Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Núgildandi l. um vinnumiðlun voru sett 1935, og í þeim er kveðið svo á, að í sérhverjum kaupstað á landinu sé sett vinnumiðlunarskrifstofa, ef hlutaðeigandi bæjarstjórn eða atvmrh. ákveða. Í stjórn hennar séu 5 menn, 2 tilnefndir af viðkomandi bæjarstjórn, einn af verkamannafélagi eða fulltrúaráði verkalýðsfélaga á staðnum, einn af félagi atvinnurekenda og loks einn tilnefndur af atvmrh., og sé hann formaður stjórnarinnar. Kostnaður við skrifstofuna greiðist að 2/3 úr bæjarsjóði, en 1/3 úr ríkissjóði. Kostnaður af símtölum, póstsendingum og símskeytum greiðist þó allur úr ríkissjóði. Höfuðákvæði þessa frv. er, að gert er ráð fyrir, að l. verði breytt svo, að hlutaðeigandi bæjarstjórn kjósi 3 menn af 5 í stjórnina, en atvmrh. tilnefni engan. Það er m.ö.o. gert ráð fyrir, að bæjarstjórnin fái meiri hl. í stjórn skrifstofunnar, en ríkisvaldið hafi þar engin áhrif. Nú væri ekki mikið við þetta að athuga, ef þetta væru stofnanir fyrir bæjarfélagið eitt, en svo er ekki. Þær gegna ýmsum störfum fyrir ríkisvaldið í heild og þjóðina. Í 2. gr. gildandi l. segir, að hlutverk þeirra sé m.a. „að „úthluta vinnu þeirri, sem kostuð er af bæjum og ríki til atvinnubóta, svo og annarri vinnu, er ríki, bæir eða opinberar stofnanir fela skrifstofunni að úthluta,“ og enn fremur „að halda uppi innbyrðis sambandi á milli vinnumiðlunar í kaupstöðum og milli kaupstaða og sveita, eftir því sem við verður komið.“ Af þessu er ljóst, að þessar skrifstofur eru ekki fyrir bæjarfélögin einvörðungu, heldur gegna þær einnig starfi fyrir ríkið, og það hefur löggjafinn fundið og því gert ráð fyrir, að ríkið greiddi 1/3 kostnaðar og tilnefndi einn mann í stjórn. Minni hl. heilbr.- og félmn. lítur því svo á, að það sé eðlilegt, að ríkið fái að tilnefna 1 mann af 5 í stjórnina, og sízt of mikið, þar sem 4 menn af 5 eru úr bæjarfélaginu. Minni hl. n. getur því með engu móti fallizt á, að frv. þetta verði samþ., sérstaklega þar sem þó er gert ráð fyrir, að meira en 1/3 kostnaðar verði áfram greiddur úr ríkissjóði, því að samkv. frv. er ákveðið, að ríkisvaldið taki áfram þátt í kostnaðinum, en hafi engin áhrif á stjórnina: Væri hins vegar svo, að áhrif ríkisins ættu alveg að hverfa og það tæki ekki heldur þátt í kostnaðinum, væri öðru máli að gegna, en svo er hér ekki. Minni hl. getur því ekki fallizt á þetta frv. og leggur til, að það verði fellt í því formi, sem það liggur fyrir.



Herra forseti. Ég tel það óheppilegt, að þetta mál skuli tekið til umr., þegar hvorki frsm. meiri hl. n. né flm. málsins eru viðstaddir. Þegar frsm. minni hl. n. flytur framsöguræðu sína, er enginn til andsvara. Ég er einn af meiri hl. n., eins og þskj. 509 ber með sér, og leyfi mér að segja nokkur orð um það. Meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ. Meiri hl. telur eðlilegt, að bæjarstjórn fái að tilnefna 3 menn, þar sem hún leggur fram 1/3 kostnaðar, en sé ekki í minni hl., þó að ríkið beri svo mikinn kostnað. Við lítum svo á, að ríkisvaldinu sé ekki misboðið, þó að það sleppi þessari íhlutun sinni, þar sem hér er um hreint bæjarmál að ræða. Ég tel ekki ástæðu til þess að hafa þetta mál lengra, en ég vildi með þessum orðum mínum túlka afstöðu meiri hl. heilbr.- og félmn. í fjarveru frsm. Ég vil svo að lokum leggja til, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Ég get verið stuttorður og látið nægja að vísa til orða þeirra, sem hv. frsm. minni hl. lét hér falla um þetta mál. Mér finnst það í fyllsta máta óeðlilegt og ósanngjarnt, eins og undirstrikað var af minni hl. n., að ríkið leggi fram að sínum hluta verulegt fé til rekstrar vissra stofnana, en eigi svo enga íhlutun að hafa um rekstur þeirra stofnana. Ég get bent á hliðstætt mál, þar sem þetta þykir sjálfsagt, og eru það skólanefndir, þar sem kosning þeirra skiptist milli hlutaðeigandi sveitarfélaga og ríkisins. Og stjórnir bæjanna kjósa skólanefndir, en ríkisstj. velur formann n. af þeirri einföldu og eðlilegu ástæðu, að ríkið leggur fram verulegt fé til skólamálanna og vill hafa þar aðila, sem getur fylgzt með rekstri og störfum þeirra fyrirtækja. Í öðru lagi vil ég benda á, að með frv. um fjárhagsráð er gert ráð fyrir því, að fjárhagsráð sem landsstofnun leiti til vinnumiðlunarskrifstofa úti um land til þess að afla upplýsinga um það, hvernig varið er vinnukrafti og öðru slíku, til þess að jafna og dreifa vinnunni og hafa reksturinn sem hagkvæmastan. Mér finnst eðlilegt, að þessar stofnanir hafi mann eða menn í forsvari af ríkisins hálfu, þeim mun eðlilegra sem ríkinu sem heild er ætlað að leita til þessara stofnana um upplýsingar og ráðagerðir. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð fleiri, en ég teldi það algert brot á eðlilegum reglum, sem eru í íslenzkum l., óeðlilegt og óráðlegt af hv. Alþ. að ætla að taka úr höndum ríkisvaldsins fulltrúa til þess að starfa í fyrirtækjum, sem ríkið stjórnar að verulegu leyti. Ég sé ekki að fram hafi komið eða til sé nein röksemd, sem geti réttlætt það. Hins vegar má telja fram ótal röksemdir, sem mæla gegn því, að þessari nýju skipan eftir frv. verði komið á. Ég vil því vænta þess, að hv. d. telji sjálfsagt og eðlilegt að láta þetta frv. ekki ná fram að ganga.



Ég ætla mér ekki að blanda mér inn í þær umr., sem um þetta mál hafa verið, út af fyrir sig, en mér finnst rétt að vekja athygli á því, þar sem hæstv. forsrh. hefur staðhæft, að sú regla væri alger um skólamálin okkar, að ríkisvaldið hefði íhlutun um formann skólan. eða þá menn, sem stjórna skólamálum heima í héraði, að þetta er ekki með öllu rétt. Í l., sem afgr. voru frá hv. Alþ. í fyrra um fræðslumál, er gert ráð fyrir því, að í hverju fræðsluhéraði sé starfandi svo kallað fræðsluráð. Í l. þessum er líka gert ráð fyrir því, að ef fræðslumálastjóri mælir svo fyrir og hlutaðeigandi sýslun. samþykkir, þá taki þetta ráð við störfum skólan. í héraðinu. Nú breytti hv. Alþ. því frv., sem lagt var fram um þetta mál, í það horf, að fræðsluráð yrði kosið alveg af hlutaðeigandi bæjarstjórnum og sýslun., og hefur fræðslumálastjóri nú fyrir skömmu lagt svo fyrir, að fræðsluráð kaupstaðanna skuli taka alveg við störfum skólan. þeirra. Fræðslumálastjóri getur að vísu ekki gert þetta upp á sitt eindæmi. Til þess þarf samþykki bæjarstjórna, og bæjarstjórnin í Reykjavík hefur þegar samþ. þessi fyrirmæli fræðslumálastjóra, að fræðsluráð skuli taka við störfum skólan. allra barnaskóla og gagnfræðaskóla í Reykjavík, og er í þeim skólum komið svo, að ríkisvaldið hefur enga íhlutun um skipun þessara skólamála í Reykjavík. Með þessu hefur hv. Alþ. skapað fordæmi fyrir því að láta héruðin ein um það að skipa n., sem eigi að fara með framkvæmd þeirra mála, sem ríkið ber kostnað af að langsamlega mestu leyti, eins og einmitt á sér stað í skólamálunum, svo að það er ekki alls kostar rétt, að hér sé verið að ganga inn á braut, sem eigi sér engin fordæmi.