Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég endaði þar sem ég ræddi við hv. 1. þm. Árn. (JörB) um traust hans á því, að á næstu tveimur árum yrði sett heildarlöggjöf um þessi mál, og hvort það yrði skynsamlegasta aðferðin til þess að knýja þessi mál fram að fara nú að samþykkja þetta mál með Sjálfstfl. Ég held, að það sé mjög fjarri lagi. Ef Sjálfstfl. hefur mikinn áhuga fyrir því að fá húsaleigul. afnumin, væri eðlilegast, ef Framsfl. vildi um það hugsa, að sæmilega yrði fyrir því séð frá Alþ., að láta hann bíða eftir því að fá húsaleigul. afnumin, þar til hann hefur gengið inn á fullkomnari húsnæðislöggjöf. Nú liggja fyrir raunverulega tvö frv. hjá allshn. um heildarlöggjöf í húsnæðismálunum og síðasta þingi líka, þannig að það er ekki það, að vantað hafi uppástungur um afgreiðslu á húsnæðislöggjöf í heild. Það er engin afsökun. Spurningin er um það, hvort hægt er að fá samþ. á Alþ. slíka heildarlöggjöf. Ef Framsfl. vildi að því vinna, væri ekki annað að gera en segja við Sjálfstfl.: Ég samþykki ekki þetta húsaleigufrv., sem nú liggur fyrir, nema framkvæmdar verði um leið aðgerðir í húsnæðismálunum. - Þetta hefur nú ekki verið gert, og þess vegna er ástandið þannig, að með þeirri afgreiðslu, sem Framsfl. leggur til, að höfð verði í húsnæðismálunum með þessu frv., er verið að afnema húsaleigul. án þess að tryggja á nokkrum öðrum sviðum nokkurn skapaðan hlut, sem tryggi aðstöðu þeirra manna í þjóðfélaginu, sem ekki eiga hús sjálfir. Og þetta er í hrópandi mótsetningu við allt, sem Framsfl. hefur haldið fram í kosningunum, áður en kosið var til þessa Alþingis. Framsfl. er með því að afnema húsaleigul. núna að gera samsvarandi ráðstafanir og hann gerði með gengislækkuninni, að framkvæma árásir á móti, án þess að gera nokkrar ráðstafanir. Fyrir kosningarnar talaði þessi flokkur um ýmsar hliðarráðstafanir, sem þyrfti að gera, ef gengið yrði inn á gengislækkunina. Það var gengið inn á gengislækkunina, en hliðarráðstafanirnar komu ekki. Aðstaða alþýðumanna er að verða óþolandi í þessum efnum. Það hefur verið minnzt á hér, bæði í þessum umræðum nú og áður í sambandi við húsnæðismálin, nokkur af þeim atriðum, sem þyrftu að fylgja, þegar ákvarðanir væru teknar um að afnema húsaleigulögin. Ég vil þá í fyrsta lagi athuga í sambandi við spurninguna um bannið við að byggja. Þegar húsaleigul. voru sett í upphafi, hver var þá hin siðferðislega forsenda fyrir því, að það var gert? Í fyrsta lagi að tryggja mönnum, að ekki væri hægt að setja þá út á götuna. En af hverju þótti meiri ástæða til að gera það en venjulega? Vegna þess, að örðugt væri að fá efni til að byggja úr, þannig að það þótti ekki rétt að láta húseigendur halda því frelsi, sem þeir höfðu haft til þess að segja mönnum upp, vegna þess að menn hefðu enga aðstöðu til þess yfirleitt að koma sér upp húsum. Fyrst ekki var hægt að láta þá byggja yfir sig, þótti ekki rétt að leyfa að segja þeim upp. Það fyrsta, sem hefði því átt að fylgja því, að húsnæðislöggjöfin væri afnumin, væri það, að menn hefðu að minnsta kosti formlegt frelsi til að byggja, að ekki væri hægt að banna mönnum að byggja yfir sig. Það má ekki minna vera, en þeim sé tryggt, að þeir hafi formlegt leyfi af hálfu þjóðfélagsins til að byggja yfir sig. Það er það minnsta, sem þjóðfélagið hefði getað gert. Nægilegir mundu þeir efnahagslegu erfiðleikar verða fyrir menn almennt. Hvernig hagar nú til um þessa forsendu? Það hagar til þannig, að það hefur ekki fengizt linað nokkurn skapaðan hlut á því banni, sem hér hefur verið komið á. Hér hafa verið bornar fram till. á Alþ., brtt. við frv., sem hér hafa verið á ferðinni um þessi efni, að mönnum, sem ættu ekki íbúðir sjálfir, væri þó leyfilegt að byggja yfir sig án þess að leita fjárfestingarleyfis. En því fer svo fjarri, að slíkar till. hafi fengið nokkurn minnsta hljómgrunn, heldur hafa þeir, sem haft hafa vilja til að byggja yfir sig, verið sviptir frelsi til að gera það, þó að þeir hygðust að klóra sig einhvern veginn fram úr því efnahagslega. Í öðru lagi er spurningin um nægilega getu og frelsi til þess að reisa ný íbúðarhús. Það er vitanlegt, að svo framarlega sem afnema á húsaleigulöggjöfina, verður það að fylgja, sé það ekki tilgangurinn að skapa neyð í þjóðfélaginu, að setja löggjöf, er geri mönnum mögulegt efnahagslega að byggja yfir sig. Það þýðir, að koma verður í gegn þeirri löggjöf, er að einhverju leyti miðar að því að gera slíkt mögulegt. Það eru jú þrenns konar möguleikar til slíks. Það er í fyrsta lagi til löggjöf um aðstoð bæjarfélaga við að útrýma heilsuspillandi íbúðum, og ef Framsfl. hefði viljað sýna það í einhverju, að hann vildi gera þeim, sem nú er verið að kasta út á kaldan klaka, mögulegt að fá einhvers staðar inni, hefði hann samtímis þessu frv. átt að afgreiða lög um að koma aftur í gildi þeim l., sem samþ. voru 1946 um aðstoð við útrýmingu heilsuspillandi íbúða. Framsfl. hefði þá að minnsta kosti átt að sjá um að láta slík lög verða samferða. Það bólar ekki á neinu slíku. Þannig er verið að gera bænum ókleift að útrýma því heilsuspillandi húsnæði, sem í þessum bæ er. - Þetta væri líka hægt að gera með því að samþykkja í sambandi við fjárl. framlög í þessu skyni. Framsfl. hefur líka fellt allt slíkt. - Þá væri einnig í þriðja lagi hægt að gera þetta með því að gefa þeim einstaklingum, sem eru það illa efnum búnir, að þeir geta ekki sjálfir lagt fram fé til að byggja yfir sig, kost á að fá lán með sæmilegum kjörum. Ekkert af þessum hliðarráðstöfunum er lagt til af hálfu Framsfl. að gera. Það er eingöngu samþykktin á afnámi húsaleigul., sem þarna er farið fram á. Afleiðingin af því, að þessi löggjöf yrði samþ. án þess að hitt fylgdi með og framkvæmd slíkrar löggjafar yrði fullkomlega tryggð, yrði sú, að það hlyti að skapast neyðarástand í þessum málum, og það er auðséð, að það neyðarástand, sem nú er verið að undirbúa í húsnæðismálunum, kemur til með afnámi húsaleigul. að skella á þeim leigjendum, sem sagt verður upp og hent þannig út. Í þessu sambandi er einnig það að athuga, að það eru margir menn úr millistétt, sem á undanförnum árum hafa treyst því að geta lagt nokkurn hluta af launum sínum til hliðar í því skyni að geta eignazt íbúð, og í því trausti hafa þeir þrælað í aukavinnu og eftirvinnu til þess að reyna að borga niður slíkar íbúðir sínar. Það er nú svo komið, að ákaflega mikið er fallið niður af allri þeirri eftirvinnu, sem menn hafa haft. Og með gengislækkunarl. núv. ríkisstj. er afkoma þessara manna svo stórlega rýrð, að meginið af launum þeirra fer nú í það að borga brýnustu lífsnauðsynjar, matinn, sem þeir borga daglega, og fötin, sem þeir ganga í. Þegar búið er að hækka verð á fjöldanum öllum af nauðsynjum, kannske 50%, fer ekki að verða mikið eftir hjá þessu fólki til þess að standast vexti og afborganir. Með öðrum orðum, með þeirri ránsferð, sem stjórnin hefur farið á hendur þessum mönnum með gengislækkuninni, er verið að gera þessum mönnum, sem voru að reyna að gerast bjargálna, ókleift að halda þessum íbúðum, og þeir missa þær. Það er verið að skapa neyðarástand í þessum efnum: Þegar þessir menn hafa þrælað árum saman myrkranna á milli, er þeim steypt ofan í örbirgð aftur, og hvert frv., sem við höfum lagt fram til þess að fá lánstímann lengdan og vextina lækkaða, hefur verið fellt. Hverjir verða það svo, sem reka þá út úr húsum sínum? Það eru ríkustu mennirnir hér í Rvík, sem eiga mikið af húsum og leigja þau. Og það er auðséð, að það er nú að verða, eins og á tímabilinu á milli styrjaldanna, ein af gróðavænlegustu atvinnugreinunum í Rvík að braska þannig með hús. Á sama tíma og smælingjarnir eiga í vaxandi erfiðleikum með að fá lán, kaupa ríku mennirnir í Reykjavík þessar íbúðir, sem launamennirnir eru að stritast við að halda. Það er þess vegna verið að skapa einokun. Eins og við þekkjum frá tímabilinu milli styrjaldanna, safnast meira og meira af húseignum í hendur auðmannastéttar Íslands. Það eru afleiðingarnar af þeim aðgerðum, sem verið er að gera með því að afnema húsaleigul. og láta vera að gera þær hliðarráðstafanir, sem óhjákvæmilegt er að gera, ef það á að gera þessum mönnum kleift að byggja yfir sig og halda þeim húsum, sem þeir eru að byggja yfir sig. Herferðin af hálfu íslenzku auðmannastéttarinnar á eignir alþýðu manna samsvarar þeirri herferð, sem farin var með gengislækkunarl. á lífskjör og laun manna. Ég hef flutt hér frv., sem hæstv. forseti óskaði að láta bíða, þar til þetta húsaleigufrv. kæmi frá nefnd, en þetta frv. mitt snertir einmitt það að framlengja lánin á þeim íbúðum, sem menn hafa verið að reyna að eignast á undanförnum árum. Nú er ástandið þannig, að ef þessi lög verða afnumin og látið undir höfuð leggjast að gera samtímis þær ráðstafanir, sem eru óhjákvæmileg skilyrði fyrir því, að fólk geti lifað, skapast slík neyð í þjóðfélaginu og fyrst og fremst í Reykjavík, að við höfum ekki litið framan í aðra eins. Það er verið að gera fólki ókleift að lifa. Það kemur nú fyrir í búðum, sem ekki hefur komið fyrir síðustu 10 árin, en það er skortur á óhjákvæmilegum neyzluvörum eins og kaffi og smjörlíki. Og þó er svo komið, að sumir biðja ekki um nema ½ stykki af smjörlíki og ½ pakka af kaffi, af því að þeir hafa ekki meiri peninga. Við munum þá tíma, þegar krakkarnir voru sendir eftir sykri fyrir 10 aura, vegna þess að fátæktin leyfði ekki stærri innkaup. En við höfum ekki þurft að lifa við slíka eymd síðustu 10 árin þrátt fyrir húsaleiguokur og ýmsa aðra erfiðleika. Ég veit, að þm. gera sér ljóst, að nú eru ekki lengur átök um það hjá verkalýðnum, hvort hann eigi að lifa vel eða 10% betur, heldur eru átökin aðeins um það að lifa sæmilegu lífi, og meira að segja þýðir kjararýrnun frá því, sem nú er, neyðarástand hjá mörgum fjölskyldum. Það er liðinn sá tími, þegar verkamenn dreymdi um að eignast eitthvað. En þrátt fyrir þetta ástand er meiningin að afnema húsaleigulögin, svo að svarti markaðurinn á húsnæði verði enn hærri. Mér finnst það satt að segja koma úr hörðustu átt, þegar Framsfl. samþykkir með íhaldinu svona frv. Hann er með því orðinn nokkuð fjarlægur stóru loforðunum, sem Tíminn gaf fyrir bæjarstjórnarkosningarnar. Hins vegar hefur Framsfl. fyrr brugðizt, svo að maður ætti kannske ekki að láta sér bregða við afstöðu hans í þessu máli. Við sósíalistar höfum reynt að ráða fram úr þessum húsnæðisvandamálum, og meðal annars tókst okkur að fá samþ. lög um útrýmingu heilsuspillandi íbúða 1946, en Framsfl. veitti sinn stuðning til þess að eyðileggja þá löggjöf. Flokkurinn virðist hafa gleymt orsökum þessa ástands, þó að hann hins vegar reyni að nota sér það til framdráttar, þegar þannig stendur á, með sýndarróttækni, samanber Tímann í vetur, en þá var ekki verið að spara stóru orðin um hið alvarlega ástand, þó að efndirnar um úrbætur virðist ætla að vera minni. Rétt fyrir jólin, eða 22. des., birti Tíminn svo hljóðandi fyrirsögn: „Jólasaga úr höfuðstaðnum: Fjöldi Reykvíkinga býr við sárustu örbirgð í örgustu grenjum. Margt af þessu fólki hefur bókstaflega gefizt upp í vonlausri baráttu við húsnæðisleysi, kulda og átakanlegustu neyð.“ Síðan er haldið áfram að lýsa, hversu voðalegt ástandið sé. Þetta átti að minna Reykvíkinga á, hvernig ástandið væri svona rétt fyrir jólin, og var ekki nema gott um það að segja, ef hugur hefði fylgt máli. Nokkrum dögum áður hafði Tíminn birt myndir af húsnæðisástandinu, og voru margar þeirra ófagrar, en það var ekki nóg með það, þá stóð líka á fremstu síðu, að til væru útilegumenn í höfuðstaðnum, er hvergi hefðu höfði sínu að að halla og svo langt gengi, að þeir pöntuðu sumir vist í hegningarhúsinu yfir hátíðarnar. Á Þorláksmessu birti Tíminn líka gífurlegar fyrirsagnir: Þar stóð meðal annars: „Frásögn Tímans af örbirgðinni í fátækrahverfunum hefur vakið gífurlega athygli. - Margvíslegar gjafir bárust í gær, en útrýming fátækrahverfanna er hið eina, sem getur forðað þjóðfélagslegri ógæfu.“ Og nú átti að bæta úr húsnæðisvandræðunum, en til þess átti að vera aðeins eitt ráð, en það var að veita Framsfl. fylgi við bæjarstjórnarkosningarnar, og þá átti líka að bæta úr allri örbirgð, og þá áttu ekki lengur að finnast útilegumenn í höfuðstaðnum. Þetta var jólasaga Tímans. En hvað gerist svo eftir kosningar? Jú, þá stendur Framsfl. fremstur í því að hækka nauðsynjar um leið og mikið dregur úr atvinnu hjá öllu fólki, og ofan á ætlar flokkurinn að afnema húsaleigulögin og henda þannig hundruðum manna út á götuna. Máske til þess að fleiri panti vist í „kjallaranum“, ekki einungis einstaklingar, heldur líka fjölskyldur. Hvers konar hræsni er þetta eiginlega? Fyrst er komið til reykvískra kjósenda undir yfirskini umbóta, en svo eru öll loforð þverbrotin með alls konar árásum á lífskjör almennings. Ég vil svo að lokum minna alvarlega á, að í þessu máli er ekki um að ræða nein aukaatriði eða hégóma, heldur er um að ræða, hvort skapa á í bænum algert neyðarástand, þar sem fjöldamargar fjölskyldur verða algerlega húsvilltar. Og ég vil leyfa mér að aðvara Framsfl., af því að hann hefur stundum verið að kalla sig ábyrgan flokk - að minnsta kosti fyrir kosningar - í þessu máli, því að það er á hans valdi, hvort hundruðum reykvískra fjölskyldna verður kastað á götuna eða ekki.



Herra forseti. Það eru aðeins fá orð út af ræðu fyrri þm. Árn. Hv. frsm. taldi óeðlilegt, að við sósíalistar skyldum ekki snúast til fylgis við þá lausn, sem hann hefur lagt til í málinu, þar sem það sé sú sanngjarnasta leið, sem samkomulag náist um. Ég hef viðurkennt, að húsaleigulögin eru að mörgu leyti ósanngjörn, en þess verður bara að gæta, að það er mikill meiri hluti fólks, sem hefur hagsmuna að gæta í því efni, að þau séu látin halda gildi. Auk þess eru fleiri þeirra, sem hagsmuni hafa af því að þau séu afnumin, efnaðir menn, sem gildi laganna skiptir raunverulega litlu máli fyrir, að minnsta kosti fjárhagslega. Ég vil líka benda á, að afnám húsaleigulaganna á þessum tíma, þegar dýrtíðin margfaldast og atvinnuleysi færist í aukana, getur haft mjög alvarlegar afleiðingar hér í Reykjavík og víðar í bæjum og meira að segja skapað alveg óleysanleg vandræði. Þess vegna vil ég undirstrika það, að það hvílir ábyrgð á þeim, sem beita sér nú fyrir afnámi þessara laga. Í dag sendir Leigjendafélag Reykjavíkur bréf, þar sem varað er við þessu frv. og bent á, hvaða vandræði geti af því hlotizt. Ég leyfi mér að vænta, að Framsfl. endurskoði afstöðu sína í þessu máli, eftir að rifjaðar hafa verið upp fyrir honum lýsingarnar, sem hann gaf sjálfur í Tímanum í vetur og 2. þm. Reykv. las hér upp. Eftir þeim yfirlýsingum ætti þessi flokkur ekki að fara nú að taka þátt í að skapa enn meiri vandræði í húsnæðismálunum. hér í Reykjavík en þau, sem hann hefur lýst svo átakanlega. Ég get vel fallizt á, að húsaleigulögin verði lagfærð og leiðréttir þeir ágallar, sem ég hef áður minnzt á, en hins vegar sé ég ekki nein rök með því að afnema þau. Allt bendir líka til þess, að þær ráðstafanir, sem gera á, þegar húsaleigulögin hafa verið afnumin, til þess að koma í veg fyrir óhóflega dýra húsaleigu, verði einskis virði í framkvæmd, enda er það vitað mál, að það nægir ekki, þó að Alþingi ákveði að ekki skuli okra á húsnæði. Það má því eins vel búast við, að afnám húsaleigulaganna leiði beint til okurs í ýmsum tilfellum, auk þess öngþveitis, sem það skapar. Ég vil svo enn einu sinni mælast til þess, að hv. þm. felli þetta mál, vegna þess að það leiðir til skerðingar á hagsmunum þeirra, sem sízt mega við því, og getur orðið til þess að skapa öngþveiti, sem erfitt verður að leysa úr.

Frsm., meiri hl. (Jörundur Brynjólfsson): Ég vil leyfa mér að mælast til þess við hæstv. forseta, að hann láti atkvgr. ekki fara fram um þetta mál á meðan deildin er svona þunnskipuð.

Ég held, að hæstv. forseti ætti að lofa þm. að vera fjarverandi, því að þeir hafa forðað sér til þess að þurfa ekki að samþ. frv.

.

Forseti (FJ) : Ég hélt nú satt að segja, að hv. 1. flm. væri áhugamál að fá þetta frv. afgr., en eftir hans eigin ósk verður atkvgr.frestað um sinn.

Óskaði hv. þm. eftir, að málið væri tekið af dagskrá?

Ég skildi ummæli hans á þá leið.



Af því að hæstv. forsrh. er eigi við, fell ég frá orðinu.



Herra forseti. Mér sýndist hæstv. fjmrh. viðstaddur. Hann er e. t. v. genginn út aftur. Mig langaði til að beina til hans fsp. eða ítreka það, sem áður hefur komið fram í umr. Það er gengið út frá því - já, nú kemur hæstv. fjmrh., - mig langaði til að beina fsp. til hans í sambandi við þetta mál, að hækka allmikið fjárframlög úr ríkissjóði, eða upp í 6 millj. kr., til þess, er þarna þarf að framkvæma. Nú er það svo um allmörg l., sem samþ. hafa verið á Alþ. eða sett og nauðsynleg eru eins og þetta frv., að það hafa verið felldar niður framkvæmdir l., sem sett hafa verið um svipað leyti og l., sökum þess að valdhafarnir hafa álitið, að eigi væri nægilegt fé fyrir hendi. Þannig hefur það t. d. verið um l. um útrýmingu heilsuspillandi íbúða, sem í gildi eru. Framkvæmd þeirra hefur verið felld niður, vegna þess að fé hefur eigi verið til hennar veitt á fjárl. Nú er í rauninni eðlilegt, þegar barátta stendur um það, hvort ríkissjóður geti staðið undir framkvæmdum vegna endurbótalöggjafar þeirrar, sem sett var 1945 og 1946, að þetta allt sé athugað samhliða. Það er eigi rétt eða sanngjarnt að ákveða að öllu leyti framkvæmd einstakra l. af þessari löggjöf, án þess að annarra l. sé gætt. Ég skal ekki draga úr þörf stórvirkra vinnutækja handa sveitunum. Ég býst við, að þeim, sem samþykktu gengislækkunarl., hafi verið ljós sú þörf. Ég vil hins vegar, um leið og Alþ. á að bæta við millj. kr. til þessara framkvæmda, minna á, að það er ekki nema eðlilegt, að kröfur um aðrar framkvæmdir komi á eftir. Það er ekki nema eðlilegt, þegar Alþ. sér sér fært að verða við eðlilegum kröfum bænda, sem beðið hafa þungar búsifjar vegna gengislækkunarl., og tekur tillit til þeirra, að þá fari þeir, sem eru sérstaklega fulltrúar alþýðunnar í kaupstöðunum, fram á, að þá verði einnig tekið tillit til hennar. Hver samþykkt slíks máls er í rauninni siðferðisleg skuldbinding um að verða við svipuðum kröfum á eftir um framkvæmd annarra l., sem þarfleg eru. Þá er hitt atriðið: Ég vildi sérstaklega spyrja hæstv. fjmrh., hvort það sé ekki rangt, að ríkissjóður standi eigi undir þessum samþykktum. Mér þykir ólíklegt, að slíkar till. séu gerðar öðruvísi, en í samráði við hæstv. ríkisstj., og menn hljóta að ganga út frá því, að eigi verði vandkvæði á nokkrum útgjöldum til viðbótar, þegar gömlu tekjustofnarnir hafa verið felldir burt. Það er hins vegar eigi óeðlilegt, að þd. fái það upplýst frá hæstv. fjmrh., þegar slíkt er samþ., hvort ríkissjóði muni kleift að standa undir þessu. Með þeirri stefnu, sem nú er ríkjandi í atvinnupólitík hæstv. ríkisstj., eigi hvað sízt varðandi útflutningsmálin, þá virðist frá mínum bæjardyrum séð ákaflega tæpt að treysta á þann innflutning allan, sem ríkissjóður reiknar með, að hann fái tekjur sínar af, treysta því, að hann haldist og tekjurnar hagnýttar, vegna þess að útflutningurinn mun eigi standa undir honum. Ég held, að hv. þingmönnum sé það ljóst, að til þess að tekjur ríkissjóðs standist, þarf innflutningsáætlunin að standast, og til þess að hún fái staðizt, þá þarf útflutningurinn að standa í fullum blóma. Nú er hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstj. kunnast um útlitið í þessum efnum, hvort ríkissjóður fái staðið undir hinum auknu útgjöldum sínum, án þess að dregið verði úr bráðnauðsynlegum útgjöldum eða neitað um önnur útgjöld, t. d. til útrýmingar heilsuspillandi íbúða. Ég vildi fá upplýsingar um þetta hjá hæstv. fjmrh. og getu ríkissjóðs í þeim efnum, - því að þætti óhægt að taka slík útgjöld á fjárl., þá er eigi fjarri lagi, þegar um svo nauðsynlegar framkvæmdir er að ræða, að skapaður verði sérstakur tekjustofn til að standa undir þessu. Ég hef fyrr bent á í sambandi við fjáröflunarleiðirnar, að óhjákvæmilegt verði, ef eigi á að brjóta á bak gjaldþol alþýðunnar, að ganga á hagsmuni verzlunarstéttarinnar í Reykjavík og taka t. d. undir ríkið einhvern hluta af þeirri verzlun og gera einstaklingsgróðann að tekjulind fyrir ríkissjóð. Svo fremi að í ljós kæmi, að óvarlegt væri að ákveða, að tekjurnar stæðu undir framlögunum, þá er nærri lagi að skapa sérstaka tekjustofna, já, taka liði af innflutningsáætluninni og ákveða vörur, sem ríkið tæki í einkasölu, til þess að láta þær tekjur standa undir slíkum hlutum, - og það er tvímælalaust hægt. Ég held, að eigi sé fært að standa undir réttmætum kröfum bænda og alþýðunnar í bæjunum, án þess að gengið sé á hagsmuni verzlunarstéttarinnar og útrýmt möguleikum á gróða hennar. Ég vildi aðeins koma fram með þetta, vegna þess að tekjuöflun sú, sem gengið er út frá, hefur eigi verið rædd og við engar upplýsingar fengið um, hvernig hún sé hugsuð.



Í l. þeim, sem hér á að breyta, er verið að tryggja kaup á ræktunarvélum og skurðgröfum. Það er búið að styrkja nokkuð skv. ákvæðum þessara l., en orðið hefur að hætta í miðju kafi. Hér við bætist, að þessi áhöld eru hin nýtilegustu, sem til landsins hafa komið, og fyrir allar verklegar framkvæmdir. Þótt þau hafi verið keypt af búnaðarsamböndunum, þá hafa þau einnig verið notuð til annarra framkvæmda, og þetta hefur gert byltingu í verklegum efnum. Það er sjálfsagt eigi hægt að verja peningunum betur en til þess, að þróunin geti haldið þannig áfram. Nú var gert ráð fyrir því, að féð mundi duga til þess að bera áætlunina til enda, en nú þegar hefur verið rætt um hækkun heimildarinnar í þessu skyni. Þótt þetta verði samþ., þá er eigi þar með samþ., að allir peningarnir gangi til kaupanna, því að á því stendur, hverjar fjárhæðir verða tilteknar. Þessar fjárhæðir verða eigi hærri, en leyfi þau, sem gefin verða, og eigi örar lagðar fram, en fjárhagsgetan leyfir og ákveðið verður á fjárl., a. m. k. meðan núverandi ríkisstj. situr. Því að þetta er eins konar rammi í l., þar sem áætlað er, en það verður ákveðið í fjárl., og ríkisstj. mun beita sér fyrir því, að fjárhæðirnar verði teknar upp í fjárlagafrv. Hér er um heildaráætlun að ræða í l., sem sýnist þurfa að hækka, til þess að þetta þurfi eigi að stranda, þegar frá líður, á heimildarskorti. Það væri hægt að styðja þetta plan með einfaldri ákvörðun í fjárl. án þess að breyta l., en af því að þetta var upphaflega sett í löggjöfina, þá sem hér er til meðferðar, virðist eðlilegt að breyta hámarksákvæðinu. Hér er m. ö. o. um að ræða ramma, sem fyllt verður smátt og smátt upp í með fjárlagasamþykktum.



Ég þakka hæstv. fjmrh. upplýsingarnar í þessu máli. Hann drap á það, að hér hefði verið byrjað á máli, sem er þýðingarmikið. Það er rétt. En nú er svo, að fleira þarf til, að hægt verði að halda þessu fram, en hinar nýju vélar. Ég veit eigi betur en til þess, að svo geti orðið, þ. e. af aukinni ræktun, þá þurfi að tryggja mikinn innflutning á áburði til landsins, og því meira sem flutt sé inn af vélum, því meiri áburðar sé þörf og til því fleiri hluta landsins. Í ýmsum hlutum landsins hefur þegar verið unnið mikið með nýju tækjunum og ráðizt í stórvirkar framkvæmdir. Nú heyri ég sagt, að svo sé sums staðar ástatt úti um sveitirnar, að menn, sem þegar hafa pantað áburð á þau svæði, er ræktuð hafa verið, hafi jafnvel endursent áburðinn eftir hina gífurlegu hækkun sökum gengislækkunarinnar og treysti sér eigi til að leysa hann út. Nú vil ég spyrja: Þurfa eigi þessir hlutir að fylgjast að, þegar land er ræktað með vélum og áburðar er þörf? Er nægilegt að tryggja innflutning á vélum og standa síðan uppi án nokkurs áburðar? Hver er hugsun þeirra manna, sem segja, að bændum sé brýn nauðsyn að fá þessar vélar, en hækka síðan áburðarverðið, svo að allmörgum bændum finnst ókleift að standa undir þessu? Mér þykir sem verið sé að stöðva ræktunina í miðju kafi. Það er ekki nema eðlilegt, þegar Alþ. er ætlað að veita millj. kr. til nýrra tækja, að þá vilji þ. vita fyrir víst, að áfram verði haldið með ræktunina. - Ég vildi minna á þetta, því að ég lít svo á, að þróunina eigi ekki að stöðva. En annað virðist vera gert með gengislækkunarl.



Ég vildi leyfa mér út af þessu máli að beina fsp. til hæstv. fjmrh. - Mér er ljóst, að innflutningur stórvirkra landbúnaðarvéla er nauðsynlegur til þess að geta komið ræktuninni í fyrirhugað horf. Á hitt þarf þó eigi að draga neina dul, að eins og sakir standa, er lítið um gjaldeyri. Nú vildi ég spyrja hæstv. fjmrh., hvort hann telji, að innflutningsáætlun þessa árs geti verið svo rúm, að hægt verði að flytja inn verulega mikið af þessum vélum eða í áttina við það, sem lagt er nú til, að fjárveitingin nemi. Ástæðan til þess, að ég spyr, er sú, að mér er kunnugt um, að það liggur við, að þær vélar, sem nú er búið að kaupa til landsins, stöðvist í sumar vegna vöntunar á varahlutum. Mér er kunnugt um það, að gjaldeyrisyfirvöldin treysta sér ekki til að veita vélasjóði ríkisins meira en helming af þeim gjaldeyri, sem sjóðurinn hefur sótt um til að geta haldið skurðgröfum þeim, sem þegar eru komnar til landsins, í fullum gangi. Ef svo er, að eigi sé hægt að flytja inn vélahluti til að halda skurðgröfunum í gangi, þá er ólíklegt, að ástandið sé svo, að hægt verði að flytja inn mikið af nýjum skurðgröfum, og þá virðist hækkun fjárveitingarinnar óþörf, þótt annars kunni hún að vera réttlætanleg í framtíðinni, þegar gjaldeyrisástandið verði þannig, að hægt sé að flytja inn þessar vélar. En ég veit ekki, hvort hæstv. fjmrh. hefur verið kunnugt um þetta. Ef svo er eigi, er æskilegt, að hann kynnti sér þessi mál, því að nauðsynlegt er að hafa stjórn þeirra þannig í framkvæmd, að vélar þær, sem fyrir eru í landinu, notist að fullu.



Út af orðum hv. þm. Ísaf. vil ég segja það, að þetta er hámarksheimild, en engin ákvörðun hefur verið tekin um það, hversu mikið eigi að greiða, og ekkert ákveðið á þessu ári. Eru heldur engin tengsl milli þessa frv. og innflutnings á vélum næstu mánuðina. Hins vegar er þannig ástatt, að eigi er hægt að greiða út allar vélarnar, svo að það mun standa upp á ríkisvaldið að greiða þar eitthvað, og engin ástæða er til að ætla, að örara gangi að greiða úr ríkissjóði upp í hámarksfjárhæð þá, sem hér er stungið upp á, en innflutningur vélanna kallar eftir.



Ég vildi aðeins segja örfá orð út af ræðu hæstv. fjmrh. - Hann hefur sagt, að óvíst sé, hversu mikið fé verður greitt, því að hér sé um eins konar hámarksramma að ræða. Ég er einn af þeim, sem hafa mælt með, að þetta verði samþ., því að búið er með l. að veita aðstoð til þessara hluta. Það er ástæðulaust að fara að stöðva þetta núna, því að þá verður hluti manna út undan. Ég þori og að fullyrða, að sé ákveðið, að l. komi að gagni, þá sé hið minnsta, sem hægt sé að greiða, 1 millj. kr. á ári næstu þrjú ár. Hins vegar vil ég benda á þá staðreynd, að núna er Alþ. í vandræðum með þessa fjárhæð, því að í gengislækkunarl. hefur eignaraukaskatturinn verið felldur niður, en hann var ákveðinn með l. frá 1947, og var ákveðið, að hann gengi að hálfu leyti til framkvæmdasjóðs ríkisins. Þriggja flokka stj. fyrrverandi sveikst um innheimtu þessa skatts, og núv. hæstv. ríkisstj. hefur ákveðið að fella hann niður. Því komu nú vöflur á hæstv. fjmrh., og hann virðist feiminn við að segja, að þörf sé á þessari miklu fjárhæð, segir, að allt sé óvíst og hér sé verið að skapa hámarksramma.



Það verða örfá orð út af vífilengjum hv. landsk. þm., þess er síðast talaði. - Hann sagði, að verið hefðu vöflur á mér, og gaf í skyn, að óvíst væri, hversu mikið fé yrði veitt á næstu árum. Þetta er bara heilaspuni hjá hv. þm. Ég sagði, að óvíst væri um fjárveitinguna á þessu ári. Ég veit ekki, hvort hv. þm. veit það, en a. m. k. vita aðrir hv. fjvnm. það, að stj. mun leggja til, að 1 millj. verði veitt til þessara hluta á þessa árs fjárl., og það stendur, að þetta er aðeins rammi, og ákveðið verður í fjárl., hversu mikið skuli greiða í hvert sinn.



Herra forseti. Ég veit um það, að hæstv. landbrh. kom í fjvn., og hann hefur lagt til, að 1 millj. kr. verði veitt á fjárl. Má vera, að það verði gert, en það er þó ekkert búið að ákveða um það enn þá. Hinu mótmælti hæstv. fjmrh. ekki, sem ég fullyrti, að ekki mundi af veita að halda áfram með sömu fjárveitingar á næsta ári eða árum, ef standa ætti við fjárveitingarákvæði þessara l., til þess að þau héruð á landinu, sem ekki hafa notið hlunninda samkv. þessum l., yrðu ekki afskipt. Og hæstv. fjmrh. mótmælti því ekki, að vandræðin með þetta mál nú, sem eru hreint ekki lítil, eru aðeins vegna þess, að búið er að fella niður framlagið, sem fyrst og fremst efnaðri borgarar landsins áttu að leggja til þeirrar viðreisnar, sem átti að gera með dýrtíðarl. frá 1947. Þeir hafa ekki verið látnir leggja fram fé í þessu skyni, en almenningur er látinn leggja fram sitt framlag til þessa, en núv. ríkisstj. hefur þóknazt að leggja þetta alveg niður.



Herra forseti. Ég er ekki að öllu leyti ánægður með svar hæstv. fjmrh. við fyrirspurn minni. Það er alveg augljóst mál, að meðan svo er ástatt með gjaldeyrinn, að gjaldeyrisyfirvöldin vilja ekki veita gjaldeyri fyrir nema helmingi þeirra varahluta, sem verkfærakaupasjóður telur þurfa til þess að hafa þær skurðgröfur, sem nú eru til í landinu, í standi, þá er ekki hagsýni í því að gera ráð fyrir auknum innflutningi á skurðgröfum, því að vitanlega verður fyrst og fremst að nota þær vélar, sem eru komnar inn í landið. Innflutningur á nýjum vélum er ákaflega óhagkvæmur, að mínu viti, ef gjaldeyrisástandið er þannig, að ekki er hægt að hafa þær vélar í gangi, sem þegar er búið að flytja inn, vegna þess að það vanti varahluti, sem kosta nokkur hundruð krónur. Það munu vera nú 28 skurðgröfur til í landinu 

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) : Ég verð að segja það, að ef varahluti vantar í skurðgröfur, sem til eru í landinu, þá þarf að gera ráðstafanir til að flytja þá inn.

Þó að enginn gjaldeyrir sé til fyrir þeim.