Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er nú orðið langt síðan rætt var um fsp. út af olíumálunum hér á Alþingi. Má vera, að drátturinn stafi nokkuð af því, að ýmsir úr stjórnarliðinu telja sér ekki hagstætt að ræða um meðferð olíumálanna opinberlega. Síðast þegar rætt var um þessi mál hér í Alþingi, var ekki vitað með vissu, hvað ríkisstj. hafði gert í sambandi við leigu á olíuskipum. En síðan hefur það upplýstst, sem vakið hefur furðu alls almennings í landinu, að ríkisstj. með viðskmrh. í broddi fylkingar neitaði olíufélögunum um að leigja 15 þús. tonna skip fyrir 120 sh. flutningsgjald á smálest með þeim afleiðingum, að síðar varð að leigja skip fyrir 220 sh. Þessi yfirsjón ríkisstj. kostaði þjóðina hátt á fjórðu millj. kr. En ríkisstj. hefur á herðum sér enn stærri syndabagga í sambandi við olíumálin. Ríkisstj. hefur afhent Olíufélaginu og SÍS 15 millj. kr., sem þessi fyrirtæki með leyfi ríkisstj. taka í flutningsgjöld fram yfir það, sem eðlilegt hefði verið að greiða. Með 80 sh. flutningsgjaldi á smálest verður Hamrafellið borgað niður að fullu á fjórum til fimm árum. Með því að leyfa svo fljóta niðurgreiðslu er betur séð fyrir rekstri þessa skips en annarra fyrirtækja í landinu. Það er sannað, að útgerðin hefði þénað vel með því að fá 80 sh. í stað 160 sh., eins og samið var um. Lúðvík Jósefsson viðskmrh. afsakar sig og kennir félmrh., Hannibal Valdimarssyni, um þetta, þar sem verðlagsmálin heyra undir hann. Það er fagnaðarefni, að Íslendingar hafa eignazt olíuskip, og flestir munu hafa talið, að þjóðin í heild gæti hagnazt á því. Ýmsir hafa á undanförnum árum haft áhuga fyrir kaupum á olíuskipum, þ. á m. Olíufélagið h/f og SÍS. Hafa þessir aðilar nokkrum sinnum sótt um innflutnings- og gjaldeyrisleyfi fyrir olíuskipi. Þegar gjaldeyrisyfirvöldin spurðu um möguleika Olíufélagsins og SÍS á því að útvega fé til skipakaupanna og með hvaða kjörum þau byggjust við að fá fé í þessu skyni, fengust aldrei viðunandi svör, vegna þess að féð var ekki fyrir hendi. En loks 25. okt. 1955 töldu þessir aðilar sig geta útvegað fé með hagstæðum kjörum án ríkisábyrgðar. Var þeim því veitt leyfi fyrir olíuskipi 6. des. sama ár. Gildandi fragtir á þessum tíma höfðu verið í okt. 36 sh., í nóv. 46 sh. fyrir smálest. Er því ljóst, að reiknað var með að rekstrargrundvöllur væri fyrir skipinu með þeim flutningsgjöldum. Þegar gera skyldi samninga um lántöku vegna kaupa á skipinu, kom í ljós, að Olíufélagið og SÍS höfðu fullyrt of mikið, þegar þau sögðust geta fengið skipið án ríkisábyrgðar. Það kom í ljós, að þau gátu ekki fengið lánið, nema ábyrgð Landsbankans kæmi til. Ábyrgð þjóðbankans jafngildir vissulega ábyrgð ríkisins. Til þess að kaupendur gætu eignazt skipið og fengið lánið varð Landsbankinn að ganga í ábyrgð fyrir 2. veðréttar láni, sem nam 20% af kaupverði skipsins. Enn fremur varð Landsbankinn, til þess að lánið fengist, að gefa yfirlýsingu um, að hann gengi í ábyrgð fyrir yfirfærslu vaxta og afborgana af kaupverði skipsins. Það er því mikill misskilningur, ef einhver heldur því fram, að SÍS og Olíufélagið hafi keypt umrætt skip án ábyrgðar hins opinbera. Vissulega á þjóðin öll að njóta þess, að þetta skip er komið undir íslenzkan fána og í eigu landsmanna. Það er mannlegt, þótt Olíufélagið og SÍS taki við þeim fjármunum, sem ríkisstj. af góðmennsku sinni réttir að þeim. Trúað gæti ég því, að stjórnendur þessara fyrirtækja brosi góðlátlega í kampinn, þegar þeir sín á milli ræða um samning, sem gerður var við ríkisstj. um flutning á olíu með Hamrafellinu, en sá samningur gefur eigendum skipsins a.m.k. 15 millj. kr. fyrir fjórar ferðir í aukagróða, eins og áður hefur verið tekið fram. Í grein, sem hæstv. viðskmrh., Lúðvík Jósefsson, skrifaði í Þjóðviljann 19. þ. m., viðurkennir hann, að ríkisstj. hafi vald, hafi heimild í lögum til þess að ákveða hámarksfragt með íslenzkum skipum, en þar sem engar reglur væru gildandi um hliðstæða flutninga, hefði ríkisstj. ekki talið ástæðu til að nota þessar heimildir að sinni. Reynt er að afsaka þetta frumhlaup með því, að lagt hafi verið á eigendur Hamrafells 9 millj. kr. yfirfærslugjald samkv. lögum um útflutningssjóð. Þau lög gera ráð fyrir 16% yfirfærslugjaldi á vexti og afborganir, en það verða því aðeins 9 millj. kr., að lögin verði í gildi í 5–6 ár, meðan verið er að greiða allt kaupverð skipsins. Sé hins vegar gert ráð fyrir, að þessi ólög gildi aðeins yfirstandandi ár, og flestir munu vona, að þau standi ekki lengur, þá er hér aðeins um að ræða 1.5 millj. kr., sem eigendum Hamrafells er ætlað að greiða í yfirfærslugjald. Er enginn vafi á því, að eigendur skipsins telja það góð viðskipti við ríkisstj. að fá 15 millj. kr. á silfurdiski, en endurgreiða aðeins 1.5 millj. kr. í útflutningssjóð. Það þarf varla að taka það fram, að 16% gjaldið nær til allra skipa, þótt þau hafi búið við hámarksfragtir á undanförnum árum og taprekstur. Það er því ónýtt hálmstrá, sem gripið er til, þegar reynt er að verja olíuokrið með 16% skattinum. Ef ein lög eiga að gilda í landinu, held ég 16% gjaldið komi á Hamrafellið eins og önnur skip, þótt flutningsgjöld með því væru hæfilega há. Það út af fyrir sig, að eigendum Hamrafells er gefið tækifæri til að safna fjármagni á auðveldan hátt, væri ekki svo alvarlegt, ef það leiddi ekki til þess, að almenningur í landinu, sem ekkert hefur aflögu, verður að greiða þetta fé í hækkuðu olíuverði, sem nemur um 200 kr. á smálest, hækkuðu benzínverði og auk þess óbeinum sköttum, 22 millj. kr., til niðurgreiðslu á olíu, sem útgerðin notar. Ekki er að efa, að þjóðin gerir sér grein fyrir því, hvað hér hefur gerzt, að sú ríkisstj., sem telur sig stjórn hinna vinnandi stétta, leggur þungar álögur á fátækan almenning, til þess að auðfélög í landinu geti á auðveldan hátt rakað saman gróða, meiri en nokkur dæmi finnast til. Það hefur verið skrifað um það í stjórnarblöðin, að sjálfstæðismenn væru með pólitíska árás á SÍS og Olíufélagið með skrifum sínum um olíumálin. Það er augljós vitleysa. Hér er ekki um að ræða árás á SÍS eða Olíufélagið. Eigendur Hamrafells hafa ekki gert annað en taka við því fé, sem ríkisstj. í örlæti sínu afhendir þeim. Hvernig eigendur Hamrafells hafa talað við ríkisstj., veit ég ekki, en vitanlegt er, að þeir hafa frá öndverðu vitað, að þeir hefðu hvorki lagalegan né siðferðilegan rétt til þess að krefjast hærri flutningsgjalda en sem svari kostnaðarverði. Það er ríkisstj., sem er sek í þessu máli. Það er hún, sem verður dregin til ábyrgðar fyrir það að hafa skattlagt almenning að óþörfu. Ríkisstj. gat komið í veg fyrir þá gífurlegu hækkun á olíum, sem nú er fram undan, með því að nota heimild í lögum. Ýmsir stuðningsmenn ríkisstj. hafa mestu andstyggð á því, sem gerzt hefur í olíumálunum. Fulltrúar Alþb. og Alþfl. í bæjarstjórn Reykjavíkur hafa gerzt flutningsmenn að tillögu, sem vítir framferði ríkisstj. og afskipti öll í sambandi við olíumálið. Einn af flm. till. er þm. Alþýðubandalagsins, Alfreð Gíslason læknir. Þegar stuðningslið ríkisstj. hefur þessa skoðun á málinu, hygg ég, að fáir muni halda því fram, að við sjálfstæðismenn séum með pólitískt ofstæki, þótt við ræðum þessi mál og bendum á afglöp ríkisstj. Munu flestir að athuguðu máli telja það nauðsynlegt og þjóðþrifaverk að gera öllum almenningi ljóst, hvernig vinnubrögð ríkisstj. eru. Þjóðin verður að læra af reynslunni og losa sig við núv. ríkisstj., sem ekki virðist kunna skil á réttu eða röngu, strax þegar tækifæri gefst.



Herra forseti. Það er nú ljóst mál, að erindi hv. 1. þm. Rang. (IngJ) hingað upp í ræðustólinn var fyrst og fremst að lesa hér upp 5 mínútna blaðagrein, sem á að birtast í Morgunblaðinu á morgun. Hann gerir sér það eflaust ljóst eins og allir hér, að í því, sem hann sagði, kom ekkert nýtt fram, hér var aðeins verið að tönnlast á því, sem áður hefur fram komið í þessu máli og er búið að marghrekja hér áður. En það er nú venjan að gera sér von um það, að með því að birta þetta nógu oft og í nógu útbreiddum blöðum, megi samt koma rangfærslunum þannig áleiðis, að einhverjir fari að trúa. Þessi hv. þm. endurtekur það hér enn einu sinni, að ég sem viðskmrh. hafi neitað olíufélögunum um leyfi til þess að leigja tiltekið olíuskip til flutninga á olíum til landsins á 120 sh. tonnið. Ég hef lýst því yfir opinberlega í blöðum og hér á Alþingi áður og því er ekki mótmælt af olíufélögunum, að ég hef aldrei skorizt í þeirra mál í þessum efnum. Þau hafa ekkert bréf né á neinn hátt neitt plagg frá mér um það, að ég hafi bannað þeim að leigja þetta skip. Þau höfðu fullt frelsi til þess að leigja skipið. Það er þeim kunnugt um, og það er þessum hv. þm. einnig kunnugt um. En þau óskuðu ekki eftir því að leigja þetta skip nema fá tilskilda tryggingu hjá verðlagsyfirvöldunum í landinu fyrir að fá ákveðna hækkun á olíuverði um leið, og eins og ég hef sagt áður, ef þar á einhvern um að saka, að ekki hefur fengizt heimild til þess að hækka olíuverðið, þá á vitanlega að saka verðlagsyfirvöldin í landinu um það, en þeim er einnig kunnugt um, að ég hef ekki með þau mál að gera. Þessu er þá snúið við, þegar ég segi þetta, og sagt, að ég sé að bera sakir á félmrh., Hannibal Valdimarsson. Svona er málflutningurinn. Vitanlega ásaka ég ekki hann fyrir það, nema síður sé, því að ég styð hann algerlega í því, að það var ástæðulaust að veita þeim heimild til hækkunar á olíuverðinu í landinu. En hitt er svo rétt, að olíufélögin ásaka mig sérstaklega fyrir það, að ég sé valdur að því, að þau fá ekki að hækka olíuna. Það liggur því alveg ljóst fyrir, að olíufélögin höfðu með samningi við ríkisstj. tekið að sér að flytja nægilegar birgðir af olíu til landsins og þau höfðu heimild til þess að leigja þau skip, sem þau óskuðu eftir, eftir því sem þau töldu leiguna vera hagstæða hverju sinni. En hitt er svo annað mál, hvort einstakir ráðh. vilja veita þeim það í leiðinni að samþykkja handa þeim verðhækkun fram yfir það, sem öðrum er veitt í landinu, en hér giltu þá lög um algera verðstöðvun. Vegna þess að þetta skip var ekki leigt og skyndilega skall svo yfir styrjöld í heiminum, þá hækkuðu fragtir gífurlega á skömmum tíma, og þá kom þetta dæmi, að það varð nokkru síðar að leigja skip fyrir 220 sh., og svo á að reyna að grípa tækifærið og kenna mér um það eða ríkisstj., að þetta skip var ekki leigt af þeim aðilum, sem höfðu þó fulla heimild til þess, en töldu það ekki hagstætt. Ég veit, að endurteknar yfirlýsingar hér á Alþingi eða í blöðum frá minni hálfu um þetta atriði, sem þó liggur alveg ótvírætt fyrir, hafa vitanlega engin áhrif á 1. þm. Rang. eða á þá Morgunblaðsmenn yfirleitt. Þeir halda áfram að prenta þetta upp sí og æ, þó að þeir viti, að þeir séu að skýra ranglega frá málum. Þá kemur aftur hin fullyrðingin, sem líka er í sífellu tönnlazt á, að ríkisstj. hafi rétt að Olíufélaginu og SÍS 15 millj. kr. með því að leigja af þessum aðilum skipið Hamrafell til fjögurra túra yfir vetrarmánuðina á 160 sh. í flutningsgjald á tonn, þar sem skipið muni hafa getað tekið að sér þessar ferðir fyrir 80 sh., er nú sagt, þó að hingað til hafi því verið haldið fram, að það hefði getað tekið að sér þessa flutninga fyrir 60 sh. Ég hef gert grein fyrir því, bæði hér á Alþingi og einnig í blöðum, hvernig þetta mál lá réttilega fyrir, og get endurtekið hér aðeins nokkur aðalatriði. Ég hef bent á það, að hámarksákvæðin um fragtir hafa hingað til, í allri stjórnartíð m.a. þessa hv. þm., sem var hér að enda við að tala, ekki gilt yfir flutninga, þar sem um heila farma hefur verið að ræða. Íslenzk skip öll hafa fengið að taka það flutningsgjald, sem gildandi hefur verið á hinum frjálsa markaði, þegar um hefur verið að ræða flutning á heilum vöruförmum. Þannig er þetta enn í dag, að íslenzk skip, sem núna eru að koma með kol til landsins, íslenzk skip, sem eru að koma með salt, þau taka nú í dag þá fragtataxta í þessum efnum, sem eru samsvarandi við það, sem er á frjálsum markaði. Hámarksákvæðin eru ekki látin gilda í þessum tilfellum og hafa aldrei verið látin gilda. Þegar fragtirnar hafa farið hækkandi, hafa þessi íslenzku skip því fengið hærri fragtir í öllum þessum tilfellum og fá það enn í dag. Skipið Hamrafell hlaut því vitanlega að setja fram það sjónarmið, eins og eðlilegt var, að það ætti að búa við nákvæmlega sömu kjör í þessum efnum og önnur íslenzk skip, að það ætti ekki að taka það eitt út úr og setja það undir hámarksfragttaxta, eins og gert hefur verið aðeins um þau skip, sem flutt hafa stykkjavöru til landsins. En ég hef hins vegar lýst því yfir, að ég álít, að það komi vel til mála, að þessi gamla regla verði endurskoðuð og það verði sett ákvæði um að láta hámarksreglurnar einnig gilda yfir olíuflutningaskip og yfir flutninga á salti, kolum og öðrum varningi til landsins, þó að íslenzk skip eigi þar í hlut. Þetta atriði er alltaf dregið undan af þeim sjálfstæðismönnum, sem um þetta mál tala. Hér þurfti því að skapa algera sérreglu í þessu tilfelli með þetta nýja olíuflutningaskip. Nú var farin sú millileið í þessu í fyrstu lotu málsins, að skipið lækkaði frá gildandi fragttöxtum, sem voru á erlendum skipum, það lækkaði fragt sína mjög verulega, eða úr 220–240 sh., sem almennt voru á frjálsum markaði, í 160 sh., og tók þar með að sér að flytja olíu til landsins á þeim tíma, sem skip voru nálega ófáanleg og olíufélögin höfðu tilkynnt ríkisstj. dag eftir dag, að ekki væri hægt að fá nein skip til þessara flutninga.  Hitt gerði ég mér svo alveg ljóst, að það er vitanlega enginn vandi fyrir hvern sem er að koma á eftir og segja: Af hverju gerðuð þið ekki enn betur? Af hverju létuð þið þá ekki slá enn meira af? Þar geta þeir vitanlega djarflega úr flokki talað, sem aldrei hafa gert neitt í þessa átt fyrr. Hvernig stóð þessi hv. þm. sig, 1. þm. Rang., sem viðskmrh. í þessum tilfellum, þegar var verið að flytja til landsins vörur í heilum förmum, hvort sem var salt eða kol eða aðrar vörur, og þegar fragtir fóru upp, - hvað gerði hann þá í því að knýja íslenzk skip til þess að búa þar við lægri fragtir en hin erlendu skip tóku? Hann gerði ekki nokkurn skapaðan hlut í þessum efnum. Hann hefur ekki fram að færa, eins og ég í þessu tilfelli, 60–80 sh. lækkun á tonni. Hann hefur ekki einn einasta shilling fram að færa, vegna þess að hann gerði ekkert í þessu efni. Hann getur því kannske djarft úr flokki talað um það, að ég skuli ekki koma með meiri afslátt en ég gerði í þessu tilfelli. Það er svo sama eðlis, þegar verið er að deila á mig og aðra í ríkisstj. fyrir það, að hér sé verið að steypa yfir landslýð hærra verði á olíu en þörf er á, og mikið er verið að spá um það, hvert muni verða verð á olíu og hvað það muni hækka, þegar það liggur svo fyrir, að olíuverð hefur um langan tíma staðið hér algerlega óhreyft, þrátt fyrir það að í öllum löndum í kringum okkur hafi olíuverð farið stórkostlega hækkandi. Og nú hefur það átt sér stað í fyrsta sinni í sögunni, en þess munu sem sagt engin dæmi vera til áður, að verðlag á olíum á Íslandi er orðið lægra en í nálægum löndum við okkur. Nú senda sem sagt erlend skip, sem hingað leita eða veiða hér við land, daglega svo að segja beiðni um að fá að kaupa olíuvistir sínar á Íslandi, af því að þau vita, að hér er olían orðin lægri í verði en í heimalöndum þeirra. Mér er það alveg ljóst, að það er ekki hægt að halda því í allan vetur, að verð á olíum og benzíni hækki ekkert hér. Sannleikurinn er sá, að í þessum málum hefur verið gert mjög mikið fram til þessa, meira en hægt verður að standa á út veturinn. Það verður án efa að gefa hér eitthvað eftir, vegna þess að olíurnar hafa stórkostlega hækkað í innkaupi og í flutningi, og það eru miklir örðugleikar yfirleitt fyrir alla að fá þær olíur, sem þeir óska eftir að fá keyptar. Það er því ekkert undarlegt, þó að hér verði að fara fram einhver verðhækkun í þessum efnum, og það er búizt við því. En á þessu sjá menn, hversu sanngjarnt það er að bera á ríkisstj., að hún sé að leggja hér á landsmenn meira eða hærra verðlag í þessum efnum en beinar ástæður eru til. Í þessum útúrsnúningi er því svo haldið fram, eins og hv. 1. þm. Rang. gerði hér nú síðast, að svo illa sé ríkisstj. þokkuð fyrir afskipti sín af olíumálunum, að jafnvel stuðningsmenn hennar, eins og bæjarfulltrúar í bæjarstjórn Reykjavikur, viti hana fyrir framkomu hennar í olíumálunum, eins og hér var orðað. Vitanlega er þessu algerlega snúið við. En það er sízt meiri ósæmd í þessu en öðru því, sem þeir Morgunblaðsmenn yfirleitt segja í þessum olíumálum. Þessir aðilar hafa alls ekki vítt ríkisstj. fyrir það, sem hún hefur gert í olíumálunum almennt, síður en svo. Það hefur hins vegar komið þarna fram að til eru þeir stuðningsmenn ríkisstj., sem telja, að það hefði átt að ganga lengra en gert var í samningunum við Hamrafell og það hefði vel getað tekið að sér þessa flutninga, sem það tók að sér, fyrir enn lægra gjald en það tók. Ég ber ekkert á móti því, að Hamrafell hefði getað staðið undir því. En þegar það er skoðað í þessu ljósi, sem ég hef hér dregið upp, að hér er þó um algert frávik að ræða frá þeirri almennu reglu, sem verið hefur, og hér er um verulega tilslökun að ræða, þá taldi ég fyrir mitt leyti vel við unandi, að Hamrafellið yrði leigt á þeim kjörum, sem gert var, þó að ég játi, að það hefði án efa getað stundað þessar siglingar fyrir lægra gjald. Og það sjónarmið, sem kemur fram hjá þessum stuðningsmönnum ríkisstj. í bæjarstjórn Reykjavíkur, er aðeins það, að það er óskað eftir því, að ríkisstj. hefði í þessum efnum gengið enn lengra en hún gerði. Hitt er með öllu rangt, að þeir séu að víta ríkisstj. fyrir það, sem hún hefur almennt gert í olíumálunum, enda væri það skrýtilegt, að slíkt kæmi frá nokkrum öðrum en þeim, sem annaðhvort eru olíusalar sjálfir eða beinir umboðsmenn olíufélaganna, að kvarta undan því, hvernig haldið hefur verið á þeim málum, því að þar hafa engir undan að kvarta fram til þessa aðrir en þeir, sem selja olíu, því að þeim hefur verið haldið niðri, en hinir hafa búið hér við stöðugt verð í þessum efnum, sem engir aðrir í nálægum löndum hafa búið við á sama tíma. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að karpa frekar um þetta. Ég ætla, að það, sem um var spurt í þessari fsp. í upphafi, hafi hér verið upplýst og þessar síendurteknu rangfærslur hafi verið leiðréttar svo sem þörf er á. Það er vitanlega hægt að endurtaka þessi ósannindi sí og æ. En það breytir bara engu um hið rétta í málinu sjálfu.



Mér hafði skilizt, að hér væri á dagskrá fsp., sem er á þskj. 76, til sjútvmrh. um innflutning á olíum og benzíni, þar sem m.a. er spurt um það, hvaða ráðstafanir hafi verið gerðar til að tryggja nægilega flutninga á olíum og benzíni til landsins og hvaða innkaupsverð og flutningsgjald sé nú á olíum. En mér virtist af ræðu hv. 1. þm. Rang., sem hann flutti hér áðan, að það væri nú ekki aðaláhugamál hans að fá svarað þessum fsp., heldur var hann hér með ýmsar bollaleggingar viðkomandi kaupum á skipinu Hamrafelli og útgerð þess og nefndi ýmsar tölur í sambandi við rekstur þess skips. Hann sagði t.d. í ræðu sinni, að það væri sannað, að það hefði verið nóg fyrir útgerð skipsins að fá 80 sh. fragt fyrir olíutonnið, það hefði verið nóg til þess að standa undir rekstri skipsins, og þar á meðal að greiða vexti og afborganir af kaupverði þess. Þetta segir hann að sé sannað. Hvar eru sannanir fyrir slíku? Ég verð að ætla, að hv. þm. viti ekkert, hvað hann er að segja. Íslendingar hafa enn litla reynslu af rekstri slíkra skipa, og þess vegna er þetta fullyrðing út í loftið, vil ég meina, en hefur ekki við neitt að styðjast. Og hann segir í framhaldi af þessu, að útgerð skipsins taki af þjóðinni 15 millj. kr. fram yfir það, sem eðlilegt hefði verið. Það er alveg sama um þessa tölu. Hún er tilbúin af honum eða einhverjum flokksbræðra hans, en hefur ekki við neitt raunverulegt að styðjast. Það sanna í málinu er hins vegar það, sem öllum er kunnugt, að Hamrafell hefur sparað þjóðinni stórfé með því að flytja nú í vetur nokkra olíufarma til landsins fyrir miklu lægri fragt en þarf að greiða öðrum skipum á sama tíma. Það hefði mátt ætla, að landsmenn fögnuðu því yfirleitt, að Íslendingar hafa eignazt stórt olíuflutningaskip, að það hefur seint á s.l. ári bætzt í kaupskipaflota okkar Íslendinga stórt og glæsilegt skip, miklu stærra en landsmenn hafa nokkurn tíma áður átt, sem veitir 40 íslenzkum sjómönnum góða atvinnu og flytur til landsins mikinn hluta af því olíumagni, sem landsmenn þurfa að nota. Eigendum þessa skips tókst að fá allt andvirði þess að láni erlendis, og þess vegna er skipið nú hingað komið. Lánveitendur báru það mikið traust til þeirra fyrirtækja, er hér eiga hlut að máli, að þeir lánuðu þeim mestan hluta af kaupverði skipsins, sem er mikið fé, án þess að nokkur ábyrgð frá ríkinu eða öðrum íslenzkum aðilum væri veitt fyrir láninu. En lánveitendur hafa vitanlega treyst því, að eigendur skipsins hefðu frelsi til að taka þátt í flutningum án nokkurrar þvingunar og til þess að haga rekstri skipsins þannig, að þeir gætu örugglega staðið við allar skuldbindingar sínar um endurgreiðslu á þessu stóra láni. Ef bankinn, sem veitti mestan hluta af láninu, hefði vitað það, að skipið fengi aðeins 1/4–1/3 af þeirri fragt, sem gildir á heimsmarkaðinum, fyrir sína flutninga, þá hefði lánið vitanlega alls ekki fengizt, þá væri þetta skip ekki komið til landsins, og Íslendingar mættu þá borga útlendingum nú 220 sh. fyrir flutninginn á smálest af þeirri olíu, sem Hamrafell flytur nú fyrir 160 sh. Ég geri ráð fyrir því, að þessum útlendingum, sem veittu lánið, hefði þótt það einkennileg frétt, ef þeim hefði verið sagt það, að fyrrv. viðskmrh. í þeim stjórnmálaflokki íslenzkum, sem hefur talið sig sérstaklega fylgja frjálsum viðskiptum og vilja hlynna að þeim, risi upp á Alþingi og heimtaði, að þetta nýja skip væri þvingað til þess með valdboði að flytja olíu fyrir aðeins 1/4 eða 1/3 af þeirri fragt, sem reiknuð er á heimsmarkaði á sama tíma. Ég býst við, að þeim hefði þótt þetta dálítið einkennilegt. Og það er alveg vitað mál, að Íslendingar geta ekki byggt hér upp kaupskipaflota fyrir erlent lánsfé m.a. með það fyrir augum að annast flutninga fyrir aðrar þjóðir, ef Sjálfstfl. og stefna hans, eins og hún hefur verið mörkuð hér, fengi að ráða. Það sér hver maður, að það mundi ekki takast.



Herra forseti. Hv. þm. V.-Húnv. leyfir sér að segja, að ég fari hér með fleipur eitt og staðlausa stafi, þegar ég segi, að það sé sannað, að Hamrafellið gæti siglt fyrir 80 sh. og greitt kaupverðið að fullu á 4–5 árum með því verði. Ég get nefnt hér nokkrar tölur. Það er gert ráð fyrir, að þetta skip flytji 16 þús. tonn í ferð. Það er gert ráð fyrir, að það geti farið 11 ferðir á ári til Svartahafsins. Það eru 176 þús. tonn. Séu 200 kr. á tonnið eða 80 sh., þá eru brúttótekjur skipsins 35 millj. kr. Ef kaupverð skipsins hefur verið 50 millj. kr., þá er afborgunin á ári 10 millj. Vextir minnir mig að séu 5%. Þá eru þeir 21/2 millj. Þetta gerir samtals 12.5 millj., vextir og afborgun. Ég hef það fyrir satt, að rekstrarkostnaður skipsins fyrir utan vexti og afborgun sé 1.2 millj. á mánuði, ég skal segja 1.5 millj. Það eru 18 millj. á ári. Þetta gerir 30.5 millj. á ári, rekstrarkostnaðurinn, með því að greiða skipið niður á fimm árum. Þá er eftir 41/2 millj. króna. Þarf gleggri tölur? Þarf gleggri skýringar? Og hvaða fyrirtæki á Íslandi fær að borga sig niður örar en þetta? Ég ætla svo ekki að eyða fleiri orðum við hv. þm. V-Húnv., því að hann kemur hér upp með fleipur eitt og staðlausa stafi af löngun til þess að reyna að hrekja það, sem ég sagði, en án þess að geta það. Og ég vil þess vegna fara nokkrum orðum um hæstv. viðskmrh. Það var bágborin frammistaða hjá honum hér áðan, þegar hann var að reyna að verja sig. Hann sagðist viðurkenna, að Hamrafellið hefði getað flutt fyrir minna, en það var bara löngunin til þess að láta þetta fyrirtæki fá peninga af almenningi í landinu í kassann, sem réð því, að hæstv. ráðh. gerði það, sem hann gerði, og ríkisstj. öll. Það er dálítið einkennilegt, þegar hann er að vitna í, að það hafi engar reglur verið til í sambandi við það, þegar íslenzk skip flytji í heilum förmum til landsins, þá hafi engin hámarksálagning verið, t.d. á kolum, salti, sementi, timbri og öðru slíku. Ég vil aðeins vekja athygli á því, að það er örsjaldan og eiginlega aldrei, sem íslenzk skip flytja þessar vörur í heilum förmum. Þau flytja þessar vörur með og ásamt öðrum vörum. Og ég get nefnt kolin, sem er hámarksálagning á, og eins sementið, að þegar Kol & Salt ákveður að kaupa kol, þá er það fyrsta, sem þeir gera, að fara til verðlagsyfirvaldanna og vita, hvort þau vilja samþykkja þá fragt, sem fyrir hendi er. Og þess vegna er það, að Kol & Salt hefur gert allt, sem í þess valdi hefur staðið til þess að fá fragtina niður á hverjum tíma, þegar um flutninga á kolum hefur verið að ræða. Og það er sama máli að gegna með sement og timbur, sem vanalega er flutt í slöttum með íslenzkum skipum ásamt öðrum vörum, að þetta lýtur allt hámarksálagningu, allt saman. Hæstv. ráðh. talaði um það hér áðan, að ég gæti ekki stært mig af því að hafa sparað einn shilling, því að ég hafi í minni ráðherratíð ekki hreyft hönd eða fót í því skyni. Þegar ég var ráðh., áttu Íslendingar ekkert olíuflutningaskip, og slíkt dæmi sem hér er um að ræða kom þess vegna ekki fyrir í minni tíð. En það get ég sagt þessum hæstv. ráðh. og öðrum ráðherrum og þeim, sem skrifa stjórnarblöðin, að þegar þeir eru að tala um, hversu mikið hefur sparazt fyrir það, að Hamrafellið er nú í eigu landsmanna, þá vil ég upplýsa þá um, að einn af forstjórum olíufélaganna kom að máli við mig í fyrravetur snemma og sagði, að nú væri tækifæri til þess að gera samninga fram í tímann um leigu á olíuskipum og það væri sannfæring sín, að það bæri að gera það. En hann sagði meira: Vegna þess að Íslendingar hafa nú keypt skip, sem kemur til landsins á hausti komanda, þá getum við ekki gert þetta. Þetta bið ég menn að hafa í huga, þegar verið er að ræða um, að það hafi sparazt fleiri milljónir, jafnvel tugir milljóna fyrir það, að skipið er komið. Við getum fagnað því, að það er komið í eigu landsmanna, en við getum þá líka tekið það með í reikninginn, að ef ekki hefði verið von á þessu skipi á s.l. hausti, þá hefðu olíufélögin gert samninga fram í tímann um 50–60 sh. fragt og þá væri sú fragt í gildi enn í dag. Og það er fróðlegt að vita, að 90% af olíuskipastól landsmanna er nú í hinni lágu fragt, sem er bundin fram í tímann, og aðeins 10% af kaupskipaflotanum er á uppboði, sams konar uppboði og eigendum Hamrafells tókst að hafa við hæstv. viðskmrh. Ég sagði áðan, að eigendur Hamrafellsins mundu hafa brosað í kampinn, þegar þeir gerðu samninginn við hæstv. ríkisstj., og ég er sannfærður um, að það hefur verið sigurbros. Og þeir hafa áreiðanlega haft í huga, að það væru ekki miklir verzlunarmenn í ríkisstjórninni, úr því að þeir létu féfletta sig svona. Hæstv. ráðh. sagði áðan, að olíufélögin hefðu alltaf mátt leigja olíuflutningaskip fyrir sig. En hvers vegna skrifar hann 11. okt. s.l. og segir: „Ríkisstjórnin samþykkir, að olíufélögin leigi skip til flutninga á gasolíu“ o.s.frv. Hefði ríkisstj. þurft að skrifa slíkt bréf, ef hún hefði ekki litið þannig á, að hún hefði valdið í þessum málum?



Ég verð að játa það, að nú kom þó eitt atriði mjög merkilegt fram í þessum umræðum, sem verður að teljast alveg nýtt, og það svo merkilegt. að ég út af fyrir sig vil vekja athygli á því. Nú segir hv. 1. þm. Rang., sem var viðskmrh. í fyrrv. ríkisstj., að það hafi komið til sín maður, ja, mér skildist helzt samvinnumaður, og bent honum á, að það mundi vera hægt, nú væri sérstaklega hentugt fyrir Íslendinga að leigja alllangt fram í tímann olíuflutningaskip, og mundu þeir þá komast að góðum kjörum, en að gallinn við þetta væri sá, að nú væri ráðgert, að á hausti komanda kæmi íslenzkt skip, sem kæmi til með að taka að sér nokkurn hluta af þessum flutningum. Og svo sagði hann síðar: Ef þetta skip hefði ekki verið væntanlegt, þá hefðu olíufélögin leigt skip til flutninganna á 60 sh., en það var bara ekki gert. - M.ö.o.: Þessi fyrrv. viðskmrh. kemur hér upp og tilkynnir, að hann hafi látið það úr greipum sínum ganga og Íslendinga að tryggja okkur olíuflutningaskip á komandi mánuðum og ári fyrir 60 sh. Fer þá að verða heldur lítið úr því að ásaka mig fyrir það, að ég hafi átt einhvern þátt í að banna olíufélögunum síðar að leigja skip á 120 sh„ þegar hann sjálfur notar ekki tækifærið, þegar hann segir, að það hafi legið á borðinu, að olíufélögin gætu leigt skip fram í tímann fyrir olíuflutninga til íslands á 60 sh., hann lætur það eiga sig. Þetta er nú að lýsa sök á sjálfan sig og henni ekki lítilli. Og ástæðan til þess, að viðskmrh. gerði þetta ekki og ríkisstj. lét þetta úr greipum sér ganga, var sú, að þeir höfðu áhyggjur af því, að Hamrafellið væri einhvers staðar á leiðinni og mundi þurfa meira, mennirnir, sem hafa verið að heimta það núna, að það yrði drifið niður í 60 sh. Ætli menn sjái nú ekki, eftir að hafa heyrt þetta, að heldur eru haldlítil rök þessara manna, sem eru að saka núverandi ríkisstj. í sambandi við það, sem gert hefur verið í olíuflutningamálunum?. Ætli menn sjái það ekki núna, að þessi umbrot og þessi óánægja og þessi ólæti eru öll út frá því, sem ég hef hér bent margsinnis á áður, að mennirnir, sem ekki fá að græða á olíusölunni nú, eru reiðir, eru óánægðir? Það er ekki umhyggjan i sambandi við það, hvaða fragtir eru raunverulega skráðar. Það var sem sagt möguleiki á því að tryggja Íslendingum flutninga á 60 sh. Það var bara ekki notað. Og því er borið við núna, að það hafi verið nokkur hætta á því, að það gæti farið eitthvað illa fyrir Hamrafellinu í þessu tilfelli. Það er rétt, mér var það ljóst, strax og ég kom í þetta starf, og það var eitt af því fyrsta, sem ég spurðist fyrir um, hverju þetta sætti, að olíufélögin, sem tekið hafa að sér þessa miklu olíuflutninga til landsins, sem nú nema orðið yfir 300 þús. tonna á ári, - en Hamrafellið getur vitanlega aldrei flutt nema svona rétt i kringum helming af því magni, - hvernig á því stæði, að það væri þannig staðið að þessum flutningum, að það væri alltaf verið að leigja eitt og eitt skip í senn af þessum frjálsa markaði, uppboðsmarkaði, af hverju væri ekki unnið þannig að þessu að reyna að tryggja sér með samningum við einhverja skipaeigendur, að þeir gætu fengið stöðuga flutninga á þessum olíum allt árið til landsins, og reyna þá að þrýsta flutningsgjaldinu niður, í stað þess að þurfa að sæta þeim ókjörum, sem fylgja því að leigja eitt og eitt skip í senn. En mér er líka ljóst, að það hefur verið lítill áhugi þeirra, sem með þessi mál hafa farið, bæði þeirra, sem hafa farið með viðskiptamálin, og eins hinna, sem stjórna olíusölumálunum í landinu, það hefur verið afar lítill áhugi fyrir því, hvaða verðlag var gildandi hér á olíu. Þá fullyrti hv. 1. þm. Rang. það, að hér hefðu raunverulega verið gildandi hámarksákvæði í sambandi við flutningsgjöld á salti, kolum og sementi til landsins. Þetta veit hann að hann segir algerlega gegn betri vitund. Í þessu sambandi fer hann svo að vefja hér inn í þessar umræður það, að t.d. fyrirtækið Kol & Salt hagi sínum vinnubrögðum alltaf þannig, þegar það sé að flytja kol til landsins, að það leiti fyrst til verðlagsyfirvaldanna með að fá samþykkta þá fragt, sem þeir ætla að fragta kolin á. Hvað sannar þetta atriði út af fyrir sig? Ekki nokkurn skapaðan hlut annan en það, að Kol & Salt leita eftir skipum til þess að flytja kolin til landsins. Íslenzku skipin bjóða þetta, erlendu skipin bjóða annað, og verðlagsyfirvöldin sjá vitanlega um það, að þeir fái ekki hærri flutningsgjöld ákveðin en þau, sem lægst eru boðin fram. En íslenzku skipin hafa ekki verið skylduð til þess að flytja kol til landsins á fragttaxta, sem verðlagsyfirvöldin hafa ákveðið, sem þau ákveða eftir því, hvað rekstrarþörf þessara íslenzku skipa segir til um. Það veit fyrrv. viðskmrh. mætavel. Því er það svo, að íslenzku skipin, sem hafa tekið að sér þessa flutninga, fá miklu hærra flutningsgjald eitt árið en þau fá annað árið, eftir því, hvað fragttaxtarnir segja á hinum frjálsa markaði. Þetta þekkjum við a.m.k. mætavel, sem einkum höfum starfað í útgerðarmálum. Við vitum. að verðið á salti til okkar þýtur upp eitt árið og á vissum hlutum árs, og skýringin er einfaldlega sú, að fragtirnar eru orðnar miklu hærri, þó að við tökum saltið, heilan saltfarm, upp úr íslenzku skipi. Og það lýsir alveg furðulegri fáfræði fyrrv. viðskmrh., ef hann ætlar að reyna að halda því hér fram við þá, sem eru kunnugir þessum málum, að íslenzk skip flytji ekki heila farma af salti til landsins og taki ekki heila farma af saltfiski og flytji hann á erlendan markað. En taxtarnir. sem þau hafa tekið, eru eingöngu miðaðir við það, sem fragttaxtarnir eru á frjálsum markaði. Það stendur því alveg óhaggað, sem ég hef sagt hér nokkrum sinnum, að með því að taka Hamrafellið sem olíuflutningaskip og ákveða, að það skuli falla undir hámarksfragtir, sem verðlagsyfirvöldin ákveða, er verið að taka það eitt allra skipa út úr og láta það undir hámarksfragtir eitt allra þeirra skipa, sem annars flytja heila farma. Og ég tel, að það komi ekki til mála að taka það eitt út úr, heldur beri þá einnig að taka önnur íslenzk skip, sem flytja heila vörufarma til landsins eða frá landinu. Ég lýsi því yfir sem minni skoðun, að ég tel, að það komi vel til mála að gera það. En það hefur ekki verið gert fram til þessa. Ég skal svo láta þessu lokið. Ég ætla, að það sé komið alveg glögglega í ljós, vegna hvers þetta karp hefur hér farið fram á Alþ. í sambandi við olíumálin.



Það virtist koma fram í síðari ræðu hv. 1. þm. Rang. (IngJ), sem hann flutti hér áðan, að hann hefur ekki enn áttað sig á því, að það er alveg óupplýst mál, hvað kostar að reka olíuskipið Hamrafell. Það er svo lítil reynsla fengin enn af útgerð þess skips, að það er ekki hægt um það að segja, hvernig útkoman verður og hvað skipið þarf að hafa miklar tekjur, hvað það þarf að taka mikið fyrir olíuflutninga, fyrir hverja smálest, til þess að reksturinn geti borið sig og það geti staðið við sínar skuldbindingar um greiðslur af kaupverði skipsins. Hv. þm. fór að vísu að bollaleggja um það, hvað það gæti haft miklar fragttekjur með því að fara svo og svo margar ferðir á ári og taka ákveðna upphæð í flutningsgjald, en þetta er ekki nema önnur hliðin. Hvað reksturinn á skipinu kostar, það er óupplýst mál. En það afgreiddi hv. 1. þm. Rang. bara með því að segja: „Ég hef það fyrir satt,“ að reksturinn kosti svo og svo mikið. „Ég hef það fyrir satt,“ segir hann. Hvar hefur hann reikninga, sem sýna þetta? Og eftir að hann er búinn að segja þetta, „ég hef það fyrir satt“, þá segir hann og spyr: „Þarf gleggri skýringar?“ Mönnum ætti líklega að vera þetta nóg, ef hv. 1. þm. Rang. segir: „Ég hef það fyrir satt“, þá ætti ekki að þurfa að spyrja frekar um málið. Ég held, af því að þessar umræður hafa snúizt að verulegu leyti um þetta nýja olíuskip Íslendinga og það eru ýmsir menn hér, sem virðast hafa horn í síðu á þeim glæsilega farkosti, að full ástæða væri til fyrir okkur að íhuga það, hver stefna Íslendinga ætti að vera einmitt í þessum málum, útgerð kaupskipa. Ég hygg, að það væri gott fyrir okkur að hugleiða það, hvað frændur vorir og nágrannar, Norðmenn, hafa gert í þeim málum á undanförnum árum og áratugum. Víð vitum það, að Norðmenn eru mikil siglingaþjóð. Auk annarra kaupskipa eiga þeir mjög stóran olíuflutningaskipaflota, að sögn þann þriðja stærsta í heimi. Þó að þeir noti að sjálfsögðu mikla olíu sjálfir, þá vitanlega nota þeir fyrst og fremst þessi skip sín til þess að flytja olíu fyrir aðrar þjóðir. Og mér er sagt, að þeir eigi nú mikinn fjölda slíkra skipa í smíðum. Siglingarnar hafa gefið þjóðarbúi þeirra mjög miklar tekjur og eru, eins og öllum er kunnugt, einn af höfuðatvinnuvegum Norðmanna. Þeir eiga dugmikla sjómannastétt. En ég tel víst, að íslenzkir sjómenn standi þeim norsku a.m.k. jafnfætis. En í Noregi hefur ríkt frelsi í skipaútgerð og siglingum. Norsk útgerðarfyrirtæki hafa fengið og fá leyfi til að láta byggja skip í öðrum löndum, ef þau geta útvegað þar lán til skipasmíðanna. En hér á landi hefur gengið torveldlega að fá slíkt. Og þá hefur það einnig gert Norðmönnum fært að eignast og reka stóran kaupskipaflota, að útgerðarfyrirtæki þeirra hafa haft frelsi til að taka þátt í samkeppni um flutninga á heimsmarkaði. Þannig hefur þeim tekizt að byggja upp sinn stóra og þýðingarmikla flota. Við vitum, hvernig ástatt er nú um þá atvinnuvegi hér á landi, sem framleiða vörur til útflutnings til þess að ná í erlendan gjaldeyri fyrir þjóðarbúið. Það er þannig, að það þarf sérstakar opinberar ráðstafanir til þess, að þessir atvinnuvegir geti haldið áfram. En það virðist svo nú sem það sé hægt að gera út kaupskip, íslenzk kaupskip, í samkeppni við aðrar þjóðir. án þess að fá til þess nokkurn sérstakan stuðning af hálfu þess opinbera, og skapa þannig erlendan gjaldeyri fyrir vinnu íslenzkra manna. Þetta er vissulega eftirtektarvert, og það sýnir okkur m.a., að það er sérstaklega rík ástæða til þess fyrir Íslendinga að reyna að feta í fótspor Norðmanna, reyna að auka kaupskipaflota sinn, svo að fleiri íslenzkir sjómenn geti haft góða atvinnu við siglingar á íslenzkum kaupskipum, ekki aðeins til að flytja vörur að og frá okkar landi, heldur einnig til að annast flutninga fyrir aðrar þjóðir. Að því þarf að stefna, að kaupskipum undir íslenzkum fána fjölgi á heimshöfunum á næstu. árum. Einmitt á því sviði sést hilla undir mikla möguleika til arðvænlegs atvinnurekstrar fyrir Íslendinga, alveg eins og íslenzku flugfélögin hafa nú um skeið annazt flutninga fyrir aðrar þjóðir með ágætum árangri. En það lítur út fyrir, að aðrir en Sjálfstæðisflokksmenn þurfi að vera hér að verki, ef þetta á að takast. Það sýnir m.a. framkoma þeirra í þessu máli. Það hefur líka komið í ljós getuleysi eða áhugaleysi þeirra manna til að ná í olíuskip að undanförnu, og svo fyllast þeir vitanlega öfund og ólund og hafa allt á hornum sér, þegar aðrir leysa vandann.



Herra forseti. Það var mjög eftirtektarvert, að hv. þm. V-Húnv., sem talaði hér síðast, hneykslaðist á því, að menn hefðu eitthvað fyrir satt. Hann vill auðsjáanlega frekar, að menn fari með rangt mál, heldur en að þeir haldi sig að sannleikanum. Og er það ekkert nýtt í hans málflutningi. Ég vil hins vegar taka undir það, sem hann lýsti yfir ánægju um komu þess nýja olíuflutningaskips. Ég tel það heillaríkan atburð fyrir Ísland, að það skip er hingað komið. og ég hef ætíð verið þeirrar skoðunar, að það ætti að leyfa þeim Íslendingum, sem hafa til þess getu og aðstöðu, að kaupa það og önnur skip, flugvélar og annað slíkt til landsins. Það hefur hins vegar af ýmsum ástæðum strandað stundum í ríkisstjórninni, stundum á þessum aðila og stundum á öðrum, og sannast bezt að segja hefur hvorugur þeirra aðila, sem um langt skeið fóru með völd hér, átt einn alla sök, heldur mörg atriði komið til greina, og er það miklu lengri saga en sé hægt að rekja hér. Eins er það með öllu ástæðulaust að áfellast aðra aðila fyrir það, að þeir skyldu verða seinni í svifum um kaup á olíuskipi heldur en Sambandið og Olíufélagið: Það er vitað mál, að þarna er um stærstu og öflugustu félagasamsteypu eina að ræða í landinu, og þess vegna eðlilegt, að hún yrði fljótari í svifum heldur en þeir aðilar, sem margir með ólíka hagsmuni þurftu að koma sér saman, til þess að úr slíkum kaupum gæti orðið. Og vil ég þó taka fram, að ég hef verið þess mjög hvetjandi, bæði að Sambandið og Olíufélagið fengju að kaupa það skip, sem þau hafa nú fengið að kaupa, og aðrir aðilar byndust samtökum um að kaupa skip til viðbótar. Ég tek fram, að ég tel, að Sambandið og Olíufélagið eigi út af fyrir sig lof skilið fyrir framtakssemi sína í þessu máli, þó að þau eigi ekki lof skilið fyrir það að vilja vera undanþegin íslenzkum lögum. Og það er sannast sagt ákaflega einkennilegt, þegar hv. þm. V-Húnv. kemur hér og segir: Ja, hvað hefðu einhverjir útlendingar sagt, sem hafa lánað fé, ef þeir hefðu átt von á því, að það yrðu settar reglur á Íslandi um farmgjöld þessara skipa? - Vitanlega reiknuðu þessir menn með þeim farmgjöldum, sem voru, þegar skipakaupin voru gerð, og gátu ekki reiknað með öðrum hærri farmgjöldum, og það er heldur engin nýjung, að reglur séu settar um farmgjöld skipa, sem lán er fengið til í útlöndum. Þannig er t.d. með öll skip Eimskipafélags Íslands. Það eru fengin stór lán í útlöndum til þeirra kaupa, sérstaklega hin síðari ár, eftir að laust fé er gengið til þurrðar. Þar fyrir hefur engum dottið í hug, að útlendingar gætu sett íslenzkri ríkisstj. þá kosti, að ekki mætti setja farmgjöld fyrir flutninga með skipum Eimskipafélags Íslands. Hitt er svo dálítið lærdómsríkt, að Samband íslenzkra samvinnufélaga hefur yfirleitt hagað flutningum sínum til landsins þannig, að það gæti komizt hjá farmgjaldaeftirliti, samkv. því, sem nú er upplýst, en Eimskipafélagið aftur á móti á hinn veginn, að það er háð farmgjaldaeftirliti. Þetta vildi ég aðeins drepa á, úr því að ég stóð hér upp. Hins vegar er það, sem kom mér til að taka til máls, að hæstv. viðskmrh. hefur alveg látið vera að upplýsa þrjú atriði, sem hann hefur vikið að í sínum málflutningi, sumpart nú og sumpart áður fyrr á Alþingi og sumpart í Þjóðviljanum ekki alls fyrir löngu. Hann hefur gert mikið úr því, að ríkisstj. hafi aflað olíu af birgðum þeim. sem geymdar eru í Hvalfirði, og var svo að skilja á honum hér fyrir jólin, að ef sú olía hefði ekki fengizt, þá hefði orðið alger olíuskortur og jafnvel stöðvun á rekstri atvinuvega hér í vetur. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðherra að því: Hver er eigandi þessarar olíu í Hvalfirði, og með hvaða kjörum er sú olía látin í té? Enn fremur vil ég spyrja hæstv. ráðh. að því: Er það rétt, sem hann sagði í grein sinni í Þjóðviljanum, að það hefði verið lagður sérstakur skattur á Hamrafellið, 16 milljónir, í jólagjöfinni, sem Íslendingum var gefin af stjórnarflokkunum rétt fyrir hátíðarnar í vetur? Ég hafði skilið það svo, að þarna væri um almenn löggjafarákvæði að ræða, sem tækju ekki sérstaklega til Hamrafellsins, og ég verð hins vegar að viðurkenna, að þessi löggjöf öll er mjög torskilin, en víst væri það fullkomin rangsleitni, ef sérstakur skattur hefði verið lagður á þetta eina fyrirtæki, sem næmi 16 millj. kr. Það er því mjög þarflegt, að hæstv. ráðh. upplýsi það betur, af hverju hann valdi þetta orðalag í Þjóðviljagrein sinni. Loksins vil ég taka undir það, sem hæstv. ráðh. lauk orðum sínum með, að það er alveg ljóst, af hverju umræður hafa orðið hér á Alþingi svo miklar um þetta mál. Það er vegna þess, að það er upplýst, að hæstv. ríkisstj. hefur látið einu fyrirtæki í landinu í té gróða, sem nemur a, m. k. 15 millj. fyrir fjögurra mánaða siglingu, þó að viðurkennt sé, að félagið hafi ekki þörf á því, og landslög gæfu ríkisstj. heimild til þess að hindra slíka óeðlilega gróðagjöf. Og þetta er ríkisstj., sem segist vera að berjast á móti okri og hækkuðu verðlagi.



Það koma nú fram nýjar fsp. í þessum fyrirspurnatíma og þær sumar alleinkennilegar. Hv. 1. þm. Reykv. spyr hér um það, hver eigi þær olíubirgðir í Hvalfirði, sem hafa dregizt aðeins inn í þessar umræður, þar sem upplýst hefur verið, að Íslendingar fái að nota nokkuð af þessum birgðum, á meðan stendur á flutningum á olíu til landsins. Það er nú heldur einkennilegt, að þessi hv. þm. skuli spyrja um þetta, sem ég hélt að hann vissi manna bezt og reyndar öll þjóðin mundi fara nokkuð nærri um, hver ætti þær olíubirgðir í Hvalfirði, sem hér um ræðir. En það ber vitanlega skylda til að upplýsa hann um það, fyrst það hefur algerlega fallið úr vitund hans að skynja það, hver þetta á, en það mun vera svonefnt varnarlið, sem á þessa olíu.  En vegna þess að verulegur vafi hefur leikið á því, hvaða fragt ætti að leggja til grundvallar, þá má nú af réttum aðilum, - það hefur mitt ráðuneyti ekki haft með að gera, og ég get því ekki gefið upplýsingar um það nú hér, - þá mun nú hafa verið fest eitthvert ákveðið verð, sem miða skal við, en við eigum vitanlega rétt á því að skila aðeins sama olíumagni aftur, því að miðað við það voru sjálf kjörin, ef við kjósum það frekar. Þá var spurt um það, hvað ég hefði átt við með því orðalagi að segja, að það hafi verið lagður á Hamrafellið sérstakur skattur, sem nemur um 9 millj. kr., - en ekki 16 millj., eins og hv. 1. þm. Reykv. sagði hér. Ég hafði ekki nefnt hærri tölu en 9 millj. kr., og hygg ég, að það muni vera mjög nærri því, sem rétt er. Ég hef aldrei sagt, að það hafi verið lagður sérstakur skattur á Hamrafellið eitt. Það vitanlega hefði líka hv. þm. átt að vita, að ekkert slíkt hefur verið samþykkt hér á Alþingi, jafnvel þó að honum hafi gengið illa að skilja lagabálk þann, sem samþykktur var hér dagana fyrir jólin. Um það var ekki að ræða, en það var lagður sérstakur skattur á Hamrafellið eins og önnur skip, sem keypt eru til landsins og ekki teljast sem fiskiskip, og þessi sérstaki skattur, sem hér var samþykktur um þetta leyti á skip, nemur um 9 millj. kr., svo að þetta er að öllu leyti rétt. En að þessi skattur hafi verið lagður á Hamrafellið eitt, á það hefur aldrei verið minnzt, og það hefur vitanlega ekki verið gert. Hv. 1. þm. Reykv. klykkti svo hér út með því, að þessar miklu umr., sem hér hefðu farið fram um olíumálin, stöfuðu af því, að upplýst hefði nú verið, að ríkisstj. hefði gefið einstöku félagi 15 millj. kr. í of há flutningsgjöld. Það er vitanlega mikill misskilningur að reyna að halda þessu fram nú hér á eftir, m.a. vegna þess, að þegar sú fsp., sem hér kom fram og umr. höfðu snúizt um lengst af, var lögð fram, þá var alls ekki búið að leigja Hamrafellið eða ákveða leigukjör á því. En hitt er svo rétt. að þetta hefur svo orðið einn af mörgum þáttum, sem inn í þetta hefur komið, leigan á Hamrafelli, sem reynt hefur verið að hamra mjög á, hversu væri miklu hærri en hóflegt er. Hins vegar hefur verið hér gefin á því full skýring, hvaða rök lágu til þess, að Hamrafellið fékk þau leigukjör, sem um var samið, og það stendur enn alveg óhrakið, að Hamrafellið er í þessu tilfelli eina skipið, sem hefur verið látið slá verulega af þeim frögtum, sem gilda á hinum frjálsa markaði, eina íslenzka skipið, sem hefur þannig flutning, að það flytji heila farma. Það var því gerð í þessu tilfelli undantekning í sambandi við Hamrafellið, þó að ýmsir séu á þeirri skoðun, að þar hefði mátt lengra ganga. En fyrst viðskmrh. Sjálfstfl. sá sér ekki fært af umhyggju fyrir Hamrafellinu að tryggja Íslendingum flutning á olíu fyrir 60 sh., af því að það væri eitthvað hallað á Hamrafellið, þá vona ég nú, að mér fyrirgefist það, þó að ég gengi ekki lengra í þessu tilfelli en að láta Hamrafellið þó slaka til þarna um 60-80 sh. fram yfir hina frjálsu fragt.



Herra forseti. Það er von, að menn brosi af því að hér er vissulega skemmtilegt blað, sem ég held á, þar sem marga skemmtilega grein er hægt að lesa, - það er Þjóðviljinn. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þau svör, sem hann gaf mér, og játa, að ég misfór, þegar ég sagði um þennan skatt, að hann væri 16 millj. kr., það var mín missögn. Það var vitanlega 9 millj. kr., sem er sú rétta upphæð. Hins vegar vildi ég taka fram, að það, sem ég vitnaði til af hans orðum, var efnislega rétt fyrir utan þessa tölulegu meinloku í mínum orðum. Með leyfi hæstv. forseta, þá stendur hér í laugardagsblaði Þjóðviljans, í grein um olíumálin eftir Lúðvík Jósefsson viðskmrh.: „Hamrafell. - 3. Látið greiða 9 millj. kr. í sérstakan skatt af kaupverði skipsins“. Nú segir hann, að hann hafi hvergi sagt. að það væri sérstakur skattur á félagið eitt. En ég segi: Ef sagt er: Maður er látinn borga sérstakan skatt, - hver skilur það þá á annan veg en þann, að það sé sérskattur á þann mann einan? Hvernig er hægt að túlka þetta með öðru móti? Nú segir hann: Þetta er sérstakur skattur á alla. - Ja, því kallar hann það þá sérstakan skatt? Hér er sem sagt aðeins um eitt tiltölulega lítið atriði að ræða úr hinum mikla blekkingavef hæstv. ráðh., að hann er að láta í það skína, að þarna hafi verið endurheimtar 9 milljónir af Hamrafellsverðinu, af þeim 15 millj., sem félaginu voru gefnar að ástæðulausu, en hann verður að viðurkenna í umr. nú, að þarna sé alls ekki um sérstakan skatt að ræða, heldur skatt, sem lendi á öllum þeim, sem eins stendur á um og Hamrafellið, þ.e.a.s., það er almennur skattur á alla þá, sem sömu atvik standa til um og um Hamrafellið að þessu leyti.  Tíminn sýnist þar með vera þeirrar skoðunar, að það sé með öllu óvíst, að þetta sé réttur skilningur hjá hæstv. olíumálaráðherra og nú væntanlega mjólkurþingmanni þarna að austan, að hér sé um raunverulega skattlagningu að ræða. Og það er aðeins eitt lítið dæmi um það, hversu hér hefur verið óhöndulega á haldið af stjórnarvöldunum í sinni löggjöf fyrir jól. Ég játa, að það er mjög óvirðulegt að kalla þingmenn ekki réttu nafni, en ég fór eftir göfugasta fordæmi, þar sem hæstv. viðskmrh. hafði talað hér um Morgunblaðsmenn áður fyrri, og var ekki um að villast, við hverja hann átti, og þar sem hv. 2. þm. Rang. er þekktur fyrir það að segja við kjósendur: Kjósið með mjólkurbrúsunum ykkar, - þá kom mér það í huga, að það væri rétt að taka upp slíkt líkingarheiti á öllum þingmönnum, úr því að hæstv. forseti fann ekki að því við hæstv. viðskmrh. hér áðan í hans ræðu.

Ég held nú, að það fari bezt á því, að menn séu kallaðir réttu þinglegu nafni, en auknefnagáfa, eins og hv. 1. þm. Reykv. var hér með og kannske aðrir, sé ekki þinginu til neinnar sæmdar og fari bezt á því að láta slíkt vera.



Herra forseti. Ég hef hér ekki margt að segja um þetta, sem hv. 1. þm. Reykv. var að tala um, og ég held, að það sé ekki þörf að ræða við slíka menn, sem hafa eiginlega helzt uppnefni og annað slíkt fyrir sínar röksemdir hér á hv. Alþingi. Ég held að það væri gott, að menn vendu sig af slíkum hlutum, og það sé hvorki þeim til sóma né öðrum. En mér finnst það merkilegar upplýsingar, sem hafa komið fram, ef það skip, sem keypt er á óhagstæðasta tíma með minnstum stuðningi frá hinu opinbera, er eitt sett undir hámarksákvæði. Hvers vegna eru ekki önnur skip í landinu þá sett undir það sama? Þetta finnst mér svo merkilegar upplýsingar, að ég vildi gjarnan aðeins benda á það, að ég held, að það væri full ástæða fyrir hv. Alþingi að krefjast þess, að önnur skip í landinu séu látin sæta eitthvað svipuðum ákvæðum og hefur verið gert um þetta nýja skip, sem hefur verið keypt á langóhagstæðasta tíma af öllum skipum til landsins og þegar dýrast er. Hvers vegna er ekki reynt að semja við aðra aðila um að fá slíkan afslátt á farmgjöldum eins og hefur verið gert um þetta skip? Hefur það ekki verið reynt, t.d. við Eimskipafélag Íslands, þegar það flytur heila farma? Og ef það hefur ekki verið gert, þá vildi ég fyrir mitt leyti óska eftir því, að hæstv. viðskmrh. héldi áfram á sömu braut við önnur félög, sem græða á því, að farmgjöld hafa hækkað, að það sé fleira en aðeins eitt skip og það, sem síðast hefur verið keypt og með minnstum stuðningi frá hinu opinbera, sem sé látið sæta slíkum ákvæðum og slíkri aðbúð hjá hæstv. ríkisstj. eins og hér um ræðir. Mér finnst það alveg furðulegir hlutir að heyra þessar upplýsingar, og allra merkilegast þykir mér að heyra það frá þeim, sem telja sig nú mest fylgjandi frjálsri samkeppni hér í landinu, að þeir skuli sérstaklega deila á þetta nýja skip. sem kemur á heppilegasta tíma fyrir okkur, sem hugsazt gat, bjargar okkur frá því að lenda í olíuskömmtun og benzínskömmtun eins og allar þjóðirnar í kringum okkur, hefur beinlínis orðið til þess, og lækkað verðið fyrir okkur um 60–80 sh. á tonn, - að það skuli nú vera undir látlausum árásum, um leið og það kemur, frá fulltrúum þeirra, sem telja sig fylgja frjálsri samkeppni í landinu. Hvað er það, sem er að ske hérna? Hvað er það, sem er að ske? Mér fyrir mitt leyti sem einum af samvinnumönnum í landinu finnst það í raun og veru mótmælavert, að þeir, sem hafa staðið fyrir að semja við hæstv. ríkisstj., hafa þetta svona miklu lægra og gefa þannig hinum olíufélögunum, sem það líka flytur fyrir, hreint og beint eftir af því, sem þau eiga að greiða á frjálsum markaði. Mér finnst það mjög athyglisvert og vafasöm leið, hvort það á að fara hana. Og mér finnst samvinnumenn í landinu eigi fulla heimtingu á því yfirleitt, að greitt sé fyrir þeirra skip eins og fyrir önnur skip, sem sigla með þessa farma til landsins. Það, að skipið þurfi ekki meira með. Hver segir, að það þurfi ekki meira með? Hver veit, hvernig flutningarnir verða aftur á næsta ári og hversu hagstætt verður að reka skipin þá, eins og hv. þm. V-Húnv. líka hefur tekið fram? Við getum aldrei sagt um það, hvað þarf með, til þess að reksturinn geti borið sig. En það hefur hingað til verið talinn sanngjarn hlutur og ég hygg alltaf gagnvart Eimskipafélagi Íslands, og svo minnir mig að hafi verið á styrjaldarárunum, að það tæki þau farmgjöld, sem giltu á frjálsum markaði. Hver segir, að Eimskipafélagið hafi þurft þess með, t.d. á styrjaldarárunum, að taka allar þær fragtir, sem það gerði? Hvað safnaði það mörgum tugum milljóna fram yfir það, sem það þurfti með? Þessir menn steinþögðu þá, þegar dýrtíðin var að fara upp fyrir einmitt mjög dýrar fragtir og annað slíkt á styrjaldarárunum. Nú þegar kemur skip, sem samvinnumenn eiga, og semur strax um 60–80 sh. lægra á hvert tonn að flytja til landsins heldur en það getur fengið hvar sem er annars staðar í flutningum, þá er ráðizt á það. Væri ekki rétt að segja við slíka menn: Beinið atgeiri yðar annan veg? Ég vil nú ekki segja „konungur“, því að ég vil ekki fara að uppnefna menn hér, eins og öðrum er títt. En mér finnst þó ætti að beina atgeirnum vissulega eitthvað á annan veg en þennan. Og ég vil segja hv. 1. þm. Reykv. það, þegar hann hneykslaðist á því, að hv. þm. V-Húnv. fannst það heldur ófullnægjandi sannanir, að bæði hann og hv. 1. þm. Rang. telja það nógar röksemdir að segja: Ég hef þetta fyrir satt, - að hann hefði gott af því og þeir, sem telja það nógar röksemdir, að vita það, að yfirleitt er þjóðin alveg sannfærð um það, þegar þessir menn hafa ekki aðrar röksemdir en þær að segja: þetta segirðu satt eða þetta hef ég fyrir satt, að þeir eru að segja ósatt.



Herra forseti. Mér finnst nokkurt tilefni hafa gefizt til þess að leggja hér orð í belg út af ræðu hv. 2. þm. Rang. Hann furðar sig mjög á því, vegna hvers aðrir aðilar, sem flytji vörur til landsins, séu ekki látnir sæta svipaðri aðstöðu og Hamrafell, sem hér hefur veríð um rætt, þ.e.a.s., að það sé samið við þá um afslátt frá heimsmarkaðsverði eða að verðlagsákvarðanir séu settar á vöruna, og sérstaklega vildi hann sem einn af samvinnumönnum þessa lands, eins og hann orðaði það, mótmæla slíkum aðgerðum eins og þessum. Ég tek undir það, að það er full ástæða til þess að athuga þetta mál miklu nánar og láta það ekki, eins og verið hefur, vera algerlega laust, að þeir, sem flytja vörur til landsins í heilum förmum, fái, ef þeim býður svo við að horfa, að sitja að heimsmarkaðsverði, þegar aðrir, sem flytja stykkjavörur og aðrar vörur annars eðlis til landsins, verði að sæta mjög hörðum verðlagsákvörðunum. En þannig er þessu máli varið, að Eimskipafélag Íslands hefur að undanförnu að langsamlega mestu leyti flutt vörur til landsins, sem hafa verið undir ströngum verðlagsákvörðunum, á sama tíma sem Samband ísl. samvinnufélaga með sinn skipastól, - og er ástæða til að upplýsa þennan góða samvinnumann um það, - hefur í æ ríkara mæli sveigt vöruflutninga sína með skipunum til landsins í það horf að flytja heila farma, svo sem sement, kol og önnur slík efni, til þess á þann hátt að geta komizt fram hjá verðlagsákvörðunum og verðlagseftirliti með vöruflutninga sina og raka þar saman verulega miklum gróða, sem annað félag, sem í þessu sambandi sýnist hafa verið miklu þjóðhollara, hefur farið á mis við. Og það er staðreynd, sem hægt er að sýna fram á, að ef Eimskipafélag Íslands hefði fengið að njóta sömu verðhækkana í farmgjöldum og Samband ísl. samvinnufélaga að undanförnu í sambandi við þessa vöruflutninga sína, þá mundu landsmenn hafa þurft að greiða hundruð millj. króna meira fyrir vörurnar á undanförnum árum, á einu ári, heldur en þeir hafa gert. Ég hygg, að það sé hægt að leggja fram reikninga um, að það mundi nema a.m.k. 250 millj. kr., sem þá hefði þurft að leggja til víðbótar á landsmenn í sambandi við vörugjöldin, en Eimskipafélag Íslands hefur staðið undir að þessu leyti, vegna þess að það með þeim þungu verðlagsákvæðum hefur ekki fengið að hækka í samræmi við hækkanir á heimsmarkaðsverði, eins og flutningar á hinum heilu förmum hafa hækkað, sem í æ ríkari mæli hafa verið teknir af hálfu Sambandsins, en hinir í hlutfallslega meiri mæli lagzt á Eimskipafélagið. Þetta finnst mér full ástæða til að nánar sé athugað, og það er gott, að það kemur fram rödd úr hópi samvinnumanna um, að þessi mál séu tekin til gaumgæfilegri athugunar en verið hefur. Hvers vegna fékk Eimskipafélagið að flytja vörur á stríðsárunum, og af hverju voru ekki verðlagsákvarðanir á frögtunum þá, - höfðu sjálfstæðismenn nokkuð við það að athuga, og þurfti félagið þetta? spyr hv. 2. þm. Rang. Sannarlega þurfti félagið þetta, og það er eitt af mestu gæfusporum okkar þjóðfélags, að Eimskipafélagið að stríðinu loknu hafði sjóði til þess að byggja upp sinn kaupskipaflota, og er eitt af því, sem landsmenn almennt hafa notið hvað mest hagnaðar og gagns af á undanförnum árum. En hvernig var með vöruflutninga á stríðsárunum? Ætli það hafi ekki verið margir, sem ekki hafa verið neitt spenntir fyrir að taka að sér vöruflutninga á stríðsárunum, og það hafi ekki verið þannig, að margir hafi horfið frá vöruflutningum á þeim hættutímum, sem áður höfðu þá vöruflutninga með höndum? Og er það ekki líka staðreynd, ef rifjað væri upp í gögnum, að fragtirnar á stríðsárunum hafi haft verulega lítil áhrif á verðbólguna hér í landi, svo lítil, að eftir því sem ég man bezt, þá fór fram sérstök rannsókn á því í n., sem skipuð var af hálfu ríkisstj. og vann að þessum málum, og lágu þá fyrir opinberlega hér á þingi og annars staðar upplýsingar um það, að sáralitlu munaði í verðbólgunni, þó að fragtirnar væru algerlega fráskildar, þegar reiknuð væri út vísitalan? Að þessu leyti voru þess vegna vöruflutningar Eimskips ekki til þess að auka verðbólguna í þessu landi, heldur til þess að gera mögulegt, að við Íslendingar gátum haldið áfram að lifa okkar hagsældarlífi, þegar aðrar þjóðir áttu í vök að verjast á þessum hættutímum. Að lokum vil ég svo segja það, að það 16% gjald, sem fellur á Hamrafellið vegna afborgana af kaupverðinu og vöxtum, er að sjálfsögðu ekki neitt sérstakt gjald, eins og hv. 1. þm. Reykv. benti á. Það var eins og það væri bara Hamrafellið eitt, sem hér ætti hlut að máli. Það eru bæði þau skipafélög, sem nefnd hafa verið, bæði Sambandið og Eimskipafélagíð. Auk þess er t.d. Eimskipafélag Reykjavíkur að byggja skip núna, sem bráðlega verður fullbúið og þessi gjöld lenda á, ef þá verður ekki búið að breyta lögunum og afnema þau innan tíðar, og eins er kunnugt um ýmsa aðra aðila, sem haft hafa á prjónunum að kaupa kaupskip að undanförnu. Þess vegna er hér auðvitað um almennan skatt á alla þá að ræða, sem sambærilega aðstöðu hafa.



Herra forseti. Ég skal ekki fara mörgum orðum um þessa ræðu hv. 5. þm. Reykv., en hún er sannast að segja fullkomin viðurkenning á því, sem ég var að halda fram. Hann viðurkennir, að Eimskipafélagið hafi rakað saman tugum milljóna króna - að óþörfu náttúrlega - fram yfir rekstrarkostnaðinn á styrjaldarárunum við að flytja vörur til landsins, en það hefði verið það mesta happ, sem yfir þjóðina hafi komið, að þeir skyldu eiga svona mikla sjóði og geta byggt skip á eftir. Ætli það geti ekki verið, að við þurfum að byggja skip oftar en þá, þegar styrjöldinni lauk? Og ætli það geti ekki verið happ líka, þegar fragtir eru háar, fyrir okkar eigin skip, að þau geti safnað einhverjum sjóðum til þess að standa undir, þó að það séu fleiri en Eimskipafélag Íslands, sem þurfi á því að halda? Mér skilst það. Það er eitthvað einkennilegt um þetta félag, ef það eitt er útilokað frá því að flytja heila skipsfarma til landsins, sem kallað er, þ.e.a.s. eina tegund. Hvernig stendur á því, að þeir gera það ekki? Mér er nú ekki grunlaust um, að þeir geri þetta líka, og er vitanlega öllum vitanlegt, að þeir gera það og hafa meira að segja fengið leiguskip í stórum stíl til að gera það og hafa grætt á því geysilegt fé undanfarið, og enginn hefur haft við það að athuga, ekki nokkurn skapaðan hlut, annað en að nú lýsir þessi hv. þm., hv. 5. þm. Reykv., yfir því, að það sé eitthvert mesta þjóðarhapp, sem hafi verið gert, að lofa þeim að taka svona háar fragtir. Öðruvísi mér áður brá, þegar Hamrafellið á í hlut. Þá segir hann, að það hafi nú verið eitthvað annað að sigla á stríðsárunum, það hafi fáir verið, sem hafi viljað óska eftir því. Vill hv. 5. þm. Reykv. segja mér það, hve margir óskuðu eftir að sigla yfir Svartahaf, þegar samningurinn var gerður um Hamrafellið? Hvað voru það margir aðilar? Ég held satt að segja, að þegar samningurinn var gerður, þegar Hamrafellið kom, þá hafi svo að segja öll útgerðarfélög, sem olíuskip áttu, neitað að sigla inn í Svartahaf, vegna þess að þau óttuðust það - og fyrir það einmitt hækkuðu fragtirnar svona gífurlega m.a., - að þeir mundu tapa skipum sínum með því að láta þau sigla inn í Svartahaf, ef til styrjaldar kæmi. Á styrjaldarárunum fengust menn þó þannig til að sigla. Það var meira að segja hægt að græða þá, og Eimskipafélagið græddi á því í geysilega stórum stíl að taka mikið af leiguskipum, og vitanlega setja þær fragtir, sem þá voru gildandi á heimsmarkaðinum. Allt þetta mál er svo furðulegt, að meira að segja sjálfstæðismenn úti um allt land undra sig á þeim málflutningi, sem hér hefur komið, og þeim móttökum, sem þetta skip fær, sem er okkur einhver mesti bjargvættur, sem nokkurn tíma hefur komið til landsins, og á þeim tíma, sem við höfum langmesta þörf fyrir það. Og þeir aðilar, sem standa að þessu skipi, að kaupa það til landsins, og semja strax þrátt fyrir allar sínar skuldir, sem þeir eru með á skipinu, um að flytja fyrir 60–80 sh. minna á hvert einasta tonn heldur en aðrir taka, verða fyrir árásunum, en ekki hinir, sem taka allt, sem þeir mega og geta. Þetta er svo furðulegur hugsunarháttur, að öll þjóðin undrast það, alveg jafnt flokksmenn þessara manna, sem eru með þennan málflutning hér á Alþingi, eins og hinir, sem standa að baki samvinnufélögunum og eiga þennan skipakost.



Það er nú fátt, sem gefur tilefni til athugasemda í þessari síðustu ræðu. Það er rétt að halda sig við það, sem gaf mér tilefni til þess að standa upp og hv. 2. þm. Rang. í fyrri ræðu sinni lagði megináherzlu á, en var nú horfinn alveg frá og vildi eiginlega drepa á dreif og láta gleymast, að það sé athugað betur, og það er bezt að gera nokkra kröfu til þess, að hann fylgist með því, að það sé athugað betur, að aðstaða annarra en Hamrafellsins, annarra skipafélaga, sem flytja heila farma til landsins, sé endurskoðuð og athugað, hvort þeir eiga ekki að sæta einhverjum verðlagshömlum eins og Hamrafellið að þeirra dómi er látið sæta hérna, en frá mínu sjónarmiði lítur nokkuð öðruvísi út, eins og ég skal koma að. Spurt er: Hefur ekki verið hægt fyrir Eimskipafélag Íslands að flytja vörur í heilum förmum til landsins? Jú, vafalaust hefur Eimskipafélag Íslands haft alveg sömu aðstöðu í sjálfu sér og kannske betri aðstöðu til þess en Samband ísl. samvinnufélaga. En það hefur bara komið fram í þessu meiri þjóðhollusta Eimskipafélagsins í vöruflutningum sínum heldur en þessi vanalegi yfirgangur samvinnufélagsins og frekja samvinnumanna, þegar þeir sjá sér leik á borði að hagnast nokkuð, að það hefur hvað eftir annað komið fyrir, að skip Sambandsins hafa af ásettu ráði skilið eftir heilar vörusendingar, sem þó hefur verið til ætlazt og gert ráð fyrir að þeir flyttu af höfnum erlendis. til þess að taka hella farma, sem hin hærri farmgjöld hafa fallið á, og það hefur svo verið verkefni Eimskipafélagsins að taka þetta upp og flytja þetta með verðlagsákvörðunum á frögtunum til landsins, eftir að Samband íslenzkra samvinnufélaga hafði hjá því sneitt til þess að geta náð hærri frögtum með sínum skipum. Ég held, að menn hafi ekki gert ráð fyrir því hérna, að Hamrafellið þyrfti að fá hinar háu fragtir af því, að það væri svo mikil hætta að sigla inn í Svartahafið. Vitaskuld eru verðhækkanirnar fyrst og fremst í sambandi við það, að skipin hafa ekki verið tiltæk á heimsmarkaðnum, eftir að Súezskurðurinn lokaðist, vegna vöruflutninga annars staðar, en ekki vegna þess, að menn hafi álitið, að þeir kæmu ekki skipum sínum aftur heim, þótt siglt væri til Svartahafsins á þessum tíma. Loks vil ég segja það. að hv. 2. þm. Rang. talar um það, það gerir hæstv. viðskmrh. líka og það er stöðugt talað um það af þeim, sem vilja verja þessa samninga við Hamrafellið, að það hafi verið tryggt minna gjald, minni fragtir en hægt hefði verið að fá á heimsmarkaðnum. En af hverju ekki að segja, að ríkisstj. hafi tryggt þessum aðilum hærri fragtir en lagðar voru til grundvallar, þegar skipakaupin voru gerð, og ríkisstj. hafði í hendi sér að meta, þegar skipið kom, hvernig fragtirnar ættu að vera? Það er ekki einhlítt að segja sem svo: Ja, heimsmarkaðsverðið er þetta, og með því að semja um eitthvað lægra hafa fragtirnar verið lækkaðar. - Skipið hefur einnig verið keypt inn í landið á grundvelli útreikninga um, hvað það þyrfti að hafa í fragtir, og með samningum við ríkisstj. hafa fragtirnar nú verið stórlega hækkaðar frá því, sem lagt var til grundvallar, þegar þetta skip var keypt.



Herra forseti: Það er sérstaklega út af einu atriði, að ég stóð hér upp, sem kom fram í ræðu hv. 2. þm. Rang., og það var hinn einkennilegi skilningur hans á hugsjón samvinnustefnunnar. Hann taldi það hina mestu ósvinnu. að það hefði verið komið í veg fyrir, að samvinnuhreyfingin gæti grætt ekki aðeins 15 milljónir á fjórum mánuðum, heldur miklum mun hærri fjárhæð, sem hefði verið um að ræða, ef ríkisstj. hefði sætzt á að leyfa því að taka 220 sh., sem hann hefur væntanlega miðað við, og að þetta hlyti að vekja hina mestu andúð og mótmæli samvinnumanna. Ég hef alltaf álitið, að þessi hv. þm. væri gamalreyndur samvinnumaður, og ég hef einnig alltaf heyrt, að það hafi verið ein aðalhugsjón samvinnustefnunnar, a.m.k. fyrst framan af, að tryggja með baráttu sinni, að þjóðin gæti búið við sem bezt kjör viðskiptalega og þyrfti aldrei að gjalda meira en sannvirði fyrir þær vörur, sem hún keypti. Og þjóðinni hefur ætíð verið sagt, að öll viðleitni samvinnufélaganna til aukningar sinnar starfsemi, bæði skipaútgerðar og annars, hafi stefnt í þá átt að tryggja það, að þjóðin gæti búið við hin beztu fáanlegu kjör, sem hægt væri að bjóða. Hér virðist vera algerlega nýtt sjónarmið komið fram, sjónarmið, sem gengur miklu lengra en ég hygg að nokkur, jafnvel þeir, sem oft og tíðum eru af hálfu þessara sömu manna fordæmdir sem gróðabraskarar, hafi látið sér til hugar koma að væri sanngjarnt að fara fram á. Samvinnufélögin eiga að hirða þann óhemjulega gróða, sem hefði verið um að ræða á örstuttum tíma, ef allt hefði farið sem virðist hafa verið ætlun þessara manna að færi um farmgjöld á Hamrafelli. Ég tel nauðsynlegt að vekja athygli á þessum einkennilega skilningi á hugsjón samvinnufélaganna, og ég held, að það fari að verða ákaflega vafasamur gróði af starfsemi þeirra, ef það á að vera meginsjónarmiðið, að þau eigi að fá að græða sem allra mest á þjóðinni. Ég held, að það sé einnig ný kenning, a.m.k. er það kenning, sem hljóðar einkennilega úr munni þeirra manna, sem styðja núverandi hæstv. ríkisstj., að það eigi fortakslaust að fara að fylgja þeim lögmálum í viðskiptalífinu að láta framboð og eftirspurn ráða verðlaginu og að íslenzkir aðilar, ef þeir fá höndum undir komið vegna sérstakra atvika, eigi að fá að græða eins og þau atvik gefi þeim tilefni og aðstöðu til. Þetta er mjög nýstárlegur skilningur og harla einkennilegur, þegar hins vegar er svo íhugað allt tal þessara manna um gróða milliliðanna. Það er nú búið að ræða þetta mál hér svo í einstökum atriðum, að ég sé ekki ástæðu til að fara út í þá sálma. En það er aðeins eitt atriði, sem ég vildi benda á. Ríkisstj. talar um, að hún hafi tryggt landsmönnum svo og svo mikinn hagnað, sem ella hefði orðið að láta úti, með því að semja við eigendur Hamrafells um að flytja olíu í fjórum ferðum fyrir 160 sh. smálestina. En ég spyr nú: Er nokkur vitneskja um það og eru ekki allar líkur til þess, að heimsmarkaðsverð á olíuflutningum verði komið niður fyrir þetta verð, áður en samningstíma er lokið, þannig að ríkisstj. hafi ekki hér verið að færa þjóðinni neinn gróða, heldur blátt áfram með þessum samningum valdið því, að olíuflutningar til landsins á næstunni geti orðið óhagstæðari en þeir ella hefðu orðið? Það bendir margt til þess, að fragtir með olíuskipum fari nú stórlækkandi á næstunni og verði komnar langt niður fyrir 160 sh., áður en þessu samningstímabili lýkur, þannig að hér sé beinlínis verið að stuðla að alveg sérstökum og óvæntum gróða, sem ríkisvaldið sé þarna að tryggja einum aðila. Það er mjög einkennilegt að halda því fram, að í því að mótmæla þessum óhæfilega gróða, sem þarna er veittur einum aðila í þjóðfélaginu, felist andstaða gegn því, að þessi aðili hafi flutt olíuskip til landsins. Það er reginmisskilningur. Það hafa allir fagnað því, að hér væri komið olíuskip til landsins. Og það væri vissulega þörf á því, að þau væru tvö. Það er álitamál, hvort það sé ekki stundum svo, að Íslendingar gætu fengið olíu flutta til landsins við hagstæðara verði en ef þeir gerðu skipin út sjálfir vegna verðlags hér. En vegna þess mikla öryggis, sem þetta skapar, þá er tvímælalaust æskilegt, að Íslendingar eigi olíuskip. En það þarf ekki að fela í sér, að það eigi að vera svo, að þessi skip eigi að fá að græða ótakmarkað á þjóðinni. Ég skal svo aðeins að lokum benda á það, sem kom fram í ræðu hæstv. viðskmrh. og var harla kynleg skýring á hugtakinu vítur. Hann mótmælti því, að bæjarstjórn Reykjavíkur - og þar allir stuðningsmenn vinstri flokkanna hefði vítt ríkisstj. fyrir samningana um Hamrafell, það hefði aðeins verið í ályktun bæjarstjórnarinnar tekið fram, að bæjarstjórnin áliti, að það hefði verið hægt að komast að miklu betri kjörum. Ég skil nú ekki, hvernig er hægt að leika þann orðaleik að komast fram hjá því að segja, að hér sé um vítur að ræða, þar sem beinlínis er fundið að því, að ríkisstj. hafi látið undir höfuð leggjast að gera ráðstafanir til þess, að olían yrði flutt við hagstæðara verði til landsins en hún gerði. Þessar vítur standa eftir og hafa vakið almenna athygli. Hv. 2. þm. Rang. og aðrir halda því fram, að þjóðin öll muni fordæma þær aðfinnslur, sem komið hafa fram frá sjálfstæðismönnum fyrir olíuokrið í sambandi við Hamrafell, að það muni fordæmt af þjóðinni. Því fer víðs fjarri. Það vekur undrun allrar þjóðarinnar, að þeir menn, sem hafa talið sig baráttumenn fyrir því að tryggja þjóðinni hagstæð viðskiptakjör á undanförnum árum og hafa þar af leiðandi talið eðlilegt, að þeir hefðu alla forgöngu um viðskiptamál í landinu, skuli einir gerast aðaltalsmenn þess að taka af þjóðinni á örfáum mánuðum þann óhæfilegasta gróða, sem nokkurn tíma nokkru fyrirtæki á Íslandi hefur dottið í hug að taka.



Herra forseti. Í sambandi við þessar olíuumræður hefur stundum verið vikið að mér og mínu nafni af hendi hv. sjálfstæðismanna, og tel ég því rétt að segja nokkur orð um málið. Það er rétt, að umboðsmenn olíufélaganna gerðu sér tíðförult til mín, þegar leið á sumarið, og sögðu mér, að þeir væru orðnir illa haldnir sem innflytjendur olíu, því að í fyrravor hefðu skrif Lúðvíks Jósefssonar um verðlag á olíum hér á Íslandi gert það að verkum, að fyrrverandi ríkisstj. hefði ekki haft hugrekki til að sýna þeim þá sanngirni að hækka verðlag hér á olíum, miðað við þær hækkandi fragtir, sem þá var farið að örla á; svo hefðu komið kosningarnar, og þá hefði ríkisstj. ekki þorað að hækka olíuverðið, þrátt fyrir það að fragtir hefðu þá farið hækkandi, og síðan sýndu þeir fram á, að fragtir hefðu haldið áfram að hækka núna seinni hluta sumarsins, eftir kosningar, og töldu þá sín rök orðin ærin fyrir því, að nú gætu þeir ekki lengur við þetta óbreytta olíuverðlag unað og yrðu að fá viðurkenningu á hærra olíuverði. Ég skal játa, að ég var mjög íhaldssamur um að vilja breyta því verði, sem hafði verið fyrri hluta sumarsins, og taldi þrátt fyrir þessi rök þeirra um hækkandi fragtir fyrir og eftir kosningar, að enn yrðu þeir þó að una við sama og óbreytt verð. Það fór svo þannig, að þegar þeir höfðu fengið neitanir hjá mér nokkuð mörgum sinnum, fulltrúar olíufélaganna hvers um sig og jafnt þó að þeir kæmu allir saman í einni fylkingu, þá fóru þeir að bera það undir ríkisstj. í heild, hvort ekki væri hægt, þegar fragtirnar héldu áfram að hækka, að fá fyrir fram loforð fyrir því, að fragthækkanir yrðu teknar inn í væntanlegt verðlag, þegar byrjað yrði að selja þá farma, sem þá ætti að fara að flytja inn. Og þar er það, sem þessar olíuumræður eiginlega byrja. Hér hefur því verið haldið fram, að sjútvmrh., viðskmrh. hafi neitað olíufélögunum um að leigja skip á því verði, sem þau gátu á ákveðnum tíma fengið. Þetta er alger misskilningur eða vísvitandi missögn, því að það er staðreynd, að olíufélögin þurfa ekki að fara til eins eða neins ráðh. til að spyrja um það, hvort þau megi leigja skip, og viðskmrh. hefur upplýst það með fullum sannindum, að þau þurftu ekki til ríkisstj. að fara um það að gera samninga um þau olíuskip, sem þau þurftu á að halda á hverjum tíma. Það, sem þau voru að fiska eftir, var að fá fyrir fram loforð hjá ríkisstj., fá viðurkenningu á verðlaginu, þegar væri farið að selja þá olíu, þá yrði hin hækkaða fragt tekin til greina. Skal ég taka á mig fulla sök um það, að ég hef allra manna mest staðið á móti því, að þeir fengju verðhækkanir á olíunum fram að þessum tíma vegna hækkandi fragta. Þegar svo Hamrafellið kom um það leyti, hvaða sögu höfðu þá olíufélögin að segja um möguleika til að fá skip til olíuflutninga fyrir Íslendinga? Þá sögðu þeir okkur, að það væri hvergi hægt að fá skip fyrir minna en 120 sh. Það var hærra en það hafði verið nokkru sinni áður. Niðurstaðan þá varð sú, að Hamrafellið fékkst til þess að flytja þann farm, sem þá var um að ræða, fyrir 100 sh. Maður hefur ekki heyrt neinn lofsöng um það, að við þurftum þá ekki að sæta 120 sh. fragt, heldur fengum við hið nýja íslenzka skip til þess að koma sína fyrstu ferð heim með olíufarm fyrir 100 sh. tonnið, þegar öll olíufélögin sögðu: Við getum hvergi fengið skip fyrir minna en 120 sh. - En það var sýnt, að ekki var búið að tryggja, að við hefðum olíur og benzín út vetrarvertíðina fyrir það, þó að við fengjum þann farm, og þá komu þeir hver í sínu lagi og allir saman og bar saman um það, að fragtirnar færu enn hækkandi, og þar kom, að þeir sögðu, - og það fer ekkert á milli mála, eftir að Súezdeilan var byrjuð, - að það væri mjög mikil tregða á því að fá skip til siglinga inn í Svartahafið; skipaeigendurnir óttuðust, að skipin kynnu að festast þar, kyrrsetjast þar, vátryggingargjöld hefðu hækkað og áhættan væri stóraukin, fragtirnar hefðu rokið upp í verði, m.a. vegna þess, að siglingaleiðin hafði lengzt og meiri skortur á skipum, minna framboð. Og þetta mun allt vera rétt hjá olíufélögunum. Það er ekki til neins að koma með rangar upplýsingar um þessi atriði. Það er um skráð heimsmarkaðsverð að ræða á þessum skipum. Um það leyti sem samningurinn var gerður við Hamrafellið, lágu fyrir samhljóða vitnisburðir olíufélaganna um það, að þau gætu hvergi fengið skip fyrir minna en 220 sh. tonnið til Íslands. Við urðum sannarlega varir við það, að Hamrafellseigendur vildu fá að sigla fyrir aðrar þjóðir og notfæra sér heimsmarkaðsverðið, 220 sh. Og hefði það verið gert, hvað hefðum við þá getað fengið? Ekkert annað en útlend skip fyrir 220 sh. tonnið. Það er alveg greinilegt, enda er það augljóst mál, að ef Shell eða BP hefðu getað nokkurs staðar fengið fluttar olíur og benzín til sín fyrir minna en 160 sh. tonnið, þá hefðu þau sagt: Ja, við útvegum okkur heldur skip út af fyrir okkur til þess að birgja okkur upp, heldur en að sæta þessum afarkostum, sem við eigum þarna að sæta. - Það er alveg augljóst mál, að ef íslenzkur aðill hefði ekki haft þetta skip á hendinni á þessum tíma eða Hamrafellið ekki látið undan með það að fara niður fyrir heimsmarkaðsverð, þá hefðum við orðið að kaupa allar okkar olíur á þessum vetri inn fyrir 220 sh. tonnið.  Ég hef ekki heyrt, að neinn hafi boðizt til þess á þessum mánuðum að útvega olíuskip fyrir 60 sh. tonnið og ekki heldur 80 og ekki heldur tvisvar sinnum 80. Lægsta talan, sem maður hefur heyrt, er 220 sh. fyrir tonnið.  Það var einhver, sem varpaði því fram hér áðan, hvort það væri ekki líklegt, að fragtirnar væru nú óðar en varði komnar svo langt niður, að þær yrðu komnar niður fyrir 160 sh. Það færi betur, að svo yrði, en hingað til höfum við ekki haft fregnir af því, að það sé von til þess, að fragtirnar séu komnar í samt lag og áður, fyrr en þá í fyrsta lagi með vorinu. Og ég er alveg viss um það, að undir þungum ásökunum hefði núverandi ríkisstj. setið, ef hún hefði ekki gert ráðstafanir núna með haustinu og í byrjun vetrar til þess að tryggja, að hér væru olíubirgðir í landinu út vetrarvertíðina a.m.k. Þá hefðum við setið undir réttmætum og þungum ásökunum. Ég held, að það muni koma í ljós, að fragtirnar verði ekki komnar, því miður, langt niður fyrir 160 sh. á tonn, áður en sá tími er liðinn, sem Hamrafellið átti að skila sínum fjórum förmum til Íslands. Og meðaltalsverðið má vera komið langt niður fyrir, um það bil er því tímabili lýkur, ef það ætti að sýna sig að hafa orðið í óhag að hafa tryggt sér Hamrafellið fyrir 160 sh. tonnið í fjórar ferðir, því að í 220 sh. hefur það staðið fram að þessu. Ég álít, að með þessu sé fyllilega svarað spurningunni, sem hefur verið varpað fram, hvort það hefði ekki verið hægt að gera þetta fyrir minna. Það er áreiðanlegt, að við hefðum ekkert skip annað fengið fyrir minna, ekkert skip fengið fyrir neðan 220 sh. tonnið. Viðvíkjandi öðrum skipafélögum og frögtum núna, þá er það a.m.k. ekki í lækkunarátt, því að nú um sinn hefur legið hjá mér erindi frá Eimskipafélagi Íslands með löngum rökstuðningi og miklum um nauðsyn þess félags um hækkanir á frögtum og upplýsingar um hækkanir á frögtum á heimsmarkaði líka almennt. Og það er ekki búið að kalla það erindi til baka enn, út frá því, að nú votti fyrir einhverjum lækkunum. Síður en svo. Það hefur aldrei verið sótt fastar á heldur en núna seinustu dagana um, að það verði að heimila Eimskipafélagi Íslands hækkandi fragtir og þá væntanlega jafnframt skipadeild samvinnufélaganna. Ég vildi vona, að það sé nú farið að rofa það til þar líka, að það verði horfið frá því að heimta hækkanir, og kannske komi nýtt erindi og verði nú upplýst fljótlega, að nú sé hægt að sætta sig við lægri fragtir. Það var hér einn ræðumaður, sem sagði, að það hefðu allir fagnað því, að Íslendingar hefðu eignazt nýtt olíuskip. Ég vona, að svo sé. En mér finnst bara, að sá fögnuður hafi verið eitthvað blandaður, og fagnaðarópin hafi verið með þeim hætti, að manni hefur skilizt, að ekki væri alveg óblandinn fögnuður yfir þessu skipi. Ég kemst ekki hjá því, þegar ég lít yfir allt þetta olíumál og þá staðreynd, að íslenzkt skip hefur fengizt til þess að flytja inn fyrir okkur olíur, þegar okkur reið mest á, fyrir 160 sh. tonnið, þegar ekkert erlent skip fékkst til að gera það fyrir minna en 220 sh. á tonn, að það styðji fyllilega þá sannfæringu mína, að þessi mikla herferð er því miður að öðrum þræði a.m.k. hafin af gamalli og rótgróinni óvild til samvinnuhreyfingarinnar.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja lengi þessar umræður og stend upp aðallega vegna þess, að mér fannst ekki koma ljóst fram í ræðu hæstv. viðskmrh., með hvaða kjörum fengin væri eða fengin yrði, ef til kemur, olían frá Hvalfirði, sem mér skildist hann eiga von á eða kannske hafa fengið og hann taldi vera frá hinu svokallaða setuliði.  Það er náttúrlega gott og getur verið hagkvæmt fyrir alla, að þessi olía er tryggð, og mér skildist af ræðu hæstv. ráðh., að hana mætti svo endurgreiða í fríðu eða með olíu aftur eða þá í peningum. Út af þessu vildi ég mælast til þess að fá upplýst það atriði í þessu máli, hvað löngum tíma í síðasta lagi, eftir að hún er fengin, yrði heimilt að skila aftur olíu í staðinn fyrir þá olíu, sem látin yrði af hendi frá varnarliðinu. Og ef ekki yrði úr því og að því kæmi að greiða yrði þessa olíu í peningum, sem eðlilegt mundi vera undir þeim kringumstæðum, þá vildi ég mælast til þess, að hæstv. ráðh. vildi upplýsa, hvað mikið fyrir tonnið yrði þá að greiða í peningum fyrir þessa olíu frá varnarliðinu, sem umrædd er og umrædd var af hæstv. ráðherra. Ég ætla, að ég þurfi ekki að hafa hér um fleiri orð. Það eru þessi tvö atriði, sem mér fannst vanta í upplýsingar hæstv. ráðh., hvenær mætti í síðasta lagi skila aftur olíu í staðinn fyrir væntanlega olíu, sem fæst, og ef ekki kemur til þess, með hvaða verði yrði að greiða hvert tonn af olíunni, ef að því ráði yrði að hverfa að greiða hana í peningum.



Herra forseti. Í gömlu ævintýri er frá því greint, að jafnan þegar spurt hafi verið um konung einn, þá hafi verið svarað: Hann er í klæðaskápnum. Mér dettur þetta í hug í sambandi við hæstv. ríkisstj., að um hana mætti segja, ef spurt væri um hana og athafnir hennar, hvað hún væri að aðhafast: Hún er í olíunni. Og það hefur verið sagt, að stefna hennar í verðlagsmálum mótist af „olíuandanum“. Ég held, að þetta sé satt. Ég held, að stefnu og framkvæmdum hæstv. ríkisstj. í verðlagsmálum verði ekki lýst betur en með því að segja, að hún mótist af „olíuandanum“. Annars er það fyrst og fremst tvennt, sem hefur verið deilt á hæstv. ríkisstj. fyrir í þessum málum: Í fyrsta lagi, að hún hafi tafið leigu á skipum til olíuflutninga og af því hafi síðan leitt stórhækkaðan flutningskostnað, sem valdið hafi þjóðinni milljónatjóni. Þetta er sannað, og ég eyði ekki tíma mínum hér til þess að rekja það. Í öðru lagi, að hæstv. ríkisstj. hafi leyft Olíufélaginu h/f óhóflegan gróða á hinu nýja olíuflutningaskipi sínu, sem öll þjóðin fagnar að komið er til landsins, - óhóflegan gróða á örskömmum tíma. Hæstv. ráðherrar og fleiri stjórnarstuðningsmenn, sem hér hafa talað, hafa látið liggja að því, að sjálfstæðismenn einir hafi gagnrýnt hæstv. ríkisstj. fyrir þetta, og einn hv. þm. komst þannig að orði, að úti um allt land undruðust menn þetta, að sjálfstæðismenn væru að gagnrýna blessaða stjórnina fyrir þetta. Ég held nú, að staðreyndirnar tali öðru máli. Það var minnzt á það hér áðan, að bæjarstjórn Reykjavíkur hefði samþykkt með samhljóða atkv., þ.e.a.s. að undanteknum framsóknarmanninum, sem þar á sæti, með 14 atkv. gegn einu, vítur á þetta. Hæstv. viðskmrh. vildi segja, að þetta væru alls ekki vítur. Ég vil nú, þótt hv. 2. þm. Eyf. hafi svarað þessum ummælum hæstv. ráðh. lítillega, aðeins lesa upp þessa tillögu. Hún er á þessa leið og var samþykkt með atkvæðum stjórnarstuðningsmanna, allra nema framsóknarmannsins, í bæjarstjórn Reykjavíkur: „Þar sem upplýst er, að fyrirhuguð farmgjöld hjá hinu nýja íslenzka olíuskipi eru meira en helmingi hærri en nauðsyn krefur, og vitanlegt, að slíkt hefur í för með sér milljónaútgjöld fyrir Reykvíkinga, þá skorar bæjarstjórn Reykjavíkur á félmrh. að beita áhrifum sínum sem æðsti yfirmaður verðlagsmála til þess að hindra slíkt okur.“ Hæstv. viðskmrh. kallar þetta ekki vítur. Eru þetta ekki bara meðmæli með því, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert? Ég held, að allir Íslendingar, sem tala íslenzku og skilja íslenzku, geti ekki skilið þetta nema á einn veg: sem harðorðar vítur. Þar er talað um það, að flutningsgjöldin séu meira en helmingi hærri en nauðsyn krefji, og skorað á félmrh. að beita sér fyrir að hindra slíkt „okur“. Í umræðunum kom það einnig fram, að einn af stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj. jafnaði þessu atferli við það, sem „ósvífnustu auðhringar“ leyfðu sér. Ég segi, að hæstv. viðskmrh. er lítilþægur, ef hann tekur þetta sem traustsyfirlýsingu við sig. Og annar hv. andstæðingur sjálfstæðismanna lýsti því yfir í samræmi við það, sem við sjálfstæðismenn höfum haldið hér fram, að Olíufélagið ætlaði sér að græða hvorki meira né minna en 14 millj. króna aukalega á fjórum förmum. Þetta er náttúrlega ekki „milliliðagróði“.

Tíminn er búinn.

Ég vil aðeins rétt syndga upp á náð hæstv. forseta í eina mínútu eða svo. Hæstv. félmrh. sagði hér áðan, að olíufélögin þurfi ekki að fá leyfi ríkisstj. til þess að semja um leigu á skipum. Í grein hæstv. viðskmrh. er einnig komizt að orði á þessa leið í Þjóðviljanum fyrir nokkrum dögum: „Olíufélögin höfðu fulla heimild til leigu á hvaða olíuskipi sem þau vildu. Ég hafði enga íhlutun í frammi við félögin.“ En í bréfi til olíufélaganna 9. okt. s.l. segir ráðherrann: „Ráðuneytið væntir þess, að olíufélögin láti það fylgjast með því, hvaða ráðstafanir verði gerðar til leigu á olíuflutningaskipi.“ Þá þarf þó rn. að fylgjast með því. En það gengur lengra. Í bréfi 16. nóv. skrifar hæstv. viðskmrh.: „Fyrst töldu þau (félögin), að leigja yrði skip á 150 sh. pr. tonn, en það var hækkun úr 98 sh., sem síðasti farmurinn var fluttur á. Ráðuneytið taldi sig ekki vilja mæla með þessari leigu. Nokkru síðar óskuðu félögin að leigja skip undir þennan farm á 129.6 sh. Ráðuneytið var ekki viðbúið að samþykkja þessa hækkun heldur.“ Hvernig stóð á því, að rn. þurfti þá allt í einu að fara að samþykkja, ef það réð engu um þetta og félögin gátu farið sínu fram? Og enn segir hæstv. ráðh. í bréfi þann 19. nóv.: „Ráðuneytið staðfestir hér með, að ríkisstj. heimilaði 16. þ.m. olíufélögunum að leigja skip til flutninga á fuelolíu frá Sovétríkjunum til Íslands á 220 sh. pr. tonn.“ Þá er rn. allt í einu farið „að heimila“ það, sem það segir að félögin hafi alls ekki þurft á að halda áður; það er sem sagt leyfi frá því sjálfu. Loks segir hæstv. ráðh. í bréfi 23. nóv.: „Viðskmrh. hefur ekki með verðlagsmál að gera og ákveður því ekki olíuverð eða hámarksfragt.“ Þá er hæstv. ráðh. farinn að afsaka sig. Á kostnað hvers? Á kostnað síns kæra vinar og bróður, hæstv. félmrh., sem hér var að ljúka máli sínu áðan og sagði, að olíufélögin þyrftu ekki að fá leyfi ríkisstjórnarinnar til að semja um leigu á skipi. Loks segir svo hæstv. ráðh. í grein sinni í Þjóðviljanum fyrir nokkrum dögum: „Eigi að ásaka einhvern fyrir það, að flutningaskip var ekki leigt á 120 sh. nokkrum dögum eftir Súez-stríðið, þá eru það olíufélögin sjálf. En mig er ekki hægt að ásaka, því að ég hafði ekki flutningana með höndum.“ Ja, mér þykir hæstv. ráðh. segja manni fréttir, að hann hafi ekki sjálfur flutningana með höndum. Ég hef nú ekki heyrt nokkurn ásaka hæstv. ráðh. fyrir að hafa ekki flutt olíuna sjálfur. En hvað sannar það, sem ég hér hef lesið upp úr bréfum hæstv. ráðh.? Ekkert annað en það, sem við höfum haldið fram, að hann hefur beinlínis með sínum áhrifum tafið olíuflutningana til landsins, þannig að farmgjöldin hafa á þeim tíma stórhækkað, og síðan leyft olíufélögunum að flytja olíuna með miklu hærra farmgjaldi en þau áður áttu kost á. Ég hef syndgað upp á náð hæstv. forseta og bið hann afsökunar á því. En ég vil að lokum segja það, að það er alveg áreiðanlega mikill misskilningur hjá hv. 2. þm. Rang., ef hann heldur, að sjálfstæðismenn séu áfelldir fyrir það úti um allt land að hafa hreyft þessu hneykslismáli, sem hér er til umræðu. Ég býst við, að ég sé eins vel kunnugur og þessi hv. þm. í mörgum sjávarþorpum og kaupstöðum landsins, og þar veit ég það, að það eru ekki eingöngu sjálfstæðismenn, sem telja það reginhneyksli, sem ríkisstj. hefur framið í olíumálunum, heldur allur almenningur í byggðarlögunum. Og hæstv. ríkisstj. á eftir að bíta úr nálinni með þau afglöp, sem hún hefur framið, og með það stórtjón, sem hún hefur bakað þjóðinni með aðgerðum sínum í þessum málum.



Þó að ég viti það nú, að það muni vera eftir ein eða tvær ræður enn þá frá hálfu þeirra sjálfstæðismanna, þar til þeir eru búnir að tala sig dauða allir, - en þeir munu greinilega hafa fengið fyrirskipun um það, að þeir mættu héðan ekki út fara, fyrr en þeir væru allir búnir að tala sig dauða í þessu máli, - þá ætla ég nú samt að grípa inn í enn einu sinni til þess að leiðrétta nokkuð þær missagnir, sem hér er reynt að halda fram. Síðastur talaði hér hv. þm. N-Ísf. og ætlaði nú að reyna að sanna það, að ég hefði gripið inn í afskipti olíufélaganna og meinað þeim að leigja olíuskip á hagstæðu verði, og vildi reyna að sanna það með tilvitnun í bréf frá mér varðandi þessi mál. Þetta tókst nú heldur óhöndulega. Hvenær var það, sem ég skrifaði þetta eina bréf, sem ég skrifaði olíufélögunum varðandi þetta mál, þegar ég tek það fram, að ég óskaði eftir því, að þau upplýstu mig um það, hvaða ráðstafanir félögin gerðu til leigu á olíuskipum? Það var þegar olíufélögin voru búin að tilkynna það æ ofan í æ í bréfi, að þau geti ekkert skip fengið til olíuflutninganna, og voru búin að sleppa mörgum leigum, sem höfðu þá legið til boða, af því að þau vildu ekki taka á sig neina áhættu af olíuflutningunum, nema þau fengju ákveðin vilyrði um það, hvaða olíuverð ætti að gilda í landinu. Eins og ég hafði tekið fram, skipti það mig vitanlega miklu máli sem viðskmrh. og sem sjútvmrh., að olía yrði flutt til landsins. Ég taldi mér því skylt að fylgjast með því, hvaða aðgerðir félögin hefðu í frammi til þess að tryggja, að olía yrði flutt. En olíufélögin höfðu samning við fyrrv. ríkisstj. um það, að þau áttu að annast olíuflutningana. Þau höfðu tekið að sér að flytja alla olíu til landsins. Og var það óeðlilegt, þó að ég færi fram á, þegar þau voru búin að tilkynna það áður, að þau fengju ekki skip til flutninganna, að þau létu mig fylgjast með því, hvaða ráðstafanir þau gerðu til þess að tryggja Íslendingum olíu? En af hverju las ekki þessi hv. þm. eitthvað upp um það, þar sem ég í bréfi hafði bannað þeim að leigja skip? Af hverju gerði hann það ekki? Ég skora á hann að reyna að koma með eitthvað slíkt, þar sem ég hafi í einhverju tilfelli bannað félögunum að leigja þetta margumtalaða skip. Af hverju komu ekki olíufélögin fram með það? Af því að það er ekki til. Þegar ég segi í grein, sem ég hef skrifað um þessi mál, að ég hafi ekki fyrir mitt leyti verið við því búinn að mæla með því, að þau leigðu skip á 150 sh. fragtina, þegar fragtin hafði áður verið 98 sh., þá er það allt á þeim grundvelli, að ég hef sagt þeim, að ég vildi ekki fyrir mitt leyti mæla með því, að slík geysileg hækkun yrði samþykkt inn í verðlagið. Það er aðeins viðvíkjandi verðhækkuninni, því að félögin vissu það allan tímann, enda fram tekið í bréfi frá mér til þeirra, að þau væru algerlega frjáls að því að taka það skip til leigu, sem þau vildu, en þau fengju ekki heimild mína til þess að hækka olíuna sem þessari fragtahækkun nam. Það er um það, sem heimildin er. Og það ætti hv. þm. N-Ísf. að skilja, að félögin voru algerlega frjáls að því að leigja skip, ef þau töldu það hagstætt og vildu, en að þau fengu hins vegar ekki heimild mína til þess að hækka fragtina eins og þau voru að óska eftir. 

Ég mótmæli því, að ég sé meiðyrtur með því að kalla mig ráðh. í núv. ríkisstjórn, og skora á hæstv. forseta að skerast í leikinn.

Ef ég hef sleppt „fyrrverandi“ ráðherra, þá skal ég endurtaka það þannig hér á réttan hátt: Þessi fyrrverandi ráðh., ef hann ekki getur kynnt sér það eins og hver og einn, hvaða ráðh. það er, sem fer með verðlagsmálin. Það er greinilega gefið hér út í forsetaúrskurði, hver það er, sem fer með verðlagsmálin, og ég hélt, að allir hv. alþm. vissu það, að það er félmrh., sem fer með verðlagsmálin, þau flokkast ekki undir viðskmrn., þó að þessi hv. þm. og ýmsir aðrir flokksbræður hans séu að lemja hausnum í steininn í sífellu og reyna að hrópa það yfir landslýðinn, að það sé ég, sem fari með þessi mál.

Er ráðherrann að afsaka sig?

Nei, ég er ekkert að afsaka mig, ekki á neinn hátt. Ég er bara að reyna að koma réttu inn í kollinn á þessum mönnum, en það virðist vera heldur erfitt að koma því af hinu rétta inn í þeirra koll, sem þeir vilja ekki hafa. En þá er reynt að halda því hér fram, að ég hafi sagt í þessum umræðum, að bæjarfulltrúar í bæjarstjórn Reykjavíkur, sem annars eru stuðningsmenn ríkisstj., hafi ekki vítt ríkisstj. fyrir leiguna á Hamrafelli. Þetta er alveg furðulegt, að það skuli tveir þm. Sjálfstfl. vera að tyggja þetta hér upp hver eftir öðrum. Þeir ættu að líta aðeins í þá ræðu, sem ég flutti hér og er væntanlega skrifuð. Ég sagði, að þessir bæjarfulltrúar hefðu ekki vítt ríkisstj. fyrir afstöðu hennar til olíumálanna almennt; það var það, sem ég sagði. Ég sagði hins vegar, að þeir hefðu fundið að því, að ríkisstj. hefði ekki gengið lengra til þess að fá lækkaða fragtina á Hamrafellinu; að því hefðu þeir fundið. Svo koma hér tveir þm. Sjálfstfl. og segja, að ég hafi ekki viljað viðurkenna það, að ríkisstj. hafi verið vítt af þessum mönnum. Ég hef ekkert talað um það, ekkert verið að ræða sérstaklega um orðið „vítur“ á einn eða neinn hátt. Ég bara mótmæli því, að það hafi komið fram í þessari samþykkt í bæjarstjórn Reykjavíkur eða hjá þessum stuðningsmönnum ríkisstj., að þeir hafi vítt ríkisstj. fyrir afstöðu hennar til olíumálanna almennt, og ég bætti því við: enda væri það alveg furðulegt, ef slíkar vítur gætu komið frá nokkrum öðrum en þeim, sem væru beinir umboðsmenn olíufélaganna í landinu. Og af hverju? Vegna þess, að það liggur fyrir, að hér hefur verið óbreytt olíuverð í landinu, öllum olíunotendum til góða, á sama tíma sem olíuverð hefur farið hækkandi í öllum löndum hér í kringum okkur. Væri það ekki einkennilegt, ef bæjarfulltrúar í Reykjavik væru að mótmæla þessu? Hitt er hins vegar ekki nema mannlegt, að þeir óski eftir því, að það hefði mátt takast að fá Hamrafellið til þess að flytja olíuna á enn lægra gjaldi en það tók að sér. Þetta hvort tveggja fellur því algerlega um sjálft sig sem í rauninni dautt og ómerkt. Hv. þm. N-Ísf. sagði hér, að það mætti segja um þessa ríkisstj., að hún væri í olíunni, hún væri alltaf í olíumálunum. Já, ég efast ekkert um það, að það eru til þeir menn hér, sem kvarta alveg sérstaklega undan því, hvernig ríkisstj. hefur haldið á olíumálunum. Ég efast ekkert um það. Ég þekki það frá daglegum umkvörtunum frá forustumönnum olíufélaganna. Ég veit, að þeir eru daglega að kvarta undan því, að þeir skuli ekki fá að hækka sitt verðlag. Þeir eru daglega að reyna að ráðast á mig og alla ríkisstj. fyrir það að veita mótspyrnu gegn því, að þeir fái að hækka sitt verðlag. Þeir telja höfuðsynd núverandi ríkisstj. að hafa staðið svona fast á þessum málum, og Morgunblaðið og Vísir hafa verið eins og oft áður dygg stuðningsblöð þessara aðila í árásum á ríkisstj. út af því að hafa haldið svona fast á olíumálunum. En ég vil segja það, að ég tel, að það, sem ríkisstj. hefur í þessum efnum gert, hafi verið rétt, olíufélögin hafi fyllilega þolað að taka á sig þann hluta af verðhækkuninni, sem þau hafa þurft að bera nú á undanförnum mánuðum. En hitt er mér alveg ljóst, eins og ég hef líka minnzt á hér áður, að það verður vitanlega ekki hægt að láta þau bera alla þá gífurlegu hækkun á olíu til lengdar, sem annars hefur orðið bæði á verðlagi olíunnar úti í heimi og eins á flutningi hennar hingað til landsins. En það er þó ekki verið að minnast á það af þeim sjálfstæðismönnum, sem hér tala nú, sem er vitanlega það merkilegasta af öllu, sem fram hefur komið í þessum umr., að þegar þeir áttu viðskmrh., þegar þeir voru í ríkisstj., þá bauðst þeim, eftir því sem viðskmrh. úr þeirra stjórn sagði hér í umr., tækifæri til þess að tryggja landsmönnum olíuflutninga hér á næstu mánuðum fyrir 60 sh. á tonn, og hann vildi ekki þiggja það. Hann vildi ekki standa að því, að slíkt yrði gert. Mennirnir, sem eru núna að deila á það, hvernig haldið er á olíumálunum, þeirra málstaður hann er svona. Og afsökunin var þessi: Það var von á því, að Hamrafellið væri einhvers staðar á næstunni og kæmi til landsins seinna, og það mundi sennilega ekki geta staðið undir 60 sh. Af því væri ekki hægt að tryggja landsmönnum flutningana á olíum til landsins á þessu verði. - Hvers vegna skrifa þeir ekki um þetta í Morgunblaðið? Væri það nú ekki reynandi næst? Og hvers vegna tala þeir ekki um það í sambandi við verðlagninguna á olíum, að það hafi staðið Íslendingum til boða að tryggja alla olíuflutninga til landsins á 60 sh. á tonn, en viðskmrh. Sjálfstfl. hafi ekki viljað þiggja það? Hv. þm. Vestm. (JJós) flutti hér fsp. líka, og ég verð nú að segja það, að ég get ekki meint annað en að þessi fsp. hans hafi verið flutt hér líka í beinu framhaldi af því, að það sé hér einhver flokksleg skylda á sjálfstæðismönnum að tala sig dauða í þessu máli, jafnvel þó að þeir hafi eiginlega ekki um neitt að tala. Hann spyr hér um atriði, sem ég var búinn að svara áður í þessum umr. eins skýrt og vel og við var hægt að búast að ég gæti svarað því. Það er nú ekki venja, að ráðh. svari hér á Alþ. fsp„ sem koma fram á óþinglegan hátt, án þess að þær séu lagðar fram skriflega.

Ef hann getur það með góðu móti.

Já, og ég svaraði öllu, sem hægt var. En ég hef orðið fyrir því af ráðh. frá hálfu Sjálfstfl., að hann hefur beinlínis, - þó að hann hefði svarið liggjandi á hendinni, - vísað fsp. frá og sagt, að hann svaraði því ekki, nema það kæmi fram skriflega, eins og lög og reglur standa til á Alþingi. Ég var vitanlega ekkert að nota mér slíkt, heldur svaraði þessari fsp. - Hann spyr um það: Hvenær má síðast skila þeirri olíu, sem við fáum nú með sérstökum kjörum úr Hvalfirði? Hvenær má síðast skila henni? Og hvað á að greiða hana á, ef henni verður ekki skilað, heldur á að greiða hana með peningum? Ég sagði hér frá því, að þessir samningar heyrðu ekki undir mitt ráðuneyti, ég hefði ekki með þá að gera. Það hefur verið utanrrn., sem hefur haft með það að gera. Hitt væri mér kunnugt um, að í aðalatriðum væru greiðsluskilmálarnir þeir, að við hefðum rétt á því að skila því magni af olíu aftur, sem við fengjum þarna, en sagði enn fremur, að vegna þess að nokkur vafi léki á um það, hvaða fragt ætti að leggja til grundvallar, þá mundi vera búið að ákveða um verð, sem lagt yrði til grundvallar, fast verð, ef við óskuðum heldur að fara þá leið að greiða olíuna. Hins vegar gæti ég ekki upplýst nánar um þetta atriði, því að þetta væri ekki undir mínu ráðuneyti og ég hefði ekki með það að gera sem slíkt.

Ekki hvaða fasta verð það er?

Nei, nefnilega það með fasta verðið. Þetta hafði ég sagt áður og segi enn. Ég get því ekki sagt þetta. Það er annar ráðh., sem hefur haft með þennan hluta málsins að gera. Ég vil svo að lokum undirstrika það, að það, sem sannazt hefur í þessum olíuumræðum hér á Alþingi, er fyrst og fremst þetta: Hér á Íslandi hefur nú um margra mánaða tímabil, allan þann tíma, sem núverandi ríkisstj. hefur farið með völd, verið fast og óbreytt olíuverð, og öll olía hefur verið sett undir hámarksákvæði, einnig sá hluti olíunnar, sem áður var alveg frjáls, sem olíufélögin gátu áður verðlagt alveg frjálst, t.d. í tíð viðskmrh. Sjálfstfl. Hér er núna lægra verð en í löndunum hér í kringum okkur á olíuvörum, og það hefur aldrei komið fyrir áður. Enn fremur hefur það komið fram alveg greinilega, að olíufélögin eru frjáls að því og hafa verið frjáls að því að velja sér þau olíuflutningaskip, sem þau hafa viljað. Þegar þau hafa stanzað við það að leigja olíuskip, þá hefur það eingöngu verið vegna þess, að þau vildu fá fyrir fram samþykki ríkisstj. fyrir tilteknu verðlagi á olíunni eða í sambandi við hinar nýju fragtir. Það hefur eingöngu verið það. Leigan á Hamrafellinu verður að skoðast í því ljósi, að Hamrafellið var tekið eitt út úr allra íslenzkra skipa, sem voru að flytja til landsins heila farma, hámarksfragtir höfðu ekki áður verið í gildi í slíkum tilfellum og eru ekki í gildi enn í dag í slíkum tilfellum. Önnur íslenzk skip fá að taka þær fragtir, sem hinn frjálsi markaður segir til um, en Hamrafellið var með sérstökum samningi fengið til þess að taka að sér þessa flutninga yfir versta tíma ársins, þegar önnur skip voru yfirleitt ekki fáanleg, og fengið til þess að slá allverulega af frögtunum á frjálsum markaði. Hitt er svo allt annað mál, hvort rétt hefði verið að taka Hamrafellið eitt út úr þarna strax og ákveða því hámarksfragt. Ég álít, að það hafi ekki verið sanngjarnt, það hefði þá átt að taka öll önnur íslenzk skip líka, sem önnuðust hliðstæða flutninga, og setja þau öll á hámarksfragtir og þar með skylda þau til þess að flytja til landsins vörur á lægri töxtum en erlendu skipin fá fyrir sams konar flutninga. Og það ber vitanlega að athuga framvegis, hvort ætti þannig að fara að, bæði með Hamrafellið og önnur íslenzk skip. En í fyrstu umferð tel ég að Hamrafellið hafi verið látið ganga til móts við þessa skoðun á hóflegan hátt og eðlilegan hátt og þá ekki síður með tilliti til þess, að það var verið að leggja á þetta nýja skip mjög verulega þungan skatt einmitt um þetta leyti. Þetta eru atriði, sem hér hafa upplýstst í þessu máli. Hitt má svo öllum vera ljóst; að hávaðinn í sjálfstæðismönnum í þessu máli á ekkert skylt við umhyggju þeirra fyrir lágu olíuverði í landinu. Það hafa þeir sýnt á undanförnum árum. Það sýndu þeir, þegar þeir vildu ekki tryggja landsmönnum 60 sh. fragt, og það sýndu þeir t.d. fyrir rúmu ári, þegar þeir samþykktu að beiðni olíufélaganna stórkostlega verðhækkun á olíu, og var þó ekki um neitt Súezstríð þá að ræða. Þá höfðu bara fragtir svona nokkuð almennt hækkað. Hávaði þeirra á ekkert skylt við áhuga þeirra fyrir því að sjá hér um lágt olíuverð, en það eru umbrot og illska í þeim út af því, að olíufélögin hafa verið látin blæða nokkuð að undanförnu með því að halda föstu hjá þeim verðlaginu. Af því er þeirra hávaði sprottinn.

Forseta (EmJ): Það er nú komið nokkuð fram yfir venjulegan fundartíma, en ég vildi mega freista þess að ljúka þessum mjög óvenjulegu umr., sem eru orðnar allmikið öðruvísi en ég ætla að gert sé ráð fyrir að fyrirspurnatími sé, þar sem eingöngu er leitað eftir upplýsingum. En þar sem. aðeins einn hv. þm. er á mælendaskrá, vildi ég gefa honum orðið.



Herra forseti. Ég dreg það ekki í efa, að hæstv. ráðherrum þyki það allóþægilegt að sitja undir umr. og aðfinnslum í þessu máli og að þeim sé það allkært, að sífellt fleiri og fleiri sjálfstæðismenn og stjórnarandstæðingar tali sig dauða í því, eins og þeir kalla. En ég vil aðeins endurtaka það, sem ég sagði áðan við hæstv. viðskmrh., að við stjórnarandstæðingar erum í þessum umr. fyrst og fremst að gæta hagsmuna almennings. Við erum að verja almenning fyrir því ofbeldi, fyrir því gróðabralli, sem hæstv. ríkisstj. er að þröngva upp á aðalframleiðslustétt þjóðarinnar, þ.e.a.s. sjómenn og útvegsmenn. Það er þetta, sem er að gerast í þessum umr., að það er verið að verja aðalframleiðslustétt þjóðarinnar fyrir einhverju purkunarlausasta og ósvífnasta gróðabralli, sem um getur í kaupsýslusögu síðari ára. Það er ekkert að furða, þó að hæstv. viðskmrh., sem um langan aldur hefur þótzt vera einn aðalpostulinn í stríðinu gegn milliliðagróðanum, kveinki sér, þegar það er danglað í hann fyrir þetta framferði sitt, og hann má vera þess alveg fullviss, að við, fulltrúar útvegsmanna og sjómanna í Sjálfstfl., munum ekki láta hann sleppa, þó að hæstv. forseta takist að ljúka umr. um þetta mál, sem eru þegar orðnar alllangar, nú á þessum fundi. Hæstv. ráðherra er nú kominn í algera sjálfheldu, þar sem hann þrautstaglast á því, að olíufélögin hafi verið algerlega frjáls að því að leigja skip. Hins vegar, segir hann um leið, hafi þau ekki vald til þess að ákveða verðlagið á olíunni. Heldur nú hæstv. ráðh., að nokkur einasti maður trúi því, þegar hann segir það, að hann geti ekki haft nein áhrif á leigu skipa til olíuflutninga til landsins, þegar hann segir þó í leiðinni, að auðvitað hafi ríkisstj. í hendi sinni alla leigu á olíuskipum til landsins með verðlagsákvörðunarvaldinu? En hæstv. ráðh. bætir við, svona eins og til þess að létta ábyrgðinni af sér: Veit ekki hv. þm. N-Ísf., að það er ekki ég, sem verðlagsákvörðunarvaldið heyrir undir, það er hæstv. félmrh.? - Hafa menn nú heyrt öllu aumlegri afsökun? Hæstv. ráðh. skellir skuldinni af sér yfir á bak flokksbróður síns. Og ég skal játa það, að mig furðar ekkert mjög mikið á því, þó að hæstv. félmrh. láti lítið sjá sig við þessar umr. Hann er alltaf öðru hverju að skjótast út. Hann er eins og á stöðugum flótta, hann er eins og á hálfgerðu sálnaflakki, meðan á þessum umr. stendur, meðan hæstv. viðskmrh., flokksbróðir hans, er sífellt að punda þessu á hann, að það sé hann, sem hafi valdið í sinni hendi. Ég fæ ekki betur séð en að hæstv. viðskmrh. sé hér kominn í algera sjálfheldu. Hann heldur því fram, að hann hafi ekki möguleika til þess að hafa áhrif á skipaleiguna, en segir, að það sé sá ráðh., sem fari með verðlagsmálin, sem hafi allt líf olíufélaganna í hendi sinni, líka það, hvaða skip þau leigja til flutninganna. Það er líka alveg auðsætt, að hæstv. ráðh. er mjög illa á vegi staddur, þegar hann er að reyna að breiða yfir það, að hans eigin stuðningsmenn og stuðningsmenn ríkisstj. í heild, nema Framsfl., hafi sett fram hreinar vítur á ríkisstj. með samþykkt sinni í bæjarstjórn Rvíkur. Ég las hana upp hér áðan. Það var talað um okur, skorað á viðskmrh., á verðlagsmálaráðherra, sem er félmrh., að hindra okur. Hefur hann hindrað þetta „okur“, sem verið er að mótmæla? Hverju var verið að mótmæla nema leigunni á Hamrafellinu? Ég held, að hæstv. ráðh. hafi ekki hindrað það. Það er líka talað í þessari sömu ályktun um, að leigan sé helmingi hærri en nauðsynlegt hefði verið, til þess að fyrirtækið hefði getað haft sæmilegan hagnað. Og þetta er gert undir verndarvæng mannanna, sem alltaf eru að berjast gegn „milliliðagróðanum“ og sífellt að „sigra“ á þeim vettvangi. Það, sem hæstv. ráðh. klykkti hér út með, að umr. okkar sjálfstæðismanna endurómuðu hér í þinginu af kvörtunum olíufélaganna yfir því að mega ekki hækka verðlag, er auðvitað alger blekking. Við sjálfstæðismenn höfum ekki verið að bera neitt blak af olíufélögunum eða kvarta fyrir þeirra hönd. Við erum fyrst og fremst, eins og ég sagði áðan, að benda á það, að hæstv. viðskmrh. og hæstv. ríkisstj. í heild hefur með sínu framferði valdið útvegsmönnum og sjómönnum í landinu og þar með þjóðinni allri milljónatjóni. Það eru þessar kvartanir, sem við erum að bera fram, en ekki kvartanir olíufélaganna yfir því að mega ekki hækka verðlag, enda fá þau að hækka verðlag. Ég vildi bara spyrja hæstv. ráðh. að því, hvort hann reikni með því, að verðlagið á olíu verði óbreytt. Ég veit ekki betur en það hafi verið upplýst í umr. hér fyrir jólin, að verðlag á olíu mundi hækka.

Tíminn er liðinn.

Ríkissjóður yrði bara að borga þá hækkun. Það er svo að sjálfsögðu fullkomin blekking og útúrsnúningur úr ummælum hv. 1. þm. Rang., að sjálfstæðismenn hafi ekki viljað taka tilboði um 60 sh. farmgjald á tonnið fyrir olíuna. Ég hef ekki tíma til þess að ræða það hér nánar, en í því sambandi vildi ég aðeins benda á það, að hv. núv. stjórnarflokkar héldu því fram á s.l. vori, að nú væri upprunninn sá Fróðafriður í veröldinni, að aldrei hefði litið bjartar út í alþjóðamálum. Ef sjálfstæðismenn hefðu lagt trúnað á þetta, sem þeir að vísu gerðu ekki, þá hefði mátt ætla, að einhverjar líkur væru fyrir því, að verðlag á olíufrögtum færi heldur lækkandi en hækkandi, og þeir kynnu þá að hafa haft einhverja stoð í þessari ákvörðun sinni, ef þeir hefðu haft aðstöðu til þess að hafna 60 sh. fragt. Ég skal ljúka þessu máli mínu með því að biðja hæstv. forseta afsökunar á því, að ég hef farið fram yfir tímann í ræðum mínum, en endurtaka það, að ég vænti þess, að þjóðin muni skilja það fyrr en seinna, að það erum við sjálfstæðismenn, sem erum að berjast fyrir hennar hagsmunum. Það skilja ekki hvað sízt sjómenn og útvegsmenn.

Forseti (EmJ): Þá er umr. lokið. Ég víl aðeins skjóta því til hv. þm., hvort þeir telji þá málsmeðferð heppilega, sem hér hefur verið höfð um hönd. Ég er á engan hátt að draga úr því, að þetta mál verði rætt, en aðeins, hvort það sé rætt á þessum vettvangi. Hér hafa allir þm. einungis tvennar fimm mínútur til umráða og geta þess vegna ekki rætt málin, a.m.k. ekki þau þýðingarmestu, eins og mér skilst að þeir vilji telja að þetta sé, mjög ýtarlega, og væri því eðlilegra, að um þetta væri borin fram ályktun eða það rætt undir einhverju öðru formi en hér hefur verið gert. Fyrirspurnum er ætlaður stuttur tími, en umræður hafa nú staðið um þetta mál í heila tvo fundi. Það er ekki af því að ég sé á móti því, að málið sé rætt, að ég segi þetta, heldur álit ég bara, að formið sé ekki heppilegt.

Megum við svara hæstv. forseta um þetta atriði?

Það má gjarnan. Hv. 1. þm. Reykv. tekur til máls um fundarsköp.



Herra forseti. Ég tek fyllilega undir það með hæstv. forseta, að hér er að vissu leyti um mjög ójafnan leik að ræða milli fyrirspyrjenda og stjórnarandstöðunnar og hæstv. ríkisstj., þar sem hæstv ríkisstj. hefur leyfi til þess að tala eins lengi og eins oft og hún kýs, en hver þm. aðeins tvisvar sinnum og í fimm mínútur. En engu að síður hefur verið nauðsynlegt að hafa þennan hátt á, vegna þess að jafnvel eftir þessar mörgu ræður eru ýmis atriði, sem eru undirstaða frekari umr., óupplýst, vegna þess að ráðherrarnir í öllum sínum löngu ræðum hafa skotið sér hjá því að svara þeim, og hefði þó mátt búast við, að þeim gæfist tími til þess. Þeir hafa svarað nokkrum hluta fyrstu fsp., en engan veginn öllum þeim atriðum, sem fram hafa komið í meðferð málsins, og með leyfi hæstv. forseta, víl ég aðeins víkja að einu atriði, bara til að sanna mitt mál, að hæstv. viðskmrh. heldur því fram, að ríkisstj. hafi tekið vissar ákvarðanir um verðlagningu olíunnar og að halda verðlaginu niðri. Engu að síður heldur hann því fram gegn fsp. hv. þm. Vestm., að hann viti ekki um verðlagið á þeirri olíu, sem eigi að fá hjá svokölluðu varnarliði úr Hvalfirði og hann þó um leið upplýsir að muni verða til þess að halda öllum togaraflotanum gangandi. Það er greinilegt, að það þyrfti í raun og veru enn þá fleiri og rækilegri tíma af hálfu fyrirspyrjenda til þess að reyna að lokka út úr hæstv. ríkisstj., hvað inni fyrir er í raun og veru, en einmitt það, að hún hefur goldið slíkt afhroð í þessum umr., að hæstv. forseti sem hennar góði stuðningsmaður skorar á menn að leika ekki þann sama leik oftar, sýnir, að hér hefur mjög að verðugu verið að farið. Og ég vil benda hæstv. forseta á það, að þó að margar ræður hafi verið haldnar, þá hefur yfirleitt ekki verið farið fram yfir þann ræðutíma, sem ætlað er, og sízt meira en vant er, og á engan veg að því leyti brotið gegn þingsköpum, svo að þess vegna held ég, að það sé ekki ástæða til þess fyrir hann að finna að þeirri aðferð, sem við stjórnarandstæðingar höfum haft í þessu máli.



Ég vil bara í tilefni af því, sem nú hefur komið fram, mótmæla því algerlega, að frá minni hálfu hafi verið gefið tilefni til þess í sambandi við þessa fsp., að hér hafa verið umr. með nokkuð óvenjulegum hætti. Ég hef svarað þeim fsp., sem hér voru skriflega lagðar fram, gerði það strax á venjulegan hátt á fyrsta fundi, þeim skriflegu fsp. Hins vegar hef ég einnig orðið við því að svara hér í þessum umr. ýmsum öðrum munnlegum fsp., sem hafa komið hér á eftir, en vitanlega hef ég ekki talið mig nú hafa skyldu til þess að svara öllum þeim fsp. varðandi önnur ráðuneyti, sem líka hafa blandazt inn í umr., og það er vitanlega allt annað. En það sem menn verða að gera sér ljóst í sambandi við meðferð svona mála, er það, hvort ekki á að halda sér við þá reglu áfram, að fyrirspurnir séu lagðar fram skriflega, eins og mælt er fyrir í þingsköpum, og þeim skriflegu fsp. aðeins einum svarað í þeim umræðutíma. Ef menn vilja hins vegar reyna að efna til almennra umr. um allt aðra hluti, eins og t.d. leigu á tilteknu olíuskipi, sem alls ekki var hér um spurt í þessum skriflegu fyrirspurnum, þá vitanlega átti, eins og hæstv. forseti hefur minnzt hér á, að leggja fram um það þáltill. eða sérstaka fsp. og efna til umræðna um það sérstaklega. Ég býst svo við því, að þau orð, sem hér hafa verið látin falla af hæstv. forseta, hafi miklu frekar einmitt átt að vera þannig meint, að honum hafi þótt, að leikurinn væri heldur ójafn, þar sem ríkisstj. hefur að vísu getað haft hér ótakmarkaðan tíma, en sá flokkur, sem aðallega hefur staðið hér að fsp., hefur haft mjög takmarkaðan tíma, og að forseta hafi fundizt leikurinn svo ójafn, að hann hafi gert þessa athugasemd, hvort hann vildi ekki reyna að skapa sér frekari aðstöðu til umr. um málið af þeim ástæðum, að á hann hafi hallað í þessum umr.

Forseti (EmJ): Ég vil aðeins til viðbótar því, sem ég sagði áðan, geta þess, að þegar fyrirspurnatíminn var ákveðinn, var hann ákveðinn, ef ég man rétt, í þeirri veru, að þm. gætu aflað sér upplýsinga um hluti, en að hann yrði ekki almennur umræðutími. Það er það, sem mér hefur fundizt í þessum umr. koma fram, að menn hafi viljað breyta þessum fyrirspurnatíma í umræðutíma. En það sýnir ræðutímaákvörðunin í fundarsköpum, að þetta hefur ekki verið ætlunin, þar sem þingmönnum eru yfirleitt ekki ætlaðar í þessum umr. nema tvennar fimm mínútur, og það getur aldrei orðið grundvöllur að neinni verulegri umræðu, þó að mér hafi virzt í þessum umr., að þeim hafi verið beint inn á þær brautir.



Herra forseti: Í sambandi við þær umr., sem orðið hafa um eðli fyrirspurnatímans, vil ég aðeins drepa á það, að í löndum nálægra lýðræðislanda eru fyrirspurnatímar í þjóðþingum mjög tíðkaðir, og í því landi, sem flestar þjóðir hafa sótt fyrirmynd sína til um þennan fyrirspurnatíma, Englandi, er þessi tími miklu lengri en hér hjá okkur. Ef ég man rétt, þá minnir mig, að dagskrá hvers þingfundar, ég held þrisvar eða fjórum sinnum í viku, byrji á fyrirspurnum og standi sá tími tvo til þrjá klukkutíma oft og einatt. Þar er svarað, eins og hæstv. ráðh. skaut inn í, fjölda fyrirspurna. En þar er sá háttur á hafður, að ekki er aðeins takmarkaður ræðutími þingmanna og fyrirspyrjenda, heldur einnig ráðherra. Það er gert ráð fyrir því, að ráðherra svari í örstuttu máli þeirri skýrt mótuðu fsp., sem til hans hefur verið beint. Umr. almennt af hálfu þingmanna eru ekki leyfðar, aðeins leyft að gera svokallaða viðbótarspurningu, rísa úr sæti sínu og varpa fram viðbótarspurningu, en ætli að verða úr því ræða, þá er þingmanni fyrirskipað að hætta. Ég held, að ef gera ætti breytingu á okkar fyrirspurnatíma, þá gæti þetta verið til athugunar, að jafna meira aðstöðu þingmanna og ráðh. en nú er, láta umr. verða styttri, bæði af hálfu þingmanna og ráðherra. Að ætla sér að skera algerlega niður umr. af hálfu þingmanna eða svo til niður, en leyfa ríkisstj. á hverjum tíma ótakmarkaðan ræðutíma, það tryggir alls ekki það, sem verið er að leita að með fyrirspurnatímanum. Mér er kunnugt um, að á þingunum á Norðurlöndum eru einnig leyfðir fyrirspurnatímar og þeir taldir sjálfsagðir og eðlilegir, og ég held, að ég fari rétt með, að þeir séu hafðir oftar í viku en tíðkast hér hjá okkur.

Forseti (EmJ): Ég ætlaðist ekki til, að þessi orð mín gæfu tilefni út af fyrir sig til breytinga á þeim reglum, sem um þetta giltu, heldur aðeins vekja athygli hv. alþm. á framkvæmdinni. Ég er þakklátur hv. þm. N-Ísf. fyrir þær upplýsingar, sem hann hefur gefið okkur um nágrannaþingin, en ég hef það nú fyrir satt, svo að ég noti orð hv. þingmanns hér áðan, að þeir fyrirspurnatímar, sem hann vitnaði til í Englandi, fari nú fram oftsinnis á þann hátt, að þm. ber fram fsp. og henni er svarað með jái eða nei, og svo sé það búið.