Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svohljóðandi bréf: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Sjálfstfl. í Vesturlandskjördæmi Valdimar Indriðason framkvæmdastjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Friðjón Þórðarson, 2. þm. Vesturl.“ Valdimar Indriðason hefur áður átt sæti á Alþingi og þarf því ekki að rannsaka kjörbréf hans. Ég býð hann velkominn til starfa.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. á þskj. 92, frv. til l. um þingfararkaup alþingismanna. Okkur hefur borist þetta frv. frá hv. Ed., sem afgreiddi málið fyrir skemmstu, en þar náðist mjög góð samstaða um þetta mál. Frv. og undirbúningur þess var unnið af þingfararkaupsnefnd, en hún var kosin nú með þeim sérkennilega hætti að hana skipa forsetar Alþingis ásamt með formönnum þingflokka. Þetta hefur verið unnið vandlega og vel vandað að undirbúningi málsins og allir þingflokkar hafa fylgst náið með því og tekið þátt í undirbúningnum þannig að óhætt er að hafa skammar signingar nú þegar mælt er fyrir því. En frv. er þess efnis, að héðan í frá skuli laun og kjör alþm. ákveðin af Kjaradómi. Hingað til, eins og menn þekkja, hafa launin verið miðuð við ákveðin launaflokk í kerfi opinberra starfsmanna eða starfsmanna ríkisins, hin síðari árin hjá starfsmönnum í Bandalagi háskólamanna á vegum ríkisins, en þingfararkaupsnefnd haft með höndum að úrskurða um önnur kjör. Við samþykkt þessa frv., verður í lög tekið að þessi atriði skuli öll heyra undir Kjaradóm til úrskurðar. Annað í þessu sambandi er óþarft að taka sérstaklega fram. Úrskurður Kjaradóms skal að jafnaði gilda frá 1. okt. til 30. sept. ár hvert, en nú í fyrsta skipti er ákvæði til bráðabirgða um að hann skuli gilda frá 1. maí í ár til 30. sept. næsta ár. Ég legg svo til, herra forseti, að máli þessu verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr. og fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég vil fyrst lýsa yfir stuðningi við þetta frv. sem hv. þm. Sverrir Hermannsson hefur mælt fyrir. Ég vil rifja það upp, að fyrir allmörgum árum upphófst nokkur gagnrýni á kjaramál þm. Af minni hálfu var það aldrei gagnrýnt út af fyrir sig, að þm. hefðu of há laun. Ég er þeirrar skoðunar, að þm. eigi að hafa há laun. Og af hverju eiga þeir að hafa há laun? Það er til þess að þeirra peningalega staða sé þannig að þeir séu engum háðir. Af þeim ástæðum eiga þm. að hafa há laun. Það, sem var gagnrýnt, var svo hins vegar allt annað. Það var í fyrsta tagi gagnrýnt að þm. skyldu ákveða laun sín sjálfir. Það er vond regla og verður ævinlega til þess að varpa á Alþingi villandi ljósi. Það, sem einnig var gagnrýnt, voru skattamál - sú staðreynd að hlunnindi, sem þm. fengu, bílastyrkir og annað slíkt, voru ekki færð inn og út á skattaskýrslum. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir kvaddi sér hljóðs utan dagskrár, að mig minnir fyrir ári eða tveimur, um þessi efni. Ég hygg að þetta hafi nú verið lagfært og er það af hinu góða. Í þriðja lagi var það gagnrýnt á sínum tíma að þm. fengu greitt fyrir ferðir sem þeir sannanlega fóru ekki. Því var komið svo fyrir a.m.k. í einu kjördæmi þessa lands, - ég vil nefna það, það var Vesturlandskjördæmi, - að menn fengu reiknaðan meðaltalskostnað af leiðinni Reykjavík-Stykkishólmur-Reykjavík og fengu þetta greitt 24 sinnum. Þetta er náttúrlega aðferð sem mig langar til að nota stór orð yfir, en stilli mig um. Og í fjórða lagi var það gagnrýnt, og ég veit ekki hvort hæstv. samgrh. kynni einhverju við það að bæta, en það var altalað, að menn flygju í kjördæmi sín, en legðu fram bensínnótur í staðinn. Hver einasti hv. þm. veit við hvað er átt í þessum efnum. Svo var komið þegar verðbólgan hér var meira nýjabrum og ekki óðaverðbólga, að menn voru orðnir gersamlega siðlausir og skynlausir á hvað heimilt væri í þessum efnum. Ég vil hins vegar segja að ég met mikils þann kjark sem fram hefur komið í málflutningi hv. þm. Sverris Hermannssonar um þessi mál. Ég veit að honum finnst Alþ. vera hálfaumingjalegt þegar það hefur afsalað sér þessu valdi. Og aldrei hef ég heyrt að hann hafi með einum eða neinum hætti misnotað aðstöðu sína. Hann hefur þvert á móti verið baráttumaður fyrir tilteknu grundvallarsjónarmiði sem Alþ. skyldi hafa. Saga þessa máls er sú, að sá, sem fyrstur flutti hér frv. um Kjaradóm, var hv. þm., sem þá var, Gylfi Þ. Gíslason. Við Eiður Guðnason endurfluttum þetta frv., þegar við komum hér inn á þing, mjög snemma á 100. löggjafarþinginu árið 1978. Þá fékk það ekki hljómgrunn. Þegar launamál þingmanna komust í hnút eina ferðina enn s.l. vor gerði hæstv. forsrh. þessa hugmynd að sinni og sparkaði þá drengilega aftan í samþingismenn sína og vildi nú að málin væru lögð í Kjaradóm. Þetta er auðvitað tilraun. Alþ. getur hvenær sem er tekið þessi mál að sér aftur ef það svo kýs. Ég vil aðeins minna á það, um hvaða gagnrýni liðinna ára hefur snúist. Sumt hefur verið fært til betri vegar. En ég endurtek, herra forseti, að ég styð þetta frv.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða efnislega það frv. sem hér liggur fyrir, en vegna orða síðasta hv. ræðumanns vil ég láta koma skýrt fram að það voru missagnir í ræðu hans. Ég skal ekki fullyrða hvort missagnir hafa verið á mörgum stöðum, en mér er kunnugt um að það var hv. fyrrv. þm. Ellert B. Schram sem samdi og var flm. ásamt Gylfa Þ. Gíslasyni að frv. varðandi þingfararkaup alþingismanna, eins og skýrt og greinilega kom fram í umr. um það mál á þeim tíma, þegar hv. þm. Vilmundur Gylfason og Eiður Guðnason endurfluttu þá till. með lítils háttar breytingum. Þetta vildi ég láta koma skýrt fram þannig að allir fái maklega um sig mælt í bókum Alþingis. Hitt er svo annað mál, að ég er einn þeirra sem studdu það grundvallaratriði sem síðasti hv. ræðumaður ræddi um, og ég fagna því eins og hann, að nú skuli langflestir þm. vera komnir á sömu skoðun og fyrrv. hv. þm. Ellert B. Schram hafði og bar fyrstur fram á sínum tíma í frv.-formi á Alþingi.



Herra forseti. Það er örstutt aths. út af máli hv. þm. Vilmundar Gylfasonar. Hann lét þess getið í ræðu sinni að þm. Vesturl. fengju greiddar 24 ferðir á teiðinni Reykjavík-Stykkishólmur-Reykjavík. Ég kannast ekki við þessa reglu og mótmæli henni harðlega. Þeir þm. Vesturl. sem ég hef haft samband við núna, kannast ekki heldur við þessa reglu. Það er því ekki að furða að næsti þáttur í ræðu þm. fjallaði um siðleysi. Það var vel að vonum.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta frv. við 1. umr. þar sem till. er komin um að því verði vísað til hv. fjh.- og viðskn., en þar á ég sæti og fæ tækifæri til að láta þar í ljós. skoðanir mínar.



Herra forseti. Við framsögu þessa máls gaf hæstv. fjmrh. ærin tilefni til að mál þetta verði rætt á víðara grundvelli en efnið að öllu jöfnu gefur ástæðu til. Annars vegar ræddi hann frv., sem til umr. er, mjög afmarkað, en fór síðan í að ræða orsakir þeirra samninga sem að baki samkomulagsins um frv. eru, um hve góðir samningarnir við BSRB væru og um áhlaup ríkisstj. á verðbólguna. Hæstv. ráðh. ræddi jafnframt um verðbólguna almennt og efnahagsráðstafanir ríkisstj., sem hann kvað til þessa hafa verið framkvæmdar af ríkisstj., og taldi jafnframt upp undir fjórum töluliðum hverjar þær leiðir hefðu verið sem farnar hefðu verið til þessa. Fjórði liðurinn í aðgerðum ríkisstj. gegn verðbólgunni var svokallaðir frjálsir samningar opinberra starfsmanna og hæstv. fjmrh. Að mati hæstv. ráðh. eru þessir samningar efnahagsráðstöfun. Það er ærin ástæða fyrir hv. þd. að nýta tækifærið, sem hæstv. ráðh. gefur með yfirlýsingum þessum, til umr. um öll þessi mál, því það hefur verið nær ómögulegt til þessa að fá nokkrar upplýsingar hjá hæstv. ráðh. og hjá hæstv. ríkisstj. í heild um einstaka þætti þessara mála eða um fyrirhugaðar ráðstafanir ríkisstj. í efnahagsmálum, sem þó hafa verið margboðaðar og mjög ítarlega í stefnuræðu hæstv. forsrh. En áður en ég kem að því eru hér nokkrar fsp. sem mig tangar til að leggja fyrir hæstv. ráðh. varðandi efnisatriði málsins sjálfs. Það, sem um er að ræða, er að gerðir hafa verið samningar og hæstv. ríkisstj. eða hæstv. fjmrh. fyrir hennar hönd hefur tekið að sér að tryggja framgang þessa frv. í deildum Alþ. til staðfestingar þeim samningi sem hann gerði við opinbera starfsmenn þess efnis, að ég tel að sumu leyti að jaðrað geti við skerðingu þeirra réttinda sem stjórnarskrá Íslands kveður á um. En varðandi eignarrétt í þessu máli leyfir hæstv. ráðh. sér, án þess að ræða nokkuð við forsvarsmenn eða eigendur þeirra stofnana sem frv. getur um, að semja við þriðja aðila um stöðu þessara stofnana, um rekstur þeirra og fjárhag. Það tel ég hefði átt að vera lágmarkskurteisi af hæstv. ráðh. og fulltrúum hans að ræða við þá aðila sem sjálfseignarstofnunum stjórna og eru í sumum tilfellum fulltrúar eigenda. Með frv. er verið að samþykkja kvaðir á þessar stofnanir sem ekki liggur neitt fyrir um hvernig eigi að mæta eða leysa. Að vísu segir í 1. gr. frv. um kjarasamninga BSRB að til þurfi að koma samþykki viðkomandi stofnana. Ég leyfi mér að fullyrða að þegar um er að ræða önnur eins réttindi og fríðindi og er að finna í samningum opinberra starfsmanna fyrir það fólk sem ekki nýtur t.d. sambærilegra lífeyrisréttinda og þeir búa við, þá er auðvitað útilokað fyrir þessar stofnanir að standa gegn óskum starfsfólks um að taka þátt í og fá hlutdeild í slíkum fríðindum. Þetta hefur verið hægt og hefur verið gert fram til þessa, en það hefur verið gert á þann hátt, að viðkomandi stofnanir hafa notað heimildarrétt t.d. til aðildar að lífeyrissjóði og viðkomandi stofnanir hafa orðið að skrifa undir yfirlýsingu þess efnis, að þær væru reiðubúnar að greiða endurkröfu vegna verðtryggingarinnar frá ríkissjóði eða Tryggingastofnun ríkisins, sem fer með stjórn viðkomandi lífeyrissjóðs í þeim tilfellum sem þekkst hafa til þessa. Af illri nauðsyn hefur verið staðið á móti þessum réttindum fyrir þá sem ekki eiga lagalegan eða samningslegan rétt til þessa, en auðvitað hafa margir úr röðum þeirra, sem starfa á slíkum stofnunum, átt þennan rétt, læknar, a.m.k. sumir þeirra, hjúkrunarkonur og ýmsir sérmenntaðir aðilar sem eiga hlut að. Nú mun að sjálfsögðu vaxa ásókn í að fá þessa aðild, en ég sé ekki enn þá að nokkur möguleiki sé á að mæta þeirri ásókn nema hæstv. ráðh. hafi líka gert ráðstafanir til þess að koma á móti auknum kostnaði sem af því leiðir. Þá má benda á atvinnuleysisbæturnar, sem eru sjálfsögð mannréttindi fyrir það fólk sem við stofnanir þessar starfa eins og alla aðra í þjóðfélagi okkar. Meðan við búum við það kerfi, sem þessar stofnanir búa við, verður að sjálfsögðu að gera ráð fyrir því, hvernig eigi að mæta þeim kostnaði sem ætlað er að geti fallið á þessar stofnanir vegna atvinnuleysisbóta. Gert er ráð fyrir í frv. að ef eigandinn er annaðhvort ríkið sjálft í sameign við sveitarfélag eða sveitarfélögin falli kostnaður þeirra á skattborgarana í báðum tilfellum, en ég veit satt að segja ekki hvert hæstv. ráðh. ætlar að þessi kostnaður eigi að falla hjá sjálfseignarstofnunum sem sumar hverjar verða að búa eingöngu að því fé sem kemur inn í vistgjöldum fólks sem borgar fyrir sig sjálft að öllu leyti eða stórum hluta, en meginhluti tekna kemur frá slíku fólki, en lítill hluti frá sjúkratryggingum ríkisins, enda eru þær greiðslur ekkert annað en greiðslur fyrir veitta þjónustu, eins og hæstv. ráðh. einnig yrði að greiða fyrir ef hann t.d. færi í ferðalag og dveldi á hóteli. Það eru þessi tvö atriði sem mér finnst að hæstv. ráðh. þurfi að útskýra nánar hér í hv. deild áður en málið fer til nefndar eða nefndin kanni nánar með hliðsjón af því sem ég hef sagt. Ég skal viðurkenna fúslega að það hefur gengið nokkuð vel á liðnum árum að útskýra fyrir þeim, sem fara með þessi mál, erfiðleika þessara stofnana, og þar á ég við daggjaldanefnd. En staðreyndin er sú, að daggjaldanefnd er ekki ein í ráðum. Það er hæstiréttur yfir daggjaldanefnd sem úrskurðar um svokölluð daggjöld, ríkisstj. sjálf. Þar á meðal er hæstv. fjmrh., sem hvað þyngstur hefur verið fyrir þegar þurft hefur að leita til hæstv. ríkisstj. um að koma á móti verðbólguauka þeirra gjalda og til viðbótar þeim gjöldum sem sjúkratryggingarnar eiga að borga. Betri skilningur hjá daggjaldanefnd hefur m.a. fengist af því að þeir hafa betra upplýsingastreymi frá viðkomandi stofnunum og þeir hafa fallist á, sem er ekki aðeins skoðun, heldur staðreynd, að allt annað líkan verði að setja upp fyrir slíkar stofnanir en t.d. fyrir spítala á höfuðborgarsvæðinu eða sjúkrahús úti á landi. Það er allt önnur uppbygging á rekstrinum, það er allt önnur skipting á starfsfólki. Það tók nokkur ár að koma viðkomandi ráðh. í skilning um að láglaunastefna hlýtur að hafa miklu meiri áhrif á rekstur þeirra stofnana sem eru að meginhluta til með táglaunafólk á lista sínum yfir launagreiðslur. Það er ekki nema eðlilegt að aðgerðir, sem beinast sérstaklega að því að bæta kjör þessa fólks, láglaunafólksins, komi hvað þyngst niður á slíkum stofnunum. Ég hef áður bent á, og hef reyndar bent á það bæði fyrr og síðar, að auðvitað er ekki hægt fyrir þessar stofnanir að standa á móti því að viðkomandi fólk, ef það hefur nokkurn möguleika á því að ná til þeirra góðu kjara sem um er að ræða hjá opinberum starfsmönnum, fái aðild að þeim góðu kjörum sem það fólk býr við, og vega lífeyrisréttindin þar mest. Til viðbótar þessu hlýtur sú spurning að vakna, hvort baksamningar hafi verið gerðir um að starfsmenn ákveðinna starfsgreina hjá sjálfseignarstofnunum, sem BSRB hefur samið fyrir á ríkisspítölunum, verði að gerast meðlimir í félögum BSRB. Sá ótti hefur komið upp. Ég bendi á að í viðkomandi stöðum hafa oft og tíðum verið aðilar sem tilheyra félögum sem eru innan ASÍ eða jafnvel í félögum hjá öðrum landssamtökum. Ég hef ekki trú á því, að þetta sé svona, en gott væri ef n. vildi láta heyra frá sér varðandi þetta atriði til þess að það valdi ekki misskilningi út í frá. Það, sem kom fram í ræðu hæstv. ráðh. varðandi 1. gr. frv., er að með samþykkt þessa frv. sé verið að áskilja samþykki viðkomandi stofnana við því, að þær afhendi hæstv. fjmrh. umboð til þess að semja fyrir sína hönd við samtök starfsmanna. Þetta eiga stofnanirnar að gera á sama tíma og þær hafa enga tryggingu fyrir því neins staðar frá, að neitt fjármagn komi á móti, að stofnanirnar fái neinar tekjur til að mæta þeim aukna kostnaði sem hæstv. ráðh. semur um. En það vita auðvitað allir, að þetta kemur nær því af sjálfu sér hjá þeim stofnunum sem eru í eigu ríkisins eða sveitarfélaganna. Í ræðu sinni svaraði hæstv, ráðh. aðfinnslum sem höfðu komið fram í sambandi við mál sem var á dagskrá nokkru á undan, en í þessari ræðu tók hæstv. ráðh. undir þær aðfinnslur sem fram höfðu komið frá hv. 10. þm. Reykv. Friðrik Sophussyni, varðandi fátæklegan búnað slíkra frv. til staðfestingar brbl. frá ríkisstj., ekki aðeins þessari ríkisstj., heldur á hverjum tíma, þar sem þær grg., sem fylgdu frv., væru ákaflega lítils virði til þess að fá upplýsingar um hvert í raun og veru væri verið að fara með viðkomandi frv. Má vera að sumar af þeim spurningum, sem ég hef leyft mér að bera hér fram, séu einmitt fram bornar vegna þess að hvorki í frv. né ræðu hæstv. ráðh. hafi verð að finna nægar skýringar á viðkomandi atriðum. Þessu næst sneri hæstv. ráðh. sér að því að ræða um kjarasamningana sem þátt í efnahagslegum aðgerðum. Hann sagði m.a. að þessir samningar hefðu ótvírætt marga kosti frá efnahagslegu sjónarmiði, hér hafi verið um hóflega samninga að ræða. Það er rétt, að hér er um að ræða mjög hóflega samninga þegar haft er í huga að kaupmáttur þessa fólks, eins og allra annarra á þessu landi, hefur verið að skerðast stórlega síðustu misserin - ekki aðeins frá því að þessi hæstv. ríkisstj, tók við völdum, heldur og ekki síður frá því að sú ríkisstj. tók við völdum sem lofaði því og gekk til kosninga og sigraði í kosningum á grundvelli þess, að kaupmátturinn skyldi ekki verða minni en hann varð eftir samningana 1977, svokallaða sólstöðusamninga. Það vita auðvitað allir, hvernig þetta hefur farið, en þó mun ég koma aðeins að því síðar. En um leið og hæstv. ráðh. viðurkennir að þessir launajöfnunarsamningar hafi mikla virkni fyrir viðkomandi aðila, þá vitna ég aftur til þess sem ég sagði áðan um sjálfseignarstofnanirnar, sem frv. fjallar um, að þeir hljóta þá að hafa langmestu áhrifin á þær stofnanir sem eru með innan sinna vébanda 85–90% af starfsfólkinu í svokölluðum láglaunaflokkum. Hæstv. ráðh. kom inn á það í umræðum sínum um efnahagsmál almennt, að verðbótavísitalan nú mældi ekki jafnmikla hækkun og framfærsluvísitalan, og kom réttilega inn á það líka, að þetta væri vegna þess að miðað væri við að ekki kæmu til framkvæmda inn í framfærsluvísitöluna allar breytingar sem yrðu á viðskiptakjörum. Það væru auðvitað nokkrir liðir sem væru dregnir frá við útreikning verðbótavísitölunnar. Þetta er, eins og hv. þm, muna, eitt af ákvæðum svokallaðra Ólafslaga sem allir vinstri flokkarnir, Framsfl., Alþfl. og Alþb., hrósuðu hvað mest og allir vildu þá Lilju kveðið hafa, ekki síst Alþfl., og má segja að Alþb. hafi gengið á hæla þeirra í því að hrósa þessum lögum. Í sjálfu sér má segja að það, sem hafi unnist með þessum lögum, hafi fyrst og fremst verið að staðfesta klókindi hæstv. þáv. forsrh., Ólafs Jóhannessonar, sem vann frækinn sigur með því að fá þessi lög samþykkt, en þau voru einmitt í anda skoðana hans, Geirs Hallgrímssonar, Gunnars Thoroddsens o.fl. ráðh. sem áttu sæti í ríkisstj. 1974–1978 og héldu margoft fram að einmitt slíkar lagfæringar þyrftu að fást fram, breytingar á verðbótavísitölunni. En það var ekki fyrr en í stjórn komu Alþb. og Alþfl. að Ólafi Jóhannessyni tókst að ná þessu fram. Áður var það ekki hægt vegna þeirra sem ráða í verkalýðshreyfingunni. Þeir gátu ekki hugsað sér og töldu af hinu illa allt það sem gert yrði til breytinga á þessari verðbótavísitölu. Niðurstaðan er sú, eftir að þetta kerfi er búið að vera í gangi, og er öllum augljós eins og hæstv. ráðh. viðurkenndi, að þetta kemur ekki aðeins niður á láglaunafólki, heldur á öllum launamönnum. En að sjálfsögðu hlýtur það að koma hvað þyngst niður á þeim sem eru með lægstu launin. Það liggur í hlutarins eðli. Hinir launaháu verða síður varir við þá skerðingu sem af þessu hlýst. En ósköp er hjákátlegt að hlusta á það hér á hv. Alþ., að einn af frumkvöðlum þess, þm. sem stóð fyrir því ásamt flokksbræðrum sínum að koma ríkisstj. 1974–78 frá, skuli hafa gripið til sömu aðgerða og þá höfðu verið boðaðar af ráðh. og stuðningsþingmönnum þeirrar ríkisstj., að hann skuli hafa gripið til þess að telja það af hinu besta sem gert var, þvert ofan í sín fyrri orð, og standa nú upp á Alþ. og hrósa því sem hefur náðst út úr þessum aðgerðum, þessum ákvæðum Ólafslaga, þ.e. um rýrnandi og stórminnkandi kaupmátt launa vegna versnandi viðskiptakjara. Öðruvísi mér áður brá. Nú sagði hæstv. ráðh. líka í þessari sömu ræðu að verðbólgan væri á fullri ferð niður á við. Það eru alveg furðulegir talnaleikir sem hafa verið viðhafðir í sambandi við þetta atriði. Í Þjóðviljanum 13. nóv. segir m.a. efnislega á þessa leið: Verðbólgan er á niðurteið, hún var 61% í fyrra, en 51% nú. Og síðan eru reiknaðir síðustu þrír mánuðirnir. Það eru teknar með í þann útreikning allar niðurgreiðslurnar, sem nema tugum milljarða króna, og framreiknað síðan til heils árs, og síðan leyfir hæstv. ráðh. sér - og reyndar ríkisstj. í heild - að fullyrða að verðbólgan sé á fullri ferð niður á við. Aðrar eins blekkingar hafa líklega sjaldan komið fram hér á hv. Alþ. eins og þessar fullyrðingar, sem hafa verið bæði í stuðningsblöðum ríkisstj. og hjá hæstv. ráðh. í sambandi við stöðu verðbólgunnar í dag. Það var mjög góð skýring á þessu í Alþýðublaðinu fyrir skömmu og kemst nú ekki oft mikið fyrir í því blaði, en þetta komst þó í litla rammagrein á forsíðu blaðsins, þar sem á þetta var bent m.a., með leyfi forseta: „Á seinustu fimm mánuðum í ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar árið 1979 hækkaði framfærsluvísitalan um 27%. Það þýðir 80% verðbólgu, framreiknað til heils árs. Næstu fimm mánuði í tíð minnihlutastjórnar Alþfl. hækkaði framfærsluvísitalan um 16–17%. Það þýðir 44% verðbólgu á heilu ári. Niðurstaðan er því sú, að á þeim rúma meðgöngutíma sem ríkisstj. Gunnars Thoroddsens hefur setið við völd, hefur hraði verðbólgunnar aukist úr 44% í 51% miðað við sambærilegar forsendur. Hraði verðbólgunnar hefur m.ö.o. aukist um tæplega fjórðung. Það er nú öll niðurtalningin.“ En það hefur auðvitað komið í ljós í sambandi við þessar fullyrðingar, að öll markmið og allar áætlanir ríkisstj. um niðurtalninguna - um að verðbólgan mundi minnka og mundi verða þetta og þetta á ákveðnum tímum, ekkert af því hefur staðist. Nú síðast var ætlað að hún ætti að verða miklu minni en nú er, og það er meginmálið. En það er ekki meginmál, eins og virðist vera hjá hæstv. fjmrh., hvort hún sé 10.5, 11 eða 11.5% á einhverju ákveðnu tímabili. Samkvæmt stefnu ríkisstj. og með þeim aðgerðum, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert til þessa, átti hún að vera miklu minni. Og það hefur brugðist. Eins hafa brugðist allar áætlanir þeirra í öll þau skipti sem verðbólguna átti að telja niður og hún átti að fara niður á við. Og það er meginmál. Auk þess hefur auðvitað aldrei verið gegnið framar í þeirri ósvífni sem hefur oft og tíðum verið sýnd launafólki á Íslandi með blekkingum í sambandi við verðbætur launa eða vísitöluna sem liggur þar til grundvallar. Það hefur aldrei verið jafngegndarlaust reynt að svíkja og falsa þessa vísitölu til þess að koma í veg fyrir að þær launahækkanir, sem í kjölfarið áttu að koma, næðu fram. Þetta hefur verið gert m.a. með því að greiða niður kjöt sem ekki hefur verið til. Það hafa verið haldnar skyndiútsötur á smjöri og seld hundruð tonna, aðeins til þess að geta sýnst, til þess að sýndarmennskan gæti verið enn um sinn við völd í þessu þjóðfélagi og haldið áfram á sama hátt og hún byrjaði. Það er að sjálfsögðu full ástæða til þess og Alþ. á fulla kröfu á að fá skýringar frá hæstv. ríkisstj. á því, hvaða leiðir ríkisstj. ætli að fara upp úr áramótunum í efnahagsaðgerðum sínum. Ríkisstj. hefur gefið út yfirlýsingar um að margar þýðingarmiklar og áhrifamiklar efnahagsaðgerðir muni fylgja í kjölfar myntbreytingarinnar um áramót, sem ein út af fyrir sig - eins og hér hefur margoft verið bent á - hefur nákvæmlega ekkert að segja í sambandi við baráttuna við verðbólguna, alls ekki neitt, og hefur ekkert upp á sig annað en kostnað fyrir þjóðarbúið í heild ef ekki fylgja einhverjar aðgerðir. Það er sjálfsögð krafa, að nú láti ríkisstj. eitthvað heyra í sér áður en þessi mánuður líður. Síðari hluta þessa mánaðar eru að koma hingað til þings í Reykjavík fulltrúar um 53 þús. launþega víðs vegar að af landinu, sem hafa þá staðreynd fyrir framan sig, m.a. úr yfirlýsingu hæstv. fjmrh., að kaupmáttur hefur stórrýrnað í stjórnartíð núv. hæstv. ríkisstj., þrátt fyrir það að þessir ráðh. hafi komist í stjórn m.a. með stuðningi þessa sama fólks sem er að koma til ASÍ-þings í haust og kemur á fjögurra ára fresti, þeir hafi komist til valda í þjóðfélaginu meðfram vegna stuðnings einstaklinganna þar og vegna misnotkunar á einstökum verkalýðsfélögum innan heildarsamtaka verkalýðsins, sem jafnframt voru misnotuð af þessum sömu herrum óbeint. Það hefur verið gert óbeint í gegnum alla þá mútupakka sem hafa verið á ferðinni í þessu þjóðfélagi á undanförnum árum. Þeir hafa verið þar samhliða ágætum félagsmálapökkum. Ég skal, herra forseti, láta þessu máli lokið, vil þó aðeins benda á eitt atriði til viðbótar úr ræðu hæstv. fjmrh. - eða reyndar fjögur: þau atriði sem hæstv. fjmrh. taldi til efnahagsaðgerða ríkisstj. fram að þessu. Fyrsta efnahagsaðgerðin, sagði hæstv. ráðh., var að samþykkja fjárlög á s.l. ári. Verðbólgan hefði átt að vera komin ofan í núll því að það voru samþ. eða lögð fram tvenn fjárlög, meira að segja Alþfl. tókst að koma fram fjárlagafrv., en aldrei heyrði ég þá tala um það í forsendum fyrir því frv., að þeir væru sérstaklega að kveða verðbólguna í kútinn, enda held ég að allir, sem hafa fylgst með málum hér á hv. Alþ. á liðnum árum og efnahagsaðgerðum sem ríkisstj. á hverjum tíma hafa orðið að gera, viðurkenni að samþykkt fjárlagá er í sjálfu sér ekki efnahagsaðgerð. Að vísu geta fjárlög haft ákveðið stjórnunargildi. En fjárlög verður og á auðvitað að samþykkja á hverju ári, þannig að þetta var ekkert kraftaverk hjá hæstv. ríkisstj., henni bar lagaleg skylda til að fá samþykkt fjárlög. En fjárlög þau, sem voru samþykkt hér á Alþ. fyrri hluta þessa árs, voru verðbólgufjárlög, verðbólguhvetjandi í einu og öllu. Þótt innan ramma fjárlaga sé getið um niðurgreiðslur sem stöðvuðu um sinn framgang verðbólgu eða kannske rétt á meðan verið er að reikna út vísitölu launa, er ekki hægt að segja að það sé einhver sérstök aðgerð, efnahagsleg aðgerð í baráttunni við verðbólguna. Þetta er hinn mesti misskilningur. Önnur efnahagsaðgerðin, sem hæstv. ráðh. gat um að hann og hæstv. ríkisstj. hefðu afrekað á liðnu ári, var samþykkt skattalaga á s.l. vori. Hann hafði orðrétt, með leyfi forseta, þessi orð yfir eftir að hann hafði getið um þessar tvær efnahagsaðgerðir sínar: „Ef hvorugt þessara mála hefði náð fram að ganga vegna allsherjarstjórnleysis hér á Alþ. og í þjóðfélaginu, þá býst ég við að efnahagsástandið mundi vera allmiklu verra en það er.“ Ja, sei, sei. Það hefði bara verið algert stjórnleysi ef þetta hefði ekki verið samþykkt! Undir þetta getum við allir tekið heils hugar. Heldur hæstv. fjmrh. virkilega að Alþingi Íslendinga hefði ekki komið saman fjárlögum án hans og þessarar hæstv. ríkisstj., að ég tali nú ekki um vegna þess að fullsmíðað fjárlagafrv. lá fyrir? Eða heldur hæstv. fjmrh. að Alþingi Íslendinga hefði ekki getað samþykkt þau skattalög sem þeir segja, þegar aðfinnslur eru uppi um núgildandi skattalög, að hafi verið samþykkt í tíð ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar og Gunnars Thoroddsens og Ólafs Jóhannessonar? Þurfi hins vegar að hrósa þeim eru þau gerð og samþykkt af núv. hæstv. ríkisstj. Sá sannleikur, sem í þeirri gagnrýni og hrósi hins vegar liggur„ er að þau skattalög, sem voru samþykkt í stjórnartíð Geirs Hallgrímssonar, voru miðuð við að staðgreiðslu skatta yrði komið á, en nú er mikilvægum atriðum núgildandi skattalaga haldið óbreyttum frá því þá án þess að taka þá höfuðstaðreynd til greina. Þriðja stóraðgerðin í efnahagsmálum, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur framkvæmt á liðnu ári að mati hæstv. fjmrh., er að undirbúin var lánsfjáráætlun sem - eins og hann sagði - varðar vissulega verulega miklu fyrir allt efnahagslífið. Nú hef ég átt sæti á þingi um tveggja áratuga skeið og um langt árabil hefur verið samin og samþykkt hér á Alþ. svokölluð lánsfjáráætlun. Ég hef aldrei heyrt það fyrr, að þessi lánsfjáráætlun væri talin til mikilvægustu efnahagsaðgerða. Þetta er eitt af stjórnunartækjum ríkisstj. á hverjum tíma og það er bundið í lögum að samþykkja lánsfjáráætlun, svo að það verða allar ríkisstj. að gera, en að þetta sé einhver sérstök efnahagsaðgerð fæ ég ekki séð. Ekki eins og hún kom úr garði þeirra sem að henni unnu. Að síðustu var fjórða aðgerðin í efnahagsmálum kjarasamningarnir við opinbera starfsmenn og sú mikla vinna sem í þá var lögð. Ég hef nokkuð getið um hlut þeirra og þau áhrif sem þeir hafa. Það hefur tekist með harmkvælum að ná fram fyrir aðra launþega í landinu hluta þess sem opinberir starfsmenn fengu í sínum samningum, aðeins hluta, vegna þess að þeir eiga alls ekki kost á og það er útilokað að þeir eigi kost á því að ná fram þýðingarmestu atriðunum sem opinberir starfsmenn njóta í sínu launakerfi, og þar á ég að sjálfsögðu við hinn verðtryggða lífeyrissjóð. Það er margt annað sem allur þorri launamanna í landinu nýtur ekki þótt opinberir starfsmenn njóti þess. Og það eru fleiri en ég sem telja að þeir samningar, sem gerðir voru nú milli opinberra starfsmanna og hæstv. fjmrh., hafi enn teygt bilið sem þegar þótti ærið á milli almennra launamanna annars vegar og svo opinberra starfsmanna hins vegar. Og satt að segja sé ég ekki fram úr því hvernig má ná þessum endum saman þannig að láglaunafólk í þessu landi megi vel við una, það fólk sem hvað frekast ætti að búa við verðtryggðan lífeyri í þessu landi. Ég held að það væri full ástæða til fyrir hæstv. ríkisstj. að reyna að ná höndum saman við alla aðila hér á þingi, ekki aðeins eigin flokksbræður, heldur stjórnarandstöðuna líka, til að ráða fram úr þessu mikla vandamáli. Ég minni enn einu sinni á það - ég hef gert það áður úr ræðustól á Alþ. - ég minni enn á það frv. sem tvívegis var lagt fram hér á Alþ. af þáv. þm. Guðmundi H. Garðarssyni, sem ég persónulega er sannfærður um að er þannig úr garði gert að það getur leyst þann vanda sem að er stefnt að leysa, enda veit ég að tillögur hans í þessum málum eiga mjög vaxandi fylgi að fagna innan verkalýðshreyfingarinnar. Herra forseti. Að síðustu vil ég enn aðeins minna á að nú hafa verið lagðar fram tvær fsp. til hæstv. forsrh. hér á Alþ. um það, hvort ríkisstj. ætli að skýra annars vegar Alþingi og hins vegar fulltrúaþingi 53 þús. launþega frá því, í hverju hinar eiginlegu efnahagsaðgerðir ríkisstj. verði fólgnar upp úr áramótunum, sem ríkisstj. hefur lofað. Ég tel að þessir aðilar eigi kröfu á því, að ríkisstj. láti vita um í hvaða formi sú kjaraskerðing og kaupmáttarrýrnun eigi að verða sem nú er unnið að innan hæstv. ríkisstj. að koma á. Mér finnst að það eigi að vera svo mikill mannsbragur á þessum mönnum, að þeir geti komið og rætt þetta við viðkomandi aðila, þótt ég hins vegar hafi ekki þá trú á núv. hæstv. forsrh., að hann hafi kjark eða þor forsrh. 1958 sem kom þá á Alþýðusambandsþing sællar minningar. Hins vegar getur hæstv. ríkisstj. svarað bæði hér á þingi og tilkynnt þinginu sjálfu hvað sé fyrirhugað. Annars tel ég óhjákvæmilegt að Alþýðusambandsþing sjálft annaðhvort fresti sínu þinghaldi fram í marsmánuð eða að það samþykki að kalla saman nýtt þing í þann mund er þessar ráðstafanir birtast hjá hæstv. ríkisstj., þannig að löglega kjörnir fulltrúar alls þessa mikla fjölda eigi kost á því að taka afstöðu til þeirra á þingi sínu, hvort sem það heitir framhaldsþing eða aukaþing.



Herra forseti. Frv. þetta til l. um breyt. á lögum nr. 15 1979, um breyt. á lögum nr. 101 1966, um Framleiðsluráð landbúnaðarins, verðskráningu, verðmiðlun og sölu á landbúnaðarafurðum o.fl., er flutt til þess að teita staðfestingar Alþingis á brbl. sem gefin voru út hinn 23. júní s.l. Áður en ég hef að skýra efni frv. tel ég rétt að rifja það upp, að á síðari árum höfum við átt í vaxandi erfiðleikum við að ná viðunandi verði fyrir landbúnaðarafurðir okkar erlendis. Þetta á þó einkum við um mjólkurafurðir því nú er svo komið, að fyrir flestar leg undir af ostum fáum við á Bandaríkjamarkaði aðeins sem svarar vinnslukostnaði, en þá um teið ekkert upp í framleiðslukostnað. Hvað snertir sauðfjárafurðir er staðan nokkuð önnur þar sem við fáum í kringum 35% af framleiðslukostnaði fyrir þær vörur erlendis. Þessar erfiðu markaðsaðstæður stafa auðvitað fyrst og fremst af þeirri miklu verðbólguþróun sem staðið hefur á Íslandi í fjölda ára og þó einkanlega nú á síðasta áratug. Framleiðslukostnaðurinn hefur vaxið miklu hraðar hér innanlands heldur en unnt hefur verið að mæta með verðhækkunum erlendis. Á sama tíma hefur það gerst, að neysla landbúnaðarvara innanlands hefur ekki fylgt eftir fjölgun þjóðarinnar, og raunar má segja að í neyslu á flestum tegundum landbúnaðarafurða hafi orðið samdráttur á síðari árum, einkum þó á nýmjólk og smjöri. Forustumönnum bændasamtakanna hefur verið þessi þróun ljós og jafnframt hefur þeim verið ljós nauðsyn þess að bregðast við þessu ástandi. Þannig höfðu forustumenn bændasamtakanna óskað eftir því allt frá árinu 1972, að fá lögfestar heimildir í framleiðsluráðslögum sem beita mætti til áhrifa á framleiðsluþróun. Síðari hluta vetrar 1979 voru samþykkt lög á Alþingi um breyt. á lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins sem fela í sér allvíðtækar heimildir til Framleiðsluráðs landbúnaðarins og bændasamtakanna til þess að hafa áhrif á framleiðslu búvara. Lögin heimila í fyrsta lagi að ákveða mismunandi verð á búvöru til framleiðenda, t.d. á þann veg að skerðing komi á verð fyrir ofan tittekið framleiðslumagn, eins og gert var ráð fyrir í tillögum svokallaðrar sjö manna nefndar. Enn fremur er heimilt að ákveða framleiðendum fullt grundvallarverð fyrir tiltekinn hluta framleiðslunnar, en útflutningsverð fyrir það sem þar er umfram, og er þar átt við svokallað kvótakerfi. Þá er heimilt með samþykki ríkisstj. að greiða hluta af niðurgreiðslu til framleiðenda í samræmi við framleiðslumagn, allt að ákveðnu marki, en síðan lækkandi eftir því sem framleiðsla vex þar fyrir ofan. Einnig er heimilt, svo sem verið hafði í lögunum, að innheimta framleiðslugjald til verðjöfnunar, en tekið upp að það mætti vera mishátt eftir bústærð ef ástæða þætti til. Heimilt var að nota samtímis ofangreindar heimildir. Í lögunum var enn fremur veitt heimild til þess að leggja sérstakt gjald á innflutt kjarnfóður, en sú heimild var miklum takmörkunum háð sem gerðu lagaákvæðin mjög erfið í framkvæmd. Aðalfundur Stéttarsambands bænda og Framleiðsluráð landbúnaðarins ákváðu á árinu 1979 að velja þá af þessum leiðum sem kölluð hefur verið kvótakerfi. Síðan hefur verið unnið að útfærslu á þessu kerfi og hefur sú vinna reynst meiri og erfiðari en flestir höfðu gert ráð fyrir í upphafi. Fljótt komu í ljós vankantar á kvótakerfinu sem lagaheimildir var talið skorta til að hægt væri að sneiða hjá. M.a. af þessum sökum var ákveðið að gefa út þau brbl. sem hér eru í frumvarpsformi lögð fyrir Alþingi. Margar fleiri ástæður lágu til þeirrar ákvörðunar. Frv. og brbl. fela einkum í sér tvö efnisatriði. Í fyrsta lagi rýmkaðar heimildir til að mæta sérstökum ástæðum einstakra bænda, þegar greitt er mismunandi verð til framleiðenda eða beitt kvótakerfi. Einkum er um að ræða heimildir til að rýmka ákvæði kvótakerfisins hjá þeim sem höfðu nýlega hafið búskap eða lagt í miklar fjárfestingar og bjuggu við mikla fjármagnsbyrði. Margar fleiri ástæður gátu orðið þess valdandi, að nauðsynlegt var að rýmka ákvæði kvótakerfisins. Hafa þær komið í ljós eftir því sem áfram þokar þeirra vinnu sem lögð hefur verið í þetta kerfi. M.a. eru það sérstök áföll, sem menn hafa orðið fyrir, og fleira sem ekki verður rakið hér. Í öðru lagi er í lögum þessum heimild til að leggja á allt innflutt kjarnfóður sérstakt gjald sem má vera allt að 200% af innkaupsverði vörunnar. Jafnframt eru veittar heimildir til þess að endurgreiða gjaldið að hluta eftir reglum sem Framleiðsluráð landbúnaðarins ákveður. Í brbl. eru ákvæði til bráðabirgða þar sem landbrh. er heimilað við gildistöku laganna að ákveða að leggja gjald á innflutt kjarnfóður þótt ákvörðun fulltrúafundar Stéttarsambands bænda um það efni liggi ekki fyrir, en aðalregla laganna er sú, að þær aðgerðir, sem gripið er til, séu eftir tillögum Framleiðsluráðs og í samræmi við samþykkt fulltrúafundar Stéttarsambands bænda. Þegar í stað var ákveðið að nota heimildir laganna um kjarnfóðurgjald að fullu. Jafnframt var gefin út reglugerð um breytingu á reglugerð við framleiðsluráðslögin til samræmis við þær lagabreytingar sem brbl. fólu í sér. Reglugerðinni var enn breytt 29. ágúst, einkanlega í þá átt að gera ákvæði um undanþágur frá kjarnfóðurgjaldi skýrari og einnig að setja skýrari ákvæði um greiðslufrest og annað þess háttar er lýtur að innheimtu kjarnfóðurgjaldsins. Eins og lögin gera ráð fyrir annast Framleiðsluráð landbúnaðarins framkvæmd þeirra. Var Framleiðsluráði þegar tjáð að nauðsynlegt væri að ákveða þegar endurgreiðslur eða undanþágur að hluta á kjarnfóðurgjaldi til þeirra sem stunda alifuglarækt og svínakjötsframleiðslu. Í reglugerð segir þó um undanþágur frá gjaldinu eða endurgreiðslu, að endurgreiðslan skuli þó að jafnaði vera innan þeirra marka, að niðurgreiðslur erlendis hafi ekki áhrif á söluverð á kjarnfóðri innanlands. Samtímis þessum aðgerðum ritaði ég bréf til Framleiðsluráðs landbúnaðarins þar sem mælst er til þess, að fé það, sem innheimtist samkv. brbl. verði m.a. notað til að létta verðskerðingu kvótakerfisins þannig að fullt verð fáist fyrir fyrstu 300 ærgildisafurðir hvers bónda á lögbýli. Nokkrar breytingar hafa orðið á framkvæmd laganna frá því þau voru sett. Í fyrstu var ákveðið að framleiðendur svínakjöts og alifugla og eggjaframleiðendur skyldu greiða 50% gjald af innfluttu fóðri. Þetta gjald var sem næst í samræmi við það ákvæði reglugerðarinnar, að að jafnaði skyldu niðurgreiðslur Efnahagsbandalagsins á fóðri, sem flutt er til Íslands, ekki hafa áhrif á verð þess hér innanlands. 1. ágúst var ákveðið að lækka þetta hlutfall í 40% frá og með 5. ágúst, sem var að nokkru leyti til samræmis við það, að lækkun hafði orðið á niðurgreiðslum Efnahagsbandalagsins á fóðri sem selt var til Íslands. Þá var samþykkt á aðalfundi Stéttarsambands bænda dagana 30. ágúst til 2. sept. að leggja til við Framleiðsluráð, að kjarnfóðurgjaldið yrði lækkað í 33.3%, og gerðar tillögur um eins konar kjarnfóðursskömmtun. Hefur kjarnfóðurgjaldið verið í samræmi við þetta frá 1. sept. s.l. og ákvörðun um þá hlutfallstölu verið staðfest til bráðabirgða. Ástæður fyrir því, að nauðsynlegt var að leggja á kjarnfóðurgjald, eru margar. Í fyrsta lagi eru það markaðsaðstæður sem ég vék nokkuð að í upphafi ræðu minnar. Þrátt fyrir 6.8% fækkun mjólkurkúa haustið 1979 varð samdráttur í mjólkurframleiðslunni fyrstu 10 mánuði verðlagsársins 1979–80 aðeins 2.1%, en fyrstu 10 daga júnímánaðar kom 11% meiri mjólk til Flóabúsins - sem er langstærsta mjólkurbúið - heldur en á sama tíma í fyrra. Óvenjuleg árgæska var um land allt og heyskaparhorfur góðar. Verð á innfluttu kjarnfóðri var sennilega lægra en það hefur verið nokkurn tíma áður miðað við verð á nýmjólk. Þannig var meðalverð á kjarnfóðri 136 kr. í verðlagsgrundvelli landbúnaðarins 1. júní s.l., en verð á mjólkurlítra 306 kr. Það gat því a.m.k. verið veruleg hvatning til þess fyrir bændur að nota kjarnfóður meira en góðu hófi gegndi til þess að framleiða sumarmjólk, en hún hefur skapað meginhlutann af þeim vanda sem við hefur verið að etja í mjólkurframleiðslunni og sölu mjólkurvara á síðustu árum. Að sumarlagi verður til stærsti hlutinn af vinnsluvörum mjólkurinnar sem þessum vandamálum hafa valdið. Þessar vinnsluvörur er ekki hægt að flytja úr landi fyrir hærra verð en svo, að rétt dugar fyrir vinnslukostnaði þegar best lætur, eins og áður er sagt. Þessi verðhlutföll mjólkur- og fóðurvara ásamt mikilli árgæsku hefðu getað sett af stað nýja sveiflu til aukningar í mjólkurframleiðslu sem hefði valdið stórvandræðum ef af hefði orðið. Hið lága verð á innfluttu kjarnfóðri dró líka mjög úr viðleitni og hneigð til að bæta og auka innlenda fóðurframleiðslu og hefði kippt stoðunum undan rekstri graskögglaverksmiðjanna, ef ekki hefðu önnur ráð komið til, svo og valdið erfiðleikum í rekstri fóðurblöndunarstöðva sem reknar eru fyrir blöndun á innlendu fóðri. Ég vil sérstaklega taka fram, að ég tel að það sé með öllu óeðlilegt að niðurgreiðslur Efnahagsbandalags Evrópu á fóðri, sem okkur Íslendingum eru óviðráðanlegar hafi áhrif á framleiðsluhætti hér á Íslandi og dragi úr möguleikum þeirra framleiðslugreina sem að mestu leyti nota innlent fóður. Við Íslendingar þurfum ekki síður en aðrar þjóðir að nota þau gæði, sem land okkar býður, og efla og bæta innlenda framleiðslu, enda þótt eðlilegt sé að leggja upp úr fjölbreytni í framleiðslugreinum þótt til þess þurfi að halda uppi nokkrum innflutningi. Ef við hefðum á hinn bóginn þurft að halda áfram að flytja inn niðurgreitt fóður frá Efnahagsbandalagslöndunum án gjaldtöku værum við í raun að rétta þau framleiðsluvandamál, sem þessar þjóðir eiga við að etja, um leið og við værum að taka á eigin herðar þyngri bagga, sem gerðu vandamál landbúnaðarins erfiðari úrlausnar. Framleiðsla og markaðsvandamál íslensks landbúnaðar voru ærin fyrir þótt við værum ekki á þann veg að taka að okkur að hjálpa til við að leysa þau vandamál sem aðrar þjóðir eiga við að etja. Þau vandamál, sem eru samfara erfiðum markaðsaðstæðum fyrir framleiðslu búvara, eru ekkert séríslenskt fyrirbæri og margar þjóðir Vestur-Evrópu eiga við svipuð vandamál að etja. Í ágúst s.l. gafst mér kostur á að kynna mér aðferðir Norðmanna við að hafa hemil á og beita stjórnun við mjólkurframleiðslu. Þær aðferðir þóttu mér nokkuð athyglisverðar. Norðmenn hafa notað svokallað bónuskerfi þar sem greiddur er bónus, allt að 7 aurum norskum á hvern lítra mjólkur, þeim sem draga úr framleiðslu sinni eða halda henni í sama horfi og verið hefur. Jafnframt taka þeir gjald af kjarnfóðri, sem er það hátt að kjarnfóðurverð er 15% hærra en mjólkurverð á hvern lítra. Ef þetta gilti hjá okkur væri verð á kjarnfóðri, miðað við mjólkurverð 1. okt. s.l., 391 kr. Jafnframt er fyrirhugað hjá Norðmönnum að hækka kjarnfóðurgjaldið þannig að kjarnfóðurkíló verði 30–50% dýrara en 1 lítri mjólkur. Væri þessi regla tekin upp hér yrði fóðurverð hjá okkur, miðað við verð á mjólk 1. okt. s.l., 442–510 kr. á kg eða nokkuð sambærilegt við það, sem nú væri með 200% gjaldi á innflutt fóður, og þó heldur hærra. Þessar aðgerðir Norðmanna miða auðvitað að því að vernda innlenda fóðurframleiðslu, hafa hemil á mjólkurframleiðslunni og auka innlenda fóðurnotkun. Norðmenn hafa ekki útilokað það að grípa til kvótakerfis, ef þær aðgerðir sem hér hafa verið raktar að framan, duga ekki. En þeir létu þess getið, að það væri sú aðferð sem þeir vildu forðast í lengstu lög. Það er auðvitað enginn gleðiboðskapur að leggja á kjarnfóðurgjald og slík ákvörðun verður ævinlega umdeild, en það var þó nauðsynlegt miðað við þær aðstæður sem voru ríkjandi á s.l. sumri. Það sýndi sig einnig að þessi leið er ákaflega virk til áhrifa á framleiðsluþróun, a.m.k. í mjólkurframleiðslu. Talið er að samdráttur mjólkurframleiðslu á verðlagsárinu 1979–80 hafi verið 6 millj. titra eða 5.2% þegar árið er talið í heild, en ég hafði áður getið þess, að samdráttur fyrstu 10 mánuði verðlagsársins var aðeins 2.1%. Á hinn bóginn urðu umskipti í framleiðslumagninu við það að kjarnfóðurgjaldið var lagt á, sem sýnir að það hefur verkað. Það hafði þau áhrif, sem að var stefnt, að halda aftur af framleiðsluaukningu á sumarmjólkinni og átti þátt í að draga hana saman. Í júlímánuði varð innvegin mjólk hjá ýmsum mjólkurbúum landsins þannig 10–15% minni en var á sama tíma í fyrra, og svipuð þróun hefur haldist síðan, þó þannig að í október hefur framleiðslan dregist enn meira saman hlutfallslega eða sem nemur 10.2%, sem er nokkuð mikið og meira en gert hafði verið ráð fyrir að mundi verða. Það er því augljóst að hafa þarf fulla gát á því, að framleiðsla á mjólk fari ekki um of niður. Enda þótt októbermjólkin hafi orðið lítil að þessu sinni er enn ekki ástæða til að ætla að samdráttur í mjólkurframleiðslunni sé að nálgast hættumörk. Það er augljóst að kjarnfóðurgjald gefur mjög rýmilegt svigrúm til þess að mæta breytilegum aðstæðum í framleiðslu og hafa snögg og virk áhrif á framleiðslumagnið eftir því sem þróun framleiðslu og markaðsaðstæður gefa tilefni til. Enn fremur var það hlutverk kjarnfóðurgjaldsins að létta verðskerðingu kvótakerfisins, einkanlega á minni búunum, um leið og brbl. höfðu inni að halda ákvæði sem gerðu mögulegt að sníða af ýmsa mikla ágalla þessa kerfis sem komu í ljós við vinnslu málsins. Kjarnfóðurgjaldið leggur ekki höft eða bönn á bændur. Allir eru sjálfraðir að því, hvað þeir kaupa af fóðurbæti með háu gjaldi eða hvort þeir spara við sig kjarnfóðurgjöf og nota meira heimafengin gæði. Með kjarnfóðurgjaldi er á engan hátt vegið að sjálfstæði íslenskra bænda. Mér er hugleikið að sjálfstæði og sjálfræði þeirra skerðist sem alka minnst við þær aðgerðir sem gripið er til til framleiðslustjórnunar. Segja má að 33% gjald sé ekki ákaflega áhrifaríkt til stjórnunar eða líklegt til að hafa mikil áhrif á framleiðslu mjólkur. Ég hygg þó að miðað við það ástand sem nú er, að mjólkin hefur farið svo niður sem raun er á, sé gjaldið nógu hátt. Við framkvæmd þessara laga hefur Framleiðsluráð ákveðið greiðslufrest til að greiða fyrir því, að þeir, sem annast innflutning og sölu á fóðri, eigi auðveldara með að mæta þessum ráðstöfunum. Vegna þessa greiðslufrests liggur enn ekki mikið fyrir um hvað kjarnfóðurgjaldið mun nema hárri upphæð á þessu ári. Það er í raun og veru að byrja að innheimtast í þessum mánuði og ekki enn hægt að gefa glöggar upplýsingar um hvað inn kann að koma vegna þessa gjalds. Þó er talið að frá því að gjaldið var lagt á eða frá 24. júní til júlíloka hafi gjaldið numið sem svarar 140–160 millj. kr. Framleiðsluráð hefur lýst áhuga sínum á því að verða við þeim tilmælum, sem beint var til þess um teið og lögin voru sett, að létta verðskerðingu af sem svarar 300 ærgildisafurðum hjá hverjum bónda á lögbýli, en Framleiðsluráð hefur þó tekið ákvörðun um að fyrstu 1000 millj., sem inn koma af kjarnfóðurgjaldinu, verði notaðar til að endurgreiða verðjöfnunargjald og verðskerðingu á mjólkurframleiðslu. Það þarf talsverðar fjárhæðir til að geta greitt að fullu fyrstu 300 ærgildisafurðir hvers bónda, en m.a. þess vegna hefur ríkisstj. ákveðið að beita sér fyrir því, eins og komið hefur fram á Alþ. fyrr, að 1700 millj. verði varið á lánsfjáráætlun næsta árs til að mæta halla á útflutningi. Verður það fé þá væntanlega notað í þessu skyni til viðbótar því sem inn kemur vegna kjarnfóðurgjalds. Ég vil taka það fram, að ég tel að nauðsynlegt sé fyrir okkur Íslendinga, bæði fyrir bændastéttina og þjóðina í heild,að laga framleiðslu búvara að markaðsaðstæðum. Ég hef skýrt þær aðstæður nokkuð í örfáum orðum að því er snertir mjólkurframleiðsluna, þar sem erlendi markaðurinn hefur í raun og veru hrunið af ástæðum sem flestir þekkja og rakið hefur verið að nokkru. En við þurfum að hafa í huga að þær samdráttaraðgerðir, sem gripið er til, mega ekki verða til þess að gengið sé of langt. Það þarf að fara að í þessum efnum með hófsömum hætti eftir að sýnilegur árangur hefur fengist af þeim aðgerðum sem gripið er til. Ég vil taka það fram, að samdráttaraðgerðir í búvöruframleiðslu hafa ekki einungis í för með sér erfiðleika fyrir bændur og landbúnaðinn. Það er þegar farið að sjást að þær hafa einnig í för með sér erfiðleika fyrir úrvinnslustöðvarnar, fyrir mjólkurbúin og fyrir ýmis þjónustufyrirtæki sem sinna landbúnaðinum sem atvinnuvegi. Ef um verulegan samdrátt verður að ræða munu afleiðingar þess samdráttar koma fram í erfiðri stöðu slíkra fyrirtækja. Ég hef getið hér um hvernig þessi mál standa nú hvað snertir mjólkurframleiðsluna. Rétt er að minnast þess í því sambandi, að haustið 1979 fækkaði mjólkurkúm um 6.8%, nautgripum í heild heldur meira, og er eðlilegt að það komi fram í minnkandi framleiðslu. Í sauðfjárframleiðslunni hefur einnig orðið samdráttur á þessu ári. Haustið 1979 fækkaði sauðfé í landinu um 11% eða um nálægt 95 þús. fjár, og að þessu sinni hefur orðið um verulega fækkun á sláturfé að ræða. Samkv. bráðabirgðatölum er reiknað með að heildarslátrun dilka í haust hafi orðið um 824 200 eða 139 þús. dilkum færra en í fyrra. Dilkar reyndust verulega þyngri í haust en á s.l. hausti dilkakjötsframleiðslan hefur ekki rýrnað nálægt því eins mikið og tala sláturdilka bendir til. Er talið nú að dilkakjötið, sem komið hefur til sláturhúsanna, hafi numið 12 070 tonnum, en var í fyrra 12 540 tonn. Meðalþungi dilka er talinn hafa verið í haust 14.64 kg, en var í fyrra 13.03 kg. Heildarmagn af kindakjöti, sem vigtað hefur verið inn hjá sláturleyfishöfum í haust, mun hafa verið nálægt 13 380 tonnum á móti 15 156 tonnum haustið 1979, sem sýnir að 1776 tonnum minna af kindakjöti kemur á markað í haust en í fyrra. Ástæða er til að vek ja athygli á því, að hér er um bráðabirgðatölur að ræða, en þessar tölur sýna einnig að miklu meiri munur er hvað snertir kjöt af fullorðnu á þessum tveimur haustum en hvað dilkakjötið snertir, sem er eðlileg t miðað við þá fækkun sem varð í stofninum á síðasta hausti. Ég hef látið þá skoðun í ljós, að ég telji nauðsynlegt, ef við ætlum að halda uppi byggð um landið allt, eins og ég held að öll þjóðin stefni að, og miðað við að við þurfum að draga saman mjólkurframleiðsluna þannig að hún nálgist það að mæta innanlandsmarkaði, þá sé nauðsynlegt að halda sauðfjárstofninum í svipuðu horfi og verið hefur því ella mundi samdrátturinn valda of miklum erfiðleikum fyrir bændastéttina, fyrir úrvinnslufyrirtækin og fyrir þjónustugreinar sem sinna landbúnaði. Sú keðja erfiðleika, sem svo mikill samdráttur mundi hafa í för með sér, hlyti að leiða til þess að okkur tækist ekki að halda byggð með svipuðum hætti og nú er og við stefnum að að verði í landi okkar. Þessar skoðanir hef ég margoft látið í ljós. Ég tel að í öllum þessum málum þurfum við að fara að með hófsemd og ekki stefna að því að gera erfiðleikana meiri en ástæða er til, en við getum þó þurft að grípa til skjótvirkra ráðstafana sem verða til þess að við náum þeim markmiðum sem við höfum stefnt að, eins og gert var í sumar til að draga úr framleiðslu mjólkur miðað við þær aðstæður sem þá voru og ég hef hér lýst. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um frv. fleiri orð. Ég leyfi mér, herra forseti, að óska eftir því, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. landbn.