Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti! Ég held, að allir, sem til þekkja, séu nú orðnir sammála um það, að með því fyrirkomulagi, sem nú er á l., þá verði aldrei hægt að koma á viðunandi elli- og örorkutryggingum. Þeir, sem nú greiða í lífeyrissjóð, eru í raun og veru ekki að kaupa sjálfum sér elli- og örorkutryggingu, sem talizt geti nokkurs virði. Til þess að greiða elli og örorkulífeyri nokkuð sambærilegt við það, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., þyrfti sjóðurinn að vera um 300 millj. kr. En til þess að sjóðurinn geti orðið svona stór, þyrfti 300 ár með þeim vexti sjóðsins, sem nú er eftir þeim tekjum, sem sjóðurinn á nú að hafa. Nú er ákaflega fjarri því, að þetta sé fjársjóður, sem hvorki mölur né ryð fá grandað, og ekki er gott að segja, hvers virði hann yrði eftir tvær til þrjár aldir, svo að ég hygg, að réttast mundi að hverfa frá þessari fásinnu. Það þarf að tryggja gamalmennunum ákveðinn lífeyri, svo háan, að hann geti orðið veruleg hjálp til þess að geta staðið undir fullum framfærslukostnaði þeirra. Og til þess þarf að sjá lífeyrissjóði fyrir nægilegum tekjum, og er það tilgangurinn með þessu frv. Samkv. frv. yrði framlag úr sjóðnum til einstaklinga í Reykjavík 2745 kr. á ári og 4026 kr. til hjóna, samkv. núverandi verðlagi. Þetta er að vísu knappt til framfærslu, ef engar aðrar tekjur koma til. En strax og aðrar tekjur bætast við, ætti að vera nægilega séð fyrir afkomu þessa fólks. Samkv. IV. kafla I. um alþýðutryggingar koma ekki til frádráttar frá lífeyrinum þær tekjur, sem nema 1/3, af árlegri lífeyrisgreiðslu. En ef tekjurnar eru meiri, skal draga frá lífeyrinum 60% af þeirri upphæð, sem árstekjurnar eru umfram þriðjung fullrar lífeyrisupphæðar. Og af því, sem öryrkjar vinna sér inn sjálfir, skal eiái við ákvörðun teknanna tekið tillit til upphæðar, sem nemur allt að 30% af upphæð fullrar árlegrar lífeyrisgreiðslu. Þetta þýðir það, að gamalmenni, sem hefur 1800 kr. tekjur, mundi hafa rúm 4000 kr. í árstekjur, þegar lífeyrir bætist við samkv. þessu frv. Þá er að athuga, hvort tekjurnar mundu hrökkva fyrir útgjöldum og hæfilegri aukningu sjóðsins. Samkv. frv. eiga bæjar- og sveitarsjóðir að greiða lífeyrissjóði upphæð, sem nemi 1/4 af lífeyri einstaklinga, þ.e. gamalmenna 67 ára og eldri og öryrkja, sem hafa misst 50% af starfsorku sinni, og ríkissjóður á að leggja fram jafnháa upphæð og bæjar- og sveitarfélögin samanlagt. Þegar nú er tekið tillit til þess, hve mikill hluti þessa fólks er í hjónabandi, þá verður þetta upphæð, sem mundi nægja til þess að greiða um 60% af öllum gamalmennum og öryrkjum fullan lífeyri. Við þetta bætast siðan iðgjöld og skattur af tekjum skv. núgildandi l., svo að tekjur sjóðsins ættu að hrökkva til að greiða allt að 70% af gamalmennum og öryrkjum fullan lífeyri. Undanfarin ár hafa 59,7%– 62,6% gamalmenna fengið nokkurn styrk og mikill meiri hluti þeirra aðeins lítilsháttar glaðning samkv. 1. lið 80. gr. alþýðutryggingal. Árið 1941 var úthlutað samtals bæði frá tryggingarstofnuninni og bæjarfélögum 2 millj. kr. til ellilauna og örorkubóta. En samkv. þessu frv. mundi þetta nema yfir 12 millj. kr. á ári í handbærum elli- og örorkulífeyri. Manni virðist því, að það ætti að vera tryggt, að þessar tekjur ættu að hrökkva til þess að standa undir skuldbindingum sjóðsins eftir frv. og geta aukið hann jafnframt. Enda er sjálfsagt, að rífleg sjóðsöfnun ætti sér stað á tímum eins og nú, þegar efnahagur þjóðarinnar stendur með miklum blóma. Ég hef leitað álits sérfróðra manna um málið. og komust þeir að sömu niðurstöðu. En það þyrfti að endurskoða tekjuliðina, þegar reynsla fengist. En meðan engin reynsla er fengin, er alltaf, hvað snertir tekjuliðina, rennt nokkuð blint í sjóinn. Vil ég svo leggja til, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og allshn.



Ég skal verða enn þá stuttorðari um þetta frv. en það síðasta (frv. til l. um framkvæmd á IV. kafla I. um alþýðutryggingar). Það þýðir ekki heldur að hafa langar ræður, því að fátt er í d. Enda þótt þetta heiti breyt. á l. um alþýðutryggingar, þá er það ekki nema að forminu til breyt. á núverandi löggjöf, því að hér er í raun og veru um að ræða till. um nýja löggjöf, því að enn hafa engar atvinnuleysistryggingar verið til. þrátt fyrir kafla í alþýðutryggingal. um þær, því að hann er eins og kunnugt er aðeins dauður bókstafur. En að forminu til er frv. till. um breyt. á lögunum. Samkv. þessu frv-. eru það bæir og ríki, sem eiga að kosta tryggingarnar, og verkamenn, að svo miklu leyti sem þeir sjálfir ákveða. Langmestur hluti á að greinast af atvinnurekendum. og má í raun og veru líta á það sem hluta af vinnulaunum. Upphæð sú, sem ríkissjóður og bæjarsjóðir greiða. yrði, miðað við núverandi verðlag, um það bil 140 kr. á hvern sjóðfélaga samtals hjá ríki og bæ. Þetta er að vísu nokkur upphæð, en þó lítill hluti þess tjóns, sem bæir og ríki verða fyrir af atvinnuleysi þúsunda manna. að svo miklu leyti sem hægt er að meta það tjón til peninga. Ætlazt er til, að árin 1942 og 1943 yrði veitt úr ríkissjóði aukaframlag til sjóðsins, 3 millj. kr. hvort ár. Ég tel sjálfsagt. að þessi ár. þegar fjárhagur ríkissjóðs er afburða góður. verði notuð til þess að koma fótum undir svona sjóð. Það er erfitt að áætla, hverju tekjur atvinnuleysissjóðs mundu nema til þess liggja fyrir allt of ófullnægjandi skýrslur, en eftir þeim upplýsingum, sem fyrir liggja. ættu þær ekki að nema minna en 10– 12 millj. kr. 1942 og 1943, þegar miðað er við allar tekjur. líka aukaframlag það, sem gert er ráð fyrir úr ríkissjóði þessi ár. Tekjur félags eins og Dagsbrúnar yrðu þá a.m.k. 2 millj. kr. hvort ár. Ég hef líka í þessu frv. fellt burt flest ákvæði, sem eru í núverandi löggjöf um hömlur á, hvernig atvinnuleysissjóður megi verja tekjum sínum til styrktar atvinnulausum mönnum. Biðtími er ekki samkv. frv. og heimilt að greiða 4/5 í stað 3/5 af vinnulaunum. Ég álít, að þetta eigi að vera á valdi sjóðanna, vegna þess að þeir fá ákveðnar tekjur, og þá á að vera á þeirra valdi, hvernig þeir ráðstafa styrk til atvinnulausra félagsmanna. Auk þess er opin leið til að gera trygginguna fullkomnari með því, að félagsmenn greiði hærri gjöld til sjóðs síns. Einhver kann að halda fram, að nær væri að safna í sjóð til opinberra framkvæmda. Sízt skal ég standa á móti því, og það er nóg fjármagn fyrir hendi til slíkrar sjóðsöfnunar, þó að þetta frv. verði samþ. En ég vil benda á, að það er líka hægt að hola þessa atvinnuleysissjóði til verklegra framkvæmda, ef hægt er að bægja atvinnuslysinu frá dyrum þjóðarinnar um nokkurt skeið, því að þegar þessir sjóðir væru orðnir nógu sterkir, væri hægt að veita lán úr þeim til atvinnuframkvæmda og tryggja þeim jafnframt nægilegar tekjur til þess að standa undir skuldbindingum sínum, ef á þarf að halda. Slíkar tryggingar eru bezta hvatning til sem mestra verklegra framkvæmda af hálfu þess opinbera. Og þegar safnað er í sjóði, tel ég sjálfsagt, að tækifærið sé jafnframt notað til þess að koma á sem beztum alþýðutryggingum. Sumir hafa haldið fram, að hækkun á grunnkaupi nú mundi verða til þess, að atvinnuleysi yrði enn tilfinnanlegra eftir stríðið, þegar verðlækkun á afurðum okkar skellur yfir. Hér er um að ræða hækkun á kaupi til þess að tryggja menn gegn atvinnuleysi, og þess væri þá að vænta, að enginn stæði gegn því.



Herra forseti! Ég veit ekki, hvar þetta mál lendir í n., en ég held, að það eigi heima í fjhn., og ég vildi beina til n., sem fær málið, nokkrum orðum og biðja hana að athuga vissar hliðar á þessu máli. Það, sem mig fyrst langar til að vita frá n. og hv. neðrideildarnefnd hefur sýnilega leitt hjá sér að afla upplýsinga um, er, hve stór upphæð það er, sem búið er að selja af prestsmötu og á nú að taka frá prestlaunasjóði og afhenda einstökum kirkjum. Þetta langar mig til að fá að vita, áður en atkv. verða greidd um málið. Í öðru lagi langar mig til að vita, hvort hér er að ræða um alla prestsmötu. Eftir því, sem ég veit bezt, er hún til orðin á dálítið misjafna vegu, og því vafasamt, hvort þær forsendur, sem gilda í þessu frv., eigi að gilda um alla prestsmötu. Í þriðja lagi langar mig til að vita, hve mikið það er, sem eftir er að selja af prestsmötu, bæði af hve mörgum jörðum hún er og hve mikil hún er samtals, sem maður getur búizt við, að fari frá prestlaunasjóði í framtíðinni og renni sem beinar tekjur til kirkna. Þetta þrennt óska ég, að hv. fjhn. athugaði og gæti gefið upplýsingar um, áður en ég greiði atkv. um málið, því að þetta skiptir allt miklu máli í mínum augum og hefur áhrif á, hv er afstaða mín verður til málsins. Ef biskup landsins hefur rækt sínar skyldur og haft sæmilega skrá um prestsmötu, ætti að vera tiltölulega auðvelt að fá þessar upplýsingar, og sömuleiðis komu 1935, þegar breytt var síðast lögum um kaup á prestsmötu, upplýsingar fram í málinu, sem gott væri nú að rifja upp.

*Bjarni Snæbjörnsson: Ég vildi bara leyfa mér að fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann vildi sjá svo um, að þessi tvö mál, þetta og það, sem er nr. 2 á dagskránni, um lækningaleyfi, verði tekin af dagskrá nú, því að mér skilst, að þessi tvö mál eigi að fylgjast að. Fer ég fram á þetta vegna þess, að mér hefur ekki unnizt tími til þess að semja brtt. við frv., sem gætu farið í þá átt, að þá gæti orðið eitthvert samkomulag milli þingsins annars vegar og Læknafélags Íslands hins vegar um lausn þessa máls. Það er nú einungis ein vika síðan 2. dagskrármálið var hér til 1. umr. Nú fer páskafríið í hönd, og á þeim tíma ætti maður að geta komizt að einhverri sæmilegri niðurstöðu í þessu máli. Væri því mjög æskilegt, ef hægt væri að taka málin bæði nú af dagskrá, og þá væri hægt að hafa málið til umr. fyrsta dag eftir páska. Og þá þyrfti það ekki að seinka málinu um nema einn einasta dag frá því sem ef það væri afgr. hér í dag. Ég vænti þess, að hæstv. forseti og hv. þd. vilji fallast á að taka þessi mál af dagskrá nú og hafa þau á dagskrá fyrsta dag eftir páskafríið.



Ég gat nú ekki sannfærzt af rökum hv. þm. Hafnf. um það, að nein brýn þörf væri á að taka þessi tvö mál út af dagskrá nú, því að það er öllum hv. þingheimi ljóst, að þessi ágreiningur hefur verið milli hv. þm. Hafnf. og n. um 2. málið og jafnvel bæði málin að nokkru leyti. Ég held því, að bann hafi haft tíma til að gera sínar brtt.

Þetta mál hefur alls ekki verið tekið af dagskrá nema til þess að fylgja hinu málinu.

Tíminn, sem þetta mál hefur ver ið fyrir þinginu, hefur lengzt við það, að þess var óskað við 2. umr., að málið yrði ekki tekið fyrir, fyrr en formanni Læknafélags Íslands gæfist kostur á að tala við n. N. átti tal við formann læknafélagsins í gær, og meiri hluti n. tók á móti sendinefnd frá félagi læknanema við háskólann í morgun og átti langt tal við þá, þannig að n. hefur nú fengið þá þekkingu um málið, sem hún býst við að fá. Úr hinu geri ég ekki mikið, að hv. þm. Hafnf. hafi ekki haft tíma til að gera brtt. við frv. hingað til, vegna þess að það var ljóst frá byrjun, að hann var andvígur báðum þessum frv. að meira eða minna leyti. Og ég verð að skilja þetta, að hann gerir ekki ráð fyrir brtt. við frv. fyrr en við síðustu umr. málsins í d. og óskar þá eftir, að málinu verði frestað, þannig, að þetta sé a.m.k. jöfnum höndum gert til þess að tefja málið. Þá finnast mér röksemdir hans fyrir því, að málið verði ekki tafið við að taka það nú af dagskrá vegna páskahelginnar, hæpnar. Ég lít þveröfugt við hann þannig á, að ekki sé þörf á að taka málið af dagskrá nú. Það er hægt að koma brtt. fram við málið í Nd. Ef þetta hefði verið síðari d., þá hefði ég gefið hv. þm. Hafnf. kost á að koma með brtt. En eins og sakir standa sé ég ekki ástæðu til þess, og mæli ég því á móti því, að málin verði tekin af dagskrá. Ég get getið þess strax, að a.m.k. meiri hluti n. - ég get ekki alveg sagt um einn nefndarmanninn - hefur ekki getað sannfærzt af þeim rökum, sem fram hafa verið borin sem andmæli gegn frv., bæði frá formanni Læknafélags Íslands og þessari sendinefnd frá Félagi læknanema við háskólann. Ég hef ekki getað sannfærzt um, að andmælin væru það sterk, að málin ættu að falla niður af þeim sökum. En hitt hygg og hafi komið fram hjá báðum þessum aðilum, sem d. er kunnugt um, að þeir telja, að launakjör lækna í lakari héruðum landsins séu of lág. Þessu hefur af engum verið mótmælt hér í hv. d. En það hafa líka komið fram hér í d. till. í þá átt að bæta úr þessu. Og meira að segja hefur mér skilizt, að það hafi verið bent á leið til þess að bæta úr þessu á þann hátt, að ekki þyrfti að koma til lagabreyt. Og ef ég hef skilið hæstv. forsrh. rétt, þá taldi hann það geta komið til greina. Og það er langt frá því, að n. sé því mótfallin að bæta kjör læknanna úti á landi. Hins vegar hefur n. ekki talið sér fært að leggja út í að koma fram með breyt. á launal. Til þess að flýta fyrir umr. vil ég taka það fram að gefnu tilefni, að n. lítur þannig á, að heimild sú, sem gefin er í frv. á þskj. 92, um að ráðh. geti sett það að skilyrði fyrir fullkomnu lækningaleyfi, að kandidatar hafi unnið annaðhvort sem aðstoðarlæknar hjá héraðslæknum eða gegnt störfum í læknishéraði, að heimild þessa eigi alls ekki að nota, nema brýna nauðsyn beri til. Þess vegna tók líka n. heldur heimildarformið heldur en að setja þetta sem fast skilyrði í l. Og túlkað á þennan hátt sé ég ekki annað en að þessi kvöð, sem með þessu frv. væri lögð á læknanemana, ef samþ. verður, sé ekki meiri en það, að svo vægilega sé þar í sakirnar farið sem kostur er á. En af viðtali við sendin. frá Félagi læknanema við háskólann virtist okkur í n., að þeir legðu megin áherzlu á þessa kvöð og að þeir vildu fá hana afnumda. En ég verð að segja það, að eins og reynzt hefur erfitt að fá lækna bæði til þess að gegna aðstoðarlæknisstörfum og til þess að þjóna í læknishéruðum landsins, þá sé ég ekki betur en að það sé full ástæða fyrir þingið til þess að reyna þessa leið að hafa þessa heimild til. Nefndinni hefur verið skýrt frá því, og ég skal ekki segja neitt um það, hvaða heimildir eru fyrir því, að það muni alls ekki koma til þess, að það þurfi á þessu að halda, því að þetta muni lagast. Og sérstaklega var það formaður Læknafélags Íslands, sem taldi, að það mætti laga þetta með því að liðka til án þess að notkun þessarar heimildar þyrfti að koma til. Það er nú allt gott og blessað. Ef svo verður, þá verður heimildin bara ekki notuð. Og ég sé ekki, að sérstaklega sé ráðizt á þessa læknanema svo að þeir þurfi að firrast við, þó að þessi frv. verði samþ., ef þeir líta á það, að hins vegar ber þess að gæta, að hér er úr mjög miklum þjóðarvandræðum að ráða. En ég skil það hins vegar mjög vel, að bæði læknafélagið og félag læknanema vilja vera á varðbergi um það, að réttur stéttar þeirra sé ekki skertur, og ég hef ekkert við það að athuga. Og ég get lýst yfir því, að þessi samtöl þessara aðila við n. hafa farið fram ákaflega prúðmannlega á allan hátt. En þar er ekki nema annar aðilinn. En við sem þjóðfulltrúar verðum að líta á hinn aðilann, sem er þannig settur, að hann getur ekki með viðræðum haft nein áhrif á afgreiðslu þessa máls á Alþ. Við fulltrúarnir utan af landi verðum að taka upp þeirra málstað. Þó að þessi frv. séu, eins og öll önnur mannaverk, ekki svo, að ekkert megi að þeim finna, þá álít ég ekki skaða skeðan, þó að þau verði nú afgr. til Nd. Og ég er sannfærður um, að þetta er sú hóflegasta tilraun, sem hægt er að gera til þess að bæta úr þessu ákaflega aðkallandi vandamáli landsbúa. Ég verð því að mælast til þess, að þessi frv. fái að ganga eðlilegan gang, og get ég ekki fallizt á röksemdir hv. þm. Hafnf. fyrir því að taka málin af dagskrá nú. - Ég verð að biðja bæði hæstv. forseta og hv. þd. velvirðingar á því, að ég hef hér í raun og veru rætt bæði málin, 1. og 2. á dagskránni, en ég tel, að það saki ekki, vegna þess að þessi bæði mál hanga saman.

Forseti (EÁrna): Hv. þm. Hafnf. hefur óskað þess, að þessi tvö mál, 1. og 2. mál á dagskránni, verði tekin af dagskrá. Um þessi mál er það að segja, að þau eru bæði flutt af n., og það hafa engar brtt. komið fram við þessi frv: hvort fyrir sig. Ég sé því ekki annað en að ég verði að hlíta óskum n., sem flutti málin, um það, að málin séu látin halda áfram, þar sem hv. frsm. n. mælir gegn því, að málin verði tekin af dagskrá.

*Bjarni Snæbjörnsson: Ég verð að segja það, að mér finnst töluvert kapp hlaupið í þetta mál af hálfu meiri hluta hv. n. Í stað þess, eins og ég fór fram á, að málið væri tekið af dagskrá, þá byrjar frsm. á að ræða málið algerlega og ætlar hreint og beint að knýja hæstv. forseta til þess að halda áfram umræðunni með því að byrja að ræða um málið. Það hefði vitanlega verið réttast af honum að segja af eða á um það strax, hvort hann vildi, að málið yrði tekið af dagskrá eða ekki. Svo held ég, satt að segja, að meiri hluti d. hefði átt að greiða atkv. um það, ef n. vildi ekki fallast á uppástungu þá, sem ég bar fram um að taka málin af dagskrá. 2. málið á dagskránni, sem aðalágreiningurinn er um, en ekki er beint til umr., er búið að vera 7 daga aðeins hér í þessari hv. d., og þá finnst mér, að mikið ofurkapp sé lagt á það mál, ef ekki má taka það af dagskrá nú, þegar þess er gætt, að báðir aðilarnir, sem talað hafa við n,, eru á móti því að samþ. þessi bæði frv. óbreytt. En því í ósköpunum má ekki reyna að fá samkomulag milli þessara aðila og þingsins til þess að komast niður á þá lausn málsins, sem allir geti sætt sig við, bæði þingið og sú stétt, sem á að beita þarna kúgunarl. Ég sé ekki, hvernig stendur á því, að ekki má fresta málinu um þennan eina dag. Það getur komið til umr. í Nd. strax eftir eina umr. hér, sem gæti farið fram strax eftir páskana. Og það þarf ekki að verða til þess að seinka málinu. Það hlýtur annað að liggja þarna bak við og sem ég held, að ætti að nema burt, til þess að hægt væri að fá eitthvert gott samkomulag í málinu. Ég vildi benda á, viðkomandi því, sem hv. frsm. sagði, að það mætti breyta frv. í Nd., að við vitum það, að það er viðkvæðið í deildunum, er málin hafa til umr. á eftir hinni d., að það megi ekki hreyfa við málunum, af því að það tefji svo málin að láta þau hrekjast á milli d. Og úr því að hv. frsm. er að væna mig um, að ég sé að gera þessa till. mína um að taka málin af dagskrá til þess að drepa þau, þá vil ég segja, að það er alls ekki rétt, og hv. frsm. hefur alls ekki leyfi til að bera mér það á brýn. Ég gæti þá alveg eins borið honum það á brýn, að hann vilji framgang málsins án breyt. móti vilja allrar læknastéttarinnar bara til þess að skapa úlfúð milli þeirra, sem eiga að veita, og þeirra, sem eiga að þiggja þessa hjálp. Þess vegna finnst mér ekki nema sjálfsögð liðkun í þessu máli að taka málin nú af dagskrá, og það því fremur, sem einn hv. nm. er ekki viðstaddur, nm., sem ég býst við, að muni hafa viljað hlusta á þau rök og taka til greina, sem komu fram frá báðum þessum aðilum, sem talað hafa við nokkra af nm. Og ef þessum nm. er ekki gefinn kostur á að kynna sér málið á þennan hátt, getur maður ekki haft nema umsögn annars málsparts í n., þess sem vill hafa frv. óbreytt samþ. út úr d., um það, hvað fram hefur farið á þessum nefndarfundum. Mér virðast því öll rök hníga að því, að málunum eigi að fresta þangað til n. er fullskipuð hér í hv. d., sem fjallaði um málið. Ég hygg, að a.m.k. allir þeir hv. þdm., sem vilja sýna nokkra sanngirni í þessu máli, hljóti að finna það, að þetta eru töluvert sterk rök fyrir því að fresta málunum um þennan eina þingdag getur maður sagt. Og það hefur annað eins skeð hér á hæstv. Alþ. eins og það, að það væri farið eftir óskum eins einstaks þm. um slíkt sem þetta. Og ég man bara ekki eftir því í háa herrans tíð, að mál hafi verið afgreitt svo, að neitað hafi verið að taka það af dagskrá, ef einhver þm. hefur óskað þess, til þess að hann gæti komið með brtt. við frv., og þegar frv. hefur ekki lengur verið fyrir d. heldur en hér er um að ræða. því að 1. umr. um seinna málið á dagskránni, sem aðalágreiningurinn er um, fór fram nákvæmlega fyrir einni viku.

*Sigurjón Á Ólafsson: Ég ætlaði ekki að taka til máls, en af því að meiri hl. allshn. er við málið riðinn og á hann er deilt, vildi ég taka fram nokkur atriði. En fyrst vil ég leiðrétta þrennt í ræðu hv. þm. Hafnf., sem ekki var alls kostar rétt. Hann vildi halda því fram, að báðir aðilar, læknafél. og félag læknanema, væru á móti þeim tveim frv., sem hér liggja fyrir, en í viðtali við formann læknafél. og tvo fulltrúa læknanema kom engin rödd fram um að gera breyt. á frv.

Það er alveg rétt, en það hefur verið sagt af hv. frsm., að þetta frv. sé gagnslaust, nema hitt komi með.

Hitt, að ekki megi hrekja mál á milli d., á ekki við nema í lok þings. Ef komið er að þinglokum, er hætt við, að mál dagi uppi, ef þarf að hrekja þau á milli d. Því er ekki til að dreifa um þetta mál. Í þriðja lagi talaði hv. þm. um einn nm., sem hefði ekki átt kost á að fylgjast með málinu í n., en það er ekki nema að hálfu leyti rétt. N. átti öll viðtal við formann læknafél., en í morgun, er við töluðum við læknanemana, var sá nm. ekki viðstaddur, enda komu læknanemarnir okkur að óvörum, og við nm., sem vorum hér af tilviljun, töluðum við þá. Annars er mér ókunnugt um afstöðu þessa nm. til málsins. Þá vil ég fara nokkrum orðum um þessi 2 mál í heild. Hv. frsm. hefur þegar lýst sjónarmiði n. Hún telur það eitt gerlegt, að ef öll sund lokast, megi reyna sem öryggisráðstöfun að gera þetta að skilyrði. Frsm. hefur fært rök að því, að ástandið úti á landi - er ískyggilegt. En ég skal játa, að ég hefði kosið, að ekki hefði þurft til þessa að grípa. Ég get ekki komizt hjá að benda á, hver er aðalkjarni deilunnar. Hjá hv. þm. Hafnf. kom það fram, að aðalatriðið sé að tryggja læknum þau laun í útkjálkahéruðum, að þeir séu fúsir til að taka þau að sér. Ég skil vel þessa afstöðu og er honum þar að mestu sammála. En n. hefur lýst yfir því, að það sé ekki á valdi þriggja manna þingn. að gera beinar till. um það, hvernig skuli endanlega ráðið fram úr launamálinu. Við áttum ýtarlegt tal við hina ungu menn, og ég fann, að undiraldan í óskum þeirra voru launaákvæðin. Þeir vildu að vísu losna við allar þvingunarráðstafanir, en aðalatriðin hjá þeim voru launin. Við bentum þeim á, að það væru möguleikar fyrir byrjendur í þessum héruðum að fá allt að 8000 kr., en ef hin reglan væri höfð, sem landlæknir gerir till. um., gætu launin orðið 10 þús. kr. Ég er ekki viss um, að þetta sé fullnægjandi. Eitt hefur verið bent á, en það er, að læknar, sem koma skyndilega að embættum, eiði að fá til frjálsra afnota lyf og þess háttar og þurfi ekki að stofna til skulda í því skyni. Ríkið legði þetta fram, og væri það vitanlega töluverður stuðningur. Nú benda læknanemarnir á, að nám þeirra í háskólanum tekur 7 ár og er alltaf verið að þyngja það. Þá er lögð á þá sú skyldukvöð, að þeir verða að vinna á sjúkrahúsi í heilt ár, en þau laun, sem kandídatar búa við þetta skylduár, eru óheyrilega lág. - Mér þykir leitt, að hæstv. forsrh., sem þessi mál heyra undir, skuli ekki vera hér. - Þessi laun eru 150 kr. á mánuði. Hvaða vit er í því að borga þessum mönnum sömu laun og hjálparkokkar á togara fá? Ég skil það vel, að þegar þetta er skorið við neglur sér, komi uggur í piltana við að eiga von á nýjum skyldukvöðum. Þetta ætti ríkisstj. að taka til athugunar. Fylgi mitt við málið byggist á því, að ég treysti ríkisstj. til að ráða svo fram úr launamálinu, að ekki gæti gífurlegs misræmis. Þá er það eitt atriði, sem kemur fram sem ótti hjá hinum ungu mönnum. Jafnframt skyldukvöðinni eru þeir skyldaðir til að inna af hendi störf fastráðinna héraðslækna, og hvernig er þá búið að þeim? Eiga héraðslæknarnir að skammta þeim eftir sinni vild, eða eiga þeir að fá ákveðin laun? Þessa hlið málsins má taka upp á öðrum vettvangi hér á þingi, það getur hv. þm. Hafnf. gert, t.d. í sambandi við launal.

*Bjarni Snæbjörnsson: Ég stend ekki upp af því að það væri í sjálfu sér svo margt í ræðu hv. 2. landsk. þm., sem ég þyrfti að leiðrétta, því að hann talaði af mikilli sanngirni til læknanna, og mér þykir vænt um, að hann skyldi tala, því að ef frsm. hefði verið sá eini, sem talaði, hefði ég álitið, að málið væri borið fram af n. til að sýna stéttinni fjandskap. En hv. 2. landsk. hefur talað um málið af miklum skilningi, og ég skil hans viðhorf. Hann vill, að eitthvað verði gert til að héruðin geti fengið lækna og séu ekki læknislaus, og til þess að læknar geti fengið tíma til að lyfta sér upp og fullnuma sig, t.d. á Landsspítalanum eða öðrum spítölum. Þetta er viðhorf, sem við erum sammála um. Þess vegna greiði ég atkv. á móti frv. við 1. eða 2. umr., af því að ég hefði viljað fá heppilega lausn, svo að héraðsbúum og læknum verði gert auðveldara að fá hjálp, - en með vilja og samþykki stéttar innar. Þetta er það eina, sem ég fer fram á, en mér skilst, að frsm. vilji ekkert gera til samkomulags. Ef hv. frsm. heldur, að það tefji málið til skaða að láta taka það af dagskrá nú, þar til fyrsta daginn eftir páska, vil ég segja honum, að það tefur það meira að láta fyrst breyta því í hv. Nd. og svo hrekjast á milli d. Það á yfirleitt að vera metnaðarmál fyrir Ed. að ganga svo frá hverju máli, að samkomulag sé fengið, áður en málið fer úr d. En það þýðir ekki að beita neinum rökum við hv. frsm. Hann er búinn að bíta sig í, að engu megi breyta í frv. Hv. 2. landsk. þm. vildi leiðrétta orð mín um, að n. hefði ekki verið fullskipuð. En það var rétt, sem ég sagði. D. getur ekki fengið það nema frá öðrum aðilanum, hvað fór á milli læknanemanna og n. En nú hefur hv. 2. landsk. gefið mikils verðar upplýsingar um það samtal, sem þarna fór fram. Ég hef átt lítinn kost á að tala við þá aðila, sem ég hefði helzt þurft að tala við, nefnilega stúdentana, sem á að fara að lögþvinga. Þetta bitnar fyrst og fremst á þeim, sem eiga nú að fara að taka próf. Við 2. umr. hefur komið fram, að það getur hent sig, að ekki sé til spítalapláss fyrir kandidatana í svipinn, en þeir geti farið í þegnskylduvinnu í héruðin. En ég held, að héraðsbúum sé lítil hjálp í því að fá pilta beint frá prófborðinu, sem enga æfingu hafa. En þegar þeir eru orðnir eitthvað æfðari, eftir t.d. 6 mánaða tíma, fara þeir burt, og nýr maður kemur, sem er eins óæfður og hinir voru fyrst. Landlæknir sagði í dag, að til þess að fá menn í lökustu héruðin þyrfti að leita annarra bragða, enda væri fólkinu lítið gagn í eilífum nýgræðingum. Ég trúi því ekki, að landlæknir hafi annað sjónarmið, þegar hann talar við hv. frsm., a.m.k. hef ég aldrei reynt hann að neinni tvöfeldni, svo að hér er um misskilning að ræða hjá hv. frsm. Hv. 2. landsk. minntist á, að launakjör kandidata væru óheyrilega lág. En það er þannig, að nýútskrifuðum piltum finnst ekkert óeðlilegt, þó að þeir hafi lág laun túrnusárið, því að þeir vita, að sá lærdómur, sem þeir fá á spítalanum, er eina praktíska æfingin, sem þeir fá, áður en þeir fara að vinna sem sjálfstæðir læknar, svo að þeir líta á túrnusárið sem hvert annað kennsluár, enda líta þeir ekkí á sig sem fullgilda, fyrr en þeir hafa útendað námstíma sinn. Í nágrannalöndunum, Danmörku og Noregi, eru þessir menn illa launaðir, og mér er kunnugt um það, frá því er ég var við þetta nám, að t.d. á fæðingarstofnunum, þá fengum við engin laun, þó að við ynnum jafnt nætur og daga. Þetta þótti sjálfsagt, til þess að nemendurnir væru betur undir búnir, þegar þeir færu að vinna. En þessu atriði með launin hefur ekki verið sinnt, og þegar málaleitun kom fram í Læknafélagi Íslands um það að hækka launin, þá var landlæknir á móti till. fyrst í stað, sem form. læknafél. vildi hafa. Svo var leitað til félmrh., sem þá var Stefán Jóh. Stefánsson, og hann vildi ekkert gera í málinu, fyrr en þing kæmi saman, og þá var málið sent til fjvn. Þegar hún skilar áliti og það kemur til. stj., sér hún sér ekki fært að gera neitt í málinu, vegna þess, eftir því, sem forsrh. sagði, að ekki var hægt að fara eftir þeim till. Þetta er nú dæmi um það, hvers má vænta af þingi og stj. í launamálum lækna. Ef við hv. 2. landsk. ætluðum að bera fram frv. í þá átt hér á Alþ., þá verður það ekki að l. nú eða á næsta þingi, enda hefur frsm. n. sagt það, að við launal. megi ekki hreyfa á þessu þingi á þessum háskatímum. Hv. 2. landsk. sagði, að fylgi sitt við málið byggðist á því, að launakjör. lækna yrðu bætt. En hv. þm. hefur enga tryggingu fyrir því, eins og sakir standa, að launakjör lækna verði bætt. Fyrir tveimur dögum var ekki farið að gera neitt í þessu máli, og síðan hefur ekkert verið gert í því. Ef hv. þm. ættar að verða sjálfum sér samkvæmur, þá á hann að styðja að því, að frestað verði framgangi málsins um þennan eina þingdag. Þessum hv. þm. fannst það ekki nógu skýrt tekið fram, hvernig haga ætti greiðslum til þessara ungu manna, sem ættu að fara til héraðslækna úti um land. Hann sagði, að það ætti að skammta þeim skít úr hnefa eftir því, sem ráða mætti af þessu frv. Mér finnst því engin goðgá, að þessu atriði yrði breytt og einnig, að gerð yrði breyt. í þá átt, að héraðslæknar réðu því ekki, hvað þessir ungu menn fá. Þess vegna finnst mér, að hv. 2. landsk. hljóti að vera mér sammála um það, að það beri að fresta þessu máli og fá einhvern samkomulagsgrundvöll, áður en það fer úr d. Frsm. n. hagaði orðum sínum þannig, að hann ræddi bæði frv. í einu. Því finnst mér ekki nema eðlilegt, að ég fylgi hans dæmi. En það, sem var þungamiðjan í þessu máli hjá hv. 2. landsk., var það, sem ég hef minnzt á áður, að það þurfi að launa þessa lækna sæmilega. Ég segi fyrir mig, að ég álit, að slíkt ætti að koma til framkvæmda, og ég . vildi beina því til hv. frsm., hvort hann vildi spyrjast fyrir um það, hvort ég hefði ekki á þeim þingum, sem við höfum haldið, haldið uppi merki héraðslækna í Læknafélagi Íslands og unnið að því, að þeir fengju bætt kjör sín bæði fjárhagslega og einnig hvað önnur fríðindi snertir. Ég hygg, að ég megi vænta þess, að hv. 2. landsk. geti fallizt á þá skoðun mína, að frv. þurfi endurbóta við í þessari d., og að það sé æskilegt að ná samkomulagi í þessu máli. Hv. 2. landsk. minntist á það, að það mundi þurfa að gera ýmislegt, til þess að þessir ungu læknar gætu unað við þetta, og það er alveg rétt. Það þarf að haga því þannig, að fyrir hendi séu verkfæri handa þessum mönnum, því að það sjá allir sjálfir að ekki geta þeir af sínum litlu launum farið að kaupa verkfæri. Mér fyndist það mjög vel til fallið, að í hverju héraði væru til verkfæri, sem þessi læknir hefði afnot af. Svo þegar læknirinn hætti störfum, yrðu verkfærin að sjálfsögðu geymd, þar til á þeim þyrfti að halda. Þetta mundi t.d. hjálpa mikið til þess, að þessir ungu menn fengjust til þess að fara í þessi héruð, því að við vitum það allir mjög vel, að þessir menn eru svo fátækir, að þeir hafa ekki tök á því að kaupa slík áhöld. Mér fyndist t.d. mjög vel til fallið, að ríkið ætti þessi áhöld og þau yrðu til afnota fyrir þessa menn rétt eins og ljósmæðurnar fá sina tösku og sín áhöld. Ég hygg því, að einmitt eftir þessar undirtektir hv. 2. landsk., þá muni honum ekki finnast nein goðgá, þó að málið væri tekið út af dagskrá fram yfir páska. Hv. þm. gat þess í ræðu sinni, að fylgi hans við málið byggðist á því, að hann teldi þetta mikið réttlætismál, og þess vegna finnst mér rétt að bera þá till. upp, og leggja það undir úrskurð forseta, hvort ekki megi taka málið af dagskrá og fresta því fram yfir páska.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Hv. þm. Hafn. leggur áherzlu á að, að málið verði tekið af dagskrá og væntir þess, að samkomulag muni verða um brtt. við þetta frv. Nú vil ég benda honum á það, að hann hefur alveg látið undir höfuð leggjast að láta nokkuð skína í þessar brtt., sem eiga að vera til samkomulags. Eftir allar hans bollaleggingar um málið, sem staðið, hafa yfir í 2 klukkutíma, hefur honum ekki dottið í hug vað koma með skrifl. brtt., sem hann þó gæti, ef hann hefur trú á því, að það geti orðið til þess að leysa málið. Þetta hefur hv. þm. Hafnf. ekki gert, og held ég því, að það, sem hann átaldi mig fyrir í fyrri ræðu sinni, hafi ekki verið rétt, að ég hefði sveigt að sér um það, að hann mundi vilja málið feigt. Þessum hv. þm. fórst ekki betur en svo, að það, sem hann sagði, að mér hefði orðið á í ræðu minni, það varð honum einnig á í enn ríkara mæli. Bendir þetta ekki einmitt í þá átt; að hv. þm. sé hugleikið, að málið fái ekki fram að ganga? Hann átelur mig fyrir það, að ég hafi sagt, að frv. sé beinlinis komið fram af fjandskap við læknastéttina. Þetta á alls ekki við í umr. Það er ekkert í frv., sem bendir á, að ég hafi viljað koma fram með fjandskap gegn læknastéttinni. Ég tel þessi frv. vera tilraun til þess að bæta úr því hörmulega ástandi, sem víða ríkir hér á landi í þessum efnum. En ég mun ekki ræða málið á þeim grundvelli nú. Enn fremur sagði hv. þm. Hafnf., að ekki væri rétt að afgreiða málið nú, þar sem sá nm. væri fjarstaddur, er einn hefði viljað hlusta á fulltrúa lækna. Þetta er fjarstæða, því að vel er hægt að votta það, að n. hlustaði með þolinmæði á öll þau rök, er fulltrúi Læknafélags Reykjavíkur hafði fram að bera. Ég sé sannast að segja ekki ástæðu til að taka málið út af dagskrá, þegar ekki eru betri rök færð fyrir því en þau er þessi hv. þm. kemur með. Hv. þm. fullyrðir, að landlæknir hafi sagt sér, að þetta frv. á þskj. 80 væri fram komið til þess að bæta úr læknisþörf héraðslækna um aðstoðarmenn, Ég læt alveg ósagt, hvort landlæknir hefur sagt þetta við þennan,hv. þm., en ég hef hér í höndunum grg. frv., og þar segir landlæknir nákvæmlega á þessa leið: „Með frv. þessu er gerð tilraun til að bæta úr erfiðleikum, sem á því eru að fá lækna með litlum eða engum fyrirvara til að gegna til bráðabirgða læknishéruðum, sem þörf er á, bæði þegar læknaskipti verða í héraðinu, svo og þegar héraðslæknar þurfa að bregða sér frá um stundarsakir sér til hvíldar og upplyftingar, eða forfallast af einhverjum ástæðum“ Þarna setur landlæknir því í fremstu röð læknislausu héruðin, og einmitt með því skilyrði gerðist ég flm. þessa frv. Ég verð að segja það, að mér finnst þessi hv. þm. ekki hafa vandað til ræðna sinna sem skyldi. Hinu mun ég á engan hátt reyna að draga úr, að hann hefur reynt hér á Alþ. að halda uppi hagsmunum læknastéttarinnar, þó að með því sé alveg ósannað, hversu vel honum hefur tekizt að halda uppi málstað hinna læknislausu héraða hér á landi. Ég er sannfærðari nú en áður um, að það er jöfnum höndum viljinn fyrir að tef ja fyrir málinu, að hv. þm. vill taka það út af dagskrá. Ræða hans sýnir það bezt. Ég sé enga ástæðu til að fresta málinu nú. Miklu frekar mælir allt með því: að afgreiða það nú í dag, því að ef Nd. fær málið núna, þá getur hún tekið það fyrir fyrsta virkan dag eftir páska, að öðrum kosti ekki. Það er bezt að segja hverja sögu eins og hún er. Ég vil þá hreinsa allshn. af þeim ummælum, að hún hafi sýnt fulltrúum lækna lítilsvirðingu. Hitt er annað mál, að ég get ekki sannfærzt af rökum þeirra manna. Ég tel lausn þá, er frv. fer fram á, á engan hátt ugglausa, en . þó reynandi. Mér fellur mjög miður, að Félag læknanema í háskólanum skuli taka þessari kvöð á þann hátt eins og ég hef fulla ástæðu til að ætla, að þeir hafi gert, sem sé þannig, að hún sé fram komin af andúð gegn stéttinni, því að ég hafði vænzt þess af yngri kynslóðinni, að hún vildi telja, að einstaklingarnir eigi að vera til fyrir þjóðina, en ekki þjóðin fyrir einstaklingana.

*Magnús Jónsson: Hæstv. forseti sá sér ekki fært að verða við tilmælum hv. þm. Hafnf. um að taka málið út af dagskrá. Mér sýnist þetta mál þannig vaxið, að leiðinlegt sé að gera það að kappsmáli, og vildi ég því leggja ósk mín við ósk hv. þm. Hafnf., að málið verði ekki afgreitt nú að sinni, því að ég tel heppilegra að hafa það hér í d. enn þá nokkurn tíma. Enn fremur er einn nm. ekki viðstaddur, og finnst mér óviðeigandi að ganga frá málinu að honum fjarverandi. Málið er þannig, að þörf er að lipra það. Það á að vera metnaðarmál fyrir þessa hv. d. að ganga sem bezt frá málinu, því að hitt er enginn greiði við það, að senda það nú til Nd. og láta hana síðan breyta því, sem allt virðist benda til. Nú fara páskarnir í hönd, og er því gott næði til að vinna að málinu bak við tjöldin. en ef málið yrði sent til Nd. fyrir páskana, þá yrði því aðeins útbýtt þar, en kæmist ekki í neina n., og lægi því bara í reiðuleysi. Hér í d. er málið hjá n. og hægt að ná niðurstöðum í því. Þetta er aðeins um formshlið málsins. Ef ég vík lítilsháttar að efnishlið málsins, þá finnst mér þessar ráðstafanir orka nokkuð tvímælis, og ég tel þetta aðeins geta komið til mála, ef þvergirðingur er hlaupinn í málið. Ég tel hv. þm. Hafnf. þessum málum langkunnugustan og ætti að taka tillit til þess, sem hann segir. Fyrir einni öld átti að setja svipuð l. um presta. Gert var að skilyrði fyrir styrkveitingu til guðfræðinema, að þeir færu í viss prestaköll að náminu loknu. Gegn þessu reis sterk alda um land allt, og jafnvel hinir fátækustu nemendur afsöluðu sér styrknum heldur en að gangast undir þetta. - . Ég er sannfærður um, að hér yrði svipuðu máli að gegna og þetta yrði óframkvæmanlegt. Ég teldi betra að hleypa ekki hita í málið, heldur reyna að lipra það. Allir skilja þörf hinna afskekktu landshluta á að fá lækna, en ég álít, að leysa megi það vandamál á annan hátt. Það kom greinilega fram hjá hv. 2. landsk., að hann vildi leitast við að gera kjör þessara manna sem lífvænlegust. Það er ekki gott að vita, hvað fylgdi í kjölfarið, ef þessu yrði framfylgt. Ef til vill gæti það orðið vísir til annars, t.d. á öðrum sviðum í þjóðfélaginu, þar sem illa gengi að fá menn í stöður. Það er ekki gott að vita. Ég álít hér vera um „princip“mál að ræða. Ég vildi svo beina því til hæstv. forseta, hvort hann geti ekki endurskoðað úrskurð sinn í þessu máli, svo að n. geti athugað málið um páskana.

Forseti (EÁrna): Þessar umr. hafa farið fram um bæði 1. og 2. málið á dagskránni, og því vona ég, að ekki verði miklar umr. um 2. mál, þegar það verður tekið fyrir.



Vill hæstv. forseti ekki fara eftir tilmælum hv. 1, þm. Reykv.?

Forseti (EÁrna): Þar sem n. mælti á móti því, sé ég mér ekki fært að gera það, en ef n. óskar þess, mun ég gera það hiklaust.

*Bjarni Snæbjörnsson: Eins og hæstv. forseti veit, þá snerist fyrri ræða mín um að fá frestun á málinu, en ég mun nú nota tíma minn til að gera nokkrar athugasemdir við ræðu hv. frsm. Hann sagði, að ég hefði getað komið með brtt. við þetta frv., ef ég hefði viljað. Það er alveg rétt, en ég kæri mig ekki um að koma með brtt. við þetta frv., sem nú er á dagskrá, því að það er í sjálfu sér ekki ásteytingarsteinninn, heldur hitt frv., og þegar hv. frsm. lýsti yfir því, að þetta frv. væri ónýtt, nema hitt væri samþ., þá hef ég slengt þessum málum saman. - En skrifl. brtt. álít ég, að ég geti ekki gert við hitt frv., fyrr en það er komið fram og farið að ræða það. Því að þrátt fyrir það að ég hef neyðzt til að ræða um bæði málin nú, vegna þess að hv. frsm. n. byrjaði á því, þá er ég ekki kominn til þess að segja, að ég steinþegi, þegar næsta mál á dagskránni verður tekið til umr., því að þá er ástæða fyrir mig til að koma með þær brtt., sem ég vildi gera í málinu. En eins og ég tók fram áður, vil ég ekki gera slíkar brtt. eingöngu frá mínu eigin brjósti, heldur í samráði við þá menn, sem þar eiga hlut að máli. Ég hef ekki talað nokkurn hlut við læknanemana um málið fyrir en í gær síðdegis. Og í dag, þegar fundur átti að byrja, voru þeir tveir hér frammi og vildu tala við mig. En ég sagði þeim, að ég ætlaði að fá málið tekið af dagskrá í dag, og þá mundum við fá tækifæri til að ræða um málið, og mér datt sannarlega ekki í hug, að þetta yrði ekki auðvelt. En nú sé ég, að það er ekki svo auðvelt að fá þessu framgengt. En svo hefur það verið, hvort sem það hefur verið mál, sem ég eða aðrir einstakir hv. þm. hafa haft hér í þinginu, hefur það þrásinnis komið fyrir, að málin hafa verið tekin af dagskrá vegna þess, að einhver hefur óskað þess, sem hefur viljað gera brtt. við þau, en ekki verið tilbúinn með þær. Þetta hefur alltaf fengizt, sérstaklega þegar ekki hefur verið mjög liðið á þingtímann. En nú bregður svo við, að þetta á ekki að fást. Hv. frsm. n. segist ekki vilja annað en að málinu verði haldið áfram, og hæstv. forseti gefur úrskurð um það, að úr því að hv. frsm. n. og n. vilji halda málinu áfram, þá álíti hann, að það sé ekki tímabært að bera það undir hv. d. En þó er það ekki n. í heild, sem óskar þessa, vegna þess að einn hv. nm. vantar, og ég býst við, að sá hv. nm. hefði stutt mál mitt um það, að málið verði nú tekið út af dagskrá. Hef ég fulla ástæðu til að ætla það. En ég vil einnig svara því, er hv. frsm. sagði, að ég hefði borið honum og n. á brýn, að hún bæri frv. fram af fjandskap við læknana. Ég sagði, að sú meðferð þessa frv., að vilja ekki fá samkomulag í málinu, gæfi mér tilefni til þess að álita, að þetta mál væri borið fram af fjandskap við læknana. Því að ég skil það bókstaflega ekki, hvers vegna það eru ekki heppileg vinnubrögð að lofa mér og öðrum í þinghlénu um páskana að tala við n., heldur að láta engan aðila fjalla um málið þann tíma til leiðréttingar í þessu máli. Og þó að ég sé miklu yngri hér á þingi heldur en hv. frsm., þá verð ég að segja, að ég hef alltaf haldið, að það þyrfti að vera búið að skýra frá því í d., að frv. hefði verið sent frá hinni d., áður en hægt hefði verið að taka það til umr. Þetta hefur a.m.k. verið vani hér í d., að áður heldur en frv. hefur verið tekið til meðferðar, þá hefur verið skýrt frá því í forsetastóli, að frv. hafi verið sent til d. Þess vegna er það ekki rétt, sem hv. frsm. sagði, að hægt vær í að taka málið fyrir fyrsta dag eftir páskana í Nd. En ef það er tekið fyrir hér með samkomulagi, þá eru líkindi til þess, að hægt sé að skýra frá því fyrsta þingdag eftir páska, þannig að fundi sé ekki lokið þar, þegar fundi er lokið hér í Ed., að frv. séu send til Nd., og þá er hægt að taka málið fyrir þar strax daginn eftir. Þyrfti því það, að taka frv. af dagskrá nú, ekki að seinka málinu neitt. Hv. frsm. er miklu reyndari í þessum sökum og sennilega öllum flækjum á þingi heldur en ég, svo að hann hlýtur að játa, að þetta er svona. En það, sem er þungamiðjan í þessu máli, nauðsynin á að bæta ástandið í þessu máli frá því sem nú er, erum við sammála um. Og þar sem hv. frsm. segir, að ég hafi hugsað um hag læknanna, en ekki læknislausu héraðanna, þá hlýtur hann þó að skilja, að um leið og maður hugsar um, að vel sé búið að læknum í afskekktum héruðum, þá hugsar maður líka um héruðin, að það fáist læknar í þau. Ef vel er búið að læknunum í afskekktu héruðunum, þá er það trygging fyrir því, að þau verði ekki læknislaus. Og það er eins og hver annar útúrsnúningur, sem hv. frsm. sagði um það, sem ég hefði sagt í þessu sambandi. N. vildi hlusta á þá aðila, sem eru á móti því, að þessi frv. verði samþ. óbreytt, en vildi ekki hlusta á nokkur rök um að taka brtt. til greina. En hv. 2. landsk. lýsti því betur en hv. frsm., að það þyrfti að bæta kjör læknanna. Hv. frsm. minntist líka á það, og það má vel vera rétt, að ég hefði ekki vandað svo mjög til þessarar löngu ræðu minnar. Þetta má vel vera, því að ég ætlaði mér alls ekki að halda langa ræðu nú, heldur ætlaði ég mér að halda ræðu, þegar brtt. kæmu fram, og byggja ræðu mína á þeim. En þegar slíku offorsi er beitt, eins og hér er komið fram, þá varð ég að koma fram með þau rök, sem ég hafði á takteinum til þess að fá hv. þm. til að samþ. að fresta umr. um málið og athuga það betur í n. Mér þykir náttúrlega mjög illa farið, að ræða mín hefur ekki getað verið skipulegri og skemmtilegar fram sett rökin í henni, því að þá hefði ég kannske getað sannfært einhverja hv. þdm. um það, að málstaður minn er réttur, þó að ég hafi ekki getað sannfært hv. frsm. En það, sem gerir það að verkum, að ég hef verið enn þá harðari á því, að það verði reynt eitthvert samkomulag í þessu máli, eru einmitt læknanemarnir, sem mér finnst undir öllum kringumstæðum, að taka beri tillit til. Og ég hef, því miður, ekki haft tækifæri til að tala neitt við þá, nema þetta lítillega í gær síðdegis og annað ekki. Og þó að n. hafi talað við þá, þá hefði mér þótt viðkunnanlegra, úr því að þeir mæltust til að fá að tala við mig um málið, að ég gæti haft einhver þeirra rök og borið fram hér í hv. d. Og þess vegna er það, sem ég hef farið þess á leit, að frestað yrði 3. umr. málsins og málið tekið af dagskrá nú. Því að það er eins og hver önnur firra, að þeir séu ekki. fúsir til að vinna hvert það starf fyrir þjóðina, sem þjóðin heimtar af þeim, og að þeir álíti, að þjóðin sé til fyrir þá, en þeir séu ekki fyrir þjóðina. Það er síður en svo, að það sé hægt að segja það um læknana eða læknanemana. Því að það er sú skuldbinding, sem þeim er gert að undirskrifa - ég held, að það gildi ekki um neina aðra stétt en læknana - að þeir, þegar þeir taka próf og fara í embætti, þá undirskrifa þeir það, að þeir skuldbindi sig til að vinna sitt starf með jafnmikilli trúmennsku, hver, sem í hlut á, og hvort sem þeir taki eða fái borgun fyrir eða ekki. A.m.k. undirskrifaði ég þetta., og ég býst við, að slíkt gildi enn. Og ég býst ekki við, að læknar spyrji um það, hvort þeir fái borgun fyrir störf sín eða ekki í hverju einstöku tilfelli, heldur vilji starfa fyrir þjóðfélagið sem þjónar þeirra manna, sem þeir vinna hjá. En þeir krefjast þess líka, að það sé sæmilega farið með þá. Það er ekki nema aths., sem ég hef, sagði hæstv. forseti. Og þó að fyrri ræða mín snerist um annað ýmislegt en þetta mál sérstaklega, sem fyrir liggur, þá vil ég verða við tilmælum hæstv. forseta, enda ætla ég ekki að hafa málþóf um málið. En ég vildi sannfæra sem flesta um það, að það væri eitthvað annað heldur en upp var látið, sem réð því, að ekki gekk greiðlega að fá málinu frestað þangað til fyrsta dag eftir páska.



Það hefur orðið samkomulag á milli okkar tveggja, sem hér erum mættir úr allshn., að beita þeirri aðferð, sem hæstv. forseti talaði um. Og færi svo, að hv. þd. vildi fresta málinu, viljum við, að málið verði 1. eða 2. mál á dagskrá fyrsta fundardaginn eftir páskana. Úr því sem komið er viljum við jafnvel, að hv. d. skeri úr þessu.

Forseti (EÁrna): Mér hefur skilizt, að enginn ágreiningur sé um málið beinlínis, sem hér liggur nú fyrir til umr., og umr. um það er því lokið, en atkvgr. frestað.