Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ingólfur Jónsson Herra forseti. - Mér kom það nokkuð kynlega fyrir sjónir, er ég kom hér inn í d. síðastl. þriðjudag, að sjá þessari till. þá útbýtt. Hv. l.flm.till. hafði áður komið að máli við mig og spurt mig að því, hvort ég vildi verða meðflm. að henni, og gaf ég honum ákveðin loforð um það. Ég býst nú við því, að hv.l.flm. muni afsaka sig með því, að ég fór úr bænum í nokkra daga. Frá mínu sjónarmiði er það engin afsökun fyrir hv.þm., því að hann vissi, hvar ég var staddur, en hafði fengið ákveðin loforð um það frá mér, að ég ætlaði að verða flm. að till. Í öðru lagi er það aukaatriði, hvort till. var lögð inn á mánudag eða þriðjudag, en þá var ég kominn í bæinn, og hefði verið jafnlíklegt, að till. hefði verið samþ. hvorn daginn, sem var. Mér finnst því þessi framkoma hv.l.flm. alveg óskiljanleg, en á bágt með að trúa því, að hann hafi ekki viljað hafa mig með á till. eða ekki viljað fylgi Sjálfstfl. við þetta mál eða þeirra manna, sem vildu vera með því. Ég býst við, að hann segi eitthvað á þá leið, að það hafi ekki andað svo hlýju til þessa máls frá ýmsum sjálfstæðismönnum, að það þýði að vænta stuðnings frá þeim. En hann vissi hins vegar um skoðun mína á málinu, og eins og ég tek meira tillit til hæstv. forseta (hv. 10. landsk.) og hv. 2. þm. Árn., þá veit ég einnig, að þeir taka meira tillit til þess, hvað ég segi í þessu máli, en til hv.þm. V.-Sk. Hefðu þá verið meiri líkur til þess að fá þá flm. að till., ef ég hefði verið þar með. Það er þó ekki þar með sagt, að ég hafi nokkuð yfir skoðun þessara manna að ráða, en ég veit, að þeir taka meira tillit til þess, sem ég segi, en til hv.þm. V.-Sk., eins og ég tek meira tillit til þess, hvað þeir segja. Ég á bágt með að trúa því, að hann langi til þess að hafa einhvern vinstri blæ yfir till. þessari, og ég trúi því ekki, að flm. hafi flutt till. í því skyni, þótt ástæða hafi verið gefin til þess, heldur álít ég, að honum sé alvara í því að bæta úr samgöngunum austur yfir fjall, þótt framkoman gefi ástæðu til grunsemda. Er slík framkoma vægast sagt ósamboðin þm., þótt úr andstæðingaflokki sé. Ég býst nú við, að það hafi verið freistingin hjá þessum þm. að fá vinstri öflin í lið með sér, en ætlunin hafi ekki verið að skaða málið, en ég segi, að það verður ekki honum að þakka, þótt málið skaðist ekki. Ég vil lýsa hér yfir, að ég mun ekki láta málið gjalda þess, þótt svona hafi verið að þessu farið. Um þetta mál hefur staðið styr að undanförnu, og hefur mörgum fundizt sitt hvað í þessum efnum. Ég hef stundum verið dálítið vantrúaður á, að þessi leið væri sú heppilegasta til úrlausnar fyrir okkur, og ýmsir verkfræðingar hafa einnig lagt á móti henni, ekki vegna þess, hversu leiðin er snjóþung, heldur vegna þess, hversu löng hún er. Mér hefur löngum vaxið í augum þessi mikla vegalengd, en eftir að ég hef nú vetur eftir vetur farið austur yfir fjall, þá hef ég sannfærzt um, að vegalengdin er algert aukaatriði. Þegar ég kom síðast leiðina austan yfir fjall, vorum við 11 og 1/2 klst. frá Þingvöllum til Reykjavíkur, og var okkur þá ljóst, að það hefði verið algert aukaatriði, þótt við hefðum farið 40–50 km krók, móts við það að vera heila nótt að brjótast áfram í sköflum. Við slíkt ástand verður því ekki lengur unað. Þegar það er nú upplýst, að Krýsuvíkurleiðin er snjóléttari og verður oftast fær, þá virðist mér sú ástæða, vegalengdin, orðin algert aukaatriði eftir þá reynslu á vetrarferðalögum, sem ég hef nú. Þegar vegurinn um Krýsuvík er kominn, verður um þrjár leiðir að ræða austur: Þingvallaleiðina, Hellisheiðarveginn og Krýsuvíkurveginn, og verða þá mjög miklar líkur til þess, að alltaf verði einhver þessara leiða fær. Þegar mikið snjóar á Þingvallaleiðina, þá snjóar ekki á Krýsuvíkurveginn. Sama máli gegnir um það, ef miklum snjó hleður niður á Krýsuvíkurleiðina, þá snjóar lítið á Mosfellsheiði. Ástæðan til þessa er sú, að snjólögin leggjast eftir því, hvaða átt er, þegar snjórinn fellur. Ef Krýsuvíkurvegurinn verður lagður, geta Reykvíkingar því verið nokkurn veginn vissir um að verða ekki mjólkurlausir. Á síðastl. þingi var hér flutt till. af mér og mörgum fleiri þm., þess efnis, að rannsókn yrði látin fara fram á nýju vegarstæði yfir Svínahraun og Hellisheiði. Einnig skyldi rannsaka, hvort unnt væri að gera þar steinsteyptan veg. Þegar till. þessi var rædd, var ekki lagt á móti Krýsuvíkurveginum, heldur lýst yfir, að nauðsynlegt væri að fá Krýsuvíkurveginn engu að síður og hraða honum eins og hægt væri. Tilgangurinn með þessari till. á síðasta þingi var því sá að fá betri veg yfir Svínahraun og Hellisheiði og heppilegra stæði fyrir hann frá því, sem nú er, vegna þess að það er vitanlega mikið atriði að fá stytztu leiðina færa sem oftast. Hlýtur það að vera keppikefli þeirra, sem búa fyrir austan fjall, og eins þeirra, sem kaupa mjólkina, að fá hana flutta sem allra stytzta leið. Við gerðum okkur það ljóst, þótt við flyttum þessa till. á síðasta þingi, að nauðsynlegt væri að fá Krýsuvíkurleiðina, til þess að hún gæti orðið þrautalendingin, ef hin leiðin yrði ófær. Till. um rannsókn á steinsteyptum vegi og að gert verði nýtt vegarstæði yfir Hellisheiði og Svínahraun hefur því engu minni rétt á sér, þótt hér liggi fyrir till. um að hraða Krýsuvíkurveginum og fá honum lokið á tveim árum. - Enda þótt óheppilega hafi tekizt til um flutning þessarar till., ætla ég samt að vona, að hún nái fram að ganga á þessu þingi og að málið verði ekki látið gjalda þess, hvernig fór um flutning þess. Nú liggja fyrir um 1/2 millj. kr., sem á fjárl. frá tveim síðastl. árum var ætlazt til, að yrðu notaðar í þessum tilgangi. En nú er farið fram á 2 millj. kr. til viðbótar, til þess að hægt sé að leggja að minnsta kosti 25 km eða helming af því, sem nú er ólagt, og með því svo að fá 2–21/2 millj. af fjárl. 1945 verður hægt að ljúka verkinu. Ég býst við, að fram komi raddir um, að hér sé um mikla peningaupphæð að ræða og mönnum vaxi þetta mjög í augum. En menn mega ekki gleyma því, að hér er ekki um það að ræða að tengja saman smáþorp, samgöngubót, sem kæmi nokkrum hundruðum manna að gagni, heldur er hér um að ræða að tengja Suðurlandsundirlendið við höfuðborg landsins, og mun um helmingur landsmanna koma til með að njóta þessa verks. Mætti segja, að verk þetta snerti alla landsmenn mjög mikið, þar sem börn og gamalmenni hér í höfuðstaðnum geta ekki neytt mjólkur dögum eða vikum saman. Og þegar á þetta atriði er litið, hversu margir það eru, sem munu njóta þessa verks, þá er alls ekki um svo stóra upphæð að ræða í sjálfu sér. Ég mun svo ekki fara fleiri orðum um þetta mál að svo stöddu, en endurtek það og vona, að málið nái fram að ganga, þótt aðferðin við flutning þess sé á annan veg en ég hefði kosið og dálítið óvenjuleg.

Flm. (Sveinbjörn Högnason) Herra forseti. - Hæstv. fjmrh. spurðist fyrir um það í gær í sambandi við þessa till., hvað flm. ætluðu sér viðvíkjandi fjáröflun, ef till. yrði samþ. hér á þingi. - Till. þessi kemur vitanlega til ákvörðunar í fjvn., og álít ég, að það eigi að vera á hennar valdi að meta, hvort tekjur, sem áætlaðar eru á fjárl. þessa árs, séu svo ríflegar, að hægt sé að bæta þessari fjárhæð þar við. Þætti mér ekki ósennilegt, að tekjurnar séu svo ríflega áætlaðar, a. m. k. sumir liðir, að gera mætti ráð fyrir, að þetta mundi vera óhætt. Ef fjvn. telur hins vegar, að tekjur séu ekki fyrir hendi eða ekki áætlaðar svo ríflegar, að óhætt sé að áætla þessa fjárhæð til viðbótar, þá teldi ég eðlilegt, að fjvn. benti á leið til þess að fá þetta fé eða að afla þess á annan veg með sköttum í þessum efnum. Ég fyrir mitt leyti tel það enga fjarstæðu að hugsa sér það, ef fjvn. í raun og veru álítur, að tekjurnar muni ekki hrökkva til þess að koma upp þessu mannvirki, að bera fram lánsheimild fyrir stj. Ég álít það mundi borga sig betur fyrir þjóðfélagið en greiða hundruð þúsunda á hverju ári til rannsókna og alls konar ráðstafana til þess að halda þessari leið opinni. Með þessum orðum held ég, að því sé svarað, sem hæstv. fjmrh. spurðist fyrir um, því að ég álít, að það sé á valdi fjvn. að koma með till. um, hversu afla skuli tekna í þessu skyni, ef þess gerist þörf. Viðvíkjandi því, sem hv. 2. þm. Rang. (IngJ) minntist sérstaklega á í ræðu sinni, verð ég að segja það, að ég bjóst frekar við öðru en að heyra, að menn kvarti yfir því að hafa ekki fengið að vera með í að flytja till., og hefði frekar búizt við því, að einhverjir mundu mæla gegn þessari þáltill. Hins vegar er mér það mikið gleðiefni að heyra, að a. m. k. nokkrir þeirra, sem ekki eru með till., hefðu viljað vera meðflm. þar. Mér var kunnugt um, að hv. 2. þm. Rang. hefði viljað vera þar með, en hann var ekki hér í bænum þá viku, sem verið var að undirbúa þessa till., og tókst því ekki að ná í hann til þess að vera meðflm. Ég hélt líka, að það skipti í rauninni minnstu máli fyrir þm., hverjir flm. einhverra till. væru, heldur hvert efni málsins væri. Nokkurs misskilnings mun gæta hjá hv. 2. þm. Rang. viðvíkjandi því, að hv. 10. landsk. og hv. 2. þm. Árn. mundu hafa komið með á þessari till., ef hann hefði verið flm. hennar. Ég bauð báðum þessum hv.þm. að verða meðflm. till., og neituðu þeir því báðir án þess að spyrja um, hverjir væru aðrir flm. Annars get ég upplýst það, að flm. þessarar till. leituðu fyrir sér hjá öllum þm. á Suðurlandsundirlendinu, þar með talið í Reykjavík og Hafnarf., þótt mér finnist það í raun og veru ekki skipta neinu máli, hverjir flm.till. eru, eins og ég hef tekið fram, heldur hvaða stuðning hún fær á Alþ. Það er annars einkennileg skoðun, sem kemur fram hjá hv. 2. þm. Rang., er hann heldur, að það hljóti að hafa áhrif á framgang mála, hverjir eru flm. Ég hef áður orðið var við svipaðan hégómaskap í meðferð ýmissa mála hér á þ., en ég verð að ætla í þessu tilfelli, þar sem um svo þýðingarmikið mál er að ræða, eins og hv. 2. þm. Rang. hefur lýst, að ekki muni skipta máli fyrir þá, sem áhuga hafa á lausn málsins. Hins vegar get ég boðið honum upp á, til þess að bæta úr þessum „ódrengskap“, að láta prenta till. upp, þannig að hann verði 1. flm., en ég gangi úr og styðji þó till. á sama hátt og áður. - Það er vitað, að fyrir þessu máli hefur verið barizt í mörg ár, en hins vegar hefur það mætt andblæstri víða að. Ég vona, að þau atriði, sem hv.þm. vildi gera mikið úr, komi ekki til greina við afgreiðslu þessa máls, hvað sem kann að vera um önnur mál, sem minna skiptir. Það má kannske segja, að ég hafi sýnt hv. 2. þm. Rang. ódrengskap, sem ég þó sízt vildi gera í þessu efni, með því að taka frá honum málið og flytja það, meðan hann var fjarverandi, af því að ég taldi, að það mætti ekki dragast lengur, ef von átti að vera um, að það hlyti afgreiðslu á þessu þ. En það ætti að vera jafnmikið á móti hans skapi og mínu, að málið næði ekki afgreiðslu. Og það er augljóst, að hefði verið beðið með till., þar til hann var kominn til bæjarins, og hún ekki flutt fyrr en á mánudag, þá væri afgreiðslu þess ekki komið eins langt og nú er. Ég held, að um flutning þessarar till. verði ekki hægt að deila. Það var öllum hv.þm. kunnugt, áður en till. kom fram, að verið var að undirbúa hana. Vonandi er, að enginn hv.þm. láti málið gjalda þess, þótt það sé flutt af einhverjum þeim, sem honum er ekki vel við, því að þá er málum hörmulega komið hér á þ., ef menn fara að skipa sér í flokk með eða móti málum eftir því, hverjir flytja þau. Og ég get sagt fyrir mig, að þótt allir mínir flokksmenn væru á móti máli, sem væri eins nauðsynlegt og þetta og þótt það væri flutt af mótflokksmönnum mínum, þá mundi ég vinna að því eigi að síður. Ég vænti þess, að þessum umr. verði brátt lokið og málið fái að ganga til hv.fjvn., svo að við getum fengið að sjá álit n. um það, hvað hægt sé að gera í þessu efni. Vona ég, að menn láti ágreiningsatriði varðandi lausn málsins liggja milli hluta, þar til það er komið aftur frá n. Ég vil fara fram á það við þá, sem vilja málinu vel, að gera ekki neitt, sem verða mætti til að tefja það.

Eiríkur Einarsson Ég verð að lýsa yfir því og jafnvel að gefnu tilefni, að mér hefur fundizt þessar umr. dálítið skrítnar. Mér var gefinn kostur á að vera meðflm. að þessari till. Það, að ég er ekki með, er þess vegna ekki því að kenna, að ég hafi ekki átt þess kost, heldur tregðu minni eða þeim vafa, sem ég er í um það, hvort hér sé rétt að farið um framkvæmd stórmáls. Í þessu vil ég þó ekki láta liggja neinn fordóm af minni hálfu. En úr því að þetta er komið á leið með þessa Krýsuvíkurbraut og búið að leggja í hana hátt á sjöunda hundrað þúsunda, er ekki um annað að ræða en halda áfram, og því lengra sem komið er, því frekar er ástæða til að segja sem svo: Úr því, sem nú er komið, verður að ljúka þessu verki. Það þarf ekki að eyða mörgum orðum að því, sem allir eru sammála um, að úrlausn í samgöngumálum á Suðurlandsundirlendinu er brýn nauðsyn. Það þarf ekki nema duttlunga í veðri til þess að hindra bændur í lífsbaráttu sinni með því að setja framleiðslureksturinn í strand, og er þetta þó ekki síður tilfinnanlegt fyrir neytendurna. Þarf ekki að eyða orðum að þessu, og er ekki til sá afturúrléttingur, að hann leyfi sér að mótmæla því, að þessi brýna úrbótaþörf sé fyrir hendi. Það er nú svo, að þetta samgöngumál hefur sætt lélegri og ógiftusamlegri meðferð en önnur stórmál, sem rædd hafa verið hér á Alþ. á síðari áratugum. Þarf ekki að nefna nema fá atriði og ártöl til að sanna þetta. Ef þetta er tekið til athugunar og maður rekur til ársins 1891, er ráðizt var í að gera Ölfusárbrúna, verður að viðurkenna, að það var stórverk á þeim tíma, og sama er að segja um Hellisheiðarveginn 1890. Hvort tveggja var mikið verk. Þá var miðað við allt annað en nú, bæði um framleiðslu og flutningatæki. Það er ekki hægt að sakast um það, þó að vegurinn liggi um blautadrög. En að hann skuli enn vera hinn sami og í upphafi, þó að borið hafi verið ofan í hann öðru hverju, sætir meiri furðu. Svo þegar farið var að ræða um að bæta úr þessu, var fyrsta sporið stórt, en mér liggur við að segja, að eftir því sem tímarnir líða, fari sporin smækkandi. Það var hinn stórvirki stjórnmálamaður Jón Þorláksson, sem berst fyrir því á árunum 1910–1920, að járnbraut sé lögð austur, og býður sig fram 1916 til þingmennsku í Árnessýslu beinlínis með tilliti til þessa mikla áhugamáls síns. En hvernig sem það atvikaðist, var æ meir horfið frá hugmyndinni um járnbraut og að þeim möguleika að leggja bílvegi, og þeir menn, sem rætt höfðu um járnbrautina, sneru sér meir og meir að þessum möguleika. Upp úr þessu, árið 1932, voru á Alþ. samþ. 1., sem eru enn í gildi, um að leggja veg austur yfir Svínahraun og Hellisheiði. Ég skal ekki leggja dóm á það, hvort betur væri farið, að þessi 1. hefðu verið framkvæmd, ef fé hefði fengizt, en líta ber á það, að ýmsir, sem gamlir eru, telja, að ævinlega sé snjólítið um Þrengslin. Ef það er rétt, þá má spyrja: Er þetta ekki líka til athugunar? Fyrir nokkrum árum var samþ. á Alþ. áskorun til ríkisstj. um að undirbúa lagningu vegar austur skemmstu leið miðað við fullt öryggi árið um kring. 1943 er samþ.till. um steinsteyptan veg austur yfir Hellisheiði. Mig minnir, að yfirgnæfandi meiri hl. þeirra hv.þm., sem nú eiga hér sæti og nú eru með þessari till., hafi fylgt því máli. Hvernig á að finna hér samhengi? Hvað er alvara og hvað ekki? Að því er snertir þessa till. frá síðasta ári um steinsteypta veginn, spyr ég: Er búið að rannsaka það og komast að því, að niðurstaðan sé neikvæð að efna til þeirra framkvæmda, eða varð það til að hvetja til þessarar till., sem nú liggur fyrir? Ég veit það ekki, en ekki væri óeðlilegt, að svo væri. Nú er það svo, að Krýsuvíkurvegurinn er kominn talsvert á leið meðfram Kleifarvatni og erfitt að snúa aftur með það mál. Vitanlega mundi hann koma að meiri eða minni notum, þó að honum yrði ekki haldið áfram, en erfitt er að snúast þannig í málunum, og ég tel það ekki rétt. En langt er frá því, að þessu verki sé lokið, því að leiðin, sem eftir er að leggja veginn um, mun vera 51 km að lengd. Ef þetta er ekki rétt, biðst ég þess, að það sé leiðrétt. Náttúrlega, ef vissa er fyrir hendi um, að þetta sé æskilegt, og ef verið er að bæta úr þörf, þá er ekki að horfa í það, að milljónir fara til þess. En það, sem ég vildi tryggja af minni hálfu og ég geri að álitamáli, er það, hvort hér sé rétt að farið. Ég teldi illa farið, ef milljónaframlög til þessa Krýsuvíkurvegar kæmu ekki framtíðinni að notum og yrðu til að fresta framkvæmdum á öðrum leiðum, sem þá þættu heppilegri, því að þá þarf líka fé til að halda veginn á enda. Á sama hátt er álitamál, sem ég veit, að er hugmynd vegamálastjóra, að reyna að tryggja vetrarsamgöngur með breytingu og lögun á Þingvallaveginum. Ég vil ekkert staðhæfa hér um, en þetta er allt til að líta á og taka til athugunar. En þegar annars vegar er flokkur þm. hér, sem flytur þessa till. um Krýsuvíkurveginn, en hins vegar uppi ráðagerðir um endurbætur á Þingvallaveginum, þá er engin furða, þó að ég og mínir líkar verði til að spyrja: Hverju sætir þetta, og hvernig er öryggi þessara mála komið? Þó að nefndar séu 2 millj. kr. til Krýsuvíkurvegarins, þá ægir mér það ekki út af fyrir sig, ef það gæti orðið til að tryggja lausn þessa vandamáls. En ég fullyrði, að hver víðsýnn fjmrh. mundi segja, ef nefndar væru tvær eða jafnvel fjórar milljónir: Draga verður úr einhverju öðru eða finna nýjar tekjuöflunarleiðir, svo mikil er nauðsynin. Þeir menn hafa verið til, sem litið hafa á höfuðnauðsyn málanna, en ekki verið að skoða það, hversu mörgum milljónum til þeirra yrði kostað. Ég vil hvorki játa né neita, hvort ég verð með þessari till. eða ekki. Ég hef það til athugunar að gera brtt. við hana og mun bíða og sjá, hvað setur. Ég veit, að til þess er ætlazt af umbjóðendum mínum í Árnessýslu, að ég geri það, sem rétt er í þessu máli, og fari þar eftir sannfæringu minni, og þess vegna vil ég ekki hrapa að neinu, heldur hafa óbundnar hendur í lengstu lög og sjá, hvað n. sú, sem nú fær till. til meðferðar, leggur til hlutanna. Ég vil undirstrika, að meginatriðið er það, að ekkert verði gert, hvorki að því er snertir Krýsuvíkurveginn né Þingvallaveginn, sem gæti orðið til að fresta aðgerðum, er væru til öryggis fyrir alla framtíð í vegamálum.

Ingólfur Jónsson Hv. þm. V.-Sk. baðst afsökunar, ef hann hefði farið óeðlilega að í þessu máli, og þar sem ekki er annað vitað en hann hafi allt gott í huga varðandi þessa málsmeðferð, er sjálfsagt að fyrirgefa honum, ef málið bíður ekki meira tjón af því og fær góðan endi. Hv. þm. talaði um, að það skipti ekki máli, hverjir væru flm.till., og bæri ekki að vera með þann hégómaskap að setja slíkt fyrir sig. En hann veit, að þegar um umdeild mál er að ræða, er leitazt við að hafa flm. úr sem flestum flokkum til að tryggja málunum framgang. Ef hv.þm. er viss um framgang málsins, þó að enginn sjálfstæðismaður sé meðflm., þá er allt gott og blessað. Fyrir mér er það aðalatriði, að málið skaðist ekki fyrir klaufaskap, en nái fram að ganga. Hv. þm. talar um, að ég gefi flokksbræðrum mínum slæman vitnisburð. En ég veit, að þessi hv.þm. er einmitt með því markinu brenndur að taka meira tillit til þess, sem flokksbræður hans segja en andstæðingarnir. Ég skal ekki fullyrða meira um þetta, sérstaklega þar sem hv.þm. er nú genginn út til að tala í símann, en ég vil endurtaka það, að ég vil, að málið nái fram að ganga. Það er upplýst, að búið er að leggja 600–700 þús. kr. í Krýsuvíkurveginn, en það er ekki einungis vaxtalaust fé, heldur beinlínis tapað, ef ekki verður meira að gert. Ég get svo látið máli mínu lokið.

Jörundur Brynjólfsson Herra forseti. - Ég ætla, að það leiki ekki á tveim tungum um nauðsyn þessa máls, og það gleður mig að heyra, að málið á fylgi að fagna hér á hv.Alþ. Þannig er ástatt um þetta mál, að það er mikið nauðsynjamál fyrir nær helming þjóðarinnar. Það er þess vegna ekki ófyrirsynju, þó að bót verði á þessu ráðin, þeim samgönguerfiðleikum, sem verið hafa milli Suðurlandsundirlendisins og bæjanna vestan Hellisheiðar. Það sjónarmið þarf ekki að ræða, það er svo auðséð. Hitt er leiðinlegra, að menn skuli ekki enn vera búnir að koma auga á það, að eftir þeim leiðum, sem vegir liggja nú, verður þetta samgöngumál ekki leyst. Vegurinn austur Hellisheiði, hvar sem hann liggur, verður aldrei fær að vetrinum, ef snjóalög eru að nokkru ráði. Um það þarf ekki að deila, það þekkja þeir, sem hafa ferðazt að vetrarlagi um þennan fjallveg, þegar nokkur snjóalög hafa verið. Hið sama má segja, undir venjulegum kringumstæðum, um Þingvallaleiðina. Ef menn standa í þeirri meiningu nú, að unnt væri að fá betra vegarstæði á þeirri leið með því að leggja veginn öðruvísi, þá er það hinn mesti misskilningur. Þessi vegur er fyrir stuttu lagður, og vegarstæðið var valið hyggilega, að ég ætla, og ekki hægt að fá heppilegra vegarstæði en það er. Nú sýnir það sig, þó að ekki sé ógnmikill snjór, að þessi leið er að langmestu leyti snjótröð, nú síðan vegurinn var ruddur mikinn hluta leiðarinnar. Þegar kemur austur undir Keldur, eru að kalla djúpar snjótraðir líka. Ég veit ekki, hvar menn ætla að fara með veginn á þessari leið, ef þeir ætla að fá einhvers staðar vegarstæði, þar sem ekki leggst snjór og svo mikill, að vegurinn verði ófær. Þetta er því sameiginlegt fyrir báðar þessar leiðir. Og þegar minnzt er á rannsókn í þessu sambandi, hvers vegna er þá ekki hægt að rannsaka þetta núna? Ég viðurkenni fullkomlega, að það er fjarri því, að það standi alveg á sama um þennan veg. Hann getur lengi orðið fær að austan, ef Hellisheiði er ófær, en hann leysir ekki það verkefni, sem leysa þarf, að fært sé austur að vetrarlagi og vegurinn sé svo góður, að umferð um hann sé nokkurn veginn eins örugg og um vegina á sléttlendinu. Slík lausn fæst ekki, nema hann liggi sem næst sjávarfleti og við sjó. Þetta vita allir, sem til þekkja, og hver einasti reyndur og roskinn maður, þótt einhverjir hér geri sér aðrar hugmyndir um þetta. Þegar talað er um umbætur á Hellisheiðarveginum, þá er miðað við, að það er langstytzta leiðin og verður farin milli þessara staða, þegar hún er fær. Þess vegna verður þeim vegi haldið við, og hann verður endurbættur, og við vonum, að hann verði fær mestan hluta ársins. En þannig er ástatt um búnaðarhætti okkar, að samgöngur milli Suðurlandsundirlendisins og byggðanna vestan Hellisheiðar mega aldrei niður falla, ekki einn dag. Sé ófært meir en einn dag, stöðvast t. d. mjólkurflutningar, og það veldur stórskaða og óþægindum, ef flutningar stöðvast nokkuð að ráði. Þegar ég nefni skaða, á ég ekki eingöngu við fjármunalegan skaða, heldur þann skaða, sem aldrei verður bættur, heilsutjónið, ekki á tugum manna, heldur á hundruðum eða jafnvel þúsundum. Það er sú dýra eign, sem þjóðin á, og það ber að koma í veg fyrir, að slíkt tjón geti átt sér stað. Um Krýsuvíkurveginn er það að segja, að hæsti hluti hans mun verða um 170 m. fyrir ofan sjávarmál. Munurinn á þessari leið og hinum, Mosfellsheiði og Hellisheiði, er því stórkostlegur. Þar að auki liggja þeir vegir langt frá sjó, og snjóar því meira þar. Nú er vegurinn nærri kominn til Krýsuvíkur og kemur þá að notum. Að austanverðu er það um veginn að segja, að hann er kominn út á móts við Vindheima í Ölfusi. Ekki dettur mér í hug að ætla, að hv.Alþ. fremji þá vanrækslu og ranglæti gagnvart heilli sveit austanfjalls, Selvognum, að bændur þar fái ekki veg til sín. Það er bert, að afkoma sveitarfélagsins er undir því komin, hvort þessi vegur verður lagður. Hér er því um það að ræða, hvort byggð helzt í þessari sveit eða ekki. Þar hafa menn lifað á sauðfjárrækt nær eingöngu, en nú er mæðiveikin komin þangað, og þegar sauðfjárræktin bregzt, hafa þeir ekkert til að lifa af. Þeir mundu geta stundað garðrækt með góðum árangri, en sá ljóður er á því, að þeir geta ekki komið framleiðslunni frá sér nema með svo dýru móti, því að þangað liggur engin akbraut og enginn vegur. Og ef þeir ætluðu að reiða afurðir sínar á mörgum hestum, mundi það verða dýrt, því að hestahald er mjög dýrt. Þeir yrðu þá að leigja sér hesta og ættu þá á hættu, að garðmaturinn gereyðilegðist. Það liggur því við borð, að bændurnir flosni upp og býlin leggist í eyði. Mér dettur því ekki í hug, að hv.Alþ. fremji þá vanrækslu að sjá ekki um, að vegur verði lagður út í Selvog, og þá er mestur hluti leiðarinnar kominn, því að það er ekki nema stutt leið milli Selvogs og Krýsuvíkur, sem þá væri eftir að leggja veg yfir. Ég geri sem sé ráð fyrir því, að vegurinn verði fyrst fullgerður til Krýsuvíkur og Selvogs, og þá er ekki nema stutt eftir, - ég ætla, að það muni vera svona 20 til 25 km. Ég ábyrgist þó ekki þessa tölu, því að ég gat ekki náð í hana, áður en málið kom hér fyrir, en það er sjálfsagt hægt að fá upplýsingar um þetta og koma þeim til fjvn. Það yrði þó ekkert áhorfsmál að fullgera það, sem eftir væri, þegar svo langt er komið, því að ekki er vafi á, að með því væru erfið viðfangsefni leyst að mjög miklu leyti. Ég vil ætla, að það verði fært þessa leið, þegar fært er á undirlendinu vestan og austan heiðarinnar. Ég vil því vona, að fjvn. geri sitt til að greiða nú fyrir þessu máli og á þessu Alþ. verði gerðar þær ráðstafanir, að það geti fljótt orðið leyst til hagsmuna fyrir íbúa héraðanna austan og vestan heiðanna.

Emil Jónsson Herra forseti. - Ég get verið mjög stuttorður, því að ýmsir, meðflm. mínir og aðrir, hafa orðið til þess að hreyfa málinu, svo það er eiginlega ekki nema litlu við að bæta, ef þá nokkru. En það er þó eitt atriði, sem ég vil sérstaklega leyfa mér að vekja máls á, sem er aðalatriði þessarar till. frá mínu sjónarmiði: Alþ. hefur þegar tekið stefnu í þessu máli. Alþ. hefur ákveðið, að þessi vegur verði lagður, og það hefur þegar veitt fé til þess að fullgera á honum langan kafla. Þannig hefur Alþ. markað stefnuna í þessu máli. Það eitt, sem eftir er að ákveða, er það, sem þessi till. fjallar um, sem sé, hvern gang skuli hafa á málinu. Það var byrjað að ræða þetta og leggja veginn árið 1936 eða fyrir um það bil átta árum. Samtals hefur nú verið lagður vegur, sem ég ætla, að ekki sé langt frá að vera 25 til 30 km. langur. Meðalafköst á ári, ef öll árin eru talin, eru því ekki nema 3 til 4 km., - segjum 4 km. Með því móti tæki um 20 ár að fullgera þennan veg. Spurningin er þá, hvort ekki borgi sig betur og heppilegra sé fyrir ríkið og þjóðina í heild að veita í þennan veg meira fé og leggja lengri kafla á styttri tíma. Það hagar nú svo til, a. m. k. um vesturkafla leiðarinnar, að tæplega er hægt að hafa hans not, fyrr en hann hefur náð til Krýsuvíkur, og ekki hægt að hafa af veginum full not, fyrr en hann er lagður allur. Mér finnst þess vegna, að menn þurfi að gera upp við sig, hvort þeir vilji láta þessi hundruð þúsunda liggja þar óarðbær, svo að áratugum skipti, án þess að þessi kafli, sem lagður hefur verið, verði nokkuð notaður og meðan helmingur landsmanna bíður eftir að fá að nota þennan veg, - því að ég ætla það nokkurn veginn upplýst, að þessi leið verður aðalvetrarflutningaleiðin milli Suðurlandsundirlendisins, þar sem búa 10 til 15 þúsundir manna, og höfuðstaðarins og nágrennis hans, þar sem búa um 40 til 50 þúsundir manna. Mér virðist, að um það geti ekki orðið nokkur vafi, hvernig á að leysa málið, og þess vegna hef ég gerzt meðflm. að till. þessari, sem gengur út á það, hver gangur skuli á málinu hafður, að það skuli leyst á tveim næstu árum, gert svo stórt átak, að veginum verði lokið á árinu 1945 og komi þá að fullum notum. Þetta kostar vitanlega mikið fé, það skal viðurkennt, en ég álít það samt ódýrara fyrir ríkissjóð og þjóðina í heild, jafnvel þótt lán verði tekið til framkvæmdanna að einhverju eða mestu leyti. Ég álít það ódýrara en láta það fé, sem þegar hefur hér verið lagt fram, liggja ónotað og sérstaklega með tilliti til þeirra miklu útgjalda, sem flutningar yfir heiðina hafa í för með sér að vetrarlagi, því að það dregur úr þeim kostnaði, þegar þessi vegur er fullgerður. Þetta er eiginlega aðalatriðið í málinu og eina atriðið, sem ég ætla að ræða um, því að ég vil halda mig við það, sem ég sagði í upphafi, að því hefur verið slegið föstu, að vegurinn verði lagður. Það er því eingöngu um það að ræða, hvernig framkvæmdum skuli hagað. Ég veit, að það er víða þörf vega á þessu landi, en það er hvergi á landinu, sem eins mikill mannfjöldi bíður vegalagningar og einmitt á þessari leið, sem hér um ræðir. Það eru teygðir vegir út um annes, sem kosta tugi og hundruð þúsunda, en hér bíður helmingur landsmanna eftir, að þessi vegur verði fullgerður, og ég tel tvímælalaust, að hann eigi að ganga fyrir öðrum. Ég þarf ekki á þessu stigi málsins að hafa um þetta fleiri orð. Ég vona, að það Alþ., sem nú situr, afgr. þetta mál, svo að hægt verði nú í ár að fullgera annan þann helming, sem ógerður er. Ef þetta Alþ. gengur ekki frá málinu, þá verður ekki unninn á þessu ári nema sá kafli, sem gert er ráð fyrir í fjárl. Ég skal ekki að öðru leyti blanda mér inn í þær umr., sem hér hafa orðið um flutning málsins. Ég tek vitanlega feginn stuðningi, hvaðan sem hann kemur, eins og allir aðrir, sem áhuga hafa á þessu máli, því að það, sem fyrir mér hefur vakað, er fyrst og fremst að koma málinu áfram og leysa það, en ekki það, hver er að því flm. eða hver hefur af því heiðurinn, því að það er aukaatriði. Aðalatriðið er, að málið komist í framkvæmd. Það eru nú liðin þrjú ár svo, að ekkert hefur verið í þessu máli gert. Það hefur verið borið við fólksleysi, en ég fullyrði, að sú ástæða er ekki lengur fyrir hendi, þannig að það á ekki að hamla framkvæmdum, jafnvel þótt þær verði í svo stórum stíl sem hér er farið fram á. Þessi ástæða er áreiðanlega ekki lengur til. Féleysi ætla ég að þurfi ekki að valda neinum erfiðleikum, svo mikið er nú veitt til ýmissa framkvæmda og greitt úr ríkissjóði til hluta, sem áreiðanlega eiga ekki meiri rétt á sér en það, sem hér um ræðir. Það renna því flestar stoðir undir það, að málið verði afgreitt svo sem hér er gert ráð fyrir og hæstv.Alþ. gangi frá því á þann hátt.

Gísli Jónsson Herra forseti. - Ég skal ekki lengja mikið þessar umr., en ræða hv.þm. Hafnf. gaf mér tilefni til að segja nokkur orð. Hann lagði alla áherzlu á, að það væri aðalatriðið og eina atriðið, að þessi vegur kæmist sem fyrst áfram. Þess vegna væri enginn vandi fyrir hv.alþm. að gera það upp við sig, hvort þeir ætluðu að vera með þessari till. eða ekki, stefnan væri mörkuð og aðeins væri um það að ræða, hversu fljótt eða seint verkið yrði framkvæmt. En mér skilst hins vegar, að til sé einnig önnur hlið málsins, sem ræða beri, sem mér finnst vera aðalatriðið í þessu máli, en það er, hvort sú stefna sé rétt og þinginu samboðin, sem hér er verið að marka, að koma með till. eins og þá, er hér liggur fyrir, skömmu eftir að afgreidd hafa verið fjárl., sem eiga að gilda fyrir þetta yfirstandandi ár. Það er nýbúið að ganga frá og afgr. fjárl., sem voru nær 50% hærri en fjárlfrv. það, sem fjmrh. lagði fyrir þingið, fjárl., sem hann hefur margsinnis yfirlýst hér á Alþ., að afgreidd hafi verið með litlu viti og engri varfærni. En svo rétt á eftir er komið með 2 millj. kr. kröfu um nýtt framlag til þeirra sömu verklegu framkvæmda, sem veitt hafði verið til 250 þús. kr. á þessum sömu fjárl., eftir að það mál hafði verið þá mjög ýtarlega rætt í fjvn. Það er þessi stefna, sem gefur mér tilefni til að taka til máls, því að afgreiðsla sú, sem málið fær nú, hlýtur vitanlega að gefa fordæmi hér á Alþ. síðar meir og þá illt að standa á móti sams konar kröfum frá öðrum þm. og öðrum landshlutum. Fyrsti flm. þessarar till. hefur haldið því fram hér, að engin vandræði væru að afla þess fjár, sem nauðsynlegt væri á móti þessu framlagi, það megi bara leggja á nýja skatta. Yrði sú regla tekin upp, mundi það leiða til þess, að Alþ., sem saman kynni að koma eftir afgreiðslu fjárl., færi að ákveða nýjar skattaálögur til þess að mæta nýjum gjöldum, þótt ekki væri um fjárlagaþing að ræða, og það til framkvæmda, sem þm. teldu ekki nauðsynlegar eða þyrðu ekki að koma fram með á sjálfu fjárlagaþinginu. Þessa hlið málsins finnst mér, að einnig ætti að ræða og það með meiri alvöru en mér hefur fundizt ríkja hér í umr. um þetta mál, og það alveg án tillits til þess, hvort framkvæmd verksins sjálfs er aðkallandi eða ekki. Ég vil einnig benda á, að það er upplýst af sjálfum 1. flm. þessarar till., að fé það, sem veitt hefur verið til þessa vegar fyrir árið 1943, er ekki enn farið að nota, en það eru 250 þús. kr. Auk þess er óeytt frá fyrri árum öðrum 250 þús. kr., svo að alls munu vera til óeyddar 500 þús. kr. til vegaframkvæmda á þessu svæði. Ef fé þetta er til, og ekki hefur hingað til verið meira aðkallandi að leggja veginn en svo, að ekki hefur þótt ástæða til þess að nota framlagið, þá er það næsta óskiljanlegt, að verkið sé nú svo aðkallandi, að viðbótarframlag megi ekki bíða, þar til fjárl. fyrir árið 1945 verða rædd. Kæmi þá þessi till. til athugunar ásamt öðrum framlögum til vegagerðar. Ég vil einnig leyfa mér að benda á, að í þessi héruð, sem mér skilst, að eigi afkomu sína undir þessum vegi, hafa verið veittar 500 þús. kr. til ýmissa annarra vega. Ef þessi nauðsyn er svo sterk sem ýmsir hv.þm. hafa fullyrt, t. d. 1. þm. Arn., og áhuginn svo mikill hjá hinum ýmsu hreppum sem hann hefur hér skýrt frá, getur þá ekki komið til mála, að þessir þm. vildu athuga það, hvort þessir hreppar vildu ekki mælast til þess, að fyrrnefnd fjárframlög yrðu notuð til þess að leggja Krýsuvíkurveginn, í stað þess að leggja fyrir það fé, sem eftir þessu er ekki eins aðkallandi, og bíða síðan með þær vegagerðir, þar til fé hefur verið veitt á eðlilegan hátt í Krýsuvíkurveginn? Ég vildi aðeins spyrja um þetta til að sannprófa ummæli hv.þm. Ef þetta getur ekki komið til mála, er veila í rökum þeim, sem færð eru fyrir þessu máli. Um sjálft vegarstæðið vil ég ekki ræða. Ég er sammála hv.þm. Hafnf. um það, að stefnan er valin um þetta vegarstæði, og liggja til þess mörg rök, m. a. þau, að búið er að leggja mikið fé í þennan veg, sem kemur ekki að notum, fyrr en samband hefur fengizt austur yfir fjall. Hitt er svo annað atriði, hvort þörfin sé svo mikil hér, að ekki hafi önnur héruð á landinu meiri þörf fyrir samgöngubætur. Þm. verða að meta, hvar þessi þörf er mest, og það hefur verið metið í fjvn. á síðasta þingi, að þörfin á Krýsuvíkurveginum væri ekki nema sem svaraði 250 þús. kr. af því fé, sem á sl. ári var veitt til vega á Íslandi. Í ræðu hv.þm. Hafnf. kom það fram eins og þetta væri eini vegurinn á landinu, sem leggja þyrfti áherzlu á að gera. En þetta er auðvitað hinn mesti misskilningur. Þó að þar sé mikil þörf vegarlagningar, þá eiga ýmsir aðrir staðir við nákvæmlega sömu skilyrði að búa, eins og hv.þm. Hafnf. lýsti, því að þar verða menn að reiða til sín vörur á hestum og eru að flosna upp af jörðum sínum, af því að vegasamgöngur eru þar illnothæfar eða engar. Úr þessu þarf að bæta eftir því, sem fjárhagsástæður ríkisins frekast leyfa á hverjum tíma. En það er ekki hægt með nokkurri sanngirni að láta einn staðinn sitja á hakanum, en gera allt fyrir annan, meðan ríkissjóður hefur ekki ástæður til þess að byggja allt vegakerfið upp á einu eða tveimur árum. Og það ber ekki að gleyma því, að þessar sveitir á Suðurlandi, sem njóta Krýsuvíkurvegarins, þegar hann kemur, fá árlega mikið fé til viðhalds og lagningar vega á öðrum stöðum yfir þennan sama fjallgarð, sem er á milli þeirra og Reykjavíkur. Mér virðist það nokkur ljóður á þessu máli, að ekki er búið að taka nokkra ákvörðun um það, hvort þessi vegur um Krýsuvík eigi að vera aðalbrautin austur eða aðeins varabraut í neyð, eins og hér hefur verið látið í veðri vaka. Menn virðast ekki hafa komið sér saman um, hvar eigi að leggja þessa aðalsamgönguleið yfir fjöllin. Og mig furðar á því, að hv.þm. skuli ekki hafa fengið ummæli vegamálastjóra um þessa óvenjulegu kröfu um 2 millj. kr. aukaframlag til þessa vegar utan fjárl. E. t. v. er vegamálastjóri ekki alveg á sömu skoðun og hv.flm. þessarar þáltill. um svo mikla nauðsyn vegarins, að brjóta beri þess vegna alla þinglega meðferð á málinu. Ég er ekki að segja, að svo sé. En það hefði verið ákaflega æskilegt, að komið hefðu frá vegamálastjóra ummæli eða álit hans um, að hér væri um svo brýna þörf að ræða. Hitt er svo annað atriði, eins og komið hefur fram við þessar umr. frá hv. 2. þm. Rang., að hér er kannske svo eða svo stór hundraðshluti af þessu máli ekkert annað en hagsmunamál einstakra manna vegna vissra kjósenda. Hv. 2. þm. Rang. var sárgramur yfir því að hafa ekki mátt vera með í að setja þessa beitu á öngul fyrir kjósendur sína austan fjalls. Og hv.þm. Hafnf. er ekki aðeins að berjast fyrir fólkið, sem á að nota þennan veg, heldur líka að berjast fyrir því, að hann geti bent á, að kjósendur hans geti fengið vinnu í þessum vegi, þegar þeir eru búnir að spenna kaupgjaldið svo hátt, að atvinnuvegirnir geta ekki veitt þeim „lifibrauð“. Ég er ekki að lá honum það, því að á því veltur þingsæti hans. En þessu á bara ekki að blanda saman við þörfina á veginum vegna þeirra, sem eiga að nota hann á eftir. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á, að hv.fjvn. viðurkenni, að sú stefna sé rétt að samþ. með þál. stór fjárframlög aukalega, án þess að þau séu tekin upp í regluleg fjárl., eins og vera ber. Mér virðist lítill sómi að slíkri stefnubreyt., heldur geti hún leitt fjármálin út í ógöngur.

Emil Jónsson Herra forseti. - Hv. þm. Barð. vildi gera mikið úr því, að með þessari þáltill. væri farið inn á óvenjulegar leiðir, því að fjárl. hefðu verið afgreidd og þar hefði þessum vegi verið ætlaður sá hluti af vegafénu, sem þá hefði verið álitinn hæfilegur, og ætti málið eiginlega að vera afgr. með því. Hér væri svo komið með þáltill. um að leggja fram allmikla fjárfúlgu, sem gæti dregið dilk á eftir sér, hér skapaðist fordæmi, sem gæti orðið afleiðingaríkt. - En ég spyr þennan hv.þm.: Hefur hann aldrei orðið var við þáltill. svipaða og þessa eða kannske um að leggja fram öllu fleiri milljónir, án þess að fjárl. hefðu verið á ferð? Ég minnist þess, að hér hafa verið á ferð þáltill. á hæstv.Alþ., sem gerðu ekki ráð fyrir tveggja millj. kr., heldur, - ja, ég vil ekki segja 20 millj. kr. framlagi úr ríkissjóði, - en upp undir það, og án þess, að hv.þm. Barð. hafi viljað beita sér á móti þeirri afgreiðslu málsins. Þetta er því aðferð, sem m. a. hann hefur áður innleitt hér á hæstv.Alþ. Ég skal fúslega viðurkenna, að það væri æskilegast og eðlilegast á ýmsan hátt, að fjárl. væru sá eini vettvangur, þar sem farið væri með fjárveitingar á Alþ., og að fjárveitingar væru ekki um hönd hafðar nema í sambandi við fjárl. Og ég skal viðurkenna, að það væri æskilegast að vera laus við að samþ. fjárveitingar með þáltill., eins og hér er stefnt að. En þessi aðferð, sem hér er lögð til, hefur verið notuð svo mörgum sinnum áður, að hún er ekkert nýmæli á Alþ., - og m. a. notuð af hv.þm. Barð. Hv. þm. Barð. taldi, að hér væri ekki um svo aðkallandi mál að ræða, að þessar 500 þús. kr., sem fyrir hendi væru frá árinu í fyrra og í ár, ættu að nægja til framkvæmda á lagningu þessa vegar, þangað til farið væri að ræða fjárl. fyrir 1945. En hér er um svo stórt og umsvifamikið verk að ræða, að ef því á að ljúka í fyrirsjáanlegri framtíð og eins fljótt og við flm.þáltill. gerum ráð fyrir, þá dugir ekki sú fjárveiting, sem á fjárl. er gert ráð fyrir til þessa vegar, heldur verður framlagið að vera svipað og hér er farið fram á í þáltill. Þetta er ástæðan til þess, að við höfum borið fram þessa þáltill. Ég álít, að þörfin sé brýnni á þessum vegi en öðrum vegum, vegna þess að svo margt fólk þarf að nota þennan veg, og að hjá því verði ekki komizt að meta þörfina fyrir veginn með hliðsjón af þeim fólksfjölda, sem þarf að nota hann. Ég sagði í fyrri ræðu minni, að ákveða ætti með þessari þáltill., hvaða hraði væri hafður á lagningu þessa vegar. Og sú skoðun mín hefur ekki breytzt við ræðu hv.þm. Barð. Og þessi afgreiðsla á þáltill. er alls ekki ný, þó að hún sé kannske ekki æskileg. Þá sagði hv.þm. Barð., að umsögn vegamálastjóra viðvíkjandi framlagi þessu til Krýsuvíkurvegarins lægi ekki fyrir. En þar til er því að svara, að hér er alls ekki til neins að leita um neina umsögn, hvorki um það, hvort eigi að leggja veginn, né heldur hvar eigi að leggja hann eða hvað hann muni kosta. Það liggur allt fyrir. Hér er eingöngu um það að ræða, hve hratt á að leggja veginn, og um það tekur hæstv.Alþ. ákvörðun án tillits til skoðana vegamálastjóra. Hér er ekki um teknískt atriði að ræða, heldur framkvæmdaratriði um hlut, sem áður er upplýstur að öllu leyti. Þá sagði hv.þm. Barð. vinsamleg orð um það, að ég væri að gera mig góðan í þessu máli gagnvart þeim verkamönnum, sem búnir væru að spenna kaupið svo hátt, að atvinnuvegirnir þyldu ekki slíkt kaupgjald, og yrði því að senda verkamennina í þessa opinberu vinnu, því að þar þyrfti ekki að tala um afköst manna í sambandi við kaupgjaldið. Sem betur fer held ég, að hv.þm. Barð. sé það ljóst, að kaup þeirra, sem vinna að framleiðslu í Hafnarfirði, er ekki svo hátt enn, að framleiðslan þar hafi verið rekin með halla þess vegna. Kaup verkamanna í Hafnarfirði hefur ekki verið spennt svo hátt enn, að atvinnuvegunum hafi hingað til stafað hætta af. Það er því ekki þannig, að þess vegna þurfi að senda menn í vinnu við lagningu Krýsuvíkurvegarins, og veit þar hv.þm. Barð. betur en hann lætur. Ég hef verið með þessari vegarlagningu, að vísu með hagsmuni Hafnfirðinga fyrir augum á vissan hátt, til þess að bæjarbúar næðu með þessum vegi sambandi við ræktunarland sitt og á þann hátt væri hægt að skapa mönnum möguleika til atvinnu við ræktun, ef í harðbakka slægi. Hafnarfjörður er algerlega landlaus. En með þessum vegi, þegar hann verður lagður, kemst Hafnarfjörður í samband við nærtækasta ræktunarland, sem bæjarbúar eiga kost á. Og ég skammast mín ekkert fyrir það, þó að ég fylgi þessu máli einnig með tilliti til þessa nauðsynjamáls Hafnarfjarðarkaupstaðar. Aðalatriðið í sambandi við þessa vegarlagningu er sambandið milli Reykjavíkur og nágrennis Reykjavíkur annars vegar og hins vegar landbúnaðarsveitanna austan fjalls, en samgöngurnar milli Hafnarfjarðar og Krýsuvíkur vegna Hafnfirðinga sjálfra er að vísu aukasjónarmið. En það á ekki að spilla neinu máli, þó að fleiri en einn geti haft not af sama hlutnum. Og þó að þetta sjónarmið hafi verið hjá mér, að Hafnfirðingar gætu notið vegarins, þá ætti það ekki að verða til þess að draga úr gildi málsins í augum hv.alþm. eða rýra það gagn, sem Alþ. teldi, að þessi vegarlagning gæti haft í för með sér.

Jón Pálmason Ég verð að segja það, að ég varð dálítið undrandi, þegar ég sá þessa þáltill., sem hér liggur fyrir. Ég hafði heyrt talsvert um það talað meðal hv.þm., að á þessum fyrri hluta Alþ., sem hér er nú háður, væri ætlunin sú að afgreiða ekki mikið af öðrum málum en þeim, sem þingið nú var sérstaklega kvatt saman til að afgreiða, og ætti því sízt að fara að eyða tíma í að taka ákvarðanir um mál, sem hefðu í för með sér stórkostleg útgjöld. Það eru nú liðnir um það bil tveir mánuðir, síðan hér á Alþ. voru afgreidd fjárl., og ég hygg það ekki ofsagt, að það séu einhver þau ógætilegustu fjárl., sem hæstv.Alþ. hefur nokkru sinni afgreitt. Og þegar við erum nú saman komnir hér á fjárlagaþingi, - því að þetta er fjárlagaþing, þó að ætlunin sé að fresta afgreiðslu fjárl. þangað til síðar á árinu, - þá er það mjög undarleg aðferð að koma með þáltill. um að greiða í einn einasta veg 2 millj. kr. á þessu ári umfram heimildir frá fyrri tíma og á fjárl. yfirstandandi árs til þessa sama vegar. Ég skal ekki fara út í neinar deilur um nauðsyn þessa vegar. Hún er náttúrlega á ýmsan hátt talsverð. Og margt af því, sem sagt hefur verið um þá nauðsyn, er rétt út af fyrir sig, ef það á annað borð er orðið upplýst, að ekki sé á annan hátt betur hægt að fullnægja þeirri samgönguþörf, sem þarna er um að ræða. En þegar það hefur nú sýnt sig, að á undanförnum tveimur árum og þar með á sl. sumri hefur ekki verið hægt vegna fólksleysis að láta vinna að vegarlagningu á þessari leið, þá virðist mér, að nægja ætti í þetta sinn að láta vinna fyrir þá hálfu millj. kr., sem heimild er fyrir til þessara framkvæmda, og láta við það sitja, þangað til afgreiðsla fjárl. fer fram á þessu ári og teknar verða ákvarðanir um frekari fjárveitingar til þessa verks. Það, sem hér hefur verið sagt, að það sé ekki ný aðferð að afgreiða með þáltill. stórar fjárveitingar, - eins og hv.þm. Hafnf. veik að, - þá er það út af fyrir sig rétt. Og þar býst ég við, að hann eigi sérstaklega við þá þáltill., sem samþ. var á aukaþinginu 1942. En þá stóð mjög mikið öðruvísi á. Við vorum þá á aukaþingi milli kosninga, og þá voru þm. í meiri og minni óvissu um það, eins og gefur að skilja undir kosningar, hverjir þeirra manna, er þá voru á þingi, ættu kost á því að taka ákvarðanir um það mál að kosningunum afstöðnum. Þar stóð þess vegna öðruvísi á en hér um að taka ákvörðun með þáltill. um fjárveitingu. Þá var ekki fjárlagaþing, en nú erum við hér á fjárlagaþingi, sem að vísu stendur til að fresta. Varðandi það, sem hv.þm. Hafnf. var að tala um, að ekki mundi vera nein framkvæmd í þessu landi, sem eins mörgum mönnum yrði að gagni að koma á og þessi Krýsuvíkurvegur, þá vil ég segja, að það getur verið mjög mikið vafamál og álitamál. Ég tel t. d., að alveg eins mikið geti legið á því að tryggja samgöngurnar milli Reykjavíkur og Borgarfjarðar landleiðina, því að þar eiga ekki aðeins allir höfuðstaðarbúar hlut að máli, heldur þrír landsfjórðungar. Það er sú leið, sem þrír fjórðu hlutar allra landsmanna þurfa að nota í sambandi við samgöngur við höfuðstaðinn. - Ef því á að afgreiða stórar fjárkröfur til ríkissjóðs til vegamála og annars, þá getur það dregið dilk á eftir sér, og getur þá orkað tvímælis, hvort setja á Krýsuvíkurveginn þar upp fyrir alla aðra vegi. Ég býst við því, að allir hv.þm. verði með því að lofa þessari þáltill. að komast til hv.fjvn. En ég vildi óska þess, að sú n. skilaði till. ekki frá sér fyrr en á síðari hluta þessa þings.

Gísli Jónsson Herra forseti. - Ég vildi aðeins með örfáum orðum svara hv.þm. Hafnf. Eins og síðasti hv. ræðumaður tók fram, þá mun hv.þm. Hafnf. í ræðu sinni hafa átt við uppbæturnar til bænda, sem samþ. voru á sumarþinginu 1942, þegar hann var að tala um fordæmi fyrir þessari þáltill. Ég vildi taka fram einu sinni enn, að þar voru alveg sérstakar ástæður fyrir hendi. Þá höfðu nýverið komið fram kröfur frá Alþýðusambandi Íslands um að lögbjóða það, að ónýttir skyldu gerðir samningar, sem áttu að standa út allt árið. M. a. var farið fram á, að allt kaup í landinu skyldi hækka um 25% minnst. Það voru þvingunarráðstafanir frá þessum hring í landinu, sem gerðu það að verkum, að ekki var hægt að níðast svo á einni stétt í landinu, eftir að kaupgjald hinna hafði verið lögboðið á Alþ., að þessi eina stétt fengi ekki einnig bættan sinn hlut upp í sömu launakjör. En sú aðferð, sem til þess var höfð að bæta þessari stétt manna kjör sín til þess að gera henni ekki stórkostlega rangt til, hafði óhjákvæmilega stórkostlegan kostnað í för með sér, þar sem voru uppbæturnar á framleiðslu bændastéttarinnar. Fyrir beinan tilverknað verkalýðsins hækkaði þannig stórkostlega dýrtíðin í landinu. Og það datt engum samvizkusömum alþm. þá í hug að láta bændastéttina líða við það, að hún hafði ekki aðstöðu til að mynda um sig slíkan hagsmunahring sem hinar stéttirnar gerðu, eftir að lögboðið hafði verið, að samningar og lög, sem héldu dýrtíðinni í skefjum, skyldi hvort tveggja niður fellt. Hvort sem kosningar væru að fara í hönd eða ekki og hvenær sem eins stæði á, mundi ég tvímælalaust greiða slíkri till., sem þá var samþ., atkv. mitt til þess að rétta hlut bændastéttarinnar á móts við aðrar stéttir í landinu og teldi mig hafa brugðizt þingmannsskyldu minni, ef ég gerði það ekki. Það var ekki á fyrra þinginu 1942, að rætt hafði verið um þessar uppbætur. Þá var ekki ákveðið neitt í fjárl. um það, hvernig farið skyldi með þessi mál, eins og þó gert var um Krýsuvíkurveginn á síðasta þingi. Það var algerlega nýtt viðhorf, sem skapaðist á sumarþinginu 1942 vegna nýrra lagafyrirmæla, sem knúin voru fram m. a. af Alþfl. og Sósfl. Og það hefði verið að bregðast skyldu sinni við þjóðina í heild, ef skorazt hefði verið undan því að fylkja sér utan um þá réttlætiskröfu og það réttlætismál, sem hv.þm. Hafnf. var að vitna til. Um það, af hvaða hvötum hv.þm. Hafnf. flytur þessa till., vil ég ekki eyða mörgum orðum. Ég vil aðeins benda á, að upphaflega var þessi Krýsuvíkurvegur á fjárl. vegna þess, að til hans var veitt fé að mestu leyti af atvinnuþörf, annars vegar fyrir Hafnfirðinga og hins vegar af fylgisþörf fyrir Framsfl., til þess að hann héldi lífi.

Það er ósatt

. Það er rétt. En ég álít, að þessi vegur þurfi að koma eins og aðrir vegir á landinu og sérstaklega úr því að byrjað er á að leggja hann. - En þetta, sem ég sagði, voru aðalástæðurnar fyrir því, að byrjað var að leggja veginn og að svo mikið fé var lagt í hann á sínum tíma. Ég er heldur ekkert að lá hv.þm. Hafnf. það, þó að hann vilji láta halda áfram með veginn og halda fram fjárframlögum fyrir sitt hérað. En honum ber þá skylda til að fylgja samsvarandi till. um framlög á vegafé úr ríkissjóði til annarra héraða. Og ég er viss um, að Krýsuvíkurvegurinn verður ekki númer eitt, ef óhlutdrægir menn eiga að dæma um það, hvar eigi að leggja vegi á landinu fyrst í næstu framtíð. Og ætti að láta eftir fyllstu sanngirni jafnmikið aukavegafé til annarra héraða á landinu fram yfir ákvæði fjárl. fyrir 1944, eins og hér er lagt til, að lagt verði til þessa vegar, þá væri fróðlegt, - ég segi ekki gaman, að sjá útkomu landsreikningsins á eftir. Það er ekki viðunanlegt, að svo miklar kröfur séu gerðar handa einum ákveðnum vegi í landinu sem hér er gert, en augunum jafnframt lokað fyrir eins mikilli þörf annars staðar. Og það er þetta fordæmi, sem ég minntist á í fyrri ræðu minni, að væri verið að gefa. Ég varð alveg undrandi á því, þegar ég heyrði hv.þm. Hafnf. segja, að um þetta mál bæri ekki að spyrja vegamálastjóra ráða. Ég veit ekki betur en hv.þm. Hafnf. sé sem vitamálastjóri spurður ráða, hvenær sem er, þegar um það er að ræða að veita fé til vita. Og er það sjálfsagt. Og ég veit ekki betur en hann ráði langmestu um, hvort fé skuli veitt frekar í þennan vitann eða hinn, og a. m. k. mikið tillit tekið til þess, sem hann leggur til um það. Og vegamálastjóri er auk þess jafnan spurður, áður en fjárl. eru samþ., hve mikil þörf sé á framlagi vegafjár til þessa staðar eða hins. Á hann að sjálfsögðu að ráða miklu um það, hvernig bezt verður leyst sú togstreita, sem ávallt er hér á Alþ. um framlög til hinna ýmsu vega á landinu. Ég hef ekki dregið í efa nauðsyn Krýsuvíkurvegarins, en ég vil þá fyrst láta leggja hann, er fé það er fyrir hendi, sem sanngjarnt er með tilliti til annarra héraða á landinu að taka til þess vegar. Ég vænti þess, þegar menn greiða atkv. um þessa þáltill., að hv.þm. gleymi því ekki, að hér er farið inn á nýja stefnu með því að leggja til, að veittar verði 2 millj. kr. til sama verks og 250 þús. kr. eru ætlaðar til á fjárl. Það er ný stefna og alls ekki holl í fjármálum þjóðarinnar.

Emil Jónsson Herra forseti. - Mér er ekki heimilaður nema stuttur tími nú, þar sem ég hef talað tvisvar áður við umr., og skal því vera fáorður. Hv. þm. Barð. vildi líkja því saman, að ég gerði till. um fjárveitingar til vita, og hins vegar, að vegamálastjóri væri nú að spurður í þessu máli. - Ef ég væri um það spurður, hve mikið fé ég vildi láta veita til vita, þá mundi ég ekki leggja til, að það væri 350 þús. kr., heldur 3 til 5 millj. kr., ef ég ætti kost á því. Það, sem takmarkar till. mínar og till. vegamálastjóra í þessum málum, er það, að Alþ. takmarkar, hve mikið fé skuli til þessara framkvæmda vera lagt. Við mundum verða glaðir yfir því, að Alþ. sæi sér fært að leggja sem mestar fjárhæðir til vegalagninga og vitabygginga. Vegamálastjóri hefur verið spurður um Krýsuvíkurveginn, vegarstæði hans -  Þá sagði hv.þm. Barð., að það væri mjög mikill vafi á því, ef óhlutdrægur maður ætti að dæma um, hvar fyrst ætti að kosta til að leggja veg nú, hvort Krýsuvíkurvegurinn yrði fyrir valinu. Það er sjálfsagt kjördæmi hans, sem hann á þar við, að hafi mikinn rétt á vegafé. En þetta kjördæmi, sem hann telur, að hafi orðið út undan við veitingu vegafjár, fær til, - ég vil ekki segja hreppavega, en til vega, sem eingöngu eru notaðir af 3 þús. manna, um 175 þús. kr. Ef veita ætti tilsvarandi til Krýsuvíkurvegarins, sem 60 þús. manna mundu nota, þá yrðu það yfir 3 millj. kr. Þá segir hann, að öðruvísi hafi staðið á, þegar till. var flutt í Sþ. um landbúnaðaruppbætur 1942, því að Alþýðusambandið hafi þvingað fram breyt. á kaupsamningum og þetta hafi verið nokkurs konar afleiðing þess. - Við skulum sleppa þessu. En hefur hann ekki orðið var við till. fyrr um það mál? Mætti ráðleggja honum að fletta upp þingtíðindum frá árunum á undan og vita, hvort ekki eru þar till. í svipaða átt, sem hann sennilega greiddi atkv. með, en gengu að vísu kannske skemmra en 1942. Þær gengu lengra en þessi till., en hafa það sameiginlegt við till. 1942, að þar er óbundin upphæð. Hann segir, að þessi vegagerð sé pólitísk samvinna Framsfl. og Alþfl., gerð til að lappa upp á það auma samkomulag 1936. Ég get ekki annað sagt en hann hefur leyfi til að koma með svona fullyrðingar eins og ýmsar aðrar henni líkar, svo sem söguna um Gústav Svíakonung, sem ég hef heyrt eftir honum, og mun álíka mikill sannleikur vera í báðum.

Gísli Jónsson Ég vil í sambandi við framlagið til Barðastrandarsýslu minna á, að þessi héruð hafa síðan um aldamót fengið stórar fjárhæðir til vegagerða, meðan Barðastrandarsýslu var gleymt. Hv. þm. og aðrir greiddu atkv. með 175 þús. kr. til Barðastrandarsýslu nú til að bæta fyrir gamlar syndir, því að undanfarið hefur aldrei verið lagt fram það til vegagerða þar, sem sýslan átti heimtingu á í samanburði við önnur héruð. Og ég er viss um, ef það væri lagt undir dóm hlutlausra manna, að Krýsuvíkurvegurinn mundi ekki koma nr. eitt, tvö eða þrjú. Ég þekki fleiri kjördæmi en Barðastrandarsýslu, sem enn þá líða undir því að geta ekki fengið einn vegarspotta, hvað þá fjóra, eins og hér er lagt til. Þessi hv.þm. hefur aldrei svarað því, hvort nauðsynin að flýta Krýsuvíkurveginum sé svo mikil, að verjandi væri að taka það fé, sem lagt er til annarra hreppa héraðsins í vegafé, til þess að fullnægja þessari þörf, því að fáist ekki um það samkomulag, þá er þörfin ekki eins mikil og hann vill vera láta. En það, að hann vill ekki ræða grundvallaratriðin fyrir till. 1942, sýnir, að allt, sem hann hefur sagt um það atriði, er á engum rökum reist.

Páll Zóphóníasson Ég geri ráð fyrir, að þessi till. fari til n., og vil ég benda á leið, sem ég hygg, að hv.flm. geti farið til að fá till.samþ.. en vafasamt er, að till. fáist samþ. eins og hún er nú. Ég er ekki í vafa um, að þessi vegur er einn af hinum þörfustu vegum. Það er augljóst, að eins og nú hagar til um samgöngur milli Suðurlands og Reykjavíkur, þá teppast oft þær leiðir, sem nú eru farnar, en þessi leið mundi teppast mjög sjaldan. Flutningar milli Suðurlandsundirlendisins og Reykjavíkur eru svo miklir, að það er mjög bagalegt, ef þeir stöðvast, en það mundu þeir mjög sjaldan gera, ef þessi vegur væri til. Ég tel miklu meiri þörf á að leggja veg þarna en upp í Borgarfjörð, sem væri að miklu leyti fyrir fólk, sem er meira og minna að leika sér. Hins vegar lít ég svo á, að það sé ákaflega óviðeigandi, ef samþ. á 2 millj. kr. fjárframlag með þál. á þingi, sem er fjárlagaþing og rétt áður en fjárl. eru samþ. Slík afgreiðsla væri til skammar og má ekki eiga sér stað. Þetta er mér svo mikill þyrnir í augum, að ég get ekki verið með till. í því formi, sem hún hefur nú, og mig undraði ekki, þótt svo yrði um fleiri. Að vísu er það farið að tíðkast að afgr. frá fjvn.till., jafnvel um hundruð þúsunda, án þess að bera þær undir þingið, og er slíkt stórkostlega vítavert framferði, sem má ekki eiga sér stað. Miklu skárra er að afgr.till. frá þinginu öllu, en er þó ekki heldur sómasamleg afgreiðsla og má ekki heldur eiga sér stað. Mér dettur þess vegna í hug, hvort fjvn.menn vilja ekki leggja til, að till. verði breytt í loforð um að taka þessa fjárhæð upp í næstu fjárl. og áskorun til stj. að láta hefjast handa um verkið, því að væri það samþ. þannig, þá væri alla vega hægt að fá fé til að vinna fyrir í sumar. Þetta væri leið, sem ég gæti vel fellt mig við, en ég get ekki fellt mig við að samþ. 2 millj. kr. fjárveiting, sem aldrei á að sjást í fjárl., heldur aðeins í þál. - Þetta vil ég biðja n. að athuga.