Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það eru hér tvö samkynja frv. varðandi tekjustofna sveitarfélaga og staðgreiðslu opinberra gjalda. Að því er varðar frv. um tekjustofna sveitarfélaga er þar gert ráð fyrir því að útsvarsprósenta hjá sveitarfélögum geti verið mismunandi. Þetta er að sjálfsögðu sett fram vegna óska sem uppi hafa verið, m.a. frá sveitarfélögunum, um að þrátt fyrir staðgreiðsluna geti verið um að ræða mismunandi prósentu við útsvarsálagningu. Ég fyrir mitt leyti skrifaði upp á þetta mál með fyrirvara í félmn. Ég hafði ekki aðstöðu vegna veikinda til að vera viðstaddur við 2. umr. málsins. Vildi þess vegna við 3. umr. geta þess að eðlilegt er að skoða þessi mál nánar. En ég féllst á tillögu ríkisstjórnar í málinu með fyrirvara og hef gert grein fyrir honum hér, herra forseti.



Hæstv. forseti. Ég skal ekki vera langorður um þetta mál því það tengist máli sem er síðar á dagskránni, frv. til laga um fangelsi og fangavist. Allshn. hefur rætt frv. og mælir með samþykkt þess og undir það skrifa allir nefndarmenn. Ég held ég hafi ekkert fleiri orð um þetta núna. Ég ræði það frekar með frv. um fangelsi hér á eftir.



Hæstv. forseti. Það gildir sama um þetta frv. og hið fyrra. Þetta tengist frv. til laga um fangelsi og fangavist og er til samræmingar, ef það frv. verður að lögum, að breyta þá nafninu í nokkrum greinum laga um meðferð opinberra mála úr "dómsmrn." í: fangelsismálastofnun. Nefndin hefur rætt frv. og mælir með samþykkt þess og undir það skrifa allir nefndarmenn.



Hæstv. forseti. Eins og ég sagði fyrr í umræðum um málin, sem ég mælti fyrir áðan, er þetta meginmálið og hin málin flutt til samræmingar. Hér er búinn til einn nýr lagabálkur um fangelsi og fangavist og sett í einn heildarfrumvarpsbálk sem verður væntanlega að lögum. Árið 1982 var samþykkt þáltill. um fangelsismál þar sem Alþingi ályktaði að kjósa sjö manna nefnd til að gera heildarúttekt á fangelsismálum og endurskoða lög og reglur þar að lútandi. Vorið 1982 skipaði Alþingi síðan í nefndina sem skilaði af sér frv. til ráðherra og er frv. að meginstofni eins og þeir gengu frá því. Allshn. hefur fjallað um frv. og gert um það svohljóðandi nál.: "Nefndin hefur fjallað um frv. og kallað á fund sinn Björn Friðfinnsson, aðstoðarmann dómsmrh., Björn Einarsson, starfsmann Verndar, og Erlend Baldursson hjá Skilorðseftirliti ríkisins. Umsagnir bárust frá Fangavarðafélagi Íslands, forstjóra vinnuhælisins á Litla-Hrauni og Landssambandi lögreglumanna. Nefndin mælir með samþykkt frv. með þeim breytingum sem flutt er till. um á sérstöku þskj." Undir þetta skrifar öll allshn. Það eru þrjár brtt. sem við leggjum til við frv. eins og kemur fram á þskj. 957. Það hefur orðið mikil umræða um meðferð þeirra í öryggisgæslu sem eru geðsjúklingar og hafa önnur þau vandamál við að stríða sem samræmist því ekki að vera í fangelsi, í flestum tilfellum er frekar um heilbrigðismál að ræða. Í því sambandi er rétt að taka fram að meðferð þessara manna hefur lengi verið vandamál í þeim skorti á húsnæði og aðstöðu sem fangelsin hér á landi hafa búið við í mörg ár og reyndar frá upphafi. En nú hefur heilbrmrh., að beiðni dómsmrh., skipað nefnd til að reyna að komast að niðurstöðu um þetta. Sú nefnd hefur þegar hafið störf. Því leggjum við til að svo komnu máli að fella niður þessa setningu: "Ef sérstakar ástæður krefja er einnig heimilt að vista þar þá sem dæmdir eru í öryggisgæslu." Í 11. gr. teljum við rétt að fangelsismálastofnunin geti leyft að dómfelldur maður sé um stundarsakir eða allan refsitíma vistaður á sjúkrahúsi, en ekki ákveðið. Við teljum að það sé læknisins að ákveða þörfina. Í 26. gr. teljum við að nægilegt sé að einangrunarheimildin sé í 30 daga, en ekki 60 eins og var í upphaflega frv. Teljum að það sé á mörkunum að halda mönnum mikið lengur en 30 daga í algerri einangrun. Um frv. í heild hefur það komið fram í öllum umsögnum sem við höfum fengið og þeim viðtölum sem við höfum átt við ýmsa aðila að þó ýmsir hafi nokkuð aðra skoðun á einstökum liðum frv. telja þeir það í heild vera til mikilla bóta og að nauðsynlegt sé að samþykkja frv. eins og það liggur fyrir núna og taka þá frekar einstök atriði þess til endurskoðunar þegar ástæða þykir til. Um þetta voru allir sammála, bæði þeir sem komu frá Vernd og Skilorðseftirlitinu. Reyndar má segja, með örfáum undantekningum eins og ég sagði áður um einstök smáatriði, að umsagnir hafi allar verið jákvæðar. Þess vegna hefur nefndin lagt til að frv. verði samþykkt með þessum breytingum.



Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. allshn. þessarar deildar fyrir hennar störf að þessu frv. og lýsa mig samþykkan þeim brtt. sem nefndin flytur og tek undir það með hv. formanni nefndarinnar að það sé þarft og nauðsynlegt að lögfesta þetta frv. þótt um einstakar greinar þess kunni að vera skiptar skoðanir og tek undir hans ábendingu að það sé þá frekar hægt að færa það til betri vegar sem reynslan sýnir að bæta má og það sé ekki síst nauðsynlegt að lögfesta nú þetta frv. vegna þess að í gildi eru lög um fangelsi sem hafa að geyma ýmsar greinar sem alls ekki er fylgt og kannski ekki er nokkur leið að framfylgja. Það er ekki sísta ástæðan til þess að Alþingi taki nú af skarið. Ég tek einnig undir það sem hv. form. allshn. þessarar deildar sagði um málefni geðsjúkra fanga og þeirra sem dæmdir eru til öryggisgæslu vegna þess að þeir eru ekki sakhæfir. Nú er unnið að tillögugerð í samstarfi heilbrmrn. og dómsmrn. um það hvernig best sé að koma þessu viðkvæma og vandasama verkefni fyrir í okkar stofnanakerfi. Það gildir bæði um fangelsin og um heilbrigðisstofnanir.



Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum um meðferð einkamála í héraði, með síðari breytingum. Nál. er svohljóðandi: "Nefndin hefur athugað frv. og mælir með samþykkt þess með þeim breytingum sem flutt er tillaga um á sérstöku þskj. Umsagnir bárust frá Sýslumannafélagi Íslands, Lögmannafélagi Íslands og Dómarafélagi Íslands. Á fund nefndarinnar komu Friðgeir Björnsson, yfirborgardómari og formaður stjórnar Dómarafélags Íslands, sem lagði til nokkrar brtt. Eru þær allar teknar upp af nefndinni. Allir aðilar mæla með samþykkt frv. með þeim breytingum sem nefndin leggur til að samþykktar verði og telja þær til bóta. Skúli Alexandersson sat fundi nefndarinnar og er samþykkur áliti þessu." Að öðru leyti skrifar öll allshn. undir þetta álit. Ég vil taka það fram, af því að umsagnir þeirra aðila sem ég nefndi voru frekar stuttar og gagnorðar, að t.d. Sýslumannafélag Íslands skrifar svohljóðandi og það er niðurstaða þeirra umsagnar: "Stjórnin telur að .þær breytingar á einkamálalögunum sem frv. gerir ráð fyrir horfi allar til bóta og gerir því engar athugasemdir." Lögmannafélagið segir þetta í stuttu máli: "Laganefnd er samþykk efni frv. um breytingar á lögum nr. 85 frá 1936 og telur þær til bóta." Og stjórn Dómarafélagsins mælir eindregið með því að frv. verði samþykkt sem lög og telur fyrirhugaðar breytingar allar til bóta, en leggur síðan til nokkrar brtt. eða viðbætur réttara sagt sem nefndin hefur tekið upp. Forsaga þessa frv. er sú að 1981 voru samþykktar allverulegar breytingar á meðferð einkamála í héraði, á þeim lögum sem eru nú orðin nokkuð við aldur eða að stofni til frá 1936, og stefndi það allt að því að gera meðferð þessara mála bæði einfaldari og greiðari og afgreiðslu dómstóla skilvirkari. Að lokinni þeirri reynslu, sem er orðin af þeim lögum, taldi réttarfarsnefnd rétt að taka til athugunar hvernig þau hefðu reynst og ritaði ýmsum aðilum og bað um álit þeirra á því. Það kom í ljós að flestir eru nokkuð ánægðir með reynsluna af þessari breytingu og telja hana hafi verið til bóta, en bentu þó á nokkur atriði sem væri rétt að taka til viðbótar og endurskoðunar. Réttarfarsnefnd hefur tekið mikið af þeim athugasemdum upp og er þetta frv. að stofni til unnið eftir þeim ábendingum og þeirri reynslu sem þegar hefur komið. Ég held að ég fari ekki að lesa upp þessar breytingar. Þær eru á þskj. 966 og eru allar utan ein frá stjórn Dómarafélagsins. Sú eina sem er það ekki er 5. liður við 25, gr. 1. stafliður 2. málsgr. b-liðar 223 orðist svo: "Nöfn aðila, kennitölu og heimili eða dvalarstað." Í frv. segir: "Nöfn aðila, stöðu, heimili eða dvalarstað." Við vorum sammála um að staða manns væri kannski ekkert höfuðatriði heldur væri nær að taka upp það nýja númerakerfi sem núna er farið að nota, þ.e. kennitöluna, til að forða öllum misskilningi á milli aðila ef t.d. tveir menn bera sama nafn og búa á svipuðum slóðum, svo dæmi sé tekið. Að öðru leyti leggur nefndin til að frv. verði samþykkt með þessum breytingum.



Hæstv. forseti. Ég kem hér í ræðustól eingöngu til að lýsa því yfir að ég tel þær brtt. sem hv. allshn. hefur hér flutt, allar vera til bóta og að ég fyrir mitt leyti lýsi yfir stuðningi við þær.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 923 um frv. til laga um heimild til að selja hluta ríkisjarðarinnar Þóroddsstaðar í Ljósavatnshreppi í Suður-Þingeyjarsýslu. Nál. er frá landbn. Nefndin hefur rætt málið á tveimur fundum og kallað til umræðu fulltrúa frá landbrn. Nefndin mælir með samþykkt frv., enda er gengið út frá því að ábúandi Þóroddsstaðar framkvæmi nauðsynlega nýrækt vegna þeirra skipta sem samþykkt hafa verið milli jarðarinnar og Engihlíðar. Undir nál. skrifa Egill Jónsson, formaður, Danfríður Skarphéðinsdóttir, fundaskrifari, Valgerður Sverrisdóttir, Skúli Alexandersson, Björn Gíslason, Þorv. Garðar Kristjánsson og Stefán Guðmundsson.