Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og hv. þdm. er kunnugt, var tekin aftur til 3. umr. brtt., sem meiri hl. fjhn. hafði flutt fyrir jól á þskj. 282. Síðan hefur fjhn. haldið fund um málið, og verður þessi brtt. nú endanlega dregin til baka, en þess í stað hefur meiri hl. n. flutt aðra brtt. á þskj. 336. Því miður hefur þessi meiri hl. að vísu minnkað frá því, sem var fyrir jólin, því að þeir tveir hv. framsóknarmenn, sem sæti eiga í n., sáu sér ekki fært að vera meðflm. að þessari nýju útgáfu af brtt. Það, sem ég álít veigamestu rökin fyrir því að flytja þetta frv., eru erfiðleikar sveitarfélaganna, sem fyrirsjáanlegir eru á fyrri hluta þessa árs vegna þess, hve útgjöld þeirra hafa hækkað geysimikið vegna almennra kauphækkana fyrst og fremst, sem urðu á s. l. ári, án þess að tekjur þeirra hækki samsvarandi. En eins og kunnugt er, eru útsvörin, sem fyrst og fremst má skoða sem tekjuskatta, aðaltekjustofn bæjar- og sveitarfélaganna, en þar sem fyrirframgreiðsla útsvara er miðuð við skatta fyrra árs, þá er auðsætt, að þau útsvör, sem á verða lögð á þessu ári, verða ekki - nema að miklu minni hluta en áður hefur verið, þegar kaupgjald hefur verið stöðugra - innheimt á fyrri hluta næsta árs, en aðalþungi útsvarsgreiðslunnar kæmi þá auðvitað á seinni hluta ársins. Nú mætti að vísu segja sem svo eða spyrja sem svo, hvort bankarnir og aðrar lánastofnanir geti þá ekki fleytt bæjar- og sveitarfélögunum yfir þennan hjalla. En ég býst við, að bankarnir muni segja, að vandi þeirra sé ærinn að standa undir þeim lánum, sem þeir af öðrum ástæðum verða að veita, þó að þeir þyrftu ekki að bæta þessu á sig, en þar yrði auðvitað um mjög verulegar fjárhæðir að ræða. Auk þess væri slík lánsfjárþensla af hálfu bankanna tæplega æskileg fyrir efnahagskerfið að mínu áliti, þó að ég ræði það ekki frekar. Þetta tel ég meginástæðuna fyrir því, að eðlilegt sé að samþykkja frv. með þessu sniði, og með tilliti til þess hefur meiri hl. n. gert þá breytingu á sinni till., að sú heimild, sem í frv. felst, mundi aðeins vera fyrir yfirstandandi ár. Annað atriði hefur eðlilega blandazt inn í þetta - nefnilega það, að væri þessi heimild upp tekin í lög, þ. e. að breyta þeirri prósentu, sem fyrir fram er innheimt, þá mundi það vera spor í áttina til staðgreiðslukerfisins. Það segir svo í grg. fyrir frv., að slíkt, að ekki er heimilt að innheimta meira en 50% af álögðum gjöldum fyrra árs, sé bagalegt bæði fyrir hið opinbera og ekki síður fyrir gjaldendur, svo sem dæmi eru um. Það getur varla farið á milli mála, að þetta er bagalegt fyrir hina opinberu aðila, sem þarna eiga hlut að máli, og þá auðvitað fyrst og fremst bæjar- og sveitarfélögin, því að þetta skiptir ríkið miklu minna máli vegna þess, hve beinu skattarnir eru tiltölulega lítill hluti af tekjum þess. En að þetta sé hagnaður fyrir gjaldendurna, það kann hins vegar kannske að koma sumum einkennilega fyrir sjónir, og sé lítið algerlega stærðfræðilega á þetta, þá er auðsætt, að reikningslega séð, eins og ég sagði, getur það varla verið til baga að fá vaxtalaust lán í nokkra mánuði, því að ég hygg, að hv. þm., sem eru að reyna að fá lán fyrir skjólstæðinga sína í lánastofnunum, telji sig vel gera, ef það tekst að útvega slík lán, þó að þau séu með allt að því 10% vöxtum eða meira, hvað þá ef lánin væru vaxtalaus. Þó að maður voni allt hið bezta um verðstöðvunina, þá munu fæstir hv. þm. telja líkur á því, að peningarnir vaxi við það og verðgildi peninganna verði meira á komandi hausti en það er nú, þannig að það yrði meiri fórn að láta þá af hendi þá en nú. Þrátt fyrir þetta er það kannske ekki algerlega út í bláinn að tala um, að það gæti verið a. m. k. sumum gjaldendum til góðs að losna sem fyrst við þessa skuldbindingu sína til ríkisins. Reynslan hefur oft og tíðum sýnt það, að mönnum hefur ekki orðið gott af því að skulda ríkinu. Þannig að eins og fólk nú einu sinni er, þá eru það a. m. k. margir, sem ekki hafa þá fyrirhyggju að leggja fyrir vegna skatta, sem þeir skulda. Og að vissu leyti gæti það auðvitað verið spor í átt til staðgreiðslukerfis að breyta þessari fyrirframinnheimtu. Þó ber að hafa í huga í því sambandi í fyrsta lagi, að hér eru aðeins heimildir til þess að hækka innheimtuna, ef kaupið hækkar þannig um visst mark, en ekki samsvarandi heimild til lækkunar, sem þyrfti að vera, ef þetta væri hliðstætt staðgreiðslukerfinu. Og auk þess ber að hafa í huga - þó að sú röksemd, sem ég nefndi, hafi verið færð fram til stuðnings staðgreiðslukerfinu, þ. e. að það sé gott, að skattarnir breytist sjálfkrafa til samræmis við tekjurnar - ófyrirsjáanlegar sveiflur, sem á tekjunum verða, eins og t. d. þegar afli bregzt og svo það, sem allir gera sér ljóst, að hafi tekjur s. l. árs verið hærri en ársins á undan, komi þeir til með að greiða hærri skatta. En hvað sem því líður, er persónuleg skoðun mín sú, að æskilegra væri þá einmitt út frá þessu sjónarmiði að hraða því, að tekið væri upp staðgreiðslukerfi en lappa upp á fyrirframinnheimtuna. En það, sem er frá mínu sjónarmiði aðalatriðið í því sambandi, er, að þar sem vitað er, að breytingar á skattalögunum munu síðar koma fyrir þetta þing, þá er eðlilegt að taka þetta mál upp í sambandi við það, og út frá því sjónarmiði einnig, að það er fyrst og fremst hagur bæjar- og sveitarfélaga, sem hér er borinn fyrir brjósti, þá leggur meiri hl. n. til þá breytingu, sem hér liggur fyrir á þskj. 336, og væntir þess, að hv. d. geti á það fallizt að samþykkja frv. með þeirri breytingu.



Herra forseti. Mig langar aðeins til þess að gefa hér örlitlar upplýsingar um afstöðu okkar, hv. 3. þm. Vestf. og mín, til þessa máls. Það er rétt, sem hv. frsm. fjhn. var að segja hér áðan, að undir nál., sem gefið var út 17. des. eða rétt fyrir jólin, skrifuðum við, en með fyrirvara. Þetta mál var afgreitt í flaustri. Hæstv. fjmrh. sagði í framsöguræðunni, að það mundi ekki verða afgreitt, ef ekki yrði samstaða um það hér í d. Margir tóku það svo, þegar við 1. umr. kom fram ákveðin rödd gegn frv., og töldu, að þá mundi það þar með vera úr sögunni að sinni. En á síðustu annadögum þingsins var þó þetta frv. tekið fyrir í fjhn., og við, ég og hv. 3. þm. Vestf., tókum þátt í því að laga tillgr. að mínum dómi, því að eins og hún var upphaflega, var ómögulegt, alveg fráleitt, að samþykkja hana, vegna þess að þar var það lagt á vald stofnunar úti í bæ, efnahagsstofnunar ríkisins - og fjmrh. að vísu, að ákveða, hver innheimtan skyldi vera, og engin takmörk á því, hver hún gæti orðið, þannig að allt upp í 100% var mögulegt eftir frv. Það fannst okkur fjarstæða, að ég held, flestum í n. - ekki bara okkur framsóknarmönnunum þar, heldur öllum, og við stóðum því að því að gera brtt., þar sem prósentan var lækkuð niður í 57% að hámarki. Nú hefur hv. meiri hl. enn á ný breytt tillgr. að sumu leyti til bóta, en að öðru leyti til hins verra, þar sem prósentan er hækkuð úr 57% í 60%, en aftur á móti er heimildin nú miðuð aðeins við yfirstandandi ár. Nú skal ég engu spá um það, hvort við það verður látið sitja í framtíðinni, að það verði aðeins á þessu ári, 1971, sem fyrirframinnheimtan fær að nema 60%, en miðað við reynslu af ýmsum ákvæðum, sem látin eru gilda til ársins, þá kæmi mönnum það ekkert á óvart, þó að það kæmu framlengingarfrv., eins og í svo mörgum tilfellum á sér stað. Ég man ekki t. d., hvað það eru mörg ár síðan ýmis gjöld með viðauka . . .  Það er vissulega hárrétt hjá hv. 10. þm. Reykv., að það er ekki líklegt, að peningarnir vaxi að verðgildi á næstu mánuðum. Það er ákaflega hætt við því, að þegar 1. sept. rennur upp yfir okkur alla, þá verði það a. m. k. nokkuð gefið, að peningar manna hafa ekki vaxið að verðgildi. Og það er sennilega ráðlegt fyrir fólk að borga opinber gjöld. Ég er ekkert frá því, að menn ættu að gera það og taka þessi varnaðarorð hv. þm. til greina. En ég sé ekki beinlínis þörf á því að lögskylda fólk til þess að greiða þessi gjöld frekar en orðið er. Það er alveg rétt, að sveitarfélögin hafa talsverðra hagsmuna að gæta með að fá þetta. Ég skal ekkert gera lítið úr því. Ég hygg t. d., að fyrir Reykjavíkurborg sé hér um 80 millj. kr. fjármagn að tefla. Fyrir fram greidd útsvör eru miðuð við útsvör fyrra árs. Mig minnir, að útsvör Reykvíkinga 1970 hafi verið röskar 800 millj. kr. Fyrirframinnheimtan á þessu ári ætti þá eftir gömlu reglunni að vera 400 millj. kr., en getur farið upp í 480 millj. kr., ef þessi regla verður samþykkt. Það er nokkurt fé 80 millj. kr., ég geri ekki lítið úr því. En annað eins hefur nú sézt eins og það að útvega í fjóra mánuði 80 millj. kr. að láni, þ. e. 20 millj. kr. á mánuði þá fjóra mánuði, sem eftir eru af tímabilinu, ef fjárhagur borgarinnar er þá þannig, að þess þurfi. En það er enn þá rétt, sem ég benti á hér við 1. umr. þessa máls, að aðalútgjaldatímabil sveitarfélaganna er tæpast komið, þegar þessari fyrirframgreiðslu á að verða lokið a. m. k. er það ekki komið að svo stöddu. Ég skal ekki vera að þreyta hv. þdm. á ræðuhöldum um þetta mál. En ég vil bara lýsa yfir því fyrir mína hönd, að ég er nú við nánari athugun, eftir að raunverulegt tóm hefur gefizt til þess að hugleiða þetta mál, mótfallinn því, að þetta frv. nái fram að ganga og mun greiða atkv. gegn því.



Herra forseti. Það var fallizt á það hér fyrir jól að fresta þessu frv., þar til Alþ. kæmi saman að nýju, vegna þess að því var haldið fram af ýmsum, að þeir hefðu ekki haft aðstöðu til þess að skoða það sem skyldi. Niðurstaðan virðist hafa orðið sú, að þessi nánari skoðun hafi leitt til þess, að jafnvel þeir séu nú á móti því, sem þá voru hlynntir málinu eða ekki kannske beint hlynntir því, en í vafa um það, hvort ekki væri rétt eftir atvikum að fallast á það. A. m. k. sé ég, að tveir þeirra, sem þá stóðu að nál. meiri hl. og brtt., eru ekki skráðir á síðari brtt.  Ég vil taka það fram, að ég get mjög vel fellt mig við þá till., sem hv. meiri hl. fjhn. nú við 3. umr. flytur við frvgr., þ. e. að hún orðist sem þar segir, og tei, að það nái fullkomlega tilgangi sínum, þó að þetta nái aðeins til ársins 1971. Ég vil því hugga hv. 11. þm. Reykv. með því - til þess að hann vaði ekki í neinni villu eða efasemdum um, hvað fyrirhugað sé í því efni - að það er fyrirhugað að lögfesta þetta til frambúðar í skattalagafrv. því, sem væntanlega verður lagt fram, og það er svo aftur þingsins mál, hvort það fellst á það eða ekki. Það er önnur saga. En ég vil jafnframt vekja athygli á því, að færi svo, að hv. Alþ. teldi rétt að innleiða staðgreiðslukerfið, þá yrði þessi vandi algerlega úr sögunni, vegna þess að þá mundi koma af sjálfu sér það, sem felst í þessu, að það er einmitt ætlunin með því, að reynt verði að meta það hverju sinni, hverjar álögurnar muni verða á viðkomandi ári og að þær komi til greiðslu með eðlilegum hraða. Þetta er svo í öllum þeim löndum, þar sem staðgreiðslukerfi er, og mundi að sjálfsögðu hafa sömu afleiðingar hér. Þetta er meginþáttur í staðgreiðslukerfinu og ein af veigamestu röksemdunum fyrir því, að menn séu ekki með í vasanum fjármuni, sem vitað er, að þeir í rauninni ekki eiga, heldur eiga að renna til opinberra þarfa, og það verði þess vegna ekki til þess, að aftur verði erfiðleikar hjá þeim að standa skil á þeim síðar meir. Þetta vildi ég aðeins láta koma fram í sambandi við það atriði brtt. að binda þetta við árið 1971. Það var talið rétt í þessu frv., og mér finnst ekki nema eðlilegt, að það sé svo í þessu frv. Sannast sagna hafði ég vonazt til, að þetta mundi leiða til þess, að menn eftir atvikum teldu rétt að fallast á þessi sjónarmið - sem fyrst og fremst eru sjónarmið sveitarfélaganna til að mæta vanda þeirra - þegar þetta væri bundið við þetta ár, og menn hefðu þá aftur svigrúm til þess, þegar almenn ákvæði kæmu til meðferðar, að lýsa skoðunum sínum í því efni. En við því er ekkert að segja. Menn verða að hafa sínar skoðanir, og skal ég ekkert um það frekar ræða. Hitt held ég, að sé alveg ljóst, eins og hv. 11. þm. Reykv. gat réttilega um, að hér mun leiða til stórvandræða fyrir sveitarfélögin. Ég hygg, að það sé alveg rétt, að það séu um 80 millj. kr. fyrir Reykjavíkurborg eina núna á fyrri hluta ársins og hliðstæð fjárhæð, að ég hygg, fyrir aðra kaupstaði, þó að það sé ekki í eins stórum mælikvarða. Ég held, að það sé alveg ljóst mál, að það verði a. m. k. vægast sagt erfitt - og ég hygg í rauninni útilokað, að bankakerfið fáist til þess að mæta því og valda þannig þeirri stórauknu þenslu, sem af því leiðir, ef ætti að veita öllum sveitarfélögum landsins fyrirgreiðslu til að afla þessara fjármuna, enda gersamlega óeðlilegt að gera það, þar sem vitað er, að skattarnir munu koma hér til með að jafna þessi met. Og ég veit, að ég þarf ekki að fræða jafnglöggan mann og hv. 11. þm. Reykv. um það, að það auðvitað hefur efnahagslega mjög slæm áhrif að fara að dreifa út óeðlilega miklu fjármagni og láta fólk hafa óeðlilega mikið fjármagn milli handa. Það hlýtur að hafa óheppileg áhrif á eftirspurn eftir vörum og þjónustu og óheillavænleg áhrif þannig á efnahagskerfið, af því að ég held, að það verði ekki fundin nein úrræði til þess, að hægt sé að komast hjá því að innheimta þessi útsvör eða skatta, sem hér er um að ræða, þó að það væri út af fyrir sig ánægjulegt. Það held ég og hef ekki heyrt neinn mann halda fram, að hugsanlegt væri að komast hjá þeirri innheimtu. Vegna þessa verðum við að horfast í augu við þá erfiðleika, sem munu rísa, ef ekki er hægt að fallast á það sjónarmið að innheimta það með þessum hætti, sem hér er lagt til. Ég sé svo ekki ástæðu til, herra forseti, að orðlengja frekar um þetta mál. Þetta var í rauninni þaulrætt fyrir áramótin, þannig að menn hafa algerlega myndað sér sínar skoðanir um það og heyrt þær röksemdir með og móti, sem um er að ræða, enda er það tiltölulega einfalt.



Herra forseti. Ég lýsti ítarlega skoðun minni á þessu máli hér við 2. umr. málsins. Ég sé ekki ástæðu til þess að endurtaka það. Ég kom einmitt inn á það, að ég teldi eðlilegt að hækka þetta mark fyrir árið 1971 frá því, sem þar var gert ráð fyrir - frá 57% í 60%, og færði rök að því sem sveitarstjórnarmaður og kunnugur þeim þörfum og þeim vanda, sem sveitarstjórnir og sveitarfélög eru í einmitt þetta ár vegna þess, að það verður svo mikil breyting á þeim tilkostnaði, sem sveitarfélögin standa frammi fyrir miðað við hundraðshluta af áætluðum útsvörum s. l. árs, en l. samkv. er hægt að innheimta á fyrri hluta ársins 50% af gjöldum fyrra árs. Það er talað um, að þetta muni miklu fyrir Reykvíkinga. Það er rétt, að þar eru tölurnar hæstar, en ég hygg þó, að þó að útsvörin séu 65% af tekjum Reykjavíkurborgar, þá sé það þó einhver lægsta prósentan hjá kaupstöðunum, þegar litið er á heildartekjur þeirra. Svo mikið er víst, að í þeim kaupstað, sem ég þekki gleggst til - í Kópavogi, þá eru útsvarstekjurnar yfir 70%, og þannig mun það vera víðar. Og ég vil vitna til þess, sem hæstv. fjmrh. sagði, að síðan þetta mál var hér til umr. hjá okkur fyrr í vetur, hafa fjölmargar sveitarstjórnir samþykkt - og margar þeirra einróma - tilmæli til Alþ. um að gera hér breytingu á frá því, sem nú er í gildi með tilliti til þess vanda, sem sveitarstjórnirnar standa frammi fyrir. Og ég get upplýst það, að í bæjarstjórn Kópavogs, sem fulltrúar allra þeirra flokka, sem eiga fulltrúa hér á hv. Alþ., sitja í, var þetta einróma samþykkt, og höfðu allir skilning á þeirri ríku nauðsyn að koma þessu fram. Og ég skal endurtaka það, sem ég sagði við umr. á fyrra stigi þessa máls, að hvað viðkemur því sveitarfélagi, þá er dæmið þannig: Á s. l. ári var útsvarsupphæðin 96 millj. kr. Það þýðir það, að að óbreyttum ákvæðum mættum við innheimta 48 millj. kr. á fyrri hluta ársins. Nú er útsvarsupphæðin áætluð 128 millj. kr. Það mundi jafngilda því, að að óbreyttu mætti innheimta 48 millj. kr. á fyrri helmingi ársins og 80 millj. kr. á seinni helmingnum, og það mundi skapa algert vandræða- og neyðarástand hjá því sveitarfélagi, ef þessu yrði ekki breytt. Ef þessi breyting næði fram að ganga, þá er langt frá því, að þrátt fyrir það yrði um það að ræða, að hægt sé að innheimta 50% af áætlaðri útsvarsupphæð í ár á fyrri hluta ársins, og ég vil aðeins vekja athygli á því, að þó að þessi 60% verði samþykkt, sem ég tel þó til mikilla bóta, þá mættum við innheimta 58 millj. kr. af þessum 128 og ættum 70 til innheimtu á seinni hlutanum, þannig að það er langt frá því, að við séum að nálgast það mark, að sveitarstjórnirnar hafi möguleika á því að ná inn 50% af væntanlegum útsvarstekjum á fyrra helmingi ársins í ár, þó að þessi breyting verði samþykkt. Ég vil svo, herra forseti, ekki hafa þessi orð fleiri. Ég endurtek það, að ég lýsi minni afstöðu sem sveitarstjórnarmanns til þessa máls við fyrri umr. hér, en fagna því, að það er þó komið á þetta stig, sem ég taldi þá, að væri verulega nauðsynlegt að koma til leiðar, þó að það vissulega kæmist ekki svo langt, að sveitarfélögin næðu 50% af sínum útsvarstekjum til innheimtu á fyrri hluta ársins.



Herra forseti. Þetta verða ekki nema örfá orð; það er þýðingarlaust að vera að karpa um þetta. En það lét ekki lengi á sér standa, að ég fengi staðfestingu á þeim grun, sem ég hafði um það, að það mundi fara eins um þetta bráðabirgðaákvæði og svo mörg önnur, þ. e. að því yrði haldið áfram, því að hæstv. fjmrh. upplýsti það, að í væntanlegu skattalagafrv. væri till. um að lögfesta þetta til frambúðar. Nú er mér ekki alveg ljóst . . .  En ég get svo sem geymt mér allar bollaleggingar um það frumvarpsákvæði, þangað til það sér dagsins ljós, og skal ekki eyða meiri tíma í það að sinni, því að hæstv. fjmrh. sagði hér, að það væri ekki heppilegt, að fólk hefði óeðlilega fjármuni milli handa. Ég veit nú ekki, hvað á að lesa út úr þessum orðum. Ég hef tilhneigingu til þess að lesa það út úr þeim, að hæstv. ráðh. meini það, að fólk eigi ekki að hafa þá fjármuni á milli handa, sem aðrir eiga, og það er út af fyrir sig göfugur hugsunarháttur. En mér finnst þó óeðlilegt í sannleika sagt, að í hvert skipti, sem fólk fær aukna fjármuni á milli handa, t. d. vegna þess að framfærslukostnaður hefur hækkað, þá skuli undir eins vera komnir sendimenn frá því opinbera til þess að sækja þessa fjármuni. Og ég segi fyrir mitt leyti, að ég hef þá trú á hinum almenna gjaldanda, þó að til séu undantekningar - það skal ég játa - að hann átti sig á því, að gjöldin verði hærri seinni hluta árs en þau eru á þeim fyrri og hann muni gera ráðstafanir til þess að mæta því, því að það er ekkert spaug að lenda í klónum á innheimtumönnum þess opinbera. Það hafa margir lent í því, og auglýsingar í blöðum sýna það, hvað við liggur, ef menn bregðast þeirri gjaldskyldu. Þess vegna er ég ekki svo voðalega hræddur um það, að það verði óeðlilegir fjármunir í veltunni, þó að það sé beðið með það þessa fjóra mánuði að klófesta þær kauphækkanir, sem fólk var að fá í hendur nú fyrir nokkrum dögum. Það voru engar fréttir fyrir mig, sem hv. 4. þm. Reykn. greindi hér frá, að sveitarstjórnir margar hefðu samþykkt þessi lagaákvæði og óskað eftir því, að þær fengju meira fjármagn í hendur. Það er sjálfsagt mjög eðlilegur hlutur og vandfundin sú sveitarstjórn, sem alþakkar meira fjármagn en henni stendur til boða. En ég vil bara minna á það, að í mörg undanfarin ár hefur hv. Alþ. alltaf verið að teygja sig lengra og lengra til móts við sveitarfélögin á kostnað gjaldendanna. Jú, vissulega. Það þýðir ekki að neita því. Það eru aðeins 2–3 ár, síðan það var ákveðið hér á Alþ., að útsvör fengjust ekki frá dregin, nema helmingur fyrra árs útsvars væri greiddur fyrir 31. júlí hvert ár. Ég var samþykkur þessu ákvæði, vegna þess að mér fannst, að það stuðlaði frekar að því, að staðgreiðslukerfi kæmist á. En ég get ekki fyllilega jafnað þessu ákvæði, sem hér er verið að tala um, til þess. Það geri ég ekki. Og það er ekki ýkja langt síðan sveitarfélögunum var veittur þó einhver réttur til þess að innheimta gjöldin - ég man ekki nákvæmlega, hvað það er langt - en það hefur ekki staðið um aldur og ævi, að sveitarfélög hafi reynt að innheimta fyrir fram með tilheyrandi lagafylgjum, sem því fylgir núna. Það er tiltölulega nýtt. Það ákvæði var líka sett fyrir sveitarfélögin, þannig að ég held, að þrátt fyrir allt sé ekki ástæða til fyrir sveitarfélög almennt að kvarta undan því, hvernig Alþ. býr að þeim. Ég skal ekki orðlengja þetta frekar. Ég bíð með nokkurri forvitni eftir að sjá, hvernig hæstv. fjmrh. hugsar sér fyrirkomulag þessara mála í framtíðinni, en um það get ég auðvitað ekkert sagt, fyrr en þar að kemur.



Herra forseti. Mig langar til þess í upphafi þessa fundar að fá að segja örfá orð um vinnutilhögun hér á hv. Alþ. í vetur. Við höfum líka til þess góðan tíma. Allir fundir, sem hér hafa verið haldnir í þessari hv. d. síðan framhaldsþingið hófst, hafa ekki staðið nema í nokkrar mínútur og það er ekkert útlit fyrir það, að í dag verði heldur lengri fundur. Það er því aðgerðarleysið, sem setur svipmót sitt á störf okkar hér í hv. Ed. nú um þessar mundir. Verkefni þd. virðast mér ákvarðast af þrennu: Í fyrsta Íagi dugnaði og áhuga einstakra þm. við að flytja þingmál. Þm. þessarar hv. d. hafa það sem af er þessu þingi flutt 25 frv. Sum þeirra eru veigamikil, þannig að afgreiðsla þeirra ætti að geta haldið okkur að vinnu þó nokkuð lengi, ef við sinntum því. Þau eru fallin til þess að veita okkur viðfangsefni, mörg þeirra. Í öðru lagi finnst mér vinnan ákvarðast af því, hvað hæstv. ríkisstj. og ráðh. leggja mikið af málum fyrir þd. Í því efni hefur verið geysilegt ósamræmi milli þd. á þessu þingi og líklega meira en oftast nær áður. Hæstv. ríkisstj. hefur lagt fyrir Alþ. á þessum vetri nokkur, allmörg viðamikil mál. Ég get nefnt lagabálka um menntamál, sem að ýmsu leyti fela í sér byltingu í þeim málum á mörgum sviðum, vegamál, verðstöðvunarmál, það er mál, sem vekur athygli a.m.k., hversu veigamikið sem það kann að verða, þegar til kastanna kemur, og virkjanamál, svo að ég nefni eitthvað. Ég geri ekki tæmandi upptalningu á þessu, en ég segi það, að ekkert af þessum stórmálum hæstv. ríkisstj. hefur verið lagt fram í Ed., ef undan er skilið frv. um Landsvirkjun, sem verður að flokkast undir stórmál, þar sem verulegar fjárhæðir er þar um að tefla. Mér finnst, að hér séu ekki notaðir kostir deildaskiptingarinnar. Það er mikið talað um að gera Alþ. að einni málstofu, og kannske verður það gert, ég veit það ekki. En alla vega er ekki búið að því, og meðan deildaskiptingin er fyrir hendi eru það sjálfsögð vinnubrögð að mínum dómi að notfæra sér kosti hennar. En kostir deildaskiptingar eru augljóslega aðallega tveir. Það er í fyrsta lagi það, að mál fá vandaðri athugun, og oft hefur það nú komið að góðu haldi, held ég, að til var önnur deild; þegar búið var að afgreiða mál í annarri d., og svo þá hitt að jafna vinnuna, að mál geta fengið þinglega athugun í n. víðar en á einum stað. Þessa kosti finnst mér, að hæstv. ráðh. beri að nota. Ráðh. hafa málfrelsi og tillögurétt í báðum þd. jafnt, þótt þeir greiði ekki atkv. nema í annarri. Og það er ekki nein algild regla, á ekki að vera það a.m.k., að ráðh. kynni þau mál, sem undir þá heyra, einungis í þeirri d., þar sem þeir hafa atkvæðisrétt. Ég vil þess vegna skora á hæstv. ráðh. að jafna þessari vinnu milli deildanna. Í þriðja lagi ákvarðast svo vinnan í þd. af vinnutilhöguninni í n. og í þd. að öðru leyti. Það hefur áhrif á verkefnin og afköstin. Og mig langar til þess í örstuttu máli að athuga það, hvernig þessi 25 frv., sem flutt hafa verið í Ed. á þessu þingi, eru á vegi stödd. Það þarf ekki að taka langan tíma, herra forseti, því að málin eru ekki ýkja mörg. En af þessum 25 málum hefur eitt hlotið fullnaðarafgreiðslu í hv. Ed. Það er frv. um aðstoð Íslands við vanþróuðu þjóðirnar eða þróunarlöndin, eins og mig minnir, að það sé orðað, flutt af þm. úr öllum flokkum, hálfgildings stjórnarfrv. og hefur þá fengið forgang með hliðsjón af því væntanlega. Svo hefur einu nál. verið útbýtt í dag. Það er um frv. um eftirlaun aldraðra í stéttarfélögum. En 23 af þessum frv. eru enn þá til athugunar í nefndum. Í október fóru til n. þrjú mál: meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra, ráðgjafar- og rannsóknarstofnun skólamála og orkulög. Í nóvember fóru til n. 13 mál. Ég ætla ekki að telja þau upp, ég veit, að þm. kannast við þessi mál, og í desember fóru til n. 5 mál. Sum af þessum málum eru mikilsverð, a.m.k. að dómi þeirra, sem flytja þau, og ýmissa fleiri raunar. Svo er skylt að geta þess, að af þessum 25 málum eru tvö mál svo nýlega komin til nefnda, að ekki er með neinni sanngirni hægt að gera kröfur til þess, að nál. eða athugun þeirra liggi fyrir. Það er annars vegar frv. um breytingu á lausaskuldum bænda, sem sent var til n. í fyrradag, og svo er að lokum rétt að geta þeirrar skemmtilegu og lofsverðu undantekningar, sem fólgin er í því, að frv. um sölu eyðijarðarinnar Holts í Dyrhólahreppi, sem fór til n. 27. janúar, er komið þaðan. Það kann að helgast af því, að hv. landbn. sé orðin svo vön að fást við málið, að það taki hana ekki ýkjalangan tíma að gera sér grein fyrir því. Ég vil þess vegna leyfa mér, herra forseti, að beina þeim tilmælum til hæstv. forseta og formanna í viðkomandi nefndum, - ég er ekkert að gera þar upp á milli nefnda, mér sýnist þær flestar eiga nokkur mál óafgreidd, misjafnlega mörg að vísu, - að tíminn verði nú notaður betur en gert hefur verið og skriður settur á það að afgreiða þessi mál. Í þremur af þessum málum er ég 1. flm. Ég mætti kannske leyfa mér að geta sérstaklega um þau. Ef hv. þingdeildarmeirihluta sýnist, að það sé óþarfi að tryggja gæzluvistarsjóði raunhæfar tekjur, þannig að hann geti mætt viðfangsefnum sínum án tillits til verðbólgu og annarra búsifja, þá eiga hv. þdm. að segja það og fella það frv., sem ég hef lagt fram um hið gagnstæða. Ef hv. meiri hluta þd., - og fer ég þar ekkert eftir flokkum, það þarf ekki að vera endilega, - sýnist það óþarfi að setja upp ráðgjafar- og rannsóknarstofnun í skólum til þess m.a. að taka upp meiri sálfræðiþjónustu og rannsaka og endurskoða námsefnið, þá leyfi ég mér að fara fram á það vinsamlega við ykkur, að þið segið það, teljið það óþarfa. Ef þið hv. meirihlutaþingmenn teljið, að það sé langbezt að hafa leiklistarskólafyrirkomulagið eins og það nú er, þannig að nánast engri kennslu sé haldið uppi, þá bið ég ykkur allra vinsamlegast að segja það, fella það frv., sem hér er flutt, til þess að það fáist þá niðurstaða um þetta mál. Nú hefur hæstv. forsrh. tilkynnt okkur og þjóðinni, að stefnt sé að því að ljúka þinghaldi fyrir páska. Það telst mér til að þýði, að nákvæmlega 2 mánuðir af starfstíma Alþingis séu óliðnir að þessu sinni. Það er búið að boða okkur hlé á þingstörfum vegna funda Norðurlandaráðs, stutt að vísu, en lítið verður þó engu að síður gert á meðan það stendur yfir. Þess vegna sýnist mér, að það sé ekki ráð nema í tíma sé tekið að afgreiða þau mál, sem fyrir d. liggja, og ég leyfi mér að síðustu að beina þeirri áskorun til viðkomandi aðila, að það verði gert.



Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa hér langt mál í framhaldi af því, sem hv. 11. þm. Reykv. ræddi hér um, en ég vil aðeins lýsa því yfir að ég álít, að það, sem hann sagði um afgreiðslu mála hér í hv. þd., og einnig a.m.k. að verulegu leyti það sem hann sagði um skiptingu verkefna milli deilda, sé þess eðlis, að ég sé ástæðu til þess að undirstrika það alveg sérstaklega. Mér sýnist sú skýrsla, sem hann gaf hér um meðferð þmfrv., að aðeins eitt frv. af 25 hefur hlotið fullnaðarafgreiðslu á þingtímanum, gefi ekki góða mynd af vinnubrögðum nefnda hv. d. og sé full ástæða til fyrir hæstv. forseta d. að skerast í þann leik og hvetja nefndarformenn til þess að gegna skyldu sinni og afgreiða mál. Við stjórnarandstæðingar erum að sjálfsögðu ekki að fara fram á það, að okkar frv. verði samþ., það væri sjálfsagt til of mikils mælzt, og sjálfsagt er þess ekki að vænta, að mörg okkar mál nái fram að ganga, en hinu eigum við þó skýlausan rétt á, eins og hv. þm. sagði, að mál okkar fái þinglega meðferð og hv. stjórnarþm. þori þá að láta þá afstöðu sína til þeirra mála koma fram í atkvgr. Ég verð að segja það, að þegar maður lítur til þess annars vegar, að 4% af þmfrv. hafa hlotið afgreiðslu, og hins vegar til afgreiðslu hv. d. á stjfrv. þá er ólíku saman að jafna. Að vísu get ég talið það eðlilegt, að undir vissum kringumstæðum, þegar miklar annir kalla að og stórmál eru á ferðinni, sem ríkisstj. flytur, að þau sæti forgangi um, að starfskraftar þingsins og nefnda beinist að því að afgreiða þau. En því hefur ekki verið til að dreifa, eins og hér var skilmerkilega skýrt. Það hefur verið nægur tími til þess að afgreiða meginhlutann af þessum málum, sem hér er um að ræða, og til þess að athuga þau hefur gefizt margfalt tóm við það, sem hv. þdm. gefst venjulega til athugunar á stórum málum, sem hæstv. ríkisstj. flytur og oft er ætlazt til að hér séu afgreidd á 1–2 dögum. Hér er ekki hægt að bera því við, að svo miklar annir hafi verið í hv. þd., að athugun mála hafi ekki getað farið fram með eðlilegum hætti, heldur er hér um, ég vil segja: óviðurkvæmilega aðferð að ræða til þess að svæfa mál og hliðra sér hjá því að taka afstöðu til mála. Ég veit, að hér eiga hv. stjórnarþm. og nefndaformenn engan veginn allir jafnan hlut að. Sumir hafa fullkominn kjark til þess að leggja það til, að mál séu felld, sem öðrum finnst aftur, að bezt séu komin í skúffunni, þannig að menn þurfi ekki opinberlega að taka afstöðu til þeirra. Um einstakar n. ætla ég ekki að fara sérstökum orðum eða gera upp á milli þeirra. Þó þykir mér sýnilegt, að t.d. hv. landbn. afgreiðir ákaflega fljótt og vel frv. um sölu eyðijarða, en þegar því sleppir, held ég, að það sé mikil tregða á, að mál séu þar afgreidd. Ég á t.d. hjá hv. landbn. frv., sem ég lagði fram, ef ég man rétt, í októbermánuði. Það var mjög einfalt í sniðum og auðveldur leikur að fá allar upplýsingar, sem málið varða, og það er engin afsökun fyrir því, að hv. n. hafi ekki skilað áliti um það frv. Um hv. sjútvn. er það að segja, að við erum orðnir vanir því í hv. þd., að störfum þar er yfirleitt ekki sinnt fyrr en fjárlög hafa verið afgreidd, og sjálfsagt verður að vinna að því eins og verið hefur undanfarin ár, en sú n. er undir forustu form. fjvn., sem þá gefur sér ekki tíma til að sinna formannsstörfum í sjútvn. En nú er nokkuð síðan fjárlög voru afgreidd, þannig að sú afsökun er ekki lengur fyrir hendi, og vildi ég þess vegna fara t.d. að vænta þess, að frv. mitt um aukna vöruvöndun útflutningsafurða fengi eðlilega afgreiðslu hjá n. Og þannig mætti sjálfsagt lengi telja. En sem sagt, ég vil taka undir flest eða allt, sem hv. 11. þm. Reykv. sagði hér um þetta mál, og vænti þess, að hæstv. deildarforseti beiti áhrifum sínum til þess, að mál þm. nái hér fram að ganga á eðlilegan hátt.



Herra forseti. Ég stend nú eiginlega ekki upp til þess að mótmæla aths. hv. 11. þm. Reykv., en ég er nú formaður einnar n., heilbr.- og félmn., sem hefur fengið allmörg mál til meðferðar. Þrjú þmfrv. þar eru óafgreidd. En þó vil ég segja, að eitt þeirra hefur þó haft þau áhrif, að tillit til þess var tekið við afgreiðslu fjárlaga. Hins vegar höfum við ekki formlega skilað frá okkur nál. varðandi prósentu í því frv., en 1. flm. þess frv. er einmitt hv. 11. þm. Reykv. En hitt vildi ég undirstrika og vekja athygli hv. þings á því, að við erum beðnir um eða það er venja, að við sendum umsagnir, og það er athyglisvert, hversu margar opinberar stofnanir á vegum ríkisins virða okkar beiðni um umsagnir á frv. ekki meira en það, að þær svara ekki, og væri vel til athugunar að hætta að eyða tíma í það að skrifa bréf og senda frv. opinberum stofnunum til umsagnar og bíða og reka á eftir umsögnum æ ofan í æ og tefja þar með afgreiðslu mála á hv. Alþ. Þetta er einu sinni staðreynd sem ég hef orðið átakanlega var við núna undanfarið. Og þetta er alvarlegt mál. Það er jafnvel verst að bíða eftir umsögnum frá opinberum aðilum. Það væri athugandi fyrir hæstv. ríkisstj. að beina þeim tilmælum til ríkisstofnana, að þær svöruðu nefndarformönnum, þegar umsagnar er leitað um ákveðin frv., því að ella sýnist það ekki hafa neinn tilgang.

Það er engin afsökun.

Það er ekki afsökun kannske út af fyrir sig, en við bíðum og rekum eftir umsögnum og þess vegna er það ákveðinn þáttur í drætti mála. Það getur vel verið, að við eigum alls ekki að bíða neitt, eftir að við gefum þeim ákveðið tímamark. En sú venja hefur þó skapazt, og það er þá til athugunar að afnema hana. En þessi dráttur á svörum við beiðni okkar formanna í nefndum á sinn þátt í því, að afgreiðsla mála gengur tregar.



Herra forseti. Ég skal nú ekki blanda mér neitt í þær umr., sem hér hafa faríð fram varðandi afgreiðslu mála. Ég get almennt efnislega undir það tekið, að það ber að sjálfsögðu að stefna að því í deildum þingsins og raunar sameinuðu þingi einnig að afgreiða sem allra flest af þeim málum, sem fram eru lögð, hvort sem það er neikvæð eða jákvæð afgreiðsla, það er annað mál, sem ég skal ekki út í fara. En ástæðan til að ég stend hér upp er fyrst og fremst sú, að það var vikið að því, að það væri nauðsynlegt, að ríkisstj. sæi til þess að skipta eðlilega verkefnum milli deilda, og því var haldið fram af hv. 11. þm. Reykv., að þetta hefði mjög verið vanrækt á þessu þingi. Ég vil leyfa mér að draga mjög í efa, að þetta sé rétt. Ég hef ekki að vísu nema mjög fljótlega litið yfir þau stjórnarfrv., sem flutt hafa verið, en gerði það svona rétt undir ræðu hans í bunka þeirra, sem lá fyrir framan mig, sem er orðinn æði þykkur, þegar allt kemur til alls. Það er satt, að það hefur ekki vantað mál hér á Alþ., en það hefur verið reynt að skipta málum á milli deilda einmitt með það sjónarmið í huga, sem hann lýsti og er alveg hárrétt, að það eigi að reyna að hagnýta sem bezt starfskrafta deildanna. Það er að vísu svo með sum mál, og ég á þar t.d. við þau mál, sem nú hafa verið flutt nýlega varðandi menntamálin, að það þykir mjög æskilegt, að þau séu samhliða til meðferðar í sömu d. í senn, og það er ástæðan til að þau eru flutt öll í Nd. Að vísu hefði eins mátt flytja þau í Ed., ég er ekki að segja það, ef þau eru flutt öll í sömu d. Ég hef flutt flest þau mál, sem hafa verið á mínum vegum, hér í Ed., og ég held, að þegar þetta er skoðað niður í kjölinn, sé ekki hægt að segja, að það sé mjög mikið ósamræmi á milli starfsemi deildanna að þessu leyti, enda eru það ekki stjfrv. sem slík, sem hafa valdið mismunandi starfsemi d. Þeir eru kannske mælskari líka í Nd., ég skal ekki segja um það, það kann að vera. Þeir eru líka fleiri og fleiri ræður fluttar þar og kann af þeim sökum að vera, að fundir séu þar lengri. En varðandi stjfrv. þá vil ég í fyrsta lagi taka undir það, að ég er hv. þm. sammála, að það á að skipta þeim á milli deilda, en í öðru lagi benda á, að ég held, að það sé ekki alveg rétt mat hjá honum, að það hafi verið vanrækt sérstaklega á þessu þingi að fylgja þeirri reglu. Varðandi svo það atriði, sem hv. 5. landsk. þm. vék hér að, að það ylli miklum seinagangi í starfi n., að ýmsar stofnanir og þá fyrst og fremst opinberar stofnanir svöruðu seint erindum, sem til þeirra væru send til umsagnar, þá vil ég segja það sem mína skoðun, að ég er í mjög miklum vafa um, að það eigi að fylgja þeirri reglu almennt að senda mál til umsagnar alls konar aðila eins og gert er. Ég álít fyrir mitt leyti, - ég tek það fram, að það er aðeins mín persónulega skoðun, en ég hef lengi haft hana, - að það eigi að gera miklu meira að því að kalla á fulltrúa frá stofnunum eða embættismenn til viðræðna við þn., vegna þess að það kemur í rauninni miklu meira út úr slíkum viðtölum heldur en því að vera að fá bréflega einhverjar umsagnir, sem oft og tíðum upplýsa ekki þau atriði, sem einstakir nm. jafnvel óska eftir að fá upplýsingar um. Held ég að það mundi flýta mjög starfsemi nefnda í deildum, væri þessi háttur upp tekinn. Ég er hér ekki að gefa neina forskrift um það, hvernig n. eigi að starfa, þær ráða því sjálfar, en ég aðeins segi þetta í tilefni af þessum orðum hv. þm.



Herra forseti. Ég skal ekki bæta miklu við það, sem hér hefur verið sagt um þessi mál, en get þó tekið undir það, sem fram hefur komið hjá hv. 11. þm. Reykv. og hv. 4. þm. Norðurl. e. En það var viðvíkjandi þessu atriði, sem minnzt var á, að umsagnir bærust nokkuð seint frá opinberum aðilum, sem ég vildi aðeins segja nokkur orð. Ég held nú, að í fyrsta lagi sé nokkur munur á því, hver frv. eru send til umsagnar. Ég held, að það sé, án þess að ég hafi nú tölur við höndina eða hafi rannsakað það sérstaklega, heldur fátítt, að stjórnarfrv. séu send til umsagnar. Þó er það í einstaka tilfellum. En langoftast hygg ég, að stjfrv. séu afgreidd án þess að vera send nokkrum opinberum aðilum til umsagnar. Það er að sjálfsögðu á valdi n., en oft óska hæstv. ráðh. eftir því, að sínum málum sé sérstaklega hraðað, og stundum gefst þar af leiðandi ekki mikið tóm til þess að senda slík mál til umsagnar. En í öðru lagi er auðvitað sú alsökun oftar fyrir hendi, að þar hafa þeir opinberu aðilar, sem helzt mundi vera til að dreifa, fjallað um málið. Það eru því þmfrv., sem einkum eru send til umsagnar, og þá kem ég að merg málsins. Hinar opinberu stofnanir, sem fá þessi frv. til umsagnar, virðast af einhverjum ástæðum og ekki reyndar mjög óskiljanlegum, ef maður athugar það, hafa komizt á þá skoðun, að það lægi ekki neitt sérstaklega á að láta í té umsögn um þau mál. Þær opinberu stofnanir hafa sjálfsagt haft í huga þá venju, sem hér hefur gilt ár eftir ár, að frv. þm. hafa verið söltuð og ekki afgreidd. Og þetta er auðvitað farið að verka þannig hjá opinberum stofnunum, að þær virða slík tilmæli ekki mjög mikils, lita helzt á þetta sem einhvern hégóma. Ég held þess vegna, að það þurfi að skoða þetta mál enn dýpra, ef á að ráða bót á þessu og taka upp breytta starfshætti að ýmsu leyti. Ég hef oft talað áður um þá furðulegu starfshætti, sem hér hafa tíðkazt, að stjfrv. hefur verið stórkostlega misjafnlega skipt á milli deilda. Ég vil alls ekki segja, að það sé verra nú en áður, og það má vel vera, að það sé rétt, sem hæstv. fjmrh. sagði, að það væri ekki svo mikill munur á þessu nú að tölunni til, en ég vil bara benda á það, að talan segir ákaflega lítið í þessu sambandi. Það er nokkur munur á þeim stjfrv., sem á að afgreiða hér í dag, þremur stjfrv., sem er þó dálítið að tölunni til, en eru náttúrlega allt smámál þannig skoðað, og á stórum lagabálkum eins og t.d. menntamálafrv., sem nú hafa verið lögð fyrir Nd. Ég held, að það þurfi að verða breyting á í þessu efni. Það situr allt of fast í ráðh. af einhverjum ástæðum, að þeir eigi að leggja fram sín mál í þeirri d., sem þeir eiga sæti. Eins og margoft hefur verið bent á, er þetta auðvitað alger misskilningur. Og auðvitað þarf að vera einhver yfirstjórn í þessu efni, sem hefur tök á því að skipta málum nokkuð jafnt á milli deilda. Það virðist ekki takast fullkomlega hjá hæstv. ráðh. og ríkisstj. og er það kannske afsakanlegt, að þeir hafa ekki þetta mjög í huga. Þá kem ég að því, sem ég held, að sé eiginlega alveg óhjákvæmilegt að taka til nánari athugunar en hingað til hefur verið gert, og það er starfssvið forseta þingsins. Ég held, að forsetar þingsins, sem eiga að stjórna hér störfum og eiga að vera starfsnefnd fyrir þingið, þurfi að láta þessi mál miklu meira til sín taka en mér virðist þeir hafa gert til þessa. Og það er alveg spurning um það, hvort þeir ættu ekki að geta sagt til um það, hvernig stjfrv. væri skipt á milli deilda, þannig að það væru eðlileg hlutföll í því, úr því að verið er að halda í deildaskiptingu. Það má vel vera, að það sé nokkuð til í þeirri röksemd, sem hæstv. fjmrh. benti á, að það þætti eðlilegt, að þegar lögð væru fram frv. tilheyrandi sömu stjórnsýslugrein, eins og þessi menntamálafrv. nú eru, þá fengju þau samtímis athugun í sömu d. Þó verð ég að segja það, að ég efast mjög um, að þessi rök eigi að öllu leyti rétt á sér. Ég gæti freistazt til að halda, að þegar ein n. fær 3 eða 4 jafnviðamikil frv. eins og þar er um að ræða, þá gæti það stundum í reyndinni farið svo, að hún athugaði fyrsta frv. hvað ítarlegast, en léti svo e.t.v. hin sitja meira á hakanum. Ég efast um að það yrðu nokkuð óskynsamlegri vinnubrögð, að slíkum frv., þó að stundum geti þau verið skyld, væri í frumathugun skipt á milli deilda og á milli nefnda. Ég vil svo að lokum benda á það, sem ég hef oft bent á áður og ég tel eina af meinsemdunum, sem hér eru ríkjandi í starfsháttum Alþ., en hún er sú, að stjórn þingsins er mjög misskipt. Með stjórn þingsins fer að öllu leyti, bæði að því er varðar forsetastjórn í deildum, formennsku og jafnvel ritarastörf í n., stjórnarmeirihluti eingöngu. En ýmsir mundu telja, að það væri ekki óeðlilegt, að eitthvert hlutfallssjónarmið kæmi þar til álita. Og í þeim þingum, þar sem ég þekki til bezt, eru það alveg viðtekin vinnubrögð, að stjórnarandstæðingar eigi aðild að forsetastjórn þingsins, eigi þar t.d. varaforseta og þessu sé skipt þannig á milli. Og auðvitað er engin ástæða til þess, að það sé alveg sjálfgefið, að formenn í öllum n. þingsins séu úr hópi stjórnarflokksmanna. Þar með er þeim gefin aðstaða til þess að ráða afgreiðslu mála. Ætli það gæti ekki orðið einhver annar svipur á störfum þingsins, ef stjórnarandstæðingar fengju að einhverju leyti aðild þarna að? Það gæti þá a.m.k. hugsanlega komið til greina einhver samanburður á milli nefnda. En aðalatriðið er það, að þessir starfshættir, að naumur stjórnarflokkameirihluti einoki stjórnaraðstöðu í þinginu, eru orðnir algerlega úreltir og frá þeim starfsháttum á auðvitað að hverfa sem allra fyrst.

Forseti (JR): Það mun nú vera stefnt að því að ljúka störfum Alþ. fyrir páska, og ég vil því mælast til þess við hv. formenn þn., að þeir hraði störfum í n. eftir því, sem frekast er hægt. Í tilefni af orðum hv. 11. þm. Reykv. um frestun á fundum, meðan á fundum Norðurlandaráðs stæði, þá get ég upplýst, að um þetta atriði hefur enn ekki verið tekin ákvörðun, þannig að svo kann að fara, að við munum reyna að halda hér áfram fundum, jafnvel þó að nokkrir þm. þurfi að hverfa til Kaupmannahafnar í nokkra daga.