Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Till. þær til breyt. á umferðarlögum, sem felast í þessu frv., eru gerðar annars vegar af rannsóknarnefnd umferðarslysa og umferðarlaganefnd, sem hefur tjáð sig um álitsgerð rannsóknarnefndarinnar í sambandi við þessar brtt. Efni málsins er í aðalatriðum það að setja nokkur ný ákvæði og strangari um ökuskírteini, bifreiðaskírteini og þá þannig, að annars vegar sé um að ræða bráðabirgðaskírteini og hins vegar fullnaðarskírteini, og þá gert ráð fyrir því, að bráðabirgðaskírteinið sé gefið út til byrjenda og gildi í eitt ár frá útgáfudegi og fullnaðarskírteini gildi í 5 ár frá útgáfudegi. Hugsunin á bak við þetta er sú að fylgjast nokkuð með, hvernig þeir, sem fá bráðabirgðaskírteini, hafa staðið sig í umferðinni, ef svo má segja, og þetta aukna aðhald er að áliti þessara tveggja n. líklegt til þess að koma nokkuð betri skipan á þessi mál heldur en nú er. Sannast bezt að segja eru miklar breytingar í umferðinni og á umferðarreglum og þess vegna ekki ástæðulaust að fylgjast nokkurn veginn með því, að þeir, sem einu sinni hafa fengið ökuskírteini, geri sér fulla grein fyrir þeim breytingum, sem þarna eru á ferðinni, og þeim nýju reglum, sem á hverjum tíma eru settar í sambandi við umferðina. Efni 2. gr. frv. er það, að í stað þess að nú er í þessari gr. umferðarlaga ákveðið, að bráðabirgðaökuleyfissvipting lögreglustjóra skuli alltaf borin undir dómara og hann skuli ákveða, hvort hún eigi að standa eða niður falla, er nú lagt til, að dómara sé ekki skylt að taka þessa ákvörðun lögreglustjóra til úrskurðar nema eftir kröfu sakbornings. Þetta er talið geta haft töluverð áhrif til þess að flýta meðferð þessara mála, og eins og ég vék hér að í sambandi við skylt mál. sem ég lagði fram varðandi breyt. á l. um meðferð opinberra mála, stefnir þetta að því að flýta og koma betri skipan á meðferð þessara mála, sem snerta umferðina. Því miður hefur það oft verið svo, að það tekur langan tíma, kannske ár eða meira, að þeir, sem hafa gert sig augljóslega brotlega við umferðarl., halda áfram sinum skírteinum og missa þau ekki, fyrr en þeir eru sviptir þeim með dómi, en líklegt er, að þetta muni stuðla að því, að annar og betri háttur komist á meðferð málanna að þessu leyti. Ég hef látið fylgja þessu frv. sem tvö fskj. bráðabirgðaálit rannsóknarnefndar umferðarslysa og svo umsögn umferðarlaganefndar um þetta bráðabirgðaálit. Ég vænti þess, að það verði til þess að greiða fyrir meðferð málsins hjá þeirri n., sem fær málið til meðferðar. Eins og fram kemur, hefur rannsóknarnefnd umferðarslysa ekki verið reiðubúin til þess að skila endanlegu nál. En að ósk minni frá því í haust lagði hún fram þetta bráðabirgðaálit, sem hér er birt sem fskj. nr. 1, og til þess að flýta framkvæmd vissra atriða, sem telja mætti, að gætu orðið til bóta í sambandi við umferðina. Hún gerir hins vegar ráð fyrir því að þurfa nokkuð lengri tíma til þess að skila endanlegu áliti, og á ég ekki von á endanlegum niðurstöðum þessarar n. fyrr en síðar á árinu. Ég vil leyfa mér að leggja til, að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Alla tíð síðan íslenzka þjóðin fór að sýna lit á því að veita listamönnum sínum fjárhæðir úr sjóði landsins í launaskyni fyrir listsköpun og seinna einnig fyrir listtúlkun, hafa allmiklir gallar verið á þeim gjöfum Njarðar, ekki aðeins af því, að fjárveitingarnar hafa verið af skornum skammti, heldur vegna þess, að hið stjórnmálalega vald hefur gert sig um of að listdómanda og skipt laununum eftir sínu höfði. Tilviljun ræður því vitanlega, hvort þeir menn, sem til þess veljast að fara með hið pólitíska vald, eru til þess hæfir að meta gildi lista, hvort gáfnafar þeirra er þannig og þekking nægileg á þeim sviðum. Af þeim ástæðum einum saman, þótt ekki kæmi fleira til, er löggjafarþing fráleitur aðili til að deila launum milli listamanna. Í öðru lagi er svo tilhneiging flokkspólitískra valdhafa til þess að vilja sveigja listir til þjónustu við sína stefnu og láta iðkendur lista njóta þess og gjalda, hvernig afstaða þeirra í þeim efnum er eða lítur út fyrir að vera. Þar af leiðir, að það er óskapleg og óverjandi ónærgætni gagnvart listum að hafa þá skipan, sem við höfum, að kjósa menn eftir flokkspólitískum línum til þess að skipta milli listamanna því fé, sem Alþ. veitir á ári hverju til listlauna. Þetta er óviturlegt gagnvart listunum og hlýtur að hefna sín á menningu þjóðarinnar, þegar til lengdar lætur. Listin á ekki að þurfa að lúta öðrum lögmálum en sínum eigin. Hún á að vera frjáls. Listamenn eiga ekki að vera málaliðar. Þeir eiga ekki að þurfa í sköpun listar eða túlkun listar að gæta hagsmuna gagnvart ríkisvaldi. Það samrýmist ekki hlutverkum þeirra og köllun. Shakespeare sagði: „Valdið setur tunguhaft á listina.“ Þetta er sígildur sannleikur. Valdið gerir þetta, þegar það getur. Þorsteinn Erlingsson fékk fyrst skáldastyrk á árinu 1895, og nam sá styrkur 600 kr. Dr. Sigurður Nordal segir frá því í ritgerð um ljóðmæli Þorsteins Erlingssonar, að ýmsum þm. hafi á þeirri tíð þótt óviðurkvæmilegt að launa hið „vantrúaða byltingarskáld“ af landsfé. Enn fremur segir Sigurður Nordal: „Seinna voru það einkum andstæðingar hans í stjórnmálum, sem úr töldu. Um þessa afstöðu til Þorsteins var kveðið í orðastað valdhafanna: Og þó að við vildum nú leggja honum lið og láta ekki tóna hans deyja, syngur hann eitthvað, sem sízt ætti við, og svo er hann vís til að þegja.“ Þarna er valdinu rétt lýst. Það vildi geta ráðið því, hvað listamaðurinn gerði, ráðið bæði söng hans og þögnum. Í bók þeirri, sem Matthías Jochumsson ritaði og ber heitið „Sögukaflar af sjálfum mér“, segir hinn mikli skáldjöfur frá því, að hann varð að segja af sér sem prestur á Akureyri til þess að fá 2000 kr. í skáldlaun. Kveðst hann þó heldur hefði viljað hafa bara 800 kr. skáldlaun, eins og hann hafði haft að undanförnu, og vera prestur áfram. En landshöfðingi réð honum fastlega frá því að hafna 2000 kr. og neita að segja af sér, því að óvíst væri þá, að Alþ. veitti honum nokkurn skáldstyrk. Og skáldjöfurinn beygði sig fyrir valdinu. Ég minnist á þessi löngu liðnu atvik, af því að þarna eru atvik, sem tala skýru máli og eru komin í nægilega fjarlægð til þess að blandast ekki nútímadeilum. Þorsteinn Erlingsson og Matthías Jochumsson eru ekki lengur umdeildir menn. Halldór Laxness væri auðvitað líka hægt að tala um í þessu sambandi og afstöðu valdsins til hans fyrir nokkru sem listamanns, en hann er enn á meðal okkar og ekki alveg kominn út af deilusviðinu, þótt hann hafi sigrað valdið, og þess vegna minni ég bara á hann með því að nefna nafn hans og tel þar í felast þungvæg, óhrekjandi rök fyrir máli mínu um, að við hér á Íslandi höfum ekki gætt þess, að valdið á ekki að setja eða leitast við að setja tunguhaft á listina. Það á ekki að láta hið pólitíska vald, sem ræður ríkjum í landinu hverju sinni, skipta eftir sínu höfði fjárhagsstuðningi þeim, sem samfélagið í heild veitir listamönnum sínum, veitir þeim það auðvitað til þess, að þeir geti betur en ella sinnt köllun sinni, og af því að þjóðin á þeim skuldir að gjalda. E.t.v. skuldar engin þjóð listum meira en Íslendingar. Eða vill nokkur rengja sannleikskjarna þeirra orða Davíðs frá Fagraskógi, að því lifði þjóðin, að þraut ei ljóðin? Frá öllum hliðum séð eru listlaunamálin stórmál, sem ekki má vanrækja, ekki má láta fara um sem verkast vill eða vera í norna höndum. En það tel ég, að þau séu, þegar flokkspólitík fer með þau. Þjóðin á andlega gæfu sína of mikið undir listum komna til þess, að hún megi misbjóða listunum. Eftir því sem kunnátta og tækni gera tekjuöflun til lífsframfæris auðveldari, verður af meiru að taka til listlauna, og jafnframt styttingu vinnudagsins til tekjuöflunar fjölgar tómstundum til listsköpunar hjá þeim, sem hafa hæfileika til hennar, og ekki sízt tómstundum almennings til að njóta listanna. Og hvað á fólk frekar að gera með tómstundir en að nota þær t.d. til að iðka íþróttir og til að auðga lif sitt á vegum listanna, hrífast með listum og hefjast í geði. Miklir fjármunir verða fyrst og fremst æskilegir, þegar þeim er varið til þess að efla mannlega farsæld, og stytting vinnudags verður fyrst og fremst til ávinnings, ef tómstundir, sem þannig fást, veita mönnum frjóa lífsnautn. Á þessu ári eru á fjárl. ætlaðar 3.4 millj. til listlauna. Þetta er of naumt skorin fjárhæð. Hún er ekki einu sinni einn þúsundasti af tekjum ríkissjóðs. Hitt er þó enn verra, að fyrir úthlutun fjárhæðarinnar er hraparlega illa séð. Hægt er að færa talsvert áheyrileg rök að því, að ríkissjóður megi ekki við meiru en á hann er lagt. En hitt er ekki með nokkru móti hægt að réttlæta, svo að sæmilega fari á, að hafa úthlutunina ár eftir ár og áratug eftir áratug í álögum flokkspólitíkurinnar. Þrjú seinustu árin hefur 7 manna n. skipt fjárfúlgu þeirri, sem Alþ. hefur veitt til listlauna. N. hefur verið kosin hlutfallskosningu af sameinuðu þingi og er flokkslega í sömu styrkleikahlutföllum og þingið. Þar hefur hæstv. ríkisstj. sinn meiri hl. Og ekki hefur það legið í láginni, að stjórnarmeirihl. í n. hagar sér líkt og meiri hl. á Alþ., rétt eins og verið sé þar að vinna að pólitískum ákvörðunum. Svört messa yfir ríkjandi þjóðlífsstefnu fær ekki neina viðurkenningu hjá meiri hl. n. Þar kemur ekki til greina að launa neinu lýsingu af óheilbrigðu borgarlífi samtíðarinnar. Ég er ekki með þessu beinlínis að deila á mennina í n. persónulega, þótt vitanlega séu þeir nokkurrar ásökunar verðir, en þeir eru í álögum pólitíkurinnar. Ég er að deila á það fyrirkomulag, sem veldur þessum álögum. Það er glapræði að velja listdómara á þennan hátt. Pólitík er nauðsynleg á sinum stað. Flokkaskipting í pólitík er oft og einatt eðlileg vinnubrögð á Alþ., þó að stundum sé þar of langt gengið. En við úthlutun listamannalauna á pólitíkin ekki við. Þar er hún hrein og bein norn. Mennirnir, sem í n. hafa starfað, gera sér líka grein fyrir þessu, meirihlutamennirnir einnig. Þeir finna til álagahamsins, þó að þeir hafi ekki undir kringumstæðunum getað losað sig við hann. Þeir hafa kvartað og beðið um úthlutunarreglur og löggjöf. Nú verða vitanlega aldrei fundnir lagastafir eða reglur, sem leysa allan vanda við úthlutun listamannalauna. Það þarf alltaf lifandi skilning og þekkingu við hvern listdóm. En reglur og löggjöf geta mikið hjálpað. Umfram allt þurfa þeir, sem úthluta, að vera óháðir annarlegum öflum og valdi þeirra afla. Reglur þurfa að tryggja, svo sem unnt er, að til að úthluta listlaunum séu kvaddir eingöngu menn, sem hafa áhuga á listum, þekkingu á þeim og næman smekk, og val á mönnum í úthlutunarnefndir þarf að miðast við allar listgreinar. Það þarf hver listgrein að eiga dómbæra fulltrúa, en fjarri fer því, að svo hafi verið, enda ekki hægt, eins og kjöri í n. hefur verið háttað. Á þskj. 242 hef ég leyft mér að leggja fram frv. til l. um Listlaunasjóð Íslands. Eru í frv. þær reglur, sem mér hafa hugkvæmzt líklegastar til þess að koma listlaunamálunum úr þeirri úlfakreppu, sem þau hafa verið í til vanvirðu og tjóns og að mér virðist betri manni hvers manns til ömunar. Þær hafa verið betri manni hvers manns til ömunar, líka þeim, sem hafa úthlutað. Árið 1960 flutti ég svipað frv. Því var alls ekki illa tekið. Ég tel, að því hafi verið vel tekið meðal ýmissa listamanna. En það sofnaði í n., enda var þá jafnframt frammi frv. um nokkurs konar akademíu, og það var eins og ekki kominn tími til þess, að löggjafarnir gætu haft sig í það að leysa málið úr þeirri ánauð pólitíkurinnar, sem það hefur verið. Ég legg til f frv. mínu, að stofnaður verði sjóður, er beri heitið Listlaunasjóður Íslands, og hafi það eitt verkefni að fara með listlaunaféð. Ég legg til, að stofnaður sé sjóður og verkefni sjóðsins sé að veita viðtöku fé, sem Alþ. ákveður í fjárl., að varið skuli úr ríkissjóði til listlauna, og öðru því fé, sem honum kann að berast í sama skyni, svo sem gjafafé. Mér þætti einmitt ekki ólíklegt, þegar slík skipan væri komin á, að þessi sjóður kynni að njóta tillaga og gjafa frá þeim, sem eru eigendur mikilla fjármuna, og þeir eru nú að verða býsna margir í okkar landi, sem betur fer. Mér finnst ekki ólíklegt, að ýmsir, sem listum unna, kynnu að vilja á þennan hátt gefa fyrir sálu sinni. Verkefnin eru einnig að greiða laun til listamanna ár hvert og svo að ávaxta listlaunafé, sem biður úthlutunar, með því að geyma það í banka. Á fjárl. legg ég til að verði árlega veittar úr ríkissjóði 5 millj. kr. í Listlaunasjóð Íslands. Það er auðvitað sérstakt umræðuefni, hver upphæðin á að vera, enda líklegt, að breyta þurfi fljótlega þeirri tölu, sem þannig yrði ákveðin, hver sem hún væri. 5 millj. kr. til listlauna á ári er ekki há fjárhæð, þegar litið er á heildartekjur ríkissjóðs. Hins vegar er þetta 1.6 millj. kr. meira eða nálega þriðjungi meira en fjárhæð sú, sem nú er á fjárl. til listlauna, og því verulega í framfaraátt. Hins vegar tel ég þetta mjög laust við öfgar og hef yfirleitt viljað forðast öfgar með frv. þessu. Ég legg til, að Alþ. skipti þessari fjárveitingu milli fjögurra listgreina, þ.e.: til skálda og rithöfunda, myndlistarmanna, tónlistarmanna, leiklistarmanna. Ég hygg, að þessi flokkun listgreina nái yfir það svið, sem starfað er að listum á hjá þjóðinni. Ég vil taka fram, þó að ég telji, að pólitík Alþingis eigi ekki að ráða listlaunum til einstakra manna, þá sé ég ekki betur en Alþ. sé vel trúandi til þess að skipta á milli listgreinanna og mjög eðlilegt, að þingið geri það, auðvitað að mjög vel athuguðu máli og þegar fram í sækir eftir því, sem reynslan sýnir, að þörf er í hverri listgrein. Ég tel eitt af því, sem er leiðinlegt við úthlutun listlauna að undanförnu, hafa verið, hvað listamenn eru flokkaðir í marga flokka, og tel, að það líkist allt of mikið einkunnagjöf. Það er varla á valdi slíkrar n. að gefa slíkar einkunnir, enda ekki ástæða til þess að skipta mönnum þannig í flokka. Hitt er réttara, að hafa nokkuð bundið eftir föstum reglum, hvernig menn skiptast í flokka. Og ég legg til, að flokkarnir verði þrír og þó í raun og veru mætti segja tveir aðalflokkar. Fyrsti flokkurinn sé heiðurslaunaflokkur og fái þeir, sem hann skipa, fjárhæð, sem samsvarar hálfum hámarkslaunum í 20. launaflokki starfsmanna ríkisins. Ég tel heppilegra að miða þannig við laun hjá starfsmönnum ríkisins, sem breytast eftir því, sem verðlag og launagreiðslur breytast hjá ríkinu, og 20. launaflokkurinn svarar til þess, að þeir, sem væru nú í heiðurslaunaflokknum eða 1. flokknum, fengju, ef þeir fengju hálf launin, 100 þús. í staðinn fyrir 75 þús., sem þeim eru ætluð nú. Svo er annar flokkur. Þar skulu vera menn, er fái árlega laun, nema þeir hætti um 5 ára skeið eða lengur að stunda list sína. Laun í þessum flokki skulu vera eins og þriðjungur hámarkslauna í 20. launaflokki starfsmanna ríkisins. En sú fjárhæð, sem svarar til þriðjungsins, er um 66 1/2 þús. kr. En í öðrum flokki eftir úthlutun listamannalauna nú eiga að greiðast 50 þús. Þess vegna er þarna um allverulega hækkun að ræða. Í þriðja flokki skulu laun vera greidd mönnum í viðurkenningarskyni fyrir einstök unnin verk eða vegna viðfangsefnis, sem þeir hafa með höndum og ástæða þykir til að veita þeim fjárhagslegan stuðning fyrir fram til að fást við, og í þessum flokki er ætlazt til líka, að nýgræðingi séu veitt laun til uppörvunar, og fjárhæðir eru frjálsar að því er þennan flokk snertir. Ég tel, að það væri við hæfi, að þeir, sem með þessi mál fara, veittu mönnum laun til þess að vinna sérstök verk, sem þeir tækju að sér, og máske bindu það þá til fleiri en eins árs. Yfirleitt væri frjáls veiting í þessum flokki og komið þannig á móti þeim, sem skipa sér í þessar raðir, annaðhvort sem byrjendur eða menn, sem eru að leysa einhver sérstök verkefni af hendi, sem tilheyra listsköpun. Þá legg ég til, að laun úr Listlaunasjóði verði skattfrjáls. Mér sýnist hins vegar, að verið sé að veita mönnum viðurkenningar úr þessum sjóði og taka af þeim aftur eftir því, hvaða tekjur þeir hafa að öðru leyti, - taka til baka það, sem borgað hefur verið. Þá er það, að þessi sjóður þarf að hafa sína stjórn, og þá legg ég til, að hver deild hafi sína stjórn eða sína menn til að úthluta fjárveitingum. Og þær reglur, sem mér hafa dottið í hug í þessu sambandi, eru á þá leið, að t.d. úthlutunarnefnd skálda- og rithöfundalauna skuli þannig skipuð, að menntamálaráð kýs einn mann og er hann formaður n., heimspekideild háskólans tilnefni tvo menn og Rithöfundasamband Íslands tvo menn. Ég legg til, að það verði þá 5 manna n., sem fari með fjármál þessarar deildar, sem er nú, eins og sakir standa, líklega fjölmennust í listamannahópnum. Og yfirleitt legg ég til, að menntamálaráð leggi til formann í allar fjórar nefndirnar. Mér virðist það sá eðlilegasti aðili, sem völ er á, eins og sakir standa, til þess, og er ráðið þá um leið nokkurs konar fulltrúi ríkisvaldsins. Úthlutunarnefnd myndlistarlauna skal - auk manns frá menntamálaráði - þannig skipuð, að Félag ísl. myndlistarmanna tilnefnir einn mann og Myndlistarfélagið annan. Þetta eru félög, sem myndlistarmenn skipa sér nú í. Úthlutunarnefnd tónlistarmanna þannig, að fulltrúi menntamálaráðs er formaður, en Tónskáldafélag Íslands, Einsöngvarafélag Íslands og Félag ísl. tónlistarmanna skulu öll í félagi tilnefna tvo menn. Vel má vera, að við athugun komi í ljós, að heppilegra sé að hafa mennina fleiri, þegar þessir aðilar þrír standa að, og svo má vera kannske um hinar nefndirnar, en það er allt til athugunar. Úthlutunarnefnd leiklistarlauna sé þannig skipuð, að formaðurinn sé frá menntamálaráði, en Bandalag ísl. leikara tilnefnir einn mann og Félag ísl. leikdómenda einn mann. Með þessum hætti, að listamannasamtökin eða félög þeirra nefni menn í dóma, er nokkuð fyrir því séð, að þekking sé til staðar á þeirri listgrein, sem á að launa. Gert er ráð fyrir því í frv., að jafnmargir varamenn séu kosnir og á sama hátt, og enn fremur er tekið fram i frv., að ekki megi skipa í þessar n. menn, sem eiga hagsmuna að gæta sjálfir við úthlutun listamannalauna, enda er ekkert sjálfsagt, að þessi samtök listamannanna taki endilega menn úr sínum hópi, heldur velji þá fulltrúa, sem þau treysta bezt til að fara með þessi vandasömu málefni og vera fulltrúar listanna. Vilji einhver þessi aðili ekki taka þátt í að skipa menn í nefndir, svo að það vanti mann í n., er gert ráð fyrir því, að menntmrh. skipi mann f staðinn, og eiga þá samtökin um það að velja að leggja það í hendur mennmtrh., ef þau skorast sjálf undan að tilnefna menn. Hér er tekið fram um það, á hvern hátt megi færa á milli flokkanna, og reglur um það, því að vitanlega þurfa að vera um það einhverjar reglur. Þær takmarka töluvert vald n. og koma í veg fyrir það, að ofboðið verði þá þeirri rausn, sem Alþ. þarf að sýna hverju sinni með till. sínum til listlaunasjóðs. Ég sé ekki þörf á því að fara frekar út í skilgreiningu á þessu frv. við þessa umr. En ég hygg, að ef þetta frv. yrði gert að lögum, mundu þeir, sem úthluta listlaunum, að mestu losaðir við þá hvimleiðu einkunnargjafaóánægju, sem nefndirnar hafa steypt yfir sig með hinum mörgu flokkum, sem þær hafa raðað listamönnum í. Mér er vel ljóst, að það er mikill vandi að skipa listlaunamálum, og það verður aldrei gert, svo að öllum líki, eða alveg á gallalausan hátt. Ég vil fyrir mitt leyti taka til athugunar allar bendingar um lagfæringar á þessu frv. og óska eftir því, að allir þeir, sem telja sig hafa skynsamlegt til málsins að leggja, láti það koma fram við n. þá, sem fær málið til meðferðar. Stefna sú, sem ég vil láta frv. þjóna og ætlast til að það þjóni, eins og það er úr garði gert frá mér, er: Að leysa listlaunareglurnar úr þeim viðjum annarlegra og óskyldra sjónarmiða, sem þær hafa verið í, og þá fyrst og fremst undan valdi flokkspólitíkur og klíkuskapar í þessu landi kunningsskaparins. Að tryggja það, svo sem unnt er, að þeir einir hafi úthlutun á hendi, sem séu sæmilega dómbærir í hverri listgrein og hafi tiltrú launþeganna sjálfra og vinni verk sín á ábyrgð þeirra. Að skipulagið sé lifandi og lýðræðislegt og stirðni hvorki né storkni í akademíu eða embættislegu formi. Að úthlutun listlauna sé út af fyrir sig og ekki ofin saman við annan stuðning og framlög, sem ríkið á að sjálfsögðu að veita til listastarfsemi og hljóta mjög að taka breytingum, jafnvel frá ári til árs. Að reglurnar segi sjálfar til, þegar auka þarf fé til listlauna. Að á listlaunum verði enginn ölmusublær, heldur votti þau þann skilning, að listirnar eru, eins og Einar Benediktsson komst að orði, lífinu langferðarnesti. Hann sagði nefnilega um gildi ljóðlistarinnar : Hve oft varð ein hending svalandi skál og lífinu langferðarnesti. Og hið sama má segja um aðrar listgreinar, því að eilíf ráða listarlög, litum, svip og hljómi, eins og Einar sagði líka. Við, sem nú erum uppi og komnir til vits og ára, viljum vernda íslenzkt þjóðerni og þjóðmenningu. Við viljum gera allt, sem við getum, til þess að þjóðin geti orðið langlíf í landinu og vinnuþjökun hverfi og efnahagurinn verði sterkur. En við verðum jafnframt að leitast við að búa svo í haginn, að listirnar geti orðið þjóðinni langferðarnesti. Ef hún hefur ekki þær í nesti, nýtur hún ekki lífsins og þrýtur þá fyrr en varir langferðarþrótturinn. Svo mikils verð eru þessi málefni. Herra forseti. Ég legg til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og til hv. menntmn.



Herra forseti. Í Egils sögu Skalla-Grímssonar, þar sem lýst er lífinu við hirð Haralds konungs hárfagra, segir á þessa leið: „Af öllum hirðmönnum virði konungur mest skáld sin. Þau skipuðu annað öndvegi.“ Mér hefur alltaf fundizt þetta athyglisverð og skemmtileg mynd, sem þarna er brugðið upp í einni setningu af Haraldi konungi og hirð hans, og að þessi mynd sé Haraldi bárfagra til sæmdar. Að vísu geri ég ekki ráð fyrir, að þarna hafi eintóm óeigingirni eða listnautn valdið. Það var siður hirðskálda þá að mæra konunga í ljóði og hlutu laun fyrir. Þessa hefur Haraldur konungur sjálfsagt viljað njóta hjá skáldum sínum. En þær sæmdir, sem hann veitti skáldunum, eru vottur þess, að hann kunni að meta áhrifamátt skáldskapar, svo sem margir þjóðhöfðingjar og fyrirmenn á fyrri öldum. Skemmtileg hefur mér líka fundizt frásögn Heimskringlu af því, hvernig Íslendingar á þjóðveldisöld guldu Norðmanninum Eyvindi skáldaspilli bragarlaun, en Eyvindur var, eins og mörgum er kunnugt, höfuðskáld Norðmanna á 10. öld. Í Heimskringlu segir: „Eyvindur orti drápu um Íslendinga, en þeir launuðu svo, að hver bóndi gaf honum skattpening. Sá stóð þrjá penninga silfurs og hvítur í skor. En er silfrið kom fram á Alþingi, réðu menn þar af að fá smiði til þess að skíra silfrið. Síðan var gjör af feldardálkur, en þar af var greitt smíðakaupið. Þá stóð dálkurinn fimm tugi marka.“ Hér hygg ég, að getið sé um hin fyrstu skáldalaun, sem Íslendingar lögðu fram sameiginlega, hvort sem það var nú Alþ. eða almenn samtök, sem hafa staðið að þessari ráðstöfun. Á flestum eða öllum öldum íslenzkrar sögu munu þess finnast dæmi, að skáld og listhagir menn hafi hlotið einhver iðgjöld íþróttar sinnar, en jafnan voru það þá einstaklingar, sem inntu þau af hendi, allt fram á síðustu öld, þá mun þjóðarheildin ekki hafa átt þar hlut að máli. Það mun vera í fyrsta skipti árið 1819, sem íslenzkt skáld hlýtur viðurkenningu úr sjóði, sem telja mætti almannasjóð, en það ár veitti konungur séra Jóni Þorlákssyni á Bægisá 40 ríkisdala árlegan styrk í sæmdarskyni fyrir skáldskap. En bið aldna og fátæka skáld naut þessa stuðnings ekki lengi. Jón á Bægisá andaðist í októbermánuði þetta sama haust. Síðan mun það ekki hafa komið fyrir, að skáldskapur íslenzks manns væri launaður úr opinberum sjóði, fyrr en nokkuð löngu eftir að Alþ. hafði fengið fjárveitingavaldið í sínar hendur árið 1874. En sá atburður, er Alþ. launaði fyrst listamenn, gerðist, að ég hygg, árið 1891. Þá eru samþykktar tvær slíkar fjárveitingar. Var önnur þeirra skáldalaun til séra Matthíasar Jochumssonar, 600 kr. og 400 kr. til Torfhildar Þorsteinsdóttur Hólm til ritstarfa. Ég hef haft gaman af því að rifja upp orðalag flm. á þessum tveimur fyrstu till. um fjárveitingar til listamanna, því að mér þykir það orðalag benda nokkuð til þess, að fyrir flm. hafi vakað svipuð hugsun og ég tel meginuppistöðu í því frv., sem hér er til umr. og ég flyt nú, að annars vegar beri að heiðra ágæta og viðurkennda listamenn fyrir unnin afrek, hins vegar að veita starfsstyrki þeim listamönnum, sem yngri eru og óráðnari, en líklegir þykja til góðra hluta. Hins má svo geta, svo sem eins og innan sviga, að Alþ. var ákaflega varfærið fyrr á árum, og í sambandi við till. um skáldalaun til séra Matthíasar, þegar hún var flutt í fyrsta sinn 1891, risu upp þm., sem töldu afar varhugavert að fara inn á slíka braut að veita skáldalaun. Um þetta var nokkuð deilt, og endirinn varð sá, að orðið „skáldalaun“ var fellt niður og samþ. fjárveiting, 600 kr., til séra Matthíasar Jochumssonar, en sleppt öllum skýringum á því, fyrir hvaða verðleika fjárhæðin var veitt. Síðan 1891 hefur Alþ. veitt íslenzkum skáldum og síðar öðrum listamönnum stuðning með fjárveitingum, þótt ekki hafi það alltaf gengið orðalaust, og margvislegur háttur hefur verið á hafður um úthlutun þessa fjár. Áratugum saman stóðu hvimleiðar deilur á Alþ. um listamannafé og um verðleika einstakra listamanna. Slíkra deilna hefur lítt gætt hér á Alþ. s.l. ár. Það stafar af tvennu. Segja má, að fyrir löngu sé það almennt viðurkennt, bæði af þingi og þjóð, að listamenn og listastörf beri að styðja, þótt enn geti menn greint á um fjárhæðir, sem verja skuli af almannafé í þessu skyni. En í öðru lagi hefur Alþ. losað sig við þann vanda að skipta fénu og falið sérstakri n. Hafa deilurnar um þessi mál því að mestu leyti verið fluttar út úr þinginu og fara nú einkum fram í blöðum. Um nokkuð langt skeið, held ég, að margir hafi gert sér það ljóst, að nauðsynlegt er, að komið verði á fastari og hentugri skipan en verið hefur um úthlutun listamannalauna, svo og um annan opinberan stuðning við listsköpun í landinu. Enn risa á hverju ári harðar deilur um skiptingu þess fjár, sem veitt er á fjárl. til listamanna. Sjálfsagt verður seint eða aldrei fundið það fyrirkomulag þessara mála, að lítilli eða engri gagnrýni sæti. Slík mál eru viðkvæm og það er torvelt að koma við algerlega hlutlægu mati, þar sem smekkur og tilfinning ráða jafnmiklu og hér hlýtur jafnan að verða. En þó vil ég leyfa mér að fullyrða, að hin megna óánægja með úthlutun listamannafjár og hinar sífelldu deilur, sem sú úthlutun veldur, eigi að töluverðu og jafnvel að verulegu leyti rót sína að rekja til þess, að Alþ. hefur látið undir höfuð leggjast að marka ákveðna og skynsamlega stefnu um meðferð listamannafjár og tryggja það eftir föngum, svo sem gert verður með löggjöf, að framlag ríkissjóðs verði lyftistöng fyrir listsköpun í landinu og í annan stað samboðið þeim viðurkenndu listamönnum, sem heiðurslauna er ætlað að njóta. Úthlutun listamannafjár hefur á liðnum tímum verið í höndum ýmissa aðila. Lengi var hún, eins og ég áðan sagði, í höndum Alþ. sjálfs, þá um skeið á vegum menntamálaráðs, skamma hríð var hún framkvæmd af fulltrúum úr hópi listamanna og loks allmörg hin síðustu ár á vegum þingkjörinnar n. Segja má, að engin þessara úthlutunaraðferða hafi þótt gefast sérlega vel. Þó ber, held ég, flestum saman um, að torfundið verði öllu óhentugra fyrirkomulag en nú er, þar sem eins konar fulltrúar þingflokkanna koma árlega saman til að annast aðeins eina úthlutun koma saman í fáeina daga til þess að skipta fénu, án þess að hafa nein lagafyrirmæli eða fastar reglur við að styðjast. Og eftir að þessi þingkjörna n. hefur setið á rökstólum í fáeina daga og gengið frá úthlutun, skilst mér, að hún telji starfa sínum lokið, telji sig í rauninni úr sögunni. Að vísu kunna sömu menn að verða kosnir í nýja úthlutunarnefnd næsta ár að einhverju eða jafnvel öllu leyti. Þó hlýtur það að vera alisendis óvíst, enda hefur það lengi verið viðkvæði nálega allra, einnig nm. sjálfra, að þetta fyrirkomulag sé ekki til frambúðar. Það þurfi að gera verulega og skjóta bragarbót á þessu fyrirkomulagi. Um listamálin, listaúthlutunarmálin sérstaklega, hafa verið flutt ófá frv. á undanförnum 15 -20 árum, jafnvel hafa verið flutt um þau efni stjfrv. En ekkert þessara frv. hefur náð fram að ganga. Ég hef kynnt mér öll þessi frv., þau sem flutt hafa verið síðustu 20 árin, og enn fremur ýmsar álitsgerðir og till., sem komið hafa fram utan þings, einkum frá listamönnunum sjálfum og samtökum þeirra. Ég hef við samningu þess frv., sem ég hef leyft mér að leggja fyrir hv. Alþ. um þessi mál, notfært mér margt, sem ég taldi gott og gagnlegt, úr hinum eldri frv. og till., þ. á m. ýmis atriði úr frv. hv. 1. þm. Norðurl. e., Karls Kristjánssonar, því frv., sem var hér á dagskrá næst á undan. Ekki get ég þó sagt, að ég hafi lagt neitt hinna eldri frv. til grundvallar þessu, heldur er það frábrugðið þeim öllum í ýmsum veigamiklum atriðum. M.a. hefur mér þótt ástæða til að leggja ríka áherzlu á það, að æskilegt er og raunar sjálfsagt, að skipulagður verði af opinberri hálfu stuðningur við listsköpun í landinu í ýmsu öðru formi en með beinni úthlutun launa eða styrkja til ákveðins fjölda listamanna. Ég er þeirrar skoðunar, að ný og bætt skipan þessara mála sé ekki einungis æskileg frá sjónarmiði listamanna sjálfra, heldur ekki síður frá sjónarmiði þjóðarinnar í heild, þeirra, sem njóta eiga verka listamannanna. Hér þarf að vísu að auka það fé, sem veitt er til stuðnings íslenzku listalífi. En ég er sannfærður um, að því aðeins kemur slík aukning listafjár að verulegum notum, að breytt sé til bóta um reglur og starfshætti við skiptingu fjárins. Deiling þess til um eða yfir 120 einstaklinga, allt niður í 15 þús. kr. styrki, held ég að sé næsta óheppileg. Og jafnvel þótt heildarfjárveitingin verði aukin verulega, tel ég, að fækka eigi til muna þeim, sem njóta árlegra listlauna. En það á að muna um stuðninginn, þegar hann er veittur, og föst árleg listamannalaun geta naumast komið til álita nema til handa takmörkuðum hópi. En takist að setja fastar reglur um fjölþættari og raunhæfari stuðning við starfandi listamenn en nú á sér stað, hygg ég, að auðveldara verði að fá Alþ. til þess að styrkja listir og listamenn með auknum fjárframlögum. Mér er kunnugt um, að hæstv. núverandi menntmrh. hefur hug á því að koma á nýrri skipan þessara mála. Hann hefur áður, bæði sem þm. og síðar sem ráðh., flutt frv. um listamannalaun, og nú ekki alls fyrir löngu lýsti hann yfir því, að hann hefði hug á að undirbúa löggjöf um þetta efni. Frv. mitt er ekki flutt vegna þess, að ég sé í neinu kapphlaupi við hæstv. ráðh. né heldur við hv. 1. þm. Norðurl. e. eða neinn annan um lausn þessa máls. Mér dettur ekki í hug að halda því fram, að frv. mitt sé hin eina hugsanlega lausn þess. En ég vildi leggja þetta frv. fram sem eins konar umræðugrundvöll, sem framlag af minni hálfu til þeirra umræðna, sem nú og á næstunni fara væntanlega fram um þessi mikilsverðu efni. Ég hef lengi og nokkuð mikið hugsað um þau mál, sem hér er um að ræða. Ég hef átt tal um þau fyrr og síðar við ýmsa listamenn og áhugamenn um listir. Árangur þeirra hugleiðinga og athugana er þetta frv. Þar sem frv. fylgir nokkuð ýtarleg grg., tel ég ekki ástæðu til að fjölyrða um einstök atriði þess. Ég ætla því að láta nægja að benda stuttlega á fimm meginatriði, sem ég tel að felist í þessu frv. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir nýrri skipan úthlutunarnefndar, sem jafnframt fjall um þann stuðning við listsköpun og listtúlkun í landinu, sem veittur kann að verða í öðru formi en með beinum fjárveitingum til einstakra listamanna. Hér er vafalaust um eitt mikilsverðasta atriðið að ræða, að því er varðar alla skipun þessara mála. Mitt sjónarmið er þetta: Hér þarf að vera starfandi föst n., sem kosin sé til nokkurra ára í senn. Þar skulu eiga sæti fulltrúar frá samtökum listamanna, fulltrúar frá ríkisvaldinu og fulltrúar frá hlutlausum og tiltölulega óháðum aðila. Ég legg því til í frv. þessu, að stjórn Bandalags íslenzkra listamanna kjósi 3 menn í n., menntamálaráð kjósi 2, en háskólaráð Háskóla Íslands 2. Þá er ákvæði um það, að enginn þessara þriggja aðila skal vera bundinn af því að velja í n. menn úr sínum hópi. Um Bandalag ísl. listamanna geri ég beinlínis ráð fyrir því, að það verði ekki starfandi listamenn eða menn, sem kunna að hafa hagsmuna að gæta við úthlutun listlauna, heldur tilnefni það eins konar trúnaðarmenn sína og þá gjarnan utan eigin raða. Ég tel, að þetta fyrirkomulag sé að mörgu leyti einfaldara og heppilegra en margar úthlutunarnefndir, t.a.m. 4, hver fyrir sína listgrein. Aftur á móti mundi ég telja mjög líklegt og jafnvel sennilegt, að slík nefnd veldi sér ráðunauta, sem gerðu tillögur til hennar varðandi hinar einstöku listgreinar, en nefndin sjálf tæki endanlegar ákvarðanir og bæri formlega ábyrgð á úthlutuninni í heild, það væri ein nefnd, sem það gerði. Annað mikilsvert atriði þessa frv. er það, að þar er gert ráð fyrir þeirri breytingu, að fremstu og viðurkenndustu listamenn þjóðarinnar hverju sinni, þeir menn, sem réttmætt þykir að heiðra, njóti allverulegra fastra listamannalauna, en séu ekki eða geti verið árlegt bitbein og háðir ákvörðun úthlutunarnefndar hverju sinni. Flestir, sem rætt hafa um úthlutun listamannalauna, eru, að ég hygg, sammála um nauðsynina á því að koma þessum hætti á, enda held ég, að segja megi, að það hafi verið kjarni þeirra frv. og tillagna, sem fram hafa komið um listlaunamál á síðari árum. Þriðja mikilvæga atriðið í þessu frv. og ein helzta nýjungin er sú að tryggja nokkrum hópi listamanna allverulega starfsstyrki, styrki, sem ætlunin er að þeir njóti í 2 ár a.m.k., en í 3 ár hið lengsta samfellt hverju sinni. Mér er kunnugt um, að nágrannaþjóðir okkar hafa tekið upp slíka starfsstyrki til listamanna og það í vaxandi mæli. Skal ég í því sambandi nefna bæði Norðmenn og Breta, sem mér er kunnugt um að hafa tekið upp að veita af almannafé slíka styrki og telja, að það hafi gefið mjög góða raun. Þeir menn, sem ég geri ráð fyrir að hljóti slíka starfsstyrki, eru í fyrsta lagi þeir, sem þegar hafa sýnt, að þeir eru líklegir til afreka og ástæða er til að veita aðstöðu til þess að vinna að listsköpun, þ.e.a.s. listamenn, sem eru í fullu starfsfjöri og mikils kann að mega af vænta, ef þeim er veitt aðstaða til þess að sinna list sinni. En jafnframt og ekki síður tel ég að eigi að veita slíka starfsstyrki ungum mönnum, sem sýnt hafa ótvírætt, að þeir séu efnilegir listamenn, og verður þá að ráðast, hvernig fer, en tækifæri á að veita þeim að mínum dómi í þessu formi, að veita þeim allriflega starfsstyrki í 2 eða 3 ár, en láta síðan sjá, hvaða árangur það ber. Í fjórða lagi felur þetta frv. í sér það mikilsverða ákvæði, að stofnaður skuli fastur listasjóður og sé honum ætluð ákveðin árleg fjárveiting á fjárlögum. Úr þessum listasjóði er hugmyndin að úthluta áðurgreindum starfsstyrkjum, en auk þess nokkrum öðrum lægri styrkjum, sem eru ekki heldur hugsaðir sem föst listamannalaun, heldur í mörgum tilfellum sem viðurkenning eða hvatning. Ýmist yrðu þeir veittir einu sinni eða oftar sama manni eftir atvikum. Slík fjárveiting kæmi þá að vissu leyti í stað lægstu launaflokkanna skv. því úthlutunarkerfi, sem nú er. En þeim listasjóði, sem ég legg til að verði myndaður skv. II. kafla þessa frv., er jafnframt ætlað að sinna öðrum og fjölþættari verkefnum en útdeilingu persónulegra styrkja. Í 12. gr. frv. eru nefnd 5 atriði, sem ég legg til að sjóðurinn eigi að styrkja eða megi styrkja. Þar er þó engan veginn um tæmandi upptalningu að ræða, heldur nánast nefnd nokkur dæmi þess, hvernig slíkur fastur sjóður gæti stutt listamenn og listsköpun með nokkuð fjölbreytilegum hætti. Meðal þess, sem þarna er nefnt, vil ég aðeins benda á tvennt. Það er sú hugmynd, að komið verði upp af hálfu hins opinbera eða þá þessa listasjóðs, ef hann kæmist á, hentugum íbúðum eða litlum húsum á hagkvæmum stöðum, þar sem listamönnum væri síðan boðið að dveljast um lengri eða skemmri tíma, meðan þeir væru að störfum við að sinna sinni list, að rithöfundur, sem þarf að öðlast ró og næði til að ljúka verki, sem hann er að vinna að, geti átt þess kost að taka sig upp og dveljast á rólegum og skemmtilegum stað í 1, 2 eða 3 mánuði og hið sama gildi um tónskáldið eða listmálarann, sem vildi sinna slíku. Ég hygg, að þetta gæti komið mörgum að góðu gagni. Í annan stað vildi ég benda á, að eitt af verkefnum listasjóðs ætti að mínu viti að vera að stuðla að listkynningu, sem listamennirnir sjálfir önnuðust að mestu eða jafnvel öllu leyti. Um þá hugmynd langar mig til að fara fáeinum orðum, þar sem ég tel, að hún sé eitt af binum mikilvægari verkefnum, sem slíkur sjóður ætti og þyrfti að sinna. Það hefur verið rætt um það oft á undanförnum árum og ritað, að nauðsyn sé á að auka jafnvægi í byggð landsins. Um það hafa verið fluttar ýmsar tillögur og nokkur viðleitni höfð uppi til að stemma stigu víð hinum öra flutningi fólks úr fámenni til þéttbýlis. Í þessari viðleitni og tillagnagerð hefur einkum verið lögð áherzla á umbætur í atvinnu-, samgöngu- og raforkumálum. Þetta eru vissulega allt mikilvæg atriði. En hinu má þó sízt gleyma, að jafnvægið á sviði menningarmála, ef svo mætti að orði komast, þ.e.a.s. aðstaðan til menntunar, til listnautnar og til heilbrigðs tómstunda- og skemmtanalífs er sízt minna atriði en fjárhagsleg afkoma fólks og almenn lífsþægindi. Mörgum mönnum í strjálbýlinu er þetta fullkomlega ljóst og hefur verið lengi. Vottur þess eru m.a. sívaxandi kröfur um fjölgun menntastofnana og um bætta aðstöðu til náms úti um land. Aukinn áhugi á eflingu tónlistar og leiklistarstarfsemi, sem nú gætir víða úti á landsbyggðinni, ber þess einnig merki, að uppi er viðleitni til að iðka menningarlegt tómstundastarf í strjálbýlinu. Félagsheimili þau, sem reist hafa verið víðs vegar um land á síðari árum, eru enn eitt tákn þess, að mönnum er ljós sú þörf, að sem flestir geti notið félags- og tómstundalífs. Þessi hús eru mörg hver hin veglegustu, enda hafa þau kostað mikið fé. Án efa hafa mörg þeirra þegar stuðlað að auknu og bættu félagslífi. Hinu er þó ekki að leyna, að enn sem komið er skortir töluvert á, að þau séu notuð til hlítar, með þeim hætti, sem hægt væri og æskilegt væri, þ.e.a.s. að vera miðstöð fjölþættrar menningarstarfsemi hvert í sinni byggð eða héraði. Þessu veldur að sjálfsögðu margt, sem ég skal ekki fara frekar út í hér. En ég tel alveg víst, að hin mörgu og myndarlegu félagsheimili gætu orðið stórum meiri lyftistöng í menningarlegum efnum heldur en þau eru þegar orðin, ef til kæmi skipulegur stuðningur við slíka viðleitni af hálfu hins opinbera. Ég tel það mjög mikilvægt, að hér verði ráðin bót á. Það mikla fé, sem ríkið, bæjarog sveitarfélög og samtök fólksins hafa lagt í það að koma upp myndarlegum félagsheimilum, þarf að ávaxtast betur en verið hefur, og það getur áreiðanlega gert það. Með góðu skipulagi og hóflegum tilkostnaði, sem ekki þyrfti að nema stærri upphæð árlega en nemur einhverju broti af kostnaði við byggingu eins félagsheimilis, á að vera kleift að flytja góða og fjölþætta list um landið og koma þannig til móts við þær óskir fólks í strjálbýlinu, sem nú gætir í vaxandi mæli, að félagsheimilin geti orðið réttnefndar menningarmiðstöðvar í ríkari mæli en nú er. Gleðilegur vottur þess, að skilningur á gildi og menningarhlutverki félagsheimila færist í vöxt, kom m.a. fram nú í haust, þegar nýtt félagsheimili hóf starfsemi sína með því að efna til raunverulegrar listahátíðar, sem stóð í viku. Árin 1958 og 1959 gerðu menntamálaráð og ríkisútvarpið í sameiningu tilraun til listkynningar. Sú listkynning hlaut heitið „List um landið“. Tilgangurinn var sá að senda hvers konar lifandi list sem viðast út um bæi og sveitir, orðsins list, tónlist og myndlist. Sýningar úrvalsverka úr Listasafni Íslands voru haldnar á fáeinum stöðum, auk þess sem listfræðingur hélt fyrirlestra um myndlist. Kirkjutónlist var flutt allvíða á Suðvesturlandi. Gerður var út leiðangur um Suður- og Austurland, flutt stutt ópera, sunginn einsöngur og skáld lásu ljóð sín. Um Norðurland ferðuðust rithöfundar, sem lásu úr eigin verkum, og óperusöngvari hélt tónleika. Loks fór einn leiðangur um Vestfirði, þar sem boðið var upp á píanóleik, einsöng og ljóðalestur. Hvarvetna var vandað mjög til dagskrár og hinir færustu listamenn til fengnir. Þessi tilraun þótti, að ég hygg, takast vel. Aðsókn var víða góð og móttökur hvarvetna ágætar. Aðgangseyrir að þessum samkomum var seldur, en á hóflegu verði. Mun láta nærri, að hann hafi staðið undir 60% heildarkostnaðar. Hallann báru menntamálaráð og ríkisútvarpið, að hálfu hvor aðili, og ég vil segja, að sá halli hafi verið ótrúlega lítill miðað við umfang þessarar starfsemi og tilkostnað, sem var vitanlega allmikill. Ég tel, að þessu líka starfsemi beri að taka upp að nýju, og ég sé ekki betur en það væri verðugt og tilvalið verkefni fyrir listasjóð, ef stofnaður yrði, að standa fyrir slíku. Þess skal getið, að mér er kunnugt um, að Bretar hafa fyrir nokkru stofnað listasjóð hjá sér, en sá sjóður vinnur að eflingu lista á mjög breiðum grundvelli og hefur þegar unnið mikilvægt og merkilegt starf. Ég vil svo að lokum leggja á það áherzlu, að ég tel, að Alþ. geti ekki skotið því á frest öllu lengur að setja löggjöf um þessi listamál. Í rauninni hefur það dregizt allt of lengi, dregizt svo lengi, að það er orðið Alþ. til vansa. Mér dettur ekki í hug að halda því fram, að ég hafi í þessu frv. bent á hina einu réttu leið. Þar eru vitanlega ýmis álitamál, og eitt og annað stendur þar vafalaust til bóta. Ég skal þó geta þess hins vegar, að ég hef nú nýlega rætt við ýmsa listamenn um þetta frv. og hef yfirleitt fengið mjög góðar undirtektir, að því er varðar meginstefnu þess. Því er ekki að leyna, að frv. gerir ráð fyrir allverulega auknum fjárstuðningi við listir og listamenn eða fullri tvöföldun þess framlags, sem nú er varið til listamannalauna. En þegar alls er gætt, tel ég, að hér sé hóflega í sakirnar farið. Og ég er þeirrar skoðunar, að hvorki þing né þjóð muni telja eftir 7-8 millj. kr. sem árlegt framlag til fjölhliða listastuðnings, ef það er jafnframt tryggt eftir föngum, að þessir fjármunir nýtist vel og verði lyftistöng fyrir listsköpun og listkynningu í landinu. Ég legg svo til, herra forseti, að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.