Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Ég mæli fyrir till. til þál. um vantraust á ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar. Flm. að till. eru ásamt mér hv. þm. Júlíus Sólnes, Þórhildur Þorleifsdóttir og Stefán Valgeirsson. Till. er 505. mál Sþ. á þskj. 900 og er svohljóðandi: "Með hliðsjón af því alvarlega ástandi sem nú ríkir í þjóðfélaginu, versnandi kjörum launafólks og vaxandi misrétti í launamálum, verkföllum sem lama viðskipti og valda heimilunum ómældum erfiðleikum, óheyrilegum fjármagnskostnaði, gífurlegum viðskiptahalla og skuldasöfnun, erfiðleikum atvinnuveganna og stórfelldri byggðaröskun, sem á að verulegu leyti rætur sínar að rekja til rangrar stjórnarstefnu, ályktar Alþingi að lýsa yfir vantrausti á ríkisstjórnina." Auk þess rökstuðnings sem kemur fram í sjálfri till. má segja að almennar aðstæður í þjóðfélaginu í efnahagsmálum og stjórnmálum hafi kallað fram þessa vantrauststillögu. Ríkisstjórnin hefur á undanförnum mánuðum glatað ört trausti þjóðarinnar. Um það eru skýrar vísbendingar úr almennri umræðu og skoðanakönnunum. Innbyrðis sundurlyndi hefur birst í sífelldum uppákomum á stjórnarheimilinu og hafa stjórnarliðar lýst því ákaflega vel sjálfir hvaða trú þeir hafi á núverandi ríkisstjórn. Jafnvel svo einfaldir hlutir sem að þiggja eða þiggja ekki boð um opinberar heimsóknir eða að ákveða við hverja megi tala og hverja ekki verða að opinberum rifrildismálum milli stjórnarliða og dregst jafnvel sjálft embætti forseta Íslands inn í lágkúruna. Hugtakið stjórnarfrumvarp hefur í vetur verið skilgreint alveg upp á nýtt og hefur nú tvöfalda merkingu. Annars vegar stjfrv. sem öll ríkisstjórnin styður, hins vegar stjfrv. sem aðeins hluti stjórnarliðsins styður. Þessir og aðrir slíkir þverbrestir í stjórnarsamstarfinu hafa ágerst með hverjum deginum sem líður og hafa svo auðvitað sín áhrif á það að ríkisstjórnina brestur kjark og hún stendur úrræðalaus frammi fyrir verkefnum sínum. Góðærið hefur brunnið upp sem eldsneyti í þeirri tilraun sem hér hefur verið framkvæmd undir merkjum frjálshyggjunnar með þeim hroðalegum afleiðingum að eftir margra ára samfellt góðæri er hér allt að sigla í strand. Af fullkomnu tillitsleysi gagnvart lífskjörum fólks, hagsmunum byggðanna og jafnvel sjálfu efnahagslegu sjálfstæði landsins keyra öfgaöflin í og kringum Sjálfstfl., dyggilega studd af frjálshyggjuliðinu í framsókn og Alþfl., áfram braut frjálshyggjunnar eins og Ísland væri tilraunastofa og íslenska þjóðin upplögð tilraunadýr. Þó að tilraunin kosti það að þúsundir fullfrískra vinnandi manna skuli búa við rétt rúmlega 30 000 kr. mánaðarlaun og þó svo að hún kosti hrun útflutningsatvinnuveganna, stórfellda byggðaröskun, 20 milljarða viðskiptahalla á tveimur árum o.s.frv. skal henni samt haldið áfram. A.m.k. virðast þeir menn enn hafa undirtökin sem ekkert vilja gera. Vilja halda tilrauninni áfram þó að hinar hroðalegu afleiðingar verði ljósari og ljósari með hverjum deginum sem líður. Það er skoðun okkar alþýðubandalagsmanna að meira en nóg sé komið. Þess vegna hafði þingflokkur Alþb. forgöngu um það að fram kæmi hér á Alþingi till. um vantraust á ríkisstjórnina. Með því vildum við gera það sem í okkar valdi stendur til að koma þessari ríkisstjórn frá og um leið undirstrika hversu alvarlegum augum við lítum ástandið. Við Íslendingar höfum síðustu árin lifað langvarandi góðæriskafla hvað öll ytri skilyrði varðar. Viðskiptakjör okkar hafa verið hagstæð, afli mikill og afurðaverð hátt og eftirspurn eftir okkar framleiðslu næg. Ætla mætti því að þessi hagstæðu skilyrði hefðu gert okkur kleift að ná varanlegum árangri við gamalkunn efnahagsvandamál, að við hefðum undanfarin ár verið að greiða niður erlendar skuldir, ná verðbólgunni niður á sama stig og er í nálægum löndum, ná hér stöðugleika í efnahagsmálum og atvinnulífi, byggja upp okkar útflutningsgreinar og síðast en ekki síst, bæta kjör þeirra lakast settu, efla félagslega þjónustu og treysta byggð í landinu svo nokkuð sé nefnt. Reyndin er því miður önnur eins og allir viðurkenna nú og sjá. Hjá því verður ekki komist að fara nokkrum orðum um þann blekkingaleik sem hér var settur á svið í síðustu kosningum fyrir réttu einu ári. Þá var sagt: Allt er í himnalagi. Bara að kjósa okkur áfram. Þá verður verðbólgan eins stafs tala um næstu áramót. - Hver var reyndin nokkrum mánuðum síðar? Verðbólga á bilinu 30–50% þó Steingrímur Hermannsson og Þorsteinn Pálsson séu báðir áfram í stjórn. Við vöruðum við og sögðum að hinn svokallaði árangur væri blekkingaleikur, að vandanum hefði aðeins verið sópað undir teppið fram yfir kosningar. Það hefur komið á daginn. Fyrsti kosningavíxillinn féll reyndar með brauki og bramli aðeins fjórum dögum eftir kosningar þegar ríkisstjórnin og þá einkum og sérstaklega Sjálfstfl. fékk flugstöðvarhneykslið í hausinn. Þeir framsóknarmenn þökkuðu fyrir kosningarnar Steingrími Hermannssyni persónulega hinn mikla árangur. En nú tala þeir hins vegar eins og þeir hafi hvergi nærri neinu komið, rétt eins og þeir hafi svo pottþétta fjarvistarsönnun að jafnvel sjálfur Sherlock Holmes gæti ekki sannað, þó hann væri á meðal okkar, að þeir hafi nokkurn tímann komið nálægt ríkisstjórn á Íslandi, þrátt fyrir að flokkur þeirra hafi setið nær samfellt í ríkisstjórn í 17 ár, þrátt fyrir að formaðurinn, Steingrímur Hermannsson, hafi verið sleitulaust ráðherra að kalla í tíu ár og þrátt fyrir að í gjörvöllum 13 manna þingflokki framsóknar finnist enginn þingmaður sem nokkru sinni hefur verið í stjórnarandstöðu ef frá eru taldir þrír stuttir mánuðir um áramótin 1979–1980. Já, þrátt fyrir allt þetta bera þeir framsóknarmenn enga ábyrgð þegar á móti blæs eða óvinsælar ráðstafanir eiga í hlut. Þeir hafa hins vegar vakandi auga fyrir því að eigna sér það sem vel tekst og til vinsælda er fallið. Landsmenn hafa nýverið orðið vitni að tilþrifum þeirra framsóknarmanna í stjórnarsamstarfinu, en þeir héldu miðstjórnarfund á dögunum með miklum látum sem síðan endaði í geysilegum loftmissi og hroðalegri magalendingu. Kletturinn sem reis úr hafinu sl. vor er nú sem eitt útsker er aldan gengur yfir og er orðinn hættulegur skipum. Gott ef sjálf þjóðarskútan er ekki á góðri leið með að stranda þar og fargast. Staðreyndin er auðvitað sú að fyrri ríkisstjórn ber verulega ábyrgð á því hvernig nú er komið í okkar efnahagsmálum. Blekkingaleikurinn fyrir síðustu kosningar með tilheyrandi aðgerðaleysi hefur orðið okkur dýr. En hvað hefur svo verið gert til að ná tökum á efnahagsmálunum? Svarið er: kák. Ríkisstjórnin hefur ekki þorað eða getað tekið á hinum eiginlegu vandamálum. Dæmi um glámskyggni stjórnarinnar er sú staðreynd að ráðherrar hennar voru önnum kafnir við að leggja nýjar álögur á sjávarútveg og iðnað í vetur, launaskatt og hætta að endurgreiða uppsafnaðan söluskatt, ráðstafanir sem þeir máttu síðan harla sneypulegir draga til baka nokkrum vikum síðar. Enn annað dæmi eru stórfelldar lækkanir á lúxusvörum á sama tíma og viðskiptahallinn stefnir í 20 milljarða á tveimur árum. Gáfuleg ráðstöfun það. Matarskatturinn, sem Alþfl. gerði að sérstöku og persónulegu hugsjónamáli sínu, er þó áreiðanlega ein alvarlegustu og verstu mistök stjórnarinnar. Í heild er sú skattastefna sem Alþfl. hefur beitt sér fyrir með matarskatti og álagningu tekjuskatts með einu skattþrepi, sem leiðir til þess að hinir tekjuhæstu borga minna en áður, harla sérkennileg jafnaðarmennska. Það er enda ekki að ástæðulausu að íslenski Alþfl. hefur verið kallaður bæði aumastur og hægrisinnaðastur allra krataflokka á Vesturlöndum. Við börðumst hart gegn matarskattinum, stjórnarandstaðan, hér á þingi og vöruðum við að hann mundi hafa alvarlegar afleiðingar í för með sér, einkum og sér í lagi fyrir láglaunafólkið sem hlyti að gera kröfur um meiri launahækkanir á móti. Enginn vafi er á því að það fólk sem verið hefur að fella kjarasamninga umvörpum að undanförnu er öðrum þræði að mótmæla matarskatti og auðvitað um leið að lýsa vantrausti á ríkisstjórnina. Stórfelld skerðing á Jöfnunarsjóði sveitarfélaga og ósvífin meðferð á sveitarfélögum er svo enn eitt dæmið sem ég tíni til úr verkum ríkisstjórnarinnar. Þannig hafa ýmsar aðgerðir stjórnarinnar spillt fyrir þó algert úrræðaleysi hennar og dáðleysi sé auðvitað versta meinið. En hvernig er nú umhorfs á Íslandi og í íslenskum þjóðarbúskap eftir langan og samfelldan góðæriskafla sem ég hef áður lýst? Harðsvíruð láglaunastefna ríkisstjórnarinnar og atvinnurekenda, þar sem mánaðarlaun niður undir 30 000 kr. virðist vera sáluhjálparatriði, hefur leitt til harðvítugra vinnudeilna, sem m.a. standa nú yfir, þar sem hópar launafólks reyna að brjóta láglaunastefnuna á bak aftur. Viðskiptahalli er svo gífurlegur að engin dæmi eru slíks. Þrátt fyrir hvert metið á fætur öðru í þjóðarframleiðslu stefnir nú samanlagt í a.m.k. 20 milljarða viðskiptahalla á síðasta og yfirstandandi ári. Skuldasöfnun er gífurleg og erlendar skuldir þjóðarinnar stefna nú hraðbyri í 100 milljarða kr. Verðbólgan hér á landi er nú um áttfalt meiri en í helstu viðskiptalöndum okkar í samanburði við fjórfalt til sexfalt meiri á undanförnum árum. Staða útflutningsatvinnuveganna og framleiðslustarfseminnar er mjög slæm og fer versnandi á meðan þensla ríkir og glórulausar fjárfestingar viðgangast í ýmsum eyðslugreinum þjóðfélagsins. Einna alvarlegust er þó sú staða sem blasir við landsbyggðinni og er ekki minnst tilefni til þeirrar vantrauststillögu sem hér er rædd. Segja má að efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar með hágengi krónunnar og okurvöxtum sé a.m.k. seigdrepandi ef ekki bráðdrepandi fyrir atvinnulíf landsbyggðarinnar. En á sama tíma er minna en ekkert gert til að vega á móti þeim margvíslega aðstöðumun sem landsbyggðin býr við og fer því miður vaxandi í mörgum greinum. Landsbyggðin hefur tapað til höfuðborgarsvæðisins 1000–1500 manns undanfarin ár og aldrei meira en á því síðasta. Holskefla byggðaröskunar af alveg nýrri stærðargráðu getur skollið á verði ekkert að gert, hvort sem þeir flutningar hefðu höfuðborgarsvæðið eða útlönd að endastöð. Ekki er ólíklegt að þið, áheyrendur góðir, fáið hér að heyra á eftir sönginn um nöldrið í stjórnarandstöðunni, að við höfum ekkert fram að færa. En staðreynd málsins er sú að stjórnarandstaðan hefur í vetur verið snarpari og málefnalegri en um langa hríð. Við lögðum okkur öll fram um að koma vitinu fyrir ríkisstjórnina og stöðva matarskattinn svo eitt vel kunnugt dæmi sé nefnt. Þingmenn Alþb. hafa tekið upp um 140 dagskrármál hér á þinginu. Nýlega gáfum við út blað, sem vonandi hefur borist inn á hvert heimill í landinu, og þar eru störf okkar og stefna kynnt. Alþb. hefur lagt fram ítarlega og stefnumarkandi tillögu í launamálum þar sem hækkun lægstu launa í a.m.k. 45–55 þús. kr. og launajöfnun þannig að launamunur verði ekki meiri en fjórfaldur og fari síðan enn minnkandi eru undirstöðuatriði. Við teljum að stjórnvöld verði að taka höndum saman við samtök launafólks og vinnuveitendur og hafa forgöngu um að skapa samstöðu um nýja stefnu launajöfnunar og réttlætis í stað þess ófremdarástands sem nú ríkir. En fyrst og síðast er það auðvitað samstaða launafólks sjálfs sem er forsenda þess að það nái árangri í sinni kjarabaráttu. Þingmenn Alþb. hafa á þessu þingi flutt fjölmargar ítarlegar og stefnumarkandi tillögur um efnahagsmál og skattamál, svo sem um skattlagningu þenslugróðans og auknar skattgreiðslur gróðafyrirtækja og tekjuhárra einstaklinga, um álagningu tekjuskatts í tveimur þrepum og réttlátari skattgreiðslur almenns launafólks, um sérstakan skattadómstól. Við höfum flutt sjálfstætt frv. um framhaldsskóla og fjölmörg mál sem tengjast menntun, menningu og listum. Við lögðum fram heildarstefnu í stjórn fiskveiða sem grundvallast á ákveðinni tengingu aflakvóta við byggðarlög og fjölmörg önnur mál sem tengjast atvinnu- og byggðamálum. Við höfum flutt frv. um friðlýsingu Íslands fyrir kjarnorku- og eiturefnavopnum og fjölda annarra tillagna á sviði umhverfis-, utanríkis- og friðarmála. Tillaga þingflokks Alþb. um algert viðskiptabann á Suður-Afríku bíður nú afgreiðslu í utanrmn. svo dæmi séu tekin um þau fjölmörgu og margvíslegu mál sem flutt hafa verið og ásamt með öðru birta okkar stefnu; okkar úrræði. Þetta bið ég menn að hafa í huga og kynna sér ef hinn gamalkunni söngur um að við höfum ekkert fram að færa skyldi taka sig upp hér á eftir. Oftast er slíkt reyndar vísbending um hið gagnstæða, vísbending um að stjórnarliðar sjálfir vilji forðast að tala um eigin verk og þeirra afleiðingar. Það kæmi mér ekki á óvart að yrði reyndin hér í kvöld. Herra forseti. Góðir áheyrendur. Frjálshyggjan er að sigla í strand. Hún gat gengið meðan allt lék í lyndi og gekk okkur í haginn, meðan afli óx að magni og enn meir að verðmæti, meðan viðskiptakjör okkar bötnuðu, meðan olíuverðið lækkaði o.s.frv., m.ö.o. í uppsveiflu góðærisins. En um leið og byrinn lægir svo að ekki sé talað um að andi á móti koma hinar nöktu staðreyndir í ljós. Góðærið hefur brunnið upp í þenslu og sukki þeirra sem mest höfðu fyrir án þess að bæta varanlega á nokkurn hátt aðstæður þeirra sem brýnust nauðsyn bar til, þ.e. hins almenna launamanns í landinu og undirstöðuatvinnuvega þjóðarinnar. Dýrmætt tækifæri hefur glatast. Innan stjórnarinnar og í röðum sérfræðinga hennar er nú bullandi ágreiningur um alla mikilvægustu þætti efnahagsmálanna. Sumir vilja fella gengið en aðrir ríghalda í svokallaða fastgengisstefnu. Sumir krefjast tafarlausra aðgerða í vaxtamálum en aðrir hrópa: Markaðurinn verður að ráða hvað sem það kostar. Seðlabanka og Þjóðhagsstofnun greinir stórlega á um efnahagsástandið og horfur og geta í raun sameinast um það eitt að útlitið sé dökkt, mjög dökkt, á því ári sem tekur við af mesta góðæri Íslandssögunnar. Sundurþykk og dáðlaus ríkisstjórn sem hefur glatað trausti þjóðarinnar og trúnni á sjálfa sig er ekki fær um að leiða okkur út úr ógöngunum. Öllum og þar á meðal ríkisstjórninni sjálfri væri fyrir bestu að hún færi frá og nýir menn með nýtt umboð þjóðarinnar en fyrst og síðast með aðra og farsælli stefnu tækju við. Ísland er gott land og hér eru miklir möguleikar, en til þess að nýta þá þurfum við betri ríkisstjórn en við höfum í dag og við eigum hana líka skilið. Hver sem úrslit verða í þeirri atkvæðagreiðslu sem hér fer fram á eftir veit ég að meiri hluti íslensku þjóðarinnar greiðir í huga sínum þessa dagana atkvæði með okkur sem að þessu vantrausti stöndum. Með þeim orðum og óskum um gleðilegt sumar kveð ég ykkur, áheyrendur góðir. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Fyrir skömmu átti ég þess kost að vera á fundi í Búðardal til þess að ræða við fólkið í því byggðarlagi um þann vanda sem nú steðjar að byggðum landsins og ekki síst Dölunum sem þurfa að mæta sérstökum erfiðleikum vegna einhæfs atvinnulífs. Þar voru haldnar margar ræður og það var dregin nokkuð sönn mynd af dökku ástandi í atvinnumálum. Undir lok fundarins stóð upp kona og sagði að allt sem sagt hefði verið og dregið fram væri satt og rétt, en það væri nauðsynlegt til þess að myndin væri í heild sinni rétt að benda á að í Dölum hefði nýlega verið reist nýtt og glæsilegt stjórnsýsluhús, að í Dölum væri góð heilsugæsla, að þar væri áformað að hefjast handa við nýjar framkvæmdir í íþróttamálum til þess að búa æsku byggðarlagsins betri skilyrði til íþróttaiðkana, að samgöngumálum miðaði fram og ný stór áform í þeim efnum væru í vændum. Ég fór með betri og meiri trú á möguleika þessa byggðarlags að vinna sig út úr örðugleikunum vegna þessarar ræðu. Og hvernig skyldi það vera í okkar þjóðfélagi? Ætli þeir séu best til þess fallnir að leiða þjóðina út úr erfiðleikum sem einungis sjá það sem úrskeiðis gengur, sem einungis draga upp hinar dökku myndir, sem hafa það eitt fram að færa að reyna að ala á sundurlyndi og úlfúð og skipta þjóðinni upp í stríðandi hópa, eða hinir sem hafa víðsýni til þess að horfa og meta það sem úrskeiðis hefur gengið, það sem hefur orðið að áfalli fyrir þjóðina, en skýra um leið frá því sem áunnist hefur og til heilla horfir og nota það sem viðspyrnu til átaka við vandamálin? Ég held að svarið sé augljóst. En það kom skýrt fram í ræðu málshefjanda fyrir þeirri vantrauststillögu sem hér er á dagskrá að það eina sem hann sér og þeir sem að baki þeirri tillögu standa er það sem úrskeiðis hefur gengið og sú freisting að reyna að ala á sundrungu og úlfúð meðal þjóðarinnar. Hitt held ég að sé sanni nær að við þurfum nú að stilla saman kraftana. Við þurfum að gera okkur grein fyrir þeim áföllum sem við höfum orðið fyrir. En við skulum viðurkenna að við erum um margt í góðri stöðu til að takast á við þau. Lítum svolítið á rökstuðninginn fyrir þeirri vantrauststillögu sem hér hefur verið borin fram. Í fyrsta lagi er talað um versnandi kjör og launamisrétti. Sannleikurinn er sá að á undanförnum árum hefur kaupmáttur aukist meira á Íslandi en nokkru sinni fyrr, aukist meir en í nokkru öðru landi í kringum okkur. Við höfum á undanförnum árum unnið okkur fram þannig að laun eru nú stærri hlutdeild í þjóðartekjum en annars staðar á Norðurlöndum og til skamms tíma hefur launadreifing verið svipuð hér og þar. En ég deili áhyggjum með þeim, sem sannarlega eru réttar, að í rótleysi góðærisins hefur á hallað í þessu efni og launamismunur vaxið. Þessu hafa stjórnvöld reynt að mæta af sinni hálfu með stórauknum tryggingabótum, stórauknum barnabótum og verulegri hækkun skattleysismarka. Það er talað um að það sé rökstuðningur fyrir vantrausti á ríkisstjórnina að kaupmáttur hafi minnkað. Þjóðartekjurnar hafa minnkað. Kaupmáttur útflutningstekna þjóðarbúsins er að minnka á þessu ári. Við slíkar aðstæður rýrnar kaupmáttur launafólksins í landinu, fjárfestingin minnkar og einkaneyslan minnkar, eyðslan minnkar. Þetta sýnir að okkur hefur tekist að laga efnahagsaðstæðurnar að breyttum ytri aðstæðum. Ef kaupmátturinn væri að vaxa með minnkandi þjóðartekjum og rýrnandi kaupmætti útflutningstekna, ef fjárfestingin væri að aukast við þessar aðstæður og einkaneyslan að aukast hefði efnahagsstefnan mistekist. Þá væri ástæða til þess að bera fram vantraust. En staðreyndirnar í þessu máli sýna að það hefur tekist að laga efnahagslífið að breyttum ytri aðstæðum. Það kann að vera erfitt þegar á móti blæs og það kann að taka á, en það er nauðsynlegt að gera það við þessar aðstæður og hver ábyrg ríkisstjórn verður að hafa þor og kjark til þess. Það er talað um það í rökstuðningi fyrir tillögunni að það sé ástæða fyrir vantrausti á ríkisstjórnina að nú séu verkföll. Sannarlega stendur nú alvarlegt verkfall verslunarmanna. En meginhluti kjaradeilnanna, langstærsti hluti verkalýðsfélaganna í landinu hefur á undanförnum vikum og mánuðum leyst sín dellumál við atvinnurekendur án verkfalla. Þessi fullyrðing stenst því ekki heldur. Það er talað um viðskiptahalla og skuldasöfnun, en lítum á tillögur og málflutning stjórnarandstöðunnar í vetur. Hver hefur hann verið? Þeir lögðu fram tillögur um það við fjárlagaafgreiðsluna að afgreiða fjárlög á þessu ári með halla. Niðurstaðan: auknar erlendar lántökur. Þeir hafa viljað brjóta niður þá stefnu sem leitt hefur til aukins sparnaðar í þjóðfélaginu. Afleiðingin: auknar erlendar lántökur. Og það á að skilja orð þeirra svo að það eigi að auka kaupmáttinn í landinu í heild þegar kaupmáttur útflutningsteknanna minnkar. Það verður ekki gert nema með auknum erlendum lántökum. Niðurstaðan af öllum þessum málflutningi er sú að ef við hefðum farið að ráðum stjórnarandstöðunnar værum við hér í mjög vaxandi skuldasöfnun, stórauknum erlendum lánum, vaxandi verðbólgu og óáran og ringulreið í efnahagslífinu. Ef við hefðum farið að tillögum stjórnarandstöðunnar væri ástæða til þess að flytja vantraust á ríkisstjórnina. En það er ekki ástæða til þess vegna þess að við höfum ekki orðið við þeim kröfum. Það hafa verið farnar aðrar leiðir. Við settum okkur það markmið, sem mynduðum þessa ríkisstjórn í fyrrasumar, að gera aðgerðir til þess að ná niður vaxandi verðbólgu, sem þá var augljós, draga úr þenslu og stuðla að auknum jöfnuði. Þetta var gert með margvíslegum ráðstöfunum, ráðstöfunum sem leiddu til þess að við náðum jöfnuði í ríkisfjármálum á þessu ári, hættum að taka erlend lán til ríkissjóðs, settum skatta á erlendar lántökur fyrirtækja og einkaaðila, gerðum kröfur til kaupleigufyrirtækja um að þau fjármögnuðu starfsemi sína í ákveðnum hlutföllum innan lands en ekki alfarið utan lands. Árangurinn: minni þensla, minni fjárfesting, verðbólgan, sem var milli 25 og 30% á þremur síðustu mánuðum fyrra árs, er komin niður í 13–14% á þremur síðustu mánuðum. Þetta er árangur af markvissum aðhaldsaðgerðum í efnahagsmálum. Það var ljóst að nauðsynlegt var að mæta ekki einungis vaxandi þenslu og verðbólgu heldur afleiðingum þess á atvinnulífið í landinu, erlendum kostnaðarhækkunum, sem leiddu til hallareksturs útflutningsframleiðslunnar, og ytri áföllum. Þetta var gert í tengslum við kjarasamninga í lok febrúar með því að fella niður áformaða skatta á útflutningsframleiðsluna, bæði fiskvinnslu og iðnað, og með því að lækka gengi krónunnar hóflega. Með þessu var verið að mæta nauðsynlegum kröfum útflutningsframleiðslunnar um betri rekstrarskilyrði, en um leið að freista þess að viðhalda svo sem best mátti verða því kaupmáttarstigi sem atvinnurekendur, launþegar og stjórnvöld töldu unnt að gera við þær aðstæður sem þá voru. Menn reyndu að ná þeim markmiðum í senn að viðhalda þessu kaupmáttarstigi en treysta rekstrarskilyrði atvinnuveganna. Síðan höfum við mætt nýjum áföllum. Verðlag á erlendum mörkuðum hefur verið að lækka stórlega að undanförnu frá því að þessar aðgerðir voru afráðnar í lok febrúar. Það setur okkur nú frammi fyrir nýjum vanda. Atvinnureksturinn, sérstaklega útflutningsframleiðsla og iðnaður, býr við rekstrarskilyrði sem ekki er unnt að þola til lengdar. Þess vegna er nú verið að undirbúa ráðstafanir til að taka á þessu verkefni, treysta stöðu útflutningsframleiðslunnar, jafna aðstöðumuninn milli þéttbýlis og dreifbýlis vegna þess að við vitum að ef útflutningsframleiðslan í hinum dreifðu byggðum hrynur hrynur líka þjónustan og verslunin í þéttbýlinu. Þetta verðum við að gera án þess að slaka á þeim aðhaldskröfum sem hafa leitt til þess árangurs sem við höfum náð í að draga úr verðbólgu. Þessu tvíþætta markmiði verðum við að ná og við gerum það ekki með því að slíta sundur friðinn í þessu þjóðfélagi. Við gerum það ekki með því að auka erlendar lántökur og draga úr aðhaldsaðgerðunum eins og stjórnarandstaðan hefur boðað. Við gerum það ekki með erlendri skuldasöfnun. Við gerum það ekki með því að ala á sundrungu og úlfúð heldur með því að stilla saman kraftana. Við þurfum að horfa lengra fram á við til nýrrar framtíðar, gera ráðstafanir til þess að íslenskt atvinnulíf geti lagað sig að nýjum aðstæðum og nýrri tækni sem er að halda innreið sína, laga íslenskt atvinnulíf að nýjum aðstæðum á erlendum mörkuðum til að byggja hér upp traust og öflugt atvinnulíf. Við eigum ekki að deila kröftum þessarar þjóðar, eins og stjórnarandstaðan leggur til, til þess að slást innbyrðis um minnkandi þjóðartekjur. Við eigum að sameina krafta og afl þessarar sterku þjóðar til þess að horfa fram á við, til þess að takast á við vandamál og ytri áföll, ná jafnvægi þannig að við getum haldið áfram að byggja upp, þannig að við getum stækkað þá köku sem er til skipta og þannig bætt lífskjör allrar alþýðu í þessu landi af því að við ætlum okkur, Íslendingar, að byggja hér upp sterkt og öflugt velferðarkerfi, hagsældarþjóðfélag, menningarþjóðfélag á Íslandi. Þakka ykkur fyrir. 1



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þegar ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar kom til valda 8. júlí á sl. ári fékk hún góðan meðbyr í skjóli mikils þingstyrks og lykilaðstöðu í þjóðfélaginu. Væntingar manna voru því miklar. Formaður Borgarafl., Albert Guðmundsson, benti þó strax á að flokkarnir sem stæðu að ríkisstjórninni væru svo ólíkir og stefnumál þeirra svo mismunandi að þetta yrði stjórn sundurlyndis og óeiningar. Þessi spádómur varð fljótur að rætast og nú er svo komið að ríkisstjórnin situr ráðvillt og rúin trausti eftir að hafa setið við völd í aðeins tíu mánuði. Helstu forsvarsmenn atvinnulífsins í landinu og allur almenningur er orðinn undrandi á úrræða- og stefnuleysi ríkisstjórnarinnar. Það er ekki einungis að hún virðist hafa gefist upp við að stjórna landinu og lætur allt reka á reiðanum. Allar aðgerðir hennar eru fálmkenndar og ómarkvissar, enda eru ráðherrarnir aðallega uppteknir af því að munnhöggvast hver við annan í fjölmiðlum, svo ekki sé talað um einstaka stjórnarþingmenn sem eru nánast í harðri stjórnarandstöðu á þingi. Ríkisstjórnin hefur ekki náð neinum tökum á efnahagsmálunum. Á þeim stutta tíma sem hún hefur setið hefur hún hvað eftir annað gripið til alls kyns ráðstafana í efnahags- og peningamálum sem því miður hafa komið að litlu haldi og vakið litla hrifningu landsmanna. Fálmkenndar aðgerðir hennar hafa fremur aukið en náð að leiðrétta misvægi milli atvinnugreina og veikt stöðu útflutningsgreina og samkeppnisiðnaðar. Þetta hefur komið hart niður á landsbyggðinni og bitnað illa á launafólki. Hornsteinn efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar er fastgengisstefnan. Hún birtist okkur í því formi að raungengi íslensku krónunnar hefur farið ört hækkandi vegna miklu meiri verðbólgu innan lands en í nágrannalöndum okkar. Útflutningsframleiðsla okkar á því undir högg að sækja. Allur tilkostnaður vex hröðum skrefum vegna 20–30% verðbólgu á meðan útflutningstekjurnar standa í stað. Ástandið er orðið þannig að nær öll fyrirtæki í frumvinnslugreinunum, fiskvinnslu og landbúnaði, ramba á barmi gjaldþrots. Í fréttum síðustu daga segir að bankarnir geti ekki haldið þeim á floti öllu lengur. Iðnfyrirtæki og önnur fyrirtæki sem selja framleiðslu sína og þjónustu erlendis berjast öll í bökkum af sömu ástæðu. Forustumenn ferðamála eru einnig mjög uggandi um ástandið. Hætta er á að ferðamannaþjónusta, sem hefur verið mikill og vaxandi atvinnuvegur og skilar nú um 10 milljörðum kr. árlega í þjóðarbúið eftir mikið og gott uppbyggingarstarf, hrynji saman. Útlendingum sem hingað koma blöskrar verðlagið, einkum þó hið geipiháa verð á matvörum og hvað þeir fá lítið fyrir gjaldeyrinn. Á sama tíma er erlendur gjaldeyrir nánast á útsölu og alls kyns erlendur varningur flæðir inn í landið, bílar og hvers kyns "græjur". Hæstv. fjmrh. hælir sér af Glasgow-verði á innfluttum vörum og hvetur fólk til þess að notfæra sér þetta þótt hann í hina röndina kvarti yfir óhóflegum innflutningi á bifreiðum. Engan skyldi því undra þótt viðskiptahallinn stefni nú í 20 milljarða kr. sem er um þriðjungur fjárlaga hins íslenska ríkis. Skyldi nokkur þjóð í víðri veröld leyfa sér annað eins? Engu líkara er en hæstv. ráðherrarnir haldi að þjóðin geti lifað á því að höndla með pappíra og flytja inn vörur frá útlöndum. Þjóðartekjurnar virðast eiga að byggjast á svokölluðum fjármagnsmarkaði þar sem við seljum hvert öðru alls kyns verðbréf, spariskírteini og hvað þetta heitir nú allt saman. Ríkisstjórnin telur líklega að fiskvinnsla og annað þess háttar dútl sé orðið úrelt. Framleiðendur útflutningsafurða eru hvort eð er alltaf að kvarta og kveina; stanslaust að heimta gengisfellingu. Ríkisstjórninni finnst sennilega best að losna við þá og nöldur þeirra til frambúðar. Við þingmenn Borgarafl. hörmum það ástand, sem hefur skapast í þjóðfélaginu, að stórir hópar launafólks eru fjær því en nokkru sinni fyrr að geta lifað mannsæmandi lífi af átta stunda vinnudegi. Kaupmáttur launa rýrnar nú ört með hækkandi verðlagi. Einkum er áberandi mikil hækkun á gjöldum fyrir opinbera þjónustu, svo og á brýnustu lífsnauðsynjum. Það stoðar lítið þótt ýmsar innfluttar lúxusvörur hafi staðið í stað eða jafnvel lækkað í verði. Fólk leggur sér þær ekki til munns. Engin aðgerð ríkisstjórnarinnar hefur því komið eins illa við almenning og álagning söluskatts á matvæli. Sérstaklega var það vítavert að leggja söluskatt á innlenda matvöru sem kemur harðast niður á lágtekjufólkinu. Landbúnaðarafurðir verða alltaf dýrar á Íslandi. Við getum ekki keppt við framleiðslu í nágrannalöndum okkar þar sem öll skilyrði til landbúnaðar eru miklu hagstæðari. Lágt framleiðsluverð á landbúnaðarvörum í Evrópulöndunum þolir að söluskattur sé lagður á matvæli þar. Það gildir hins vegar ekki á Íslandi. Það virðist því vera nokkuð augljóst, þótt ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafi ekki komið auga á þá lausn, að rétta verður hlut útflutningsatvinnuveganna með því að taka upp annars konar skráningu á gengi krónunnar. Sjálfsagt er að athuga hugmyndir um uppboðsmarkað á gjaldeyri eða skráningu krónunnar í samræmi við raungildi útflutningsverðmæta okkar. Um leið þarf að draga úr kostnaði innan lands. Gætu ríkið og opinberir aðilar riðið þar á vaðið með þjónustugjöld sín. Lækka þarf verð á helstu nauðsynjum almennings þannig að fólk geti a.m.k. haft efni á því að borða þótt bílar og alls kyns innfluttar "græjur" verði eitthvað dýrari. Þannig yrði best höggvið í viðskiptahallann. Algert öngþveiti ríkir nú í húsnæðismálum. Ungt fólk fyllist vonleysi þegar því er ljóst að það getur þurft að bíða fram á næstu öld eftir húsnæðislánum. Það er stjórnmálamönnum til vansa að hafa ekki getað komið með viðunandi lausn á húsnæðisvandamálinu fyrir löngu. Borgarafl. hefur beitt sér mjög fyrir nýjum hugmyndum í húsnæðismálum og lagt fram ítarlegar tillögur um heildarendurskoðun á húsnæðislöggjöfinni á þingi. Við höfum ekki lagst gegn frv. hæstv. félmrh. um kaupleiguíbúðir og tekið því á jákvæðan hátt. Hins vegar höfum við talið að þörfin væri brýnni fyrir aukið leiguhúsnæði. Formaður Borgarafl. ítrekaði þetta í umræðum um kaupleigufrv. nú í vikunni og lagði m.a. til að byggðar yrðu leiguíbúðir á vegum sveitarfélaga og annarra félagasamtaka þar sem leigukostnaður væri ekki meiri en sem næmi 25% af lægstu tekjum. Það er mjög athyglisvert að í ár svo sem þrjú undanfarin ár eru ytri skilyrði hagstæðari fyrir íslenskan þjóðarbúskap en nokkru sinni. Sjávarafli er mikill. Gott verð fæst fyrir hann á erlendum mörkuðum og olíuverð er lágt. Því væri um áframhaldandi góðæri að ræða ef ekki sæti sundurlynd ríkisstjórn við völd sem er á villigötum í efnahagsmálum. Ríkisstjórnin dregur dul á þessar staðreyndir og reynir að telja almenningi trú um að ytri skilyrði séu mjög óhagstæð, m.a. með því að láta birta þjóðhagsspár sem mála hlutina dökkum litum. Í þessu ljósi verður að skoða þá kjarasamninga sem verið er að gera. Virðist svo sem eigi að réttlæta það fyrir launafólki að það verði enn á ný að axla byrðarnar, sætta sig við minnkandi kaupmátt og dagvinnulaun langt undir framfærslukostnaði. Þetta fólk á enga sök á þeim gífurlega viðskiptahalla sem nú hrjáir þjóðarbúskapinn. Þar er eingöngu við stjórnvöld að sakast. Skatta- og ofstjórnunarstefna ríkisstjórnarinnar er með ólíkindum. Höfuðáhersla er lögð á að leggja meiri skatta og nýjar álögur á almenning. Þannig jókst útgjaldahlið fjárlaga um rúmlega 20 milljarða kr. milli áranna 1987 og 1988 eða um nærri 50%. Verið er að þröngva upp á þessa fámennu þjóð hinu flókna virðisaukaskattskerfi milljónaþjóðanna í Efnahagsbandalaginu án tillits til þess hvort það henti okkur hér þar sem aðstæður eru allt aðrar. Verið er að koma á hálfgerðu lögregluríki þar sem stór hluti vinnufærra manna verður önnum kafinn við að reikna út og innheimta skatta fyrir ríkið og fjölmennar eftirlitssveitir hæstv. fjmrh. fylgjast með því hvort þeir geri þetta nú rétt. Borgarafl. vill beita sér fyrir einfaldara og réttlátara samfélagi þar sem hagsmunir almennings eru hafðir að leiðarljósi og einstaklingurinn fær að njóta ávaxta elju sinnar og hugvits. Ekki síst með því að hlynna að þeim vaxtarbroddi atvinnulífsins sem felst í hvers kyns nýjungum á sviði viðskipta, iðnaðar og tækni. Við viljum stuðla að því með skynsamlegri rammalöggjöf að iðnfyrirtæki og verslunarfyrirtæki búi við eins hagstæð starfsskilyrði og framast er unnt með frjálsræði til athafna og viðskipta, hvort sem er á erlendri eða innlendri grund, án drepandi eftirlits Seðlabankans. Umfram allt þarf þó að skapa það skattumhverfi sem er hagstætt litlum fyrirtækjum svo og atvinnulífinu í heild. Það þarf að leita leiða sem henta okkur Íslendingum, leiða sem rétta hlut landsbyggðarinnar og þess launafólks sem hefur borið skarðan hlut frá borði þrátt fyrir mikinn þjóðarauð. Ekkert af þessu mun ganga eftir meðan núverandi ríkisstjórn er við völd. Því lýsir Borgarafl. yfir vantrausti á ríkisstjórnina.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Hvað ber að gera við ríkisstjórn sem nýtur ekki trausts þjóðarinnar? Á að leyfa henni að halda áfram í von um að hún lagist eða láta hana fara áður en hún gerir meira af sér? Þetta er sú spurning sem við verðum að svara hér í kvöld. Okkur ber umfram allt að gæta hagsmuna þjóðarinnar og þess er hinni ósamstæðu og úrræðalitlu ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar ekki treystandi til. Í mínum huga er enginn vafi frekar en annarra þingmanna Borgarafl. Þessari ríkisstjórn hefur gjörsamlega mistekist það ætlunarverk sitt að ná tökum á efnahagsmálum þjóðarinnar. Í stað þess að leysa vandamál eykur hún þau með röngum ákvörðunum og aðgerðarleysi. Við blasa því torleystari og flóknari vandamál en áður. Það er sama hvar borið er niður, allt ber að sama brunni, á heimilunum, í fyrirtækjunum, í þjóðarbúinu. Vonleysi hefur gripið um sig, fólkið er að missa trúna á sjálfu sér og sjálfstæði þjóðarinnar. Hvernig er umhorfs eftir tæplega árs stjórnarsetu þessarar ríkisstjórnar? Hverju hefur hún áorkað og hvað hefur hún leitt af sér? Svo mikið er víst: Skattheimta hefur stóraukist og er nú meiri en hún hefur nokkru sinni verið miðað við landsframleiðslu. Kaupmáttur hefur rýrnað og á eftir að rýrna enn meir eftir því sem líður á árið ef heldur áfram sem horfir. Röskun byggðar hefur verið aldrei meiri en einmitt nú. Viðskiptahallinn er gífurlegur og hefur aldrei verið í líkingu við það sem hann stefnir í að vera á þessu ári. Skuldasöfnun erlendis er að nálgast hættumörk, launamisréttið hefur aukist, vaxtabölið er óheyrilegt og háskalegur taprekstur er hjá atvinnuvegunum. Ofan á þetta bætist verkfall verslunarmanna sem lamað hefur allt viðskiptalífið. Staðan er sem sagt hrikaleg. Hvað er ríkisstjórnin annars með á prjónunum? Ekkert. Aðeins úrræðaleysið og sundurþykkjuna nema ef vera kynni nýjar skattaálögur eins og einkennt hefur þessa ríkisstjórn. Hvernig er með verðbólguna? Hefur henni verið náð niður? Nei. Samkvæmt síðustu útreikningum lánskjaravísitölunnar er verðbólgan nú komin á þriðja tuginn og stefnir hraðbyri upp á við. Áhrif gengisfellingarinnar frá því í mars eru þó ekki enn komin í ljós og aðrar hækkanir eins og hækkanir bifreiðagjalda. Það stefnir í stóraukna verðbólgu þó ekki verði gripið til gengisfellingar sem nú virðist þó allt benda til. Á heimilunum er vandinn verstur. Þær miklu skattahækkanir sem dunið hafa yfir frá því að ríkisstjórnin tók við völdum hafa leikið heimilin grátt og þá sérstaklega láglaunafólkið, ellilífeyrisþegana, öryrkjana og barnmargar fjölskyldur sem nú ná ekki endum saman. Þetta fólk er að gefast upp og það segir meira um stefnu ríkisstjórnarinnar en nokkrar tölur og línurit. Það er ekki aðeins hinn illræmdi matarskattur sem fólk er að mótmæla heldur einnig að ríkisstjórnin skuli ekki koma til móts við fólkið í landinu með aðgerðum er minnki þann mikla skell sem matarskatturinn hafði í för með sér. Hækkun barnabótanna vegur ekki þungt því fyrir það fyrsta hækkuðu þær óverulega frá því sem áður var og í annan stað náðu þær ekki til hins stóra hóps fólks sem hefur ekki börn á framfæri. Þingmenn Borgarafl. undir forustu hv. þm. Aðalheiðar Bjarnfreðsdóttur lögðu fram tillögur til ríkisstjórnarinnar um hækkun skattleysismarka í 55 þús. kr. til að koma til móts við fólkið og að ríkið endurgreiddi fólki sem ekki náði því marki með ónýttum persónufrádrætti sem hefði þýtt að öllum yrðu tryggð 43 þús. kr. lágmarkslaun á mánuði. Á þessa tillögu Borgarafl. var ekki hlustað. Þess í stað bauð ríkisstjórnin launafólki birginn og fær svarið nú með verkfalli verslunarmanna. Dómgreindarleysi ráðherra er einstakt. Að bjóða þegnunum upp á að hækka skatta um 50% á milli ára og banna þeim á sama tíma að hækka laun meira en 17% gengur hreinlega ekki upp. Fyrirtækin hafa ekki farið varhluta af þessari stefnu. Þau hafa verið mjólkuð til blóðs eins og almenningur. Jafnframt eru þeim búin þannig ytri skilyrði að þeim er gert ókleift að keppa við innfluttan varning. Það eru fyrst og fremst máttarstólpar nýfrjálshyggjunnar sem hagnast. Kaupleigu- og fjárfestingarfyrirtækin spretta upp eins og gorkúlur á haug, fyrirtæki sem bæta ekki þjóðarhag, en ríkisstjórnin heldur verndarhendi yfir. Það er kjarni efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar og lýsir best hvaða hagsmuni ríkisstjórnin hefur að leiðarljósi. Fiskvinnslan er talin rekin með 10% halla, ullariðnaðurinn hefur stöðvast og samkeppnisiðnaðurinn stendur höllum fæti og er að missa hlutdeild sína í markaðnum til erlendra fyrirtækja. Ástæðan er rangt gengi krónunnar, fastgengisstefnan rómaða, hornsteinn efnahagsstefnunnar. Því skyldi skattagleðin vera svo mikil? Samkvæmt orðum hæstv. fjmrh. er hún til að halda uppi velferðarkerfinu, því kerfi sem kemur engum til góðs nema kerfinu sjálfu eins og það lítur út hjá núverandi ríkisstjórn, enda á það ekkert skylt við velferð það kerfi byggir á því að murka lífið fyrst úr almenningi svo kerfið geti komi til móts við fólkið með ölmusu. Þessi ríkisstjórn er fjandsamleg einstaklingnum og athafnasemi hans og hugsar út frá þörfum kerfisins en ekki þegnanna. Ráðherrarnir hugsa út frá því hvað þeir telja einfaldast fyrir kerfið, réttlátast og skilvirkast fyrir embættismennina. Þarfir þegnanna eru hins vegar fyrir borð bornar. Engu skiptir hvort þegnarnir geta lifað eða starfað meðan kerfið getur gengið upp. Ríkisstjórn sem hefur það að markmiði að hugsa um kerfið fram yfir þegnana á ekki tilkall til að hafa völdin á Íslandi. Hvað vill Borgarafl. gera? Það er ljóst að hann vill ekki halda áfram á þessari óheillabraut. Hann vill brjótast úr þessum kerfishugsanagangi og skapa hér þjóðfélag manneskjunnar sem byggir á þörfum þegnanna og tekur mið af íslenskum veruleika með athafnasemi og frjálsræði einstaklingsins að leiðarljósi. Meðan við höfum þessa fjandsamlegu ríkisstjórn höfum við djöful að draga og því er nauðsyn að hún fari frá sem fyrst.



Hæstv. forseti. Góðir tilheyrendur. Þegar við komum hér saman til að ræða vantrauststillögu, sem borin er fram af stjórnarandstöðuflokkunum, skulum við líta yfir farinn veg og sjá hvað áunnist hefur og hvað betur mætti fara. Það er tæpt ár liðið síðan núverandi stjórn tók við völdum að loknum kosningum þar sem ýmis ný öfl komu til sögunnar og talsverðar breytingar urðu á valdahlutfalli innan þingsins. Stjórnarmyndunarviðræður urðu langar og að mörgu leyti erfiðar og þegar upp var staðið var ljóst að ekki var um aðra möguleika að ræða til að mynda starfhæfa ríkisstjórn, aðra en þá sem nú situr. Þó að ríkisstjórnin hafi yfir miklum þingmeirihluta að ráða er hún mynduð af flokkum sem hafa ólík sjónarmið í mörgum málum. Þessum þremur flokkum tókst þrátt fyrir allt að koma sér saman um stefnuyfirlýsingu og starfsáætlun ríkisstjórnar sem unnið er eftir. Það er aðeins tæpt ár síðan stjórnin var mynduð og þess vegna kannski ekki eðlilegt að allt sé komið til verka sem til er ætlast samkvæmt stjórnarsáttmálanum. Þetta fyrsta þing á starfstíma ríkisstjórnarinnar hefur verið starfsamt. Náðst hefur að koma á jafnvægi í ríkisfjármálunum sem er grundvallaratriði til að ná stjórn á peningamálum. Söluskattsbreytingar hafa tekið gildi, en þær eru undanfari virðisaukaskatts. Vegna ýmissa galla á söluskattskerfinu hafa stjórnarflokkarnir, og reyndar kannski mikill meiri hluti Alþingis, verið sammála um að taka upp virðisaukaskatt sem á að draga mjög úr möguleikum, og reyndar freistingum til að hlunnfara ríkissjóð. Sett hafa verið ný tollalög, mun einfaldari, og tollar verulega lækkaðir. Tekið hefur verið upp staðgreiðslukerfi skatta sem rætt hefur verið um í mörg ár en hefur nú komið til framkvæmda. Sett hafa verið ný lög um stjórnun fiskveiða. Traust forusta Halldórs Ásgrímssonar hefur ekki hvað síst tryggt framgang þessa erfiða máls. Þó menn deili um kvótakerfið á ýmsan hátt er það trú mín að það sé þó illskársta leiðin til að stjórna fiskveiðunum sem allir eru sammála um að þarf að gera. Í utanríkismálum hefur verið mótuð og framkvæmd sjálfstæð stefna í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Á grundvelli samþykktar Alþingis hafa Íslendingar beitt sér á alþjóðavettvangi fyrir fækkun kjarnorkuvopna og gegn hvers konar mannréttindabrotum. Er vafalaust að sjálfstæð utanríkisstefna og virk þátttaka Íslendinga í starfi alþjóðastofnana hefur aukið álit á landi og þjóð, enda hafa flutningsmenn vantrauststillögunnar ekki lýst vantrausti á Steingrím Hermannsson utanríkisráðherra vegna þess hluta stjórnarsáttmálans sem hann hefur annast. En auðvitað eru ýmis atriði sem betur mættu fara, ekki hvað síst í efnahagsmálum. Ef við lítum aðeins á stöðu efnahagsmálanna kemur í ljós að verðbólgan þessa dagana mun vera rétt um 20%, 13% ef við lítum til síðustu þriggja mánaða og um 25% ef litið er til síðustu 12 mánaða. Að óbreyttu ástandi, bæði í launa- og gengismálum, mundi verðbólga verða um 10% í lok þessa árs. Ekki líta þessar tölur mjög illa út. En þó er ljóst að staða undirstöðuatvinnuveganna er ekki góð. Staða útgerðar, fiskvinnslu, ferðamannaiðnaðar, ullariðnaðar, og það mætti nefna fleiri atvinnuvegi sem byggja á útflutningi, útflutningi sem í meginat riðum byggist á greiðslum í dollurum, er afar slæm. Gengi dollarans hefur nánast verið óbreytt síðustu þrjú árin en kostnaðarhækkanir hér innan lands hafa á þessu tímabili verið a.m.k. 40%. Það sjá allir að við slíkt er ekki hægt að búa til langframa. Viðskiptahalli 1986 var nánast í jafnvægi. Á árinu 1987 var viðskiptahallinn um 7 milljarðar og á þessu ári stefnir í 11–13 milljarða kr. Það segir sig sjálft að við svo búið getur ekki staðið. Íslenskt efnahagslíf þolir ekki 20 milljarða kr. viðskiptahalla á tveimur árum. Fjármagnskostnaðurinn hefur og valdið undirstöðuatvinnuvegunum óheyrilegum vandræðum, og ekki einungis þeim heldur einnig einstaklingum. Margoft hefur verið sagt að vextir muni lækka í kjölfar lækkandi verðbólgu. Það hefur ekki alltaf orðið reyndin og þess vegna held ég að Seðlabankinn, með fulltingi ríkisstjórnarinnar, verði að ákvarða hámarksvexti og vaxtamun sem gildi uns verðbólgan er komin undir 10%. Ljóst er að draga verður úr ýmiss konar innflutningi og þeim möguleikum sem ýmsir hafa til lántöku erlendis. Erfið staða útflutningsatvinnuveganna og mikil þensla hér á höfuðborgarsvæðinu hefur valdið mikilli byggðaröskun í landinu sem verður að stöðvast. Það verður til tjóns fyrir landið allt ef við kollsteypum byggðinni í landinu og nánast leggjum heilu byggðirnar í eyði. Helstu verkefni sem fram undan eru á næstu vikum og mánuðum hjá ríkisstjórninni eru þessi: Treysta þarf stöðu undirstöðuatvinnuveganna, lækka fjármögnunarkostnað, endurskoða lánskjaravísitöluna, draga úr þenslu hér á höfuðborgarsvæðinu, draga úr erlendum lántökum og koma á jöfnuði í erlendum viðskiptum. Við framsóknarmenn héldum miðstjórnarfund fyrir tæpri viku síðan. Þessi fundur olli talsverðri spennu, í fjölmiðlum a.m.k. Ég tel að þetta hafi verið einhver besti fundur miðstjórnar flokksins sem haldinn hefur verið um árabil. Mikill einhugur ríkti á fundinum og fengu ráðherrar flokksins og þingflokkur stuðning allrar miðstjórnarinnar til að starfa áfram af fullri einurð að framkvæmd stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar. Við framsóknarmenn teljum að ráðast eigi í róttækar aðgerðir sem duga til að skapa framleiðsluatvinnuvegunum rekstrargrundvöll, draga verulega úr viðskiptahalla, stöðva byggðaröskun og draga úr verðbólgu, en standa vörð um kjör þeirra sem lægst hafa launin. Til að ná þessu markmiði benti miðstjórn flokksins á nokkrar leiðir og fól ráðherrum flokksins og þingmönnum að hefja viðræður við samstjórnarflokkana um þær leiðir. Miðstjórnarfundurinn áréttaði að Framsfl. er reiðubúinn til að ræða allar leiðir til að skapa framleiðsluatvinnuvegunum rekstrargrundvöll og draga úr viðskiptahalla og byggðaröskun. Ef ekki tekst með markvissum aðgerðum að ná þeim árangri sem að er stefnt verður óhjákvæmilegt að aðlaga gengi íslensku krónunnar þeim aðstæðum sem ríkja í íslensku efnahagslífi. Það eitt mun hinsvegar leiða til vaxandi verðbólgu og aukins efnahagsvanda ef ekki fylgja margþættar, nauðsynlegar aðgerðir sem m.a. vernda kjör þeirra sem lægst hafa launin. Ríkisstjórnin hefur mikinn meiri hluta á Alþingi og á að vera fær um að rétta við efnahagslíf þjóðarinnar. Að því vill Framsfl. vinna heils hugar.



Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Vantraust er borið fram á ríkisstjórnina sem þýðir að hún verður að víkja, verði það samþykkt. Hverjir bera þetta vantraust fram? Eru þeir aðilar trúverðugir eða líklegir til að þora sjálfir að semja um aðild að nýrri ríkisstjórn? Það er tæpt ár síðan mikið var reynt til að fá Kvennal. og Alþb. til að axla ábyrgð. Þjóðin hefur enn ekki gleymt því að Þorsteinn Pálsson og Jón Baldvin Hannibalsson ætluðu í samstarf við þessa flokka. Þeir félagar neituðu viðræðum við formann Framsfl., Steingrím Hermannsson, sem fyrstur fékk umboð til að mynda ríkisstjórn þrátt fyrir þann árangur í efnahagsmálum sem náðist á síðasta kjörtímabili í samstarfi Framsfl. og Sjálfstfl. Sannleikur málsins er sá að Alþb. og Kvennal. brast kjark að afloknum síðustu kosningum til að þora svo mikið sem að ræða við aðra flokka í alvöru. Hvað þá að takast á við að stjórna landinu. Var þó á þeim tíma hinn orðhvati Svavar Gestsson ósár í fylkingarbrjósti Alþb. Hver getur bent mér á forustusveit í liði Kvennalistans? Ég lýsi eftir þeirri forustu. Það væri skammsýni að rjúfa þetta stjórnarsamstarf á þessari stundu. Hver vill kosningar nú? Slík ákvörðun þýddi margra mánaða upplausn ofan í mikla erfiðleika sem við blasa. Ég vil áður en til þess verður gripið láta reyna á hvort ríkisstjórnin með mikinn þingstyrk nái samstöðu um aðgerðir. Hér er í gangi vaxtastefna og frjálsræði í peningamálum sem leggur efnahag fólks og fyrirtækja í rúst ef ekki fást snarpar aðgerðir. Enn fremur verður að minnka viðskiptahallann við útlönd. Innflutningurinn sem hér viðgengst ber í sér helstefnu atvinnuveganna ef svo heldur fram sem nú horfir. Það fer ekki fram hjá neinum Íslendingi að það hriktir í framleiðslu- og samkeppnisgreinum í landinu. Svifasein efnahagsstjórn á sinn þátt í því, það skal viðurkennt. Hér hefur ríkt sú árátta að reyna þolrifin hjá þeim sem selja vörur á erlendan markað og rekin er svokölluð núll-stefna gagnvart þeim greinum. Ég er ekki talsmaður hafta eða ofstjórnunar en hér verða að ríkja þær reglur að það sé vænlegra að vinna og framleiða vörur á innlendan og ekki síst erlendan markað en að kaupa vörur erlendis frá og selja í landinu. Mér finnst kokhreysti og kröfugerð frjálshyggjuafla með ólíkindum og því miður eru áhrif þeirra of mikil. Ég undrast róminn úr Seðlabankahöllinni. Fastgengisstefna getur verið góð ef allt hitt lýtur einnig aðhaldi. Framleiðsluatvinnuvegirnir geta ekki búið við verðstöðvun meðan öllum hækkunum innan lands er vísað út í verðlagið. Erlendur gjaldeyrir er nefnilega eina tekjulind fiskvinnslunnar. Við sjáum þessa sögu best á því að allt í einu er orðið fjórðungi ódýrara að flytja inn fiskumbúðir erlendis frá en að kaupa þær af íslenskum iðnfyrirtækjum sem hafa staðist erlenda samkeppni í áratugi. Þetta er vandi samkeppnisgreinanna í hnotskurn. Íslenskur fjármagnsmarkaður þarf 10–15% raunvexti þegar í samkeppnislöndum eru 4–7% vextir og þaðan af lægri. - Er þetta hægt, Eyjólfur? var spurt í mínu ungdæmi. Er þetta hægt, Jóhannes? spyr ég nú. Við framsóknarmenn erum ekki alsælir í þessari ríkisstjórn, það játa ég fúslega. En ríkisstjórnin er ung og má því ekki hika. Byggðamálin eru eitt stærsta málið sem hún verður að leysa á næstu mánuðum. Við verðum að stöðva átökin á milli landsbyggðarinnar og höfuðborgarsvæðisins. Forstjóri Byggðastofnunar hefur sett fram vanda landsbyggðarinnar í fáeinum hnitmiðuðum orðum. Hann telur að öflugt atvinnulíf og mannlíf á landsbyggðinni sé þjóðinni nauðsynlegt, ekki síst vegna þess hversu mikill hluti útflutningsteknanna skapast þar. Hann varar við aðgerðum í ýmsum málaflokkum sem eru að meira eða minna leyti á ábyrgð ríkisvaldsins og munu leiða til enn meiri samþjöppunar á einum stað en nú er. Þarna á hann við þjónustustörfin. Forstjórinn varar við borgríkinu og versnandi lífskjörum ef svo fer. Þessi ríkisstjórn verður því að finna leiðir til að færa þjónustuna og valdið heim í héruðin. Hér má ekki skýrslugerð standa í vegi fyrir aðgerðum. Fækka verður störfum hér í stofnunum og ráðuneytum á höfuðborgarsvæðinu og færa þau heim í héruðin. Menn ræða tvær leiðir í þessum efnum. Annars vegar umtalsverða stækkun sveitarfélaganna. Hin leiðin er að lögbinda umtalsverða samvinnu sveitarfélaga og taka upp svonefnt þriðja stjórnsýslustig. Héraðsstjórnirnar yrðu í raun aukið valdsvið sveitarstjórna. Um allan hinn vestræna heim er litið á eflingu heimastjórna og héraðsstjórna sem bestu leiðina til að viðhalda byggð og lýðræði. En þær skyndiaðgerðir sem nú verður að gera gagnvart landsbyggðinni eru, auk almennra aðgerða í efnahagsmálum: Að lækka og jafna orkuverðið. Aðgerðir til að lækka vöruverðið. Þarna verður ríkisstjórnin að ganga til liðs við landsbyggðarverslunina. Jöfnunarsjóður sveitarfélaga er eitt stærsta málið og þá að ríkisvaldið þori að gera Jöfnunarsjóðinn að því jöfnunartæki sem honum var ætlað í upphafi. Sveitarfélögin verða að hætta að búa við þá óvissu sem viðgengist hefur síðustu árin, að sjóðurinn sé skertur. Enn fremur verðum við öll sem á landsbyggðinni búum að snúa umræðunni okkur í hag. Bjartsýnin og trúin hafa sitt að segja. Við sjáum nýja sprota atvinnulífs á landsbyggðinni. Fiskeldi, loðdýrarækt og þjónusta við ferðamenn eiga glæsta möguleika, þ.e.a.s. ef sú skoðun næst fram í ríkisstjórninni að þeim sem afla gjaldeyris sé ekki ætlaður verri kostur en hinum sem ástunda að eyða honum. Þrátt fyrir samdrátt í hefðbundnum landbúnaði sjáum við þess merki að markviss stjórnun og samstaða hefur gert það að verkum að sóknin er hafin. Ég vil segja það um launamálin að ég harma það að verkalýðshreyfingin og aðilar vinnumarkaðarins hafi ekki komið sér saman um að bæta kjör þeirra sem því miður hafa of lág laun, að slíkar tillögur skuli jafnan flæða upp launastigann. En aðalmálin eru - og miðstjórnarfundur Framsfl. ályktaði um þau - að við tækjum á fjármagnsmarkaðinum, lánskjaravísitölunni, hvers konar vísitöluviðmiðun, sköttun fyrirtækja og ekki síst byggðamálunum. Á þessa ályktun reynir á næstu vikum.



Virðulegi forseti. Kvennalistinn ásamt öðrum stjórnarandstæðingum stendur að tillögu um vantraust á ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar og ekki að ósekju. Meiri hluti landsmanna virðist nú á sama máli. Um það vitna skoðanakannanir og ekki síður viðbrögð fólks við þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin grípur til. Það eru nú liðnir tveir mánuðir síðan ríkisstjórnin greip síðast til "ráðstafana í ríkisfjármálum". Þær einkenndust helst af því að kippa til baka fyrri ráðstöfunum. Nú virðist eitthvað álíka vera í aðsigi. Sl. þriðjudag mátti lesa í einu dagblaðanna eftirfarandi orð eins ráðherrans: "Þjóðin ætlast til raunsærra aðgerða ríkisstjórnarinnar." Þetta er öldungis rétt hjá hæstv. ráðherra. Um það geta allir verið sammála. Þá er hitt eftir og það er: Hvað eru raunsæjar aðgerðir? Birtast þær í því raunsæi sem við blasir? Öngþveiti og niðurrif alls staðar. Verið er að kippa grundvellinum undan útflutningsatvinnuvegunum. Gífurlegur viðskiptahalli. Mikill fjármagnskostnaður og skuldasöfnun. Verið er að knésetja landsbyggðina og félagsleg þjónusta öll í lágmarki. Þetta er raunveruleikinn sem við blasir og hinar raunsæju skýringar eru líka á hraðbergi. Allt er þetta því að kenna að fólk kann sér ekki hóf í kröfum. Eða svo álítur a.m.k. sá ráðherra sem ég vitnaði til hér á undan og ætla að leyfa mér að vitna í aftur, með leyfi forseta: "Ábyrgð stjórnmálaflokka hefur ávallt verið mikil og svo er enn í dag. Það er skylda þeirra að taka á þeim vandamálum sem upp koma, leiða þjóðina í sannleika um þau, gera tillögur um viðeigandi ráðstafanir, vinna þeim fylgi og koma þeim í framkvæmd. Reynslan kennir okkur að þótt stjórnmálamenn sjái hvað gera þarf og ákveði að koma því í framkvæmd, hefur aðhald oft verið brotið á bak aftur með mótaðgerðum ýmissa hagsmunahópa. Að slíkt gerist er hins vegar áhætta sem verður að taka og ef almenningur vill ekki una við ákvörðun stjórnvalda er ekkert annað að gera en að hver og einn segi álit sitt í kosningum. Það hefur áður gerst. Ekki verður séð af þeirri reynslu að það hafi verið þjóðinni til framdráttar." Það er alveg hárrétt athugað að það hefur ekki orðið þjóðinni til framdráttar að fela örlög sín aftur og aftur mönnum sem grípa aftur og aftur til sömu "raunsæju aðgerðanna", sem svo duga ekki vegna þess að einhverjir "hagsmunahópar" brjóta þær á bak aftur. Og hverjir eru svo þessir hagsmunahópar? Jú, það er auðvitað launafólk. Það hið sama og nú er að reyna að mótmæla þeim lífskjörum sem því eru skömmtuð í þessu auðuga þjóðfélagi, fólkið sem skapar þann auð með einu eða öðru móti og vill fá sinn skerf - sinn réttláta skerf. Og svörin sem það fær eru: Allt er þetta öngþveiti ykkur að kenna. Þið berið ábyrgð á verðbólgunni, þið berið ábyrgð á viðskiptahallanum því þið eyðið of miklu. Þið setjið atvinnuvegina, fyrirtækin og hið opinbera á hausinn með óhófskröfum. Og hverjar eru þær, þessar óhófskröfur sem það fólk sem nú stendur í verkfalli gerir? Jú, 42 000 kr. í lágmarkslaun. Það fólk sem fyrir skömmu stóð í launabaráttu fékk 31–32 000 kr., einn tíunda, einn tuttugasta eða kannski einn fimmtugasta af forstjóralaunum. Þarna liggur þá sökin. Þá kemur tvískinnungurinn. Í einu orðinu er sagt: Fyrirtækin hafa ekki efni á meiru, þjóðfélagið rís ekki undir hærri launum. En í hinu er svo sagt: Það hafa flestir meira hvort eð er. Það má til sanns vegar færa, flestir fá meira upp úr launaumslaginu. Sumir eru yfirborgaðir, aðallega karlmenn. Aðrir fá meira vegna þess að þeir vinna eftirvinnu, næturvinnu, helgarvinnu, vaktavinnu, aukavinnu eða ákvæðisvinnu. Sem sagt: Með ómældri vinnu og erfiði skrapar fólk saman eitthvað meira til að reyna að láta enda ná saman. Sumir leggja á sig mikið erfiði vegna óskynsamlegrar eftirsóknar í veraldleg gæði. En aðrir, og það allt of margir, gera það af brýnni nauðsyn. En hvort sem það er löngunin til að standa sig í lífsgæða- og neyslukapphlaupinu eða nauðsyn sem knýr fólk til óhóflegrar vinnu og erfiðis, bitnar það á þeim sem síst skyldi - börnum og öðrum þeim sem þurfa á umönnun og alúð annarra að halda. Fjölskyldan, þessi litla veikburða eining, sem á að vera samkvæmt orðanna hljóðan hornsteinn þjóðfélagsins, kiknar og brestur undan öllu saman. En það er víst ekki "raunsæi" að hafa áhyggjur af þess konar smámálum, þessum svokölluðu "mjúku málum". Hækkun grunnlauna, stytting vinnutíma, réttlátari tekjuskipting, minnkun launabils og launajafnrétti kynja eru nú farin að flokkast undir "hin mjúku mál" vegna þeirrar áherslu sem Kvennalistinn leggur á þau. Svona skilgreiningar auðvelda alvörustjórnmálamönnum að blása á þessi mál eins og hvert annað ryk sem hefur sest ofan á fínu áætlanirnar þeirra um alvöruaðgerðir, alvörustjórnmál. En það vill svo til að þessir alvörustjórnmálamenn eru óðum að missa tiltrú fólks og það gagnar þeim lítt að ætla að vinna hana aftur með rangfærslum og auvirðilegum málflutningi af því tagi sem hæstv. menntmrh. viðhafði hér áðan. Fólk trúir ekki lengur á síendurteknar aðgerðir sem endast varla lengur en það tekur blekið í undirskriftunum að þorna. Fólk er þreytt á hroka valdsmanna, sem eru búnir að missa öll tengsl, ráðast á líf þess og kjör og skamma það svo ef það kvartar, segja því að það eigi eftir að skilja blessun matarskatts, lágra launa og langs vinnutíma - ef ekki nú, þá seinna - og bregða því síðan um ábyrgðarleysi fyrir að aðhyllast stefnu sem þeir segja að eigi ekkert skylt við stjórnmál. Eitt höfuðeinkenni þeirrar stefnu er að við kvennalistakonur höfum ítrekað lagt til lögbindingu lágmarkslauna sem eins konar varnargarð fyrir launafólk. En þá er rekið upp ramakvein. Ein helstu rökin eru að ekki megi skerða frjálsan samningsrétt. Sú virðing fyrir samningsfrelsi hefur þó ekki komið í veg fyrir að gengið hefur verið á gerða samninga með ógildingu samningsákvæða, bann verið sett á verkföll með ýmsu móti. Fróðlegt er fyrir launafólk að fylgjast með aðgangi og hótunum vinnuveitenda þessa dagana. Þar eru nú ekki hinar mjúku áherslur. "Alvörustjórnmálamenn" skella við skollaeyrum, í stað þess að leggja eyrun við og hlusta á þau skilaboð sem þjóðin er að reyna að koma til þeirra, skilaboð um breytta forgangsröð, breytt verðmætamat. Eða heyrist þeim þjóðin vera að biðja um ráðhús og þinghús, veitingastaði sem snúast og nú síðast 8000 manna íþróttahöll? Hvernig samræmast svona ákvarðanir kalli alvörustjórnmálamanna til fólksins um ábyrgð, sparnað og hóflegar kröfur? Hvernig samræmast þær ákallinu um samstillt átak til að rétta af atvinnulífið, efnahaginn, viðskiptahallann og ríkissjóð þegar það átak er aldrei launafólki í hag og það á sífellt að bíða betri tíma? Hversu lengi eiga t.d. konur að bíða eftir leiðréttingu sinna kjara? Hversu lengi eiga fjölskyldurnar að bíða? Íslenskt efnahagslíf hefur með undarlegum hætti aðlagað sig því að greiða lægstu launin fyrir verðmætaskapandi störf, hráefnisvinnslu, umönnun og uppeldisstörf, menntunar- og menningarstörf. Það er eitthvað mikið bogið við þjóðfélag sem hefur hærri þjóðartekjur en flest önnur en treystir sér ekki til að borga mannsæmandi laun fyrir þessi störf. Það er hægt, því þótt góðærið margfræga sé riðið hjá garði er hallærið ekki riðið í garð. Það er hægt ef réttra leiða er leitað, ekki með síendurteknum upphlaupum og skammtímalausnum, bruðli, óhófi og hégómaskap, heldur langtímamarkmiðum og endurskipulagningu efnahags- og atvinnulífs með það að leiðarljósi að það eigi að taka mið af þörfum allra í landinu, ekki bara fárra, þeirra sterku. Þannig leiða höfum við kvennalistakonur leitað og þegar bent á margar til úrbóta og við munum halda leitinni áfram því engin leið er endanleg. En við höfum ágæta reglu að leiðarljósi, sem er að taka í öllum ákvörðunum mið af kjörum kvenna og barna - kvenna vegna þess að þær búa við verstu kjörin jafnframt því sem þær bera mikla ábyrgð á velferð annarra í þjóðfélaginu og eru því vísar til að taka afstöðu til mála með velferð allra í huga, barna vegna þess að þar er lagður grunnurinn að framtíðarþjóðfélaginu. Ef sá skilningur ríkir að efnahags- og atvinnulíf eigi að þjóna fólkinu, gera því kleift að auðga líf sitt í veraldlegum og andlegum skilningi, ef hver einasta aðgerð hefur þennan útgangspunkt, þá er þjóðin með, þá hlýðir hún kallinu og axlar ábyrgð og stendur óskipt að raunsæjum aðgerðum.



Hæstv. forseti. Góðir hlustendur. Þegar núverandi ríkisstjórn settist að völdum gaf hún út litla gráa bók, stefnuyfirlýsingu og starfsáætlanir, þar sem gat að líta helstu áform hennar um landsstjórnina. Ég ætla að víkja að þeim þáttum í stefnu hennar sem að landsbyggðinni snúa. Í stefnuyfirlýsingunni góðu stendur á fremsta blaði, með leyfi hæstv. forseta: "Stuðlað verði að eðlilegri byggðaþróun í landinu... Fylgt verði byggðastefnu sem byggist á uppbyggingu atvinnulífs, átaki í samgöngumálum, eflingu þjónustukjarna og bættri fjármagnsþjónustu heima í héraði." Þetta eru falleg orð, ágætis fyrirheit, ef unnið væri eftir þeim. En hver er svo raunveruleikinn? Raunveruleikinn er sá að að landsbyggðinni er þrengt á alla vegu nú sem aldrei fyrr. Landbúnaðurinn er langt frá að hafa unnið sig út úr þeim vanda sem misvitrir forustumenn stofnuðu til. Bændur búa við mjög mismunandi afkomumöguleika og skerðingar á framleiðslu þeirra mismuna þeim í mörgum tilvikum enn frekar. Bændur sem ekki hafa möguleika á að framfleyta fjölskyldu af búum sínum, né heldur að bæta sér upp tekjutap á annan hátt, hljóta að standa upp af jörðum sínum verðlausum, oft á tíðum slyppir og snauðir. Enginn kaupir jörð sem ekki fylgir lífvænlegur fullvirðisréttur. Fyrirheit ríkisstjórnarinnar um eflingu jarðakaupasjóðs eru uppfyllt á þann veg að hann hefur 15 milljónir til ráðstöfunar, svona um það bil þriggja íbúða verð. Það þarf ekki mikið fjármálavit til að sjá hvert gagn bændum er að því. Þetta eru þær leiðir sem hæstv. ríkisstjórn hefur valið sér til að ná fram markmiðum á bls. 9 í litlu gráu bókinni, með leyfi forseta: "Að treysta starfsskilyrði í landbúnaði og bæta hag bænda." Ég leyfi mér að efast um að íslenskir bændur almennt treysti að málum þeirra sé vel borgið undir forsjá þessarar stjórnar. Hvernig er svo ástandið við sjávarsíðuna? Hvert sinn sem við lítum á dagblöð blasa við fyrirsagnir um hrikalegan vanda útflutningsfyrirtækjanna sem víðast um landsbyggðina eru undirstaða atvinnulífsins. Yfirlýsingar frá stjórnendum þessara fyrirtækja eru flestar á einn veg, þeir segja að þau standist ekki mikið lengur nema eitthvað verði gert sem bæti stöðu þeirra. Efnahagsstefna hæstv. ríkisstjórnar birtist einkum á tvennan hátt gagnvart útflutningsfyrirtækjum. Annars vegar með því að halda genginu föstu og á hinn bóginn með háum vöxtum og kolvitlausri lánskjaravísitölu. Þetta er sú stefna sem Seðlabankinn leggur til að hvergi verði hvikað frá. Fari svo að þessari stefnu verði haldið þrátt fyrir innlendar kostnaðarhækkanir getur það ekki leitt til annars en að þau fyrirtæki sem afla útflutningstekna okkar verði umvörpum gjaldþrota. Þessir fastgengisstefnupostular segja á þessu sérstæða tungumáli sem þeir tala, að það þurfi að aðlaga aðrar stærðir að fastgengisstefnunni. Á mannamáli þýðir það að halda niðri launakostnaði - greiða ekki mannsæmandi laun. Það er sú stefna sem hefur birst okkur í kjarasamningunum í vetur og enn er haldið til streitu. Hvað vakir fyrir forráðamönnum með þessari stjórn efnahagsmála? Hvað ætla þeir að fá út úr þessu? Er ætlun þeirra að ná því fram að þau fyrirtæki leggist af sem ekki standast þessar aðstæður? Fari fram sem horfir er ekki fyrirsjáanlegt annað en fram undan sé stórfelld uppstokkun á eignarhaldi á útflutningsfyrirtækjunum. Margt bendir til þess að félagsformið á rekstri þeirra leggist af og það verði einstaklingar sem taki þau yfir. Heimamenn munu tapa í þeim leik. Fjármagnið til að taka reksturinn yfir liggur ekki hjá þeim. Við vitum öll hvar á landinu það og eigendur þess eru til húsa. Þá verður hinu langþráða hámarki hagkvæmnis- og arðsemissjónarmiða náð. Útflutningsfyrirtækin orðin örfáar stórverksmiðjur. Það er ekki að verða neitt launungarmál að markvisst er stefnt í þessa átt, hvort sem ráðamenn vilja viðurkenna það eða ekki. Landsbyggðarfólk verður að horfast í augu við þessa staðreynd og huga að til hvaða ráða er hægt að grípa. Búseturöskunin í landinu er þegar ærin. En fari svo að aðalatvinnufyrirtæki í sjávarplássi verði dæmt úr leik er tvísýnt um örlög byggðarlagsins. Vaxandi flóðbylgja fólks af landsbyggðinni til suðvesturhornsins raskar eðlilegri þróun uppbyggingar þar, veldur þenslu og offjárfestingu og nýting dýrra mannvirkja á landsbyggðinni minnkar að sama skapi. Þetta yfirvofandi ástand sem ég hef verið að lýsa í stöðu fyrirtækja og búseturöskun í stærri stíl en nokkru sinni fyrr blasir við sem staðreynd innan tíðar ef ríkisstjórnin sýnir engan sveigjanleika. Þessi framvinda mála á landsbyggðinni til sjávar og sveita er stórhættuleg. Hún drepur niður trú fólks á getu lands okkar til að fæða okkur og klæða. Þegar sú trú dvínar - hve lengi getum við þá heitið þjóð? Því er áhyggjuefni hve þverrandi tengsl almennings eru við þær auðlindir sem við byggjum afkomu okkar á, sjávarútveg, iðnað og landbúnað, og hve vitund margra virðist sljó fyrir því hvaðan íslensk þjóð hefur lífsviðurværi sitt. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar í þá veru að opna íslenskt atvinnulíf fyrir erlendum aðilum og opna bankakerfið fyrir erlendu fjármagni stuðla síður en svo að því að styrkja þessi tengsl. Af þessum orsökum treystum við henni ekki til að fara með völdin. Þau mál sem heitast brenna á konum eru hin sömu hvar sem er á landinu. Þær búa við launamisrétti sem er með öllu óskiljanlegt og óþolandi í nútímaþjóðfélagi. Þeim þykir illt að una þeirri lélegu aðstöðu sem börnum þeirra er búin til náms og þroska og þeim svíður sú lítilsvirðing sem hefðbundnum störfum þeirra er sýnd. Í gegnum aldirnar hafa konur búið við það að vera hvergi til kvaddar þar sem ákvarðanir eru teknar sem varða lönd og lýði, enda sjaldnast beinir þátttakendur í atvinnulífinu. Nú er sú staða gjörbreytt. En hverjir taka ákvarðanir? Hverjir ráða forgangi verkefna? Hverjir stjórna landinu? Eitt er víst að á þeim vettvangi eru ekki konur í réttu hlutfalli við þá ábyrgð sem á þeim hvílir í daglegri önn þjóðfélagsins þar sem meiri hluti kvenna hefur tvöföldum skyldum að gegna, heima og heiman. Þetta er enn ein orsök þess að við kvennalistakonur treystum ekki þessari ríkisstjórn.



Herra forseti. Þingsköpin gera víst ekki ráð fyrir því að ríkisstjórn lýsi vantrausti á stjórnarandstöðu. Þess gerist heldur ekki þörf, málflutningur hennar dæmir sig sjálfur. Nokkur dæmi: Við launþega segir hún: Launin eru lág, þau þurfa að hækka. Við atvinnurekendur er sagt: Þið þurfið að fá meiri endurgreiðslu á sköttum, meiri millifærslur af almannafé. Við útflutningsgreinarnar er sagt: Þið þurfið gengisfellingu. Það er gengisfelling, það er kauplækkun. Við landsbyggðarfólk er sagt: Þið þurfið meiri framlög á fjárlögum til góðra hluta. Samt er þess hefnt á Alþingi sem hallaðist í héraði með málþófi vikum saman gegn nauðsynlegri tekjuöflun. Við ríkisstjórnina er sagt: Viðskiptahallinn er allt of hár - og farið vitlaust með tölur. M.ö.o.: Kaupmátturinn er of hár, neyslustigið er of hátt, það þarf að lækka kaupið. Þetta heitir að tala tungum tveim og segja sitt með hvorri. Kaupið er ýmist of hátt eða of lágt eftir því við hvorn er talað. Svona málflutningur dæmir sig sjálfur. Við atvinnurekendur og talsmenn þeirra, sem nú láta hæst í fjölmiðlum um gengislækkunarkollsteypu sem allra meina bót á vanda útflutnings og landsbyggðar, vil ég segja þetta: Fellið þetta tal. Það er ábyrgðarlaust, það er hættulegt. Það getur gert illt verra með því að magna upp spákaupmennsku, gjaldeyrisbrask og innflutningsæði. Það eru sex vikur frá því þessi ríkisstjórn greip til aðgerða til að rétta hlut útflutningsgreinanna. Víst hafa ytri skilyrði versnað síðan. Samt skulu menn varast að fara með ýkjur. Útflutningsverðmæti á fyrsta ársfjórðungi hefur hækkað um 10%. Útgerðin stendur í járnum en Þjóðhagsstofnun metur halla sjávarútvegsins í heild á bilinu 4–6%. Nýjustu tölur um viðskiptahalla benda til þess að hann fari lækkandi. Hér hefur hver maðurinn á fætur öðrum nefnt 20 milljarða. Í raun og veru er fyrsti ársfjórðungur á svipuðu róli og á fyrra ári þegar hann reyndist á árinu öllu 7 milljarðar. Þess er vert að geta að 6,7 milljarðar eru vextir af áður teknum lánum, arfur fortíðar. Það er ekki nógu gott hjá atvinnurekendum að ljúka fjögurra ára góðæri með einu saman volæði. Að heimta að ríkið breyti leikreglum og svíki málm og mynt og launþegar færi einir fórnir, það þarfnast betri rökstuðnings. Þeir launþegar sem skildir voru eftir við veisluborð offjárfestingar og launaskriðs og nú eru fá leiðréttingu sinna mála báru ekki ábyrgð á erlendum lántökum, offjárfestingu, bruðli og sólund genginna góðærisára. Kannski stjórnarandstaðan sé haldin einhverri tímaskekkju. Ætlar hún kannski að bera fram vantraust á fyrrverandi ríkisstjórn eða á ríkisstjórnina þar á undan? Ef versnandi ytri skilyrði krefjast þess að fórnir verði færðar þá skulu allir leggja fram sinn skerf, atvinnurekendur, ríkisvald í lækkun útgjalda og launþegar, en ekki launþegar einir. Nokkrar spurningar: Hvernig væri að útgerðarmenn byrjuðu nú á því að freista þess að fresta að hluta til fjárfestingaráformum upp á 4 milljarða ef eiginfjárstaðan leyfir það ekki og horfurnar eru slæmar? Hvernig væri að við hættum að undirbjóða sjálfa okkur með óheftum gámaútflutningi, t.d. með gjaldtöku sem rynni til fiskvinnslunnar? Gæti fiskvinnslan þá sparað sér t. d. 10% yfirborgun á fiskverði sem nú er viðtekin venja? Hvernig væri að allur fiskur færi á uppboðsmarkaði innan lands og við réðum þannig framboði og eftirspurn en hinir erlendu kaupahéðnar bæru áhættu? Þannig má lengi telja. M.ö.o., hvernig væri að forstjóraveldið gengi á undan með góðu fordæmi og seldi eitthvað af þeim 1500 lúxuskerrum sem þeir hafa keypt á kaupleigukjörum á undanförnu ári undir því yfirskini að þar færi vaxtarbroddur atvinnulífs? Eru nokkur sýnileg dæmi þess að lát sé á annáluðum flottræfilshætti í þrengingunum? Ég spyr: Áður en þeir koma með bakreikninginn um lækkun launa, vilja þeir lækka sín eigin laun? Hefur einhverjum laxveiðileyfum verið skilað upp á síðkastið? Við fólkið í landinu, fiskverkakonuna, iðnverkamanninn, verslunar- og skrifstofufólkið sem enn er í verkfalli, kennarana og alla hina, vil ég segja þetta: Það er tekist á um það núna hvort launþegar einir eigi að borga brúsann eftir veisluhöld góðærisins eða hvort jafna beri byrðum eftir efnum og ástæðum. Ég segi það alveg skýrt: Krafan um hefðbundna gengiskollsteypu er krafa um kauplækkun. Þið þekkið þessa sorgarsögu úreltra stjórnmála af sjálfum ykkur. Ef þið hafið gleymt því er rétt að rifja það upp frá a til z hvað bara 15% gengisfelling þýðir. Hún þýðir þetta: Verðbólgan færi úr 13% eins og hún er núna, ekki í 7% í árslok, heldur yfir 50%. Kaupmáttur launa mundi falla um 8% á árinu. 50% verðbólga þýðir hækkun vaxta og fjármagnskostnaðar, bæði fyrir fólk og fyrirtæki. Viðskiptahallinn lækkar í mesta lagi um 1,5–2 milljarða við slíka aðgerð en erlendar skuldir okkar mundu hækka um 15 milljarða í íslenskum krónum og þar með afborganir vaxta af þeim sem eru nú þegar 6,7 milljarðar. Önnur spurning: Vilja menn fórna tækifærinu til að afnema lánskjaravísitölu og lækka vexti með lækkandi verðbólgu? Er það í þágu fólks og fyrirtækja? Er nokkuð hinum megin fyrir handan kollsteypuna? Við jafnaðarmenn svörum skýrt og afdráttarlaust: Ef versnandi ytri skilyrði hrekja okkur af leið ber að taka því eins og í annarri sjómennsku. En við viljum enga kúvendingu aftur í fortíðina. Við viljum fara nýjar leiðir sem horfa til framtíðar. Um ríkisstjórnarsamstarfið vil ég segja þetta: Enginn verður með orðum veginn. Dæmið þessa ríkisstjórn af verkum hennar og þar er af nógu að taka. Við höfum á þessum meðgöngutíma, sem liðinn er, snúið milljarða hallarekstri ríkissjóðs í jöfnuð á hálfu ári. Samt sem áður er heildarskattheimta, skattbyrði almennings, hin þriðja lægsta meðal allra ríkja Efnahagssamvinnustofnunar Evrópu. Árangurinn blasir við: Ríkisfjármál valda ekki lengur verðbólgu, enda fer hún ört lækkandi. Afkoma ríkissjóðs á fyrsta ársfjórðungi er hálfum milljarði betri en áætlun gerði ráð fyrir, einkum vegna bættra skattskila. Við erum á réttri leið. Það hefði ekki tekist, hv. stjórnarandstæðingar, ef við hefðum ekki haft kjark til þess að koma á samræmdu söluskattskerfi, en við verjum nú þremur milljörðum kr. til þess að greiða niður verð hefðbundinna landbúnaðarafurða og við höfum afnumið tolla á innfluttum matvælum. Fjasið um matarskatt dæmir sig sjálft. Matarskatturinn, sem lagður er á heimilin í landinu, er kannski fyrst og fremst vaxtakostnaðurinn af offjárfestingunni í verslun, kringlunum þremur og hálfri sem byggðar hafa verið á sl. tveimur árum og jafnast á við 50 000 kr. á hverja fjögurra manna fjölskyldu í landinu. Við takmörkuðum innstreymi erlends fjármagns og við hægðum þar með á verðbólguhraðanum. Við höfum á fáum mánuðum smíðað nýtt skilvirkt og réttlátara skattakerfi og við höfum þar með lagt traustan grundvöll að velferðarríki framtíðarinnar. Við vinnum jafnt og þétt að því að stórefla skattaeftirlit, en það er ekkert lögregluríki í uppsiglingu og hinar fjölmennu sveitir eftirlitsmanna eru bara í kollinum á prófessor Júlíusi Sólnes. Við höfum komið upp staðgreiðslukerfi skatta, sem er áratuga gamalt baráttumál verkalýðshreyfingarinnar, og við hækkuðum mjög verulega skattleysismörk einstaklinga og fjölskyldna og höfum varið stórauknum fjármunum til útborgunar barnabóta til fjölskyldna undir meðaltekjum. Þegar saman er tekið hækkun skattfrelsismarka og útborgun barnabóta og fjölskyldubóta og hækkun almannatrygginga er ekki nokkur vafi á því, enda þær tölur borðleggjandi, að ráðstöfunarfé fjölskyldna eftir skatt undir meðallaunum hefur batnað við skattkerfisbreytinguna. Við höfum náð árangri sem nú er að koma í ljós. Verðbólgan er á niðurleið og verður það áfram ef ytri skilyrði haldast í horfi. Viðskiptahallinn er minni en ráð var fyrir gert, fjárfestingaræðinu er að slota, útlánaþensla bankanna hefur hjaðnað, innstreymi erlends fjármagns hefur rénað, innflutningur er að minnka. Þannig mætti lengi telja. Á vanda atvinnuveganna verður tekið. En við munum ekki hrapa að því í óðagoti. Við ætlum ekki að skrifa upp á óendurskoðaða reikninga sem berast frá hagsmunaaðilum. Með jöfnuði í ríkisfjármálum, með aðhaldi í lánsfjármálum og með skattkerfisbreytingunni höfum við lagt grundvöll að stöðugleika í framtíðinni. Versnandi ytri skilyrði geta hrakið okkur eitthvað af leið en kúvending kemur ekki til greina. Við fólkið á landsbyggðinni vil ég segja þetta: Vandinn í atvinnulífi landsbyggðarinnar á líðandi stund stafar af samdrætti í landbúnaði og úrvinnslugreinum hans og aðlögunarvanda sjávarútvegs og fiskvinnslu að harðnandi samkeppni við fiskiðnað grannþjóða. Þessi vandamál verða ekki leyst með upphrópunum eða "billegum patentlausnum" eins og gengiskollsteypu sem allsherjarlausn. Þennan vanda verður að leysa í samvinnu forsvarsmanna fyrirtækja, ríkisstjórnar og launþega. Það tekur tíma. Við eigum að hafa í heiðri kjörorð fyrrv. leiðtoga Framsfl., Eysteins Jónssonar, sem sagði undir svipuðum kringumstæðum: "Við verðum að vinna okkur út úr þessum vanda." Við erum að upplifa breytingaskeið sem kallar á nýjar aðferðir og nýjar leiðir. Við stöndum frammi fyrir meiri háttar skipulagsbreytingum í íslensku atvinnulífi á næstu missirum og árum. Þær munu gerast mestan part eðlilega á vettvangi fyrirtækjanna sjálfra. Leiðirnar eru margar. Það verður að minnka tilkostnað, það verður að auka sérhæfingu fyrirtækja, stækka fyrirtæki með samvinnu og samruna, nýta betur fjármagn, búnað og tæki, auka framleiðni. Til þess eru margar leiðir. Við þurfum að hraða búháttabreytingunni í landbúnaðinum. Við höfum ekki efni á öðru. Við eigum að efna ákvæði stjórnarsáttmálans og nýlegra laga um fiskveiðistefnu um endurskoðun á núverandi kvótakerfi í smáum skrefum, hægt og rólega. Við eigum að fikra okkur smám saman yfir í sölu veiðileyfa. Markmiðið er að auka hagkvæmni í útgerð og fiskvinnslu, efla fyrirtækin, þétta byggðina, nýta auðlindasjóðinn til að styrkja atvinnulífið á landsbyggðinni. Lán úr Byggðasjóði á að skilyrða. Lánin verði veitt til fyrirtækja sem hafa fjárhagslegt bolmagn til að byggja sig upp og standa að endurgreiðslum. Það væri æskilegt að eigendur legðu fram aukið hlutafé. Þeir eiga líka að taka áhættu, ekki bara skattgreiðendur. Við eigum að endurskoða verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og gera hlut landsbyggðarinnar meiri í stjórnsýslunni með samruna sveitarfélaga þótt einstaka skammsýnir menn hafi brugðið fæti fyrir það mál á þessu þingi. Við þurfum að endurskipuleggja fjárfestingar- og lífeyrissjóði og vista þá í viðskiptabönkum á landsbyggðinni til að að efla fjárhagslega þjónustu þar við atvinnulífið. Við eigum að endurskoða reglur Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Kaupleiguíbúðakerfið mun leysa brýnustu húsnæðisþörf landsbyggðarinnar á næstu árum. Við eigum að flytja vinnslustöðvar landbúnaðarins með skipulegum hætti í landbúnaðarhéruðin aftur. Við eigum að flytja ríkisstofnanir í auknum mæli á þéttbýlisstaði á landsbyggðinni. Herra forseti. Þegar menn hlusta á málflutning stjórnarandstöðunnar skilst betur hvers vegna stjórnarandstöðuflokkarnir treystu sér ekki til þátttöku í ríkisstjórn þó eftir væri leitað. Stjórnarandstöðuna skorti traust á eigin hugmyndum og tillögum. Alþb. var upptekið af eigin innri vandamálum og er enn. Kvennalistann brast kjark til að hlýða kalli skyldunnar. Þeir sem ekki treysta sér sjálfir til verka geta ekki vænst þess að aðrir treysti þeim. Þar dugir ekki vinsældasamkeppni skoðanakannana að sinni. Menn verða að vinna fyrir traustinu með verkum sínum. Þessi vantrauststillaga mun hins vegar þjappa stjórnarliðum saman og herða þá í þeim ásetningi að halda áfram markvissu umbótastarfi þrátt fyrir stundarerfiðleika. Við jafnaðarmenn vil ég segja þetta: Við höfum í þessu stjórnarsamstarfi háð varnarbaráttu við erfið ytri skilyrði fyrir viðreisn velferðarríkis á Íslandi. Við munum ekki leggja árar í bát þótt á móti blási. Við eigum enn mikið verk að vinna. Framkvæmd nýrrar löggjafar um kaupleiguíbúðir, sem mun leysa bráðasta húsnæðisvanda unga fólksins og landsbyggðarinnar, bíður okkar á þessu sumri. Næsta haust mætum við til þings með nýtt lagafrv. sem felur í sér heildarendurskoðun á húsnæðislánakerfinu og fjármögnun þess. Í undirbúningi eru tillögur um samræmingu lífeyrissjóða og samræmingu lífeyrisréttinda. Undirbúningur heildarlöggjafar um breytta verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga bíður næsta þings. Á næsta ári ljúkum við seinni áfanga heildarendurskoðunar skattakerfisins með lögfestingu virðisaukaskattsins vonandi nú og tillögum um skattlagningu fjármagns- og eignatekna í haust. Með næstu fjárlögum þurfum við að ná samstöðu um tillögur um aukna ráðdeild og sparnað í ríkisrekstri. Á grundvelli nýrra skattalaga munum við vinna jafnt og þétt að því að uppræta skattundandrátt og það félagslega misrétti sem því tengist. Herra forseti. Það hvarflar ekki að okkur að leggja árar í bát þótt á móti blási. Við ætlum að ná landi heilu og höldnu, minnug fleygra orða Jóns Ólafssonar ritstjóra, sem sagði: Að halda sitt strik, vera í hættunni stór og horfa ekki um öxl - það er mátinn.



Hæstv. forseti. Svo sem endranær hefur sannast í þessum umræðum að hverjum þyki fugl sinn fagur. Lofgjörð um núverandi ríkisstjórn hefur því lítið gildi. Það er hins vegar athyglisvert svartnættið í árásarræðum þeirra sem eru andvígir ríkisstjórninni. Stjórnarmyndun tók langan tíma. Allir möguleikar voru reyndir. Niðurstaðan varð sú ríkisstjórn sem nú tekst á við vandann. Þeir sem nú eru utan ríkisstjórnar, a.m.k. Kvennalisti og Alþb., áttu þess kost að takast á við það heillandi verkefni að jafna lífskjörin, að búa öldruðum fagurt ævikvöld, að móta framtíð velferðarkerfisins til heilla ungum sem óbornum sem við jafnaðarmenn leggjum svo mikla áherslu á. Þessir flokkar kusu hins vegar að hlaupast frá ábyrgð og lifandi starfi við uppbygginguna sem við stöndum nú að, við jafnaðarmenn. Það eru tvenns konar viðhorf ætíð á kreiki. Annars vegar að byggja upp, láta bjartsýni og hugsjónir um betra mannlíf móta hugann, og aftur þeir sem ætíð sjá svartnættið sjálft, rífa niður, skrökva að fólki um markmið og leiðir þeirra sem ábyrgðina axla. Ég fer ekkert í felur með það að ýmsar ráðstafanir sem gerðar hafa verið hafa verið erfiðar. Það hefur þurft að gera óvinsælar aðgerðir sem mælst hafa misjafnlega fyrir. Félagar mínir í verkalýðshreyfingunni og flokknum hafa oft spurt mig: Hvers vegna? Var þetta nauðsynlegt? Við höfum síðan rætt hvert einasta skref. Við höfum þá fullvissu að þessar aðgerðir hafi verið nauðsynlegar til að undirbúa viðreisn velferðarkerfisins. Það hafa blásið kaldir vindar um hreyfingu okkar jafnaðarmanna. Í fjölmiðlum og í umræðum á vinnustöðum hefur vart verið um annað talað en ráðherra Alþfl. Þeir hafa líka verið starfsamir. Þeir eru að undirbúa jarðveginn fyrir framgangi þeirrar félagshyggju sem í brjóstum okkar býr. Að stjórna, að axla ábyrgð krefst kjarks, krefst þess að hafa þor til að gera þá hluti sem nauðsyn krefur þótt það verði á kostnað stundarvinsælda. Það er öllum ljóst að arfurinn frá síðustu ríkisstjórn var miklu verri en okkur grunaði. Það ríkti óráðsía og skuldabyrði var með ólíkindum. Það var þó sýnu verst að tækifærin sem góðærið skapaði voru ekki gripin heldur glötuðust og þau koma aldrei aftur. Alþfl. og jafnaðarstefnan hefur ekki sett mark sitt á landsstjórnina í tæpa tvo áratugi. Það eitt segir sína sögu um það hvað margt er ógert í málefnum húsbyggjenda, málefnum aldraðra, í málefnum fatlaðra og þeirra annarra sem lakast eru settir í þjóðfélaginu. Höfum í huga að það eru aðeins örfáir mánuðir liðnir frá því starfið, uppbyggingin var hafin. Það er því í besta falli barnalegt að flytja nú vantraust á ríkisstjórnina. Þeir sem nú flytja vantraustið yrðu í raun skelfingu lostnir kæmi sú ólíklega staða upp að vantrauststillagan yrði samþykkt. Hver trúir því að Borgarafl. og Alþb., sem er að hverfa, hafi áhuga á slíku? Og segjum nú svo að þeir slyppu við kosningar. Hver vill kalla yfir sig efnahagsstjórn sem Alþb. og Albert Guðmundsson voru sameiginlega fulltrúar fyrir? 130% verðbólgu, sífelldar kauplækkanir með krukki í kjarasamninga. Aldrei hafa íslenskir launþegar átt eins erfitt og undir stjórn þessara herra. Verkalýðshreyfingin var í sífelldri varnarbaráttu. Það var ekki fyrr búið að semja um laun en búið var að hækka alla hluti til að taka það sem samið var um og meira en það. Í hugum þeirra sem vilja sterka verkalýðshreyfingu og réttlátt stjórnarfar klingir hugsunin: Aldrei, aldrei aftur þetta lið. Nú er Kvennalistinn kominn í slagtog með þessu liði. Sá flokkur hefur aldrei axlað ábyrgð og er því óræð stærð. Kvennalistinn hefur verið mjúkmáll, vill allt gera fyrir alla. Allir, hvort sem þeir eru hálaunamenn eða láglaunamenn, eiga að fá kröfum sínum framgengt. Kvennalistinn vill lækka skatta, jafnframt bera þær fram tillögur um stórfengleg útgjöld. Útgjaldatillögur þeirra á þinginu í vetur kosta milljarða kr. Og þegar spurt er hvar taka eigi peningana koma engin svör. Fengju þær tillögur sínar samþykktar yrði að hækka skatta meira en nokkru sinni fyrr - eða vilja þær minnka framlög til velferðarmála og þeirra sem minnst mega sín? Ég hefði ekki trúað þessu fyrr en í gær. Jóhanna Sigurðardóttir, ráðherra Alþfl., hefur á undanförnum mánuðum barist hetjulegri baráttu við afturhaldið í þinginu. Hún hefur barist fyrir kaupleigukerfinu sem er ný leið fyrir láglaunafólk til að fá þak yfir höfuðið, ný leið fyrir landsbyggðina til að halda uppi byggð í landinu. Kvennalistinn hefur margoft rætt um þörf á leiguíbúðum og húsnæði fyrir láglaunafólk. Í gær kom það fram að þær telja kaupleiguna ótímabæra, hafa allt á hornum sér, vilja ekki samþykkja málið. Og nú, þegar reynir á þennan sótthreinsaða stjórnmálaflokk, þá bregst hann, þá er félagshyggjan einskis virði, bara orð og atkvæðaveiðar. Sú óstjórn sem ríkti hér á landi þegar óðaverðbólgan var sem verst setti afkomu heimilanna og atvinnulífsins í hættu. Menn skynjuðu að við svo búið mátti ekki standa. Verkalýðshreyfingin og Alþfl. bentu á að óðaverðbólgan er versti óvinur þeirra lægstlaunuðu í landinu. Þess vegna beittum við okkur fyrir því að verkalýðshreyfing og ríkisvald næðu sáttum í því skyni að lækka verðbólguna. Verkalýðshreyfingin sá að þjóðfélagið var að brenna, kjörin, atvinnan var í hættu. Þessi ábyrga afstaða verkalýðshreyfingarinnar gerði það að verkum að kaupmáttur jókst. En hvað hefur gerst? Enn stöndum við frammi fyrir gríðarlegum erfiðleikum því góðærið er á förum. Það hefur mátt merkja gífurleg vonbrigði hjá stjórnarandstöðunni undanfarnar vikur vegna þess að stærstu launþegasamtök landsins hafa náð kjarasamningum. Þeir kjarasamningar hafa miðast við jafnvægi í efnahagsmálum. Þeir hafa grundvallast á þekkingu og skilningi þess fólks sem vinnur við undirstöðugreinar þjóðarbúsins, fólks sem veit hver er staða iðnaðar og fiskvinnslu, fólks sem veit hvað verðbólgan er hættuleg og hve atvinnuleysi er nærri. Það er staðreynd að kauptölur skipta ekki öllu máli heldur hvað fyrir krónurnar fæst. Út af fyrir sig er hagstæðara að fá 5% kauphækkun með stöðugu verðlagi en 20% kauphækkun þar sem verðlag leikur lausum hala og hirðir alla hækkunina og meir en það. Í kjarasamningum Verkamannasambandsins er miðað við forsendur sem lúta að lækkun verðbólgunnar. Mitt í samningalotunni emjuðu eiginhagsmunamenn á gengisfellingu. Nú fyrir nokkru ritaði formaður Alþb. grein í Morgunblaðið hvar hann krafðist gengisfellingar. Stjórnarandstæðingar sjá enga efnahagsaðgerð aðra en gengisfellingu. Þeir sem þannig haga sér eru ekki að hugsa um fólkið á lægstu laununum heldur vonina um upplausn. Þeir atvinnurekendur sem nú heimta gengisfellingu sleppa því venjulega hverjir það voru sem sprengdu upp samningana frá 1986. Hverjir voru það sem fjárfestu langt umfram efni, slógu til þess erlend lán langt umfram greiðslugetu, hækkuðu laun ótakmarkað við þá hæstlaunuðu, héldu þeim lægstlaunuðu niðri, slógu útflutningsfyrirtækin á landsbyggðinni þess vegna út í samkeppninni og upphófu misgengið milli höfuðborgarsvæðisins og landsbyggðar? Atvinnurekendur eru að vísu ekki einir um það að hafa með fyrirhyggjuleysi sínu og græðgi grafið undan gengi krónunnar. Fyrrverandi ríkisstjórn brást þeirri skyldu sinni að taka í taumana í tæka tíð. Mótmæli stjórnarandstöðunnar nú gegn efnahagsstefnunni eru mjög í ætt við margradda kórsöng atvinnurekenda. Það eru engar tilraunir um aðgerðir lagðar fram heldur kallað og hrópað á einhverjar aðgerðir jú, á gengisfellingu. Það þýðir gengisfellingu sem aftur þýðir launalækkun. Það mætti ætla að stjórnarandstaðan væri gengin í Vinnuveitendasambandið, svo samstiga er þetta lið. Þrátt fyrir að stærstur hluti alþýðusambandsfélaganna hafi náð kjarasamningum er launadella í landinu í dag. Við skulum vona að sú deila leysist farsællega og á þann veg að þeir sem lægst hafa launin njóti góðs af. Við þurfum einmitt að jafna tekjuskiptinguna. Það er bitur reynsla verkalýðshreyfingarinnar að þegar við náum kauphækkun fyrir þá lægstlaunuðu una þeir betur settu því ekki og krefjast hins sama og meira en það. Slíkt má ekki gerast nú. Herra forseti. Alþfl. er vörður og frumkvöðull félagshyggju í landinu. Árangur stórfelldra breytinga mun koma í ljós á næstunni. Við skulum muna að það verður spurt að leikslokum.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Við höfum nú heyrt málflutning þeirra sem standa að þessari ríkisstjórn og ég held að það hafi komið greinilega fram samstaðan sem þar er. Einn hv. þm. kallaði þetta "helstefnu", þ.e. stefnu ríkisstjórnarinnar. Það vorum ekki við sem stöndum að þessari vantrauststillögu sem sögðum þessa setningu. Við höfum heyrt að það sé í raun og veru allt í lagi í þjóðfélaginu. Hæstv. forsrh. fór í Dali og heyrði hljóðið þar. Það hafa fleiri heyrt hvernig er í þeirri byggð. Og jafnvel þó það hafi eitthvað verið gert þar á undanförnum árum er ekki bjart yfir Dalamönnum þessa dagana. Það vona ég að hæstv. forsrh. hafi heyrt. Ég sá hann í sjónvarpinu í kvöld þar sem hann var að tala við flokksmenn sína á Akranesi. Þar var ekki alveg ánægjan að mér heyrðist með ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar. Þó að þessar umræður, sem hér fara fram, verði ekki til annars en að þjóðin fái að sjá og heyra hvernig stjórnarflokkarnir eru ósammála um flest atriði nær það sínum tilgangi, enda hefur það verið sannleikurinn að það eina sem stjórnarflokkarnir hafa verið sammála um á undanförnum vikum er að vera ósammála. Það hefur komið upp hvert málið á eftir öðru sem þjóðin hefur horft á og heyrt í fjölmiðlum. Ég er einn af þeim sem standa að þessari vantrauststillögu og það er sjálfsagt að ræða um það hvernig stendur á því að ég er þar með. Það hefur komið fram í fjölmiðlum hvernig ástatt er hjá fólkinu í landinu. Hvernig er það hjá landsbyggðinni? Hvernig er það á Vestfjörðum með fiskvinnsluna? Þeir eru að tala um að loka fyrirtækjunum. Þeir geta ekki haldið áfram. Framkvæmdastjóri Norðurtangans á Ísafirði, sem ég hélt að væri eitt af sterkustu fyrirtækjum landsins, ber sig nú ekki vel þessa dagana. Hvernig er með verslunina úti á landi, hvernig er með kaupfélögin? Ég sé ekki betur en landsbyggðinni sé blátt áfram að blæða út. En hvernig skyldi nú standa á þessu? Ætli það sé ekki fyrst og fremst vaxtastefnan í landinu? Ætli það megi ekki segja að það séu fyrst og fremst störf ríkisstjórnar, sem nú situr, sem er búin að leika þjóðfélagið eins og allir hljóta að finna og sjá? Í nóvembermánuði 1986 var öll vaxtaákvörðun gefin frjáls. Í febrúarmánuði 1987 var bindiskyldan lækkuð hjá bönkum og sparisjóðum úr 18% í 13%, en þá var líka bönkunum og öðrum stofnunum, nema náttúrlega gráa markaðnum, gert að skyldu að kaupa ríkisvíxla. En hverjir voru vextirnir þá? Vextirnir á þessum ríkisvíxlum voru þá 20%. Síðan gerðist það í ágúst að vextir á ríkisvíxlum voru komnir upp í 28,2% miðað við ársávöxtun og þannig væri hægt að halda áfram. Í septembermánuði voru þeir komnir upp í 38% og þá var almenningi gefinn kostur á að kaupa þessa víxla. 1. des. voru þeir komnir upp í 41,3%. Þannig voru bankar og sparisjóðir settir í nokkurs konar spennitreyju. Þeir urðu að hækka vextina, ekki síst vegna þess að það var búið að setja á skyldu þeirra með aukabindingu sem var um 10% miðað við heildarinnlán og ef þeir ekki stóðu við það urðu þeir að borga dráttarvexti af þeim sem þarna varð. Halda menn að þetta hafi ekki haft áhrif á hvernig komið er fyrir fólkinu í landinu, fyrir fiskvinnslustöðvunum, fyrir versluninni, sérstaklega úti á landi og meira að segja hér? Og halda menn að þetta hafi ekki haft áhrif á verðlagið í landinu? Halda menn að verslanirnar hafi tekið þá vaxtahækkun sem varð á sig? Skömmu eftir að ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar settist að völdum kom í ljós hvernig grái markaðurinn hefur makað krókinn, þessi grái markaður sem ekki hefur verið komið böndum á og valsar í þjóðfélaginu alveg án nokkurrar bindiskyldu eða nokkurra annarra kvaða. Ég vil spyrja hæstv. viðskrh. sem mun taka til máls hér á eftir: Ætlar hann að láta þingið fara heim án þess að koma böndum á þennan fjármagnsmarkað? Þegar þingflokkur Framsfl. vildi umræður við okkur samtakamenn um að vinna með sér að nefndakosningu og helst að ég gengi í flokkinn var fundur með formanni flokksins og formanni þingflokksins norður á Akureyri 1. okt. Þá lögðum við fram úttekt á stjórnarsáttmálanum á tólf vélrituðum síðum þar sem við sýndum fram á hvað fælist í þessum stjórnarsáttmála. Nú var miðstjórnarfundur Framsfl. nýverið. Hvað voru þeir að samþykkja þar? Þeir voru að samþykkja í flestöllum atriðum það sem við settum að skilyrði fyrir því að vinna með Framsfl. í flestum tilvikum og sögðu þar að þeir væru með þessu í flestöllum eða öllum atriðum, en stjórnarsamstarfið kæmi í veg fyrir að þeir gætu komið þessu fram á meðan þeir væru með þessum flokkum í samstarfi. En nú eru þeir orðnir smeykir við ástandið í þjóðfélaginu. Nú hafa þeir opnað eyrun og heyra hljóðið í landsmönnum og til hvers þessi stefna leiðir sem einn hv. þm. þeirra sagði áðan að væri helstefna. Hvernig hefur landbúnaðurinn verið leikinn í þessu stjórnarsamstarfi og hvernig er staðan nú? Það stendur upp á ríkissjóð að borga 330 millj. kr. af útflutningsbótum. Af því eiga vinnslustöðvar landbúnaðar um 57 millj. Ætli mundi ekki skána staða þeirra ef þær fengju þá fjármuni í hendur sem þær eiga rétt á samkvæmt samningum og lögum? Og hvað gerði hæstv. fjmrh. í sambandi við uppsafnaðan söluskatt fyrir refabændur? Hann neitaði að borga á þessa búgrein eins og hann hefði gert á aðrar atvinnugreinar sem voru líkt staddar. Þannig er nú staðið á þeim sem eru úti á landsbyggðinni og eru í erfiðleikum. Það er ekki sama hver á í hlut. Menn eru ekki eins fyrir lögunum eða réttlætiskennd fjmrh. og hæstv. ríkisstjórnar. Það hefur komið fram í ræðum, sérstaklega hæstv. menntmrh. hér áðan, að hún væri ekki beysin þessi stjórnarandstaða. Hvernig eru stjórnarflokkarnir? Hvernig hafa þeir efnt þau fyrirheit sem þeir gáfu fyrir kosningar? Það væri gaman að heyra hv. þm. sem hér eiga eftir að tala koma svolítið inn á þau málefni. Hvernig er ástandið, hæstv. sjútvrh., á Austurlandi? Er hann hættur að heyra hljóðið í mönnum þar? Nei, það er ekki vanþörf á því að fá umræður um þessi mál á hv. Alþingi og hefur sannarlega komið í ljós að stjórnarliðið getur ekki náð saman nema um mjög fáa hluti og stendur nú frammi fyrir því að koma ekki málum fram og ætlar að senda þingið heim til þess að geta gefið út brbl. eftir að þingið er komið heim, ekki vegna stjórnarandstöðunnar einnar heldur vegna sinna eigin manna. Ég mun fylgjast með hvernig verður tekið á þeim málum sem Framsfl. samþykkti á sínum miðstjórnarfundi. Er þetta ein sápukúlan enn? Er þetta ein samþykktin til að þagga niður í sínum mönnum og verður svo ekkert við þetta staðið? Ef marka mætti orð hæstv. fjmrh. er ekki líklegt að náist þar saman, jafnvel þótt fjmrh. hafi gefið sjútvrh. heldur betur vel fyrir síðasta laugardag í Alþýðublaðinu þar sem hann segir að hann hafi verið fyrst og fremst sín stoð og stytta í þeim kerfisbreytingum sem var komið á. Það er vitnisburður sem ég hefði ekki viljað fá. Ég hef lokið máli mínu, herra forseti.



Hæstv. forseti. Góðir landsmenn. Við erum stödd á hinu háa Alþingi í kvöld til að ræða saman í áheyrn þjóðarinnar um það ástand sem nú blasir við í þjóðmálum. Við alþýðubandalagsmenn lítum það svo alvarlegum augum að við höfum ásamt öðrum stjórnarandstöðuflokkum borið fram tillögu um vantraust á ríkisstjórnina. Hvað liggur að baki slíkum tillöguflutningi? Er þetta pólitískt áróðursbragð eða liggur annað og meira að baki honum? Væri okkur engin alvara hlyti næsta spurning að verða: Ber að taka stjórnmál og stjórnmálamenn alvarlega eða er Alþingi aðeins leikvangur hégómans? Kæmust menn að þeirri niðurstöðu að svo væri er illa komið fyrir þessari þjóð og ýmislegt sem hér hefur verið sagt í kvöld gæti svo sannarlega rennt stoðum undir þá niðurstöðu. Hér hafa menn talað eins og þeir hafi lausn allra mála í hendi sér í nútíð og framtíð ef einhverjir aðrir tækju ekki fram fyrir hendur þeirra. Í málflutning þeirra vantar hins vegar átakanlega hvað þeir ætla að leysa. Það vantar nefnilega hugmyndina um hvernig það samfélag á að vera sem þeir vilja vinna að og fyrir hverja það samfélag á að vera. Sú hugmynd er forsenda alls þess starfs sem fram fer á hinu háa Alþingi og án hennar er það starf unnið fyrir gýg. Þeir sem hafa mótað sér hugmynd að æskilegu samfélagi byggja hana á lífsviðhorfi sínu, siðferðiskennd sinni og skynsemi sinni. Stjórnmálastarf felst í því að komast eitthvað áleiðis að því marki sem menn sækjast eftir og um það takast menn á, um það hafa menn skipað sér í flokka til að vinna málstað sínum fylgi. Flest fólk er sammála um að skynsamlegt sé að reka þjóðfélagið sameiginlega að verulegu leyti og til þess hefur það kosið sér fulltrúa, þ.e. okkur alþm. Það er því blekking að nokkur einstaklingur sem tekið hefur þátt í kosningum sé ópólitískur eins og menn státa oft af. Með því að kjósa hefur einstaklingurinn tekið pólitíska afstöðu og ber því fulla ábyrgð á því samfélagi sem unnið er að hverju sinni. Það er ekki tilviljun að orðið "pólitík" er alþjóðlegt orð yfir stjórnmál. Það dregur nafn sitt af gríska orðinu "polis" sem þýddi borgríki. Stjórnmál eru það að reka þjóðríkið. Þess vegna ætti ekkert að vera fólki kærkomnara en að fá tækifæri til að hlýða á okkur ræða þau mál, sem alla óumdeilanlega varða, heilt kvöld í útvarpi og sjónvarpi. Þeir Íslendingar sem sitja nú heima og nöldra yfir því hvað við séum leiðinleg og hefðu heldur kosið að horfa á eitthvert fólk úti í heimi veltast um í illskiljanlegu ástafari eða gera hvert öðru allt það til miska sem það framast má í stað þess að hlusta á hvað verið er að gera við eigin raunverulegt líf þeirra er að afsala sér þeim grundvallarmannréttindum að hafa áhrif á eigið líf og þá fyrst verður lífið leiðinlegt, svo leiðinlegt að ekki einu sinni leiðinlega fólkið í Dallas og Dynasty getur drepið þeim leiðindum á dreif. En hvers vegna þykir fólki stjórnmálaumræða leiðinleg? Sennilega af því að hún fjallar um raunveruleikann og hann er ekki alltaf skemmtilegur. Íslenskur veruleiki er mörgum erfiður nú um stundir og það er ósatt sem hér hefur verið sagt um ástæður þess. Íslendingar eru meðal ríkustu þjóða heims og afla meiri verðmæta en flestar þjóðir aðrar. Það er því hvorki siðferðilega rétt né skynsamlegt að skipta þessum auðæfum á þann hátt sem gert er. Þetta á fólk að fá að vita og það er rétt til að hlusta. Vita menn t.d. að fjárfesting í verslunarhúsnæði og skrifstofum var árið 1987 3,2 milljarðar eða 44% af því fjármagni sem varið var til byggingar íbúðarhúsnæðis? Árið 1985 var hlutfallið 34%, árið 1986 44% eins og nú. Af þessu sjá menn að hlutfall verslunarhúsnæðisins hækkar óðfluga. Vissu verslunarmenn, sem nú standa í verkfalli, eða það fólk sem hvergi fær húsnæði um þessa 3,2 milljarða sem eytt var á síðasta ári í verslunar- og skrifstofuhúsnæði? Finnst því þetta eðlileg meðferð á fjármunum þjóðarinnar? Treystir það þessari ríkisstjórn eða vill það skrifa undir vantraust á hana? Svari hver fyrir sig. Vita menn að fjárfesting í fiskvinnslufyrirtækjum var 1,6 milljarðar árið 1987? Á sama tíma töldu menn sig ekki geta greitt fiskvinnslufólki mannsæmandi laun. Áreiðanlega vissu menn ekki að tæpir 5 milljarðar fóru í fjárfestingu í verslunar- og skrifstofuhúsnæði og fiskvinnslufyrirtæki á sama tíma og 7,2 milljarðar fóru til byggingar íbúðarhúsnæðis sem fólk er að sligast undir eða missa aftur vegna þess að sameiginlegir sjóðir greiða tap fyrirtækjanna á óarðbærri fjárfestingu, en fólkið verður sjálft að standa undir lánaokrinu á húsnæðislánunum sínum. E.t.v. segja þessar tölur fólki ekki mikið, en til samanburðar skulum við líta á samfélagsþjónustuliðina. Þá hættum við að tala um milljarða. Þar nægir að tala um milljónir. Á þessu ári leggur ríkið fram 60 millj. til byggingar dagvistarstofnana, þjóðin sem eyddi 3,2 milljörðum á verslunarhúsnæði á síðasta ári. Til byggingar húsnæðis fyrir aldraða fara á þessu ári 160 millj. Til Framkvæmdasjóðs fatlaðra 180 millj. Til byggingar grunnskóla 335 millj. Til byggingar sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva 656 millj. Þjóðin sem eyddi 3,2 milljörðum í verslunarhúsnæði árið 1987 ætlar að setja 1,4 milljarða í byggingu heilbrigðisstofnana, húsnæði fyrir aldraða og öryrkja, dagvistarstofnanir og grunnskóla samanlagt. Vilja menn að þannig sé farið með fjármuni þjóðarinnar eða eru þeir tilbúnir að skrifa undir vantraust á þessa ríkisstjórn? Um það er verið að ræða hér í kvöld og menn verða að leggja á sig að hlusta. Þeir sem eru í húsnæðishraki, þeir sem draga ekki fram lífið á laununum sínum, fólk sem hvergi kemur börnunum sínum á dagvistarstofnun, fólk sem stendur uppi ráðalaust með fársjúk gamalmenni sem hvergi er rúm fyrir, þeir sem ekki fá sæmandi þjónustu fyrir fötluðu börnin sín, þeir sem eru í námi sem ekki er metið til lána, því síður til launa, þetta fólk er skyldugt til að hlusta. Það á að vita hvert peningarnir þess fara. Þeir sem liggja andvaka út af næstu afborgun af íbúðinni sinni eiga að vita að 321 millj. fór til greiðslu lokaáfanga húss Seðlabankans. Innansleikjurnar urðu 321 millj., andvirði 100 íbúða af þeirri stærð sem sárast vantar handa unga fólkinu sem er að hefja heimilisrekstur, hæstv. fjmrh. Hér í Reykjavík ætla þau öfl sem þjóðmálum ráða að nota 2 milljarða í ráðhús og veitingahöll á hitaveitugeymunum. Treysta menn þessum stjórnmálaflokkum eða vantreysta þeir þeim? Við alþýðubandalagsmenn vantreystum þeim. Við vantreystum þeim vegna þess að þeir hafa enga mótaða hugmynd um það samfélag sem við viljum lifa í, í góðu og réttlátu samfélagi við annað fólk. Við höfum áhyggjur af aðbúnaði barna í landinu sem eru ein heima stóran hluta dagsins án samneytis við fullorðið fólk. Við óttumst hver áhrif það hefur á tungutak þeirra og almenna velferð að vera falin eigin forsjá á allt of ungum aldri. Við höfum á tveimur þingum barist fyrir embætti umboðsmanns barna sem gæta skuli hagsmuna barna þessa lands. En aðeins hinir fullorðnu hafa fengið umboðsmann. Þeir sem geta sent inn skrifleg erindi sem á hefur reynt fyrir æðstu stofnunum þjóðfélagsins hafa fengið umboðsmann Alþingis í sína þjónustu. Börnin fá líklega engan umboðsmann á þessu þingi fremur en hinu síðasta. Þessi þriðjungur landsmanna, sem eru börn undir 15 ára aldri, eru annars flokks fólk. Við höfum áhyggjur af hinum öldruðu sem búa við einmanaleika og umhirðuleysi. Við erum óttaslegin yfir skýrslum lækna um andlegt og líkamlegt heilbrigði þjóðarinnar sem líður fyrir fjárhagsáhyggjur og allt of langan vinnudag. Við höfum efni á að hafa þetta á annan veg. Við skelfumst ástandið í byggðum landsins þar sem fólk býr við fjárhagslegt, menningarlegt og félagslegt misrétti meðan sameiginlegum sjóðum landsmanna er sóað í óarðbærar fjárfestingar, bæði þar og hér á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Við berum ugg í brjósti um menningu þjóðarinnar. Ríkisútvarpið sem hefur borið uppi þjóðmenningu okkar um áratuga skeið á nú í vök að verjast. Við höfum flutt tillögur um eflingu Ríkisútvarpsins sem andsvar við erlendri lágkúru sem nú hellist yfir okkur og ekki síst börnin okkar sem eiga fárra annarra kosta völ til afþreyingar. Við höfum barist gegn sköttum á mat og menningu og taumlausri vaxtastefnu ríkisstjórnarinnar. En við höfum ekki þingstyrk. Þið treystuð öðrum betur en okkur, góðir hlustendur. Við alþýðubandalagsmenn höfum ekki ráð við öllu. Við erum ekki spámenn sem sjá inn í framtíðina í öllum atriðum. En við höfum tiltölulega ljósa hugmynd um hvernig samfélagi við viljum lifa í. Við þykjumst hafa þá siðferðiskennd til að bera að þola ekki það misrétti og ranglátu tekjuskiptingu sem viðgengst í þessu auðuga þjóðfélagi okkar. Við viljum lifa saman í réttlátu og heilbrigðu þjóðfélagi og skila landi og þjóð til komandi kynslóða þannig að til framfara geti talist, ekki aðeins af siðferðislegum ástæðum heldur teljum við það einnig skynsamlegt. Menning er það að gera hluti vel, var sagt á ráðstefnu um íslenska menningu á síðasta ári. Við alþýðubandalagsmenn teljum að það sé bæði rangt og óskynsamlegt að gera hluti illa. Þess vegna vantreystum við þessari ríkisstjórn og það hljótið þið að gera líka, góðir landsmenn. Í okkar þjóðfélagi verða stjórnmál og stjórnmálamenn skemmtilegir og gagnlegir og enginn mun sakna Dallas eða Dynasty fyrir kvöldstund með okkur. Góðar nætur.



Herra forseti. Ég dreg á engan hátt úr því að við Íslendingar stöndum nú sem þjóð á vegamótum eins og oft áður. Það er einkenni okkar litla samfélags að vera viðkvæmt fyrir ytri sveiflum. Það er veikleiki okkar og um leið styrkur. Það hefur kennt okkur bjartsýni og eflt athafnaviljann í góðærinu. Það hefur þroskað með okkur skilning á því að harðæri til sjávarins verður ekki umflúið heldur þýðir það í mæltu máli að við verðum að fara okkur hægar. Við getum ekki í svipinn ráðist í að gera allt það sem við höfðum ætlað okkur og töldum okkur geta gert. Að þessu leyti svipar hinu íslenska þjóðfélagi til náttúruaflanna. Það á að kenna okkur að hugsa sjálfstætt og draga ályktanir af því sem er að gerast í kringum okkur, að þjóðin, eins og einstaklingurinn, er sinnar gæfu smiður. Það er enginn vafi á því að þetta nábýli við náttúruna mótar mjög skaphöfn okkar Íslendinga, gerir okkur að einstaklingshyggjumönnum en hefur forðað okkur frá því að verða múgsálir. Ég hef stundum látið mér detta í hug að það sé þessi sérstaða okkar sem þjóðar sem á hvað ríkastan þáttinn í velgengni okkar Íslendinga. Til þess að átta sig á þeim straumhvörfum sem nú eru í þjóðfélaginu er nauðsynlegt að hverfa tvö ár aftur í tímann. Þorsteinn Pálsson hafði nýtekið við embætti fjmrh. og við fundum það undir eins að andrúmsloftið varð annað í þjóðfélaginu en áður. Skyndilega höfðu skapast skilyrði til að byggja upp gagnkvæmt trúnaðartraust milli verkalýðshreyfingar, atvinnurekenda og stjórnvalda sem gerði febrúarsamkomulagið mögulegt, en þar var áhersla lögð á eftirfarandi atriði: 1. Hækkun kaupmáttar lægstu launa. 2. Hjöðnun verðbólgu. 3. Stöðugleika í gjaldeyrismálum og aukið frjálsræði í viðskiptum, þar á meðal í vaxtamálum. Árangurinn lét ekki á sér standa. Góðærið sem á eftir kom nýttist okkur til fulls og fór út til þjóðarinnar með því að lífskjör allra í landinu bötnuðu meira en áður eru dæmi um í sögu okkar Íslendinga. Það er því algerlega rangt þegar því er haldið fram að þjóðin hafi ekki notið góðærisins með hærri rauntekjum. Sannleikurinn er þvert á móti sá að við hljótum nú að velta því fyrir okkur þegar aftur kreppir að hvernig á því standi að viðnámsþróttur fyrirtækjanna skuli ekki vera meiri en hann sýnist vera. Við hljótum að velta því fyrir okkur m.a. hvort ekki sé nauðsynlegt að grípa til aðgerða í skattamálum sem hafi það að markmiði að draga úr sveiflum í útflutningsgreinum. Við hljótum að benda á að aukið frjálsræði í gjaldeyrismálum er til þess fallið að styrkja stöðu útflutningsfyrirtækjanna. Þrátt fyrir fullyrðingar um hið gagnstæða - og þær hef ég oft heyrt hér í kvöld - er ekki vafi á því að fyrir landsbyggðina er það sérstaklega þýðingarmikið að hér verði áfram rekin efnahagsstefna sem byggir á stöðugleika í gjaldeyrisviðskiptum og hjaðnandi verðbólgu. Sumir hafa viljað kalla þetta fastgengisstefnu og gert sér mat úr því að á s.l. hausti fór að síga á ógæfuhliðina hjá sjávarútveginum. Á þessum sömu mönnum er ekki annað að skilja en það eigi að vera áskapað okkur Íslendingum að búa við óðaverðbólgu og að jafnvægi í efnahags- og peningamálum sé af hinu illa. Sannleikurinn er þvert á móti sá að sjávarútvegurinn gat lengi vel staðið undir vaxandi byrðum, meiri kaupmætti til þeirra sem við hann unnu auk þess sem þjónustugreinar sjávarútvegsins tóku meira til sín en áður. En þegar ytri skilyrðin breyttust til hins verra, aflabrögð drógust saman og verðfall varð á erlendum mörkuðum gat auðvitað ekki gengið að innlendu kostnaðarhækkanirnar héldu áfram sitt strik. Þetta vitum við öll sem tökum þátt í þessum umræðum. Við skulum ekki smækka okkur með því að deila um það, heldur skulum við hugleiða hitt, hvernig við getum búið svo að útflutningsgreinum okkar, einkum sjávarútveginum, að þær geti staðið undir því þjóðfélagi menningar og velferðar sem við viljum lifa við hér í okkar litla landi. Ég vona að mér leyfist að setja dæmið þannig upp þegar ég tala um sjávarútveginn, að hann sé milliliðurinn milli fisksins í sjónum og neytandans erlendis. Þessi milliliður er eins og aðrir milliliðir að því leyti að hlutverk hans er að ná sem hæstu verði erlendis borið saman við tilkostnað, í stuttu máli, ná upp verðinu en halda niðri kostnaðinum. Við erum nú í þeim ógöngum að afkastageta fiskiskipastólsins er kannski 30% meiri en þörf er á. Við höfum náð samkomulagi um reglur sem eiga að koma í veg fyrir frekari stækkun flotans en heimila þó vissa endurnýjun. Ýmis byggðarlög úti á landi standa frammi fyrir erfiðleikum vegna hráefnisskorts sem ekki er hægt að bæta úr nema taka frá öðrum. Á sama tíma höfum við dæmið um hvernig hömlulaus og skipulagslaus útflutningur á ferskum fiski til Englands hefur skaðað hagsmuni okkar. Við höfum líka dæmið um það hvernig fyrirtæki eins og Útgerðarfélag Akureyringa skilar hámarksafrakstri en selur þó ekki ugga óunninn úr landinu. Við höfum nú tvö ár til að endurmeta fiskveiðistefnuna. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að hafa það sterklega í huga hvernig unnt sé að samræma veiðar og vinnslu þannig að við sköpum sem mest verðmæti úr þeim afla sem dreginn verður að landi. Þessi skoðun mín er byggð á þeirri grundvallarhugsun að við Íslendingar eigum nú að endurmeta með hvaða hætti við getum gert sem mest verðmæti úr náttúrlegum auðlindum landsins. Ég horfi til fiskimiðanna og ég horfi til þeirrar orku sem rennur óbeisluð til sjávar eða rýkur upp í loftið. Ég hugsa til fiskeldis og ferðamannaþjónustu, til alls þess sem landið gefur af sér. Við sjálfstæðismenn höfum jafnan lagt áherslu á að heilbrigð byggðastefna geti ekki staðist nema vel rekin fyrirtæki skili arði þannig að festa sé í atvinnulífinu og fólkið finni sig öruggt. Sú efnahagsstefna sem fylgt hefur verið byggir á þessum forsendum. Ég hef hins vegar heyrt það hér í kvöld að ýmsir hv. þm. stjórnarandstöðunnar segja að svo sé ekki. Þeir segja að atvinnufyrirtækin séu að stöðvast en halda því um leið fram að hægt sé að hækka launin verulega með lögum. Þetta er trúlegur málflutningur eða hitt þó heldur, enda vel við hæfi að formaður Alþb., Ólafur Ragnar Grímsson, skuli hafa riðið á vaðið í Morgunblaðinu í morgun. Hann hefur af mikilli reynslu af moða. Við munum eftir 1978. Þá voru vígorðin "Kosningar eru kjarabarátta" og "Samningana í gildi". Í vinstri stjórn sem á eftir kom fékk Alþb. sitt tækifæri til að skipa launum með lögum og gerði það líka, en ekki í eitt einasta skipti til hækkunar. En hins vegar 13, 14 eða 15 sinnum til lækkunar launa, til að rýra kaupmáttinn, ekki síst þeirra sem minnst máttu sín. Ég átti því ekki von á því að alþýðubandalagsmenn mundu aftur leggja upp með löggildingu lágmarkslauna í farteskinu. Þeim trúir ekki nokkur maður og allra síst þeir sem lægstu launin hafa. Hitt liggur aftur fyrir að í síðustu kjarasamningum var frá því gengið að sérstök áhersla yrði lögð á hækkun lægstu launa. Það var yfirlýst markmið vinnuveitenda og verkalýðshreyfingar. Eftir sem áður varð mjög mikið launaskrið ílandinu og ég hygg að við flestir Íslendingar séum sammála um að launamismunurinn sé of mikill hér á landi. Það byggist m.a. á því að hver ber sig saman við annan. Af því að verðbólguhugsunarhátturinn er rótgróinn í landinu er sterk tilhneiging til þess að slíkar víxlhækkanir innan þjónustugeirans skekki launamyndina í heild og gangi síðan út yfir þjóðfélagið allt. Það eru innlendar kostnaðarhækkanir af þessum toga sem okkur Íslendingum hefur gengið illa að hemja. Nú get ég aftur á móti ekki sagt við alþm. Kvennalistans það sama og við alþm. Alþb.: Sporin hræða. En ég segi við þá í staðinn, ekki síst vegna velgengni þeirra í skoðanakönnunum undanfarið: Hvað er í pokanum? Hvers vegna opnið þið hann ekki og leyfið okkur að sjá ofan í hann úr því að þið þykist vita betur og hafa öll ráð í ykkar höndum? Þórhildur Þorleifsdóttir sem hér talaði áðan talaði með mikilli fyrirlitningu um alvörustjórnmálamenn og hafði stóryrði um illar hvatir þeirra manna sem nú eiga sæti í ríkisstjórn og þeirra manna sem henni fylgja að málum. Hún minntist lauslega á lagafrv. Kvennalistans um lágmarkslaun en forðaðist eins og heitan eldinn að segja hvernig það væri hugsað. Hún svaraði ekki spurningum eins og þessum: Hver á að vera hlutur fiskverkakonunnar borið saman við kennarann? Hver er hlutur læknisins borið saman við sjúkraliðann? Hver er hlutur leikstjórans borið saman við sjómanninn? Það dugir ekki að láta eins og þessum spurningum þurfi ekki að svara. Kvennalistinn verður krafinn um svör, ekki endilega í kvöld. Ég ætlast ekki til þess að þm. Kvennalistans hafi hugsað þessi atriði öll út í hörgul svo þau liggi fyrir nú. En ég ætlast til hins, að þegar Alþingi kemur saman í haust - ég tala nú ekki um fyrir næstu kosningar - hafi alþm. Kvennalistans opnað pokann sinn og sýnt kjósendum ofan í hann. Það gengur ekki að flokkur, sem mesta fylgið hefur í skoðanakönnunum og hrósaði sér af því fyrir síðustu kosningar að hann ætlaði að gera hreint hjá gömlu flokkunum, ætli sér nú að komast upp með að gera ekki hreint fyrir sínum eigin dyrum.



Herra forseti, góðir áheyrendur. Þegar átrúnaðargoð kallar út til fólksins: "Róm brennur!", þá leggur fólkið að sjálfsögðu við hlustir og skelfist. Það bíður næsta merkis frá goðinu, hvað það hyggist gera, hvernig það hyggist ráða niðurlögum eldsins. En það heyrist ekkert frá goðinu, hvorki hósti né stuna. En fólkið þykist vita ástæðu þess. Goðið hlýtur að vera erlendis í mikilvægum erindagerðum og einkaviðræðum. En fljótlega kemur í ljós að svo er ekki að þessu sinni. Aldrei þessu vant er goðið statt í heimalandi sínu og skilur ekkert í því hversu glatt Róm logar þó að það hafi sjálft staðið að íkveikjunni. En þegar neyðin er stærst er hjálpin næst. Á vettvang kemur eigandi Íslands, hæstv. fjmrh. Hann er ekkert að tvínóna við hlutina frekar en fyrri daginn og hefur þegar slökkvistarf og skvettir án afláts olíu á eldinn og skilur ekkert í því að slökkvistarfið virðist ganga seint og illa og að sífellt magnast eldurinn. Goðið sér hins vegar að hér er komið í hið mesta óefni og þvertekur nú fyrir það að hann eða hans menn eigi nokkurn þátt í brunanum. Hann hafi verið erlendis, enginn hafi talað við hann o.s.frv. Svona er nú sandkassaleikur ríkisstjórnarinnar. Svona taka þeir á vandamálum þjóðarinnar. Um allt þjóðfélagið loga eldar þessa dagana og alls staðar er sömu aðferð beitt við slökkvistarfið, að skvetta olíu á eldinn. En hvar er æðsti prestur, hæstv. forsrh., þegar allar þessar hörmungar eru að ríða yfir þjóðfélagið? Hann situr í sínum fílabeinsturni með hendur í kjöltu og aðhefst ekkert, er sennilega með hugann hjá Reagan. Er nema von að stjórnarandstaðan reyni að forða þjóðinni frá þeim örlögum sem hennar hljóta að bíða ef þessir menn eru öllu lengur við stjórnvölinn? Ég get ekki treyst svona vinnubrögðum og því lýsi ég vantrausti á þessa ríkisstjórn. Ég tel mér það skylt. Á þingi eru fjórir stjórnarandstöðuflokkar og eru þeir um margt mjög ólíkir. En um eitt eru þeir þó sammála: Að ríkisstjórnin er ekki á réttri leið. Meiri ófriður hefur ríkt á vinnumarkaðinum en um langt árabil. Eitt stærsta launþegasamband landsins er í verkfalli vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar ef marka má orð formanns VR, Magnúsar L. Sveinssonar, sem jafnframt er æðsti maður Sjálfstfl. í Reykjavík sem forseti borgarstjórnar. Hann sagði að verkfall þetta væri svar fólksins við álagningu hins hörmulega matarskatts. Sjálfsagt er það rétt hjá honum, enda er matarskatturinn einhver lágkúrulegasta árás sem gerð hefur verið á allan almenning hér á landi frá upphafi byggðar. Það eru falsrök ein að álagning matarskatts sé nauðsynleg vegna komandi virðisaukaskattskerfis. Það er ekkert sem segir að í virðisaukaskattskerfi rúmist ekki fleiri skattþrep en eitt, enda þekkist það víða um heim að þjóðir noti jafnvel allt upp í sex skattþrep. Við borgaraflokksmenn börðumst af krafti gegn matarskattinum og munum halda þeirri baráttu áfram við umræðurnar um virðisaukaskattinn og leggja fram brtt. við það frv. er gerir ráð fyrir tveim skattþrepum, þ.e. einu lágu þrepi á matvæli og helstu nauðsynjavörur og síðan háu þrepi á aðrar vörur. Ég mun ekki samþykkja frv. eins og það er í dag með einni flatri skattprósentu upp á 22%. Meginvandamál íslensku þjóðarinnar á árinu 1988 er ríkisstjórnin. Við finnum það öll, t.d. á heimilisreikningum. Við finnum það og sjáum að íslenskur iðnaður er að líða undir lok. Við verðum fljótlega að fletta upp í Öldinni okkar til að fræðast um íslenskan iðnað. Við horfum upp á sjávarútveg og fiskvinnslu lepja dauðann úr skel. Við heyrum neyðaróp landsbyggðarinnar. Við heyrum neyðaróp húsbyggjenda, námsmanna, atvinnurekenda, kennara, starfsstétta heilbrigðisþjónustunnar o.fl. Við búum við vaxtaófreskju og lánskjaravísitölu sem alla er að drepa. Er því nema von að spurt sé hvað ríkisstjórnin ætli að gera? Er nema von að lýst sé yfir vantrausti á ríkisstjórnina þegar í ljós kemur að hún er gjörsamlega úrræðalaus og ræður sýnilega ekkert við vandann? Hvernig er hægt að ætlast til að þessi ríkisstjórn geti leyst nokkurn vanda þegar hver höndin er upp á móti annarri? Þeir geta ekki lagt fram minnstu mál án þess að allt leiki á reiðiskjálfi á stjórnarheimilinu. En þeim líður vel í stólunum og þeim sleppa þeir ekki hvað sem tautar og raular. Þeir úthúða hvor öðrum úti í þjóðfélaginu, í fjölmiðlum og alls staðar þar sem þeir því við koma, enda löngu búnir að glata trausti hver til annars, ef það var þá nokkurn tíma til staðar. En það sem verst er er að ríkisstjórnin hefur glatað trausti þjóðarinnar. Er þá ekki kominn tími til að víkja eða í það minnsta að líta í eigin barm og spyrja sjálfan sig: Hvar hefur okkur mistekist, hvað er til ráða? Það er hægt að tína til svo ótalmargt sem þessi ríkisstjórn hefur kynnt sem stefnu sína en ekki staðið við, eins og t.d. fastgengisstefnuna sem er að verða einhver merkilegasta fastgengisstefna sem upp hefur verið fundin, þ.e. að gengi skuli haldið föstu á milli gengisfellinga. Hér eru miklir galdramenn á ferðinni. Það eina sem þessi ríkisstjórn virðist vera með hugann við fyrir utan gengisfellinguna, sem virðist því miður óumflýjanleg, er hvernig og hvaða nýja skatta hún geti fundið upp til að leggja á fólkið í landinu. Önnur eins skattpíningarstjórn hefur aldrei setið við völd á Íslandi. Þessi ríkisstjórn hefur hækkað skatta frá síðasta ári um langt yfir 20 milljarða króna, yfir 50%. Samt reyna þessir ágætu herrar að telja fólki trú um að það komi ekkert við budduna, að það hafi engin áhrif á kaupmátt þess, að 5–15% hækkun launa dekki þessar auknu álögur fullkomlega að ógleymdum þeim gífurlega auknu barnabótum - eða hitt þó heldur - sem nú eru greiddar. Þær hafa aukist það mikið að það jaðrar við að vera merkjanlegt. Halda ráðamenn virkilega að Íslendingar sjái ekki í gegnum svona? Auðvitað sér fólkið í gegnum þetta og það mótmælir. Það lætur ekki bjóða sér upp á slíka meðferð. Þess vegna er slík ólga í þjóðfélaginu sem raun ber vitni. Þessi ríkisstjórn felldi nýlega gengið um 6% til þess m.a. að ná niður gífurlegum viðskiptahalla sem var fyrirsjáanlegur, um 13 milljarða kr. á árinu. Með gengisfellingunni töldu þeir sig ná hallanum niður í u.þ.b. 10 milljarða á þessu ári. En hver er staðreynd málsins? Viðskiptahallinn er talinn geta orðið allt að 20 milljarðar. Þar með slær þessi ógæfusama ríkisstjórn enn eitt metið sem þó heitir þjóðinni hallalausum viðskiptum við útlönd í stefnuskrá sinni. Nú er svo komið að senda á þingið heim áður en gengið hefur verið frá allmörgum aðkallandi málum. Talað er um að þingslit geti orðið upp úr viku af maí. Af hverju skyldi það vera gert? Það er gert vegna þess að forsrh. hefur engin tök á þinginu. Hér á ég ekki við ótuktarlega stjórnarandstöðu. Hér á ég við hina almennu stjórnarliða, ekki síst úr flokki forsrh. sjálfs. Þeir eru ódælir sumir og lái þeim það hver sem vill. Sjálfstfl. er sem stjórnlaust rekald, tvístraður hist og her. Alþfl. hefur hins vegar sýnt og sannað að hann hefur gersamlega glatað rétti sínum til að kenna sig við alþýðu og jafnaðarmennsku, hafi hann einhvern tíma haft þann rétt. Hjá þeim gildir aðeins hroki, yfirgangur og skeytingarleysi um náungann og sannar málflutningur þeirra fulltrúa það vel hér í kvöld. Framsfl. er hins vegar í sárum eftir mikla vindverki undanfarið og læðist nú með veggjum eftir frumhlaup flokksins um síðustu helgi. Þá stóð öll þjóðin á öndinni af eftirvæntingu eftir afgerandi úrræðum flokksins þjóðinni til bjargar. En alveg eins og aðrir er kenna sig við töfra var hér aðeins um sjónhverfingar að ræða. Tímans vegna hef ég því miður orðið að stikla á stóru og ekki getað sagt nema brot af því sem mér býr í brjósti. Ég hef t.d. ekki getað farið yfir þessa sönnu lygasögu er ber nafnið "Stefnuyfirlýsing og starfsáætlun ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar". Ég ætla hins vegar að ljúka ræðu minni með því að lesa 1. mgr. í stefnuyfirlýsingunni og láta síðan áhorfendum eftir að dæma um hvernig ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar hefur tekist upp. 1. mgr. hljóðar svo, með leyfi forseta: "Sjálfstæðisflokkur, Framsóknarflokkur og Alþýðuflokkur hafa náð samkomulagi um myndun nýrrar ríkisstjórnar. Helstu verkefni ríkisstjórnar verða að stuðla að jafnvægi, stöðugleika og nýsköpun í efnahags- og atvinnulífi, bæta lífskjör og draga úr verðbólgu." Nú spyr ég ykkur, áheyrendur góðir: Hefur eitthvað af þessu tekist? Svari nú hver fyrir sig. Ég þekki einn ágætan Íslending sem mundi kalla þetta skrökulygi. Herra forseti. Ég lýsi vantrausti á ríkisstjórnina.



Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Oft hefur syrt í álinn um hagstjórn hér á landi þó að sjaldan hafi horfur verið jafnhrikalegar sem nú. Hæstv. fjmrh. lætur gjarnan að því liggja að meginástæðan sé illur arfur frá fyrri ríkisstjórn. Að vísu er það rétt að ýmislegt gerðist á s.l. ári sem jók mjög á þenslu sem og verðbólgu og stefndi árangri af fastgengisstefnunni í tvísýnu svo að ekki sé meira sagt. Ríkissjóður var þá rekinn með halla, erlendar lántökur heimilaðar ótæpilega og kynt undir botnlausri spennu á höfuðborgarsvæðinu, m.a. með algeru aðhaldsleysi á peningamarkaði og tilheyrandi launaskriði. En minnumst þess hvaða stjórnmálaöfl báru öðrum fremur ábyrgð á því ástandi sem hér um ræðir. Ríkisstjórnin missti meiri hlutann í kosningunum, en var engu að síður endurreist með tilstyrk Alþfl. Það sem síðan hefur helst á dagana drifið er þetta: Aukin skattheimta þegar á s.l. sumri sem enn frekar var fylgt eftir við fjárlagaafgreiðsluna um áramótin. Þar ber matarskattinn hæst. Eitthvert ranglátasta tiltæki til óþurftar þeim efnaminnstu sem sögur fara af, enda pólitískt slys, segja jafnvel stjórnarsinnar í hálfum hljóðum. Að þessum skattkerfis- og tollabreytingum slepptum auk framlengingar fiskveiðikvótans liggur harla lítið eftir af starfi ríkisstjórnarinnar, enda þótt þingmeirihlutinn ætti að vera nægur. Hvorki hefur hún hreyft hönd né fót til að reisa rönd við byggðaröskuninni sem verður æ ískyggilegri með hverjum mánuði sem líður. Tillöguflutningur af hálfu stjórnarandstöðu er ýmist svæfður ellegar gerður tortryggilegur eða beinlínis snúist gegn honum. Ég minni t.d. á tillögur Borgaraflokksins í húsnæðismálum, málefnum hinna lægst launuðu og landsbyggðarinnar. Hagsmunir landsbyggðarinnar og útflutningsatvinnuveganna fara að flestu leyti saman. Þráhyggjan í útfærslu fastgengisstefnunnar bitnar hart á öllum undirstöðuatvinnugreinunum. Engu er líkara en almættið við Arnarhól ætli að knýja fram algera breytingu á atvinnuháttum og byggð í landinu með þessum þremur tækjum í hendi sér, duglausri og sundurþykkri ríkisstjórn, lánskjaravísitölunni og blýföstu gengi. Einu virðist gilda þótt áhrifin á landsbyggðina komi fram sem sviðin jörð með sársauka og eignaupptöku. Verðlagning peninga og vaxtaókjör eru hér einnig verulegur hluti máls. En svo langt er gengið að jafnvel sumum ráðherrunum blöskrar ástandið og taka á þann veg undir vantraustið. Fróðlegt er þannig að lesa vitnisburð hæstv. sjútvrh. um ástandið í dag er hann metur stöðu útflutningsatvinnuveganna í skjóli hornsteins stjórnarstefnunnar um fast gengi. Hann segir, með leyfi hæstv. forseta: "Allir skynsamir menn hljóta að sjá að slík þróun getur ekki gengið lengur. Er nú svo komið að flestöll fyrirtæki í fiskvinnslu standa frammi fyrir stöðvun næstu vikurnar. Slík þróun mundi að lokum leiða til gjaldþrots fyrirtækja um land allt, meira atvinnuleysis en við höfum áður kynnst. Ýmsir virðast aðhyllast þá kenningu að slík staða verði að koma upp til þess að augu þjóðarinnar opnist og skilningur myndist fyrir því sem gera þarf." Þetta segir ráðherrann þegar hann lítur yfir sviðið í hópi flokkssystkina eftir 17 ára stjórnarsetu flokks síns. Ég vek sérstaka athygli hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. á því að hér er ekki um nöldur stjórnarandstöðu að ræða. Hér talar samstarfsmaður ykkar í þessari ríkisstjórn um ástandið í dag. Við hæstv. menntmrh. vildi ég gjarnan segja: Dæmisaga um frosk, ref eða forarvilpu dugar ekki í stöðu sem hér er um að tefla. Málin eru alvarlegri en svo. En hún er nöpur, þessi hótun sem felst í áburðinum um skilningsskort hjá þjóðinni. Trúa mín er sú að almenning hér á landi hafi ekki skort skilning á skattastefnu hæstv. ríkisstjórnar. Hins vegar tel ég að skattmeistararnir uppskeri nú ávöxt elju sinnar eða réttara sagt iðju sinnar í hinum illvígu vinnudeilum víða um land. Íslendingum er vissulega mikill vandi á höndum á þessum vordægrum, enda þótt landgæðin séu óvíða betri, þjóðin vel menntuð og flestar ytri aðstæður sæmilega viðunandi. Það skortir þó eitt á sem síst skyldi í lýðræðisþjóðfélagi - samstæða og styrka ríkisstjórn. Það er einmitt þess vegna sem þessi till. til þál. um vantraust er flutt. Vitaskuld getur 22 þm. stjórnarandstaða ekki vænst þess að fella stjórnina nema hún springi innan frá, sem gerist að vísu nánast daglega í hverju málinu á fætur öðru. Engu að síður er það skylda stjórnarandstöðu á hverjum tíma að gegna hlutverki sínu af heilindum og gagnrýna af festu. Stjórnarandstaðan stóð saman sem órofa heild gegn skattránsstefnunni eins og hún var fram knúin um áramótin. Þar lét Borgaraflokkurinn sinn hlut ekki eftir liggja. Ef hægar hefði verið farið í sakir af stjórnvalda hálfu þá væri e.t.v. margt auðveldara viðfangs í dag en raun er á. En það sem mest áhyggjuefni er um störf þessarar hæstv. ríkisstjórnar er sundurlyndið og óheilindin sem virðast ríkja í þeim ranni. Jafnvel barnaleg afbrýðisemi út af smæstu atriðum sem minnstu skipta eitrar þar andrúmsloft og verður að fjölmiðlafári um fánýtið eitt. Ríkisstjórn sem lætur slíkt henda sig skortir burði til að veita þá forustu sem bæði þingi og þjóð er á nauðsyn. En verst er þó það viðhorf ríkisstjórnarinnar að þola ekki þingið að störfum þegar helst þarf á því að halda. Slík ríkisstjórn verðskuldar vissulega vantraustið eitt.



Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Stjórnmál eru og eiga að vera eðlilegur þáttur í lífi hvers einstaklings. Fólk skipar sér í flokka eftir pólitískum skoðunum og raunar er það að vera pólitískur ekki annað en hafa skoðun. Okkur getur svo greint á um það hvernig eigi að stjórna þessu þjóðfélagi okkar, þ.e. að svo miklu leyti sem því er stjórnað af Alþingi og ríkisstjórn. Sú ríkisstjórn sem nú situr er sérstök að því leyti að að henni standa þrír stærstu stjórnmálaflokkarnir. Ríkisstjórnin hefur því sterkan meiri hluta hér á hinu háa Alþingi og getur þess vegna og vill taka á þeim erfiðleikum sem við blasa í íslensku þjóðfélagi. Staðreyndin er sú að það er ekki til nein einföld leið, enda hafa þeir hv. stjórnarandstöðuþingmenn sem hér hafa talað í kvöld ekki notað tíma sinn til að benda á leiðir út úr vandanum, eins og maður hlýtur að gera kröfu til af flokkum sem bera upp vantraust á þá ríkisstjórn sem situr að völdum. Þjóðin hlýtur að vilja vita á hvern hátt þeir hefðu brugðist við. Það er nefnilega svo auðvelt að hrópa: Úlfur! úlfur! Við framsóknarmenn höfum á fundi okkar nýlega rætt ítarlega um stjórnmálaástandið. Þar komu í ljós miklar áhyggjur af stöðu efnahagsmála og byggðaþróun sem raunar eru mjög tengdir þættir í þessu þjóðfélagi. Landsbyggðarfólk gerir sér betur grein fyrir mikilvægi þess að undirstöðuatvinnuvegirnir hafi rekstrargrundvöll þar sem það er í nánari tengslum við þá. Þó að ég segi þetta leyfi ég mér ekki að halda því fram að nokkur hugsandi Íslendingur skilji ekki mikilvægi þess að framleiða í landinu, skapa atvinnu og afla gjaldeyris. Ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar mótaði þá mikilvægu stefnu í landbúnaðarmálum að komast út úr offramleiðsluvandanum en nýta það fjármagn sem skapaðist með minnkandi útflutningsbótum til að byggja upp nýja atvinnustarfsemi í sveitum. Mikil áhersla hefur verið lögð á loðdýraræktina, en því miður á refarækt í miklum erfiðleikum nú. Þeir erfiðleikar eru fyrst og fremst til komnir vegna verðlækkunar á heimsmarkaði en ekki vegna þess að íslenskir refabændur kunni ekki sitt fag. Stjórnvöld hafa gripið til aðgerða til aðstoðar þessari nýju atvinnugrein sem beinist sérstaklega að fóðurstöðvum. Í stuttu máli má segja að stefni í jafnvægi í framleiðslu á hefðbundnum landbúnaði, en skipulagningar er þörf hvað snertir afurðastöðvar. Þær voru margar hverjar byggðar upp á þeim tíma þegar gert var ráð fyrir áframhaldandi aukningu í framleiðslu og þar af leiðandi er nýting fjárfestingar ekki sem skyldi. Þetta ásamt fleiru, m.a. breyttu fyrirkomulagi með nýjum búvörulögum, hefur gert það að verkum að þessi starfsemi hefur átt í erfiðleikum sem ásamt samdrætti í dreifbýlisverslun bitnar hvað mest á kaupfélögunum. Ég hef miklar áhyggjur af þeirri stöðu þar sem hún er nátengd byggðaþróun í landinu. Hvað snertir verslun í dreifbýli, þá ber fólkið þar mikla ábyrgð og hefur síðasta orðið um það hvort það vill hafa verslun í sinni heimabyggð. Það er háð því að það beini viðskiptum sínum þangað. Ég hef fjallað nokkuð um erfiðleika landsbyggðarinnar. Við skulum þó varast að líta svo á og álykta að grasið sé alltaf grænna hinum megin við lækinn. Við höfum á landsbyggðinni ákaflega margt sem gefur lífinu gildi og tekur öðru fram sem fljótt á litið virðist glóa. Týnum því ekki meðan við veltum okkur upp úr vandanum. Það gæti verið að við fyndum það ekki aftur þegar vandamálin hafa verið leyst. Hér hefur í kvöld verið rætt um mikinn viðskiptahalla og undir það skal tekið af minni hálfu. Við getum ekki haldið áfram að eyða svo stórkostlega um efni fram. En hvaða leiðir hefur stjórnarandstaðan, þeir sem tækju væntanlega við ef vantraust yrði samþykkt, bent á? Svarið er: Engar. Viðskiptahallinn er of mikill. En skyldi ekki geta átt við um hann eins og fleira sem er ofarlega á baugi í umræðum manna á meðal: Orð og athafnir haldast ekki í hendur. Hvað eru t.d. margir af innkaupastjórum heimilanna sem velja íslenskt vegna þess að með því séu þeir að spara gjaldeyri og skapa atvinnu? Við Íslendingar erum eyðsluþjóð. Við vöndumst því á meðan verðbólgan var sem mest og tíðar gengisfellingar að kaupa helst ekki seinna en í gær og af því höfum við átt erfitt með að venja okkur þrátt fyrir það að besta ávöxtun í heimi sé sennilega verðtryggða íslenska krónan geymd í banka. En gallinn á þessari ágætu krónu er sá að hún er of dýr fyrir atvinnulífið. Íslenska þjóðin getur ekki lifað á því að braska með krónuna - það sem áður var kallað að stunda okurstarfsemi. Það verður að koma lögum yfir þá starfsemi, enda er að því stefnt. Hæstv. forseti. Mér finnst það nánast tímasóun í því mikla annríki sem nú er hér á þinginu að ræða þessa vantrauststillögu, ekki vegna þess að allt sé í lagi heldur vegna þess hve lítið stjórnarandstaðan hefur lagt til málanna. Dettur einhverjum í hug að Alþb., þar sem ástandið fer síversnandi, Kvennalistinn, sem sinnir bara ákveðnum málaflokkum, Borgarafl., sem er óskráð blað og nær því sennilega ekki að verða skráð, muni á farsælan hátt leiða okkur út úr vandanum? Hæstv. forseti. Ég held ekki.



Virðulegur forseti. Góðir áheyrendur. Það steðja ýmis vandamál að okkar þjóðfélagi. Stjórnarandstaðan bregst þannig við að flytja vantraust á ríkisstjórnina. Hún hefur flutt á litlu blaði, saklausu blaði að því er virðist, till. til þál. um vantraust á ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar. En hvað felst í þessari till.? Það sem felst í henni er það að stjórnarandstaðan vill að þessi ríkisstjórn fari frá þegar þessi vandamál blasa við og væntanlega reiðubúin til að taka við eða a.m.k. að hluta til. En hver er svo þessi stjórnarandstaða? Hún er á þessari till. leidd af Alþb. sem áður hefur staðið frammi fyrir vandamálum. Ég minni alþýðubandalagsmenn á það þegar þeir stóðu ásamt okkur frammi fyrir vandamálum 1982 og 1983. Þá gátu þeir ekki tekið á þeim. Hefur eitthvað breyst í þessu Alþb.? Ég held ekki. Síðastliðið vor vildu þeir ekki taka þátt í myndun ríkisstjórnar og lýstu því nánast yfir. Nú segir fyrrv. formaður flokksins að hann vilji sjá framan í þá húmorista sem halda því fram að ástandið í flokknum hafi batnað. Og hvað rekur svo þessa lest? Kvennalistinn, Borgarafl. og einn af fyrrv. þingmönnum Framsfl. sem hryggir mig að sjá í þessari lest. Ég held að það sé alveg ljóst að þessi lest getur ekkert lagt til málanna. Það hafa þeir sýnt á þeim vetri sem er að líða. Ríkisstjórnin hefur verið að taka á margvíslegum málum. Ég nefni það að hér hefur verið samþykkt á Alþingi fiskveiðistefna sem góð samstaða var um í þjóðfélaginu. Hvað gerði stjórnarandstaðan í því máli? Hún var á móti því og reyndi að koma í veg fyrir samþykkt þess. Ríkisstjórnin lagði til að fjárlög yrðu hallalaus. Hvað gerði stjórnarandstaðan? Lagði til að verulegur halli yrði á fjármálum ríkisins. Ríkisstjórnin hefur líka komið að kjarasamningum og hjálpað til við að þeir gætu orðið. Stjórnarandstaðan hefur hvatt til þess að menn reyndu að koma í veg fyrir að kjarasamningar væru samþykktir. Hitt er ljóst að ýmislegt er fram undan og mörg erfið verkefni eru nú á dagskrá sem ríkisstjórnin þarf að takast á við. En ég held að við höfum heyrt það í þessum umræðum að til stjórnarandstöðunnar verður lítið að sækja. Það sem einkum mun verða á dagskrá ríkisstjórnarinnar á næstunni eru vandamál útflutningsatvinnuveganna. Þar hefur margt breyst. Það hafa orðið stórstígar framfarir í sjávarútvegi á undanförnum árum og það eru þessar framfarir sem hafa getað staðið undir þeirri miklu kaupmáttaraukningu sem hefur orðið í þjóðfélaginu. Og hver er þessi kaupmáttaraukning? Frá árinu 1984 til 1987 hefur kaupmáttur kauptaxta hækkað um 31% og á sama tíma hefur kaupmáttur ráðstöfunartekna hækkað um tæplega 43%. Ég býst ekki við því að slíkt hafi gerst í nokkru öðru landi. Auðvitað hafa skilyrði á margan hátt verið hagstæð og við höfum notið þessara skilyrða. En við höfum jafnframt gengið í gegnum breytingaskeið og sjávarútvegurinn hefur þurft að bera margt, m.a. með margvíslegri hagræðingu. Nú verður hann fyrir áföllum. Verðfall verður á afurðum og kostnaðarhækkanir hafa orðið svo miklar að hann getur ekki borið þær. Það eru ýmsir sem halda því fram að það sé hægt að leysa þessi mál með enn meiri hagræðingu í sjávarútveginum. Ég vara við slíkum hugmyndum. Það hefur átt sér stað þar mikil breyting og ég held að þess sé ekki að vænta að sjávarútvegurinn geti staðið að því að hagræða svo í rekstri sínum að hann geti með þeim hætti tekið á sig þessi áföll. Margt annað er að sjálfsögðu að í okkar þjóðfélagi sem við verðum að takast á við og ríkisstjórnin hefur einsett sér að gera það og mun taka næstu vikur til þess verkefnis. Ég vænti þess að stjórnarandstaðan reyni að standa með þessari ríkisstjórn í þeim aðgerðum, því þær eru nauðsynlegar þjóðinni, og ætti að nota tíma sinn í eitthvað annað en að standa fyrir slíkum umræðum eins og hér hafa farið fram í kvöld. Ef það verður hins vegar til þess að stjórnarandstaðan fái traust á sjálfri sér með slíkum umræðum er það af hinu góða. Valdið er dreift í okkar þjóðfélagi og það eru ýmsir sem koma að málum. Það eru ekki aðeins ríkisstjórn og Alþingi. Það eru launþegar, launþegahreyfingin, vinnuveitendur, sveitarfélög og í reynd hefur sem betur fer hver einasti þegn í okkar þjóðfélagi mikið vald. Það þarf hver og einn að taka á þeim málum sem nú eru fram undan og ríkisstjórnin væntir þess að geta átt sem besta samstöðu með almenningi í landinu til að vel megi fara. Það er vor í lofti. Það er að vísu ekki vor í lofti hjá stjórnarandstöðunni. Þar er allt svart. En það er vor í lofti yfir okkar landi og ég vænti þess að þetta vor muni gefa okkur kraft til að taka á vandasömum verkefnum. Ég vænti þess að þetta vor gefi okkur þá samstöðu sem við þurfum á að halda. Við vildum gjarnan hafa góða samstöðu um það með stjórnarandstöðunni, en þessi umræða virðist ætla að leiða til þeirrar niðurstöðu að svo verði ekki. En þrátt fyrir allt munum við ekki leysa þessi vandamál nema í sameiningu og ég er þess fullviss að við getum það því að þrátt fyrir allt erum við Íslendingar rík þjóð sem eigum miklar auðlindir og höfum alla burði til að takast á við vandamál okkar og leysa þau með farsælum hætti.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Fyrir nokkrum dögum mátti lesa blaðaviðtal, sem oft hefur raunar verið vitnað til í kvöld, við einn af "alvöru" stjórnmálamönnum þessa lands. Sá talaði reyndar hér næst á undan mér. Þar er m.a. haft eftir honum orðrétt: "Ég eiginlega undrast það hvað Kvennalistinn kemst lengi upp með að vera í umræðunni án þess að tala um stjórnmál eins og við flestir hverjir, sem höfum starfað í þessu, lítum á þau." Skilningsleysið drýpur af hverju orði, að ekki sé nú talað um fullvissu þessa manns að hafa það sjálfur á hreinu um hvað stjórnmál snúast. Skyldi nú ekki skýringa á lækkandi gengi gömlu flokkanna að leita í því hvernig menn skilgreina stjórnmál á þeim bæjum? Einhvern tíma var sett fram sú skilgreining að stjórnmál væru fólgin í því að leysa vanda með því að búa til annan vanda. Sé þetta rétt verður að líta svo á að núverandi ríkisstjórn viti svo sannarlega um hvað stjórnmál snúast. Hún hefur verið fádæma lánlaus á sínum skamma ferli. Skopleg upphlaup, nöldur og nagg einkenna samskipti ráðherra og stjórnarsinna og taka upp mestallan tíma þeirra og orku. Vinnubrögðin eru slík að það heyrir til undantekninga ef stjfrv. eru vandlega unnin og jafnvel ágæt mál sem horfa til heilla fá ekki þann heimanmund að þau nái tilætluðum árangri. Slíkur er flumbrugangurinn og oftar en ekki kemur í ljós að tæpast er hægt að tala um stjfrv. því einn er móðgaður, annar dregur lappirnar og þriðji þvær hendur sínar. Ágreiningur um lausnir veldur því að ekki er tekið á vandamálum fyrr en í algjört óefni er komið. Mánuðum saman horfa menn á gengisstefnu og eyðslustefnu grafa undan þeim atvinnugreinum sem þjóðfélagið hvílir á. Ráðstafanir í ríkisfjármálum eru gerðar annað veifið og felast helst í því að taka aftur fyrri ráðstafanir. Vandinn vex úr öllum viðráðanlegum böndum og oftar en ekki koma aðgerðir harðast niður á þeim sem bera þyngstar byrðar fyrir. Um það geta stjórnarflokkarnir helst sameinast í sundurþykkju sinni. Láglaunastefnan er orðin trúaratriði og ríkisstjórnin er haldin þeim misskilningi að það megi bæta kjör lágtekjufólks með því að taka af því aukna skatta og skila síðan broti af þeim til baka í bótaformi. Slík eru vinnubrögð og úrræði þeirra sem telja sig eina vita um hvað stjórnmál snúast. Við höfum nú hlustað á ræður stjórnarsinna og stjórnarandstæðinga til skiptis í drjúga stund og vafalaust finnst mörgum hlustandanum hann litlu eða jafnvel engu nær. Fullyrðingarnar eru á sterku nótunum. Flest er sett fram í svörtu og hvítu. Ásakanir ganga á víxl. Stjórnarandstæðingar saka ríkisstjórnina um óstjórn og úrræðaleysi. Stjórnarsinnar saka okkur um ábyrgðarleysi. Ásökunum um ábyrgðarleysi, svartagallsraus og kjarkleysi vísa ég beint heim til föðurtúna. Kvennalistakonur leggja metnað sinn í það að taka málefnalega afstöðu í öllum málum, ekki bara sumum málum eins og Valgerður Sverrisdóttir sagði hér áðan, og vinna að þeim af fullum heilindum. Við höfum ekki skotið okkur undan því að benda á leiðir til tekjuöflunar eða taka afstöðu í óþægilegum málum. Við höfum stutt af heilum hug mál sem við höfum talið til heilla án tillits til þess hvaðan þau ber að. Þeir sem halda öðru fram hafa annaðhvort hreinlega ekki fylgst með þingstörfum eða þeir láta sér það sæma að ástunda óheiðarlegan málflutning. Rangtúlkun Karls Steinars Guðnasonar á afstöðu Kvennalistans til kaupleigufrv. vísa ég eindregið á bug og harma svo óheiðarlegan málflutning sem ég átti ekki von á úr því horni. Afstaða okkar er ábyrg. Við styðjum þessar hugmyndir, en við lögðum til að þær yrðu felldar inn í þá heildarendurskoðun húsnæðismála sem boðuð hefur verið á næstum vikum, ekki síst þar sem fjárhagsgrundvöllur þessa nýja kerfis er óljós og ótryggur. Túlkun hæstv. menntmrh. á málflutningi kvennalistakvenna gæti orðið íhugunarefni fræðimanna, en vafalaust mætti finna hliðstæður í dæmisögum Esóps ef ég hefði þær við höndina. Þar er víða fjallað um öfundina ef ég man rétt. En refurinn er vinsæl persóna í dæmisögum og á einum stað segir af slíkri skepnu sem þótti berin súr. Verri var samlíkingin sem menntmrh. sótti til Esóps gamla um froskinn og refinn sem átti að tákna stjórnarandstöðuna og stjórnarliðið. Af því tilefni vil ég segja þetta: Þótt meira sé sagt frá uppruna frosksins en menntun í dæmisögunni, þá dæmir auga refsins hæfni hans einungis eftir útliti. Það er sagt að fegurðin búi í auga sjáandans. En hæstv. menntmrh. Saga Esóps sagði ekki aðeins frá froski sem var nokkuð drjúgur með sig. Hún sagði líka frá grunnhyggnum, fordómafullum ref. Stjórnarandstaðan hefur engin úrræði, er sagt, og oft er sú nóta slegin alveg sérstaklega að Kvennalistinn sé ábyrgðarlaus, gott ef ekki algjörlega stikkfrí, reki bara eins konar þykjustupólitík og velti sér upp úr mjúku málunum til þess að afla sér vinsælda. En hver eru svo þessi svokölluðu mjúku mál og hvers vegna afla þau okkur vinsælda? Þau varða okkar daglega líf. Þau varða aðbúnað barnanna okkar. Þau varða möguleika okkar til að lifa farsælu fjölskyldulífi, þau varða jafnrétti til orðs og æðis, húsnæðis, fæðis og klæða, menntunar og mannsæmandi launa. Þau varða verndun umhverfis og virðingu fyrir lífinu. Um þetta eiga stjórnmál að snúast að dómi mikils hluta þjóðarinnar. Og þeir sem þannig hugsa eru ekki tilbúnir að bíða eftir því að röðin komi að þessum málum þangað til búið er að leysa efnahagsvandann og vanda atvinnuveganna. Þeir vita nefnilega að slíkur vandi hefur alltaf verið til staðar í breytilegu formi og hann verður alltaf til staðar. Þeir vita líka að hluti af lausn þess vanda er fólginn í breyttri forgangsröðun og áherslu á málefni sem standa fólki næst, mjúku málin, vegna þess að helsta auðlind okkar er fólkið sjálft og heilbrigður, vel upplýstur og ánægður einstaklingur er þjóðfélaginu meira virði en sjúkur, fákunnandi og vansæll. Um þetta eiga stjórnmál að snúast og þetta er sú uppskrift sem húsmæðurnar í eldhúsi Kvennalistans baka eftir. En það er ekki nóg að hafa góða uppskrift. Það þarf að kunna handtökin við baksturinn. Annars verður kakan ónýt. Þetta er því ekki síður spurning um vinnubrögð og slík vinnubrögð virðast ekki tiltæk stjórnmálamönnum af gamla skólanum. Herra forseti. Við munum nú innan tíðar greiða atkvæði um þá vantrauststillögu sem hér er til umræðu. Stjórnarliðar munu vafalaust fella hana og ganga héðan hreyknir. Þeir telja sig hafa úrræðin sem duga við hverjum vanda. Meinið er hins vegar það að úrræði á úrræði ofan eru einskis virði ef fólkið treystir ekki þeim sem eiga að framkvæma þau. Og þannig er nú komið fyrir hæstvirtri ríkisstjórn. Fólkið treystir henni ekki til að ráða fyrir sameiginlegu búi okkar allra. Það biður um ný efnistök, ný vinnubrögð. Það eru tímamót í íslenskum stjórnmálum. Hugarfarsbreyting hefur orðið. Fólk hafnar í æ ríkara mæli firringu og sambandsleysi hefðbundinna stjórnmálaforingja. Það hafnar spillingu og samtryggingu. Það hafnar valdbeitingu og hroka. Hv. þm. Guðni Ágústsson lýsti eftir forustukonum Kvennalistans. Það virðist hafa farið fram hjá honum að Kvennalistinn er grasrótarhreyfing sem nýtur nú samkvæmt skoðanakönnunum fylgis um 30% kjósenda þrátt fyrir formannsleysið, en kannski einnig vegna þess. Þetta fólk spyr ekki: Hvað er í pokanum? eins og Halldór Blöndal. Hann þyrfti að opna eigin skjóðu og kanna hvað þar er að finna sem fólk er að hafna í æ ríkara mæli. Stjórnmálaforingjar gamla tímans grafa sér sína eigin gröf í grunnum ráðhúsbragga og íþróttamonthalla. Þeir hlusta ekki á fólkið og fólkið nennir ekki lengur að hlusta á þá. Þessi ríkisstjórn er ekki í sambandi. Þess vegna á hún að fara frá. Ég þakka þeim sem hlýddu og býð góða nótt.



Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Stjórnarandstaðan hefur í kvöld sameinast um að bera fram vantraust á ríkisstjórnina. Þetta gerir hún undir því yfirskini að ástand þjóðmála sé svo alvarlegt að ekki dugi að aðgerðarlaus ríkisstjórn sitji að völdum. Lítum á þetta. Ekkert gæti verið fjær sanni en að ríkisstjórnin hafi setið auðum höndum. Á níu mánaða starfstíma sínum hefur hún mótað og fylgt heildstæðri stefnu í efnahagsmálum og gripið til ráðstafana sem allar hafa miðað að því að koma á betra jafnvægi í þjóðarbúskapnum. Það var nefnilega alveg ljóst strax á síðasta sumri þegar stjórnin var mynduð að nauðsynlegt væri að grípa til aðhaldsaðgerða til að sporna gegn vaxandi verðbólgu og viðskiptahalla. En stjórnarandstaðan er hins vegar fyrst nú að vakna til lífsins. Í allan vetur hefur hún verið að flytja tillögur hér í þinginu sem ganga út á það að auka útgjöld ríkisins, en á sama tíma hafa þingmenn hennar mótmælt flestum ef ekki öllum tillögum um aukna tekjuöflun fyrir ríkissjóð. Því miður - því miður segi ég - er Kvennalistinn þar alls ekki undanskilinn þótt Kristín Halldórsdóttir héldi öðru fram. Það sem stjórnarandstaðan hefur í raun og veru verið að fara fram á er aukinn halli á ríkissjóði. Þetta er auðvitað tómt lýðskrum og hræsni eins og hver maður getur séð. Ég fullyrði þvert á móti að ekkert væri hættulegra við núverandi aðstæður í efnahagsmálum en hallarekstur á ríkissjóði. Þetta var ríkisstjórninni ljóst fyrir löngu og þess vegna lagði hún allt kapp á að ná hallalausum fjárlögum á fyrsta starfsári sínu fyrir þetta ár. Það var óhjákvæmilegt að stokka upp hriplekt skattakerfi og jafnframt að hækka skatta nokkuð til að ná þessu markmiði. Auðvitað hefði verið æskilegt að ná líka nokkurri lækkun útgjalda til annarra þarfa en velferðarmála almennings, sérstaklega að hætta að ausa í þá botnlausu hít sem landbúnaðarútgjöldin eru að verða og að fresta ýmsum framkvæmdum sem þola bið, en um þetta hefur enn ekki náðst samkomulag. Ég hef hins vegar ekki orðið var við neinar tillögur um það frá stjórnarandstöðunni hvar ætti að lækka ríkisútgjöldin. Í þeim herbúðum er allt á sömu bókina lært. Málflutningurinn er - ja, hvað er hann? Hann er samsafn mótsagnakenndra óska, vel meintra að vísu, um gott og fagurt mannlíf, en hvergi bent á neinar raunhæfar leiðir til að hlúa að slíku lífi í landinu. Stjórnarandstaðan falar eins og einu aðgerðirnar í skattamálum í vetur hafi verið að skattleggja matinn. Þetta er firra. Í vetur hefur verið gerð róttæk uppstokkun á öllu skattakerfinu sem snertir nær alla tekjustofna ríkis og sveitarfélaga. Heildarendurskoðun á tekjuöflun ríkisins er þó enn ekki lokið. En þegar síðasti áfanginn, upptaka virðisaukaskatts í stað söluskatts, verður að baki munu Íslendingar búa við skilvirkara og réttlátara skattakerfi en þeir hafa nokkurn tíma áður notið og reyndar betra en flestar aðrar þjóðir. Það leikur enginn vafi á því að láglaunafólk fer betur út úr nýja kerfinu en því gamla. Það leikur heldur ekki á því nokkur minnsti vafi að í nýja kerfinu verður hægara um vik að uppræta skattsvikin. En það er einmitt eitt brýnasta réttindamál almennings í þessu landi að allir beri sinn sanngjarna hlut af sameiginlegum kostnaði við opinbera þjónustu. Ekkert hefur stuðlað jafnmikið að jöfnun aðstöðu og lífskjara í landinu á undanförnum áratugum og almannatryggingarnar, menntakerfið og heilbrigðisþjónustan. Það er verkefnið að slá skjaldborg um réttlætið og um farsælt fjölskyldulíf í þessu landi. Það er sönn menning. En til þess þurfum við trausta fjárhagsundirstöðu fyrir þetta velferðarríki sem er besta tryggingin fyrir jöfnun lífskjara í landinu. Það er í þessu ljósi, og ég vek athygli þingheims á því, sem við verðum að skoða viðfangsefni líðandi stundar. Það hefur allt of oft gerst, þegar á hefur bjátað í íslenskum efnahagsmálum, að hlaupið er upp til handa og fóta með skyndilausnir. Þessar lausnir hafa iðulega reynst skammgóður vermir. En hver er þá vandinn sem nú er við að glíma? Hann er tvenns konar. Annars vegar er um að ræða tímabundinn jafnvægisvanda sem kemur fram í verðbólgu, viðskiptahalla og erfiðri rekstrarstöðu útflutnings- og samkeppnisgreina, en hins vegar, og það skiptir ekki síður máli, er um að ræða alvarlegar veilur í skipulagi íslenskra atvinnuvega. Við mótun efnahagsstefnunnar nú verður að taka mið af hvoru tveggja í senn. Það má alls ekki gerast þannig að ráðstafanir sem gripið er til vegna aðsteðjandi skammtímavanda verði til þess að færa okkur mörg ár aftur í tímann með skipulag íslensks efnahagslífs. Og þær mega heldur ekki bitna á þeim sem lægstar hafa tekjurnar. Stjórnarandstaðan hefur engar raunhæfar tillögur fram að færa sem fullnægja þessum tveimur skilyrðum. Borgarafl. þarf varla að nefna. Afstaða Kvennalistans og Alþb. hefur verið með endemum. Þessir flokkar hafa báðir lagt fram marklaus frv. hér í þinginu í vetur um lögbindingu lágmarkslauna en mæla svo jafnframt með almennri launahækkun. Þetta á að jafna lífskjörin, segja þeir, en gerir það alls ekki. Á sama tíma munar þessa flokka ekkert um að setja sig á móti hverju málinu á fætur öðru sem horfir til framfara um skipan atvinnumála í landinu. Þó veit það hver maður sem hugsa vill að öflugt atvinnulíf er grundvallarskilyrði góðra lífskjara. Í raun og veru býr að baki vantrauststillögunni sem við ræðum hér í kvöld önnur tillaga, tillaga um hallarekstur á ríkissjóði, um gengiskollsteypu, um vaxtalækkun með valdboði. Þetta er ávísun upp á það að við hjökkum áfram í sama farinu ef ekki á beina afturför. Auðvitað íþyngja háir vextir skuldsettum einstaklingum og fyrirtækjum. En er besta leiðin til að leysa þennan vanda að leggja fjármagnskerfi landsins að nýju í rúst? Er fólkið búið að gleyma þeirri sóun og spillingu sem hér viðgekkst á tímum óðaverðbólgu og skömmtunar á lánsfé? Vill fólk kalla yfir sig aftur það ástand að bankastjórar hafi það í hendi sér hverjir verði ríkir á kostnað sparifjáreigenda? Það er með ólíkindum að sjálfskipaðir talsmenn alþýðu manna skuli leggja það til að þetta gerist, og það er ekkert annað en þetta sem felst í kröfunum um beina vaxtalækkun með valdboði. Eru þeir að leggja til að lífeyrissjóðirnir verði rýrðir? Ég fer ekki í launkofa með það að raunvextir eru nú of háir hér á landi. En það er alrangt að þeir séu hærri hér en í öðrum löndum þar sem efnahagsástand er með líkum hætti. Það er vissulega brýnt að vextirnir geti farið lækkandi, en til þess verður að koma á betra jafnvægi í þjóðarbúskapnum og á lánamarkaði. Það þarf að setja nýjar leikreglur um allan lánamarkaðinn, líka hina nýju aðila sem þar starfa. Þar þarf líka að endurskoða ákvæðin um verðtryggingu fjárskuldbindinga. Víða sjást þess nú merki að stefna stjórnarinnar sé að skila árangri. Það hefur dregið úr verðbólgu, það hefur hægt á vexti innflutnings, það hefur dregið úr veltuaukningu í verslun, fjárfestingaróðagotið hefur dvínað, umsvif fjármögnunarleigufyrirtækjanna vaxa nú ekki með sama hraða og í fyrra og það hefur hægt á launaskriði. Þannig mætti lengi telja. Samt er okkur nú vandi á höndum. Ég vil minna þá á sem nú hrópa á gengisfellingu að gengisaðhald er grundvöllur þeirra kjarasamninga sem nýlega hafa verið gerðir. Með gengisfellingu væri komið aftan að samtökum launafólks sem nýlega hafa lokið samningum. Þeir sem gerðu samningana vissu að hverju þeir gengu þegar þeir skrifuðu undir þá og þeir verða að bera ábyrgð á sínum gerðum. Það hefur viðgengist allt of lengi að ríkisvaldið bjargi þeim út úr ógöngum sem þeir kunna sjálfir að hafa komið sér í. Auðvitað geta breyttar ytri aðstæður á borð við verulega og viðvarandi verðlækkun á útflutningsmörkuðum kallað á endurmat, en það endurmat á ekki að verða nein sjálfsafgreiðsla á kröfum hagsmunaaðila. Það á ekki að hrapa að ákvörðunum í þessu efni og það verður ekki heldur gert. Gengisfelling er ekki allra meina bót í efnahagsmálum fremur en holufylling gefur mönnum heilar tennur á ný. Og auðvitað verður þessi vantrauststillaga felld. Raunar trúi ég ekki öðru en stjórnarandstaðan verði sjálf fegnust þeirri niðurstöðu því úrræðaleysi hennar er hverjum manni sýnilegt þegar að er gáð. 1. flm. þessarar tillögu og forustumaður fjórmenninganna, Steingrímur Sigfússon, setti í upphafi þessarar umræðu fram þá kenningu að gagnrýni væri í reynd vitnisburður um hið gagnstæða. Ekki trúi ég nú reyndar á almennt gildi þessarar kenningar, en hún gæti kannski átt við kenningasmiðinn og framsögumanninn og þar með væri þá tillagan í reynd traustsyfirlýsing á stjórnina. Ríkisstjórnin hefur framfylgt stefnu sem farin er að skila árangri. Hún þarf að fá meiri tíma til að hrinda stefnumálum sínum í framkvæmd. Hún mun fá traustsyfirlýsingu í sumargjöf. Í þingflokksherbergi Alþfl. hangir stór mynd af Stjána bláa á báti sínum, en um hann kvað Örn Arnarson: Hörð er lundin, hraust er mundin, hjartað gott sem undir slær. Þetta er hugarfarið, þetta er handlagið, þetta er hjartalagið sem þjóðin vill hafa við stjórnvölinn á þjóðarskútunni.



Herra forseti. Efnahagsstefna núverandi ríkisstjórnar kemur ekki vel fram gengin undan vetri. Það var samkomulag á miðstjórnarfundi Framsfl. að láta á það reyna hvort hún tæki vorbata. Þess verður beðið hvort Eyjólfur hressist. Ég segi nei.



Herra forseti. Frá því að ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar var mynduð hafa einstakir þingmenn allra stjórnarflokkanna og jafnvel einstakir flokkar í heild, eins og Framsfl., haft uppi tilburði til stjórnarandstöðu. Í kvöld gerast þau tíðindi þegar síst skyldi og tækifæri eru til þess að fella ríkisstjórnina að þessir þingmenn eða þingflokkar skríða í heilu lagi upp í fangið á Þorsteini Pálssyni og skila sér nú heim til íhaldsins. Frá og með þessari atkvæðagreiðslu, herra forseti, er þjóðinni væntanlega ljóst að hina raunverulegu stjórnarandstöðu er einkum að finna utan stjórnarflokkanna en ekki innan þeirra. Ekki síst þess vegna var vantrauststillagan óhjákvæmileg nauðsyn til að afhjúpa loddarana. Ég segi já, herra forseti.



Hæstv. forseti. Með það í huga að hér hefur einn stjórnarþingmanna séð ástæðu til að gera grein fyrir atkvæði sínu á þann hátt að hann bendir á að miðstjórn æðsta valds Framsfl. hefur tekið þá ákvörðun að bíða með að fella ríkisstjórnina fram á vorið, þá er augljóst að það er meiri hluti fyrir þessari vantrauststillögu þó hann sé ekki starfhæfur í augnablikinu. Eins vegna þess að hæstv. fjmrh., efnahagsmálaráðherra má segja því forsrh. er týndur, hefur hér sagt frá því hvernig hann gæti hugsað sér að framkvæma alla mögulega hluti til þess að efnahagsástand þjóðarinnar yrði gott en ekki tekið þátt í stjórnmálaumræðunni í kvöld, þá segi ég já.



Hæstv. forseti. Ég er ekki viss um að hæstv. dómsmrh. hafi lesið kvæði Arnar Arnarsonar um Stjána bláa í heild, en þar er einnig að finna þessar hendingar: Stjáni blái strengdi klóna, stýrði beint á drottins fund. Glæfraferðalag Stjána jafnt sem ríkisstjórnarinnar. Ég segi já.