Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Gils Guðmundsson Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara að ræða þetta mál almennt, en vil freista þess nú við 3. umr, að leggja fram litla brtt. við 3. gr. frv. Það er í sambandi við það, að samkv. 3. gr. er svo fyrir mælt, að hluti af fé gengismunarsjóðs, um 350 millj. kr. að því er hæstv. sjútvrh. upplýsti, á að renna til þess að efla hagræðingu í fiskiðnaði, Eins og fram kom í ræðu hv. 2. þm. Austurl., þá er ekkert nánar tiltekið eða ákvarðað í sambandi við það, með hverjum hætti þessi hluti af fé gengismunarsjóðs eigi að renna til þessa verkefnis. Það er algerlega á valdi ríkisstj. að ákveða það. Með tilliti til þess, að þarna er um þó nokkra fjárhæð að ræða til viðbótar við 500 millj. kr., sem áður hefur verið ákveðið að verja í þessu skyni, þá tel ég að það sé algerlega óeðlilegt, að ekki sé neitt nánar ákveðið um það í þessum væntanlegu lögum, hvernig eigi að ráðstafa þessu fé. Þar tel ég að búa þurfi betur um hnúta af Alþingis hálfu. Það er kunnugt að einstakir landshlutar eru mjög misjafnlega á vegi staddir í sambandi við þetta mál, í sambandi við það að auka hagræðingu í fiskiðnaði. Víða úti um landið hefur verið unnið býsna ötullega að þessum málum á undanförnum árum, má segja á þessum áratug, og þar hefur niðurstaðan á allmörgum stöðum orðið sú, að það má segja að orðið hafi gerbreyting í sambandi við rekstur sjávarútvegs og fiskiðnaðar, gerbreyting til bóta frá því sem áður var, eflir að þessi hagræðing var komin á, sérstaklega þar sem svo hefur tekist til að nokkurt samræmi er á milli veiðanna sjálfra og þeirrar fjárfestingar og þess mannafla sem vinnur eða gert er ráð fyrir að vinni við fiskiðnaðinn. Á öðrum stöðum hafa ýmsar ástæður valdið því, að þessi atvinnuuppbygging hefur orðið mjög á eftir, og vil ég alveg sérstaklega af þessu tilefni nefna það, að Suðurnes eru þarna mjög illa á vegi stödd og e.t.v. verr en flestir ef ekki allir landshlutar aðrir. Þetta kom mjög greinilega fram í þeirri athugun á afkomu frystihúsa sem Þjóðhagsstofnun gerði að fyrirmælum ríkisstj. s.l. haust. Sú skýrsla kom út fjölrituð í októbermánuði s.l., og hún sýnir mjög greinilega að nýting hráefnis er áberandi lökust í hraðfrystiiðnaði á Suðurnesjum. Þessi könnun sýnir einnig að nýting fjármagns í frystiiðnaði er lakari á Reykjanessvæðinu en í öðrum landshlutum. Suðurnesin eru að vísu ekki tekin þar sérstaklega, heldur Reykjaneskjördæmi. Ég ætla ekki við þetta tækifæri að fara út í það, hvað valdi því að Suðurnes eru svo illa á vegi stödd í þessum efnum, að þau virðast vera einna lakast á vegi stödd allra landshluta að því er snertir uppbyggingu fiskiðnaðar. Ég bendi aðeins á það, að útbýtt hefur verið till. til þál. um Suðurnesjaáætlun sem ég flyt ásamt hv. 11. landsk. þm., Geir Gunnarssyni, og þar er allrækilega farið út í þessa sálma og gerð nokkur grein fyrir ýmsum ástæðum þess, að Suðurnesin eru svo illa á vegi stödd nú, að þar eru mörg fiskiðnfyrirtæki sem ekki hafa séð sér fært að taka á móti fiski. Þau eru lokuð nú á hávertíðinni. Ég bendi aðeins á það, að þarna er nauðsyn alveg sérataklega brýn, og með tilliti til þess að svo er ástatt á þessum stað og sjálfsagt nokkrum öðrum, þá vil ég leyfa mér að leggja hér fram brtt. við 3. gr. þessa frv. Hún er svo hljóðandi, að aftan við gr. bætist: „Við setningu reglna um stuðning við hagræðingu í fiskiðnaði skal lögð sérstök áhersla á skipulega uppbyggingu fiskiðnaðar á svæðum sem verst eru sett atvinnulega og skila lakastri nýtingu hráefnis og fjármagns“ Ég ætla ekki að hafa öllu fleiri orð um þessa till., en þó aðeins leggja áherslu á að það er ekki hugmynd mín að þessu fé, sem á að verja til þess að auka hagræðingu í fiskiðnaði, skuli varið til þess fyrst og fremst eða í nokkrum mæli að bæta lélega rekstrarstöðu frystihúsa eða fiskvinnslustöðva, ef ekkert annað er gert. Það kemur heldur lítið út úr því greinilega. Það þarf annað og meira til að koma og ákvæði þarf að setja um það, að þessi hagræðing fari raunverulega fram og að hún komi að notum þar sem þörfin er brýnust. Þessi till. er skrifleg og of seint fram komin, og ég bið því hæstv. forseta að leita afbrigða, svo að hún megi koma fyrir.



Virðulegi forseti. Í tilefni af þessari brtt. frá hv. 3. þm. Reykn., Gils Guðmundssyni, vil ég taka það fram, að ég tel þessa brtt. algerlega óþarfa. Það liggur í augum uppi, að það fjármagn, sem verður til ráðstöfunar til að auka hagræðingu í fiskiðnaði og fram hefur verið tekið að er auk þeirrar upphæðar, sem fæst úr gengismunarsjóði, þeir fjármunir sem Byggðasjóður hefur ráðstafað í þessu skyni, - þessir fjármunir verða auðvitað nýttir þannig að sérstök áhersla verði lögð á að bæta nýtingu þeirra fiskvinnslustöðva sem verst eru staddar í þeim efnum, auðvitað að því tilskildu að rekstrargrundvöllur sé fyrir þessar fiskvinnslustöðvar. Það er ekkert launungarmál, að þessar ráðstafanir eru ekki síst gerðar með tilvísun til lakrar nýtingar hráefnis hér suðvestanlands og raunar á Suðurlandi að hluta og Vestmannaeyjum, og það er úrvinnsluefni fyrir þá sem fjalla um ráðstöfun þessa fjár, forráðamanna Byggðasjóðs og gengismunarsjóðs, og viðkomandi viðskiptabanka sem og Seðlabankans, eins og kom fram hjá hæstv. sjútvrh. í umr. um þetta mál í gær. Því vil ég ítreka og endurtaka, að ég sé ekki ástæðu fyrir þessari brtt. og tel hana óþarfa.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða efnislega það mál sem hér er til umr. Það, sem varð þess valdandi að ég stóð hér upp, er sú till. sem Gils Guðmundsson bar hér fram um að sérstaklega verði tekið tillit til þeirra staða sem versta hafa nýtingu í fiskiðnaði og verst eru á vegi staddir í sambandi við útgerð og fiskvinnslu nú í dag. Ég vil lýsa stuðningi mínum við till. hans og vísa til þeirra orða sem hann sagði um ástand í fiskvinnslu á Suðurnesjum. Nýlega hafa verið hjá okkur suður frá framkvæmdastjórar Byggðasjóðs. Þeir hafa rætt þar við Samband sveitarfélaga á Suðurnesjum og þeim hefur verið gerð grein fyrir því ástandi sem ríkir í fiskvinnslunni á Suðurnesjum, þar sem nú nýlega hafa 2 af 7 togurum á staðnum verið seldir í burtu og fyrir liggur að þriðji togarinn muni einnig vera á förum. Það liggur líka ljóst fyrir, að mörg af kraftmestu frystihúsum á svæðinu eru ekki starfrækt núna vegna erfiðrar fjárhagsaðstöðu, og í heilum byggðarlögum, eins og t.d. í Njarðvík, þar sem aðeins eitt frystihús var starfandi, er nú ekkert frystihús starfandi. Ég tel því að það sé full ástæða til þess, einmitt þegar verið er að afgreiða þetta mál hér, að á það sé bent, að sérstaklega verði tekið tillit til svæðis sem á við svipaðar aðstæður að búa í dag og Suðurnesin þegar farið verður að úthluta því fé sem kemur þarna til ráðstöfunar. Ég held að menn hafi yfirleitt ekki gert sér ljóst, hvað þessum þróttmiklu útgerðarstöðum í mörg ár hefur á síðustu árum farið aftur, og það má fyrst og fremst rekja til skiptingar aflans og að afli hefur stórminnkað, fyrir utan það að fyrirgreiðsla til svæðisins af hálfu lánastofnana og ríkisvaldsins hefur ekki verið söm og til annarra staða sem hafa átt við svipaða erfiðleika að stríða. Ég tel því fulla ástæðu til, að þessi till. sé flutt, og lýsi, eins og ég sagði áðan, stuðningi mínum við hana og vona að þm. samþykki hana.



Eins og fram hefur komið, bæði í grg. frv. og framsöguræðu hæstv. forsrh., á þetta fjármagn að fara til hagræðingar í fiskiðnaði, og því hefur verið lýst yfir, að áhersla verði lögð á skipulega uppbyggingu fiskiðnaðar á öllu landinu, en ekki á tilteknum svæðum, þó að þörfin sé misjafnlega mikil. Ég tel þess vegna þessa till, algerlega óþarfa og segi nei.

Ólafur G. Einarsson Hæstv. forseti. Ég treysti ríkisstj, og stjórn Byggðasjóðs fyllilega til þess að úthluta þessu fjármagni með réttlátum hætti. Þeir hv. þm., sem hafa grun um að flokksmenn þeirra, t.d. í stjórn Byggðasjóðs, muni ekki hafa næga réttlætiskennd til að bera, ættu að vinna að framgangi málsins í þingflokkum sínum. Ég segi nei. Frv. samþ. með 23:8 atkv. og afgr. til Ed.

Pálmi Jónsson Hæstv. forseti. Þegar hafa orðið miklar umr. um þetta frv. og ég skal ekki lengja þær mikið, enda er mál til komið að málið fari að ganga til nefndar. Hv. þm. Þórarinn Þórarinsson hefur flutt efnislegar athugasemdir við frv. Út af þeim vil ég taka það fram, að ég er ekki haldinn neinum fordómum gegn því, að Rafmagnsveitum ríkisins eða Landsvirkjun verði falið að annast virkjunarframkvæmdir við Blöndu, eftir því sem Alþ. sýnist best henta. Eðlilegt má telja að það sé bundið a.m.k. að mestu í lögum, hver skuli vera framkvæmdaraðili. Ef Norðurlandsvirkjun verður ekki komin á laggir áður en frv. verður afgreitt eða stofnun þess fyrirtækis í sjónmáli, sýnist eðlilegt að framkvæmd verksins verði falin öðrum aðila. Rétt sýnist mér þó að taka fram, að hæpið virðist að Landsvirkjun geti orðið eignar- og rekstraraðili Blönduvirkjunar, nema skipulagsbreytingar í orkumálum færist í þá átt, að Landsvirkjun verði orkuöflunarfyrirtæki fyrir meginhluta landsins. Eigi að síður væri unnt að fela Landsvirkjun að annast framkvæmd verksins, enda þótt Rafmagnsveitur ríkisins komi þar ekki siður til greina. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson flutti mikla ræðu á mánudaginn var. Hann talaði af eldmóði, og ókunnugir hefðu getað látið sér detta í hug að hann hefði í rauninni drukkið eldvatn, slíkur var talandinn og limaburðurinn. Ég hygg að svo hafi ekki verið, heldur hafi hv. þm. aðeins verið í sínu besta formi. En þegar ræður eru fluttar í þessum ham, þá vilja einfaldir hlutir stundum gleymast, og þannig fór fyrir hv. þm. Sighvati Björgvinssyni. Hann sagði t.d. eitthvað á þá leið, að það væri alveg sama hve mikið rafmagn væri framleitt á Suðvesturlandi eða annars staðar á landinu, það væri ómögulegt að koma því til Vestfjarða vegna þess að rafmagn yrði ekki sent í bögglapósti. Þetta er auðvitað mjög skarplega athugað hjá hv. þm., en á tæplega heima í umr. um þetta frv. Ég held að enginn geri ráð fyrir því, að orkuframleiðsla hefjist í Blöndu fyrr en um miðjan næsta áratug og kannske siðar. Hv. þm. ætti að vita að áætlað er að hefja byggingu Vestfjarðalínu frá Hrútatungu á þessu ári og væntanlega verður því verki lokið á tveim eða mesta lagi þrem árum. Það verður því engin ástæða til þess að gera tilraun til að senda rafmagn frá Blöndu: bögglapósti til Vestfjarða þegar þar að kemur. Þá taldi hv. þm. að orkuspáin væri markleysa, vegna þess að hún væri reist á þeirri forsendu að dreifikerfin yrðu endurbyggð og það væri bæði dýrt og tæknilega óframkvæmanlegt á skemmri tíma en 10 árum, Það er alveg rétt, að til þess að orkuspáin verði virk þarf að endurbyggja dreifikerfi og stofnlínur og reisa aðveitustöðvar. En ekki hafa menn í raforkukerfinu viljað segja við mig að þetta sé ekki unnt að gera á skemmri tíma en 10 árum. Jafnvel þó það reynist svo er það ekki slæmt mark að keppa að, vegna þess að orkuspáin nær yfir 25 ára tímabil, en ekki 10 ár eða skemur. Jafneinfalt atriði virðist hafa farið fram hjá hv. þm. Sighvati Björgvinssyni. Það er hárrétt, að þetta kostar mikið fé, og hafa verið nefndar stórar tölur í þessu sambandi eða yfir 20 milljarða kr. En við komumst ekki hjá því að verja miklum fjármunum í þessu skyni ef við viljum nýta innlenda orkugjafa í þágu okkar sjálfra. Ef við gerum það ekki tökum við a.m.k. áhættuna af því að mæta vaxandi orkuþörf okkar með kaupum á orku frá þverrandi orkumörkuðum heimsins. Það kann einnig að verða dýrt. Önnur atriði í ræðu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar skal ég að mestu láta liggja á milli hluta, þó nefna megi, að þar sem hann vitnar réttilega í umsögn Jakobs Björnssonar orkumálastjóra um að nauðsynlegar rannsóknir við Blöndu taki 2–3 ár, þá er sú umsögn nú nærri árs gömul. Réttmæti fullyrðinga hans um að 10 milljörðum kr. hafi verið eytt til einskis við Kröflu held ég að best sé að láta reynsluna leiða í ljós. Hv. þm. Páll Pétursson flutti hér langa ræðu. Það er engin nýlunda að þessi hv. þm. flytji langar ræður. En ræðan var með besta móti undirbúin og flutt af vélrituðum blöðum. Ætla mætti að málefnalegt inntak hennar hefði verið í samræmi við þetta. En því var því miður ekki að heilsa. Hins vegar var nóg af staðlausum fullyrðingum og álappalegum tilraunum til þess að vera fyndinn á minn kostnað og annarra. Þetta er skiljanlegt í hinni vandlegu undirbúnu ræðu hv. þm., enda stundum þrautaráð þegar röksemdir eru á þrotum. Hv. þm. Páll Pétursson sagði oft í ræðu sinni eitthvað á þá leið, að nauðsynlegt væri að segja þetta eða hitt og lesa hitt og annað svo það yrði prentað í Alþingistíðindum, einnig að röksemdir sínar frá því í fyrra um þetta mál væru flestallar í fullu gildi og prentaðar í Alþingistíðindum. Lætur nærri að ætla að þarna sé fundin skýring á löngum ræðum þessa hv. þm. og jafnvel að hann haldi að það sé sama hvaða fjarstæðu hann segi í þessum ræðustól, það verði allt satt þegar búið sé að prenta það í Alþingistíðindum. Þetta er auðvitað mesti misskilningur, eins og stuttlega verður vikið að hér á eftir. Hv. þm. Páll Pétursson sagðist hafa orðið allra mest undrandi á því sem ég sagði í ræðu minni í síðustu viku, að við ættum að slá striki yfir allar nýjar álbræðslur og járnblendiverksmiðjur á komandi árum. Það var eins og hann héldi að ef maður samþykkti eitt slíkt fyrirtæki, þá sé jafnsjálfsagt að samþykkja önnur og enn önnur um alla framtíð. Þetta er röksemd með svipuðum hætti og ef ég segði, að úr því að hv. þm. samþ. við fjárlagaafgreiðslu að kaupa Víðishúsið, þá teldi hann sjálfsagt að ríkið keypti alla húshjalla hér á höfuðborgarsvæðinu sem til sölu væru, vegna þess, eins og hann sagði við það tækifæri: hvað munar okkur um einn blóðmörskepp í sláturtíðinni. Svona röksemdir eru auðvitað fjarstæða og þarf ekki að hafa fleiri orð um. Hv. þm. hefur lítið fylgst með þeim skoðunum sem ég hef látið uppi um stóriðjumál, bæði hér á Alþ. og annars staðar, úr því að hann varð svona hissa. Ég hélt fram mjög svipuðum skoðunum um stóriðjumál á Alþ. í fyrra og síðan einnig bæði í ræðu og riti, Þessu valda m.a. auknar upplýsingar um orkuþörf hins almenna markaðar hér á landi og hversu okkur miðar áfram með samtengingu orkuveitusvæða, sem er forsenda fyrir því að unnt sé að nýta orku frá stórvirkjunum til almenningsþarfa. Síðan bregður hv. þm. Páll Pétursson sér í gervi sagnfræðings og tekur að rekja ímynduð afskipti mín af stóriðjumálum. Af þessum tilraunum hans á þeim vettvangi virðist mér að hann ætti að láta sagnaritun eiga sig. Það hentar honum sýnilega betur að fást við reyfara. Hv. þm. sagði m.a., að hann hefði horft á mig samþykkja lög um járnblendisamning við Union Carbide 1975. Ekki verður þetta satt þó að hv. þm. Páll Pétursson láti prenta það í Alþingistíðindum, því í þeim tíðindum, 17. hefti 1976, sést að ég hef ekki komið nálægt atkvgr. um þetta mál meira að segja ekki hv. þm. Páll Pétursson sjálfur, því hann var þá víðs fjarri. Jafnvel það sem sagnfræðingurinn segist horfa á með eigin augum, eru staðlausir stafir og hefur aldrei gerst. Það er ekki góð Sagnfræði. Þá spyr hv. þm. Páll Pétursson, með leyfi forseta: Hvers vegna biður hæstv. iðnrh. fylgismann sinn í fjvn. um sérstaka upphæð til stóriðjunefndar og hv. þm. Pálmi Jónsson lætur 10 milljónir til þessa verkefnis? Ég varð oft hissa undir ræðu hv. þm., m.a. í þetta skipti, því þm. hefur sýnilega ekki hugmynd um hvað hann er að tala um. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1918 er gert ráð fyrir 10 millj. kr. til viðræðunefndar um orkufrekan iðnað. Og það mundi hv. þm. vita, ef hann hefði einhverja nasasjón af vinnubrögðum fjvn„ að hæstv. ráðh. þurfa ekki að biðja einn eða annan um að koma því inn í fjárlög sem þegar er í fjárlagafrv. Hins vegar lagði ég til að texta þessa fjárlagaliðar yrði breytt á þá lund, að þarna stæði: „Til athugana á nýiðnaði.“ Þessu fékk ég ekki ráðið í fjvn., en í fjárl. stendur þó: Til athugana á orkufrekum iðnaði. - Spurning hv. þm. er því byggð á hugarórum einum saman. Það er svo annað mál, að orkufrekur iðnaður getur kallast t.d. basaltvinnsla og önnur steinefnavinnsla, hvort sem hún verður sett niður á Sauðárkróki eða sunnanlands, ég tala nú ekki um títanvinnslu sem jafnvel er rætt um í okkar kjördæmi. Ég tel því æskilegt að þetta fjármagn, 10 millj. kr., fari til athugunar á slíkum nýjum iðngreinum. Enn spyr hv. þm. Páll Pétursson: Hvers vegna var hv. þm. Pálmi Jónsson að sitja á fundum með fulltrúaráði sjálfstæðismanna norður í Skagafirði fyrir 54 vikum til þess að reyna að fá þá til að taka við álverksmiðju frá Norsk Hydro, úr því hann vill slá striki yfir stóriðjuframkvæmdir? Ekki sýnist mér sagnfræðin fara batnandi hjá hv. þm. Hið rétta er, að í fyrravetur var haldinn fundur um stóriðjumál á Sauðárkróki á vegum sjálfstæðismanna. Ég var þar ekki staddur og hafði hvergi komið nálægt undirbúningi þess fundar, einfaldlega vegna þess að ég taldi að álbræðsla hentaði ekki okkar fámennu byggðum norður þar. En hugarburður og sleggjudómar hv. þm. eiga sér lítil takmörk. Þá kemur dálítið skemmtilegur kafli í ræðu hv. þm. Páls Péturssonar, þar sem hann í fyrstu hæðist að því, að ég skuli vilja taka mark á sérfræðingum í orkumálum, en ráðleggur mér síðan að taka til eftirbreytni þrjá menn, sem hann kallar sérfræðinga, og þó allra helst einn þeirra, sem ég eigi að gera að leiðtoga lífs míns, en það er félagi okkar, hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson. Minni spámennirnir voru dr. Jóhannes Nordal og Bjarni Einarsson. Við hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson erum oftast sammála, en ekki alltaf, sem varla er von. Þegar svo fer virðum við rétt hvor annars til þess að hafa sjálfstæðar skoðanir og leggjum ekki í vana okkar að ganga hvor eftir öðrum til þess að fá því breytt. Ég hygg hins vegar að hvorugur okkar kæri sig nokkuð um að hafa hinn að leiðtoga lífsins. Það gæti á hinn bóginn verið athugandi fyrir hv. þm. Pál Pétursson að líta í eigin barm, hvort honum væri ekki þörf á leiðtoga sem gæti leiðbeint honum um vandaðri málflutning en hann hefur tamið sér að undanförnu. Það er svo rétt að vekja athygli á því, að enginn þessara manna. sem hv. þm. Páll Pétursson nefndi, er að mínum dómi sérfræðingur í orkumálum, og þó að t.d. Jóhannes Nordal sé formaður í stjórn Landsvirkjunar, þá gerir það hann ekki að sérfræðingi á þeim vettvangi. Ummæli, sem eftir þeim voru höfð, eru þeirra skoðanir, en ekki mínar, og eru sumpart þriggja ára gömul og væntanlega byggð á öðrum forsendum en nú liggja fyrir. Hv. þm. Páll Pétursson gerði gys að því, sem ég sagði um orkuskortinn og hvað hann var talinn kosta. Hér var auðvitað ekki um að ræða neinar bollaleggingar af minni hálfu um þetta efni, heldur mat sérfræðinga Landsvirkjunar, auk þess sem vitnað var til sambærilegs mats erlendis frá. Þá kemur í ræðu hv. þm. Páls Péturssonar eftirfarandi klausa sem ég leyfi mér að lesa, með leyfi hæstv. forseta. „ Hv. þm. Pálmi Jónsson hafði eftir einhverjum manni úti í bæ, að það væri hægt að flytja allt rafmagn frá Blöndu í tvær áttir og með lítils háttar aukabúnaði, eins og hann sagði, í eina átt. Þetta vil ég eindregið vara hann við að gera, það væri miklu alvarlegra afbrot heldur en að skjóta á einangrun byggðalínunnar úr riffli. Ef hv. þm. sendir meira en 50 mw. eftir línunni, þá bráðnar vírinn.“ Enn er það svo með þennan hv. þm., að hann fullyrðir það sem hann hefur ekki hirt um að kynna sér og veit ekki nokkurn skapaðan hlut um. Ég tel ástæðu til þess út af þessum fullyrðingum hv. þm. að rekja þær áætlanir sem fyrir liggja um flutning raforku eftir byggðalínunni norður og austur þegar flutningsgeta hennar væri nokkurn veginn fullnýtt. Þá er gert ráð fyrir að taka inn á línuna við Brennimel í Hvalfirði 114 mw. Síðan hverfur þessi orka út smám saman við hverja aðveitustöð, fyrst við aðveitustöðina á Vatnshömrum 22,7 mw. í Hrútatungu, þ.e. fyrir Vestfjarðalínu, Vestur-Húnavatnssýslu og Dali, 20 mw., við Laxárvatn 5 mw., við Varmahlið 5.7 mw. og á Akureyri 26,6 mw. Þá væru send inn á austurlínu, austur að Eyrarteigi, 20,7 mw. Þessar tölur, sem eru samkvæmt upplýsingum rafmagnsveitustjóra ríkisins, eru ekki allar samanlagt nákvæmlega 114 mw., eins og tekið er inn á línuna í Hvalfirði, vegna þess að nokkur töp verða á orkuflutningnum svo langa leið. En þau sýna þó að gert er ráð fyrir að flytja mikið magn eftir þessari línu. Ef litið er hins vegar á það, hver eru hættumörk línunnar hvað flutningsgetu snertir, þá er það auðvitað mun meiri orka en hér er fjallað um og auðvitað miklu meiri orka en hv. þm. Páll Pétursson sagði að yrði til þess að bræða vírinn í línunni. Flutningsgeta byggðalínunnar, eins og hún er að mestum hluta, er miðað við - 5°C 175 mw. Og við + 10°C 160 mw. Sé farið upp fyrir þessa miklu raforku, þá er vírinn kominn að hættumörkum með að bráðna. Það þarf því miklu meira en 50 mw. og það þarf miklu meira en alla orkuframleiðslu Blöndu til þess að hv. þm. Páll Pétursson geti steikt eggin sín á vírum byggðalínunnar. Það er rétt að geta þess, að hluti þessarar línu, sem kallaður var Rauða línan, á milli Akureyrar og Varmahlíðar, er með nokkru grennri vír en hér er talið og hefur minni flutningsgetu, en hættumörk á þeim hluta línunnar eru við sömu hitastig 124 mw. og 113 mw. Þetta sannar það sem ég sagði, að hv. þm. Páll Pétursson hafði ekki hugmynd um hvað hann var að tala um, hefur ekki hirt um að kynna sér gögn og fleiprar fjarri öllu lagi. Það er svo rétt að bæta því við, að Kristján Jónsson rafmagnsveitustjóri, sem þessar upplýsingar og þær, sem ég flutti í ræðu minni um daginn, eru hafðar eftir, er ekki einhver maður úti í bæ. Hv. þm. Páll Pétursson sagði að það væri gaman að spjalla litla stund um landvinninga í Langadal og sagði að ef ætti það sem hann kallar „kapalísera“ ána eða leggja í einn farveg frá afrennsli virkjunar til sjávar, þá mundi kostnaður við virkjunina vaxa um allt að 30%. Enn fullyrðir þessi hv. þm. það sem hann hefur ekki bugmynd um og engar áætlanir liggja fyrir um. Til þess að sýna fram á hvaða tölur hér er verið að bera á borð, ef miðað er við septemberverðlag, sem ég hef miðað við, um 17 milljarða króna, sem Blönduvirkjun er talin kosta, þá væri hér um rúma 5 milljarða króna að ræða sem kostnað við lagfæringar á árfarveginum. Til samanburðar má geta þess, að það, sem veitt er á fjárlögum þessa árs til fyrirhleðslna og lagfæringa á árfarvegum til að verjast landbroti, er 40.7 millj. kr. Hv. þm. telur því, þó að ekki sé falað um 20 milljarða kr. Blönduvirkjun, eins og hann tekur sér í munn, heldur 17 milljarða, að það þurfi til þess að lagfæra þennan eina árfarveg 125 sinnum meira fé heldur en veitt er til allra fyrirhleðslna á landinu á árinu 1978. Þannig er hver fullyrðingin og staðleysan eftir aðra í ræðu hv. þm. Hv. þm. sagði að það hefði verið skemmtilegt að heyra mig tala um Blönduvirkjun sem einhverja varastöð, vegna þess að hún væri ekki á eldvirku svæði. Hann lætur prenta þetta eftir sér í dagblaðinu Tímanum. Þetta er eins og sumt annað hjá honum, þetta hef ég aldrei orðað og eru staðlausir stafir. Hins vegar hef ég jafnan rætt um Blönduvirkjun á þann veg, að hún þurfi að koma til nota fyrir orkumarkaðinn og raforkukerfið þegar það hentar notendum sjálfum og orkuframleiðslan hefjist þegar markaðurinn er reiðubúinn að taka við orkunni. Hitt er einber útúrsnúningur, þó að ég telji það með kostum þessarar stórvirkjunar og tímabært að hefja framkvæmdir við raforkuvinnslu utan eldvirkra svæða landsins, að þá sé verið að gera því skóna að ég vilji láta hana vera einhverja varastöð. Það hefur mér ekki komið til hugar og væntanlega varla nokkrum öðrum. Hv. þm. endurtók ýmsar fleiri fullyrðingar sem ég nenni ekki að elta ólar við, m.a. að Blanda yrði ekki virkjuð án stóriðju og ég væri bara að stinga hausnum í sandinn, eins og hann orðaði það, ef ég væri að halda öðru fram. Ég skal ekki endurtaka neinar röksemdir sem afsanna þessa kenningu, ég hef gert það áður. En hv. þm. hefur flutt till. til þál. um virkjun Héraðsvatna við Villinganes ásamt fleirum. í grg. með þeirri till. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Villinganesvirkjun í Héraðsvötnum er hins vegar af þeirri stærð, að hún fellur mjög vel að þeirri aukningu raforkumarkaðarins, enda gæti hún verið fullnýtt í þágu landsmanna allra á rúmu ári “ Þetta er hárrétt hjá hv. þm. og þarna viðurkennir hann sjálfur það sem ég hef sagt, að Blönduvirkjun, sem er 135 mw., verði fullnýtt í þágu hins almenna orkumarkaðar landsins á allt að 5 árum. Ég virði það við hv. þm., að hann skyldi láta þetta koma fram í grg. till. sinnar, því að það afsannar jafnframt allt hans tal um að Blanda verði ekki virkjuð nema stóriðja komi til. Ég tel að sé ekki ástæða til þess fyrir mig að lengja þessar umr. Ég taldi rétt að vekja athygli á nokkrum af þeim staðlausn fullyrðingum sem er að finna í ræðu hv. þm., sem vænta hefði mátt að væri málefnaleg og vel undirbúin, vegna þess að hún var vélrituð og virtist þrautsamin. En eins o, ég sagði áðan, því var ekki að heilsa. Ræðan var að miklum hluta fleipur, en ekki málefnalegt innlegg í umr. um mikilvægt mál.



Herra forseti. Mér finnst að hv. þm. Pálmi Jónsson ætti nú að vera glaðari í viðmóti en hann var hér áðan, því að einu sinni var hann heilsubesti maður í sínu héraði, þ.e.a.s. duglegastur að heilsa mönnum, og ávallt glaður og reifur, og það er alltaf miklu meira gaman að hafa sæmilega glaða menn í kringum sig heldur en ergilega. En kannske er ég valdandi þess, að það liggur svona illa á honum, að ég hafi sett hann út af laginu með því sem hann kallar álappalegar fullyrðingar. Hins vegar hafa góðmannlegar og markvissar fullyrðingar Pálma Jónssonar ekki sett mig út af laginu, svo að ég er í besta skapi enn. Hv. þm. tók það fram, að ef maður samþykkti eitt stóriðjufyrirtæki þyrfti það ekki að merkja það, að hann væri endilega fylgjandi stóriðju eða ætlaði að halda áfram að samþykkja stóriðjufyrirtæki. Það var kenning um það í gamla daga, að konur, sem höfðu vissan nokkuð langan tíma ekki komist í tæri við karlmenn, öðluðust meydóm sinn á ný, og ég vonast til þess að Pálmi öðlist í þessu tilfelli meydóm sinn á ný. Hvað varðar afstöðu mína til kaupa Víðishússins, þá hef ég gert grein fyrir því áður. Hún byggðist m.a. á því, að ég treysti á vandlega og viturlega athugun fjvn. á því máli eða meiri hl. fjvn. og stóð að sjálfsögðu með því áliti. Ég sagði aldrei að ég hefði horft á hann samþykkja Union Carbide-samninginn við 3. umr. málsins. Hins vegar held ég að ég snúi ekki til baka með það, að Pálmi hafi við 2. umr. málsins tekið þátt í atkvgr. A.m.k. man ég áreiðanlega eftir þessari hendi koma upp. Ég veit ekkert hvaða orðalagsbreytingar hv. þm. Pálmi Jónson hefur verið að gera í fjvn. eða hvaða speki hann leggur þar til. En ég get ekki fundið að það sé hægt að flokka basaltvinnslu undir orkufrekan iðnað, vegna þess að orkufrekur iðnaður er sá iðnaður þar sem kostar meira en 200 millj. kr. hvert vinnupláss. Síðari stig títanvinnslu gætu fallið undir þetta, en ekki sú basaltvinnsla sem fyrirhuguð er á Sauðárkróki. Mér þótti leiðinlegt að heyra, að hann ber ekki traust til þessara manna sem ég kallaði sérfræðinga í orkumálum, hv. þm. Eyjólfs Konráðs, hvað þá Jóhannesar Nordals eða Bjarna Einarssonar. Ég hef talað áður í þessu máli tvisvar sinnum. Ég þakka forseta fyrir að lofa mér að gera stutta aths. við fram komna ræðu. Ég áskil mér rétt til þess að afla frekari gagna um hættumörk línu, þar sem hér var vefengt að ég hefði haft rétt fyrir mér. Hvað varðar skekkjureikninginn um 30% í kostnaðaráætlun Blöndu, þá mun ég líka áskilja mér rétt til þess að ræða það seinna, enda erum við ekki hættir að tala saman, ég og þessi hv. þm., svo að það þarf ekki endilega að ræða þetta til botns í þessari umr. En ég vil bara biðja hv. þm. upp á framtíðina að reyna að halda rósemi sinni og umfram allt að vera í sæmilegu skapi. Ég hef einhvers staðar komið við auman blett á honum, og það verður að hafa það.



Virðulegi forseti. Allshn. Nd. hefur fengið mál þetta til meðferðar og skoðað frv. eins og það liggur fyrir eftir afgreiðslu Ed. N. mælir einróma með samþykkt frv. eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Fyrir þrem árum fóru fram allmiklar umr. í fjölmiðlum og meðal alls almennings um þingfararkaup alþm. Við hv. 11. þm. Reykv., Ellert B. Schram, fluttum þá frv. þess efnis, að launakjör alþm. skyldu ákveðin af Kjaradómi, það væri ástæðulaust fyrir alþm. að láta brigsla sér um það, að þeir skammti sér sjálfir laun, að þeir væru eini hópurinn í íslensku þjóðfélagi sem tæki sjálfur ákvörðun um eigin laun. Þar sem sá háttur hefur alllengi tíðkast, að Kjaradómur ákveði laun nokkurra flokka opinberra starfsmanna, ráðherra, hæstaréttardómara og ráðuneytisstjóra og raunar nokkurra enn fleiri hópa, þá þótti okkur hv. þm. Ellert B. Schram eðlilegt að leggja til við Alþ. að sami háttur gilti um launaákvörðun alþm. Okkur þótti engin ástæða til að aðrar reglur giltu um það, hvernig laun ráðh. og hæstaréttardómara væru ákveðin, en þær, hvernig laun þm. væru ákveðin. Ef það væri rétt að fela Kjaradómi að ákveða laun ráðh. og hæstaréttardómara, svo að dæmi séu tekin, þá mætti a.m.k. einnig teljast rétt að Kjaradómur ákveði laun alþm. Þá yrði a.m.k. um þann kost að ræða, að það yrði ekki sagt að alþm. vildu halda sjálfdæmi um kaup sitt og kjör, heldur væri það hlutlaus aðili eins og Kjaradómur sem tæki lokaákvörðun en það er sú stofnun sem komið var á fót til þess að hafa gerðardómsvald varðandi kjör ríkisstarfsmanna. Að vísu er það rangt, sem oft hefur verið haldið fram, að þingfararkaupsnefnd ákveði sjálf laun alþm. Þau eru, svo sem öllum alþm. er auðvitað kunnugt, ákveðin í 1. gr. laga um þingfararkaup, þar sem kveðið er á um að þm. skuli þiggja laun samkv. ákveðnum launaflokki opinberra starfsmanna í kjarasamningum um laun starfsmanna ríkisins. Hitt er jafnrétt, að það eru alþm. sjálfir sem sett hafa þessi lög, sem kveða á um að þm. skuli hljóta kaup samkv. ákveðnum flokki í kjarasamningi opinberra starfsmanna. Það eru m.ö.o. þm. sjálfir, þingheimur sjálfur sem hefur tekið ákvörðun um það, hversu há laun þm. skuli hafa, en ekki þingfararkaupsnefnd. Hins vegar hefur Alþ. falið þingfararkaupsnefnd að taka ákvörðun um endurgreiðslu þess kostnaðar sem þingmennsku fylgir, þ.e.a.s. taka ákvörðun um dagpeninga, um ferðakostnað og þar fram eftir götunum. Þá ákvörðun tekur þingheimur ekki í heild, heldur ákveðin þn., þingfararkaupsnefnd, sem að sjálfsögðu er skipuð þm. Þess vegna teljum við flm. rétt að þingið afsali sér einnig þessu valdi úr höndum þingfararkaupsnefndar í hendur Kjaradóms. Ég þarf ekki að hafa mörg fleiri orð um þetta mál. Það er öllum hv. þm. kunnugt, að það hlaut ekki afgreiðslu, þegar það var flutt fyrir þrem árum, og sætti raunar mjög ákveðnum andmælum hér á hinu háa Alþ. Nú hafa launakjör alþm. hins vegar aftur komist mjög í sviðsljósið vegna þeirrar ákvörðunar þingfararkaupsnefndar, að kaup alþm. skyldi breytast í sama hlutfalli og breyting varð í þriðja hæsta launaflokknum í samhengi við Bandalag háskólamanna, en ekki í hliðstæðum launaflokki í samningum við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, en umræddur launaflokkur háskólamanna hækkaði eilítið meira en tilsvarandi flokkur í samningum við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja. M.ö.o. hefur kaup þm. hækkað í sama hlutfalli og kaup launahæsta hópsins meðal opinberra starfsmanna. Þetta hefur valdið því, að málið hefur enn á ný komist mjög á dagskrá í fjölmiðlum og mönnum sýnist mjög sitt hvað. Ég vek sérstaka athygli á því, að dagblöð, sem styðja hæstv. ríkisstj., hafa tekið mjög eindregna afstöðu gegn þeirri ákvörðun, sem þingfararkaupsnefnd tók í þessu sambandi, og hafa ýmist beint eða óbeint lýst fylgi sínu við þá hugmynd, að alþm. afsali sér valdi sínu til að ákvarða laun sín og flytji vald þingfararkaupsnefndar til þess að kveða á um greiðslu fyrir ferða-, dvalar- og fæðiskostnað í hendur Kjaradóms, eins og lagt er til að eigi við um launakjörin sjálf. Okkur hv. þm. Ellert B. Schram fannst allar þessar umr., sem orðið hafa undanfarið, vera þess eðlis, að ástæða væri til að vekja máls á þessu máli að nýju, enda höfum við komist að raun um að nú eru þeir miklu fleiri, bæði innan þings og utan, sem eru því fylgjandi að Kjaradómur fái ákvörðunarvald um allt þetta, um laun þm. og greiðslu fyrir ferða-, dvalar- og fæðiskostnað, í stað þess að sumpart alþm. sjálfir í heild og sumpart þingfararkaupsnefnd taki þessar ákvarðanir. Undirtektir fjölmiðla undir þessa hugmynd eru, eins og ég sagði áðan, miklu jákvæðari nú en átti sér stað fyrir þremur árum, og ég endurtek, að miklum fleiri þm. hafa nú í einkaviðtölum látið í ljós stuðning við þessar hugmyndir heldur en kom fram í þeim umr. sem fóru fram um þetta mál á sínum tíma. Að öðru leyti er efni málsins alveg auðskilið. Hér er um þá einföldu grundvallarspurningu að ræða, hvort þingheimur í heild eigi að ákveða eigin laun með því að ákveða efni 1. gr. laga um þingfararkaup og hvort Alþ. eigi að fela ákveðinni þn., þingfararkaupsnefnd, að kveða á um ferða-, dvalar- og fæðiskostnað, eða hvort Alþ. eigi að afsala sér þeim rétti, sem það hefur haft til þessa frá upphafi að vísu, og fela hann hlutlausum aðila, Kjaradómi. Fyrst Kjaradómur er til sem stofnun og fyrst hann ákveður þegar laun nokkurra mjög mikilvægra hópa opinberra starfsmanna, sem ég hef þegar nefnt, þá teljum við flm. með sömu rökum. rétt að Kjaradómur ákveði einnig ekki aðeins laun þm., heldur og upphæðir kostnaðar vegna ferða, dvalar og fæðis. Ég tel það vera í þágu eðlilegra og skynsamlegra hagsmuna Alþ. að það sé ekki hægt að segja um Alþ., að það skammti sér sjálft laun og upphæðir vegna ferða-, dvalar- og fæðiskostnaðar, heldur það sé metið af hlutlausum aðila. Nóg er samt um umr. um starfshætti Alþ. Um Alþ. falla oft mörg þung orð og auðvitað mörg mjög ósanngjörn. En ég fyrir mitt leyti tel alveg ástæðulaust að veita slíkt tilefni til þess að hnýta í Alþ., sem að mínu viti gefst réttilega meðan sú skipun helst, að Alþ. ákveður launin og þingfararkaupsnefnd ákveður hlunnindin. Þess vegna tel ég það vera tvímælalaust til bóta og mundi bæta og styrkja stöðu Alþ. í vitund þjóðarinnar, ef hlutlausum aðila væri falið að kveða á um öll kjör alþm., bæði bein laun og endurgreiðslu á kostnaði. Að svo mæltu leyfi ég mér að leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og til hv. þfkn.



Virðulegi forseti, Ég þarf ekki mörgu við þá framsögu að bæta sem hér hefur verið flutt með þessu frv., en tel þó ástæðu til að taka til máls til að undirstrika örfá atriði sem mér finnst skipta máli í þessu sambandi. Það er öllum ljóst, að launakjör alþm. hafa mjög verið í sviðsljósinu nú að undanförnu og mikill misskilningur komið fram í almennum umræðum, meðal almennings og í fjölmiðlum. Hafa menn ruglað saman launum þm. og öðrum kjörum þeirra, og virðast ákaflega litlar tilraunir hafa verið gerðar til þess að kanna málið ofan í kjölinn og líta á það af fyllstu sanngirni. Jafnvel hafa komið fram alvarlegar ásakanir á hendur okkar um svik og misnotkun þegar þm. hafa haft afskipti af þessum málum. Undir þessu er mjög hart að sitja. Sannleikurinn er auðvitað sá, að allur þorri þm. hefur lítil sem engin afskipti af kjaramálum sínum, heldur tekur við þeim launum og þeim kjörum sem að þeim eru rétt og ákveðin eru lögum samkv. og í gildi hafa verið um langan tíma. Það er mjög ómaklegt af þessum sökum að þm. séu jafnvel ásakaðir um skattsvik og um óheiðarleika, vegna þess að hér hefur a.m.k. allur þorri þm. - ég held ég fullyrði: allir þm. haft það eitt við sem þeir hafa talið réttast lögum samkvæmt. Ég leyfi mér að fullyrða, að til skamms tíma, - og á það kannske við í sumum tilfellum enn í dag - hafi þm. þurft að borga með sér, og ég þekki engan, sem nú situr á Alþ., sem hefur efnast á því að sitja hér. Með lögum, sem sett voru 1964, varð allveruleg breyting á kjörum þm., því að þá var samþykkt að þeir fengju árslaun, og hefur sú regla verið í gildi síðan. Hins vegar er það mjög útbreiddur misskilningur, sem mér finnst rétt að leiðrétta enn einu sinni, að þm. fái greitt fyrir nefndarstörf hér í þinginu og hafi ýmsar aðrar sporslur. Þetta er ekki alls kostar rétt, því að þm. fá að sjálfsögðu ekki greitt fyrir nefndarstörf, hvort sem þau eru lítil eða mikil, og á það jafnt við um almennar nefndir sem um stærri n. eins og fjvn., sem vinnur mikið starf, eins og öllum er kunnugt. Hins vegar hafa þm. allir ákveðinn afslátt á símgjöldum sínum og fá fastan ferðastyrk, þessi regla gildir um alla þm., en síðan fá þeir þm., sem utanbæjar eiga heimili eða eru þm. fyrir dreifbýliskjördæmi, greitt upp í þann kostnað sem þeir verða fyrir vegna starfa sinna, svo sem dvalarkostnað, fæðispeninga o.s.frv. Ég hef aldrei farið dult með þá skoðun mína, að mér finnst laun þm. ekki hafa verið nægilega rífleg, og ég er þeirrar skoðunar, að launum þm. eigi ekki að halda niðri. Rök mín fyrir þessum skoðunum eru einkum þrenns konar. í fyrsta lagi held ég að ef launum þm. er haldið niðri muni það leiða til þess, að góðir og hæfir menn sækist ekki eftir stjórnmálaafskiptum eða þingmennsku, og það mun, þegar til lengdar lætur, koma niður á þessari virðulegu og mikilvægu samkundu sem Alþ. er. Ég held að það hljóti að vera nauðsynlegt og æskilegt fyrir þetta þjóðfélag, að bestu menn þjóðarinnar sækist eftir því að komast til áhrifa á stjórnmálasviðinu og að þeir taki sæti hér á þingi. Ef laun og kjör þm. eru svo slök að þau séu ekki sambærileg við önnur góð störf í þjóðfélaginu, þá dregur það úr áhuga manna á að sækjast eftir þingstörfum. Önnur ástæðan er sú, að ef kjörin eru ekki nægilega góð, þá leiðir það menn, sem hér sitja, til þess að sækjast eftir öðrum störfum samhliða þingmennsku. Ég tel að það sé ekki heppilegt. Ég hef haldið því fram, að í nútímaþjóðfélagi sé nauðsynlegt fyrir þá, sem sitja hér, að geta snúið sér alfarið að þingstarfinu meðan þeir eiga sæti á Alþ. Menn geta komið úr hinum ýmsu atvinnugreinum og hinum ýmsu áttum úr þjóðfélaginu á þing, með margvíslega þekkingu og reynslu, en þegar þeir sitja hér er nauðsynlegt fyrir þá að þeir geti einbeitt sér algerlega að því að sinna þingstarfinu sem allra best. Ef þetta er ekki gert á þingið undir högg að sækja, þá eru menn ekki eins vel settir til þess að takast á við vandamálin, þeir hafa ekki tíma til að setja sig inn í þau og fyrir vikið verða þeir undir í valdastreitunni þegar þarf að takast á um hagsmuni og þegar við þurfum sem þm. að vernda hagsmuni umbjóðenda okkar og geta litið á málin af réttsýni og þekkingu. Þjóðfélagið er orðið það flókið og það eru svo mörg mál sem berast á borð þm., að það er útilokað, að hægt sé að vinna það í hjástundum og nánast aukastarfi. Þess vegna er nauðsynlegt að kjörin séu það góð, að menn þurfi ekki þeirra vegna að sækjast eftir öðrum störfum, og þetta er önnur ástæðan fyrir því, að ég held að kjörin eigi að vera rífleg. Í þriðja lagi - og það er kannske mikilvægasta ástæðan - er mjög mikilvægt, lífsnauðsynlegt, að launin séu góð til þess að koma í veg fyrir að þm. þurfi að standa frammi fyrir freistingum um að á þá sé borið fé. Nú er engin ástæða til þess að halda því fram eða halda að slíkt hafi átt sér hér stað á Íslandi. En þess eru mörg dæmi erlendis frá, að þm. séu á mála hjá ýmsum hagsmunasamtökum og þeir láti stjórnast af þeim vegna þess að þeir njóta ýmiss konar fyrirgreiðslu, jafnvel launa, hjá slíkum aðilum. Þessar hættur ber mjög að forðast, og þeir, sem bera hag lýðræðisins fyrir brjósti, ættu að skilja þetta, frekar en að saka þm. sífellt um að þeir skammti sér of há laun. Ég skammast mín því ekkert fyrir það og fer aldrei dult með þá skoðun mína, að laun þm. eigi frekar að vera hærri heldur en lægri. Og ég held að þjóðin öll eigi að hafa skilning á því. Misskilningur sá, sem veður uppi um það, að þm. ákveði laun sín sjálfir, stafar sumpart af mjög ruglingslegum lögum sem nú eru í gildi. Upphaflega, þ.e.a.s. með lögum frá 1964, var ákveðið að laun þm. skyldu fylgja launum opinberra starfsmanna, og í þeim lögum var tekið fram, að mig minnir í I. gr., að þingfararkaupsnefnd gæti hækkað eða lækkað laun að sama skapi og almennar launabreytingar í landinu ættu sér stað. Með breytingu, sem gerð var nokkrum árum síðar á þessum lögum, var ákveðið samkv. 1. gr. að laun þm. skyldu fylgja launaflokki R3 hjá opinberum starfsmönnum. Um leið og þessi lagabreyting átti sér stað, var ekki felld niður sú grein sem sagði til um það, að þfkn, gæti hækkað eða lækkað laun að sama skapi og almennar launabreytingar yrðu í þjóðfélaginu eða hjá opinberum starfsmönnum. Sú grein varð þó að mestu óraunhæf, vegna þess að í 1. gr. þessara laga var skýrt tekið fram, hvernig laun þm. skyldu ákveðin, og það þurfti ekkert annað ákvæði til þess að gefa þfkn. leyfi til að hækka eða lækka laun, því að það var búið að taka það fram, að þau skyldu fylgja ákveðnum launaflokki. Vitaskuld má snúa út úr þessu, eins og reyndar hefur verið gert, og segja: Þm. ákveða laun sín sjálfir - af því að þeir setja lög sem kveða á um það, hvernig þau skuli ákveðin. En þetta er aðeins útúrsnúningur og hann er „billegur“, sá útúrsnúningur, vegna þess að ef menn vilja víkja út frá þessari reglu, þá verður auðvitað að segja að það eigi að taka löggjafarvaldið af Alþ., en ég hef engan mann heyrt halda því fram í alvöru að slíkt ætti að gera. Alþingi hefur samkv. stjórnarskránni það vald í sínum höndum að ákveða og setja lög, og þá verður ekki undan því vikist af þinginu að setja lög um það, hvernig laun og kjör þeirra, sem þar sitja, skuli ákveðin. Og þá er það auðvitað hitt, sem skiptir máli, hvernig þau lög eru úr garði gerð. Sannleikurinn og staðreyndin er sú, að í dag eru í gildi lög sem fela það ekki í sér, að þm. taki ákvörðun um það sjálfir. Með hliðsjón af þessu, sem auðvitað skiptir meginmáli í þessum umr„ er ástæðulaust stolt hjá þeim sem ríghalda í núgildandi löggjöf vegna þess að þeir vilja ekki svipta Alþ. þessum rétti. Það er raunverulega búið að því með þeim lögum sem í gildi eru. Eins og fram kom hjá hv. frsm. og meðflm. mínum að þessu frv., hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni, höfum við tveir áður lagt fram frv, um að Kjaradómur ákveði laun þm. Við höfum nú vegna þeirra umr., sem átt hafa sér stað í þjóðfélaginu, endurflutt þetta frv. í bættum búningi. Við teljum að með þessari leið sé það hafið yfir allar deilur, hvernig laun þm. séu ákveðin, þm. séu ekki bornir þeim sökum. Þetta frv. er líka flutt til þess að eyða hvers konar tortryggni og koma í veg fyrir að heiðarleiki þm. sé dreginn í efa hvað þetta snertir. Það ætti væntanlega líka að koma í veg fyrir þarflausar og skaðlegar umr. um launakjör þm. Þau þurfa, eins og ég sagði áðan,að vera góð,en sanngjörn, og þau þurfa og eiga að vera ákveðin af hlutlausum aðila sem hefur þetta vald í sínum höndum hvað ýmsar aðrar stéttir áhrærir. Í dag ákveður þfkn. samkv. lögum ýmis önnur kjör, svo sem dvalar-, fæðis- og ferðapeninga, og í þeim umr., sem fram hafa farið, hefur oft verið bent á að þessar ákvarðanir séu óeðlilegar og séu þm. þar að ákveða sér betri kjör en almennt gerist hjá t.d. opinberum starfsmönnum. Það er fullyrt að þau séu víða miklu lakari en hjá þm. Ég legg ekki neinn dóm á þetta atriði. Mér er það að mestu ókunnugt sem þm. héðan úr Reykjavík, þar sem ég af þeim sökum fæ ekki slíkar greiðslur. En þfkn, hefur skilmerkilega gert grein fyrir því, hvernig þessar ákvarðanir hafa verið teknar, og gert samanburð á þessum kjörum hjá þm. annars vegar og opinberum starfsmönnum hins vegar, og ég dreg þær upplýsingar ekki í efa. Þm., sem eiga heimili utan Reykjavíkur eða eru þm. dreifbýliskjördæmis, þurfa allajafna að halda uppi tveimur heimilum, og það er varla við því að búast og varla gert ráð fyrir því af kjósendum þeirra, að þeir greiði með sér í þessum efnum. Þess vegna hef ég góðan skilning á því, að dvalar-, fæðis- eða ferðapeningar þurfi að vera þannig a.m.k. að þm. þurfi ekki beinlínis að greiða með sér. Margt er þó í þessu sem mætti laga og ég skal ekki fara orðum um hér. En ég tel ástæðulaust að láta þm. sitja undir því, að þeir séu að ákveða sér betri kjör en öðrum, því að ég held að þegar allt kemur til alls séu þau öllu lakari, Ég held líka að þm. sé enginn greiði gerður með því að láta þfkn, taka þessar ákvarðanir. Þess vegna teljum við flm. þessa frv., að það sé eðlilegt og í samræmi við hina aðalregluna um launin, að Kjaradómur ákveði sömuleiðis upphæðir dvalarkostnaðar, ferðakostnaðar o.s.frv. Þó er gert ráð fyrir því, að þfkn. hafi þar tillögurétt, og þá geti þm. komið sjónarmiðum sínum á framfæri eftir þeirri leið. Ég hygg, virðulegi forseti, að eins og nú er málum komið sé skynsamlegt okkar vegna og þessa máls alls að stíga til fulls þetta skref, sem frv. gerir ráð fyrir, og það sé heppilegast fyrir alla aðila, bæði okkur og kjósendur okkar, að þessi kaleikur sé frá okkur tekinn. Þess vegna er þetta frv. flutt, og þess vegna eru það eindregin tilmæli mín til hv. þm., að þessari brtt., sem frv. felur í sér, verði vel tekið og frv. verði samþykkt.



Virðulegi forseti. Ég get því miður ekki að sinni orðið við þeim tilmælum hv. þm. Ellerts B. Schram að taka þessu frv. þeirra félaga vel, hans og hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar. Ég hygg að eitthvað þurfi að breytast til þess að svo megi verða. Eins og fram hefur komið er þetta í annað skipti sem þeir flytja frv. þessa eðlis, þótt í nokkuð breyttu formi sé. Á árinu 1974 munu þeir hafa flutt frv. þar sem lagt var til að Kjaradómur ákvæði kaup og kjör þm. Nú er það sama eðlis, nema útlistunin og skipan frv. er með nokkuð öðrum hætti og skiptir það ekki máli í því sambandi. Það stóð eins á og nú þegar þetta fyrra frv. var flutt. Þá höfðu hælbítar í þjóðfélaginu tekið höndum saman um það enn einu sinni að reyna að hafa mannorðið af Alþ. Ekki tókst það þá, en sýnu drýgri eru þeir á sprettinum núna, það skal játað, enda aðalmálgagn þjóðarinnar, eins og þeim bættir til að nefna það, Morgunblaðsritstjórunum, lagst á tog með þessum herrum. En ég vildi aðeins láta þess getið, að við þurfum kannske ekki að kvíða því, að þessum málum verði ekki kippt í liðinn þó undan dragist á þessu þingi, því að skammt undan kunna að vera þeir menn sem taka munu sæti hér, sem kunna skil góðs og ills og kunna að skammast sín í litlu og stóru. Þannig er ekki öll nótt úti enn um það, að þm. nái vopnum sínum gegn þessum árásarher blaðamanna sem mér líst svo nú að muni vera ein verst mennta stétt landsins, og vík ég að því síðar. Hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason taldi ástæðulaust fyrir þm. að láta brigsla sér um að þeir skömmtuðu sér laun. Nú ræður blaðamannastéttin það miklu og þessir níðhöggar, að þeim hefur að mínu áliti tekist að halda við þeirri skoðun hjá meginþorra lesenda sinna, að það sé svo, að þm. ákveði laun sín sjálfir. Nú vita þm. betur, því að svo hefur málum verið skipað allt frá 1964, að laun þeirra hafa verið ákveðin í kjarasamningi eða með kjaradómi eins og skeði nú síðast. Þess vegna var það, að í grg. þfkn. nú kom það skýrum stöfum fram, að alþm. hefðu ekki ákveðið laun sín nú, en þar er meginforsendan sem þessir rógsölumenn á Dagblaði og annars staðar gefa sér. Sannleikspósturinn, Morgunblaðið, sagði vitanlega: Þetta er útúrsnúningur, því að við hefðum á sínum tíma sett lög. - Og eftir rökleiðslu þeirra allri mætti segja mér það, að þeir fyndu bráðum upp á því að halda því fram, að ekki væri líflátshegning við morði á Íslandi vegna þess að alþm. vildu vara sig á því, ef þeir þyrftu að framkvæma slíkan verknað sjálfir, að verða fyrir því að verða teknir af lífi. Allur er þeirra rökstuðningur með þessum hætti. Ég ætla þá að lýsa því, hvernig bókun á launum þm. nú fór fram. Það var síðast í nóvembermánuði sem lá fyrir niðurstaða Kjaradóms sem hafði með ákvörðun þessa að gera. Þfkn. áleit eftir lögunum, án þess að hafa kynnt sér málið nægjanlega ítarlega, að okkur bæri að taka laun samkv. þriðja efsta flokki BSRB. Samdægurs, eftir þessa ákvörðun og bókun, var ég upplýstur um að tillaga mín í þessu efni hefði verið röng. Samkv. lögunum og túlkun þeirra frá upphafi bæri okkur að taka laun samkv. þriðja efsta flokki starfsmanna ríkisins. Ég fór þess vegna til og kynnti mér málið hjá forstöðumanni launadeildar fjmrn., og hann staðfesti þennan skilning minn og upplýsti að hver einasti maður, sem áður hefði verið í sama flokki og við, tæki nú laun samkv, þriðja efsta flokki BHM, hvort heldur þeir teldust formlega félagar í þeim hópi eða ekki, Vegna laganna sjálfra og ákvæða þeirra sá ég mér enga aðra leið færa en boða til annars fundar daginn eftir til þess að leiðrétta þá skyssu sem okkur hafði orðið á um túlkun laganna og framkvæmd daginn áður. Munurinn, sem þarna var um að tefla, var réttar 20 þús. kr. eða 21 þús. kr. á mánuði, Ég taldi, af því sem við hefðum yfir okkur lög í þessu efni, að gersamlega væri óstætt annað en fara að þeim, sem vitanlegt er. En það kom fram í grg, þfkn. að við gáðum ekki að því, að svo reyndist vera, að við vorum þar með í hópi þeirra, sem hæsta launahækkun fengu. Nú erum við gagnrýndir fyrir það að hafa tekið okkur þessi laun. Ef svo hefði ekki átt að vera, þá eru engin önnur ráð en að bera fram frv. til l. og breyta þessum lögum. Og það hefðu mátt vera framsýnir menn á þingi sem hefðu áttað sig á því, meðan Kjaradómur var að störfum, að við yrðum að grípa til þess ráðs að breyta lögum, svo að ekki væri hætta á að Kjaradómurinn mundi ákveða okkur einna mestu launahækkun sem um getur í öllu launaflóðinu. Þetta er skýrsla um ákvörðun um þá bókun sem siður er að þfkn. geri á launum og launaflokki þm. Það hefur verið siður að þfkn. bóki þetta í fundargerðarbók, eftir að uppvíst er um niðurstöður kjarasamnings, sem jafnan hefur verið, eða Kjaradóms, eins og nú gekk. Hv. flm. þessa frv. hafa báðir haldið því fram, að það mundi styrkja stöðu Alþ., ef við vísuðum þessum málum öllum frá okkur og létum í hendur Kjaradóms eða það yrði þáttur í kjarasamningi. Hvað ætla menn að skriffinnar rógburðarblaðanna mundu þá segja? Þetta er lagasetning sem lagt er til að gerð verði. Það er lagt til að sett verði lög um að Kjaradómur taki nú alfarið við. Hvað ætli þeir mundu þá segja, skriffinnarnir, sem nú leggjast á allar árar um það að hafa af okkur mannorðið? Auðvitað mundu þeir segja að refirnir væru skornir til þess eins að laun okkar og kjör mundu hækka, vegna þess að það er ekki nokkur vandi að leiða að því sterk rök, að svo mundi til bera ef þetta frv. yrði að lögum. Af hverju halda menn að valinn hafi verið sá kostur á sínum tíma að festa það í lögum, að við skyldum taka laun samkv. þriðja efsta flokki? Það var vegna þess að engum þm. á þeirri tíð datt annað í lifandi hug en að þm. yrðu a.m.k. ákveðnir í flokki sem eigi væri lægri heldur en ráðuneytisstjórar, enda ekki nokkur ástæða til. Þetta var bara hið venjulega lítillæti þm., eða öllu heldur geri ég þó ráð fyrir því, að það hafi verið hin venjulega kjósendahræðsla, sem réð því að þeir þorðu ekki að sýna af sér þann manndóm að taka laun svo sem þeim vissulega ber og ekki undir minna standi en ráðuneytisstjóra. Ég vil geta þess hér, að nú gengur bráðum dómur um laun ráðuneytisstjóra, þannig að eftir að hann er genginn hefur myndast nýr flokkur fyrir ofan launaflokkana sem við förum eftir mína, þannig að þá förum við eftir fjórða efsta. Og það skyldi þó ekki vera, að að óbreyttum lögum mundum við neyðast til þess að halda fund í þfkn. og bóka okkur einum flokki ofar þegar þessi dómur hefur gengið? Og hvað skyldu menn ætla að sá dómur muni skammta ráðuneytisstjórum? Ég ætla engum getum að því að leiða. En það kæmi mér ekki á óvart þó að það yrði hálf milljón eða meira. Hvað ætli launakjaranefnd ráðuneytis, sem starfar í framhaldi af Kjaradómi, mundi ætla okkur í kjör: í fæðispeninga, í húsaleigustyrk, í ferðastyrk, ef málum þessum væri þann veg skipað, að þau væru öll úr okkar höndum? Dettur einhverjum í hug, að hún mundi ætla okkur minna og ákvarða okkur lægra heldur en það sem gerist um alla aðra starfsmenn ríkisins? Og menn hafa þá ekki lesið grg. þfkn. sem ekki hefur verið hnekkt af neinum, ef þeir hafa ekki áttað sig á því, að þfkn. hefur ákveðið þessi kjör miklum mun lægri en tíðkast hjá öllum öðrum starfsmönnum ríkisins. Menn spyrja um skýringu á því, og hún er auðgefin. Hún er sú, að þm. dvelja langdvölum á sama stað og gefst þess vegna kostur á því að ná sér í ódýrara húsnæði til að mynda heldur en mönnum sem yfirleitt eru á skyndiferðalögum og þurfa að taka sér inni á hóteli. Þeir geta þess vegna búið um sig betur líka varðandi fæðiskostnað. Þetta eru ástæðurnar og enn fremur þær ástæður, að margir þm. hafa búið þann veg um sig, að þeir eiga kannske íbúðir hér í Reykjavík og komast þess vegna miklu betur af. Ég skal játa, að það er hart aðgöngu fyrir þá, sem þurfa að leigja sér íbúð hér dýrum dómum og reka tvö heimili, að búa við þessi kjör sem þfkn. hefur ákveðið. En það er vandratað meðalhófið í þessu. Sumir bera mjög skarðan hlut frá borði, þannig að húsaleigustyrkur og dagpeningar nægja þeim engan veginn. Þetta er hægt að sanna. Þegar það lægi fyrir, eftir að Kjaradómur hefði tekið við eða kjarasamningur með þeim starfsháttum, sem þar tíðkast, að við hefðum snarhækkað bæði í launum og kjörum, sem hlýtur að verða, - því að þið skuluð kynna ykkur hvaða menn það eru sem eiga samleið með okkur í þeim launaflokki, sem við tökum eftir laun núna, og ég fullyrði að hinir réttlátu og réttsýnu menn, hlutlausu, sem kallaðir eru, sem kveða munu upp dóminn um þetta eftir lögum, munu ætla okkur yfir því standi sem við höfum sjálfir ákveðið af lítillæti okkar enn, - þá munu þeir mæta og þá verður mikið í fréttum í þessum blöðum. Þá verða stórar fyrirsagnir og þá munum við reyna að fara að verja okkur á nýjan leik og vísa til þess, að nú höfum við ekkert með þessi mál að gera meir. Þá verður vitanlega sagt: Þið settuð þessi lög, vitandi vits, að þetta mundi stórhækka ykkur í kaupi, enda sagði Ellert B. Schram, hv. þm., frá því þegar hann talaði fyrir þessu, að þm. þyrftu mikil laun og hækkun launa. Þeir munu vitna í Ellert, þar sem hann mælti fyrir þessu, að hann væri því eindregið meðmæltur, að þm. hefðu mjög góð laun, og taldi fram réttar ástæður og forsendur fyrir því. Það verður upplit á þessum lýð þegar þar að kemur. Það mætti segja mér, að þeir yrðu ekki linari á sprettinum heldur en nú. Þetta er alveg augljóst, það getur hver maður sagt sér það og það er ekki verið að geta í neinar eyður með því, að vitanlega yrðum við á sömu kjörum og allir aðrir. Við mundum auðvitað ekki fá 40 kr. á km fyrir að aka malarveginn í þeim undantekningartilfellum sem þm. er borgað fyrir að aka á eigin bifreiðum. Við mundum reyndar fá 47 kr., eins og þeir þurfa að fá, opinberu starfsmennirnir. Þeir fá 40 kr. þegar þeir aka á sléttu vegunum hér í og við Reykjavík, á vegum úr varanlegu efni. Það getur vel verið, að það séu fleiri og fleiri innanþings og utan, sem vilja á þessa aðferð fallast, að við beygjum okkur fyrir þessum áróðri og árásum og fleygjum þessu öllu frá okkur. Það getur vel verið, ekki hef ég orðið þess var, engar sannanir hef ég fyrir því. Og ég hef ekkert skaplag til þess, síst nú, síst eftir lestur úr leiðara Morgunblaðsins í gær, að heygja mig í neinu að þessu leyti. Ég hef hins vegar allt aðra tillögu fram að færa. Ég hef þá tillögu fram að færa, að við tökum þetta alfarið í okkar hendur, bæði laun og kjör. Það hefði ekki hent þfkn. ef hún hefði alfarið átt að taka ákvörðun sjálf en ekki þurft að fara að lögum, að taka þá ákvörðun um að þm. hækkuðu jafnmikið og þeir hæstu í launum nú. Þá hefðum við gáð að okkur og borið þetta saman. Þetta hefði ekki hent. En þó að ég eigi örðugt með það, sér í lagi eftir Morgunblaðsleiðarann í gær, þá kynni þó svo til að bera, ef menn vildu fallast á tillögu mína um að breyta lögum á þann veg, að við færum í gamla farið, hyrfum til gömlu hefðarinnar, það er ekki of mikið af hefðum hér á hinu háa Alþ., - þá kynni vel svo að fara að ég gæti hugsað mér að bera fram till. í þfkn. um að lækka launin, þannig að við teldumst ekki í launaflokki með þeim sem mesta hækkun hafa fengið. Það kann vel að vera, þótt stöðugt syrti í álinn um þá möguleika í mínum huga, því að mér er það ekki skapfellt að láta undan sverfast fyrir svo magnaðri svívirðu sem nú má lesa, eins og til að mynda þeirri í Dagblaðinu í gær, þótt ég á hinn bóginn hafi litla tilhneigingu til að vitna í þann snepil, það þvaglitaða blað, að þm. ættu allir með tölu að gista Litla-Hraun ásamt þeim embættismönnum sem kunna að hafa nærri þeirra launakjörum komið. Það er vissulega rétt hjá hv. þm. Ellert B. Schram, að það eru alvarlegar ásakanir hafðar í frammi. En ætli þeir muni ekki segja, ef við látum undan sverfast: Þeir eru að játa á sig það sem við sögðum. Þar með eru þeir að játa allt saman á sig. Hvað sögðum við ekki? Við börðum þá til hlýðni, við lögðum þá marflata, þessa Litla-Hraunsmenn, þessa Hraunamenn þar syðra. Ég ætla að víkja aðeins örfáum orðum að tveimur leiðurum í Morgunblaðinu sem Árvakur hf. gefur út og ég veit ekki betur en hæstv. forsrh. sé enn þá stjórnarformaður fyrir. Og þó að það kunni svo til að bera, að stjórn Árvakurs ráði ekki því sem skrifað er í blaðið, þá a.m.k. ræður hún ritstjóra að blaðinu. Þegar þfkn. gerði sína grg. og sendi fjölmiðlum, þá má til gamans geta þess, að auðvitað fékk Dagblaðið hana í hendur Braga nokkrum Sigurðssyni, fyrrv. sveitarstjóra í Ólafsvík o.fl., til meðhöndlunar, til birtingar eftir sínu siðgæði, eins og það tíðkast þar. En grg. var aðallega gerð vegna fréttar frá Bandalagi háskólamanna, þar sem sagði að þm. hefðu fengið hæsta launahækkun, mesta launahækkun, og þar sem sagði, að það væru firrur einar, að þm. nytu ekki sömu kjara og aðrir starfsmenn ríkisins, og það væri ekki sæmandi, eins og þar stóð og ég man rétt, fyrir þm. að halda slíku fram. Þessi grg. var aðallega samin sem andsvar við þessari frétt frá þessum virðulegu samtökum. Þegar hún birtist, þá bregður Morgunblaðsritstjórinn við og lýsir því yfir, að sú yfirlýsing þfkn., að alþm. hafi ekki ákveðið laun sín sjálfir nú, sé útúrsnúningur, af því að þeir hafi á sínum tíma sett lög, rétt eins og alþm. heyrir ekki undir lög þó að þeir setji þau sjálfir. Í öðru lagi segir hann þrátt fyrir þessar ásakanir í frétt Bandalags háskólamanna, að samanburður við þá eigi ekki við. Og í þriðja lagi segir hann, að þfkn. láti þess getið, að opinberir starfsmenn, sem séu í sama flokki og þm., fái allir greidda ómælda yfirvinnu, 20% álag á launin sín, allir með tölu, allir í þessum flokki, um þetta fékk ég upplýsingar í fjmrn., þá segir Morgunblaðið: Ætla nú þm. að fara að nota þetta til þess að krefjast 20% hækkunar á launum sínum og yfirvinnu vegna maraþonræða sem þeir halda úti í þingi? Fyrir vestan, þegar ég var lítill, var svona röksemdafærsla eignuð hinum gamla í neðsta. Og samanburður við Norðurlönd væri út í hött, þar sem þó er ekki ætlunin annað en að bera saman launastéttir þar og hér til þess að sýna hvar í röðinni þm. eru og hvernig störf þeirra eru metin og einnig kjör, þar sem mjög svipað gildir í sambandi við þm. t.d. sem búsettir eru utan Kaupmannahafnar og þurfa að sitja þing þar, nema kjörin eru auðvitað miklu betri þar en hér. Þessi röksemdafærsla Morgunblaðsins er nákvæmlega eins og henti mig nú á dögunum. Ég var staddur í hópi manna þar sem þetta kom auðvitað til umr., og enda þótt ég viti að það sé glæpur að vitna til annarra stétta og síst Íslands Hrafnistumanna eins og sjómanna í samanburðinum, þá varð mér það á að upplýsa, að þm. skorti þó á um milljón í laun 1977 til þess að ná í launum matsveini á tilteknum togara sem ég nefndi. Mér var auðvitað svarað um hæl: Jahá, þetta er sem sagt næsta röksemd ykkar fyrir kaupkröfum þm., að matsveinninn, sem þarf að elda ofan í 30 manns og vakir 22 tíma á sólarhring og kemur aldrei heim til sín, hafi þetta kaup, og nú á ykkar kaupkröfupólitík í framtíðinni að byggjast á þessu. Auðvitað lét ég undan síga, en nefndi að gamni mínu, að svo stæði á að þm. vantaði í laun 1977 kvartmilljón til þess að hafa við háseta á nafngreindum togara. Þá var þar annar maður sem kunni svar við þessu, því að hann sagði: Jahá, þarna er formaður útgerðarfélags togara, og þetta eru sem sé röksemdir sem hann ætlar að nota til þess næst að lækka kaup sjómannanna. Ég er ekki að segja þetta til þess að Morgunblaðið geti neitt af þessu lært, því að allar svona röksemdafærslur kann það. En það tók í hnúkana í gær í leiðara Morgunblaðsins. Það var á miklum örlagadegi, þegar stjórnarformaðurinn var að leggja fyrir frv. til l. um efnahagsmál, sem er kannske átakamesta málið sem þessi stjórn hefur þurft að gera á sínum stjórnarferli hingað til, og þeir héldu upp á daginn í Morgunblaðinu og kváðu sem svo, ef ég man rétt, að alþm. hefðu orðið uppvísir að því að ívilna sjálfum sér í sköttum, uppvísir að því að veita sjálfum sér skattaívilnanir. Ég á engin sérstök orð í eigu minni til þess að lýsa áliti mínu á slíkum og þvílíkum skrifum. Og það mátti enn fremur skilja á þessum leiðara, að þær efnahagsráðstafanir, sem nú væri verið að gera, væru m.a. nauðsynlegar vegna hegðunar þm. í kaupkröfupólitíkinni - og þá hafa menn það. Í grg. þm. hafði m.a. verið frá því skýrt, að upp hefði komið þræta um það á sinum tíma, að þm. væri ekki heimilt að víkja undan skattframtali greiðslum til að mynda vegna ferðakostnaðar. Ríkisskattanefnd úrskurðaði að slíkan kostnað bæri þm. ekki að telja fram. Þessi úrskurður liggur fyrir. Dómur hefur fallið í málinu. Ég legg til að horfið verði til gömlu hefðarinnar um það, að Alþ. sjálft ákveði bæði kaup og kjör. Og ég bið þm. sérstaklega um að skoða hug sinn um þetta. Að svo búnu ef við tökum slíka ákvörðun og sýnum að við erum óhræddir við þennan róg, sem yfir okkur dynur, þá kann vel að vera, að okkur sýnist ástæða til að leiðrétta að nokkru það sem ég játa að úrskeiðis fór vegna úrskurðar Kjaradóms, að þm. skyldi vera ætluð mesta hækkun finnanleg í launum í öllu okkar launaflóði nú á næstliðnum mánuðum. Það kann vel að vera. En haldi svo órökstudd og ósvífin skrif áfram, þá getur svo farið, að allir menn missi löngun til þess yfirleitt að fara að neinu slíku og skelli við skollaeyrum. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þess háttar frv. að sinni. Ég bið alþm. lengstra orða að gæta sóma Alþ. Menn koma og fara hér, þannig að mannorð eins skiptir litlu máli í sambandi við heiður þessarar stofnunar. Það er að honum að gá fyrst og síðast. En aðeins að lokum þyrfti Alþ. að taka til umr. með hvaða hætti verður bætt úr því ófremdarástandi, sem ríkir hjá íslenskum fjölmiðlum vegna þess, hversu íslensk blaðamannastétt t.d. er skelfilega illa mennt. Það eru þar undantekningar, sem sanna regluna, en yfirleitt má segja að allur fjöldinn þar er gersamlega ófær um að vinna þau verk sem hann þyrfti að vinna, því að á fáu ríður einu þjóðfélagi meir en heilbrigðri og sanngjarnri gagnrýni, gagnrýni blaða, sem frá degi til dags halda vöku sinni og vísa mönnum, þing og þjóð, á réttar brautir. En sú aðför, sem hér er gerð, er gerð til þess að kljúfa þingræðið og virðulegustu stofnun þjóðarinnar í herðar niður. Það má ekki biðja mig um að fylgja neinu frv. sem hægt er að rökstyðja að sé fram flutt fyrir hræðslu sakir fyrir þessum lýð. Ég kallaði það áreiðanlega hræðslufrv., hið fyrra sem flutt var hér fyrir þremur árum. Þá var þetta flutt undir slíkum kringumstæðum sem nú, þar sem á okkur var ráðist af ósanngirni. Hér er komið annað hræðslufrv., allt flutt í skelfingu og ótta við þennan líka þokkalega lýð.

Eyjólfur K. Jónsson Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs til þess að andmæla frv. því sem hér er til umr. Ég hef áður andmælt frv. samhljóða eða efnislega samhljóða þessu, og ég geri það af ýmsum ástæðum, með sömu rökum og hv. 2. þm. Austurl., sem hér talaði síðastur, þótt ég sé hins vegar andvígur mörgu í hans máli, sem ég verð að víkja hér að nokkuð á eftir. En fyrst langar mig að víkja að ræðu hv. þm. Ellerts B. Schram, 11. þm. Reykv., en hann rökstuddi mál sitt og flutning þessa frv. með þrem meginliðum sem hann taldi upp. Sá fyrsti var að hann teldi, að ef laun þm. væru ekki jafngóð og þau nú eru eða að mér skildist helst heldur betri, þá mundu góðir og hæfir menn ekki sækjast eftir þingmennsku. Það var fyrsti liður. Ég er sannfærður um að þetta er rangt og skal rökstyðja það svolítið nánar síðar. Annar liður var sá, sem hann taldi kannske meginatriði frv., að þingfararkaup yrði helst að hækka, að menn mundu ella sækjast eftir öðrum störfum samhliða þingmannsstörfum, en það er einmitt það sem ég tel að þm. almennt eigi að gera, þeir eigi að sinna öðrum störfum samhliða þingstörfum og þess vegna séu launin nógu há og kannske of há. Og þriðji liðurinn, sem hann taldi fram, var sá, að það væri mjög mikilvægt, já, lífsnauðsynlegt, sagði hann, að þm. forðuðust freistingar, að þeir væru fjárhagslega óháðir og freistuðust ekki til að láta fjármuni hafa áhrif á skoðanir sínar. Auðvitað erum við öll sammála þessu, enda bætti hann við, að hann hefði enga ástæðu til að ætla að neinir íslenskir þm. féllu fyrir slíkri freistni. Þegar grundvallarbreyting var gerð á kjörum alþm. með löggjöf 1971 og laun þeirra nærfellt tvöfölduð, þannig að þau urðu nokkurn veginn full árslaun, þá flutti ég brtt. um það, að miða skyldi við flokk B 1, en ekki flokk B 3, þ. e. a. s. að laun þm. yrðu nokkru lægri en ákveðið var. Mér var fullljóst, þegar ég flutti þá till., að hún naut einskis eða svo til einskis fylgis hér innan þings, og ég geri ráð fyrir, að sjónarmið mín njóti ekki heldur í dag neins fylgis eða sáralítils. En ég tel þau samt vera rétt, og þá er það skylda mín að setja þau fram. Það fór líka svo um atkvgr. um þessa till. að aðeins einn þm. annar en ég sjálfur greiddi henni atkv. Minnir mig að það hafi verið hv. þm. Þórarinn Þórarinsson. Þarna var um stefnamörkun að ræða. Það var verið að taka nýja stefnu varðandi kjör alþm. og þar með varðandi störf Alþ. og starfshætti. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson flutti sitt mál hér áðan og taldi að þarna væri rétt að farið, þm, ættu allir að njóta svo góðra kjara, að þeir gætu sinnt þingmannsstörfum einum og þyrftu ekki að leita til annarra starfa. Þeir ættu sem sagt í 12 mánuði ársins - eða við skulum segja 11, ef þeir reiknuðu einn mánuð í fríum, að sinna þingmannsstörfum. Þetta tel ég vera alranga stefnu. Það er alveg ljóst, að nokkrir þm., utan ráðh. þeir sem eru t. d, í forustu stjórnmálaflokkanna, þurfa að hafa þá aðstöðu að geta sinnt stjórnmálastörfum allt árið eða svo til allt árið. En ég held ,að það sé illa farið, að allir þm. geri þetta einungis og sinni ekki öðrum störfum. Það má lengi deila um hvað kaup þm. á að vera hátt, og það er ekki það sem fyrir mér vakir, að rífast um það til eða frá, hvort kaupið er 10 þús. kr. hærra eða lægra, heldur sú stefna, að allir þm., 60 talsins séu atvinnupólitíkusar, það tel ég vera rangt. Um þetta hafa staðið deilur í langa tíð. Ég minnist þess, að um það urðu mjög harðar deilur hér á síðasta áratug. Þá áttust við Eysteinn Jónsson og Bjarni Benediktsson, og sá síðar nefndi fylgdi svipuðum sjónarmiðum og ég er að reyna að túlka, en hinni fyrrnefndi því sjónarmiði að þm. almennt ættu að vera starfandi allt árið að stjórnmálum og ekki þurfa að sinna öðrum störfum. Þessi rök þekkja allir og ég ætla þess vegna ekki að orðlengja frekar um það, enda eru sjónarmið mín öll til prentuð í ræðu sem ég flutti hér 26. mars 1971, einimitt efnislega á þennan veg, að þar værum við að marka ranga stefnu með því að gera 60 alþm. að atvinnustjórnmálamönnum, þeir myndu slitna úr sambandi við þjóðlífið miklu frekar en sjónarmið þeirra yrðu líflegri og þeir hefðu víðari sjóndeildarhring. Hann mundi áreiðanlega þrengjast frekar, ef þm. ættu árið um kring að vera talandi hver framan í annan og ekki að sinna öðrum störfum úti í þjóðlífinu. Þeir myndu slitna úr sambandi við þjóðlífið miklu frekar en þeir gætu sinnt störfum sínum betur en ella. Og mér þykir leitt að segja það, en ég segi það samt, vegna þess að ég er sannfærður um að það er rétt, að störf Alþ. hafa ekki batnað þan 10 ár sem ég hef litið hér inn af og til. Þau bötnuðu ekki við það að þm. fóru árið 1971 á full árslaun. Ég er sannfærður um það, að þeir, sem unnu hér fyrir hálf laun áður, gegndu störfunum alveg jafnvel og við gerum í dag og kannske betur. Og þá er komið að þeirri fullyrðingu, að góðir menn mundu ekki fást til þingstarfa ef þeir þyrftu að vinna eitthvað annað en vera hér í þinginu. Því mótmæli ég algerlega. Ég er sannfærður um að einmitt betri menn mundu vilja koma hingað, ef það væri ekki ætlast til þess að þeir sinntu stjórnmálum einum, ef þeir gætu verið í öðrum störfum samhliða. Þetta er í mínum huga mergurinn málsins. Og ég tel ekki, eins og hv. 11. þm. Reykv. sagði, að það eigi að taka kaleikinn frá okkur, að það þyrfti að taka þann kaleik frá alþm. að hafa manndóm til þess að ákveða sjálfir launakjör sín, vera löggjafi í því efni eins og öðru. Ég hygg að við eigum að hafa manndóm til þess. Við getum gjarnan deilt um það, hvað þau eigi að vera há. Ég tel að það hafi verið slys, að kjör þm. skyldu núna hækka meira en flestra annarra að hundraðshluta. Ég held að öllum hafi fundist það vera slys. Það er þá kannske enn þá meira slys að leiðrétta það ekki um leið og við vissum að slysið var orðið. Menn reyna venjulega, þegar slys verða, að bæta úr því sem bætt verður. Og þó að það sé kannske orðið nokkuð seint, þá fagna ég því auðvitað mjög, sem formaður þfkn. sagði áðan, að vel kynni svo að fara, að hann sjálfur mundi beita sér fyrir því að þfkn. leiðrétti þetta, reyndi að bæta fyrir þetta slys. Og auðvitað stæði honum næst og þfkn. að gera það. Og ég fagna því mjög, sem hv. 2. þm. Austurl. sagði hér líka, að hann teldi vel geta komið til greina að laun þm. yrðu ákveðin með sama hætti og gert var árið 1964. Þau voru þá ákveðin krónutala og skyldu síðan hækka til jafns við laun opinberra starfsmanna almennt. Við getum t. d. hugsað okkur að ákveða núna, að laun þm. væru 300 þús. kr. á mánuði og lækka um 10% eða hvað það nú er, og síðan myndu þau hækka til jafns við laun annarra, eða þá, sem væri ekkert síður hægt að gera, að miða við annan flokk, nokkru lægri flokk í núgildandi launasamningum heldur en þfkn. gerði, vegna þess að ég verð að segja það, að ég efast um að þessi lögskýring hennar sé rétt. Þessi flokkur, B 3, er ekki lengur til, það er búið að riðla þessari flokkaskipun, og þfkn. varð auðvitað að kveða upp einhvern úrskurð. Hún vissi ekki, að mér er tjáð, enginn í þfkn. gerði sér grein fyrir því, að kaup þm. mundi hækka meira en almennt, þegar hún ákvað að fara í þennan flokk sem hún valdi. Ef hún hefði vitað það er ég sannfærður um, að hún hefði valið annan flokk, farið einu skrefi neðar eða tveimur, og hún getur gert það enn í dag. Og það er það sem ég tel einmitt, að hún eigi að gera. En ég vil benda á að það er rangt, sem hefur komið fram hér í þessum umr., að stefnubreyting varðandi kjör þm. hafi verið veruleg árið 1964 þegar lögin upphaflega voru sett. Það var að vísu svo, að mánaðarlaun voru ákveðin, en áður höfðu eingöngu verið greidd laun fyrir þingtímann, svokallað þingfararkaup, orð sem raunar er enn notað. En það var einungis yfir þingtímann. Það varð ekki veruleg hækkun á launum þm. þá. En veruleg hækkun varð hins vegar 1971, og eins og ég sagði áðan næstum tvöföld. Það voru næstum tvöföld laun þm. En jafnframt var ákveðið að þm., sem gegndu embættum úti á landi, skyldu einungis njóta 3/10 hluta embættislauna þar og þá gert ráð fyrir að þeir gætu ekki sinnt þeim störfum nema sem svaraði 1/4 úr ári eða 3 mánuði, ef þeir tækju eðlilegt sumarfrí. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson vildi breyta þessu þannig að afnema algerlega embættislaun manna sem á þingi væru. Þar er ég innilega ósammála honum. Ég vil heldur lækka laun þm. nokkuð, en gera ráð fyrir því, að menn geti sinnt störfum sem svarar helmingi ársins á öðrum vettvangi, ýmist í opinberum fyrirtækjum eða einkafyrirtækjum. Þá væri ekki ætlast til þess, að menn væru bundnir við störf á þingi lengur en sem svaraði hálfu ári. Hérna er um skoðanaágreining að ræða. Það getur vel verið að meiri hluti manna telji hv. þm. Lúðvík Jósepsson hafa rétt fyrir sér og mig rangt, en hér er þó um hreinan skoðanaágreining að ræða. Og hv. þm, segir: Við eigum alls ekki að leyfa mönnum að hafa laun annars staðar, þeir eiga að vera við þetta starf allt árið um kring. - Ég segi þvert á móti: Óbreyttir þm. þyrftu helst að starfa sem næst hálft árið við önnur störf, þingtími styttur eins og hægt væri og þá yrði líka unnið þeim mun betur þann tíma sem þing sæti, t. d. 2–3 mánuði að hausti og 2–3 mánuði að vori, með löngu hléi á milli og mál þá sæmilega undirbúin þegar menn kæmu saman. Kjör þm. almennt mundu sjálfsagt verða betri eftir minni leið heldur en þeirri sem hv. 2. þm Austurl. leggur til, vegna þess að þeir mundu auðvitað hafa ríflegar tekjur við önnur störf. Flestir eru þm. duglegir menn og mundu einbeita sér að öðrum störfum, svo að það er varla hægt að segja út af fyrir sig, að ég sé að tala um að rýra kjör þm. eða ofmetnast yfir þeim. Ég tel bara stefnuna vera rétta, þá sem ég boðaði, og þess vegna get ég ekki stillt mig um að koma hér upp til þess að setja þessi sjónarmið enn einu sinni fram, án þess að ég eigi von á að þau njóti mjög mikils fylgis hér. Einhver hefur kannske haldið að ég kæmi hér fram til þess að verja mína gömlu vini og kollega á Morgunblaðinu fyrir árásum hv. þm. Sverris Hermannssonar, en mér fannst þær þess eðlis að þær séu ekki svaraverðar. En séu þær svaraverðar, þá eru blaðamenn, ekki síst þeir Styrmir Gunnarsson og Matthías Johannessen, einfærir að svara fyrir svona skæting.



Virðulegi forseti. Ég hef nýverið tekið sæti á þingi og er þar af leiðandi ekki nógu kunnug því frv., sem hér er til meðferðar, og ætla ekki að fara mörgum orðum um það, nema mér finnst sjálfsagt að þm. losni undan þeirri andkannalegu kvöð að skammta sjálfum sér laun einhliða. En ég get ekki látið óátalið að hlusta hér á þm. misnota aðstöðu sína til þess að ráðast á og sverta heilar starfsstéttir, eins og hv. 3. þm. Austurl. gerði áðan, - allt vegna heimiliserja í eigin flokki og misjafnra leiðaraskrifa í eigin blaði. Hann réðst á svívirðilegan máta á blaðamannastéttina og sagði að hún væri verst menntaða stétt í landinu. Þar sem svo vill nú til, að ég tilheyri þessari heitt hötuðu stétt, þá held ég að ég verði að fá að upplýsa þingheim og sérstaklega hv. 3. þm. Austurl. um það, að það er að vísu ekki krafist neins sérstaks prófs til þess að gegna blaðamennsku, fremur en nokkurs sérstaks prófs er krafist til þess að gegna þingmennsku. Af blaðamönnum í föstu starfi er hins vegar krafist þekkingar, verklagni og siðferðisþroska, sem mér virðist að sumir þm. krefjist ekki af sjálfum sér.



Virðulegi forseti. Það er vissulega ærin ástæða til þess fyrir alþm, að ræða það mál sem nú ber hæst og hefur borið í umr. manna á meðal, þ. e, a. s. kaup og kjör alþm. og það hver ákveður þeim þessi kjör. Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að nú nokkrar undanfarnar víkur hafa þau hin sjálfskipuðu siðvæðingar og siðgæðisöfl í þjóðfélaginu, sem fyrst og fremst virðast vera ritstjórar nokkurra dagblaða, væntanlegir þm. o. s. frv., o. s. frv. fjallað um þetta mál. Ég hef síst á móti því að ræða þetta opinskátt, og það er í raun og veru verst af öllu að fá ekki tækifæri til að ræða einmitt við þessa einstaklinga einnig og skiptast á skoðunum við þessi öfl sem spretta upp alltaf annað slagið. En því er ekki að heilsa nú. En eigi að síður langar mig til þess að fara örfáum orðum um þetta mál, - ekki þetta frv., sem hér liggur fyrir, því að það að fara eftir því væri fyrst og fremst að mínu viti að leggjast fyrir fætur þessara einstaklinga og þessara sjálfskipuðu siðbótarmanna, sem mér sýnist vera, og biðja um grið. Ég segi eins og hv. þm. Sverrir Hermannsson, að ég er síst í skapi til þess að hopa af hólmi fyrir þessum öflum, enda erum við báðir Vestfirðingar. Af þeim, sem hafa haft sig í frammi í skrifum og áróðri varðandi þetta mál, er fyrst og fremst ritstjóri Dagblaðsins. Hann hefur gengið hvað lengst í því að rangtúlka - að öllum líkindum vísvitandi - hvernig þessum málum er í raun og veru háttað. Og undir þetta hafa fleiri tekið, m. a. ritstjórar Morgunblaðsins, hvað sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson segir um það og hversu sárt sem honum þykir það, að að því sé fundið og á það deilt, að ritstjórar þess víðlesna málgagns skuli taka undir áróður - ekki bara gegn þm„ heldur og Alþ. sem stofnun varðandi þetta mál og önnur einnig. Það var, að ég hygg, fyrir líklega tveimur árum sem sjónvarpið tók þetta mál upp sérstaklega og þá fyrst og fremst þáverandi fréttamaður við sjónvarpið, sem mér virtist eiga fyrst og fremst frumkvæði að því að þetta mál kæmist á dagskrá, - einstaklingur sem síðan hefur ákveðið að fara út í hina pólitísku baráttu, að öllum líkindum til þess að breyta þessum ósóma fái hann tækifæri til. Svo mun og um þann pennaglaða mann, sem einnig hefur æðimikið um þetta skrifað og einnig hefur ákveðið að fara út á þessa braut, þ. e. a. s. hina pólitísku braut. Ég vil nú stinga því að þeim hv. flm. þessa frv„ hvort það væri ekki þess virði að bíða fram í júní og láta sjá hvernig þessum annars ágætu mönnum, þ. e. a. s. blaðamanninum og fréttamanninum, sem báðir ætla hér inn fyrir ákveðinn flokk, - bíða með að bera upp breytingu af þessu tagi og leyfa þessum einstaklingum að hafa frumkvæðið og sjá hvað þeir leggja til varðandi breytingar á þessu, þ. e. a. s. ef þeim hlotnast sá heiður að komast inn fyrir veggi þessa húss. Það er ekki í mínum huga aðalatriði í þessu máli, hvaða aðili það er sem ákvarðar um launakjör alþm., að öðru leyti en því, að ég sé ekkert sem mælir með því að Alþ. afsali sér ákvörðunar rétti í þeim efnum. Og ég tek undir það, sem hér hefur komið fram frá sumum ræðumanna, að ég tel sjálfsagt, að Alþ. endurheimti þetta ákvörðunarvald og þm. yrðu þar með að vera menn til þess að taka ákvörðun í þessum efnum eins og mörgum öðrum óvinsælum og þá taka afleiðingum af þeim gerðum sínum eins og öðrum. Ég veit ekki hvað er aðalatriðið hjá þeim einstaklingum sem fyrst og fremst hafa um þetta mál fjallað utan veggja Alþ., en ég hélt kannske í minni einfeldni að þar væri fyrst og fremst um það að ræða, hversu mikið kaup þm. hefur samanborið við ýmsar aðrar stéttir í landinu. Ef það væri aðalatriðið, þá býður mér í grun að að þessir einstaklingar hefðu síst á því efni að vera með skítkast í alþm. eða Alþ. vegna launakjara þm., þá að ég vilji taka það fram og taka undir það, sem einnig hefur komið hér fram, að ég tel að þm. megi vel við una og þeir þurfi ekki að kvarta. Ég held að það sé nauðsynlegt að ræða það í hreinskilni hvernig þessum málum er nú háttað, og ég ræði það auðvitað frá mínum sjónarhóli. Ég vil spyrja hv. flm. þessa frv., eftir að ég hef nú reynt að rifja upp hvernig þetta horfir við mér og að því er mig varðar sem þm. utan af landi og kostnað sem ég þarf að bera af því. Ég heyrði ekki betur en hv. 2. flm. frv., Ellert B. Schram, sagði áðan að launakjör þm. þyrftu að vera góð, og þá er spurningin: Eru þau að hans mati, eins og, þau eru nú, of há eða of góð? Nú mun þingfararkaupið vera um 328 þús. kr. á mánuði eða þar um bil, muni ég rétt. Auk þess hefur þfkn. í nóv. s. l. ákveðið hámarksgreiðslu á húsaleigu til þeirra þm. sem eru utan Reykjavíkursvæðisins. og þessi hámarkstala er 39 þús. kr. á mánuði. Ég verð að segja það strax fyrir mig, að ég tel það ekki um of fyrir þm. utan af landsbyggðinni. sem þurfa að leigja hér húsnæði, ekki bara yfir þingtímann, því að a. m. k. hefur verið svo, að það hefur verið erfitt að fá húsnæði bara þann tíma. Yfirleitt hafa þm. orðið að leigja sér húsnæði yfir allt árið. Og ég hygg að þeir séu ekki margir, þm. utan af landi sem á annað borð þurfa að leigja sér húsnæði, sem hafa komist að þeim kjörum að þurfa ekki að borga nema 39 þús. kr. á mánuði, ef þeir eru þannig settir að þeir þurfi að hafa að einhverju leyti fjölskyldu sína hér syðra. Ég segi því: Það getur varla verið til þess ætlast af einum eða neinum, utan kannske þessara siðferðispostula sem hæst gala, að þm. t. d. utan af landsbyggðinni borgi með sér í þessum efnum. Það hefur verið upplýst hér, að dagpeningar þm., þ. e. a. s. fæðispeningar eða til greiðslu upp í fæði, séu 2950 kr. á dag. Menn eru að sjálfsögðu misjafnlega miklir matmenn. En ég hygg að þeir séu ekki margir sem fá t. d. keyptan mat hér á matsölustöðum fyrir 2950 kr. á dag. Þetta horfir kannske öðruvísi við ef landsbyggðarþm. hafa aðstöðu til þess að halda heimili að einhverju eða verulegu leyti. En mjög er misjafnt hvernig því er háttað. Auk þess fá þm. greiddar 24 ferðir á ári í kjördæmi. Ég veit ekki hvernig því er háttað með þm. almennt, hvort þeir nota þessar ferðir eða að hversu miklu leyti þeir nota þessar ferðir. En að því er mig varðar, þá verð ég að segja það, að oftar fer ég fram yfir þessa tölu og þarf þá að borga úr eigin vasa heldur en hitt, að ég sé ekki oftar á ferð en hér er gert ráð fyrir. Mér finnst menn allt of oft ekki gera greinarmun á því, hvort um er að ræða í þessu tilfelli þm., sem búsettir eru úti á landi og þurfa að verulegu leyti að halda tvöfalt heimili, eða t. d. þm. sem búsettir eru hér í Reykjavík. Það er ærið mikill munur á því. Þó að ég vilji á engan hátt halda því fram, að Reykjavíkurþm. séu of vel haldnir af þessum launum, þá vil ég a. m. k. gera æðimikinn greinarmun á því, hvort um er að ræða þm. utan af landi eða hvort um er að ræða þm. sem eru svo að segja búsettir hér á staðnum eða við bæjardyrnar. Á því er ærið mikill munur. Ég vil sem sagt taka það fram, að mér finnst á engan hátt vera ástæða til þess að hopa fyrir þeim áróðurs- og árásarskrifum sem uppi hafa verið höfð af hálfu vissra fjölmiðla. Ég tel þvert á móti, að Alþ. eigi í þessum efnum eins og mörgum öðrum að fara að spyrna við fótum og endurheimta það vald, sem því er ætlað, og ekki eftirláta það öðrum. En að sjálfsögðu þurfa þá þm. að hafa til þess þrek og þor að taka óvinsælar ákvarðanir og standa skil gerða sinna fyrir umbjóðendum sínum. En það virðast vera fleiri en ritstjórar, fréttamenn og góðir pennar í hinum ýmsu blöðum, sem með einhverjum hætti, misjafnlega miklum, taka undir þessi skrif, og það er auðvitað hverjum og einum ekki bara heimilt, heldur og er það sjálfsagt, að hver og einn hafi sína skoðun á þessu máli sem og öðrum og haldi henni fram. En mér finnst í sumum tilvikum að einn og sami einstaklingurinn sé svolítið blendinn í afstöðu til þessa máls, eftir því sem ég hef heyrt og lesið, og mig langar því til þess að fara um það örfáum orðum. Ég las t. d. í Morgunblaðinu 18. jan. s. l. grein eða aths. um þingfararkaupið. Þessi grein eða þessar aths eru skrifaðar af einum nm, í þfkn., hv. 9. landsk. þm., Sigurlaugu Bjarnadóttur, og ber yfirskriftina: „Er okkur alvara?“ Í þessum aths. er farið um það nokkrum orðum, með hvaða hætti að þessum ákvörðunum þfkn, var staðið, og þar er sagt að þeir liðir, sem þfkn. hefur ákvarðað, þ. e. a. s. húsaleigupeningar, dagpeningar, þessir liðir hafi hækkað um 25–26% samkv. ákvörðun þfkn. Það geta því varla verið þessir liðir sem menn eru að óskapast sem mest út í. Það hlýtur því að vera þingfararkaupið sjálft, þ. e. a. s. mánaðarkaup þm. Það virðist vera mjög um það deilt, hvort það sé þann veg háttað, að þm. ákvarði sjálfir þetta kann. Ég lít svo á að svo sé ekki. Hér er um að ræða viðmiðun við ákveðinn launaflokk í hinu opinbera kerfi og það var ákvarðað árið 1964, þannig að í rann og veru er málinu þannig varið, að í þessu tilfelli hefur Kjaradómur ákvarðað. Um það má sjálfsagt deila, hvort það hafi verið rétt afstaða eða rétt gerð hjá þfkn, að láta laun alþm. fremur fylgja ákveðnum launaflokki hjá Randalagi hást;ólamanna heldur en hjá BSRB, eins og þau áður gerðu. Um það má alltaf deila. En það hlýtur að vera þessi ákvörðun og sú hækkun, sem þm. fengu samkv. þessari ákvörðun, sem verið er að býsnast út í. Og ég skal strax segja það, að ég tel það miður að þfkn. skyldi ákvarða á þennan veg í stað þess að halda áfram viðmiðuninni við BSRB-kjörin, sem hefði þýtt minni hækkun en raun varð á. En svo segir í þessari aths. hv. 9. landsk. þm., ásamt auðvitað mörgu fleiru, þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Ég hefði talið eðlilegt við ríkjandi aðstæður, að alþm. sýndu þann þroska umfram þá kröfuhörðustu meðal ríkisstarfsmanna, að þeir færu mun hóflegar í sakirnar, hvað sem líður lögum, um þingfararkaup. Eða er okkur alvara um það, að nú sé þörf aðhalds og gætni í launamálum?“ Svo mörg eru þau orð. Eftir að hafa lesið þetta hlýtur utan að komandi aðili að líta svo til, að í þessu tilfelli hafi þessi tiltekni einstaklingur, hv. 9. landsk. þm., sem á sæti í þfkn., lagt eitthvað annað til heldur en það sem nú er orðið raunin, þ. e. a. s. lagt eitthvað lægra til að því er varðar hækkun á kaupi þm. heldur en mér virðist niðurstaða n. benda til. A. m. k. las ég þetta og skildi á þennan veg. Mér er því spurn: Hvaða tillögu hafði þessi hv. þm. sem nm. í þfkn., hvaða till. gerði hann um hækkun á kaupi alþm., sem að mínum skilningi hlyti að hafa verið á lægra plani en hin raunverulega ákvörðun þfkn. varð? Hafi ekki verið um það að ræða, að þessi hv. þm. hafi annaðhvort gert till. um minni hækkun en raun varð á eða greitt atkv. á móti þeirri hækkun sem ákvörðuð var, þá er hér talað tungum tveim og þá sitt með hvorri. Ég get ómögulega skilið þessar aths. hv. 9. landsk. þm. á annan veg en þann, að henni hafi ofboðið sú kröfuharka sem var af hálfu opinberra starfsmanna, og í sumum tilfellum tek ég undir það, í sumum tilfellum er hægt að færa sönnur á það. Og hún segir einmitt, að miðað við þessa kröfuhörku opinberra starfsmanna hefðu alþm. átt næstum því að segja að sýna sóma sinn í því að fara vægar í sakir. Ég spyr því: Hvaða afstöðu hafði þessi hv. þm í þfkn.? Bar þessi hv. þm. fram aðra till. um minni hækkun, eða greiddi þessi hv. þm. atkv. gegn þessari hækkun sem niðurstaða varð um í n.? Það vil ég fá að vita. Ég þarf ekki að taka það fram, að ég tel að það hafi verið eðlilegt áframhald af afstöðu þessa hv. þm. í tali og skrifum að gera slíkt. En það hefur fleira verið rætt hér heldur en bara þessi þáttur sem snýr að hinum beinu launakjörum þm. Það kom fram áðan frá einum ræðumanna, að hann teldi að það ætti að breyta því sem verið hefur og er að því er varðar það, að þm. geti tekið laun á fleiri en einum stað í kerfinu, þ. e. a. s. fullt þingfararkaup + 60% af launum við það starf sem þeir vinna hjá ríkinu. Ég tel þetta óeðlilegt, og ég tel að þetta eigi að afnema. A. m. k. finnst mér það nægur starfi, ef gegna á þingmennsku með skaplegum hætti, a. m. k. þingmennsku í kjördæmi úti á landi, dreifbýliskjördæmi, þá er ærinn starfi fyrir þm. að sinna þeirri skyldu sinni svo vel megi fara, að vera einvörðungu þar við loðandi. Ég tek því undir það sem komið hefur fram, að það eigi beinlínis að banna þm. að taka laun á tveimur stöðum eða sinna öðrum stöðum í þágu ríkisins meðan þeir sitja sem fulltrúar á Alþ., því að það fer ekki hjá því, hversu afbragðs starfskraftur sem það væri, ötull og duglegur, að niður á öðru hvoru starfinu hlýtur þetta að koma. Ég veit a. m. k. engan þann afbragðsmann hér innan dyra, sem er þeim hæfileikum búinn að geta sinnt tvenns konar starfi eða tveim störfum og sýna fulla afkastagetu í þeim báðum. Það hlýtur að koma niður á öðru hvoru. Og þessu þarf að breyta. Ég vil segja við hv. flm. þessa frv., sem ég vil ekki trúa að geri þetta vegna hræðslu við atkvæðatap eða slíkt, - a. m. k. ætti það ekki að vera hjá hv. 1. flm., Gylfa Þ. Gíslasyni, því að ekki ætlar hann að beiðast atkv. sér til handa í næstu kosningum, - en vel má vera, þó að ég trúi því vart, að það sé af þeim rótum runnið hjá hv. þm. Ellert B. Schram. Ég vil trúa því, að honum finnist skynsamlegri lausn á þessu máli að afhenda aðila utan þings en innan að taka þessa ákvörðun, en um það er ég honum ósammála. Ég get tekið undir það sem var sagt áðan, að ég vil helst Kjaradóm burt og vil ekki auka þau verkefni sem hann skal leysa úr. Ég er þeirrar skoðunar, að við þurfum að losna við hann, hinn frjálsi samningsréttur eigi að gilda þeim til handa sem nú verða að híta úrskurði Kjaradóms, það sé miklum mun eðlilegra en það sem þeir aðilar þurfa nú við að búa. En þó fer ekki hjá því, að það læðist að manni sú hugsun, hvort virkilega geti verið að menn vilji láta undan þessum þrýstingi þessara utan að komandi afla.  Það má vel vera, að ekki sé til þess ástæða eða grundvöllur, miðað við núverandi ástand í þjóðfélaginu, að þm. hafi þetta há laun. En það er auðvitað augljóst mál, að fjöldi opinberra starfsmanna í þjónustu ríkisins, í þjónustu Alþ., er á mun hærri launum en hér er um að ræða. Hér er að sjálfsögðu um að ræða háa krónutölu miðað við það, sem margur í verkalýðsfélögunum hefur fyrir sitt starf. Og það væri full þörf á að bæta þar um. En allt sýnist mér nú benda til þess af fregnum síðustu daga, að það sé fremur verið að fara á hinn veginn með væntanlegum ráðstöfunum í efnahagsmálum, að skerða launakjör jafnvel þeirra sem verst eru settir, heldur en þar eigi um að bæta. Og svo er náttúrlega eitt í þessu sem öllum stendur opið, þm. sem og öðrum, að séu einhverjir sem þykir þetta of há laun, þá er opin leið að skilja eftir hluta af þessu hjá fjmrh. og fela honum til betri ráðstöfunar heldur en með því að taka það út. Þetta getur hver og einn hv. þm. ger; sem þykir þetta of mikið, skilið eftir hjá hæstv. fjmrh., Matthíasi Á. Matthiesen, ákveðinn hluta mánaðarlega, sem honum er falin forsjá til að fara með og veita í eitthvað betra en ala þm. í óhófi kannske. Þetta er opin leið. Ég skal ekki lengja umr. öllu frekar, en ég vil aðeins minna á það, vegna þess að ég sagði áðan að ég teldi, að það ætti að afnema það, sem nú er, að þm. gegni fleiri en einu starfi og geti tekið laun á fleiri en einum stað, - ég vil aðeins minna á það, að það mun hafa verið fyrir tveimur árum, þó skal ég ekki fullyrða um tímann, þá var mikið rætt hér á Alþ. um þau 30% sem kennurum voru greidd, þ e. a. s. þm. sem áður höfðu starfað við kennslu, en gátu ekki sinnt sínu starfi. Þeim höfðu allt til ársins 1974 verið borguð 30% af þeim launum sem þeir áttu og hafa við kennslustörf. En þetta var fellt niður, sem betur fer, einmitt vegna þess að við, nokkrir þm., tókum það hér upp. Þá voru nokkrir þingmenn í þessum hópi, líklega einir 4–5 a. m. k., sem þetta náði til. Ég hygg að þessi launagreiðsla hafi verið felld niður hjá þeim öllum upp úr þessu. Og ég veit ekki til þess, þó skal ég ekkert fullyrða um það, það getur verið að einhver sé hér enn á 30% launum eins og áður var, þó að mér þyki það ólíklegt. Ég vænti a. m. k. að svo sé ekki. Þetta var að mínu viti góðra gjalda vert, að þm. skyldu taka þetta mál upp og breyta þessu. En ég varð ekki var við að þessa væri mikið getið þegar það var gert og ákvarðað. Það var ekki mikið um það skrifað í dagblöðunum eða mikið um það fjallað í ríkisfjölmiðlunum, hvorki útvarpi né sjónvarpi. En það hefði ábyggilega verið um þetta fjallað vel og dyggilega hefði því verið öfugt farið, hefðu þm. verið að taka hér upp sér til handa 30% greiðslu sem ekki hefði verið fyrir hendi. Mér finnst rétt að minna á þetta, því að þó hér sé kannske ekki um stórar fjárupphæðir að ræða, þá skiptir það ekki öllu máli. Það skiptir miklu meira máli, að hér voru þm. á réttri leið. Og ég hygg að þeir ættu að halda áfram og næsta skrefið ætti að vera að banna með lögum að þm. gegni embætti á sama tíma og þeir gegna þingmennsku. Það er nægur starfi fyrir þm. að sinna því verkefni ef vel á að vera.



Herra forseti. Umr. þær, sem staðið hafa hér í dag, hafa sérstaklega hnigið að tvennu: annars vegar að því, hver eigi að ákvarða kjör alþm., og hins vegar, hver kjör alþm. eigi að vera. Gagnrýni sú, sem í frammi hefur verið höfð í fjölmiðlum nú lengi og segja má að keyrt hafi um þverbak alveg upp á síðkastið, hefur beinst að þessu tvennu. Mig langar að fjalla lítillega um þessi atriði í ljósi þess frv. sem við höfum hér á borðum okkar. Ástæðan til þess, að þetta frv. er flutt, er að sögn flm. þess sú, að við þurfum að koma málum svo fyrir að annar aðili en Alþ. sjálft ákveði kjör alþm. M. ö. o.: við þurfum að losna við ábyrgðina. Ég held að jafnvel þótt við samþykktum þetta frv., þá berum við alltaf ábyrgðina. Það er alveg sama hvað við ákveðum um kjör alþm., við losnum ekki við ábyrgðina á því, hvernig þau eru ákveðin. Alþ. er stofnun, sem hefur það hlutverk í þjóðfélaginu að bera ábyrgð á lögum þess. Það setur lög þjóðfélagsins. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að Kjaradómur ákveði kjör alþm., laun þeirra og sitt hvað er að kjörum alþm. lýtur, eftir till. þfkn. M. ö. o.: framkvæmdin yrði sú, að Alþ. kýs n. manna til að vera eins konar stjórn stéttarfélags gagnvart Kjaradómi. Ég læt mér ekki til hugar koma að þær till., sem þfkn. bæri fram fyrir hönd Alþ., væru taldar annað en kröfugerð af hálfu Alþ., miðað við þann málflutning sem í frammi hefur verið hafður nú upp á síðkastið. Spyrja mætti: Á þfkn. yfir höfuð nokkuð að koma barna nærri, ef menn vilja alveg vera lausir við ábyrgðina? Jafnvel þótt þfkn. kæmi hvergi nærri, yrðum við samt ekki laus við ábyrgðina. Ég held að við ættum að leggja til hliðar hugleiðingar um það að losa okkur við ábyrgð að þessu leyti. Hana komumst við ekki hjá að bera. Og ég vil taka undir þau orð sem hv. 2. þm. Austurl. sagði um það efni. Við verðum að hafa dug til að axla þá ábyrgð að ákveða um þetta atriði. Ef Alþ. er ekki trúandi til að reka þessa stofnun, setja lög um rekstur Alþ., þ. á m. um kjör þeirra, er þar starfa, þá veit ég ekki hvort þinginu er trúandi til að setja önnur lög í landinu. Þetta mætti a. m. k. vel hugleiða, áður en við lýsum því yfir að allt annað fyrirkomulag ætti að vera heldur en það sem nú gildir. Hitt er svo annað mál, að menn geta deilt um það, hvort kjör þm. eiga að vera svo góð sem þau eru nú eða lakari. Ég tel fyrir mitt leyti að lýðræðisrök mæli með því, að kjör þm. séu góð, eins og þau eru óneitanlega eftir að þingfararkaup var gert að föstu kaupi. Ástæðan er sú, að þingmannsstarf verður að vera opið fyrir mönnum úr hvaða stétt eða hópi þjóðfélagsins sem er. Þingmennska má ekki verða einungis fyrir útvalinn hóp manna sem er vel fjáður. Það má ómögulega fara eftir efnahag manna, hvort þeir geta tekið að sér þingmennsku eða ekki. Með því að fjalla um það atriði, hvort þingfararkaup eigi að vera fast kaup eða ekki, er ég komin nálægt því efni sem hv. 4. þm. Norðurl. v. ræddi hér í dag, þegar hann benti w að æskilegra væri að þingmennska væri einungis hlutastarf og að reikna ætti með að þm. gegndu öðru starfi sér til lífsframfæris. Þessi skoðun hv. 4. þm. Norðurl. v. hefur það til síns máls, að menn eru þá fleiri í beinum tengslum við ýmis önnur störf í þjóðfélaginu. En það mælir hins vegar á móti röksemd hv. þm., að sumar starfsstéttir þjóðfélagsins yrðu með þessu alveg afskornar frá því að geta gegnt þingmennsku. Það er svo með ýmis störf í þjóðfélaginu, að þau standa mönnum ekki til boða aðeins hálft ár í senn eða einmitt á þeim tíma sem þing stendur ekki. Þetta veldur því, að fjöldi manna í þjóðfélaginu hefði alls ekki tækifæri til þess að gegna þingmennsku, þótt hann hefði til þess bæði vilja, hæfni og fylgi. Að því er varðar aðrar stéttir þjóðfélagsins, sem vissulega gætu að vísu haldið starfi sínu þrátt fyrir þingmennsku, þegið laun fyrir starf sitt, þá er engan veginn víst að það mundi tryggja þau sömu tengsl þm. við sitt fyrra starf og hv. 4. þm. Norðurl. v. vill vera láta. Mér dettur í hug jafnalgengt starf í hópi þm. eins og kennslustarf. Kennslan fer einmitt fram á þeim tíma árs sem þing situr, og í þinghléi eru menn í fríi frá kennslustörfum hvort sem er. Ég get því ekki séð að sá háttur, að laun væru greidd jöfnum höndum fyrir þessi tvennu störf, tryggði það með nokkru móti að kennarinn væri í meiri tengslum við nemendur sína heldur en hann hvort eð er væri meðan hann er á þingi. Þessi rök tvenn vildi ég nefna. Vissulega er um fleiri rök að tefla. Það er nokkuð til í því, að þjóðfélagið hafi orðið flóknara, við verðum að viðurkenna það, þingstörfin orðin umfangsmeiri. En það, hvort þingstörf eru verr unnin nú en þau voru fyrir nokkrum árum, það er sjálfsagt mjög mismunandi, bæði eftir einstaklingum, nefndum, umfangi mála. Nálægð við kosningar og sitthvað annað kann að hafa áhrif á þingstörf, eins og öllum er mætavel kunnugt. Ég get sjálf litið yfir nokkuð langan þingferil, þótt langt hlé hafi á honum verið. Fyrst þegar ég kom hér á þing unnu menn vissulega vel að sínum störfum, en ég þori ekki að segja að menn vinni sín þingstörf verr í dag en gert var þá - engan veginn. Þessi regla, sem að hefur verið horfið, að gera þingstarf að fullu starfi að því er kjörin varðar og gera ráð fyrir að því sé sinnt sem aðalstarfi, hefur að því er mér virðist ekki reynst hafa þá hættu í för með sér sem sumir óttuðust þegar að þessari reglu var horfið. Menn óttuðust að þessi breyting yrði til þess, að meira yrði um svokallaða atvinnupólitíkusa, að menn mundu fremur gera þingstarf sitt að ævistarfi en áður var. Mér virðist reynslan hafa sýnt annað. Hér áður fyrr var það töluvert algengt, að þingmennska væri eins konar ævistarf. Það var þegar kjördæmaskipunin var öðruvísi en hún er nú. Það var þegar einmenningskjördæmin voru. Þá var miklu algengara að þingmennska varð að ævistarfi. Og þá var annað fyrirkomulag á kjörum þm. en nú er, svo að ekki var það því að kenna eða þakka í þeim tilfellum þar sem það átti við. Það hefur einmitt orðið síðan þessi breyting var gerð, að mikil mannaskipti hafa átt sér stað á Alþ. við hverjar kosningar og mér sýnist síst draga úr því, þannig að ég er ekki viss um að í reynd hafi röksemdirnar gegn þessu fyrirkomulagi orðið eins þungar á metunum og maður hefði haldið fyrir nokkrum árum. Mér sýnist líka að lýðræðisrökin, sem ég nefndi áðan að mæltu með því, að kjör þm. væru góð, mæli einnig með þessari skipan, fyrst og fremst vegna þess að þessi skipan greiðir fyrir því, að fleiri þættir þjóðfélagsins verði með í starfi Alþ., menn komi frá fleiri greinum, úr hinum ýmsu störfum þjóðfélagsins. Ég vil í þessu sambandi benda á röksemdir sem hv. 8. þm. Reykv. tefldi fram í umr. um þetta efni, einmitt um sama leyti sem umr. fór fram er hv. 4. þm. Norðurl. v. vitnaði til í dag. Það er hins vegar rétt hjá hv. 4. þm. Norðurl. v., að þarna er um vissan skoðanamun að ræða á fyrirkomulagi um kjör þm. Ég veit að hv. þm. var ekki að ræða um það, hvort Kjaradómur eða Alþ. sjálft úrskurðaði um kjörin eða hvort kjörin ættu að vera betri eða verri, heldur einungis það fyrirkomulag sem nú gildir, að hér sé um fullt starf að ræða. Ég vil nú víkja að þeim ummælum, sem uppi hafa verið höfð um Alþ. í fjölmiðlum, sérstaklega nú undanfarið. Ég veit að það er sjálfsagt og ekki annað en við gerum ráð fyrir, þegar við tökum starf á Alþ., að stjórnmálamenn verða að þola ýmis köpuryrði og taka það eins og hvert annað daglegt brauð. Menn geta ekki í stjórnmálum staðið, ef þeir þola ekki slíkt hér á Alþ., það er alveg ljóst. Hitt er annað mál, þegar svo rammt kveður að áróðri gegn störfum Alþ. yfirleitt eins og nú hefur verið undanfarið. Það eru ekki hinar venjulegu pólitísku deilur eða ádeilur manna hvers á annan úr mismunandi pólitískum flokkum eða innbyrðis í flokkum. Það, sem hér hefur verið að gerast, er að mínu viti miklu alvarlegra. Þegar menn ganga hver af öðrum í ýmsum fjölmiðlum til þess leiks að reyna að sannfæra almenning um það, að þm. yfirleitt fari vísvitandi ekki að lögum, hafi í frammi óheiðarlegt athæfi þegar þeir ákveða um kjör sín og þar með rekstur Alþingis, þá finnst mér þar vera um alvarlegri hlut að ræða en svo, að hægt sé að taka því með ró. Með slíkum áróðri er að mínu viti vegið með nokkrum hætti að lögum og rétti í landinu. Verkefni alþm. er að setja lög í landinu sem gilda fyrir öli landsins börn, þá sem aðra. Einmitt nú þessa dagana stöndum við að því að samþykkja mjög erfiðar ráðstafanir vegna mjög erfiðs ástands. Halda menn raunverulega að það verði til þess að hjálpa til þess að ráða bót á sameiginlegum vandamálum þessarar þjóðar að keppast við að reyna að sannfæra almenning í landinu um það, að alþm. Íslands, 60 að tölu, séu óheiðarlegt fólk? Frá mínu sjónarmiði er hér um verulega hættulega iðju að ræða. Ef hún þjónar einhverjum, þá þjónar hún upplausnaröflunum í þjóðfélaginu. Vitanlega á Alþ. að hlusta á gagnrýni og Alþ. á að taka mark á gagnrýni sem er sanngjörn. En að dögum saman eða a. m. k. öðru hvoru dögum og vikum saman sé að því látið liggja í fjölmiðlum, ábyrgum sem óábyrgum, að hér sitji að störfum óheiðarlegt fólk, það tel ég beinlínis að grafi undan lýðræði í landinu. Vitanlega getur verið að rangar ákvarðanir séu teknar á Alþ. það er sjálfsagt gert. Það er líka hlutverk Alþ. að leiðrétta þær ákvarðanir með því að taka þá réttar ákvarðanir, ef það kemst að þeirri niðurstöðu að fyrri ákvarðanir hafi verið rangar. En þegar bornar eru á alþm. sakir sem eru órökstuddar, þá finnst mér eðlilegt að við það sé gerð aths. á Alþingi. Menn geta vissulega komist að þeirri niðurstöðu, að það sé rétt að breyta þeim lögum sem nú gilda um þingfararkaup. Menn hafa reyndar séð fyrir allnokkru, að það er nauðsynlegt, því að forsendan fyrir þeirri breytingu, sem gerð var fyrir nokkrum árum, er ekki lengur fyrir hendi vegna breytinga á kjaramálum opinberra starfsmanna, það er alveg ljóst. Það er líka rétt, sem hv. 3. þm. Austurl., formaður þfkn., sagði hér í dag, að með því að breyta þessu fyrirkomulagi í það horf, að það væri ekki lengur lögákveðið að kaup alþm. skyldi fara eftir tilteknum flokki ríkisstarfsmanna, þá er miklu opnari leið fyrir Alþ. að ákveða þingfararkaup lægra en samsvarandi flokkur er, ef okkur þykir hann hækka ótilhlýðilega. Þetta kom fram í máli hv. þm. En ég get ekki varist því að segja eins og fleiri hv. þm. hafa sagt hér í dag, að það er óneitanlega heldur ógeðfellt að vinna það verk eftir þau vandarhögg sem á okkur hafa dunið að undanförnu fyrir sakir sem hafa ekki verið rökstuddar. Það frv., sem hér er til umr., og hugleiðingar þfkn. um að breyta þeim lögum, sem nú gilda um þetta, og svo einnig hin breytta forsenda, allt þetta verður vafalaust til þess að þeim lögum, sem nú gilda, verður breytt. En ég legg á það áherslu, að Alþ. losnar ekki undan ábyrgð sinni, hvaða ákvörðun sem verður tekin í þessu máli, og ég tel að Alþ. eigi ekki að hverfa frá þeirri meginreglu, sem ævinlega hefur gilt um þessa stofnun og gildir í öllum þjóðþingum þar sem lýðræðisskipulag er, að þingið á að vera sjálfstætt. Ástæðan til þess, að kjör hafa verið ákveðin með svipuðum hætti og verið hefur alla tíð frá 1845, er sú, að Alþ. er sjálfstætt. Það þýðir, að Alþ. er engri stofnun í landinn háð nema sjálfu sér. Það gildir um verk Alþingis, jafnt þetta sem annað. Það er oft óþægilegt, það er ekki hægt að neita því. En undan því verður ekki komist. Ég tel að hv. þm. mættu gjarnan hafa þetta sérstaklega í huga. Um leið og slegið er af sjálfstæði Alþ. er einnig víkist undan skyldum í lýðræðisþjóðfélagi.



Herra forseti. Af óhjákvæmilegum ástæðum gat ég ekki verið viðstödd umr. fyrr í dag, þannig að fjórir ræðumenn höfðu lokið máli sínu þegar mig bar að aftur. Hér hefur ýmislegt verið sagt í þessu máli, sem ég sjálf vildi sagt hafa, og kannske get ég fyrir þær sakir orðið eitthvað stuttorðari. Hér er til umr. frv. til 1. um að breyta lögum um þingfararkaup í þá átt, að allar ákvarðanir séu alfarið teknar frá þfkn. og fluttar yfir til Kjaradóms. Ég held að það sé enginn vafi á því að sú skipan mála, sem þetta frv. leggur til, mundi losa okkur alþm. við nokkur óþægindi, og alveg örugglega mundu laun okkar hækka, þannig að kannske er freistandi með þessar tvær athugasendir í huga að slá til og slá þessu öllu frá Alþ. og láta Kjaradóm um ákvarðanir. Ég fyrir mitt leyti vil segja það strax, að ég er mótfallin þeirri hugsun sem þetta frv. gengur út á. Ég vil að Alþ. hafi nú sem áður áhrif á það, hver laun alþm. taka fyrir sín störf. Þar fyrir er ég ekki ánægð með þá skipan mála sem gildir í dag í þessum efnum. Ekki síst með tilliti til þess, sem hefur verið að gerast í þjóðfélagi okkar að undanförnu, finnst mér það slæmt og ekki viðunandi að alþm. þurfi að fylgja sjálfvirkt samkv. lögum ákveðnum launaflokki opinberra starfsmanna eins og nú er, - að alþm. þurfi með sjálfvirkum hætti að gerast þátttakendur í, ég vil segja, því ábyrgðarlausa kapphlaupi um kaup og kjör sem hefur því miður og óneitanlega leitt okkur nú út í alvarlegan efnahagslegan vanda. Það er staðreynd að þingfararkaup í dag er ákveðið í lögum. Allir útúrsnúningar um þetta atriði, sem viðhafðir hafa verið í fjölmiðlum, eru þess vegna alveg út í hött. Eða skyldi það vera meiningin hjá þeim mönnum, sem mest hafa haft sig frammi í þessu máli, að alþm. þurfi í þessum efnum ekki að fara að lögum af því að Alþ. sjálft hefur sett þau hin sömu lög? Í þessu er að sjálfsögðu þversögn og misskilningur og undrum sætir að ábyrgir menn við alvörublöð, eins og ég vil telja Morgunblaðið, skuli gera sig seka um slíka útúrsnúninga. Ég ætla ekki að fara hér út í umr. um einstök atriði um kjör okkar. Við í þfkn. höfum öll og óskipt sent frá okkur nýverið grg., þar sem við sögðum allt það, sem við höfðum að segja um kaup okkar og kjör. Við skutum þar engu undan. Engu að síður hefur jafnvel þessi grg., sem aðeins flutti staðreyndir í málinu, orðið tilefni til áframhaldandi óhróðursskrifa um Alþ. og alþm. Ég vil mjög eindregið taka undir orð hv. 5. þm. Reykv., þar sem hún benti á þá hættu sem stafar af órökstuddum óhróðursskrifum um Alþ. Við einstakir alþm. þurfum ekki að kippa okkur upp við þetta. En okkur ekki hvað síst og raunar allri íslensku þjóðinni ætti að vera það annt um Alþ. sem stofnun, að þessir vígreifu skriffinnar, sem hæst hafa látið, létu sig ekki hafa það að viðhafa annan eins málflutning í garð Alþ. og þeir hafa gert að undanförnu. Raunar er það jafnan svo, að atyrði og óhróður í málflutningi eru þeim til mestrar vanvirðu sem þau viðhefur, en ekki hinum, sem slíkum málflutningi er beint gegn og svo mun reynast hér sem annars staðar. Og ég vil trúa því, að almennir íslenskir lesendur taki ekki sömu stöðu í málinu og greinilega er ætlast til af þeim mönnum sem þarna eru að verki. Ég hef meira álit á íslensku þjóðinni og almennum lesendum dagblaðanna en svo, að ég vilji ætla að þessi óhróðursskrif, hvað sem þar liggur að baki, það er mér hulið, falli í þann jarðveg sem skrifendur e. t. v. vona. Hér hefur verið fjallað nokkuð vítt og breitt um eðli þingmannsstarfsins, og ég hlýt að víkja nokkrum orðum að málflutningi hv. 4. þm. Norðurl. v„ sem hafði þó raunar hafið mál sitt þegar ég kom. Ég hef vissa samúð með sjónarmiðum hv. þm. Eyjólfs K. Jónssonar, að þm. eigi ekki að hafa þingmannsstarfið að aðalstarfi, heldur þurfi hann að vera í tengslum við þjóðlífið með því að gegna öðru starfi samhliða. Þetta er góð og gild röksemd út af fyrir sig. En það er nú svo, að flestir þm. hafa, þegar þeir koma inn á Alþ., nokkra starfsreynslu af einu eða öðru starfi í þjóðfélaginu, þannig að þeir eiga að hafa þekkingu og tengsl út í bjóðlífið enda þótt þeir leggi fyrri störf til hliðar þegar inn á Alþ. kemur. Ég vil leggja megináherslu á það líka, að það er hættulegt að alþm. telji sig fulltrúa ákveðinna stétta eða ákveðinna starfsgreina. Alþm, þarf að sjálfsögðu að hafa miklu víðari yfirsýn yfir allar starfsgreinar þjóðfélagsins heldur en takmarka sig við sína eigin stétt eða starf. Þess vegna er ég því hlynnt og ég tel það eðlilegt, að alþm. - starf skoðist sem fullt starf. En ég vil engan veginn banna hitt. Það er nú svo, að menn eru misjafnlega afkastamiklir og duglegir, og ég tel að við kynnum að fara á mis við góðan starfskraft, nýtan þm., ef við gerðum það að skilyrði að hann sinnti engu öðru starfi en þingmannsstarfinn. Mér, sem er nýliði á þingi, finnst þingmannsstarfið meira en nóg verkefni. Að vísu gegni ég húsmóðurstarfi mínu jafnframt. Það eru feiknalega tímafrek störf sem því fylgja, ekki aðeins að flytja sjálfur mál, undirbúa þau, flytja og fylgja þeim eftir, heldur einnig að kynna sér önnur mál sem á döfinni eru. Það er nú svo, að okkur þm. veitist stundum erfitt að taka ákvörðun þegar við eigum að rétta upp höndina með einu eða öðru máli. Okkur væri óbærilegt að gera það, ef við hefðum ekki reynt eftir mætti að kynna okkur málið frá öllum hliðum, þannig að við vitum nokkurn veginn til hvers við erum að taka afstöðu, með eða móti. Svo að ég víki aðeins aftur að máli hv. 4. þm. Norðurl. v., Eyjólfs K. Jónssonar, tók hann nokkuð mikið upp í sig, þótti mér, þegar hann fullyrti, að ákvörðun þfkn. á margnefndum fundi hinn 29, nóv. s. l. hefði verið slys. Þetta er ekki rétt, þetta var ekkert slys. Við vissum að við vorum að fara í öllu að lögum, og ég held, þó að ég sé ekki löglærð manneskja sjálf, að það sé út í hött að bera brigður á að þfkn. hafi farið þarna að lögum. Fleiri en einn lögfræðingur tjáðu sig um þetta og sögðu að á þessu væri enginn vafi, og að þeirra áliti var farið. Þeir bentu á að túlkun laganna hefði frá upphafi verið sú, að alþm. bæri laun eftir þriðja hæsta launaflokki opinberra starfsmanna. Það var sú túlkun sem réð afstöðu okkar. Nú í dag tökum við laun eftir þessum flokki, eftir þriðja hæsta flokki opinberra starfsmanna. Til mín sérstaklega var beint ákveðinni spurningu vegna greinarstúfs sem ég skrifaði í Morgunblaðið hinn 18. f. m. Mér þykir verra að hv. 5. þm. Vestf. er ekki hér staddur, af því að hann beindi mjög ákveðið spurningu til mín um hvað ég hefði meint.  
             Ég skorast að sjálfsögðu ekki undan því að gefa skýringu á því sem hv. þm. kvaðst ekki skilja í umræddri grein minni í Morgunblaðinu. Hann spurði, hvernig stæði á þeim ummælum mínum, að ég hefði talið eðlilegra að alþm. sýndu meiri þroska heldur en hinir kröfuhörðustu í hópi opinberra starfsmanna í kjarasamningum á s. l. hausti. Hann spurði mig jafnframt, hvort ég segði þetta af því að mér hefði ofboðið kröfuharka þeirra, og í þriðja lagi. hvort ég hefði gert till. um lægra kaup en við hlutum samkv. kjarasamningunum. Ég skal svara því strax og óhikað, að mér einlæglega ofbauð, mér hafa ofboðið þær launahækkanir sem hafa dunið yfir okkur á s. l. ári, og þá á ég ekki hvað síst við þann hóp opinberra starfsmanna sem hefur fengið allt að 80% kauphækkun á árinu. Ég veit að þetta eru ekki raunhæfar kröfur. Og ég lét þau ummæli falla í þfkn., - og nú þykir mér verra að samnm. mínir skuli ekki vera hér, - en ég get sagt það hér án þess að vilja gera mig meiri eða minni, eftir því hvernig á það er litið, að ég taldi og lét það óhikað koma fram í þfkn., að nú ættum við að taka af skarið, spyrna við fótum og taka okkur sjálf þær launahækkanir sem við teldum raunhæfar og íslenskt þjóðarbú stæðist við. Þessi ummæli mín, sem vafalaust eru ekki orðrétt, en efnislega var þetta afstaða mín, eru ekki bókuð í þfkn. En hv. þm. getur kynnt sér bókanir þfkn. og séð, að ég hef áður beðið fyrir sérstaka bókun um að ég vildi ekki styðja þær launahækkanir sem farið var fram á almennt í þjóðfélaginu, einfaldlega af því að ég taldi að þær væru bornar fram af ábyrgðarleysi. Ég er þess vegna á móti því að taka alfarið ákvörðunarvald þfkn. og Alþ. um laun og kjör. Ég vil í einlægni að Alþ., sem þarna er að sjálfsögðu ábyrgt, geti í vissum tilvikum verkað eins og öryggisventill í íslenskum launamálum. Ef við hefðum ekki haft núgildandi þingfararkaupslög til að fara eftir, þá hygg ég að við hefðum aldrei staðið upp nú um áramót með um allt að 80% kauphækkun yfir árið. Þess vegna veit ég að þfkn. mun taka þær ákvarðanir nú sem hún telur vera réttar og eðlilegar 1 þessu efni, en til þess þurfum við lagabreytingu. Ég vil hafa lög um þingfararkaup á þann veg, að þfkn. hafi að vissu marki frjálsar hendur um að lækka eða hækka laun þm. Og ég tek eindregið undir með þeim þm. sem hafa andmælt því, að við hopum nú af hólminum og að því er virðist látum undan ósanngjörnum áróðri og æsingaskrifum um kaup okkar og kjör. Þetta er sannleikurinn um afstöðu mína í þfkn., og ég, eins og ég sagði í fyrrnefndum greinarstúf, hef ekki farið dult með þessa afstöðu mína þar né heldur utan þfkn. Ég get ákaflega vel fallist á og ég mundi ekki kveinka mér við því að lækka laun okkar núna niður í 300 þús. kr., og ég fagna því, að það hafa fleiri en einn þm, tekið í þann streng. Ég held líka að við gætum sýnt okkar hug nú, þegar við erum að taka ákvarðanir eða leggja fyrir Alþ. frv. til l. sem felur í sér vissa kjaraskerðingu almennings. Þá hefðum við kjörið tækifæri til að leiðrétta það misvægi sem þarna er orðið, einfaldlega með því að afsala okkur nú öllum verðbótum og grunnkaupshækkunum út árið 1978. Það væri kannske miklu eðlilegri ráðstöfun heldur en fara að lækka í krónutölu þingfararkaupið. Og það tel ég fráleitt, sem hv. 5. þm. Vestf. talaði um, að við ættum að flytja sérstakt frv. til l. um að lækka laun okkar. Það er þetta sem ég vil forðast, að við þurfum, í hvert skipti sem þfkn. telur ástæðu til þess að víkja frá almennum launaákvörðunum í landinu, að hlaupa upp til handa og fóta og setja ný lög. Við þurfum að fá inn í lög ákvæði sem geri þfkn. fært að víkja til hækkunar eða lækkunar eftir því sem henni þykir ástæða til hverju sinni. Ég fyrir mitt leyti er í engum vafa um að alþm. er treystandi til að sýna þarna þá ábyrgð, sem þeim ber skylda til í launamálum sem öðrum málum. Afstaða mín í þessu máli varðandi þfkn. og launamál almennt er það, að mér þætti vel fara á því, að alþm. yrðu fyrstir til þess að spyrna við fótum og sýna ábyrgð. Við höfum beðið eftir því, að einhver gerði það, einhver starfshópur í þjóðfélaginu. Það hefur ekki bólað á neinum enn, og þess vegna færi vel á því, að alþm. sýndu þarna gott fordæmi. Það mætti segja mér að einhver ákvörðun alþm. í þessa átt yrði til þess, að viðbrögð ritstjórans, sem í leiðara sínum í gær útskrifaði alla alþm. sem tugthúslimi sem ættu heima á Litla-Hrauni, yrðu þau, að nú hefðu þeir ekki þorað annað en skila þýfinu sínu - eða eitthvað í þá átt. En ég tel að við alþm. getum ekki látið ótta við slík skrif hræða okkur frá því að gera það sem við teljum eðlilegt og rétt í þessum efnum. Ég hygg að ég muni koma nánar að þessum atriðum í umr. um frv. um efnahagsaðgerðir ríkisstj. sem er dreift hér í kvöld og verður til umr. á morgun. Ég held að ég þurfi ekki að lengja mál mitt frekar. Ég vil leggja á það áherslu og ítreka það, að við alþm. hljótum að standa uppréttir og verða ekki uppvægir þó að skrif á borð við það, sem við höfum lesið að undanförnu, beri fyrir okkar augu. Slík skrif eru dæmd til þess að falla um sjálf sig og verða til óvirðingar þeim sem viðhafa. Við getum haldið okkar striki án tillits til hvað þessir blaðamenn láta sér henta að skrifa um okkur í það og það skiptið. Ég met að vissu marki afstöðu hv. 3. þm. Reykv., Vilborgar Harðardóttur, varaþm., er hún tók upp hanskann fyrir blaðamenn. En mig undrar í rauninni, að hún skuli hafa geð í sér til þess að verja annað eins, hafi hún lesið það. Og ég hlýt að taka undir þá afstöðu hv. 3. þm. Austurl., að þau eru auðvitað íslenskri blaðamannastétt til mikillar vansæmdar. Að lokum vænti ég þess, að þfkn. muni innan mjög skamms tíma fjalla um þetta mál. Það má kannske segja að við hefðum átt að bregða harðar við, en ég sé enga ástæðu til þess að við kippum okkur upp við það, sem um okkur hefur verið sagt, og hlaupum til með okkar ákvarðanir. Við höfum nóg svigrúm og allar aðstæður til þess að framfylgja sannfæringu okkar í þessum efnum með heiður Alþingis og alþm. fyrst og fremst fyrir augum og það hvað rétt er og raunhæft fyrir okkur að gera nú í launamálum. En ég mun í þfkn. koma fram með mínar hugmyndir í þá átt, að alþm. taki eftir sem áður laun eftir þriðja hæsta launaflokki opinberra starfsmanna. Ég er ekki alveg sammála hv. formanni þfkn., sem vill gera þetta alveg óbundið og láta þfkn. velja sér flokk hverju sinni. Hitt er eðlilegra. Við höfum þarna ákveðna viðmiðun. Ég fyrir mitt leyti get mjög vel unað því og mér finnst eðlilegt að alþm. séu þarna í þriðja sæti. En ég vil hafa ákvörðunarrétt um að breyta kaupi okkar, ef við teljum almenn kjaramál í landinu þróast á þann veg.



Virðulegi forseti. Þessar umr. hafa nú staðið alllengi og hafa að mörgu leyti verði fróðlegar og að ég hygg ágætlega tímabærar. Ég held að það hafi verið full ástæða til þess, eftir þær ásakanir sem bornar hafa verið fram á hendur þm., að bera hönd fyrir höfuð okkar og sýna fram á, að við höfum farið að lögum, og skýra frá því, hvernig kjörum okkar er háttað og hvernig þau séu ákveðin. Í þessum umr. hefur komið ótalmargt fram sem ég ætla ekki að víkja að að öllu leyti. M. a. hafa dagblöðin og blaðamenn fengið sinn skammt. Ég fór nokkrum orðum um það í minni fyrri ræðu við þessa umr., að ég taldi að sá málflutningur, sem hafður hefur verið uppi í dagblöðum, væri ákaflega lákúrulegur og væri þannig fram settur, að ekki væri gerð tilraun til þess að hafa það sem sannara reyndist í þessu máli. Hins vegar held ég að það sé vafasamur ávinningur fyrir okkur hv. þm. að hafa hér uppi belging og stóryrði í garð dagblaðanna. Við verðum ekki meiri menn fyrir vikið né heldur málstaður okkar betri með því að svara í sömu mynt. Örfáum spurningum hefur verið varpað fram hér til okkar hv. flm., og jafnframt hafa ákveðnar fullyrðingar verið viðhafðar gegn frv. okkar. Varðandi þessar fullyrðingar er ekkert nema gott eitt að segja. Það er eðlilegt að um þetta sé ágreiningur. En um leið og þessir þm. hafa sínar skoðanir á því, hvernig með þessi mál skuli fara, verða þeir líka að sætta sig við það, að aðrir hafi aðrar skoðanir en þeir, og til þess erum við hér að taka ákvörðun um það, taka afstöðu til þess, hvaða leið við viljum fara í þessum efnum. Hv. 2. þm. Austurl., Lúðvík Jósepsson, flutti hér ræðu þar sem hann lét í ljós andstöðu sína við þetta frv. Í þessari ræðu kom það fram, að hann teldi að það ætti að vera eitt fyrsta verk okkar að afnema það að þm. tækju laun hjá hinu opinbera á sama tíma sem þeir væru alþm. Þessi ákvörðun eða þessi regla, ef hún yrði tekin upp, er góð svo langt sem hún nær. Ég held að það geti ekki verið eðlilegt að setja í lög að banna alþm. að taka laun annars staðar, hvort heldur þeir vinna hjá því opinbera eða öðrum. Ég hef haldið því fram, að þm. ættu að vera það vel haldnir í launum í sínu þingstarfi, að þeir þyrftu ekki á öðru starfi að halda launanna vegna, en með því er ég ekki að segja að það eigi beinlínis að banna mönnum að taka laun. Mér finnst hins vegar koma til greina að sú regla sé sett, að alþm. þiggi ekki laun hjá hinu opinbera meðan á þingtíma stendur. Ef þeir hins vegar vilja leggja það á sig að sinna öðrum störfum, t. d. yfir sumarið, þá er það þeirra mál og auðvitað eðlilegt að þeir fái greidd laun fyrir þá vinnu sem þeir inna af hendi. Ég held líka að það sé ekki óeðlilegt, að þm. þiggi laun fyrir ákveðin verkefni sem þeir sinna eða ef þeir sitja í mikilvægum nefndum, sem krefjast allmikils starfs og eru tímafrek, þá sé það ekki út af fyrir sig óeðlilegt að greitt sé fyrir þau til alþm. eins og annarra þeirra sem í slíkum nefndum sitja. Þannig gæti ég fallist á skoðun hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar með þeim fyrirvörum sem ég hef hér sett fram. Það er kannske rétt að svara líka þeirri fsp. sem hv. þm. Karvel Pálmason varpaði fram til mín um það, hvort ég teldi að launakjörin hjá þm. væru of góð. Ég hef sagt í þessum umr. og hef sagt það áður, að ég tel að laun þm. og kjör eigi að vera góð. Ég hef ekkert tjáð mig um það, hvort ég teldi þau vera of góð eða of slök eins og nú er, og eitt er víst, að ég kvarta ekki sjálfur undan þeim launum sem ég hef. En á hverjum tíma skal það vera svo, að launin eiga að vera þannig að menn geti af þeim lifað og þurfi ekki að leita annarra starfa þeirra vegna, þeir eigi að vera það efnalega sjálfstæðir að þeir þurfi ekki að vera öðrum háðir. Þetta finnst mér vera meginatriðið. Hins vegar er það ósköp mannlegt og á sjálfsagt við um þm. eins og aðrar stéttir þessa lands, að þeim finnst ávallt að þeir þurfi meira. Það er einmitt þess vegna sem ég tel að það sé eðlileg regla, sem nái til þm. eins og annarra launþega, að það sé ekki lagt í vald þeirra sjálfra að taka ákvörðun um hvaða kjör þeir hafi, heldur sé það hlutlausra aðila eða annarra að meta það eða a. m. k. sé borið undir og til ákvörðunar fyrir aðra en þá sjálfa. Það er einkum tvennt, sem hér hefur verið rætt um, sem mér finnst vera þess virði að fjalla örlítið um í þessari seinni ræðu minni. Það eru annars vegar þær fullyrðingar, að þetta frv. sé flutt vegna hræðslu við kjósendur, og svo hitt, að Alþ. skuli vera sjálfstætt og þess vegna megi ekki samþykkja þetta frv. Ég vil fyrst víkja að þeirri fullyrðingu, að hér sé á ferðinni svokallað hræðslufrv., eins og hv. þm. Sverrir Hermannsson orðaði það. Ég held að þessu sé best svarað með því að vekja athygli á því, að ég sem flm. þessa frv. hef ekkert verið feiminn við að lýsa þeirri skoðun minni, að laun þm. eigi að vera há, og ég tel, að þau eigi að vera með þeim hæstu sem gerast og þekkjast í þessu landi. Að því leyti hef ég ekki tekið undir þá gagnrýni, sem einkum hefur borið á í dagblöðum, að við höfum tekið ákvörðun um launin til hækkunar meira en góðu hófi gegnir. Þetta frv. er ekki flutt vegna þess að ég sé hræddur við þessa gagnrýni. Hins vegar sýnist mér, að hv. þm. Sverrir Hermannsson sé einmitt sá sem lætur undan þessum áróðri og hefur hér í frammi málflutning og boðar till. sem eru uppgjöf gagnvart þessum áróðri og þessari gagnrýni. Og það verður að segjast eins og er, að það eru fleiri þm. sem láta undan, sem hopa, m. a. hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir. Það er farið mörgum orðum um að það eigi ekki að hopa undan þessari gagnrýni og við eigum ekki að láta deigan síga og við eigum að halda reisn Alþ. En á sama tíma sem þetta er sagt og verið er að gagnrýna það, að við séum að flytja þetta frv., og því haldið fram, að það sé vegna hræðslu við kjósendur, þá eru þessir sömu þm. að boða það, að þeir vilji lækka laun þm. En það er síður en svo að ég sé þeirrar skoðunar. Og ég tek það strax fram, að ég mun ekki greiða atkv. með því að þm. taki einhliða ákvörðun um lækkun á sínum launum nú á næstunni. En það hlýtur að gilda sama um okkar laun eins og allra annarra launþega í þessu landi, að ef um kjaraskerðingu er að ræða, þá auðvitað gildir það um okkur eins og aðra. Mér finnst sem sagt að þessar fullyrðingar um hræðslufrv. séu út í hött og þær eigi ekki við um okkur flm., að við séum að láta undan vegna þessarar gagnrýni, að launin séu of há. Þvert á móti sýnist mér einmitt að þeir þm., sem halda þessu fram, séu þeir sem láta undan þessum þrýstingi. Hitt er annað mál, og það segi ég í tilefni af því að hv. þm. Karvel Pálmason heldur að við séum að láta undan þrýstingi utan frá, að flestir þm. kannast við það að m. a, þessi hv. þm., að hér hafa verið fluttar till. í tíma og ótíma einmitt vegna þess að það er þrýstingur utan frá, einkum frá hagsmunasamtökum, stéttarsamtökum, sem gera kröfur til að þm. flytji slíkar till., oft mjög ótímabærar og til lítils gagns.  Við skulum hins vegar ekki gleyma því, þm., að það er okkar hlutverk að hlusta á gagnrýni og skoðanir sem fram koma hjá þjóðinni, hvort heldur það er í óvönduðum dagblöðum eða ekki, og við verðum að reyna að sníða löggjöfina að vilja þjóðarinnar. Við verðum að reyna að haga störfum okkar oft og tíðum í samræmi við það, hver vilji fólksins er, og ég skammast mín ekkert fyrir það. Reisn þessarar samkundu þarf ekkert að verða minni fyrir það, þó að tekið sé tillit til ýmissa sjónarmiða sem ríkja utan þings. Með þessu er ég ekki að segja, að sú gagnrýni, sem fram hefur komið á þfkn., eigi rétt á sér, heldur er þetta almennt sagt. Þá er það hitt atriðið, þar sem talað er um sjálfstæði þingsins, og í því sambandi skrifaði ég hjá mér setningu eftir hv. þm. Ragnhildi Helgadóttur, þar sem hún spyrst fyrir um það, hvort við eigum að vera lausir við ábyrgð, og hún telur að ábyrgðin sé okkar og við verðum að hafa dug til þess að setja lög. Þessu mótmæli ég ekki, enda er hér ekki verið að vefengja ábyrgð okkar né heldur víkjast undan því að lög skuli sett um þetta mál. Við erum einmitt að flytja frv. til l. um það, hvernig með þingfararkaupið skuli fara. Og ég fór mörgum orðum um það í minni fyrri ræðu, að samkv. stjórnarskrá væri löggjafarvald í okkar höndum og við erum að sinna því. Ég efast um að nokkur maður vildi svipta okkur því valdi. Það, sem þetta mál snýst hins vegar um, er að setja lög þannig, að við sitjum ekki undir ósanngjarnri gagnrýni og við séum ekki að draga Alþ. inn í óþarfadeilur og gefa undir fótinn með að hér sé óheiðarlega að staðið. Ég held að það sé best gert með því að samþykkja þetta frv. Og þegar talað er um að Alþ. skuli vera sjálfstætt og ákveða þingfararkaupið sjálft, þá er það sjónarmið út af fyrir sig. En ég minni á það enn einu sinni, að nú gilda lög í þessu landi sem kveða á um það, að það séu aðrir en Alþ. sem ákveði launin frá degi til dags. Það er komið inn í lög nr. 4 frá 1964 með breytingu í lögum nr. 57 frá 1971, sem kveða á um það í 1. gr., að alþm. nýtur launa samkv. launaflokki B 3 í kjarasamningi um laun starfsmanna ríkisins. M. ö. o.: þfkn. tekur ekki ákvarðanir um laun okkar frá einum mánuði til annars eða frá einu ári til annars, heldur fylgja þau ákveðinni reglu, ákveðnum launaflokki og ákveðnum launum, sem ákveðin eru í almennum kjarasamningum milli ríkisins og opinberra starfsmanna, þar sem þm. koma ekki nærri nema með óbeinum hætti, eins og gengur og gerist um afskipti ríkisstj. hverju sinni. Þetta bið ég menn um að hafa í huga. Þetta sjálfstæði Alþ., sem verið er að tala um er ekki nema í „prinsipinu“ einu og í reynd alls ekki ríkjandi, eins og lögin segja mjög skýrt um. Hins vegar er í þessum sömu lögum 8. gr., sem hefur ruglað fólk allverulega í þessu máli, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Ef almennar breytingar verða á launum starfsmanna ríkisins, er þfkn. heimilt að hækka eða lækka árslaun samkv. 1. gr. að sama skapi.“ En þetta ákvæði er algerlega þýðingarlaust og óraunhæft vegna 1. gr. sem ég las upp áðan, og í reynd hefur þetta ekki verið svo síðan þessi lög voru samþ. 1971. Þessi grein hefur hins vegar ruglað menn í ríminu og af henni eru dregnar þær ályktanir, að það sé þfkn. sem hækki eða lækki laun eftir eigin geðþótta. Þetta sýnir okkur, að hvort sem okkur líkar vel eða illa við núverandi fyrirkomulag eða viljum breyta í annað horf, þá þarf að breyta þessum lögum. Það þarf að breyta þessum lögum þannig, að ruglingurinn sé ekki áfram fyrir hendi og að eitt ákvæði stangist ekki á við annað. Mér finnst að þrjár leiðir komi til greina: Í fyrsta lagi að taka mið af ákveðnum launaflokki og mið við kjör t. d. opinberra starfsmanna, eins og lögin kveða á um. Í öðru lagi að þingið ákveði launin og kjörin alfarið, eins og t. d. hv. þm. Sverrir Hermannsson hefur boðað að hann muni leggja til. Í þriðja lagi að einhver hlutlaus aðili ákveði þessi laun, eins og gengur og gerist um laun ýmissa hátt settra embættismanna í þessu landi. Í sjálfu sér hef ég ekkert við það að athuga, að laun okkar séu miðuð við ákveðinn launaflokk hjá opinberum starfsmönnum. Ég get út af fyrir sig fallist á þá leið. En ég held að það sé ákaflega óskynsamlegt og óviturlegt fyrir okkur sem þm. að stíga það skref núna að breyta þessum lögum þannig, að þfkn. fái þetta alfarið í sínar hendur. Ég get ekki heldur séð nein rök til þess, að þm. fari sjálfir eða þingið að taka sér þetta vald í hendur, meðan það gildir ekki um aðrar stéttir í þessu landi. Og ég get ekki séð að það skerði sjálfstæði Alþ. að neinn leyti, þó að þetta vald sé sett í hendur hlutlausum aðila, m. a. vegna þess að lög kveða á um það núna, að þetta vald er alls ekki í okkar höndum. Þetta frv„ sem hér er lagt fram, er ekki flutt vegna hræðslu við almenningsálitið eða vegna þess að gagnrýni hefur komið fram á þm., og ekki vegna þess að verið sé að taka undir það, að slíkar dylgjur eins og t. d. koma fram í dagblöðum undanfarna daga séu réttar, síður en svo. Það er flutt vegna þess að við flm. höfum þá skoðun, að það eigi að fara þessa leið. Við höfum haft hana löngum áður, Það er líka flutt vegna þess, að með því munum við eyða öllum slíkum málflutningi sem nú hefur verið hafður uppi, og það mundi taka af öll tvímæli um það, að Alþ. hefur engan áhuga á því að láta almenning deila um það, hvort laun þm. séu hærri eða lægri. Við mundum eyða þeirri tortryggni sem er fyrir hendi núna og ég held að reisn Alþ. yrði meiri með því að þetta frv. yrði samþykkt og þessi leið yrði farin.

Flm. (Gylfi Þ. Gíslason) : Hæstv. forseti. Ég er satt að segja öldungis hissa á því, hversu léleg rök hafa verið borin fram gegn þessu frv. af hálfu jafnmætra þm. og talað hafa gegn því. Annars finnst mér umr. allar bera þess skýran vott, að þörf var á slíkum umr., og í raun og veru bera umr. þess vott, að nauðsyn var á því að slíkt frv. væri flutt. Niðurstaða þeirra, dómur almennings um þessar umr., verður áreiðanlega sá, að það eina rétta væri að samþykkja frv. Ég vil fyrst leyfa mér að benda á hversu gerólíkar skoðanir hafa komið fram hjá andmælendum frv. gegn meginefni þess, sem sagt því, að alþm. sjálfir taki ekki ákvörðun um kaup sitt og kjör, h eldur geri það hlutlaus aðili, Kjaradómur. Annars vegar hefur hv. þm. Austurl., Lúðvík Jósepsson, haldið því fram sem grundvallarskoðun sinni, að þm, eigi að hafa full laun, góð laun fyrir fullt starf, og ekki þiggja laun fyrir nein önnur störf, m. ö. o. þingstarfið eigi að vera fullt starf, eina starfið sem maður vinni meðan hann sé þm., og þá eigi að launa þm. vei. Þetta er grundvallarskoðun sem við þekkjum frá fyrri umr. um þetta mál hér í hinu háa Alþ. frægar umr. milli þeirra Bjarna heitins Benediktssonar og Eysteins Jónssonar. Eysteinn Jónsson hélt þessari skoðun fram af miklum þunga og miklum hita. Bjarni Benediktsson var henni algerlega andvígur. Hann hélt fram þeirri skoðun, sem er gerólík og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson gerðist talsmaður fyrir áðan. Hann sagði þveröfugt við Lúðvík Jósepsson, að þingmennska ætti aldrei að verða fullt starf, það spillti þingmennskustarfinu að hafa það eitt að starfi, það væri nauðsyn fyrir þm. að gegna jafnframt öðrum störfum og helst breytilegum störfum til þess að öðlast nægilega þekkingu til að geta verið góðir þm. Þetta er nú skoðun Eyjólfs K. Jónssonar, gerólík skoðun Lúðvíks Jósepssonar, þó að þeir séu sammála um það að vera gegn þessu frv. M. ö. o.: hér er enn uppi sami gamli ágreiningurinn og var á milli þeirra Bjarna Benediktssonar og Eysteins Jónssonar. Ég bendi á að meðal andstæðinga frv. eru menn sem aðhyllast jafnólíkar grundvallarskoðanir á því, hver skuli vera staða þm. og hvernig launakjörum hans þar af leiðandi skuli háttað. En aðalrökin, sem færð hafa verið gegn þessu frv., eru þau, að með samþykkt þess sé verið að láta undan áróðri ófyrirleitinna blaðamanna, og það er sagt með óskaplegum alvöruþunga og feikilegum alvörusvip, að þm. eigi að hafa kjark til þess að axla ábyrgðina, þeir eigi að hafa kjark og þor til þess að axla ábyrgðina af óvinsælum ráðstöfunum. Ekki skal ég skorast undan því að axla ábyrgð á óvinsælum ráðstöfunum. Ég hef tekið þátt í því hér á hinu háa Alþ. í áratugi, bæði sem þm. og ráðh., að axla ábyrgð á óvinsælum ráðstöfunum og hef aldrei kvartað undan, dytti aldrei í hug að kvarta undan því, svo að það þarf ekki að brýna mig eða hv. meðflm. minn að þessu frv. á því, að við séum með flutningi þess að koma okkur sjálfum undan því að axla ábyrgð á óvinsælum ráðstöfunum. Ekkert væri fjær mér en það. Og það er í raun og veru alls ekki það sem fyrir andmælendum frv. vakir. Ég mun seinna koma að því, hvað ég tel að fyrir þeim vaki eða á hverju andstaða þeirra gegn jafnsjálfsögðu máli og ég tei samþykkt frv. vera byggist. En áður en ég kem að því vil ég minna á að það er engu líkara en jafnmætir þm. og hafa mælt gegn frv. hafi hreinlega ekki áttað sig á því, hver þróunin hefur verið í launamálum opinberra starfsmanna og þ. á m. þm. á undanförnum áratugum. Þeir láta eins og þeir viti það ekki og hljóta þó að vita það. Hver hefur þróunin verið? Ég minnist þess, að ég átti í þessari hv. þd. fyrir 20–30 árum sæti í fjhn. d. Stærstu mál, sem við fengum á þeim árum til meðferðar, voru frv. til launalaga. Fyrir 20–30 árum ákvað Alþ. sjálft laun allra opinberra starfsmanna. Alþ. sjálft ákvað laun allra opinberra starfsmanna, það ákvað laun ráðh. og það ákvað laun húsvarða í barnaskólum. Allir, sem nefndust opinberir starfsmenn, fengu laun sín samkv. ákvörðun í lögum frá Alþ. Þetta var hin stærsta og flóknasta lagasetning sem um var fjallað, og þar kom loks að mönnum ofbauð. Mönnum ofbauð að ætla Alþ. að vinna slíkt verk af nokkurri skynsemi. En ég get sagt það aftur, það eru leiðinlegustu nefndarfundir sem ég hef setið hér á hinu háa Alþ., fundir í fjhn. fyrir 20–30 árum þegar launalögin voru til meðferðar. Menn sátu hér viku eftir viku og tóku á móti sendinefndum frá þessu stéttarfélaginu eða þessum hópnum, þessum embættismönnum og hinum. Það tók oft undir 2–3 mánuði að afgreiða launalögin. Þar kom að þm. sjálfum ofbuðu þessi vinnubrögð. Svo vildi til að ég átti sæti í þeirri ríkisstj, sem hafði forustu um að þessu hringavitleysukerfi væri breytt og Alþ. hætti að ákveða laun opinberra starfsmanna, heldur fæli það hlutlausum aðila, þ. e, a. s. Kjaradómi. Þessi ákvörðun var tekin árið 1961 samkv. till. stjórnar undir forustu Ólafs Thors, sem ég átti sæti í, og að þessu var auðvitað stórkostleg bót. M, ö. o.: Alþ. afsalaði sér þá valdi sínu, rétti sínum til að ákveða laun ráðh. og húsvarða í barnaskólum, svo að ég nefni dæmi, - afsalaði sér þessu valdi sínu til þess að ákveða laun allra opinberra starfsmanna nema laun alþm. Ég gaf það í skyn í gær, að ég hefði haft orð á því í ríkisstj., þegar þetta frv. var til meðferðar, hvort ekki væri rétt að láta lögin taka líka til alþm., skilja þá ekki eftir eina. En ég játa að á þeim tíma voru fyrir því frambærileg rök að láta lögin um laun opinberra starfsmanna ekki taka til alþm., því að eins og allir vita höfðu frá upphafi gilt þær reglur um laun þeirra, að þeir höfðu dagpeninga, en hvorki mánaðar- né árslaun. Það var gerólíkt því launakerfi sem gilti um opinbera starfsmenn, sem eru ráðnir á árslaunum, og þetta var ekki talið samrýmast. Engu að síður tel ég nú að það hafi verið rangt. Ég játa það, að ég ber ábyrgð á þeirri röngu ákvörðun eins og aðrir ráðh. og aðrir þm. sem samþykktu lögin. Það var rangt þá að láta alþm. ekki fylgja öllum öðrum opinberum starfsmönnum. Við hefðum losnað við mörg óþægindin og marga vitleysuna og margt ámælið, rétt og rangt, ef við þá, 1961, hefðum haft vit á því að láta þau lög taka til alþm. eins og allra annarra opinberra starfsmanna því að ég endurtek það og undirstrika einu sinni enn, að við erum ekkert annað en opinberir starfsmenn. En ég segi að viss afsökun hafi verið fyrir því þá vegna launakerfisins að undanskilja alþm. Einu ætla ég að bæta við. Þegar þessi lög voru til umr., þegar Alþ. var að framselja öðrum aðila vald til þess að ákveða laun allra opinberra starfsmanna, bókstaflega allra opinberra starfsmanna, eins fjölmennasta starfsmannahóps í landinu, þá heyrðist aldrei úr barka nokkurs þm. sú rödd, að Alþ. væri að afsala sér valdi sem það mætti ekki afsala sér, að Alþ. væri að setja niður með því að framselja öðrum aðila vald til ákvarðana, að sjálfsvirðing Alþ. væri að minnka, að virðing Alþ. í augum þjóðarinnar hlyti að minnka af því að við þyrðum ekki að axla þá byrði að ákveða laun ráðh. og húsvarða. Það vildi svo skemmtilega til, að þá var enginn maður á þingi sem hafði svo lágkúruleg sjónarmið. Þeir eru komnir á þing núna, því er verr og miður. En sé ástæða til að tala um að Alþ. væri að afsala sér valdi að ástæðulausu og virðing þess væri að minnka vegna þess að stungið er upp á því, að alþm, hætti að ákvarða kaup fyrir sjálfa sig, 60 manns, hvað hefði þá mátt segja þegar það var að afsala sér valdi til að ákveða laun þúsunda manna í landinu, einnar stærstu starfsstéttar landsins. Sem betur fer heyrðust þær raddir þá ekki. Þær ættu ekki heldur að heyrast núna. Ég sagði áðan, að þó að 1961 hafi verið viss rök fyrir því að láta lög um Kjaradóm ekki taka til alþm., þá féllu þau rök algerlega niður þegar sú ákvörðun var tekin að ákvarða þm, mánaðarlaun. Þó mátti segja að þá væru launakjör þm. sérstæð að því leyti, að meðan þeir höfðu mánaðarlaun höfðu þeir þau aðeins meðan þing sat. Allir aðrir embættismenn og opinberir starfsmenn hafa árslaun. En eftir að sú ákvörðun var tekin, að alþm. skyldu hafa árslaun eins og ráðuneytisstjórar, eins og kennarar, eins og húsverðir í skólum, eins og læknar á ríkisspítölum, - eftir að ákveðið var að alþm. skyldu hafa árslaun, hvort sem Alþ. sæti eða sæti ekki, þá var bókstaflega engin skynsamleg ástæða lengur fyrir því að láta aðra reglu gilda um það, hvernig laun alþm. skuli ákveðin, en um laun ráðh., lækna, sýslumanna, húsvarða í barnaskólum o. s. frv. Ef alþm. þykir réttmætt, eins og þeim þykir væntanlega fyrst engin till. kemur til breytinga á því, að Kjaradómur ákveði laun ráðh. og húsvarða, kennara og lækna, sýslumanna, ef allt þetta er rétt, hvers vegna í ósköpunum er það þá ekki jafnrétt að Kjaradómur ákveði laun alþm.? Hvaða mismunur er á okkur þm. og öðrum opinberum starfsmönnum, sýslumönnum og húsvörðum í barnaskólum? Bókstaflega enginn. Það má segja að sá einn munur sé á, að við séum kjörnir til okkar starfs, en þeir séu skipaðir. Auðvitað er það eðlismunur, en það ætti engu að breyta um það, hvernig laun okkar eru ákveðin, enda höfum við sjálfir ákveðið að við skyldum telja okkur í hópi með ákveðnum opinberum starfsmönnum, þriðja hæsta launahópi starfsmanna ríkisins. Það sýnir best að við teljum okkur vera opinbera starfsmenn, alveg sambærilega við tiltekna hópa annarra opinberra starfsmanna. En hvers vegna í ósköpunum er sjálfsagt að Kjaradómur ákveði laun hinna hópanna, en megi alls ekki ákveða laun okkar. Það er ekki heil brú í þessum hugsunarhætti og það er ekki samboðið jafnágætum þm. og andmælendum frv. að viðhafa svona röksemdafærslu. Það er enginn botn í henni. Ég mundi ekki vilja taka þátt í því sem þm. að ákveða laun ráðh. Þó má að vissu leyti segja að ráðh. séu starfsmenn okkar þm. Þeir eru óbeint valdir af okkur. Það mundi enginn ráðh. sitja hér í ráðherrastól nema sá sem væri valinn af meiri hl. Alþ. og sæti þar í skjóli meiri hl. Alþ. Ráðh. eru starfsmenn okkar, alveg eins og ráðuneytisstjórarnir eru starfsmenn ráðh., alveg eins og kennari er starfsmaður skólastjóra eða menntmrh. er starfsmaður ríkisvaldsins. En þó að ráðh. séu starfsmenn okkar, þá vil ég ekki eiga þátt í því að ákveða laun þeirra. Ég vil að annar aðili, óháður, geri það. Enn síður vil ég auðvitað eiga þátt í því að ákveða laun sjálfs mín. Það hefur verið mikið að því víkið í þessum umr., hvort þm. taki í raun og veru laun samkv. lögum eða samkv. ákvörðun sjálfs sín. Ég tel hér vera um hreinan orðaleik að ræða sem alls ekki sé samboðinn þm. eða þingheimi yfir höfuð að tala. Mér þykir miður að það skuli verða að fréttast út fyrir þingsalina, að jafnlágkúruleg umr. og þetta eigi sér hér stað, því að öll eigum við að vita um hvað hér er í raun og veru að ræða. Í þeim lögum, sem í raun áttu að gilda, er nefndur ákveðinn launaflokkur og laun þm. breytast að sjálfsögðu um leið og upphæð launa í þeim flokki breytist. Að því leyti er það alveg rétt, að þm. ákveða ekki þær breytingar, sem verða á launum, en fylgja ákvörðun Kjaradóms um breytingar á launum annarra hópa opinberra starfsmanna. Þetta á auðvitað hverju barni að vera ljóst. En hitt á líka hverju barni að vera ljóst, að það eru alþm, sjálfir sem hafa ákveðið í hvaða launaflokki við skulum vera. Það erum við sjálf sem höfum ákveðið í hvaða launaflokki við skulum vera. Og þar með höfum við ákveðið launin okkar, eins og þau eru á hverjum tíma, þegar ákvörðunin var tekin. Við ákváðum laun okkar í krónum og aurum á þeim degi sem þessi lög voru samþykkt. Þá vissum við nákvæmlega hvað hinir hóparnir höfðu í laun. Þar með ákváðum við okkar laun í krónum og aurum. Hitt er rétt, að síðan þetta var ákveðið höfum við engu ráðið um það, hvernig þau hafa hreyfst. Þá hreyfast þau upp, ekki niður, öll laun hreyfast alltaf upp á við. Við höfum auðvitað engu ráðið um það, hversu mikið þau hafa hreyfst upp á við, síðan lögin voru sett. En hvernig í ósköpunum ætti nokkur viti borinn maður að trúa því, að við höfum ekki sjálfi:r í upphafi ráðið hver laun okkar voru? Það stendur í 1. gr. laganna, að við skulum þiggja laun samkv. ákveðnum launaflokki, og sá flokkur hafði ákveðin laun þegar ákvörðunin var tekin. Þar með ákváðum við laun okkar. Ef við hefðum viljað, eins og hv. þm. Lúðvík Jósepsson gaf í skyn, að hann hefði vel getað hugsað sér að við værum í hærri flokki, þá hefðum við ákveðið svolítið hærri laun. Aðrir hafa sagt að launin væru óþarflega há, og þá ættum við að ætla okkur lægri laun. En hvað er ég að segja? Ég er að segja að þá hefðum við ákveðið okkur hærri laun eða lægri laun. Við ákváðum okkur viss laun. Og hvernig getur nokkur lifandi maður með viti andmælt því, að þetta sé satt og rétt? Þess vegna verð ég að segja það, að mér þykja ákúrurnar, sem ritstjórar Morgunblaðsins og Dagblaðsins hafa fengið fyrir ummæli sín um þetta mál, vera í hæsta máta ósanngjarnar og ranglátar. Þær eru beinlínis rangar. Þeir hafa fullkomlega rétt fyrir sér í því, að þau laun, sem alþm. hafa, eru að grunni til ákveðin af alþm. sjálfum. - Ég skal segja þetta aftur: Þeir hafa rétt fyrir sér í því, að þau laun, sem þm. hafa í dag, eru að grunni til ákveðin af okkur alþm. sjálfum. Hitt er rétt, sem þm. hafa haldið fram, að breytingarnar, sem orðið hafa á laununum síðan, eru ekki okkar verk, þær eru verk Kjaradóms. Þetta er svo augljóst mál, að það liggur við að ég taki það nærri mér að þurfa að eyða tíma í að ræða annað eins og þetta, m. ö. o. að þurfa að andmæla jafnfávíslegri röksemdafærslu og beitt hefur verið að þessu leyti. Svo einfaldar eru grundvallarstaðreyndir málsins. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson varpaði fram þeirri hugmynd í ræðu sinni og boðaði till. um að það ætti að banna þm. að taka laun fyrir tvö störf, jafnvel þó að launin væru takmörkuð. Svo sem hann gat um er þm. heimilt að gegna öðru starfi hjá ríkinu og þiggja fyrir það 30–60% laun, ef hann innir af hendi 30–60% starfsins. Ég skal með ánægju, til þess að ekkert fari á milli mála um það, lýsa yfir fylgi mínu við slíka brtt. Ég vil þó gjarnan bæta því við, að ég tel - og vona að hv. þm. sé mér sammála um það - að þm. eigi þá ekki heldur að sitja á föstum launum í ráðum og nefndum t, d. bankaráðum, tryggingaráði og því um líku, því að störf þar eru, eins og allir vita, unnin í venjulegum starfstíma þm. og fyrir þau er því ástæðulaust að komi sérstök greiðsla. Við hv. þm. Lúðvík Jósepsson áttum sæti í verðbólgunefndinni svokölluðu, sem hélt feikimarga fundi, langa og stranga, og þurfti að lesa mörg hundruð vélritaðar blaðsíður til þess að vera nokkurn veginn heima í því efni sem þar er fjallað um. Við vorum hjartanlega sammála um það í gærmorgun, að sú n., sem aðallega er skipuð þm. og embættismönnum, skyldi engrar þóknunar æskja fyrir störf sín, af því að þau voru unnin í venjulegum starfstíma, alltaf einhvern tíma á milli 9 og 5 á daginn. Og n. varð sammála um að þetta væri rétt. Ég get líka skýrt frá því, sem almenningur eða blaðamenn vita eflaust ekki, að útvarpsráð hefur gert um það ályktun, að þm. skuli enga þóknun fá þegar þeir koma fram í útvarpi eða sjónvarpi, og er þó allvel borgað þegar menn koma fram í sjónvarpi. Fyrir það kemur engin greiðsla. Þetta er samkv. ákvörðun sjálfs útvarpsráðs, og ég er því fyllilega samþykkur, þetta er alveg eðlilegt. Aldrei hefur mér dottið í hug að kvarta undan því og ég held engum þm., sem betur fer. Ég veiti því athygli, að hv. þm. Lúðvík Jósepsson undanþiggur einn hóp manna þeirri reglu, að þm. mættu ekki jafnframt vera í öðru starfi á fullum launum, og það eru ráðherrar. Samkvæmt hugmyndum hans er eðlilegt að ráðh. einir allra þm. megi vera í tvöföldu starfi, á fullum launum í báðum störfunum. Nú er það ekki skoðun mín, að ráðh. á Íslandi séu ofhaldnir af sínum launum. Ég var það lengi ráðh. sjálfur að ég get glöggt um það dæmt, að enginn ráðh. verður ríkur á því starfi þó að hann sé þm. jafnframt, og ég geri því enga athugasemd við þessa afstöðu hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar, en ég vek bara athygli á að hún er svona. Hann ætlast til þess, að 8 þm., þ. e. a. s. ráðh., geti verið á fullum tvöföldum launum.  Að síðustu skal ég víkja að því, hvað ég tel vera einu skýringuna á andstöðu gegn því, jafnsjálfsagt og það er, að þm. ákveði ekki laun sín sjálfir, heldur Kjaradómur, eins og hann ákveður laun allra opinberra starfsmanna. Það er svolítið vandleitað að skýringu á jafnóskynsamlegri afstöðu hjá jafnskynsömum mönnum og þeir þm. eru sem andmælt hafa frv. Ég held að það sé ekki um að ræða raunverulegt eða eðlilegt og réttmætt og virðingarvert stolt. Ég held að það sé um að ræða þráa og ekkert annað en þráa og fastheldni í gömul völd. Það hvarflar ekki að mér að um sé að ræða eiginhagsmuni hjá þessum hv. þm. sem andmælt hafa frv. og vilja halda í vald okkar til að ákveða laun sjálfra okkar. Það hvarflar ekki að mér að það sé vegna ótta um eiginhagsmuni sem þeir vilja ekki sleppa þeim völdum sem óneitanlega eru fólgin í því að flytja ákvörðunarvald um laun þm. úr þingsölunum yfir til Kjaradóms. Það hvarflar ekki að mér. En mér býður í grun, að það, sem hér sé um að ræða, sé viðleitni til þess að sýna vald, til þess að sýna að menn hafi vald og vilji ekki og þyki lítillækkun að því að missa vald. Ég held að hér sé á ferðinni metnaður, en algjörlega misskilinn metnaður, sem ég segi aftur að ég hef helst tilhneigingu til þess að flokka undir þráa. Það er satt að segja sakleysislegasta skýringin sem ég get fundið á jafnóskynsamlegri afstöðu jafnskynsamra manna og hér er um að ræða. En að því slepptu, hver ástæðan er til andstöðunnar við þetta frv., þá finnst mér það aðalatriði málsins, og á því skal ég ljúka þessu máli mínu, það er í mínum augum mergurinn málsins, að forða þm. frá því að vera eini hópurinn í þjóðfélaginu sem ákveður sjálfur kaup sitt og kjör. Alþm. eru nú eini hópurinn, 60 alþm. eru eini hópurinn í þjóðfélaginu sem ákveður sjálfur kaup sitt og kjör. Dytti nokkrum í hug að mæla með því, að ráðherrarnir átta ákvæðu sjálfir ráðherralaunin? Dettur nokkrum manni í hug að dómarar í Hæstarétti ákveði hæstaréttardómaralaunin? Eða hverjum dettur í hug, að sýslumannafélagið ætti að ákveða laun sýslumannanna? Að ég tali nú ekki um það, að Samband ísl. barnakennara ætti að fara að ákveða laun barnakennara. En nú er ég farinn að segja það sem öllum finnst vera fullkomin fjarstæða. En þó við höfum almennt löggjafarvald, þýðir það endilega að við eigum að ákveða laun okkar sjálfra? Ég spyr: Hví þá ekki laun hæstaréttardómaranna? Við höfum verið sammála um að fela Kjaradómi ákvörðun þeirra. Hví má Kjaradómur ekki ákveða laun okkar? Nei, hér er meira í húfi en maður skyldi halda í fljótu bragði. Satt að segja, þegar alþm. telja það vera metnaðaratriði fyrir sig, það er talið að sé verið að særa stolt þm. að afsala sér þessu valdi, þá hristir maðurinn á götunni höfuðið, að ég tali ekki um að skynsamir blaðamenn og ritstjórar hrista höfuðið. Hvernig í ósköpunum eiga menn að skilja að það sé skerðing á stolti og metnaði að vilja ekki sjálfsákvörðun um laun sín, frekar en laun ráðh., dómara, kennara, sýslumanna - hver er munurinn? Auðvitað skilur enginn maður að á því sé nokkur munur. Hafi hitt verið rétt, þá er þetta rétt. Ef við höfum gert rangt 1961, þegar við hættum að setja launalög, þá á að byrja á því aftur. Það er eina skynsamlega ályktunin sem hægt er að draga af þessum málflutningi, ef maður tæki hann alvarlega, að Alþ. taki sér aftur launaákvörðunarvald hjá öllum opinberum starfsmönnum, eins og það gerði í áratugi, heila öld. En fyrst menn höfðu kjark til þess án þess að kveina og kvarta 1961 að afsala sér þessu valdi, þá ætti mönnum nú að vera vorkunnarlaust að afsala sér valdi til ákvörðunar launa sjálfs sín og geta haldið höfðinn samt og fullri reisn. Ég tel reisn mína sem alþm. ekki vera minni, ef ég gæti komið því til leiðar að við afsöluðum okkur þessu valdi, heldur meiri eftir en áður.



Virðulegi forseti. Ég hafði ánægju af því að fylgjast með þessum síðustu sálarrannsóknum hv, þm. Gylfa Þ. Gíslasonar. Hann komst að því, að hér mundi vera á ferðinni hjá þm., sem mæltu gegn frv. hans, þrái, fastheldni, valdafíkn, metnaður, og ég man ekki hvað fleira hann nefndi. Það hefur oft viljað brenna við hjá hv. þm. að fara í stóra hringi þegar hann er að komast að kjarnanum, En ég get sagt honum í hreinskilni af minni hálfu hvað mér gengur til í fyrsta lagi, og það er ekkert annað en að standa vörð um virðingu og vegsemd Alþingis, en næst kemur það svo að reyna að standa vörð um heiður mín sjálfs einnig. Hv. þm. sagði að ákúrur í garð blaðamanna Morgunblaðs og Dagblaðs væru ósanngjarnar. Það er vegna þess að þeir hefðu rétt fyrir sér, skildist mér af því sem hægt væri að færa til sanns vegar að við hefðum ákveðið laun okkar sjálfir, grunninn að þeim. En þetta er ekki sú forsenda sem gagnrýnendur nú hafa gefið sér. Þeir gáfu sér aðra forsendu, þá forsendu að við hefðum ákveðið breytinguna núna sem leiddi til þess, að við reyndumst með einna mestu hækkunina af öllum starfshópum þjóðfélagsins. Þetta er sú meginforsenda sem gagnrýnendur gefa sér og hún er röng. Og þegar færðar eru fram sannanir fyrir því, að hún sé röng, þá tilkynnir Morgunblaðið að það sé útúrsnúningur. Og ég vil spyrja: Ef við nú tækjum ákvörðun um að vísa öllum okkar málum til Kjaradóms, til hvers mundi það þá leiða? Þetta er höfuðatriði. Ég er sannfærður um að það mundi leiða til stórhækkaðra launa og þó einkum og sér í lagi stóraukinna kjara að öðru leyti, og þá mundi vera hægt til sanns vegar að færa að við hefðum ákveðið þetta sjálfir, rétt eins og hægt er að sanna það núna að við höfum ákveðið grunninn að launum okkar, og við lægjum þá aldeilis vel við höggi að mínum dómi, ég fæ ekki betur séð. Það er svo annað mál, að það er e. t, v. erfitt að ræða þetta undir þessum kringumstæðum og kannske grunnhyggni og skammsýni af okkur að hafa ekki tekið okkur til og rætt þetta ítarlegar undir öðrum kringumstæðum, en ekki þegar við liggjum undir ósanngjörnum árásum gagnrýnenda. Það kynni að vera að menn ættu auðveldara með að átta sig á málinu og ná réttri fótfestu í því ef öðruvísi stæði á. Þetta skal ég játa fyrir mitt leyti, og ég hygg að þetta geti átt við um fleiri. Hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason verður að athuga það, að starf þm. á ekkert skylt við starf annarra opinberra starfsmanna. Það er gjörólíkt í flestöllum atriðum. Ég vil spyrja hv. þm., sem ólmaðist hér yfir þeirri fásinnu að við vildum sýna þá valdafíkn að ákveða laun okkar sjálfir, Hvers vegna er þá tekið hér fram í hverri einustu grein, að kveðið skuli upp úr um kjör okkar af Kjaradómi eftir tillögum þfkn. „Kjaradómur“ - með leyfi virðulegs forseta - „ákveður hámark húsnæðiskostnaðar, að fengnum tillögum þfkn.“ „Kjaradómur, að fengnum tillögum þfkn., ákveður dvalarkostnað yfir þingtímann fyrir alþm., sem búsettir eru utan Reykjavíkur“ o. s. frv. Til hvers mundi þetta leiða? Leiðir þetta þá til þess, að við séum óháðir, værum taldir gjörsamlega ofan og utan við ákvarðanir um okkar kaup og kjör? Í þessu efni er þetta gjörsamlega í ósamræmi við orð hans áðan. Ég legg áherslu á það, að undirrót hinnar harkalegu gagnrýni á Alþ. nú varðandi kaup þm. og kjör er sú staðreynd, að Kjaradómur féll á þá leið, að sá flokkur sem hafði verið ákveðinn af okkur sjálfum, þó ég persónulega ætti ekki sæti á Alþ. þá, en af Alþ. á sínum tíma, hann reyndist hafa hækkað til jafns við það allra hæsta sem fundin verða dæmi um í launaflóðinu sem gengið hefur yfir. Ég fullyrði að þetta mundi ekki hafa skeð ef svo hefði til háttað, að þfkn. hefði haft með þetta að gera, en ekki tekið við niðurstöðum Kjaradóms. Þess vegna þýðir ekki fyrir hv. þm. Karvel Pálmason að spyrja um hvernig atkvæði hafi fallið í þfkn., vegna þess að þetta málsatriði er ekki til atkvgr. þar, heldur bókunar. Og þegar hv. þm. Eyjólfur Konráð heldur því fram, að þfkn. sé fær um það nú að breyta þessari niðurstöðu, þá er það beinlínis rangt. Ég hef borið þetta atriði undir fleiri en einn lögspeking, og þeir eru allir sammála um það, að enda þótt horfinn sé úr launatöxtum sá flokkur, sem tilgreindur er í 1. gr. þingfararkaupslaganna, þá liggi fyrir öll túlkun laganna á þann veg, að það sé þriðji hæsti flokkur, sem starfsmenn ríkisins taki laun eftir, og þess vegna sé hann ákveðinn þessi sem um ræðir.  Hv. þm. Eyjólfur Konráð kallaði orð mín og orðræðu í garð blaðamanna skæting. Ég sé að ég hef ekki varpað nægilega þungum áherslum á orð mín, því að það áttu að vera skammir. Og þegar hv, þm. Ellert B. Schram segir að okkur sæmi ekki að vera með belging og stóryrði í garð blaðamanna, þá biðst ég engrar afsökunar á því þó ég gerist þungorður í garð manna sem bera á okkur tugthússakir. Grunur minn er sá, þó ég vilji ekki væna þessa hv. flm. um neitt, að þeir séu í orðfari eins og þessu að hneigja sig fyrir þessu mikla valdi, sem blaðamennirnir fara með, og að hinu leytinu þvo hendur sínar af því, sem skeð hefur í sambandi við laun alþm., með frv. sem þeir hafa enga ástæðu til að ætla af fyrri undirtektum að hljóti hér samþykki, og með því sé gerð tilraun til þess að þvo hendur sínar í augum almennings. Þessi hugsun er áleitin við mig, en ég vona að ég hafi rangt fyrir mér í því. Hv. 3. þm. Reykv. hefur misheyrt það sem ég sagði um íslenska blaðamannastétt. Ég sagði að hún mundi vera verst mennta stétt þjóðarinnar, ég talaði ekkert um hvernig hún væri menntuð. Hún kann að vera þrælmenntuð, það er allt annað mál en það, hvernig hún er mennt. Það kunna að vera hálærðir menn þar í flokki. Hún sagði að af þeim væri krafist þekkingar, verklagni og siðgæðis, siðferðisþroska. Hún sagði, hv. þm.: siðferðisþroska. Þetta eru kröfurnar. Svo er spurningin um það, hvernig þeir verða við þessum kröfum, hvernig þeir rísa undir þessum kröfum, blaðamenn. Ef hv. þm. gæti nefnt mér eitt dæmi um það, t. d. úr Dagblaðinu, þar sem vart hefur orðið siðferðisþroska í þeim skilningi sem heiðarlegir menn skilja það, þá bið ég hann að gjöra svo vel að sýna mér það - bara eitt - síðan það hóf göngu sína. Og eitthvað fannst aðalmanni, hv. þm. Magnúsi Kjartanssyni, á skorta um siðferðisþroska hjá þeim sem nýlega skrifaði í Þjóðviljann um aldrað fólk, eins og lesa má í grein eftir hv. þm. Magnús Kjartansson nýlega, þar sem hann bað viðkomandi að líta í spegil, þar sem hann gæti séð á ferðinni mann sem áreiðanlega hefur ekki orðið við þessum kröfum um siðferðisþroska sem eru gerðar til blaðamanna. Ég las í dagblaðinu Vísi í sumar grein eftir ungan blaðamann, og greinin var í ramma. Hann fór í sálarrannsóknir, eins og hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason gerði hér svo skemmtilega áðan, og grafalvarlegur skrifaði hann á þá leið, að þm, væru upp til hópa illa gefið misindisfólk með ríkar glæpahneigðir. Vefengi menn orð mín, þá skulu þeir fletta upp í dagblaðinu Vísi. Og hann heldur áfram og segir, að þetta sé svona og reyndin hafi sýnt, sögulegar staðreyndir færi heim sanninn um a'ð oft sé þetta svona í nýjum lýðræðisríkjum, að fyrstu áratugina komist svona menn á Alþingi eða á löggjafarsamkundu viðkomandi ríkis - hann er búinn að rannsaka þetta illa gefið misindisfólk með ríkar glæpatilhneigðir. Það er von að maður sé áminntur um að hafa ekki stóryrði í frammi, og einhvern veginn hef ég haft það á tilfinningunni að lægi við borð að seilst væri í bjölluna þegar mest hefur gengið á. Hvað segir í leiðara Morgunblaðsins í gær? Hafa hv. þm. lesið það? Það stendur þar fullum fetum að hv, þm. séu skattsvikarar. Það stendur fullum fetum í þessu blaði. Og samt er það svo, að ég er gagnrýndur fyrir það að ég kveði fast að orði, þegar ég hlýt að svara slíkum aðdróttunum, glæpsamlegum aðdróttunum. Þegar gagnrýnendur okkar í blaðamannastétt fóru að óttast að almenningur færi kannske að trúa því, að við hefðum ekki nú ákveðið laun okkar sjálfir, þá var farið að leita fanga annars staðar og það var farið að föngum í skattsvikin. Og það má mikið vera ef ekki á eftir að heyrast meira af þeim vettvangi. Því er haldið fram af hv. þm, Ellert B. Schram, að málflutningur okkar hafi bent til þess, að við værum slegnir ótta, andstæðingar þessa frv. hans og hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar, og það værum við sem værum að hopa á hæl. Það lítur hver sínum augum á silfrið. En ég hlýt að vísa þessu frá mér og endurtek það, að mér gengur ekkert annað til en að standa vörð um heiður þessarar stofnunar, því það er um leið líftaug lýðræðis þessarar þjóðar að svo sé gert og að okkur takist það. Ég vék að því í fyrri ræðu minni, að ég hefði í huga að bera fram frv. til l. um breyt. á I, nr. 4 frá 6. mars 1.364, um þingfararkaup alþm. Ég vil nú kynna þetta. Það er aðeins ein grein, og hún er á þessa leið, að 1, málsliður 1. mgr. 1. gr. laganna orðist svo: „Alþingismaður nýtur launa samkvæmt þeim launaflokki í kjarasamningi um laun starfsmanna ríkisins er þfkn. ákveður, og greiðist 1/12 hluti árslauna mánaðarlega: Það var ekki lengra. Og þetta þýðir það, að við hverfum aftur til gömlu hefðarinnar um það að taka ákvörðun um laun okkar einnig eins og við höfum gert um kjörin. Þetta má enginn skilja sem svo að mig sem formann þfkn. langi þar í vald. Því fer víðs fjarri, og ég er tilbúinn að kaupa það því verði að hætta sem formaður í n., ef menn vilja fallast á þessa aðferð, þar sem ég tel að hv. þm. reisi aðeins höfuðið í mót þessum ósanngjörnu árásum sem hið háa Alþ. verður fyrir. Það skal ekki standa á mér. Ég verð að segja það, að mér finnst þetta sú aðferð sem við getum helst haft til að svara þessari ósanngirni á verðugan hátt. Ég hef hins vegar játað það og er ekkert umhendis að játa þann sannleika, að okkur var það ekki ljóst í þfkn. þegar við stimpluðum þessa ákvörðun, þessa niðurstöðu Kjaradóms, að við þm. fengjum þar með hækkun milli ára sem væri sú mesta og jafnhá því mesta sem gerst hefur. Ég býst við því, að ef við hefðum áttað okkur á þessu, þá hefðum við leitað til Alþ. um það að snarbreyta lögunum þegar í stað, áður en þessi niðurstaða var skráð. Ég geri fastlega ráð fyrir þessu. Hins vegar áttum við engra kosta völ að óbreyttum lögum. Á þetta legg ég áherslu. Og ég tel ekki til mikils út af fyrir sig að vera að þræta um þetta. Ég hef sagt hér, að menn mega, ef þeim sýnist, skoða það sem eftirgjöf og linkun af minni hálfu, að af því sem ég held að ef við hefðum ráðið þessu sjálfir, þá mundum við ekki hafa ákveðið hækkun milli ára svona mikla, þá get ég vel hugsað mér, eftir að við höfum fengið óskorað vald til að ákveða þetta, að taka nýja ákvörðun, - ákvörðun sem fæli í sér að hækkunin yrði ekki svona mikil milli ára. Úr því sem við mundum hafa gert þetta ef við hefðum haft vald til, hvers vegna þá ekki að gera það enda þótt aðstæður séu örðugar, því auðvitað verðum við úthrópuð fyrir það að við höfum verið barin til hlýðni af þessum blaða mönnum sem að okkur sækja. En fyrst málið liggur svona fyrir, þá er rétt að segja frá því eins og það er. Við höfðum ekki aðstæður til þess, og þess vegna varð niðurstaðan þessi sem Kjaradómur ákvað. En við skulum tala hreinskilningslega um hlutina, Það er enginn ávinningur fyrir okkur að þegja um þetta. Það bara sýnir mönnum væntanlega í sjónhendingu að við áttum ekki annarra kosta völ en að skrá þessa niðurstöðu Kjaradóms. Ég ætla ekki að fara í frekari röksemdafærslur eða þrætur um þetta mál. Ég mun nú kanna hvers fylgis ég get aflað við hugmynd mína um lagabreytingu. Ég legg höfuðáherslu á það, að þessi stofnun hefur algjörlega sérstöðu í þjóðfélaginu, og þess vegna, þó að snarpar röksemdir væri á að hlýða hjá hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni, þá eiga þær samt sem áður ekki við vegna þessarar einkennilegu sérstöðu. Þær eiga ekki við. Við komumst aldrei út úr þessum - ég vil segja: ógöngum sem æruverðugir blaðamenn hafa komið okkur í í augum þjóðarinnar, nema vera menn til þess að ákveða þetta allt sjálfir, og það má gjarnan vera með þeim hætti, að það sé allt sameinað Alþingi sem geri það og leysi 7 menn undan þeirri kvöð. Við getum fundið aðferð til þess. En þá hygg ég að við getum þannig vandað til alls málatilbúnaðar að við getum tekist á við hvern sem er um réttmæti þeirrar niðurstöðu sem við komumst að. Ég hef það mikið traust á hinu háa Alþ. bæði í nútíð og í framtíð.



Herra forseti. Ég kveð mér nú hljóðs aðeins til að nefna hér mjög ánægjulega og skemmtilega ræðu sem hv. 9. þm. Reykv. flutti og hins vegar dapurlega ræðu sem hv, 3. þm. Austurl. leyfði sér að flytja. Í ræðu hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar er sérstaklega eitt atriði sem ég vildi koma inn á. Honum fannst það vera mjög fráleitt, að við hv. 2. þm. Austurl. gætum verið sammála um það að vera á móti frv. hans, þó að við værum gjörólíkrar skoðunar um hvort þingmennska ætti að vera fullt starf eða aðeins starf að hluta til. Ég held einmitt að þessi skoðanaágreiningur okkar hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar sé þess eðlis, að hann bendi til þess að við eigum einmitt hér á Alþ. að ræða launakjör okkar fyrir opnum tjöldum og við eigum að láta fólkið ráða því, m. a. þegar það kýs okkur til þings, þá hafi það m. a. hliðsjón af því, hvort við viljum breyta Alþ. á þann veg, sem nú er verið að gera, eða hvort við viljum kannske hverfa eilítið til baka, yfir á þá stefnu sem ég hef fylgt, hvort hinn einstaki kjósandi vill frekar að alþm. allir séu atvinnustjórnmálamenn, eins og hv. þm. Lúðvík Jósepsson vill, eða hvort þeir vilja það ekki, Ég held að við séum að taka vald af fólkinu einmitt með því að láta Kjaradóm um að ráða kjörum okkar, vegna þess að auðvitað eiga kjörin að vera í samræmi við það sem við ákveðum um starfshætti. Ég held þess vegna að það megi alveg snúa við röksemdafærslu hv. þm. Það er einmitt þetta eðli Alþ., að vera Löggjafarsamkunda, að verða að taka ákvörðun um öli málefni þjóðarinnar, öll löggjafarmálefni þjóðarinnar, sem gerir það að verkum að svona opnar umr. þurfa að fara fram og eiga að fara fram, en kannske, eins og einhver gat um, hefði verið betra að það hefði gerst en á einhverjum öðrum tíma en þegar við erum að ræða um þessi efnahagsmál. Ég held a. m. k. að þetta sjónarmið megi gjarnan koma fram, og ég vil endilega ekki taka kaleikinn frá Alþingi, eins og hv. þm. Ellert B. Schram nefndi og hv, þm. Gylfi Þ. Gíslason raunar líka, þegar hann sagði að mergurinn málsins væri, að forða þyrfti þm. frá því að vera þeir einu sem ákvæðu sín laun. Ég held að það megi nefnilega ekki alltaf vera að forða þm. frá ábyrgð. Við forðuðum þm. talsvert mikið frá ábyrgð þegar við breyttum kjördæmaskipuninni. Nýja kjördæmaskipunin hefur auðvitað kosti, en hún hefur líka stórfellda galla, m. a. þann galla, að fólkið getur síður valið persónur nú en áður. Þess vegna getur það ekki haft hliðsjón af skoðunum okkar hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar einna þegar það kýs lista í okkar kjördæmum. En það hefur þó hliðsjón m. a. af þessari skoðun og öðrum þeim skoðunum sem nú eru uppi. Þess vegna tel ég einmitt að Alþ. þurfi að hafa manndóm í sér. til þess að fjalla um þessi mál eins og önnur löggjafarmálefni, þó að vissulega sé margt til í þeim skoðunum og sjónarmiðum sem fram komu hjá hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni, og ég endurtek þakkir mínar til hans. En sama get ég því miður ekki sagt um ræðu hv. 3. þm. Austurl., vegna þess að hún var með endemum. Ég ætlaði mér ekki, eins og ég gat um fyrr í dag, að taka að mér neinar varnir fyrir ritstjóra Morgunblaðsins, það væri óþarft. Er þegar ósannindin ganga svo úr hófi sem þau gerðu áðan, þá held ég að ég verði að koma að leiðréttingu. Hv. þm. sagði áðan að Morgunblaðíð héldi því fram í leiðara í gær fullum fetum, að þm, séu skattsvikarar. Það er enginn stafur í þessa átt í ritstjórnargrein Morgunblaðsins. Setningin, sem hann á við, er svo hljóðandi, og á henni hefur verið þrástagast, - hún er svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Auk þess hafa þm. skammtað sjálfum sér skattfríðindi.“ Þetta vita allir menn að er rétt. Þm. hafa skammtað sér skattfríðindi. Þeir hafa skammtað ótalmörgum öðrum borgurum skattfríðindi. Það morar af skattfríðindum í skattalögum. Það er ekki sagt að það sé verið að brjóta skattalög, það eru engin lögbrot. Þm. sagði hér í dag: „skattaívilnanir“, Hann sagði það í fyrri ræðu sinni. Hann falsaði setninguna þá strax. Ég nennti ekki að leiðrétta það. En núna segir hann að Morgunblaðið hafi fullum fetum sagt, að þm. séu skattsvikarar. Þetta eru hrein og vísvitandi ósannindi þm. og þess vegna hlýt ég að verða að leiðrétta það hér. Það vita allir menn, að t, d. sjómenn hafa viss skattfríðindi. Það vita allir að sparifjáreigendur hafa skattfríðindi, Þm. hafa viss skattfríðindi, meira að segja eru skattfríðindi fyrir kirkjusöng, það er í lögum. Það er ekki sagt eitt einasta ósatt orð í þessari ritstjórnargrein, svo að ég geti séð.  „Kjaradómur úrskurðaði nú laun þm. með dómi sínum í nóv. s. l. Samkvæmt lögum taka þm. laun samkvæmt þriðja efsta flokki í launaskrá starfsmanna ríkisins, efsta þrepi þess flokks, og allir þm, sömu laun án tillits til starfsaldurs.“ Hvar stendur þetta í lögum? Þetta er hvergi í lögum. Það stendur í 1. gr. laga nr. 57 1971, að þm. taki laun samkvæmt launaflokki B 3. Annað stendur þar ekki. Það stendur ekkert um að það sé alltaf þriðji hæsti launaflokkur, og þessi launaflokkur er ekki til lengur og hefur öllum launaflokkum verið raskað. Það stendur ekkert um það heldur, að það skuli vera hæsta þrep, eða neitt af þessu sé hér staðreyndunum samkvæmt. Og ég vildi gjarnan fá að vita hvaða lögfræðingar það eru, sem fullyrða að þetta sé rétt lagaskýring. Ég sagði í minni frumræðu, að ég efaðist um að hún væri rétt. En mér er nær að segja núna, að ég sé sannfærður um að hún sé ekki rétt. Það er líka rangt með farið á einum stað í þessari grg., þar sem segir orðrétt, með leyfi forseta: „ Þm., sem búsettir eru í Reykjavík, en gegna þingmennsku fyrir landsbyggðarkjördæmi, fá greiddan húsaleigustyrk milli þinga og hálfa dagpeninga, og hefur svo verið gert síðan 1973.“ 1973, stendur hér. Ég hef ekki fengið þennan styrk greiddan og mundi ekki heldur taka við honum, vegna þess að ég held að það hafi ekki stoð í ]ögum að greiða þetta. Það er sagt að allir þm. fái þetta greitt. Ég hef ekki fengið það greitt og ekki beðið um það. Hins vegar bað ég um í haust, að ég fengi að vita hvernig þessum málum væri hátta, bað skrifstofustjóra um að ég fengi um það grg., og hvaða fé það væri sem ég hefði átt samkvæmt þessu að fá, en ég hef ekki fengið grg. En það er kannske ástæða til þess nú að fara að biðja um yfirlit um launagreiðslur til hvers einstaks þm., þegar vísvitandi er borin ósanngirni og óheiðarleiki á menn úti í bæ, blaðamannastéttina í heild og ritstjóra sem reyna að stjórna sínum blöðum af eins miklum heiðarleika og þeir geta. Þetta er nefnilega farið að ganga nokkuð langt, og skilst betur mína hvað einmitt sá ritstjóri, sem hv. þm. Sverrir Hermannsson er að ráðast að, Matthías Johannessen, átti við þegar hann sagði í merkri grein í sumar, merku viðtali sem allir kannast við, að þegar hann mætti ákveðnum þm., þá minntu þeir sig á músarindla sem héldu að þeir væru komnir úr arnarhreiðri.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka mikinn þátt í þessum umr., en það, sem olli því að ég bað um orðið, var fyrst og fremst ummæli hv, þm. Gylfa Þ. Gíslasonar, og frá fleirum hefur það komið hér fram, að það séu ósanngjarnar ákúrur sem dagblöð - og þá var fyrst nefnt Morgunblaðið og Dagblaðið - hafa fengið og þær taldar vera rangar. Ég vil segja það, að ég legg ekkert að jöfnu þau ummæli, sem komu í Morgunblaðinu, og það sem fram hefur komið í Dagblaðinu. En mig undrar það, að menn skuli yfir höfuð hér taka upp hanskann fyrir þann málflutning sem uppi hefur verið hafður í Dagblaðinu.  Úrskurður ríkisskattstjóra var byggður á þeirri forsendu, að það væri ekki hægt að ætla að þm. Gunnlaugur Finnsson hefði haft af því neinar tekjur umfram gjöld sem leiddi af þessum greiðslum, og á þeim forsendum var sá úrskurður felldur, að þær skyldu ekki teljast til skattgjaldstekna. Hvað heyrum við í dag, eða hvað lesum við í blöðum nú undanfarna daga? Við lesum það, að Alþ. sé að skjóta sér á bak við úrskurð ríkisskattstjóra. Á bak við hvaða embættismann eða hvaða dóm er ekki hægt að skjóta sér, úr því að Alþ. getur skotið sér á bak við dóm slíks embættismanns? Ég vil sérstaklega vekja athygli á því, að það er alvarlegt mál þegar menn með röngu, með beinum lygum rægja og reyna að brjóta niður Alþingi, þessa stofnun í landinu sem hefur sérstöðu og fer með löggjafarvald. Ég tel að það séu vissar kenndir þar á bak við, órökstuddar, til þess að brjóta niður trúnað. Og það má örugglega nefna ákveðnum nöfnum þann hóp í blaðamannastétt, sem fyrst og fremst gerir sér far um það, og vita það, en ekki að taka upp málsvörn fyrir hann hér. Ég held að það sé fyrst og fremst þetta sem við verðum að hafa í huga. Við eigum hvorki að óttast þá umr., sem fer fram, né eigum við að láta hana móta afstöðu okkar til þess, hvort Alþ. heldur í þá hefð, sem hefur verið og gilt hér, eða hvort eigi að breyta til einhvers annars forms. Ég fyrir mitt leyti er alveg sannfærður um það, og ég get tekið undir það með hv. 3. þm. Austurl., að ég er alveg sannfærður um að það hefði orðið meiri fylgni á milli almennra hækkana, svo sem þær hafa verið ákvarðaðar í fjmrn., bæði varðandi dagpeninga og kílómetragjald - það hefðu orðið meiri hækkanir á greiðslum til þm. samkv. úrskurði Kjaradóms heldur en samkv. þeim ákvörðunum sem þfkn. hefur tekið. Í tilefni af því, sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, 4. þm. Norðurl. v., þá held ég að í grg. þfkn. hafi fyrst og fremst verið talað um það, hvað menn ættu rétt á, en ég tel að það sé ekki hlutverk n. að fylgjast með því, hvort einstakir þm. hafni því að taka við þeim greiðslum, sem þeir eiga rétt á, eða ekki. Þar hafa verið uppi höfð þau vinnubrögð, og hygg ég að það sé gömul hefð, að þingflokkunum hefur verið tilkynnt um niðurstöður þfkn. og til þess ætlast að þær niðurstöður yrðu kynntar þar. Það hlýtur þá að vera hvers og eins að gera það upp við sig og tilkynna það þá skrifstofustjóra Alþingis ef hann hafnar því að taka á móti greiðslum, sem hann ætti rétt á samkv. úrskurði þfkn.



Herra forseti. Það hefur færst allmikið fjör í þessar umr, undir miðnættið. Ég veit að það eru fleiri á mælendaskrá. Ég skal því ekki vera langorður, en mig langar til þess að segja hér örfá orð til viðbótar því sem ég gerði í kvöld, út af því sem fram hefur komið síðan. Mér fannst afar gaman að hlýða á ræðu hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar áðan. Það er því miður allt of sjaldan sem sá hv. þm. er í svo skemmtilegum ham sem hann var hér þegar hann ræddi um þetta mál í sinni seinni ræðu. Ég ætla ekki að gera margar athugasemdir við hans mál, en mig langar til að víkja a. m. k. að einni. Hann sagði: Ég vil ekki taka þátt í því að ákveða laun mín sjálfur. - Nú er það vitað, að þessi hv. þm. ætlar sér ekki að sitja lengur á Alþ. heldur en í mesta lagi næstu fjóra mánuði. Hann er búinn að sitja hér á Alþ. í 30–40 ár og hefur allt það tímabil tekið þátt í því að ákveða launin sín sjálfur. Alla þá tíð, sem hv. þm. hefur setið á Alþ., hefur hann ákvarðað launin sín sjálfur. Nú vill hann fara að hætta því fjórum mánuðum áður en hann fer fyrir fullt og allt. Það má auðvitað bæta við: betra er seint en aldrei, ef þetta hefur á annað borð verið skoðun hv. þm., að svona ætti það ekki að vera. En ég held að það sé ekki vegna þess. Ég sannfærist um það frekar, eftir því sem á hefur liðið þessar umr., að það er keimur af því að flm. frv. séu að hopa fyrir blaðamönnunum fyrst og fremst sem hafa hvað mest látið að sér kveða varðandi þetta mál. Og það eru alls ekki ómakleg ummæli sem ég og sumir aðrir hv. þm. hafa hér haft um skrif þessara blaðamanna. Það er síður en svo. Það er meira að segja í flestum tilfellum of vægt til orða tekið sem við höfum sagt hér í þeirra garð. En hver er skoðun þeirra hv. þm. sem halda því fram, að það verði allra meina bót í þessum efnum að láta Kjaradóm ákveða þessi mál? Hver er þeirra skoðun á því? Telja þeir, að við það að breyta í það ástand að Kjaradómur ákveði kjörin séu líkur á því að launin hækki eða lækki? Í mínum huga er það annað meginatriðið í þessu máli, hvort sé réttmæt sú greiðsla sem þm. fá fyrir sín störf, hvort menn geta rétttætt hana. Ég er sannfærður um það, að því er varðar þingfararkaupið sjálft, að það mundi vera hærra eftir úrskurð Kjaradóms, og ekki síður mundu önnur launakjör, sem þm. ættu að fá, verða mun rýmri ef Kjaradómur ætti að ákveða þau. Það væri gaman að fá um það vitneskju, hvað þessir hv. þm. telja að mundi gerast í þessu. Mundi það hækka, mundi það lækka eða mundi Kjaradómur kannske bara staðfesta t þessu tilfelli úrskurð þfkn.? Hvernig í ósköpunum stóð á því, að í ráðherratíð hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar, 1961, fylgdi hann ekki sannfæringu sinni, þegar ákveðið var að Alþ. afsalaði sér því að ákveða svo að segja laun allra ríkisstarfsmanna, - hvernig stóð á því, að hann hélt ekki sinni sannfæringu þá, 1961? Hafi hann verið yfirbugaður þá, af hverju hefur hann ekki tekið málið upp síðan? Ráðh. var hann í mörg ár eftir 1961 og hafði því kjörið tækifæri til þess að hafa áhrif á, að þessu yrði breytt í það rétta horf sem hann telur vera. Ég sagði áðan, að það hefur frekar ásótt mig sú tilfinning, að flutningur þessa frv. stafaði af því, að menn vildu hopa. Hliðstætt frv. kom fram eftir að sjónvarpið á sínum tíma tók þetta mál upp og útmálaði launakjör þm., og ég held einnig að þá hafi verið tilhneiging til þess að hopa fyrir þessum áróðri. Ég held að það sé ekki í huga neins þm., það sem hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason sagði áðan, að eina skynsamlega ástæðan - ef menn vildu kalla það skynsamlega ástæðu - sem hann teldi vera fyrir því, að við erum andvígir frv. væri sú að menn vildu sýna vald sitt. Ég held að það sé ekki. Hins vegar hygg ég að allir þm. setji sér að viðhalda virðingu Alþingis í þessum efnum sem öðrum og að þeir verði þá jafnframt að vera menn til að axla þá byrði sem því valdi eða þeirri viðleitni að viðhalda þessari virðingu er samfara. Ég er ekki síst andvígur því að yfirfæra þetta vald til Kjaradóms vegna þess, að ég tel að við þá aðferð muni þetta hækka. Hins vegar má það rétt vera hjá hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni, að Alþ. mundi losna við mörg óþægindi við að láta öðrum eftir að ákvarða þessi laun. En ég er ekki viss um, eins og hann orðaði það, að menn mundu losna við mikla vitleysu fyrir það. Ég held að að því leyti til væri það ekkert betur farið í höndum Kjaradóms en Alþingis. Svo sagði hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason: Það var enginn þm. 1961 með svo lágkúruleg sjónarmið, að hann vildi halda þessum áhrifum þingsins til þess að ákvarða laun. En nú eru hér komnir þm., segir hann, sem hafa þessi lágkúrulegu sjónarmið. - Er nú hægt að búast við því, að ég eða aðrir berum mikið traust til svona ummæla eftir að hafa það sem staðreynd, að þessi hv. þm. hefur í 40 ár, ef ekki meir, sjálfur tekið þátt í þessari ákvörðun? Ég held ekki. Ég held að það sé í hvorugu þessara tilvika hægt að tala um lágkúruleg sjónarmið eða viðhorf. Menn greinir hér á í þessum meginatriðum, og við því er að sjálfsögðu ekkert að segja. Mig langar aðeins að lokum að víkja örfáum orðum að því, sem fram kom í ræðu hv. 9. landsk. þm„ Sigurlaugar Bjarnadóttur. Ég sagði fyrr í kvöld, að mér fannst ekki fara saman það, sem hún hafði á blað sett í skrifum um þetta mál, og það, sem hún hafði látið frá sér fara í ræðu, við það, sem hún hafði í raun og veru gert í afstöðunni til málsins þegar hún hafði aðstöðu til þess að taka ákvörðun. Ég skal ekki fara út í það hér, það hefur verið upplýst, að ekkert var bókað um afstöðu hennar í þfkn., þannig að ekkert er hægt þar um að fullyrða. En þessi skoðun mín stendur eigi að síður óhögguð. Hv. þm. sagði: Við vorum að fara að öllu leyti að lögum. - Ákvörðun þfkn. er að hennar áliti, eins og ég hygg að sé að áliti allra nm. í þfkn., byggð á lögunum og farið eftir þeim. En þá liggur manni við að spyrja, þegar talað er í þeim dúr sem hv. 9. landsk. þm. gerði: Er það ekki eitthvað í þá átt, að hans mati, að vera löglegt, en siðlaust. Þetta er einn af þeim sem um þetta mál hafa skrifað, og mér finnst að það liggi við, að hjá þeim, sem skrifa og tala í svipuðum dúr og hv. 9. landsk, þm., en beita svo ekki áhrifum sínum með öðrum hætti þegar þeir hafa aðstæður til þess að taka ákvarðanir, liggi þetta á bak við. Það má lengi um það deila, hvort þær launahækkanir opinberra starfsmanna, sem mestar urðu, hafi verið svo miklar að mönnum hafi ofboðið, eins og hv. 9. landsk. þm. sagði, að sér hefði ofboðið kröfuharkan og launahækkunin sem sumir hverjir opinberir starfsmenn fengu. Það skal ég ekki deila um hér. Hitt stendur eigi að síður óhaggað, að það voru miklum mun meiri launahækkanir, sem ríkisstj. samdi um við opinbera starfsmenn, heldur en þær launahækkanir, sem hinn almenni maður á vinnumarkaðinum innan verkalýðshreyfingarinnar fékk. Það er staðreynd. En það var ríkisstj. sjálf sem gerði þá samninga við BSRB, og það eru þeir samningar, sem þessi hv. þm. ásamt að öllum líkindum öllum stjórnarliðum öðrum ætlar að fara að breyta með lögum næstu daga. Ég ítreka það, sem ég sagði fyrr í kvöld, að afstaða mín er sú, að það eigi ekki að láta það í hendur Kjaradómi að ákveða laun alþm. Þeir eiga að hafa til þess manndóm að gera það sjálfir, og þeim er vel til þess trúandi og treystandi að fara ekki yfir eðlileg mörk í þeirri ákvörðun, miðað við það sem almennt er að gerast á launamarkaðnum hverju sinni. Ég tel því, að það yrði ekki til bóta þó farin yrði sú leið sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Ég hygg að það yrði miklum mun betra að stíga skrefið til baka til þess sem áður var, að Alþ. sjálft ákvarði þetta.

Flm. (Gylfi Þ. Gíslason) Hæstv. forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af einu atriði í ræðu hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar, en í orðum mínum felst í raun og veru einnig svar við gagnrýni hv. þm. Karvels Pálmasonar á síðari ræðu minni. Það er rétt hjá hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni, að það eru tengsl á milli eðlis þingmannsstarfsins og þess, hvernig skynsamlegt er að taka ákvörðun um laun þm. og hver þau eigi að vera. Þetta sjónarmið í ræðu hans er rétt. Ég vil í því sambandi gjarnan láta það koma alveg skýrt fram, að ég er sammála í grundvallaratriðum þeim skoðunum sem hann lýsir nú og Bjarni heitinn Benediktsson lýsti á sínum tíma, en andvígur þeirri skoðun sem hv. þm. Lúðvík Jósepsson lýsti síðdegis í dag og Eysteinn Jónsson var málsvari fyrir á sínum tíma varðandi eðli þingmannsstarfsins. Ég er sammála skoðun Eyjólfs Konráðs Jónssonar og Bjarna Benediktssonar um það, að ekki sé heppilegt að þm. séu atvinnustjórnmálamenn. Ég tel hitt heppilegra, að þeir gegni jafnframt öðrum störfum og haldi þannig lífrænni tengslum við þjóðlífið í heild, og læt með þessum orðum útrætt um það mál. En það er mergurinn málsins, og því vil ég beina til hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar og Karvels Pálmasonar, að síðan 1971 er enginn eðlismunur á starfi þm. og starfi annarra opinberra starfsmanna. Við höfum sjálf ákveðið að þm. skuli vera á föstum árslaunum, eins og ráðuneytisstjórar, eins og sýslumenn, eins og kennarar, eins og læknar. Þetta er ekki nema sex ára gömul skipan, og það eru þrjú ár síðan við hv. þm. Ellert B. Schram fluttum till. um breyt. á þessu. M. ö. o.: ástæðan fyrir því, að þetta frv. er flutt, er að þingið er sjálft búið að taka ákvörðun um að þingmannsstarfið skuli vera nákvæmlega hliðstætt venjulegu starfi opinbers starfsmanns og meira að segja í ákveðnum launaflokki opinberra starfsmanna. Eftir að þessi skipun var tekin upp tel ég engin rök vera til þess, að laun þm. séu ákveðin með öðrum hætti en laun ráðherra, ráðuneytisstjóra, sýslumanna, húsvarða í barnaskólum, eins og ég sagði áðan, en laun allra þessara manna eru ákveðin af Kjaradómi. Þess vegna eiga laun þm. líka að vera ákveðin af Kjaradómi. Ég lýk þátttöku minni í þessum umr. með því að endurtaka, að ég tel í hæsta máta óeðlilegt og virðingu Alþ. ósamboðið að 60 þm. skuli vera eini hópurinn í bjóðfélaginu sem ákveður kaup sitt og kjör sjálfur.

Sigurlaug Bjarnadóttir Hæstv. forseti. Ég hafði kvatt mér hljóðs áðan til að gera örstutta athugasemd, ekki til að svara máli eins né neins, heldur láta koma fram atriði sem ég hef ekki orðið vör við að rætt hafi verið hér áður. Í millitíðinni stóð upp hv. 5. þm. Vestf., Karvel Pálmason, og krefur mig enn sagna. Það fer ekki ofsögum af því, að Karvel Pálmason hefur mikinn áhuga á afstöðu minni og líklega persónu minni líka. Ég var búin, að ég taldi, að gefa honum þau svör, sem ég taldi viðhlítandi, um afstöðu mína í þfkn. Ég neita því ekki og það sagði ég áðan, að ég hef haft nokkra sérstöðu innan þfkn. Það, að ég hef ekki verið harðari í að beita mér fyrir sjónarmiðum mínum í þá átt, að alþm. gættu hófs í launakröfum, ástæðan fyrir því er m. a. sú og kannske fyrst og fremst, að ég hef verið að hugsa um menn eins og hv. 5. þm. Vestf., Karvel Pálmason, og aðra þm., sem hafa hliðstæðar aðstæður. Tilfellið er nefnilega að aðstæður þm. eru gróflega misjafnar og ég hef tekið trúanlega starfsbræður mína utan af landi, sem þurfa e. t. v. að halda tvö heimili, annað hér í Reykjavík, hitt austur, vestur eða norður á landi, og það eru þarfir og sjónarmið þessara starfsfélaga minna á Alþ. sem ég hef ekki viljað líta fram hjá. Þess vegna hef ég ekki beitt mér meira en ég hef gert og ekki óskað harðra bókana um afstöðu mína í þfkn. almennt. Þó er þar að finna eina, sem hv. þm. getur séð, ef hann vill hafa fyrir því að fletta upp í fundargerðabók þfkn. En þetta er skýringin, og ég vænti að ég verði ekki frekar krufin sagna um þetta. Annars vísaði ég áðan og geri það enn, ég vísa hv. þm. á að leita álits nm. í þfkn. Ég veit að þeir munu skýra satt og rétt frá. Þetta eru allt miklir öndvegismenn sem í þfkn. sitja. Hitt atriðið, sem ég vildi að kæmi hér fram, af því að ég hef ekki heyrt það rætt síðan ég kom á fundinn, það er eitt af ákæruatriðum fjölmiðlanna, bæði Dagblaðsins og Morgunblaðsins, á hendur okkar þm., að við ætlum að krefjast sömu launa og þm. á Norðurlöndum. Um þetta hefur verið fjallað dag eftir dag á siðum þessara dagblaða. Ég skal játa að það var auðvitað alveg óþarfi að geta þessa í niðurlagi grg. okkar frá þfkn., og ég vil upplýsa það hér og leggja áherslu á það, að þá sjaldan að þetta hefur borið á góma í þfkn., kaup og kjör þm. á Norðurlöndum, þá hefur það ætíð verið á einn veg, að við höfum einróma hafnað því að miða laun okkar við þm. á Norðurlöndum, á þeirri forsendu, sem ég legg mikið upp úr, að vitanlega verðum við að miða launakröfur okkar við aðstæður í eigin landi, en ekki vitna í önnur lönd. Þar fyrir væri ekki ófróðlegt að bera saman kaup og kjör, sem aðrir þm. njóta, við íslenska þm. En ég vil leggja áherslu á að það hefur aldrei komið til tals, að við miðuðum okkur við launakjör þm. á Norðurlöndum né krefðumst hliðstæðra kjara. Þetta var megintilefnið til þess, að ég vildi gera þessa stuttu athugasemd. Karvel Pálmason kom inn í leiðinni.



Virðulegi forseti. Það er nú ekki ætlunin að fara í áframhaldandi karp við vin minn, hv. þm. Eyjólf Konráð Jónsson, sem er fullhugi mikill og hefur stríðar meiningar í þessu sem öðru. En fyrst, áður en ég geri athugasemd við hans orð, vil ég upplýsa að þegar bókuð var niðurstaða Kjaradóms um laun þm. á þingfararkaupsnefndarfundi 29. nóv. 1977, þá er eftirfarandi bókað: „Sigurlaug Bjarnadóttir tók fram, að henni þætti fulllangt gengið, en gerði ekki frekari ágreining.“ Og undir þetta tóku að vísu fleiri þm., en við töldum okkur ekki eiga annarra kosta völ. Varðandi hina lögfróðu menn, sem hv. þm. Eyjólfur Konráð biður mig um að nefna, þá læt ég mér auðvitað nægja sjálfan skrifstofustjóra Alþingis, Friðjón Sigurðsson, sem ég hef aldrei heyrt dregið í efa að færi fram með hinni fyllstu gát og hinni mestu réttsýni um allt sem lýtur að túlkun laga og að honum snýr. Hv. þm. Eyjólfur Konráð dregur í efa þá lögskýringu, að við þm. skulum taka laun samkv. þriðja efsta flokki um starfsmenn ríkisins, efsta þrepi þess flokks, og bendir á, sem rétt er, að nú er sá launaflokkur, sem um getur í þingfararkaupslögunum, 1. gr. þeirra, ekki lengur til. En hv. þm. Eyjólfur Konráð þekkir vel túlkun laga, og frá upphafi þessara laga hefur ekki verið gerður greinarmunur á kaupi þm, eftir aldri, og fyrir því er það, að þeir hafa ævinlega tekið laun samkv. efsta þrepi þess flokks, þriðja efsta flokks, sem þeir hafa farið eftir. Þetta hlýtur hver maður að skilja. Þar sem B 3, sem tilgreindur er í lögunum, er úr sögunni, þá þótti einsýnt vegna túlkunar frá upphafi, og ég ber skrifstofustjóra Alþingis fyrir því og einnig forstöðumann launadeildar fjmrn., Þorstein Geirsson, - þá þótti einsýnt að þm. tækju laun samkv. núv. þriðja hæsta launaflokki starfsmanna ríkisins, sem er launaflokkur 120 hjá BHM, efsta þrepi þess flokks. Að þessari niðurstöðu hafa þeir komist sem gerst til þekkja og best er til treystandi að gefa úrskurð um þetta efni. Nú veit ég það, að engum dettur í lifandi hug að væna hvorki þfkn. né neinn hv. þm. um að hafa farið öðruvísi að en hann gerst og best þekkti og taldi rétt í þessu efni, heldur hafa farið eftir þeim lögum sem hann álítur að séu í gildi. Þess vegna er óþarft að þræta um þetta. Við í þfkn. höfum gert þetta eftir bestu vitund, eftir ráðslagi við þá sem ég sem formaður hennar áleit að væru til þess hæfastir að kveða upp úr um þetta atriði. Þá dró hv. þm. í efa að þetta væri rétt, að grg. okkar væri rétt að þessu leyti, í fyrsta lagi, og í öðru lagi að því leyti sem sagði um húsaleigustyrk til þm. sem eru búsettir í Reykjavík, en sinna kjördæmi úti á landi, húsaleigustyrk til þeirra milli þinga, og kvað sér ókunnugt um þetta. Ekki ber ég ábyrgð á því, þótt hann hafi ekki fyrir því að kynna sér kjör sín, því ekkert stendur í lögunum um það, að þfkn. eigi að ganga úr skugga um að menn gangi eftir launum sínum og kjörum. En í fundargerð þfkn. 24. okt. 1973 segir svo, með leyfi virðulegs forseta: „Greiða skal þm. þeim, sem búsettir eru í Reykjavík, en eru þm. fyrir kjördæmi utan Reykjavíkur, húsaleigu, kr. 19 000 á mánuði, þann tíma sem þing starfar ekki.“ Þá hafði húsaleiga samkv. 2. lið dagsknár þessa fundar verið ákveðin 19 000 á mánuði. Hv. þm. dró í efa að stað væri að finna í lögum fyrir þessari ákvörðun. En þá vísa ég til 6. gr. þingfararkaupslaganna, sem segir svo, með leyfi virðulegs forseta: „ Alþm. fær á ári hverju fjárhæð til greiðslu kostnaðar við ferðalög í kjördæmi sínu. Þingfararkaupsnefnd ákveður fjárhæð þessa. Heimilt er að hafa upphæðina misháa eftir kjördæmum“ o. s. frv. Þannig er vitanlega alls staðar stafur fyrir þessu í lögum, og þykir mér nú seilst um hurð til lokunnar hjá hv. þm. þegar hann tekur með þessum hætti undir með þeim sem reynt hafa að koma á okkur stimpli fjárplógsmanna ef ég má orða það svo. En þá vík ég að því sem hann kom að síðast, þar sem hann áleit að ég bæri rangar sakir á Morgunblaðið. Setningin er rétt svona, sem gat að líta í leiðara Morgunblaðsins í gær: „Auk þess hafa þm. skammtað sjálfum sér skattfríðindi.“ Og svo hélt hv, þm. Eyjólfur Konráð áfram rökleiðslunni, röksemdafærslunni, í Morgunblaðsstíl og sagði að ég færi með alrangt mál, því Alþ. hefði ákveðið skattfríðindi handa ótal þegnum þessa þjóðfélags. En það er ekki það sem stendur þarna. Það stendur að við höfum ákveðið sérstaklega fyrir okkur skattfríðindi. Öðruvísi verður þetta ekki skilið. Og þetta hafa þm. aldrei gert. Þeir hafa aldrei sett sérlög fyrir sjálfa sig til þess að ívilna sér í sköttum. Um þetta snýst málið, og dugar ekki til að fara með eilífan útúrsnúning í því sambandi. Það er ekki verið að tala um skattfríðindi til handa sjómönnum hér. Það er beinlínis sagt, að „auk þess hafa þm. skammtað sjálfum sér skattfríðindi“. Þetta er þýðingarlaus vitleysa, nema af því þarna er verið að halda því fram, að við höfum sett lög beinlínis til þess að víkja okkur undan sköttum. Þetta getur ekki farið á milli mála. Að lokum vil ég aðeins taka það fram, að hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason sagði áðan, að síðan 1971 hafi enginn eðlismunur verið á starfi þm. og annarra starfsmanna ríkisins. Ég tók rétt eftir þessu.  Vinur minn Matthías Johannessen, ég mun sjálfur gera upp þessi mál við hann og óttast ekkert um vinslit í því sambandi. En hv. þm. Eyjólfur Konráð getur skilað því núna í bili til hans, að ég sé sammála því, að betra sé að vera músarrindill úr arnarhreiðri Moggans, en fúlegg í hrafnshreiðri Dagblaðsins.