Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að rekja efni þessa frv.; það var rakið hér rækilega við 1. umr. En í frv. felst aðeins það að staðfesta það fyrirkomulag, sem þegar er komið í framkvæmd með sameiningu Áburðarsölu ríkisins og Áburðarverksmiðjunnar. Þegar frv. var rætt í landbn., þá kom það fram og var bent á það af einum nm., að 3. gr. gerir ráð fyrir því, að skipulagsbreyting þessi fari fram 1. jan. 1971 og reikningsskil miðist við þann dag. Þótti mönnum sumum það nokkrum vafa bundið, hvort rétt væri að miða við liðinn dag í þessu efni. Við nánari skoðun og eftir að hafa rætt þetta efni við lögfróða menn virðist mér þetta standast fyllilega, þar sem hér er aðeins um bókhald að ræða, en fyrirtækin bæði hafa lotið sömu stjórn og munu einnig gera það eftir gildistöku þessara laga. Eins og nál. á þskj. nr. 746 ber með sér, þá mælir landbn. með því, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Eins og nál. þau, sem útbýtt hefur verið frá menntmn., bera með sér, þá hefur n. afgreitt málið - að vísu ekki orðið alveg sammála um afgreiðslu þess, en það kemur þó fram, að meiri hl. n. styður það, að málið nái fram að ganga í einhverri mynd. Nú er hér sömu sögu að segja um þetta frv. eins og ýmis önnur, sem verið hafa til afgreiðslu í háttv. d. og menntmn. hefur fjallað um síðustu daga, að sá tími, sem n. og d. raunar þá líka hafa haft til athugunar á málinu, hefur verið allt of skammur, þannig að á þessu verður meiri fljótaafgreiðsla en æskilegt væri. Ég dreg enga dul á það, þó að ég ásamt tveimur öðrum hv. nm. standi að nál. okkar á þskj. 717, að í sjálfu sér hefði ég talið mjög æskilegt, að málið yrði í heild betur undirbúið en það er. Hins vegar gerðum við okkur ljóst, að með tilliti til aðstæðna í kennaraskólanum, eins og þær eru nú, væri hætta á meira eða minna öngþveiti í málefnum skólans á komandi hausti, og töldum við það slíkan ábyrgðarhluta að taka þá afstöðu, að málinu bæri að fresta til næsta hausts, að við höfum farið þá leiðina að mæla með samþykkt frv. - að vísu með fáeinum brtt., sem ekki geta talizt mikilvægar, en ég get í örstuttu máli gert grein fyrir þeim. Þær eru á þskj. 718. Það er í fyrsta lagi varðandi 12. gr. frv. Gert var ráð fyrir því í hinu upphaflega frv., að varðandi stöðuveitingar við kennaraháskólann yrði svipaður háttur hafður á eins og nú er við Háskóla Íslands, þ.e. að sérstök dómnefnd yrði skipuð til þess að dæma um hæfni umsækjenda og mætti engum umsækjanda veita embætti - þau embætti, sem þessi skipan tók til, - nema meiri hl. dómnefndar teldi viðkomandi hæfan til þess að gegna embættinu. Sú breyting var gerð á í háttv. Nd., að í stað þess, að sérstök dómnefnd yrði skipuð, þá yrði það skólaráð, sem um þetta fjallaði. Vel má vera, að það hafi ekki verið hv. menntmn. Nd. að kenna, heldur misskilningi hjá þeim, sem bjuggu þessa brtt. undir prentun, en svo illa tókst til,.að ákvæði 12. gr. um dómnefndina höfðu ekki verið felld burtu, þannig að hún var óskapnaður, eins og hún hefur verið prentuð hér á þskj. 577. Þess vegna varð undir öllum kringumstæðum að breyta þessu, og menntmn. Ed. hefur litið þannig á, að rétt sé að færa þetta í sitt upprunalega form, þ.e. að það sé sérstök dómnefnd, sem um þetta fjallar, en ekki skólaráð. Mér finnst eðlilegt, að um skipan í embætti við kennaraháskólann gildi svipaðar reglur og við Háskóla Íslands. Vera má að vísu, að það mundi leiða til nokkurs sparnaðar að fela skólaráði þetta, en óeðlilegt mundi okkur þykja í Háskóla Íslands, ef sá háttur væri hafður á þar, þannig að það væri háskólaráð, sem ætti að gefa umsögn um hæfni umsækjenda. Því gæti verið svo varið, að enginn ætti sæti í háskólaráði, sem hefðiskilyrði til þess að dæma um hæfni umsækjenda í einstakar stöður. Ég segi nú ekki, að þetta mundi vera alveg hliðstætt við kennaraháskólann, en mér finnst eðlilegt að hafa þarna sama hátt á. Álitamál getur verið, hvort rétt sé að gera ráð fyrir því, að þetta gildi einnig um lektorsstöður. Ég hafði nú hugsað mér að athuga það við 3. umr., hvort rétt væri að fella það niður úr heimildarákvæði 12. gr., er hún hefur verið færð í sitt upphaflega form, en n. er a.m.k. þeirrar skoðunar, að þetta eigi við prófessora og dósenta. En eins og háttv. form. menntmn. Nd. hefur bent mér á, er sá galli á þessari afgreiðslu menntmn. Ed. á þessu máli, að okkur hefur sézt yfir, að þá þarf að breyta ákvæðum til bráðabirgða í 24. gr. frv. frá því, sem nú er, þ.e. að fella niður úr þeirri gr. það, sem enn stendur þar um dómnefndina. Vil ég leyfa mér að leggja hér fram skrifl. brtt. um þetta efni og mælast til þess við hæstv. forseta, að hann leiti afbrigða fyrir henni, þar sem hún er skrifleg og of seint fram komin, en hér er í rauninni einvörðungu um leiðréttingu að ræða. Í öðru lagi flytur menntmn. á þskj. 718 brtt. við 19. gr. frv. þess efnis, að fræðslustjóri Reykjavíkurborgar eigi sæti í stjórn Æfingaskólans við kennaraháskólann, eins og það verður kallað eftirleiðis, þar sem hér er um að ræða hluta af fræðslukerfi borgarinnar. Má telja þetta eðlilegt, og vænti ég þess, þó að það séu aðeins þrír þm., sem standa að þessu áliti, að um það sé ekki ágreiningur í n. Til álita gæti komið að breyta 22. gr. frv. til samræmis við þetta, en hún fjallar um æfingar í barna- og gagnfræðaskólum á höfuðborgarsvæðinu. Við töldum það þó ekki svo mikilvægt, að við tækjum það inn í okkar till. Þriðja brtt., sem við flytjum, er aðeins til leiðréttingar. Eins og ég sagði, þá tel ég, að helzt til mikill flýtir hafi verið á afgreiðslu þessa máls. Hér er vissulega um mikilvægt spor að ræða, þar sem ákvarðað er, að sú fræðsla, sem kennaraskólinn hefur veitt, verði eftirleiðis færð á háskólastig. Það er mín skoðun, að svo hljóti hvort eð er að verða í framtíðinni og raunar því betra, því fyrr sem slíkt spor er tekið, þ.e. að færa þessa fræðslu á háskólastig. En eðlilega kemur það sjónarmið til álita í þessu sambandi, hvort ekki sé þá eðlilegt, að kennaraháskólinn heyri framvegis undir háskólann annaðhvort sem sjálfstæð deild eða í tengslum við heimspekideild háskólans. Mér er kunnugt um það, að háskólinn er ekki við slíku búinn. En rétt er að vekja á því athygli þeirra hv. dm., sem kann nú að finnast, hvað sem öllu öðru líður, að slík breyting sé varla tímabær, að fordæmi er fyrir því, að stofnun hliðstæðri kennaraháskólanum hefur verið komið á fót. Það var þegar Viðskiptaháskóli Íslands var stofnaður á sínum tíma löngu fyrir stríð. Síðan var hann að vísu innlimaður í lagadeild háskólans, eins og kunnugt er, en við erum það illa settir, að við höfum aðeins þetta eina orð „háskóli“, sem nær yfir bæði „höjskole“ á Norðurlandamálum, sem eru stofnanir hliðstæðar kennaraháskólanum, og „universitet“, sem þær stofnanir eru kallaðar, sem eru hliðstæðar Háskóla Íslands. Rétt er að hafa þetta í huga. Ég sé ekki, herra forseti, ástæðu til þess að orðlengja um þetta mál, en vil geta þess, að ég mun styðja þá brtt., sem flutt er af þeim hv. nm. á þskj. 749, þar sem kveðið er svo á, að l. skuli endurskoðuð eigi síðar en að tveimur árum liðnum frá gildistöku þeirra. Þessi till. finnst mér eðlileg, og leiðir það í rauninni þegar af því, sem ég hef sagt, að helzt til mikill flýtir hefur verið á afgreiðslu þessa máls, þannig að ég mun fyrir mitt leyti greiða þessu atkv. Á þskj. 754 hefur hv. 5. þm. Reykn. lagt fram nokkrar brtt. Þar er lagt til, að nánari tengsl verði á milli kennaraháskólans og háskólans en í frv. felast. Ég vil síður en svo taka afstöðu gegn slíkum hugmyndum, en ekki mundi ég nú samt treystast til þess að greiða atkv. með þessum brtt., nema fyrir lægi álit og afstaða háskólamanna til þeirra. Það má vel vera, að slík afstaða mundi verða jákvæð, en tími hefur ekki gefizt til þess að vísa þessu máli til umsagnar háskólaráðs og fá fram afstöðu þess til málsins. Varðandi 2. brtt. hv. þm., en samkv. henni mundi málið ekki verða eins bundið og nú er, þá vil ég alls ekki mæla gegn þeirri till. Mér finnst, að margt mæli með henni, en eftir upplýsingum, sem ég hef fengið, mun stjórn kennaraskólans vera þessu andvíg, en slíkt verður auðvitað engan veginn bindandi fyrir hv. dm. Flest af þessu, sem ég hef sagt, stendur í rauninni fyrir eigin reikning, þannig að þeir hv. meðnm., sem undir nál. hafa skrifað með mér, eru engan veginn bundnir af því. En ég vænti þess, hvernig sem fer með þær brtt., sem fram hafa verið lagðar, að niðurstaða málsins verði þó sú, að það verði afgreitt í þessari hv. deild.



Herra forseti. Eins og þegar hefur nú fram komið, var því víðs fjarri, að menntmn. gæti sameinazt um eitt nál. Þau eru þrjú og brtt. frá fjórða nefndarhlutanum. Það gæti þá bent til þess, að í n. hefði ríkt takmörkuð hrifning af því, sem hér stendur til að gera. Ég hygg nú að sú ályktun sé ekki fjarri lagi. Ég stend ásamt hv. 2. þm. Austf. að nál. á þskj. 749 og vil nú leitast við að skýra afstöðu okkar. Eins og fram kemur á nefndu þskj., höfum við reynt að kynna okkur þetta mál eftir föngum. Bæði höfum við átt þess kost á fundum menntmn. að hitta einn af höfundum frv., skólastjóra kennaraskólans, og nokkra af forvígismönnum nemendasamtakanna í kennaraskólanum. Við höfum þó ekki látið sitja við þessa athugun, heldur höfum við utan þessara funda átt mörg samtöl við ýmsa menn, sem láta sig skipta þessi mál og framkvæmd þeirra varðar öðrum fremur - menn úr ýmsum kennarastéttum, barnakennara, kennara við skóla, sem ná yfir allt skyldustigið, framhaldsskólakennara og háskólakennara. Við þessa athugun höfum við látið sannfærast um það, að sú meginstefna, sem frv. boðar, sé rétt. Það er því samkv. okkar áliti rétt, að kennaramenntun sé á háskólastigi. Vaxandi fjöldi íslenzku þjóðarinnar lýkur nú stúdentsprófi eða hliðstæðu námi, og sá hluti þjóðarinnar, sem velst til að kenna ungmennum og börnum, á að vera úr þeim hópi. Þau störf eru að okkar dómi svo þýðingarmikil, að menntun til þeirra ber að vanda kannske öðrum störfum fremur. Sú lagasetning, sem hér um ræðir, er spor í þessa átt. Síðan málið var til meðferðar í Nd. og afgreitt þaðan, hafa tvær umsagnir um það borizt, sem vert er að athuga. Önnur þeirra er frá n., sem rektor Háskóla Íslands skipaði hinn 5. f. m. til þess, eins og þar segir, , að gefa umsögn um frv. til Kennaraháskóla Íslands.“ Í n. voru fjórir prófessorar og einn lektor, og urðu þeir sammála um umsögn, sem m.a. hefur verið birt í blöðum og við nm. menntmn. Ed. höfum fengið í hendur. En niðurstaða hennar er svofelld: „Þeirri stefnu ber að fagna, sem lýsir sér í frv. til I. um Kennaraháskóla Íslands, að bæta menntunarskilyrði þeirra, sem óska að búa sig undir kennarastarf. Nefndinni virðist þó, að óljóst sé kveðið á um nokkur atriði, sem verða að teljast mikilvæg fyrir tilhögun kennaramenntunar og árangur af starfi kennaraháskóla. Málið er í heild svo þýðingarmikið, að ýmis veigamikil atriði þarf að kanna betur, áður en frv. er lögfest. Nefndin leggur því til, að frv. til l. um Kennaraháskóla Íslands verði tekið til endurskoðunar á þann hátt, sem hinu háa Alþ. og hæstv. menntmrh. þykir viðeigandi.“ Þetta álit er dagsett 17. marz og undirskrifað, eins og ég sagði, af fjórum prófessorum og kennara eða lektor. Áður en ég ræði þetta álit nokkuð frekar, langar mig til þess að minna á álitsgerð um sama efni, sem ráðstefna Félags háskólamenntaðra kennara sendi frá sér um þetta mál þann 21. f. m., en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Ráðstefnan fagnar þeirri meginhugsun frv., að auka þurfi menntun kennarastéttarinnar. Hins vegar telur ráðstefnan ýmis framkvæmdaatriði frv. orka tvímælis. Með tilliti til mikilvægis þessa máls þarf að kanna slík atriði nánar, áður en frv. væri lögfest. Það væri því mikið fljótræði að samþykkja frv. á því Alþ., sem nú situr, án þess að slík endurskoðun fari fram.“ Báðar þessar álitsgerðir og raunar flest þau álit, sem um málið hafa verið birt, telja, að hér sé farið inn á rétta braut, en á það bent, að vegna framkvæmdarinnar væri rétt að láta lögfestingu frv. bíða. Ég hef reynt að gera mér grein fyrir því, hvaða ákvæði það eru, sem þessir tveir hópar, annars vegar fulltrúar Háskóla Íslands og hins vegar fulltrúar Félags háskólamenntaðra kennara, hafa mestar áhyggjur af varðandi framkvæmd l., og virðist mér það vera einkum tvennt - annars vegar staða kennaranámsins í menntakerfinu og hins vegar tengsl kennaraháskólans og Háskóla Íslands, tvær vissulega mjög svo þýðingarmiklar hliðar þessa máls. Í umsögn Háskóla Íslands eða n., sem starfaði að málinu á vegum Háskóla Íslands, er á það bent, að hagkvæmara sé bæði fjárhagslega og menntunarlega, að kennarastúdentar í greinum, þar sem miklar kröfur eru gerðar til nemenda, ættu aðgang að báðum háskólunum, og frá því skýrt, að mörg dæmi um slík tengsl og samstarf megi finna víða erlendis. Sama hugsun kemur fram í þeirri till. Félags háskólamenntaðra kennara, að kennsla í ýmsum kennslugreinum, sem taldar eru upp í 7. gr. frv., skuli fara fram í Háskóla Íslands, ef það þyki hagkvæmara, og víða sjást merki um þessa hugsun í álitsgerðinni, sbr. brtt. við 11. gr., þar sem lagt er til, að heimilt sé að ráða kennara að hluta til starfa við Háskóla Íslands og að hluta við Kennaraháskóla Íslands. Um þessi atriði hafa nú verið fluttar brtt. af hv. 5. þm. Reykn., og mun ég kannske koma að þeim nokkrum orðum síðar í þessari ræðu. Um hitt atriðið, stöðu Kennaraháskóla Íslands og manna, sem þaðan útskrifast, í menntakerfi þjóðarinnar, er t.d. fjallað í aths. ráðstefnunnar við 5. gr., þar sem þeir gera að till. sinni, að skipuleggja skuli námið sem a.m.k. þriggja ára nám, og enn fremur í aths. um 1. gr., þar sem þeir vilja fella niður þá takmörkun, að próf frá kennaraháskólanum skuli aðeins veita réttindi til að kenna og leiðbeina ungmennum á skyldunámsstigi. Frá því að ég leit þetta frv. fyrst augum hefur mér fundizt ósamræmi í því að stofna háskóla, sem ekki veitti hin æðstu réttindi í viðkomandi grein. Mér finnst það óeðlilegt og ekki í samræmi við þá málvenju, sem hér hefur tíðkazt. Þegar við höfum talað um háskóla, þá höfum við alltaf átt við það, sem á erlendu máli er kallað „universitet“, sem veitir æðstu menntun í viðkomandi menntagrein. Sá háskóli, sem hér á að stofna, gerir það ekki. Samkv. ákvæðum þeim, sem ég vitnaði til í 1. gr. frv., á hann aðeins að veita réttindi til að leiðbeina og kenna ungmennum á skyldunámsstigi. Ég held því, að það sé ofureðlilegt, að þrátt fyrir þetta nafnabrengl, sem ég skal ekki gera frekar að umtalsefni, sé það eðlilegt, að þessi námsbraut sé felld inn í menntakerfið. Ég er ekki tilbúinn til að benda á heppilegustu leiðir til þess, sem til greina koma. Félag háskólamenntaðra kennara hefur fyrir sitt leyti bent á nokkur atriði, sem auka mundu þessi tengsl. Þetta, sem hér hefur verið nefnt, mætti þá skoðast sem rökstuðningur fyrir því, að lögfestingu frv. bæri að fresta. Á hinn bóginn er það vitað, að meðal ýmissa manna í kennarastétt og líka þeirra, sem ákveðið hafa að gera kennslu að ævistarfi, er mjög mikill áhugi ríkjandi fyrir því, að breyting sú, er í frv. felst, nái sem fyrst fram að ganga og það helzt strax. Á það er einnig bent, eins og hv. frsm. 1. minni hl. kom hér að, að aðstæður allar í kennaraskólanum séu nú slíkar, að starfsemi hans í núverandi mynd geti vart haldið áfram. Því sé breytinga þörf. Við höfum heyrt einhverjar raddir um það, að loforð hæstv. menntmrh. um lagasetningu á þessu þingi sé fengið. Slíkar raddir met ég lítils, því að enn þá er það þó svo, að Alþ. setur l., þó að vera megi, að einstökum ráðh. hætti til að gleyma því stundum. En hvernig sem því er farið, þá má ætla með einum hætti eða öðrum, að ýmsar vonir hafi vaknað um úrbætur í málefnum kennaranema. Ég skal ekki ræða hér að þessu sinni sérstaklega um ástandið í kennaraskólanum. Ég hef gert það áður hér á hv. Alþ. og endurtek það ekki, en læt aðeins duga að segja það, að við svo búið getur ekki staðið, að 950 nemendur hafist við í húsakynnum, sem eru ætluð fyrir 250 manns. Auk þess vantar alla sérkennsluaðstöðu, íþróttaaðstöðu o.s.frv., o.s.frv. - má ég segja. Það getur því ekkert hlé orðið hér á byggingaframkvæmdum, þó að nafni skólans sé breytt. Það verður að halda áfram því byggingastarfi, sem hafið var fyrir um það bil áratug, rúmum áratug, og lítið hefur miðað í seinni tíð. Og sparnaðar, held ég, að menn þurfi ekki að vænta af þessari breytingu. Nýi skólinn mun þurfa marga prófessora, dósenta og lektora auk annarra starfsmanna, og enginn vafi er á því, að hér er ráðizt í kostnaðarsamt fyrirtæki. Næga kennara þurfum við að hafa, og engin takmörk getum við viðurkennt fyrir fjölda þeirra - önnur en þörfina. Okkur hv. 2. þm. Austf. hefur komið til hugar, að unnt sé að samræma þau tvö meginsjónarmið, sem ég hef reynt að draga hér fram og flestir hafa látið uppi á annan hvorn veginn, þegar mál þetta hefur borið á góma. Annars vegar er það sjónarmið, að auka þurfi menntun kennara og lyfta henni á hærra stig, uppfylla þannig vonir þeirra, sem horft hafa til þessarar lausnar vonaraugum, og svo sjónarmið hinna, sem enda þótt þeir játi því, að frv. horfi til bóta, telja flestir, að framkvæmdin verði misheppnuð, sé frv. samþ. óbreytt. Þess vegna er till. okkar, að frv. verði samþ. með þeirri breyt., að skylt skuli að endurskoða það eigi síðar en tveimur árum eftir að lögin öðlast gildi. Við það mundi vinnast, að við þessa endurskoðun, sem margir vilja, að fari fram, væri hægt að hafa hliðsjón af þeirri reynslu, sem fengist hefði á allt að tveggja ára starfsferli hins nýja skóla. Það er vissulega ekki lítils virði. Mér finnst fullkomlega eðlilegt, að Alþ. viðurkenni, að svo viðamikil lagasetning, sem hér um ræðir, með óteljandi nýmælum og frávikum frá troðnum slóðum, þurfi ekki að vera fullkomleikinn holdi klæddur. Þvert á móti er raunar æskilegt, að slík endurskoðun fari fram - ekki bara á þessum l., heldur á fjölda annarra l., sem Alþ. afgreiðir hverju sinni og þá ekki sízt, þegar afgreiðsluhættir eru með því móti, sem nú tíðkast hér síðustu dagana og hv. form. okkar í menntmn. þessarar d. gerði svo vel grein fyrir hér áðan, og undirstrika ég hvert orð, sem hann sagði um það. Ég vil benda á til samanburðar í þessu tilviki, að þegar Alþ. afgreiddi l. um Lífeyrissjóð bænda, var svipað ákvæði lögfest. Þar var um nýjung að ræða, sem allir voru í grundvallaratriðum sammála um, að koma þyrfti, en einnig þar greindi menn á um framkvæmdina. Þá var þessi leið valin að endurskoða lögin eftir tiltekinn tíma, lög ákveða það, og ég held, að það geti verið skynsamlegt víðar. Lífeyrissjóður bænda er hið merkasta mál, ég skal fúslega viðurkenna það, og hann er fyrsta tilraun Alþ. til að skipa lífeyrissjóðsmálum manna, sem ekki eru launþegar, þannig að þeir geti notið þeirra hlunninda, sem eftirlaun úr lífeyrissjóðum veita. En einnig hér erum við að fjalla um þýðingarmikið mál, þ.e. hvernig hagað skuli menntun þeirra, sem eiga að kenna yngstu nemendunum. Þeirra starf er kannske öllu mikilvægast, því að lengi býr að fyrstu gerð. Hv. menntmn. Nd. hafði þetta frv. alllengi til endurskoðunar og athugaði það rækilega. Árangur þeirrar athugunar eru margar og viðamiklar breyt., sem að dómi þeirra, sem ég hef rætt við um málið, eru til mikilla bóta flestar og sumar raunar alveg nauðsynlegar eins og t.d. sú breyt., sem gerð var á 4. gr. varðandi rétt þeirra, sem lokið hafa prófi frá kennaraskólanum, til þess að bæta við sig námi í kennaraháskólanum og ljúka þaðan embættisprófi, eins og segir í gr. Við yfirlestur á þessu atriði sýndist mér raunar, að heitið „embættispróf“ hefði hv. Nd. fellt niður í öðru sambandi, þ.e. í sambandi við 10. gr. Ég veit ekki, hvort hér er um svo verulegt ósamræmi að ræða, að breyta þurfi; það verður nú vafalaust athugað milli umr. En hvað sem því liður, þá var nauðsynlegt að tryggja stöðu þeirra, sem lokið hafa prófi frá kennaraskólanum í sinni núverandi mynd, og tengja þá við þá menntabraut, sem hér er ákvörðuð. Ég held, að það sé ástæða til þess að taka það fram, að ég er sammála, og ég held við í 2. minni hl. báðir, a.m.k. er ég það, þeim brtt., sem hv. frsm. 1. minni hl. var að gera hér grein fyrir, enda athuguðum við nm. allir þau atriði, og ég held, að við séum allir samþykkir þeim; þáð mun atkvgr. sýna. Ýmsir telja, að þetta frv. hefði ekki átt að afgreiða á þessu þ., eins og ég hef áður sagt, heldur skoðast t.d. af mþn. til næsta hausts, líkt og farið verður með frv. um grunnskóla, frv. um íþróttaskóla og raunar fleiri frv. þessu skyld. Ég held einnig, að þeir, sem mest berjast fyrir framgangi þessa máls og mestra hagsmuna telja sig eiga að gæta, mundu ekki hafa þurft að sjá eftir því, þótt sú málsmeðferð hefði verið viðhöfð. En ég skil stöðuna svo, að stjórnarflokkarnir hv. hafi afráðið að knýja fram úrslit málsins nú á þessu þ., og í ljósi þess höfum við, ég og hv. 2. þm. Austf., afráðið að standa ekki í vegi fyrir því, að svo geti orðið, en viljum gera tilraun til þess að tryggja, að l. fái endurskoðun eftir hæfilegan reynslutíma, sem eftir okkar mati eru tvö skólaár. Því er brtt. á þskj. 749 flutt, og ég vona, að hv. þdm. geti sameinazt um hana, og ég sé ástæðu til þess að þakka hv. 10. þm. Reykv. fyrirhugaðan stuðning við hana. Það eru ýmis atriði í sambandi við þetta frv., sem koma til athugunar. Því er haldið fram mjög eindregið af ýmsum þeim kennurum, sem ég hef átt tal við um þetta mál, að það sé mikill misskilningur og útbreiddur misskilningur hjá ýmsum, að það þurfi minni menntun til að kenna yngri aldursflokkunum en þeim eldri á skyldunámsstigum. Og einn skólastjóri sagði við mig, að stúdentar, sem hann hefði fengið til stundakennslu, hefðu vel getað kennt eldri árgöngunum, en þeir hefðu alls ekki getað kennt yngri árgöngunum. Þetta kann vel að vera. Ég get ekki rengt þetta. Þetta er það, sem margir skólamenn segja. En það hlýtur þó að vera annars konar undirbúningur, sem þarf, og listin að kenna mjög ungum nemendum er ekki eingöngu sú að kunna námsefnið, heldur nánast að kunna að kenna það. Og einn aðalgallinn, sem mér finnst á þessu fyrirhugaða háskólanámi, þriggja ára námi, er sá, að ekki skuli vera varið nema 12 vikum á þessum þremur árum til verklegs undirbúnings. Það finnst mér hljóta að koma til endurskoðunar, ef ekki fyrr, þá eftir tvö ár, ef till. okkar hv. 2. þm. Austf. verður samþ. Ég innti skólastjóra kennaraskólans eftir þessu, hvort hann áliti þessa kennslu næga. Hann hafði vissar efasemdir um það, að hún væri næg, viðurkenndi það, eða ég skildi hann svo. Hann benti okkur á það, að annað nám þyrfti að taka svo mikinn tíma, að ekki yrði tími til þess að verja nema 12 vikum á þrem árum í verklegt nám. Þetta tel ég galla, og ég held, að þetta sé eitt af þeim atriðum, sem þarf að líta á. Annað atriði, sem við höfum oft heyrt nefnt sem varhugavert við þessa breytingu, er það, að þegar allir kennarar eru orðnir háskólamenntaðir, þá muni enn þá færri fást til að kenna í hinum dreifðu byggðum en vilja þó nú gera það. Ég er ekki fyrir mitt leyti svo ákaflega hræddur við þetta. Ég held, að kennaraskortur dreifbýlis stafi ekki fyrst og fremst af því, að það séu svo fáir menn í þjóðfélaginu, sem hafi réttindi til að kenna. Ég dreg þessa ályktun af því, að í kennaraskólanum nú í vetur munu vera ámóta margir nemendur og allir kennarar í landinu eru eða rúm 900. Ég held, að það hljóti því að vera eitthvað annað, sem veldur því, að kennarar fást ekki í dreifbýlið, og það verði að leita annarra ráða til þess að fá þá þangað. Ég get vel ímyndað mér, að það, sem mestu ráði um þetta, sé starfsaðstaða, sem þeir telja ófullkomna í dreifbýlinu, og hana fái þeir betri hér í þéttbýlinu. Það má vel hugsa sér, að staðaruppbót eða launakjör gætu ráðið þarna einhverju um. Ég skal ekki fella dóm um það, en það verður auðvitað ekki til framdráttar kennaraliðinu, eða fjölgunar kennaraliðinu í landinu að hafa kennaraskóla, sem útskrifar fjölda manns, sem aldrei hafa ætlað sér að leggja kennslu fyrir sig. Ég held, að ef þessi tilhögun verður upp tekin, að háskólabraut verði stofnuð fyrir kennara, þá geti það orðið til þess og verði til þess, að þangað fari þeir fyrst og fremst, sem ætla að leggja fyrir sig kennslu, hafi áhuga á henni og vilji raunverulega læra til þess að geta orðið kennarar. Kennaraskólinn í núverandi mynd er náttúrlega góður, en það er en inn vafi á því, að þar þarf einhverju að breyta. Ég skal ekki lengja þessar umr. frekar. Hér hefur verið útbýtt brtt. frá hv. 5. þm. Reykn., sem mér sýnist eiga að koma til móts við ályktun ráðstefnu Félags háskólamenntaðra kennara, sem áður hefur verið gerð að umtalsefni. Ég tel víst, að þetta sé til nokkurra bóta - a.m.k. til þess fallið að auka tengsl þessara tveggja háskóla. Á því tel ég fulla þörf, en minni þó á það, að sá ræðumaður, sem hér talaði síðastur og er einmitt prófessor við Háskóla Íslands, taldi nokkur tormerki á að samþykkja þessar brtt., án þess að Háskóla Íslands hefði gefizt tækifæri til þess að tjá sig um þær og láta í ljósi álit sitt um þær. Ég gæti vel ímyndað mér, ef til endurskoðunar kemur, eins og við hv. 2. þm. Austf. gerum tillögu um, að þá mundu einmitt þessi atriði vera mjög ofarlega á þeim lista, sem þar kæmi til athugunar. Ég tel það raunar alveg víst, og ég vil nú upplýsa það, að fulltrúar einmitt frá Félagi háskólamenntaðra kennara komu að máli við mig og sýndu mér þessar till. og báðu um stuðning við þær, og ég tjáði þeim, að ég mundi fremur leggja áherzlu á það, að málið í heild fengi fljótlega endurskoðun, eftir að l. hafa tekið gildi, t.d. með þeim hætti, sem hér er lagt til af okkur, og þess vegna sé ég ekki, að ég geti veitt þessum till. stuðning, þó að ég taki það fram, að ég tala hér einungis fyrir mig einan, og ég get vel ímyndað mér, að þær væru til bóta. Þar að auki vil ég benda á, að það er ekki harkalega neglt fyrir gluggana í þessu frv. Hv. 2. þm. Austf., sem er vanur að fjalla um lagasmíð og hefur átt hlut að því lengi, benti okkur á það t.d. á fundi hv. menntmn., að það væri ekki mjög ákveðið lögfræðilegt orðalag t.d. á 6. gr., sem er svona: „Ef námsefni Kennaraháskóla Íslands skiptist í 12 hluti og hver hlutur jafngildir um það bil 6 ársvikustundum, skulu hlutföll einstakra greina vera nálægt því, er hér segir ...“ Þetta er nú ekki ýkja ákveðið orðalag, og segir raunar náttúrlega ekki neitt. Hvað á að gera, ef námsefni í kennaraháskólanum skiptist ekki í 12 hluti? Um það segir ekki neitt. Og hv. 5. þm. Reykn. hefur tekið þetta orðalag óbreytt upp og gert svo till. til breytinga á öðrum ákvæðum í gr. Mér sýnist, að til móts við þessar kröfur sé unnt að koma án breytinga á frv. Nei, ég skal alveg viðurkenna það hér, að þessi ákvörðun um að standa að samþykkt frv. um Kennaraháskóla Íslands hefur orðið mér nokkuð erfið, og ég hefði fremur kosið, að sami háttur hefði verið hafður á um þetta frv. og önnur þau frv. til breytinga á skólakerfi landsmanna, sem nú eru á dagskrá, samin af sömu mönnum meira og minna og í samhengi, þ.e. að þau fengju að fylgjast að. Þess var ekki kostur, og af ástæðum, sem ég hef í þessari stuttu ræðu reynt að gera grein fyrir, þá viljum við þó fremur velja þann kostinn að veita þessu máli brautargengi hér í trausti þess, að það verði fljótlega endurskoðað, en að bregða fyrir það fæti og gera þar með að engu vonir þeirra manna, sem mest hafa mænt á þessa lausn sinna mála.



Herra forseti. Ef frv. þessu hefði verið útbýtt í dag, hefði ég litið á þetta eins og hvert annað aprílgabb. En því er nú ekki að heilsa, að hér sé spaugsemi á ferðinni, heldur virðist það vera fúlasta alvara hjá yfirmönnum fræðslumála í landinu að knýja þetta frv. um Kennaraháskóla Íslands hér í gegn og fá það samþ. sem l. frá Alþ. Ég á sæti í menntmn., sem fékk þetta frv. til umsagnar, og ég hef skilað séráliti, sem áliti 3. minni hl. n. Þetta álit er því miður enn í prentun, því hefur ekki verið útbýtt, svo að ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að hefja mál mitt á því að lesa þetta álit, sem ég hef látið fara frá mér. Það hljóðar þannig: „Ég er andvígur þessu frv. af eftirfarandi ástæðum: 1. Með frv. er lagt til að auka mjög kröfur til menntunar barnakennara, nánar tiltekið þannig, að í stað fjögurra ára skólanáms að loknu landsprófi komi sjö ára skólanám, þar af þrjú síðustu árin í háskóla. Þetta mikla stökk, sem á sér enga hliðstæðu í skólakerfi okkar, hlyti að leiða af sér margs konar örðugleika og misræmi í framkvæmd. Menntun barnakennara á að auka á þróunargrundvelli, en ekki með stökkbreytingum. Þá verður að líta á það sem bruðl og óþarfa að nota starfskrafta háskólagenginna manna til þess að kenna börnum lestur, skrift og reikning. 2. Í frv. er kveðið á um stofnun nýs háskóla hér á landi, svonefnds Kennaraháskóla Íslands, er hafi það hlutverk að annast fullnaðarmenntun barnakennara. Fámenn þjóð eins og Íslendingar hefur ekkert með tvo háskóla að gera, a.m.k. ekki næstu áratugina. Háskóli Íslands getur með góðu móti séð um alla kennaramenntun, sem fram þarf að fara á háskólastigi hér innanlands. 3. Samþykkt frv. mundi kosta mikil fjárútlát fyrir ríkissjóð. Þessum fjármunum væri að minni hyggju betur varið til margra annarra hluta. Ég legg til, að frv. verði fellt.“ Ég vil leyfa mér að fara nokkrum frekari orðum um þau sjónarmið, sem fram koma í þessu nál. mínu, og þá er fyrst á það að líta, hvort það sé út af fyrir sig nauðsynlegt að krefjast háskólamenntunar til þess að kenna börnum. Höfundar frv. skýra frá því í grg., að með nokkrum erlendum þjóðum tíðkist þetta, og það er grg. eða frásagnir um þetta, sem fylgja með frv., en allar eru þessar frásagnir þó ákaflega óljósar, og kemur reyndar harla litið fram um það, á hvaða aldri þau börn eða ungmenni eru, sem þarf háskólamenn til að kenna samkv. reglum erlendra þjóða. Það verður líka að líta á það, að erlendis er það víða svo, að háskólanám hefst við 18 ára aldur, þannig að háskólanám þar og hér er ekki að öllu leyti sambærilegt. Það mætti e.t.v. líta á, einn til tvo síðustu bekki t.d. menntaskóla og jafnvel kennaraskóla sem háskólastig, ef borið væri saman við sum önnur lönd. Þá þarf líka að geta þess, þegar ákveðin eru sérstök réttindi barnakennara, hvað þau eiga að ná langt. Hvað eiga þau að ná til margra árganga? Eiga þau að ná til árganganna eins og nú er, frá 7 ára upp í 15 ára aldur, eða á að hafa þetta eitthvað færri ár, þannig að það séu ekki sömu menntunarkröfur gerðar til allra kennara á skyldunámsstigi? Nú stendur einmitt fyrir dyrum að lengja ...

Ég vildi biðja hv. þdm. í stigaherbergi að hafa aðeins hljóðara, svo að heyrist til ræðumanns.

Nú er þetta ... Hvar var ég nú í ræðunni? - Ég var að ræða um þau aldursstig og skyldunámsstig, sem barnakennararéttindin ættu að taka til. Nú, eins og ég sagði áðan, er á döfinni að setja ný l. um skyldunám eða svonefnda grunnskóla, sem verða að vísu ekki sett á þessu þ., þó að frv. hafi komið fram um það, heldur á að fresta því til næsta þings. Ég hefði talið það mjög skynsamleg vinnubrögð að semja ekki löggjöf um Kennaraskóla Íslands og réttindi barnakennara til kennslu, fyrr en búið væri að setja þessi nýju grunnskólalög. Mér finnst eðlilegt að byrja þar á undirstöðunni. Það kann vel að vera, svo að dæmi sé nefnt, að það sé æskilegt, að háskólagengnir menn kenni unglingum t.d. á aldrinum frá 13–16 ára, sem væntanlega yrði hluti af skyldunáminu, þó að ekki þyrfti háskólagengna menn til að kenna börnum á aldrinum 7–13 ára. Ef svo yrði talið að vel athuguðu máli, þó að ég sé ekki sannfærður um það, að það þyrfti meiri menntun en kennaraskólinn veitir til að kenna börnum frá 7 ára aldri og upp í 13 ára eða 15 ára eða 16 ára eða hvað það yrði haft, þá álít ég, að sú menntun eigi að fara fram í Háskóla Íslands. Og ég verð að játa það, að ég minnist þess ekki sjálfur að hafa heyrt foreldra barna nokkurn tíma kvarta undan því, að kennarar, sem væru með próf frá Kennaraskóla Íslands, að þeir hefðu ekki næga menntun til þess að kenna börnunum. Maður heyrir foreldra e.t.v. kvarta undan því, að kennararnir hafi ekki nægan aga, þeir hafi ekki stjórn á börnunum, en ekki, að þeir hafi ekki næga menntun til þess að kenna börnunum; ég minnist þess aldrei. Og mér finnst, að í þeim efnum verði nú hv. alþm. að hlusta á fleiri en einvörðungu skólastjóra, sálfræðinga og uppeldisfræðinga, því að alla þessa sérfræðinga má ekki taka allt of hátíðlega. Það verður auðvitað að skoða þeirra niðurstöður og jafnframt heyra álit að mínu viti miklu fleiri, t.d. foreldranna. Ég hef ekki orðið var við það, að foreldrar eða fulltrúar foreldra hafi verið spurðir nokkurs álits við samningu þessa frv.; það er eins og þeim komi þetta mál ekkert við. Með afstöðu minni er ég alls ekki að segja það neitt endanlega, að það geti ekki verið æskilegt síðar meir að auka a.m.k. menntun barnakennara í landinu, en það þarf, eins og ég segi, að skoða það mál allt saman miklu betur. Og þegar að því kemur, sem gæti vel orðið fljótlega, að auka menntun barnakennara, ef það væri að vel athuguðu máli talið nauðsynlegt, þá á ekki að gera það með slíkri stökkbreytingu, að menntunarkröfurnar aukist um þrjú ár - í stað þess að vera fjögur ár eftir landspróf séu þetta 7 ár. Slík stökkbreyting, held ég, að kunni ekki góðri lukku að stýra og muni leiða til margs konar vandræða í framkvæmd og misræmis, ef þetta frv. hér verður að l. Ég tel t.d., að það ætti að breyta l. um kennaraskólann. Það er a.m.k. hugmynd, sem mér finnst vel athugandi, að eftir fjögurra ára nám í kennaraskólanum og kennarapróf gætu þeir nemendur átt aðgang að einhverri kennaradeild í Háskóla Íslands og aflað sér þá viðbótarmenntunar og þá viðbótarréttinda líka til þess að kenna á gagnfræðastigi, ef svo vill verkast, og það gætu verið 1–2 vetur, einn, tveir eða þrír, eftir því, hvað þeir vildu afla sér mikilla réttinda, og það ætti að leggja þessa stúdentsdeild kennaraskólans niður. Kennaraskólaprófið á að veita mönnum aðgang að háskóla, og þá finnst mér litlu máli skipta, hvort við köllum þá stúdenta eða ekki. Það er ekkert aðalatriði í mínum augum. Mér dettur t.d. í hug í sambandi við þetta frv., ef það verður að l., hvaða vandræði hljóti að leiða af því í sambandi við launakerfi ríkisins. Þá verða komnir tvenns konar barnakennarar - barnakennarar, sem hafa sömu réttindi til embætta, en hafa mjög mismunandi menntun. Annars vegar væru það barnakennarar, sem hafa sitt gamla, góða próf frá kennaraskólanum, hins vegar yrðu barnakennarar, sem hefðu þetta þriggja ára nám í þessum barnakennaraháskóla, sem frv. fjallar um. Nú er barnakennarastéttin ákaflega fjölmenn. Það mætti því búast við því, að þeir, sem hefðu lokið námi í háskóla, krefðust mjög hárra launa sem háskólagengnir menn. Þá mundu hinir barnakennararnir, sem hafa sömu réttindi, þó að þeir hafi mun minna nám, auðvitað krefjast sömu launa og háskólamennirnir og segja: Við vinnum sama starf, og við höfum sömu réttindi, þó að við höfum minni menntun. Og þarna mundu áreiðanlega rísa upp mjög alvarlegar deilur, og auk þess eins og nefnt hefur verið hér, er náttúrlega hætt við því, að þessir barnakennarar með aukamenntun, þessir barnakennarar með háskólapróf mundu sjálfsagt verða eftirsóttari, því að þeir hafa þá meiri menntun. Þeir geta orðið eftirsóttari til t.d. að starfa sem skólastjórar og annað þess konar, og ég er anzi hræddur um það, að þeir mundu nú til að byrja með, á meðan þeir væru fáir, frekar setjast að í þéttbýlinu en dreifbýlinu og það væru þá þessir meira menntuðu kennarar, sem væru þá í Reykjavík og nágrenni, en hinir fengju að vera úti á landi. Þá vil ég víkja að öðrum þættinum í þessu nál. mínu, þar sem ég tel, að það sé algjörlega óþarft að vera hér með tvo háskóla. Það er nú þannig, að Háskóli Íslands menntar nú kennara eins og er og mun gera það þrátt fyrir samþykkt þessa frv., því að menn, sem vilja afla sér kennararéttinda eða menntunar til að kenna á framhaldsskólastigi, fara í Háskóla Íslands svo framarlega sem þeir ætla að stunda háskólanám innanlands, og þeir eiga að halda áfram að vera í Háskóla Íslands, þó að þetta frv. verði samþ. Þannig verður þessi barnakennaraháskóli bara fyrir barnakennara, en Háskóli Íslands verður fyrir aðra kennara, sem taka háskólagráðu hér innanlands, og þetta virðist mér nú sýna, að það sé enn þá minni ástæða til þess að vera að skipta þessu á milli tveggja háskóla. Í öðru lagi get ég ekki komizt hjá því að benda á, ef á að fara að stofna hér annan háskóla á Íslandi, að það mætti nú hugsa til fleiri skóla, við skulum taka sem dæmi verzlunarskólann. Gæti ekki verzlunarskólinn komið og heimtað að verða verzlunarháskóli? Gæti ekki tækniskólinn komið og heimtað að verða tækniháskóli o.s.frv.? Yrði hægt að spyrna fótum við því, að það risu þá hér upp fleiri háskólar en tveir, ef á annað borð verður farið út á þá hættulegu braut að fjölga þeim auk þess, sem þetta kostar svo að sjálfsögðu mikla fjármuni. Það er auðvitað margs konar hagræðing að því að reka einn skóla í staðinn fyrir tvo, og í raun og veru er það svo augljóst mál, að um það þarf ekki að fara mörgum orðum. En ég vil bæta því við hér í sambandi við þessa menntun barnakennaranna og í sambandi við það, hvað mér þykir það fráleitt að gera svona róttæka breytingu skyndilega á þessum eina þætti skólakerfisins, en ekki þá samtímis á öðrum, að samkv. skólakerfi okkar nú er það þannig, að það eru margir skólar, margir sérskólar, sem taka við fljótlega, eftir að skyldunáminu lýkur. Ég get tekið sem dæmi iðnskóla, stýrimannaskóla, vélskóla, hjúkrunarskóla, hótel- og veitingaskóla o.s.frv. Þetta eru allt saman skólar, sem taka við, eftir að skyldunáminu lýkur. Mér fyndist það nú nokkuð hlálegt að gera þá kröfu til þess, að á skyldunámsstiginu öllu eigi að vera háskólagengnir menn og ekki aðrir, sem kenna börnunum, en svo þegar þeir halda áfram og fara út í þessa sérskóla, þá eru engar kröfur gerðar í lögum um, að þessir menn, sem kenna í þessum sérskólum eins og t.d. í stýrimannaskóla, vélskóla o.s.frv., hafi nein háskólaréttindi. Þar er engin þörf á þessu, og það liggja nú m.a.s. fyrir þessu þingi frv. um ýmsa þessa skóla, sem er verið að gera dálitlar breytingar á, en þar er hvergi minnzt á það, að það þurfi háskólagengna menn til að kenna þessu fólki, eftir að það kemur lengra, og það sýnir nú eitt með öðru, hvaða misræmi kemur hér í skólakerfið, ef þetta frv. yrði samþykkt. Í þessu frv. felst í raun og veru meira en það, að það sé verið að stofna sérstakan háskóla, því að eftir frv. á þarna að vera sérstök rannsóknarstofnun fyrir uppeldismál. Nú fara auðvitað fram slíkar rannsóknir í Háskóla Íslands, og það fara fram einhvers konar rannsóknir í Skólarannsóknum, sem framkvæmdar eru hjá menntmrn. En þarna virðist eiga að koma þriðja stofnunin. Þessi háskóli á að vera sérstök rannsóknarstofnun fyrir uppeldismál með miklu og fríðu starfsliði og margs konar vísindalegu hlutverki. Ég sé ekki annað en þetta sé í raun og veru hreinn óþarfi, og í reynd séu það aðrar stofnanir, sem um þetta eigi að fjalla og geti sinnt þessu og leyst þessi mál af hendi. Í raun og veru er ekki hægt að komast hjá því að segja, að þetta frv. er upp fyllt með margs konar „snobbi“ og tildri. Það eru talin hér upp fjöldamörg embætti og stöður, jafnvel miklu fjölbreyttari en í sjálfum háskólanum. Fyrir utan rektor, prófessora, dósenta og lektora eru aðjúnktar og skorarstjóri, svo er konrektor, sem reyndar er nú búið að breyta um nafn á í Nd., bókavörður, námsráðunautar, æfingastjóri, húsvörður, tækjavörður og fulltrúar, gjaldkeri og fullt af slíku fólki, og þetta er þó bara það, sem er við kennslustofnunina. Svo er sjálfsagt annað eins, sem á að vera við hina vísindalegu rannsóknarstofnun. Það virðist því sem höfundar þessa frv. hafi ætlað að gera þessa stofnun þegar í upphafi að markaðstorgi hégómans. Þá gefur það auga leið, að samþykkt þessa frv. mundi auðvitað leiða af sér mjög aukin útgjöld fyrir hið opinbera eða fyrir ríkissjóð. Að vísu má í þeim efnum ekki horfa á skólann einan, því að kannske fækkar nemendum við skólann og þriggja ára skóli kemur í staðinn fyrir fjögurra ára skóla. En allir þessir nemendur, sem kæmu í barnakennaraháskólann, yrðu áður að hafa lokið stúdentsprófi, og það þýddi auðvitað mikla fjölgun í menntaskólum og kröfur um nýjan menntaskóla, þannig að það verður alltaf að kosta þetta fólk til náms, þó að það verði ekki lengur í nafni kennaraskólans. Ég held, að þetta yrði mjög dýrt allt saman - mjög kostnaðarsamt - að byggja svona skóla og slíka rannsóknarstöð, og ég tel, að sumt af þessu sé meira og minna óþarft. Þarna yrði stofnað til fjölda nýrra embætta og annað eftir því, og ég játa það alveg hreinskilinslega, að ég tel, að öllum þeim fjármunum, sem mundu fara í þetta, væri betur varið til annars og jafnvel væru þeir betur komnir í vösum skattborgaranna en verja þeim til slíkra hluta. En ég endurtek svo þá till. mína, að þetta frv. verði fellt.



Herra forseti. Það má nú raunar til sanns vegar færa, að enda þótt ég hafi ekki skilað sérstöku nál., þá geti ég talizt 4. minni hl. í þessu máli, þar sem ég hef ekki skrifað undir hin minnihlutaálitin og flyt nokkrar brtt. við frv. Að hv. menntmn. þessarar virðulegu d. hefur í rauninni klofnað í fjóra hluta um þetta mál, sýnir að mínu viti tvennt: Annars vegar það, að menn hafa býsna mismunandi hugmyndir um það frv. og ágæti þess frv., sem verið er að fjalla um, og hins vegar, að ýmsir eru fremur vantrúaðir á, að þar hafi allt verið skoðað nægilega vel niður í kjölinn, áður en frv. var flutt. En þetta sýnir einnig hitt að mínu viti, að nú á hinum síðustu dögum þingsins í öllu annríkinu veitist þn. ekki það tóm til að gaumgæfa mikils háttar mál, sem nauðsynlegt er, og ég geri fastlega ráð fyrir því, að ef við hefðum haft í menntmn. nokkru rýmri tíma til þess að fjalla um þetta mál, þá hefðu nál. orðið færri en raun varð á, en eins og ég sagði, þá var hér um að ræða verulegan skort á tíma til þess að fjalla um svo mikilsverð mál, eins og þetta raunar er. Ég reyndi eftir föngum að fylgjast með meðferð málsins í n., og ég held, að ég hafi setið flesta eða alla fundi n., sem um málið fjölluðu, nema lokafundinn. Þá stóð þannig á, eins og ekki er óalgengt nú síðustu dagana, að ég var boðaður á tvo nefndarfundi hér í nefndum þessarar virðulegu d. á sama tíma, þar sem annars vegar var menntmn. og hins vegar sjútvn. þessarar d., og þarna varð ég að velja á milli andlegheitanna í menntmn. og efnishyggjunnar í sjútvn., og það fór nú þannig í þetta skiptið, að þá varð efnishyggjan fyrir valinu. Þess vegna er það, að ég hef ekki skilað sérstöku nál., en ætla með fáum orðum að lýsa afstöðu minni til þessa frv. Ég er samþykkur þeirri meginhugsun frv., að það sé orðið tímabært og æskilegt að auka menntun kennara. Ég met mikils áhuga kennarastéttarinnar, en mér virðist a.m.k. verulegur hluti hennar hafa áhuga á því að gera veg hins gamla og góða kennaraskóla sem mestan og efla með aukinni menntun stöðu kennarastéttarinnar í landinu. Þetta tel ég eðlilegt og æskilegt og er þeirri meginhugsun fylgjandi. Aftur á móti tel ég, að ástæða hefði verið til þess að athuga miklu rækilegar en gert hefur verið, hvort það hafi verið rétta leiðin að taka þetta stóra stökk nú og ákveða, að allt kennaranám skuli fært upp á háskólastig í einu vetfangi. Og þó tel ég alveg sérstaklega, að ekki hafi verið færð fyrir því nein viðhlítandi eða fullgild rök, hvers vegna rétt var þá að stofna nýjan kennaraháskóla, en ekki að fara hina leiðina, sem margir hafa bent á, að efla heldur þá deild við Háskóla Íslands, sem veitir kennaraefnum menntun. Ég get ekki séð, að enn þá hafi í rauninni komið fram fullgild rök fyrir því að fara þessa leið, en það er hins vegar rétt, sem fram hefur komið, m.a. hjá hv. form. menntmn. og frsm. 1. minni hl., að fordæmi eru að vísu fyrir því, a.m.k. eitt, að sérstakur háskóli hafi verið stofnaður, viðskiptaháskóli, sem síðar eftir mjög skamman tíma þótti rétt og eðlilegt að sameina Háskóla Íslands, og ég spái því nú, að sú geti einnig orðið þróunin í þessu efni. Og mér þætti ekki ólíklegt, að reynslan sýndi það, að það væri ekki aðeins á ýmsan hátt ódýrara, heldur einnig á marga lund heppilegra, og kæmi m.a. í veg fyrir það, sem gæti verið óneitanlega nokkur hætta á og mér sýnist, að sum ákvæði frv. bjóði heim, þ.e. þeirri hættu, að kennaraháskólinn verði í sumum efnum eins konar annars flokks háskóli og ekki e.t.v. að öllu leyti sambærilegur við Háskóla Íslands eða þá deild Háskóla Íslands, sem veitir kennaraefnum menntun. Ég get vissulega tekið undir það, sem þegar hefur verið lögð rík áherzla á af ræðumönnum hér á undan, að það hefði margt mælt með því, að þetta frv. hefði verið látið bíða, afgreiðsla á þessu hefði verið látin bíða og ekki knúin fram nú, heldur hefði málið verið athugað áfram til næsta þings og á næsta þingi og þá í sérstökum tengslum við þau skólamálafrv. önnur og þá alveg sérstaklega grunnskólafrv., sem þetta snertir óneitanlega á marga lund. Og ef tóm hefði gefizt til að kanna þetta mál nánar, þá hefði og verið ástæða til að athuga, hvert verður samband - eða tengsl - hins fyrirhugaða kennaraháskóla við þá skóla aðra, sem útskrifa kennaraefni - útskrifa væntanlega kennara á ýmsum sérsviðum. Þar á ég ekki fyrst og fremst við Háskóla Íslands, þó að hann útskrifi kennara til að kenna á gagnfræðastigi m.a., heldur á ég þar ekki sízt við Myndlista- og handíðaskóla Íslands, við Íþróttakennaraskóla Íslands og aðra skóla, sem undirbúa menn undir kennslu á sérsviðum. Þá hefði og verið að mínu viti ástæða til að taka til sérstakrar athugunar í sambandi við kennaraskóla eða skólamál þeirra skóla allra, sem koma til með að mennta kennara, hvar sé fyrirhugað, að væntanlegir kennarar við iðnskóla landsins hljóti sína menntun. Það er ekki lítið atriði, og ég fæ ekki séð, að að því máli hafi verið hugað á fullnægjandi hátt. Þar er vissulega um að ræða sérhæfða kennslu að sumu leyti, en að öðru leyti að vísu er þar um að ræða kennslu í almennum greinum. Ég hygg, að þetta sé eitt af mörgu, sem hefði verið ástæða til að huga nánar að, ef tóm hefði gefizt til. Hins vegar er það rétt, sem fram hefur komið, að svo lítur út, sem til hreinna vandræða horfi, ef þetta mál verður stöðvað nú, þar sem ég veit ekki betur en þegar jafnvel fyrir alllöngu síðan hafi allur undirbúningur undir kennaranám á næstunni verið við það miðaður, að þetta frv. næði fram að ganga. Það er að vísu ástæða til að spyrja, hvort rétt sé af Alþ. að láta að vissu leyti beygja sig á þann hátt, að ráðh. ásamt skólayfirvöldum taki þá ákvörðun að miða allt við það, að væntanlegt frv. nái fram að ganga, en þó hlýtur það að sjálfsögðu að hafa nokkur áhrif á afstöðu manna, þegar svo er komið, að stöðvun frv. kann að valda verulegri röskun og jafnvel öngþveiti við skólahald svo mikilvægs skóla, sem kennaraskólinn óneitanlega er. Ég hef ekki sízt af þessum sökum tekið þá ákvörðun að nokkuð vandlega íhuguðu máli að fylgja þessu frv., en gera þó tilraun til þess að fá þar fram nokkrar breytingar, sem nær allar miða að því að auka tengsl kennaraháskólans og Háskóla Íslands og reyna eftir því, sem hægt er með lagasetningu, að koma í veg fyrir það, að svo fari, sem mér þykir nokkur hætta á, að litið verði á kennaraháskólann sem nokkurs konar 2. flokks háskóla og námið þar verði ekki að öllu leyti sambærilegt við jafnlangt nám í Háskóla Íslands. Þetta tel ég ástæðu til að reyna að forðast frá upphafi, og m.a. með það fyrir augum eru till. mínar á þskj. 754 fluttar. Þó er fyrsta till. nokkuð annars eðlis. Hún er við 3. gr. frv., og er þar lagt til, að 2. og 3. tölul. þeirrar gr., sem fjallar um nemendaráð, falli niður. En þessir tveir liðir hljóða svo, með leyfi hæstv. forseta: „2. Um kosningar í nemendaráð og framkvæmd þeirra skal ákveðið í reglugerð.“ „3. Nemendaráð setur sér reglur um skipan, starfssvið og starfshætti. Skulu þær háðar samþykki meiri hluta nemenda í leynilegrí atkvæðagreiðslu.“ Ástæðan til þess, að ég legg til, að þessi tvö ákvæði um nemendaráð verði felld niður, er í stuttu máli sú, að ég tel það óeðlilegt og á engan hátt í samræmi við nútímalýðræðishugmyndir í skólamálum, að í löggjöf um kennaraskólann séu sett ákvæði um það, hvernig kosningar í nemendaráð og framkvæmd þeirra skuli fara fram. Ég hygg, að það sé á allan hátt eðlilegra, að um þetta fjalli nemendur sjálfir og setji sér um þetta sínar eigin reglur, en ekki utanaðkomandi aðili, því að ég get ekki skilið annað en sú reglugerð, sem hér er talað um, verði þá sett af menntmrn. Sama gildi raunar um 3. atriðið. Það liggur í augum uppi, að ef þetta yrði fellt niður, þá setur nemendaráð sér sjálft reglur, og ég tel óþarfa, að það standi í l., að þær skuli háðar samþykki meiri hluta nemenda í leynilegri atkvæðagreiðslu. 2. brtt. mín er við 6. gr., en að sumu leyti má segja, að hún sé einna veigamest af þessum brtt. Í stuttu máli fjallar hún um það að rígbinda ekki kennsluna eins mikið og gert virðist með ákvæðum 6. gr., eins og hún er nú, þannig að það séu auknir möguleikar til þess að haga henni eftir því, sem reynslan sýnir, að heppilegast sé, og eftir því, sem nauðsyn krefur, þegar farið er að kenna eftir þessum reglum. Ég held - og á það bendir sú grg., sem allir hv. þm. hafa fengið frá ráðstefnu þeirri, sem Félag háskólamenntaðra kennara hélt um þetta mál - að það sé algerlega rétt ábending hjá þeirri ráðstefnu, að þarna sé um of rígskorðað og ekki gert ráð fyrir fleiri möguleikum, sem þó þurfi að vera fyrir hendi eftir því m.a., hvaða aldursstigi væntanlegir kennarar koma til með að kenna. Það er enginn efi á því, að hér í þéttbýlinu verður nokkur verkaskipting. Það þarf vafalaust nokkuð annað nám til þess að kenna 7–8 ára börnum, svo að dæmi sé tekið, og á hinn bóginn 13–15 ára unglingum. Í síðara tilfellinu verður það vafalaust svo, að kennaraefni telja heppilegt að sérhæfa sig sem fagkennara í ákveðnum greinum, og möguleikar til þess, tel ég, að þurfi að vera í frv., en hér í þessari gr. eins og raunar víða í þessu frv. finnst mér, að óþarflega margt sé með tekið inn í lagafrv., óþarflega mikið rígskorðað af því, sem ætti að vera í reglugerð og ætti að vera auðvelt að breyta eftir því, sem reynslan sýnir, að bezt verði, þegar fram liða stundir. Enn má segja, að þeir kennarar, sem hugsa sér að kenna við litla skóla úti á landsbyggðinni, þurfi e.t.v. nokkuð annars konar nám og meira alhliða en síðasti hluti námsins er, sem hentar aftur betur þeim, sem gera jafnvel frekast ráð fyrir því að sérhæfa sig sem fagkennara við stóra skóla í þéttbýli. Þetta atriði eins og raunar fleira í frv. hefði verið eðlilegast að hafa nokkuð minna rígbundið og ákveða það með reglugerð. En þessi brtt. gerir þetta dálítið rýmra, svo að léttara er að breyta til í náminu á síðari stigum þess en ráð er gert fyrir með ákvæðum frv., eins og það liggur nú fyrir. 3. brtt. mín fjallar um það, að kennsla í tilteknum kennslugreinum, sem þegar eru kenndar við Háskóla Íslands, megi fara fram í Háskóla Íslands, ef það þykir hagkvæmara. 4. brtt. mín við 8. gr. fjallar um það, að inn komi í frv. ný gr., sem á að gera þeim mönnum, sem hafa tekið lokapróf frá Kennaraháskóla Íslands, kleift að stunda nám við Háskóla Íslands til þess að ljúka þaðan B.A.- eða B.S.-prófi og námið frá kennaraháskólanum verði metið sem ákveðinn hluti þessa náms, B.A.- eða B.S.-náms við háskólann, eftir ákvæðum, sem reglugerð setti um það efni. Þetta er einnig atriði, sem Félag háskólamenntaðra kennara hefur lagt áherzlu á í sínum till., og ég sé ekki betur en það sé á allan hátt eðlilegt og æskilegt, að þeir, sem lokið hafa prófi frá kennaraháskólanum, eigi þess kost, að þeir þurfi skemmri tíma til framhaldsnáms til B.A.-prófs og B.S.-prófs við Háskóla Íslands, ef þeir hyggjast ná þeim prófum og auka þar með möguleika sína til þess að kenna við gagnfræðaskóla og æðri skóla. 5. brtt. mín er við 9. gr., og það má segja, að þar sé um að ræða nokkuð almennt orðalag, en þar segir svo: „Gerðar skulu svipaðar kröfur til nemenda og um námsefni í Kennaraháskóla og gerðar eru til nemenda í Háskóla Íslands í jafnlöngu námi.“ Með þessu er í rauninni fyrst og fremst reynt að undirstrika það, að hér þurfi frá upphafi að reyna að hafa sem mest jafnræði á m.a. til þess að auka möguleikana á samstarfi þessara tveggja skóla og ekki síður hinu að koma í veg fyrir það, að litið yrði með réttu eða röngu á kennaraháskólann sem 2. flokks háskóla á einn eða annan hátt. 6. og síðasta brtt. mín við 11. gr. er enn um aukin tengsl milli kennaraháskóla og Háskóla Íslands, þar sem lagt er til, að heimilt sé að ráða kennara að hluta til starfa við Háskóla Íslands og að hluta við Kennaraháskóla Íslands. Það er svo með þessar till., að vitanlega hefði verið æskilegt að hafa lengri tíma til þess að fjalla um þær í menntmn., og þá alveg sérstaklega, þar sem þær snerta Háskóla Íslands margar hverjar, hefði verið æskilegt að ræða þær við háskólayfirvöld. Það hef ég að vísu ekki gert, en hins vegar orðað till. allar þannig, að þarna eru möguleikar opnaðir. Háskólinn er hvergi skyldaður til eins eða neins, en aðeins er um heimildarákvæði að ræða og um það talað, að þannig megi koma hlutunum fyrir, ef það þætti hagkvæmara. Hér er því ekki um neina þvingun að ræða í garð Háskóla Íslands, en opnað fyrir þeim möguleikum, að um aukið samstarf þessara tveggja háskóla verði að ræða, meðan þeir eru tveir, en ekki einn, eins og ég gæti trúað, að yrði nú framtíðarþróunin. Ég skal nú láta þessum orðum mínum lokið, en vil þó aðeins áður en ég hverf héðan úr ræðustólnum, minnast á þær brtt. aðrar, sem hér eru fram komnar. Brtt. þær, sem hv. 1. minni hl. menntmn. flytur, eru að mínum dómi allar til bóta, og ég er þeim fylgjandi og tel alveg sérstaklega, að 1, brtt., tölul. a og b, sé eðlileg breyting og sjálfsögð. Ég mun einnig fylgja þeirri brtt., sem hv. 2. minni hl. menntmn. leggur hér fram, þ.e. að það skuli sett inn í 25. gr. l., að þessi nýju lög um kennaraháskóla skuli endurskoðuð eigi síðar en að tveimur árum liðnum frá gildistöku þeirra. Ég tel þetta eðlilegt af þeim ástæðum, sem ég hef þegar sagt, að strax og nokkur reynsla væri komin á þessa nýju skipan, yrði það lögum samkv. skylt að endurskoða l. í ljósi hinnar fengnu reynslu og breyta þá því, sem í ljós hefur komið, að æskilegt og nauðsynlegt sé að breyta eða betur megi fara. Að svo mæltu vil ég vænta þess, að hv. d. taki til athugunar þær ábendingar, sem ég hef nú gert í sambandi við brtt. á þskj. 754, og geti eftir atvikum fallizt á, að þær séu til bóta, og samþykkt þær.



Herra forseti. Hæstv. ríkisstj. hefur verið mjög gagnrýnd á undanförnum árum fyrir aðgerðarleysi í menntamálum, og er það eðlilegt. Lögin frá 1946 eru fyrir löngu orðin úrelt á þessum tíma mikilla breytinga og vaxandi kröfu um meiri menntun. Þau hafa jafnvel heldur ekki komið til framkvæmda að öllu leyti víða um landið, eru e.t.v. illframkvæmanleg, og úr því hefur ekki verið bætt. Nú var hins vegar brugðið við fyrir nokkru og settar á fót nefndir ágætra sérfræðinga, og mér sýnist, að segja megi, að þessar nefndir hafi, að vísu í nafni hæstv. ríkisstj., lagt inn á hið háa Alþ. tvö mjög mikil frv. um endurbætur í menntamálum, annars vegar svokallað grunnskólafrv. og hins vegar frv. um Kennaraháskóla Íslands. Ég er ekki að efast um það, að þessir sérfræðingar hafa unnið vel. Hins vegar sýnist mér það fásinna, að Alþ. eigi eingöngu að vera eins konar afgreiðslustofnun fyrir sérfræðingaálit. Hið háa Alþ. á að sjálfsögðu að taka sér tíma til þess að endurskoða slík mál vel og dæma þau og meta af eigin athugun. Í þessum málum báðum hefur enginn tími gefizt til slíks. Nú skilst mér raunar, að grunnskólafrv. verði ekki afgreitt á þessu stígi, og fagna ég því. Það þarf að taka til ítarlegrar athugunar og verður vonandi lagt fyrir næsta þing aftur endurbætt. Ekki virðist hins vegar af einhverjum ástæðum vera hljómgrunnur fyrir svipaðri meðferð á kennaraháskólafrv., og fæ ég ekki skilið hvers vegna. Frv. um kennaraháskóla hefur verið mjög gagnrýnt af fjölmörgum aðilum, sem hafa látið í té umsagnir. Ég fyrir mitt leyti er ekki að efast um, að í þessu frv. eru fjölmörg ágæt ákvæði, sem þurfa að koma til framkvæmda, en ég get þó ekki fallizt á það fyrir mitt leyti, ,að hið háa Alþ. sé nánast þvingað til þess að afgreiða slíkt mál án ítarlegrar athugunar, eins og fram kom í ræðu hv. 5. þm. Reykn. hérna áðan. Það vekur einnig athygli mína í sambandi við þetta mál, að ekki einn einasti talsmaður hinna fjögurra minni hl. menntmn. hefur í raun og veru mælt með þessu frv. sem slíku. Þeir hafa allir harmað, að frv. hefur fengið mjög skamma meðferð hér í d. og n. alls ekki fengið tækifæri til þess að kanna það, eins og hún raunar ætti að gera. Það er undarlegt, að svo mikið mál skuli afgreitt með þeirri málsmeðferð. Ég get tekið undir fjölmargt, sem hv. 3. landsk. þm. sagði áðan um þetta frv. Ég er í vafa um ýmis atriði eins og t.d. það, hvort rétt sé, að kennarar yngstu barna séu með háskólapróf, hvort það sé nauðsynlegt a.m.k., og ég vil efast um, að það bæti úr kennaraskorti í dreifbýlinu, sem er víða mikill. Það er að vísu rétt, að margir kennarar útskrifast nú frá Kennaraskóla Íslands. En hvernig verður þetta að nokkrum árum liðnum? Hins vegar tel ég, að í frv. séu það margar endurbætur frá því ástandi, sem nú ríkir, að nokkuð vafasamt sé að fella það, og ég hefði því kosið, að frv. hefði verið vísað til hæstv. ríkisstj. til athugunar m.a. til mþn. fram að næsta þingi. Þetta virðist hins vegar ekki fá hljómgrunn. Ég get fylgt, að því er mér sýnist, öllum þeim brtt., sem fram hafa komið. Þær eru að mínu, mati allar til bóta, m.a. brtt. hv. 5. þm. Reykn. Ég fæ ekki séð, að þær séu á nokkurn hátt varasamar með tilliti til háskólans. Það liggur fyrir umsögn n., sem Háskóli Íslands skipaði, og þar er lögð áherzla á, að bæði frá fjárhagslegum og kennslulegum sjónarmiðum sé æskilegt að tengja þessar tvær stofnanir, Háskóla Íslands og Kennaraháskóla Íslands, betur en gert er í frv., enda eru till. hv. þm. þannig orðaðar, að nánar á að ákveða í reglugerðum. Sé ég því ekki, að þær séu það bindandi, að vafasamt geti talizt. Þótt æskilegt hefði verið, að álit háskólans lægi fyrir, mun ég því einnig fylgja þeim brtt. Ég vil ljúka þessum orðum mínum með því að harma það og átelja, að hið háa Alþ. skuli í þessu mikilvæga máli vera notað sem hver önnur afgreiðslustofnun fyrir sérfræðingaálit. Alþ. verður, eins og ég sagði áðan, að fá tækifæri til þess að líta sjálft á slík mál og meta þau að verðleikum.



Herra forseti. Í girðingalögum eru mjög óljós ákvæði um afréttargirðingar, og má segja, að það séu raunverulega hálfhandahófskennd ákvæði, sem þær snerta, enda hefur komið í ljós, að þarna hefur ekki verið staðið að málum, eins og þurfti. Þetta frv. fjallar um það að afnema þann einhliða ákvörðunarrétt einstaks sveitarfélags til að knýja fram girðingalagnir á fjöllum uppi, ef þar eru afréttarmörk, gegn hagsmunum og vilja þeirra sveitarfélaga, sem lönd eiga á móti. Með frv., ef að lögum verður, er stefnt að því, að hlutlaus athugun verði látin fara fram um það, hvort girðingar sé þörf í þessu tilfelli eða ekki. Annað er efni þessa frv. ekki. Landbn. hefur fjallað um þetta frv. á fundi sínum og varð sammála um það, eins og nál. á þskj. 747 ber með sér, að mæla með því, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Í ársbyrjun 1964 voru sett ný lög um þingfararkaup alþm. og þar ákveðið að alþm. fengju 132 þús. kr. í árslaun eða 11 þús. kr. á mánuði. Þessi laun skyldi greiða frá og með 1. júli 1963, en þá gekk í gildi hið nýja launakerfi opinberra starfsmanna. Launaákvörðun þessi var talsvert gagnrýnd af þm. á þessum tíma, þótt ekki kæmu fram brtt. við frv. Töldu ýmsir þm., að 11 þús. kr. mánaðarlaun væru of lág miðað við launakerfi ríkisstarfsmanna. Sanngjarnara væri, að mánaðarkaup þm. væri 15 þús. kr. Aðrir bentu á, að með lagasetningunni væru alþm. í fyrsta skipti tryggð árslaun, en áður hlutu þeir einungis laun yfir þingtímann, í þessu fælist verulegur ávinningur, þó að skattfríðindi væru þá felld niður, og rétt væri að una við þessa kjaraleiðréttingu fyrst um sinn, en aðrar leiðréttingar á launum alþm., sem væru að vísu sanngjarnar, þyrftu að bíða betri tíma. Þetta sjónarmið varð ofan á við setningu laganna 1964, og voru mánaðarlaunin ákveðin 11 þús. kr., eins og áður segir, en það voru sömu laun og gagnfræðaskólakennarar nutu þá skv. launakerfi ríkisstarfsmanna. Þau sjö ár, sem síðan eru liðin, hafa alþm. fylgt gagnfræðaskólakennurum í launakjörum og aldrei fengið þá leiðréttingu, sem ætlað var með lagasetningunni 1964, að biði þeirra á næstu árum. Þegar litið er til nágrannaþjóða okkar, kemur í ljós, að ísl. alþm. eru mun verr launaðir en þm. þessara þjóða. Við því er ekkert að segja, þar sem ísl. þjóðin er fámenn, á mörg verkefni óleyst og hefur ekki aðhyllzt þær skoðanir um launamismun stétta, sem annars staðar eru ríkjandi. En það kom mér á óvart, þegar ég átti þess kost fyrir ári síðan að kynna mér launakjör lögþingsmanna í Færeyjum, að komast að raun um, að ísl. alþm. voru þá lítið meira en hálfdrættingar stéttarbræðra sinna í Færeyjum í þessum efnum. Nú er hér til umr. frv. til l. um breyt. á l. frá 6. marz 1964 um þingfararkaup alþm., sem flutt var af þm. allra flokka í Nd. og var samþ. þar nær shlj. Skv. frv. eiga alþm. að taka laun skv. launaflokki B 3 í kjarasamningi um laun starfsmanna ríkisins, en það er þriðji hæsti launaflokkurinn. Hv. dm. til fróðleiks skal ég hér greina frá því, hvaða embættismenn það eru, sem skipa þennan launaflokk, B 3, í ríkiskerfinu. Það eru bæjarfógetinn á Akureyri, bæjarfógetinn í Hafnarfirði, flugmálastjóri, forstjóri Áfengis- og tóbaksverzlunar ríkisins, forstjóri Innkaupastofnunar ríkisins, framkvæmdastjóri ríkisspítala, orkumálastjóri, prófessorar, sem jafnframt eru yfirlæknar, siglingamálastjóri, skattrannsóknarstjóri, skattstjórinn í Reykjavík, veðurstofustjóri, vita- og hafnamálastjóri og þjóðleikhússtjóri. Í frv. er tilgreindur launaflokkurinn B 3, en í framtíðinni kann svo að fara, að launaflokkar ríkisstarfsmanna verði auðkenndir með öðrum bókstöfum og öðrum tölum en nú gilda. Launaflokkum kann að fjölga eða fækka. Ég legg því þann skilning í hugtakið launaflokk B 3 í frv., að átt sé við þriðja hæsta launaflokk ríkisstarfsmanna, eins og hann verður á hverjum tíma. Svo hlálegt sem það kann að virðast í fljótu bragði, þá gilda engin fastákveðin laun fram til 1. júli 1972 í launaflokki B 3. Þeir ríkisstarfsmenn, sem nú taka laun skv. þessum flokki, hafa því aðeins sama kaup þetta tímabil, að þeir hafi einnig verið í sama launaflokki, áður en nýju kjarasamningarnir voru gerðir í des. s.l. Ríkisstarfsmenn, sem voru í mismunandi launaflokkum, en færast við nýju samningana upp í flokk B 3, sem ekki var til áður, hafa nú mismunandi laun vegna þess, að hækkunin kemur í áföngum eftir föstum prósentureglum og fullt samræmi fæst ekki fyrr en 1. júli 1972. Af þessu leiðir, að það kann að vera nokkurt álitamál eftir frv., hvaða laun alþm. eiga að taka á tímabilinu frá 1. júli 1971 til 1. júli 1972. Þetta verður þingfararkaupsnefnd væntanlega að úrskurða, ef frv. verður samþ. Að núv. launakerfi alþm. óbreyttu yrði mánaðarkaup þeirra hinn 1. júlí 1972 36.880 kr. í grunnlaun, en verða eftir frv. 56 þús. kr. Hér er því um verulega launahækkun að ræða. Á móti þessu kemur, að laun embættismanna, er sitja á þingi, eru skert, og er þar farið inn á sömu braut og á Norðurlöndum. Hins vegar er ekki í frv. að finna nein ákvæði um það, hvort starfsskyldur slíkra embættismanna skulu minnkaðar að sama skapi, en mér finnst það liggja í hlutarins eðli, að svo verði að öðru jöfnu. Með þingfararkaupslögunum 1964 var viðurkennt, að þingmennskan er ársstarf, enda jukust mjög starfsskyldur þm. við kjördæmabreytinguna, sem átti sér stað 1959. Með þessu frv. er svo viðurkennt, að starf þingmannsins hljóti einnig að vera aðalstarf, en það er mála sannast, að verkefni alþm. eru nærri óþrjótandi og líf hans útgjaldasamt; því ber að launa honum vel. Launakjör þingmanna þurfa helzt að vera það góð, að hæfir menn hafni því ekki að fara í framboð og taka sæti á Alþ. af fjárhagsástæðum, því að vissulega gæti það verið mikil fjárhagsleg áhætta fyrir ýmsa menn að yfirgefa starf sitt og stöðu til þess að stunda illa launaða þingmennsku. Með samþykkt þessa frv. tel ég, að þm. komist á réttan stað í launakerfi þjóðarinnar. Í þessu sambandi verður að skoða réttarstöðu alþm. og bera hana saman við réttindi embættismanna. Embættismaðurinn á að jafnaði lífstíðarábúð í stöðu sinni. Hins vegar er atvinnuöryggi þm. miklu minna. Hann verður að sæta dómi kjósenda á fjögurra ára fresti um framhald þingsetu og þarf jafnvel áður að standast prófkjörsþolraun til þess að eiga kost á framboði. Í framtíðinni verður að reikna með örari skiptingu og mannabreytingum á Alþ. en tíðkazt hefur síðustu áratugi. Þær raddir hafa heyrzt, að það sé óviðeigandi af alþm. að ákveða laun sín sjálfir og eðlilegra væri að fela þetta einhverri hlutlausri stofnun eins og t.d. kjaradómi. Þessar raddir hafa vissulega nokkuð til síns máls. Hins vegar hef ég ekki trú á því, að kjaradómur mundi úrskurða alþm. laun, sem væru mjög frábrugðin því, er þeir ákveða væntanlega sjálfir með samþykkt þessa frv. Aðalatriðið tel ég þó vera, að launakjör þm. eru ekki einkamál þeirra sjálfra, heldur málefni, sem snerta alla þjóðina. Ákvarðanir þm. í þessum efnum sem öðrum eru svo háðar dómi þjóðarinnar að lokum. Nú vill einmitt svo til, að kosningar eru fram undan og margir þm. verða ekki í kjöri og munu því hverfa af þingi innan fárra mánaða. Fyrir þennan hóp þm. er samþykkt þessa frv. ekki nein kjarabót nema að því einu leyti, er varðar hugsanlegan eftirlaunarétt. Samt sem áður eru þessir þm. eindregnir stuðningsmenn frv. Reynsla þeirra og þekking á starfi og stöðu þm. segir þeim, að sú réttarbót, sem í þessu frv. felist, sé sanngjörn. Þessu frv. var við 1. umr. hér í þessari d. vísað til allshn. N. fjallaði um frv. og komst einróma að þeirri niðurstöðu að mæla með samþykkt þess breytingalaust.



Herra forseti. Ég stend hér ekki upp til að gera miklar aths. við ræðu hv. frsm. allshn., en ég tel eftir atvikum eftir þær umr., sem urðu um þetta mál í Nd. Alþ., sérstaklega eftir að samkomulag hafði orðið milli allra flokka um framgang þessa máls, að ég verði að skýra frá minni afstöðu og míns flokks til málsins. Við höfum fallizt á það eftir atvikum að fylgja þessu máli og lagt til meðflm., eins og þskj. vitna, en hitt er svo annað mál, að við höfum talið, að hér hefði átt að fara aðra leið, þ.e. þá, sem hv. frsm, allshn. minntist á, að einhver hlutlaus aðili hefði ákveðið alþm. stöðu þeirra í launakerfinu og hefði talið það af mörgum ástæðum réttara. Það er auðsætt, að það er alltaf erfið ákvörðun sem því fylgir fyrir hvern, sem er, að taka laun úr sjálfs sín hendi, en þó af almannafé, og mér finnst og mér hefur raunverulega alltaf fundizt sú aðferð vera óeðlileg, óæskileg og óþægileg fyrir þm. að þurfa að ákveða laun sín sjálfir, og ég held, að ýmislegt í launamálum þm. á undanförnum árum hefði farið betur og kjör þeirra ekki verið eins bágborin og þau hafa lengst af verið, ef þessi aðferð hefði verið viðhöfð. Ég hefði ekki talið rétt, að þarna hefði verið um kjaradóm að ræða, heldur hefði verið samþykkt, að Hæstiréttur eða sérstakur dómur, sem hann hefði tilnefnt, hefði ákveðið alþingismannalaun eða stöðu þeirra í launakerfi opinberra starfsmanna. Ég vil líka taka það fram, að ég tel, að það hafi verið óhjákvæmilegt nú að ákveða þm. stöðu í launakerfi opinberra starfsmanna, eins og það liggur nú fyrir, og gildir einu, þó að ég sé á margan hátt því launakerfi andstæður og telji að þar sé um of mikinn launamismun að ræða. Ég vil ekkert um það fullyrða, að hér sé um neinn Salómonsdóm að ræða um þá stöðu, sem þm. er hér ákveðin með þessu frv., en ég hef þó og minn flokkur talið eftir atvikum rétt að fylgja því, þar sem okkar aðaltillaga í málinu náði ekki fram að ganga. En ég vildi miklu frekar skoða þessa ákvörðun núna sem bráðabirgðaúrlausn í máli, sem beint lægi við, að tekið væri upp með öðrum hætti en hér hefur verið gert og þá á þá lund, sem ég hef hér lýst.



Herra forseti. Fjhn. hefur haft þetta mál til meðferðar og eins og nál. á þskj. 751 ber með sér hefur n. orðið sammála um, að vísa frv. til ríkisstj., en eins og það er orðað í nál., í trausti þess, að hún láti fyrir næsta reglulegt Alþ. undirbúa löggjöf um þetta efni og verði þar haft samráð við launþegasamtökin og Vinnuveitendasambandið, með hliðsjón af þeim hugmyndum, sem fram koma í frv., svo og þeim umsögnum, sem borizt hafa. En fjhn. hefur sent öllum þeim heildarsamtökum launþega, sem þetta frv. snertir, svo og Vinnuveitendasambandinu málið til umsagnar og tel ég rétt, með leyfi hæstv. forseta, að kynna hv. dm. þessar umsagnir, því það tekur ekki langan tíma, þar sem þær eru yfirleitt stuttorðar og gagnorðar. Mun ég þá lesa þessar umsagnir í þeirri röð, sem þær hafa komið. Það er í fyrsta lagi umsögn frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, sem þannig hljóðar: „Stjórn BSRB hefur móttekið bréf frá fjhn. Ed. Alþ., dags. 18. feb. s.l. þar sem óskað er umsagnar um frv. til laga um Hagstofnun launþegasamtakanna. Stjórn BSRB hefur rætt þetta mál og mælir eindregið með því, að frv. verði samþ. á yfirstandandi Alþ. Virðingarfyllst, f.h. stjórnar Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, Kristján Thorlacius, form., Guðjón B. Baldvinsson, ritari.“ Þá er í öðru lagi umsögn frá Sambandi ísl. bankamanna, svohljóðandi: „Vér viðurkennum móttöku bréfs hinnar hv. fjhn. dags. 18. þ.m. og látum ekki hjá líða að tilkynna yður, að vér höfum fyrir vort leyti áhuga á því að standa að Hagstofnun launþegasamtakanna, ef af stofnun hennar skyldi verða. Virðingarfyllst, Samband ísl. bankamanna, Sigurður Guttormsson.“ Þá er næst umsögn stjórnar Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, sem er svohljóðandi : „Á fundi stjórnar Farmanna- og fiskimannasambands Íslands 25.02.1971 var tekið fyrir bréf Ed. Alþ., þar sem beiðzt er umsagnar um frv. til l. um Hagstofnun launþegasamtakanna. Samþykkti fundurinn að mæla með frv. í öllum aðalatriðum og lagði til, að það næði fram að ganga. Virðingarfyllst, f. h. Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, Ingólfur Stefánsson.“ Þá er næst umsögn Vinnuveitendasambands Íslands, sem hljóðar þannig: „Vér höfum móttekið heiðrað bréf hv. fjhn. Ed. Alþ. dags. 18. f.m., þar sem beiðzt er umsagnar vorrar um frv. til l. um Hagstofnun launþegasamtakanna. Af þessu tilefni viljum við taka fram eftirfarandi: Vinnuveitendasamband Íslands telur, að hér sé hreyft athyglisverðu máli, enda mjög skort á, að aðilar vinnumarkaðarins hefðu greiðan aðgang að sérfræðilegum upplýsingum og áætlunum um efnahagsmálin fram í tímann. Þá hefur þess og gætt, að samtök launþega tortryggðu gögn, sem legið hafa fyrir í þessu efni. Með stofnun kjararannsóknan. var þó gerð fyrsta alvarlega tilraunin til að sinna þessum málum á hlutlægan hátt og teljum við þá reynslu, sem þar hefur fengizt, jákvæða. Nú standa yfir viðræður milli aðila um starfsemi .og skipulagningu kjararannsóknan. í framtíðinni og er það skoðun vor, að fyrst og fremst beri að efla starfsemi hennar. og m.a. spanna yfir þau svið, sem Hagstofnun launþegasamtakanna er ætlað að sinna samkv. frv. Vér teljum þess vegna ekki rétt að samþykkja frv., a.m.k. ekki á þessu stigi, en heppilegra sé að bíða og sjá, hver framtíð kjararannsóknan. verður. Virðingarfyllst, Björgvin Sigurðsson, f. h. Vinnuveitendasambands Íslands.“ Svo er að síðustu umsögn Alþýðusambands Íslands, dags. 17. marz 1971: „ Fjhn. Ed. Alþ. Miðstjórn Alþýðusambands Íslands hefur athugað frv. til l. um Hagstofnun launþegasamtakanna og vill að athugun lokinni taka fram eftirfarandi: Það hefur verið áhugamál Alþýðusambandsins að koma upp eigin hagdeild, sem hefði svipuðu hlutverki að gegna í þess þágu, sem hin fyrirhugaða Hagstofnun launþegasamtakanna. Að svo komnu máli hefur það þó verið og er álit sambandsins, að ekki sé tímabært að slík stofnun væri sameiginleg á vegum fleiri samtaka sameiginlega með Alþýðusambandinu, m.a. vegna annarrar stöðu Alþýðusambandsins en t.d. BSRB, sem ekki hefur verkfallsrétt fyrir félaga sína, og vegna nokkuð annarrar stefnu í launamálum. Nú nýlega hefur Alþýðusamband Íslands farið þess á leit við Vinnuveitendasamband Íslands, að það hefji viðræður við það, um framtíðarstarfsemi kjararannsóknanefndar og eru þar uppi m.a. þær hugmyndir, að þeirri stofnun verði breytt í hagdeild ASÍ annars vegar og þeirra vinnuveitendasamtaka, sem aðild eiga að henni, hins vegar. Slíka breytingu væri þó ekki unnt að gera, nema til komi stuðningur ríkisstj. við hana. Yrði hins vegar í þessum efnum um að ræða samvinnu við önnur launþegasamtök, telur miðstjórn ASÍ, að um það yrðu að fara fram sérstakir samningar milli aðila, fremur en lagaboð. Af framansögðu leiðir, að miðstjórn ASÍ mælir með frekari athugun málsins á vegum réttra aðila og telur ekki tímabært að lögfesta umrætt frv. nú. F. h. Alþýðusambands Íslands, Björn Jónsson.“ Þannig hljóða þessar umsagnir. Nú vil ég aðeins segja það, en það er frá eigin brjósti og ekki á ábyrgð annarra hv. fjhn: manna, því mér finnst gæta dálítils misskilnings bæði í umsögn Vinnuveitendasambandsins og Alþýðusambandsins, þar sem talað er um kjararannsóknanefnd og starfsemi hennar í þessu sambandi. Kjararannsóknanefnd hefur að mínu áliti mjög mikilvægu hlutverki að gegna, og sjálfsagt er að halda þeirri starfsemi áfram, sem hún hefur með höndum. En eins og ég held, að ég hafi tekið fram í framsöguræðu minni fyrir þessu máli, tel ég, að a.m.k. að óbreyttri starfstilhögun kjararannsóknanefndar, þá geti hún ekki komið í stað Hagstofnunarinnar. Kjararannsóknanefnd lýtur sameiginlega yfirstjórn vinnuveitenda og Alþýðusambandsins. Það er mjög gagnlegt, að hún reyni að fá upplýsingar um staðreyndir, sem málið geta skýrt við gerð kjarasamninga. Enn fremur er það mjög gagnlegt, ef í kjararannsóknanefnd getur orðið samkomulag um atriði eins og það, hvernig skuli meta breytingar, sem verða á kaupmætti launa, því það er fræðilega séð mjög mikið álitamál og ekki hægt að slá þar fastri einni reglu, sem undir öllum kringumstæðum sé einmitt sú rétta, þannig að það getur verið mjög mikilvægt, ef vinnuveitendur og launþegar geta komið sér saman í þessu efni. Hagstofnun launþegasamtakanna samkv. hugsun okkar flm. frv., hv. 6. þm. Sunnl. og mín, átti hins vegar viðtækara hlutverki að gegna, þar sem það átti að vera stofnun til ráðuneytis launþegasamtökunum í gerð áætlana og till., ef þau teldu það æskilegt. Auðvitað fyrst og fremst varðandi kjaramál þeirra sjálfra, en vel gæti komið til greina, að álits launþegasamtakanna yrði leitað um efnahagsmál almennt o.s.frv. Stofnun, sem lýtur sameiginlegri yfirstjórn atvinnurekenda og launþega getur ekki, að áliti okkar flm., sinnt þessu hlutverki nema þá í undantekningartilfellum og að mjög takmörkuðu leyti, því að þó að ég vilji sízt gera meira úr hagsmunaárekstrum milli vinnuveltenda og launþega, en efni standa til, þá má ekki loka fyrir því augunum, að slíkur hagsmunaágreiningur hlýtur alltaf að verða fyrir hendi að vissu marki. Hitt er svo auðvitað annað mál, að með því að gjörbreyta starfsgrundvelli kjararannsóknanefndar frá því sem hann nú er, þannig að kjararannsóknanefnd yrði skipt í tvær deildir, eins og fram kemur í áliti Alþýðusambandsins, þá er auðvitað vel hugsanlegt, að þá leið mætti fara til þess að koma á stofnun í ætt við þá, sem við flm. höfðum hugsað okkur og er látið að því liggja í áliti Alþýðusambandsins, að það kunni vel til greina að koma, að önnur launþegasamtök fái þar aðild að. Hins vegar tel ég það á misskilningi byggt, þó að það sé aukaatriði í þessu sambandi, þegar talað er um, að samningar milli aðila eigi þar frekar við, en lagaboð. Það hefur aldrei verið hugsun okkar flm. þessa frv., að neinn aðili yrði þvingaður til aðildar að þessari stofnun gegn sínum vilja. Ég tel, að það komi nægilega skýrt fram í frv., að um slíkt verður ekki að ræða. Hins vegar er ríkið skyldað til þess skv. frv. að leggja fram 2/3 hluta kostnaðarins við þessa stofnun, en auðvitað er það komið undir frjálsum ákvörðunarrétti hinna einstöku launþegasamtaka, hvort þau óska aðildar hennar eða ekki. Hvað sem öllu þessu líður, þá hefur fjhn., eins og álit hennar, ber með sér, orðið sammála um á þessu stigi málsins, að því yrði vísað til ríkisstjórnarinnar með grg., sem í nál. felst, og ég hef þegar lýst.



Herra forseti. Þar sem ég stend nú að sameiginlegu nál. með hv. frsm. n., tel ég það ekki viðeigandi eða efni til, að ég fari að upphefja neinar stórfelldar deilur um einstök atriði í sambandi við málið, en ég vildi þó aðeins segja nokkur orð um það, sem hann nefndi misskilning af hálfu Alþýðusambandsins á samanburði kjararannsóknan. og Hagstofnun. Þegar þetta er metið, verðum við að hafa hvort tveggja í huga, hvernig kjararannsóknan. hefur unnið og eins hitt, hvernig starfsemin hefur farið þar úr hendi og hverju mætti þar breyta og bera það síðan saman. En sannleikurinn er sá, að kjararannsóknan. hefur ekki aðeins unnið að rannsóknastörfum, sem báðir aðilar hafa staðið að, eins og rannsókn kaupgjalds og skýrslugerð um vinnutíma og mat á breytingu á kaupi og annað því um líkt, sem hefur verið eins konar rútínuverk, sem þarna hefur verið unnið, en sem ég tel, að geti allt eins átt sér stað hjá einhverjum af þeim öðrum stofnunum, sem fyrir eru í landinu, t.d. Hagstofu Íslands og hefði þar verið tekið upp fyrir ekki mjög löngu síðan, ef sú stofnun hefði haft til þess fjármagn og starfskraft. Ég tel, að það væri vel hægt að hugsa sér, að þessi þáttur í störfum kjararannsóknan. væri falinn t.d. Hagstofunni, en eftir stæði þá það, sem öðrum þræði hefur verið hlutverk kjararannsóknan., þó að um það hafi ekki gilt nein ákveðin skráð l. eða reglur að veita samtökunum hverjar þær upplýsingar, sem hún hefði getað unnið að, um tölfræðileg efni, sem launamál varða og gert þannig aðila vinnumarkaðarins hæfari til þess að taka sínar ákvarðanir í sambandi við kjaramálin. Það er þess vegna ekkert því til fyrirstöðu af hálfu kjararannsóknan. og hefur reyndar verið praktíserað í verulegum mæli, að vinna einmitt að þeim þáttum, sem getið er um í hugmyndinni um Hagstofnun launþega. Það er rétt að geta þess líka í þessu sambandi, að svo hefur verið háttað starfsemi kjararannsóknan., að af tveim sérfræðingum, sem þar hafa unnið, hefur annar raunverulega verið valinn af launþegasamtökunum og hinn af hálfu vinnuveitenda. Þess vegna hefur verið opin leið að fá leiðbeiningar hjá þessum starfsmönnum í þeirri veru, að þar væri raunverulega um aðila að ræða, sem bæri að bera hag viðkomandi sérstaklega fyrir brjósti og hygg ég, að þá sé komið inn á mjög líkt, eða sama svið og Hagstofnun launþega er ætlað að vinna. En hvað um það. Um kjararannsóknina gilda ekki l. að öðru leyti en því, að það er ákveðið með sérstökum l., af hverjum kostnaður við störf stofnunarinnar skuli greiddur. Hins vegar hafa það verið óskráð lög og samkomulag frá upphafi, hvernig starfseminni hefur verið hagað og auðvitað má vel hugsa sér að gera þar breytingar á, eins og hv. frsm. gat um. Um hitt, að það sé annar misskilningur Alþýðusambandsins, að þarna sé hugsuð einhvers konar þvingun á því, hvaða aðilar í launþegahópnum vinni saman í Hagstofnun launþega og eigi aðild að henni, þá er það að vísu rétt, að enginn er, skyldaður til þess samkv. l., en ef frv. er samþykkt óbreytt, felur það þó að mínu viti í sér óbeina þvingun, þar sem það er gert að skilyrði fyrir því, að samtökin njóti þeirrar fjárhagslegu aðstoðar, sem frv. felur í sér, að þar sé um ákveðið samstarf að ræða. Þetta er engin bein þvingun, það er alveg rétt og enginn er skyldaður til þess að sæta því, en hins vegar hygg ég, að þið sjáið, að þarna er ekki val um það, að geta haft sína eigin stofnun, eins og Alþýðusambandið hefur - hafði að minnsta kosti á undanförnum árum - fremur kosið. Það er ekkert val um það, að fá aðstoð hins opinhera til þess, heldur aðeins á milli þess að fá enga aðstoð eða hafa samtök með þeim samtökum, sem þarna er rætt um. Þetta vildi ég aðeins láta koma fram, en eins og ég sagði, þá er þetta ekki til þess flutt að vekja deilur um málið. Ég er nál. alveg sammála og þeirri afgreiðslu, sem hv. fjhn. hefur orðið ásátt um.



Herra forseti. Till. til þál. um skipulagningu rækjuvinnslu á Suðurnesjum var vísað til sjútvn., og hefur n. rætt þetta mál á tveim eða þrem fundum sínum. Till. var send til umsagnar þeim aðilum, sem talið var, að hér hefðu sérstaklega hagsmuna að gæta og efni till. ætti erindi til. Það komu svör og umsagnir um málið frá tveim eða þremur aðilum, og í þeim umsögnum, sem n. bárust frá Suðurnesjum, kom það fram, að menn eru á einu máli um það, að rækjustofninn beri að kanna sérstaklega og rannsaka, eftir því sem mögulegt er. AS öðru leyti telja menn ekki rétt að miða þá skipulagningu, sem um er rætt í till., við Keflavík eða Suðurnesin ein út af fyrir sig, heldur telja menn, að það gildi þar einu, hvort um sé að ræða skipulag varðandi fjárfestinguna í sambandi við vinnsluna í landi eða á þeim veiðitækjum, sem notuð eru til að afla hráefnisins. Það var álit sjútvn., að efnislega ætti till. þessi rétt á sér, en n. taldi hins vegar, að efni till. skyldi breytast þannig, að það væri meira almenns eðlis. Í umsögn frá skipstjóra- og stýrimannafélaginu Vísi í Keflavík segir um þetta mál m.a., með leyfi forseta: „Við viljum benda hv. sjútvn. á, að þar sem ókannað er að okkar áliti, hve mikið veiðiþol rækjunnar er hér við land, og jafnframt allt í óvissu um, hvort rækjuveiðin hefur ekki í för með sér meira og minna óþarfa dráp á ungfiski, svo sem hrognum og ýsuseiðum, er að okkar dómi knýjandi þörf á ítarlegri rannsókn á því sviði og sú niðurstaða jafnframt höfð í huga, þegar unnið er að skipulagningu atvinnutækjanna.“ Í umsögn útvegsmannafélagsins á Suðurnesjum kemur það fram, að þeir vilja ekki einoka málið sérstaklega við Suðurnesin út af fyrir sig, en þar segir, með leyfi forseta: „Hvað viðvíkur hömlum á uppbyggingu vinnslustöðva fyrir rækju á Suðurnesjum einum, sér félagið ekki ástæðu til, að sérstakar hömlur verði þar gerðar, vegna þess að rækjan er nú þegar flutt af Eldeyjarmiðum allt vestur til Vestfjarða, til Reykjavíkur og austur að Selfossi.“ Það er með hliðsjón af þessum umsögnum og áliti sjútvn., að hún kom sér saman um að umorða till. og afgreiðir málið eins og fram kemur á sérstöku þskj., og vil ég leyfa mér að lesa tillgr., eins og þar er lagt til, að hún verði, en hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Efri deild Alþingis ályktar að skora á ríkisstj. að hlutast til um, að rækjuveiðar og rækjuvinnsla verði reknar á sem hagkvæmastan hátt og fyllstu hagsýni gætt um fjárfestingu. Til að ná þessu marki skal leita samstarfs við sveitarstjórnir, atvinnurekendur og verkalýðs- og sjómannafélög á þeim stöðum, þar sem rækjuveiði er stunduð. Jafnframt skorar deildin á ríkisstj., að hún beiti sér fyrir því, að Hafrannsóknastofnunin kanni hið fyrsta, svo sem við verður komið, hvert sé veiðiþol rækjustofnsins hér við land. Þá verði Hafrannsóknastofnuninni einnig falið að rannsaka nú þegar, hvort rækjuveiðar í þeirri mynd og með þeim veiðarfærum og stærð fiskibáta, sem þær eru nú stundaðar, valdi ekki verulegu tjóni á öðrum fiskstofnum, svo sem þorski og ýsu.“ Með þannig breyttu orðalagi leggur sjútvn. til, að mál þetta verði afgr.



Herra forseti. Þáltill. sú, sem hér um ræðir og sjútvn. hefur fjallað um, var flutt hér snemma á þingi af Karli G. Sigurbergssyni varaþm., sem þá átti hér sæti. N. varð sammála um, eins og hv. frsm. hennar og form. hefur þegar gert grein fyrir, að gera nokkrar brtt. við till., hina upphaflegu till., gera hana almenna og bæta tveimur atriðum við. Ég hef borið þessa málsmeðferð undir flm., og hann hefur ekkert við það að athuga og telur það jafnvel til bóta, að till. verður nú almenn en ekki bundin sérstaklega við skipulagningu rækjuvinnslu á Suðurnesjum. Ég taldi rétt, að þetta kæmi fram.