Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Bjarni Ásgeirsson) Eins og öllum er kunnugt, stöndum við Íslendingar langt að baki flestum menningarþjóðum í rekstri atvinnuvega okkar, nema ef vera skyldi að því er snertir nokkrar hliðar á rekstri sjávarútvegsins. Við höfum þó undanfarin ár verið að vakna smátt og smátt, eins og maður, sem hefir sofið í þúsund ár, og við höfum orðið þess varir, að meðan við sváfum hefir öðrum þjóðum fleygt svo stórkostlega fram, að við stöndum þeim nú langt að baki í flestu. Stórfeldar umbætur í samgöngum, bæði í lofti, á láði og legi, hafa fært þjóðirnar saman og stytt fjarlægðirnar milli þeirra. Áður en við vitum af erum við komnir út í harða baráttu um tilveru okkar í návígi við stórþjóðirnar. Að ætla sjer að mæta þeim í samkepninni, með okkar úreltu atvinnuháttum, er eins óhyggilegt eins og að ætla sjer að mæta þeim í hernaði nú með atgeirnum Gunnars og öxinni Rimmugýgi, þótt slík vopn væru góð talin á sínum tíma. Aðalvopn okkar og það eina, sem dugir í þeirri samkepni tíl þess að halda hinni innlendu framleiðslu til jafns við þá erlendu, er sú þekking á undirstöðu atvinnulífsins, sem aðrar þjóðir hafa aflað sjer og byggja á allar umbætur á rekstri atvinnuveganna. Það er viðurkent af öllum, að þær þjóðir, sem eru undirlægjur annara þjóða í atvinnulífinu, eru það líka á öðrum sviðum, því að það er grundvöllurinn, sem öll velmegun og velgengni þjóðanna byggist á. Sá hugsunarháttur er mjög almennur, að best sje að kaupa alt frá útlöndum, sem í bili virðist ódýrara, og leggja minni áherslu á að framleiða það í landinu sjálfu. Það er þó víst, að ef verslunin er sett ofar framleiðslunni, þá dregur hún smátt og smátt þróttinn úr þjóðinni og verður að mjaltakonu, sem ekki mjólkar aðeins mjólkina, heldur líka blóðið. Það, sem mest hefir hjálpað þjóðunum áfram, er það, að þær hafa tekið vísindin í þjónustu atvinnuveganna. Vil jeg í því sambandi benda á sambandsþjóð okkar, Dani. Þeir hafa á öllum sviðum tekið niðurstöður vísindanna sjer til leiðbeiningar og lagt þær upp í hendur atvinnurekendanna með skýrslum og handbókum. Að því er okkur sjálfa snertir, vil jeg aðeins benda á eitt atriði, og það er, hversu fálmandi okkar bændur eru í öllum fóðurmálefnum. Jeg held, að þeir bændur sjeu teljandi, sem vita, hvernig þeir eigi að blanda fóðrið, svo að það komi að sem bestum notum fyrir skepnuna. Víða er til dæmis gefið ljett hey með beit, þó að það sje vitanlega sama og að gefa vatn með vatni. Það hefir iðulega komið fyrir, að alvarlegur fellir hefir orðið á skepnum, þrátt fyrir það, að nóg hey væri til. Þetta stafar af því, að einhver efni vantar í fóðrið, en menn vita ekki, hvaða efni það eru. Þessi fellishætta er svo kunn, að meira að segja nú á síðastliðnu vori fjell margt fje eftir ágætan vetur, eingöngu af því, að einhver nauðsynleg efni vantaði í heyið. Annað atriði vil jeg líka benda á í sambandi við þetta. Það er notkun fjörunnar og þaragróðursins. Það er að sumu leyti ágætt fóður, en er mjög óholt fyrir fóstur fjenaðarins. Og það kveður svo ramt að þessum galla, að sumstaðar, þar sem menn geta beitt í fjöru, kjósa menn heldur að gefa ám inni kanske hálfan veturinn. Hjer er vafalaust um einhverja vöntun á efnum að ræða, og ef tækist að leiða það í ljós með rannsókn, hvaða efni það eru, þá væri með því aukið að miklum mun gagnið af þessu fóðri. Það, sem jeg vildi segja með þessari þáltill., er að stjórnin vildi láta rannsaka það nákvæmlega, hvernig okkur mundi hentast að haga vísindastarfsemi til þess að leiða það í ljós, sem við þurfum að vita í öllum þessum efnum. Það er vitanlegt, að við þurfum líffræðirannsóknir og efnafræðirannsóknir, og síðast en ekki síst bætiefna- eða fjörvirannsóknir (vitaminrannsóknir). Nú á síðari tímum hefir það altaf verið að koma betur í ljós, hve afarþýðingarmikil hin svokölluðu bætiefni eru, og hve margir kvillar stafa af vöntun þeirra í fóðurefnin. Og ef hægt er að fá fullkomna þekkingu á íslenskum fóðurtegundum með tilliti tii bætiefna og annara mikilsverðra efnasambanda fóðursins í sambandi við fóðrun búpeningsins, þá skal jeg fullyrða, að með því er fundið það, sem meira virði er en nokkur gullnáma, fyrir íslenskan landbúnað. Jeg skal geta þess, að Danir hafa um mörg ár haft slíkar rannsóknir með höndum og fundið margar nýungar, sem hafa verið ómetanlega mikils virði fyrir landbúnað þeirra. Jeg skal ekki fara frekar út í þetta nú, og jeg treysti mjer, því miður, ekki til þess að tala ítarlega um þá hlið þessa máls, sem snýr að sjávarútveginum. Jeg skal aðeins benda á eitt dæmi. Við háskóla Dana hafa á undanförnum árum farið fram rannsóknir á bætiefnum, og sá maður, sem hefir haft þær með höndum, skýrði mjer frá því síðastliðið haust, að íslenska lýsið væri bætiefnasnauðasta lýsið af öllum tegundum, sem rannsakaðar hefðu verið. Ef þessi vitneskja yrði kunn, þar sem lýsi okkar er selt, þá mundi það hafa afar miklar og skaðlegar afleiðingar fyrir okkur. Jeg hygg, að þetta muni stafa af því, hvernig lýsisbræðslunni er hagað hjer hjá okkur, og ef hægt er að finna það með rannsóknum, hvernig hægt er að koma henni fyrir, svo að lýsið tapi sem minstu af bætiefnunum, þá væri með því afarmikið unnið fyrir íslenskan sjávarútveg. Þannig er vafalaust margt í þeirri grein líka, sem rannsaka þarf á þennan hátt. Þá er það atriði, hvernig best er að koma þessum rannsóknum fyrir. Okkur flm. þessarar þáltill. hefir dottið í hug, að það verði gert í sambandi við háskólann. Þessu verður að koma á fór. á einhvern hátt, og sje jeg þá ekki aðra leið heppilegri en að þessi starfsemi verði falin háskólanum. Sá misskilningur verður að hverfa, að hlutverk háskólans sje það eitt, að undirbúa menn í þau fáu embætti, sem hjer eru. Hann á að skapa grundvöll fyrir vísindastarfsemi okkar í öllum greinum, ekki síst verklegum, en rannsókna í þeim efnum þurfum við því frekar við, sem við stöndum þar flestum öðrum þjóðum að baki. Í þessu sambandi skal jeg að öðru leyti vísa til ræðu, sem Guðmundur prófessor Hannesson hjelt við setningu háskólans fyrir nokkrum árum. Jeg get látið þessi fáu orð nægja sem framsögu fyrir þessari till. Jeg vona, að hv. deild taki henni með velvild og hæstv. stjórn láti fara fram rannsókn í málinu fyrir næsta þing, og þá getum við ráðið ráðum okkar um það, hvernig þessu verði komið fyrir svo haganlegast sje.

Magnús Jónsson Jeg er alveg sammála hv.flm. (BÁ) um það, að það sje mjög mikið rannsóknarefni, hvernig yfirleitt sje hægt að taka vísindin í þágu atvinnuveganna, í fyrsta lagi til þess að treysta grundvöll þeirra, sem fyrir eru, og í öðru lagi til þess að gera. atvinnuvegi okkar fjölbreyttari en þeir eru nú. Það, sem er langvarasamast í þjóðarbúskap okkar nú, er það, hve atvinnuvegirnir eru fábreyttir. Líklega er engin sjálfstæð þjóð, sem byggir afkomu sína á jafnfáum stöðum. Það má segja, að ef verulegur halli verður á sjávarútvegi eða landbúnaði, þá verður það mjög tilfinnanlegt fyrir allan þjóðarbúskapinn. Þetta er ekki svo hjá öðrum þjóðum, því að ef einn atvinnuvegur bregst hjá þeim, þá geta þær gripið til annars, aukið tekjurnar á einn sviði, ef þær bregðast á öðru. En jeg held, að við höfum hvorki notað fyllilega út í æsar þá atvinnuvegi, sem fyrir eru, nje heldur sjeu atvinnuvegir okkar eins fjölbreyttir og hægt væri. Þó að mig langi ekkert til þess að gera Íslendinga að iðnaðarþjóð, þá býst jeg samt við, að okkur verði lífsnauðsyn að fara inn á þá braut á næstu árum að nokkru leyti. Sýnast þá vera framundan þrjár leiðir, sem allar verði að fara: 1. Að gera þær afurðir, sem þegar eru framleiddar hjer, verðmeiri. 2. Að flytja inn erlend hráefni og vinna úr þeim hjer, eins og nú er gert, t. d. með smjörlíki. 3. Að vinna hjer úr öðrum innlendum hráefnum til útflutnings. Þetta er mikið rannsóknarefni, en það liggur að nokkru leyti utan við það, sem flm. þessarar till. hugsa sjer. Þeir hugsa mest um rannsóknir á fóðri og bætiefnum, en þær held jeg að heppilegast væri, að Búnaðarfjelagið hefði með höndum. Virðist mjer, að það fjelag hafi svo mikinn mannafla, að það geti látið einn mann gefa sig eingöngu að þeim rannsóknum. Í niðurlagi till. er lagt til, að það verði sjerstaklega athugað, hvort ekki sje rjett að stofna sjerstakt embætti við háskólann til þess að sinna þessum og öðrum svipuðum rannsóknum. Jeg hefi flutt till. um að gera háskólann fjölbreyttari en verið hefir, svo að því leyti get jeg tekið undir með hv.flm., að þörf sje á því að efla háskólann. En hitt er annað mál hvort heppilegt er að stofna sjerstakt embætti í þessu skyni. Jeg held, að alt eins heppilegt mundi vera að fá ákveðnum mönnum ákveðin verkefni til rannsókna, sem þeim væri ætlað að ljúka, en þeir væru ekki beinlínis festir í embættum. Jeg er hræddur um, að þegar búið væri að stofna þetta embætti, þá yrði sá maður sem það hlyti, ekki eins fullkominn í öllum greinum, og kynni hann þá að sitja fyrir öðrum, sem meira gagn gætu gert, og rannsóknir hans gætu og orðið nokkuð einhæfar. Jeg hugsa mjer, að hvert verkefni yrði fengið þeim, sem hæfastur væri til að leysa úr því. Tökum t.d. íslensku ullina. Jeg vildi gjarnan launa einn mann í 3-4 á.r, ef hann gæti síðan sagt, hvað heppilegast er að vinna úr henni. Nú er verið að stritast við að gera úr henni dúka, sem ekki eru samkepnisfærir, nema þá með lagavernd, en það er áreiðanlegt, að hún er sjerstaklega hæf til einhverrar sjerstakrar notkunar. Rannsókn gæti leitt í ljós, að hún væri sjerstaklega heppileg til þess að vinna úr henni eitthvert eitt ákveðið plagg. Þyrfti þá ekki annað en að „standardisera“ þá framleiðslu, svo að menn gætu verið vissir um að fá jafnan það, sem þeir bæðu um, og þá væri þar með fundið alveg nóg verkefni fyrir alla íslenska ull. Jeg vil nefna tvö dæmi, sem benda dálítið í þessa átt. Þegar útlendir ferðamanna- hópar koma hingað sem snöggvast, þá hafa menn reynt að selja þeim ýmsar vörur, en það hefir komið í ljós, að það eru alveg ákveðnar tegundir, sem ganga í augu þeirra. Það er t. d. aldrei hægt að fá nóg handa þeim af sútuðum gæruskinnum, því að það er alveg eins og hver einasti maður vilji hafa eitt íslenskt gæruskinn heim með sjer hjeðan. Nú náum við aðeins til örlítils hóps manna með þessa vöru, aðeins til þeirra, sem hingað rekast af hending, en ef við hefðum þessa vöru á boðstólum þar, sem þær ná til þúsundanna, sem á ferð eru árlega, ætli við gætum þá ekki fengið markað fyrir alla okkar framleiðslu á þessu sviði? Annað dæmið eru vestfirskir rósavetlingar. Aldrei kemur svo mikið af þeim á basarana, að þeir sjeu ekki allir rifnir út, þegar erlendu ferðamannaskipin koma hingað, og það fyrir fremur hátt verð. Ef íslenskir rósavetlingar þættu fallegastir og bestir, með öðrum orðum, yrðu „móðins“ meðal íþróttafólks í St. Moritz og öðrum vetraríþróttastöðum í Alpafjöllum, þá er ekki ómögulegt, að þar væri fenginn markaður fyrir alla okkar ull. Svona eru til sjerstök verkefni á öllum sviðum, og þau þarf að rannsaka. Það verður víst seint tölum talið, hvað Torfi Sálugi í Ólafsdal vann landinu mikið gagn með því að innleiða hjer skosku ljáina, og svipað má gera á öll um sviðum. En ef stofnað er sjerstakt embætti til þessara rannsókna, þá er jeg hræddur um, að þær verði miklu einhæfari en með því móti, sem jeg hefi hjer bent á. Jeg vona, að hæstv. stjórn taki við rannsókn þessa máls tillit til þess, sem jeg hefi hjer sagt, og jeg býst við, að hv.flm. hafi ekkert á móti því, þótt sú rannsókn verði nokkuð fjölþættari.

Flm. (Bjarni Ásgeirsson) Jeg þakka hv. 1. þm. Reykv. (MJ) góðar undirtektir undir þessa till. Hann sagði, að það væri vafasamt, hvort heppilegra væri að stofna eitt embætti, eða að fá mörgum mönnum sjerstök efni til rannsókna. Hvorttveggja hefir vitanlega sína kosti, og ef ganga á ötullega fram í þessum rannsóknum, þá er ólíklegt, að einn maður gæti komist yfir þær allar. En þessi störf geta ekki orðið hlaupastörf fyrir þann, sem á að stjórna þeim. Það tekur áreiðanlega mörg ár að komast að niðurstöðu í þeim efnum, sem aðallega vakir fyrir okkur flm. þessarar till. að verði rannsökuð. Nauðsynlegt er og, að hæfir menn fáist til þessara rannsókna, en hætt er við, að þeir fáist ekki nema því aðeins, að þeir hafi tryggingu fyrir föstu starfi við þær. Ef á þessum sviðum kæmi t. d. fram maður, sem væri þar jafnviðurkendur og Bjarni Sæmundsson er á sínu sviði, þá er sjálfsagt, að hann fái fast embætti, til þess að hann geti notið sín.

Ásgeir Ásgeirsson Jeg legg til, að málinu sje vísað til stjórnarinnar.

Forseti (BSv): Það mun ekki vera heimilt samkvæmt þingsköpum að koma fram með slíka till. eftir að umr. er lokið, og verður því gengið til atkv. um till. sjálfa.

1) Með svofeldri greinargerð: Jeg sje ekki eins og till. er orðuð, að um annað væri að ræða fyrir stj. en að ganga að hvaða kostum, sem fjelaginu Útvarp kynni að þóknast að setja, ef till. væri samþ., en heimild til að semja við fjelagið hefir stjórnin lögum um ríkisrekstur útvarps. Jeg segi því nei.

2) Með svofeldri greinargerð: Jeg tel till. óþarfa, þar sem stj. hefir fulla heimild til að taka þetta mál í sínar hendur og ráða því til lykta á heppilegasta hátt, og segi jeg því nei.

3) Með svofeldri greinargerð: þar sem jeg með atkvæði mínu ekki vil gera stjórninni óhægari aðstöðu til samninga við h/f Útvarp, en hinsvegar er því fylgjandi, að útvarpsstarfsemi haldi áfram og þá sjerstaklega með tilliti til björgunarmálanna í landinu, þá greiði jeg ekki atkv.

Flm. (Jörundur Brynjólfsson*): Menn kannast við efni þessarar till., því að það er þegar brautrætt hjer í deildinni. svo að óþarft er að tala mikið um hana. Tilgangur till. er sá, að atvmrh. beiti eins miklum hömlum og frekast er unt, og láti bannið samkvæmt auglýsingum þeim, sem vitnað er í í till., standa áfram. Jeg tel ekki þörf á að ræða málið nú, og geta menn með atkv. sínu sýnt, hvernig þeir líti á till. (* Óyfirlesið ræðuhndr.)

Bernharð Stefánsson Eins og kom skýrt fram, þegar rætt var um frv. um þetta efni, þá var það einungis til þess að bjarga málinu í gegnum þingið, að landbn. lagði að lokum til, að frv. yrði samþ. óbreytt eins og það kom frá Ed., en alls ekki vegna þess, að landbn. fjellist á þær tilslakanir, sem hv.Ed. hafði gert á frv. Þess vegna lýsir meiri hluti landbn. yfir því, að hann felst á þáltill. þá, sem hjer liggur fyrir, því verði hún samþ., er hægara fyrir stjórnina að beita ákvæðum 3. gr.

Hjeðinn Valdimarsson Mjer finst mjög einkennilegt að koma nú í ein-daga fram með þessa þáltill. Það er búið að samþ. lög um þetta efni, og með þeim er ákveðið, á hvaða vörum megi leyfa innflutning og hverjum ekki. Eins og kunnugt er, hefðu atkv. ef til vill fallið nokkuð öðruvísi, ef frv. hefði ekki komið svo frá hv.Ed. Að vísu hefðu þeir orðið margir, sem greitt hefðu atkv. gegn till. landbn., og sennilega enn fleiri gegn till. fimmmenninganna, en þó er sennilegt, að till. nefndarinnar hefði verið samþ. hjer. Að öllu athuguðu var þó ákveðið að beygja sig fyrir vilja hv.Ed., en með þessari till. er beinlínis farið aftan að hv.Ed., þar sem skorað er á stj. að gera meira en ákveðið er með lögunum. Kemur mjer það mjög undarlega fyrir sjónir, að hv.frsm. landbn. skuli mæla með þessari till., þar sem nefndin hefir áður lagt til að beygja sig fyrir vilja hv.Ed. Leyfi jeg mjer því að leggja til, að málið verði afgr. með rökst. dagskrá, sem jeg hjer með afhendi hæstv. forseta.

Forseti (BSv): Þá er komin fram svohljóðandi tillaga til rökstuddrar dagskrár frá 2. þm. Reykv. (HjV): Þar sem Alþingi hefir nýskeð afgreitt lög um þetta efni og þar með lýst yfir skoðun sinni, sjer deildin ekki ástæðu til að taka ákvörðun um tillöguna og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá. Er þá þessi dagskrártill. einnig til umr.

Jörundur Brynjólfsson*): Það er svo fjarri því, að þessi þáltill. brjóti á nokkurn hátt í bág við þau lög, sem hjer hafa verið samþykt, að það má segja, að hún sje. einmitt sniðin eftir lögunum, vegna þess að í 3. gr. laganna segir svo (með leyfi hæstv. forseta): „Atvinnumálaráðherra er heimilt að banna með auglýsingu innflutning á öðrum þeim vörum, sem hætta telst á, að sóttnæmi geti borist með“. Svona hljóðar 3. gr., og þessi till. til þál. er ekkert annað en yfirlýsing um það, að þingið vilji láta innflutningsbann halda áfram að vera í gildi frá löndum, sem veikin getur komist hingað frá. Vona jeg, að hv. deild geti gefið þessa yfirlýsingu, því að það er óneitanlega mikill styrkur fyrir stjórnina að fá hana. (* Óyfirlesið ræðuhndr.)

Magnús Jónsson Mjer finst það dálítið óþægilegt, að hæstv.atvmrh. (TrÞ) skuli ekki vera við, til að segja um það, hvernig hann muni bregðast við þessari þáltill., sem hjer liggur fyrir. Það er alveg rjett, sem hv. 1. flm.till. (JörB) segir, að hún er alveg bygð á lögunum. En jeg vona, að allir sjái, að það er í raun og veru lítils virði að vera að fella úr gildi aðflutningsbann á mjólkurafurðum, en skora jafnframt á stjórnina að viðhalda banninu, og þegar stjórnin getur eftir sömu lögum bannað hvað sem henni lítst. Það lá hjer fyrir till. um að banna aðflutning á mjólkurafurðum, en sú tillaga var feld, og nú er aftur farið fram á, að aðflutningur á þessum sömu afurðum verði bannaður. Jeg skil satt að segja ekki, hvernig farið er að bjóða sömu þingdeildinni annað eins og þetta. Og jeg veit ekki, hvernig stjórnin á að taka á móti þessari till. á eftir lögunum. Jeg mun því greiða atkv. hinni rökstuddu dagskrá hv. samþm. míns (HjV).

Pjetur Ottesen Mjer þykir það dálítið undarlegt, bæði af hv. 1. og 2. þm. Reykv., að halda því fram, að það sje þvert ofan í skoðun deildarinnar, ef till. er samþ. Það er þvert á móti í samræmi við skoðun mikils meiri hl. þessarar hv. deildar, því að þessum hv. þingmönnum er vel kunnugt um, þótt þeir forðuðust eins og heitan eldinn að minnast á það, hvernig á því stóð, að svo fór eins og fór við atkvgr. í þessari deild, þegar frv. um gin- og klaufaveiki var afgreitt. Þeir, sem vildu hafa lögin öðruvísi, þorðu ekki að breyta þeim, af ótta við það, að frv. yrði þá felt í hv.Ed. eða dagaði uppi. Þessir hv.þm. (MJ og HjV) eru þess vegna að reyna að fljóta á þessu hálmstrái, en þeir drukna jafnt fyrir því, hvort sem þeir halda sjer í það eða ekki. Það er nú ekki meira flotholt í því en það. Með þessari till. er valin sú eina leið, sem fær er til þess að láta meiri hl. vilja þessarar deildar koma fram, og jeg vænti, að meiri hl. þessarar hv. deildar álíti sig ekki svo bundinn við fyrirskipanir hv. 1. og 2. þm. Reykv. að hann hopi á ný frá sinni grundvölluðu sannfæringu.

Magnús Jónsson Jeg sje náttúrlega ekki inn í huga allra þdm., en jeg sje inn í minn eigin, og þessi ástæða, sem hv.þm. Borgf. (PO) ber fram, að þetta ákvæði var felt hjer í deildinni, á að minsta kosti ekki við mig, því að jeg hefði ekki orðið glaðari af neinu en ef málið hefði dagað uppi fyrir þessar sakir. En ef það er hinn virkilegi til gangur með till. að svíkjast aftan að hinni deildinni, þá er slík aðferð með öllu ósæmileg, því ef menn ekki þorðu að ganga svo frá frv. sem þeir helst vildu, af ótta við, að hv.Ed. myndi fella það, þá er þó enn verra að vera að lauma inn í þingið slíkri ályktun sem þessari, eftir að hin deildin getur ekki sint henni, af því að hún hefir nú lokið störfum á þessu þingi. Mjer finst það stappa nærri því að vera ósæmilegt. Jeg mun greiða atkv. á móti þessari tillögu, af þeirri ástæðu, sem jeg lýsti yfir strax í byrjun, að jeg tel það gagnslaust að samþykkja hana í þeim tilgangi, sem látið er í veðri vaka, en aftur á móti vil jeg af öllum mætti berjast á móti því, að sett sje vernd á einstakar vörur, sem getur stórkostlega hækkað verð þeirra við sjávarsíðuna.

Jörundur Brynjólfsson*): Jeg vil benda hv. 1. þm. Reykv. (MJ) á það, að hjer er ekki verið að svíkjast að hv.Ed. Þetta mál hefir staðið á dagskrá, svo að það er deildinni sjálfri að kenna, ef hún ekki getur ákveðið um það, eins og Nd. (* Ræðuhndr. óyfirlesið.)

Pjetur Ottesen Jeg vil aðeins segja það, að úr því að farið er að minnast á Ed. í þessu sambandi, þá finst mjer, að það, að Ed. hefir lokið sínum fundum, megi alveg eins skiljast á þann veg, að fengin sje viðurkenning fyrir því frá hennar hálfu, að hún myndi vel geta felt sig við þá afgreiðslu, sem hjer er um að ræða, og álit jeg það mikla yfirbót hjá hv. deild.

Magnús Jónsson Það eru aðeins örfá orð. Mjer finst, að það mætti sannarlega æra óstöðugan, ef hvorug þingdeildin mætti hætta fyr en hin, því ef það ætti að vera ástæðan, þá yrðu báðar að hætta á sömu mínútu, vegna þess, að ef það væri ekki gert, þá gæti hin deildin, sem lengur starfaði, stöðugt tekið mál inn á dagskrá með afbrigðum, og þannig mætti taka hvert einstakt mál, sem ekki hefði orðið útrætt, og fara að vinna að því. Jeg býst við, að hv.Ed. hafi alls ekki varað sig á þessu, en annars er það verst, að hæstv.atvmrh. (TrÞ) skuli ekki vera hjer viðstaddur, til þess að segja álit sitt á þessu merkilega máli.

Ásgeir Ásgeirsson Hv. Ed. hefir gert tvær breytingar á frv., og er önnur sú, að hver hvalveiðastöð greiði árlega 3000 kr. og auk þess 1000 kr. af skotbát í ríkissjóð, og hin sú, að eingöngu megi nota íslenska skotbáta. Jeg vil sem flm. aðeins mælast til þess, að frv. verði samþ. með þessum breytingum.

forseti (GÓ): Þá er nú störfum deildarinnar lokið að þessu sinni, og vil jeg, áður en jeg slít þessum 73. fundi hennar, þakka öllum hv. deildarmönnum fyrir góða samvinnu og greiða afgreiðslu hinna mörgu mála, sem deildin hefir haft til meðferðar, sem hvorttveggja hefir stuðlað að því að gera mjer forsetastörfin miklu ljettari en jeg hafði búist við. Óska jeg svo öllum hv. deildarmönnum gleðilegs sumars, og þingmönnum utan af landi góðrar heimferðar og heimkomu og að við megum allir heilir hittast á næsta þingi.

Jón Baldvinsson Jeg vil leyfa mjer að þakka hæstv. forseta fyrir þessi hlýju orð til deildarmanna. En jeg vil jafnframt þakka honum ágæta fundarstjórn í deildinni, sem honum hefir farist úr hendi með þeirri prúðmensku og lipurð, sem honum er eðlileg. Vil jeg svo óska honum góðrar heimferðar og farsællar heimkomu. Og að síðustu vil jeg taka undir þá ósk hans, að við megum allir hittast heilir á næsta þingi. [Deildarmenn tóku undir þessi orð með því að standa upp].

Forseti (GÓ): Jeg þakka þessi hlýju orð í minn garð og segi þessum síðasta fundi deildarinnar á þessu þingi slitið.

forseti (BSv): Vjer heyjum nú síðasta fund neðri deildar að þessu sinni. Jeg mun ekki rekja gerðir deildarinnar eða þingsins, því að hæstv. forseti Sþ. mun að vanda gera það við þinglausnir og gefa skýrslu um störf þess. Jeg vil aðeins láta þess getið, að þetta þing hefir unnið mjög mikið, og að líkindum aldrei verið starfað af meira kappi og atorku í Nd. Jeg ætla eigi að minnast hjer einstakra afreka þingsins, en get þó eigi látið hjá líða að geta um tvö atriði, sem segja má, að sjeu í framhaldi af sjálfstæðisframsókn þjóðarinnar. Annað er svör þau, er ríkisstjórn og forustumenn allra flokka guldu við fyrirspurn hv.þm. Dal. um afstöðu vora til uppsagnar sambandslaganna. Gefa svör þau fylstu ástæðu til að vænta, að Íslendingar beri giftu til að standa fast saman um rjettindí sín og sjálfstæði, er á reynir. Annað, sem bendir til þess, að Íslendingar sjeu farnir að gefa utanríkismálum sínum meiri gaum en áður, er samþykt till.hv. 2. þm. Reykv. um kosningu utanríkismálanefndar, er skipuð sje sjö mönnum og vera skal utanríkisráðherra Íslands til ráðuneytis. Má vænta þess, að aðstoð þessarar nefndar verði einkum mikilsverð í sambandi við Grænlandsnefndina, sem nú hefir starfað í nokkur ár, þótt hún hafi eigi enn skilað áliti sínu um þetta mikilvæga mál. Með stuðningi utanríkismálanefndarinnar væntir Grænlandsnefnd þess, að hún geti betur náð þeim niðurstöðum, sem hafi heillavænlegar afleiðingar fyrir oss, fyrst og fremst fullkomnu og afdráttarlausu jafnrjetti við Dani í Grænlandi, að geymdum hinum fornu rjettindum vorum þar. Jeg vil þá að endingu þakka öllum hv.þdm. fyrir góða samvinnu og fyrir það, hve ljetta þeir hafa gert mjer fundarstjórn, enda þótt ósleitilega hafi verið unnið og stundum allhörð átök á milli flokka, eins og venja er til eftir nýafstaðnar kosningar. Vil jeg árna öllum hv.þdm. góðrar heimferðar og þjóð og þingi heilla og hamingju af þeim verkum, er hjer hafa unnin verið.

Sveinn Ólafsson Mjer þykir hlýða nú, þegar háður er síðasti fundur þessarar deildar, að þakka hæstv. forseta góða fundarstjórn og samvinnu, enda þótt hann hafi stundum verið nokkuð vinnuharður við okkur og látið okkur vaka fram eftir nóttum á stundum. Jeg flyt honum þessar þakkir í nafni flokks míns og óska að mega sjá hann heilan á húfi á næsta þingi.

Jón Ólafsson Mjer finst það viðeigandi eftir þessa löngu vertíð, sem nú er á enda, að þakka þeim manni, sem hefir haft formensku á hendi hjer í deildinni. Það er oftast svo, að afkoma og aflabrögð eru undir formanninum komin, og í jafnmikilli soraveðurátt og verið hefir hjer stundum held jeg, að ekki verði annað sagt en að formaðurinn okkar hafi stýrt vel framhjá öllum skerjum. Hann hefir rifað í tíma, en stundum siglt mikinn, svo að sumum hefir jafnvel þótt nóg um. Hjer hefir allajafnan verið hið fylsta málfrelsi, sem þingsköp leyfa, og í skjóli þess frjálslyndis, sem einkennir hæstv. forseta, hefir alt gengið betur en ella. Hvernig sem litið verður á störf þingsins, þá er eitt víst, að miklu hefir verið afkastað. Það er ekki okkar að dæma um þau störf. En dómur okkar um fundarstjórn hæstv. forseta er sá, að þar hafi frjálslyndi og röggsemi haldist í hendur. Jeg bið hv.þdm. að þakka hæstv. forseta fundarstjórn hans með því að standa upp. [Allir deildarmenn stóðu upp úr sætum sínum]

Forseti (BSv): Jeg þakka hv.þdm. þá virðingu, er þeir hafa sýnt mjer. Jeg endurtek óskir mínar til þeirra um góða heimkomu og segi fundi slitið.