Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mér þykir rétt að segja örfá orð um þetta mál þegar á þessu stigi, í þeirri von, að hv. n., sem fær málið til athugunar, taki þá það, sem ég hef hér að segja, til álita. Eru það ekki mörg atriði og reyndar ekki nema tvö, sem ég ætla að minnast á. Það er ákaflega eðlilegt, að hæstv. ríkisstj. batt sig eingöngu við það atriði, sem nauðsynlegt var vegna breytingar á upptöku á þingræðum, þegar hún gaf út brbl. um breytingu á þingsköpum Alþingis, því að ef það er nokkuð, sem Alþ. á fyrst og fremst að fjalla um sjálft og ætti ekki að þurfa neinnar leiðsögu hæstv. ríkisstj. um, þá eru það þess eigin þingsköp. Þess vegna hef ég ekkert við það að athuga, þó að í brbl. fælist ekkert annað, en þessi nauðsynlega breyting. Hitt er annað mál, að ég er dálítið undrandi yfir því, úr því að farið er að breyta þingsköpunum, að hv. Nd. skyldi ekki nota tækifærið til þess að gera víðtækari breytingar á þeim, heldur en brbl. gefa tilefni til. Í hv. Nd. kom fram brtt. frá hæstv. forseta Sþ. um vissa breytingu um það, hvernig ávarpa skyldi alþingismenn. Ég fyrir mitt leyti álít, að eins og þingið er orðið nú, þá hafi þessi brtt. verið í alla staði réttmæt. En hún fékk svo lítið fylgi í hv. Nd., að það mun ekki tjóa að gera till. um það að taka hana upp aftur, að því er virðist. En ég vil leyfa mér að benda hér á tvennt, sem ég álit hvort tveggja úrelt í þingsköpunum og ætti að breyta. Fyrst og fremst er það nú auðvitað 30. gr. þingskapanna, sem heimilar hvorri þd. um sig að senda konungi ávarp. Það er auðvitað fremur óviðkunnanlegt, úr því að verið er að breyta þingsköpunum á annað borð, að láta þetta lagaákvæði standa, þar sem við höfum engan konung lengur. Mér finnst alveg sjálfsagt að nota þetta tækifæri til að nema slíkt ákvæði úr lögum og vil beina því til hv. n. Í öðru lagi eru það ákvæðin um afbrigði frá þingsköpum, sem mér finnst fullkomin ástæða til að endurskoða. Eins og menn vita, má veita afbrigði frá þingsköpum, þ. á m. að taka mál fyrir áður, en þingsköp ætlast til, ef 3/4 deildarmanna í deildum eða í Sþ., ef málið er þar, samþykkja og ráðh. gefur samþykki sitt til. Í fyrsta lagi álit ég, að það sé nú alveg óþarft og eigi ekki við lengur að þurfa að leita samþykkis ráðh. Ég álít, að Alþingi, hvort heldur er þd. eða Sþ., eigi að vera einfært um að ákveða um það, hvort mál skuli taka fyrir, og það eigi ekkert leyfi ráðh. að þurfa að koma til nú, þegar við höfum fengið fyrir löngu þingræðisfyrirkomulag. Það er auðvitað, að þetta ákvæði stafar frá þeim tíma, þegar hér var ekki þingræði, og danska ríkisstj., sem vildi halda í sem mest völd, bæði fyrir sjálfa sig og sinn fulltrúa, setti það auðvitað inn í þingsköpin í fyrstu, að leyfi landshöfðingja þyrfti til þess, að það mætti veita afbrigði frá þingsköpum, og svo færðist þetta yfir á ráðh. Í öðru lagi er það a.m.k. hér í hv. Ed., að það er oft og tíðum fremur óþægilegt að framfylgja þessu ákvæði, því að það kemur æði oft fyrir, að enginn ráðh. er til staðar til þess að veita slík afbrigði. Þó að hæstv. dómsmrh. sé staddur hér nú og reyndar oft, þá kemur það a.m.k. æði oft fyrir, að hann er ekki, og hvað þá um hina ráðherrana, sem margir varla sjást hér nokkurn tíma. En ekki einasta það. Sumir ráðherrar hafa þann sið, að þó að þeir séu spurðir, hvort þeir leyfi afbrigði, þá anza þeir ekki eða gefa ekkert lífsmark frá sér um það, hvort þeir samþykki það eða neiti því, þannig að mér finnst það í alla staði hégómlegt að vera að hafa þetta ákvæði og þýðingarlaust. Í öðru lagi finnst mér það ákaflega vafasamt, hvort á að áskilja þennan aukna meiri hluta til þess að mál sé tekið fyrir. Þegar frv. er borið of seint fram, þá þarf leyfi d. til þess, að það sé tekið fyrir, en það er aðeins einfaldur meiri hluti, sem þar ræður, og mér finnst engin sérstök ástæða til þess, að það þurfi 3/4 atkv. frekar til þess að leyfa að taka mál fyrir til 2. umr., skulum við segja, hafi það verið til 1. umr. daginn áður, þótt ekki sé liðinn nógu langur tími. Mér finnst, að einfaldur meiri hluti ætti þarna að nægja. Meiri hluti þings ætti að mega ráða því, eins og yfirleitt öðru, hvort mál sé tekið fyrir eða ekki, eða að öðru leyti víkið frá þingsköpum. Og ég fæ ekki séð, að þetta geti verið hættulegt. Það er nú svo ákveðið, að þetta gildi ekki um stjórnarfrumvörp, þá nægi einfaldur meiri hluti. Að sjálfsögðu má búast við því, að stjórnarfrumvörp séu betur undirbúin og oftast nær meira áríðandi, en þingmannafrumvörp, en samt sem áður held ég nú, að það sé hægt að trúa meiri hlutanum í d. eða Sþ. fyrir því að ákveða um það, hvort málið sé tekið fyrir eða ekki. Og ég veit beinlínis dæmi þess og líklegu við flestir, sem hér erum, að synjun um slík afbrigði af d. hefur beinlínis ráðið niðurlögum máls, sem mikill meiri hluti Alþ. vildi samþykkja. Það var neitað um afbrigði hér fyrir nokkru, eftir að búið var að ákveða þinglausnir, og það leiddi til þess, að málið gat alls ekki náð fram að ganga, þótt meiri hluti væri fyrir því. Þessi atriði vildi ég nú biðja hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, að taka til athugunar. Og í þriðja lagi vildi ég biðja hana þess einnig að athuga þingsköpin nánar, hvort ekki væri fleira, sem ástæða væri til að breyta í þingsköpunum, heldur en það, sem ég hef hér nefnt.



Herra forseti. Það varð að samkomulagi, þegar umr. var frestað um þetta mál síðast, að allshn. tæki til athugunar brtt. á þskj. 232. N. hélt fund um þessa brtt. og ræddi við verðgæzlustjóra um hana og möguleika á framkvæmd hennar. Árangur þessara viðræðna og þessa fundar varð till. á þskj. 241, sem er borin fram af allshn. Og jafnframt gat tillögumaður þess í n., flm. brtt. á þskj. 232, að hann mundi taka sína till. aftur, þar sem öll allshn. stóð að brtt. á þskj. 241, en hún er um það, að á eftir 2. gr. í frv. komi ný gr., er orðist svo: „Verðgæzlustjóri skal mánaðarlega birta skýrslu, er sýni hæsta og lægsta verð á helztu nauðsynjavörum, sem framfærsluvísitalan byggist á.“ Taldi verðgæzlustjóri, að þetta mundi vera tiltölulega auðvelt í framkvæmd, þegar ekki væri miðað við svo mjög marga vöruflokka og þegar ekki þyrfti að taka upp nöfn hverrar einustu verzlunar, sem hefði víst þurft að gera samkv. till. á þskj. 232. 



Herra forseti. Ég vildi mega beina þeim orðum til hv. landbn., sem fær þetta mál til athugunar, hvort hún vildi ekki við meðferð málsins hafa samráð við forstjórann fyrir eftirliti með veiðum í ám, þ.e. veiðimálastjóra. Hann hefur rætt við fjvn. í sambandi við kostnaðinn við veiðimálastjóraembættið. Á frv. þessa árs er tekið inn 90 þús. kr., og það er eingöngu til þess að standa undir kostnaði við laun þeirra manna, sem eru við stofnunina, en ekkert í sambandi við aðra kostnaðarliði við rekstur embættisins. N. hefur rætt við veiðimálastjóra, hvort ekki væri unnt að koma því svo fyrir, að þeir aðilar, sem hér njóta góðs af löggjöfinni, greiddu ákveðið gjald til þess að halda uppi þessum kostnaði. Það er vitanlegt, að margir aðilar, sem eiga laxá, fá mjög verulegar tekjur sumir hverjir af laxveiði, en bera hins vegar engan kostnað í sambandi við eftirlitið og þjónustu frá stofnuninni. Og það er sýnilegt, að annaðhvort verður að koma því svo fyrir með breyttri löggjöf á næsta ári, að þeir taki verulegan þátt í kostnaðinum, eða það verður að leggja allmiklu hærri upphæð fram frá ríkissjóði á næsta ári eða í þriðja lagi að leggja stofnunina alveg niður. Ég skal ekki fara frekar út í þetta atriði á þessu stigi málsins, en mér þótti rétt að benda á þetta og vildi mjög óska eftir því, að n. ræddi þessi mál við veiðimálastjóra og hefði samráð við hann um það, á hvern hátt væri hægt að koma því fyrir, að gjöld yrðu lögð á í sambandi við laxveiðina til þess að standa undir kostnaðinum, og telur hann, eftir því sem hann hefur upplýst hjá fjvn., að það sé engum erfiðleikum bundið öðrum en því, að það verði nokkrir erfiðleikar í innheimtu. Vænti ég þess, að hv. n. taki þetta til athugunar undir meðferð málsins.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera hér fram frv. til l. um breyt. á l. um tekjuskatt og eignarskatt. Er það á þskj. 233. Efni frv. er það, eins og í grg. segir, að heimila giftri konu, er aflar heimili sínu skattskyldra tekna, að draga frá skattskyldum tekjum heimilisins upphæð, sem svarar til kostnaðar við að hafa ráðskonu eða aðra hjálp til að annast heimilisstörfin. Upphæð þessa á að miða við það, hvað laað kostar í kaupgjaldi, fæði og húsnæði að hafa ráðskonu á helmilinu, og er ætlazt til, að reiknað sé með árskostnaði, ef konan vinnur fullt ársstarf. En ef konan vinnur ekki fullt ársstarf, þá er ætlazt til, að frádráttur þessi sé í hlutfalli við þann tíma, sem það tekur konuna að afla þeirra tekna, sem heimilinu eru reiknaðar. Það skal strax tekið fram til skýringar, að frádráttur sá, sem ætlazt er til að veittur sé samkv. frv. þessu, er ekki við það miðaður, að um sannanleg útgjöld sé að ræða, heldur er ætlazt til, að hann sé veittur án þess, að nokkur sönnun liggi fyrir um það, hvaða kostnaður hefur verið greiddur eða hvort nokkur beinn kostnaður hefur verið greiddur vegna tekjuöflunar konunnar. Þetta mundi vera í samræmi við það, sem nú á sér stað með frádrátt vegna barna. Sá frádráttur er veittur án þess, að fyrir liggi nokkur vitneskja um það, á hvern hátt börnin eru framfærð, aðeins er vitað, að þau þurfa á framfærslu að halda. Þetta er líka í samræmi við það, sem ætíð hefur átt sér stað, að heimilinu sé leyft að hafa skattfrjálsa vinnu einnar konu. Að vísu hefur á bak við þau fríðindi legið sú hugsun, að vinna konunnar á heimilinu sé verðlítil. En nú er sá skilningur að verða æ útbreiddari, að vinna konunnar á heimilinu sé verðmæt og að hún eigi að metast eftir því. Þetta frv. styðst við þá skoðun, að þótt vinna konunnar á heimilinu skapi ekki raunverulegar tekjur, þá skapi hún verðmæti, sem eigi að meta. Og þegar litið er á það, hve vægilega hefur verið farið með heimilin við álögur skatta, þá sést, að núverandi fyrirkomulag, sem tekur af heimilunum þann rétt að hafa vinnu einnar konu skattfrjálsa; brýtur í bága við það, sem ætíð hefur verið talið sjálfsagt í þessu efni. Þetta vil ég biðja þá hv. n., sem fær frv. til meðferðar, að íhuga vandlega, því að þetta er sjónarmið, sem ekki hefur verið nægilega túlkað, en er ef til vill grundvallaratriði. Það er grundvallaratriði, þegar athuguð eru skattamál heimilanna. M. ö. o., löggjafinn hefur talið rétt að veita heimilunum sérstaka vernd að því er skattalögin snertir með því að leggja ekki skatta á þau verðmæti, sem vinna einnar konu skapar heimilinu. En við breyttar aðstæður hefur verið horfið frá þessu upprunalega og eðlilega sjónarmiði, þannig að heimilin verða að greiða skatt af vinnukonu, ef hluti af henni aflar heimilinu beinna tekna, og það þótt þær tekjur fari til þess að greiða fyrir önnur verðmæti, sem vinna konunnar á heimilinu hefði skapað, ef orka hennar hefði ekki farið til tekjuöflunarinnar. Ég vek athygli á því, að þessi frádráttur á aðeins að miðast hlutfallslega við það, hvað það kostar að láta vinna heimilisstörfin. Þetta frv. ætti ekki, ef það yrði að l., að verða erfitt í framkvæmd, þar sem skýrslur vinnuveitendanna segja til um þann vikna- og mánaðafjölda, sem konan vinnur að beinni tekjuöflun, og þá jafnframt ef um ársstarf er að ræða. Eins og kunnugt er, situr nú að störfum mþn. í skattamálum, sem vinnur að endurskoðun skattalaganna. Mér er ekki fullkunnugt um það, hvort nú á þessu þingi megi vænta tillagna n., en hitt mun mega fullyrða, að ekki verði á þessu þingi gengið frá nýjum skattalögum. Með frv. þessu er farið fram á lítils háttar lagfæringu á skattgreiðslum heimilanna, sem ekki mundi hafa veruleg áhrif á heildarupphæð skatttekna ríkisins. Leyfi ég mér því að vænta þess, að frv. þetta nái fram að ganga á þessu þingi, bæði vegna þess, að hér er aðeins um smávægilega leiðréttingu að ræða, og svo vegna hins, að ef frv. yrði samþ., þá fengist á því reynsla, hvernig framkvæmd samkvæmt því gæfist, og væri hægt að byggja á þeirri reynslu, er hv. Alþ. tekur skattamálin til endanlegrar meðferðar. - Ég leyfi mér svo að leggja til, að þessu frv. verði að lokinni umr. vísað til hv. fjhn.