Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti: Með því að nú er lokið störfum þessarar þingdeildar, vil jeg þakka háttv.þdm. fyrir góða samvinnu og árna þeim giftusamlegrar heimferðar. Segi jeg svo þessum síðasta fundi deildarinnar á þessu þingi slitið.

Pjetur Ottesen Mjer blandast ekki hugur um það, að þetta er alvarlegt mál. En það er mála sannast, að með þessu flaustri er ekki til þess að ætlast, að hv.þm. geti skapað sjer ákveðnar skoðanir í málinu. Þess vegna vildi, jeg leyfa mjer að bera fram svo felda rökstudda dagskrá: „Með því, að nú er að þinglausnum komið, þykir deildinni ekki rjett að láta þetta mál fara lengra, en lítur svo á, að stjórnin geti síður útvegað sjer með bráðabirgðalögum heimild þá, er frv. fer fram á, ef hún telur knýjandi nauðsyn bera til, og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá.“ Með þessari dagskrá getur stjórnin altaf beitt bráðabirgðalögum.

Jakob Möller Jeg ætlaði að eins að segja nokkur orð um það, sem hv.flm. (J. A. J.) upplýsti um þetta mál í síðustu ræðu sinni. - Það, sem hann sagði, hafði hann eftir einhverju símskeyti frá Kaupmannahöfn, sem var á þá leið, að óvíst væri, hvort maður, sem ætti peninga í banka í Danmörku, gæti fengið að ráðstafa þeim eins og hann kynni að vilja. Jeg vildi benda á, hve fráleitt væri að byggja á slíkum skeytum, sem enginn veit frá hverjum eru. - Mjer þykir ólíklegt, að til þess geti komið á friðartímum, að borgurum annara ríkja verði neitað um það, að ráðstafa inneign sinni í dönskum bönkum á hvern hátt sem þeir vildu, og mun jeg því ekki láta nefnt skeyti hafa nein áhrif á atkvæði mitt í þessu máli.

Flm. (Jón Auðunn Jónsson) Hv. 2. þm. Reykv. (Jak. M.) virðist hafa misskilið það, sem jeg sagði um skeytið. - Jeg sagði, að eftir þessu skeyti væri fullkomin ástæða til að ætla, að við gætum ekki ráðið yfir því fje, sem við ættum erlendis, ef stjórnin ekki tæki í taumana; og jeg álít, að stjórnin geti ekki fengist við slíkt, heldur verði hún að skipa sjerstaka nefnd til þess, því að hvernig er hægt að ætlast til, að stjórnin geti ráðið fram úr því, ef bankarnir segja: Gerið þið svo vel, jeg get ekki ráðið fram úr þessu, nema stjórnin segi sitt álit um það? - Þetta er stjórninni ómögulegt, og jeg álít, að það þurfi mjög greinagóðan „forretnings“-mann, til að gera það.

Bjarni Jónsson Ef slíku gerræði ætti að beita, sem hjer er talað um, við Íslendinga, gætum við litið svo á, sem friðinum væri slitið, og eru að engu hafandi slíkar frjettir, en láti danska stjórnin þetta frjettast, er ekki annað en að íslenska stjórnin láti hina dönsku vita, að einnig verði kyrsett það fje, sem danskir menn eiga hjá íslenskum mönnum, og mun stjórn vorri vel til þess trúandi að láta þá svo búið standa og alt bíða til næsta þings. En það, sem jeg legg áherslu á, er að stjórnin beri ábyrgðina á öllu, en ekki nefndin, en hún ber ábyrgðina gagnvart dómstólunum, og það skyldi þingið aldrei gera, að láta svo af hendi vald sitt, en stjórnin getur svo fjarska vel fengið þá allra duglegustu og greindustu menn í sína þjónustu, og hún getur líka fengið heimild til að borga þeim vinnu sína, en hún á sjálf að hafa ábyrgðina; þá fyrst má treysta því, að landsmönnum verði ekki gerður neinn óleikur eða skaði. Hvað snertir stjórnmálatraust á þessari stjórn, þá hefi jeg það ekki, en jeg treysti henni til að binda sig aldrei við neitt, sem yrði landinu til skaða, en mönnunum í nefndinni trúi jeg ekki, því þegar þeir eru lausir við alla ábyrgð, þá gera þeir það, sem þeim sjálfum sýnist, og þó að það væri sagt í spaugi við hæstv. atvinnumálaráðherra (P. J.) eða snúið út úr fyrir honum, þá er það þó svo, að menn gera ilt, ef menn geta það. Það, sem bæði einstakir menn og stjórnir sitja yfir, er að enginn geti gert landinu skaða, en í því efni er ekkert betra en að þing og stjórn í sameiningu gæti þeirra mála, er þjóðina varða mestu, og furðar mig mjög á því, ef þeir hv.þm., sem hafa lofað stjórninni stuðningi, ættu ekki að geta treyst henni til slíkra hluta, þar sem við, sem ekki höfum lofað henni trausti, getum trúað henni. Veit jeg ekki, hvað það á að þýða að vera að tala um vantraust á stjórn, í því máli, þar sem hennar svæsnustu mótstöðumenn jafnvel segja, að þeir muni ekki væna hana um slíkt.

Forsætisráðherra (J. M.) Það hefir mikið til síns máls, er háttv.þm. Borgf. (P. O.) færir sem ástæðu fyrir dagskrártill. sinni, að þingtíminn sje orðinn svo stuttur. Jeg get vel gert mig ánægðan með dagskrártill. og undirtektir þær, sem frv. hefir fengið, og tel heimilt stjórninni samkvæmt því að setja bráðabirgðalög slík sem frv., ef ástæða þykir og bankarnir ráða til þess. Auðvitað tekur stjórnin þá á sig ábyrgðina í meira mæli, en jeg fyrir mitt leyti óttast ekki þá ábyrgð.

Eiríkur Einarsson Þar sem hv.þm. Dala. (B. J.) var að tala um gerræði, þá skil jeg ekki, hvernig hann fer að leggja slíka merkingu í frv. það, er hjer liggur fyrir. Í þessu sambandi vil jeg geta þess, að eftir þeim upplýsingum, sem jeg hefi aflað mjer um ætlunarverk nefndarinnar, þá er það ætlunin að skipa hana til þess að styrkja bankana báða í starfsemi þeirra við eftirlit um peningagreiðslu út á við og til hvers þeim er varið, en alls ekki til að hindra þá, bankana, á nokkurn hátt, og geti þannig hvort orðið öðru til aðstoðar, nefndin og bankarnir, við þetta mikilvæga og nauðsynlega eftirlitsstarf. Það atriðið, sem hv.þm. Dala. (B. J.) virtist leggja mesta áherslu á, get jeg fyrir mitt leyti ekki talið að mestu skifti, heldur verð jeg að leggja mesta áhersluna á það, að sjeð sje dýrmætu fje landsmanna borgið og að því ekki verði sóað út í bláinn, þegar mest ríður á að halda utan að því. Slíkt ríður aldrei í bág við frelsi vort nje fullveldi.

Flm. (Jón Auðunn Jónsson) Það er dálítil leiðrjetting út af misskilningi þeirra hv. 2. þm. Reykv. (Jak. M.) og hv.þm. Dala. (B. J.), að jeg hefði sagt, að ekki fengist útborgað það fje, sem við ættum í Danmörku. - Jeg sagði, að við gætum líklega ekki fengið að ráðstafa því eins og við vildum.  (B. J.: Getum við þá ekki fengið það útborgað í gulli?)  . Nei, alls ekki, útflutningur á gulli er bannaður frá Danmörku. En það getur sem sagt komið mjög hart niður á okkur, ef við getum t. d. ekki fengið að borga kol frá Englandi, kann ske fleiri tugi þúsunda punda, en eigum kann ske það fje, eða meira, inni í dönskum bönkum.

Jakob Möller Mjer finst hafa orðið enn þá minna úr þessu skeyti hv.flm. (J. A. J.) en jeg hafði í það lagt af misskilningi, svo að þessi misskilningur, sem jeg gerði mig sekan í, gerir hvorki til nje frá, því að eftir því, sem hann upplýsti, lítur út fyrir, að ekki mundi þurfa annað en einhverjar lítils háttar aðgerðir frá stjórninni, til þess að menn geti fengið að ráðstafa inneignum sínum í dönskum bönkum eftir vild sinni, en þá er nefndin líka óþörf, því að stjórnin getur þá blátt áfram ráðfært sig við verslunarráðið um, hvort ráðstafa megi umræddum peningum eins og eigandinn vill eða ekki.