Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Anna Ólafsdóttir Björnsson, 9. þm. Reykn., Davíð Oddsson forsrh., Einar K. Guðfinnsson, 3. þm. Vestf., Gísli S. Einarsson, 4. þm. Vesturl., Guðmundur Árni Stefánsson félmrh., Gunnlaugur Stefánsson, 5. þm. Austurl., Hjörleifur Guttormsson, 4. þm. Austurl., Jón Baldvin Hannibalsson utanrrh., Jóna Valgerður Kristjánsdóttir, 6. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, 1. þm. Vestf.

Borist hefur svohljóðandi bréf, dagsett 11. okt. 1994: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísað til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varaþm. Sjálfstfl. í Norðurl. v., Hjálmar Jónsson prófastur, Sauðárkróki, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti. Vilhjálmur Egilsson, 5. þm. Norðurl. v.`` Hjálmar Jónsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa.

Forseti vill láta þess getið að forseti og formenn þingflokka hafa rætt saman um þinghaldið fram undan í dag. Niðurstaða þess fundar varð sú að þessi þingfundur gæti staðið allt að til klukkan fimm ef á þarf að halda til framhaldsumræðu um fjárlagafrv. og mun því þingflokksfundum frestað sem því nemur.

Virðulegi forseti. Kannski er ein meginástæðan fyrir því að þessari umræðu var frestað í gær sú að ekki var mættur í þingsalinn hæstv. heilbr.- og trmrh. og nú sé ég þegar umræðan hefst að hann er ekki enn mættur.

Forseti vill láta þess getið að hæstv. heilbrrh. mun verða á þessum fundi og væntanlega er hann rétt ókominn í hús eða er á leiðinni.

Það er ágætt að vita það, ég þakka forseta. Ég mun þá byrja á öðrum þætti í ræðu minni sem snýr að vaxtamálum sem einnig voru talsvert til umfjöllunar í gær. Þegar hæstv. heilbr.- og trmrh. kemur mun ég reyna að beina orðum mínum til hans þó svo að það sé rétt að vaxtamálin skipta hann örlitlu máli þar sem hann er viðskrh.

Hæstv. heilbr.- og trmrh. er kominn í hús, hv. þm.

Það er aldeilis fínt. Ég þakka hæstv. forseta fyrir það. Það voru merkilegar upplýsingar sem komu fram í gær hjá hæstv. fjmrh. þar sem hann gat þess að vextir á skammtímapappírum færu hækkandi. En þegar menn lesa í gegnum fjárlagafrv. er alveg ljóst að þar er gert ráð fyrir því að vextir fari lækkandi á árinu 1995. Og enn þá fróðlegra var það þegar hæstv. fjmrh. sagði að þrátt fyrir að vextir væru á uppleið á skammtímaríkispappírum þá gætu bankarnir og ættu að lækka sína vexti. Hvernig í ósköpunum fer þetta nú saman, hæstv. fjmrh., ef menn eru í raun og veru að tala um að það sé einhver samkeppni um þá fjármuni sem eru á markaðinum hverju sinni? Fyrir utan það að bankarnir hafa ekki treyst sér til raunverulegrar vaxtalækkunar og vextir hafa í raun alls ekki lækkað í bankakerfinu þar sem bankarnir hafa brugðist við kröfum ríkisstjórnarinnar um handaflsaðgerðir til lækkunar vaxta með því að hækka þjónustugjöldin. Þegar upp er staðið og þjónustugjöldin og vextirnir eru metnir saman og það skoðað hvað það er sem skuldararnir eru að greiða þá er ekki um neina vaxtalækkun að ræða heldur hið gagnstæða, að vextir eru sennilega örlítið hærri en áður. Fyrir utan þann mikla áhuga sem hæstv. fjmrh. hefur sýnt markaðstengingu ríkisverðbréfa, hvort sem það eru húsnæðisbréf, ríkisvíxlarnir eða ríkisskuldabréfin, þar sem hann segir að markaðurinn hafi náð til þess að lækka vextina þá er það síður en svo. Það eru handaflsaðgerðir stjórnvalda sem hafa orðið til þess að vextir á þessum pappírum hafa gengið niður. Seðlabankinn hefur keypt ríkistryggða pappíra, húsbréf, ríkisskuldabréf og ríkisvíxla fyrir 23 milljarða kr. Þetta hefur auðvitað leitt til þess að það hefur dregið úr framboðinu á markaðinum þannig að handaflsaðgerðir fyrir tilstuðlan Seðlabankans hafa orðið til þess að vextirnir hafa lækkað. Nú treystir Seðlabankinn sér hins vegar ekki lengur til þess að halda þessum kaupum áfram, hann getur það ekki. Það bendir því allt því miður til þess, og það er sennilega rétt sem hæstv. fjmrh. sagði í sjónvarpsviðtalinu í gær og sem Sigurður Stefánsson hagfræðingur lætur hafa eftir sér á ráðstefnu þeirri sem hann flutti erindi á fyrir Íslandsbanka, að vextir á skammtímapappírum fari hækkandi hér á næstu mánuðum. Þetta er ekkert annað en það sem stjórnarandstaðan hélt fram þegar handaflsaðgerðir ríkisstjórnarinnar til vaxtalækkunar gengu eftir með því að 9.000 millj. kr. úr Seðlabankanum var dælt út í hagkerfið til þess að létta á þrýstingnum sem þar var fyrir og þá fóru vextir lækkandi. Síðan hafa þessar handaflsaðgerðir verið notaðar til þess að halda þessu vaxtastigi með því að beita Seðlabankanum til kaupa á ríkispappírum á markaði. Það er því enginn markaður sem þarna er um að ræða annar en sá markaður sem ríkið stendur raunverulega fyrir sjálft og lætur þetta sjálfkrafa ganga fyrir sig með þeim hætti að Seðlabankinn kaupir þá fjármuni sem þangað koma út. Þar sem tíminn er takmarkaður til þessarar umræðu ætla ég örlítið í ræðu minni að snúa mér að heilbrigðis- og tryggingamálunum þar sem hæstv. heilbr.- og trmrh. er mættur til leiks. Ég hygg að þeir sem hér munu tala og þeir sem hafa verið að bera fram spurningar við hæstv. heilbr.- og trmrh. fagni því að hann skuli vera kominn í þingsalinn þar sem hæstv. fjmrh. gat í mörgum tilfellum alls ekki svarað þeim spurningum sem voru lagðar fyrir hæstv. fjmrh. og snúa að heilbrigðis- og tryggingamálunum í fjárlagafrv. Það kemur fram í fjárlagafrv. að áformaður sparnaður í heilbrigðis- og tryggingamálum á árinu 1995 eigi að vera með þeim aðgerðum sem grípa á til 1 milljarður og 910 þús. millj. Hvernig þessi sparnaður er nákvæmlega útreiknaður er hins vegar erfitt að átta sig á í fjárlagafrv. því það er ekkert sagt um það hversu mikið útgjöld heilbr.- og trmrn. á árinu 1994 munu fara fram úr fjárlagafrv. sem slíku. Ef það er rétt sem hefur verið haldið fram að það gætu orðið allt að því 2 milljarðar kr. þá er ekki um neinn raunsparnað í þessum málaflokki að ræða í fjárlagafrv. því sem hér liggur fyrir. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því að aðgerðir til fjármögnunar rekstrarútgjalda til lækkunar nemi samtals 600 millj. kr. Gert er ráð fyrir að 175 millj. verði teknar úr Framkvæmdasjóði aldraðra til lækkunar rekstrarútgjalda og þær notaðar til þess að greiða daggjöld á hjúkrunarheimilum. Þessar 175 millj. kr. sem þarna er um getið eru fyrst og fremst fjármunir sem ætlaðir eru til reksturs einnar stofnunar og því vil ég spyrja hæstv. heilbr.- og trmrh. þar sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir að 251 millj. kr. af fjármunum Framkvæmdasjóðs aldraðra fari til þess að reka þessar stofnanir: Hversu hátt hlutfall er það af heildarfjármunum sjóðsins? Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. heilbrrh.: Hvað er áætlað að heildarútgjöld heilbr.- og trmrn. árið 1994 verði mörg hundruð milljónir eða milljarðar umfram það sem fjárlög gera ráð fyrir? Í lífeyristryggingum er gert ráð fyrir því að útgjöldin lækki um 850 millj. 600 millj. kr. á að ná með því að aftengja sjálfvirka hækkun bótagreiðslna lífeyristrygginga vegna ófyrirséðra launabreytinga og miða þær þess í stað við forsendur fjárlaga hverju sinni. Því vil ég spyrja hæstv. heilbrrh. hvort fyrirhugað sé að leggja fram á Alþingi frv. til laga um breytingu á almannatryggingalögum sem gerir ráð fyrir því að breyta 65. gr. þeirra laga sem nú hljóðar svo, með leyfi forseta, 1. málsl.: ,,Nú verður breyting á vikukaupi í almennri verkamannavinnu og skal ráðherra þá innan sex mánaða breyta upphæðum bóta samkvæmt lögum þessum og greiðslum samkvæmt 59. gr. í samræmi við það.`` Er meiningin að afnema þetta ákvæði almannatryggingalaganna? Um þetta var einnig spurt í gær við umræðuna. Ef svo er þá eru menn að stíga hér skref sem breytir í grundvallaratriðum þeirri hugsun sem er í almannatryggingalögunum. Að þeir einstaklingar sem njóta bóta almannatrygginga geti verið vissir um að bæturnar hækki í samræmi við laun í almennri verkamannavinnu. Nú hefur það ekki gerst í seinni tíð að menn hafi dregið það í sex mánuði, eins og lögin gera ráð fyrir, að þessar bótahækkanir gangi fram. Það hefur yfirleitt alltaf verið gert strax. Og menn hafa í raun á síðustu árum verið að færa fram þann tíma sem bótaþegar fá útgreiðsluna. Við þessu atriði er auðvitað mjög mikilvægt að fá svar. Í öðru lagi er sagt að af þessum 850 millj. eigi að lækka útgjöld lífeyristrygginga um 250 millj. Þar af eru 200 millj. kr. vegna endurskoðunar á svokölluðum heimildarbótum í kjölfar upptöku húsaleigubóta og umfangsmikilla breytinga sem gerðar hafa verið á sjúkratryggingum vegna þeirra sem hafa háan lyfja- og lækniskostnað. Þarna eru 200 millj. og þetta á að réttlæta með húsaleigubótunum. Staðreyndin er hins vegar sú að þessi húsnæðiskostnaður sem menn hafa verið að fá greiddan frá almannatryggingum er ekki tengdur því hvort einstaklingurinn hefur háan kostnað vegna húsaleigu eða vegna þess að húsnæðiskostnaðurinn er mikill. Ef viðkomandi einstaklingur sem nýtur bóta almannatrygginga á þá húseign sem hann er í og er með háan húsnæðiskostnað þá fær hann engar húsaleigubætur. Því spyr ég hæstv. heilbr.- og trmrh.: Með hvaða hætti er það hugsað að þessi framkvæmd gangi eftir, að þessar 200 millj. kr. verði sparaðar á þessum heimildabótum? Í þriðja lagi finnst mér rétt að hæstv. heilbr.- og trmrh. svari því hvernig eigi að ná þeim 50 millj. kr. sparnaði sem gert er ráð fyrir að lækka lífeyristryggingarnar um með almennri endurskoðun bótakerfisins. Nú er afskaplega gaman hjá hæstv. heilbr.- og trmrh. þegar hann er kominn í þingsalinn að nýju og mér þykir ágætt að hann skuli ætla að greiða fyrir umræðum með því að hafa tekið niður þær spurningar sem upp hafa verið bornar og svara þeim þannig að við hv. þm. í stjórnarandstöðunni sem viljum greiða fyrir þingstörfunum þurfum að koma aftur upp af því að svörin verði það greið og skýr hjá hæstv. heilbr.- og trmrh. við því sem við erum að fara fram á að fá skýr svör við af því að hæstv. heilbr.- og trmrh. gat ekki starfa sinna vegna verið í þingsalnum í gær, þá þurfti að draga þessa umræðu fram á annan dag fjárlagaumræðunnar við 1. umr., þá er það fínt ef hann getur greitt svo fyrir þingstörfum á eftir að menn þurfi ekki nema sáralítinn tíma til þess að fá svör þeim spurningum sem bæði er verið að bera upp núna og voru bornar upp af öðrum þingmönnum í gær. Í málaflokki sjúkratrygginga er gert ráð fyrir að spara 420 millj. Sparnaður í lyfjum á að vera 200 millj. kr. Nú stefnir í það að lyfjakostnaðurinn á árinu 1994 samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef frá Ríkisendurskoðun verði a.m.k. 2,9 milljarðar. Það er veruleg hækkun frá því sem fjárlagafrv. gerði ráð fyrir og er þá auðvitað inni í þessum tveimur milljörðum sem talað er um að útgjöld heilbr.- og trrn. fari umfram fjárlög á þessu ári. Nú liggja þær upplýsingar líka fyrir frá Ríkisendurskoðun að með öllum þeim miklu aðgerðum, reglugerðarbreytingum, lagabreytingum og öðru slíku sem hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur farið út í, að lyfjakostnaður á föstu verðlagi Tryggingastofnunar ríkisins hefur síður en svo lækkað. Hann hefur hækkað. Árið 1991 þegar gripið var til allra þeirra aðgerða, þá var lyfjareikningur Tryggingastofnunar 2,7 milljarðar, 2,9 milljarðar 1992, 2,7 sem eru þó bráðabirgðatölur 1993. Fjárlög 1994 gera ráð fyrir 2,6 milljörðum, en það stefnir í tæpa 3 milljarða samkvæmt þessum upplýsingum. Það sem hefur gerst er að lyfjakostnaðurinn hefur hækkað hjá Tryggingastofnun ríkisins þrátt fyrir allar þessar aðgerðir en um leið hefur kostnaðarhlutur sjúklinganna hækkað um 100 millj. kr., úr 18% árið 1991 í 32% á þessu ári, þannig að heildarlyfjaútgjöld ríkisins hafa stórlega hækkað á þessum tíma. Um það var samið í fyrravor milli stjórnarandstöðu og ríkisstjórnar í umræðum um breytingar á lyfjalögum að ekki kæmu til framkvæmda þau ákvæði lyfjalaganna er sneru að lyfjadreifingunni, verðlagningunni og lyfsölunni fyrr en 1. nóv. 1995. Í framhaldi af því var skipuð nefnd til þess að fylgjast með hvaða áhrif þær breyttu reglur sem verða á lyfjamarkaðnum með tilkomu EES-samningsins mundu hafa á lyfjaverð og lyfjanotkun. Þennan tíma fram til 1. nóv. 1995 átti að nota til þess að menn gætu áttað sig á því hvaða áhrif þessar breyttu reglur hefðu. Nú hefur hæstv. heilbr.- og trmrh. látið það fara frá sér og þessi nefnd hefur boðað til fundar nk. þriðjudag þar sem þess er krafist að frá þessu samkomulagi verði fallið og þessi ákvæði lyfjalaganna taki gildi um næstu áramót. Með öðrum orðum, það á ekki að láta á það reyna hvort og hvaða áhrif EES-ákvæðin hafi eins og samið var um hér við afgreiðslu málsins. Það hefur reyndar komið fram í umræðunni hjá einum hv. þm. stjórnarliðsins að þetta ákvæði sé a.m.k. ekki stutt af hv. þm. Láru Margréti Ragnarsdóttur og því spyr ég hæstv. heilbr.- og trmrh.: Er samkomulag milli stjórnarflokkanna að þetta frv. verði lagt hér fyrir? Af þessum 420 millj. kr. er gert ráð fyrir 100 millj. kr. sparnaði í sérfræðilæknishjálp. Með hvaða hætti, hæstv. heilbr.- og trmrh., á að ná þessum sparnaði? Á að gera það með því að hækka þátttöku einstaklinganna í sérfræðilæknishjálpinni eða á að gera skipulagsbreytingar á því fyrirkomulagi sem nú er við lýði? Annars staðar í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því að auka álögur á þá sem þurfa að sækja þjónustu göngudeildanna um 100 millj. kr. til þess að samræma og bæta samkeppnisstöðu þeirra sem sækja annars vegar sérfræðilæknishjálpina út í bæ og hins vegar þeirra sem þurfa á þjónustu göngudeildanna að halda. Ef á að hækka prósentuna í því sem sjúklingarnir eiga að borga fyrir þjónustu hjá sérfræðilæknum sem starfandi eru á eigin stofu úti í bæ þá þarf sennilega meira en þessar 100 millj. ef jafna á samkeppnisstöðuna eins og þetta er orðað í auknar álögur á þá sem sækja þjónustu göngudeildanna. 50 millj. af þessum 420 í sjúkratryggingunum er áætlað að ná með því að spara í sjúkraþjálfun. Það finnst mér nú í stóra upphæð ráðist því að það kemur ekki fram í fjárlagafrv. nákvæmlega hver sú upphæð er sem fer í sjúkraþjálfunina en mér þykir það vera hins vegar, ef ég man rétt, mjög hátt hlutfall af því sem þar er í heildarkostnað. Tími minn er nú því miður senn á þrotum og það væri ágætt ef hæstv. heilbrrh., sem ég býst fastlega við að hafi náð öllum þessum spurningum niður, gæti gefið óyggjandi svör við öllu því sem spurt hefur verið um en mikilvægast af því öllu þykir mér þó það ákvæði er snýr að lífeyristryggingunum og spurningin er sú: Er fyrirhugað að breyta í grundvallaratriðum þeirri hugsun sem er í almannatryggingalögunum um að einstaklingar, þeir sem njóta bóta almannatrygginga, eigi rétt á því að fá sömu hækkanir og fólk í almennri verkamannavinnu?

Virðulegi forseti. Það er aðeins eitt atriði sem mig langar til þess að fjalla hér um í andsvari, það eru vaxtamálin. Ég vil segja frá því að það var engin yfirlýsing frá mér sem var gefin í gær. Það var einungis verið að svara fyrirspurn þess efnis hvort búast mætti við að vextir á skammtímamarkaði mundu hækka. Það er ljóst að svo getur orðið og ég ætla að rekja aðeins ástæðuna fyrir því því að ég held að það sé hollt fyrir hv. stjórnarandstæðinga að hlusta á það. Í fyrsta lagi kemur í ljós þegar farið er yfir þessi mál að vextir voru hér mjög háir og þeir voru í reynd skelfilega háir, ekki síst í tíð síðustu ríkisstjórnar og einnig bankavextir að sjálfsögðu, en fyrst og fremst vextir af skammtímaskuldabréfum ríkissjóðs. Það sem hins vegar gerðist fyrir um það bil ári síðan var að vextir snarlækkuðu vegna þess að notað hefur verið markaðslögmálið sem ég veit að er framandi fyrir suma hv. þm. stjórnarandstöðunnar og það hefur verið gert vegna þess . . .

Það var þegar Jón Sigurðsson var viðskrh.

Ég skora nú á hv. þm. að vera ekki svona viðkvæman fyrir þessu þó að það sé staðreynd, óhrekjanleg staðreynd, sem hv. þm. getur ekki neitað að þegar hann lauk sínum störfum sem fjmrh. þá voru vextir hér á markaði á verðtryggðum skuldabréfum ríkisins yfir 8% en eru innan við 5% eða um það bil 5% núna.

Þú hækkaðir þá.

Það sem skiptir máli er að á skammtímamarkaði hafa vextir verið að hækka erlendis og nú er svo komið að vextir hér á landi eru þeir lægstu á Norðurlöndum, lægri en í Bretlandi, svipaðir og í Þýskalandi. Það eru aðeins Japan og Bandaríkin og slík stórveldi sem hafa lægri vexti á skammtímamarkaði. Og þegar íslenski fjármagnsmarkaðurinn er kominn í tengsl við þann sem erlendis er þá hljóta vextir á skammtímamarkaði að hækka um stundarsakir. Þetta þarf að koma fram að sjálfsögðu og ég mótmæli þeim viðhorfum sem komu fram hjá hv. þm.

Virðulegi forseti. Það sem var merkilegast við ræðu hæstv. fjmrh. er að hann er að undirstrika í þessari ræðu sinni að vextir á skammtímabréfum fara hækkandi enda var þetta varnarræða fyrir slíkum hlutum. Ef hæstv. fjmrh. les ágætt fréttaviðtal við Sigurð B. Stefánsson hagfræðing þá er það ekki nema lítið brot af þeim ástæðum eða ein lítil ástæða fyrir því að vextir eru núna að hækka á skammtímabréfum að verið sé að samræma þetta því sem er að gerast í nágrannalöndunum. Það er hins vegar þenslumerkin sem eru hér að verki og gera það að verkum að vextir hér fara nú hækkandi. Og það er staðreynd að Seðlabankinn treystir sér ekki lengur til að kaupa meira af þessum ríkistryggðu pappírum til þess að halda vöxtunum niðri fyrir ríkisstjórnina og það kemur að því bara sem menn héldu hér fram fyrir tæpu ári síðan eða sl. haust að þessar aðgerðir væru handaflsaðgerðir sem væru í engu sambandi við það sem væri að gerast á markaðnum og vextir færu þess vegna hækkandi og það er það sem er að gerast.

Virðulegi forseti. Það er alveg ótrúlegt hvernig stjórnarandstæðingar fara að því að reyna að skýra út fyrir fólki að vextir hér séu háir eða það hafi verið gert eitthvað með handafli og þess háttar. Það liggur fyrir alveg með skýrum hætti að vextir hafa stórkostlega lækkað hér á landi með markaðsaðgerðum. Og nú ætla ég að segja hv. þm. að ríkissjóður þarf ekki á nýrri lántöku að halda það sem eftir er þessa árs, ekki á nýjum peningum að halda. Það þarf auðvitað að endurnýja stokkinn. En ríkissjóður þarf ekki á meiri peningum að halda. Ég er hérna með það sem Sigurður B. Stefánsson sagði og það sem hann benti á er auðvitað að það er ekkert hættumerki á íslenska markaðnum þótt skammtímavextir hækki nú tímabundið vegna þess að vextir hafa verið að hækka annars staðar. Þvert á móti sé það heilbrigðismerki á íslenska fjármagnsmarkaðnum að bregðast við með þessum hætti. Ég held að hv. þm. og fleiri hans flokksmenn og stjórnarandstæðingar ættu að kynna sér vaxtamálin betur og átta sig á því hvernig þau virka og viðurkenna þá staðreynd að vextir hafi lækkað hér á landi og það er kannski stærsti sigur ríkisstjórnarinnar að ná einmitt tökum á málum með þeim hætti. Þeir yrðu menn að meiri ef þeir viðurkenndu þetta. Og ég skora á hv. þm. að koma hér upp og segja það umbúðalaust og vera ekki að reyna að pota vöxtunum upp með því að gera hlutina tortryggilega þegar það liggur fyrir, meira að segja frá Sigurði Stefánssyni og ég held hérna á viðtölunum við hann, hann segir að þetta sé heilbrigðismerki að við færum vextina til samræmis við það sem gerist í okkar nágrannalöndum, ekki síst ef við erum að opna íslenska fjármagnsmarkaðinn. Þetta á auðvitað hv. þm. að vita og ég veit að hv. þm. er maður til þess að viðurkenna staðreyndir og ég vonast til þess að hann komi hér í ræðustólinn og geri það í annarra áheyrn.

Virðulegi forseti. Það hefur aldrei komið fram í mínu máli, hæstv. fjmrh., að ég neiti því að vextir hafi lækkað, það er alveg hárrétt. Vextir hafa verið keyrðir hér niður með handafli og ég legg áherslu á það, með beinum aðgerðum og samræmdum aðgerðum ríkisstjórnar og Seðlabanka. Og ég vil bara segja, þegar menn tala um að þarna sé um markaðslögmálin að ræða, þá er það ekki þar sem Seðlabankinn er náttúrlega, þótt sjálfstæður eigi að kallast, ekkert annað en tæki sem ríkisstjórnin hefur til þess að halda vöxtum niðri. Það kann vel að vera rétt að það sé að vissu leyti nokkurt merki um heilbrigði í efnahagslífinu að vextir skulu núna fara upp. Það er auðvitað merki um ákveðna þenslu sem er að fara af stað og þá bregðast menn við með því að draga úr peningum í umferð, með því að hækka vextina. Það er eðlilegt. En nú fara menn hins vegar þá leið að byrja á því að hækka vextina áður en menn sjá hver þenslumerkin eru. Aftur á móti þegar menn voru hér að reyna að koma vöxtunum niður þá var aldrei hægt að grípa til aðgerða hvorki af hálfu ríkisvalds né bankastofnana fyrr en alveg var orðið ljóst að verðbólgan færi ekki meira upp en þetta á næstu mánuðum. Þá voru allar aðgerðir eftir á og það er bara staðreynd, hæstv. fjmrh., og ég undirstrika það enn og aftur. Vextirnir hafa lækkað en það er tilkomið vegna aðgerða af hálfu ríkisstjórnarinnar, ekki markaðsaðgerða heldur samræmdra aðgerða ríkisstjórnar og Seðlabanka og því miður eru þau þenslumerki núna á ferðinni og í raun og veru er það Seðlabankinn sem ekki getur lengur keypt og þess vegna eru vextirnir á uppleið.

Hæstv. forseti. Það er náttúrlega eðlilegt að hæstv. fjmrh. sé hvumpinn þegar þessi vaxtamál ber á góma og ókyrr mjög eins og gefur að sjá og heyra. Staðreyndin er náttúrlega sú að sú yfirlýsing sem hann gaf í fréttum í gær var alveg dæmalaus. Það var stundum sagt hér á árunum að menn væru að fella gengið með blaðri um væntanlegar gengisfellingar og auðvitað er það alveg eins með vaxtahækkanir. Ef sjálfur fjmrh. gefur það út í fjölmiðlum að nú megi búast við vaxtahækkunum þá hækka vextirnir jafnvel þó ekkert annað kæmi til. Síðan er það auðvitað þannig að hæstv. fjmrh. á í miklu baksi með sögu ríkisstjórnarinnar í þessum vaxtamálum því að það veit öll þjóðin að hans fyrsta verk og ríkisstjórnarinnar fyrsta verk á þessu sviði var að hækka vaxtastigið í landinu um hartnær fjórðung, bara að drífa upp vextina, hækka einhliða vextina á ríkispappírunum, sem teymdu síðan allt vaxtastigið í landinu á eftir sér. Þetta veit öll þjóðin. Við það sat í ein tvö ár að vaxtastigið hér var alveg óheyrilega hátt og þó svo að vextirnir hafi núna lækkað á nýjan leik þá er það auðvitað ekki nema vonum síðar að þeir kæmust á nýjan leik niður á við úr þeim hæðum sem ríkisstjórnin sjálf setti þá upp í. Og talandi um það hvort hér sé á ferðinni handafl eða markaður, handleiðsla eins og ég datt nú niður í að orða það í fyrra eða hvað skiptir auðvitað ekki öllu máli. Það er hin efnislega niðurstaða sem telur. Menn geta kallað þetta handaflsmarkað eða hvað sem er mín vegna,  Hæstv. forseti. Auðvitað er það þannig að þetta fjárlagafrv. ber miklu metnaðarleysi vitni. Og satt best að segja er mér til efs að menn hafi reynt að rumpa saman fjárlagafrv. og ná svona eitthvað utan um halla í fjárlagafrv. með jafnaumingjalegum hætti eða billegum eins og hér gefur að líta. Staðreyndin er sú að þegar farið er yfir forsendur þessa frv. eins og ég mun gera í nokkrum liðum á eftir, þá er það satt best að segja mikil sorgarsmíð, bæði vegna þess að það er svo bjálfalegt en líka vegna þess auðvitað að pólitíkin sem í því felst er mjög grimmúðleg því að þar eru fyrst og fremst velferðarmálin lögð undir með algerlega fráleitum frágangi á því hvernig eigi að sjá fyrir útgjöldum til þeirra mála á næsta ári. Ég vil þó fyrst auðvitað nefna aumingjaskapinn gagnvart tekjuöflun sem er dæmalaus við þær aðstæður sem hæstv. fjmrh. hefur búið við, að vera þegar orðinn Íslandsmeistari í hallarekstri á einu kjörtímabili. Að hæstv. fjmrh. skuli þá ekki reyna eitthvað til tekjuöflunar. Ná a.m.k. að einhverju leyti þannig upp í þennan vanda. Nei, það má ekki. Frjálshyggjukreddan bannar að það séu lagðir á skattar eða aflað tekna jafnvel á þá sem þó mega sín einhvers. Þess vegna situr fjmrh. uppi með þá dæmalausu niðurstöðu að vera að missa út mörg hundruð milljónir króna vegna þess að það á að hætta að leggja á hátekjuskatt. Möguleikar til þess að skattleggja fjármagnstekjur og fá kannski tekjur upp á 1---2 milljarða svo vægt sé reiknað með því móti eru lagðir til hliðar. Það er ljóst að skatttekjur af fyrirtækjum gætu verið mörg hundruð milljónum króna meiri ef notaðar væru álagningareglur frá t.d. fyrra ári en ekki haldið áfram á þeirri braut að lækka til að mynda tekjuskattinn á gróðafyrirtækjunum. Það mætti halda að hæstv. fjmrh. væri bara arabískur olíufursti og peningarnir stæðu út úr eyrunum á honum eins og hann umgengst tekjumöguleika ríkisins. Þetta er alveg með ólíkindum við þær aðstæður að hér á hvort tveggja í senn, að reka ríkissjóð áfram með miklum halla og skuldasöfnun og skera niður marga viðkvæma málaflokka í velferðarkerfinu. Þetta er alveg dæmalaust. Eins eru, hæstv. forseti, ákveðnir liðir í greinargerð með frv. náttúrlega alveg kostulegir. Ég vil til að mynda spyrja hæstv. fjmrh. hvort orðalag á bls. 240 sé brandari. Er þetta gamansemi í texta greinargerðar fjárlagafrv. þar sem segir neðarlega á blaðsíðu 240, með leyfi forseta: ,,Allt eru þetta merki um að þáttaskil hafi orðið í efnahagsmálum hér á landi.`` Það sem hefur verið farið yfir það á undan. Svo segir: ,,Þau má að verulegu leyti rekja til umbóta í hagstjórn í tíð ríkisstjórnarinnar.`` Ég spyr aftur, hæstv. fjmrh.: Er þetta gamansemi? Eða er virkilega ætlast til að menn taki mark á þessu? Þegar það liggur fyrir að það sem helst er hægt að telja til jákvæðra hluta eru utanaðkomandi ástæður sem koma hagstjórn þessarar ríkisstjórnar, ef því nafni skyldi kalla, ekkert við. Eins og afli í Smugunni og batnandi efnahagsástand í viðskiptalöndum okkar eða fjölgun erlendra ferðamanna. Er það hagstjórn fjmrh. að þakka að hingað koma fleiri Þjóðverjar? Ég hef ekki orðið var við það. Sama má segja um orðalag á bls. 242. Hvaða innstæður, hæstv. fjmrh., eru fyrir því orðalagi að besta leiðin til að tryggja breytingar í sambandi við ríkisábyrgð og fleira hjá hinu opinbera sé að breyta ríkisbönkum og fjárfestingarlánasjóðum í hlutafélög og selja hlutabréfin? Hvaða innstæða er á bak við þetta? Er ríkisstjórnin búin að taka um það einhverja nýja ákvörðun að gera þetta? Og ef ekki til hvers er þá verið að setja þetta á blað eina ferðina enn? Er það af því að hæstv. fjmrh. hafi gaman af því að verða til athlægis ár eftir ár eftir ár? Fjmrh. setti 1.200 millj. inn í teknahlið frv. fyrstu ár sín í embætti því hann ætlaði alltaf að selja heilu og hálfu bankana, þess vegna á útsölu ef ekki vildi betur til, og hafði svo upp úr krafsinu 50--70 millj. kr. á ári. Ég sé að vísu að hæstv. fjmrh. hefur lært af þessu og setur núna af allri hógværð inn í teknahliðina einungis 100 millj. kr. í sölu eigna, úr 1.200 millj. niður í 100 millj. Svona hefur nú reynslan kennt hæstv. fjmrh. bitran sannleika. En til hvers þá þessa þvælu einu sinni enn um að selja ríkisbankana og fjárfestingarlánasjóðina þegar ljóst er að það verður ekki neitt úr neinu hjá ríkisstjórninni og hún hefur ekkert komist áfram með þessi áform? Ég hefði, hæstv. forseti, óskað eftir því að sjútvrh., félmrh. og samgrh. væru hér viðstaddir. Ég ætlaði að koma lítillega inn á málaflokka sem undir þá falla. Í fyrsta lagi spyr ég hæstv. sjútvrh. út í orðalag á bls. 316, ítreka spurningu sem hefur komið fram: Hvaða áform eru þar á ferðinni um að breytra lögum um stjórn fiskveiða og hefja innheimtu á sérstöku gjaldi af afla báta sem stunda veiðar með línu og handfærum? Er það ætlun ríkisstjórnarinnar að opna upp fiskveiðistjórnunarlögin nokkrum mánuðum eftir að þau voru hér afgreidd og innleiða nýja gjaldtöku á krókaleyfisbáta? Er það það sem stendur þarna? Hver er réttlætingin eða röksemdafærslan fyrir þeirri gjaldtöku? Hvers vegna var þetta þá ekki boðað eða gert í tengslum við gildistöku þessara frv. hér á sl. vetri? Ég óska eftir því að hæstv. sjútvrh. komi inn í umræðuna síðar og svari til um þetta orðalag sem reyndar fleiri en ég hafa spurt um. Það er ekki hægt að afgreiða málin með hálfkveðnum vísum af þessu tagi. Hæstv. ráðherrar eiga auðvitað ekki að komast upp með að sleppa svo billega í gegnum þessa umræðu. Þá vil ég, hæstv. forseti, í fjórða lagi koma inn á það sem reyndar hefur líka verið nefnt af fleirum en mér og það er hinn dæmalausi frágangur á fjármögnun húsaleigubótanna. Er það virkilega svo að það sé niðurstaða sem ekki verði um breytt að fjármögnun húsaleigubótanna verði að öllu leyti með samsvarandi niðurskurði í félagslega húsnæðiskerfinu? Nú liggur það fyrir að hæstv. fjmrh. og hæstv. fyrrv. félmrh., nú hv. þm. utan flokka, Jóhanna Sigurðardóttir, gerðu með sér tiltekið samkomulag um þetta efni. En ég hafði hugsað mér að spyrja hæstv. núv. félmrh.: Telur hann sig bundinn af þessu samkomulagi? Er það hluti af óumbreytanlegri stefnu ríkisstjórnarinnar að húsaleigubæturnar skuli allar fjármagnaðar með jafngildum niðurskurði í byggingu félagslegs íbúðarhúsnæðis eða þá í tryggingakerfinu? Forsendur fjárlagafrv. eru þær að íbúðarbyggingar verði skornar niður um 100, úr 500 í 400, og einnig er þarna á ferðinni, eins og vitnað var til í umræðunni í gær, mjög sérkennilegt orðalag um að í tryggingakerfinu verði sparað eða skorið niður til móts við það sem húsaleigubætur kunna að koma viðskiptamönnum tryggingakerfisins til góða. Hver er þá uppskeran? Hver er þá uppskeran fyrir fólkið ef hver einasta króna sem fer í greiðslu húsaleigubóta verður skorin niður í velferðarkerfinu einhvers staðar annars staðar? Í félagslegu íbúarhúsnæði eða tryggingagreiðslum? Þá er uppskeran sú að menn sitja uppi með þetta meingallaða frv., þessa meingölluðu útfærslu á húsaleigubótunum, sem sveitarfélögin í landinu eru unnvörpum þessa dagana að afsegja og neita að framkvæma eins og til var stofnað. Það er kannski ætlunin að hafa lögin svo vitlaus og útfærsluna svo ómögulega að menn treysti sér ekki almennt til að taka upp þessar bætur. Ég held að hæstv. núv. félmrh. verði að gera grein fyrir hver er hans staða í þessu máli. Telur hann sig bundinn af samningi fyrrv. félmrh. og fjmrh. um þessa fjármögnun eða er þetta eitthvað sem kemur til álita að skoða hér í meðförum frv.? Auðvitað mætti, hæstv. forseti, segja margt fleira um þessa dæmalausu afgreiðslu á húsaleigubótunum í frv. og þennan sorglega samning sem hæstv. fyrrv. félmrh., hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, hefur því miður gert að því er virðist, um að fjármögnun húsaleigubótanna verði öll á þann veg að skorið verði niður á móti annars staðar í velferðarkerfinu. Þá vil ég, hæstv. forseti, gera að umræðuefni útreiðina á Atvinnuleysistryggingasjóði og spyrja hæstv. félmrh. um það mál því þangað hafa þær bætur nú verið færðar. Það er alveg með endemum hvernig ríkisstjórnin hyggst ganga frá þeim málum. Þar er í fyrsta lagi einhliða fært á sveitarfélögin að greiða 600 millj. kr. í þann sjóð, þvert á gerðan samning um að slíkri þátttöku sveitarfélaganna í átaksverkefnunum lyki á þessu ári. Hvers konar framkoma er það gagnvart þessu sjálfstæða stjórnsýslustigi í landinu, sem hefur sér til varnar m.a. undirritaðan Evrópusáttmála um að löggjafarvaldinu beri að virða sjálfstæði sveitarstjórnarvaldsins, að ætla því svona einhliða að taka á sig þessar byrðar og rjúfa þannig samning og samkomulag sem við það hefur verið gert? En þetta er ekki allt því miður. Ef menn líta á bls. 323 í greinargerð frv. og einnig á bls. 361 og 362 þá er þar að finna satt best að segja alveg ótrúlegan frágang á fjármögnun Atvinnuleysistryggasjóðs á næsta ári. Ég fullyrði, hæstv. forseti: Það vantar meira en milljarð í fjármögnun Atvinnuleysistryggingasjóðs á næsta ári. Það er gat í frv. upp á á annan milljarð króna eins og ríkisstjórnin er að reyna að rumpa því saman. Ég skal fara yfir hvernig það gat er tilkomið. Það er í fyrsta lagi vegna þess að þessar 600 millj. munu ekki skila sér. Sveitarfélögin munu að sjálfsögðu ekki endalaust láta fara þannig með sig að þegar þau hafa gert samning um að taka þátt í þessum útgjöldum í tiltekinn tíma enda ljúki þá þeirri þátttöku þá láta þau væntanlega ekki valta yfir sig í lokin með þeim hætti sem ríkisstjórnin ætlar að gera. Þar eru 600 millj. kr. Í öðru lagi segir að ætlunin sé að spara 200 millj. í framkvæmd atvinnuleysistryggingabóta. Hvernig? Það er ekki hægt að spara þær nema skera bæturnar niður. Halda menn að þeir komist upp með það? Þar eru komnar 200 millj. í viðbót, 800 millj.

Það er ekki hægt að spara það sem ekkert er.

Í þriðja lagi, hæstv. samgrh., gerir frv. ráð fyrir því að það verði ekki greiddar eingreiðslur til atvinnulausra á næsta ári. Dettur mönnum í hug að þeir komist upp með það að svíkja þennan hluta landsmanna um þessar greiðslur? Ég held ekki. Þar eru 130 millj. í viðbót. Í fjórða lagi er sjóðnum ætlað að ganga á eigin fé um 200 millj. kr. Þarna vantar því í raun til að Atvinnuleysistryggingasjóður geti sinnt sínu verkefni á næsta ári 600 millj. plús 200 millj. plús 200 millj. plús 130 millj. eða 1.130 millj. kr. Hvað segir hæstv. fjmrh. um þetta? Þetta er augljóslega gat í frv. upp á talsvert á annan milljarð. Hef ég þó ekki nefnt það að þessi útgjaldaáætlun gerir ráð fyrir bjartsýnisspá, því miður, um atvinnuleysið. Það eru flestir á því að það stefni í að verða meira en forsendur fjárlagafrv. gera ráð fyrir, m.a. vegna þess að í fjárlagafrv. sjálfu felst 25% niðurskurður á fjárfestingum hins opinbera. Stórkostlegur niðurskurður í samgöngumálum eins og ég kem að á eftir. Það mun auðvitað þýða minni umsvif, minni atvinnu og hættuna á auknum útgjöldum til greiðslu atvinnuleysisbóta. Ef það svo bætist við gat upp á 1.130 millj. sem fyrir er í frv. þá erum við að tala hér um tölur sem fara eitthvað talsvert á annan milljarð króna. Svona er nú þessi spilaborg hæstv. fjmrh., hæstv. félmrh., sem þarna er byggt á. Þetta er aldeilis fráleitur frágangur og það er alveg jafnfráleitt hjá hæstv. heilbr.- og trmrh. að láta sér detta í hug að hann komist upp með það að borga engar eingreiðslur til lífeyrisbótaþega á næsta ári. Vegna þess að verði láglaunabæturnar og orlofsuppbótin og aðrar eingreiðslur ekki umsamdar á næsta ári þá munu þær koma inn í hækkun grunnkaupsins. Dettur mönnum það virkilega í hug að verkalýðshreyfingin muni semja um kauplækkun sem nemur eingreiðslunum á næsta ári? Það er það sem fjárlagafrv. gengur út frá. Þetta er svo fráleitur frágangur að engu tali tekur. Þarna er verið að ljúga saman frv. svo nemur útgjöldum upp á milljarða króna. Eingreiðslurnar samtals, bæði til lífeyrisbótaþega og atvinnulausra, eru væntanlega á stærðargráðunni 600--700 millj. kr. á þessu ári þannig að hér er um verulegar fjárhæðir að ræða. Þá vil ég, hæstv. forseti, koma aðeins að samgöngumálum. Þar er því miður um að ræða þvílíka útreið á hæstv. samgrh. að ég held að það sé leitun að öðru eins. Samgöngumálin eru skorin svo harkalega niður að það þarf væntanlega að fara langt aftur í tímann til að finna einhvern samjöfnuð í þeim efnum. Nú er veislunni því miður lokið hjá hæstv. samgrh. sem hefur haldið uppi framkvæmdum af svipaðri stærðargráðu og hér hafa verið um nokkurt árabil með lántökum. Nú er veislunni lokið. Lántökunum hætt og komið að skuldadögunum. Og hver er útkoman hjá hæstv. samgrh.? Hún er sú að nýframkvæmdir á næsta ári munu samkvæmt fjárlagafrv. skerðast um talsvert á annan milljarð króna. Ef menn taka þær tölur sem eru í fjárlögum yfirstandandi árs þá eru þær hverjar? Þær eru 2.280 millj. til nýframkvæmda plús 900 millj. í sérstakt framkvæmdaátak. Þetta gera 3.180 millj. sem eru færðar undir liðinn Nýframkvæmdir í lögunum eins og þau gilda á þessu ári. En hvað stendur í fjárlagafrv.? 2.103 millj. Með öðrum orðum er niðurskurðurinn eins og hann birtist í liðnum Nýframkvæmdir 1.077 millj. kr. Eða réttur þriðjungur, 3 milljarðar 180 millj. fara í 2 milljarða 103 millj. kr. Til viðbótar er svo niðurskurður á liðum eins og Fjallvegir, Sýsluvegir og Þéttbýlisvegir og þegar það er lagt saman er heildarniðurskurðurinn til Nýframkvæmda orðinn 1.122 millj. kr. Þess mun svo sannarlega sjá stað þegar svo við bætist að skuldagreiðslurnar vegna lántöku undanfarinna ára fara að þyngjast á næstu árum. Þessi útreið á hæstv. samgrh. er alveg skelfileg og þó er það kannski hvað alvarlegast hvernig hæstv. samgrh. hefur látið fara með hina mörkuðu tekjustofna Vegagerðarinnar á þessu tímabili því ríkið hefur gengið á lagið og tekið stærri hlut þessara tekna til sín ár frá ári auk þess sem nýjar byrðar hafa verið færðar yfir á Vegagerðina, henni að óbættum tekjum. Þar á ég við um hálfs milljarðs króna útgjöld í ferjurekstur. Þetta er ömurleg útreið sem hæstv. samgrh. verður fyrir. Um hafnirnar er svipaða sögu að segja. Þar er til nýframkvæmda samkvæmt frv. 441 millj. en voru 728 millj. í fyrra. Það munar um minna, niðurskurð upp á 287 millj. Síðan er vísað í Hafnabótasjóð í texta fjárlagafrv. og sagt að sterk staða hans geti komið á móti. Vita menn ekki hvað þeir eru að tala um? Hafnabótasjóður getur ekki gengið inn í það að kosta almennar hafnarframkvæmdir, það er bull. Hvað á þetta að þýða? Eru menn að reyna að dulbúa og fela að þarna er á ferðinni grímulaus niðurskurður upp á hátt í 300 millj. króna. Þannig að þegar saman er lagður niðurskurðurinn til vegamála og hafnargerðar er hann kominn í 1,5 milljarða. Ég gratúrlera, hæstv. samgrh., með þessi ósköp eða hitt þó heldur. Ég held að aldrei hafi einn samgrh. í lýðveldissögunni verið rassskelltur jafnhressilega á kosningaþingi og hæstv. núv. samgrh. Halldór Blöndal. Það er með endemum þegar sagan verður skrifuð hvernig útreið hans er á þessum tíma. Nei, hæstv. forseti, þetta fjárlagafrv., þessi glæsti kastali hæstv. fjmrh. er hinn hin argasta spilaborg og í raun og veru fauk hún um koll í gærkvöldi þegar hann boðaði vaxtahækkunina vegna þess að það er tuggið aftur og aftur og aftur í frv. að forsenda efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar sé --- hver? Vaxtalækkun. Það stendur sex sinnum í einni málsgrrein á bls. 214, að ég held, að forsenda þess og hins sé vaxtalækkun, lægri vextir. Lykilatriði að lækka vexti, örva efnahagsstarfsemina með því að lækka vexti. Það stendur hér og stendur þar. Svo kemur hæstv. fjmrh. og blæs sína eigin spilaborg um koll með því að boða vaxtahækkun í sjónvarpinu í gærkvöldi.

Hæstv. forseti. Í upphafi fjárlagaræðu sinnar lýsti hæstv. fjmrh. því yfir að hann ætlaði að fjalla um stefnumörkun ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar í efnahagsmálum. Eins og hér hefur komið fram þá urðu vaxtamálin fyrirferðamikil í þeirri efnahagsumfjöllun. Slíkt er ekkert nýtt þegar efnahagsstefna ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar er rædd. Hér var áðan minnst á vaxtasprenginguna miklu sem ríkisstjórnin setti af stað í upphafi valdaferils síns og hefur dregið svo þungan dilk á eftir sér. Afleiðingar hennar urðu greiðslu- og rekstrarerfiðleikar fyrirtækjanna og heimilanna í landinu. Árið 1990 var staða fyrirtækja með því besta sem verið hafði um langt skeið en skyndilega snerist dæmið við. Mörg fyrirtæki hafa síðan orðið og eru enn að verða gjaldþrota með gífurlegu tapi fyrir bankakerfið sem hefur þurft að bæta sér það upp með háum vöxtum. Samdráttur í rekstri varð einnig hjá flestum eða öllum sem þó hafa enn getað haldið áfram og það leiddi að sjálfsögðu til minnkandi atvinnu og þess mikla atvinnuleysis sem nú er okkar mesta böl fyrir þá einstaklinga sem fyrir því verða og þjóðarbúið í heild. Sá mikli fjársjóður sem er í vinnuafli þeirra sem eru atvinnulausir nýtist þjóðinni ekkert og atvinnuleysið veldur þungum útgjöldum ríkissjóðs og sveitarfélaga. Samt keppast ráðherrarnir við að segja að ástandið sé orðið harla gott og fram undan sé betri tíð með blóm í haga en því miður stangast ýmislegt hvað á annars horn í orðum og athöfnum. Ummæli hæstv. forsrh. í umræðum utan dagskrár á Alþingi í fyrradag auðvelda ekki hv. alþm. að vita hverju skal trúa hjá hæstv. ráðherrum en þá svaraði hæstv. forsrh. því þegar verið var að biðja um skýringar á ummælum ráðherra að ekki væri hægt að taka einhver ummæli héðan og þaðan úr ræðum manna eða viðtölum. Því verður það spurning hverju á að trúa í sambandi við vaxtamálin líka. Í greinargerð fjárlagafrv. á bls. 338 stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Loks lækka vaxtagreiðslur vegna ríkisvíxla og ríkisbréfa um 700 millj. kr. vegna lækkunar skammtímavaxta milli ára og minni halla á ríkissjóði.`` Eins og hér hefur verið bent á þá vék hæstv. fjmrh. að sama efni á mörgum stöðum í ræðu sinni og segir að vextir hafi lækkað verulega og séu lægri en verið hefur um langt árabil og vaxtabyrði heimilanna hafi lækkað. Vextir hafi lækkað og atvinnuleysi sé hér minna en annars staðar, sem virðist vera takmörkuð huggun fyrir þá sem eru atvinnulausir. En eins og hér hefur verið bent á kemur síðan hæstv. fjmrh. í sjónvarpið og segir að vextir muni hækka. Ég get ómögulega skilið hvernig það kemur saman við það sem hann segir í fjárlagafrv., að lækkun skammtímavaxta muni leiða til minni útgjalda á sama tíma og skammtímavextir eru að hækka. Í Morgunblaðinu í gærmorgun var viðtal við sérfræðing í vaxtamálum sem hér hefur verið vitnað til. Hann telur að ekki verði komist hjá því að hækka vexti á skammtímamarkaði á næstunni vegna hækkandi vaxta á alþjóðlegum markaði, óvissu um verðbólgu vegna ógerðra kjarasamninga og loks hugsanlega vegna aukinna umsvifa í þjóðarbúskapnum. Hér efast sérfræðingurinn í vaxtamálum um að það standist sem stendur í grg. fjárlagafrv. um lækkun skammtímavaxta og að ekki sé allt jafnbjart fram undan eins og hæstv. ráðherrar virðist vilja telja. En reyndar bætir sérfræðingurinn við og segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Slík hækkun er nauðsynleg til að varðveita tiltrú manna á efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar.`` Ég vildi gjarnan fá að heyra skýringu hæstv. fjmrh. á því hvernig vaxtahækkun er nauðsynleg til að varðveita tiltrú á efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Er það e.t.v. til þess að skapa slíka tiltrú sem ríkisstjórnin tekur nú nýtt skref í vaxtahækkun? Í ræðu sinni í gær sagði hæstv. fjmrh. að í þessari viku verði fyrsta útboð ríkissjóðs á skuldabréfum með tengingu við evrópsku mynteininguna ECU og er fyrirhugað að þau verði framvegis tvisvar í mánuði. Þessari ákvörðun er fylgt eftir með miklum auglýsingum í Morgunblaðinu í gær. Fyrst er heilsíðuauglýsing með þessari fallegu mynd af Skrautu í blómskrýddum haga.

Er hún erlend eða íslensk?

Kusa? Hún er íslensk.

Það var sagt við mig í gær að hún væri erlend.

Ólafur Ragnar hefur ekkert vit á svoleiðis.

Ólafur er ekki fróður í þessum málum.

Það hef ég ekki hugmynd um. En þetta er hún íslenska Skrauta og vissulega er ánægjulegt að sjá svo fallega mynd af henni.  ,,Fyrsta útboð á nýjum ECU-tengdum spariskírteinum ríkissjóðs til fimm ára fer fram á morgun, miðvikudaginn 12. október, kl. 14.00.`` --- Það er sem sagt nýhafið þetta nýja útboð. --- ,,Á sama tíma fer fram útboð á hefðbundnum verðtryggðum spariskírteinum til fimm og tíu ára. Nýju ECU-tengdu spariskírteinin til fimm ára eru í íslenskum krónum og bera 8% nafnvexti með gjalddaga 5. nóvember 1999. Spariskírteinin eru með tengingu við ECU á lánstímanum . . . Útboð á hefðbundnum, verðtryggum spariskírteinum ríkissjóðs fer einnig fram á morgun á sama tíma``, en spariskírteinin verða seld með tilboðsfyrirkomulagi. Hér er ríkisstjórnin að fara í mikla herferð á sölu gjaldeyristengdra spariskírteina með 8% vöxtum. Þá hlýtur að vakna spurningin hvort það sé líklegt að önnur spariskírteini eða verðbréf ríkissjóðs, sem verið er að auglýsa og bjóða fram á sama tíma, verði keypt á miklu lægri vöxtum. Við höfum oft heyrt sagt í fréttum frá tilraun Húsnæðisstofnunar til að selja húsbréf á 5% vöxtum nú í sumar með takmörkuðum árangri og þó var ekkert slíkt glæsitilboð með 8% vöxtum á boðstólum á sama tíma. Miðað við þann kostnað sem ríkisstjórnin virðist ætla að leggja í að auglýsa þessi hávaxtabréf og fá sem flesta til að kaupa þau þá hlýtur hún að hafa gert sér einhverja grein fyrir því hvaða áhrif það muni hafa á önnur skuldabréfaviðskipti og hvaða áhrif er líklegt að það hafi fyrir vaxtastig almennt í landinu, bæði fyrir atvinnulíf og einstaklinga. En hæstv. fjmrh. hefur undirstrikað að þetta nýja útboð með háu vöxtunum sé ekki af þörf til að afla lánsfjár, það sé af einhverjum öðrum ástæðum. Hæstv. fjmrh. hefur einnig sagt að bankavextir þyrftu að lækka. Þeir væru hér of háir. En er það til að stuðla að slíkri lækkun sem nú eru boðin með miklu kappi þessi hávaxtabréf? Er ekki líklegt að bankarnir telji að þarna sé kominn nýr keppinautur um fjármagn til þeirra með svo háum vöxtum að þeir verði að bregðast við í gagnstæða átt? Eða er þetta nýja tilboð með háu vöxtunum til að varðveita tiltrú manna á efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar eins og sagði í orðunum sem ég vitnaði til áðan og hæstv. fjmrh. tók undir? Hversu dýru verði verður þessi styrking á stefnu ríkisstjórnarinnar keypt þegar öll kurl koma til grafar, þegar áhrifin af þeim hafa komið fram? Ég tel æskilegt að hæstv. fjmrh. geri grein fyrir ástæðunum fyrir því að þarna er farið að bjóða verðtryggð ríkisskuldabréf með 60% hærri vöxtum en hefur verið miðað við nú á þessu sumri, hvaða áhrif það muni hafa á markaðinn og afleiðingar fyrir þjóðfélagið í heild. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara í fleiri atriði þessa fjárlagafrv. Þar er að sjálfsögðu af mörgu að taka en það mun verða rætt ítarlegar síðar.

Virðulegi forseti. Ég skal gera tilraun til þess að skýra þetta út fyrir hv. þm. Í fyrsta lagi er verið að gefa út bréf með ECU-viðmiðun til þess að auka fjölbreytni og til þess að koma til móts við þarfir þeirra sem vilja festa fé um stundarsakir í mynt sem er tengd erlendum gjaldeyri vegna þess að ýmsir þurfa að borga niður samninga síðar og við töldum heppilegra að bjóða upp á það hérlendis en að viðkomandi aðilar þyrftu að fara til útlanda til að festa fé þar. Það er misskilningur að 8% vextir séu eitthvað mjög háir vextir hvað þetta snertir. Það eru lægri vextir en t.d. í Danmörku og Portúgal, svo að ég nefni dæmi. Svo má hv. þm. ekki rugla saman nafnvöxtum annars vegar og ávöxtunarkröfu hins vegar. Nafnvextir eru þeir vextir sem settir eru í viðkomandi bréf en það er hins vegar markaðurinn sem ræður því hver ávöxtunarkrafan er á hverjum tíma, hún getur verið lægri og hún getur verið hærri eftir atvikum því um er að ræða tilboð og útboðsstarfsemi og gildir engu hvaða nafnvextir eru í bréfunum. Þetta veit auðvitað hv. þm. Ég ætla að nefna dæmi um þetta. Þegar hann bar ábyrgð á ríkisstjórn síðast þá voru nafnvextir á spariskírteinum ríkissjóðs 6%. Það seldist ekki eitt einasta bréf því ríkisstjórnin þá vildi ekki hækka vextina. Markaðurinn sagði að vextirnir ættu að vera yfir 8% og ávöxtunarkrafan á húsbréfum var 8,4%. Það varð auðvitað að hækka vextina til samræmis við það sem markaðurinn gerði en nafnvöxtunum var ekkert breytt að sjálfsögðu. Það voru bara markaðsvextirnir sem réðu í þessu sambandi. Þetta vildi ég að kæmi fram og það er kannski til umhugsunar fyrir nokkra sem hér eru að bankavextir hafa ekki lækkað eins mikið og vextir á verðbréfamarkaði, þar á meðal á bréfum sem ríkið gefur út og það skiptir auðvitað miklu máli í allri þessari umræðu og gefur okkur vonir um frekari vaxtalækkanir í bankakerfinu.

Hæstv. forseti. Það voru takmarkaðar skýringar sem hæstv. fjmrh. gaf sem svör við mínum spurningum enda kannski eðlilegt þar sem tíminn er stuttur til andsvara. En þó að hér sé um mismun að ræða milli ávöxtunarkröfu og nafnvaxta þá reikna þeir sem kaupa með 5% vöxtum, ávöxtunarkröfu. Hver er mismunurinn þar á milli?

Ég skal reyna að skýra það.

Hver er þá hinn raunverulegi mismunur á 5% ávöxtunarkröfu og 8% nú? Er enginn mismunur á milli 8% vaxta af þessum ECU-bréfum og þeirra vaxta sem hafa verið þegar lífeyrissjóðir og aðrir slíkir fara að ákveða hvar þeir ætla sér að ávaxta sitt fjármagn? Hér eru bréf til fimm ára sem er gert ráð fyrir að standi þannig að það er ekki um mjög skamman tíma sem menn ávaxta sitt fjármagn. En fyrst og fremst óska ég eftir því að hæstv. fjmrh. útskýri þetta betur og hvort hann telji að þetta hafi engin áhrif á sölu á öðrum spariskírteinum ríkissjóðs.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort þetta hefur áhrif á sölu annarra spariskírteina eða annarra skírteina. Ég skal reyna að skýra þetta út. Þetta er ekki mjög flókið en ég bið hv. þm. um að hlusta samt vel. Munurinn á bréfunum er sá að önnur bréfin eru verðtryggð. 5% nafnvextir, verðtryggð bréf. Sá sem kaupir slík bréf tekur því ekki áhættuna af því hver verðbólgan verður. Hún er bætt upp í verðtryggingunni. Það eru spariskírteini ríkissjóðs. Hins vegar eru nýju bréfin, ,,beljubréfin``, sem hv. þm. var að tala um hér áðan, ECU-bréfin, með 8% nafnvöxtum, enginn veit um ávöxtunarkröfuna en það er vegna þess að þau eru ekki verðtryggð og það er verðbólga í þeim löndum sem ECU-viðmiðunin tekur til. Nú veit hv. þm. áreiðanlega að stundum er verðbólga. Meira að segja á Íslandi hefur verið verðbólga, ég veit að sumir menn eru búnir að gleyma því að það var verðbólga hér á árum áður. Verðbólgan bætist upp með verðtryggingu ef bréf eru verðtryggð en ekki af óverðtryggðum bréfum. Þess vegna er það ekkert skrýtið að það sé þarna 3% munur af því að verðbólga getur verið milli 2 og 3% og oft er hún u.þ.b. 3%. Ég veit ekki hvort hv. þm. skilur þetta en ég hef alla vega gert mitt besta til að skýra þetta út.

Hæstv. forseti. Ég skil skýringar hæstv. fjmrh. svo langt sem þær ná en ég spurði líka hvaða áhrif hæstv. fjmrh. teldi að þessi útboð hefðu á vexti og á vaxtaþróun og sölu á öðrum spariskírteinum. Er þá farið út í þetta án þess að vega það nokkuð eða meta hvaða áhrif það muni hafa?

Virðulegi forseti. Það eru örfáar spurningar sem ég hef fengið frá ýmsum þingmönnum, bæði í dag og fyrr við þessar umræður, sem ég vildi gjarnan svara. Í fyrsta lagi var spurt um hversu stórum hluta af umráðafé Framkvæmdasjóðs aldraðra ætti að verja í rekstur. Þetta kemur fram á yfirliti um Framkvæmdasjóð aldraðra í fjárlagafrv. þannig að menn geta flett upp á því sjálfir. Það er heimilt samkvæmt lögum að verja allt að 55% af ráðstöfunarfé sjóðsins til þess að greiða rekstur stofnana samkvæmt ákvörðunum Alþingis. Ef farið væri bókstaflega eftir því væri um það að ræða að í rekstrarhluta sjóðsins væru 264 millj. teknar til þeirra hluta af að mig minnir 480 millj. kr. heildarráðstöfunarfé. Það er nokkru lægra en lögin heimila. Ef farið væri út í ystu æsar samkvæmt heimildum laganna þá mætti verja 264 millj. til þessara þarfa en það er eins og ég áður sagði 251 millj. sem verja á til þessara þarfa samkvæmt fjárlagafrv. Þetta ákvæði átti við þrjú ár, árin 1993, 1994 og 1995. Þá var spurt hvað farið yrði mikið fram úr fjárlögum vegna málefna heilbr.- og trmrn. á árinu 1994. Nýlega hefur verið lagt fram á hinu háa Alþingi frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 1994, það er 66. mál á þskj. 66. Þar kemur þetta nákvæmlega fram vegna þess að þar leggur ríkisstjórnin fram við Alþingi tillögur um fjáraukalög eins og málin standa þegar þau lög voru flutt. Þar kemur fram að lagt er til að fjárheimild heilbr.- og trmrn. verði aukin um 1.499 millj. á árinu. Þar af eru um 300 millj. vegna ákvörðunar ríkisstjórnar um að greiða út sömu eingreiðslu og á liðnu ári en fyrir því var ekki áætlað í fjárlögum. Þá er einnig gert ráð fyrir því að aukinn kostnaður, m.a. vegna lyfja verði upp á 300 millj. sem stafaði m.a. af því að ákvæði lyfjalaga um verðlagningu tóku ekki gildi á árinu eins og gert var ráð fyrir við afgreiðslu fjárlaga. Þá hefur kostnaður vegna nýrra lyfja sem hafa komið á markaðinn á þessu ári verið mun meiri en menn gerðu ráð fyrir þannig að hann hefur etið upp þann sparnað sem hefur orðið eins og vegna magasárslyfja og fleira. Þá er einnig gert ráð fyrir því að það þurfi að auka útgjöld vegna sérfræðilæknishjálpar um 300 millj. kr. Ástæðan fyrir því er sú að það hafa ekki náðst nýir samningar við sérfræðilækna. Það er gert ráð fyrir því að halda þá áfram að vinna eftir gömlu samningunum þangað til nýir samningar verða gerðir. Það segir sig auðvitað sjálft að á meðan svo er að ekki fást nýir samningar þá er ekki hægt að gera ráð fyrir því að tiltekinn árangur fáist af samningi við sérfræðilækna. Þá vil ég einnig vekja athygli á því, sem er umhugsunarvert, að þessir samningar eru svo opnir að á liðnu ári var stofnað nýtt fyrirtæki sem heitir Myndgreining hf. Ég gæti trúað að tækja- og vélabúnaður þess fyrirtækis, sem þurfti að kaupa, m.a. mjög fullkomin röntgentæki og sneiðmyndatæki, hafi kostað eitthvað um eða yfir 100 millj. kr. Þetta fyrirtæki getur samkvæmt samningi við sérfræðilækna gengið beint inn í þjónustu Tryggingastofnunar ríkisins og hefur gert það með sambærilegum hætti og sérfræðilæknir sem vill opna lækningastofu og hefja viðskipti við Tryggingastofnun ríkisins þarf aðeins að senda Tryggingastofnun ríkisins tilkynningu um að lækningastofa hafi verið opnuð og þar með öðlast viðkomandi réttindi til að skrifa út reikninga fyrir almannafé. Þetta hefur gerst með Myndgreiningu hf. og hefur valdið því að kostnaður hefur hækkað allverulega í sambandi við þá þjónustu sem þar er veitt. Ríkissjóður þarf auðvitað að greiða það í gegnum sjúkratryggingar. Á sama tíma hefur dregið úr sambærilegri þjónustu á spítölunum sem reknir eru fyrir ríkisfé, þ.e. Borgarspítala og Landakotsspítala, þannig að þar verður umtalsverður skortur á sértekjum sem ríkið þarf líka að borga. Þannig að þetta fyrirbæri kostar ríkissjóð tvöfalt, þ.e. í fyrsta lagi viðbótarútgjöld vegna hinnar nýju þjónustu viðskiptaaðila sem ríkisvaldið ræður engu um hvort það tekur í þjónustu sína eða ekki og svo hins vegar að standa undir tekjutapinu sem af því hlýst á röntgendeildum spítala sem ríkið rekur. Ég held að það komi því engum á óvart að á meðan svona kerfi er í gildi þá sé ekki líklegt að hægt sé að ná umtalsverðum árangri í lækkun kostnaðar við þessa þjónustu. Hv. 11. þm. Reykv., sem talaði hér áðan, spurðist fyrir um hvernig menn ætluðu sér að reyna að ná þessum kostnaði niður á næsta ári fyrst það liggur fyrir að mánuðum saman hefur ekki verið hægt að semja við sérfræðilækna um nýja kjarasamninga. Því er til að svara að ég hef ákveðið og nú er í undirbúningi að taka upp tilvísanakerfi sem heilbrrh. hefur fullar heimildir skv. lögum til að beita og þarf aðeins að taka ákvörðun um hvernig beitt skuli. Ég reikna með að það kerfi muni geta komist til framkvæmda um næstkomandi áramót. Það á hins vegar eftir að sjá hversu miklum árangri það kerfi kann að ná, ekki bara í sparnaði heldur til að greiða fyrir eðlilega þjónustu í þessu kerfi því það segir sig auðvitað sjálft að þetta kerfi eins og öll önnur þarf á einhvers konar samræmingu og aðhaldi að halda, ekki bara til þess að draga úr kostnaði heldur til að tryggja að ávallt sé veitt sú hagkvæmasta þjónusta sem veita ber í hverju tilviki fyrir sig. Þá var spurt hvort ætlunin væri að breyta almannatryggingalögum. Svarið við því er nei, það er ekki ætlunin. Það er hins vegar ekki áætlað fyrir eingreiðslum í frv. til fjárlaga. Þær tengjast að sjálfsögðu kjarasamningum aðila vinnumarkaðarins, hvort samið verði um slíka hluti í kjarasamningum aðila sem hefjast væntanlega nú í haust er ekki ljóst nú. Það verður þá að sjá til og ráðast í afgreiðslu Alþingis á fjárlögum hvort ástæða er til ef samningar nást á þessu hausti að gera ráð fyrir áframhaldandi eingreiðslum af þessu tagi á næsta ári. Svarið við spurningunni um það hvort ætlunin sé að breyta almannatryggingalögunum og draga úr því eða torvelda það að launakjör og kjör lífeyrisþega fylgist að, svarið er nei, það er ekki tilgangurinn að gera það. Það er spurt um sparnað í lyfjum. Ég hef gert nokkra grein fyrir því af hverju hann náðist ekki á þessu ári eins og ráð var fyrir gert. Út af næsta ári er því til að svara að í þeirri rammafjárlagagerð sem hefur ríkt hér á Alþingi og hjá ríkisstjórn allt frá tíð hæstv. fjmrh. Ólafs Ragnars Grímssonar sem fyrstur kom með þá aðferð í fjárlagagerð á fjármálaráðherraárum sínum þá er gengið út frá því þegar rammi er gerður að áætla útgjöld næsta árs að öllu óbreyttu á grundvelli útgjaldaspár yfirstandandi árs og líklegs vaxtar. Þannig er í ramma fjárlaganna vegna lyfjakostnaðar gengið út frá því að horft sé á lyfjakostnaðinn eins og hann verður í ár og bætt þar við líklegum útgjaldavexti á næsta ári sem var fyrir 1991 á milli 12 og 13% á hverju einasta ári en hefur verið mun minni síðan. Síðan eru sparnaðaráformin gerð út frá þeirri niðurstöðu, þ.e. út frá því hvað verða mundi ef ekkert yrði að gert. Það er út frá þeim grundvallarviðhorfum sem áformin eru reist. Þá er spurt hvort ætlunin sé að flytja frv. um að flýta gildistöku verðlagsákvæða lyfjalaga. Svarið við því er jákvætt. Það er ein af forsendunum fyrir því að áform ríkisstjórnarinnar um lækkun lyfjakostnaðar á næsta ári nái fram að ganga. Verði það frv. ekki afgreitt þá segir það sig sjálft að þessi sparnaðaráform varðandi lyfjakostnað á næsta ári verða fallin. Alveg eins og þau féllu um sjálf sig á yfirstandandi ári þegar Alþingi samþykkti ekki gildistöku lyfjalaganna eins og fyrrv. heilbrrh. hafði gengið út frá og eins og gengið hafði verið út frá við fjárlagagerðina fyrir árið 1994. Ég er búinn að svara spurningunni um hvernig hugsað sé að reyna að ná sparnaði fram í sérfræðilækningum. Það er sem sé með því að taka upp tilvísanakerfi sem er í undirbúningi í ráðuneytinu og stefnt að því að taki gildi eins fljótt og við verður komið, líklega um næstu áramót. Þá er einnig spurst fyrir um hvernig standi á því að lækkaðar eru heimildarbætur í almannatryggingakerfinu með því að færa húsaleigubætur út úr því kerfi og yfir í greiðslu húsaleigubóta í félmrn. Því er til að svara að þetta var samkomulag fyrrv. heilbrrh. og fyrrv. félmrh. að svona skyldi þetta gert. Það var samkomulag þessara aðila að til þess að styrkja og auka möguleika til húsaleigubótagreiðslna í hinu nýja húsaleigubótakerfi þá féllst heilbrrh. þáv. á, ef orða má það svo, að leggja til það fjármagn sem farið hefði til húsaleigubóta í heimildarbótakerfi almannatrygginga og flytja það til félmrn. sem húsaleigubótagreiðslur í gegnum það ráðuneyti enda gert ráð fyrir að húsaleigubætur sem yrðu greiddar yrðu eftirleiðis greiddar í gegnum hið nýja kerfi húsaleigubóta en ekki í gegnum heimildarbótakerfi almannatrygginga.

Það eru ekki nema 50 millj. kr.

Þannig að þarna var um að ræða samkomulag á milli fyrrv. félmrh. og fyrrv. heilbrrh. og fjmrh. Þetta er samkomulag sem þá var gert og er staðfest í þessu fjárlagafrv. Þetta var viðvíkjandi því hvort verið væri að flytja á milli bótafjárhæðir. Auðvitað er í áformum fjárlagafrv. um lækkun heimildabóta gert ráð fyrir áhrifum til lækkunar af öðrum aðgerðum en bara þessum. Þetta var spurningin þar sem spurt var hvort þarna væri um að ræða flutning á milli og það er svo. Samkvæmt því samkomulagi sem þá var gert er ekki gert ráð fyrir að húsaleigubætur verði greiddar út úr heimildarbótakerfi almannatrygginga. Það var samkomulagið sem gert var milli umræddra þriggja ráðherra. Virðulegi forseti. Ég tel að ég hafi svarað þeim fyrirspurnum sem til mín var beint og það er sjálfsagt að veita greiðari upplýsingar ef ég get.

Virðulegi forseti. Hæstv. heilbr.- og trmrn. hefur nú svarað flestum þeirra spurninga sem til hans var beint og í þeim hafa fengist skýr og ótvíræð svör. Þó eru nokkrar athugasemdir sem ég vil gera. Í fyrsta lagi varðandi sérfræðilæknishjálpina, tilvísanakerfið eins og hæstv. ráðherra gerir ráð fyrir að tekið verði upp. Það er alveg ljóst að um leið og tilvísanakerfið verður tekið upp þá munu útgjöld heilsugæslunnar aukast á sama tíma, það er ekki nokkur einasti vafi. Þá kemur það dálítið á óvart að heilsugæslan skuli vera lækkuð um 50 millj. kr. á milli ára á sama tíma og menn ætlast til aukinnar þjónustu af heilsugæslunni. Það á ekki að breyta almannatryggingalögum, ég fagna því. Ég spyr hins vegar hæstv. ráðherra hvort það sé þá ekki óraunsætt að ætla að þessi fjárlög standist þegar það er alveg ljóst að kjarasamningar eru fram undan, þar verður samið um ákveðnar launahækkanir og alltaf hefur það gerst að í kjölfar slíkra launahækkana hafa eingreiðslur komið. Ég spyr: Hefur verið rætt við verkalýðshreyfinguna um þá hluti? Í þriðja lagi segir hæstv.- og trmrh. að það eigi að flytja hér frv. sem geri ráð fyrir því að gildi taki þeir kaflar lyfjalaganna sem menn náðu samkomulagi um milli stjórnar og stjórnarandstöðu hér á þinginu á sl. vori um að þessir kaflar yrðu ekki í gildi þar til 1. nóv. 1995. Ég spyr: Er það þá meiningin, hæstv.- og trmrh., að brjóta þetta samkomulag sem varð milli ríkisstjórnarinnar og stjórnarandstöðunnar og var forsenda fyrir því í raun að þetta frv. fékkst samþykkt hér á þinginu? Í fjórða lagi er alveg ljóst að lækkunin á þessum lið, Lífeyristryggingar, 200 millj. sem ætlaðar eru út af húsaleigubótunum og öðru slíku er langt umfram það sem þeir fá sem eru í leiguhúsnæði og njóta styrkjar frá Tryggingastofnun vegna húsaleigubóta sem gæti verið í kringum 50 millj. kr. Hvar er þá og hvernig á að ná öðrum sparnaði í þessum 250 millj. kr.?

Virðulegi forseti. Það er mjög algengt þegar gengið er frá fjárlögum, eða fjárlagafrv. á þeim tíma þegar kjarasamningar eru lausir og enginn hefur hugmynd um hvernig viðræðum aðila vinnumarkaðarins muni ljúka þá sé ekki gert ráð fyrir því í áætlun fjárlaga að það sé verið með einum eða öðrum hætti að geta sér til um það hvernig þeirri kjarasamningalotu muni ljúka. Það er reglan, hitt er undantekning, að menn geri í fjárlögum ráð fyrir því að kauphækkun skili einhverjum vissum viðbótarútgjöldum fyrir ríkissjóð þegar samningaviðræður eru ekki einu sinni hafnar. Það er ekkert óeðlilegt við það að ekki sé gert ráð fyrir hlutum eins og eingreiðslum sem tengjast kjarasamningum á tímum þegar kjarasamningar eru lausir og viðræður aðila eru ekki einu sinni hafnar. Slíkt er venja en ekki undantekning. Hv. þm. spurði hvort ætlunin væri að brjóta samkomulag sem gert hefði verið í þinginu um afgreiðslu lyfjafrv. Það samkomulag var nú fyrst og fremst um þann þátt sem sneri að frjálsri lyfsölu, þ.e. ráðherra hætti að veita heimildir með þeim hætti sem hann hefur gert hingað til, hitt var minna atriði. En það er engin spurning í mínum huga um að ég mun leggja fram frv. um slíkt, þ.e. að gildistöku verðlagsákvæða lyfjalaganna verði flýtt. Verði það ekki samþykkt á Alþingi sem vel getur verið, ég vil engu spá, þá ná ekki þær aðgerðir fram að ganga sem reiknað er með að leiði til sparnaðar í lyfjakostnaði á næsta ári. Þetta vildi ég taka mjög skýrt fram. Um húsaleigubótaþáttinn í heimildarbótunum er það að segja að heimildarbæturnar hafa vaxið miklu meira og hraðar en menn gerðu ráð fyrir. Það liggur ekki enn fyrir hve húsaleiguþátturinn í þeim heimildarbótum er mikill en við skulum sjá hver hann verður þegar upp verður staðið. Ég ítreka að þessar bætur hafa vaxið miklu meira en menn gerðu ráð fyrir.

Virðulegi forseti. Varðandi lyfjalögin þá er það alveg ljóst að samkomulagið sem varð milli ríkisstjórnarflokkanna og stjórnarandstöðunnar á þinginu sl. vor tók til þess að þessum ákvæðum sem um er getið í bráðabirgðaákvæði laganna skyldi frestað þannig að áður en þessir þættir tækju gildi, þ.e. verðlagningin, dreifingin og innflutningur lyfjanna, gætu menn áttað sig á því hvaða áhrif EES-ákvæðin hefðu á lyfjakostnað ríkisins, lyfjakostnað einstaklinganna og lyfjanotkun. Það er því ljóst samkvæmt þessu ef þetta frv. verður flutt að þar yrði um brot á þessu samkomulagi að ræða sem menn gerðu hér sl. vor. Ég spyr hæstv. heilbr.- og trmrh.: Er þetta stjfrv.? Er þetta frv. ríkisstjórnarinnar sem hér verður flutt eins og hæstv. ráðherra er að boða að verði gert?

Virðulegur forseti. Þetta er eins og með önnur mál sem tengjast fjárlagagerð. Þetta hefur verið lagt svona upp í ríkisstjórn. Ríkisstjórn hefur fallist á að byggja fjárlagagerðina á þessum grunni. Það á síðan að sjálfsögðu eftir að láta reyna á það hvaða útslit málið fær á Alþingi. En eins og málin standa nú þá tel ég að mér sé skylt sem ráðherra, sem stendur að þessu fjárlagafrv., að beita mér fyrir flutningi slíks frv. á Alþingi og ég tel að ég hafi til þess stuðning allra ráðherra í ríkisstjórninni.

Virðulegur forseti. Varðandi lyfjamálið sem hér var rætt núna þá er það auðvitað alveg ljóst að sá þáttur sem hv. þm. Finnur Ingólfsson spurði um var samkomulagshluti við afgreiðslu málsins sl. vor. Ég vona að menn muni hvernig þetta gekk fyrir sig með það mál, það var allt vitlaust í þinginu dögum saman. Þetta mál var úrslitamál þannig að þegar afgreiðslu þess lauk var fyrst hægt að ljúka þinginu. Það er því satt að segja dálítið hart burt séð frá efni málsins að segja að menn skuli núna örfáum mánuðum seinna koma og segja: Þetta samkomulag skiptir engu máli, skítt með það. Við högum okkur eins og það hafi aldrei verið gert. Spurningin fyrir stjórnarandstöðuna hlýtur þá að vera sú: Á hún ekki að hætta að reyna að gera samkomulag við ríkisstjórnina um afgreiðslu mála? Ég fullyrði a.m.k. að þetta háttalag greiðir ekki fyrir vinnubrögðum á yfirstandandi þingi. Í öðru lagi, hæstv. forseti, ætla ég að vekja athygli hæstv. ráðherra á því að í grg. fjárlagafrv. stendur: ,,Áformað er að aftengja sjálfvirka hækkun bótagreiðslna lífeyristrygginga vegna ófyrirséðra launabreytinga og miða þær í þess stað við forsendur fjárlaga hverju sinni.`` Í greinargerðinni stendur enn fremur að meðal þeirra frumvarpa sem verði flutt sem stjfrv. á þessu þingi á næstu dögum sé frv. um breytingu á lögum um almannatryggingar til endurskoðunar á verðlags- og launatengingum bótafjárhæða og framlaga fyrir veitta þjónustu. Með öðrum orðum stendur að það eigi að höggva á þessi tengsl. Hæstv. ráðherra sagði: Lögunum verður ekki breytt. Þar með afturkallar hann allt það sem hér stendur í þessum texta. Ég orðaði það þannig í gær að fjárlagafrv. væri gatasigti. Er það enn þá meira gatasigti en hægt er að lesa út úr þessu? Ætlar hann að afturkalla yfirlýsingar fjárlagafrv. að því er þetta atriði varðar? Er ekki orð að marka það sem fjmrh. segir að því er varðar heilbr.- og trmrn.?

Virðulegi forseti.  Virðulegi forseti. Í frv. eru bætur almannatrygginga miðaðar við það launastig sem nú er. Á fjárlagalið 989 Launa- og verðlagsmál í fjmrn. eru 590 millj. kr. til að mæta áætluðum hækkunum á næsta ári. Þetta er skýrt á bls. 286 í frv., en þar segir með leyfi forseta: ,,Hvað breytingar á bótum almannatrygginga varðar þá er miðað við að m.a. sé rúm til að mæta hækkun með bótagreiðslum sem svarar til orlofs- og desemberuppbóta lífeyristrygginga. Þær og aðrar hækkanir bóta eru ákvörðunaratriði stjórnvalda og tengjast m.a. fyrirhugaðri uppstokkun á heimildarbótum sem greint er frá í umfjöllun um bætur lífeyristrygginga hér á eftir. Einnig ráðast ákvarðanir um hækkun bóta að einhverju marki af almennum launa- og verðbreytingum í þjóðfélaginu.`` Þetta er alveg skýrt og ég skal endurtaka það sem ég sagði áðan. Ekki er gert ráð fyrir því að flytja tillögu um breytingar á lögum um almannatryggingar til að rjúfa þessi tengsl.

Virðulegi forseti. Spurning mín til hæstv. ráðherra er þessi: Hverju á að breyta í frv.? Í frv. stendur að það eigi að breyta almannatryggingalögunum, tengslum launa annars vegar og bótafjárhæða hins vegar, þ.e. elli- og örorkulífeyris. Hér stendur í frv. að þessu eigi að breyta og það stendur líka að það eigi að höggva á þessi sjálfvirku tengsl og upphæðirnar eigi að ráðast af launa- og verðlagsliðnum í fjárlögum á hverjum tíma. Þetta stendur hérna. Þegar hæstv. heilbrrh. er núna spurður um málið segir hann --- hæstv. fjmrh., leyfðu hæstv. heilbrrh. einu sinni að svara einum út af fyrir sig, jafnvel gleraugnalausum. Hvað þýðir þá svar hæstv. heilbrrh.? Þýðir það að ekki eigi að breyta lögunum? Það er auðvitað stórfrétt sem þýðir gat upp á nokkur hundruð millj. kr. í viðbót í fjárlagafrv. Ef hæstv. ráðherra viðurkennir það ekki núna mun hann neyðast til að viðurkenna það þegar ríkisreikningurinn fyrir árið 1995 verður birtur og flutt verður fjárraukalagafrv. um það mál. Það er bersýnilegt að með orðum sínum áðan var hæstv. heilbrrh., gleraugnalaus að vísu, að taka allt það aftur sem fjmrh. sagði og þökk sé hæstv. heilbrrh. aldrei þessu vant.

Virðulegi forseti. Í fjárlagafrv. eru greiðslur samkvæmt lögum um almannatryggingar miðaðar við það launastig sem er í landinu í dag. Í fjárlögum er gert ráð fyrir því að menn geti bætt það upp á næsta ári með allt að 580 millj. Verði gerðir nýir kjarasamningar áður en fjárlög verða afgreidd verður auðvitað gert nákvæmlega það sama við þessa fjárlagaafgreiðslu eins og vani er við fjárlagaafgreiðslur við slíkar aðstæður, að tekið verði tillit til áhrifa hinna nýju kjarasamninga sem gerðir kunna að vera. Þetta eru nákvæmlega sömu aðferðir sem hafa verið viðhafðar við sambærilegar aðstæður og nú er. Ég ætla enn einu sinni að segja það og í þriðja skiptið, virðulegi forseti. Ekki stendur til að gera þá breytingu á almannatryggingalöggjöfinni að höggva á tengsl milli launastigs í landinu og greiðslu tryggingabóta. ( Gripið fram í: Er þetta þá bara rugl hjá Friðriki?

Hæstv. forseti. Mér þætti vænt um ef hæstv. samgrh. og landbrh. vildi vera við þessa umræðu þegar á hana líður. Hæstv. fjmrh. situr í sæti sínu og við hann þarf ég að tala nokkur orð. Það er merkilegt, hæstv. forseti, að núv. fjmrh. er einhver brattasti og kokhraustasti náungi sem þekkist. Hann þylur á hverju hausti ræðu sem verkar eins og öfugmælavísa um þær staðreyndir sem blasa við í þjóðfélaginu í heild. Enginn maður minnir mig jafnmikið á söguhetjuna ,,Palli var einn í heiminum`` eins og þessi hæstv. ráðherra. Svo vill nú til, hæstv. fjmrh., að hægt er að rekja aðgerðir núv. ríkisstjórnar í gegnum þingtíðindi og þá kemur í ljós að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur starfað fyrir minnihlutahóp í þjóðfélaginu. Hún hefur unnið í þágu stórgróðafyrirtækja, velt byrðunum af þeim yfir á herðar launþega. Meðan stórgróðafyrirtækin og atvinnulífið í heild hefur lækkað skuldir sínar hafa heimilin í landinu stóraukið skuldir sínar eða um 43% á tímabili þjóðarsáttar og starfstíma þessarar ríkisstjórnar. Þangað hafa byrðirnar verið fluttar, hæstv. fjmrh., í tíð núv. ríkisstjórnar. Þetta er staðfest í Alþýðublaðinu á dögunum. En með leyfi forseta segir í Alþýðublaðinu fimmtudaginn 6. október sl.: ,,Á fyrri helmingi yfirstandandi árs jukust skuldir heimilanna í landinu um 6%. Heildarskuldir heimilanna í júní voru 282 milljarðar kr. og lætur nærri að hver fjögurra manna fjölskylda hafi skuldað um 4,3 millj. í lok júnímánaðar. Til samanburðar var þessi fjárhæð 3 millj. í árslok 1990 . . . `` Þegar ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar fór frá voru skuldir hverrar fjögurra manna fjölskyldu á Íslandi um 3 millj. kr. en eru nú komnar í 4,3 og hafa hækkað um 43%. Þetta eru staðreyndir málsins. Þangað hefur hæstv. núv. fjmrh. flutt byrðarnar og svo er komið í þessu þjóðfélagi að menn sjá í gegnum þá glansmynd sem reynt er að blása upp af hæstv. ríkisstjórn. Þetta hefur gerst á tíma þjóðarsáttar á Íslandi. Þetta hefur gerst í verðbólguleysi á Íslandi, farið þveröfugt á við stórgróðafyrirtækin sem hafa á sama tíma samkvæmt upplýsingum Alþýðublaðsins lækkað skuldir sínar um 1%. Nú gerist það trekk í trekk, þing eftir þing að byrðarnar eru fluttar af fyrirtækjunum yfir á herðar fólksins og ekki með réttlátum hætti. Þar fer sá verst út úr hlutunum sem síst skyldi. Hæstv. fjmrh. ber þyngsta ábyrgð á þessari staðreynd. Nú hefur hæstv. fjmrh. lagt fram síðasta fjárlagafrv. sitt og segja má eins og skáldið: Eigi er ein báran stök, ein er síðust og mest. Versta verkið blasir við þegar hann leggur fram sitt síðasta fjárlagafrv. Þá sjá menn skýrast í gegnum hugarfar þessa hæstv. ráðherra og ríkisstjórnarinnar. Besta við frv. er að það leynir engu. Ríkisstjórnin hikar ekki við að vega í sama knérunn og sem betur fer leynir því ekki þjóð sína neinu þegar hún leggur fram frv. Menn sjá það skýrt hvert hún er að fara og hverjir skulu bera baggana. Kosningafrv. flytur þeim tekjuháu og þeim sem eignirnar eiga þá miskunn að þeim skuli hlíft á kosningaári. Þar hafi verið mest þörfin að lina tökin. Þetta kemur fram í frv. hæstv. fjmrh. Boðskapur frv. er lækkun á skattbyrði hátekju- og eignafólks um hvorki meira né minna en 1,1 milljarð. En niðurskurðurinn fellur á þá liði sem síst skyldi, þ.e. á félags- og velferðarmálin. Sér hæstv. fjmrh. ekki að brýnasta verkefni dagsins er að styrkja hag meðaltekju- og láglaunafólks sem er að tapa eignum sínum, sem hefur á tímabili þessarar ríkisstjórnar verið að auka skuldir sínar um 43% vegna þess að byrðarnar eru of þungar og launin eru of lág. Tekjuskiptingin er mikil. Þetta er óásættanleg niðurstaða sem blasir við. Þetta sést best á því að 25% húsbréfanna liggja í vanskilum. Það er vegna þess að fólkið hefur ekki lengur peninga til þess að standa í skilum. Hér væri hægt að halda langa ræðu um skattastefnu ríkisstjórnarinnar en það verður að bíða betri tíma. Að afnema hátekjuskattinn þýðir í tekjutapi 400 millj. fyrir ríkið. Hver var að segja að þessi 5% hátekjuskattur væri ranglátur? Jú, hv. þm. Guðrún Helgadóttir lét fagurgala fjmrh. plata sig í gær. Það minnti mig á ævintýrið um úlfinn og Rauðhettu, það er auðvelt að plata saklausar stelpur jafnvel þótt þær séu komnar til ára sinna. Núverandi hátekjuskattur er fyrst og fremst lagður á verulega háar tekjur. Hjón sem hafa 4,8 millj. á ári eða 400 þús. á mánuði hafa sloppið við hátekjuskattinn. Einstaklingar með 200 þús. á mánuði og þar fyrir neðan hafa sloppið við hátekjuskattinn. Auðvitað á við þær ójöfnu aðstæður og óásættanlegan launamismun að viðhalda hátekjuskattinum. Þegar forstjórar og fyrirmenn innbyrða árslaun verkamanns á mánuði verður að jafna bilið í gegnum skatta. Nú gerist það að hátekjumenn beita fyrir sig þrýstihópum og segja: Það er ósanngjarnt að sjómenn og ungt fólk komið úr námi beri þennan skatt. Tekjur eru 200 þús., tekjur hjóna yfir 4,8 millj. fá ekki á sig hátekjuskatt. Þetta eru staðreyndir sem eigi að síður blasa við. Það eru frábær lífskjör sem þessir aðilar búa við og þótt einhverjir skipstjórar á aflaskipum og nýútsprungnir læknar í feitu brauði falli inn þennan hóp finnst mér sanngjarnt að honum sé viðhaldið áfram. Hér er ekki um almenna sjómenn að ræða eða ungt fólk komið úr námi. Það er fyrirsláttur einn. Þess vegna hlýtur það að vera krafa til þessarar ríkisstjórnar að hún nái í þessar 400 millj. í hátekjuskatti við þær aðstæður sem nú blasa við í þjóðfélaginu. Það er annar hópur sem hér hefur verið nefndur sem þarf áheyrn frekar en þessi hátekju- og eignahópur í þjóðfélaginu, hæstv. fjmrh. Aftur á móti finnst mér, og um það höfum við hv. þm. Finnur Ingólfsson lagt fram frv. hér á Alþingi, að hjón og sambúðarfólk fái að nýta að fullu sinn persónuafslátt til frádráttar. Það skilaði sér til fólks þar sem maki er heimavinnandi eða í námi og dragi úr atvinnuleysi í landinu. Þessi aðgerð sem við höfum lagt til mundi kosta í tekjutapi hjá ríkissjóði 500--600 millj. en hátekjuskatturinn gefur 400--500 millj. Ég vil biðja hv. alþm. að íhuga það hvort ekki sé sanngjarnari leið að hjón og sambúðarfólk fái að nýta þennan persónuafslátt að fullu þó þau velji sér þann lífsstíl að vera heima, ala upp sín börn eða vera í námi að persónuafslátturinn sé ekki skertur um 20%. Þetta eru svipaðar upphæðir. Ríkisstjórnin ber fulla ábyrgð á atvinnuleysinu. Líklega er það á sjöunda þúsund manns sem nú er án atvinnu. Megnið af þessu fólki er fólk sem vill vinna en fær ekki vinnu og himinninn er að hrynja ofan á þetta fólk í dag. Það á verulega erfitt. En eigi að síður staðfestir síðasta fjárlagafrv. hæstv. fjmrh. að hann ætlar að festa atvinnuleysið í sessi. Fjárveitingar til framkvæmda eru skornar niður um hvorki meira né minna en 3,3 milljarða eða um 25% miðað við framkvæmdir þessa árs. Kjarasamningar fara í hönd. Svipa atvinnuleysisins lækkar róminn kannski í Dagsbrún og öðrum slíkum sem berjast fyrir því að fyrirtækin, sem hafa verið að lækka skuldir sínar um 1% og eru að skila hagnaði, leyfi sér að hækka kaupið aðeins. Það getur vel verið að það sé hægt að halda kaupinu niðri með því að festa atvinnuleysið í sessi eins og þetta fjárlagafrv. staðfestir að ríkisstjórnin ætlar sér. Ég gat um það að hátekju- og stóreignamenn fá í gegnum frv. niðurfellingu og lækkun á sköttum upp á 1,1 milljarð. En á sama tíma boðar frv. sparnað og lækkun á bótum og eingreiðslum til atvinnulausra, elli- og örorkulífeyrisþega upp á hvorki meira né minna en 850 millj., 850 millj. skulu skertar hjá því fólki sem erfiðast á. Hátekju- og stóreignamenn fá á ný í veski sitt 1,1 milljarð meðan klipið er af kjörum atvinnulausra, elli- og örorkuþega upp á milljarð. Hæstv. fjmrh., vont er ykkar ranglæti en verra er ykkar réttlæti. Það held ég að séu staðreyndir málsins, það held ég að sé sá skilningur sem íslensk þjóð er nú að öðlast á störfum þessarar ríkisstjórnar. Þetta fjárlagafrv. eitt og sér kallar á vantraust á hæstv. ríkisstjórn. Hún verður að fara frá. Ég nefni nú ekki lengur Alþfl. á nafn, hann minnir mig helst á gjaldþrota hænsnabú. Þó haninn gali í morgunsárið þá eru hænurnar löngu hættar að verpa. Flokkurinn starfar ekki lengur í þágu íslenskra launþega eða verkalýðshreyfingar. Því miður hefur hann brugðist. Ég mun við 2. umr. þessa frv. fara yfir ýmsa liði sem heyra undir þær nefndir sem ég á sæti í. Mér sýnist t.d. að landbúnaðurinn fái ekki frekar en fyrr tekið tillit til búvörusamnings og bókana við gerð hans og fjárframlög til atvinnuuppbyggingar í sveitum séu ekki með. Hvað þá, hæstv. landbrh., að það eigi að standa í skilum með jarðabótastyrki sem lögum samkvæmt skal greiða. Staðreyndin er sú að íslenska ríkið skuldar lögum samkvæmt í þann málaflokk 250--300 millj. Ég vil spyrja hæstv. landbrh. undir þessari umræðu hvort ekki megi eiga von á því að hann standi við þau fyrirheit og þessir liðir komi inn í fjárlögin. Enn fremur er vert undir þessum umræðum að ræða það við hæstv. landbrh. að erfiðleikar eru miklir í sveitum. Tekjur sveitafólksins voru skertar verulega í búvörusamningi en það var gert ráð fyrir því að það gæti náð tekjum sínum á nýjan leik í gegnum atvinnu sem er fyrir hendi í landinu. Nú hefur það gerst að atvinnuleysið veldur því að þetta hefur brugðist og ég vil spyrja hæstv. landbrh.: Hvernig ætlar hann að koma í veg fyrir það að fólkið í heilum byggðarlögum, að mér sýnist, muni nú gefast upp? Ég fór um Vestfirði, Dalasýslu, og sá t.d. að sauðfjárbændur höfðu ekki fengið þá vinnu sem þeir væntu og þeir sáu enga leið aðra en að yfirgefa jarðir sínar. Hvers vegna er þá ekki staðið við það fyrirheit, sem gefið var í búvörusamningi, að koma til móts við landbúnaðinn á þeim samdráttartímum sem nú ríkja með því að veita fjármagn til atvinnuskapandi starfa og leysa þannig þennan vanda? Fyrir utan hitt að það blasir við víða í sveitum landsins að menn hafa eygt nýja möguleika á útflutningi landbúnaðarafurða með nýjum hætti. Þess vegna væri kannski vert að ríkisstjórnin og hæstv. landbrh. beittu sér fyrir því að þegar menn eru komnir niður fyrir ákveðin tekjumörk fengju þeir greiddar atvinnuleysisbætur til þess að halda uppi tekjum sínum, gætu setið jarðir sínar og unnið að því að bíða hins nýja tíma sem fram undan er. Hæstv. forseti. Hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. hafa gumað hér mjög af því að þeir eigi stöðugleikann og þeir hafi staðið fyrir stöðugleikanum í þjóðfélaginu. Það er öllum ljóst sem hafa enn minni í kolli sínum að það var ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar með Steingrím Hermannsson í broddi fylkingar sem náði þeim árangri að semja við aðila þjóðfélagsins, verkalýðshreyfinguna, atvinnulífið, landbúnaðinn, um það að fara í þjóðarsátt og slá verðbólguna niður. Þetta gerðist 1990, hæstv. fjmrh. Sem betur fer hefur verðbólgan haldist niðri en önnur verk þessarar ríkisstjórnar eru með þeim hætti að þjóðarsátt er nú að bresta. Ég trúi því ekki að verkalýðshreyfingin láti enn buga sig í þeim kjarasamningum sem nú eru fram undan. Hvað vextina varðar þá þekki ég nokkuð þar til og það er enginn vafi að fyrsta verk hæstv. fjmrh. að hækka vextina á spariskírteinunum úr 6,5% upp í 8,3% voru verstu verk ríkisstjórnarinnar. Þar með hækkuðu útlánsvextir bankanna um 3--4% sem þýddi að hér hófst sú gjaldþrotahrina og skuldasöfnun hjá íslenskum fyrirtækjum og heimilum sem hefur varað síðan. Hins vegar dáðist ég að fjmrh. í fyrra þegar hann áttaði sig loksins á leiðinni og sagði við lífeyrissjóðina, sagði við stóreignamennina á peningum, að hann mundi núna láta bréfin á 5% og ef þeir ætu þau ekki þannig þá væri hann farinn á erlendan markað til að sækja fjármagn. Þetta lækkaði vextina. Hefðu þetta verið fyrstu skref þessarar ríkisstjórnar þá væri staðan í íslensku þjóðfélagi öðruvísi en hún er nú. En því miður fór hún aðra leið. Nú er staðan sú að hæstv. fjmrh., eins og kom fram í gær, ekur pappírum sínum í hjólbörum upp í Seðlabanka til þess að láta kaupa þá þar. Lífeyrissjóðirnir neita að taka þátt í því að lækka vexti.  Það er hart að lífeyrissjóðir landsins sem fólkið í landinu á skuli ekki hafa skilning á því að vaxtalækkun er mikilvægasta aðgerð sem þarf að eiga sér stað og þessir aðilar komast ekki hjá því að taka þátt í þeim aðgerðum sem nauðsynlegar eru. Ég vil að lokum taka undir orð hv. þm. Inga Björns Albertssonar um að það er hrikalegt ef menntmrh. kemur ekki með í fjárlagafrv. framlög í íþróttasjóð því margar litlar upphæðir, eins og þessar 14 millj. sem fóru í þann sjóð í fyrra, hafa skilað sér til uppbyggingar í landinu 

Virðulegi forseti. Það er ljóst að þegar fráfarandi ríkisstjórn fór frá völdum árið 1991 þá var vaxtastig á markaði þannig að ávöxtunarkrafa húsbréfa var 8,4% eða þar um bil og spariskírteini seldust ekki. Það var gífurleg innlausn spariskírteina þrátt fyrir nafnvexti upp á 6% og markaðurinn taldi að vextirnir ættu að vera, þ.e. ávöxtunarkrafan var yfir 8%, 8,1%. Af því að hv. þm. er helsti sérfræðingur þeirra framsóknarmanna í vöxtum og fulltrúi framsóknarmanna í bankaráði þá langar mig til að leggja fyrir hann eina spurningu: Á bls. 367 í fjárlagafrv. er sýnd mynd af skammtímavaxtaþróun hér á landi. Þar er sýnt hvernig verðbréfavextir, þriggja mánaða víxlar sem ríkið gefur út, hafa snarlækkað en bankakerfið lætur sitt eftir liggja. Ef við lítum á árin 1989, 1990, 1991, 1992 og 1993 þá er vaxtamunurinn svona 2--3% á forvöxtum víxla í bankakerfinu og á skammtímabréfum. En upp á síðkastið er munurinn upp undir 6--7%. Nú spyr ég helsta sérfræðing Framsfl., fyrrv. bankaráðsformann Búnaðarbankans, hvernig á því stendur að bankakerfið hefur ekki lækkað vexti með samsvarandi hætti og gerðist á verðbréfamarkaðinum. Ég væri mjög feginn ef hv. þm. mundi svara þessu í skýru máli af því að ég veit að hann er skýr eins og hann á kyn til.

Hæstv. forseti. Ekki bregst hæstv. fjmrh. stillingin og leikræna túlkunin. Staðreyndin er sú að Sjálfstfl. vann síðustu kosningar í gegnum stóreignamenn og hann var staðráðinn í því að hafa það fyrir sitt fyrsta verk að hækka vexti. Hann gerði það og þar með vandi hann þessa matvöndu aðila sem lífeyrissjóðirnir eru á peninga og stóreignamennina á það að búa við mjög góð kjör. Þess vegna er hann staddur núna í þeim sporum að þó hann gerði sér grein fyrir því í fyrra að það yrði að lækka vexti þá fær hann þá ekki til þess að éta pappírana frekar en hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni, fyrrv. fjmrh., heppnaðist á sínum tíma. En hefði hæstv. fjmrh. farið þessa leið strax í upphafi ferils síns þá væri staðan í íslensku samfélagi með öðrum hætti. Hvað bankakerfið varðar þá geri ég mér grein fyrir því að á tímum allra þessara gjaldþrota þegar fyrirtækin og fólkið í landinu hafa verið að tapa milljörðum vegna stefnu ríkisstjórnarinnar þá hafa í mörgum bankanna verið að tapast slíkir fjármunir að það hefur aldrei gerst í Íslandssögunni fyrr upp á tugi milljarða í tíð núv. ríkisstjórnar. Það veldur því að bankarnir hafa orðið að halda uppi háum vöxtum sem þeir boða nú að þeir geti lækkað hvað líður. Svo er hitt ljóst að ýmsir aðilar eru í leit með sitt sparifé að enn hærri vöxtum en þeir fá í bankakerfinu og það hefur orðið að mæta þeirri kröfu til þess að halda fénu hjá sér.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir svarið, fyrir að viðurkenna það, eins og kom glögglega fram í máli hans, að enn megi lækka vexti í bankakerfinu og eins fyrir að skýra okkur frá því hvernig bankakerfið heldur uppi háum vöxtum til þess að koma í veg fyrir gjaldþrot fólks í landinu. Það er að vísu sumum kannski torskiljanlegra. En aðalatriði þessa máls er að umræðurnar um vexti hafa verið á þann veg að vextir á Íslandi á skammtímamarkaði, á verðbréfaþinginu, eru þeir lægstu sem um getur á Norðurlöndum og þótt víðar sé leitað en bankarnir sitja eftir. Nú hefur einn af bankaráðsmönnum Búnaðarbankans, hv. þm. Guðni Ágústsson, tekið af skarið, komið hér í ræðustól og lýst því yfir, sem ég hef sagt í mínum ræðum, að bankakerfið muni lækka vexti á næstunni. Vona ég að það gangi eftir.

Hæstv. forseti. Hæstv. fjmrh. leyfir sér stundum að snúa út úr málflutningi manna og er það ekki fallegur siður af hans hálfu. Ég hef aldrei haldið því fram að bankar hafi haldið uppi háum vöxtum til að koma í veg fyrir gjaldþrot fólks. Það liggur fyrir að sérstaklega í Íslandsbanka, sem ég hygg að sé hæstv. ráðherra kær, og Landsbankanum hefur orðið að leggja í afskriftasjóði slíkar upphæðir að bankarnir hafa orðið að taka það af útlánunum til baka.

En í Búnaðarbankanum?

Þar hafa afskriftirnar verið með allt öðrum hætti enda lánastefnan önnur. Þó hefur það gerst hjá Búnaðarbankanum að þar hefur orðið að leggja meira fyrir í afskriftasjóði í tíð núv. ríkisstjórnar en fyrr. En í Búnaðarbankanum eru vissulega lægri vextir og minni vaxtamunur en hjá einkabankanum.

Forseta hefur borist bréf þar sem tilkynnt er að Sigbjörn Gunnarsson hafi verið kjörinn formaður fjárln. og Sturla Böðvarsson varaformaður.

Virðulegi forseti. Hér ræðum við síðasta fjárlagafrv. sem hæstv. ríkisstjórn leggur fram á þessu kjörtímabili og þetta fjárlagafrv. veldur vissulega vonbrigðum. Ég get fallist á að þetta frv. eitt og sér kallar á vantraust á ríkisstjórnina. Í frv. kemur fram stefnumörkun ríkisstjórnarinnar á síðasta árinu á þessu kjörtímabili. Ég hef átt sæti í þessari ríkisstjórn í þrjú ár og þegar þrengt hefur verið að velferðarkerfinu og kjörum fólks í landinu hef ég ávallt skilið ráðherra í ríkisstjórninni svo að þegar kæmi að því að það birti til í efnahagsmálunum yrði batanum skilað til fólksins ekki síst sem helst hefur borið hitann og þungann af því að ná þjóðfélaginu upp úr þeirri efnahagslægð sem það hefur verið í. En þess sér hvergi stað í þessu fjárlagafrv. Þvert á móti er áfram verið að þrengja að kjörum fólksins og afkomu heimilanna í landinu. Við sjáum það víða í þjóðfélaginu, sjáum það í þessum fjárlögum að batinn á að skila sér fyrst og fremst til þeirra sem betur standa í þjóðfélaginu. Við sjáum það að fórnir launafólks hafa skilað verulega í þá átt að bæta stöðu fyrirtækjanna í landinu og er það vel. Stærstu fyrirtækin í landinu, sem eru með 40 milljarða í veltunni, hafa bætt afkomu sína um 2,5 milljarða og fyrirtækin hafa lækkað skuldir sínar í bankakerfinu á sl. 12 mánuðum um 9 milljarða á sama tíma og skuldir einstaklinga hafa aukist í bankakerfinu um 4 milljarða kr. Við sjáum líka hvað hefur verið að ske vegna þess að hlutur launa í framleiðslukostnaði fyrirtækja hefur lækkað mjög mikið á síðustu 6--7 árum. Við erum að tala þar um 7--7,5 milljarða sem hlutur launa í framleiðslukostnaði fyrirtækjanna hefur lækkað um. Það er svo komið varðandi kjör fólksins í landinu að stjórnvöld eru að senda frá sér upplýsingar til erlendra fjárfesta um hvað vinnuaflskostnaður hér á landi sé lítill samanborið við önnur lönd. Þar eru tekin 13 lönd, Norðurlönd m.a., nokkur Evrópulönd, Bandaríkin, og það er státað af því að við borgum langlægsta launakostnað og ekki bara í bein laun heldur einnig í launatengd gjöld. Og það á ekkert og sér ekki stað í þessu fjárlagafrv. að það eigi að umbuna láglaunafólki sem hefur borið hitann og þungann af því að bæta afkomu fyrirtækja, ríkissjóðs og þeirra sem betur standa í þjóðfélaginu. Það er það sem ég gagnrýni í þessu fjárlagafrv. vegna þess að ríkisstjórnin hefur sagt með forsrh. í broddi fylkingar: Það er uppsveifla í þjóðfélaginu, það er bati. Ríkisstjórnin hefur skilað árangri, segja ráðherrarnir hver um annan þveran en það á ekki með neinum hætti að skila því til láglaunafólks. Svo að ég víki að fjárlagafrv. sem er til umræðu þá er ég ekki sammála því, sem fram kom hjá síðasta ræðumanni, að þetta frv. leyni engu. Ég held nefnilega að staðreyndin sé sú að á útgjaldahlið sé víða um vanáætlun að ræða og gæti ég tekið nokkur dæmi. Og ég held að á tekjuhlið sé víða um ofáætlun að ræða. Við höfum það fyrir okkur varðandi fjárlagafrv. þessa árs að það hefur ekki staðist, hvorki á útgjaldahlið né á tekjuhlið. Tekjur eru áætlaðar 2,5 milljörðum meiri en fram kemur í fjárlagafrv. Og í því frv. sem við ræðum nú er talað um að tekjurnar verði nálægt sömu upphæð hærri á næsta ári. Við getum bara tekið atvinnuleysið sem spáð er á næsta ári og þar með Atvinnuleysistryggingasjóð. Ég tel að þar megi margt að finna hvernig það er fram sett. Þar er spáð að atvinnuleysi verði undir 5% á næsta ári. Vonandi gengur það eftir. En mér sýnist ýmislegt koma fram í þessum fjárlögum sem segir okkur að þetta standist ekki. Atvinnuleysinu höfum við náð nokkuð niður á umliðnum tveimur árum, m.a. vegna þess að við höfum ráðist í átaksverkefni í samráði og samvinnu við sveitarfélögin og það hefur verið sett aukið fjármagn í vegaframkvæmdir og viðhald. Það er ekkert í hendi um það að sveitarfélögin ætli þriðja árið í röð að leggja fram 600 millj. til átaksverkefna og á næsta ári er ekki gert ráð fyrir því viðbótarfjármagni sem farið hefur í vegaframkvæmdir og viðhald á þessu og síðasta ári. Og þess ofan er gert ráð fyrir samdrætti í fjárfestingu hjá hinu opinbera um 25% eða 3,3 milljarða. Vegna atvinnuátaksins með sveitarfélögunum og auknu fjármagni til vegaviðhalds hafa verið sköpuð hér 3.000 heilsársstörf á þessu og síðasta ári. Hvað á að koma í staðinn? Við höfum líka haft búbót af Smuguveiðum upp á 3--4 milljarða. Reiknar ríkisstjórnin með því líka á næsta ári? Það væri fróðlegt að fá nákvæmar fram á hverju ríkisstjórnin byggir sína forsendu um að atvinnuleysi verði innan við 5% á næsta ári. Það er ekki nægjanlegt að vísa bara til þess að það sé uppsveifla í hagkerfinu. Ég vil segja eitt varðandi ýmislegt sem kemur fram í frv. Á útgjaldahlið er það mjög óljóst fram sett og ég hygg að það væri raunar rétt að biðja um að þessari umræðu yrði frestað þar til ríkisstjórnin hefur lagt fyrir þingið sundurliðun á ýmsum þáttum sem koma fram um útgjöld einstakra ráðuneyta sem er mjög óskýrt í þessu frv. og ekki hafa fengist fullnægjandi svör við. Ég er ekki að biðja um það, virðulegi forseti, en mér er skapi næst að gera það en ég ætla þó að fjárln. sem fær þetta til umræðu kafi mjög ofan í það. Ég get nefnt hér nokkuð sem mér finnst mjög óljóst í þessu öllu saman. Ég vil nefna það sem hér hefur verið rætt varðandi heilbrrn. Þar er talað um að markmið á niðurskurði yfirstandandi árs á að flytjast á það næsta um 1 milljarð og ef ég skil fjárlagafrv. rétt þá er hér verið að tala um 2 milljarða kr. niðurskurð í heilbrrn. Reyndar er það svo að það er talað um niðurskurð í heild varðandi fjárlagafrv. um 4 milljarða kr. og að um raungildi um 0,5 milljarða. Þetta hefðum við þurft að fá sundurliðað ráðuneyti fyrir ráðuneyti og hvernig á að útfæra einstaka þætti sem þarna koma fram, ekki síst í heilbr.- og menntmrn. Það er talað um 250 millj. kr. niðurskurð á heimildarákvæðum hjá Tryggingastofnuninni vegna elli- og örorkulífeyrisþega. Þar er eingöngu vitnað í húsaleigubætur vegna þess að húsaleigustyrkir sem hafa verið greiddir hjá Tryggingastofnun eiga nú að flytjast yfir í félmrn. með upptöku húsaleigubóta. En þar erum við eingöngu að tala um 50 millj. kr. Og hvernig á að útfæra þessar 200 sem eftir standa? Hvað á að skerða í heimildarákvæðum varðandi elli- og örorkulífeyrisþega? Mér finnst að við þurfum að fá nákvæm svör við því, alla vega fyrir 2. umr. fjárlaga. Það er gert ráð fyrir því og vil ég láta það koma skýrt fram að í samkomulagi sem ég gerði við fjmrh. um þetta mál var einungis gert ráð fyrir því að styrkir sem nú eru greiddir hjá Tryggingastofnun ríkisins vegna húsaleigukostnaðar á almennum markaði mundu flytjast til félmrn. en ef um væri að ræða húsaleigustyrki sem eru greiddir t.d. vegna þungrar framfærslu þeirra sem eru í félagslega kerfinu og fá styrki þar þá verður það áfram hjá Tryggingastofnun. Og Tryggingastofnun áætlar þetta um 40--50 millj. kr. Það er ekkert sundurliðað 50 millj. vegna endurskoðunar á bótagreiðslum. Og fleira mætti telja í þessu efni. Ég held þess vegna að það væri mjög æskilegt að fá betur sundurliðaðan þennan 4 milljarða kr. niðurskurð. Hvað af honum kallar á lagabreytingar sem þarf að leggja fyrir þingið, hvað er einföld reglugerðarbreyting og hvernig eru einstaka liðir sem hér eru settir fram útfærðir nákvæmlega? Ég spyr líka og undrast það að fjmrh. áætli, eins og fram kemur í þessum fjárlögum, að tekjur vegna virðisaukaskatts hækki jafnvel að raungildi á næsta ári miðað við þetta ár, 40 milljarðar vegna 1994 og tæpur 41 milljarður 1995. Það er skýrt með því að tekjur vegna virðisaukaskatts hækki að raungildi vegna aukinnar einkaneyslu. Þetta nægir mér ekki sem skýring. Ég held að hér sé um ofáætlun að ræða. Við erum að tala um að tekjur ríkissjóðs hafi lækkað um rúma 3 milljarða vegna lækkunar á matvælum í virðisaukaskattskerfinu og ég spyr sjálfa mig aftur að því: Er það rétt sem fólk heldur fram ítrekað í mín eyru, á vinnustað eftir vinnustað sem ég fór í sumar, að matvælalækkunin hafi ekki skilað sér til fólksins? Fólk hafi einungis séð hana á fyrstu vikunum og síðan hafi þetta allt hækkað og farið í sama farið aftur? Er fjmrh. tilbúinn að leggja fram á Alþingi yfirlit yfir hvernig þróunin hefur orðið varðandi verðlag á matvælum í einstaka kjördæmum eftir að matarskatturinn var lækkaður? Ég spyr, hæstv. fjmrh., vegna þess að það er mjög nauðsynlegt fyrir okkur og líka aðila vinnumarkaðarins, ASÍ, sem setti þetta mál á oddinn, að við vitum hvort þetta hefur skilað sér í bættum kjörum fólksins. Hér hefur nokkuð verið farið yfir menntamálin og ætla ég ekki að bæta miklu við það sem þar var sagt en mér finnst ýmislegt óljós þar. Ég undrast það og hef sagt það áður úr ræðustól að Alþfl. hafi fallist á að takmarka aðgang að Háskóla Íslands. Það hafa ekki komið fram nein svör við því, að ég best veit, frá þingmönnum Alþfl. þannig að það væri gott að fá það sem fyrst upplýst hvort um það sé samstaða. Síðan er búið að ganga ansi langt í því að skerða Lánasjóð ísl. námsmanna, en það virðist svo að enn eigi að höggva í þann knérunn. Varðandi Atvinnuleysistryggingasjóð sem ég nefndi, þá held ég að það sé vanáæltað líka, hæstv. fjmrh. Hér er gert ráð fyrir lækkun. Þetta voru tæpir 3 milljarðar 1994 og nú er gert ráð fyrir tæpum 5,9 milljörðum. Ég spyr t.d.: Er ekki gert ráð fyrir því varðandi þessa áætlun að það hafi þurft einhvern útgjaldaauka vegna t.d. reglugerðar sem var gefin út þar sem réttindi sjálfstætt starfandi, vörubílstjóra og trillusjómanna voru rýmkuð? Ég spyr: Eru inni í þetta líka reiknaðar atvinnuleysisbætur vegna starfsmanna sveitarfélaga? Er það inni í þessu? Ég held að það sé óraunhæft, hæstv. fjmrh., og hef af því nokkra reynslu að um það nái hæstv. ráðherra ekki samstöðu í ríkisstjórn eða þingflokkunum. Það má þá heldur betur hafa breyst ef hann nær því að skera niður réttindi atvinnulausra um 200 millj. með því að tekjutengja biðtíma eftir bótum. Það var alger andstaða við það, ekki bara í þingflokkunum heldur í ríkisstjórn og hæstv. fjmrh. komst ekkert áfram með það mál. Þess vegna held ég að þessar 200 millj. sem eru settar fram séu óraunhæfar nema eitthvað mikið hafi breyst eftir að ég yfirgaf þessa ríkisstjórn. Ég spyr líka um fjármagn til Kvennaathvarfsins og Stígamóta. Það var gerð framkvæmdaáætlun í jafnréttismálum. Einn liðurinn í því var að tryggja fjármagn til Stígamóta og Kvennaathvarfsins sem félmrn. var falið að framkvæma. Það var sett á laggirnar nefnd sem skilaði af sér skýrslu. Þar var gert ráð fyrir nokkuð auknu fjármagni til Kvennathvarfsins og Stígamóta, bæði frá sveitarfélögunum og ríki. Hér var einungis um að ræða 2--3 millj. til viðbótar frá ríkinu. Ég sé ekki að það komi fram í þessu fjárlagafrv. 2--3 millj. sem gætu mjög breytt starfsemi Kvennaathvarfsins eins og það er nú brýnt. Það er ekki einu sinni í þessum bata hægt að hugsa sér það að rétta 2 eða 3 millj. til Kvennaathvarfsins, sem þó er í framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar, til þess að það fólk sem þar vinnur geti bætt þjónustu við þá sem þangað leita. Það eru líka skorin niður, sem ég undrast mjög, framlög til fatlaðra og aldraðra að raungildi og það er bætt á Framkvæmdasjóð fatlaðra þannig að hann tekur í auknum mæli á sig rekstur og var nú nóg samt. Það átti að vera tímabundið bara fyrir þetta ár að 25% af hans fjármagni átti að fara til greiðslu á liðveislu. Nú er það ekki bara framlengt heldur hækkað upp í 40% þannig að það eru 50 millj. til viðbótar af fé Framkvæmdasjóðsins sem fer í rekstur. Virðulegi forseti. Ég sé að tími minn er að verða búinn. Ég geri líka athugasemd við framlögin sem fara í Byggingarsjóð verkamanna og mun gera nánari grein fyrir því við 2. umr. fjárlaga en hef ekki tíma til þess hér. Ég sé að það framlag er ekki einu sinni verðbætt og ekki einu sinni skilað þeim 400 millj. sem þar eiga að koma fram. En aðeins örfá orð varðandi húsnæðiskerfið og húsbréfakerfið sem hér hefur nokkuð verið tekið til umræðu. Ég ætla aðeins fara um það örfáum orðum af því að hér hefur verið lagt fram frv. til lánsfjáraukalaga um aukna útgáfu á húsbréfum og ég spyr: Hvenær verður þetta frv. tekið til umræðu og hvenær verður þetta afgreitt? Það er nægjanlega lengi búið að draga lappirnar í útgáfu á þessum húsbréfaflokki. Félmn. varaði við því við afgreiðslu á frv. til fjárlaga fyrir 1994 að 11,5 milljarðar væru ekki nóg og það hefur auðvitað komið á daginn. Vegna þess að við sáum fyrir okkur að vaxtalækkunin, sem þá var orðin, mundi koma fram í aukinni útgáfu á húsbréfum. Ég held að það sé veruleg hætta á ferðum eins lengi og búið er að draga það að gefa út þennan húsbréfaflokk að það komi svo mikið af húsbréfum út á markaðinn í einu að það geti haft áhrif á afföll og vaxtastigið. Ég veit að fjmrh. hefur áhyggjur af því. En ég get alveg ímyndað mér í hvaða glímu hæstv. félmrh. hefur verið í við fjmrn. vegna þess að það er alltaf svo að þegar á að gefa út nýjan húsbréfaflokk þá koma kröfur frá fjmrn. um að þrengja að þessu kerfi. Þetta er nú einu sinni markaðskerfi, hæstv. fjmrh., og þar sem fjmrh. talar fyrir markaðslausnum þá ætti hann að vita hvernig slíkt kerfi á að vinna til þess að það geti virkað eðlilega. Það kemur mér mjög á óvart að það eigi að hækka ábyrgðargjaldið um 0,1%. Það er ekkert annað en vaxtahækkun. Það er verið að fara með vextina upp í 5,1%. Við tókum upp ábyrgðargjald upp á 0,25% á sama tíma og við gátum lækkað vextina um 0,25% og farið með þá niður í 4,75% þannig að í heild var ekki verið að auka greiðslubyrði hjá fólki. En nú er verið að 4,75% þannig að í heild var ekki verið að auka greiðslubyrði hjá fólki. En nú er verið að fara yfir 5% markalínuna sem hefur verið heilög hjá þessari ríkisstjórn, svo heilög að hvert húsnæðisútboðið á fætur öðru hefur ekki gengið eftir og Húsnæðisstofnun hefur orðið að vera háð fjmrn. upp á 7 milljarða, það kemur fram í þessu frv., af því að það hefur engu tilboði mátt taka sem hefur farið yfir 5%. En nú er allt í lagi að hækka vextina um 0,1% ef það er verið að hækka þá hjá fólkinu í landinu, íbúðareigendunum. Ég skal segja það í lokin, virðulegur forseti, að það er óþarfi, og skal koma nánar að því í umræðunni um lánsfjárlögin, vegna þess að fjármagn sem er geymt í Seðlabanka Íslands og húsbréfadeildin á er á lágum vöxtum, það er á 1% raunvöxtum, ætti að vera á miklu hærri vöxtum. Það skilar 40 millj. nú en ætti sennilega að skila 80 millj. ef vaxtagreiðslur væru eðlilegar í Seðlabankanum og ef það væri framkvæmt þá væri svo sannarlega óþarfi að fara út í það að hækka vexti.

Virðulegi forseti. Sjö ár sat hv. þm. í ríkisstjórn og er nú alheilagur, nýkominn úr stjórninni og ber ekki ábyrgð á einum einasta hlut sem hefur gerst í Íslandssögunni á síðustu árum. Ég vil svara hv. þm. með því að í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að ræða á morgun um lánsfjáraukalögin og við leggjum áherslu á að fá lögin í gegnum þingið. Ég hef talað við formann nefndarinnar sem ætlar að ræða málið í fyrramálið í nefndinni. Ég minni hv. þm. á það að þegar hann var félmrh. í maí þá gerði hann ráð fyrir að það þyrfti 1 milljarð til viðbótar í húsbréfakerfið í ár. Það vantar 3,7. Það var ekki brugðist nægilega fljótt við og hv. þm. getur ekki kennt öðrum um, það er ekki hægt. Það var ekki ætlunin þegar hæstv. fyrrv. félmrh. sat í ríkisstjórninni að gefa út bréf fyrr en eftir að þing kæmi saman. Það var talað um 1 milljarð en þeir urðu 3,7. Svo vil ég segja við hv. þm., ef það hefur farið fram hjá honum, að mælingar hafa farið fram á því hvort lækkun á virðisaukaskatti af matvælum hafi komið fram í matvælaverði og niðurstaðan er sú að það hafi gerst. Þannig gerðum við það í sameiningu ég og hv. þm. að reyna að auka kaupmátt þeirra lægst launuðu sem eru fyrir neðan skattleysismörkin. Hv. þm., eins og ríkisstjórnin öll, bar ábyrgð á því. Það er aðgerð sem hefur tekist jafnvel þótt hv. þm. hafi skipt um skoðun á ágæti ríkisstjórnarinnar eftir að hafa setið í henni í þrjú ár og fjögur ár á undan í ríkisstjórninni á undan þessari.

Virðulegi forseti. Það var í desembermánuði þegar var verið að fjalla um fjárlögin fyrir árið 1994 og lánsfjárlögin að við lögðum til að það yrðu ekki 11,5 milljarðar heldur 12,5 milljarðar. Það eru nú liðnir allir þessir mánuðir síðan. Síðan skýrðust málin miklu frekar á mánuðunum sem á eftir komu og fram kom að það yrði mikil vöntun varðandi það sem áætlað var varðandi húsbréfin og kom það fram í bréfi t.d. frá Húsnæðisstofnun. Það var meira en 1 milljarður og er ég ekki með þessa pappíra en mun auðvitað finna þá máli mínu til stuðnings. Fjmrh. heldur hér fram að matvælaniðurfærslan í ,,vaski`` hafi skilað sér til fólksins. Ég bið fjmrh. að leggja fram gögn, kjördæmi fyrir kjördæmi, máli sínu til staðfestingar.

Virðulegi forseti. Mig langar til að gera tilraun til að svara einhverju af því sem fram hefur komið við 1. umr. fjárlaga. Mér er ljóst að eins og endranær verður ekki hægt að svara öllu en það gefst mikill tími til þess því þetta frv. fær öðrum frv. frekar athugun í þinginu, í hv. fjárln. þar sem þingflokkar eiga sína verðugu fulltrúa. Í fyrsta lagi spurðist hv. þm. Jón Kristjánsson fyrir um hvort það væru nokkrar líkur á því að fyrirtæki mundu ráða fleira fólk á næstunni. Þetta hefur að sjálfsögðu nokkuð verið kannað. Það er aðallega Þjóðhagsstofnun sem fylgist með þessu og í ljós kemur við þá könnun að það er almennt gert ráð fyrir að fyrirtæki greiði niður skuldir sínar fyrst, fjárfesti síðan. En það kemur einnig í ljós að á undanförnum vikum hafa fyrirtæki verið að auglýsa meira eftir fólki en áður. Í þriðja lagi er það mikilvægt að fjárfestingin fari fram á vegum einkafyrirtækjanna fremur en á vegum ríkisins því sú fjárfesting sem á sér stað úti í atvinnulífinu er líklegri til að skila þjóðinni meiri hagvexti en hin. Nokkuð hefur verið rætt um vexti og þó hefur blandast inn í þessa umræðu sú þróun sem hefur átt sér stað á skammtímamarkaði. Það hefur komið glögglega fram í þessum umræðum að vaxtastigið hér á landi, bæði á skammtímamarkaði og eins hinum langtíma, hefur breyst. Vextir hafa lækkað verulega en menn virðast vera almennt sammála um að vextir í bankakerfinu geti lækkað meira. Ég vil fagna sérstaklega því sem kom fram hjá hv. þm. Guðna Ágústssyni, helsta sérfræðingi Framsfl. í vöxtum og efnahagsmálum. Hann gaf þá yfirlýsingu í umræðunni að vextir mundu lækka í bankakerfinu á næstunni. Eftir því var tekið og með því verður fylgst hvort það gengur eftir. Hv. þm. Guðmundur Bjarnason ræddi nokkur atriði sem tengjast svokallaðri langtímaáætlun og lýsti því yfir að hann teldi hana af hinu góða enda væri hún í takt við það sem Framsfl. hefði stungið upp á. Hann spurðist fyrir um hvað það þýddi þegar rætt væri um forgangsröðun í frv. Ég skal reyna að svara því með því að segja að það skiptir máli hér eins og í löndum sem búa við svipaða þjóðfélagsgerð að verja velferðarkerfið. Það verður ekki varið nema því sé breytt. Það þarf að breyta því á þann veg að koma fjármagni til þeirra sem minnst mega sín en koma í veg fyrir að hinir sem þurfa ekki á því að halda séu að fá peninga úr opinberum sjóðum. Þetta er aðalatriðið og kjarninn í umræðunni, ekki hér á landi eingöngu heldur í nálægum löndum einnig sem eiga við sams konar vandamál að glíma. Þess vegna er nauðsynlegt að draga úr hinu mikla fjármagni sem fer í gegnum þetta tilfærslukerfi og láta það koma að betri notum. Það er til fólk í þjóðfélaginu, sem betur fer, sem getur borgað fyrir sína þjónustu í miklu stærri stíl en gert er í dag. Það á að leyfa því fólki að borga, jafnvel fólki sem er á sjúkrahúsum, í skólum og tekur þjónustu frá hinu opinbera, þó það eigi að sjálfsögðu að sjá til þess að enginn missi af þeim rétti sínum að fá að njóta eðlilegrar læknishjálpar eða menntunar. Þetta eru atriði sem stjórnmálamenn geta ekki komið sér hjá að ræða og fást við á næstunni því annars er verið að víkjast undan hinu eiginlega vandamáli sem við er að etja í ríkisfjármálunum. En það þarf líka að auka útgjöld annars staðar. Þess vegna hafa þjóðirnar sem á undanförnum árum hafa verið að fást við þessi alvarlegu mál smám saman verið að uppgötva að það þarf að beina meira fjármagni til menntunar og uppbyggingar á því sviði, einkum á sviði rannsókna og vísindastarfsemi. Vegna þess að það tekur langan tíma að byggja upp slíka þekkingu hjá þjóðinni, þekkingu sem skilar sér í betri kjörum þjóðarinnar í framtíðinni. Þess vegna geta stjórnmálamenn ekki, hvar í flokki sem þeir standa og það hefur glögglega komið í ljós t.d. í sænsku kosningabaráttunni að sænsku kratarnir hafa ekki skirrst við að segja frá því í kosningabaráttunni að það þurfi að taka á velferðarkerfinu til þess að það lifi af, til þess að bæta það og til þess að lýðræðið geti blómstrað áfram í Svíþjóð. Hið sama gildir hér á landi og það sama gildir í öllum nálægum löndum. Þetta er eitt stærsta verkefni stjórnmálamanna hvar sem þeir búa í Norður-Evrópu í þjóðfélögum sem hafa kennt sig við velferðarþjóðfélög. Hv. þm. sagði að Framsfl. hefði lýst því yfir að það ætti að binda útgjaldahliðina en nota hins vegar tekjurnar af aukinni þjóðarframleiðslu til að ná niður hallanum. Það er út af fyrir sig mjög gott og ég er sammála því. En það dugir ekki á næstu árum. Það dugir ekki á næstu árum. Samkvæmt spám Þjóðhagsstofnunar þá mun það ekki duga. Það þarf að draga úr útgjöldunum jafnframt. Og um það er fjallað í langtímaáætluninni sem fylgir fjárlagafrv. núna. Ég veit ekki hvort ég á að vera að bæta við umræðuna um skuldir og reyna að skýra það út að það er munur á skuldum ríkisins og skuldum þjóðarinnar. Það er auðvitað hárrétt og liggur í augum uppi að ef ríkið er rekið með halla ár eftir ár þá hljóta skuldirnar að safnast upp. Ef ríkið þarf að taka yfir skuldir frá hinum ýmsu sjóðum sem ekki hafa getað innheimt eignir sínar af ýmsum ástæðum og þær skuldir fara yfir á ríkissjóð þá vaxa skuldir ríkissjóðs. Það er hárrétt hjá hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni að nettóskuldir ríkissjóðs munu á þessu kjörtímabili tvöfaldast eða þar um bil. En það er jafnrétt sem sagt var í umræðunum í gær að á einu ári, fyrsta ári sem hv. þm. var fjmrh., þá tvöfölduðust skuldir hins opinbera. Þær tvöfölduðust á einu ári, það mátti margfalda með tveimur þá á einu ári eins og gera má allt kjörtímabilið núna. En það sem skiptir hins vegar máli er tvennt: Það þarf að takast á við þetta vandamál og það verður ekki gert nema ná niður ríkissjóðshallanum og svo er það hitt, sem ekki má gleymast, að það er byrjað að greiða niður erlendar skuldir íslensku þjóðarinnar. Það skiptir auðvitað langsamlega mestu mestu máli. Árið 1991 voru lánsfjárlögin opin, fjármagn streymdi úr landi, viðskiptahallinn var 20 milljarðar, ég endurtek 20 milljarðar. Það þýðir að skuldasöfnun þjóðarinnar erlendis var álíka mikil. Nú er verið að greiða þessar skuldir niður og við væntum þess að næsta ár verði þriðja árið í röð sem við verðum í því að greiða niður erlendar skuldir þjóðarinnar. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson lýsti því yfir að það hefði ekki orðið lækkun á verði sjávarafurða á erlendum mörkuðum, hafnaði því.

Það sagði ég ekki.

Þá biðst ég afsökunar á því en það hefur samt þýðingu vegna orða hv. þm. að segja að á árunum 1991--1994, það sýnir vandamálið sem við er að glíma, lækkaði verð á sjávarafurðum almennt miðað við vísitölu um 30%. 30% lækkun á sjávarafurðaverði á þessum árum. Lýsir nokkuð betur við hvaða vanda er að fást á högum þjóðarinnar þegar við sjáum tölur eins og þessar?

Samt viltu skattleggja sjávarútveginn.

Í öðru lagi, fyrst minnst er á sjávarútveginn, þá skal það tekið fram að samdráttur í þorskveiðunum er mjög mikill. 307 þús. tonn veiddust árið 1991. Það er gert ráð fyrir að 185 þús. tonn veiðist á næsta ári. Smugan er meðtalin, úthafsveiðar eru meðtaldar í sambandi við þorskveiðarnar. Þetta sýnir líka hvað við hefur verið að etja. En það sem kannski skiptir mestu máli er að kanna hvernig kaupmátturinn hefur þróast. Á undanförnum árum hafa þjóðartekjur lækkað. Frá árinu 1992 til dagsins í dag hafa þjóðartekjur lækkað um 5%. Kaupmáttur hefur lækkað um 5%, það er enginn að fela það. Kaupmáttur hefur lækkað um 5% enda hafa þjóðartekjurnar lækkað. Á árunum 1988--1991 þegar þjóðartekjurnar lækkuðu um 4% hvað skyldi kaupmátturinn hafa minnkað þá? Um 4%, nei, um 12%. Ég endurtek: Frá árinu 1992--1994 lækkuðu þjóðartekjur um 5% og kaupmáttur launa lækkaði um 5%. Ég mótmæli því ekki að kaupmátturinn lækkaði. Á árunum 1988--1991 lækkuðu þjóðartekjur um 4% en kaupmátturinn lækkaði um 12%. Hver var fjmrh.? Hann hét Ólafur Ragnar Grímsson, núv. 8. þm. Reykn. Það hefur nokkuð verið rætt hér um tekjuskatta í þessari umræðu og það er ástæða til að endurtaka að þegar á allt er litið þá sýnist mér og þeim sem hafa reiknað út skattbreytingar að skattar muni á tímabili þessarar ríkisstjórnar hafa lækkað að raungildi um 1 milljarð en hækkuðu á tíma síðustu ríkisstjórnar um 10--11 milljarða, nær 11 milljörðum. 9 milljarðar má segja að hafi lent á almenningi, launþegum í landinu. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir ræddi það þegar persónuafslátturinn hefði lækkað og skattleysismörkin jafnframt og virtist kenna ríkisstjórninni um. Skoðum þetta eilítið nánar. Ríkisendurskoðun gaf út skýrslu. Í skýrslunni er tekið fyrir tímabilið 1988--1994. Ef við skiljum þetta tímabil í tvennt og miðum fyrri helminginn við starfstímabil fyrri ríkisstjórnar og síðari tímann við núv. ríkisstjórn þá kemur þetta í ljós: Á föstu verðlagi hafa skattleysismörkin lækkað um rúmlega 13 þús. kr., þ.e. úr 70.281 kr., þetta er miðað við verðlag 1. júlí 1994, árið 1988 í 57.200 kr. eða um 18,6%. Fram til ársins 1991 lækkuðu skattleysismörkin um 6.702 kr., eða 9,5% af þessu, en milli áranna 1991--1994 um 6.385 eða 9,1%, minna. En bíðum aðeins við, þetta segir ekki alla söguna vegna þess að fram til ársins 1991 lækka skattleysismörkin 90% eða 9 / 10 hlutum vegna aukinnar skattheimtu ríkisins. Að 1 / 10 hluta vegna aukinnar skattheimtu sveitarfélaga. Eftir 1991 hafa skattleysismörkin lækkað um 60% eða 6 / 10 hluta vegna aukinnar skattheimtu ríkisins en 40% vegna aukinnar skattheimtu sveitarfélaga, aðallega vegna þess að aðstöðugjöldin færðust að verulegum hluta inn í útsvar. Þetta segir töluverða sögu. Ég held að hv. þm. stjórnarandstöðunnar, þeir sem voru í fyrrv. ríkisstjórn, ættu að huga að því þegar verið er að tala um breytingar á skattleysismörkum og persónuafslætti, hverjir stóðu fyrir þeim breytingum, því reikningurinn er auðvitað langmestur hjá fyrrv. ríkisstjórn en ekki núv. ríkisstjórn. En það er ekki nóg með þetta, hv. þm. Guðni Ágústsson, vegna þess að núv. ríkisstjórn greip til þess að auka kaupmátt þeirra sem verst voru settir, þeirra sem ekki borga skatta vegna þess að þeir hafa ekki nægileg laun til þess að borga skatta, með því að lækka verð á matvælum. Og hverjir stóðu gegn því aðrir en hv. þm. Framsfl.? Þessu höfðu menn skilning á í Alþb. og stóðu með ríkisstjórninni.

Þetta er útúrsnúningur af lélegustu gerð.

Ég veit að hv. þm. Framsfl. ókyrrast mjög undir þessari umræðu, en þeir geta komið og svarað þessu í andsvari á eftir. Virðulegur forseti. Ég þarf ekki að hafa þessi orð fleiri. Það hafa eðlilega komið upp mörg álitamál í þessari umræðu. Það gefast næg tækifæri til þess síðar í vetur, bæði við 2. umr. og 3. umr. og eins við umræður um önnur mál, að ræða þessi mál frekar, því mörg frumvörp eiga eftir að koma í takt við það sem kemur fram í fjárlagafrv. Að svo mæltu vonast ég til þess að hv. þingnefnd kanni þetta mál eins og venja er til og ég megi eiga gott samstarf við hv. þm. sem í nefndinni sitja.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. hefur greinilega mikinn áhuga á sagnfræði. Hæstv. fjmrh. virðist hafa áhuga á því að hér í þinginu sé farið sérstaklega yfir málflutning manna og verk á árunum 1988 til 1991. Ég er alveg tilbúinn til þess, hæstv. fjmrh., að gera það hér í vetur og flytja t.d. allar þær yfirlýsingar sem hv. þáv. þm. Friðrik Sophusson gaf um loforð um skattalækkanir. Hvernig þingmenn Sjálfstfl. lofuðu skattalækkunum hér í salnum, fluttu tillögur um það, fullkomlega óábyrgar tillögur. Gengu fram í kosningabaráttunni, lofuðu að afnema alla skattana sem þáv. ríkisstjórn lagði á, svöruðu því í prófkjöri Sjálfstfl., sem nú er að fara fram aftur í Reykjavík, í sérstöku blaði sem ungir sjálfstæðismenn gáfu út, allir nema hv. þm. Geir Haarde.

Nei, ekki ég.

Og kannski Ingi Björn Albertsson, það getur vel verið, ég skal ekkert um það segja. En alveg var það ljóst að núv. forsrh. og fjmrh. lofuðu að leggja alla þessa skatta af. Það er því alveg velkomið, hæstv. fjmrh., ef Sjálfstfl. telur það þjóna hagsmunum sínum að taka hérna einhvern tíma í vetur í þessa sagnfræði. Ég er líka alveg tilbúinn að ræða viðskilnað ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar, hvernig sólundað var á árunum 1986--1988 með botnlausum erlendum lántökum og hvers konar hagstjórn það var og hvaða erfiðleika hún skildi eftir sig. Ég ætla kannski að ræða það að nokkru leyti á eftir. En við leyndum aldrei kjaraskerðingunni sem var framkvæmd á þessum árum, hæstv. fjmrh. Þess vegna eru það engar fréttir að koma hér upp og þylja þessar tölur. Það var ekki nokkur maður að hylja þær og þær voru gerðar í fullu samþykki við Alþýðusambandið og BSRB. En mig langar hins vegar að spyrja hæstv. fjmrh. einnar spurningar: Vill hann ekki upplýsa þingið um breytingu á heildarafla á árunum 1991--1994 og breytingar á heildaraflaverðmæti íslenskra sjávarafurða á þessu sama tímabili, svo hann geti þó reitt fram hérna einhverjar marktækar tölur um breytingar á tekjum þjóðarbúsins af sjávarútvegi?

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hv. þm. skuli koma hér í stólinn og tel hann mann að meiri og lýsa því yfir að það sé rétt sem kom fram í máli mínu, að kjaraskerðingin, kaupmáttarrýrnunin, varð miklu meiri á þeim árum sem hann sat í ríkisstjórn heldur en þegar núv. stjórn hefur setið. Þetta er mjög mikilvægt og mikilvægara vegna þess að hv. þm. hefur aftur og aftur í sínum málflutningi, bæði í vetur og í fyrravetur, haldið því fram að sú ríkisstjórn sem nú situr hafi stundað stórkostlegt kauprán og kjaraskerðingar. Þess vegna segi ég að þessi yfirlýsing hv. þm., jafnvel þó honum sé ekki vel við sagnfræðina, er kærkomin fyrir þá sem eru að bera saman tvær ríkisstjórnir. Og það er ekkert óeðlilegt að það sé gert á kosningavetri, því auðvitað þarf fólk að rifja það upp fyrir sér, hvernig var ríkisstjórnin sem sat hér á undan, ríkisstjórn hv. þingmanna Halldórs Ásgrímssonar og Ólafs Ragnars Grímssonar og hvernig hefur núv. ríkisstjórn starfað? Auðvitað þarf að rifja það upp, ekki síst þegar rætt er um kjaramál.

Virðulegi forseti. Það var merkilegt að hæstv. fjmrh. treysti sér ekki til að upplýsa um aflaverðmætið fyrir þjóðarbúið á þeim árum sem ríkisstjórnin hefur setið, hann treystir sér heldur ekki til að upplýsa um heildaraflann.  En ætlast hæstv. fjmrh., Friðrik Sophusson, virkilega til þess að umræðan sé á því plani sem hann er að reyna að innleiða hér. Ég fer að rifja upp ummæli mín fyrr á árum sem forsrh. vitnaði hér til um standard. Er hann búinn að gleyma því að síðasta ríkisstjórn tók við í 30% verðbólgu, en þessi ríkisstjórn tók við í 4--5% verðbólgu? Er hann búinn að gleyma því að síðasta ríkisstjórn varð að fella gengið stórkostlega til þess að bjarga útflutningsatvinnuvegunum og ná jafnvægi í efnahagsmálum, en núv. ríkisstjórn tók við ástandi þar sem stöðugt gengi hafði ríkt um nokkur missiri? Hvernig ætlar hæstv. fjmrh. að leysa slíkan hnút án þess að það hafi einhver áhrif á kjörin í landinu? Eigum við virkilega að fara niður á þennan Heimdallarstíl í umræðum í þinginu? Það var hins vegar afrek hjá síðustu ríkisstjórn að leysa þennan hnút án atvinnuleysis, hæstv. fjmrh., án atvinnuleysis. Ísland er eina landið í Evrópu sem hefur náð verðbólgu niður með þessum hætti án atvinnuleysis. En það sem gerist hins vegar hjá þessari ríkisstjórn, þegar hún tekur við stöðugu gengi í arf, stöðugu verðlagi í arf, er að hún innleiðir atvinnuleysið. Það er það sem ég hef gagnrýnt, hæstv. fjmrh. Við skulum fara í þessar umræður í vetur, það er sjálfsagt mál, en við skulum hafa þær aðeins vandaðri. Ég átti orðastað við einn af starfsmönnum ráðherrans uppi í háskóla í gær, Þór Sigfússon. 

Virðulegur forseti. Ef hv. þm. vill endilega fá kennslustund í útflutningsverðmætum þá get ég bent honum á að á bls. 400 í fjárlagafrv. er þjóðhagsyfirlit þar sem m.a. er hægt að sjá útflutning á vöru og þjónustu. Þar kemur í ljós að það er fyrst núna á árinu 1994 sem útflutningsverðmæti verða meiri en á árinu 1990 og 1989. Það varð veruleg minnkun á árunum 1991 og 1992 og þetta veit auðvitað hv. þm. Meira að segja náðu útflutningsverðmætin 1993, þegar allt er talið, ekki því sem þau voru árið 1990. Hvað atvinnuleysið varðar þá var það nú þannig að það er ekki nóg að mæla bara atvinnuleysið, því strax á árinu 1988 kom í ljós að það var minnkandi eftirspurn eftir vinnuafli. Það er hins vegar ekki fyrr en nokkrum árum síðar sem það framkallast atvinnuleysi. Þetta er hægt að lesa sér til um líka í hagskýrslum og ég veit að ég þarf ekki að skýra það út fyrir hv. þm. Hins vegar þegar maður skoðar hvað gerðist hér á landi og hvað gerðist í nágrannalöndunum þá má benda á að það var álíka mikið atvinnuleysi í Svíþjóð og Finnlandi eins og hér á þeim árum sem hv. þm. var í ríkisstjórn. Atvinnuleysið þar fór upp í 10% og jafnvel 20% en staðnæmdist hér í u.þ.b. 5% og er nú á leiðinni niður. Þetta kalla ég líka árangur, þrátt fyrir allt, þegar á móti blæs í efnahagsmálum þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði bara að minna á það að á fundi fulltrúa flokkanna og forseta í gær var lögð rík áhersla á það að hæstv. samgrh. og hæstv. heilbrrh. mundu svara þeim fyrirspurnum sem til þeirra hefði verið beint. Hæstv. heilbrrh. hefur orðið við því í dag, en hæstv. samgrh. hefur ekki enn þá sýnt þinginu þá virðingu að svara þeim spurningum sem til hans hefur verið beint. Ég ítreka það að forseti ræði það við hæstv. samgrh. að hann svari þessum spurningum til þess að hægt sé að ljúka þessari umræðu með eðlilegum hætti eins og talað var um í gær.

Hæstv. samgrh. er í húsinu og ég býst við að hann fylgist með umræðum. Hann hefur ekki beðið um orðið, en forseti skal láta hann vita að þessi athugasemd hafi komið fram.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. fjmrh. fyrir það að hafa sýnt viðleitni við að svara hér nokkrum spurningum sem voru lagðar fyrir hann í umræðunni í gær, þó ég verði því miður að segja að ég var ekki alveg ánægður með öll hans svör. Fyrst nefndi hann að hv. þm. Jón Kristjánsson hefði spurt hann út í það hvort hann teldi líkur á því að fyrirtæki mundu ráða fleira fólk til starfa á næstunni og hvort það væri einhverjar slíkar vísbendingar að finna í þessu fjárlagafrv., sem reyndar er ekki að sjá í forsendum þess, sem gera ráð fyrir auknu atvinnuleysi á næsta ári eða vaxandi atvinnuleysi á næsta ári frá því sem er á þessu ári og þess vegna ljóst að það er ekki sú stefna sem boðuð er í fjárlagafrv., þó svo að hæstv. forsrh. hafi ítrekað lýst því yfir að undanförnu að kreppan væri nú blásin af. Það er svo sem ekki heldur flókið svar að segja að það megi gera ráð fyrir því að fyrirtækin byrji á því að greiða niður skuldir sínar og það held ég að við hljótum öll að vera sammála um að er líklegasta þróunin, þegar kemur að því að fyrirtækin hafi eitthvert svigrúm til þess að gera það, þegar svo hefur lagast í atvinnumálum og efnahagsmálum þessarar þjóðarinnar, að þróunin sé í þá átt. En það er því miður enn þá nokkur óvissa um endalok kreppunnar þó við vildum öll sjá betri tíð og betri fjárhags- og efnahagsstjórnun. Síðan ræddi hæstv. ráðherra nokkuð um vextina og þær spurningar sem þegar hafa verið bornar fram varðandi vaxtamálin. Ég ætla svo sem ekki að bæta þar miklu við eða miklu í þann sarp, það er búið að ræða töluvert um þau. Ég gerði það sjálfur í gær. Hæstv. ráðherra heldur enn að stefnan sé sú að vextir muni lækka þrátt fyrir fréttir gærdagsins og það sem er í raun að gerast í hans eigin ráðuneyti. Hefði verið fróðlegt að vita hver eru viðhorf hæstv. viðskrh., bankamálaráðherra, til útgáfu ECU-tengdu spariskírteinanna með vöxtunum upp á 8%. Ég vona sannarlega að hv. þm. Guðni Ágústsson, sem sæti á í bankaráði Búnaðarbankans, verði sannspár þegar hann talar um það að bankavextir muni lækka og ég tel að það sé svigrúm til þess, þeir ættu í raun að lækka, þó að maður sjái ekki að síðustu skref hæstv. ríkisstjórnar í vaxtamálum séu beinlínis í þá áttina. Ég hefði haft gaman af því að vita hver eru viðhorf hæstv. viðskrh. til útgáfu þessarar nýju tegundar af spariskírteinum ríkissjóðs með 8% nafnvöxtum, þó þau séu ekki sambærileg við spariskírteini ríkissjóðs sem eru verðtryggð, auk þeirra vaxta sem þau bera og þess vegna kannski ekki ljóst í augnablikinu hvaða áhrif þessi nýju bréf kunna að hafa á vaxtaþróunina. En ekki þykir mér ólíklegt, annað eins hefur nú gerst, eins og það að bankakerfið beri sig nú eitthvað saman við þessa vexti og segi að það sé ekki tímabært að fara út í vaxtabreytingar fyrr en ljóst sé hver áhrif þessara nýju bréfa kunni að verða.  Þá langar mig að fara örfáum orðum um svör hæstv. ráðherra við spurningum mínum um langtímastefnumörkun í ríkisfjármálum, stefnumörkun á næstu árum og út af fyrir sig endurtaka það að ég tel að það sé skynsamlegt að setja sér einhver slík markmið og setja opinberum stofnunum og ráðuneytum ákveðin markmið hvað varðar langtímaáætlun í fjárlagagerð og auka sjálfstæði stofnana og stjórnenda þeirra. Ég er sammála því. En ég var hins vegar ekki sammála áhersluatriðum sem koma fram í því hvernig hæstv. ríkisstjórn hyggst byggja þessa langtímaáætlun upp og spurði þar einkum um forgangsröðun og aukna kostnaðarþátttöku. Hæstv. ráðherra svaraði því auðvitað mjög hreinskilnislega. Það á að flytja byrðarnar yfir á fólkið í auknum mæli. Forgangsröðun er auðvitað óhjákvæmileg þegar ekki er úr nægum fjármunum að spila og við getum ekki gert allt sem við gjarnan vildum gera og sjá. Það er alveg ljóst. En í hverju felst þessi forgangsröðun þegar talað er um að verja velferðarkerfið og beina fjármunum í þann farveg að þeir njóti helst sem á þurfi að halda, eins og hæstv. ráðherra orðaði það. Auðvitað geta í sjálfu sér allir sagt þetta og gefið sér það að þetta sé svona stefnumótunin, en það hefði verið æskilegt að fá það nánar skýrt og það var það sem ég vildi fá að vita, hvað er ríkisstjórnin að hugsa um, einstaka þætti, einstök efnisatriði í þessu sambandi. Mig minnir að hv. formaður fjárln., hv. þm. Sigbjörn Gunnarsson, hafi sagt það í gær að menn mættu vara sig á því hvert menn væru komnir í að tekjutengja alla skapaða hluti. Er það hafi sagt það í gær að menn mættu vara sig á því hvert menn væru komnir í að tekjutengja alla skapaða hluti. Er hæstv. fjmrh. að tala um að halda áfram tekjutengingunni? Hann segir að það sé til fullt af fólki í landinu sem geti borgað fyrir dvöl á sjúkrahúsum, sem geti borgað fyrir vist barna sinna í skólum og það er gott að fá það alveg hreint fram hjá hæstv. ráðherra hvort það er þetta sem hann er að leggja til. Er hann að leggja til að við tökum hér upp tvöfalt heilbrigðiskerfi, heilbrigðiskerfi fyrir þá sem geta borgað annars vegar, sjúkrahús og stofnanir fyrir þá sem geta borgað og hins vegar fyrir þá sem ekki hafa ráð eða efni á því? Er það það sem ráðherrann er að boða? Er hann að tala um það að við setjum upp tvöfalt skólakerfi, skólakerfi fyrir þá sem hafa efni á því að borga fyrir börnin sín í skólana og annað fyrir hina sem ekki hafa ráð á því? Er það slíkt þjóðfélag sem hæstv. fjmrh. er að boða og sem hann vill sjá í þessari langtímaáætlun sinni um ríkisfjármál? Það væri fróðlegt að fá alveg skýr svör við því þó kannski megi nú ofurlítið um það lesa út úr því sem hæstv. ráðherra sagði hér í svörum sínum. Ég var að vona það að aukin kostnaðarþátttaka ætti að vera hjá opinberum stofnunum sem e.t.v. tengjast meira atvinnulífi, að þegar atvinnuvegirnir hafa rétt úr kútnum, þegar ný ríkisstjórn hefur tekið við völdum og hér er komið betra ástand í þjóðfélaginu, þá gæti atvinnulífið tekið vissa þætti og fleiri þætti af hinu opinbera og það mætti hugsa sér þróun í þá átt, en það virðist sem sagt enn eiga að halda áfram að láta neytendur velferðarkerfisins, skólanna og sjúkrahúsanna, taka þátt í rekstrarkostnaði. Ég hef beðið um það að Ríkisendurskoðun skoðaði það eða liti á það, reyndi að gera á því úttekt hvernig þessi þróun hefur verið í tíð núv. hæstv. ríkisstjórnar, hvað það er í raun mikið sem við höfum flutt af sköttum og samneyslu yfir á herðar sjúklinga og annarra sem þurfa að sækja heilsugæslustöðvar, sjúkrahús, sérfræðiþjónustu og neyta lyfja. Sú vinna er það ég veit best í gangi hjá Ríkisendurskoðun. Ég veit að þetta er ekki auðvelt verk en það verður gengið eftir því að fá úr þessu niðurstöðu. Og svo aðeins að lokum, hæstv. forseti, þá nefndi ég þá hugmynd varðandi þau dæmi sem hér eru sett upp hjá hæstv. ríkisstjórn um stefnumörkun til lengri tíma, halladæmi og jafnaðardæmi, að við stefndum frekar að því að reyna að verja útgjaldahliðina eins og hún lítur núna út. Við þurfum sjálfsagt að forgangsraða þrátt fyrir það innan hennar því að það eru vissir þættir sem halda áfram að taka á sig aukin útgjöld, en við reyndum að komast hjá frekari erfiðum niðurskurði. A.m.k. tel ég að að sé alveg ljóst að frekari flatur niðurskurður verður ekki framkvæmdur þó að það örli nú reyndar aðeins á því enn hér í þessu frv. að skólum og öðrum stofnunum er ætlað að hagræða um einhverjar tilteknar upphæðir eða krónur sem er þá auðvitað í raun ekki annað en flatur niðurskurður. Og ég taldi að það ætti að nota hina hliðina, tekjuhliðina, auknar tekjur í þjóðarbúinu til þess að ná hallalausum fjárlögum. Hæstv. fjmrh. taldi það ekki duga, enda dugar það ekki með stefnu núv. hæstv. ríkisstjórnar sem hefur engan skilning á þörfum atvinnulífsins. Ef við værum að tala um það í alvöru af einhverri bjartsýni að leggja hér áherslu á bætt efnahagsástand og bætt atvinnulíf þá mundi auðvitað þróunin verða sú að gjaldahliðin gæti staðist en tekjuhliðin yrði til þess að jafna hallann.

Virðulegi forseti. Ég kemst ekki hjá því að spyrja hv. þm. af því að hann ræðir um langtímamarkmiðin hvernig Framsfl. hyggst, ef hann ætlar að frysta upphæð útgjaldanna, skera niður á móti þeim sjálfvirku útgjaldahækkunum sem koma fram á hverju ári upp á 3--4 milljarða. Hvar ætlar Framsfl. að skera? Er það í velferðarkerfinu, fjárfestingunum eða í rekstri? Og ég bið hv. þm. að sundurgreina það vegna þess að hv. þm. sagði að hann væri ekki sammála því sem sagt væri í kaflanum um þessi atriði og því sem kom fram í minni ræðu. Það er nefnilega svo að bara með því að halda útgjöldunum í stað í krónutölu, þá þarf að skera niður og mér finnst sanngjarnt að hv. þm. lýsi því þá hér og nú hvernig hann hyggst gera það. Í öðru lagi vil ég segja hv. þm. að nú þegar birtir til er talið að hagvöxtur hér á landi verði mjög hægur á næstunni vegna þess að enn hefur ekki tekist að auka fiskveiðar, fiskigengd er minni hér við land en áður. Það er talið að á næstu árum getum við búist við svona 1,5% á ári sem er um það bil helmingi minni hagvöxtur en er í nágrannalöndunum. Við þurfum þess vegna að vera raunsæ, þetta eru spár, og spyrja okkur hvernig við getum náð hallanum niður. Mér finnst þess vegna, virðulegur forseti, full ástæða til þess hér og nú fyrst boðið er upp á þessa umræðu, sem ég tel vera mjög góða, að ræða fram í tímann hvernig Framsfl. hyggst standa að því að skera niður 3--4 milljarða til þess að halda útgjöldunum óbreyttum en nýta tekjurnar til lækkunar halla.

Virðulegur forseti. Ég gerði grein fyrir því í gær í nokkrum atriðum hvernig ég teldi að við framsóknarmenn vildum standa að því að ná jöfnuði og ná þeim markmiðum í áföngum, setja okkur langtímafjárlög, t.d. eitt kjörtímabil eða svo eins og hér er talað um eða til 3--4 ára, sem ég held að sé eðlilegt og nauðsynlegt. Mér er ljóst að innan óbreyttra útgjalda er ákveðin hækkunartilhneiging, þ.e. aldursskipting þjóðarinnar. Hún leiðir okkur til þess, og aðrir þættir eins og í menntakerfinu þýða það sjálfsagt líka, að við þurfum að horfast í augu við að ákveðnir þættir taka á sig aukin útgjöld. Þess vegna verðum við auðvitað að halda áfram að skoða allan hinn opinbera rekstur með því að leita allra leiða til að auka hagkvæmni þess. Við höfum talað um að setja einstökum stofnunum ákveðin markmið um raunlækkun kostnaðar og að sjálfstæði stofnana verði aukið og frumkvæði stjórnenda og ábyrgð þeirra og á þann hátt sé hægt að fara þannig í gegnum hið opinbera kerfi allt saman, í saumana á því betur heldur en ráðast á eða skera velferðarkerfið. Við teljum og ég tel að það sé komið nú þegar það langt í því að sauma að heilbrigðiskerfinu, heilsugæslunni og þeim þáttum að við getum ekki gengið lengra á þeirri braut. Síðan vil ég segja það um hagvaxtarspána að með breyttum vinnubrögðum í efnahagsstjórnuninni og efnahagsstefnunni er ég sannfærður um að það er hægt að auka tekjur ríkissjóðs og ríkisins meira en hefur verið gert í tíð þessarar hæstv. ríkisstjórnar og það er sá tekjuauki sem ég held að sé hægt að nýta til þess að ná jafnvægi í ríkisbúskapnum án þess að þurfa að ganga lengra í niðurskurði heldur en við þegar höfum gert.

Hæstv. forseti. Ég vil vekja athygli á því að það sem hv. þm. sagði var að það ætti að fara lið fyrir lið í gegnum fjárlögin og skoða rekstur stofnana, setja þeim markmið og reyna að ná sparnaði fram með þeim hætti og ég er vitanlega sammála því. En þá verðum við að gera okkur grein fyrir stærðunum í fjárlögunum. Ef við tölum einungis um samneysluna eða reksturinn, þá er hann kannski helmingurinn af fjárlagastærðinni, við sleppum heilbrigðis- og tryggingamálunum og menntamálunum. Það er verið að gera risavaxnar kröfur til þessa rekstrar ef það á að spara þar 3--4 milljarða og ég vek athygli á því að langsamlega stærsti liðurinn eru laun. Og þess vegna hlýtur maður að spyrja næst: Er þá hugmynd hv. þm. að spara launin og á það að gera með því að fækka fólki eða lækka launin því að það hlýtur að vera næsta spurning? Og þá er líka ástæða til þess að spyrja: Hvernig rímar það við það sem fram hefur komið hér í umræðunum um atvinnuleysi o.s.frv.? Ég vek athygli á þessu vegna þess að auðvitað voru svörin ekki skýr hjá hv. þm. Ég veit það gjörla að það er ekki hægt að gefa algerlega ljós og skýr svör við þessum spurningum en ég held að það sé hollt fyrir okkur í þessari umræðu að gera okkur grein fyrir viðfangsefninu og átta okkur á því að það er kannski meira en að segja það að ná jafnvægi í ríkisfjármálunum. En ég fagna því hins vegar að einn stjórnarandstöðuflokkanna skuli taka það mál upp og sýna a.m.k. áhuga á því að ná jöfnuði í ríkisfjármálunum á næstu árum.

Virðulegi forseti. Mér er það fyllilega ljóst eins og hæstv. fjmrh. nefndi hér í lok sinnar ræðu að það er ekki auðvelt að ná þessum jöfnuði, það er ekki auðvelt að ná jöfnuði í ríkisfjármálum. En ég held að það sé líka alveg útilokað, það er nánast óraunhæft að setja sér það markmið í kreppu, í niðursveiflu þegar þjóðarútgjöldin dragast saman. Þá þurfa menn að leggja höfuðáherslu á það að efla atvinnulífið og það þarf ríkisvaldið að gera. Það tel ég að ríkisvaldið núverandi, núverandi hæstv. ríkisstjórn og ég hef margsinnis nefnt það og bent á það, og við framsóknarmenn og ég hygg og stjórnarandstæðingar allir, að ríkisstjórnin hafi ekki snúið sér sem skyldi að þeim þætti eða þeirri hlið ríkisfjármálanna, þ.e. tekjuhliðinni og því að leggja áherslu á það að auka þjóðartekjurnar. Þá er ég ekki að tala um viðbótar- eða aukna skattheimtu heldur það að atvinnulífið sé færara um það og burðugra, að standa undir þeim útgjöldum og því velferðarkerfi, því velferðarþjóðfélagi sem við höfum verið að byggja upp. Það er ekki hægt að ráðast að þessum vanda í kreppunni. Menn verða og við verðum að snúa okkur að hinni hliðinni að byggja upp og treysta atvinnulífið. Það er sú eina leið sem getur leitt okkur til hallalauss ríkisbúskapar. Ég tel þá líka að á þeim sama tíma sem slíkt ástand ríkir, þá sé mjög erfitt, nánast útilokað að fækka mjög opinberum starfsmönnum vegna þess að sá vandi --- og það reyndi ég nú að draga aðeins fram í ræðu minni í gær --- vegna þess að sá vandi og sú staðreynd býr bara til ný félagsleg vandamál og útgjöld á ríkissjóð eftir öðrum leiðum, í gegnum atvinnuleysistryggingar, í gegnum heilbrigðiskerfi, í gegnum félagslega þjónustu og svo fleira og fleira. Svo ég held líka að á því sviði hafi hæstv. ríkisstjórn verið á rangri braut.

Virðulegi forseti. Ég hafði í sjálfu sér ekki ætlað mér að taka til máls undir þessari umræðu, 1. umr. um fjárlög fyrir árið 1995, en ég sé mig hins vegar knúinn til þess að gera það eftir ummæli hæstv. fjmrh. hér áðan um skattastefnu og skattatillögur okkar framsóknarmanna á síðasta ári. Það kann vel að vera að hæstv. fjmrh. sé eins og forsrh. búinn að tala sig upp í það að ráðherrar trúi þeirri glansmynd af efnahagsmálum og efnahagslífi þjóðarinnar sem er dregin upp í fjárlagaræðu ráðherrans fyrir næsta ár. Það má vel vera að það sé þannig komið fyrir hæstv. ráðherra. Ég hef hins vegar til þessa ekki staðið hæstv. ráðherra að öðru en heiðarlegum málflutningi úr þessum ræðustól þó að hæstv. ráðherra sé vissulega stundum strákslegur og geti brugðið á leik, hef ég ekki, yfirleitt ekki staðið hann að öðru en heiðarlegum málflutningi úr þessum ræðustóli. Varðandi þau orð sem hann lét falla um skattastefnu Framsfl. og ég tel að hann hafi beint að þeim tillögum sem Framsfl. lagði fram á síðasta vetri, þá var þar hins vegar um að ræða í hæsta máta óheiðarleagn málflutning og það held ég að hæstv. ráðherra viti sjálfur. Ég sit í efh.- og viðskn. og ég sat í henni á síðasta ári og ég tók þátt í því að vinna þær tillögur sem við framsóknarmenn lögðum þar fram. Ég hygg að það séu ekki mörg dæmi að stjórnarandstaða þó hún stæði ekki að þessu í heild á þessum tíma hafi komið með jafnheildstæðar tillögur til breytinga á skattalögum því að við komum með pakka sem gekk fullkomlega upp. Hann skilaði þeim markmiðum sem hæstv. fjmrh. vildi ná og meira en það og var ódýrari fyrir ríkissjóð og að mati Þjóðhagsstofnunar og það hefur verið staðfest með annarri skýrslu núna í vetur skilaði meiri tekjujöfnun til hinna lægst launuðu en tillögur hæstv. fjmrh. á síðasta ári. Þetta vissi hæstv. ráðherra þá en ég hafði því miður ekki tíma til þess að ná í og geta vitnað beint í þingtíðindi frá síðasta vetri þar sem hæstv. raðherra stóð hér í þessum stól með strákslegu glotti og sagði: Jú, vinir mínar í Framsfl., þetta er alveg rétt hjá ykkur, þetta er allt saman rétt hjá ykkur. En ég var bara búinn að semja við menn úti í bæ um að gera þetta öðruvísi og ég verð að fara eftir því þó að það sé á móti minni sannfæringu. Þetta er ekki orðrétt það sem hæstv. ráðherra sagði en þetta er nákvæmlega inntakið og það veit hæstv. ráðherra, enda segir ráðherrann í þskj. 1, þ.e. fjárlagafrv. á bls. 277 í athugasemdum sem þar eru, með leyfi forseta: ,,Eins og þetta yfirlit ber með sér hafa miklar breytingar verið gerðar á virðisaukaskattskerfinu frá því að það var upphaflega lögfest á árinu 1988. Þyngst vegur að undanþágurnar eru fleiri en að var stefnt í upphafi og horfið hefur verið frá því grundvallarmarkmiði að hafa aðeins eitt skattþrep, a.m.k. um sinn. Þessar breytingar hafa óneitanlega dregið úr skilvirkni kerfisins og gert framkvæmdina erfiðari en ella. Það er óumdeilt að í skattalegu tilliti er eitt þrep og sem fæstar undanþágur æskilegasti kosturinn.`` Nú vil ég taka fram að þarna er einungis rætt um í skattalegu tilliti og þetta er sú stefna sem hæstv. þáv. fjmrh. Ólafur Ragnar Grímsson framfylgdi á sínum tíma og barðist hér grimmt fyrir því að hér skyldi einungis vera eitt skattþrep. Ég býst við að hæstv. . . .

Nei, það var ekki mín stefna. Mín stefna var alltaf að hafa tvö skattþrep. Það voru Framsfl. og Alþfl. sem vildu eitt skattþrep. Ég barðist alltaf fyrir . . .

Nú held ég að ég verði að biðja hæstv. fyrrv. ráðherra, núv. hv. þm. að rifja aðeins upp betur því að nú vill svo til að á árinu 1989 þegar verið var að móta hinar endanlegu reglur þá var sá sem hér stendur allan veturinn inni sem varamaður. Þá var ég annarrar skoðunar en ég er í dag. Ég var þeirrar skoðunar þá að það ættu að vera tvö þrep. Ég hef hins vegar komist að annarri niðurstöðu við nánari skoðun. En þá átti sá sem hér stóð í rimmum oftar en einu sinni við þáv. fjmrh. sem var ósveigjanlegur og ekki tilbúinn til að breyta þar nokkru.

Ég varði stefnu stjórnarinnar.

Nú er komin upp sú skemmtilega staða að nú lýsti hæstv. fjmrh. á síðasta þingi yfir að hann væri þar að framfylgja stefnu andstætt sinni sannfæringu og nú kemur í ljós að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sem þáv. fjmrh. ku einnig hafa verið að framfylgja stefnu andstætt sinni sannfæringu, þannig að . . .  Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson nefndi það hér áðan, og ég rengi hann ekkert í því, að hann hafi verið þeirrar skoðunar á þeim tíma að þrepin ættu að vera tvö þó hann framfylgdi annarri stefnu, hann framfylgdi að öðru leyti stefnu þeirrar ríkisstjórnar sem í grundvallaratriðum gekk út á það að gera skattkerfin einfaldari. Og ég út af fyrir sig virði hæstv. ráðherra Jón Baldvin Hannibalsson sem var sá fjmrh. sem tók þessa stefnu upp, ég virði hann fyrir þau skref sem hann steig í þá átt og býst reyndar við að þau verði seinna meir e.t.v. talin mikilvægari og merkilegri en margt annað sem sá hæstv. ráðherra hefur unnið síðan. En grundvallarstefna þeirrar ríkisstjórnar í tollamálum og í skattamálum var að koma á einfaldara og skilvirkara kerfi og ég hygg að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, þá ráðherra, hafi í meginatriðum unnið að þeirri stefnu og haldið henni að öllu leyti meðan hann var fjmrh., e.t.v. að hluta þvert á sína sannfæringu. Stefna núv. hæstv. ríkisstjórnar hefur hins vegar í nánast öllum atriðum gengið þvert á þetta. Það hefur verið gengið í það að gera skattkerfið flóknara og óskilvirkara.

Nú vill forseti spyrja hv. þm. hvort hann er að ljúka máli sínu eða hvort hann vill gera hlé á ræðu sinni nú þar sem klukkan er orðin 5. Ef það er kannski aðeins ein mínúta eftir eða svo þá hefði forseti leyft þingmanninum að ljúka máli sínu, en að öðru leyti óskar forseti eftir að hann fresti máli sínu.

Virðulegi forseti. Ég á eftir að ræða við hæstv. fjmrh. um vaxtamál og ég held að við verðum þá að fresta því þangað til í kvöld.

Virðulegur forseti. Ég sá þegar ég settist í sæti mitt að það hafði verið dreift tillögu um vantraust á alla ráðherra ríkisstjórnarinnar og mér sýnist nú þegar ég lít hér til beggja handa úr ræðustól að þeir hafi tekið þetta mjög bókstaflega og hafi tekið þann kostinn að mæta ekki til þinghalds meir. Í það minnsta sést enginn ráðherra hér í ráðherrastólunum og það er þá spurning til hvers við höldum hér áfram þinghaldi, sá sem hér stendur og hv. 4. þm. Reykv. sem erum hér einir mættir ásamt forseta í upphafi þessa fundar. En ég hlýt nú að vona að hæstv. fjmrh. sé á leiðinni því að ástæðan fyrir því að ég kvaddi mér hér hljóðs var einungis ummæli hans í umræðunni hér áðan. Ég sé að hv. 4. þm. Norðurl. e. lítur hér eins og ég á ráðherrastólana en ég get upplýst þingmanninn um það að væntanlega hafa ráðherrarnir tekið framkomna vantrauststillögu svo bókstaflega að þeir hafi ákveðið að mæta ekki til þings meir.

Nei, farnir að pakka niður.

Farnir að pakka niður. Í öðru lagi, virðulegi forseti, var ég búinn að biðja hér um það og taldi reyndar víst að hér væri mættur hv. 7. þm. Norðurl. e., formaður fjárln. en ég tel alveg nauðsynlegt að hann komi hér og verði við umræðuna eftir þær yfirlýsingar sem hv. þm. gaf hér í sjónvarpsfréttum í kvöld.

Það hafa verið send skilaboð til formanns fjárln. þannig að þess er að vænta að hann komi hér til fundar.

Það virðist vera nauðsynlegt að við förum og gerum þinghlé og horfum á fréttirnar því að það koma alltaf nýjar og nýjar yfirlýsingar frá fulltrúum ríkisstjórnarflokkanna. En í sjónvarpsfréttum í kvöld lýsti hv. 7. þm. Norðurl. e., þingmaður Alþfl. og formaður fjárln., því yfir að það væri eiginlega ekkert að marka þær yfirlýsingar sem kæmu fram í fjárlagafrv. um tekjuhliðina og það ætti að hans mati bæði að viðhalda hátekjuskattinum og sömuleiðis stæði það í hvítbók ríkisstjórnarinnar að fyrir lok kjörtímabilsins yrði búið að taka upp fjármagnstekjuskatt í einhverju formi. Hv. þm., formaður fjárln., sagðist trúa því að ríkisstjórnin stæði við þetta. Og ég hlýt því að spyrja hæstv. fjmrh.: Er það svo að hann sé að leggja þetta fjárlagafrv. fram í eigin nafni einn og sér og hafi ekki stjórnarflokkana á bak við sig? Ég hlýt að spyrja hæstv. ráðherra að því hvað þessar yfirlýsingar þýði, hvort þær þýði að það sé í raun einungis annar stjórnarflokkurinn, Sjálfstfl., sem standi að baki þessu fjárlagafrv. því að það var enginn venjulegur þingmaður sem var að gefa yfirlýsingar hér í kvöldfréttunum. Það var formaður fjárln. og ef ég man rétt, þá lýsti sá hinn sami þingmaður því yfir þegar hann tók við því embætti að það væri í það minnsta ígildi ráðherraembættis og ef eitthvað væri, þá valdameira þannig að ég hlýt þá að taka í það minnsta jafnmikið mark á orðum hans eins og hæstv. fjmrh. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra gefi einhverjar skýringar á þessu hér á eftir. Þetta hlýtur einnig að reka á eftir því að við sem sitjum í efh.- og viðskiptanefnd förum í það sem er okkar hlutverk samkvæmt þingsköpum að kanna tekjuhlið fjárlaganna og kanna hvaða vilji stendur á bak við það sem þar kemur fram. En ég hlýt að vona að hv. 7. þm. Norðurl. e. komi hér til umræðunnar þannig að við getum borið þessar spurningar fram við hann einnig. Að lokum aðeins um vaxtamálin sem hæstv. ríkisstjórn hefur mikið gumað af og hæstv. fjmrh. talar mikið um markaðsaðgerðir í því sambandi og síst ætla ég að mótmæla því að í okkar opna hagkerfi ráðast vextir að nokkru leyti af markaði. Þeir ráðast líka að mjög miklu leyti af almennum aðgerðum sem menn á stundum hafa kallað handaflsaðgerðir og það var ekki fyrr en ríkisstjórnin lét undan og féllst á það að það væri skynsamlegt að beita handafli, því að hvað er það annað þegar vöxtum er náð niður, og það var ekki hægt að gera það öðruvísi og ég get út af fyrir sig tekið undir þá aðgerð ríkisstjórnarinnar og verið henni sammála. Vextir voru lækkaðir með hreinum hótunum, með því að segja, þeir sem réðu yfir fjármagninu hér, að ef þeir lækkuðu ekki vexti á ríkispappírum niður í 5%, þá yrði farið á erlenda markaði. Menn hlýddu þessu kalli. En því miður búum við nú hér, þessi vinnustaður okkar er nú stundum dálítið einangraður og það var eins og fulltrúar ríkisstjórnarinnar, bæði ráðherrar og einstakir þingmenn hefðu ekki hugmynd um það að lengi framan af og í raun fram á daginn í dag var það fyrst og fremst ríkið sem naut þessara lækkuðu vaxta. Fyrirtækin sem á tveimur fyrstu árum þessarar ríkisstjórnar höfðu verið að borga um og yfir 20% vexti af sínu skammtímafjármagni --- það lækkaði að vísu eitthvað en enn þann dag í dag eru þau fyrirtæki sem ekki hafa burði til þess að fara út á markað með skuldabréf að borga 12--14% vexti fyrir sitt skammtímafjármagn. Það er enn að sliga atvinnurekstur hér á landi. Virðulegur forseti. Ég á væntanlega eftir að taka þessa vaxtaumræðu aftur seinna við hæstv. fjmrh. en ég sé að nú er mættur í salinn hv. 7. þm. Norðurl. e. formaður fjárln. Ég hlýt að spyrja hv. þm. sömu spurninga og ég lagði fyrir hæstv. fjmrh.: Er það eingöngu Sjálfstfl. sem stendur að framlagningu þessa fjárlagafrv.? Í sjónvarpsfréttum í kvöld sagði hv. 7. þm. Norðurl. e. að hann vildi viðhalda hátekjuskattinum sem þó er skýrt tekið fram í skýringum með fjárlagafrv. og allri kynningu á því að eigi að leggja niður. Einnig sagði hv. þm. að það væri hans skoðun að ríkisstjórnin hlyti að standa við það loforð sitt sem var gefið í hvítbókinni að taka upp fjármagnstekjuskatt, taka upp skatt á fjármagn, áður en kjörtímabilinu yrði lokið. Á sama hátt er því lýst í forsendum með og í sjálfu frv. að það verði ekki gert og það er rökstutt þar. Ég er ekki sammála þeim rökstuðningi, en það kemur fram í frv. ráðherrans þannig að við stjórnarandstæðingar að spyrja: Hvað er eiginlega að ske? Getur þessi ríkisstjórn ekki einu sinni staðið saman að framlagningu fjárlagafrv. sem er hornsteinn í stefnu hverrar ríkisstjórnar og hornsteinn í hollustu við hverja ríkisstjórn að stjórnarflokkar standi saman að fjárlagafrv. og fjárlagagerð? Svo eru menn hissa á því að við í stjórnarandstöðunni skulum leggja fram vantraust á ríkisstjórn sem vinnur á þennan hátt. Ég hlýt að gera þá kröfu bæði til hæstv. fjmrh. og hv. 7. þm. Norðurl. e., formanns fjárln., að þeir skýri þetta mál eilítið betur fyrir okkur hér áður en þessari umræðu lýkur. Hvað átti hv. þm. við með ummælum sínum í kvöld? Þýðir það að Alþfl. standi ekkert að baki þessa fjárlagafrv.? Og hvaða vinna er í gangi af hálfu hv. þm. og Alþfl. til þess að fá hátekjuþrepinu viðhaldið og koma á fjármagnsskatti sem skili einhverjum tekjum inn á næsta fjárlagaár?

Virðulegi forseti. Ég hef ekki ætlað mér að blanda mér inn í þessar deilur Sjálfstfl. sérstaklega eða stjórnarsinna annars vegar og Framsfl. hins vegar um virðisaukaskattinn og skýrslu Ríkisendurskoðunar þó að ég geti svo sem sagt ýmislegt um það og m.a. bent á að allt það sem ég sagði í ræðu eftir miðnættið í desember sl. vetur hefur reynst rétt þegar það var nú farið að ganga fram af manni ruglið sem haldið var fram af þeim sem voru á móti þessum breytingum. En ástæðan fyrir því að ég kvaddi mér hér hljóðs er það að hv. síðasti ræðumaður fór að draga nafn mitt og störf mín sem fjmrh. inn í þessar deilur þeirra framsóknarmanna og stjórnarliðsins og ég vildi þess vegna bara ítreka það sem ávallt hefur legið fyrir en hv. ræðumaður virtist hafa gleymt: Það hefur ávallt verið afstaða Alþb. að vilja lægra þrep í virðisaukaskatti á matvæli. Það var stefna sem við reyndum að flytja í síðustu ríkisstjórn en naut ekki stuðnings annarra stjórnarflokka. Niðurstaðan var málamiðlun sem fól í sér svokallað endurgreiðsluþrep á algengum innlendum matvælum en stefna stjórnarinnar var að öðru leyti um eitt þrep. Þá stefnu flutti ég auðvitað sem fjmrh. og varði hana en það var öllum ljóst að stefna Alþb. þá eins og nú var sú að vilja lægra þrep í virðisaukaskatti. Þetta bið ég menn að hafa hjá sér og alveg skýrt en að öðru leyti ætla ég ekki að svo komnu máli að blanda mér í þessar deilur.

Virðulegur forseti. Ég hef ekki ætlað mér hér að munnhöggvast við fyrrv. fjmrh., hv. 8. þm. Reykn., ég benti einfaldlega á það að hv. þm. fylgdi þessari stefnu eftir sem ráðherra þegar hann var það og barðist fyrir því með kjafti og klóm og varð hinn versti ef nefndar voru aðrar leiðir. Þannig að ég var einungis að setja þetta í eilítið sögulegt samhengi í dag.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt að ég barðist fyrir stefnu stjórnarinnar af mikilli hörku. Ég hefði t.d. aldrei liðið það að formaður fjárln. hefði afneitað tekjuhlið fjárlagafrv. þegar við 1. umr. eins og gerðist í kvöld í ríkisfjölmiðlunum.

Virðulegi forseti. Það kom skýrt fram í máli mínu í gær við þessar umræður að ég tel að hátekjuskattur skuli á lagður. Ég er hins vegar ekki endilega sannfærður um það að það skuli gert með sömu útfærslu og gert hefur verið undanfarin tvö ár. Vegna spurningar hv. þm. Jóhannesar Geirs Sigurgeirssonar hvort Alþfl. styddi ekki frv., þá styður Alþfl. að sjálfsögðu frv. Það er hins vegar ljóst og er engin nýlunda að tekjuhliðin er ekki að fullu rædd á milli stjórnarflokkanna. 

Nú, vantar helminginn af frumvarpinu?

Forseti, er það ég sem hef orðið hér eða hv. 8. þm. Reykn.?

Forseti óskar eftir því að ræðumaður fái hljóð á meðan hann flytur sitt mál.

Þakka þér fyrir, forseti. Ég lýsti þeirri skoðun minni í sjónvarpi í kvöld og hef gert það hvar sem eftir því hefur verið leitað að ríkisstjórnin eigi og muni að sjálfsögðu standa við það sem um var samið þegar þessi ríkisstjórn var sett á laggir að vinna að samræmingu á skattlagningu eigna og eignatekna. Ég hef enga ástæðu til þess að draga í efa að það verði gert enda hefur svo sem verið staðið við flest það sem í þessari ágætu bók stendur.

Virðulegur forseti. Hér kom hv. 7. þm. Norðurl. e. og formaður fjárln. og sagði að að sjálfsögðu stæði hann að baki fjárlagafrv. Þá hljótum við að skoða ummæli hans í sjónvarpinu í kvöld sem innantómt gaspur. Ef það er svo að hv. formaður fjárln. lýsir því hér yfir úr ræðustól að að sjálfsögðu standi hann að baki fjárlagafrv. sem hæstv. ráðherra er búinn að lýsa hvaða forsendur eru fyrir þá þýðir ekkert að koma fram í sjónvarpi og slá um sig með hvítbókinni og segja að að sjálfsögðu standi ríkisstjórnin við stefnu sína. Við munum fylgjast grannt með því, stjórnarandstæðingar, meðan á fjárlagavinnunni stendur hvernig þessu máli vindur fram, hvernig þessari rimmu hæstv. fjmrh. og hv. 7. þm. Norðurl. e. formanns fjárln. lýkur. En hæstv. fjmrh. hefur lýst því yfir sem einni af forsendum efnahagsstefnunnar, forsendum fjárlaganna að ekki verði tekinn upp fjármagnstekjuskattur. Þannig að hér er ein sönnunin enn um að það stendur ekki steinn yfir steini í þessu stjórnarsamstarfi. Það hlýtur að vera fáheyrt að við 1. umr. um fjárlagafrv. séu formaður fjárln. og fjmrh. ósammála í grundvallaratriðum um þær forsendur sem eiga að liggja að baki efnahagsstefnunni og fjárlagafrv.

Virðulegi forseti. Ég verð nú ekki var við mikla rimmu milli okkar fjmrh. Það er hins vegar svo í hvaða samsteypustjórn sem ég hef þekkt til og man eftir að það kann að vera ákveðinn áherslumunur. Þessari ríkisstjórn hefur tekist fullkomlega að leysa þann ágreining sem á stundum hefur verið hafður uppi. Ég kann því hins vegar miður að talað sé um orð manna --- og legg það ekki í vana minn að kalla orð manna innihaldslaust gaspur. Hins vegar mun hv. þm. Jóhannes Geir að sjálfsögðu fylgjast með því hvað út úr þessu kemur og hann bíður þá bara spenntur næstu tvo mánuði.

Virðulegur forseti. Vissulega er það svo að það er oft meiningarmunur milli stjórnarflokka. En ég hef miklu sterkari orð heldur en meiningarmun um það þegar ríkisstjórn leggur fram fjárlög sem eins og ég nefndi áðan eru hornsteinn efnahagsstefnu hverrar ríkisstjórnar og hæstv. fjmrh. og formaður fjárln. eru ekki sammála um grundvallaratriðin sem eiga að liggja að baki í tekjuöflun. Það er ekki meiningarmunur. Það er mjög alvarlegur ágreiningur. Ég ítreka það sem ég sagði hér áðan að við munum fylgjast grannt með baráttu hv. þm. fyrir að taka upp fjármagnstekjuskatt sem komi inn sem liður í tekjuöflun á næsta ári. Hann má eiga vísan stuðning í það minnsta hluta stjórnarandstöðunnar hvað það snertir.

Virðulegi forseti. Ég skal verða við beiðni hv. þm. um það að lýsa því hvernig stendur á tekjuhlið fjárlaga. Ég vil fyrst taka það fram að ég held að það sé nokkuð góð staða að vera fjmrh. þar sem einstakir þingmenn eru óðir og uppvægir að reyna að bæta við tekjurnar. Það er mjög sjaldgæft að vera fjmrh. í þeirri stöðu og ég fagna því satt að segja. Það er tvennt sem fyrst og fremst er verið að ræða, annars vegar hátekjuskatt, það var samþykkt á milli flokkanna á sínum tíma að þetta væri tímabundinn skattur til tveggja ára. Hins vegar er um að ræða fjármagnstekjuskatt sem ríkisstjórnin ætlaði sér að taka upp, og það er hárrétt, og ég tel vera mjög sanngjarnan skatt. Niðurstaðan varð sú, vegna þess að um næstu áramót opnast fjármagnsmarkaðurinn til útlanda, að fresta því a.m.k. um sinn. Það er einnig hárrétt hjá hv. þm. að það ríkir fullur skilningur á því á milli þingflokkanna, á milli stjórnarflokkanna, að það þurfi að ræða frekar tekjuhlið fjárlaganna. Ég man aldrei eftir því að þegar lagt hafi verið fram fjárlagafrv. á Alþingi hafi því verið lýst yfir að tekjuhlið fjárlaganna gæti ekki breyst. Fyrr mætti nú vera. Ég held að tekjuhlið fjárlaganna hafi breyst í öll þessi ár sem ég hef verið fjmrh. og hef ég þó verið fjmrh. manna lengst orðið á Íslandi á þessari öld.

Nei, nei.


             Ég sagði manna lengst, ég sagði ekki lengst. En það eru að verða full fjögur ár.

Of lengi alla vega, við getum verið sammála um það.

Þannig að ég vona að þetta skýri nákvæmlega við hvað er átt og ég skil áhuga hv. þm. á því að halda hátekjuskattinum og það er fleira sem þarf að ræða en fjárlögin styðjum við að sjálfsögðu og ég á von á því að meira að segja sumt á gjaldahliðinni gæti hugsanlega breyst eftir einhverjar viðræður á milli stjórnarflokkanna og einstakra þingmanna áður en þingi lýkur fyrir jól.

Hæstv. forseti. Vissulega geri ég mér fulla grein fyrir því, virðulegur forseti, að bæði tekju- og gjaldahlið fjárlaga breytast í meðförum Alþingis. Það breytir ekki því að stjórnarflokkar hljóta að koma sér saman um ákveðnar grundvallarforsendur sem liggja að baki fjárlagagerðinni. Því hefur hæstv. fjmrh. lýst skýrt og skorinort að það komi ekki til greina að taka upp fjármagnstekjuskatt sem hlut í tekjuöflun fyrir næsta fjárlagaár. Ég hlýt þá að líta á það sem eina af þeim forsendum sem stjórnarflokkarnir eru búnir að koma sér saman um varðandi fjárlagagerðina. Ég skoða ummæli hv. þm. og formanns fjárln. í því ljósi. Það er mér hins vegar gjörsamlega óskiljanlegt hvernig það er hægt og virðist vera hægt að telja fjmrh. ár eftir ár trú um það að nú sé ekkert vit í því að taka upp fjármagnstekjuskatt því nú séu aðstæður svona í þessu þjóðfélagi. Síðasta ár voru þær einhvern veginn öðruvísi. Ég sé ekkert sem bendir til þess, í það minnsta að núv. ríkisstjórn hafi nokkra burði til þess að taka upp þessa skattlagningu en það að ekki er búið að taka hér upp skattlagningu á fjármagnstekjur og fjármagnseign eins og aðrar eignir og aðrar tekjur í þessu þjóðfélagi er ein af þeim þjóðarmeinsemdum sem við verðum að taka á á næstunni. Þetta er eitt af því sem þeir sem eru að borga í dag drjúga skatta á lágum tekjum horfa ekki upp á þegjandi og hljóðalaust öllu lengur.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt að það stóð til af hálfu þessarar ríkisstjórnar að leggja á fjármagnstekjuskatt en frá því hefur verið horfið. Það þýðir ekki endilega að fjármagnstekjuskattur komi aldrei á eða jafnvel ekki á næsta ári eða þarnæstu árum. Ég tel fyllilega eðlilegt að það sé haldið áfram að skoða það mál mjög rækilega og það eru til mjög vel unnin frumvörp um þetta ákveðna tiltekna mál. Það er hins vegar svo að fyrir þá sem þekkja til skattamála í Evrópu þá er þessi skattur víkjandi. Fjármagnsmarkaðurinn er orðinn þannig að hann tekur ekkert mark á landamærum lengur og það eru brögð að því að fjármagnið færist til þeirra landa þar sem fjármagnstekjuskatturinn er minnstur. Til þess að bregðast við þessu hafa ríkin í meira mæli verið að falla frá þessum tiltekna skatti. Það þurfum við að hafa í huga. En ég samþykki það sem hér hefur verið sagt og tek undir það sem hér hefur verið sagt að það sé eðlilegt að fólk greiði tekjuskatt af fjármagnstekjum eins og öðrum tekjum, en þá á að nota tækifærið og lækka eignarskattana á móti að sjálfsögðu.

Virðulegur forseti. Ekki fannst mér þessi ræða lofa góðu um það að hér yrði tekin upp eðlileg skattlagning á fjármagnstekjum. Hæstv. fjmrh. var að rökstyðja það að aðstæður væru þannig að okkar umhverfi byði ekki upp á það og mundi hugsanlega ekki gera það á næstu árum og ég hlýt að lýsa yfir miklum vonbrigðum. Ef hæstv. ráðherra hefði nú tækifæri til að koma hér oftar upp, þá hefði ég gjarnan viljað spyrja ráðherrann að því: Hvaða aðstæður þurfa að vera uppi til þess að hægt sé að taka þennan skatt? Því ég sé ekki þær aðstæður sem gætu skapast þannig að þessi skattlagning hefði engin áhrif á vexti eða fjármagnsmarkað þannig að þau rök falla að mínu mati um sjálf sig.

Virðulegi forseti. Í upphafi ræðu minnar vil ég vekja athygli forseta á því að það var liður í því samkomulagi sem reynt var að gera í gærkvöldi milli þingflokka og við lögðum þunga áherslu á það að hæstv. samgrh. yrði ekki aðeins viðstaddur þessa umræðu heldur svaraði einnig þeim spurningum sem til hans yrði beint. Bið ég nú hæstv. forseta að hlýða á mál mitt. Hæstv. samgrh. fékk í dag mikilvægar spurningar sem snerta niðurskurð á fjármagni til samgöngumála í fjárlagafrv. Hér er um að ræða meiri niðurskurð til samgöngumála en menn hafa séð um langt árabil. Satt að segja er það skýrasti niðurskurðurinn í frv. sem er á sviði samgöngumála. Og það er auðvitað alls ekki líðandi, virðulegi forseti, að hæstv. samgrh. sé ekki hér til þess að svara og vil ég beina því til forseta að það sé ítrekað reynt að sækja hæstv. samgrh. til umræðunnar.

Forseti vill upplýsa að forseta láðist að geta þess í upphafi fundarins að hæstv. samgrh. og landbrh. tilkynnti fjarvistir vegna veikinda í kvöld. Hann er veikur heima. Hann var veikur í gær, en var hér um tíma í dag, en treystir sér ekki til að koma í kvöld vegna lasleika. Þetta liggur fyrir.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að draga það í sjálfu sér í efa, tel það ekki við hæfi, en mér sýndust ekki nein sérstök veikleikamerki á hæstv. samgrh. þegar hann var hér í allan dag. En ég vona að hann hressist og það skapist þá tækifæri til þess fyrr en í desembermánuði að ræða þennan niðurskurð á vettvangi samgöngumála og beini því til hæstv. forseta að það verði þá sköpuð sérstök umræða hér í þinginu þegar hæstv. samgrh. er orðinn hressari til þess að ræða þennan niðurskurð til samgöngumála. Ég get þess vegna hér og nú farið fram á það fyrir hönd þingflokks Alþb. að það verði sérstök utandagskrárumræða við tækifæri, þegar hæstv. samgrh. er orðinn hress, um niðurskurðinn til samgöngumála. Það er hagsmunamál sem snertir svo mörg byggðarlög að það er nauðsynlegt að ræða það sérstaklega. Ég vil einnig segja það við hæstv. fjmrh. að það er sérkennilegt að nota það sem röksemd gegn fjármagnstekjuskatti nú að um áramótin verði opnað að fullu á streymi fjármagns milli Íslands og annarra landa, vegna þess að það er ákvörðun sem er búin að liggja fyrir í mörg ár, var reyndar tekin af síðustu ríkisstjórn. Og mér finnst líka sérkennilegt að Sjálfstfl., sem telur sig styðja atvinnulífið, hefur viljað viðhalda þeirri mismunun sem er á skattlagningu milli atvinnulífsins annars vegar og verðbréfaeignar hins vegar. Arður af hlutafé sem menn setja í fyrirtæki til að byggja upp atvinnulífið í landinu er skattlagður, en ef menn kaupa verðbréf af hæstv. fjmrh. til þess að leggja í púkkið út af ríkishallanum eða kaupa önnur verðbréf, þá er arðurinn af þeim skattfrjáls. Ég hef satt að segja aldrei skilið hvers vegna Sjálfstfl., sem segist styðja atvinnulífið í landinu, hefur viljað viðhalda þessari mismunun á skattlagningu atvinnulífinu í óhag, vegna þess að Ísland er eina landið innan OECD sem skattalega hvetur fólk til að leggja ekki peninga í atvinnulífið heldur kaupa í staðinn verðbréf frá hinu opinbera eða öðrum slíkum peningasjóðum sem ekki eru tengd neinum sérstökum atvinnurekstri. Og það er satt að segja ein af furðum íslenskra stjórnmála að þessi sami flokkur, Sjálfstfl., sem berst harðast fyrir þessari mismunun, atvinnulífinu í óhag, skuli komast upp með það, þegar búinn er að vera meiri hluti hér á Alþingi, samansettur af öðrum flokkum, til að leiðrétta þessa mismunun. Það væri náttúrlega fróðlegt að hæstv. fjmrh. færi aðeins nánar yfir það hér hvort honum finnst nú ekki skynsamlegt, jafnvel þótt það hefði aðeins einhver áhrif á vextina, að innleiða skattlagningu fjármagnstekna og þar með styrkja þann hvata sem er til þess að leggja fjármagn í atvinnulífið. Ég man ekki betur en við hefðum sameinast um það hér á síðasta kjörtímabili, þegar núv. hæstv. fjmrh. var í efh.- og viðskn., að innleiða hér skattalegt hagræði fyrir fólk sem væri að leggja fjármagn í það að kaupa hlutabréf í fyrirtækjum. Ef ég man rétt er búið að þrengja þetta skattalega hagræði núna hjá þessari ríkisstjórn og það er nú reyndar enn ein sérkennilega þversögnin í íslenskum stjórnmálum. Það má í sjálfu sér margt segja við hæstv. fjmrh. um þær umræður sem hér hafa farið fram. En ég vil aðeins á þeim stutta tíma sem ég hef hér til viðbótar nefna það að auðvitað er það þannig að einhver áhrifamesti vaxtavaki í sérhverju hagkerfi er fjmrh. Fjmrh. sem kemur og lýsir yfir tiltekinni skoðun í vaxtamálum er nánast eins og opinber tilkynning um vilja markaðarins. Þannig er það alls staðar í þróuðum efnahagsríkjum. Þegar breski fjármálaráðherrann lýsir yfir skoðun sinni á vöxtum, þá fylgir markaðurinn. Þegar bandaríski fjármálaráðherrann lýsir yfir skoðun sinni á vöxtum, þá fylgir markaðurinn. Þannig er það væntanlega eins hjá okkur. Það er þess vegna sem við höfum gagnrýnt hæstv. fjmrh. fyrir það að ganga nánast á undan markaðnum hér á Íslandi og tilkynna vaxtahækkanir, eins og hann gerði hér í gærkvöldi, sérstaklega í ljósi þess að eina glætan sem er í þessu frv. um bata í atvinnulífinu er ávísun á vaxtalækkun samkvæmt fjárlagafrv. Mér sýnist, virðulegi fjmrh., að ef horft er til þess vetrar sem nú fer í hönd þá séu engar horfur á því að vextir fari lækkandi. Fjmrh. er búinn að tína til ýmis rök fyrir því af hverju vextir munu hækka. Þau rök eru öllsömul rétt. Það eru líka fleiri rök sem koma þar til greina, sem ráðherrann vill ógjarnan nefna vegna þess að þau snerta efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Ég vil líka nefna þetta fjárstreymi frá Íslandi til annarra landa sem nú þegar er orðið og verður væntanlega enn frekar um áramótin. Þess vegna væri það mjög fróðlegt ef hæstv. fjmrh. gæti með einhverjum rökum bent á hvað á að framkalla vaxtalækkun hér á næstu 6--9 mánuðum. Er eitthvað sem hæstv. fjmrh. getur bent á sem eigi að orsaka vaxtalækkun? Það er hægt að hafa alls konar skoðun á því hvað viðsiptabankarnir eiga að gera, en það breytir því ekki að þeir framfylgja sinni ákvörðun. Ég vildi biðja hæstv. fjmrh. að reyna að benda á eitthvað skýrt og afmarkað sem leiðir líkum að því að það verði hér vaxtalækkun á næstunni. Ég gæti einnig farið rækilega yfir viðskilnað þessarar ríkisstjórnar við ríkisfjármálin, skuldasöfnunina og ýmislegt annað, árangursleysi í aðhaldi í rekstrarútgjöldum og fleira. En ég ætla ekki að gera það hér nú, enda á ég aðeins eftir fáeinar mínútur. En ég vil hins vegar segja það við hæstv. fjmrh. að ég skil heldur ekki samhengið í þeirri stefnu að vera á móti hátekjuskatti en koma svo hér og segja, eins og hæstv. fjmrh. gerði í dag, að það sé eðlilegt að þeir sem hafi meiri tekjur borgi meira fyrir heilbrigðisþjónustuna og menntunina. Það eigi sem sagt að vera stighækkandi greiðslur vegna læknishjálpar, heilbrigðisþjónustu og menntunar eftir tekjum.

. . . stighækkandi.

Ja, það hlýtur náttúrlega að vera stighækkandi. Alla vega sagði hæstv. fjmrh. það að honum fyndist eðlilegt að þeir sem hefðu meiri tekjur borguðu meira fyrir velferðarþjónustuna heldur en hinir. Ég skrifaði það eftir hæstv. ráðherra. Hvernig í ósköpunum getur ráðherra, sem er að mæla með því hér að það sé stighækkandi greiðsla á velferðarþjónustunni eftir tekjum, verið á móti hátekjuskatti? Ég sé ekkert samhengi í því. Það hlýtur þá nánast að vera bara útfærsluatriði ef hæstv. ráðherra er sammála því að þeir sem hafa meiri tekjur eigi að borga hærra hlutfall. Ég verð þess vegna að segja alveg eins og er að þegar hæstv. fjmrh. er knúinn svara um ýmsa veigamikla þætti í þessu frv., þá er ekki rökrænt samhengi í svörunum. Hitt er svo alvarlegast, virðulegi forseti, að þeir tveir þættir sem alls staðar á Vesturlöndum, að dómi færustu hagfræðinga, eru forsendur fyrir hagvexti og bættum lífskjörum, menntun og fjárfestingu, eru þeir tveir þættir sem skornir eru mest niður í ríkisfjármálum þessarar ríkisstjórnar.

Virðulegi forseti. Ég skal svara þessari spurningu sem til mín var beint og reyna að skýra það út fyrir hv. þm. hvernig á því stendur að ég vil ekki hátekjuskatt eða hvernig það getur gengið saman, en ég sagði það í dag að þeir sem hefðu meira handa á milli, væru efnameiri, með hærri tekjur, ættu að borga fyrir þjónustuna. Munurinn liggur í því að sá sem nýtur þjónustunnar á að borga fyrir hana. Það er ekki alveg víst að þeir sem lenda í hátekjuskatti, sem eru margir sjómenn eða ungt fólk sem er að byggja, þurfi mest á þessari opinberu þjónustu að halda sem ég var að tala um. Í þessu liggur munurinn og vona ég að hv. þm. átti sig á því að það er verið að tala um að borga fyrir þjónustu sem maður fær annars vegar, það eru þjónustugjöld, hins vegar er verið að tala um það að greiða skatt í það sem viðkomandi aðili stjórnar engu um í hvað peningarnir fara. Á þessu er í mínum huga grundvallarmunur. Svo langar mig til að spyrja hv. þm. að því, þegar rætt er um fjármagnstekjuskattinn, af því að mér leikur forvitni á að vita það og tel að út frá ræðu hans sé nauðsynlegt að hann skýri það fyrir mér og öðrum: Hvað vill hv. þm. gera, í sambandi við fjármagnstekjuskatt, við þær tekjur sem lífeyrissjóðirnir fá, sem eru langsamlega stærstu og öflugustu kaupendur ríkisverðbréfa, þegar þeir kaupa verðbréfin og fá verulegar tekjur af þeim? Eiga þeir þá ekki að borga fjármagnstekjuskatt eins og aðrir fjármagnseigendur?

Virðulegi forseti. Fyrsta spurning mín til hæstv. fjmrh. var að óska eftir því að hann útskýrði hvort hann gæti fært einhver rök fyrir því að vextir ættu að lækka á næstu 6--9 mánuðum. Það var auðvitað athyglisvert að hæstv. fjmrh. sagði ekki eitt orð til að reyna að svara því. Það er ekki hægt að túlka á annan veg, eftir alla umræðuna sem orðið hefur í dag eftir yfirlýsingu ráðherrans í gærkvöldi, en þann að hann treysti sér ekki til að nefna eitt einasta atriði sem eigi að benda til vaxtalækkana á næstunni. Það er auðvitað mjög mikilvæg yfirlýsing að hæstv. fjmrh. útskýrir nauðsyn á vaxtahækkun í gærkvöldi, er spurður um það hér í kvöld hvort hann geti bent á eitt einasta atriði sem leiðir til vaxtalækkunar á næstu 6--9 mánuðum, fram á næsta vor og skilar auðu. Þar með blasir það við að fjmrh. íslenska lýðveldisins er afdráttarlaust þeirrar skoðunar að vextir muni fara hækkandi þvert ofan í yfirlýsingar forsrh. í stefnuræðunni og þvert ofan í meginforsendur þessa fjárlagafrv. Og ég er sammála hæstv. fjmrh. um það. Ég held nefnilega að fjmrh. þessarar ríkisstjórnar geti ekki bent á eitt einasta atriði og það sé ekki hægt að benda á eitt einasta atriði sem leiði til vaxtalækkunar. Varðandi lífeyrissjóðina, þá er ég þeirrar skoðunar, virðulegi fjmrh., sem mér er nú ekki unnt að útskýra hér í stuttu andsvari, að skattlagningin á fjármagnstekjunum eigi fyrst og fremst að vera á einstaklingana. Það sem eigi hins vegar að gera við lífeyrissjóðina er að breyta heimildum þeirra til þess að leggja fjármagn í atvinnulífið og taka jafnvel upp ákvæði um skylduframlag þeirra til þess að leggja fram fjármagn í atvinnulífið þannig að sú mikla fjármagnsuppspretta sem er á vettvangi lífeyrissjóðanna verði notuð að verulegu leyti til þess að veita kraft í atvinnulífsuppbyggingu hér á landi. Ég tel það skynsamlegri meðferð á fjármagni lífeyrissjóðanna hér á allra næstu árum heldur en að draga þá inn í skattlagningu fjármagnstekna.

Virðulegi forseti. Hv. þm. bað mig um að svara spurningu um vexti. Ég skal gera það. Ég tel vel að vextir geti lækkað á næsta ári og næstu mánuðum. Við höfum einungis verið að tala um þann hluta markaðarins sem heitir skammtímamarkaður. Þar hafa vextir verið að hækka í nágrannalöndunum og munu ugglaust hækka á næstu vikum, en þeir vextir geta líka lækkað. Ég heyrði það hér í dag að bankaráðsmaður Búnaðarbankans sagði að vextir gætu lækkað í bankakerfinu fyrir það fyrsta. Í öðru lagi má búast við því að eftir kjarasamninga og kosningar komist meiri ró á markaðinn, eins og gerist víða annars staðar. Það er talað um það að í Þýskalandi, eftir kosningarnar þar, megi búast við því að vextir geti lækkað þar og sömu sögu er að segja þar sem meiri ró og kyrrð færist yfir. Þetta er auðvitað ekki ljóst. Vextir hafa verið að hækka og lækka á víxl og það má búast við því að í Bretlandi og Bandaríkjunum, á meðan þenslan er að fara af stað, haldist vextir á skammtímamarkaði tiltölulega hærri en þeir voru áður. Aðalatriðið er þó það sem sagt er í fjárlagafrv. og það sem forsrh. sagði, að við mundum ná niður vöxtum og þegar það er sagt þá er auðvitað miðað við þá vexti sem eru til staðar bæði hérlendis og erlendis. Og ég get sannfært hv. þm. um það að nú eru vextir á skammtímamarkaði á Íslandi mjög lágir, þeir lægstu á Norðurlöndum og þótt víðar væri leitað. Það er aðeins á örfáum stöðum í heiminum sem vextir eru lægri á skammtímamarkaði heldur en hér á landi nú.

Virðulegi forseti. Þetta gerist nú allt saman dálítið skemmtilegt. Hæstv. fjmrh. er alltaf að predika þá kenningu að vextir ráðist af markaðslögmálunum. Þegar hann er beðinn um að færa einhver markaðsleg eða efnahagsleg rök fyrir því að vextir eigi að lækka hér á næstu 6--9 mánuðum þá getur hann ekki nefnt nein slík efnahagsleg rök, þau eru ekki í fjárlagafrv. Fjárlagafrv. er allt í einu hætt að vera nokkur röksemdafærsla varðandi vaxtalækkun.

Lítil lánsfjárþörf.

Hæstv. fjmrh. fer hins vegar að tala um pólitík. Segir að það séu kosningar í Þýskalandi og kannski eftir kosningarnar á Íslandi í apríl þá geti vextir lækkað. Það er nefnilega málið, hæstv. fjmrh. Á meðan þessi ríkisstjórn er við lýði þá lækka vextirnir ekki. Markaðurinn hefur greitt atkvæði um þessa ríkisstjórn og efnahagsstefnu hennar og ætlar ekki að lækka vextina. Þar með hefur markaðurinn sjálfur, hinn harði húsbóndi, sem fjármálaráðherra er oftast að vísa til, dæmt verkin á þann veg að hann treystir ekki efnahagsstefnunni sem forsendu fyrir vaxtalækkun. Ég bað um efnahagsleg rök fyrir vaxtalækkun á næstu 6--9 mánuðum og það var athyglisvert að fjmrh. tók akkúrat þann tíma hérna áðan og vísaði til þess að það væru litlar líkur á því að það yrði vaxtalækkun á þeim tíma, en kom með pólitískar ástæður. Hver hefði trúað því að þessari fjárlagaumræðu mundi ljúka þannig að fjmrh., sem leggur fram fjárlagafrv. á þann veg sem við þekkjum hér öll, sé önnum kafinn hér á seinustu klukkustundum umræðunnar við að rökstyðja nauðsynina á vaxtahækkun?

Hæstv. forseti. Nú fer í verra. Nú er meira að segja hæstv. fjmrh. hlaupinn á dyr og er þá þannig komið að hér er aðeins einn, að vísu mjög virðulegur hv. þm. Sjálfstfl. og enginn ráðherra inni í salnum. Bættist nú annar í hópinn. Ég ætlaði einmitt að spyrja um það, hæstv. forseti, hvort það væri meiningin og greinilega bara yfirlýst stefna ríkisstjórnarinnar að skilja hæstv. fjmrh. eftir aleinan hér með fjárlagafrv. sundurskotið og hriplekt og þeir fáu hæstv. ráðherrar sem hér hafa látið svo lítið að láta sjá sig í dag eru gufaðir upp eins og dögg fyrir sólu og sjást ekki meir. Auðvitað er þetta ákaflega bágborin frammistaða hjá hæstv. ríkisstjórn, að reyna ekki að standa hér eitthvað fyrir máli sínu. Það hlýtur að kosta það að í meðförum þingsins á frv. verður þetta tafsamara að ýmsu leyti, að draga fram þær upplýsingar sem eðlilegt og sjálfsagt hefði verið að ráðherrarnir hefðu gefið við þessa umræðu. Og það er auðvitað óskaplega hvimleitt þegar spurt er beinlínis um tiltekin atriði að ráðherrunum hæstv. viðstöddum, eins og hér var gert í dag, að svo hverfi þeir bara úr þingsölunum og svari því engu. Hæstv. sjútvrh. er að vísu frægur að endemum fyrir að sinna ekki embættisskyldum sínum í þessum efnum og hefur oft komið til orðaskipta út af því á undanförnum þingum. En það sama virðist vera að gerast með hæstv. samgrh., þó að vísu beri að taka fram að hann var ekki almennilega heill heilsu, en var þó hér í dag og hefði sjálfsagt fengið að koma að sínum svörum og athugasemdum ef hann hefði leitað eftir slíku. Ég minni á þetta hæstv. forseti, vegna þess að þeir voru, hæstv. samgrh. og hæstv. sjútvrh., spurðir beinna spurninga, sjútvrh. um fyrirhugaða gjaldtöku af krókaleyfisbátum, sem er ein af forsendum þessa frv., færð sem áætlaðar og áformaðar sértekjur hjá Fiskistofu og kostar lagabreytingu. En hæstv. ráðherra lætur ekki svo lítið að svara þessu. Ég hef þó trú á því að það séu fleiri en bara við þingmenn hér í salnum sem hefðum vissan áhuga á að vita hvað þarna er á ferðinni. Þess var einnig óskað að hæstv. samgrh. færi aðeins yfir þann hrikalega niðurskurð sem boðaður er í hans málaflokki. Hæstv. ráðherra hafði enga tilburði uppi til þess. Það fór nú svo, hæstv. forseti, að ég hafði ekki alveg tíma til að fara yfir samgrn. í dag, klára það, ég átti eiginlega einn framkvæmdaflokkinn eftir þar sem eru flugvellirnir. Ég fór í það núna í kvöldmatarhléinu að líta aðeins á það mál og það verð ég að segja að ég varð fyrir enn einu áfallinu. Þar á enn einum staðnum lætur hæstv. samgrh. hreinlega valtra yfir sig. Og ég bíð eftir því að hv. 1. þm. Vestf. og fyrrv. samgrh., Matthías Bjarnason, komist á snoðir um það sem stendur hér í fjárlagafrv. um meðferðina á mörkuðum tekjum til flugvallagerðar. Því það vill nú svo til að sá maður á óskoraðan heiðurinn af því að koma því fyrirkomulagi á á sínum tíma að tekinn var upp sérstakur, markaður tekjustofn í formi gjaldtöku á flugreksturinn og flugfarþega til að standa undir framkvæmdum við uppbyggingu flugvalla og flugsamgangna í landinu. Hvað er hæstv. núv. samgrh. að gangast undir í þessu frv.? Hann er að fallast á að hluti af þessum sértekjum til framkvæmda í flugmálum gangi til að kosta rekstur Flugmálastofnunar eða 70 millj. kr. af sérmerktum tekjum til framkvæmda upp á tæpar 400 millj., sem þýðir jafngildan niðurskurð til framkvæmda á þessu sviði og þá er niðurskurður til framkvæmda kominn í 1,5 milljarða í samgrn. til samgöngumála. 1.122 millj. kr. til vegamála, 285 millj. kr. til hafnagerða og 70 millj. kr. til flugvalla. Ég verð að segja alveg eins og er að þessi hryggðarmynd er svo óskapleg að ég ætla að vona að hæstv. samgrh. nái heilsu á næstu dögum og það góðri heilsu, því honum mun ekki af veita ef hann á að hafa sig í gegnum veturinn eins og þetta lítur út hjá honum. Auðvitað væri það eðlilegt að hæstv. ráðherra kæmi hér og gerði okkur grein fyrir því hvort það er meiningin að þetta standi svona? Er hæstv. ráðherra búinn að kyngja því að þetta verði svona? Því það hefur ekkert verið upplýst að það séu neinar deilur eða ágreiningur um gjaldahliðina. Hér kom að vísu hv. formaður fjárln. með þær merku upplýsingar, staðfestar af fjmrh., að það ætti eftir að útkljá tekjuhliðina. Nú er það eins og kunnugt er tæpur helmingur af fjárlögunum. Að vísu tæpur, því þessi ríkisstjórn aflar minni tekna heldur en hún eyðir. En það munar auðvitað um minna, að það vanti samstöðu um tæpan helming af fjárlögunum. Það hefur svo sem gerst áður og einhvern tímann var lagt hér fram fjárlagafrv. í tíð fyrri ríkisstjórnar, fyrir nokkru síðan, þar sem einn af ráðherrunum hafði fyrirvara á, að vísu um hina hliðina, þ.e. útgjaldahliðina og þótti nokkuð spaugilegt á sínum tíma. En síðan eru liðin nokkur ár og ætla ég ekki að rifja það upp frekar. En nú snýr þetta akkúrat öfugt. Samkvæmt því sem hér hefur verið upplýst er orðin samstaða um útgjaldahliðina, þar með talinn væntanlega þennan hrikalega niðurskurð í samgöngumálunum, og ég gef mér að þó að það eigi að verða svo lágt risið á þingmönnum stjórnarliðsins í vetur að þeir kyngi þessu þá eigi eitthvað eftir skoða tekjuhlutann. Nei, þetta er auðvitað, hæstv. forseti, alveg með ólíkindum og hlýtur að kosta að þessu frv. verði meira og minna hent og reynt að vinna það upp á nýjan leik. Því eins og hér hefur rækilega verið sýnt fram á í hverjum málaflokknum á fætur öðrum er frágangurinn þannig að það tekur engu tali. Ég hef aldrei séð, að ég man, útreið af öðru eins tagi og því sem Atvinnuleysistryggingasjóður fær í þessu frv. Það er svo barnalegt að bera það á borð fyrir menn, við þær aðstæður sem við Íslendingar erum að ganga í gegnum í atvinnuleysismálum, að það þýði að leggja fram frv. og ætla sér að loka því með þessum hætti, það vanti á annan milljarð króna upp á fjárveitingar til að sjóðurinn geti starfað eðlilega á næsta ári, miðað við, því miður, væntanlega vanmetna útgjaldaþörf á þessu sviði. Því miður eru yfirgnæfandi líkur á því að atvinnuleysið verði meira en forsendur fjárlagafrv. gera ráð fyrir, m.a. vegna þess að það vantar inn í frv. áhrifin af þeim mikla niðurskurði til framkvæmda sem hér er á ferðinni, eða um fjórðung. Halda menn að þess muni ekki sjá stað í atvinnu í landinu að framlög til samgöngumála, framkvæmda í samgöngumálum, eru skorin niður um 1,5 milljarða kr. Það munar nú um minna. Og ég held því miður að þessar forsendur um óbreytt atvinnuleysi á milli ára séu vanmat. Ég spurði hvort það væri óumbreytanlegt að fjármögnun húsaleigubótanna yrði með þeim hætti sem frv. gerir ráð fyrir og ég hefði viljað heyra í hæstv. núv. félmrh., því það ber dálítið á því að ráðherrar í ríkisstjórninni telji sig af einhverjum ástæðum ekki lengur bundna af því sem fyrrv. félmrh. gerði. Nú á það auðvitað ekki að breyta neinu um embættisskyldu ráðherra til þess að virða ákvarðanir forvera síns hvort hann er genginn út úr ríkisstjórn og þingflokki eða ekki, þær eiga að vera jafngildar stjórnsýslulega séð. En það hefur nokkuð borið á þessu, satt best að segja, að ráðherrarnir telji sig lausa allra mála gagnvart því sem hæstv. fyrrv. félmrh., hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, hefur gert. Ég hefði þess vegna viljað heyra hæstv. núv. félmrh. svara því: Telur hann sig bundinn af þessum samningi fyrrv. félmrh. og fjmrh. um að fjármagna skuli húsaleigubæturnar með niðurskurði í félagslega húsnæðiskerfinu? Er það óumbreytanlegt að þetta verði þannig? Vegna þess að auðvitað verður maður að kyngja þeirri staðreynd ef svo er, bölvað sem það er, og þá fara að renna á mann mjög tvær grímur um það til hvers þessar húsaleigubætur þá eru, þó þær færi þarna vissulega til einhverja fjármuni, ef á móti kemur jafngildur niðurskurður og jafnvel rúmlega það, annars vegar í félagslega íbúðarhúsnæðiskerfinu og hins vegar í almannatryggingakerfinu. Þetta er auðvitað mjög dapurleg niðurstaða hæstv. forseti. Ég vil svo að lokum nefna aftur eingreiðslurnar. Það er auðvitað alveg með ólíkindum að mönnum skuli detta það í hug, hæstv. fjmrh. eða þá hæstv. félmrh. eða hæstv. heilbr.- og trmrh., því allir eiga þeir hér hlut að máli, að leggja hér fram fjárlagafrv. sem gerir ráð fyrir því að þetta sé tekið af elli- og örorkulífeyrisþegum og atvinnuleysisbótaþegum. Það getur aðeins þýtt annað af tvennu. Að verkalýðshreyfingin semji um kauplækkun sem þessu nemur á næsta ári og þar með myndist ekki stofn til greiðslu þessara bóta hjá bótaþegunum, eða hitt, sem er væntanlega ætlunin, að svipta þessa hópa þessari kjarabót þó að um þær semjist á almenna vinnumarkaðnum. Þetta getur ekki einfaldara verið. Annað af tvennu hlýtur að þurfa að gerast, ef forsendur þessa frv., eins og það er sett hér fram, eiga að standast. Hæstv. forseti. Ég leyfi mér að lokum að mótmæla því virðingarleysi sem hæstv. ríkisstjórn, sem vonandi á fáa daga eftir í embætti, því hér er komin fram vantrauststillaga, gagnmerk og verður innan skamms væntanlega samþykkt. En eftir sem áður, þó að stjórnin sé að fara frá, þá er það virðingarleysi sem ráðherrarnir sýna hér með framkomu sinni við þessa umræðu. Að hunsa það algjörlega að svara þeim spurningum sem til þeirra er beint og mæta svo ekki, þeir fáu sem eru á landinu eða eru heilir heilsu.

Virðulegi forseti. Aðeins út af því sem síðasti ræðumaður nefndi um húsaleigubætur. Ég held að hv. þm. verði að hafa í huga hve mikið hefur verið byggt af félagslegum íbúðum sl. þrjú ár. Ætli það séu ekki svona 1.500--2.000 félagslegar íbúðir sem hafa verið byggðar sl. 3 ár? Það er svo að sveitarfélögin eiga raunverulega orðið fullt í fangi með að koma til framkvæmda þessum 500 íbúðum sem hafa verið byggðar á ári. Það er nú einu sinni svo að við erum að tala um hóp sem hefur verið settur hjá, þ.e. leigjendur, hóp sem hefur verið settur hjá og ekki fengið aðstoð við leigugreiðslur. Ég tel að það sé til þess vinnandi, jafnvel þótt við séum að fækka félagslegum íbúðum um 100 með því að taka upp húsaleigubætur. Ég minni á að þessir peningar koma ekki alfarið úr félagslega kerfinu, hluti af þessu kemur beint úr ríkissjóði og hluti kemur úr almannakerfinu vegna þess að þeir sem hafa fengið styrki þar fara yfir í þetta húsaleigubótakerfi. Þannig að það er ekkert verið að taka af almannatryggingakerfinu frá því sem verið hefur, hér er aðeins um tilfærslu að ræða. Þeir standa eftir þarna inni í tryggingakerfinu, sem eru í félagslegum íbúðum, ef þeir hafa þurft til viðbótar aðstoð frá tryggingakerfinu. Þannig að ég held að við þær aðstæður, sem voru þegar þetta samkomulag var gert, hafi það verið fullkomlega réttlætanlegt. Og ég minni á að þegar hv. þm. var ráðherra og hefði getað haft áhrif á að koma á húsaleigubótum þá var það ekki gert og þetta er kannski sá hópur sem verst stendur í þjóðfélaginu, þ.e. leigjendur.

Hæstv. forseti. Þessi síðustu orð hjá hv. þm. voru nú alveg sérlega ómerkileg. Því auðvitað veit og man hv. þm. að hann átti enga betri og öflugri stuðningsmenn í því í tíð fyrri ríkisstjórnar að taka upp húsaleigubætur en einmitt ráðherra og þingmenn Alþb. Það hefur allan tímann legið fyrir. Við höfum haft þetta mál á okkar stefnuskrá og barist fyrir því og það hefur strandað á öðrum en okkur. Og ég leyfi mér nú að minna hæstv. fyrrv. félmrh., núv. hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, á það að hún getur auðvitað ekki skotið sér undan ábyrgð á framkvæmd mála í einni ríkisstjórn með því að benda á einhverja sökudólga, einhverja vonda menn. Það leysir menn ekki undan sinni stjórnskipulegu ábyrgð þegar þeir fara með málaflokk í ráðuneyti. Það er ekki þannig. Í öðru lagi verð ég að segja að mér finnast þessi svör um að það hafi verið mikið byggt af félagslegum íbúðum og þess vegna sé það allt í lagi að skera þetta niður mjög skrýtin. Ég kannast ekki við annað en það að fjölmargar sveitarstjórnir hringinn í kringum landið séu sáróánægðar með það hversu mikið beiðnir þeirra um félagslegar íbúðir eru skornar niður ár eftir ár eftir ár. Ég hef fylgst grannt með þessu í mínu sveitarfélagi og ég veit að til að mynda búsetuhreyfingin hefur fengið harkalegan niðurskurð ár eftir ár á þeim íbúðum sem hún hefur sótt um. Ég er alveg sannfærður um að það væri búið að byggja hér mun meira af búseturéttaríbúðum ef þarna hefði verið meira fjármagn til ráðstöfunar. Sama á við um fleiri tegundir af félagslegu húsnæði. Það er að vísu rétt að eftir að hv. þm., þáv. hæstv. félmrh., hækkaði vextina á félagslegu íbúðarhúsnæði þá dró nokkuð úr eftirspurninni vegna þess að það fækkaði því fólki sem réð við þær byrðar sem því var samfara að búa í því húsnæði. En framkvæmdin á þessum húsaleigubótum, góðar og þarfar sem þær eru eða a.m.k. væru ef það væri staðið með skynsamlegum hætti að framkvæmd þeirra og útfærslu, þá er þetta mjög gölluð niðurstaða, hæstv. félmrh. Og það sem nú er að koma í ljós um það hvernig á að fjármagna þessi útgjöld gerir það auðvitað að verkum að það renna tvær grímur á ýmsa. Ekki bara sveitarfélögin sem unnvörpum eru að gefast upp á því að greiða bæturnar samkvæmt þessum meingölluðu lögum sem hér voru sett heldur ósköp einfaldlega þá sem eru að velta fyrir sér hvort þetta sé þá orðin skynsamleg ráðstöfun fjármuna þegar hún bitnar einfaldlega annars staðar á einhverjum í velferðarkerfinu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. talar um meingallaða framkvæmd. Nú veit ég ekki hvers hann er að vitna til. Hann hefur nefnt hér fjármögnunina. Ég hef útskýrt það af hverju hún var tilkomin með þeim hætti. Við stóðum frammi fyrir því á þeim tíma þegar húsaleigubætur voru ákveðnar hvort það ætti að taka þær upp með þessum hætti, þ.e. varðandi fjármögnunina, eða hætta við þær. Þetta varð niðurstaðan. Varðandi framkvæmdina sem helst hefur verið gagnrýnd og sem ég tel alveg réttmæta gagnrýni, hún var knúin fram af Sambandi íslenskra sveitarfélaga sem var með þeim hætti að sveitarfélögin gætu sjálf valið um það hvort þau tækju upp húsaleigubætur. Ég tel það mjög alvarlegan hlut ef einhver sveitarfélög, eins og fram hefur komið, ætla ekki að taka upp húsaleigubætur vegna þess að það er verið að auka verulega aðstoð við leigjendur með þessum hætti. Það er verið að bæta raunverulega við 60% sem kemur frá ríkinu inn í þær upphæðir sem eru greiddar í aðstoð við leigjendur. Og ég tel það mjög alvarlegan hlut hjá þeim sveitarfélögum sem ekki ætla að taka upp húsaleigubætur ef þau með þeim hætti með sinni ákvörðun koma í veg fyrir aðstoð hjá sínum íbúum, íbúum sem eru kannski hvað verst staddir. Vegna þess að það er alveg óumdeilt að það er verið að bæta inn í þær fjárhæðir sem hafa farið til greiðslu húsaleigustyrkja hjá sveitarfélögum um 400 millj. kr. frá ríkinu.

Hæstv. forseti. Ég er alveg sammála hv. þm. um að það er ákaflega dapurlegt og í raun og veru skelfilegt ef það verður niðurstaðan að fjölmörg sveitarfélög treysta sér ekki til að greiða þessar húsaleigubætur. En það dregur bara athyglina að því að þetta fyrirkomulag er út í hött. Það er út í hött. Þetta átti að fara í gegnum skattakerfið eins og vaxtabætur og ef menn trúa því ekki þá eiga menn að hugleiða það augnablik hvort það geti verið skynsamlegt að það sé í valdi sveitarfélaganna, sveitarstjórna hist og her, með fullri virðingu fyrir þeim, að taka um það ákvörðun hvort svona bætur eru greiddar. Og ef þær taka þá ákvörðun að gera það ekki hvað gerist þá? Þá svipta þær sveitarstjórnir íbúa sinna byggðarlaga þeim 60% líka sem koma frá ríkinu. Ég held að stjórnskipulega séð þá orki það mjög tvímælis að ekki skuli gilda jafnræði meðal allra þegna landsins gagnvart a.m.k. þeim 60% hluta sem ríkið kostar. Ég spyr hv. þm.: Hefur hann velt því fyrir sér hvað mundi gerast í málaferlum ef íbúi í sveitarfélagi teldi brotinn á sér rétt sem þegn í landinu, brotna á sér jafnræðisreglu með því að hans sveitarstjórn svipti hann ekki bara því sem er í valdi sveitarstjórnarinnar, 40%, heldur líka því sem kemur úr sameiginlegum sjóði allra landsmanna, ríkissjóði. Þetta fyrirkomulag er meingallað, hv. þm., og ég held að við þurfum ekki að ræða það frekar fyrir utan það að það eru fleiri framkvæmdalegir agnúar á málinu. Þegar það svo bætist við að maður er hér með í höndunum þennan samning fyrrv. félmrh. og fjmrh. um fjármögnun á þessu sem er algjör uppgjöf, því miður, hv. þm., ég get bara ekki kallað það annað, það er algjör uppgjöf gagnvart því að sækja viðbótarfjármagn inn í þetta verkefni, þá er bara um hreina tilfærslu innan velferðarkerfisins að ræða og það hlýtur að draga úr gildi þess að þetta náðist fram. Jafnvel þó maður reyni að vera jákvæður. Það er ekki hægt að orða það vægar en svo.

Virðulegi forseti. Vegna ræðu hv. 4. þm. Norðurl. e. vil ég segja að mér finnst hans málflutningur og hans gagnrýni á hæstv. samgrh. ósanngjörn. Ég tel mjög ósanngjarnt af hálfu hv. þm. að hafa uppi svo stór orð í garð samgrh. vegna þess að framlög til samgönguframkvæmda, bæði til hafnargerðar og vegagerðar, hefur verið meiri það sem af er þessu kjörtímabili og verður væntanlega á kjörtímabilinu í heild en menn hafa þekkt yfirleitt. Ég held að hv. 4. þm. Norðurl. e. hefði getað verið mjög ánægður með þann árangur sem hæstv. samgrh. hefur . . .  En ég tel að þetta sé ósanngjörn gagnrýni hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni vegna þess að framlögin, bæði til vegagerðar og til hafnargerðar, svo ég taki tvö dæmi, eru sennilega þau hæstu sem nokkru sinni hafa verið. Það er hægt að sjá það í töflum sem fylgja fjárlagafrv. og allir sanngjarnir þingmenn held ég að geti staðfest þetta. Að vísu er dregið úr þessum framlögum í fjárlagafrv. frá því sem var í fjárlögum þessa árs en ég hef ekki heyrt betur en m.a. sé rætt um hættu á hækkun vaxta og það vita allir sem eitthvað þekkja til efnahagsmála að okkar vandi liggur í því að lækka ríkissjóðshallann til þess að hemja vexti og þetta ættu þingmenn Alþb. að vita ekki síst.

Hæstv. forseti. Ég fagna því alveg sérstaklega að Sjálfstfl. er kominn fram og hér hefur einn hv. þm. hans treyst sér til að taka þátt í þessari fjárlagaumræðu, að vísu í andsvari, en það ber að þakka. Það er viðleitni og strax í áttina að Sjálfstfl. er fundinn. Hv. þm., ég geta bara ekki fallist á að það sé ósanngjörn umfjöllun um málaflokk hæstv. samgrh. að lesa tölur upp úr fjárlagafrv. og bera þær saman við fjárlögin sem gilda á þessu ári. Það er það sem ég hef gert. Í mínum málflutningi hefur ekkert annað falist en það að ég hef tekið þetta fjárlagafrv., ég hef tekið fjárlögin fyrir yfirstandandi ár og borið þetta tvennt saman. Það er því miður ekki rétt, hv. þm., að framlög til framkvæmda í vegamálum hafi verið óvenjumikil undanfarin ár á þessu kjörtímabili. Það er því miður ekki rétt vegna þess að stór hluti framkvæmdanna hefur ekki verið fyrir framlög heldur lán. Á það hef ég margoft reynt að benda en talað fyrir daufum eyrum. Hv. stjórnarliðar hafa reynt að slá sig til riddara út á það að haldið hefur verið uppi þokkalegu framkvæmdastigi, það hef ég allan tímann viðurkennt. En að stórum hluta til fyrir lán. Það á ekki við um hafnirnar, það skal ég fúslega viðurkenna. Það er líka rétt sem hv. þm. sagði að framkvæmdir í hafnamálum voru í allþokkalegu horfi tvö sl. ár á þessu kjörtímabili en nú eru þau skorin harkalega niður og það er það eina sem ég hef sagt. Má ekki segja það? Það er greinilega mjög viðkvæmt að einfaldlega fletta þessu frv. Var ætlunin að enginn læsi þetta? Héldu menn virkilega að menn yrðu svo hógværir í umfjöllun sinni um stöðu mála að þeir læsu ekki einu sinni upp úr fjárlagafrv. Hvað þá bera það saman við fjárlögin í ár? Nei, staðreyndin er sú, hv. þm., og það á eftir að koma í ljós, því miður, að þegar það verður lagt saman hvað hefur verið til framkvæmda í vegamálum á þessu kjörtímabili fyrir eigið aflafé Vegagerðarinnar, þá er það því miður ekki mikið. Það er lítið og framkvæmdastiginu hefur að allt of miklu leyti verið haldið uppi með lántökum og nú er að koma að skuldadögunum eins og kunnugt er.

Virðulegi forseti. Ég er feginn því að hv. þm. viðurkenndi það sem ég sagði að framkvæmdastigi hefur verið haldið mjög háu í vegagerð og hafnargerð á þessu kjörtímabili. En það þurfti ekki að halda neina ræðu um það að vissulega hefur verið tekið lán vegna Vegagerðarinnar. En varðandi hafnargerðina þá tel ég að staða hafnarframkvæmda sé mjög góð. Það hefur tekist að ná verulega miklum og merkum áföngum í hafnagerð. Nú er t.d. staða Hafnabótasjóðs, sem var sveltur árum saman, býsna sterk og því ber að sjálfsögðu að fagna. Meginmál hjá okkur er að ná sem mikilvægustum árangri í vegagerð, bæta samgöngur í landinu. Það má ekki gleyma því þegar litið er á þessar upphæðir sem eru í fjárlagafrv. núna til vegagerðar að gert er ráð fyrir því og vonandi verður það niðurstaða að framkvæmdir hefjist við Hvalfjarðargöng. Það mun verða mikilvægt og merkt innlegg í vegagerð og samgöngubætur á okkar landi.

Hæstv. forseti. Þetta mun að sjálfsögðu allt skýrast í tímans rás. Hér liggur m.a. frammi fyrirspurn til hæstv. samgrh. um skuldastöðu Vegasjóðs vegna þeirrar lántöku sem ráðist hefur verið í á undanförnum árum. Ef ég man rétt eru lántökurnar 900 millj. á þessu ári og voru um 1.500 millj. 1993 þannig að það er auðvelt að leggja það saman og kemur fljótt í miklar upphæðir. Ég get bara ekki annað en bent á það, hv. þm., menn verða að horfa á hlutina eins og þeir eru, að framkvæmdastigið á næsta ári ef til nýframkvæmda verða ekki nema rétt liðlega 2.000 millj. er komið mjög langt niður. Viðhaldið fer vaxandi, það er ákveðin tilhneiging í þá átt, skiljanlega. Eftir því sem umferðin þyngist og meira viðhald er á bundnu slitlagi þá fer meira hlutfallslega í það. Síðan hefur Vegagerðin því miður tekið á sig á þessu kjörtímabili byrðar upp á yfir hálfan milljarð kr. að óbættum tekjum þar sem er ferjureksturinn. Þegar svo þetta bætist við, þessi mikli niðurskurður sem nú er milli ára í framkvæmdafé, þá er útkoman þessi. Svona dapurleg. Á þetta er eðlilegt, rétt og skylt að benda og þetta þurfa menn að ræða. Ætla menn að hafa þetta svona? Ætla menn að una þessu, m.a. einnig í ljósi þess atvinnuleysis sem hér er og að það hefur verið talið eitt af því skynsamlegasta sem menn gerðu við þær aðstæður þegar saman fara mikil þörf og mikið atvinnuleysi að reyna að ráðast í einhverjar framkvæmdir? Þetta eru hlutir sem ég held að menn verði að ræða. Varðandi fjárveitingar til hafnamála þá vitum við báðir, ég og hv. þm., að þar var orðin alveg gífurleg uppsöfnuð þörf vegna þess að sá málaflokkur hafði verið sveltur hrikalega, sérstaklega á árunum 1983-- 1987. Þegar verst lét í stjórnartíð Sjálfstfl. og Framsfl. mun framkvæmdafé til hafnamála hafa farið nánast niður í ekki neitt. Það voru veittar svona rétt liðlega 100 millj. til framkvæmda og skuldirnar voru nokkurn veginn það. Þannig var nú ástandið í þeim málaflokki þá. Það hefur að vísu heilmikið áunnist á tveimur sl. kjörtímabilum, það viðurkenni ég, en þörfin er líka gríðarleg.

Hæstv. forseti. Hér fyrr í dag ræddi ég nokkuð um vaxtamál og bar fram spurningar til hæstv. fjmrh. m.a. um það hvaða áhrif væri ætlað að hin nýju hávaxtabréf í erlendum gjaldeyri mundu hafa á vaxtamarkað hér á landi. Því miður fengust þau svör að um það lægju engar áætlanir, a.m.k. hefði hæstv. fjmrh. enga hugmynd um hver þau áhrif yrðu. Hins vegar munu bankamenn óttast að þetta verði eitt atriðið enn sem ýtir undir hækkun vaxta. Ég vék þá ekki að neinum einstökum öðrum liðum fjárlagafrv. en sagði að þó væri af mörgu að taka. Hér hefur t.d. komið til umræðu niðurskurður á vegafé sem mun áreiðanlega reynast þungbær víða því hvar sem farið er um landið og t.d. sveitarstjórnir hittar þá er efst á blaði hjá þeim slæmt ástand vega innan sveitarfélaganna því umferðin fer sífellt vaxandi og vegir innan sveita verða sífellt mikilvægari lífæðar fyrir allt mannlíf þar. Ég ætla ekki að fjalla frekar um það nú. Það er eitt atriði sem ég tel óhjákvæmilegt að minnast á og vildi spyrja hæstv. fjmrh. um og það eru jarðræktarframlög. Samkvæmt fjárlagafrv. virðist ekki vera ætluð nein króna í þann fjárlagalið. Aðdragandi þessa máls er sá að á árinu 1992 var gerð breyting á jarðræktarlögum þannig að inn í þau bætist ein málsgrein sem orðast þannig, með leyfi hæstv. forseta: ,,Allur réttur til framlaga samkvæmt lögum þessum er háður fjárveitingu Alþingis.`` Skömmu áður höfðu verið gerðar róttækar breytingar á jarðræktarlögum þannig að framlög væru aðeins bundin við þær framkvæmdir sem stuðluðu að hagræðingu og nýsköpun í landbúnaði en ekki til að auka almenna framleiðslu. Var þess þá vænst að það mundi leiða til þess að við ákvæði laganna yrði að fullu staðið en það má geta þess að úr framkvæmdum dró vitanlega mjög mikið af þessum og öðrum ástæðum þannig að þörfin fyrir framlög, sem á verðgildi ársins 1992 voru allt að 500 millj. kr. nokkrum árum áður, var komin niður fyrir 100 millj. En þrátt fyrir þessa lagabreytingu 1992 þá standa enn önnur ákvæði jarðræktarlaganna um rétt bænda til framlaga til ákveðinna verkefna. Það er gert ráð fyrir því að um slík framlög verði sótt, að framkvæmdir sem þau ná til verði teknar út á hverju hausti að loknum framkvæmdum og bændur eigi sem sagt rétt á að fá þessi framlög. Þannig eru þau lögð til grundvallar við framkvæmdaáætlanir bænda og líka það að við þessi framlög er miðað þegar lánveitingar eru ákveðnar til framkvæmdanna. Þannig að lánahlutfall verður lægra vegna þess að þarna er gert ráð fyrir því að framkvæmdirnar verði ódýrari sem þessu nemur. Nú hefur það gerst að síðan þessi lagabreyting var gerð 1992 þá hefur ekki verið greitt út á neina framkvæmd frá þeim tíma. Það er orðið um allháa skuld að ræða sem ríkið á eftir að greiða. Ég veit ekki hversu há hún verður að loknu þessu framkvæmdaári en það skiptir einhverjum hundruðum milljóna samtals þegar alltaf bætist við. Óvissan er mjög bagaleg að öllu leyti fyrir bændur og svo auðvitað það að fá ekki fjármagn sem treyst er á. Má benda á að þessi framlög eru flokkuð með svokölluðum grænum greiðslum í sambandi við GATT-samningana, þ.e. þeim er heimilt að halda áfram á sama hátt og má segja allar þjóðir í kringum okkur gera til að styrkja sinn landbúnað. Því er það ákaflega mikilvægt þegar búast má við að GATT-samningarnir gangi í gildi á næsta ári að þá verði þó þessum stuðningi til að jafna aðstöðu íslensks landbúnaðar haldið. Það væri fróðlegt að spyrja hæstv. ráðherra að því hvenær GATT-samningurinn muni ganga í gildi, hvort það verður á miðju næsta ári eins og um hefur verið talað. Það sem ég vildi spyrja hæstv. fjmrh. um í fjarveru hæstv. landbrh. er hvort þeir tveir ráðherrar hafi samið um það að framkvæma þessa lagabreytingu frá 1992 við jarðræktarlögin á þann hátt að engin króna verði veitt til framlaga frá þeim tíma og hvort að það sé svo að bændur geti engra greiðslna vænst á næsta ári, hvorki út á framkvæmdir þessa árs eða þær sem ógreiddar eru frá fyrri árum. Ég vonast auðvitað til þess að ekki hafi slíkt samkomulag eða ákvörðun verið gerð en vissulega er framkvæmdin samt slík að það má segja að það jafngildir því að alveg sé lokað fyrir þetta. En það er þó mikilvægt að fá yfirlýsingu frá hæstv. fjmrh. um þetta og ég vil þá spyrja hæstv. ráðherra: Hefur það nokkra þýðingu að vera að eyða vinnu og kostnaði við að taka úr þessar jarðabætur á þessu hausti sem hafa verið gerðar á þessu ári? Er nokkur von til þess að það þjóni tilgangi, fyrir bændurna eða búnaðarsamböndin sem eru lögum samkvæmt skyldug til að leggja í þessa vinnu að óbreyttum lögum? Þannig er sem sagt beinlínis verið að stofna til mikilla útgjalda að gagnslausu ef svona heldur fram sem horfir.

Virðulegi forseti. Það er ekki víst að ég geti svarað þessu alveg fyllilega en það gefst tækifæri síðar til að ræða þetta mál. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. að lögunum var breytt og eftir þær breytingar eru það fjárlög sem ráða þannig að það er mitt álit a.m.k. að í raun hlaðist ekki upp réttur til þessara greiðslna því að rétturinn sé bundinn við framlög sem koma fram á fjárlögum hvers árs. Í því frv. sem hér liggur fyrir hygg ég að séu ekki fjármunir, a.m.k. ekki verulegir, til þess arna og skal ég þó ekkert um það segja hvort á því geti orðið breyting því ég þekki málið ekki nægilega vel til þess. En ég á síður von á því. Þetta eru auðvitað tvennskonar styrkir eða framlög, það eru annars vegar þessar jarðabætur og hins vegar haughús og þess háttar sem snúa að fjósum. Ég held að það hafi ekki alltaf gagnast vel því mér sýnist að það þurfi að gera breytingar jafnvel á reglum um hollustuvernd og breyta þessum kröfum sem bændur á Íslandi þurfa að þola við byggingu á sínum útihúsum. Ég tel einnig að ef þessar bætur eru teknar út, jarðabætur og fleira, þá sé auðvitað ekki tryggt að fjármagn fáist frá ríkinu til þess að styðja þessar framkvæmdir þannig að sé það gert er það gert á ábyrgð þeirra sem taka út og bændanna, að það sé ekki þar með tryggt að fjármagnið komi. Öðruvísi get ég ekki svarað þessu. Varðandi GATT vil ég bara segja að það er enn ekki fullljóst hvort Bandaríkjamenn muni geta samþykkt GATT fyrir áramótin. Það hefur heldur þokast í áttina í Evrópuríkjunum en það kann þó enn að gerast að samningurinn verði samþykktur fyrir áramót og almennt er búist við því að hann taki gildi á miðju næsta ári.

Hæstv. forseti. Ég vil mótmæla því að réttur falli niður þó að skorti upp á og jafnvel engin króna sé á fjárlagafrv. hvers árs vegna þess að það er ekki bundinn gjalddagi, þ.e. ekki skyldugreiðslugjalddagi í jarðræktarlögunum, aðeins ákvæði um það að greiðslurnar séu þá verðbættar ef greiðsla dregst. Ég gleymdi einmitt að minnast á það sem hæstv. ráðherra gerði, kröfur um heilbrigðiseftirlit eða hollustu, að það sem hefur verið einna tilfinnanlegast í sambandi við þennan niðurskurð er það að vegna þess að kröfur voru hertar með reglugerð frá ríkisvaldinu þá neyddust margir bændur til að ráðast í mjög dýrar framkvæmdir. Þannig að það er beinlínis vegna nýrra krafna af hálfu ríkisvaldsins sem bændur urðu að ráðast í þessar framkvæmdir, stofna til þessara útgjalda, sem þeir reiknuðu með og treystu á að lagaákvæðin giltu um og því er það að sjálfsögðu enn þá tilfinnanlegra að svona skuli til takast.

Virðulegi forseti. Ég veit að þetta eru nýjar kröfur frá ríkisvaldinu og þess vegna nefndi ég það í mínu andsvari að það væri kannski tímabært að líta á það hvort ekki ætti að breyta þessum kröfum. Það heyrir ekki undir landbrn., hygg ég, heldur undir umhvrh. nú. Ég ætla ekki heldur að deila við hv. þm. um það hvort rétturinn hlaðist upp einfaldlega vegna þess að ég viðurkenni að hv. þm. þekkir þessa löggjöf sjálfsagt miklu betur en ég. Ég vil aðeins segja að ég mun að sjálfsögðu skýra hæstv. landbrh. frá þeim umræðum sem hér hafa farið fram.

Hæstv. forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu mjög því ég þarf ekki að bæta mörgu við þá ræðu sem ég flutti í dag. Þó vil ég aðeins ræða við hæstv. fjmrh. um vexti á nýjan leik. Hann hefur reynt að nota orð mín frá því í dag um að vextir muni lækka. Ég fór vissulega yfir það í ræðu minni að allar aðstæður í bankakerfinu bentu til þess að þar væri nú svigrúm og möguleikar til þess að lækka vexti en hins vegar nefndi ég það að önnur atriði í þjóðfélaginu ráða því kannski að það verður ekki gert. Nú mun það vera svo að 20 milljarðar eru til í bankakerfinu í lausu fé sem er óvenjumikið. Við höfum séð það að bankastofnanir, peningastofnanir, hafa auglýst eftir lántakendum. Ég hygg að það hafi ekki gerst kannski fyrr í Íslandssögunni að peningastofnanir hafa orðið auglýsa í blöðum eftir traustum og góðum lántakendum en þetta gerðist í sumar. Þetta segir okkur það að eftirspurnin eftir lánsfé er ekki veruleg. Það stafar af því að þessi ríkisstjórn hefur auðvitað drepið þrótt þessa þjóðfélags með þeim hætti að það er ekkert nýtt að gerast á neinum stað. Það er engin athafnasemi, það er ekki verið að byggja upp neitt nýtt. Menn eru hrekktir af því að vera í atvinnulífinu og kannski margir kraftmestu menn sem hafa verið þar á síðustu árum orðnir gjaldþrota eftir þá efnahagsstefnu sem núv. ríkisstjórn hefur gert. Ég gat þess líka að bankarnir teldu flestir að þeir væru komnir fyrir vind, sem kallað er, í að leggja á afskriftasjóði. Þeir hefðu lagt það mikið í afskriftasjóði á síðustu árum að þeir ættu á móti töpum og framlög í afskriftasjóði yrðu á næsta ári í bankakerfinu með eðlilegum hætti. Þannig að aðstæðurnar eru allar fyrir hendi í bankakerfinu til þess að lækka vexti en það er einn þröskuldur í veginum fyrir því að þetta gerist eða kannski tveir. Hæstv. fjmrh. er hallakóngur, hallarekstrarmeistari þessarar aldar. Hann er búinn að sitja í fjögur ár og er stoltur af því, hann hefur rekið ríkissjóð með halla upp á 35 milljarða kr. Hæstv. fjmrh. ræður ekki við rekstur ríkissjóðs og spyr eftir peningum endalaust og kannski hér í gær kjaftaði hann vextina upp með gáleysislegu tali. En hér hafa menn farið yfir t.d. ný tilboð sem komu frá Lánasýslu ríkissins, á ECU-tengdum spariskírteinum, verðtryggðum spariskírteinum, sem fram fór í dag. Ég hef að vísu ekki heyrt hvaða viðbrögð urðu á lánamarkaðnum. Hæstv. fjmrh. veit um það og segir frá því á eftir. En það er almennt talið að þetta tilboð muni valda því að vextir hækki. Hér er verið að bjóða upp á vexti upp á 8%. Ég geri mér grein fyrir því að hér er ekki um verðtryggða pappíra að ræða og kannski mun þetta ekki valda neinni vaxtasprengju en þetta mun þó hafa þau áhrif að það kemur ný hreyfing af völdum hæstv. fjmrh. sem fremur mun toga vextina upp ef eitthvað verður. Hitt atriðið er það að lífeyrissjóðirnir og stóreignamennirnir sem hafa verið á fóðrum hjá hæstv. fjmrh. hafa neitað að kaupa af ríkissjóði á þeim 5% sem hæstv. ráðherra hefur boðið og eru um þessar mundir, eins og ég gat um í minni fyrri ræðu, að leita mjög á sterk fyrirtæki og sveitarfélög að lána þangað sína peninga á mun hærri vöxtum en ríkið býður. Svo kemur eitt atriði enn sem auðvitað blasir við að upp úr áramótum þá búum við í opnu umhverfi hvað þetta varðar, þá verða það auðvitað erlendir markaðir sem ráða miklu meira um vexti hér á landi en áður var. Ég hygg að það sé rétt hjá hæstv. fjmrh. að um þessar mundir eru vextir lægri en í mörgum samkeppnislöndum okkar. Staðan er sú. Svo er auðvitað hitt sem blasir við í bankakerfinu að eftir þau gífurlegu töp sem sumir bankanna hafa orðið fyrir þá hygg ég að þeir vilji næstu missiri reka sig með talsverðum gróða. Ég get nefnt Búnaðarbankann. Til þess að viðhalda sínu eigin fé þá þarf hann líklega að hafa í hagnað eftir skatta svona 360--370 millj. á ári. Ég hygg að einkabankinn, Íslandsbanki, til þess að viðhalda sínu eigin fé upp á 5,7 milljarða, hann þurfi að græða eftir skatta 570 millj. á ári. Þannig að auðvitað er það mjög mikilvægt að reka hér sterkar bankastofnanir og það þekkir hæstv. fjmrh. best því við þekkjum það úr nágrannalöndum að þar hefur orðið að draga einkabanka og ríkisbanka upp eftir að þeir hafa farið á höfuðið og verja sparifé almennings í þeim löndum og ríkið hefur orðið að leggja til framlög og hér hefur það auðvitað gerst í tíð núv. ríkisstjórnar að það hefur orðið að láta banka í té milljarða til þess að styrkja stöðu hans. Þannig að það er ekkert æskileg staða. En sem sé, niðurstaðan er þessi, hæstv. fjmrh., að aðstæðurnar eru fyrir hendi í bankakerfinu nú til þess að lækka vexti, því er ekkert að leyna, en það er ríkissjóður, hallarekstur ríkissjóðs, og auðvitað eins og ég gat um barátta lífeyrissjóðanna fyrir því að verja sitt fé og fá sem hæsta vexti sem valda því að bankarnir munu eiga erfitt með að ráða við þetta. Þeir verða að halda uppi á sparifé svipuðum vöxtum eins og fjmrh. býður á hverjum tíma. Þannig að hæstv. fjmrh. er þröskuldur í vegi þessarar þróunar sem væri mjög mikilvæg. Ég hef verið hissa í þessari umræðu hvað hæstv. fjmrh. hefur verið stoltur af aðgerðum sínum, maður sem hét því í upphafi ferils síns að ríkissjóður skyldi að tveimur árum loknum vera rekinn hallalaus. En ætlar þrátt fyrir það líklega að tapa einum 20 milljörðum á tveimur síðustu árum sínum sem þýðir hærri skatta á unga fólkið sem er að koma út á vinnumarkaðinn og komandi kynslóðir. En það sem stendur nú upp úr eftir þessa umræðu er staða þessa blessaða frv. sem auðvitað virðist auðvitað ekki vera traust og muni hafa heilmiklar ófyrirséðar afleiðingar í þessu þjóðfélagi. Það er ljóst að frv. er sett fram til þess að tryggja atvinnuleysið í sessi, það eru skornar niður framkvæmdir upp á 3,3 milljarða og við vitum að Sjálfstfl. krefst þess jafnan að hafa hóflegt atvinnuleysi til þess að halda verkalýðshreyfingunni niðri. Það hefur komið fram í umræðunni að menn ætla ekki að láta bætta stöðu fyrirtækjanna eða hluta af þeirri bættu stöðu fara til fólksins í landinu. 
             Hæstv. forseti. Svo er hitt auðvitað meginmálið að hér stendur til að fella niður hátekjuskatt og eignarskatt á stóreignamenn upp á 1,1 milljarð meðan það á að leggja á öryrkja, gamalt fólk og sjúklinga heilan milljarð eða skerða bætur til þessa fólks um heilan milljarð. 

Virðulegi forseti. Til að stytta umræðuna þá freista ég þess að svara örlitlu hér í andsvari. Ég vil segja frá því að á útboðinu í dag voru tekin bréf fyrir u.þ.b. 300 millj. kr. á vöxtum sem eru 8,54 sem er mjög svipað og LIBOR-vextir á ECU-markaðnum þannig að boðin sem komu fram voru frá 8,40 upp í 9,40 upp á 1.200 millj. kr. Eins og hefur gerst ævinlega þegar við höfum byrjað með nýja flokka þá hafa vextir verið hærri fyrst og lækkað síðan og ég bind vonir við það að það geti enn fremur gerst á þessum nýja flokki.  Varðandi það sem hv. þm. sagði um bankana þá finnst mér full ástæða til þess að benda á að bankarnir eru enn þá með mun hærri vexti en verðbréfamarkaðurinn. Þrátt fyrir þetta eru bankarnir að bjóða innlán, a.m.k. einn ríkisbanki er að bjóða innlán frá lífeyrissjóðum upp á 5,3 meðan við erum að selja ríkisskuldabréf upp á 5. Þetta hefur leitt til þess, þessir háu vextir bankakerfisins að flestir bestu viðskiptamenn bankanna eru að fara út á verðbréfamarkaðinn. Sveitarfélögin, stór ríkisfyrirtæki, lánastofnanir og fleiri fara út á markaðinn og fá þar betri vaxtakjör en fást í bönkunum. Þetta veldur því að bankarnir sitja uppi með ekki eins góða viðskiptamenn og einangrast dálítið með sína háu vexti. Þessi þróun hlýtur að breytast. Loks vil ég benda á sem mér finnst vera of lítið rætt hér í umræðunni að á bls. 365 og blaðsíðunum þar á eftir í fjárlagafrv. er fjallað mjög ítarlega um lánamálin, mun ítarlegar í þessu frv. en í fyrri frumvörpum.

Hæstv. forseti. Hæstv. fjmrh. hefur staðfest það hér að þessi nýju ECU-bréf hafi farið í dag á vöxtum upp í 8,54% sem ég hygg að þyki nú allháir og staðfestir það auðvitað það sem bankamenn telja og fjmrh. hefur hér sagt að það kom vaxandi þrýstingur um hærri vexti í kjölfarið á þessum staðreyndum. Ég hef farið hér yfir það að ég tel að bankar hafi allar aðstæður til þess að lækka vexti og viðurkenni það flestir og hljóti að skoða þann möguleika. Varðandi spariféð þá sé ég ekki hvernig bankarnir eiga að vera að bjóða svo há kjör á sparifé sem þeir geta svo ekki aftur lánað út eins og staðan er í því dauða þjóðfélagi sem við búum í um þessar mundir, því eins og ég rakti, þá er það hæstv. fjmrh. sem bjargar bönkunum við að halda vöxtum á mörgum milljörðum króna. Ég gat um það að laust fé hér í bankakerfinu væri nú um 20 milljarðar sem væri óvenjuleg staða. Ég vil vænta þess að hæstv. fjmrh. fari yfir þetta vandræðafrv. sitt og fylli upp í götin. Það hefur gerst einu sinni, það var Albert heitinn Guðmundsson, þáv. fjmrh., sem benti sinni ríkisstjórn fljótlega á það að það var gat í frv. og það yrði að stoppa upp í það og það var gert. Það urðu hallalaus fjárlög. Nú ætti hæstv. fjmrh. að benda ríkisstjórninni á það í fyrramálið að þetta frv. sé fullt af götum og hefja sína vinnu við að stoppa í götin.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ég er ekki sammála honum um bankana. Að vísu eigum við þar sameiginlega hagsmuni því að bankarnir þurfa að kaupa skemmstu bréfin af ríkissjóði og halda þannig ríkissjóði gangandi þannig að það eru gagnkvæmir hagsmunir í þessu. Ég skal viðurkenna það. Markaðurinn er einn og hefur verið að þroskast og þróast og ég vona að hv. þm. sé mér sammála um það að aldrei fyrr í sögu lýðveldisins hafa verið tekin jafnstór og afdrifarík spor í þá átt að útbúa hér eðlilegan verðbréfamarkað, fjármagnsmarkað, sem ætti að geta staðist snúning öðrum lánsfjármörkuðum þegar við tengjumst þeim í náinni framtíð. Það sem þá mun gerast og skiptir öllu máli er að þá verður það ekkert umflúið fyrir íslenska fjármagnsmarkaðinn að lækka vexti þegar þeir lækka en hingað til hefur það verið mesta meinið hér að vextirnir hafa getað lifað sjálfstæðu lífi yfirleitt miklu, miklu hærri á skammtímamarkaðnum á Íslandi en annars staðar í heiminum. Þetta hefur gerbreyst og nú eru vextirnir mun lægri en annars staðar en það mun að sjálfsögðu færast í jafnvægi eins og á að gerast og hlýtur að gerast þar sem markaðslögmál ráða. Virðulegi forseti. Ég sé að það er enginn á mælendaskránni þannig að ég vil nota tækifærið, ég vona að ég misbjóði engum með því að nota hér tækifærið í andsvari mínu til að þakka hv. þm. fyrir ágæta umræðu hér við 1. umr. og vænti þess að við megum eiga gott samstarf um að koma þessu ágæta fjárlagafrv. í gegnum þingið.