarið er með sama hætti og áður. Það er greinilegt að ráðherrann er upptekinn og hefur ekki gefið sér tíma til að ganga úr skugga um það hvort Landssíminn hafi farið að lögum. Mér finnst það með ólíkindum. Í stað þess þylur hann hér upp úr lögum um að fyrirtækinu beri að gera það og að þetta sé í einhverjum farvegi. Auðvitað ætti ráðherra og sérstaklega fjármálaráðherra að tryggja það að fyrirtæki sem hann ber ábyrgð á fari að samkeppnislögum, sérstaklega í ljósi þess að eins og alþjóð veit er Landssíminn fastagestur til úrskurðar og aðfinnslu hjá Samkeppnisstofnun. Það ætti að vera metnaðarmál ríkisstjórnarinnar að ganga úr skugga um að fyrirtæki í eigu ríkisins fari að landslögum. Ég ætla líka að vekja athygli á öðru. Þegar samþykkt var að gera Landssímann að hlutafélagi - svo er að heyra sem hæstv. ráðherra skjóti sér á bak við hlutabréfalög, að fyrirtækið sé orðið hlutafélag og því á ábyrgð stjórnar, eins og svo margt annað eftir að stjórnin tók þátt í ríkisvæðingu - var í nefndaráliti samgöngunefndar mælt með því að setja Landssímann í sölu en þá var einmitt talað um að efla og búa vel að eftirlitsaðilum og að þeim yrði tryggður nægur mannafli og fjármagn til að sinna því eftirliti sem þeim væri ætlað. Þannig má ætla að það þyrfti að ráða í 2–3 stöðugildi vegna aukinnar samkeppni á fjarskiptamarkaði. Þetta hefur ekki verið gert. Nei, í staðinn kemur fjármálaráðherra hér, segist ekkert vita og skýlir sér á bak við hlutabréfalögin.

Virðulegur forseti. Með þátttöku okkar Íslendinga á heimsráðstefnu kvenna í Beijing 1995 tókum við á okkur ákveðnar skuldbindingar. Þá skuldbundu Norðurlöndin sig til að flétta kynja- og jafnréttissjónarmið inn í alla pólitíska ákvarðanatöku. Þetta hefur á ensku verið kallað „gender main streaming“. Þetta á m.a. við um gerð fjárlaga sem gegna lykilhlutverkum í pólitískum forgangsverkefnum landanna. Fjárlög sem eru gagnsæ og vel unnin hvað varðar kynjasjónarmið hafa mikla þýðingu til að tryggja þróun í átt til jafnréttissamfélags, bæði hér á Íslandi sem og annars staðar á Norðurlöndunum. Allir vita sem hafa komið nálægt stjórnmálastarfi að fjárlög eru aðalstýritækið varðandi alla stefnumótun sem þingið kemur fram með. Fjárlögin eru aðalskjalið, má segja, þannig að það er mjög mikilvægt að Ísland standi sig vel í þessu verkefni og nái að samtvinna jafnréttissjónarmið inn í fjárlagagerðina. Í þessu norræna verkefni á að koma á fót samvinnuhópi og það eru tveir aðilar frá Íslandi í honum, Eyþór Benediktsson frá fjármálaráðuneytinu og Silja Bára Ómarsdóttir frá Jafnréttisstofu. Það á sem sagt að koma á samvinnu milli fjármálaráðuneyta og fleiri aðila til að vinna aðferðir til að meta fjárveitingar á forsendum jafnréttis. Þetta er örugglega frekar flókið en Norðurlöndin eru á fullu í að koma þessu í gagnið núna og því mjög spennandi að heyra hvað hæstv. fjármálaráðherra hefur að segja um verkefni okkar. Hér á Íslandi var ákveðið að okkar verkefni fælist í að gera úttekt á almannatryggingakerfinu sérstaklega og skoða hvernig örorkugreiðslur færu til kynjanna. Það er alveg ljóst að í gegnum tíðina hafa verk kvenna verið minna metin fjárhagslega en verk karla og allir vita að hefðbundin kvennastörf, aðallega þessi umönnunarstörf, hafa færst út á stofnanir og þar eru þau frekar lágt launuð. Það er hægt að koma með mörg dæmi um það hvernig staða kvenna hefur verið slakari en staða karla varðandi laun og varðandi hvernig fjárlögin koma út gagnvart ólíkum hópum, þ.e. gagnvart kynjunum. Mér finnst þetta verkefni afar spennandi. Það er mikilvægt að við stöndum vel við bakið á því og mig langar að inna hæstv. fjármálaráðherra eftir því hvert þetta verkefni er komið og hvort staðið hafi verið myndarlega fjárhagslega á bak við það. Spurning mín hljóðar svo, virðulegi forseti: Hvernig miðar því verkefni hér á landi að samþætta kynja- og jafnréttissjónarmið í fjárlagagerð?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir leggur hér fyrir mig fyrirspurn sem hún hefur þegar kynnt, hefur reyndar að hluta til svarað fyrirspurninni sjálf. Það er vissulega rétt sem kom fram í máli þingmannsins að það mun hafa verið á árinu 2002 sem settur var á fót norrænn starfshópur á vegum fjármálaráðherra Norðurlandanna. Honum var falið að gera tillögur um norrænt verkefni um samþættingu fjárlagagerðar og jafnréttis. Málið á sér þó lengri aðdraganda, eins og fram er komið, en á þessum vettvangi, þ.e. á vettvangi norrænu fjármálaráðherranna, hefst það með þessu verkefni. Í hópnum voru einn fulltrúi frá fjármálaráðuneyti hvers lands og einn fulltrúi jafnréttismála í hverju Norðurlandanna. Starfshópurinn setti fram þá tillögu að unnið yrði að samþættingu fjárlagagerðar og jafnréttis í hverju landi fyrir sig með tilraunaverkefni en auk þess yrði ráðinn verkefnisstjóri sem hefði yfirumsjón með fræðslu og utanumhaldi um verkefnin. Með íslenska verkefninu er ætlunin að skoða hvernig fjármunir á sviði almannatryggingakerfisins dreifast á milli kynjanna. Stofnaður hefur verið stýrihópur sem stjórnar verkefninu og í honum sitja fulltrúar frá fjármálaráðuneytinu, Jafnréttisstofu og Tryggingastofnun ríkisins. Drög að verkefnaáætlun liggja fyrir og er fulltrúi frá Jafnréttisstofu verkefnisstjóri. Áætlað er að norræna verkefnið standi til ársloka 2006 en áætlað er að íslenska verkefninu geti jafnvel verið lokið nokkru fyrr. Norræna verkefninu mun ljúka með skýrslu og gerð handbókar um það hvernig nýta megi reynslu úr þessum tilraunaverkefnum til að samþætta kynja- og jafnréttissjónarmið á öðrum sviðum opinberrar starfsemi. Við gerum okkur vonir um að út úr þessu geti komið góð niðurstaða og vísbendingar um það hvernig hægt sé að halda þessu starfi áfram. Út af spurningu þingmannsins varðandi fjárveitingar til þessa verkefnis er mér ekki kunnugt um að þar hafi verið nein sérstök vandamál. Það hefur verið gert ráð fyrir því að kosta þetta innan þeirra ramma sem viðkomandi stofnanir hafa.

Virðulegur forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svarið og kýs að túlka það svo að gangur mála sé góður og fullur vilji til að styðja vel við bakið á þessu verkefni. Ég tel jafnframt tilefni til þess að spyrja miðað við gang mála: Munum við sjá afrakstur af þessu verkefni í vinnslu fjárlaga á næstunni? Gæti hæstv. fjármálaráðherra upplýst þingheim um það hvenær hann sér fyrir sér að við getum sagt með sóma að jafnréttissjónarmið séu samtvinnuð inn í fjárlagagerð á Alþingi? Það er alveg ljóst að svo er ekki í dag, menn eru að fikra sig áfram alls staðar á Norðurlöndunum. Hin löndin eru komin eitthvað lengra en við, enda með mun meira umleikis, meiri sérfræðinga og miklu öflugri jafnréttisbaráttu á alla kanta. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Hvenær megum við búast við því að sjá árangur, að sjá áhrif á fjárlagagerð okkar á Íslandi?

Virðulegi forseti. Þetta er spurning sem ég treysti mér ekki til þess að svara til neinnar hlítar. Ég tel ólíklegt að bein niðurstaða úr þessu verkefni verði tiltæk við fjárlagagerð fyrir næsta ár, 2006, en hugsanlega strax í kjölfarið á því.

Virðulegi forseti. Eins og flestum er kunnugt hefur núverandi ríkisstjórn og jafnvel sú sem sat á undan henni haft talsverða forgöngu um það að selja ríkiseignir. Í gegnum tíðina hefur umræða um þessa sölu verið margvísleg og ýmislegt farið í loftið. Oft og tíðum hafa menn verið mjög hugsi og gagnrýnir á þær aðferðir sem notaðar hafa verið við sölu. Má til að mynda nefna það að í dag er í gangi mál sem hefur verið höfðað vegna sölu á bréfum í Íslenskum aðalverktökum. Það er því að minni hyggju gríðarlega mikilvægt að þegar ríkið selur ríkiseignir sé aðferðafræðin gegnsæ og yfir vafa hafin. Ég veit að á árinu 1996 setti ríkisstjórnin sér verklagsreglur um útboð og sölu ríkisfyrirtækja en veruleikinn er samt sem áður sá að þær reglur eru mjög óljósar og fátt neglt niður þannig að það liggi algerlega ljóst fyrir hvernig skuli staðið að sölu og hverjir geti keypt. Ég tel fulla ástæðu til að endurskoða það og reyna þá að eyða ákveðinni óvissu sem hefur fylgt mismunandi aðferðum við sölu á eignarhlutum ríkisins í fyrirtækjum og útboðum. Það sem einnig vekur athygli í þessum verklagsreglum er 10. gr. sem kveður á um að heimilt sé að víkja þessum reglum frá við sérstakar aðstæður. Það hefur á stundum verið gert. Á sama hátt hefur þetta söluferli verið túlkað þannig að ákvæði stjórnsýslulaga eigi ekki við um kaup og sölu eigna ríkisins. Af þessum sökum, virðulegi forseti, finnst mér afar mikilvægt að við ræðum þessi mál hér, ræðum það hvernig menn sjá framtíðina fyrir sér og ekki síst í ljósi þess að líklega er fyrirhuguð núna stærsta sala ríkisins frá upphafi, þ.e. sala á Símanum. Af þessum sökum, virðulegi forseti, hef ég borið hér fram fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra. Hún er svona: 1. Hver fer með umboð ríkisins við sölu ríkiseigna, af hvaða reglum er hann bundinn og til hvaða sjónarmiða ber honum að líta þegar ákvörðun er tekin um málsmeðferð og hvernig að sölunni skuli staðið? 2. Gilda samræmdar reglur um sölu ríkiseigna eða sérstakar reglur í hverju tilviki? Er misjafnt hvaða aðferð er notuð eftir því hver annast sölu? 3. Er í undirbúningi lagasetning um hvernig fara skuli að við sölu ríkiseigna?

Í fyrsta lagi, virðulegi forseti, er spurt: Hver fer með umboð ríkisins við sölu ríkiseigna, af hvaða reglum er hann bundinn og til hvaða sjónarmiða ber honum að líta þegar ákvörðun er tekin um málsmeðferð og hvernig að sölunni skuli staðið? Í 40. gr. stjórnarskrárinnar segir m.a. að ekki sé heimilt að selja eða með öðru móti láta af hendi neina af fasteignum landsins né afnotarétt þeirra nema samkvæmt lagaheimild. Samkvæmt 2. tölul. 5. gr. reglugerðar um Stjórnarráð Íslands, nr. 3/2004, fer fjármálaráðuneytið með mál er varða eignir ríkisins, þar á meðal verðbréf og hlutabréf, svo og fyrirsvar þeirra vegna nema lagt sé til annars ráðuneytis. Um sölu ríkiseigna gilda ákvæði 3. mgr. 70. gr. laga nr. 94/2001, um opinber innkaup, þar sem segir að Ríkiskaup ráðstafi eignum ríkisins sem ekki er lengur þörf fyrir samkvæmt nánari ákvörðun fjármálaráðuneytisins. Í 29. gr. laga um fjárreiður ríkisins, nr. 88/1997, er að finna ákvæði um að ríkisaðilar í A-hluta skuli hverju sinni afla heimildar í lögum til að kaupa, selja, skipta eða leigja til langs tíma eftirfarandi eignir: 1. Fasteignir. 2. Eignarhluta í félögum. 3. Skip og flugvélar. 4. Söfn og safnhluti. 5. Aðrar eignir sem verulegt verðgildi hafa og ekki falla undir töluliði 1–4. Á grundvelli laga um fjárreiður ríkisins og laga um opinber innkaup hefur fjármálaráðuneytið sett reglugerð nr. 206/2003, um ráðstöfun eigna ríkisins. Í reglugerðinni er mælt fyrir um þá málsmeðferð sem gildir við sölu á eignum ríkisins og hvernig að sölunni skuli staðið. Er vísað til hennar varðandi frekari upplýsingar um þá málsmeðferð sem gildir um ráðstöfun slíkra eigna. Í öðru lagi, virðulegi forseti, er spurt: Gilda samræmdar reglur um sölu ríkiseigna eða sérstakar reglur í hverju tilviki? Er misjafnt hvaða aðferð er notuð eftir því hver annast sölu? Við þessari spurningu vil ég segja það að þau lög sem vísað er til hér að framan ásamt reglugerð 206/2003, um ráðstöfun eigna ríkisins, sem sett var með stoð í þeim eru um þær almennu réttarheimildir sem gilda um ráðstöfun á eignum ríkisins. Í sérlögum kunna hins vegar að vera sérstakar heimildir um ráðstöfun tiltekinna eigna, sbr. jarðalög nr. 81/2004, þar sem sérstaklega er mælt fyrir um sölu ríkisjarða og málsmeðferð við slíka sölu. Einnig hefur verið ákveðið að einkavæðingarnefnd fari með sölu á eignarhlutum ríkisins í fyrirtækjum í samráði við fjármálaráðherra og þann ráðherra sem fer með eignarhlutann. Þrátt fyrir þetta gilda þó almennt þau meginsjónarmið og meginreglur sem koma fram í áður tilgreindri reglugerð um ráðstöfun eigna ríkisins. Þau meginsjónarmið eru í örstuttu máli þau að í fyrsta lagi sé fyrir hendi lagaheimild til sölunnar enda sé eignin þess eðlis að gerð sé krafa um það í lögum. Í öðru lagi er sett lágmarksverð á eignina sem venjulega er fundið með verðmati og í þriðja lagi að hún sé auglýst til sölu á opinberum vettvangi þannig að allir eigi þess kost að bjóða í hana. Eignin er að því búnu seld hæstbjóðanda enda sé fram boðið verð yfir ásettu lágmarksverði. Í þriðja lagi er spurt: Er í undirbúningi lagasetning um hvernig fara skuli að við sölu ríkiseigna? Svarið er það, eins og áður er komið fram af minni hálfu hér, að slík löggjöf er þegar fyrir hendi og ekki í undirbúningi önnur lagasetning um þetta efni.

Frú forseti. Sala ríkiseigna og meðferð þeirra er stórmál og afar athyglisverð eru hér orð hæstv. fjármálaráðherra um að farið sé eftir reglum og að allir skuli eiga jafnan rétt til að bjóða í þær - nema ef sérstakt frávik verður, eins og er í þessum lið nr. 10, að víkja megi frá þessum reglum. Það hefur að mínu viti verið gert í flestum tilvikum. Bankarnir, voru þeir seldir eftir þeim reglum sem upp voru settar í byrjun? Nei. Reglan sem gilti var að þeim skyldi skipt jafnt milli Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins. Mun ekki sú sama regla gilda núna um Símann? Er þetta ekki eina reglan sem í gangi er, þ.e. helmingaskiptaregla Framsóknar- og Sjálfstæðisflokksins um þessar ríkiseignir? Er ekki óþarfi að vera með allar þessar reglur á blaði sem ekkert er farið eftir? Er ekki bara að skipta þessu, og hvernig á að skipta Símanum á milli Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins? Ég held að það sé spurningin sem við stöndum nú frammi fyrir, frú forseti.

Frú forseti. Það var fróðlegt að hlusta á svar hæstv. fjármálaráðherra við þeirri fyrirspurn sem hér var lögð fram. Það að samræmdar reglur gildi um hvernig ríkisfyrirtæki séu seld, heimildar sé aflað til að gera það og þetta sé allt saman í eðlilegum og sjálfsögðum farvegi þar sem auglýst er útboð og hæstbjóðandi fái - ég hélt satt að segja að hæstv. ráðherra væri að tala um eitthvað annað en sölu ríkiseigna þegar hann lýsti þessu ferli. Allir þeir sem fylgst hafa með þeirri sögu gera sér grein fyrir því að sérstakar reglur gilda í hverju einstöku tilviki, og oft og tíðum eftir að lagt er af stað í þá ferð að selja er þeim reglum breytt til að laga þær að þörfum einhvers kaupanda sem virðist jafnvel hafa verið valinn fyrir fram. Vona ég að hæstv. fjármálaráðherra sjái þörfina fyrir það að setja heildstæða löggjöf um þetta efni.

Frú forseti. Það kom fram að það væri farið eftir reglum - stundum, ekki alltaf, en stundum. Þá er rétt að huga að því, vegna þess að þetta snýst um meðferð á opinberum fjármunum, hvort það sé farið eftir einhverjum reglum þegar ríkisfyrirtæki sem er búið að hlutafélagavæða fara í ríkisvæðingu, eins og t.d. þegar Skjár einn var ríkisvæddur. Það væri fróðlegt að vita hvort einhverjar reglur væru í smíðum hjá fjármálaráðuneytinu varðandi það vegna þess að hér er um að ræða gríðarmikla fjármuni, opinbera fjármuni í eigu almennings, sem verið er að festa. Í rauninni ættu reglurnar að vera gagnsæjar svo að þær væru hafnar yfir allan vafa.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að við verðum að vanda okkur þegar við seljum ríkiseignir. Mig langaði til að nota tækifærið hér til að vekja athygli á svari við fyrirspurn sem ég fékk í síðustu viku, fyrirspurn til hæstv. iðnaðarráðherra um það hvernig helmingsandvirði af söluverðmæti Steinullarverksmiðjunnar hefði verið varið á sínum tíma, 105 millj. kr. Samkvæmt lagabreytingu frá árinu 2002 um Steinullarverksmiðjuna átti að verja 105 millj., þ.e. helmingnum af söluverðmætinu, til samgöngubóta eða annarra verkefna í sveitarfélögunum. Í svarinu kemur í ljós að helmingi af þessu andvirði, þ.e. 105 millj., var varið í Norðvest. til fiskeldisrannsókna, annars vegar 70 millj. til fiskeldisrannsókna við Hólaskóla og síðan 35 millj. í barraeldi, þ.e. eldi á fisktegund sem sýnt er að ekki er hægt að ala hér með hagkvæmum hætti. Þessum peningum var kastað í eldisstöð sem var gjaldþrota að því virðist, virðulegi forseti, til þess að skera lánardrottna niður úr snörunni.

Virðulegi forseti. Ég vil lýsa miklum vonbrigðum með að ekki sé fyrirhugað að setja skýrar lagareglur um hvernig fara eigi með sölu eigna ríkisins. Það er vissulega rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra að hægt er að vitna til margvíslegra reglna sem um þetta gilda. Ef þær væru tæmandi og fullnægjandi þá hefði ekki þurft að setja sérstakar verklagsreglur af forsætisráðuneytinu um þessa sölu og kveða síðan sérstaklega á í þeim reglum um að víkja megi þeim reglum frá. Það er afar mikilvægt að sala ríkiseigna sé trúverðug og fólk trúi því að leitað sé hagstæðustu tilboða og að allir hafi þar jöfn tækifæri. Það olli mér því miklum vonbrigðum þegar mér varð ljóst að þeir sem bjóða í þessi bréf, til að mynda fyrirtækja, hafa ekki möguleika á því að fá upplýsingar um önnur tilboð og hvernig þeim var háttað af þeim sökum að þessi söluaðferð er túlkuð þannig að stjórnsýslulög eigi ekki við um hana af einhverjum sérstökum ástæðum. Ég held að það væri miklu trúverðugra og miklu betra, og það mundi tryggja ákveðna gagnsæi í meðferð þessara mála, að um þetta giltu skýr lög á Alþingi sem Alþingi setti. Við erum að tala um mjög stór mál. Fram undan er sala Símans, stærsta sala sem ríkið hefur ráðist í og að minni hyggju væri mjög skynsamlegt og mjög mikilvægt að þegar að þeirri sölu kemur þá verði hún að mestu leyti yfir gagnrýni hafin og um hana kunni að myndast og takast mikil sátt. Ég ætla ekki að rekja það sem aðrir hér hafa gert um hvernig ríkiseignum hefur tíðum verið skipt. Það er umræða sem ekki verður kveðin niður nema settar verði skýrar og gagnsæjar reglur um hvernig skuli fara með sölu ríkiseigna og því lýsi ég sérstökum vonbrigðum með að ekki skuli verið að vinna að setningu slíkra reglna.

Virðulegi forseti. Það þarf ekki að setja lög sem þegar eru í gildi. Það þarf ekki að setja reglur sem búið er að setja. Það gilda um þetta skýr lagaákvæði og skýrar reglur, m.a. í reglugerð sem ég hef hér í höndunum og nefndi í mínu fyrra svari. En aðalatriðið er, og það hygg ég að þingmenn séu almennt sammála um, að það þarf að standa vel að sölu ríkiseigna og það þarf að gera það með eðlilegum hætti á grundvelli þessara reglna og ég held að það hafi í aðalatriðum tekist í gegnum tíðina. Það er mikilvægt að ríkið fái sannvirði fyrir sínar eignir og að almenningur sem tekur þátt í viðskiptum eða vill eignast það sem verið er að selja hafi traust á því að allt sé með felldu í slíkum viðskiptum. Það má hins vegar ekki rugla saman aðferðinni við að selja tiltekna eign eða fyrirtæki og svo hins vegar því hvað gert er við andvirðið. Mér virtist gæta ákveðins misskilnings í ræðu hv. þingmanns Magnúsar Hafsteinssonar hvað það atriði varðar. Hann var ekki ánægður með ráðstöfun á söluandvirði einnar tiltekinnar eignar. Það er annað mál en verið er að spyrja hér um í dag.

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu hefur ekki farið fram hjá neinum sú rannsókn og niðurstaða samkeppnisyfirvalda sem nú liggur fyrir um að olíufélögin hafi haft með sér ólögmætt verðsamráð hvað varðar verðlagningu á olíu. Mörg fyrirtæki og samtök og sveitarfélög hafa verið að skoða réttarstöðu sína að undanförnu og vega það og meta hvort sækja eigi bætur til olíufélaganna vegna þessa ólögmæta samráðs. Það er mikilvægt að allir skoði réttarstöðu sína og hvernig eigi að halda á þeim málum í framhaldinu. Flestir í samfélaginu urðu fyrir barðinu á þessu ólögmæta samráði og að sjálfsögðu var þar ríkið ekki undanskilið. Í a.m.k. sjö tilvikum hefur ríkið beint eða óbeint verið þolandi í þessu samráði. Í fyrsta lagi var það árleg útboð og verðkannanir Vegagerðarinnar frá árinu 1995–2001, í öðru lagi útboð Landhelgisgæslunnar vegna kaupa á olíuvörum 1996, útboð dómsmálaráðuneytisins 1996 vegna kaupa á olíuvörum á lögreglubifreiðar, í fjórða lagi útboð og verðkönnun Landssímans 1998, í fimmta lagi samráð vegna útboðs Íslandspósts, í sjötta lagi samráð félaganna um afslátt til dómsmálaráðuneytisins 1998 og í sjöunda lagi samráð félaganna um afslátt til lögreglunnar í Borgarnesi 1998 vegna kaupa á olíuvörum fyrir lögreglubifreiðar. Það er síðan athyglisvert í þeirri skýrslu og þeim úrskurðum sem liggja fyrir að á árinu 2000 voru forstjóri og aðstoðarforstjórar olíufélaganna að ræða uppgjör á milli olíufélaganna vegna framlegðar vegna viðskipta við dómsmálaráðuneytið og Landhelgisgæslu. Hið sama átti við um þessa yfirmenn sem hittust til að ræða skiptingu á viðskiptum við Landsvirkjun, Rarik, Vegagerðina, dómsmálaráðuneytið, Hafrannsóknastofnun, Vestmannaeyjabæ og fleiri á árinu 2001. Að þessu samandregnu, virðulegi forseti, hlýtur að vakna spurningin: Hvernig ætlar ríkið og þá væntanlega fjármálaráðherra fyrir hönd ríkisins að halda á þessum málum fyrir ríkissjóð? Hvernig hyggst hann bregðast við? Af þeim sökum hef ég leyft mér, virðulegi forseti, að bera fram svohljóðandi fyrirspurn: Til hvaða aðgerða hefur ráðherra gripið til að tryggja hagsmuni ríkissjóðs vegna ólögmæts samráðs sem olíufélögin höfðu með sér í útboðum ríkisins og stofnana þess við kaup á olíuvörum? Er hafinn undirbúningur að höfðun skaðabótamála vegna tjóns sem ríkið og stofnanir þess urðu fyrir af völdum samráðs olíufélaganna?

Virðulegi forseti. Það er vissulega rétt sem fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda að í þessu máli er mjög mikilvægt að allir aðilar skoði sína réttarstöðu og það munum við vissulega gera fyrir hönd ríkisins sem ábyrgð berum á hagsmunagæslu fyrir þess hönd. Ég hlýt að vekja athygli á því að þetta mál er enn þá í meðferð og það er ekki komin endanleg niðurstaða í það. Ég sá ekki betur en að í áliti áfrýjunarnefndar samkeppnismála væri eilítið önnur niðurstaða, fljótt á lítið a.m.k., heldur en kom fram í upphaflegri niðurstöðu samkeppnisráðs varðandi ýmsar opinberar stofnanir, m.a. nokkrar þeirra sem hv. þingmaður nefndi. Mér sýndist að staðfest hefði verið niðurstaða varðandi tilteknar stofnanir ríkisins, Landhelgisgæslu og dómsmálaráðuneyti en ekki aftur hvað varðar samráð um sölu eða skiptingu markaðar hvað varðar aðra aðila eins og Vegagerð, Íslandspóst, Landssíma og fleiri. Ég hef ekki haft aðstöðu til að stúdera þetta álit enn sem komið er. Ég vil aðeins segja að við munum fara vel í saumana á því og kanna réttarstöðu okkar hvað þetta atriði varðar. En það hafa ekki verið teknar neinar ákvarðanir enn um málarekstur eða þess háttar af ríkisins hálfu. Þar af leiðandi er ekki hægt að segja að hafinn sé undirbúningur að höfðun skaðabótamála eða þess háttar málareksturs. En það er mjög mikilvægt að fara vel yfir þetta og rannsaka nákvæmlega hvað þarna hefur gerst því að þetta er að sjálfsögðu alvarlegt mál fyrir ríkið eins og alla aðra sem hafa verið virkir á þessum mikilvæga eldsneytismarkaði á Íslandi.

Frú forseti. Þeir sem fylgst hafa með þessu máli eða málefnum olíufélaganna vita að himinn og haf eru á milli áætlaðs ávinnings þeirra af samráði og væntra sektargreiðslna. Þegar fjallað hefur verið um þetta hefur verið bent á að þolendur þessa samráðs gætu farið í einkamál við olíufélögin og mundu væntanlega gera það. Því er ekki óeðlilegt að spurt sé hvað ríkið ætli að gera í þessu máli því ef þolendur eiga að sækja rétt í hendur olíufélaganna þá er ríkið óneitanlega og örugglega einn af þessum þolendum. Því er rétt að spyrja bara mjög einfaldrar og einfeldningslegrar spurningar og gott væri ef hæstv. fjármálaráðherra gæti svarað henni. Spurningin er: Ef svindlað var á ríkinu mun þá hæstv. fjármálaráðherra bregðast við og sækja rétt ríkisins?

Forseti. Viðskiptavinir - ef nota má það orð um viðskiptamenn olíufélaganna - viðskiptavinir þeirra hafa nú í einfaldri röð sagt frá því í fréttum að þeir hyggist lögsækja þessi félög vegna þess samráðs sem orðið er fullkomlega ljóst. Í þessum hópi eru flugfélögin, útgerðarmenn og fleiri og fleiri og í þeim hópi eru einnig Neytendasamtökin sem hyggjast fara í mál fyrir hönd sinna félagsmanna, með hvaða hætti sem það verður. Allir lýsa þessu yfir nema einn viðskiptavinur og það er hæstv. fjármálaráðherra. Það er undarlegt hæglæti í fjármálaráðherra og ég óska þess að um leið og hann þarf að skoða málið og líta á það að hann lýsi þá yfir fullum vilja til að gera þetta og setji lögfræðinga sína í gang við að undirbúa það nú þegar.

Virðulegur forseti. Það er grundvallaratriði að menn hagnist ekki á því að gera samsæri gegn neytendum og atvinnulífi í landinu. Þess vegna er ákaflega brýnt að ríkið sem stór viðskiptavinur við olíufélögin undirbúi fyrir sitt leyti aðgerðir til að sækja það tjón sem félögin ljóslega hafa valdið ríkinu. Ég lýsi yfir undrun minni á hæglæti fjármálaráðherra í þessu efni. Hjá Reykjavíkurborg sem átti í svipuðum málum við olíufélögin hefur verið farið yfir þessi mál og liggja fyrir lögfræðiálit um að borgaryfirvöldum er ekkert að vanbúnaði við að sækja rétt sinn gagnvart félögunum. Ég treysti því að hæstv. fjármálaráðherra lýsi hér yfir fullum vilja til málshöfðunar af sama tagi og reyni að taka sig saman í andlitinu og standa sig með svipuðum hætti í þessum málum og borgaryfirvöld í Reykjavík hafa með fordæmi sínu sýnt.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið í fréttum hafa margir lýst því yfir að þeir séu þess að fullu reiðubúnir að höfða mál til heimtu skaðabóta á hendur olíufélögunum. Hið sama á að sjálfsögðu við um ríkið. Þau sjö tilvik sem ég nefndi áðan eru öll staðfest í áfrýjunarnefnd samkeppnismála og því er ljóst að bótaréttur ríkisins er nokkuð viss. Reykjavíkurborg hefur lýst því yfir og látið vinna sérstakt lögmannsálit um þetta. LÍÚ hefur gert hið sama. Alcan er að gera hið sama og fleiri og fleiri. Þess vegna verð ég að taka undir það með þeim sem það hafa sagt hér að sérstaka furðu vekur það hæglæti sem hæstv. fjármálaráðherra sýnir í þessu máli, þ.e. að hann skuli ekki nú þegar hafa hafið undirbúning að því að kanna hvort ríkið eigi rétt á bótum eða ekki. Það er mikilvægt að hefja þessa vinnu strax því að niðurstaðan má ekki verða sú að þeir sem stunda svona samsæri gegn í almenningi í þessu landi hagnist á því. Ef þær sektir sem nú hafa verið lagðar á þessi félög einar og sér koma til með að standa sem niðurlag þessa máls þá hafa, að mati bæði samkeppnisráðs og áfrýjunarnefndar, félögin haft a.m.k. 5 milljarða út úr því að beita slíku samsæri gegn almenningi og neytendum í þessu landi. Því er einnig full ástæða til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Mun ríkissjóður koma að því og styðja við bakið á Neytendasamtökunum og einstaklingum sem vilja láta á rétt sinn reyna gagnvart þessum félögum? Svo almennt og víðtækt er þetta samráð að minni hyggju að full ástæða er fyrir ríkissjóð að skoða það að styðja við bakið á þeim sem vilja sækja rétt á hendur þessum félögum.

Virðulegi forseti. Ég tel það ekki til marks um sérstakt hæglæti að á miðvikudegi sé ekki búið að bregðast við niðurstöðu áfrýjunarnefndar samkeppnismála sem féll á mánudaginn var. Málið er auðvitað til athugunar á réttum vettvangi innan ríkiskerfisins eins og annars staðar. Ríkið hefur í sinni þjónustu ágæta lögfræðinga sem munu fara yfir þetta og síðan komumst við að niðurstöðu um það hvort þarna sé einhvern rétt að sækja og hvernig best sé þá að standa að því. Auðvitað er þetta mál margslungið hvað varðar ríkisvaldið sem er náttúrlega með ýmsar stofnanir á sínum snærum, m.a. þær sem hafa verið að vinna þetta mál. Ríkissjóður fær væntanlega þær sektir sem þarna kann að þurfa að greiða. En ég vek athygli á þeirri nýstárlegu kenningu sem Samfylkingin var með fyrir jólin að ríkissjóður hefði öðrum fremur grætt á þessu samsæri olíufélaganna í formi hærra olíuverðs og hærri gjalda á það. Sú nýstárlega kenning hefur ekki 

Hæstv. forseti. Húsnæðismál hafa verið í brennidepli á síðustu missirum. Mikil gerjun hefur átt sér stað á húsnæðismarkaðnum með tilkomu hagstæðra lánamöguleika sem Íbúðalánasjóður og bankarnir veita landsmönnum öllum. Ég er ekki í vafa um að aukið aðgengi íbúðarkaupenda að lánsfjármagni, fjármagni á mun lægri vöxtum en áður hafa þekkst hér á landi hefur haft þau áhrif að íbúðaverð hefur hækkað verulega ásamt því sem íslenskri þjóð vegnar vel þar sem raunkaupmáttaraukning er um 45% frá 1995. En eru þetta einu haldbæru skýringarnar? Ég tel svo ekki vera. Á síðustu missirum hefur borið svo við að lóðaverð undir íbúðarhúsnæði hefur hækkað stórlega á síðustu árum. Mörg sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu hafa tekið þann kostinn að bjóða út lóðir undir íbúðarhúsnæði með þeim afleiðingum að svimandi háar upphæðir heyrast í því samhengi. Það væri kannski sök sér að hafa slíkt fyrirkomulag ef nægt framboð væri af lóðum undir íbúðarhúsnæði. En staðreyndin er hins vegar sú að of lítið af lóðum er undir íbúðarhúsnæði sem gerir það að verkum að þegar svo fáar lóðir eru boðnar fer verðið upp úr öllu valdi, lóðaverð hækkar, húsnæðisverð hækkar sem hefur svo áhrif á þróun verðlags í landinu, verðbólguna sem hækkar húsnæðislán allra landsmanna hvort sem eigandi húsnæðisins býr í Reykjavík eða á Húsavík. Ég tel, hæstv. forseti, að hér sé um varhugaverða þróun að ræða og ljóst ef fram heldur sem horfir með áframhaldandi verðhækkunum á húsnæði gæti orðið kollsteypa á húsnæðismarkaðnum, ekki síst á höfuðborgarsvæðinu. Því er mikilvægt, hæstv. forseti, að vandað sé til verka en því miður vaknar sú tilfinning að sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu hafi ef eitthvað er stuðlað að hækkun íbúðaverðs og ef fram heldur sem horfir er stutt á hengiflugsbrúnina. Það segir sig sjálft að þegar brunabótamat eða fasteignamat er tugum prósentna undir söluverðmæti viðkomandi húseignar þá er nauðsynlegt að staldra við. Til þess að átta sig á þróun mála hef ég lagt fyrir hæstv. fjármálaráðherra eftirfarandi spurningar: 1. Hver hefur þróun lóðaverðs íbúðarhúsnæðis á höfuðborgarsvæðinu verið árin 2000–2005 og hvernig hefur verð á íbúðarhúsnæði þar þróast á sama tímabili? 2. Hver hefur þróun lóðaverðs á Akureyri verið árin 2000–2005 og hvernig hefur verð á íbúðarhúsnæði þar þróast á sama tímabili? 3. Telur ráðherra að lóðaverð íbúðarhúsnæðis hafi haft mikið að segja um þróun verðlags íbúðarhúsnæðis?

Virðulegi forseti. Hér er hreyft athyglisverðu máli. Því miður liggja ekki fyrir nákvæmar upplýsingar um allt það sem hv. þingmaður spyr um, sem er í fyrsta lagi: „Hver hefur þróun lóðaverðs íbúðarhúsnæðis á höfuðborgarsvæðinu verið árin 2000–2005 og hvernig hefur verð á íbúðarhúsnæði þar þróast á sama tímabili?“ Því er til að svara að ráðuneytið hefur ekki yfir að ráða sundurliðuðum upplýsingum um markaðsverð einstakra lóða og landspilda á mismunandi svæðum á landinu út frá kaupsamningum um slíkar eignir. Sölur á óbyggðum lóðum eru strjálar enda eignarlóðir í miklum minni hluta hér á landi. Lóðasölur og sölur á byggingarrétti lands er oft hluti af kaupsamningum um gömul hús sem ætlunin er að rífa. Í slíkum tilfellum skortir nákvæmar upplýsingar um fjölda væntanlegra lóða og byggingarmagn til að unnt sé að leiða raunverulegt lóðaverð af slíkum samningum. Samkvæmt upplýsingum frá Fasteignamati ríkisins hefur fasteignamat íbúðarhúsalóða á höfuðborgarsvæðinu hins vegar hækkað um 187% frá árinu 2000. Athuga verður að innifalið í þeirri hækkun fasteignamats er endurmat Fasteignamatsins árið 2001 sem var umfangsmikil leiðrétting á matsgrunninum, árlegur framreikningur fasteignamats og aukinn fjöldi lóða á byggingarmarkaði. Hin almenna aukning sem orðið hefur á byggingarmagni hverrar lóðar leiðir þannig af sér hærra lóðarmat. Samkvæmt vísitölu fasteignaverðs íbúðarhúsnæðis á höfuðborgarsvæðinu sem Fasteignamat ríkisins gefur út hækkaði hins vegar verð íbúðarhúsnæðis á höfuðborgarsvæðinu um 67,6% frá janúar 2000 til desember 2004. Samkvæmt útreikningum Fasteignamatsins sem byggja á þinglýstum kaupsamningum nam hækkun á ársmeðaltölum íbúðaverðs í Reykjavík á milli áranna 2000 og 2004 um 40,4%. Í öðru lagi spyr hv. fyrirspyrjandi: „Hver hefur þróun lóðaverðs á Akureyri verið árin 2000–2005 og hvernig hefur verð á íbúðarhúsnæði þar þróast á sama tímabili?“ Það sama á við og áður að ekki liggja fyrir sundurliðaðar upplýsingar um markaðsverð einstakra lóða og landspilda á Akureyri út frá kaupsamningum frekar en í Reykjavík. Samkvæmt upplýsingum frá Fasteignamati ríkisins hefur fasteignamat íbúðarhúsa og lóða á Akureyri hins vegar hækkað frá árinu 2000 um 244%. Eins og á höfuðborgarsvæðinu er í þeirri hækkun fólgið endurmat fasteignamats árið 2001, árlegur framreikningur fasteignamats og aukinn fjöldi lóða og byggingarmagns. Samkvæmt útreikningum Fasteignamats ríkisins sem byggja á þinglýstum kaupsamningum nam hækkun á ársmeðaltölum íbúðaverðs á Akureyri milli áranna 2000 og 2004 um 40,3% sem er nánast sama tala og í Reykjavík. Í þriðja lagi spyr hv. fyrirspyrjandi: „Telur ráðherra að lóðaverð íbúðarhúsnæðis hafi haft mikið að segja um þróun verðlags íbúðarhúsnæðis?“ Eins og tæpt er á hér að framan eru ekki fyrir hendi nægileg gögn til að leggja sjálfstætt mat á það hvernig verð á lóðum undir íbúðarhúsnæði hefur haft áhrif á þróun verðlags íbúðarhúsnæðis. Sölur á óbyggðum lóðum eru fátíðar og lóðasölur og sölur á byggingarrétti eins og áður hefur komið fram oft fólgnar í kaupsamningum um gömul hús sem ætlunin er að fjarlægja. Í slíkum tilfellum skortir án sérstakrar könnunar nákvæmar upplýsingar um fjölda væntanlegra lóða og byggingarmagn á þeim til að unnt sé að leiða raunverulegt lóðaverð af samningunum. En jafnframt hefur ekki verið safnað með kerfisbundnum hætti upplýsingum um lóðaverð í útboðum sveitarfélaga hér á landi. Hins vegar er alveg ljóst af þeim tölum sem hér hafa verið raktar að lóðaþátturinn hefur haft verulega þýðingu í þeirri hækkun á fasteignaverði sem orðið hefur á höfuðborgarsvæðinu og Akureyri á því tímabili sem fyrirspyrjandi spyr um.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrirspyrjanda, hv. þm. Birki J. Jónssyni fyrir að vekja athygli á þessu stóra máli. Ég er sammála því sem kom fram í forsögu hans að spurningunum að þetta er auðvitað stórt mál. Við þekkjum það, þingmenn Reykjavíkur, að þróunin á húsnæðismarkaði er orðin mikið áhyggjuefni og búin að vera lengi. Við þekkjum það að þegar menn stunda þá iðju, eins og verið hefur í Reykjavíkurborg, að vera með skort á lóðum og bjóða upp þær fáu lóðir sem eru, þá gerist ekkert annað en að húsnæðisverð hækkar og þar af leiðandi leiguverð og það kemur illa niður á þeim sem kaupa sér húsnæði en þó sérstaklega kemur það illa niður á þeim sem minnst mega sín. Ég vil enn og aftur, virðulegi forseti, þakka málshefjanda og hæstv. fjármálaráðherra fyrir fyrirspurnir og svör þeirra í þessu stóra máli.

Virðulegi forseti. Hér er hreyft ákaflega athyglisverðu máli og sérstök ástæða til að þakka hv. málshefjanda fyrir það og hæstv. fjármálaráðherra fyrir greinargóð svör. Eins og nú horfir mælist varla nokkur verðbólga hér á landi ef undan er skilin hækkun húsnæðiskostnaðar og það er sú hækkun sem síðan kallar fram hækkun á stýrivöxtum Seðlabanka Íslands sem hefur haft það í för með sér að gengi krónunnar hefur verið að hækka, útflutningsgreinunum og samkeppnisgreinunum til sérstakrar bölvunar og þar með atvinnulífinu á landsbyggðinni. Það er þá undarlegt að hugsa til þess ef stefna í lóðamálum tiltekinna sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu er líka farin að hafa þessi áhrif þegar grannt er horft að það er síðan farið að valda verðbólguþrýstingi sem verður til þess að hækka gengi íslensku krónunnar og valda sérstökum búsifjum og vandræðum á landsbyggðinni. Þetta er auðvitað vítahringur sem verður að rjúfa. Ég hef hvatt til þess opinberlega og ég held að ekkert úrlausnarefni í íslenskri hagstjórn sé brýnna heldur en einmitt það.

Forseti. Það hendir stundum hv. 6. þm. Reykv. n. að bera inn áróðursræður úr borgarstjórnarsalnum í Reykjavík við hliðina á okkur. Það er ástæða til að andæfa því sem komið hefur fram hjá honum að það sé lóðaskortur í Reykjavík sem sé ábyrgur fyrir hækkun fasteignamats og húsnæðisverðs. Það eru auðvitað allt aðrar ástæður. Í fyrsta lagi er lóðasvæðið eða íbúðarsvæði á höfuðborgarsvæðinu ekki bundið við Reykjavík heldur tekur til allra byggðanna í grenndinni og hins stærri þríhyrnings kringum Reykjavík. Í öðru lagi er það ósköp einfaldlega þannig að fasteignamatið á Akureyri hefur hækkað jafnmikið og í Reykjavík og við þurfum að fá sérstakar skýringar á því hvort það sé vegna lóðaskorts í Reykjavík. Það eru aðrir hlutir sem skipta máli. Það er aukinn aðgangur að fjármagni til húsnæðiskaupa m.a. og spurning er: Er hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson á móti þeim aðgangi?

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra svörin og einnig hv. þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni. Það sem kemur mér þægilega á óvart í svari hæstv. ráðherra er sú þróun sem hefur átt sér stað á Akureyri hvað fasteignaverð varðar og eru í raun allt aðrar tölur en umræðan almennt hefur endurspeglað á síðustu árum. Staðreyndin er greinilega sú að frá árinu 2000 hafa verðmæti fasteigna á Akureyri haldið hlutfallslega í fasteignir í Reykjavík. Slíkt endurspeglar styrk Akureyrar á síðustu árum, enda er það markmið ríkisstjórnarinnar að efla Eyjafjarðarsvæðið sem öflugt mótvægi við höfuðborgarsvæðið. Það er nauðsynlegt að halda þar áfram að fjölga opinberum störfum til að styrkja þetta svæði áfram og þar verða stjórnvöld að taka sig á sem og á öðrum stöðum á landinu. Hæstv. forseti. Ég tel að sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu verði að leita leiða til þess að hafa áhrif á að lóðaverð haldi ekki áfram að hækka í framtíðinni eins og þróunin hefur verið á síðustu missirum. Það er skylda sveitarfélaganna að standa vörð um hagsmuni íbúa sinna og sú þróun sem hefur átt sér stað í hækkun á lóðaverði er ekki til þess fallin að bæta hag íbúa viðkomandi sveitarfélaga né þjóðarbúsins eins og hefur komið fram í þessari ágætu umræðu.

Virðulegi forseti. Á haustdögum ársins 2004 var haldin nokkuð merkileg ráðstefna um menntun fagfólks og meðferð í kynferðisafbrotamálum. Var markmiðið með þeirri ráðstefnu að þar voru kallaðir til fulltrúar margra deilda Háskóla Íslands og Lögregluskólans til að fara yfir og gefa innsýn í á hve ólíkan hátt námskrár menntastofnana taka á og fjalla um kynferðislegt ofbeldi og kynbundið ofbeldi almennt. Þar voru tekin sérstaklega til og kom ágætlega fram á þeirri ráðstefnu að víða væri þekking hinna ýmsu fagstétta sem koma að málefnum kynferðisafbrota takmörkuð, ólík og að sumu leyti óviðunandi. Það er eins og þar var sagt mjög mikilvægt að þessi málaflokkur komist á dagskrá með hófstilltum og vönduðum hætti þannig að menntunarmál og fræðslumál fagstéttanna sem eiga og þurfa að taka á forvörnum, fræðslu og meðferð við kynferðisafbrotamálum séu eins góð og hugsast getur. Því vildi ég beina þeirri fyrirspurn sem hér um ræðir til hæstv. heilbrigðisráðherra um menntun ólíkra fagstétta hvað varðar kynferðisafbrotamál og hvernig þeim málum væri háttað. Þetta er stór liður í baráttunni gegn kynferðislegu ofbeldi gegn börnum, stór liður í því hvaða úrræði börnunum bjóðast, hvernig þær fagstéttir sem vinna með börn og unglinga og þá sem verða fyrir þessum hroðalegasta glæp allra glæpa taka á því og hvernig fagstéttirnar fara að því að greina þegar efasemdir vakna um slíkan voðaverknað. Slíkt hefur komið í ljós í könnunum. Hvort sem menn vefengja þær eða ekki stendur samt í könnun frá 2002 að um 17% íslenskra barna verði fyrir kynferðislegri misnotkun fyrir 18 ára aldur, fimmta hver stúlka og tíundi hver drengur. Þetta eru mjög ótrúlegar tölur og vonandi eru þær allt of háar þó að sumir haldi því fram að þær séu of lágar. Alltént er um að ræða mikið samfélagsmein, hroðalegan glæp sem við verður að bregðast með öllum mögulegum ráðum, ekki síst hvað varðar forvarnir, fræðslu og meðferð slíkra mála og því beini ég þessari fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra.

Virðulegi forseti. Hv. 7. þm. Suðurk., Björgvin G. Sigurðsson, hefur beint til mín eftirfarandi fyrirspurn: „Er hafin vinna við að samræma og efla fræðslu og þekkingu fagstétta um meðferð kynferðisafbrotamála?“ Spurningin er víðtæk en svar mitt tekur mið af heilbrigðisþjónustu eingöngu og þeim fagstéttum sem starfa á því sviði. Það er ekki hafin nein vinna svo að mér sé kunnugt við að samræma fræðslu og þekkingu fagstétta um meðferð kynferðisafbrota og ekki kannast starfsmenn heilbrigðisþjónustu við áform um það. Heilbrigðisstéttirnar hafa hins vegar á undanförnum árum lagt töluvert mikla vinnu í að efla þekkingu á þessu sviði jafnhliða því að upplýsingar um umfang og afleiðingar kynferðisafbrota hafa aukist. Þróun þekkingar á þessu sviði er mjög mikilvæg og sú reynsla sem hefur fengist af neyðarmóttöku vegna nauðgana og annarri þjónustu á svipuðu sniði hefur verið nýtt til að fræða heilbrigðisstarfsmenn og verðandi heilbrigðisstarfsmenn betur en áður um ýmsa þætti þessa viðkvæma hluta heilbrigðisþjónustunnar. Þessi miðlun þekkingar fer þó fyrst og fremst fram í menntastofnunum og að minna leyti með starfsþjálfun á heilbrigðisstofnunum. Enginn ágreiningur er um það að þessum þætti þjónustunnar þarf að sinna eins vel og kostur er, og öllum eru raunar ljósar hinar alvarlegu afleiðingar sem þessi afbrot geta haft á þá sem fyrir þeim verða. Oft er um að ræða langtímaáhrif sem ekki eru endilega tengd með skýrum hætti við afbrotið og er því mikilvægt að starfsmenn heilbrigðisþjónustunnar séu vakandi fyrir orsökunum og vel í stakk búnir til að mæta þörfum þessara skjólstæðinga ef þeir leita sér hjálpar. Eins og áður segir eru ekki uppi nein sérstök áform um að samræma þessa þekkingu. Ábyrgð á menntun heilbrigðisstétta er ekki nema að hluta til á herðum heilbrigðisþjónustunnar svo að ljóst er að samræming mundi þýða samvinnu fleiri ráðuneyta í þessu mikilvæga máli.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör. Ég tek undir hans góða vilja til að efla fræðslu og forvarnir og þróa alla þá þekkingu sem til staðar er í samfélaginu til að vinna gegn slíku tjóni og meðhöndla fórnarlömb þessa voðaglæps. Hæstv. ráðherra segir að ekki séu áform um samræmingu á þekkingu fagstéttanna. Hins vegar sé um að ræða samstarfsverkefni margra ráðuneyta og vil ég nota tækifærið hér að lokum til að hvetja hæstv. ráðherra til að skoða það mál vel og beita sér jafnvel síðar fyrir því að ráðuneytin hafi með sér samvinnu um að efla og samræma þekkingu á sviði kynferðisafbrotamála. Ég held að það gætu orðið mjög farsæl skref, mjög mikilvæg skref til lengri tíma litið til að sem allra best og með sem vönduðustum hætti sé brugðist við meðhöndlun fórnarlamba kynferðisafbrota. Það gæti haft veruleg áhrif í þeirri vinnu allri. Eins og fram kom hjá fagstéttunum er þekkingin mjög ólík, stundum alls ekki nægjanleg og mjög er mikilvægt held ég að samræma þessa þekkingu þannig að undir liggi samræmd grundvallarþekking þó að fagstéttirnar taki svo á málinu á ólíkum stigum og hver með sínum hætti.

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra: Hve margir aldraðir eru á dvalarheimilum annars vegar og hjúkrunarheimilum hins vegar? Hve margir deila herbergi með öðrum, ef hjón eða sambýlisfólk er frátalið, og hve margir eru í einkaherbergjum? Í öðru lagi: Stendur til að endurskoða löggjöf um málefni aldraðra og banna að aldraðir deili herbergi með öðrum, sé ekki um maka eða sambýling að ræða? Það sem liggur að baki því að ég óska eftir þessum upplýsingum er að á haustdögum fór fram töluverð umræða um málefni aldraðra, og mjög vönduð umfjöllun um það mál var á morgunvakt Ríkisútvarpsins og fleiri fjölmiðlum. Meðal þess sem að baki liggur, til að nefna nokkrar tölur málinu til grundvallar, voru árið 2003 60 ára og eldri um 10% þjóðarinnar, þeir sem voru 80 ára og eldri voru 3% þjóðarinnar þannig að við erum að tala um þjóðfélagshóp sem er stór og fer ört stækkandi, enda stórar kynslóðir sem nálgast núna miðjan aldur og efri ár. Þetta snýst allt að mínu mati, virðulegi forseti, um mannréttindi og að mínu viti er alls ekki nægilega vel um þessa hluti búið. Fram hefur t.d. komið að um þriðjungur þeirra 1.240 einstaklinga sem eru á dvalar- og hjúkrunarheimilum í Reykjavík einni séu í tvíbýli. Því vildi ég kalla fram heildstæðar upplýsingar um það hvernig staðan væri. Oft koma upp sögur og frásagnir eldra fólks um að það verði fyrir ákveðinni niðurlægingu inni á stofnunum sumum og stundum þótt vitaskuld séu þessar stofnanir góðar, með gott starfsfólk og til fyrirmyndar. Niðurlægingin felst m.a. í því að bætur þess renna hljóðlega og sjálfkrafa beint til stofnunar og fólkið þarf að sækja sérstaklega um það sem kallað er vasapeningur sem er um 20 þús. kr. á mánuði. Það er víða pottur brotinn í þessu og að mínu mati er alls ekki nægjanlega vel um þessa hnúta búið. Við eigum að stefna að því á mjög skömmum tíma að aldraðir þurfi ekki að búa við það nema þeir óski eftir því að deila herbergi á hjúkrunar- eða dvalarheimilum. Þetta snýst um sjálfræði og virðingu fyrir einkalífi fólks. Þetta er þversögn í nútímanum þar sem að mínu viti á að koma til öflug heimaþjónusta með öflugum þjónustukjörnum þannig að fólk geti verið sem allra lengst heima og notið góðrar þjónustu. Ég veit að hæstv. ráðherra deilir þessari skoðun með mér en ferillinn er oft langur og þungur og aldurssamsetningin slík að þetta kallar á nýja stefnu í málefnum aldraðra þar sem við höfum að leiðarljósi virðingu fyrir sjálfstæði og sjálfsákvörðunarrétti einstaklingsins, að einstaklingar fái að lifa við öryggi, aldraðir geti haldið reisn sinni, verið í heimabyggð og virkjaðir til þátttöku í samfélaginu án þess að gengið sé á einkalíf þeirra og sjálfsögð mannréttindi.

Virðulegi forseti. Hv. 7. þm. Suðurk. Björgvin G. Sigurðsson hefur beint til mín fyrirspurn um aldraða á dvalar- og hjúkrunarheimilum. Þingmaðurinn spyr hve margir aldraðir séu á dvalarheimilum annars vegar og hjúkrunarheimilum hins vegar, hve margir deili herbergjum með öðrum að frátöldum hjónum eða sambýlisfólki og hve margir séu í einkaherbergjum. Leitað var upplýsinga með bréfi sem sent var í lok desember 2004 til forstöðumanna allra öldrunarstofnana í landinu. Stofnanirnar eru samtals 73 en í sumum tilvikum eru fleiri en eitt öldrunarheimili sem heyra undir sömu stofnun. Samkvæmt upplýsingum frá öllum þessum stofnunum miðað við stöðuna í janúar eru samtals 843 einstaklingar í dvalarrými. Af þeim eru 704 í einbýli, 33 einstaklingar deila herbergjum með öðrum að frátöldum hjónum eða pörum. Hjón eða pör í sambúð í dvalarrými eru 53. Einstaklingar í hjúkrunarrými eru aftur samtals 2.291. Af þeim eru 1.265 í einbýli, 954 deila herbergjum með öðrum og hjón eða pör eru 36. Hv. þingmaður spyr einnig hvort áformað sé að endurskoða löggjöf um málefni aldraðra og banna að aldraðir deili herbergjum með öðrum sé ekki um maka eða sambýling að ræða. Í 14. gr. laga um málefni aldraðra, nr. 125/1999, segir um stofnanir að við hönnun skuli þess sérstaklega gætt að stofnunin sé heimilisleg og að sem flestir íbúar hafi eigið herbergi. Stefnan er því skýr þó að ekki sé í lögunum lagt blátt bann við því að aðrir en makar deili saman herbergi. Viðhorf og kröfur hvað þetta varðar hafa breyst hratt. Aftur á móti eru margar öldrunarstofnanir komnar til ára sinna og bera enn vitni eldri viðhorfum þegar ekki þótti tiltökumál að aldraðir væru tveir eða fleiri saman í herbergi, og slíkt var fremur regla en undantekning. Á undanförnum árum hefur verið ráðist í umfangsmiklar breytingar og endurbætur á mörgum þessara stofnana sem hafa falið í sér að færa aðstæður í nútímalegra horf og m.a. fækka tveggja manna herbergjum og fjölbýlum en fjölga einbýlum. Enn er því miður mikið ógert í þessum efnum og því verður haldið áfram á þessari braut enda er það í samræmi við þá stefnu sem mörkuð er í lögum um málefni aldraðra. Eins og áður segir spyr hv. þingmaður beinnar spurningar um hvort til standi að banna með lögum að aldraðir deili herbergjum nema um maka sé að ræða. Svarið við þeirri spurningu er að slíkt bann er ekki á dagskrá. Sem fyrr segir er stefnan hins vegar sú að sem flestir aldraðir á stofnunum hafi eigið herbergi og ég tel nauðsynlegt að fylgja þeirri stefnu fast eftir, bæði varðandi endurbætur á eldra húsnæði og ekki síður við byggingu nýrra stofnana. Það verður að segjast að vegna mikils skorts á hjúkrunarrými, einkum á höfuðborgarsvæðinu, hefur e.t.v. ekki verið lögð nógu mikil áhersla á þennan þátt og vissulega er þörf á því að gera betur. Bein boð eða bönn í þessum efnum tel ég hins vegar óþörf ef stefnan er skýr. Það hafa orðið umtalsverðar breytingar til bóta á síðustu árum og ég er þess fullviss að þróunin verður áfram hröð í takt við kröfur nútímans án þess að grípa þurfi til lagaboðs. Ég vona, hv. þingmaður, að svar mitt hafi varpað einhverju ljósi á það málefni sem hér er til umræðu.

Virðulegi forseti. Þetta er mjög nauðsynleg umræða sem hér fer fram og ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hafa komið með þessar fyrirspurnir. Eins og hefur komið fram í umræðunni er mjög brýnt að tryggja sjálfstæði og réttindi eldra fólks sem þarf stuðning, þarf að búa á hjúkrunarheimilum eða þarf heilbrigðisþjónustu og vill vera heima. Ég tel eðlilegt að eldra fólk hafi val um það hvernig hagir þess eru á ævikvöldinu. Það á að geta átt einkalíf sitt í friði og ekki þurfa að una því að deila herbergi með öðrum, jafnvel fólki sem það þekkir ekki neitt. Við þurfum auðvitað að tryggja að bætt verði úr því enda hefur þróunin verið í þá átt eins og hæstv. ráðherra benti á. Það er orðið tímabært að breyta þessu fyrirkomulagi og tryggja einnig fjárhagslegt sjálfstæði eldra fólks sem er ekki raunin, eins og bent var á, inni á þessum stofnunum þar sem menn þurfa að búa við það að þurfa að sækja um vasapeninga og halda ekki tekjum sínum.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina og svar hæstv. ráðherra. Dvalarheimili eru barn síns tíma en þau verða áfram nauðsynleg sem valkostur, sérstaklega þegar tekið er tillit til fjárhagsstöðu sveitarfélaganna eins og þau eru í dag og tekjustofna þeirra. Í þeim sveitarfélögum þar sem dreifbýli er mikið sé ég ekki að þeim verði í nánustu framtíð kleift að reka heimaþjónustu eins og flest þeirra vilja. Hjúkrunarrýmin eru of fá og þeim þarf að fjölga en það þarf að stórefla heimahjúkrunina og hafa það að markmiði í allri okkar vinnu, og sérstaklega að teknu tilliti til tekjustofna sveitarfélaganna, að þau geti sinnt þessu. Sem hluta af þessari umræðu þurfum við að hafa í huga að það verður að efla sjálfstæði aldraðra, bæði inni á stofnunum og ekki síður að tryggja fjárhagslegt sjálfstæði og öryggi þessara einstaklinga.

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra ákaflega skýrt og afdráttarlaust svar. Þar kemur fram að 954 íbúar á hjúkrunarheimilum deili herbergjum með öðrum en mökum sínum. Það er að sjálfsögðu allt of há tala og allt of langt í land. Þarna er að mínu viti gengið gegn sjálfstæði, virðingu og sjálfræði eldra fólks, gengið gegn mannréttindum þeirra sem þar búa og við eigum að stefna að því, eins og hæstv. ráðherra sagði, að svo verði ekki. Ég held að lagaboð komi vel til greina. Ég held að það komi vel til greina að setja lög sem banna að aldraðir deili herbergi með öðrum á dvalar- eða hjúkrunarheimilum sé ekki um maka eða sambýling að ræða. Málið er svo mikilvægt og alvarlegt að mínu viti og það er svo langt í land eins og uppbygging hjúkrunarheimila víða um land færir okkur heim sanninn um. Það gengur mjög treglega að bæta úr ákaflega brýnni þörf margra aldraðra fyrir slík úrræði, þó svo að nútíminn sé að mínu mati að sjálfsögðu sá að dvalarheimilisformið sé á undanhaldi og að við eigum að byggja upp öfluga heimaþjónustu með þjónustuíbúðum, þjónustukjörnum eða sambýlum einhvers konar og að hjúkrunarheimilin taki við þegar heilsu fólks hefur hrakað það mikið að ekki er hægt að sinna þjónustunni heima. Þannig á ferlið að vera í stærstum dráttum þó svo að dvalarheimili verði alltaf meðfram. Við verðum að bæta verulega úr þarna og hraða mjög för þannig að þetta verði óþekkt eins og víðast er annars staðar á Norðurlöndum þar sem, eftir mínum upplýsingum, er nánast óþekkt að aldraðir á dvalar- eða hjúkrunarheimilum deili herbergi með öðrum en maka eða sambýlingi hafi þeir ekki sérstaklega óskað eftir því. Ég ítreka að lagaboð kemur þarna að mínu viti mjög til greina. Þetta er brýnn þáttur til að bæta úr málefnum aldraðra og við verðum að taka fast á því máli og setja það í forgang.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á efninu sem er mjög brýnt. Við göngum í gegnum breytingatíma hvað þetta varðar núna. Auðvitað hefur gengið of seint að bæta úr þessu, m.a. vegna þess að það var fremur regla en undantekning að margbýli væri á öldrunarstofnunum fram undir þetta. Við höfum gert hvort tveggja í senn, m.a. á höfuðborgarsvæðinu, að byggja við og auka rými en það hefur að hluta til ekki farið til að stytta biðlistana heldur til þess að koma upp einbýlum á stofnunum. Það sem er fram undan er að koma í gang stóru öldrunarheimili á höfuðborgarsvæðinu til að stytta þá biðlista sem þar eru og einnig til að færa búsetumálin í það horf sem við viljum hafa þau. Ég held að okkur hv. fyrirspyrjanda greini ekkert á um markmiðið. Við erum alveg sammála um það. Eigi að síður held ég að lagasetning í þessu efni miðað við það sem við búum við yrði til þess að við ættum í erfiðleikum með að uppfylla þá lagaskyldu í augnablikinu þó vissulega sé áríðandi að bæta ástandið. Það er verið að leggja fram verulegt fjármagn til þess. Við erum að færa okkur úr gömlum tíma yfir í nútímann og mæta eftirspurn eftir rými fyrir æ fleiri aldraða.

Virðulegi forseti. Ég legg fram fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra sem er samhljóða fyrirspurn sem ég lagði fyrir hann fyrir þremur árum, um hvað liði ákvörðun um greiðsluþátttöku heilbrigðiskerfisins í húðflúrsmeðferð í kjölfar aðgerða vegna brjóstakrabbameins. Frá því að ég spurðist fyrir um þetta hefur lítil breyting orðið á þó að ráðherrann hafi tekið mjög vel í fyrirspurnina og sýnt henni mikinn skilning og sagt að koma þyrfti til móts við þær konur sem vilja frekar húðflúrsmeðferð í stað erfiðrar ígræðslumeðferðar hjá lýtalæknum til að byggja upp geirvörtur eftir brjóstnám og uppbyggingu nýs brjósts. Eins og við þekkjum, og kom reyndar fram í máli mínu þegar ég talaði fyrir fyrirspurninni síðast, er húðgræðslumeðferðin mjög erfið konum og er kerfinu mun dýrari en húðflúrsmeðferð. Húðflúrsmeðferðin er árangursríkari og farið að taka hana upp í öðrum löndum mun meir en þá leið sem kerfið greiðir fyrir hér. Menn hafa tekið þetta upp bæði hjá lýtalæknum og einnig hafa snyrtifræðingar eða hjúkrunarfræðingar tekið að sér að annast þessa húðflúrsmeðferð, en hér á landi hafa konur sem hafa valið þá leið þurft að fara á stofur hjá húðflúrsmeisturum og þurft að borga fyrir þetta sjálfar sem er náttúrlega ekki boðlegt þar sem þarna er um ákveðna heilbrigðismeðferð að ræða að mínu mati. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvað líður þessu máli? Hann fól samninganefnd að skoða málið gaumgæfilega ofan í kjölinn, eins og hann nefndi í svari sínu á sínum tíma, og ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað kom út úr þeirri skoðun? Munu heilbrigðisstéttir taka þetta að sér eða munu húðflúrarar geta sinnt þessu innan heilbrigðiskerfisins og mun frumvarp um græðara t.d. eitthvað auðvelda þetta? Ég vil gjarnan fá svar við því frá hæstv. ráðherra af því að ég veit að margir sem þurfa á slíkri húðflúrsmeðferð að halda vegna læknismeðferðar bíða eftir þessu, ekki einungis vegna uppbyggingar á nýju brjósti heldur einnig af ýmsum öðrum ástæðum eins og t.d. að láta útbúa nýjar augabrúnir þegar fólk missir hárið o.s.frv. Það væri því fróðlegt að fá að heyra hjá hæstv. ráðherra hvað þessu máli líður í kerfinu.

Virðulegi forseti. Hv. 4. þm. Reykv. s., Ásta R. Jóhannesdóttir, spyr: „Hvað líður ákvörðun um greiðsluþátttöku heilbrigðiskerfisins í húðflúrsmeðferð í kjölfar aðgerðar vegna brjóstakrabbameins?“ Hún hefur rakið fyrri umræður okkar um málið og geri ég ekki athugasemdir við það. Húðflúrsmeðferð er af mörgum talin góð aðferð til að ná eðlilegu útliti þegar brjóst eru endurhönnuð eftir aðgerðir vegna brjóstakrabbameins. Lýtalæknar framkvæma þær aðgerðir fyrst og fremst. Það er þó ekki einhlítt að húðflúrsmeðferð sé eina aðferðin í þessum tilvikum. Húðflúrsmeðferð hefur komið til tals á fundum samninganefndar heilbrigðisráðuneytisins og lýtalækna. Þar hefur komið fram að lýtalæknar hafa fengið húðflúrsmenn til að framkvæma meðferðirnar á stofum lýtalækna ef konur hafa sérstaklega óskað eftir því. Ljóst er að meðferðin er ekki alveg hættulaus þar sem uppfylla verður ströngustu kröfur um hreinlæti á viðkvæmum líkamshluta auk þess sem meðferðaraðilinn er ekki heilbrigðisstarfsmaður. Viðræðum samninganefndar við lýtalækna lauk á þann hátt að nefndin treysti sér ekki til að gera samning um þennan meðferðarþátt þar sem of mörg vafaatriði eru á ferðinni. Í fyrsta lagi að Tryggingastofnun gerir ekki samning um aðgerðir sem ekki eru framkvæmdar af viðurkenndu heilbrigðisstarfsfólki. Í öðru lagi að ísetning litarefna í húð sem þarf að endurnýja með jöfnu millibili krefst umhverfisskurðstofulæknis. Í þriðja lagi að aðgerðin er fremur fegrunar- en lýtaaðgerð og lýtur ekki að betra heilbrigði. Síðan bar svo við að tilboð barst frá hjúkrunarfræðingi sem fengist hefur við húðflúrsmeðferðir um að taka að sér framkvæmd þessara aðgerða. Samninganefnd átti nokkra fundi með þeim aðila ásamt umboðsmanni hans en verðhugmyndir þeirra voru svo fjarri öllu lagi að ekki þótti verjandi að semja um það að svo stöddu.

Herra forseti. Ég þakka fyrirspurnina og að hún skuli hafa verið endurtekin núna og þakka fyrir þau svör sem hæstv. ráðherra bar fram þar sem hann upplýsti að reynt hafi verið að semja við lýtalækna um greiðslu fyrir húðflúrsmeðferð, sérstaklega á konum til að byggja upp svæði sem líkist geirvörtum og umgjörð geirvartnanna og eins augabrúnir. Það er eðlilega margt að varast hvað varðar það að fá húðflúrara til að vinna slík verk en ég mótmæli því að þetta skuli vera flokkað undir fegrunaraðgerð frekar en lýtalækningar þar sem það getur haft mjög djúpstæð áhrif á andlega heilsu konunnar að hafa geirvörtu og brjóst sem lítur vel út. Ég 

Forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég varð fyrir svolitlum vonbrigðum því ég gerði ráð fyrir að aðeins lengra hefði miðað í málinu. Fram kom í máli hæstv. ráðherra að farið er að gera þessar húðflúrsaðgerðir á stofum undir eftirliti lýtalækna og ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Er ekki full ástæða ef það er gert að Tryggingastofnun taki þátt í að greiða fyrir það þegar þetta er gert undir eftirliti lækna eins og viðgengst erlendis? Ég veit að þær konur sem ég var í sambandi við fyrir þremur árum hafa gefist upp á biðinni og fóru einmitt þessa leið en þær þurftu að standa allan straum af kostnaði sjálfar sem er þó nokkuð mikill. Þetta kostar rúmar 25 þús. kr. en aðgerð lýtalæknis við að byggja upp brjóstvörtu er yfir 50 þús. kr. á spítala. Það væri því hagkvæmt fyrir kerfið að greiða fyrir þetta ef það er undir eftirliti læknis. Ég spyr hæstv. ráðherra einnig að því hvort það verði ekki mögulegt þegar frumvarp um græðara verður orðið að lögum þar sem það heimilar greiðslu fyrir verk þeirra á stofnun ef læknir kallar þá til. Síðan vil ég taka undir með hv. þm. Þuríði Backman að þetta er ekki fegrunaratriði, þetta er lýtaaðgerð. Þetta getur haft mjög alvarleg sálræn áhrif á konu, áhrif á hennar andlegu heilsu ef mistekst með svona aðgerð. 

Virðulegi forseti. Ég þakka þá umræðu sem hefur orðið um málið og fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa því. Ég tel að hér sé í rauninni um tvíþætt mál að ræða. Í fyrsta lagi hvort lagaumhverfið sé hreint og í öðru lagi hvort tekin verði ákvörðun um að taka þarna upp greiðsluþátttöku. Ég tel að það þurfi að vera alveg ljóst að það sé kleift lagalega. Við erum að vinna að endurskoðun laga um heilbrigðisþjónustu o.s.frv. og lagafrumvarp um græðara er til umfjöllunar í Alþingi. Það er náttúrlega einboðið, enda kom það fram í svari mínu, að þetta mál er á dagskrá samninganefndarinnar og er ekki búið að leggja það fyrir róða þar þannig að við höldum áfram að ræða þar um þessa skilgreiningu. Ég ætla mér ekki þá dul að fara að deila við hv. þingmenn um það hvort þetta er lýtaaðgerð eða fegrunaraðgerð. Sú skilgreining hefur verið uppi en þetta er atriði sem sjálfsagt er að sé í umræðu hjá fagfólki og þær skilgreiningar sem menn hafa. Málið er á dagskrá áfram en ég get ekki lofað neinum dagsetningum í þessu efni, ég verð að segja það í fullri einlægni, en ég tel að það sé áríðandi að við höldum áfram að meðhöndla í samninganefndinni hvaða möguleikar eru þar uppi.

Hæstv. forseti. Ég hef beint eftirfarandi fyrirspurn til heilbrigðisráðherra um aðgerðir til að draga úr offitu barna: 1. Eru uppi áform af hálfu ráðuneytisins um aðgerðir til að draga úr offitu meðal barna? 2. Kemur til greina að grípa til aðgerða sem takmarka auglýsingar á svokölluðu ruslfæði sem beint er að börnum? Hæstv. forseti. Frá því að fyrirspurnin var lögð fram hefur það ánægjulega gerst að sett hefur verið á laggirnar nýtt verkefni Lýðheilsustöðvar undir fyrirheitinu „Allt hefur áhrif, einkum við sjálf“ sem mun beinast að því mikilvæga starfi að reyna að snúa við þeirri þróun sem hefur orðið hvað varðar sífellt meiri þyngdaraukningu hjá börnum og í raun þjóðinni allri en það á sérstaklega að taka á þyngdaraukningu barna í þessu mikilvæga verkefni. Það er alveg ljóst að farið er að tala um þyngdaraukningu hinna iðnvæddu þjóða sem næsta faraldur því svo fljótt hefur það gerst að offita er orðin mikið vandamál hjá fullorðnum og nú hjá börnum. Það verður að grípa þarna inn í með mjög markvissum hætti og það verður að mínu mati að vera miklu meira en eingöngu það að ráða starfsmann til þessa verkefnis hjá Lýðheilsustöð. Þetta þarf að vera langtímamarkmið. Þetta þarf að beinast að mörgum þáttum, eins og segir í ályktun aðalfundar Læknafélags Íslands, hæstv. forseti, m.a. verðlækkun hollustuvara, bættri merkingu matvæla, almenningsfræðslu, aukinni kennslu í næringarfræði og aukinni hreyfingu í leik- og grunnskólum, stuðningi við menningartengda hreyfingu barna og unglinga, svo sem ýmiss konar dans, ratleiki o.fl., aukinni áherslu á almenningsíþróttir og aðstöðu almennings til útivistar og annarrar hreyfingar. Margt af því sem kemur fram í ályktun aðalfundar Læknafélags Íslands frá því í nóvember sl. er okkur og þjóðinni að kostnaðarlausu en margt kostar fjármagn og þá sérstaklega hjá sveitarfélögunum Ég vil aðeins koma að seinni spurningunni sem snýr að auglýsingunum. Nú liggur fyrir þingsályktunartillaga frá Samfylkingunni varðandi auglýsingar á svokölluðu ruslfæði en í löndunum í kringum okkur, m.a. í Bretlandi og Danmörku, er verið að setja á strangar takmarkanir varðandi auglýsingar sem snúa að börnum hvað varðar ruslfæði.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Þuríður Backman hefur beint til mín fyrirspurn um aðgerðir til að draga úr offitu barna. Hv. þingmaður vekur máls á afar mikilvægu máli. Þekkt er að offita barna fer vaxandi bæði hérlendis og erlendis. Talið er að 15–20% íslenskra barna á aldrinum 2–15 ára séu of þung. Fylgikvillar þess eru vel þekktir og það er mikilvægt að spornað sé við eftir bestu getu. Ýmsar heilbrigðisstofnanir hafa beitt sér í þessu máli, heilsugæslustöðvar, Landspítali – háskólasjúkrahús auk Háskóla Íslands en af hálfu heilbrigðisstofnana leiðir Lýðheilsustöð starfið. Lýðheilsustöð skipuleggur um þessar mundir þróunarverkefni þar sem brugðist verður við þeirri óheillaþróun sem endurspeglast í ofþyngd barna og unglinga. Brýn ástæða er til að beina sjónum sínum að ofneyslu og hreyfingarleysi og hættunni sem þessu fylgir. Árangursríkar leiðir til að snúa þessari þróun við eru markvissar forvarnir og heilsuefling með megináherslu á breytingu á matarvenjum og aukna hreyfingu. Meginþema þessa verkefnis verður því hreyfing og góð næring. Markhópur verkefnisins eru börn, unglingar og fjölskyldur þeirra. Tilgangurinn er að stuðla á jákvæðan hátt að heilbrigðum lífsháttum barna, ungs fólks og fjölskyldna þeirra með áherslu á aukna hreyfingu og bætt mataræði. Leitast verður við að auka þekkingu einstaklinga á þeim þáttum sem þarna hafa áhrif auk þess að stuðla að bættri aðstöðu til almennrar heilsueflingar. Aðstæður barna og unglinga mótast af samfélaginu í heild. Ef ætlunin er að bæta lífshætti æskufólks er samvinna lykilorðið. Til þess að árangur náist í slíku forvarnaverkefni þarf að tryggja samstarf ríkis og sveitarfélaga, þverfaglega nálgun almennings, virkja viðeigandi hagsmunaaðila svo sem stéttarfélög, íþróttahreyfinguna, atvinnulífið, viðskiptalífið o.fl. Í maí sl. sendi Lýðheilsustöð bréf til allra sveitarfélaga í landinu til að kanna áhuga þeirra á að taka þátt í áðurgreindu og hafa u.þ.b. 20 sveitarfélög sýnt verkefninu áhuga. Það skal tekið fram að verkefnið getur gagnast öllum sveitarfélögum jafnvel þó að þau taki ekki beinan þátt í sjálfu þróunarverkefninu. Verkefnið er hafið og hefur verið kynnt almenningi en fyrri hluta þess lýkur að tveimur árum liðnum og seinni hlutanum eftir sex ár. Hvert sveitarfélag mun móta eigin stefnu og aðgerðaráætlun varðandi lífshætti barna með áherslu á aukna hreyfingu og bætt mataræði. Nálgun getur því verið mismunandi í samræmi við mismunandi aðstæður sveitarfélaga. Starfsmaður Lýðheilsustöðvar hefur umsjón með verkefninu, vinnur að uppbyggingu þess og er tengiliður við sveitarfélögin. Lýðheilsustöð skipuleggur námskeiðið fyrir sveitarfélög sem taka þátt og heldur sameiginlega fundi með sveitarfélögunum. Lýðheilsustöð vinnur að kynningu verkefnisins á landsvísu, gengst fyrir ýmiss konar viðburðum og birtir fræðsluefni. Lýðheilsustöð mun meta árangur verkefnisins þar sem gert verður stöðumat í upphafi og síðan eftir tvö og sex ár. Árangursmatið verður tvíþætt. Í fyrsta lagi verða kannaðir þættir sem snúa að skólastarfi og verða spurningalistar sendir til skólastjórnenda. Í öðru lagi verður gerð könnun á heilsutengdum lífsháttum barna og unglinga. Einnig verður óskað eftir gögnum um fæðu og þyngd barna og skólaheilsugæslu hvers sveitarfélags. Þar sem skólinn er kjörinn vettvangur til að hafa áhrif á bæði neyslu- og hreyfivenjur barna gaf Lýðheilsustöð á síðasta ári út handbók fyrir skólamötuneyti sem ætluð er starfsfólki og forsvarsmönnum mötuneyta. Markmiðið með útgáfunni var að stuðla að því að börnum sé boðið upp á góðan og hollan mat í skólum. Á fundi norrænu ráðherranefndarinnar sem haldinn var á Akureyri í ágúst sl. var samþykkt að móta norræna aðgerðaráætlun til að bæta heilsu og auka lífsgæði með því að bæta næringu og auka hreyfingu. Í aðgerðaráætlun verður ekki síst lögð áhersla á það sem hægt er að gera til að bæta næringu og auka hreyfingu hjá börnum og tekið heildstætt á vandamálinu. Tekið verður fyrir hvað hinir ýmsir aðilar geta gert svo sem hið opinbera, sveitarfélögin, atvinnulífið, frjáls félagasamtök og einstaklingarnir sjálfir til að bæta næringu og auka hreyfingu. Settur var á fót vinnuhópur til að vinna að þessu verkefni og á Lýðheilsustöð fulltrúa í hópnum. Gert er ráð fyrir að vinna við mótun stefnunnar fari fram á árinu og hún verði lögð fyrir Norrænu ráðherranefndina í desember 2005. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur látið sig þetta vandamál varða enda vaxandi byrði á heilbrigðisþjónustu margra landa. Samþykkt hefur verið aðgerðaráætlun um næringu, hreyfingu og heilsu. Eitt af mörgu sem tekið er fyrir í áætluninni er markaðssetning og auglýsing á matvælum. Ég tel mikilvægt að halda vöku sinni um þær reglur sem nú lúta að auglýsingu og markaðssetningu matvæla fyrir börn.

Herra forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að taka upp það mikilvæga mál sem er holdarfar barna. Það er auðheyrt á svörum ráðherra að mikið starf er í gangi varðandi þetta vandamál sem er að stóraukast og mun á komandi árum hafa vaxandi sýnilegar afleiðingar í samfélagi okkar. En það er skoðun mín að það sé mjög mikilvægt að menntamálayfirvöld og heilbrigðisyfirvöld taki höndum saman í þessu efni því að börn og unglingar verja stórum hluta dagsins í skólanum framan af ævi og þar þarf að miðla til þeirra upplýsingum og reka harðan áróður og kenna þeim mikilvægi hreyfingar fyrir lífið í bráð og lengd.

Forseti. Ég þakka heilbrigðisráðherra fyrir að upplýsa okkur um ýmis verkefni, innlend og alþjóðleg, á þessu sviði sem er mjög mikilvægt eins og við vitum öll. Ég held að hreyfingin skipti kannski mestu máli og ég tek undir orð síðasta hv. ræðumanns um það. Hvað varðar svar við seinni spurningunni sem fjallar í raun og veru um viðbrögð hæstv. heilbrigðisráðherra við þingsályktunartillögu hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur og fleiri þá var það ekki merkilegt hjá heilbrigðisráðherra, ég verð að segja það. Hann sagði nokkurn veginn það að mikilvægt væri að hafa í heiðri þær reglur um markaðssetningu sem giltu gagnvart börnum í matvælaefnum. Það vill svo til að hér fyrir utan standa tveir bílar frá fyrirtækjum, báðir merktir, annar frönskum kartöflum með fitulagi, hinn Egils gulls-bjór. Ég hef spurt hæstv. heilbrigðisráðherra fram og aftur um afstöðu hans til bjórauglýsinga og áfengisauglýsinga sem eru ólöglegar sem matvælaauglýsingar eru ekki. Svörin hafa alltaf verið þau að hann sé búinn að spyrja Björn Bjarnason og hann segi því miður nei. 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu og fagna átaki Lýðheilsustöðvar í baráttunni við offitu barna. Það er mjög mikilvægt verk sem þar er fram undan. Þyngdaraukning barna á Íslandi er orðin mjög alvarleg. Fimmta hvert barn er yfir kjörþyngd á Íslandi. Það var eitt af hverjum 100 fyrir nokkrum áratugum. Það þarf víðtækt átak í samfélaginu. Það þarf fræðslu, hvatningu til hreyfingar, fræðslu um hollt matarræði o.s.frv. Það þarf sem sagt samfélagslegt átak til að berjast við þetta ástand. Hvað varðar aðra spurninguna þá hefur Evrópusambandið gefið öllum framleiðendum og auglýsendum eitt ár til að hætta auglýsingum um ruslfæði sem beint er að börnum, ella verði sett í lög að það verði bannað og við megum auðvitað búast við því að það komi sem tilskipun hingað fyrr eða síðar. Ég vonast til þess að áður en svo verði munum við taka á þessum málum og samþykkja mitt ágæta þingmál sem liggur fyrir þinginu um að settar verði 

Virðulegi forseti. Hér er verið að ræða um mál sem skipta verulegu máli, annars vegar offitu barna og hins vegar auglýsingar sem beint er að börnum. Þetta eru hvort tveggja mál sem ég m.a. fjallaði um á síðasta kjörtímabili. Það er ljóst að rannsóknir benda til þess að fimmtungur íslenskra barna er of þungur og 5% eiga við verulegan vanda að stríða og eru of feit. Það má segja að þetta sé eitt stærsta vandamál nútímans og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur sérstaklega greint það sem næsta verkefni sitt. Það verður að segjast eins og er að mér brá verulega þegar ég skoðaði upplýsingar frá Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni þar sem staða þjóða varðandi offitu barna og offitu þjóðar er sett upp í súlurit og þar vorum við meðal efstu þjóða. Það er veruleg þörf á átaki og ég fagna því ræðu hæstv. heilbrigðisráðherra áðan varðandi það sem Lýðheilsustöð er að gera núna.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þær undirtektir sem fyrirspurnin hefur fengið og eins fyrir svör hæstv. ráðherra. Ég hvet hæstv. ráðherra að standa dyggan vörð um Lýðheilsustöðina sem hefur verið falið þetta mikilvæg verkefni því að það mun kosta að halda utan um það og stuðla að þeim rannsóknum sem verður að gera samhliða því átaksverkefni sem verið er að fara í, sem á ekki að kalla átaksverkefni heldur markmið til langs tíma. Við erum í raun ekki að gera neitt annað en að framfylgja heilbrigðisáætlun okkar og taka fastar á ákveðnum þætti. Það er mikilvægt að taka á aukinni þyngd og offitu barna því að mataræði á unga aldri og hegðun hefur mótandi áhrif á neyslu og heilsu komandi ára. Það er bara svo einfalt. Ég ítreka þetta með rannsóknirnar. Það verður að rannsaka hvaða þættir í umhverfinu stjórna neyslu barna, hvort það eru auglýsingar, heimilisvenjur eða skólinn. Það þarf allt að stuðla að þessu, ekki bara Lýðheilsustöð og þeir starfsmenn sem vinna með sveitarfélögunum, það þarf að vera sameiginleg samræming og samstillt átak, eins og verðlækkun á hollustuvörum og stuðningur við menningartengda hreyfingu. Þetta þýðir aukinn stuðning til sveitarfélaganna. Þetta þýðir líka breytingu á aðalnámskrá grunnskóla að það séu meiri möguleikar og áhersla á hreyfinguna og þetta mun kosta en skila sér til langrar framtíðar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þær umræður sem fram hafa farið um þessi mál. Ég tel einboðið að reyna að halda vel utan um verkefnið Lýðheilsustöðvar. Ég tel að það sé leið til að nálgast grunnskólana og menntayfirvöld að hafa samstarf við sveitarfélögin í þessu efni sem reka grunnskólana.. Varðandi afstöðu heilbrigðisgeirans um auglýsingar á ruslfæði hefur Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin ályktað um þau mál þó að mér gæfist ekki tími til að vitna í samþykkt hennar áðan. Í þeim samþykktum kemur fram að í auglýsingum á matvælum og drykkjarvörum eigi ekki að notfæra sér reynslu eins og trúgirni barna og að reynslan hafi sýnt að auglýsingar hafi áhrif á fæðuval og neysluvenjur. Ég tel að afstaða okkar í heilbrigðisgeiranum varðandi auglýsingamálin liggi fyrir. Við viljum reka harða línu í þessum efnum en ég er ekki þar með að segja að löggjöf, boð eða bönn séu leiðin í þessu máli. Það virðist vera einhver árátta hjá hv. 7. þm. Reykv. s. að þrasa í mér ef honum líka ekki svör hæstv. dómsmálaráðherra, Björns Bjarnasonar. Málið heyrir undir dómsmálaráðuneytið, löggjöf um auglýsingar, og rétt að ræða það á þeim vettvangi. En afstaða heilbrigðisgeirans liggur fyrir í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég kem í ræðustól á hinu háa Alþingi til að grennslast fyrir um það hvernig ríkisstjórnin hyggist framfylgja þingsályktun sem var samþykkt á hinu háa Alþingi á síðasta löggjafarþingi, fyrir rétt tæpu ári. Þetta var þingsályktun um samvinnu Vestur-Norðurlanda í heilbrigðismálum og hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar, með hliðsjón af ályktun Vestnorræna ráðsins á ársfundi 2003, að fela ríkisstjórninni, í samvinnu við landstjórnir Færeyja og Grænlands, að vinna að aukinni samvinnu í heilbrigðismálum á Vestur-Norðurlöndum og leita leiða til að löndin geti samnýtt krafta sína. Lagt er til að heilbrigðisyfirvöld gefi árlega út skýrslu um samstarfið og þau verkefni sem sameiginlega verður ráðist í.“ Að þessari þingsályktunartillögu stóðu allir þingmenn sem eiga sæti í þingmannadeild Vestnorræna ráðsins, hv. þingmenn Birgir Ármannsson, Guðrún Ögmundsdóttir, Hjálmar Árnason, Einar Oddur Kristjánsson, Anna Kristín Gunnarsdóttir og sá sem hér stendur. Tillagan var samþykkt í framhaldi af ráðstefnu Vestnorræna ráðsins sem haldin var í Ilulissat á Grænlandi sumarið 2003, nánar tiltekið í ágúst. Þar var fjallað um heilbrigðismál í þessum þremur löndum, Færeyjum, Grænlandi og Íslandi og kom mjög margt afskaplega áhugavert fram. Ég var á þessari ráðstefnu og ég man að það sló mig töluvert að fá upplýsingar um það til að mynda hversu slælegt ástandið er í heilbrigðismálum á Grænlandi, þar eru lífslíkur ungs fólks þær lægstu sem við þekkjum á norðurhveli jarðar liggur mér við að segja. Einhvers staðar las ég að um 30% Grænlendinga falla frá áður en þeir ná þrítugsaldri. Það eru sem sagt ungabörn og yngra fólk sem fellur frá í stórum stíl. Þarna er mikið um alls konar vandamál, sjálfsmorð, smitsjúkdóma, kynsjúkdóma og annað þess háttar. Undanfarin ár hefur farið að bera mjög á sjúkdómum tengdum reykingum. Grænlendingar hafa mikinn áhuga á því að leita samstarfs við okkur í heilbrigðismálum. Þarna er læknaskortur og skortur á hjúkrunarfræðingum svo það sé nefnt. Færeyingar létu í ljós mikinn áhuga á því að eiga samstarf við okkur á sviði lækninga eða heilbrigðismála varðandi flóknari sjúkdóma eins og hjartasjúkdóma og fram kom á þessari ráðstefnu mjög mikil vilji til að reyna að samnýta betur heilbrigðisþjónustu í þessum þremur nágrannalöndum sem eiga þó svo margt sameiginlegt. Það er skoðun mín að þarna hljóti að vera hægt að gera miklu betur og þess vegna beini ég þeirri fyrirspurn sem ég tilgreindi áðan til hæstv. heilbrigðisráðherra.

Virðulegi forseti. Hv. 9. þm. Suðurk., Magnús Þór Hafsteinsson, spyr hvernig ríkisstjórnin hyggist framfylgja þingsályktun um samvinnu Vestur-Norðurlanda í heilbrigðismálum sem samþykkt var á 130. löggjafarþingi. Umrædd ályktun var samþykkt sl. vor frá Alþingi með hliðsjón af ályktun Vestnorræna ráðsins um heilbrigðismál frá árinu 2003. Í þingsályktuninni er ríkisstjórninni falið í samstarfi við landstjórnir Færeyja og Grænlands að vinna að aukinni samvinnu í heilbrigðismálum á Vestur-Norðurlöndum og leita leiða til að löndin geti samnýtt krafta sína. Heilbrigðisyfirvöldum var jafnframt falið að gera reglulega grein fyrir samstarfinu og þeim verkefnum sem sameiginlega yrði ráðist í. Ísland hefur ásamt Færeyjum og Grænlandi tekið um árabil þátt í sameiginlegu verkefni á sviði fjarlækninga. Má þar nefna verkefni á vegum Norðurskautsráðsins og verkefni í tengslum við norrænu ráðstefnuna um fjarlækningar sem haldin er annað hvert ár. Undanfarin ár hafa Íslendingar, Færeyingar og Grænlendingar ásamt aðilum í Norður-Noregi tekið þátt í fjarlækningaverkefni sem miðar að því að þróa heildstæða heilbrigðisþjónustu fyrir sjófarendur á Norður-Atlantshafi. Því verkefni lauk fyrr á þessu ári og var styrkt af NORA eða Norrænu Atlantsnefndinni sem var stofnuð á sviði byggðamála á norðvestursvæði Norðurlanda. Á lokafundi verkefnisins sem haldinn var í Færeyjum á sl. sumri var lagt til að áfram yrði unnið að þessari þróun með áherslu á skipulag nauðsynlegrar þjónustu í landi og með fræðslu fyrir sjómenn. Í framhaldi af fundi Vestnorræna ráðsins sumarið 2003 var í tengslum við þing Norðurlandaráðs í Ósló í október sama ár haldinn fundur ráðherra og embættismanna landanna. Þar var rætt um að kannaðir yrðu möguleikar á því að gera samning um að Íslendingar tækju við sjúklingum frá Færeyjum í hjartaaðgerðir og í framhaldi af því var Landspítala – háskólasjúkrahúsi falið að upplýsa Færeyinga um kostnaðarhlið málsins og gæði þjónustunnar. Það kom í ljós í framhaldi af þeim samskiptum að ekki var talinn grundvöllur fyrir því af hálfu Færeyinga að taka upp samstarf á þessu sviði. Á árinu 1997 var gerður samningur milli Grænlands og Íslands um að Íslendingar skyldu sinna bráðatilfellum frá Grænlandi. Landspítali – háskólasjúkrahús hefur tekið á móti sjúklingum frá Grænlandi undanfarin ár en þó í minna mæli en upphaflega var gert ráð fyrir. Í bréfi frá grænlenskum heilbrigðisyfirvöldum til heilbrigðismálaráðuneytisins sem barst á sl. ári var óskað eftir fundi til að ræða aukið samstarf á sviði heilbrigðisþjónustu landanna og fara yfir hvernig samningurinn hefur reynst. Tók heilbrigðismálaráðuneytið vel í þá málaleitan. Fyrirhugaður fundur um málið sem vera átti sl. sumar á Íslandi féll hins vegar niður þar sem grænlenski heilbrigðisráðherrann og embættismenn hans áttu ekki heimangengt. Heilbrigðisráðuneytið skipulagði síðan tveggja daga heimsókn fyrir ráðherrann og ráðuneytisstjórann í byrjun janúar sl. en honum var frestað á síðustu stundu vegna slæmra veðurskilyrða frá Grænlandi. Nú hefur verið ákveðið að ráðherrann og ráðuneytisstjórinn komi til Íslands þann 16. febrúar nk. og hefur dagskrá með fundum og heimsóknum á stofnanir verið skipulögð dagana 17.–18. febrúar. Virðulegi forseti. Í framhaldi af formlegum og óformlegum viðræðum sem farið hafa fram milli embættismanna þjóðanna og þeirra sem stýra málaflokknum í löndunum hefur heilbrigðisráðuneytið nú í hyggju að kanna betur möguleika á víðtækara samstarfi í heilbrigðismálum. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé að kortleggja vandlega hvort raunverulegar forsendur séu fyrir frekari samvinnu á þessu sviði áður en lengra er haldið. Næsti sameiginlegi fundur norrænu heilbrigðismálaráðherranna verður einmitt haldinn í Færeyjum næsta sumar og í tengslum við þann fund hyggst ég beita mér fyrir sérstökum fundi þeirra sem stýra heilbrigðismálum á vestanverðum Norðurlöndum í því skyni að fá samstöðu um framkvæmd könnunar í samræmi við ályktun Alþingis og tilmæli Vestnorræna ráðsins.

Frú forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Hv. fyrirspyrjandi kom inn á það í ræðu sinni að reykingar væru afar algengar í nágrannalöndum okkar og á Grænlandi er það svo að 80% 16 ára og eldri reykja og er talið að reykingar séu höfuðástæða flestra sjúkdóma á Grænlandi auk þess sem kynsjúkdómar eru mjög algengir, en bæði varðandi reykingar og kynsjúkdóma höfum við Íslendingar af nokkru að miðla, þ.e. við getum kennt Grænlendingum og Færeyingum ef svo ber við aðferðafræði við varnir. Okkur hefur vegnað mjög vel að berjast gegn reykingum með því að miðla áróðri og fræðslu til grunnskólabarna. Ég tel að það sé að mörgu leyti heppilegra samstarf að miðla aðferðafræði til nágrannalanda okkar en að ætla að senda starfsfólk því við erum á margan hátt ekki aflögufær með starfsfólk en aðferðafræðina getum við kennt.

Virðulegi forseti. Hér er haldið á lofti merkilegri þingsályktunartillögu sem vert er að veita athygli. Ég tel að það sé mjög nærtækt að við eigum samstarf við þessar vinaþjóðir okkar og nágrannaþjóðir. Ég tel að við getum lagt mikið af mörkum til að bæta heilbrigði þeirra og það á ekki síst við í Grænlandi eins og fram hefur komið hjá fyrri ræðumönnum. En Grænlendingar eiga við mjög mörg, mikil, margvísleg og flókin vandamál að stríða sem við getum aðstoðað þá við. Það má náttúrlega segja að í þessu samstarfi erum við eðli málsins samkvæmt meiri veitendur en þiggjendur, en ég held líka að þarna liggi ákveðin tækifæri fyrir okkur Íslendinga varðandi útflutning á heilbrigðisþjónustu. Við eigum gott heilbrigðiskerfi og það er mjög nærtækt fyrir okkur að veita nágrönnum okkar aðstoð í flóknum vandamálum hvort sem það er á sviði forvarna eða flóknari aðgerða. Við erum með það stórt heilbrigðiskerfi að við erum aflögufær að takast á við fleiri verkefni og ég held að við eigum að líta í þessar áttir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svörin en var þó ekki alls kostar ánægður með þau. Hæstv. ráðherra fór yfir völlinn ef svo má segja og talaði um það sem búið er að gera. Það er í sjálfu sér gott og blessað og ég ætla ekki að draga neitt úr því. Ég var hins vegar ekki ánægður með það sem gert hefur verið frá sumrinu árið 2003 og hygg að ef betur yrði kannað þá væri hægt að finna áhugaverða fleti á samvinnu þessara landa í heilbrigðismálum. Hv. þm. Ásta Möller kom með mjög athyglisverðan punkt varðandi útflutning á heilbrigðisþjónustu. Á Grænlandi er mikill skortur á læknum, hjúkrunarfólki og sérfræðingum. Samkvæmt mínum upplýsingum eru t.d. engir augnlæknar á Grænlandi. Þeir koma hins vegar til Grænlands með margra mánaða millibili og eru þar í nokkrar vikur. Síðan eru þeir horfnir á nýjan leik. Þannig er ástandið mjög víða. Ég man alltaf eftir því að við þingmenn heimsóttum sjúkrahúsið í Ilulissat á vesturströnd Grænlands. Þar voru bara starfandi danskir læknar. Þeir tjáðu okkur að enginn Grænlendingur hefði á þeim tíma læknismenntun. Enginn. Þá var þó einn að ljúka prófi en það var allt og sumt. Þannig er ástandið þar og alveg ótrúlegt, í því stóra landi sem er svo nálægt okkur, að ástandið skuli nánast eins og var hér á Íslandi einhvern tímann á 19. öld. En þannig er það því miður. Mig langar að lokum að nota tækifærið til að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra aðeins nánar. í þingsályktunartillögunni er lagt til að heilbrigðisráðuneyti Íslands og Færeyja og heilbrigðisskrifstofa Grænlands láti útfæra samvinnulíkan varðandi þessa þætti. Einnig er lagt til að stjórnvöld þessara landa láti árlega taka saman skýrslu um framvindu samstarfs þessara landa á sviði heilbrigðismála. Þessi skýrsla yrði síðan lögð fyrir þing landanna. 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir umræðuna um þetta mál. Ég tek undir að þörf er á meiri og betri heilbrigðisþjónustu á Grænlandi. Eins og ég sagði í svari mínu þá hef ég ákveðið að taka það mál upp við grænlenska heilbrigðisráðherrann, hvernig hægt er að fylgja betur eftir því samkomulagi sem þá var undirskrifað. Ég var reyndar ekki byrjaður í ráðuneytinu þegar það var gert á sínum tíma en því miður hefur það ekki gengið eftir eins og menn vonuðust til þótt samstarf milli landanna hafi verið á ýmsum sviðum, t.d. í sjúkraflugi. Gott dæmi um hvernig þessir hlutir geta þróast í umræðunni er sá mikli áhugi sem vart var í Færeyjum á að skipta við Landspítala – háskólasjúkrahús varðandi hjartaaðgerðir. Spítalinn fór yfir þau mál, sendi fast tilboð en þeir komust að því að þeir fengu betri þjónustu í Danmörku, frá gamalli tíð. Reyndar urðu stjórnarskipti í millitíðinni og voru komnir nýir menn við stjórnvölinn. En sú stjórn sem fyrir sat hafði mikinn áhuga á þessu. Það er mikil nauðsyn á að fara yfir þessi mál með ráðherrum landanna. Ég hyggst gera það á næsta ráðherrafundi, þá tökum við upp framkvæmd þingsályktunarinnar og þá skýrslugerð sem okkur er ætlað að gefa um þessi mál. Ég tel einboðið að gefa hana út í samræmi við þingsályktunina.

Frú forseti. Það er almennt viðurkennt að heilsugæslan eigi að geta sinnt allt að 85% af allri þjónustuþörf sjúklinga. Það er líka almenn sátt um það, þótt sjúklingar hafi val um hvar þeir leiti eftir þjónustu, að heilsugæslan sé fyrsti viðkomustaðurinn. Það má líka ætla að ódýrara sé, bæði fyrir sjúklinga og ríkissjóð, að fólk leiti til heilsugæslunnar í þeim tilvikum sem segja má að ekki sé þörf á að leita annað. Með bættu aðgengi að heilsugæslunni, sérstaklega hér á höfuðborgarsvæðinu síðustu missirin, með fjölgun lækna og heilsugæslustöðva, með rýmri opnunartíma og síðdegisvöktunum, höfum við bætt aðkomu að þjónustu heilsugæslunnar við sjúklinga og faglega þjónustu við þá og líka komið til móts við þá fjárhagslega. Spurningar mínar til hæstv. heilbrigðisráðherra lúta í raun allar að þessu og m.a. að því að fá fram upplýsingar um hvaða áhrif bætt aðgengi að heilsugæslunni, rýmri opnunartími, fjölgun lækna og fjölgun heilsugæslustöðva, hefur haft. Hvaða áhrif hefur það haft á aðra þjónustu, önnur þjónustuúrræði sem til boða standa í heilbrigðiskerfinu? Þess vegna hef ég lagt, frú forseti, fyrir hæstv. heilbrigðisráðherra hálfleiðinlegar spurningar sem allar fela í sér að svörin verða tölulegar upplýsingar, hlutfalls- og krónutölur. Ég tel að þau gætu sýnt fram á hvernig þessi þróun er hjá okkur. Ég spyr hæstv. heilbrigðisráðherra: 1. Hefur komum á heilsugæslustöðvar fjölgað og ef svo er, hve mikil er fjölgunin? 2. Hefur komum á bráða- og slysadeild Landspítala – háskólasjúkrahúss og Læknavaktina fækkað og ef svo er, hve mikil er fækkunin? 3. Hvernig skiptast komur á heilsugæslustöðvar á dagvinnutíma og síðdegisvaktir og hver er hlutfallsleg aukning á síðdegisvöktum? 4. Hver er munurinn á kostnaði ríkisins annars vegar og sjúklinga hins vegar af hverri komu sjúklings á heilsugæslustöð, Læknavaktina og bráða- og slysadeild Landspítala – háskólasjúkrahúss?

Virðulegi forseti. Hv. 6. þm. Reykv. s. hefur beint til mín fyrirspurnum um komur á heilsugæslustöðvar. Í fyrsta lagi spyr hún hvort komum á heilsugæslustöðvar hafi fjölgað og hve fjölgunin sé mikil ef svo er. Samkvæmt upplýsingum sem heilbrigðisráðuneytið hefur fengið frá heilsugæslustöðvum á höfuðborgarsvæðinu um komutölur á árinu 2001–2003 kemur í ljós að komum hefur fjölgað nokkuð á tímabilinu. Árið 2001 voru komur til lækna samtals 220.883. Árið 2003 voru þær 234.574. Aukningin á þessu tímabili nemur 6,2%. Framangreindar upplýsingar taka til Garðabæjar, Hafnarfjarðar, Kópavogs, Mosfellsumdæmis, Seltjarnarness og á heilsugæslustöðvar í Reykjavík á eftirtöldum svæðum: Í Hlíðum, Efstaleiti, Efra-Breiðholti, Árbæ, Grafarvogi og Mjódd. Hv. þingmaður spyr einnig hvernig komur á heilsugæslustöðvar skiptist á milli dagvinnutíma og síðdegisvakta og hver hafi orðið hlutföll á aukningu á síðdegisvöktum. Ef framangreindar tölur eru skoðaðar út frá slíkri skiptingu, kemur í ljós að komur til lækna á dagvinnutíma voru 190.134 árið 2001, en hafði fækkað í 185.395 á árinu 2003. Hlutfallsleg fækkun nemur 2,5%. Upplýsingar um komur utan dagvinnutíma sýna að árið 2001 voru þær samtals 17.130 en hafði fjölgað í 35.871 komu árið 2003. Hlutfallslega fjölgaði því komum utan dagvinnutíma á þessu tímabili um 109%. Þá spyr hv. þingmaður hvort komum á bráða- og slysadeild Landspítala – háskólasjúkrahúss og Læknavaktina hafi fækkað og ef svo væri, hve mikið. Því er fyrst til að svara að komum hefur fjölgað en ekki fækkað á bráða- og slysadeild Landspítalans. Árið 2001 voru komur á slysa- og bráðadeild Landspítala – háskólasjúkrahúss 65.714. Árið 2002 voru þær litlu fleiri, eða 65.859. Árið 2003 voru komurnar 66.369. Aukningin á tímabilinu 2001–2003 nemur 1%. Samkvæmt nýjustu stjórnunarupplýsingum um sjúkrahúsið fyrir tímabilið janúar til nóvember 2004 hefur komum á slysa- og bráðadeild fjölgað miðað við sama tímabil árið áður úr 63.755 í 66.500. Hlutfallsleg fjölgun nemur 4,3%. Læknavaktin sinnir móttöku, vitjunum og símaráðgjöf fyrir heilsugæslustöðvarnar á Stór-Reykjavíkursvæðinu utan dagvinnutíma, þ.e. um kvöld, nætur og helgidaga. Árið 2001 voru komur á Læknavaktina rúmlega 48.992 árið 2002 voru þær 52.600 og árið 2003 voru þær 48.779. Komum fjölgaði lítillega á ný árið 2004 og voru þá um 50.700. Loks spyr hv. þm. hver munurinn sé á kostnaði ríkisins annars vegar og sjúklinga hins vegar á hverri komu sjúklings á heilsugæslustöð, Læknavaktina og bráða- og slysadeild Landspítala – háskólasjúkrahúss. Hvað varðar kostnað sjúklinga liggja svörin fyrir í reglugerð nr. 1030/2004 um hlutdeild sjúkratryggðra í kostnaði vegna heilbrigðisþjónustu. Almennt gjald fyrir komu á heilsugæslustöð á dagvinnutíma er 700 kr. Utan dagvinnutíma er almennt gjald sjúklings á heilsugæslustöð 1.750 kr. Það er sama gjald og sjúklingar greiða fyrir komu á Læknavaktina. Fyrir komu á slysadeild og bráðamóttöku sjúkrahúsa er almennt gjald sjúklings 3.320 kr. Í september 2002 kom út skýrsla Ríkisendurskoðunar „Fyrsti viðkomustaður í heilbrigðiskerfinu“, sem er stjórnsýsluúttekt stofnunarinnar á rekstri heilsugæslunnar í Reykjavík. Þar er gerður samanburður á einingaverði vegna komu til læknis á heilsugæslustöðvum í Reykjavík til sjálfstætt starfandi heimilislækna og Læknavaktarinnar árið 2001. Í skýrslunni kemur fram að stjórnendur heilsugæslunnar í Reykjavík meti kostnað við hverja komu í hæsta lagi 3.000 kr. en að mati Ríkisendurskoðunar er kostnaðurinn eitthvað hærri, eða allt að 3.500 kr. Samkvæmt skýrslu Ríkisendurskoðunar er kostnaður við hverja komu til Læknavaktarinnar talinn um 2.584 kr. Í skýrslunni er gerð þó ítarleg grein fyrir forsendum að baki útreikningum á einingaverði. Hvað varðar Landspítala – háskólasjúkrahús liggur ekki fyrir aðgengileg skipting á komum á slysa- og bráðadeild sem gefur kost á samanburði einingaverðs við komur á heilsugæslustöðvar. Herra forseti. Ég vona að svar mitt hafi verið upplýsandi fyrir fyrirspyrjanda og aðra.

Virðulegi forseti. Fyrirspurn hv. þingmanns beinist að því hvernig tekist hefur til með áform um að færa þjónustu við sjúklinga frá sérhæfðari og dýrari þjónustu á lægra stig, til heilsugæslustöðvanna, sem er bæði hagkvæmara og ódýrara fyrir ríkissjóð og almenning. Hér komu fram merkilegar tölur hjá hæstv. ráðherra. Þær segja okkur að þjónustan flyst frá dagvaktinni yfir á síðdegisvaktina. Þunginn er kominn á síðdegisvaktina á heilsugæslustöðvunum en það hefur ekki dregið úr þjónustu slysadeildarinnar og Læknavaktarinnar. Það þýðir að við þurfum að skilgreina þjónustu heilsugæslustöðva á annan hátt. Við getum ekki leyft okkur að beina fólki inn í dýrari þjónustu eins og gert er. Við verðum að skoða nánar kerfi heilsugæslunnar og þjónustu hennar og skilgreina á þann veg að þjónustan sé veitt yfir lengra tímabil á sama verði. Þannig getum við best komið til móts við skjólstæðinga heilsugæslunnar. Við erum enn að beina þeim á dýrari þjónustustig.

Hæstv. forseti. Við þurfum aðeins að fá að átta okkur betur á þessum tölum sem hæstv. ráðherra las hér upp. Það er þó ljóst að hvað varðar þjónustu heilsugæslunnar er hún sprungin á höfuðborgarsvæðinu. Það þarf að efla hana, sérstaklega með tilliti til þess hvað það eru margir sem verða að leita eftir þjónustu eftir dagvinnutíma. Það er hægt að gera það bæði með eflingu og eins með því að setja á vaktir. Ég vil líka benda í þessu tilliti á heilbrigðisþjónustuna norður á Akureyri þar sem er mjög öflugt fjórðungssjúkrahús, öflug heilsugæsla og heimilisþjónusta. Í heildina kemur þessi samstæða þjónusta á því svæði langbest út ef við tökum sérhæfðu þjónustuna, heilsugæsluna og heimahjúkrun.

Frú forseti. Ég ætlaði bara að gera stutta athugasemd og taka undir með hv. þm. Ástu Möller þar sem hún talaði hér um hvernig við þyrftum að taka á þjónustunni í heilsugæslunni. Það þarf að taka á þeim þætti, ég tek heils hugar undir það með hv. þingmanni, og minna aðeins á umræðu sem hefur verið um heilbrigðisþjónustuna og aukna þjónustu hjá heilsugæslunni eins og það að vera með aukna símaþjónustu og nota nútímaúrræði eins og netið betur í þjónustunni í heilsugæslunni eins og við höfum oft rætt. Ég held að það mundi líka breyta ýmsu. Varðandi auknar komur á bráðamóttökuna er það nú bara þannig að það er mjög erfitt að koma fólki inn á t.d. hjúkrunarheimili eða í þjónustu öðruvísi en að fara í gegnum bráðamóttökuna vegna þess hvernig ástand er á hjúkrunarheimilum, inni á spítölunum o.s.frv. Það er oft verið að vísa á þá leið til að koma fólki inn í þjónustu. Það gæti líka verið ein af ástæðunum fyrir því hvernig þessar tölur hafa þróast.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir upplýsandi svör hans, og þingmönnum öðrum fyrir þátttöku í þessari umræðu. Mér finnast fyrir mitt leyti þær upplýsingar sem koma fram í svari ráðherra mjög upplýsandi. Það er ekki óeðlilegt að ákveðin fjölgun verði á komum á heilsugæslustöðina almennt, 6,2% segir ráðherrann. Er það aukin þjónustuþörf? Fjölgun íbúa? Mér finnast þetta ekki óeðlilegar tölur á milli ára. Það sem er hins vegar sláandi er, eins og hefur verið dregið fram hér í þessum ræðustól, þessi geysilega fjölgun á síðdegisvaktirnar. Þegar ráðherrann upplýsir síðan hver munurinn er á kostnaði fyrir sjúklinga sjálfa að koma á síðdegisvakt og dagvaktina veltir maður fyrir sér hvort við getum einhvern veginn breytt þessu. Þrátt fyrir mun meiri kostnað fyrir einstaklinginn, fyrir sjúklinginn, fyrir fjölskylduna að koma á síðdegisvaktina virðist fólk kjósa það. Með síðdegisvöktunum vorum við fyrst og fremst að bæta aðkomuna, reyna að koma í veg fyrir að fólk sækti inn á bráðadeild Landspítala – háskólasjúkrahúss og gefa kost á að mæta þörfum þeirra sem eru á vinnumarkaði og barna í skóla. Það sýnir sig að þörfin er þetta mikil. Þó svo að gjaldtakan sé svona mismunandi og þetta sé miklu dýrara velur fólk eftir sem áður þennan kostinn. Það sem mér finnst líka sláandi í þessu er að miðað við þessa miklu fjölgun á heilsugæsluna og á Læknavaktina dregur eftir sem áður ekki úr komum á Landspítala – háskólasjúkrahús, á bráðadeildina þar. Ég vildi beina þeim tilmælum, þeirri ósk, til hæstv. heilbrigðisráðherra að það færi fram greining á því hvaða komur þetta eru. Það kann allt eins að vera að skýring hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur sé rétt. Ég held að það sé bara miklu flóknara en svo og mér finnst full ástæða til að fá greiningu á þessum komum á Landspítalann. Af hverju stafa þær og í hversu mörgum tilvikum eru þetta erindi og þarfir sem má leysa innan heilsugæslunnar?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Varðandi heilsugæsluna almennt er sú stefna vissulega uppi að beina fólki inn í þessa grunnþjónustu og inn í þennan fyrsta viðkomustað í heilbrigðiskerfinu. Til þess þarf aðgengi að henni að vera gott. Við höfum verið að vinna að því að bæta aðgengið á höfuðborgarsvæðinu, m.a. með nýrri heilsugæslustöð í Kópavogi og heilsugæslustöð í Voga- og Heimahverfi sem væntanlega kemur í gagnið innan tíðar. Það held ég að dragi ekki úr eða útrými síðdegisvöktunum. Hins vegar vantar greiningu á því, það er alveg rétt, hvað rekur fólk inn á síðdegisvaktirnar. Er það vegna þess að það hefur ekki aðgengi yfir daginn eða er það einfaldlega vegna þess að það vill frekar og hefur frekar tækifæri til þess vinnu sinnar vegna að heimsækja heilsugæsluna eftir vinnutíma, þ.e. á þessum seinni tíma? Við höfum kannski ekki viðhlítandi upplýsingar um það og sömuleiðis hvað veldur aukinni aðsókn á bráðadeildir spítalans. Það eru sem betur fer aukin umsvif í samfélaginu. Það getur verið að aukin aðsókn að bráðadeild spítalans sé aukin einmitt vegna þessa. Ég nefni bara eitt, við fáum núna 340 þús. ferðamenn til landsins á ári. Þeim hefur fjölgað um 100 þús. á fáeinum árum. Mér þykir ótrúlegt annað en að þessir ferðamenn þurfi einhvers við hjá heilbrigðiskerfinu, þurfi að koma til heilsugæslu eða á spítala. Við þurfum auðvitað að taka þetta allt saman með í reikninginn. Aðalatriðið er að missa ekki sjónar á markmiðinu, að aðgengið að heilsugæslunni sé gott. Ef við eigum að jafna komugjöldin vantar okkur auðvitað fjármagn til þess.

Frú forseti. Ég beini eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra: Hvað líður undirbúningi tillagna um hvernig skuli staðið að varðveislu gamalla skipa og báta sem hafa menningarsögulegt gildi, sbr. ályktun Alþingis frá 9. maí 2000? Þingsályktun sú sem vitnað er til í fyrirspurninni er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að undirbúa tillögur um hvernig skuli staðið að varðveislu gamalla skipa og báta sem eru mikilsverðar minjar um atvinnu og byggðasögu. Í því sambandi verði mótaðar reglur um fjármögnun, sem m.a. Þróunarsjóður sjávarútvegsins taki þátt í, og varðveislugildi báta og skipa skilgreint.“ Frú forseti. Þetta mál á sér lengri sögu. Upphaflega var það lagt fram sem frumvarp um Þróunarsjóð sjávarútvegsins af þingmönnum úr öllum flokkum undir forustu hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar. Þessa máls er getið í skýrslu forsætisráðherra frá 128. löggjafarþingi þar sem hann fjallar um meðferð og framkvæmd ályktana Alþingis á 125. og 126. löggjafarþingi og segir þar um þessa ályktun Alþingis, með leyfi forseta: „Menntamálaráðuneytinu var falin framkvæmd ályktunarinnar fyrir hönd ríkisstjórnarinnar með bréfi dagsettu 20. nóvember árið 2000.“ Síðan eru nú nokkur vötn til sjávar runnin og meðal þess sem gerst hefur er það að Þjóðminjasafnið hefur gefið út safnastefnu. Í þeirri safnastefnu er hnykkt á því að Þjóðminjasafn Íslands, sem er höfuðsafn þjóðminjavörslunnar, reki sömuleiðis sjóminjasafn, sem sé deild innan Þjóðminjasafnsins, það sé alhliða sjóminjasafn fyrir allt landið á sama hátt og húsasafn Þjóðminjasafnsins. Í safnastefnu Þjóðminjasafnsins kemur einnig fram stefnumarkandi beiðni eða ósk um það að stofnaður verði bátaviðgerðasjóður til að taka á brýnustu verkefnum sjóminjasafna. Það er kunnara en frá þurfi að segja að hér á Alþingi höfum við tekist á um fjárveitingar til mála á þessu málasviði. Kannski hefur verið fyrirferðarmeiri umræða um verndun gamalla húsa og það hvernig Alþingi hefur í auknum mæli veitt fjármuni beint til ákveðinna verkefna án þess að það fari í gegnum húsasafn Þjóðminjasafnsins. Á sama hátt höfum við hér á Alþingi aukið fjárveitingar til endurbygginga á gömlum bátum og skipum. Nægir að nefna að samkvæmt fjárlögum ársins í ár og ársins í fyrra er það á fjórða tug milljóna sem Alþingi veitir beint til endurbygginga eða varðveislu á gömlum skipum og bátum. Það er alveg ljóst að hér vantar heildstæða stefnu og er það ástæða fyrirspurnar minnar til hæstv. ráðherra.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa athyglisverðu fyrirspurn. Hún hljóðar á þann veg: Hvað líður undirbúningi tillagna um hvernig skuli staðið að varðveislu gamalla skipa og báta sem hafa menningarsögulegt gildi, sbr. ályktun Alþingis frá 9. maí 2000? Í samræmi við þessa þingsályktun skipaði menntamálaráðuneytið nefnd sem í sátu Þorgeir Ólafsson sem var formaður og fulltrúi menntamálaráðuneytisins, Ágúst Georgsson, fulltrúi Þjóðminjasafnsins, Hulda Lilliendahl var fulltrúi sjávarútvegsráðuneytisins og Guðbrandur Jónsson var fulltrúi Félags fornbátaeigenda. Nefndin fundaði nokkrum sinnum og átti einnig viðræður við m.a. fulltrúa Siglingastofnunar. Í minnisblaði frá árinu 2002 lagði nefndin hugmyndir sínar fyrir þáverandi menntamálaráðherra til að fá úr því skorið hvort nefndin ætti að halda áfram að útfæra hugmyndirnar nánar eða hvort leita ætti nýrra leiða. Tillögur nefndarinnar voru í helstu dráttum eftirfarandi: a. Heimilt verði að friðlýsa gamla báta í neyðartilvikum. b. Leita þurfi álits skipavarðveislunefndar um stórvægilegar breytingar, förgun eða sölu gamalla báta úr landi, t.d. öllum sem smíðaðir eru fyrir 1940. c. Í þjóðminjalögum verði nánari ákvæði um meðferð og varðveislu gamalla báta og skipsflaka. d. Stofnaður verði skipavarðveislusjóður með framlögum úr ríkissjóði og lágu gjaldi á alla haffæra báta. e. Skipavarðveislunefnd verði sett á laggirnar til að sjá um ofangreind efni. f. Eigendum gamalla báta verði gert auðveldara að hirða um þá með lækkun opinberra gjalda gegn því að notkun bátanna verði takmörkum háð (sumarsiglingar, ekki í atvinnuskyni o.s.frv.). Hugmyndir þessarar nefndar taka að nokkru mið af norskum lögum, einkum hvað varðar ákvæði um friðlýsinguna. Slíkar friðlýsingar munu samkvæmt okkar heimildum hvergi vera heimilar nema í Noregi. Skipavarðveislunefnd og störf hennar væru þá sniðin eftir húsafriðunarnefnd en ekki væri gert ráð fyrir eins miklum umsvifum. Víða í nágrannalöndum okkar njóta eigendur merkra báta fríðinda hvað snertir opinber gjöld og viðhald bátanna og mun til að mynda Evrópusambandið vera að undirbúa reglur í þeim efnum. Í lok ársins 2002 bað ráðuneytið Þjóðminjasafnið að kanna hvort fiskiskip í löndum Evrópusambandsins sem ætlunin er að varðveita á menningarsögulegum forsendum geti hlotið úreldingarstyrk. Samkvæmt gildandi reglugerð Evrópusambandsins frá 1999 er heimilt að veita úreldingarstyrk til menningarsögulegrar varðveislu á fiskiskipum. Um er að ræða ýmiss konar undanþágu frá reglum um greiðslu á úreldingarstyrk til fiskiskipa sem undir venjulegum kringumstæðum þarf að eyða. Samkvæmt upplýsingum ráðuneytisins hefur hins vegar reynst afar erfitt, eiginlega bara mjög erfitt, að fá greiddan styrk til varðveislu á fiskiskipum samkvæmt þessari Evrópusambandsreglugerð. Þannig hefur aðeins eitt fiskiskip verið varðveitt á þessum forsendum í Svíþjóð og afar fá í Danmörku. Skipaverndunarfólk á Norðurlöndunum og í Bretlandi er sammála um það að reglur Evrópusambandsins varðandi úreldingu fiskiskipa stuðli almennt að eyðingu þeirra. Litið er á þetta frekar sem vandamál meðal skipaverndunarfólks þrátt fyrir þessa undanþágu sem reglugerð Evrópusambandsins veitir og ég fór yfir áðan. Þessar úreldingarreglur Evrópusambandsins virðast frekar leiða til eyðileggingar á fiskiskipum og ég hef m.a. líka heimildir fyrir því að í haust hafi úreldingarstyrkurinn á hvert brúttótonn í Svíþjóð verið hækkaður í 5 millj. kr. Verndunarsinnar hafa þá skoðun að hugsanlega muni þessi hækkun hafa í för með sér enn frekari eyðingu skipa en var í fyrra. Þá var styrkurinn upp á 1,8 millj. á tonn. Samkvæmt upplýsingum mínum voru 20 skip höggvin í Svíþjóð, þar af mjög margir gamlir trébátar. Það er að mörgu að hyggja, hæstv. forseti, og ég er með þessar tillögur til sérstakrar skoðunar, og þá ekki síst í ljósi þess að ég hef ákveðið að fram fari endurskoðun á þjóðminjalögum.

Virðulegi forseti. Ég kem til að lýsa því yfir að mér finnst ákaflega sorglegt hve lítið hefur gerst í þessum málum á undanförnum árum og hversu mikið sinnuleysi stjórnvöld, sem hljóta að bera verulega ábyrgð, hafa sýnt því að bjarga gömlum bátum og skipum frá glötun. Tíminn vinnur svo sannarlega ekki með okkur í þessu máli og má víða finna skip sem eru fyllilega þess virði að varðveita sem eru við það að eyðileggjast. Allt of mörg skip hafa glatast að eilífu vegna þess að menn höfðu ekki burði til þess að taka sér tak og reyna að bjarga þeim. Í annan stað hefur það líka sýnt sig að þó skipum hafi verið bjargað grotna þau niður þrátt fyrir það. Skýrasta dæmið um það er kútterinn á Akranesi sem er orðinn afskaplega sorgleg sjón þar sem hann hefur dúsað á landi í nálega 30 ár.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir að málið skuli tekið upp. Nú hefur hæstv. menntamálaráðherra setið í rúmt ár að ég hygg og óska ég henni til hamingju með það. Ég held að það þurfi að vinna svolítið öðruvísi að málinu en hæstv. ráðherra lýsti hér vegna þess að samþykkt þingsályktunartillögunnar frá 9. maí 2000 gengur út á að tryggja fjármögnun úr Þróunarsjóði sjávarútvegsins. Hvar er það mál statt? Ef hæstv. sjávarútvegsráðherra hefði verið við heilsu hefði hann væntanlega mælt fyrir því á mánudag eða þriðjudag. Hvað erum við að tala um þar? Sennilega um 400 millj. kr. eign í Þróunarsjóði sjávarútvegsins. Hvernig varð hann til? Með gjaldtöku af flotanum á sínum tíma. Það voru fimmmenningar sem lögðu fram frumvarpið og ég flutti á þinginu á sínum tíma, að horft væri á þessa fjármuni vegna þess að þar væri eðlilegur farvegur fyrir það sem áður hafði verið notað til úreldinga skipa til að varðveita það sem við vildum varðveita. Ég bendi hæstv. menntamálaráðherra á að missa ekki af þessum peningum því hæstv. sjávarútvegsráðherra gerir ráð fyrir að taka þetta til sín 

Hæstv. forseti. Ég vona að hæstv. menntamálaráðherra taki á málinu því það hefur greinilega sofnað. Það er full ástæða til þess að gefa gaum að orðum hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar um úreldingarsjóðinn. Þaðan ættu auðvitað fjármunir að koma til þessara mála. Þeir peningar voru fengnir úr uppsprettu úr sjávarútveginum, sú uppspretta var þannig notuð að hér voru eyðilögð skip hundruðum saman. Evrópusambandið er því ekki að finna upp þá aðferð að nota úreldingarfyrirkomulag til að eyðileggja flotann og við þurfum ekki að sækja vitneskju þangað um þau atriði. Mér finnst hins vegar að hæstv. ráðherra þurfi að upplýsa hvort hún ætli að fylgja þessum málum fast eftir og sjá til þess að það verði til farvegur til varðveislu gamalla skipa. Íslendingar hafa lifað á sjónum fram að þessu og sá arfur er mikils virði.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir efnismikið svar sem kemur þó seinna en eðlilegt hefði verið, því fram kom í máli hæstv. ráðherra að minnisblað nefndarinnar er frá árinu 2002 og síðan hefur verið ýtt á málið víða að, m.a. frá Félagi íslenskra safna og safnmanna. Aðalfundur þess félags, sem haldinn var 10. nóvember 2004, ályktaði og lagði til við menntamálaráðherra að framhald yrði á störfum nefndarinnar og er greinilegt að vitneskja hefur ekki verið til staðar í félaginu um að nefndin væri búin að skila af sér. Í ályktun Félags íslenskra safna og safnmanna segir, með leyfi forseta: „Félagið leggur til við menntamálaráðherra að framhald verði á störfum nefndar um sjóði til varðveislu skipa og báta sem hafa menningarsögulegt gildi, sem stofnuð var í kjölfar þingsályktunar frá 9. maí 2000. Lýsir fundurinn yfir fullum stuðningi við stofnun slíks sjóðs og væntir þess að vinnu við undirbúning hans verði hraðað eftir fremsta megni.“ Það hefur því verið ýtt á ráðherrann frá fleiri en einum stað og er það vel. Ég treysti því að hæstv. ráðherra láti hendur standa fram úr ermum, skoði ummæli hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar sem hefur gefið okkur ástæðu til að skoða Þróunarsjóðinn með tilliti til þess hvort þar séu fjármunir til reiðu í málefni af þessu tagi. Mér finnst skipta verulegu máli að það sé gert og sömuleiðis að haft sé náið samráð við Þjóðminjasafnið í þessu tilliti því við skulum ekki gleyma því að Þjóðminjasafnið, sem er höfuðsafn þjóðminjavörslunnar, rekur Sjóminjasafn Íslands. Í gegnum það eru tengsl sjóminjasafnanna á landinu til staðar. Að lokum lýsi ég því yfir að yfirlýsing hæstv. menntamálaráðherra er athyglisverð um að hún ætli að láta fara fram endurskoðun á þjóðminjalögunum. Við getum beðið spennt í þessum sal eftir að 

Hæstv. forseti. Ég tek undir það sem fram hefur komið í umræðunni, að menningararfur okkar sem tengist m.a. skipum og varðveislu gamalla skipa er mjög þýðingarmikill fyrir okkur og samfélag okkar. Það er því alveg ljóst að hlúa þarf vel að þessum málum, m.a. í ljósi þeirrar endurskoðunar sem fer fram á þjóðminjalögum, þá er einmitt lag til að setja þessi mál í fastari skorður og betri horfur en nú er, það verður að segjast alveg eins og er. Ég vil taka fram varðandi Þróunarsjóð sjávarútvegsins að ég er að skoða það mál sérstaklega. Ég held að það skipti mjög miklu máli af því að það hafa verið eyrnamerktir peningar samkvæmt upplýsingum mínum einmitt í þennan þátt, að þeir renni í þann þátt sem þeir áttu og eiga að renna. Mér finnst þýðingarmikið að heyra að það er samhljómur á meðal þingmanna. Ég ætla ekki að reyna að setja einhverja flokkadrætti á milli manna. Það er samhljómur á meðal þingmanna að gera betur í þessum efnum. Það verður líka að taka fram það sem vel er gert og þingið hefur staðið ágætlega að fjármögnun til varðveislu ákveðinna báta, en ég tek undir með hv. þingmanni að það þarf skýrari ramma og skýrari stefnu hvað þetta varðar.

Virðulegi forseti. Rétt fyrir jólahlé tók hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir það upp í umræðum um störf þingsins hvort ekki hefði fengist niðurstaða í viðræður Geðhjálpar, Fjölmenntar og menntamálaráðuneytisins um þjónustusamning um menntunarmál geðsjúkra. Þá hafði komið fram að frá því í ágúst höfðu staðið yfir viðræður milli menntamálaráðuneytis, Geðhjálpar og Fjölmenntar um að endurskoða þjónustusamning og hafði menntamálaráðuneytið tilkynnt bæði Fjölmennt og Geðhjálp að búið yrði að ganga frá því máli fyrir 1. desember á síðasta ári. Þegar umræðan fór fram, 8. desember sl., hafði engin niðurstaða fengist og kom fram í máli menntamálaráðherra að viðræður stæðu yfir og málið hefði verið rætt í ríkisstjórn og hæstv. ráðherrar heilbrigðis-, félags- og menntamála hefðu tekið það upp sín á milli og vildu fyrir sitt leyti ljúka viðræðum um þjónustusamninginn þannig að menntunarmál geðsjúkra væru í mjög góðum farvegi. Það þarf ekki að orðlengja um að það er enginn vafi á því að Fjölmennt opnar geðfötluðum og þeim sem eiga við slík veikindi að stríða aftur dyrnar út í samfélagið og eykur sjálfstraust þeirra og hæfi til að takast á nýjan leik og með öðrum hætti á við tilveruna. Einnig veitir það þeim fjölmörg tækifæri til að komast aftur á vinnumarkaðinn, enda hafa margir flosnað snemma frá námi án þess að ljúka annarri skólagöngu en grunnskóla vegna veikinda sinna sem títt er um þá sem eiga við erfið geðræn veikindi að stríða. Þess vegna er að sjálfsögðu áríðandi, eins og fram kom á síðasta ári í umræðunum á þinginu, að ljúka þessum þjónustusamningi þannig að ekkert hik komi á menntunarmál geðsjúkra og þau séu í sem allra bestum farvegi, enda er um lágar fjárhæðir að ræða. Það virtist helst steyta á því að hér er um mál sem kemur inn á þrjú ráðuneyti að ræða þó það heyri undir menntamálaráðherra. Ég lagði þessa fyrirspurn inn töluvert fyrir þann tíma sem umræðan stóð yfir, en út af því að málin voru í uppnámi voru þau tekin upp um störf þingsins, enda fyrirspurninni ekki svarað fyrir jólahlé. Þá var ekki komin niðurstaða og því spyr ég hæstv. menntamálaráðherra nú hvort málið sé leitt til lykta, hvort þjónustusamningur milli menntamálaráðuneytis, Geðhjálpar og Fjölmenntar liggi fyrir og hvort hæstv. ráðherrarnir þrír hafi tekið málið upp og náð niðurstöðu um það. Það þarf ekki að ítreka, eins og fram kom í máli málshefjanda þá og annarra sem tóku þátt í umræðunum, hve viðkvæmur og flókinn málaflokkur þetta er og því brýnt að niðurstaða fáist og þjónustusamningur liggi fyrir.

Hæstv. forseti. Ég ætla að gera eins og hv. fyrirspyrjandi og fara aðeins yfir hvernig málin hafa þróast, því þó ég hafi gert það síðast þegar ég ræddi sama mál undir liðnum um störf þingsins við hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur hefur náttúrlega eitt og annað gerst síðan. Fulltrúar Fjölmenntar og Geðhjálpar áttu á síðasta ári í viðræðum við ráðherra og embættismenn menntamálaráðuneytis, félagsmála- og heilbrigðisráðuneytis um fjármögnun samstarfsverkefnis þessa tveggja aðila sem varðar menntun og starfsendurhæfingu geðsjúkra. Verkefnið var sett á laggirnar árið 2003 að frumkvæði Fjölmenntar og Geðhjálpar. Fjármögnun verkefnisins byggði á framlagi Fjölmenntar, en Fjölmennt fær á fjárlögum um 150 millj. kr. til þess að sinna fræðslumálum fatlaðra samkvæmt þjónustusamningi við menntamálaráðuneytið með framlagi Geðhjálpar, sem m.a. lagði til aðstöðu til starfseminnar. Auk þess var styrkur veittur frá starfsmenntaráði félagsmálaráðuneytisins. Í kjölfar áskorunar Geðhjálpar í bréfi til ráðherra ríkisstjórnarinnar um að opinberir aðilar legðu fé til verkefnisins ákváðu ráðuneytisstjórar þeirra ráðuneyta sem ég gat um áðan að láta fara fram úttekt á starfseminni svo varpa mætti betra ljósi á þörfina fyrir slík úrræði. Það kom alveg skýrt fram í þeirri úttekt að þetta er mjög þarft og gott verkefni sem nýtist jafnframt þeim sem það er ætlað að þjóna afar vel. Einnig var bent á veikan fjárhagsgrundvöll verkefnisins. Ljóst var á þeim tíma að ráðuneytin hefðu engar samningsbundnar skyldur til þess að veita starfseminni fjárhagslega liðveislu því það var samningur á milli Fjölmenntar og ráðuneytisins sérstaklega um fræðslumál fatlaðra. Það má í rauninni segja að á þeim tímapunkti hafi þjónustan alfarið verið á ábyrgð Fjölmenntar og Geðhjálpar og það er vel að að slíku frumkvæði var staðið. Að baki Fjölmennt standa Öryrkjabandalag Íslands og Landssamtökin Þroskahjálp. Þau hafa staðið einkar vel að fræðslumálum fatlaðra og eðli málsins samkvæmt reyna þau að sjá hvernig þau geta sinnt því hlutverki sem þeim er ætlað að sinna. Í framhaldi af ákvörðun ríkisstjórnarinnar, menntamálaráðuneytis og heilbrigðisráðuneytis sl. sumar var ákveðið að veita samtals 6 millj. kr. til samstarfsverkefnisins milli Fjölmenntar og Geðhjálpar og var einnig ákveðið að hafnar yrðu viðræður milli ráðuneytisins og Fjölmenntar um gildandi þjónustusamning á milli þessara aðila, þ.e. að taka upp samning sem var í gildi á milli aðilanna. Umræðurnar fóru fram í nóvember á sl. ári og alveg ljóst af minni hálfu og hálfu ráðuneytisins að það er eðlilegast í þessu máli öllu saman að Fjölmennt sinni fullorðinsfræðslu geðfatlaðra eins og annarra fatlaðra einstaklinga. Það er mín skoðun. Í stofnun Fjölmenntar segir m.a. að markmið hennar sé að skipuleggja námskeið fyrir fullorðið fatlað fólk sem ekki eigi kost á starfsþjálfun hjá öðrum símenntunaraðilum. Ráðuneytið telur því augljóst að geðfatlaðir heyri undir þann hóp sem Fjölmennt á að sinna. Í viðræðum við forustumenn Fjölmenntar var sá skilningur ráðuneytisins líka staðfestur. Það verður líka að segjast eins og er að Fjölmennt taldi í viðræðunum, og það kom alveg skýrt fram, að ekki væri hægt að halda uppi óbreyttu námsframboði fyrir geðfatlaða með því fjármagni sem var til umráða og niðurstaða viðræðna ráðuneytisins og Fjölmenntar varð því að ef halda ætti áfram námi fyrir geðfatlaða í sama mæli og áður þyrfti hreint og klárt til þess aukið fjármagn. Þetta var í nóvember. Við áttum síðan, eins og ég gat um áðan, samræður í þingsal, ég og hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir. Í desember á nýliðnu ári var ákveðið í ríkisstjórninni að veita 4 millj. kr. til viðbótar vegna verkefnisins og það varð til þess að nám hófst fyrir geðfatlaða á vegum Fjölmenntar í upphafi þessa árs. Einnig var ákveðið af hálfu ríkisstjórnarinnar að menntamálaráðuneytið og ríkisstjórnin tryggðu Fjölmennt fjármagn á þessu ári, 2005, og er þar um að ræða um 12 millj. kr. í heild til þessa brýna og mikilvæga verkefnis.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn og eins svar hæstv. ráðherra. Ég vil leggja áherslu á að geðfatlaðir verði áfram skilgreindir með fötluðum og að sérstaklega verði hugað að fullorðinsfræðslu geðfatlaðra til langs tíma. Ég tel það verkefni mjög brýnt og mjög þarft. Gerð hefur verið úttekt á því og það fær góða dóma. Miðað við það hver þróunin hefur orðið á undanförnum árum í fjölgun öryrkja er mikilvægt að koma öryrkjum og þá sérstaklega geðfötluðum út í samfélagið aftur því hugsanlega er þetta tímabundið ástand hjá mörgum ef þeir fá til þess nægilegan stuðning. Fjölmennt og fullorðinsfræðslan eru úrræði sem eru ódýr lausn og góð og ég tel að mikilvægt sé 

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og yfirferð um málið. Það var rætt hér fyrir jól og þá voru þessi mál í uppnámi en ég fagnaði því, og gerði það reyndar á heimasíðu minni, þegar fé var tryggt til verkefnisins frá hæstv. ráðherra til að hægt væri að halda því gangandi. Ég er sammála því að Fjölmennt sinni þessari fræðslu eins og öðru námi fyrir fatlaðra en tek undir að það þarf að tryggja það til lengri tíma því það er bagalegt þegar framtíð náms fyrir geðfatlaða eða geðsjúka fer í óvissu. Það er mjög erfitt fyrir þá sem líða fyrir þennan sjúkdóm að búa við slíkt ástand þannig að það er mjög mikilvægt. Svo langar mig í lokin til að velta því upp hvort ekki sé ástæða til þess að þetta nám sé í skólakerfinu eins og annað nám þannig að geðsjúkir sem eru í endurhæfingu eða námi fari ekki endilega inn í sitt eigið hús heldur út í skólakerfið. Ég held að það sé líka mikilvægt að þeir séu innan um aðra nemendur 

Virðulegi forseti. Þetta mál er mjög mikilvægt og eins og fram kom í máli hæstv. menntamálaráðherra er það í ákveðnum farvegi. Ég tek undir það að mjög mikilvægt er að tryggja að þetta verkefni verði til framtíðar. Það kom jafnframt fram í máli hæstv. ráðherra að úttekt sem menntamálaráðuneytið og fleiri aðilar gerðu á þessu verkefni sýndi að það sé mjög þarft, þetta sé mjög gott verkefni sem nýtist mjög vel. Ég hef einnig kynnt mér það og ég gef því hina bestu einkunn. En þetta er líka gott dæmi um farsælt verkefni sem rekið er af sjálfstæðum samtökum og grasrótarstarfi þar sem tekið er mið af þeim aðilum sem þurfa á því að halda þannig að það er alltaf tryggt að það sé í samræmi við þörf á hverjum tíma. Ég tel að mikil þörf og mikil nauðsyn sé að halda vel utan um slík verkefni og hlúa vel að þeim.

Virðulegi forseti. Það er hægt að taka undir það um leið og ég þakka umræðuna og svörin að nauðsynlegt er að koma þessum málum í fastar skorður, finna þeim stað í skólakerfinu eins og öðru námi. Þetta vekur upp hugrenningar um stöðu símenntunarstöðvanna sem er ekki ólíkt komið fyrir, að þurfa að hlaupa á eftir fjármagni, í því tilfelli til fjárlaganefndar, á hverju ári og reksturinn í uppnámi ef eitthvað út af ber. Í fyrsta lagi þarf að tryggja verulegt aukið fjármagn. Það sem kemur er ágætt og það er gott að komið var í veg fyrir það uppnám sem málið var í í desember. Það þarf að tryggja aukið fjármagn, gera langtímasamning og finna þessu fastan stað í skólakerfinu þannig að þetta nám sé eins og annað nám og eigi heima þar en ekki sérskilgreint eins og nú er gert. En það er langtímaverkefni. Aðalmálið er að ljúka þjónustusamningi, langtímasamningi, finna þessu fastan stað í skólakerfinu líkt og annarri fullorðinsfræðslu, skilgreina þetta upp á nýtt eins og aðra fullorðinsfræðslu sem símenntunarstöðvarnar hafa með að gera í dag og hafa unnið mikið og ákaflega gott starf víða um land, á höfuðborgarsvæðinu sem og úti á landi, hafa opnað fullorðnu fólki nýjar og aðrar dyr að aukinni menntun og nýjum tækifærum. Fullorðinsfræðsla geðfatlaðra er jafnmikilvæg og á í sjálfu sér að heyra undir sömu lögmál, og fullorðinsfræðslu bæði símenntunarstöðvanna og fræðslu geðfatlaðra þarf að finna fastan stað og gera langtímasamning um þannig að þessum málum verði vel fyrir komið og leggja þarf til þess verulegt aukið fjármagn. Miðað við hvað þetta er mikilvægt samfélagsverkefni blandast engum hugur um að hér er um lága fjármuni að ræða.

Hæstv. forseti. Það er einmitt það sem verið er að gera með því sem ég var að að svara hér áðan, verið er að reyna að koma þessum málum í fastan farveg. Meðal annars er verið að setja þetta verkefni og þetta úrræði inn í heildarsamninginn hjá Fjölmennt þannig að Fjölmennt komi til með að sinna öllum fræðslumálum fatlaðra, hvort heldur það eru geðfatlaðir eða aðrir sem eiga við fötlun að stríða. Það er því verið að koma þessum málum í ákveðinn og fastan farveg. Menn eru líka að sjá að þetta úrræði sem um er að ræða skiptir gríðarlega miklu máli fyrir fatlaða einstaklinga til þess að taka áfram næstu skrefin inn í skólakerfið til að viðhalda fræðslu sinni og skólagöngu. Það skiptir mjög miklu máli í öllu þessu samhengi að reyna að auðvelda geðfötluðum einstaklingum að taka þessi skref sem oft og tíðum geta verið mjög þungbær fyrir þá, auðvelda þeim að taka þessi skref inn í samfélagið sem við búum í.

Forseti. Það gerðist hér vorið 1998 að samþykkt var þingsályktun sem átti rót sína að rekja til þingsályktunartillögu Svanfríðar Jónasdóttur o.fl. um að menntamálaráðherra skipaði nefnd fagfólks til að gera tillögur um hvaða aðferðum skuli beitt í grunnskólum til að mæta mismunandi þörfum drengja og stúlkna, og jafnframt að gera tillögur um viðeigandi breytingar á kennaranámi. Sú umræða sem stóð að baki þessu máli í þinginu var þörf og góð og árangurinn væntanlega mjög mikill af þessu starfi því ekki færri en þrír menntamálaráðherrar hafa komið að því og nú síðast núverandi hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir. Þessi mál hafa verið mjög umrædd að undanförnu líka. Það má minna á að í PISA-skýrslunni nýju kom fram munur kynja hér á landi í frammistöðu með ýmsum hætti. Þessa dagana er líka verið að kynna nýja bók eftir Ingólf Ásgeir Jóhannesson sem heitir Karlmennska og jafnréttisuppeldi og tekur á ákveðnum sviðum þessa máls. Ég er því miður ekki búinn að lesa hana alla, en ég ætla t.d. að fara á fyrirlestur hjá höfundinum á morgun til að kynna mér þetta betur. Hann leggur, hygg ég, áherslu á jafnréttisuppeldi og ýmsar breytingar á fræðslu og uppeldi í samfélaginu og ekki síður í skólunum, neðstu stigum skólanna, og mér sýnist hann vera með mörg góð ráð bæði til foreldra og annarra uppalenda. Í þriðja lagi er auðvitað ævistarf Margrétar Pálu Ólafsdóttur sem sprungið hefur út í skólum hennar sem kenndir eru við hjallastefnuna, og það vill svo vel til þó að þessi fyrirspurn hafi verið lögð fram fyrir jól að við vorum þar nokkrir þingmenn Samfylkingarinnar í gærmorgun í skóla hennar fyrir 5–8 ára börn við Vífilsstaði. Ég verð að segja að það var ákaflega ánægjuleg heimsókn og mjög fróðlegt að kynnast kenningum hennar, í fyrsta lagi úr hennar munni og í öðru lagi að sjá þær verða til í reynd, og ég hef ekki í annan tíma komið í raun og veru í jafnskemmtilegan skóla þó að maður eigi auðvitað ekki að dæma um hluti af nokkurra tuga mínútna kynnum. Spurningin er sem sé um það hvað störfum þessarar nefndar líði og hverju hún hafi skilað af sér og hverju ráðherra hafi síðan komið í verk af því sem hún lagði til.

Hæstv. forseti. Þingsályktunin sem hér er um að ræða hljóðaði á þessa leið, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela menntamálaráðherra að skipa nefnd fagfólks í uppeldis- og kennslumálum sem geri tillögur um hvaða uppeldis- og kennsluaðferðum skuli beitt í grunnskólum til að mæta betur mismunandi þörfum drengja og stúlkna, en upplýsingar um misvægi í sérfræðiþjónustu, athygli kennara og námsárangri benda til að úrbóta sé þörf. Jafnframt geri nefndin tillögur um viðeigandi breytingar á kennaranámi.“ Þegar umrædd þingsályktun var samþykkt á sínum tíma var nefnd, skipuð af þáverandi menntamálaráðherra, þegar að störfum sem hafði verið falið að gera tillögur um stefnumótun í jafnréttisfræðslu í skólum í tengslum við endurskoðun aðalnámskrár fyrir grunn- og framhaldsskóla. Sú nefnd var skipuð árið 1997 og átti enn fremur að gera tillögur á sviði menntamála varðandi framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar í jafnréttismálum. Í þeirri nefnd sátu m.a. Inga Dóra Sigfúsdóttir, sem var formaður, fulltrúar frá Kennarasambandi Íslands, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Hinu íslenska kennarafélagi og einnig frá Kennaraháskóla Íslands. Verkefni þessarar nefndar við námskrárgerðina voru skilgreind þannig að hún legði fram drög að umfjöllun um jafnrétti og jafnréttisfræðslu fyrir almenna hluta námskránna. Nefndin skilaði af sér greinargerð og tillögum árið 1999 og fengu þær ítarlega kynningu á sínum tíma, m.a. með bæklingi um kynjamun í skólastarfi. Starf nefndarinnar hefur orðið grundvöllur mikillar umræðu sem enn er í gangi. Má nefna sem dæmi að nú síðar í mánuðinum verður haldin stór ráðstefna um drengjamenningu í grunnskólum. Þegar þingsályktunin frá árinu 1998, sem hér er spurt um, barst menntamálaráðherra var rætt um það í ráðuneytinu hvort umfjöllun um hana á sínum tíma samrýmdist umboði jafnréttisnefndarinnar. Niðurstaðan var sú að svo væri ekki og því var ákveðið að skipa aðra nefnd á grundvelli þessarar þingsályktunar til að gera tillögur um uppeldis- og kennslufræði til að koma til móts við hinar mismunandi námsþarfir drengja og stúlkna og viðeigandi breytingar á kennaramenntun. Sú nefnd fylgdist með gerð aðalnámskrár grunn- og framhaldsskóla sem kom út 1999 og ræddi við ýmsa aðila í menntakerfinu um starfshætti sem æskilegast væri að bæta til að mæta betur mismunandi þörfum drengja og stúlkna og hvatti sérstaklega til aðgerða í þeim efnum. Nefndin lauk síðan störfum án þess að skila formlegum tillögum um aðgerðir en í endurskoðun námskrár er sérstaklega tekið tillit til álits nefndarinnar í þeim efnum og má í rauninni segja að álit nefndarinnar hafi síðan endurómað við gerð námskrárinnar árið 1999. Ein meginástæða þess að nefndin skilaði ekki formlegum tillögum þótt hún hafi gefið álit var sú að fljótlega kom í ljós að það var mjög erfitt að byggja starfið á upplýsingum sem lágu þá fyrir og rannsóknir höfðu verið gerðar. Það má í raun segja að staðan varðandi námsárangur og líðan drengja og stúlkna í skólum hafi legið tiltölulega ljós fyrir. Strákum gekk almennt verr í skóla en stúlkum og þeim leið ekki eins vel. Hins vegar hefði þurft mun öflugri og víðtækari rannsóknagrunn og sammæltust fagaðilar sem komu að þessu um að það þyrfti mun öflugri og víðtækari rannsóknagrunn en var til staðar á þeim tíma til að geta dregið marktækar ályktanir til að geta brugðist við. Það var t.d. ekki hægt að segja til um það með afgerandi hætti hvort mismunandi líðan og árangur drengja og stúlkna mætti rekja til skólakerfisins sem slíks eða hvort aðstæður og þættir utan skólakerfisins réðu þar mestu um. Því var talið á þessum tíma að óvarlegt væri að ráðast t.d. í breytingar á kennaramenntun án þess að bak við slíkar umfangsmiklar breytingar á kennaramenntuninni lægju þá fyrir varðandi niðurstöður rannsókna. Það er líka rétt að benda á að þetta hefur mjög mikið þróast, það er ekki bara að þetta sé komið með fullum og afgerandi hætti inn í námskrárnar. Skólarnir eru mjög meðvitaðir um að það eigi að taka á þessu og það er vel. En þess verður líka sérstaklega að geta að ég hef til að mynda haft spurnir af því að í hinum nýja sameinaða háskóla sem nú er verið að stofna er stefnt að því að stunda umfangsmiklar rannsóknir á kynjasviði. Þar liggur fyrir nú þegar stór gagnagrunnur um kynjamun í skólastarfi og munu kennarar og nemendur þess skóla halda þessum rannsóknum áfram. Samhliða rannsóknunum verða líka þróaðar aðferðir innan skólans sem hafa einmitt það að markmiði að koma sérstaklega til móts við þarfir drengja og reynt að skilgreina nákvæmlega hvað búi að baki mismunandi námsþörfum. Þau gögn lágu ekki fyrir á sínum tíma. Síðan má geta þess að í ljósi m.a. PISA-niðurstaðna er Námsmatsstofnun sérstaklega að fara yfir þær niðurstöður sem komu svo skýrlega í ljós, þ.e. mismunandi niðurstöður í stærðfræði á milli drengja og stúlkna. Sá munur er ekki eingöngu eftir kyni heldur ekki síður eftir landsvæðum. Það er athugunarefni.

Virðulegi forseti. Hv. fyrirspyrjandi kom inn á það að nú er þingflokkur Samfylkingarinnar að heimsækja grunnskóla landsins. Vorum við í gær eins og hv. þingmaður nefndi, í Hjalla, barnaskóla hjallastefnunnar hjá Margréti Pálu og var það ákaflega merkileg og lærdómsrík heimsókn. Ég held að við höfum öll hrifist mjög af því starfi sem þar fer fram. Ég er á því að grípa þurfi til býsna róttækra aðgerða í skólakerfinu almennt til að mæta mismunandi þörfum drengja og stúlkna því þær virðast vera ákaflega ólíkar. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort hún hefði skoðað það að innleiða með tilheyrandi hliðaraðgerðum það að beita miklu meiri kynjaskiptingu í grunnskólum landsins líkt og gert er í hjallastefnunni, ekki endilega með sama hætti að sjálfsögðu, en nýta slíkar aðferðir til að mæta mismunandi þörfum og aðskilja kynin mun meira en gert er nú.

Frú forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn og svörin frá hæstv. ráðherra. Það er skemmtilegt að þetta skuli bera upp á þennan dag, daginn eftir að við vorum í heimsókn í skólanum hjá Margréti Pálu, sem eins og fram hefur komið hér var ákaflega ánægjuleg. Ég ætla að nota þetta tækifæri til að hvetja ráðherra menntamála til að kynna sér vel það sem fram fer í hjallastefnunni hjá Margréti Pálu, reyndar á báðum skólastigum þar sem hún hefur tekið að sér að koma upp skólum. Mér er ýmislegt minnisstætt úr heimsókninni í gær. Þegar ég var að fara spurði ég hvernig henni gengi að blanda saman börnum úr hefðbundnum leiksólum og þeim sem hefðu komið úr leikskólum hjallastefnunnar. Hún sagði að það tæki örfáar vikur ef passað væri upp á að hlutfall þeirra nýkomnu væri ekki of hátt, en börn sem kæmu úr hjallastefnuleikskólunum væru fljót að ala þau nýkomnu upp ef jafnvægið væri í lagi.

Ég vil þakka hæstv. ráðherra svörin og þingmönnum fyrir þátttöku í umræðunum. Svörin eru svolítið skrýtin og svona í stíl við það sem hæstv. menntamálaráðherra kemur stundum með hér inn á þingið, þ.e. ansi langar greinargerðir um eiginlega ekki neitt. Þessi greinargerð var um að sú nefnd sem Alþingi samþykkti árið 1998 að yrði stofnuð með tiltekinni dagskrá, með tilteknu erindi, hafi að vísu verið skipuð en síðan hafi hún gefist upp og ekkert út úr henni komið, eða réttara sagt að hún hafi verið svo dugleg að hún hafi komið einhverjum tilteknum hlutum inn á aðalnámskrá en gefist svo algjörlega upp á öðrum hlutum vegna þess að svo miklar upplýsingar skorti. Síðan kemur eitthvað um Námsmatsstofnun í framhaldi af PISA-skýrslunni og um það að hinn nýi háskóli Verslunarráðsins búi að stórum gagnagrunni. Það sem eftir stendur af þessu er að menntamálaráðherrarnir sem hér um ræðir hafa brugðist við að framfylgja ályktun frá Alþingi Íslendinga. Þegar það gerist - stundum kemur það fyrir að aðstæður eru þannig að ekki er hægt að fylgja þeim fram - þá eiga ráðherrarnir auðvitað að koma hér á þingið og gera grein fyrir því hvers vegna ekki sé hægt að fylgja þeim fram og hvað annað sé þá gert á meðan. Ég vil svo segja það að hinu leytinu af því ég er að skamma ráðherrann fyrir þetta að mér heyrist þó á ræðu hennar að hún hafi einhvern skilning á þeim hlutum sem hér liggja undir. Ég tel að henni væri sómi að því að hefja aftur þetta starf, ekki til þess að vera jaðarverk á einhverjum öðrum sviðum heldur að fjalla nákvæmlega um þetta: Hver er munurinn á drengjum og stúlkum í skólum okkar? Hvernig eigum við að breyta þeim og hvernig eigum við að breyta menntun kennara okkar til þess að fást við þann mun?

Hæstv. forseti. Það er akkúrat það sem er búið að vera að gera núna á undanförnum árum. Mér finnst miður ef hv. þingmaður hefur ekki skilið að það er einmitt löngu hafið það verk að skoða sérstaklega hvaða munur er á námsþörf drengja og stúlkna í skólakerfinu. Það er þegar byrjað að huga að því hvernig hægt er að endurskilgreina kennaramenntun til framtíðar. Það starf er því löngu hafið. Það var hreint út sagt hjákátlegt að vera hér í þingsal og hlusta á hv. þingmenn Samfylkingar þramma hver á fætur öðrum upp og tala um frábæran barnaskóla hjallastefnunnar. Mér finnst það sérstakt fagnaðarefni að þingmenn Samfylkingarinnar skuli sjá ljósið í því sem felst í þeim frábæra barnaskóla sem er, já hvar er hann? Hann er jú í Garðabæ. Það er nefnilega engin tilviljun að skólinn skuli vera í Garðabæ því það þurfti pólitískan kjark og pólitískt þor að leyfa starfsemi barnaskóla hjallastefnunnar. Ég bý í Hafnarfirði. Ég er með mín börn þar og þau fengu ekki þetta tækifæri því núverandi meiri hluti sem er undir forustu Samfylkingarinnar hafði ekki þann pólitíska kjark, þetta þor sem þurfti á að halda til að leyfa fólkinu í samfélaginu að fá þessi tækifæri. Frammi fyrir hvaða tækifæri standa börnin í Garðabæ og foreldrarnir? Auknu valfrelsi í skólamálum. Sumum börnum hentar að fara í svona skóla, svona frábæra skóla eins og Margrét Pála stendur fyrir, en öðrum börnum hentar betur að fara í aðra skóla. Það er einmitt lykillinn að þessu öllu saman. Það þarf pólitískan kjark til þess að heimila og leyfa einkaskólum, sjálfstæðum skólum, til þess að starfa án þess að jöfnum tækifærum til náms sé ógnað. Hvað er verið að gera í Reykjavík? Jú, maður les á baksíðu Moggans að Reykjavíkurborg ætlar hugsanlega að veita Landakotsskóla sama styrk, þ.e. eingöngu ef hann verður borgarskóli.

Forseti. Þannig háttar til undir þessum dagskrárlið að fyrirspyrjandi hefur umræðuna og síðan kemur ráðherra. Síðan koma aðrir þingmenn. Um það var sérstaklega úrskurðað hér í fyrra að síðan ljúki fyrirspyrjandi sínu máli, sé síðastur hinna almennu ræðumanna og síðan komi ráðherra og ljúki umræðunni. Þetta gerir auðvitað ákveðnar kröfur til þeirra sem þátt í því taka, gerir þær kröfur að menn reyni að færa umræðuna fram svona hver af öðrum og það gerir þær kröfur til ráðherra, fyrir utan að svara spurningunni í fyrstu ræðu sinni, að víkja ekki að nýju efni í lok ræðunnar og ræða um allt aðra hluti en þá sem hún var um spurð án þess að þingmenn fái tækifæri til þess að bregðast við eða þeir sem rætt var við. Hér gerðist t.d. það, forseti, að rætt var um muninn á drengjum og stúlkum í grunnskóla og leikskóla.

Forseti verður að biðja hv. þingmann um að halda sig við efnið fundarstjórn forseta en að fara ekki aftur að ræða fyrirspurn sem er komin af dagskrá.

Forseti. Ég er að því. Ég er að lýsa umræðunni eins og hún gekk. Ég er ekki að færa inn í hana nýtt efni. Lokasvar ráðherrans var hins vegar um allt aðra hluti. Það var um einkaskóla, um rekstrarform skóla og um frammistöðu Sjálfstæðisflokksins og annarra stjórnmálaflokka í sveitum landsins við að reka grunnskólana. Ef þetta á að verða siðurinn hér á þinginu, forseti, þá hljótum við að breyta þessum dagskrárlið þannig að þingmönnum gefist kostur á því að svara ráðherra þegar hann færir fram ný efni í lokasvar sitt, en ekki er til þess ætlast. Eða er það svo, forseti?

Hæstv. forseti. Það komu hér ýmsir þingmenn, ekki bara einn heldur tveir ef ekki þrír, sem sérstaklega fjölluðu um heimsókn Samfylkingarinnar í þennan glæsilega barnaskóla sem er í Garðabæ ...

Hér er ekki verið að tala um fundarstjórn forseta.

Hæstv. forseti. Ég er að útskýra mitt mál og hvernig fundarstjórn forseta samræmist nákvæmlega því sem var sagt hér áðan. Ég er að útskýra hvernig það var. Það er alveg ljóst að ég var að halda mig við fundarstjórn og fundarsköp þingsins í mínu síðara svari með því að taka upp það sem þingmenn höfðu verið að ræða um á undan mér. Mátti ég ekki innan fundarskapa þingsins ræða nákvæmlega þá punkta sem þingmenn sjálfir höfðu bryddað upp á? Ég var ekki að koma með þá heldur voru það þingmenn sjálfir. Eða er það bara þannig að það sé svo erfitt fyrir þingmenn að hlusta á þessa punkta sem ég nefndi?

Þessari fyrirspurn er svarað. Forseti gat ekki heyrt að hæstv. menntamálaráðherra færi út fyrir þau mörk sem var verið að ræða hér en ítrekar óskir sínar um það að ef beðið er um orðið undir fundarstjórn forseta þá haldi þingmenn sig við það.

Frú forseti. Fyrirspurn mín til hæstv. dómsmálaráðherra lýtur að íslenskukennslu fyrir útlendinga. Í nóvember síðastliðnum var haldin ráðstefna í Reykjavík um þetta á vegum Alþjóðahússins. Þar komu til leiks flestir sem hafa verið að starfa að og vinna að íslenskukennslu fyrir útlendinga í íslensku samfélagi undanfarin ár. Bæði fyrir þá ráðstefnu og eftir hana heyrum við eða heyri ég af og til ákveðnar umkvartanir um hvernig staðið er að íslenskukennslunni eða kannski eiginlega ábendingar um hvað betur mætti fara í íslenskukennslu fyrir útlendinga. Það sem ég sérstaklega beini til hæstv. dómsmálaráðherra í þessu er íslenskukennslan sem er skilyrði fyrir útgáfu búsetuleyfis. Ég tel að það sé sá hluti íslenskukennslunnar í íslensku samfélagi sem fyrst og fremst heyrir undir hæstv. dómsmálaráðherra. Þetta var á sínum tíma gert að skilyrði fyrir búsetuleyfinu. Það voru færð rök fyrir því bæði í nefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndar og eins í framsöguræðu þáverandi formanns nefndarinnar. Í henni var m.a. gerð grein fyrir því að íslenskukunnátta sé forsenda þess að menn geti tekið virkan þátt í íslensku samfélagi og það sé mikilvægt að útlendingar sem hyggjast setjast að á Íslandi aðlagist íslensku samfélagi sem fyrst og það séu ekki hagsmunir bara útlendingsins sjálfs heldur líka hagsmunir samfélagsins í heild. Meiri hlutinn í nefndaráliti sínu og formaður meiri hlutans í ræðu sinni lagði áherslu á að tryggt yrði nægilegt framboð á námskeiðum í íslensku um land allt og jafnframt á það að gjaldið fyrir námskeiðin yrði hóflegt. Á þessum tíma þegar mælt var fyrir nefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndarinnar gat formaður allsherjarnefndar þess líka að fram hefðu komið ábendingar um að fram að þeim tíma hafi ekki verið nægilegt framboð af þessum námskeiðum og lagði áherslu á það að með því að við í meiri hlutanum vildum lögbinda þetta sem skilyrði fyrir búsetuleyfi þá værum við að sýna hvað okkur væri mikil alvara í því að tryggja að Íslendingar næðu sem bestum tökum á íslenskunni og líka að þá væri komin ákveðin skylda. Þá væri komin ákveðin skylda á stjórnvöld að stuðla að því að námsefnið væri nægjanlegt. Ábendingarnar eru ýmsar um það sem betur mætti fara. En vegna þessa máls beini ég til hæstv. dómsmálaráðherra fyrirspurnum um framkvæmd lögboðinna námskeiða, hvort framboðið sé fullnægjandi um land allt, hvort það sé nægilegt framboð á sérmenntuðum kennurum og á námsefni sem hæfi ólíkum þörfum útlendinga og loks hvort mat hafi verið lagt á það hvort 150 kennslustundir skili þeim árangri sem að er stefnt.

Frú forseti. Ég þakka þessar spurningar. Núgildandi lög um útlendinga tóku gildi þann 1. janúar 2003. Það var fyrst með samþykkt þeirra laga eins og fram hefur komið sem sú stefna var mörkuð að áður en varanlegt búsetuleyfi yrði gefið út skyldi umsækjandi hafa sótt námskeið í íslensku fyrir útlendinga. Á þeim lagagrundvelli hefur dómsmálaráðuneytið sett ákvæði um íslenskukennslu umsækjenda um dvalarleyfi inn í reglugerð um útlendinga, nr. 53/2003. Í reglugerðina er sett sú regla að umsækjandi um búsetuleyfi hafi lokið námskeiðum í íslensku sem sé að lágmarki 150 stundir. Þá er í reglugerðinni ákvæði um lágmarkstímasókn og undanþágu fyrir þá sem standast íslenskupróf og fyrir þá sem af líkamlegum eða andlegum ástæðum geta ekki tekið þátt í slíku námskeiði. Af hálfu dómsmálaráðuneytisins hefur verið litið svo á að nýta beri þá þjálfun og reynslu sem safnast hefur fyrir hjá þeim sem kenna útlendingum íslensku, en fjölmargir aðilar hafa kennt útlendingum íslensku eins og kunnugt er. Má þar nefna framhaldsdeildir víða um land, Námsflokka Reykjavíkur, Fjölmenningu og fleiri. Fyrsta skrefið til að hrinda í framkvæmd þessum ákvæðum laganna fólst í því að halda námskeið fyrir þá kennara sem halda vilja námskeið fyrir útlendinga sem hyggjast sækja um búsetuleyfi, þar sem jafnframt var leiðbeint um samræmt námsefni. Unnið hefur verið að frekari undirbúningi varðandi þennan þátt málsins í samvinnu við Kennaraháskóla Íslands. Samþykkt var í fjárlögum fyrir árið 2005 eins og þingmenn vita að veita 5 millj. kr. í verkefni af þessum toga. Samið hefur verið um það við Kennaraháskóla Íslands að hann taki þetta verkefni að sér og hafa farið fram viðræður á grundvelli þessarar samþykktar Alþingis um fjárveitingu við Kennaraháskólann á undanförnum dögum um að fyrir mitt þetta ár liggi fyrir námskrá, tillögur um námsefni, tillögur um þær kröfur sem á að gera til þeirra sem veita kennslu á þessum námskeiðum og aðra þá þætti sem gera það kleift að gera ákveðnar og skýrari kröfur en unnt hefur verið að gera miðað við þau ákvæði í reglugerð og lögum sem við búum við. Ég tel að það hafi verið ákaflega mikilsvert skref sem var stigið á síðasta ári í samvinnu dóms-, mennta- og fjármálaráðuneyta að vinna að því að fá fagmenn í háskóla til að vinna að þessu verki og er Kennaraháskóli Íslands að vinna að því núna. Á meðan unnið hefur verið að því að skipuleggja menntun leiðbeinenda hafa dómsmálaráðuneytið og Útlendingastofnun litið svo á að rétt væri að stilla kröfum til þeirra námskeiða sem umsækjendur um búsetuleyfi hafa sótt í hóf og hefur ekki verið gerð krafa um að dómsmálaráðuneytið hafi samþykkt námskeiðshaldara sérstaklega. Hefur í framkvæmd verið látið við það sitja að umsækjendur skili vottorðum um íslenskunám í tilsettum tímafjölda frá starfandi skólum og námsflokkum án þess að eftir því sé gengið að viðkomandi námskeiðshaldarar gerðu ítarlega grein fyrir því námi sem um er að ræða. Einnig hefur verið samið við Fjölmenningu um að halda stöðupróf, auk þess sem Fjölmenning hefur haldið námskeið fyrir leiðbeinendur. Hafa íslenskupróf fyrir útlendinga verið haldin víða um land. Þannig hefur verið leitast við að koma til móts við þarfir þeirra útlendinga sem hafa lært íslensku og sækja vilja um búsetuleyfi á meðan unnið er að því að koma hér upp hópi viðurkenndra leiðbeinenda sem getur sinnt þessu verkefni til frambúðar. Ég vil benda á að í flestum löndum Evrópu hefur sú krafa orðið háværari að undanförnu að þeir sem þar setjast að til langframa tileinki sér þá færni sem nauðsynleg er til að geta orðið virkir þátttakendur í samfélaginu og það sé fyrir miklu að hér sé ekki tjaldað til einnar nætur heldur sé markvisst unnið að því að byggja upp hæfan hóp sérmenntaðra kennara til að takast á við þetta verkefni. Einnig hefur komið fram, eins og þingmenn vita, í öllum könnunum að þeir útlendingar sem hér búa leggja ríka áherslu á að fá tækifæri til að læra íslensku. Yfir 90% þeirra telja að þeir eigi að fá tækifæri til þess og vilja í raun læra íslensku. Við áttum okkur á því líka þegar við lítum til reynslu annarra þjóða að það er lykilatriði fyrir okkur eins og þær þjóðir að auðvelda útlendingum að tileinka sér tungu okkar Íslendinga þannig að þeir verði virkir þátttakendur í samfélaginu. Þar sem sú leið er ekki farin er hætta á að fólk einangrist og minnihlutahópar myndist. Það er ekki stefna okkar eins og margoft hefur komið fram á Alþingi og við viljum að allir fái notið sín sem best í okkar þjóðfélagi. Til þess að gera það þurfa menn að kunna íslensku.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þær umræður sem hafa orðið um þetta mikilvæga mál og tek undir að það er ákaflega brýnt að efla íslenskukennslu fyrir útlendinga. Ekki einungis í þeim tilgangi að gera þeim kleift að aðlaga sig betur að íslensku samfélagi, heldur ekki síður í þeim tilgangi að við getum nýtt þá krafta, hæfileika og þekkingu sem þessir nýju íbúar búa yfir og geta fært samfélagi okkar, bæði til að auka menningu okkar og ekki síður í því skyni að auðga atvinnusköpun og nýsköpun í atvinnulífinu. Fram kom hjá hæstv. ráðherra að verið er að vinna að þessu máli. Ég hvet til þess að bæði námsefnisgerð fyrir útlendinga verði aukin mjög, sem og að kennaramenntun fyrir þá aðila sem kenna útlendingum verði efld.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa mikilvægu fyrirspurn. Mér er kunnugt um að námskeið eru í boði fyrir útlendinga um allt land á vegum símenntunarmiðstöðvanna. Það er hins vegar oft erfiðleikum háð að koma þeim á vegna þess að námskeiðin eru tiltölulega dýr vegna þess að víða eru fáir á hverjum stað sem geta sótt umrædd námskeið og verða þau þar með miklu dýrari en ella. Auk þess sem auðvitað er oft skortur á viðeigandi námsefni en það horfir nú að ýmsu leyti til bóta. Einn erfiðleikinn enn ef svo má segja er ef fólk kemur af fjarlægum málsvæðum þar sem hljóð eru allt önnur en í tungumáli okkar, ritmálið annað og tungumálið svo gjörólíkt að Íslendingar geta ekkert ímyndað sér það. Einn stærsti hjallinn á þessum vegi er einmitt kostnaðurinn. Þar tel ég að ríkið þurfi að koma til móts við 

Virðulegi forseti. Í sambandi við þau lög sem sett voru um árið um málefni útlendinga og búseturétt þeirra, þá var þeim gert að sækja námskeið eða íslenskunám sem væri 150 kennslustundir. Það vantaði hins vegar í þann pakka að slíkt kostar auðvitað peninga. Enn sem komið er er ekki til námsefni eftir því sem mér skilst nema fyrir 50 stunda nám og það er ekkert samræmi á milli þess sem verið er að kenna því til viðbótar. Mér skilst, eins og kom fram hér áðan, að námskeiðin kosti mikið og menntamálayfirvöld hafa ekki lagt til nægjanlegt fé til að gera fólki kleift að fara á þessi námskeið. Í þessu eins og ýmsu öðru hefur verið bent á aðra. Mér fannst ekki koma nægilega fram í svörum hæstv. ráðherra áðan, 

Hæstv. forseti. Hér er hreyft ákaflega þörfu máli. Það er auðvitað mjög mikilvægt að sú stefnumótun sem hér hefur verið tekin upp að reyna að koma í veg fyrir að útlendingar einangrist í málhópum sínum, ef hægt er að orða það svo, og að þeir nái tengslum við þjóðfélagið, gangi fram sem markvissast. Ég vil líka draga það sérstaklega fram að ég tel að í hópi þeirra erlendu ríkisborgara sem hér hafa sest að sé falin mikil þekking og mikil reynsla sem geti fært íslensku þjóðfélagi mikinn ábata þegar fólk nær tökum á málinu og tökum á því að eiga eðlileg samskipti í þjóðfélaginu. Ég lít svo á að eftir miklu sé að slægjast fyrir íslenskt þjóðfélag að ná þessum málum fram með þeim hætti að útlendingar öðlist lágmarksþekkingu og samskiptaformið við íslensk stjórnvöld geti orðið eðlilegt.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargott svar hans. Í svari hæstv. ráðherra kom fram að við erum komin það langt í dag að við erum að leggja grunninn með fjárframlagi nú á fjárlögum fyrir 2005 að undirbúningi þess að mennta kennarana, mennta leiðbeinendur, viðurkennda leiðbeinendur. Það segir sig í rauninni sjálft að við eigum jafnframt svolítið langt í land með að mæta þeim þörfum sem fyrir eru í samfélaginu. Ég hlýt að undirstrika að í áframhaldandi vinnu að þessum málum sé lögð í fyrsta lagi áhersla á að tryggt sé nægjanlegt framboð um land allt. Í öðru lagi að gert sé ráð fyrir mismunandi þörfum útlendinganna, ekki bara eftir aldri þeirra og móðurmáli, heldur líka eftir lestrargetu. Í ljós hefur komið að sumir þessir útlendingar eru ekki einu sinni læsir. Það kallar á fólk með allt annan undirbúning og allt annað kennslu- og námsefni. Svo vil ég líka draga það fram af því ég hef fulla trú á því út frá orðum ráðherra að við ætlum að ná í höfn í þessu máli, að ég held að raunveruleikinn sé sá að útlendingar sem vilja sækja þessar 150 kennslustundir sem hæstv. ráðherra gat um að væri ekki gengið fast á eftir, þurfa að endurtaka byrjendanámskeið. Þeir þurfa að taka sama námskeiðið þrisvar sinnum til að ná 150 stundum - og eftir stendur þá spurningin sem ég vil gjarnan beina til ráðherra - að það verði lagt mat á það hvort þessar 150 kennslustundir skili þessum árangri sem að er stefnt, þ.e. að auðvelda útlendingum aðlögun að íslensku samfélagi. Og ég vil fá að gleðjast sérstaklega yfir því sem kom fram í máli hæstv. ráðherra hvað hann lagði mikla áherslu á gildi þess, ekki bara fyrir samfélagið, heldur fyrir útlendingana sjálfa, sérstaklega að tryggja að þeir einangruðust ekki í samfélagi okkar.

Frú forseti. Ég get fullvissað þingmenn um að unnið er að þessu með það að markmiði að þessar 150 kennslustundir nýtist þeim sem þær hljóta og einnig að búið verði þannig um hnúta að menn geti stundað þetta nám án þess að það verði þeim of dýrkeypt í sjálfu sér þegar litið er til kostnaðar. Hins vegar eru ekki í neinum lögum heimildir til að greiða þennan kostnað úr ríkissjóði. Þegar lögin voru sett var gengið að því sem vísu að menn yrðu að afla sér fjár til þess að standa undir kostnaðinum sjálfir. Það hefur verið síðan gengið til þess eins og þingmenn vita að stórefla starfsmenntasjóði. Ég veit að þeir koma að þessum málum og fjölmargir aðrir koma líka að því að fjármagna þetta, en ríkið á að sjá um að umbúnaðurinn sé viðunandi og það er það sem við erum að vinna að og verið er að vinna að því í samvinnu við Kennaraháskóla Íslands. Að sjálfsögðu á inntakið í náminu, þessar 150 kennslustundir, að vera þess eðlis að sómi sé að því. Menn geta líka velt því fyrir sér hvort 150 stundir séu nægar. Við sjáum að í öðrum löndum hafa menn farið eins og í Þýskalandi í 600 stundir og í enn öðrum löndum er krafist enn lengra náms í tungumáli til að menn fullnægi þeim kröfum sem gerðar eru að þessu leyti. Þetta eru því allt skref sem þarf að stíga og velta fyrir sér. Aðalatriðið er að við erum sammála um það hér að leggja beri áherslu á þennan þátt. Það er mikilvægt. Síðan eigum við í sameiningu að vinna að því að gera sem flestum kleift að stunda þetta nám og tryggja að inntakið í náminu sé þess eðlis að það sé þess virði að stunda það.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs til að leggja fyrirspurn fyrir hæstv. dómsmálaráðherra. Hún hljóðar svo: Hvað líður undirbúningi stjórnvalda að smíði nýs varðskips fyrir Landhelgisgæsluna? Ég held að allir Íslendingar geti sammælst um mikilvægi þess fyrir okkur, þessa eyþjóð sem hefur lífsviðurværi sitt af hafinu að verulegu leyti, að búa á hverjum tíma yfir öflugum varðskipum. Varðskipin hafa gegnt mjög mikilvægu hlutverki við strendur Íslands allt frá því að þjóðin fór að sækja út fyrir fjöruborðið, ef svo má segja, fyrst varðskip í eigu Dana og síðan varðskip í eigu okkar Íslendinga. Þessi skip hafa oft og tíðum skipt mjög miklu máli við ýmiss konar eftirlit í landhelginni, fiskveiðieftirlit einkum og sér í lagi en á síðari árum hafa einnig komið fram þarfir varðandi t.d. eftirlit í tengslum við hugsanlegt smygl á fíkniefnum og nú hugsanlegar varnir gegn hryðjuverkaógn. Síðasta haust fengum við hér upp að ströndum vægast sagt vafasama heimsókn rússnesks herskipaflota sem lýsti því yfir að hann væri kominn hingað upp að 12 mílunum til að stunda heræfingar, lá hér síðan vikum saman og enginn vissi í raun og veru hvað var á ferli. Við höfum líka séð að við þurfum á varðskipum að halda, til að mynda þegar veður eru válynd við Ísland, svo sem þegar snjóflóðin féllu á Vestfjörðum fyrir 10 árum. Snjóflóð féllu á Vestfjörðum í vetur. Við höfðum fyrir örfáum dögum tilvik þar sem stórt flutningaskip lenti í vandræðum suðaustur af landinu og þá kom berlega í ljós að gömlu varðskipin okkar réðu varla við þetta verkefni. Í Reykjavík varð stórbruni nálægt hafnarsvæðinu í vetur og þar skipti miklu máli að danskt varðskip var í höfn sem gat hjálpað okkur með dælubúnað til að dæla sjó á hið mikla bál sem logaði þar. Ég held að öllum sé því ljóst að við erum í raun og veru að leika okkur að eldinum, ef svo má segja, með því að sinna því ekki að efla skipakost Landhelgisgæslunnar. Það er að sanna sig ítrekað að við þurfum á almennilegum skipum að halda. Þó að þau skip sem við höfum í dag séu góðra gjalda verð, svo skammt sem þau ná liggur mér við að segja, og hafi skilað mjög góðu starfi í gegnum árin eru þau í dag orðin gjörsamlega úrelt. Hér hefur í mörg ár verið umræða um að hefja smíði á nýju varðskipi en það er eins og málið hafi stoppað einhvers staðar í kerfinu. Það hefur ekkert frést af því lengi og þess vegna legg ég þessa fyrirspurn fyrir hæstv. dómsmálaráðherra í dag.

Frú forseti. Ég mótmæli því að núverandi varðskip okkar séu gjörsamlega úrelt eins og hv. fyrirspyrjandi komst að orði, síður en svo. Þau eru alls ekki úrelt, þessi varðskip hafa dugað okkur vel og geta dugað okkur vel áfram. Ég var síðast í hádeginu um borð í varðskipinu Tý sem var að koma frá Austfjörðum þar sem það tók þátt í björgunarstörfum, eins og við vitum, um síðustu helgi vegna bilunar hjá Dettifossi. Ég fór yfir það með skipherra Týs hvernig þeir stóðu að þeirri björgun. Ég er sannfærður um það eftir þann fund að það að taka þannig til orða að varðskipið Týr sé gjörsamlega úrelt er ranghermi og stenst ekki á nokkurn hátt. Það breytir ekki hinu að unnið hefur verið að því, eins og fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda, að smíða nýtt varðskip. Sérstök smíðanefnd var að störfum fram til ársins 2000 og síðan unnu Ríkiskaup að gerð útboðsgagna á grunni hugmynda nefndarinnar. Gert er ráð fyrir að það skip sem þar var til skoðunar mundi kosta 3–4 milljarða króna, eins og hugmyndirnar liggja fyrir núna. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það eigi að fara yfir alla þá kosti sem fyrir hendi eru þegar menn velta því fyrir sér hvort það sé skynsamlegt fyrir okkur að smíða svo stórt skip og meta það að nýju miðað við þróunina sem orðið hefur á þeim árum sem liðin eru frá því að menn lögðu af stað í þann leiðangur sem hefur skilað þeirri niðurstöðu að við þurfum 3–4 milljarða króna til að framkvæma tillögur sem liggja á borðinu. Eins og fram hefur komið í fréttum undanfarið höfum við, nýr forstjóri Landhelgisgæslunnar og ég, átt fundi um þessi mál. Ég ræddi þau einnig um borð í varðskipinu Tý í dag og fór yfir hugmyndir um það hvaða leiðir væru bestar til þess að ráðast í endurnýjun á skipastóli Landhelgisgæslunnar. Það er augljóst að fleiri kostir eru til í stöðunni en sá að við látum sérsmíða skip fyrir okkur. Víða um lönd og víða um heim er verið að smíða skip sem fullnægja þeim kröfum sem við mundum gera og eigum að gera. Mér finnst alveg sjálfsagt að skoða þá kosti til hlítar og að við veltum því fyrir okkur hvort ekki sé unnt að nálgast þetta viðfangsefni á ódýrari hátt en hugmyndirnar um nýtt og miklu stærra skip en við höfum átt til þessa gera ráð fyrir. Þetta verður skoðað og ég býst við því að við fáum haldfestu í málinu tiltölulega fljótt. Þá verða hugmyndir kynntar og þá verður líka gefið færi á því að starfsmenn Landhelgisgæslunnar fái tækifæri til að kynna sér þau skip sem til álita kunna að koma, leggja mat á málið og athuga til þrautar hvort ekki sé hægt að fara skemmri leið að því markmiði að endurnýja skipakost Landhelgisgæslunnar en þá að ráðast í smíði á þessu stóra og dýra skipi sem yrði sérsmíðað fyrir okkur. Ég vil líka geta þess að ég tel að það eigi að eiga sér stað samvinna milli okkar og nágrannaþjóða okkar á þessu sviði. Það ber að vinna að því skipulega og gera samstarfssamninga við þjóðirnar í Norður-Atlantshafi um hvernig staðið er að eftirliti. Við sjáum t.d. að Norðmenn eru að gera sérstakar og nýjar ráðstafanir vegna siglinga risastórra olíuskipa frá svæðum í Barentshafi suður á milli Noregs og Íslands. Þar hafa menn gripið til ráðstafana sem eru til þess fallnar að gæta öryggis. Ég tel að við eigum að tengjast slíkum ráðstöfunum og að það eigi að efla samstarf milli þjóðanna við Norður-Atlantshaf í þessu skyni. Ég hef lagt á ráðin með nýjum forstjóra Landhelgisgæslunnar og starfsmönnum hennar um að gengið verði til þess samstarfs og það einnig gert á formlegri hátt en nauðsynlegt er til að styrkja enn frekar öryggisgæslu og eftirlit hér á okkar slóðum. Það að danskt skip var af tilviljun statt í Sundahöfn þegar eldur kviknaði í Hringrás var heppni. Vafalaust hefði annað skip, líka með búnaði, getað aðstoðað en það breytir engu um, var ekkert atriði og verður ekkert atriði þegar menn leggja mat á það hvort endurnýja þurfi varðskipakost okkar Íslendinga.

Hæstv. forseti. Ég er nærri viss um að skipstjórnarmönnum Landhelgisgæslunnar hefur lengi verið ljóst að núverandi varðskip mundi ekki ráða við stærstu skip sem hér sigla til landsins við vissar veðuraðstæður. Ég held að reynslan við Suðausturland undanfarna viku hafi sýnt okkur það vel og vandlega. Það var mikil mildi að vindur skyldi standa þar af landi en ekki á land. Við erum líka að fá hér olíuskip upp að landinu og inn á Faxaflóa, og flutningar til álverksmiðja munu aukast hingað þannig að það er vissulega mikil þörf í framtíðinni fyrir stærra og öflugra skip. Ég held að við ættum að skoða það vandlega hvort ekki sé rétt að við byggjum það skip sem talað hefur verið um lengi á undanförnum árum.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn og vil leggja aðeins orð í belg. Það er nauðsynlegt að endurnýja skipakost Landhelgisgæslunnar. Ég held að allir séu sammála um það sem hafa aðeins kynnt sér málið, og þótt ekki hafi nema fylgst með björgunaraðgerðum varðskipanna Ægis og Týs fyrir nokkrum dögum. Þó að þau séu með sterkar og góðar vélar eru þau gömul, en sérstaklega eru þau of lítil miðað við það hvað fraktskipin hafa stækkað. Það er erfiðleikum bundið að vera í björgunaraðgerðum með svo stór skip. Hvort haldið verður áfram þeim hugmyndum sem uppi hafa verið um að smíða sérstakt varðskip miðað við íslenskar aðstæður eða hvort leitað verður að skipi í þessum tilgangi skal ég ekkert segja um. Það sem skiptir máli er að þeir sem vinna við Landhelgisgæsluna séu þá fullsáttir um þá lausn sem verður valin.

Virðulegi forseti. Ég verð að lýsa undrun minni. Þegar maður skoðar söguna sést að þetta mál var komið í mjög fastan og ákveðinn farveg að því er virtist í dómsmálaráðherratíð Þorsteins Pálssonar og Sólveigar Pétursdóttur. Árið 1998 var mjög mikið talað um að fara ætti út í að smíða nýtt varðskip og þá var meira að segja búið að taka þá ákvörðun að ekki yrði leitað útboða heldur yrði samið beint við ákveðna aðila, m.a. hér á landi. Hinn 1. apríl árið 2000 var hæstv. þáverandi dómsmálaráðherra Sólveigu Pétursdóttur kynnt smíðalýsing að nýju 105 metra löngu varðskipi. Útlitsteikningar lágu fyrir. Þetta skip átti þá að kosta 2,4 milljarða króna. Síðan er eins og ekkert hafi gerst og ég tel að það sé á margan hátt ámælisvert að menn skuli ekki hafa sýnt meiri festu í þessu máli, þ.e. að leita lausna til að finna út í hvaða farveg við viljum koma þessu máli, þ.e. hvernig við ætlum að hafa og efla skipakost Landhelgisgæslunnar í framtíðinni. Ég var ekki alveg sáttur við svör hæstv. dómsmálaráðherra áðan. Mér fannst hann tala mjög óskýrt. Hann sagði í raun og veru ekki skýrt hvaða lausnir lægju á borðinu, hvað menn væru að hugsa í þessum málum. Var hann að tala um að það ætti að kaupa skip? Á að kaupa notað skip, á að taka skip á leigu eða á að fara út í nýsmíði? Við erum að leita eftir svörum við þessum spurningum. Ég hef sjálfur varpað fram þeirri hugmynd, gerði það m.a. í viðtali við Ríkisútvarpið þann 24. júlí síðasta sumar, að við ættum að skoða þann möguleika að leigja skip. Ég sá að nýráðinn forstjóri Landhelgisgæslunnar varpaði þessari hugmynd fram í Fréttablaðinu fyrir örfáum dögum og ég tel að hún sé góðra gjalda verð og að við ættum hiklaust að skoða hana. Það er þó nokkur vinna að skoða þetta mál því að við þurfum að gera okkur grein fyrir því hvernig við ætlum að útfæra þetta. Ef við ætluðum að leigja skip, m.a. erlendis frá, væri það til að mynda svolítið neyðarlegt ef það skip væri varðskip fyrir Íslendinga og sigldi kannski undir einhverjum hentifána.

Frú forseti. Ég ætla ekki að ræða þetta mál af þeirri léttúð sem kom fram í máli síðasta ræðumanns. Að sjálfsögðu eru allir kostir skoðaðir. Það er hægt að leigja skip og það er hægt að láta sérsmíða skip og allar leiðir eru færar í þessu. Aðalatriðið er, eins og kom fram í máli hv. þm. Þuríðar Backman, að menn séu sáttir við niðurstöðuna. Ég held að í sjálfu sér hafi engin sérstök sátt ríkt um það að verja 3–4 milljörðum króna í smíði nýs stórs varðskips. Ég held að ekki hafi verið komin nein sú niðurstaða varðandi það mál að hægt sé að segja að einhver endanleg niðurstaða hafi orðið í víðtækri sátt. Menn hafa alltaf verið með opinn huga í þessu, velt fyrir sér öllum kostum og skoðað. Það þarf að skilgreina þarfirnar og átta sig á því hvaða verkefni blasa við Landhelgisgæslunni. Það hefur komið fram í ræðum manna í dag að það er ekki síst öryggi vegna þess að skip á hafinu í kringum landið hafa stækkað og þá þarf að huga að skipi sem hefur mikið dráttarafl og mikinn kraft til að bregðast við þeim aðstæðum. Í þessu tilliti þurfum við ekki að finna upp hjólið, það hefur þegar verið fundið upp. Spurningin er hvort við ætlum að láta laga það að okkar sérstöku þörfum og þeim kröfum sem við gerum. Það að standa hér upp, berja sér á brjóst og tala um nauðsyn þess að það þurfi að smíða eitthvert sérstakt skip held ég að sé ekki rétta afstaðan í málinu ef menn ætla að vera raunsæir og vinna að því í raun og veru að endurnýja skipakost Landhelgisgæslunnar á skynsamlegasta hátt.

Frú forseti. Í annað skiptið á þingfundi þessum ber ég fram fyrirspurn um málefni innflytjenda auk málefna útlendinga og íslenskukennslu. Eitt af því sem við verðum vör við í samskiptum okkar við útlendinga og útlendingasamfélagið hér er, eins og við öll þekkjum, að töluvert er kvartað yfir því að ráðuneytin vísi hvert á annað og málaflokkurinn mismunandi þarfir útlendinga sé ekki sameinaður innan stjórnsýslunnar, undir eitthvert eitt ráðuneyti. Öll þekkjum við umræðuna um atvinnuleyfin annars vegar og dvalarleyfin hins vegar. Þrátt fyrir mjög gott samstarf Vinnumálaskrifstofu og Útlendingastofnunar hafa menn enn þá orð á þessu. Á dögunum var í umræðunni Gallup-könnun um fordóma gagnvart útlendingum. Hæstv. félagsmálaráðherra sagði þá, frú forseti, að fyrir lægju drög að tillögum um heildarskipulag á þjónustu við innflytjendur og sérstökum hópi hefði verið falið að útfæra tillögurnar. Síðan sagði ráðherrann að hann ætti von á niðurstöðum fyrir áramót og tillögum um hvernig málefnum innflytjenda verði best fyrir komið í stjórnsýslunni til framtíðar. Mér leikur auðvitað forvitni á að vita, frú forseti, hvað nefndarstarfinu líður. Margt annað er forvitnilegt varðandi heildartilhögun á málefnum innflytjenda innan stjórnsýslunnar en bara íslenskukennslan. Það væri því gaman ef ráðherrann gæti upplýst það. En fyrirspurn mín til hæstv. félagsmálaráðherra lýtur að því hvort gera megi ráð fyrir að þær tillögur sem hann vísaði til í ræðu sinni, um heildarskipulag þjónustu við innflytjendur og um fyrirkomulag þjónustunnar innan stjórnsýslunnar, taki líka til tilhögunar íslenskukennslu fyrir útlendinga. Vert er að halda því til haga að útlendingahópurinn er stór og fólk með misjafnar þarfir. Í umræðunni fyrr í dag um fyrirspurn sem ég beindi til dómsmálaráðherra var aðeins talað um íslenskukennslu sem skilyrði búsetuleyfis en innflytjendur og útlendingar á Íslandi eru náttúrlega stór og fjölbreytilegur hópur. Eins og ég sagði í upphafi hefur útlendingasamfélagið á Íslandi m.a. bent á að erfitt sé að átta sig á hver beri ábyrgð á hverju. Svo sitja ráðherrar undir því í þessu máli eins og stundum áður að þeir vísi málaflokknum hver á annan.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi þakka hv. þm. Jónínu Bjartmarz fyrir að taka þessi mál upp á þingfundi með þeim hætti sem raun ber vitni. Til mín er beint ákveðinni spurningu. Eins og þegar hefur komið fram í umræðu um málefni útlendinga að undanförnu er að störfum samráðshópur á mínum vegum sem hefur það verkefni að fylgja eftir tillögum um framtíðarskipulag um málefni útlendinga, einkum hvað varðar félagslega þjónustu við þá. Í því felst m.a. að þjónustan verði samræmd um allt land. Hér er bæði átt við skipulag og rekstur þjónustunnar. Þessi hópur á enn fremur að fjalla um framtíðarskipulag á móttöku flóttamannahópa og starfsemi flóttamannaráðs. Ég geri ráð fyrir, hæstv. forseti, að fá tillögur starfshópsins í hendur síðar í þessum mánuði. Hópnum er falið að fjalla um aðlögun innflytjenda að íslensku samfélagi. Þá er fyrst og fremst miðað við ýmsa almenna þjónustu svo sem félagsþjónustu, upplýsingamiðlun til innflytjenda, túlkun, söfnun upplýsinga, rannsóknir og ráðgjöf. Í honum er ekki fjallað um svið sem heyra afmarkað undir önnur ráðuneyti, svo sem heilsugæslu eða menntun, þar með talda íslenskukennslu. Félagsmálaráðuneytið lítur svo á að íslenskukennsla fyrir útlendinga, námsframboð, námsefni og kennsla, heyri undir menntamál og sé á forræði menntamálaráðuneytisins. Þar með rættist spá hv. þingmanns um að málefninu væri að vissu leyti vísað á annað ráðuneyti. Þrátt fyrir það geri ég mér grein fyrir því, hæstv. forseti, að íslenskukennsla fyrir útlendinga, ekki síst fyrir börn og ungmenni, er afar mikilvægur þáttur í að tryggja farsæla aðlögun innflytjenda að samfélaginu. Lágmarksgeta í íslensku er forsenda þess að einstaklingar fái tækifæri til að taka þátt í samfélaginu og að gagnkvæm aðlögun eigi sér stað. Að mínu mati er augljóst að stjórnvöld þurfa að tryggja að útlendingar hafi aðgang að námskeiðum í íslensku. Þekking í íslensku er grundvallaratriði gagnvart því að ekki myndist einangraðir minnihlutahópar fólks sem er af erlendu bergi brotið. Eitt af skilyrðum þess að útlendingur fái búsetuleyfi, en það felur í sér rétt til ótímabundinnar dvalar hér á landi, er að hann hafi sótt námskeið í íslensku, samanber 1. mgr. 15. gr. útlendingalaga. Þess má geta, hæstv. forseti, að við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið í ár var samþykkt 5 millj. kr. tímabundið framlag til að móta kröfur um námskeið í íslensku fyrir útlendinga sem sækja um búsetuleyfi samkvæmt lögum um útlendinga. Dómsmálaráðuneytið hefur leitað til Kennaraháskólans í því sambandi. Ég vil sömuleiðis minnast á, hæstv. forseti, að í janúar kynnti Fjölmenningarsetur á Vestfjörðum helstu niðurstöður könnunar sem gerð var meðal erlendra starfsmanna frá löndum utan Evrópska efnahagssvæðisins. Könnunin var gerð á Vestfjörðum og Austurlandi. Niðurstöðurnar eru að mörgu leyti fróðlegar og kom m.a. fram, sem kannski kemur engum á óvart, að við þyrftum að efla íslenskukennslu fyrir þann hóp. Raunar kom fram að hópurinn kallaði mjög ákveðið eftir því. Stefnt er að því að gera sambærilega könnun og þegar hefur verið gerð á Austurlandi og Vestfjörðum um allt land. Hæstv. forseti. Ljóst er að við getum gert mun betur varðandi íslenskukennslu fyrir útlendinga bæði hjá börnum og fullorðnum. Að störfum er samráðshópur með fulltrúum dómsmála-, menntamála- og félagsmálaráðuneytis um íslenskukennslu fyrir útlendinga. Í ljósi niðurstaðna könnunarinnar sem ég minntist á fyrr hafa átt sér stað viðræður milli áðurnefndra ráðuneyta um nauðsyn þess að gefa því starfi nánari gaum, efla samstarfið, gera það formlegra og víkka viðfangsefni starfshópsins. Það er vilji til að svo verði. Samhliða því má gera ráð fyrir að tryggja þurfi aukið fjármagn til frambúðar til íslenskukennslu fyrir útlendinga.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn sem er tímabær. Það er mikilvægt að sá starfshópur sem er að störfum á vegum félagsmálaráðuneytisins skili sem fyrst af sér og að brugðist verði við tillögum hans. Vinna þarf í nánu samstarfi milli ráðuneytanna að því er snertir hvert og eitt þeirra. Þessi málaflokkur er ekki eyland. Það er mikilvægt að stuðla að því að innflytjendur aðlagist sem fyrst íslenskum aðstæðum og menningu. Íslenskan er lykillinn að því að fólk aðlagist samfélaginu þannig að ekki myndist einangraðir hópar. Það væri ávísun á fordóma og útlendingahatur. Námskeið í íslensku er lykillinn að farsælli lausn þeirra mála. Fyrir þá sem sækja um búsetu og þarf því að vera í boði íslenskunám á hverjum stað. Til þess er hægt að nota grunnskólakerfið. Það verður að vera innflytjendum að kostnaðarlausu svo að það skili sér.

Frú forseti. Mig langar fyrst að nefna það, af því að það var mjög umdeilt mál í sölum Alþingis á sínum tíma þegar við samþykktum útlendingalögin og það að lögbinda að útlendingar skyldu sækja námskeið í íslensku og það ríkir mikil jákvæðni gagnvart þeirri ráðstöfun. Fólk telur það vera til hagsbóta og að ef skyldan væri ekki fyrir hendi telja menn að þeir og ættingjar þeirra mundu síður sækja þessi námskeið. Ég tel að það sé alveg hárrétt. Á sínum tíma var jafnframt talið að ákveðin rök væru fyrir því að þetta skyldi kosta útlendinga, að sækja þessi námskeið, og þeir kynnu þá betur að meta þau. Ýmis rök voru nefnd fyrir því. En jafnframt, af því að þjónustan átti að kosta, var lögð áhersla á að gjaldið yrði hóflegt. Kannski er það þess vegna að 150 stundirnar eru ekki nema 150 stundir. Spurningin er hvort 150 stundirnar duga. Ég veit að t.d. í Noregi eru þetta 1.100 stundir, innflytjandanum að kostnaðarlausu. Það er því alla vega ljóst að rétt væri að láta meta hvort það er raunhæft að reikna með því að 150 stundir dugi útlendingi til að öðlast þá færni í íslensku að hann geti aðlagast samfélaginu. Það er jú markmiðið með þessu öllu. Ég þakka ráðherranum fyrir ágætt svar hans. Mér sýnast málin í góðum höndum. Ráðherrar þriggja ráðuneyta eru að reyna að ná saman til að dekka allt þetta svið. Hvað varðar íslenskukennsluna þá er ég að hugsa um að strika hana út af lista þessara þriggja ráðherra. Nú sýnist mér að boltinn sé á milli menntamálaráðherra og dómsmálaráðherra af því að menntamálaráðherra ræður Kennaraháskólanum og fær fjárveitingu til að þróa kennslufræðina í kringum starfið uppi í Kennaraháskóla. Hæstv. félagsmálaráðherra segir með réttu að námsframboð, námsefni og annað séu á ábyrgð menntamálaráðherra. Ég held því að eftir því sem þessu starfi vindur fram nái menn betri lendingu í því og sníði af því agnúana.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þá umræðu sem hér hefur farið fram. Ég tel hana gagnlega og raunar nauðsynlegt að ræða mál innflytjenda og útlendinga í íslensku samfélagi. Fjöldi innflytjenda hefur meira en tvöfaldast á um tíu árum. 1995 voru þeir 4.800 talsins en í árslok 2003 á ellefta þúsund. Hlutfall erlendra ríkisborgara af mannfjöldanum á Íslandi jókst frá því að vera 1,8% 1995 í 3,5% 2003. Það er því full ástæða til að gera aðlögun þeirra eins hnökralausa og mögulegt er og móta heildarstefnu í samræmi við það. Ég tek undir það með hv. þm. Jónínu Bjartmarz. Ég vil sömuleiðis nota tækifærið, hæstv. forseti, til þess að vekja athygli á því að á vegum flóttamannaráðs er unnið að könnun á högum og aðstæðum þeirra flóttamanna sem hingað til lands hafa komið frá því að þeir fyrstu komu frá Ungverjalandi árið 1956. Þegar niðurstöður úr þeirri könnun, samhliða upplýsingum úr könnun Fjölmenningarseturs sem ég minntist á fyrr, liggja fyrir höfum við kost á að leggja góðan grunn að stefnumótun stjórnvalda í málefnum innflytjenda. Ég vil sömuleiðis nota tækifærið og nefna nokkur atriði sem hafa komið fram í könnun Fjölmenningarsetursins. Í hópi erlendra starfsmanna á Vestfjörðum og Austurlandi virðist vera mikið frumkvæði. Um 39% svarenda höfðu áhuga á að hefja eigin rekstur eða stofna fyrirtæki. Um 12% höfðu þegar hafið undirbúning að slíku. Um 69% svarenda áttu börn og vekur athygli að um 42% þeirra áttu barn eða börn sem bjuggu í upprunalandi viðkomandi. Tæplega helmingur vildi búa á sama stað á Íslandi og þeir bjuggu á en af þeim sem vildu búa annars staðar völdu 64% höfuðborgarsvæðið. Aðrir vildu búa annars staðar á landsbyggðinni. Hátt hlutfall taldi menntun ekki nýtast í núverandi starfi og fáir höfðu reynt að fá menntun sína metna hér á landi. Helsta tilgreinda ástæðan var skortur á íslenskukunnáttu og yfir 90% svarenda höfðu áhuga á að læra meiri íslensku.

Hæstv. forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. umhverfisráðherra um rekjanleika kjöts. Hér er um að ræða eina af þeim fyrirspurnum sem erfitt er að ákveða hvert eigi að beina. Á hún að beinast til hæstv. umhverfisráðherra eða hæstv. landbúnaðarráðherra, þar sem þetta snertir svið sem getur hugsanlega tengst verkefnum beggja ráðherranna? Ég spyr hæstv. ráðherra um hvort hún muni beita sér fyrir því að settar verði reglur um rekjanleika og merkingar um upprunaland á innfluttu kjöti. Ef svo er, hvenær má þá vænta reglugerðar um rekjanleika og merkingar á innfluttu kjöti? Eins væri gott að fá frekari upplýsingar um hvort ráðherra hafi einhverjar hugmyndir um upprunamerkingar á innlendu kjöti, hvort vænta megi þess að slíkar merkingar skili sér á neytendaumbúðir. Þannig er mál með vexti að lög um matvælaeftirlit og hollustuhætti og dreifingu matvæla eru á ábyrgð hæstv. umhverfisráðherra og eins reglugerð um kjöt og kjötvörur. En hæstv. landbúnaðarráðherra hefur á sinni könnu lög um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum og eins úthlutun á tollkvótum á kjöti. Skipting málaflokksins er með þessum hætti sem mér finnst skipta máli hvað varðar kröfur neytenda um að fá að vita hvort það kjöt sem er hér í kjötborðum og er ekki innpakkað sé af innlendum dýrum eða innflutt, og hvort það sem er í pakkningum og í kjötborðum sé þannig merkt að sjá megi hvaðan kjötið er komið, frá hvaða landi það er. Þetta finnst mér vera neytendavernd og eins það sem snýr að innlendu framleiðslunni. Frá bóndanum og í sláturhúsinu er alveg ljóst hvaðan kjötið kemur, þ.e. að þegar kemur að vinnslunni er kjötið rækilega merkt bæði bónda og eins flokkun á kjöti en þegar kemur að því að saga það niður og að það skili sér endanlega í pakkningar hverfa þessar merkingar 

Frú forseti. Í umhverfisráðuneytinu er nú unnið að undirbúningi reglugerðar um upprunamerkingar á kjöti. Gert er ráð fyrir að fyrst í stað verði settar reglur um nautakjöt til samræmis við gildandi reglur Evrópusambandsins en síðan reglur um fleiri dýrategundir til manneldis. Þegar drög að reglugerð um upprunamerkingar voru til umsagnar komu fram athugasemdir frá Bændasamtökum Íslands og Landssamtökum sláturleyfishafa um nauðsyn þess að kanna betur framkvæmd mála hérlendis miðað við það ferli sem gert er ráð fyrir í drögunum. Það mál er nú til athugunar og úrvinnslu í ráðuneytinu. Ekki þykir þó ástæða til að fresta setningu reglugerðar um nautakjöt þar sem slíkar reglur gilda innan Evrópusambandsins og því æskilegt að hliðstæðar reglur gildi hér á landi. Engar slíkar reglur gilda hins vegar um aðrar kjötafurðir til manneldis innan Evrópusambandsins enn sem komið er. Reglugerð um rekjanleika nautakjöts verður sett á næstunni og í framhaldinu reglur um aðrar kjötafurðir. Hvað snertir þriðja lið fyrirspurnarinnar, um hvenær megi vænta þess að upprunamerkingar á innlendu kjöti skili sér á neytendaumbúðir, er því til að svara að gefa þarf framleiðendum tíma til aðlögunar að nýjum kröfum. Verður gildistaka reglugerðarinnar um upprunamerkingar látin taka mið af því í samræmi við framkvæmd hliðstæðra mála en gera má ráð fyrir að allt að 6–12 mánaða aðlögunarfrest þurfi frá því að reglugerðin verður gefin út.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir svörin. Það er mjög ánægjulegt að heyra að reglugerðin sé væntanleg. Ef ég nefni eingöngu nautakjötið eru tæp 10 tonn af nautakjöti flutt inn árlega núna, þ.e. leyfi eru fyrir því með tollkvótanum. Þetta er verulegt magn og það er þakkarvert að við skulum fylgja þeirri þróun sem hefur orðið innan Evrópu og er í gildi þar, þ.e. að hafa þennan rekjanleika. Sérstaklega er þetta af hinu góða þegar vart hefur orðið aukinna dýrasjúkdóma og smitvá er fyrir hendi. Varðandi reglugerðina á kjöti innan lands vænti ég þess að eftir að þessi frestur sem eðlilegur er hefur verið veittur muni hæstv. umhverfisráðherra fylgja málinu eftir.

Hæstv. forseti. Ég beini hér fyrirspurn til hæstv. umhverfisráðherra varðandi transfitusýrur. Ekki vita allir hvað þetta er og hafa kannski ekki miklar áhyggjur af því sem eðlilegt er. Engu að síður hefur töluverð umræða verið í gangi í Evrópu, sérstaklega á Norðurlöndunum og Danmörku þá kannski helst, undanfarin ár varðandi óhollustu þessarar tegundar fitu sem við köllum hér á landi herta fitu og hefur komið í ljós í mörgum rannsóknum að er mjög óholl. Miklar rannsóknir eru í gangi hvað varðar óhollustu þessarar fitu en það hefur komið í ljós að hún hefur áhrif á hjarta- og æðasjúkdóma, hún hefur hugsanlega áhrif á tíðni sykursýki tvö og hugsanlega líka á þróun fósturs í móðurkviði. Transfitusýrurnar koma fyrir með tvennum hætti í matvælum. Annars vegar eru það transfitusýrur sem myndast þegar fljótandi olía er hert í iðnaðarframleiðslu til þess að smjörlíki og slíkar vörur haldi betur formi, séu þéttari í sér. Helsti hvati til iðnaðarframleiddrar transfitusýru er að það er ódýrari framleiðsla og smjörlíkið geymist betur og þær vörur sem þessi fita er notuð í. Síðan myndast transfitusýrur í vömb jórturdýra fyrir tilstilli baktería sem finnast þar. Þær sýrur eru þó myndaðar á annan hátt og í mjög litlu magni. Þessar sýrur eru í sætmeti og kexi og kökum, vínarbrauði, skyndibitafæðu og borðsmjörlíki. Þær eru í mjög mörgum matvælum sem eru á borðum okkar í dag og er mjög erfitt að forðast. Ef við skoðum íslensku pakkningarnar utan um viðbit og smjörlíki er sundurgreint hvernig fitan er samsett og þá stendur bara framleitt úr hertri olíu en ekki í hve miklu magni. Danir eru búnir að koma böndum á þessa framleiðslu. Það má ekki vera meira en 2% af transfitusýru í vöru og ég tel mjög mikilvægt að við förum að þeirra dæmi og reynum að minnka magn transfitusýra í mat hér á landi.

Frú forseti. Nokkrir smjörlíkisframleiðendur hér á landi hafa minnkað magn af transfitusýrum í borðsmjörlíki en ekki er vitað um magn transfitusýra í iðnaðarsmjörlíki, þ.e. því smjörlíki sem t.d. bakarí og stóreldhús nota. Mælst hefur mjög hátt magn af transfitusýrum í örbylgjupoppkorni í Danmörku en ekki er vitað um ástand mála hér á markaði. Danmörk er eina landið svo að vitað sé sem hefur sett reglur um innihald transfitusýra í matvælum. Í Bandaríkjunum verður skylt að hafa magn af transfitusýrum merkt í næringargildislýsingu frá og með árinu 2006. Hér á landi er fylgst með framgangi þessara mála hjá nágrannaþjóðum okkar en ekki hefur verið tekin ákvörðun um að setja reglur um transfitusýrur í matvælum. Í vísindaáliti EFSA, Matvælaöryggisstofnunar Evrópu, kemur fram að neysla á mettaðri fitu er talin vera meira áhyggjuefni en neysla á transfitusýrum og samkvæmt landskönnun árið 2002 sem Manneldisráð framkvæmdi fá landsmenn að meðaltali um 16% orkunnar frá mettaðri fitu en ráðleggingar eru í þá veru að ekki ættu að koma meira en að hámarki 10% orkunnar frá mettaðri fitu. Þess má geta að neysla landsmanna á transfitusýrum hefur minnkað frá 1996 þegar hún var um 5,4 grömm á dag en hún var árið 2002 að meðaltali 3,5 grömm á dag, mest hjá karlmönnum á aldrinum 20–39 ára, 4,2 grömm á dag. Þess má geta að þessar tölur eru nokkru hærri hér á landi en sambærilegar neyslutölur hjá öðrum Evrópuþjóðum.

Hæstv. forseti. Ég verð að lýsa jafnmikilli óánægju með þetta svar hæstv. umhverfisráðherra eins og ánægju með fyrra svar ráðherra við fyrri fyrirspurn. Danir byrjuðu á því að setja sér það takmark að leyfa ekki meira en 1% af transfitusýrum í viðbiti og í mat en fengu ekki undirtektir hjá Evrópusambandinu með það. Nú hafa þeir sett reglugerð um hámark transfitusýra í mat og þeir banna hærra innihald en þetta og það skal vera vel merkt. Ef það er 1% eða minna má merkja vöruna að hún sé transfitusýrulaus. Það var álitið að þessi reglugerð mundi á einhvern hátt verða heftandi í viðskiptalegu tilliti fyrir Dani en það hefur sýnt sig að svo er ekki. Aðrar þjóðir og framleiðendur á þessari vöru hafa litið til Dana og lagað sig að þessum kröfum. Þetta er manneldissjónarmið, miklar rannsóknir eru í gangi og allt bendir til þess að þetta litla magn sem er í matvælum í dag hafi mjög skaðleg áhrif á heilsu manna. Mér finnst mjög mikilvægt að bíða ekki eftir því að Evrópusambandið setji einhver tilmæli. Tilskipun ESB mun koma og við getum gert þetta rétt eins og Danir og verið þar í nokkrum fararbroddi. Miðað við það frjálsræði sem er í Bandaríkjunum hafa rannsóknir sýnt það mikil áhrif af transfitusýrum að Bandaríkjamenn munu frá því árinu 2006 setja þá kröfu á framleiðendur að þeir tilgreini hversu mikið magn af transfitusýru sé í matnum. Er það meira en þeir eru vanir að gera.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessar spurningar og þá umfjöllun sem hún hefur haft um þessi mál sem eru svo sannarlega ekki einföld. Ég vil hins vegar ítreka að ekki ber að skilja orð mín svo að ekki sé áhugi á þessum málum í umhverfisráðuneytinu. Staða málanna er einfaldlega sú að við erum að fylgjast með reynslu annarra þjóða, og þá einkum Dana, en að svo stöddu hafa ekki verið teknar neinar ákvarðanir um framhaldið.