Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eins og fram kom við 2. umr. þessa máls hér í hv. deild og sömuleiðis er getið í nál. fjhn., þá taldi ég eins rétt að tímabinda þessi lög um ákveðið árabil, hliðstætt því sem gert er um ýmsar álögur til ríkissjóðs. Samkv. þessari skoðun minni hefi ég borið fram brtt. þess efnis, að lög þessi skuli gilda til ársloka 1940. Og jafnframt vil ég geta þess, að það hefir orðið samkomulag um það hjá meiri hl. fjhn. að taka aftur brtt. á þskj. 131. Hv. flm. þessa máls hefir borið það fram sem stuðning við þetta mál sérstaklega, að Vestmannaeyjakaupstaður fengi ekkert úr jöfnunarsjóði bæjar- og sveitarfélaga, sökum þess, hve hátt fasteignamatið væri þar, það er því ekki rétt, sem hv. 1. þm. N.-M. sagði í ræðu, að ég hefði borið þetta fram sem ástæðu fyrir frv., heldur gat ég aðeins um, að þessi ástæða væri nefnd. Samkvæmt því, sem ég nú hefi sagt, vil ég því reyna að láta lög þessi gilda aðeins til ársloka 1940. Ég var fyrst að hugsa um að bera fram brtt. um að láta þau gilda til ársloka 1941, en við nánari athugun fannst mér það of langt, en hinsvegar kostar lítið að framlengja lögin eftir 2 ár, ef þess gerist þörf.

*Jóhann Jósefsson: Ég vil aðeins geta þess, að ég er samþykkur brtt. þeirri, sem hv. 1. þm. Eyf. lýsti af hálfu meiri hl. fjhn., þar sem farið er fram á, að lögin gildi til ársloka 1940. Mér finnst það nægileg takmörkun, því að það er nú einu sinni orðið svo, að það er ekki gott að þurfa að bera frv. um framlengingu þessara laga fram árlega hér á Alþingi, því að alltaf verða töluverðar umræður um það, enda þótt það sé eins sjálfsagt og sanngjarnt eins og nokkurt frv. getur verið.



Það var þegar sýnt við atkvgr. um frv. þetta við 2. umr., að það á að ná fram að ganga. En eigi að síður hefi ég leyft mér að bera fram brtt. við það um að framlengja lögin aðeins til eins árs, eins og gert er með ýms tekjuöflunarfrv. ríkissjóðs. Út af þeim staðhæfingum, sem færðar hafa verið fram með frv., að Vestmannaeyjakaupstaður fengi ekkert fé úr jöfnunarsjóði bæjar- og sveitarfélaga, sökum þess, hve fasteignamatið væri hátt þar, vil ég benda á, að bráðlega verður önnur skipun á um úthlutun úr jöfnunarsjóði bæjar- og sveitarfélaga en verið hefir; á ég þar við ákvæði tryggingarlaganna, sem snerta þessi mál.

*Jóhann Jósefsson: Ég hef fengið þær upplýsingar hjá hagstofunni, að Vestmannaeyjakaupstaður muni ekki fá neitt úr jöfnunarsjóði í sumar. Það er því ósk mín til hv. deildar, að brtt. hv. meiri hl. fjhn. verði samþ., en brtt. hinna, sem vilja málið feigt, verði felld.

* Frsm. (Ingvar Pálmason): Eftir að þetta frv. kom til n., en það er komið frá Nd., þá bárust n. umsóknir frá 6 mönnum um ríkisborgararétt. Þessar umsóknir höfðu sumar hverjar legið fyrir allshn. Nd., en þá hafði vantað nokkuð af gögnum, sem samkvæmt l. eiga að fylgja hverri umsókn, og vísaði því allshn. Nd. þeim umsóknum frá. Síðan þessar umsóknir bárust hingað til Ed., hefir n. haft þær til athugunar, og það hefir komið í ljós, að öll skilríki, sem l. ákveða, hafa verið í fullu lagi. Þó var það svo, að þegar nál. var gefið út, þá vantaði hegningarvottorð frá fæðingarlandi eins umsækjandans, Weisshappels, sem fæddur er í Austurríki, og höfðu farið á milli umsækjandans og dómsmrn. bréfaskipti út af þessu. N. hefir athugað þetta mál, og þrátt fyrir það þótt þetta vottorð vanti, þá leggur n. til, að þessum manni verði veittur ríkisborgararéttur. En eftir að n. hafði skilað nál., þá barst henni þetta vottorð, og er það þess efnis, að þessi maður hafi í sínu föðurlandi hvorki sætt ákæru né verið hegnt fyrir nokkurt afbrot, svo að nú eru skjöl þessa manns í fullu lagi. Ég þarf ekki að hafa þessi orð fleiri, að því er snertir þá umsækjendur, sem n. leggur til, að bætt verði inn í frv-., því að n. hefir gengið var rækilega í gegnum öll skjöl, og þar er fullnægt þeim skilyrðum, sem l. setja. En síðan nál. var skilað hefir borizt til n. umsókn, sem hv. þm. Vestm. flytur brtt. um, en hann óskar eftir því, að bætt verði inn í frv. manni, sem dvalið hefir í Vestmannaeyjum. Ég skal taka það fram, að ég hefi farið í gegnum skjöl þessa umsækjanda, en n. hefir ekki unnizt tími til að fara í gegnum þau. Þótt ég áliti, að öll skilríki þessa umsækjanda séu í fullu lagi, þá vil ég heldur mælast til þess við hv-. þm. Vestm., að hann taki brtt. aftur til 3. umr., svo að fyrir geti legið umsögn n. um hana. Ég vil fyrir hönd n. leggja til. að frv-. verði samþ. með brtt. á þskj. 177, og ég vænti þess, að hv. þm. Vestm. fallist á að láta sína brtt. bíða til 3. umr. Ég hygg, að það þurfi ekki að valda neinum óþægindum fyrir hann, því að ég hefi farið í gegnum fskj., og ég fæ ekki betur séð en að n. muni mæla með því, að umsóknin verði tekin til greina. En þar sem n. hefir ekki öll átt kost á að kynna sér skjölin, þá þykir mér viðkunnanlegra, að þessi brtt. verði ekki borin undir atkv. nú.

*Jóhann Jósefsson: Brtt., sem ég hefi leyft mér að flytja við frv. eða við brtt. n., er áhrærandi mann, sem hefir verið búsettur í Vestmannaeyjum síðan 1926 og stundað þar klæðskeraiðn. Hann kom hingað fyrst 1920 og var þá í Reykjavík, en fór af landi burt um stundarsakir með konu og barn. Ég skal taka það fram, að hann er giftur íslenzkri konu. Þau hjón eiga eitt barn, sem samkv. vottorði skólastjórans í Vestmannaeyjum hefir notið sömu fræðslu og önnur börn á þess aldri. Hann hefir vottorð valinkunnra manna um það, að hann sé góður maður og gegn og vel þess verður, að fá íslenzkan ríkisborgararétt. Hann skilur íslenzkt mál og talar það sæmilega. Fleiri plögg eru hér, svo sem fæðingarvottorð og því um líki. Síðast þegar ég fór til Eyja, en það var fyrir nokkrum dögum, þá tjáði hann mér, að hann hefði ekki haft hegningarvottorð frá sínu föðurlandi, en var þá nýbúinn að fá það, og tók ég það með hingað til þingsins, en kom ekki nógu snemma til að ná í afgreiðslu n. á málinu. Hún var búin að gefa út nál., þegar ég fékk henni þetta skjal og önnur skjöl, sem lágu í stjórnarráðinu. Það er vitanlegt, að n. hefir valdið til að dæma um þetta, og ég skal fúslega verða við tilmælum frá frsm. n. um það, að taka þessa brtt. aftur til 3. umr. Ég vonast þá til, að n. athugi þau skjöl, sem ég hefi lagt fram og eru nú í vörzlum hv. frsm. n., sem snertandi eru þennan umsækjanda.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Ég sé, að hér eru helzti fáir mættir til að ræða þetta mál, og aðalflm., þess er ekki viðstaddur. Ég hefi sjálfur ekki miklu að bæta við það, sem ég sagði við 2. umr. þessa máls, en vildi aðeins leggja hér fram rökstudda dagskrá, sem ég ætla að lesa hér upp, með leyfi hæstv. forseta: Þar sem engar hömlur eru lagðar á útvegsmenn samkv. gildandi l., um að mynda hagsmunasamtök sín á milli, m. a. um stofnun rekstrarlánafélaga, þá lítur deildin svo á, að löggjöf um þetta efni sé með öllu ónauðsynleg, og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.

* Frsm. meiri hl. (Jóhann Jósefsson): Hv. 3. landsk. lagði fram rökstudda dagskrá í þessu máli, en ég verð að segja það, að mér finnst hún vera bein tilraun til að fella frv. Ég vil í þessu sambandi minna á það, að þótt alls ekki sé lagt neitt bann við því, að útgerðarmenn myndi með sér rekstrarlánafélög. sannar það alls ekki, að sú löggjöf sé óþörf, sem hér er stefnt að með þessu frv., vegna þess að í núgildandi l. er ekki heldur til neitt fyrirheit eða fríðindi fyrir þá, sem vildu starfa í félagsskap að þessum málum. En með þessu frv. er stefnt að því að örva menn til svona samvinnu, með því að heita þeim nokkrum fríðindum og gera aðstöðu þeirra sterkari með hjálp löggjafarinnar. Ég þarf ekki að telja það upp, því að ég gat þess við 2. umr. málsins, að hverju þessi löggjöf stefnir, enda ber frv. þess menjar. Hinsvegar vildi ég þó, að hv. 3. landsk. væri ekki við þessa umr. málsins að klifa á því að nýju, vegna þess að það kom svo oft fram við 2. umr. málsins, að ég er ekki sammála skoðun hans. Hann álitur, að með þessu frv. sé beitt nokkurri þvingun við útgerðarmenn, því að þeir væru skyldaðir til að ganga í svona félagsskap. Hv. 3. landsk. heldur því fram, að samkv. 1. gr. frv. sé útgerðarmönnum skylt að ganga í þessi félög, en það er mesti misskilningur. Þeir eru alls ekki skyldaðir til þess, eins og orðalagið ber með sér, heldur er stutt að því, bæði með 1. og 2. og öllum gr. frv., að gera það aðgengilegt fyrir útgerðarmenn að taka höndum saman um þessi efni. Ég stend ekki einn uppi með þá skoðun, að þörf sé að styrkja aðstöðu smáútgerðarmanna, bæði með vöruinnkaup og útvegun veiðarfæra. Hv. 3. landsk. svaraði fáu við 2. umr. frv., þegar hv. 2. þm. S.-M. hélt ræðu, sem staðfesti flest af því, sem ég hafði sagt um þetta mál, og benti í höfuðatriðum á það, að í því sjávarþorpi, þar sem hann á heima, sé samskonar reynsla í þessum efnum sem í Vestmannaeyjum, hvað snertir örðugleika útgerðarmanna að afla sér rekstrarfjár í tæka tíð. Hv. 3. landsk. heyrði ekki ræðu hv. 2. þm. S.- M. Að lokum vil ég geta þess, án þess að fjölyrða meira um þetta frv., að það er rétt, sem hv. 2. þm. S.-M. tók fram, að ég hefði ekki .að öllu leyti skýrt rétt eina gr. í þessu frv. Það var sú gr., sem á að fella úr frv. Skilningur hv. 2. þm. S.-M. á þeirri gr. var réttur, en ég skildi hana rangt. Ég hefi áður sagt það - og ég býst ekki við, að sú skoðun mín breytist - að afstaða hv. 3. landsk. mun að minni hyggju mest byggjast á því, að honum er með öllu ókunnugt um kjör smáútvegsmanna víðsvegar um landið. Þess vegna á hann erfitt með að skilja það, að þessi löggjöf gæti orðið þeim að gagni.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Ég hirði ekki um að endurtaka neitt af því, sem ég sagði við 2. umr. þessa frv. Rök mín fyrir því, að ég skoða málið ónauðsynlegt, gefa ekki tilefni til að lengja umr. Það er rétt, sem hv. þm. Vestm. tók fram, að ég heyrði ekki rök hv. 2. þm. S.-M., sem fylgir meiri hl. í sjútvn. um þetta mál. Mér skilst, að það hafi verið staðfesting á þeirri skoðun, sem hann þykist fylgja um nauðsyn þessa félagsskapar. Ég býst við, að lengi megi deila um það, hvort ég sé ókunnugur kjörum smáútvegsmanna eða ekki, og hann verður að hafa sína skoðun í því efni. Ég hefi nokkur kynni af smáútvegsmönnum utan Reykjavíkur og þekki marga útvegsmenn í ýmsum bæjum landsins persónulega. Ég hefi ekki orðið var við, að þeir telji þetta hina mestu hjálp í baráttu sinni að útvega þær vörur, sem þeir þarfnast, í sinni atvinnugrein. Ég skil ekki í að þeir gætu ekki fengið það fé, sem þeir þurfa, með öðru móti. Þetta frv. er sérstaklega miðað við kjör smáútvegsmanna í Vestmannaeyjum, og ég er ekki nógu kunnugur þar, til að geta dæmt um, hvort það er rétt. En þetta frv. gefur mér annað til íhugunar, sem sé það, að ef á að fara að veita þessari atvinnugrein stuðning í þessum kaupstað, þá hafa þar valizt þeir menn til forustu, sem ekki hafa haft mjög næman skilning á högum útgerðarmanna. Mér skilst, að tilefni hv. þm. Vestm. til að beita sér fyrir þessu máli, sé sú reynsla í kjördæmi hans, sem gerir þetta að sérstöku tilfinningamáli fyrir honum. Hans góða vilja efa ég ekki. En ég hélt, að skilningur lánsstofnana hefði ekki verið neitt minni á þörf útvegsmanna þar en annarsstaðar á landinu. Þótt nú svo væri, að skilningur bankanna hefði yfirleitt verið mjög takmarkaður í þessum efnum, þá er opið fyrir hvern einasta útgerðarmann að mynda samtök, án þess að setja sérstaka löggjöf um þetta efni. Og ég þykist hafa orðið var við. þau ár, sem ég hefi setið á þingi, að það sé ekki búin til löggjöf nema nauðsyn beri til. Og í raun og veru hefir flm. viðurkennt, að slíkrar löggjafar sé ekki þörf, en hún muni ýta undir menn að stofna slíkan félagsskap. Ég hefi bæði nú og áður fært rök fyrir því, að ég tel þetta mál þess eðlis, að það eigi ekki lengri aldur að eiga en þessa umr. Hitt er vitanlega á valdi d., hvort hún þóknast flm. og leyfir frv. að sjá dagsins ljós út úr deildinni.

* Frsm. meiri hl. (Jóhann Jósefsson): Herra forseti! Hv. 3. landsk. þm. játaði nú í sinni síðustu ræðu, að hann væri ekki svo kunnugur ástandinu.

Í Vestmannaeyjum

. Já, látum það gott heita, að vanþekking hans takmarkist við Vestmannaeyjar. Það er þá ekki svo lítill útgerðarþáttur, sem hann þekkir ekki neitt. - Þá vildi hv. þm. leggja það þannig út, að ég væri að beina þessu frv. að sérstökum manni, og að því er virtist, bankastjóranum í Vestmannaeyjum, fyrir tregðu að lána til útgerðarinnar. Vitaskuld skal ég játa, að mér er kunnugast það, sem mér er næst í þessu efni, en ég hefi ekki verið að draga hvorki einn eða annan bankastjóra sérstaklega eða lánveitendur inn í þessar umr., og er til þess engin þörf, m. a. vegna þess. að þessir útibúsbankastjórar úti um land eru alls ekki herrar yfir lánveitingunum og verða í einu og öllu að fara eftir þeim leiðbeiningum - eða fyrirskipunum kannske réttara sagt -, sem þeir fá frá höfuðstöðvum peningavaldsins í Reykjavík. Ég held, að það sé alveg ómaklegt að bera það hér fram. Og það er ennþá einn ávöxtur vanþekkingar hv. þm. að bera það á bankastjórann fyrir útvegsbankadeildinni í Vestmannaeyjum, að hann sé sérstaklega skilningslaus á þarfir útvegsins. Ég held nú, að sá maður hafi, líklega allra bankastjóra mest, lagt sig eftir að gangast fyrir því og stuðla að því, að útgerðarmenn ynnu saman í Vestmannaeyjum að ýmsum sínum þjóðþrifamálum. Skal ég nefna nokkur dæmi. Hann var einn af helztu stuðningsmönnum að mynda hið svokallaða lifrarbræðslufélag og fleiri ár formaður útgerðarmannafélagsins, þótt ekki sé hann það nú, og ötull þátttakandi í fiskisamlaginu, hverju fram af öðru. Ég held, að það muni ekki of mælt, þó að ég segi, að sá maður hefir einmitt miklu fremur en aðrir bankastjórar, að bankastjórunum í Reykjavík ekki undanskildum, lagt á sig mesta aukavinnu og farið út fyrir sína starfsskipun í nokkurskonar þegnskylduvinnu í þarfir útvegsins. Hitt er annað mál, þótt á þessum stað, af almennu ástandi bankanna, geri vart við sig tregða í ýmsum tilfellum hjá þeim mönnum, sem litla tryggingu hafa að bjóða. En svo er það nú þannig, að hv. þm. hefir gleymt fleira í þessum sínum mótþróa gagnvart frv. heldur en því, sem hér hefir verið á borð borið í þessari deild. Honum ætti þó að vera kunnugt um það, að fiskiþingið hefir gert ályktun og samþykkt viðvíkjandi rekstrarlánum og þörf fyrir þau, sem alveg bendir glögglega á það, að fulltrúar fiskiþingsins, sem mættir hafa verið hér og komu úr ýmsum útgerðarstöðum, hafa líka fundið til þess, að útgerðarmenn eiga í mörgum tilfellum erfitt uppdráttar í þessu efni. Ég skal alveg játa, að þetta frv. er ekki neinn voltakross, sem krefjast megi af, að verði allra meina bót. Það er hófleg tilraun til þess að styðja menn til samvinnu. Og reynslan hefir sýnt það, að einmitt samvinnan á sviði sjávarútvegsins hefir í ýmsu efni reynzt eins affarasæl og eins hagnýt fyrir þá menn, sem hafa tekið þátt í henni, eins og hún hefir reynzt fyrir bændur landsins á mörgu sviði. Að síðustu vil ég segja það, þótt hv. þm. viti það að vísu, að ég er vinsæll maður á Alþingi og vel séður hjá mínum deildarbræðrum. En hann skal ekki halda það, að neinn maður fylgi máli, sem ég flyt, bara vegna þess, að ég sé svo vel liðinn, að þeir vilji gera það fyrir mig. Heldur er það nú svo í ýmsum atriðum, að jafnvel ég, sem er á máli þessa hv. þm. íhaldsmaður og hann í dökkleitara lagi, er riðinn við mál, sem eru til þrifa og geta miðað að því, að verða að gagni fyrir landsfólkið, þótt hv. 3. landsk. þm. hvorki vilji eða geti komið auga á það, sem nýtilegt er í þessu máli. Hitt er annað mál, að okkur hefir sýnzt svipað um sum mál, er snerta útveginn, og er skemmst að minnast, þegar hann var með okkur hv. 2. þm. S.-M., er við héldum hér fram öðru máli til sigurs í þessari deild fyrir útgerðarmenn. Þar sá hann rétt og hallaðist að réttu máli, en í þessu máli virðist honum meinað að sjá nokkuð rétt. Er það sízt af öllu mér að kenna, því að ég hefi meira að segja lagt mig mjög í lima til að fá hann til að skilja tilgang málsins og hvaða gagns megi af því vænta. Ég vona, að hv. deild fallist ekki á þá till. hv. 3. landsk. þm., að drepa þetta mál, ekki vegna mín, heldur vegna málstaðarins og þeirra, sem málið er borið fram fyrir.

* Frsm. (Páll Hermannsson): Allshn. hefir haft þetta mál til meðferðar nokkuð lengi, enda hefir n. þótt málið erfitt. Bifreiðalög þurfa að vera nokkuð margbrotin og þau koma víða við, og margt í þeim er viðkvæmt og vandasamt til úrlausnar. N. hefir leitað álits ýmsra þeirra manna, sem hún hefir náð til og helzt mátti ætla, að gætu gefið um málið gagnlegar leiðbeiningar. Brtt. þær, sem n. ber fram á þskj. 179, eru að töluverðu leyti gerðar eftir bendingum frá þessum mönnum, og þá sérstaklega eftir bendingum frá vegamálastjóra. En ýmsir fleiri hafa gefið n. bendingar viðvíkjandi frv. Það er vitað, að bifreiðaumferð er orðin mjög mikil hér á landi, og bifreiðalögin hljóta því að verða fyrirferðarmestu umferðalögin í landi þessu. Þó þarf náttúrlega reglur um allskonar umferð, t. d. ríðandi manna, manna á venjulegum reiðhjólum og gangandi manna og akandi. N. hafði komið það til hugar, hvort ekki væri gagnlegt og jafnvel nauðsynlegt, að inn í þessi bifreiðalög væri settur sérstakur kafli með almennum umferðareglum. En ekki hefir verið í það ráðizt enn, og verður sennilega ekki gert, vegna þess, að eitt aðalatriðið í almennum umferðareglum er það, hvernig eigi að víkja eða til hvorrar handar eigi að víkja. Um það eru að vísu ákveðin fyrirmæli hjá okkur nú, að víkja ætíð til vinstri handar, en það er í ósamræmi við reglur, sem gilda í flestum nágrannalöndum okkar, að undanteknu Englandi og Svíþjóð. N. var það ljóst, að það er ekki gerlegt að ráðast í að setja almennar umferðareglur nema því aðeins, að fyrirfram væri séð, að þessu þýðingarmikla atriði verði ekki breytt. Ég býst þess vegna við, að það verði ekki ráðizt í það á þessu þingi að setja kafla í bifreiðalögin um almennar umferðareglur. Það má geta þess, að n. hefir að sjálfsögðu viljað greiða fyrir þessu máli, því hún telur ný bifreiðalög nauðsynleg, en hún hefir verið í nokkrum vafa fyrir sitt leyti, hvort þetta frv. til bifreiðal. muni verða afgr. frá þessu þingi. N. hefir fyrir sitt leyti viljað leggja áherzlu á að afgreiða málið frá þessari d., jafnvel þó hún sé í nokkrum vafa um það, hvort eigi að afgr. það frá þessu þingi, vegna þess hvað málið er vandasamt. En sú d., sem fær málið síðar til meðferðar, getur náttúrlega ákveðið, hvort hún vill ráðast í að gera frv. að l. Það má geta þess, að nágrannaþjóð okkar Danir hafa varið margra ára nefndarstarfi sinna færustu manna til þess að undirbúa umferðalög, sem eru að mestu leyfi gengin í gildi nú nýlega, en nokkur atriði eru þar óútkljáð enn. N. hefir flutt fjölda af brtt. Ég ætla, að brtt. séu við 26 gr. af þeim 43 gr., sem eru í frv., og auk þess eru margar af þessum brtt. undir allmörgum stafliðum. Það er ekki svo margmennt hér í hv. d., að það sé ástæða til að verja löngum tíma í að skýra þessar brtt. Þó þessar brtt. séu svona margar, þá eru ekki að sama skapi miklar efnisbreyt. í þeim, því allmargar þeirra eru orðabreyt. eða orðalagsbreyt„ sem að sumu leyti þóttu fara betur og að öðru leyti þóttu nauðsynlegar vegna þess, að n. fannst, að sumstaðar mætti misskilja orðalag. Þó þessar brtt. séu margar, þá er það vitað, að allshr., mun bera fram allmargar nýjar brtt. við 3. umr. Mér þykir rétt að benda á nokkrar brtt., sem einkum eru efnisbreyt., þó ég sjái ekki ástæðu til að fara nákvæmlega út í það, því hv. þdm. geta vonandi áttað sig á þeim, þó þær séu margar. - 1. brtt. er við 2. málsgr. 1. gr. frv., en 2. málsgr. telur upp áhöld, sem undanþegin eru l., eins og t. d. traktorar og vegheflar og önnur vélknúin ökutæki, sem notuð eru til jarðyrkju eða vegavinnu. N. orðaði þessa grein að sumu leyti nokkuð um og bætti nýju ákvæði við, sem er svo hljóðandi: „Einnig eru undanþegnir pallvagnar á lágum hjólum, sem notaðir eru til vöruflutninga að og frá skipi“. N. leit svo á, að þessi áhöld ættu að koma undir undantekningarnar, en það hafði láðst að geta þess í frv. Þá er 2. brtt., sem er við 3. gr. frv. Þar er í fyrsta lagi ákveðið, að í staðinn fyrir dómsmrh., sem þar var nefndur, skuli koma: „Ráðherra sá, sem fer með vegamál“. Þessi gr. fjallar um atriði, sem beinlínis kemur vegamálum við, en í frv. er dómsmrh. látinn hafa væntanlega framkvæmd þessara l. og eftirlit með þeim, og hann á að setja reglugerð um ýms atriði. Þó er á einstaka stað í frv. ætlazt til, að atvmrh. komi í staðinn fyrir dómsmrh. Það atriði, sem 3. gr. fjallar um, virðist beinlínis heyra vegamálum til, og þess vegna er ætlazt til, að þetta heyri ekki undir dómsmrh., heldur atvmrh. En með tilliti til þess, að sá ráðh., sem heitir atvmrh., fer ekki ætíð með vegamál, þá orðaði n. það svo hér, að þetta skyldi heyra undir þann ráðh., sem með vegamálin fer, og síðar í brtt. og yfirleitt í frv. er þessi ráðh. kallaður vegamálaráðherra. Það er dálítið vafamál, hvort d. vill taka þessa aðferð upp, og ég geri ráð fyrir, að það muni ekki valda neinum verulegum ruglingi, þó ráðh. væri kallaður atvmrh., eins og hann heitir. En það er ekkert nýmæli, þó ráðh. sé kenndur við sérstaka starfsgrein, jafnvel þótt hann heiti ekki eftir þeirri starfsgrein í l. Það er t. d. ekki til í l. neitt, sem heitir landbrh., heldur heitir hann atvmrh., en þó er það algengt í lagamáli að nefna hann landbrh. Sá ráðh., sem með vegamálin fer, er líka einatt kallaður vegamálaráðherra. Þá vil ég nefna brtt. við 5. gr. Þar eru ákvæði um hemla í bifreiðum. Í frv. er gert ráð fyrir því, að með tveim hemlum megi stöðva bifreið. Hemlar í bifreiðum eru af ýmsum tegundum, og vinna ekki hvor fyrir sig, heldur báðir saman. Þess vegna eru ákvæði 5. gr. orðuð um með hliðsjón af staðreyndum. En eftir ákvæðunum óbreyttum væri alls eigi hægt að nota sumar tegundir bifreiða. Sömuleiðis er umorðun við 7. gr., sem í raun og veru er ekki veruleg efnisbreyt., en brtt. er með allmikið breyttu orðalagi. Í 7. gr. er gert ráð fyrir því, að ljós skuli sett og stillt á þann hátt, að vel megi skilgreina þau í 20 metra fjarlægð á jöfnum vegi, og miðgeislar þeirra megi ekki vera hærri en einn metri yfir akstursbrautinni. Þess ber að gæta, að ljósin eru þannig sett á sumar bifreiðar, að erfitt er að koma því við, að miðgeislar þeirra yrðu í 20 metra fjarlægð á jöfnum vegi eigi hærri en einn metra yfir akbrautinni. Greinin er orðuð þannig: „Ljósin skulu lýsa akbrautina framundan nægilega til þess að skapa nauðsynlega yfirsýn fyrir ökumanninn og sett þannig, að ljósmagnið valdi þeim sem minnstum óþægindum, er mæta bifreiðinni“. Þetta er eitt og hið sama. Í báðum tilfellunum er átt við að gera ekki óþægilega þá umferð, sem á móti bifreiðinni kemur, og orða greinina þannig, að hún verði framkvæmanleg. Þá er með d-lið brtt. fellt burt niðurlag 4. málsgr. 7. gr. Þau ákvæði eru endurtekin í frv. í 14. gr., og þótti því óþarfi að hafa hið sama á báðum stöðunum. Þá er að minnast á 8. brtt., við 14. gr. Þar er tekið inn ákvæði um, að skoðun skuli fara fram á bifreiðum. Hefir þar af vangá fallið niður þegar frv. var samið: „Slík skoðun er svo sem vikið er að í 12. gr.“. Í brtt. við 19. gr. frv. eru dregin saman nánar en gert er í frv. ýms ákvæði, sem dómsmrh. á að setja reglugerð um, eins og annað, sem viðkemur bæði akstri bifreiða á vegum og geymslu á eldfimu efni, sem notað er vegna bifreiða. Ég fer nú fljótt yfir sögu. Næst nefni ég 19. brtt., sem er efnisbreyting við 28. gr. Það er gert ráð fyrir því í fjórum smágreinum, að þegar bifreið mætir vögnum og öðrum vegfarendum, þar sem vegurinn er svo mjór, að ekki er unnt fyrir hvorn að komast framhjá öðrum, skuli bifreiðin aka til baka. Þetta er sjálfsagt að því leyti, er snertir vagna. Bifreiðum er skylt að aka til baka, þegar þær mæta hestvögnum. Hinsvegar þótti n. það ekki sjálfsagt, þótt bifreiðar mættu ríðandi manni, að þeim væri skylt að aka til baka. Þess vegna leggur n. til, að orðin „eða öðrum vegfarendum“ falli burt, en bifreiðum, sem mæta vögnum, skuli skylt að aka til baka. Þá kem ég að 20. brtt., við 29. gr., sem er líka efnisbreyting. Hún er um það, að ef slys vill til, sem stendur í sambandi við notkun bifreiða, skuli bifreiðarstjóri fara eftir ákvæðum reglugerðar. Hann skal stöðva bifreiðina, segja til um nafn sitt og heimilisfang og veita þeim aðstoð, er slasast. Enginn munur er á þeirri þörf, sem er á aðstoð bifreiðarstjórans, hvort sem slysið stafar af bifreiðaakstri eða einhverju öðru. 21. brtt., sem er við 34. gr., er ef til vill seinasta og mesta efnisbreytingin af öllum þessum brtt. 31. gr. er um skaðabótaskyldu. Upphaf greinarinnar hljóðar svo: „Verði tjón af notkun bifreiðar á mönnum eða munum, er sá, sem ábyrgð ber á henni, skyldur til að bæta það að fullu, enda þótt hvorki honum eða ökumanni bifreiðarinnar verði kennt um tjónið“. Hér er um mjög skýrt og fullkomið ákvæði um skaðabótaskyldu bifreiðaeigenda að ræða. Samkv. gr. eru þeir skyldir til þess að bæta að fullu tjón það, sem þannig stendur á, þó að hvorki bifreiðaeiganda né bifreiðarstjóra verði kennt um það. Það er vitanlega mikið álitamál, hve langt á að ganga í ákvæðunum um skaðabótaskyldu. Ýmsir halda því fram, að bifreiðaakstur sé svo hættuleg atvinnugrein, að það sé eðlilegt. að á honum hvíli þung ábyrgð, og mikil skylda sé að bæta það tjón, sem hlýzt af akstri bifreiða. En aðrir benda á með rökum, að þótt akstur bifreiða sé hættulegur, sé hann líka gagnleg atvinnugrein, sem eigi að njóta þess, hve hún er nauðsynleg, samtímis því, hve hún er hættusöm. N. leggur því til að setja í stað orðanna „enda þótt hvorki honum né ökumanni verði kennt um tjónið“ í 1. málsgr.: nema það sannist, að ekki hafi verið hægt að komast hjá tjóni, þótt bæði akstur og ökutæki þess, er tjóninu olli. hefði verið í fullu samræmi við settar reglur. Þetta ákvæði er tekið upp úr bifreiðalögum Dana. Hliðstæð ákvæði eru í bifreiðalöguur Dana, sem eru nýkomin í gildi. Ákvæðin um vátryggingar á bifreiðum og skaðabótaskyldu eru þannig, að mjög vandasamt er að gæta þess, að öllum sé gert rétt til. Menn mega ekki gleyma því, að eftir því, sem gjöldin eru hærri, þess kostnaðarsamari verður vitanlega bifreiðaaksturinn. Því að náttúrlega fæst slík vátrygging ekki fyrir ekki neitt. Þótt bifreiðar séu hættulegar, verður að vekja athygli almennings á því að gæta varfærni, m. a. með því að láta ekki skaðabótaskyldu bifreiðaeigenda verða svo ótakmarkaða, að allt sé bætt, jafnvel þótt vegfarandinn eigi miklu meiri sök á slysinu vegna gáleysis sins, en bifreiðarstjórinn sé þar alveg saklaus um að hafa vanrækt skyldu sína. Þá er líka að minnast á það, að í 34. gr. frv. er í 2. málsgr. sagt: „Ef sá, er tjónið beið, annars hefir sýnt af sér gáleysi, má taka tillit til þess við ákvörðun skaðabótanna“. N. hefir lagt til, að orðalaginu sé hér breytt þannig, að í stað „má“ kemur: skal. Hún telur, að sjálfsagt sé að taka eitthvert tillit til þess, ef sá, sem verður fyrir tjóni, hefir haft gáleysi í frammi. Læt ég svo útrætt um þessar brtt., því að stólarnir heyra ekkert af því, sem hér er sagt, og þeir, sem sitja hér, geta áttað sig á þeim, þó að ekki sé lengri ræða haldin um þetta.