Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þorsteinn Pálsson Frú forseti. Ég tek alveg heils hugar undir það að það er ekki hægt að hefja þessa umræðu fyrr en hæstv. utanrrh. kemur til þingstarfa, en honum ber samkvæmt lögum að gegna þingskyldum sínum og á það vil ég minna. Ég vil líka minna á að þessi umræða hefur dregist mánuðum saman vegna þess að hæstv. utanrrh. hefur ekki getað sinnt skyldum sínum hér á Alþingi Íslendinga og ég vil vinsamlegast fara fram á að honum verði án nokkurrar tafar gerð grein fyrir þeirri skyldu sinni að vera hér viðstaddur þessa umræðu í dag þannig að hann komi þegar í stað til þingstarfa og þegar hann kemur verði sú umræða hafin og umræðu um síðari dagskrármál frestað.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti vill upplýsa að þegar hafa verið gerðar ráðstafanir til að biðja hæstv. utanrrh. að koma til fundar.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1990 og er þetta frv. flutt til að afla nauðsynlegra heimilda til breytinga á útgjöldum ríkissjóðs frá fjárlögum yfirstandandi árs í tengslum við niðurstöður nýgerðra kjarasamninga, bæði samninga milli aðila vinnumarkaðarins og ríkisins við opinbera starfsmenn. Ég vil í upphafi þessarar umræðu vekja athygli á því að þetta er í fyrsta skipti í 70 ár sem lagt er fyrir þingið frv. til fjáraukalaga svo snemma á þinginu og í annað sinn í 70 ár sem lagt er fram frv. til fjáraukalaga til breytingar á fjárlögum yfirstandandi árs. Það er þess vegna mjög mikilvægt, ef við eigum í sameiningu að geta fest í sessi þessa nýskipan í ríkisfjármálum, að Alþingi afgreiði frv. fljótt og vel. Ég vil þess vegna eindregið beina þeim tilmælum til hæstv. forseta og virðulegra alþm. að stuðlað verði að því að þessari 1. umr. verði lokið hér í dag svo að hv. fjvn. geti þegar í þessari viku hafist handa við að fjalla um frv. svo að það megi hljóta afgreiðslu hið fyrsta. Allar ríkisstofnanir og öll ríkisfyrirtæki bíða eftir því að þetta frv. verði afgreitt svo að hægt sé að miða útgjaldaáætlanir ársins 1990 við niðurstöðu Alþingis. Mér er ljóst að það eru ýmsar aðrar umræður sem menn gjarnan vilja að hér fari fram eins og t.d. sú umræða um Evrópubandalagið og EFTA sem vikið var að hér áðan, en ég hlýt þó að leggja áherslu á það að breyting á fjárlögum yfirstandandi árs er það mikilvægt mál að það þolir ekki bið. Það er venja að fjárlögin hafi forgang í störfum Alþingis. Hér erum við í reynd að fjalla um fjárlögin í formi fullburðugs fjáraukalagafrv. fyrir yfirstandandi ár. Ég vil þess vegna í upphafi máls míns og vegna umræðna hér sl. fimmtudag og þeirrar staðreyndar að þá tókst ekki vegna tímaskorts og fjarveru þingmanna að mæla fyrir þessu frv. þá leggja á það ríka áherslu að það ber að kappkosta að á þessum sólarhring sé hægt að ljúka þessari 1. umr. og koma málinu til hv. fjvn. Kjarasamningarnir hafa með tvennum hætti áhrif á afkomu ríkissjóðs á þessu ári. Annars vegar féllst ríkisstjórnin á að leggja ákveðnar kvaðir á ríkissjóð í því skyni að greiða fyrir gerð kjarasamninganna. Hins vegar lækka bæði tekjur og gjöld ríkissjóðs frá fjárlagaáætlun vegna þess að launa- og verðlagshækkanir verða minni á árinu en reiknað var með við afgreiðslu fjárlaga um síðustu áramót. Í því augnamiði að greiða fyrir gerð kjarasamninganna ákvað ríkisstjórnin að beita sér fyrir aðgerðum sem fælust í hækkun útgjalda um 1010 millj. kr. og lækkun tekna um 300 millj. kr. Til þess að vinna gegn óheppilegum áhrifum aukins ríkissjóðshalla á efnahagslífið er jafnframt lagt til við Alþingi að tilteknir útgjaldaliðir verði lækkaðir um samtals 915 millj. kr. Hækkun gjalda ríkissjóðs sem tengist yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar vegna kjarasamninganna er þríþætt: Í fyrsta lagi verða niðurgreiðslur auknar um 800 millj. kr. svo koma megi í veg fyrir hækkanir á smásöluverði hefðbundinna búvara, enda standist sú forsenda samkomulags samningsaðila og bænda að verð til framleiðenda hækki ekki á tímabilinu fram til 1. des. Í öðru lagi var í fjárlögum við það miðað að greiðsluábyrgð ríkissjóðs við gjaldþrot yrði breytt með lögum. Þar er gert ráð fyrir verulega þrengri ákvæðum um bótarétt á hendur ríkissjóði samanborið við ákvæði núgildandi laga. Þannig var áætlað að bótagreiðslur ríkissjóðs mundu að breyttum lögum lækka um allt að 150 millj. kr. á árinu 1990 frá því sem ella hefði orðið. Til að greiða fyrir gerð kjarasamninga ákvað ríkisstjórnin að falla frá fyrirhugaðri þrengingu bótaréttar að stórum hluta. Því er nauðsynlegt að hækka áætluð útgjöld ríkissjóðs um 100 millj. kr. Að lokum hækkar framlag til lífeyristrygginga vegna fyrirhugaðrar hækkunar á frítekjumarki tekjutryggingarþega í 19 þús. kr. hinn 1. júlí nk. sem er í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þess efnis. Áætlað er að þetta hafi í för með sér 110 millj. kr. aukningu útgjalda á árinu 1990. Auk þessa lýsti ríkisstjórnin því yfir að til þess að greiða fyrir kjarasamningunum mundi hún beita sér fyrir lækkun skatta, eða öðrum sambærilegum aðgerðum, sem leiddi til 0,3% lækkunar á framfærsluvísitölunni. Þessar breytingar fela í sér um 300 millj. kr. sérstaka lækkun á bensíngjaldi, þungaskatti og bifreiðasköttum. Unnið er að útfærslu á þessum aðgerðum. Fjárlögin fyrir árið 1990 byggðust á þeim forsendum að verðlag hækkaði að meðaltali um 16--17% milli áranna 1989 og 1990, verð á erlendum gjaldeyri um 13--14% og laun um 11%. Í forsendum nýgerðra kjarasamninga felast að jafnaði um 2,0--3,2% minni breytingar þessara þátta milli ára. Af þessu leiðir að breytingarnar koma fram bæði á tekju- og gjaldahlið fjárlaganna. Þannig er áætlað að tekjur ríkissjóðs lækki um 2,3 milljarða kr. frá fjárlögum og útgjöld um allt að 2 milljarða 50 millj. kr. Í 4. gr. frv. er sótt um heimild til lækkunar á gjöldum vegna breytinga á verðlags- og launaforsendum. Að athuguðu máli er talið að breyttar verð- og launaforsendur hafi ívið minni áhrif til lækkunar á útgjöldum ríkissjóðs en tekjum. Skýringarnar eru þær að lækkunin kemur ekki fram á öllum útgjaldaþáttum, svo sem niðurgreiðslum og vaxtagjöldum, og að áhrif verðbreytinganna koma fyrr fram á tekjuhlið fjárlaganna en gjaldahlið. Ástæður þess að ekki er talið fært að færa niður vaxtagjöld vegna breyttra verðlagsforsendna eru af tvennum toga. Nálægt 75% af vaxtagjöldum ríkissjóðs eru langtímalán. Annars vegar er um að ræða erlend lán en útreikningar vaxta af þeim miða við gengisskráningu sem var nálægt raunverulegu gengi í byrjun ársins. Hins vegar er um að ræða innlend spariskírteini sem hafa að geyma uppsafnaða vexti frá fyrri árum. Þá hefur fyrirsjáanleg skammtímafjármögnun ríkissjóðs á árinu 1990 aukist frá því sem gert var ráð fyrir í fjárlögum. Í fyrsta lagi er um að ræða aukningu á útistandandi ríkisvíxlum sem fjármagna þarf á árinu. Í öðru lagi hefur gjaldfrestur á virðisaukaskatti verið lengdur og í þriðja lagi er halli á ríkissjóði áætlaður meiri en áður. Sá auki vaxtakostnaðar sem þessu fylgir vegur upp þann ávinning sem hjöðnun verðbólgu og lækkun vaxta annars hefur í för með sér fyrir ríkissjóð. Gert er ráð fyrir að lækkun gjalda vegna breyttra verð- og launaforsendna verði framkvæmd við gerð greiðsluáætlunar fyrir allar stofnanir og ráðuneyti með sama hætti og gert er við dreifingu verðbóta. Miðað er við að launagjöld verði færð niður um 860 millj. kr. eða nálægt 3,2%. Öll önnur útgjöld ríkissjóðs að undanskildum niðurgreiðslum og vaxtagjöldum verða færð niður um nálægt 2%. Þannig verða útgjöld vegna annarra rekstrargjalda ríkisstofnana færð niður um 232 millj. en á móti vegur að kröfur um sértekjur ríkisstofnana lækka um 90 millj. kr. Þá lækka gjöld vegna rekstrar- og neyslutilfærslna um 818 millj. kr. og gjöld vegna viðhalds- og stofnkostnaðar um 230 millj. kr. Virðulegi forseti. Ýmsar aðstæður í þjóðarbúskapnum benda til þess að raunveruleg hætta sé á peningaþenslu á þessu ári. Það er því mikilvægt að koma í veg fyrir að slík peningaþensla stofni árangri kjarasamninganna í hættu. Fjárlög fyrir árið 1990 voru afgreidd með tæplega 3,7 milljarða rekstrarhalla. Fyrirsjáanlegt er mikið útstreymi úr ríkissjóði á fyrstu mánuðum ársins bæði vegna halla á fjárlögum og greiðslufrests vegna upptöku virðisaukaskatts. Þá er lausafjárstaða bankanna tiltölulega góð og sama er að segja um gjaldeyrisstöðu Seðlabanka. Aukinn ríkissjóðshalli við þessar aðstæður getur valdið óæskilegum þensluáhrifum sem leitt gætu til aukinnar verðbólgu og viðskiptahalla. Við þessar aðstæður er mjög mikilvægt að beita aðhaldi í peningamálum og ríkisfjármálum. Til þess að forðast enn frekari halla á rekstri ríkissjóðs í kjölfar kjarasamninganna ákvað ríkisstjónin því að beita sér fyrir beinum niðurskurði útgjalda og leggja fyrir Alþingi tillögur um lækkun útgjalda ríkissjóðs um 915 millj. kr. Það er alveg ljóst að umræðan um þann niðurskurð hefur eðlilega verið á þann veg að ýmsum sýnist sitt hvað um þá liði sem þarna eru valdir sem eru mjög margir og það er auðvitað aldrei létt verk, hvorki fyrir ríkisstjórn eða Alþingi, að skera niður ríkisútgjöldin. Ég vek þó athygli á því að þetta er í annað sinn á fáeinum mánuðum sem ríkisstjórnin og Alþingi leggja til atlögu um niðurskurð ríkisútgjalda en milli 2. og 3. umr. fjárlaga var framkvæmd veigamikil tilraun til þess að lækka ríkisútgjöldin enn frekar. Samanlagt fela þessar tvær niðurskurðarlotur því í sér að á fáeinum mánuðum hafa ríkisútgjöldin verið skorin niður um röska 2 milljarða kr. frá þeirri upphæð sem fjárlagafrv. stóð í að lokinni 2. umr. Ég vænti þess því að það takist góð samvinna hér á Alþingi um að festa í lögum þann niðurskurð ríkisútgjalda sem lagður er til í frv. Þrátt fyrir að þessi niðurskurður verði samþykktur eru að öllu samanlögðu horfur á að halli ríkissjóðs í heild aukist um 645 millj. kr. og geti á árinu 1990 orðið rúmlega 4,3 milljarðar kr. Það er því mjög mikilvægt að stuðla að því, til að koma í veg fyrir aukna þenslu á innanlandsmarkaði, að lögð verði rík áhersla á að afla lánsfjár innan lands til þess að fjármagna þennan halla. Því verður leitað á næstu vikum til innlendra fjármagnseigenda, svo sem lífeyrissjóða og annarra aðila, um þátttöku í þeirri fjármögnun. Er það í samræmi við þau viðhorf sem fram komu við gerð kjarasamninganna að leitað yrði leiða til þess að koma í veg fyrir að peningaþensla stofnaði árangri kjarasamninganna í hættu. Virðulegi forseti. Ég vil að lokum ítreka þá ósk mína að Alþingi geti í dag lokið 1. umr. um fjáraukalagafrv. og því verði vísað til hv. fjvn. Það er mjög mikilvægt þegar þessi nýskipan er tekin upp í meðferð ríkisfjármála að við sameinumst um að afgreiðslan geti orðið með skjótum og öruggum hætti en slík mál séu ekki vikum saman til meðferðar á Alþingi. Það er venja í þingstörfum að fjárlagafrv. og afgreiðsla fjárlaga hafi vissan forgang. Og við erum í reynd að fjalla um fjárlagaígildi með því fjáraukalagafrv. sem ég hef hér mælt fyrir. Ég mælist svo til þess að að lokinni 1. umr. verði frv. vísað til hv. fjvn. til meðferðar.

Pálmi Jónsson Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. beindi því til Alþingis, bæði til hæstv. forseta og okkar hv. þm. og fjvn. að það væri mikil nauðsyn á að afgreiða þetta frv. hið allra fyrsta og að ekki færi svo að það lægi vikum saman til meðferðar hjá hv. fjvn. og Alþingi. Í sjálfu sér er hægt að taka undir það með hæstv. fjmrh. að það eru ekki heppileg vinnubrögð að hafa mjög lengi til meðferðar mál sem lúta að því að taka upp fjárlög fyrir gildandi fjárlagaár. Frv. er flutt, eins og fram hefur komið í máli hæstv. ráðherra, í tengslum við ákvarðanir hæstv. ríkisstjórnar og aðila vinnumarkaðarins um að ráðast að því verki að skera niður ríkisútgjöldin til þess að mæta áhrifum útgjaldaaukningar vegna kjarasamninganna. Nú er komið á annan mánuð síðan kjarasamningar voru gerðir. Ekki er hægt að segja að hæstv. ríkisstjórn hafi unnið skarplega að þessu máli þegar það kemur þá fyrst til 1. umr. að liðinn er meira en mánuður frá því að kjarasamningar voru gerðir og hæstv. ríkisstjórn hefur haft allan þann tíma til þess að undirbúa málið og koma því áfram. Og þó að meðferð frv. taki nokkurn tíma, sem hlýtur að verða, getur hæstv. ríkisstjórn átt um það við sjálfa sig að hafa eigi unnið skarplegar að því en raun ber vitni að koma þessu máli fyrir þingið. Hæstv. ráðherra hlýtur að verða að taka þessi atriði til greina. Það er svo aftur önnur saga að þær tillögur sem hafa verið á kreiki af hálfu hæstv. ríkisstjórnar um niðurskurð ríkisútgjalda á þessu tímabili, frá því að kjarasamningar voru gerðir og þangað til frv. loks kemur fram, hafa verið með næsta sérkennilegum hætti. Ég man aldrei eftir því fyrr að hæstv. ríkisstjórn hafi kosið að birta sínar tillögur um niðurskurð ríkisútgjalda í fjölmiðlum áður en þær hafa verið lagðar fyrir Alþingi. Jafnvel áður en þær hafa verið lagðar fyrir stuðningsmenn hæstv. ríkisstjórnar hér á hinu háa Alþingi. Þetta hefur þó verið raunin og ég trúi því sem mér er sagt af ýmsum stuðningsmönnum hæstv. ríkisstjórnar hér á hinu háa Alþingi að þeir hafi ekki séð tillögurnar sem mótast hafa hjá ríkisstjórninni fyrr en þær birtust í fjölmiðlum. Síðan hafa þessi drög að tillögum, sem birtust í fjölmiðlum, tekið nokkrum breytingum frá einni viku til annarrar og allt farið fram fyrir opnum tjöldum áður en tillögurnar voru lagðar fyrir Alþingi. Þetta eru vítaverð vinnubrögð þannig að þess er naumast að vænta að gott lag komist á þessi mál. Það má vel vera að hæstv. ráðherra hafi ekki ætlast til að svo færi en þó er einkennilegt ef það er rétt, sem ég hef sannar spurnir af, að þegar tillögurnar voru gerðar og komu fram innan ríkisstjórnar þá hafi þær fyrr birst fjölmiðlamönnum og þjóðinni í gegnum fjölmiðla en stuðningsmönnum hæstv. ríkisstjórnar. Þessa sögu þekkja allir og ég skal ekki hafa um hana fleiri orð en hún er síst til eftirbreytni. Frv. sem hér liggur fyrir, frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1990 og er með undirfyrirsögn ,,vegna kjarasamninga í febrúar 1990``, er vissulega nokkuð tengt þeim kjarasamningi og það er auðvitað flutt svo snemma árs vegna ákvarðana sem þá voru teknar. Hins vegar er það ofrausn að láta þetta atriði koma fram í fyrirsögn frv. og það á þar ekki heima. Eðlilegt væri að þetta atriði kæmi fram í grg. frv. en ekki í sjálfum lagatextanum. Það er enda svo að mikil þörf væri á því að taka ýmislegt fleira til athugunar í þessu máli en það sem beint kemur við kjarasamningunum. Ég skal síst mæla gegn því að í tengslum við þá var auðvitað augljós sú þörf að draga úr ríkisútgjöldum á þessu ári. Sú þörf var þó vitaskuld brýn fyrir, vegna þess að fjárlögin voru afgreidd, eins og þau liggja fyrir nú, með um 3,7 milljarða halla og dulinn halli í fjárlagadæminu var ekki fjarri 3 milljörðum, eins og ég hef ítrekað lýst. Þannig að ærið tilefni var til, þó að kjarasamningar hefðu ekki komið til, að draga úr útgjöldum ríkisins á þessu ári. Hæstv. fjmrh. sagði hér að þetta væri í annað sinn sem hann beitti sér fyrir niðurskurði á útgjöldum ríkissjóðs fyrir þetta ár, það hefði einnig gerst á milli 2. og 3. umr. um fjárlagafrv. í desember á síðasta ári. Það má vel vera rétt. En það er óhætt að vekja athygli á því að hæstv. fjmrh. hefur í sinni fjármálaráðherratíð haldið svo á fjármálum ríkisins á síðasta ári að útgjöld ríkissjóðs umfram fjárlög voru með fjáraukalögum 20. des. aukin um 8,5 milljarða kr. Nú liggur það fyrir samkvæmt yfirliti um afkomu ríkissjóðs á árinu 1989 að útgjöldin aukast enn um 1000--1100 millj. kr. og hafa því aukist á síðasta ári um 9600 millj. kr. umfram fjárlög. Þetta gerist þrátt fyrir að hæstv. fjmrh. lýsi sér sem sérstökum niðurskurðarmanni og sem sé afar duglegur við að draga úr útgjöldum ríkissjóðs. Það liggur sem sagt fyrir að á rúmri viku, frá því að fjáraukalög voru afgreidd rétt fyrir jólin og til áramóta, hækkuðu útgjöld ríkissjóðs enn um liðlega 1 milljarð. Þau eru drjúg verkin hjá hæstv. fjmrh. og hans fylgifiskum dagana milli jóla og nýárs. Þannig er um sparnaðinn og niðurskurðinn hjá hæstv. fjmrh. miðað við það sem reynslan kennir okkur. Hver niðurstaðan kann að verða á þessu fjárlagaári skal ég ekki spá um. Frv. sem hér liggur fyrir er að því leyti sérkennilegt, miðað við önnur slík mál, að í því er niðurskurður allt niður í 10 þús. kr. á einstaka fjárlagaliði. Þetta kemur fram í tillögum hæstv. fjmrh. örfáum vikum eftir að hann hefur staðið fyrir því, dagana milli jóla og nýárs, að auka útgjöld ríkissjóðs um liðlega milljarð umfram fjárlög og fjáraukalög. Það eru nákvæmar áætlanir hæstv. ríkisstjórnar og hæstv. fjmrh. að leggja hér fram frv. sem í ýmsum greinum felur í sér að einstaka fjárlagaliði skuli skera niður um 10 þús. kr., aðra um 20 þús. kr., í þriðja lagi um 50, 60, eða 70 þús. o.s.frv. Nú ber út af fyrir sig ekki að lasta það ef þetta væri raunhæft. En spyrja má hvort svo sé og því verður vitaskuld ekki svarað í þessum umræðum heldur mun svarað ýmsum fyrirspurnum sem við úr stjórnarandstöðunni viljum bera fram við meðferð þessa máls í fjvn. og verður væntanlega að því vikið við síðari umræðu málsins. Ég vil hins vegar geta þess að þrátt fyrir að hér sé farið svo grannt í saumana að gera tillögur um 10 þús. kr. niðurskurð á hinum ýmsu fjárlagaliðum, er hvergi tekið á því sem kalla má gæluverkefni þessarar hæstv. ríkisstjórnar. Svo er til að mynda um verkefni eins og hið nýstofnaða umhvrn. Það er hvergi tekið á í þeim fjárlagalið sem aukin voru verulega útgjöld við í lok afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár, þ.e. í fyrsta lagi styrkir til blaða og blaðaútgáfu og kaup á dagblöðum. Eins og hv. þm. muna flutti hv. 1. þm. Norðurl. v., þingflokksformaður Framsfl., brtt. við lokaafgreiðslu fjárlaga um það að ríkið keypti 500 eintök af dagblöðunum til viðbótar við þau 250 eintök sem keypt voru áður. Þessi eina tillaga hygg ég að kosti um 30 millj. kr. Það er hvergi stafkrókur sem sýnir að hæstv. ríkisstjórn vilji hverfa frá einhverju af þessum útgjaldaauka ríkissjóðs. Það er heldur hvergi að því vikið að hæstv. ríkisstjórn ætli að takmarka eitthvað þá eyðslu og raunar sóun sem fram fer innan ráðuneytanna, í aðalskrifstofum ráðherranna sjálfra, eins og ég hef hvað eftir annað bent á í umræðum hér vegna þess að það er óviðunandi að hæstv. ríkisstjórn skuli haga svo málum sínum, ekki síst undir kringumstæðum þegar þarf að skerða fé til hinna margvíslegustu verkefna og ýmissa þýðingarmikilla, að hún skuli á sama tíma eyða fjármunum ríkisins til þess að ráða fleiri pólitíska aðstoðarmenn en lög heimila. Og mér er ekki grunlaust um að enn sé verið að fjölga slíkum flokkspólitískum gæðingum ráðherranna sjálfra til þess að starfa á vegum aðalskrifstofa ráðuneytanna í trássi við lög sem um þetta fjalla. Ekkert kemur hér fram sem sýnir að hæstv. ríkisstjórn ætli sér að draga úr þessum kostnaði, ekki stafkrókur. Ýmislegt er þannig sem hlýtur að verða spurt eftir þegar málið kemur til meðferðar í fjvn. Ég skal ekki við þessa umræðu fara ofan í marga einstaka liði þessa frv. En ég bendi á að í umræðum um kjarasamningana bauð hv. 1. þm. Suðurl., formaður Sjálfstfl., upp á það fyrir hönd síns flokks, lýsti því yfir að Sjálfstfl. væri reiðubúinn til þess að taka þátt í starfi sem miðaði að því að draga úr útgjöldum ríkissjóðs til þess að mæta áhrifum kjarasamninganna. Þessu tilboði hefur ekki verið sinnt. Það hefur á engan hátt verið haft samband við okkur sjálfstæðismenn sem störfum að þessum málum á vettvangi fjvn. Ég á ekki von á því að hæstv. ríkisstjórn eða hæstv. fjmrh. hafi á nokkurn hátt heldur sýnt lit á að taka því tilboði sem formaður Sjálfstfl. lagði hér fram frá forustumönnum Sjálfstfl. Þetta tilboð hefur sem sé verið að engu haft. Og það má vera að ef leitað hefði verið til okkar sem erum fulltrúar Sjálfstfl. og ég vænti fulltrúar stjórnarandstöðunnar, þá hefði þetta frv. litið út með öðrum hætti en raun er á. Ég bendi á í sambandi við þetta frv. að það kallar vitaskuld á nokkra vinnu. Í fyrsta lagi kallar það á vinnu að því er lýtur að skiptingu stofnkostnaðarliða sem á að skera niður samkvæmt frumvarpinu. Ef stofnkostnaðarliðir, til að mynda að því er lýtur að héraðsskólum, að því er lýtur að fjárfestingu í heilbrigðismannvirkjum o.s.frv., ef þeir eiga að standa og verða lögfestir þá hlýtur að verða að kveða á um hvaða mannvirki það eru sem eiga að taka á sig þann niðurskurð sem hér er á ferðinni. Hér er vitaskuld ekki um mjög mikla vinnu að ræða en þetta er þó verk sem þarf að vinna. Ég bendi á að í þessu frv. er gert ráð fyrir að skera niður framlög sem í senn eru lögbundin og samningsbundin. Við afgreiðslu fjárlaga var staðfest samkvæmt sérstöku samkomulagi hvernig með skyldi farið. Þar á ég við til að mynda framlög til jarðræktar og búfjárræktar sem, auk þess að vera lögbundin, var gert sérstakt samkomulag um hvernig skyldi staðið að því að uppfylla það lagaákvæði. Síðan er það brotið niður hér í þessu frv. eins og hv. alþm. geta séð. Þá er einnig skert framlag til Framleiðnisjóðs landbúnaðarins sem enn fremur er lögbundið sem hlutfall af heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar og hefur aldrei fyrr verið skert eða þau lagaákvæði brotin. Hér er enn gerð tillaga um að brjóta þau lagaákvæði niður. Ég bendi einnig á að í vissum tilvikum eru hér mjög einkennilegar tillögur á ferðinni. Ég nefni til að mynda tillögu undir samgrn. er varðar Flugmálastjórn. Við afgreiðslu fjárlaga vakti ég á því rækilega athygli að meðferð hv. meiri hl. fjvn. og Alþingis væri sérkennileg að því er varðar Flugmálastjórn. Eins og fjárlagafrv. var lagt fram og eftir að við höfðum fengið það brotið niður í hina smæstu liði lá það fyrir að inn í frv. vantaði laun á vegum Flugmálastjórnar sem námu um 68 millj. kr. Úr þessu var bætt á þann máta við afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár við 3. umr. að í launaliðinn var bætt 20 millj. kr. og vantaði þá enn 48 millj. kr. Þau svör voru gefin að skipa ætti nefnd til þess að fjalla um þennan fjárlagalið og athuga hvort hægt væri að ná þar einhverjum sparnaði. Ella lægi það fyrir að það væri því líkast sem starfsmenn þessarar stofnunar ættu að vinna verk sín í sjálfboðavinnu og voru flugumferðarstjórar nefndir í því sambandi. Þetta var vitaskuld eins og hvert annað grín en það er ekkert grín að afgreiða fjárlög sem eru fölsk, með fölskum tölum, óraunverulegum tölum sem ekki fá staðist. Í þessu fjáraukalagafrv. er enn vikið að Flugmálastjórn og hér er gert ráð fyrir að skera niður rekstrarliði á vegum Flugmálastjórnar um 19,4 millj. kr. Nú vil ég taka það fram og beina því til hæstv. fjmrh., sem ég mun auðvitað taka upp í fjvn., að ég vil að það liggi fyrir hvort árangur hefur orðið af starfi nefndar sem um þetta átti að fjalla og þá verði skýrt hvaða verkefni það eru á vegum Flugmálastjórnar sem á að fella niður fyrir um 67--68 millj. kr. og það sundurgreint eftir einstökum verkefnum. Ég vil t.d. fá það á hreint áður en þetta frv. er afgreitt hvaða flugvöllum á landinu á að loka til að hægt sé að segja upp því starfsliði sem er þar á vegum Flugmálastjórnar eða hvað á að fella niður af verksviðum Flugmálastjórnar eða hvort það sé enn meining hæstv. fjmrh. að starfsmenn á vegum Flugmálastjórnar, t.d. flugumferðarstjórar, eigi að vinna í sjálfboðavinnu. Ég vil fá svör við þessu áður en þetta frv. verður afgreitt út úr fjvn. Þannig eru ýmis mál í frv. sem nauðsynlegt er að taka sér eðlilegan tíma til að athuga og fá þau svör við sem nauðsynleg eru. Ég tek eftir því að í þessu frv. er gert ráð fyrir að skera niður framlög til Atvinnuleysistryggingasjóðs um 200 millj. Nú lá það fyrir við afgreiðslu fjárlaga að Atvinnuleysistryggingasjóð vantaði fé til að geta staðið eðlilega að starfsemi sinni og staðið við sínar skuldbindingar um atvinnuleysisbætur en starfsemi hans er hvort tveggja í senn lögbundin og samningsbundin milli aðila vinnumarkaðarins og ríkisins. Og þó einkum og sér í lagi milli ríkisvaldsins annars vegar og launþegasamtakanna hins vegar. Því var þá svarað til að Atvinnuleysistryggingasjóður ætti skuldabréf í sínum fórum sem hægt væri að selja til þess að standa undir útgjöldum sjóðsins. Ég vakti athygli á því við 3. umr. fjárlaga og geri enn að þó það sé rétt að Atvinnuleysistryggingasjóður eigi skuldabréf í sínum fórum þá eru þau yfirleitt óverðtryggð og með mjög lágum vöxtum. Ef selja ætti þau á frjálsum markaði mundu þau ekki seljast nema með miklum afföllum þannig að það væri afar óhagkvæmt fyrir sjóðinn að selja þessi bréf með þeim hætti. Eini aðilinn sem gæti keypt þessi bréf á nafnverði er ríkissjóður sjálfur og mundi það þá enn kosta útgjöld frá ríkissjóði þrátt fyrir að að nafninu til sé verið að skera sjóðinn niður með þessum hætti og vísa á að hægt sé að selja bréf sjóðsins til að standa undir útgjöldum hans. Ég mun að sjálfsögðu óska eftir svörum varðandi þennan lið frv. í meðferð málsins í fjvn. Ég vek einnig athygli á því að í einstökum tilvikum í þessu frv. er ráðist að stofnunum sem sýnt hafa raunverulegt aðhald í útgjöldum sínum á undanförnum árum og þess gætt með mikilli nákvæmni í rekstri að fara ekki fram úr heimildum fjárlaga. Það er nú svo að hætt er við að það kerfi sem er við lýði á vegum fjmrn. vinni þannig að þær stofnanir sem fara fram úr fjárlögum ár eftir ár fá einhverja viðbót, þær fá aukin framlög til að mæta sínum umfram gjöldum. En þær stofnanir sem ár eftir ár reyna að passa sinn rekstur, reyna að passa sín útgjöld, fara ekki fram úr fjárlagaheimildum, eru jafnvel skornar enn þá meira niður þannig að að lokum verður þeim gert ókleift að starfa án þess að starfsemi þeirra sé dregin saman. Ég tek eftir því að t.d. ein stofnun sem skorið er niður hjá í þessu frv. er undir þessa sök seld. Hér á ég við Rannsóknarlögreglu ríkisins. Á síðasta ári og ýmsum árum að undanförnu hafa flestar stofnanir dómsmálakerfisins farið fram úr fjárlögum. Í fjáraukalögum fyrir síðasta ár höfðu margar, meira að segja flestar stofnanir á vegum dómsmálakerfisins farið fram úr fjárlögum ársins 1989. Ekki var Rannsóknarlögregla ríkisins í þeirra hópi og ekki örfáar aðrar stofnanir, mig minnir tvö, í allra mesta lagi þrjú af sýslumanns- og fógetaembættunum. En síðan er þá að þessu unnið með þeim hætti að hér er þessari stofnun, Rannsóknarlögreglu ríkisins, sem hefur að mér virðist gætt mjög vandlega að sínum rekstri á undanförnum árum, gætt þess að fara ekki fram úr heimildum fjárlaga og ekki þurft á aukafjárveitingum að halda, henni er þakkað fyrir með þeim hætti að fá niðurskurð í fjáraukalagafrv. Ég vænti þess, þó ég segi að hætt sé við að það kerfi sem liggur að baki þessum gögnum í fjmrn. hafi tilhneigingu til að vinna á þennan hátt, að þá hafi það ekki verið raunverulegur ásetningur hæstv. fjmrh. En ég minni þó á það sem er tengt þessu atriði og þessu vinnulagi að í fjárlagafrv. fyrir þetta ár var um mjög mikla hækkun að ræða á fjárveitingum til fjmrn. Í heild var þar um að ræða hækkun sem nam 51% frá fjárlögum ársins á undan, 51% hækkun í fjárlagafrv. meðan fjárlagafrv. byggði á verðlagsforsendum sem sýndu að hækkun milli ára skyldi vera 16--16,5%. Skýringarnar í athugasemdum með fjárlagafrv. að því er varðaði fjárlagaliði fjmrn. voru m.a. þær að það hefði sýnt sig að fjárveitingar hefðu ekki dugað, að fjárveitingar í fjárlögum hefðu reynst óraunhæfar og þess vegna væri nauðsynlegt að hækka fjármálaliði fjmrn. af því að fjárveitingar fyrri ára hefðu ekki dugað. Sem sé, af því að fjmrn. sjálft fór duglega fram úr heimildum sínum samkvæmt fjárlögum ríkisins þótti sjálfsagt að hækka við fjmrn. til að standa þar undir auknum útgjöldum og eyðslu. Þarna var alveg öfugt að farið við það sem er um einstakar stofnanir svo sem Rannsóknarlögreglu ríkisins, sem ég hef nefnt hér, og jafnvel stofnanir eins og Flugmálastjórn. Þó Flugmálastjórn hafi farið fram úr sínum fjárlagaheimildum hefur þar þó a.m.k. verið afar skýrt upp sett hvernig útgjöld hennar hafa þróast og til hvaða verkefna þeim er varið. Ég held að ekki sé ástæða við þessa umræðu til að fara yfir fleiri einstaka liði í þessu frv. Ég tel að auðvitað þurfi að fara mjög vandlega yfir þær forsendur sem hér er lagt upp með, til að mynda þær að tekjur ríkisins vegna breyttra verðlagsforsendna í kjölfar kjarasamninga hækki minna en útgjöldin. Það er þó skýrt með því að sum útgjöld ríkissjóðs taki ekki verðlagsbreytingum svo sem vextir og niðurgreiðslur. Þetta eru eðlilegar skýringar. En ég bendi á að í þessum útreikningum hygg ég að hvergi sé tekið tillit til þess að miðað við þær forsendur sem skapast hafa í kjölfar kjarasamninga er gert ráð fyrir meiri kaupmætti en hæstv. ríkisstjórn lagði upp með í sínum áætlunum og notaði sem grundvöll fyrir fjárlagadæminu og efnahagsstarfseminni á þessu ári. Hæstv. ríkisstjórn lagði sem sé upp með þann grundvöll að kaupmáttur launa á þessu ári skyldi minnka um 5,5%. Kaupmáttur launatekna hafði þó minnkað um 8% á árinu á undan. En eigi að síður lagði hæstv. ríkisstjórn upp með þann efnahagsgrundvöll í sínum útreikningum og þar með fyrir fjárlagadæminu að kaupmáttur almennings skyldi minnka á þessu ári um 5,5%. Niðurstöður þeirra sem stóðu að kjarasamningunum, þ.e. aðila vinnumarkaðarins og fulltrúa bænda sem að þessum samningum komu, voru þær að með þeim niðurstöðum sem fengust með samningunum væri hægt að sjá fram á að kaupmáttur þyrfti ekki að lækka nema um 0,5%. Og þó menn hafi verið að segja úti í þjóðfélaginu að það sé sérkennilegt að aðilar vinnumarkaðarins, þ.e. launþegar, skyldu sætta sig við kjarasamninga sem lækka kaupmáttinn um 0,5% var þó með þessum samningum unninn sá sigur að lækka kaupmáttinn minna en ríkisstjórnin ætlaði sér og lagði upp með. Mismunurinn varð 5% og það er ekki svo lítið. En þessi mismunur á kaupmætti hefur vitaskuld áhrif á greiðslugetu almennings og væntanlega á veltu í þjóðfélaginu og ég hygg að til þessa atriðis sé ekki tekið tillit í þeim útreikningum sem liggja að baki þeim nýju forsendum sem þetta frv. til fjáraukalaga byggir á að því er varðar tekjur ríkissjóðs. Þetta atriði þarf auðvitað að taka til athugunar við meðferð málsins í fjvn. sem og fjöldamörg önnur eins og ég hef hér vikið að. Þá vil ég geta þess að ástæða kann að vera til að taka nokkur fleiri atriði til meðferðar eða athugunar er snerta fjármál ríkissjóðs á þessu ári umfram það sem vikið er að í þessu frv. þótt ég sé ekki með því að gera því skóna að ég eða aðrir fulltrúar stjórnarandstöðunnar ætli að flytja tillögur um aukin útgjöld. Svo er ekki. Og væri nær, sem verður að koma í ljós hvort við gerum eða ekki, að við tækjum til athugunar að flytja einhverjar aðrar tillögur um útgjaldalækkun en allar þær sem hér liggja fyrir. En ég minni á það að í 6. gr. fjárlaga fyrir þetta ár er hæstv. fjmrh. heimilað að skera niður rekstrarútgjöld ríkissjóðs á þessu ári um 300 millj. kr. Þetta var afgreitt sem opin heimild í fjárlögum fyrir þetta ár. Og vafalaust vegna tímaskorts þar eð þessi tillaga kom seint fram reyndist ekki kleift að skipta þeim 300 millj. kr. niður á einstaka rekstrarliði í ríkiskerfinu. Ég tel að nú við afgreiðslu þessa frv. sé óhjákvæmilegt að skipta þessum 300 millj. kr. niður á einstök rekstrarframlög því það verður tæplega hægt að sætta sig við það að hafa það vald opið í höndum hæstv. fjmrh. að hann einn geti ráðstafað því hvar þessi 300 millj. kr. niðurskurður eigi að koma niður. Það er eðlilegt nú í marsmánuði þegar liðinn er þessi tími af fjárlagaárinu að taka þetta mál upp, enda hlýtur að vera búið á þeim tíma sem liðinn er síðan fjárlög voru afgreidd að leggja línur um það hvar þessi niðurskurður skuli koma. Ég greini frá því að ég mun gera það að tillögu minni innan fjvn. að þar verði þetta mál tekið upp og þessum niðurskurðarlið skipt á einstaka fjárlagaliði. Ég bendi svo að lokum á að það er sérkennileg hringferð sem farin er í þeim málum er varða Vegasjóð. Ég þarf ekki að rifja það upp í mörgum orðum að við afgreiðslu vegáætlunar hér á hv. Alþingi 20. maí sl. var vegáætlun afgreidd samhljóða og hæstv. samgrh. lýsti því hátíðlega yfir að ekki mundi verða um niðurskurð að ræða á sérmerktum tekjustofnum vegagerðar. Þetta var öllum fastmælum bundið og skipt í vegáætlun þannig að sérmerktum tekjustofnum var skipt niður á útgjöld í vegáætlun til nýrra verkefna alveg í botn. Síðan kemur fjárlagafrv. Þá er gert ráð fyrir því að skera þessi útgjöld niður um 1015 millj. kr. Þá leit það þannig út að taka átti vegáætlun upp í þeim tilgangi að skerða framlög til verkefna sem Alþingi hafði þegar ákveðið að skyldu unnin á árinu 1990 um þessa fjárhæð, eða a.m.k. í heild til vegamála um 1015 millj. kr. Við afgreiðslu fjárlaga var nokkuð hopað frá þessum mikla niðurskurði þannig að niðurskurðurinn í heild var samkvæmt fjárlögum 750 millj. kr. Nú er enn hringlað með þetta með því að skera niður að nýju um 78 millj. kr. Ef það er á þann máta að draga á úr sérmerktum tekjustofnum til vegamála sem þessu nemur þá hefur það ekki áhrif á rekstrarútkomu ríkissjóðs en það sést ekki greinilega á þessu frv. Ef sérmerktir tekjustofnar vegagerðar eru skertir, t.d. um 78 millj. kr., minnka bæði tekjur og útgjöld sem þessu nemur og hefur ekki áhrif á endanlega niðurstöðu A-hluta ríkissjóðs. Það kemur hins vegar fram í því að það verður að skerða meira af þeim verkefnum sem ákveðið hafði verið að vinna samkvæmt vegáætlun. Það er svo næsta hlálegt að á sama tíma sem hæstv. ríkisstjórn er með þessum hringlandahætti að skera niður framlög til vegamála sitt á hvað eftir því hvaða mál er verið að afgreiða, fyrst er kveðið á um miklar framkvæmdir í vegáætlun 20. maí, síðan á að skera niður skv. fjárlagafrv., svo er dregið úr því við afgreiðslu fjárlaga, svo er enn aukið við niðurskurðinn í frv. til fjáraukalaga, á sama tíma sem allur þessi hringlandaháttur er í gangi í vegamálunum og niðurskurður þá tilkynnir hæstv. samgrh., raunar fyrst í fjölmiðlum, um stóraukin framlög til vegamála með því að flýta stórframkvæmdum. Það er út af fyrir sig gott að flýta stórframkvæmdum sem eru þýðingarmiklar framkvæmdir á Vestfjörðum en þetta sýnir hvað ráðslagið í þessum málum er handahófskennt og hringlandalegt. Ég skal svo, virðulegi forseti, ekki hér við 1. umr. hafa um þetta frv. öllu fleiri orð. Ég ítreka að það er full þörf samdráttar og raunar niðurskurðar í útgjöldum ríkissjóðs. Ég ítreka þá skoðun mína sem iðulega hefur komið fram að þegar ný ríkisstjórn verður mynduð að þessari genginni þá verður þar eitt þýðingarmesta verkefnið sem þarf að fást við að ná nýjum tökum á fjármálum ríkissjóðs. Því þetta framhald, þessi eyðslustefna ríkissjóðs sem birtist náttúrlega mest hjá hæstv. ráðherrum sjálfum með sífelldri aukningu rekstrarútgjalda, sífelldri aukningu á umfangi ríkiskerfisins og það á meðan greiðslugeta skattborgaranna er minni en áður var, getur ekki gengið áfram. Þar verður að breyta um stefnu og taka þessa hluti nýjum tökum til að stöðva þessa sífelldu útþenslu. Þar verður að byrja, eins og ég hef áður sagt, ofan frá, hjá ráðherrunum sjálfum og hætta því sem þessir hæstv. ráðherrar leyfa sér, að bruðla í eigin skrifstofum með fé skattborgaranna og ríkisins. Þessu háttalagi verður að breyta og það verður eitt þýðingarmesta viðfangsefni nýrrar ríkisstjórnar þegar hún verður mynduð. Ég held að hæstv. fjmrh. sem hér leggur fram þetta frv., sem í mörgum greinum gerir ráð fyrir að skera niður einstaka fjárlagaliði um 10 þús. kr. og suma 20 þús. kr., hann ætti að hafa það til viðmiðunar að frá því hann gaf hér hástemmdar yfirlýsingar við afgreiðslu fjáraukalagafrv. fyrir árið 1989 skömmu fyrir jól tókst honum eigi að síður að auka útgjöld ríkisins umfram heimildir fjárlaga og umfram heimildir nýsettra fjáraukalaga um liðlega 1 milljarð kr. á þeim fáu dögum sem lifðu ársins á milli jóla og nýárs. Þó hér sé klipið af einstökum fjárlagaliðum þá bendir reynslan af starfi þessa hæstv. fjmrh. ekki til þess að nú verði á nokkurn hátt raunhæfar að verki staðið og meiri aðsjálni og sparnaðar gætt í hans störfum þó að árið heiti 1990 en var á árinu 1989.

Málmfríður Sigurðardóttir Virðulegur forseti. Hér liggur fyrir frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1990. Auðvitað er nauðsynlegt að sjá sem fyrst hvaða afleiðingar ráðstafanir ríkisstjórnarinnar í kjarasamningamálum og fleiru hafa fyrir ríkissjóð þó að vissulega hefði þetta mátt sjást fyrr á Alþingi en ekki endilega fyrr verið kynntar í fjölmiðlum þær tillögur sem ríkisstjórnin gerir í þessum málum því þessar tillögur eru búnar að vera til umræðu á opinberum vettvangi nú um hríð áður en þær koma til umfjöllunar í Alþingi. Þetta eru mjög svo óvenjulegar aðferðir, að ekki sé meira sagt. Í fyrirsögn þessa frv. er það sagt vera vegna kjarasamninga. En auðvitað er þar um fleira að ræða eins og hv. 2. þm. Norðurl. v. benti á áðan. Og þar er vissulega um fleira að ræða eins og stjórnarandstaðan benti á við afgreiðslu fjárlaga. Verulegur innbyggður halli var í fjárlögunum sem fer nú örugglega að birtast okkur. Það má minna á að seint á fyrra ári lágu fyrir loforð frá ríkisstjórn um að búvöruverð skyldi ekki hækka til neytenda á því ári sem nú stendur. Ég benti á við afgreiðslu fjárlaga að ef ríkisstjórnin ætlaði sér að standa við þetta loforð vantaði 400--500 millj. kr. í niðurgreiðslur til að mæta því. Það er því alls ekki réttmætt að telja þessa upphæð til kostnaðar við kjarasamningana, þetta var vísvitandi vanáætlun. Þetta er þó aðeins eitt af þeim atriðum sem vert er að benda á. Það má líka nefna að þrátt fyrir þann niðurskurð sem ráðherra hefur talað um að hann standi í nú og hafi staðið í áður hefur öll fjármálastjórn ríkisins á tveim síðustu árum farið úr böndum. Allt virðist stefna í að þetta ár verði ekki með öðrum hætti í þeim efnum þar sem sá innbyggði halli sem í fjárlögunum er hlýtur að koma í ljós fyrr eða seinna. Verður fróðlegt að vita hvaða nafn þeim ráðstöfunum verður gefið sem til hljóta að koma vegna þess. Það er erfitt að sjá forgangsröð í þessum niðurskurði eða hvort einungis gildir einbert handahóf við hann. Og maður hlýtur að spyrja hvort þessi niðurskurður fari fram á einhverjum skynsamlegum nótum. Þegar maður flettir frv. er í rauninni ekki hægt að sjá að svo sé. Ef ég fletti frv. eins og það kemur fyrir þá blasir fyrst við niðurskurður á stofnkostnaði til framhaldsskóla. Hann er kannski ekki stórvægilegur í hverju tilviki en stofnanir sem eru í fjársvelti munar um hverja krónu. Og það verður áreiðanlega erfitt fyrir þá sem eiga að stjórna málum þessara stofnana að þrengja frekar að en þegar er. Þegar ég kem að landbrn. verð ég að segja að þar er víða smátt talið. En það blasir þó við að þar er einn þáttur sem er skorið af hvar sem hægt er að koma við og í rauninni þó ekki sé hægt að koma því við. Það er rannsóknaþátturinn. Hæstv. landbrh. hefur ítrekað og í sífellu lagt áherslu á að rannsóknir í sambandi við landbúnaðinn séu mikilvægari öðrum þáttum þar. Einkum með tilliti til þeirra breyttu búhátta sem nú eru að verða séu rannsóknirnar það sem mest liggi á að sinna. En það er alls staðar skorið af rannsóknum. Rannsóknastöðin á Mógilsá, af henni er tekið. Það er að vísu ekki há upphæð, en eins og ég benti á áðan þá munar hverja stofnun um sem hefur ekki nóg fé fyrir. Á síðasta þingfundi hér í sal var verið að samþykkja landgræðsluáætlun og þá blasir hér við að skorið er niður til Landgræðslunnar. Og mætti nú fara að líta á þessa þáltill. sem við vorum að samþykkja um daginn og sjá þær umsagnir sem þar eru. Þar er ekki gert ráð fyrir fjárskorti. Ef áfram er haldið sést að gengið er á gerða samninga og lögbundin framlög eins og hvað varðar jarðræktar- og búfjárframlögin sem eru skorin niður um 10 millj. Og þegar maður lítur til þess hversu farið er með rannsóknaþáttinn hlýtur maður að spyrja: Er metið hverjar afleiðingar þetta kann að hafa og þá jafnvel til langs tíma? Eru þetta allt flaustursaðgerðir eða er metið hvernig þetta kemur við viðkomandi stofnanir og viðkomandi atvinnuvegi þegar til lengri tíma er litið? Sjútvrn. fær niðurskurð upp á 4 millj. kr. sem varðar gæðaátak, starfsmenntun, markaðsöflun og tilraunir í sjávarútvegi. Væri ekki hægt að finna einhvern annan niðurskurðarstofn en einmitt þennan þar sem öllum ber saman um, sem nálægt þessum málum koma, að þarna vanti fé? Þegar maður kemur að samgrn. er Vegagerð ríkisins efst á blaði. Við samþykktum vegáætlun í fyrra þar sem var neglt niður hvað ætti að framkvæma á næstu árum og miklar framkvæmdir eru fyrirhugaðar. Þá var skorið niður við Vegagerðina af hennar lögboðnu tekjustofnum og lá fyrir yfirlýsing frá samgrh. um að það yrði ekki frekar gert. Það yrði ekki um meiri niðurskurð að ræða á tekjustofnum Vegagerðar ríkisins. En fjárlögin voru afgreidd með 750 millj. kr. niðurskurði á tekjustofnunum og enn er skorið af Vegagerð ríkisins. Og það þarf eiginlega ekki að ræða hve ósanngjarnt þetta er, bifreiðaeigendur borga gjöld sem eiga að fara beint til vegagerðarinnar og mega svo horfa á eftir þeim beint í eyðslu hjá ríkinu, til annarra hluta en þessu fé er ætlað. En það er fleira sem er um að ræða hjá samgrn. Þar er líka skorið niður af hafnarmannvirkjum. Allir vita að hafnir landsins eru fjársveltar í stórum stíl. Þetta hefur annað í för með sér. Vitað er að atvinnubrestur er á landsbyggðinni. Samdráttur í framkvæmdum í vegamálum og hafnamálum hljóta óhjákvæmilega að koma niður á atvinnu á landsbyggðinni. Og á sama tíma og atvinna á landsbyggðinni er skert er framlag til Atvinnuleysistryggingasjóðs skorið niður um 200 millj. kr. Svona aðgerðir eru eiginlega alveg óþolandi því að það er fyrirsjáanlegt að fólk verður að sækja í meiri mæli í Atvinnuleysistryggingasjóð á þessu ári en hefur þekkst um árabil. Og það er ekki verjandi að skerða tekjur hans þegar vitað er að hann stóð völtum fótum fyrir. Ég ætla ekki að lengja mál mitt hér því fjvn. á eftir að fjalla um þetta frv. Þá hef ég fullan hug á að tekið verði á ýmsu sem að vísu er ekki talað mikið um hér. En það er hægt að koma fram með aðrar tillögur og aðrar áherslur í útgjöldum ríkisins og tekjuöflun. Satt að segja sýnist ekki veita af því að leggja ríkisstjórninni lið við það. Það er full þörf á því að tekið sé á útgjöldum ríkissjóðs en það má gera á annan hátt. Það ætti að byrja á yfirstjórn ráðuneytanna og gæta þess að setja verkefni í forgang og minnka við yfirstjórnina en eiga fremur fé til framkvæmda í þeim þáttum sem varða atvinnu landsmanna.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Hér liggur frammi frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1990 vegna kjarasamninga í febrúar 1990. Þetta er allkyndug fyrirsögn og verður að segjast eins og er að óþarft er að blanda kjarasamningum í fjáraukalög sem slík í fyrirsögn. Og verður tæplega hægt að segja að það sé réttlætanlegt. En það er önnur saga. Það sem ég vil gera hér að umræðuefni er fjárlagagerð ríkisins og áætlanagerð. Hér liggur fyrir frv. til fjáraukalaga sem gerir ráð fyrir lækkun útgjalda og hreyfingu á fjárlagaliðum til sparnaðar en aukningar á öðrum sviðum. Það sem veldur því að ég hef efasemdir um að þessi áætlun sem hér liggur fyrir sé rétt er að hinn 20. febr. sl. kom fréttatilkynning frá fjmrn. um afkomu A-hluta ríkissjóðs 1980--1989. Sama dag var lagður fram ríkisreikningur fyrir árið 1988. Það vekur athygli að það sem kemur frá fjmrn. 20. febr. í fréttatilkynningu stemmir ekki við það sem er lagt fram sem ríkisreikningur.

Þetta var allt skýrt hér á fimmtudaginn.

Ég veit ekki hvort það hefur verið skýrt hér á fimmtudaginn sérstaklega.

Annað er á greiðslugrunni og hitt ...

En það liggur náttúrlega ljóst fyrir að þær eru ekki alveg réttar þessar tölur sem hér liggja fyrir. Við afgreiðslu fjárlaga fyrr á þessu ári hafði ég verulegar efasemdir um áætlanagerð við það frv. sem var þá. Og ég þykist vita núna að þær tölur sem ég reiknaði út muni standast. Mér sýndist að tekjurnar yrðu allverulega hærri en í fjárlagagerð var gert ráð fyrir og sýnist þess vegna að skattaliðurinn eigi að vera hærri en hér er gert ráð fyrir. Í fljótu bragði sýnist mér að ekki væri óraunhæft að áætla að sá niðurskurður í sköttum sem hér er gert ráð fyrir sé svipuð upphæð og þeir muni hækka um. Þá er sá liður rangur að mínu mati sem nemur nálægt 1,8 milljörðum og þykist ég vita að það verði nokkurn veginn rétt. Hér er verið að tala um kjarasamninga og ég verð að segja að þær breytingar sem hér eru vekja furðu. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því að Byggingarsjóður ríkisins verði lækkaður um 100 millj. kr. Nú veit ég ekki hvort verkalýðshreyfingin telur þá sem bíða eftir lánum frá Byggingarsjóði ríkisins þess verða að hugsað sé um hag þeirra, en hitt veit ég að það er töluverður fjöldi sem bíður eftir lánum úr Byggingarsjóði ríkisins. Ég hef lagt fram fsp. um þetta mál til hæstv. félmrh. sem hún hefur að vísu ekki svarað enn þá en ég geri ráð fyrir að svarið liggi fyrir í þessari viku og muni þá koma í ljós hvernig staða þeirra mála er. Ég tel það ekki forsvaranlegt að það liggi ekki fyrir upplýsingar um slík mál þannig að hægt sé að sjá svart á hvítu hver staðan er í svo veigamiklum málaflokki áður en skornar eru niður 100 millj. til þessa málaflokks. Ég hef síðan margar athugasemdir við þann niðurskurð sem hér um ræðir sem mér finnst að sumu leyti kjánalegur. Það er kjánalegt að skera niður fjárlagalið um 10 þús. kr. í svona aðgerð. Það er ósköp kjánalegt og er ekki traustvekjandi. Hins vegar er staðreynd að ekki er snert við gæludýrum ríkisstjórnarinnar eins og hv. 2. þm. Norðurl. v. kom réttilega inn á áðan. Það er ekki snert við yfirbyggingunni og þeirri miklu útþenslu sem hefur átt sér stað í þeim hluta ríkisgeirans á undanförnum árum. Það hefur ekki verið gert raunhæft yfirlit á þessu máli af hálfu ríkisins í fjölda ára. Sú yfirferð hefði þurft að fara fram með allt öðrum hætti og öðruvísi og hefði þá sjálfsagt verið hægt að skera niður allverulegar upphæðir í ýmsum málum. Það er svo líka annað mál að undanfarna daga hefur heyrst í sérstökum starfsmanni sem verkalýðshreyfingin hefur skipað til þess að fylgjast með verðlagi í landinu. Ég hlustaði á viðtal við þennan starfsmann um helgina í einhverri af útvarpsstöðvunum þar sem hann var að tala um hækkanirnar sem hefðu dunið yfir. Og það er auðvitað alveg rétt hjá þeim ágæta manni að þessar hækkanir hafa verið töluverðar, en það er þó athyglisvert að hann var að ræða um hækkanir í sambandi við fjármagn og þá aðallega á gjöldum í bankakerfinu. En það vill svo til að verkalýðshreyfingin er einn stærsti eigandi banka hér á landinu og er aðili að Íslandsbanka og forseti ASÍ situr sem formaður bankaráðs. Því eru hæg heimatökin fyrir verkalýðshreyfinguna að lækka þessi útgjöld. Kemur því vel á vondan að þessar hækkanir skuli hafa verið svona miklar í bankakerfinu og það verður að gera þá kröfu til verkalýðshreyfingarinnar að hún standi þannig að sínum málum að hún lækki þessi útgjöld. Ég ætla ekki að hafa þessi orð öllu fleiri að sinni að öðru leyti en því að ég hefði viljað sjá hér frekari niðurgreiðslur, breytingu á virðisaukaskatti á matvæli og skattalækkun sem hefði komið heimilum að notum og komið þannig út að raunveruleg útgjöld sem skipta fólk máli hefðu lækkað. Ég minni á það að felld var hér í hv. Nd. fyrir skömmu tillaga frá mér um að það yrði skylda fyrir sveitarfélög að skrifa út hvað fasteignagjöld væru í raun há, samtals, öll þau gjöld sem eru lögð á íbúana. Það vekur náttúrlega furðu að þingheimur skuli ekki hafa áhuga á því eða vilja stuðla að því að almenningur í landinu fái að vita hvernig skattarnir eru lagðir á og hversu háir. Það er ýmislegt í þeim skattamálum, bæði fasteignagjöldum og öðru, sem verður að taka til endurskoðunar og gera það með þeim hætti að hver og einn viti raunverulega hvað hann á að borga í skatta og hann geti borið sig saman við aðra sem greiða skatta. Ég ætla ekki eins og ég sagði að hafa þetta öllu lengra en tel að þessi fjáraukalög séu byggð a röngum forsendum, það séu ekki réttir útreikningar á tekjuhliðinni og þessi niðurskurður sé nú frekar til málamynda og alls ekki raunhæfur.

Alexander Stefánsson Virðulegi forseti. Ég tel ástæðu til að segja örfá orð í sambandi við þetta mál. Ég er ekki á sama máli og síðasti ræðumaður, hv. 11. þm. Reykn., að óþarfi sé að leggja frv. til fjáraukalaga fram. Það er náttúrlega skylda að gera það og er framför að því leyti til. Ég vil einnig segja það að það sem gerir það að verkum að frv. er lagt fram eru kjarasamningar sem gerðir voru, skynsamlegir kjarasamningar og öll umræða í kringum það til þess að reyna að ná þeim áfanga sem allir eru sammála um, að gera tilraun til þess að koma verðbólgu á viðráðanlegt stig og þar með að leitast við að halda stöðugu verðlagi og reyna að koma á stöðugleika. Hv. þm. ættu því ekki að tala um það í þessum dúr að þetta sé óþarfi að þessu leyti til. Það varð samkomulag um það meðal þingmanna ríkisstjórnarinnar að standa að þessari lækkun ríkisútgjalda eins og stefnt er að, 900--1000 millj. kr., og gera sitt til að gera það að veruleika. Hins vegar verður að taka undir það sem hér hefur komið fram að það er í alla staði óheppilegt að fyrsta vitneskja um útfærslu á þessum áformum ríkisstjórnarinnar skyldi koma fram í fjölmiðlum og skapa þannig glundroða í sambandi við meðferð málsins eins og allir hv. þm. þekkja að hefur orðið á undanförnum vikum síðan í febrúar er þetta mál var fyrst til umræðu hjá stjórnarþingmönnum og hjá þjóðinni eftir að það var komið í fjölmiðla. Það hefur tekið talsverðan tíma að ná samkomulagi um ýmsa þætti þessa niðurskurðar og ég ætla ekki að ræða það sérstaklega hér, en vissulega var ástæða til að reyna að hafa áhrif á það á hvern hátt það yrði gert og ég verð að lýsa því yfir að ég tel að samkomulag hafi tekist um að lagfæra ýmsa þætti þessara hugmynda. Ég nefni þar að halda samkomulag sem gert var við sveitarfélögin í landinu, um uppgjör við sveitarfélögin, og eins að lækka ekki framlög til Íþróttasjóðs sem voru nýsamþykkt í fjárlögum og fleira mætti nefna til. Einnig er hér komin inn um 20 millj. kr. lækkun á framkvæmdaframlögum til Þjóðleikhússins sem er eðlilegt að mínu mati. Ég ætla ekki að ræða frv. efnislega af þeirri einföldu ástæðu að það kemur til umræðu í fjvn. og þar er hægt að koma að ýmsum athugasemdum eða fá ýmsar upplýsingar. Ég vil þó segja það að ég harma það að á síðustu stundu hefur verið lækkað, umfram það sem var orðið samkomulag um, framlag til Íþróttakennaraskóla Íslands á Laugarvatni, um 2 millj. kr., sem var orðið samkomulag um að hrófla ekki við miðað við samþykkt fjárlög. Ég vil aðeins nefna hér það sem ég mun óska eftir upplýsingum um í fjvn. Hjá iðnrn. er gert ráð fyrir lækkun upp á 20 millj. Í þeim gögnum sem fjallað var um í þingflokkunum var gert ráð fyrir að þessi lækkun kæmi á þrjá liði í iðnrn., þ.e. Iðju og iðnað, framlög, og Orkusjóð að því er varðar sveitarafvæðingu og styrkingu dreifikerfa og Ráðstöfunarfé ráðuneytisins. Niðurstaðan hér í frv. er hins vegar sú að þetta er einvörðungu tekið af dreifikerfi í sveitum sem er mjög viðkvæmt mál þar sem hér er um aðgerðir að ræða sem hafa verið í fjársvelti árum saman skulum við segja miðað við þörfina. Ég vek athygli á því að þessi lækkunartillaga iðnrn. orkar tvímælis miðað við það sem áður var búið að setja fram. Ég hygg að það verði a.m.k. að leita eftir svörum um það hvers vegna þessi háttur er tekinn upp miðað við það sem var búið að skýra í þingflokkunum, að allur niðurskurðurinn er settur á dreifikerfi í sveitum. Þá vantar upplýsingar miðað við það sem beðið var um. T.d.: Hvernig ætlar hæstv. landbrh. að láta deila niður lækkun á framlögum samkvæmt jarðræktar- og búfjárræktarlögumum 10 millj. kr., það fengust ekki upplýsingar um það. Og einnig lækkun til Framleiðnisjóðs landbúnaðarins um 10 millj. kr. Engin sundurliðun hefur heldur fengist í sambandi við hafnamannvirki upp á 25 millj. kr. Ég vil aðeins leiðrétta það sem komið hefur fram í ræðum hjá nokkrum hv. þm. í sambandi við niðurskurð til vegamála. Í fjárlagafrv. voru þau skorin niður um 675 millj. og svo bætast við 75 millj. kr. samkvæmt þessum tillögum þannig að niðurskurðurinn verði í heild 750 millj. en ekki 750 plús 75 og er nóg samt. Ég ætla ekki að ræða þetta nánar, en ég vildi aðeins láta það koma fram að ég mun óska eftir upplýsingum um nokkra liði í sambandi við frv. eins og það liggur hér fyrir, en að öðru leyti endurtek ég það að það var skylda stjórnarþingmanna að standa að því að þetta frv. yrði lagt fram og niðurskurður yrði í ríkiskerfinu upp á allt að einum milljarði til þess að standa við þá mikilvægu kjarasamninga sem gerðir voru.

Frsm. utanrmn. (Jóhann Einvarðsson) Hæstv. forseti. Í gær gerðist sá ánægjulegi atburður að þjóðþing Litáa samþykkti sjálfstæðisyfirlýsingu þjóðarinnar. Við vorum á fundi í utanrmn. þingsins í morgun og þar var samþykkt einróma að leggja til við hv. Alþingi að heillaóskaskeyti yrði sent til litáíska þingsins. Því höfum við flutt till. til þál. um heillaóskir til litáísku þjóðarinnar í tilefni sjálfstæðisyfirlýsingar hennar og hún er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að senda litáísku þjóðinni heillaóskir vegna sjálfstæðisyfirlýsingar Litáens sem þjóðþingið samþykkti í gær. Alþingi telur að sjálfsforræði þjóða með lýðræðiskjörnum þingum sé grundvöllur frjálsra samskipta og stuðli að friði í heiminum. Alþingi fagnar því endurheimt sjálfstæðis Litáens og væntir góðrar samvinnu við lýðræðiskjörna fulltrúa þess.`` Þessari tillögu fylgir svohljóðandi örstutt greinargerð: ,,Þing Litáens samþykkti í gær yfirlýsingu um endurheimt sjálfstæðis landsins. Á fundi utanríkismálanefndar í morgun var einróma samþykkt af því tilefni að flytja þáltill. þessa.``

Þorsteinn Pálsson Frú forseti. Það er rétt sem fram kom að allnokkuð er um liðið síðan umræða þessi frestaðist og enn lengra um liðið síðan þessi umræða hófst. Það var í nóvembermánuði sem umræðan hófst og hún hefur staðið með löngum hléum síðan. Það er ástæða til þess þegar umræðan hefst hér á nýjan leik að fara nokkrum orðum um þessa málsmeðferð. Það liggur nú í augum uppi að æskilegast hefði verið að ljúka þessari umræðu áður en hæstv. utanrrh. fór til sameiginlegs utanríkisráðherrafundar EFTA og Evrópubandalagsins í lok desembermánaðar þar sem lögð voru á ráðin um áframhald þessara viðræðna á milli þeirra samtaka sem hér um ræðir. Það tókst hins vegar ekki vegna þess að hæstv. ríkisstjórn kom því ekki við að ljúka þessari umræðu og það sem af er þessu ári hefur hæstv. ríkisstjórn ekki komið því við að eiga hér orðastað við alþingismenn til þess að ljúka umræðunni. Það er ámælisvert í meira lagi að standa með þessum hætti að umræðum um einhverja mikilvægustu samninga sem Íslendingar hafa tekið þátt í um langan tíma við aðrar þjóðir og sýnir með öðru hvaða hug og hvaða virðingu hæstv. ríkisstjórn ber fyrir þessum mikilvægu umræðum sem hér um ræðir. Í sjálfu sér er það ekki einungis mál hæstv. ríkisstjórnar hvernig umræður af þessu tagi eru dregnar á langinn. Það er auðvitað mál Alþingis að knýja hæstv. ríkisstjórn til að ljúka umræðum jafnvel þó að um sé að tefla minni mál en þetta sem hér er verið að fjalla um og það er þess vegna ástæða til þess einnig að bera fram kvörtun við yfirstjórn þingsins um það að hafa ekki gengið nægjanlega eftir því við hæstv. ríkisstjórn að hún sinnti þeirri skyldu sinni að ljúka þessari umræðu. Ýmislegt hefur á dagana drifið síðan við skildum síðast við þetta mál. Í sjálfu sér hefði verið full ástæða til þess að hæstv. ríkisstjórn gerði Alþingi á ný grein fyrir stöðu málsins, og það hefði verið miklu eðlilegra að ræða hér í marsmánuði nýja skýrslu frá hæstv. utanrrh. um málið en að halda áfram umræðu um skýrslu sem lögð var fram í nóvembermánuði í ljósi þess að hér er um að ræða viðfangsefni þar sem stefnt er að skjótum vinnubrögðum og breytingar eru örar og miklar. Það má segja að það hafi verið þrjú atriði sem hér komu til umræðu og skiptu afstöðu manna í ólíka hópa. Tvö þessara atriða lúta að meðferð málsins og formsatriðum en eitt þeirra að efnislegri afstöðu til þessara samninga. Það var uppi ágreiningur um það í fyrri hluta umræðunnar hvernig Alþingi ætti að taka á málinu. Þau sjónarmið voru sett hér fram að eðlilegt væri að Alþingi ályktaði um það hver væri stefna Íslands í þessum viðræðum, að hvaða markmiðum ætti að vinna og hvernig við vildum nálgast þetta verkefni að öðru leyti. Hugmyndum og tillögum af þessu tagi var hins vegar hafnað af hæstv. ríkisstjórn. Í annan stað var lögð á það áhersla að teknar yrðu upp tvíhliða viðræður við Evrópubandalagið til þess sérstaklega að gæta íslenskra hagsmuna að því er varðar hindrunarlausan útflutning sjávarafurða á markað Evrópubandalagsins. Kröfu um þetta var einnig hafnað af hæstv. ríkisstjórn. Í þriðja lagi komu hér fram mjög mismunandi sjónarmið í því formi að lýst var fyrirvörum af hálfu einstakra stjórnmálaflokka og talsmanna þeirra, mjög ólíkum fyrirvörum og í sumum tilvikum víðfeðmum. Segja má að sumir þeirra séu þess eðlis að þeir samrýmist engan veginn þátttöku okkar í þessum viðræðum. Þeir fela þess vegna í sér efnislegan ágreining um það hvernig þátttöku Íslands í þessum viðræðum á að vera varið og að hverju Ísland er að stefna með þeim. Þetta voru að ég hygg þau þrjú atriði sem fram höfðu komið í umræðunum og helst voru þess eðlis að um þau hafi verið eða sé enn ágreiningur hér í þinginu. Ég ætla ekki, frú forseti, að fara mörgum orðum um grundvallaratriðin í þeim samningum sem standa fyrir dyrum. Um það höfum við rætt mjög ítarlega á fyrri stigum þessarar umræðu. Þetta svokallaða fjórþætta frelsi, aðlögun Íslands og annarra ríkja fríverslunarsamtakanna að þeirri löggjöf sem Evrópubandalagið hefur þegar sett um hinn svokallaða innri markað. Ég er í engum vafa um að það er mjög mikilvægt fyrir Ísland að taka þátt í þessum viðræðum og stefna að þeirri tengingu við innri markað Evrópubandalagsins sem hið sameiginlega evrópska efnahagssvæði á að gera. Hér er um að ræða mjög umfangsmikla samninga, samninga sem í mörgum tilvikum lúta að viðfangsefnum sem á undanförnum árum hafa verið ágreiningsefni, hafa verið snar þáttur í ákvörðunum stjórnvalda varðandi almenna efnahagsstjórn. Mörg þessara viðfangsefna verða nú samningsbundin í hinu nýja efnahagssvæði og þurfa þess vegna ekki að leiða til óþarfa deilna hér á landi um aðferðir til hagstjórnar. Og það er ótvírætt til bóta og mikil framför þegar víðtækari samstaða næst á Alþingi og á milli stjórnmálaflokka um atriði í efnahagsstjórn sem lengi hafa valdið deilum. Það er fagnaðarefni að hér er verið að ræða um slíkar lausnir á grundvelli aukins efnahagsfrelsis sem ýmsum hefur verið þyrnir í augum í innlendri stjórnmálaumræðu. Ef við víkjum nokkuð að þeim þremur atriðum sem hér hafa komið til umfjöllunar og menn hafa ekki verið á einu máli um ítreka ég fyrst þá skoðun mína að eðlilegt hefði verið að hæstv. ríkisstjórn hefði á það fallist að móta stefnu Íslands í þessu efni með ályktun frá Alþingi. Það hefði styrkt stöðu Íslendinga í þessum viðræðum og gert afstöðu okkar skýra. Það hefði óhjákvæmilega eytt þeim efasemdum sem uppi eru í dag um samstöðu í málinu og þess vegna styrkt stöðu Íslands og ekki síst styrkt stöðu hæstv. utanrrh. sem fer með þessa samninga fyrir hönd Íslands. Þess vegna eru það vonbrigði að hæstv. ríkisstjórn skuli hafa hafnað hugmyndum af þessu tagi. Að vísu fóru fram, eins og áður hefur komið fram, óformlegar viðræður á milli einstakra flokka um möguleika á slíku samstarfi, en þegar til kom þá nutu slíkar hugmyndir ekki stuðnings innan hæstv. ríkisstjórnar. Í tvígang hafði Sjálfstfl. að frumkvæði hæstv. utanrrh. tekið þátt í óformlegum viðræðum af þessu tagi, en þær hugmyndir sem hæstv. ráðherra var þá með nutu ekki skilnings innan hæstv. ríkisstjórnar og hafa þess vegna ekki náð fram að ganga. Þá ætla ég að víkja örfáum orðum að þeirri ósk sem sett var fram um tvíhliða viðræður vegna útflutnings á íslenskum sjávarafurðum. Það kemur fram í skýrslu utanrrh. og hefur komið fram í þessum umræðum að ríkisstjórnin leggur höfuðáherslu á, að því er þetta viðfangsefni varðar, að byggja umræðurnar á þeim grundvelli sem lagður var með Oslóaryfirlýsingunni frá því í mars á síðasta ári. Þar var kveðið á um fríverslun með fisk innan EFTA sem taka á gildi 1. júlí, en eins og þar segir hafa Finnar umþóttunartíma fram til 1. jan. 1993. Það kemur einnig fram í skýrslunni að af hálfu EFTA-þjóðanna hafi verið óskað eftir fríverslun með fisk gagnvart viðræðunefnd Evrópubandalagsins en því hafi verið svarað af hálfu Evrópubandalagsins með ósk um viðræður um hina sameiginlegu fiskveiðistefnu Evrópubandalagsins. Nú hefur ýmislegt á dagana drifið í þessum efnum. Það var auðvitað ljóst frá upphafi að litlar líkur voru á að jafnvel sameinuð EFTA-ríki gætu knúið Evrópubandalagsríkin til að falla frá styrkjastefnu sinni, en Evrópubandalagið hefur nú þegar ákveðið styrki til sjávarútvegs a.m.k. fram til ársins 1997, ef ég man rétt. Frá öndverðu var því ekki mikil von til þess að við næðum árangri á þessum grundvelli og ég hygg að það sé rétt sem fram hefur komið að Óslóaryfirlýsingin um þetta efni hafi haft meira formlegt gildi en efnislegt að því er varðar íslenska hagsmuni með útflutning sjávarafurða á þennan sameiginlega markað í Evrópu. Nú hefur það svo gerst ofan í kaupin að Norðmenn hafa lent í miklum erfiðleikum í sjávarútvegi og hafa tekið ákvarðanir um aukna styrki til sjávarútvegs þvert á stefnu EFTA-ríkjanna um fríverslun án styrkja. Hæstv. utanrrh. var það því spurður hvort hann hefði hreyft þessu máli á fundum EFTA-ráðherra og hann greindi frá því af því tilefni hér á Alþingi að það hefði hann ekki gert og hann hefði ekki séð ástæðu til að gera athugasemdir þar við þó að augljóst megi vera að þessar ákvarðanir Norðmanna munu hafa áhrif á samningsstöðu EFTA á þessum grundvelli. Eða dettur nokkrum manni í hug að það styrki kröfur EFTA í viðræðum við Evrópubandalagið þegar Norðmenn hafa tekið ákvarðanir um að auka styrki til sjávarútvegs? Ég hygg að flestir hljóti að gera sér grein fyrir því að þessar ákvarðanir þeirra hljóta að veikja þann samningsgrundvöll sem lagt hefur verið upp með í þessu efni og um var samið á Oslóarfundinum í fyrra. Ég geri ráð fyrir að menn hafi skilning á þeim erfiðleikum sem Norðmenn standa frammi fyrir í sjávarútvegsmálum og hafa leitt til ákvarðana af þessu tagi af þeirra hálfu. Það breytir hins vegar ekki því að þetta átti að vera megingrundvöllurinn í viðræðum við Evrópubandalagið til þess að tryggja fríverslun með fisk og þar af leiðandi hindrunarlausan aðgang Íslendinga að þessum markaði. En þegar sá grundvöllur hefur verið veiktur með því að auka styrki hljóta menn að fallast á að tími sé kominn til að hugsa málið frá öðrum forsendum og öðrum sjónarmiðum en í upphafi var ætlað. Ég ætla ekki að rekja það í löngu máli hér en það mátti auðvitað vera ljóst þegar þessar umræður hófust að nauðsynlegt var að taka upp tvíhliða viðræður til að tryggja hagsmuni okkar í þessu efni. En því ljósara er það nú, þegar Norðmenn hafa tekið þessar ákvarðanir varðandi styrkina, að við verðum að huga að okkar hagsmunum á öðrum grundvelli en hæstv. ríkisstjórn hefur hugsað. Ég minnist þess ekki að tillögum hafi verið mætt með jafnmiklum æsingi og með jafnmiklum fúkyrðaflaumi og tillögum okkar og fleiri hér á þinginu og sjávarútvegsins í landinu um formlegar tvíhliða viðræður. Þar fóru fremstir í flokki hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. Þeir náðu varla upp í nefið á sér af hneykslan yfir því að lagt skyldi til að við ræddum meginhagsmuni okkar í þessu efni í tvíhliða viðræðum við Evrópubandalagið. Að vísu tóku þessir hæstv. ráðherrar alltaf fram í hinu orðinu að þeir stæðu nú í tvíhliða viðræðum við Evrópubandalagið á sama tíma og þeir með stóryrðum vísuðu á bug slíkum kröfum. Ég geri ráð fyrir því að þessar mismunandi yfirlýsingar af þeirra hálfu helgist af því að þeir hafi ætlað sér að leiða samningana til lykta á grundvelli fríverslunarhugmyndanna en halda áfram óformlegum kynningarviðræðum á málstað Íslands án þess að þar væri um að ræða eiginlegar samningaviðræður um hindrunarlausan útflutning á sjávarafurðum inn á þennan markað. Það er nánast eina málefnalega skýringin á viðbrögðum þeirra, annars er tvískinnungurinn í yfirlýsingunum algjörlega óskiljanlegur. Ég vil fyrir mitt leyti reyna að leggja þann skilning í þessar gagnstæðu yfirlýsingar sem er jákvæðastur fyrir hæstv. ríkisstjórn. Mér sýnist að flest það sem á dagana hefur drifið síðan þessar umræður fóru fram styrki það sjónarmið sem hér var sett fram, að við verðum að taka upp tvíhliða viðræður um útflutning á sjávarafurðum. Það er reyndar beinlínis gert ráð fyrir því í Oslóaryfirlýsingunni þar sem segir: Við viðurkennum sjálfsákvörðunarrétt hverrar einstakrar EFTA-þjóðar hvað varðar tvíhliða frumkvæði og samninga við EB með tilliti til sérhagsmuna þeirra. Þarna er beinlínis viðurkennt í Oslóaryfirlýsingunni að EFTA-þjóðirnar hver fyrir sig kunni að fara í tvíhliða viðræður án þess að það raski samningsgrundvellinum í heild sinni. Einmitt þetta atriði hefur valdið deilum og hæstv. ríkisstjórn taldi ekki unnt að fara í tvíhliða viðræður á sama tíma og heildarviðræðurnar stæðu yfir. En það kemur beinlínis fram í Oslóaryfirlýsingunni að ráð er fyrir því gert að svo geti orðið. Þá er einnig rétt að minna á það í þessu sambandi að nýlega voru fluttar fréttir hér um að Færeyingar væru á lokastigi með samninga um aðgang að markaði Evrópubandalagsins sem tryggði þeim að mestu leyti tollfrjálsan aðgang að markaðinum, þar á meðal fyrir jafnmikilvæga útflutningsafurð og saltfisk. Jafnvel Færeyingar sýnast því vera komnir á undan okkur í að tryggja sína hagsmuni, útflutningshagsmuni, á þessum markaði. Ég hygg að það hljóti að opna augu hæstv. ríkisstjórnar fyrir því að ekki er unnt að láta þessi mál dragast endalaust þegar í ljós er komið að Færeyingar, samkeppnisaðilar okkar á þessum markaði, eru að tryggja hagsmuni sína með þessum hætti. Það hlýtur að hvetja hæstv. ríkisstjórn til að taka á þessum málum fastari tökum en verið hefur. Í nýlegu fréttabréfi sem samtök atvinnurekenda í sjávarútvegi gefa út er sagt frá fundi sem fulltrúar aðildarfélaga Vinnuveitendasambandsins og Félags ísl. iðnrekenda áttu í febrúarmánuði sl. með varaformanni framkvæmdastjórnar Evrópubandalagsins. En þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Á fundi sem Henning Christophersen, varaformaður framkvæmdastjórnar Evrópubandalagsins, átti með fulltrúum aðildarfélaga VSÍ og FÍI 22. febr. sl. var m.a. rætt um þá stefnu bandalagsins að krefjast aðgangs að fiskimiðum ríkja utan bandalagsins í stað viðskiptaívilnana fyrir þær sjávarafurðir þeirra sem seldar eru til aðildarríkja bandalagsins. Taldi Christophersen að sýnt væri að gera yrði undantekningu frá þessari reglu gagnvart Íslandi. Sagði hann að samskipti þessara aðila hefðu verið lengi í hnút og leita yrði nýrra leiða til að leysa hann.`` Enn fremur segir í þessari frétt: ,,Á honum mátti skilja að samningar sem þessir þyrftu ekki að heyra undir viðræður Evrópubandalagsins og EFTA um sameiginlegt evrópskt efnahagssvæði heldur mættu þeir fara fram í beinum viðræðum milli Íslands og bandalagsins.`` --- Og síðan segir: ,,Óhætt er að segja að hér kveði við nýjan tón og athygli vert er að hann kemur frá einum æðsta manni bandalagsins. Afstaða Christophersen lýsir skilningi á sérstöðu íslensks útflutnings og þeirri réttlætiskröfu að sömu lögmál eigi að gilda í viðskiptum með íslenskar sjávarafurðir og iðnvarning EFTA.`` Með öðrum orðum, hér eru fluttar fregnir af því að varaformaður framkvæmdastjórnar Evrópubandalagsins telji ekki óeðlilegt að beinar viðræður fari fram milli Íslands og Evrópubandalagsins um þetta meginhagsmunamál Íslands í þessum viðræðum. Þetta hlýtur enn að hvetja hæstv. ríkisstjórn til þess að hugsa sinn gang í málinu. Ástæða er einnig til þess að rifja hér upp afstöðu atvinnurekenda í sjávarútvegi sem fram kemur í skýrslu samstarfsnefndar þeirra og birt var sl. haust. Þar er sérstök áhersla lögð á að teknar verði upp tvíhliða viðræður Íslendinga og Evrópubandalagsins til að tryggja þessi viðskipti. Hæstv. utanrrh. reyndi, eftir að þessi skýrsla kom út, að gera hana tortryggilega í blaðaviðtölum og réðst með miklu offorsi á forustumenn í íslenskum sjávarútvegi og sakaði þá m.a. um að hafa gefið þessa skýrslu út í áróðursskyni fyrir Sjálfstfl. Í yfirlýsingu sem þeir sendu frá sér var slíkum ásökunum af hálfu hæstv. utanrrh. vísað á bug og sagt að þær ættu enga stoð í veruleikanum. Og jafnframt var lögð enn á ný áhersla á tvíhliða viðræður sem hljóta að verða formlegar, eins og þar segir. Ég vil enn fremur rifja hér upp ummæli Ólafs Davíðssonar á félagsfundi Iðnrekendafélagsins frá því á síðasta hausti þar sem fjallað var um þessi mál og vikið að saltfiskmálunum. Þar sagði hann orðrétt, með leyfi forseta: ,,Við getum flutt út flestar sjávarafurðir til Evrópubandalagsins tollfrjálst eða með lágum tolli. Veigamikil undantekning er þó saltfiskur sem að verulegu leyti lýtur einhliða ákvörðun Evrópubandalagsins um kvóta og tolla. Þetta vandamál verður eingöngu leyst í tvíhliða viðræðum við Evrópubandalagið þar sem ræða verður öll samskipti Íslendinga og Evrópubandalagsins á sviði sjávarútvegsmála.`` Allt hnígur þetta því að sömu niðurstöðu og hefur áður verið áréttað hér í umræðunum. Ljóst er að ýmislegt er nú að gerast og hefur verið að gerast sem ætti að opna augu hæstv. ríkisstjórnar fyrir því að taka verður þessi mál fastari tökum en hún hefur gert fram til þessa. Það verður auðvitað ekki við það unað að þessi mikilvægustu hagsmunamál Íslands verði látin bíða til loka samningaviðræðnanna. Enginn veit í dag hvenær þessum viðræðum lýkur. Að því hefur lengi verið stefnt að botn fengist í málið fyrir lok þessa árs. Ég ætla ekki að hafa uppi neina spádóma þar um en ef sá hraði yrði á málinu sem er auðvitað æskilegur þá liggur hins vegar ljóst fyrir að hæstv. ríkisstjórn á eftir að svara ýmsum veigamiklum spurningum um afstöðu sína til þessara mála í heild. Og það er alveg ljóst að Alþingi þarf að fjalla um það á yfirstandandi þingi með miklu nákvæmari hætti ef á að takast að ljúka viðræðunum fyrir árslok. Dragist það á hinn bóginn að þessum umræðum ljúki er einsýnt að við getum ekki beðið með að hefja viðræður til að lækka tolla á íslenskum sjávarafurðum, þær verða að hefjast án tafar. Ég minni hér á þær deilur sem staðið hafa að undanförnu um útflutning á ferskum fiskflökum. Þessar deilur varpa mjög skýru ljósi á þá erfiðu aðstöðu sem við erum í um þessar mundir þar sem íslenskir aðilar standa mjög mismunandi að vígi gagnvart Evrópubandalaginu. Tollastefna Evrópubandalagsins miðar auðvitað að því að auðvelda fiskvinnslu innan bandalagsins að ná til sín hráefni og gera innflutningi á fullunnum sjávarafurðum erfiðara um vik að keppa á markaðinum. Þess vegna m.a. hafa menn lent í þeim erfiðleikum sem raun ber vitni í þessu efni. Ég geri ráð fyrir því að þær ákvarðanir sem hæstv. sjútvrh. hefur tekið byggi fyrst og fremst á því sjónarmiði að hindra útflutning af tæknilegum ástæðum. Þar sé um að ræða tæknilegar ástæður til að koma í veg fyrir útflutning á ferskum flökum fremur en að í því felist almenn stefnumörkun varðandi utanríkisverslun með þessar afurðir. Ég hygg að menn hljóti að vera einhuga í því að gefa ekki Evrópubandalaginu neina forgjöf í þessum efnum. Við þurfum að knýja á, við þurfum að knýja dyra hjá Evrópubandalaginu og tryggja okkur tollfrjálsan aðgang með saltfisk inn á þennan markað og hljótum að gera þá kröfu að þær viðræður verði hafnar hið fyrsta. Ég vænti þess að hæstv. utanrrh. hafi skilning á því að í því efni megum við ekki gefa Evrópubandalaginu forgjöf. Við verðum að halda á öllu því sem við getum til að tryggja samningsstöðu okkar í þessu máli. En það er hætt við að við getum tapað tíma ef ekki fást skýrar yfirlýsingar um það hér og nú í þessari umræðu hvernig ríkisstjórnin ætlar að taka á þessu viðfangsefni. Það væri æskilegt að hæstv. utanrrh. gæti gefið um það skýrar yfirlýsingar í þessari umræðu að ríkisstjórnin hefði að athuguðu máli séð að rétt væri að ganga til formlegra tvíhliða viðræðna til að tryggja þessa hagsmuni. Því yrði vel fagnað ef hæstv. utanrrh. gæti skýrt og skorinort greint frá því að við nánari umhugsun hefði hann og hæstv. ríkisstjórn komist að þeirri niðurstöðu. Það mundi skapa hér miklu traustari og breiðari samstöðu um þau mikilvægu verkefni sem hér eru á döfinni. Þá ætla ég, frú forseti, að víkja örfáum orðum að þeim vanda sem uppi er í þessu efni vegna þeirra fyrirvara sem gerðir hafa verið af hálfu einstakra stjórnmálaflokka í þessari umræðu og sýnast setja málið í þó nokkra óvissu. Ég minni á að formaður þingflokks framsóknarmanna, hv. 1. þm. Norðurl. v., lýsti almennum fyrirvara við málið í heild en stuðningi við hugmyndina um fríverslun með fisk. Fyrirvari af þessu tagi getur verið býsna víðtækur ef hann er skilinn samkvæmt orðanna hljóðan og nánast þess eðlils að ekki sé fallist á grundvöll þeirra samninga sem hér standa fyrir dyrum. Og ég minni einnig í þessu sambandi á þann fyrirvara sem þingflokkur Alþb. gerði og formaður Alþb., hæstv. fjmrh., kynnti hér á Alþingi 29. nóv. sl. Þar var gerður fullur fyrirvari um þátttöku og fjárfestingu útlendinga í íslensku efnahags- og atvinnulífi. Það kom svo fram í máli hæstv. fjmrh. að líta bæri á þessa yfirlýsingu og þennan fyrirvara sem hluta af fyrirvara Íslands í viðræðunum. Jafnframt var gerð sú krafa af hálfu hæstv. fjmrh. að þessi fyrirvari yrði sérstaklega kynntur utanríkisráðherrum annarra EFTA-ríkja og utanríkisráðherrum Evrópubandalagsríkjanna. Ljóst má vera samkvæmt orðanna hljóðan í þessu efni að fyrirvari af þessu tagi getur falið í sér andstöðu við grundvallaratriði samninganna sem hér er verið að fjalla um. Nú er ekki ágreiningur um það, og ég hygg fullur skilningur af hálfu beggja samningsaðila, að í einstökum afmörkuðum atriðum geta þjóðirnar hver fyrir sig þurft að gera fyrirvara vegna sérstöðu eða óskað eftir sérstökum aðlögunartíma. En engum dettur í hug að taka þátt í viðræðum af þessu tagi ef alger andstaða er við alla grundvallarþætti samningaviðræðnanna. Það hefur enn ekki verið skýrt af hálfu Alþb. né hæstv. ríkisstjórnar hversu víðtækir þessir fyrirvarar eru í raun og veru. Ég hef skilið þá fyrirvara sem hæstv. utanrrh. hefur lýst og gert grein fyrir af sinni hálfu. Þeir lúta fyrst og fremst að fjárfestingu útlendinga í íslenskum auðlindum og að því að við höfum sambærilegar reglur gagnvart evrópska vinnumarkaðnum og við höfun nú gagnvart norræna vinnumarkaðnum. Um fyrirvara af þessu tagi hygg ég að ekki þurfi að vera ágreiningur hér á Alþingi. En spurningar hljóta að vakna um fyrirvara af því tagi sem ég hef hér minnt á af hálfu Alþb. og bæði Alþingi og þjóðin hlýtur að óska eftir því að fá nánari skýringu á því hversu víðtækur þessi fyrirvari er. Ég minni á að hann er mjög sambærilegur þeim fyrirvara sem hv. 1. þm. Norðurl. v., formaður þingflokks Framsfl., lýsti af sinni hálfu. Og ég hlýt líka að minna á ummæli hæstv. fjmrh. sem sagði hér á Alþingi í nóvember að viðmælendum Íslendinga ætti að vera fyllilega ljóst að hér á landi væru margvíslegar efasemdir um þessar viðræður. Með öðrum orðum, því hefur verið lýst yfir af hálfu fjmrh. hæstv. ríkisstjórnar að verulegar efasemdir séu um þessar viðræður. Og er nema von að menn spyrji: Hver er hin eiginlega stefna hæstv. ríkisstjórnar? Getur hún ekki eytt þessum efasemdum? Getur hún ekki talað svo skýrt og svo einhuga að þessum efasemdum sé eytt, a.m.k. þannig að ekki séu efasemdayfirlýsingar af hálfu ráðherra hæstv. ríkisstjórnar? Það er a.m.k. lágmarkskrafa að gera til hæstv. ríkisstjórnar að hún eyði efasemdum innan sjálfrar ríkisstjórnarinnar. En æskilegt væri að hún gæti eytt efasemdum hér á Alþingi og úti í þjóðfélaginu um þessa stefnu. Ég innti hæstv. utanrrh. eftir því fyrir skömmu hér á Alþingi hvort hann hefði gert viðmælendum okkar og samstarfsaðilum í EFTA grein fyrir þessari fyrirvarasamþykkt Alþb. sem hæstv. fjmrh. hefur sagt að líta beri á sem huta af heildarstefnu ríkisstjórnarinnar. Hæstv. utanrrh. taldi það vera af og frá, sitt hlutverk væri ekki að gera grein fyrir samþykktum Alþb. Ég fagnaði þeirri yfirlýsingu. Ég taldi ekki að þessi samþykkt Alþb. væri útflutningsvara og var þess vegna mjög ánægður að heyra þetta svar hæstv. utanrrh. En því miður stóð hv. 2. þm. Austurl. upp í framhaldi af þessu og lýsti því yfir að Alþb. væri alls ekki fallið frá yfirlýsingunni, hún stæði enn sem hluti af stefnu ríkisstjórnarinnar. Og þess vegna var óvissunni komið á jafnharðan. Hæstv. utanrrh. hafði reynt að eyða henni en þá stóð talsmaður Alþb. upp og kom óvissunni á aftur. Nauðsynlegt er að knýja á um að hæstv. ríkisstjórn geri hreint fyrir sínum dyrum í þessu efni. Ég vil líka minna á þær umræður sem urðu hér á Alþingi fyrir fáum dögum þegar hæstv. viðskrh. lýsti því yfir að nauðsynlegt væri að breyta ríkisbönkum í hlutafélög og taka ákvarðanir þar um þegar á þessu ári til að mæta nýjum aðstæðum í kjölfar samninganna við Evrópubandalagið. Fyrst og fremst taldi hæstv. ráðherra þetta nauðsynlegt af þeirri ástæðu að styrkja þyrfti eiginfjárstöðu bankanna þegar þeir mættu, í kjölfar samninganna, samkeppni frá erlendum viðskiptabönkum. Og miklu heppilegra væri að gera það með því að leita eftir viðbótarhlutafé en að leggja nýja skatta á landsmenn í þessu skyni. En hæstv. viðskrh. hafði ekki fyrr gefið þessa yfirlýsingu en hæstv. forsrh. gaf þá yfirlýsingu að ekki kæmi til greina að slíkar ákvarðanir yrðu teknar í tíð núv. hæstv. ríkisstjórnar. Nú hagar svo til að hvorki Alþingi né þjóðin hefur neina tryggingu fyrir því að hæstv. ríkisstjórn fari frá fyrr en við næstu alþingiskosningar að ári liðnu. Það er engin trygging fyrir því að hæstv. ríkisstjórn fari frá fyrr en gengið verður til alþingiskosninga. Því verður þetta mál í uppnámi þangað til mynduð verður ný ríkisstjórn. Það er ljóst af yfirlýsingum þessara tveggja hæstv. ráðherra að ríkisstjórnin getur ekki tekið á viðfangsefni sem þessu sem hæstv. viðskrh. lýsir þó sem óhjákvæmilegu verkefni í tengslum við samningana við Evrópubandalagið, verkefni sem verður að taka ákvarðanir um á þessu ári. En hæstv. ríkisstjórn hefur lýst því yfir að þetta verkefni ætli hún sér ekki að leysa og geti ekki leyst. Þannig er ugglaust unnt að halda lengi áfram. Innan hæstv. ríkisstjórnar virðist ekki vera samstaða um að taka á ýmsum grundvallaratriðum í löggjöf og skipan efnahags- og peningamála sem tengjast þessum nýju samningum við Evrópubandalagið. Það grefur því undan trausti okkar í þessum viðræðum þegar yfirlýsingar af þessu tagi eru gefnar. Það veikir trú alls almennings á getu hæstv. ríkisstjórnar til að takast á við þessi viðfangsefni. Ég þykist alveg vita að hæstv. utanrrh. sem fer með þessi mál hafi vilja til þess eins og hæstv. viðskrh. að taka á slíkum viðfangsefnum. Ég lýsi því hér sem minni skoðun að ég er í einu og öllu sammála því sem hæstv. viðskrh. sagði um þetta efni hér á dögunum og geri síður en svo ágreining þar um. Ég þykist alveg vita að hæstv. utanrrh. vilji styðja hann í þeirri viðleitni að búa okkur sem best undir það að þessir samningar verði og við gerum þær breytingar á okkar löggjöf sem því fylgir. En það liggur hins vegar fyrir, þrátt fyrir þennan góða vilja, að ríkisstjórnin getur ekki og ætlar ekki að taka á viðfangsefni eins og þessu. Það sýnir að hæstv. ríkisstjórn er hér í miklum ógöngum og reyndar ófær um að taka á málinu. Frú forseti. Ég hef hér dregið fram nokkur þeirra atriða sem hafa leitt til ágreinings í tengslum við þessar viðræður. Ég hef varpað hér ljósi á nokkra þá þætti sem sýna að hæstv. ríkisstjórn er ekki í færum að takast á við þetta mikla verkefni, fyrst og fremst vegna innbyrðis ágreinings. Niðurstaðan af þessu er sú að það liggur fyrir að ekki hefur verið lögð nægjanleg áhersla á tvíhliða viðræður til þess að tryggja tollfrjálsan aðgang íslenskra sjávarafurða að mörkuðum Evrópubandalagsins. Þar um þarf að knýja hæstv. ríkisstjórn til skjótari vinnubragða nú alveg á næstunni. Í öðru lagi liggur fyrir að af hálfu hæstv. ríkisstjórnar er ekki samstaða um eðli og umfang þeirra fyrirvara sem gerðir hafa verið í svo veigamiklum atriðum að það hlýtur að veikja traust ríkisstjórnarinnar og ala á efasemdum um möguleika hennar til þess að taka af nægjanlegri festu á málinu. Í þriðja lagi liggur fyrir að ekki er samstaða innan ríkisstjórnarinnar að taka á verkefnum sem fylgja munu í kjölfar þessara samninga eins og að breyta ríkisbönkum í hlutafélög. Þess vegna er óhjákvæmilegt að gerðar verði tilraunir til að mynda hér á Alþingi meiri hluta sem getur staðið að skýrri stefnumótun og einhuga framkvæmd samninga við Evrópubandalagið og breytinga á íslenskri löggjöf sem leiða munu af þeim samningum.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Virðulegi forseti. Hæstv. utanrrh. mun að sjálfsögðu svara ítarlegri ræðu hv. 1. þm. Suðurl. en tveimur, þremur atriðum vildi ég koma á framfæri. Tvíhliða viðræður fara að sjálfsögðu fram þó þær séu ekki formlegar. Ég vil upplýsa í því sambandi að ákveðið hefur verið að ég eigi fund með forseta framkvæmdastjórnar Evrópubandalagsins, Delors, 18. apríl nk. og að sjálfsögðu mun ég þar gera grein fyrir viðhorfum Íslendinga og óskum í sambandi við þessar viðræður. Sömuleiðis vil ég upplýsa að framkvæmdastjóri sjávarútvegssviðs, Marin, mun heimsækja Ísland í maímánuði sem gestur sjútvrh. Þar fara að sjálfsögðu fram viðræður um sömu áhersluatriði okkar Íslendinga. Þannig fara tvíhliða umræður fram þótt ekki hafi verið óskað eftir þeim formlega. Hér var nokkuð rætt um Færeyinga og þær fréttir sem þaðan hafa borist um tollfrelsi fyrir færeyskar sjávarafurðir. Ég hygg að þarna muni eitthvað vera orðum aukið og veit reyndar að það er ekki tollfrelsi fyrir saltaðan þorsk t.d. Ég vek hins vegar athygli á því að Færeyingar eru með tvíhliða fiskveiðisamning við Evrópubandalagið og samkvæmt þeim samningi fær Evrópubandalagið heimild til 20 þús. tonna veiði innan fiskveiðilögsögu Færeyinga, þar af 2000 tonn af þorski. Við höfum ekki viljað fallast á slíkan tvíhliða samning sem, eins og margoft hefur komið fram hjá þeim sem fara með sjávarútvegsmál hjá Evrópubandalaginu, er skilyrði fyrir frekari tollaívilnunum. Spurningin er: Viljum við fá slíka kröfu? Það er mín skoðun að á þessu stigi sé ekki rétt að bjóða upp á slíka kröfu. En eins og ég sagði áðan mun utanrrh. gera ítarlega grein fyrir því sem fram hefur farið. Það er alveg rétt sem hér hefur komið fram að það hafa orðið miklar breytingar í Evrópu sem að sjálfsögðu gera það að verkum að nauðsynlegt er að ræða þessi mál stöðugt. En ég stóð fyrst og fremst upp til að gera grein fyrir þeim tveimur fundum sem fram undan eru, annars vegar minn við Delors og hins vegar sjútvrh. við Marin.

Utanríkisráðherra (Jón Baldvin Hannibalsson) Virðulegi forseti. Þar sem svo langt er um liðið frá því að skýrsla mín til Alþingis um undirbúning áformaðra samningaviðræðna EFTA-ríkjanna við Evrópubandalagið var lögð fram á Alþingi er kannski rétt að byrja með því að rifja upp, og líka að gefnu tilefni, forsendur þessara viðræðna. Af hálfu Evrópubandalagsins er alveg skýrt og ótvírætt að forsendur þess fyrir þessum viðræðum voru eftirfarandi: Í fyrsta lagi. Evrópubandalagið hefur lýst því yfir að það gefi ekki kost á því að veita viðtöku aðildarumsóknum fyrr en eftir árslok 1993. Það þýðir í reynd að umsóknir nýrra aðila geta ekki verið komnar til framkvæmda, þ.e. samningum um þær lokið, fyrr en í fyrsta lagi eftir miðjan þennan áratug. Á því getur orðið ein undantekning og var jafnvel um það rætt fyrir alllöngu síðan, þ.e. Austur-Þýskaland ef og þegar til sameiningar þýsku ríkjanna kemur. Í annan stað. Evrópubandalagið lýsti því yfir að það gæfi ekki kost á tvíhliða samningum við EFTA-ríkin hvert í sínu lagi og færði fyrir því eftirfarandi rök: Evrópubandalagið framfylgir nú áætlun um að framkvæma grundvallarreglur samrunaferilsins, koma á innri markaðnum fyrir árslok 1992 eða áramótin 1992--1993. Kjarni þess máls er sá að Evrópubandalagið er að samræma á sínu svæði grundvallarreglurnar um hið fjóreina frelsi og að hrinda í framkvæmd áætlunum um samræmingu á hvers kyns lögum, reglum og stjórnsýsluframkvæmd innan þessara landa. Þeir sögðu því að það gengi ekki upp að gera marga tvíhliða samninga við önnur ríki á sama tíma þar sem við því yrði að búast að frávik, undanþágur og aðlögunartími fyrir hvert land gæti gengið þvers og kruss á þessar grundvallarreglur auk þess sem þeir sögðu einfaldlega að þetta væri slíkt forgangsverkefni innan bandalagsins að þeir hefðu ekki tíma eða orku aflögu til þess að leggja í slíka samninga. Þriðja meginforsendan af hálfu Evrópubandalagsins var síðan sú að bjóða EFTA-ríkjunum í heild til viðræðna sem einum hópi að fullnægðum tilteknum skilyrðum. Þ.e. Evrópubandalagið bauð EFTA-ríkjunum til viðræðna um samninga á takmörkuðu sviði sem leystu þeirra brýnustu vandamál. Skýrt var tekið fram að það yrði þá að vera við EFTA-ríkin í heild, að EFTA-ríkin kæmu fram sem einn aðili. Þau töluðu einni röddu, eins og það var kallað og markmiðið væri í raun og veru að yfirfæra grundvallarreglur innri markaðarins eða samrunaferilsins yfir á landsvæði ríkjanna 18 til þess að skapa raunverulega eina viðskipta- og markaðsheild. Þetta voru af hálfu EB þær forsendur sem lagðar voru til grundvallar viðræðum sem síðan hafa farið fram. Af hálfu EFTA-ríkjanna var við þessu brugðist með þeim hætti að leiðtogar EFTA-ríkjanna komu saman í marsmánuði á liðnu ári, gáfu þar út sína svokölluðu Oslóaryfirlýsingu sem er forsendan fyrir þeirri leið sem mörkuð hefur verið, þ.e. fyrir samningaleið EFTA-ríkjanna í heild. EFTA-ríkin lýstu sig þar reiðubúin til þess að ganga til slíkra viðræðna, hefja undirbúning að samningum og taka upp formlega samninga á þessum grundvelli, og þá var vitnað til ummæla forseta framkvæmdastjórnar EB, Jacques Delors, enda yrði að því stefnt að koma á samræmdu evrópsku efnahagssvæði 18 ríkja með 350 millj. íbúa og þar væri um að ræða, að því er varðar stjórnun hins sameiginlega evrópska efnhagssvæðis, sameiginlegar stjórnar- og ákvörðunarstofnanir. Það er á þessum forsendum sem EFTA-ríkin hófu þessar viðræður. Þær hófust í lok apríl á liðnu ári og fyrsta áfanga þeirra lauk raunverulega 20. okt. á sl. hausti og framhaldið var síðan staðfest með sameiginlegri yfirlýsingu utanríkisráðherra beggja aðila 19. des. í fyrra. Og þær umræður gengu eftir samkvæmt tímaáætlun. Það var staðfest í sameiginlegri yfirlýsingu stjórnunarnefndar æðstu embættismanna beggja aðila 20. okt. að könnunarviðræðurnar væru nægilega langt komnar, að þær væru nægilega yfirgripsmiklar og þær hefðu leitt í ljós með skýrum hætti að ekki væri um að ræða óyfirstíganleg vandamál þannig að með þeim hefði verið lagður grundvöllur að því að unnt væri að taka upp formlegar samningaviðræður á fyrri hluta þessa árs. Þetta var síðan staðfest aftur í yfirlýsingu utanríkisráðherrafundarins 19. des. með alveg ótvíræðum hætti þannig að forsendur þessara viðræðna eru þessar: Það er markmið samninganna að koma á því sem kallað hefur verið sameiginlegt evrópskt efnahagssvæði. Samningar um það hefjist á fyrri hluta þessa árs og verði lokið á fyrri hluta næsta árs eða jafnvel, eins og það er orðað, innan árs. Þetta geti gerst í formi milliríkjasamnings sem væri lagður fyrir þjóðþing EFTA-ríkjanna. Öllum þessum undirbúningi verði lokið með formlegri staðfestingu samninganna þannig að samningurinn geti komið til framkvæmda fyrir árslok 1992, þ.e. á sama tíma og lokið verði framkvæmd innri markaðarins innan Evrópubandalagsins. Ég árétta þetta hér, virðulegi forseti, að gefnu tilefni. Tilefnið er það að ýmis ummæli forustumanna Dana, forsætisráðherra á þingi Norðurlandaráðs og utanríkisráðherra á utanríkisráðherrafundi Norðurlanda í Turku í fyrri viku, gefa til kynna að af þeirra hálfu séu bornar brigður á að þessar forsendur haldi. Það verður að taka fram að þau ummæli sem þessir norrænu stjórnmálamenn hafa látið falla eru dálítið óskýr og festir ekki gjörla hönd á nákvæmlega hvað þeir eru að segja. En þeir virðast vera að gefa í skyn að þeir vilji ráða EFTA-ríkjunum og þá sérstaklega Norðurlandaþjóðunum að fara aðra leið, nefnilega að sækja þegar í stað beint um inngöngu í Evrópubandalagið. Og þeir virðast einnig gefa í skyn, þó þeir fullyrði það ekki, að breytinga megi vænta á afstöðu Evrópubandalagsins þannig að sú leið sem EFTA-ríkin hafa mótað sé ekki vænleg til árangurs. Þetta er dálítið alvarlegt mál þegar forsætisráðherra og utanríkisráðherra Danmerkur, sem er Evrópubandalagsríki, láta frá sér fara slíkar yfirlýsingar án þess þó að gera nánari grein fyrir þeim þegar eftir er leitað. Á fundi utanríkisráðherra Norðurlanda í fyrri viku var gengið eftir því, þótt naumur tími væri til viðræðna um þetta mál, hvað Danir hefðu fyrir sér í þessum ummælum en við því fengust engin svör sem haldbær geta talist, reyndar engin svör. Þess vegna var það að ég óskaði sérstaklega eftir viðræðum við utanríkisviðskiptaráðherra Svía, sem nú fer með formennsku í EFTA, á miðvikudag í fyrri viku til þess að fá alveg frá fyrstu hendi mat formennskulands EFTA á þessum ummælum. Jafnframt óskaði ég eftir viðræðum við danska utanríkisráðherrann í síðastliðinni viku í Kaupmannahöfn og var því líklega tekið en þegar á reyndi reyndist það ekki unnt. Nú þarf að taka skýrt fram hverjar þær upplýsingar voru sem ég fékk í hendur frá utanríkisviðskiptaráðherra Svía. Þær eru þessar: Forsætisráðherra Svía hefur sótt heim forsætisráðherra og ríkisstjórnir tíu aðildarlanda EB af tólf á undanförnum vikum og það er fullyrt, sem niðurstaða af þeim viðræðum, að alls staðar, af hálfu allra þessara ríkisstjórna, hafi verið skilmerkilega áréttað að Evrópubandalagið standi fast við þær forsendur sem lagðar voru í könnunarviðræðum á síðastliðnu ári, að það sé óbreytt að stefna að formlegum samningum snemma á þessu ári. Og reyndar fylgdi það sögunni að það hefði komið fram hjá fulltrúum þessara ríkisstjórna að stuðningurinn í höfuðborgum, þ.e. frá ríkisstjórnum Evrópubandalagsríkja við samninga við EFTA-ríkin, væri nú mun ákveðnari en hann hefur verið nokkru sinni fyrr, sérstaklega í ljósi þeirra tíðinda sem síðan hafa orðið í Þýskalandi, þ.e. varðandi þau áform sem nú eru uppi um sameiningu þýsku ríkjanna. Það var skýrt tekið fram að hvergi nokkurs staðar í nokkurri höfuðborg eða hjá fulltrúa nokkurrar ríkisstjórnar hefðu menn viljað kannast við neitt það sem gæfi til kynna að frá þessum forsendum yrði vikið, með öðrum orðum það fékkst engin staðfesting á þeim sögusögnum sem Danir hafa komið á flot. Þessu til viðbótar er þess að geta að utanríkisviðskiptaráðherra Svía sótti heim varaforseta Evrópubandalagsins, Frans Andriessen, vikuna áður en fundur utanríkisráðherra Norðurlanda átti sér stað og fékk þar sömu viðtökur og efnislega sömu niðurstöðu, að því færi fjarri að um væri að ræða stefnuhvörf eða stefnubreytingu. Hennar væri ekki að vænta, forsendurnar væru hinar sömu, þær væru óbreyttar og það væri fullur vilji á því að ganga til þessara samninga og ljúka þeim innan tilsetts tíma og stefna að þeim markmiðum sem þegar hefði verið yfir lýst. Til þess að árétta þetta enn fremur var mér tjáð að forsætisráðherra Svía ásamt með utanríkisviðskiptaráðherra þeirra mundu í dag, mánudag, óska eftir sérstökum fundi með forsætisráðherra og utanríkisráðherra Írlands, sem nú fer með formennsku í Evrópubandalaginu, til þess að fá það staðfest í eitt skipti fyrir öll hvort Evrópubandalagið standi við forsendur áformaðra samninga eða ekki, eða með öðrum orðum til þess að fá úr því skorið hvort nokkur flugufótur væri fyrir þessum yfirlýsingum hinna dönsku ráðamanna. Jafnframt var því heitið að á morgun, þriðjudag, mundu niðurstöður þeirra viðræðna verða kynntar utanríkisviðskiptaráðherrum annarra EFTA-landa. Svo að ég verð af þessu sérstaka tilefni að láta í ljós óánægju mína með að forsætisráðherra og utanríkisráðherra Dana skuli með þessum hætti halda fram óstaðfestum sögusögnum um breytingar á stefnu Evrópubandalagsins sem, þrátt fyrir að eftir er leitað, fást ekki staðfestar nokkurs staðar á byggðu bóli hjá réttbærum aðilum. En meðan þannig er um hnútana búið er ekki hægt að segja annað en að við hljótum að sjálfsögðu að treysta því að forsendur þessara samninga, eins og þær hafa verið kynntar og eins og þær hafa verið settar fram í sameiginlegum yfirlýsingum réttbærra aðila frá báðum hliðum hvað eftir annað, að þær haldi og markmiðin séu óbreytt. Það er ljóst að formennskulandið, Svíþjóð, hefur viljað knýja á um aukinn hraða í þessum viðræðum og setti fram tímaáætlun sem miðaði við það að útlínur samnings lægju fyrir áður en þeir skiluðu af sér sem formennskuland, þ.e. fyrir mitt ár, og vonuðust til þess að samningagerð yrði lokið fyrir árslok. Þar settu þeir fram hugmyndir sem voru umfram það sem samkomulag varð um því að samkomulagið var aðeins um það að hefja formlegar samningaviðræður á fyrri hluta ársins og ljúka þeim, eins og stóð í upphaflegum textum, innan árs. Það er mat flestra, og var það strax í desember, að þess væri ekki að vænta að þeim gæti verið lokið fyrr en líða tekur á árið 1991. Ég hef frá upphafi litið svo á að það skipti ekki sköpum mánuður til eða frá. Það sem skiptir sköpum er að tímaáætlunin í heild um það að ljúka samningsgerðinni og kynningu samninganna, staðfestingu þeirra í þjóðþingunum og öðrum undirbúningi framkvæmdar, að þessu verði öllu lokið fyrir árslok 1992. Þá vil ég næst, virðulegi forseti, víkja nokkuð að ólíku mati manna á því hvort rétt sé að fara þessa leiðina eða hvort við Íslendingar ættum fremur að leggja áherslu á hina svokölluðu tvíhliða leið. Fyrst vil ég nefna, af því að þess var getið hér í fjölmiðlum í tilefni af viðtali við lögmann Færeyinga og hann var borinn fyrir því að Færeyingar gerðu sér vonir um að ná nýjum tvíhliða samningi við Evrópubandalagið sem tryggði þeim tollfríðindi, a.m.k. að því er varðaði saltfisk. Fréttin var kannski ekki mjög skýr en alla vega notuðum við að sjálfsögðu tækifærið og ræddum við lögmann Færeyinga af því tilefni auk þess sem það átti að hafa samband við færeysk stjórnvöld og utanríkisráðuneytið í Danmörku. Staðreyndir liggja nú fyrir um það hvernig þetta mál er vaxið. Það er einfaldlega þannig að Færeyingar hafa samstarfssamning við Evrópubandalagið um fiskveiðimálefni. Og Færeyingar hafa líka samning við Evrópubandalagið um að veita Evrópubandalaginu veiðiheimildir, sem að vísu eru gagnkvæmar, innan færeyskrar fiskveiðilögsögu. Þær veiðiheimildir nema um 20 þús. tonnum og þar af eru um 2 þús. tonn af þorski. Þessar veiðiheimildir sem Færeyingar sömdu um við Evrópubandalagið á sínum tíma eru forsendur fyrir þeim samningi sem þeir hafa við Evrópubandalagið. Sérstök nefnd starfar síðan til þess að endurskoða samninginn reglubundið og hér mun vera átt við þá nefnd og þá endurskoðun. Þessum samningi hefur ekki verið breytt. Áform og óskir eru uppi um það af hálfu Færeyinga og reyndar beggja aðila. Fundir um þetta mál munu fara fram í apríl þannig að það liggja engar niðurstöður fyrir enn í því efni. En óskir Færeyinga eru sérstaklega um afnám tolla á öðrum tegundum en þorski, þ.e. keilu, löngu og ufsa, sem skipta óneitanlega mun minna máli á þessum markaði. En staðreyndin er sú að þeir hafa svona samning. Hann er okkur kunnur frá fyrri tíð. Hann er byggður á því að þeir hafa orðið við kröfunni um veiðiheimildir fyrir tollaívilnanir og er enn eitt dæmið um framkvæmd á sameiginlegri fiskveiðistefnu Evrópubandalagsins, sem er nákvæmlega þessi, eins og öllum er kunnugt nema e.t.v. hugsanlega einum hv. þm. sem veit af því að þetta er svona.

Hann hefur rétt fyrir sér.

Ja, það skyldi nú ekki vera. Þetta er með öðrum orðum hliðstætt við samninga Norðmanna. Norðmenn veittu Evrópubandalaginu veiðiheimildir í Barentshafi 1985, notuðu þá tækifærið til þess að semja um frekari tollaívilnanir fyrir Norðmenn á saltfiskmörkuðum á Spáni og Portúgal þegar þau ríki gengu inn í Evrópubandalagið, veittu veiðiheimildir í staðinn sem var forsenda þeirra samninga. Sama er að segja um Grænland. Kanadamenn höfðu slíka samninga en sögðu þeim upp. Ef menn vilja draga einhverjar ályktanir af þessum færeyska samningi, eru þær ekki nýstárlegar vegna þess að það hefur alltaf legið fyrir að ef við viljum taka upp formlega tvíhliða samninga við Evrópubandalagið um frekari tollaívilnanir en við náðum með fríverslunarsamningum og bókun 6 og erum reiðubúnir til þess að láta af hendi veiðiheimildir fyrir þá er samningsstaðan öll önnur, þ.e. þá er það mitt mat að þar með gætum við opnað möguleika á frekari tollaívilnunum eins og samningar annarra þjóða sýna. En meðan við svörum því til að slíkt sé ekki á dagskrá og komi ekki til greina af íslenskri hálfu munum við, með því að óska eftir formlegum tvíhliða viðræðum, framkalla þær kröfur. Það vitum við einfaldlega. Það er svo. En ef ekki er meiningin að semja um eitt eða neitt á því sviði er hætt við því að þeir samningar leiði ekki til neinnar niðurstöðu. Mín afstaða til þeirrar spurningar hvort við eigum heldur að fara þessa leiðina eða hina, vera í EFTA-samflotinu eða taka upp tvíhliða samninga, svar mitt við því er afar einfalt: Það er ekki annaðhvort eða, þetta er ekki tvennt sem útilokar hvað annað. Við eigum út af fyrir sig að fara báðar leiðir. Við eigum að sækja fram á báðum vígstöðvum, eins og ég hef gjarnan orðað það, í hópi EFTA-landanna í heildarsamningunum, um allt samningssviðið, þar á meðal að því er varðar kröfuna um fríverslun með fisk, og því næst eigum við að halda uppi tvíhliða viðræðum við Evrópubandalagið eins og við höfum gert og eins og við höfum gert á tveimur stigum. Við höfum gert það með því að búa í haginn fyrir samningagerðina síðar með viðræðum við alla þá forustumenn ríkisstjórna einstakra aðildarlanda Evrópubandalagsins sem við höfum átt þess kost að ræða við. Við höfum rætt við forsætisráðherra, utanríkisráðherra, utanríkisviðskiptaráðherra, sjávarútvegsráðherra og viðskipta- og iðnaðarráðherra Evrópubandalagslanda. Það eru ekki formlegar samningaviðræður vegna þess að þessir aðilar hafa ekki samningavald að því er varðar tolla eða fiskveiðistefnu. Það vald hafa ríkisstjórnir EB framselt í hendurnar á framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins. Hún hefur það vald. Við hana verðum við að semja ef við ætlum að fá frekari tollaívilnanir. Hjá því verður ekki komist og hún hefur ekki umboð til annars en að ganga til slíkra samninga á grundvelli þess samningsumboðs sem felst í hinni sameiginlegu fiskveiðistefnu. Síðar meir, þegar samningagerðin kemur til kasta hinna stjórnmálalegu leiðtoga Evrópubandalagsríkjanna, munum við væntanlega njóta þess ef við höfum einhverju áorkað í að auka skilning á sérstöðu Íslands og sérhagsmunum Íslands þegar þau mál koma til kasta ráðherraráðs Evrópubandalagsins. Við höfum reyndar gert meira en þetta því að við höfum líka haft frumkvæði að því að taka upp viðræður við framkvæmdastjórnina í Brussel, þ.e. fiskveiðideildina þar sem þessi missirin nýtur forustu framkvæmdastjóra sem er spænskur stjórnmálamaður og heitir Marin. Sjútvrh. hefur eins og kunnugt er rætt við hann og honum hefur verið boðið hingað og er væntanlegur í maí til framhaldsviðræðna. Það sem við höfum rætt við hann og aðra framkvæmdastjórnarmenn í Brussel er spurningin um samstarfssamning milli Íslands og Evrópubandalagsins á sviði fiskveiðimálefna. Og það hefur verið reifað hvort ekki væri tímabært að gera slíkan samning milli þessara tveggja aðila, eins og hafa verið gerðir við önnur ríki. Um hvað ætti hann að snúast? Um margvíslega sameiginlega hagsmuni á sviði sjávarútvegsmála, t.d. rannsóknir á lífríki hafsins, um fiskirannsóknir, um eftirlit, sérstaklega gæðaeftirlit og gæðastaðla og að sjálfsögðu er það opin spurning: Erum við tilbúnir að ræða innan slíks rammasamnings um frekara samstarf t.d. að því er varðar nýtingu á sameiginlegum stofnum eða flökkustofnum? Í því viðfangi munu Evrópubandalagsmenn eða framkvæmdastjórnin vafalaust koma fram með sínar sígildu kröfur að því er varðar hina sameiginlegu fiskveiðistefnu, þ.e. opna spurninguna um veiðiheimildir. Og þá er spurningin einfaldlega sú: Það er eitthvað sem íslensk stjórnvöld verða að gera upp við sig. Ef við ætlum að leggja á það höfuðkapp að fá fram með tvíhliða samningaviðræðum frekari tollaívilnanir verðum við að svara við að svara þeirri spurningu: Hvaða verði eru við tilbúnir að kaupa? Þetta er spurning sem ég ræddi við fulltrúa SÍF núna fyrir hádegið þegar við vorum að ræða hagsmunamál að því er varðar saltfisksútflutning. Og ég spurði þessa menn: Hver er ykkar afstaða? Eruð þið tilbúnir að mæla með því að Íslendingar kaupi frekari tollaívilnanir að því er varðar saltfiskmarkaðina með því t.d. að ganga til samninga við Evrópubandalagið sem fælu í sér í fyrsta lagi það umræðuefni, nýtingu á sameiginlegum stofnum eða flökkustofnum? Nú eða hugsanlega ef hægt væri að ná þessu fram með nánast málamyndaveiðiheimildum, gagnkvæmum að sjálfsögðu, hver er ykkar afstaða, hvað munuð þið ráðleggja íslenskum stjórnvöldum? Og sannleikurinn er sá að það voru skiptar skoðanir um þetta. En það var mikill meiri hluti sem sagði: Það á ekki að neita viðræðum. Og ég segi ekki meira um þetta mál annað en það að þeir sem telja að þetta sé brýnt og þeir sem telja að sá sem hér stendur eða íslensk stjórnvöld hafi vanrækt hagsmuni íslensks sjávarútvegs á þessu sviði, þeir sem eru þeirrar skoðunar að við eigum að óska eftir formlegum tvíhliða samningaviðræðum við Evrópubandalagið um frekari tollaívilnanir verða að svara því í leiðinni hvaða verði þeir eru reiðubúnir að kaupa slíkar hugsanlegar tollaívilnanir. Menn taka ekki upp samninga nema vita hvað þeir vilja fá út úr þeim samningum og hvað þeir vilja leggja á borðið með sér í þeim. Þetta er ósköp einfalt mál og á ekkert að ræða sem neitt launungarmál vegna þess að hér er vissulega um mikla hagsmuni að ræða. Það ber að meta hvort við viljum halda áfram þeirri stefnu sem við höfum fylgt hingað til, sem hefur ekki leitt til niðurstöðu, eða hvort við viljum taka upp sveigjanlegri stefnu ef við leggjum á það kapp að ná tollívilnuninni, sem vissulega skiptir verulegu máli og má reikna í einhverjum hundruðum millj. kr. á ári hverju eins og talsmenn SÍF hafa sett það dæmi fram. Hv. 1. þm. Suðurl. vitnaði til frásagnar af viðræðum við Christophersen, einn af varaforsetum Evrópubandalagsins, og sagði að ummæli hans væru nýlunda og mættu heita tíðindi. Ummæli hans eru ágæt og jákvæð í garð okkar Íslendinga en þau eru ekki nýlunda. Þau staðfesta einmitt árangurinn af þessari viðleitni okkar til tvíhliða viðræðna ekki bara við forráðamenn einstakra ríkisstjórna heldur líka við framkvæmdastjórnarmenn í Brussel. Og ég minni á að umræddum Christophersen, fyrrv. utanríkis- og fjármálaráðherra Dana, var boðið í opinbera heimsókn hingað til Íslands af hálfu viðskiptaráðherra. Viðskiptaráðherra hefur síðan þegið boð hans og sótt heim Brussel til viðræðna við hann þannig að þessir tveir aðilar hafa ræðst við mjög rækilega einmitt um þessi mál, um sérstöðu Íslands í sjávarútvegi, um líkurnar á árangri að því er varðar kröfu EFTA-ríkjanna sameiginlega um fríverslun með fisk, um markaðstruflandi áhrif styrkjakerfis EB að svo miklu leyti sem það er svo, um það hvernig best væri að halda á þessum málum í heild sinni af hálfu Íslendinga. Og um líkurnar á því hvort unnt væri á ákveðnu skeiði samninganna að fá viðurkenningu á því að sérstaða Íslands væri slík að hin sameiginlega fiskveiðistefna gæti ekki átt við í okkar tilviki þótt öllum beri saman um að ekki stoði fyrir okkur að setja fram kröfu um að Evrópubandalagið falli frá eða leggi niður sína sameiginlegu fiskveiðistefnu.  fólgin. Hún snýst annars vegar um það að innan Evrópubandalagsins er um að ræða víðtækt styrkjakerfi og menn hafa upplýsingar um í hverju það er fólgið. Að því er varðar samninga við önnur ríki utan bandalagsins um viðskiptafríðindi eða tollaívilnanir þá setur Evrópubandalagið fram kröfuna um veiðiheimildir í staðinn. Þetta eru einfaldlega staðreyndir og þýðir ekkert að neita þeim. Mín niðurstaða er óbreytt að því leyti til að ég tel að forsendurnar, sem lagðar voru fyrir viðræðuferlinum við Evrópubandalagið á sl. ári, standi. Markmiðin eru óbreytt og þær viðræður eru í undirbúningi og þær munu hefjast innan tíðar. Tvíhliða viðræðurnar halda enn áfram og verður haldið áfram í næsta áfanga þegar framkvæmdastjóri fiskveiðideildar Evrópubandalagsins kemur í sína heimsókn til Íslands sem hefur dregist allt of lengi. Honum var boðið að koma hingað á sl. hausti en nú er niðurstaðan sú að hann mun koma hingað í maí. Ég vil mælast til þess við hv. þm. að mikla ekki fyrir sér einhvern ágreining í þessum efnum. Ég held að sá ágreiningur sé mun minni en margir vilja vera láta vegna þess að þetta er ekki annaðhvort eða. Þetta er ekki annaðhvort þessi leiðin eða hin leiðin. Við eigum að fara báðar þessar leiðir. Til eru að vísu þeir menn hér inni sem hafa viljað hafna EFTA-leiðinni. Það hefur komið fram. Þeir segja einfaldlega að sérstaða Íslands sé svo mikil að við eigum ekki samleið með öðrum Norðurlandaþjóðum eða EFTA-þjóðum. Það er skoðun út af fyrir sig. Ég er ekki sammála þeirri skoðun og það er ekki stefna þessarar ríkisstjórnar. Miklu púðri hefur verið eytt í að ræða um kröfur um fyrirvara sem gerðir hafa verið. Það er ekki flókið mál. Þeir fyrirvarar sem gerðir hafa verið af Íslands hálfu í könnunarviðræðunum og kynntir þar eru þessir: Við höfum sagt: Við viljum fá fríverslun með fiskafurðir innan Evrópubandalagsins vegna þess að ef það næst ekki fram er hinn viðskiptalegi ávinningur okkar, vegna sérstöðu Íslands, miklum mun takmarkaðri en annarra þjóða af þessum samningum í heild sinni og við höfum fengið stuðning annarra EFTA-ríkja við þá kröfu. Það mun styrkja stöðu okkar verulega. Til eru þeir sem segja: Hin ríkin munu styðja þá kröfu hangandi hendi vegna þess að það eru miklu minni hagsmunir í húfi hjá þeim. Enn eru aðrir sem segja: Til hvers er að fara fram á fríverslun ef okkur er gert að keppa á fiskmörkuðum í Evrópu við fyrirtæki sem njóta margvíslegra styrkja, þ.e. vegna hins þáttar hinnar sameiginlegu fiskveiðistefnu Evrópubandalagsins? Þetta er auðvitað álitamál. Sjálfur er ég þeirrar skoðunar að þrátt fyrir hina umtalsverðu styrkjapólitík Evrópubandalagins sé ekki nóg að nefna þar bara tölurnar. Það ber fyrst og fremst að skoða: Hvað er það af þessum styrkjum sem mundi skaða samkeppnisstöðu annarra, sem hefur markaðstruflandi áhrif? Og lítum á: Helmingurinn af þeim fjármunum sem Evrópubandalagið ver til styrkja til sjávarútvegs, sem er innan við 1% af þeirra þjóðarframleiðslu, sjávarútvegurinn í heild, helmingurinn fer í að kaupa veiðiheimildir samkvæmt hinni sameiginlegu fiskveiðistefnu. Það út af fyrir sig skaðar ekki að öðru jöfnu íslenska hagsmuni. Það eru talsverðir hagsmunir fyrir granna okkar Grænlendinga svo að ég nefni dæmi. Annar þáttur þessarar stefnu er sá að þeir verja talsverðum fjármunum í úreldingarsjóð fiskiskipa með það að markmiði að minnka skipastólinn. Það er okkur frekar í hag. Það varðar aðallega Spánverja sem hafa allt of stóran skipastól. Þriðji þátturinn er fiskiðnaði og fiskverslun í Evrópubandalaginu til góða vegna þess að hann er í því fólginn að verja fé til að byggja upp dreifingarkerfi, kynningarkerfi og markaðskerfi fyrir fiskafurðir og skaðar okkur út af fyrir sig ekki. Það er fyrst og fremst fjórði þátturinn í þessu, sem eru bein framlög eða styrkir til fiskvinnslu á sumum svæðum Evrópubandalagsins, sem skaða okkur og hafa markaðstruflandi áhrif. Þess vegna er það að á undirbúningstíma samninganna var ákveðið af hálfu EFTA strax í byrjun janúar að fela sekretariatinu í EFTA, þ.e. viðskiptastefnudeildinni og hagfræðideildinni, að gera alveg sérstaka úttekt á þessu styrkjakerfi með það í huga að greina áhrif þess að því er varðar markaðstruflandi eða samkeppnistruflandi áhrif. Niðurstaðan liggur ekki fyrir en það er margt fróðlegt í því að finna og m.a. þetta: Það er ekki ástæða til þess að ætla, þrátt fyrir þær háu fjárhæðir sem hér er um að ræða í styrkjum, að við gætum ekki haft verulegan ávinning af fríverslunarfyrirkomulaginu með fiskafurðir. Í annan stað er á það að líta að flestir menn spá því að það muni draga úr þessum styrkjum á næstu árum þannig að ef við hugsum til lengri tíma væri ávinningur okkar af fríverslunarreglunni mjög umtalsverður. Ég tek því ekki undir með þeim sem segja að stuðningur EFTA-ríkjanna við grundvallarregluna um fríverslun með fisk sé málamyndagerningur og ég held að hann eigi eftir að skila okkur verulegum ávinningi og þeim mun meiri sem lengra líður á tímann. Aðrir fyrirvarar okkar lúta að spurningunni um fjármarkaðinn, þ.e. atvinnurekstrarréttindi erlendra aðila til þess að nýta auðlindir okkar, þ.e. til þess að eiga í fyrirtækjum eða fjárfesta í fyrirtækjum sem nýta okkar auðlindir. Það tekur fyrst og fremst til sjávarútvegs og orkuauðlinda. Fyrir því höfum við, satt að segja, talsverð rök. Rökin eru þau að auðlindir sjávar, hinir nýtanlegu fiskstofnar, eru óskipt auðlind. Í sínu náttúrlega formi er þeim ekki skipt upp þannig að þeir séu eins og skógarmerkur Finnlands í einkaeign og gangi þess vegna og í því formi kaupum og sölum. Að íslenskum lögum eru þessar auðlindir sameign íslensku þjóðarinnar. Íslenska ríkið er að segja með þessum fyrirvara: Við áskiljum okkur rétt til þess að ráða því sjálfir hvernig og hverjum verði heimilt að nýta þessa auðlind. Sama á við um orkulindirnar og við vísum til þess að sami háttur er á hafður að því er varðar t.d. Bretlandseyjar sem er Evrópubandalagsríki og olíuauðlindir Norðursjávar. Breska ríkisstjórnin hefur ekki afsalað sér valdinu til þess að láta í hendur eða selja consessions eða bjóða út nýtingu á þeim auðlindum. En það er hún sem ræður því og aðildin að Evrópubandalaginu breytir engu um það. Þriðji fyrirvarinn er að því er varðar fólk. Hann er, eins og fram kom í máli hv. 1. þm. Suðurl., almenni fyrirvarinn sem við þekkjum að því er varðar norræna vinnumarkaðinn, með öðrum orðum að íslenska ríkisstjórnin ætlast til þess að fámenni þjóðarinnar verði að því leyti viðurkennt að ef á það reynir getum við skorist í leikinn ef um væri að ræða innstreymi fólks þannig að það raskaði gersamlega jafnvægi hér á vinnumarkaði, annaðhvort í heild eða í einstökum greinum. Þetta eru raunverulega þeir fyrirvarar sem við höfum gert og sem skipta máli. Annað kynnu að vera samningar sem eru með venjuleg, tímabundin ákvæði um aðlögunartíma eins og alkunna er af samningum annarra þjóða við Evrópubandalagið. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum ekki að gera neina fleiri fyrirvara. Lítum á. Var það ekki haft eftir Mitterrand forseta að enginn samningur væri án undanþága en það væri heldur enginn samningur sem væri bara tómar undanþágur. Og hvað er nú þessi samningur sem við erum að gera? Hvernig mun hann birtast okkur? Það hefur svolítið verið haft í flimtingum að hann mun verða meira en þverhandarþykkur þegar allt er saman komið. Við getum gert ráð fyrir því að hann verði að magni til, þ.e. lög og reglur Evrópubandalagsins sem við höfum fallist á að gera að lagagrundvelli hins nýja evrópska efnahagssvæðis, eitthvað um 30 þúsund síður af laga- og reglugerðartexta, þ.e. talsvert mikið meira en íslenska lagasafnið og talsvert meira að vöxtum en texti heilagrar ritningar og sýnu lakari. Það skal viðurkennt. Þetta er milliríkjasamningur sem lagður verður fyrir þjóðþing. Ef þjóðþingin fallast á slíkan samning verður hann hluti af íslenskri löggjöf og hann felur ekki í sér afsal löggjafarvalds. Við erum hins vegar því vön við gerð annarra milliríkjasamninga, ég nefni sem dæmi mannréttindasáttmálann og mannréttindadómstólinn, að við eins og aðrar smáþjóðir eigum mikið í húfi að það sé tryggt að framkvæmd samnings, milliríkjasamnings, sem við gerum við stundum öflugri ríki, verði traust og örugg. Þannig að við munum setja upp nokkrar stofnanir til að tryggja samræmda framkvæmd og til þess að tryggja réttindi okkar, íslenskra þegna og íslenskra fyrirtækja, til þess að fá lausn á deilumálum eða fá réttindi tryggilega framkvæmd samkvæmt samningnum. Þetta er það sem ég tel ástæðu til þess að ræða sérstaklega um fyrirvarana. Nú er rétt að geta þess að frá því að þessi mál voru seinast rædd hér á hinu háa Alþingi hefur mikil vinna verið í það lögð af okkar hálfu að undirbúa þetta. Það er undirbúningstími núna fram í maí. Sá undirbúningstími snýst fyrst og fremst um það að við höfum skipað samningamann af Íslands hálfu. Formenn undirnefndanna sem störfuðu á könnunarviðræðutímabilinu halda áfram sem partur af þessum samningahóp. Starfsfólk ráðuneytanna sem einkum kom að þessum samningum hefur haldið áfram sinni vinnu við að bera saman lagareglur og reglugerðir Evrópubandalagsins á þessu samningssviði við íslensk lög. Við viljum standa við okkar skyldur að búa okkur undir það að þýða þennan mikla laga- og reglugerðabálk yfir á íslenska tungu. Það er dálítill handleggur og það kostar svolítið og það hefur verið leitað eftir aðstoð Orðabókar Háskólans, sérfræðinga þeirra og þess tölvuvædda kerfis sem þeir ráða yfir til þess að vinna það verk. Það vekur svo reyndar að vísu athygli mínka að við höfum tilboð á hendi um að það verk verði unnið fyrir upphæð sem er ekki nema 1 / 3 af því sem það mun kosta samkvæmt áætlun í löndum eins og Svíþjóð og Noregi og munu þeir þó geta notast við danskan texta mun betur en við. Virðulegi forseti. Ég skal fara að stytta mál mitt. Það er ljóst að ef af þessum samningum verður munu þeir hafa víðtæk áhrif á flesta þætti íslensks efnahags-, viðskipta- og þjóðlífs. Kannski er þetta í þeim skilningi stærsta mál sem við höfum fengist við í samskiptum við aðrar þjóðir. Samningssviðin fjögur, hindrunarlaus viðskipti með vörur, þar með talið fiskafurðir, einn samfelldur fjármagnsmarkaður, einn samfelldur markaður með þjónustu og loks einn samræmdur búsetu- og atvinnumarkaður, þetta mun ekki aðeins þýða að við erum að taka á okkur einhverjar skuldbindingar. Þetta er ekki bara spurning um hvort við erum að tefla í tvísýnu eða stofna í hættu einhverjum réttindum sem við höfum áunnið okkur. Við verðum að meta þetta allt saman í ljósi þess hverjar væru afleiðingarnar ef við létum þessa þróun mála í Evrópu fram hjá okkur fara, hverjar væru afleiðingarnar af því ef Ísland eitt Evrópuríkja einangraðist frá þessari þróun. Hverjar væru afleiðingarnar fyrir íslenskan sjávarútveg og íslenska fiskvinnslu og lífskjör þess fólks sem vinnur í þessum greinum ef markaðurinn sem nú tekur við 70% af okkar útflutningsafurðum á fiski yrði okkur lokaður, ef við hefðum ekki jafnan samkeppnisrétt á þessum mörkuðum á við samkeppnisþjóðir okkar? Menn verða að gera þetta upp við sig: Er þörf á því að efna til aukinnar samkeppni á fjármagnsmarkaðinum? Mundi íslenska bankakerfinu veita nokkuð af slíku aðhaldi? Er eitthvað að því að íslensk fyrirtæki, eða eins íslenskir ríkisborgarar, geti ávaxtað sitt fé á þessu fjármagnsmarkaðarsvæði á sömu kjörum og aðrir? Er eitthvað að því að íslenskir atvinnurekendur eigi rétt á því að fá áhættufé af hálfu erlendra aðila til þess að taka þátt í uppbyggingu íslenskra fyrirtækja? Það er nóg erlent lánsfé á Íslandi og líka í íslenskum sjávarútvegi. Það er dýrt lánsfé og það er án áhættu fyrir lánardrottnana. En er nokkuð að því að við förum eins að þegar við byggjum upp fjölbreyttara atvinnulíf í okkar þjóðfélagi, eins og allar aðrar þjóðir hafa gert sem farið hafa þann feril, nefnilega að opna fyrir þátttöku erlends áhættufjármagns við uppbyggingu á atvinnurekstri? Hvað ætli unga fólkið á Íslandi segi um það? Gerir það ekki kröfu til þess að eiga áfram aðgang að menntastofnunum á grundvelli sömu réttinda og sömu kjara og aðrir Evrópubúar? Ætli ávinningur Íslendinga af þeim hundruðum áætlana sem uppi eru um samstarf þessara þjóða, í vísindum, í rannsóknum, hagnýtum rannsóknum fyrir atvinnulíf, í hátækni, skipti ekki máli fyrir íslenskt þjóðarbú? Þetta er stórt mál og ég vildi gjarnan mega láta í ljós þá ósk og þá von að um meginatriði þess og þær meginleiðir sem við höfum mótað gæti skapast sem mest og víðtækust samstaða á Alþingi Íslendinga. Við erum lítil þjóð og við eigum þarna meiri hagsmuna að gæta kannski en margar aðrar af því að utanríkisverslunin og utanríkisviðskiptin og markaðsmálin eru okkur miklu stærra mál en flestum öðrum þjóðum. Það er ekki ástæða til þess að mikla fyrir sér ágreininginn. Hann getur ekki snúist um það hvort við eigum að fara annaðhvort þessa leiðina eða hina leiðina. Menn hljóta að átta sig á því að í samningum á þessu samningssviði með EFTA-þjóðunum er leikið á geysilega víðu sviði. Í tvíhliða viðræðunum værum við auðvitað fyrst og fremst að ræða sérmál Íslands og sjávarútvegsmálefnin sérstaklega. Ég hef aldrei útilokað það að svo kynni að fara að upp kæmi sú staða að það ætti að láta reyna á þá leið og við höfum undirbúið það og erum í slíkum viðræðum þó að ég telji það ekki rétt á þessu stigi málsins. Virðulegi forseti. Ég geri ráð fyrir að aftur verði tækifæri til að ræða þessi þýðingarmiklu mál þegar skýrsla utanrrh. kemur til umræðu á Alþingi þannig að ég tek undir það með hv. 1. þm. Suðurl. að það er ástæða til að ræða þessi mál ítarlega, vandlega og málefnalega. Ég vona að okkur takist að ljúka þessari umræðu nú en það verða ekki seinustu orðin sem um þessi mál verða sögð.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti hlýtur að upplýsa að til stóð að hv. 6. þm. Norðurl. e. fengi hér hálftíma til að ræða við hæstv. forsrh. um vandamál loðdýraræktarinnar. Við það verður staðið en svo stendur nú á að hæstv. forsrh. getur ekki verið hér fyrr en kl. 5 og mun þá umræðan fara fram, þ.e. ef forseta tekst að fá leyfi þingflokksformanna á fundi sem nú er að hefjast um breytingu á þingflokksfundatíma. Hv. 1. þm. Suðurl. hefur óskað eftir að fá að gera örstutta athugasemd. Hann hefur talað tvisvar en með tilliti til hversu mjög mál hans hefur verið slitið sundur vill forseti leita sátta og leyfa hv. þm. að gera hér athugasemd. Forseti vill ítreka orð hæstv. ráðherra að fyrir dyrum er að ræða þáltill. hv. 8. þm. Reykv. o.fl. um þessi mál og skýrsla utanrrh. er væntanleg og óskar forseti nú eftir að þessi umræða um skýrsluna nái að taka enda nú á þessum fundi.

Þorsteinn Pálsson Frú forseti. Ég skal ekki fara mörgum orðum um ræður hæstv. ráðherra þó að þær gæfu e.t.v. tilefni til þess og ég þakka fyrir að fá að gera þessa athugasemd. Satt best að segja urðu ræður hæstv. ráðherra mér allnokkur vonbrigði. Auðvitað er það hárrétt sem hæstv. utanrrh. sagði hér að spurningin er ekki sú hvort fara á aðra hvora leiðina, sameiginlegu leið EFTA-ríkjanna í viðræðum við EB eða í tvíhliða viðræður. Það hefur alltaf verið ljóst af okkar hálfu, sjálfstæðismanna, að það ætti að fara báðar þessar leiðir. Það sem hefur hins vegar gerst í þessu máli er það að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki fallist á að fara samhliða í tvíhliða viðræður. Það stendur á hæstv. ríkisstjórn að vilja fara báðar þessar leiðir samtímis og kemur það nú vel á vondan að sú ábyrgð hlýtur að hvíla á hæstv. utanrrh. í þessu efni að hafa ekki fengið því framgengt innan hæstv. ríkisstjórnar að fara báðar þessar leiðir samtímis eins og hann telur rétt og eðlilegt. Hæstv. ráðherrar koma hér upp í þessum umræðum, nákvæmlega eins og í fyrri hluta umræðnanna, og eyða löngu máli í það að leggja talsmönnum Evrópubandalagsins til rök. Hvaða rök geta nú talsmenn Evrópubandalagsins haft í frammi gegn okkur þegar við bönkum upp á? Það er það eina sem þeir hafa fram að færa í umræðum um tvíhliða viðræður og ég segi: Þetta er nú ekki stórmannlegt. Er nú ekki meiri ástæða til þess að tíunda hér öll þau rök sem við höfum fram að færa til þess að knýja á um tvíhliða viðræður og sýna fram á það að íslenskar sjávarafurðir verða að fá viðurkenningu sem iðnaðarvörur annarra þjóða hafa? Er það ekki sá málflutningur sem við þurfum að hafa uppi í stað þess að vera að reyna að búa til rök fyrir talsmenn Evrópubandalagsins? Það liggur fyrir núna, eftir þá frásögn sem hér hefur verið greint frá í viðræðunum við varaformann framkvæmdanefndar Evrópubandalagsins, að hann segir: Það er eðlilegt að gera undantekningu að því er varðar Ísland, og það er eðlilegt að gera það í tvíhliða viðræðum milli Íslands og Evrópubandalagsins. Og það liggur líka fyrir í Oslóaryfirlýsingunni að EFTA-þjóðirnar telja eðlilegt að hver einstök þjóð fari fram í tvíhliða viðræðum varðandi sérstök mál. Eftir hverju er þá verið að bíða þegar aðstæður liggja fyrir með þessum hætti? Hæstv. utanrrh. hefur sagt að samningunum verði ekki lokið fyrr en á síðari hluta ársins 1992. Eigum við að bíða þangað til eða fram á árið 1993 eftir að fá niðurstöður sem við vitum ekki einu sinni um? Er ekki eðlilegra að fara strax af stað til þess að tryggja þessa íslensku hagsmuni? Við getum ekki beðið svona lengi. Og loks, frú forseti: Þau svör sem hér komu varðandi fyrirvarana leystu ekki úr neinum vanda. Það liggur fyrir enn óhaggað og þeirri óvissu var ekki eytt hér að Alþb. hefur gert, eins og þeir orða það, fulla fyrirvara varðandi allan fjárfestingarþáttinn og gjaldeyrismálin í fyrirhuguðum viðræðum. Hæstv. utanrrh. hefur lýst hér þremur fyrirvörum um afmörkuð svið og þar er ég honum alveg hjartanlega sammála. Fyrirvarar Alþb. sem eru hluti af stefnu ríkisstjórnarinnar eru miklu víðtækari og þeirri óvissu hefur ekki verið eytt í þessum umræðum. Og þeirri óvissu hefur heldur ekki verið eytt að hæstv. ríkisstjórn getur ekki tekið á málum eins og bankamálunum sem þó eru óhjákvæmilegur hluti þessarar aðlögunar. Því miður hefur þessi framhaldsumræða ekki skilað neinu nýju af hálfu hæstv. ríkisstjórnar.

Ragnhildur Helgadóttir Frú forseti. Það er nú liðinn ærinn tími síðan við, ýmsir þingmenn sem erum á mælendaskránni, kvöddum okkur hljóðs og því munu þau fáu orð sem ég mun nú flytja beinast eingöngu að tilteknum atriðum í málflutningi hæstv. ráðherra. Ég vil nefna sérstaklega tvö atriði: Annars vegar tel ég nauðsynlegt að hæstv. ráðherra geri Alþingi grein fyrir stöðu mála vegna hinnar nýju þróunar í Austur-Evrópu sem vissulega var farin af stað þegar málið kom hér til umræðu fyrir jól en sífellt hafa nýir atburðir orðið og það hefur orðið æ ljósara að Evrópubandalagið sjálft sem slíkt og þjóðir þess þurfa að eyða töluverðum tíma í það að meta stöðu sína gagnvart hinni nýju þróun í Austur-Evrópu, bæði að því er varðar efnahagssamstarf ýmiss konar, stöðu gjaldmiðla, hugsanlegar fjárfestingar í Austur-Evrópu og fleira sem er verulega vandasamt og kann að hafa áhrif á allt efnahagslíf Vestur-Evrópu. Þegar þessi atriði eru skoðuð er það skiljanlegt að ýmsir hafa efasemdir um það hversu mikill hugur sé í Evrópubandalagsmönnum í viðræðunum við EFTA einmitt nú um þessar mundir. Það vakna spurningar eins og þessi: Þurfa málefnin sem upp koma vegna Austur-Evrópu að hafa forgang áður en þessum málum er lokið? Á hinn bóginn geta sömu ástæður orðið til þess að menn spyrja: Verður þessi aðstaða til þess að viðræðunum við EFTA verður hraðað svo mjög að niðurstaða þeirra verði að liggja fyrir miklu fyrr en menn áður bjuggust við? Mér virðist hæstv. ráðherra ekki hafa fjallað nægilega um þetta atriði og teflt fram rökum með og móti því sem kann að verða þróunin af þessum sökum. Margir halda því fram að þetta geti gjörsamlega ruglað allri myndinni af hálfu Evrópubandalagsins í garð EFTA. Áhuginn geti breyst, áherslur geti breyst, að ég nú ekki tali um þegar menn jafnvel ýja að því að einhverjir þeir sem nú eru í Evrópubandalaginu kunni að láta sér detta í hug að starfa öllu fremur með EFTA. Það virðist hins vegar ekki vera mjög raunhæft. En aðalatriðið er þetta að við þurfum áreiðanlega í ljósi þessara atburða að taka miklu alvarlegar á þeirri hugmynd sem hæstv. ráðherra ræddi um áðan, þeirri hugmynd sem kölluð hefur verið tvíhliða viðræður. Hæstv. ráðherra léði máls á því nú í ræðu sinni að tvíhliða viðræður gætu hugsanlega farið fram samtímis könnunarviðræðum innan EFTA. Það er gleðilegt. Hann átti varla nógu sterk orð til að lýsa forakt sinni á málflutningi sjálfstæðismanna hér fyrr í vetur sem einmitt fól það í sér að þetta hvort tveggja ætti að athuga samtímis. Það útilokar alls ekki hvort annað. Það stóð aldrei til og felst alls ekki í tillögu sjálfstæðismanna að svo sé. Hitt er mér gjörsamlega óskiljanlegt að það geti verið skynsamlegt að halda því fram að rétt sé að það liggi fyrir fyrir fram, og meira að segja jafnopinberlega eins og niðurstaða Alþingis mundi gera, hver sé afstaða gagnvart hugsanlegum tilslökunum af hálfu Íslendinga. Í fyrsta lagi liggur það margítrekað fyrir að slík afstaða er ekki fyrir hendi, þ.e. afstaða sem fólgin er í því að slaka megi til um veiðiheimildir. Ef hæstv. ráðherra heldur að tvíhliða viðræður kunni að leiða til þess að hann þurfi að svara einhverjum mismunandi spurningum um það efni er vitanlega skynsamlegra að bera þær spurningar upp þegar þær liggja fyrir en ekki vera að búa þær til núna. Og ég mun láta það eftir mér að segja hvað ég held að sé eina skiljanlega skýringin á þessum einkennilegu viðbrögðum. Ég hallast æ meira að þeirri skýringu að ástæðan til þess að hæstv. ráðherra heldur því æ ofan í æ fram að viðræður sem þessar muni leiða til þess að við þurfum að svara því nú hvort við föllumst á að veita veiðiheimildir sé sú að hæstv. ráðherra, formaður Alþfl., hafi séð í þessu leið til þess, krókaleið, að stilla Íslendingum upp við vegg og fá þá með þessu til að samþykkja sölu veiðileyfa. Ég sé einn ágætan hv. alþýðuflokksmann sem ég met mjög mikils hrista höfuðið. Annaðhvort er það vegna þess að honum finnst þetta alveg fráleit hugmynd eða honum finnst slæmt að sjálfstæðismenn séu að viðra slíkar hugsanir. Hvor ástæðan sem er, þá er þetta staðreynd að ef forustumaður Alþfl., hæstv. ráðherra utanríkismála sem ber ábyrgð á þessum viðræðum og að okkar mati ber skylda til að kanna þessar leiðir, krefst þess æ ofan í æ að fyrir fram séu lögð öll spil á borðið og meira að segja spil sem við höfum ekki hugmynd um hvort til verði, ef hann krefst slíks af Alþingi Íslendinga, þá lítur út fyrir að það búi eitthvað annað undir því en einlægur áhugi á því að ná slíkum tvíhliða viðræðum. Ef hæstv. ráðherra ætlar að gera samning um einhver kaup --- svo að ég haldi áfram með þá hugsun sem hæstv. ráðherra setti hér fram áðan þegar hann sagði: Hvaða verði viljum við kaupa tollafríðindi? --- við skulum taka eitthvert afskaplega einfalt og hversdagslegt fyrirbæri, t.d. að hæstv. ráðherra fari í búð að kaupa sér skó, og hann bráðvantar þessa skó, skulum við segja. Hæstv. ráðherra byrjar ekki á því að spyrja: Kemur það til nokkurra mála að ég fari að tala um að kaupa mér þessa skó nema ég viti fyrir fram og upp á krónu hvað þessir skór kosta? Hann byrjar auðvitað á því að fara í búðina og spyrja: Hvað kosta þessir skór? Svo athugar hann hvort hann ræður við að kaupa skóna. E.t.v. eru þeir á einstökum vildarkjörum og e.t.v. eru einhverjir aðrir skór, sem hæstv. ráðherra á inni í skáp og eru númeri of litlir eða of stórir, einhvern veginn svo fallegir að skókaupmaðurinn vill gjarnan fá þá í staðinn. En það eru skór sem hæstv. ráðherra ætlar sér alls ekkert að nota og eru þess vegna alls ekki sambærilegir, svo að við snúum okkur að tollafríðindum og fiskveiðiheimildum. Tollafríðindi geta komið á móti tollafríðindum en ekki á móti fiskveiðiheimildum. Og í tilfelli skóverslunar hæstv. utanrrh. kæmi eitt par af skóm á móti öðru pari af skóm, þannig að ekki er hægt að gefa sér svona hluti fyrir fram eins og hæstv. ráðherra gerir. Það sækir æ fastar á huga minn að einhverjar undarlegar skýringar séu á því. Hingað til og fram undir þetta hef ég haldið að þær skýringar væru ekki undarlegri en svo að bara væri verið að reyna að halda saman þessari fjölskrúðugu hæstv. ríkisstjórn vegna þess að fyrir liggja af hálfu Alþb. fyrirvarar sem væru algjörlega óviðráðanlegir fyrir hæstv. utanrrh. ef hann væri kominn að lokum þessa máls. Það er alveg ljóst. Ef hæstv. ráðherra væri kominn að leiðarlokum í þessum viðræðum og ekkert annað væri eftir en að skrifa undir stofnun evrópsks efnahagssvæðis þá segðu hæstv. ráðherrar Alþb., eða a.m.k. aðaltalsmaður þeirra í utanríkismálum, nei. Og ég trúi því ekki að hæstv. ráðherrar úr hans flokki taki ekki mark á honum. Þar með væri ríkisstjórnin liðin undir lok. Auðvitað mundu margir segja að farið hefði fé betra en ég veit að hæstv. utanrrh. stefnir ekki að því þó að skoðun okkar margra sé sú að þarna mætti vissulega verða breyting á. Frú forseti. Erindi mitt hér í þennan ræðustól var að óska eftir því að hæstv. ráðherra gerði okkur betri grein fyrir því hvaða áhrif hann telur að staða mála í Austur-Evrópu hafi á feril þessara viðræðna og svo hitt að hann skýri það fyrir okkur hvort hann telji það virkilega skynsamlegt að krefjast þess að slíkum fyrirvörum, sem hann setur fyrir því að kanna tvíhliða viðræður, sé fullnægt. Og ef hann telur það skynsamlegt, þá hvers vegna.

Friðjón Þórðarson Virðulegi forseti. Mig minnir að ég hafi kvatt mér hljóðs í þessu máli einhvern tímann í desember. 19. des. var þá fram undan, ef ég man rétt. Það er e.t.v. að bera í bakkafullan lækinn að fara að ræða þetta núna, þetta mikla mál almennt. Ég hafði þó ætlað mér það og kann betur við að láta verða af því að einhverju leyti. Langar og fróðlegar ræður hafa verið fluttar um þetta mál sem maður hefur lært ýmislegt af. Manni dylst ekki að hér er stórmál á ferðinni sem verður að skoða mjög gaumgæfilega áður en veigamiklar ákvarðanir eru teknar. En í þessu máli gildir að sjálfsögðu sú meginregla að fara að öllu með gát og flýta sér hægt en nýta tímann á hinn bóginn vel til að afla upplýsinga og safna gögnum svo að menn geti verið viðbúnir til að taka nauðsynlegar ákvarðanir þegar þar að kemur. Nú eru allar aðstæður að breytast í þessum málum, svo að segja frá degi til dags, svo ekki veitir af að fylgjast með vakandi auga með öllum þeim breytingum sem eru að verða í Evrópu og hafa að sjálfsögðu áhrif á málið. En öll samvinna ríkja á alþjóðavettvangi er af hinu góða. Við Íslendingar höfum aldrei farið dult með þá stefnu að við verðum að hafa víðtækt og fjölbreytt samstarf við mörg þjóðlönd, m.a. á sviði viðskipta, svo við getum komið útflutningsvörum okkar í verð og aflað gjaldeyris fyrir lífsnauðsynjum. Og sannleikurinn er sá að yfirlýsingar um utanríkismál og stefnu í utanríkismálum hafa orðið harla keimlíkar á seinni árum hvaða stjórnmálaflokkar sem sitja að völdum. Er það af hinu góða að reynt sé að móta ákveðna utanríkisstefnu sem fylgt er nokkurn veginn þó einhver blæbrigðamunur sé þar á. Að mínum dómi þarf að reyna að hefja meginstefnu í utanríkismálum upp yfir dægurþrasið sem við búum við hér heima fyrir, eins og stundum er tekið til orða. Þó að Íslendingar vilji og þurfi að skipta við fjölmargar þjóðir liggja þær ekki allar jafn vel við nánum samskiptum. Sérstök alúð hefur verið lögð við norrænt samstarf og samvinnu Evrópuríkja. Nú er á dagskrá að huga sérstaklega að þeim breytingum og nýjum viðhorfum sem eru á döfinni í Evrópu, þar á meðal Evrópumarkaðnum 1992. Sagt er sem svo að búa þurfi íslenskt atvinnulíf undir þær breytingar sem verði á viðskiptaháttum og efnahagsstjórn í Evrópubandalaginu á næstu árum. Sérstaklega verði unnið að því að laga íslenskt efnahagslíf að hinum nýju aðstæðum og tryggja viðskiptastöðu íslenskrar atvinnustarfsemi án aðildar að bandalaginu. Öll þessi mál eru viðamikil og fjölþætt og eiga sér langan aðdraganda eða allt frá því að Evrópa reis upp úr rústum síðustu heimsstyrjaldar. Sú Evrópa var ekki söm og áður. Bestu menn þjóðanna sáu að ekki dugði lengur að dreifa kröftunum í allar áttir, heldur varð að hyggja á nánara samstarf í einhverju formi. Þá vaknaði Evrópuhreyfingin, eða European Movement. Þessi leið var löng og seinfarin, en á Íslandi hefur verið fylgst með gangi mála, fyrst í stað úr fjarlægð en síðan með vaxandi þátttöku á mörgum sviðum. Ég minnist þess t.d. að ég og Benedikt Gröndal, núv. sendiherra, vorum fulltrúar Alþingis á hátíðarfundi í tilefni af 20 ára afmæli Evrópuhreyfingarinnar í Haag í Hollandi í nóvember 1968. Svo kom Evrópuráðið til sögunnar. Þar kom strax upp sú spurning hvernig aðildarríkin ættu að koma á nánari samstöðu og hvaða búnað slíkt samstarf ætti að bera. Við þekkjum samstarf EFTA-ríkjanna, við höfum verið þátttakendur þar árum saman. Það hefur verið góður samstarfsvettvangur og vinsamlegur. Eigi að síður hefur stundum komið fram í þeirri samvinnu að enginn er annars bróðir í leik. Þar hugsar hver um sinn hag og úrræði í eigin þágu þegar hagsmunaárekstrar verða sem þykja skipta máli. Þetta eru eðlileg og mannleg viðbrögð sem gilda jafnt í samskiptum einstaklinga og þjóða. Á síðustu árum hefur sú hugsun hvað eftir annað hvarflað að mönnum að dagar EFTA-sambandsins yrðu senn taldir. Eitt eða fleiri af þeim ríkjum mundu sækja um inngöngu í Efnahagsbandalagið, svo sem Austurríki. Svo sem kunnugt er hefur aukið líf færst í Fríverslunarbandalagið á ný, a.m.k. um sinn. Evrópubandalagið hafði frumkvæði að því að bjóða EFTA-ríkjunum til viðræðna um nánari tengsl og samstarf snemma á þessu ári. Um Evrópubandalagið er það að segja að yfirbragð þess og viðmót hefur oft verið talið heldur kalt og stundum fráhrindandi. Sagt er t.d. að það bandalag hafi aldrei samið við nokkra þjóð um að láta eitthvað af hendi án þess að fá eitthvað í staðinn. Það eru auðvitað meðmæli að vissu marki. Bent hefur og verið á þá meginstefnu bandalagsins að krefjast aðgangs að auðlindum þjóða í skiptum fyrir aðgang að sameiginlegum markaði bandalagsríkjanna. Að þessu leyti eru foringjar Efnahagsbandalagsins harðir í horn að taka þó þeir séu kurteisir í viðmóti. Að því er Ísland varðar er óhagganleg samstaða um það að aðgangur að fiskimiðum okkar þeim til handa komi ekki til greina. Á hinn bóginn þurfum við eitt og annað við þá að tala svo sem glöggt hefur komið fram í ræðum manna. Um það mál sem hér um ræðir var fjallað m.a. í Reykjavíkurbréfi Morgunblaðsins sunnudaginn 3. des., að mig minnir. Þar sagði svo m.a., með leyfi forseta: ,,Miðað við þá víðtæku samstöðu sem telja verður á milli stjórnmálaflokka og fólksins í landinu um meginatriði í þessu máli gegnir nokkurri furðu hvers konar fjaðrafok hefur orðið á Alþingi um þetta mál og þá aðallega ýmsa hliðarþætti þess. Sennilega segir það meiri sögu um ástandið í íslenskum stjórnmálum um þessar mundir en málið sjálft.`` Hvað sem um þetta má segja er eitt víst að hér er fjallað um örlagaríkt stórmál. Búast má við löngum og ströngum samingaviðræðum og ýmsum erfiðleikum áður en málið leysist svo okkur líki. Við því er raunar lítið að segja. Við höfum valið okkur þann kostinn að fylgja sjálfstæðri utanríkisstefnu, að verjast órétti en sækja rétt okkar sjálf og gæta hans. Þetta kostar baráttu og þrek. Við höfum margvíslega sérstöðu, m.a. fámennið. Það kom fram hér í umræðum á þessum vetri að gott væri að hafa í huga að það EFTA-ríki sem stendur Íslandi næst að stærð er tuttugu sinnum fjölmennara. Við höfum ákveðið að taka virkan þátt í samstarfi Evrópuþjóða. Það er eðlilegt og sjálfsagt en í þeirri samvinnu sem alls staðar annars staðar dugir ekki annað en að hafa augun opin og fara varlega um leið og sótt er fram. --- Varaðu þig á vinum þínum, stendur einhvers staðar. Að vísu höfum við öðlast dýrmæta reynslu í samskiptum og samningagerð á alþjóðavettvangi á liðnum áratugum. Þar eigum við mörgum hæfum mönnum á að skipa sem hafa sýnt og sannað að þeir hafa í fullu tré við sendinefndir stórþjóðanna, a.m.k. þegar ekki er látið kenna liðsmunar. Það er ekki úr vegi að nefna enn einu sinni og minna á landhelgismálið sem vannst stig af stigi með næsta ævintýralegum hætti, mál sem var sótt af okkar hálfu bæði af kappi og forsjá. Og hafréttarsáttmálann sem Sameinuðu þjóðirnar sjálfar geta bent á með stolti. En hvers vegna gætir tregðu af hálfu þjóðanna við að fullgilda þann ágæta sáttmála heima fyrir enda þótt hann hafi hlotið samþykki fyrir sjö árum? Enn hafa aðeins um 40 ríki fullgilt hann, þar á meðal Ísland eitt Norðurlanda. Mér er tjáð að nágrannar okkar, frændur og vinir á Norðurlöndum, hiki við þetta m.a. vegna þess að þeir séu hræddir um að einhver ákvæði þessa margslungna sáttmála kunni að skerða einhverja grein fullveldis þeirra og frelsis, a.m.k. vilji þeir hafa nægan tíma til að ganga úr skugga um að engin hætta sé á ferðum að þessu leyti. Og satt er það að full ástæða er til þess að kanna rækilega alla efnisþætti og hvert einstakt ákvæði hinna stóru og margbrotnu fjölþjóðasamninga og sáttmála áður en skrifað er undir, því að sjálfsögðu viljum við efna alla þá samninga sem undirritaðir eru af hálfu Íslands. Við þekkjum dæmi þess og þeim dæmum fer fjölgandi að menn vilja ekki una íslenskum dómum, jafnvel hæstaréttardómum, heldur leita allra bragða til þess að fá niðurstöðum þeirra hnekkt á erlendri grundu. Að sjálfsögðu viljum við öll bæta íslenskt réttarfar og búa svo í haginn að íslenskir dómstólar hafi öll skilyrði til þess að kveða upp réttláta dóma og úrskurði svo með öllu móti sé komið í veg fyrir að nokkur maður sé órétti beittur. Þvert á móti sé þess gætt á allan hátt að sérhver maður nái rétti sínum. Ég tel stórvarhugavert og óæskilegt að menn temji sér að skjóta málum sínum úr landi, út fyrir íslenska landhelgi. Við eigum að halda áttum og þeirri stefnu að reka mál okkar hér heima, fyrir íslenskum dómstólum og láta okkur nægja íslenskt dómsorð sem endi allrar þrætu og lausn okkar mála. Hæstv. utanrrh. sagði hér áðan að sá samningur sem nú er unnið að og er í undirbúningi verði meira en þverhandarþykkur og hann eigi að öðlast lagagildi á Íslandi. Það er því ekki lítið verk að skoða þetta mál frá ýmsum hliðum og kryfja það til mergjar. Í Morgunblaðinu á föstudaginn var er rætt um fræðslurit um Evrópubandalagið þar sem viðtal er við Gunnar G. Schram prófessor, sem hefur yfirskriftina ,,Verðum að taka örlagaríkar ákvarðanir á næstu missirum.`` Þar er m.a. rætt um Evrópuþingið og Evrópudómstólinn sem setur aðildarríkjunum tólf sérstök lög. Þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Það sérstaka við þessi lög er að ef til árekstra kemur á milli landslaga aðildarríkjanna og EB-laganna þá eru það síðarnefndu lögin sem gilda.`` Þessi almennu varnaðarorð vildi ég láta koma fram undir lok þeirrar umræðu sem hér hefur verið háð um hina örlagaríku EB--EFTA samninga sem eru á döfinni og svo miklu máli skipta fyrir land okkar og þjóð.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Eins og áður hefur komið fram hefur hv. 6. þm. Norðurl. e. farið þess á leit að ræða um vanda loðdýraræktarinnar. Fer sú umræða nú fram með góðfúslegu leyfi þingflokksformanna um að hálftíma frestur verði á þingflokksfundum og þeir hefjist kl. hálfsex. Umræðan fer fram skv. fyrri mgr. 32. gr. þingskapalaga og stendur því í hálftíma.

Stefán Valgeirsson Virðulegi forseti. Ég sé mig knúinn til þess að taka hér til máls út af því alvarlega ástandi sem ríkir nú þegar fréttir berast af því að fóðurstöðvar loðdýrabænda séu allar að hætta. Það er ekki að menn vilji ekki halda áfram heldur hafa þau mál ekki þokast áfram eins og að var stefnt. Ég hef ekki tóm til að rekja þessa sögu hér af því að tími minn er það takmarkaður. En ég vil minna á að að tilhlutan ríkisstjórnarinnar var skipuð nefnd til að skoða þessi mál 1. ágúst sl. Sú nefnd skilaði tillögum. Síðan var komið hér með frv. sem var samþykkt 14. des. Reglugerðin var ekki gefin út fyrr en 22. febr., en svo stendur á að menn vita ekkert hvað þeir eiga nú að gera. Það er farið að para dýrin. Þegar sá tími er kominn eru skinnin hér um bil, ef ekki alveg verðlaus. Þess vegna vil ég biðja hæstv. forsrh. að svara eftirfarandi spurningum: 1. Hvað hugsar ríkisstjórnin sér að gera til þess að tryggja áframhaldandi rekstur fóðurstöðva loðdýrabænda? 2. Hvað mun ríkisstjórnin gera í sambandi við fóðurstöðvarnar, ef það kemst á að breyta skuldum loðdýrabúanna í lán eins og til stendur samkvæmt lögunum, hvernig verður það þá tryggt að fóðurstöðvarnar geti tekið við þeim og notað aftur til þess að gera upp við þá sem þær skulda? Þannig er komið að verið er að loka þessum stöðvum. Það er verið að loka fyrir rafmagnið, allt vantar orðið til þess að geta framleitt þetta fóður. Ef ekki verða gerðar ráðstafanir strax á morgun sé ég ekki annað en að þessi framleiðslugrein sé gersamlega búin að vera. Og þess minnug, sem við hljótum öll að vera, hvernig á því stóð að farið var út í þessa atvinnugrein á sínum tíma, þá sé ég ekki betur en við sem hér erum, og ekki síst hæstv. ríkisstjórn, séum skyldug til að taka á þessu máli. Í því sambandi ætla ég að koma með eina fyrirspurn enn. Ég veit að ég er búinn að tala of lengi eftir þingsköpum, en ég óskaði eftir því að fá eilítið lengri umræðu um þetta mál, svo alvarlegt sem það er. Með leyfi Seðlabankans mega bankarnir leggja á allt upp í 3% viðbótarvaxtatöku þegar skuldbreytt er. Að vísu eru í sambandi við þessa skuldbreytingu ákveðnir vextir í lögunum, en það eru fleiri en þetta fólk sem þarf nokkuð að skuldbreyta hjá sér og þessi framkvæmd, eins og hún er, er gersamlega ólíðandi. Og ég var að fá upplýsingar um það að útibúum sem hafa fram að þessu neitað að bæta við þessa vaxtatöku sé nú skipað frá höfuðstöðvunum að taka þessa vaxtatöku.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Virðulegi forseti. Í raun er afar erfitt að ræða þetta mál án þess að hæstv. landbrh. sé hér. Þegar ég var spurður að því fyrir helgina hvort ég mundi svara svona spurningu var hæstv. landbrh. ekki á landinu. En nú er hann kominn til landins og eðlilegra að beina spurningunum til hans.  Hv. þm. rakti aðdraganda þeirra laga sem hér voru sett 14. des. Þar samþykkir Alþingi að veita sjálfskuldarábyrgð ríkissjóðs fyrir skuldbreytingu, allt að 60% af skuldum loðdýraræktarbús. Það er að vísu háð ýmsum skilyrðum. Það er háð því skilyrði að loðdýrabúskapurinn hafi hafist á árunum 1986--1989. Það er líka háð því skilyrði að eftir skuldbreytinguna fallist aðrir lánardrottnar á að lengja lán í átta ár. Það er einnig háð því skilyrði að Stofnlánadeild landbúnaðarins felli niður verðtryggingu og vexti og fresti greiðslum afborgana í fimm ár. Reglugerðin hefur verið gefin út og mér er tjáð að í Stofnlánadeildinni hafi verið fjallað um málið og þar muni ekki á því standa. Mér er hins vegar tjáð að það gangi afar erfiðlega að fullnægja því skilyrði að sýna fram á rekstrargrundvöll búanna. Það er ekki síst það sem hefur tafið framgang þessa máls. Því miður hefur afkoma loðdýrabúa síður en svo batnað. Hv. fyrirspyrjandi spurði síðan um fóðurstöðvar sem að sjálfsögðu hafa afar slæma rekstrarafkomu, ekki síst þegar loðdýrabúum hefur fækkað. Ég held ég fari rétt með að á Austfjörðum séu aðeins orðin eftir þrjú loðdýrabú og ég hygg að fóðurstöð verði varla með nokkru móti rekin til að sjá fyrir þremur búum. Víðar hefur fækkað þó það sé ekki mikið. Í Eyjafirðinum eru tvær fóðurstöðvar og ein á Sauðárkróki. Þær eru með öðrum orðum allt of margar. Byggðastofnun hefur fyrst og fremst aðstoðað fóðurstöðvarnar þótt einnig hafi komið aðstoð í gegnum Framleiðnisjóð óbeint með því að greiða niður fóðrið, eins og hv. þm. þekkja. En Byggðastofnun hefur veitt fóðurstöðvum lán. Ég ræddi við framkvæmdastjóra Byggðastofnunar að ósk hæstv. landbrh. Hann taldi að Byggðastofnun hefði ekki minnstu möguleika til að lána frekar til fóðurstöðvanna því þar væru engin veð, miklu meira veðsett en fóðurstöðvarnar sjálfar, einnig persónulegar eignir manna. Hefur þar verið haldið áfram uppteknum hætti og bankar hafa tekið veð í persónulegum eignum stjórnenda og mun það vera fullveðsett þannig að forstjóri Byggðastofnunar taldi eðlilega, ég tek það fram, að stofnunin hefði ekki fjármagn til að lána frekar. Ég lýsti þeirri skoðun þá að líklega væri skynsamlegast fyrir fóðurstöðvar að biðja um greiðslustöðvun á meðan þetta gengur yfir. Það er að vísu háð vissum erfiðleikum en líklega er það eina leiðin meðan svona er, á meðan verið er að ganga frá skuldbreytingu hjá þeim bændum sem hafa rekstrargrundvöll. En mér er tjáð að ekki hafi verið vilji til þess. Hæstv. landbrh. er hér kominn og þó að hann muni ekki hafa mikinn tíma getur hann kannski bætt einhverju við. Þetta mál hefur því miður þróast á verri veg, ekki vegna þess að stjórnvöld hafi ekki í gegnum mánuðina og árin gert æðimargt, fyrst í stofnlánum o.s.frv. til að aðstoða loðdýraræktina, heldur vegna hins að verð á skinnum hefur stöðugt fallið, hefur hríðfallið. Um leið og menn hafa þóst sjá rekstrargrundvöll hefur hann brugðist vegna verðfalls á skinnum. Ég vil lýsa þeirri skoðun minni að vel kunni svo að fara að það verði meginverkefni stjórnvalda og Alþingis að koma í veg fyrir að menn missi sínar eignir og rati í þá mannlegu erfiðleika sem því fylgir á einn eða annan máta. Vonandi geta einhver bú haldið áfram rekstri þannig að ef bati verður í loðdýraframleiðslunni geti þetta vaxið hægt og þétt aftur. En ég óttast, og hef það frá þeim mönnum sem gerst þekkja, að sá bati sé síður en svo á næsta leiti og sumar spár um bata innan 2--3 ára eru taldar mjög vafasamar í dag, því miður.

Margrét Frímannsdóttir Virðulegi forseti. Í desembermánuði sl. var samþykkt hér á Alþingi frv. sem fól í sér ráðstafanir varðandi loðdýrarækt. Reglugerð um nánari útfærslu á því hvernig staðið yrði að þessum aðgerðum varð til í landbrn. Loðdýrabændur voru skyldaðir til að senda inn umsóknir og eina ferðina enn var skafið inn að beini við öflun upplýsinga. Bændur brugðust við eins og vanalega, með þolinmæði og sendu gögnin fljótt, svo fljótt sem hægt var. En bið varð hins vegar á því að reglugerðir ráðuneytis sæju dagsins ljós þar til fyrir fáeinum vikum. Ekki er enn að fullu ljóst hvað þær ráðstafanir sem samþykktar voru hér á hv. Alþingi þýða fyrir hvern einstakan bónda. Þar er vinnu ekki að fullu lokið. Tíminn frá því að ljóst var að grípa þurfti til sérstakra ráðstafana vegna loðdýraræktar og þar til Alþingi samþykkti frv. í desember var langur. Flýta þarf þessari vinnu sem kostur er, ekki síst ef það sem liggur að baki aðgerðarleysis ríkisvaldsins þessa dagana er í raun að eins margir hætti í þessari atvinnugrein eins og hægt er, þá þarf það að liggja fyrir sem allra fyrst. Nú er sá tími sem pörun dýranna er að hefjast og bændur eiga þá kröfu að vita hver áform ríkisvalds, sem einu sinni atti þeim út í þessa búgrein, eru. Ég hélt, þegar umræðan um ráðstafanir vegna loðdýraræktar var hér á hv. Alþingi, að það væri vilji ríkisstjórnarinnar að þeir sem stunda refa- og minkarækt ættu kost á því ef þeir vildu og að fengnum ákveðnum aðgerðum ríkisvaldsins að halda áfram ef fyrir því væri grundvöllur. Það sem nú hefur gerst sýnir hins vegar allt annan vilja og eru það ljótar aðgerðir sem stjórnast af hugsunarleysi. Ég vona a.m.k. að það hafi verið hugsunarleysi og fljótfærni þegar sú ákvörðun var tekin að láta klippa af númer vegna ógreiddra gjalda af þeim bifreiðum sem flytja fóðrið til loðdýrabúa og með því að ákveða að dýrin verði öll skorin niður. Fóðurstöðvar, þar sem nú er horft fram á lokun ef ekkert er að gert, eru að stærstum hluta í eigu loðdýrabænda sjálfra og ef um gjaldþrot verður að ræða þar, þá fara þeir að sjálfsögðu með. Ef þetta er vilji hæstv. ríkisstjórnar hefði verið heiðarlegra að segja það strax í haust og vinna síðan frv. til laga sem fæli í sér ráðstafanir þess efnis að þeir sem hafa stundað loðdýraræktina gætu staðið uppréttir og farið frá þessari atvinnugrein sinni. Ríkisvaldið ber nefnilega að stórum hluta ábyrgð á því hvernig komið er. En að taka þessa ákvörðun með þessum hætti, að loka fyrir fóðurframleiðsluna til dýranna, eru ljót vinnubrögð.

Alexander Stefánsson Virðulegi forseti. Mér finnst ástæða til að minna á það hér að þetta mál er nú búið að vera alllengi í meðförum þingsins og alltaf hefur verið talað um að gera viðhlítandi ráðstafanir. Landbúnaðarnefndir þingsins komu saman vegna þessa máls ekki alls fyrir löngu til þess að reyna að gera sér grein fyrir hvernig málin stæðu. Þá lágu fyrir samþykkt lög og reglugerð var að koma út og menn héldu að þá væri hægt að fara að sjá fyrir endann á því hverju væri hægt að bjarga og hverju ekki. Því miður eru alls konar hnútar á þessu máli sem hafa vafist fyrir mönnum. Ég segi það ekki hér í gagnrýni því ég veit að þeir menn sem hafa unnið að þessu, bæði í Framleiðnisjóði og annars staðar, hafa lagt nótt við dag til að reyna að finna lausn á þessu. En í dag strandar fyrst og fremst á fóðurstöðvunum. Við nefndarmenn höfum farið á fund inn í Byggðastofun og þar er okkur tjáð að skuldir fóðurstöðvanna séu um 340--360 millj. kr. Af því skulda bændur 92 millj. og eru sjálfskuldarábyrgðir bænda og annarra aðila 31--37 millj. kr. sem er mjög alvarlegt mál. Og það hefur komið fram að þarna þarf að taka á málum því það getur vel verið að ástæða sé til að skoða í alvöru hvort ekki sé hægt að gera einhverjar sérstakar milliráðstafanir svo þessar fóðurstöðvar geti sinnt hlutverki sínu á einhvern máta. Og það hefur meira að segja komið ósk frá Eyfirðingum um að gerð verði úttekt á fóðurstöðvum á Sauðárkróki og Dalvík þó að það sé í raun og veru ekki þeirra hlutverk. En alla vega eru þarna ábendingar sem þarf að skoða og það getur vel verið að það séu fleiri atriði inni í þessu sem gætu bjargað málunum um fóðuröflun, a.m.k. meðan verið er að átta sig á því hvað menn ætla að gera til frambúðar. Ég vil segja það sem mína skoðun að það er útilokað að Alþingi geti staðið frammi fyrir þessu máli mánuð eftir mánuð, jafnvel ár eftir ár eins og dæmin sanna, án þess að finna möguleika á því að hér á Íslandi geti einhver hluti af þessari starfsemi haldið velli. Það er álit a.m.k. Framleiðnisjóðs og fleiri að um 130 bú gætu starfað við núverandi aðstæður. En fóðurstöðvarnar eru núna hnúturinn sem verður að leysa.

Stefán Valgeirsson Virðulegi forseti. Ég lít svo á að ástandið í þessum málum sé þannig að ekki sé hægt annað en að taka á því vegna þess að skinnin eru líklega að mestum hluta orðin ónýt ef á að drepa dýrin nú. Og ég veit ekki betur en að þeir sem eru að vinna að skuldbreytingunni segi: Við getum ekkert gert vegna þess að við vitum ekki hvernig verður með fóðurstöðvarnar. Ég vil minna á það að þegar var verið að samþykkja þessi lög fyrir áramótin voru landbúnaðarnefndir beggja deilda á einu máli um að taka á þessu máli. Vilji Alþingis til að koma þessu til hjálpar liggur því fyrir. En ef það er, eins og hv. þm. Margrét Frímannsdóttir sagði hér áðan, að verið sé að bíða eftir því að menn fari að skera, þá eru þeir byrjaðir á því. Þeir eru sumir farnir að skera dýrin vegna þess að ekkert gerist í þessum málum. Ég vil bara minna á að það voru tvær ástæður fyrir því að ég beindi fyrirspurn minni til forsrh. Í fyrsta lagi var hæstv. landbrh. ekki viðstaddur og búið var að tilkynna að stöðvunum yrði lokað um þessa helgi sem nú er liðin. Og í annan stað man ég ekki betur en hæstv. forsrh. hafi líka verið forsrh. þegar var verið að hvetja bændur til að fara út í þessa atvinnugrein. En þó ég segi þetta, þá er það siðferðisleg skylda okkar allra að taka á þessu máli.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Hæstv. forseti. Því miður var mér ekki kunnugt um þessa umræðu. Mér hafði ekki verið gert aðvart um að hún mundi fara fram og hef því ekki haft mikinn aðdraganda að því að stíga hér í ræðustól til að taka þátt í henni. Ég náði ekki heldur að heyra það sem málshefjandi hafði fram að færa og ekki nema að litlu leyti svar forsrh. En það sem ég vil segja á þessari stundu er að Framleiðnisjóði er, samkvæmt þeim lögum sem voru samþykkt á Alþingi fyrir áramót, falið að fara með þessa skuldbreytingu. Það hefur hann gert og ég leyfi mér að fullyrða að unnið hafi verið að því máli eins og kostur hefur verið og af eins mikilli alvöru og af þeim hraða sem við varð komið af þeirra hálfu. Ég hef fylgst með því og ég hef líka séð til þess að landbúnaðarnefndir Alþingis hafi fengið að fylgjast með því hvernig að því hafi verið staðið og m.a. hafa verið haldnir sérstakir fundir með landbúnaðarnefndunum í framhaldi af þessari lagasetningu og áður en reglugerð var sett. Ég hygg að ekki séu ýkjamörg fordæmi fyrir því að þó það mikið samráð sé haft við fagnefndir Alþingis um slíka hluti. Það hefur hins vegar legið fyrir að vandi fóðurstöðvanna er gríðarlegur og vaxandi með því að samdráttur er í greininni og minni fóðursala og minni tekjur á ferðinni. Alltaf var gert ráð fyrir því að skoða þyrfti stöðu þeirra þegar skuldbreytingamálin væru að komast á hreint og ljóst yrði hvernig rekstrarumfang fóðurstöðvanna í hverju byggðarlagi yrði í framhaldi af þeim aðgerðum. Þá vinnu þarf nú að fara í og gert hefur verið ráð fyrir því, samanber umræður á Alþingi og nál. landbn. Ed., að Byggðastofnun færi sérstaklega með það verkefni. Um það höfum við hæstv. forsrh. rætt við þá stofnun. Ég kannast að sjálfsögðu ekki við, enda ekki fótur fyrir slíku, að ákvarðanir hafi verið teknar um eitthvað annað en að keyra þessar skuldbreytingaaðgerðir áfram. Ég veit ekki hvar það fólk hefur verið sem ekki kannast við að slíkir hlutir taka sinn tíma og við því er ekkert að segja. Þannig hlýtur það að verða þegar um viðamikil mál með mikilli upplýsingaöflun er fjallað. En auðvitað ber að reyna að hraða því sem mest. Þessi ríkisstjórn hefur beitt sér fyrir því að á síðasta ári, árinu 1989, var um 160 millj. kr. á þáverandi verðlagi með einum eða öðrum hætti veitt beint í formi framlaga til loðdýraræktarinnar í landinu, um 160 millj. kr. Á þessu ári hafa þegar verið teknar ákvarðanir um áframhaldandi verulegar styrkveitingar við greinina. Það mun hins vegar ekki standa á mér, vilji hið háa Alþingi leggja þar enn meira af mörkum og fagna ég að sjálfsögðu liðsmönnum í því sambandi hvaðan sem þeir koma.

Ólafur Þ. Þórðarson Herra forseti. Menn hafa snúið þessari umræðu þó nokkuð sterkt upp í þá spurningu að vandamálið sé hjá fóðurstöðvunum. Rekstrarvandi fóðurstöðvanna byggist á því að það getur enginn aðili til lengdar afhent fóður án þess að fá það borgað. Sá rekstur gengur einfaldlega ekki upp og þarf ekki mikla skarpskyggni til að átta sig á því að það er ekkert útlit fyrir að þannig verði hægt að standa að málum. Ég hygg aftur á móti að það sem menn þurfa að snúa sér að og átta sig á til fullnustu sé hvernig hægt er að standa að því að láta þá sem vilja halda áfram í greininni og fá þann stuðning sem hér hefur verið samþykkt að veita þeim, hvernig er hægt að láta þá fá fóður á eðlilegu verði. Það liggur t.d. fyrir að eitt fóðurfyrirtæki á Íslandi sem hefur verið í fiskafóðri býðst til að útvega þurrfóður fyrir loðdýrin. Spurningin er þessi: Á hvaða verði yrði slíkt þurrfóður? Hafa slíkir útreikningar farið fram innan landbrn.? Eru einhverjar tillögur uppi? Það liggur líka fyrir að hægt er að geyma refafóður með því að nota maurasýru þannig að það þurfi ekki að keyra það jafnoft til búanna og gert hefur verið. Hins vegar vantar stefnumörkun í landbrn. þar sem hægt er að fá úr því skorið hvort þessar leiðir eru færar. Ég held aftur á móti að það liggi alveg ljóst fyrir að rekstur jafnmargra fóðurstöðva og verið hefur er fyrir fram dauðadæmdur ef greinin dregst jafnmikið saman og raun ber vitni. Það þarf raunverulega ekki að ræða það. Við gætum ekki haldið öllum sláturhúsunum á Íslandi gangandi með því að fækka sauðfé um helming og þannig er hægt að benda á margar hliðstæður. En ég held að það sé grundvallaratriði að gera sér grein fyrir þessu: Er hægt að breyta yfir í þurrfóður? Er hægt að breyta yfir í það að bændurnir vinni fóðrið meira sjálfir? Er hægt að breyta yfir í það að það sé geymt lengur og hafa þannig færri fóðurstöðvar og með stærra svæði? Stefnuleysið liggur í því að engin rödd hefur komið fram sem sker úr þessum þrætum og Byggðastofnun sem slík gerði ráð fyrir því þegar hún hóf afskipti af þessum málum að þannig væri staðið að því á öllum stöðum að fóðrið væri selt og það yrði greitt, en hún sér að sjálfsögðu ekki fram á að hægt sé að standa að rekstrinum þegar það er ekki gert.

Stefán Valgeirsson Virðulegi forseti. Ég vil bara ítreka það að þeir sem eru í loðdýrarækt nú ætluðu sér að vera það á næsta ári. Annaðhvort farga menn dýrunum fyrir áramót eða þeir ætla að halda áfram og þá ætla þeir ekki að drepa þau þegar er komið fram í mars. Spurningin er því þessi til hæstv. ráðherra: Eigum við og þjóðin að skilja það svo að ekki verði tekið á þessum málum þannig að dýrin fái fóður? Það er búið að loka stöðvunum að mér er sagt. Sé það rétt hljóta hæstv. ráðherrar að skilja það að nú þýðir ekki að benda hver á annan eða segja: Þetta tekur sinn tíma. Það verður að gera ráðstafanir sem duga og það strax.

Eggert Haukdal Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs hér til að þakka hv. 4. þm. Suðurl. fyrir hennar mál. Það voru orð í tíma töluð en þau voru þungur áfellisdómur yfir því hvernig hefur verið staðið að þessum málum af hálfu stjórnvalda. Ef þessi umræða nú, þegar loðdýraræktin er rétt komin í þrot, yrði þess valdandi að stjórnvöld vöknuðu alvarlega, þá væri vel.

Stefán Guðmundsson Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. málshefjanda fyrir að hefja mál þetta hér. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem við ræðum um vandamál þessarar atvinnugreinar og það er út af fyrir sig hörmulegt að við skulum gera það í því tímahraki sem við þurfum að leika. Málið er vissulega það alvarlegt að við þyrftum að taka til þess betri tíma. Hins vegar er öllum ljóst hver vilji Alþingis er í þessu máli. Þess vegna þurfum við ekki að eyða hér löngum tíma. Vilji Alþingis er alveg skýr í þessu máli. Landbúnaðarnefndir beggja deilda komust að niðurstöðu, sem þingið samþykkti, um að finna lausn á þessu máli. Margar nefndir hafa starfað í sambandi við vandamál þessarar atvinnugreinar. Það eru búnar að starfa nógu margar nefndir og það er búið að taka saman nógu mikið af skýrslum, það vantar ekkert af þessu. Það vantar athafnir og framkvæmdir. Menn hafa einnig talað um það hér að það sé Byggðastofnun sem eigi að fara með málefni fóðurstöðvanna. Hv. þm. Ólafur Þórðarson svaraði því hér að nokkru leyti áðan og það er rétt að ætlast var til þess að Byggðastofnun gerði það. Byggðastofnun getur það hins vegar ekki. Það verður öllum að vera ljóst. Byggðastofnun getur það ekki nema hún fái til þess fjármagn. Byggðastofnun verður að fá sérstakt fjármagn ef hún á að geta orðið við því og það er öllum ljóst að ef á að reka fóðurstöðvarnar er grundvallaratriði að fóðrið sé borgað. Og það kom einmitt fram hjá einum ræðumanni áðan að skuldir bænda við fóðurstöðvanrnar væru hvorki meira eða minna en 92 millj. kr. Ég hefði einnig viljað fá það fram í þessari umræðu og alla vega að skoða það hjá þeim aðilum sem eru að vinna í þessum málum hvað það mundi kosta að bændur sæktu þann rétt sem þeir eiga í hefðbundnum búskap ef þeir þurfa að hverfa frá loðdýraræktinni. Þeir hafa leigt sinn framleiðslurétt og þeir munu sækja hann aftur, og hvað mun það kosta?

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Nú er hálftíminn í raun og veru liðinn. Það eru þrír hv. þm. á mælendaskrá og forseti mun í von um fyrirgefningu frá þingflokksformönnum leyfa þeim að taka til máls í trausti þess að þeir haldi sig innan tímamarka.

Guðni Ágústsson Hæstv. forseti. Ég þarf ekki miklu við þessa umræðu að bæta en ég stíg þó hér í stólinn til að minna menn á alvöru málsins. Það getur blasað við í fyrramálið að annaðhvort verði bændurnir að sleppa kvikindunum út eða slátra þeim. Þetta er ekki hlægilegt, þetta er staðreynd. Þess vegna verða menn að taka mark á því sem hér hefur verið sagt. Alþingi markaði skynsamlega stefnu, að vísu allt of seint, hvað skuldbreytingu hjá bændum varðar. Niðurstaðan er hins vegar sú sem hér er sögð. Fóðurstöðvarnar geta verið lokaðar í fyrramálið. Ég ætla ekkert að ásaka hæstv. fjmrh. eins og flokkssystir hans gerði hér áðan fyrir það. En menn verða að setjast niður og finna í bili bráðabirgðalausn sem dugar fóðurstöðvunum til þess að framleiða fóður og hafa starfsfrið þar til sú mikla vinna sem hefur verið rekin áfram af krafti af Framleiðnisjóði, að skuldbreyta fyrir bændurna, er komin í gegn. Málið er kannski umhverfismál á morgun. Dýrin verða orðin villt hér í náttúrunni, sloppin út. Ég minni hæstv. nýskipaðan umhverfismálaráðherra á það og fel honum að taka þetta mál að sér í ríkisstjórninni ef aðrir duga ekki til að finna lausn á vanda fóðurstöðvanna.

Skúli Alexandersson Virðulegi forseti. Hv. þm. hafa komið hér í ræðustól og lýst því yfir að vilji Alþingis sé ljós í þessu máli og ég tek undir það líka. Ég held að við höfum samþykkt hér lög um aðgerðir í sambandi við rekstur loðdýrabúa en skilinn var eftir einn og kannski annar aðalþátturinn í sambandi við þetta mál, þ.e. fóðurstöðvarnar. Og ég tel að rétt sé að undirstrika að í meðferð Alþingis var búist við því að það yrði Byggðastofnun sem mundi leysa það mál. Það yrði leyst í gegnum Byggðastofnun, en því miður, málið hefur ekki hreyfst mikið á þeim vettvangi. Ég er ekki að segja að það hafi ekki verið skoðað.  Ég má víst ekki eyða mikið lengri tíma en ég tel að vilji Alþingis hafi verið sá að málefni fóðurstöðvanna yrðu leyst á vettvangi þessarar stofnunar. En hér hafa komið upp, hver á fætur öðrum, hv. þm. sem eru stjórnarmenn úr Byggðastofnun og sagt: Ja, málið er ekki á okkar vegum, eða nokkurn veginn það.

Pálmi Jónsson Virðulegi forseti. Saga loðdýraræktar hér á Íslandi nú síðustu árin er mikil sorgarsaga. Þessi sorgarsaga er ekkert betri fyrir það þó að hér á Alþingi hafi verið gerðar ýmsar samþykktir. Hér á Alþingi hafa verið afgreidd lög sem átt hafa að styðja að framgangi og framtíð þessarar greinar. Þessi saga er heldur ekkert betri og síst betri fyrir það að hæstv. landbrh., sem málið heyrir auðvitað undir, hefur hvað eftir annað lýst því yfir í fjölmiðlum að mál þessarar greinar væru leyst. Nú koma hér upp, hver á fætur öðrum, stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar og lýsa því sumir hverjir, eins og hv. þm. Guðni Ágústsson gerir, að hann sé ekki að varpa ábyrgð á hæstv. fjmrh. og hæstv. landbrh. Hann hlýtur þá að eiga við hæstv. forsrh.  Þessi umræða af hálfu hv. stuðningsmanna ríkisstjórnarinnar minnir á að hér sé þvottadagur. Þessir hv. þm. eru að þvo hendur sínar af því að hafa ekki tekist á við það verkefni að leysa mál loðdýraræktarinnar heldur láta þau fara í það horf sem þau eru nú, í hreint óefni, þeir eru að þvo hendur sínar hér í þingsölum, í ræðustól á Alþingi, og kasta málinu sín á milli og ýmist til þessa ráðherra eða hins í hvert sinn. Það er nú þetta sem fyrir liggur í málinu.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Því miður getur forseti ekki orðið við því að veita fleirum orðið. Þessum hálftíma er lokið fyrir 5 mínútum síðan. 

Stefán Guðmundsson Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að svara ruglinu í hv. þm. Pálma Jónssyni. Ég er ekki kominn í þennan ræðustól til þess. Ég kem hins vegar til þess að leiðrétta formann landbn. Ed., hv. þm. Skúla Alexandersson, og mótmæla kröftuglega sem stjórnarmaður í Byggðastofnun því sem hann sagði. Hann vék ómaklega að þeirri stofnun. Það eru nefnilega, hv. þm. Skúli Alexandersson og aðrir hv. þm., til allar upplýsingar um fóðurstöðvarnar inni í Byggðastofnun. Það þarf engar viðbótarskýrslur eða upplýsingar. Það eru allar upplýsingar til. Það sem vantar er fjármagn í stofnunina til þess að það sé hægt að verða við þessum óskum sem Alþingi setti fram. Það er kjarni málsins, Skúli Alexandersson, ekki einhver pólitískur loddaraleikur.

Guðni Ágústsson Hæstv. forseti. Það er einkennandi þegar menn hafa setið hér of lengi á þingi að þeir fara að rugla eins og hv. þm. Pálmi Jónsson gerði hér áðan, virðast hafa misst heyrn eða misskilja hvað sagt er. Ég sagði það eitt hér að ég ásakaði ekki hæstv. fjmrh. þó að það gerðist að mennirnir sem með klippurnar eru innheimti skuldir við ríkissjóð eftir almennri reglu. Ég nefndi aldrei landbrh. Ég tel að landbrh. verði að komast hér að niðurstöðu í því máli sem rætt var um. Það getur hann vel gert í samráði við forsrh. Það sem ég sagði, hættan er þessi að jafnvel í fyrramálið verði hvergi hægt að framleiða fóður í þau dýr sem til eru. Það er okkar skylda miðað við þá niðurstöðu sem við blasir að leysa vanda fóðurstöðvanna. Þetta tekur það langan tíma, þ.e. skuldbreytingin, að fóðurstöðvarnar eru í mikilli óvissu. Þess vegna sagði ég við hæstv. umhvrh.: Þér verð ég að fela málið þar sem þetta getur orðið umhverfismál í fyrramálið því að bændurnir eiga þá ekki annan kost en að slátra eða sleppa dýrunum út.