Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á síðasta þingi var lagt fram í Nd. frv. til l. um loðdýrarækt. Í grg. með frv. var m.a. tekið fram eftirfarandi : „Núgildandi lög frá 8. marz 1951, um loðdýrarækt, eru allflókin og í þeim ákvæði, sem betur ættu heima í reglugerð. Frv. miðar að því að gera þessa löggjöf einfaldari, og er þá gert ráð fyrir, að sett verði ýtarleg reglugerð um framkvæmd hennar. Í frv. er kveðið á um það, að landbrh. ákveði, hvort veitt skuli leyfi til að koma upp loðdýragörðum, en varðandi hverja umsókn ber því að leita álits veiðistjóra, sem kynnir sér öll gögn umsækjenda. Þá er lagt til í frv., að embætti veiðistjóra annist eftirlit með því, að ákvæðum laganna sé fylgt.“ Helzta nýmæli frv. var, að leyft skyldi að nýju minkaeldi hér á landi að fullnægðum vissum skilyrðum og innan ákveðinna takmarkana. Frv. var samþ. í d. með nokkrum breytingum, en var ekki afgreitt frá Ed., enda orðið áliðið þings, er það kom þangað. Frv. er nú flutt að nýju. Að efni til er það eins og það var samþ. hér í fyrra, en tveir hv. þm., 4. þm. Norðurl. e. og 10. landsk. þm., hafa bætzt í hóp flm. Eins og menn munu minnast, urðu á sínum tíma miklar deilur um frv. Snerust þær um, hvort leyfa ætti hér minkaeldi. Fylgismenn frv. héldu því fram, að hér á landi mætti hafa miklar tekjur af þeirri atvinnugrein, þar sem skilyrði væru óvíða betri, og vísuðu í því sambandi til reynslu annarra. Með því að ganga vel frá minkabúum væri lítil hætta á, að dýrin slyppu út. Villiminkur væri þegar til í landinu og sáralitlar horfur á, að honum yrði útrýmt. Minkaeldi undir ströngu eftirliti gæti ekki leitt af sér aukna hættu fyrir dýralífið. Andstæðingar frv. efuðust mjög um, að verulegur hagnaður yrði hér af minkaeldi, og töldu, að minkaplágu ykist, ef það yrði leyft, þar sem erfitt væri að koma í veg fyrir, að dýrin slyppu út úr búrunum. Ég tel ekki ástæðu til þess að fjölyrða um efni frv., en vil nú með nokkrum orðum víkja að helztu röksemdunum fyrir því, að minkaeldi verði að nýju heimilað hér á landi. Þar sem margir eru á móti þessari atvinnugrein, telja flm. rétt, að farið verði gætilega í sakirnar, þar til nokkuð örugg reynsla er fengin, og leggja því til, að eigi fleiri en 5 aðilum verði veitt leyfi til minkaeldis á næstu tveimur árunum eftir gildistöku laganna. Verði frv. samþ., má gera ráð fyrir, að allmargir komi til með að sækja um slíkt leyfi, og verður landbrn. þá að sinna álitlegustu umsóknunum. Þá er tekið fram í frv., að leyfi til minkaeldis megi þó aðeins veita í sveitarfélögum, þar sem villiminkur hefur þegar náð öruggri fótfestu að dómi veiðistjóra. Með þessum takmörkunum er gengið til móts við þá, sem óttast, að minkaeldi verði til þess að auka á villiminkastofninn hér í landinu. Þar sem fiskúrgangur er aðalfæða minks, sem alinn er upp til slátrunar vegna skinnanna, hafa fiskveiðiþjóðir til þessa einkum stundað minkaeldi. Segja má, að atvinnugreinin eigi sér stað í öllum löndum, sem greiðan aðgang hafa að fiskimiðum Norður-Atlantshafs og Kyrrahafs, nema hér hjá okkur Íslendingum, sem erum þó mesta fiskveiðiþjóð heimsins miðað við afla á hvern mann, sem á sjóinn sækir. Samkv. upplýsingum, sem ég hef fengið, - heimildirnar eru aðallega Dansk Pelsdyreavl, Finnish Trade Review og Pelstidningen frá 1.12.1965, hefur skinnaframleiðslan vaxið gífurlega á undanförnum árum, eða úr um 6 millj. minkaskinna á árinu 1955 og upp í tæplega 22 millj. skinn, sem framleiðslan er áætluð 1965 og 1966. Stærstu framleiðendurnir eru Bandaríkin, og er framleiðslan áætluð á árunum 1965-1966 8.3 millj. skinna, Rússland 2.8 millj., Danmörk 2.4, Noregur 1.8, Kanada 1.7, Svíþjóð 1.7 og Finnland 1.5. Auk þessara landa eru á framleiðslulistanum Pólland, Holland, Japan, England, Austur- og VesturÞýzkaland, Frakkland, Argentína, Belgía, Kína, Spánn, Júgóslavía, Ísrael, Tékkóslóvakía og framleiðslan áætluð samtals, eins og ég gat um, í kringum 22 millj. skinna. Svo er áætlað, að á markaðinn komi auk þess um 760 þús. skinn af villimink, þar af 450 þús. í Bandaríkjunum, 225 þús. í Kanada, 75 þús. í Rússlandi og 10 þús. frá öðrum löndum samtals. Eins og fram kemur, eru Norðurlöndin með stærstu framleiðendunum. Í árslok 1964 voru rekin 4807 loðdýrabú í Noregi, þar af aukning á árinu 584, útflutningsverðmæti loðskinna - og þar af eru minkaskinn langsamlega stærsti liðurinn - nam á árinu 1964 167 millj. norskra kr. eða nálægt 1000 millj. ísl. kr. Í Danmörku voru rekin 4044 minkabú í árslok 1964 og hafði fjölgað á árinu um 254 og aðallega á Norður-Jótlandi. Til Bandaríkjanna var þá fluttur út tæpur helmingur framleiðslunnar. Útflutningsverðmæti allrar framleiðslunnar nam um 1200 millj. ísl. kr., og skinnaframleiðslan hafði tvöfaldazt á síðustu þremur árunum. Þá hefur og skinnaframleiðslan stóraukizt í Finnlandi, en hreinar gjaldeyristekjur vegna hennar námu á árinu 1964 um 535 millj. ísl. kr. Finnar verða að flytja inn verulegt magn af fiskúrgangi, m.a. frá Íslandi. Stærsta minkafyrirtæki heimsins mun nú vera í Finnlandi, en þar er ársframleiðslan um 175 þús. skinn. Og þetta fyrirtæki á nú í smiðum skip, sem eingöngu verður notað til þess að flytja minkafóður frá öðrum löndum og á að taka um 1100 tonn. Það er kæliskip, sem einnig mun verða notað af fleiri fyrirtækjum sambærilegum í Finnlandi. Minkaeldi var hafið í Færeyjum fyrir nokkrum árum og mun nú vera þar allblómlegur atvinnuvegur, og á Grænlandi er það nýlega byrjað á vegum Grænlandsverzlunar og einstaklinga. Minkaskinnaframleiðsla Norðurlanda mun nema samtals á árunum 1965-1966 um 7.4 millj. skinna, og langsamlega mestur hluti þessarar framleiðslu er fluttur úr landi, aðallega til Bandaríkjanna og Vestur-Þýzkalands, en þar hefur markaðurinn verið í örum vexti. Eins og ég hef getið um, er mikil minkaskinnaframleiðsla í Bandaríkjunum, en hún nægir þó hvergi nærri til þess að fullnægja eftirspurninni. Norðurlönd flytja þangað út um 3 millj. skinna, og það má geta þess, eiginlega til gamans, að einnig eru flutt þangað inn skinn frá Póllandi og Austur-Þýzkalandi. En þetta stutta og ég vil segja ekki fullkomna yfirlit sýnir þó, að hér er um allumfangsmikinn atvinnuveg að ræða, atvinnuveg, sem fyrst og fremst virðist vera stundaður af fiskveiðiþjóðum. Á það hefur verið bent, að fóðuröflunin væri eitt þýðingarmesta atriðið varðandi minkaeldi, þar sem reiknað er með, að fóðurkaup nemi um helmingi rekstrarkostnaðar búanna. Talið er, að minkur þurfi um 200-250 g af fóðri á dag, og það er aðallega fiskur. Mjög margir skinnaframleiðendur verða að kaupa fiskúrgang erlendis frá. Hér á landi eru möguleikarnir til fóðuröflunar hins vegar svo til ótæmandi, hvers kyns fiskúrgangur og úrgangur frá sláturhúsum. Að því leyti hljóta aðstæður til minkaeldis að vera hér mjög góðar. Búin mætti reisa í verstöðvunum og spara þannig flutningskostnað að miklu leyti. Þegar á þetta þýðingarmikla atriði er litið, koma til athugunar hagsmunir útgerðarinnar. Útflutningur á fiskúrgangi til dýrafóðurs, frystum, nam sem hér segir: Á árinu 1962 yfir 7 þús. tonnum, útflutningsverðmæti um 19 millj., verð pr. kg fob. 2,63 kr. 1963 nam þessi útflutningur um 4770 tonnum, verðmæti rúml. 13 millj. kr. og verð pr. kg 2,76 kr. 1964 var útflutningurinn 7165 tonn, verðmæti tæpar 23 millj., verð pr. kg 3,20 kr. Verð á fiskúrgangi í gúanó mun á þessum tíma hafa verið frá 55-68 aurar pr. kg. Verð Sölumiðstöðvarinnar á fiskúrgangi til dýrafóðurs mun á s.l. ári hafa verið nokkru hærra, eða frá 2,90 kr. á kg og allt upp í 4,14 kr. á kg, sem fer eftir því, hvaða hráefni hefur verið um að ræða. Þegar við lítum á þessar tölur, verður ljóst, að um mjög mikinn verðmismun er að ræða eftir því, hvort úrgangurinn fer í gúanó eða er frystur sem dýrafóður. Með því að selja úrganginn til vinnslu sem dýrafóður, fær útgerðarmaðurinn margfalt hærra verð en ef úrgangurinn færi í gúanó, en þjóðin margfalt meiri gjaldeyri fyrir sama magn af hráefni. Hagsmunir útgerðarinnar varðandi minkaeldi eru því augljósir. Kunnáttumaður í minkaeldi telur sig hafa reiknað út, að til þess að framleiða 1 millj. skinna þurfi um 35 þús. tonn af fiskúrgangi. Útflutningsandvirði þessara skinna yrði 600-700 millj. kr. Hins vegar fengjust úr 35 þús. tonnum af fiskúrgangi um 7 þús. tonn af méli, að útflutningsverðmæti milli 60 og 70 millj. kr. Í umr., sem fram hafa farið um þetta mál, hefur á það verið minnzt sem rök fyrir því að leyfa að nýju minkaeldi, að það gæti verulega stuðlað að atvinnuaukningu í sjávarplássunum. Er sjálfsagt að hafa þetta atriði í huga, þar sem aðrar þjóðir, eins og t.d. Kanadamenn, vinna nú að því að koma á fót loðdýrarækt í stórum stíl í hinum afskekktari héruðum. Fróðlegt verður fyrir okkur að fylgjast með tilraunum í þessa átt, sem nú er einmitt verið að gera í Grænlandi. Látin hefur verið í ljós vantrú á því, að hið háa verð á minkaskinnum á heimsmarkaðinum gæti haldizt til lengdar. Það fari mest eftir tízku hverju sinni og eins og allir vita sé hún mjög breytileg og óútreiknanleg. Reynslan bendir hins vegar ótvírætt í aðra átt. Framleiðslan sýnir, að eftirspurnin hefur vaxið með hverju ári, sem byggist m.a. á því, að lífskjör hafa farið batnandi í Bandaríkjunum og Vestur-Evrópu, stærstu markaðslöndunum. Hins vegar ber að taka fullt tillit til þess, að aukin framleiðsla leiðir til vaxandi samkeppni. Gæði vörunnar hljóta og að ráða verðinu, sem fyrir hana fæst. Skilyrði eiga að vera góð hér á landi til skinnaframleiðslu. En fyrst í stað munu Íslendingar standa verr að vígi en aðrar þjóðir, þar sem okkur skortir bæði reynslu og þekkingu. Við munum því án efa reka okkur á marga örðugleika fyrst í stað. Annars þekkjum við Íslendingar þá erfiðleika, sem eru því samfara að afla markaða fyrir framleiðsluvörur. Okkur hefur tekizt með vöruvöndun og auglýsingastarfsemi að koma hraðfrysta fiskinum okkar inn á Bandaríkjamarkaðinn, vandlátasta markaðinn i heiminum. Hins vegar hafa tilraunir okkar með niðursoðna og niðurlagða síld ekki gengið eins vel. Keppinautar okkar hafa auglýst sína vöru í fjöldamörg ár og eru svo til einráðir á markaðinum. Áður en á því verður breyting, verðum við án efa að kosta miklu fé til auglýsingastarfsemi. Öðru máli gegnir um sölu loðskinna, þar sem hún fer svo til eingöngu fram á uppboðum. Um 90% af skinnaframleiðslu Dana er selt á uppboðum. Gæði vörunnar og verð á uppboði ræður. Í þessu tilfelli höfum við því frá byrjun sömu aðstöðu og keppinautar okkar. Þegar frv. var til umr. á s.l. vetri, var að því fundið, að ekki skyldi fylgja því rekstraráætlun fyrir minkabú af meðalstærð. Þar sem minkaeldi hefur verið bannað hér á landi í mörg ár, vísuðu flm. í þessu sambandi aðallega til reynslu annarra þjóða og gera það enn. Maður, sem fékkst hér við minkaeldi, hefur sagt mér, að það hafi verið farið að gefa mjög góðan arð, skömmu áður en það var bannað. Hann hafði þá verið búinn að koma sér upp góðum stofni og haft kunnáttumann til þess að gæta dýranna. Ég hef séð kostnaðaráætlun miðað við verðlag, eins og það er nú í dag, og virðist hún vera allhagkvæm. Í 6. gr. frv. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þeir, sem óska að stofnsetja loðdýragarða hér á landi, skulu senda landbrn. umsókn um það efni. Umsóknunum skulu fylgja ýtarlegar áætlanir um byggingu loðdýragarðsins og gerð hans, tæknilegan rekstur og fjármál, svo og um þau dýr, sem fyrirhugað er að rækta í garðinum. Að fengnu áliti veiðistjóra um þessi gögn tekur landbrn. ákvörðun um viðurkenningu loðdýragarðsins með skilyrði um, að loðdýrarækt hefjist þar ekki fyrr en gerð hans öll er í samræmi við fyrrgreindar áætlanir.“ Samkv. þessum ákvæðum verður m.a. gengið eftir því, að upplýsingar liggi fyrir um fjárhagsgrundvöllinn, áður en komi til leyfisveitingar. Flm. frv. harma engu síður en andstæðingar þess það tjón, sem villiminkurinn hefur valdið hér á landi í ríki náttúrunnar. Það er sannarlega tilfinnanlegt. En við erum á þeirri skoðun, að minkaeldi undir ströngu eftirliti muni ekki auka minkapláguna. Þá staðreynd ber að hafa í huga, að litlar líkur eru á, að villiminki verði hér útrýmt, og meðan svo er, eru engin rök fyrir því að banna hér minkaeldi. Ég vil geta þess, að stjórnarfundur í Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna mælti eindregið með samþykkt frv., en sá fundur var haldinn í nóv. s.l., og þá hefur einnig Útgerðarmannafélag Reykjavíkur mælt með því, að komið yrði upp loðdýrarækt í stórum stíl, þar sem af því mundi leiða stórhækkun á hráefnisverði. Einnig má minnast á það, að Alf Lund, framkvæmdastjóri loðdýraræktarfélaganna dönsku, var hér á ferð í sumar, þá á leið til Grænlands. Hann taldi í blaðaviðtali, að skilyrði til minkaeldis væru sérstaklega góð hér á landi, og lét í ljós undrun yfir því, að það skyldi ekki vera leyft. Ég vil svo að lokum lesa umsögn veiðistjóra um þetta mál, en hún drepur á flest þau atriði, sem ég hef hér vikið að. Hún er ekki löng, og ég leyfi mér að lesa hana, með leyfi hæstv. forseta : „Ég mun einskorða ummæli mín við minka, þó að orðið loðdýr nái yfir fleiri tegundir dýra. Það hefur greinilega komið fram, bæði í ræðu og riti manna um þetta mál, að þeir telja aðalhættuna, ef minkaeldi verður tekið upp að nýju, vera í því fólgna, að minkar sleppi að meira eða minna leyti úr búrum sínum og auki þannig villiminkastofninn í landinu. Um þetta atriði er ég þeirrar skoðunar nú eins og áður, að þessi hætta hlýtur að vera hverfandi, ef fyllsta öryggis er gætt með gerð búra dýranna og allan aðbúnað og í því efni stuðzt við reynslu nágrannaþjóða okkar á Norðurlöndum. Því miður hef ég ekki þá þekkingu á gerð minkabúra, að ég geti sagt um, hvaða gerð þeirra henti okkur bezt hvað allt öryggi snertir. Hins vegar er mér kunnugt um, að reglur um gerð minkabúra á Norðurlöndum munu vera mjög mismunandi. Danir hafa ströng ákvæði um gerð minkabúra, og virðist allt benda til, að lítil brögð séu að því, að minkar sleppi úr haldi hjá þeim, og nýlega hófu þeir minkaeldi í Grænlandi og einnig fyrir nokkrum árum í Færeyjum, en í báðum þessum löndum voru engir villiminkar fyrir áður. Norðmenn munu hins vegar hafa þann hátt á um gerð minkabúra hjá sér, að menn eru mikið til sjálfráðir um gerð þeirra, og hefur raunin orðið sú, að mikið af minkum hefur sloppið úr búrum þar í landi. Verði farið út í minkarækt hér á Íslandi að nýju, verður auðvitað að reikna með því, að komið geti fyrir, að minkar sleppi úr búrunum. Nú er eðli minksins þannig, eins og margra annarra dýra, að hann leitar, fyrst eftir að hann sleppur, á uppeldisstöðvarnar í ætisleit, og því ætti að vera auðvelt með þeirri reynslu, sem við höfum nú í minkaveiðum, að fanga flesta þá minka, sem sleppa kynnu úr búrunum. Sú skoðun hefur komið fram, að þeir minkar, sem sleppa úr haldi, muni reynast meiri skaðvaldar en villiminkurinn, sem fyrir er og aðlagast náttúru landsins. Það kann að vera, að eldisminkar, sem sleppa úr búrum sínum, geri meiri usla í hænsnahúsum en villiminkar, sem enn þá geta þó verið nokkuð stórtækir í þeim efnum. En varla trúi ég því, að þeir standi villtum kynbræðrum sínum á sporði í drápi, þegar út í villta náttúruna er komið. Það er skoðun mín, að komi til minkaræktar að nýju hér á landi, muni það á engan hátt trufla eyðingu villiminksins, en gæti hins vegar orðið vopn í baráttunni gegn honum. Sjálfsagt væri að staðsetja minkabúin í þeim landshlutum, þar sem villiminkur er fyrir, og mundi hann þá vafalaust sækja að búrunum, a.m.k. um fengitímann, og þá auðvelt að vinna hann. Með tilkomu minkabúa væri möguleiki á því að hagnýta sér þá minkahvolpa, sem þá alltaf nást lifandi í minkaleitunum, með því að ala þá til fallstíma í búrunum. Þá gæti komið til álita, hvort ekki teldist réttmætt að láta þá, sem fara af stað með minkaeldi, greiða skatt til eyðingar villiminks, en kostnaður við veiði villiminks hjá okkur mun nú vera nærri 1 millj. kr. á ári. Nú um margra ára skeið hafa nágrannaþjóðir okkar grætt gífurlegar fjárhæðir á minkaeldi og vart skiljanlegt, að við skulum hafa setið aðgerðarlausir, þótt öll skilyrði séu hin beztu fyrir þessa atvinnugrein. Það er staðreynd, að villiminkurinn er hér svo að segja um allt land, og höfum við ekkert haft nema kostnað og tjón í sambandi við hann. Það virðast því hæpin rök gegn minkaeldi, að ekki sé hægt að fara út í það af ótta við, að eitthvað kynni að sleppa af eldisminkum. Frekar virðist mér hættan liggja í því, að offramboð af skinnum yrði komið á heimsmarkaðinn, þegar við loksins kæmumst af stað með skinnaframleiðslu. Umrætt frv. gerir ráð fyrir takmörkuðum fjölda minkabúa fyrstu árin, og er ég því eindregið meðmæltur að fara varlega af stað og álit einnig rétt að takmarka fjölda dýra á hverju búi fyrst um sinn, a.m.k. hámarkstala 1000 fullorðnar læður. Að endingu: Ég er ekki mótfallinn, að hafin verði minkarækt að nýju hér á landi. Sé fyllsta öryggis gætt um vörzlu dýranna og vandað til framleiðslu skinnanna, er það trú mín, að þessi nýja atvinnugrein megi verða þjóðinni til gagns, en ekki til tjóns“ Ég leyfi mér svo, herra forseti, að mælast til þess, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Með endurflutningi þessa furðulega loðdýrafrv. frá s.l. þingi er augljóst, að minkamönnum er full alvara í að gera minkinn að viðurkenndum borgara í íslenzku dýraríki og einnig eiga frumkvæðið að því að viðhalda villiminknum. Þessa menn virðist ekki varða fyrri saga í sambandi við þekktar landplágur af völdum innfluttra dýra, plágur, sem á ýmsum tímum hafa kostað hálfgerða upplausn í ýmsum greinum íslenzks landbúnaðar, svo sem vegna fjárkláðans, sem oftar gekk yfir, og vegna annarra meindýra, eins og afleiðingar af karakúlfénu, sem flutti inn með sér fjárpestir, sem hafa kostað milljónahundruð. Með sífelldu eftirliti og lyfjagjöf hefur tekizt að halda sumum hinna aðfluttu plága í skefjum, án þess að þeim hafi verið útrýmt. En við aðrar hefur ekki verið ráðið, eins og t.d. villiminkinn. Þetta er vitanlega öllum kunnugt, jafnt hv. flm. þessa frv. sem öðrum, kunnugt um, hve mikið fjárhagslegt tjón ríkið hefur beðið við tilkomu villiminksins og afleiðinga hans. Það var ekki af neinu hverflyndi þeirra manna, sem lagt höfðu fram miklar fjárfúlgur til að kaupa og flytja inn minkastofn og reynt að framleiða loðskinn, að þeir gáfust upp. Það var ekki heldur sér til gamans gert, að Alþ. á sínum tíma lögfesti bann við minkaeldi og eyðingu þess litla minkastofns, sem enn var þá til í vörzlum manna. Ákvörðunin var tekin eftir ýtarlega athugun, byggð á því, að villiminkastofn væri vaxinn upp í landinu, sem engu eirði og öllum virtist illviðráðanlegur. Þær staðreyndir blöstu við, að villiminkurinn ógnaði eyðingu margra dýrategunda og þá sérstaklega fuglategunda, jafnt þeim, sem voru til mikils augnayndis, og þeim, sem töldust til nytja. Þá hafði einnig komið í ljós og reynzt enn réttara síðar, að villiminkurinn ógnaði einnig nytjafiskastofninum í ám og vötnum. Fengust fljótt sannanir fyrir því, að minkurinn lá í silungi og laxi, enda heldur hann sig mest í námunda við ár og vötn og tekur þar mest af fæðu sinni, a.m.k. þann tíma, sem meira er á völ en úti í íslenzkri náttúru að vetrarlagi. Þegar tekin var ákvörðun um, hvort banna skyldi minkaeldi eða ekki, virtist enginn geta neitað þeirri staðreynd, að minkurinn hafði reynzt mikið skaðræðisdýr, sem í raun og veru hefði sýnt sig óalandi og óferjandi. Hins vegar létu nokkrir þá skoðun í ljós, að komið gæti til mála að banna frekari innflutning minksins og ný minkabúr, en láta kyrrt liggja, a.m.k. í bili, með þau fáu dýr, sem enn voru í eldi og í vörzlu manna f búrum, töldu, að hér væri um valinn dýrastofn að ræða, sem mikið verðmæti fælist í, og ef enn væri hert á ákvæðum um búr og vörzlu, ætti ekki að þurfa að óttast, að þessi dýr slyppu. Minkaandstæðingar bentu á, að það væri staðreynd í öðrum löndum, að aldrei væri hægt til langframa að tryggja svo vörzluna, að ekki slyppu dýr úr búrum, og hvert dýr, sem slyppi, væri verulegur stofnauki við villiminkastofninn. Væri slíkt byggt m.a. á erlendri reynslu, að hvert dýr væri talið mikill uppalandi villiminka vegna þeirrar miklu tímgunarhæfni, sem þessi kvikindi hafa til að bera. Niðurstaðan varð því sú, að allt minkaeldi skyldi afnumið og öllum eldisminkum skyldi fargað og mikið fé lagt til höfuðs villiminkum. Er nú árlega varið svo að milljónum skiptir vegna eyðingar minks, og er enn óvíst, hvernig þeirri baráttu lýkur. En minkamennirnir láta nú svo sem hér hafi ekkert gerzt, engin óhöpp staðið í sambandi við tilraunir um loðdýrarækt og slíkt þurfi ekki að eiga sér stað. Það eru ekki mjög margir áratugir síðan loðdýrarækt var fyrst reynd hér á landi. Byrjað var með mórauða fjallarefinn, síðan bláref og silfurref. Eins og kunnugt er, er grávara mikill tízkuvarningur, og hefur oft ríkt mikil bjartsýni um skjótfenginn gróða í þeirri framleiðslu. En tízkan er og var hverful, og hlutu menn því að gefast upp á refaræktinni, eftir að sú skinnavara hafði stórlega fallið í verði. Átti þá minkurinn að bjarga málum. Var hann þá fluttur inn og minkabú stofnuð. Síðan liðu um tveir og hálfur áratugur og valt á ýmsu með útkomuna. Lágu þá að lokum fyrir þær staðreyndir, að flestir minkabúseigendur höfðu gefizt upp, vegna þess að minkaræktin borgaði sig ekki, og nokkur dýr höfðu sleppið úr búrum, og tímguðust þau ört sem villiminkur. Var þar með vaxinn upp meindýrastofn, sem ekki leit út fyrir að haminn yrði eða eyddur. Hrakfallasögu loðdýraræktarmannanna hér á landi vilja loðdýraræktarmennirnir nú ekki lita á, en vilja óðir og uppvægir stofna til annars slíks leiks í von um gróða. Fyrri reynsla er þeim lítils eða einskis virði. Mætti þó ætla, að minni áföll en þau, sem skeð hafa, fældu menn frá frekari aðgerðum. Minkamennirnir láta í veðri vaka, að hinn innflutti minkastofn hafi verið gallaður, og þar með vilja þeir væntanlega gefa skýringu á rekstrarhalla á minkabúunum fyrrum. Þeir telja einnig, að hafi einhverjir slíkir gallar í dýrastofni átt sér stað í fyrstu, sé nú auðvelt úr að bæta. Fyrrverandi loðdýraræktarmenn höfðu um 25 ára reynslu, áður en þeir gáfust upp eða þeim var bönnuð starfsemin, og virðist það vera meir en nógur tími. En reynslutíminn á nú að nægja 2 ár skv. frv. Það er því óhætt að fullyrða, að miðað við það, sem nú á að framkvæma, hafi áður ekki verið almennt til staðar vankunnátta í meðferð eða eldi meðal loðdýraræktarmanna hér fyrrum og því megi telja, að sú tilraun, sem koðnaði niður beint af fjárhagslegum ástæðum, hafi sýnt, hvað þessi starfsemi er, vægast sagt, ótrygg og hverful. Áður fyrr var minkaræktin meðfram gyllt á þeim grundvelli, að loftslagið hér mundi valda því, að dýrafeldir yrðu af sjaldgæfum gæðum, og það er ekki laust við, að núverandi minkamenn impri á sama slagorðinu. Og hér er hampað öðru í sambandi við eldi dýranna. Það er fiskúrgangurinn, sem sé hér ódýr og handhægur, handhægari en víðast hvar annars staðar þekkist. Þessi söngur er nú síendurtekinn. En ég hefði haldið, að hagstætt loftslag hér hefði ekki mikið til sins ágætis í þessu efni, fremur en t.d. í Noregi og Svíþjóð. Og hvað snertir eldið höfðu fyrri minkamenn meira og minna aðgang að gefins fóðri, fóðri, sem þeir þurftu aðeins að hirða, bæði í fiskvinnslustöðvum og frá sláturhúsum, svo að varla hafa þessir minkamenn nú þar mikið til framdráttar, miðað við hina fyrri minkamenn. Nú er fiskúrgangur, sem á að vera allra fjárhagslegra meina bót, þó að hækka og mun vera að jafnaði nálægt 4 kr. til dýraeldis, og því er spáð, að slíkur fiskúrgangur muni hækka á næstu árum, meðfram fyrir þá tækni, sem nú er kunn, að hægt er að vinna fiskúrgang til manneldis. Það er eins og hv. alþm. hafa nú og áður heyrt, að áróðurinn fyrir minknum er ekki sparaður í ýmsum dagblöðum. Gróðavonin vegna minkaeldisins á að vera stórfengleg, og í því efni bera þeir flutningsmenn t.d. fyrir sig orð dansks sérfræðings, að vegna yfirburða aðstæðna hafi engin þjóð í heimi aðra eins möguleika til minkaræktar og Íslendingar. Ekki er nú sneiðin smátt skorin. En samt er eins og hjá hv. frv: mönnum leynist einhver uggur um þetta fyrirhugaða hnoss. Þeim þykir a.m.k. áferðarbetra að fara hægt í sakirnar 2 fyrstu árin, meðan reynslan fæst, og hún á að vera auðfengnari nú en fyrir 25-30 árum. Að sjálfsögðu leggja þeir ekkert upp úr þeirri fyrri 25 ára reynslu, en nú eiga 2 reynsluár að nægja, en síðan á að sleppa öllu lausu. Þetta ákvæði um takmörkun er augljóslega látalæti, að nokkur viðhlítandi reynsla um rekstraraðstæður og annað fáist á 2 árum með starfsemi 5 búa. En hvað um það, nema aðrir en hinir hamingjusömu eigendur þessara 5 hinna svokölluðu loðdýragarða verða að sætta sig við að biða eftir þeim stórgróða, sem boðaður er, og verða með biðinni að líða stórtjón, eins og frv.-menn segja að þjóðin hafi á undanförnum árum beðið í þessum efnum vegna minkabannsins. Ýmsar fleiri öfgafullar ýkjur hafa verið bornar á borð til framdráttar þessu máli. Má þar til nefna þá staðhæfingu, að hvergi nema hér á landi hafi menn af villiminkum að segja og stafi slíkt mest af hirðu- og ábyrgðarleysi Íslendinga i slíkum efnum sem þessum. Slíka umsögn og þessa var hægt að lesa í einu útbreiddasta blaði hér í Reykjavík á s.l. vetri, þegar frv. var til meðferðar í Alþ. Hið sanna mun vera, að t.d. í Noregi og Svíþjóð eru taldar vaxandi áhyggjur manna yfir sífjölgandi villimink, sem auðvitað er kominn út af eldisminkunum, sem sloppið hafa úr búrum. En samhliða þessu eiga Íslendingar að vera án þeirrar áhættu, þótt slíkt þekkist og hafi tíðkazt í öðrum löndum, t.d. á Norðurlöndum, þar sem minkarækt á sér stað. Er hér um eina af mörgum missögnum minkamanna að ræða. Ber þar allt að sama brunni um áróðurinn. Eitt atriði frv. er það, að ekki skal heimilt að stofna loðdýragarð, eins og minkabúin heita á frv.-máli, í sveitarfélögum þeim, sem villiminkur hefur ekki náð öruggri fótfestu í. Verða með þessu ákvæði furðufá héruð eða landssvæði undanþegin minkasælunni, því að vitað er, að villiminkurinn hefur þegar lagt undir sig Suður- og Suðvesturland, Vesturland og mikið af Norðurlandi. Er víst, að minkurinn er fótfastur í Bárðardal eða jafnvel lengra austur, en ég veit ekki með fullum sannindum, hvort minkurinn hefur náð öruggri fótfestu í Mývatnslöndum og Kelduhverfi, en líklegt má það teljast. Nálgast þá villiminkurinn Norðausturland og Austurland, Norður-Þingeyjasýslu, Vopnafjörð, Fljótsdalshérað og svo áfram, og hefur þá fljótlega lokið landnámi sinu svo að segja um allt land nema Vestfirði. Má gera ráð fyrir, að minknum hafi boðizt brattara, þó að hart sé oft í veðrum á Norðausturlandi, snjóasamt, frost og ísar, en að nema þar lönd, þar sem fiskur vakir í flestum heiðarvötnum og ám. Þetta bann mun því reynast skammgóður vermir hlutaðeigandi byggðarlögum. Það má því gera ráð fyrir, að t.d. hv. 3. þm. Austf. þurfi ekki mörg ár að bíða loðdýrafengs síns. Hitt er svo annað mál, hve margir Austfirðingar eru og verða honum þakklátir fyrir þessi villidýr. Það mun reynslan sýna, þegar til kemur. Þessi biðtími, bæði 2 árin og að ekki sé stofnað minkabú, þar sem ekki sé búið að sanna tilvist villiminksins, er því meira látalæti og bragðvísi í þeirri trú, að ákvæðin muni villa fyrir mönnum. Frv.-menn sýnast vilja auðsýna meiri gætni og hófsemi f þessu máli en er í rauninni. En hvað er að óttast, mætti spyrja hv. minkamenn, ef nú á að verða útilokað, að eldisminkurinn sleppi úr vörzlu, en hins vegar öllum til tjóns að mega ekki strax setja upp umrædda minkagarða? Hér sem víða rekst áróðurinn og fullyrðingarnar hvort á annars horn. Nýlunda mun það teljast, en mun eiga að líta út sem sérstök varúð og öryggi, að landbrh. á sjálfur með eigin hendi að fara fingrum um feldi þeirra dýra, sem innflutningsleyfi er leitað fyrir um. Ef úrskurður ráðh. hljóðar á þá lund, að umrætt dýr skuli teljast til loðdýra, skal leyfið veitt. Verður þá ekki um frekara málsskot að ræða. Blessun ráðh. gildir um upptöku kvikindanna í íslenzkt dýralíf, sama hvað sérfræðingar og dýrafræðingar segja, hvort sem þeir telja, að hér sé um að ræða aðra óþurftardýrategund á borð við mink, bara ef það ber loðinn feld og getur gefið af sér skinn, sem eitthvað getur verið upp úr að hafa. Er auðvitað, að fleiri marðategundir en minkurinn bera loðinn feld, svo sem hreysikötturinn og otur, svo að dæmi séu nefnd. Ekki skal ég fullyrða, hvort Íslendingar kunna að hafa áhuga fyrir eldi þessara dýra eða annarra, sem teljast til loðdýra. Hitt virðist ljóst, að ef þetta loðdýrafrv. verður að lögum, er opinn innflutningur á öllum þeim villidýrum, sem kallast loðdýr, og landbrh. sker einn persónulega úr, ef ágreiningur verður, eins og ég vék að áðan, þótt fróðir menn telji hlutaðeigandi dýrategund hættulega öðru dýralífi í landinu. Mér er spurn : Eru minkamennirnir ekki að leika nokkuð djarfan leik að opna þannig allar gáttir fyrir hverri þeirri dýrategund, sem ber loðinn feld? Hvers vegna að ganga orðalaust fram hjá fræðimönnum í þessu efni og láta hæstv. landbrh. á hverjum tíma skera þar einan úr, hvað má leyfa og ekki leyfa? Og væri ekki nær sanni að leita til einhverra fróðra manna í efnum sem þessum í sambandi við samningu slíks frv. sem þessa og enn fremur fyrir hv. Alþ. í sambandi við rannsókn slíks frv. og athugun slíks frv. sem þessa. En ég spyr vegna þess, að ég veit ekki til, að til slíkra manna hafi verið leitað á síðasta Alþ., þegar málið var til meðferðar. En þótt ákvæði frv. hljóði aðallega upp á loðdýr, er náttúrlega langt frá því, að manni sé ekki fullljóst, að hverju er stefnt og eftir hverju er sótzt. Það er minkurinn, - minkurinn, sem þeir reyna þó að forðast að nefna á nafn í lengstu lög í frv., svipað og það orð væri bannorð. Og það má segja, að nálgist nokkurt dýranafn það nú orðið að vera bannorð hjá okkur Íslendingum, held ég, að minkurinn nálgist það. Hv. flm. virðist nokkuð ljóst, að það er fjöldi manna hér á landi, sem eru á móti nýrri tilraun í sambandi við minkaeldi, og má vera, að af því stafi það, að minkurinn er varla nefndur á nafn í þessu frv., en þess ekki gætt um leið, að það getur kostað nokkuð, það virðist kosta það að binda frv. ekki við minkinn, heldur við öll loðdýr, sem gætu reynzt hættuleg og hafa reynzt skaðleg í ýmsum öðrum löndum álíka og minkurinn. Minkamennirnir virðast vera mjög sigurreifir og vongóðir um framgang síns máls hér á hv. Alþ., og er það sennilega að vonum eftir þá afgreiðslu, sem málið fékk s.l. vetur hér í þd. Enn fremur vekur það athygli, að þremenningarnir, sem báru frv. fram á s.l. þingi, virðast hafa notað tímann milli þinga og farið í liðsbón eins og Brennu-Flosi forðum, og eru flm. nú orðnir fimm. Er augljóst, að málið skal reka af meira kappi en forsjá, engu síður en á s.l. vetri. Mér virðist eðlileg og sanngjörn ósk, að sú hv. þn., sem fær málið til meðferðar, athugi meira en virðist hafa verið gert á síðasta vetri, hvort opna eigi svo skilyrðislaust og hömlulaust fyrir þessum innflutningi eins og frv. gerir ráð fyrir, sem sagt opna allar gáttir fyrir hvers konar meindýrategundum. Mér virðist, að væntanlegri hv. þn. beri að íhuga betur en áður hefur verið gert sinn gang í málinu í heild og m.a. að leita álits sérfróðra manna, svo sem manna innan Náttúrufræðifélagsins, en þar munu vera flestir okkar sérfræðingar, dýrafræðingar og náttúrufræðingar, og enn fremur virðist ekki óeðlilegt, að leitað væri álits þeirra manna í náttúruverndarráði, sem láta slík mál sem þetta sig einhverju varða. Með því finnst mér, að það beri þó ekki eins á þeim sjálfbirgingshætti, sem mér virtist vera ráðandi í málinu á s.l. vetri. Ég skal ekki fara að ræða hinar einstöku gr. frv., t.d. það, að hlutaðeigandi ráðh. er ætlað að hafa allt vald í innflutningi, en á það mætti benda, að í þeirri reglugerð, sem gert er ráð fyrir að samin verði, er ekkert gefið hæstv. ráðh. í skyn, hvert ákvæði reglugerðarinnar á að vera í sambandi við sektir. Það er ekki sjáanlegt, að minkamennirnir láti það sig miklu skipta, hvort hér eiga að vera sektir, að nafninu til eða við hæfi og eftir eðli þess að hafa brotið varasöm lög. En ég ætla aðeins að lokum að víkja að 8. gr. frv. Þar er ákveðið, að tekið skuli vera útflutningsgjald af loðskinnum, sennilega í viðbót við hið venjulega lögákveðna. Skal féð ganga til þess að rannsaka vísindalega eðli og lifnaðarhætti villiminksins og einnig til sérstakra ráðstafana til að útrýma honum. Hér hafa þessir minkamenn eins og víða uppi látalæti. Það er fallegt í munni að tala um vísindalega rannsókn á einu og öðru. En mér er spurn: Hefur ekki þegar stór hópur landsmanna með dýrkeyptri reynslu sinni sannprófað, hverjir eru lifnaðarhættir villiminksins? Ég held, að það séu margir Íslendingar, sem þurfa ekki neitt fé til þess að sannprófa lifnaðarhætti villiminksins. Margir og allt of margir hafa reynt það á sínum húsdýrum og öðrum nytjadýrum. En það er talið nauðsynlegt að fá þetta fé til meðferðar, og væri þá fyrst hæfilegt, að hv. flm. væru teknir í læri í þessum efnum, sem kallað er. Enn fremur er sagt í þessari gr., að afla skuli fjár til sérstakra ráðstafana til útrýmingar villiminknum, sem sagt verja til einhverra sérstakra ráðstafana til útrýmingar villiminknum. Mér er spurn: Hverjar eru þessar sérstöku ráðstafanir, sem frv.-mennirnir hafa í huga, og er ekki rétt, að a.m.k. veiðistjóri fái þetta leynivopn og þannig sparist milljónir á milljónir ofan árlega úr ríkissjóði vegna kostnaðar við útrýmingu minksins? Það væri því eðlilegt, ef minkamennirnir hafa slíkt leynivopn í fórum sínum, að þeir gæfu það upp. Hv. 1. flm. málsins vék að því, að hér væri um að ræða mikið bjargráð fyrir sjávarútveginn og að flm. hefðu betur komið fyrr fram með þetta mál, enda hefði þjóðin beðið stórtjón af því, að minkaeldi væri lagt niður og að sjávarútvegurinn hefði með minkabanninu ekki átt kost á að nota fiskúrganginn á réttan hátt. Mér dettur í hug, að hér á sjálfsagt að vera eitt af þeim málum til atvinnuaukningar og bjargráða fyrir Norðurland, sem fólkið í þeim landshluta keypti hæstv. ríkisstjórn. Ég vil aðeins óska og vona, að önnur bjargráð finnist, sem farsælli mættu reynast því, sem nú er hér borið fram.



Herra forseti. Þetta frv. um vinnuvernd, greiðslu vinnulauna, uppsagnarfresti o.fl. flutti ég fyrst á þinginu 1963-64 og hlaut það þá ekki afgreiðslu. Ég endurflutti málið óbreytt með öllu aftur í upphafi þings 1964-1965, og þrátt fyrir það, þó að það lægi þá fyrir því þingi nálega allan þingtímann, því að málið var 26. málið, sem lagt var fyrir það þing, hlaut það eigi að heldur afgreiðslu, fór strax til n. og var svæft þar svefninum langa, eins og það væri mál, sem lægi ekki neitt á að sinna og væri ekki heyrandi til verkahring löggjafarsamkomunnar að setja lög um. En ég hef flutt þetta mál nú í þriðja sinn óbreytt að kalla, því að ég tel, að þó að Alþ. hafi snúizt svo fálega við þessu máli, sé það engu að síður merkismál og þess eðlis, að Alþ. komist ekki hjá því fyrr eða síðar að afgreiða það sem lög, annaðhvort í þessu formi eða öðru. Þegar ég samdi þetta frv., studdist ég mjög við löggjöf Norðmanna, sem þá var sett fyrir nokkrum árum um vinnuvernd, gerði mér þó allt far um að staðfæra þá lagasetningu og miða í einstökum atriðum við íslenzkar aðstæður, einkum og sér í lagi í atvinnulífi okkar. Þegar ég vék frá hinni norsku löggjöf, gerði ég það yfirleitt á þann hátt, að ég gerði minni kröfur í mínu frv. heldur en lagaákvæðin norsku ákváðu, og gerði ég það með það í huga, að bezt væri að fara vægilega í þetta mál og ofbjóða í engu atvinnulífinu með ströngum kröfum á þessu sviði til atvinnulífsins og þessi löggjöf sem önnur stæði þá síðar til bóta. Síðan ég gekk frá þessu frv. upphaflega, hef ég kynnt mér hina dönsku vinnuverndarlöggjöf, og þegar ég hef gert það, liggur við, að ég fyrirverði mig fyrir að hafa lagt nafn mitt við svo vægilegar kröfur til vinnuverndar handa íslenzkum verkalýð sem ég hef gert í þessu frv., því að hin danska vinnuverndarlöggjöf er miklu strangari að öllu leyti en farið er fram á í þessu frv. Það er milli 1870 og 1880, sem þeir setja sín fyrstu vinnuverndarlög, Danir, og þá taka þeir fyrir það, sem í raun og veru liggur mest á að taka fyrir í hverju landi, þ.e. vinnuvernd barna, og sú löggjöf var þá þegar þó nokkuð ströng að því er snertir vinnuverndarákvæði til handa börnum og ungmennum. En þegar hér var á siðasta þingi fjallað um barnavernd, vildu ýmsir hv. alþm. koma þar inn nokkrum vinnuverndarákvæðum gagnvart börnum og ungmennum og fengu það samþ. í þessari d., en þó sætti það nokkurri andspyrnu hér, að slík vinnuverndarákvæði gagnvart börnum væru sett, og þegar til hv. Ed. kom, strandaði málið þar. Ég harma það, að menn skuli ekki enn hafa einu sinni skilning á því hér, að vinnuverndarákvæði þurfa að vera og verða að vera jafnvel allströng að því er snertir börn og ungmenni. En þessi skilningur virðist ekki vera vaknaður meðal okkar sem skyldi. Ég undrast miklu minna, þó að almenn vinnuverndarákvæði varðandi fullorðið fólk, sem gengur að störfum í þjóðfélaginu, sæti minni skilningi, því að hitt hefði ég talið, að væru nokkuð sjálfsagðir hlutir hjá sérhverri menningarþjóð, að vernda börnin gegn ofþjökun og gegn hættum, sem stafa af þátttöku þeirra við ýmis störf þjóðfélagsins. Hitt viðurkenni ég fyrstur manna, að vissulega getur vinnan verið hinn bezti uppalandi hins uppvaxandi æskufólks. En þar verður að gæta hófs bæði um vinnutíma og um að ofbjóða börnum ekki við of erfið störf og í þriðja lagi að láta þau alls ekki koma nálægt störfum, þar sem um mikla slysahættu er að ræða. Í greinargerð með dönsku vinnulöggjöfinni, þegar hún var lögð fyrir danska þingið nú fyrir nokkrum árum í því formi, sem hún er nú, segir, að sérhver menningarþjóð, sérhver þjóð, sem vilji kallast menningarþjóð, hafi nú sett ýtarlega löggjöf hjá sér um vinnuvernd. Mér er spurn: Vill ekki íslenzka þjóðin telja sig til menningarþjóða? Og þó er þannig ástatt hjá okkur, að vinnuverndarlöggjöf er hér ekki til i neinu heildarformi. Ég vil því vænta þess, að skilningur fari vaxandi á því, að íslenzka þjóðin sem menningarþjóð verður að setja hjá sér vinnuverndarlöggjöf. Það má að vísu segja, að það séu þrenn lög hjá okkur Íslendingum, sem snerti þessi mál. Ég minni þar á vökulögin, sem sættu á sínum tíma mikilli andspyrnu, en allir viðurkenna nú, að hafi verið nauðsynlegt að setja, þegar stóriðjan, rekstur togaranna, hóf innreið sína í íslenzkt þjóðfélag. Ég minni í annan stað á lögin um öryggisráðstafanir á vinnustöðum, sem sett voru, að mig minnir, 1952. Þau snerta visst svið almennrar vinnulöggjafar og eru, miðað við þann tíma, sem þau voru sett, alls ekki ómerkur þáttur til þess að lögfesta ýmiss konar öryggisráðstafanir á hinum ýmsu vinnustöðum. Í þriðja lagi falla svo undir heildarvinnulöggjöf lögin um greiðslu verkkaups frá 19. maí 1930. En ég minnist þess ekki, að við höfum neinn vísi að vinnuverndarlöggjöf á öðrum sviðum en þessum, sem ég nú hef nefnt, og skortir þar mikið á, að við séum eins á vegi staddir og allar nágrannaþjóðir okkar, sem fyrir löngu hafa sett hjá sér fjölþætta og nákvæma og stranga heildarvinnuverndarlöggjöf, eins og ég hef þegar vikið að. Ég hef sem sé tvisvar áður rakið allrækilega efni þessa frv. og skal ekki þreyta þingheim með því að gera það nú. Ég vil aðeins á það minna, að þetta frv. er í 8 köflum. Þar er fyrsti kaflinn um holl og góð vinnuskilyrði. Í honum eru nokkur atriði um búnað vinnustaðar til aukins öryggis í viðbót við það, sem felst í gildandi löggjöf um það efni. En vegna þeirra lagaákvæða, sem til eru í l. frá 1952 um öryggisráðstafanir á vinnustöðum, hef ég ekki þann kafla mjög ýtarlegan. Niðurlagsákvæði hans eru þó um það, að ef vinnustaður fullnægi ekki skilyrðum laga um hollustuhætti og öryggisbúnað, sé heilbrigðisyfirvöldum og öryggiseftirliti ríkisins heimilt að láta loka vinnustaðnum, ef ekki fæst úr bætt um það, sem áfátt er. Þessi heimild er ekki í lögunum um öryggi á vinnustað. Annar kaflinn er um vinnutíma og vinnutilhögun, og eru í honum nokkur nýmæli, en þó hygg ég, að þar sé ekki mjög strangt í sakir farið. Í honum var gert ráð fyrir því, að það sé verkefni okkar á 5 árum að koma vinnutímanum á viku niður í 40 stundir. Þá eru í þriðja kaflanum sérstök ákvæði um vinnu kvenna, aðallega til þess að vernda konuna á vinnumarkaðinum að því er snertir móðurhlutverk hennar, þannig að hún verði ekki sjálf fyrir heilsutjóni eða barnið gjaldi þess, að hún sé þátttakandi fyrir þjóðfélagið á vinnumarkaðinum. Fjórði kaflinn er svo um vinnuvernd barna og unglinga. Og þó að ég fari ekki út í að rekja efnisatriði hinna kaflanna, vil ég þó með örfáum orðum minna á innihaldið í þessum kafla. svo að hv. þm. geti enn gert það upp við sig, hvort þarna sé óskynsamlega eða óeðlilega stranglega í sakir farið. Ef svo væri, bæri hv. alþm. að gera við það brtt., svo að í hóflegu formi væri að þeirra hyggju, en ekki að leggjast á þetta mál sem óþarft eða óverðugt Alþ. að fást við sem löggjafarsamkomu. Það er í fyrsta lagi í þessum kafla skilgreining á því, hvað sé átt við með „barni“ og hvað sé átt við með „ungling“. Barn er að skilningi þessa frv. sá, sem er á aldursskeiðinu 14-16 ára. Við því er lagt bann í frv., að börn innan 12 ára aldurs stundi innivinnu í vinnustofum, verkstæðum og verksmiðjum, svo og út- og uppskipunarvinnu, og skal skólayfirlæknir ríkisins yfirleitt hafa úrskurðarvald í slíkum málum. Börn innan 12 ára starfi ekki við neina verksmiðjuvinnu, neina innivinnu, enda munu þau almennt ekki teljast til þess fær. Alger hámarksvinnutími barna er 6-7 stundir á dag, en þegar um lengri vinnutíma er að ræða, skulu tveir vinnuhópar barna annast 8 stunda vinnutímabil til móts við fullorðna, þ.e.a.s. 4 stundir hvor hópurinn, og ef um 10 stunda vinnutímabil fullorðinna er að ræða, þá komi tveir vinnuhópar barna þar á móti, sem séu þá í vinnu 5 stundir hvor þeirra 
             Það er í upphafi 4 kafla. Það er í 19. gr., hygg ég, f frv., bann við því, að börn innan 12 ára aldurs stundi innivinnu í vinnustofum (Gripið fram f.) Er það ekki? Í 19. gr. segir: „Börn má ekki ráða til innivinnu í vinnustofum, verkstæðum né verksmiðjum og eigi heldur til vinnu við útskipun eða uppskipun á vörum.“  Til öryggis og eftirlits með þessu er atvinnurekendum gert að skyldu að halda sérstaka skrá um tegund vinnu og vinnutíma þeirra barna og unglinga, sem hjá þeim vinna, og atvinnurekendum skal skylt að afhenda viðkomandi stéttarfélagi og einnig heilbrigðis- og skólayfirvöldum slíka skrá, ef eftir henni er gengið og þess krafizt. Þegar um það var rætt á s.l. ári að setja ákvæði í líkingu við þetta, þó eitthvað vægara, að ég hygg, inn í barnaverndarlöggjöfina, þá skal ég játa það, að það náði tvímælalaust til allra tegunda vinnu, þ. á m. til sveitavinnu, og get ég gengið inn á það, að þátttaka barna í slíkum störfum, ef fyrirbyggju er gætt og varúðar, er nokkuð annars eðlis en flestar tegundir vinnu í kaupstöðum og kauptúnum, í sambandi við atvinnulifið þar, og má segja, að það sé miklu fremur verjandi að hafa börn þátttakendur í útivinnu í sveitum að sumrinu, þótt yngri séu en hér er tilgreint, og held ég því, að heppilegra sé að setja ákvæðið um vinnuvernd barna alls ekki inn í almenna löggjöf, sem nær til alls þjóðlífsins undantekningarlaust, eins og barnaverndarlöggjöfin gerir, heldur í löggjöf, sem nái til vissra sviða atvinnulífsins, eins og þessari löggjöf er ætlað að gera. Fimmti kaflinn er um greiðslu vinnulauna og ýmislegt það, sem á að tryggja rétt launþega í þeim efnum umfram það, sem er í gildandi l., og til að taka af ýmiss konar vafaatriði, sem ástæða er til að kveða skýrt á um, en núverandi löggjöf, sem er orðin nokkuð gömul, frá 1930, um greiðslu vinnulauna, tekur ekki fram um, en ýmiss konar venjur hafa hins vegar skapazt um. Ég geri ráð fyrir, að flestum þyki í raun og veru betra að hafa ákveðin lagafyrirmæli að styðjast við í þessu efni, enda væri réttur verkamanna í þessu allur öruggari, væru þær venjur, sem skapazt hafa og eðlilegastar þykja, bundnar í lögum. Í sjötta kaflanum eru svo ýmis nýmæli, sem hníga að því að tryggja verkafólki fyllri rétt en nú er í l. gagnvart uppsögn af hendi atvinnurekanda undir ýmsum tilvikum, og er þar að mörgu leyti stuðzt við eðlilegar venjur, sem skapazt hafa í samskiptum milli góðra atvinnurekenda og verkafólks, og ekki gengið miklu lengra en tíðkast í slíkum tilfellum. Í sjöunda kaflanum er svo ákvæði um viðurlög og refsingar út af brotum á þessum l. Og í áttunda kaflanum er eingöngu fjallað um gildistökuna, og er gert ráð fyrir því, að frv. þetta taki gildi miðað við 1. maí 1966. Ég skal að lokum geta þess, að mér er kunnugt um, að vinnutímanefnd hefur fjallað um einn þátt vinnuverndarmála, þ.e.a.s. um vinnutímann, og látið frá sér fara fyrir nokkru frv. að l. um þann þátt. Út af fyrir sig tel ég fyrir mitt leyti, að það væri nokkur fengur að því að fá þann kafla um vinnutímann lögfestan, þó að ég telji það ófullnægjandi með öllu sem heilsteypta vinnuverndarlöggjöf. Hins vegar er því ekki að leyna, að ýmsir eru þeirrar skoðunar, að það frv., sem vinnutímanefnd hefur sent til vinnuveitendasamtakanna og ASÍ, gangi svo skammt, að ekki sé viðunandi og því síður fullnægjandi. En ég verð að játa, að þegar ekki virðist ríkjandi fullur skilningur á þörfinni fyrir að setja skynsamleg ákvæði um vinnuvernd barna, þá megi búast við því, að við verðum að vera lítilþægir um fyrstu löggjöf, sem við reynum að fá í gegn á Alþ. um almenna vinnuvernd fullorðins fólks. Og í raun og veru er þetta frv. við það miðað, þó að það virðist samt sem áður ganga lengra en svo, að Alþ. þyki það í hóflegu formi, ef miða má við þann drátt, sem orðið hefur á því, að það fái eðlilega afgreiðslu á Alþ. Ég hef svo ekki þessi orð fleiri um frv., hef minnzt á efni þess og aðeins gert grein fyrir efni eins kaflans, þ.e.a.s. kaflans um vinnuvernd barna, en læt það að öðru leyti vera að rekja efni þess. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að umræðu þessari lokinni vísað til 2. umr. og heilbr.-og félmn.