Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr.- og trn. þessarar d. hefur haft 271. mál á þskj. 557 til meðferðar á allmörgum fundum og fengið til viðtals landlækni og skrifstofustjóra heilbr.- og trmrn. N. leggur einróma til að frv. verði samþ. með þeim breytingum sem hún leggur til að gerðar séu og um getur á þskj. 696. Ég vil biðja hv. þm. strax í upphafi að leiðrétta eina ritvillu í upphafi 1. brtt. okkar. Þar stendur: „Heilsugæslustöðvar geta verið með tvennu móti“, en ber að vera: með þrennu móti. Þær brtt., sem n. leggur til að gerðar verði á frv., eru ekki stórvægilegar. Í fyrsta lagi að heimilt sé að ráða aðstoðarlækni á H 1 stöðvar hluta úr ári. Í gildandi lögum er þess ekki kostur nema í orlofs- og veikindatilfellum. Þetta ákvæði gæti að einhverju leyti létt nokkuð á þeirri ströngu og þrúgandi viðveruskyldu lækna í einmenningshéruðum og gert þeim kleift að sinna H-stöðvum á annatímum eða ómannaðri H 1 stöð í nágrenni. Einnig getur þetta verið mikilvægt atriði í verstöðvum þar sem mikil fjölgun íbúa verður um skamman tíma á ári. Auk þessa gæti þetta verið kjörin námsstaða fyrir læknanema á síðasta námsári. Að áliti sérfróðra manna má ekki búast við að kostnaður af þessu geti farið yfir 20 millj. kr. á ári miðað við núgildandi verðlag - og þó sennilega miklu minna. 2. brtt. felur í sér að á Grundarfirði verði H1 stöð. Þarna er um að ræða breytingu í samræmi við till. á þskj. 568 og til skýringar að þarna er um 700 manna þorp að ræða sem er með mikil útgerðarumsvif í 48 km fjarlægð frá heilsugæslustöðinni í Stykkishólmi. N. var sammála um þessa breytingu. Í þriðja lagi er lagt til að hlutur Raufarhafnar og Þórshafnar haldist óbreyttur frá því sem er í núgildandi lögum. Þarna er farið að tillögum heilbrigðismálaráðs Norðurlands eystra. Í 4. brtt. er sú breyting að H 2 stöð verði á Eskifirði, og er það í samræmi við þá almennu reglu, að þegar íbúafjöldi á stað er kominn fast að 2000 skuli tveggja lækna stöð vera staðsett þar. Á þessu svæði munu nú vera milli 1800 og 1900 íbúar, og þetta mál kom fram í frv. hér á þingi í haust sem flutt var af Helga F. Seljan og Vilhjálmi Hjálmarssyni, á þskj. 50. Þá var leitað umsagna frá landlækni og héraðslækni Austurlands og voru þær báðar jákvæðar. 5. till. er um það, að í Grindavík verði H 1 stöð. Íbúafjöldi í Grindavík hefur farið hratt vaxandi og er nú um 1800. Hins vegar eru samgöngur góðar við næstu H 2 stöð, sem er í Keflavík, og vegalengdir eru ekki miklar. Það hefur vakið nokkra undrun, að ekki skuli vera komin H 1 stöð í þessum kaupstað, en aðspurður svaraði fulltrúi rn. því til, að þetta stafaði af áhugaleysi heimamanna. N. hefur hins vegar haft samband við bæjarstjóra og nokkra þm. kjördæmisins og héraðslækni, og telja þeir allir, að mikill og vaxandi áhugi sé á þessu máli núna, og eru allir hlynntir breytingunni. N. hafði íhugað fleiri brtt. við þetta frv., en við frekari athugun þeirra mála reyndist ekki grundvöllur fyrir þeim. N. leggur til að frv. verði samþ. með þessum breytingum sem ég áður hef talið.



Herra forseti. Ég vil endurtaka það, sem hv. frsm. endaði á að taka fram, að n. hafði í raun og veru hug á því að flytja fleiri brtt. við það mál sem hér er til umr., en þar eð hún hafði ekki aðstöðu til þess að koma meiri breytingum fram, þá urðum við að láta okkur nægja það sem hér kemur fyrir ykkar sjónir. Ég tel þó að hér sé um eina mikilvæga breytingu að ræða, og hún er sú, eins og frsm. tók fram, að það er nú orðið heimilt að ráða aðstoðarlækni hluta úr ári til H 1 stöðva. Mesti vandi íslensku heilbrigðisþjónustunnar í dreifbýlinu eru einmitt þeir tiltölulega fáu staðir þar sem aðeins er einn læknir. Þessi læknir er allt öðruvísi settur heldur en opinberir starfsmenn eru yfirleitt. Hann er yfirleitt bundinn við sitt starf, þegar á honum þarf að halda, og ræður því ekki sjálfur hvort hann fær sumarfrí eða ekki, og þetta hefur valdið því, að nú munu vera aðeins tveir eða þrír fastráðnir læknar á H 1 stöðvunum, sem eru 17 eða 18. Þetta sýnir best hve ástandið er orðið alvarlegt og öryggisleysið mikið fyrir það fólk sem þarna býr. Ég held að það sé mjög líklegt, að þessi setning, sem þarna er skotið inn í lögin, komi til með að breyta möguleikum þessara manna allmikið, og tel ég því að nokkuð hafi áunnist í þessu efni. Eins og frsm. n. tók fram leggjum við einnig til að Grindavíkurkaupstaður, sem er orðinn stór kaupstaður með 1800–2000 manns og mjög mikla útgerð, verði nú H 1 stöð. Það var upphaflegur tilgangur heilbrigðisþjónustulaganna, að það yrðu miðstöðvar þar sem störfuðu tveir eða fleiri læknar, en síðan minni umdæmi sem hefðu ekki lækni með búsetu, heldur væru stunduð frá þessum miðstöðvum. Þetta hefur verið aðgengilegt og hefur gengið vel, en það eru þó viss takmörk fyrir því, hve langt þetta getur gengið. Og það er ýmist af landfræðilegum ástæðum, eins og er sums staðar úti á landi þar sem erfiðar heiðar gera það að verkum að hafa verður enn þá H 1 stöðvar í stað þess að hafa miðstöðina með fleiri læknum, og svo H stöðvar. Þegar aftur á móti íbúar eru orðnir þetta margir og umsvif mikil eins og er í Grindavík, enda þótt samgöngur séu góðar, þá virðist vera nauðsynlegt að þar fari að koma læknir með búsetu. Ég sem sagt tel að þessar brtt. séu til bóta og vona að á næsta þingi verði bætt úr því sem ekki náðist fram núna, þ. e. með vissum breytingum á kostnaðarliðum sem ekki reyndist unnt að ganga frá nú.



Herra forseti. Ég vil þakka n. fyrir það að hafa tekið til greina brtt. á þskj. 568 að því er varðar Grundarfjörð. Það er mjög mikill áhugi á því, eins og kom fram í framsögu um þetta mál, að þessi staður fái sérstöðu að því leyti að þar verði H 1 stöð til þess að mögulegt verði að ráða þangað lækni að hluta og bæta þá aðstöðu sem er fyrir á svæðinu. En eins og kom fram hjá frsm. er þetta mjög ört vaxandi byggðarlag og verður ekki langur tími þar til fólksfjöldi eins og nú horfir verður kominn á annað þúsund. Ég vil sem sagt lýsa ánægju yfir því, að samstaða skyldi nást um þetta veigamikla atriði. Jafnframt vil ég vonast til þess, að hv. heilbrn. Ed. afgreiði annað mál sem liggur fyrir n. í sambandi við breytingu á heitbrigðislöggjöfinni að því er varðar kostnaðarhluta sveitarfélaga í viðhaldskostnaði sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva, og vænti þess, að það mál komi fyrir d. á næstu dögum.



Herra forseti. Landbn. hefur haft þetta mál til meðferðar. Það hefur hlotið einróma afgreiðslu í Nd. og var algert samkomulag um það í landbn. þessarar d. sömuleiðis. Hæstv. ráðh. gerði grein fyrir efnisatriðum málsins hér við 1. umr. svo að ég sé ekki ástæðu til að fara nánar út í það, en vil skýra frá því, að landbn. leggur til að frv. verði samþ. Einn nm. var fjarstaddur þegar málið var afgreitt, Bragi Sigurjónsson.



Herra forseti. Þetta frv. um veðdeild Búnaðarbanka Íslands hefur fengið sömu meðferð í Nd. og það frv. sem ég gerði grein fyrir áðan. Það var afgreitt úr d: samhljóða og óbreytt að öðru leyti en því, að gerðar voru breytingar á dagsetningu í samræmi við till. landbn. þar. En vegna fjarveru hv. 3. þm. Austurl., sem er í raun og veru frsm. n. í þessu máli, en er nú veðurtepptur austur á landi, tala ég fyrir nál. hér og nú. Það er eins með þetta mál, að hæstv. ráðh. gerði grein fyrir því hér og ég sé ekki ástæðu til að fara út í efnisatriði. En landbn. þessarar hv. d. leggur til, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á lögum, um verslun ríkisins með áfengi, tóbak og lyf. N. varð ekki sammála um afgreiðslu málsins. Meiri hl. mælir með því, að frv. verði samþ., og byggir þá afstöðu sína á því, að það sé eðlilegt og rétt að Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins hafi einkasölu á vörum til framleiðslu á áfengi. Jón G. Sólnes leggur til að frv. verði fellt. Karl Steinar Guðnason og Eyjólfur K. Jónsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Ég held að þau blaðaskrif og bréfaskriftir, sem orðið hafa í sambandi við þetta frv., séu sterkari rök fyrir þessu áliti meiri hl. fjh.- og viðskn. heldur en langt mál. En meiri hl. vill láta það koma fram, að þarna sé ekki aðeins um fjárhagsmál að ræða, heldur einnig heilbrigðismál, mjög alvarlegt heilbrigðismál sem virðist vekja vaxandi athygli á alþjóðavettvangi. Nægir þar að benda á yfirlýsingar sem komið hafa nú nýlega, m. a. frá Alþjóðaheilbrigðimálastofnuninni eða forstöðumanni hennar og heilbrrh. Bandaríkjanna. Lögð hefur verið hér fram till. til rökstuddrar dagskrár frá Þorvaldi Garðari Kristjánssyni og Eyjólfi K. Jónssyni um að vísa þessu máli til ríkisstj. Ég vil síður en svo draga úr því, að áfengislöggjöfin verði endurskoðuð í þeim tilgangi að draga úr áfengisneyslu þjóðarinnar, stuðla að hófsemi í meðferð áfengra drykkja, efla bindindi í landinu og auka aðstoð við drykkjusjúklinga. En ég held að þetta allt sé hægt að gera þó að þetta frv. sé samþ. og það eigi miklu frekar að stuðla að því, að árangri verði náð í þessum málum, ef þetta frv. nær fram að ganga. Það má ekki draga úr aðgerðum, sem við teljum réttar, enda þótt æskilegt sé að rannsaka mál og skoða þau til hlítar, en það er hægt að gera, eins og ég sagði, þó að þetta frv. sé samþykkt.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður, 6. þm. Suðurl. og frsm. hv. fjh.- og viðskn., lét þess getið, að við hv. 5. þm. Norðurl. v. hefðum borið fram till. til rökstuddrar dagskrár á þskj. 705. Þessi rökstudda dagskrá byggist á því, að eitt af okkar stærstu vandamálum í dag sé áfengisvandamálið. Ég hygg að flestir séu sammála um það. En áfengisvandamálið liggur fyrst og fremst í því, að það er neytt of mikils áfengis. Það er frumorsök þessa mikla vandamáls. Úrbætur í þessu vandamáli þýða því við óbreytt skiputag að tekjur ríkissjóðs af áfengissölu minnka. Ef okkur er alvara að ráða við það vandamál, sem áfengi skapar í þessu landi, verðum við að gera okkur grein fyrir því, að það þýðir minni tekjur ríkissjóðs en nú er. Og meira en það. Við verðum að gera okkur grein fyrir því og sætta okkur við það fyrir hönd ríkissjóðs, að ef við ætlum að ná árangri í áfengismálunum hlýtur hin æskilega þróun að vera sú, að ríkissjóður byggi sem minnst á tekjum af áfengissölu. Mér virðist að það sé ljóst og rökrétt sem ég hef hér sagt. Þess vegna kemur tilgangur þessa frv., sem hér er til umr., þvert á þessa hugsun, en hann er sá að auka tekjur ríkissjóðs af áfengissölu eða firra hann hugsanlegri minnkun á tekjum af áfengissölu. Það er vegna þessa sem við flm. hinnar rökstuddu dagskrár á þskj. 705 sjáum okkur ekki fært að fylgja því frv. sem hér er til umr. Við teljum hins vegar að það sé mikil þörf á því að endurskoða áfengislöggjöfina í heild með þau markmið í huga sem fram eru tekin í hinni rökstuddu dagskrá. Hv: 6. þm. Suðurl. sagði hér áðan: Þetta er allt hægt að gera þótt frv. nái fram að ganga. - Gott og vel. En hvers vegna þarf frv. að ná fram að ganga áður en það er gert sem hin rökstudda dagskrá fer fram á? Það þarf að ná þeim tilgangi frv. að auka tekjur ríkissjóðs af áfengissölu. Þetta er ekki nægileg ástæða til þess að vera á móti því að fram fari heildarendurskoðun á áfengislöggjöfinni. Og ég held raunar að ráðamenn þurfi að fara að gera sér grein fyrir, ef þeir hafa þá skoðun að það þurfi að ráðast til atlögu við áfengisvandamálið, að þeir þurfi að fara að venja sig við þá tilhugsun að tekjur ríkissjóðs minnki. En höfuðatriðið er það, að áfengislöggjöfin verði endurskoðuð í þeim tilgangi sem við leggjum til. Við leggjum svo mikla áherslu á það, að við leggjum til að því verki verði svo hraðað að árangur þess geti orðið lagður fyrir Alþ. þegar í byrjun næsta þings. Og við teljum að það séu eðlileg vinnubrögð, ef Alþ. fellst á þetta sjónarmið, að það sé ekki verið að krukka í áfengislöggjöfina og allra síst með þeim hætti og sérstaklega í þeim tilgangi sem frv. það, sem hér er til umr., byggist á.



Herra forseti. Eins og kemur fram í nál. frá meiri hl. fjh.- og viðskn. þessarar d. hef ég lýst því yfir, að ég legg til að þetta frv. verði fellt, því að ég er algerlega á móti ákvæðum frv. Eins og ég tók fram í ræðu minni þegar þetta frv. var í þessari hv. d. til 1. umr., þá taldi ég að það mundi ekki þjóna neinum tilgangi að samþykkja þetta frv. Ég vil ítreka þá skoðun mína, að flutningur þessa frv. er viðurkenning á þeirri staðreynd, að það eru framleiddir með þjóðinni í stórum stíl áfengir drykkir án þess að ríkið hafi af því nokkrar teljandi tekjur, og umbúðalaust má segja það, að flutningur þessa frv. miði ekki endilega að því að hindra að þjóðin neyti áfengis, heldur að slík framleiðsla og slík neysla fari ekki fram nema goldinn sé af því tilskilinn skattur til ríkisins. Það er alveg umbúðalaust tilgangurinn, það þýðir ekkert að vera að kalla það neinu öðru nafni. Keisarinn vill fá það sem keisarans er í þessu máli. Í öllum greinum frv. og í öllum aths., sem fylgja frv., er þetta höfuðatriðið, að setja undir þann leka hjá ríkissjóði sem felst í framleiðslunni á vökvanum sem framleiddur er með þeim ágætu tækjum, sem almenningi hefur verið gert kleift að útvega sér, og úr efninu, sem m. a. var niðurgreitt ásamt öðrum neysluvörum almennings og ríkisstj. taldi vera frumskyldu sína að sjá um, því að það var eitt af hennar fyrstu verkum þegar hún kom til valda. Í sambandi við þá till., sem hér hefur verið flutt til rökstuddrar dagskrár, segi ég fyrir mitt leyti að ég mundi af tvennu geta vel hugsað mér að greiða þeirri till. atkv., því að ég vil heldur vísa þessu máli til ríkisstj. en að láta það ná fram að ganga. Ég vil þó láta það koma skýrt fram, að ég er ekki alfarið samþykkur þeim forsendum sem fylgja þessari till. um rökstudda dagskrá. Ég er það raunsær að mér finnst felast í því mikil óskhyggja, að það sé æskileg þróun að ríkisstj. byggi sem minnst á tekjum af áfengissölu. Ég held að hvorki hv. flm. þessarar till. né alþm. almennt geti nokkru breytt um það að áfengisneysla haldi áfram með þjóðinni. Og meðan hún heldur áfram sé ég ekkert athugavert við að þetta sé góður og gildur skattstofn handa ríkissjóði. Ég sé ekkert athugavert við að ríkissjóður fái gjald af þessari munaðatvöru, og má vera veigamikill tekjustofn að mínu mati hjá ríkissjóði gjald af munaðarvöru sem alveg er útilokað að komast hjá að þjóðin neyti. Ég sé ekkert athugavert við að sá háttur sé á hafður, enda er þetta viðurkennd tekjuöflunarleið hjá öllum hinum vestrænu þjóðum og öllum menningarþjóðum, - einn af sterkustu og traustustu tekjustofnunum fyrir þjóðfélagið, og ég sé ekkert athugavert við það. Hins vegar finnst mér, eins og ég benti á við 1. umr. þessa frv., ekki til nema ein leið til þess að mæta þeim tekjumissi sem ríkissjóður verður fyrir vegna hinnar miklu framleiðslu á öllum tegundum áfengra drykkja hjá þjóðinni, bæði öli, vínum og öðru, og hún er sú að taka upp eðlilega samkeppni. Það á að hafa áfengt öl til sölu og dreifingar hjá ríkinu, og ef einstaklingurinn skapar svona sterka samkeppni í sambandi við framleiðsluna, þá teldi ég ekki úr vegi fyrir Áfengisverslun ríkisins að lækka til að mynda svolítið verðið á léttu vínunum. Ég fullyrði að ef almenningur ætti þess kost að kaupa t. d. venjulegt létt áfengt öl, sem hefði t. a. m. áfengisstyrkleika 3–3.5%, jafnvel með því ránverði sem mundi verða á þessum drykk eftir að ríkisvaldið væri búið að handfjalla hann og leggja á hann, þá mundu menn ekki nenna að standa í því að brugga, menn mundu glaðir fara út í búðina og borga veigarnar margföldu verði, ef þetta væri fáanlegt á markaðnum. Lausnin á þessu máli er því ekki að flytja frv. til l. um að stofna til einkasölu á einhverjum gerlum og sveppadóti sem notað er í sambandi við þetta. Það fer helmingur þjóðarinnar í siglingu á hverju ári, og mér hefur verið sagt af kunnugum mönnum að maður geti stungið í vasann umslagi sem dugi til framleiðslu á ég veit ekki hve mörgum þúsundum lítra af þessu dótaríi, svo að þá sjá allir hvaða gagn er að svona frv. Nei, ég held að það sé langsamlega best fyrir þá aðila, sem hér eiga hlut að máli og eiga að sjá um þetta, að viðurkenna einfaldlega blákaldar staðreyndir. Það er bruggað og það er bruggað í stórum stíl. Við skulum útiloka bruggið með því að hafa þessar vörur til sölu á frjálsum markaði við sæmilegu og sanngjörnu verði.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég vil aðeins ítreka stuðning minn við þær hugmyndir, sem koma fram í þessari rökstuddu dagskrá um endurskoðun á áfengislöggjöfinni, og vil lýsa yfir, að ég mundi með mikilli ánægju standa að flutningi þáttill. um slíka endurskoðun með hv. flm. þessarar dagskrártillögu. Ég tel að með því getum við náð því sama markmiði. Hv. 5. þm. Vestf. sagði að ríkissjóður þyrfti að venja sig á þá staðreynd, að tekjur ríkissjóðs minnki af áfengissölu því að það þurfi að draga úr henni. Ég lét það koma hér fram, það var álit meiri hl. fjh.- og viðskn., að það væri æskilegt að úr henni væri dregið, og við teljum að þetta frv. sé ekki fyrst og fremst til þess að örva áfengissölu eða slíkt, heldur þvert á móti. En þó að hagnaður af áfengissölu renni til ríkissjóðs, - allur hagnaðurinn, þá er þrátt fyrir það jákvætt fyrir ríkissjóð að þessar tekjur minnki, því að útgjöld ríkissjóðs vegna áfengisneyslunnar eru áætluð a. m. k. helmingi meiri en þær tekjur sem hann hefur af áfengissölunni, og sums staðar erlendis er þetta talið jafnvel enn þá meira. Hér hefur þetta verið varlega áætlað þannig að það er jákvætt fyrir afkomu ríkissjóðs að tekjurnar minnki, ef það er vegna þess að raunverulega dragi úr áfengisneyslu.



Herra forseti. Ég hef ásamt þrem hv. þm. leyft mér að flytja á þskj. 701 frv. um breyt. á l. nr. 83 18. maí 1979, um jöfnunargjald. Meðflm. að frv. þessu eru hv. 6. þm. Suðurl., hv. 8. landsk. þm. og hv. 3. landsk. þm. Þetta frv. á sér þann aðdraganda, að á síðasta þingi voru samþykkt lög um jöfnunargjald. Þar er svo kveðið á að við innflutning vöru, sem tollar hafa verið lækkaðir eða felldir niður af og tollfrjálsar verða 1. jan. 1980 samkv. ákvæðum samnings um aðild Íslands að Fríverslunarsamtökum Evrópu (EFTA) og samnings milli Íslands og Efnahagsbandalags Evrópu (EBE), skuli greiða 3% jöfnunargjald. Lög þessi voru sett til að jafna samkeppnisaðstöðu íslensks iðnaðar gagnvart iðnaði landa EFTA og EBE vegna ólíkra söluskattskerfa. Vegna þeirra uppsöfnunaráhrifa, sem það söluskattskerfi, sem í gildi er hér á landi, hefur í för með sér, er í verði vöru, sem flutt er út frá Íslandi, innifalinn ákveðinn söluskattur, en aftur á móti ekki í vöru sem flutt er frá landi þar sem virðisaukaskattkerfið gildir. Samkeppnisaðstaða framleiðenda, er búa við svo ólík söluskattskerfi, er því að þessu leyti ójöfn. Ef jafna á stöðu íslenska framleiðandans verður því að endurgreiða honum þann söluskatt sem innifalinn er í útflutningsverði, eins og nú er gert með tilkomu tekna af verðjöfnunargjaldi. Við söluskattskerfi eins og það, sem við búum við, safnast upp söluskattur einnig á margvíslega framleiðslustarfsemi og þjónustu fyrir innlendan markað. Þegar hliðstæð vara er flutt inn frá landi þar sem virðisaukaskattkerfi gildir, þá flyst hún inn í landið án uppsöfnunaráhrifa söluskatts og er að því leyti betur samkeppnisfær í verði en innlend vara, þar sem í verði hennar gætir uppsöfnunaráhrifa söluskatts vegna þess skattkerfis sem við búum við. Ef jafna ætti samkeppnisaðstöðu vara þessara hér á innlendum markaði hvað söluskattsáhrif á verð snertir verður að leggja gjald á innfluttu vöruna er svarar til þess uppsafnaða söluskatts sem falinn er í verði innfluttu vörunnar. Þyki hins vegar ástæða til að undanþiggja jöfnunargjald innfluttrar vöru, sem íslenskur iðnaður á í samkeppni við, eins og nú á sér stað t. d. að því er varðar veiðarfæri og fiskumbúðir, verður samkeppnisaðstaða þeirrar framleiðslu ójöfn samkeppnisaðstöðu annarrar iðnaðarframleiðslu sem keppir við innflutning. Er því eðlilegt að ná hliðstæðum jöfnuði með því að endurgreiða uppsafnaðan söluskatt af framleiðslu þessara vara séu þær framleiddar innanlands, svo sem frv. þetta gerir ráð fyrir. Þetta er kannske ekki stórt mál í sjálfu sér, en er stórt mál að því leyti, að það er ekki hægt að una því í þeim tilvikum, sem hér er um ræða, að íslenskur iðnaður sæti verri aðstöðu en erlendur iðnaður. Með tilliti til þessa er frv. þetta flutt.



Herra forseti. Allshn. hefur haft þetta frv. til meðferðar. Hún sendi það Háskóla Íslands, Hæstarétti og Lögmannafélagi Íslands til umsagnar. Hæstiréttur gaf ekki umsögn um málið og umsögn Lögmannafélagsins var neikvæð. Aftur á móti kom það fram í umsögn lagadeildar Háskóla Íslands, að lagadeildin telur æskilegt að sett verði sérstök löggjöf um framkvæmd eignarnáms, en álitur að hún þurfi þá að vera nokkru fyllri en frv. er og þar er tekin til meðferðar og ákveðin fleiri atriði en í því felast. N. féllst á þetta sjónarmið lagadeildar og leggur til að frv. verði vísað til ríkisstj., en með þeim tilmælum að hún láti undirbúa löggjöf um þetta efni.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. hef ég sem 1. flm. þessa frv. talið mig allsæmilega ánægðan með þá afgreiðslu sem hér er höfð á máli þessu, þar sem því er vísað til ríkisstj. með þeim tilmælum að hún láti undirbúa löggjöf um þetta efni. Sannleikurinn er líka sá, að ég var fyrst og fremst og við, sem fluttum þetta frv., að vekja á því athygli og reyna að þoka því til vegar að hér þarf að setja um eignarnám nákvæmari og betri löggjöf en til er, og ég get fullkomlega fallist á það, að rétt sé að undirbúa hana betur en við flm. höfðum tækifæri til. Þess vegna get ég fallist á að þessi meðferð sé höfð á málinu, en vænti þess að sjálfsögðu, að það komi aftur fyrir Alþ. í fullkomnari og betri mynd hið fyrsta.



Herra forseti. Í tengslum við gerð kjarasamninga vorið 1977 var undirritað samkomulag hinn 19. apríl 1977 milli Alþýðusambands Íslands annars vegar og Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna hins vegar um að fara þess á leit við ríkisstj., að hún hlutaðist til um að skipuð yrði nefnd til þess að semja nýtt lagafrv. um aðbúnað, hollustuhætti og vinnuumhverfi verkafólks almennt. Í samkomulagi þessu var enn fremur tekið fram: að í nýrri löggjöf um þetta efni yrði ákveðið að ein eftirlitsstofnun sjái um framkvæmd laganna í stað þeirra sem nú heyra undir ýmis rn., að í lögunum verði ótvíræð ákvæði um skyldu eftirlitsstofnunar til þess að banna vinnu verkafólks á þeim vinnustöðum sem ekki eru búnir í samræmi við lög, reglugerðir eða fyrirmæli eftirlitsstofnunar, að nefndin verði skipuð fulltrúum frá Alþýðusambandi Íslands, Vinnuveitendasambandi Íslands, Vinnumálasambandi samvinnufélaganna og sérfróðum mönnum í þessum málum, að gerð verði sérstök könnun og úttekt á ástandi aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustöðum, og loks, að gert væri ráð fyrir að nefndin lyki störfum innan 12 mánaða. Í júní 1977 gaf þáv. ríkisstj. út yfirlýsingu þar sem staðfest er framangreint samkomulag aðila vinnumarkaðarins. Í framhaldi af þeirri ákvörðun ríkisstj. skipaði þáv. félmrh. hinn 14. sept. 1977 nefnd til að semja frv. til l. um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Formaður var skipaður Hallgrímur Dalberg ráðuneytisstjóri, en ásamt honum voru skipaðir Bolli B. Thoroddsen hagræðingarráðunautur, Karl Steinar Guðnason formaður Verkalýðs- og sjómannafélags Keflavíkur og Guðjón Jónsson formaður Málmiðnaðarsambands Íslands, tilnefndir af Alþýðusambandi Íslands, Barði Friðriksson hrl. og Geir Þorsteinsson verkfræðingur, tilnefndir af Vinnuveitendasambandi Íslands, Júlíus Kr. Valdimarsson framkvæmdastjóri, tilnefndur af Vinnumálasambandi samvinnufélaganna, Friðgeir Grímsson öryggismálastjóri, tilnefndur af Öryggiseftirliti ríkisins, og Hrafn V. Friðriksson forstöðumaður Heilbrigðiseftirlits ríkisins, tilnefndur af Heilbrigðiseftirliti ríkisins. Nefndin tók þegar til starfa og hélt sinn fyrsta bókaða fund 21. sept. 1977, en alls urðu bókaðir nefndarfundir 60 talsins, auk þess sem fjallað var um einstök mál og efnisatriði af undirnefndum milli reglulegra funda. Hinn 20. apríl 1979 afhenti nefndin mér frv. það sem hér liggur fyrir. Standa að því átta af níu nm., sem hafa einróma orðið sammála um allar greinar frv. og aths. er því fylgja. Einn nm., Hrafn V. Friðriksson, skilaði séráliti sem prentað er sem sérstakt fskj. með frv. Eins og hv. þm. sjá er frv. þetta mjög ítarlegt og eru í því mörg athyglisverð nýmæli og breytingar frá eldri lögum og reglum um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, þ. e. frá lögum nr. 23 frá 1. febr. 1952, um öryggisráðstafanir á vinnustöðum, og lögum nr. 12 frá 17. mars 1969 um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit. Frv. þessu fylgir ítarlegur inngangur og almennar aths. auk aths. við einstakar greinar. Í skipunarbréfi nm. segir að stefnt skuli að því, að ný lög um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum taki gildi eigi síðar en 1. jan. 1979. Eins og hv. þm. sjá er í frv. þessu gert ráð fyrir, að lögin öðlist gildi 1. jan. 1980 eða ári síðar en stefnt var að í upphafi, og er það af ástæðum sem ég mun hér greina frá. Í skipunarbréfi nefndarinnar segir m. a. svo: „ Ríkisstj. hefur ákveðið að beita sér fyrir því, að næstu mánuði verði gerð sérstök athugun á aðbúnaði, hollustuháttum og öryggi á vinnustöðum. Athugun þessi mun ná til ákveðins og takmarkaðs fjölda vinnustaða og skal gerð í því skyni að knýja á um úrbætur á aðbúnaði og öryggi á vinnustöðum. Gert er ráð fyrir því, að nefndin leggi á ráðin um þessa könnun og fylgist með henni, og skal hafa niðurstöður könnunarinnar til hliðsjónar við undirbúning lagasetningar um það mál sem hér er um fjallað.“ Þegar til kastanna kom reyndist mjög tímafrekt að koma athugun þessari af stað, enda þótt ákveðið hefði verið strax á fyrsta fundi nefndarinnar 21. sept. 1977 að aðilar vinnumarkaðarins kæmu sér saman um hvaða vinnustaði skyldi athuga og að Heilbrigðiseftirlitið og Öryggiseftirlitið skyldu síðan sjá um framkvæmd hennar. Á fundi í nefndinni 13. jan.1978 var lagður fram sameiginlegur listi fulltrúa ASÍ og atvinnurekenda í nefndinni yfir 160–170 fyrirtæki víðs vegar um landið sem fyrrgreind könnun skyldi taka til. Af ýmsum ástæðum, sem ekki munu hér tíundaðar, komst könnun þessi bæði seint af stað og miðaði miklu hægar áfram en vonir þeirra nm., sem að frv. þessu standa, höfðu staðið til. Nefndin hefur lagt á ráðin um könnun þessa bæði með ákvörðun úrtaks þeirra fyrirtækja, sem skoðuð skyldu, og hverra upplýsinga skyldi leitað um ástand varðandi aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum þessara fyrirtækja. Nánari útfærsla og framkvæmd sjálfrar könnunarinnar hefur hins vegar verið sameiginlega hjá Heilbrigðiseftirliti ríkisins og Öryggiseftirliti ríkisins. Því verki er um það bil að ljúka. Úrvinnsla úr gögnum varðandi könnunina er ekki hafin enn þá og ekki er vitað hvenær niðurstöður könnunarinnar liggja endanlega fyrir. Engu að síður telja nm. þeir, sem að frv. þessu standa, að niðurstöður könnunarinnar muni ekki breyta neinu um gerð eða efni frv. þessa, en þær muni hins vegar verða ómissandi við samningu reglugerðar og reglna sem kveðið er á um í frv. að settar skuli, enda beri að hafa í huga að hér sé um rammalöggjöf að ræða þótt hún sé sem slík vissulega mjög ítarleg. Í aths. við frv. þetta er tekið fram að nefndin hafi gert sér far um að einfalda frv., forðast skörun við önnur lög og leitast við að skilgreina hugtök, sem um er fjallað í frv., eins nákvæmlega og henni hefur verið unnt. Við samningu frv. hafa fyrst og fremst verið hafðar í huga íslenskar aðstæður, en einnig m. a. verið höfð hliðsjón af nýlegri löggjöf um sama efni í Danmörku, Noregi og Svíþjóð svo og samþykktum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar. Þá hefur verið stuðst við drög að frv. til l. um vinnuvernd, er nefnd, sem Hjálmar Vilhjálmsson fyrrv. ráðuneytisstjóri var formaður í, vann að á árunum 1973–1975 í samræmi við málefnasamning þáv. ríkisstj. Lög nr. 23 1. febr. 1952, um öryggisráðstafanir á vinnustöðum, með síðari breytingum hafa verið höfð til hliðsjónar við samningu frv. svo og lög nr. 12 frá 17. mars 1969, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, heilbrigðisreglugerð nr. 45 frá 1972, lög nr. 57 frá 1978, um heilbrigðisþjónustu, ásamt fjölda annarra laga og reglugerða, sbr. fskj. I er fylgir frv. þessu. Ýmis ákvæði í gildandi lögum um öryggisráðstafanir á vinnustöðum hafa verið tekin efnislega upp í lagafrv., svo sem ýmsar skilgreiningar, en í samræmi við þá ákvörðun nefndarinnar að vinna með frv. að rammalöggjöf er í frv. gert ráð fyrir að ýmis ákvæði laga um öryggisráðstafanir á vinnustöðum verði felld inn í reglugerðir og reglur sem settar verði í samræmi við ákvæði frv. Gert er ráð fyrir að við setningu reglugerðar verði, eins og áður er að vikið, höfð hliðsjón af niðurstöðum vinnustaðakönnunar. Nefnd sú, sem samdi frv. þetta, hefur, meðan hún vann að samningu þess, leitað samráðs við fjöldamargar stofnanir og einstaklinga, bæði þá, sem lögum samkv. eiga að hafa eftirlit á vinnustöðum hér á landi, og enn fremur þá, sem eiga að hafa eftirlít með starfsemi sem lagt er til að verði undanþegin lögunum, þ. e. Siglingamálastofnun ríkisins og Loftferðaeftirlit ríkisins, varðandi sameiginleg málefni. Hér má til nefna Bifreiðaeftirlit ríkisins, Búnaðarfélag Íslands, eiturefnanefnd, Flugmálastjórn (loftferðaeftirlit), Framleiðslueftirlit sjávarafurða, Hagstofu Íslands, heilbr.- og trmrn., landlæknisembættið, Rafmagnseftirlit ríkisins, Siglingamálastofnun ríkisins, og yfirdýralækni. Enn fremur hefur verið haft samband við ýmsa sérfræðinga í rn., svo sem landbrn., menntmrn. og iðnrn., og enn fremur við nefnd þá sem endurskoðar lög nr. 12 frá 1969, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit. Við samningu þessa frv. hefur nefndin unnið samkv. því meginsjónarmiði, að eftirlit með aðbúnaði, hollustuháttum og öryggi á vinnustöðum verði sem allra mest innan vinnustaðanna sjálfra. Í frv. þessu er í samræmi við samkomulagið frá 19. apríl 1977 lagt til að ein stofnun, sem nefnd er Vinnueftirlit ríkisins, sjái um framkvæmd laganna, ef lögfest verða, sbr. XII. kafla frv. Í þessu sambandi er lögð rík áhersla á nauðsyn náins samstarfs allra þeirra aðila sem hafa eftirlit á vinnustöðum til þess að komið verði í veg fyrir tvöfalt og oft margfalt eftirlit með sama þætti á vinnustað, eins og nú vill brenna við. Eins og segir í hinum almennu aths, sem fylgja frv. þessu, er gildissvið laganna rýmkað frá lögum nr. 23 frá 1952, um öryggisráðstafanir á vinnustöðum, og gilda þau um alla starfsemi, þar sem einn eða fleiri starfsmenn vinna, og einnig um þá starfsemi, þar sem eigandi vinnur einn í fyrirtæki sínu. Lögin um öryggisráðstafanir á vinnustöðum taka aðeins til starfsemi þar sem tveir starfsmenn eða fleiri vinna. Frv. tekur til skrifstofuvinnu og vinnu við landbúnaðarstörf sem undanskilin eru í lögum nr. 23 frá 1952. Á sama hátt og er í þeim lögum eru siglingar, fiskveiðar og loftferðir undanþegin í þessu frv. Samkv. gildandi lögum fer dómsmrn. með mál er varða öryggisgæslu á vinnustöðum og Öryggiseftirlit ríkisins, sbr. lög nr. 73 28. maí 1969 og auglýsingu um reglugerð nr. 96 1969, um Stjórnarráð Íslands. Í frv. er lagt til að félmrh. fari með mál er varða aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Er það í samræmi við skipun nefndarinnar og þá skoðun hennar, að þessi mál eigi að heyra undir félmrn., enda falla málefni vinnumarkaðarins undir það rn. Frv. sjálft er, eins og hv. þm. sjá, í 16 köflum og 100 greinum, skipt niður eftir efni. Í I. kaflanum er fjallað um tilgang og gildissvið laganna og eins og ég áður gat um er gildissviðið rýmkað verulega frá því sem er í gildandi lögum um öryggisráðstafanir á vinnustöðum. II. kafli laganna fjallar um öryggis- og heilbrigðisstarfsemi innan fyrirtækja og samskipti atvinnurekenda og starfsmanna. Hér er lögð á það megináhersla, að eftirlit með aðbúnaði, hollustuháttum og öryggi verði sem allra mest innan fyrirtækjanna sjálfra og að atvinnurekendur og starfsmenn skipuleggi sameiginlega á vinnustöðum ráðstafanir er varða aðbúnað, hollustuhætti og öryggi. Eru ákvæðin um þetta að verulegu leyti nýmæli. Í III. kafla er fjallað um öryggisnefndir sérgreina og er þar að finna ýmis nýmæli, svo sem að gert er ráð fyrir að aðilar vinnumarkaðarins stofni öryggisnefndir í hinum ýmsu starfsgreinum sem fái m. a. til umsagnar nýjar reglugerðir og reglur, sem settar verða, og leggi jafnframt fram hugmyndir og till. um breytingar á gildandi reglum varðandi hlutaðeigandi starfsgreinar. Í IV. kafla er fjallað um almennar skyldur, þ. e. skyldur atvinnurekenda, verkstjóra, starfsmanna, seljenda, verktaka o. fl. Í þessum kafla eru skyldur atvinnurekenda ítarlega skilgreindar. Hið sama gildir um skyldur verkstjóra, starfsmanna svo og þeirra sem selja, setja upp, gera við, lána út, leigja eða hanna vélar, tæki, áhöld og annan búnað sem ætlaður er til notkunar við atvinnurekstur. Þá er í þessum kafla að finna nýmæli um að leiðbeiningar um meðferð, viðhald, flutning, uppsetningu og frágang skuli vera á íslensku og varðandi merkingar véla og tækja svo og ákvæði um skyldu hönnuða og ráðgjafa. Jafnframt er kveðið svo á í þessum kafla, að reglur varðandi búnað skuli gilda um meðferð hættulegra efna og vara. Í V. kafla er fjallað um framkvæmd vinnu. Er þar að finna fyllri ákvæði um það efni en eru í gildandi lögum. Í kaflanum er gert ráð fyrir að stjórn Vinnueftirlits ríkisins setji nánari reglur um hvaða kröfur skuli uppfylltar varðandi skipulag, tilhögun og framkvæmd vinnu. Að fylgja skuli viðurkenndum stöðlum er nýmæli í frv. sem þessu hér á landi, en þar sem staðlar eru sífellt að færast nær því að vera samnorrænir eða nánast alþjóðlegir þykir þeim, sem samið hafa frv., rétt að tekið sé mið af þeim auk þess sem notkun staðla vísi til samræmingar og einföldunar. Í VI. kafla er fjallað um vinnustaðinn og er þar að finna skilgreiningu á hugtakinu vinnustaður, sem er nýmæli. Þá er kveðið á um það, hvernig vinnustaður skuli úr garði gerður, og fjallað um reglur og fyrirkomulag fastra og bráðabirgðavinnustaða. Í VII. kafla er fjallað um vélar, tækjabúnað o. fl. Þar eru skilgreiningar á fimm flokkum véla og ná þær yfir allar vélar sem knúðar eru af öðrum vélum eða knýja aðrar vélar. Skilgreiningar þessar eru ekki til annars staðar svo að vitað sé. En þær auðvelda setningu á reglum og reglugerðum varðandi aðbúnað, hollustuhætti og öryggi þeirra sem starfa við eða eru í nánd við vélar. Í kafla þessum er það nýmæli í íslenskum, lögum, að banna megi framleiðslu og innflutning á hættulegum búnaði. Í gildandi lögum er tíðni skoðana fastbundin minnst einu sinni á ári. Þessar reglur hafa um of bundið hendur Öryggiseftirlits ríkisins miðað við mismunandi þarfir; m. a. fyrir strjálli skoðanir. Samkv. ákvæðum í þessum kafla hefur Vinnueftirlit ríkisins frjálsar hendur að setja reglur í samræmi við raunverulegar þarfir auk þess sem gert er ráð fyrir mun víðtækara starfssviði, svo sem varðandi farandvélar, farandvinnuvélar og búvélar. Í VIII. kafla er fjallað um efni og vörur sem geta verið hættuleg eða á annan hátt stofnað heilsu manna og öryggi í voða. Um slík efni og vörur gilda ákvæði laga nr. 85 frá 31. des. 1968, um eiturefni og hættuleg efni. Í 20. gr. þeirra laga segir að öryggismálastjóri hafi eftirlit um framkvæmd ákvæða laganna svo fremi það sé í verkahring hans. Í þessum kafla frv. er gert ráð fyrir að forstjóri Vinnueftirlits ríkisins taki við þessu hlutverki, og í kaflanum eru ákvæði sem skilgreina skyldur Vinnueftirlits ríkisins nánar í þessu tilliti. Í kafla þessum er sú skylda lögð á Vinnueftirlit ríkisins að gefa út leiðbeiningar um ýmis atriði er varða hættuleg efni og vörur, og enn fremur er gert ráð fyrir að stofnunin geti í samráði við heilbrigðisyfirvöld og aðra aðila, eins og t. d. Iðntæknistofnun Íslands, bannað framleiðslu, flutning og notkun hættulegra efna og vara. Yfirleitt má segja að í kafla þessum sé að finna ítarlegri ákvæði um hættuleg efni og vörur en eru í lögum nr. 23 frá 1952, um öryggisráðstafanir á vinnustöðum að því er varðar meðferð þeirra á og hugsanleg áhrif á starfsmenn og starfsumhverfi. Í IX. kaflanum er fjallað um hvíldartíma og frídaga. Samfelldur lágmarkshvíldartími skal vera 8 klukkustundir samkv. gildandi lögum. Samkv. ákvæðum þessa kafla á hann að vera 10 klukkustundir. Gert er ráð fyrir að leyfð séu ákveðin frávik frá þessu atriði þegar nauðsyn ber til, en slíkt er háð samkomulagi aðila vinnumarkaðarins og samþykki Vinnueftirlits um framkvæmd. Þá eru í þessum kafla ítarleg ákvæði um vikulegan frídag og frávik frá honum. Meginstefnan í þessum kafla er að lágmarkshvíldartími er lengdur. Hins vegar þykir óhjákvæmilegt að hafa þar ákvæði sem leyfa viss frávik vegna sérstakra aðstæðna og atvinnuhátta. Ákvæðin í kaflanum varðandi samkomulag milli aðila vinnumarkaðarins um framkvæmd eru til áréttingar um að samtök launþega og atvinnurekenda geri samkomulag sín á milli um nánari útfærslu hvíldar- og frídagaákvæða, sbr. ákvæði þau sem þegar er að finna um hliðstæð efni í samningum ýmissa stéttarfélaga. Í X. kafla er fjallað um vinnu barna og unglinga og eru þau mun ítarlegri en núgildandi ákvæði í lögum nr. 23 frá 1952, um öryggisráðstafanir á vinnustöðum. Með ákvæðunum í þessum kafla er leitast við að tryggja að börn og ungmenni vinni ekki störf sem eru hættuleg heilsu þeirra eða þroska, en jafnframt viðurkenndur réttur þeirra til þess að fá vinnu við sitt hæfi. Á þetta bæði við tegund starfs og lengd vinnutíma. Í XI. kafla um heilsuvernd, læknisskoðanir og aðrar rannsóknir er fjallað um atvinnusjúkdómavarnir. Gert er ráð fyrir að sú starfsemi verði innan heilbrigðiskerfisins og sjúkrahúsum og heilsugæslustöðvum verði falin heilsuvernd starfsmanna í samræmi við gildandi lög um heilbrigðisþjónustu. Eru þessi ákvæði mun ítarlegri en er í gildandi lögum um öryggisráðstafanir á vinnustöðum. Í samræmi við tilgang frv. um að vandamál varðandi aðbúnað, hollustuhætti og öryggi sé hægt að leysa innan vinnustaðanna sjálfra er í þessum kafla áréttuð skylda Vinnueftirlits ríkisins til að hlutast til um að einstökum starfsmönnum eða hópum starfsmanna sé veitt fræðsla um þau atriði í starfsumhverfi þeirra, sem geta verið hættuleg, þegar skilyrði teljast varasöm heilsu þeirra eða öryggi. Í XII. kafla er fjallað um Vinnueftirlit ríkisins. Með stofnun Vinnueftirlits ríkisins er leitast við að færa undir eina stofnun allt eftirlit með aðbúnaði, hollustuháttum og öryggi á vinnustöðum sem lög þessi ná til. Slíkt eftirlit hefur hingað til verið í höndum fleiri stofnana og rn., en það fyrirkomulag hefur leitt til margvíslegra vandkvæða og öryggisleysis í framkvæmd. Hlutverk Vinnueftirlits ríkisins er ítarlega skilgreint í XII. kafla laganna og er þar m. a. kveðið svo á að ráðh. skuli skipta stofnuninni í deildir og landinu í eftirlitssvæði. Ég vil í því sambandi vekja athygli hv. þm. á að samkv. 4. mgr. 73. gr. frv. skal ráðh. skipta Vinnueftirlitsstofnuninni í deildir, svo sem rekstrardeild, eftirlitsdeild, fræðslu- og upplýsingadeild, brunamáladeild, atvinnusjúkdóma- og heilsugæsludeild o. fl., að fengnum till. stjórnar stofnunarinnar, og verða nánari ákvæði um framkvæmd deildaskiptingar þessarar settar með reglugerð. Um eftirlitsstörf eru almenn ákvæði, en gert er ráð fyrir að ráðh. setji stofnuninni starfsreglur. Þessi almennu ákvæði hafa hins vegar verið skert og færð í form sem talið er að geti hentað einnig í afbrigðilegum tilvikum. Er stefnt að því, að Vinnueftirlit ríkisins geti betur komið á umbótum en reynst hefur kleift samkv. gildandi lögum. Í þessum kafla er gert ráð fyrir að stjórn Vinnueftirlits ríkisins sé skipuð sjö mönnum: Alþýðusamband Íslands tilnefni þrjá stjórnarmenn, Vinnuveitendasamband Íslands tvo og Vinnumálasamband samvinnufélaganna einn og ráðh. skipi einn stjórnarmanna án tilnefningar. Er þetta með svipuðum hætti og er um skipun Öryggisráðs samkv. núgildandi lögum og í samræmi við samþykktir Alþjóðavinnumálastofnunarinnar. Í þessu sambandi vil ég geta þess, að forstöðumenn eða talsmenn BSRB hafa gert aths. varðandi stjórn stofnunarinnar. Þeir telja að hún eigi fyrst og fremst að vera skipuð af fagmönnum, óháðum aðilum vinnumarkaðarins, óháðum þeim sem jafnframt eru að semja um kaup og kjör starfsmanna. Þá telja talsmenn BSRB að þau samtök eigi að fá aðild að stjórninni ef hún verður skipuð svipað og frv. gerir ráð fyrir. Ég beini því til félmn. þessarar hv. d. að hugleiða hvort og þá að hve miklu leyti þessi sjónarmið talsmanna BSRB eigi rétt á sér. Stjórn Vinnueftirlits ríkisins hefur samkv. ákvæðum þessa kafla víðtækt vald til aðgerða og ráðstafana til verndar starfsfólki við vinnu og getur m. a. látið stöðva vinnu og hætta starfsemi, ef aðstæður og eða ástand á vinnustað gefur tilefni til þess. Jafnframt geta öryggistrúnaðarmenn, öryggisverðir og verkstjórar hlutast til um að vinna skuli stöðvuð strax, komi upp bráð hætta á vinnustað og bilun verður á vinnutækjum og vélum. Í 77. gr. frv. er fjallað um kostnað við starfsemi Vinnueftirlits ríkisins. Það nýmæli er í þessari grein, að gert er ráð fyrir að kostnaður við Vinnueftirlit ríkisins verði borinn uppi af iðgjöldum sem reiknast á sama hátt og iðgjöld til slysatrygginga, sbr. lög um almannatryggingar. Nefndin taldi rétt að fara þessa leið, þar sem í ljós hefur komið að gjaldskrárfyrirkomulag það, sem gilt hefur hjá Öryggiseftirliti ríkisins og byggt er á lögum nr. 23 frá 1952, hefur reynst illa og verið kostnaðarsamt í framkvæmd. Ég ætla ekki að fjölyrða frekar um þetta nýmæli, en vildi vekja athygli hv. þm. á mjög ítarlegum aths. við þessa grein í heild, sem er að finna í frv. Í XIII. kafla frv. er fjallað um tilkynningarskyldu fyrirtækja, veitingu starfsleyfa o. fl. Ekki er ofmælt að segja að tilkynningarskylda atvinnurekenda um tilvist, starfrækslu og breytingu fyrirtækja hafi til þessa verið ærið flókin og allmjög á reiki. 3. og 11. gr. laga nr. 23 frá 1952, um öryggisráðstafanir á vinnustöðum, fjalla um þessi atriði, en framkvæmd á þeim lagagreinum hefur ekki verið á þann veg að að gagni hafi komið. Tilkynningarskylda er því í frv. með einfaldari hætti en áður var. XIV. kaffi frv. fjallar um málskot, XV. kafli um viðurlög við brotum á lögunum og hvernig með skuli fara, og XVI. kafli fjallar um gildistöku laganna og hvaða lög eru felld úr gildi með samþykkt þeirra. Loks vil ég víkja nokkrum orðum að þeim þremur bráðabirgðaákvæðum sem fylgja frv. Nm. þeim, sem sömdu frv. þetta, þótti nauðsynlegt að veita forstjóra Vinnueftirlits ríkisins heimild til þess að veita starfsemi, sem við gildistöku laganna brýtur að einhverju leyti í bága við ákvæði þeirra, tiltekinn frest til aðlögunar og fjallar fyrsta bráðabirgðaákvæði frv. um það efni. Í öðru bráðabirgðaákvæði frv. er kveðið svo á, að reglugerð og reglur samkv. lögum þessum skuli setja svo fljótt sem verða má og þar til þær hafi verið staðfestar skuli þær reglur og reglugerðir, sem nú gilda um þau mál er lög þessi taka til, vera í gildi, enda brjóti ákvæði þeirra eigi í bága við ákvæði laga þessara. Í þriðja og síðasta bráðabirgðaákvæði frv. segir, að Seðlabanki Íslands skuli árlega á næstu fimm árum útvega fjármagn, 300 millj. kr. á ári miðað við verðlag 1. jan. 1979, til lánveitinga til fyrirtækja sem þurfa að framkvæma endurbætur á vinnuaðstöðu starfsfólks eða til þess að bæta aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustað. Tryggja skuli að lánsféð verði eingöngu notað til endurbóta á almennu starfsumhverfi starfsfólks hjá fyrirtækjum sem eru í rekstri við gildistöku þessara laga. Lánstími skal vera allt að fimm ár. Alþýðusamband Íslands, Vinnumálasamband samvinnufélaganna og Vinnuveitendasamband Íslands tilnefni fulltrúa til þess að fjalla um lánaþörf og lánveitingar ásamt fulltrúum stjórnvalda. Í aths. við ákvæði þetta er fram tekið að það sé sett í samræmi við samkomulag aðila vinnumarkaðarins og ríkisstj. sem undirritað var 19. apríl 1977. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til félmn. þessarar hv. d. og til 2. umr.