Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég vil leggja spurningar fyrir hæstv. forsætisráðherra sem yfirmann framkvæmdanefndar um einkavæðingu og spyrja sérstaklega út í þá ákvörðun hæstv. fjármálaráðherra að leysa eigendur Símans, þ.e. fyrirtækisins Skipta ehf., undan því að uppfylla skýlausa kvöð kaupsamnings um fyrirtækið eins og framkvæmdanefnd um einkavæðingu gekk frá henni á sínum tíma og fjármálaráðherra staðfesti með undirritun sinni undir kaupsamninginn 5. júní 2005. Í kaupsamningnum er tekið af skarið um það að í síðasta lagi fyrir árslok þessa árs skuli fyrirtækið hafa selt ekki minna en að lágmarki 30% af hlutafé félagsins til almennra kaupenda og annarra fjárfesta og sömuleiðis skrá fyrirtækið í Kauphöll. Nú bera menn fyrir sig að desembermánuður sé ekki heppilegur tími til að uppfylla þessi ákvæði kaupsamningsins sem legið hafa fyrir í meira en tvö ár, og sömuleiðis að þeir hafa gert tilboð í slóvenskt símafyrirtæki og það kunni að valda erfiðleikum við að upplýsa nákvæmlega um stöðu fyrirtækisins. Þá hlýtur maður að spyrja: Hvaða fordæmi er verið að gefa með því að leyfa fyrirtækinu að falla frá skýlausum kvöðum í kaupsamningi sem legið hefur fyrir í á þriðja ár að ætti að uppfylla og í síðasta lagi að vera búið um áramótin? Að sjálfsögðu þýddi það ekki að fyrirtækið ætti ekki að fara að huga að þessum málum fyrr en í desember. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Telur hann þetta heppilegt fordæmi? Hvaða mark verður eftirleiðis tekið á skilmálum af þessu tagi ef fyrirtæki eru seld á svipuðum grunni og síðan ekkert með það gert? Mér sýnst að hér vaki aðallega fyrir eigendunum 

Virðulegi forseti. Fjármálaráðherra ákvað að verða við tilmælum þess aðila sem hv. þingmaður nefndi vegna þess að upp eru komnar óvenjulegar aðstæður hjá því fyrirtæki og því er veittur frestur til að hámarki þriggja mánaða til að uppfylla þau skilyrði sem sett voru hvað þetta varðar í kaupsamningi sem ég sem fjármálaráðherra undirritaði á sínum tíma. Markmiðið með því skilyrði var að tryggja að almenningur í landinu fengi möguleika á því að kaupa hluti í Símanum, allt að 30%, og það gerðist með tilteknum hætti innan tiltekins tímaramma. Nú háttar þannig til að Síminn hyggur á fjárfestingar í Slóveníu og aðstæður eru þannig að það er erfitt fyrir viðkomandi fyrirtæki að leggja á borðið allar þær upplýsingar sem þarf að gera við skráningu á hlutabréfamarkaði núna fyrir þessi áramót. Ég tel það ekki skipta sköpum fyrir væntanlega hluthafa eða kaupendur í fyrirtækinu hvort þessi frestur er veittur eða ekki. Þvert á móti tel ég að það sé líklegra til að gera bréfin í Símanum að góðri markaðsvöru sem verslað verður með ef þessi frestur er veittur. Ég hafði aðstöðu til að kynna mér þetta mál áður en fjármálaráðherra tók sína afstöðu og stend að sjálfsögðu fyllilega að baki honum í því máli.

Herra forseti. Hæstv. forsætisráðherra vék sér undan því að svara aðalspurningunni, um fordæmið sem með þessu er gefið. Telur hann það heppilegt, sem yfirmaður einkavæðingarnefndar, að fordæmi af þessu tagi sé gefið, að skýlausri kvöð í kaupsamningi sé vikið til hliðar með viðbárum af þessu tagi, að menn geri bara tilboð í eitthvert fyrirtæki úti í löndum og þar með séu þeir lausir allra mála? Eða hitt sem er sennilega sönnu nær að eigendurnir óttist að almenningur ætti kost á því að kaupa hlutina á of hagstæðu verði? Þeir vilja fá meira fyrir sinn snúð, höfðingjarnir sem fengu að hirða Símann. Einkavæðing Símans er nú þegar búin að valda þjóðinni nógum búsifjum, samanber ófremdarástandið sem hefur farið versnandi í fjarskiptamálum og engar efndir verið á því að laga þau mál, t.d. á landsbyggðinni enn sem komið er, ekki einu sinni búið að bjóða þau verkefni út núna, tveimur og hálfu ári síðar. Mér finnast þetta rýr svör hjá forsætisráðherra og spái því að ef svona verður að verki staðið verði það eins og 

Herra forseti. Einkavæðing Símans var eitthvert best heppnaða einkavæðingarverkefni sem hér hefur átt sér stað í landinu. Það er unnið að uppbyggingu fjarskipta með skipulögðum hætti á vegum Fjarskiptasjóðs eins og hv. þingmaður auðvitað veit og verið að þétta GSM-netið og vinna að því að auka og bæta háhraðatengingar um land allt með fjármagni sem kom út úr sölunni á Símanum. Ég tel ekki að þetta mál skapi nein óeðlileg fordæmi eins og hv. þingmaður spurði um. Ég tel að hér sé brugðist við ófyrirséðum og óvenjulegum aðstæðum með þeim hætti sem eðlilegt er að gera með því að veita frest til í mesta lagi þriggja mánaða.

Herra forseti. Það er alkunna að hæstv. forsætisráðherra er alveg sáttur við að hlutirnir gangi hægt fyrir sig og hann er ánægður með það verklag hjá ríkisstjórninni að tveimur og hálfu ári eftir sölu Símans örlar ekki á efndum hvað varðar uppbyggingu gagnaflutninga og háhraðatenginga um landið sem átti m.a. að nota söluandvirðið í. Það er í samræmi við taktinn í verkum sem hæstv. forsætisráðherra er sáttur við að þetta fari lestargang allt saman. Það var algerlega skýrt í kaupsamningnum eins og þar segir m.a., með leyfi forseta, að hlutur, „ekki minna en 30% af heildarhlutafé félagsins yrði af hálfu kaupanda boðinn almenningi og öðrum fjárfestum til kaups, í síðasta lagi fyrir árslok 2007“. Þetta var lokafrestur, að sjálfsögðu. Samkvæmt orðanna hljóðan reiknuðu menn heldur með því að þetta yrði búið vel fyrir þann tíma og það er sömuleiðis að lágmarki 30% þannig að það eru lágmarksskilyrðin sem fyrirtækið átti að uppfylla 

Virðulegi forseti. Eitt af þeim byggðarlögum sem hefur háð harða varnarbaráttu undanfarin ár er Norður-Þing í Þingeyjarsýslu. Samkvæmt upplýsingum sem ég hef aflað mér hefur íbúum þar fækkað um 13% á síðustu 10 árum. Íbúum sem eru yngri en 40 ára hefur fækkað um fjórðung á sama tíma. Mörg stórfyrirtæki eru horfin af sjónarsviðinu á þessu atvinnusvæði á þessum tíma og það er mikil þörf fyrir kjölfestu í atvinnulífinu. Ég vil því spyrja um vilja ríkisstjórnarinnar til að efla atvinnulíf á nýjan leik í Þingeyjarsýslu með því að standa að og styðja við uppbyggingu á álveri við Bakka á Húsavík. Ég spyr hæstv. iðnaðarráðherra: Styður ríkisstjórnin uppbyggingu álvers við Bakka á Húsavík? Hyggst hún beita sér fyrir því að þau áform geti orðið að veruleika með því að vinna að því að afla fyrirtækinu útblástursheimilda og styrkja flutningslínur með raforku, svo að dæmi sé tekið? Virðulegi forseti. Það þarf ekki frekar að greina frá stöðu mála þar um slóðir til að mönnum sé ljóst hvílík nauðsyn er á því að ríkisstjórnin beiti sér í atvinnuuppbyggingu á þessu svæði, sérstaklega í ljósi þess að það er ríkisstjórnin sjálf sem hefur veikt þetta svæði og önnur á landsbyggðinni hvað mest með ákvörðun sinni um niðurskurð á þorskveiðiheimildum um heilan þriðjung.

Herra forseti. Hæstv. ríkisstjórn hefur ekki tekið neina formlega ákvörðun um þetta. Hins vegar liggur fyrir að frá tíð síðustu ríkisstjórnar er í gangi ákveðið samkomulag sem iðnaðarráðuneytið var aðili að ásamt fyrirtækinu Alcoa og sveitarfélögum í Norður-Þingi þar sem unnið er að ákveðnum málum sem lúta að könnunum á hagkvæmni og möguleikum á því að reisa þar álver. Lengra hefur málið ekki farið svo að það sé sagt alveg ærlega. Að því er varðar síðan það sem hv. þingmaður sagði um öflun losunarheimilda hefur það ekki verið rætt neitt sérstaklega. Hins vegar vil ég að það komi alveg skýrt fram að ég hef viðrað það, bæði við aðra ráðherra og einnig í ríkisstjórninni, að það sé tryggt að þær heimildir sem ríkisstjórn Íslands hefur aflað og hefur sérstaklega til ráðstöfunar vegna stórframkvæmda af þessu tagi einskorðist ekki bara við suðvesturhornið. Þau lög sem nú eru í gildi eru hins vegar þess eðlis að það er í raun hægt að hugsa sér ákveðið ferli þar sem losunarheimildir mundu allar hnappast á suðvesturhornið. Að vísu er það þannig, herra forseti, að eins og mál hafa nú skipast á allra síðustu vikum, t.d. varðandi ákvörðun Landsvirkjunar um hvernig hún ætlar að haga orkusölu, hefur dregið úr þeim líkum. Ég vil segja hins vegar alveg skýrt að ég er þeirrar skoðunar sem byggðamálaráðherra að ríkisstjórnin eigi að beita sér fyrir breytingu á lögum um losunarheimildir sem tryggja að þær dreifist jafnt á það sem við köllum hið hefðbundna þéttbýli og líka dreifbýlið. Ég geri ráð fyrir að það svari að hluta til þeirri spurningu sem hv. þingmaður varpaði til mín, a.m.k. hvað varðaði þann þátt málsins.

Virðulegi forseti. Já, ég tel að það yrði til bóta ef gerðar yrðu breytingar á viðeigandi lögum í því skyni sem hæstv. iðnaðarráðherra nefnir hér. Ég þakka honum fyrir svörin við fyrirspurnum mínum. En mig langar að spyrja ráðherrann enn frekar: Hvenær er þess þá að vænta að ríkisstjórnin hafi tekið afstöðu til þess hvort hún styður þessa atvinnuuppbyggingu eða ekki? Hvenær má vænta þess að ríkisstjórnin hafi gert það mál upp í sínum röðum og með þeirri niðurstöðu að styðja þessa uppbyggingu eða hafna henni? Þetta má ekki vera lengi í lausu lofti, virðulegi forseti. Menn verða að fá skýr svör sem fyrst um niðurstöðu í þessu máli innan ríkisstjórnarinnar. Ef svo fer að ríkisstjórnin leggist gegn þessari atvinnuuppbyggingu verða heimamenn og aðrir sem vilja styðja við bakið á þeim að leita að öðrum leiðum til að sækja fram á nýjan leik.

Herra forseti. Það hefur ekkert komið fram hjá ríkisstjórninni sem bendir til þess að hún leggist gegn þessari framkvæmd. Þvert á móti hefur það komið fram hjá einstökum ráðherrum sem hafa tekið til máls um þetta að þeir eru því frekar hlynntir. Hv. þingmaður spyr hvenær megi vænta þess að ríkisstjórnin taki afstöðu til málsins. Í því samkomulagi sem ég vísaði til hér áðan og er byggt á niðurstöðu ríkisstjórnarinnar sem þá sat, sveitarfélaga og þess fyrirtækis sem hefur í hyggju að setja upp eða kanna uppsetningu þessarar verksmiðju sem hv. þingmaður vísaði til stendur að fyrirtækið áskilji sér rétt til að taka sjálft ákvörðun um það hvort það hyggur á framkvæmdina fyrir - ef ég man rétt, eftir stopulu og rosknu minni - lok sumars 2008. Þangað til held ég að hv. þingmaður geti ekki 

Virðulegi forseti. Í gær kom fram í fjölmiðlum að hæstv. umhverfisráðherra ræddi um svokallað íslenskt ákvæði í Kyoto-bókuninni og af því tilefni vil ég gjarnan fá að eiga orðastað við hæstv. iðnaðarráðherra. Það má segja að fjórir lykilráðherrar komi að vinnslu íslenska ákvæðisins í Kyoto-bókuninni, hæstv. forsætisráðherra, umhverfisráðherra, utanríkisráðherra og iðnaðarráðherra. Það er alveg ljóst að hæstv. forsætisráðherra er búinn að segja að hann vilji viðhalda íslenska ákvæðinu í Kyoto-bókuninni. Hæstv. umhverfisráðherra sagði á umhverfisþingi að við ættum ekki að biðja um undanþágur. Hæstv. umhverfisráðherra segir svo í gær í fjölmiðlum að engar forsendur séu fyrir því að ræða íslenska ákvæðið í Kyoto-bókuninni núna og er þar af leiðandi á hröðu undanhaldi í málinu. Áður voru yfirlýsingarnar mjög skýrar hjá hæstv. umhverfisráðherra um að við ættum ekki að biðja um undanþágur en nú heitir það að það séu engar forsendur til að ræða þetta á þessu stigi. Ég tel rétt að þingheimur fái að vita hvað hæstv. iðnaðarráðherra segir í þessu máli vegna þess að íslenska ákvæðið er mjög mikilvægt fyrir iðnaðinn. Það var erfitt að ná því fram á sínum tíma, það þurfti mikinn tíma til að upplýsa aðra umhverfisráðherra um stöðu okkar. Það er mjög sérstök staða hér á Íslandi. Ég spyr hæstv. iðnaðarráðherra, í ljósi þess að hann ber mikla ábyrgð á iðnaði á Íslandi og íslensku samfélagi þar með, almennt hvort upp hafi komið einhverjir annmarkar sem valda því að ekki sé hægt að berjast áfram fyrir íslenska ákvæðinu og hvort hæstv. iðnaðarráðherra sé sammála því að ekkert eigi að ræða þessi mál, það séu engar forsendur fyrir því, séð í því 

Herra forseti. Hv. þingmaður beinir til mín þeirri fyrirspurn hvort mér sé kunnugt um hvort einhverjir annmarkar hafi komið upp sem geri það að verkum að ekki sé hægt að slást fyrir íslenska ákvæðinu. Svar mitt er alveg skýrt: Engir sérstakir annmarkar hafa komið upp sem gera það að verkum að ekki sé hægt að slást fyrir því. Ef hv. þingmaður hefur hins vegar fylgst með þeim umræðum sem hafa orðið á alþjóðavettvangi núna í aðdraganda Balí-fundarins veit hún örugglega jafn vel og ég að menn eru núna fyrst og fremst að velta fyrir sér töluvert öðrum og frábrugðnum leiðum sem byggjast ekki endilega á kvótum einstakra landa sem njóta sérstöðu, eins og Ísland vissulega gerir og ég er sammála hv. þingmanni um það, heldur reyna menn m.a. að ná utan um losun landa sem ekki hafa verið aðilar að þessum alþjóðlegu samþykktum. Sú leið sem menn hafa rætt hvað mest í aðdraganda Balí-fundarins er svokölluð geiranálgun þar sem reynt er að ná utan um losun einstakra geira. Dæmi: álframleiðsla, sementsframleiðsla og stálframleiðsla. Menn nota gjarnan til viðmiðunar og til þess að skýra hvað átt er við þær aðferðir sem Evrópusambandið hefur ákveðið að fara varðandi flugmál, losun frá flugi. Það sem þessi nálgun á þessu stigi hefur í för með sér er að það er hægt að ná miklu lengra inn í losun þróunarlandanna sem hingað til hafa heldur skirrst við að verða samferða Vesturlöndum og iðnríkjunum. Það er sú nálgun sem ég t.d. tók upp fyrir Íslands hönd á heimsorkuþinginu í Róm í síðustu viku og fékk býsna góðar undirtektir vegna þess að þetta er mál sem hefur verið í umræðu. Þetta er mál sem tekið var upp af fyrrverandi starfsmanni hv. þingmanns, Halldóri Þorgeirssyni, sem er forstöðumaður loftslagsskrifstofunnar í Bonn. Það gerði hann í opinberum fyrirlestri hérna þar sem hann hvatti 

Virðulegi forseti. Það eru sem sagt ekki neinir tæknilegir annmarkar á því að ná fram ákvæðinu. Það er ágætt að vita það þannig að það er þá bara pólitíkin sem sker úr um það hvort menn vilja reyna að viðhalda ákvæðinu eða ekki. Ég fagna því að hæstv. ráðherra er sammála því að við höfum sérstöðu, en hæstv. ráðherra taldi að þetta íslenska ákvæði yrði hlegið út af samningsborðinu á sínum tíma og studdi það aldrei. Núna ber hæstv. iðnaðarráðherra ábyrgð. Núna getur hann ekki verið ábyrgðarlaus lengur í þessu máli. Ég spyr aftur, virðulegur forseti: Er ekki einmitt sá tími núna sem við eigum að nota í að ræða hvort við ætlum að berjast áfram fyrir þessu ákvæði eða ekki? Hvenær er tíminn annars? Er hæstv. ráðherra sammála hæstv. umhverfisráðherra að við eigum ekkert að ræða þetta? Það sé engin forsenda til þess. Hvers lags staða er þetta? Ég held að við verðum að fara að ræða þetta. Iðnaðarráðherra ber það mikla ábyrgð að hann hlýtur að vilja ná niðurstöðu sem fyrst í þessu 

Herra forseti. Ég tel algjörlega sjálfsagt að ræða þetta. Ég þigg öll þau ráð sem hv. þingmaður getur fært mér og öðrum og viðurkenni fúslega að á ákveðnum ferli þessarar samningalotu sem leiddi til núverandi stöðu hafði hv. þingmaður réttara fyrir sér um stöðu málsins en ég. Hv. þingmaður spyr síðan eftirfarandi spurningar: Er þetta ekki rétti tíminn til þess að taka ákvörðun og taka upp baráttuna fyrir þessu tiltekna ákvæði? Ég held að svo sé ekki. Ég held að á Balí-fundinum, í aðdraganda hans og upp úr honum skipti annað langmestu máli sem Íslendingar og aðrar smáþjóðir eiga að reyna að berjast fyrir. Það er að reyna að fá þessi stóru lönd, þessi efnahagslegu tígrisdýr sem eru að spretta fram í Suðaustur-Asíu og víðar, eins og Indland, Kína og fleiri lönd, til að taka þátt í þessu samningaferli, vera með. 

Virðulegur forseti. Ég held að við öll sem erum hér inni séum sammála því að það er mjög mikilvægt að ná inn Kína og Indlandi, hvað þá Bandaríkjunum. Það er bara ekki það sem ég er að spyrja um hér, virðulegur forseti. Hæstv. ráðherra kallar eftir minni ráðgjöf. Ég skal segja hver hún er. Ef það eru ekki annmarkar á því að berjast áfram fyrir íslenska ákvæðinu sem mér heyrist að hæstv. ráðherra hafi kveðið upp úr um að séu ekki, sem sagt ekki neinir tæknilegir annmarkar á því, eigum við að reyna að viðhalda ákvæðinu. Við eigum að vinna að því. Þá verður hæstv. iðnaðarráðherra að ná því fram. Ég ráðlegg hæstv. iðnaðarráðherra að ræða við hæstv. umhverfisráðherra. Ég hlýt reyndar að túlka sem svo að hún sé á undanhaldi í málinu af því að það hét fyrir nokkrum vikum að við ættum ekki að sækjast eftir undanþágum en núna heitir það að það séu engar forsendur til þess að ræða málin. Ég ætla að ráðleggja hæstv. ráðherra að ræða við kollega sína í ríkisstjórninni til að ná þessu ákvæði fram.

Herra forseti. Ég er þakklátur hv. þingmanni fyrir hennar ráð. Ég geri nákvæmlega það sama og hún gerði og framsóknarmennirnir sem voru í umhverfisráðuneytinu á sínum tíma. Ég hlusta á þær ráðleggingar sem koma frá loftslagsskrifstofunni í Bonn. Hæstv. ráðherra fór eftir þeim á sínum tíma og þeim ágæta manni sem veitir henni forstöðu. Nú hlusta ég á hann. Það kom fram á fyrirlestri sem hann hélt að skoðun hans væri sú að íslenska ríkisstjórnin ætti á þessu stigi að styðja það frumkvæði, eða hafa það, að taka upp þessa geiranálgun. Ég get sagt hv. þingmanni það, trúað henni fyrir því hér þvert yfir salinn, að ef ég mætti velja milli íslensks ákvæðis, eins og hún nefnir svo, annars vegar og hins vegar þeirrar nálgunar sem ég hef hér lýst mundi ég gefa vinstri höndina ef hægt væri að ná henni. Hún þjónar hagsmunum Íslands miklu betur.

Hæstv. forseti. Nú hefur Íslensk erfðagreining hafið sölu á upplýsingum um erfðamengi einstaklinga til þeirra. Fyrir 60 þús. kr. eru reiknaðar út líkurnar á því að viðkomandi fái ýmsa algenga sjúkdóma, svo sem sykursýki eða hjartasjúkdóma. Í dag eru engar reglur til um meðferð slíkra genaupplýsinga. Þótt þær varði náttúrlega þann sem kaupir upplýsingarnar gefa þær um leið upplýsingar um nána ættingja hans, svo sem börnin hans, systkini og foreldra, viðkvæmar persónuupplýsingar. Þessar upplýsingar geta verið eftirsóttar, t.d. fyrir tryggingafélög, vinnuveitendur og fleiri. Það hefur verið bent á mikilvægi þess að löggjafinn setji um meðferð svona upplýsinga ákveðnar reglur, um það hverjir geti fengið þær og hvernig með þær er farið. Þess vegna spyr ég hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hann sé eitthvað farinn að huga að slíkri vinnu eða hvort hann viti til þess að slík vinna sé einhvers staðar í gangi. Ég veit auðvitað að ekki er langt síðan sala á erfðaupplýsingum hófst en ég tel mikilvægt að það verði farið að huga að regluverki um hana.

Virðulegi forseti. Mjög athyglisverð spurning kom fram hjá hv. þingmanni. Eins og hv. þingmaður minntist á er hér um að ræða hluti sem voru kannski ekki mögulegir fyrir nokkru síðan og við búum svo vel, Íslendingar, að við erum hér með fyrirtæki í fremstu röð sem er mikill styrkur fyrir íslenskt atvinnulíf og íslenskt þjóðlíf í heild sinni. Fljótt á litið er það í eðli sínu jákvætt þegar menn afla sér upplýsinga um sig sjálfa, sérstaklega þegar menn eru að því út frá heilsufarssjónarmiðum. Það er bara gott að fólk geti aflað sér upplýsinga um eigin heilsu og gert ráðstafanir í kjölfarið. Eins og hv. þingmaður minntist á er myndin kannski örlítið flóknari þegar kemur að nánum ættingjum, börnum og öðrum skyldmennum, og er þá full ástæða til að fara yfir málið og önnur sambærileg og tengd. Ég hafði hugsað mér að skoða það og m.a. með því að kalla til þá aðila sem hafa tjáð sig um þetta mál eins og Læknafélagið. Innan þess vettvangs hefur augljóslega orðið umræða um málið. Ég held að við horfum fram á sambærileg mál eða svipuð koma upp í nánustu framtíð og þess vegna munum við skoða það vel. Það er hins vegar ekki búið að taka ákvörðun um vettvanginn eða hvernig það mál verður unnið. Hins vegar liggur fyrir að við munum skoða það. Þetta er athyglisvert mál og býður upp á ýmsa möguleika en svo sannarlega líka hættur eins og hv. þingmaður nefndi.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör og fagna því að verið er að skoða þessa þætti. Eins og hæstv. ráðherra benti á er ekki eingöngu um að ræða þetta mál, þessar upplýsingar, heldur má búast við því að ýmsar fleiri viðkvæmar persónuupplýsingar komi fram í framtíðinni eftir því sem málin þróast áfram og því er mikilvægt að við hugum að regluverki um allar slíkar upplýsingar. Ég hvet hæstv. ráðherra til að drífa í því, sem ég heyrði að hann ætlar að gera.

Herra forseti. Það mál sem mig langar til að bera hér upp í fyrirspurnarformi til hæstv. samgönguráðherra lýtur að samgöngum milli lands og Eyja en fyrir kosningar nú í vor var það loforð allra flokka á opnum fundi í höllinni í Vestmannaeyjum að beita sér fyrir því á nýju kjörtímabili að lækka gjaldskrá með Herjólfi. Það er auðvitað hægt að reikna kostnaðinn út með ýmsum hætti en ég ákvað að reikna þetta einfaldlega út frá eigin fjölskyldu sem getur talist ósköp venjuleg fjölskylda þó að börn séu að vísu þar orðin nokkuð stálpuð og þá kostar það mig 10.935 kr. að fara milli Þorlákshafnar og Vestmannaeyja aðra leiðina. Þá er ég að miða við full afsláttarkjör þannig að ég hafi keypt afsláttarkort fyrir 16.200 kr. sem dugar þá ekki fyrir ferðinni fram og til baka. Það má auðvitað deila um það við hvað kostnaður við samgöngur til Vestmannaeyja eigi að miðast en það hefur verið viðmið í umræðum stjórnmálamanna allra flokka að það eigi að vera sambærilegt við ferðakostnað til annarra staða. Ef við tökum til samanburðar hvað mundi kosta mig að fara með þessa sömu fimm manna fjölskyldu á okkar bíl austur í Vík í Mýrdal reiknast mér til að kostnaðurinn sé um 2.500 kr., reiknað þá með bensíni og öðru eins sem bíllinn þarf til viðhalds og olíu á þeirri leið. Ég tel að þessi staða varðandi byggð í Vestmannaeyjum sé algerlega óviðunandi. Á mjög fáum árum hefur íbúafjöldi Vestmannaeyja hrunið úr 5.000 niður í 4.000 og byggðinni þar 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr mig út í loforð allra flokka fyrir kosningar sem gefin voru í Íþróttahöllinni í Vestmannaeyjum um lækkun gjalda með Herjólfi, sem ég þekki ekki til, enda var ég á öðrum stöðum á landinu í kosningabaráttunni eins og gefur að skilja. Hann tók hér dæmi um þann kostnað sem því fylgir að fara með fjölskyldu sína frá Þorlákshöfn til Eyja. Auðvitað er þetta mikill kostnaður alveg eins og það er mikill kostnaður hjá fólki sem þarf að fljúga t.d. frá Reykjavík til Vopnafjarðar eða Þórshafnar, það kostar 30 þús. kr., hvorki meira né minna. Þessi hái kostnaður getur auðvitað gert fólki ókleift að ferðast eins oft og það vill, en það sem ég vil segja í þessu sambandi er að ríkisstjórnin hefur komið til móts við þessi atriði eins og t.d. með fjölgun ferða og síðast en ekki síst, sem er kannski aðalatriði, þau áform sem er verið að vinna eftir úr gildandi samgönguáætlun, þ.e. að byggja upp nýja höfn í Bakkafjöru og nýja ferju til að sigla milli Vestmannaeyja og Bakkafjöru á svo sem eins og hálftíma með fleiri ferðum á dag en er núna og öllu því sem þar er sett fram. Ég vona, virðulegi forseti, að með styttri siglingarleið sem fer niður í hálftíma í staðinn fyrir þá tæpu þrjá tíma sem eru núna muni fargjaldið þarna á milli lækka þegar þetta verður komið til framkvæmda.

Herra forseti. Ég þakka samgönguráðherra fyrir hans svör svo langt sem þau ná. Ég vil þó minna á í þessu sambandi að þau loforð sem gefin voru fyrir kosningar, m.a. með mjög skýrum hætti á fundi í höllinni í Vestmannaeyjum þar sem hv. varaþingmaður Samfylkingarinnar og núverandi aðstoðarmaður samgönguráðherra, Róbert Marshall, var fyrir svörum fyrir Samfylkinguna voru mjög skýr í þessum efnum, að miða ætti við sambærilega vegalengd á landi. Þegar tekið er mið af flugfargjaldi milli Vopnafjarðar og Reykjavíkur er það ekki allsendis raunhæft. Ég tel að fjölskylda sem býr á Vopnafirði geti komist milli Reykjavíkur og Vopnafjarðar þrátt fyrir þá miklu vegalengd sem þar er á sínum einkabíl fyrir minna fé en hægt er að fara þarna á milli. Það er líka rétt að minna á þau orð sem þingmenn Suðurkjördæmis fyrir Samfylkinguna - sem ég sakna að sjá ekki hér í salnum nú - hafa látið falla um þetta mál þar sem hæstv. viðskiptaráðherra hefur sagt í þessum sölum 

Virðulegur forseti. Í sjálfu sér hef ég engu við þetta fyrra svar mitt að bæta nema kannski með einni spurningu til hv. þingmanns. Framsóknarmenn hafa þá væntanlega lofað þessu líka á þessum kosningafundi, en af hverju gerðu framsóknarmenn ekkert fram að kosningum í að lækka þessi gjöld? 
            

Herra forseti. Það kann að vera miðað við orð hæstv. samgönguráðherra að það sé þá þingmeirihluti með Framsóknarflokki og Samfylkingu og einhverjum fleiri stjórnarandstæðingum fyrir þessu máli, en ég vil minna á að tveir hv. þingmenn Framsóknarflokksins lögðu fram þingsályktunartillögu um þetta mál á síðasta þingi meðan þeir tóku þátt í ríkisstjórnarsamstarfi með Sjálfstæðisflokki en náðu því máli ekki fram eins og þeir óskuðu. Þetta voru hv. þm. Hjálmar Árnason og Birkir Jón Jónsson. Framsóknarflokkurinn hefur því beitt sér í þessu og á síðasta kjörtímabili beitti Samfylkingin sér margoft fyrir því í orðum hér í þingsal og í kosningabaráttu að þetta skyldi lækkað og þetta er þá eitt dæmi af mörgum um það hve haldlítil kosningaloforð þess flokks vilja vera.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 14/2004, um erfðafjárskatt, með síðari breytingum. Í fyrsta lagi er lagt til að kveðið verði nánar á um álagningu erfðafjárskatts á fasteignir hér á landi sem eru í eigu erlendra dánarbúa. Ákvæði gildandi laga eru ekki talin nægilega skýr að þessu leyti en í greinargerð með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 14/2004, um erfðafjárskatt, verður ekki annað séð en að vilji hafi staðið til þess að sú yrði framkvæmdin. Raunin hefur hins vegar ekki verið sú vegna óskýrleika laganna. Nauðsynlegt og jafnframt eðlilegt þykir að taka af öll tvímæli um álagningu erfðafjárskatts í slíkum tilvikum og því er þessi tillaga komin fram. Í öðru lagi er í frumvarpinu ákvæði um hvernig álagningu erfðafjárskatts skuli háttað þegar erfingi afsalar sér arfi eða hafnar arfi þannig að sá hlutur falli til annarra erfingja við skipti. Í slíkum tilvikum er lagt til að ávallt skuli greiða erfðafjárskatt. Í þriðja lagi er lagt til að verðmæti óbókfærðra eigna og réttinda verði metin samkvæmt almennu markaðsverðmæti við álagningu erfðafjárskatts. Það er gert til að taka af allan vafa um að við mat á hlutabréfum í félögum sem ekki eru skráð á skipulegum verðbréfamarkaði skuli ótvírætt tekið tillit til verðmætis allra fjárhagslegra réttinda félags þó svo að um sé ræða óbókfærðar eignir svo sem aflaheimildir, hugverkaréttindi o.fl. Að lokum er kveðið á um að kostnaður sem fellur á dánarbú vegna mats á eignum þess skv. 17.–21. gr. laga nr. 20/1991, um skipti á dánarbúum o.fl., skuli koma til frádráttar frá skattstofni dánarbús þegar erfðafjárskattur er ákveðinn og að sama regla skuli gilda um einkaskipti og opinber skipti. Herra forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég tek eftir því í athugasemdum með þessu frumvarpi að um 1. gr. segir að raunin hafi orðið sú að ekki hafi verið unnt að innheimta eða leggja erfðafjárskatt á fasteignir hér á landi þegar arfláti, eins og það heitir, hefur verið búsettur erlendis. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi mat á því hvað sé um að ræða háar fjárhæðir sem ríkissjóður hafi þá orðið af vegna þess að lagaákvæðið dugði ekki til þess að leggja skattinn á og innheimta hann. Mér finnst líka athyglisvert að það er niðurstaða ráðuneytisins á öllum breytingunum í þessu frumvarpi að ekki sé ástæða til að ætla að það hafi teljandi áhrif á skatttekjur eða útgjöld ríkissjóðs. Mig langar aðeins að forvitnast nánar um þessa hógværu umsögn og hvað sé að mati ráðherrans „ekki teljandi áhrif“.

Herra forseti. Ég hef ekki tölu til þess að láta hv. þingmann vita hvað ríkið hafi orðið af miklum sköttum vegna þessa en ég skal gera ráðstafanir til þess að það komi fram í nefndinni. Mér þykir hins vegar öllu verra að geta ekki alveg sagt honum nákvæmlega til um það hvað felist í „teljandi“ í umsögn ráðuneytisins um kostnaðarmat með frumvarpinu en ég skal einnig gera ráðstafanir til þess að hann fái upplýsingar um það í nefndinni.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á tollalögum, nr. 88/2005, með síðari breytingum. Í frumvarpinu er að finna allmargar tillögur að breytingum og skulu nefndar þær helstu. Í fyrsta lagi er lagt til að leyfisveitingar fyrir geymslusvæði ótollafgreiddra vara verði færðar frá fjármálaráðuneytinu til tollstjórans í Reykjavík í takt við þá yfirlýstu stefnu að fækka sem kostur er beinum afgreiðsluverkefnum frá ráðuneytinu. Í öðru lagi eru lagðar til breytingar á ákvæðum laganna um tollafgreiðslugengi. Lagt er til að í stað þess að miða við gengi 28. hvers mánaðar skuli tollafgreiðslugengi taka mið af daggengi sem skráð er af Seðlabanka Íslands næsta virkan dag á undan. Vegna mikilla gengissveiflna undanfarin missiri hafa innflutningsaðilar haft tilhneigingu til að flýta eða draga tollafgreiðslu fram yfir mánaðamót allt eftir afstöðu tollafgreiðslugengis sem skapað hefur óeðlilegt álag hjá tollyfirvöldum. Jafnframt hefur gildandi aðferð skapað ákveðið ósamræmi í skráningu vöruviðskipta okkar við útlönd. Vegna þess er lagt til að framvegis verði notast við daggengi en ekki mánaðargengi. Í þriðja lagi er lagt til að mótuð verði ný tegund geymslusvæðis fyrir ótollafgreiddar vörur, svokallaðar umflutningsgeymslur. Hlutverk slíkra geymslna er einungis að geyma ótollafgreiddar vörur þar til þær eru fluttar aftur af landi brott. Vörur þær sem fluttar eru í slíkar geymslur hljóta því aldrei tollafgreiðslu hér á landi. Í fjórða lagi er lagt til að lögunum verði breytt á þann hátt að allir lögaðilar í atvinnurekstri geti rekið afgreiðslugeymslur en ekki einungis farmflytjendur og tollmiðlarar. Þessi breyting er lögð til vegna þess að það hefur sætt nokkrum vandkvæðum með framkvæmd að takmarka leyfi til reksturs afgreiðslugeymslna við farmflytjendur og tollmiðlara. Auk þessara breytinga eru lagðar til nokkrar breytingar sem koma til vegna þess að varnarsvæðið á Keflavíkurflugvelli hefur sem slíkt verið lagt niður. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Um þær breytingar sem ráðherra lýsti er svo sem ekki mikið að segja en það virðast þó vera tiltölulega eðlilegar breytingar á lögunum miðað við þróunina síðan þau voru sett. Mig langar þó að nefna eitt atriði sem fellur undir tollalögin og mér finnst ástæða til að taka upp sem er sú þróun að tollhöfnum hefur fækkað mikið. Það gerir innflytjendum erfiðara fyrir að flytja inn vörur ef þeir eru með starfsemi sína utan höfuðborgarsvæðisins. Til dæmis þarf að flytja vöru sem kemur að utan og fara á til Ísafjarðar hingað til Reykjavíkur og tilhneigingin er sú að tollafgreiða hana hér, tefja hana í flutningum á leiðarenda. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki koma til greina við þessa lagabreytingu að athuga sérstaklega hvort ekki sé ástæða til að gera breytingar á þessu og gera kleift að tollafgreiða vörur víðar en í Reykjavík þannig að hægt sé að flytja þær beint á leiðarenda. Sérstaklega vil ég hafa í huga Ísafjörð sem hefur mikilvægu hlutverki að gegna og á eftir að verða mun þýðingarmeiri en staðurinn er nú vegna væntanlegra viðskipta við Grænlendinga og nágranna okkar þar. Ég held, virðulegi forseti, að það væri töluvert framfaraskref ef breyting af þessu tagi yrði gerð. Ég vil beina því til hæstv. ráðherra að taka þetta til athugunar.

Herra forseti. Ég get ekki sagt að ég hafi leitt hugann að þessu sérstaklega en mér finnst vegna ábendingar hv. þingmanns sjálfsagt að reyna að haga því þannig að hægt sé að fjalla um það í nefndinni og upplýsingar geti þá legið fyrir um þetta frá ráðuneytinu.

Herra forseti. Ég bað um orðið til að taka upp þetta sama mál, eða nokkurn veginn þetta sama mál, og varð tilefni orðaskipta í andsvari. Það vekur athygli í þessu máli að verið er að færa verkefni til tollstjórans í Reykjavík sem áður hafa verið hjá ráðuneyti sem eðli málsins samkvæmt sinnir þá viðfangsefnum sínum með allt landið undir. Hér virðist vera í gangi angi af þeirri þróun - með fullri virðingu fyrir tollstjóraembættinu í Reykjavík, sem að sjálfsögðu er mikilvægt og ber höfuð og herðar yfir allt annað í þessu - að líta svo á að Reykjavík sé eina innflutningshöfn landsins og þess vegna séu stjórnsýsluverkefni nánast vistuð hjá tollstjóranum í Reykjavík. Það er tvennt sem þarna á greinilega að fara, þ.e. tollstjórinn fær þarna verkefni sem áður voru hjá ráðuneytinu og eins á tollstjórinn í Reykjavík hér eftir að heimila lögaðilum eða fyrirtækjum að reka innflutningsgeymslur. Ég skil þetta þannig að tollstjórinn í Reykjavík eigi þá að veita slík leyfi fyrir þeirri starfsemi hvar sem er á landinu. Þá er í enn ríkari mæli en áður verið að gera tollstjóraembættið í Reykjavík að yfirtollstjóraembætti og framlengdum armi ráðuneytisins eða stjórnsýslunnar sem landið allt heyrir undir. Maður verður mikið var við óánægju með það hversu dregið hefur úr möguleikum manna til að fá tollafgreiddar vörur á höfnum úti um landið. Það er spurning hvort hæstv. ríkisstjórn hefur hugsað sér að móta einhverja stefnu um þjónustustigið að þessu leyti. Ég tek eindregið undir það og skora á virðulega þingnefnd í samráði og samstarfi við ráðuneytið að taka þetta upp í tengslum við umfjöllun um þetta mál og skoða hvernig þessir hlutir standa núna. Það þarf m.a. að afla gagna af landsbyggðinni um framkvæmdina eins og hún er - eða öllu heldur eins og hún er ekki - því það er á miklu undanhaldi að hafnir úti um landið geti verið eðlilegar útflutnings- og innflutningshafnir og fái þar tollafgreiðslu eða þjónustu á þessu sviði. Sú þjónusta verður að vera til staðar eigi menn að geta stundað þar sína atvinnustarfsemi. Ég fagna því að þetta skuli koma hér upp og tek undir að full þörf er á því að skoða þetta.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um ársreikninga, nr. 3/2006, með síðari breytingum. Með frumvarpinu er lagðar til þrenns konar breytingar á lögum um ársreikninga. Í fyrsta lagi eru lagðar til breytingar sem byggjast á félagatilskipun Evrópuþingsins og ráðsins, nr. 2004 frá 15. desember 2004, um samhæfingu krafna um gagnsæi í tengslum við upplýsingar um útgefendur verðbréfa sem eru skráð á skipulegan markað. Hluti tilskipunarinnar er tekinn upp í lög um verðbréfaviðskipti en ákvæði II. kafla tilskipunarinnar kalla á breytingar á lögum um ársreikninga. Breytingarnar lúta að upplýsingagjöf stjórnenda, annars vegar í ársreikningum þeirra félaga sem gefið hafa út verðbréf og hins vegar í árshlutareikningsskilum þeirra félaga sem gefið hafa út skuldabréf eða hlutabréf til sölu á skipulegum verðbréfamarkaði innan EES. Í öðru lagi er með frumvarpinu lagt til að afnumin verði skylda móðurfélaga og dótturfélaga þeirra, félaga sem beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum, til að notast við alþjóðlega staðla við samningu ársreiknings. Þeim félögum sem hér um ræðir verður eftir sem áður heimilt að beita alþjóðlegum stöðlum kjósi þau það. Skuldbindingar okkar samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið taka aðeins til samstæðureikninga en ekki til reikninga móður- og dótturfélaga. Við lögfestingu reglna um alþjóðlega reikningsskilastaðla var talið rétt að láta þær reglur einnig ná til móður- og dótturfélaga. Við nánari athugun og að fenginni reynslu þykir hins vegar rétt að hverfa frá þeirri skyldu. Mikill kostnaður og fyrirhöfn fylgir því að gera ársreikninga og árshlutareikninga samkvæmt alþjóðlegum stöðlum og má reikna með að þessi breyting sé til hagsbóta fyrir mörg fyrirtæki sem beita alþjóðlegum reikningskilastöðlum. Dótturfélög í samstæðum geta verið mörg og starfsemi þeirra umfangsmikil og því er ekki þörf á að skylda dótturfélag til að gera upp í samvinnu við alþjóðlega reikningsskilastaðla. Með þessari breytingu er ekki verið að minnka gæði reikningsskila hjá samstæðum né ætti hún að leiða til óhagræðis eða ónákvæmra upplýsinga til fjárfesta. Í þriðja lagi er í frumvarpinu lagt til að ársreikningaskrá verði veitt heimild til að beita dagsektum þegar félög sem eru undir eftirliti hennar vegna beitingar á alþjóðlegum reikningsskilastöðlum við samningu reikningsskila sinna veita ekki umbeðnar upplýsingar. Um er að ræða félög sem hafa gefið út hlutabréf eða skuldabréf sem tekin hafa verið til viðskipta á skipulögðum verðbréfamarkaði á Evrópska efnahagssvæðinu og önnur félög sem heimild hafa til að beita þessum stöðlum. Markmið þessarar tillögu er að gera eftirlit ársreikningaskrár skilvirkara og auðveldara í framkvæmd. Í núgildandi lögum hefur ársreikningaskrá takmörkuð úrræði til að bregaðst við ef félög veita ekki umbeðnar upplýsingar. Hefur það leitt til ákveðins viðbragðsleysis eftirlitsskyldra félaga. Félög hafa dregið úr hófi að svara fyrirspurnum um ársreikningaskrár og þannig gert ársreikningaskrá erfitt um vik að bregðast við þegar upplýsingar vantar í reikningsskil. Þetta hefur sérstaklega átt við í sambandi við árshlutauppgjör. Með því að setja inn ákvæði um dagsektir fær ársreikningaskrá möguleika á að beita aðila sektum sem ítrekað bregðast ekki við beiðnum um upplýsingar. Jafnframt er lagt til að ársreikningaskrá geti átt frumkvæði að því að birta opinberlega upplýsingar um reikningsskil sem talin eru ófullnægjandi að hennar mati. Þá er og lagt til að ársreikningaskrá geti að auki óskað eftir því að viðskipti með bréf félaga á skipulögðum verðbréfamarkaði verði stöðvuð tímabundið ef brot reynast alvarleg þar til félögin hafa farið að tilmælum hennar varðandi leiðréttingar reikningsskila. Að auki er að finna í frumvarpinu ýmsar tillögur um lagfæringar á orðalagi án þess að um eiginlegar efnisbreytingar sé að ræða. Frumvarpið miðar að því að lögin öðlist þegar gildi og skuli gilda fyrir hvert það reikningsár sem hefst 1. janúar 2007 eða síðar. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um olíugjald og kílómetragjald, nr. 87/2004, með síðari breytingum. Með frumvarpi þessu er lagt til að tímabundin lækkun á fjárhæð olíugjalds og sérstaks kílómetragjalds verði fest til frambúðar. Með lögum nr. 87/2004, um olíugjald og kílómetragjald, var fjárhæð olíugjaldsins ákvörðuð 45 kr. á hvern lítra af gjaldskyldri olíu. Vegna óhagstæðrar þróunar á heimsmarkaðsverði á dísilolíu samanborið við heimsmarkaðsverð á bensíni var olíugjaldið lækkað tímabundið úr 45 kr. í 41 kr. með lögum nr. 70/2005. Gilti sú tímabundna lækkun í sex mánuði frá gildistöku laganna um olíugjald og kílómetragjald, þ.e. frá 1. júlí til 31. desember 2005. Síðan þá hefur þessi tímabundna lækkun þrívegis verið framlengd. Frá því að olíuverð var tekið upp hefur heimsmarkaðsverð á dísilolíu oftar en ekki verið hærra en heimsmarkaðsverð á bensíni. Spár gera ráð fyrir því að heimsmarkaðsverð á dísilolíu verði áfram að jafnaði hærra en heimsmarkaðsverð á bensíni. Með vísun til þessarar þróunar á heimsmarkaðsverði, úr því að eitt af markmiðum laga um olíugjald og kílómetragjald var að gera dísilknúnar bifreiðar að ákjósanlegum valkosti, er með frumvarpi þessu lagt til að þessi tímabundna lækkun olíugjalds og sérstaks kílómetragjalds verði fest til frambúðar. Í því sambandi má geta þess að á vegum fjármálaráðherra er starfandi starfshópur sem gera á tillögur fyrir 1. febrúar 2008 um heildarstefnu að því er varðar skattlagningu ökutækja og eldsneytis. Með heildarendurskoðun löggjafar á þessu sviði gefst tækifæri til að móta stefnu til frambúðar í þessum málaflokki. Hlutverk starfshópsins er að gera tillögur um samræmda skattlagningu ökutækja og eldsneytis sem hafi það að markmiði að hvetja til notkunar vistvænna ökutækja, orkusparnaðar, minnkunar á losun gróðurhúsalofttegunda frá samgöngum, aukinnar notkunar innlendra orkugjafa og að fjármagna uppbyggingu og viðhald vegakerfisins auk þess að þjóna áfram sem almenn tekjuöflun fyrir ríkissjóð. Fjárhæð olíugjalds, m.a. gagnvart vörugjaldi af bensíni, er því eitt af þeim atriðum sem koma til skoðunar hjá starfshópnum. Verði frumvarpið að lögum er áætlað að tekjur ríkissjóðs verði 580 millj. kr. lægri á ári en ella hefði orðið og hefur þegar verið reiknað með því í forsendum tekjuhliðar fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2008. Lögfesting frumvarpsins ætti því hvorki að hafa áhrif á tekjur né útgjöld ríkissjóðs umfram það sem þegar hefur verið gert ráð fyrir. Herra forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Herra forseti. Það er að sjálfsögðu ekki efni til annars en að taka þessu frumvarpi hæstv. ráðherra vel. Ég held að það megi kalla það ákveðið raunsæi að hætta nú því sem hefur verið í gangi að undanförnu, þ.e. að framlengja þessa tímabundnu lækkun olíugjaldsins um nokkra mánuði eða missiri í senn. Ekkert bendir til þess að þær aðstæður breytist á næstunni sem leiddu til þess í byrjun að menn sáu sig knúna til að veita þessa tímabundnu lækkun eða fara í hana vegna þess að annars hefði olían orðið allverulega dýrari en bensínið. Vandinn er bara sá að þessi tímabundna lækkun sem dugði til þess að halda þarna örlitlum mun í byrjun gerir það ekki lengur og dísilolían er jafnvel dýrari svo nemur einhverjum krónum á lítra iðulega á útsölustöðum þessar vikurnar og verður það væntanlega áfram þó svo að þetta sé framlengt. Nú er að vísu vitnað til þess að þetta sé allt saman í endurskoðun í starfshópi hjá hæstv. ráðherra sem á að skila af sér einhvern tímann á næsta ári. En það gæti nú tekið sinn tíma að koma því saman og koma því þá í búning og hingað inn í þingið. Eiginlega er spurning mín til hæstv. ráðherra þessi: Væri ekki ástæða til að bæta þarna aðeins í og hafa þennan afslátt ívið meiri þannig að olíugjaldið yrði í mesta lagi 40 kr. jafnvel ekki nema 38 kr. eða svo, til þess að aftur myndaðist nokkurra króna munur þarna á milli sem alltaf var ætlunin að yrði til staðar og væri þá sú hvatning fyrir fólk að kaupa dísilbifreiðar eða dísilaflvélar sem ætlunin var að hafa innbyggða í kerfið? Ég minni á að bak við lágu heilmiklar umræður á sínum tíma um að æskilegt væri að beina frekar akstri í þennan orkugjafa enda hefur Ísland skorið sig nokkuð úr hvað það varðar að dísilvélar hafa hér verið tiltölulega sjaldgæfar, að minnsta kosti í fólksbifreiðum. Með hliðsjón af þróun þessara mála líka hjá bílaframleiðendum þá held ég það sé sérstaklega óheppilegt að þetta skuli enn standa svona hér. Nú hafa ýmsir framleiðendur náð mjög glæsilegum árangri í því að framleiða sparneytnar en býsna aflmiklar dísilvélar. Meðalstórir fjölskyldubílar eru hér í boði sem eyða um og jafnvel innan við fimm lítrum á hundraðið af dísilolíu en skila þó ágætis afli og eru öruggir og prýðilegir fjölskyldubílar. En yfirleitt eru dísilbílar heldur dýrari í innkaupi en bensínbílar. Þess vegna er ærin ástæða til þess að það sé frekar hvatt til þess með einhverjum verðmun að þeir séu keyptir. Auðvitað eru ýmsar kenningar og deilur uppi um það hvað sé umhverfisvænna þegar upp er staðið. Ég geri ekki lítið úr því að menn hafa líka náð miklum árangri með bensínvélar, að gera þær sparneytnari og aflmeiri miðað við orkueiningu, svo maður tali nú ekki um enn aðrar útfærslur eins og tvíorkubíla og aðra orkugjafa, hvort sem það er metangas eða eitthvað annað. Ég held að enn sé staðan sú að frá sjónarhóli umhverfisins séu ekki margir betri kostir í boði nú en þeir að kaupa allra sparneytnustu fjölskyldubílana sem eru knúnir dísilvélum. Það er að minnsta kosti gríðarlegur árangur að fara úr kannski tíu, tólf, fjórtán lítra eyðslu á hundrað kílómetrana og niður fyrir fimm, eins og auðvelt er að sýna fram á að í boði er ef menn kaupa hagkvæmustu eða best útbúnu dísilbílana í þessum flokki. Úr því að ákveðið að falla frá hinni tímabundnu framlengingu og gera hana varanlega þrátt fyrir að endurskoðunarvinnunni sé ekki lokið þá finnst mér hljóta að þurfa að koma til skoðunar hvort eftir nokkru sé að bíða með að fara bara yfir það hvaða verðhlutfall eigi að vera þarna í gangi milli bensíns og olíu og festa einhvern ásættanlegan mun eins og alltaf var ætlunin að gera. Auðvitað væri einfaldast að líta á tekjurnar í heild sinni og að reikniverkið væri bara einfaldlega þannig útbúið að það héldist alltaf á grundvelli tiltekinna forsendna sá munur sem menn vildu hafa. Að sjálfsögðu er hægt að útbúa það þannig. Gallinn var auðvitað sá að menn hreyfðu ekkert við bensíngjaldshlutanum þegar olíugjaldsupptakan átti sér stað. Í staðinn fyrir að taka tekjurnar í heild sinni og endurskoða þær sem á mannamáli hefði þýtt, eins og verðþróunin hafði þá orðið, að þurft hefði að hækka bensíngjaldið eitthvað til að búa til pláss fyrir verðmuninn ef menn ætla í alvöru að hafa hann. Það hefur sjálfsagt verið eitthvað viðkvæmt. Því var farin sú leið sem raun ber vitni. En hún hefur þennan skafanka sem stingur í augu. Ég held að það eigi bara að ræða þetta eins og að það eigi ekki að vera neitt feimnismál. Ef menn ætla að halda þarna ákveðnum verðmun án þess að það hafi áhrif á tekjur til vegasjóðs og ríkisins þá verður bara að manna sig upp í það að festa einhverja reglu sem viðheldur þessum verðmun þannig að hann sé varanlegur því það er auðvitað ekki gott heldur að það sé eitthvað verið að hringla með þetta og menn treysti því ekki ef þeir kaupa eitthvað dýrari bíl að þeir fái það þá til baka í þessum verðmun. Það þarf þá að standa.

Herra forseti. Þetta eru allt saman ágætar hugmyndir sem hv. þingmaður reifar en eru í rauninni það sem nefndin sem ég vitnaði til í framsöguræðunni er að fjalla um. Ég held að það sé ástæðulaust fyrir okkur að bíða ekki eftir þeirri niðurstöðu þannig að við getum tekið á þessu í heild sinni. Auðvitað kann þá niðurstaðan að vera sú, ef þetta gengur eins vel og menn gætu best hugsað sér, að breytingin væri raunverulega ekki sú að þetta væri gert varanlegt, það væri þá bara upp á sex mánuði sem þetta frumvarp raunverulega gilti. Ef hlutirnir ganga hins vegar ekki alveg eins vel og menn hafa ætlað gæti raunin orðið sú að þetta frumvarp væri þá í gildi til næstu áramóta ef okkur tækist að afgreiða þau mál á næsta haustþingi. Ég held að það séu möguleikarnir í þessu og miðað við hver þessi mál eru og hvernig þau þróast og hvernig tímaskeiðin eru í því held ég að það sé ekki það mikið sem er unnið með því að bíða ekki eftir heildarniðurstöðu sem kæmi út úr nefndinni og framhaldsvinnu á því.

Herra forseti. Þetta er nú kannski ekki stórmál sem kallar á löng ræðuhöld. En ég vek athygli á því að hæstv. fjármálaráðherra er hér að leggja til að horfið verði frá tímabundinni framlengingu og að þetta verði varanlegt. Hann er að festa í sjálfu sér þessar nafntölur varanlega inn í lögin í staðinn fyrir tímabundna framlengingu eins og verið hefur hingað til þó að niðurstöður starfshópsins liggi ekki enn fyrir. Ég ætla ekkert að gagnrýna það í sjálfu sér því það hefur verið hálfvandræðalegt að koma hér alltaf með framlengingarfrumvörp. En það er svolítil mótsögn í því að gera það engu að síður áður en starfshópurinn skilar áliti og fara þá ekki bara hreinlega í að leita leiða til að tryggja þennan verðmun sem menn vilja væntanlega hafa á útsöluverði bensíns og dísilolíu hins vegar. Ég held að það sé ósköp ljóst hvernig það verður best gert. Það á að gefa sér muninn fyrst og síðan þarf að hafa reikniregluna þannig að tekið sé innkaupsverðið á báðum orkugjöfunum og ofan á það komi svo bensíngjald annars vegar og olíugjald hins vegar í krónum sem inniberi þennan mun. Menn sátu nú einu sinni fastir í því að þetta var hlutfallsleg álagning, eins og menn einhverjir muna hér og það var auðvitað ekki gott kerfi þegar verðið stökk upp og þar með jukust skatttekjur ríkissjóðs gríðarlega. Það var ekki ætlunin og þess vegna færðu menn þetta yfir í fastar krónutöluupphæðir sem er auðvitað miklu betri aðferð við slíkar aðstæður þegar þetta er að sveiflast mikið til. Því hlýtur að vera hægt að útbúa reikniverkið einfaldlega þannig að tekjuöflunin sé fyrir fram ákveðin, verðbilið sé fast eða einhvern veginn sett inn í reiknireglurnar og þannig sé þetta útfært. Aðrar tillögur starfshópsins 

Herra forseti. Ég velti fyrir mér þegar ég heyri ræðu hv. þingmanns hvort hann sé yfirleitt umhverfisverndarsinni eða ekki vegna þess að hann talar um að hann vilji lækka skatta á brennsluefni, þ.e. ríkið fari að niðurgreiða hækkun á eldsneyti um allan heim. Það er dálítið athyglisvert. Meðan umhverfisverndarsinnar í öðrum löndum gleðjast yfir því að orkuverð hækkar og minnkar þar með neysluna og hvetur menn til að uppgötva aðra orkugjafa, því það gerir hækkun á eldsneytisverði óneitanlega, þá er hv. þingmaður hér uppi á Íslandi sem vill lækka þennan mun enn frekar og lækka kostnaðinn við brennsluefni sem er hrein losun á koldíoxíði. Svo geta menn trúað því hvort jörðin sé að hitna eða ekki. Mig langar að spyrja hv. þingmann. Er það virkilega svo að hann vilji lækka verð á þessu eldsneyti? Svo sagði hann - og það er mjög athyglisvert. Það er svona sovésk hugsun - að hann vilji festa niður verðmun á bensíni og olíu, dísil. Íslenska ríkið eigi að vinna gegn markaðsöflunum í heiminum. Þegar markaðsöflin í heiminum segja að dísilolía eigi að hækka og hún hækkar meira en bensín þá á íslenska ríkið að búa til reglu sem eyðir þeim mun aftur. Hv. þingmaður vill sem sagt að Ísland sé bara tekið úr sambandi við markaðslögmálið í heiminum og vill bara nákvæmlega eins og í Sovétríkjunum halda hér föstu verði og föstum mismun eins og ráðamenn telja hann réttan.

Herra forseti. Það er nú alveg á mörkunum að maður eigi að vera að ómaka sig upp í ræðustólinn til þess að svara svona útúrsnúningi og þvættingi eins og hér kom frá hv. þingmanni. Ég var að ræða um það eitt að menn hefðu við upptöku olíugjaldsins talað um það og gengið út frá því að sterk umhverfisleg rök væru fyrir því að tryggja vissan verðmun dísilolíu í hag og hvetja frekar til notkunar sparneytnari véla, dísilvéla. Og ef það er ekki umhverfisstefna þá veit ég ekki hvað það er. Ég var ekki að tala fyrir lækkun sem slíkri sérstaklega á þessum orkugjöfum heldur að ræða þarna um verðmun. Þau rök standa öll enn. Dísilvélar nýta betur aflið og menga minna. Þróunin í bílaiðnaðinum er sú að náðst hefur náðst mikill árangur í að gera dísilvélarnar enn sparneytnari og þær skila góðu afli eins og dæmin sem ég nefndi sýna. Hækkun á útsöluverði eða öllu heldur innkaupsverði fer beint út í verðlagið. Við erum að tala um fasta krónutölu sem þar leggst ofan á sem skattur og við erum að tala um hvernig við högum því. Hvarvetna á byggðu bóli eru til umræðu einhverjar stýringar í gegnum skatta sem ég trúi ekki öðru en hv. þingmaður hafi heyrt um. Það eru stundum kallaðir grænir skattar eða umhverfisskattar. Þetta kemur auðvitað beint inn á það að reyna að stuðla að því að þróunin í okkar samgöngum sé þrátt fyrir allt í jákvæða átt og rétta átt frá sjónarhóli umhverfisins. Er þá ekki blessaður maðurinn kominn austur í Sovét þegar maður fer að ræða um þessa hluti. Ég verð að segja alveg eins og er að ég held að hv. þingmaður hljóti að hafa farið eitthvað öfugu megin fram úr í morgun. Þetta var þannig ræða sem hann hélt.

Herra forseti. Mér finnst alltaf leiðinlegt þegar menn rökræða og nota orð eins og útúrsnúningar og þvættingur.  Ég er ánægður með það. Ég er ánægður með skattalækkanir eins og ég hef alltaf verið ánægður með skattalækkanir. En hv. þingmaður hefur ekki alltaf verið ánægður með skattalækkanir og síst af öllu þær sem hvetja til koldíoxíðmengunar. Ég hélt að hann væri umhverfisverndarsinni. En það hefur greinilega eitthvað breyst. Varðandi það að halda fastri krónutölu á milli þessara tveggja eldsneytisgjafa þá væri íslenska ríkið, ef það tæki upp svoleiðis reglu, að vinna gegn markaðsöflum í heiminum sem ekki er talið gæfulegt. Og ef þessir nýju dísilbílar eru svona sparneytnir þá mun fólk kaupa þá hvort sem er vegna þess að þeir kosta minna í rekstri.

Herra forseti. Skattlagning á eldsneyti er tiltölulega há á Íslandi. Það hefur yfirleitt verið þannig að Ísland hefur verið í svona fyrsta til þriðja sæti hvað varðar útsöluverð á bensíni og olíu. Ætli Noregur hafi ekki stundum skotist upp fyrir okkur og kannski eitt, tvö lönd önnur. Ég þekki ekki nákvæmlega hvernig það er annars staðar en ég eiginlega gef mér að það hafi verið farin svipuð leið í nálægum löndum og við höfum gert, að vera ekki með hlutfallslega álagningu, skatta af þessu tagi, ofan á hið geysilega snöggt hækkandi eldneytisverð í heiminum því þá held ég að bensínlítrinn væri nú orðinn ansi dýr víða. Menn hafa talið að við þessar aðstæður væri kannski ekki mögulegt að hleypa þessu að fullu út í verðlagið með einhverri hlutfallslegri álagningu skatta. Þetta er nú bara veruleikinn eins og hann er. Ég er enginn talsmaður þess að fara að niðurgreiða þetta sem slíkt eða lækka þetta eitthvað sérstaklega enda gengi það gegn auðvitað skynsamlegri hugsun í þessum efnum. Ég er þvert á móti að reyna að tala fyrir hinu gagnstæða, herra forseti. En það kemst bara alls ekki til skila til hv. þm. Péturs Blöndals. Ég er mjög eindreginn stuðningsmaður þess að menn beiti skattalegum stýritækjum til þess að stuðla að umhverfisvænni þróun í samgöngum. Ég og minn flokkur erum til dæmis leggja til frekari skattalækkanir til almenningssamgangna hér í frumvarpi. Ég hef talað fyrir því að við gerðum betur en við höfum gert í að gera umhverfisvæna bíla hagkvæma í innkaupum. Þeir eiga í raun að mínu mati að vera bara því sem næst nánast skattfrjálsir meðan við erum að stuðla að aukinni notkun þeirra. Vandinn við dísilvélarnar er sá að þeir bílar eru heldur dýrari í innkaupi svona að breyttu breytanda eins og ég var að reyna að segja hér áðan. Til þess að stuðla engu að síður að aukinni notkun þeirra þá ræddu menn um það á sínum tíma að tryggja að það yrði viss verðmunur á milli bensíns og dísils í 

Herra forseti. Mig langar aðeins að koma inn í þá umræðu sem hér fer fram. Ég vil fyrst geta þess að ég er sammála því frumvarpi sem hér er lagt fram sem miðar að því að við festum þann afslátt sem verið hefur í gangi tímabundið á olíugjaldi. En mig undrar umræðan af hálfu vinstri grænna um þennan málaflokka vegna þess að vissulega er verið að tala um umhverfismál þegar rætt er um eldsneytisnotkun. Ef ég rek í örfáum orðum það sem gert hefur verið hér á landi á undangengnum árum hafa tollar og aðflutningsgjöld verið lækkuð á fólksbílum, vöruflutningabílum og stórvirkum vinnuvélum sem þýðir að bílafloti Íslendinga er tiltölulega nýr. Gríðarlegar framfarir hafa orðið í tækni og eldsneytisnotkun á þessum nýrri dísilbílum, og er ég þá að tala um fólksflutningabíla og flutningabíla, svo munar mörgum prósentum. Það er gott sem vel hefur verið gert. Á sínum tíma þegar þungaskatturinn, eða mælagjaldið, var að mestu leyti lagður niður var hins vegar farið að selja svokallaða litaða olíu. Lituð olía er notuð á þungavinnuvélar og ýmis sérhæfð tæki og hún er ekki með þetta gjald, olíugjald, sem við fjöllum um hér. Þungavinnuvélar í landinu nota því annars vegar litaða olíu, sem ber ekki olíugjald, og hins vegar ólitaða olíu. Ég vil að það komi fram hér, og ég hef haft þá skoðun frá því að þessi kerfisbreyting varð, að það hefði átt að hafa sama gjald á allri landolíu, dísilolíu, sama hvort hún er notuð á einkabíla, fólksflutningabíla, þungavinnuvélar eða hvaða tæki sem væri. Þá ætti að hugsa það gjald sem umhverfisskatt, ekki alltaf binda okkur við að þetta fari til Vegagerðarinnar einvörðungu. Á sama hátt og það hefur verið hvati hjá þeim sem reka þungaflutningabíla er hvatinn hjá þeim aðilum sem eru með þungavinnuvélar að vera með sem nýjastar vélar og vélar sem nota sem minnsta olíu. Það er sannkölluð umhverfisumræða. Þess vegna undrar mig að vinstri grænir skuli ekki taka þann vinkil að við eigum að horfa á þetta sem mengunarskatt á dísilolíu og bensín líka þannig að hvatinn verði hjá öllum sem nota dísilolíu á landi að nota sem minnst og kaupa þannig tæki sem minnst nota. Þá erum við að minnka útblásturinn. Ef þetta hefði verið gert þyrfti olíugjaldið ekki að vera jafnhátt og raun ber vitni ef það færi á alla landnotkun. Því vil ég fyrst og fremst koma inn í umræðuna og ég tel að við höfum aðeins átt orðastað um þetta sem um umhverfismál fjöllum. Ég held að það sé mjög góð umræða hvað þetta varðar.

Herra forseti. Ég fagna því mjög að fá tækifæri til að ræða um þessi mál út frá sjónarhóli umhverfisverndarstefnu og er alveg ófeiminn við það. Ég er ákaflega þakklátur þegar menn taka mig í fræðslu eins og hv. síðasti ræðumaður gerði og þigg það með þökkum að mér sé leiðbeint í þessum efnum. Ég er langt frá því að vera fullnuma í sambandi við umhverfisskattlagningu og notkun grænna skatta sem stýritækja og fagna áhuga á því máli hvaðan sem hann kemur. Mér þykir hins vegar miður ef menn draga einlægan vilja minn og míns flokks í þessum efnum í efa. Hvaða ástæðu hafa þeir til að ætla að við séum ekki kappsöm og áhugasöm um að þessum hlutum sé skipað á þann veg að það sé sem allra best fyrir umhverfið? Ef hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins halda að þeir slái mikið grand í því að reyna að snúa út úr og gera manni upp skoðanir um alvörumál af þessu tagi spái ég því að það muni fara illa hjá þeim. Ég er ekki viss um að það verði þeir hv. þingmenn, kapparnir Pétur Blöndal og liðsmaður hans sem síðastur talaði, sem hafi betur í þeirri umræðu ef út í hana yrði farið enda sé ég að þeir fara báðir úr þingsalnum. Ég væri tilbúinn til að endurskoða skattlagningu þessara mála almennt, allt frá tollum og aðflutningsgjöldum á ökutækjunum, bifreiðagjöldin og síðan skattlagninguna á eldsneytið í heild sinni, með það að markmiði að gera skattstigann prógressífari í þessum efnum, að hann ívilnaði umhverfinu meira. Ég held að hugmynd hv. þm. Kjartans Ólafssonar, sem hann ræddi hér, sé hins vegar arfavitlaus, að í staðinn fyrir dísilgjald eða olíugjald á hina almennu umferð sem notar dísil sem orkugjafa verði tekið eitt flatt gjald á alla notkun. Það held ég að væri að fara úr öskunni í eldinn. Er hv. þingmaður þá í alvöru að tala um að vinnuvélar eða tæki uppi á öræfum, sem aldrei fara á veg og mega ekki keyra á vegi, eigi að borga sömu gjöld, dráttarvélar í landbúnaði, jafnvel flotinn, vill hann líka setja þetta gjald á flotann? Hv. þingmaður hlýtur að átta sig á því að einhvers staðar þarf að draga mörkin. Ég held að það sé ekki aðferðin. Ef menn vilja hins vegar bæta við þá skattlagningu, sem tekur að þessu leyti verulegt mið af því að tryggja tekjur til uppbyggingar samgöngukerfisins, einhverju sérstöku mengunargjaldi, sem væru þá full rök t.d. vegna losunarinnar, þá væri að sjálfsögðu um allt annað að tala að leggja einhverjar krónur - sem aldrei yrðu nema fáeinar krónur - á hvern einasta lítra sem notaður væri, hvar sem það væri. Það er eiginlegur hreinn grænn skattur sem menn hafa sums staðar gert, menn hafa sagt: Fyrst tökum við skattlagninguna, við byggjum inn í hana stýringu eftir atvikum ef við viljum ívilna dísilolíu á móti bensíni og við lítum á þetta sem tekjuöflunartæki að því marki sem það á að vera það, í ríkissjóð, í vegasjóð, stillum það af. Ofan á það gætu komið einhverjar x krónur sem fara á allt jarðefnaeldsneyti hvar sem það er notað. Fyrir þessu eru alveg gild rök. Þá verða menn auðvitað að horfast í augu við að það fer þá t.d. á orkunotkun í flotanum og ætli þeim þyki ekki olían nógu dýr, ekki bara útgerðarmönnunum heldur sjómönnunum sem sæta skertum kjarahlut vegna hás olíuverðs? Málin eru því ekki alveg svona einföld eins og menn halda þegar þeir vaða hér upp og ætla að fara að slá keilur á því að gera lítið úr þeim sem hér stendur. Þá vil ég líka minna menn á það að við vorum og erum í mikilli klemmu með það að þungaskatturinn og olíugjaldið vega mjög þungt í flutningum í landinu og koma beint inn í vöruverðið og þeim mun tilfinnanlegar sem menn liggja fjær þjónustumiðstöðvunum og aðalútflutnings- og innflutningshöfnum landsins. Það vita allir sem eitthvað hafa fengist við þessi mál. Við sem höfum glímt við þetta áður hér á Alþingi í gegnum breytingar á umliðnum árum þekkjum vel þá klemmu sem þar kemur upp. Gagnstæðir hagsmunir vegast á, annars vegar þeir sem færa má full rök fyrir frá sjónarhóli umhverfisverndar, og ekki stendur á mér að reyna að leggja þeim lið, og svipað gildir um slit á vegum, og hins vegar byggðasjónarmið. Flutningskostnaðurinn er tilfinnanlega hár og þeir afslættir sem áður voru í þungaskatti voru dæmdir ólöglegir og samkeppnishindranir þannig að menn fundu ekki leið fram hjá því og hafa þess vegna veigrað sér við að hækka þungaskatt og/eða olíugjald eins og ýmis rök gætu staðið til að öðru leyti, þau sem ég nefndi um slit á vegum og umhverfissjónarmið, vegna þess að það mundi þá fara beint út í vöruverðið, út í flutningskostnaðinn. Úr þessu er kannski ekki alveg svo einfalt að leysa nema menn séu tilbúnir til að beita einhverjum öðrum tækjum. Það hefur þessi ríkisstjórn ekki verið. Við höfum spurt hvað líði loforðum, margendurteknum loforðum, ekki síst hjá hæstv. samgönguráðherra, um ráðstafanir til að draga úr flutningskostnaði og endurgreiða hann. Fyrri ríkisstjórn var með kosningaloforð á bakinu og gerði ekkert í því máli í fjögur ár eins og hæstv. fjármálaráðherra veit manna best því að hann mun hafa stoppað það af í ríkisstjórninni að nokkuð væri gert í þeim efnum. Ég fagna því ef menn eru að taka þessi mál til rækilegrar heildstæðrar skoðunar eins og hæstv. ráðherra gefur í skyn að sé verið að gera í starfshópi af hans hálfu og endilega í guðs bænum drífa þá vinnu af þannig að við fáum tillögur þessa starfshóps og getum tekið þær til umræðu. Ég vona að sú umræða verði uppbyggilegri en útúrsnúningar tveggja þingmanna Sjálfstæðisflokksins hér áðan gáfu tilefni til að ætla. 
            

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 88/1991, um aukatekjur ríkissjóðs, með síðari breytingum. Breytingarnar sem lagðar eru til eru þríþættar. Í fyrsta lagi er lagt til að einstökum ákvæðum 11. gr. laganna, sem fjallar um leyfi fyrir atvinnustarfsemi, verði breytt til samræmis við breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki. Þannig verði orðalagi greinarinnar og tilvísunum breytt til samræmis við önnur lög og úreltir liðir felldir brott. Í öðru lagi eru lagðar til breytingar á ákvæðum laganna um gjaldtöku fyrir vegabréfsáritanir. Það er gert í samræmi við ákvörðun ráðherraráðsins frá 1. júní 2006 um gjöld sem greiða skal fyrir vegabréfsáritanir vegna kostnaðar sem fellur til við útgáfu þeirra. Í þriðja lagi er lagt til að fellt verði brott gjald fyrir aðgangsheimildir að varnarstöðinni á Keflavíkurflugvelli, enda þess ekki þörf lengur, og sömuleiðis fyrir starfsleyfi alþjóðlegra viðskiptafélaga þar sem starfsemi þeirra verður ekki lengur heimil frá næstu áramótum. Herra forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 47/2006, um kjararáð, með síðari breytingum. Frumvarpið felur í sér breytingu á ákvæði 1. gr. laga, nr. 47/2996, um kjararáð. Þær breytingar sem lagðar eru til fela í sér að bætt er við upptalningu þeirra starfa sem falla undir úrskurðarvald kjararáðs starfsheitunum ráðuneytisstjórar, skrifstofustjórar í Stjórnarráði Íslands og forstöðumenn ríkisstofnana. Á því rúmlega eina ári sem liðið er síðan lögin um kjararáð tóku gildi hefur ráðið kveðið upp allnokkra úrskurði um hvaða aðilar falli undir ákvörðun kjararáðs. Af þessum úrskurðum eru níu þar sem kjararáð hefur ákveðið að aðilar falli ekki undir úrskurðarvald þess. Af þeim sem féllu áður undir kjaranefnd hefur kjararáð úrskurðað að prófessorar, yfirdýralæknir, skrifstofustjórar í Stjórnarráði Íslands að frátöldum skrifstofustjóra starfsmannaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, sendifulltrúar í utanríkisþjónustunni, forstöðumenn fangelsa og skrifstofustjóri á skrifstofu forseta Íslands falli ekki undir úrskurðarvald kjararáðs. Hvað varðar ný störf hefur kjararáð úrskurðað að aðstoðarlögreglustjórar lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu og aðstoðarríkislögreglustjórar falli ekki undir úrskurðarvald þess. Auk þess hefur kjararáð úrskurðað að framkvæmdastjóri Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins heyri ekki undir það þar sem stjórn sjóðsins ráði framkvæmdastjóra og í því felist einnig vald til að ráða launakjörum hans. Í 1. gr. laga nr. 47/2006, um kjararáð, er mælt fyrir um að meginverkefni kjararáðs sé m.a. að ákveða laun og starfskjör þeirra starfsmanna sem svo háttar til um, vegna eðlis starfs þeirra og samningsstöðu, að launakjör þeirra geti ekki ráðist með samningum á venjulegan hátt. Í athugasemdum með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 47/2006 segir að við mat á því hverjir falli undir ákvörðunarvald kjararáðs sé eðlilegt að horfa til þess annars vegar hverjir gegni störfum sem ekki megi falla niður í verkföllum og hins vegar hverjir gegni störfum sem feli í sér fyrirsvar fyrir ríkið í samskiptum við starfsmenn í kjaramálum. Leiðir reynslan í ljós að skilgreiningar laganna á því hvaða laun og starfskjör ríkisstarfsmanna kjararáð á að ákvarða eru ófullnægjandi og hefur það haft í för með sér að kjararáð hefur úrskurðað að hópar á borð við skrifstofustjóra í Stjórnarráði Íslands falli ekki undir úrskurðarvald þess en slíkt var ekki fyrirséð við setningu laganna. Nauðsynlegt er því að tilgreina frekar til hverra ákvæðið skuli ná með nánari upptalningu þeirra starfa sem falla eiga undir úrskurðarvald kjararáðs. Er frumvarpi þessu ætlað að skýra betur kjör hverra kjararáð skuli ákvarða og eru með því lagðar til breytingar þar að lútandi. Varða þær fyrst og fremst frekari útfærslu á því hverjir falli undir úrskurðarvald kjararáðs og er í því skyni bætt við upptalninguna í 1. gr. laganna. Í ljósi smæðar íslenskrar stjórnsýslu er mikilvægt að þeir embættismenn sem teljast til yfirstjórnar ráðuneyta og gegna þar margvíslegum stjórnunar- og trúnaðarstörfum, bæði inn á við og gagnvart stofnunum sem og hagsmunasamtökum, standi ekki jafnframt í kjarasamningsgerð og kjaradeilum við ríkið og ráðuneytin. Það fær illa samrýmst störfum þeirra og veikir yfirstjórn ráðuneytanna. Var það ein af ástæðum þess að þessi störf voru á sínum tíma annars vegar felld undir ákvörðunarvald kjaranefndar og hins vegar undanþegin verkfalli. Til að árétta þessa sérstöðu er því lagt til að ráðuneytisstjórar og skrifstofustjórar í Stjórnarráði Íslands, sem skipaðir eru samkvæmt 13. gr. laga nr. 73/1969, falli undir úrskurðarvald kjararáðs. Hvað forstöðumenn varðar liggur nokkuð ljóst fyrir að þeir falla undir þau skilyrði að vera í forsvari stofnunarinnar gagnvart starfsmönnum og að vera undanþegnir verkfalli. Það er því til einföldunar að þeirra er getið í lagaákvæðinu svo kjararáð þurfi ekki að taka sjálfstæða afstöðu til þessara atriða gagnvart hverjum og einum þeirra. Því er gert ráð fyrir að kjararáð fjalli um starfskjör allra forstöðumanna sem falla undir ákvæði 22. gr. laga nr. 70/1996 og eru ekki undanþegnir ákvörðunarvaldi kjararáðs samkvæmt sérlögum. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Herra forseti. Það er nú greinilega verið að hlaupa hér undir bagga með ákveðnum hópi manna sem hefur ekki fengið þá úrlausn hjá kjararáði sem hann vonaðist til, þ.e. að fá að falla þar undir. En mér sýnist í raun og veru ljóst að með þessu sé verið að leggja til að binda það í lög hverjir falli undir kjararáð og hverjir ekki. Og er ekki úrskurðarvald kjararáðs orðið nánast hlægilegt í ljósi þess hvernig það túlkaði lögin og hvernig úrskurði það felldi? Og því spyr ég hæstv. fjármálaráðherra, má álykta sem svo að í kjölfar þessarar lagabreytingar, að óbreyttri túlkun kjararáðs á lögunum að öðru leyti, þá sé sjálfgefið að kjararáð muni hafna öllum sem reyna að sækja inn undir ráðið héðan af? Því úr því það hafnaði þessum hópum, sem hæstv. ráðherra leggur nú til að löggjafinn setji hér inn með valdi, þá er varla ástæða til að ætla að það fari að taka einhverja aðra inn sem jafnvel eru neðar í stjórnkerfinu. Er þá ekki bara spurning hvort ekki sé hreinlegast að ganga bara frá þessu með lögunum. Hverjir heyri þarna undir og punktur. Þannig að kjararáð sé leyst undan því að vera fá umsóknir og hafna mönnum, sem mér sýnist að hljóti að vera eiginlega eðlilegt að álykta í ljósi reynslunnar á þessu ári. Ég vil því gjarnan heyra hvort hæstv. fjármálaráðherra telji að það geti hreinlega komið til greina að ganga þannig frá málinu að þetta sé bara einfaldlega ákveðið í lögunum og kjararáð hafi eingöngu það hlutverk að úrskurða um laun þeirra sem Alþingi hefur með lögum ákveðið að heyri þar undir.

Frú forseti. Það er auðvitað hárrétt hjá hv. þingmanni að verði þetta frumvarp að lögum er þessi staða orðin nokkuð skýr hvað varðar þá aðila sem falla undir kjararáð og sjálfsagt hægt að draga ályktanir svona í áttina að því sem hv. þingmaður gerir. En það sem maður veit nú ekki alla hluti fyrir þá sé ég ekki sérstaka ástæðu til að ganga lengra hvað þetta varðar heldur en þetta frumvarp gerir ráð fyrir. Það geta komið upp einhver tilvik, einhverjar aðstæður, einhverjar stöður þar sem kjararáð gæti komist að niðurstöðu sem við sjáum ekki endilega fyrir í dag og gæti verið að fullu réttmætt samkvæmt lögunum. Þannig að ég held að það sé engin sérstök ástæða til þess og ég held að sú niðurstaða sem hér er í frumvarpinu sé nægjanleg og að við getum vel við unað.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um greiðslur til foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna. Markmiðið með þessu frumvarpi er að koma betur til móts við aðstæður foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna en gert hefur verið hingað til. Ég hef ekki farið leynt með þá skoðun mína að ég tel að það hafi verið til vansa fyrir þetta velmegunarsamfélag sem við höfum byggt upp að ekki hefur verið komið betur til móts við foreldra þessara barna. Gildandi lög koma engan veginn til móts við þann hóp fjölskyldna mjög alvarlega langveikra eða fatlaðra barna sem á um hvað sárast að binda. Auk erfiðleikanna sem tengjast veikindum eða fötlun barnsins koma erfiðleikar vegna bágrar fjárhagsstöðu þar sem grundvellinum til öflunar tekna er oft kippt undan fólki í einu vetfangi. Þessi hópur hefur ekki átt rétt á fjárhagsaðstoð frá hinu opinbera sem ætlað er að bæta ætlaðan tekjumissi en yfirleitt er það þannig að í alvarlegustu tilvikunum getur að minnsta kosti annað foreldrið ekki tekið virkan þátt á vinnumarkaði í lengri tíma. Það var einfaldlega ekki gert ráð fyrir þessum hópi í gildandi lögum og því mikið ójafnræði milli foreldra langveikra barna sem voru jafnsettir. Munurinn var einungis sá að ef barn foreldra langveiks barns greindist fyrir 1. janúar 2006, áttu þau engan rétt samkvæmt gildandi lögum. Enn fremur hafa mjög fáir sótt um greiðslur á grundvelli gildandi laga en ef til vill er helsta skýringin sú hversu lágar greiðslurnar eru, um 95 þús. kr. nú á mánuði og eru greiðslurnar úr sjúkrasjóðum sem skylt er að sækja fyrst hafa einfaldlega tæmt réttinn því gildissvið núgildandi laga er mjög þröngt. Virðulegi forseti. Með þessu frumvarpi er lagt til tvískipt kerfi, vinnumarkaðstengt kerfi og félagslegt kerfi en innan síðarnefnda kerfisins er foreldrum mjög alvarlega langveikra eða fatlaðra barna veitt fjárhagsaðstoð óháð atvinnuþátttöku. Lagt er til að foreldri sem hefur verið samfellt í sex mánuði á innlendum vinnumarkaði þegar barn greinist með alvarlegan og langvinnan sjúkdóm eða alvarlega fötlun geti átt sameiginlegan rétt á tekjutengdum greiðslum í allt að þrjá mánuði með hinu foreldri barnsins. Í alvarlegustu tilvikunum þar sem foreldri getur ekki hafið störf eftir þrjá mánuði er lagt til að heimilt verði að framlengja sameiginlegan rétt foreldra á tekjutengdum greiðslum í allt að þrjá mánuði til viðbótar með hinu foreldri barnsins. Foreldrar barna sem hafa greinst með mjög alvarlegan og langvinnan sjúkdóm eða mjög alvarlegar fatlanir geta því samkvæmt þessu kerfi átt rétt á tekjutengdum greiðslum í allt að sex mánuði. Lagt er til að foreldri eigi þá rétt á 80% af meðaltali heildarlauna á tilteknu viðmiðunartímabili. Er það sama hlutfall og gildir innan fæðingarorlofskerfisins og er jafnframt gert ráð fyrir því að hámarksfjárhæð greiðslna miðist við tekjur af fjárhæð tæpar 650 þús. mánaðarlaun foreldra sem er sama viðmið og í fæðingarorlofsgreiðslum. Gert er ráð fyrir að þetta kerfi taki við af þeim greiðslum sem sjúkra- og styrktarsjóðir stéttarfélaganna hafa boðið félagsmönnum sínum þegar börn þeirra hafa greinst með alvarlega og langvinna sjúkdóma eða alvarlegar fatlanir. Þar hafa foreldrar átt rétt á tekjutengdum greiðslum að meðaltali í þrjá mánuði en dæmi eru um að foreldrar kunni að njóta slíkra greiðslna í allt að níu mánuði. Ég vil nota þetta tækifæri og hrósa verkalýðshreyfingunni fyrir það hversu myndarlega hún hefur staðið við bakið á félagsmönnum sínum þegar erfiðleikar sem þessir steðja að. Vona ég svo sannarlega að því verði haldið áfram með sama hætti þannig að þau réttindi sem er verið að leggja til með frumvarpinu verði hrein viðbót við þau réttindi sem foreldrar á vinnumarkaði kunna að eiga rétt á. Ekki eru lagðar til breytingar á skilyrðum fyrir tekjutengdum greiðslum frá því sem gildir samkvæmt lögunum. Miðað er því áfram við að foreldrar hafi verið að minnsta kosti samfellt í sex mánuði á innlendum vinnumarkaði þegar barn greinist og barnið þarfnist sérstakrar umönnunar foreldris enda verði vistunarþjónustu á vegum opinberra aðila ekki viðkomið. Enn fremur er lögð áhersla á að foreldrar geti tekið upp þráðinn á vinnumarkaði þegar aðstæður leyfa og því er áfram gert ráð fyrir sveigjanleika innan kerfisins þannig að foreldri kann að eiga rétt á greiðslum komi það aftur til starfa í lægra starfshlutfalli en það var í áður. Einnig er tekið tillit til þess þegar foreldri þarf einungis að leggja niður störf að hluta vegna bráðaaðstæðna sem upp koma þegar barn þess greinist með alvarlegan og langvinnan sjúkdóm eða alvarlega fötlun. Dæmi eru þekkt um að börn hafi náð heilsu en síðan hafi veikindin tekið sig upp aftur stuttu síðar. Þá er ekki síður mikilvægt að veita foreldrum kost á fjárhagsaðstoð. Er því lagt til að sá tími sem foreldrið þarf að hafa verið á vinnumarkaði í millitíðinni áður en veikindin taka sig upp aftur, og öðlast þannig aftur rétt á tekjutengdum greiðslum, verði styttur um helming, eða úr tólf mánuðum í sex. Enn fremur tel ég mikilvægt að hafi foreldri ekki náð að vera þann tíma á vinnumarkaði kunni það að eiga rétt innan félagslega kerfisins enda er lagt til að þær greiðslur geti komið til óháð atvinnuþátttöku foreldranna. Virðulegi forseti. Það er skoðun mín að sá hluti frumvarpsins þar sem lagt er til sérstakt félagslegt kerfi sé tvímælalaust ein mikilvægasta réttarbót þessa hóps fjölskyldna. Hér er ég m.a. að vísa til þeirra foreldra sem hafa ekki getað, jafnvel í lengri tíma, stundað störf utan heimilis vegna verulegrar umönnunar barna sinna sem hafa greinst með mjög alvarlega og langvinna sjúkdóma eða mjög alvarlegar fatlanir. Þessir foreldrar hafa átt í fá hús að venda eftir fjárhagslegum stuðningi. Þetta eru jafnframt foreldrarnir sem glíma við alvarlegustu veikindin eða fatlanirnar með börnum sínum. Þess vegna hefur mér þótt algjörlega ótækt að ekki hafi verið unnt að koma til móts við þennan hóp fyrr með þeim hætti sem hér er lagt til. Enn fremur er lagt til að foreldrar sem ekki eru þátttakendur á vinnumarkaði þegar börn þeirra greinast með mjög alvarlegan og langvinnan sjúkdóm eða mjög alvarlegar fatlanir, geti átt rétt á greiðslum innan félagslega kerfisins auk þeirra foreldra sem hafa tæmt rétt sinn innan vinnumarkaðstengda kerfisins. Það kerfi sem lagt er til hér gerir ráð fyrir að foreldrar mjög alvarlega langveikra barna geti átt rétt á mánaðarlegum greiðslum að fjárhæð 130 þús. kr. þann tíma sem ástand barnsins er það alvarlegt að foreldrar geta ekki verið virkir þátttakendur á vinnumarkaði og vistunarþjónustu á vegum opinberra aðila verði ekki við komið. Enn fremur er lagt til að þeir foreldrar eigi rétt á rúmlega 18 þús. kr. aukagreiðslum með hverju barni undir 18 ára sem þeir hafa á framfæri sínu. Til viðbótar er lagt til að einstakt foreldri sem hefur tvö eða fleiri börn á framfæri sínu undir 18 ára aldri eigi rétt á sérstökum barnagreiðslum. Gert er ráð fyrir sambærilegum skilyrðum fyrir rétti til greiðslna innan félagslega kerfisins og gilda innan vinnumarkaðskerfisins ef frá er talið skilyrði um þátttöku foreldris á vinnumarkaði. Þá er gert ráð fyrir að aðstæður fjölskyldna verði metnar reglulega og eigi sjaldnar en einu sinni á ári. Ég legg mikla áherslu á að við þetta mat verði þarfir barnanna látnar ráða för og metið heildstætt hvort möguleiki er á að nýta sér þá opinberu þjónustu sem í boði er til þess að auðvelda foreldrum að stíga það skref að verða aftur þátttakendur á vinnumarkaði þegar fjölskyldulífið hefur náð jafnvægi að nýju. Aðstæður eru mjög mismunandi og því má gera ráð fyrir að fjölskyldur bregðist við með mismunandi hætti þegar svona stór áföll ríða yfir. Því er lagt til að foreldrar ákveði sjálfir hvernig þeir nýta sér réttinn til greiðslna út frá því sem hentar þeim best en gengið er út frá þeirri meginreglu að foreldrar geti ekki átt rétt á greiðslum fyrir sama tímabil. Undantekning frá þessu er þó þegar barn hlýtur líknandi meðferð en gert er ráð fyrir að foreldrar geti óskað eftir greiðslu fyrir sama tímabil í allt að þrjá mánuði þegar þannig stendur á og skiptir þá ekki máli hvort foreldrar þiggja greiðslur samkvæmt vinnumarkaðstengda kerfinu eða félagslega kerfinu. Tel ég þetta afar mikilvæga réttarbót þar sem þetta getur létt verulega undir með foreldrum í þessum aðstæðum sem ég vil reyndar meina að séu með þeim erfiðustu sem nokkurt foreldri getur tekist á við. Komi til þess að langveikt eða alvarlega fatlað barn andist er lagt til að heimilt verði að halda greiðslum áfram til foreldra þess áfram í allt að þrjá mánuði eftir andlát barnsins. Með þessu er verið að reyna að koma til móts við fólk sem undir þessum kringumstæðum getur ekki hafið þátttöku á vinnumarkaði á nýjan leik fyrr en að einhverjum tíma liðnum. Í frumvarpinu er lagt til að það sama gildi þegar barn nær bata eftir langvarandi veikindi í tvö ár eða lengur, en við slíkar aðstæður má gera ráð fyrir að það taki tíma fyrir fjölskyldulífið að ná jafnvægi á nýjan leik svo sem fyrir barn að hefja hefðbundna skólagöngu að nýju sem og fyrir aðra meðlimi fjölskyldunnar að ná áttum. Við slíkar aðstæður þykir mér afar mikilvægt að foreldrar eigi þess kost að vera til staðar fyrir börn sín sem og að þeir fái svigrúm til að undirbúa sig fyrir endurkomu á vinnumarkað. Virðulegi forseti. Ég vona að með þessu frumvarpi sé verið að bæta verulega aðstæður langveikra barna og foreldra þeirra en um er að ræða áralanga baráttu fyrir bættum lífskjörum þeirra fjölskyldna sem takast á við þær erfiðu aðstæður að barn innan fjölskyldunnar greinist með langvinnan sjúkdóm eða alvarlega fötlun. Ég tel hins vegar að fleira þurfi að koma til. Ég tel mikilvægt að komið sé betur til móts við aðstæður fjölskyldna langveikra barna að því er varðar félagslega velferðarþjónustu. Það þarf að tryggja að langveik börn njóti sambærilegrar félagslegrar þjónustu og fötluð börn og að þjónustan verði aðlöguð sérstaklega að þörfum langveikra barna. Þar á meðal vil ég undirstrika mikilvægi þess að samfélagslegur stuðningur við fjölskyldur þessara barna verði efldur enda tvímælalaust mikið áfall að horfa upp á barn sitt veikjast alvarlega. Áætlað er að árlega kunni foreldrar 220 barna að eiga rétt á greiðslum innan heildarkerfisins sem lagt er til í frumvarpinu en árlegur kostnaður er áætlaður um 250–310 millj. kr. Jafnframt er gert ráð fyrir kostnaðarauka sem nemur um 20–25 millj. kr. fyrstu árin. Tilgangur þessa frumvarps er augljós og þarf ekki að eyða mörgum orðum um hann hér. Við þurfum að tryggja þessum börnum umönnun og þjálfun þannig að þau búi við örugg og þroskavænleg uppeldisskilyrði og geti notið bernsku sinnar þrátt fyrir veikindin. Ég þykist vita að samstaða sé um þessi markmið enda ræddum við um þessi mál á kjörtímabilinu þegar við samþykktum þingsályktunartillögu um aðgerðaráætlun til fjögurra ára til að styrkja stöðu barna og ungmenna sem Alþingi samþykkti í júní síðastliðnum. Ég hefði að sjálfsögðu viljað hér í dag mæla fyrir frumvarpi sem tryggði fjölskyldum langveikra barna þessa þjónustu. Að betur athuguðu máli þótti skynsamlegra að fara heildstætt yfir þau þjónustuúrræði sem þegar eru fyrir hendi innan ólíkra þjónustukerfa. Það þarf að meta hvar virkja þarf þá þjónustu sem fyrir er betur og á hvaða sviðum mikilvægt er að taka upp ný úrræði. Markmiðið er að veita sem heildstæðasta þjónustu við langveik börn og fjölskyldur þeirra. Ég hef þegar óskað eftir tilnefningum frá menntamálaráðuneyti og heilbrigðisráðuneyti auk Sambands íslenskra sveitarfélaga og Umhyggju, félagi til stuðnings langveikum börnum, um fulltrúa í starfshóp sem ég ætla að skipa til að fara yfir þessi mál. Standa vonir til að tillögur starfshópsins geti legið fyrir fyrir 15. febrúar næstkomandi þannig að tími geti unnist til þess að leggja fram frumvarp á þessu þingi um bætta félagslega þjónustu. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. félags- og tryggingamálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég vil í stuttu andsvari fagna þessu frumvarpi. Mér þykir sem þarna sé tekið mikilvægt skref. Það er sannarlega verkefni sem er hvað erfiðast fyrir hvert foreldri og hverja fjölskyldu að ganga í gengum, að horfa upp á börn sín veikjast. Þetta eru greiðslur sem við öll sem foreldrar vonumst að sjálfsögðu til að þurfa aldrei að nota. Ég held að ég tali fyrir munn allra foreldra í því efni. Ég fagna frumvarpinu sem mikilvægu og stóru skrefi í þessu máli. Ég vek líka athygli á öðru þessu tengdu, að með bættri meðferð og auknum árangri í lækningum hefur orðið til ný kynslóð barna sem hefur notið meðferðar og góðs árangurs af meðferð. Þar eru börn sem hafa læknast af ýmsum meinum svo sem krabbameini, hvítblæði og þess háttar sjúkdómum. Ég vek athygli á því að þarna er verkefni sem lýkur ekki með því að sjúkdómurinn læknist vegna þess að margs konar vandamál geta komið upp í kjölfarið. Ég veit að hugað er að þeim málefnum og ráðherra hefur gefið þeim gaum í vinnu sinni. Að endingu vil ég enn á ný fagna þessu skrefi.

Virðulegi forseti. Það er sannarlega gríðarlegt álag og mikil ábyrgð fyrir foreldra að eiga og sjá fyrir langveiku og alvarlega fötluðu barni. Sömuleiðis hvílir mikil og þung samfélagsleg ábyrgð á okkur öllum að styðja, hugsa um og sjá um fjölskyldurnar og börnin sem í hlut eiga. Það er sameiginlegt verkefni okkar. Ég fagna mjög þessu frumvarpi hæstv. félagsmálaráðherra. Ég tel það mjög til bóta og áríðandi mál sem nú er verið að ráða bót á. Eins og hæstv. ráðherra kom inn á hefur það að mörgu leyti verið til vansa hversu lítið hefur verið komið til móts við þá foreldra og þær fjölskyldur sem í hlut eiga. Allt of fáir foreldrar hafa fengið þann stuðning sem vantar. Hann hefur bara náð til tiltekins hóps en hér er tekið á þessum málum, þ.e. eins og hæstv. ráðherra kom inn á, bæði vinnumarkaðstengdu kerfi og félagslegu kerfi sem nær þá líka til foreldra sem ekki hafa verið á vinnumarkaði lengi. Sveigjanleiki skiptir miklu máli, þ.e. að komið sé til móts við hverja fjölskyldu þar sem hún er stödd. Auðvitað snýst þetta ekki bara um hin langveiku eða mikið fötluð börn og þeirra foreldra heldur líka systkini og stórfjölskyldu sem öll þurfa á góðum úrræðum og stuðningi að halda og góðri heildstæðri þjónustu. Ég hlakka til að fá að vinna að þeim málefnum en hæstv. ráðherra hefur boðað frekari aðgerðir í þeim efnum. Ég vil leggja áherslu á að þetta mál verði skoðað mjög vel í nefnd. Það þarf að skoða málið ofan í kjölinn, einfaldlega til að tryggja að það séu engar holur eins og verið hefur í fyrri lögum, sem hafa verið yfirfull af holum og hafa ekki reynst fólki sem skyldi. En í fljótu bragði fagna ég mjög þessari réttarbót og vona að þetta verði unnið með vönduðum hætti áfram.

Virðulegi forseti. Ég vil í fáum orðum fara yfir meginefni frumvarpsins og fyrst segja af hálfu okkar þingflokks frjálslyndra að við styðjum frumvarpið í öllum meginatriðum þótt við áskiljum okkur rétt til að fara yfir einstök efnisatriði þess í meðförum þingnefndar og hafa skoðun á þeim atriðum sem þar kunna að leynast. Auðvitað geta verið margar útfærslur að leiðum að markmiðinu og getur verið ástæða til að fara yfir þær sem frumvarpið hefur að geyma og færa til betri vegar. En í meginatriðum erum við fylgjandi tilgangi þessa frumvarps. Það má líta á málið út frá mörgum sjónarhornum. Eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra er um að ræða réttarbót fyrir þær fjölskyldur sem til þessa hafa búið við þær aðstæður sem frumvarpið tekur á án þess að njóta aðstoðar eða stuðnings frá ríkisvaldinu í þeim mæli sem lagt er til. Það er vissulega þarft og rétt að leggja það til. Það má líka líta á málið út frá sjónarhóli ríkisins vegna þess að ríkið er í raun að leysa vanda sem er samfélagslegur og á verksviði þess að kljást við. Það er ekki einvörðungu vandi foreldranna sem um er að ræða. Ef við berum þetta úrræði saman við það sem ríkið stendur fyrir gagnvart ýmsum öðrum hópum þar sem nauðsynlegt er að bjóða upp á stofnanavistun sjáum við að þetta úrræði er í raun miklu ódýrara fyrir ríkissjóð en önnur úrræði sem stundum er nauðsynlegt að grípa til. Mér finnst það eiginlega rökstuðningur fyrir því að fara þessa leið og gera það dálítið myndarlega. Úrræðið er frá fjárhagslegum sjónarhóli ríkissjóðs tiltölulega ódýrt borið saman við að önnur dýrari úrræði væru ella nauðsynleg. Ég nefni sem dæmi lögin um félagslega aðstoð, hygg ég að það sé, þar sem fjallað er um umönnunarbætur og umönnunargreiðslur aldraðra. Það úrræði er svipaðs eðlis. Ríkissjóður greiðir einstaklingum laun til að annast aldraðan í heimahúsi og þótt ríkissjóður verji til þess fé þá er kostnaður ríkissjóðs aðeins um fjórðungur þess sem það kostar að reka eitt pláss á dvalar- eða hjúkrunarheimili fyrir aldraða. Þetta vildi ég nefna til að menn hefðu samanburðinn. Auðvitað eru mörg úrræði sem kemur til greina af hálfu ríkisins að bjóða upp á og það skiptir máli hvert þeirra er valið. Þar þarf að líta til margra þátta. Í fyrsta lagi þarf úrræðið að nýtast þeim sem í hlut á sem best og í öðru lagi þarf það að vera skynsamlegt og fjárhagslega viðráðanlegt. Ég velti aðeins fyrir mér atriði sem mér finnst ekki koma skýrt fram í frumvarpinu, kannski vegna þess að þar er reynt að koma á breytingum og ef til vill ekki allir tilbúnir til að stíga stærri skref en þar er lagt til. En mér virðist frumvarpið byggjast fyrst og fremst á því að bæta foreldrum sem eru á vinnumarkaði tekjutap vegna þess að þeir þurfi að annast börn sín við þessar aðstæður. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort fyrir liggi einhverjar áætlanir eða hugmyndir um annan kostnað sem foreldrarnir verða fyrir vegna barnanna. Það gætu verið lyf, læknisaðstoð og annað slíkt. Mér virðist mögulegt að foreldrarnir geti orðið fyrir umtalsverðum kostnaði sem ekki er séð fyrir í frumvarpinu og ég spyr: Er það rétt að svo geti verið? Væri ekki nauðsynlegt að skoða það í meðförum þingnefndar hvort ekki sé rétt að líta til þessa kostnaðar og reyna að koma inn í frumvarpið ákvæði sem mætir honum a.m.k. að einhverju leyti? Ég get ímyndað mér að það séu dæmi um umtalsverðan og tilfinnanlegan kostnað á einstökum heimilum vegna langveikra eða alvarlega fatlaðra barna. Ég vildi því stinga þessu inn í umræðuna. Í öðru lagi langar mig að spyrjast nánar fyrir um lagaskilin. Mér sýnist á 20. gr. frumvarpsins að í raun verði skil í kringum þann tíma sem greining á sér stað þannig að þeir sem eru greindir eftir 1. október á þessu ári fái greiðslur samkvæmt frumvarpinu en þeir sem fyrr séu greindir fái greitt samkvæmt núgildandi kerfi. Ég spyr: Er ekki eðlilegt, af því að hér er um að ræða ívilnandi aðgerðir gagnvart einstaklingum sem búa við tilteknar aðstæður, að breytingin gildi gagnvart öllum sem í hlut eiga þannig að ekki komi upp tvískiptur hópur foreldra og þeir fái mismunandi greiðslur af þeirri einni ástæðu að greiningin fór fram fyrir tiltekinn dag? Ég held að það geti varla talist sanngjörn afgreiðsla af hálfu Alþingis, að gera slíkan greinarmun á, ef hann er eins og mér sýnist hann geta verið samkvæmt því sem fram kemur í frumvarpinu. Ég tek undir það sem kom fram hjá hæstv. ráðherra, að kostnaður sem getur fallið til varðandi sálfræðimeðferð getur verið umtalsverður. Ég vek athygli á því að hann er oft á tíðum utan almannatryggingakerfisins. Því miður er það enn þá þannig að sá kostnaður og tannlæknakostnaður er að miklu leyti utan almannatryggingakerfisins, sem gerir það ófullkomið. Það er ekki ásættanlegt. Við þingmenn Frjálslynda flokksins höfum lagt fram frumvarp til að bæta úr varðandi tannlækningar og tannréttingar. En það er rétt ábending hjá hæstv. ráðherra að sálfræðikostnaðurinn getur legið dálítið mikið á foreldrunum. Það er ástæða til að líta til þess við athugun málsins í nefndinni. Ég vil ekki hafa fleiri orð um þetta mál að sinni, virðulegi forseti, en ég árétta almennan stuðning okkar við markmið frumvarpsins.

Hæstv. forseti. Ég kem upp til að fagna því að þetta frumvarp er komið í þingið. Þetta er verulega mikil réttarbót fyrir foreldra langveikra og alvarlega fatlaðra barna eins og við vitum. Lögin eins og þau eru í dag eru í raun til vansa. Og sú lagabreyting sem gerð var síðastliðinn vetur náði skammarlega skammt því miður og kom alls ekki til móts við þörf þessa hóps í samfélaginu. Þetta frumvarp, eins og hæstv. ráðherra nefndi í framsögu sinni, kemur hingað í framhaldi af samþykkt okkar á vordögum um aðgerðaáætlun í málefnum barna sem kom inn í stjórnarsáttmálann í framhaldi af stefnu Samfylkingarinnar um Unga Ísland þar sem var tekið heildstætt á málefnum barna. Ég get ekki annað en fagnað því og gleðst yfir hversu langt er gengið í þessu frumvarpi. Varðandi umræðuna áðan um umönnunargreiðslur og ýmsan kostnað foreldra langveikra barna þá er það svo sannarlega rétt að það er margur kostnaður sem fellur til. Nú í sumar eða í haust sat ég fund foreldra krabbameinssjúkra barna þar sem foreldrarnir fóru yfir þá erfiðleika sem þeir ganga í gegnum þegar börnin þeirra eru alvarlega fötluð eða veik og það var svo sannarlega átakanlegt oft að hlusta á þá frásögn. Þar var einmitt nefnt að það þyrfti að koma á áfallahjálp fyrir foreldra og ýmislegt fleira. En hér er verið að taka á fjárhagslegum stuðningi til þess að koma til móts við foreldra sem verða frá vinnu langtímum saman vegna alvarlega veikra barna. Síðan taka náttúrlega önnur lög á öðrum kostnaði, eins og til dæmis almannatryggingalögin, lögin um félagslega aðstoð og svo fleiri þættir eins og til dæmis greiðsluþátttaka vegna hjálpartækja og svo framvegis, ferðakostnaðar og fleira sem heyrir allt undir almannatryggingarnar. Auðvitað þurfa slík ákvæði alltaf að vera í endurskoðun. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson nefndi hér umönnunargreiðslurnar í lögum um félagslega aðstoð sem snúa að öldruðum. Ég hef verið á þeirri skoðun að þær greiðslur hafi ekki verið nægilega háar og erfitt þegar fólk þarf að sækja stuðning á marga staði. Þannig að það eru auðvitað þættir sem við þurfum að athuga þegar við skoðum almannatryggingalögin og ég geri nú ráð fyrir að það komi einhverjar lagabreytingar hér inn í vetur sem snúa að þeim.

... nefndinni.

En það sem snýr að þessum málum, þ.e. greiðslur til foreldra langveikra og alvarlega fatlaðra barna, þá er geysilega mikil réttarbót hér á ferðinni. Ég get ekki ímyndað mér annað en að allir flokkar taki undir og styðji þetta frumvarp. Það geri ég að minnsta kosti og fagna því að málið skuli komið fram og vonast til þess að það verði afgreitt hér í gegn fljótt og vel.

Hæstv. forseti. Fyrsta þingmál núverandi félagsmálaráðherra á vorþingi eða sumarþingi í júní síðastliðnum var að koma fram með þingsályktunartillögu um aðgerðaáætlun til fjögurra ára til að styrkja stöðu barna og ungmenna, sem Alþingi Íslendinga samþykkti. Ég var einn af þeim sem stóðu þá í þessu ræðupúlti og gagnrýndu meðal annars að margt væri óljóst um það hvernig ætti að hrinda þessari áætlun í framkvæmd og fannst að það þyrfti að skýra línurnar betur hvað þau mál áhrærir. En hæstv. ráðherra er hér kominn fram með eitt af fyrstu málum til þess að hrinda þessari aðgerðaáætlun í framkvæmd sem ég fagna og óska hæstv. ráðherra til hamingju með glæsilegan árangur hvað þessi mál varðar. Það var stigið ákveðið skref á síðasta kjörtímabili til þess að bæta kjör foreldra langveikra barna. En því miður virðast þær breytingar ekki hafa skilað sér til þessara hópa sem sýnir að aðgerða og breytinga var þörf því reynslan af framkvæmd laganna var sú og hefur verið sú að mjög fáir foreldrar hafa sótt um greiðslur á grundvelli þessarar löggjafar sem var samþykkt á árinu 2006. Alls höfðu tíu umsóknir borist til Vinnumálastofnunar sem annast þessa framkvæmd. Það segir okkur að einhver pottur var brotinn í þeirri löggjöf sem var samþykkt á sínum tíma og ber að viðurkenna það. Ég vil óska ráðherra enn og aftur til hamingju með þennan áfanga sem fyrsta skref í því að koma til framkvæmda aðgerðaáætlun til þess að styrkja stöðu barna og ungmenna sem er þverpólitískur stuðningur við hér í þinginu. Eins og kemur fram í greinargerð með þessu frumvarpi þá snýr það eingöngu að fjárhagslegri afkomu og aðstæðum þessara fjölskyldna. Við þekkjum það og margar dæmisögur eru til um það hversu miklir erfiðleikar eru því samfara að gegna því mikilvæga hlutverki að annast langveikt barn. Viðkomandi foreldrar geta oft ekki stundað sína atvinnu og leiðir það oftar en ekki til þess að fólk lendir í greiðsluerfiðleikum og þessu frumvarpi er ætlað að koma til móts við þau vandamál. Hæstv. forseti. Ég lýsi enn og aftur stuðningi í grundvallaratriðum við þetta frumvarp. Ég legg samt áherslu á að menn haldi áfram að skoða umhverfið sem þessar fjölskyldur búa við. Hæstv. ráðherra hefur skipað starfshóp sem nokkur fagráðuneyti eiga fulltrúa í ásamt Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Umhyggju, félagi til stuðnings langveikum börnum, til að fara yfir aðra þætti sem snerta meðal annars þjónustu við þessar fjölskyldur. Gert er ráð fyrir að þessi starfshópur skili tillögum til ráðherra fyrir 15. nóvember árið 2008 þannig að það á að vinna hratt og vel að þessum mikilvægu málum.

15. febrúar.

15. febrúar, árið 2008. Þannig að það á að vinna hratt að þessum málum og ég fagna því sérstaklega. Hæstv. forseti. Ég kem hingað upp og lýsi því yfir að við framsóknarmenn fögnum þessu frumvarpi hæstv. ráðherra sem er mikið framfaraskref. Það bíður okkar í félagsmálanefnd þingsins að fara mjög ítarlega yfir þetta frumvarp og kanna hvort að allir varnaglar séu þar negldir því hér er um mjög mikilvægt mál að ræða og við munum að sjálfsögðu í vinnu í hv. félagsmálanefnd fara mjög ítarlega yfir þetta mál sem ég held að sé þverpólitískur stuðningur við.

Virðulegi forseti. Ég þakka þær góðu undirtektir sem þetta mál hefur fengið og það sýnir sig sannarlega að það er þverpólitískur stuðningur við þetta mál. Það er sjálfsagt og eðlilegt eins og hér hefur verið talað um af fleirum en einum, fleirum en tveimur ræðumönnum að í nefnd verður þetta mál skoðað ítarlega og vel. Ég legg engu að síður áherslu á það að málið verði afgreitt fyrir jólaleyfi þingmanna af því ég veit að margir bíða eftir því að þetta mál komist sem fyrst til framkvæmda. Við undirbúning frumvarpsins var farið mjög vandlega yfir það og allan tímann sem við fjölluðum um það í ráðuneytinu átti framkvæmdastjóri Umhyggju, félags langveikra barna, aðkomu að því og vann frá fyrstu stigum að þessum undirbúningi þannig að ég hygg að hér hafi verið eins vel til vandað og hægt var. Við unnum þetta líka með Greiningarstöð ríkisins sem reyndi að leggja mat á hve mörg börn gætu fallið undir þessi lög og reyndum að meta eins nákvæmlega og hægt var kostnaðinn við þetta. Vona ég að við séum nokkuð nærri lagi að því er varðar fjölda barna og foreldra þeirra sem munu eiga rétt samkvæmt þeim lögum. Eins og hér hefur komið fram, meðal annars hjá síðasta ræðumanni, þá voru lögin núgildandi vissulega allt of þröng. Eins og þingmaðurinn benti á fengu einungis tíu foreldrar rétt samkvæmt þessum lögum sem eru búin að gilda frá því um mitt ár 2006. Það eitt út af sig sýnir okkur að það var mikil brotalöm að því er varðar það mál. Þó viljinn hafi vissulega verið til staðar til að opna fyrir greiðslur til þessara foreldra þá voru ýmsir gallar á þeirri löggjöf sem hér er verið að bæta úr. Ég vil víkja að fyrirspurn sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson kom hér að. Ég get tekið undir margt sem kom fram í máli hans. Ríkið er hér að leysa vanda sem er samfélagslegur og sem ríkið á auðvitað að koma að og hefði átt að gera miklu fyrr. Þetta úrræði er ódýrara en stofnanaþjónusta og manneskjulegra vegna þess að auðvitað vilja foreldrar geta verið með slangveikum börnum sínum og því eðlilegast að koma til móts við þau með þessum hætti. Ég man eftir því þegar við vorum að fjalla um þetta fyrra frumvarp sem eru núgildandi lög að þá kom einmitt fram hjá framkvæmdastjóra Umhyggju og hér við umræðuna að það væri ekkert minna mál að annast um langveikt barn sitt en annast um nýfætt barn sitt. Þar þarf miklu meiri umönnun oft og tíðum við þannig að þá væri auðvitað eðlilegt að miða við, fyrstu mánuðina, svipað fyrirkomulag og er á fæðingarorlofsgreiðslum og það er einmitt gert í þessu frumvarpi. Það sem mikilvægast er kannski við þessar greiðslur, þ.e. greiðslurnar í félagslega kerfinu, er að fólk sem er bundið lengur en sex mánuði heima yfir sínu barni fer þá inn í þetta félagslega kerfi. Það er alveg ótímabundið þangað til barn verður 18 ára. Ef skilyrðin eru fyrir hendi og foreldrar komast ekki út á vinnumarkaðinn þá eru þetta ótímabundnar greiðslur sem var ekki í hinu fyrra kerfi. Það er meira að segja svo að það kerfi átti að taka gildi í áföngum á þremur árum sem var náttúrlega mjög sérstakt vegna þess að það var áætlað, man ég, að kostnaðurinn þá væri 130 millj. kr. þegar þetta væri að fullu komið til framkvæmda og samt var talin ástæða til að áfangaskipta þessu í þrjú ár. Það var um næstu áramót einmitt sem síðasti áfanginn átti að koma til framkvæmda. En úr þessu er verið að bæta og þetta fær góðar undirtektir hér. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson nefndi ýmsan annan kostnað sem foreldrar langveikra barna verða fyrir heldur en tekjutap. Það er sannarlega rétt. En ég hygg að umönnunargreiðslurnar sem eru hjá núna hjá Tryggingastofnun ríkisins í fimm flokkum og eru skattfrjálsar séu einmitt hugsaðar til þess að koma til móts við kostnað vegna fötlunar eða langvinnra veikinda barna, meðal annars lyfjakostnað þannig að ég hygg að fyrir því sé séð. Varðandi lagaskilyrði þá er alveg sjálfsagt og eðlilegt að nefndin fari vel yfir þetta þannig að það sé nú enginn fingurbrjótur í því. Þetta er hugsað þannig að tekjutengdu greiðslurnar miðast við barn sem greinist með alvarlegan langvinnan sjúkdóm frá 1. október 2007 eða síðar. En þeir sem eiga börn sem hafa greinst áður koma náttúrlega strax inn í þetta félagslega kerfi þannig að þarna á enginn að vera skilinn eftir. En þetta mun nefndin fara ítarlega yfir og skoða hvort ástæða sé til þess að gera einhverjar breytingar á. Ég sé út af fyrir sig ekki, virðulegi forseti, ástæðu til að fjalla meira um þetta mál og treysti því að nefndin fari vel og ítarlega yfir þetta og að við náum að afgreiða þetta mál og gera það að lögum frá Alþingi fyrir jólaleyfi þingmanna. Ég hef svo, eins og ég nefndi áðan, þegar sett í gang þessa nefnd sem á að skoða frekari uppbyggingu eða uppbyggingu á félagslegri þjónustu fyrir langveik börn og foreldra þeirra. Þau þurfa á ýmiss konar þjónustu, félagslegri þjónustu að halda, skammtímavistun, liðveislu og ýmissi stoðþjónustu. Það getur verið sértæk þjónusta sem ekki er að finna núna í lögum um málefni fatlaðra. Þess vegna vildum við frekar en að greina bara alveg frá því að lögin um málefni fatlaðra, þ.e. að þessi börn féllu undir þau, að farið yrði ítarlega yfir hvaða stuðning sem þau hafa í núgildandi kerfi, félagslega kerfinu, kennsluúrræði og fleira, og skoða hvort eitthvað þyrfti að koma til viðbótar þeim stuðningi sem þegar er fyrir hendi í félagslega kerfinu sem ég geri alveg fastlega ráð fyrir. Þess vegna töldum við það vandaðri vinnubrögð að reyna að ná þessu í gegn núna fyrir jólaleyfi en við færum strax í að skoða félagslegu þjónustuna og kortleggja nákvæmlega hvernig hún er, hvort hún sé virk, hvernig henni hefur verið framfylgt og hvort þar þurfi úr að bæta og vænti ég að ég geti fljótlega á vorþingi komið fram með frumvarp þar að lútandi. En ég ítreka, forseti, þakklæti mitt til þeirra sem hér hafa tekið til máls og þær góðu undirtektir sem þetta mál hefur fengið.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um stéttarfélög og vinnudeilur. Flutningsmaður auk mín er hv. þm. Grétar Mar Jónsson. Málið hefur oft verið flutt á Alþingi og gengur efnislega út á að lagfæra réttarstöðu fólks í stéttarfélögum sem af einhverjum ástæðum lendir í því að kjarasamningar dragast á langinn. Frumvarpið gengur út á að breyta lögum nr. 80/1938, um stéttarfélög og vinnudeilur, með síðari breytingum. Efni þess tekur til þess að ef kjarasamningar eru lausir í sex mánuði eða lengur bætist inn í lögin ákvæði um að upphafshækkun kjarasamninga verði sjálfkrafa afturvirk. Ef menn ná ekki að gera kjarasamning áður en sex mánuðir eru liðnir gildir upphafsákvæðið þrjá mánuði aftur í tímann þegar samið verður, fari svo að það verði gert á næstu tveimur mánuðum. Fyrir hverja tvo mánuði sem samningsgerð dregst til viðbótar, t.d. í átta mánuði, bætist einn mánuður við aftur fyrir í gildistöku upphafsákvæðis og færist þá í fjóra mánuði í staðinn fyrir þrjá. Þar af leiðandi bætist annar mánuður við þegar samningar hafa verið lausir í 10 mánuði. Sjötti mánuðurinn bætist svo við þegar samningar hafa verið lausir í 12 mánuði eða lengur. Er þá orðið lögbundið að umsamdar breytingar í kjarasamningi gildi frá því samningurinn féll út gildi og þarf ekki að semja um það sérstaklega. Hafi menn ekki náð að gera nýjan kjarasamning í heilt ár gildir nýr kjarasamningur, þegar hann verður gerður, frá þeim degi sem sá síðasti féll úr gildi. Þetta er meginefni frumvarpsins og gengur út á að bæta réttarstöðu launþega að þessu leyti en vissulega hefur borið á því á undanförnum áratugum að kjarasamningar hafi dregist mjög á langinn. Ég bendi á að í frumvarpinu er tafla á bls. 3 sem sýnir dæmi um hvernig kjarasamningar geta dregist hjá ákveðnum stéttum en hún er miðuð við kjarasamninga sjómanna á fiskiskipum og nær yfir tímabilið frá 15. janúar 1985 til 30. október 2004. Ef menn líta á töfluna sést hvenær kjarasamningar falla úr gildi og hversu langt samningslaust tímabil fylgir á eftir. Í töflunni sem sett er upp í dögum getum við séð að ákvæðið yrði virkt í fyrstu tölunni sem eru 185 dagar eða sex mánuðir án kjarasamnings. Í öðrum lið hafa liðið 11 mánuðir án kjarasamnings, í þriðja tilfelli 10 mánuðir, í fjórða tilfelli 11 mánuðir, í fimmta tilfelli 12 mánuðir og í sjötta tilfelli 15 mánuðir. Í sjöunda tilfelli eru liðnir 13 mánuðir án kjarasamnings og í áttunda tilfelli einn og hálfur mánuður en þar hefðu lögin enga virkni. Lagaákvæðið sem lagt er til að bætt sé inn í lögin um stéttarfélög og vinnudeilur verður ekki til virkt nema kjarasamningar hafi verið lausir í sex mánuði eða lengur. Í síðasta tilfellinu hefur gerð kjarasamnings dregist í 303 daga eða í um það bil 10 mánuði. Dæmið er tekið úr kjarasamningum Samtaka fiskimanna. Stundum er sagt að oft séu hörð átök í kjaradeilum fiskimanna og að þau hafi leitt til verkfalla. Vissulega er rétt að oft hafi þurft að beita verkfallsvopninu til að koma á kjarasamningum. Stéttarfélögin hafa samt iðulega beðið mánuðum saman, jafnvel í meira en ár, áður en verkfallsvopnið hefur verið notað til að knýja fram kjarasamninga við viðsemjendur sína. Á því tímabili sem enginn kjarasamningur var í gildi voru heldur engar kjarabætur innleiddar í kjarasamningnum. Þótt aðrar stéttir hafi notið kjarabóta á þessum árum hafa samtökin sem átt hafa aðild að kjarasamningi orðið að horfa til þess að félagar í þeirra stéttarfélögum hafa ekki notið sambærilegra hækkana og aðrir stéttir í tæplega sjö ár á 19 ára samningstímabili. Það er alllangur tími, hæstv. forseti. Ef af lagabreytingu verður geta lögin þrýst á gerð kjarasamninga og orðið til þess að vinnuveitendur sjái sér ekki mikinn hag í að draga gerð kjarasamninga á langinn, enda kemur upphafshækkunarákvæðið þá sjálfkrafa inn. Ákvæðið væri þá sjálfkrafa afturvirkt. Það ætti því að flýta gerð kjarasamninga þó að benda megi á að vinnuveitendur, þar á meðal ríkið, hafi stundum dregið gerð kjarasamninga. Þess vegna legg ég eindregið til að málið verði skoðað vandlega í hv. nefnd. Hér er um réttarbót til launþega að ræða, réttarbót sem þó er þannig að hún gildir ekki frá upphafsdegi þess að samningur fellur úr gildi. Það er því áhugamál stéttarfélaga að reyna að koma á samningi sem allra fyrst. Réttarbótin lagar ekki stöðuna fyrr en menn eru búnir að vera samningslausir í sex mánuði og hafa þá þegar farið á mis við verulegar kjarabætur sem komið hefðu til ef samningar hefðu gengið eðlilega fyrir sig. Eins og áður sagði er ákvæðinu ætlað að bæta stöðu launþega og auka þrýsting á atvinnurekendur svo þeir hagnist ekki á því að draga kjarasamningagerð. Eftir sem áður brennur bæði á launþegum og atvinnurekendum að gera kjarasamning en smátt og smátt snýst réttarstaðan við, frá sex mánuðum upp í heilt ár launþegum í hag hafi þeir ekki enn náð samningum. Í fyrri umræðum hefur stundum verið bent á að rétt væri að ákvæðið gilti ekki ef menn efndu til verkfalls. Því yrði þá jafnvel bætt inn í frumvarpið. Ég tel að í ljósi þess hversu tregir menn hafa verið til að beita verkfallsvopninu sé ekki ástæða til að refsa mönnum fyrir að gera það þegar kjarasamningar dragast með þeim hætti sem ég hef þegar gert grein fyrir. Á næsta ári liggur fyrir gerð kjarasamninga á vinnumarkaði og eins líklegt að ferlið verði erfitt og langsótt. Við vitum vel að verkalýðshreyfingin ætlar sér að ná fram ákveðnum lagfæringum fyrir umbjóðendur sína og er ekki vanþörf á. Lagfæringarnar ná til annars en kaupgreiðslnanna einna. Þær ná til skattkerfisins, tryggingakerfisins og svo framvegis, þannig að engin vissa er fyrir því að kjarasamningar gangi fljótt fyrir sig. Fyrirkomulag undanfarinna ára getur kannski flýtt samningagerðinni, þ.e. ákvæðið sem kom inn í lög um stéttarfélög og vinnudeilur á sínum tíma. Það fjallar um gerð svokallaðra viðræðuáætlana þar sem samningsaðilunum er falið að gera áætlanir um hvernig þeir hyggist haga viðræðum og vinnulagi við kjarasamninga. Hæstv. forseti. Hér er eftir miklu að slægjast varðandi réttarbót launþega og þegar málið hefur farið til umsagnaraðila hafa stéttarsamtökin yfirleitt mælt með að ákvæðið fari inn í lög, sérstaklega stéttarsamtök fiskimanna og fleiri. Ef ég man rétt hafa samtök atvinnurekenda lagst gegn því að slíkt ákvæði komi inn í lög um stéttarfélög og vinnudeilur. Það þarf ekki að koma á óvart því að þegar ákvæðið verður virkt bætir það réttarstöðu launþeganna gagnvart vinnuveitendum. Ég ítreka þó að það gerist ekki nema kjarasamningar hafi verið lausir í sex mánuði eða meira. Þegar kjarasamningur er undirskrifaður er ávæðið virkt, fyrst í þrjá mánuði og síðan, ef samningur er laus í eitt ár, er orðið lögbundið að upphafsákvæði kjarasamnings gildir frá því að samningurinn féll úr gildi. Því miður hygg ég að mjög erfitt geti orðið að semja við fiskimenn þegar kjarasamningar þeirra falla úr gildi. Við vitum jú að margir hverjir verða sjálfkrafa fyrir allt að 30% kjaraskerðingu vegna niðurskurðar þorskaflans, sérstaklega þeir sem stunda botnfiskveiðarnar. Það verður því ekki létt verk að ná samningum á þeim vettvangi ef menn vilja reyna að verja kjör sín. Ekki er greiðara að útgerðinni að sækja því að hún verður líka fyrir tekjutapi. Deilurnar í komandi kjarasamningum verða ekki auðleystar þótt ég vonist auðvitað til að það takist sem fyrst að gera nýja kjarasamninga á vinnumarkaði.

Frú forseti. Þetta frumvarp gengur út á að laga stöðu launþega og er mjög þarft. Einn hópur launþega hefur þó farið verr en aðrir út úr samningum við vinnuveitendur sína og það eru sjómenn. Hetjur hafsins og hermenn þjóðarinnar hafa ekki einungis verið samningslausir í fleiri daga, eins og kemur fram í ágætri skýrslu sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson minntist á, heldur hafa þeir líka verið að vinna eftir bráðabirgðalögum í fleiri ár. Í skýrslunni sem fylgir frumvarpinu kemur fram að það er í fjórgang sem sjómenn eru á bráðabirgðalögum. Ekki má gleyma því að hópur sjómanna hefur enga kjarasamninga. Sjómenn á skipum undir 12 tonnum hafa aldrei verið á kjarasamningi og er það sérmál sem þarf að taka á þegar verið er að ræða kjaramál. Ekki er hægt að bera það á sjómenn að þeir hafi ekki haft biðlund eða þolinmæði þegar samningar hafa runnið út og verið er að reyna að ná sáttum. Þeir hafa verið mjög umburðarlyndir gagnvart vinnuveitendum sínum og oft beðið allt upp í 450 daga eftir því að ná kjarasamningum, eins og kom fram í ræðu hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar, og oftar en ekki fengið á sig bráðabirgðalög þegar þeir hafa farið í aðgerðir. Ýmislegt fleira spilar auðvitað inn í. Hið svokallaða fiskveiðistjórnarkerfi, hið alræmda kerfi sem við búum við, hefur haft áhrif til hins verra í kjarasamningagerð og laun sjómanna eru mjög misjöfn á milli skipa. Sjómenn búa við mjög misjöfn launakjör. Stjórnmálamenn hafa síðan borið ábyrgð á því að setja bráðabirgðalög í tíma og ótíma og hafa sjálfstæðismenn farið fremstir í flokki. Síðustu tólf árin hafa þeir haft góðan stuðning framsóknarmanna í því og þar áður annarra stjórnmálamanna. Ég þekki kjaramálin vel. Ég var forseti Farmanna- og fiskimannasambandsins í tvö ár og ég var formaður Vísis, félags skipstjórnarmanna á Suðurnesjum, í sjö ár. Þetta höfum við verið að kljást við í kjarabaráttu og teljum því að frumvarpið sé mjög nauðsynlegt til að bæta stöðu allra launþega en ekki bara sjómanna. En þetta munar kannski sjómennina mest allra launþega. Ég hvet þingmenn til að styðja frumvarpið. Ég get ekki annað en vakið athygli á því að í þingsal eru aðeins fjórir þingmenn. Hinir þingmennirnir eru einhvers staðar annars staðar. Þeir virðast ekki hafa mikinn áhuga á þessu máli frekar en mörgum öðrum málum sem snúa að sjávarútvegi og launakjörum sjómanna. 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um takmörkun auglýsinga á óhollri matvöru sem beint er að börnum. Þetta er á þskj. 47, 47. mál, og felur í sér að Alþingi álykti að fela heilbrigðisráðherra að kanna grundvöll fyrir setningu reglna um takmörkun auglýsinga matvöru sem beint er að börnum ef matvaran inniheldur mikla fitu, sykur eða salt, með það að markmiði að sporna við offitu, einkum meðal barna og ungmenna. Ráðherra leitist í þessu skyni m.a. við að ná samstöðu með framleiðendum, innflytjendum og auglýsendum um að þessar vörur verði ekki auglýstar í sjónvarpi þegar barnaefni er á dagskrá og þá ekki fyrr en eftir klukkan níu á kvöldin. Offita er hratt vaxandi heilbrigðisvandamál, einkum í hinum vestræna heimi og er Ísland engin undantekning þar á. Hafa rannsóknir sýnt að offita er í raun orðin faraldur í íslensku þjóðfélagi en hún eykur stórlega líkur á ýmsum sjúkdómum, t.d. sykursýki 2 eða svokallaðri áunninni sykursýki, hjarta- og æðasjúkdómum, ristilkrabbameini, kæfisvefni og stoðkerfissjúkdómum. Mig langar líka að nefna ýmis félagsleg vandamál, t.d. einelti, sem þessi þróun hefur í för með sér. Ég hef flutt þetta þingmál áður ásamt fleiri þingmönnum. Frá því það var flutt síðast hafa íslensk yfirvöld ásamt yfirvöldum í Evrópu, þeim sem eru aðilar að Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni, gengist undir Evrópusáttmálann um baráttu gegn offituvanda. Skrifað var undir þann sáttmála fyrir nákvæmlega einu ári og tveimur dögum, 17. nóvember 2006, og þar eru línur lagðar að því hvernig berjast eigi gegn þeirri heilbrigðisvá sem offita er. Bent er á ýmsar leiðir, m.a. þær sem ég nefni í greinargerð með þingsályktunartillögunni, t.d. aukna hreyfingu, aukna hollustu o.s.frv. En einnig er lagt til að stjórnvöld í þessum ríkjum setji reglur um að beina ekki auglýsingum og markaðssetningu að börnum. Í Evrópusáttmálanum segir, með leyfi forseta: „Sérstakt regluverk ætti að innihalda reglur sem draga verulega úr umfangi og áhrifum auglýsinga á orkuríkum mat og drykk, einkum þeim sem beinast að börnum, með alþjóðlegri skírskotun hvað varðar reglur um markaðssetningu fyrir börn á þessu sviði, sem og reglur um öruggara vegakerfi sem stuðlar að hjólreiðum og gönguferðum.“ Á öðrum stað í sáttmálanum er getið um mikilvægi þess að hugað sé að viðkvæmum þjóðfélagsþegnum, eins og börnum og unglingum, að reynsluleysi þeirra og trúgirni sé ekki féþúfa markaðsafla. Víðar í sáttmálanum er getið um þetta og er það talið lykilatriði í forvörnum að einstök lönd leggi áherslu á tilteknar aðgerðir. Eru þar nefndar aðgerðir sem eru fólgnar í því að minnka markaðsþrýsting, einkum gagnvart börnum. Ég vitna í þennan sáttmála sem við höfum gengist undir. Síðan það var gert hefur lítið gerst í þessum málum annað en að þetta þingmál er til umræðu á Alþingi nú. Ekki er verið að leggja til boð og bönn þó svo að ýmis ríki hafi nú þegar bannað auglýsingar sem beint er að börnum á þeim tímum sem börn eru að fylgjast með fjölmiðlum, þá að horfa á sjónvarp. Bretar hafa bannað þetta. Norðurlöndin hafa gefið út yfirlýsingu um að auglýsingum verði ekki beint að börnum. Bréf komu frá norrænu ráðherranefndinni um það mál nú nýverið þar sem lagt er til að markaðssetningu verði ekki beint að börnum hvað varðar óholla matvöru. Ekki er verið að leggja til að við leggjum bann við þessu heldur að hæstv. heilbrigðisráðherra beiti sér fyrir því að framleiðendur, auglýsendur og innflytjendur taki höndum saman um að nota ekki þessa aðferð í markaðssetningu sinni. Þarna er líka verið að höfða til bæði siðferðiskenndar og ábyrgðar þeirra fyrirtækja og þeirra aðila sem eiga í hlut. Þegar verið er að ræða um hollustu og börn er ábyrgð foreldra auðvitað mest og ekki er dregið úr þeirri ábyrgð hér. En það kemur ekki í veg fyrir að aðrir aðilar í samfélaginu axli sína ábyrgð á þeirri þróun sem er orðin, og eykst sífellt, hvað varðar aukna offitu og ofþyngd. Það ber að koma í veg fyrir að sífellt sé verið að ota óhollum mat að börnum og ungmennum án þess að hirða um afleiðingarnar. Við vitum að kostnaður í heilbrigðiskerfinu hækkar sífellt og það að sporna við offitu er líka leið til að sporna við auknum útgjöldum í heilbrigðiskerfinu og reyna að auka líka lífsgæði almennings og barna. Við vitum að matarvenjur mótast snemma á lífsleiðinni og feitt barn verður feitur fullorðinn einstaklingur. Það er því mikilvægt að koma í veg fyrir að offita barna aukist enn frekar en orðið er. Nú á fimmta hvert barn í Evrópu við ofþyngd að stríða. Það eru uggvænlegar upplýsingar og þess vegna hafa allar þessar alþjóðastofnanir gripið til aðgerða. Evrópusambandið sendi einnig frá sér hvítbók nú í haust um baráttu gegn þessari vá. Þar er tekið á auglýsingum sem beint er að börnum. Eru ríki Evrópusambandsins hvött til að setja reglur sem koma í veg fyrir að markaðssetningu sé beitt á þennan hátt. Virðulegi forseti. Ég hef áður mælt fyrir þessu máli hér í þingsal. Síðan þá hefur ýmislegt gerst í þessum efnum en þó eru engar reglur hér á landi um takmörkun á auglýsingum á óhollri matvöru sem beint er að börnum. Ég er sannfærð um að núverandi hæstv. heilbrigðisráðherra mun taka á þessum málum. Hann hefur sagt að hann leggi gífurlega áherslu á forvarnir og mikil forvörn er í því að setja slíkar reglur. Slíkar reglur eru einungis eitt atriði af mörgum. Það þarf að auka hreyfingu og tryggja að börn hafi aðgengi að hollum mat í leikskólum og skólum og hvar sem þau eru yfir daginn. Það þarf að upplýsa foreldra um þessi mál o.s.frv. Huga þarf að mjög mörgum þáttum. Ég tek hér fyrir einn þátt, sem eru auglýsingar. Við vitum að börn eru trúgjörn og þau eru viðkvæm fyrir auglýsingum. Það er líka áhyggjuefni, sem komið hefur fram í rannsóknum, að flestar auglýsingar sem eru sýndar þegar börn eru að horfa á sjónvarp eru matarauglýsingar. Gerð var rannsókn á því hvaða matarauglýsingar það væru og var stærsti hlutinn auglýsingar á óhollri matvöru, mjög sætum drykkjum, jafnvel gosdrykkjum, og ýmsu skyndibitafæði. Ég tel mjög mikilvægt að fjölmiðlar axli sína ábyrgð og tryggi að börn séu ekki útsett fyrir auglýsingum sem þessum. Virðulegi forseti. Ég legg til að málið fari, að lokinni þessari umræðu, til umfjöllunar í hv. heilbrigðisnefnd enda er málinu beint til hæstv. heilbrigðisráðherra.

Frú forseti. Ég vil byrja á að lýsa yfir sérstakri ánægju minni með þessa tillögu til þingsályktunar sem hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir mælti fyrir og lýsa mig algjörlega sammála meginmarkmiðum tillögunnar. Ég verð reyndar að lýsa þeirri skoðun minni að þótt ég sé hjartanlega sammála öllu sem þingmaðurinn sagði í inngangsræðu sinni hef ég velt því fyrir mér hvort ekki sé jafnvel ástæða til að ganga enn lengra varðandi þessi mál vegna þess að við sjáum það eins og staðan er í dag að í raun og veru er allt að fara á hinn versta veg í þessum málum. Íslendingar eru að þyngjast mikið, ekki bara börn og unglingar heldur líka fullorðnir. Hv. þingmaður gat þess að hún hefði flutt málið áður á fyrra þingi og það væri endurflutt núna og ég tel satt best að segja að við séum kannski komin að þeim punkti í umræðunni að það þurfi að fara að ræða mun drastískari aðgerðir en þessi hógværa þingsályktunatillaga gerir þó ráð fyrir. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði að markaðssetning í barnatímum sjónvarps og fjölmiðla gengur sérstaklega út á tvennt, hún gengur út á mat og leikföng, og allir sem hafa horft á og fylgst með barnatímum ásamt með börnum sínum vita að þetta hefur veruleg áhrif. Þegar skyndibitinn, gosið og öll óhollustan er auglýst morgun eftir morgun, dag eftir dag í þessum miðlum síast þetta inn í krakkana og hefur mikil áhrif. Hin hliðin á þessum teningi, talandi um lýðheilsu barna og heilsufar barna, er anorexía og búlimía því að við sjáum að á sama tíma og við erum að fást við of þung börn erum við líka að fást við æ stærra hlutfall krakka, sérstaklega stelpna, sem þjást af anorexíu og búlimíu. Ég held að þetta þurfi að setja í allsherjarsamhengi og skoða líðan og heilsufar barnanna okkar. Hvað er að gerast í samfélaginu sem gerir það að verkum að við sjáum öfgar í báðar áttir? Hv. þingmaður nefndi hér réttilega mötuneyti. Eins og staðan er í dag í flestum grunnskólum landsins eru skólarnir farnir að bjóða upp á heitan mat í hádeginu. Ég vil leyfa mér að fullyrða að það sé mjög upp og ofan hvernig hugað er að samsetningu fæðunnar þar, til að mynda hversu oft fiskur er hafður á borðum í þessum mötuneytum. Nú er ég ekki að fullyrða að það sé alls staðar misbrestur á því en þetta þarf að skoða. Sem betur fer eru foreldrar og skólayfirvöld að verða æ meðvitaðri um þetta og farin að veita rekstraraðilum og þeim sjá um að setja saman matseðla í skólunum æ meira aðhald. Ég þekki dæmi þess frá síðasta vetri að á matseðli eins grunnskóla í borginni hafi ekki verið boðið upp á fisk einu sinni í viku heldur mikið af tilbúnum réttum. Þetta er eitthvað sem við þurfum að skoða og taka á en það gerum við líka með almennri vitundarvakningu í samfélaginu og opinskárri og heiðarlegri umræðu, ekki bara á þinginu heldur líka úti í samfélaginu. Það eru sláandi tölur sem koma fram í greinargerð með þingsályktunartillögunni um að ungir strákar drekki að meðaltali einn lítra af gosdrykkjum á dag. Þetta eru sláandi tölur. Það var líka sláandi að fylgjast með því sem ég sá um daginn í sjónvarpinu, ég hygg að það hafi verið í Kastljóssþætti, þar sem fjallað var um svokallaðar hjáveituaðgerðir sem framkvæmdar eru í því skyni að minnka magaummál einstaklinga svo að þeir innbyrði minni fæðu en ella. Þessum hjáveituaðgerðum hefur fjölgað geigvænlega á undanförnum missirum á Íslandi og það sem sló mig hvað mest í þessari umfjöllun Kastljóssins var að það var nefnt að nokkur börn undir tólf ára aldri hefðu farið í slíkar aðgerðir. Maður veltir því auðvitað fyrir sér á hvaða leið við erum þegar börn þurfa að fara í slíkar aðgerðir. Það þarf að verða einhvers konar vitundarvakning í samfélaginu í þessum efnum en eins og hv. þingmaður nefndi og tók dæmi frá Bretlandi er hreint bann við því að auglýsa svokallað ruslfæði þar. Þó að ég fagni mjög því máli sem hv. þingmaður leggur hér fram og ég vonist til að það verði samþykkt og settar verði einhverjar reglur, ætla ég hins vegar að spá því að þess verði ekki langt að bíða að í framhaldinu kalli menn eftir einhverju samræmdu regluverki varðandi þetta, jafnvel banni við auglýsingum o.s.frv. Það kann vel að vera að ýmislegt annað megi fylgja með í þessu eins og auglýsingarnar um allt dótið sem rignir yfir börnin okkar í auglýsingatímum. Nú þekki ég ekki hvernig þetta er annars staðar en það kann vel að vera að það komi hreinlega til greina að skoða hvort setja eigi samræmdar reglur um auglýsingar í barnatímum almennt, en mín skoðun er sú, hafandi fylgst með barnatímum í sjónvarpi reglulega í nokkur ár, eða ég hef það á tilfinningunni að þessum auglýsingum sé að fjölga. Ég get ekki rökstutt það með einhverjum tölum en ég hef það á tilfinningunni að þeim sé að fjölga, bæði varðandi leikföng og ekki síður varðandi óholla matvöru. Ég er því mjög ánægð með að hv. þingmaður skuli hafa komið fram með þetta mál og mælt fyrir því og ég vona svo sannarlega að það hljóti stuðning í þinginu.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir undirtektirnar við þetta mál. Hv. þingmaður talaði um að við þyrftum kannski að ganga lengra. Ég var á þeirri skoðun þegar ég lagði málið fram fyrst og var mjög ákveðin í því að við þyrftum að setja mjög strangar reglur og banna auglýsingar. Ég held samt að við náum meiri árangri ef við förum mýkri leið að þessu markmiði en það getur vel verið, ef það gengur ekki, að setja þurfi lög um þetta. Aðrar þjóðir hafa þurft að gera það, ekki aðeins Bretar heldur fleiri þjóðir. Það er rétt að auðvitað væru þessir aðilar ekki að auglýsa í barnatímum nema vegna þess að þeir vita að það ber árangur. Þetta hefur áhrif og þetta skilar sér, annars væru menn ekki að auglýsa á þessum tíma. Ég held að full ástæða sé til að skoða það að leyfa ekki auglýsingar í barnatímum og í kringum barnatíma og það er eiginlega lagt til hér. Varðandi anorexíu og búlimíu þá lagði heilbrigðisnefnd fram þingsályktunartillögu á 131. löggjafarþingi, öll heilbrigðisnefnd, um aðgerðir til að bæta heilbrigði Íslendinga með hollara mataræði og aukinni hreyfingu. Þar var einmitt tekið á þessum þætti. Það er ekki bara offita, það eru átraskanir og fleira sem hrjáir börn í velferðarsamfélagi okkar. Þar var tekið á þessu og ástæðan fyrir því að það kemur ekki inn í þetta þingmál er sú að við vorum búin að afgreiða það mál, það var samþykkt á Alþingi og nefnd tók til starfa í framhaldi af þeirri þingsályktun. Hér er verið að taka á auglýsingunum og það er rétt sem hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir segir, við verðum að gera eitthvað í málinu og setja þarf mjög strangar reglur um þessi mál.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á raforkulögum, nr. 65/2003. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs: Atli Gíslason, Álfheiður Ingadóttir, Árni Þór Sigurðsson, Jón Bjarnason, Katrín Jakobsdóttir, Kolbrún Halldórsdóttir, Þuríður Backman og Ögmundur Jónasson. Frumvarpið er einfalt að gerð. Það felur í sér eina breytingu á gildandi raforkulögum, þ.e. að við 5. gr. laganna bætist ný málsgrein sem verði 5. mgr. og orðist svo, með leyfi forseta: „Skilyrði fyrir virkjunarleyfi raforkuvers er að orkuverð og aðrir samningsskilmálar sem leyfishafi gerir við kaupendur orkunnar séu opinberir og öllum aðgengilegir.“ Á mannamáli þýðir þetta ósköp einfaldlega að bönnuð verður með lögum sú leynd á raforkuverði sem innleidd var þegar samið var um aukna raforkusölu vegna stækkunar álversins í Straumsvík 1995 í ráðherratíð þáverandi iðnaðarráðherra Finns Ingólfssonar. Eftirleiðis yrði það þannig að þeir aðilar sem þurfa virkjunarleyfi eða reisa það stóra virkjun að hún sé virkjunarleyfisskyld og/eða selja raforku um dreifikerfi til annarra þurfi að gefa upp verðskilmálana. Til að innleiða þetta ástand þarf að taka á þeirri stöðu sem uppi er. Það er gert í ákvæðum til bráðabirgða I og II. Þau eru svohljóðandi, með leyfi forseta: „Ákvæði til bráðabirgða I. Handhafar gildandi virkjunarleyfa sem reisa eða reka raforkuver skulu frá og með gildistöku laga þessara uppfylla ákvæði 5. mgr. 5. gr. laganna við gerð allra nýrra samninga og jafnóðum og gildandi orkusölusamningar koma til endurnýjunar. Ákvæði til bráðabirgða II. Sé handhafi virkjunarleyfis bundinn af orkusölusamningi þar sem leynd hvílir á orkuverði með gildistíma lengur en til ársloka 2012 ber honum að tilkynna um slíkt til Orkustofnunar. Jafnframt skal leyfishafinn í samráði við Orkustofnun leita samkomulags við kaupanda orkunnar um að aflétta trúnaði um orkuverð samkvæmt samningnum fyrir þann tíma. Hafni kaupandi orkunnar slíku samkomulagi er óheimilt að framlengja gildandi samninga við hann eða gera við hann nýja.“ Þetta mundi væntanlega þýða að í áföngum, fram að árinu 2012, kæmi allt verð í stórsamningum um afhendingu raforku upp á yfirborðið eða fljótlega í framhaldinu. Þeir sem ekki undirgangast að þær upplýsingar séu opinberar og aðgengilegar fyrirgera rétti sínum til frambúðar að vera kaupendur að orku hér á landi. Þetta er eins og áður sagði einfalt frumvarp og skýrir sig sjálft. Eðli málsins samkvæmt snýr það fyrst og fremst að stórum notendum eða þeim sem kaupa í heildsölu raforku í miklu magni, annaðhvort til eigin nota eða til að endurselja og dreifa orkunni. Með þeim ákvæðum til bráðabirgða sem þarna eru sett upp á að vera hægt að innleiða þetta ástand án þess að hægt sé að segja að það sé íþyngjandi eða raski grundvelli þeirra samninga sem í gildi eru nema menn velji leyndina fremur en að geta áfram verið þátttakendur í nýtingu orkunnar. Þau fyrirtæki, ef einhver yrðu, sem undir engum kringumstæðum gætu sætt sig við að raforkuverðið sem þau borga fyrir orkuna yrði opinbert yrðu að sæta því. Af því hef ég reyndar engar áhyggjur. Í öðrum löndum eru þessar upplýsingar víðast hvar aðgengilegar og opinberar. Mér er sem ég sæi t.d. þingmenn á norska þinginu sætta sig við að læðupokast væri með slíkar upplýsingar. Leyndin sem innleidd var árið 1995 var að flestra mati meira til að verja innlenda pólitíska hagsmuni en í þágu hinna erlendu orkukaupenda. Ég hef hvergi séð að um það hafi komið fram harðar kröfur frá stóriðjufyrirtækjunum, að þau skuli njóta leyndar hvað varðaði orkuverðið. Hitt er ljóst að hið lága raforkuverð hefur verið og er feimnismál í röðum þeirra sem mest hafa beitt sér fyrir stóriðjustefnunni enda þolir það illa dagsins ljós og stenst illa samanburð við raforkuverðið sem almennir notendur í landinu verða að gera sér að góðu að greiða. Landsvirkjun hefur fylgt þessari stefnu, eftir að hún var innleidd um miðjan síðasta áratug. Aðrir hafa síðan fylgt í kjölfarið. Það er enginn vafi á að þessi leynd á sinn þátt í að auka enn á deilur og úlfúð um stóriðjustefnuna enda enn erfiðara en ella að sjá hvort stóriðjusamningar skili þjóðarbúinu viðunandi arði. Um það eru auðvitað mjög útbreiddar efasemdir. Ég vil í því sambandi vísa í annað þingmál sem liggur fyrir á hinu háa Alþingi um að farið verði að ráðum, m.a. Efnahags- og framfarastofnunarinnar OECD, og gerð breið, gagnsæ, óháð þjóðhagsleg úttekt á því hvort stóriðjufjárfestingarnar skili þjóðarbúinu viðunandi arði. Um það hafa hinir erlendu ráðgjafar greinilega efasemdir ásamt með mörgum fleirum. Ella væru þeir ekki að leggja það til ár eftir ár í skýrslum sínum til íslenskra stjórnvalda að farið verði ofan í saumana á þessum hlutum. Auðvitað hlýtur það að vekja furðu, þegar betur er að gáð og um það hugsað, að við Íslendingar skulum hafa lagt jafnmikið undir í þessum efnum og raun ber vitni og tekið á okkur allan þann herkostnað sem stóriðjustefnunni er samfara í umhverfismálum og í hagkerfinu án þess að nokkurn tíma hafi verið gerð slík gagnsæ og breið arðsemisúttekt. Það er alveg ljóst að umhverfisfórnirnar sem stórvirkjunum fylgja eru færðar sameiginlega af þjóðinni og á kostnað komandi kynslóða. Áhrifin á ásýnd, orðstír og ímynd landsins og þjóðarinnar eru sameiginlegt áhyggjuefni og líklegust til að valda allt öðrum en orkuframleiðendunum búsifjum. Það er því algjört lágmark að við vitum hvar við stöndum í þessum efnum og á hverjum tíma sé hægt að gera eðlilegan samanburð á orkuverði til almennra notenda og til stórnotenda. Slíkur samanburður er ómögulegur við núverandi aðstæður. Að sama skapi er erfitt, ef ekki ómögulegt, að meta til fulls hvort arðurinn af nýtingu sameiginlegra auðlinda, auðlindarentan sem svo er stundum kölluð, skili sér með sanngjörnum hætti til almennings eða þjóðarbúsins í heild. Samkeppnissjónarmið hafa í orði kveðnu verið notuð til að réttlæta leynd á orkuverði til stóriðju en eins og auðvelt er að sýna fram á er þar ekki um neitt annað en hreinan fyrirslátt að ræða. Allir sem vita vilja þekkja hið raunverulega orkuverð en munurinn er sá að stjórnvöld og orkufyrirtækin koma sér undan upplýstri umræðu um stóriðjustefnuna í skjóli meintrar leyndar. Þetta er sem sagt eitthvað sem allir vita en það hentar mönnum til að kæfa niður umræðuna og losna við að standa reikningsskil gerða sinna að skýla sér á bak við þessa leynd. Með þessu er einnig reynt að þagga niður í og múlbinda fjölmiðla og jafnvel þingmenn, með því að binda þá þagnarskyldu. Það er auðvelt að færa rök fyrir hinu gagnstæða, að það sé í þágu heilbrigðrar samkeppni að gagnsæi ríki á markaðnum að samningar við stórnotendur séu opinberir. Eða gengur ekki samkeppnin út á að menn viti hvar þeir standa gagnvart keppinautunum? Það væri gaman að heyra menn færa rök fyrir því að það væri í þágu samkeppni á öðrum sviðum viðskipta að halda hlutunum leyndum. Ætli mönnum þætti ekki eitthvað annað, t.d. þegar menn ræða augsýnilega samkeppni í matvöruverslun og verð frá heildsölum eða birgjum, ef þar væri allt saman leynd undirorpið? Þótt hægt væri að færa fram haldbær rök fyrir því að leyndin þjónaði einhverjum viðskiptalegum tilgangi er í öllu falli ljóst að þá takast á í málinu meintir einkahagsmunir viðkomandi aðila, meintir einkahagsmunir orkukaupans og mögulega orkusalans, en á hinn bóginn ríkir almannahagsmunir, þ.e. hagsmunir sem eru fólgnir í að við getum á hverjum tíma áttað okkur á því hvort við erum sátt við þá nýtingu náttúrunnar, þá ráðstöfun auðlindanna og þann arð sem þjóðarbúið og þjóðfélagið hefur af henni í ljósi þess verðs sem fyrir orkuna er greidd. Án þess er allt tal um að þjóðin þurfi sannanlega að geta tryggt að hún njóti eðlilegs afraksturs af auðlindum sínum tómt tal sem ósköp einfaldlega drukknar í þessum leyndartilburðum sem að mínu mati þjóna fyrst og fremst pólitískum hagsmunum en ekki heilbrigðum samkeppnissjónarmiðum og þaðan af síður hagsmunum almennings. Það er margt sem kallar á þessar upplýsingar til að upplýst umræða um umhverfismál, orkunýtingu, almannahagsmuni o.s.frv. geti farið fram og að almenningur geti haft eðlileg áhrif á framkvæmdaáform, t.d. þegar þau sæta umhverfismati. Að vísu hafa íslensk stjórnvöld staðið sig fram úr hófi illa í að tryggja almenningi í landinu þann rétt sem hann á samkvæmt alþjóðasamningum, sem Ísland meira að segja hefur undirritað, t.d. í Árósasamningnum. Út á hvað gengur Ársósasamningurinn, út á hvað ganga ákvæði Ríó-samninganna að þessu leyti? Jú, þau ganga út á skýlausan rétt almennings til að hafa upplýsingar um umhverfismál og til þess að geta látið sitt álit í ljós. Hvernig eiga menn að gera það þegar væntanlegar stórframkvæmdir eiga að sæta umhverfismati ef mikilvægustu breytunni í málinu, hvað varðar hinar efnahagslegu stærðir, þ.e. orkuverðinu, er haldið leyndri? Færa má fyrir því rök að sennilega standist þetta ósköp einfaldlega ekki ef farið væri út í það. Ef ekki fæst á þessu máli úrbót og þessu verður breytt þá hlýtur að koma að því að menn, þótt ekki væri nema til þess að halda mönnum við efnið, láti reyna á það fyrir dómstólum hvort stætt sé á því, þegar í hlut á ráðstöfun gríðarlega verðmætra sameiginlegra auðlinda eins og virkjunarréttinda í eigu ríkisins eða í þjóðlendum, að leyna orkuverðinu. Stenst það kröfur um aðgengi almennings að upplýsingum og annarra aðila sem að málinu koma? Stenst það t.d., virðulegur forseti, í raun og veru? Nær það máli að alþingismönnum hafi verið ætlað að greiða atkvæði um hluti án þess að hafa þessar upplýsingar? Það er veruleikinn. Á undanförnum árum hefur verið reynt hér á þingi, sem er auðvitað til stórkostlegs vansa, að múra þessar upplýsingar inni í þingnefnd og leyna fyrir öðrum þingmönnum en þeim sem sitja í viðkomandi þingnefndum. Samt hafa þeir átt að greiða sitt atkvæði um hvort ráðast ætti í Kárahnjúkavirkjun, eða hvað það nú var. Í þessu sambandi er athyglisvert að skoða úrskurð sem úrskurðarnefnd um upplýsingamál felldi 10. nóvember 2006, fyrir rétt um ári, þar sem kæranda, í því tilviki Hjörleifi Guttormssyni, fyrrv. alþingismanni og iðnaðarráðherra, var úrskurðað í vil í máli gegn Seyðisfjarðarkaupstað og kaupstaðnum gert skylt að veita kæranda í heild aðgang að samningi virkjunaraðila í Fjarðará og kaupstaðarins, þar með um ákvæði um greiðslur fyrir vatnsréttindi. Málin eru að vísu ekki að öllu leyti hliðstæð því sem hér á við en þó eru menn taldir eiga ríka hagsmuni af því, sem borgarar í landinu, að fá aðgang að svona upplýsingum til að geta undirbyggt og rökstutt málflutning sinn, m.a. í tengslum við mat á umhverfisáhrifum eða ákvörðun um hvort leyfa eigi viðkomandi framkvæmdir og þá með hvaða skilyrðum o.s.frv. Í rökstuðningi sínum leggur nefndin einmitt áherslu á að skýra beri allar undantekningar á upplýsingarétti almennings þröngt og eins þótt meintir einkahagsmunir eigi í hlut, þ.e. réttur almennings hér er mjög ríkur og hann hefur almennt verið að styrkjast í umræðu um slík mál á undanförnum árum, a.m.k. alls staðar annars staðar en á Íslandi. Ég vil líka vekja athygli á fylgiskjölum með þessu frumvarpi og þá ekki síst fylgiskjali I en þar eru endurprentaðar tvær afar athyglisverðar greinar úr Morgunblaðinu 22. og 23. apríl síðastliðinn eftir Indriða H. Þorláksson, fyrrverandi ríkisskattstjóra og áður starfandi í fjármálaráðuneytinu, forstöðumann fjárlagaskrifstofunnar þar, ef ég man rétt, í langan tíma. Þær snúa að viðfangsefninu Auðlindir og arður. Þar er farið á mjög athyglisverðan hátt yfir hvaða forsendur þurfi að leggja til grundvallar þegar reynt er að meta hvort viðunandi arður eða renta skili sér til þjóðarinnar eða út í þjóðarbúskapinn í fjárfestingartilvikum eins og þessum. Auðvitað þarf ekki að fjölyrða um hversu ákaflega mikilvægt er að vita þá söluverð framleiðsluvörunnar, þ.e. raforkunnar, þannig t.d. að hægt sé að bera það saman við viðurkennt heimsmarkaðsverð á hverjum tíma. Það er ekkert leyndarmál og menn vita nokkurn veginn upp á hár hvert verðið er til stórnotenda í Noregi, á meginlandi Evrópu eða í Vesturheimi. Það er líka vitað að verðin hér eru lægri, verulega lægri, en það er bara ekki vitað hversu miklu lægri. Það var náttúrlega ákaflega neyðarleg uppákoma þegar aðstoðarframkvæmdastjóri Alcoa missti það út úr sér í Brasilíu að þeir væru að borga dálítið hátt raforkuverð þar, það væri nú einhver munur á kjörunum sem þeim byðust á Íslandi. Þetta var að vísu allt saman tekið út af heimasíðunni sólarhring síðar því að þetta slapp algjörlega óvart út í andrúmsloftið. Engu að síður er þetta lýsandi fyrir þá stöðu sem við erum í í þessum efnum, að menn ganga út frá staðreyndum í umræðum um þessi mál í Noregi, Kanada, Bandaríkjunum, Brasilíu eða hvar það nú er en á Íslandi hafa menn farið í þennan feluleik á síðustu árum. Um þetta mætti auðvitað ýmislegt fleira segja, virðulegi forseti, en ég held tímans vegna að ég sé ekkert að gera það hér. Ég tel mig hafa mælt fyrir málinu og rökstutt það eins og unnt er að gera í stuttu máli. Ég ætla ekki að fara að stofna hér til almennra umræðna um þennan málaflokk þó að vissulega sé fullgilt að gera það hvenær sem er og hvar sem færi býðst og veitir ekki af því að menn virðast lítið vera að sjá að sér í þessum efnum, því miður. Auðvitað má segja að það rofi örlítið til þegar Landsvirkjun fer allt í einu að velta því fyrir sér hvort hún geti kannski fengið meira verð fyrir rafmagnið með einhverjum öðrum hætti en að selja það á útsölu til álvera. Það er náttúrlega ekki seinna vænna en það tendrist örlítið ljós inni í þeim dimma kastala þar sem það hefur verið trúboð fram að þessu að reyna einmitt að selja allt í stórum slöttum til álvera. Þeir eru farnir að velta því fyrir sér að hugsanlega séu aðrir kaupendur tilbúnir að borga eitthvað hærra verð. En er þá ekki líka gott að vita hvert verðið er þannig að við höfum eitthvað til að styðjast við í þeim efnum? Það vill svo til að Landsvirkjun er 100% í eigu ríkisins þannig að það varðar okkur líka sem eigum að gæta almannahags í þessum efnum og ekki síst þar sem ríkisrekstur og ríkisfyrirtæki eiga í hlut fyrir utan yfirgnæfandi stærð fyrirtækisins á markaði og þeirrar staðreyndar að það er stærsti heildsalinn á raforku til þeirra sem orku kaupa sem slíkir og endurselja og dreifa um landið. Jafnvel þó að einhverjir þeirra sem áður hafa verið stórir kaupendur hjá Landsvirkjun auki núna sína framleiðslu síðustu missirin þá stendur eftir að stór hluti raforkunnar í landinu kemur frá virkjunum Landsvirkjunar, er keyptur í heildsölu af fyrirtækjum eins og Rarik, Orkubúi Vestfjarða, Orkuveitu Reykjavíkur og endurseldur síðan notendum á því verði sem við þekkjum. Það þekkjum við, það er opinbert. Það má vera opinbert hvað almenningur er látinn blæða fyrir orkuna hér á landi en ekki afsláttarkjörin og vildarkjörin sem stóriðjan fær,  Þetta er hin grófa mynd af málinu og menn vita, eins og ég sagði áður, í aðalatriðum hvar þessi verð liggja. Það síast smátt og smátt út. Enda held ég satt best að segja að þeir sem leggja mest upp úr leyndinni séu ekkert sérstaklega viðkvæmir fyrir því að orkuverðið spyrjist út, svo lengi sem þeir hafa leyndina til að skýla sér á bak við og þurfa ekki að staðfesta, játa eða neita einu eða neinu og getað neitað upplýstri umræðu um verðið og hvort það sé að skila viðunandi arði inn í þjóðarbúið. Það er umræðan sem ekki þolir dagsins ljós. Það er umræðan sem þeir vilja ekki. Það er umræðan sem þeir mundu tapa um leið og þeir lentu í henni og þess vegna er leyndin til komin. Þetta er auðvitað þeim mun alvarlegra, virðulegi forseti, sem þróun í orkubúskap og orkumálum heimsins er með þeim hætti að þessi gömlu samningar og nýlegir samningar til stóriðju hér á landi verða hraklegri og hraklegri í ljósi þeirrar orkuverðsþróunar sem nú blasir við og er fram undan og enginn reiknar með öðru en að verð á orku haldi áfram að hækka frekar en hitt. Menn sjá nú fyrir sér að ýmsir aðrir orkugjafar fari að verða samkeppnisfærir sem ekki voru taldir verða það á næstunni vegna lægri orkuverðs á árum áður. Það hafa meira að segja komið fram spár um að orkuverð gæti, t.d. olíuverð, gæti átt eftir að tvöfaldast á næstu nokkrum árum frá því sem það er í dag. Ég var að lesa í erlendu blaði nýja spá um það að menn hafa jafnvel í útreikningum sínum komist þangað að það sé ekki útilokað að olíufatið fari í 200 dali áður en mjög mörg ár líða og það þyrfti jafnvel ekki meira en eitt ófriðarbálið enn í Miðausturlöndum, ég tala nú ekki um ef Bandaríkjamenn létu verða af draumum sínum um að ráðast á Íran, til þess að við gætum séð jafnvel slíkt orkuverð. Þá hljótum við auðvitað að sjá hvers konar gríðarleg áhrif það hlýtur að hafa á orkuverð þegar heimurinn er enn sem komið er jafnháður orku frá kolefnaeldsneyti og raun ber vitni. Hvernig sem því öllu vindur fram, virðulegi forseti, þá held ég að svo yfirgnæfandi sterk rök hnígi á þá hlið að afnema þessa leynd og pína þessar upplýsingar fram í dagsljósið að ég öfunda ekki þá menn sem ætla sér að reyna að verja hinn málstaðinn, verða fulltrúar leynipukursins í þessum efnum. Satt að segja vonast ég til að þær raddir verði ekki margar og að Alþingi taki kannski á sig rögg og samþykki einfaldlega þetta mál í þeirri mynd sem það er flutt hér eða eftir atvikum með einhverri útfærslu sem menn komast niður á að sé hinn skynsamlegasta í þessum efnum. Ég vil láta koma fram í lokin að af hálfu okkar flutningsmanna er allt opið í þeim efnum að skoða betur t.d. skilgreiningar eða viðmið hér. Það er í sjálfu sér ekkert sáluhjálparatriði að fara þá leið sem frumvarpið leggur til, að þetta sé alfarið bundið við virkjunarleyfi. Það væri alveg hægt að hugsa sér að skilgreina betur stórkaupendur og draga mörkin þar ef menn hafa sannfærandi rök fyrir því. Ég sé þó enga ástæðu til að flokka þetta upp og held að langhreinlegast og einlægast sé að allt raforkuverð sé gefið upp þegar um er að ræða framleiðslu til sölu til annarra aðila, þá eru að sjálfsögðu undanskildir bændur sem reisa smávirkjanir fyrir sjálfa sig og aðrir slíkir aðilar. Það þjónar engum tilgangi og er engin ástæða til að skylda þá til upplýsingaskyldu eða eftirlits af þessu tagi, enda ekki um leyfisbundna starfsemi að ræða ef menn eru að framleiða rafmagn í smávirkjunum fyrir sjálfa sig og því mega þeir vera undanskildir. Ef menn hafa hugmyndir um aðra nálgun eða önnur viðmið í þessum efnum erum við að sjálfsögðu tilbúin til að skoða það svo fremi sem megintilgangi frumvarpsins verði náð, að afnema leynimakkið með útsöluverð til stóriðjunnar. Ég legg svo til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og iðnaðarnefndar.

Herra forseti. Ég ætla að byrja á að taka fram að ég er enginn sérstakur talsmaður þess að orkuverð til stóriðju sé leyndarmál og ég held að þetta tal hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar um leynipukur og leynimakk sé afskaplega orðum aukið. Ég hef hins vegar miklar efasemdir um að ákvæði af þessum toga sé sett í lög. Ég hef efasemdir um að í samningum á milli aðila, vegna þess að þetta eru nú einu sinni samningar á milli aðila, sé það sett í lög hvað varðar orkuiðnaðinn að þar eigi að koma fram hvert verðið sé en ekki í öðrum tilvikum. Mér finnst misskilningur hjá hv. þingmanni að leggja það til. Eins tel ég að það séu ákveðnir annmarkar á því hvernig þetta er lagt til í frumvarpinu, að gera þetta háð virkjunarleyfi raforkuvers held ég að sé varhugavert vegna þess að það liggur alveg fyrir að þótt bændur séu að virkja að einhverju leyti fyrir sjálfa sig og það séu kannski smáar virkjanir og hugsaðar til heimanota, þá er samt sem áður að fjölga smærri virkjunum í eigu einkaaðila sem selja rafmagn, jafnvel að öllu leyti, til aðila sem við mundum kalla stóra notendur þótt það séu ekki álver. Því væri óskandi að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hætti að tala bara um álver og færi að tala um verð á raforku í landinu. Þetta er afskaplega einsleit og þreytandi umræða, verð ég að segja. Eftir að frelsi var gefið á raforkumarkaði þá ber mönnum ekki einu sinni lengur skylda til þess á svokölluðum almennum markaði, þá er ég að tala um lítil fyrirtæki og stór fyrirtæki, að gefa upp orkusöluverðið sjálft nema menn óski og vilji gera það og ef menn vilja það þá er það bara sjálfsagt mál. Ég endurtek að ég er hreint ekki talsmaður þess að orkuverð Landsvirkjunar til hinna og þessara aðila, eða Orkuveitu Reykjavíkur og Hitaveitu Suðurnesja, sé leyndarmál og ég er ekkert viss um að gagnaðilarnir séu endilega sammála því heldur. En ég efast stórlega um þá 

Herra forseti. Ég get alveg verið sammála því að best hefði verið að þurfa ekki að setja þetta í lög. Ef mönnum hefði aldrei dottið þetta í hug og aldrei farið út á þessa braut og fylgt þeirri hefð sem hafði mótast að orkuverð væri bara opinberar upplýsingar og datt engum neitt annað í hug þangað til allt í einu kemur inn á 10. áratuginn að þessi nýja hugmyndafræði ryður sér til rúms. Það væri auðvitað skemmtilegast að þurfa ekkert að binda þetta í lögum og það væri bara sjálfsagður hlutur að þetta væru opinberar og aðgengilegar upplýsingar. Rökin fyrir því eru ærin og sterk, eins og ég þóttist hafa fært fram áðan. Það er reyndar þannig að það þarf virkjunarleyfi jafnvel þótt virkjunin sé undir viðmiðunarmörkunum um leið og selja á framleiðslu hennar að hluta til eða að öllu leyti á netið eða til annarra aðila. Þess vegna er sú leið valin að binda þetta við virkjunarleyfi en eins og ég sagði getum við alveg rætt önnur möguleg viðmið í þeim efnum. Markmið frumvarpsins er augljóst. Það er að ná upplýsingum upp á yfirborðið um stórvirkjanirnar og stórsamningana því það eru þeir sem hreyfa mestum þjóðhagslegum hagsmunum til og þeim eru yfirleitt tengd mestu umhverfisáhrifin. Þær framkvæmdir eru umdeildastar og það væri fróðlegt að heyra álit þeirra sem eru eindregnir stuðningsmenn stóriðjustefnunnar hvort menn gætu menn fallist á að kannski væri það einmitt henni sjálfri til góðs að meira að segja þetta væri ekki deiluefni. Ef þeir sem styðja þessar framkvæmdir eða hafa gert trúa því að þær séu þjóðhagslega hagkvæmar, við hvað eru menn þá feimnir? Af hverju má verðið ekki vera uppi á yfirborðinu? Ég er sammála hv. þingmanni, ég held að það sé ekkert sérstakt sáluhjálparatriði hjá þessum stóru aðilum yfirleitt að þetta fari leynt vegna þess að þetta spyrst út hvort sem er og það vita þetta allir sem vilja vita. Ég held að ástæðan sé einfaldlega sú sem ég fór yfir áðan að það þjónar þessum markmiðum að kæfa niður umræðuna. Það kemur í veg fyrir gagnsæja upplýsta umræðu um þessi mál, sem er auðvitað mjög miður, og við eigum að mínu mati alltaf að passa okkur á því að 

Hæstv. forseti. Það er rétt að það skiptir miklu máli í viðskiptum í landinu að hafa ákveðið gagnsæi. Ég er sammála því. En þetta tal um að leyndin sé sérstakt hagsmunamál fyrir þennan orkumarkað held ég að sé mikill misskilningur. Ég held reyndar að það sé enginn hræddur við að ræða þetta við hv. þingmann. Ég er a.m.k. fyrir mína parta ekki hrædd við að tala um orkuverð til stóriðju gagnvart orkuverði til almennra notenda. Ég hef engar áhyggjur af því og ég held að menn geri oft lítið úr því að stórnotendur eru í allt öðrum sporum en almenningur í landinu. Ég er ekki að segja að ekki megi lækka orkuverðið með einhverjum hætti til almennings, ef það er það sem við erum að tala um. Það er tvennt ólíkt að selja orku til stórra notenda annars vegar og hins vegar til almennings. Það er töluverður munur á því. Það er hægt að útskýra það. Ég er ekkert hrædd við þá umræðu. Ég held að enginn sé hræddur við það. Ákvörðunin sem var tekin á sínum tíma var reyndar breyting á þeirri afstöðu sem hafði verið fram að því. Ég man ekki betur en að í lögum um Landsvirkjun hafi áður verið sérstakt ákvæði um að gera ætti verðathugun á almenna markaðnum annars vegar og stóriðjumarkaðnum hins vegar. Ég held að það hafi verið tekið út, ekki síst vegna breytinga á raforkumarkaði. Ég held að það sé alls ekki vegna þess að menn hafi hugsað sér eitthvert leynipukur til lengri tíma og Landsvirkjun sé í einhverju pukri og laumist um allt, eins og hv. þm. Steingrímur Sigfússon virðist vera með á heilanum. Það væri kannski ráð að hann færi að snúa sér að annarri umræðu fremur en að tala um að opinber fyrirtæki gangi um með frekju og offorsi, með byssu í annarri hendinni og seðlabúnt í hinni, sem mér fannst afskaplega ómaklegt af hv. þingmanni að orða með þeim hætti.

Herra forseti. Það er alkunn samlíking sótt vestur um haf sem hv. þingmaður vitnaði síðast til að ég hefði tekið mér í munn. Ég sé ekki mikið eftir því.  Það er rétt að það er eðlilegt og sjálfsagt að ræða hver sé eðlilegur verðmunur á samningum til stóriðju og síðan aftur sölu til almennings. En hvernig eigum við að ræða eðlilegan mun í þessum tilvikum ef við vitum ekki um verðið til stóriðjunnar?  Það er alveg ljóst að þetta var gert 1995 vegna þess að verðið er hörmulega lágt sem þá var samið um þegar stækkað er í Straumsvík. Menn voru þá að vísu á hnjánum og töldu sér trú um að þá væri brunaútsala og þeir yrðu að reyna að koma þessu út, annars tækist það aldrei. Raforkuverðið var sömuleiðis mjög lélegt sem samið var um 2003 og 2004 þegar hafist var handa um Kárahnjúkavirkjun og samið var um stækkun á Grundartanga. Ég geri ráð fyrir, og þykist reyndar vita að það sé rétt, að verðið sé heldur skárra núna, það viðmiðunarverð sem menn hafa talað um, annaðhvort í nýjustu gerðum samningum eða áformuðum samningum. Þar hafa menn talað um hærra verð og skárra væri það þótt verðið fylgdi að einhverju leyti heimsmarkaðsverðsþróun á raforku. En það ber allt að sama brunni. Við getum ekki rætt um þetta efnislega og uppbyggilega nema við höfum upplýsingarnar í höndunum, þær séu opinberar og þær megi nota, að það megi tala um þær. Það standa engin rök nógu veigamikil fyrir því að slá skjaldborg um þessa leynd. Það á bara að hætta þessu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um fjárreiður ríkisins, nr. 88/1997. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, Grétar Mar Jónsson og Jón Magnússon. Frumvarpið er stutt og hnitmiðað. Í því er lagt til að 33. gr. fjárreiðulaga verði felld brott og að lögin öðlist þegar gildi. Með frumvarpinu fylgir eftirfarandi greinargerð sem ég leyfi mér að fara yfir, með leyfi forseta: „Með frumvarpi þessu er lagt til felld verði brott úr lögum um fjárreiður ríkisins lagagrein sem heimilar fjármálaráðherra að greiða úr ríkissjóði án heimildar í fjárlögum. Greinin er svohljóðandi: „Valdi ófyrirséð atvik því að greiða þarf úr ríkissjóði án heimildar í fjárlögum er fjármálaráðherra að höfðu samráði við hlutaðeigandi ráðherra heimilt að inna greiðsluna af hendi enda þoli hún ekki bið. Fjármálaráðherra er skylt að gera fjárlaganefnd Alþingis grein fyrir slíkum ófyrirséðum greiðslum strax og ákvörðun hefur verið tekin um þær og leita heimilda til þeirra með frumvarpi til fjáraukalaga.“ Greinin var umdeild þegar frumvarpið, sem síðar varð að lögum um fjárreiður ríkisins, var rætt og afgreitt á Alþingi á 121. löggjafarþingi vorið 1997. Var á það bent að greinin færi í bága við 41. gr. stjórnarskrárinnar en hún hljóðar svo: „Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.“ Tvær breytingartillögur komu fram við 33. gr. sem báðar miðuðu að því að lögin gengju ekki lengra en stjórnarskráin var talin heimila, en þær voru báðar felldar. Að öðru leyti er vísað til umræðunnar sem þá fór fram um málið sem var 100. mál þingsins, þskj. 103. Fyrsti flutningsmaður flutti á 133. löggjafarþingi að nýju þá tillögu í frumvarpsformi að fella alveg brott 33. gr. og vildi með því undirstrika að löggjafarvaldinu er samkvæmt stjórnarskrá ætlað að fara með fjárveitingavaldið. Frumvarpið varð þá ekki útrætt og er nú endurflutt óbreytt. Verði frumvarpið að lögum mun það styrkja löggjafarvaldið og stefna að aðgreiningu þess og framkvæmdarvaldsins. Vissulega var full þörf á því að flytja frumvarpið fyrir réttu ári, en síðan hafa gerst þau tíðindi sem undirstrika enn frekar nauðsyn þess að draga skýrar línur milli löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins og er þar vísað til Grímseyjarferjumálsins og skýrslu Ríkisendurskoðunar frá því í ágúst 2007. Það mál einkennist af því að fjármálaráðherra hefur teygt æ lengra túlkun sína á heimild til þess að stofna til útgjalda án heimildar í fjárlögum. Heimildarákvæði í fjárlögum til þess að selja ferjuna Sæfara og ráðstafa andvirðinu til kaupa eða leigu á annarri ferju túlkar ráðherrann sem sjálfstæða heimild til útgjalda án þess að sala á ferjunni hafi farið fram og telur einnig að upphæð þeirrar heimildar takmarkist ekki af andvirði hinnar seldu ferju. Ríkisendurskoðun gagnrýnir þetta harðlega og segir í skýrslu sinni: „Að mati Ríkisendurskoðunar stenst þessi aðferð á engan hátt ákvæði fjárreiðulaga og getur ekki talist til góðrar stjórnsýslu.“ Telja verður að ákvæði 33. gr. fjárreiðulaga ýti undir þessa óheillaþróun og affarasælast sé að afnema greinina og fella þar með niður allar heimildir til greiðslu fjár úr ríkissjóði án heimildar í fjárlögum ríkisins. Að þeirri breytingu gerðri verður það skýr og ótvíræður vilji Alþingis að virða ákvæði 41. gr. stjórnarskrár lýðveldisins.“ Þannig er greinargerðin með frumvarpinu, virðulegi forseti. Ég vil fara frekari orðum um þetta mál og sérstaklega gera grein fyrir mismunandi sjónarhorni á heimild stjórnarskrárinnar en í henni er annars vegar kveðið skýrt á um að ekkert gjald megi greiða úr ríkissjóði án heimildar í fjárlögum eða fjáraukalögum og hins vegar þeirri grein fjárreiðulaganna sem kemur inn fyrir 10 árum þar sem fjármálaráðherra er veitt heimild til að greiða fjármuni úr ríkissjóði þótt ekki sé fyrir því heimild í fjárlögum eða fjáraukalögum. Sú heimild er höfð á þann veg að ráðherra meti sjálfur hvenær heimildin er fyrir hendi og aðrar aðstæður sem tengjast matinu. Með öðrum orðum: Heimildin er algerlega komin í hendur framkvæmdarvaldsins og matið á því hvenær henni skuli vera beitt er líka í höndum ráðherra. Þetta hefur ekki alltaf verið skilningur Alþingis sem fyrir 10 árum kom inn í fjárreiðulögin. Ég vil rifja upp að veturinn 1989–1990 á 112. löggjafarþingi fjallaði fjárveitinganefnd Alþingis, sem þá hét, um þessi mál af því tilefni að greiðslur úr ríkissjóði án heimildar í fjárlögum höfðu færst svo í aukana að til vandræða horfði, að mati þeirra sem þá fjölluðu um málið. Þeir töldu að stemma yrði stigu við þessari sjálftöku úr ríkissjóði, sem kölluð var. Fjárveitinganefnd Alþingis varð sammála um að taka fyrir þetta atferli, sem er mjög athyglisvert í ljósi þess hver þróunin hefur verið síðustu 10 árin þar sem fjármálaráðherra opnar æ meira þessa heimild sem Alþingi veitti honum 1997 í því skyni að stofna til útgjalda oftar og meira en áður var. Fjárlaganefndin gamla flutti frumvarp um málið á 112. löggjafarþingi eins og fyrr segir. Meðal annars var það flutt í neðri deild og þar voru flutningsmenn þáverandi þingmenn Sighvatur Björgvinsson, Pálmi Jónsson, Alexander Stefánsson, Málmfríður Sigurðardóttir, Ólafur Þ. Þórðarson, Ásgeir Hannes Eiríksson og Friðjón Þórðarson. Það var frumvarp til laga um fjárgreiðslur úr ríkissjóði o.fl. en þar 1. mgr. 1. gr. þess hljóða svo, með leyfi forseta: „Greiðslu úr ríkissjóði má ekki inna af hendi nema heimildar til hennar sé aflað fyrir fram í fjárlögum eða fjáraukalögum fyrir hvert reikningsár.“ Fyrir fram, virðulegi forseti. Það er kjarni málsins. Þetta var einróma niðurstaða fjárveitinganefndar á þeim tíma, að stjórnarskrárákvæðið bæri að skilja þannig að heimild til að greiða út peninga yrði að veita fyrir fram í fjárlögum en ekki eftir á. Þetta var rökstutt frekar í greinargerð með frumvarpi. Þar sem segir t.d. um það sem þá hafði tíðkast, sem ég nefndi, þ.e. aukafjárveitingar, með leyfi forseta: „Öllum ætti að vera ljóst að í þessum efnum hefur ein af grundvallarreglum íslenskrar stjórnskipunar verið brotin, þ.e. reglan um að Alþingi fari með fjárveitingavaldið.“ Þetta var dómur fjárveitinganefndar um það sem þá tíðkaðist. Þótt það sé í minni mæli er það hið sama í eðli sínu og þá var. Fjárveitinganefnd komst að þeirri niðurstöðu að þarna væri brotin ein af grundvallarreglum íslenskrar stjórnskipunar. Síðan er rakið í greinargerð að fjárveitinganefnd hafi gert tillögur undirnefndar sinnar að sínum og flutt sem frumvarp. Í nefndaráliti undirnefndar fjárveitinganefndar segir, með leyfi forseta: „Reglan skal vera sú að greiðslur úr ríkissjóði umfram lagaheimildir eigi sér ekki stað. … Nægi slíkar heimildir ekki eða komi upp ný viðfangsefni er ekki heimilt að greiða kostnað þeirra vegna nema eftir afgreiðslu fjáraukalaga og skulu fjáraukalög lögð fyrir Alþingi þegar þurfa þykir.“ Með öðrum orðum ef upp kæmu einhver atvik eða tilvik sem kölluðu á útgjöld sem ekki væri séð fyrir í gildandi fjárlögum væri samt óheimilt að greiða út og ríkisstjórnin yrði að afla heimilda áður en greiðslan færi fram. Þetta var skilningur fjárveitinganefndar, allra nefndarmanna úr stjórnarliði sem stjórnarandstöðu úr öllum flokkum þingsins. Að þessu leytinu til, og því vek ég athygli á, hefur stjórnarskráin ekkert breyst. Hún er nú, í 41. gr., nákvæmlega eins og hún var á þessum tíma, veturinn 1989–1990. Það er athyglisvert í ljósi þess rökstuðnings sem gripið var til þegar fjárreiðulögin voru til umfjöllunar fyrir tíu árum og voru samþykkt. Fjárveitinganefnd lét athuga fyrir sig hvernig þessu væri fyrir komið á Norðurlöndunum. Þar kemur fram að meginreglan er sú í þjóðþingunum á Norðurlöndum að þau fara með fjárveitingavaldið og það er virt af framkvæmdarvaldinu. Það er svolítið breytilegt eftir löndum hvernig útfærslan er. Í sumum löndum er heimilt að greiða utan fjárlaga en þá með samþykki þingnefndar sem fer með umboð þingsins. Í megindráttum var það niðurstaðan af athuguninni á þeim tíma að það tíðkaðist ekki á Norðurlöndum sem hér tíðkaðist, að ráðherrar gætu greitt út úr ríkissjóði greiðslur vegna útgjalda sem Alþingi hafði ekki samþykkt og síðan látið Alþingi standa frammi fyrir gerðum hlut með frumvarpsflutningi, svokölluðu fjáraukalagafrumvarpi. Í fjárreiðufrumvarpinu, sem var lagt fram á 121. löggjafarþingi, og ég hef vikið að, er opnað fyrir þessa heimild og hún sett inn í frumvarpsform, sem hér var samþykkt, um að fjármálaráðherra hefði heimild til að greiða án þess að fyrir því væri samþykki Alþingis ef ófyrirséð atvik valdi. Er þetta rökstutt með því að eitthvað geti gerst sem ekki verði séð fyrir og verði að bregðast við, svo sem ef dómstólar dæma ríkið til að greiða bætur í dómsmáli um bótaskyldu. Þetta var rökstuðningurinn fyrir því að hafa þyrfti þessa heimild til ráðherra. Þarna er rökstuðningi fjárveitinganefndar Alþingis hafnað og rökum annarra þjóðþinga á Norðurlöndum, að einfalt sé að sjá við slíkum óvæntum útgjöldum með því að gera ráð fyrir þeim í fjárlögum eða með því að flytja mál og afla heimildar hverju sinni áður en greiðsla fer fram. Það er mjög athyglisvert að þingið skuli hafa farið þá leið að víkja eigin hlutverki til hliðar með jafnafgerandi hætti og þarna er, að hafna eigin rökstuðningi, sem þá var ekki nema nokkurra ára gamall, og veita einstökum ráðherrum, fyrst og fremst fjármálaráðherra, heimild til að greiða úr ríkissjóði að eigin mati. Það er líka lykilatriði í þessu að þannig er gengið frá heimildinni í fjárreiðulögunum að ráðherra einn hefur matið. Honum ber að vísu að láta fjárlaganefnd vita og leggja málið fyrir hana en það hefur líka breyst. Það er ekki gert eins og segir í lagagreininni að það eigi að gerast þegar í stað að loknu því að heimildin hafi verið nýtt, um leið og ákvörðun hefur verið tekin, heldur er því safnað saman og lagt fram í frumvarpsformi jafnvel mörgum mánuðum síðar. Þannig að ráðherra fer ekki einu sinni eftir lagatextanum hvað varðar upplýsingaskyldu til þingsins. Þingið getur ekki setið undir þessu, virðulegi forseti. Það verður að breyta lögunum og framkvæmdinni, í fyrsta lagi til samræmis við stjórnarskrána. Ég skal ekki segja um það hvernig þetta mál færi ef einhver sem getur átt aðild að slíku máli höfðaði mál fyrir dómstólum og vefengdi þessa lagaheimild vegna þess að hún færi í bága við stjórnarskrána. Ég mundi hallast að því að dómstólar mundu fella slíka heimild úr gildi vegna þess að lagaheimildin styddist ekki við stjórnarskrá. En við eigum ekki svo gott með það, alþingismenn, að standa í slíkum málaferlum því að við þyrftum fyrst að fá aðild okkar að málinu viðurkennda, sem gæti reynst þrautin þyngri. En við getum sett fram skoðun okkar á Alþingi og beitt okkur fyrir breytingu á lögunum þannig að þau fari að stjórnarskránni, að minnsta kosti að mati okkar sem flytjum þetta mál. Ég held, virðulegi forseti, að þróunin hafi verið í þá veru sem hún var komin í fyrir 17–18 árum þegar fjárveitinganefnd Alþingis fékk nóg af raunverulegum yfirgangi ráðherra og flutti frumvarp til að bæta úr. Fjármálaráðherra hefur gengið æ lengra, skref fyrir skref, í að nýta sér heimildina í fjárreiðulögunum. Á 133. löggjafarþingi spurðist ég fyrir um hvenær hann hefði nýtt sér þessa heimild til greiðslu úr ríkissjóði án heimildar í fjárlögum, með vísan í þessa grein. Í svari hans kom fram að ráðherra grípur til þess að skilgreina sum útgjöldin, sem hann hefur látið greiða, sem útgjöld sem byggjast á samningum og samþykkt ríkisstjórnarinnar og falli því ekki undir 33. gr. fjárreiðulaga. Það er þá komin einhver ný heimild til að greiða án heimildar í fjárlögum og án heimildar Alþingis, heimild sem byggist á samningum og samþykkt ríkisstjórnarinnar. Ekki er hægt að finna neitt í fjárreiðulögunum til að rökstyðja þetta en ráðherra grípur til þess til að þurfa ekki að gera grein fyrir þeim útgjöldum sem hann hefur fyrirskipað að yrðu greidd á þessum grundvelli. Það er mjög sérstakt, virðulegi forseti. Ég held að varaformaður fjárlaganefndar ætti að skoða þetta svar og kynna sér málflutning forvera sinna í fjárveitinganefnd Alþingis, m.a. þeirra ágætu manna Pálma Jónssonar og Friðjóns Þórðarsonar, sem voru báðir á þeirri skoðun að Alþingi ætti að ákveða öll útgjöld fyrir fram.  Nýjasta afrekið, sem byggist á því að teygja 33. gr. lengra en áður, er að finna í skjali sem ég hef undir höndum, en það er dagsett 10. ágúst 2007. Þar er gerð grein fyrir þeim upplýsingum sem ég var að kalla eftir með fyrirspurn og fékk ekki. Þar kemur fram að samkvæmt uppgjöri ársins 2006, á síðasta fjárlagaári, voru 69 fjárlagaliðir umfram heimildir eða meira en 4% umfram heimildir. Alls 69 fjárlagaliðir fóru meira en í 4% fram yfir heimildir og heimildin var samtals 13,7 milljarðar umfram það sem Alþingi hafði samþykkt. Maður spyr sig, þegar maður les þetta, hvers konar skrípaleikur er framkvæmdin á fjárlögunum orðin þegar fjármálaráðherra telur sig geta greitt milljarða króna úr ríkissjóði á tugum fjárlagaliða umfram það sem Alþingi hefur samþykkt? Til hvers er þá verið að leggja fjárlagafrumvarpið fyrir Alþingi? Ég spyr, virðulegi forseti, og ég heyri engin svör frá hljóðum ráðherrabekkjum. Ég held að alþingismenn ættu að íhuga þessi mál vandlega. Síðasta dæmið er það sem ég ætlaði að nefna áðan, Grímseyjarferjan. Í greinargerð Ríkisendurskoðunar kemur fram um það mál að sú ákvörðun fjármálaráðherra og þáverandi samgönguráðherra að greiða tæplega 400 millj. kr. úr ríkissjóði til endursmíði á Grímseyjarferjunni með skírskotun í 6. gr. fjárlaga - svo að ég vitni í skýrslu Ríkisendurskoðunar, með leyfi forseta: „er aðeins veitt heimild til „að selja Grímseyjarferjuna m/s Sæfara og ráðstafa andvirðinu til kaupa eða leigu á annarri hentugri ferju.““ Þetta þykir Ríkisendurskoðun ekki gefa heimild til útgreiðslu á 400 millj. kr. og segir, með leyfi forseta: „Ríkisendurskoðun gerir alvarlega athugasemd við framangreinda ákvörðun og þá aðferð sem notuð er við að fjármagna kaup og endurbætur á ferjunni og telur hana á engan hátt standast ákvæði fjárreiðulaga.“ Það er von að Ríkisendurskoðun segi það því þetta er svo langt gengið. Las ég þó ekki upp það sem keyrir um þverbak - og er að finna í skjali sem undirritað er af fulltrúum bæði samgöngu- og fjármálaráðherra - að hafi Vegagerðin ekki svigrúm til að nýta ónotaðar fjárheimildir, eins og segir, með leyfi forseta: „ … mun fjármálaráðuneytið heimila yfirdrátt sem þessari vöntun nemur.“ Það má segja að þegar framkvæmdin er komin á þetta stig, sem reyndin er - að fjármálaráðherra telur sig geta stofnað til útgjalda án þess að bera það undir Alþingi fyrir fram og fá yfir höfuð nokkurt samþykki Alþingis fyrir útgjöldunum - finnst ráðherra eðlilegt og sjálfsagt stig af stigi að hann geti vakið upp ný verkefni, samþykkt greiðslu stórfellds kostnaðar þeim tengdan og jafnvel stofnað til yfirdráttar. Hann telur sig hafa öll fjárlögin í sinni hendi og allar heimildir til þess. Hann telur að nægilegt sé að leggja það fyrir Alþingi eftir á að stimpla það sem þegar hefur verið ákveðið, gert, framkvæmt og greitt. Þetta er ferli sem er komið á svipað stig og var 1989 og 1990 og þáverandi fjárveitinganefnd fannst svo yfirgengilegt að henni var nóg boðið. Ég vona, virðulegi forseti, að frumvarp okkar fjögurra þingmanna í þessu máli veki að minnsta kosti þá þingmenn sem sæti eiga í fjárlaganefnd af værum blundi þannig að þeir átti sig á því að það er þeirra að sjá til þess að fjárlagafrumvarp sé afgreitt. Það er ekki þeirra hlutverk að taka við því sem þegar hefur verið gert. Ef þeir sætta sig við það heldur þetta áfram á sömu braut þar til einhverjum verður loks nóg boðið vonandi í náinni framtíð, en ég held að menn megi ekki bíða mikið lengur til að fara að snúa þessari þróun við og gera ráðherrum grein fyrir því að það er Alþingi sem ákveður fjárlög en ekki ríkisstjórnin. Ef menn ætla að una þessu ráðslagi sem komið er á held ég að þess verði ekki langt að bíða að ráðherrarnir hætti að nenna að leggja fyrir Alþingi fjárlagafrumvarpið eða afla sér heimilda nema bara af og til. Þeir senda þingið þá til sumardvalar einhvers staðar eins og var í gamla daga þegar þingið kom saman annað hvert ár eða svo til að samþykkja það sem hafði verið gert í millitíðinni. Virðulegi forseti. Ég held ég láti lokið framsögu fyrir þessu þingmáli. Ég tel, og við flutningsmenn, að þetta sé eitt af þeim brýnni málum sem Alþingi þarf að takast á við á þessu þingi í því skyni að rétta sinn hlut og skipa sér í þann sess sem stjórnarskráin hefur ákveðið. Ég legg svo til, virðulegi forseti, að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og skattanefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á samkeppnislögum. Ég vona að það þoli dagsins ljós eða þetta ljós sem hefur lifað í salnum alla vega í dag og við komumst í gegnum þetta án mikilla truflana frá lýsingunni. Ég hef áður flutt þetta mál og geri það nú með stuðningi nokkurra þingmanna úr Sjálfstæðisflokknum eins og fram kemur á þingskjali 26, en þetta mál hefur ekki hlotið afgreiðslu á fyrri þingum. Í þessu máli er verið að leggja til tvær breytingar á samkeppnislögunum. Þær miða að því að hækka ákveðnar viðmiðunarfjárhæðir vegna tilkynningaskyldra samruna til Samkeppniseftirlitsins. Þannig er að samkvæmt 2. mgr. 17. gr. samkeppnislaga er skylt að tilkynna samruna til Samkeppniseftirlitsins enda sé sameiginleg heildarvelta viðkomandi fyrirtækja einn milljarður króna eða meira og ársvelta að minnsta kosti tveggja af þeim fyrirtækjum sem aðild eiga að samrunanum yfir 50 millj. kr. Báðar þessar viðmiðunarfjárhæðir eru að mati flutningsmanna allt of lágar. Það er því verið að leggja til í þessu frumvarpi að þessar viðmiðunarfjárhæðir verði hækkaðar verulega. Eins og fram kemur í þingskjalinu eru fyrir þessu nokkur rök og þar er fyrst tínt til að umsvif fyrirtækja á Íslandi hafa aukist mikið undanfarin ár frá þeim tíma sem þessar fjárhæðir voru ákvarðaðar og fyrirtækjum sem falla undir viðmið laganna, þ.e. hafa veltu yfir 1 milljarði kr., hefur því fjölgað verulega. Það liggur því í augum uppi að þessar fjárhæðir þarf að uppfæra í takt við þróun viðskiptalífsins og með hliðsjón af þeim miklu breytingum sem orðið hafa undanfarinn áratug. Þess má einnig geta að umræddar viðmiðunarfjárhæðir samkeppnislaga eru í engu samræmi við það sem gildir hjá nágrannaþjóðum okkar. Það er ekki óeðlilegt að við lítum aðeins til landanna í kringum okkur sem hafa sambærilega löggjöf og við höfum á þessu sviði og skoðum hvernig þeir hafa hagað sinni löggjöf í þessu tilliti. Ég vil þó taka fram að það eru sterk rök til þess að hafa viðmiðunarfjárhæðir í þessu sambandi lægri á Íslandi vegna þess hve efnahagsstærðirnar almennt eru minni hér á landi. Markaðurinn er minni og við getum sagt viðskiptalífið almennt viðkvæmara fyrir samrunum og of mikilli samþjöppun heldur en gildir í stærri löndum. Það er engu að síður sláandi hve munurinn er mikill. Í Danmörku er miðað við að heildarvelta samrunafyrirtækja jafngildi um 44 milljörðum kr. Hér er viðmiðunarfjárhæðin 1 milljarður, þ.e. fyrir annað fyrirtækið þegar um tvö fyrirtæki er að ræða. Í Finnlandi er viðmiðið fyrir heildarveltu að jafngildi um 30 milljarðar kr. og í Finnlandi gildir sú regla að velta að minnsta kosti tveggja fyrirtækja skuli vera að jafngildi 1,7 milljarða kr. en við erum þar með þessa viðmiðunarfjárhæð sem ég nefndi áðan, 50 milljónir. Í Svíþjóð er miðað við að heildarvelta samrunafyrirtækja jafngildi um 38 milljörðum kr. en velta að minnsta kosti tveggja fyrirtækja um 1 milljarði kr. Það er mikilvægt að hafa í huga í samhengi við þetta mál að tilkynningarskylda um samruna eða yfirtöku er ekki léttvæg formkrafa sem alltaf er auðvelt að uppfylla. Það er alls ekki þannig. Það þarf að leggja í þó nokkra vinnu við að taka saman upplýsingar sem gerður er áskilnaður um í lögunum. Þannig þarf að upplýsa um aðdraganda samrunans og veltu fyrirtækjanna sem í hlut eiga, eignarhald og fjárhagsleg tengsl. Skilgreina þarf þá markaði sem samruninn hefur áhrif á. Að jafnaði kallar sú vinna á aðstoð lögfræðinga og eftir atvikum endurskoðenda. Eins og menn geta getið sér til um þá valda óþarflega ríkar kröfur um tilkynningarskyldu hreinlega ástæðulausu álagi á Samkeppniseftirlitið og eru að sjálfsögðu að ástæðulausu of íþyngjandi fyrir þau fyrirtæki sem í hlut eiga. Það er engin ástæða til að fella of mörg tilvik undir þessa tilkynningarskyldu og við skulum hafa það í huga að við höfum verið að horfa til þess að verja frekari fjármunum til Samkeppniseftirlitsins og reyna að styrkja þann grundvöll sem eftirlitið starfar á. Það hefur verið horft til þess undanfarin ár og Samkeppniseftirlitið hefur þó nokkuð mikið verið í umræðunni. Við erum ekki að gera mönnum neinn greiða með því að vísa smámálum í stórum stíl þarna inn, alveg að því ógleymdu hversu mikið álag þetta er og óþarfafyrirhöfn fyrir þau fyrirtæki sem í hlut eiga í allt of mörgum tilvikum. Við skulum bara velta því upp, virðulegi forseti, hvers konar fyrirtæki við erum að tala um sem velta 50 millj. kr. Hvers konar fyrirtæki eru það? Ef við værum til að mynda með fyrirtæki sem er í vöruviðskiptum með hefðbundna álagningu í sínum rekstri þá gæti hið dæmigerða fyrirtæki sem þar ætti í hlut verið með svona fjóra til sex starfsmenn, hið dæmigerða fyrirtæki, og það liggur við að maður velti því fyrir sér hvers vegna þetta viðmið sé ekki fyrir alla samruna og öll fyrirtæki vegna þess að þau eru býsna fá fyrirtækin sem eru í einhverjum alvörurekstri, sem eru ekki bara hreinar skeljar utan um ekkert innihald, sem eru með miklu minna en 50 millj. kr. í veltu. Það eru kannski fyrirtækin með einn eða tvo starfsmenn. Því liggur við að þetta fyrirtæki sé farið að taka bara yfir hvað þetta skilyrði snertir, hvað 50 millj. kr. viðmiðunarfjárhæðina snertir meira og minna öll fyrirtæki á Íslandi og augljóslega er ekki ástæða til þess að blanda Samkeppniseftirlitinu inn í uppkaup og samruna við öll slík fyrirtæki á Íslandi. Við viljum að það komi til kasta Samkeppniseftirlitsins mál þar sem raunverulegir hagsmunir eru í húfi og það er ástæða til að ætla að kaup eða samruni geti skipt máli varðandi samkeppni á íslenskum mörkuðum. Það eru þau mál sem við viljum að komi til skoðunar hjá Samkeppniseftirlitinu. Við megum ekki vera að skjóta spörfugla með fallbyssu í lagasetningunni. Ég vil láta þess getið sem fram kemur í greinargerð með þessu máli að atvinnulífið hefur áður hvatt til þess að viðmiðunarmörk þessi verði hækkuð. Þar má nefna Samtök atvinnulífsins og Viðskiptaráð Íslands. Raunar hafa Samtök atvinnulífsins bent á að ákjósanlegast væri að fella með öllu niður bann við samruna fyrirtækja, þ.e. fella niður tilkynningarskylduna með öllu og leggja þess í stað áherslu á strangt og virkt aðhald Samkeppniseftirlitsins. Það hefur líka verið bent á óheppilegt sé að hafa þessar viðmiðunarfjárhæðir lögbundnar og að heppilegra væri að hafa viðmiðunarmörkin bundin í reglugerð þannig að þau væri hægt að endurskoða reglulega. Þetta hefur ekki verið gert frá því að ákvæðið var lögtekið, þ.e. viðmiðunarmörkin hafa ekki verið færð upp frá þeim tíma en hefði verið auðveldara ef þau væru bundin í reglugerð þannig að það er svo sem ágætissjónarmið. En það er hvorki verið að leggja það til hér að ákvæðið verði fellt niður né að fjárhæðirnar verði alfarið færðar yfir í reglugerðarform heldur er einungis verið að hreyfa við fjárhæðunum til hækkunar. Ég hef heyrt því sjónarmiði hreyft meðal annars hjá meðflutningsmönnum mínum að þessu máli að frumvarpið hefði jafnvel mátt ganga enn lengra og hækka fjárhæðirnar meira en hér er gert. Ég tel að hérna sé verið að stíga hóflegt og skynsamlegt skref. Á hinn bóginn hefur það komið fram í fjölmiðlum að Samkeppniseftirlitið telji ekki ástæðu til að hreyfa við þessum fjárhæðum og að það telji sjálft að þær séu raunhæfar og heppilegar. Það má vel vera að eftirlitið telji það fyrir sitt leyti. Ég er bara einfaldlega ósammála því og mér finnst það mat Samkeppniseftirlitsins, ef það er þá hin formlega afstaða eftirlitsins til efnisatriða þessa máls, þá tekur það í það minnsta ekki nokkurt tillit til þess atriðis sem jafnframt skiptir mjög miklu máli, þ.e. hversu íþyngjandi þetta er fyrir þá sem hlut eiga að máli. Þetta er mál sem veldur atvinnulífinu óþarfakostnaði, óþarfafyrirhöfn í allt of mörgum málum og setur að mínu áliti allt of mörg mál til skoðunar inn í Samkeppniseftirlitið þar sem engin ástæða er til þess að óttast það sérstaklega að óhæfileg samþjöppun sé að verða á einhverjum mörkuðum á Íslandi. Við skulum jafnframt hafa í huga, og það er ekki síst mikilvægt að koma því að hér í restina, það er atriði sem ekki má gleymast í umræðum um þetta mál sem er nefnilega það að við erum bara að tala um þau mál þar sem tilkynningarskylda er til staðar, þar sem einhver atvik eru uppi þar sem skylt er að upplýsa Samkeppniseftirlitið um að samruni eða yfirtaka hafi farið fram eða standi til. Þetta mál fjallar ekkert um það hvenær Samkeppniseftirlitið á að grípa inn í. Það er ekki verið að fella undan samkeppnislögunum nein tilvik og segja að þessi mál sem áður hefði verið óheimilt að sameina sleppi í gegnum síu samkeppnislaganna í framtíðinni. Nei, það er ekki verið að gera þetta. Það er einungis verið að fjalla hér um þau mál sem á að tilkynna inn til Samkeppniseftirlitsins. Eftir stendur heimild Samkeppniseftirlitsins óskoruð til að blanda sér í mál þar sem þeir telja ástæðu vera fyrir hendi og það geta þeir gert eins og við þekkjum úr lögunum með ýmsum hætti, bæði með því að setja slíkum samruna einhver ákveðin skilyrði eða hreinlega með því að ganga lengst, eins langt og hægt er sem er að banna samrunann með öllu. Ég held að ég láti þetta nægja sem almenna umfjöllun um efnisatriði málsins og vonast til að málið komi hratt og örugglega til nefndar og þaðan aftur út til frekari umfjöllunar á þinginu.