Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Um eignarrétt og afnotarétt fasteigna gilda nú lög nr. 63 28. nóv. 1919. Meginreglan í þeim l. er sú, að skilyrði til þess að mega öðlast slíkan rétt yfir fasteignum er heimilisfang á Íslandi. Á það bæði við um einstaklinga og félög. Ráðh. er þó heimilt að veita undanþágur frá heimilisfanginu, ef honum sýnist ástæða til. Í frv. því, sem hér liggur fyrir, felst sú meginbreyting frá gildandi ákvæðum, að felld eru niður ákvæði um heimilisfang sem skilyrði fyrir því að öðlast eignarrétt eða afnotarétt fasteigna. Í stað þess er tekið upp ákvæði um, að íslenzkur ríkisborgararéttur skuli vera skilyrði til þess að öðlast slíkan rétt. Jafnframt er í frv. ákvæði um, að í hlutafélögum skuli 4/5 hlutar hlutafjár vera íslenzk eign og íslenzkir ríkisborgarar fara með meiri hl. atkv. á hluthafafundum. Auk þess er ætlazt til, að núgildandi ákvæði um heimilisfang hlutafélaga á Íslandi haldist og einnig að ákvæði haldist óbreytt um heimilisfang stjórnenda þessara félaga. Samsvarandi lagaákvæði á Norðurlöndum eru í stórum dráttum þannig, að í Danmörku er ríkisborgararéttur ekki skilyrði, heldur búseta í landinu, þó með ýmsum veigamiklum undantekningum, þannig að þeirra lög eru yfirleitt stórum rýmri en okkar lagaákvæði. Í Noregi, Svíþjóð og Finnlandi er hins vegar ríkisborgararéttur skilyrði, en ekki heimilisfang, og að öðru leyti eru lagaákvæði í þessum löndum svipuð og í frv., þ. á m. heimild ráðh. eða annarra yfirvalda um veitingu undanþága, þegar ástæða þykir til. Í Svíþjóð, Finnlandi og Danmörku þarf þó ekki undanþáguheimild til þess að öðlast eignarrétt yfir fasteign, sem maður öðlast við hjúskap eða erfð, og eru lög þessara ríkja að því leyti rýmri en hjá okkur og rýmri en frv. gerir ráð fyrir. Frv. er komið frá Nd., og var í þeirri d, aðeins breytt orðalagi á þrem stöðum til lagfæringar, en engar efnisbreytingar voru á því gerðar. Þó var þar nokkur ágreiningur um víss atriði í frv. Allshn. þessarar hv. d. hefur fjallað um frv., og urðu nm. ekki á eitt sáttir að öllu leyti um afgreiðslu þess. Meiri hl. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt, en 1. minni hl. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt, en 1. minni hl., hv. 3. þm. Norðurl. v. og hv. 1. þm. Vestf., vill gera þá breytingu á frv., að niður verði felld heimild ráðh. til að veita undanþágur frá l. nema í örfáum, afmörkuðum tilfellum, og hafa þeir flutt um þetta brtt. á þskj. 333. 2. minni hl., hv. 9. þm. Reykv., hefur einnig flutt brtt. við frv., um heimild félaga til þess að öðlast eignarrétt og afnotarétt fasteigna, á þá leið, að hluthafar allir skuli vera íslenzkir ríkisborgarar í slíkum félögum. Eins og ég lýsti, leggur meiri hl. til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Eins og frá hefur verið skýrt, hefur hv. allshn. ekki getað orðið samferða í þessu máli. Við í 1. minni hl. allshn., ég og hv. 1. þm. Vestf., teljum að vísu, að í frv. þessu felist mikil réttarbót frá þeirri skipan, sem gildir nú um þessi efni, en við teljum samt, að á frv. þurfi að gera breytingu, og í samræmi við þá skoðun okkar höfum við lagt fram brtt. á þskj. 333. Lögin, sem um þetta efni gilda nú, um eignarrétt og afnotarétt fasteigna, eru, eins og hv. frsm. meiri hl. gat um, lög nr. 63 frá 1919. Þau eru í mörgum efnum orðin úrelt. Það var ástæða til þess, að af hálfu okkar framsóknarmanna var flutt hér fyrir nokkrum árum till. til þál. um það, að fram skyldi fara endurskoðun á þeim lögum. Afdrif þeirrar þáltill. munu hafa orðið þau að lokum, að henni var vísað til ríkisstj. En til þessarar þáltill. mun mega rekja það, að ríkisstj. lét fara fram endurskoðun á þessum l. frá 1919 og lagði frv. um það efni eða frv. til nýrra l. um eignar- og afnotarétt fasteigna fyrir síðasta Alþ. Það frv. var þá lagt fyrir hv. Nd. og hlaut ekki afgreiðslu á því þingi, náði aðeins að ganga til 2. umr. í þeirri hv. d., að ég hygg. Þá fluttu fulltrúar framsóknarmanna í allshn. Nd. brtt. við frv. Þær fjölluðu fyrst og fremst um tvö atriði. Annað atriðið var það, að í stað þess, að þá var í frv. gert ráð fyrir, að hlutafélag skyldi hér eignast fasteignir og öðlast afnotarétt þeirra, ef meira en helmingur hlutafjárins var í eigu Íslendinga og það fullnægði að öðru leyti þeim skilyrðum, sem í frv. greindi, - við þetta atriði var flutt sú brtt., að hlutafélög skyldu því aðeins mega öðlast hér eignar- og afnotarétt af fasteignum, að 3/4 hlutafjárins yrðu í eigu Íslendinga. Hin brtt. laut að því, að ekki þótti rétt að veita ráðh. jafnvíðtæka heimild til undanþágu frá skilyrðum l. eins og frv. gerði ráð fyrir. Þegar þetta frv. var aftur lagt fram á þessu þingi, hafði sú breyting verið á gerð, að í stað þess, að áður var gert ráð fyrir því, að hlutafélag gæti eignazt hér fasteignir og fengið afnotarétt þeirra, ef helmingur hlutafjárins væri í eigu Íslendinga, þá er eftir frv., eins og það var lagt fram nú á þessu þingi og eins og það er nú, gert ráð fyrir, að hlutafélög geti því aðeins eignazt fasteignir hér og öðlazt afnotarétt þeirra, að 4/5 eða 80% hlutafjár séu í eigu Íslendinga og öðrum skilyrðum fullnægt að auki. En hins vegar var hinu atriðinu, sem aths. var sérstaklega við gerð á þinginu í fyrra, ekki breytt, sem sé því, að ráðh. gæti veitt undanþágu, ef hann teldi rétt vera og ástæður væru til, frá ákvæðum laganna yfirleitt. Við í 1. minni hl. n. teljum, eins og ég áðan sagði, að frv. þetta stefni í rétta átt og feli í sér endurbót frá gildandi lögum að því leyti til, að eftir þessu frv. er meginreglan sú, að skilyrðið fyrir því að öðlast hér eignar- og afnotarétt fasteigna sé ríkisborgararéttur, í stað þess að áður var aðeins krafizt fastrar búsetu hér á landi og er skv. gildandi lögum, en ekki krafizt ríkisborgararéttar. Þó að ríkisborgararéttar sé ekki alls staðar krafizt erlendis sem skilyrðis fyrir slíkri réttindanautn, teljum við svo mjög öðruvísi á standa hér á landi, að það sé rétt að gera ríkisfang að skilyrði fyrir eignarrétti og afnotarétti á fasteignum, og föllumst algerlega á stefnu frv, að því leyti, og þarf ég ekki þar neinu við það að bæta, sem frsm. meiri hl. n. sagði hér áðan. Við föllumst út af fyrir sig einnig á, að það sé ekki ástæða til að ganga lengra að því er varðar hlutafélög en frv. gerir ráð fyrir, þ.e.a.s. að það sé gert að skilyrði, að í hlutafélögum skuli 4/5 hlutafjár vera eign íslenzkra ríkisborgara, og við flytjum þess vegna enga brtt. við það atriði. Hins vegar er það svo, að í 2. mgr. 1. gr. þessa frv. segir svo: „Nú eru skilyrði þau eigi fyrir hendi, er í 1.-4. tölulið segir, og er ráðh. þá rétt að veita leyfi, ef ástæða þykir til. Eigi þarf þó leyfi til leigu á fasteign eða réttinda yfir henni um þriggja ára tímabil, ef uppsögn er áskilin með eigi lengri en árs fyrirvara.“ Við í 1. minni hl. allshn. teljum, að þarna sé ráðh. veitt allt of ótakmörkuð heimild til þess að veita undanþágu frá ákvæðum l., og í samræmi við þá skoðun flytjum við brtt. á þskj. 333, þar sem við gerum ráð fyrir því, að undanþáguheimild ráðh. sé bundin við alveg tiltekin og afmörkuð tilvik, þ.e.a.s. við þau tilvik, að maður hafi eignazt fasteign við hjúskap eða fyrir erfðir eða öðlazt fasteignarréttindi fyrir gildistöku þessara laga, þegar skilyrðin, sem að því lúta, voru önnur en þau eiga að verða eftir samþykkt þessa frv. Það er að vísu rétt, sem kom fram hjá hæstv. dómsmrh., þegar hann fylgdi þessu frv. hér úr hlaði á sínum tíma, að það er ekki kunnugt um, að það hafi misnotkun átt sér stað í þessu efni hér á landi, og í okkar brtt. felast út af fyrir sig engar getsakir um, að það megi sérstaklega gera ráð fyrir misnotkun af hendi núv. ráðh. eða þeirra, sem á eftir honum koma. En við teljum almennt, að það sé óheppilegt og varhugavert að veita ráðherra, framkvæmdarvaldshafa, jafnvíðtæka og í raun og veru alveg ótakmarkaða heimild til þess að víkja frá þeim skilyrðum, sem lögin hér setja. Og þó að það hafi ekki verið misnotað og þó að það sé kannske ekki sérstök hætta á því, að það verði misnotað, þá getur þó alltaf komið til þess, og við viljum taka þvílíka freistingu með öllu frá hæstv. ráðh. Það mætti að sjálfsögðu tala langt mál um það, hversu það er varhugavert að fela framkvæmdarvaldshöfum svo víðtæka og óskoraða undanþáguheimild frá l., en ég sé nú ekki ástæðu til þess að fara út í það hér. Þetta atriði, eins og það liggur fyrir, er ákaflega einfalt og auðvelt fyrir hv. þdm. að gera sér grein fyrir því og gera upp hug sinn til þess. Spurningin er sem sagt um það, hvort þeir vilja veita ráðh. alveg ótakmarkaða undanþáguheimild í lögum eða takmarka undanþáguheimild hans við ákveðin tilvik, þau tilvik, sem manni virðist að helzt gæti verið þörf á slíkri undanþáguheimild. Sú breyting, sem við leggjum til að gerð sé á frv., kemur í raun og veru fram í þessari okkar 1. brtt., og þær aðrar brtt., sem á eftir fara, sem að vísu eru nokkrar að tölunni til, leiðir aðeins af 1. brtt., þannig að ef 1. brtt. okkar verður felld, þá liggur það í hlutarins eðli, að hinar aðrar brtt., sem á eftir fara, eru þar með úr sögunni. Ég sé svo ekki, herra forseti, ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta mál.



Herra forseti. Í 1. gr. þessa frv. eru sett allströng skilyrði fyrir því, að maður, einstaklingur eða félag, geti öðlazt eignarrétt eða afnotarétt yfir fasteignum hér á landi. Skilyrðin eru sundurliðuð í fjórum liðum í þessari grein. En í síðari hluta þessarar sömu gr. er í raun og veru horfið frá öllu, sem búið er að segja, með því að heimila ráðh. að hafa þessi skilyrði að engu. Þetta kemur mér undarlega fyrir sjónir. Að vísu er þetta ekkert nýmæli í þessu frv. Þannig hefur þetta verið og er í gildandi lögum, og sagt er, að þetta hafi ekki komið að sök. Allt um það tel ég ekki rétt, að þetta sé þannig haft í lögunum eftirleiðis, og fylgi brtt. 1. minni hl. í þessu efni. Ég þarf ekki að gera grein fyrir þeirri brtt., því að það hefur hv. frsm. 1. minni hl. þegar gert skilmerkilega. Jafnvel þó að þetta hafi ekki komið að sök, að veita ráðh. svo víðtæka heimild, þá vitum við aldrei, hvenær slíkt getur komið að sök, allt verður einu sinni fyrst. Og það er jafnvel ástæða til að ætla, að freistingin til þess að notfæra sér þessa heimild verði meiri í náinni framtíð eða á komandi árum en verið hefur til þessa, því að ekki er ólíklegt, að ásókn útlendinga fari vaxandi í þessum efnum frá því, sem verið hefur. Ég tel því fráleitt, að nokkrum ráðh. sé veitt svo víðtækt vald sem ráð er fyrir gert í 1. gr. Það vald á að vera hjá hinu háa Alþingi, og komi til greina með undanþágur frá lögunum, þá er það þess að gefa slíkar undanþágur. Í 4. tölul. 1. gr. segir, að í hlutafélögum skuli 4/5 hlutafjár vera eign íslenzkra ríkisborgara og íslenzkir ríkisborgarar fara með meiri hluta atkvæða á hluthafafundum. Hér er því sem sagt slegið föstu, að hlutafélög, sem í eru útlendingar að 1/5, geti átt ótakmarkaðan eignarrétt og afnotarétt fasteigna hér á landi. Þetta er nýmæli, því að ákvæði um slíkt finnst ekki í gildandi lögum. Hér er því sem sagt slegið föstu, að hlutafélag, þó að í því séu útlendingar, geti öðlazt eignarrétt og afnotarétt yfir fasteignum hér á landi. Að vísu á það að vera tryggt, að íslenzkir ríkisborgarar séu í ríflegum meiri hluta. En ég tel hér vera um svo mikilsvert atriði að ræða, að ég flyt brtt. um þetta á þskj. 349, og í þeirri brtt. felst það, að allir félagar, hluthafar eða aðilar í slíku hlutafélagi skuli vera íslenzkir ríkisborgarar. Það er með öllum þjóðum farið varlega í það að veita útlendingum réttindi til atvinnu og rétt til afnota af eignum og auðlindum. Við Íslendingar verðum að fara í þessu efni varlegar en nokkur önnur þjóð, sem við þekkjum. Við megum ekki miða í þessu efni við þjóðir eins og hin Norðurlöndin vegna þess, hve við erum mörgum sinnum fámennari en þær þjóðir. Af þessari ástæðu tel ég, að aldrei sé of varlega farið í þessu efni, aldrei of varlega farið í því að takmarka rétt útlendinga hér á landi, og þess vegna hef ég leyft mér að flytja þessa brtt.



Herra forseti. Það eru aðeins örfáar aths. út af ræðum hv. frsm. 1. og 2. minni hl. Þeir eru sammála um það, að undanþáguheimild, sem gert er ráð fyrir í frv. að ráðh. fái, sé óheppileg og því beri að fella hana niður að mestu, en í stað þess beri að leggja hverja og eina umsókn um undanþágu til handa erlendum ríkisborgara fyrir Alþingi í frumvarpsformi. Um þetta má að sjálfsögðu deila eins og aðra hluti. En það er skoðun mín, að það sé með öllu ástæðulaust að fella niður þessa heimild, enda ætla ég, að engum ráðh. mundi haldast uppi að misnota þennan undanþágurétt. Það má einnig undirstrika það, eins og hér hefur komið fram, bæði í framsöguræðu hæstv. ráðh. við 1. umr. málsins og eins í ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v., að það er ekki vitað til, að undanþáguréttur ráðh. hafi komið að sök hingað til né að sá réttur hafi verið misnotaður. Hið sanna í málinu mun líka vera það, að eftirsókn útlendinga til þess að eignast fasteignir hér á landi hafi verið næsta lítil eða a.m.k. á engan hátt óeðlileg, og gildir það síðan núgildandi lög voru sett um þetta efni 1919, en fyrir þann tíma munu hafa verið nokkur brögð að því í sambandi við vatnsréttindi. Ég fæ ekki séð, að neitt bendi til þess, að á þessu muni verða breyting um sinn, og því sé ekki efni til að fella niður þessa undanþáguheimild, enda sýnist vera óþarflega fyrirhafnarsamt, að fjallað verði um hvert einstakt undanþágumál. hve smátt í sniðum sem það kann að vera eða verða, við sex umr. hér á hv. Alþingi. Ég fæ ekki heldur séð neitt varhugavert við ákvæðið um hlutafélög, sem hv. 9. þm. Reykv. (AG) ber fram brtt. um. Ákvæði frv. eru, að mér sýnist, eins og samsvarandi norskar reglur, og öll rök mæla með því að mínum dómi, að fasteignir þar í landi og á hinum Norðurlöndunum muni verða eftirsóknarverðari en fasteignir á Íslandi, og sé einhver sérstaða okkar um þessi efni, þá held ég, að hún sé einna helzt í því fólgin. Þá sýnist mér það muni vera misskilningur hjá hv. 9. þm. Reykv., að hlutafélög, þar sem einhver hluti hlutafjárins er eign útlendinga, slik félög megi ekki skv. gildandi lögum eiga fasteignir eða hafa afnotarétt fasteigna hér á landi. Ákvæði laganna, sem nú gilda, eru í 1. gr. 3. tölul. og eru á þá leið, að ef félag er og bera sumir fulla, sumir takmarkaða ábyrgð á skuldum félagsins, þá skuli þeir, er fulla ábyrgð bera, allir vera hér heimilisfastir, enda skal félagið hafa hér heimili og varnarþing og stjórnendur allir vera hér heimilisfastir. Skilyrðin nú eru aðeins heimilisfang stjórnar og varnarþing hér á landi, en alls ekki, að enginn hluti hlutafjárins megi vera eign útlendinga. Af þessum ástæðum treysti ég mér ekki til þess að mæla með því, að brtt. þær, sem fram hafa verið bornar, verði samþykktar.



Herra forseti. Fjhn. hefur haft þetta mál til meðferðar og hefur m.a., eins og venja er til, borið saman tölur frv. og niðurstöðutölur ríkisreikningsins, og fannst ekkert athugavert við þann samanburð. Eins og nál. á þskj. 320 ber með sér, mæla nm., sem viðstaddir voru afgreiðslu málsins, með því, að það verði samþ. óbreytt, enda var, eins og athugasemdir endurskoðenda við ríkisreikninginn bera með sér, ekki um það að ræða, að neinni af aths. þeirra væri skotið til meðferðar Alþ. En einn hv. nm., 4. þm. Norðurl. e., var fjarstaddur, þegar málið var afgreitt úr nefnd. Herra forseti. Skv. þessu leggur fjhn. til, að frv. verði samþ. til 3. umr. óbreytt.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. frá fjhn. og hv. frsm. n. gerði grein fyrir, þá mælum við framsóknarmennirnir í fjhn. eins og aðrir nm. með því, að ríkisreikningurinn fyrir árið 1964 verði samþ. sem rétt skýrsla um tekjur og gjöld ríkissjóðs á árinu 1964, auðvitað með venjulegum fyrirvara um leiðréttingar á villum, sem fram kunna að koma síðar. Yfirskoðunarmenn hafa ekki gert neinar þær aths. við reikninginn, er þeir vísi til úrskurðar Alþ., eins og hv. frsm. n. gat líka um. Hins vegar fylgja reikningnum 16 aths., sem yfirskoðunarmennirnir gera um meira og minna mikilsverð atriði, sem þeir telja að eigi að taka til greina eftirleiðis, þó að við svo búið verði að standa að þessu sinni. Undir þessar aths. vil ég taka og tel, að samþykkt reikningsins feli í sér slíkar undirtektir frá fjhn. Það, sem einkennir reikninginn og ekki er hægt að ganga þegjandi fram hjá, þótt hann sé réttur sem skýrsla, er, hve eyðslan flóir þar yfir alla bakka. Fjárlögin eiga að vera farvegur, en eyðslunni hefur ekki verið haldið í þeim farvegi. Víða hefur stórstreymi orðið út úr farveginum. Í heildinni hefur svo farið, að fjáraukalög þurfa að vera í útgjöldum að upphæð 666.2 millj. kr., og það er um það bil fimmta hver króna útgjalda á reikningnum. Svo óraunhæf hafa fjárlögin 1964 orðið. Má þar vafalaust ýmsu um kenna: ónógri vandvirkni við setningu laganna, meira vaxandi dýrtíð en gert var þá ráð fyrir og svo of lausum tökum á framkvæmd laganna, en allt felur þetta í sér ásökunarefni á hæstv. ríkisstj. og má ekki kyrrt liggja, þó að reikningurinn fái jákvæða afgreiðslu sem skýrsla um orðna hluti. Ég vil nefna sem dæmi um lausatök, að það, sem nefnt er „annar kostnaður ráðuneytanna“, var á 10. gr. í fjárl. 4 millj. kr., en varð í framkvæmd 8.4 millj. kr. eða meira en tvöföldun. Þá var á sömu gr. fjárl. 350 þús. kr. liður ætlaður „til kostnaðar við kjarasamninga“, en þetta urðu 1.8 millj. kr. eða meira en fimmföldun. Trúir nokkur því, að þarna hafi verið vel á haldið? A.m.k. talar þessi umframeyðsla alvarlegu máli um það ástand, sem var í kaupgjaldsmálum á árinu. Þetta er stríðskostnaður ríkisstj. á þeim vettvangi og óþakkarverður. Sameiginlegur kostnaður við embættisrekstur er áætlaður á fjárlögunum, 11. gr. C, 2.2 millj., en varð rúmlega 4 millj. Þar flóir ekki svo lítið út úr hlutfallslega. Á 11. gr. B er kostnaðurinn við ríkisskattanefnd og skattstofur. Það er einmitt liður, sem talað hafði verið hátt um, að yrði vegna hagræðingar mjög glæsilegur sparnaðarliður. Hann er á fjárl. 15.5 millj. kr., en varð samkv. ríkisreikningnum 23.3 millj. kr. Þarna hefur því illa bilað „hengilás, hespa eða kengur“. Ég er ekki að gera samfellda úttekt á ríkisreikningnum, ég nefni bara dæmi til þess að láta koma fram, að þar er margt athugavert efnislega, þótt við svo búið verði að standa og reikningurinn verði að afgreiðast. 19. gr. er í eðli sínu ruslakompa og mikil ruslakompa á þessum reikningi. Þar eru „óvissu útgjöldin“, og þar er allt fljótandi í óhóflegum tölum, sem auðvitað er ekki gott að festa hendur á, því að ekki hefur verið kostur á að skoða liðinn niður í kjölinn. Óviss útgjöld voru samkv. fjárlögum 1964 14 millj. kr., en urðu í reynd 18.1 millj. Þarna er bifreiðakostnaður ríkisstj. 1.1 millj. og ferðakostnaður embættismanna ríkisins erlendis 1.6 millj, og þó ekki allur í þeirri fjárhæð. Þar eru fjárhæðir vegna forsetaembættisins, sem nema um 600 þús.: Bretlandsför og heimsókn hertogans af Edinborg. Mér er spurn: Hvers vegna er það ekki látið koma fram í einu lagi á ríkisreikningnum, hvað æðsta stjórn landsins kostar? Það virðist vera óþarfi að setja svona háa líði í óviss útgjöld. Þá er þarna útgjaldaliður, sem nefndur er „lagafrv. og reglugerðir,“ 1.6 millj., og nefndakostnaður rúml. 2 millj. kr. og þó fleira, sem flokka mætti undir nefndakostnað, upphæðin því enn hærri til nefndarstarfanna. Ég sé ekki betur en þarna séu freyðandi rásir út úr farvegi fjárlaganna, Í þessu og þvílíku er ekki hægt um vik fyrir fjhn. Alþ. að þreifa til rótar. Þessum liðum þurfa þeir, sem með fjármál ríkisins fara, að gæta vel að og gæta þess að missa ekki fé ríkissjóðs út um greipar sér. Mér er spurn: Geta t.d. ekki embættismenn ríkisins samið reglugerðir í föstum vinnutíma? Þarf að greiða aukalega fyrir þau störf svo mikið sem gert hefur verið? Mikið efni til athugunar er skýrsla sú, sem fylgir reikningnum, um ábyrgðir, sem ríkið eða ríkisábyrgðasjóður hefur greitt á árinu 1964. Þar ber hátt tvær greiðslur fyrir Ísfirðing h/f á Ísafirði, samtals á sjöundu millj. kr. Þar er greiðsla fyrir Ásfjall h/f í Hafnarfirði 1.2 millj. kr., greiðsla fyrir Guðmund Jörundsson vegna togarans Narfa 2.5 millj., greiðsla fyrir Ísfell h/f vegna togarans Sigurðar 3.5 millj., greiðsla fyrir síldar- og fiskimjölsverksmiðju á Akranesi 3.7 millj. kr., greiðsla fyrir fyrirtækið Skagfirðing nálega 2 millj. Ekki er annað vitað en a.m.k. sumir þeirra, sem ríkið hefur borgað ábyrgðir fyrir, gangi eftir sem áður með fullar hendur fjár og leiki sér jafnvel að peningum. Mér virðist þarna geta verið viðsjárverð meðferð ríkisfjár, a.m.k. er hún það til að sjá. Erfitt er að vera sannfærður um, að fulls réttlætis sé þar ætið gætt, þegar skuldarar eru krafðir. Ég rak mig þarna á greiðslur vegna Hafnarfjarðarbæjar. Datt mér þá í hug að athuga, hvað ríkið hefur greitt fyrir bæinn eða fyrirtæki hans á síðustu árum, því að mér hafði skilizt, að hann væri sá skuldari, sem mest hefði reynt á ríkið með föllnum ábyrgðarskuldum. Virtist mér, að ríkið mundi hafa greitt vegna Hafnarfjarðar og fyrirtækja hans á síðustu árum um 35 millj. kr. Þetta er dálagleg fúlga eða svo má þeim sveitarfélögum finnast, sem stritað hafa við að standa á eigin fótum. Von er, að sú spurning vakni, hvort ekki hafi verið mögulegt að komast hjá slíkum greiðslum að einhverju leyti a.m.k. Yfirskoðunarmenn benda á, að óinnheimtar tekjur ríkissjóðs hafi færzt í aukana og séu í árslok 1964 103 millj. kr. eða 1/3 hærri en við næstu árslok á undan og meira en helmingi hærri en við árslok 1962. Þetta er slæm þróun, og það verður að reyna að taka fyrir hana. Má segja, að tréð rotni í báða enda, þegar hvort tveggja er, að álögur hækka ár frá ári og innheimta þeirra slaknar líka ár frá ári. Ég legg til, að ríkisreikningurinn 1964 verði samþ., en í þeirri till. minni felst alls ekki velþóknun yfir þeirri meðferð ríkisfjárins, sem reikningurinn segir sögur af. Ég tel, að þær sögur sumar geti verið og eigi að vera dæmisögur til viðvörunar þeim, sem fara með fé ríkisins eftirleiðis, og þess vegna hef ég bent á þessi atriði, sem ég nefndi.



Herra forseti. Það mætti vitanlega margt segja um ræðu hv. 1. þm. Norðurl. e., sem hann var að enda hér í sambandi við afgreiðslu ríkisreikningsins fyrir árið 1964, en ég skal reyna að fara ekki meira en ástæða er til út í þá sálma að ræða í einstökum atriðum þau mál, er hann minntist á. Ég get fullkomlega tekið undir þau orð hans, að það er sjálfsagt, að farið sé eftir till. endurskoðunarmanna ríkisins eða Alþ., varðandi þær athugasemdir, sem þeir gera í sambandi við ríkisreikninginn, enda hefur stofnunum og var þegar í sumar ritað í sambandi við þær athugasemdir, sem þær varða, og fyrir þær lagt að haga málum sínum framvegis í samræmi við þær athugasemdir, þannig að okkur 1. þm. Norðurl. e. ber að sjálfsögðu ekki á milli um, að það beri að taka tillit til þeirra athugasemda að fullu, enda tel ég þær vera hófsamar og eiga við full rök að styðjast. Varðandi aftur þær athugasemdir hv. 1. þm. Norðurl. e., að hér hefðu útgjöld farið stórkostlega úr hófi fram og það sýndi, að það hefði verið með lítilli gætni farið með ríkisfé, miðað við það, hvað hver reikningur hefði farið langt umfram fjárlög, þá eru á meginhluta þeirra útgjalda fullgildar skýringar, sem ég hygg nú raunar, að hv. 1. þm. Norðurl. e. sé fullkunnugt um, því að ég gerði rækilega grein fyrir því í fjárlagaræðu minni í haust, að ástæðan fyrir því, að útgjöld ríkíssjóðs 1964 hefðu farið svo langt fram úr áætlun sem raun ber vitni um, stafaði að meginhluta til af atvikum, sem til komu eftir að fjárlög voru afgreidd. Má í því sambandi geta þess, að svo sem ríkisreikningur ber með sér, þá hafa útgjöld samkv. sérstökum lögum orðið um 200 millj. kr., en eru aðeins áætlaðar 5 millj. til að mæta þeim útgjöldum í fjárl. Þetta stafar bæði af aðstoð við útgerðina og ýmsum öðrum ráðstöfunum, sem gerðar voru, eftir að fjárlög voru afgr., og ekki lágu fyrir upplýsingar um, þegar það var gert. Í annan stað var mönnum jafnframt kunnugt um það, að á þessu ári var í sambandi við samkomulag við verkalýðsfélögin fallizt á það að setja aftur vísitöluna í samband við kjarasamningana á miðju ári, og þetta leiddi af sér stórkostlega aukningu niðurgreiðslna til að halda niðri vöruverði, og útgjaldaauki af þeim sökum nemur um 200 millj. kr. Þetta eru langstærstu liðirnir, útskýra mjög verulegan hluta þeirra umframútgjalda, sem eru hjá ríkissjóði þetta ár, og hygg ég ekki, að það sé hægt að segja, að þetta bendi til einhverrar óreiðu í sambandi við þessar umframgreiðslur, heldur koma hér til atriði, sem eðli málsins samkv. lágu ekki fyrir, þegar fjárl. voru afgr., og það eina, sem segja má að geti verið ásökunarefni í því sambandi, er að hafa ekki nægilega snemma á því ári gert ráðstafanir til nýrrar tekjuöflunar til þess að mæta þessum útgjöldum, sem þó raunar var gert varðandi hluta þeirra með hækkun söluskattsins, sem einnig var afgr., eftir að fjárlög voru samþ. hér endanlega, til þess að mæta útgjaldaaukanum vegna aðstoðar við útgerðina og fleira í því sambandi. En þetta leiðir að sjálfsögðu af sér, að áætlanir fjárl. hafa mjög raskazt, þannig að ríkisreikningur er þetta miklu hærri samanborið við fjárlög eins og raun ber vitni um. Þetta held ég, að hv. þm. muni vera fullkomlega ljóst. Hann er svo glöggur og gætinn maður, að hann gerir sér fulla grein fyrir því. En mér finnst ekki alls kostar sanngjarnt að láta ekki þessar skýringar fylgja, þegar átalið er, hversu útgjöld fjárl. þetta ár hafa farið umfram fjárlög. Varðandi hina einstöku liði, sem hv. þm. vitnaði í að væru óeðlilega háir og sýndu, að ekki hefði verið haldið nógu vel á málum, svo sem að kostnaður við kjarasamninga hefði farið mjög verulega fram úr áætlun, sameiginlegur kostnaður við embættisrekstur og skattheimta og annað þess konar, út í þá sálma skal ég ekki sérstaklega fara. Ég býst ekki við, að í því felist ásakanir um það, að t.d. við kjarasamningana hafi verið greiddar út einhverjar óeðlilegar fjárhæðir. Það má vissulega harma það, að þessi kostnaður hefur orðið svo mikill sem raun ber vitni um, en eins og sakir stóðu, varð ekki hjá því komizt, og ég hef ekki ástæðu til að halda, að það hafi verið af neinni ógætni haldið á þeim útgjöldum. Kostnaðurinn við embættisrekstur, hinn sameiginlegi kostnaður, var áætlaður of lágt. Það getur vel verið, að megi segja, að eitthvað megi spara í því efni. Það hefur löngum verið vinsælt að tala um sameiginlegan embættisrekstur stjórnarráðsins og annarra þeirra stofnana sem dæmi um það, hvar mætti spara í ríkisrekstrinum. Það hefur verið frá því að ég man fyrst eftir, að ég hafði afskipti af stjórnmálum, en hins vegar lítið út úr því komið, enda reyndin sú, að ég hygg, að það sé ákaflega erfitt að komast hjá að inna þessar greiðslur af hendi. nema þá hugsanlega kannske með einhverjum verulegum skipulagsbreytingum, sem ég verð þó að segja, að ég fæ ekki séð, hvernig má við koma. Hitt er annað mál, að þessi eilífa gagnrýni á kostnað við stjórnarráðið og sameiginlegan embættisrekstur og aðra slíka útgjaldaliði við stjórnsýsluna hefur því miður oft og tíðum orðið þess valdandi, að þessi kostnaður hefur verið áætlaður of lágt í fjárl., og þá í rauninni verður útkoman sú, að þetta kemur fram í ríkisreikningi á sínum tíma. Ég verð persónulega að segja, að ég álít, að sú aðferð þjóni engum tilgangi, þegar það er vitanlegt, að kostnaðurinn hlýtur að fara fram úr áætlun, það sé eins gott að sýna þá áætlun raunhæfa strax. Varðandi kostnaðinn við skattheimtuna skal það fúslega játað, að endurskipulagning skattheimtunnar hefur ekki leitt af sér þann beina sparnað, sem gert var ráð fyrir. Það breytir hins vegar engu um það, að þessi skipulagsbreyting var að mínum dómi mjög til bóta og hefur lagt grundvöll að því, að með allt öðrum og nýjum hætti er hægt að taka á skattamálunum. En það er hárrétt hjá hv. þm., að áætlanir um það, að þetta mundi leiða af sér töluverðan sparnað, hafa ekki rætzt og því hefur þetta farið fram úr áætlun, bæði á árinu 1964 og 1965, og í fjárl. ársins 1966 hefur verið gengið út frá því að taka inn áætlun, sem raunsæ mætti teljast í sambandi við skattheimtukostnaðinn, og verða menn að sjálfsögðu að hafa sínar skoðanir um það, hversu þar hafi verið skynsamlega að málum unnið. En ég held ekki hér heldur, að sé hægt að álíta, að neitt hafi verið greitt óeðlilega umfram það, sem þessi kostnaður raunverulega reyndist óhjákvæmilegur. Varðandi nefndakostnað og kostnað við undirbúning lagafrv. er það ekkert sérstakt í sambandi við þennan ríkisreikning. Það hafa áratugum saman að vísu verið mismunandi háar fjárhæðir í þessu sambandi, en verið í öllum ríkisreikningum, frá því að ég man fyrst eftir, allverulegar fjárhæðir. Ég er hv. 1. þm. Norðurl. e. sammála um, að það beri að spyrna hér við fótum svo sem auðið er. En ég held ekki, að það sé hægt að færa þetta fram sem neinar sérstakar röksemdir fyrir því, að á árinu 1964 hafi verið eitthvað ógætilegar á þessum málum haldið, heldur en hefur verið tíðkað langa hríð, og ég vil ekki halda heldur, hver fjmrh. sem hefur átt hlut að máli í það og það skiptið, að ekki hafi verið reynt að sporna hér við fótum eins og kostur er. En þetta hefur nú einu sinni verið svo, t.d. með undirbúning lagafrv., að það er oft og tíðum mjög erfitt að leggja beinlínis á starfsmenn stjórnarráðsins þá skyldu að undirbúa öll slík mál, auk þess sem oft eru til kvaddir menn utan stjórnarráðsins vegna ýmiss konar sérþekkingar á þeim málefnum, sem um er að ræða, og verður þá að sjálfsögðu að greiða þeim mönnum fyrir það verk. Ríkisábyrgðirnar nefndi hv. 1. þm. Norðurl. e. einnig. Það er alveg rétt hjá honum, að það eru mjög óskemmtilegar fjárhæðir, sem ríkið hefur orðið að leggja út vegna ríkisábyrgða, og er glögg ábending um, að það hefði mátt fara með meiri hófsemi í ríkisábyrgðir á undanförnum árum og áratugum heldur en gert hefur verið. Ég hins vegar minni enn á það, sem er tvímælalaus staðreynd, að þessi mál hafa mjög komizt í betra horf, eftir að lög um ríkisábyrgðasjóð voru sett, og m. a. varðandi það, sem hann minntist á, að erfitt væri að sannreyna eða tryggja það, að sanngirni og réttsýni væri látin ráða í sambandi við innheimtuaðgerðir, held ég, að það sé þó til stórra bóta, að þetta er komið í hendur hlutlauss aðila, þannig að stjórnmálaleg sjónarmið koma þar ekki til greina. Ríkisábyrgðasjóður hefur með höndum þessar innheimtur og það er reynt með öllum tiltækum ráðum að innheimta þetta fé. Ég er hins vegar sammála honum um, að það er eðlilegt t.d. um sveitarfélög, sem reyna að standa í skilum, að það hitti þau illa að sjá, að það séu lagðar út stórar fjárhæðir fyrir önnur sveitarfélög. Þetta bendir ekki til þess út af fyrir sig, að þessi sveitarfélög, sem hlut eiga að máli, hafi vísvitandi verið að láta falla ábyrgðir á ríkið. Hér hafa hins vegar þau óhöpp orðið, að þessir aðilar hafa ekki geta staðið við sinar skuldbindingar. En auðvitað verður að leggja alla áherzlu á að innheimta þetta fé. Í sambandi við ríkisábyrgðirnar, ef út í það ætti að fara, það skal ég ekki gera hér, er auðvitað hægt að benda á mjög raunaleg óhöpp og raunaleg atvik, sem þar hafa átt sér stað, og vissulega hefði farið betur allra hluta vegna, að sumt hefði þar verið ógert. Það má því segja, að það sé oft og tíðum hægara að vera gáfaður eftir á. Það, sem er tilfinnanlegast í sambandi við ríkisábyrgðirnar, eru ríkisábyrgðir vegna togaranna, sem hafa fallið með mjög miklum þunga á ríkisábyrgðasjóð og verið einn versti þátturinn í þeim ábyrgðum á undanförnum árum og eru það eins og sakir standa nú. Hins vegar er í sambandi við vanskil þeirra ríkisábyrgða lögð sérstök áherzla á að reyna að fá viðbótartryggingar til þess að koma í veg fyrir, að þar verði um beint tap að ræða á fjármunum ríkisins. En einmitt þessi atvik og ýmis önnur, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. minntist á, tel ég, að sé gott að sé drepið á og vakin athygli á, vegna þess að það gerir mönnum ljóst, að það er nauðsynlegt að hafa mikið aðhald og gæzlu á í sambandi við veitingu ríkisábyrgða, því að þar beinlínis getur verið um að ræða að ráðstafa stórum fjárhæðum af almannafé. Og ég minnist þess nú, að þegar voru sett lög um ríkisábyrgðasjóð, kom fram æðimikil gagnrýni, jafnvel frá hv. 1. þm. Norðurl. e., um það, að með þeim aðgerðum væri verið að setja allt of strangar hömlur varðandi veitingu ríkisábyrgða. Þessar hömlur hafa hins vegar leitt til þess, að síðan tekin var upp sú meginregla um veitingu ríkisábyrgða, sem lög um ríkisábyrgðasjóð gera ráð fyrir, hafa ekki komið til nokkur teljandi vanskil varðandi þær ríkisábyrgðir, sem síðar hafa verið veittar. Það, sem hér er um að ræða, eru eingöngu ábyrgðir, sem veittar hafa verið, áður en lög um ríkisábyrgðasjóð tóku gildi. En það er full ástæða til þess að vænta, að eftir því sem árin líða muni útgjöld ríkissjóðs vegna vanskila ríkisábyrgða fara verulega minnkandi, og veit ég, að hv. 1. þm. Norðurl. e. er mér sammála um, að það sé vel, ef svo fer.



Herra forseti. Frv. þetta fjallar aðallega um breyt. á tveim atriðum í gildandi umferðarlögum. Hið fyrra í 1. gr. frv. er um útgáfu ökuskírteina. Aðalreglan í gildandi umferðarlögum er sú, að ökuskírteini gildir í 5 ár frá útgáfudegi. Frv. gerir ráð fyrir, að þessu verði breytt á þá lund, að ökuskírtelni verði tvenns konar, bráðabirgðaskírteini og fullnaðarskírteini, sem gildi í 5 ár. Bráðabirgðaskírteini sé gefið út til byrjenda og gildi í eitt ár frá útgáfudegi. Að liðnu því ári getur skírteinishafi fengið fullnaðarskírteini. Áður en það er gefið út, skal þó rannsaka ökumannsferil hlutaðeiganda, og þyki ástæða til, má láta hann taka próf í akstri og umferðarreglum á nýjan leik og sæta rannsókn lækna um líkamlega og andlega heilbrigði. Því er oft haldið fram og vafalaust með fullum rökum, að ungum mönnum, sem nýlega hafa fengið ökuréttindi, hættir við að aka óvarlega. Þá skortir reynslu í akstri, og þeir gera sér stundum ekki grein fyrir, hvenær varúðar er þörf. Er því algengt, að ökuóhöpp hendi unga menn, sem hafa nýlega fengið ökuréttindi. Ætla má, að fyrirkomulag það, sem gert er ráð fyrir í frv., geti í mörgum tilfellum orðið ungum mönnum hvöt til þess að aka varlegar en ella, ef þeir eiga það á hættu að þurfa að taka ökumannspróf að ári liðnu, ef eitthvað hefur út af borið með akstur þeirra, og vera jafnvel synjað þá um ökuskírteini. Hið síðara meginatriði, sem frv. fjallar um, er í 2. mgr. 2. gr. um breytingu á reglum þeim, sem fjalla um heimild lögreglustjóra til þess að svipta menn ökuleyfi til bráðabirgða. Samkv. lögum þeim, er nú gilda, skal ákvörðun lögreglustjóra um að svipta mann ökuleyfi til bráðabirgða borin undir úrskurð dómara svo fljótt sem við verður komið og eigi síðar en viku eftir sviptingu. Frv. gerir ráð fyrir, að þessu verði breytt á þann veg, að lögreglustjóri skuli tilkynna dómara innan viku ákvörðun sína um ökuleyfissviptingu. Aðili geti sjálfur krafizt úrskurðar dómara um sviptinguna og dómari geti einnig af sjálfsdáðum, ef honum sýnast efni standa til, fellt niður ákvörðun lögreglustjórans. Í fyrri mgr. 2. gr. frv. er nýtt ákvæði til samræmis við frv. til l. um breyt. á l. um meðferð opinberra mála, sem samþ. var í hv. d. fyrir nokkru og nú er til meðferðar 1 Nd. Ræði ég það atriði ekki frekar, enda mun hv. dm. það í fersku minni. Allshn. hefur fjallað um frv. á nokkrum fundum og fellst á að mæla með samþykkt þess. Jafnframt leggur n. til, að breyting verði gerð um enn eitt atriði umferðarl., eins og fram kemur á þskj. 324. Þessar brtt. eru fluttar að tilmælum dómsmrn. og eru að efni til um reglur þær, sem nú gilda um reiðhjól með hjálparvél. Í 1. gr. umferðari. er reiðhjól með hjálparvél skilgreint þannig: „Reiðhjól með hjálparvél: Sérhvert reiðhjól, sem í er aflvél minni en 1 hestafl, þó ekki yfir 50 rúmcm strokkrúmmál og ekki yfir 50 kg að þyngd.“ Lagt er til í till. n., að liðurinn orðist svo: „Létt bifhjól: Bifhjól, sem í er aflvél eigi stærri en 2.5 hestöfl og ekki yfir 50 rúmcm að slagrúmmáli, enda sé það eigi gert til hraðari aksturs en 50 km á klst. án verulegra breytinga á því.“ Ástæður fyrir brtt. hygg ég, að auðveldast sé að skýra með því að lesa upp meginhluta af grg. umferðarlagan. um málið, en frá þeirri n. eru till. þessar runnar, og eins og ég gat um áðan, hefur dómsmrn. komið þeim á framfæri við allshn. Grg. umferðarlagan. eða sá hluti hennar, sem hér skiptir máli, hljóðar á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Á undanförnum árum hefur þróunin orðið sú, að naumast munu fáanleg reiðhjól með hjálparvél, sem falla undir skilgreiningu umferðarl. Breytingin er sú, að hestorkutala tækjanna hefur vaxið og þyngd þeirra aukizt. Hins vegar er yfirleitt miðað við óbreytt slagrúmmál aflvélar ökutækjanna. Þrátt fyrir það, að þessi ökutæki falli eigi undir skilgreiningu umferðarl., voru fjölmörg þeirra þó skráð sem reiðhjól með hjálparvél allt fram á árið 1963. Þótti þá eigi lengur fært að halda slíkri skráningu áfram, enda höfðu þá verið skráð sem reiðhjól með hjálparvél nokkur ökutæki, sem ekki þótti rétt að leyfa unglingum innan 17 ára aldurs að nota. Í upphafi árs 1964 voru þó skráð þau ökutæki, sem flutt höfðu verið til landsins eða pöntuð, þegar fyrirmæli um stöðvun á skráningu voru gefin. Síðan má heita, að ekki hafi verið flutt til landsins ökutæki, sem falla undir skilgreiningu umferðarlaganna um reiðhjól með hjálparvél. Fullyrða má, að reynsla af notkun þeirra tækja, sem skráð voru á árinu 1964, hafi gefið góða raun. Eru þau að jafnaði traustari en hin eldri tæki, endingarbetri og hagkvæmari í viðhaldi. Þá veldur aukinn þungi þeirra því, að meira öryggi fæst í akstri. Ökutæki þessi eru mikið notuð af unglingum, sem eigi hafa öðlazt aldur til að aka bifhjólum eða bifreiðum. Þau eru ódýr í rekstri og notuð jöfnum höndum í tómstundum eða við ýmiss konar störf. Þeir, sem fást við uppeldismál unglinga, fullyrða, að við akstur slíkra hjóla fáist góður undirbúningur að akstri stærri og þyngri ökutækja. Hafa þessir aðilar lagt til, að breytt verði ákvæðum umferðarlaga þannig, að heimild verði veitt til þess að skrá stærri ökutæki en nú sem reiðhjól með hjálparvél. Að athuguðu máli telur umferðarlaganefnd rétt að leggja til, að reiðhjól með hjálparvél verði talið sérhvert reiðhjól. sem í er aflvél eigi stærri en 2 1/2 hestafl og ekki yfir 50 rúmcm að slagrúmmáli, enda sé hjólið eigi gert til hraðari aksturs en 50 km á klst. án verulegra breytinga á því. Till. þessar eru í samræmi við norskar reglur, enda er landslag og vegir í Noregi ekki ósvipað og hér á landi. Eins og getið er hér að framan, er hér í raun og veru um sérstaka gerð bifhjóla að ræða. Heiti það, sem notað hefur verið um ökutæki þessi, reiðhjól með hjálparvél, er hins vegar eigi réttnefni lengur, þar sem þau verða eigi knúin áfram eins og venjuleg reiðhjól, heldur eru þau að öllu háð aflvél, sem í þeim er. Er því lagt til, að tekið verði upp heitið „létt bifhjól“ um ökutæki þessi. Nái þessi breyting fram að ganga, telur n. rétt, að hert verði á þeim kröfum, sem gerðar eru til kunnáttu og hæfni þeirra, sem heimild hljóta til að aka léttum bifhjólum. Eiga ákvæðin um það efni heima í reglugerð um ökukennslu, próf ökumanna o.fl., nr. 57 1960.“ Þetta var úr grg. umferðarlaganefndar. Allshn. hefur á þetta fallizt, eins og fram kemur á þskj. 323 og 324. Þess ber þó að geta, að tveir nm., þeir hv. 3. þm. Norðurl. v. og hv. 1. þm. Vestf., voru ekki viðstaddir, þegar n. afgreiddi málið.



Herra forseti. Frv. þetta, sem hér er til 2. umr., er, eins og tekið var fram við 1. umr. þess, flutt af landbn. að beiðni hæstv. landbrh. og að ósk hreppsnefndar Hveragerðishrepps. Í 1. gr. frv. segir: „ Ríkisstj. er heimilt að selja Hveragerðishreppi í Árnessýslu allt það land jarðarinnar Vorsabæjar, sem liggur austan hamarsins og línu frá Litla-Hamri skemmstu leið í Varmá.“ Þá er einnig í l. gr. kveðið á um, hvernig fara skuli með, ef ekki næst samkomulag um söluverð landsins, og einnig um það, að andvirði landsins skuli hreppnum heimilt að greiða á 25 árum. Þá segir enn fremur í I. gr., að „þarfnist ríkið eða ríkisstofnanir byggingalóða úr landinu undir opinberar byggingar, skal því heimilt að kaupa þær og þá á sama verði hlutfallslega og Hveragerðishreppi verði gert að greiða fyrir landið, en óheimilt er hreppsnefnd Hveragerðishrepps að selja öðrum land eða lóðir úr umræddu landi.“ Þá er einnig tekið fram, að jarðhitaréttindi fylgi ekki hinu selda landi. Í 2. gr. er hreppsnefnd Hveragerðishrepps heimilað að taka eignarnámi lóðir í einkaeign og með erfðafesturéttindi úr landi jarðarinnar Vorsabæjar, er liggja innan takmarka þeirra, er um ræðir í I. gr., ef nauðsyn krefur vegna skipulags hreppsins. Landbn. hefur athugað frv. milli umr. og fengið Sveinbjörn Dagfinnsson á sinn fund til að fá hjá honum upplýsingar, sem óskað var eftir, og var það þá sérstaklega viðvíkjandi jarðhitanum og notkun hans. Í Hveragerði er sem kunnugt er risin upp töluvert mikil byggð. Í byrjun reis þessi byggð upp í landi Vorsabæjar í Ölfushreppi á hinu mikla hvera- og jarðhitasvæði, sem þar er. Reis þar brátt upp mikil gróðurhúsarækt og byggð í sambandi við jarðhitann, og voru öll hús hituð upp með heitu vatni eða gufu. Sú breyting varð 1946, að Hveragerðishreppi var skipt úr Ölfushreppi og lagt til hins nýja hrepps allt land jarðarinnar Vorsabæjar vestan Varmár og auk þess spildur úr jörðunum Öxnalæk og Reykjum. Öll byggð Hveragerðis er nú og verður í framtíðinni á landi Vorsabæjar eða á því svæði, sem hreppurinn óskar nú eftir að fá keypt. Hreppurinn fer ekki fram á, að ríkissjóður selji það land, er liggur ofar en Hamarinn, það land liggur í dalnum innan við byggðina, og þar hafa farið fram hinar miklu jarðboranir á vegum ríkisins til rannsóknar á jarðhitanum. Og það má gera ráð fyrir því, eins og segir í greinargerð frv., að raforkumálastjórnin þurfi á þessu landi að halda vegna frekari rannsóknar og mannvirkjagerðar til nýtingar jarðhitans, sem þar er, enda ekki gert ráð fyrir, að þar rísi upp byggð svo neinu nemi nema þá í sambandi við nýtingu jarðhitans, sem þar er. Eins og ég gat um, þá verða jarðhitaréttindi á hinu selda landi áfram í eigu ríkisins. Afnotarétt jarðhitans, þ.e.a.s. þess hluta hans, sem virkjaður hefur verið innan núverandi byggðar, hafa íbúar Hveragerðis nú eftir þörfum. Þeir hafa byggt hitaveitukerfi og lagt um hið byggða svæði, auðvitað á sinn kostnað, og annast boranir þær, sem þurft hefur að framkvæma. Það er almennt viðurkennt, að m.a. vegna skipulagsmála og almenningsþarfa sé nauðsynlegt, að bæjar- og sveitastjórnir hafi fullan umráðarétt yfir þeim lóðum og löndum, sem á hverjum tíma er ætlað til bygginga og annarrar mannvirkjagerðar, og að þeir geti með nokkurri framsýni unnið að heildarskipulagi byggðarinnar. Má í þessu sambandi minna á það, að nú fyrir nokkru höfðu Eyrarbakki og Stokkseyri fengið keypt þau lönd, sem þeirra byggð stendur á, keyptu það af ríkissjóði, en þau lönd voru áður í eign ríkisins. Hveragerði er ört vaxandi þorp með mikla möguleika til aukins atvinnurekstrar vegna hinnar miklu jarðhitaorku í nágrenninu, og er því nauðsynlegt, að af framsýni sé unnið þar að skipulagsmálum og öðrum almenningsmálum. Landbn. var sammála um að mæla með samþ. frv., en flytur við það tvær smávægilegar brtt. á þskj. 306 og 321. Brtt. á þskj. 306 hljóðar svo: „Námur og jarðhitaréttindi fylgja ekki hinu selda landi. Seljandi skal jafnan án endurgjalds eiga umferðarrétt og rétt til annarra landsnota, sem þörf kann að vera á vegna hagnýtingar jarðhitans.“ Í frv. er þessi málsgr. aðeins þannig: „Jarðhitaréttindi fylgja ekki hinu selda landi.“ Landbn. þótti rétt að hafa þessa mgr. heldur fyllri og taka fram t.d. um umferðarrétt á þessu landi, sem hreppurinn fær nú keypt, sem nauðsynlegur verður vegna starfsemi ríkisins við jarðboranir þar í nágrenninu. Þessi brtt. er flutt í samráði við deildarstjóra jarðeignadeildar ríkisins, Sveinbjörn Dagfinnsson, og eflir hans tillögu. Brtt. á þskj. 321 er aðeins um það, að aftan við 3. gr. bætist nýr málsliður við,svohljóðandi:„Jafnframt eru úr gildi numin í. nr. 25 18. apríl 1964 um heimild fyrir ríkissjóð til lóðakaupa í Hveragerði.“ Þessi lög voru sett 1964 af sérstöku tilefni að beiðni hreppsnefndarinnar vegna skipulags, sem þá fór fram og ekki var hægt að fullgera nema að fá landspildu, sem var í einkaeign. En nú að þessu frv. samþ., kemur þessi heimild að öllu leyti í hendur hreppsnefndarinnar, svo að ekki þótti ástæða til annars en að nema þessi l. úr gildi um leið og frv. væri samþ. Herra forseti. Landbn. leggur til, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem ég nú hef skýrt frá.



Herra forseti. Frv. til I. á þskj. 238 um breyt. á l. nr. 50 frá 29. marz 1961 um bryta og matreiðslumenn á farskipum og fiskiskipum hefur verið til frekari athugunar hjá iðnn. Frv. þetta er flutt af iðnn. þessarar hv. þd. samkv. tilmælum skólanefndar Matsveina- og veitingaþjónaskólans, og hefur n. ekki sent frá sér sérstakt nál. Í framkvæmd hinna eldri laga er talið, að lagafyrirmæli um matreiðslumenn hafi tíðum valdið ruglingi, og því er þetta lagafrv. borið fram. Samkv. I. gr. þessa frv. eru sett skýrari mörk milli starfsheita þeirra manna, sem hafa aflað sér fullra sveins- eða meistararéttinda í matreiðslu, nefnast þeir áfram matreiðslumenn, en hinir, sem aðeins hafa lokið námskeiði í matreiðslu, nefnast matsveinar eða aðstoðarmatsveinar. Skv. 2. gr. frv. er nú miðað við 50 rúmlesta skip í stað 100 rúmlesta áður varðandi réttindi þeirra, sem starfað hafa sem matsveinar á skipum 1 ár eða lengur og þeim veittur 5 ára frestur til að afla sér viðurkenningar til starfsins. Eins og fram kemur í grg. með frv., barst n. bréf frá iðnmrn., þar sem eindregið er mælt með frv. Nefndin leitaði umsagnar Sjómannasambands Íslands, Landssambands ísl. útvegsmanna og Farmanna- og fiskimannasambands Íslands. Allir þessir aðilar, svo og félag bryta, mæla eindregið með frv. Iðnn. mælir því með, áð frv. verði samþ. óbreytt, en einstakir nm. áskilja sér óbundnar hendur um afstöðu til frv. Herra forseti. Ég leyfi mér að vænta þess, að frv. þetta fái afgreiðslu í þessari hv. þd. og verði að lokinni 2. umr. vísað til 3. umr.