Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Áður en gengið verður til dagskrár skal þess getið að á síðari fundi verða umræður utan dagskrár um iðgjöld bifreiðatrygginga. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 32. gr. þingskapa:



Herra forseti. Á undanförnum árum hefur mikil gróska verið í tónlistar- og leiklistarlífi Reykjavíkur og til hefur orðið fjöldinn allur af tónlistar- og leikhópum sem með gífurlegri atorku og þrautseigju hafa staðið fyrir hverjum listaviðburðinum á fætur öðrum. Fyrir utan tvísýn rekstrarskilyrði eiga allir þessir leik- og tónlistarhópar við þann vanda að etja að hafa hvergi í öruggt hús að venda, hvorki til æfinga né til flutnings leikverka eða tónlistar. Hér er um fjölmarga aðila að ræða og vil ég hér aðeins nefna nokkra. Á leiklistarsviðinu: Alþýðuleikhúsið, Egg-leikhúsið, Revíuleikhúsið, Hitt leikhúsið, Gránufélagið og Svart & sykurlaust. Á tónlistarsviðinu: Tónlistarfélag Reykjavíkur, Kammersveit Reykjavíkur, Musica nova, Musica antiqua, Kammermúsikklúbbinn, alla kórana í bænum, Íslensku hljómsveitina o.fl. Öll þessi listastarfsemi er í reynd húsnæðislaus og reyndar eru í höfuðborginni aðeins tvær byggingar sem ætlaðar eru sérstaklega til leiklistar, engin ætluð sérstaklega til tónleikahalds. Á meðan svo er ástatt stendur hins vegar hús hér í miðborg Reykjavíkur sem leyst gæti einhvern hluta þessa vanda. Það er núverandi mötuneyti Pósts og síma í Thorvaldsensstræti sem áður hét Sigtún og þar áður Sjálfstæðishúsið. Þetta hús hefur á að skipa prýðilegu sviði og sviðsaðstöðu og hefur marga eiginleika sem gert gætu það að bæði góðu og líflegu listahúsi í hjarta borgarinnar. Nú er það hins vegar eingöngu nýtt sem mötuneyti fyrir starfsmenn Pósts og síma í hádeginu og nýtist því engan veginn eins og efni standa til. Þeirri hugmynd að nýta þetta hús til tónlistar- og leiklistarflutnings hefur áður verið hreyft og hefur núverandi hæstv. menntmrh. ítrekað lýst sig fylgjandi hugmyndinni og sýnt þessu máli hinn ágætasta skilning. Væri ekki verra að hæstv. menntmrh. léti hér skoðun sína í ljós á eftir, eftir því sem þingsköp leyfa. Málefni Pósts og síma, sem hafa húsið nú til umráða, heyra hins vegar til vald- og verksviðs hæstv. samgrh. sem þar með hefur úrslit þessa máls í sinni hendi. Því beini ég þeirri fsp. til hæstv. samgrh. hvaða afstöðu hann hafi til þeirrar hugmyndar að gera núverandi mötuneyti Póst- og símamálastofnunar í Thorvaldsensstræti að tónlistar- og leikhúsi í hjarta Reykjavíkur. Vera kann að hæstv. ráðh. hafi þegar gert eitthvað í málinu og ef svo er væri fróðlegt að vita hvað það væri og með hvaða árangri.



Herra forseti. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem upp hefur komið sú hugmynd að nota mötuneytið sem leikhús heldur hefur þessari ósk verið synjað oftar en einu sinni áður af ráðuneytinu og hefur í því efni verið farið eftir ósk stofnunarinnar. Fyrir liðlega tveimur árum bar ég fram þá ósk við stofnunina að Alþýðuleikhúsið fengi til bráðabirgða inni í þessu húsi, en því var alfarið synjað. Ég var hlynntur því að þessi tilraun yrði gerð, en vildi ekki ganga gegn skoðunum og áhuga starfsmanna og stjórnenda Pósts og síma. Það kemur auðvitað ekki til greina að Póstur og sími fari að reka leikhús eða tónlistarhús. Eins og fram hefur komið í fréttatilkynningu frá blaðafulltrúa stofnunarinnar er það á misskilningi byggt að húsið sé aðeins notað sem mötuneyti í hádeginu. Starfsmenn stofnunarinnar neyta þar morgun- og hádegisverðar, auk þess sem húsnæðið er notað til margs konar starfsemi á hennar vegum og starfsmannanna. Húsið er nýtt langt fram eftir degi og einnig á kvöldin. M.a. eru haldnir þar fundir á vegum starfsmannahalds Pósts og síma. Starfsmannafélögin og eftirlaunadeild halda þar oft fundi. Skemmtanir eru haldnar og einnig er efnt til sýninga. M..a. eru þar frímerkjasýningar, svo og ýmiss konar kynning á starfsemi Pósts og síma. Til þess að unnt sé að hafa leiksýningar fyrir almenning í húsinu þarf, að dómi þeirra manna sem ég hef rætt við, að gera á því gagngerar breytingar sem hefðu verulegan kostnað í för með sér. Eins og allir vita er hér um gamalt hús að ræða sem ekki er undir það búið að þola mjög aukna starfsemi með öllum þeim kröfum sem gera verður til húsakynna þar sem fjölmennar leiksýningar fara fram, m.a. með tilliti til brunavarna. Ég treysti mér ekki til að standa á móti þeim rökum sem stofnunin hefur fært fyrir notkun sinni á húsinu og nauðsyn hennar og fram hefur komið í máli mínu hér og að mínu mati er algerlega út í hött að taka húsnæðið úr höndum jafnfjölmennrar starfsstéttar og póst- og símamenn eru þegar þar að auki liggur fyrir að húsið er mikið nýtt til félagsstarfsemi þeirra, mötuneytis fyrir stofnunina og ýmissar annarrar starfsemi á hennar vegum.



Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. svörin þótt heldur hryggi þau mig. Sá vandi sem svonefndir frjálsir leikhópar og tónlistarhópar hér í bænum eiga við að etja er gríðarlegur og á meðan þeirra mál skipast ekki á betri veg; er við því búið að þessi starfsemi leggist niður. Ég bendi hæstv. samgrh. á að hér í miðborg Reykjavíkur eru allnokkur opinber mötuneyti, t.d. mötuneyti starfsmanna á borgarskrifstofum Reykjavíkur, og án þess að ég hafi kannað það mál sérstaklega þætti mér ekki ólíklegt að það mötuneyti eða eitthvert annað opinbert mötuneyti hér í bænum gæti bætt við sig starfsmönnum Pósts og síma. Hæstv. samgrh. upplýsti að starfsmenn Póst- og símamálastofnunar notuðu húsið einnig til að borða í því morgunverð og til að halda fundi og ýmsar skemmtanir, svo sem sýningar á frímerkjum. Mér þykja þetta harla léttvæg rök og veigalítil miðað við þau miklu not sem hafa má af þessu húsi sem menningarhúsi í hjarta Reykjavíkur. Ég vil ítreka að þetta hús er sérstaklega vel staðsett til að vera menningar- og listahús og hvað varðar þann kostnað sem kann að þurfa að leggja í til að gera það fullbúið til listastarfsemi, þá er hann vitaskuld margfalt minni en ef farið væri í að reisa annaðhvort nýtt leikhús eða nýtt tónlistarhús hér í bæ. Svör hæstv. ráðh. hryggja mig. Mér þykja rök hans léttvæg. Ég veit að hæstv. ráðh. er kunnur að því að fara vel með sitt vald og þá afstöðu sem hann hefur til þess valds sem honum er falið kann ég að meta. En í máli sem þessu, þegar jafngríðarlegir hagsmunir eru í veði, þá beini ég því til hæstv. ráðh. að velta því vendilega fyrir sér hvort ekki gæti komið til greina að þarna væri ráðherravaldi vel beitt.



Herra forseti. Fyrir tveimur árum fóru fjárveitinganefndarmenn á fund hæstv. samgrh. til að fjalla um þetta mál og biðja hann um að það yrði athugað. Ég verð að segja að þó að það komi fram hjá hæstv. samgrh. hvernig tökum hann vill taka vilja Pósts og síma í þessu efni hef ég ekki séð fram koma þau rök sem réttlæta að ekki sé hægt að gera þarna tilraun í þá átt sem vilji margra hefur staðið til. Að vísu mætti skilja á upptalningu hæstv. ráðh. að það væri logandi fjörugt félagslíf hjá Pósti og síma með fundahöldum og slíku í þessu húsnæði, en það hefur ekki verið hægt að sýna fram á að það væri ekki hægt að hliðra þarna til og ganga til móts við það sem mundi verulega setja svip á bæinn og leysa vanda leikhópa sem skipta miklu máli í menningu landsins.



Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á vanda leikhúshópanna sem hér starfa auk annarra hópa sem þar koma til. Ég bendi á að við eigum býsna góð leiklistarlög sem taka raunar til víðara sviðs en leiklistarinnar einnar. Þau lög eru nokkuð komin til ára sinna. Þar er m.a. kveðið á um stuðning hins opinbera við þessa listastarfsemi í heild sinni og alveg sér í lagi var þá hugað að áhugafélögum vítt um land. Í ljósi breyttra aðstæðna, m.a. blómlegrar starfsemi margra þeirra hópa listafólks sem starfa á Stór-Reykjavíkursvæðinu, hygg ég að það sé brýn þörf orðin á því að endurskoða þessi leiklistarlög. Þeim tilmælum er hér með komið á framfæri við hæstv. menntmrh., sem er víst ekki í salnum reyndar, ekki síst í ljósi þessarar fsp., í ljósi þeirrar blómlegu starfsemi sem hér fer fram og mikilla erfiðleika umræddra hópa.



Herra forseti. Ég vil aðeins ítreka það að ég er ekki að taka efnislega afstöðu til þess að leysa málefni þessara leiklistarhópa, en ég tel að þau verði að leysa með öðrum hætti. Ég gerði ítrekaða tilraun til að ná samkomulagi um að gera þessa tilraun fyrir Alþýðuleikhúsið á sínum tíma, endurtók það tvisvar eða þrisvar sinnum. Starfsmannaráðið og formenn starfsmannafélaga Pósts og síma voru alfarið á móti því að húsið væri notað í þessum tilgangi. Ég tel mér ekki fært í algerri andstöðu við alla þessa starfsmenn að taka húsið til slíkrar starfsemi. Ef það hefði verið gert hefði það verið gert með einhvers konar samkomulagi við þá sem notað hafa húsið öll þessi ár. Það er ekki tími til að fara nánar út í það. Ég hef í höndunum ljósrit af bréfum t.d. frá Vinnueftirliti ríkisins, starfsmannafélögunum og fleiri og fleiri röksemdir sem til eru á móti því að leyfa þessa starfsemi í þessu húsi. Þetta nær því ekki lengra. Þó að ég hefði mjög gjarnan viljað verða við óskum Alþýðuleikhússins á sínum tíma og gerði ítrekaðar tilraunir til að ná viðunandi samkomulagi um að þessi tilraun yrði gerð tókst það ekki.



Virðulegi forseti. Ég vil aðeins ítreka það, sem ég sagði áðan, að hér er um fleiri leikhús og leikhópa að ræða en Alþýðuleikhúsið eitt. Þar hefur verið mikil gróska, en hér er einnig um að ræða fjöldann allan af leikhópum, tónlistarhópum og hópum sem verða til um einstök verkefni. Hér er því ekki aðeins verið að finna húsnæði undir Alþýðuleikhúsið heldur undir stóran hluta af þeirri listastarfsemi sem fer fram í Reykjavíkurborg. Þegar hæstv. samgrh. kom í stólinn í annað sinn heyrðist mér á honum að hann væri efnislega ekki endilega ósammála því máli sem ég hef hér flutt, en nefndi hins vegar ástæður, sem hann hafði ekki tíma til að tiltaka hér, gegn því að húsið væri nýtt á þennan þátt. Nú vil ég biðja hæstv. samgrh. að fara af stað með alvarlega athugun á því hvort ekki megi fá starfsmenn og forstjóra Pósts og síma til að sjá ljósið í þessum efnum og láta gera úttekt á því á hvern hátt þetta hús gæti nýst sem best sem leiklistarhús og tónlistarhús í miðbæ Reykjavíkur.



Virðulegi forseti. Ég vil aðeins benda á í þessu sambandi að ég sé ekki hvers vegna menn þurfa að einblína einmitt á þetta hús. Ég sé ekki betur en að þegar Borgarleikhúsið tekur til starfa losni sýningarsalur í miðbænum í næsta nágrenni við þetta hús sem hlýtur að koma til álita að nota einmitt á þann hátt sem hér hefur verið lýst. Ég held að menn hljóti að þurfa að verða aðeins víðsýnni en einblína á þetta eina hús þar sem er mötuneyti starfsmanna Pósts og síma. Það eru vissulega ýmsir fleiri möguleikar í þessu máli til að leysa þarfir þeirra áhugalistamanna sem hér er um að ræða.



Herra forseti. Þann 24. okt. 1985 á 40 ára afmæli Sameinuðu þjóðanna var því lýst yfir að árið 1986 yrði alþjóðlegt friðarár á vegum Sameinuðu þjóðanna. Drög höfðu verið lögð að því með samþykktum allt frá árinu 1982 og þótti vel við hæfi að byrja ár friðarins á 40 ára afmæli Sameinuðu þjóðanna. Var það ekki síst vegna þess að varðveisla friðar var einmitt megintilgangur með stofnun Sameinuðu þjóðanna. Í samþykkt allsherjarþingsins síðan 24. okt., þar sem tilkynnt var um tilgang hins alþjóðlega friðarárs og þær væntingar sem við það eru bundnar, eru öll þjóðríki, allar stofnanir Sameinuðu þjóðanna, öll áhugamannasamtök, öll félög sem sinna mennta-, vísinda-, menningar- og rannsóknarmálum, svo og fjölmiðlar, hvött til að leggja þessu málefni lið. Þess er jafnframt getið að hið alþjóðlega friðarár sé ekki einungis til þess fallið að haldnar séu hátíðir og minningarathafnir í minningu friðar heldur bjóði það upp á tækifæri til þess að íhuga og bregðast við af hugvitssemi til þess að ná meginmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna, þ.e. varðveislu friðar. Í erindisbréfi frá aðalritara Sameinuðu þjóðanna til fastafulltrúa Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum er beðið um upplýsingar varðandi stofnun stjórnskipaðrar nefndar sem sjái um samræmingu og skipulagningu vegna aðgerða á árinu eins og tíðkast hefur um alþjóðaár tengd öðrum málefnum, t.d. ári æskunnar á s.l. ári og í tilefni kvennaáratugarins, um fyrirhugaðan atburð á Íslandi eða í tengslum við aðrar þjóðir sem tengist friðarárinu og um það hvort Íslendingar muni fara fram á aðstoð eða þátttöku Sameinuðu þjóðanna í einhverjum þeim aðgerðum sem fyrirhugaðar eru. Í þessu bréfi er getið um fund þann 14. febr. s.l. í New York þar sem aðildarríkjum, sem enn hafa ekki tilkynnt um áform sin, gefst kostur á að láta til sín heyra. Í sama bréfi biður aðalritarinn um upplýsingar frá aðildarríkjunum sem fara eiga í skýrslu til 41. aðalþings Sameinuðu þjóðanna og verði þær að berast eigi síðar en 31. júlí. Í dag er 18. mars á alþjóðlegu friðarári. Það er ekki seinna vænna að spyrja hæstv. forsrh.: 1. Hefur ríkisstj. skipað undirbúningsnefnd vegna friðarárs Sameinuðu þjóðanna 1986? 2. Hvaða áætlanir hefur ríkisstj. gert í tilefni friðarársins 1986?



Herra forseti. 1. spurningin er: "Hefur ríkisstj. skipað undirbúningsnefnd vegna friðarárs Sameinuðu þjóðanna 1986?" Svarið við þessu er játandi, en þó með þessari skýringu: Á fundi ríkisstj. þann 23. jan. s.l. var samþykkt tillaga utanrrh. þess efnis að Félag Sameinuðu þjóðanna yrði beðið að skipuleggja dagskrá í tilefni friðarárs Sameinuðu þjóðanna í samráði við utanrrn. og að höfðu samráði við þau fjöldamörgu samtök sem tengjast þessu friðarátaki. Í grg. utanrrh., sem lögð var fram á þeim fundi, kemur fram að tveggja kosta hafi verið völ og þeir báðir kannaðir. Annars vegar að fela Félagi Sameinuðu þjóðanna á Íslandi að hafa veg og vanda af skipulagningu með stuðningi stjórnvalda og hins vegar að skipa sérstaka nefnd til að samræma aðgerðir friðarhópa og annast sameiginlega dagskrá þeirra. Stofnun íslenskrar nefndar til að hafa umsjón með friðarárinu var talin hafa þann kost í för með sér að stjórnvöld gætu frá byrjun til enda haft hönd í bagga með hvernig staðið yrði að því að nota tækifærið til að kynna almenningi ýmsar hliðar íslenskra utanríkismála. Ókostirnir voru einkum taldir tveir: 1. Í ljósi ótölulegs fjölda hópa sem áhuga hafa á friðarárinu væri vandi að sjá hverja skipa ætti í slíka nefnd. Auk hópa sem beint tengjast friðar- og öryggismálum, svo sem Samtök um vestræna samvinnu, Friðarhreyfing kvenna og Samtök lækna gegn kjarnorkuvá, svo að dæmi séu tekin, hafa trúarfélög, æskulýðssamtök, verkalýðsfélög og góðgerðarstofnanir lýst áhuga á friðarárinu. Gæti reynst býsna erfitt að sameina alla þessa hópa og gera öllum til hæfis. 2. Friðarmálin eru í eðli sínu pólitísk og því talin hætta á að ákveðnir hópar reyni að beita friðarárinu fyrir sig í ýmiss konar áróðurstilgangi. Óttast var að stofnun opinberrar nefndar kynni að leiða til þess að stjórnvöld yrðu miðdepill pólitískra sviptivinda. Niðurstaðan varð því sú að leita til Félags Sameinuðu þjóðanna, enda er það sá aðili sem hvað helst hefur kynnt starfsemi Sameinuðu þjóðanna á Íslandi. Var þetta ekki síst gert með hliðsjón af þeirri áherslu sem lögð er á starfsemi Sameinuðu þjóðanna sjálfra í yfirlýsingu friðarársins. Í því skyni þarf að aðstoða félagið með fjárveitingu og er gert ráð fyrir því. "2. Hvaða áætlanir hefur ríkisstj. gert í tilefni friðarársins 1986?" Það er rétt að taka fram, eins og kom fram í því sem ég las áðan, að að sjálfsögðu er stjórn Félags Sameinuðu þjóðanna ætlað að gera um þetta nánari tillögur og er það með þær í undirbúningi. Þó var bent á ýmis atriði. Eins og ég sagði áðan er reyndar ákveðið að veitt verði fé úr ríkissjóði til að kosta þá starfsemi sem Félag Sameinuðu þjóðanna gerir tillögu um og samþykkt verður. En eftirfarandi atriði voru nefnd: Hátíðasamkoma í Þjóðleikhúsinu einhvern tíma á tímabilinu 24. okt., sem er dagur Sameinuðu þjóðanna, til 19. nóv., sem er 40 ára afmæli aðildar Íslands að Sameinuðu þjóðunum. Í öðru lagi: Ráðstefna í Reykjavík um t.d. þátttöku Íslendinga í alþjóðlegu friðarsamstarfi og um ófriðarsvæði í heiminum. Kynningarbæklingi yrði dreift með ýmiss konar efni sem að sjálfsögðu er ekki frá gengið á þessari stundu, en þó er gert ráð fyrir að slíkt efni verði látið í fé af Sameinuðu þjóðunum í tilefni friðarársins. Þá er nefnt að kæmi til greina að gefa út frímerki á vegum Póst- og símamálastofnunar eða mynt sem Seðlabankinn sæi um. Loks, sem er ekki minnst um vert, yrði kynning í fjölmiðlum víðtæk um markmið friðarársins og hefur verið rætt við einstaka fjölmiðla eins og Ríkisútvarpið og kannað hvort þeir hefðu áhuga fyrir viðtölum og umræðuþáttum um efnið. Ég held ég megi segja að sá áhugi er fyrir hendi. Ég get getið þess til upplýsinga að stjórn Félags Sameinuðu þjóðanna hefur hafið undirbúning að þessu. Að vísu náðist ekki í formann félagsins, sem er erlendis, en í varaformann, Ásgeir Pétursson bæjarfógeta. Upplýst var að undirbúningur er m.a. hafinn með því að framkvæmdastjóri hefur verið ráðinn, Ragnar Ólafsson, og félagið hefur hafið að kynna sér hvað ætlunin er að gera á Norðurlöndum í þessu sambandi. Félagið hefur á . fyrri árum gefið út ýmsar upplýsingar um Sameinuðu þjóðirnar og beitt sér fyrir fundum um þær eins og menn þekkja. Félaginu hefur jafnframt verið falið að gera ítarlega starfsáætlun. Sú starfsáætlun er ekki komin í hendur ríkisstjórnar, en gert ráð fyrir því að það geti orðið mjög fljótlega. Ég vil leggja áherslu á í þessu sambandi að gert er ráð fyrir því að allir þeir aðilar sem áhuga hafa á friðarárinu, og ég veit að þeir eru margir, hafi aðgang að þessari starfsemi og er gert ráð fyrir því að stjórn Félags Sameinuðu þjóðanna verði til viðtals og taki við hugmyndum og hafi samráð við slíka aðila um þessa framkvæmd.



Herra forseti. Ég hefði talið eðlilegt að hæstv. forsrh. og utanrrh. hefðu haft samráð við þingflokka á Alþingi um það hvernig að þessu máli yrði staðið þar sem sérstök ályktun liggur að baki af hálfu Sameinuðu þjóðanna. Ég fékk yfirlit um samþykktir Sameinuðu þjóðanna rétt í þann mund sem þessi fsp. var fram lögð og beið eftir því að hér kæmi fram svar frá hæstv. forsrh. Félag Sameinuðu þjóðanna á Íslandi er vissulega góðra gjalda vert og vel við hæfi að það taki þátt í máli sem þessu, alveg sérstaklega að það minnist aðildar Íslands að Sameinuðu þjóðunum eins og hæstv. forsrh. hefur getið um. Ég hefði sem sagt talið eðlilegt að Alþingi og þingflokkar á Alþingi ættu hlut að þessu máli og það væri tekið á því með öðrum og myndugri hætti en hæstv. forsrh. hefur hér lýst. Ég vænti þess að hæstv. forsrh., og hæstv. utanrrh. einnig, taki þetta mál til endurskoðunar og tryggi að á þessum málum verði tekið með öðru samráði en hér er gert ráð fyrir. Friður verður ekki tryggður í einhverri lognmollu og að tala um áróður í sambandi við frið sem eitthvert hættulegt atriði finnst mér ekki eðlilegt. Það er sjálfsagt að allir þeir sem hafa áhuga á þessum efnum fái að koma til virkrar þátttöku í sambandi við þetta alþjóðlega friðarár.



Herra forseti. Nýlega komu börn mín ung úr menntaskóla hér í bæ með bækling sem NATO á Íslandi gefur út og dreift hefur verið í skólum, a.m.k. í Menntaskólanum í Reykjavík. Ég vildi leyfa mér af þessu gefna tilefni að beina þeirri fsp. til hæstv. forsrh. hvort inntökubeiðni í Varðberg, félag um vestræna samvinnu, og áróðursplaggi fyrir þátttöku í hernaðarbandalagi er dreift með vilja ríkisstj. í menntaskóla landsins og hvort það er með vitund hæstv. forsrh. á friðarári. Og jafnframt gæti hæstv. menntmrh. gefið upplýsingar um hvort hans leyfis hefur verið leitað.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svör hans, en verð að segja að mér finnst það lýsa áhugaleysi stjórnvalda um þetta málefni að svo seint skuli farið af stað. Ég veit til þess að undirbúningur á vegum stjórnvalda á Norðurlöndunum var miklu fyrr á ferðinni, var reyndar löngu kominn á stað fyrir síðustu áramót og fjárveitingum hafði þegar verið komið til þeirra stjórnskipuðu nefnda eða þeirra aðila sem áttu að sjá um sérstakt undirbúningsstarf fyrir þetta ár og samræmingarstarf. Það var kannske ekki eins mikið fé og ýmsar friðarhreyfingar óskuðu, en það var alla vega nokkuð myndarlegt og skipti hundruðum þúsunda, jafnvel milljónum. Ég veit t.d. að í Svíþjóð var skipuð 20 manna nefnd til að annast undirbúning og samræmingu. Hún virkjaði aftur æskulýðsfélög, kvennasamtök, íþróttafélög, skólafélög, stéttarfélög, verkalýðsfélög, auk ýmissa friðarhreyfinga og samtaka sem höfðu tengsl við þessa stjórnskipuðu nefnd, og er þegar mikil virkni allra þessara ólíku hópa vegna friðarársins. Sama gildir um Danmörku. Ég þekki það ekki eins í Noregi og Finnlandi. Ég býst við að a.m.k. í Svíþjóð eflist friðarstarfsemi vegna hins hryggilega atburðar sem varð með sænskri þjóð og reyndar öllum friðelskandi þjóðum er Olof Palme var veginn. Ég þykist viss um það að í minningu hans muni margir leggja hönd á plóginn sem ekki voru áður virkir í friðarstarfi. Ég þekki ekki Félag Sameinuðu þjóðanna nema að nafninu til, Ég veit í raun ekki í hverju starfsemi þess hefur áður verið fólgin. Þess vegna get ég ekki metið hvort það er heppilegur aðili. Vissulega hlýtur það félag að þurfa að taka þátt í slíkum undirbúningi og vel má vera að því takist að samræma aðgerðir svo vel sé. En það er þegar hafið talsvert mikið starf meðal ýmissa ólíkra áhugahópa um friðarmál hérlendis þar sem margar hugmyndir hafa skotið upp kollinum, á hvern hátt væri hægt að nýta virkni fólks og vekja áhuga. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. forsrh. hve mikla fjárveitingu ríkisstj. hefur hugsað sér að láta renna til þessa málefnis og hvenær hún ætlar að láta hana renna til málefnisins. Nú er kominn 18. mars. Ég vil líka spyrja: Sótti einhver fundinn hjá Sameinuðu þjóðunum þann 14. febrúar s.l. sem var síðustu forvöð til að tilkynna áform þeirra þjóða sem enn höfðu ekki tilkynnt sín áform? Allt sem hæstv. forsrh. nefndi var einmitt á þann veg að það voru hátíðaathafnir og minningarathafnir í minningu friðar. Ekkert af því, nema umræðuþættir í sjónvarpi, býður upp á kynningu og það að virkja fólk til umhugsunar um friðarmál. Allt hitt eru bara minningaratburðir, svo sem eins og mynt og hátíð og eitthvað því um líkt.



Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi segja út af orðum hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar að ég held að það sé ekkert því til fyrirstöðu að þingflokkar fylgist með þessu starfi. Að sjálfsögðu er þeim það velkomið og ég skal koma þeirri ábendingu áleiðis. Ég sé enga ástæðu til á þessari stundu að ætla að úr þessu verði lognmolla. Ef það verður hefur það verið misráðið af þessu félagi að hafa samræmingar- og forustuhlutverk. Ég vil ekki gera því skóna á þessari stundu. Spurt var um bækling sem Atlantshafsbandalagið dreifði í skóla. Ég hef ekki hugmynd um þann bækling. Ég hef ekki séð hann og hann er örugglega ekki gerður á kostnað ríkisstjórnar. Það get ég fullvissað hv. fyrirspyrjanda um.

Þó ekki væri.

Nei, en var ekki spurt að því í raun? Honum er dreift án óska ríkisstj. eða samþykkis. Ég verð að segja að ég hef heldur litla trú á 20 manna nefnd. Mér sýnist að því fjölmennari sem nefndirnar verða, því minna komi frá þeim. Ég held að það sé að mörgu leyti betra að hafa smærri hóp sem leitar samráðs og upplýsinga, tillagna o.s.frv. við mjög marga aðila sem ég hygg að fljótlega verði 20 manns því að margir hafa áhuga á þessu góða máli. Fjárveiting hefur ekki verið ákveðin, enda óskað eftir því að stjórn Félags Sameinuðu þjóðanna geri tillögu um fjárveitingu. Það hafa engin mörk verið sett þar, en tillagan sem þaðan kemur og umsókn verður að sjálfsögðu skoðuð vandlega. Ég get því miður ekki svarað því hvort einhver hefur sótt fund Sameinuðu þjóðanna, en ég held ég megi fullyrða að Sameinuðu þjóðirnar hafa fengið að vita um þessa ákvörðun. Það var að vísu fyrrverandi utanrrh. sem lagði þetta fyrir á fundi 23. janúar svo að það er ekki víst að núverandi hæstv. utanrrh. hafi þær upplýsingar á reiðum höndum, en ég skildi fyrrverandi hæstv. utanrrh. svo að hann vildi afgreiða þetta og koma því áleiðis sem allra fyrst. Mér finnst of lítið úr sumu gert sem ég nefndi sem dæmi. Vitanlega eru sjónvarp og hljóðvarp ákaflega áhrifaríkir fjölmiðlar og geta haft mjög mikil áhrif í þessu sambandi. Jafnvel frímerki getur haft áhrif. Það kemur fyrir margra augu. Mér finnst ekki lítilsvert að gera slíkt. Kynningarbæklingur sem yrði dreift í skóla getur líka haft töluverð áhrif ef hann er vel gerður. En þetta voru aðeins dæmi. Að sjálfsögðu er þeim sem hafa áhuga frjálst að koma sínum hugmyndum á framfæri. Ég ætlaði að ræða við formann stjórnar Félags Sameinuðu þjóðanna áður en ég svaraði fsp., en hann er því miður erlendis. Ég mun ræða við hann strax og hann kemur heim og leggja áherslu á að þetta starf verði engin lognmolla heldur alvörustarf og ég vona að svo verði.



Herra forseti. Mér er alveg ókunnugt um það sem hv. 10. landsk. þm. spurðist fyrir um. Enginn hefur leitað leyfis míns til dreifingar bæklinga í skólum, enda geri ég fastlega ráð fyrir að það sé á valdi skólayfirvalda í hverjum skóla hvort slíkt er leyft eða ekki.



Herra forseti. Í byrjun ársins 1983 samþykkti Alþingi Íslendinga að mótmæla ekki hvalveiðibanninu sem Alþjóðahvalveiðiráðið hafði samþykkt og gilda skal frá 1986 til 1990. Ástæður fyrir þeirri samþykkt eru flestum kunnar, en þær eru fyrst og fremst uggur manna um ofveiði hvalastofnanna sem ætlunin er að rannsaka ítarlega á næstu árum. Alþingi lýsti einnig yfir vilja sínum til að unnið skuli að rannsóknum á hvalastofnunum á þessu tímabili og er það vel. En áætlun um verulegt hvaladráp hefur valdið ýmsum áhyggjum, þar sem í ráði er að veiða árlega árin 1986, 1987, 1988 og 1989 80 langreyðar, 40 sandreyðar og 80 hrefnur eða þriðjung þess sem veitt hefur verið að meðaltali af langreyði og hrefnu og um helming þess sem veitt hefur verið af sandreyði. Hvalur hf. annast hinar vísindalegu veiðar undir yfirstjórn Hafrannsóknastofnunar og sölutekjur eiga að fjármagna hinar vísindalegu rannsóknir. Allt kann þetta að vera gagnlegt, en full ástæða er til að Alþingi og almenningur eigi greiðan aðgang að upplýsingum um framkvæmd. Mér er ekki kunnugt um hvort allir alþm. hafa fengið áætlunina, en grun hef ég um að hún liggi ekki á lausu fyrir almenning. Vitað er að gildistöku samningsins frá 14. maí 1985 var frestað til 1. janúar 1986. Jafnframt var þá tilkynnt um að rannsóknaráætlunin yrði endurskoðuð, trúlega vegna gagnrýni m.a. vísindanefndar Alþjóðahvalveiðiráðsins. Um 100 aðilum víðs vegar um heim mun hafa verið skrifað og þeim boðið að láta í ljós álit á áætluninni. Ekki hefur þó heyrst um neina endurskoðun. Þess vegna hef ég leyft mér að bera fram fsp. á þskj: 537 sem hljóðar svo, með leyfi forseta: 1. "Hvað líður endurskoðun áætlunar um hvalarannsóknir sem boðuð var þegar gildistöku samnings við Hval hf. um hvalveiðar í vísindaskyni var frestað og hún ákveðin 1. janúar 1986? 2. Hvernig hefur sú endurskoðun verið unnin? 3. Hvenær verður hin endurskoðaða áætlun kynnt? 4. Hvað líður samningum um skiptingu hrefnuveiða milli aðila? 5. Verður notkun nýrra norskra sprengiskutla skyld samkvæmt samningnum?"



Herra forseti. Áður en ég svara þeirri fsp. sem hér liggur fyrir vildi ég taka það fram út af orðum hv. þm. að sú áætlun sem hefur verið gerð um hvalarannsóknir liggi ekki frammi fyrir almenning að það er algerlega rangt. Þessi áætlun hefur verið kynnt á blaðamannafundi og liggur frammi fyrir hvern sem er og óskar eftir að fá hana og hefur aldrei verið nokkurt leyndarmál. Ég get ekki séð hvað liggur að baki þessari fullyrðingu hv. þm., en ég vildi leiðrétta þennan misskilning. Sem svar við 1. lið fsp. er rétt að geta þess að í maí s.l., þegar áætlun um hvalveiðar í vísindaskyni var fyrst kynnt, var gert ráð fyrir að um hana yrðu umræður sem síðan yrði tekið tillit til við endanlega framkvæmd hennar. Áætlunin var rædd í vísindanefnd Aðþjóðahvalveiðiráðsins í júní, á fundi ráðsins í júlí og síðan á sérstökum kynningar- og umræðufundum hér innanlands í ágúst. Þar eð ljóst var að tími var helst til naumur til endurskoðunarinnar var ákveðið að fresta gildistöku samningsins við Hval hf. fram til 1. janúar 1986. Er þessu starfi nú að mestu lokið, en rétt er þó að geta þess að gert er ráð fyrir árlegri endurskoðun áætlunarinnar með tilliti til árangurs og fjárhagsstöðu rannsókna. Sem svar við 2. spurningunni vil ég segja þetta: Í framhaldi af ofangreindri umfjöllun um áætlunina s.l. sumar var sent erindi til um 100 erlendra rannsóknaraðila, bæði stofnana og einstaklinga, þar sem óskað var eftir gagnrýni á áætlunina og einstaka þætti hennar og tillögum að hugsanlegum úrbótum. Einnig var viðkomandi aðilum formlega boðin þátttaka í fyrirhuguðum rannsóknum og/eða boðið að nýta sér hérlenda aðstöðu til rannsókna í tengslum við væntanlegar veiðar. Þeir rannsóknaraðilar sem haft var samband við eru flestir erlendir vísindamenn sem komið hafa nærri hvalrannsóknum hér á landi á undanförnum árum, auk aðila í nágrannalöndunum sem fengist hafa við rannsóknir á veiðiþoli hvalastofna eða leggja stund á hvalarannsóknir á aðliggjandi hafsvæðum og líklegt var talið að sæju sér hag að samstarfi. Hafrannsóknastofnuninni hafa nú þegar borist svör um 30 aðila varðandi þetta og voru þau ásamt árangri umfjöllunarinnar s.l. sumar grundvöllur endurskoðunarinnar sem unnin var af Hafrannsóknastofnuninni. Helstu niðurstöður endurskoðunarinnar eru þessar: 1. Fallið verður frá áformum um frekari hrefnumerkingar á næstunni, þ.e. talið er að það átak sem ráð var gert fyrir sumarið 1986 og 1987 muni ekki skila þeim árangri sem vænst var vegna takmarkaðra veiða á næstu árum. 2. Efnt verður til umfangsmikillar flugtalningar á hrefnu á öllu íslenska strandsvæðinu í júní og júlí 1986. Niðurstöður tilrauna s.l. haust benda til gagnsemi þessarar aðferðar til að meta stofnstærð hrefnu gagnstætt því sem fram að þessu hefur verið álitið og er því talið rétt að gera þessa tilraun. Verkefnið er talið kosta 1,5-2 millj. kr. 3. Efnt verður til sérstaks leiðangurs tveggja skipa á næsta hausti til stofnathugana, aðallega ljósmyndunar háhyrninga til einstaklingsgreiningar á háhyrningi hér við land. Hér er um að ræða eflingu fyrri áætlana í þessa veru. Rannsóknirnar verða væntanlega unnar í samstarfi við erlenda vísindamenn. 4. Kannaðir verða möguleikar á sérstökum leiðöngrum að sumarlagi árið 1987 eða 1988 í sama tilgangi hvað varðar steypireyði og hnúfubak og jafnvel hrefnu. Til þess þyrfti að útvega hentugt skip sem er ódýrt í rekstri vegna þess hvað vertíð tæki langan tíma. Vitað er um áhuga erlendra aðila á þátttöku í verkefninu og ræðst framkvæmd þess að nokkru af undirtektum þeirra. 5. Ákveðið hefur verið að koma á fót auknum rannsóknum á erfðaefni stórhvala í tengslum við rannsóknir sem í gangi eru og fyrir voru í áætluninni. Er gert ráð fyrir að þessar rannsóknir, sem framkvæmdar verða í samvinnu við sænska aðila, verði mikilvægar til þess að meta niðurstöður annarra rannsókna er miða að greiningu hvala á Norður-Atlantshafi í mismunandi stofna. 6. Í samræmi við tillögur ýmissa aðila verður framkvæmd nokkurra verkefna breytt nokkuð til þess að sem bestur árangur náist. Þetta varðar fyrst og fremst tæknilega útfærslu, svo sem bættar aðferðir við aldursgreiningu hvala, mælingar á fæðuþörf, orkubúskap stórhvala o.fl. 7. Kannað verður hvort hægt er að nota bergmálstalningu við stórhvali í fyrirhuguðum leiðöngrum áríð 1987 og leitað samstarfs erlendra og innlendra aðila í þessu sambandi. 8. Reynt verður að þróa aðferðir til að afla mikilvægra líffræðilegra sýna af stórhvölum á hafi úti, þ.e. sýna sem mikilvægt er að fá ferskari en unnt hefur verið hingað til. 9. Áætlanir um hugsanlegar tilraunaveiðar á friðuðum hvalategundum, svo sem hnúfubak og steypireyði, hafa verið felldar úr áætluninni. Sem svar við 3. lið: Ofangreind atriði verða kynnt og rædd í Alþjóðahvalveiðiráðinu í maí n.k. og niðurstaðan kynnt hér heima að því búnu. Sem svar við 4. lið: Endanleg ákvörðun liggur ekki fyrir um það hvort farið verði af stað með hrefnuveiðar í vísindaskyni á þessu ári. Á s.l. ári var aftur gert bráðabirgðasamkomulag við hrefnuveiðimenn varðandi tilhögun rannsóknaveiða árin 1986-1989. Þar er gert ráð fyrir því að vinnslustöðvar verði tvær, á Brjánslæk og Árskógsströnd, og fjórir bátar stundi veiðarnar. Ef af þessu verður þýðir það að fimm bátar munu láta af þessum veiðum meðan stöðvun hvalveiða varir. Svar við 5. spurningunni: Íslendingar eru ekki bundnir af þeirri ákvörðun Alþjóðahvalveiðiráðsins sem kveður á um bann við notkun skutuls án sprengihleðslu við hrefnuveiðar í atvinnuskyni, sbr. 6. gr. í fylgiskjali með alþjóðasáttmálanum um skipan hvalveiða. Það hefur hins vegar verið talið sjálfsagt að athuga með notkun á hinum nýja norska sprengiskutli verði ákveðið að hefja veiðarnar. Þessi sprengiskutull er nýjung, norsk hönnun, og hefur verið notaður á norskum hrefnuveiðibátum í tilraunaskyni með góðum árangri. Einnig hafa tilraunir verið gerðar með skutulinn hér á landi. Ég tel því eðlilegt að hafa ákvæði um notkun hans í samningi, fáist hann keyptur hingað frá Noregi, ef af þessum veiðum verður í ár.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans. Ég vil hins vegar geta þess að ástæðan fyrir því að ég dró í efa að rannsóknaráætlunin væri aðgengileg er sú að þegar hv. þm. fengu, a.m.k. sumir hverjir, fyrstu áætlunina sem trúnaðarmál var mér fullkunnugt um að ýmsir embættismenn í kerfinu fengu áætlun sem var ekki alveg samhljóða þeirri, þannig að það virtust vera tvær áætlanir í gangi. Vel má vera að úr þessu hafi verið bætt og er það þá gleðilegt. Ástæðan fyrir því að ýmsir hafa áhyggjur af þessum málum, og síðari fsp. mín, sem verður væntanlega rædd á eftir, segir kannske dálítið meira um það, er á hversu miklum brauðfótum þessar rannsóknir standa að því er tekur til fjármögnunar. Af svörum hæstv. ráðh., sem voru ítarleg eins og hans er von og vísa, kemur í ljós að það er ákaflega undarlegt að það skuli þurfa að drepa öll þessi dýr, 80 langreyðar, 40 sandreyðar og 80 hrefnur, samkvæmt áætluninni, vegna þess að flestir þættir fyrirhugaðra rannsókna eru allt annars eðlis en rannsóknir á dauðum dýrum. Þær eru mestmegnis rannsóknir á lifandi dýrum í sjónum. Og eins og hæstv. ráðh. tók hérna fram dreymir vísindamenn um að fá skip til að fylgjast með dýrunum í sjónum, menn dreymir um að komast upp í loftið til að telja dýrin. Þess vegna er auðvitað afskaplega vafasamt að ætla sér að fjármagna þessar vísindalegu rannsóknir með því að þurfa að drepa svo mörg dýr. Sannleikurinn er sá að menn hafa verið að gera á undanförnum árum ýmsar þær rannsóknir sem engan veginn hefur verið starfsfólk til þess að vinna úr, og það er til nú þegar mikið efni úr aflífuðum dýrum sem gjörsamlega á eftir að rannsaka. Þetta veit ég að hæstv. ráðh. veit sjálfur, enda erum við engir andstæðingar í þessum málum. Ég er fullviss um að hæstv. ráðh. vill reyna að stýra þessum málum af einhverri skynsemi. Það gleður mig líka að heyra að ráðuneytið hyggst vinna að því að sprengiskutull verði notaður því það er satt að segja óhugnanlegt til þess að vita að þessi stóru dýr skuli þurfa að vera jafnvel klukkutíma eða á annan tíma að veslast upp eftir að skutull hefur hæft þau. En, herra forseti, ég vænti þess að síðari fsp. mín komi hér á dagskrá líka og þá mun ég fara nokkru nánar út í frekari framkvæmd þessarar áætlunar.



Herra forseti. Út af orðum hv. fyrirspyrjanda um fjölda dýra, þá er það að sjálfsögðu vísindamanna að gera tillögur um hversu mörg dýr eru nauðsynleg í þessu sambandi og það hafa þeir gert. Ég ætla ekki að fara að leggja neinn endanlegan dóm á það. Það hafa hins vegar margir gert án þess að vita mikið um málið, t.d. erlendir aðilar. Að sjálfsögðu er hér um atriði að ræða sem ávallt má deila um. Hitt er svo annað mál að það er skylda samkvæmt Alþjóðahvalveiðisáttmálanum frá 1946 að nýta þau dýr sem drepin eru, enda verður ekki séð að annað sé skynsamlegt, og ekki síst til að standa undir þeim mikla kostnaði sem er samfara rannsóknum sem þessum og okkar þjóðfélag hefur ekki ótakmarkað fjármagn til að setja í og aðrar þjóðir, sem mestu vilja ráða um þessi mál, hafa engan áhuga fyrir að setja fjármagn í, en aðeins að koma með fullyrðingar um að ekki skuli gera þetta og ekki hitt í málinu.



Herra forseti. Í Morgunblaðinu birtist 26. febrúar s.l. frétt og hljóðar fyrirsögnin svo, með leyfi forseta: "Japanir kaupa engar hvalaafurðir í ár", segir Craig van Not talsmaður umhverfisverndarsamtaka í Bandaríkjunum." Frétt þessi er þess efnis að ég tel ástæðu til ef ég mætti, með leyfi forseta, lesa aðeins upphafið: "Japanir hafa tilkynnt bandarísku ríkisstjórninni að þeir muni ekki kaupa neinar hvalaafurðir á þessu ári, að sögn Craig van Not, talsmanns samstarfshóps umhverfisverndarfélaga um hvalavernd. Hann sagði að Japanir hefðu einnig tilkynnt Íslendingum um þessa ákvörðun en Halldór Ásgrímsson sjútvrh. vísaði því á bug í samtali við Morgunblaðið í gær, en sagði að alltaf hefði ríkt óvissa um kaup Japana á hvalafurðum. Aðspurður um hvort hægt væri að selja hvalafurðir annað kvað hann nei við." Ég skal ekki eyða tíma með því að lesa þessa frétt frekar, en þar segir einnig að ástæðan fyrir því að Japanir muni ekki kaupa neinar hvalaafurðir í ár, hvorki af Íslendingum né öðrum, sé sú að þeir eiga þá á hættu að glata fiskveiðiréttindum sínum í bandarískri lögsögu ef þeir gerðu það. Þar hafa Japanir veitt milli 600 þús. og 900 þús. lestir á ári og aflaverðmæti þess er um 400-500 millj. bandaríkjadala. Þessi frétt kemur engum á óvart sem fylgst hefur með umræðunni um stöðvun hvalveiða. Því miður hefur sú umræða oft mótast af tilfinningalegum ofsa fremur en skynsemi, og eins og fram kom í máli hæstv. ráðh. áðan hættir honum mjög til að vísa til útlendinga sem hafa bæði látið uppi skoðanir og gert fyrirspurnir um þessi mál. Ég held að ég geti ekki á nokkurn hátt borið neina ábyrgð á því þannig að ég vænti þess að því ergelsi verði haldið utan við þá umræðu sem hér fer fram. Að mínu viti er í þessu máli skynsemi nauðsynleg og alþjóðlegt samstarf um verndun og viðhald dýrastofna og virðing Íslendinga í alþjóðlegu samstarfi það sem Alþingi þarf að líta á af ýtrustu alvöru. Það er því ekki til gagns að lesa ummæli Kristjáns Loftssonar í Tímanum í vetur, en hann er forstöðumaður Hvals hf. Ég held að þau orð séu ekki til styrktar því að skynsamlega sé á þessum málum haldið. Þar segir hann m.a. - og einmitt orð af þessum toga móta gjarnan þá umræðu sem hér er gerð að umtalsefni: "Það er lítil ástæða fyrir okkur Íslendinga að óttast aðgerðir þeirra Grænfriðunga í Bandaríkjunum í sumar. Það er greinilegt að slagkraftur þeirra er ekki sá sem þeir segja hann vera. Grænfriðungar og önnur dýraverndunarsamtök hafa sagt að þau gætu valdið gífurlegum skemmdum á mörkuðum okkar víða í Bandaríkjunum þar sem þau eiga að hafa greiðan aðgang að stjórnvöldum og svo og svo mikil áhrif á stjórnsýslusviðið." Enn fremur segir: "Stjórnvöld í Bandaríkjunum eru að friða þessa dýraverndarhópa með því að vera að andskotast í öðrum sem ekki eru á þeirra heimavelli. Baráttan gegn hvalveiðum og fleiru er pólitík sem er keyrð á erlendum vettvangi til þess að friða dýraverndunarhópa og tryggja að friður sé fyrir þeim heima í Bandaríkjunum." Umræða af þessu tagi á ekki erindi í þetta mál. Eins og hæstv. sjútvrh. hefur margsagt er mikið í húfi að hér takist vel til. Íslendingar eiga jafnt æru sína og e.t.v. stórfellda hagsmuni undir því. Engin fjárveiting er fyrir áætluðum hvalarannsóknum og sölu hvalaafurða frá veiðunum er ætlað að standa undir kostnaði við þær. Fari hins vegar svo að sú sala bregðist sýnist mér málið í sérkennilegri stöðu. Því taldi ég ástæðu til að leggja fram fsp. á þskj. 538 sem hljóðar svo, með leyfi forseta, og ég bið forseta um augnabliksþolinmæði: "1. Er sala á hval til Japans tryggð þann tíma sem áætlaðar rannsóknir á hvalastofninum eiga að fara fram? 2. Hvaða leiða hyggst ráðherra leita ef fjármögnun rannsóknaráætlana með sölu á hval til Japans bregst, t.d. fyrir þrýsting frá Bandaríkjamönnum? 3. Hver voru viðbrögð Bandaríkjastjórnar við erindi ríkisstj. um hvalveiðimálið í viðræðum við Shultz utanríkisráðherra 6. nóv. s.l. í Reykjavík?"



Herra forseti. Sem svar við 1. spurningunni vil ég segja eftirfarandi: Í september s.l. afhenti fulltrúi japanska sendiráðsins í Stokkhólmi í sendiráði Íslands þar í borg minnisblað þar sem því er lýst yfir að til að forðast gagnaðgerðir Bandaríkjamanna á grundvelli svonefndra Packwood/Magnuson-laga muni ríkisstjórn Japans tilneydd að takmarka innflutning á hvalkjöti sem fæst af hvalveiðum sem stríði gegn verndaraðgerðum Alþjóðahvalveiðiráðsins. Þá segjast Japanir munu banna innflutning á hvalkjöti sem fæst af vísindaveiðum Íslendinga fari svo að Bandaríkjamenn telji að beita beri Packwood/Magnuson-lögunum gagnvart innflutningi á kjöti sem þannig er tilkomið. Þessi minnisatriði eru, eins og sést af framansögðu, ærið loðin og óskýr. Í október s.l. átti Pétur Thorsteinsson síðan þrjá fundi um þetta mál við japönsk yfirvöld og mál þetta bar á góma í viðræðum þáv. viðskrh. Íslands, Matthíasar Á. Mathiesen, og hins japanska starfsbróður hans hinn 15. okt. Af þeim viðræðum er ljóst að Japanir óttast að áframhaldandi veiðar þeirra sjálfra og innflutningur á hvalkjöti geti haft áhrif á veiðiheimildir japanskra skipa í lögsögu Bandaríkjanna. Stendur þetta í sambandi við málaferli sem Japanir hafa átt í í Bandaríkjunum um gildi hinna svonefndu Packwood/ Magnuson-laga gagnvart hvalveiðum Japana sjálfra, en þeim málaferlum er ekki lokið. Er því við því að búast að Japanir verði tregir til að heimila innflutning á hvalkjöti nema fyrir liggi að sá innflutningur muni ekki leiða til refsiaðgerða af hálfu Bandaríkjamanna á grundvelli áðurnefndra Packwood/Magnuson-laga. Tilskipun um þetta efni var gefin út í Japan hinn 6. sept. s.l., en texti hennar varpar ekki frekara ljósi á stöðu málsins gagnvart innflutningi á íslensku hvalkjöti. Fyrirhugaðar vísindaveiðar Íslendinga eru í fullu samræmi við reglur Alþjóðahvalveiðiráðsins. Þær eru raunhæfasta áætlunin sem hingað til hefur verið kynnt sem miðar að endurmati á hvalastofnum fyrir árið 1990, en samkvæmt ákvörðun Alþjóðahvalveiðiráðsins skyldi slíkt endurmat fara fram fyrir þann tíma. Út frá íslenskri réttarvitund er því ákaflega fjarlægt að telja að þessar veiðar verði taldar draga úr áhrifum friðunaraðgerða Alþjóðahvalveiðiráðsins, en slíkt er skilyrði fyrir beitingu Packwood/Magnuson-laganna. Endanleg afstaða Japana gagnvart innflutningi íslensks hvalkjöts mun væntanlega byggjast á mati Japana á því hversu líklegt er að sá innflutningur leiði til beitingar þessara lagaákvæða. Á þessari stundu er að mínu mati ekki unnt að fullyrða hver niðurstaðan verður. Enn ríkir því nokkur óvissa um sölu á þessu kjöti til Japans og þeirri spurningu hvort sala kjötsins sé tryggð verður að svara neitandi. Að því er varðar 2. liðinn vil ég vísa til þess sem ég hef áður sagt í svari hér á undan, en bæta því jafnframt við að samkvæmt samningi Hafrannsóknastofnunar við Hval hf. greiðir fyrirtækið tiltekið verð fyrir hvern veiddan hval til að standa undir kostnaði við rannsóknirnar. Sala afurðanna og áhætta af rekstrinum er að öllu leyti á ábyrgð og áhættu Hvals hf. Að því er varðar 3. spurninguna, um viðbrögð Bandaríkjamanna við erindi ríkisstj., þá áttu utanrrh. og forsrh. samtal við utanrrh. Bandaríkjanna. Svar hans er afar óljóst, en það má hins vegar ráða af því svari, eins og kemur fram í lok þess, að hann hvetur til þess að fresta fyrirhuguðum áætlunum Íslendinga þar til Alþjóðahvalveiðiráðið hefur gert viðeigandi ráðstafanir. Nú er það svo að fundur verður í apríl um hið svokallaða endurmat stofnanna og mun þá nokkuð koma fram á þeim fundi. Það hefur einnig verið sett upp nefnd til að setja reglur um vísindalegar veiðar sem við Íslendingar höfum jafnframt mjög hvatt til, en vegna fjárhagserfiðleika Alþjóðahvalveiðiráðsins, sem hefur vart efni á því að halda lítinn nefndarfund, mun ekki verða hægt að halda fund í þeirri nefnd fyrr en um leið og fundur Alþjóðahvalveiðiráðsins verður haldinn. Er vissulega mjög bagalegt að þessi ágæta alþjóðlega stofnun skuli ekki hafa fjármagn til að sinna svo mikilvægu verkefni sem þessu. Þannig er ekki ljóst hvenær Alþjóðahvalveiðiráðið kemst að frekari niðurstöðu um þessi mál, en hins vegar er aðalatriði málsins að hér er í einu og öllu farið eftir þeim reglum sem um þessi mál gilda í dag og engin leið að vinna samkvæmt einhverjum reglum sem kunni að verða settar einhvern tíma í framtíðinni jafnvel þótt sjálfur utanrrh. Bandaríkjanna mæli með því.



Herra forseti. Ég vil enn þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin og taka skýrt fram að ég er ekki á nokkurn hátt að ásaka hann um að fara ekki að þeim samþykktum Alþjóðalivalveiðiráðsins sem gerðar hafa verið eða brjóta á vilja Alþingis. Ég held að það sé hins vegar mjög nauðsynlegt að hv. Alþingi sé upplýst um stöðu þessara mála. Það hefur hins vegar komið fram í máli hæstv. ráðh. að málið er allt í óvissu. Það liggur alveg fyrir að Japanir eru dauðhræddir við að kaupa nokkrar hvalaafurðir vegna hagsmuna sinna varðandi fiskveiðilögsögu. Samkvæmt bréfi, sem dags. er 3. des. 1985, frá öldungadeildarfulltrúanum Robert Packwood til viðskrh. Bandaríkjanna, Malcolm Baldridge og svari þess síðarnefnda, sem er dags. 3. jan. 1986, er fullkomlega ljóst að Bandaríkjastjórn hyggst beita sér kröftuglega gegn verslun með hvalaafurðir fengnum eftir gildistöku veiðistöðvunar Alþjóðahvalveiðiráðsins og gegn þeim ríkjum sem slíka verslun stunda, hvort heldur sem um útflytjendur eða innflytjendur er að ræða. Það er því greinilegt að fyrirhugaðar vísindaveiðar eru satt að segja í biðstöðu. Mér var kunnugt að svar Shultz utanrrh. Bandaríkjanna hafði verið á þann veg að hann hvatti til þess að fresta þessari áætlun þar til Alþjóðahvalveiðiráðið hafði tekið til hennar afstöðu. Mér er hins vegar ekki alveg ljóst hvernig þessi mál horfa hér innanlands því að fyrr í vetur mátti sjá og kom ýmsum á óvart að hlutafé í Hval hf. hafði verið hækkað með útgáfu jöfnunarhlutabréfa úr rúmum 29 millj. kr. í 59 millj. Ég verð að segja að mér finnst það mikil bjartsýni miðað við hvernig þessum málum er háttað. En það er kannske ekki aðalatriði málsins. Það sem mér leikur hugur á að vita er að nú mun dómur sá sem ráðherra minntist á í Bandaríkjunum ekki falla fyrr en einhvern tíma í júní. Vertíð byrjar hér einhvern tíma í byrjun júní. Það sem ég átta mig ekki alveg á er það hvenær verður hægt að taka ákvörðun um hvort þessar veiðar fara fram eða ekki og í hvaða röð þurfa að koma þær ákvarðanir sem valda niðurstöðum hæstv. ráðh. í þessu máli. Og ég tek það fram enn og aftur að ég öfunda hann ekki af að fást við þetta vandræðamál.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu svo með öll mál að endalok þeirra verða ekkí séð fyrir fram. Hitt er svo annað mál að ef Bandaríkjamenn hyggjast beita Japani þeim þrýstingi að hóta þeim að taka af þeim veiðiheimildir ef þeir muni flytja inn hvalkjöt frá Íslandi er þar að mínu mati um mjög alvarlegt mál að ræða af hálfu Bandaríkjamanna gagnvart Íslendingum. Í fyrsta lagi væru Bandaríkjamenn þá að fullyrða að hér sé ekki farið út í veiðar í vísindalegum tilgangi heldur í öðrum tilgangi, eins og svo margir hafa viljað halda fram, sem er miður vegna þess að þessar veiðar stríða ekki gegn þeim lögum sem hér er vitnað i. Ég vænti þess að Bandaríkjamenn muni ekki framkvæma slíkt, en ef þeir hins vegar gera það hlýtur það að vera mjög alvarlegt mál í augum okkar margra sem höfum haft verulegt álit á því þjóðfélagi sem þar er rekið. Ég hef ekki viljað trúa því fram að þessu að bandarísk stjórnvöld láti undan hótunum ýmissa hagsmunasamtaka í Bandaríkjunum í þessu máli, en ef þeir gera það býst ég við að það muni verða mjög alvarlegur atburður í vitund margra Íslendinga.



Virðulegi forseti. Mér finnast þessar umræður vera eins og bergmál frá þingi Norðurlandaráðs sem fram fór í Kaupmannahöfn núna fyrir stuttu þar sem þessi mál bar einnig á góma og hæstv. sjútvrh., sem svaraði þar fyrir okkur með ágætum, var brugðið um að kunna ekki dönsku. Það var heldur ómerkilegur málflutningur. En það er ekki við öðru að búast kannske frá fulltrúum ýmissa hópa sem halda að matvælin vaxi í stórmörkuðum og gera sér ekki grein fyrir því að maðurinn lifir á því að deyða, því miður. Það er svo sem hægt að vitna í greinar eftir lærða vísindamenn. En mér er minnisstæður fundur sem Landvernd efndi til í fyrrasumar þar sem komu erlendir vísindamenn til að fordæma þessa ályktun. E.t.v. kann einn þeirra að hafa verið sá sem hv. þm. Guðrún Helgadóttir vitnaði til. Þessir vísindamenn, sem hingað voru komnir til að fordæma áætlun Íslendinga um vísindalegar veiðar, viðurkenndu jafnframt að þeir hefðu ekki lesið þessa áætlun. Það var lærdómsríkur fundur.



Herra forseti. Ég vildi aðeins út af ummælum hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur um Alþjóðahvalveiðiráðið segja að það mun ekki gliðna í sundur fyrir tilstuðlan Íslendinga sem voru stofnendur að því ráði. Ég veit að þm. mundi sannfærast um það ef hún sæti einn fund þessa ráðs. Ég hef þegar setið tvo fundi og er alveg ljóst að það eru ýmis önnur ríki sem mundu frekar verða til þess að þetta ráð gliðni í sundur. Ég vænti að til þess muni ekki koma, en það er vissulega hætta á því.



Herra forseti. Svo sem alkunna er misstu nokkrir tugir sjómanna og skipstjórnarmanna vinnuna þegar fyrirtækið Hafskip hf. varð gjaldþrota. Ýmsir þeirra fengu vinnu við það að Eimskipafélagið yfirtók leifar Hafskips, en það voru ekki nærri því allir. Margir þeirra fengu enga vinnu og alls ekki vinnu þar sem þeirra menntun og reynsla nýtist. Allmargir þessara manna ganga enn atvinnulausir. Þegar þessi mál voru á döfinni var það held ég að frumkvæði hæstv. félmrh. að fram kom tillaga í ríkisstj. að það skyldi vera meginregla í samningum um töku erlendra leiguskipa til siglinga hingað og héðan að það væri heimilt að manna skipin með íslenskri áhöfn. Mér býður í grun að á þessu hafi orðið nokkur misbrestur, framkvæmdin hafi ekki orðið sú sem ætlast var til. Því hef ég leyft mér á þskj. 546 að bera fram fsp. til viðskrh. um erlend leiguskip. Fsp. er svohljóðandi, með leyfi forseta: "Hve mörg erlend leiguskip hafa verið í förum að og frá Íslandi á vegum íslenskra aðila undanfarna tvo mánuði?"



Herra forseti. Á tímabilinu 1. jan. til 28. febr. s.l. var fjöldi erlendra leiguskipa til og frá Íslandi alls 27 á vegum sjö útgerða. Þar voru fjögur erlend tímaleiguskip, þ.e. skip með erlendri áhöfn, í langtímaverkefnum fyrir tvær íslenskar útgerðir. Þá var um að ræða þrjú erlend þurrleiguskip, en það eru erlend skip í langtímaverkefnum fyrir íslenskar útgerðir mönnuð íslenskum áhöfnum alfarið. Loks voru 20 ferða- og farmleiguskip í förum til og frá landinu á fyrrnefndu tímabili, en það eru erlend skip leigð af íslenskum útgerðum og/eða íslenskum farmeigendum til einstakra ferða eða farma. Slík skip eru í yfirgnæfandi tilfellum í flutningum á lýsi, fiskimjöli og salti svo að helstu þættir séu nefndir. Eins og fyrr er sagt eru nú fjögur skip í þjónustu íslensku útgerðanna borið saman við átta skip á árinu 1985 og níu skip á árinu 1984. Á fyrrnefndum skipum eru alls 46 menn, auk íslensks eftirlitsmanns á hverju skipi. Samdráttur á erlendum tímaleiguskipum er m.a. vegna tilmæla stjórnvalda til útgerðarinnar um að halda leigutöku á erlendum skipum fyrir langtímaverkefni í lágmarki. Þau fjögur skip sem eru í langtímaleiguverkefnum eru á leigu hjá tveimur útgerðum, hjá Eimskipafélagi Íslands tvö skip og hjá skipadeild SÍS tvö skip. Eimskip seldi Mánafoss með litlum fyrirvara í desember s.l. til Austurlanda fjær og skipið var afhent nýjum eigendum 6. mars. Félagið var því knúið með litlum fyrirvara til að finna skip til að leysa Mánafoss af hólmi í strandsiglingum þar sem önnur skip útgerðarinnar voru hvorki hentug né frjáls frá öðrum verkefnum. Hefur því skipi verið veitt leyfi til 10. apríl n.k. Áhöfnin er tíu manns, auk íslensks eftirlitsmanns. Hitt skipið er ms. Doris. Skipið er á tímaleigu og er í siglingum til Bandaríkjanna. Siglingar til Bandaríkjanna eru, eins og menn vita og við þekkjum best, sveiflukenndar og áhættusamar eins og reynslan sannar. Það er ekki hentugur skipakostur til slíkra siglinga. Þá taldi útgerð Eimskips óviðeigandi að fjárfesta í skipakosti í svo áhættusaman rekstur fyrr en nokkur reynsla væri fengin og festa komin á þessar siglingar. Áhöfn þessa skips er 14 manns, auk íslensks eftirlitsmanns. Skipadeild SÍS leigir skipið Jan í áætlunarsiglingum til Evrópu. Skipadeildin á núna í viðræðum við eigendur skipsins um að skipið verði mannað að mestum hluta með Íslendingum og eru líkur taldar góðar fyrir því að eigandi skipsins samþykki slíkt fyrirkomulag. Til lengri tíma litið hefur skipadeild SÍS áhuga á þurrleigu skips mönnuðu Íslendingum sem mundi anna þeim verkefnum sem ms. Jan sinnir nú. Fjórða og síðasta skipið hefur skipadeild SÍS á leigu til siglinga til Norðurlandanna. Það er gert í þeim tilgangi að auka siglingatíðni í áætlanasiglingum útgerðarinnar. Þar sem hér er um að ræða aukningu á markaði sem enn er ókannaður telur útgerðin ekki forsvaranlegt að fjárfesta í skipakosti eða skuldbinda sig til lengri tíma með þurrleiguskipi fyrr en tilraunasiglingar hafa sýnt að rekstrargrundvöllur sé fyrir hendi. Meginástæður fyrir því að tvö stærstu skipafélögin hafa ekki treyst sér til að kaupa skip að svo stöddu eru í fyrsta lagi að stórkostleg aukning hefur orðið á strandflutningum vegna aukins útflutnings á ferskum fiski. Gámarnir eru teknir á hinum ýmsu höfnum kringum landið og fluttir til Reykjavíkur í veg fyrir stóru millilandaskipin. Að svo stöddu er ekki ljóst hvort um áframhald á þessum flutningum verður að ræða og því vilja félögin bíða átekta til að geta fundið sem hentugast skip í þessa flutninga. Í öðru lagi hefur orðið mikil breyting á flutningsmarkaðnum með stykkjavöru að undanförnu, einkum vegna þess að Hafskip hætti rekstri. Því ríkir nokkur óvissa um gerð og stærð skipa sem henta til þessarar þjónustu þegar til lengri tíma er litið. Eins og af framansögðu er ljóst hefur verulega fækkað þeim skipum sem tekin hafa verið á leigu til lengri tíma og að því er stefnt að koma í veg fyrir það, en ekki hefur verið fært að ganga lengra en hér hefur verið gengið.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir svör hans. Hér er hreint ekki verið að amast við því eða gera athugasemdir við að skip séu tekin á leigu til einstakra ferða og til að flytja einstaka farma. Ég hygg að öllum sé ljóst að það er óhjákvæmilegt og fram hjá því verður aldrei komist. En það sem verið er að gera athugasemd við hér og vekja athygli á er það að eftir þeirri tillögu félmrh. í ríkisstj., sem fram kom 20. des., að það sé meginregla í samningum um erlend leiguskip á vegum útgerðanna að veitt verði heimild til að manna skipin með íslenskum áhöfnum, hefur alls ekki verið farið. Ég leyfi mér að draga í efa að þær upplýsingar, sem hæstv. ráðh. veitti áðan, séu nægilega nákvæmar. Þær upplýsingar sem mér hafa borist benda til og raunar fullyrða að þessi skip séu fleiri, þ.e. að skipadeild Sambands ísl. samvinnufélaga sé með tvö vestur-þýsk kaupskip á leigu sem eru mönnuð erlendum sjómönnum og eigi von á því þriðja áður en langt um líður og að Eimskipafélag Íslands sé með þrjú erlend leiguskip, sem eru mönnuð erlendum sjómönnum, í föstum siglingum hér við landið. Það er náttúrlega til lítils þó að ríkisstj., þegar á er knúð, gefi yfirlýsingar um að þetta skuli vera svona og svona, þegar ljóst er að íslenskir sjómenn eru að missa atvinnuna, ef hreint ekkert er eftir því farið. Það er sjálfsagt rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að leiguskipin eru færri en var um svipað leyti í fyrra, en það breytir ekki því að það hefur ekki verið farið að þeirri meginreglu að manna þessi skip með íslenskum áhöfnum til að tryggja íslenskum sjómönnum atvinnu sem ganga nú atvinnulausir allmargir, ég skal ekki fullyrða hversu margir. Tillagan sem fram kom í ríkisstj. 20. des. er því markleysa ein, því miður, og væri óskandi að ríkisstj. mannaði sig upp í að fylgja þessari samþykkt eftir og sjá svo til hvað snertir þau erlend leiguskip sem tekin eru á leigu til langs tíma að þannig sé um hnútana búið að unnt sé að manna þau með íslenskum áhöfnum.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi telur sig vita meira en ráðuneytið gefur til kynna. Ég skal játa að ég hef ekki sannprófað sjálfur hvaða skip og hversu mörg eru. Til þess starfa menn hins vegar í ráðuneytum að þeir eiga að vinna að ákveðnum málum. Þó skal ég ekkert fullyrða um að það sem hv. fyrirspyrjandi sagði sé rangt, en hitt sé rétt sem ég sagði. Ég óskaði aðeins eftir því að fá í hendurnar skýrslu um hvað væri hér af leiguskipum á þessu tímabili. Þessa skýrslu hef ég. Það er ákveðinn starfsmaður í viðskrn. sem vann að svari þessarar fsp. Nú er það líka til í dæminu að við neitum skipafélögum alfarið um að taka skip á leigu til langs tíma. Það þarf ekki að þýða að það komi skip með íslenskri áhöfn í staðinn ef skipafélögin treysta sér ekki til að kaupa skip sem verði mannað íslenskri áhöfn. Það getur því gengið út yfir flutninga. Það er því matsatriði hvort menn framfylgja því svo hart eftir eins og mér skildist að hv. fyrirspyrjandi teldi rétt að gera. En ég tel að það sé allmikill munur á því sem verið hefur og því sem er núna. Þá geng ég auðvitað út frá því að þær upplýsingar sem ég hef frá starfsmanni ráðuneytisins séu réttar. Komi annað í ljós er skylt að leiðrétta það, ef þessar upplýsingar eru ekki réttar, en á meðan ég hef það ekki vil ég ekki vefengja upplýsingarnar.



Herra forseti. Ég man ekki betur en að Samband íslenskra kaupskipaútgerða hafi lýst sig fylgjandi þeirri stefnu ríkisstj. að leiguskip yrðu mönnuð íslenskum áhöfnum og ég vildi beina því til hæstv. ráðh.: Hefur verið gengið eftir því við skipafélögin að þessari samþykkt yrði fylgt eftir eða eru einhverjir sérstakir annmarkar á því að leigja skip erlendis frá án áhafnar? Mér hefur sýnst að hjá verslunarflotanum í nágrannalöndum okkar væri verkefnaskortur og ætti að vera tiltölulega auðvelt að leigja skip án áhafna. Ég skal ekki fullyrða um það hvort upplýsingar mínar eða hæstv. ráðh. um skipafjöldann eru réttari. Ég gat aðeins þess að ég hefði aðrar upplýsingar.



Herra forseti. Ég bið nú um orðið í þriðja sinn til að svara fsp. Ég lýsi því yfir að ráðuneytið hefur hvað eftir annað hvatt íslenska kaupskipaútgerð til þess að taka ekki á leigu önnur skip en þau sem væri hægt að manna með íslenskri áhöfn. Það er rétt hjá fyrirspyrjanda að það er mikið umframframboð af kaupskipum, en þá eru það yfirleitt ekki þau skip sem henta í þessar siglingar. Ef hægt væri að taka skip af hvaða stærð sem væri væri hægt að gera þessa kröfu, en hér hefur verið unnið að því og eins og kom fram í mínu svari er unnið að því að fá samninga við hina erlendu aðila um íslenska áhöfn.



Herra forseti. Ég legg hér fram fsp. til hæstv. samgrh. um hafnamál. Spurningarnar eru svohljóðandi: "1. Hvenær má vænta þess að ný fjögurra ára áætlun um hafnarframkvæmdir verði lögð fram? 2. Hefur farið fram úttekt á þjónustumöguleikum íslenskra hafna með hliðsjón af nýrri og breyttri flutningatækni (gámaflutningum)? 3. Ef úttekt hefur ekki farið fram enn, mun þá samgrh. beita sér fyrir slíkri úttekt? 4. Hve stór hluti fjárveitinga til hafna á fjárlögum þessa árs gengur til greiðslu skulda? 5. Á hve mörgum stöðum verður unnið að hafnarframkvæmdum á þessu ári og hvert er framlag ríkissjóðs til þeirra framkvæmda skv. fjárlögum?" Í IV. kafla hafnalaga nr. 69/1984 segir, með leyfi forseta, að Hafnamálastofnun skuli "vinna að gerð áætlana um hafnarframkvæmdir til nokkurra ára í senn, en þó aldrei skemur en til fjögurra ára. Við þessa áætlunargerð ber Hafnamálastofnuninni að hafa samráð og samstarf við viðkomandi hafnarstjórnir, Hafnasamband sveitarfélaga og hafnaráð. Sérstök fjögurra ára áætlun um hafnargerðir skal gerð á tveggja ára fresti." Frá gildistöku núverandi hafnalaga hefur engin áætlun verið lögð fram og nýjasta áætlunin um framkvæmdir í hafnamálum átti að gilda fyrir árin 1981-1984. Það hefur því engin áætlun verið gerð fyrir árin 1985 og 1986 hvað þá fyrir árin 1987 og 1988 eins og vera ætti skv. lögunum. Þetta leiðir hugann að fjárveitingum til hafna sem sífellt hafa farið minnkandi að raungildi frá árinu 1982. Á aðalfundi Hafnasambands sveitarfélaga, sem haldinn var 16. og 17. janúar s.l., var gerð samþykkt um að leggja áherslu á að nú þegar yrði hafin gerð hafnaáætlunar til næstu fjögurra ára svo sem fyrir er mælt í lögunum. Á þessum fundi var einnig átalinn sá mikli niðurskurður ríkisframlaga til hafna sem orðið hefur á síðustu árum. Í ályktun hafnasambandsins segir m.a. að hafnarstjórnir víða um land neyðist nú til að loka lélegum eða hálfhrundum hafnarmannvirkjum fyrir skipaumferð. Það virðist því ljóst að ríkisframlög til hafna þarf að stórauka og þá á grundvelli víðtækra og öruggra áætlana. Ég hef hér einnig spurst fyrir um hvort fram hafi farið úttekt á þjónustumöguleikum íslenskra hafna með hliðsjón af nýrri og breyttri flutningatækni. Hér er fyrst og fremst höfð í huga sú stórkostlega aukning sem orðið hefur á útflutningi sjávarafurða í gámum, en þó nokkrar hafnir hafa ekki getað nýtt sér þessa nýju tækni sökum lélegs aðbúnaðar. Hafnirnar eru einn mikilvægasti þátturinn í íslensku athafnalífi og undirstaða gjaldeyrisöflunar þjóðarbúsins, viðskipta og verslunar. Því vildi ég m.a. með fsp. mínum, herra forseti, vekja athygli á nauðsyn aukinna fjárveitinga úr ríkissjóði til hafnamála.



Herra forseti. Í gildandi hafnalögum frá 1984 segir um framkvæmdaáætlun í 29. gr.: "Hafnamálastofnun skal vinna að gerð áætlana um hafnarframkvæmdir til nokkurra ára í senn, en þó aldrei skemur en til fjögurra ára. Við þessa áætlunargerð ber Hafnamálastofnuninni að hafa samráð og samstarf við viðkomandi hafnarstjórnir, Hafnasamband sveitarfélaga og hafnaráð. Sérstök fjögurra ára áætlun um hafnarframkvæmdir skal gerð á tveggja ára fresti. Áður en gengið er endanlega frá áætluninni skal hafnamálastjóri senda stjórn hverrar hafnar tillögur sínar um framkvæmdir á áætlunartímabilinu við þá höfn og gefa hafnarstjórnum tiltekinn frest til að koma með athugasemdir og breytingartillögur. Áætlunin skal síðan lögð fyrir Alþingi til samþykktar. Ráðherra skal árlega leggja fyrir Alþingi skýrslu um framkvæmdir í hafnamálum árið áður." Svipað ákvæði er að finna í eldri lögum um hafnamál. Síðasta fjögurra ára áætlun um hafnargerðir var gefin út í maí 1981 og var fyrir árin 1981-1984. Í Hafnamálastofnun var síðan samin áætlun um hafnargerðir 19831986, en hún var aldrei lögð fram, m.a. vegna þess að ljóst var að ekki yrði unnt að afla þess fjár til framkvæmda í hafnargerðum sem gert var ráð fyrir í áætluninni. Það var því fullkomlega óraunhæft og aðeins til þess fallið að valda óþarfa deilum og misskilningi að leggja áætlun fram í því formi sem hún var frá hendi Hafnamálastofnunar. Þrátt fyrir það sem ég hef hér sagt hefur vinna að gerð áætlunar fram í tímann um hafnargerðir alls ekki verið felld niður. Þannig var undirbúin á síðasta ári fjögurra ára áætlun, en af sömu ástæðu og ég gat um áðan var hún ekki heldur lögð fram. Mér er hins vegar fullkomlega ljós gagnsemi slíkra áætlana og mun beita mér fyrir því að fjögurra ára áætlun verði lögð fram að hausti, enda verði fjárveitingar til hafnamála þá komnar í betra horf. Varðandi hinar spurningarnar, eins og 2. og 3. spurningu, um úttekt sem hér er spurt um, þá hefur hún ekki farið fram, en hún er til athugunar og ábendingin sem í spurningunni felst er fyllilega tímabær. Varðandi 4. spurninguna, þá eru á fjárlögum þessa árs 74 millj. ætlaðar til hafnarmannvirkja og lendingarbóta. Af þessari upphæð ganga um 50 millj. til þess að greiða upp lán vegna framkvæmda sem unnar voru á síðasta ári. Varðandi 5. og síðustu spurninguna, þá leiðir af framansögðu að 24 millj. eru eftir til nýrra framkvæmda og verða þær við 13 hafnir á landinu. Auk þess er framlag til ferjubryggja 3,7 millj. kr., til landshafnar á Rifi 900 þús., til landshafnar við Þorlákshöfn 4 millj. og til landshafnar í Keflavík/Njarðvík 600 þús. Loks er framlag til Hafnabótasjóðs 12 millj. kr., en hann mun hafa töluvert fé til ráðstöfunar skv. áætlun eða samtals 30 millj. kr. Um fyrirgreiðslu úr sjóðnum getur þó ekki orðið að ræða fyrr en síðar á þessu ári. Mér er alveg ljóst að framlög til hafnamála síðustu tvö árin hafa verið langt fyrir neðan algjört lágmark og þar er ekki við samgrh. eða samgrn. að sakast því að það hefur lagt til að um miklu hærri framlög til hafnamála væri að ræða. Hins vegar hafa þessi framlög verið skorin verulega niður, fyrst og fremst af Fjárlaga- og hagsýslustofnun og ríkisstj. í heild, við öflug mótmæli mín sem samgrh. bæði árin, en ég hygg að mönnum sé nú farið að verða ljóst að það sé ekki hægt að skera niður hafnarframkvæmdir þriðja árið í röð. Ég hef fyrir um mánuði dreift í ríkisstj. samantekt um hvernig ástand og horfur eru í sambandi við einstakar hafnir á landinu, hvað nauðsynlegt er að gera þó að áætlun hafi ekki verið lögð fram. Mér hefur fundist það vera hálfundarlegt að leggja fram áætlun á sama tíma og verið er að skera niður frá þeirri áætlun þannig að ekki er staðið við neitt. En ég vona að niðurskurðarmenn framlaga til hafnarframkvæmda verði ekki eins stórtækir á næsta ári og þeir hafa verið síðustu tvö árin og að framlög verði aukin verulega því að á því er brýn þörf eins og fyrirspyrjandi gat réttilega um.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir hans ágætu svör við fsp. mínum. Ég veit það og er það fyllilega kunnugt að hann hefur mikinn áhuga á því að viðhald og uppbygging hafna sé með eðlilegum hætti. Eins og fram kom í máli hans eru ekki nema 24 millj. áætlaðar úr ríkissjóði á þessu ári til hafnarframkvæmda og það sjá allir að það hlýtur að vera langt fyrir neðan lágmark eins og ráðherrann nefndi í sinni svarræðu áðan. Það er ljóst að hafnirnar eru ein af lífæðum þjóðfélagsins. Það þarf að byggja þær upp. Það þarf að aðlaga þær breyttri flutningatækni, eins og ég minntist á áðan, og það er mjög nauðsynlegt að menn hafi aðgang að þeirri nýju flutningatækni. Við vitum t.d. að útflutningur fersks fisks í gámum gefur sjómönnum mun hærri tekjur, allt að helmingi hærri tekjur en sá afli sem lagður er upp í fiskvinnslustöðvunum, og á meðan hafnirnar eru ekki tilbúnar að veita þá þjónustu sem þessi nýja tækni þarf er ekki vel farið. Ég ítreka að fjárframlög til hafna þurfa að stóraukast. Þau hafa verið langt fyrir neðan lágmark síðustu tvö, þrjú árin og hafa minnkað að raungildi frá árinu 1982. Á þessu verður að verða breyting ef voðinn á ekki að vera vís í sambandi við okkar undirstöðuatvinnugrein, sjávarútveginn, og ég vona að hæstv. ráðh. takist að fá framgengt stórauknum framlögum til hafnarframkvæmda á árinu 1987.



Herra forseti. Jafnvægi í byggð landsins - líklega kannast menn við þetta orð. Ætli menn kannist ekki líka við orðið frá gengnum ríkisstjórnum og núv. hæstv. ríkisstj. um jöfnun aðstöðu í dreifbýli miðað við þéttbýli, jöfnun á atvinnuuppbyggingu í dreifbýli miðað við það sem er hér á þéttbýlissvæðum og fleira mætti upp telja. Hvernig eru stödd þessi mál í dag? Þau hafa verið hér til umræðu nokkuð áður og ekki ástæða til þess að orðlengja mjög um það nú, enda ekki tími til í fyrirspurnatíma, en ljóst er að fólkstilflutningur er mikill milli landsvæða. Fólki fækkar í dreifbýlinu og það flykkist á Stór-Reykjavíkursvæðið. Daglega fjölgar þeim íbúðarhúsum sem yfirgefin eru úti á landsbyggðinni og fólk flytur á þetta þéttbýlissvæði, skilur eignirnar eftir. Ég hygg að öllum sé orðið ljóst að það þarf að vinna bráðan bug að að snúa þessu dæmi við. Auðvitað eru til þessa margar orsakir. Það er röng stjórnarstefna undangenginna ára með tilflutningi fjármagns frá dreifbýli til þéttbýlis. Það er innflutningur á erlendu fjármagni í uppbyggingu á Stór-Reykjavíkursvæðinu, ekki úti á landsbyggðinni. Kvótakerfið er stór þáttur í þessu líka og hefur sín áhrif á hinum ýmsu landsvæðum og einnig fjöldamargt annað, eins og t.d. kostnaður við heimilishald sem er miklum mun dýrara í dreifbýlinu en í þéttbýlinu á höfuðborgarsvæðinu. Allt vegur þetta svo þungt að dreifbýlisfólk unir ekki lengur sínum hag úti á landsbyggðinni og flytur unnvörpum hér á þéttbýlissvæðin. Þessi þróun er ekki til góðs, ekki heldur Reykjavíkursvæðinu. Það þarf líka að huga að því. Það er ekki til góðs að fólk flykkist frá framleiðslustöðunum hingað á Reykjavíkursvæðið. Á 105. löggjafarþingi árið 1982-1983 var lagt fram frv. og samþykkt að ég hygg á því þingi, hið svokallaða formannafrumvarp um breytingu á kosningalögum. Í grg. þessa frv. segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: "Að beita sér fyrir aukinni valddreifingu og virkara lýðræði samhliða afgreiðslu nýrrar stjórnarskrár." Við vitum nú um hið virkara lýðræði með samþykkt frv. í gær um sveitarstjórnir. Við vitum hvar valddreifingin var þar og höfum það í hendi nú með samþykki minna en helmings þingdeildarmanna. "M.a. fái sveitarfélög meira sjálfsforræði og þannig verði völd og áhrif landsmanna allra í eigin málum aukin óháð búsetu þeirra. Jafnframt munu þingflokkarnir" - og það er aðalatriðið varðandi þessa umræðu - "beita sér fyrir sérstökum aðgerðum til þess að jafna félagslega og efnalega aðstöðu manna þar sem mismununar vegna búsetu gætir helst." Vorið 1984 var skipuð nefnd í þetta mál til að fjalla um þessi meginverkefni, til að jafna búsetu og aðstöðu manna í landinu. Hæstv. forsrh. ber ábyrgð á þessari nefnd. Áður hafa verið skipaðar nefndir álíka og litlu sem engu komið í verk að því er þetta varðar. Þess vegna hef ég leyft mér að spyrja hæstv. forsrh. eftirfarandi spurningar, með leyfi forseta: "Hvað líður störfum byggðanefndar þingflokkanna sem sett var á laggirnar vorið 1984 og gera á tillögur um sérstakar aðgerðir til þess að jafna félagslega og efnalega aðstöðu manna þar sem mismunar vegna búsetu gætir helst?"



Herra forseti. Áður en ég kem að sjálfri fsp. vil ég segja að það er vafasamt að ég beri ábyrgð á störfum þessarar nefndar. Hún var, eins og kom fram í orðum hv. fyrirspyrjanda, skipuð samkvæmt ákvörðun þingflokkanna. Hins vegar dróst það mjög og ég tók af skarið og beitti mér fyrir því að nefndinni var komið á fót. Ég lét senda fsp. til formanns nefndarinnar, Lárusar Jónssonar bankastjóra, og það svar sem ég les hér á eftir er frá honum komið. Þar segir, með leyfi forseta: "Byggðanefnd þingflokkanna var skipuð í kjölfar afgreiðslu Alþingis á frv. til breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins á 105. löggjafarþinginu. Markmið nefndarinnar er að fylgja eftir samkomulagi formanna þeirra stjórnmálaflokka sem þá áttu fulltrúa á Alþingi og sem birt var í grg. með frv. Verkefni nefndarinnar er þar lýst svo að þingflokkar sem að frv. þessu standa hafi orðið ásáttir um eftirfarandi: Að beita sér fyrir aukinni valddreifingu og virkara lýðræði samhliða afgreiðslu nýrrar stjórnarskrár. M.a. fái sveitarfélög meira sjálfsforræði og þannig verði völd og áhrif landsmanna allra í eigin málum aukin óháð búsetu þeirra. Jafnframt munu þingflokkarnir beita sér fyrir sérstökum aðgerðum til þess að jafna félagslega og efnalega aðstöðu manna þar sem mismunar vegna búsetu gætir helst. Forsrh. beitti sér fyrir nefndarskipan á vegum þingflokkanna til að vinna að verkefninu og ýtti því úr vör. Í nefndina voru skipaðir eftirtaldir: Lárus Jónsson Sjálfstfl., formaður, Eiður Guðnason Alþfl., Helgi Seljan Alþb., Kristín Halldórsdóttir Kvennalistanum, Ólafur Þ. Þórðarson Framsfl. og Stefán Benediktsson Bandalagi jafnaðarmanna. Nefndin tók til starfa í byrjun sumars 1984 og hefur hún haldið 20 fundi. Á fyrstu fundunum var ákveðið að leita til byggðadeildar Framkvæmdastofnunar eftir sérfræðilegri aðstoð og ritaraþjónustu. Hafa Bjarni Einarsson, nú aðstoðarforstjóri Byggðastofnunar, og Sigurður Guðmundsson, nú forstöðumaður þróunarsviðs sömu stofnunar, setið fundi nefndarinnar. Við gerð lokaskýrslu sinnar hefur nefndin auk þess notið aðstoðar Kristófers Óliverssonar doktorsefnis í landafræði og áætlanagerð við háskólann í Lundi. Í stórum dráttum má skipta verkefni nefndarinnar í tvennt. Er þar annars vegar um þann þátt að ræða sem nefna mætti valddreifingu og virkara lýðræði. Hinn þátturinn fjallar um byggðajöfnunaraðgerðir. Eðli málsins samkvæmt hóf nefndin starf sitt að fyrri málaflokknum. Enda þótt fyrirspyrjandi biðji um upplýsingar um seinni þátt nefndarstarfsins þykir rétt samhengisins vegna að gera örstutta grein fyrir öllu starfi nefndarinnar til þessa dags. Ljóst er að ein ástæðan fyrir þeirri auknu umræðu sem átt hefur sér stað um valddreifingu og virkara lýðræði eru þær breytingar sem fyrir dyrum standa á vægi atkvæða til kosninga til Alþingis. Það stjórnsýslukerfi sem við búum við í landinu er hins vegar þannig að ekki er auðvelt að taka ákveðna þætti valds og opinberrar umsýslu og fela það í hendur sveitarfélögum eða sýslunefndum. Til þess eru of mörg sveitarfélög allt of lítil. Sýslunefndirnar eru ekki í miklum tengslum við stjórnsýslu að öðru leyti, auk þess sem kaupstaðir eiga þar ekki fulltrúa. Af þeim athugunum sem nefndin hefur gert um fyrri hluta verkefnisins eru nefndarmenn sammála um að virkara lýðræði og aukinni valddreifingu verði ekki komið á nema með breytingu á stjórnkerfi ríkis og sveitarfélaga. Samhliða því sem unnið er að athugunum á stjórnsýslufyrirkomulaginu var ákveðið að skrifa þingflokkunum bréf til að fá fram afstöðu þeirra til ákveðinna meginatriða í skipan stjórnsýslu í landinu. Í bréfinu eru þingflokkarnir spurðir um afstöðu til þess hversu mörg stjórnsýslustig eigi að vera í landinu, hversu stór minnstu sveitarfélögin eigi að vera, hvernig eigi að vera háttað kosningarreglum, verkefnum og tekjustofnum hugsanlegs miðstigs stjórnsýslunnar. Formleg svör bárust frá Alþfl. og Kvennalista. Bandalag jafnaðarmanna lagði fram á 107. löggjafarþingi till. til þál. um gerð frv. til stjórnarskipunarlaga um fylkisstjórnir og svaraði með því að senda nefndinni þá tillögu. Alþb. svaraði munnlega á fundum nefndarinnar, en frá Framsfl. og Sjálfsttl. hafa ekki borist svör. Á sama tíma og byggðanefnd þingflokkanna hefur verið að störfum hefur Alþingi haft til meðferðar stjórnarfrumvarp til sveitarstjórnarlaga. Þar hefur ekki verið tekist á við það verkefni að breyta stjórnkerfi ríkis og sveitarfélaga. Byggðanefnd þingflokkanna mun þó leitast við að setja fram ábendingar um þetta úrlausnarefni. Varðandi þennan málaflokk verður reynt að gera þingflokkunum grein fyrir þeirri þróun sem orðið hefur og hversu vel eða illa núverandi kerfi stjórnsýslu ríkis og sveitarfélaga er fallið til að koma megi við dreifingu valds og virkara lýðræði. Nefndin mun gera þingflokkunum grein fyrir hættu á vaxandi byggðaröskun næstu ár vegna sérstakra aðstæðna í þjóðarbúskapnum og hugmyndum um aðgerðir sem til greina koma til jöfnunar búsetu. Stefnt er að því að þingflokkar fái skýrslu nefndarinnar til athugunar með vorinu." Þetta er svar formanns nefndarinnar. Til viðbótar vil ég taka fram að bréf nefndarinnar var rætt í Framsfl. og þar eru mjög skiptar skoðanir um ýmis þau atriði sem beðið var um svör við. Ég harma að ekki hefur verið svarað bréflega, en fulltrúi flokksins í nefndinni þekkir skoðanir sem þar komu fram. Ég vil svo að lokum taka eindregið undir það sem hv. þm. lýsti hér og áhyggjur hans vegna þeirrar röskunar sem orðið hefur upp á síðkastið á byggð í landinu. Ég skil að menn velti því fyrir sér hvernig slíkt hefur orðið þegar þess er gætt hvað mikið hefur í raun verið gert á undanförnum árum til að lagfæra þá undirstöðu sem verður að vera. Vegakerfi landsins hefur verið gjörbreytt og lagað. Það er kominn sjálfvirkur sími á alla sveitabæi. Það eru komnar heilsugæslustöðvar og sjúkrahús víðast hvar um landið skv. lögum frá 1973. Skólar hafa risið, menntaskólar, fjölbrautaskólar. Þannig mætti lengi telja. En þrátt fyrir þetta hefur orðið verulegur flutningur til þéttbýlisins og það er þjóðinni í heild áreiðanlega ekki hollt. Ég held að þetta stafi fyrst og fremst af því að undanfarin 2-3 ár hefur meginatvinnuvegur þjóðarinnar og sá sem strjálbýlið byggir meira á en þéttbýlið, þ.e. sjávarútvegur, verið í mikilli lægð. Nákvæmlega það sama gerðist árin 1967-1968 þegar lægð var í sjávarútvegi. Þá var einnig mjög mikill flutningur frá strjálbýli til þéttbýlis. Vonandi er þetta nú að snúast við og vonandi verður þá breyting á þessu. Ég segi vonandi því að sjálfsögðu getur maður ekki spáð um það neinu fyrir fram. En þó er vert að hafa þetta í huga. Að lokum vil ég segja að ég fagna því að nefndin hyggst gefa skýrslu með vorinu og verður fróðlegt að sjá hvað þar er lagt til í þessu mikilvæga máli.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin þó að mér finnist þau þunn að svo til öllu leyti, að öðru leyti en því að það er athyglisvert að þingflokkar stjórnarflokkanna núverandi hafa ekki svarað bréfum byggðanefndarinnar varðandi þau mál sem þar eru á dagskrá. Flokkur hæstv. forsrh. hefur ekki svarað erindi byggðanefndarinnar um hvað gera skuli. Sjálfstfl. hefur ekki gert það heldur. Þetta þarf að draga fram hér við umræður. Ég er ekki viss um að almennt hafi þm. verið kunnugt um þessar staðreyndir. A.m.k. veit ekki núverandi varaformaður Sjálfstfl. það. Það er alveg greinilegt. En þetta er auðvitað athyglisvert og sýnir í sjálfu sér nánast fordæmingu á því verkefni sem er hvað mest um vert í dag hér á landi. Það er sjálfsagt að fara eftir þingsköpum þó að ég vildi gjarnan beina því vinsamlegast til forseta að hliðra til með þessa umræðu því hún er svo mikilsverð og fer ég ekki oft fram á mikið í þeim efnum. En ég vil sérstaklega draga þær upplýsingar fram í dagsljósið varðandi stjórnarflokkana að þeir skuli í engu sinna þessu. Og ég spyr hæstv. forsrh.: Er það rétt, sem hér var haft á orði í þessum ræðustól fyrir nokkrum dögum, að byggðanefndin hafi ekki haldið fund í átta mánuði þangað til menn höfðu nasasjón af fsp. sem hér er nú til umræðu? Ef þetta er rétt, sem ég vil hvorki segja já eða nei við, ég veit það ekki, þá sýnir það einnig viljaleysi til að leysa úr þessum verkefnum. Mér sýnist, þegar liðin eru tvö ár og ekkert liggur á borðinu handbært til að beita til lagfæringar í þessum efnum, nánast augljóst að þingið verði sjálft að fara að taka málið í sínar hendur. Ég sé ekki aðrar leiðir. En við skulum gefa þeim umhugsunarfrest fram á vorið, sjá hvað gerist. Það er líklega rétt að taka fram að ég var sjálfur settur í byggðanefnd á sínum tíma undir forsæti núv. hæstv. forsrh. og lítið gerðist í þeirri nefnd. Það skal viðurkennt líka. Mér sýnist því að það þurfi að grípa til annarra ráða en gert hefur verið. Þingið verður sjálft að fara að knýja á um lausn í þessum efnum. Ef fram heldur sem horfir er miklum mun ískyggilegra útlit hér á landi en þó hefur verið til þessa og þykir mörgum nóg um.



Herra forseti. Það er ekki að ástæðulausu að spurt sé um störf þessarar nefndar og ég get upplýst hér að það liðu átta mánuðir á milli síðasta fundar og þess næstsíðasta og kannske ekki að ástæðulausu því að eins og kom fram í svari hæstv. forsrh. treystu ráðandi öfl í þessu landi núna, þ.e. stjórnarflokkarnir, sér ekki til að svara þeim spurningum sem byggðanefndin lagði fyrir þá í fyrra á sama tíma og stjórnarandstaðan svaraði öll þeim spurningum sem beint var til hennar varðandi það millistig í stjórnsýslunni sem mjög hefur verið talað um núna síðustu daga. Við höfum því svo sannarlega hugleitt það á þessum a.m.k. átta mánuðum og jafnvel nú eftir síðustu atburði, fulltrúar stjórnarandstöðunnar, að það hefði engan tilgang að vera í þessari nefnd og við ættum hreinlega að segja okkur úr henni. Kannske er tilefnið komið með svarinu frá Framsfl. sem mér skilst að liggi núna fyrir í frv. hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar og ég þykist vita að hæstv. forsrh. hljóti að svara fyrir að einhverju leyti sem frv. þess flokks. Það væri gott að vita hvort svo er. En það var kannske ágætt, herra forseti, að hv. þm. minnti á byggðanefndina sem enginn veit hvort er lífs eða liðin, þ.e. byggðanefnd hæstv. forsrh. Og þegar hann kemur hér upp á eftir væri fróðlegt að vita hvort hún er lífs eða liðin því að ekki vitum við það, hv. 3. þm. Vestf. og ég, sem eigum þó báðir sæti í þessari nefnd eða áttum.



Herra forseti. Það er vissulega mjög eðlilegt að spurt sé um störf þessarar nefndar og rétt er það að langur tími leið þar á milli funda. Ég hygg að það eigi sér kannske fleiri skýringar og hugsanlega þær líka að formaður nefndarinnar var orðinn bankastjóri Útvegsbankans, bankans sem lenti síðan í erfiðleikum sem öllum eru kunnir, og má vera að það hafi líka haft áhrif á það að fundir voru ekki jafnmargir og kannske áttu að vera. Ég tek undir það með hv. 2. þm. Austurl., Helga Seljan, að vissulega höfum við íhugað það ýmsir í þessari nefnd að segja okkur hreinlega úr henni. Í fyrsta lagi vegna þess að stjórnarflokkarnir sáu ekki ástæðu til að svara spurningum nefndarinnar um fyrirkomulag stjórnskipunar hér á landi. Hvorki Sjálfstfl. né Framsfl. hafa séð ástæðu til þess. Eins og fram hefur komið hefur fulltrúi Framsfl. í þessari nefnd fært þinginu nýja stjórnarskrá. Þá hlýtur enn og aftur að vera ástæða til að íhuga hvað þessi nefnd er yfirleitt að gera. Ég hef hins vegar viljað sýna biðlund enn um sinn vegna þess að á vegum nefndarinnar hefur verið safnað margvíslegum gögnum og upplýsingum, sem ég hygg að geti verið leiðbeinandi í þessum efnum, og eins og hér hefur verið vikið að þarf þeim ekki að koma það á óvart, hæstv. forsrh. og hv. fyrirspyrjanda, að svona nefndir þurfi nokkurn tíma því að báðir sitja þeir í nefnd sem enn er að forminu til starfandi og fjallar um þessi sömu mál. En ég held að í ljósi þess sem hefur gerst og hefur verið að gerast varðandi þessa nefnd sé virkilega ástæða til þess að íhuga hvort stjórnarandstaðan á yfirleitt að halda áfram þátttöku í henni eftir að fulltrúi annars stjórnarflokksins hefur lagt fram nýja stjórnarskrá, sjálfsagt að einhverju leyti í nafni síns flokks, eins og hér hefur komið fram.



Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi taka það fram að frv. það sem hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson leggur fram er ekki lagt fram í nafni Framsfl.

Er það alveg öruggt?

Það er alveg öruggt, hv. þm., alveg öruggt. Ég vísa til þess sem hann hefur sjálfur sagt opinberlega um það mál. Hér er kominn formaður þingflokks framsóknarmanna sem getur rætt það nánar af hverju hefur ekki verið svarað skriflega. Ég sagði áðan að þetta mál hefði verið rætt í flokknum og ég hygg að hann, eins og ég, treysti svo fullkomlega okkar fulltrúa í nefndinni til að bera það þangað að við höfum ekki talið slíkt nauðsynlegt. Ég vil taka það fram, eins og ég hef alltaf sagt, að ég hef ekki litið á það sem mitt verkefni að reka þessa nefnd áfram. Það voru þingflokkarnir sem samþykktu að þessi nefnd yrði skipuð og það er í fyrsta sinn sem ég heyri að hún hafi ekki haldið fund í átta mánuði og það þykir mér illt, ég tek undir það. Ég held að eðlilegt sé að menn sætti sig illa við það og hvet menn til að ræða það við formann nefndarinnar að betur verði unnið. Um byggðanefndina gömlu vil ég taka fram að ég hef lengi litið svo á að hún hafi lokið störfum með því að koma á fót byggðadeild við Framkvæmdastofnun. Það var hennar verk og var mikið í því unnið og safnað miklum upplýsingum. Ég lýsti því a.m.k. oft yfir að ég teldi að sú byggðadeild sem þar var sett á fót ætti að leysa þau verkefni sem þarna var um að ræða. Það er rétt að ég hef ekki rætt það við hv. nefndarmenn að leggja hana niður en hún var tekin fyrir nokkru út af skrá yfir nefndir á vegum ríkisins. Menn geta flett því þar upp.



Herra forseti. Ég heyrði einu sinni sagða þá sögu um starfsemi byggðadeildar Framkvæmdastofnunar að þar hefði einu sinni verið gerð tillaga um að styrkja byggð á ákveðnum stað á landinu. Síðan tafðist þetta mál og breyttist í áætlun um að bjarga byggð á þessum sama stað og mér var sagt á endanum að þá hefði þessi áætlun breyst í það að vera tillaga um styrk við fornleifauppgröft á þessum sama stað. Það er kannske saga byggðamála í hnotskurn. Mér sýnist að það geti allt eins farið svo að umræða um fylkisstjórnir eða valddreifingu og byggð í landinu verði á endanum sú að menn á Alþingi geri einhvern daginn um það stóráætlun að grafa upp fornleifar víða um land og sjá hvernig fólk bjó. Ef svo fer sem horfir gæti það akkúrat orðið hlutskipti byggðarinnar að verða viðfangsefni fræðimanna. Alþingi virðist alls ekki til þess búið að ræða um byggðamál hvort sem það er í sérstakri byggðanefnd eða í þinginu þar sem eru til umræðu mál eins og sveitarstjórnarlög og upplagt tækifæri til þess að taka á þeim málum. Málunum er ætíð frestað. Það er sem sagt sama hvort það er hv. Alþingi eða byggðanefndir sem eru settar upp á þess vegum. Þessi mál fást ekki rædd en á meðan skrifa þúsundir og tugþúsundir fólks um allt land undir áskorun til ráðamanna um að taka á þeim.



Herra forseti. Ég hygg að hæstv. forsrh. misminni að fyrrv. byggðanefnd hafi gengið frá byggðadeild við Framkvæmdastofnun. Ég minnist þess ekki að nokkurn tíma hafi verið gengið frá því máli í þeirri nefnd og ég hygg að svo sé um fleiri sem í þeirri nefnd sitja. Það skiptir kannske ekki máli héðan af. Önnur byggðanefnd er komin og er í starfi. Hæstv. forsrh. sagði að hann og hv. þm. Páll Pétursson, formaður þingflokks framsóknarmanna, treystu sínum nefndarmanni í þessari byggðanefnd. Og þá höfum við svarið. Það er frv. sem liggur á borðum hv. þdm., það hlýtur að vera. Það er augljóst mál. Þar er komið hið skriflega svar þingflokks framsóknarmanna til byggðanefndarinnar sem beðið var um. Þetta liggur í augum uppi að því er hæstv. forsrh. segir. "Við treystum okkar fulltrúa í byggðanefnd", sagði hæstv. forsrh.

Treystum í þátíð.

Treystum - það var ekki tekið fram. Nú upplýsist margt. Við treystum í þátíð, segir hann núna. Það er liðin tíð sem sagt. En hvar er þá svarið? Ég spyr hv. þm. Pál Pétursson, formann þeirra framsóknarmanna: Hvert er þá svar Framsfl. í þessu máli ef það er ekki frv. hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar - sem ég vissi ekki betur en ætlaði að vera við umræðu og svara fyrir sig? En hann virðist vera týndur. Hann sagði mér og ég læt það fara hér: Þetta er mitt svar við byggðanefndinni, frv. Það er hans svar við byggðanefndinni.

Framsfl. er í þátíð.

Hann er í þátíð já og verður í þátíð trúlega, vonandi.



Herra forseti. Á þskj. 536 hef ég leyft mér að bera fram við hæstv. viðskrh. fsp. vegna verðbóta á innlán og útlán banka. Fsp. hljóðar þannig: "Hvernig brúa bankar þann mismun sem er milli greiddra verðbóta af lánum með afborgunarkjörum og greiddra verðbóta af innstæðum á verðtryggðum reikningum?" Ég býst við að menn spyrji sig hvers vegna svona er spurt héðan úr ræðustól en skýringar á því eru mjög einfaldar. Ég hef leitað svara við þessari spurningu í bönkum og ekki fengið svör sem ég tel raunverulega upplýsa það sem um er spurt þannig að mér flaug í hug á endanum að spyrja þann mann sem ræður eða ber ábyrgð á flestum bönkum og mestallri bankastarfsemi á Íslandi hvernig þessir hlutir eru unnir. Það sem ég er nákvæmlega að fara inn á er það einfalda reikningsdæmi að tveir menn hafa viðskipti við banka á sama tíma. Annar leggur inn 100 kr. og hinn fær lánaðar 100 kr. Þá gerist það að þessi maður, ef hann hefur fengið lánaðar 100 kr. í eitt ár, borgar af þeim með einhverju ákveðnu millibili, t.d. þriggja mánaða millibili, og þegar hann borgar af þessu láni borgar hann 1/4 áfallinna verðbóta. 3/4 af verðbótunum eru lagðir við höfuðstólinn og þannig koll af kolli þangað til hann er búinn að borga upp lánið. Maður, sem hefur aftur á móti lagt inn til ávöxtunar og tekur út peninginn sinn samtímis og hinn maðurinn borgaði fyrstu afborgun af láninu, fær fullar verðbætur fyrir þessa þrjá mánuði af innistæðu sinni. Það þýðir að bankinn verður einhvers staðar að fá þá peninga sem hann þarf til að brúa þann mun sem er á milli þeirra verðbóta sem hann greiðir út og þeirra verðbóta sem hann tekur af fólki. Og það er það sem ég hef ekki fengið í raun og veru að fullu svar við hvaðan í ósköpunum bankarnir taka þessa peninga. Mig grunar reyndar að þessir peningar séu teknir að láni uppi í Seðlabanka í gegnum þau viðskipti sem þar eiga sér stað með refsivaxtakerfinu fræga og séu í og með ein ástæðan fyrir uppspólun á verðlagi hérna innanlands og á lánamarkaði, þ.e. þeir hafi í sjálfu sér sífelld áhrif á hækkun lánskjaravísitölu í gegnum refsivaxtakerfi Seðlabanka Íslands.



Herra forseti. Í aðalatriðum eru kjör útlána og innlána þrenns konar. Í fyrsta lagi getur verið um almenna vexti að ræða sem skipt er í raunvexti og verðbótaþátt. Í öðru lagi eru vísitölubundin innlán og útlán og í þriðja lagi eru gengisbundin kjör. Hin almenna regla er að hærri vextir og verðbætur séu fyrir útlán en innlán. Með því móti skapa innlánsstofnanir sér vaxtamun sem skilar tekjum umfram gjöld upp í rekstrarkostnað og hagnað. Ekki er nóg að líta á nafnvexti til að geta metið hversu há ávöxtunin er, heldur þarf jafnframt að gæta að tíðni vaxtaviðlagninga og öðrum útreikningsreglum um vexti og verðbætur. Mikil fjölbreytni er í tegundum útlána og innlána. Taka kjörin að miklu leyti tillit til forms og binditíma eða lánstíma. Hin almenna regla, sem áður var nefnd, að hærri ávöxtun sé á útlánum en innlánum, gildir þegar á heildina er litið. Sé hins vegar litið á kjör einstakra innlána- og útlánategunda kemur fram að einstaka innlánsform geta hæglega skilað meiru til sparifjáreigandans en innilánsstofnunin fær í tekjur af þeim útlánsformum sem minnst gefa af sér. Það má því segja að um litróf vaxta og verðbóta sé að ræða bæði í innlánum og útlánum. Breytingar á nafnvöxtum, verðlagi og gengi erlendra gjaldmiðla eru sífellt að breyta innbyrðis afstöðu kjara og ólíkra forma. Einnig ber að hafa í huga að innlánsfé fjármagnar aðeins hluta útlána hjá bönkum og sparisjóðum. Margir fleiri þættir koma því inn í afkomumynd þeirra, svo sem staðan við Seðlabanka, erlend viðskipti og þóknunartekjur.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Þau voru mér, eins og ég held honum, fullkomlega óskiljanleg og þau svöruðu ekki að nokkru leyti því sem spurt var um þannig að ég held að við verðum að bíða einhvers seinni tíma til þess að fá svör við þeirri spurningu sem var lögð fram.



Herra forseti. Mig langar til að beina einni fsp. til hæstv. viðskrh. Ég þykist hafa orðið þess var að meðferð á verðbótum sé alveg sín með hvorum hættinum eftir því hvort um útlán eða innlán er að ræða. Ef maður leggur 100 kr. inn á verðtryggðan reikning og það er 30% verðbólga eru þær orðnar 130 í árslok, sýnist manni. Síðan eru 5% vextir. Mér virðist að þeir vextir séu reiknaðir á hinar upprunalegu 100 kr. þannig að samtals eru þetta 135 kr., ef um innlán væri að ræða, þ.e. upphæðin, vextirnir, sé reiknuð á upphæðina í ársbyrjun. Ef hins vegar er um útlán að ræða, lán sem almenningur hefur tekið, er reikniaðferðin önnur. Þá bætast þessar 30 kr. á 100 kr. fyrst og síðan eru reiknaðir vextir af þeirri upphæð og ef vextirnir væru 5% færi sú upphæð upp í 136,50 kr. í staðinn fyrir að ef um innlán væri að ræða færi hún upp í 135 kr. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. viðskrh.: Telur hann eðlilegt að aðferðin sé sín hvor við útreikning á vöxtum á verðtryggðum reikningum eftir því hvort um innlán eða útlán er að ræða, eins og ég hef lýst, þannig að vextirnir reiknist á upphæðina í upphafi ársins þegar um innlán er að ræða en á hina uppfærðu upphæð þegar um útlán er að ræða, það sem fólkið þarf að borga?



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi sagðist ekkert hafa skilið í svarinu og hann verður því að leita enn fanga á öðrum miðum. En í svari í þessum spurningatíma hér í þingi er ekki hægt að gefa ítarleg og tæmandi svör við flóknum og erfiðum spurningum. Það hefði mátt flytja um þetta svona 1-2 tíma ræðu en hvort fyrirspyrjandi og aðrir hefðu skilið meira á eftir en áður skal ósagt látið. Varðandi svo aftur aðra fsp. sem kemur fram í fyrirspurnatíma um hvort ég telji þetta eðlilegt: Ég tel þetta alls ekki óeðlilegt og þetta er það sem bankarnir hafa fullt leyfi til að gera skv. þeirri löggjöf sem í gildi var áður og sömuleiðis skv. þeirri löggjöf sem er í gildi núna eða hefur verið frá síðustu áramótum. Ef hv. fyrirspyrjandi telur eitthvað ólöglegt við það gerir hann athugasemd við það. Ég tel þetta ekkert óeðlilegt.



Herra forseti. Vegna fram kominna athugasemda frá hæstv. ráðherra held ég að það sé alveg rétt að þó að hann hefði haft þessa ræðu tveimur klukkutímum lengri hefði ég ekkert skilið meira í því sem hann var að segja því að hann var í raun og veru ekki að svara nema í mjög almennum orðum hlutum sem hvaða maður sem er gerir sér grein fyrir. Aftur á móti hvað viðvíkur fram kominni viðbótarfyrirspurn er það alveg rétt, eins og hv. 3. þm. Reykn. setti málið fram, að menn fara mismunandi með vexti af útlánum og innlánum og ég taldi þetta sjálfur að athuguðu máli vera að einhverju leyti skýringu á þeim hlut sem ég var að spyrjast fyrir um, að menn tapi í raun og veru á vissan hátt á verðbótatilfærslunni í útlánastarfseminni og þeir verði að bæta sér það tap upp að einhverju leyti með öðruvísi vaxtatöku til þess að ná endum saman í árslok. Ég held bara að tapið sé meira en svo að þessi vaxtataka nægi til þess að brúa bilið á milli greiddra verðbóta af innlánum og innkominna verðbóta af útlánum.



Herra forseti. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að rifja það upp í tilefni af þessari umræðu að meiri hluti Alþingis samþykkti á síðasta ári að gefa vaxtaákvarðanir frjálsar eins og það er kallað. Þar á meðal man ég ekki betur en Bandalag jafnaðarmanna stæði að þeirri ákvörðun. Í þeirri ákvörðun fólst það að bankarnir geta stundað svona æfingar eins og þær sem hv. 3. þm. Reykn. var að skýra hér áðan. Þessi vinnubrögð eiga því rætur að rekja til þeirrar óskynsamlegu ákvörðunar meiri hluta Alþingis á síðasta þingi að gefa vaxtaákvörðun frjálsa. Svarið hins vegar við fsp. hv. 8. þm. Reykv. finnst mér að gæti verið einfalt. Ég held að svarið sé ósköp einfaldlega það að vaxtamuninn á einum lánaflokki taka bankarnir á öðrum lánaflokkum. Svarið er sem sagt það: Þetta leysa bankarnir vegna þess að það eru margir útlánaflokkar í bönkunum. Þannig er málið gert upp og þannig gengur þetta dæmi upp. Ég kom aðallega upp til þess að benda á að þessi vaxtavitleysa, sem viðgengst og hér er verið að lýsa af 3. þm. Reykn. og 8. þm. Reykv., er afleiðing af ákvörðun sem þeir tóku sjálfir á síðasta þingi.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram á þskj. 588 fsp. til dómsmrh. um endurskoðun laga um fasteignasölu. Ástæða þess að ég lagði fram þessa fsp. var sú að ástand á fasteignamarkaðinum hefur nokkuð verið til umræðu og umfjöllunar undanfarið og sýnist ekki vanþörf á að grípa þar til ýmissa aðgerða til að koma skikk á þau mál. Það hafa lengi verið uppi kröfur um það að tryggja betur rétt og stöðu þeirra sem eiga í viðskiptum og eiga sitt undir fasteignamarkaðinum. Þar er gjarnan velt milli handa aleigu viðkomandi viðskiptavina og jafnvel gott betur og því mikið í húfi að tryggilega sé þar um hnútana búið. Mig lengdi eftir því að eitthvað heyrðist frá hæstv. dómsmrh. um endurskoðun þessara laga sem reyndar hefur lengi verið á dagskrá. Síðan gerðist það reyndar, herra forseti, að stuttu eftir að þessi fsp. kom fram birtist gamall kunningi á borðum þm., frv. til l. um fasteigna- og skipasölu í lítið eitt endurnýjaðri mynd frá því að það sást hér síðast, líklega á 106. löggjafarþingi. Það má því segja að fsp. minni sé að nokkru leyti svarað með framlagningu þessa frv. Engu að síður teldi ég ástæðu til að dómsmrh. kæmi hér í stól og lýsti viðhorfi sínu gagnvart þessu frv., hvort þess er að vænta að það verði að lögum á yfirstandandi þingi og enn fremur hvort verið er að vinna að þessu máli á annan hátt t.d. með því að setja önnur skilyrði með öðrum ráðstöfunum til að tryggja eðlilegt útborgunarhlutfall á fasteignamarkaðinum og reyna að koma þar á eðlilegra ástandi en nú er og hefur verið um langa hríð. Tíminn leyfir ekki efnislega umræðu um það frv. sem hér hefur birst. Ég hef ýmislegt við það að athuga en ég tel þó að þar sé mikilvægt skref stigið í rétta átt til þess að koma eðlilegu ástandi á fasteignamarkaðinn á Íslandi sem ekki hefur verið um langt árabil.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. e. hefur borið fram fsp. um endurskoðun laga um fasteignasölu og eins og fram kom í máli hans hef ég þegar lagt fram frv. um það mál í hv. Ed. og mælt þar fyrir því og því verið vísað til hv. allshn. Ég vonast vissulega til þess að það takist að afgreiða það mál nú á þessu þingi. Ég beindi því til nefndarinnar að hún reyndi að hraða störfum þó að mér sé ljóst að þarna er margt að athuga þar sem þetta eru mjög mikilvæg mál. Í framsögu fyrir frv. gerði ég grein fyrir þeim breytingum sem í því felast frá núgildandi lögum. Þau atriði sem ég gerði grein fyrir voru í 19 liðum og hv. alþm. geta lesið. Þetta frv. byggist að nokkru leyti á tillögum nefndar sem félmrh. skipaði til að fjalla um húsnæðismál og á hans vegum hefur verið unnið að því sem hv. fyrirspyrjandi vék hér að, útborgunarhlutfalli, eins og hv. alþm. er kunnugt, að reyna að koma þar á breytingum auk annarra margvíslegra endurbóta í sambandi við fasteignaviðskipti og fasteignakaup sem tvímælalaust horfa til bóta.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svörin og ég endurtek að ég fagna framkomu þessa frv. til laga um fasteigna- og skipasölu. Ég sé ástæðu til að spyrja hæstv. dómsmrh., af því að það kom ekki sérstaklega fram í svari hans, hvort full samstaða sé um þetta frv. af hálfu stjórnarflokkanna og hvort það megi taka sem venjulegt stjfrv. skv. hefðum og venjum hér á Alþingi eða hvort beri að líta á þetta sem eitt af hinum nýju stjfrv. sem við höfum séð birtast aftur og aftur í tíð þessarar ríkisstj. þar sem hver höndin er uppi á móti annarri í sjálfu stjórnarliðinu. Mér er kunnugt um að það hefur verið nokkur ágreiningur meðal hv. stjórnarliða um það með hvaða hætti ætti að koma böndum yfir fasteignamarkaðinn og ég hygg að samstarfsflokkur hæstv. dómsmrh. hafi verið nokkuð taumþungur í þeim efnum að setja skýr og afdráttarlaus ákvæði um réttindi og skyldur þeirra sem stunda fasteignasölu. Ég endurtek því spurningu mína til hæstv. dómsmrh.: Er full samstaða meðal stjórnarflokkanna um þetta frv. og er þess þá að vænta að það verði keyrt í gegn og gert að lögum á yfirstandandi þingi?



Herra forseti. Ég fékk heimildir beggja þingflokka stjórnarflokkanna til þess að leggja þetta frv. fram án nokkurra fyrirvara eða athugasemda. Þegar frumvarp hefur verið lagt fram á Alþingi er það að sjálfsögðu, eins og hv. þm. vita, mjög á valdi viðkomandi nefnda og forseta hversu framgangurinn verður. En ég óska eftir því að þetta frv. verði afgreitt sem fyrst og verði að lögum.



Herra forseti. Í fjölmiðlum kom það fram nýlega að hér væru á boðstólum og notuð ýmis efni innanlands sem framleidd væru úr mjólk. Það væru t.d. ýmis bætiefni í sambandi við brauðgerð, það væru búðingar af ýmsu tagi og reyndar fleira sem væri hér ýmist notað í iðnaði, í innlendri framleiðslu eða væri á boðstólum innflutt. Því var haldið fram að hér væri í rauninni um milljónir lítra að ræða. Ég get vel trúað því að hér sé um umtalsvert mjólkurmagn að ræða sem með einum eða öðrum hætti sé í mat Íslendinga og sé innflutt. Það er af þessum orsökum og jafnframt með hliðsjón af þeim þrengingum sem mjólkurbúskapurinn á í hér á landi um þessar mundir sem ég hef beint fsp. til hæsv. landbrh. varðandi þetta efni á þskj. 599. Fsp. er mjög einföld. Hún er á þessa lund: "Hefur landbrn. beitt sér fyrir eða hefur það í hyggju að beita sér fyrir athugun á hagkvæmni þess að framleiða bætiefni til brauðgerðar, búðinga og önnur skyld matarefni úr mjólk?" Ég held að fsp. skýri sig sjálf. Ég tel að hér sé um slíkt efni að ræða að eðlilegt sé að það liggi ljóst fyrir hvaða möguleikar séu fyrir hendi í þessum efnum og hversu hagkvæmt það gæti verið að nýta sér slíka möguleika. Ég legg áherslu á að það er ekki einungis að líta á hvort eitthvað sé tæknilega mögulegt heldur þarf það jafnframt að vera hagkvæmt fyrir þjóðfélagið. Þess vegna er fsp. einmitt þannig orðuð að það er ekki spurt að því hvort þetta sé beinlínis mögulegt tæknilega séð heldur spurt að því hvort þetta geti verið hagkvæmt og hvort landbrn. hafi látið kanna þetta eða muni gera það.



Herra forseti. Ég óskaði eftir grg. frá Mjólkursamsölunni í Reykjavík um stöðu þess máls sem fram kemur í fsp. hv. 3. þm. Reykn. um framleiðslu bæti- og matarefna úr mjólk. Ég ætla að lesa það svar sem borist hefur frá Mjólkursamsölunni, með leyfi hæstv. forseta: Framleiðsla íblöndunarefna, t.d. í bökunariðnaði, er háþróaður efnaiðnaður. Þau efni sem þar um ræðir og boðin eru til iðnaðarnota eru venjulega seld undir ýmsum verslunarheitum þar sem um sérhæfða vöru er að ræða og oftlega er einnig um framleiðsluleyndarmál að ræða. I þeim löndum þar sem efnaiðnaður af þessu tagi er stundaður hefur hlutverk mjólkuriðnaðarins verið að bjóða efnaiðnaðinum vörur, svo sem undanrennuduft, nýmjólkurduft, kaseinöt og skyldar vörur sem notaðar eru í meira eða minna magni sem hráefni í hinar ýmsu efnablöndur. Hér á landi hefur mjólkuriðnaðurinn boðið undanrennuduft og nýmjólkurduft sem íslenskur matvælaiðnaður notar í verulegum mæli. Framleiðsla á kaseinötum hefur ekki verið stunduð hér á landi af þeirri ástæðu að eftirspurn hefur verið of lítil til að standa undir þeirri fjárfestingu sem þarf til að koma þeirri framleiðslu á fót, auk þess sem efnaiðnaður af því tagi sem nefndur hefur verið hér að framan er ekki starfræktur hér á landi. Hins vegar má vera að það sé verðugt iðnþróunarverkefni að efnaiðnaður af þessu tagi sé kannaður og ef mögulegt er og hagkvæmt þykir að slíkum iðnaði sé komið á fót hér á landi. Mjólkurbú Flóamanna hefur farið þess á leit við fæðudeild Rannsóknastofnunar landbúnaðarins að aflað verði í gegnum upplýsingabanka, sem stofnunin hefur aðgang að í Bretlandi, upplýsinga um samsetningu helstu íblöndunarefna fyrir bökunariðnað og annan matvælaiðnað, m.a. til þess að gera sér grein fyrir því að hve miklu leyti mjólkurvörur, sem framleiddar eru og hugsanlega mætti framleiða hér á landi, eru notaðar í þessar efnablöndur. Einnig með það fyrir augum hvort hugsanlegt væri að flytja inn þessar efnablöndur án mjólkurvaranna sem í þær eru notaðar. Hér er bent á leið sem þyrfti að líkindum að vinna í samvinnu við erlenda framleiðendur. Í júnímánuði á síðasta ári lagði Mjólkurbú Flóamanna það verkefni fyrir danska verkfræðingafyrirtækið Kolding gruppen, sem sérhæft er á sviði mjólkuriðnaðar, hvort hagkvæmt væri fyrir Mjólkurbú Flóamanna að koma upp búnaði til framleiðslu á kaseinati og var miðað við að framleiðslumagn væri ca. 100 tonn á ári, ca. 3,2 millj. lítra af undanrennu. Svar barst strax þar sem sagði að framleiðslumagnið væri margfalt of lítið til að forsvaranlegt væri að fjárfesta í búnaði til slíkrar vinnslu. Í framhaldi af þessu lagði Mjólkurbú Flóamanna fyrir sama fyrirtæki fsp. um hvort hugsanlegt væri að finna einhverjar aðrar leiðir sem krefðust minni fjárfestinga, jafnvel þó þær leiðir krefðust mikils mannafla. Svör við þessari fsp. hafa ekki borist enn. Eins og fram kemur í grg. Mjólkursamsölunnar hafa þessi mál verið athuguð og reynt að finna hagkvæmar leiðir. Það sýnir að mjólkuriðnaðurinn reynir að fylgjast með þeim möguleikum sem þarna er um að ræða og vera á verði ef einhver tækifæri gefast til betri nýtingar á íslenskri mjólk. Landbrn. hefur stutt að markaðsöflun og vill vinna á þeim sviðum sem mögulegt er. Það hefur stutt þær grundvallarrannsóknir sem gerðar hafa verið á mjólk hjá Rannsóknastofnun landbúnaðarins sem má segja að séu undirstaða að möguleikum á nýtingu mjólkurinnar til fleiri nota. Þessu starfi verður að sjálfsögu haldið áfram.



Herra forseti. Ég fagna fram kominni fsp. um nýtingu mjólkur í matvælaiðnaði, en ég tek það fram að ég mun fylgja þessari fsp. eftir þar sem mér finnst nokkurrar uppgjafar og svartsýni gæta í þessum málum. Ég mun mæla fyrir þáltill. um nýtingu mjólkur í matvælaiðnaði á næstu dögum og koma þá fram með þær röksemdir sem ég hef aflað mér að undanförnu.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. svörin. Mér fannst kannske að sú vísbending sem í svörunum var fólgin og mikilvægust var væri sú að hér væri í rauninni um háþróaðan efnaiðnað að ræða, ég held að það hafi komið fram einmitt með þeim orðum í svari hæstv. ráðh., og að það væri ekki ólíklegt að farsælast væri að taka upp samvinnu við einhverja erlenda aðila, ekki bara um það hvernig ætti að bera sig til heldur jafnvel um framleiðsluna sjálfa. Ég held að hæstv. ráðh. hafi notað þau orð að hér væri kannske ekkert síður um iðnþróunarverkefni að ræða. Þetta leiðir vitaskuld hugann að því hverja nauðsyn ber til þess að hin einstöku ráðuneyti vinni saman og í þessu tilviki þá annars vegar iðnrn. og hins vegar landbrn. Ég vil þess vegna leyfa mér að beina þeirri spurningu af þessu tilefni til hæstv. iðnrh. hvort hans ráðuneyti eða þær stofnanir sem undir það heyra hafi gefið þessum málum sérstakan gaum eða hvort hans ráðuneyti hafi í hyggju að líta á þetta mál sérstaklega þannig að þess sé að vænta að þær stofnanir sem heyra undir þessi tvö ráðuneyti vinni þá að athugun málsins saman.

Iðnrh. (Albert Guðmundsson) Hæstv. forseti. Vegna fsp. til mín frá hv. síðasta ræðumanni vil ég geta þess að hv. þm. Jóhanna Leópoldsdóttir hefur þegar aflað upplýsinga frá Iðntæknistofnun og ég veit hvaða upplýsingar hún hefur fengið. Ég geri ráð fyrir að hún vitni til þeirra þegar hún flytur sína þáltill. þannig að ég mun ekki rekja það hér, enda ekki undir það búinn. En Iðntæknistofnun hefur kannað þessi mál.



Herra forseti. Ég get ekki skilið hvers vegna hv. 4. þm. Vesturl. segir að það hafi verið uppgjafartónn í mér þó að ég læsi upp grg. frá Mjólkursamsölunni þar sem skýrt var frá því hvernig verið væri að vinna að þessum málum. Ég lagði áherslu á að að sjálfsögðu yrði að halda slíku áfram þó að fyrstu athuganir bentu kannske ekki til nægilegrar hagkvæmni, en það kom líka fram að áfram væri unnið að því. Rökin fyrir samstarfi við erlenda aðila voru fyrst og fremst þau í þessari grg. að þarna væri um að ræða þekkingu sem aðeins einstök fyrirtæki réðu yfir og það væri nauðsynlegt til þess að komast að þeirri þekkingu að komast í samstarf við þá aðila, eins og við reyndar reynum að gera á fleiri sviðum.



Herra forseti. Ég fagna þessari fsp. og eins fram kominni þáltill. um þetta mál. Satt best að segja undrar mig það andvaraleysi sem einkennt hefur meðferð okkar á þessum málum undanfarin ár. Á sama tíma og hávær umræða er uppi um offramleiðslu á ýmsum tegundum landbúnaðarvara liggur fyrir að innflutningur á þessum sömu vörum flæðir inn í landið nær eftirlitslaust og án nokkurrar viðleitni af okkar hálfu til að takmarka hann. Þá á ég bæði við innflutning á mjólk og mjólkurvörum og einnig á ýmsum unnum kjötvörum sem flæða sömuleiðis inn í landið í alls kyns umbúðum svo að hörmulegt er upp á að horfa, hæstv. iðnrh. Ég vona, herra forseti, að hér hafi verið hreyft við þessu máli á þann hátt að því verði fylgt eftir svo að það beri árangur. Við þurfum á því að halda.



Herra forseti. Út af ummælum hæstv. landbrh. áðan varðandi samvinnu og samstarf við erlenda aðila vil ég taka fram að ég hef ekkert á móti slíku samstarfi nema síður sé og tel að það komi ævinlega til álita hjá okkur þegar við þurfum á því að halda og höfum af því gagn. Ég vona að því sé eins farið með hæstv. ráðh. að hann óttist það ekki heldur nýti sér það eftir því sem á þarf að halda. Í annan stað vil ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir svörin og óska báðum ráðherrunum og þeim stofnunum sem undir þá heyra góðs gengis í því að skoða þetta mál og finna lausn.