Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það hefur verið ákveðið að skera nokkuð niður umr. um þetta mál eða takmarka ræðutíma við 10 mínútur. Ég satt að segja var alveg hissa, þegar ég heyrði þessa tilkynningu.

Ég vil taka fram nú þegar, að ég fell frá því að skera niður umr. á þann hátt, sem ég lýsti yfir í gær, en það væri mjög æskilegt, að hægt væri að ljúka umr. á þessum fundi. Hv. 6. landsk. þm. er því ekki bundinn af þessari yfirlýsingu

. Mér þykir vænt um að heyra það, en ég skal taka það hins vegar fram, að það er ekki ósk mín að tefja umr. um þetta mál. Ég mun því reyna að stytta mál mitt eins og ég get, en hins vegar hafa verið gefnar allmiklar ástæður til að ræða þetta mál á mjög breiðum grundvelli. Það var hv. 2. þm. S.-M., sem leiddi þessar umr. inn á mjög almennan og breiðan grundvöll. Hann kaus sér að ræða dýrtíðar- og verðlagsmál almennt í sambandi við þetta mál. Eins og hv. þm. almennt vita, þá er það svo um þann hv. þm., og það virðist vera nokkuð svipað um flesta flokksbræður hans, að þetta er þeirra áhugamál, þeir eiga harla erfitt með að tala um önnur mál en dýrtíðarmál og sjá engan möguleika til að gera neitt vegna verðbólgunnar, sem þeir tala um sí og æ. Þegar hann gerði grein fyrir sinni sérafstöðu til þessa máls, sem sé til þessa aðalatriðis, sem felst í fyrirliggjandi frv., að sjá fyrir auknum stofnlánum með hagkvæmari vaxtakjörum en verið hefur hægt til þeirrar nýsköpunar, sem nú er fyrirhuguð, þá segir hann, að hann álíti, að sú leið, sem nýbyggingarráð hefur bent á, sé stórhættuleg leið eða, eins og hann sjálfur komst að orði, að hér væri ráðgert nýtt dýrtíðarmál, þetta væri leið til nýrrar verðbólgu, ný verðbólguuppspretta, eins og hann orðaði það. Eftir svo að þessi þm. hafði farið mörgum fjálglegum orðum um þá feikna hættu, sem þjóðinni stafaði af verðbólgunni, þá lýsti hann yfir, að hann sé nú eigi að síður með framgangi málsins, með því, að þessi nýja verðbólguuppspretta verði sett í gang, með því, að steypt verði yfir þjóðina nýju verðbólguflóði Ég verð að segja það, að ég veit ekki á þessari afstöðu nema eina skýringu, sem ég get á henni fundið, og hún er sú, að þessi hv. þm. og hans flokkur eru í raun og sannleika á móti því máli, sem hér liggur fyrir, eru andstæðir því, að gerðar verði ráðstafanir í atvinnumálum þjóðarinnar í þá átt, sem núverandi ríkisstj. hefur lýst yfir, að hún vilji nú stefna að. Það er sem sagt tvískinnungur í þessu, því að í öðru orðinu segja þeir um meginefni þessa máls, að það sé þjóðhættulegt og ný verðbólguuppspretta, en þó segja þeir í hinu orðinu eða þessi hv. þm., að hann vilji samt sem áður verða með frv. Þetta er alveg í samræmi við tal og skrif framsóknarmanna að undanförnu. Þeir hafa í öðru orðinu sagzt vera með þessu máli, en í hinu orðinu hafa þeir sagt, að það væri hreint glapræði og flónska að kaupa og láta smíða skip í stórum stíl, en síðan hafa komið yfirlýsingar í flokksblöðum þeirra, að þeir hafi svo mikinn áhuga fyrir að kaupa fiskiskip og það sé svo mikil þörf, að ríkið setji sérstakar reglur um lánveitingar í þessu efni. Einn daginn bentu þeir á, að það væri búið að festa kaup á 100 nýjum fiskibátum og það án þess, að ríkið hefði þurft að gera nokkrar ráðstafanir, allt og sumt, sem þyrfti að gera, væri að veita lítils háttar fyrirgreiðslu í 1. Þannig er sungið þvers og kruss í þessu máli, eitt í dag og annað á morgun. En ég hygg, að hv. 2. þm. S.-M. og aðrir framsóknarmenn séu ekki þau börn, að þeir búist við því, að þótt þetta frv. verði að l., sem hér liggur fyrir, um stórkostlegar fjárveitingar til sjávarútvegsins eða hagkvæmari kjör honum til handa, þá búist þeir við því, að dýrtíðin í landinu vaxi af þeim ástæðum. Það er alveg auðskilið mál, að þegar við eigum í erlendum innistæðum nokkur hundruð milljónir króna, sem þar liggja að langmestu leyti vaxtalausar, þá þýðir sú ráðstöfun að breyta þeim að nokkru leyti í framleiðslutæki, kaupa ný fiskiskip fyrir 100 millj. króna, þá þýðir sú ráðstöfun ekki það, að verðbólgan þurfi að vaxa. Ég vil leiða sérstaka athygli að því, að eftir kenningum þessa þm. mundu þessar aðgerðir þýða vaxandi verðbólgu. Ef seðlabankinn ætti með þessum ráðstöfunum að orsaka verðbólgu, mundi hún einnig vaxa af öðrum útlánum bankans. En málið liggur ekki þannig fyrir, það er um allt annað að ræða. Þjóðbankinn fær litla eða enga vexti af erlendum innistæðum, þess vegna verður bankinn ekki fyrir neinu vaxtatapi, þó að þetta fé sé lánað hér út fyrir 1½% eins og gert er ráð fyrir. Hitt er rétt, að bankinn gæti orðið fyrir einhverju vaxtatapi, ef hann hefði það markmið að lána erlendum aðilum féð fyrir eitthvað hærri vexti. En er það stefna þjóðbankans að lána frekar féð út erlendum aðilum fyrir 2½%–3% en að verja því i framkvæmdir innanlands, þó að ekki sé um að ræða nema 1½% vexti? Hv. 2. þm. S.-M. segir: Við viljum byggja upp atvinnuvegina, en það má ekki skylda þjóðbankann til að lána fé til framkvæmdanna. Það á bara að bjóða út verðbréf, og ef féð fæst ekki á þann hátt, þá á bara þessi pappírssamþ. að duga. Þannig er lausn hv. þm. á þessu máli. Þá kom þm. að því, að það væri sökum hinnar glæfralegu fjármálastefnu ríkisstj., að grípa ætti til þessara ráðstafana að skylda bankann til að láta féð af hendi. Nú veit hv. þm. það, að það hefur ekki verið rekin hér önnur fjármálastefna en tíðkaðist í hans ráðherratíð, og sömuleiðis veit hann, að dýrtíðin hefur lítið vaxið síðan hann og hans flokkur lét af stjórnartaumunum. Og 2. þm. S.-M. veit líka, hvað mest veldur dýrtíðarflóðinu. Annar aðalatvinnuvegur þjóðarinnar, atvinnuvegur, sem flokkur þessa hv. þm. hefur veitt forustu og ber ábyrgð á, getur ekki framleitt aðalneyzluvörur landsmanna með hóflegu verði. Þetta er langveigamesti þáttur verðbólgunnar. Það þýðir því ekkert fyrir þennan hv. þm. að reyna að sannfæra aðra um það, að hann og hans flokkur eigi enga sök á dýrtíðinni. Og svo um leið og þessi þm. notar þetta mál til að vefja því inn í dýrtíðarmálin, þá ber hann það á ríkisstj., að hún beinlínis verndi skattsvik og hún hafi beinlínis valdið því, að stríðsgróðinn safnaðist á fáar hendur. En hann athugar það ekki, að hann er einmitt höfundur að þessum skattalögum, sem hann nú deilir á, en hefur oft stært sig af. Það er ekki hægt að dreifa þessu máli með því að tala um skattsvik, stríðsgróða og dýrtíð. Það er augljóst, að þjóðin hefur fulla getu til að ráðstafa 100 millj. kr. til eflingar sjávarútveginum þrátt fyrir verðbólgu og skattsvik, sem vissulega er nauðsynlegt að koma í veg fyrir. Það er vissulega öfugmæli, að hér sé um að ræða að grípa til einhvers óyndisúrræðis, vegna þess að einkaframtakið vilji ekki láta fé til sjávarútvegsins. Allir vita, að bæði bæjarfélög og einstaklingar eru með miklar framkvæmdir í hyggju og hafa safnað og lagt fram mikið fé í því skyni, en átakið, sem hér er fyrir dyrum, krefst mikils fjármagns, en hins vegar eru takmörk fyrir því, hvað mikið fé er hægt að fá í gegnum verðbréfamarkaðinn. Það mun varla vera nokkurt bæjar- eða sýslufélag, sem ekki óskar eftir stórum lánum til rafveitna, hafnarmannvirkja og ótal fleiri framkvæmda. Mikið af þessum lánum er fengið með verðbréfum. Ef sjávarútvegurinn ætti líka að keppa á sama markaði, yrði það óhjákvæmilega til hindrunar þeirri þróun, sem ákveðin er á næstu árum. Þegar 2. þm. S.-M. vill láta fara óvissu leiðina í þessu máli, getur það ekki stafað af öðru en að hann sé andvígur því, að þetta sé gert. Hann virðist vera sammála flokksbróður sínum í bankastjórn, að lána heldur erlendum aðilum innistæður þjóðarinnar en að leggja þær í atvinnutæki og atvinnurekstur innanlands. Ég vil spyrja hv. þm., hvernig það megi vera, að hann sé hlynntur þessu máli, ef hann telur þessar till. meiri hl. sjútvn. þjóðhættulegar og uppsprettu fyrir vaxandi dýrtíð. Mér fyndist full ástæða til, að þm. með slíkar skoðanir og sinn stöðuga dýrtíðarsón væri í hreinni andstöðu við frv. Mig og hv. meiri hl. greinir ekki á um aðalatriði frv., það að tryggja útgerðinni fé með lágum vöxtum. En mig greinir á við meiri hl., hvernig haga beri framkvæmdum. Ég get ekki fallizt á, að fullt öryggi náist um framkvæmd þessa máls með till. meiri hl. Ég tortryggi það að fela þeim aðilum framkvæmd í þessum lánveitingum, sem hafa sýnt sig andvíga nýsköpunarstefnu stjórnarinnar, sem frv. byggist á. Það er ekki rétt hjá fjmrh., að stjórn Landsbankans hafi aðeins gert aths. við einstök atriði frv. Það sanna er, að stjórn Landsbankans hefur lýst sig andvíga meginatriði málsins, þ. e. að frv. feli í sér þjóðhættulega stefnu og vaxtafóturinn sé allt of lágt áætlaður. Eins og ég sagði í upphafi, hafa menn rætt þetta frv. meira almennt, en hins vegar sneitt hjá einstökum atriðum. Það hefur bil dæmis enginn minnzt á það atriði, sem ég benti á, að það væri mjög óheppilegt að stofna sérstaka lánadeild við hliðina á fiskveiðasjóði. Fiskveiðasjóður hefur mikið fé til umráða, tekjur hans munu vera um 3 millj. árlega. Hann lánar út gegn 1. veðrétti, en það er líka gert ráð fyrir, að stofnlánadeildin láni gegn 1. veðrétti, en gegn lægri vöxtum. Nú á fiskveiðasjóður mikið fé útistandandi gegn 1. veðrétti, bæði í skipum og öðrum eignum. Þegar þeir, sem áður hafa fengið lán hjá fiskveiðasjóði, koma til stofnlánadeildarinnar til þess að fá hagkvæmust lán, t. d. til að setja nýja vél í bát eða slíkt, þá verður stofnlánadeildin að leggja út fyrir því veði, sem hvíldi á bátnum hjá fiskveiðasjóði, til að fá eðlilegt veð. Útkoman yrði að líkum sú, að tekjur söfnuðust hjá fiskveiðasjóði og hann sæti með fé sitt ónotað, en stofnlánadeildin gæti ekki fullnægt eftirspurn. Virðist því í alla staði eðlilegra, að lánveitingar þessar væru hjá einum aðila en ekki slitið þannig í sundur. Einstakir þm, telja eðlilegt að fela fiskveiðasjóði þessa framkvæmd alla, en svo er það bara stjórn Landsbankans, sem heimtar að fá að ráða í þessu efni. Mér virðist full ástæða til að segja þessum stjórnarmeðlimum, að það sé Alþingi, sem ræður og skipar þessum málum eins og það álítur hagkvæmast fyrir þjóðina. Þá vil ég minnast á eitt atriði, sem mér finnst vanta í frv., en það er ákvörðun á því, hvaða vexti stofnlánadeildin skuli greiða seðlabankanum. Það er ákveðið, að útlánsvextir stofnlánadeildarinnar skuli vera l½% og alls ekki hærri en 2½%, en hins vegar ekkert ákveðið, hvaða vexti deildin þurfi að greiða seðlabankanum, þó að ríkið beri fulla ábyrgð á stofnlánadeildinni. Mér finnst augljóst, að nauðsyn sé að setja skýr ákvæði um þetta atriði. Ég skal svo ekki hafa þessi orð lengri að sinni, en ég vil undirstrika það, að ég trúi ei, að alþm. láti umræður um dýrtíð og verðbólgu villa sér sýn um aðalatriði þessa máls, heldur tryggi sjávarútveginum þau lán, sem nýbyggingarráð hafði gert ráð fyrir.

Forseti (BG) : Mér hafa borizt tvær brtt. skriflegar. Önnur er frá meiri hl. sjútvn., við brtt. á þskj. 623, svo hljóðandi : „Við 5. till. (5. gr.). Tillagan orðist þannig: Á undan 5. gr. kemur ný gr., er verður 5. gr., svo hljóðandi: Útgerðarfélög og útgerðarmenn, sem eiga fé í Nýbyggingarsjóði, sbr. lög nr. 20 1942, og ekki gera ráðstafanir til þess að verja því til kaupa á nýjum skipum eða öðrum framleiðslutækjum, skulu leggja fé þetta á vaxtalausan innlánsreikning í stofnlánadeildinni, og skal féð geymt þar, unz því er ráðstafað í samræmi við ákvæði gildandi laga. Framangreindum ákvæðum skal fullnægja innan 6 mánaða frá gildistöku laga þessara.“ Hin er við brtt. á þskj. 623 og hljóðar svo : Aftan við 2. málsgr. í tölulið 8 bætist: eða aukatrygging í fasteignum er sett. Þessi brtt. er frá Sigurði Kristjánssyni og Jóhanni Jósefssyni. Það þarf afbrigði fyrir báðum þessum tillögum, þar sem þær eru of seint fram komnar, og leyfi ég mér að bera báðar brtt. upp samtímis, ef enginn mælir því í gegn.



Alþfl. hefði kosið, ýmissa orsaka vegna, að framkvæmd hinna ýmsu stofnlánaveitinga til sjávarútvegsins hefði verið í höndum fiskveiðasjóðs, svo sem ráð var fyrir gert í frv. nýbyggingarráðs, en um þetta hefur ekki fengizt samkomulag og hefur það tafið afgreiðslu málsins langt fram úr öllu hófi. Er nú svo komið, að margir eigendur þeirra skipa, sem stofnlánanna þurfa að njóta, eru lagðir af stað til útlanda til þess að sækja skip sín, og ber því brýna nauðsyn til að tefja eigi afgreiðslu málsins lengur, heldur ljúka henni tafarlaust. Samkomulag hefur náðst milli stjórnarflokkanna um öll aðalatriði málsins, en eingöngu deilt um, hver skuli hafa stjórn stofnfjárveitinganna á hendi. Með brtt. meiri hl. sjútvn. er stjórn stofnlánadeildar falin stjórn Landsbankans, en yfirstjórn þeirrar stofnunar er, svo sem kunnugt er, í höndum fjmrh., og Alþingis, er kýs menn til þess að skipa bankaráð, þannig að full trygging á að vera fyrir, að stofnlánadeildinni sé stjórnað í samræmi við vilja meiri hl. Alþ. á hverjum tíma. Telur Alþfl. því ekki rétt að tefja afgreiðslu þessa frv. eingöngu vegna ágreinings um stjórn stofnlánaveitinganna, og mun því greiða atkv. með tillögum meiri hl. sjútvn. í öllum aðalatriðum. Ég vildi gefa þessa yfirlýsingu af hálfu Alþfl., vegna þess að hann leggur áherzlu á, að þessu máli verði flýtt og það afgreitt sem allra fyrst.



Herra forseti. Skriflega brtt. hin fyrri er frá mér og hv. þm. Vestm. - Ég er einn af þeim, sem telja, að hér sé gengið eins langt og hægt má teljast, að lána megi út á skip 2/3 af virðingar- og kostnaðarverði og út á aðrar eignir ¾ og jafnvel allt að 4, ef sveitar- og bæjarfélög eru lántakendur eða ábyrgjast lánin. Í þessu felst, að þeim, sem styðja þetta frv., þykir það vera aukin trygging, ef ábyrgð fylgir frá sveitarfélögum ásamt 1. veðrétti. Mér þykir rétt, að samræmi sé, en það er ekki nema aukatrygging í fasteignum sé sett. Þess vegna höfum við komið fram með þessa brtt. Að öðru leyti skýrir þetta sig sjálft. Hv. þm. Vestm. hefur beðið mig að gera grein fyrir brtt. meiri hl. sjútvn., en hún er við 5. gr. í brtt. á þskj. 623, um nýbyggingarsjóð. Eins og brtt. á þskj. 623 er nú, þá er þar svo ákveðið, að útgerðarfélög og útgerðarmenn, sem eiga fé í nýbyggingarsjóði, skuli leggja þetta fé á vaxtalausan innlánsreikning í stofnlánadeildinni o. s. frv. Brtt. meiri hl. sjútvn. er um að orða greinina öðruvísi. Upphaf og endir er eins og hin brtt., en inn í hana bætist á eftir orðunum „sbr. lög nr. 20 1942“ þetta: og ekki gera ráðstafanir til þess að verja því til kaupa á nýjum skipum eða öðrum framleiðslutækjum. Þannig hljóðar viðbótin, en niðurlagið er eins og á brtt. á þskj. 623. Það leiðir af sjálfu sér, að ef þeir, sem fé eiga í nýbyggingarsjóði, gera ráð fyrir að verja því samkv. lögunum, ber þeim eigi að leggja féð inn á vaxtalausan reikning í stofnlánadeildinni.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Það eru aðeins örfá atriði, sem ég get ekki komizt hjá að fara um nokkrum orðum. Þá er það fyrst hjá hv. næstsíðasta ræðumanni viðvíkjandi vaxtakjörum. Áður hefur verið bent á, að í frv. eins og það liggur nú fyrir er ekkert ákvæði, sem segir, að seðlabankinn geti fengið hærri vexti en sagt er fyrir í lögum. Þess vegna má stofnlánadeildin ekki taka hærri vexti en 2½%. Ég hef átt tal við tvo lögfræðinga og einnig stjórn Landsbankans. Þessir aðilar voru allir sammála um, að hvorki stofnlánadeildin né seðlabankinn geti samið um hærri vexti en lög mæla fyrir. Ég held því, að ástæðulaust sé að breyta frv. þess vegna. Því var haldið fram af sama hv. þm., að fiskveiðasjóður og stofnlánadeildin gætu starfað samtímis. Ég hygg, að þetta sé misskilningur hjá hv. þm. Ég held, að stofnlánadeildin eigi ekki að hafa áhrif á fiskveiðasjóð, heldur skuli hann starfa áfram eins og verið hefur. Gert er ráð fyrir, að stofnlánadeildin megi ekki lána til fyrirtækja, sem stofnuð eru fyrir 1. jan. 1944. - Það er nú svo, að til er mikið af skipum og fyrirtækjum frá því fyrir þann tíma, og þau þurfa fé engu síður. Mótorbátar þurfa að endurnýja vélar og fyrirtæki eitt og annað. Þegar þess er gætt, ætti enginn að efast um, að fiskveiðasjóður hefur ærnu hlutverki að gegna. Stofnlánadeildin er miðuð við aukningu atvinnutækjanna, þeirra, sem verið er að koma á fót, en fiskveiðasjóður á að vera hinn varanlegi sjóður sjávarútvegsins. Ég býst ekki við, að hv. þm. geri ráð fyrir, að sá öri vöxtur, sem nú er í sjávarútvegsmálum, haldist lengi. Stofnlánadeildin verður því sem bráðabirgðastofnun, en fiskveiðasjóður starfar eftir sem áður. Út af orðum, sem hér féllu, þar sem staðhæft var, að eitt af aðalhlutverkum seðlabankans væri að lána öðrum lánsstofnunum, vil ég taka þetta fram. Í lögum frá 1928, nr. 10, í 14. gr. segir svo : „Seðlabankanum er heimilt: 1. Að kaupa og selja víxla, tékka og ávísanir, sem greiðast eiga innanlands.“ Út af þessum fyrsta lið má geta þess, að samkv. honum er seðladeild Landsbankans heimilt að kaupa víxla, tékka og ávísanir, en það er sitt hvað að endurkaupa víxla eða lána öðrum stofnunum fé til að lána út. - Enn fremur segir í þessum lögum : „2. Að kaupa og selja víxla, tékka og ávísanir, sem greiðast eiga erlendis. Víxlar þeir, sem greinir í 1. og 2. tölulið, mega ekki vera með lengri gjaldfresti en 6 mánuðum, og má eigi endurnýja þá meira en 6 mánuði samtals. 3. Að kaupa víxla, sem greiðast eiga innanlands, með allt að 12 mánaða gjaldfresti, gegn tryggu handveði eða fasteignarveði. 4. Að kaupa og selja dýra málma. 5. Að veita reikningslán gegn handveði eða fasteignarveði, og séu þau lán uppsegjanleg með 3 mánaða fyrirvara. 6. Að kaupa og selja skuldabréf ríkja, bæjar- og sveitarfélaga og önnur trygg og auðseljanleg verðbréf. Hlutabréf má seðlabankinn ekki kaupa og selja nema í umboði annarra. 7. Að lána út á verzlunarvörur, sem eigi er hætta á, að skemmist á stuttum tíma, og má ekki lána út á þær meira en 2/3 gangverðs og eigi lengur en í 3 mánuði.“ Lengri er nú þessi lagagr. ekki. Sé nú athugað efnisákvæði þessarar greinar, kemur í ljós, að í öllum sjö liðum er gengið út frá, að deildin láti úti fé á þann hátt, að hægt sé að endurheimta það á stuttum tíma, og lengstu víxillánin ekki lengur en til 12 mánaða. Svipuð ákvæði gilda um alla seðlabanka í nágrannalöndum okkar eða a. m. k. þar, sem við þekkjum til. Meðan á styrjöldinni stóð og ríkisstj. stríðsþjóðanna notuðu bankana til að leggja fé til styrjaldarþarfa, þá höfðu þær og héldu þeirri reglu að láta lánin, sem tekin voru; standa stuttan tíma, í orði kveðnu. Hitt heimila svo lögin, að kaupa og selja hlutabréf. - Ég ætla, að unnt mundi vera að láta þau lán, sem hér mundu verða veitt, standa skamman tíma, a. m. k. í orði kveðnu. Ég er þeirrar vonar, að sjávarútvegurinn verði á næstu árum rekinn með þeim árangri, að þau lán, sem veitt verði honum, muni skila sér áður en langt um líður. Ég vil láta í ljós þá skoðun mína, að það mundi orka mjög tvímælis að takmarka þau fyrirtæki, sem veita á lán. Það hefur verið endurtekið af 2 þm. og fleirum, að ástæðulítið væri að veita lán til dráttarbrauta, því að gert hefði verið kleift að koma þeim upp með sérstökum framlögum úr ríkissjóði. Þeir vilja, að dráttarbrautir fái því aðeins lán, að þær séu í þágu sjávarútvegsins. Það væri hreint og beint glapræði að stofna til eins mikillar aukningar á skipaflotanum og verið er að gera, ef þeim flota verður ekki séð fyrir nægilegum dráttarbrautum til viðgerðar og viðhalds. Skip getur komið hlaðið af veiðum og þurft viðgerðar við áður en það fer með aflann til útlanda, og þarf ekki að ræða hvert tjón af slíku getur hlotizt. Þá sé ég ekkert athugavert við þá verkaskiptingu, að einn aðili sjái um útgerðina og annar um viðgerðir, enda get ég ekki séð, hvers vegna á að standa á móti því, að einkafjármagn, sem safnazt hefur fyrir, sé notað til þessa. Hins vegar verður að búa þannig um, að óeðlilegur hagnaður sé ekki tekinn af útgerðinni. Það kom fram nokkur ótti hjá hv. 2. þm. S.-M. við, að svo margir mundu vilja fást við þetta, en ég held, að sá ótti sé ástæðulaus. Þá taldi þessi hv. þm. hættu á því, að útgerðarmenn mundu fyrst notfæra sér lánsmöguleikana og leggja nýbyggingarsjóðina í annað. Það er ekki gott að segja, upp á hverju menn kunna að finna, en þetta yrði nú framkvæmdaatriði og mér þykir heldur ótrúlegt, að slíkar krókaleiðir yrðu færar. Ég legg þess vegna ekki áherzlu á þetta atriði. Enn fremur hirði ég ekki um að svara þeim hnýfilyrðum, sem beint var að Landsþankanum og stjórn hans, enda held ég nú satt að segja, að þær ásakanir standi ekki föstum fótum. Ég held t. d. ekki, að hv. 6. landsk. þm. álíti í raun og veru, að Landsbankastjórnin sé á móti þróun atvinnuveganna.

Hún er undarleg

. Já, ég hef a. m. k. aldrei þekkt svo undarlega menn. Hitt er vitanlegt, að menn greinir á um þær leiðir, sem fara skal, til þess að atvinnuvegirnir beri sig sem bezt. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að það væru bankastjórarnir, sem mestu réðu, en ekki bankaráðið. Það er að vísu rétt, að þeir hlaupa ekki í bankaráðið, þótt Pétur og Páll komi og biðji um lán, en það er engu að síður bankaráðið, sem markar stefnuna og ræður í höfuðatriðunum, og verði ágreiningur milli bankastjóra og bankaráðs, þá ræður hið síðarnefnda. Þetta ætla ég, að hv. 2. þm. Reykv. skilji enn þá betur eftir að hann sjálfur á ráð á sæti í bankaráðinu.

Eysteinn Jónsson Hv. 6. landsk. þm. sagði, að ég hefði verið að drepa málinu á dreif. Þetta er ekki rétt, það hafa aðrir gert. Hann sagði, að ríkisstj. væri ekki sek í dýrtíðarmálunum, það væri landbúnaðarvöruverðið, sem skapaði alla dýrtíðina. Hann ætti að athuga, hvað það er, sem ræður verðlaginu á þessum vörum, en það er kaupgjaldið, sem ræður því að 4. Og það ætti hann a. m. k. að viðurkenna, að ef hann og sálufélagar hans hefðu viljað stöðva dýrtíðina, þá hefðu þeir farið öðruvísi að haustið 1944, þegar bændur gáfu eftir hluta af réttmætu verði. Þá sagði hann, að ég hefði verið með í því að setja skattalöggjöfina og það væri því mér að kenna, ef stríðsgróðinn væri falinn. Þó veit þessi hv. þm., að þetta er vitanlega allt komið undir framkvæmd laganna og að það þarf að setja sérstök ákvæði til að ráða bót á þessu atriði. Hv. 6. landsk. sagði, að mikill áhugi væri fyrir því að byggja upp atvinnulífið. Þetta er rétt. Sem betur fer er ríkisstj. ekki enn þá búin að drepa úr mönnum allan kjark, þótt hún sé á góðri leið með það og geri mönnum stöðugt erfiðara og erfiðara fyrir. - Þá spurði hann að því, af hverju ég væri ekki á móti þessu máli. Ég hef þegar skýrt mína afstöðu, að þótt ég sé óánægður með tekjuöflunarleiðina, álít ég, að þessi l. verði til hagsbóta fyrir útveginn, og Þess vegna fylgi ég frv. Og þótt meiri hl. vilji ekki fara að mínum ráðum, þá tel ég, að frv. sé samt til bóta. Ég vænti, að hv. 6. landsk. skilji þetta og taki það til greina. Hæstv. fjmrh. vildi ekki skilja muninn á því, hvort þær stofnanir, sem vinna fyrir sjávarútveginn, svo sem dráttarbrautir og vélsmiðjur, starfa í þágu útvegsins eða eru reknar án tillits til þarfa hans. En á þessu tvennu er vitanlega höfuðmunur og þarf ekki að ræða það nánar. Brtt. frá minni hl. við 7. gr. er ekki eins og ég hefði kosið, og mun ég flytja við hana brtt. En ég vildi mælast til þess við hv. 6. landsk., að hann taki brtt. sína aftur til 3. umr., og mun ég þá gera hið sama. Þá vil ég benda á, að brtt. frá meiri hl. þarf lagfæringar við, en það má einnig athuga síðar. Annars held ég, að hv. sjútvn. ætti að hafa þann hátt að ræða brtt. í n., áður en þær eru bornar fram.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Ég skal ekki lengja mikið þessar umr., sem þegar eru orðnar nokkuð miklar. Sérstaklega get ég verið stuttorður, þar sem hv. 4. þm. Reykv. hefur lýst afstöðu okkar flokks. En það, sem kom mér til að standa upp, var ræða hv. 2. þm. S.-M. út af till. um að fella niður aðstoð til dráttarbrauta og skipasmíðastöðva. Ég tel, að þetta sé hættulegt, og álít, að það eigi að fella þessa till. Þessi fyrirtæki eru flest í einkaeign og hafa átt erfitt uppdráttar, og nú á að fara að gera þeim enn örðugra fyrir, og þó er vitanlegt, að þörfin fyrir þessar stöðvar vex með hverjum nýjum bát, sem kemur inn í landið. Brtt. fer fram á, að einungis verði lánað út á þær stöðvar, sem reknar eru í þágu útvegsins. Nú er það augljóst mál, að því erfiðara sem þessum fyrirtækjum er gert fyrir, því dýrari verða viðgerðirnar á skipunum, og kemur það óhjákvæmilega niður á útveginum. Brtt. gefur tilefni til að benda á, að hér vantar algerlega dráttarbraut, sem getur tekið upp togara, og verður það að breytast. Ég vildi ekki láta þessari umr. ljúka svo, að mín skoðun kæmi ekki í ljós varðandi þessa brtt. Ég álít hana vera málinu til ógagns og legg til, að hún verði felld.

Einar Olgeirsson; Hv. 2. þm. S.-M. var að segja, að ríkisstj. væri m. a. að gera mönnum erfitt fyrir að komast yfir atvinnutæki. Mér finnst stjórnarandstaðan ganga nokkuð langt í fullyrðingum, þegar hún fæst til að staðhæfa slíkt sem þetta. Ég gæti trúað, að þegar ég kæmi niður úr draumaheimunum, sem hv. þm. hélt mig vera í í gær, og legði á borðið fyrir hann, hvað ríkisstj. hefur gert til að auðvelda mönnum að eignast atvinnutæki, þá verði honum bilt við og segi eins og einn flokksbróðir hans: Hvar ætlið þið að fá menn á öll þessi atvinnutæki? Það hefur aldrei nein ríkisstj. á Íslandi gert neitt svipað því til að gera mönnum mögulegt að komast yfir atvinnutæki eins og núverandi ríkisstjórn. Hún hefur ekki aðeins greitt götu þeirra, sem viljað hafa afla tækja til landsins, heldur hefur hún nú lagt fyrir þingið stórkostlegt lánafrv. sjávarútveginum til aðstoðar. En hvaða leið vill hv. þm. fara? Hann vill láta bjóða út skuldabréf og eiga undir því, hvort þau seljast. Hv. þm. veit, að þau seljast ekki, og hann er á móti tekjuöflunarleið þeirri, er frv. gerir ráð fyrir. En leið hv. þm. getur ekki gefið neinar tekjur. Ef hún er farin, er ekki hægt að láta nein lán. Það kemur því úr hörðustu átt, þegar hv. þm. ræðst á stjórnina frá þessari hlið. Vegna þess, sem fram hefur komið varðandi afstöðu Landsbankastjórnarinnar til þessa frv., ætla ég að lesa hér upp, með leyfi hæstv. forseta, eitt atriði úr lögum Landsbanka Íslands. Það hljóðar þannig: „Svo ber stjórn Landsbankans að afstýra eftir því sem unnt er, með kaupum og sölum á erlendum gjaldeyri og verðbréfum, sem skráð eru á erlendum kauphöllum, með viðskiptum við aðrar peningastofnanir í landinu, og með tilhögun útlánastarfseminnar, truflun þeirri á peningamálum og atvinnulífinu, sem annars má vænta, að almennar hagsveiflur hafi í för með sér.“ Það er því bankans að reyna að stjórna atvinnulífi landsins og hindra kreppur. Þegar einstaklingar draga saman aðgerðir sínar, þá á bankinn að lána meira út en áður til að jafna metin og tryggja það, að ekki skapist kreppa vegna þessara hagsveiflna. Þetta hefur Landsbankastjórnin aldrei skilið. Hún hefur alltaf borizt fyrir öldunum í stað þess að stjórna þeim. Ef þetta frv. verður að l., þá er gerð tilraun til að hafa stjórn á atvinnulífinu, ekki um 1–2 ár, heldur um lengri tíma. Þess vegna er það rangt hjá hæstv. fjmrh., að það beri að leggja áherzlu á., að þessi lán séu borguð inn á örskömmum tíma. Það er miklu heppilegra fyrir þjóðfélagið, ef hægt er að lána þetta út um alllangan tíma með lágum vöxtum og pína það ekki allt of fljótt inn. Varðandi það, sem hæstv. samgmrh. sagði um dráttarbrautir, þá vil ég geta þess, að það hefur alltaf verið hugmynd hjá okkur í nýbyggingarráði, að þetta lánafrv. ætti fyrst og fremst að vera fyrir sjávarútveginn, sbr. frv. um ræktunarsjóð, sem er sniðið fyrir lánveitingar til landbúnaðarins. Í líkingu við þessi frv. höfum við hugsað um frv. fyrir iðnaðinn. Þess vegna álít ég ekki rétt að taka inn á þessi lán nema það, sem er alveg óhjákvæmilegt eða aðeins þegar útvegsmenn sjálfir standa að iðnaðinum. Við verðum að muna það, að þessar 100 millj. kr. eru ekki stór peningur og fara á nokkrum mánuðum, ef þessi 1, verða framkvæmd. Og ef veita á til dráttarbrauta 6 millj. kr. í erlendum gjaldeyri, þá þýðir það, að komið verður í veg fyrir, að svo og svo margir mótorbátar verði keyptir fyrir peningana. Ég álít þetta óþarfa á þeim tíma, þegar Reykjavík hefur stuðning frá Alþ. til að koma upp dráttarbraut og getur tekið upp samvinnu um það við hlutafélög, sem hlut eiga að máli. Slík samvinna væri að ýmsu leyti heppilegri, og það eru til nægar heimildir til að hrinda þessu af stað. Reykjavík hefur brugðizt skyldu sinni með að standa fyrir því samstarfi, sem þarf að koma á til þess að tryggja, að togarar í bænum hafi dráttarbraut. Hitt, er aftur á móti rétt, að leggja verður áherzlu á, að þessu verði komið nú upp. Það er rétt að undirstrika það, að þörfin fyrir dráttarbraut margfaldast þegar nýi flotinn kemur. En það er tilfinnanlegra, ef ekki eru til hafnir til þess að reka nýja flotann frá, og það er eitt, sem Alþ. ber að gera, en það er að heimila ríkisstj. að leggja fram stórar fúlgur til þess að skapa að minnsta kosti tvær landshafnir í viðbót. Að öðrum kosti verða stórkostleg vandræði á tveim næstu vertíðum fyrir bátaflotann. Það liggja nú fyrir yfirlýsingar um það frá hv. frsm. sjútvn. og hv. 4. þm. Reykv., að það hefði kostað mikil átök, ef meiri hl. sjútvn. hefði ekki beygt sig fyrir vilja stjórnar Landsbankans. Það hefði orðið málinu til mikils trafala, segir hv. 4. þm. Reykv., og dregið málið fram úr öllu hófi, ef ekki hefði verið breytt þannig til, að stofnlánadeildin væri við Landsbankann. Með slíkum hótunum um drátt hafa menn verið knúðir til að breyta frá því, sem þeir álíta heppilegast fyrir málið. Og slíkt ofríki kemur frá Landsbankastjórninni, sem hefur áður fyrr lýst yfir því, að hún álíti frv. þjóðhættulegt. Pressan er svo mikil, sem þarna er sett á ríkisstj. og Alþ., að hv. þm. víkja út frá því, sem þeir álíta æskilegast og bezt, og til þess, sem þeir eru ekki ánægðir með, svo að málið tefjist ekki allt of lengi. Ég ætla svo ekki að misnota þolinmæði hæstv. forseta, enda er ein umr. eftir, svo að enn er hægt að fá fram vilja þingsins og koma í veg fyrir það, að Landsbankastjórnin, sem frá upphafi hefur verið málinu fjandsamleg, fyrirskipi þinginu, hvað það eigi að gera.



Herra forseti. Þessi aths. getur verið örstutt og er aðeins í tilefni af því, sem kom hér fram hjá hæstv. samgmrh. um till. þá, sem ég stend að ásamt hv. 2. þm. S.-M. á þskj. 626, sem er um það, að ekki skuli veitt lán til skipasmíðastöðva, dráttarbrauta og vélsmiðja úr stofnlánasjóði nema að þessum framkvæmdum standi félög útvegsmanna. Ég vil segja það, að þegar það liggur fyrir, að sá stofnlánasjóður, sem hér á að koma á fót, ræður yfir mjög takmörkuðu fé miðað við eftirspurnina, þá kom til þess að raða niður þeim framkvæmdum, sem fyrst og fremst er ætlað að fá fé úr þessum sjóði, og setja aftar í röðina þær framkvæmdir, sem síður þurfa á þessu að halda. Öll sjútvn. er sammála um það t. d. að veita ekki úr sjóðnum til flutningaskipa, og eru þó t. d. kæliskipin, sem flytja framleiðsluna á markað erlendis, sá þáttur í okkar útvegsmálum, sem ekki er hvað veigaminnstur. En þegar menn geta orðið sammála um þetta, þá hélt ég sannast að segja, að það ætti að vera auðvelt að vera sammála um það að kippa hér út úr einnig verksmiðjum og skipasmíðastöðvum, sem eru í einkaeign, og láta þær mæta nokkrum afgangi, þar sem það liggur líka fyrir, að það er til önnur leið fyrir alla, sem vilja að slíkum framkvæmdum vinna, sem kannske bíður upp á betri kjör en þessi sjóður. Það sjónarmið, sem vakir fyrir okkur, er flytjum þessa till., er, að eigi sá sjóður, sem hér er stofnaður, fyrst og fremst að vera fiskveiðasjóður, eins og í upphafi var ætlazt til, þá er fyllsta ástæða til að taka út úr skipasmíðastöðvar, sem eru í einkaeign og ekki eru reknar beint af sjávarútvegsmönnum. Vegna þess að hæstv. forseti hefur farið fram á að flýta umr., skal ég ekki hafa fleiri orð um þetta. Mun ég því ekki nú eiga hér í orðaskiptum við hv. 2. þm. S.-M., það verður kannske tími til þess síðar.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Það eru aðeins örfá orð varðandi það síðasta í ræðu hv. 6. landsk. Hv. þm. sagði, að þar sem hér væri um takmarkað fé að ræða, væri nauðsynlegt að veita það til þeirra framkvæmda, sem mest kölluðu að, og nefndi hv. þm. það dæmi, að samkomulag hefði verið um að lána ekki út á kaup á flutningaskipum. Eru þó kæliskipin ákaflega nauðsynleg fyrir útveginn. Þetta er að vísu rétt, en það vantar skýringu á þessu, og hún er sú, að það er búið að festa kaup á kæliskipum, svo að það er búið að sjá fyrir þörfum landsmanna á því sviði um talsverða framtíð. Eimskipafélagið þarf ekki lántöku til þessa og ekki heldur Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, sem einnig hefur keypt skip í þessu skyni. En annars þykir mér það skrýtin rök hjá hv. þm., ef á að spara útgjöld til þessara framkvæmda úr þessum stofnlánasjóði, að þá skuli þó eiga að leyfa útlán til ákveðinna manna, sem sækja um lán, en ekki til annarra, sem biðja um lán til sama hlutar. Þörfin fyrir dráttarbraut er jafnbrýn hvort sem það eru útvegsmenn eða iðnaðarmenn, sem að byggingu hennar standa, ef það er gert til að bæta úr þörf skipa við að fá sig afgreidd. Ef hægt á að vera að fara í kringum tilskilda dreifingu útlánastarfseminnar í því skyni, að sjávarútvegsmenn fái lán, en aðrir ekki, þá skil ég ekki tilganginn.



Það er aðeins þetta, sem er misskilningur hjá hæstv. ráðh., að það sé nokkuð sérstakt með kæliskipin varðandi lántökur úr sjóðnum. Það er búið að kaupa heilmikið af fiskiskipum og vélum til verksmiðja, sem skulu byggðar í landinu, og hafa allir aðilar sama rétt til lántöku úr sjóðnum þrátt fyrir það. Og það er gefið mál, að ef ákvæði um kæliskipin væri í frv., þá hefðu þeir aðilar, sem eru búnir að kaupa þau, leitað eftir láni úr sjóðnum, og sama gildir um dráttarbrautir og skipasmíðastöðvar.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Þetta er fjarri öllu lagi hjá hv. þm., þar sem ég benti á í minni ræðu, að megnið af skipunum er keypt fyrir eigið fé Eimskipafélagsins.

Flm. (Pétur Ottesen) : Í grg. þeirri, sem fylgir þessu frv., eru færðar fram nokkrar ástæður fyrir því, að hér er lagt til, að hækkuð verði sektarákvæði þau, sem í l. þessum felast. Það ákvæði er frá 1922, og hafa að þessu leyti ekki verið gerðar neinar breyt. á l. Í ákvæðum þessa frv. eða breyt. á sektarákvæðunum er miðað við það yfirleitt að færa bæði lágmarksupphæð sektar og einnig hámarksupphæð sektar til samræmis við það, sem er í l. um bann gegn botnvörpuveiðum í landhelgi. Það virðist eins og nú er komið, að þá sé rík ástæða til þess að gera nokkuð svipuð sektarákvæði í þessum l. og gagnvart þeim brotum, sem þar er miðað við, eins og í l. um botnvörpuveiðar. Þetta tekur nú orðið að langsamlega mestu leyti til síldveiða hér við land. Nú er það vitað, að síldveiðar eru, eins og sá atvinnuvegur er nú rekinn, ákaflega þýðingarmiklar fyrir þjóðina, og þarf þess vegna að gera svipaðar eða sams konar ráðstafanir gagnvart yfirtroðslum og lögbrotum af hálfu útlendinga, sem sækja hingað, og nú er gert við botnvörpuveiðar hér við land. Við þetta er breyt. miðuð. Þó að við klífum þrítugan hamarinn til að haga okkar landhelgisgæzlu þannig, að hægt sé að koma í veg fyrir slík brot, þá er það vitað, að við ráðum engan veginn yfir þeim tækjum, sem nægja til þess að verja þetta stóra tún þjóðarinnar, landhelgina, sem nær meðfram öllum ströndum landsins, með þeim hætti. Þess vegna verður einnig eða er rétt og sjálfsagt í raun og veru gagnvart lögbrjótum, að einnig sé nokkurt aðhald í því, að sektarákvæðin fyrir brotin séu þannig, að þeir, sem til lögbrotanna stofna, ef hægt er að hafa hendur í hári þeirra, að þær séu nokkur áminning fyrir þá og þá aðra, sem líklegir væru til þess að feta í þessi fótspor. Það er nú þegar vitað, að mikill fjöldi erlendra síldveiðiskipa mun á næsta ári sækja hingað á mið. Við höfum reynslu af því bæði fyrir stríð og þá ekki síður frá s. l. sumri, að það er mikil áleitni af hálfu þessara erlendu fiskimanna til þess að nota aðstöðu í landhelgi við síldveiðar bæði að því leyti að veiða innan landhelginnar og þá ekki síður hvað það snertir að verka aflann innan landhelginnar. Það er töluvert miklum örðugleikum háð að salta síld og verka á annan hátt úti á rúmsjó, og nú er mikil ásókn um það hjá þessum veiðiskipum að nota hlé af landi til þess að athafna sig við þessi störf. Í þáltill., sem ég flutti hér um eftirlit með framkvæmd þessara l., er nokkuð að því vikið, hvernig það gekk til með þetta eftirlit á s. l. sumri, og bendir sú reynsla til, að hér þurfi að taka rækilega í taumana. Það er að því vikið í grg. fyrir þessu frv., að ástæða mundi vera til einnig að breyta l. um bann gegn botnvörpuveiðum, að því er snertir sektarákvæði þessara laga. Hæstv. dómsmrh. hafði látið falla orð við mig um það, að hann hefði í hyggju að bera fram eða láta bera fram breyt. á þessum l. að þessu leyti, og kemur það þá sennilega fram hér nú á næstu dögum. Ég vil svo mælast til þess, að þetta frv. verði látið ganga til sjútvn. að lokinni þessari umr., og ber fram þau tilmæli við n., að hún taki þetta frv. fljótt til athugunar hjá sér og skili áliti um það við fyrstu hentugleika, svo að breyt. gæti náð lögfestingu á þessu þingi.