Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég get ekki látið þetta mál svo héðan fara að segja ekki nokkur orð í sambandi við það, en ég skal ekki tefja hæstv. forseta og Alþingi of lengi við þessa umr. Á það hefur verið bent, að fjárl. hafi nú verið afgr. með 500 þús. kr. greiðsluhalla, en við þá upphæð þarf að bæta fyrst 13 millj. kr. í 22. gr., 3 millj., sem greiða á í sambandi við afgreiðslu brtt. við fjárl., 3 millj., sem á að taka að láni í sambandi við sérstök l. um þjóðleikhúsið, 2 millj. samkvæmt l., sem nýbúið er að afgr. í Ed. um fiskiðjuver ríkisins, og svo 4 millj. kr., ef þessi þáltill. verður samþ. Virðist mér því hallinn verða 25 millj. kr. fyrir utan þennan greiðsluhalla upp á 500 þús., sem nú er í fjárl. Eftir því sem hér hafa fallið atkv., þá er meiri hl. fjvn. á móti þessari þáltill. Það er upplýst, að hæstv. fjmrh. hefur greitt atkv. á móti henni, og væntanlega mun hann þá ekki nota heimildina, þó að hún verði samþ. Það er einnig upplýst, að helmingur ríkisstj. er á móti till Það er einnig auðséð, að sá hluti ríkisstj., sem vill fá till. fram, verður að styðjast við kommúnista, menn, sem þeir hafa lýst á þann hátt, sem alþjóð hefur heyrt, og eru ekki nema nokkrir klukkutímar síðan sú lýsing var gefin. Ég verð að segja, að mér finnst ákaflega einkennilegt, ef hæstv. ríkisstj. treystir sér til að taka á móti þessu máli og öllum þeim afleiðingum, sem af því kunna að hljótast, þegar þannig er í pottinn búið eins og ég nú hef lýst. Hins vegar furðar mig ekki, að hv. 1. landsk. sé flm. að þessari till. Hann hefur staðið í því nú og haft forustu fyrir því að fá samþ. með aðstoð ríkisstj. 45 þús. kr. laun, 100 daga frí, frítt fæði, fríar tryggingar og skattfrelsi á nokkurn hluta af laununum. Það er ekki furða, þó að maður, sem hefur afrekað slíkt, þurfi að fá einhverja aðstoð til að verja slíkt mál og þá að sjálfsögðu fyrst til að bera fram till. um talsverða hækkun á laun embættismanna. Og þá er augljóst, hvað hefur vakað fyrir honum. Hann talaði um það í sinni ræðu, að þessi flokkur hefði fengið þessa hækkun, en ekki svona mikla, því að allt hans lífsstarf gengur út á að fá flokka til að ganga inn á hækkunartill. til að knýja fram það ástand, sem nú er í landinu í sambandi við kaup og laun. Sú ríkisstj., sem nú situr að völdum, ætlar að enda þetta þing með því fyrst og fremst að hafa stutt að því, að togaraverkfallið leystist á þann hátt, sem ég hef lýst, og nú að styðja að því að gefa verkföllum byr í seglin um allt land, því að það er vafalaust, að ef þessi till. verður samþ. nú, þá flýtir hún fyrir almennum kröfum um kauphækkanir um allt land. Þetta ætlar hún að taka á sig með fylgi og stuðningi þeirra manna, sem hún nú í tvö kvöld hefur verið að tala við og lýst fyrir þjóðinni. Ég skal svo enda þessi orð mín með því að segja, að ég öfunda hæstv. ríkisstj. ekkert af þessum verkum.



Herra forseti. Mér kom þessi till. alleinkennilega fyrir sjónir, þegar henni var útbýtt á fundi í gær og þegar ég athugaði, hverjir voru flm. málsins. Ég þarf ekki að lýsa till., það hefur þegar verið gert, og við vitum, hvað hún hefur inni að halda. Við höfum setið hér alllengi á þingi, síðan 11. október, og margt hefur borið á góma. Mikið hefur verið rætt um fjármál. Afgreiðsla fjárl. hefur tekið langan tíma, og nú loks í gær, seint á degi, 17. maí á því ári, sem fjárl. eiga að gilda fyrir, var afgreiðslu þeirra lokið. Það út af fyrir sig hefur sína sögu að segja, sú staðreynd. Fyrir rúmum hálfum mánuði, eða fyrsta dag þessa mánaðar, voru hátíðahöld í Reykjavík og víða um land, eins og venja er til 1. maí ár hvert. Þau voru í tveimur flokkum að þessu sinni, þessi hátíðahöld hér í bæ. Ég hef ekki sérstaklega lagt í að kynna mér, hverjar kröfur voru fram bornar hjá þeirri fylkingunni, þar sem Sameiningarflokkur alþýðu, Sósíalistaflokkurinn, var aðaluppistaðan, en ég leit nýlega eða um það leyti, sem þessi hátíðahöld fóru fram, yfir nokkuð af því, sem kom frá hinni fylkingunni. Ég held, að það hafi verið einn af forvígismönnum Alþfl., Helgi Hannesson, núverandi forseti Alþýðusambands Íslands, sem flutti ræðu við þetta tækifæri, og tók upp m. a. ýmis mál, sem hans flokkur undir núverandi stjórn vildi beita sér fyrir. Ég skal lofa ykkur að heyra lítinn hluta af þessu: Fullkomið atvinnuöryggi: Það var nú gott og blessað. Lækkun dýrtíðarinnar. Þriðja: Hækkun á kaupmætti launanna. Það var vel skiljanlegt. Svo kom: Þeir taki á sig byrðarnar, sem breiðust hafa bökin. Svo kom enn á listanum, en þó ekki mjög neðarlega: Heilbrigt verzlunar- og viðskiptalíf. Svartamarkaðsbrask afmáð. Þarna hafið þið það. Hvernig fara þeir nú að vinna fyrir þessar hugsjónir, sem flokksbróðir þeirra, Helgi Hannesson, bar þarna fram, að lækka dýrtíðina og auka kaupmátt launanna, láta þá, sem breiðust hafa bökin; bera byrðarnar, koma á heilbrigðu verzlunar- og viðskiptalífi og afmá svartamarkaðsbraskið? Við höfum svolítið sýnishorn af þessum vinnubrögðum, fleiri en þau, sem liggja hér fyrir á þskj. 800. Það er víst, að eitt af því, sem þyngst liggur á launastéttunum og öðrum í Reykjavíkurbæ, er húsaleigan, sem er í mörgum tilfellum okurleiga, sem margir þeir verða að borga, sem hafa orðið að semja um leiguhúsnæði. Mér er sagt, að sá húsaleigunefnd, sem er starfandi hér og hefur m. a. það hlutverk að meta húsaleigu í nýjum húsum, hafi komizt svo hátt með þetta mat, að furðu sætir. Mér er sagt, að mat á leiguhúsnæði til íbúða sé hjá þessari n. komið upp í a. m. k. 11 krónur fyrir hvern fermetra gólfflatar fyrir mánuð hvern, og ég hef jafnvel heyrt nefndar hærri tölur. Þetta þýðir það, að fjölskylda, sem hefur til afnota meðalíbúð, þarf að borga kringum þúsund krónur á mánuði í húsaleigu. Fyrir þessu þingi lá frv. til l. um afnám húsaleigulaganna. Það lá fyrir Nd. Það fékk ekki byr, en fram kom till. um að breyta húsaleigulögunum verulega. M. a. var lagt til í tillögu frá framsóknarmönnum, að sett skyldi hámark á húsaleigu, 7 kr. á mánuði fyrir hvern fermetra, þ. e. 30–40% a. m. k. eða ef til vill meiri lækkun á þeirri leigu, sem viðurkennd er af húsaleigunefnd. Hvernig var þessu tekið? Þessi till. var felld, líklega fyrst og fremst af þm. Sjálfstfl. í Nd. en áreiðanlega tóku líka einhverjir Alþýðuflokksmenn þátt í að fella hana. Það fór ekki fram nafnakall, en þeir áttu hlut þar að. Er þetta í samræmi við kröfur Alþýðusambandsins; þar sem Alþfl. hefur forustu, að lækka dýrtíðina og að þeir beri byrðarnar, sem breiðust hafa bökin? Ég ætla að nefna annað dæmi. Við vitum, hvernig ástatt er í verzlunarmálunum. Það er alls ekkert undarlegt við það, þó að alþýðusamtökin beri fram till. um heilbrigt verzlunar- og viðskiptalíf og að svartamarkaðsbrask verði afmáð. Það er eðlileg og sjálfsögð krafa. Það hefur verið gerð tilraun hér á þingi nú til þess að auka frjálsræði í viðskiptum. Við vitum, hvernig því hefur verið tekið. Stærsti flokkur þingsins heldur því fram við öll tækifæri í ræðu og riti, að hann vilji berjast fyrir frjálsri verzlun. En þegar betur er að gáð og framkoma þessa flokks er athuguð, þá kemur í ljós, að um leið og hann er að reyna að telja flokksmönnum sínum trú um, að hann vilji, að frelsið í verzlun og viðskiptum sé sem mest, þá vinnur hann þveröfugt við þessa yfirlýstu stefnu sína hér á þingi. Annars er það svo, að það er langt síðan við höfum búið við verzlunarfrelsi, sem hægt er að nefna svo. Það kann því að vera, að mönnum sé ekki ljóst nú orðið, í hverju það er fólgið. Fyrir 20 árum síðan voru hér engin verzlunarhöft. Þá gat ég farið inn í hvaða verzlun sem var í Reykjavík eða hvar sem var og keypt hvaða vörur, sem þar voru á boðstólum og hugurinn girntist. Þá voru engir skömmtunarmiðar, og ef ég sá ekki í búðunum það, sem ég óskaði eftir, þá gat ég beðið þann, sem stóð fyrir verzluninni, að útvega mér það, sem mig langaði til að eignast. Svona var það á tímum verzlunarfrelsisins. Þetta er það frelsi, sem Sjálfstfl. segist vilja fá. En nú er ástandið í okkar gjaldeyrismálum þannig, að við getum ekki því miður fengið það frelsi, sem við bjuggum við í verzlunarmálum okkar fyrir 20 árum síðan. Við verðum að takmarka innflutning á ýmsum vörum, vegna þess að nægur gjaldeyrir er ekki fyrir hendi til að kaupa fyrir allt, sem við viljum kaupa. Þegar svo er ástatt, er eðlilegt, að þessar vörur séu skammtaðar, að það sé reynt að dreifa þeim sem jafnast milli landsmanna. Þetta er reynt að gera með vöruskömmtuninni, þó að framkvæmd hennar hafi farið mjög í handaskolum, en hún er þó tilraun í rétta átt, og tel ég það sjálfsagt, meðan svo er ástatt í viðskiptamálum, að ekki er unnt að veita mönnum allar útlendar vörur, sem þeir vilja fá.

Verzlunarmálin eru ekki á dagskrá nú.

Ætli fjárhagsmálin yfirleitt séu ekki á dagskrá. Nú hafa legið fyrir hér á þingi till. frá okkur framsóknarmönnum um það, í fyrsta lagi, að þeim vörum, sem þarf að takmarka innflutning á, verði, meðan þörf er á að skammta þær, skipt sem jafnast milli landsmanna og síðan verði hverjum og einum heimilað að kaupa þann skammt, sem hann fær, á þann hátt, sem honum hentar bezt, hjá þeirri verzlun, sem hann vill helzt skipta við. Þá er komizt svo nálægt verzlunarfrelsi sem unnt er á þeim tíma, sem ekki er hægt að veita hverjum hvað sem hann girnist. Við vitum, hvernig þessu máli var tekið. Það var að vísu samþ. í Nd., en vísað frá í Ed. með atkv. sjálfstæðismanna í þeirri d. og tveggja Alþýðuflokksmanna þar, þeirra manna, sem standa að þessari till. á þskj. 800. Þar hafa þeir hlaupið undir baggann með Sjálfstfl. Það er þetta frelsi almennings til að verzla þar, sem hann vill og telur hagkvæmast, sem Sjálfstfl. má ekki heyra nefnt, það er eitur í hans beinum, þó að honum þyki heppilegt að básúna það út um byggðir landsins, að hann vilji fylgja frjálsri verzlun og hafi hana á sinni stefnuskrá, og það eru þessir hjálparkokkar Sjálfstfl., sem hafa komið til skjalanna í Ed. og hjálpað Sjálfstfl. til að drepa þetta frv. um aukið verzlunarfrelsi og bjarga hagsmunum þeirra manna, sem vilja standa á þeim „kvótum“, sem þeir hafa fengið, eins og hundar á roði. Svona fóru Alþýðuflokksmenn að í viðskiptamálunum að fá aukið verzlunarfrelsi og að auka kaupmátt launanna, lækka dýrtíðina, láta þá bera byrðarnar, sem breiðust hafa bökin, skapa heilbrigt verzlunarlíf og afmá svartamarkaðsbrask! Það vantar ekki, að Sjálfstfl. hefur þyrlað upp nógu miklum blekkingum í sambandi við verzlunarmálin. Það liggur í augum uppi, að hæstv. fjmrh. er það greindur maður, að hann trúir því ekki, sem hann hélt fram í útvarpsumr., að það mundi verða til að auka á svarta markaðinn að samþ. till. okkar framsóknarmanna. Og svo mun það einnig vera um marga aðra greinda menn í forustuliði stjórnarflokkanna. Það liggur í augum uppi, að ekki verður um svartan markað að ræða, þó að þeir, sem vantar vörur til heimilis síns, hafi yfir skömmtunarseðlum að ráða, sem gilda sem innkaupaheimild, og láti þá til þeirrar verzlunar, sem þeir vilja helzt skipta við. Það er svo augljós blekking, að af þessu skapist svartur markaður í stórum stíl, að það er ekki orðum eyðandi að því. Tveir hv. flm. þessarar till. á þskj. 800 hafa komið hér fram nú á undan. Hv. 7. þm. Reykv. talaði mikið um það, að þm. hefði ekki verið auðið að standa saman gegn aukinni verðbólgu og dýrtíð í landinu. Það hefur verið tekið fram af ýmsum hér, að ekki væri fyrirsjáanlegt annað en halli hjá ríkissjóði, ef þessi till. verður samþ. Hún mundi hafa í för með sér nýja verðbólguöldu og ekki gott að segja, til hvers hún getur leitt. Það er ljóst, að hún er í andstöðu við þá stefnu, sem ríkisstj. setti sér í upphafi, og í andstöðu við það, sem forseti Alþýðusambandsins sagði 1. maí. Ég tel því, að eins og þetta mál horfir nú við, sé stefnt í enn meiri ófæru með samþ. þessarar till., og ég held, að þeir menn, sem að henni standa, séu ekki menn til að standa við það, sem hún kann að hafa í för með sér.



Herra forseti. Það gæti verið, að þeim, sem hlýddu á mál manna við þessa umr., væri ekki vel ljóst, hvaða mál væri hér til umr., svo langt eru margir hv. þm. komnir frá kjarna þess máls, sem hér er til umr Ræða hv. þm. V-Húnv. var langt frá efni þeirrar till., sem hér er til umr. Hann er meðlimur í flokki, sem hefur að jafnaði í frammi blekkingar og áróður, og hv. þm. virðist vera barn síns flokks, en hann hefur haft hér í frammi áróðursmál, sem tæplega eiga samleið með þessari framkomnu till. á þskj. 800, en sú till. fjallar um að fela eða heimila hæstv. ríkisstj. að láta rannsaka, hvort laun opinberra starfsmanna séu í samræmi við launakjör annarra stétta, og ef svo reynist ekki vera, þá að bæta þessi laun að takmarkaðri fjárupphæð. Forsaga þessa máls er sú, að félagsskapur starfsmanna ríkis og bæja hefur látið rannsaka, hvaða samræmi sé milli launa þeirra og annarra starfsstétta. Lög um launakjör þessara stétta eru sett fyrir 4 árum, og síðan hafa orðið miklar hækkanir á lífsnauðsynjum manna. Aðrar launastéttir hafa einnig fundið tilfinnanlega fyrir þessu og krafizt kjarabóta, sem þær hafa fengið í flestum tilfellum, en starfsmenn ríkis og bæja eru samkvæmt lögum hindraðir frá því að gera verkfall. Þeir hafa kvartað undan þessu og óskað kjarabóta, en ekki fengið þær. Þannig býr nú þessi stétt við lakari kjör, en aðrar launastéttir í landinu, en á móti þessu býr hún við það öryggi, sem því fylgir að jafnaði að vera í fastri stöðu, og þarf ekki stöðugt að óttast atvinnuleysi, og er slíkt ekki lítils virði. En við verðum að líta svo á þetta, að sú minnsta krafa, sem við getum gert til þjóðfélagsins, sé sú, að hver vinnandi maður hafi þær tekjur, sem fullnægi a. m. k. lægstu kröfum um lífsviðurværi. Ef heimili lifa nú á tekjum eins manns, þá er það svo, að þeir lægst launuðu hafa ekki nægileg laun til að geta framfleytt fjölskyldu, þ. e. a. s. það er ekki hægt að draga fram lífið hjálparlaust nema hafa aukatekjur, eða annar maður á heimilinu hafi aukatekjur. En eins og menn muna var sú tíðin, að menn hrósuðu happi, ef þeir fengu vinnu 2–3 daga í viku, þó að enginn annar í fjölskyldunni ynni, og slíkir tímar koma því miður sennilega aftur, ef sömu stefnu verður haldið uppi í atvinnumálum og nú hefur verið gert um skeið. Önnur stéttarfélög hafa á undanförnum árum fengið allmiklar grunnkaupshækkanir, á meðan opinberir starfsmenn hafa enga hækkun fengið og eru hindraðir frá að ná rétti sínum með verkföllum, sem önnur stéttarfélög hafa mjög notað sér til að fá bætt kjör. Það er óhagganlegur réttur þessa fólks, að till., sem aðeins felur í sér, að athugað verði, hvað rétt sé í þessum efnum, sé vel tekið af hv. þm. og hún samþ., en þetta fólk sýnir þann þegnskap, að það mun heldur líða skort, en brjóta landslög, og eins og kunnugt er, er hér aðeins um að ræða heimild til handa ráðh., en þetta gefur hvöt til þess, að ríkið hækki kaup við starfsfólk sitt. Ég er ekki að heimta hér kauphækkun, heldur að litið verði á þessi mál með réttsýni, og sem flm. þessarar till. vil ég réttsýni, og komi í ljós, að fólk þetta eigi kröfu á kauphækkun, þá vil ég að fallizt sé á slíkt, a. m. k. að nokkru leyti. Það má heita undarlega komið málum, þegar ég gerist flm. að till. sem þessari, þar sem ég hef jafnan verið manna harðvítugastur gegn slíku og hef verið því fylgjandi, að menn fórnuðu nokkru, en ég sé enga ástæðu til, að þessi eina stétt sé að fórna fram yfir aðrar. Samstarfsmenn mínir hafa margir heimtað, að látið væri eftir fyllstu kröfum í þessu efni, og þeir menn, sem einkum mæla þessu í gegn, hafa verið manna heimtufrekastir við ríkið og krafizt manna mest af því, og situr því illa á þeim að mæla svo fast gegn því, að þessi till. verði samþ. Ég vil ekki taka slíka menn til fyrirmyndar í sambandi við þessa till., ég er þeirrar skoðunar að full þörf sé að fara vægilega í kröfur til hins opinbera, en ef ríkið og þjóðfélagið getur ekki sómasamlega séð þegnum sínum farborða, þá sé illa farið. Hv. 2. þm. Rang. komst svo að orði, að hann undraðist, að þessi till. skyldi koma fram. En mér finnst undarlegt, að þessi hv. þm. skuli undrast, að farið sé fram á, að athugað sé, hvort kaupkjör þessarar stéttar séu í samræmi við kjör annarra launastétta, og er því undarlegra, að þessi hv. þm. skuli koma fram með slíkt, hann, sem er talsmaður stærsta ómagans á þjóðinni, sem er flatlendið austanfjalls. Hann undrast, að farið er fram á, að athugað sé, hvort laun þessarar stéttar séu ekki lægri en annarra stétta, en slíkt er ef til vill í samræmi við annað.: Hann undrast ekki, þegar hann er að heimta handa ríkisómaganum. - Ég ætla annars ekki að gera þetta að deilumáli, en ég hlýt að segja þetta, þegar menn, sem gera mestar kröfur; undrast yfir því, að slík till. sé flutt, sem aðeins felur í sér, að athugað sé, hvort hér sé um samræmi að ræða. - Ég ætla svo ekki að fjölyrða um þetta, en ég held, að sá maður, sem ekki getur fallizt á, að slík rannsókn fari fram, sé undarlega gerður og einstrengislegur í skoðunum. - Ég vil svo vona, að hv. þm. skilji og viðurkenni þörf þá og það réttlætismál, sem hér er um að ræða.



Herra forseti. Málflutningur þeirra manna, sem mælt hafa gegn till. þessari, er með þeim hætti, að ærið tilefni er til athugasemda. Ég mun þó ekki ræða þetta mál mikið, enda er tíminn, kl. um 5 að morgni, ekki fallinn til langra ræðuhalda. Þess hefur nokkuð gætt í umr., að menn hafa rætt málið út frá röngum forsendum. Þess er því full nauðsyn, að við athugum, hvað hér er að gerast. Það er ekki annað en að farið er fram á, að leiðrétt sé það misræmi, sem nú er ríkjandi í þessum málum. Þegar launalögin voru sett 1945, var ákveðið visst hlutfall milli launa opinberra starfsmanna og annarra stétta þjóðfélagsins. Hvað hefur svo gerzt í þessum málum síðan launalögin voru sett? Allar stéttir, sem þar er miðað við, hafa fengið verulegar kauphækkanir, og opinberir starfsmenn hafa dregizt aftur úr í launakjörum, en úr þessu verður að bæta; einkum þegar það er haft í huga, að laun þessa fólks eru nú orðin svo lág, að ekki verður við unað. Verulegur hluti þessa fólks hefur nú 550–600 kr. í grunnlaun á mánuði, og verður ekki annað sagt, en slíkt sé algerlega óviðunandi. Það, sem gerzt hefur, er því það, að ráðamenn þjóðfélagsins hafa horft upp á það, að tekjur verulegs hluta þjóðarinnar hafa hækkað á undanförnum 4 árum, án þess að laun opinberra starfsmanna hafi hækkað, án þess að nokkuð væri að gert til samræmingar í þessum efnum. En auðvitað er óhugsandi og óverjandi, að laun þessarar einu stéttar hækki ekki til samræmis við laun annarra launastétta í landinu. Þessi kauphækkun er afleiðing af öðru, er hefur gerzt í þjóðfélaginu. Hún er fyrst og fremst afleiðing af ráðstöfunum, sem Alþ. og ríkisstj. hafa ýmist valdið, stuðlað að eða a. m. k. horft á aðgerðarlaust, að ættu sér stað. Þetta er því afleiðing undanfarinnar þróunar, en ekki tilraun til að hrinda af stað nýrri kauphækkunaröldu. Mér kom það á óvart, hverjir andmæltu þessari till. Það voru fyrst og fremst fulltrúar bænda í Framsfl. og Sjálfstfl. Og þegar haft er í huga, hvaða launakjörum þeir hafa barizt fyrir bændum til handa, þá undrast maður enn meira. Því að hvaða fyrirkomulag er á launagreiðslum til bænda, á ákvörðun verðlags á afurðum þeirra? Samkvæmt l. er verð á landbúnaðarafurðum reiknað út einu sinni á ári og miðað við sérstaka vísitölu, svo að það breytist sjálfkrafa samkvæmt nánar ákveðnum reglum. Þessu er því þannig komið fyrir með l., að kaup bænda breytist sjálfkrafa í samræmi við dýrtíðina, og þetta hefur verið baráttumál bændafulltrúanna. Ég gagnrýni þetta ekki. Ég tel það réttmætt, svo að ekki skapist misræmi milli tekna bænda og annarra launþega. Þessu fyrirkomulagi hafa fulltrúar bænda komið á, og það er réttmætt. En það kemur mér á óvart, að svo sterk mótmæli skuli koma frá bændafulltrúunum, þegar fram kemur till. um að leiðrétta það misræmi, sem er á milli launa opinberra starfsmanna og annarra hliðstæðra stétta. Það, sem hefur gerzt, er, að opinberir starfsmenn hafa farið fram á, að laun þeirra yrðu leiðrétt, eins og l. ákveða nú, að laun bænda skuli leiðrétt einu sinni á ári. Ég skal þá víkja nokkrum orðum að því, sem hv. þm. Barð. sagði. Hann nefndi ýmis útgjöld, er Alþ. hefði samþ. með ýmsum l., og gerði ráð fyrir 30 millj. kr. útgjöldum, er ekki væru innifalin í tölum fjárl.  Ég skal ekki lengja umr. meira, þetta er þegar orðið lengra en ég ætlaði. En ég vil að síðustu taka það fram, að ég lít svo á, að hér sé um mesta réttlætismál að ræða og óverjandi að gera ekki einhverja slíka ráðstöfun. Hér er ekki um það að ræða að hækka há laun, heldur lág laun, svo lág, að af þeim er ekki hægt að lifa mannsæmandi lífi. Ég vil ljúka máli mínu með því að segja, að mér hafa orðið það vonbrigði, að Framsfl. sem heild skuli vera á móti þessu máli. Framsfl. hefur verið talinn og er vinstri sinnaður flokkur. En svo bregðast krosstré sem önnur tré. Það er alkunnugt, að það kemur fyrir krakka að rugla saman vinstri og hægri, og Framsfl. hefur sýnt, að hann getur einnig ruglazt í þessum efnum þrátt fyrir þroska sinn í þjóðmálum. Framsfl. telur sig vinstri sinnaðan, en hér hegðar hann sér eins og hægri flokkur. Hann ruglast á vinstri og hægri.

Ætli hv. þm. sé ekki áttavilltur sjálfur?



Herra forseti. Ég hafði hugsað mér að afsala orðinu, en þegar vaktar eru upp umr. með þessum hætti og krakkar standa upp og kalla Framsfl. krakka, þá finnst mér skörin færast upp í bekkinn. Það er rétt, að bændur hafa komið málum sínum þannig fyrir, að tekjur þeirra hækka, ef aðrir fá hækkaðar tekjur. Ef þeir væru eigingjarnir, ættu þeir því ætíð að ýta undir kauphækkanir og verkföll. En þeir kæra sig ekki um það, og Framsfl. kærir sig ekki heldur um það, af því að hann er enginn krakki. Till., sem við bárum fram um rannsókn á þessu máli, var jafnframt borin fram til að minna á, að þegar svo er komið, að hver þm. stendur upp eftir annan og segir, að það verði að samþ. þetta, því að annars verði verkfall - þetta var borið hér fram, hvað eftir annað í nótt -, þá er fyllsta ástæða til að vekja athygli á því, að mál er til þess komið að taka upp önnur vinnubrögð. En það er ekki einu sinni hlustað á þetta. Það hefur verið viðurkennt af öllum í nótt, að framleiðslan lifir á styrkjum. Hvaðan á nú að taka þessa peninga? Af framleiðslunni, sem verið er að styrkja, er ekki hægt að taka þá, en hvaðan á þá að taka þá? Vitanlega af þegnum þjóðfélagsins og af embættismönnunum fyrst og fremst. Og svo eru menn að hæla sér af þessu gagnvart embættismönnunum. Það er skrýtin hagfræði þetta. Hér er leikinn sá leikur, að tekið er úr rassvasanum og því síðan stungið „pent“ í brjóstvasann eins og skrautvasaklút. Hvaða hagsbætur getur það haft í för með sér að halda kapphlaupinu áfram? Hví er haldið áfram í stað þess að taka málin fyrir í heild og síðasta verk þingsins að ýta undir þetta kapphlaup? Það endar með því, að ríkið getur ekki greitt starfsmönnum sínum laun. Ég gleymi aldrei þessari nóttu hér í þinghúsinu, er einn af þm. stj. lýsir yfir því, að stefnan um stöðvun dýrtíðarinnar sé búin að vera, hún hafi ekki tekizt og því verði að laga sig eftir því. Við kveðjum þannig, að saga þeirrar stefnu, sem stj. hefur miðað starf sitt við, er öll. Annar helmingur þm. er með henni, hinn á móti. Einn af flm. endurtók það, að stjórnarstefnan væri búin og laga yrði sig eftir því, að nýtt kapphlaup væri hafið. Það væri ekki undarlegt, þó að það kæmi síðar á daginn, að helmingur stj. væri með og helmingur á móti. Þannig er málum komið, og það hafði ekki fyrr verið lokað fyrir útvarpið en menn notuðu tækifærið til þess að taka þessa nýju stefnu. Það hefur verið tekið hér fram, að það, sem þarf að gera, er að lækka verðlag á lífsnauðsynjum. Það þarf að létta af okrinu og dýrtíðinni. Það er fyrsta höggið. Síðan er hægt að semja við launastéttirnar, en það er ekki hægt fyrr en þetta högg er greitt. Hv. 4. þm. Reykv. kvaðst hafa orðið fyrir vonbrigðum með Framsfl. Ég get sagt honum, að hann hefur ekkert verið að gera annað en ýta undir ráðþrota stj., svo að hún fari lengra fram á nöfina, og hún á bara örfá skref eftir. Jafnvel fé, sem lofað er, er áður lofað í annað samkvæmt landslögum. Verst er þó, að stj. fer fram af nöfinni með annað, sem meira virði er. Þessar nýju launahækkanir munu verða samþykktar, en sannið þið til, að svo fer að lokum, að ríkið getur ekki greitt laun embættismannanna, af því að undanhaldsstefnan er látin ráða, en ekki gerðar raunhæfar ráðstafanir til viðnáms og stöðvunar. Ég gleymi aldrei þessari nóttu. Mest hissa er ég á því, að nokkur stj. skuli láta bjóða sér annað eins og þetta. Við framsóknarmenn höfum snúizt gegn þessu og varað við afleiðingunum, en það er að tala fyrir daufum eyrum. Ég læt svo lokið máli mínu.



Herra forseti. Út af orðum hv. 4. þm. Reykv. um þær 30 millj. kr., sem ég gat um, þykir mér rétt að gefa nokkrar upplýsingar. Um þær 13 millj. kr., sem eru í heimildagr. og bornar eru fram af stj. eða fjvn., er það að segja, að meiri hl. n. var þeim andvígur. Það var vegna beiðni stj. og til þess að fá samkomulag um afgreiðslu frv., að fjvn. gekk inn á þetta, en því miður var það samkomulag ekki haldið. Næst eru 3 millj., er stafa af brtt., er fluttar voru til hækkunar gegn vilja fjvn. Þá eru 3 millj. í sambandi við þjóðleikhúsið, og var það samþ. gegn minni andstöðu, og 2 millj., er samþ. voru í Ed. í gær í sambandi við l. um Fiskiðjuver ríkisins, einnig gegn mótmælum mínum. Meginhlutinn af þessum 30 millj. kr. er því samþ. í andstöðu við fjvn. Hv. þm. undraðist það, að við, sem erum fulltrúar sveitakjördæmanna, skyldum vera þessu máli andvígir. Ég veit ekki, hvað vakað hefur fyrir öðrum, en ég get sagt hv. þm., að afstaða mín hefur ekki farið eftir því, hvaða kjördæmi ég er fulltrúi fyrir. Í svona málum tel ég mig fyrst og fremst fulltrúa þjóðarinnar, og ég álít, að það sé böl fyrir þjóðina, ef þetta verður samþ., eftir að búið er að afgreiða slík fjárl. Þá verður ekki vandalaust að skipta þessum uppbótum, þó að þær verði nú greiddar. Margir þessara manna eru lágt launaðir, en þeir geta haft töluverðar tekjur af öðru, því að vinnutíminn er stuttur. En það er ekkert um það sagt, hvernig fara eigi með þetta. Og hvar á svo að taka næstu 4 millj., er sjóðurinn, sem taka á þetta úr, er uppétinn? Því að það er væntanlega ekki bara þetta, sem um er að ræða, og síðan verði launin lækkuð. Það þarf því að sjá fyrir meiru, og hvar á að taka næstu 4 eða 8 millj. verði launin lækkuð? Það þarf því að sjá fyrir meiru, og hvar á að taka næstu 4 eða 8 millj.? Ég vil líka benda hv. þm. á það, að þetta er afleiðing af hans stefnu, stefnu, sem hann og flokkur hans hafa stutt og farin hefur verið gegn vilja Framsfl. og Sjálfstfl. Ég get einnig upplýst hv. þm. um það, að baráttan í fjvn. stóð um lækkun útgjalda, m. a. í embættisrekstri ríkisins, svo að ekki yrði skorið á lífæðar atvinnulífsins, en það er þýðingarmeira, en sumir embættismenn, sem gera lítið verk. Og það var ekki með hjálp hv. 1. landsk., flokksbróður hans, sem nokkur árangur náðist í þessa átt. Í þeim málum var hann ætíð andvígur niðurskurði. Það voru kommúnistarnir, stjórnarandstaðan, sem fékkst til að fylgja niðurskurði rekstrarútgjaldanna, svo að hægt væri að halda áfram verklegum framkvæmdum. Fyrir þetta fékk ég ávítur hjá hv. 1. landsk., og strax er till. fjvn. komu fram, krafðist hæstv. forsrh. þess, að verk n. væri gert ógilt, því að það væri gert með vilja kommúnistanna. En eftir að fjárl. eru samþ., notar svo hæstv. forsrh. níu kommúnista til þess að koma þessu máli fram. Það eru fleiri en hv. þm. Str., sem ekki munu gleyma þessari nóttu. Þeir, sem státað hafa af því, að þeirra stefna hafi ráðið, eru nú þannig komnir, að þeir komast ekki upp úr feninu nema með hjálp kommúnistanna. Ég er þeirrar skoðunar, að sjómennirnir eigi öðrum fremur að fá góð laun. En þegar samningar stóðu yfir í sjómannadeilunni í vetur, kom það ekki málinu við, hvort útgerðarmenn gátu borgað þau laun, er sjómenn vildu fá. Það, sem máli skipti, var það, að þjóðin gat það ekki. En orsökin til þess, hvernig fór um þessa samninga; var sú, að hér í alþingishúsinu sat hv. 1. landsk. í einni stofu og Jón Rafnsson í annarri, og þeim héldu bókstaflega uppboð á fólkinu. Ef annar heyrði, að hinn vildi bjóða þetta, bauð hann betur. Það sama hefur átt sér stað hér í nótt! Kommúnistafl. og Alþfl. hafa haldið hér uppboð á embættismönnunum. Þetta er árangurinn af þeirri stefnu, sem flokkur hv. 4. þm. Reykv. hefur fylgt. Ég skal svo ekki ræða þetta meira.



Herra forseti. Mér kom undarlega fyrir eyru ræða sessunauts míns, hv. 4. þm. Reykv. Ég get þó stytt mál mitt, því að hv. þm. Str. hefur að mestu tekið af mér ómakið með sinni ræðu. Hv. 4. þm. Reykv. talaði um l. um verðlagningu landbúnaðarafurða og hafði þar rétt upp. Ef við framsóknarmenn værum á sömu breiddargráðu og hv. 4. þm. Reykv., og sennilega þá vinstrisinnaðir, mundum við fagna því, að ýtt væri undir kauphækkanir, því að þá mundi verð landbúnaðarafurða hækka. En við lítum ekki þannig á þessi mál og stefnum ekki að því að vinna að hækkunum á víxl. Við höfum ekki lagt á móti því, að málið væri rannsakað. Við lögðum til í till. okkar, sem því verr var felld hér í nótt, m. a. af hv. 4. þm. Reykv., að þessi rannsókn yrði gerð. Við lögðum til, að ríkisstj. fengi ekki heimild til að ráðstafa fé í þessu skyni af handahófi, heldur yrði mál þetta rannsakað og niðurstöður rannsóknarinnar lagðar fyrir Alþ. Og við lögðum til, að jafnframt legði ríkisstj. fram till. um nauðsynlegar ráðstafanir í dýrtíðar-, fjárhags- og atvinnumálum fyrir Alþ. Hv. 4. þm. Reykv. talaði hér um hinar 4 millj., sem hvergi eru til. Þessi ráðstöfun mun ábyggilega ýta undir verkamenn að gera nýjar kaupkröfur. Samkvæmt lögum kemur þá afurðaverð til með að hækka að sama skapi til samræmingar. Hvernig mun þá verða ástatt í haust, er Alþ. kemur saman hinn 11. okt.? Hvernig skyldi þá ganga að afgreiða fjárlög með öllum þeim hækkunum, sem fyrirsjáanlegar eru? Og hvernig mundi fara með bátaflotann fyrir næstu vertíð? Ætli sjómennirnir yrðu ekki að fá kauphækkun? Er nú þetta vinstri stefna? Ég vil biðja hv. 4. þm. Reykv. að athuga það. Ég gat hér áðan um framkomu tveggja Alþfl. manna í Ed., hvernig þeir hafa algerlega hundsað kröfur Alþýðusambandsins og fellt fyrir okkur framsóknarmönnum till., sem miðaði til meira réttlætis í innflutningsmálunum og lækkunar á verðbólgunni. Þessir flokksbræður hv. 4. þm. Reykv., sem ganga á móti kröfum Alþýðusambandsins til þess að styggja ekki vini sína í Sjálfstfl. og vilja heldur fylgja þeim í því að koma góðu máli fyrir kattarnef og vísa á ríkissjóðinn galtóman, en að taka upp baráttu fyrir réttri lausn í verzlunarmálunum, - fylgja þeir vinstri stefnu? Nei. Það, sem nú ætti að gera, er að halda þinginu áfram, enda þótt það hafi dregizt allt of lengi, því að lausn dýrtíðarmálanna má ekki draga til haustsins. Það þarf að auka frelsi almennings í viðskiptamálunum, þrýsta niður húsaleigu og framkvæma rannsókn á launakjörum og aðstöðu hinna ýmsu stétta. Lögin um verðlagningu landbúnaðarafurða eru þar til fyrirmyndar, og slíku samræmi þyrfti að koma á síðar og eins hvað snertir launagreiðslur til opinberra starfsmanna. Það þyrfti að gera heildarsamninga við verkalýðinn til eins árs í senn, þar sem laun væru ákveðin hlutfallslega þannig, að þegar daglaunamenn hefðu þetta kaup, skyldu fagmenn hafa svo og svo miklu hærra, - alveg eins og verðlagning landbúnaðarafurða er miðuð við verðlag og kaupgjald og ákveðin fyrir eitt ár í senn. Síðan væri eðlilegt, að laun opinberra starfsmanna væru ákveðin með hliðsjón af launum verkamanna og annarra stétta. Þetta þyrfti að gera, og það væri í fullu samræmi við till. okkar. Og ég endurtek það, að ég tel alveg óverjandi að hlaupa frá þessu nú. - Skal ég svo ekki reyna meira á þolinmæði hæstv. forseta og láta máli mínu lokið.



Herra forseti. Þau ummæli mín í lok ræðu minnar, að Framsfl. hefði, að því er virtist, hneigzt frá vinstri stefnu, virðast hafa farið mjög í taugarnar á hv. síðasta ræðumanni. Vissulega væri æskilegt að fá endanlega og skynsamlega lausn á dýrtíðarmálunum, og um það er ég hv. þm. sammála. En við vitum báðir, að það gat ekki orðið á þessu þingi. Þess vegna er náttúrlega þýðingarlaust að bera fram till. um það. Spurningin var þessi: Átti Alþ. líka að hlaupa frá þessu launamáli opinberra starfsmanna, sem búa við misrétti og ranglæti, vitandi það, að valda mundi óróa og kaupdeilum, sem hefðu orðið ríkissjóði margfalt dýrari, en þessum 4 millj. nemur? - Það, sem ég átti við, og ég taldi, að Framsfl. hefði villzt frá vinstri stefnu, var í þessu tilfelli það, að ég tel, að hér sé verið að bæta kjör láglaunamanna og fullnægja réttmætum kröfum þeirra, og hefði flokknum átt að vera ljúft að stuðla að því. Og ég mun alltaf líta svo á, að það sé vinstri stefna að fullnægja sanngjörnum kröfum þeirra, sem lægst eru settir við borð í launamálunum. Ég held, að ef um hliðstæðar kröfur hefði verið að ræða af hálfu bænda, þá hefði Framsfl. barizt hart og drengilega fyrir þeim, þar sem framsóknarmenn telja sig fyrst og fremst umbjóðendur bænda, alveg eins og Alþflm. líta fyrst og fremst á láglaunamenn sem sína skjólstæðinga.