Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jóhann Jósefsson Í umr. um frv. til fjárl., hafa allmargir hv.þdm. komið að því atriði, sem er mjög áberandi síðastl. árin, því, að hæstv. stj. hefir haft mjög miklu meira fé til umráða en fjárl. hafa gert ráð fyrir, og ráðstafað því á ýmsan veg. Nú er það að vísu nokkur vorkunn, þó ráðstafanir á því fé, sem algerlega er látið óráðstafað í fjárl., fari nokkuð á aðra leið en hv.þm. mundu helzt hafa kosið. En það er eftirtektarverðara, þó þetta sé ekki gott ástand, ef stj. lætur undan falla að verja því fé, sem fjárl. ákveða, hvernig verja skuli, til þess, sem þingið hefir ákveðið. Vegna þess, að ég hefi fyrir satt, að svo hafi verið að undanförnu, vildi ég benda á eitt atriði, þar sem þetta hefir komið fyrir, og í sambandi við það atriði beina þeirri fyrirspurn til hæstv. fjmrh., hvernig á þessu standi. Í nál.fjvn. árið 1930, sem er um fjárlagafrv. fyrir árið 1931, er nokkuð gjörla talað um, hversu n. lítist að verja því, sem hv.Alþ. veiti til nýrra símalína. N. telur þar upp kostnaðaráætlanir yfir nokkrar símalínur, og gerir ráð fyrir ákveðnum fjárupphæðum til þeirra. Það eru 119 þús. kr. alls, sem n. ráðstafar þarna - ráðstafar þannig, að hún telur upp 7 símalínur víðsvegar á landinu og segir í áliti sínu, að þetta sé samkv. áliti landssímastjóra, og bætir svo við: „Hefir n. fyrir sitt leyti engar athugasemdir að gera við þessar tillögur landssímastjórnar og gerir ráð fyrir, að eftir þeim verði farið“. Það er um þessar 7 símalínur, sem n. segir þetta. Ég ætla ekki að nafngreina þær, en ef menn vilja kynna sér, hvaða símalínur þetta eru, þá er það að finna á þskj. 245 árið 1930. Þessar upphæðir nema allar saman 119 þús. kr. Eftir þeirri venju, sem verið hefir um símalagningar, skyldi maður ætla, að þessar línur yrðu teknar fyrst fyrir. Nú hefi ég það fyrir satt, að einungis ein af þessum línum, sem áætlað var að ætti að kosta 16 þús. kr., hafi verið lögð, og hvorki gerður undirbúningur til þess, að hinar símalínurnar yrðu lagðar, né þær heldur lagðar verið. En á hinn bóginn hefir stj. látið leggja, í 2 sýslum, nýjar símalínur, sem hvorki er gert ráð fyrir í fjárl. né öðrum lögum, m. ö. o., sem engin heimild var fyrir. Nú vildi ég beina þeirri fyrirspurn til hæstv. fjmrh., hversu það ber til, að ekki eru lagðar fyrst og fremst þær símalínur, sem áætlað er fé til í fjárl., heldur aðrar, sem ekki eru gerðar neinar ráðstafanir til, af þingsins hálfu, að lagðar séu? Ég skal ekki bera niður á fleiri ráðstöfunum hæstv. stj. af þessu tæi. En það ber nauðsyn til, að það sé skýrt, af hvaða ástæðum þetta er gert. Hv. frsm.fjvn. hefir ekki séð sér fært að vera við núna, - hann, sem talaði svo mjög um ábyrgð hv.þdm. og brýndi þá með því, að menn ættu nú að sýna, að þeir fyndu til ábyrgðar við afgr. fjárl. Í gær voru ræddar ýmsar brtt. við fjárl. alla kvöldvökuna svo að segja fyrir tómum þingsal. Hv. frsm.fjvn. lét sér sæma að sýna þingdeildinni þá lítilsvirðingu, sem ég veit ekki til, að neinn frsm. hafi gert, að koma hvergi nærri umræðum alla kvöldvökuna. Hafi hv.frsm. með því ætlað að sýna sérstaka ábyrgðartilfinningu sína, þá tel ég hann hafa tekið upp nokkuð nýstárlega aðferð til þess. Einmitt þetta og þvílíkt sinnuleysi og kæruleysi um afgr. ýmsra mála, sem frsm.fjvn. undirstrikaði í gær, skerðir álit þingsins. Hv. frsm. á svo að segja álit sitt á tillögum, án þess að hafa heyrt rök hv.þdm. um þær. Vil ég hér drepa á fáeinar þeirra. Fyrst er brtt. um byggingarstyrk til sumarskýlis símamanna í Rvík. Aðaltill. fer fram á 4000 kr. styrk, en aukatill. 3000 kr. Grundvöllurinn að því, að þessu sumarskýli yrði komið upp, var lagður árið 1926 af Forberg heitnum landssímastjóra með 1000 kr. gjöf, er hann gaf í sjóð, er nota skyldi í þessum tilgangi. Var það í tilefni af 25 ára afmæli símans. Var landssímastj. það bezt kunnugt, hversu þreytandi er starf símamanna, sem jafnframt er eitthvert hið lægst launaða starf, sem unnið er fyrir ríkið. Er því nauðsynlegt, að þeir njóti hressingar utanbæjar einhvern hluta ársins. Til sumarskýlisins, sem nú er nærri því fullbyggt á einhverjum fegursta stað hér í nágrenninu, var fyrst stofnað með gjöf Forbergs sál. og þá með happdrætti og frjálsum samskotum. Sjóðurinn er nú 6000 kr., en í efni hefir verið lagt 1000 kr. Auk þess ætlar símafólk að gefa 1100 kr. Alls mun húsið kosta 15000 kr. uppkomið, að því er áætlað er. Heldur símafólkið, að það muni geta klofið kostnaðinn, ef það fær þann styrk, sem hér er farið fram á. Má geta þess, að settur landssímastjóri hefir sýnt málinu hina mestu velvild, eins og yfirleitt allir menn hafa gert. Vona ég, að Alþingi bregðist ekki síður við og virði hinn fagra tilgang Forbergs með því að samþ. styrkveitinguna. Við 2. umr. fjárl. bar ég fram þá till. ásamt hv.þm. Seyðf., að Þórhalli Þorgilssyni, sem skrifað hefir kennslubækur í spönsku og ítölsku, verði veittur styrkur til þess að koma þeim á prent. Till. var felld. Þar sem ég vil nú ekki vera að fara fram á það sama aftur, vil ég leyfa mér að fara þess á leit, ásamt hv.þm. Seyðf. og hv.þm. S.-M., að Þórhalli Þorgilssyni verði veittar 1500 kr. til prentunar á kennslubók í spönsku, sem nú er búin til prentunar. Hér er um að ræða mál, sem snertir þá þjóð, er tekur við mestu af útflutningi vorum. Ber hin mesta nauðsyn til þess, að ungir verzlunarmenn vorir læri spönsku, sem við hliðina á þýzku og ensku er hægt að kalla heimsmál, því að utan Evrópu er hún töluð svo að segja um alla Suður-Ameríku. Íslendingum er nauðsynlegt að halda uppi góðri vináttu við Spánverja, þó ekki væri nema af hagsmunaástæðum. Þó er ekki hægt að segja, að við gerum eins mikið í þá átt og hægt væri. Við kaupum t. d. vörur frá öðrum löndum, sem eins vel mætti kaupa á Spáni. Hefi ég átt tal um þetta við Helga Guðmundsson fiskifulltrúa á Spáni, og er hann mér sammála um, að það gæti haft mikla þýðingu, ef þessu væri breytt, þó að við Íslendingar notum ekki mikið af vörum frá útlöndum á stærri þjóða mælikvarða. Það mun ávallt vera svo, þegar auka á aðflutningstoll á útlendum vörum, að spurt er að því fyrst, hvort þjóð sú, er flytur inn vörurnar, kaupi vörur af þeirri, sem ætlar að auka tollinn. Geta þá úrslitin farið mjög eftir þessu. Get ég í þessu sambandi tekið það fram, að maður einn var hér á ferð fyrir nokkru, sendur frá spönsku verzlunarhúsi, og sýndi hann vörur, aðallega fatnað, sem fyllilega var samkeppnisfær við slíkar vörur, sem flytjast hingað aðallega frá Norðurlöndum og Hollandi. Virðist mér því, sem fleiri en ein ástæða liggi til þess, að Íslendingar leggi nokkra rækt við spanska tungu. Mun Íslendingum ekki aukast samúð hjá Spánverjum, þegar þeir frétta, að Alþingi felli hvað eftir annað till., sem gengur í þá átt að kynna Íslendingum tungu þeirra, en veiti jafnframt fé til óþarfari hluta. - Ber þess að gæta, að hér er ekki verið að fara fram á styrk til þess að skrifa þessar bækur, því að maðurinn er búinn að ljúka við handritið að báðum. Fer ég hér einungis fram á styrk til útgáfu annarar. Vona ég, að hv.þd. reynist svo víðsýn, að hún veiti þenna styrk. Myndi það sízt skerða samúð Spánverja í okkar garð á þessum hættulegu krepputímum, sem nú steðja að saltfiskverzlun Íslendinga, þó þeir vissu, að við vildum læra mál þeirra. Ég sé, að hv.þm. Borgf. og hv. 4. þm. Reykv. fara enn af stað með till. um það, að styrkurinn til Stórstúku Íslands verði hækkaður frá því, sem ákveðið er í frv. hæstv. stj. Till. um þetta var felld hér við 2. umr. Vil ég ekki fara mörgum orðum um starfsemi Stórstúkunnar hér á landi, með því að mér er hún lítt kunn. Vil ég þó geta þess, að nýlega heyrði ég frá því skýrt í útvarpinu, að vínnautn hefði aukizt mjög á síðustu árum hér á landi, eins og sjá má á eftirfarandi tölum: 1928 voru seld Spánarvín fyrir 1.9 millj. kr., 1929 fyrir 2,5 millj. kr. og 1930 fyrir 2,7 millj. kr. Á sama tíma hafði templurum fækkað úr 4400 ofan í 3800. Var ég ekkert hissa á tölum þeim, sem sýndu aukna útsölu á víni, en meira á þeirri hnignun innan reglunnar, sem af því sést, að stúkumeðlimum fækkar stórum. Síðan núv. stj. tók við völdum, hefir mjög verið slegið á þá strengi, að gott lag hefði komizt á bindindismál hér á landi. Var um eitt skeið sérstakur stjórnmálaflokkur bendlaður öðrum fremur við vínnautn, og var það gert af „agitations“-ástæðum. En svo ber það við, að á stjórnartímum núv. stj. eykst vínnautn og fækkar þeim, sem hér á landi bindast samtökum um baráttu gegn þessari nautn. Er það opinbert mál, að hér rétt utan við bryggjurnar í Reykjavík er veitt vín af allflestum tegundum, hverjum sem hafa vill, þá er útlend ferðamannaskip koma, og eins og til að kóróna þessar lagayfirtroðslur, eru hafðir tollverðir um borð í skipum þessum. Tek ég það fram, að ég er ekki að álasa starfsmönnum þessum, því að ég er þess fullviss, að þeir loka ekki augunum fyrir öðru en því, sem yfirboðarar þeirra vilja, að ekki sé hreyft við. Þetta allt gerist á valdatímum þeirrar stj., sem hefir gert pólitískt númer úr því að þykjast vera að auka bindindi í landinu, sbr. bls. 152 í bókinni „Verkin tala“, þar sem sagt er, að þjóðin viti, að vínnautn í landinu hafi minnkað síðan 1927 (þó er bent á það á sömu bls., fáeinum línum neðar, að útsala Spánarvína hafi aukizt!). Enda veit hvert mannsbarn, að þetta er ekki annað en blekking. Eins og ég lýsti áðan og hagskýrslur sýna, templarar votta og hvert mannsbarn getur séð, er það staðreynd, þrátt fyrir allt gortið um bindindisáhuga og minnkandi vínnautn, að drykkjuskapur vex hröðum skrefum. Templarareglunni stórhnignar, meðlimum fækkar úr 4400 niður í 3800 á einu ári, og vín er veitt hverjum, sem hafa vill, rétt utan við bryggjusporðana í Reykjavík, í nærveru eftirlitsmanna laganna, allt undir verndarvæng Framsóknarstjórnarinnar. Þetta veit stj. vel, enda þótt hún láti gefa út á landsins kostnað blekkingar um minnkandi vínnautn. Af því sem sagt hefir verið, er það ljóst, að full ástæða er til þess að styrkja Goodtemplararegluna í því starfi að berjast gegn vínnautn hér á landi á þeim grundvelli, sem hún starfaði á, áður en farið var inn á bannstefnuna, en það er með aukinni fræðslu um skaðsemi drykkjuskaparins. Legg ég því til, að reglan fái þann litla styrk, sem farið er fram á. Ég heyrði af umr., að það stendur til að breyta birtingu veðurskeyta þannig, að þau verði framvegis birt munnlega gegnum útvarpið, en áður voru þau send með ritsímanum. Á Fiskifélagið að sjá um birtingu þeirra úti um land. Býst ég við, að áætluð fjárhæð muni reynast of lítil til þessa. Er það mikið verk að sjá um birtingu skeytanna, skrifa þau niður og auglýsa fyrir almenningi. Um birtingu landssímans á undanförnum árum er það að segja, að hún var mjög lítilfjörleg og til lítils gagns fyrir almenning. Þó kom þetta að nokkrum notum, sérstaklega þar sem bætt var úr birtingunni. Björgunarfélag Vestmannaeyja hefir t. d. tekið að sér um margra ára skeið að birta skeytin og auglýsa á góðum stað, þar sem þau væru aðgengileg fyrir sjómenn bæði dag og nótt. Um styrk til Eimskipafélags Íslands liggja fyrir tvær till., önnur frá fjvn. (þskj. 183), en hin frá hv.þm. Borgf. og hv. 4. þm. Reykv. (þskj. 194). Eru báðar samhljóða um upphæð þess fjár, sem stj. skal heimilað að gjalda Eimskipafél. sem aukastyrk, en greinir á um skilmálana. Strandferðastyrkur Eimskipafél. er 60 þús. kr. Hér er farið fram á að heimila stj. að gjalda félaginu 150 þús. kr. í stað 85 þús. kr. Í till.fjvn. standa orðin: „Enda veitist ríkisstj. aðstaða til athugunar og íhlutunar um rekstur þess“ (félagsins). 150 þús. kr., að viðbættum strandferðastyrk, verður 210 þús. kr. Þessar 210 þús. kr. er sannarlega ekki of hár styrkur til félagsins fyrir strandferðirnar einar. Í síðustu skýrslu Eimskipafél. er bent á, að viðkomum á innlendar hafnir fer sífjölgandi. 1928 voru viðkomur á innlendar hafnir 863, 1929 887 og 1930 1050. Viðkomur skipanna á innlendar hafnir hafa því aukizt um 20% frá 1928 til 1930. Allir sjá, að þær 60 þús. kr., sem eiga að vera strandferðastyrkur, eru smámunir einir. Hvað kosta nú þessar mörgu viðkomur skipanna á innlendar hafnir? Skipin eru fyrst og fremst miklu lengur í förum en ella. Félagið spillir fyrir sér með þessu um flutning milli landa. Útlendu keppinautarnir velja úr beztu hafnirnar innanlands. Þeir skeyta ekki um hina íslenzku hagsmuni. En Eimskipafél. hefir ávallt tekið meira tillit til viðskiptamannanna en sjálfs sín. Þetta verður þingið að skilja og viðurkenna í verki. Ég vil benda á, að samkv. síðustu skýrslum og reikningum félagsins eru brúttótekjur félagsins nál. 3 millj. kr. Þær byggjast vitanlega á fargjöldum og flutningsgjöldum og að langmestu leyti á flutningsgjöldum. Þegar þessa er gætt, verður ríkisstyrkurinn ekki svo stórvaxinn, að því ætti að taka fyrir ríkið að fara að setja um hann skilyrði, sem benda í þá átt, að Eimskipafél. þurfi eftirlit. Um þetta er það annars að segja, að landsstj. hefir frá öndverðu haft einn mann í stj. fél. og einn af þrem endurskoðendum. Með þessu ætti að vera tryggt svo mikið eftirlit sem æskilegt er, ef ríkið vill ekki hafa alger yfirráð yfir félaginu, sem ég skil ekki, að vaki fyrir hv. meiri hl. n. Með einum manni í stj. fél. og einum endurskoðanda getur ríkið haft aðgang að öllum plöggum félagsins, svo að ef um einhverjar misfellur væri að ræða, gætu þær ekki dulizt ríkisstj. Veit ég því ekki, hvort skilja á viðbótartill. svo, að þeir, sem að henni standa, hafi ekki vitað um íhlutun þá, sem stj. hefir um rekstur félagsins, eða hana eigi að skoða sem milt form á því, að ríkið fari að hlutast meira til um rekstur félagsins en áður. Á það bendir samt skilyrði það um hlutafjárkaup, sem var í frv., þegar það var lagt fram af stj. En vaki það fyrir meiri hl. n., tel ég það spor í öfuga átt. Eimskipafél. er til orðið fyrir atbeina þjóðhollra manna og sameiginlegum vilja alþjóðar á að koma upp íslenzkum millilandaflota. Framtíð félagsins byggist á því, að þjóðin, og þá fyrst og fremst þeir, sem þurfa á fari eða flutningum að halda, gleymi ekki hinum upphaflega tilgangi félagsins né tilætlun þeirra ágætu manna, sem hrundu því af stað, og hinna, er studdu að stofnun þess. Hina síðustu mánuði bera blöðin það með sér, að ný alda er að rísa í þá átt að styðja að eflingu félagsins og vekja Íslendinga til umhugsunar um, að þeir sem einstakir farmsendendur, móttakendur og ferðamenn hafi jafnan í huga að styðja félagið. Ekki er langt síðan einn merkur maður hefir farið sterkum orðum um þá nauðsyn, að allir íslenzkir viðskiptarekendur láti Eimskipafél. sitja fyrir flutningum. En þessi stuðningsskylda hvílir líka á ríkinu. Og eins og ég hefi þegar tekið fram, tel ég fél. ekki of haldið af því að fá 200–210 þús. kr. styrk til strandferðanna einna. Og ég álít, að ríkið eigi engin fríðindi önnur að fá í staðinn. Hinsvegar er hætta á, að sú samúð, sem fél. er nauðsynleg hjá viðskiptamönnum sínum, fari ekki vaxandi við þær tilraunir að kúga stjórn fél. undir bein áhrif ríkisvaldsins, með hlutakaupum út á styrkinn eða öðru. Eimskipafél. hefir sannað á undanförnum árum, að sá grundvöllur sé Íslendingum fyrir beztu í siglingamálum, að íslenzk skip undir stjórn íslenzkra manna annist flutninga milli Íslands og annara landa.

Jón Ólafsson Áður en ég fer út í einstakar brtt., vil ég þakka hv.fjvn. fyrir, að hún hefir tekið til greina óskir Rangæinga um brú á Þverá. Hinsvegar er ég ekki jafnþakklátur n. fyrir klausu þá, sem hún hefir bætt aftan við liðinn sem aths. Ég vildi gjarnan beina þeirri spurningu til n., hvort hún álíti, að láta megi alla aðra liði fara fram úr áætlun, en brúna megi því aðeins byggja, að þá sé eitthvert fé afgangs. Ég geri ráð fyrir, að n. eigi auðvelt með að svara þessu. Þá mun ég víkja nokkuð að þeim brtt., sem ég er flm. að. Um IX. brtt. á þskj. l83 mun ég ekki orðlengja, þar sem ég geri ráð fyrir, að hv. meðflm. minn. (SvbH) muni tala fyrir henni. Ég vil aðeins benda á, hvílík nauðsyn er á að veita þessari konu styrk, og hversu verðug hún er hjálpar, þar sem henni þrátt fyrir hin langvarandi veikindi manns síns hefir enn tekizt að sjá fyrir barnahóp þeirra með hinni mestu snilli. Ég vona, að hv.þdm. taki vel þessari styrkbeiðni, og læt útrætt um þetta að svo stöddu. Þá flyt ég ásamt hv. 2. þm. Rang. og hv.þm. Vestm. till. um að veita Jóni Gizurarsyni frá Skarðshlíð nokkurn námsstyrk. Ég geri nú ekki ráð fyrir, að margir þm. þekki þenna pilt, en mér er kunnugt um, að hann hefir meðmæli margra ágætra kennara, og þori að fullyrða, að ef styrkja á nokkurn námsmann, þá er þessi piltur þess verðugur. Þess þarf ekki að geta, að bændur eru yfirleitt ekki svo efnum búnir, að þeir geti styrkt syni sína til langs nám, og því eru efnilegir bændasynir oft útilokaðir frá slíkri fræðslu, ef hið opinbera réttir þeim ekki hjálparhönd. Fyrir þessum pilti liggur heldur ekki annað en að hætta námi í verzlunarfræðum, sem hann hefir stundað í einn vetur, en á tvo eftir af, ef honum kemur engin opinber hjálp, því að foreldrar hans geta ekki styrkt hann nema að nokkru leyti. Hann hefir hugsað sér að setjast að hér heima að afloknu námi og veita kennslu í verzlunarfræðum, en slíks er einmitt mikil þörf hér, enda hafa fáir undirbúið sig undir slíka fræðslu hér á landi. Þá flytjum við hv. 2. þm. Rang. brtt. um fjárveitingu til mælinga á vatnasvæði Þverár og Markarfljóts. Eins og hv.þdm. er kunnugt, hefir verið veitt fé í þessu skyni 2 ár undanfarið, samtals 20 þús. kr., að viðbættum 5 þús. kr., sem verja átti til mælinga í Hornafirði. Nú förum við fram á, að veittar séu 10 þús. kr., og séu af þeim 5 þús. kr. endurgreiddar til mælinga í Hornafirði. Liggur í augum uppi, að nauðsynlegt er, að fullkomnar mælingar og áætlanir séu fyrir hendi, þegar að því kemur, að hafizt verður handa um framkvæmdir. Vatnasvæðið hefir þegar allt verið mælt, en hinsvegar vantar töluvert fé til þess að vinna úr ýmsum gögnum, og förum við fram á 5 þús. kr. í því skyni. Enn flyt ég brtt. um hækkun á eftirlaunum Valgerðar Steinsen. Henni eru ætlaðar í fjárl. 300 kr. á ári, og flyt ég brtt. um að hækka þá upphæð í 600 kr. Ég veit ekki, hvort hv.þm. er það kunnugt, hve lengi og vel hún hefir unnið í þjónustu ríkisins, og skal ég því fara nokkrum orðum um það. 1910, þegar Vífilsstaðahælið var opnað, hafði hún verið ytra til þess að búa sig undir ráðskonustarf þar. Þar var hún síðan ráðskona til 1919. er hún missti heilsuna um tíma. 1922 varð hún ráðskona við holdsveikraspítalann í Laugarnesi, en var sagt upp stöðunni fyrirvaralaust og með öllu án saka eða tilefnis, eins og tíðkazt hefir upp á síðkastið. Yfirlæknirinn í Laugarnesi, Sæmundur Bjarnhéðinsson, gefur henni þann vitnisburð, að hún hafi verið sparsöm, ráðdeildarsöm og dugleg, og hefði ekkert verið út á hennar framkomu að setja. Nú kann vel að vera, að þessi kona hafi verið farin að gefa sig, enda komin yfir sextugt, en mér finnst þó allharkalega að farið, að henni skuli eigi vera ætlaðar nema 25 kr. á mánuði til að lifa á framvegis. Allir, sem til þekkja, vita, að hún hefir ekki verið þannig launuð um æfina, að hún hafi getað lagt svo mikið upp, að hún gæti lifað á því. Þess má getu, að Sigurður Magnússon, sem var yfirlæknir hennar um 10 ára skeið, fer mjög lofsamlegum orðum um þessa konu, eins og Sæm. Bjarnhéðinsson, og að margra áliti mun vitnisburður þessara merku lækna vega mikið. Ég er samþykkur því, að spara þurfi á ýmsum sviðum, en ég álít, að við eigum aldrei að spara okkur til skammar, eins og ég tel, að verið sé að gera, ef þessi brtt. mín verður felld. Ég þykist vita, að hv.þdm. átti sig á þessum pósti, og að þeir vilji ekki vinna til að spara á honum 300 kr. Ég ætla ekki að fara út í það að ræða um aðrar till., en ástæða væri til þess að fara nokkuð út í þær till., sem liggja nú fyrir þinginu um Eimskipafélag Íslands, og þær umr., sem orðið hafa út af þeim. En þar sem menn hafa nú þegar farið allýtarlega út í það mál, þá mun ég ekki að sinni fara að ræða um það. Ég vil aðeins benda á það að ef fara á að taka ráðin af þeim mönnum, sem að þeim félagsskap standa, með of mikilli íhlutun um stj. og starfsemi fél., og ef ríkið á að fara að taka þessa starfsemi á sínar herðar, þar sem það nú hvort eð er leggur fél. styrk, þá álít ég bezt fyrir það að taka strax þetta félag á sína arma og koma því út í sömu ógöngurnar og síldareinkasala ríkisins er nú komin í, og eru fyrirsjáanleg forlög flestra ríkisfyrirtækja. En á meðan fél. er styrkt af ríkinu, þá á ekki að setja því önnur skilyrði en þau, að það haldi uppi öllum þeim ferðum, sem gert er að skilyrði fyrir þessu fjárframlagi, en það á með öllu að láta stjórn þess og starfshætti afskiptalaust. Ef þeir menn, sem nú eru við fél., eru ekki færir um að stjórna því sem skyldi, þá er beinasta leiðin til lagfæringar á því sú, að láta þessa menn fara, en fá aðra hæfari í staðinn. Ég held, að bezt sé að láta þetta félag afskiptalaust, en greiða því fé frá ríkissjóði fyrir þau störf, sem það vinnur í þágu alþjóðar. Það er sannfæring mín, að það sé of dýru verði keypt fyrir fél. að þiggja þenna styrk, ef hann á að kosta hluta af sjálfstæði þess.

Sveinbjörn Högnason Ég get verið stuttorður um þær till., sem ég flyt hér. Flestar þeirra flyt ég með hv. samþm. mínum, hv. 1. þm. Rang. - Hann hefir nú þegar gert glögga grein fyrir þeim og rakið ástæðurnar til þess, að við berum þær fram. Það eru þó tvær brtt., sem ég hefi borið fram, aðra með samþm. mínum, en hina einn, sem ég vildi fara nokkrum orðum um. Önnur brtt. er á þskj. 183, nr. LIV. Till. þessi fer fram á, að Ögmundi Sigurðssyni, fyrrverandi skólastjóra í Hafnarfirði, verði veitt 500 kr. árleg uppbót á eftirlaun sín. Launin verða þá 2500 kr. í stað 2000 kr. Ég þarf ekki að fara um það mörgum orðum, hvers vegna ég álít það rétt, að þjóðin bregðist nú við í elli hans og láti hann fá þessa launahækkun, þegar hann nú hefir látið af störfum. Ég lýst við, að þessi maður sé öllum hv.þdm. svo kunnur, að ég þurfi ekki að fara mörgum orðum um það starf, sem hann hefir leyst af hendi í þágu lands og þjóðar. Ég vil aðeins benda á það, að meðan hann starfaði, þá gerði hann það ávallt fyrir mjög lág laun, vegna þess að skóli sá, er hann veitti forstöðu, átti alltaf í talsverðum fjárhagsörðugleikum. T d. mun skólastjóri hafa um allmörg ár starfað fyrir aðeins 1700 kr. um árið, an dýrtíðaruppbótar. En allir, sem til starfs hans þekkja, bera það, að hann hafi leyst það af hendi með hinni mestu prýði. Og um langt skeið var hann talinn einn hinna beztu skólamanna á landi voru. Skóla þann, sem hann starfaði við, gerði hann brátt að einum fjölsóttasta skóla landsins, þó að hann tæki við honum í fremur vondu ástandi hvað ytri aðstöðu snerti, frá hendi hins opinbera. Ögmundur lét af skólastjórn á síðastl. hausti. Þá voru, eins og kunnugt er, gefin út lög um gagnfræðaskóla í kaupstöðum, og Flensborgarskólinn í Hafnarfirði lagðist þá niður sem sjálfsstjórnarskóli, eins og hann hafði áður verið, en gekk í stað þess undir hin nýju lög um gagnfræðaskóla. Eftir umsögn, sem liggur hér fyrir frá fyrrverandi skólanefnd þessa skóla, þá er Ögmundur nú farinn að heilsu og orðinn nærri blindur. Þessi maður hefir því ekki öðru af að lifa en 2000 kr. eftirlaunum. Og ég veit, að allir hv.þdm. sjá, hve lítilfjörlegt og ódrengilegt það væri, að láta nú þenna mann líða skort í elli sinni, þegar hann er horfinn að heilsu og kröftum. Ég vænti þess því fastlega, að hv. dm. veiti till. stuðning við atkvgr. Þá er hin brtt., sem hv. 1. þm. Rang. er líka flm. að, undir IX. lið á þskj. 183. Till. fjallar um að veita Sigríði Kjartansdóttur í Holti undir Eyjafjöllum 5000 kr. styrk, sökum sjúkleika manns hennar, séra Jakobs Ó. Lárussonar. Ég veit, að öllum hv.þdm. er kunnugt um, hvernig hér er ástatt, og ég býst því við, að ekki þurfi að eyða mörgum orðum að þessari till. Séra Jakob hefir nú verið veikur á annað ár, mjög þungt haldinn. Eins og gefur að skilja, þá hefir þessi sjúkleiki haft mikinn kostnað í för með sér fyrir heimili hans. Skyldmenni hans, sem hingað til hafa hjálpað, eru nú að þrotum komin um að halda því áfram. Og það er víst, að heimilið mun ekki til lengdar geta risið undir þeim mikla kostnaði, sem nú leggst því á herðar. Þingið er nú búið að gefa fordæmi fyrir slíkum styrkveitingum, og ég er viss um, að í þessu tilfelli er meiri styrkþörf en oft áður, er slíkur styrkur hefir verið veittur. Ég á að vísu aðrar till. hér, sem ég er meðflm. að, en hv. 1. flm. er búinn að skýra þær svo vel, að ég get nú látið máli mínu lokið.

Frsm. (Hannes Jónsson) [óyfirl.]: Hv. þm. Vestm. var að beina til mín allhvössum orðum út af því, að ég hafði ekki verið viðlátinn til þess að hlusta á umr. manna, nú við þessa 3. umr. fjárl. Það má gjarnan beina slíkum ásökunum til frsm. sérstaklega, en þar sem sú venja er upp tekin, að varla nokkur hlustar á, þegar menn eru að mæla fyrir brtt. sínum, þá er ekki nein ástæða til þess fyrir frsm. að sitja einan í d. til þess að hlusta á þessa hv.þm. flytja ræður sínar. Það er e. t. v. hvað minnst ástæða til þess fyrir frsm. að hlusta á þessar ræður. Þær fjalla um málefni, sem fjvn. er búin að hafa til meðferðar, og nm. vita nákvæmlega um upplýsingar þær, sem hv.þm. hafa að gefa viðvíkjandi þeim. Annars vita allir, að þessar ræður eru aðeins fluttar til þess að láta þær standa í þingtíðindunum, og réttasta fyrirkomulagið væri, að þdm. fengju heimild til þess að láta prenta þessar ræður þar, án þess að þurfa að flytja þær í d. Ég held, að d. hefði ekki tapað neinu, þótt þetta fyrirkomulag hefði verið komið á, áður en hv.þm. Vestm. hélt sína ræðu. Allt, sem hann sagði, hefir verið sagt hér svo afaroft áður. Mér finnst óþarfi af hv.þm. að setja sig upp á svo háan hest og belgja sig alveg eins mikið út og hann gerði, út af því, að menn nenni ekki að vera að hlusta á það, sem margbúið er að tyggja upp. Hér er ekki um að ræða að sannfæra frsm.n. um réttmæti þessara tillagna, því að hann er fyrir löngu búinn að kynna sér efni þeirra í fjvn., heldur hitt, að sannfæra þá þdm., sem ekki hafa heyrt röksemdirnar fyrr eða eru e. t. v. búnir að gleyma þeim. Ég ætla ekki að fara að eyða tímanum í það að minnast á einstakar brtt., sem fyrir liggja; ég mun aðeins minnast á þann heildarsvip, sem fjárlagafrv. nú er búið að fá. Ég hefi áður getið um, hve há tekju- og gjaldaáætlun fjárl.frv. nú er orðin. Útgjöldin hafa aldrei verið áætluð jafnhá, og tekjurnar hafa verið færðar í samræmi við þau. Það er þess vegna ekki rétt hjá hv. 2. þm. Skagf., þegar hann dregur þá ályktun, að mikill tekjuafgangur hljóti að verða á árinu 1932. Með þessu er hann að blekkja hv.þm. Hann er að leiða þá inn á þá hálu braut, að nú sé óhætt að hætta að spara og hætta að fara varlega. Nú veit hv.þm. það, að útgjöldin eru áætluð 12,8 millj. kr. Útgjöldin eru samt sem áður vanreiknuð í því frv., sem nú liggur fyrir, sem nemur á ýmsum þörfum liðum l,5 millj. kr. Þetta stafar m. a. af auknum lánum, auknum vaxtagreiðslum og afborgunum, sem ríkið verður að inna af hendi. Einnig byggist þetta á lagasetningum, sem ekki var hægt að taka til greina, þegar frv. fyrir 1931 var samþ. Þessi 1,5 millj. lendir óhjákvæmilega á árið 1932 sem aukin útgjöld fram yfir það, sem í fjárlagafrv. stendur. Útgjöldin verða því alls um 15 millj. kr. Vill nú hv. 2. þm. Skagf. vera að hvetja menn til óaðgætni í þeirri von, að tekjurnar verði meiri en þetta? Ef hann gerir það, þá kalla ég það fjárglæfraspil um tekjur ríkisins. Út af því, sem hv. 2. þm. Skagf. var að tala um hið handhæra fé ríkissjóðs samkv. sjóðseign um nýár og tekjuöflun síðan, þá verð ég að segja það, að ég hefi á þessum stutta tíma ekki getað aflað mér neinna þeirra upplýsinga viðvíkjandi þessu, sem hann mun telja fullnægjandi. Hinsvegar veit ég það, að oft eru framkvæmdir færðar á milli ára og taldur í sjóði um nýár. Hafa svo verið teknar upp í rekstrarreikning á síðastl. ári, svo ekki getur hér verið að ræða um faldar framkvæmdir í sjóði, og sjóðurinn því minni en reikningurinn raunverulega sýnir. Hv. þm. Seyðf. var ekki með alllitlum gusti út af því, að ég beindi því til hv.þm. að fara varlega. Taldi hann, að þetta væri að sýna d. ósvífni. Það má vel vera, að samkv. kenningum og framkomu hv. jafnaðarmanna sé það að sýna þeim ósvífni. Því þeim er sama, hver afkoma ríkisins verður, þeim er sama, þótt tekjuhalli sé ár eftir ár. Og þótt þessir menn álíti það ósvífni að spara, þá er það engin afsökun fyrir aðra hv.þdm., sem kynnu að vilja fara eins að. Hv. þm. var að benda mér á að athuga; hver fjáreyðsla stj. hefði verið, áður en ég færi nú að brýna svo mjög fyrir hv.þdm. að spara. Þótt það væri sannanlegt, að stj. hefði gert rangt í fjármálum, þá væri það ekki nein afsökun fyrir því að fara nú inn á þá sömu braut. Við vitum það, að ríkissjóður getur ekki til lengdar borið þau gífurlegu gjöld, sem nú eru lögð á hann. Hitt er auðvitað, að þingið verður að krefjast þess, að stj. geri það sem það fyrirskipar henni.

Hefir þess ekki ávallt verið krafizt af stj.?

. Ég álít, að þingið eigi að heimta það  Hv. þm. gat þess, að fjvn hefði tekið til greina ýmsar till. hans frá því í vetur, um hækkun á tekjum ríkisins. Við höfum hækkað tekjurnar eftir því sem okkur hefir sýnzt framast mega, enda verð ég að segja það, að meiri ástæða er til þess nú en í vetur, þegar menn höfðu ekki hugmynd um, hvernig tekjur myndu verða nokkurn hluta ársins. - Hv. jafnaðarmenn hér í d. flytja allmikið af brtt., sem nema talsverðri upphæð. Mér kom því hálfundarlega fyrir sjónir sú yfirlýsing hv.þm. Seyðf., að hvað sem yrði um afgr. þessara till., þá myndi hann og flokksmenn hans greiða atkv. gegn frv. Til hvers eru þessir góðu menn þá að bera fram þessar till.? Hvers vegna eru þeir að leika þenna skollaleik, fyrst þeim er alveg sama, hvort till. verða samþ. eða ekki? Þeir mættu líta í sinn eigin barm þegar þeir tala um ósvífni, sem dm. sé sýnd. Ef þetta er ekki ósvífni gagnvart Alþ., þá veit ég ekki, hvað ósvífni er. Það sem ég nú hefi drepið á, er hið helzta, sem vikið hefir verið að í alm. umr. um fjárl. Það, sem dm. verða að hafa hugfast. er það, að heildarsvipur fjárl. sé góður. Það má ekki teygja og toga útgjöldin svo, að tekjurnar hrökkvi ekki til þess að standast þau. Um allar þær brtt., sem fram eru bornar, má segja meira og minna gott. Margar þeirra eru nauðsynjamál, sem æskilegt væri að geta veitt fé til. En við verðum að láta það fjármagn, sem við höfum yfir að ráða, renna til þess allra nauðsynlegasta, hitt verður að bíða. Við höfum reynt að leggja helzt fé af mörkum til verklegra framkvæmda, því þeirra mun nú helzt þörf. N. hefir samt ekki viljað fara lengra í því en svo, að hún teldi öllu sæmilega óhætt, og þó hefir hún vegna hinna sérstöku ástæðna, sem fyrir hendi eru, gengið lengra en ella myndi. N. er það ljóst, að þörf er á verklegum framkvæmdum til atvinnubóta, þar sem útlit er fyrir örðuga tíma. Þá skal ég með örfáum orðum víkja að þeim brtt., sem fyrir liggja. Ég fer fljótt yfir sögu og ætla ekki að rökræða þær á sama grundvelli og hv.flm. þeirra. Þá er það fyrst á þskj. 183, brtt. frá hv.þm. Vestm. og fleirum um byggingarstyrk til sumarskýlis símamanna í Rvík. Það er enginn vafi, að hér er þarfamál á ferðinni, og sennilegt, að ríkið megi til, þó að ekki verði fyrr en síðar, að styrkja þetta á einhvern hátt, en ég vil benda á, að þetta mál hefir ekki borið að öllu leyti rétt að. Ég held, að engin samvinna hafi verið á milli landssímastjóra og ríkisstj. um þessa hluti, en það álít ég þó rétt og æskilegt, að hefði verið. N. hefir óbundin atkv. um þetta atriði. Nokkur hluti n. vill styðja þessa viðleitni símafólksins, en aðrir telja, að það liggi ekki þannig fyrir nú, að ástæða sé til þess. Þá er III. brtt. á sama þskj., frá hv.þm.N.-Ísf., um nýjar símalínur, að fyrir 70 þús. komi 82 þús. Fjvn. var búin að ganga frá þessu máli og gera sínar till., og með því að hún hefir ekki breytt afstöðu sinni til þessa máls, þá leggur hún á móti þessari brtt. V. brtt. er um læknisvitjanastyrk. Fjvn. var búin að afgr. þetta mál í till. frá sér, og leggur til að veita jafnmikla upphæð og farið er fram á hér til Nauteyrarhrepps, en hefir sett þá aths. við, að binda það því skilyrði, að læknir fengist ekki til þessa héraðs. Það hefir verið venja í slíkum tilfellum að veita styrkinn með slíku skilyrði. N. leggur því á móti þessari brtt., en vill auðvitað, að sín brtt. sé samþ. VII. brtt. er um styrk til sjúkraskýlis á Þórshöfn, endurveiting. Um þessa till. er það að segja, að þessi fjárveiting var í fjárl. 1928, og var þá búið að gera ráðstafanir til að hún yrði greidd, þannig, að það átti að borga skuld í Viðlagasjóði Íslands, sem stofnað hafði verið til vegna þessarar byggingar. Þeir á Þórshöfn vissu ekki annað en að þessi greiðsla hefði farið fram, enda urðu þess fyrst varir síðastl. ár, að þessi greiðsla hafði aldrei fram farið, og stafaði það af láti fjmrh., Magnúsar Kristjánssonar. Hann var búinn að lofa að ganga gegnum þetta, en entist ekki aldur til. Af þessum ástæðum er það, að meiri hl. n. leggur til, að þetta fé sé greitt. IX. brtt. er um sjúkrastyrk til frú Sigríðar Kjartansdóttur í Holti, vegna sjúkleika manns hennar, séra Jakobs Ó. Lárussonar, 5 þús. kr. N. hefir óbundin atkv. um þessa till. Það er enginn vafi, að hér er um mikla þörf hlutaðeigenda að ræða, en hinsvegar mikið vandamál að ákveða slíka hluti, þar sem það kann að skapa fordæmi, og er þá erfitt að verða við öllum slíkum beiðnum. ef aðrir koma á eftir með slík tilmæli. 1. brtt. er um 5 þús. kr. framlag til Skeggjastaðaþinghárvegar. N. er búin að taka afstöðu um fjárveitingar til vegamála og leggur því til, að till. verði felld. XII. brtt. er um 25 þús. kr. til Fjarðarheiðarvegar. Það er sama um þessa brtt. að segja og þá X., að n. er búin að taka afstöðu til þeirra mála og leggur því til, að till. verði felld, og sama er að segja um XIII. brtt., þar sem ræðir um framlag til vegar, 10 þús. kr. N. leggur til, að hún verði felld. XV. brtt. er um framlag til brúargerða. Það er eins með þetta. Hér er um að ræða aukið framlag til brúargerða fram yfir það, sem n. hefir lagt til, og það er eins og annarsstaðar, að við sjáum okkur ekki fært að mæla með þessari brtt. Sama er að segja um XVII. brtt. Þar er till. um fjárveitingu til fjallvega. N. hefir lagt til í sinni brtt., að framlag til fjallvega verði hækkað meira en farið er fram á í þessari till., en þar sem hún bindur við vissan stað það framlag, sem þar ræðir um, þá leggur n. til, að brtt. verði felld, og yfirleitt telur n. ekki rétt að binda slíkar greiðslur við ákveðna vegi. XVIII. brtt. er einnig um framlag til þegar, 2500 kr. Af sömu ástæðum og áður leggur n. til, að till. verði felld. XIX. brtt. er um 500 kr. til ábúandans á Víðidal á Möðrudalsfjöllum. Í fjárlögum hefir verið veitt upphæð til að halda uppi byggingu á eyðibýlum. Mér er ekki kunnugt, hvort nokkuð af þeirri fjárveitingu hefir farið til þess staðar, en n. hefir lítið svo á, að ekki gæti komið til mála að veita svo mikinn styrk til þessa býlis, þar sem umferð þarna er stöðugt að minnka, og annað býli er þar nærri í eyði og er starfrækt enn. 11. brtt. fer fram á að auka framlag til flóabátaferða um 2 þús. kr. Er ætlazt til þess, að þetta aukna framlag fari til Eyjafjarðarbátsins og Stykkishólmsbátsins, 1000 kr. til hvors. Meiri hl. n. lítur svo á, að ekki sé hægt að ganga á móti till. samgmn. um styrk til flóabáta, og þar sem hér er bætt við till. hennar, þá vilja nm. ekki gera breyt. þar á, en hafa þó óbundin atkv. um till. Þá er XXI. brtt., sem fer fram á styrk til að kaupa bát á Ísafjarðardjúp gegn tvöföldu framlagi annarsstaðar að. N. sér sér ekki fært að mæla með því, þó að þörf kunni að vera á þessum bát. XXIII. brtt. er um kaup á vitavarðarbústaðnum á Rifi á Melrakkasléttu, 2 þús. kr. Eins og hv. d. er kunnugt, þá er þessi húsbygging algerlega án samkomulags við vitamálastjóra, og því hefir n. ekki getað fallizt á, að slíkar framkvæmdir séu látnar lenda á ríkissjóði, sem gerðar hafa verið alveg án þess að ráðfæra sig við hlutaðeigandi forstjóra þeirra ríkisstofnana, sem um er að ræða. Meiri hl. n. getur ekki mælt með þessu, en einstakir nm. hafa óbundin atkv. um till. XXIV. till. er um styrk til viðgerða á öldubrjótnum í Bolungarvík. Hér er um endurveitingu að ræða. N. hefir óbundin atkv. í þessu máli. Sumir telja sjálfsagt að veita þetta fé, þar sem um endurveitingu er að ræða. Aðrir líta svo á, að þessar framkvæmdir í Bolungarvík hafi verið með nokkuð öðru sniði en æskilegt hefði verið og því þörf á að kippa þar að sér hendinni, og leggja því á móti, að brtt. verði samþ. Það hefir verið nokkrum sinnum veitt til þessa mannvirkis áður, en framkvæmdirnar farið meira og minna í handaskolum. XXV. brtt. fer fram á 5500 kr. framlag til brimbrjótsins á Skálum á Langanesi. Ég er vel kunnugur ástæðunum fyrir þessari till., og þar sem allar framkvæmdir hafa verið á þann hátt, sem raun ber vitni, þá sér n. ekki ástæðu til að hylla slíka ráðstöfun. Það er ekki fyrir annað en ódugnað, að þeir erfiðleikar komu þar, sem gerðu verkið dýrara en ráðgert var. Ef þeir hefðu tekið þar sand upp, sem þeim var ætlað að taka hann, meðan hann var til, þá hefði ekki þurft að kosta flutning á sandi frá Seyðisfirði til Skála, sem olli auðvitað geysimiklum kostnaðarauka. Næsta till. er um sama efni, aðeins minni upphæð, 4 þús. kr. N. hefir óbundin atkv. um hana. XXVIII. brtt. er um 10 þús. kr. til bryggjugerðar á Sauðárkróki. N. hefir tekið afstöðu í fjárlögunum til þessara framkvæmda og getur því ekki mælt með þessari till., þar sem líka er mjög vafasamt um allar tekjur ríkissjóðs eins og er. Þá er XXX brtt., 1500 kr. til aukakennara í þýzku við háskólann. N. hefir ekki getað skilið eða sannfærzt um, að brýn nauðsyn sé á þessu, og leggur því til, að till. verði felld. XXXI. till. er um 1500 kr. styrkveitingu til Önnu Bjarnardóttur frá Sauðafelli til að kynna sér barnafræðslu og uppeldismál. Þessi till. er sjálfsagt þess eðlis, að væri gott að geta samþ. hana eins og margar aðrar fjárbeiðnir í svipaða átt, en þar sem n. hefir tekið þá afstöðu að vera á móti slíkum framlögum, þá líta sumir nm. svo á, að þessi fjárbeiðni verði að lúta sömu lögum, en aðrir telja hér meiri þörf en annarsstaðar og vilja því veita fé til þessa. N. hefir því óbundin atkv. um þessa till. XXXII. brtt. er um það að veita Jóni Á. gizurasyni 1000 kr. til framhaldsnáms í Þýzkalandi. Það er sama að segja um þessa till. og svo margar aðrar till. hér á undan, að n. getur vel búizt við, að þessi maður sé vel þess verður að verða þessa styrks aðnjótandi, en þar sem hún hefir nú lagt á móti slíkum styrkveitingum, þá leggur hún til, að till. verði felld. Næst er XXXIII brtt. um að hækka styrk til stundakennslu á Akureyri úr 15 þús. kr. upp í 18 þús. kr. Eins og hv.flm. gat um, þá er þessi hækkunartill. flutt í því augnamiði að fá góðan söngkennara að skólanum, mjög merkilegan mann að mörgu leyti. Sumir líta svo á, að það þurfi kannske ekki að seilast svo langt eftir slíkum mönnum, og vilja því ekki leggja til, að þetta verði samþ., en að öðru leyti hefir n. óbundin atkv. um till.

Hann er ráðinn

. Hv. flm. skýtur því inn í, að maðurinn sé ráðinn. Mér er ekki kunnugt, af hverjum hann er ráðinn. Mér er ekki kunnugt um, að hann hafi verið ráðinn í samráði við ríkisstj. Ég hefi engar gildar sannanir fyrir því, og meðan það er ekki, get ég ekki lagt til, að þessi styrkur verði veittur. Þeir, sem taka slíkt vald í sínar hendur, verða þá að bera ábyrgð á því, ef Alþingi fellst ekki á það. XXXIV. brtt. er um 1000 kr. til Jóns Sigurðssonar. Þetta er að vísu ekki nein aukin fjárveiting, aðeins ráðstöfun á fé, sem varið hefir verið til iðnfræðslu, og mætti því vel frá því sjónarmiði séð samþ.till. En það er alltaf ábyrgð að binda þessar fjárveitingar við einstaka menn. N. getur því ekki lagt til, að þessi till verði samþ. Um XXXV. brtt. um útgáfu kennslu. bókar í spönsku vil ég segja það, að þótt hv.þm. Vestm. talaði skörulega fyrir henni, þá hefi ég ekki getað sannfærzt um nauðsyn þessarar bókar að neinu leyti. Hv. þm. benti á, að margt gott hefði leitt af erindrekum okkar á Spáni. Það er alveg rétt, en það hefir orðið án þess að nokkur slík kennslubók væri til hér á landi. Ég býst við, að þeir, sem annars vilja nema spönsku, geti það án þess að hafa íslenzka kennslubók. N. leggur því til, að till. verði felld. Þá er XXXVII. till., 1200 kr. styrkur til Einar Kristjánssonar. Við höfum alltaf við og við verið að styrkja söngmenn til utanfarar og hefir það gefizt misjafnlega. Það væri ánægjulegt að geta komið þessum mönnum áleiðis, ef það yrði til að þroska þá, en slíkir styrkir hafa stundum orðið þeim til lítils gagns, aðeins til að eyða fé án árangurs. N. hefir óbundin atkv. um þetta atriði. Ég fyrir mitt leyti hefi ekki mikla tilhneigingu til að mæla með henni, en ætla þó að láta ógert að mæla frekar á móti henni en ég hefi nú þegar gert. XXVIII. brtt. er um 600 kr. styrk til Ásgeirs Bjarnþórssonar til að fullkomna sig í málaralist. Þessir listamannastyrkir liggja fremur til úthlutunar undir menntamálaráðið en Alþingi, og er því ekki um annað að ræða en annaðhvort að taka það veitingavald alveg af menntamálaráðinu, eða að Alþingi sleppi því alveg fram af sér að veita fé til manna, sem menntamálaráðið hefir ekki séð sér fært að taka upp. N. getur ekki mælt með því, að þessi till. verði samþ., og er þetta þó sjálfsagt mjög álitlegur málari. XXXIX. brtt. fer fram á 1500 kr. styrk til Sigurðar Skúlasonar til rannsókna á fornbókmenntum. N. hefir óbundin atkv. um þessa till. Það er að sjálfsögðu margháttaður fróðleikur, sem hér væri um að ræða, en þessi fjárbeiðni hefir komið fram nokkrum sinnum áður, ég held tvisvar sinnum. Ég sé ekki ástæðu til að sinna henni frekar nú, en verða þá fremur við henni þegar betur lætur í ári og fremur verður hægt að snúa sér að þeim málum, sem eru ekki aðkallandi. XL. brtt. er um styrk til Ólafs Marteinssonar til orðtöku og vísnasöfnunar, 1000 kr., og til vara 800 kr. Ég býst við, að þessi beiðni sé fram komin með það fyrir augum, að styrkja þenna mann, sem er mjög illa kominn hvað heilsu snertir, og sé það gert með þeirri trú, að þessi styrkur komi að nokkru leyti aftur fyrir þau störf, sem þessi efnilegi maður gæti innt af hendi. Sumir í n. telja allar slíkar styrkveitingar varhugaverðar, en aðrir, eins og ég hefi tekið fram, telja, að fullt gjald komi fyrir. Því hefir n. óbundin atkv. um afgr. þessarar till. Um XLI. brtt., að veita Oddi Oddssyni 1000 kr. til ritstarfa og til vara 800 kr., vil ég segja það, að það starf, sem þessum manni er ætlað að inna af hendi, er ekki svo nauðsynlegt, eða honum svo nauðsynlegt til lífsviðurværis, að ástæða sé til að taka hann sérstaklega upp nú, þar sem marga styrki verður að fella niður, sem nauðsynlegir mættu kallast, og leggur n. því til, að till. verði felld. XLII. brtt. er aths. um það, að af sandgræðslustyrknum skuli veita 5000 kr. til áveitu og sandgræðslu í Meðallandi og 1500 kr. til Páls Guðmundssonar til varnar gegn sjávargangi og sandfoki. N. álítur ekki rétt á þessum lið að binda fjárveitingarnar við einstaka staði. Hér yrðu að koma til greina till. þeirra manna, sem með þessi mál fara. N. getur því ekki mælt með því, að þessi till. verði samþ. Þá er það XLIII. brtt., sem fer fram á styrk til búfjáreigenda í Norður-Ísafjarðarsýslu til fóðurbætiskaupa. Er farið fram á 20 þús. kr., og til vara 15 þús. kr. Um þetta er það að segja, að það er engum vafa bundið, að það er víða þörf á þessum styrk. En það má ekki taka einstök héruð út úr, án þess að hafa önnur í huga og veita þeim einnig styrk eftir ástæðum. Nú er mér kunnugt um, að ríkisstj. ætlar að láta gera athuganir um það, hvernig háttað muni vera hér á landi í þessum efnum og athuga, hvernig hjálpa skuli. En af þessari ástæðu, að hér er eitt hérað tekið út úr, getur n. ekki fallizt á þessa fjárveitingu, en leggur til, að hún verði felld. Hinu held ég fram, að nauðsynlegt sé að athuga sem fyrst, hvernig ástandið muni vera, og hvernig hægt sé að hjálpa. Þá er það XLIV. brtt. um styrk til Hákonar Á. Bjarnasonar, til lokanáms í skógrækt og sandgræðslu, að upphæð 1500 kr.; en til vara 1200 kr. N. getur ekki mælt með því, að þessi styrkur verði samþ. Þessi maður hefir notið styrks frá 1927, 1200 kr. á ári. Hér er því farið fram á hærri fjárveitingu en áður hefir verið. Þessi maður hefir gert ráð fyrir því að verða starfsmaður ríkisins, og þess vegna fengið þenna styrk. Fyrir því vill meiri hl. n. ganga inn á varatill., en einstakir nm. hafa óbundið atkv. XLV. brtt. fer fram á 900 kr. til Eggerts Magnússonar, til dýralækninga, og til vara 700 kr. Um þenna lið hafa nm. óbundin atkv. Á þessu þskj. er önnur till. um fjárveitingu til dýralækninga, en báðir þessir menn eru svo nærri dýralæknum, að ekki þykir ástæða til að styrkja þá, af þeirri ástæðu. Helzt væri að styrkja menn til dýralækninga á þeim stöðum, þar sem erfiðast er að ná til dýralæknis. N. leggur því ekki til, að þessi brtt. verði samþ., en einstakir nm. hafa óbundin atkv. um tillöguna. Þá kemur XLVII. brtt. um laun til Halldóru Bjarnadóttur, að upphæð 3000 kr. Halldóra Bjarnadóttir hefir haft allmikinn styrk undanfarið, og enn er henni ætluð í fjárlögunum allrífleg upphæð. 1800 kr. N. hefir ekki sýnzt ástæða til að hækka þá upphæð. Við viljum þó segja starf þessarar konu lofsvert, og hún hefir sýnt mikinn áhuga á verkefni því, sem hún hefir valið. Það er ekkert annað en gott eitt um það að segja. En þar sem ríkissjóður verður að þrengja kosti allra, þá sjáum við ekki ástæðu til annars en að leggja til, að þessi brtt. verði felld. b-, c-. og d-liðir brtt. eru í frv. sjálfu og því ekkert um þá að segja. XLVIII. brtt. fer fram á 10 þús. kr. fjárveitingu til mælinga og rannsókna á vatnasæði Þverár og Markarfljóts. Um þessa brtt. hafa nm. óbundin atkv., og ætla ég ekki að fjölyrða um hana. Ég veit, að þörfin er mikil, en veit ekki, hvort hún er svo brýn, að nauðsyn beri til fjárveitinga á þessu ári. Með XLIX. brtt. er farið fram úr 4000 kr. fjárveitingu til dýpkunar á innsigling leiðarinnar á Stokkseyrarsundi. En samkv. þeirri afstöðu, sem n. hefir tekið til allra lendingarbóta, getur hún ekki fallizt á, að brtt. þessi verði samþ. Um L. brtt., um 1200 kr. styrk til Valgarðs Thoroddsens til þess að ljúka námi í rafmagnsfræði í Þýzkalandi, og 1000 kr. styrk til Ingveldar Sigurðardóttur til að ljúka námi í verzlunarfræði í Þýzkalandi, er hið sama að segja og um aðra námsstyrki. N. leggur á móti þeim, þótt báðir umsækjendur hafi óefað margt gott og gagnlegt til að bera. Þá kemur LI. brtt. og er með henni farið fram á 10 þús. kr. styrk til Gerðahrepps í Gullbringusýslu, til þess að standast kostnað af fátækraframfærslu árið 1931. Þetta hefir n. ekki getað fallizt á, að samþ. yrði. Henni er það ljóst, að Gerðahreppur á erfitt uppdráttar, en svo er einnig um ýmsa aðra hreppi. En þeir eiga fyrst og fremst að snúa sér til sýslufélaganna, en ekki til ríkisins. Mér er kunnugt um einn hrepp, sem svona var ástatt um, að hann gat ekki risið undir nauðsynlegum útgjöldum, og hann fór þannig að. N. getur því ekki fallizt á að samþ. þessa brtt. Um LIII. brtt., um 550 kr. fjárveitingu til Ólafs Stephensens, hafa nm. óbundin atkv. Ég held, að ekki sé rétt, að búið sé að ákveða eftirlaun þessa manns 450 kr. En þegar það lægi fyrir, þá sæi ég ekkert á móti því, að þessi viðbótarfjárveiting væri veitt, samkv. þeirri venju, sem upp hefir verið tekin um presta, sem sagt hafa af sér. Þá kemur LIV. brtt., um hækkun á eftirlaunum Ögmundar Sigurðssonar fyrrverandi skólastjóra. Um hana er ekki hægt að fjölyrða. Meiri hl. n. leggur á móti henni, ekki fyrir það, að hann viðurkenni ekki, að þessi hækkun væri makleg, heldur af því, að hún sér ekki ástæðu til að bæta við hann frekar en aðra, sem erfitt eiga með að framfleyta sér. Sama er að segja um LV. brtt. um að eftirlaun Cathincu Sigfússon verði hækkuð úr 400 kr. upp í 1000 kr. og til vara 750 kr. N. sér ekki ástæðu til að mæla með þessu, þar sem svo margar ekkjur hafa minna. Með LVII. brtt. er farið fram á 200 kr. fjárveitingu til Guðríðar Guðmundsdóttur ljósmóður. Slíkar fjárbeiðnir sem hér um ræðir eru algengar, og n. sér ekki ástæðu til að gera neina sérstaka till. í þessu efni, og um LVIII. brtt. er hið sama að segja. LIX. brtt. er um hækkun á eftirlaunum Valgerðar Steinsen. N. sér ekki ástæðu til að taka þessa konu út úr. Þessi eftirlaun eru líka nokkuð sérstaks eðlis, og því enn síður ástæða til að hækka þau, þótt ég vilji ekki á nokkurn hátt rýra starf þessarar konu. Með LXI. brtt. er farið fram á það, að Vigfúsi Guðmundssyni að Flögu í Skaftártungu verði veittar 10 þús. kr. sem skaðabætur vegna bruna af eldingu aðfaranótt hins 1. des. 1930. Um þetta er það að segja, að því hefir verið haldið fram, að landssíminn eða ríkissjóður væri skyldugur til að greiða bætur fyrir þennan skaða, sem af brunanum hlauzt. Landssíminn hefir mótmælt þessari kröfu, og n. getur ekki fallizt á, að hér sé um að ræða neina réttmæta kröfu á hendur landssímanum eða ríkissjóði. Þar sem svo margir hafa beðið hnekki af völdum eldinga, þá er ekki ástæða til að fara að bæta þessum eina manni skaðann, þótt sími lægi inn til hans. LXII. brtt. fer fram á, að Alþ. fari að ráðstafa því fé, sem Menningarsjóði er ætlað að hafa yfir að ráða, þannig, að binda það við nafn Guðbrandar Jónssonar rithöfundar. N. getur ekki fallizt á það og leggur til, að brtt. verði felld. Um LXIV. brtt., sem ræðir um kaup á lóðum milli menntaskólans og stjórnarráðsins, neðan Skólastrætis, en ofan lækjar, er það að segja, að n. hefir ekki getað fallizt á, að þessi kaup væru svo aðkallandi, að ástæða væri til að taka í þessi fjárlög heimild fyrir ríkisstjórnina til þeirra kaupa. Þá er með LXV. brtt., frá hv.þm. Seyðf., hv.þm. Ísaf. og hv. 3. þm. Reykv., farið fram á, að ríkisstj. gangi enn í nýjar ábyrgðir fyrir hönd ríkissjóðs. Um a-lið er n. óbundin um atkv. Þar er farið fram á 600 þús. kr. ábyrgð fyrir Ísafjarðarkaupstað og Eyrarhrepp, til rafvirkjunar. Það hefir áður verið veitt slík heimild, en til lægri upphæðar. - En margir líta svo á, að betra væri að koma ábyrgðinni fyrir á annan hátt, með sérstakri samábyrgð kaupstaðanna gagnvart lánsstofnunum, án ábyrgðar ríkissjóðs. Það er mjög óheppilegt fyrir landið, að ýmsir fjármálamenn séu að bjóða út ábyrgð ríkissjóðs um öll lönd. b-liður þessarar brtt. er um ábyrgð fyrir samvinnufélag sjómanna og verkamanna á Seyðisfirði fyrir lánum til kaupa á fiskiskipum. N. hefir haft tækifæri til að ræða þessa till. við flm. og segja þeir, að til mála hafi komið kaup á innlendum skipum. Álítur n. því ábyrgð ríkissjóðs óþarfa, þar sem bankinn gæti yfirfært skuldina til samvinnufélaganna. N. leggur því til, að þessi liður brtt. verði felldur. Gagnvart c-lið hefir n. lagt til, að ríkið ábyrgist fyrir Síldareinkasölu Íslands ½ millj. kr. til rekstrar. Álítur hún það sæmilega nóg og vill því fella brtt. Um LXVI. brtt., um að kaupa hús sýslumannsins í Borgarnesi, hefir n. óbundin atkv., en sér ekki ástæðu til að leggja með því, að það sé keypt. Það getur ekki gengið, að ríkið sé skrúfað til að kaupa þau hús, sem embættismenn byggja eftir eigin höfði, dýr og ópraktisk, fyrir embættin. Það verður að lenda á þeim, sem leggja í þann kostnað, sem fyrirsjáanlega getur ekki borgað sig. Um LXVII. brtt., um heimild handa ríkisstj. til að ábyrgjast allt að 170 þús. kr. lán fyrir Hólshrepp til rafvirkjunar, er hið sama að segja og um LXV. brtt.N. getur ekki fallizt á, að þessi heimild sé veitt, og vildi, að farin væri önnur heppilegri leið með þessar ábyrgðir, en annars hafa einstakir nm. óbundin atkv. b-liður er um 60 þús. kr. ábyrgð fyrir h/f Djúpbátinn til bátskaupa. N. leggur til, að sú brtt. verði felld. LXVIII. brtt. er um 2500 kr. lán til J. Frímanns Jónssonar til að koma upp verkstæði til aðgerða á jarðyrkjuverkfærum, jarðyrkjuvélum, heyvinnuvélum og rafstöðvum og til að koma upp rafstöðvum á Fljótsdalshéraði. Þetta er sjálfsagt nauðsynjamál. en ekki sjáanlegt, að ástæða sé til að verja til þess fé ríkissjóðs. LXIX. brtt. fer fram á 25 þús. kr. lán til Hjaltastaðahrepps í N.-M., til 20 ára. Um þetta hefir n. óbundin atkv., en eins og ég gat um áðan, þá er erfitt að taka einstaka hreppa út úr. Þó skal það tekið fram, að hér er um endurveitingu að ræða, og því hastarlegt að veita það ekki nú. Síðasta brtt. (LXX) fer fram á 20 þús. króna bjargræðislán til Suðurfjarðarhrepps í Barðastrandarsýslu. Um þetta er hið sama að segja og till. um lán til annara hreppa. N. sér ekki fært að leggja með henni. Þá koma hér nokkrar brtt. á þskj. 194, og þá fyrst liður I. um 13 þús. króna fjárveitingu til Breiðadalsheiðarvegar. N. getur ekki mælt með þeirri till., og sama er að segja um brtt. II., þar sem farið er fram á 2 þús. kr. hækkun til samgöngumálanna. N. telur ekki rétt að taka þær upp, en einstakir nm. hafa annars óbundin atkv. Þá er með III. brtt. farið fram á 1200 kr. fjárveitingu til Stúdentaráðs Háskóla Íslands, til þess að starfrækja upplýsingaskrifstofu. N. hefir óbundin atkv., en meiri hl. telur ekki fært að verða við þessari beiðni. IV. brtt. er um 3 þús. kr. hækkun til húsmæðraskólans á Hallormsstað og til vara 2 þús. kr. N. er á móti aðaltill., en um varatill. eru óbundin atkv.N. telur þessa fjárveitingu í ósamræmi við fjárveitingu til annara samskonar skóla. N. getur ekki verið með 1000 kr. fjárveitingu, sem farið er fram á með næstu brtt., til Vísindafélags Íslendinga, og heldur ekki 4000 kr. fjárveitingu til tónlistarskólans í sömu brtt. Með VI. brtt. er lagt til, að Halldóri Jónssyni á Brekku í Svarfaðardal verði veittar 600 krónur til dýralækninga. Um þetta er hið sama að segja og áður er tekið fram í sambandi við aðra samskonar beiðni. Þessi maður er svo nálægt dýralækninum á Akureyri, að það er ekki ástæða til að fara að leggja fé úr ríkissjóði til að styrkja hann til þessarar starfsemi. Meiri hl. n. er á móti brtt. VII, 1, um 2000 kr. fjárveitingu til Kvenfélagasambands Íslands, og sömuleiðis 3000 kr. fjárveitingu til Gagnfræðaskóla Reykvíkinga, en annars hafa einstakir nm. óbundin atkv. Með brtt. VIII. er lagt til, að Kvenfélagasambandi Mýra- og Borgarfjarðarsýslu verði veittar 300 kr. Kvenfélagasamböndin hafa öll fengið einhverja fjárveitingu, svo að ekki er ósanngjarnt, að þetta samband fái sömuleiðis eitthvað. Atkv. um till. eru óbundin, og sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um hana. Þá kem ég að brtt. IX., sem ræðir um 2000 kr. hækkun á styrk til Stórstúku Íslands. Um þá brtt. hefir n. óbundin atkv.Hv. þm. Vestm. flutti langa ræðu um drykkjuskap nú á tímum á landi hér og var svo að skilja, sem hann áliti, að það læknaðist með öllu, ef stúkan fengi þessa hækkun. Mér er sagt: að Stórstúkan hafi haft 10 þús. kr., og með 10 þús. kr. styrk til hennar hefir þetta ástand komizt á. Máske veita eigi styrkinn til að viðhalda ástandinu, en mér finnst nóg að veita 8 þús. kr., ef ofdrykkjan á að vera í réttu hlutfalli við styrkinn, sem stúkan hefir. Annars málaði hv.þm. Vestm. skrattann svo átakanlega á vegginn, að manni finnst, að varla geti verið mikil bót að 2 þús. kr. hækkun. Hv. þm. Vestm. talaði mikið um aukna vínnautn í tíð núv. stj. Ég veit ekki, hvað hann hefir fyrir sér í því. Aukin sala Spánarvínanna kemur blátt áfram af því, að ekki er hægt að ná sér í vín annarsstaðar. Ég vil benda á það, að spíritussala læknanna hefir minnkað að miklum mun í tíð núv. stj., og það svo mikið, að á síðasta ári seldu þeir þrisvar sinnum minna en þeir gerðu árið 1925. Árið 1925 seldu þeir 25000 l., en síðastl. ár aðeins 8000 l. Þá ætla ég að víkja að fyrirspurn hv. 1. þm. Rang. út af brúnni á Þverá.

Á Rangárvöllum?

. Já, ég get sagt þessum hv.þm., að okkur ber ekkert á milli um það, hvað gera skuli. Okkar ætlun var sú, að brúin yrði byggð á sama stað og búið var að áætla, og mér þykir þetta satt að segja undarleg fyrirspurn hjá hv.þm. Hv. þm. Rang. gengust fyrir því, að samgmn. færi för þessa austur eftir, m. a. til þess að sjá nauðsynina á þessari brú. Við gerðum ráð fyrir, að þessir hv.þm. mundu sýna okkur allt, sem markvert væri að sjá þarna um slóðir, en þegar austur kom, varð annað uppi á teningnum. Annar þessara hv.þm. var upptekinn mestallan daginn við að mylgra andlega fæðu í kjósendur sína, en hinn, sem var veraldlegar sinnaður, hvarf okkur í glaumnum og sást ekki mestallan daginn. Því var það, að við hv.þm. Borgf. og hv. 4. þm. Reykv. brutumst undan yfirráðum þessara leiðtoga og reyndum að sjá það sem þurfti upp á eigin spýtur. En við vorum allir svo ókunnugir barna, að okkur var ómögulegt að kynna okkur þetta almennilega, og vanti eitthvað á þekkingu okkar í þessu máli, þá má hv. 1. þm. Rang. sjálfum sér um kenna. Um það atriði. hvort eyða megi svo og svo miklu fram yfir það, sem heimilað er í fjárl., áður en fé verði veitt til þessarar brúar, er óþarfi að svara. Gera má ráð fyrir, að ýmsir útgjaldaliðir séu of lágt áætlaðir, en ég geri ráð fyrir, að þær verklegu framkvæmdir, sem heimilaðar eru í fjárl., verði látnar ganga fyrir öðrum. [Frh.].

Forseti (JörB): Útbýtt hefir verið í deildinni brtt. á þskj. 207. Verður að leita afbrigða frá þingsköpum, til þess að þær geti komið til umr. og atkv.

Frsm. (Hannes Jónsson) [frh.] [óyfirl.]: Ég átti eftir að minnast á örfáar brtt. á þskj. 194. Fyrst er það X. liður, um eftirlaunastyrk til Sigurgarðs Sturlaugssonar. Ég býst við, að þetta sé ekki langt frá því, sem tíðkazt hefir um fjárveitingar í þessu skyni áður. N. hefir óbundnar hendur um þessa brtt. Þá er XI. liður, viðvíkjandi styrk til Eimskipafél. Hv. þm. Vestm. o. fl. hafa talað allmikið um þetta atriði, og fannst mér hann telja það fjarstæðu að hafa nein slík ákvæði sem felast í till.fjvn. viðkomandi þessum styrk. N. er með styrk til fél., eins og hér er farið fram á, en leggur ennfremur til, að ríkisstj. hafi íhlutun um starfrækslu fél. Eins og hv.þm. vita, hefir Eimskipafél. farið fram á meiri stuðning en þetta. Fjvn. vill ekki ganga gegn óskum Eimskipafél. meira en hægt er að komast hjá. Hinsvegar vill hún vænta þess af stj. Eimskipafél., að hún geri allt, sem í hennar valdi stendur, til að draga úr útgerðarkostnaði. Ég hygg ekki ástæðulaust, að þingið geri einhverjar ráðstafanir til þess að eitthvað verulegt verði gert í þessu efni. Því að ég held, að frá því að Eimskipafél. hóf starfsemi sína, hafi það meira og minna komið fram, hve óhæfilega dýr reksturinn hefir orðið á mörgum sviðum. Ég man eftir því, að Ásmundur Jóhannsson taldi margt af því, sem gert hafði verið, algert glapræði. Yfirleitt mun hafa verið hlaðið á fél. allt of miklum tilkostnaði. Það hefir oft verið bent á það, að rekstrarkostnaður félagsins sé miklu meiri en tíðkast með samskonar fyrirtæki annara þjóða, sérstaklega Norðmanna. En sjálfsagt er ekki hægt að vænta, að við komumst eins langt og þeir, m. a. vegna miklu lægri kaupgreiðslu hjá þeim. En aftur á móti held ég, að ekki sé ástæðulaust að gera einhverjar tilraunir í þá átt að færa niður kaupgreiðslur hjá Eimskipafél. Ég get yfirleitt búizt við, að þeir gjaldaliðir finnist hjá því, sem vel er forsvaranlegt að færa nokkuð niður. Ég hefi heyrt því fleygt t. d., að um það bil sem forstjóraskipti urðu, áður en núv. forstjóri tók við, hafi einn starfsmaður hjá Eimskipafél. fengið launahækkun, sem um munaði, þannig að launin urðu 10 þús. kr. Ef skrifstofumenn hjá slíkum stofnunum fá svo há laun, þá er ekki von, að vel fari. Þetta segi ég ekki til ámælis núv. forstjóra, því að ég hygg, að hann hafi staðið þarna í vegi. Við vitum það einnig, að á ríkisútgerðinni hefir verið sparað allmikið síðan hún var tekin frá Eimskipafél., svo að allur útgerðarkostnaður og skrifstofuhald er ekki nema 38 þús. kr., eða um 8 þús. kr. meira en sem nemur forstjóralaunum við Eimskipafél. Þetta er í sjálfu sér mjög athugavert. Ég segi nú ekki, að eina ráðið sé að skera niður kostnað, en ég er samt alveg viss um, að hægt er að spara á rekstri fél. með góðum vilja, svo að verulegu nemi. Og ég er viss um það, að ef að þessu er unnið, þá mætti spara hjá Eimskipafél. það, sem vantar, til þess að ósk félagsins sé fullnægt um styrk. Því ber ekki að neita, að það er rétt hjá hv.þm. Vestm., að viðkomur Eimskipafél. eru fleiri en áður. En þó hygg ég, að víða úti um landið sé viðkomum heldur að fækka. Þar sem ég þekki til fyrir Norðurlandi, hefir viðkomum skipanna verið fækkað á þeim stöðum, sem sízt borgar sig að sigla á, og fjöldi þeirra hafna, sem skip fél. koma á, færir fél. allmikinn hagnað. Allar hinar stærri ferðir fél. vor og haust munu borga sig vel, en hinsvegar mun fél. tapa á sumum ferðum skipanna yfir veturinn og sumarið, og á móti því tapi er ríkissjóðsstyrknum ætlað að vega. - Það er alveg rétt hjá hv.þm. Vestm., að framtíð Eimskipafél. byggist fyrst og fremst á því, að fél. sé látið njóta þeirra flutninga, sem menn hér hafa ráð á, en á því hafa því miður verið misbrestir ekki litlir. Vil ég skjóta því hér fram, að ég teldi vel farið, ef þm. tækju sig saman um það að bæta Eimskipafél. í búi með því að beita sér fyrir því, hver á sínum stað, að fél. nyti allra flutninga þaðan. Gæti og vel komið til álita, hvort ekki væri ef til vill rétt, að löggjafarvaldið gerði einhverjar ráðstafanir til að styðja fél. á þessum grundvelli. Hv. þm. Vestm. hélt því fram, að ríkisstj. hefði íhlutunarvald um starfsemi Eimskipafél., þar sem einn af stjórnendum fél. og einn af endurskoðendum þess væru stjórnskipaðir. Þetta er rétt, það sem það nær, en eins og allir sjá, væri beint íhlutunarvald ríkisstj. um starfsemi fél. áhrifameira, því að þá gæti ríkisstj. sett fél. sín skilyrði fyrir útborgun ríkisstyrksins. Geri ég ekki ráð fyrir því, að stj. mundi verða ósanngjörn í kröfum sínum eða setja fél. þyngri skilyrði en það gæti með góðu móti uppfyllt, en með þessu hefði ríkisvaldið hinsvegar sterkari aðstöðu til að færa niður þann kostnað við starfsemi fél., sem kynni að vera óþarflega mikill. Það er því alls ekki tilgangurinn með þessum viðauka n. að fara að hafa róttæk áhrif á starfsemi Eimskipafél., eins og komið hefir fram í ræðum sumra hv.þm., heldur aðeins að draga úr þeim kostnaðarliðum í rekstri þess, sem reynast vera óþarflega háir. - N. hefir óbundnar hendur um þessa brtt., enda flytja tveir af nm.till. þess efnis, að þessi viðauki verði felldur niður úr brtt. nefndarinnar. Þá kem ég að síðustu brtt. á þessu þskj., sem fjallar um það að heimila stj. að gefa Mjólkurfél. Mjöll eftir 15 þús. kr. viðlagasjóðslán ásamt ógreiddum vöxtum. Þetta fél. hefir notið mikils styrks af opinberu fé, svo að ekki verður sagt, að staðið hafi upp á þingið með að styrkja það í starfsemi þess, en hvað þessa eftirgjöf snertir, þá verð ég að telja, að þar sé um mjög varhugaverða stefnu að ræða, þó að henni hafi að vísu skotið hér upp áður, ef fara á að gefa eftir þau lán, sem veitt hafa verið af því opinbera. Bæði mundi það leiða til þess, að þm. yrðu tregari til að vilja veita lán í einu eða öðru skyni, þegar ganga mætti út frá því svo að segja gefnu, að lánið yrði aldrei greitt, og hinsvegar mundi þetta ýta undir aðra til þess að fara hins sama á leit, og yrði þá oft erfitt að neita, ef farið verður út á þessa braut á annað borð. Einn nm. er meðflm. þessarar till., og hefir n. óbundnar hendur um hana, nema hvað ég geri ráð fyrir, að sumir nm. séu till. mótfallnir, af þeim sömu ástæðum, sem ég hefi fært fram. Um brtt. á þskj. 202 og 205 hefi ég fátt eitt að segja, því að n. hefir ekki gefizt tækifæri til að athuga þær enn. Þó get ég lýst yfir því, hvað snertir fyrri till. á þskj. 205, um 1000 kr. styrk til handa Karlakóri Reykjavíkur til söngnáms, að meiri hl. n. leggur á móti þeirri till., en minni hl. er henni meðmæltur. Síðari till. á þessu þskj. er vatill. við brtt. á þskj. 183, LXV, og fer fram á það, að stj. verði heimilað að ábyrgjast rafvirkjunarlán til handa Ísafjarðarkaupstað, og gengur þessi vatill. út á það, að ábyrgðin sé því aðeins veitt, að lánið sé tekið fyrir milligöngu Landsbankans. Hæstv. fjmrh. er flm. þessarar till. og geri ég ráð fyrir því, að n. sé ljúft að mæla með henni. Eins og ég áður sagði, hefir n. ekki enn gefizt færi á að tala sig saman um brtt. á þskj. 202, og hefi ég því ekkert sérstakt um þær að segja. Ég hefi þá rakið alla hina helztu þræði þessa máls og drepið á flestar brtt., að vísu stuttlega, því að ella hefði ég orðið allt of langorður. Eins og menn munu hafa tekið eftir, hefir n. ekki séð sér fært að mæla með neinum þingmannatill., enda þykist n. hafa valið úr þeim fjárbeiðnum, sem fyrir lágu, þær sem hún áleit réttmætastar, og tekið þær upp í till. sínar, að svo miklu leyti sem geta ríkissjóðs leyfir. Má vel vera, að n. hafi ekki tekizt þetta val sem skyldi og að sumt nauðsynlegt hafi niður fallið, en slíkt verður alltaf álitamál, sem deila má um fram og aftur.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Ég mun síðar fara nokkrum almennum orðum um afgr. fjárl. að þessu sinni og þann heildarsvip, sem þau virðast ætla að fá við meðferð þessarar hv. d., en vil áður víkja nokkrum orðum að einstökum brtt. Vil ég fyrst segja það almennt, út af þeim brtt., sem fyrir liggja, að eins og nú horfir við á öllum sviðum, nær ekki neinni átt, að d. fari að samþ. meginið af þessum till. Ég býst og við því, að hv. dm. sé það ljóst, að slík hækkun á útgjaldaliðum fjárl. eins og það mundi hafa í för með sér, kemur ekki til neinna mála, og að hlíta verður að þessu sinni þeim hækkunartill., sem fjvn. hefir borið fram. Þykir mér rétt að geta þess í þessu sambandi, að þau ár, sem ég hefi átt sæti á þingi, hefir sú verið reglan, að þm. hafa farið eftir till.fjvn. í öllum höfuðdráttum. Hnígur og allt að því, að þetta sé góð og gild regla, því að n. rannsakar rækilega allar fjárbeiðnir, sem þinginu berast, er, ef svo mætti segja, nokkurskonar sigti, sem allar fjárbeiðnir fara í gegnum, og má ganga að því sæmilega vísu, að þær fjárbeiðnir, sem n. tekur upp í till. sínar, eigi mestan rétt á sér af þeim fjárbeiðnum, sem um er að gera. Ég verð því að líta svo á, að það eigi að vera aðalreglan um afgr. fjárl., að þm. fylki sér um till.fjvn., enda hefir jafnan svo verið talið. Skal ég þá snúa mér að einstökum brtt. Verða þar fyrst fyrir mér till. frá hv.þm. V.-Sk., á þskj. 183, XV, þess efnis, að veittar verði 12000 kr. til brúargerðar á ánni Skálm á Mýrdalssandi, till. frá hv.þm. Barð. á sama þskj., XVII, þess efnis, að veittar verði 5000 kr. til vegalagningar frá Hvalsskeri við Patreksfjörð yfir Skersheiði að Saurbæ á Rauðasandi, og till. frá hv. 1. þm. Árn., á sama þskj., XLII, þess efnis, að 1500 kr. af fé því, sem veitt er til sandgræðslu samkv. fjárl., skuli renna til Páls Guðmundssonar á Baugsstöðum til varnar sjávargangi og sandfoki þar. Þó að ég hafi ekkert á móti þessum till. í sjálfu sér. hefði ég þó kosið, að hv.flm. þeirra tækju þær aftur, þar sem til eru almennar fjárveitingar til þeirra aðgerða, sem till. fara fram á, og þar sem ennfremur fjvn. hefir lagt til sérstaklega, að framlagið til fjallvega verði hækkað. Það mundi leiða inn á óþægilega braut, ef farið væri að samþ. sérstakar fjárveitingar auk hinna almennu fjárveitinga, sem veittar eru í þessu skyni. Sú almenna regla ætti að vera það, að stj. væri falið að ákveða í samráði við ráðunauta sína, hvar og hvernig framkvæmdum væri hagað samkv. hinum almennu fjárveitingum í þessu skyni, og mundi stj. þá að sjálfsögðu taka tillit til þeirra bendinga jafnframt, sem fram kunna að hafa komið hjá þm. Ég vildi því beina því til þessara hv.þm. og annara, sem líkt stendur á um, hvort þeir sæu sér ekki fært að taka þessar till. aftur. Þá vildi ég víkja nokkrum orðum að brtt. XLIII. á þskj. 183, frá hv.þm.N.-Ísf., þess efnis, að búfjáreigendum í Norður-Ísafjarðarsýslu verði veittur 20 þús. kr. styrkur til fóðurbætiskaupa. Það er á allra vitorði, að meiri hl. íslenzkra bænda á nú við mikil vandræði að stríða vegna þess grasbrests, sem orðið hefir í ár, svo að það getur ekki náð nokkurri átt að fara að taka eitt hérað út úr af fjölda héraða, sem eins stendur á fyrir, og veita því einu styrk af þessum ástæðum. Ég vil og upplýsa hv.þm.N.-Ísf. og aðra hv.þm. um það, að nú fer fram rannsókn um það, að tilhlutun stj., hvað grasbresturinn er mikill úti um sveitir landsins og hvar er mest þörf sérstakra ráðstafana af þessum ástæðum. Eins og eðlilegt er, er þessari rannsókn ekki enn lokið að fullu, þar sem enn er svo snemma sumars, en þegar hún hefir borið fullan árangur, verður hægt að fara að tala um það að gera almennar ráðstafanir til hjálpar á þessu sviði. Ég vildi því beina því til hv.þm.N.-Ísf., hvort hann sæi sér ekki fært að bíða með þessa till. sína, þar sem fyrirsjáanlegt er, að taka verður síðar almennar ákvarðanir í þessu efni. Auk þess vildi ég benda þessum hv.þm. á það, að til er sérstakur sjóður, Bjargráðasjóður, sem hefir það hlutverk með höndum að hjálpa undir slíkum kringumstæðum sem þessum, með því að veita þeim, sem hjálparþurfi eru, vaxtalaus lán. Þá vildi ég mæla eindregið með þeirri till.hv.fjvn., að Fiskifélaginu verði veittar 5000 kr., til þess að annast birtingu útvarpaðra veðurfregna í verstöðvum landsins. Ég hefi þá trú, að það sé hentara að birta veðurfregnirnar með þessu móti, og hinsvegar mundi það létta mikið af landssímanum, ef hann þyrfti ekki að eiga í því að senda þessar fregnir tvisvar á dag til allra verstöðva landsins. Ef þessu væri létt af landssímanum, mundi það rýma fyrir á línunum og þannig verða til að auka tekjur símans. Hv. þm. G.-K., hv. 1. þm.N.-M. og hv.þm. Barð. bera allir fram till. þess efnis að hjálpa nauðstöddum hreppum í kjördæmum þeirra. Nefna þeir ákveðnar upphæðir í þessu skyni, sumpart lán og sumpart styrki. Nú er það ómögulegt fyrir þm. í miðjum þingönnum að taka afstöðu, sem hafi við fulla athugun að styðjast, til slíkra beiðna sem þessara, og vildi ég því beina því til þessara hv.þm., hvort þeir gætu ekki sætt sig við að fara þá leið í þessu efni, sem farin hefir verið í svipuðum tilfellum áður, þannig að þingið fæli stj. að gera nauðsynlegar ráðstafanir í þessu efni, að undangenginni rannsókn á fjárhag þessara hreppa. Minnist ég þess, að slík leið var farin fyrir nokkrum árum að því er snerti nauðstadda hreppi í Gullbringu- og Kjósarsýslu, Norður-Ísafjarðarsýslu og Strandasýslu. Finnst mér, að þessir hv.þm. ættu að geta fallizt á, að fjmrn. væri falið að láta rannsaka þörf þessara hreppa, og síðar yrðu gerðar nauðsynlegar ráðstafanir á grundvelli þeirrar rannsóknar. Þegar þess er gætt, hve skammt er til næsta þings, ættu þessir hv.þm. að heldur að geta sætt sig við þessa lausn málsins. Svipað hefi ég að segja viðvíkjandi brtt. LXI. á þessu sama þskj., þar sem farið er fram á það, að Sigfúsi Gunnarssyni að Flögu í Skaftártungu verði veittar 10 þús. kr. skaðabætur vegna bruna af eldingu, sem hann hefir orðið fyrir. Ef þetta er samþ. eins og það liggur fyrir, er með því skapað slæmt fordæmi, auk þess sem málið er ekki eins upplýst sem skyldi. Þætti mér betur fara á því, að stj. yrði veitt heimild til að láta rannsaka þetta mál, og síðan yrði tekin ákvörðun um, hvað gera ætti í því. Og að jafnframt yrði þá rannsakað, hversu víðtækar afleiðingar slíkt fordæmi mundi skapa, og hvort ekki væri hægt að verjast því, að það drægi mjög langan hala á eftir sér. Ég álít, að sjálfsagt sé að styrkja þenna mann, en spurningin er, á hvern hátt það á að gera. Ég vildi því beina því til hv.flm. þessarar till., hvort þeir gætu ekki sætt sig við að taka hana aftur, svo að hægt væri að undirbúa málið betur, og gæti þá þingið síðar tekið sínar ákvarðanir í málinu með betri samvizku. Þá kem ég að brtt., sem ég flyt sjálfur, á þessu sama þskj., LXIV, og eru meðflm. mínir tveir hv.þm. úr andstöðuflokkunum. Fer þessi till. fram á það, að stj. verði veitt heimild til að kaupa til handa landinu lóðirnar milli menntaskólans og stjórnarráðsins, neðan Skólastrætis, en ofan lækjar, ásamt húsum þeim og mannvirkjum, er á lóðunum standa. Er þetta í samræmi við þáltill., sem samþ. var hér á þinginu í fyrra, þess efnis, að gerðar væru ráðstafanir til þess að ríkið næði eignarhaldi á þessum lóðum. Um málið hefir verið útbýtt rækilegu erindi, sem Sigurður Eggerz fyrrv. ráðh. hefir samið, og er þar gerð grein fyrir, á hvern hátt hann álítur, að hægt sé að ná eignarhaldi á þessum lóðum. Skal ég geta þess, að áður hefir verið gerð tilraun til að ná í þessar lóðir landinu til handa, en hún strandaði á því, að K. F. U. M. vildi fá aðra jafngóða lóð í skiptum fyrir þá lóð, sem það á á þessu svæði. Var félaginu boðið upp á lóð á Arnarhólstúninu í skiptum, en það vildi ekki taka því boði. Nú næst samkomulag í þessu máli, ef áðurnefnt félag fær svokallaða Thorsteinssonslóð í skiptum fyrir sína lóð, og er því nú opin leið fyrir ríkið til að eignast þessar lóðir. Vil ég geta þess, að ég hefi því aðeins gerzt flm. þessa máls, að hægt mun að fá slíka samninga um þessi lóðakaup, að kostnaðurinn fyrir ríkið verður sama sem enginn í bráðina. Eigandi Thorsteinssonslóðarinnar er nýlega fallinn frá og mun erfðafjárskatturinn af þeirri eign nema langt til sem svarar fyrstu útborgun fyrir hana. Ég lít svo á, að það sé mjög æskilegt, að ríkið nái eignarhaldi á þessum lóðum, því að þær standa á einhverjum fallegasta stað í bænum, og yrðu þær þá síðar notaðar undir opinberar byggingar. Efast ég og ekki um, það þingið muni fallast á þessa málaleitun, sérstaklega þar sem þetta getur fram farið án mikilla útgjalda fyrir ríkissjóðinn nú, í þeirri von, að betri tímar séu framundan og að síðar verði hægt að borga þetta upp og þá að reisa þær byggingar á þessum lóðum, sem menn þá kunna að hafa í huga. Þá vildi ég gera eina till. á þskj. 194 að umtalsefni, brtt. XII, frá hv.þm. Mýr. og hv.þm. Borgf., þess efnis, að stj. verði heimilað að gefa Mjólkurfél. Mjöll eftir 15 þús. kr. viðlagasjóðslán ásamt ógreiddum vöxtum. Eru aths. mínar við þessa till. eingöngu formlegs efnis. Með lögunum um Búnaðarbankann afhenti ríkið bankanum Viðlagasjóð sem stofnfé, en hér er um það að ræða, að ríkið taki aftur hluta af því, sem það þannig áður hefir afhent bankanum sem eign. Má slíkt ekki fram fara á þenna hátt, heldur verður að samþ. sérstaka fjárveitingu í þessu skyni. Frá sjónarmiði Búnaðarbankans hlýtur það að vera mjög vafasöm braut að ganga inn á, ef ríkið fer þannig að veita eftirgjafir af eignum bankans. Vildi ég sérstaklega beina þessu til hv.þm. Mýr., sem öðrum fremur ætti að gæta hér hagsmuna Búnaðarbankans. Ég ræði ekkert um málið sjálft, hvort rétt sé að gera þetta eða ekki, en það á a. m. k. ekki að gera það á þenna hátt. Enn sem fyrr liggja nú fyrir ýmsar og margvíslegar till. um ríkisábyrgðir. Vildi ég segja það, að það er yfirleitt slæmt fyrir ríkissjóð að þurfa að vera að vasast í slíkum ábyrgðum, að ég nú ekki tali um það, þegar um ábyrgðir er að ræða á lánum til óproduktivra hluta, svo sem rafveitu o. fl. Er það eitt þeirra mörgu verkefna, sem við eigum enn óleyst, hvernig koma mætti öðru skipulagi á í þessum efnum, þannig að kauptúnum og kaupstöðum yrði mögulegt að afla sér lánsfjár án aðstoðar ríkisins. Stafar það sem ýmislegt annað af smæð okkar og fátækt, að við skulum þurfa að láta ríkið vera að vasast í ábyrgðum á lánum til einna og annara framkvæmda, sem önnur ríki þurfa ekki að standa i, þau sem stærri eru og auðugri, og hnígur þetta allt að því að rýra lánstraust okkar unga, íslenzka ríkis. Þó verð ég að segja það, að sérstaklega stendur á um ábyrgðina á rafvirkjunarláninu handa Ísafjarðarkaupstað (183, LXV, a). Kaupstaðurinn er að vísu þegar raflýstur, en vélarnar eru knúðar með mótor, og er nú meiningin fyrir Ísfirðingum að fá vatnsafl. Er því ekki hér til að dreifa þeirri mótbáru, að stofnað væri til nýkaupa frá útlöndum, þó að till. næði fram að ganga. Auk þess er Ísafjörður hinn myndarlegasti kaupstaðar, vel stjórnað og á allt gott skilið af hálfu þess opinbera. Loks er að geta þess, að kaupstaðinum var veitt þessi ábyrgð fyrr meir, þó að hann gæti þá ekki notað sér hana. Ég hefi borið fram brtt. við till.hv.þm. Ísaf., sem miðar að því að hindra, að þeir ókostir verði um útvegun lánsfjár, sem einna hættulegastir eru, að hinir og þessir, Pétur og Páll, séu að fara út um lönd og segja: Við höfum ríkisábyrgð. Með till. minni á þskj. 205 er undir þennan leka sett. Samkv. henni á að gera það að skilyrði fyrir endurnýjun ábyrgðarinnar, að lánið verði tekið fyrir milligöngu Landsbankans, þannig að ekki verði aðrir en þessi opinbera stofnun, sem hafa á hendi útvegun lánsfjárins. Ef þessi brtt. mín verður samþ., get ég verið með till.hv.þm. Ísaf., annars ekki. Þá mun ég víkja að brtt. þeirri, sem ég hefi talið mig knúðan til að bera fram á þskj. 207. Áður en ég sný mér að henni, vil ég þó fara nokkrum almennum orðum um afgr. fjárlaganna. Ég vil minna á það fyrst, að frá því að fjárlagafrv. var borið fram í vetur af stj., hefir fjvn. hækkað tekjuáætlun fjárl., fyrst með till. þeim, sem hún bar fram á vetrarþinginu, og stj. tók óbreytt upp í frv., sem hún lagði fyrir þetta sumarþing. og svo aftur með till. sínum á þskj. 183. Samtals nemur öll þessi hækkun 1¼ millj. kr. Og þótt ekki verði samþ. aðrar útgjaldatill. en þær, sem fjvn. ber fram, mun þessi viðbótarhækkun tekjuáætlunarinnar nálega eða alveg uppétin. Það má því telja vist, að afgr. fjárl. verði þannig, að bæði tekju- og gjaldaáætlun verði töluvert miklu hærri en nokkru sinni áður. Hinsvegar er vitanlegt, að samhliða þessu, að Alþ. afgr. hærri fjárl. en nokkru sinni fyrr, þá erum við staddir í alvarlegustu fjárkreppu, sem komið hefir yfir þetta land. Við höfum hvað eftir annað fengið þung áföll, en ég hygg, að fyrir atvinnuvegina hafi útlitið aldrei á þessari öld verið jafnalvarlegt. Ef við berum saman það verð, sem við fáum fyrir okkar afurðir, og verð þess, sem við verðum að kaupa, þá verður ekki annað leitt af því en að nú standi fyrir dyrum mjög miklir fjárhagserfiðleikar, sem fyrst munu skella á framleiðendum í landinu, síðan á peningastofnunum, og loks á ríkinu. Ég býst við því, að allir hv.þm. geri sér grein fyrir því, að þetta, að afgr. annarsvegar fjárlög, sem eru hærri en nokkru sinni áður, og hinsvegar skuli vera framundan slíkt útlit, sem ég nú hefi lýst, það sé mjög óeðlilegt og varhugavert. Ég vil þó játa, að þær till., sem fjvn. hefir borið fram, eiga vitanlega rétt á sér; ég mun fylgja þeim, og ég geri ráð fyrir því, að í aðalatriðum muni ekki verða farið langt út fyrir þær. En okkar fyrsta skylda er að afgr. fjárl. þannig, að við séum vissir um að geta staðið við okkar skuldbindingar út á við og inn á við, og greitt það, sem bein lagafyrirmæli eru um. Það getur samt verið, að þetta geti gengið, þótt fjárl. séu afgr. svona há; en hinu býst ég ekki við að neinn neiti, að það getur líka verið, að það geti ekki gengið. Þess vegna hefi ég borið fram till. á þskj. 207, um að ef verður að teljast líklegt, að tekjurnar hrökkvi ekki fyrir gjöldunum, sé heimilt að lækka um 25% þau gjöld, sem ekki eru samningsbundin eða ákveðin með lögum. Þetta yrði þá framkvæmt þannig, að í ársbyrjun yrði haldið eftir sem svarar ¼, og í samráði við vetrarþingið yrði svo ákveðið, hvort það teldist fært að borga út þenna fjórðung, sem í upphafi ársins yrði haldið eftir. Hinsvegar er mér ljóst, að vel getur farið svo, ef fjárkreppan heldur áfram, að ekki verði nóg að gera þetta. Það getur vel verið, að til þess blátt áfram að stefna okkar fjárhag ekki í voða, þurfi að gera sérstakar ráðstafanir, sem e. t. v. gefst tími til á vetrarþinginu, að stöðva einhverjar verklegar framkvæmdir, sem fé er veitt til í fjárlögum. Ég lít svo á, að eitthvað í þessa átt eigi að samþ. nú á þinginu.

Frsm. (Jón Jónsson) Með þessu frv., sem hér liggur fyrir, eru dregin saman í eina löggjöf ýms eldri lög, sem snerta búfjárrækt, en jafnframt er bætt við nýjum bálki um þau atriði búfjárræktar, sérstaklega sauðfjárrækt, sem engin lög voru til um áður. Lögin eru því öll endurskoðuð og að áliti n. bætt. Með frv. þessu er stefnt að því, að hliðstæð löggjöf og stuðningur verði veittur búfjárræktinni eins og jarðræktinni var áður veittur með jarðræktarlögum. Og það er engu síður nauðsynlegt að endurbæta búfjárræktina en jarðræktina, því jarðræktin er til lítils, ef búfjárræktin er ekki í góðu lagi. N. athugaði þetta frv. í vetur. og var það lagt fyrir þingið nú eins og hún skildi þá við það. Við nm. nú getum að mestu leyti fallizt á þetta frv., en höfum þó leyft okkur að koma fram með nokkrar brtt. á þskj. 171, sem sumar eru aðeins orðabreyt., þótt sumar séu aftur nokkrar efnisbreyt. l. brtt. er við 11. gr. Þar er lagt til, að 2. málsgr. falli burt. Í þessari 2. málsgr. er það tekið fram, hvað skuli ákveðið í samþykktum nautgriparæktarfélaga og að þar á meðal skuli vera fyrirmæli um fitumælingar í mjólk N. álítur þetta eðlilegt, en sér ekki ástæðu til þess, að lögin hafi ákvæði um þetta, því í sömu gr. er gert ráð fyrir því, að félög geti verið til, sem fái styrk, þótt ekki séu gerðar fitumælingar. Því er lagt til, að þessi mgr. falli niður. 2. brtt. er við 20. gr.N. vill, að það komi skýrt fram. að gert er ráð fyrir, að kynbótanefndin hafi heimild til að kaupa kynbótahesta, ef þurfa þykir. 3. brtt. er við 21. gr. Þar er lagt til, að seinni málsl. falli niður. En hann hljóðar svo: „Þó má ekki kaupa kynbótahest nema hrossakynbótanefnd samþ. valið á hestunum“. Með því að hvergi í frv. er gert ráð fyrir öðru en að kynbótanefnd ein hafi leyfi til þess að kaupa kynbótahesta handa sveitinni, þykir óþarft að taka það fram hér. 4. og 5. brtt. eru aðeins orðabreyt., og þarf því ekki að fara frekar út í þær. 6. brtt. er við 44. gr. Þar er ákveðinn árlegur styrkur til sauðfjárræktarfélaga. Okkur fannst fullhátt að ákveða hann 75 kr.; fannst viðunandi, þótt hann væri ekki nema 50 kr. Aftur fannst okkur þessi styrkur helzt til lágur, þegar miðað var við ærtölu, en samkv. frv. er hann ákveðinn 20 kr. Við leggjum því til, að hann verði hækkaður í allt að 50 kr. 7. brtt. er við 45. gr. Á henni er klaufalegt orðalag, þar sem talað er um, að Bún. Ísl. hafi rétt til þess að ráðstafa kynbótafé „við ábúðendaskipti“. N. leggur til, að í stað þess komi „ef styrkþegi hættir að reka búið“. Hér er það út í hött að tala um ábúendaskipti, en ef kynbótabúreksturinn hættir af hálfu styrkþega, virðist nauðsynlegt, að kynbótastofninum sé bjargað áfram til almannagagns. 8. brtt. er ekki annað en leiðrétting. Í 55. gr. frv. er vitnað í 56. gr., en á að vera 57. gr. 9. brtt. er við 57. gr. Hér er um nokkra efnisbreyt. að ræða. Fóðurbirgðafélög eru nú alls á öllu landinu innan við 10, og höfum við rekið okkur á, að það hefir dregið úr stofnun þeirra, hver kostnaður fylgir því. En það er ekki vafi á, að þau geti verið til mikils gagns, og viljum við því greiða fyrir stofnun þeirra með því að lækka tillag hvers einstaklings frá því, sem er í frv. Aftur er ekki viðurhlutamikið, þótt sveitarsjóður greiði meira en áður, þar sem gert er ráð fyrir, að hann megi greiða það á 10 árum. 10. brtt. er við 58. gr.N. þótti þessi gr. nokkuð glannalega orðuð, því þar er gert ráð fyrir, að fóðurbirgðafélögin eigi kröfu á láni úr bjargráðasjóði, ef það kemur fram við skoðun, að sjóður þeirra þurfi viðbótartryggingar. En þetta nær ekki nokkuri átt, þar sem bjargráðasjóður er auk annars að mestu leyti bundinn í útlánum og getur því ekki orðið til ráðstöfunar í skjótri svipan nema að nokkru leyti. Því er sjálfsagt að takmarka kröfu hvers hrepps við hluta hans í bjargráðasjóðnum. Síðasta brtt. er við 75. gr. Hún á að vera trygging fyrir því, að skepnur, sem vátryggðar eru í búfjártryggingarsjóði, standi að lögveði fyrir iðgjöldum. Eins og hv.þdm. sjá, eru þessar brtt. flestar smávægilegar. Ég tel þó, að sumar þeirra skipti nokkru máli, og þá einkum 9., 10. og 11. brtt., og legg ég áherzlu á, að þær nái fram að ganga. Ég hefi svo ekki fleira um þessar brtt. að segja, en óska, að þær verði samþ.

Jón Þorláksson Við 2. umr. þessa máls sagði ég, að varhugavert væri að láta þá stj. fá til umráða tekjur þær, sem þetta frv. veitti ríkissjóði, sem hefir farið svo ógætilega og óráðslega í að nota tekjur ríkissjóðs, sem til falla umfram áætlun fjárl. Ég gerði þá ráð fyrir, að það yrði að koma breyt. á þetta og að þingið yrði að gera nú ráðstafanir til að draga fjárveitingavaldið aftur í sínar hendur, með því að setja einskonar hemil á það, hvernig stj. gæti ráðstafað fé án fjárveitinga milli þinga. Það virtist svo í umr., að hæstv.forsrh. tæki heldur liðlega í þetta. Hann bauð upp á samtal um þetta milli umr. Það hefir verið reynt að ná samkomulagi við hann um að fá einhverskonar tryggingu hjá honum gegn þessu, sem ég nefndi, en hingað til hafa þær tilraunir ekki borið árangur. Nú er þetta frv. til 3. umr. og það hefir orðið ofan á hjá mér og mörgum öðrum sjálfstæðismönnum, að þó að sú stj., sem sat síðasta kjörtímabil og ennþá situr að nokkru leyti, hafi sýnt óvenjulega ógætni í meðferð ríkisfjár, þá viljum við ekki setja það á oddinn á þessu stigi málsins að neita henni í eitt ár um framhald á þessum tekjustofni, þó ekki hafi ennþá náðst samkomulag um tryggingu Alþingi til handa fyrir því, að fjárveitingavaldið verði ekki áfram dregið úr höndum þingsins. Nú liggja fyrir þinginu 2 önnur mál, sem hlutast að þessu sama efni, eða a. m. k. gefa tilefni til að taka þetta sama málefni upp. Annað er náttúrlega fjárlögin sjálf, þar sem setja má ákvæði þessari misbrúkun til varnar, og hitt er frv., sem fer fram á að binda nokkuð hendur stj. um notkun tekjuafganga, sem verða kynnu. Við höfum þess vegna viljað sýna þá tilhliðrunarsemi að lofa þessu máli að ganga sinn gang, og eiga svo við um nauðsynlegar tryggingar fyrir Alþingi til að ráða meðferð ríkisfjár við meðferð þessa frv. og fjárl. í Nd. Að við erum fúsir til samkomulags, stafar að nokkru leyti af því, að náðst hefir samkomulag í stjórnarskrárn. hér í d. um að taka til meðferðar það mál, sem Sjálfstæðisflokkurinn skoðar nú sitt aðalmál, umbætur á skipun Alþingis og breytta kjördæmaskipun, og að skipa nefnd, eins og stj. hefir stungið upp á, í þessu máli. Ég ætla svo ekki að orðlengja frekar um þetta mál að sinni, en af þessum ástæðum vill Sjálfstæðisflokkurinn hér í d. ekki setja sig á móti því, að stj. fái þær tekjur næsta árs, sem frv. þetta gerir ráð fyrir.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Ég sé ekki ástæðu til þess út af ræðu hv. 1. landsk. að fara inn á fortíðina eða ummæli, sem hann hafði um fyrri fjármálastj. Ég er vitanlega ekki samþykkur því. Ég lít svo á, að alvarlegt ástand sé framundan fyrir atvinnuvegi og þjóðarheildina, og það svo alvarlegt, að það komi ekki til mála, þegar allir verða að viðurkenna sem sitt stóra hlutverk, hvort heldur þeir, sem eru í stj. eða sitja á þingi, að reyna að verjast þeim áföllum, sem af því stafa, að vera að rífast við einn og annan um það, sem gerzt hefir í fortíðinni. Ég skoða yfirlýsingu hv. 1. landsk. sem vott um það, að hans flokkur sé sammála okkur um það, að nú séu þeir tímar, að hvað sem öðru líður, þá verði þetta mál að ganga gegnum þingið.

Jón Baldvinsson Fyrir þingi í vetur lá frv. frá skattamálan., sem skipuð hafði verið samkv. ályktunum frá þinginu, og þá voru þeir sammála framsóknarmenn og sjálfstæðismenn um skipun skattamála. Þeir lögðu þá fyrir þingið verðtollsfrv., þeir skattanefndarmenn Halldór Stefánsson og Magnús Guðmundsson. Þetta frv. var komið í gegnum Nd. og var komið í n. í Ed. Þar stóð svo málið, þegar kosningarnar fóru fram í vor, að það var ekki útrætt, en kom nokkuð til umr. á kosningafundum í deilum við okkur jafnaðarmenn. Við héldum þar fram, eins og reynslan hefir sýnt undanfarið, að þessir tveir flokkar eru sammála í höfuðatriðum í skattamálum um það að viðhalda tolli, sem jafnmikið kemur niður á fátæka og ríka, sem lagður er jafnmikið á nauðsynjar hins fátæka manns og hins efnaða manns, og sem er viðurkenndur af öllum, sem um þessi mál tala, að vera ranglátur tekjustofn. Ég man eftir því, að í kosningunum vissu framsóknarmenn ekki, hvert þeir áttu að komast, þegar þeim var sagt, að þeir væru sammála Íhaldinu í skattamálum. Þeir þóttust hafa sína eigin stefnu í þessu máli og þeir þóttust vilja afla tekna sem mest með beinum sköttum, en afnema tolla. Þetta tóku þeir upp í kosningunum og héldu fram á kosningafundum. Því var haldið fram af okkur Alþýðuflokksmönnum, að þetta skyti nokkuð skökku við allt starf framsóknarmanna á þingi og það, sem nefndarmaður þeirra eftir 1½ árs athugun hafði borið fram á þingi. Þeir, sem ég heyrði til, vildu láta það vera skoðun þessa eina manns úr Framsóknarflokknum, og jafnvel margir áfelldust hann fyrir það. Mér er kunnugt um það, að þessi maður, hv. 1. þm.N.-M. er svo góður framsóknarmaður og í svo nánu samstarfi við sinn flokk, að ekki kemur til mála annað en að flokkurinn sé honum sammála um till. hans í skattamálum. Það, sem flokksþing framsóknarmanna samþ. í skattamálum, átti að vera ný stefna, sem Framsókn tók upp. Þetta var það, sem þeir héldu fram um kosningarnar. Nú er komið á daginn, hve mikil alvara hefir fylgt þessari stefnuyfirlýsingu. Það sýndi sig strax, þegar stj. lagði fyrir þetta þing framlengingu á verðtolli, - verðtolli, sem ekki þarf að lýsa fyrir hv. dm., því þeir vita allir, að hann kemur mjög þungt niður á nauðsynjum manna. Yfirlýsingar frambjóðenda Framsóknarflokksins á framboðsfundum í vor, allar umr. þeirra í Tímanum og öðrum blöðum þeirra eru nú sýnilega ekki annað en tilraun til að blekkja landsmenn, og ef til vill hefir þeim að einhverju leyti tekizt það. En nú hefir framsóknarstj. gerzt forvígismaður um að halda uppi allra íhaldssömustu stefnu, sem til er í skattamálum. Það er vitanlega ekki annað en látalæti hjá Sjálfstæðisflokknum að vera að taka málið svo oft fyrir hér í hv.Ed., af því að þessir flokkar hafa ekki talazt við. Og nú, þegar sérstakt fundarhlé hefir verið gefið til þess að flokkarnir mættu talast við og semja um málið til fullnustu, þá sýnir sig, að Sjálfstæðisflokkurinn hefir gefið alveg frá sér að setja nokkrar kröfur opinberlega, því þær kröfur, sem hann gerði til stj., hefir hann sett upp til málamynda, að hafa eitthvert eftirlit með því, hvernig stj. verði ríkisfénu. Mér var ekki alveg ljóst af ræðu hv. 1. landsk., í hvaða formi hefði átt að framkvæma þessa till. Hann talaði um að hafa eftirlit með því, hvernig stj. eyddi fénu, og hann talaði um, að þetta mætti gera með fjárl. og með frv., sem liggur fyrir í Nd. Mig langar til að spyrja hv. 1. landsk., hvaða frv. það er, sem hann á við.

Það liggur hér í skúffunni

. Hann svarar því máske seinna. Það mundi náttúrlega gleðja mig, ef hv. 1. landsk. í þessu efni eins og sumum öðrum málum gengi inn á till. okkar jafnaðarmanna. En ég vona, að hann segi þá ekki, að hann hafi fyrstur fundið upp þetta mál, ef það er það, sem ég ímynda mér, frv. til laga um jöfnunarsjóð ríkisins, sem flutt hefir verið af okkur jafnaðarmönnum í nokkur ár. Ennfremur sagði hv. 1. landsk., að samkomulag hefði orðið í stjórnarskrárn. Það væri fróðlegt að fá að vita það hjá hv.l.landsk., hvað það þýddi, að þeir hefðu orðið sammála um skipun n.; hvort það þýði, að þingið leggi einhvern grundvöll að starfi n., t. d. á svipaðan hátt og farið er fram á í till. „úr skúffunni“ hjá okkur jafnaðarmönnum, þar sem gert er ráð fyrir, að n. starfi á þeim grundvelli, að þingflokkarnir fái sæti eftir þeim atkv.-fjölda, sem þeir fá. Ég býst ekki við, að þeir vilji segja, þessir flokkar, hvað það er, sem þeir hafa orðið sammála um. En ég teldi æskilegt, að þeir skýrðu frá því á þingi, ef það er ekki neitt sérstakt launmál. En sem sagt er ekki frá mínu sjónarmiði neitt við það að athuga, þó að flokkarnir hafi orðið sammála um þessa skipun í skattamálum. Þetta er þeirra skoðun, sem þeir vilja hvorugur ganga frá. Ég býst ekki við, að Framsóknarflokkurinn reyni til þess, en ég veit reyndar ekki, hvað þeir eru kjarkgóðir að halda því fram, að þeir séu frjálslyndur flokkur í skattamálum. Um Sjálfstæðisflokkinn má það segja, að honum hefir aldrei dottið í hug að halda því fram, að hann væri frjálslyndur í skattamálum, og hann fylgir sinni gömlu stefnu. Framsóknarfl. gerir það líka, en hann þóttist ætla að bregða út af því í kosningunum í vor. Þessir flokkar eru alltaf sammála um það, hvernig eigi að taka skatta í ríkissjóð, og það er á þann hátt, sem verðtollsfrv. segir. Ég vil að síðustu skýra frá því, af hverju ég mun greiða atkv. á móti þessu frv. Ég tel fyrst og fremst þá skattastefnu ranga, sem kemur fram í því, og í öðru lagi verð ég að álíta, að svo miklar tekjur séu áætlaðar ríkinu til handa í fjárl., að þær fullnægi með öllu þörfunum. Þar sem svo er um hnútana búið, álít ég það alveg meiningarlaust að fá stj. margar millj. króna í hendur til þess að valsa með og ráðstafa eftir eigin geðþótta.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Hv. 2. landsk. talaði nokkuð um skattastefnur og hvaða samþykktir hefðu verið gerðar á flokksþingi framsóknarmanna nú í vetur, og taldi, að við værum nú horfnir frá þeim samþykktum. Ég vil benda hv.þm. á það, að hér er aðeins um bráðabirgðaráðstöfun að ræða, þar sem hér er aðeins farið fram á framlengingu á verðtolli um eitt ár, en ekki verið að marka neina varanlega stefnu í þessum málum. Ef við förum dálítið aftur í tímann, eða til ársins 1928, og athugum, hvernig þessum skatti var komið á, þá mun það koma upp úr kafinu, að enginn ágreiningur var í máli þessu millum Framsóknarflokksins og jafnaðarmanna, og við komum þessum skatti á í mesta bróðerni. Þess vegna verður útkoman sú, að ef hv.þm. vill ásaka okkur fyrir íhaldssemi í skattamálum, þegar við nú viljum framlengja þennan skatt um eitt ár, þá verður hann í sömu fordæmingunni fyrir að hafa stuðlað að því, að þessi byrði væri lögð á þjóðina til þriggja ára. Annars hefir nú sú orðið raunin á, að það er erfitt að skipuleggja skattamálin, og einkanlega mun það reynast svo í þjóðfélagi eins og okkar, sem er í vexti og allt breytingum undirorpið, enda hygg ég, að þá hljóti aðeins að vera um bráðabirgðalöggjöf að ræða, en ekki ófrávíkjanlega stefnu.

Jón Þorláksson Út af fyrirspurn hv. 2. landsk. út af samkomulagi því, sem orðið hefir í stjskrn., vil ég geta þess, að nál. mun verða útbýtt á morgun, og hygg ég, að hann muni geta þolað við þangað til. Hv. þm. hélt svona af gömlum vana dálítinn fyrirlestur um skattamálin og stefnur þær, sem þar væru ríkjandi, og notaði hann þar venjuleg slagorð, eins og „frjálslyndi“. sem hann hengdi á sjálfan sig til gyllingar, en talaði svo aftur um „íhald“ í sambandi við okkur hina. En sannleikurinn er sá, að Alþýðuflokkurinn vill sýna þeim mönnum einum frjálslyndi í skattamálum, sem eru eyðslumenn, nota peninga sína í óþarfa, eignast aldrei neitt og gera aldrei neitt að gagni í þjóðfélaginu. Þessum mönnum vill Alþýðufl. ívilna með því að láta erlendar óþarfavörur vera skattfrjálsar, þannig að þessir menn geti eytt öllum sínum tekjum í slíkan munað, án þess að ríkissjóður fái af því nokkurn eyri. Svo nær frjálslyndið ekki lengra. Hjá þessum flokki er ekki um neitt frjálslyndi að ræða gagnvart mönnunum, sem skapa verðmætin í landinu, sem eyða ekki því fé, sem þeir fá fyrir vinnu sína, heldur leggja það til hliðar og gera það arðbært. Af þessum mönnum á allt að heimta, og þá er gripið til beinu skattanna. Alþýðufl. sýnir þeim mönnum einum frjálslyndi, sem eyða fé sínu, en vill leggja sem hæstan skatt á þá, sem eiga arðberandi eignir, og það má nærri geta, hvort slíkt getur verið heppileg skattastefna, og þá ekki sízt í þjóðfélagi, sem er að brjótast úr örbirgð áleiðis til bjargálna. Ég hefi sagt þessum hv.þm. það áður, þótt hann sé nú enn með þetta glamur, að það, að Íslendingar hafa eignazt eitthvað, er fyrst og fremst því að þakka, að þeir hafa ekki fylgt þeirri skattastefnu, sem hlífir eyðsluseggjunum, en leggur hina forsjálli menn á skurðarborðið. Annars verð ég að segja þessum hv.þm. það, að ég er alltaf tilbúinn að bera saman þessar tvær stefnur, þá aðfluttu óheillastefnu, sem hann gyllir á allan hátt, og hina hollu og heilbrigðu stefnu, sem hér hefir verið ríkjandi, því að hvenær sem ég ræði þessi mál við hann, munu allar hans gyllingar verða að engu, því að frjálslyndi hans nær aðeins til hinna eyðslusömu.

Jón Baldvinsson Hæstv. forsrh. gleymir því nú, að samkv. hans till. var það alls ekki ætlun hans að framlengja verðtollinn aðeins um eitt ár, heldur vildi hann fá framlenginguna til tveggja ára, en það er sameiningu hans við hv. 1. landsk. að þakka, að úr því varð eitt ár, og mega þeir fyrir mér hafa af því sameiginlegan heiður, og ef nokkuð mætti af þessu draga, er það það, að nú hefir Framsóknaríhaldið og Sjálfstæðisíhaldið runnið saman í eitt í þessum málum. Hæstv. forsrh. sagði, að við Alþýðuflokksmenn lentum í sömu fordæmingunni og hann og hans flokkur, sökum þess að við hefðum skapað fordæmið og framlengt verðtollinn 1928. Þetta er ekki rétt hermt hjá hæstv. ráðh., enda hlýtur hann að rugla því saman, að við gengum inn á nokkra hækkun á vörutolli, en um verðtollinn skilaði ég engu nál., tók ekki til máls og greiddi ekki atkv. um hann. Hinsvegar er það að segja um samkomulagið um vörutollinn, að við Alþýðufl.menn fengum því til vegar komið, að kaffi- og sykurtollur var felldur niður, og nam það ekki lægri upphæð en hækkuninni nam. Þá náðist ennfremur samkomulag um það, að skipuð var sérstök mþn. til að athuga skattamálin og koma fram með till. í þeim, og var þá ekki hægt að ætla annað en að Framsókn vildi finna nýjan grundvöll til skattaálagninga, en nú virðist allt annað hljóð í strokknum. Um verðtollinn 1928 er ennfremur það að segja, að þá var engin andstaða hjá íhaldinu gegn því að samþ. framlenginguna, en nú er ekki hægt að bera á móti því, að ýmsir af fylgismönnum hv.l.landsk. hafa utan þings látið mjög hátt um það, að sá flokkur myndi ekki afhenda stj. þessar 2–3 millj. kr., sem verðtollurinn gefur af sér, til frjálsra umráða, og þess vegna hafa þessir samningar farið fram, sem vitanlegt er, að gerðir hafa verið. Aðstaðan hér í Ed. er þannig, að þeir 6 íhaldsþm., sem hér eiga sæti, hefðu auðveldlega getað fellt verðtollinn ásamt mér, því að ég hafði lýst yfir því, að ég væri honum andvígur. Hv. 1. landsk. hefir samt heykzt á því, og þykist nú hafa samið aðallega um mál okkar jafnaðarmanna, og ætti ég þá líklega að vera honum þakklátur fyrir það, - ef svo væri. Viðvíkjandi ummælum hv. 1. landsk. um þá stefnu, sem við Alþýðuflokksmenn erum fylgjandi í skattamálum, vildi ég segja hv.þm., að það er alger misskilningur hjá honum, ef hann ímyndar sér, að hún sé eingöngu „socialistisk“, því að henni fylgja margir frjálslyndir flokkar í ýmsum löndum. Þeir hallast að því að taka sem mest af hinum ríku, en hlífa hinum, sem litlu hafa úr að spila. Hv. 1. landsk. orðaði þetta svo, að Alþýðufl. vildi helzt vernda eyðsluseggina, sem keyptu helzt óþarfar vörur, en hv.þm. veit það mætavel, hvaða till. við höfum komið fram með í skattamálunum, og gerir sig aðeins hlægilegan með slíkum fullyrðingum. Hann veit það mætavel, að við viljum, að fátækir menn, sem hafa þetta 4–5 þús. kr. í laun á ári, eigi að sleppa við skatt, sökum þess að þeim veitir ekki af því fé til að framfleyta fjölskyldu sinni. Við viljum setja fast tekjulágmark, sem á að vera skattfrjálst, og ef hv.þm. athugar málið betur, þá sér hann, að tilgangur okkar er alls ekki sá, að ívilna eyðsluseggjum, heldur hið mótsetta. Við viljum ívilna þeim mönnum, sem berjast í bökkum og veitir ekki af að hafa fé sitt til sinnar framfærslu, en taka aftur á móti sem mest af hátekjumönnunum. Við höfum sýnt það, að við viljum ekki ívilna eyðslumönnunum, sem helzt kaupa óþarfavörurnar, með tillögum okkar viðvíkjandi tóbakseinkasölunni, því að þar ætlumst við til, að ríkið geti náð inn hærri skatti af þessum mönnum en það gerir nú. Það var í sjálfu sér ekkert skrítið, að hv. 1. landsk. og hæstv. ráðh. flyttu fram sama málið í öllum meginatriðum nú í ræðum sínum, og því er nú slegið endanlega föstu, að þessir menn eru sammála í skattamálunum. Þannig er það augljóst, að Framsókn stendur ekki við fögru loforðin, sem hún gaf kjósendum sínum við kosningarnar, enda ætti hún að hafa ógagn af því, er hún sýnir, hversu hrapallega hún svíkur stefnuskrá sína.

Jakob Möller Það getur farið vel á að tala um skattamálastefnur í þessu sambandi, en menn mega ekki tapa sjónar á því, að hér er aðeins um bráðabirgðaráðstöfun að ræða, en enga varanlega stefnu. Mér finnst það sitja hálfilla á hv. 2. landsk. að vera að núa öðrum flokkum því um nasir, hversu illa þeir hagi sér undir kringumstæðum sem þessum, því að þessi neyðarráðstöfun var fyrst tekin upp, þegar fjárhagur ríkisins var kominn í hið mesta öngþveiti, og einmitt nú stendur eins á með það, og á því á hv. 2. landsk. og hans flokkur sína sök, því að undanfarið hafa þeir látið stj. haldast uppi fjáraustur á bæði borð og stutt hana í sessi. Það er öllum kunnugt, að þrátt fyrir undanfarin góðæri er nú ríkissjóðurinn svo tæmdur, að það verður svo að segja að lána fé til daglegra útgjalda, –og hverjum er þetta ástand að kenna öðrum en þeim, sem stutt hafa stj. í fjárbruðli hennar á þessum góðu árum? Annars vil ég segja hv. 2. landsk. það, að ef hann er að ásaka sjálfstæðismenn fyrir að vera linir í sókn í kjördæmaskipunarmálinu, þá vil ég vísa þeim ummælum aftur til föðurhúsanna. Hitt er annað mál, að það getur nokkuð dregið úr sókn flokksins í þessu máli, að hann hefir þann bandamann sér við hlið, sem erfitt er að treysta, sökum þess að ekki er hægt að finna, að þar fylgi hugur máli og að hann muni standa fast við þær kröfur, sem gerðar voru. Þegar hv. 2. landsk. talar um það, að við sjálfstæðismenn séum að svíkjast undan merkjum með að samþ. þetta frv., þá vil ég einnig benda honum á það, að hann og hans flokkur virðist reiðubúinn að veita hæstv. stj. nóg fé í hendur, og nægir þar að vísa til þeirra frv., sem þeir hafa borið fram og nú liggja fyrir hv.Nd. Það er alkunnugt, að Sjálfstæðisflokkurinn hefir ætlað sér að koma fram kröfum sínum um réttláta kjördæmaskipun, og til þess notar hann vitanlega aðstöðu sína hér í þessari hv. d., og þar sem vitað var, að þessi hv.þm. ætlaði að greiða atkv. gegn þessu frv., þá var auðvitað sjálfsagt að nota það tækifæri, sem hér gafst, til að knýja stj. til nokkurrar tilhliðrunarsemi í meðferð kjördæmamálsins. Annars vil ég benda hv.þm. á það, að þetta frv. kemur aftur fyrir næsta þing, því að hér er aðeins um framlengingu um eitt ár að ræða, og þá mun reyna frekar á þolrif hans viðvíkjandi kröfunum um bætta kjördæmaskipun. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða mál þetta frekar; hér er ekki um neina skattastefnu að ræða, heldur aðeins neyðarráðstöfun til bráðabirgða. Þetta veit hv. 2. landsk., þótt hann látist ekki vita það, og því sé ég enga ástæðu til að svara honum nánar.

Jón Baldvinsson Ég áfellist sjálfstæðismenn ekki fyrir samvinnuna við Framsókn í þessu máli. Ef áfellisdómur felst í því, sem ég sagði, þá veit ég ekki, hvernig maður á að haga orðum sínum. Hv. 1. þm. Reykv. vildi játa mig bera ábyrgðina á því, hvernig komið væri fjárhag ríkissjóðs. Það getur verið satt að svo miklu leyti sem við Alþýðuflokksmennirnir höfum greitt atkv. með fjárframlögum. En þær einar till. hafa verið samþ. frá okkur, sem við álitum til gagns, þó að þær hafi ekki verið samkv. stefnu hv. 1. þm. Reykv. og hv. 1. landsk. En annars verð ég að segja það, að ég skil ekki þessa nýju vizku um hag ríkissjóðs, sem kom fram hjá hv. 1. þm. Reykv., þar sem fjmrh. hefir lýst því yfir, að tekjur ríkissjóðs hafi nú verið jafnmiklar og á árinu 1930. En þá fóru þær 5–6 millj. fram úr áætlun. Hafi því tekjurnar verið jafnmiklar og á sama tíma 1930, þá hlýtur ríkissjóður að eiga gnægð fjár. Og það því fremur, sem ekki hefir verið jafnmikið framkvæmt nú og síðastl. ár. Það getur því ekki verið rétt hjá hv. 1. þm. Reykv., að ríkissjóður sé illa staddur og þurfi lán til daglegra útgjalda. Hv. þm. var að dylgja með, að stj. ætti hauk í horni þar sem Alþýðuflokksþingmennirnir væru. Hann sagði í öðru orðinu, að við myndum skaffa nægilegt fé í ríkissjóðinn, en í hinu, að vegna þess að ég hefði lýst því yfir við 1. umr., að ég myndi verða á móti verðtollinum, þá hefðu Sjálfstæðismenn þokað áfram samningum um kjördæmaskipunarmálið. En viðvíkjandi þeim frv., sem við höfum borið fram til fjáröflunar, þá eru þeir peningar bundnir við framkvæmdir, sem við Alþýðuflokksmenn heimtum vegna sérstaklega erfiðs ástands. Það kemur ríkinu því ekki að gagni á sama hátt og verðtollurinn. - Ég þarf svo ekki fleiru að svara hv. 1. þm. Reykv. Ég hefi farið yfir flest, sem máli skiptir í ræðu hans.

Jakob Möller Ég vildi segja örfá orð út af þeirri nýju vizku, sem hv. 2. landsk. sagði, að ég flytti um það, að ríkissjóður þyrfti að fá lán til daglegra útgjalda. Þessarar vizku hefði hv.þm. getað aflað sér eins og ég við umr. fjárl. í Nd. Þar var það upplýst, að ríkissjóður hefir stofnað lausaskuldir að upphæð ½ millj. En þessum hv.þm. ætti af reynslunni að vera kunnugt um starfsháttu stj., og sérstaklega þegar þess er gætt, að þessi hv.þm. var neyddur til að setja haft á hana. En það er dálítið hæpið fyrir fyrrv. stuðningsmenn stj. að vera að bera fram frv. sem jöfnunarsjóðsfrv., þar sem þeir ættu að hafa reynslu fyrir því, að henni er ekki trúandi fyrir að fara með fjármál. Það er nú hvorki meira né minna en 4 millj., sem Alþýðufl. ætlar að skaffa stj. Þetta veit hv.þm. eins vel og ég.

Jón Þorláksson Ég hefi litlu við að bæta það, sem ég er búinn að segja um skattastefnu Alþýðuflokksins, að hún er frjálsleg gagnvart eyðslunni, en ófrjálsleg gagnvart sparnaðinum. Þeir vilja hafa þær lágmarkstekjur skattfrjálsar, sem ná til að framfleyta fjölskyldu. Þetta mundi taka sig vel út, ef allt hið vinnandi fólk væru fjölskylduframfleytendur. En því fer fjarri. Eftir þessari grundvallarreglu þeirra sleppa þá undan opinberum gjöldum allir þeir slæpingjar, sem hvorki framfleyta fjölskyldu né leggja aflafé sitt í að eignast eitthvað, heldur eyða því í óþarfa. Það fé, sem þannig er eytt í óþarfa, á eftir stefnu Alþýðuflokksins að vera laust við skatta. Atvinnurekendur eiga þá, auk þess, sem þeir bera allar byrðar ríkisins, að greiða þeim mönnum, sem skjóta sér hjá skattskyldu, það, sem að öðrum kosti myndi nægja til að framfleyta fjölskyldu. Ég get fullvissað hv. 2. landsk. um það, að ef hann lítur í hagskýrslurnar og að gætir, hve margir framfleyti fjölskyldu og hve margir séu á vinnandi aldri, þá muni hann sjá, hve miklum hluta landsmanna hann vill sleppa undan skattgreiðslu þeirra, sem eyða afrakstri atvinnuveganna í óþarfa. Þessi skattastefna er frjálsleg gagnvart þeim, sem ekkert vilja leggja á sig, en hún er ekki til þess fallin að koma þjóðfélagi úr fátækt í efni. Út af því, sem hv. 6. landsk. sagði, að hún gæti ekki greitt atkv. með verðtollinum, þá verður að viðurkenna það, að undir verðtollinn fellur nokkuð af vörum, sem eru nauðsynlegar. En þó að það sé satt, að verðtollurinn hvíli á nokkrum nauðsynjavörum, þá má yfirleitt segja, að hann hvíli á öllum ónauðsynlegum vörum. Og styrkur hans liggur einmitt í því, að hann tollar alla óþarfavöru. Hitt er auðvitað ófullkomleiki, að hafa tolla á nauðsynjavörum, en það hefir verið erfitt að greina alveg þar á milli. Það var gerð tilraun með vefnaðarvörur á fyrstu árum verðtollsins og reynt að hafa þær vefnaðarvörutegundir tollfrjálsar, sem ekki væru notaðar sem „luksus“. En það var hætt við þetta, því það reyndist ekki svo auðgert að framkvæma þessa greiningu á verðtollinum. Til þess að gera framkvæmdina ekki of flókna verða menn að sætta sig við, að tollar og skattar lendi að einhverju leyti þar, sem menn ekki óska eftir, að þeir séu lagðir. Hitt, að leggja tolla á nauðsynjavörur, hefir ekki verið stefna neins flokks hér á landi. Það var byrjað á því 1913, þegar menn bjuggust við, að tekjur af áfengistollinum myndu hverfa, og þetta hefir svo haldizt, og þrátt fyrir það, þó áfengið gefi nú miklar tekjur í ríkissjóð, þá hafa menn ekki séð sér fært að falla frá þessu. Þarfirnar eru svo miklar, að það er ekki hægt að láta neinn nýtilegan tekjustofn ónotaðan. Ég vildi taka það skýrt fram, að þó að ég greiði atkv. með framlengingu verðtollsins, þá er það ekki stefnumál míns flokks að halda tolli, að svo miklu leyti sem hann fellur á nauðsynjavörur. Ég bar fram till. við 2. umr. um að fella niður nokkrar vörutegundir, en þær voru felldar. En það er ekki svo stórvægilegt atriði, að það gefi mér tilefni til að vera á móti þessari löggjöf.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Dagskrá var að berast mér í þessu, og þess vegna var mér ekki kunnugt um, að þetta mál kæmi fyrir í dag, og erum við nm. því vanbúnir með brtt. þær, sem áttu að koma við frv. við þessa umr., en munum koma með þær til 3. umr.

Forseti (JörB): Þá er 1. mál tekið út af dagskrá.

Frsm. (Pétur Ottesen) Mér þykir það undarleg aðferð hjá hæstv. forseta að taka málið út af dagskrá án þess að tala um það við n. einu orði. Og þar sem málinu þarf að hraða, vil ég eindregið óska þess, að það verði tekið fyrir.

Forseti (JörB): Það var eftir ósk hæstv.forsrh., að ég tók málið út af dagskrá.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Það er rétt hjá hæstv. forseta, að ég óskaði eftir, að þetta mál væri tekið út af dagskrá, af því að mér var kunnugt um, að það var ágreiningur um till. á þskj. 199, frá hv.þm. Mýr. og hv.þm. Borgf.

Frsm. (Pétur Ottesen) Ég hafði heyrt, að stj. væri eitthvað óánægð með orðalagið á 2. brtt. á þskj. 199, og við flm. hennar höfðum komið okkur saman um að taka þessa till. aftur.

Það er bezt að taka till. aftur, svo hægt sé að taka málið til umr.

. Ég ætla að gera það, svo framarlega sem ég fæ að ræða málið.

Það er allt annað mál. Mér er þá sama, þó málið sé tekið á dagskrá, fyrst till. er tekin aftur

.

Frsm. (Pétur Ottesen) Það kom hér fram við 2. umr. þessa máls, að það gæti orðið árekstur út af því, að það er ákveðið í frv., hvað kartöflukjallarinn skuli vera stór, en hinsvegar jafnframt ákveðið, að kostnaðurinn megi ekki fara fram úr 50 þús. kr. Því var sem sé slegið föstu í n., að ekki skyldi varið stærri fjárhæð en þetta til þessara framkvæmda. Þess vegna flytjum við brtt. um, að kjallarinn rúmi „allt að“ því, sem tiltekið er í frv., og ætla ég, að þá sé girt fyrir árekstur í þessu efni. Þá lýsi ég yfir því, að ég tek aftur 2. brtt. á þskj. 199.

Héðinn Valdimarsson Ég vildi leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til hæstv.forsrh., hvort það sé ekki í ráði að mynda neina aðra stjórn á þinginu en þá, sem nú situr. Sú stj., sem nú situr að völdum, er bráðabirgðastjórn, eftir því sem hæstv.forsrh. hefir lýst yfir. Mér finnst það varhugaverð braut að ganga inn á, ef það á að verða almennt, að bráðabirgðastjórn sitji lengi að völdum. Ég vil því leyfa mér að spyrja hæstv.forsrh., hvort hann hugsi sér að halda því áfram að sitja sem stjórnarforseti í bráðabirgðastjórn, því mér finnst það sérstaklega varhugavert á meðan ástandið er eins og það er nú, að hér ríkir minnihlutastjórn, þ. e. a. s., að enginn flokkur hefir meiri hluta atkvæða í landinu, og Framsóknarfl. jafnvel ekki meiri hl. beggja deilda þings. Vildi ég biðja hæstv.forsrh. að svara því, hvort halda eigi þessari bráðabirgðastjórn áfram, eða hvort það eigi að mynda nýja stjórn.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Ég skal aðeins svara hv. 3. þm. Reykv. því, að það hefir verið tilkynnt hér áður í hv. d., að þinginu muni berast tilkynning um þetta þegar til kemur.  Á 35. fundi í Ed., 21. ágúst, áður en gengið væri til dagskrár, mælti