Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en gengið er til dagskrár vill forseti upplýsa hvernig fyrirhugað er að haga fundarhaldi í dag. Gert er ráð fyrir því að þingfundur standi til klukkan sex þannig að þingflokksfundir verða ekki á hefðbundnum tíma heldur eftir klukkan sex. Þá verður ekki kvöldfundur heldur er gert ráð fyrir að nefndir geti haldið fundi í kvöld ef á þarf að halda. Byrjað verður á 3. dagskrármálinu, 3. til og með 7. dagskrármálið verða tekin til umræðu. Að umræðu lokinni um þau mál fara fram atkvæðagreiðslur og jafnframt atkvæðagreiðsla í 1. dagskrármálinu. Síðan verður tekið fyrir 2. dagskrármálið og þá 8. og niður eftir dagskránni eftir því sem tími leyfir. Atkvæðagreiðslur verða aftur um eða upp úr kl. fimm um þau mál sem þá hefur verið lokið umræðu í. Þetta vildi forseti láta koma fram til hægðarauka fyrir þingmenn.

Virðulegi forseti. Ég greindi frá því við 2. umr. málsins sem hélt áfram að loknu löngu hléi fyrir fáum dögum að frá utanrrn. hefði borist handbók um þær breytingar sem EB hefur gert á sínum reglugerðum og kynnu að snerta samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Meðla annars er í þeirri bók greint frá breytingum sem Evrópubandalagið hefur gert á reglugerð nr. 1612/1968 en sú breyting var gerð 27. júlí á síðasta ári. Í athugasemdum ráðuneytisins kemur fram um þessar breytingar að það verði gerðar breytingar á því fylgiskjali sem fylgir með því frv. sem hér er til umræðu. Breytingarnar lúta að 16. og 20. gr. fylgiskjalsins. Báðar þessar breytingar hníga í þá átt að afnema rétt Íslendinga til vinnu umfram aðra í eigin landi. Fyrri breytingin lýtur að því, nái hún fram að ganga, að heimilt er að leita eftir ráðningu starfsfólks í laus störf á öllu Evrópska efnahagssvæðinu án þess að áður hafi sérstaklega verið leitað eftir vinnuafli innan lands eins og 16. gr. kveður á um eins og hún lítur út núna. 20. gr., sem utanrrn. boðar að verði felld brott, fjallar um möguleika á því að afnema vinnumiðlun á störfum innan lands þegar við sérstakar aðstæður er að stríða og miðað við það ákvæði 20. gr. sem er í fylgiskjalinu þá geta íslensk stjórnvöld í raun stöðvað vinnumiðlun héðan til erlendra landa við tilteknar aðstæður sem eru tilgreindar í greininni. Fyrir utan almennar efasemdir sem ég hef haft um þetta mál og rakið ítarlega í ræðum, bæði við 1. og 2. umr. málsins, þá þykir mér þær breytingar sem utanrrn. boðar á þessu frv. eða öllu heldur á því fylgiskjali sem fylgir með frv. gera málið hálfu verra. Ég vil því spyrja hæstv. utanrrh., fyrst hann er hér kominn til fundar, hvort þess megi vænta að ráðuneytið muni á yfirstandandi þingi beita sér fyrir þeim breytingum sem það hefur boðað eða hvort ráðuneytið muni beita sér fyrir þessum breytingum síðar, e.t.v. á næsta þingi, áður en samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið tekur gildi ef fram fer eins og vænst er af hálfu utanrrh. Ég vil því, virðulegi forseti, í þessari umræðu fá fram skýr svör utanrrn. hvort það muni láta núverandi frv. standa óhaggað eða hvort það muni beita sér fyrir þeim tilteknu breytingum sem ráðuneytið sjálft hefur boðað í sérstakri handbók.

Virðulegi forseti. Hv. 5. þm. Vestf. bar fram þá spurningu, sem hann hefur nú endurtekið, við 2. umr. málsins og óskaði þess að formaður félmn. aflaði upplýsinga um stöðu þessara mála sem hann benti á og hef ég svo gjört og óska eftir að koma þeim upplýsingum á framfæri þó hann hafi bætt við spurningu sína til utanrrh. Þann 27. júlí 1992 voru samþykktar breytingar á reglugerð 1612. Þessum breytingum er ætlað að kveða skýrar á um einstök verkefni og hlutverk þeirra aðila er hafa umsjón með atvinnuráðningum og vinnumiðlun milli aðildarríkjanna, sbr. breytingar á 14. og 17. gr. Þá eru gerðar breytingar á hvaða upplýsinga eigi að afla og senda milli aðila og hvenær og hvernig miðla eigi þessum upplýsingum, sbr. breytingar á 14., 15. og 19. gr. Enn fremur eru ýmsar óbeinar takmarkanir fyrir aðgangi launafólks að vinnumarkaði annarra aðildarríkja felldar brott, sbr. breytingar á 16. gr. og niðurfelling á 20. gr. og viðauka vegna 16. gr. Til upplýsingar vil ég geta þess að úr 16. gr. er fellt niður ákvæðið ,,og ekki hefur reynst unnt að ráða vinnuafl af innlendum vinnumarkaði`` þannig að upplýsingar um laus störf, sem ríkisborgarar annarra aðildarríkja geta unnið, á að veita þjónustuskrifstofum annarra aðildarríkja. Þá eiga þjónustuskrifstofur að svara umsóknum erlendra ríkisborgara um atvinnu innan mánaðar. Þjónustuskrifstofan á að veita ríkisborgurum aðildarríkjanna sömu forréttindi og gilda um launþega frá ríkjum sem ekki eiga aðild að bandalaginu. Þetta er um þjónustu vinnumiðlunar. 20. gr., eins og áður hefur verið getið, fjallar um möguleika á tímabundinni stöðvun vinnumiðlunar á tiltekin svæði eða í tiltekna atvinnugrein og viðauki vegna 16. gr. er nánari útskýring á hugtaki þessarar greinar. Þessar breytingar öðlast gildi eftir þá dagsetningu sem samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði er miðaður við en undir samninginn um Evrópskt efnahagssvæði falla og voru teknar upp viðeigandi gerðir sem samþykktar höfðu verið innan Evrópubandalagsins fyrir 1. ágúst 1991. Það verður tekin ákvörðun um það hvaða EB-gerðir bætast við á fyrsta fundi sameiginlegu EES-nefndarinnar sem kemur saman eftir gildistöku EES-samningsins og fyrst þá er hægt að vita hvaða gerðir EFTA mun taka upp eftir þessa dagsetningu. Verði samþykkt að umræddar breytingar skuli bætast við samninginn um Evrópskt efnahagssvæði verða viðeigandi brtt. lagðar fyrir Alþingi. Vakin skal aftur athygli á því að reglugerð 1612/68 er eina reglugerðin frá EB sem lögð hefur verið fyrir Alþingi til lögfestingar og er lögfest með þessu frv.

Virðulegi forseti. Hæstv. utanrrh. fékk spurningar frá mér og hefur ekki haft uppi tilburði til að svara þeim. Ég lagði fyrir hv. formann félmn. spurningar við 2. umr. sem formaðurinn hefur svarað og þakka ég honum fyrir það. Svarið er skýrt af hennar hálfu, það kunna að koma til breytingar á þessari reglugerð okkur í óhag. Það mun ráðast af niðurstöðu fundar sem haldinn verður eftir að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið tekur gildi. Ég vil setja þá skoðun fram að ég sé ekki hvernig Íslendingar eiga að komast hjá því að gera þessar breytingar að samningnum gengnum í gildi. Meginstef samningsins er samræmingin, að sömu reglur gildi yfir allt svæðið og öll þjóðlöndin og einstök þjóðlönd hafi ekki sérreglur á þessu sviði. Íslendingar hafa undirritað samninginn og ég sé ekki hvaða stöðu þeir hafa til að skapa sér sérstöðu í þessu máli. Enn fremur rökstyður það skoðun mína í þessu umfram efni og innihald samningsins sjálfs að utanrrn. hefur fullyrt að þessar breytingar þurfi að gera. Það er í þeirri handbók sem ég vitnaði til og get sótt snarlega og lesið upp úr orðrétt fyrir hæstv. utanrrh. ef hann þess óskar. Annars vegar höfum við frá utanrrn., en það er það ráðuneyti sem hefur forræði málsins á hendi, þær fullyrðingar að þessar breytingar verði að gera. Hins vegar höfum við svar frá formanni félmn. sem vill ekki fullyrða það hvor hefur rétt fyrir sér í þessu máli. Það er strax áður en samningurinn hefur tekið gildi að menn eru farnir að setja fram mismunandi skoðanir á því hvað samningurinn þýðir. Meira að segja þingmenn innan sama þingflokks setja fram mismunandi skoðanir á því hvaða breytingar þurfi að gera og hvað samningurinn þýðir. Enn merkilegra er það fyrir þá sök að í hlut á sá flokkur sem hefur gert þetta mál að sínu máli árum saman og sérhæft sig í þessu máli. Það er því kannski tákn þess sem koma skal að verði þessi samningur að veruleika þá muni mönnum reynast erfitt að átta sig á því hvernig þeir eiga að haga sér, hvaða lagabreytingum menn verði að taka við á Alþingi til að uppfylla kvaðir samningsins. En ég vil ítreka, virðulegi forseti, spurningar mínar til hæstv. utanrrh. og óska eftir því að hann svari þeim. Afstaða utanrrh. til þessa máls verður að koma fram, sérstaklega eftir svar formanns félmn. sem er ekki samhljóða þeirri yfirlýsingu sem fram hefur komið frá utanrrn. í þessu þýðingarmikla máli.

Virðulegi forseti. Í raun og veru er óþarfi af minni hálfu að bæta einhverju við það svar til hv. þm. sem fram kom í greinargerð hv. 11. þm. Reykn. áðan. Hv. þm. virðist vera að vitna í samantekt sem heitir ,,Samanburður á íslenskri löggjöf og samþykktum Evrópubandalagsins`` sem út var gefið af viðskiptaskrifstofu utanrrn. en er á málasviði þar sem umsjónaraðilar eru ráðuneytisstjórinn í félmrn. og ráðuneytisstjórinn í dómsmrn. Það er gerð grein fyrir þeim gerðum sem bæst hafa við frá því að EES-samningurinn var gerður og til greina koma að bætist við EES-samninginn. Og í þessu skjali er gerð grein fyrir því að ekki þurfi að koma til beinna breytinga á frv. heldur þurfi hugsanlega að gera breytingar á reglugerð. Utanrrn. hefur ekki tekið neina afstöðu til þess á þessu stigi málsins og mun ekki flytja neinar brtt. af því tagi.

Hæstv. forseti. Hér er á ferðinni sú grein frv. sem lýtur að breytingum á stjórnskipun húsnæðismálastjórnar. Eins og rækilega hefur verið sýnt fram á í þessum umræðum er þar á ferðinni mikið miðstýringarákvæði. Þarna er á ferðinni miðstýringar- og valdasamþjöppunarferli sem hæstv. félmrh. hyggst knýja hér fram og taka sér nánast alræðisvöld í húsnæðismálum. Hæstv. ráðherra hefur jafnframt notað tækifærið í umræðum um þetta mál og ráðist með mjög sérkennilegum og ómaklegum hætti að varnarlausum starfsmönnum og stjórnendum Húsnæðisstofnunar. Ég hygg að hæstv. ráðherra væri þess vegna sæmast að kalla þetta frv. til baka á þessu stigi málsins og láta það ekki sjást meir hér á þessu þingi og út af fyrir sig ekki eftirleiðis. Í leiðinni væri við hæfi að hæstv. ráðherra bæðist velvirðingar á þeim ummælum sem hann með órökstuddum hætti hafði hér uppi og vó að starfsheiðri starfsmenna Húsnæðisstofnunar og stjórnenda þeirrar stofnunar. Í þessari 1. gr. felst mikil afturför frá gildandi ákvæðum um stjórn Húsnæðisstofnunar. Þetta er miðstýringar- og valdasamþjöppunarfrv. sem ég er algjörlega andvígur og ég segi því nei.

Virðulegi forseti. Það hefur verið gerð grein fyrir því í umræðum sem ég vil ítreka að með ákvæðum 6. gr. er verið að fela hæstv. ráðherra í raun skattlagningarvald sem er langt umfram það sem þingið hefur talið við hæfi að framselja til framkvæmdarvaldsins og ég segi því nei.

Frú forseti. Ég tel að það sé til mikilla bóta að fella niður það ákvæði sem verið hefur um skyldusparnað ungmenna. Á sínum tíma þegar þetta var sett inn var lofað gulli og grænum skógum þeim sem ættu fé á þessum reikningum en efndir hafa verið mun minni. Jafnframt varð húsnæðismálastjórn uppvís að því að reikna ekki rétt út þær verðbætur sem áttu að vera á þessum reikningum. Þess vegna styð ég þá grein sem hér er borin upp til atkvæða.

Virðulegi forseti. Skyldusparnaður hefur svo sem löngum verið umdeildur. Það er mín reynsla af þessu kerfi að það hefur margt gott af sér leitt og er fremur til bóta en hið gagnstæða þó að ég að sjálfsögðu taki undir að rétt sé að gera breytingar á núverandi lagaákvæðum varðandi skyldusparnað og ég mun flytja brtt. um það efni við 3. umr. málsins. Ég vil vekja athygli á því að skyldusparnaður hefur verið ákaflega vel tryggður í Húsnæðisstofnun og voru t.d. á síðasta ári greiddir vextir umfram verðtryggingu sem nemur 7% og verða á þessu ári um 6%. Ég mun því greiða atkvæði gegn þessu ákvæði.

Virðulegur forseti. Ástæðan fyrir því að ég leggst ekki gegn því að þessi undantekning sé gerð frá meginreglunni er að ég tel ástæðu til að lýsa yfir sérstökum stuðningi við núverandi framkvæmdastjóra Húsnæðisstofnunar ríkisins, einkum eftir ræðu hæstv. félmrh. í gærkvöldi, og ég mun því ekki greiða atkvæði.

Herra forseti. Núverandi framkvæmdastjóri Húsnæðisstofnunar ríkisins er eftir því sem ég best veit vel menntaður maður með mikla starfsreynslu. Mér er því ekki ljóst hvers vegna menn eru svo hræddir um að aðrir hreppi það embætti ef hann mundi sækja um það í samkeppni á móti öðrum. Mér finnst að með samþykkt þessarar greinar séu menn að lýsa því yfir að slíkur undirmálsmaður sitji í þessu embætti að það sé ekki þorandi annað en að tryggja það sérstaklega í lögum að embættið skuli fylgja honum jafnlengi og hann lifir. Þar sem reglan hefur verið sú að menn hafa breytt húsnæðismálalöggjöfinni minnst á tveggja eða þriggja ára fresti til þessa sé ég ekki að þetta ákvæði muni nokkurn tímann koma til framkvæmda, þ.e. lögin eins og þau eru hugsuð, heldur að það verði aðeins ákvæði til bráðabirgða sem muni gilda og þykir mér það miður. Þess vegna segi ég nei.

Hæstv. forseti. Ef núverandi hæstv. félmrh. gegnir því embætti svo lengi sem hún lifir tel ég tryggara vegna forstjóra Húsnæðisstofnunar ríkisins að hafa þetta ákvæði í lögunum og segi því já.

Virðulegur forseti. Með þessu ákvæði til bráðabirgða er verið að biðja Alþingi að staðfesta þegar gerðan hlut, þ.e. verið er að biðja um heimild Alþingis til að selja eigur sem þegar hafa verið seldar. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem slíkt gerist og ég tel enga ástæðu til þess að koma ráðherrum eða ríkisstofnunum upp á það að gera hlutinn fyrst og koma síðan til Alþingis og leita eftir samþykki þess við þegar gerðum hlut. Ég segi því nei.

Virðulegi forseti. Með því að leggja þetta ákvæði til bráðabirgða fram í frumvarpsformi er ráðherra að segja að til þess að unnt sé að selja eignir þurfi fyrst að fá samþykki Alþingis. 

Herra forseti. Þingmönnum er nokkur vandi á höndum varðandi þessa atkvæðagreiðslu því hér stendur ,,ráðherra er heimilt``. Ef það stæði ,,ráðherra var heimilt`` væri þetta mun auðveildara. En þetta kallar fyrst á kaupaheimild á þessum eignum aftur til þess að hægt sé að selja þær á nýjan leik því að hitt er náttúrlega alólöglegt ef ráðherra tæki sig nú til og seldi nýjum aðila eignirnar. Ég treysti mér alls ekki til að standa að slíku. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Hér koma ákvæðin hvert öðru sérkennilegra til atkvæða. Margt mætti segja um það bráðabirgðaákvæði sem afgreitt var hér áðan og hæstv. félmrh. meðal annarra studdi og lýsti þar með sérstöku trausti á núverandi framkvæmdastjóra Húsnæðisstofnunar ríkisins. Verður það væntanlega nokkuð lengi í minnum haft í ljósi þeirra samskipta við þá stofnun sem hæstv. ráðherra rakti hér í ræðu í gærkvöldi. Í raun og veru má segja að hæstv. félmrh. hafi tekið upp aðferð ónefndra ráðherra að reka framkvæmdastjórann í gær en ráða hann aftur í dag með þessu atkvæði. Hér er á ferðinni ákvæði til bráðabirgða II um að heimila félmrh. að selja eigur hönnunardeildar Húsnæðisstofnunar ríkisins sem búið er að gera fyrir nokkrum vikum síðan með skriflegum og þinglýstum kaupsamningi, löggerningi sem þegar liggur fyrir. Hæstv. samgrh. flutti hér frægt frv. í vetur til að heimila að flytja inn dýpkunarpramma sem ekki er aðeins búið að flytja inn í landið heldur var sokkinn líka og lá á hafsbotni eða hafði gert um nokkurra mánaða skeið. Þetta er sama aðferðin, þetta er prammaaðferðin við lagasetningu, að afla heimildar eftir á. Það er mjög athyglisvert að hæstv. ríkisstjórn kemur með hvert frv. á fætur öðru þar sem stendur til að afla lagaheimilda og réttlætingar eftir á á þegar orðnum hlut. Þessi prammaaðferð mun auðvitað verða lengi í minnum höfð og er ágætis samheiti yfir vinnubrögð hæstv. ríkisstjórnar við lagasetningu yfirleitt. Mönnum er að sönnu nokkur vandi á höndum, eins og hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson sagði hér áðan, þegar greiða á atkvæði við þessar aðstæður. Ég held að skást sé að mótmæla þessum vinnubrögðum með því að segja nei við þessu ákvæði þó svo það breyti út af fyrir sig ekki orðnum hlut, því lögbroti sem hæstv. ráðherra er í raun og veru að lýsa á hendur sér með því að óska eftir á lagaheimildar Alþingis fyrir hlut sem þegar er búið að framkvæma. Ég segi nei.

Virðulegur forseti. Þegar stjórn Húsnæðisstofnunar ríkisins var kosin fyrir tveimur árum þá var hún kosin til næstu almennu alþingiskosninga eins og ákvæði laganna hljóða í dag. Það hefur hvergi komið fram í umræðunum neinn rökstuðningur fyrir því að ástæða væri til að stytta kjörtímabil núv. húsnæðismálastjórnar. Ég tel að það sé þarflaust að samþykkja ákvæði til bráðabirgða IV um að endurskipa stjórnina þegar í stað. Það hefur þann tilgang einan að víkja út úr stjórninni fulltrúum Alþýðusambands Íslands og fulltrúa Vinnuveitendasambands Íslands. Ég sé ekki að það þjóni neinum tilgangi að gera slíkt fyrr en ella væri miðað við kjörtímabil stjórnar og greiði því atkvæði gegn þessu ákvæði.

Hæstv. forseti. Ég tel nauðsynlegt að benda á að ástæðan fyrir því að hér komu fram brtt. við 3. umr. þessa máls, sem ég vænti að sé 28. mál, svo það sé nú alveg ljóst, er sú að við 2. umr. málsins benti hv. 6. þm. Vestf., Jóna Valgerður Kristjánsdóttir, á að við vorum að breyta lögum sem við höfðum fellt úr gildi fyrr um daginn. Svo mikið hefur óðagotið verið við að afgreiða þessi EES-frv. að menn kunna sér hvergi hóf og ana áfram hugsunarlaust þannig að til að bjarga þessu máli varð það samkomulag milli hv. þm. og forseta og hv. 6. þm. Vestf. að málið færi aftur til nefndar og yrði lagfært þannig að eitthvert vit væri í þessari lagasetningu. Þetta vil ég að menn viti vegna þess að það voru afar fáir hv. þm. í salnum. Ég vil því mælast til að menn gæti nú að sér og séu ekki að breyta lögum sem áður hafa verið felld úr gildi.

Virðulegi forseti. Það er ofsagt hjá hv. 14. þm. Reykv. að í þessu efni hafi menn anað áfram hugsunarlaust. Við 2. umr. komu fram réttmætar ábendingar um það að vitnað væri í frumvarpsgreinum í lög sem breytt hafði verið á Alþingi eða felld úr gildi og ný lög sett í staðinn. Þessar ábendingar voru teknar til greina á milli umræðna og var eigi auðvelt að gera það fyrr vegna þess að hin nýju lög höfðu eigi verið gefin út og höfðu eigi hlotið númer. Nú hafa hin nýju lög hlotið númer og verið gefin út, þ.e. lög um eftirlit með skipum, nr. 35/1993, og lög um leiðsögu skipa, nr. 34/1993. Þessu formsatriði hefur verið fullnægt og það á ekkert skylt við það að nefndarmenn í samgn. eða aðrir hafi verið að ana áfram í einhverju hugsunarleysi. Aðrir kunna að ana áfram í umræðum eða annars staðar án þess að kynna sér málið nægilega vel.

Virðulegur forseti. Hér er komið til 3. umr. frv. til laga um Evrópskt efnahagssvæði, breyting á því frv. sem afgreitt var frá þinginu um miðjan janúar sl. Við þessa lokaumræðu málsins, sem gera verður ráð fyrir að þessi umræða sé, er rétt að nefna nokkur atriði sem tengjast þessu máli. Það sem hlýtur að vera okkur hv. alþm. efst í huga varðandi þetta mál er sú staða sem Alþingi Íslendinga er sett í með þeim samningi sem hér á að lögfesta. Það er verið að taka raunverulegt löggjafarvald úr hendi þessarar samkomu, Alþingis, sem stofnað var 1840 og efnt var til að nýju 1845, og þingið sett í þá dæmalausu aðstöðu að verða ómyndugt á fjölmörgum sviðum þjóðmála, sviðum sem telja verður þýðingarmikil og í rauninni skipta mestu máli fyrir þjóðina, afkomu hennar og framtíð, þ.e. efnahagsmál og atvinnumál og ýmsir þættir félagsmála sem og mörg atriði sem tengjast þessum málum. Þannig má með sanni segja að það sé þjóðlífið allt sem þessi samningur varðar og flest löggjafarsvið þótt með óbeinum hætti sé um suma þætti. Ástæðan fyrir því að málið liggur þannig er sú að samkvæmt samningnum og stöðu málsins er það aðeins Evrópubandalagið sem getur haft frumkvæði um lagasetningu og mótað löggjöf þó að aðrir aðilar að samningnum úr röðum EFTA-ríkjanna geti komið fram með frómar óskir þar að lútandi. Það er þannig Evrópubandalagið sem er að taka yfir raunverulegt löggjafarvald á samningssviðinu sem hér á að lögfesta. Eina ráðið, sem þessi samkoma hefur þegar hún fær mótaða löggjöf aðsenda frá ráðherraráði Evrópsks efnahagssvæðis, er að beita neitunarvaldi. Verði það gert þá er þannig um hnúta búið í samningnum að aðrir aðilar að honum áskilja sér rétt um gagnráðstafanir sem gert er ráð fyrir að séu ekki veigaminni heldur en það sem verið er að hafna af hálfu Alþingis. Þetta er sú staða sem þjóðþinginu er búin með þessu máli og við eigum eflaust eftir að minnast hennar hér ef samningurinn í raun gengur fram og verður staðfestur af öðrum en Alþingi Íslendinga og tekur þannig gildi. Þá eigum við eftir að minnast þeirrar aðstöðu sem meiri hluti Alþingis, ef að líkum lætur, hefur mótað fyrir þessa samkomu, þingið, og látið yfir sig ganga. Og það er ekki aðeins að við fáum löggjöfina fullbúna og aðsenda, forsendur fyrir löggjöf á þessari samkomu, þjóðþinginu, heldur er það auðvitað borin von fyrir þingmenn að hafa frumkvæði að lagasetningu sem á einhvern hátt gengur gegn ákvæðum þessa samnings. Menn geta auðvitað sýnt slíka pappíra hér í þinginu en það væri að brjóta þau lög sem setja á, þennan lögfesta samning, ef menn dirfðust að taka undir slíkan tillöguflutning. Það verður ekki lítið verk fyrir þá þingmenn sem taka hér sæti að setja sig inn í þessar aðstæður og átta sig á því hver markalínan liggur í þessum efnum hvað það er sem þýðir að hreyfa hér á samkomunni vegna þeirra laga sem í gildi eru, ef þessi samnningur verður lögfestur. Allt samningssviðið er þar undir. Samkvæmt 119. gr. samningsins er verið að lögfesta í raun viðaukana og öll fylgiskjölin á þessum tugþúsundum blaðsíðna sem liggja í þeim pakka sem hér er undir. Það er með öllu óskiljanlegt fyrir mig hvernig það má verða, virðulegur forseti, að Alþingi ætlar að leggja á sig þessa hlekki og standa þannig að máli fyrir nú utan það hvernig gengið er gegn sjálfri stjórnarskrá lýðveldisins, hvernig hún er brotin með þessum samningi sem hér er hugmyndin að lögfesta. Menn vísa til þess að hér sé ekki verið að binda hendur Íslendinga óafturkræft og það er rétt. Það er hægt að segja þessum samningi upp með árs fyrirvara að formi til. En hvernig halda menn að það verði í raun, virðulegur forseti, að komast út úr því neti, því þéttriðna neti sem hér er riðið og hér á að fanga í íslenskt efnahagslíf, hvernig halda menn að það verði að losna út úr gangvirkinu ef menn festast í því á annað borð? Það verður ekki auðvelt verk en það er þó það verk sem við hljótum að reyna að vinna, andstæðingar þessa samnings, að losa þjóðina út úr þessu neti fyrr en seinna, áður en hún festist svo í því að það liggi engin leið til baka. Hér gengur því miður fjöldi alþingismanna hálfblindur til leiks án þess í raun að hafa gert sér grein fyrir því hvað í þessu máli felst. Það er mín tilfinning, virðulegur forseti, að því miður sé staðan sú að ýmsir þeir, sem styðja þennan samning með atkvæði sínu, hafi sumir hverjir ekki gert sér grein fyrir því hvað í honum felst en hlutur þeirra er þó samt engu betri fyrir það því auðvitað eiga þingmenn skilyrðislaust að vita hvað er á ferðinni, ég tala nú ekki um í stórmáli sem þessu. Það var gert ráð fyrir því þegar samningurinn fyrst lá hér fyrir, málsgögn hans, um öndverðan maímánuð fyrir réttu ári síðan, að þetta mál gengi fyrr fram og alveg sérstaklega að lögin, lagabreytingarnar, sem gera yrði fyrir utan samninginn sjálfan og lögfesta hér, yrðu afgreiddar með öruggum hætti áður en samningurinn tæki gildi og miðað var við að það gerðist ekki síðar en í nóvember 1992, virðulegur forseti. Nú er maí 1993 og hver er staðan þá? Samkvæmt yfirliti sem ég hef fengið frá þingmáladeild þingsins er staðan sú 29. apríl sl. að af 68 boðuðum stjfrv. til breytinga á íslenskri löggjöf vegna þessa samnings höfðu aðeins verið lögfest 26 frv. á þeim tíma, verulegur minni hluti þeirra frv. sem ríkisstjórnin hafði boðað um málið, þeirra 68 frv. sem boðuð höfðu verið og enn voru nokkur frv. ókomin til þingsins sem voru á þeim skrám sem reiddar voru fram, ekki bara í fyrra heldur á þessu ári, þann 30. mars sl. samkvæmt yfirliti sem fyrir liggur. Ég vil biðja virðulegan forseta að kalla hingað í þingsal hæstv. iðnrh. því ég þarf að eiga orðastað við ráðherrann vegna þessa máls og þeirrar stöðu sem liggur fyrir að því er varðar hans málasvið. Samkvæmt þessu, virðulegur forseti, er meiri hluti þeirra lagafrv., sem lögfesta átti á síðasta ári samkvæmt áformum ríkisstjórnarinnar, óafgreiddur í þinginu. Auðvitað er þetta þeim mun alvarlegra þar sem að í ýmsum tilvikum var af hálfu ríkisstjórnarinnar vísað til þess að í stað þeirra fyrirvara, sem kröfur voru uppi um af hálfu íslenskra stjórnvalda þegar þetta mál var á samningastigi, væri hugmyndin að koma vörnum við í íslenskri löggjöf samkvæmt heimildum og svigrúmi sem talsmenn þessa samnings fullyrtu að væri til staðar. En þetta svigrúm er ekki notað með skilmerkilegri hætti en hér liggur fyrir enda auðvitað í raun allt saman þrengra og minna heldur en orð var á gert. Eins og menn muna var það hugmyndin þegar þetta mál var til umræðu á undirbúningsstigi að koma við undanþágum varðandi ýmis málasvið, þar á meðal varðandi sjálfar náttúruauðlindir þjóðarinnar og landið sjálft. En hvernig hefur verið haldið á þeim málum? Jú, það er, virðulegur forseti, einn einasti fyrirvari sem sagður er tryggður samkvæmt gildandi íslenskri löggjöf sem fái náðarsamlegast að standa þrátt fyrir ákvæði þessa samnings, þ.e. lög varðandi fjárfestingu í fiskiskipum og frumvinnslufyrirtækjum sjávarafurða. En þessi eini fyrirvari er ekki meira í friði og hefur ekki meira skjól en svo að í nýlegu áliti stjórnskipaðrar nefndar, sem fræg hefur orðið undir nafninu tvíhöfða nefndin, er það eitt af aðaláhersluatriðum að rýmkað verði um íslenska löggjöf að því er varðar erlenda fjárfestingu einmitt á þessu sviði í sambandi við sjávarútveginn --- rýmkað verulega um það --- og þar mæla trúnaðarmenn stjórnarflokkanna og undir það er tekið af einum og öðrum í þessum atvinnurekstri í fyrirtækjum sem verið er að knésetja með þeirri stjórnarstefnu sem nú er uppi og bitnar á sjávarútveginum með þeim hætti sem tölur sýna, uppgjör síðasta árs með 8 milljarða beinan halla hjá fyrirtækjum í þessum greinum. Aðrir fyrirvarar varðandi náttúruauðlindir eru þannig að því er varðar landið og orkulindirnar að þá hafa frv. ekki sést. Engin frv. komið fram sem varða jarðhita í iðrum jarðar, sem varða virkjunarrétt fallvatna, frv. sem hæstv. iðnrh. staðhæfði að yrðu sýnd hér og afgreidd í þinginu fyrir síðustu áramót. Þau eru ekki enn þá komin frá ríkisstjórninni. Menn eru enn þá að gæla við það að þessi samningur hljóti staðfestingu áður en nýtt þing kemur saman, reglulegt Alþingi 1. okt. nk. Það er þannig meining ríkisstjórnarinnar sem stefnir hér að þinglokum þó ekkert liggi á um það að ljúka störfum Alþingis með fjölda óafgreiddra og óræddra mála og þá stöðu uppi sem þjóðin þekkir í atvinnumálum, í atvinnuleysinu sem ríður húsum víða um land, þá er það hugmyndin að senda þingið heim með þessa löggjöf óafgreidda í þýðingarmestu málum sem snerta þann óheillasamning sem hér á að gera. Samt á að senda þingið heim og gleyma þessu, gleyma þessum fyrirvörum sem þó áttu að fylgja og lögfesta hér í þinginu. Það er staðan, það eru efndirnar, þetta er allt saman á eina bók lært, virðulegur forseti, með miklum fádæmum.

Forseti vill upplýsa hv. þm. um að það hafa verið gerð boð eftir hæstv. iðnrh. svo hann kemur væntanlega innan tíðar.

Virðulegi forseti, ég vænti þess að ráðherrann birtist fljótlega. Ég hef ekki lokið máli mínu og vænti þess að hæstv. ráðherra verði kominn til fundar áður en það verður enda gerist það innan ekki langs tíma. Ég hef, virðulegur forseti, nefnt þá þætti sem blasa við Alþingi Íslendinga sérstaklega en það eru vissulega margir aðrir þættir sem snúa að þessu máli og þá er auðvitað nærtækast að víkja að því sem snertir kröfuna sem vísað var hér frá í raun öðru sinni af meiri hluta á Alþingi, kröfuna um það að þjóðin sjálf fái að segja álit sitt á þessum samningi sem hún hefur aldrei átt kost á í almennum kosningum þannig að alþingismenn, fyrir þá atkvæðagreiðslu sem hér er fram undan, viti um hug þjóðarinnar til þessa stórmáls. Verði það ekki gert, og því miður horfir svo að það gerist ekki fyrir lokaafgreiðslu þessa máls, þá er hér verið að ganga gegn lýðræði í landinu, eðlilegum sjónarmiðum, í raun stjórnarskrárvörðum rétti eða a.m.k. rétti sem stjórnarskráin gerir ráð fyrir að þjóðin geti haft í stórum málum. Þannig blasir það við að það á að hneppa þjóðina í fjötra þessa samnings án þess að hún fái að tjá hug sinn. Ég hef sagt það ítrekað og ég endurtek það hér enn að ég er sannfærður um það að fyrir þessum samningi er enginn meirihlutavilji meðal kjósenda í landinu. Það liggja fyrir vísbendingar um það, virðulegur forseti, í mögrum skoðanakönnunum sem gerðar hafa verið og þar við bætist að það er alveg ljóst að ef heimiluð hefði verið almenn þjóðaratkvæðagreiðsla um þetta mál þá hefði það orðið enn fleirum ljóst hvert innihaldið er í þeim pakka sem hér á að lögfesta, hvaða áhrif þessi samningur mun hafa fyrir mikilverðustu málefni þjóðarinnar í framtíðinni þannig að ég er ekki í nokkrum minnsta vafa um það að sá meiri hluti, sem ætlar sér að lögfesta þetta mál og staðfesta þennan samning, hefur í raun ekki neitt umboð til þess. Það er auðvitað fráleitt, virðulegur forseti, að vísa til síðustu alþingiskosninga í þessu sambandi og telja að þeir sem nú standa að ríkisstjórn og sá meiri hluti sem hún styðst við hafi fengið eitthvert umboð til að ganga frá þessu máli í sambandi við úrslit síðustu kosninga. Það er svo langt frá því að það þarf í rauninni ekki að færa að því rök, málið var þá aðeins í deiglu, málið hafði þá engan veginn skýrst, uppi voru skýrir fyrirvarar af hálfu einstakra flokka um niðurstöðu samningaviðræðna sem þá stóðu enn yfir og málið var sáralítið á dagskrá eða mjög takmarkað a.m.k. í sambandi við almenna umræðu fyrir síðustu kosningar. Það eru því í raun, virðulegur forseti, út frá lýðræðislegum sjónarmiðum ólög sem verið er að innleiða hér með því að staðfesta þennan samning af hálfu þingsins, af meiri hluta á Alþingi Íslendinga sem ekki hefur fengið neitt sérstakt umboð til þess og sem veit ekki um hug þjóðarinnar og hefur lagst gegn því að hún fái að segja sitt orð í sambandi við þetta mál. Það er illt til þess að vita, virðulegur forseti, að það er ekki eingöngu sá hópur sem styður núv. ríkisstjórn sem greiðir götu þessa máls í gegnum þingið og er sá hópur þó ekki heill því þar eru meðal þingmanna, í því sem við köllum stjórnarliðið hér á Alþingi, einstaklingar sem sýnt hafa framsýni, kjark og þor til að ganga gegn þessu máli. Þeir þingmenn sem þar eiga hlut að máli eiga allan heiður skilið því þeir hafa breytt samkvæmt sannfæringu sinni, þeir hafa sýnt hetjuskap í þessu máli með því að leyfa sér að hafa sjálfstæða afstöðu í undirstöðuatriði sem varðar stöðu þjóðarinnar, sjálfstæði þjóðarinnar og þar hafa þeir gengið gegn þungum straumi og miklum þrýstingi í forustu þeirrar ríkisstjórnar sem hér situr enn í landinu. Við hljótum að minnast þess sérstaklega um leið og við hörmum það sem í stjórnarandstöðu erum að það skuli vera einstaklingar í röðum þingflokka í stjórnarandstöðunni sem í raun hafa greitt götu þessa máls og auðveldað ríkisstjórninni leikinn að koma þeim böndum á þjóðina sem felast í þessum samningi og það verður væntanlega geymt en ekki gleymt þegar mál verða gerð upp í komandi kosningum, hvort sem þær verða í lok reglulegs kjörtímabils eða fyrr. Það er, virðulegur forseti, rétt að hafa það í huga að það er einmitt í málum sem þessum, í stórmálum sem þessum sem reynir á og sem fram kemur í raun afstaða manna hér á Alþingi að því er varðar framtíðarmálefni þjóðarinnar. Þetta er ekki mál sem hverfur af sjónarsviðinu, þetta er ekki mál sem menn geta gleymt eftir atkvæðagreiðsluna og sem geymt er hjá einhverjum smáhluta framkvæmdarvaldsins á Íslandi. Þetta er mál sem mun minna á sig dag hvern héðan í frá ef það verður lögfesta vegna þess að fram hjá því verður ekki gengið, fram hjá því verður ekki komist. Það mun minna á sig í þeim aðsendu lögum og reglum sem framkvæmdarvaldinu er ætlað að hlíta og sem Alþingi Íslendinga er ætlað að stimpla inn í sambandi við afgreiðslu þingmála sem við fáum hér inn á okkar borð. Það er þessi afstaða, það er afstaða til þessarar stöðu mála sem kemur fram í atkvæðagreiðslum um þetta mál í stöðu flokka og í stöðu einstaklinga innan þingflokkanna. Vissulega ber okkur, virðulegur forseti, að hafa það í huga að þó að þetta mál sé langt fram gengið á Alþingi Íslendinga þá eru sund ekki lokuð, þá hafa þau ekki ráðist til hlítar á þingum annarra þjóðlanda sem ætlað er að taka afstöðu til samningsins og þurfa að staðfesta hann. Við höfum farið yfir það, virðulegur forseti, fyrr í umræðum hver staðan sé og hvaða líkur séu á því að þetta mál fái þá afgreiðslu hjá þeim 17 þjóðþingum sem þurfa að staðfesta það og ég ætla ekki að fara yfir það efni í mörgum orðum. Ég vil aðeins minna á að það er enn þá óvíst hver afgreiðslan verður. Það er aðeins á örfáum þingum ríkja innan Evrópubandalagsins sem mál þetta hefur fengið afgreiðslu, sennilega hefur ekkert þinga tekið afstöðu til þeirra breytinga sem fyrir liggja og fyrir áramótin síðustu voru það aðeins þrjú þing í ríkjum Evrópubandalagsins sem höfðu tekið afstöðu til samningsins eins og hann þá lá fyrir. Það mun því dragast nokkuð að samningur þessi gangi í gildi ef hann þá hlýtur staðfestingu. Virðulegur forseti. Ég inni eftir því hvort von er á því að hæstv. iðnrh. komi til þingfundar og ég átel það um leið að ráðherrar ríkisstjórnarinnar skuli ekki láta svo lítið að vera hér viðstaddir í þinginu þegar þetta mál er til lokaafgreiðslu. --- Getur virðulegur forseti upplýst það hvort hæstv. iðnrh. ætlar að ómaka sig til að koma í þingsal og hvort hann er væntanlegur?

Vegna orða hv. þm. um ríkisstjórnina vill forseti benda á að hæstv. utanrrh. er staddur hér og hlýðir á umræðuna. Það hafa verið send boð eftir hæstv. iðnrh. en forseti hefur ekki af honum frekari fréttir. Hann hefur örugglega fengið boðin og forseti getur lítið annað gert en að bíða eftir því hvort hæstv. ráðherra kemur. Ég vil benda hv. þm. á að hann á auðvitað rétt á að taka til máls að nýju ef ráðherra kemur.

Virðulegur forseti. Það vill nú svo til að við hæstv. utanrrh. höfum átt nokkur orðaskipti út af þeim frv. sem ég ætlaði að ganga eftir hjá hæstv. iðnrh., hvernig standi á því og hvernig hann meti stöðuna í sambandi við þau efni. Hæstv. utanrrh. veitti þá úrlausn sennilega sem hann treysti sér til í umræðu nýlega varðandi þessi efni. Þar kom það fram og fékkst staðfest að ekki hefði enn þá tekist að afgreiða þau mál sem hér um ræðir frá ríkisstjórninni, frv. varðandi jarðhitaréttindi og varðandi orku fallvatna og reyndar almennt um auðlindir í jörðu. Ég ætlaði að fá hér fram fyrir lok þessarar umræðu álit hæstv. iðnrh. á þeim efnum og vænti þess að kostur verði á því áður en umræðu þessari lýkur. Ég vil hins vegar ekki, vegna þeirra þingmanna sem hér eiga eftir að taka til máls, fara lengra út í efnisþætti málsins. Ég hef oft gert grein fyrir minni afstöðu til þessa stóra máls og ég vil aðeins segja það að lokum, virðulegi forseti, að það er mikið verk sem við eigum fyrir höndum, andstæðingar þessa samnings, að hnekkja honum fyrr en seinna því það verður okkar verkefni og það er okkar skylda að beita okkur að því ekki síðar heldur en þegar þetta frv. hefur hlotið staðfestingu.

Frú forseti. Við erum nú komin að síðustu umræðu um sjálfan samninginn um Evrópskt efnahagssvæði og eru eiginlega sorglega fáir sem hér ætla að hlýða á umræðuna eða taka þátt í henni við þessa síðustu umræðu. Hefði verið fróðlegt að heyra álit þeirra þingmanna sem greiddu þessum samningi atkvæði sitt á því hvernig þeir líta á málið einmitt nú. Mér er kunnugt um það að alla vega einhverjir þingmenn Sjálfstfl. hafa verið að uppgötva að ýmislegt felst í þessum samningi sem þeir gerðu sér ekki grein fyrir á ýmsum sviðum. Ég ætla ekki að fjalla frekar um það við þessa umræðu svo oft sem ég hef gert það að umræðuefni og merkilegt er fyrir okkur sem höfum haft uppi varnaðarorð varðandi aðild Íslands að Evrópsku efnahagssvæði að sjá hvað það kemur mörgum í opna skjöldu að ýmis ákvæði samningsins eru að taka gildi hér og nú, m.a. þau ákvæði sem hæstv. utanrrh. flýtti varðandi t.d. landbúnaðarmál. Þó að umræðu um þennan samning sé að ljúka hér og nú er langt frá því að umfjöllun um þetta mál sé lokið. Ef samningurinn verður að veruleika, þ.e. ef hið Evrópska efnahagssvæði verður einhvern tímann að veruleika, sem allsendis er óvíst eins og menn vita, þá munu hér streyma inn lagafrv. frá Evrópubandalaginu sem við verðum að staðfesta hvort sem okkur líkar betur eða verr. Því er haldið fram að við höfum einhverja möguleika á því að hafna frv. sem frá þeim koma en það er í raun ekki hægt nema þá um leið að segja sig frá samningnum. Þó að ég syrgði það ekki sérstaklega þá held ég að það sé ekki innifalið í samþykkt þessa samnings að ef hér komi eitthvert lagafrv. sem okkur líkar ekki þá sé ætlunin að fella það og þar með að segja okkur frá samningnum. Þannig eigum við að taka við á færibandi lagafrv. frá Brussel án þess að hafa þar nokkur áhrif á þeim sviðum sem samningurinn tekur til sem er ekki neitt lítið. Strax þegar samningurinn var í undirbúningi og ljóst varð nokkurn veginn hvernig hann mundi líta út, þá var því haldið fram af hæstv. utanrrh. sem og öðrum að það væri ekkert mál að setja girðingar í lög að því er varðaði eignarhald á landi og auðlindir á landi. Það væri ekki mikið mál að setja í lög ákvæði sem kæmi í veg fyrir það að erlendir aðilar gætu fest hér kaup á landi með öllum þeim hlunnindum sem í því fælist. Það hefðu t.d. Grikkir gert og það hefðu Írar gert. Þrátt fyrir að ég og fleiri mótmæltum þessu og teldum að þetta væri ekki eins auðvelt og ráðherra vildi vera láta þá var því haldið fram með miklum hávaða og talað um hversu illa að okkur við værum, þar á meðal undirrituð, við vissum bara ekkert um hvað málið snerist. Auðvitað kom í ljós að það var ekki hægt að gera þetta. Auðvitað kemur í ljós að það liggja ekki nokkur einustu frv. fyrir um það hvernig hægt er að koma í veg fyrir að erlendir aðilar komi og geti eignast auðlindir, heitt vatn, kalt vatn og fleiri auðlindir sem eru í jörðu. Við getum ekki komið í veg fyrir það. Ég hef ekki séð nein frv. á borðum þingmanna frá ríkisstjórninni sem í eru þessar girðingar sem talað var um. Við höfum að vísu í iðnn. haft í allan vetur frv. sem fjallaði um þetta mál en það hefur ekki verið tekið til meðferðar af formanni nefndarinnar, m.a. vegna þess að sagt hefur verið að það sé von á frv. frá ríkisstjórninni. Það virðist vera djúpt á þessum girðingum sem menn töluðu um og kannski ekki ætlunin að reyna að koma í veg fyrir það að erlendir aðilar geta komist í auðlindir okkar Íslendinga. Ég fullyrði að hér á Íslandi er almenningur í landinu alls ekki í takt við stjórnmálamenn varðandi þetta mál. Meiri hluti almennings vill fá að segja álit sitt á þessum samningi og ég er viss um það að ef farið væri ofan í saumana á málinu þá er meiri hluti Íslendinga ekki samþykkur því að Ísland gerðist aðili að Evrópsku efnahagssvæði. Og því síður vilja Íslendingar að við gerumst aðilar að Evrópubandalaginu. En það er ekki bara á Íslandi sem stjórnmálamenn eru ekki í takt við almenning. Ég hef oft gert það að umræðuefni að stjórnmálamenn, bæði á Norðurlöndum og reyndar víðar, hafa ákveðið að sækja um aðild að Evrópubandalaginu í blóra við skoðun almennings í löndunum. Það sem mér þykir merkilegast t.d. við skoðanakannanir sem gerðar hafa verið í Svíþjóð og ein sem er nýbirt, sem birtist 2. maí í Politiken þar sem í ljós kemur að 45% þeirra sem spurðir eru eru á móti aðild Svíþjóðar að Evrópubandalaginu, aðeins 31% eru með. En það sem vakti athygli mína við niðurstöðu þessarar skoðanakönnunar var að aðeins 21% af kjósendum sósíaldemókrata í Svíþjóð studdu aðildarumsókn Svíþjóðar að Evrópubandalaginu. Það er því ekki bara á Íslandi sem stjórnmálamenn eru ekki í takt við almenning í landinu. Það hafa ekki verið gerðar skoðanakannanir nýlega varðandi EES þannig að það er erfitt að segja til um nákvæmlega hvaða skoðun Íslendingar hafa á málinu einmitt nú. Hingað til hafa konur verið í meiri hluta þeirra sem hafa verið andvígir aðild Íslands að Evrópsku efnahagssvæði og er það í góðu samræmi við þær skoðanakannanir erlendis þar sem konur eru yfirleitt á móti því að löndin gerist aðilar að miðstýrðum og ólýðræðislegum kerfum eins og t.d. Evrópubandalaginu en þar hafa konur alltaf miklu minni rétt. Ástæður þess að ég er á móti aðild Íslands að Evrópsku efnahagssvæði eru fjölmargar og hef ég gert mjög nána grein fyrir því í fyrri ræðum mínum og ætla ég ekki að fara yfir alla þá þætti hér og nú. En grundvallarhugmyndin að baki Evrópubandalaginu er sú að peningarnir séu þar allsráðandi, það eru peningarnir sem ráða för, og þar er frjálshyggjan ríkjandi. Það er stefna sem ég get alls ekki aðhyllst og það er kannski það sem er meginmálið, það er sú grundvallarstefna sem felst í stefnu Evrópubandalagsins og þar með Evrópska efnahagssvæðisins. Ég er líka algjörlega á móti þeirri einangrunarstefnu sem felst í myndun svæða eins og Evrópubandalagsins og Evrópska efnahagssvæðisins. Í nafni frelsis eru leyfðir frjálsir flutningar á vörum, þjónustu, peningum og vinnuafli yfir landamæri en síðan eru búnir til tollamúrar, ytri tollamúrar þannig að það er komið í veg fyrir að vörur séu fluttar inn á svæði í samkeppni við þá vöru sem þar er framleidd. Þetta þykir mér mjög einkennilegt frelsi, sérstaklega þegar það bitnar illa á þriðja heims ríkjum og eru dæmi til þess að t.d. Evrópubandalagið hafi lagt allt upp í 170% toll á ákveðnar vörur til þess að koma í veg fyrir að fólk keypti þær. Nýlega var ákveðið að setja 170% toll á innflutta banana til þess að reyna að fá fólk til að borða franska banana. Þetta gildir auðvitað ekki um Evrópska efnahagssvæðið þar sem ekki eru sameiginlegir ytri tollar en þetta er sú tilhneiging sem þarna ríkir, þ.e. að ríku þjóðirnar myndi með sér bandalag og útiloki svo hinar. Slíka einangrunarstefnu get ég ómögulega aðhyllst og ég held að það sé mjög hæpið gagnvart heimsfriðnum að skipta heiminum upp í slík svæði og geti frekar leitt til ófriðar heldur en þess friðar sem menn stefna nú að. En eftir hverju er verið að slægjast að tengjast þessu svæði? Jú, talað er um að við fáum niðurfellingu á tollum á sjávarafurðum og það er auðvitað mjög mikils virði. Það eru að vísu ekki eins miklir peningar og hingað til hefur verið talað um, það hefur margoft verið rakið og stórlega ýktar þær tölur sem talað er um að okkar ávinningur sé af þessari niðurfellingu á tollum en ég ætla ekki að fara nánar út í það hér. Það er búið að hrekja svo oft þær fullyrðingar sem hér hafa verið bornar á borð fyrir alþingismenn og almenning í landinu. Við erum að tengjast svæði þar sem atvinnuleysi er gífurlega mikið og lífskjör fara síversnandi. Eins og ég hef talað um áður þá bitnar sú stefna sem þarna er verið að leiða okkur inn í fyrst og fremst á láglaunafólki og þeim sem minna mega sín og þá auðvitað sérstaklega á láglaunakonum enn verr en á láglaunakörlum. Þetta get ég ómögulega aðhyllst og get ekki samþykkt eða greitt því atkvæði mitt að Ísland tengist slíku svæði. Það er alveg ljóst að aðild að Evrópsku efnahagssvæði er áfangi og leið inn í EB. Með aðild að Evrópsku efnahagssvæði eru sjálfstæðar þjóðir ekki að mynda með sér viðskiptabandalag, heldur er það miklu meira. Það eru pólitísk samtök með yfirþjóðlegum stofnunum, sameiginlegum dómstól á ýmsum sviðum og fleira og fleira sem því fylgir. Allt þetta er í andstöðu við íslensku stjórnarskrána að mati færustu sérfræðinga og ég vil endurtaka það sem ég sagði áðan, ofan í kaupið má ekki bera samninginn undir þjóðaratkvæði. Þetta eru grundvallarástæður þess að ég get ekki fallist á aðild. Frú forseti. Ég ætla ekki að fara í smáatriði út í galla þessa samnings, svo oft hefur það verið gert bæði af mér og öðrum, enda virðist það ekki hrína á mönnum --- og sé ég að genginn er í sal einn af þeim sem hafa verið kófsveittir hér í hliðarsölum að reyna að negla upp í rifurnar sem búnar voru til með samningnum síðast, þ.e. það var búið að opna fyrir innflutning, t.d. á landbúnaðarvörum, og síðan er landbn. kófsveitt við að negla upp í rifurnar sem voru opnaðar fyrr í vetur. Og hefði verið eðlilegra að menn sæju að sér og greiddu þessum samningi ekki atkvæði sitt heldur greiddu atkvæði gegn honum. Ég hefði óskað þjóðinni annars og miklu meira og betra á 50 ára afmæli lýðveldisins en að á því ári muni Ísland gerast aðili að Evrópsku efnahagssvæði og afsala sér með því verulegum hluta af sjálfsákvörðunarrétti sínum. En það er ekki alveg öll von úti þótt atkvæðagreiðslur hingað til um málið geri mig ekki bjartsýna á að hægt verði að koma í veg fyrir að tekið verði þetta stóra skref inn í Evrópubandalagið sem aðildin að Evrópsku efnahagssvæði óneitanlega er.

Virðulegur forseti. Ég hafði raunar ekki ætlað mér að halda margar ræður, en vegna fjarveru hæstv. ráðherra þá nota ég hér rétt minn til að taka aftur til máls og spyrja hæstv. iðnrh. sem er kominn í þingsal um það efni sem ég ætlaði að beina til hans fyrirspurn um áður. Þannig er mál með vexti að frá hæstv. iðnrh. hafa ekki borist inn í þingið boðuð frv. sem tengjast samningnum um Evrópskt efnahagssvæði. Þar hef ég í huga sérstaklega frv. um eignarhald á auðlindum í jörðu, jarðhita sérstaklega, og frv. um virkjunarrétt fallvatna en þau frv. staðhæfði hæstv. ráðherra að væru á leiðinni frá ríkisstjórninni þegar í haust og mundu væntanlega hljóta afgreiðslu fyrir síðustu áramót. Af þessum frv. hefur ekki sést tangur né tetur hér í þinginu þrátt fyrir þessa svardaga hæstv. ráðherra og hér er lokaumræða um frv. til laga um staðfestingu á samningnum um Evrópskt efnahagssvæði og það er alveg ljóst að eins og staða mála er þá er með málatilbúnaði ríkisstjórnarinnar og hvernig á þessum málum hefur verið haldið fullkomin óvissa um það hvernig okkur reiðir af hvað þessar náttúruauðlindir snertir að því er varðar þau réttindi sem útlendingar fá samkvæmt samningnum um Evrópskt efnahagssvæði og möguleika á að ná tangarhaldi á þeim auðlindum sem hér um ræðir. Hugmynd ráðherrans var, að ég best veit, að girða fyrir slíkt með því að lögfest yrði á Alþingi að þessar auðlindir yrðu lýstar þjóðareign. Við höfum rætt það á fyrri þingum, ég og hæstv. ráðherra, að reyna að hafa um það samstöðu að svo mætti verða og raunar óháð því hvort samningur sem þessi sem hér á að lögfesta verði gerður. Ég gæti vitnað til beinna ummæla hæstv. ráðherra um þetta efni en ég veit að hæstv. ráðherra man það fullvel hvaða upplýsingar hann veitti í þinginu á haustdögum og ég vænti þess að fá nú frá hæstv. ráðherra upplýsingar um stöðu málsins og ótvírætt hvort það sé hugmyndin að ganga frá löggjöf um þetta efni áður en samningurinn um EES tekur hugsanlega gildi sem við vitum auðvitað ekki nákvæmlega hvernig verður því hér er um eitt af stærri málunum að ræða sem tengjast þessum óheillasamningi.

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hv. 4. þm. Austurl. að ég sagði frá því á þinginu í haust að unnið væri að gerð lagafrumvarpa um eignarhald á auðlindum í jörðu, þar á meðal jarðvarma, og um virkjunarrétt fallvatna, einkum að því er varðar virkjunarrétt fallvatna á almenningum eða á landsvæðum sem ekki eru einkaeignarlönd. Þetta er mjög mikilvægt mál eins og ég veit að við hv. 4. þm. Austurl. erum sammála um, ekki eingöngu vegna samskipta okkar við aðrar þjóðir heldur ekki síður til þess að tryggja gott og öruggt samband milli rannsókna og virkjunarréttar á auðlindum þannig að óvissa um eignarhald tefji ekki eðlilega nýtingu þessara mikilvægu auðæfa þjóðarinnar. Ég hef látið semja um þetta efni frumvörp sem hafa verið lögð fram í ríkisstjórn og verið þar rædd ítarlega milli stjórnarflokkanna og af mönnum sem þeir hafa kvatt til. Ég þarf ekki að lýsa því hér í þinginu hversu mikilvægt þetta mál er og hversu vandasamt það er lögfræðilega, einkum vegna þess að réttarsaga Íslands er óvenjuleg meðal Evrópuríkja að því leyti að verulegir hlutar landsins voru ekki ótvírætt í eigu eins eða neins frá upphafi, þ.e. landnámið náði ekki til alls landsins og almenningar sem í upphafi Íslandssögunnar voru í eigu fjórðungsmanna hafa ekki fengið ótvíræðan stað í eignarréttarrófinu, ef þannig mætti að orði komast. Þetta eru mál sem mjög mikilvægt er að Alþingi sinni. Ég bendi á að það er einmitt á stefnu og starfsáætlun þeirrar ríkisstjórnar sem nú starfar að setja lög um þau atriði sem hér er um rætt, óháð samningunum um EES. Í samningunum um EES er að sjálfsögðu svigrúm til þess fram til loka árs 1995 að haga málum á þessu sviði eins og okkur hentar best því þau ákvæði samningsins sem þessi mál kynnu að snerta taka ekki gildi fyrr en um þau áramót. Ég tel það ákaflega mikilvægt eins og oft hefur komið fram að ótvíræður eignarréttur íslensku þjóðarinnar og fullveldisréttur okkar yfir náttúruauðlindum landsins verði staðfestur. Eins og kom fram áðan í svari hæstv. utanrrh. þá munu frumvörpin tvö, sem ég hef lýst og verið hafa til athugunar nú um nokkurt skeið, koma fram í haust. Það skal vel vanda sem lengi á að standa og þetta eru hvort tveggja hornsteinar landnýtingar og nýtingar auðlinda Íslands. Ég bið menn þess vegna að hafa nokkra biðlund með því að þessi frv. birtist og eins og fram hefur komið fyrr og kom m.a. fram í ræðu hv. 4. þm. Austurl., sem ég er þakklátur fyrir, þá hefur hann lýst vilja sínum til þess að styðja slík mál þegar þau koma fram í þinginu.

Virðulegur forseti. Það er sannarlega raunaleg staða sem hæstv. iðnrh. er í varðandi þetta mál og ekki aðeins hæstv. ráðherra heldur þjóðin öll vegna þess að ríkisstjórnin hefur ekki náð saman um þetta undirstöðumál, þetta stóra mál sem nú er komið inn í nýtt samhengi með þeim samningi sem hér er hugmyndin að lögfesta. Nú hefur hæstv. ráðherra svardaga uppi um það að málin komi fram í haust í þingbyrjun og vill hugga okkur með því að svo muni verða og við höfum ráðrúm til ársins 1995 til þess að ganga frá málum að því er hæstv. ráðherra staðhæfir. Þetta er auðvitað ekki fullnægjandi á neinn hátt því að sjálfsögðu ætti að vera búið að ganga frá málum með heldum og ákvarðandi hætti þegar verið er að leiða mál til lykta eins og það sem hugmyndin er að greiða um atkvæði í dag. Ég vil inna hæstv. iðnrh. eftir því hvaða atriði það eru sem fyrirstaða er um af hálfu samstarfsaðila hæstv. ráðherra í ríkisstjórn. Hvaða atriði eru það hjá Sjálfstfl. --- því ég les það á milli línanna að þar sé fyrirstaðan, ég geri ráð fyrir því að flokkur hæstv. iðnrh. standi heill að baki honum í þessu máli --- hvaða atriði eru það sem valda fyrirstöðu hjá Sjálfstfl. í þessum efnum? Mér finnst knýjandi nauðsyn að fá það fram. Ég held að hæstv. ráðherra hefði fyrir lifandis löngu átt að taka undir í sambandi við þau frv. sem flutt hafa verið um þetta efni, og tvö slík liggja í iðnn. þingsins í líklega fimmta eða áttunda sinn, ég hef ekki alveg tölu á því hversu oft þau hafa verið flutt síðan ég ásamt fleiri þingmönnum fyrst flutti frv. um þetta mál í ársbyrjun 1982 eða 1983. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra greini okkur frá því í hverju ágreiningurinn er fólginn því ég held að það sé nauðsynlegt að almenn umræða geti farið fram um þetta grundvallaratriði sem gæti kannski orðið til þess að hnekkja þeirri andstöðu sem virðist vera í sambandi við málið.

Frú forseti. Hv. 4. þm. Austurl. óskaði eftir því að ég skýrði frá stöðu þessara tveggja mála sem er verið að undirbúa sem þingmál. Það hef ég gert. Ég ætla mér ekki þá dul að leggja út þá lögfræðilegu þrætubók sem hefur tafið þetta mál. Ég vil í því sambandi, virðulegi forseti, leyfa mér að vísa til deilna sem staðið hafa um afnotarétt og virkjunarrétt fallvatna og afnota til virkjana af landsvæðum sem tengjast Blönduvirkjun sem hv. 4. þm. Austurl. mun vafalaust vera kunnugt um. Þeir sem hafa fylgst með því máli munu fljótt átta sig á því að þar er í lögfræðilegum deilum seilst til raka langt aftur í sögu landsins og farið um víðan völl á mörkum eignarlanda og almenninga og yfirleitt um eignarréttar- og afnotaréttarhugtökin. Það eru fyrst og fremst þessi atriði og að sjálfsögðu bótarétturinn sem á bak við eignarréttarkröfur frá einkaaðilum býr sem er það sem hefur tafið framgang þessa máls. Ég vil alls ekki kenna þetta mál við flokka eða setja það upp fyrir fram á þann veg að það séu flokkamörk í málinu. Hitt er miklu réttara að málið er vandasamt og menn greinir á um það. Ég held að við munum finna á því viðunandi lausn.

Virðulegur forseti. Mér fannst sannfæringin hjá hæstv. iðnrh. ekki vera jafnrík nú í annað sinn sem hann sté í stólinn eins og í hið fyrra sinn. Hann heldur að á þessu finnist viðunandi lausn. Áður staðhæfði hann að hann mundi reiða þetta fram í þingbyrjun sem stjfrv. en nú hefur hæstv. ráðherra slegið þarna varnagla. Það hryggir mig að baklandið sé svo ótraust og flækjan svo mikil sem hæstv. ráðherra gefur til kynna. En ég vil nefna það til viðbótar, virðulegur forseti, að hæstv. ráðherra talaði sérstaklega um almenninga í þessu sambandi, eignar- og yfirráðarétt yfir lendum á hálendinu og ég vil minna á það að auðæfi finnast einnig undir löndum með einkaeignarrétti og að EES-samningurinn opnar fyrir kaup útlendinga á jarðeignum sem hluta fasteigna og við þekkjum þann málatilbúnað sem fyrir liggur frá hæstv. landbrh. þar að lútandi þannig að málið er auðvitað miklu víðtækara en svo að það tengist eingöngu spurningunni um eignar- og yfirráðarétt afrétta og almenninga í landinu.

Frú forseti. Eins og ég hygg að glöggt hafi komið fram í fyrsta svari mínu til hv. 4. þm. Austurl. fjalla þau frv. sem nú er unnið að einmitt um hvort tveggja, virkjunarrétt vatnsfalla og auðlindir í jörðu, eignarhald á þeim, bæði jarðvarma og annan auð sem þar kann að vera að finna jafnt undir almenningum sem eignarlöndum. Þetta vil ég að komi skýrt fram. Ég vil líka staðfesta það að ásetningur minn og ríkisstjórnarinnar, að fram komi frv. um þetta efni í haust, er staðfastur. Hafi hv. 4. þm. Austurl. talið sig merkja einhvern mun á sannfæringarkrafti í fyrra svari mínu og hinu síðara, þá vil ég eyða þeim vafa úr hans huga með öllu. Það var enginn munur þar á, við erum jafnákveðnir í því og ég var fyrr í vetur að málið muni koma fram. Ég vil á það benda að þetta er ekki dægurmál, þetta er þvert á móti framtíðarmál sem er mjög mikilvægt að um takist sem víðtækust samstaða á þingi og með þjóðinni allri.

Virðulegi forseti. Það eru mjög mikilvæg mál sem hv. 4. þm. Austurl. hefur hreyft núna í þessari umræðu, þ.e. hvað verður um eignarhald á virkjunarrétti fallvatna og orku í jörðu þegar samningur um Evrópskt efnahagssvæði hefði tekið gildi og hefði verið samþykktur. Hv. 4. þm. Austurl. hefur á undanförnum árum hvað eftir annað flutt frv. af þessu tagi hér á Alþingi og um þau hefur verið allgóð samstaða við marga þingmenn, t.d. hygg ég þingmenn Alþfl. Alþfl. flutti fyrir allmörgum árum, 15--20 árum eða svo, hvað eftir annað tillögur og ég hygg frumvörp líka um að treysta eignarhald þjóðarinnar á almenningum af ýmsu tagi. Ég þykist muna það rétt að í þeirri umræðu hafi það aftur og aftur komið fram að þeir alþýðuflokksmenn hafi lagt mjög mikla áherslu á það að eignarhald þjóðarinnar á virkjunarrétti fallvatna og orku í iðrum jarðar yrði líka lögfest með ótvíræðum hætti. Nú er mér auðvitað kunnugt um það eins og öðrum þingmönnum sem hér hafa verið einhvern tíma að um þessi mál hafa verið deilur og menn hafa iðkað þar þrætubókarlist af ótrúlegri hugvitsemi satt best að segja og gerst að mínu mati þeim mun betri í sagnfræði sem þeir hafa átt verri málstað að verja. Staðreyndin er þess vegna sú að mönnum hefur tekist með þessari þrætubókarlist að stöðva framgang þessara mála og nú liggur það fyrir að hæstv. iðnrh. lýsti því yfir í haust að hann gerði ráð fyrir því að fyrir jól yrðu lögfest frv. um þetta efni frá hæstv. ríkisstjórn. Ég man ekki betur en hann hafi dreift frumvarpsdrögum í hv. iðnn. í fyrrasumar um þetta mál sem við iðnaðarnefndarmenn vorum síðan beðnir um að skila aftur af því að þau voru ekki fullunnin og við gerðum það og vorum meira að segja svo samviskusamir að við lásum þau ekki í þaula áður en við skiluðum þeim. --- Í þaula sagði ég.  Með hliðsjón af því að þessi frv. eru til, með hliðsjón af því að reynslan er sú að stjórnarandstaðan gætir trúnaðar þegar hún er beðin um það, þá vil ég fara fram á það við hæstv. iðnrh. sem iðnaðarnefndarmaður Alþb. að þessi frumvarpsdrög verði lögð fram í iðnn. þannig að iðnaðarnefndarmenn megi sjá þær afurðir sem liggja fyrir. Hæstv. iðnrh. sagði áðan að það væru ekki flokkamörk í þessu máli, það væri erfitt að kenna flokkamörk í þessu máli. Þetta þykir mér satt að segja mjög skrýtið. Ég hygg að andstæðingar þessa máls séu í tveimur flokkum, þ.e. í Framsfl. og í Sjálfstfl. Það má finna fylgjendur þess að þjóðin eigi auðlindir í orku í iðrum jarðar og virkjunarrétt fallvatna í Framsfl. og í Sjálfstfl. Ég hygg að að því er varðar Alþb., Alþfl. og Kvennalistann þá hátti hlutum þannig til að þar sé um að ræða stuðning við þau sjónarmið sem t.d. hv. 4. þm. Austurl. hefur mjög oft kynnt hér á Alþingi í þessum efnum. Þess vegna hygg ég að það sé yfirgnæfandi meiri hluti fyrir þeim sjónarmiðum á Alþingi. Það er satt að segja hart --- að ég segi ekki andskoti hart, með leyfi forseta, --- að standa frammi fyrir því að lítill minni hluti stöðvi þjóðþrifamál af þessu tagi árum saman, jafnvel áratugum, eftir að farið er að flytja mál eins og hv. þm. Hjörleifur Guttormsson minnti á hér áðan. Nú er það þannig t.d. að áberandi og traustir forustumenn Sjálfstfl. hafa hvað eftir annað tekið undir þessi sjónarmið og eru reyndar frumkvöðlar má segja að þeim sjónarmiðum sem gera kröfu til almannaeignar á þessum réttindum. Ég nefni þar t.d. Bjarna Benediktsson. Ég nefni ítarlegar lögfræðilegar greinargerðir sem hann skrifaði um þessi mál á árunum 1945 til 1950, um það að þjóðin ætti orkuna í iðrum jarðar undir tilteknum mörkum. Deilurnar hafa snúist um það hversu langt niður einkaeignarrétturinn næði. Nær hann niður í 100 m eða nær hann niður í 200 m? Nú hefur það verið þannig með þessa menn sem hafa heimtað það að eiga allt það sem kemur upp af verðmætum á þessum svæðum hugsanlega, þ.e. jarðhita, að þeir hafa að sama skapi neitað harðlega að borga allan skaða sem kynni að verða af þessum sömu svæðum ef þar yrði t.d. eldgos. Tvískinnungurinn hefur auðvitað verið gegndarlaus í þessu liði sem hefur haldið krumlunni um þröngt eignarhald lítils hluta þjóðarinnar á þessum mikilvægu eignum. Í rauninni eru þetta einhverjar mikilvægustu eignir þjóðarinnar. Horfum aðeins til framtíðar, veltum því fyrir okkur á hverju mun þessi þjóð aðallega geta lifað fyrir utan auðvitað hugvit, menntun og þroska á næstu árum og áratugum. Það er ekki síst orkan. Það er sérstaklega orkan. Við skulum vona að okkur takist að nýta fiskinn með skynsamlegum og skilmerkilegum hætti og að við göngum ekki í óhófi á fiskstofnana, en við skulum gera okkur grein fyrir því að í þjóðfélagi framtíðarinnar er orkan tvímælalaust lykillinn að velmegun þjóðarinnar. Þess vegna er það brýnt að á þessu máli verði tekið og ég skora á hæstv. iðnrh. að koma þó þannig til móts við okkur í stjórnarandstöðunni að iðnn. fái þessi frumvörp núna til athugunar þannig að við eigum þar óskiptan hlut því að mér segir svo hugur um að hvort sem hæstv. ráðherra eða hæstv. utanrrh. kunni að stofna til stjórnarsamstarfs við Framsfl. eða Sjálfstfl. og jafnvel án Alþb. þá muni þeim ekki veita af stuðningi Alþb. í þessum málum þegar kollhríðin gengur yfir og að úrslitum dregur.

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. 9. þm. Reykv. að orkan er lykillinn að farsæld þjóðarinnar í framtíðinni. Þess vegna eru þau mál sem hér hafa orðið að umræðuefni milli mín og hv. 4. þm. Austurl. og hv. 9. þm. Reykv. þannig vaxin að það þarf að taka til þeirra tíma þannig að um þau megi nást sem víðtækust samstaða. Ég fagna því að hv. 9. þm. Reykv. lýsti sig reiðubúinn til samstarfs um þessi mál. Þegar ég sagði áðan í minni ræðu að það væru ekki skýr flokkamörk í þessu máli, þá átti ég reyndar við þá mynd sem hann tók af mér ómakið að lýsa hér áðan. Úr því má vinna og úr því þarf að vinna. En það er með þetta mál eins og önnur að það þarf til þeirra réttan tíma. Ég treysti því að við finnum hann í haust. Hv. 9. þm. Reykv. spurði hvort á því væri kostur að leggja fram í hv. iðnn. skjöl og gögn sem undirbúin hefðu verið vegna þessara frumvarpssmíða. Það mál mun ég ræða við formann iðnn., hv. 17. þm. Reykv., og kanna það hvernig því verði best fyrir komið. Ég þekki ekki starfsáætlun þeirrar góðu hv. nefndar það sem eftir lifir þessa þings en mun ræða málið við hann.

Virðulegi forseti. Varðandi starfáætlun iðnn. þá liggja þar ekki fyrir mörg óafgreidd mál nema svæðislýsingar smárása í hálfleiðurum sem vakti hér litla hrifningu í vetur. Að öðru leyti hefur hún nokkurn veginn hreint borð. Ég vil láta það koma fram að hv. formaður iðnn. hefur fallist á að það verði haldinn fundur núna einmitt til að fara yfir þessi eignarréttarmál sem við höfum verið að ræða um, þ.e. varðandi orku fallvatna og orkuna í iðrum jarðar. Ég mundi meta það mjög mikils ef hæstv. iðnrh. sæi sér fært að koma þessum gögnum á framfæri við nefndarmenn. Auðvitað er það alveg fráleitt að ætla sér að loka mál af þessu tagi inni hjá stjórnarliðinu einu. Það er alveg fráleitt. Þetta er mál þjóðarinnar allrar og stjórnarandstaða í dag verður gjarnan stjórn á morgun eins og menn þekkja þannig að ég held að menn eigi að átta sig á því að það er í raun og veru ekki við hæfi að vinna mál eins og þessi þannig að stjórnarandstaðan komi þar hvergi nálægt. Menn sjá auðvitað ,,fallíttið`` í sjávarútvegsmálunum sem víti til varnaðar í þeim efnum þar sem menn eru að fjalla um eina stærstu og merkustu auðlind þjóðarinnar og koma síðan á felgunni í mark að lokum með sprungið á öllum hjólum. Virðulegi forseti. Ég held það væri skynsamlegt af hæstv. iðnrh. að læra af þessu ,,fallitti`` í sjávarútvegsmálunum og kalla stjórnarandstöðuna til samstarfs að því er varðar umfjöllun um þau frv. sem hér hefur verið spurt um.

Frú forseti. Það skal ekki á mér standa að taka þeirri áskorun hv. 9. þm. Reykv. að leita samstarfs við stjórnarandstöðuna um úrlausn mála í þinginu. Það hefur reyndar mjög verið gert af hálfu míns ráðuneytis og minna ráðuneyta í samstarfi við bæði efh.- og viðskn. og hv. iðnn. Ég held að það sé líka alveg rétt sem fram kom hjá hv. þm. að um mál af þessu tagi þarf samstöðu. Hins vegar vil ég beina þeirri áskorun til þingmannsins úr því að ég er staðinn upp til andsvara, að þeim málum sem enn er ólokið í hv. iðnn., og ég ætla að séu ekki ágreiningsmál eins og m.a. vernd svæðislýsinga smárása í hálfleiðurum og enn mikilvægara frv. til laga um hönnunarvernd, verði senn lokið frá nefndinni.

Hæstv. forseti. Ég biðst velvirðingar á því að ég mun ekki hafa verið í þingsalnum þegar röðin var komin að mér á mælendaskrá áðan en sú er skýring á að í annríkinu þessa daga er fundað í flestum hornum og afkimum þinghússins og ég var á einum slíkum fundi skammt undan og var þess vegna ekki viðlátinn þegar röðin kom að mér. Ég hafði hugsað mér að fara yfir nokkur meginatriði þessara Evrópumála við þetta síðasta tækifæri á þessu þingi sem tengist umræðu um eitt af dagskrármálum Evrópska efnahagssvæðisins. Það er kunnara en frá þurfi að segja að þetta er orðin býsna löng lota frá því að hér hófust fundahöld um málið í ágústmánuði sl. og mikið vatn til sjávar runnið síðan. Reyndar er fróðlegt að fara yfir yfirlýsingar og heitstrengingar manna um gildistöku samningsins þá sem átti að vera fyrir sl. áramót og áform hæstv. þáv. ríkisstjórnar um það að hafa lokið meira og minna lögfestingu allra mála sem tengdust afgreiðslu samningsins um Evrópskt efnahagssvæði fyrir nóvemberlok ef ég man rétt, eins og það var áformað í ágústmánuði sl. Þá lá lífið við að sögn hæstv. utanrrh. og ríkisstjórnarinnar og hér var fundað nætur og daga til þess að ljúka umræðum. Reyndin hefur síðan orðið önnur og margt af því sem sagt var gengið eftir varðandi óvissuna í þessu máli og næsta hlálegar eru t.d. samningaviðræðurnar í desembermánuði sl., rétt fyrir áramótin, þegar lífið virtist liggja við, og lá við að sögn hæstv. utanrrh., að ljúka afgreiðslu allra málanna fyrir áramót, þar á meðal samningnum við Evrópubandalagið um fiskveiðar. Ekkert af þessu er komið í gildi og allt er þetta enn þá í óvissu fyrir utan þetta eina sem hæstv. utanrrh. ákvað að gefa Evrópubandalaginu í forgjöf og tók gildi 15. apríl sl., þ.e. aukið frelsi í innflutningi á ýmsum landbúnaðarvörum og er auðvitað mikil endemi hvernig að því öllu saman var staðið. Það má margt segja um þessa sögu alla, allt frá því að snemma árs 1989 var ákveðið að fara sameiginlega í könnunarviðræður við Evrópubandalagið af hálfu EFTA-ríkjanna á fundi leiðtoga EFTA-ríkjanna í Ósló eins og kunnugt er. En sú braut öllsömul hefur reynst hlykkjóttari og hólóttari heldur en þá var spáð fyrir og sér reyndar ekki fyrir endann á henni enn. Enginn einasti spotti hefur þar reynst vera með bundnu slitlagi eða sæmilega beinn og breiður og hrakningasaga þessa máls í gegnum samningaviðræðurnar, í gegnum meðferð þess hér á þingi, í gegnum samskipti samningsaðilanna er með ólíkindum. Sennilega hefur annað fordæmi hliðstætt aldrei birst okkur Íslendingum í viðræðum sem við höfum tekið þátt í nema ef vera skyldi þrengingarnar í Uruguay-umferð GATT-viðræðnanna. Það er rétt að rifja það upp og minna á það við lokaafgreiðslu málsins að um eitt hafa menn lengst af verið sammála í þessu máli og það er það að þetta er eitt stærsta og í raun og veru óumdeilanlega stærsta milliríkjamál sem við Íslendingar höfum haft til umfjöllunar á okkar vegum á lýðveldistímanum. Um það hafa menn verið sammála. Þess vegna hafa mér alltaf þótt einkennilegar þverstæður í málflutningi þeirra manna sem hafa á hinn bóginn neitað hvoru tveggja, að horfast í augu við stjórnarskrárþátt málsins en eins og kunnugt er liggja fyrir mjög rökstuddar skoðanir sem ganga í þá átt að löggilding þessa samnings standist ekki ákvæði stjórnarskrárinnar. Hitt er þó enn sérkennilegra að þeir hinir sömu menn sem í öðru orðinu tala um mikilvægi málsins og þýðingu og stærð, og það sé það mikilvægasta og stærsta á lýðveldistímanum, skuli í hinu orðinu leggjast gegn því að þjóðin fái þá að segja álit sitt á því í þjóðaratkvæðagreiðslu. Enn furðulegra er það nú þegar í hlut eiga heittrúaðir menn, sanntrúaðir menn eins og hæstv. utanrrh. sem eins og kunnugt er fyrir mörgum missirum síðan tók trú á þetta mál og hefur ekki gengið af henni síðan, virðist trúa því betur en nokkru öðru hér í heimi að þarna sé lausnarorðið fundið, þarna sé frelsunarvegurinn, þarna sé vegabréfið inn í 21. öldina og guð má vita hvað sem út úr hæstv. ráðherra hefur oltið. Enn furðulegra er það að þessi sanntrúaði og sannfærði maður skuli þá ekki fagna því tækifæri að láta þjóðina segja sitt álit á sköpunarverkinu. Ég hef aldrei fengið það til að ganga upp, annars vegar þennan málflutning boðenda trúarinnar, hæstv. utanrrh. og hans fylgisveina, að hér sé á ferðinni þetta stóra og mikla hagsmunamál og jafneinboðið fyrir íslenska hagsmuni og þeir vilja vera láta en hins vegar sé ekki nokkurt vit í því að þjóðin fái að segja sitt álit. Ég er alveg sannfærður um það að þetta er einhver ólánlegasta afstaða sem lengi hefur verið tekin í stórmáli á okkar utanríkismálasviði varðandi okkar utanríkishagsmuni. Það er ekki nokkur vafi á því í mínum huga að íslenska þjóðin hefði unað niðurstöðunni í þessu máli miklu betur en ella hver sem hún hefði orðið, hvort sem samningurinn hefði reynst njóta meirihlutastuðnings eða ekki ef þjóðin hefði sjálf fengið að dæma í því máli. Þannig hefðu menn helst getað orðið á eitt sáttir um að una niðurstöðunni að það hefði þó legið fyrir að meiri hlutinn hefði fengið að ráða. Þessi óvissa, sem mun verða áfram við lýði og fylgja okkur á komandi árum ef svo fer sem horfir að þessi samningur verði að veruleika og m.a. blandast inn í áframhaldandi umræður um það hvort þessi gjörningur standist stjórnarskrá lýðveldisins óbreytta, mun verða okkur til vandræða. Hún mun kljúfa þjóðina upp í fylkingar og gera það að verkum að það tekur mun lengri tíma en ella hefði þurft að vera að jafna sig á átökum um þetta mál. Ég er fyrir mitt leyti alveg sannfærður um það að sú réttaróvissa, sem er stofnað til með lögfestingu samningsins um Evrópskt efnahagssvæði án þess að breyta íslensku stjórnarskránni, mun hafa alvarlegar afleiðingar í för með sér. Það liggur í hlutarins eðli vegna þess refsivalds sem erlendar stofnanir fá með samningnum að þegar að því kemur að beita því með íþyngjandi hætti gagnvart t.d. íslenskum lögaðilum þá munu þeir reyna að koma sér undan þeirri refsingu með því að láta reyna á lögmæti samningsins. Hvaða íslenskt fyrirtæki, sem sæti uppi t.d. með skaðabótagreiðslur upp á einhverja tugi milljóna kr. hafandi fengið á sig sekt frá eftirlitsstofnun Evrópska efnahagssvæðisins eða dómstóli, sem fá vald til þess að sekta menn og framkvæma aðfararhæfa úrskurði hér uppi á Íslandi, mun ekki reyna að verja sig fyrir slíkri hegningu, reyna að losna undan því t.d. að borga slíkar sektir? Telja menn ekki líklegt að menn muni þá láta reyna á lögmæti samningsins? Jú, það tel ég vera og þá mun að sjálfsögðu reyna á það fyrir Hæstarétti, því þangað munu menn skjóta spurningunni um stjórnarskrárþátt málsins, hvort samningurinn, lögfesting samningsins að óbreyttri stjórnarskránni hafi staðist og þá mun að sjálfsögðu engu breyta þar um ræðuhöld eða heitstrengingar manna á Alþingi, dómendurnir fara ekki eftir því, þeir dæma samkvæmt lögunum en ekki einhverjum skoðunum þeirra manna sem stóðu að lagasetningunni á sínum tíma. Í þessu tilviki verður það íslenska stjórnarskráin og túlkun á ákvæðum hennar sem mun ráða úrslitum. Ég skil ekki hvers vegna t.d. þeir, sem trúa á þennan samning sem einhverja varanlega lausn í samskiptamálum Íslands og Evrópubandalagsins, tóku ekki það ráð að eyða fyrir fram þessari óvissu ef þeir þá meina það sem þeir segja að þeir hafi reiknað með því og ætlist til að þessi samningur standi um langa framtíð. Að manni læðist auðvitað sá grunur að hér sé um einn blekkingavef að ræða og þessu fyrirbæri sé ekki ætlað langt líf af hálfu þeirra sem þó eru að reyna að selja það þannig hér uppi á Íslandi. Í hinum EFTA-ríkjunum, flestum ef ekki öllum, óx þeirri skoðun mjög hratt fylgi þegar leið á samningaviðræðurnar um Evrópskt efnahagssvæði að sú niðurlægjandi staða, sem þátttakendum í svæðinu eða aðilum að samningnum EFTA-megin frá væri ætluð, gæti auðvitað ekki gengið sem eitthvert framtíðarfyrirkomulag fyrir fullvalda ríki, sjálfstætt ríki. Menn gætu ekki látið bjóða sér þá hjáleiguaðstöðu sem fælist í því að taka við lagafyrirmælunum og tilskipununum frá Evrópubandalaginu án þess að hafa nokkurt frumkvæði við gerð þeirra sömu lagaákvæða og vera skuldbundnir til þess samkvæmt samningi að láta þau ganga óbreytt í gildi í sínum heimalöndum. Það er ekki nokkur vafi á því að þegar samningaviðræðurnar höfðu tekið þessa stefnu þá óx þeim byr á t.d. hinum Norðurlöndunum þremur sem sögðu: Af tvennu illu er þá skárra að ganga bara í EB. Þá höfum við þó a.m.k. einhvern pínulítinn möguleika til þess að hafa einhver áhrif á það sem þarna er verið að ráðslaga. Það er svo annað mál hvort það var og er rétt mat hvort sem heldur er fyrir þá svo ekki sé talað um okkur Íslendinga. Samt sem áður er það nú svona að þó að þetta liggi fyrir og hafi haft áhrif á gang mála hjá hinum Norðurlöndunum, þó það liggi fyrir þar að þar þurftu menn að beita þeim ákvæðum stjórnarskrárinnar sem kalla á aukinn meiri hluta og/eða þjóðaratkvæði til þess að lögfesta samninginn, þá berja talsmenn hans hér höfðinu við steininn og neita öllum slíkum óskum, hvort sem heldur er kröfum tugþúsunda Íslendinga með undirskriftum um þjóðaratkvæði eða réttmætum kröfum bæði stjórnarandstöðunnar og fjölmargra löglærðra manna um að öruggara sé eða beinlínis nauðsynlegt að breyta stjórnarskránni. Þetta er allt saman heldur nöturlegt, hæstv. forseti, og verður víst seint sagt að vel hafi tekist til um lögfestingu þessara þátta hér uppi á Íslandi enda ein afleiðingin sú að þjóðin er þverklofin í málinu. Um þetta eru, hafa verið og verða eflaust því miður áfram mjög harðar deilur eins og að málinu hefur verið staðið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Það er ekki hægt að kalla farsæla niðurstöðu. Vegabréf inn í nýja öld sem þjóðin er þverklofin um, það er ekki mjög gæfulegur pappír fyrir þá hina sömu þjóð að ætla að byggja framtíð sína á. Auðvitað liggur það alveg ljóst fyrir að þeim þætti málsins hefur ríkisstjórnin með öllu klúðrað að ná að skapa um þetta einhverja samstöðu. Það eru ekki efni til, hæstv. forseti, að fara að eyða löngum tíma í efnisþætti málsins jafnþrautræddir og þeir eru orðnir hér í þinginu og ég mun ekki gera það en koma þó lítilega að einstökum þáttum fyrst og fremst vegna þess að nauðsyn beri til að ræða stöðu þeirra nú. Þá kem ég að sjávarútvegssamningnum og stöðu þeirra mála. Eins og kunnugt er lagði hæstv. utanrrh. ofurkapp á það að fá sjávarútvegssamninginn staðfestan hér um sl. áramót þó það lægi þá þegar fyrir að af lögfestingu eða gildistöku EES-samningsins í heild yrði ekki fyrr en í fyrsta lagi á miðju þessu ári og fljótlega upp úr því kom í ljós að því mundi enn seinka. Ég spurði hæstv. utanrrh., það mun hafa verið í marsmánuði, hvar þessi sami sjávarútvegssamningur sem lífið lá á að afgreiða um áramótin væri nú staddur. Í ljós kom að hæstv. utanrrh. hafði legið á skjölunum, fullgildingarskjölunum, og Ísland og Evrópubandalagið höfðu ekki skipst á fullgildingarskjölum þannig að sjávarútvegssamningurinn gengi í gildi. Nú óska ég eftir því að hæstv. utanrrh. svari á nýjan leik þessari spurningu á þessum drottins degi sem mun vera 5. maí, anno domini 1993: Hvar er sjávarútvegssamningurinn við EB staddur nú? Hvar eru skjölin? Á Evrópubandalagið að fá sín 3.000 tonn af karfa hér á þessu sumri eða þessu hausti hvað sem líður gildistöku samningsins um Evrópskt efnahagssvæði þó ekkert bendi nú til þess að hann komi yfirleitt í gildi á þessu ári? --- Hæstv. forseti, er hæstv. utanrrh. ekki viðstaddur umræðuna? Eða er hugmyndin að halda þessu áfram án þess að hæstv. utanrrh. láti svo lítið að vera viðstaddur?

Forseti vill fyrst taka fram að ekki er ætlast til þess að háreysti sé á þingpöllum eða afskipti af störfum í þingsal. Í annan stað skal forseti gæta að því hvort utanrrh. getur verið við umræðuna --- hann er þegar kominn í salinn þannig að hv. ræðumaður getur haldið áfram sinni ræðu.

Hæstv. forseti. Ég vildi fá að leggja þessa spurningu fyrir hæstv. utanrrh.: Hvar er tvíhliða samningur Íslands og Evrópubandalagsins um samskipti á sviði sjávarútvegsmála og samningsákvæði um skipti á svokölluðum gagnkvæmum veiðiheimildum, sem reyndar alls ekki eru það, á vegi staddur? Hefur verið skipst á fullgildingarskjölum? Fær Evrópubandalagið sín 3.000 tonn af karfa á þessu sumri eða þessu hausti eða ekki? Getur hæstv. utanrrh. svarað því endanlega fyrir hvað varðar yfirstandandi ár í ljósi þess að ekkert bendir til að samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði gangi í gildi á þessu ári yfir höfuð? Það er ástæða til að spyrja m.a. vegna þess að hæstv. utanrrh. hefur tekið það upp á sína eik að því er ég best veit, selt sér algjört sjálfdæmi í því að láta einhverja afmarkaða þætti þessa samnings ,,de facto`` ganga í gildi gagnvart Evrópubandalaginu. Þá á ég við þau ákvæði samningsins eða bókana með honum sem varða t.d. viðskipti með landbúnaðarvörur eða innflutning á ávöxtum eða grænmeti eða hvað það nú er. Þau furðutíðindi hafa nefnilega borist að hæstv. utanrrh. hafi af sérstakri greiðasemi og velvild í garð Evrópubandalagsins ákveðið að gefa þeim í forgjöf gildistöku á afmörkuðum þætti þessarar samningagerðar. Auðvitað dettur manni þá í hug að greiðasemi hæstv. utanrrh. ríði ekki við einteyming og hann hafi ákveðið að gefa Evrópubandalaginu karfann líka í öllu falli á þessu ári. Því ekki það? Enga fengum við loðnuna eins og kunnugt er. Þrátt fyrir allar heitstrengingarnar og loforðin um annað, þá fór það nú svo að yfir 100 þús. tonn af loðnukvótanum sem við Íslendingar áttum sjálfir urðu eftir óveidd í sjónum, hvað þá grænlenski kvótinn, það þarf nú ekki að minnast á hann. Það er því alla vega ljóst að á þessari vertíð urðu okkur ekki miklar hagsbætur úr þessum samskiptum við Evrópubandalagið ef þeir eiga eftir að fá sinn karfa. Reyndar er það svo að annað hvort við þetta tækifæri eða annað sem kann að gefast þegar frv. til laga á verksviði landbrh. um viðskipti með landbúnaðarvörur eða innflutningsmálefni þess koma á dagskrá, ef síðar verður hér fyrir þinglok, þá þurfum við að ræða saman um það mál, ég, hæstv. utanrrh. og hæstv. núv. landbrh. sem hefur farið með fleipur og ósannindi um það hvernig staðið var að samningaviðræðum um landbúnaðarmál, m.a. fullyrti hann hér úr þessum ræðustóli fyrir ekki löngu síðan að það hafi verið tekin um það sérstök ákvörðun í tíð fyrri ríkisstjórnar að sinna ekki þeim þætti samningaviðræðnanna um EES sem sneri að landbúnaðarmálum og borið það upp á landbrn. að það hafi ekki sinnt þeim málum sem er lygi, rakalaus lygi. Um þann þátt sem snýr að utanrrn., sem eins og var stundum minnt á fór með forræði málsins, stjórnskipulega séð, þá er auðvitað hæstv. utanrrh. til svara um það. Ég hef aflað gagna um það hvernig þessi landbúnaðarþáttur samningaviðræðnanna um EES kom inn í málið og hef m.a. í því skyni ritað landbrn. bréf og óskað eftir greinargerð frá landbrn. um þátttöku þess í öllu samningaferlinu. Nú er það auðvitað ljóst að landbrn. tók þátt í því á ýmsan hátt, nánast frá byrjun, t.d. sinnti embætti yfirdýralæknis ýmsum þáttum þessa máls sem varða heilbrigðismál og sjúkdómavarnir og annað því um líkt. Sömuleiðis tók landbrn. þátt í ákveðnum starfshópum sem settir voru upp í stjórnkerfinu varðandi málið. Þannig að halda því fram að það hafi verið tekin um það einhver prinsippákvörðun að sinna ekki þessum viðræðum af hálfu landbrn. er auðvitað fráleitt. Svo er það líka kunnara en frá þurfi að segja að lengst af framan af viðræðunum stóð alls ekki til að landbúnaðarmál yrðu hluti af samningagerðinni. Þannig er það síðast á fundi í júní 1990 sem samningamenn Íslands og Samningamaður Íslands --- með stórum staf --- Hannes Hafstein, fullvissa embættismenn í landbrn. um það að ekki standi til að samningurinn taki til landbúnaðarmála. Þetta höfum við skjalfest. Það er fyrst í október 1990 sem svonefndur ,,cohesion-listi`` kemur fram og um hann verður uppljóst. Frá og með þeim tíma fylgdust að sjálfsögðu bæði ráðuneytin mjög grannt með gangi mála og þetta veit ég að hæstv. utanrrh. getur staðfest. Fyrir samningatæknina, eins og henni var síðan beitt í aðalsamninganefnd, svarar að sjálfsögðu hæstv. utanrrh. og mér er að meinalausu þó að starfsfélagi hans í ríkisstjórninni, hæstv. núv. landbrh., ráðist á hann með dylgjum í því sambandi. Þessu vildi ég koma á framfæri, hæstv. forseti, hvað varðar landbúnaðarþátt þessa máls og bera til baka og vísa til föðurhúsanna leiðindarógburði hæstv. núv. landbrh. um að þeim málum hafi ekki verið sinnt sem skyldi í tíð fyrri ríkisstjórnar. Reyndar er það æðihvimleitt að hæstv. núv. landbrh. á sér yfirleitt ekki aðrar málsbætur eða annað erindi í ræðustól, hvorki á Alþingi né á fundum annars staðar á landinu, en að reyna að skjóta sér í skjól af því að þessu eða hinu hafi verið klúðrað í tíð fyrri ríkisstjórnar sem er svo sem skiljanlegt því að af litlu hefur hæstv. landbrh. að státa hvað varðar eigin afrek. Ég tel hins vegar að hæstv. utanrrh. hafi á ýmsan hátt með fullkomlega ósæmilegum hætti verslað með hagsmuni landbúnaðarins í þessum samningum og það liggur auðvitað alveg ljóst fyrir að hæstv. utanrrh., með opnum augum, seldi vissa hagsmuni landbúnaðarins fyrir það sem hann taldi vera mögulega ávinninga á sviði sjávarútvegs, þ.e. hugmyndafræðin gekk út á það að stinga dúsu upp í suðurríki Evrópubandalagsins með rýmkuðum viðskiptareglum fyrir m.a. suðrænar landbúnaðarvörur gegn því að þau létu þá frekar yfir sig ganga þá þætti samninganna sem vörðuðu sjávarútvegsmál. Það tekur auðvitað steininn úr þegar hæstv. utanrrh. ákveður svo að láta þennan þátt samningagerðarinnar sem varðar viðskipti með grænmeti ganga í gildi í forgjöf gagnvart Evrópubandalaginu og sagan segir að það hafi verið gert án þess að hæstv. landbrh. hefði hugmynd um það. Það væri fróðlegt ef hæstv. utanrrh. gæti í öðru lagi svarað því --- sem er þá önnur spurningin af því það er gott að hafa þetta tölusett, ekki satt, hæstv. utanrrh., í fyrsta lagi, í öðru lagi o.s.frv. --- ef hæstv. ráðherra vildi í öðru lagi svara því hvort það sé rétt sem mér hefur borist til eyrna að hæstv. utanrrh. hafi ákveðið að þessi þáttur samningagerðarinnar gengi í gildi 15. apríl sl. án þess að hafa um það samráð við hæstv. landbrh. Það væri upplýsandi um andrúmsloftið í hæstv. núv. ríkisstjórn hvort svo sé. Það er svo, hæstv. forseti, auðvitað dálítið merkilegt að skoða stöðu mála nú í ljósi þess hver þróunin hefur orðið í Evrópuumræðunni allri saman, bæði hér uppi á Íslandi og ekki síður þó úti á meginlandi Evrópu. Auðvitað erum við að tala um þetta að mörgu leyti í gjörbreyttu umhverfi frá því sem var fyrir tæpu ári síðan, þ.e. áður en hin sögulega atkvæðagreiðsla fór fram í Danmörku um Maastricht-samkomulagið. Það hafa auðvitað orðið geysilegar breytingar á öllum aðstæðum og öllum viðhorfum manna á þessum tíma og ber þar auðvitað margt til. Í fyrsta lagi hefur almenningur í Evrópu vaknað til stóraukinnar vitundar um þessi mál og stóraukin andstaða hefur auðvitað komið fram, bæði í Evrópubandalagsríkjunum, svo sem í Bretlandi og Danmörku, við samrunaferlið og Maastricht-áætlunina en líka í EFTA-ríkjunum, t.d. á hinum Norðurlöndunum þar sem skoðanakannanir sýna hver á fætur annarri að á öllum Norðurlöndunum þremur sem eru í EFTA fyrir utan Ísland, þ.e. í Finnlandi, Svíþjóð og Noregi, hefur andstaðan við það að taka þátt í eða ganga inn í Evrópubandalagið og Evrópusamrunaferlið stóraukist. Mönnum er það auðvitað mjög til efs að það fáist nokkurn tímann samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu í Noregi svo dæmi sé tekið að þeir verði aðilar að þessu batteríi. Auðvitað er fáránlegt að tala um þessa hluti nú án þess að taka þessa gjörbreyttu mynd inn í dæmið. Svo langt voru menn gengnir hér á fyrri hluta sl. árs að menn töluðu meira og minna um það að norrænt samstarf væri að líða undir lok, þ.e. í þeirri mynd sem við höfum þekkt það, í formi samráðs Norðurlandaþjóðanna fimm sem færi fram á norrænum vettvangi og menn töluðu um það fullum fetum að það gáfulegasta sem Norðurlandaþjóðirnar gerðu væri að fara að leita sér að húsnæði niðri í Brussel til þess að geta haldið sína fundi þar þegar þær hittust allar á þeim vettvangi. Menn tala ekki lengur þannig. Menn eru sem betur fer búnir að læra það af reynslunni sl. ár að menn gefa sér ekki lengur hlutina fyrir fram, jafnvel ekki hinir hrokafyllstu í hópi evrópskra stjórnmálamanna sem hafa þó orðið sekir um og uppvísir að ótrúlegu dómgreindarleysi hvað varðar viðhorf almennings til þessara mála. Auðvitað er það sögulegt hvernig evrópskir stjórnmálamenn í Danmörku, Frakklandi, Bretlandi og auðvitað á Íslandi, hafa fengið á kjaftinn í gegnum almenningsálitið sem hefur reynst á allt annarri bylgjulengd heldur en þeir sjálfir. Það er auðvitað sögulegt að þegar allt batteríið í Danmörku, allir stjórnmálaflokkarnir sem komast á blað fyrir utan einn, allt ,,establishmentið`` telur einboðið að ganga í Maastricht, þá fellir danska þjóðin það. Sömuleiðis var það auðvitað sögulegt í Sviss að þar skyldi meiri hluti, bæði í kantónunum og meiri hluti þjóðarinnar í atkvæðagreiðslu fella aðild að EES. Sömuleiðis var það sögulegt að í Frakklandi, forusturíki Evrópusamrunans, skyldi muna örfáum kommum að sjálft Maastricht-samkomulagið félli. Allir vita um andstöðuna í Bretlandi. Það liggur fyrir að fengi breska þjóðin að segja sitt álit yrði Maastricht-samkomulagið kolfellt. Það er fyrst og fremst á bláþræði, á örmjóum meiri hluta í breska þinginu sem það mál hangir þar. Og svo yrði hér á Íslandi að mínu mati, fengi þjóðin að segja sitt álit. Ég held reyndar að hún sé að gera það á vissan hátt með því að gefa núverandi hæstv. ríkisstjórn og forustumönnum stjórnarflokkanna einhverjar lægstu einkunnir sem sést hafa í skoðanakönnunum hér á landi frá upphafi vega. Þannig er nú það og þess vegna eru þessi mál að sjálfsögðu ekki til neinnar endanlegrar afgreiðslu hér, það er auðvitað ekki svo. Hér er ekki verið að setja punktinn aftan við umræðu um þessi Evrópumál eða þróun þeirra til langs tíma litið, það er ég sannfærður um. Þær forsendur eru ekki fyrir hendi, málin hafa ekki verið undirbyggð þannig og svo margt er enn á huldu, svo margt er enn í fulkominni óvissu varðandi framtíðina að jafnvel hinir hrokafyllstu í hópi evrópskra stjórnmálamanna eru hættir að gefa sér hlutina fyrir fram, ganga að þeim sem gefnum. Enn sem komið er hefur einungis mikill minni hluti EB-ríkjanna samþykkt samninginn um Evrópskt efnahagssvæði. Ef ég man rétt voru það þrjú ríki um síðustu áramót eða þangað til fyrir skemmstu síðan og reyndar hef ég ekki heyrt að nein hafi bæst við í þann hóp. Sum þeirra, eins og til að mynda Spánn, hafa beinlínis tekið samninginn af dagskrá sinna þjóðþinga. Spænska ríkisstjórnin kallaði eins og kunnugt er til baka staðfestingarfrumvarp um samninginn um Evrópskt efnahagssvæði fyrir síðustu jól og mér er ekki kunnugt um að það frv. hafi verið lagt þar fram á nýjan leik. Þvert á móti hefur spænska stjórnin og spænska þingið mótað þá afstöðu að þeir muni ekki snerta á samningnum um Evrópskt efnahagssvæði fyrr en þá að búið er að afgreiða Maastricht-samninginn innan Evrópubandalagsins í öllum ríkjunum. Og það er langt í land með það eins og kunnugt er. Þannig er málið enn í fullkominni óvissu. Sömuleiðis eru aðildarumsóknir hinna EFTA-ríkjanna í mikilli óvissu, a.m.k. Noregs og væntanlega einnig staða Sviss. Úr því að Sviss tók sér það fyrir hendur að fella samninginn um Evrópskt efnahagssvæði á það væntanlega nokkuð erfitt með að kyngja inngöngu í Evrópubandalagið sjálft. Þannig er auðvitað vindurinn nú allur á móti þessari þróun og þess vegna væri það langskynsamlegast af okkur Íslendingum að fara okkur hægt og gera ekkert það í þessum efnum sem í ljósi þróunarinnar næstu mánuði eða missiri yrði bersýnilega orðið óskynsamlegt eða okkur óhagstætt. Það er enginn vafi á því í mínum huga að það sem þjónaði okkar hagsmunum best og það sem íslenska þjóðin vill er einfaldur viðskiptasamningur við Evrópubandalagið um okkar viðskipti og síðan samvinna við þau lönd og það bandalag á þeim sviðum sem við óskum eftir að vera í samstarfi við. Þannig er auðvitað fyrir eina smáþjóð með mikla sérstöðu eins og okkur Íslendinga langfarsælast að leysa þessi mál. Með einföldum viðskiptasamningi sem er framkvæmdur þannig að yfir honum er engin yfirbygging önnur en samráð samningsaðilanna og eftirlit með framkvæmd hans á svæði hvors um sig. Síðan gætum við eftir atvikum gert samstarfssamninga eða verið þátttakendur í áætlunum ríkja Evrópubandalagsins á sviði menningar, vísinda og menntunar eftir því sem við óskuðum eftir eða teldum okkur hagstætt. Í þannig farvegi hafa þessi samskipti verið og það með ágætum. Mér er t.d. ekki kunnugt um að í nokkurt skipti hafi strandað á því að við Íslendingar gætum gerst aðilar að einhverjum áætlunum eða verkefnum ríkja Evrópubandalagsins á sviði menntunar, menningar eða vísinda ef við höfum óskað eftir því og leitað eftir því. Ég veit ekki annað en því hafi jafnan verið tekið fagnandi að Ísland gerðist aðili að slíku. Við höfum yfirleitt notið þar skilnings og velvildar og að mörgu leyti náð kjörum sem eru okkur hagstæð og með vissum hætti notið þar smæðar okkar og sérstöðu og þó þeirrar virðingar sem við þrátt fyrir allt höfum notið sem sjálfstæð lýðræðisþjóð. Ég er alveg sannfærður um að í þeim farvegi væri best að þróa þessi samskipti áfram. Margt hefur verið merkilegt sagt um kostina sem fylgdu þessari samningagerð og er ég þá ekki síður að tala um hina óbeinu hagsmuni sem af því hljótist, t.d. þá að þetta sé gott vegna þess að margt sé ágætt í löggjöf og tilskipunum Evrópubandalagsins og það sé þarft fyrir okkur að taka það hér upp, að þetta verði til þess að við förum í gegnum lagasafnið og endurbætum þar ýmislegt, tökum upp réttindaákvæði á sviði vinnumarkaðar og neytendamála o.s.frv. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnast þetta harla sérkennileg rök. Hvað hefur komið í veg fyrir eða hvað mundi koma í veg fyrir að við tækjum hvað eina það upp úr löggjöf Evrópubandalagsins eða nágrannaríkjanna sem okkur sýndist okkur verða til hagsbóta? Hefur það ekki verið þannig að við höfum iðulega og reyndar oftast leitað fordæma t.d. á hinum Norðurlöndunum þegar við höfum verið að endurskoða og yngja upp okkar lagaákvæði? Ég hélt það. Auðvitað skiptir það nákvæmlega engu máli í þessu sambandi hvort við erum aðilar að samningi um Evrópskt efnahagssvæði eða hvað þá heldur aðilar að Evrópubandalaginu. Við getum að sjálfsögðu leitað þangað fordæma um atriði í okkar löggjöf og varðandi okkar réttindamál hvers konar, öll sem okkur sýnist rétt eins og við getum leitað þeirra til Bandaríkja Norður-Ameríku eða hvert þangað sem skynsamleg ákvæði er að finna á meðan við höfum fullt sjálfstæði í þeim efnum. Því lýkur hins vegar með aðild okkar að samningnum um Evrópskt efnahagssvæði. Eftir það getum við ekki valið og hafnað og haft sumt eins og það er í Danmörku, annað eins og það er í Finnlandi, enn annað eins og það er í Þýskalandi og það fjórða eins og það er í Bandaríkjunum. Það mun ekki verða hægt vegna þess að við skuldbindum okkur til að búa við hinn evrópska rétt og annað ekki. Auðvitað eru þetta engin rök og ef eitthvað er öfugsönnun. Okkar staða takmarkast mjög mikið hvað þetta snertir. Þannig er það þegar farið er yfir það í lokin, hæstv. forseti, sem um þetta hefur verið sagt að margt orkar það harla kynlega á mann. Um hina efnislegu þætti, þ.e. þær hagsbætur sem við Íslendingar njótum af t.d. tollalækkunum og að vega það á móti öðrum ákvæðum sem okkur eru síður eða miður hagstæð, geta menn svo endalaust rætt og reiknað og hefur reyndar verið gert. Hæstv. utanrrh. hefur m.a. orðið frægur að endemum í sambandi við talnameðferð sína á því sviði. Það er sá þáttur málsins sem mér finnst fullkomlega eðlilegt að menn séu ósammála um og leggi mismunandi mat á og auðvitað er það þannig að einungis reynslan getur svarað því að hve miklu leyti þessar breytingar verða okkur til hagsbóta og að hve miklu leyti þær verða okkur óhagstæðar. Hvort verða þær hagsbætur, sem allir viðurkenna að í vissum mæli eru að því fyrir sjávarútveginn að fá þennan samning, þ.e. tollalækkunarhlið hans, meiri eða minni, hvort vega þær þyngra eða léttara en fórnarkostnaðurinn sem við stöndum frammi fyrir og munum þurfa að taka á okkur á sviði landbúnaðar, iðnaðar og í ýmiss konar þjónustustarfsemi? Og hvernig á svo að meta inn í það samhengi þá hluti sem ekki verða metnir til fjár eins og fullveldi og sjálfstæði þjóðarinnar, forræði okkar yfir ýmsum málum sem takmarkast með þessum samningi? Hæstv. forseti. Eftir vandlega skoðun á þessu máli um mitt sl. ár komst ég að þeirri niðurstöðu eins og aðrir í mínum þingflokki að þessi samningur væri okkur Íslendingum ekki nógu hagstæður. Hann væri ekki rétta fyrirkomulagið á framtíðarsamskiptum okkar við Evrópubandalagið og því væri rétt að hafna honum og leita eftir viðræðum um að ganga frá þeim málum með öðrum hætti. Nú hillir að vísu undir það að Alþingi viðurkenni það í reynd ef svo fer með afgreiðslu á ályktun um nauðsyn þess að taka upp tvíhliða viðræður um samskipti Íslands og Evrópubandalagsins sem er auðvitað nokkuð merkilegt að skuli koma hér fram a.m.k. í formi nál. jafnvel áður en endanlegri afgreiðslu EES-samningsins er lokið á þinginu og mörgum mánuðum áður en hann gengur í gildi. Það segir kannski meira en mörg orð um það að þessi passi hæstv. utanrrh. inn í 21. öldina er ekki með langan gildistíma í hugum margra, að það skuli þegar vera farið að tala um hvernig eigi að bjarga málum þegar hann er fallinn úr gildi, áður en hann er gefinn út eða gengur í gildi. Jafnsannfærður og ég var orðinn um mitt sl. ár, hæstv. forseti, hvað þetta snertir að þessum samningi bæri að hafna og leita annarra leiða til að tryggja góð samskipti okkar og nauðsynlega viðskiptahagsmuni gagnvart Evrópu, þá er ég það enn frekar í dag. Ég tel að öll þróun mála á síðari hluta sl. árs og það sem af er þessu hafi bætt í og þyngt röksemdir okkar sem höfum varað við þessum samningi og flutt þann málstað að leggjast beri gegn því að lögfesta hann, hvað þá þegar horft er til þess að ákvæði hans samrýmast ekki íslensku stjórnarskránni og þjóðinni hefur verið neitað um að láta í ljós sitt álit. Sá blettur á meðferð hæstv. núv. ríkisstjórnar á þessu máli mun verða lengi uppi.

Virðulegi forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. e. spyr enn hvort búið sé að afhenda fullgildingarskjöl til staðfestu tvíhliða samningi Íslands við Evrópubandalagið um gangkvæm skipti á veiðiheimildum. Hann hefur spurt áður og fengið skýrt svar. Svo var ekki. Hann spyr enn og fær sama svarið. Ástæðan er mjög einföld: Evrópubandalagið hefur ekki staðfest þennan samning og hann verður að sjálfsögðu ekki fullgiltur og kemur ekki til framkvæmda við svo búið.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. svarið. Það er gott að það liggi fyrir. Það svarar væntanlega þá líka því að óðagotið í sambandi við afgreiðslu málsins hér á Alþingi sl. vetur um áramótin var auðvitað með öllu ástæðulaust og þarf ekki að ræða það frekar. Ég spurði hins vegar hæstv. utarnrrh. annarrar spurningar sem hann ekki svaraði. Ég tek það þannig að hæstv. ráðherra ætli að gera það í lok umræðunnar þegar hann kveður sér væntanlega hljóðs og svarar almennt því sem hér hefur verið spurt um eða fram hefur komið og þá er það í góðu lagi af minni hálfu. En ég minni hæstv. ráðherra á það að hann fékk frá mér aðra spurningu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. hafði mörg orð uppi um landbúnaðarmál í tengslum við þennan samning. En honum er náttúrlega vel kunnugt um það að þessi samningur er ekki um landbúnaðarmál og fjallar ekki um þau. Að því er varðar tvíhliða samninga einstakra EFTA-ríkja við Evrópubandalagið um landbúnaðarmál þá er það rétt sem fram kom í máli hans að EFTA-ríkin féllust öll á það að flýta gildistöku þessara tvíhliða samninga sinna til 15. apríl. Á það reyndi ekki í verki að því er Ísland varðar vegna þess að lög um breytingar á búvörulögum sem hefðu þurft að vera komin til framkvæmda voru það ekki svo á það reyndi ekki að því er Ísland varðar. EFTA-löndunum var það að sjálfsögðu gjörsamlega útlátalaust að flýta gildistöku þessara tvíhliða samninga sinna vegna þess að í því fólst að það var engin breyting á efnisákvæðum. Þau kusu að gera þetta frekar en að standa í eilífðar þrefi um hærra gjald eða hærri greiðslur í þróunarsjóði Evrópubandalagsins, þannig að sem samningsniðurstaða út af því þrefi var þetta EFTA-ríkjunum hagstætt. Það var jafnframt staðfest að það var afar skynsamlegt af Alþingi Íslendinga að hraða staðfestingu á tvíhliða samningnum um gagnkvæm skipti á veiðiheimildum til þess að það væri ekki opið mál fyrir spænsk stjórnvöld til að taka upp enn frekara þjark um stærri hlut að því er varðaði veiðiheimildir. Það var því enginn æðibunugangur heldur mjög hyggilega á málum haldið af hálfu Íslands.

Ég vek athygli hæstv. utanrrh. á því að ég talaði jafnan um samningagerðina og átti þá við viðauka og annað það sem þessu fylgdi. Mér er það vel ljóst að landbúnaðarþátturinn er ekki inni í EES-samningnum sjálfum heldur á formi tvíhliða samninga milli EFTA-ríkjanna og Evrópubandalagsins. Það er fróðlegt að hæstv. utanrrh. staðfestir það að enn einu sinni hafi landbúnaðurinn verið látinn færa fórnarkostnaðinn í samningunum við Evrópubandalagið. Að þessu sinni hafi hæstv. landbrh. fallist á að flýta gildistöku ákvæðanna um viðskipti með tilteknar landbúnaðarvörur til þess að sleppa undan kröfum Evrópubandalagsins um hærri framlög í þróunarsjóð. Þá er þetta í annað ef ekki þriðja skipti sem landbúnaðarþátturinn --- sem í upphafi átti alls ekki að vera inni í þessum viðræðum, inni í þessari samningagerð, og það var fullyrt af öllum --- er látinn borga herkostnaðinn af einhverri niðurstöðu.  Ég spurði svo hæstv. utanrrh. sérstaklega eftir því hvort rétt væri að hann hefði fallist á að láta þetta ganga í gildi 15. apríl sl. án samráðs við hæstv. landbrh. Sú saga gengur um bæinn, hæstv. utanrrh., að þetta hafi verið gert án samráðs við landbrh. Ég vænti þess að hæstv. utanrrh. geti svarað því hvort það sé rétt.

Í fullu samráði við landbrn.

Í fullu samráði. Það er gott að heyra það.

Virðulegi forseti. Það er aðeins eitt atriði sem ég hef hugsað mér að ræða við þessa þriðju umræðu þessa máls sem jafnframt er lokaafgreiðsla EES-málsins hér og það er það að við skulum yfir höfuð þurfa að gera breytingu á þeim texta sem við höfum verið að fjalla um meira og minna í allan vetur undir því yfirskyni að hann væri fullbúinn. Það er jafnframt eitt af þeim atriðum sem hnykkir á um það að þetta er ekki fullbúinn samningur. Það má vera að þetta verði hinn endanlegi texti, það má vera að þessi samningur verði tekinn í gildi með þessum hætti en það er svo sannarlega ekki víst eða klárt. Og brotthvarf Sviss úr þessu samningaferli er jafnframt skýr skilaboð um að það eru fleiri en almenningur á Íslandi sem geta hugsað sér Evrópusamstarf með öðrum hætti. Ég vil vekja sérstaka athygli á því að núna þegar þessir miklu ólgutímar eru í Evrópu þá er miklu skynsamlegra að doka við og reyna að koma sér niður á jörðina og komast í tengsl við þann veruleika sem er í þessari álfu sem við tengjumst sterkustum böndum. Við þurfum að meta ástandið í Evrópu í ljósi alþjóðlegrar samskipta og við þurfum jafnframt að meta þetta ástand í ljósi samskiptanna við fjórða heiminn, þ.e. þjóðernisminnihluta og smáþjóðir innan Evrópu og annars staðar í heiminum. Ég get ekki betur séð en að reynslan frá því um áramót og þar til núna staðfesti mjög að hér er við afskaplega máttugt alþjóðlegt afl að eiga eða fjölþjóðlegt a.m.k. sem vill koma á hvað sem það kostar öflugu markaðsbandalagi í þágu stórfyrirtækja sem hafa hag af því að hafa hið frjálsa flæði þjónustu, vöru og fólks og allt þetta fjórfrelsi innan Evrópu sem mér er ekkert sérlega annt um undir þeim formerkjum sem það hefur verið kynnt. Ég er hlynnt frelsi í samskiptum þjóða en það verður þá að vera frelsi allra, það má ekki bara að vera frelsi þeirra sem hafa komið ár sinni þannig fyrir borð að þeir geti tryggt sér áhrif í viðskiptum og verslun sem ræður ferðinni innan Evrópubandalagsins og mun gera það sjálfsagt innan hins Evrópska efnahagssvæðis. Ég vil taka það dæmi t.d. sem vakti töluverða athygli um síðustu helgi þegar á kreik komst bréf þar sem því var haldið fram að sá kattarþvottur sem dönsk stjórnvöld höfðu í frammi varðandi Edinborgarbókunina, um að það ætti að taka tillit til sérstöðu Danmerkur vegna Maastricht, væri í rauninni marklaust plagg. Þetta eru óneitanlega skýr skilaboð. Danmörk er í hópi smáþjóða innan Evrópubandalagsins, þjóða sem hafa átt undir högg að sækja. Þó er það þjóð sem er mun öflugri heldur en við í slíkum samskiptum. En nú á að fara að leggja Maastricht-samkomulagið enn á ný fyrir dönsku þjóðina með Edinborgaryfirlýsingunum og á sama tíma kemst það á kreik að í rauninni sé þetta bara allt í plati það sem gert var í Edinborg og til þess eins að róa Dani. Og það er kannski engin tilviljun að stuðningur við jáyrði í Danmörku hefur skroppið saman úr 75% niður í 45% og að nei-atkvæðahópurinn er um 30% en óákveðnir eru stór hópur líka og það er ekki meiri hluti. Línan er sú í Danmörku að menn eru sífellt að verða gagnrýnni á það sem er að gerast þar. Mér þykir það eðlilegt. Ég ber virðingu fyrir frændum okkar Dönum fyrir að hafa sýnt þó ákveðið sjálfstæði í þessu máli og ég yrði ekkert hissa þó þeir gerðu það áfram. Ég vek þá athygli á því líka að þetta hefur fært andstöðunni innan breska þingsins byr undir báða vængi. Þetta segir okkur það að því meira sem við vitum um vinnubrögðin innan Evrópubandalagsins, og þar með innan Evrópska efnahagssvæðisins, því meira sem upplýsist af því þeim mun meiri verða efasemdir bæði Evrópubandalagsríkjanna og annarra ríkja gagnvart því afli sem þarna er. Þetta eru þau skilaboð sem ég vil koma á framfæri í lokin. Þetta eru svo sannarlega ekki einu rökin sem ég hef fram að færa í þessu máli en það hefur verið hér ítarleg umræða fyrr. Þau rök eru öll í fullu gildi og ef eitthvað er hafa þau sannað gildi sitt á þeim tíma sem liðinn er síðan við tókum hina mestu umræðu um þetta mál og brotthvarf Sviss út úr þessu ferli öllu saman segir okkur að það er hægt að velja fleiri leiðir. Við stöndum frammi fyrir því núna að það er verið að bregðast við þessu og láta sem þetta þýði svo sem ekki neitt. Þetta þýði ekkert annað en að eitt ríki hafi ákveðið að snúa baki við þessu samningaferli og myndun þessa Evrópska efnahagssvæðis en auðvitað eru það skýr skilaboð. Og það þýðir ekkert að skella skuldinni á afturhaldssama Svisslendinga vegna þess einfaldlega að mjög framarlega í flokki andspyrnuhreyfingar í Sviss voru umhverfisverndarsinnar og lýðræðissinnar, það var fólk sem hefur stutt mjög ýmsar lýðræðishreyfingar innan Evrópu. Þetta er fólk sem ég tel að við eigum fulla samstöðu með og samleið með. Þetta er fólk sem vill vinna að auknu Evrópusamstarfi á öðrum grunni heldur en gert hefur verið. Því segi ég það enn og aftur: Brotthvarf Sviss þýðir ekki það að við séum að gera formlegar heldur efnislegar breytingar á þessu samstarfi og ég tel að enn sé tækifæri til að hafna því rétt eins og Svisslendingar báru gæfu til að gera.

Herra forseti. Hin efnislega umræða um þetta mál hefur farið fram. Það er ekki ástæða til að rifja hana upp. Skoðanir manna munu trúlega ekki taka breytingum hér í þingsalnum. En þau undur og stórmerki gerðust hér í atkvæðaskýringu að ungur og galvaskur þingmaður kom upp og flutti þingheimi boðskap utan af landsbyggðinni. Þetta var hv. 5. þm. Norðurl. v. Hann hafði verið á ferðalagi ásamt Þresti Ólafssyni en þeir félagar mynda í sameiningu tvö höfuð á sömu nefndina. Þegar hann hafði litið yfir farinn veg og rifjað upp minningarnar af fundunum þar sem þeir höfðu verið skammaðir botnlausum skömmum á flestum stöðum þá minntist hann þess að enginn hafði skammað hann fyrir EES. Af þessu dró hann þá ályktun að allir væru sammála EES. Mig langaði til að spyrja hann að því hvort EES-málið hafi verið á dagskrá á fundunum, hvort það hafi verið auglýst sem eitt af þeim málum sem þar bæri að ræða, því það hlýtur að vera þó nokkuð umhugsunarefni þegar fundur stendur e.t.v. til klukkan tvö um nóttina hvort menn eigi að taka mál eins og EES upp og bæta því við þá umræðu sem fyrir er. Ég skil vel gleði hv. 5. þm. Norðurl. v. að hafa getað ferðast um landið og hafa sloppið við skammir í þessum efnum. Það er út af fyrir sig ekkert skrýtið þótt hann hafi verið glaður yfir því og ég vil að sjálfsögðu ekki verða til þess að taka frá honum þá gleði. En mig undrar það þó ekki sé meira sagt hvernig mönnum dettur í hug að koma með þá röksemdafærslu hér í ræðustólinn eins og hv. þm. gerði. Það er í sjálfu sér alveg furðulegt. Það er vitað að þjóðin skiptist í fylkingar í þessu máli. Það er vitað að það er mikill hiti í þessu máli vegna þess að Íslendingar hafa ekki fengið að tjá viðhorf sitt til málsins í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er vitað að það er álit margra þingmanna að þessi samningur brjóti stjórnarskrána og þess vegna sé ekki löglega staðið að samþykkt hans. Þetta eru þær staðreyndir sem blasa við. Núverandi meiri hluti í þinginu hefur ákveðið að láta atkvæði ganga á þann veg að samningurinn verði samþykktur án þess að það álitamál sé afgreitt hvort hann standist stjórnarskrána eða ekki. Ég verð að segja eins og er að miðað við það að meiri hluti er fyrir samþykktinni þá þykir mér betra að hitt álitamálið standi þá eftir því þá veit ég í hjarta mínu að samningurinn er ekki samþykktur á löglegan hátt. Hann er ekki samþykktur á löglegan hátt og þar af leiðandi lít ég svo á að hver einasti Íslendingur sé óbundinn af þeirri samþykkt sem hér stendur til að knýja í gegn. Það er vissulega góður hlutur að horfa á það þegar vitlaus samningur átti að binda hendur þjóðarinnar, að við búum þó við þann kost að þeir sem um eiga að véla eru ekki hæfari lögfræðingar en svo að þeir ganga frá málinu með ólöglegum hætti. En yfir Íslandi hvílir í dag vofa atvinnuleysis. Og það er kaldhæðni örlaganna að það skuli vera fulltrúi Alþfl. í bankaráði Seðlabanka Íslands sem kemur þeim boðskap á framfæri við þjóðina sem allir vita að er ein af afleiðingum þess að samningurinn verður samþykktur og það er að atvinnuleysi á Íslandi mun því miður taka þó nokkurt mið af atvinnuleysi í Evrópu á næstu árum. Ástæðan er einfaldlega sú að það er hægt að flytja hingað fólk ótakmarkað og auka þannig á atvinnuleysið ef atvinnurekendur líta svo á að það þurfi að nota atvinnuleysissvipuna til að aga verkafólk á Íslandi eins og virðist vera skilningur sumra. Mig grunar að hagfræðingurinn sem talaði á ársfundi Seðlabankans sé einn af þeim sem gælir við þá hugmynd að það sem hann kallar hóflegt atvinnuleysi sé það sem hann telur æskilegt. Einhvern tímann hefðu það þótt tíðindi að það væri fulltrúi Alþfl. sem boðaði slíkt. Og ég vil bæta því við að hér á árum áður var það ekki reglan að formaður bankaráðs Seðlabankans teldi að hann þyrfti að flytja einhverja tölu þegar ársreikningar bankans væru teknir fyrir. Nú hefur það aftur á móti gerst að fulltrúi Alþfl. telur sig eiga svo brýnt erindi við þjóðina að hann getur ekki setið á sér að koma þeim boðskap á framfæri til alþýðu manna að búast megi við hliðstæðu atvinnuleysi á Íslandi og er í Evrópu. Var það vegna þess að hann óttaðist að samningamenn ASÍ yrðu of harðir við samningaborðið, það væri rétt að veifa atvinnuleysisdulunni á þeirri stundu? Ég bið Alþfl. vel að njóta þeirrar ákvörðunar að hafa valið slíkan mann í bankaráðið til að koma sínum boðskap á framfæri. Ummæli hans gagnvart byggðastefnu og Byggðastofnun lifa einnig. Þau verða geymd en ekki gleymd. Það er mikill tvískinnungur í því þegar þeir sem betur mega sín, hafa náð góðum stöðum, trúlega og vissulega með tilkostnaði alls almennings í landinu því að skólavist á Íslandi var ókeypis þegar umræddur einstaklingur stundaði hér nám --- það er umhugsunarefni þegar slíkir menn ná þeirri aðstöðu að hafa völd og geta viðrað sínar skoðanir að þá hiki þeir ekki við að senda alþýðu manna kaldar kveðjur eins og gerðar voru. Það voru sendar kaldar kveðjur til launþega þessa lands með tilkynningunni um atvinnuleysið og það voru sendar kaldar kveðjur til byggðanna hringinn í kringum landið sem hafa haldið uppi íslensku efnahagslífi með sjósókn eins og allir í landinu vita sem til þekkja. Ég sé að svo hreint er taflið að það er ekki einn einasti alþýðuflokksmaður í salnum. Og nú skyldi enginn orð mín skilja á þann veg að ég sakni þess eða að ég telji nauðsyn að þeir séu í salnum. En það segir kannski sitt um samviskuna, að hún sé örlítið farin að kvelja þá. Ég tek einnig eftir því að þeir sem eru í salnum eru flestir andstæðingar þessa samnings og sumir hverjir á landamærunum með sína afstöðu. Einn þeirra sem hér eru í salnum hefur lýst því yfir á erlendri grund, ekki við alþýðu manna undir þeim kringumstæðum að það væri ætlast til þess að því væri sérstaklega hampað heldur undir öðrum kringumstæðum, að hann hefði enga trú á framtíð þessa bandalags. Ég ætla ekki að fara að hafa það yfir sem alþýða manna segir um það hvenær eigi að trúa Íslendingum en það er umhugsunarefni undir þessum kringumstæðum að það er viss kenning í gildi hvað það snertir. Kannski átti hún við undir þeim kringumstæðum.

Virðulegi forseti. Ég vil lýsa ánægju minni með það samkomulag sem varð um þá tillögu sem við hv. þm. Halldór Ásgrímsson fluttum um stefnumörkun hér á Alþingi í viðskiptum við Evrópubandalagið. Á þessari tillögu voru gerðar nokkrar orðalagsbreytingar sem ég tel ekki að breyti í nokkru meginmarkmiði hennar. Eins og tillagan var áður orðuð þá misskildu sumir þingmenn hana þannig að ætlunin væri að tvíhliða samningur kæmi í staðinn fyrir EES eða hið Evrópska efnahagssvæði þannig að hætt yrði við það. Ég hefði að vísu fagnað því ef það hefði verði í myndinni en svo töldum við nú ekki heldur var það ætíð okkar skoðun að við Íslendingar yrðum að vera undir það búnir að hið Evrópska efnahagssvæði leysist upp með því að ýmis EFTA-löndin gerist aðilar að Evrópubandalaginu. Orðalagsbreytingin er fyrst og fremst gerð til þess að eyða slíkum misskilningi. Það er að sjálfsögðu alveg ljóst að með þessari tillögu er mörkuð sú stefna Alþingis, ef þetta verður samþykkt, að leita beri tvíhliða samninga við Evrópubandalagið þegar, og við verðum líklega að segja ef enn þá, hið Evrópska efnahagssvæði leysist upp vegna þess sem ég nefndi áðan að ýmis ríki hverfa frá því og gerast aðilar að Evrópubandalaginu. Mjög greinilega kemur fram ekki síst í greinargerð með tillögunni og með þeirri brtt. sem nú er flutt af utanrmn. að hér er um að ræða tvíhliða samning við Evrópubandalagið. Ef einhverjir hafa viljað skilja þetta svo að þessi samskipti við Evrópubandalagið gætu þýtt umsókn um aðild að Evrópubandalaginu vil ég vísa því algjörlega á bug. Það er alveg ljóst að ef Íslendingar gerðust, sem við skulum vona að aldrei verði, aðilar að Evrópubandalaginu þá er ekki í raun um tvíhliða samskipti að ræða, slíkt ríki er orðið aðili að Evrópubandalaginu og undir það fallið að öllu leyti. Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni fyrir ágætar spurningar sem hann lagði fram. Ég vil einnig þakka bæði hv. formanni nefndarinnar og hæstv. utanrrh. fyrir þeirra svör. Ég fagna því sem kom fram hjá hæstv. utanrrh. að Evrópubandalaginu verði strax tilkynnt um þennan vilja Alþingis ef þetta verður samþykkt þannig að það liggi þar þegar fyrir. Út af fyrir sig hlýt ég líka að taka undir það að samþykkt þessarar tillögu kemur ekki í veg fyrir það að ef stjórnvöld síðar meir kunna að óska eftir því að sækja um aðild þá er það þeirra mál. En ég lít svo á að hafi Alþingi samþykkt þessa tillögu og þar með þá stefnu í samskiptum við Evrópubandalagið að leita skuli eftir tvíhliða samningi, þá verði slík ákvörðun áður en nokkuð er í henni gert að koma fyrir Alþingi og fá samþykki hér sem breyting á stefnumörkun Alþingis. Ég lít með öðrum orðum svo á að eins og tillagan er nú orðuð þá nái hún því sem við stefndum að, að eyða þeirri óvissu sem mér hefur þótt koma æðimikið fram hjá jafnvel pólitískum flokkum og ekki síður samtökum hér á landi sem hafa gælt við þá hugmynd að rétt væri að sækja um aðild að Evrópubandalaginu og sjá hvernig þeirri umsókn reiddi af. Með þessari tillögu hefur Alþingi tekið af skarið að Alþingi telur ekki að það eigi að sækja um aðild að Evrópubandalaginu. M.a. getur sá hv. þm. sem gengur hér fyrir ræðustólinn hætt að ýja að því undir spurningarmerkjum í greinum í dagblöðunum. Þá er þessari óvissu eytt og ég veit að hv. þm. hlýtur að fagna því eins og aðrir. Ég ætla ekki að hafa þetta langt mál, vildi bara leggja áherslu á það að ég fagna mjög að þessi samstaða hafi náðst og ég vona að það geti orðið alger samstaða hér um að marka þessa mikilvægu stefnu og eyða þeirri óvissu sem er í málinu. Ég tel það mikinn áfanga og vona að á málinu verði síðan haldið af opinberri hálfu í fullu samræmi við þennan vilja Alþingis.

Virðulegi forseti. Það eru nokkur dægur síðan umræðan hófst um þessa tillögu. Í þeim umræðum lagði hv. 4. þm. Austurl. margar spurningar fyrir hæstv. utanrrh. og hv. formann utanrmn. og ég tel að þær spurningar hafi verið gagnlegar og þær umræður sem af þeim leiddu. Ég er þeirrar skoðunar að miðað við ríkjandi aðstæður sé skynsamlegt að samþykkja þá tillögu sem hér liggur fyrir. Fyrir því hef ég þau rök fyrst og fremst að það er mikilvægt hvað liggur fyrir frá Íslandi á borðunum í Brussel við þær aðstæður sem nú eru uppi í þróun þessara svokölluðu Evrópumála. Ég tel að það sé mikilvægt að þar sé ekki aðildarbeiðni. Út af fyrir sig er það rétt sem hv. 4. þm. Austurl. hefur sagt, það hefur ekki verið tekin ákvörðun um að sækja ekki um aðild, það er rétt, en það liggur ekki fyrir aðildarbeiðni. Það er í öðru lagi ekki autt borð og í þriðja lagi mun liggja fyrir þessi yfirlýsing um vilja Alþingis Íslendinga um tvíhliða samninga við Evrópubandalagið við þær aðstæður sem kynnu að skapast og það er mikilvægt að fram hefur komið að yfirlýsing um þessa afgreiðslu yrði send tafarlaust ef Alþingi samþykkir þessa tillögu. Ég tel, virðulegi forseti, að þetta sé reyndar ekki síst mikilvægt vegna þess að Alþingi hefur samþykkt aðild Íslands að Vestur-Evrópubandalaginu, hernaðararmi Evrópubandalagsins. Ef það eitt lægi eftir þetta þing að það hefði samþykkt aðild að EES og aðild að hernaðararmi Evrópubandalagsins þá er það auðvitað alveg augljóst mál að staða okkar væri mikilli óvissu undirorpin og þess vegna tel ég það skynsamlegt að fallast á tillögu af því tagi sem hér er flutt af utanrmn. Ég tel að í henni felist út af fyrir sig ekki nein pólitísk straumhvörf og ég tel heldur ekki að það sé nægilegt að mæla fyrir tillögunni með þeim rökum sem hv. formaður utanrmn. gerði, að tillagan sé einkar hagstæð fyrir stjórnmálaástandið á Íslandi. Ég tel að málið liggi einfaldlega þannig að hinn praktíski veruleiki í umheiminum sé með þeim hætti, eins og ég hef hér rakið, að það liggi ekki fyrir aðildarbeiðni, það sé ekki autt borð heldur liggi þessi yfirlýsing fyrir m.a. af því að Alþingi hefur samþykkt að Ísland verði aukaaðili að hernaðararmi Evrópubandalagsins.

Virðulegur forseti. Þetta er dimmur dagur í sögu Alþingis Íslendinga. Verði það frv. sem hér eru greidd atkvæði um samþykkt af þinginu og þar með sá samningur staðfestur með öllu sem honum fylgir er Alþingi að afsala sér frumkvæði í mótun löggjafar á þýðingarmestu sviðum þjóðmála. Þá mun slík löggjöf vera mótuð og ákvörðuð af framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins og ráðherraráði Evrópubandalagsins og berast hér inn á borð alþingismanna þar sem kostirnir eru fáir aðrir en að beygja sig. Fyrir þá sem eru andvígir þessum samningi, fyrir þá sem treysta vilja sjálfstæði þjóðarinnar til frambúðar verður það verkefni frá þeim degi sem þessi samningur gengi í gildi að vinna gegn honum og losa íslenska þjóð úr þeim fjötrum sem á að reyra hana í með þessum samningi. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Frv. það sem hér liggur fyrir felur í raun aðeins í sér tæknilega breytingu á þegar samþykktum lögum um hið Evrópska efnahagssvæði. Engu að síður má segja að fyrir okkur þingmenn marki það lokaafgreiðslu EES-samningsins hér á þingi. Sú afstaða sem ég tók til málsins á sínum tíma stendur þó óbreytt, þ.e. ég mun ekki greiða atkvæði. Ég vil engu að síður nota þetta tækifæri til að koma á framfæri óánægju minni og í raun hryggð yfir því hvernig á þessu máli hefur verið haldið af hálfu ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans hér á þingi. Þau vinnubrögð hafa valdið sárum hjá stórum hópi fólks sem seint munu gróa. Þessu fólki finnst að troðið hafi verið á lýðræðislegum rétti þess sem þjóðfélagsþegna til að velja sér framtíð og stöðu í heiminum. Í nóvember sl. felldi stjórnarmeirihlutinn á þingi þáltill. sem ég flutti ásamt öðrum fulltrúm stjórnarandstöðunnar um að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið yrði borinn undir þjóðina í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Nú nýverið felldi þessi sami stjórnarmeirihluti tillögu um að vísa því frv. sem nú er til afgreiðslu til ríkisstjórnarinnar, m.a. til að hún gæti notað þann tíma sem enn er til stefnu og borið málið í heild sinni undir þjóðina. Alþingi hefur brugðist verulegum hluta þjóðarinnar með því að afskrifa þjóðaratkvæðagreiðslu með þessum hætti. Það birtist m.a. í því að nú berast forseta Íslands öðru sinni áskoranir um að skrifa ekki undir lög sem varða aðildina að Evrópsku efnahagssvæði. Að þessu sinni lög sem breyta gildandi lögum um Evrópska efnahagssvæðið en koma ekki í þeirra stað. Að baki þessum áskorunum liggja einlægar skoðanir og virðingarverður baráttuvilji fjölmargra einstaklinga. Það fær þó ekki breytt þeirri staðreynd að nú þegar eru í gildi lög um aðild Íslands að Evrópsku efnahagssvæði. Þau lög voru samþykkt og staðfest í janúar sl. Á þetta vil ég leggja sérstaka áherslu hér, virðulegi forseti, vegna þess að mér finnst mjög miður ef ríkisstjórninni og Alþingi tekst að flytja kastljósið og ábyrgðina á þessu máli af sér og yfir á forseta Íslands. Alþingi og ríkisstjórn bera fulla og óskoraða pólitíska ábyrgð á inntaki og meðferð þessa máls.

Virðulegi forseti. Nú er komið að lokaafgreiðslu samningsins um hið Evrópska efnahagssvæði, þessa mikla og mikilvæga máls sem hér hefur verið til umræðu frá því í ágústmánuði. Það hefur fátt breyst á þessum mánuðum sem geti orðið til þess að breyta minni afstöðu til þessa samnings. Það leikur enn sem fyrr vafi á því að samningurinn standist íslensku stjórnarskrána, vinnubrögð ríkisstjórnarinnar hafa verið og eru ámælisverð í þessu máli, landbúnaðarþáttur samningsins er enn ófrágenginn og það ríkir fullkomin óvissa um það hvort þessi samningur verður nokkurn tímann að veruleika. Með samþykkt þessa samnings erum við Íslendingar að afsala okkur valdi til stofnana hins Evrópska efnahagssvæðis og þar með erum við að minnka möguleika okkar til að móta okkar framtíðarstefnu á okkar eigin forsendum. Ég segi nei.

Frú forseti. Með aðild Íslands að Evrópsku efnahagssvæði er verið að færa verulegt vald á mikilvægum sviðum til yfirþjóðlegra stofnana í Brussel. Með aðild að Evrópsku efnahagssvæði er verið að undirgangast efnahagsstefnu sem tekur fyrst og fremst mið af hagsmunum stórfyrirtækja en hagsmunir fólksins mæta afgangi. Slíka efnahagsstefnu aðhyllist ég ekki. Slík stefna er sérstaklega óhagstæð konum. Með aðild að Evrópsku efnahagssvæði væri tekið stórt skref inn í sjálft Evrópubandalagið. Ég segi nei.

Frú forseti. Hér er Alþingi að ganga frá aðild Íslands að Evrópsku efnahagssvæði. Þetta er að mínum dómi mikið óheillaspor. Samningurinn samræmist ekki hinni íslensku stjórnarskrá, samningurinn er í mörgum greinum Íslandi óhagstæður og að samningsgerðinni hefur af Íslands hálfu verið illa staðið, hagsmuna Íslands hefur ekki verið sómasamlega gætt og í sumum tilfellum jafnvel fórnað. Ég lýsi fullri ábyrgð á hendur þeim alþingismönnum sem greiða þessum gerningi atkvæði sitt. Það er sögunnar að dæma þá. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Það er sannfæring mín að þessi samningur sé ekki hagfelldur okkur Íslendingum og sömuleiðis að í honum felist ekki nein frambúðarlausn á samskiptum okkar við aðrar Evrópuþjóðir. Það er óhjákvæmilegt að nota þetta síðasta tækifæri til þess að mótmæla vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar í þessu máli. Stofnað er til óþolandi réttaróvissu í landinu með því að lögfesta þennan samning án þess að gera breytingar á stjórnarskránni. Kröfu tugþúsunda Íslendinga og kröfu sameinaðrar stjórnarandstöðu um þjóðaratkvæðagreiðslu er hafnað. Þjóðin og þingið eru þverklofin í þessu máli. Þannig eru aðstæður við afgreiðslu málsins nú á lokastigi. Þá er einnig óhjákvæmilegt að mótmæla endurteknum rangfærslum og blekkingum talsmanna þessa samnings, sérstaklega hæstv. utanrrh. sem hefur gert sig beran að ótrúlegum málflutningi oft og tíðum í þessu sambandi. Málið er í upplausn og óvissu og í því felst ekki á nokkurn hátt sú vísan til framtíðar sem mjög nauðsynlegt hefði þó verið að hafa fyrir okkur Íslendinga á óvissutímum í þessum efnum. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Á þessum degi, 5. maí 1993, er verið að taka sögulega ákvörðun á Alþingi Íslendinga. Það er verið að taka ákvörðun sem hefur í för með sér eigindabreytingar á lýðveldinu Íslandi, vinnubrögðum Alþingis t.d. þar sem verið er að taka frumkvæðisréttinn og flytja hann út til annarra manna að því er varðar nýja löggjöf í landinu. Það er verið að reyna á þolrifin í stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Það er verið að stíga skref sem gæti leitt til þess ásamt aukaaðildinni að Vestur-Evrópubandalaginu að ákveðnir aðilar krefjist þess fljótlega að Íslandi verði aðili að Evrópubandalaginu. Það er verið að hunsa undirskriftir tugþúsunda Íslendinga og kröfur stjórnarandstöðunnar allrar um það að efnt verði til þjóðaratkvæðis um þetta mikilvæga mál. Samt liggur það fyrir á þessari stundu að mikilvæg mál hafa ekki verið afgreidd þannig að menn hafa ekki einu sinni gætt sín í að ganga formlega og eðlilega frá hlutunum eins og því að eignarréttur þjóðarinnar á virkjunarrétti fallvatna og orku í jörð hefur ekki verið festur í lög. Hér er efnislega og formlega illa að málum staðið. Þetta er dökkur dagur í sögu íslensku þjóðarinnar. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Ég hef þá trú að þegar fram líða stundir muni þessa samnings verða minnst fyrir það að að honum var unnið í tíð tveggja ríkisstjórna. Að honum komu fjórir af þeim stjórnmálaflokkum sem nú sitja á Alþingi þótt einn þeirra óskiptur og annar að hluta til hafi kosið að halda ekki þeirri vinnu áfram við lokaafgreiðslu málsins. Ég tel að þetta sé mikilvægasti samningur sem við Íslendingar höfum gert um réttindi okkar atvinnulífs á erlendri grund. Ég tel að í honum felist stórkostleg framfaramál og hagsmunamál sjávarútvegsins. Ég tel að það sé sérstaklega þýðingarmikið að okkar atvinnulíf taki upp þær sameiginlegu leikreglur í viðskiptum sem gilda á hinu Evrópska efnahagssvæði. Ég tel að það sé afar mikilvægt að fá eftirlitsstofnun og dómstól til þess að skera úr um deilumál. Ég tel að það þjóni sérstaklega hagsmunum hinna smærri þjóða í deilum við hinar stærri. Ég tel því að þessi samningur á allan hátt styrki sjálfstæði íslensku þjóðarinnar og segi já.

Virðulegi forseti. Fyrir áratugum var svo kveðið um þjóðhetju okkar Íslendinga, Jón forseta: Sjá! óskmögur Íslands var borinn á Íslands vorgróðurstund. Hans von er í blænum á vorin hans vilji' og starf er í gróandi lund. Hann kom, er þrautin þunga stóð þjóðlífs fyrir vori, hann varð þess vorið unga með vöxt í hverju spori. Ef við hv. alþm. samþykkjum aðild að EES hér í þessari atkvæðagreiðslu, þá er sú ákvörðun hvorki í ætt við vorið né vonina sem er í blænum á vorin. Virðulegi forseti. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Máli þessu er ekki lokið, öðru nær. Enn eiga átök eftir að verða og breytingar. Og líklega á Evrópskt efnahagssvæði eftir að liðast í sundur. Ég hef lengi bent á að þessar sviptingar væru aðeins um drög eða slitrur að samkomulagi. Allt hefur það komið á daginn og svo er enn. Árum saman hef ég varað við óðagotsmönnum í Evrópumálum og bent á að við ættum að fara okkur hægt en undirbúa okkur vel. Það höfum við gert m.a. með störfum Evrópustefnunefndar og útgáfu merkrar bókar um Evrópumálin. Ekkert það hefur gerst sem knýr nú á um breytt vinnubrögð. Þvert á móti hafa hætturnar vaxið því að stjórnarskráin væri brotin ef frv. yrði samþykkt. Það væri markleysa. Ég segi nei.

Virðulegur forseti. Það er vissulega góðra gjalda vert að á þeirri stundu sem Alþingi samþykkir samninginn um Evrópskt efnahagssvæði skuli ekki fylgja með aðildarumsókn að Evrópubandalaginu. Það hefur heldur ekki legið í loftinu að slík umsókn yrði send. Sú þáltill. sem hér liggur fyrir frá utanrmn. boðar því út af fyrir sig engin ný tíðindi og sjálf tillagan er með þeim hætti að þeir sem að henni standa geta vísað til margra átta þegar lesið er í tillögutextann. Þetta kom fram þegar hæstv. utanrrh. svaraði fyrirspurnum um það hvernig hann liti á tillöguna, efni hennar. Þetta kom fram af hálfu formanns utanrmn. þegar hann svaraði hliðstæðum fyrirspurnum um málið. Tvíhliða viðræður við Evrópubandalagið var tillaga af hálfu Alþb. á sínum tíma sem kostur í staðinn fyrir samning um Evrópskt efnahagssvæði. Ekkert slíkt er á ferðinni með þessum tillöguflutningi. Innihaldið í þessari tillögu er það, með því að reyna að lesa sem jákvæðast í málið, að fari svo að Evrópskt efnahagssvæði liðist í sundur vegna þess að þátttökuríkin gangi í Evrópubandalagið, þá, og þá fyrst, er hugmyndin að taka upp viðræður um samskipti Íslands við Evrópubandalagið, tvíhliða viðræður um samskipti Íslands við Evrópubandalagið. Á þessari stundu eru engar líkur á því að Evrópska efnahagssvæðið sé skammvinnt eða taki aðeins til fárra ára. Líkurnar hafa vaxið mjög á því að hér sé verið að tjalda meir en til einnar nætur. Mér finnst að með þessari tillögu, virðulegur forseti, sé Alþingi Íslendinga að klæðast í sauðargæru, þeir aðilar sem hafa verið að samþykkja hér með beinum stuðningi eða hjásetu samninginn um Evrópskt efnahagssvæði. 

Frú forseti. Því miður er það svo að í þessari tillögu felst ekki nein stefnumörkun Íslendinga gagnvart Evrópubandalaginu. Tillagan snýst ekki um það hvort Ísland sæki um aðild að EB eða ekki. Ef tillagan hefði falið í sér að Alþingi tæki af skarið um að Ísland sækti ekki um aðild að Evrópubandalaginu hefði ég verið fyrsta manneskja til að fagna því. Það er hins vegar verið að taka stórt skref inn í EB með því að samþykkja aðild Íslands að Evrópsku efnahagssvæði. Það er það sem skiptir máli um þessar mundir. Með tillögunni er aðeins verið að segja að ef EES verður ekki að veruleika eða ef Ísland verður eitt eftir í EES, þá eigi að taka upp tvíhliða viðræður við EB. Það þarf varla ályktun sem þessa til að svo verði gert. Tillagan skiptir ákaflega litlu máli til eða frá og mun ég því ekki taka þátt í afgreiðslu málsins og sitja hjá.

Virðulegi forseti. Ég tel að með þessari tillögu sé ekki nægilega skýrt tekið fram að samningurinn um EES verði tekinn upp og gerður nýr viðskiptasamningur um verslun á milli þessara landa. Ég tel þó að tillagan sé spor í rétta átt þó ég hefði viljað að hún gengi lengra og ég greiði því ekki atkvæði.

Herra forseti. Í trausti þess að það verði ekki viðvarandi ástand að núv. hæstv. utanrrh. sitji í þeim stól og vitandi það að þó að þessi tillaga sé aðeins örlítið skref til baka frá því sem menn hafa verið að samþykkja, þá ætla ég nú samt að greiða henni atkvæði.

Virðulegi forseti. Þessi tillaga mætti vissulega vera skýrari og ótvíræðari en það var skoðun þingflokks Alþb. að hún vísaði eindregið í rétta átt. Ég segi já.

Virðulegur forseti. Sú tillaga sem hér liggur fyrir er vissulega málamiðlun. Það segir sig sjálft þegar að henni eiga aðild allir flokkar sem fulltrúa eiga á Alþingi og í utanrmn. þingsins. Ég tel engu að síður að þessi tillaga taki af öll tvímæli um það að þegar og ef EES hættir að vera til, þá sé stefnt á tvíhliða viðræður við Efnahagsbandalagið. Með öðrum orðum er ekki stefnt á aðildarviðræður við bandalagið. Það er nánast undanskilið í þessari tillögu. Þetta þýðir með öðrum orðum að óski stjórnarliðar á einhverjum tíma eftir því að taka upp aðildarviðræður við bandalagið, þá þurfa þeir að koma hér til Alþingis og óska eftir stefnubreytingu. Ég tel því að tillagan gefi ákveðna viðspyrnu og segi já.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. meiri hluta menntmn. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 57/1988, um framhaldsskóla, sbr. lög nr. 107/1988 og nr. 72/1989, og brtt. á þskj. 1059. Nefndin hefur fjallað um frumvarpið sem veitir menntamálaráðherra heimild til að efna til tilraunastarfs í starfsnámi í framhaldsskólum og mun fela í sér aukna ábyrgð atvinnulífs, bæði faglega og fjárhagslega, og beina þátttöku aðila vinnumarkaðarins í framkvæmd skólastarfs og eftirliti með því. Nefndin fékk á sinn fund til viðræðna um frumvarpið Kristrúnu Ísaksdóttur, formann iðnfræðsluráðs, Ingvar Ásmundsson, skólastjóra Iðnskólans í Reykjavík, Guðbrand Magnússon, framkvæmdastjóra Iðntæknistofnunar, Örlyg Geirsson, skrifstofustjóra í menntamálaráðuneytinu, og Guðrúnu Hrefnu Guðmundsdóttur, ráðunaut menntamálaráðherra í skólamálum. Nefndinni bárust margar umsagnir og voru þær flestar jákvæðar. Meiri hluti nefndarinnar mælir með samþykkt frumvarpsins með breytingu sem flutt er tillaga um á sérstöku þingskjali. Meginbreytingin er sú að menntamálaráðherra skuli hafa samráð við viðkomandi skóla við ákvörðun um tilraunastarf í starfsnámi. Ljóst er á þeim umsögnum sem menntmn. bárust að mikill áhugi er á því að hafið verði tilraunastarf í starfsnámi. Í sameiginlegri umsögn Alþýðusambands Íslands, Bíliðnafélagsins, Félags ísl. iðnrekenda, Félags bókagerðarmanna, Félags ísl. prentiðnaðarins, Landssambands iðaðarmanna, Vinnuveitendasambands Íslands og Iðnnemasambands Íslands segir svo, með leyfi forseta: ,,Frumvarpið er í samræmi við ályktanir og stefnumótun neðangreindra umsagnaraðila um beina þátttöku atvinnulífs í stjórnun verkmenntaskóla og deilda þeirra og um áhrif atvinnulífsins á mótun og stjórnun námsins. Lögð er áhersla á samstarf og samráð ráðherra og fulltrúa atvinnurekenda, launþega og iðnnema þegar tilraunastarfi er komið á í verkmenntun. Um langt skeið hefur verið þörf á auknum tengslum atvinnulífs og skóla þannig að nýjungar og breyttar áherslur og kröfur skiluðu sér inn í námið. Ýmsar hugmyndir hafa komið fram varðandi heppilegt fyrirkomulag og leggja ber áherslu á að greinarnar sjálfar hafi veg og vanda af mótun markmiða og skipulags.`` Seinna segir: ,,Tilraunastarf í þá veru sem um getur í frv. mundi stuðla að framþróun á sviði verkmenntunar og því eindregið hvatt til þess að Alþingi veiti frv. brautargengi á þessu þingi.`` Það hefur verið mikið rætt að undanförnu um nauðsyn þess að auka samstarf skóla og atvinnulífs og ýmsar tilraunir hafa verið gerðar í þá átt á liðnum árum sem hafa skilað misjöfnum árangri. Fulltrúar einstakra iðngreina t.d. prentiðnaðar, málmiðnaðar, bílgreina og rafiðnaðar hafa að undanförnu gagnrýnt iðnmenntakerfið. Sú gagnrýni er m.a. fólgin í því að nýútskrifaðir iðnnemar uppfylli ekki þær hæfniskröfur sem fagmenn og atvinnurekendur geri til þeirra, að stjórnun iðnmenntunar sé þunglamaleg, að skólarnir séu í ónógum tengslum við atvinnulífið og uppbygging námsins ófullnægjandi. Forsvarsmenn ýmissa iðngreina benda einnig á mikilvægi þess að samnýta tæki og kennslukrafta í grunnmenntuninni til endurmenntunar en það tíðkast ekki í núverandi fyrirkomulagi. Þeir telja að ásættanlegu kerfi iðnmenntunar verði ekki komið á nema með virkri þátttöku samtaka atvinnurekenda og launafólks. Tæknibreytingar eru hraðar og eiga upptök sín úti í atvinnulífinu. Þess vegna þarf að búa þannig um hnútana í skipulagi iðnnámsins að áhrif atvinnulífsins séu tryggð og menn hafi þar aðstöðu til að fylgja eftir breytingum í tækni og viðskiptum með skilvirkum hætti í menntakerfinu og beri ábyrgð í samræmi við áhrif. Í frv. er gert ráð fyrir að efna til tilraunastarfs í starfsnámi í framhaldsskólum í samvinnu við atvinnurekendur og launþega í viðkomandi starfsgrein. Atvinnulífið tæki aukna ábyrgð, bæði faglega og fjárhagslega á starfsnámi og ætti beinan þátt í framkvæmd og eftirliti með því. Nauðsynlegt er að slík heimild fáist í lögum til að koma á tilraunastarfi á afmörkuðum sviðum og gæti niðurstaða þeirra tilrauna síðan nýst við endurskoðun laga og reglugerða um framhaldsskóla. Ástæða er til þess í þessu sambandi að leggja áherslu á mikilvægi rannsókna og þróunarstarfs á sviði skólamála og að jafnan verði lagt mat á nýjungar sem teknar eru upp í skólakerfinu. Það er umhugsunarefni að í íslenskum framhaldsskólum velja nemendur fremur bóknám til stúdentsprófs en starfsnám. Þetta er ólíkt því sem gerist í ýmsum öðrum löndum þar sem allt að 70% nemenda ljúka starfsmenntun, t.d. í Þýskalandi. Þannig virðist starfsmenntun ekki skipa þann sess hér sem hún gerir annars staðar. Þetta er áhyggjuefni og er full ástæða til að velta því alvarlega fyrir sér hvernig unnt sé að glæða áhuga ungs fólks á verkmenntun. Í skýrslu Félagsvísindastofnunar, Námsferill í framhaldsskóla, sem birt var 1992 kemur fram að einungis 9,4% nemenda sem skrá sig í framhaldsskóla hefja strax starfsnám að grunnskólanum loknum. Nemendur virðast því ekki líta á það sem ákjósanlegan kost að loknum grunnskóla að fara beint í starfsnám þótt ýmsir geri það síðar. Í skýrslunni má einnig sjá að aðeins 37,7% þeirra nemenda sem einhvern tímann skrá sig í iðnnám hafa lokið því sex árum eftir grunnskólapróf. Ég nefni þetta sérstaklega vegna þess að ég tel að slíkt tilraunastarf sem frv. gerir ráð fyrir gæti ef vel tekst til stuðlað að því að auka áhuga ungs fólks á starfsmenntun.

Virðulegi forseti. Á þskj. 1052 flyt ég brtt. sem felur í sér fjórar meginbreytingar frá tillögu meiri hlutans. Tillaga meiri hlutans er orðuð þannig: ,,Menntamálaráðherra er heimilt að efna til tilraunastarfs í starfsnámi . . . `` Þetta finnst mér óeðlilegt orðalag. Mér finnst óeðlilegt orðalag í lögum um skóla að segja að ráðherra ákveði eða hefji einhverja tiltekna starfsemi í skólunum. Þess vegna legg ég til að þetta sé orðað þannig: ,,Menntamálaráðherra er heimilt að ákveða að efnt skuli til tilraunastarfs í starfsnámi . . . `` Í öðru lagi gerir tillaga meiri hlutans ráð fyrir því að hér sé um að ræða heimild sem unnt sé að hefja í starfsnámi án þess að það sé tiltekið að það sé í framhaldsskóla. Eins og kunnugt er hafa verið uppi hugmyndir um að taka verkþætti framhaldsskólanáms út úr framhaldsskólanum og að setja upp sérstaka verknámsskóla. Í því sambandi hafa menn talað um bílgreinaskóla og menn hafa líka talað um prentskóla og reyndar fleiri skóla. Ég tel að þetta sé háskalegt vegna þess að þetta geti leitt til þess að framhaldsskólarnir verði í framtíðinni bóknámsskólar eingöngu og að verknámið flytjist fyrst og fremst í sérhæfðar miðstöðvar verknáms sem verða í Reykjavík af því að á landsbyggðinni verður ekki kostur á að safna saman jafngóðum tækjum til þess að stunda verknám eins og menn munu eiga kost á t.d. í þeim bílgreinaskóla sem menn eru að tala um að stofna hér í Grafarvogi. Það sem eftir stendur þá fyrir verkmenntun á landsbyggðinni er bóklegt undirbúningsnám. Ég tel að að sé rangt að fara svona í hlutina og þess vegna undirstrika ég það í minni brtt. í öðru lagi að fari þessi tilraun fram þá verði hún unnin í framhaldsskóla. Í þriðja lagi geri ég ráð fyrir því í minni tillögu að þessi tilraun verði unnin í samvinnu við skólastjórnendur. Meiri hlutinn leggur til að tilraunin verði unnin í samráði við skólastjórnendur. Má út af fyrir sig segja að á því sé ekki verulegur munur. Á það get ég fallist. En ég tel þó að það sé nokkur munur á orðalagi í þessum efnum, sérstaklega með hliðsjón af því að orðið samráð hefur oft verið notað býsna sérkennilega, ekki síst af núverandi hæstv. ríkisstjórn. Í fjórða lagi gerir tillaga meiri hlutans ráð fyrir því að þessi tilraun verði takmörkuð við tvö ár. Ég er ekki þeirrar skoðunar að það sé nauðsynlegt. Ég tel að ef á annað borð er farið af stað með tilraun af þessu tagi þá muni hún ekki sýna eðli sitt og tilgang, innihald og vaxtarmöguleika nema hún standi kannski eitthvað lengur. Og ég tel að ráðherrann og skólastjórnendurnir eigi þá að ráða því að þessi tilraun geti staðið eitthvað lengri tíma. Í fimmta lagi, sem er nú kannski meginmunurinn á okkar tillögum, þá geri ég ráð fyrir því að fella út úr tillögu meiri hlutans orðin ,,ef nauðsyn krefur`` en í upphaflegu frv. ríkisstjórnarinnar var þetta orðað þannig: ,,Menntamálaráðherra er heimilt að efna til tilraunastarfs í starfsnámi og víkja þá frá ákvæðum þessara laga ef nauðsyn krefur.`` Hver metur nauðsynina? Menntamálaráðherra. Hann getur með öðrum orðum vikið til hliðar framhaldsskólalögunum eins og þau leggja sig ef honum sýnist. Og þá mega menn ekki horfa á þessa hluti bara út frá núverandi menntamálaráðherra eða fyrrverandi eða kannski tilvonandi menntamálaráðherra, menn verða að horfa á þetta almennt og átta sig á því að auðvitað geta ráðherrar farið misjafnlega vel með vald sitt, fyrir því er nokkur reynsla eins og kunnugt er. Ég segi það alveg eins og er, ég get ómögulega fellt mig við orðalag í lagagrein þar sem ráðherra er heimilað að víkja frá lögunum ,,ef nauðsyn krefur``, eins og það er orðað hér. Þannig að burt séð frá efni málsins að öllu öðru leyti þá á ég afar erfitt með að fella mig við þessa grein. Ég ætla ekki hér á þessum tíma, virðulegur forseti, að fara að rekja aðstæður verknáms í landinu og hvernig þær hafa þróast. Það er alveg augljóst mál að færri hafa valið verknám heldur en æskilegt hefði verið. Ástæðurnar fyrir því eru margar. Ein ástæðan er auðvitað sú að iðnaði hefur hrakað mjög verulega á Íslandi á undanförnum árum, hrakað alveg gífurlega. Ef við skoðum t.d. markaðshlutdeild íslenskra iðngreina á 20 ára tímabili þá er þar um að ræða hrun á mörgum sviðum. Önnur ástæðan fyrir því að tiltölulega fáir hafa valið verknám er sú að fólk hefur fengið vinnu, mér liggur við að segja hvar sem var í þeirri þenslu og þeirri miklu eftirspurn eftir vinnuafli sem var á Íslandi og hefur verið allt frá stríðslokum þangað til alveg á síðustu missirum. En auk þess er það auðvitað þannig, virðulegi forseti, að jafnvel þó að þessir krakkar velji verknám þá er staðan orðin þannig núna að þau sem ljúka því fá ekki að taka sveinspróf vegna þess að ástandið er þannig í atvinnulífinu að þau fá ekki samning. Það eru tugir iðnnema núna sem hafa lokið verknámi og hafa búið sig undir allt og geta farið í sveinspróf þess vegna en þau fá það ekki af því að þau fá ekki námssamning af því að atvinnulífið er á hliðinni. Þannig að allar frómar óskir um að ætla að bæta þessa hluti hér úr þessum stól eru í raun gagnslitlar eða gagnslausar meðan atvinnulífið sjálft er jafnveikt og raun ber vitni og getur ekki tekið við því fólki sem það þarf að taka við ef við ætlum að þróast hér sem verkmenntaþjóð á einhvern hátt. Það er engin deila um það við mig eða nokkurn mann hér í þessum sal að mér er kunnugt um að það þurfi að þróa þetta verkmenntakerfi. Það er engin deila um það a.m.k. við mig að að sumu leyti sé það þunglamalegt. Ég þekki það dálítið af eigin reynslu að eiga við þetta kerfi og það er að mörgu leyti ekki skemmtileg reynsla, hún er afar þung. Allar þessar óteljandi fræðslunefndir og öll þau kerfi sem þessi mál verða að fara í gegnum út og suður eru með þeim hætti að ég skil það vel að hæstv. menntmrh. skuli flytja mál af þessu tagi hér inn í þingið, ég skil það mjög vel. Þá er ég að tala um anda málsins sem slíks. Ég tel hins vegar að búnaður þess sé ekki með ásættanlegum hætti og þess vegna hef ég flutt þessa brtt. sem birtist hér þingheimi á þskj. 1052. Ég ætla ekki í sjálfu sér að orðlengja þetta frekar hér, virðulegi forseti, á þessu stigi málsins. Ég vona auðvitað að mín tillaga verði samþykkt. Ég tel að hún komi hundrað prósent til móts við sjónarmið ráðherrans í þessu máli, hundrað prósent þannig að ég vona að meiri hlutinn taki það til athugunar að samþykkja bara þessa tillögu, það er langeinfaldast. Ég boða það hins vegar að fari svo mót vonum mínum að minni tillögu verði hafnað, þá mun ég við 3. umr. áskilja mér rétt til þess að flytja nýja brtt. við tillögu meiri hlutans um eitt atriði. Um það að niður falli orðin ,,ef nauðsyn krefur``. Ég kann ekki við svona vinnubrögð í lagasetningu, þau eru ekki viðeigandi, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Hv. síðasti ræðumaður mælti hér fyrir brtt. við frv. um breyting á lögum um framhaldsskóla og ég vildi fara um það nokkrum orðum. Ég tel að í raun sé nánast enginn efnislegur ágreiningur á milli hans og meiri hluta menntmn. Fyrsti liðurinn sem hann nefndi, um að ráðherra sé heimilt ,,að ákveða að efnt skuli til`` --- við segjum að ráðherra sé heimilt ,,að efna til``, mér sýnist ekki annað en að það sé hártogun vegna þess að þarna er í raun og veru um það sama að ræða. Í öðru lagi þar sem hann ræddi um að tilraunin sé unnin í framhaldsskóla þá er það að sjálfsögðu svo að hún hlýtur að verða unnin í framhaldsskóla því að þetta er breyting á lögum um framhaldsskóla. Hvað varðar það að tilraunin verði til tveggja ára, þá er gert ráð fyrir því að það skuli vera að jafnaði ekki skilgreint til lengri tíma en tveggja ára í senn en það er að sjálfsögðu hægt að framlengja það. Einnig var nefnt hér að ekki væri gert ráð fyrir því að tilraunin yrði unnin í samvinnu við skólastjórnendur. Við segjum í samráði og það er nú ekki mikill munur á því. Hvað varðar það að fella út þessi ákvæði ,,ef nauðsyn krefur`` þá er hér verið að leggja til breytingu þess efnis að það verði heimilt að hefja tilraunastarf. Sú tilraun verður mjög afmörkuð og hún er til skamms tíma þannig að ég sé ekkert athugavert við það þó að þetta ákvæði sé inni.

Virðulegur forseti. Ef þessar tillögur eru eiginlega alveg samhljóða eins og hv. ræðumaður sagði þá er náttúrlega einfalt fyrir þingmanninn og formann menntmn. að samþykkja þá tillögu sem ég gerði grein fyrir áðan og rökin fyrir því eru þau að um þá tillögu er miklu betri samstaða. Ef skoðaðar eru umsagnirnar sem menntmn. fékk þá er það augljóst mál að frá kennarasamtökunum koma athugasemdir sem eru í ætt við það sem ég var hér að gera áðan. Ef þeim sjónarmiðum verður hins vegar hafnað þá eru menn í raun að hafna samstarfi eða þeim sjónarmiðum sem fram koma frá kennurum í þessu efni og kennarar eru nú einu sinni starfsmenn skóla og mér finnst að það sé mikilvægt að taka tillit til þeirra sjónarmiða. Þess vegna skora ég á hv. þm. að brjóta nú odd af oflæti sínu og stíga skref sem er brautryðjandastarf í sögu Alþingis og samþykkja tillögu minni hlutans og draga sína til baka.

Virðulegur forseti. Ég tel að það sé eðlilegra að sá þingmaður sem einn skipar minni hluta menntmn. sameinist okkur í meiri hlutanum og greiði atkvæði með okkar tillögu.

Virðulegi forseti. Aðalatriðið er það að reynt verði að finna tillögu sem kemst sem næst því að vera samnefnari fyrir allar þær umsagnir sem komið hafa. Aðilar vinnumarkaðarins sem svo eru nefndir hafa lýst stuðningi við anda hugmyndarinnar og tilraunarinnar. En það er ljóst að kennarasamtökin gera býsna alvarlegar athugasemdir við búnaðinn. Mér finnst að það sé skylda formanns menntmn. og hæstv. menntrh. að hlusta á það sem kemur líka frá kennarasamtökunum.

Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð út af þessu frv. sem hér er komið til 2. umr. Við höfum fjallað um það í hv. menntmn. og eins og sést á þskj. 1058 skrifa ég undir nál. meiri hlutans með fyrirvara. Við 1. umr. um þetta mál gerði ég sérstaka athugasemd við það að þarna væri verið að efna til tilraunastarfs án þess að það yrði unnið í samvinnu við skólana sjálfa, einstaka skóla. Nú hefur verið tekin afstaða til þess í hv. menntmn. og hefur nefndin gert brtt. við tillögugreinina þess efnis að heimilt sé að efna til tilraunastarfs í starfsnámi í samráði við einstaka skóla. Þetta tel ég mjög mikilvægt atriði og það gerði það að verkum að ég skrifaði undir álit meiri hluta nefndarinnar. En fyrirvari minn byggðist kannski ekki síst á því að ég hafði ekki séð brtt. frá hv. þm. Svavari Gestssyni og vildi því halda því opnu að styðja þær ef þær yrðu í mörgum liðum. En nú hafa þær birst og mér sýnist, og ég get tekið undir það með hv. formanni nefndarinnar, að þarna sé ekki um verulegar efnisbreytingar að ræða, sumar frekar smámunalegar að mínu mati. Þess vegna mun ég styðja þá brtt. sem lögð er fram af meiri hluta nefndarinnar. Ég tel að hér sé tekið á mikilvægu máli sem snertir starfsmenntunina, sem allir eru sammála um að sé ekki í nógu góðum farvegi eins og málin eru í dag. Við urðum vör við það í umsögnum að frv. vakti athygli og áhuga þó að komið hafi fram ábendingar, sérstaklega þess efnis að þetta þurfi að vinnast í samstarfi við viðkomandi skóla. Ég hef ekki miklu við þetta að bæta en ég tel að þær brtt. sem hafa verið kynntar af hv. þm. Svavari Gestssyni séu ekki efnislega miklar breytingar frá því sem meiri hlutinn leggur til.

Virðulegi forseti. Ég vil í örfáum orðum gera grein fyrir því hvers vegna ég undirrita nál. meiri hlutans með fyrirvara. Ég er efnislega sammála því að það sé nauðsynlegt og eðlilegt og gott að efna til tilraunastarfs í skólum. Spurningin er á hvaða formi það á að vera og hver á að eiga að því frumkvæði. Mér þykir í rauninni svolítið óeðlilegt að það orðalag sem hér er, þar sem menntmrh. er falið að standa fyrir þessu --- í sjálfu sér hef ég talið að skólunum væri fyllilega treystandi til þess, og eins get ég tekið undir að það er sérkennilegt orðalag í lagagrein að heimilt sé að víkja frá ákvæðum þessara laga ef nauðsyn krefur. En það er auðvitað inntak málsins sem fyrst og fremst skiptir máli. Það kom fram í meðförum nefndarinnar á málinu að mörgu er ábótavant í okkar iðnmenntun og ég vil rifja það upp sem ég nefndi við 1. umr. um þetta mál að hér er auðvitað verið að taka einn ákveðinn þátt út úr því sem snýr að iðnfræðslu í landinu. Við höfum verið rækilega minnt á það að mjög nauðsynlegt er að skoða iðnnámið allt í heild og ég hef nú orðið mjög sterkan grun um það að við séum á miklum villigötum í þeim málum þó ég ætli ekki að fara nánar út í það hér. Það er líka svolítið gagnrýni vert finnst mér að það er fyrst og fremst eitt ákveðið verkefni sem er kveikjan að þessu frv. en það er auðvitað full ástæða til þess að horfa yfir landið og skoða hvað verið er að gera í iðnnámi og vek ég þar sérstaklega athygli á þeirri þróun sem á sér stað á Austurlandi. Menn þurfa auðvitað að skoða aðra möguleika en þann sem hér liggur að baki sem er ákveðið tilraunaverkefni í prentiðnaði. Ég vil að lokum nefna það, virðulegi forseti, að það verður spennandi að sjá hvernig þessi tilraun tekst og ég treysti því að það verði auðvitað unnið í góðu samráði við iðnskóla landsins, enda er það einungis eðlilegt og sjálfsagt.

Heiðraði forseti. Hér er vissulega drepið á stóru máli. Þó að tilefnið sé aðeins tilraun í prentiðnaði að mér skilst, þá kemur þetta inn á miklu stærra mál sem brennur mjög á skólafólki og öllu ungu fólki í landinu. Rannsóknir hafa leitt í ljós að það er allt að 40% af ungu fólki í dag, þegar við hefðum haldið að tækifærin væru alls staðar, sem ekki lýkur neinu prófi sem veitir starfsréttindi. Þegar maður fer að skoða þennan hóp nánar þá kemur í ljós að flestir þessir krakkar byrja í framhaldsskólum eftir grunnskóla og lenda þar í ógöngum í svokölluðum skyldugreinum eða kjarnagreinum og detta þar með út úr skólanámi. Það eru engin tilboð við þeirra hæfi. Þetta er þeim mun sérkennilegra þar sem okkur vantar menntað og þjálfað fólk á eiginlega öllum sviðum. Hér hefur verið talað í dag dálítið þröngt um iðngreinar en okkur vantar auðvitað starfsnám í fjölmörgum greinum. Okkur vantar starfsnám í verslun, okkur vantar starfsnám í skrifstofuvinnu, okkur vantar starfsnám í hótelstörfum og þannig mætti lengi telja. Ég verð að segja það að mér finnst hafa orðið svolítil bið á því að þessi mál væru tekin föstum tökum og rætt um það í alvöru að koma með tilboð í framhaldsskólanum fyrir þá krakka sem af ýmsum ástæðum, það er mjög persónubundið, hafa í bili ekki hug á lengra bóknámi, þannig að þau gætu lært í eitt eða tvö ár til einhvers starfs. Það verður hins vegar að passa mjög vel upp á það að þetta nám sé ekki lokað þannig að ef þau hafa skipt um skoðun eftir þessi tvö ár og hafa áhuga á að læra meira þá geta þau byggt ofan á þetta nám en þurfa ekki að byrja aftur alveg frá grunni. Það hefur verið reynt í Fjölbrautaskóla Suðurnesja að skipuleggja slíkt nám og einmitt í samstarfi við atvinnulífið. Það tókst mjög gott samstarf við atvinnurekendur suður með sjó um að skipuleggja slíkt nám en það verður að segja eins og er að þegar kom að því að ræða við forsvarsmenn iðngreinanna í landinu þá kom fyrst babb í bátinn því þarna voru þeir náttúrlega hræddir um sinn hag. Ég get kannski ekki láð þeim það, kannski var ekki farið rétt að þeim í byrjun en ég held að það sé mjög mikilvægt að þessi mál verði öll rædd frá grunni og það er mjög mikil þörf á því. Hugsið ykkur t.d. ungling sem er búinn að vera eitt ár í námi á hóteli, bæði í bóklegu námi í fjölbrautarskólanum sínum og þar að auki í verklegu nokkur hundruð stundir úti á hóteli. Hann er þar undir mjög nákvæmu eftirliti, mæting, hegðun, framkoma, allt er metið. Hugsið ykkur stöðu hans eftir þetta ár til að sækja sér vinnu. Hann er með plagg upp á það að hann sé stundvís, hann sé reglusamur, hann sé elskulegur í viðmóti og áhugasamur og hafi þar að auki staðist þokkalega hinar bóklegu kröfur sem eru gerðar. Hugsið ykkur muninn á aðstöðu þessa unglings til að leita sér að vinnu og sýna þessi plögg eða vera með akkúrat ekki neitt í höndunum. Bara munurinn á aðstöðu atvinnurekanda sem er að ráða sér starfskraft og það kemur þarna einn sem er með þessi blöð og þessar umsagnir og svo hinir sem ekki hafa neitt. Það sjá allir að þetta skiptir verulegu máli. Ég tala nú ekki um núna þegar þrengt hefur mjög verulega að á vinnumarkaði og það er einkum þetta unga fólk, þetta unga reynslulausa fólk sem verður fyrir barðinu á atvinnuleysinu. Ég vil leggja áherslu á það að slíkt nám, hvort sem það er eitt eða tvö ár, loki ekki neinum leiðum, það verði metið þannig að þeir sem halda áfram eftir slíkt nám í venjulegu bóknámi standi ekki alveg á núlli. Ég skil ekki alveg í þessari tillögu um þessa tilraunastarfsemi sem á að fara að gera að það eigi að binda hana við tvö ár. Ég mundi halda að slík tilraun tæki miklu lengri tíma. Ég vil bara benda á það að mér finnst ekki rétt að hafa þessar tímatakmarkanir þarna inni og svo er annað að mér skilst reyndar að það sé komið inn í tillöguna sjálfa að þetta verði gert í samráði við skólana. Ég held að það sé algjör forsenda þess að það sé hægt að gera einhverjar tilraunir í skólastarfi yfirleitt að það sé með samráði og í samvinnu við skólana. Það er alla vega niðurstaða danskra vísindamanna í kennslumálum sem hafa tekið út árangur af tilraunastarfi í skólum þar að þá fyrst hafi tilraunastarfið borið árangur þegar hugmyndirnar og undirbúningurinn kom frá skólamönnum sjálfum því þá lögðu þeir sig alla fram um að láta málin ganga og þeir vissu líka best hvar skórinn kreppti og hvernig átti að haga þessari tilraun til að hún bæri árangur.