Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mál þetta er búið að eiga nokkurn aðdraganda, en eins og fram kemur í grg., var það svo, þegar l. nr. 44 frá 1963 um rétt manna til þess að kalla sig verkfræðinga, húsameistara eða tæknifræðinga voru sett, að fellt var niður starfsheitið iðnfræðingur, sem áður hafði verið í l. Síðan hefur verið nokkur ágreiningur um það milli þessara sérmenntuðu manna, hverjir hafi rétt til þess að nota þessi starfsheiti, og hér er lagt til í þessu frv., að tekið verði upp nýtt starfsheiti, byggingafræðingur (byggingskonstruktör), til þess að greina á milli manna með nokkuð svipaða menntun, en þó ekki eins, annars vegar tæknifræðinga og hins vegar byggingafræðinga. Byggingafræðingar, sem ég kalla svo, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir, hafa um nokkuð langt skeið unnið að því að afla sér starfsheitis, sem þeir gætu við unað, og það er rétt, að ég segi frá því, að þeim var lengi í huga orðið „tækniarkitekt“ eða tæknihúsameistari fremur heldur en það orð, sem hér er nú lagt til, að notað verði, en að vandlega athuguðu máli og eftir ítrekaðar viðræður við iðnmrn. hafa þeir fellt sig við þetta starfsheiti. Sjálfur var ég þeirrar skoðunar, að mér fannst starfsheitið tækniarkitekt geta valdið nokkrum ágreiningi og jafnvel mætti skilja það sem arkitekt. Nú er þetta til lykta leitt, og byggingafræðingar fella sig vel við þetta og hafa stofnað sitt félag, og þá held ég, að séð sé sæmilega fyrir hagsmunamálum þeirra, sem taka próf frá þeim skólum, þar sem kennd er þessi grein á Norðurlöndum, þ.e. Bygningskonstruktörskolen eða Byggeteknisk Höjskole í Danmörku, sem hét áður Köbenhavns Bygmesterskole. En það hefur líka orðið þessum mönnum til trafala, að meðan á þessu hefur staðið, hafa þeir ekki öðlazt þann rétt, sem þeir telja sig hafa menntun og aðstöðu til, til þess að skrifa sem sérfræðingar upp á teikningar að byggingum hjá bygginganefndum, og það er ætlunin, að þessi lagfæring muni stuðla að því, að fram hjá þeim erfiðleikum verði einnig hægt að komast og þurfi þá væntanlega að gera breytingar á byggingarsamþykktum í samræmi við það. Ég vil ekki leyna því, að arkitektar eða húsameistarar hafa sent erindi til menntmrh., sem síðan sendi það til iðnmrh., en þessi lög og framkvæmd þeirra hafa heyrt undir iðnmrh. Þeir vildu fá starfsheiti sitt betur verndað en það er, en í því fólst, að það mætti ekki nota það í samsettum orðum, en um það hafði staðið deila, og við höfum haft hér t.d. skrúðgarðaarkitekta og húsgagnaarkitekta. En dómar hafa gengið þessum mönnum í vil, og ég hygg, að það sé miklu síður til þess fallið að valda nokkrum misskilningi, þ.e. slík samsett orð eins og skrúðgarðaarkitekt og húsgagnaarkitekt, og það liggi í hlutarins eðli, að það sé fjarri því að gera merkingu starfsheitisins óljósari, heldur verði beinlínis til þess að þrengja hana. Ég vildi láta þess getið, að þessi málaleitun hefur komið fram, þó að hins vegar sé ekki tillit tekið til hennar í frv. því, sem hér er flutt. Að öðru leyti skal ég ekki rekja nánar þann ágreining, sem um þetta hefur orðið, og niðurstöður dómstóla þar um, en ég held, að með þessu frv. sé leyst úr miklum vanda, sem vissulega varð að leysa fyrir hina svokölluðu byggingafræðinga, og þeir og þeirra samtök muni sætta sig við þá niðurstöðu málsins, sem í þessu frv. felst, og mér er ekki kunnugt um, að neinn ágreiningur sé við hina sérfræðingana, hvorki arkitekta né verkfræðinga og heldur ekki tæknifræðinga, og Tæknifræðingafélag Íslands, eins og segir í grg., mun fyrir sitt leyti hlynnt þeirri lausn á málinu, sem hér er lagt til, að fylgt verði. Ég vildi svo, herra forseti, leyfa mér að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Styrjöld sú, sem nú og lengi að undanförnu hefur geisað í Víetnam, færist stöðugt og í vaxandi mæli í það horf, eftir því sem tímar fram líða, að vekja öllu mannkyni ugg og kvíða. Hún er því löngu komin af því stigi að vera einkamál þeirra, sem þar takast á eða með beinum og óbeinum hætti eiga aðild að vopnaviðskiptum. Hvenær getur styrjöld af þessu tagi lokið? Hver verður sigurvegari átakanna? Frammi fyrir spurningum eins og þessum verður það stöðugt fjarlægjara, að svar geti fundizt, ef menn miða við, að bardagar hljóti að standa þar til úrslit á vígvelli eru fengin. Í nánari hugleiðingum um svona spurningar og um styrjöldina í Víetnam yfirleitt verða auðvitað ekki allir samferða, því að mjög eru skoðanir manna um eðli og tilgang þessarar styrjaldar skiptar, að ekki sé nú talað um þá óskadrauma, sem menn ala með sér um úrslitin. En hér er hvorki staður né stund til að draga fram málstað hvors stríðsaðilans um sig eða stofna til deilna á þeim vettvangi, enda er það ekki tilgangur þessarar till., sem hér er til umr., að fá enduróm af átökunum í Víetnam hér inn í þingsalinn, heldur hitt, að Alþingi hugleiði það í fullri alvöru, hvort það vill ekki eiga hlut að því, að ósköpum þessara átaka linni, vopn verði slíðruð og gengið til samninga um deilumálin. Greinilegt er, að þeim fer stöðugt fækkandi, sem telja, að nokkur sigur vopna, hernaðarátaka eða hryðjuverka sé mögulegur í náinni framtíð. Þegar metinn er hernaðarmáttur styrjaldaraðilanna, annars vegar Bandaríkja Norður–Ameríku, Suður–Víetnams, Ástralíu, Nýja–Sjálands og annarra ríkja, sem með þeim eiga hermenn á orrustuvelli, og hins vegar Norður–Víetnams og skæruliða Víetcong, fæst auðvitað út úr því dæmi slíkur reginmunur, að hinir fyrrnefndu ættu að hafa unnið algeran úrslitasigur og það fyrir löngu. Alkunnugt er þó, ekki sízt úr heimsfréttum síðustu daga, að þessu er engan veginn þannig farið. Þvert á móti virðist nú frumkvæði átakanna vera hjá hinum síðar nefndu. En tæpast verður þó talið, að þeir séu í neinni nánd við lokasigur. En hversu sem hernaðaraðstaða er metin og sigurhorfur á vígvelli, segir margra ára reynsla, að hvorugur aðili er nærri sigri. Átökin geta enn haldið áfram árum saman og breiðzt út, eins og þau hafa gert á hinum síðustu árum, þótt nú séu raunar líkur mestar fyrir mun skjótari útbreiðslu þeirra og aukinni hörku í hernaðinum, og er þá skammt eftir í það, að styrjöldin í Víetnam breytist í óvægin allsherjarátök stórveldanna, heimsstyrjöld. Það ar illt til þess að vita, að öðrum eins hörmungum og á víetnömsku þjóðinni hafa dunið á síðustu árum og áratugum skuli enn ekkert vera að linna, nema síður sé. Ef á heildina er litið, verður ekki annað sagt, en þróun heimsmála hafi verið þannig frá lokum hinnar síðari heimsstyrjaldar, að umkomulitlar og vanþróaðar þjóðir og ófrjálsar nýlendur hafi öðlazt nokkra möguleika til sjálfstæðis og framfara Í þessum efnum hefur að vísu margt mistekizt og þróunin til betra og hamingjusamara mannlífs hjá þessum þjóðum orðið hægari en vonir stóðu til. Þá hafa þó öll stórveldin átt einhvern hlut að frjálslegri og betri þróun í þessum efnum og komið fram af meiri skilningi og hjálpfýsi en áður þekktist á hinum fyrri tímabilum sögunnar. Harmleikurinn í Víetnam er enn átakanlegri fyrir það, að hann stingur svo skelfilega í stúf við hina almennu þróun. Þegar fornar nýlendur stórveldanna og annarra nýlenduvelda voru sem óðast að hljóta sjálfstæði með friðsamlegum hætti hinn síðasta aldarfjórðung, háðu Víetnamar stríð við Frakka sér til sjálfstæðis, og þeir sigruðu í þeirri styrjöld. Sjálfstæðisins hafa þeir þó ekki notið vegna truflana frá utanaðkomandi öflum, sem í vaxandi mæli hafa komið við sögu í landi þeirra, unz nú er svo komið, sem allir vita: Landið er allsherjar vígvöllur, og þjóðin þjáist og brennur upp í styrjaldarlogum, en í öllum umheimi hennar finnst vart sá maður, sem telur hennar hlutskipti maklegt. Herra forseti. Við flm. þessarar till. teljum, að styrjöldin í Víetnam sé alþjóðlegt vandamál, sem engri þjóð sé lengur óviðkomandi. Hún er að okkar mati smánarblettur á menningu heimsins og ógnun við allt mannkyn. Okkur er það að sjálfsögðu fullljóst, að það er ekki á valdi okkar Íslendinga að gefa styrjaldaraðilum fyrirskipanir. Með því móti erum við þess ekki umkomnir að þagga niður í byssum eða sprengjuvörpum. Við getum ekki heldur á þann hátt stöðvað sprengjukast úr vígdrekum loftsins eða kæft bálin, sem hernaðarátökin kveikja. En við getum látið rödd Íslands heyrast á alþjóðavettvangi. Við getum lýst yfir óskum okkar um, að þeim ósköpum, sem hér eru á ferð, þeim linni. Við getum tekið undir við fjölmarga friðelskandi aðila, sem þegar hafa kvatt sér hljóðs og sagt, að hér sé þegar meira en nóg að gert. Við getum bent á þær leiðir, sem okkur finnast líklegastar til friðar, eins og nú er komið málum, og það er þetta, sem við viljum, að þessi hv. þd. geri. Við erum þeirrar skoðunar, að slíkar óskir og áskoranir megi sín nokkurs, þegar þær koma saman og falla í líkan farveg frá mörgum aðilum, og því meir sem þær eru einbeittari óskir um frið, - frið, sem þyrmi langhrjáðri og frumsstæðri þjóð frá frekari tortímingu en orðið er, - frið, sem bægir yfirvofandi heimsstyrjaldarhættu frá öllum þjóðum, - frið án tillits til þess, hvern má ásaka fyrir það, sem orðið er. Í till. okkar er bent á hverjar leiðir við teljum líklegastar til árangurs, en efnislega eru þær þessar: 1. Að Bandaríkin stöðvi loftárásir sínar á Norður–Víetnam. 2. Að þjóðfrelsishreyfingin í Suður–Víetnam verði viðurkenndur aðili við gerð friðarsamninga. 3. Að stjórn Norður–Víetnams og Víetcong sýni ótvíræðan vilja til að setjast að samningsgerð, um leið og sprengjuregninu linnir. Ef hv. Ed. Alþ fellst á að gera þessa till. að sinni, mundi ríkisstj. falið að koma ályktuninni á framfæri á alþjóðavettvangi sem áskoðun Íslendinga til stríðsaðila Að lokum, herra forseti, legg ég til, að á einhverju stigi þessarar einu umr., sem d. hefur ákveðið um till., verði umr frestað og till. vísað til allshn., en þess vildi ég mega vænta, að n. láti afgreiðslu hennar ekki dragast um langan tíma.



Herra forseti. Ég hygg, að það geti allir verið sammála hv. 1. flm. þessarar till. um það, hversu ægilegar og hörmulegar þær styrjaldaraðgerðir, sem nú eru framkvæmdar í Víetnam, séu og að nauðsynlegt sé, að þeim linni. Hins vegar hafa menn ekki verið sammála um orsakir þessara átaka og engum, sem reynt hafa, hefur enn tekizt að koma með till., sem að gagni mætti verða til lausnar deilunni. Þessi mál voru hér til umr á síðasta þingi, þar sem borin var fram tili. um það, að Alþ. lýsti sig sammála sáttatill., sem aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, U Thant, hafði þá borið fram. Þessi till. náði ekki fram að ganga, því að hún kom seint fram og var ekki afgreidd. En mér þykir vænt um að heyra það hjá hv. flm., hv. 6. þm. Sunnl., að hann lætur þetta mál bera nokkuð öðruvísi að en gert var í fyrra. Í fyrra virtist það vera meginatriði hjá flm. þeirrar till., sem þá var hér til umr., að gera hlut annars styrjaldaraðilans sem minnstan og reyna að koma sök á hann, að því er sumum virtist umfram það, sem eðlilegt var. Nú hefur hv. flm. þessarar till. ákveðið að leiða allar slíkar deilur hjá sér, og ég er honum út af fyrir sig þakklátur fyrir það, því að það er ólikt vænlegra, til þess að ná fram til einhvers árangurs, heldur en fyrri aðferðin, sem hér var höfð um hönd í fyrra. Ég skal þess vegna ekki fara frekar út í það að ræða um hinar mismunandi skoðanir, sem eru á því, hverjum hér sé um að kenna, heldur eingöngu snúa mér að þeirri till., sem hér liggur fyrir. Það hafa margir reynt sættir. Það er bæði víst og satt. Það hafa verið reyndar sættir af hálfu ýmissa ríkja, af hálfu Englands, Frakklands, Kanada, Ítalíu og margra fleiri, en þær hafa ekki borið árangur. Það hafa líka verið gerðar tilraunir til að hafa áhrif á Sovétríkin til þess að reyna að miðla málum, en þær tilraunir hafa ekki heldur borið árangur, vegna þess að Sovétríkin hafa ekki talið rétt að blanda sér í málið og segja, að þetta sé mál, sem aðilar sjálfir verði að gera upp við sig. Það hafa líka einstakir menn, eins og aðalritari Sameinuðu þjóðanna eins og ég sagði, eins og páfinn og eins og enn fleiri menn hafa gert, reynt að koma á sáttum, þó að ekki hafi tekizt. Aðalritari Sameinuðu þjóðanna bar fyrst fram till. þá sem hér var til umr. á síðasta þingi. Hún var á þá lund, að skora á Bandaríkin að hætta loftárásum á Norður–Víetnam og í öðru lagi, að þjóðfrelsis hreyfingin yrði aðili að þeim sáttaumleitunum, sem fram kynnu að fara og í þriðja lagi skoraði hann í sinni fyrstu till. á Suður-Víetnam að draga úr hernaðaraðgerðum sínum. Allar þessar ályktanir hans voru í þeirri veru, að skora á annan styrjaldaraðilann að hætta þessum átökum. Síðan breytti aðalritarinn þessum till. sínum á þann veg, að í staðinn fyrir að skora á Suður–Víetnam að hætta átökunum, eftir að loftárásum væri hætt, að skora á Norður–Víetnam að draga úr sínum átökum. Engin af þessum till. náði fram að ganga. Nú er hér komin fram ný till., sem segir í grg., að sé í meginatriðum sniðin eftir ályktun hollenzka þingsins frá 25. ágúst 1967. Það er alveg rétt, að till. er að langsamlega mestu leyti sniðin eftir þessari hollenzku till. Þó vantar í þessa þáltill., sem hér liggur fyrir, 4. liðinn, sem er í hollenzku till., sem er á þá leið að einbeita sér fyrir því við alla þá aðila, sem málið snertir, að Genfarsamningurinn frá 1954 verði skoðaður sem grundvöllur fyrir samningaviðræðum. Ég skal ekki segja, hvort þetta hefur nokkurt hernaðarlegt gildi, en þessi till. er nú einnig í hollenzku ályktuninni. Þessi hollenzka ályktun var að vísu ekki samþ. shlj. í þinginu. Hún var samþ. með 77:54 atkv., þannig að þingið virtist þar ekki sammála. Nú hefur mér borizt í hendur blaðafrétt. Ég hef ekki fengið hana eftir diplómatískum leiðum, en ég hef aðeins séð hennar getið í Herald Tribune frá 9. þ.m., þar sem þess er getið, að Holland reyni nú að safna liði um þessa till. og í hollenzka þinginu hafi utanrrh. landsins skýrt frá því, að hann mundi snúa sér til ýmissa þjóða um það að beita sér efnislega fyrir því, sem þessi till. hefur farið fram á. Hann skýrði þá frá því, að hann mundi snúa sér til stjórnarinnar í Belgíu, til stjórnarinnar í Lúxemburg, til stjórna skandinavísku landanna og til nokkurra fleiri landa, sem hann tilgreindi ekki, um það, að þær byndust samtökum til þess að beita sér fyrir framgangi málsins. Ég veit ekki nánar, hvernig þetta hefur borið að eða hvað á bak við er. Það eina, sem ég hef, er þessi greinarstúfur, sem birtist, eins og ég sagði, í Herald Tribune 9. febr. s.l. En ég verð að segja það þegar á þessu stigi, að mér lízt mjög vel á það, ef hugsað er til þess að ná árangri í þessu máli, sem ég vona að sé vilji allra, sem hér um fjalla, þá sé þetta kannske ein sú allra líklegasta leið, að mörg ríki, þótt smá séu, sameinist í einni heild til þess að beita sér fyrir málinu. Þessi till. um að beita sér fyrir, að nokkrar þjóðir sameinist um málið, var ekki heldur samþ. shlj. í hollenzka þinginu. Hún var samþ. með 107:26 atkv., en það þýddi þó, að andstaðan gegn henni var sýnu minni en á móti hinni fyrri. Það er að vísu rétt, að það hafa margir áhrifamiklir aðilar, eins og ég hef lýst, beitt sér fyrir því að ná árangri í þessu máli, en eins og ég líka sagði, þá hefur það ekki tekizt. Ég er því fyrir mitt leyti alveg samþykkur, að Ísland láti sitt orð heyrast í þessum hópi, því að vissulega erum við Íslendingar, sjálfsagt allir, á þeirri skoðun, að hér sé bæði um hættulegt mál að ræða, að styrjöldin haldi áfram, eins og hún hefur verið að undanförnu, og eins mál, sem mætti kannske kalla tilfinningamál, það snertir hugarhræringar allra Íslendinga, að þetta gangi eins og það gengur. Og sem dæmi um það vildi ég geta þess, að Rauði kross Íslands hefur í gær, eftir að hafa rætt þetta mál við ríkisstj., tekið sér fyrir hendur að safna fé til þess fólks, sem á nú við mikið böl að búa í þessu landi. Hins vegar held ég, að það sé alveg ljóst og hafi komið mjög greinilega fram að undanförnu, að það þýðir ekki að beina tilmælum um að draga úr hernaðaraðgerðum til annars aðilans. Það verður að beina tilmælunum til beggja aðilanna, ef nokkrar líkur eiga að vera til að ná árangri, og það virðist mér einnig vera gert í þessari till, sem hér liggur fyrir, að verulegu leyti, þó að kannske mætti orða það öðruvísi, ég skal ekki segja um það, meiningin tel ég að eigi að vera sú, að þessi tilmæli eða áskorun beinist til beggja styrjaldaraðilanna. Það er rétt, sem hér hefur verið sagt líka, að styrjöldin virðist nú vera að færast í aukana og þar með vaxandi hætta á því, að hún nái meiri útbreiðslu en áður, þess vegna er bráð nauðsyn, að allt verði gert, sem hugsanlegt er, til þess að reyna að koma í veg fyrir áframhald á styrjöldinni. Ég skal svo ekki fara frekar út í að ræða þetta mál og það alveg sérstaklega ekki vegna þess, hvernig hv. frsm. hélt á málinu. Ég er samþykkur því, að það verði gert hlé á umr. og málinu vísað til n., sjálfsagt allshn., því að hér er ekki hægt að vísa því til utanrmn., sem væri þó náttúrlega eðlilegasti vettvangurinn til þess að fjalla um málið, og þá væntanlega að mestu leyti um það, hvernig orðalag till. skuli vera, það sé miðað við, að allir geti þar við unað og ekki þurfi að koma til þess, sem var í hollenzka þinginu, að það væri samþykkt aðeins með meiri hl. atkv. og í öðru tilfellinu með tiltölulega naumum meiri hl. Ég vildi, að till væri hægt að orða þannig, að við gætum allir sameinazt um hana. En það verður sú n. að fjalla um, sem málinu er vísað til. Annars er sjálfsagt rétt að bíða þess að kanna það, hvort utanrrh. Hollands, hr. Luns, muni ekki leita til okkar eins og til annarra skandinavískra þjóða, sem h ann hefur skýrt hollenzka þinginu frá að hann muni leita til, þannig að við getum þá gerzt aðilar að þeim hópi, sem hann reynir að safna saman um málið.