Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Efni þessa frv. er að breyta 8. gr. l. frá 1949 um eyðingu refa og minka á þá leið, að verðlaun fyrir að vinna hlaupadýr verði hækkuð upp í 300 kr. og sömuleiðis verði verðlaun fyrir að vinna minka hækkuð upp í 150 kr. Það mun nú fyrir nokkru vera orðin nokkuð almenn skoðun víða í sveitum, að þær upphæðir, sem greiða ber samkv. lögum fyrir að vinna hlaupadýr, séu orðnar óeðlilega lágar. Það eru að því leyti breyttir tímar frá því, sem var um skeið, að refaskinn eru orðin mjög verðlítil, þannig að þeir, sem skjóta refi, munu hafa lítið upp úr því annað en þau verðlaun, sem veitt eru fyrir að vinna dýrin. Hins vegar er það kunnara en frá þurfi að segja, að það er mikil nauðsyn og hefur verið að útrýma refum hér á landi, og eru til þess gerðar skipulagðar ráðstafanir af hálfu hins opinbera, svo sem kunnugt er. Grenjavinnslukostnaður er nú orðinn mjög hár, og í ályktun búnaðarþings, sem prentuð er sem fskj. með þessu frv., er áætlað, að hann sé nú 700–800 kr. á hvert unnið dýr. Á Alþ. 1951 var borið fram frv., þar sem farið var fram á nokkra hækkun á þeim upphæðum, sem greiddar eru fyrir að vinna dýr. Hv. landbn. þessarar d. bar það frv. fram. Ég ætla, að það hafi þá verið samþ. í þessari hv. d., en dagað uppi í hv. Ed. Síðan hefur það gerzt í þessu máli, að það hefur verið til meðferðar á búnaðarþingi nú á öndverðu þessu ári, og búnaðarþing gerði ályktun í málinu þess efnis að skora á Alþ. að breyta l. í þá átt að hækka verðlaun fyrir hlaupadýr og þá jafnframt fyrir minka. Við flm. höfum í þessu frv. haldið okkur við þá till., sem búnaðarþing gerði, að því er varðar upphæð verðlauna. Ég vil leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Á síðari árum hafa orðið straumhvörf í ræktunarmálum þjóðarinnar, enda getur það ekki leikið á tveim tungum, að ræktun landsins er eitt af hinum mikilvægustu málum, sem þjóðin hefur til meðferðar. Þær breytingar, sem orðið hafa á þessu sviði, hafa sýnt það, að almennur skilningur er fyrir hendi á þessu mikilvæga máli, bæði hjá hv. Alþ. og eins hjá bændastétt landsins, sem að framkvæmdunum stendur. Hv. Alþ. hefur með margháttaðri löggjöf um ræktunarmál sýnt, að það metur mikils framfarir á þessu sviði, og bændastéttin hefur sýnt það með miklum og vaxandi áhuga, að meðal þeirrar stéttar er fullur skilningur á þessu máli. Einn þáttur í ræktunarmálum er sandgræðslan. Sá þáttur er næsta merkilegur og mikilvægur. Að græða sand og gerbreyta honum í ígróið land er sannkallað landnám. Sandgræðsla bætir aðstöðu við búskapinn hjá þeim, sem hennar njóta, og styrkir heil sveitarfélög að miklum mun á þann hátt að auka gróðurlendi þeirra og fjölga býlum í sambandi við aukna sandgræðslu. Með sandgræðslunni er enn fremur búið í haginn fyrir fólksfjölgun þjóðarinnar. Þjóðinni fjölgar mjög ört, og sú viðbót, sem bætist við hið starfandi fólk í landinu, þarf að sjálfsögðu ný verksvið, og ef á að sjá fyrir því, að hlutfallsleg aukning eigi sér stað í landbúnaðinum, sambærileg við það, sem gerist meðal annarra stétta, þá þarf ræktun landsins að vera grundvöllur að því, að slík aukning geti átt sér stað. En sandgræðslan hefur fleiri hliðar en þessar, því að með því að breyta sandauðnum í gróðurlendi er þjóðin að bæta landið á sérstakan og mjög merkilegan hátt. Hún er að vinna að því að græða gömlu sárin, og fá eða engin störf munu vera í raun og veru farsælli fyrir þjóðina en starf ræktunarmannsins, sem „sandrok með svarðreipum batt“. Það er kunnugt, að á síðustu árum hafa verið unnin stórvirki á þessu sviði. Allmiklir fjármunir hafa verið lagðir fram til sandgræðslunnar, og við höfum átt því láni að fagna, að til starfa á því sviði hafa valizt ósérhlífnir áhugamenn. Það er óþarft í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir, að leiða getum að því, hvernig komið væri um hag nokkurra sveitarfélaga í landinu, hefðu þau átök ekki verið gerð í sandgræðslumálum, sem þegar hafa átt sér stað. En augljóst er, að á ýmsum sviðum væri aðstaðan nú mjög á annan veg en raun er á vegna þess starfs, sem unnið hefur verið á þessu sviði. Í þessum efnum sem mörgum öðrum ryðja sér til rúms nýjar aðferðir. Þekking manna vex og reynsla í starfi og árangurinn af starfinu að sama skapi. Það getur því ekki leikið á tveim tungum, að þeim fjármunum er vel varið, sem varið er til sandgræðslu í þessu landi. En lögin, sem gilda um sandgræðslu og heftingu sandfoks, eru einungis miðuð við það, að þetta starf fari fram á foksvæðum, þar sem hættan er á uppblæstri lands. Löggjafarvaldið hefur ekki til þessa færzt meira í fang eða ætlazt til þess, að meira yrði færzt í fang á þessu sviði heldur en að h.efta uppblástur lands og græða foksvæðin. En nú er það kunnugt, og á því hefur verið gerð nokkur athugun af kunnáttumönnum á þessu sviði, að a. m. k. í sumum héruðum landsins eru stór svæði, þar sem eru sandar eða melar eða gróðurlaust land, sem auðvelt er að græða upp með þeim aðferðum, sem sandgræðslan hefur nú yfir að ráða, þó að gróðurleysi þess lands sé ekki til orðið af uppblæstri og ekki stafi hætta af landinu af þeim ástæðum. En eigi að síður er það mikilvægt, að söndum og melum verði breytt í gróið land, og fyllilega ástæða til þess að breyta löggjöfinni í það horf, að þessi stofnun, sandgræðsla ríkisins, hafi heimild til þess að taka slík landssvæði til ræktunar á sama hátt og lögin heimila henni nú að hefta sandfokið og græða foksandana. Með frv. þessu, sem ég flyt ásamt hv. 2. þm. N-M., er lagt til, að sú breyting verði gerð á núgildandi lögum um sandgræðslu, að heimilað verði að taka til ræktunar, á sama hátt og nú er með foksandana, sanda og mela og annað gróðurlaust land, þótt ekki stafi hætta á uppblæstri af slíkum landssvæðum. Að sjálfsögðu mundi starfið eftir sem áður falla inn í þann verkahring, sem sandgræðsla ríkisins hefur, en aðeins verða heimilt með þessum lögum, ef frv. nær samþykki, að auka starfið og færa það út á víðara svið en verið hefur. Það er að því stefnt með þessu frv. að efla sandgræðsluna frá því, sem verið hefur, og skapa aðstöðu til þess fyrir sandgræðslu ríkisins að færast enn meira í fang við ræktunarstarfið en nú er heimilt samkv. gildandi lögum. Að sjálfsögðu verður starf þessarar stofnunar á hverjum tíma háð fjárveitingavaldinu eða fjárveitingum í fjárlögum, og er vitanlega ekki ætlazt til annars samkv. þessu frv. en að svo verði framvegis. Ég legg til, þegar þessari umr. er lokið, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Frv. þetta fjallar um staðsetningu húsmæðrakennaraskólans. Nú segir í lögum frá 1947 um menntun kennara, að húsmæðrakennaraskólinn skuli starfa í Reykjavík eða nágrenni hennar, en í frv. er gert ráð fyrir að breyta þessu á þá lund, að skólinn skuli starfa í Reykjavík eða á þeim stað öðrum, er fræðslumálastjórnin að undangenginni rannsókn á aðstæðum til skólahaldsins kann að telja hentugri. Nú er það ýmist í lögum um skóla, að staðsetning er ákveðin eða hún er frjáls. Þannig er t. d. í þessum sömu lögum frá 1947, um menntun kennara, að um sjálfan Kennaraskóla Íslands er ekkert ákveðið, hvar í landinu hann skuli vera. Varðandi Handíðakennaraskóla Íslands, sem einnig er fjallað um í sömu lögum, er ekki heldur ákveðið, hvar hann skuli staðsettur. Í lögum um sjálfan Háskóla Íslands er hvergi tekið fram, hvar hann skuli vera. Þannig er þetta víðar, en um aðra skóla er ákveðið, hvar þeir skuli staðsettir. Í lögum um menntaskóla segir, að menntaskóli skuli vera í Reykjavík og annar á Akureyri, en hinn þriðji í sveit, án þess að það sé nánar tilgreint. Þessi skóli, húsmæðrakennaraskólinn í Reykjavík, sem nú er, hefur starfað hér frá stofnun, en verður húsnæðislaus eftir tvo vetur. Þá liggur fyrir að ákveða, hvort unnt sé að nota einhver húsakynni, sem til eru, til starfseminnar eða hvort byggja þurfi að nýju. Fyrir menntmn. eða fyrir Alþingi liggja mér vitanlega engin gögn til þess að kveða endanlega á um þetta, en n. virðist sjálfsagt, að sú ákvörðun sé falin fræðslumálastjórninni á hendur, eftir að hún hefur kynnt sér allar aðstæður. Skólanefnd og skólastjóri húsmæðrakennaraskólans hafa fært fyrir því ýmis rök, að heppilegast sé að hafa skólann hér í Rvík, og þótti n. rétt að láta prenta sem fylgiskjal með nál. álit skólanefndar og skólastjóra. Ég skal ekki fara um þetta mál fleiri orðum, en n. mælir með því, að frv. sé samþykkt, og telur sig ekki hafa aðstöðu til að dæma um það, hvar skólinn skuli staðsettur, en rétt sé að hafa þá þann háttinn á hér, eins og er í lögum um marga aðra skóla, að fræðslumálastjórninni sé falið ákvörðunarvaldið að athuguðum öllum aðstæðum, hvar skólinn skuli staðsettur.



Herra forseti. Samkvæmt lögum skal húsmæðrakennaraskóli starfa í Reykjavík eða nágrenni hennar. Með frv. því, sem hér liggur fyrir á þskj. 59, er lagt til, að lögunum verði breytt á þann veg, að fræðslumálastjórninni sé heimilt að ákveða skólanum stað utan Reykjavíkur, ef æskilegt teldist að undangenginni rannsókn á aðstæðum til skólahaldsins. Það virðist nú ekki vera nein stórvægileg breyting, þó að slík heimild sé sett inn í lögin, en það vita allir, að á bak við er einmitt ákveðin hugmynd um að flytja skólann út á land í einhvern af þeim húsmæðraskólum, sem nú standa auðir eða lítt notaðir, og hefur þá helzt verið bent á Húsmæðraskóla Akureyrar. Í fljótu bragði sýnist þetta vera heppileg lausn á húsnæðisvandamáli húsmæðrakennaraskólans, sem verður nú bráðlega að rýma það húsnæði, er hann hefur haft í Háskóla Íslands, og verður húsnæðislaus eftir 1½–2 ár. En ef allar aðstæður eru athugaðar, kemur ýmislegt fram, sem vert er að gefa gaum. Skólanefnd húsmæðrakennaraskólans hefur sent öllum hv. alþm. bréf til skýringar afstöðu sinni til frv. og er það prentað hér sem fskj. með nál. hv. menntmn. á þskj. 168. Sé ég ekki ástæðu til að lesa það upp, býst við, að hv. þm. hafi kynnt sér það. Það er einróma álit skólanefndar og skólastjóra húsmæðrakennaraskólans, að skólinn eigi að vera í höfuðstað landsins, og eru færð fyrir því ýmis rök. Veigamestu rökin virðast mér vera þau, að til þess að skólahúsið á Akureyri geti hentað starfsemi húsmæðrakennaraskólans, þarf að gerbreyta allri innréttingu hússins. Yrði sú breyting mjög kostnaðarsöm, eins og breytingar á húsum ávallt eru. Auk þess yrði ekki hægt að koma þar öllu eins haganlega fyrir og ef byggt yrði yfir skólann nýtt hús. Kostnaður við skólahaldið hlýtur og óhjákvæmilega að verða mun meiri, ef skólinn starfar úti á landi, heldur en í Reykjavík, þar sem auðveldast er að fá hina færustu sérfræðinga til kennslu við skólann og þar sem nemendur geta stundað verklegar æfingar í efnafræði og næringarefnafræði við atvinnudeild háskólans. Ef skólinn hins vegar starfaði utan Rvíkur, yrði að koma á fót sérstakri rannsóknarstofu fyrir matvæli í skólanum sjálfum. Skólastjóri húsmæðrakennaraskólans telur, að ef byggt er yfir skólann, þurfi það alls ekki að vera neitt stórhýsi. Nægja mundi hús af líkri stærð og gott fjölskylduhús. Ég hef hér með höndum lista yfir það, sem rúmast þarf í skólahúsinu, og vil ég lesa hann upp, með leyfi hæstv. forseta, af því að hann gefur ágæta hugmynd um stærð hússins. Það er þá fyrst: Flokkaeldhús, sem er álíka og 3–4 lítil fjölskyldueldhús, heimiliseldhús lítið, borðstofa fyrir 24, kennslustofa fyrir 12, lítið þvottahús og straustofa, skrifstofa, kennaraherbergi, fataherbergi, snyrtiherbergi fyrir kennara og nemendur og geymslur. Af þessari upptalningu má sjá, að hér er engan veginn um stórhýsi að ræða. Það dýrasta við svona hús yrði sennilega eldhúsið, en við það er það að athuga, að skólinn á sjálfur hina prýðilegustu eldhúsinnréttingu, sem hægt er að flytja í hina nýju byggingu, og mundi það að sjálfsögðu spara töluvert. Teiknistofa húsameistara ríkisins hefur gert lauslega tillöguuppdrátt að fyrirhuguðum skóla. Er þar gert ráð fyrir einnar hæðar húsi með kjallara undir nokkrum hluta þess. Lausleg áætlun um kostnað við allt húsið nemur þar 750 þús. kr. Á yfirstandandi fjárlögum sé ég, að húsmæðrakennaraskólanum eru ætlaðar 200 þús. kr. í byggingarstyrk. Gerum ráð fyrir, að á næsta ári yrði álíka upphæð veitt til skólans. Er þá strax kominn liðlega helmingur upp í áætlað húsverð. Í skýrslu skólanefndar segir, að skólinn starfi þrjú samfelld námstímabil, samtals 22 mánuði, með aðeins 2 vikna sumarleyfi, námsefnið sé mikið og námið erfitt, en það, að skólinn starfar að Laugarvatni um sumartímann, skapi þá tilbreytingu um skólalífið, sem komi í veg fyrir námsþreytu hjá nemendum. Útilokað er talið, að skólinn geti starfað áfram að Laugarvatni að sumrinu, ef hann yrði fluttur til Norðurlandsins. Þar sem þetta er alhliða skóli, þ. e. a. s. skóli, sem ætlaður er jafnt fyrir þá nemendur, sem ætla sér að kenna í kaupstöðum, og þá, sem ætla sér að kenna við skóla í sveitum, er nauðsynlegt, að nemendum gefist kostur á að þroskast og auka þekkingu sína á sem flestum sviðum, með því t.d. að skoða stofnanir og verksmiðjur, sem framleiða matvæli, söfn og ýmiss konar sýningar, sem mestur og beztur aðgangur er að hér í Rvík. Töluvert atriði og ekki ómerkilegt er það, að áætlað er að koma upp sérstakri deild við skólann, er kenni þeim, sem ætla sér að verða ráðskonur, t. d. við sjúkrahús, ýmiss konar hæli, skóla eða stofnanir. Þá hefur sú hugmynd skotið upp kollinum, að skólinn verði gerður að deild í Háskóla Íslands. Yrðu þá nemendur auðvitað að hafa lokið stúdentsprófi, áður en þeir fengju upptöku í skólann. Skólastjóri húsmæðrakennaraskólans hefur kynnzt slíkum skólum í Ameríku og litizt vel á þá, en enn þá er þetta aðeins hugmynd, sem heyrir framtíðinni til. Að öllu þessu athuguðu er ég á þeirri skoðun, að hagkvæmast sé, að skólinn verði ekki fluttur út á landið, en verði áfram hér í Rvík. Sýnist mér því vera alger óþarfi að breyta gildandi lögum um þennan skóla og mun ekki greiða atkvæði með frv.



Herra forseti. Það er nú ekki langt mál, sem ég ætla að flytja að þessu sinni. Ég ætla aðeins að leyfa mér að gera nokkrar athugasemdir við ræðu hv. 3. þm. Reykv. (KS). Þingmenn hafa nú fengið nokkuð merkilegt plagg frá stjórn húsmæðrakennaraskólans, og ég geri ráð fyrir því, að það sé enginn hissa á því, þó að sú ágæta stjórn mæli gegn því, að skólinn sé fluttur úr Rvík. Stjórnarmeðlimir skólans eru allir búsettir Reykvíkingar, og yfirleitt mun sá skilningur vera nokkuð mikið ríkjandi hér í bænum, að hér séu allir hlutir bezt komnir og ef einhver stofnun hafi hér tekið til starfa, þá sé hreinn voði að flytja hana út fyrir höfuðstaðinn Það er nú ekki ástæða til þess að fara út í efni þessa bréfs. Ég vildi þó leyfa mér að benda aðeins á nokkur atriði. Því er haldið fram í þessu bréfi, að það verði ákaflega erfitt að fá fullnægjandi kennarafjölda á Akureyri til þess að sinna störfum við húsmæðrakennaraskólann. Þessi fullyrðing er algerlega út í bláinn, og ég vil leyfa mér að segja, að hún sé byggð á fullkomnum misskilningi. Á Akureyri eru ekki síður góðir kennarar en hér í bænum, og ég vil í því sambandi sérstaklega minna á kennara menntaskólans. Þá höfum við í bænum ágæta lækna, sem ég er sannfærður um að séu færir um að kenna næringarefnafræði, sem mér skilst að forstöðumaður skólans leggi mjög mikla áherzlu á. Einnig er ágætur kennari á Akureyri í efnafræði. Annars er það dálítið undarlegt, að það virðist vera lögð einhver sérstök áherzla á það, að húsmæðrakennaraskólinn þurfi betri kennara en aðrir skólar á landinu. Mér finnst þetta nokkuð undarleg skoðun, og mér finnst það nokkuð undarleg röksemdafærsla hjá hv. skólanefnd að leggja á það mjög mikla áherzlu, að kennarar skólans geti haft aðgang að söfnum háskólans. Ef þessi skoðun væri á rökum reist, þá sé ég ekki annað en að við verðum að flytja allar okkar menntastofnanir hingað til Rvíkur. Ef sú skoðun er einnig á rökum reist, að nemendur húsmæðrakennaraskólans þurfi endilega að hafa aðstöðu til þess að sinna leiklistarlífi, sækja þjóðleikhús hér í Rvík, þá má einnig segja það, að full ástæða sé til þess, að menntaskólinn á Laugarvatni og menntaskólinn á Akureyri séu einnig fluttir hingað til Reykjavíkur, til þess að nemendur þeirra geti búið hérna í Reykjavíkursælunni og notið allra þeirra miklu hlunninda, sem höfuðborgin hefur að bjóða fram yfir landsbyggðina. Eins og ég tók fram í byrjun, þá ætla ég ekki að fara ýtarlega út í þetta mál. Það hefur verið gert nokkrum sinnum áður. En ég vildi þó aðeins í sambandi við þá fullyrðingu hv. 3. þm. Reykv., að húsmæðraskólahúsið á Akureyri væri ekki hentugt, upplýsa það, að fjvn. Alþingis var fyrir skömmu norður á Akureyri og gafst þá einmitt tækifæri til þess að skoða þetta ágæta hús, og ég þori að fullyrða það, og ég fer ekki með neinar fjarstæður, að hverjum einasta fjárveitingarnefndarmanni leizt þannig á húsið, að þeir töldu, að þetta væri einmitt mjög hentugur staður fyrir húsmæðrakennaraskólann. Það er hrein fjarstæða hjá hv. þm. að halda því fram, að einhvern sérstakan kostnað muni leiða af því að breyta húsinu. Húsið er á allan hátt mjög fullkomið, enda nýbyggt, og ég leyfi mér að fullyrða, að það muni kosta sáralitla peninga að gera þær breytingar, sem nauðsynlegar kunna að verða. Hv. þm. hélt því fram áðan, að húsmæðrakennaraskólinn þyrfti ekki nema á litlu húsi að halda, mér skildist ef til vill ekki á stærra húsnæði að halda en meðalfjölskylda þyrfti hér í bænum. Ég man nú ekki betur en að það sé tekið fram í lögunum um húsmæðrakennaraskólann, að þegar húsmæðrakennaraskólinn fái eigið húsnæði, þá eigi að byggja heimavist við skólann. Verði byggt yfir húsmæðrakennaraskólann, þá leiðir það af sjálfu sér, að um leið verður byggð heimavist fyrir skólann. Nemendur skólans eru núna í vetur, að því er mig minnir, 12 að tölu, og enginn getur vitað, hve margir þeir kunna að verða síðar meir, svo að það hlýtur að vera öllum hv. þm. ljóst, að verði farið út í að byggja yfir húsmæðrakennaraskólann hér í bænum, þá muni það kosta mjög verulegar upphæðir, og ég vil leyfa mér að segja, að sú fullyrðing, að þarna sé um lítinn, óverulegan kostnað að ræða, er algerlega út í bláinn og því miður sett fram í blekkingarskyni. En svo er að sjálfsögðu sú hlið á þessu máli, hvort þm. vilja almennt fara út í það að byggja yfir þennan skóla, á sama tíma sem hægt er að flytja skólann á annan stað með tiltölulega litlum kostnaði og meðan ekki er búið að byggja yfir kennaraskólann hér og hjúkrunarkvennaskóla, - hvort þm. vilja yfirleitt taka upp þá stefnu að sýna fullkomið ábyrgðarleysi í þessum málum, þegar ljóst liggur fyrir, að við erum þegar búnir að byggja það marga skóla í þessu landi, að þeir standa margir hverjir ónotaðir, en eftir er að byggja þá skóla, sem brýnust þörf er fyrir, og á ég þar sérstaklega við kennaraskólann og hjúkrunarkvennaskólann.



Herra forseti. Af ræðu síðasta ræðumanns, hv. þm. Ak., er það ljóst, ef þessi breyting á lögunum um húsmæðrakennaraskóla verður samþykkt, til hvers hann ætlast. Af orðum hans verður ekki annað ráðið en hann ætlist beinlínis til þess, þegar lokið er þeim tíma, sem húsmæðrakennaraskólinn hefur ráð á húsnæði í því rúmi, sem hann er nú, að þá verði skólinn fluttur til Akureyrar. En því þá ekki að flytja brtt. um það, ef það er tilætlunin? Hvers vegna er þá verið að fela fræðslumálastjórninni að ákvarða skólanum stað, ef tilætlunin með þessari lagabreytingu er sú, að skólinn skuli fluttur til Akureyrar? Það væri miklu hreinlegra. Þá gengju menn ekki í neinar grafgötur með það, hver tilætlunin væri með þessari lagabreytingu. Nú er þetta á huldu, ætlazt til þess, að fræðslumálastjórnin taki ákvörðun um það, en þó hnígur breytingin og ég tala nú ekki um ræðan hjá hv. fyrra flm. þessa máls eingöngu í þá átt, að fyrirætlunin sé að flytja hann norður til Akureyrar, sakir þess að þar er húsnæði, sem nú mun ekki notað, og mér skilst á ræðu hv. fyrra flm. frv., að hann búist við því, að það verði ekki notað til húsmæðrakennslu eða í þágu húsmæðrakennslunnar í landinu. Um það vil ég ekkert fullyrða, þar brestur mig kunnugleika, og ég treysti mér ekki heldur til að segja um það, hvernig þau mál kunna að ráðast hvað snertir aðsókn að þessum skóla á Akureyri. En eitt er víst, að þó að horfið yrði að því ráði að flytja skólann til Akureyrar með þeim útbúnaði, sem á skólahúsinu er, þá er það alveg sjáanlegt, að það verður að gerbreyta húsinu. Það er óhugsandi, ef þessi skóli flytur norður til Akureyrar, annað en að hann sæki stúlkur úr hinum ýmsu landshlutum, flestar aðkomustúlkur, og þá yrði ekki annað mögulegt en að sjá þeim fyrir húsnæði í skólanum. Það leiðir því af sjálfu sér, að það verður að gerbreyta þessu húsi frá því, sem það er nú. Og þeir, sem þekkja til húsasmíði og hvernig því er varið, ef á að gerbreyta innréttingu húsa, fara nærri um það, hvort það kostar ekki mikið fé. Meira að segja er það oft, að slíkar breytingar kosta öllu meira en nýsmíði frá byrjun. Það er þess vegna hvað kostnaðarhliðina áhrærir ekki veigamikil ástæða, að það sparist mikið fé við útbúnað á húsi skólans að flytja hann norður og breyta því húsi, sem hefur verið ætlað til húsmæðrakennslu, en á annan veg, og þessi skóli setjist þar að. Þá er engan veginn heldur hægt að gera lítið úr þeim ástæðum, sem fram koma af hálfu stjórnar skólans í því fskj., sem hv. menntmn. hefur látið prenta með sínu nál. Þar er réttilega vikið að því, hvað mikilvæg þessi fræðsla er, hversu mikilvægt það er fyrir skólann og starfsemi hans og fyrir stúlkurnar, sem þangað sækja nám upp á undirbúning fyrir starf sitt í framtíðinni, að þær njóti góðrar kennslu. Nú vil ég ekki segja, að það séu ekki ágætir menn til að kenna á Akureyri það, sem þeir hafa búið sig undir að kenna; það dettur mér ekki í hug. Ég veit, að þar er margt ágætismanna. En þeir hafa ekki, að ég ætla, þá sérþekkingu til að bera, sem er einmitt mikilvæg við þessa kennslu, sem þarna á að fara fram. Það er réttilega á það bent og mun ekki vera hægt að vefengja, að hér er aðeins einn sérfræðingur í næringarefnafræði, dr. Júlíus Sigurjónsson, sem hefur kennt þá námsgrein við skólann frá byrjun. Einmitt þessi námsgrein og þessi kennsla er mjög mikilvæg fyrir nemendur skólans. Það er ekki völ á slíkum kennara á Akureyri til þess að kenna þessa námsgrein. Þó að einhver kennsla í henni ætti sér stað, þá mundi hún ekki verða á sama hátt og í höndunum á þessum manni. Þá er og að því vikið, að annar mjög þekktur maður og góður lærdómsmaður í sinni grein, prófessor Trausti Ólafsson, hafi kennt við skólann. Og ætlunin er auðvitað af hálfu stjórnar húsmæðrakennaraskólans að fá þessa menn til að kenna áfram, ef skólinn verður hér eða það nærri Reykjavík, að unnt sé að ná til þeirra og fá þá til að annast kennsluna. Þá er og réttilega að því vikið, sem engan veginn er lítilvægt atriði, að við hinar verklegu æfingar hjá námsmeyjunum er leitað til ýmissa annarra skóla, til skólaeldhúsa, sem eru mörg hér í bænum, og þar fá stúlkurnar sína verklegu æfingu, sem verður vitaskuld fjölbreyttari og meiri með því, að leitað er til þessara skóla, húsrúm meira og verkleg æfing hjá stúlkunum verður miklu meiri fyrir þessar sakir. Þetta mundi mjög svo dragast saman og verða í minni stíl, ef skólinn yrði fluttur héðan úr bænum, þótt til Akureyrar yrði. Þá er og það upplýst í þessari grg. af hálfu stjórnar skólans, að á sumrin hafa stúlkurnar verið í sveit, á Laugarvatni, og tekið þátt í fjölbreyttu starfi þar, bæði hvað áhrærir garðrækt, bæði í köldum og í volgum jarðvegi, og einnig tekið þátt í mjöltum og meðferð mjólkurafurða á búinu á Laugarvatni. Þetta er bæði nauðsynlegt og gagnlegt fyrir stúlkurnar, auk þess sem þetta eru hollustu ráðstafanir og stúlkunum bæði gagnlegar og nauðsynlegar, einmitt að taka þátt í sem víðtækustu starfi, því að það skilst mér, að ekki sé meiningin, að þær stúlkur, sem njóta þessarar tilsagnar og fræðslu, eigi endilega allar að vera kennarar við húsmæðraskóla í kaupstað, heldur eigi þær einnig að taka þátt í kennslu í skólum hvar sem þeir nú annars eru og úti í sveitum, og þá er það vitaskuld mjög þýðingarmikið, að þessir kennarar og þessar stúlkur, sem til þessa starfs læra, fái sem víðtækasta þekkingu á þeim viðfangsefnum, sem þær kunna að koma til með að starfa að. Auk þess geri ég engan veginn lítið úr því atriði, að einmitt taki stúlkurnar þátt í þessu starfi úti í sveit á sumrin, það verður áreiðanlega þeim til hvíldar og hressingar, en auk þess verða þær enn betur undir starf sitt búnar með þessu fyrirkomulagi Það er að því vikið einnig af hálfu stjórnar skólans, að skólinn muni ekki þurfa á neinu stórhýsi að halda, þó að það verði annaðhvort að leigja eða byggja fyrir hann, og það skilst mér að sé eðlilegt, ef gert er ráð fyrir því, að hann sé hér annaðhvort í bænum eða svo nærri honum, að unnt sé að njóta aðstöðunnar, sem Reykjavík veitir í þessum efnum aðalnámstímann, sem vitaskuld verður að vetrinum, og hygg ég, að úr því að svo er ástatt, þá fari ekki að verða mikill munur á kostnaðinum við byggingu nýs skólahúss í þágu þessa skólahalds og þeirri breytingu, sem yrði að gera á skólahúsinu á Akureyri og sjáanlegt er að stefnt er að með þessari breytingu, enda dregur hv. fyrri flm. enga dul á það, hvað fyrir honum vakir með að flytja frv. um þessa breytingu á lögunum um menntun kennara, að það er beinlínis til þess gert að flytja þennan skóla norður á Akureyri og alls ekki gert í öðrum tilgangi. Þó að það sé látið svo í veðri vaka, að fræðslumálastjórnin eigi að ákveða þennan stað, þá er áreiðanlega tilætlunin með flutningi þessa frv. og mundi verða túlkað svo með samþykkt þess, eftir því, hvernig mælt er fyrir því, að það skyldi flytja skólann norður, þegar hann sleppir því húsnæði, sem hann er í nú. Verð ég að segja, að þá hefði verið nær að hafa það skýrt ákveðið í þessu frv., að að tveimur árum liðnum eða svo skyldi flytja þennan skóla norður til Akureyrar. Það er hvort sem er það, sem vakir fyrir hv. fyrra flm. og kannske hv. flm. báðum. Það veit ég reyndar ekki um. En ég heyri það af því, hvernig hv. fyrri flm., þm. Ak., túlkar þetta mál, að það er hans tilgangur með flutningi frv. Hv. flm. vék að því, að mér skildist, að það væri óþarft að setja allar stofnanir niður hér í Reykjavík. Ég veit ekki, hvort ég stend nær því, að slíkt skuli gert, heldur en hv. þm. Ak. En um þá stofnun, sem kemur til með að hafa beztan undirbúning fyrir nemendur sína með því, að hún sé hér eða mjög nærri Reykjavík, og hvergi annars staðar hefur líka aðstöðu um það, að nemendurnir verði jafnvel undir það starf búnir, sem gert er ráð fyrir að þeir geri sér að lífsstarfi, þegar þeir koma frá skólanum, þá verð ég að segja það, að þá kýs ég, að skólinn sé þar staðsettur, sem hann nýtur sín bezt og maður hefur mesta von að komi að sem beztu gagni fyrir þjóðina. Úr því nú að svo er ástatt um þetta, að ekki er aðkallandi að gera þessa lagabreytingu, þó svo að til þess kæmi síðar meir, að skólinn yrði fluttur eitthvað úr Rvík, þá finnst mér enga nauðsyn bera til þess, að þetta frv. sé samþ. nú, og nægur tími vinnist til að íhuga þetta mál betur, og mér þykir málið engan veginn nógu undirbúið til þess, að þessi ákvörðun verði tekin nú á þessu þingi, þar sem breytingin sjáanlega er eingöngu flutt til þess og það er ætlazt til þess, að það verði sama sem fyrirmæli um það, að skólann skuli flytja í burtu. Þetta málefni finnst mér að hæstv. ríkisstj. hefði því átt að kynna sér betur milli þinga og málið kæmi betur undirbúið og íhugað fyrir þingið, ef til þess ætti að koma að gera einhverja aðra ráðstöfun með skólann eða búsetu hans en nú er. Ég vil því leyfa að gera það að till. minni, að þessu máli verði vísað til hæstv. ríkisstjórnar.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Árn. var að bera mér það á brýn áðan, að þetta mál væri eingöngu flutt til þess að koma húsmæðrakennaraskólanum til Akureyrar. En sannleikurinn í málinu er sá, að það hafa ýmsir litið svo á, - og meðal þeirra er ég, - að húsmæðraskólinn á Akureyri væri einmitt hentugur fyrir Húsmæðrakennaraskóla Íslands og það væri ástæða til þess að flytja hann til Akureyrar, þar sem húsmæðrakennaraskólinn yrði húsnæðislaus innan skamms. Hins vegar hef hvorki ég né hv. meðflm. minn talið æskilegt, að við værum beinlínis að grípa fram fyrir hendurnar á fræðslumálastjórninni. Við höfum litið svo á, að það væri réttast og eðlilegast í þessu máli, að fræðslumálastjórnin ákvæði sjálf, hvar skólinn ætti að vera, og það er einmitt stefnt að því með þessu frv., að fræðslumálastjórnin eftir nákvæma yfirvegun ákveði það sjálf, hvort ástæða sé til þess að flytja skólann úr núverandi húsnæði og þá hvert. Ég er satt að segja hissa á því, að hv. 1. þm. Árn. skuli mælast til þess, að þessu máli verði vísað til hæstv. ríkisstj. Frv. sjálft felur það í sér, að einmitt ríkisstj. sjálf kemur til með að fjalla um það. Það er einmitt hæstv. menntmrh., sem kemur til með að ákveða, hvort ástæða sé til þess að flytja skólann burt. Af þeirri ástæðu er till. hv. þm. algerlega óþörf, og ég er satt að segja steinhissa á því, að hann skuli koma með hana hér fram í sambandi við þetta mál. Það eru aðeins nokkur atriði, sem ég vildi leyfa mér að leiðrétta. Hv. þm. leggur mjög mikið upp úr því, að hér í Rvík sé aðstaða fyrir húsmæðrakennaraskólann til þess að hafa námskeið fyrir nemendur sína. Ég vil benda á það, að á Akureyri er starfandi mjög stór gagnfræðaskóli og þar er einnig starfandi mjög stór menntaskóli, auk þess fleiri skólar. Mér skilst, að þar sé nákvæmlega sama aðstaða og hér í bænum. Hún er að vísu smærri, en það eru ákaflega svipuð skilyrði. - Þá leggur hann mjög mikið upp úr því, að stúlkurnar geti verið áfram að sumrinu í hans ágæta kjördæmi, Árnessýslu, eða á Laugarvatni. Ég get upplýst það, að verði skólinn fluttur til Akureyrar, þá er þar einmitt ágæt aðstaða til hvers kyns garðræktar. Við skólahúsið á Akureyri er ágæt lóð, og þar er hægt að hafa alla þá garðyrkju, sem ég geri ráð fyrir að nauðsynlegt sé fyrir skólann að hafa. En verði litið svo á, að það sé nauðsynlegt og æskilegt fyrir nemendur skólans að hverfa burt úr bænum að sumrinu til, þá getur hann alveg eins farið að Laugarvatni, jafnvel þó að hann starfi yfir veturinn á Akureyri. Ég vil einnig benda á það, að hann gæti undir svipuðum kringumstæðum einnig flutzt að Laugum. Þar er nægur jarðhiti, og ég geri ráð fyrir því, að ekki sé síður góð aðstaða til garðræktar að Laugum í Reykjadal heldur en á Laugarvatni. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um málið, en ég vil endurtaka það, að ég er hissa á þessari till. hv. þm., vegna þess að frv. felur það sjálft í sér, að hæstv. ríkisstj: kemur sjálf til með .að taka ákvörðun um það. hvort skólinn verði fluttur úr núverandi. húsakynnum.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af því, að hv. 1. þm. Árn. hélt hér mjög skelegga ræðu, eins og hans var von og vísa, gegn því, að Húsmæðrakennaraskóli Íslands væri fluttur til Akureyrarkaupstaðar. Hér liggur það mál alls ekki fyrir. Það hefur engin till. verið borin fram um það að flytja húsmæðrakennaraskólann til Akureyrar. Hér er til umr. frv. um það að heimila fræðslumálastjórninni að undangenginni rannsókn á aðstöðu til skólahaldsins að ákveða, hvar skólinn skuli staðsettur. Ástæðan til þess, að ég hef gerzt flm. að þessu frv., er sú, að mér er stöðu minnar vegna vel kunnugt um það, að brýna nauðsyn ber til þess, að húsmæðrakennaraskólinn hverfi innan skamms úr því húsnæði, sem hann hefur undanfarin ár eða frá stofnun sinni haft til afnota í háskólabyggingunni. Það hefur orðið starfsemi háskólans til allmikils trafala að þurfa að hýsa þennan skóla, þótt samvinna við stjórnendur hans og nemendur hafi frá því fyrsta verið með hinum mestu ágætum. Lengi vel var vist skólans í stofnuninni ekki til neins baga, heldur þvert á móti. En sökum mikils og örs vaxtar háskólans, sérstaklega vegna upptöku tannlæknakennslu og verkfræðikennslu, er háskólanum fyrir alllöngu orðin brýn nauðsyn á því að fá það húsnæði til eigin nota, sem húsmæðrakennaraskólinn nú hefur, og það munu forráðamenn húsmæðrakennaraskólans viðurkenna fúslega og hafa, að því er mér skilst, lýst sig reiðubúna til þess að rýma húsnæðið innan ákveðins tíma. Það er vegna þess arna, sem ég hef gerzt meðflm. að þessu frv. Ég vil ekki þurfa að bera ábyrgð á því, að húsmæðrakennaraskólinn standi fyrirvaralaust alveg á götunni, ef svo mætti segja, þegar hann þarf nauðsynlega að víkja úr húsnæðinu í háskólakjallaranum. Ef löggjafarsamkoman léti sig þetta mál engu skipta og það væri ákveðið, að húsmæðrakennaraskólinn skyldi skilyrðislaust vera í Rvík, þá sé ég ekki annað en að sú skylda hvíldi á hæstv. ríkisstj. að byggja yfir húsmæðrakennaraskólann hér í Rvík samstundis og hann yrði að víkja úr húsnæðinu í háskólakjallaranum. Mér finnst það vera til fullmikils ætlazt af hæstv. ríkisstj., ef leggja á þá skyldu á herðar hennar að verða svo að segja fyrirvaralaust að koma upp stórbyggingu, sem mundi kosta milljónir króna, yfir skólann hér í Rvík, ef stjórnin sjálf teldi sig geta komið honum annars staðar fyrir með minni tilkostnaði. En þetta tel ég hvorki menntmn. né Alþingi í heild hafa aðstöðu til að dæma um og dómsvald um þetta bezt vera komið hjá ríkisstj. sjálfri. Ef ríkisstj. er reiðubúin til þess að byggja yfir húsmæðrakennaraskólann hér í Reykjavík, þá hún um það. Ef fjárveitingavaldið er reiðubúið til þess að veita þær milljónir til þess. sem til þess mundi þurfa, þá það. En ég tel sjálfsagt, að ríkisstj. hafi í þessum efnum óbundnar hendur og fái það sem fyrst, til þess að hún hafi nægan tíma til að taka ákvörðun um. hvað hún vill gera í málinu, hvort hún vill leggja í nýja byggingu hér í Rvík eða hvort hún vill velja húsmæðrakennaraskólanum stað annars staðar. Þess vegna tek ég alveg undir það, sem segir í nál. hv. menntmn., sem var einróma um þetta, og fram kom í mjög glöggri ræðu frsm. n., þar sem það er sagt, að þar sem vitað sé, að skólinn verði á næstunni að flytjast úr því húsnæði, sem hann núna hefur, en n. sé ekki dómbær um það, hvar heppilegast sé að láta skólann hafa aðsetur sitt, þá sé eðlilegt, að það vald sé lagt á hendur ríkisstj. sjálfrar og hún geti tekið um það ákvörðun annaðhvort með því að byggja yfir skólann hér í Rvík eða - ef hún ekki treystir sér til þess - þá að velja honum stað utan Reykjavíkur, ef hæfilegt húsnæði þar reyndist fyrir hendi.



Herra forseti. Mér þótti vænt um, að hv. 1. landsk. þm. skyldi gena grein fyrir, af hvaða ástæðum hann gerðist meðflm. að þessu frv. Ég heyri það, að það er í raun og veru af allt öðrum ástæðum, sem hann flytur þetta frv., heldur en hv. þm. Ak. Það er í alla staði réttmætt að vekja athygli á því, að þessi skóli er senn húsnæðislaus, og það er ekki nema eðlilegt frá sjónarmiði hv. 1. landsk., sem hefur mikinn kunnugleika á húsnæði háskólans og þörf háskólans sjálfs til þess að nota það, að hann veki athygli á þessu í tæka tíð. Það var ekki nema vel til fundið. En einmitt frá hans sjónarmiði, - því að mér skilst á ræðu hans, að hann standi ekkert nærri því að ætlast til þess endilega, jafnvel síður en svo, að skólinn skuli fluttur eitthvað í burtu, - hefði verið heppilegra að vekja athygli hæstv. ríkisstjórnar og fræðslumálastjórnarinnar allrar með öðru móti á þessu. Til þess hefði nægt að flytja þáltill. um að fela fræðslumálastjórninni að undirbúa málið. Nú hleypur hv. þm. Ak. að nokkru leyti frá því, sem hann sagði áður, og vill nú, að menn áliti þetta frv. miklu meinleysislegra en það í raun og veru er, og segir nú reyndar, eins og rétt er, að með frv. sé ekki það ákvarðað endilega, að skólinn skuli fluttur til Akureyrar eða eitthvað í burtu, en á ræðu hans áðan var ekki annað að heyra en það væri beinlínis til þess ætlazt. Og einstakt er það hjá hv. fyrri flm., að hann gat ekki látið sér lynda að flytja þáltill. um þetta. Það er eins og honum hafi fundizt, að hann þyrfti endilega að leggja hæstv. ríkisstj. og fræðslumálastjórninni ráð; ef nú horfið yrði að því ráði að flytja skólann í burtu, þá kynni hún ekki aðferð til þess og þyrfti að leiðbeina henni með samningu frv. um, hvernig þetta mætti gerast.

Það er tekið fram í lögunum, að húsmæðrakennaraskólinn skuli vera hér í Rvík.

Ég veit það vel. En heldur hv. þm. Ak., að það sé ekki nema hann eða kannske örfáir í þingi, - ég veit ekki, hvernig hann kann að lita á það, - sem festa auga á því, ef þarf að framkvæma eitthvert verk, sem kemur í bága við gildandi lög, að þá þarf til þeirra hluta lagabreytingu? Og væri þá ekki viðkunnanlegra, að slík lagabreyting byggðist á rannsókn, sem fram hefði farið áður? Það hefur a. m. k. þótt gott hingað til, að mál, sem flutt eru og eiga að verða að löggjafaatriðum, séu þannig undirbúin, bæði að menn sjái nauðsynina og helzt með lagasmíðinni viti menn, hvað á að gera eða hvað standi til.

Ég skil ekki, hvað hv. þm. er að tala um.

Um lagasetningu þessa? Það var leiðinlegt. Ja, ég hef nú sennilega ekki tíma nú til þess að taka hv. þm. í tíma og segja honum, hvernig lagasmið á að vera og á hvaða grundvelli hún á að byggjast. Það er ekki til þess ætlazt, að við höfum þau störf hér. En utan þingfundar, svo fljótt sem við höfum báðir tíma, þá skal ég gera það. Þá sagði hv. þm. Ak. í seinni ræðu sinni, að þó að skólinn yrði fluttur norður á Akureyri og aðalkennslan færi fram þar, þá væri ekki útilokað, að stúlkurnar gætu orðið við nám að sumrinu á Laugarvatni. Það veit ég, að það er kannske ekki alveg útilok.að, en talsverður kostnaður er af því ferðalagi fyrir stúlkurnar fram og aftur, norðan af Akureyri og til Laugarvatns. Það mun kosta vafalaust í kringum 200 kr. - ég man það nú ekki nákvæmlega - fyrir hvern nemanda hvora leið, og þó að peningavelta sé nú mikil í þessu landi, þá er ekki alveg víst, að það sé í höndum þeirra ungmenna, sem oft af litlum efnum stunda nám, að það eigi að gera leik að því að baka þeim kostnað, sérstaklega ef maður hefur það á tilfinningunni, að það kunni svo að verða verr að þeim búið við námið fyrir slíkar aðgerðir en ella. Hv. fyrri flm. hefur nú í raun og veru með sinni seinni ræðu undirstrikað það, að þetta mál á að fara til hæstv. ríkisstj. eða fræðslumálastjórnarinnar til undirbúnings og íhugunar. Ef sú niðurstaða, sem fræðslumálastjórnin kemst að, kemur eitthvað í bága við gildandi fræðslulög, þá mun hún alveg hafa ráð á því að gera breytingu á löggjöfinni þannig úr garði, að það verði fullnægjandi, ef til þess ráðs þarf að hverfa. Ég vil því jafnvel mega eiga von á, að hv. þm. Ak. geti orðið mér sammála um þetta og greiði minni till. atkv., að málinu verði vísað til hæstv. ríkisstj. Það er hvort sem er sú rétta og eina boðleið, sem málið í þetta sinn á að fara.



Það eru aðeins nokkur orð, herra forseti. Megintilgangurinn með flutningi þessa máls hefur alltaf verið sá að skapa fræðslumálastjórninni möguleika til þess að ákveða skólanum stað, þar sem hentast er. Eins og lögin eru í dag, er fræðslumálastjórnin bundin við það að hafa skólann starfandi hér í Reykjavík. Eina ákvæðið í frv., sem felur í sér einhverja breytingu frá því, sem nú er, er það, að fræðslumálastjórnin eftir nákvæma athugun geti ákveðið, hvar skólinn eigi að vera. Mér skilst því, að till. frá hv. 1. þm. Árn. sé algerlega óþörf. Og satt að segja á ég mjög erfitt með að skilja, hvers vegna hann kemur með hana. Þetta virðist vera ákaflega ljóst, Með frv. er verið að skapa fræðslumálastjórninni rýmri hendur en hún hefur haft áður. Og ég vil benda á það, að eins og lögin eru í dag, þá er fræðslumálastjórnin bundin við að hafa skólann starfandi hér í Reykjavík, enda þótt einhvers staðar annars staðar væru betri skilyrði til þess að hafa skólann en þar, sem hann starfar nú í dag.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., var borið hér fram á síðasta þingi. Það fór þá í gegnum umr. hér í þessari d. án þess að það kæmi í ljós, að fyrir flm., öðrum þeirra a. m. k., vekti annað en að flytja húsmæðrakennaraskólann til Akureyrar. Við umr. um frv. í Ed. gaf hæstv. menntmrh. þá yfirlýsingu, að yrði frv. samþ., þá mundi hann líta þannig á málið, að til þess væri ætlazt, að skólinn yrði fluttur til Akureyrar, og það mundi gert. Eftir þessa yfirlýsingu ráðh. dagaði málið uppi í Ed. Það hefur komið hér greinilega í ljós, að fyrir hv. fyrra flm. frv. vakir enn hið sama og í fyrra, að skólinn skuli fluttur til Akureyrar. Þess vegna hefði mér þótt afar æskilegt, áður en atkv. verða greidd um þetta mál, að hæstv. menntmrh. gæfi hér yfirlýsingu um, hvort hans afstaða til málsins væri óbreytt frá því í fyrra eða ekki.