Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Áki Jakobsson) : Herra forseti: Ég flyt hér ásamt hv. 1. landsk. þm. (SG) frv., sem í sjálfu sér mætti kannske segja, að væri óþarft, eða hefði fyrir nokkrum dögum mátt kalla óþarft. A. m. k. var gert ráð fyrir því í byrjun, að ef samkomulag yrði í landbúnaðarvísitölunefndinni, þá væri ekki í höndum kjötverðlagsnefndar og mjólkurverðlagsnefndar valdið til þess að ákveða útsöluverð á kjöti og sláturafurðum og mjólk og mjólkurafurðum, enda ekki þörf á því. Það mun ekki hafa verið gert ráð fyrir því, að þessar nefndir mundu yfirleitt brjóta í bág við samkomulagið, sem gert var í þessu efni, er sex manna nefndin var skipuð. En eftir að þetta frv. hefur verið lagt fram, hefur komið í ljós, að full þörf er á því, að því verði hraðað mjög að samþ. það sem l. til þess að hindra mikla árekstra með því að koma í veg fyrir, að nefndir þessar héldu áfram starfsemi sinni þrátt fyrir samkomulagið um sex manna nefndina og niðurstöður hennar. Þegar dýrtíðarlögin voru til umr. á Alþ. fyrri part þessa árs, þá var talað um skipun sex manna nefndarinnar þannig, og nefndin var skipuð með því ákvæði, að gerðir nefndarinnar skyldu beinlínis vera markleysa, nema fullt samkomulag næðist í henni milli fulltrúa framleiðenda og neytenda, og með því eina móti skyldu niðurstöður nefndarinnar vera bindandi. Þetta var til þess gert að slá því föstu, að þetta væri samkomulagsnefnd til þess að finna eitthvað, sem hægt væri að búa við í framtíðinni. Við höfum að undanförnu átt við það að búa, að kjötverðlagsn. og mjólkurverðlagsn. rykju saman til þess, sem kallað hefur verið að finna grundvöll fyrir verði á þessum afurðum, og á þessum svo kallaða grundvelli hefur svo oft verið hraðað í gegn stórfelldum hækkunum á afurðum landbúnaðarins, án þess að búið hafi verið að færa fram nægileg rök fyrir þeim hækkunum, og hefur slíkt fyrirkomulag verið óþolandi við að búa. Það var m. a. þetta ófremdarástand, sem olli því, að þm. voru á eitt sáttir um, að nauðsyn væri á að finna einhvern grundvöll, sem hægt væri að vísa til í hvert skipti, þegar ákveða þyrfti verðlag á íslenzkum landbúnaðarafurðum til neytenda. Og það hefur tekizt með þessari sex manna nefnd. Henni tókst að verða sammála um að skapa þennan grundvöll. Það nær vitanlega engri átt að leggja þann skilning í þetta samkomulag, sem varð í n., að n. hafi hugsað sér með því að tryggja bændum þær tekjur, sem þeir telja, að þeir þurfi að hafa til þess að hafa tekjur sambærilegar við verkamenn. Það var ekki meiningin að tryggja bændum nú með verðlagsákvörðunum þessar tekjur fremur en það var meiningin árið 1939 með þeim l., sem þá voru sett um kaupgjaldið, að tryggja meðal-verkamannafjölskyldu lífvænlegar tekjur. Þá datt engum í hug að halda því fram, að því opinbera bæri að veita þeim slíka tryggingu. Að þessu leyti er starf þessarar sex manna n. nú nákvæmlega sambærilegt við starf kauplagsn. þá, og því á ekki að leggja þann skilning í niðurstöður sex manna n., að með þeim eigi að tryggja bændum með framlagi úr ríkissjóði sambærilegar tekjur við verkamenn, miðað við, að meðalbóndi hafi þær með því verðlagi, sem sett sé nú á afurðirnar. Slíkt gæti leitt til þess, að ríkissjóður verðbætti afurðirnar langt umfram þörf. Hvaða vit væri í því, að ríkissjóður væri skyldugur til að kaupa alltaf afurðirnar af bændum, þótt framleiddar væru langt umfram þarfir? Það er ekki heimild til þessa, og ekkert liggur fyrir um það, að þetta hafi verið meiningin, þegar sex manna n. var skipuð. En þessi sex manna n., landbúnaðarvísitölun., hún gerði ráð fyrir því, - og þar voru allir nm. sammála og þar á meðal formaður n., Steingrímur Steinþórsson, - að úr því að samkomulag náðist í n., ættu hvorki mjólkurverð lagsn. né kjötverðlagsn. að eiga nokkuð við að ákveða verð á mjólk eða kjöti. Vil ég hér með í þessu sambandi lesa upp úr áliti sex manna n., með leyfi hæstv. forseta: „Hvaða útsöluverð verður á hverjum stað, er komið undir því, hvaða kostnaðarliðir bætast við á eftir við dreifingu og sölu varanna, geymslu þeirra o. s. frv. Verður það ákveðið af þeim aðilum, sem lög mæla fyrir um, en nefndin telur sjálfsagt, að öll slík verðlagning verði háð eftirliti hinna almennu verðlagsyfirvalda og verði að fá samþykki þeirra til allra verðlagsráðstafana. Þar með telst að sjálfsögðu öll verðjöfnun, svo sem milli neyzlumjólkur og vinnslumjólkur.“ Það er ekki hægt að kveða skýrar á um það en hér er gert, að n. er þeirrar skoðunar, að starf verðlagsnefndanna beggja er niður fallið svo lengi sem þetta samkomulag gildir og er lagt til grundvallar um verðlagsákvörðun. Það var hins vegar vitað, enda í niðurstöðum n. gert ráð fyrir því, að það verð, sem n. ákveður, sé það verð, sem bændur eigi að fá fyrir afurðirnar, en þá sé eftir að ákveða útsöluverðið bæði á mjólk og kjöti. Það liggja fyrir upplýsingar um það og lágu fyrir n., að það mundi þýða 30 aura viðbót á hvern lítra mjólkur hér í Reykjavík. Það var almennt gert ráð fyrir því í n., þó að það komi ekki fram í áliti n., enda taldi hún það fyrir utan sinn verkahring, en taldi eðlilegt, að viðskiptaráð heimtaði af mjólkursamsölunum skilríki fyrir því, hve mikið þyrfti að leggja á verð mjólkurinnar fyrir gerilsneyðingar og dreifingarkostnaði hér í Reykjavík og á Akureyri, og að viðskiptaráð ákvæði, hverjar upplýsingar það þyrfti að fá til þess að geta tekið sínar ákvarðanir um mjólkurverðið. En gert var ráð fyrir því, ef þetta samkomulag ætti að standa áfram, að kjötverðlagsn. og mjólkurverðlagsn. gætu ekki starfað áfram eins og þær hefðu gert. Frv. þetta er byggt á því, að formlega séð þá hafa þessar n. vald enn til þess að ákveða verð á þessum vörum til neytenda, því að það er fram tekið í kjöt- og mjólkurlögunum, að kjötverðlagsn. og mjólkurverðlagsn. eigi að ákveða útsöluverð þessara vara á hverjum stað. Nú hefur mjólkurverðlagsn., eins og vitað er, snúið sér þannig í þessu máli, að hún hefur ákveðið, að mjólkurverðið skuli vera kr. 1,70 lítrinn. Og daginn eftir, að mjólkurverðlagsn. tók þessa ákvörðun, tilkynnti ríkisstj., að ákveðið hefði verið, að mjólkurverðið skyldi verða kr. 1.45 lítrinn í útsölu, og það, sem mjólkurverðið þyrfti að fara fram yfir það, þegar allur kostnaður væri með talinn, skyldi greiða úr ríkissjóði. Nú skilst mér deilan vera um það, hvort ríkisstj. beri skylda til að greiða niður mjólkurverðið úr kr. 1.70 lítrann niður í kr. 1.45 eða hvort hún ætlar að binda sig við það, sem sex manna n. ákvað að frádregnum gerilsneyðingar- og dreifingarkostnaði. Væri gott að fá upplýst um þetta. Hvað fyrir mjólkurverðlagsn. vakir, er ekki gott að segja. Nm. þar ákveða með því að slumpa á um það, hve mikið af mjólk muni fara til vinnslu, og mér er ekki kunnugt um það, hvort verðlagið á mjólkurafurðum á að miðast þannig, að verð það, sem bændur fá fyrir mjólkina, verði kr. 1.23 fyrir lítrann, enda liggja ekki fyrir opinberar upplýsingar um þetta atriði. En það liggur fyrir, að sáralítið af mjólk mun fara til vinnslu á þessu ári og miklu minna en mjólkurverðlagsn. gerði ráð fyrir á því tímabili, sem mjólkurverðlagsn. ákvað verðið fyrir nú síðast, heldur en hefur verið. En þetta er sjónarmið, sem gert er ráð fyrir, að ríkisstj. og verðlagseftirlitið geri sínar athuganir og ákvarðanir um, en ekki sex manna n. En ég er viss um, að ef einu sinni er búið að fá mjólkurverðlagsn. í hendur þessa peninga, sem greiða á niður mjólkina með, þá muni aldrei neinu af þeim verða skilað aftur þannig, að framleiðendur eða neytendur fái neinar greiðslur af þeim fram yfir það, sem áætlun í fyrstu miðast við, þó að þeir reyndust óþarflega miklir til þess að greiða hæfilega niður mjólkurverðið. N. mundi hafa einhver ráð með að koma þeim á einhvern kostnaðarlið, ef hún hefði þá í höndum. Sex manna n. hefur vísað því frá sér að ákveða útsöluverð á kjöti. Hún hefur ekki talið það í sínum verkahring og álitið, að viðskiptaráð ætti að gera það, og kemur það alveg heim við það, sem gert var ráð fyrir. Vísir hefur tekið þetta mjólkurverðlagsmál til umræðu í gær, og þar er því haldið fram, að ríkisstj. ætti að hafa þessar samþykktir mjólkurverðlagsn. að engu, og gefið er í skyn, að þetta sé skemmdarstarfsemi af hendi mjólkurverðlagsn. Og það er gefið í skyn, að verðlagsn. verði afnumdar. Ég veit ekki, hve mikið hér er talað fyrir hönd ríkisstj., en þessi ummæli sýna, að full þörf er á, að með lagafyrirmælum sé skorið úr um það, hve mikið vald kjöt- og mjólkurverðlagsn. skuli hafa til þess að firra okkur því, að rofið verði það samkomulag, sem orðið hefur í sex manna n., og firra okkur því, sem af því hlýzt. Ég álít því, að þessu máli þurfi að hraða mjög í gegnum þingið. Og ég mun, ef það verður ekki gert í n., sem hefur málið til meðferðar, koma með till. um að samþ., að gerðir mjólkurverðlagsn. 15. sept. s. l. verði gerðar markleysa ein, til þess að engin deila geti um það orðið í framtíðinni, eftir hvaða reglu eigi að ákveða útsöluverð á mjólk. Ég sé ekki ástæðu til annars en hagnýta það samkomulag, sem nú hefur verið gert og byggt er á samvinnu fulltrúa bæði framleiðenda og neytenda. Og ég held, að allir, sem það vilja, geti verið sammála um, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, sé sjálfsagt að samþ. og því beri að hraða gegnum þingið.



Herra forseti. Þó að ég ekki á þessu stigi þessa máls ætli að taka neina afstöðu til þess, þá get ég ekki komizt undan því að segja nokkur orð til að mótmæla nokkru af þeim staðleysum, sem hv. þm. Siglf. sagði í sinni framsögu. Hann hélt því fram, að mjólkurverðlagsn. hefði brotið samkomulag það, sem orðið hefði í sex manna n., með því að ákveða mjólkurverð og með því að ákveða það hærra en álit sex manna n. gefur ástæðu til. Hvort tveggja þetta er ósannindi. Hann upplýsir, að sex manna n. hafi talið kostnaðinn við vinnslu og dreifingu mjólkurinnar 30 aura, og heldur, að mjólkurverðið hefði ekki þurft að vera nema kr. 1,53. Þetta er líka alrangt, og skal ég nú sanna þm. Siglf. hvort tveggja. Það er rangt, að fyrir sex manna n. lægju upplýsingar um, að dreifingarkostnaðurinn 1942 hefði verið 30 aurar á lítra. N. mun hins vegar hafa verið með þessa tölu og hafa fundið hana þannig að draga meðalverð útborgað til bænda, en það var 1942 87 aurar á lítra, frá 117, en það var sem næst því meðalútsöluverð á mjólk í bænum. En 87 aurar voru greiddir sem meðalverð til bænda fyrir alla þá mjólk, er þeir höfðu sent búunum, en einungis liðugur helmingur af henni var seldur sem neyzlumjólk á 117 aura að meðaltali; úr hinu var unnið, og það gaf miklu minna en 117 aura á lítra. Þm. Siglf. finnst, að við í mjólkurverðlagsn. hefðum ekkert verð átt að setja á mjólk nú, heldur hefði verðlagseftirl. átt að gera það. Þessu til áréttingar les hann kafla úr skýrslu sex manna n., þar sem tekið er fram, að verð mjólkur og mjólkurvara verði „ákveðið af þeim aðilum, sem lög mæla fyrir um“, og telur æskilegt, að það verði háð eftirliti eða yfirstjórn verðlagsstjóra. Hefur nú lögum verið breytt, svo að verðlagsn, séu ekki hinir „réttu aðilar“? Ég veit ekki til þess. Og ég held, að þm. Siglf. geti ekki bent á, að svo hafi verið gert. Og þangað til það hefur verið gert, var það skylda nefndanna að ákveða verðið. Það er því hrein fjarstæða og líklega sögð mót betri vitund, að n. hafi með því að ákveða útsöluverð á mjólk og mjólkurvörum á verðjöfnunarsvæði Reykjavíkur og Hafnarfjarðar brotið samkomulag sex manna n. Og þingmaðurinn sannar þetta sjálfur með því nú að flytja frv. um, að nefndirnar skuli ekki hér eftir ákveða verðið, heldur verðlagseftirlit ríkisins. Þess hefði lítil þörf verið, ef það þegar væri gert. En þá er hitt, hvort nefndin hafi brotið samkomulagið með því að ákveða of hátt verðlag á mjólk og mjólkurvörum, þegar það var ákveðið nú síðast. Ég skal nú sanna hv. þm., að verðið, kr. 1,70 á nýmjólk, og svo það verð á mjólkurvörum, er n. ákvað nú þann 14. þ. m., er fullkomlega í samræmi við samkomulagið í sex manna n. og gefur bændum kr. 1,23 fyrir lítrann að meðaltali. 1942 sendu bændur búunum á verðjöfnunarsvæðinu 14,858,932½ lítra af mjólk til að selja og vinna úr (Hafnarfjarðarbúið ekki með). Þegar á að reyna að finna, hvað bændur eiga að fá fyrir mjólk sína næsta ár, verður fyrst að reyna að vita, hvað hún muni verða mikil, og ég áætla, að hún muni verða álíka mikil og 1942 (1940, 41 og 42 var mjólkin svipuð). Enn fremur verður að áætla, hvernig mjólkin selst, og ætla ég, að hún skiptist svipað í vinnslumjólk og neyzlumjólk og að unnar verði svipaðar afurðir og 1942. Ég veit vel, að um þetta má deila. En ég finn ekkert, sem réttlæti að byggja áætlun á öðru. 1942 seldist sem sagt 7,702,235 lítrar af 14,858,932 lítrum sem nýmjólk. Úr vinnslumjólkinni var unnið yfir 13 þús. kassar af Baulumjólk, 84 tonn af smjöri, 560 tonn af skyri, 350 tonn af rjóma, 26 tonn af mysuost og 145 tonn af ýmis konar ostum. Eftir því verði, er mjólkurverðlagsn. setti á þessar vörur um síðast liðin áramót, þá hefði fengizt fyrir þær allar nærri 24 millj. kr. eða kr. 1,61 á lítra brúttó. Menn gleyma því stundum, að það eru unnar vörur úr meiri eða minni hluta mjólkurinnar, sem seljast alltaf og alls staðar lægra en nýmjólkin óunnin, og því gefur öll mjólkin ekki verð neyzlumjólkurinnar, heldur það, sem út kemur, þegar þunga allrar innveginnar mjólkur er deilt inn í það, sem fæst fyrir allt, sem inn kemur fyrir selda nýmjólk og vörur unnar úr mjólkinni. En hver er þá allur kostnaður við vinnslu og dreifingu mjólkurinnar? Rekstur Borgarnesbúsins, flutningur þaðan til Reykjavíkur, rekstur Mjólkurstöðvarinnar, Samsölunnar og búðanna, rekstur Flóabúsins og flutningur þaðan til Reykjavíkur kostaði 1942 um 21 eyri á innveginn mjólkurlítra, og er þá ekki talið með í því það, sem lagt var til hliðar til byggingar nýrrar mjólkurstöðvar eða varið var til sérstakra aðgerða, sem teljast vera fram yfir eðlilega fyrningu. Allt árið 1942 fór rekstrarkostnaðurinn stöðugt hækkandi. Meðalrekstrarkostnaður þess árs sýndi því ekki, hver kostnaðurinn væri nú. Þess vegna var líka rannsakað, hver hann hefði orðið fyrstu sex mánuði þessa árs. Þá reyndist hann vera 34 aurar á innveginn mjólkurlítra. Nú liggur fyrir, að bændur eigi að fá kr. 1,23 fyrir lítrann að meðaltali. Hverjum manni má því ljóst vera, að þegar kostnaðurinn er 34 aurar og bændur eiga að fá kr. 1,23, þá þarf að fá kr. 1,57 fyrir hvern innveginn mjólkurlítra brúttó. Áður sýndi ég, hvernig það mundi hafa fengizt kr. 1,61 fyrir innveginn mjólkurlítra 1942 með verðinu 1943. Nú er ljóst, að ekki þarf að fá nema kr. 1,57 eða 4 aura minna á lítra, til þess að bændur geti fengið kr. 1,23 að meðaltali. Bæði mjólkurverðið og verð mjólkurvaranna var því lækkað um 2,5%, og með því fæst nákvæmlega kr. 1,57 brúttó fyrir innveginn mjólkurlítra, þegar gert er ráð yrir jafnmiklu mjólkurmagni og kom 1942 og eins skipt í söluvörur, en þær seldar 2,5% lægra en verðlag þeirra var, áður en ríkið fór að greiða nokkurn hluta af verðinu fyrir neytendur. Af þessu hljóta allir að sjá, hvílík fjarstæða það er að halda því fram, að mjólkurverðlagsn. hafi sett verð mjólkurinnar og mjólkurvaranna svo hátt, að hún með því hafi brotið eitthvert samkomulag sex manna n. og lagt einhvern mjólkurskatt á „alþýðu manna“ fram yfir það, sem eðlilegt er, eins og ástandið í landinu raunverulega er. Þm. Siglf. vildi láta líta svo út sem verulegur ágreiningur hefði verið milli meiri og minni hl. mjólkurverðlagsn. Þetta er tæplega rétt. Ágreiningurinn kom ekki fram í öðru en því, að meðan meiri hlutinn miðaði við ársáætlun um verð og annað, þá vildi minni hlutinn breyta oft um mjólkurverð og taldi, að nú, meðan mjólkurmagnið er minnst, svo að meginið er selt sem neyzlumjólk, þyrfti ekki að hafa verðið eins hátt og ef miðað væri við ár, og vildi hafa það kr. 1,62 á lítra í útsölu í stað kr. 1,70. Þetta sjónarmið kemur mjög til athugunar. En eins og málið lá þarna fyrir, kom ekki til mála að samþykkja það, því að ekki hafði neitt verið rannsakað, hvort talan 1,62 byggðist á líkum eða ekki. Sé horfið að því ráði, að verðleggja mjólkina oft, láta verðið breytast mánaðarlega eða svo, þá verða menn að gera sér ljóst, að tvö atriði, sem hafa mjög áhrif á mjólkurverðið, eru mjög breytileg. Það mætti reyndar segja, að atriðið væri bara eitt, sem sé mjög breytilegt mjólkurmagn eftir árstíðum, en það verkar á tvo ólíka vegu á mjólkurverðið. Þegar mjólkurmagnið verður lítið, þá minnkar vinnslumjólkin, og um leið hækkar það, sem fæst fyrir hvern lítra brúttó og getur komizt upp í útsöluverð nýmjólkur, ef innvegið mjólkurmagn er ekki meira en það, sem daglega selst sem nýmjólk. Öfugt verður það, sem fæst brúttó fyrir innvegnu mjólkina, því minna á lítra sem meira er af vinnslumjólk, þ. e. sem mjólkurmagnið til búsins vex. Þegar það nú er athugað, að mjólkurmagnið er meira en helmingi meira, þegar það er mest en þegar það er minnst, er augljóst, að það, sem fæst brúttó upp úr mjólkurlítranum, er mjög misjafnt eftir mánuðum. En svo verður kostnaðurinn líka misjafn. Hann er nokkuð jafnhár alla mánuði ársins, þó að magn flutninga frá búunum til Reykjavíkur og erfiðleikar að vetrinum geti breytt kostnaðinum nokkuð eftir mánuðum, án tillits til mjólkurmagns. Eigi því mjólk hvers mánaðar að bera uppi kostnað mánaðarins, þá verður kostnaðurinn á innveginn lítra langmestur þá mánuðina, sem mjólkurmagnið er minnst og brúttó verðið kemur bezt út. Ég er því ekki viss um, hvort það yrði mikil breyting, sem fram kæmi, þó að farið yrði að breyta verðinu oft. En málið er þess vert, að það sé athugað, en það hefur alls ekki verið gert enn. Ég vænti nú, að hv. alþm. sjái, að það var tekið fullt tillit til álits sex manna n. og verðlagið hnitmiðað við það, að bændur fengju að meðaltali kr. 1.23 fyrir innveginn mjólkurlítra næsta ár. Og allir vita og engir betur en flm. að frv. því, er hér liggur fyrir, að verðlagsnefndunum bar skylda til að ákveða afurðaverðið. Það er því alrangt að tala um, að mjólkurverðlagsn. hafi brotið skyldur sínar með því að ákveða verðið og brotið samkomulag sex manna n. með því að ákveða það of hátt. N. hefur einmitt farið eftir því nákvæmlega, og verði horfið að því ráði að láta verðlagseftirlit ríkisins hafa einhvers konar yfireftirlit með verðákvörðun nefndanna, þá mun ég, á meðan ég er formaður mjólkurverðlagsn., hlíta því. Til hins má þm. Siglf. ekki ætlazt, að ég hlíti því, meðan það er ekki til. Minni hluti mjólkurverðlagsnefndar kom með varatill. um að fela ríkisstj. að ákveða mjólkurverðið. Mér datt aldrei eitt andartak í hug að vera með þeirri fjarstæðu. Mjólkurverðlagsn. bar að ákveða verðlagið og hefði hún ekki gert það, hefði hún svikizt undan skyldum sínum. Hitt var svo ríkisstj. að ákveða, hve mikinn þátt hún vildi láta ríkið taka í því að borga mjólkurverðið niður. Það hefur hún nú gert. Hún hefur ákveðið, að ríkið greiddi 25 aura af verði hvers lítra, en neytandinn kr. 1.45. Við þetta hef ég ekkert að athuga. Og þó að það verði síðar rétt af, ef það hefur sýnt sig, að t. d. tilkostnaður vex, svo 25 aurarnir nægja ekki, eða að meira selst sem neyzlumjólk en 1942, svo að 25 aurana þurfi ekki alla til þess að bændur geti fengið kr. 1.23, þá hef ég ekki nema gott um það að segja, því að ýmislegt bendir til þess, að þeim, sem mest vinna að því að hækka allan rekstrarkostnað við alla framleiðslu, muni kannske takast að hækka enn rekstrarkostnað við vinnslu og dreifingu mjólkurinnar. Og þá þykir mér gott að vita, að meira verður látið en 25 aurarnir, ef á þarf að halda og að bændum verður alltaf tryggt sitt.



Herra forseti. Út af fyrirspurn, sem hv. þm. Siglf. (ÁkJ) beindi til ríkisstj. í því sambandi, sem hér hefur verið rætt um, vil ég upplýsa það, að mér vitanlega er ekki ágreiningur milli n. og ríkisstj. um það, hvernig þetta beri að bæta upp. Ríkisstj. telur sér ekki skylt að uppbæta mjólkina á annan hátt en þann að leggja til grundvallar kr. 1.23 sem verð mjólkurinnar til bænda og bæta við 34 aurum og raunverulegum vinnslukostnaði frá mánuði til mánaðar. Þess vegna telur ríkisstj. sig ekki að því leyti bundna við það verð, sem n. hefur sett á mjólkina. Og ég hygg, eins og ég tók fram, að það sé engin deila milli n. og ríkisstj. í þessu efni.



Með frv. því, er hv. þm. Siglf. (ÁkJ) flytur hér ásamt hv. 1. landsk. þm. (SG), er farið fram á það að svipta verðlagsn., sem hafa ákveðið verð á landbúnaðarvörum, valdi sínu til verðákvörðunar, og er vísað í því sambandi til dýrtíðarl., sem samþ. voru á síðasta þingi. Það má vel vera, að eins og nú horfir við, þá sé síður ástæða til þess, að verðlagsákvörðunin sé í höndum þessara n. heldur en áður hefur verið. En það er ástæðulaust að afnema þann rétt með l., sem n. hafa til þess að ákveða verð á landbúnaðarvörum. Verð það, sem sex manna n. hefur ákveðið, gildir ekki nema til eins árs í senn, og er óvíst, hvað verða kann eftirleiðis í því efni. Annars er ekki nýtt að heyra rætt um þessi mál í sama tón og kommúnistar nú gera. Það er enn verið að tala um, að verð á landbúnaðarafurðum á síðasta hausti hafi verið sett of hátt. Og þetta er sagt þrátt fyrir staðfestingu sex manna n. á því verði. En það má stagast svo á þessu, að fólk fari að trúa fjarstæðunum, sem haldið er fram um þetta, og berja höfðinu við steininn og neita að viðurkenna staðreyndirnar. Hv. þm. Siglf. sagði hér áðan, að kjötverðlagsn. hefði með öllu afsalað sér því valdi, sem hún hafði til verðlagningar á kjöti að þessu sinni. Ég vil upplýsa, hvernig málið horfir við frá sjónarmiði kjötverðlagsn. Hún áleit, eins og málið stóð, að ógerningur væri fyrir hana að ákveða verð á kjöti nema í samráði við ríkisstj. Ástæðan til þess er sú, að samkvæmt till. sex manna n. er gert ráð fyrir því, að bændur fái kr. 6.82 fyrir hvert kg af kjöti án tillits til þess, hvar þeir búa á landinu. Undanfarið hefur sama útsöluverð verið á kjötinu, hvaðan af landinu sem það hefur verið. En bændur hafa ekki fengið jafnt verð fyrir það, heldur notið eða goldið þeirrar aðstöðu, sem þeir hafa til þess að koma vörunni á markaðinn. Ef kjötverðlagsn. því ákveður sama útsöluverð á kjöti, hvaðan af landinu sem er, verður útkoman sú, að bændur fá ekki jafnt verð fyrir kjötið, heldur fá þeir meira, sem minna kosta til þess að koma því á sölustað, og hinir, sem erfiðari aðstöðu hafa, fá þá minna en kr. 6.82. Þá er tilgangi sex manna n. ekki náð. Kjötverðlagsn. ákvað því, hvaða kostnaður þyrfti að vera á kjötinu á framleiðslustað til þess að ná réttu verði, og gerði till. um það til ríkisstj. Ríkisstj. gerði ráð fyrir, að kostnaðurinn þyrfti að vera 88 aurar á kg. og kjötverðlagsn. gat fallizt á það. Hins vegar skrifaði n. ríkisstj. og taldi upp ýmsa kostnaðarliði, sem leggjast á kjötið, ef salan fer ekki fram á framleiðslustað, og reyndist sá kostnaður vera 84 aurar á kg. Þótt kostnaðurinn því yrði aðeins 88 aurar miðað við heildsöluverð, þar sem aðstaðan er bezt, þá yrði hann kr. 1.72 þar, sem aðstaðan er verst. Nú hafa sumir sagt, að rétt væri að taka meðaltal af þessu. En þá hefði útkoman samt sem áður orðið sú, að þeir, sem hafa verstu aðstöðuna, gætu ekki fengið kr. 6.82 fyrir hvert kg., en hinir meira en kr. 6.82. Slíkt handahóf vildi n. ekki hafa og sá, að hún gat ekki verðlagt kjötið nema með aðstoð ríkisstj. Og þess vegna lagði n. til, að ríkisstj. greiddi flutningskostnað á kjötinu, eins og hann kynni að verða. Og það, sem vakir fyrir kjötverðlagsn., er að tryggja bændum, hvar sem þeir eru og hvaða aðstöðu sem þeir hafa, kr. 6.82 fyrir kjötið, því að hún álítur það skyldu sína. Ég held, að frv. þeirra hv. þm. Siglf. og hv. 1. landsk. þm. sé með öllu óþarft. Og meira að segja er það óþarft frá sjónarmiði þeirra manna, sem vilja taka valdið af þessum nefndum bænda að fullu og öllu, því að það er vitanlega fjarstæða að halda fram, að það verði nokkurn tíma borgað meira verð fyrir afurðirnar til bænda heldur en það, sem landbúnaðarvísitölun. ákvað. Þó að mjólkurverðlagsn. ákveði kr. 1.70 verð á mjólkina, þá hefur ríkisstj. það í hendi sér að borga ekki meira en þörf er á. Og verðlagseftirlitið hefur í hendi sér að athuga, hvaða kostnaður verður á dreifingu varanna. Það er því ástæðulaust að óttast um það, að bændur fái hærra verð fyrir afurðir sínar en þeim er ætlað að fá af landbúnaðarvísitölun. Ríkisstj. hefur í hendi sér að borga ekki meira en þarf, og verðlagseftirlitið getur heimtað að fá að skoða reikninga mjólkursamsölunnar og mjólkurbúanna. Og ríkisstj. getur hlutast til um, að kjöt verði ekki flutt óþarflega milli hafna og að ekki leggist á það meiri kostnaður vegna flutnings en nauðsyn krefur: Þess vegna vil ég endurtaka það, að þetta frv. er óþarft - frá sjónarmiði þeirra manna einnig, sem vilja taka valdið í þessum efnum af bændum. En við, sem vinnum fyrir bændur og teljum, að rétt sé, að þeir hafi hönd í bagga um og ráði verðlagi landbúnaðarvara, við viljum ekki afsala bændum þeim rétti til þessarar verðlagningar, sem þeir hafa haft, hvorki í nútíð né framtíð. Ég vil þess vegna leggja til, að þetta frv. verði fellt og það strax og því verði ekki vísað til nefndar.



Herra forseti. Ég mun hafa orðað það svo í fyrri ræðu minni, að það hafi legið fyrir í sex manna n., að það voru 30 aurar, sem gerilsneyðingarkostnaðurinn og dreifingarkostnaðurinn næmi. Það er upplýst hér, að þetta sé áætlun þeirrar n. sjálfrar. En það skiptir ekki nokkru máli, þó að hv. 2. þm. N.-M. (PZ) eyddi meiri hluta ræðutíma síns í þetta atriði, hvernig þessi 30 aura upphæð væri fundin. Hvernig þessi upphæð er til komin og að nefndin taldi það fyrir utan sinn verkahring að ákveða þessa upphæð, skiptir ekki máli. Hv. 2. þm. N.-M. nefndi hér ýmsar tölur, og ég er ekki bær um það nú að fara út í þessar tölur. En ég álít fulla þörf á því, að hið almenna verðlagseftirlit í landinu láti athuga, hvort þessar tölur eru réttar eða rangar. Verkalýðurinn tortryggir það, að þegar framsóknarmenn semja við framsóknarmenn, þá séu allar tölur réttar. Og til þess höfum við verðlagseftirlit að ganga úr skugga um það, að þarna sé farið með réttar tölur og að ekki sé dregið undir ýmsa kostnaðarliði meira en vera ber. Það er ekki vafi á því, að mjólkurverðlagsn. hefur brotið það samkomulag, sem gert var við skipun sex manna n. En ef hins vegar gerðir hennar væru gerðar gildandi, þá væri það samkomulag markleysa. Nú er það upplýst af svari hæstv. fjmrh., að ríkisstj. telur sig alls ekki bundna af þessum samþykktum mjólkurverðlagsn. Og þó tekur hæstv. fjmrh. það fram, að fullt samkomulag sé á milli mjólkursölun. og ríkisstj. Ég fæ ekki skilið, hvernig þetta getur verið, nema á einn veg, að mjólkurverðlagsn. hafi séð, hvaða firru hún gerði þarna, og sé fallin frá þessu. Það getur verið, að það sé og að það sé það, sem dagblaðið Vísir á við, þegar talað er um þar, að það muni „vatna yfir nefndina“. Ég get hins vegar ekki séð, að ríkisstj. sé óbundin af gerðum mjólkurverðlagsn. Og ég held, að ríkisstj. eigi ekki að segja, að hún sé óbundin af þessu og að það sé miklu betra að fá lagaheimild eins og fyrir liggur í þessu frv., sem hér er um rætt. Þetta getur verið álitamál, hvort ríkisstj. sé bundin af þessari samþykkt mjólkurverðlagsn., og því er í alla staði varlegra að fá ákvæði þessa frv. lögfest. Og þetta frv. er borið fram í fullri þökk allra neytenda, sem eftir margra ára reynslu hafa ástæðu til að vera mjög tortryggnir gagnvart þeim, sem hafa haft með að gera verðákvarðanir á mjólk og kjöti. Það, að þetta frv. sé einskis virði, eins og kom fram hjá hv. 2. þm. Rang., afsannar sá sami hv. þm. sjálfur með því að segja, að bændur vilji ekki sleppa úr hendi sinni að ákveða verðið á þessum vörum. Þó að búið sé að gera samkomulag um verðið í n., sem fulltrúar eru í bæði frá neytendum og framleiðendum, þá vilja bændur, eftir þessu, ekki binda sig við þetta samkomulag, heldur ráða verðinu sjálfir. Það sér hver maður, að þetta getur ekki gengið. Ef bændur vilja áskilja sér rétt til þess að geta ákveðið verð á mjólk og öðrum framleiðsluvörum landbúnaðarms eftir eigin geðþótta, hvað sem þessu samkomulagi líður, þá fara þeir villir vega og skortir skilning á, til hvers ákvæðin um sex manna n. voru sett. Og ef þeir halda fast við það, eiga þeir eftir að koma til með að reka sig á það, að þeir hitta þar fyrir samtök verkalýðsins. Fullyrðingar hv. 2. þm. Rang. (IngJ) sanna það, að full nauðsyn er á því, að frv. þetta nái fram að ganga, svo að úr því verði skorið, hvort þessi ákvörðun mjólkurverðlagsn. er markleysa eða hvort hún er gild og bindandi fyrir ríkisstj. Nei, það er full ástæða til þess, að frv. nái fram að ganga, því að þótt kjötverðlagsn. hafi í þessum málum hagað sér skynsamlega og tekið tillit til þess samkomulags, sem orðið var í sex manna n., - og það er virðingarvert, - þá hafa aðgerðir mjólkurverðlagsn. gert það að verkum, að frv. þetta þarf að verða að l. Að endingu vil ég taka það fram út af öllum þeim tölum, sem hér hafa verið lesnar upp, að það er ein aðferð í átökunum um verðlagningu á vörum bænda, að þeir geti haft nóg af tölum til að vísa til, svo að þeir geti vísað til talna og bóka og skýrslna. Og þetta verður sérlega handhæg aðferð, vegna þess að þessi plögg eru því sem næst öll í höndum eins aðila. Það er einn flokkur, sem því sem næst getur setið inni með upplýsingar í þessum málum. Og það hefur verið einn liðurinn í baráttunni til að hindra gagnrýni af hendi neytenda í þessum efnum. Þess vegna hafa fyrr og síðar komið fram kröfur um meiri íhlutun, ekki að fá að skoða tveggja eða þriggja ára gamla reikninga og láta framsóknarmenn segja sér, hvað væri satt og hvað logið, heldur, að neytendurnir fái að taka þátt í sölu þessara afurða, að bændur framleiði þær og selji, en neytendurnir sjái um dreifingu þeirra í bæjunum, a. m. k. á þeim vörum, sem svo mikið er undir komið, að komist í hendur neytendanna óskemmdar, eins og mjólkin. Því verður nú ekki lengur vísað frá, að neytendurnir fái samsölurnar í sínar hendur. Þetta er nauðsynjamál, sem verður ekki lengur skotið á frest, og ég vænti þess, að Alþ. fái þetta mál til meðferðar einhvern tíma á næstunni.



Það voru aðeins örfá orð út af ræðu hv. síðasta ræðumanns, þm. Siglf. Hann segist vilja fá að sjá reikningana. Er maðurinn svo latur eða hlédrægur, að hann nenni ekki að hafa fyrir að ná í þessa reikninga? Þeir liggja fyrir prentaðir, og hann þarf ekki annað en snúa sér til stj. viðkomandi mjólkurbús, þá fær hann þá, og ef hann biður um að senda sér þá, þá fær hann þá strax. Nennir hann ekki að hafa fyrir því? Hann segir bara blákalt: Ég tortryggi. Eru það svona leiðtogar, sem verkalýðinn vantar? Vantar hann menn, sem nenna ekki að kynna sér málin, heldur segjast bara vera tortryggnir, þó að þeir geti fengið skjölin í sínar hendur með því að rétta út höndina, en nenna því ekki? Nei, verkalýðinn vantar leiðtoga, er nenna að kryfja málin til mergjar og síðan segja honum allan sannleikann. Slíka leiðtoga þarf hann að fá í stað þeirra, sem nú eru, sem tortryggja, eru með getsakir, en nenna ekki að afla sér staðreynda.

Flm. (Áki Jakobsson) : Það er örstutt aths. Ég vil endurtaka það, að ég tortryggi reikningana, og það er ekki nóg að fá prentaða reikninga. Ég vil fá að sjá öll fylgiskjöl og reikninga og hvort þeir eru ekki tilbúnir. Ég tortryggi Sveinbjörn Högnason og Egil í Sigtúnum og ýmsa aðra menn, og ég býst við, að enginn lái mér, þótt ég tortryggi þá. Ég vil fá að vita, hvernig viðskipti samsölunnar og kaupfélagsins eru. Ég vil fá að vita, hvort þar eru ekki óljósar línur. Ég vænti, þegar farið verður að athuga þetta, þá heimti viðskiptaráðið á borðið ekki einungis prentaðar skýrslur, heldur einnig fylgiskjölin, og þá verður hægt að ganga úr skugga um, hvort tortryggnin er ástæðulaus eða ekki.

Forseti (JörB) : Ég vil mælast til þess, að hv. ræðumenn spari sér að vega að utanþingsmönnum.



Herra forseti. Út af þessum síðustu orðum hv. 2. þm. N.-M., að ekki þyrfti nema að rétta út höndina til að fá upplýsingar um þessi mál, þá ætla ég að biðja hann að leggja fyrir þingið sundurliðaða reikninga Kaupfélags Árnesinga um mjólkurflutningana til Reykjavíkur og sundurliðaða reikninga sama félags viðvíkjandi vöruflutningum sama félags frá Reykjavík og austur yfir fjall. Viðvíkjandi þeim ákvörðunum, sem eru hér til umr., um þær ákvarðanir, sem mjólkursölun. hefur tekið um verð á mjólk hér í bæ, vil ég svo segja nokkur orð. Því er haldið fram af fulltrúum mjólkurverðlagsn., að hún hafi rétt til að setja kr. 1.70 verð á mjólkina. Hvað er hér að gerast? Það er það, að ein n. áskilur sér rétt til að skattleggja neytendurna eins og henni þóknast. Hún setur þetta verð eingöngu með hliðsjón af eigin geðþótta, þótt reynt sé að færa fram fyrir því einhverjar ástæður. Með þessu er beinlínis verið að ræna fé frá neytendunum. Hv. 2. þm. Rang. hélt fram í þessu sambandi, að bændur mundu aldrei fá meira en kr. 1.23 fyrir lítrann. Ef eitthvað af því, sem þarna munar, er ágóði, er minnstur vandinn að láta það fé fara til mjólkurhreinsunarstöðvar eða einhvers slíks. Peningarnir eru teknir af neytendunum og koma aldrei til þeirra aftur. Þetta vil ég biðja menn að athuga. Ef gengið er út frá því, að ríkisstj. hafi enga heimild til að bæta upp í þessu sambandi, þá mundi verðlagsákvörðun n. vera bindandi og þýða sama og skattlagning á neytendur. En sé gert ráð fyrir, að ríkisstj. hafi rétt til að verðfella landbúnaðarafurðir, eins og sumir halda fram og manni skilst, að hæstv. ríkisstj. haldi fram, þá virðist mér, að þeir, sem þykjast tala hér f. h. bænda, hugsi sem svo, að það geri ekkert til, þó að verðið sé sett kr. 1.70, stj. láti ekki borga meira en 1.23. Og ef svo er, þá er hér beinlínis um undanhald að ræða hjá n., því að þá yrði hún beinlínis að viðurkenna, að það, sem hún er að gera, er út í bláinn og ákvörðunin um kr. 1.70 er aðeins hótun. Í fyrra var rætt um að setja kr. 1.70 verð á mjólkina. Þá var vísitalan 272. Þegar við í fjhn. þessarar d. vorum að ræða um það í fyrra að kaupa mjólkina niður úr því verði með allmiklu framlagi úr ríkissjóði, þá var það gert með það fyrir augum, að varanlegur árangur fengist, vegna þess að við vissum, að það yrði til að lækka vísitöluna allmikið og þar með allan tilkostnað. Þetta er greinilega tekið fram í áliti n. í fyrra. Auðvitað var miðað við, að sú lækkun, sem á henni mundi verða, yrði til þess, að lægra verð yrði á henni síðar. Nú er vísitalan komin niður í ca. 250, en verðlagsn. þóknast engu að síður að setja verðið kr. 1.70, eða að heita má sama og þegar vísitalan var 272, enda þótt vísitalan sé nú um það bil sjöttung lægri en þá. Þetta er ekki í áttina til sanngirni og samkomulags. Þetta er rangt. Hér er einræðisklíka að verki, sem telur sig hafa vald til að skattleggja neytendur. Hv. 2. þm. Rang. vill ekki afsala bændum rétti til að ákveða verðlag á vöru sinni. Neytendur, sem hafa með samkomulagi sex manna n. sagt, að þeir vilji vinna að því að tryggja bændum jafnháan lífs-„standard“ og öðrum, hafa hins vegar sagt, að þeir vilji fá að ráða, hvernig sé háttað sölu á þessum vörum til þeirra. Ef bændur vilja fá kr. 1.23 fyrir mjólkurlítrann, þá vilja neytendur fá að ráða, hvernig mjólkin verður seld, og þá í fyrsta lagi, að mjólkin sé vara, sem hægt sé að bera á borð fyrir börnin í kaupstaðnum. Ég veit ekki, hvort þeir hv. þm., sem hér tala fyrir hönd bændanna, hafa hugmynd um, hvers konar sull það er, sem hér er borið á borð, svo að börnin, sem koma úr sveit og þekkja vöru, sem þar er kölluð mjólk, fást ekki til að drekka mjólkina hér, og börn, sem hafa vanizt skyri norður á Akureyri, geta ekki borðað það skyr, sem hér er. Neytendur vilja tryggja sér, að varan sé æt, og þeir vilja í öðru lagi tryggja sér, að sölunni sé stjórnað með hagsýni. Þeir geta ekki unað við, að yfir þá séu skikkaðir einhverjir og einhverjir legátar, sem ákveða eitthvert útsöluverð eftir eigin geðþótta, og ofan á verðið klínt svo og svo miklum kostnaði við hina og þessa pólitíska erindreka og fá svo engar upplýsingar, þó að um sé spurt. Samkomulag milli neytenda og bænda verður að byggjast á því, að þeir taki tillit hvorir til annars, og ég vil spyrja, hvort neytendur og fulltrúar þeirra í sex manna n. hafi ekki tekið fullt tillit til hagsmuna bændanna. Þeir tóku þar það ýtrasta tillit til hagsmuna bændanna, sem hægt var að ætlast til af neytendum. Það er því ekki nema sjálfsagt, ef neytendur eiga að taka að sér að halda uppi landbúnaðinum á Íslandi og halda honum uppi á slíku stigi, að bændurnir geti lifað eins og sæmilegir menn, og ef þeir eiga ekki að sökkva niður í það hyldýpi kreppunnar, sem þeir voru í árið 1931, - ef þeir eiga að geta haldið landbúnaðinum þannig uppi, þá verða þeir að fá að ráða, hvernig söluskipulag er á landbúnaðarafurðunum, og móti því er ekki hægt að mæla nema frá hreinu einræðissjónarmiði. Þetta hlýtur að koma fram, þegar annað eins er látið í ljós og hér var gert áðan. En fyrst hins vegar er farið að ræða um sjálfar niðurstöður sex manna n., þá vil ég ekki láta hjá líða að lýsa yfir, að ég álít þær niðurstöður, sem þar hefur verið komizt að, vera dauðadóm yfir þeirri landbúnaðarpólitík, sem Framsfl. og þeir menn, sem næst honum standa í Sjálfstfl., hafa rekið hér á landi síðustu 15 árin. Ég álít, að þær sýni, hvað hverfandi lítið það er, sem gert hefur verið, sérstaklega um kjötframleiðsluna, til þess að gera hana þannig úr garði, að hún gæti notað sér fullkomnustu tæki og beztu vinnuaðferðir og beztu framleiðsluskilyrðin. Niðurstöður sex manna n. sýna, að ef hver bóndi á að fá sínar vinnustundir greiddar svipuðu verði og verkamenn og fagmenn í kaupstöðum, þá verður öll þeirra framleiðsla það dýr, að það verður þjóðinni um megn að standa undir slíku til lengdar. Það, sem því þarf að gera og ætti að vera búið að gera, er að umskapa þessi framleiðsluskilyrði þannig, að hver vinnustund nýtist margfalt betur vegna stórkostlega bættra framleiðsluskilyrða. Það er þetta, sem kemur í ljós við landbúnaðarpólitík framsóknarmanna síðustu 15 árin, að það er reynt að halda við sem mest gamaldags, úreltum aðferðum. Það er reynt að halda við þeim búskap, sem verst ber sig, í staðinn fyrir að ganga til verulegra stórfelldra breyt. í framleiðsluháttum, sem tryggja, að hver vinnustund nýtist betur. Þetta er náttúrlega langt um of mikið mál til að fara út í það nú. Ég vildi aðeins nota tækifærið til að láta þessa skoðun í ljós, þegar verið er að koma fram með það, að þær niðurstöðutölur, sem n. hefur komizt að, ættu að tákna eitthvert eilíft réttlæti í sambandi við slíkt. Það, sem fyrst og fremst ríður á í sambandi við þær tölur, er að sýna fram á, hverjar séu staðreyndirnar viðvíkjandi landbúnaðarframleiðslunni á Íslandi, og slá því föstu, hvað það er, sem þarf að breytast í núverandi framleiðsluskilyrðum bændanna, og hvað gera þurfi, til að vinnuaflið verði betur hagnýtt. Niðurstaða n. setur þess vegna allt vandamál landbúnaðarins á dagskrá, en leysir það ekki. Ég skal svo ekki fara lengra út í þá sálma, en eftir þessa umr. ætti öllum að vera ljóst, að það er bráðnauðsynlegt að samþ. þetta frv. Það er meira að segja svo nauðsynlegt, að sumir þeir, sem nú eru að skora á d. að fella frv. við þessa umr., ættu að telja sjálfsagt að afgr. það með afbrigðum gegnum þingið. Þessir menn hafa ekki enn fengizt til að taka afstöðu til þessa máls, ef stj. hætti að verðfella mjólkina, svo að hún yrði að kosta kr. 1.70. Og þá væri þetta frv. bráðnauðsynlegt, og í öðru lagi vegna þess, að það er prófsteinn á það, hvort þingið vill vinna í anda þess samkomulags, sem var í sex manna n. Og ef á að tryggja bændum þannig sæmileg lífsskilyrði, þá taki neytendur að sér að dreifa þeim vörum, sem þeir kaupa, en láta það ekki vera undir ákvörðunum einræðisnefndar pólitískra spekúlanta og láta þá einráða um að ákveða verðið eins og þeim þóknast, án þess að hugsað sé um hagsmuni bændanna eða neytendanna og því síður þjóðarinnar í heild. Nauðsynin á að afnema þessar n. er því svo brýn, að það væri nær fyrir þá menn, sem telja sig fulltrúa bændanna, að sýna, að þeir vilji hafa samkomulag og leggja til, að frv. verði sett með afbrigðum gegnum þingið, heldur en leggja til, að það verði fellt við 1. umr.