Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson): Herra forseti! Frv. þetta er flutt af allshn. þessarar d. eftir tilmælum hæstv. félmrh. N. er yfirleitt þeirrar skoðunar, að mál eins og þetta eigi fullan rétt á sér, þótt einstakir nm. hafi ef til vill sérstöðu um einstök atriði. En það mun þá koma fram í brtt. ýmist frá einstökum nm. eða n. í heild. Ég get að öðru leyti verið fáorður um þetta mál, þar sem hæstv. ráðh. er hér staddur og ég geri ráð fyrir, að hann geri því frekari skil.

*Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson): Eins og hv. 2. landsk. tók fram, er þetta frv. flutt af allshn. að minni tilhlutan. Eins og fram kemur í grg., þá voru á sínum tíma sett ákvæði í 7. gr. l. um gengisskráningu og ráðstafanir í því sambandi um það, að húsaleigu væri haldið niðri í kaupstöðum landsins. Þessar ráðstafanir voru gerðar í samræmi við aðrar ráðstafanir, sem gera átti í sambandi við gengisbreytinguna, í því skyni að halda niðri dýrtíðinni. Eins og öllum er kunnugt, hefir síðan þetta var gert brotizt út stórveldastyrjöld og afleiðingar þeirrar styrjaldar hafa þegar komið í ljós hér á landi í mjög hækkandi verðlagi á lífsnauðsynjum. Ákvæði 7. gr. gengislaganna áttu hinsvegar aðeins að gilda til 14. maí næstkomandi. Af þeim ástæðum, sem ég hefi nefnt, virtist mér einsýnt, að ekki mættu falla niður öll fyrirmæli út af húsaleigunni. Þess vegna var þetta frv., sem hér liggur fyrir, samið. Frv. hefir verið athugað af húsaleigunefndinni í Reykjavík og því verið breytt í samræmi við þá reynslu, sem hún hefir fengið. Frv. er að mestu leyti í samræmi við 7. gr. gengislaganna, að viðbættum nokkrum fyllri fyrirmælum um ýmis atriði, sem sett voru í frv., samkvæmt fenginni reynslu undanfarinna mánaða. Ég sé þess vegna ekki ástæðu til að rekja efni frv. Hinsvegar vil ég taka það fram, að ég teldi það óvit að hafa ekki til fyrirmæli í löggjöfinni, sem fyrirbyggðu, að hægt væri að okra á húsaleigunni. Það er auðsætt, að þeir tímar fara í hönd, sem lítið verður um byggingar. Má því gera ráð fyrir, að eftirspurn eftir húsnæði aukist, en jafnframt verður auðveldara fyrir húseigendur að setja upp leiguna í skjóli skorts á nægilegu húsnæði. Ég ætla því, að ekki orki tvímælis, að nauðsyn beri til að setja löggjöf um þetta. Hitt getur verið ágreiningsatriði, hvernig sú löggjöf eigi að vera, en af fenginni reynslu þykir mér sem það líti svo út, að hægt verði með slíkum fyrirmælum sem felast í frv. þessu að ná þeim tilgangi, sem til er ætlazt, - að halda niðri húsaleigunni í kaupstöðunum. Það má vel vera, ef stríðið stendur lengi, að þá þurfi frekari aðgerða við í húsnæðismálunum, en eins og stendur virðist mér að þetta frv. muni geta náð tilætluðum árangri. Ég mundi að sjálfsögðu taka með fegins hendi við leiðbeiningum frá d. um þær breyt. á frv., sem til hins betra þættu horfa, því vel má vera, að benda megi á ýms atriði í frv., sem betur mættu fara. Myndi ég að sjálfsögðu taka slíkar till. til athugunar. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um frv. Þar sem það er flutt af allshn. og hún hefir lesið það rækilega yfir, virðist mér ekki ástæða til að vísa því til n. Ef hinsvegar brtt. kæmu fram, væri æskilegt, að allshn. fengi þær til athugunar. Vildi ég gjarnan eiga við hana samráð um brtt., sem fram kunna að koma.



Eins og hæstv. félmrh. tók fram, er þetta frv. raunverulega ekkert annað en framlenging á ákvæðum l. um gengisskráningu og ráðstafanir í því sambandi. Eins og hv. dm. muna var fyrir nokkrum dögum rætt hér í d. frv. um sama efni, sem ég er flm. að. Þetta frv. gekk að ýmsu leyti alveg í sömu átt og það frv., sem hér er verið að ræða um. Mitt frv. gekk bara lengra. Það er að segja, í því eru teknar fleiri hliðar á húsnæðismálunum, sem aðkallandi er, að verði leystar, en ekki eru teknar með í frv., sem hér liggur fyrir. Þar eru til dæmis ákvæði, sem tryggja það, að leigjendur geti haldið húsnæði sínu og húseigendur geti haldið húseignum sínum, hvað sem á dynur. Ef það á að skiljast svo, að mitt frv. sé með flutningi þessa máls úr sögunni, þá tel ég það illa farið. Ég mun þá hinsvegar reyna að flytja brtt. við þetta frv. Ég vildi eimitt af þessum ástæðum leggja það til, að málinu yrði vísað til allshn. aftur, ef hún vildi taka þessi mál til nánari yfirvegunar.



Það verða nú víst margir sammála um það, að nauðsynlegt sé að setja húsaleigulög til að tryggja það, að ekki verði okrað á húsaleigunni, á meðan á styrjöldinni stendur, En þótt menn séu sammála um þetta og það sé góðra gjalda vert, að þetta frv. er fram komið, þá er það jafnvíst, að það er mikill vandi að setja slík l., þannig að ekki sé hallað á réttindi manna og hag. Ég hefi ekki lesið þetta frv. svo vandlega, að ég sjái mér fært að leggja dóm á hvert einstakt atriði þess, en samt sem áður vildi ég mega beina til n., sem flutti málið, fáeinum aths., því ég teldi heppilegustu vinnubrögðin vera þau, að brtt. komi frá n., en ekki frá einstökum þm. Það, sem mér finnst í fyrsta lagi athugavert við frv., er hið skilyrðislausa bann við því, að húsaleiga megi hækka frá því, sem er, þegar l. öðlast gildi. Er þetta sérstaklega með tilliti til þess, að viðhald húsanna hvílir á húseigendum, en þetta viðhald er dýrt og fer síhækkandi. Mér fyndist því rétt, að í frv. væri sett ákvæði um það, að húsaleigan mætti hækka í hlutfalli við það, sem viðhaldskostnaður hækkaði. Ég veit að vísu, að ákvæði eru um það í frv., að leita megi úrskurðar húsaleigunefndar um húsaleigu. En eftir frv. að dæma virðist þetta aðeins eiga að vera í einstökum tilfellum. Aðalreglan virðist eiga að vera sú, að húsaleiga megi ekki hækka. Ef þetta væri haft svona, hlytu þeir húseigendur, sem þurfa að láta gera við hús sín, að verða fyrir tjóni, en það eru raunar öll hús, sem þurfa árlegt viðhald. Í öðru lagi sakna ég ákvæða um það í frv., hvernig að skuli fara, ef ákveðin hlunnindi hafa fylgt húsnæði, t. d. upphitun. Ég veit dæmi þess, að húseigendur, sem hafa leigt hús sín með þeim skilyrðum, að upphitun fylgdi, hafa litið svo á, að þessu mætti ekki breyta fyrr en 14. maí, samkvæmt gengislögunum. Þessir menn hafa því leigt íbúðir í húsum sínum með upphitun fyrir sama verð og var áður en gengislögin gengu í gildi, þrátt fyrir hina miklu verðhækkun, sem orðið hefir á kolum. Ég tel, að nauðsynlegt sé að hafa ákvæði um þetta í l. Í þriðja lagi vil ég vekja athygli n. á ákvæðum 2. gr. frv., þar sem heimilað er að segja leigjanda upp húsnæði, ef húseigandi þarf á húsnæðinu að halda til eigin afnota. Mér finnst, að um þetta þyrfti að setja einhverjar nánari reglur en gert er í frv. Inn í l. þurfa að koma ákvæði um það, að leigjandi mætti skjóta því til úrskurðar húsaleigunefndar, hvort um virkilega þörf húseiganda væri að ræða til þess að segja leigjanda upp húsnæði. Mér þótti nú hlýða að beina þessum atriðum til hv. allshn., og vona ég, að hún hafi tekið eftir því og taki þetta til athugunar, ef hún er mér sammála um þessi atriði. Það myndi spara mér að bera fram brtt. við þetta frv., því að það geri ég að sjálfsögðu að öðrum kosti. Mér þætti vænt um að fá svar frá allshn. sem fyrst.



Í sambandi við ræðu hv. 1. þm. Eyf. (BSt) vil ég taka það fram, að ég hefi athugað nokkra tugi húsa hér í Reykjavík og hve viðhald þeirra er mikill hluti af kostnaðinum. Mér hefir reiknazt, að sá kostnaður sé ?–? hluti af heildarkostnaðinum, sé reiknað með venjulegum vöxtum af húsverðinu. Auðvitað hækkar þessi liður mikið, og það verður að taka tillit til þeirrar hækkunar, og ég vil vænta þess, að hv. allshn. athugi það, að vegna þessa þarf húsaleiga að hækka, þegar hún fer að athuga frv.

*Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson): Það hefir nú verið rætt um nokkur atriði þessa frv., sem mér virðist rétt, að gætu komið til athugunar og viðræðna í hv. allshn., eða þá að bornar yrðu fram brtt. um þau atriði, enda þótt ég telji sum þeirra þess eðlis, að þeirra vegna þurfi varla að bera fram brtt. við frv. eins og það liggur fyrir, en vel mætti þó athuga, hvort ekki væri ástæða til, að það væri skýrar tekið fram. Hv. 1. þm. Eyf. (BSt) nefndi 3 atriði, sem hann vildi benda hv. allshn. á í sambandi við þetta frv. Í fyrsta lagi skýlaust bann við hækkun á allri húsaleigu, en mér virðist, að eftir 1. gr. þessa frv. geti komið til álita að hækka leigu á húsnæði einmitt vegna þeirra ástæðna, sem hv. 1. þm. Eyf. drap á, en vel má vera, að réttara væri, að það kæmi skýrt fram í frv. Ég sé ekkert athugavert við það, þó að húsaleigunefnd yrðu gefnar frjálsar hendur um breyt. á leigumála til samræmis við þær hækkanir, sem orðið hafa á vissum liðum, sem mikið veltur á. Ég tel það án efa eitt af hlutverkum húsaleigunefndar, þó að það sé ekki tekið fram berum orðum í frv., að ef húsnæði er leigt með vissum hlunnindum, eins og hv. 1. þm. Eyf. gat um, t. d. hita eða ljósi, þá er það hlutverk húsaleigunefndar að aðgreina það, ef það er ekki aðgreint sérstaklega í leigumálanum. Það er að sjálfsögðu engin sanngirni í því, að húseigandi geti ekki tekið hærri húsaleigu fyrir húsnæði sem leigt er með hita, en upphaflega var ákveðið, enda þótt kolaverðið sé orðið miklu hærra. Það er ekkert réttlæti í því að ganga þannig á rétt einstakra manna og ekki ætlazt til þess með frv. En þetta er líka atriði, sem getur verið spurning um, hvort ekki ætti að taka skýrar fram í frv. en gert er. Að mínu viti er húsaleigunefnd skyld til að úrskurða um þau vafaatriði, sem upp kunna að rísa, eins og t. d. þetta, sem hv. 1. þm. Eyf. benti á. Ég álít líka rétt, eins og hann drap á, að ef leigusali segir upp húsnæði af þeim ástæðum, að húseigandinn sjálfur þurfi að nota íbúðina, geti stundum verið ástæða til að ætla, að það sé yfirskinsástæða, og hafi leigutakandi fengið grun um, að það sé svo, þá sé honum heimilt að snúa sér til húsaleigunefndar og láta hana rannsaka þessar ástæður, og sé að hennar dómi eingöngu um yfirskin að ræða af hálfu leigusala, getur húsaleigunefnd ógilt uppsögnina. Ég álít, að þetta sé hægt samkv. þessu frv. eins og það liggur fyrir, en hefði ekkert á móti því, að það væri tekið fram með skýrum ákvæðum í frv. Hv. 1. þm. N.-M. (PZ) gat um það við þessa umr. frv., hve viðhaldið væri mikill hluti af kostnaðarverði húsa. Ég skal ekkert dæma um, hvort hann hefir tekið svo mörg hús til athugunar, að á því megi byggja, en mér þykir alls ekki ósennilegt, að það muni láta nærri sú upphæð, sem hann tilgreindi. Það er líka athugunarvert út af afgreiðslu málsins hér í hv. Ed. og á Alþ. yfirleitt fyrir hv. þm. að gera sér grein fyrir, hve viðhaldið er mikill hluti af kostnaðarverði húsanna. En að sjálfsögðu hækkar viðhaldskostnaðurinn ekki jafnmikið og margt annað. Sumt af byggingarefni, a. m. k. hið innlenda, hefir líklega ekki hækkað í verði mjög mikið, og verðhækkun á aðfluttu byggingarefni er mjög misjöfn eftir því, hvaða tegundir er um að ræða. Það er því töluvert flókið reikningsdæmi að áætla, hve mikið kostnaðurinn við viðhald húsanna muni hækka frá því, sem var fyrir stríð. En mér finnst rétt að benda á öll þessi atriði, sem hafa komið fram í umr. um frv. Af minni hálfu tel ég það fyllilega athugunarvert, hvort rétt sé að láta þetta koma að einhverju leyti skýrar fram í frv. en þegar er orðið. Það var alls ekki meiningin með þessu frv. að koma í veg fyrir það, að húseigendur gætu hækkað leigu fyrir þau hlunnindi, sem fólgin eru í upphitun, þegar kostnaðurinn við upphitun hefir hækkað stórkostlega, né að húseigendur eða leigusalar gætu notað það sem yfirvarp, að þeir þyrftu að nota húsnæðið handa vandamönnum sínum til að losna við leigjendur. Það átti að girða fyrir þetta hvorttveggja með þessu frv., en þó má vel vera, að réttara væri, eins og hv. 1. þm. Eyf. benti á, að um þetta væru skýr fyrirmæli í l.