Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég vil bera mig upp við virðulegan forseta vegna þess að í efnahags- og viðskiptanefnd höfum við ítrekað reynt á undanförnum vikum að fá á fund nefndarinnar stjórnarformann Fjármálaeftirlitsins til þess að fjalla um þá stöðu sem upp er komin eftir ítrekaðan fréttaflutning af málum sem hún hefur á fyrri tíð komið að og varða sölu á eignum í fyrri störfum hennar. Við höfum fengið þau svör við þeirri margítrekuðu málaleitan að hún hyggist ljúka störfum í kjölfar stjórnarfundar í Fjármálaeftirlitinu 3. desember. Hún hefur ekki fundið hjá sér tíma til þess að mæta fyrir nefndina á þeim tímum sem gefinn hefur verið kostur á. Svo heyrum við það frá Fjármálaeftirlitinu að hún sitji sem fastast sem stjórnarformaður Fjármálaeftirlitsins. Ef menn ætla að víkja úr starfi þá þurfa þeir að víkja úr starfi. Þeir geta ekki setið í starfi og virt að vettugi eftirlitshlutverk Alþingis og rétt þingnefnda til þess að kalla trúnaðarmenn stjórnvalda á sinn fund. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil beina þeirri auðmjúku ósk til forseta að hann styðji okkur þingmenn og þingnefndir í því að geta rækt okkar eftirlitshlutverk í því efni sem kemur fram í máli hv. þm. Árna Páls Árnasonar og óska eftir atbeina þingforseta í því að stjórnarformanni FME sé gert ljóst að það er óviðunandi annað en að hún komi á fund nefndarinnar til þess að ræða þau fjölmörgu álitamál sem upp hafa komið að undanförnu og þá stöðu sem af þeim hefur hlotist. Það gengur náttúrlega ekki að það sé eitthvert smekksatriði hvort menn mæti, trúnaðarmenn Alþingis og framkvæmdarvaldsins, á fund þingnefnda þegar eftir því er leitað. Þá erum við bundin á höndum og fótum að því er varðar það að geta sinnt eftirlitshlutverki okkar.

Virðulegur forseti. Sem meðlimur í efnahags- og viðskiptanefnd vil ég taka undir þetta. Það er svolítið ankannalegt hvað það hefur gengið brösuglega að fá stjórnarformann FME á fund nefndarinnar. Það hefur um nokkurt skeið verið ærið tilefni fyrir slíkum fundi, að fá upplýsingar um vissa atburði og það er mikilvægt fyrir nefndina til að sinna sínu eftirlitshlutverki að fá stjórnarformanninn á fundinn. Okkur var sagt að hún ætlaði að segja af sér út af þeim atburðum sem áður áttu sér stað með kaupum og sölum á eignum, en núna virðist hún ekki hafa sagt af sér og samt kemur hún ekki fyrir nefndina. Þetta er mjög einkennilegt þannig að ég vil beina því til forseta Alþingis að beita sér í þessu.

Virðulegur forseti. Þetta er afar óheppileg staða sem upp er komin. Fjármálaeftirlitið er ekki hver önnur stofnun. Fjármálaeftirlitið er lykilstofnun í stjórnkerfi Íslands. Það að enginn vafi sé á hæfi þeirra sem fara með völdin er grundvallaratriði. Það er skylda Alþingis og efnahags- og viðskiptanefndar að hafa sterkt eftirlit með því. Nú hefur Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra, skipað stjórnarformann fyrir Fjármálaeftirlitið sem upp hafa komið ýmis álitamál um eins og hér hefur verið rætt. Það er algerlega óþolandi að það líði vika eftir viku eftir viku án þess að stjórnarformaður Fjármálaeftirlitsins treysti sér til þess að koma fyrir þingnefnd og svara sjálfsögðum spurningum. Virðulegur forseti. Þessi ástandi verður að linna. Ég mun taka það upp á fundi þingflokksformanna með forseta og hvet forsætisnefnd sömuleiðis til að láta málið til sín taka.

Herra forseti. Ég vil taka undir með öðrum þingmönnum og benda á að það eftirlitshlutverk sem Alþingi á að hafa, þingmenn og þingnefndir, gagnvart framkvæmdarvaldinu er mjög veikt. Það er hægt að kalla eftir að ráðherra komi og í tilfelli ráðherra er sagt einhvern veginn: Hann ætti nú helst að koma. En í tilfelli annarra aðila, sem reka stofnanir ríkisins í samfélaginu er það greinilega mjög veikt. Alþingi hefur ekki þá heimild sem mörg önnur löggjafarþing hafa og sér í lagi nefndir. Þegar þau kalla til forsvarsmenn stofnana þá skulu þeir mæta og það er skylda. Það er rétt eins og þegar menn eru kvaddir fyrir dómstóla, þeir skulu mæta. Þetta er ekki staðan hérna. Það er líka þannig þegar kemur að sannleiksskyldu ráðherra. Nú erum við að fara í óundirbúnar fyrirspurnir á eftir þessum lið. Þá er það sannleiksskylda ráðherra að veita upplýsingar sem liggja fyrir. Hvað með upplýsingar sem hann hefur ekki vitneskju um eða liggja ekki fyrir, á hann að rannsaka það, á hann að skoða það? Nei. Hvað með að gefa villandi upplýsingar? Nei, það er ekki í lögum. Við í þingflokki Pírata erum hins vegar búin að kalla eftir því að þetta sé sett í lög 

Forseti hefur hlýtt á sjónarmið hv. þingmanna, hverjum þeir hafa komið skýrt og skilmerkilega á framfæri. Forseti mun sjá til þess að það verði skoðað sem hér var tekið upp.

Til svara eru fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra.

Virðulegi forseti. Í gær birtust tölur um hagvöxt það sem af er þessu ári. Þær hljóta að vera okkur öllum mikið umhugsunarefni því að hann reynist varla vera fyrir hendi. Maður hlýtur í því samhengi að spyrja sig um efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar og þá ábyrgð sem ríkisstjórnin ber á þessari stöðu. Fyrir réttu ári síðan gekkst hæstv. fjármálaráðherra fyrir breytingum í skattamálum. Við gagnrýndum það harkalega að létt var sköttum svo milljörðum skipti og gjöldum af best stæðu fyrirtækjunum og af best stæðu einstaklingunum í landinu, en í öllum þessum breytingum var ekki krónu að fá í breytingar á sköttum fyrir fólk með tekjur undir 250.000 kr. Það er nú orðið sannað mál í hagfræði Vesturlanda að brauðmolakenning sú sem þessi ríkisstjórn aðhyllist, að gera vel við þá ríku en ekki við fjöldann, gengur ekki upp og skilar ekki efnahagslegum ávinningi. Besta leiðin til að tryggja aukningu einkaneyslu og tryggja almenna velsæld er að gera vel við fjöldann, þá sem eru á meðallaunum og lágum launum. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra: Eru þessar tölur um dapran hagvöxt ekki fullkomin staðfesting á því að skattstefna ríkisstjórnarinnar er mjög misráðin? Hún hefur ekki aukið velsæld í landinu og almennan kaupmátt heimila heldur þvert móti greitt götu fárra. Síðan boðar hæstv. fjármálaráðherra frekari álögur á þá sem minnst hafa milli handanna með hækkun á matarskatti.

Herra forseti. Ég veit ekki alveg hvar ég á að byrja og hvar ég á enda í þessu svari. Það væri gott að byrja á því að fá einhvern botn í skoðun Samfylkingarinnar á því hvort aðgerðir ríkisstjórnarinnar í skuldamálum heimilanna séu þá eftir allt ekki þensluhvetjandi. Það hefur verið málflutningur Samfylkingarinnar fram til þessa á þessu kjörtímabili að skuldaaðgerðir ríkisstjórnarinnar væru mikið glapræði vegna þess að þær mundu valda mikilli verðbólgu og einkaneysla færi úr böndunum. Síðan kemur formaður Samfylkingarinnar og segir: Það er engin einkaneysla, enginn vöxtur hennar í landinu og það er mikið áhyggjuefni. Þá er farið yfir í skattstefnu ríkisstjórnarinnar. Samfylkingin hefur ekki mælt fyrir skattalækkunum. Því er haldið fram að ríkisstjórnin hafi ekki lækkað skatta á tekjum undir 250.000 kr. og því sé vöxtur einkaneyslu enginn. Staðreynd málsins er sú að ríkisstjórnin tekur enga skatta af þeim sem eru með tekjur undir 250.000 kr. Þeir eru einungis greiddir til sveitarfélaganna. Það verður þá að túlka orð formanns Samfylkingarinnar sem áskorun á sveitarfélögin í landinu að fara nú að lækka útsvarið vegna þess að það muni koma þeim sem eru undir þessum tekjuviðmiðum beint til góða. En um hina sem ríkið tekur tekjuskatta af er það að segja að þeir hafa allir fengið skattalækkun. Allir hafa notið góðs af þeim breytingum sem við gerðum á tekjuskattskerfinu í fyrra með því að létta 5 milljörðum af tekjuskattsgreiðendum í landinu og sættum fyrir það mikilli gagnrýni vegna þess að það var ekki nóg, vegna þess að það voru of fáar krónur. Nú hefur umræðan um matarskatt snúist um færri krónur á heimili en sá tekjuskattur. Þessu er öllu snúið öfugt. Upp úr stendur að í fjárlagafrumvarpi þessa þings, sem er fyrir næsta ár, og tengdum málum er kaupmáttur að vaxa. Hann er að ekki að dragast saman eins og formaður Samfylkingarinnar heldur, 

Virðulegi forseti. Það var býsna öfugsnúinn ráðherra sem birtist hér í ræðustól og reyndi að dreifa athyglinni frá hinum bitru staðreyndum. Það er ekki Samfylkingin sem segir að aðgerðir ríkisstjórnarinnar í skuldamálum séu þensluhvetjandi, það er Seðlabankinn sem segir það. Samfylkingin hefur talað fyrir skattalækkunum. Hæstv. fjármálaráðherra kýs bara frekar að trúa forritinu sem er búið að stimpla inn í hann ofan úr Valhöll um að Samfylkingin tali aldrei fyrir skattalækkunum. Það er betra fyrir hann að opna eyrun en að halda áfram að segja vitleysuna sem er búið er að þylja ofan í hann. Eftir stendur að allar aðgerðir ríkisstjórnarinnar miða að því að létta byrðar þeirra sem mest hafa en ekki hjá þeim sem minnst hafa. Tökum barnabætur sem dæmi. Hæstv. fjármálaráðherra horfir algjörlega fram hjá því að þær byrja að skerðast við 200.000 kr. mark. Fólk á lágmarkslaunum fær ekki einu sinni fullar barnabætur. Hæstv. fjármálaráðherra er í lófa lagið að breyta því. Þær skerðast til fulls við 500.000 kr. Þetta eru ekki barnabætur, þetta eru láglaunabætur. Hæstv. fjármálaráðherra verður að horfast í augu við það 

Herra forseti. Það er nú þannig með barnabæturnar að við erum að bæta við; fyrir utan verðlagsbætur þá erum við að bæta milljarði við barnabæturnar á næsta ári. Við erum einmitt að auka skerðingar hjá þeim sem eru með hærri tekjur og færa til þeirra sem eru með lægri tekjur. Þetta er kerfið eins og við tókum við því af vinstri stjórninni, hafi menn einhverjar athugasemdir við barnabæturnar sem voru reyndar skertar alveg sérstaklega á síðasta kjörtímabili. Aðalatriði málsins er þetta: Við gerum breytingar á sköttum á okkar fyrsta ári hér í ríkisstjórn sem lækka tekjuskatt fyrir alla sem greiða tekjuskatt. Miðþrepið lækkar mest, þar sem allt venjulegt fólk er. Langflestir launamenn eru í miðþrepinu. Reyndar kemur viðbótarhækkun til þeirra sem voru undir 290.000 kr. á mánuði, 3% lækkun. Það stendur ekki steinn yfir steini í þessari gagnrýni. Það er hins vegar rétt hjá hv. þingmanni að við eigum að hafa áhyggjur af því ef svo fer að nýjustu mælingar 

Virðulegi forseti. Ég efast ekki um að við öll í þessum sal höfum þungar áhyggjur af stöðunni í læknaverkfallinu sem nú stendur yfir. 200 læknanemar afhentu hæstv. fjármálaráðherra yfirlýsingu í gær þar sem þeir lýstu því yfir að þeir mundu ekki sækja um stöður kandídata og aðstoðarlækna á Íslandi fyrr en þessi deila mundi leysast. Ég hjó eftir því að hæstv. ráðherra sagðist ekki bjartsýnn á að leysa deiluna því að ekki væri hægt að ráðast í neitt sem ylli óstöðugleika annars staðar. Hvar er óstöðugleikinn í dag? Við horfum upp á gríðarlegan óstöðugleika í heilbrigðisþjónustunni. Við horfum upp á það að 500 aðgerðir á biðlistum hafa verið felldar niður, það er búið að fresta ótal rannsóknum, yfir 2 þús. dag- og göngudeildarkomum á Landspítalanum hefur verið frestað og auðvitað er almenningur í landinu áhyggjufullur og óttasleginn um hvert þetta stefnir. Þarna þurfum við að horfa á það að heilbrigðiskerfi sem við erum búin að eyða áratugum í að byggja upp virðist allt vera að bresta. Það er kannski ekki endilega fyrir okkur á löggjafarsamkundunni að leggja mat á launakröfuna nákvæmlega, en í þessari deilu fara saman deilur um kjör, aðstæður og framtíðarsýn í heilbrigðismálum. Það er ýmsu fórnandi til þess að leysa deiluna og til þess að ungir læknar fái þau skilaboð frá stjórnvöldum að þeir séu velkomnir heim. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um hans mat á deilunni, því að nú er búið að samþykkja áframhaldandi verkfallsaðgerðir eftir jól: Hvað er hægt að gera? Hæstv. forsætisráðherra hefur talað um að við þurfum að ná ákveðinni þjóðarsátt um að forgangsraða heilbrigðismálunum og það hljóti að skila sér inn í þessa deilu. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hversu brýnt er að leysa deiluna að hans mati? Getum við látið þetta halda svona áfram eftir áramót?

Herra forseti. Því er auðsvarað, það er afar brýnt að deilan leysist, að við náum samningum við lækna um breytt kjör. Það er fleira þar undir en launataflan ein og sér. Vinnufyrirkomulagið virðist vera vaxandi þáttur í þeirri óánægju sem hefur birst okkur í þessari kjaradeilu. Hér er úr mjög vöndu að ráða. Haldnir hafa verið 30 fundir vegna deilunnar en læknar eru á þrítugasta fundinum með sömu skilaboðin og á fyrsta fundinum. Ríkið hefur komið með tillögur inn á þá fundi sem ekki nægja til þess að leysa deiluna, því miður. Það er rétt að okkur er mjög umhugað um stöðugleikann í landinu og við vitum að horft er til þess hvað einstakar stéttir geta bætt kjör sín vegna þess að það getur haft keðjuverkandi áhrif yfir á aðrar stéttir. Við öll sem búum í þessu landi viljum hafa öflugt heilbrigðiskerfi og gera eins vel við lækna og hægt er en við viljum líka að það sé stöðugleiki í landinu, lág verðbólga og að því sem er til skiptanna sé dreift með sanngjörnum hætti. Það er afar erfitt að fylgja þeirri slóð ef orðið verður við þeim kröfum sem hafa verið uppi á borðum. Það má velta fyrir sér hvort hér sé verið að kalla eftir margra tuga prósenta hækkunum og að það sé mögulega uppi einhver ágreiningur í þinginu um hvaða áhrif það kynni að hafa. Annað sem væri fróðlegt að taka með í þessa umræðu og velta fyrir sér, í ljósi þess að almennur læknir á Landspítalanum er með um 1,1 milljón á mánuði í heildarlaun og yfirlæknar með um 1.350 þúsund í heildarlaun, er hvort það sé sanngjörn krafa að við bætist um það bil ein meðalmánaðarlaun fólks í landinu í þessu skrefi, í þessari kjarabaráttu og hvort hv. þingmaður 

Virðulegi forseti. Af því að hæstv. ráðherra beinir hér fyrirspurn til mín þarf engum að koma á óvart að ég aðhyllist að sjálfsögðu þrepaskipt skattkerfi til tekjujöfnunar. Það er eðlilegra að þeir sem betri laun hafa leggi meira af mörkum til samfélagsins. Þeir standa samt betur eftir. Mér finnst kannski ekki rétt að blanda því inn í þessa umræðu. Ég ætla heldur ekki að leggja mat á kjaradeilu sem ég er ekki aðili að. Formaður samninganefndar lækna hafnar því að þau séu að krefjast 50% hækkunar. Það sem mér sýnist deilan snúast um er ekki síst vinnufyrirkomulagið sem hæstv. ráðherra nefndi, að grunnlaunin séu talsvert lægri en þær heildartekjur sem hægt er að hafa upp úr því ef vinnuframlagið er mikið. Það sem ég vil hins vegar biðja hæstv. ráðherra að íhuga, af því að hann er að ræða um stöðugleika, að stöðugleiki verður ekki aðeins mældur í efnahagslegum stærðum. Það er gríðarlegur óstöðugleiki fólginn í því ef heilbrigðisþjónustan riðar hér beinlínis til falls, ef við söfnum upp aðgerðum fram í tímann, búum til lengri biðlista en áður, sköpum óþarfaálag á almenning í landinu. Samfélagið snýst líka um gott aðgengi að heilbrigðisþjónustu, það eru líka lífsgæði fólgin í því 

Herra forseti. Ég get tekið undir allt það sem sagt er hér um stöðugleikann og mikilvægi þess að fólk hafi þá almennu tilfinningu að það sé stöðugleiki í heilbrigðisþjónustu, í veitingu hennar og aðgengi að læknum og öðru heilbrigðisstarfsfólki. Það er engin spurning, en það er samt tvískinnungur í málflutningi stjórnarandstöðunnar, að vera annars vegar hlynnt sérstöku rúmlega 6% tekjuskattsþrepi og á hina röndina tala fyrir launahækkunum til þeirra sem eru með meira en tvöföld meðallaun í landinu, 

Er heilbrigðisráðherra …

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að tala um heilbrigðismálin, halda áfram að tala um óstöðugleika og óvissu í heilbrigðismálum. Ég held að allir séu orðnir sammála um að við þurfum að byggja nýjan Landspítala og það er gott að sett var fé í hönnun á nýrri byggingu en við erum enn ekki búin að fjármagna spítalann. Maður fær kannski á tilfinninguna þegar svona aðgerð kemur inn á milli umræðna að stefna stjórnvalda í málaflokknum sé ekkert allt of skýr. Við vitum að heilbrigðisstofnanir víða um land eru í mikilli fjárþörf, við höfum rætt í þinginu um geðheilbrigðismál barna og unglinga og þar þurfum við að gera miklu betur, þar eru allt of langir biðlistar og aðgengi að þjónustu takmarkað. Hæstv. ráðherra veit eins og ég að aðstæður á geðheilbrigðisdeildinni á Sjúkrahúsinu á Akureyri eru til skammar. Landlæknisembættið tók þær út, gerði skýrslu árið 2012 og þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Aðstaðan á legudeild geðdeildar er óviðunandi og óforsvaranleg til lengri tíma litið.“ Það þarf að finna lausn á því. Við vitum að læknar eru í verkfalli og það er alvarleg staða. Eins og komið hefur fram er það kannski ekki okkar þingmanna að leysa úr þeirri kjarabaráttu en vissulega setur það samt heilbrigðiskerfið í uppnám. Mig langar að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hann taki ekki undir með mér um að fjárþörfin er mjög brýn. Þótt aðeins hafi verið bætt í eftir óhjákvæmilegan niðurskurð síðustu ára þyrftum við að geta sett meira fjármagn í málaflokkinn. Annars getur kostnaður í raun orðið meiri til lengri tíma litið ef við erum að spara núna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er rétt sem hv. þingmaður nefnir, það er unnið að mörgum verkum og það er mörg verk að vinna sömuleiðis í íslenskri heilbrigðisþjónustu. Að meginstofni er íslensk heilbrigðisþjónusta afar góð, ég leyfi mér að fullyrða það, og ég þreytist ekkert á að undirstrika það í umræðunni um heilbrigðismál að benda á þá staðreynd að við Íslendingar búum sem betur fer að því að eiga mjög hæft fagmenntað fólk á öllum sviðum þeirra mála sem undir heilbrigðisþjónustu heyra. Verkefnin sem við er að glíma eru ærin. Vissulega liggur fyrir að sú stefna hefur verið mörkuð af stjórnarflokkunum að hefja það mikla verk sem liggur í endurbyggingu þjóðarsjúkrahússins. Einhvers staðar verður að byrja og ég leyfi mér að fullyrða að sú fjármögnun sem fram kemur í fjárlagafrumvarpi næsta árs gerir ráð fyrir því að hönnun við meðferðarkjarna fari á fullan skrið. Við gerum sömuleiðis ráð fyrir því að hefja framkvæmdir við sjúkrahótelið þegar líður á árið. Þetta eru stóru málin þar. Varðandi þá fyrirspurn sem kemur fram hjá hv. þingmanni um það hvort ég sé ekki sammála henni um að brýn þörf sé á fjármagni inn í íslenska heilbrigðisþjónustu, ég tek undir það í öllum megindráttum. Ég hef sagt það við umræður um heilbrigðismál í tengslum við fjárlög að ég yrði ekki í nokkrum einustu vandræðum með að ráðstafa til muna hærri fjárhæðum en ætlaðar eru á fjárlögum hvers árs til heilbrigðismála, það væri leikur einn að eyða fé í það. En það vill bara svo til að ég ber aðra málaflokka sömuleiðis fyrir brjósti eins og flestir aðrir þingmenn, hvort heldur það er á sviði samgöngumála, menntamála eða annarra opinberra þátta sem ríkinu er ætlað að sinna til hagsbóta fyrir borgara landsins. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra svarið. Þessi ríkisstjórn ákvað að setja 80 milljarða rúmlega í skuldaniðurfellingu til heimilanna sem mörg hver þurfa ekkert á þeim fjármunum að halda, þeirra heimila sem tóku verðtryggð fasteignalán. Meira að segja er það þannig að í nýrri úttekt Seðlabankans kemur í ljós að hrein eign heimilanna hefur ekki verið hærri frá aldamótum, ef frá eru talin árin 2005–2007. Ég hef talað um það margoft hér í ræðustól að mér finnst þeim fjármunum illa varið og ég mundi frekar vilja setja þá í samgöngur, heilbrigðiskerfið og greiða niður skuldir ríkissjóðs, fyrst og fremst. Getur hæstv. heilbrigðisráðherra sem studdi skuldaniðurfellinguna komið hér í ræðustól og sagt að honum finnist forsvaranlegt eins og ástandið er, að setja 80 milljarða plús, vegna þess að við eigum eftir að taka inn í þetta kostnaðinn sem Íbúðalánasjóður verður fyrir, á fjórum árum í aðgerðir til heimilanna? Við vitum ekki einu sinni hvaða áhrif þessar aðgerðir hafa. Það hefur ekki verið rannsakað. Á sama tíma horfum við á heilbrigðiskerfið í alvarlegum vanda. Ég tek undir að það er að mörgu leyti gott 

Virðulegi forseti. Það er alltaf umdeilanlegt hvernig fjármunum er ráðstafað, það er og hefur verið þannig og mun ætíð vera þannig. Það er sömuleiðis alltaf umdeilanlegt þegar við Íslendingar göngum til kosninga og kjósum yfir okkur fulltrúa á þessa ágætu samkomu hér, þá verða menn að ná samkomulagi um stjórnarstefnu og innihald stjórnarsáttmála hverju sinni. Ég styð þessa ríkisstjórn, ég styð þennan stjórnarsáttmála. Stór hluti af því að hér er sá meiri hluti sem er við völd á Alþingi í dag er þau fyrirheit sem stjórnmálaflokkar gáfu kjósendum sínum í síðustu alþingiskosningum og auðvitað stöndum við við þau. Þetta er liður í því, ásamt mörgu öðru, og ég tel þetta geta farið ágætlega saman.

Herra forseti. Já, heilbrigðiskerfi okkar er enn gott. Við fáum „all green“ eða alla þætti græna hvað varðar mikilvægustu þætti heilbrigðiskerfisins samkvæmt alþjóðlegum stöðlum. Það er enn þá gott vegna þess að við búum að góðum sérfræðingum, vegna þess að við búum að góðum mannauði. Það sem heldur í mannauðinn er náttúrlega að fólk vill búa á Íslandi svo framarlega sem þættir eins og aðstaða, vinnuálag og laun eru ekki afgerandi slæm á Íslandi og þau eru orðin afgerandi slæm á Íslandi. Það varð hrun. Við vorum í bakkgírnum lengi. Heilbrigðiskerfið tók ekki þátt í góðærinu á við margar aðrar stofnanir. Þannig að nú er ígjöfin - vissulega er ríkisstjórnin að gefa eitthvað í, en miðað við ástandið, miðað við samkeppnisstöðu okkar við nágrannalöndin, sem er einmitt það sem er talað um í stjórnarsáttmála stjórnarflokkanna að eigi að bæta, stöndum við illa. Nú eru læknar farnir í verkfall í fyrsta skipti í sögu landsins. Á landsfundi Sjálfstæðisflokksins fyrir kosningar var samþykkt ályktun, þar sem kom fram að fyrst skyldi leggja skattfé í verkefni sem væru brýn og áríðandi. Þar var öruggt heilbrigðiskerfi nefnt fyrst. Það virðist vera að sjálfstæðismenn á landsfundi séu sammála landsmönnum sem setja heilbrigðiskerfið í fyrsta eða annað sæti, í 90% tilvika. Í kosningaloforðum bæði Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, stjórnarflokkanna, var talað um mikilvægi heilbrigðiskerfisins. Sjálfstæðisflokkurinn sagði að heilbrigðisstarfsfólkið okkar væru hin raunverulegu verðmæti heilbrigðiskerfisins og það sama var sagt af hinum stjórnarflokknum. Mig langar því að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort honum finnist það ekki vera brýnt og áríðandi að ná samningum við lækna sem fyrst.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Hann fór víða og fór að mörgu leyti ágætlega yfir þau viðhorf sem uppi eru í umræðu um íslenska heilbrigðisþjónustu í dag. Eins og kom fram í orðaskiptum okkar áðan, hv. þm. Brynhildar Pétursdóttur og mín, er brýnt að bæta í hér og þar í íslenskri heilbrigðisþjónustu. Það er í sjálfu sér ekkert vandamál að koma slíkum fjármunum fyrir, það þekkjum við öll. Engu að síður vil ég undirstrika að þær áherslur sem eru sameiginlegar þvert á pólitík eru að leggja mikla vigt inn í þennan málaflokk. Ég fagna því og ég held að ágæt samstaða sé um það. Í umræðu dagsins má ekki heldur gleyma því sem við erum þó að gera. Ég minni á þann einbeitta vilja Alþingis í fjárlögum þessa árs að styrkja undirstöður þessarar þjónustu með ríflegum fjárframlögum. Með sama hætti fullyrði ég að umræða um tækjakost í heilbrigðisþjónustu er meira úr sér gengin en tækjakosturinn inni á sumum stofnunum. Við erum að leggja gríðarlega fjármuni í það á þessu ári og munum gera það á næsta ári sömuleiðis eftir áætlun sem kemur út úr spítölunum. Ég tek heils hugar undir áhyggjur hv. þingmanns af þeirri stöðu sem uppi er í læknadeilunni. Ég hef verið í sambandi við aðila deilunnar og hvatt þá til að hraða því að þeir komist að sameiginlegri niðurstöðu. Ég geri mér það fullljóst að í deilu sem þessari verður ýtrustu kröfum beggja aðila aldrei náð. Samningar sem þessir kalla á málamiðlanir á báða bóga. Flest annað gengur bærilega í þessum viðræðum, annað en hrein og klár krónutala. Þar eru menn enn að þrúkka og gengur hægt. Svo að ég botni þetta svar mitt þá hef ég miklar áhyggjur af þeirri stöðu sem þarna er að koma upp og við er að glíma. Ég vænti þess og vona svo sannarlega að deiluaðilar nái því langþráða samkomulagi sem ég veit að hv. þingmaður þráir jafn mikið og ég.

Eins og ég nefndi áðan vilja 90% landsmanna setja heilbrigðiskerfið í fyrsta eða annað sæti þegar þeir forgangsraða skattfé sínu á fjárlögum. Það er rétt sem hæstv. ráðherra nefnir, og ég nefndi áðan, að þessi ríkisstjórn hefur gefið eitthvað í en það virðist ekki vera nóg. Þá er það spurningin: Hvað er brýnt og áríðandi annars vegar og hvert eigum við almennt að forgangsraða hins vegar? Það sem er brýnt og áríðandi er að ná samningum við lækna. Það hefur oft komið upp í umræðunni að við getum ekki leyft þeim að fá of mikla hækkun og umfram aðra því að þá fari aðrir af stað með sömu kröfur. Ég hef séð þessa ríkisstjórn stíga niður fæti oftar en einu sinni og segja: Við ætlum bara að gera þetta svona. Ég held að í þessu máli, þegar kemur að því að forgangsraða í heilbrigðiskerfinu, og þá umfram það sem ríkisstjórnin hefur gert - Landspítalinn bað um 1,8 milljarða fær 1 umfram, heilbrigðiskerfið á landsbyggðinni er búið að biðja um 2,3 milljarða og er búið að fá lítið upp í það, það sem upp á vantar segja forsvarsmenn heilbrigðisstofnananna  Getur þessi ríkisstjórn ekki bara stigið niður fæti 

Virðulegi forseti. Þegar réttilega er sagt að 90% landsmanna vilji setja þetta þjónustukerfi okkar í forgang á grunni þeirrar könnunar sem Píratar létu gera þá er það hárrétt. Ég held að allir skynji þann mikla vilja. En þegar sagt er að ekki virðist vera nægir fjármunir settir inn í kerfið þá veltur það líka dálítið á þeirri umræðu og þeirri tilfinningu sem er í loftinu hverju sinni. Ég bendi til dæmis á að samkvæmt frumvarpi til fjárlaga næsta árs þá hefur aldrei á síðustu árum verið sett meira fé inn í íslenska heilbrigðisþjónustu en samkvæmt því sama frumvarpi. Aldrei.  Vandinn í kjarasamningum lækna er sá að þar eru menn og verða eðlilega, bæði samninganefnd ríkisins 

Virðulegur forseti. Nú eru að verða þrjú ár síðan ég flutti fyrir hönd meiri hlutans í efnahags- og viðskiptanefnd frumvarp til laga sem felldi slitabú föllnu bankanna undir gjaldeyrishöftin. Þetta hefur skapað okkur Íslendingum gríðarlega mikilvæga stöðu í samningum við kröfuhafa. Nú hefur ríkisstjórnin unnið að þessum málum í hartnær tvö ár. Þetta er stærsta hagsmunamál þjóðarinnar og ég verð að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Hvað er eiginlega að frétta af málinu? Ef ég les Morgunblaðið virðist það vera, eftir nærri tveggja ára starf, að ríkisstjórnin hafi engum samningum náð við kröfuhafa, engar áætlanir haft uppi um það og sé nú einvörðungu með í höndunum sex ára gamlar hugmyndir um útgönguskatt. Ég segi við hæstv. fjármálaráðherra: Ef það eina sem ríkisstjórnin, eftir nærri tveggja ára starf, hefur í höndunum, til að semja um þessi stóru mál og uppgjör þeirra, eru sex ára gamlar hugmyndir um útgönguskatt hvers vegna er að minnsta kosti ekki komin fram útfærsla? Það skiptir auðvitað miklu máli með hvaða hætti slíkar hugmyndir eru útfærðar. Lausafréttir af því á forsíðu Morgunblaðsins að á þeim sé von gera auðvitað ekki annað en að skapa óvissu um stöðu efnahagsmála á Íslandi, óvissu um framtíðina. Við þurfum síst á meiri óvissu að halda hér í landinu. Útgönguskattur er í eðli sínu ekki annað en gjaldeyrishöft. Hann er settur á til að halda fjármunum inni í landinu. Í sex ár höfum við búið við gjaldeyrishöft. Er það hugmyndin að við búum síðan í 5 ár eða 10 ár eða 15 ár við útgönguskatt? Hvernig er það með lífeyrissjóðina okkar, eiga þeir að vera undir þessu? Eiga þeir ekki að fá að fara fyrstir hér út úr höftum, sparifé almennings? Eða þurfa þeir að bíða með kröfuhöfunum eftir því að úr þessu leysist?

Herra forseti. Hér er hreyft mjög stóru og mikilvægu máli sem við höfum haft til skoðunar í nýrri ríkisstjórn í rúmlega ár, kannski komið eitt og hálft ár núna. Í síðustu viku fengum við í hendur fullmótaðar hugmyndir frá ráðgjöfum ríkisstjórnarinnar um hvaða kosti við hefðum fyrir framan okkur í ljósi athugunar á lagalegri og efnahagslegri stöðu málsins, ásamt með því mati sem þarf að eiga sér stað á því hvað er líklegast til að skila árangri. Mér fannst í fyrstu sem þingmaðurinn legði mesta áherslu á að ná niðurstöðu fyrir slitabúin. Vissulega eru þau mjög stór hluti gjaldeyrishaftavandans, en við höfum líka krónur sem vilja leita út úr hagkerfinu sem eru utan slitabúa. Og svo höfum við allan íslenskan almenning, öll fyrirtækin í landinu, nýsköpunarfyrirtæki og rótgróin fyrirtæki og lífeyrissjóði. Það er einungis með því að nálgast þetta með heildstæðri lausn sem ég trúi því að við náum árangri. Til þess að svara spurningu hv. þingmanns vil ég meina að okkur hafi orðið mjög ágengt í því að skilgreina vandann, fá ráðgjöf um mögulegar lausnir og að við höfum aldrei verið jafn nærri því að tefla fram fullbúnum hugmyndum að lausn málsins eins og í dag. Það var hins vegar því sem næst autt borð sem við komum að sem ný ríkisstjórn þegar kemur að hugmyndum um lausn vandans.

Virðulegur forseti. Það eina sem hefur gerst í málefnum þrotabúa föllnu bankanna frá því að þessi ríkisstjórn tók við er að hæstv. fjármálaráðherra hefur greitt hundruð milljarða í erlendum gjaldeyri inn á reikninga kröfuhafa án þess að fyrir liggi heildarlausn á vandanum. Það verður ekki betur séð en Framsóknarflokkurinn hafi forustulaust gefist upp við hugmyndir um það að niðurfæra þetta vandamál um 800 milljarða, eins og boðað var á síðunni snjohengjan.is fyrir síðustu kosningar. Ég hef, virðulegur forseti, verulegar áhyggjur af því að fjármálaráðherra sé að heykjast á verkefninu. Þess vegna spyr ég hann hér að lokum hvort hann sé ekki enn þeirrar skoðunar að það sé úrslitaatriði fyrir íslenskt atvinnulíf og afkomu fólks og fyrirtækja hér í landinu á komandi árum að það fáist hundruð milljarða króna afskrifuð í uppgjöri föllnu bankanna.

Herra forseti. Ég verð að játa að mér finnst vera eins og óttablandinn tónn í málflutningi hv. þingmanns, ótti við það að mögulega nái menn loksins einhverjum árangri í áætlun um afnám hafta, að menn nái innan skamms mögulega að stíga skref sem raunverulega koma til með að skipta máli og valda straumhvörfum í gjaldeyrishaftaástandinu. Það þarf enginn að óttast það að menn séu að gefast upp á verkefnum, þvert á móti, vegna þess að við höfum unnið markvisst að lausn vandans. Við höfum fengið til liðs við okkur færustu sérfræðinga og við höfum skipað fólki til verka sem er nýbúið að skila af sér umfangsmikilli vinnu sem fer nú til frekari úrvinnslu í stjórnkerfinu. Það hefur legið fyrir frá upphafi sem hv. þingmaður spyr hér um, það þarf að létta af íslensku krónunni nokkur hundruð milljarða þrýstingi, hvað sem menn vilja síðan kalla þá aðgerð sem fylgir því að breyta því ástandi.

Virðulegi forseti. Hér er beiðni nokkurra hv. þingmanna til iðnaðar- og viðskiptaráðherra um hagræn áhrif kvikmyndagerðar á Íslandi með sérstakri áherslu á svæði þar sem viðkomandi kvikmyndir eru teknar. Líka er litið til þeirra tækifæri sem skapast í ferðaþjónustu þegar teknar eru upp kvikmyndir hér á landi. Fyrirmyndin er til dæmis frá Svíþjóð þar sem Wallander-myndirnar, eða framhaldsþættirnir, hafa auglýst mjög Skán og Ystad, heimabæ þessa fræga lögreglumanns, en þar hefur orðið 30–40% aukning á ferðamönnum eftir að þessir þættir voru gerðir og urðu jafn þekktir og raun ber vitni. Það er mikilvægt að við nýtum þau tækifæri sem landið hefur upp á að bjóða. Hér er um tækifæri að ræða. Að lokum má nefna að í nýlegri skýrslu Ferðamálastofu nefndu 13,2% aðspurðra ferðamanna að kvikmyndir með íslensku landslagi eða íslenskar kvikmyndir væru ástæða hugmynda þeirra um að koma til okkar góða lands.

Hæstv. forseti. Fyrsta frétt á netmiðlunum í morgun þegar ég vaknaði eftir veisluhöld í gærkvöldi var: „Ójafnræði í heiminum sagt tefja fyrir efnahagsvexti.“ Í inngangi fréttarinnar var sagt, með leyfi forseta: „Efnahags- og framfarastofnun Evrópu, OECD, hefur í nýrri skýrslu sem birt er í dag komist að þeirri niðurstöðu að svokölluð lekahagfræði, eða brauðmolakenning, þar sem gert er ráð fyrir því að fátækari íbúar heimsins hagnist á því að hinir ríku verði sífellt ríkari, standist ekki.“ Þessi frétt er á visir.is. Skömmu seinna í sömu frétt stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Lekahagfræðin var ein af burðarkenningum þeirra Margrétar Thatcher forsætisráðherra Breta og Ronalds Reagans Bandaríkjaforseta og var henni hampað víða um heim áratugina á eftir á þeim forsendum að með því að ýta undir auðsöfnuð eða að „stækka kökuna“, eins og það er stundum kallað, væru allir að græða.“ Af hverju byrja ég ræðu um fjárlög íslenska ríkisins með þessari tilvitnun? Ástæðan er afar einföld. Sú ríkisstjórn sem kosin var til valda á síðastliðnu ári hefur í verki og gjörðum aðhyllst þessar kenningar. Hver hefur ekki heyrt úr ræðustóli Alþingis frá stjórnarliðum: Stækkum kökuna, þá græða allir? Eða: Peningar sem einstaklingar fá í arð af t.d. gríðarlegum afgangi sumra fyrirtækja munu skila sér til heildarinnar? Þannig græði öryrkjarnir og hinir fátæku á slíkum arði. Skilaboðin til almennings eru: Bíðið bara á gólfinu eða við fótskör hinna ríkari. Nokkrir brauðmolar af allsnægtarborðinu gætu dottið ef þið eruð heppin og ef þið hagið ykkur vel. Það er jólaboðskapur núverandi ríkisstjórnar. Ég hef hvorki aðhyllst þessar kenningar né þá einföldun að telja að vinna og gróði fyrirtækja sé aðalforsenda velferðarsamfélags. Ég hef löngum gert mér grein fyrir að vinna og velferð hafa gagnkvæm áhrif. Öflugt atvinnulíf leitar inn á svæði þar sem er gott samfélag, öflug velferð og öfugt. Auðvitað skilar vinna sér til velferðarinnar, gott atvinnulíf styður við velferðina. Ég sagði að ríkisstjórnin aðhylltist brauðmolakenninguna, a.m.k. virðist hún hafa einsett sér að hygla þeim sem mest hafa en vanrækja þá sem eiga undir högg að sækja, vanrækja þá sem búa við örorku eða fötlun eða fátækt af ýmsum ástæðum. Rökin hafa verið þau að ef vel sé gefið á jötuna til þeirra sem meira hafa skili það sér til hinna. Því miður er það ekki þannig. Kenningin er líka byggð á misnotkun á hugtökunum „frelsi“ og „traust“. Hægri öflin misbeita þessum orðum og telja mikilvægt að lækka skatta, minnka samneyslu þannig að hver og einn geti haft frelsi um hvernig hann ráðstafi sínum peningum. Og gjarnan fylgir spurningin: Treystið ekki fólki til að taka ákvarðanir um eigið líf? Hugmyndir um samábyrgð og samtryggingu víkja alltaf fyrir þeim sjónarmiðum. Öllum ætti að vera ljóst að íslenskt samfélag má ekki og á ekki að leyfa sér að skilja þá eftir í fátækt eða nauð sem af ýmsum óvæntum og ófyrirséðum ástæðum lenda í vandræðum. Núverandi hægri stjórn á Íslandi aðhyllist þá stefnu að lækka skatta. Að vísu hefur aðeins ein skattalækkun átt sér stað sem snýr að heimilunum, aðeins ein enn sem komið er. En á sama tíma og ríkisstjórnin segist vera að lækka skatta þá eykur hún gjaldtöku á fólki. Hún hækkar notendagjöld, nefskatta, eykur álögur á nemendur, eykur álögur á sjúklinga, en greiðslur sjúklinga hækka í þessum fjárlögum, og frá því að ríkisstjórnin tók við, um tæpa 2 milljarða ef það frumvarp sem hér er verið að fjalla um verður samþykkt óbreytt. Núverandi hægri stjórn vill einnig minnka samneysluna, minnka réttindi opinberra starfsmanna svo auðveldara verði að deila og drottna. Ítrekað hafa fulltrúar þessara afla, oftast þó formaður og varaformaður hv. fjárlaganefndar, sagt að skera þurfi að skera niður, minnka umsvif ríkisins, lesist: minnka samtrygginguna, hygla þeim sem mest hafa. En þrátt fyrir stefnu núverandi ríkisstjórnar búum við svo vel að tekjur eru að aukast og kostnaður af atvinnuleysi og ýmsum afleiðingum hrunsins er að minnka. Í fyrsta skipti í mörg ár er verið að ræða um hvernig skipta eigi þessum tekjum á milli aðila í samfélaginu. Sú skipting er mælikvarði á ríkisstjórn, á forgangsröðun hennar og vilja til að skapa réttlátt samfélag. Þá getur maður spurt: Vinna fjárlögin fyrir árið 2015 gegn fátækt? Bæta fjárlögin fyrir 2015 stöðu öryrkja og lífeyrisþega sem hafa hvað lökust kjörin? Er hækkun á virðisaukaskatti á matvælum líkleg til að jafna stöðu fólks í samfélaginu? Eru auknar álögur á sjúklinga líklegar til að bæta kjör þeirra sem minnst hafa og koma í veg fyrir fátækt? Svari nú hver fyrir sig. Þegar við ræðum sjúklingaskatta er það ein af breytingartillögum minni hlutans við fjárlagafrumvarpið, sameiginleg tillaga um að auka framlög til að leggja af þær hækkanir og þá sjúklingaskatta sem þar eru boðaðir. Það framlag verði alls um 1.900 millj. kr. til að tryggja að ekki verði aukið á misrétti í samfélaginu með þessum hætti. En það má halda áfram að spyrja. Er hækkun nemendagjalda og nú hugmyndir um að láta nemendur framhaldsskóla greiða t.d. fyrir rafræn námsgögn leið til að auka jafnrétti til náms? Er ákvörðun um að hverfa frá því sem var þó boðað í fjárlagafrumvarpinu um 3,5% hækkun almennra lífeyrisgreiðslna og lækka þær niður í 3% líklega til að bæta stöðu þess hóps sem ég hef verið að fjalla um? Ég held að öllum sem kynna sér málið sé ljóst að þarna fara ekki saman orð og efndir. Menn þykjast lækka skatta en hækka síðan gjaldtöku og auka á ójöfnuðinn í samfélaginu. Til að vinna gegn þessu leggur minni hlutinn fram tillögu um að hækka framlög til lífeyristrygginga um 640 millj. kr. En það verður að segjast alveg eins og er að minni hlutinn gerði sér ekki grein fyrir því að í einum lið var áætlun um hækkun á bótum um 3,5% lækkuð í 3%. Það hafði ekki verið svo mikið sem rætt í fjárlaganefnd þannig að mönnum væri ljóst að verið væri að breyta þessu. Þegar þjóðhagsspáin kom, um leið og færi gafst, gripu menn tækifærið til að klípa aðeins af í staðinn fyrir að leyfa þeim hópi sem á hvað mest undir högg að sækja í samfélaginu að njóta þess að fá hugsanlega örlítið meira á næsta ári heldur en einhver annar. Í þessu samhengi höfum við orðið vitni að því að það er vandræðagangur varðandi víxlverkanir á milli lífeyrisgreiðslna og greiðslna úr lífeyrissjóðum, víxlverkanir sem voru afnumdar með samkomulagi árið 2011. Síðan rann það ákvæði út um síðustu áramót vegna þess að það áttu að vera komin ný lög um almannatryggingar en það náðist því miður ekki. Það kemur í ljós í desember að ekkert er búið að vinna í því máli eða ekki nægjanlega mikið til að koma með útfærðar tillögur. Að vísu var lagt fram frumvarp fyrir rúmlega viku sem á þá að fara að afgreiða hér á tveimur vikum. Þó að stjórnarandstaðan hafi tjáð sig fúsa til að gera allt til hjálpar veit ég ekki hvernig það mál endar, en ef menn framlengja ákvæðið óbreytt kostar það ríkissjóð 1,1 milljarð. Á móti getum við orðað það öðruvísi, þá fá öryrkjar, lífeyrisþegar 1,1 milljarð. Nú er verið að leita leiða til að skera þetta niður um helming og breyta þessu með því að finna flókna útreiknireglu og það verður þá að vera á ábyrgð meiri hlutans ef hann ætlar að keyra það í gegn. En það er alveg ljóst og verður að segjast þeim til hróss sem hafa fjallað um þetta mál í velferðarnefnd að allir eru sammála um að þessar víxlverkanir mega ekki byrja að nýju. Það verður að stöðva þær strax. Ég sagði að við værum að slást þarna um 3,5% eða 3%, þ.e. hálft prósentustig. Ég sagði líka fyrr að eina skattalækkunin sem komið hefði beint til launafólks væri tekjuskattslækkun á þá sem eru í öðru skattþrepi eða ofar, með tekjur frá tæplega 300 þús. kr. og upp úr. Það var lækkun um 0,5% á tekjuskatti. Það er svolítið grátbroslegt að fylgjast með því að það er akkúrat hálft prósentustig sem við erum að tala um gagnvart öryrkjum og þeim sem ná aldrei því marki að fá tekjuskattslækkunina. Þeir hefðu kannski geta fengið 0,5% til viðbótar í fjárlögum næsta árs. Nei, það á að klípa það í burt. Ég sagði að aðeins ein lækkun hefði komið til launþega. Það er ekki alveg satt vegna þess að þeir sem reka fyrirtæki geta í ákveðnum skilningi flokkast sem launþegar. Þannig hafa gjaldtökur eins og varðandi veiðigjaldið stórlækkað og auðlegðarskatturinn er lagður af. Það er sá hópur sem ríkisstjórnin telur að þurfi sérstaklega að hlúa að og létta af byrðum og nemur það 10 milljörðum kr. á ári. Skoðið það í samhengi við það sem bætist við á hinn endann. Ef við skoðum stefnu stjórnarinnar og skoðum fjárlögin með tilliti til þess hvort þau bæta stöðu almenns launafólks eða auka réttindin í samfélaginu getur maður líka spurt sig: Er hert innheimta og samdráttur í námslánakerfinu til þess fallið að viðhalda og auka jafnrétti til náms? Er útilokun á 25 ára og eldri nemendum í bóknámi framhaldsskóla og fækkun þar um 800–900 nemendaígildi til þess fallin að tryggja það ákvæði sem er í lögum um að menn geti stundað nám óháð búsetu og óháð efnahag? Skilar sú meðferð í frumvarpinu á framhaldsdeildum út um landið allt, sem hafa verið góðir sprotar og eflt aðgengi að námi fyrir hinar dreifðari byggðir, því til þessara staða að þetta hafi verið rétt skref, að reyna að auka menntunarstig úti á landi með því að styrkja þessar deildir? Svörin við öllum þessum spurningum er nei. Svo bætist náttúrupassinn við sem er enn einn nefskatturinn lagður á þjóðina til að geta veitt ákveðna þjónustu. Það er út af fyrir sig sérkapítuli að ræða um hvernig allur aðdragandinn að náttúrupassa hefur verið, öll þau ósköp sem gengu hér á þegar fyrri ríkisstjórn reyndi að hækka virðisaukaskatt á gistingu og þegar var verið að taka gistináttagjald eða þegar reynt var að draga til baka fyrirgreiðslu vegna bílaleigubíla sem sett var á fyrir hrun vegna gengis krónunnar. Því var öllu hafnað af minni hlutanum á þeim tíma eða stjórnarandstöðunni en nú eru þeir að reyna að koma með þetta allt inn. Þetta er dapurlegt vitni um það hvernig hv. Alþingi vinnur stundum. Í tengslum við ferðaþjónustuna snýst ein tillaga minni hlutans um hækkun á framlagi til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða um 600 millj. kr. Það er viðurkenning á því að ekki verður lengur beðið með að fara í lagfæringar á ákveðnum stöðum, menn hafa ekki tíma til að bíða eftir þeim náttúrupassa sem virðist vera í miklum ógöngum hjá hæstv. ráðherra núna. Ég get haldið áfram. Er millifærsla hinnar svokölluðu leiðréttingar líkleg til að bæta hag þeirra sem minnst hafa í samfélaginu? Það eru aðgerðir sem eru miðaðar við afmarkaðan hóp sem er skilgreindur sem láneigendur, eigendur verðtryggðra lána. Við skulum ekki gera lítið úr því að margir munu njóta góðs af sem á þurfa að halda en hvað með þann hóp sem stendur verst og boðað var að yrði sinnt, sem eru leigjendur og búseturéttarhafar? Það er komið fram að jólum. Ég hef ekki séð neitt frumvarp eða neina tillögu um að koma til móts við þann hóp. Ef við horfum til baka og skoðum kjarasamningana sem gerðir voru fyrir ári og framlag ríkissjóðs til þeirra og aðgerðir sem ríkisstjórnin greip til, og hér varð mikil umræða um, það var ekki afgreitt fyrr en í lok vorþings, um hvað snerist það? Einnar krónu lækkun á bensínskatti eða orkuskatti, bensín og dísil. Trúir því einhver í þessum sal að sú króna hafi skilað sér, þar sem álögur hafa hækkað á sama tíma og við höfum fengið vegna gengisbreytinga og lækkunar á heimsmarkaðsverði gríðarlega lækkun á olíu og bensíni, að sú króna hafi skilað sér sérstaklega í vasa allra neytenda á Íslandi? Eða 20 kr. lækkun á rauðvínsflöskunni? Það voru aðgerðirnar sem ríkisstjórnin greip til í kjarasamningunum. Láglaunafólkið tók á sig að reyna að berjast gegn verðbólgunni en það mun ekki una því að fara í gegnum aðra kjarasamninga með slíku samkomulagi eins og þá var gert. Reykjavíkurborg aftur á móti og mörg sveitarfélög úti um allt land hurfu frá öllum sínum gjaldskrárhækkunum og lögðu gríðarlega mikið til varðandi það að hemja verðbólguna og eiga heiður skilinn fyrir það. Ég get haldið áfram. Húsnæðismál, jöfnun á stöðu leigjenda og eigenda. Hvernig ætlum við að leysa vandann varðandi fyrsta húsnæðið, þá sem eru að kaupa í fyrsta skipti? Hvernig eiga þeir sem lakast standa yfir höfuð að ná því að koma sér upp þaki yfir höfuðið, hvort sem er í leiguhúsnæði eða eignaríbúð? Í þessu frumvarpi eru engar lausnir varðandi það. Engar tillögur eru komnar til þingsins um þetta og liðin næstum því tvö ár síðan ríkisstjórnin tók við. Það er hægt að kenna okkur um ýmislegt en það er ekki hægt að kenna okkur um að hafa tafið fyrir nýrri ríkisstjórn. Síðan erum við með fæðingarorlofið sem hefði þurft að breyta til baka og bæta. Krónutalan í fæðingarorlofi var jú hækkuð lítillega, en ekkert annað. Við getum svo skoðað þann hluta sem snýr að atvinnulífinu og öllu í kringum það og hvort verið sé að styrkja menntakerfið, efla og auka menntun í landinu til að styrkja atvinnulífið og fjölbreytni þess og auka tekjurnar til lengri tíma. Er það gert með því að fækka nemendaígildum um 800–900 í framhaldsskólum? Er það gert með því að taka út vinnustaðanámssjóð? Sem betur fer er búið að skila því framlagi inn aftur. Minni hlutinn hefur í þessum efnum lagt fram ítarlegar tillögur þar sem eru hækkanir á hinu græna hagkerfi, hækkanir til menntamála og um framlög til að styrkja kerfið, bæði til rekstrar og til rannsókna. Þetta skiptir gríðarlega miklu máli. Það er ekki hægt í svona stuttri ræðu að fara yfir allt sem þyrfti að ræða. Við getum skoðað líka hvernig farið er með virkniúrræði og vinnumarkaðsúrræði, nú þegar við erum að ná atvinnuleysinu niður og vitum að sá hópur sem situr þar eftir þarf sérstaka aðhlynningu til að tryggja að hann verði ekki varanlega utan vinnumarkaðar. Þá leyfa menn sér að lækka framlög til Vinnumálastofnunar og til VIRK, eða réttara sagt, fara ekki af stað með þau framlög eins og samið var um, gefa örlítið til baka en allt of lítið. Þess vegna eru tillögur frá minni hlutanum um að stórbæta framlög þar, bæði til Vinnumálastofnunar 200 millj. kr. og í Atvinnuleysistryggingasjóð til að hverfa frá styttingu bótatímabilsins, 1 þús. millj. kr. Við getum á sama tíma skoðað ástandið almennt í samfélaginu og aðgerðir ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum sem hafa verið afar tilviljunarkenndar og raunar háðar geðþóttaákvörðunum og vondri stjórnsýslu. Það sjáum við nánast í hverri viku. Sumir hafa sagt að við þurfum enga stjórnarandstöðu vegna þess að ríkisstjórnin kemur sér í hvern vandann á fætur öðrum, nú síðast með skyndiákvörðunum einstakra ráðherra, síðast hæstv. forsætisráðherra í sambandi við staðsetningu í lögreglustjóraembættum og sýslumannsembættum. Endalausar geðþóttaákvarðanir, t.d. fyrir ári síðan með sms-skilaboðum þegar verið var að deila út peningum. Stærsta deilan núna er læknadeilan og laun heilbrigðisstarfsfólks. Maður spyr bara þeirrar einföldu spurningar sem oft hefur verið spurð hér í þingsal: Ætlar ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn að láta það henda að hér verði gengið frá fjárlögum fyrir árið 2015, farið inn í jólahátíðina og jafnvel nýja árið án þess að samningar náist við lækna? Það er afar erfitt að hugsa sér þá stöðu með öllum þeim afleiðingum sem þar geta komið til. Hallinn frá árinu 2013 var upp á 1.584 millj. kr., menn settu svo inn 1,7 milljarða. Aftur er halli á þessu ári áætlaður um 1 þús. millj. kr., það á að setja inn 1 þús. millj. kr. Er til of mikils ætlast að við fáum skýr svör um að hallinn verði ekki dreginn frá rekstrarfé? Og jafnvel þó það verði þannig og milljarður komi inn þá vantar meira. Þess vegna gerir minni hlutinn tillögu um að bæta við til rekstrar um 1.250 millj. kr., og það verði þannig rúmir 2,2 milljarðar sem fari í heilbrigðismálin og til Landspítalans. Ég held að það sé lífsspursmál. Sama gildir um viðhald, sama gildir um að gefa út skýra áætlun um það hvernig menn ætla að byggja nýjan spítala. Það skiptir miklu máli. En það skiptir líka miklu máli að gleyma ekki stofnunum úti á landi. Við vorum með áform um uppbyggingu í Stykkishólmi, á Akranesi, á Suðurlandi. Ekkert af því virðist vera inni í þessu frumvarpi, ekkert. Það vantar mjög víða upp á. Því miður eru þessar 20 mínútur liðnar og margt órætt en ég fæ kannski tækifæri til að bæta einhverju við í andsvörum. Menntamálin eru náttúrlega gríðarlega stór pakki og þar er unnið þvert á allar stefnuyfirlýsingar í hvítbók og annars staðar, unnið að kerfisbreytingum án þess að það sé nokkurt samráð eða umræða í þjóðfélaginu um það hvernig eigi að gera það eða hvaða afleiðingar það hefur. Loks getum við nefnt Ríkisútvarpið þar sem við í minni hlutanum höfum gert þessa einföldu kröfu: Haldið útvarpsgjaldinu óbreyttu og látið það renna til Ríkisútvarpsins. Það er allt sem beðið er um 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir mjög góða ræðu og sérstaklega fyrir þann hluta hennar sem var um lekakenningu eða brauðmolakenningu, eða hvað sem þetta furðulega fyrirbæri heitir, sem segir það að ef aukið er undir þá sem mest eiga og atvinnulífið og búinn til meiri arður og peningar þá græða þeir sem eru á gólfinu og þeir sem í raun vinna vinnuna fyrir þá sem græða mest. Ég er einn af þeim sem hafa verið allt sitt líf í láglaunastarfi og ég hef aldrei orðið var við það að ég hafi fengið einhvern hluta af þeim arði sem fyrirtækin sem ég hef unnið hjá hafa náð sér í. Það er bara þannig. Ég hef verið á sultarlaunum alla tíð og ofboðslega lág laun virðast vera einkenni, og hefur verið einkenni, á Íslandi. Það er til skammar fyrir okkur. Það sem hefur vakið athygli mína eftir að ég varð þingmaður er til dæmis það sem hv. þingmaður kom inn á áðan, að skattar voru lækkaðir í fyrra á milliþrepið, 2. þrepið, og ekkert gert fyrir þá sem voru þar undir. Það virðist alltaf vera þannig, og það er eins í þessu frumvarpi, að ekkert er gert, finnst mér, til að bæta hag þeirra sem verst standa í samfélaginu. Þá er ég að tala um launafólkið sem vinnur til dæmis í fiskvinnslu eða er í umönnunarstörfum á spítölum og hjúkrunarheimilum, m.a. þau störf sem og verslunarstörf. Þetta eru lág laun og það er ekkert gert til að mæta þeim. Ég er ekkert mótfallinn því að breyta virðisaukaskattskerfinu, af því að talað var um að einfalda það. En ég á mjög erfitt með að sjá, ég hef kannski ekki nógu mikið vit á því, einhverja einföldun í því sem er að gerast núna. Reyndar er mjög gott þegar verið er að taka vörugjöld og lækka efra þrepið eitthvað en það gagnast ekki hinum lægst launuðu. Mig langar spyrja þingmanninn, hann getur kannski gefið mér einhver svör: Hvernig stendur á því að það fólk sem minnst á í þessu þjóðfélagi og stendur höllum fæti verður alltaf utanveltu?

Hæstv. forseti. Ég þakka andsvarið. Ég deili þessum skoðunum um brauðmolakenninguna sem ég kom ítarlega inn á. Í því samhengi hefði ég náttúrlega átt að eyða tíma í að ræða um þróunaraðstoðina sem er dæmi um það hvað Ísland, sem eitt af ríkustu löndum heims, leggur til til þess að minnka misskiptinguna í heiminum. Við vorum komin upp í 0,3% þar sem markmið Sameinuðu þjóðanna er 0,7% en við erum að síga niður í 0,21–0,22%, þrátt fyrir að hafa sameiginlega gert áætlanir um það hvernig við ætluðum að standa við þetta. Við hopum alltaf um leið. Ég hef það á tilfinningunni að ekki hafi tekist að ná sátt í samfélaginu um að það eigi að hífa upp lægstu laun og tryggja að hér búi enginn við fátækt. Það eru alltaf einhverjir sem þurfa að stíga á axlirnar á þeim sem eru lægst launaðir. Við höfum líka þurft að búa við það, sem er kannski veikleiki launastéttanna í sjálfu sér, að jólagjafir fyrirtækja hafi oft vakið mikla hrifningu. Menn fá glaðning í desember og það verður mikill fögnuður yfir því að það skuli hafa verið gefið örlítið meira, í staðinn fyrir að launin séu hækkuð. Af því að hv. þingmaður nefnir fiskvinnsluna hefur það legið fyrir í langan tíma og var meðal annars ástæðan fyrir því að menn blönduðu fiskvinnslunni inn í þegar verið var að reikna út veiðileyfagjaldið, vegna þess að hún hefur að mörgu leyti staðið mjög vel. Það er líka verið að flytja hana í land. Og það er af því að menn hafa unnið frábæra vinnu. En það er ekki verið að skila því til launþeganna í fiskvinnslunni, ekki nema með einhverjum jólabónus sem er frábær út af fyrir sig en er kolröng leið til að tryggja að menn hafi jafna og örugga og góða afkomu, sem þarf auðvitað að vera fyrir það fólk sem vinnur í fiskvinnslu eins og allt annað fólk. Í því sambandi er líka gaman að skoða það sem er náttúrlega alveg ótrúlegt, þegar skorturinn á fiski verður til þess að jafnvel stærstu fyrirtækin á Íslandi fá hundruð milljóna úr Atvinnuleysistryggingasjóði til að losa fólk við það að verða atvinnulaust vegna hráefnisskorts. Þetta er náttúrlega einn skrípaleikurinn enn í þessu samfélagi þar sem græðgin virðist grípa suma.

Hæstv. forseti. Ísland er gríðarlega ríkt af auðlindum, ekki síst mannauði. Við Íslendingar búum við það að eiga mikið af auðlindum í fiski og orku og öðru en samt gengur okkur ofsalega illa að reka þetta samfélag. Ég hef lengi velt því fyrir mér hvernig í ósköpunum stendur á því að við getum ekki sameinast, því að leiðir til að reka hérna samfélag eru til. Af hverju gerum við það ekki þannig að allir njóti góðs af því? Hv. þingmaður nefndi í ræðunni að það hefði komið fram hjá hæstv. ráðherrum, eins og t.d. hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktssyni, að við þurfum að stækka kökuna á Íslandi. Mér finnst það ekkert endilega lykilatriði að stækka kökuna á Íslandi heldur er aðalatriðið að skipta kökunni rétt. Það er það sem mér finnst algjörlega vanta á Íslandi, að skipta þjóðarkökunni rétt á milli þeirra sem búa hérna og ekki síst þeirra sem starfa við til dæmis sjávarútveg, sem er lykilatvinnuvegur þjóðarinnar, að hann fái meiri hlut í þeirri köku sem verið er að búa til þar.

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þm. Páll Valur Björnsson komist þarna að kjarnanum. Ástæðan fyrir því að við getum ekki eytt fátækt og getum ekki tryggt að hér geti allir lifað mannsæmandi lífi er að við höfum ekki náð samkomulagi um að skipta kökunni rétt. Þetta er hugmyndafræðin að sumir sinni mikilvægari störfum en aðrir í samfélaginu, að þeir sem véla með peninga gegni miklu mikilvægara starfi en sá sem vinnur á sjúkrahúsi. Þetta er vandinn sem við glímum við, það eru viðhorfin. Menn geta staðið á orginu og sagt: Við höfum lagt fram okkar eigið fé. Þeir hafa ekki lagt fram eina einustu fj… krónu. Þeir hafa fengið hana að láni frá vinum og vandamönnum, þá er ég að tala um inni í fjármálakerfinu, þeir hafa nánast ekki haft neinar ábyrgðir á bak við. Þannig var þetta hrun. Menn fengu lánað í fjárfestingar langt umfram það sem þeir gátu nokkurn tíma verið borgunarmenn fyrir og það er búið að afskrifa það hjá þeim, þeir sluppu. Síðan er gengið fram af hörku gegn láglaunafólkinu.

Virðulegi forseti. Það var áhugavert að hlusta á orðaskipti hv. þingmanna hér. Það er augljóst að þeir eru mjög á hinum vinstri kanti stjórnmálanna og það er orðið svolítið síðan ég heyrði ræður af þessu tagi. Já, það fór bara um mann þegar maður heyrði þessar hugmyndir um efnahagslífið. En látum það liggja á milli hluta. Hv. þingmaður nefndi að að sjálfsögðu ætti að halda áfram með auðlegðarskattinn. Hv. þingmaður veit að ríkisstjórnin hefur ekki hreyft við lögum um auðlegðarskatt, þau eru nákvæmlega eins og gengið var frá þeim af síðustu ríkisstjórn. Nú kom það skýrt fram hjá samflokksmanni hv. þingmanns, sem þá var hæstv. fjármálaráðherra, að ekki ætti að endurnýja auðlegðarskattinn. Við þekkjum það að hann leggst á eignir. Í svörum við spurningum, sem lagðar voru fram í þinginu, var sýnt fram á að það er oft fólk sem er með mjög lágar tekjur sem þarf að greiða hann, fólk sem hefur ekki getað verið í lífeyrissjóði - hæstv. síðasta ríkisstjórn sleppti hins vegar því fólki sem átti mikil lífeyrisréttindi, það var einn hópur eignamanna sem var tekinn út, sem á lífeyrisréttindi og þurfti ekki að greiða krónu af því. Það fólk sem gat ekki verið í lífeyrissjóði og var með einhvern sparnað, kannski í fasteign, og litlar sem engar tekjur þurfti að greiða þennan skatt. Samfylkingin lofaði því mjög skýrt að endurnýja ekki skattinn. Nú kemur hv. þingmaður hingað upp og segir að það sé algjörlega sjálfsagt og eðlilegt að framlengja hann. Ég bara velti því fyrir mér: Af hverju voruð þið að segja þetta fyrir síðustu kosningar, að þið ætluðuð ekki að endurnýja skattinn með þeim rökum sem hæstv. ráðherra flutti á þeim tíma, ef aldrei stóð til að efna það loforð?

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi þá gleður það mig að ég skuli hafa flutt hér ræðu sem vakti upp gamla pólitík. Það sem ég var að vitna í er ný skýrsla, samkvæmt fréttum á visir.is í dag, frá OECD um hvernig þessi brauðmolakenning virkar á hagvöxt. Það gladdi mig að sjá þetta vegna þess að ég hef haldið þessu fram í langan tíma. Í framhaldi af hruninu var mikið fjallað um þetta, það sem gerðist til dæmis í Bandaríkjunum, það hefur sýnt sig að þeir sem voru að draga til sín mikið fé, það skilaði sér ekki út í samfélagið. Það var dregið undan og flutt og farið með það í fjárfestingar í öðrum löndum. Hvað er mikið í skattaskjólinu hjá okkur, sem ekki skilaði sér til þeirra sem voru að vinna á gólfinu og bjuggu til hagnaðinn hjá viðkomandi aðilum og hefur aldrei komið í vasa launafólks? Við þurfum að ræða þessi prinsippatriði vegna þess að þau skipta miklu máli. Stefna nýrrar ríkisstjórnar á Íslandi er byggð á brauðmolakenningunni. Varðandi auðlegðarskattinn þá hef ég líka lært það hér í þinginu að sá sem verstur er í því að túlka stefnu Samfylkingarinnar er hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson. Það var aldrei lagt fram að auðlegðarskattinn ætti að leggja af í aðdraganda síðustu kosninga. Það er alveg hárrétt að fyrrverandi fjármálaráðherra sagði að hann yrði ekki lagður á óbreyttur. Ég tel að mjög eðlilegt hefði verið að breyta ákveðnum viðmiðum þar. Aftur kemur að því að við höfum samúð með einstaklingum sem eiga 75–80 millj. kr. í hreina eign í húsnæði - ef um hjón er að ræða var miðað við 110–120 millj. kr. Á sama tíma og við lækkum skattana á þessum hópi um 10 milljarða - Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og OECD hafa verið að ráðleggja okkur að leita á þennan hóp frekar en þá fátæku - höfum við ekki efni á að setja hálfan milljarð, sem hugsanlega hefði verið eitthvað umfram verðbólgu, til öryrkja og annarra lífeyrisþega.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður ruglar mjög mörgu saman þarna og þessi brauðmolakenning er eitthvað sem held ég að sé fyrst og fremst til í hugum íslenskra vinstri manna. En við getum rætt það seinna og það vildi ég gjarnan gera. Ég er annars vegar að vísa í viðtal við fyrrverandi fjármálaráðherra sem sagði að auðlegðarskatturinn yrði ekki endurnýjaður og síðan lögin sjálf því að þetta er tímabundinn skattur. Ég vek athygli á tvennu. Í fyrsta lagi, af því að hér er mikið talað um réttlæti, þá tók síðasta ríkisstjórn einn hóp fólks út sem átti eignir, lífeyriseignir sem eru gulltryggðar, ríkistryggðar. Það fólk þurfti ekki að borga auðlegðarskatt. Síðan talar hv. þingmaður mjög um að ýmsir skattar og gjöld séu að hækka. En hann leggur til að hér verði hækkaður skattur, nefskattur, umfram það sem er í fjárlagafrumvarpinu og þá er ég að vísa í útvarpsgjaldið. Hann leggur það alveg sérstaklega til.

Hæstv. forseti. Varðandi lífeyrissjóðseignina - það er nú gaman að það skuli ítrekað vera nefnt að menn gætu hugsanlega hafa gengið í þessa sjóði. Þetta eru kjarasamingsbundir sjóðir og skuldbindandi frá þeim tíma þegar menn voru látnir borga ákveðin gjöld inn í þá ef við erum að tala um það almennt, skyldusjóðina, að það ætti að ganga í þá sjóði.  Varðandi auðlegðarskattinn þá er það rétt að hann var tímabundinn. Mér hefði nú liðið betur ef ríkisstjórnin, sú sem tók við, hefði látið lögin sem við settum alls staðar, sem við vorum búin að ákveða að láta gilda áfram, standa, ef hún hefði ekki farið í að henda út fullt af góðum hlutum; það eina sem hún gerði fyrir öryrkja var að fylgja eftir þeim lögum sem við vorum búin að ákveða að mundu ganga úr gildi hvað það varðar. Auðlegðarskatturinn; það mátti breyta honum. En við erum að tapa af því, möguleikanum á því að vera þarna með 5–8 milljarða tekjur, þó að við hefðum lækkað það og breytt reglunum. Þar með stæðum við miklu betur að vígi við að leysa þann vanda sem við glímum við í dag. Varðandi nefskattinn og útvarpsgjaldið þá er það 2013 sem er ákveðið hvernig skuli fara með þetta og Ríkisútvarpið skuli frá  
            

Forseti biðst undan miklum samtölum í salnum.

Virðulegi forseti. Ég held að þrátt fyrir að ýmis teikn séu á lofti um að hér sé allt að fara að ganga betur í ríkisfjármálunum á Íslandi sé jafnframt að koma í ljós að það tekur langan tíma fyrir okkur að vinna okkur út úr kreppunni og það reynist erfitt, líka af því að það reynir á þolinmæðina. Ég tek undir þau orð hv. þm. Guðbjarts Hannessonar þar sem hann segir að hæstv. ríkisstjórn hygli þeim sem betur hafa það og það á kostnað þeirra sem lakari kjörin hafa meðal annars með því að framlengja ekki auðlegðarskattinn. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann deili áhyggjum mínum um það hvert íslenskt samfélag er að stefna þar sem í fjárlagafrumvarpinu má sjá hvernig hæstv. ríkisstjórn er að leggja grunninn að því í rauninni að auka hér stéttaskiptingu. Hún gerir það með veikingu á velferðarkerfinu, á samneyslunni með hækkun virðisaukaskatts á mat og menningu, þannig að matvæli og hvers konar menning, hvort sem það eru bækur eða tónlist, verður dýrara og hins vegar með því að afnema sykurskatt og gera þar með lakari matvöru ódýrari. Tekur hv. þingmaður undir áhyggjur mínar að þetta muni leiða til aukinnar stéttaskiptingar þar sem við munum annars vegar hafa lágtekjufólk, öryrkja, atvinnuleitendur og aðra tekjulága hópa sem sitja eftir og geta í rauninni ekki tekið þátt í samfélaginu sem hér er verið að móta fyrir hina sem betur hafa það? Kannski svolítið í anda títtnefndrar brauðmolakenningar?

Hæstv. forseti. Ég verð að segja alveg eins og er og hef reynt að koma því að í báðum mínum ræðum sem ég hef flutt varðandi fjárlögin að ég hef áhyggjur af stefnuleysi ríkisstjórnarinnar. Kannski er það vegna þess að það er innbyggt í mann að trúa að allir vilji vel og menn vilji bæta samfélagið, ég efast eiginlega ekkert um það að í hjarta sínu vilji allir þingmenn gera það. En hvernig það svo birtist með ólíkum aðferðum vekur mér ugg. Eitt af því er þessi - ég veit ekki hvort á að kalla það stéttaskiptingu, en alla vega mikla skiptingu á milli fólks og mikinn ójöfnuð sem birtist meðal annars í þessu frumvarpi. Það er alveg augljóst að núverandi ríkisstjórn hefur talið að fyrrverandi ríkisstjórn hafi gert eiginlega einum of mikið fyrir þá sem minnst höfðu, sem er alls kostar rangt, og svo ég segi það nú bara sem aðili að þeirri ríkisstjórn þá gerðum við engan veginn nóg. En núverandi ríkisstjórn taldi það nú ekki vera hópinn sem ætti að gera mikið meira fyrir, heldur ætti að fara að snúa sér að öðrum sem höfð var sérstök samúð með, þ.e. útgerðaraðilarnir og þeir sem áttu góðar og stórar eignir. Ég er algjörlega ósammála þessu. Það er margt annað sem við getum nefnt, og af því að hv. þingmaður nefnir matarskattinn og svo sykurskattinn, hvernig á maður að lesa það út þegar maður hefur stefnuyfirlýsingu sem leggur sérstaka áherslu á lýðheilsu, sett er á laggirnar ráðherranefnd um lýðheilsu og annar starfshópur undir stjórn hæstv. heilbrigðisráðherra, en svo er byrjað á því að lækka sykurvörur, þar með gosdrykki og annað, á sama tíma og menn hækka almenna matvöru, þar með ávexti og grænmeti. Það er þetta sem er vandamálið þegar maður glímir við alla þessa umræðu. Við erum annars vegar með falleg orð en hins vegar með ótrúlega skrýtna framkvæmd. Það birtist í svo fjölda, fjölda mörgu. Ekki skortir á að núverandi ríkisstjórn tali fyrir menningu en hún hækkar síðan skatta á þá sömu menningu. Og hún talar um einföldun 

Virðulegi forseti. Ég er ekki alveg jafn - ég veit ekki hvort ég á að segja bjartsýn og hv. þingmaður eða tilbúin að trúa því í raun að þetta sé meðvitað eða að þetta sé stefnuleysi hjá hæstv. ríkisstjórn. Ég er svolítið hrædd um að þetta sé einmitt meðvituð stefna og hún fari að breyta samfélagi okkar ansi mikið. Við hv. þingmaður erum hins vegar sammála um mjög margt hvernig samfélagið ætti að vera en ég mundi samt hafa áhuga á því að heyra - ekki er hægt að setja fram heildstæða stefnu á einni mínútu. En hvað eru að mati hv. þingmanns svona helstu atriðin sem við þurfum að hafa í huga til að á Íslandi verði samfélag þar sem allir geta haft það gott, svona topp þrír? 
            

Hæstv. forseti. Í fljótu bragði væri hægt að segja ef við ættum að lýsa því í fáum orðum hvernig íslenskt samfélag þyrfti að vera þá vil ég horfa til norræna módelsins í sinni hreinustu mynd, sem er mikil samneysla, samfélagsleg ábyrgð, öflugt heilbrigðiskerfi og menntakerfi, sem á ábyrgð okkar allra er rekið sameiginlega, tryggir jafnan aðgang, jafnrétti til þess að sækja þjónustu og búsetu óháð efnahag. Allt eru þetta falleg orð, en ef við höfum þau sem markmið þá vitum við hvert við erum að fara. Það þýðir líka öflugt félagslegt kerfi þar sem við tökum ábyrgð á því að allir einstaklingar í samfélaginu geti bjargað sér og njóti jafnræðis óháð hugsanlegri fötlun, meiðslum, slysum eða öðru slíku. Ég held að þetta sé það sem við þurfum að glíma við. Í orði tala menn svona. En svo mætir maður hér - ég labbaði yfir Austurvöll í hádeginu og þá kom til mín aðili og sagði: „Geturðu ekki séð það, Guðbjartur“, sagði viðkomandi, „hvað er verið að gera hér? Það er meira og minna verið að undirbúa það að leggja í rúst bæði menntakerfið og heilbrigðiskerfið til þess 

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs til að ræða nokkur þau atriði sem ég náði ekki að fara yfir í fyrri ræðu minni um fjárlagafrumvarpið og sérstaklega þá þætti sem lúta að hinni stóru mynd umhverfismálanna eins og hún birtist í frumvarpinu. Ég vil byrja á að rifja upp að á þinginu 2011–2012 var samþykkt þingsályktun um eflingu græna hagkerfisins á Íslandi. Þar voru lagðar til 50 tillögur. Eins og kemur fram í greinargerð með þeirri ágætu þingsályktunartillögu, hverrar 1. flutningsmaður var hv. þáverandi þm. Skúli Helgason, birtist þar sú framtíðarsýn, með leyfi forseta, „að Ísland skipi sér fremstu röð á alþjóðavettvangi sem grænt hagkerfi, með áherslu á hreina náttúru, sjálfbæran orkubúskap, nýsköpun og menntun til sjálfbærni.“ Nú er það svo að kannski stærstu viðfangsefni okkar sem erum í stjórnmálum núna snúast um umhverfismál, snúast um loftslagsbreytingar, breytingar sem eru að verða á veðurfari án þess að við virðumst fá neitt við ráðið. Ríki heims hafa hist á alþjóðavettvangi og komið sér saman um ákveðin markmið, en það hefur eigi að síður verið mjög erfitt að draga alla með í þann leiðangur af því hagsmunirnir undir niðri eru svo miklir, til að mynda hagsmunir þeirra sem framleiða olíu og selja olíu og sama má segja um kol og annað slíkt. Það hefur samt verið alvöruviðfangsefni stjórnmálanna, ekki síst í Evrópu, að horfa á aðrar leiðir til þess að tryggja það sem stundum er kallað grænn vöxtur, þ.e. vöxtur sem gengur ekki um of á auðlindir sem við eigum. Þingsályktunartillagan um græna hagkerfið var samþykkt á sínum tíma með öllum greiddum atkvæðum eins og við munum sem vorum á þingi þá. Þingsályktunin snýst um að stefnumörkun sem byggi á sjálfbærri þróun eigi sér stað í raun á öllum sviðum hins opinbera rekstrar en líka í samfélaginu öllu. Hún snýst um að skapa ný störf um leið og við bætum lífsskilyrði, tökum ákvarðanir af virðingu fyrir umhverfi, náttúru og sérstöðu, að við tökum tillit til grundvallarreglna Ríó-yfirlýsingarinnar, svo sem mengunarbótareglunnar og varúðarreglunnar, og tryggjum lýðræðislega aðkomu almennings að allri ákvarðanatöku um umhverfismál og framkvæmdir. Þetta græna hagkerfi var ekkert sem við fundum upp á Alþingi Íslendinga, þótt það sé nú gaman að tala vel um okkur. Þetta er þema sem hefur verið, getum við sagt, lykilatriði til að mynda í norrænu samstarfi, í evrópsku samstarfi og snýst um það hvernig við getum tryggt góð efnahagsleg skilyrði og gott samfélag án þess að ganga um of á auðlindirnar. Þær 50 tillögur sem voru samþykktar voru hýstar hjá forsætisráðuneytinu. Ég hef því miður ekki tíma til þess að fara yfir þær, en þetta eru mjög fjölbreyttar tillögur. Þær snerust til að mynda um sjálfbærni, menntun, breytingar á nýsköpunarkerfinu þannig að betur yrði stuðlað að svokallaðri grænni nýsköpun, að ríkissjóður tæki markvisst upp og breytti yfir í endurnýjanlega orkugjafa og svo mætti lengi telja. Ég held eftir á að hyggja að tillagan um græna hagkerfið sé eitt mikilvægasta mál sem við höfum samþykkt hér á þinginu af því viðfangsefnið er svo stórt, eins og ég nefndi áðan. Þegar við skoðum hins vegar þær lausnir sem við höfum öll verið að reyna að vinna að, og ég efast ekkert um að víðast hvar vinna stjórnmálamenn að þessum lausnum af heilum hug, sjáum við að þær hafa ekki skilað nægilegum árangri. Þær hafa ekki skilað nægilegum árangri í því að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og aðlaga samfélagið, getum við sagt, að breyttum aðstæðum. Því er það áhyggjuefni þegar fjárlagafrumvarp ársins í ár er skoðað að þetta verkefni sem var vistað hjá forsætisráðuneytinu á sínum tíma, græna hagkerfið, er nú ekki lengur sjálfstæður liður heldur heitir það núna í frumvarpinu: Græna hagkerfið og verkefni tengd vernd sögulegra og menningartengdra byggða og fornleifa o.fl. Á þann lið eru settar 133,6 millj. kr. Ég hef að minnsta kosti ekki orðið vör við það að næg svör hafi fengist við því hvernig nákvæmlega eigi verja þeim fjármunum, því þeir eru að stórum hluta nýttir til ágætra og verðugra verkefna á sviði húsafriðunar og vernd menningarminja og fornleifa. Þar af leiðandi eru þetta fjármunir sem að mínu viti ættu heima í húsafriðunarsjóði og fornminjasjóði sem einnig heyra undir sama ráðuneyti. Ekki hafa fengist skýr svör um það. Hæstv. forsætisráðherra fer með þennan málaflokk og hann hefur ítrekað verið spurður í þessum sal nákvæmlega hvaða hluti þessara fjármuna eigi að renna til þeirra 50 verkefna sem skilgreind eru í hinni samþættu þingsályktun sem var ástæðan fyrir því að til þessa liðar var stofnað. Svör hafa verið heldur rýr, gott ef hér var ekki sagt að fátt væri grænna en íslenskur torfbær. Ég sé satt að segja ekki hvernig það tengist hinni samþykktu þingsályktun um grænt hagkerfi sem snýst um að umbreyta hagkerfinu þannig að við vinnum á öllum vígstöðvum að því að ná þeim markmiðum sem við viljum ná í sjálfbærri þróun þannig að við göngum ekki á umhverfi, efnahag eða samfélag og skilum því í raun og veru jafn góðu til komandi kynslóða, ef ekki í betra horfi. Hæstv. forsætisráðherra hefur talað fyrir því á alþjóðavettvangi að það sé mjög mikilvægt að við tökum forustu í því að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Þá velti ég því fyrir mér, og það kemur einnig fram í ágætu minnihlutaáliti hv. þm. Bjarkeyjar Olsen Gunnarsdóttur, af hverju ekki er lögð meiri áhersla í fjárlagafrumvarpinu á aðgerðir í loftslagsmálum. Ríkisstjórnin starfar jú samkvæmt aðgerðaáætlun um loftslagsmál sem var lögð fram í kjölfarið á samþykkt laga um loftslagsmál á síðasta kjörtímabili. Þar er til dæmis kveðið á um að efla eigi almenningssamgöngur, en eigi að síður eru framlög til almenningssamgangna skorin niður í frumvarpinu. Það er líka verið að lækka hér losunargjald vegna gjaldskyldrar losunar gróðurhúsalofttegunda, þvert á stefnumótun sem tekin hefur verið á alþjóðavettvangi. Raunar voru það sérstaklega þau mál sem hæstv. forsætisráðherra var að ræða þegar hann gaf yfirlýsingu sína um að hér ætti Ísland að vera í fararbroddi, þær aðgerðir sem var verið að samþykkja á alþjóðavettvangi um að þessi gjöld ætti að hækka til að reyna að koma hömlum á losun gróðurhúsalofttegunda. Hæstv. forsætisráðherra kvittaði upp á þá yfirlýsingu og stendur svo hér að fjárlagafrumvarpi þar sem þessi gjöld eru lækkuð. Í aðgerðaáætluninni er kveðið á um að efla skuli rannsóknir og nýsköpun í loftslagsmálum og veitir ekki af. Það er ekki nóg að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda, það er líka mjög mikilvægt að við vinnum að því hvernig við getum betur nýtt aðra orkugjafa, endurnýjanlega orkugjafa. Í tekjujöfnunarfrumvarpinu núna er hins vegar kveðið á um að tekjur af uppboðnum losunarheimildum skuli renna óskiptar í ríkissjóð í stað þess að helmingur þeirra renni til loftslagssjóðs, en hlutverk sjóðsins er einmitt að fjármagna rannsóknir og þróun á sviði loftslagsvarnatækniþróunar og nýsköpunar. Í þessu fjárlagafrumvarpi þar sem stefnan er mörkuð með því að segja okkur til um hvernig eigi að veita fjármunum ríkisins til verkefna, er því beinlínis verið að taka fjármuni úr verkefnum á sviði rannsóknar og nýsköpunar á sviði loftslagsmála. Loftslagssjóður er skorinn niður og boðað er frumvarp til breytinga á lögum í því skyni. Mér finnst einhvern veginn, virðulegi forseti, að hv. þingmenn stjórnarflokkanna sem væntanlega hyggjast styðja fjárlagafrumvarpið hafi kannski ekki sett það í samhengi við þessi stóru viðfangsefni, en þó er ég viss um að ef við hér værum spurð væru allir reiðubúnir að gera sitt til þess að reyna að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Íslensk stjórnvöld hafa skrifað undir og skrifað upp á markmið í þeim efnum. Við erum þegar farin að greina breytingar og hver skýrslan á fætur annarri rennir styrkari stoðum undir það að þessar breytingar eru að eiga sér stað. Stjórnvöld víða um heim eru ekki aðeins að ræða aðgerðir til þess að draga úr losun heldur líka aðgerðir til þess að gera samfélögin í raun tilbúnari til að takast á við veðurfarsbreytingar. Því miður er það nú svo að hin betur stæðu samfélög munu væntanlega verða betur í stakk búin til að takast á við loftslagsbreytingar. Það eru hin fátækari samfélög sem munu verða verst úti, séu þau þannig í sveit sett. Þau samfélög þar sem innviðirnir eru rýrastir verða væntanlega helstu fórnarlömb þessara breytinga. Við sjáum heldur ekki neina stefnu tekna hér í þá átt að stíga markvissari skref til að auka hlutfall vergra þjóðartekna til þróunarsamvinnu, sem væri annað mikilvægt skref til að berjast gegn loftslagsbreytingum og afleiðingum þeirra. Ég velti því fyrir mér, herra forseti, hvort hv. þingmenn stjórnarliðsins hafi áttað sig á alvarleika þessa máls. Við ættum auðvitað að vera að lesa út úr fjárlagafrumvarpinu verulega áherslu á að fylgja eftir þeim hugmyndum sem voru settar fram og samþykktar, þvert á flokka, í tillögunni um græna hagkerfið. Ég get rifjað upp þingmönnum til skemmtunar og gamans að ekki aðeins var þetta samþykkt heldur voru flutningsmenn til að mynda hv. þingmenn Gunnar Bragi Sveinsson, Illugi Gunnarsson og Sigurður Ingi Jóhannsson sem allir sitja í ríkisstjórn núna, ásamt fjöldamörgum öðrum hv. þingmönnum. Þessar tillögur voru samþykktar, en fjármunirnir sem voru ætlaðir í þær eru nú undir þessum loðna lið sem er ætlað að gera allt mögulegt og ætti miklu betur heima í sjóðum sem eru faglega skilgreindir í lögum til að annast verkefni á sviði húsafriðunar og fornminjaverndar. Við ættum að vera að lesa út úr fjárlagafrumvarpinu núna, miðað við þá stöðu sem er uppi, skýra áherslu á hið græna hagkerfi, skýra áherslu á aðgerðir í loftslagsmálum og skýra áherslu á að setja loftslagsmálin sem einn af okkar stefnupóstum inn í þróunarsamvinnu og auka þau framlög. Þetta er nokkuð sem við höfum séð gert hjá öðrum þjóðum. Ég nefndi það raunar í sérstakri umræðu sem hér var á dögunum um þróunarsamvinnu að til að mynda Bretar, þjóð sem raðar sér fyrir neðan okkur þegar OECD mælir lífsgæði og lífskjör þjóða, fóru alla þá leið á síðasta ári að setja hlutfallið í 0,7% sem er það markmið sem Sameinuðu þjóðirnar hafa sett um hlutfall af vergum þjóðartekjum til þróunarsamvinnu. Það var samþykkt í Bretlandi. Stundum vill fólk setja þessi málefni undir í einhverja vinstri/hægri pólitík, en það er undir hægri stjórninni í Bretlandi sem þetta markmið er samþykkt. Það finnst mér gefa okkur vísbendingu um að við ættum aldeilis að geta sameinast um að taka markvissari skref í áttina að þessu markmiði. Virðulegi forseti. Mig langar að ræða háskólamálin af því að ég náði ekki að nefna þau í fyrri ræðu minni. Ég hef lagt fram fyrirspurn í þinginu sem ég bíð enn eftir svari við sem lýtur að stefnumótun um fjárveitingar til háskóla. Meiri hluti fjárlaganefndar gerir ákveðnar úrbótatillögur hvað varðar fjárveitingar til háskóla sem mér finnst af hinu góða, en ég hef hins vegar áhyggjur af því að frá því fyrir hrun hafa íslenskir háskólar í raun ekki verið samkeppnishæfir hvað varðar fjárveitingar, ekki samanborið við aðra háskóla innan OECD og hvað þá norræna háskóla sem við helst viljum bera okkur saman við. Það sést að við erum þar bæði langt á eftir fjárveitingum á hvern nemanda þegar við berum okkur saman við aðra háskóla á Norðurlöndum og undir meðaltali OECD-ríkjanna þegar kemur að fjárframlögum á hvern nemanda í háskólum. Á síðasta kjörtímabili, í kringum aldarafmæli Háskóla Íslands, var hér samþykkt ákveðin stefna sem naut víðtæks stuðnings þingmanna úr öllum flokkum um að nú skyldi setja markið á að leiðrétta þessa stöðu og fara markvisst í að bæta fjárframlög til háskólastigsins þannig að við nálguðumst meðaltal OECD-ríkja og í framhaldinu fjárveitingar á hvern nemanda á Norðurlöndum. Í fjárlagafrumvarpinu er í raun ekkert gefið upp um það hverjar fyrirætlanirnar eru um að ná þessu markmiði sem ég held að sé alveg gríðarlega mikilvægt, því fjárfesting í menntun og rannsóknum er líklega besta fjárfesting sem nokkurt samfélag getur gert. Ég gagnrýndi það í fyrra þegar fjárveitingar voru skornar niður að afar illa ígrunduðu máli til bæði Rannsóknasjóðs og Tækniþróunarsjóðs. Ríkisstjórnin sá að sér og breytti um stefnu, en það segja mér allir sem ég tala við í þessum geira, hvort sem er innan rannsóknageirans eða nýsköpunargeirans, að það sé algerlega óásættanlegt að ekki ríki meiri sátt um fjárveitingar í þessum málaflokki en svo að þegar ný ríkisstjórn kemur til valda sé byrjað á að hverfa frá þeirri viðbót sem búið var að setja í sjóðina, viðbót sem var löngu tímabær, til þess eins að geta sett hana aftur inn á næsta ári. Þetta er auðvitað ekki hægt að vinna í slíku umhverfi fyrir þá sem starfa að verkefnum sem kalla á langtímastefnumótun, sem kalla á það sem við köllum stundum þolinmótt fjármagn, þ.e. fjármagn til lengri tíma. Síðustu fjárveitingar byggðu á stefnumótun Vísinda- og tækniráðs, sem er ekki pólitískt apparat, og fjárveitingarnar núna byggja á stefnumótun Vísinda- og tækniráðs en samt var ekki hægt að standa við áður boðaðar þær fjárveitingar, svo merkilegt sem það er. Við þurfum auðvitað að ná því í þessum sal að geta fylgt stefnunni eins og hún hefur verið mörkuð þótt skipt sé um ríkisstjórn. Hið sama þarf að gerast í háskólamálum. Ég velti því upp hver sé stóra línan í háskólamálum. Ég mundi til að mynda vilja sjá málefni Listaháskólans skoðuð sérstaklega. Minni hlutinn gerir tillögu um framlag vegna húsnæðismála Listaháskólans, en hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir hefur einmitt lagt fram fyrirspurn um þau mál. Ég lagði einnig fram fyrirspurn í fyrra til hæstv. menntamálaráðherra um húsnæðismálin og fékk þau svör að unnið væri að greiningu á framtíðarhúsnæði fyrir Listaháskólann en það þyrfti 4 milljónir til að klára þá greiningu. Það eru ekki lagðar til neinar 4 milljónir til að klára þá greiningu, hvorki í fjárlagafrumvarpinu né í tillögum meiri hlutans. Mun hv. þingmaður Elsa Lára Arnardóttir fá þau svör eins og ég að 4 milljónir vanti og því miður sé ekkert hægt að gera í húsnæðismálum Listaháskólans? Tímabundið framlag sem veitt var til skólans vegna húsnæðismála, vegna þess að húsnæði hans hafi beinlínis verið ófullnægjandi og ekki uppfyllt neinar kröfur sem við gerum til nútímaskólahúsnæðis, var skorið niður. Það eru engir viðbótarfjármunir settir til að klára fyrrnefnda greiningu og skólinn er í raun og veru dreifður um alla borg í mikilli óvissu. Ég sakna þess að þetta mál sé ekki tekið sérstaklega fyrir í fjárlagafrumvarpinu og mörkuð ákveðin stefna um húsnæðismálin. Ég sakna þess líka að sjá ekki einhverja útreikninga á framlögum á hvern nemanda í Listaháskólanum. Þessir nemendur eru að sjálfsögðu dýrir, þetta eru fáir nemendur í verknámi, getum við sagt, eða verklegu námi að hluta, og ég átta mig ekki á því af hverju þeir reikniflokkar hækka ekki til jafns við aðra reikniflokka sem metnir eru hjá öðrum háskólum. Að síðustu hvað varðar háskólana. Í tillögum meiri hlutans eru settar að mig minnir 15 milljónir til þess að standa undir kostnaði við rektoraskipti í Landbúnaðarháskólanum á Hvanneyri. Síðast þegar ég spurði hæstv. menntamálaráðherra um þessi mál gaf hann til kynna að hann hefði haft fyrirætlanir eins og okkur er kunnugt um að sameina Háskóla Íslands og Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri, en meiri hluti þingsins mundi í raun marka stefnuna með fjárveitingum sínum. Þá veltir maður því fyrir sér hvort hér þurfi ekki einmitt að ræða stefnuna í þeim málum áður en hún er mörkuð með fjárveitingum. Nú er búið að ákveða sem sagt 15 milljónir í rektoraskipti. En hver er framtíð Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri þar sem fækkað hefur fólki allt frá 2006 um helming? Er ætlunin að sameina meira af starfseminni á Hvanneyri eða þétta samstarfið við Háskóla Íslands? Mér finnst þarna eins og svo víða annars staðar skorta á ákveðnar upplýsingar um stefnu stjórnvalda, hvort sem um er að ræða Listaháskólann eða Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri. Maður gæti sagt: Það er sama hvaðan gott kemur, og að sjálfsögðu er gott að fá viðbótarfjármuni inn í háskólana og ég styð það, en það þarf einhver stefna að liggja undir. Við þurfum að vita hvert við erum að fara og hvað við ætlum að gera til að mynda í málefnum Hvanneyrar, í málefnum Listaháskólans og svo mætti lengi telja. Stóra myndin: Hvernig ætlum við að ná því markmiði að auka framlög á hvern nemanda þannig að við náum meðaltali OECD? Við settum markið á 2016 þegar við ræddum þessi mál 2011. Nú er verið að setja fjárlög fyrir árið 2015 og ég sé þetta stefnumið hvorki birtast hér né í fjárlögum síðasta árs. Heilbrigðismálin hafa augljóslega fengið mikinn tíma í þessari umræðu, en við skulum líka átta okkur á því að fjárfesting á þessum sviðum er, eins og ég sagði áðan, nánast ávísun á aukinn vöxt til framtíðar. Ég nefndi grænan vöxt í upphafi máls míns og ég ætla að ljúka ræðu minni með því að minna á að þegar við skoðum lífsgæði og vöxt í löndunum í kringum okkur er nánast hægt að setja samasemmerki á milli þess hvernig löndunum vegnar og þeirra fjárfestinga sem þau setja í rannsóknir og menntun. Ég velti fyrir mér hvort við séum að vanrækja þennan málaflokk í þessari umræðu, vanrækja það að kalla eftir stefnunni. Við í stjórnarandstöðunni höfum að sjálfsögðu reynt að kalla eftir stefnunni frá stjórnarmeirihlutanum, en hún er enn á huldu verð ég að segja. Við sjáum í raun og veru engin merki um að það eigi að standa við gefin fyrirheit. Þá er nauðsynlegt að við ræðum forsendur þeirra ákvarðana því ég er ekki í nokkrum vafa um að slíkar fjárfestingar - ég tala hér um fjárfestingar en ekki fjárveitingar - munu skila sér margfalt til baka fyrir íslenskt samfélag. Við höfum komist upp með það að hafa náð í raun og veru ótrúlegum árangri fyrir litla fjármuni. Við höfum fengið mikið fyrir lítið þegar kemur að fjárveitingum til háskóla og rannsókna. Þannig getum við ekki haldið áfram út í eitt, 

Hæstv. forseti. Það er svolítið forvitnilegt, og kannski er það illkvittnislegt, að lesa upp úr stefnuyfirlýsingu núverandi ríkisstjórnar. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir gerði umhverfismálin að umræðuefni. Það kemur á óvart að hún skuli vera að kvarta yfir þeim miðað við stefnu núverandi ríkisstjórnar, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun vinna að því að Ísland verði í fararbroddi í umhverfismálum á heimsvísu og öðrum þjóðum fyrirmynd á sviði umhverfisverndar.“ Ég ætla ekki að lesa meira. Það má að vísu skilja á næstu köflum að það eigi að vera svo sjálfhverf umhverfisvernd að við ætlum að gera það sér fyrir okkur og innan lands og komi heildaráhrifin ekkert við. Þá geta menn væntanlega flutt ræðurnar um að við séum með hagkvæma orkugjafa í stóriðju okkar o.s.frv. Mig langar að heyra sjónarmið hv. þingmanns um þetta. Í öðru lagi eru það aðgerðaáætlanirnar og stefnan sem við höfum fylgt. Við erum með ný lög, eins og um Ríkisútvarpið, við erum með ný lög eða þingsályktanir um þróunarsamvinnu. Öllu þessu er hent. Við erum með mikla vinnu í húsnæðismálum þar sem nú er búið að eyða einu og hálfu ári í að komast að því að tillögur fyrri ríkisstjórnar eru nothæfar. Nú þarf að fara að vinna að því að koma þeim í framkvæmd. Eitt nefndi hv. þingmaður sem er græna hagkerfið. Ég verð að viðurkenna að mér líður stundum þannig, og kannski var það svo í byrjun, að hæstv. ríkisstjórn, hv. þingmenn hafi ekki skilið hugtakið. Kannski segir það allt sem hv. þingmaður vitnaði í, orð hæstv. forsætisráðherra „fátt er grænna en torfbær“, sem lýsir þeim skilningi sem liggur á bak við hugmyndina um græna hagkerfið. Hluti af því var hvernig við endurreisum atvinnulíf okkar með það að markmiði að nálgast það með sjálfbærni og svo það, eins og hér hefur komið fram, að við sköpum hagsæld án þess að ganga á auðlindir til framtíðar.

Virðulegi forseti. Aðeins fyrst um græna hagkerfið. Þetta er auðvitað risavaxið mál og snýst um það hvernig við getum endurskilgreint efnahagsstefnu okkar út frá þessum grænu hvötum, til að mynda eins og kemur fram í þingsályktuninni sem samþykkt var, að varúðarreglan sé óaðskiljanlegur hluti af efnahags- og atvinnustefnu stjórnvalda. Þetta samþykktum við, allir þingmenn hér, að varúðarreglan yrði óaðskiljanlegur hluti af efnahags- og atvinnustefnu stjórnvalda. Síðan þegar skipt er um ríkisstjórn fara menn skyndilega að efast um varúðarregluna, meira að segja í náttúruverndarlögum af einhverjum óskiljanlegum ástæðum. Þess vegna var gildistöku þeirra frestað enn og aftur. Ég held að þessi nýja hugsun í græna hagkerfinu hafi kannski ekki skilist nægjanlega vel, en hún snýst einmitt um það að vera framsækin í því hvernig við getum endurskilgreint atvinnustefnu. Þá kem ég að því sem hv. þingmaður nefndi í upphafi ræðu sinnar, sem er náttúru- og umhverfisvernd í okkar nánasta umhverfi og ekki í hinu hnattræna umhverfi. Ég sé raunar heldur ekki merki um það að hún sé til staðar þegar við fáum mjög dularfullar tillögur um að henda sjö virkjunarkostum, sem verkefnisstjórn rammaáætlunar hefur ekki fjallað um, inni í breytingartillögu við tillögu hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra um einn virkjunarkost. Mér finnst þetta ekki vera til marks um mjög fagleg vinnubrögð í nánasta umhverfi okkar. Sá kafli sem hv. þingmaður las upp í upphafi heyrist mér vera úr stefnuyfirlýsingu eða stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar og ég fæ ekki séð að það standi steinn yfir steini þegar tillöguflutningur ríkisstjórnarinnar og meiri hlutans er skoðaður í þeim efnum. Það stendur ekki steinn yfir steini ef við berum það upp af því sem kemur fram í stjórnarsáttmálanum. Hv. þingmaður nefndi síðan samþykktar þingsályktanir og ég vil bæta við þá upptalningu samþykkt um þingsályktun um rammaáætlun og lögunum um rammaáætlun. Mér er mjög til efs að tillagan sem ég vitnaði til hér áðan beinlínis standist þau lög.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður nefndi samhengið á milli menntunar, rannsókna og hagsældar, eins og ég segi. Ég vil kalla það hagsæld frekar en hagvöxt vegna þess að mér finnst skipta meira máli að við skoðum í víðtækri merkingu hvernig líðan þjóðarinnar og afkoman er fyrir heildina. Skoðum aftur það sem hv. þingmaður dró hér fram. Það er annars vegar orð, loforð - hvort sem er í stefnuyfirlýsingu, stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra eða í ræðum hans á 17. júní - og svo hins vegar efndirnar. Hvernig „harmonera“ fyrirheitin við til dæmis það sem er að birtast núna í sambandi við menntastefnuna í fjárlögum? Við biðum eftir því meðal annars í hv. allsherjar- og menntamálanefnd að fá hvítbókina. Við biðum með töluverðri eftirvæntingu vegna þess að það skiptir máli að fá slíkt stefnuplagg frá ráðherra. Þar er sett inn læsi og þar er sett inn aukin skilvirkni. Það er nú ekki minnst á styttingu, hvað þá að það sé eitthvað um framkvæmd styttingar, en verið er að gefa í skyn að hún sé nauðsynleg. Síðan kemur framkvæmdin. Hún er að útiloka ákveðinn hóp úr bóknámi í framhaldsskóla, færa yfir í framhaldsfræðsluna eða yfir í símenntunarmiðstöðvar eða yfir í frumgreinadeildir, en það fylgja engir peningar með. Það er hvergi fjármagn til þess að fara þar inn. Hvað þá með rannsóknirnar sem hv. þingmaður kom að. Þó að við fögnum hverri krónu sem fer í menntamálin þá sjáum við þessa stefnu eða stefnuleysi, hv. þingmaður nefndi Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri þar sem við höfum ekki hugmynd um á hvaða vegferð hæstv. ráðherra er. Það sama gildir með Háskólann á Hólum. Mig langar að heyra sjónarmið hv. þingmanns og fyrrverandi menntamálaráðherra á þessum framgangi, vegna þess að einn kaflinn í hvítbókinni heitir Samráð og samstarf. Maður spyr: Um hvað? Það hefur ekkert samráð átt sér stað í pólitíkinni og við erum að taka hér ákvarðanir eftir nokkra daga um stórfelldar breytingar á menntakerfinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Samráð og samstarf, þetta er góð spurning hjá hv. þingmanni sem gerir hvítbók hæstv. menntamálaráðherra að umtalsefni. Það er vissulega rétt að þar er lögð áhersla á læsi sem ég held að allir hér inni hljóti að vera sammála um, enda var læsi sett inn fyrir allnokkru síðan sem einn af grunnþáttum í nýrri menntastefnu og nýrri aðalnámskrá í kjölfar þess að ný lög voru sett fyrir öll skólastig. Það hefur komið mér á óvart, hafandi tekið þátt í umræðum á Alþingi veturinn 2007–2008 um alla þessa lagasetningu um skólastigin, leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla, þar sem tekist var á um ákveðin grundvallaratriði. Það náðist nokkuð góð sátt í lok þeirrar umræðu þótt við getum sagt að enginn hafi verið alveg fullkomlega ánægður, frekar en nokkru sinni, en við vorum meira að segja nokkuð sátt við að það var hlustað á ýmis sjónarmið. Það var hlustað á ýmis sjónarmið og eftir stóð þessi löggjöf sem tvímælalaust var ákveðin tíðindi í skólasögunni á Íslandi. Í kjölfarið var haldið áfram að vinna námskrár fyrir öll skólastig. Síðan þykir mér vera komið dálítið á skjön inn í þessa vinnu. Í kaflanum um menntamál í stjórnarsáttmálanum er vitnað til umræðunnar sem átti sér stað árið 2006, sem sagt áður en þessi nýju lög voru sett veturinn 2007–2008 sem samflokksmaður hæstv. menntamálaráðherra stóð fyrir í menntamálaráðuneytinu. Það kom mér strax á óvart þegar ég sá að það þurfti að seilast allt aftur til ársins 2006 í stjórnarsáttmálanum þegar umræðu um menntamál bar á góma. Það kemur á daginn að það á að bakka út úr þeirri hugsun sem til að mynda einkennir lagaumhverfi framhaldsskóla núna, sem er áherslan á fjölbreytni og faglegt sjálfstæði skóla. Það virðist eiga að bakka út úr þeirri hugsun og setja talsvert einstrengingslegri ramma um skólastarfið. Á hvaða samráði er það byggt? Það er að minnsta kosti ekki byggt á því samráði sem bæði var í kringum lagasetninguna og svo vinnslu námskrár.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir nokkuð góða ræðu. Hún kom inn á þróunarsamvinnu og ég er henni sammála í því að við þurfum að auka hlut okkar og nota tækifærið þegar búið er að rétta hag ríkissjóðs við og taka á honum stóra okkar. Það sem ég vildi ræða við hv. þingmann er það sem hún ræddi um græna hagkerfið og allt sem snýr að því að hindra hitnun jarðar. Ég vil spyrja hana að því hvað henni finnist um þá lausn sem Evrópusambandið hefur komið með um kvóta á losun koldíoxíðs eða koltvíildis, að sá markaður sé efldur, og hvort hún sé hlynnt því að við tökum upp það kerfi hér á landi, að menn fá greitt fyrir að rækta skóg og svo framvegis. Síðan vildi ég spyrja hv. þingmann með virkjanir Íslendinga. Við Íslendingar búum svo vel að hafa mjög umhverfisvæna orku. Ég vil spyrja hana hvort hún telji það ekki vera skyldu okkar gagnvart samfélaginu og heimsbyggðinni að virkja sem mest, eins og náttúran þolir, þannig að við getum lagt okkar af mörkum til að framleiða umhverfisvæna orku sem væri notuð í ýmsum tilgangi í iðnaði sem yrði þá fluttur hingað til Íslands. Síðan talaði hv. þingmaður um háskólana. Ég vil spyrja hana hvort hún sé ekki ánægð með þá aukningu sem varð á framlögum í meðförum þingsins, en í tillögum meiri hlutans var aukið umtalsvert til háskóla. Í næsta andsvari vil ég ræða við hana um læsi barna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og vil segja að ég fagna því sem hann sagði í upphafi um þróunarsamvinnu. Ég tel hins vegar að við getum ekki alltaf beðið eftir því að staða okkar verði nægilega góð, því hvenær verður hún nægjanlega góð? Þess vegna nefndi ég Bretland sem gekk í gegnum mikla kreppu en tekur samt þá ákvörðun að fara alla leið upp í 0,7%. Við Íslendingar erum í 0,22% og erum fyrir ofan Bretland á lista OECD yfir lífskjör og lífsgæði þjóða. Þá finnst mér að við hljótum að þurfa að velta fyrir okkur: Getum við virkilega ekki gert betur en þetta þegar kemur að þróunarsamvinnu? Og hvað ætlum við að bíða lengi eftir því að staðan verði nægjanlega góð til að við getum tekið það skref? Ég held að það sem gerðist í umræðum á breska þinginu var að menn sögðu: Við getum ekki beðið eftir því. Þá bíðum við að eilífu. Nú er bara að hrökkva eða stökkva. Hvað varðar kvótakerfið, þ.e. kvóta á losun koldíoxíðs, þá hafa Íslendingar auðvitað tekið þátt í því kerfi í gegnum tilskipun innan EES-samningsins. Ég get sagt það hins vegar hér að ég er ekki sannfærð um þetta kerfi, það leysir ekki öll þau vandamál sem við stöndum frammi fyrir. Það er byggt á ákveðinni markaðshugsun sem væri gaman að vita hvað hv. þingmanni finnst um. Ég tel að það hafi ekki skilað nægjanlega miklum árangri í því að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Ég held að þar geti stjórnvöld lagt meira af mörkum í verki, til að mynda með eflingu rannsókna og nýsköpunar því ég hef mikla trú á því að nýjungar og nýsköpun geti hjálpað okkur mjög til að draga t.d. úr orkunotkun. Þegar kemur að virkjanaspurningunni þá veit hv. þingmaður alveg hvert mitt svar er við henni. Ég tel ekki að Íslendingar eigi að ráðast í virkjanir til þess að leysa úr orkuþörf heimsins. Hún er miklu stærri spurning en svo. Við þurfum að horfa á það hvernig við getum leyst þetta hnattræna vandamál með 

Herra forseti. Ég hef heyrt hjá hv. þingmanni undanfarið nokkuð oft að það hafi orðið hrun á Íslandi og dálítil vandræði í sambandi við það. Við erum fyrst núna að komast yfir núllið í fjárlögum þannig að ég held að við getum kannski beðið í eitt eða tvö ár þangað til við náum því markmiði sem að er stefnt, 0,7% í þróunarsamvinnu. Virkjanir og framlag Íslands. Nú er það þannig að meginhluti orku heimsins er framleiddur með brennslu jarðefna, kola, gass og olíu, sem er afskaplega mengandi. Þannig að ég skil ekki almennilega að hv. þingmaður vilji ekki nota þá hreinu orku sem við Íslendingar búum yfir til þess að leggja okkar skerf til þess að minnka slíka orkuframleiðslu annars staðar, að við leggjum það fram sem okkar er. Það er reyndar lítið, en ef hver einasti borgari í heiminum mundi hugsa þannig að það sem hann geti lagt fram af mörkum sé svo óskaplega lítið í samanburði við allan heiminn þá mundi ekkert gerast. Það er alveg ljóst. Ég bind miklar vonir við kvóta á kolefnislosun. Það er markaðslausn sem er ætluð til þess að refsa þeim sem valda mikilli mengun og hvetja þá áfram sem koma í veg fyrir mengun eins og með ræktun á skógum og slíku. Ég spyr því hv. þingmann aftur hvort hún sé þá ekki hrifin af svona markaðslausnum. Svo er það læsi barna. Nú var hv. þingmaður hæstv. menntamálaráðherra á síðasta kjörtímabili. Við stöndum frammi fyrir því að varlega áætlað séu 20% barna illa læs. Það eru skelfileg örlög fyrir einn einstakling að kunna ekki að lesa vegna þess að það hindrar hann í öllu frekara námi. Öllu. Hann lærir ekkert stærðfræði eða sögu eða heimspeki eða hvað það nú er ef hann kann ekki að lesa.

Virðulegi forseti. Já, það kemur mér ekki á óvart að hv. þingmaður sé jákvæður í garð markaðar með losunarheimildir. Ég er það í sjálfu sér líka, en ég hef hins vegar efasemdir um að það eitt og sér dugi til að leysa þann vanda sem við stöndum frammi fyrir. Ég tel að stjórnvöld, ekki bara á Íslandi heldur um allan heim, þurfi að stíga mjög róttæk skref í því að endurskoða stuðningskerfi sitt við rannsóknir og nýsköpun sem ég nefndi áðan, til þess að umbreytingin yfir í endurnýjanlega orkugjafa geti orðið hraðari. Ég velti því fyrir mér til að mynda hvað við erum að gera hér á landi. Nú var ég að lesa fregnir frá þeim sem flytja inn rafbíla á Íslandi sem eru ekki sáttir við þær aðgerðir sem lagðar eru til í tekjuöflunarhlið fjárlaganna, sem ég gerði ekki að umtalsefni af því við erum að ræða fjárlagafrumvarpið. En verðum við ekki að vera vakandi fyrir því, eins og við samþykktum í þingsályktun um græna hagkerfið, að hvað sem við gerum í stefnumótun okkar þá séum við alltaf að einhverju leyti að leggja okkar af mörkum til að ná þeim markmiðum? Kolefnislosun okkar Íslendingar fer fyrst og fremst fram í gegnum samgöngur, annars vegar frá fiskiskipaflotanum og flugflotanum og hins vegar bílaflotanum. Við gætum náð miklum árangri með því að gera duglegt átak t.d. í því að skipta út bílaflotanum. Hvað gerir hið opinbera í þeim efnum? Hefur hið opinbera sett sér markmið um að skipta yfir í rafbíla þegar verið er að kaupa nýja bíla fyrir hið opinbera? Væri það ekki gott skref til að byrja með? Þarna held ég að við þurfum að horfa á alla þessa þætti. Ég verð að nota tímann í lokin til að ræða aðeins læsi barna. Jú, þetta er áhyggjuefni. Þess vegna beitti ég mér fyrir því sem menntamálaráðherra að læsi væri einn af grunnþáttum nýrrar námskrár, sem það hafði ekki verið áður, því læsi er auðvitað grunnurinn að öllu. Við þurfum að horfa til þess að fjölbreytt efni sé í boði fyrir börn til að lesa, að börn verði læs á texta og skilji texta, því það er auðvitað stóra áhyggjuefnið líka þegar börn skilja ekki eða njóta ekki textans. Þannig að ég 

Virðulegi forseti. Ég ætla í þessari ræðu minni að fara yfir breytingartillögur minni hlutans í fjárlaganefnd. Ég hafði ekki tíma til þess að fara yfir þær tillögur í ræðu minni í upphafi umræðunnar. Fyrsta breyting á sundurliðun 2 á einmitt við græna hagkerfið sem hv. þm. Katrín Jakobsdóttir fór svo ágætlega yfir áðan. Ég hef svo sem ekki miklu við það að bæta en þeim 50 tillögum, sem voru samþykktar hér samhljóða, var ekki raðað í forgangsröð. Á síðasta kjörtímabili var ákveðið að taka tillögu af þessum lista sem laut að ívilnun til þeirra sem kaupa vistvænni bíla. Það var sett inn með fjárlagafrumvarpinu árið 2013. Það er því hægt að stuðla að bættum lifnaðarháttum og lífskjörum í framhaldinu ef við förum yfir tillögurnar og gerum þær að veruleika. Það var þverpólitísk nefnd sem vann þetta og væri þess vegna rík ástæða til þess að hafa það framarlega á forgangslistanum. Við leggjum til í minni hlutanum að græna hagkerfið fái sérstakan lið og 70 millj. kr. verði varið í þau verkefni á árinu 2015. Við leggjum reyndar til að nafninu á lið sem ber nafnið Græna hagkerfið og verkefni tengd vernd sögulegra og menningartengdra byggða og fornleifa o.fl., verði breytt í Verkefni tengd vernd sögulegra og menningartengdra byggða og fornleifa o.fl., og að við fáum nýjan lið sem ber heitir Græna hagkerfið. Það gerir þetta gegnsærra og sýnir áhersluna á græna hagkerfið, því að auðvitað er það ekki eins og hæstv. forsætisráðherra hefur haldið fram í ræðum, að græna hagkerfið eigi að snúast um uppbyggingu á torfbæjum, eins og hann fór yfir fyrr á þessu þingi. Það er önnur tillaga upp á 40 millj. kr. sem lýtur að húsnæðisframlagi til Listaháskóla Íslands. Listaháskólinn hefur verið í vandræðum hvað húsnæði varðar og engum fjárframlögum var varið í frumvarpinu til þessa liðar, en það er mjög mikilvægt. 40 milljónir eru ekki einu sinni nægilegar en þó er það eitthvað til þess að mæta þeim vanda sem Listaháskólinn býr við hvað húsnæði varðar. Því hefur reyndar verið haldið fram að húsnæðið sé heilsuspillandi. Það eru því framkvæmdir sem þarf að fara í til þess að laga húsnæðið. Fimmta breytingartillagan við sundurliðun 2 frá minni hlutanum er til háskólastarfsemi. Þar er lagt til að 100 millj. kr. verði varið í samstarfsnetið. Samstarfsnetið hefur dugað háskólunum, ríkisháskólunum vel til að vinna saman. Það hefur skapað rými fyrir hagræðingu og ýmislegt annað og stuðlað að aukinni samvinnu opinberu háskólanna. 150 millj. kr. voru í fjárlögum 2013 til þess að reka þetta samstarfsnet. Það var skorið niður í 75 milljónir í fjárlögum 2014 og núna var því algjörlega hent út. Minni hlutinn leggur til að þessu samstarfsneti verði haldið við, enda má færa rök fyrir því að það skipti máli og spari jafnvel pening þegar til lengdar er litið. Síðan er það ein af þeim mjög svo alvarlegu stefnumarkandi ákvörðunum sem eru birtar í fjárlagafrumvarpinu án nokkurrar umræðu, það er tillagan um fjöldatakamarkanir í framhaldsskóla. Minni hlutinn vill ekki að sú aðgerð nái fram að ganga og kemur með þá tillögu að 500 millj. kr. verði varið til framhaldsskólanna til að sjá til þess að framhaldsskólinn sé enn þá opinn fyrir 25 ára og eldri sem vilja fara í bóknám. Þetta eru 522 ársnemendur, þetta eru 522 nemendur í fullu námi. Einstaklingarnir eru fleiri, þeir eru um 1.650 ef ég man töluna rétt. Ég fékk svar við þessari spurningu núna í október, nei, ég sendi hana í september en svarið kom ekki fyrr en í byrjun desember, en svarið er komið og þar er nákvæmlega tilgreint hvað ársnemendurnir eru margir. Virðulegur forseti, það má vera að ég fari með rangt með dagsetningar en það er ekki aðalmálið í þessu heldur að við vitum að í október 2014 voru 522 ársnemendur 25 ára og eldri í framhaldsskólakerfinu í heild. Í tillögunum í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir að enginn þeirra verði í skólanum, ef maður horfir á tölurnar. Það er gert ráð fyrir 2,5% náttúrulegri fækkun og minni aðsókn og því er skipt jafnt á framhaldsskólana alla. Síðan er gert ráð fyrir að það fjölgi um 130 nemendur í starfsnámi og að þessir 522 ársnemendur, sem eru bóknámsnemendur í framhaldsskólakerfinu, haldi ekki áfram. Það fylgir hins vegar skilaboðum frá menntamálaráðuneytinu að framhaldsskólunum sé ekki meinað að taka þessa nemendur inn, en þeir fá greinilega ekki borgað fyrir þá. Ef skólarnir eru komnir með sína ársnemendatölu og bæta þessum nemendum við fá þeir ekki borgað fyrir það. En þeir mega taka þá inn og fylla upp í hópa. Ég hef miklar áhyggjur af þessu. Við viljum auðvitað að allir íbúar landsins hafi aðgang að menntun án tillits til efnahags eða félagslegra aðstæðna og að það megi aldrei hindra aðgang fólks að menntakerfinu í landinu. Menntakerfið er ein af meginstoðunum, um það erum við öll sammála. Hátt menntunarstig eykur hagvöxt og margar rannsóknir hafa sýnt það að hvert ár í framhaldsskóla - þá er ég ekki að tala um lokapróf heldur hvert ár í framhaldsskóla - auki um 7% þann hagvöxt sem hver einstaklingur býr til. Þessi hæstv. ríkisstjórn ætlar að meina 522 ársnemendum um nám, 522 nemendum í fullu námi, 1.650 einstaklingum, þó að það sé alveg ljóst að það mun lækka menntunarstig og hafa slæmar afleiðingar, því að auðvitað geta ekki allir farið á Keili eða Bifröst á háskólabrú. Það er nám sem er dýrt. Það er að vísu lánshæft en hver önn kostar 225 þús. kr. bara í skólagjöld. Lánasjóður íslenskra námsmanna getur lánað fyrir skólagjöldunum en eins og við þekkjum úr umræðum um lánasjóðinn er reiknað með að helmingur lánanna verði ekki endurgreiddur. Ég get því ekki betur séð en að þessi leið, sem greinilega er ætluð í sparnaðarskyni, ætluð til að geta greitt fyrir kjarasamning kennara, muni síðan verða kostnaðarsöm til framtíðar. Við leggjum mikla áherslu á að þessi fyrirætlan og breytt stefna í menntamálum í landinu, sem ekki hefur fengið neina kynningu eða umræðu og er bara skellt fram í fjárlagafrumvarpi, nái ekki fram að ganga. Við munum leggja okkur fram við að koma í veg fyrir það að stefnan nái fram að ganga og við erum hér með breytingartillögu sem er aðeins upp á 500 millj. kr. en mun nægja til þess að skipta á milli framhaldsskólanna svo að þeir geti tekið 25 ára og eldri nemendur inn í framhaldsskólana. Við erum með breytingartillögu varðandi Ríkisútvarpið. Þar gerum við ráð fyrir að 19.400 kr., sem er útvarpsgjaldið eins og það er núna árið 2014, gangi óskert til Ríkisútvarpsins. Þannig þurfum við að gera breytingartillögur á bæði tekju- og gjaldahlið, en eins og kunnugt er hafði verið gert ráð því að útvarpsgjaldið lækkaði í 17.800 kr. og auk þess að það rynni ekki allt til Ríkisútvarpsins. Stjórnendur Ríkisútvarpsins hafa lýst því yfir að það verði meiri háttar breytingar á starfsemi stofnunarinnar ef þær tillögur ná fram að ganga. Við gerum hér breytingartillögu um að 280 milljónir komi á tekjuhliðina og 712 milljónir á móti á gjaldahliðina og þannig verði tryggt að Ríkisútvarpið geti sinnt lögbundnum skyldum sínum í menningarmálum gagnvart öryggi og lýðræðishlutverkinu og hafi raunhæfan möguleika á því að halda uppi fjölbreyttri dagskrá. Frá hruni hefur 105 starfsmönnum verið sagt upp hjá stofnuninni. Það hefur verið hagrætt geysilega en núna er staðan orðin þannig að með þessum fyrirætlunum hæstv. ríkisstjórnar verður umtalsverð breyting á stofnuninni og ekki miklar líkur á að hún geti staðið undir lögbundnu hlutverki sínu sem er, eins og ég sagði áðan, menningartengt, það er tengt öryggis- og lýðræðismálum og einnig þjónustu við landsmenn, að halda hér uppi fjölbreyttri dagskrá. Við leggjum einnig til að sjóðirnir, listasjóðirnir, myndlistarsjóður fái 25 millj. kr. aukið framlag, Bókasafnssjóður höfunda 35 millj. kr. aukalega og tónlistarsjóður fái 25 milljónir. Þetta er breytingartillaga við breytingartillögur meiri hlutans þar sem við hækkum þau framlög upp til að koma til móts við þessa sjóði og teljum það náttúrlega afskaplega mikilvægt, ekki síst fyrir Bókasafnssjóð höfunda ef fyrirætlan um að hækka virðisaukaskatt á bókum nær fram að ganga. Landssamband æskulýðsfélaga, þarna gerum við ráð fyrir 15 millj. kr. framlagi þannig að það auðveldi æskulýðnum að taka þátt í alþjóðlegum verkefnum. Þeir þurfa alltaf að vera með framlög á móti framlögunum sem þau fá þá erlendis frá og þetta ætti að auðvelda það samstarf. Síðan er framlag til notkunar íslensku í stafrænni upplýsingamiðlun. Þetta er þingsályktunartillaga sem var samþykkt með öllum greiddum atkvæðum í þessum sal en ekkert framlag hefur verið lagt í það að fylgja þeirri þingsályktunartillögu eftir og sama á við um upplýsinga- og tjáningarfrelsið, þingsályktunartillöguna sem hefur hlotið skammstöfunina IMMI. Þar er einnig gert ráð fyrir fjármagni til að fylgja þeirri þingsályktunartillögu eftir. Virðulegur forseti. Þá erum við komin að breytingartillögu minni hlutans sem snýr að sóknaráætlun landshluta. Við bætum þar við upp í 400 millj. kr., eins og framlagið var á árinu 2013. Auðvitað mætti hugsa sér að hækka þá tölu en hæstv. ríkisstjórn ætlaði að þurrka þetta átak út í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2014. Það kom inn tillaga á milli umræðna þannig að rétt rúmar 100 millj. kr. fóru í sóknaráætlun landshluta á árinu 2014. Sama gerðist síðan í fjárlagafrumvarpinu 2015, sóknaráætlunin var nánast slegin af með 15 millj. kr. framlagi. 85 milljónum á að bæta við en minni hlutinn segir: Það er ekki nóg. Þetta er verkefni sem er þverpólitísk samstaða um alls staðar í sveitarfélögunum. Hundruð manna hafa setið á fundum til þess að vinna að sóknaráætlun fyrir landshluta. Þar er meginþemað það að þekking og reynsla þeirra í sveitarfélögunum verði nýtt við fjárlagagerðina og þeir komi í auknum mæli að samningu fjárlagafrumvarpa og forgangsraði verkefnum eftir því sem vilji stendur til í landshlutunum. 400 milljónir eru til bóta en til framtíðar litið eigum við auðvitað að auka í þennan lið og halda áfram á þeirri braut að sveitarfélögin geri sínar áætlanir og forgangsraði verkefnum og nái sátt í landshlutunum um það. Ekki er gert ráð fyrir nema 145,8 milljónum í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Þetta leyfi ég mér að kalla hneyksli. Það er stórkostleg fjölgun ferðamanna og það vita allir að átroðningurinn er mikill og það sér á ferðamannastöðunum vegna þess að ekki hefur verið lagt nægilegt fé í að byggja upp innviðina, hvorki á ferðamannastöðunum né á friðlýstu svæðunum og ekki heldur til þess að búa til aðdráttarafl víðar en á vinsælu ferðamannastöðunum. Í Framkvæmdasjóði ferðamannastaða bíða umsóknir upp á 2 milljarða. Hæstv. ríkisstjórn setur 145,8 millj. kr. í sjóðinn. Við leggjum til í minni hlutanum að bætt verði við um 600 milljónum. Auðvitað er það ekki mjög há upphæð, en við erum ábyrg í tillögugerð okkar og viljum ekki að ríkissjóður verði með halla á árinu 2015. En á meðan staðan er svona er nauðsynlegt að setja að minnsta kosti 745,8 millj. kr. í sjóðinn til þess að vinna að þessum verkefnum. Hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra hefur talað um það frá því að hún settist í ráðherrastólinn að áform séu uppi um að koma með frumvarp um gjaldtöku sem mundi nýtast til uppbyggingar á ferðamannastöðum og friðlýstum svæðum. Það eru liðnir 18 mánuðir og það bólar ekkert á þessu frumvarpi. Það er talað um það sé nýafgreitt með fyrirvara hjá framsóknarmönnum. Ég veit ekki hvað í þeim fyrirvara felst, en hv. þingmenn Framsóknarflokksins munu þá væntanlega útskýra það þegar umræðurnar fara af stað og frumvarpið verður lagt fram. En fyrir fram, áður en umræður hefjast hér, er ljóst að það er ósætti í samfélaginu um þær hugmyndir sem hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra er að bera fram. Ég hef sagt að mér finnist þetta ekki góðar hugmyndir, alla vega algjörlega óhugsandi að ég þurfi að borga peninga, alveg sama þó að það séu ekki nema 500 kr. á ári í þrjú ár, 1.500 kr., til þess að fara í mína árlegu ferð í þjóðgarðinn á Þingvöllum. Ég get ekki hugsað mér þetta og það er sögulegt, það er menningartengt. Þarna eru rætur okkar Íslendinga. Við höfum getað gengið frjáls um Þingvelli frá landnámi og ég held að Íslendingar muni ekki sætta sig við það að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra ætli að skerða það frelsi með gjaldtöku. Ég á því eftir að sjá að það gangi snuðrulaust í gegnum þingið, en við skulum endilega skoða þetta með jákvæðum huga því að nauðsynlegt er að finna leiðir til að byggja upp ferðamannastaðina. Virðulegi forseti. Hæstv. fráfarandi innanríkisráðherra fannst það góð hugmynd að skera niður 56 millj. kr. sem ætlaðar voru í úrræði fyrir þolendur kynferðisofbeldis. Þetta eru aðeins 56 millj. kr. en skipta þolendur kynferðisofbeldis mjög miklu máli, að flýta málunum í gegnum kerfið eins og hægt er. Því miður er það þannig að þolendur kynferðisofbeldis eru oftar en ekki börn. Við í minni hlutanum getum ekki tekið undir að þetta sé góð hugmynd og leggjum til að þessum 56 milljónum verði haldið inni og átakinu verði fylgt eftir, vegna þess að við höfum fengið upplýsingar um það í hv. fjárlaganefnd að ekki sé vanþörf á því og t.d. fór ríkissaksóknari ágætlega yfir það með okkur. Ég vona því að þó að meiri hlutinn og hv. þingmenn Framsóknar- og Sjálfstæðisflokksins geti ekki samþykkt allar tillögur okkar að þeir velji a.m.k. þetta til þess að samþykkja. Einnig eru hér lagðar til 50 millj. kr. til Útlendingastofnunar. Það er lögð til tímabundin 21 millj. kr. hækkun fjárveitinga til nýrrar kærunefndar útlendingamála, sem tekur við kærumálum nú um áramótin. Markmiðið er að draga úr kostnaði vegna dvalar- og umönnunarkostnaðar hælisleitenda. Aukningin svarar til tveggja starfsmanna og án þeirra mun umönnunarkostnaður verða talsvert meiri en gert er ráð fyrir í fjárlögum og fjárveitingin er því líkleg til að spara mun meira fjármagn en beiðninni nemur. Hins vegar er talað um 29 millj. kr. tímabundna hækkun fjárveitinga til að standa undir átaki í úrvinnslu eldri mála hælisleitenda. Í ágúst á þessu ári var sett það markmið að meðferð á málum hælisleitenda taki ekki meira en 90 daga og út af standa eldri mál. Það er afar kostnaðarsamt að draga þetta á langinn þannig að 50 milljónum samtals leggur minni hlutinn til að verði varið til Útlendingastofnunar til viðbótar því framlagi sem fyrir er. Við leggjum til að í Vegagerðina fari 600 millj. kr. í nýframkvæmdir. Ég þarf ekki að rökstyðja það, virðulegi forseti, við þekkjum vel hvernig staðan er víða á vegum landsins. Þar er umferðaröryggi ógnað á sumum svæðum og það þarf ekki aðeins að fara í viðhald heldur þurfum við enn meira í nýframkvæmdir. 20. tillagan hér, breytingartillaga okkar minni hlutans, lýtur að hafnarframkvæmdum. Það eru 180 milljónir sem ættu að fara til Helguvíkurhafnar til þess að byggja viðlegukant. Þannig var að á síðasta kjörtímabili, þegar hér var umræða um iðnaðarsvæðið á Bakka og þær sérstöku aðgerðir sem farið var í þar til þess að laða að fyrirtæki og byggja upp iðnaðarsvæðið, var m.a. farið í hafnarframkvæmdir við Húsavíkurhöfn. Þegar það mál var afgreitt úr ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur var talað um að þegar sömu skilyrði hefðu verið uppfyllt á svæðinu við Helguvík kæmi þar framlag í hafnarframkvæmdir. Það hefur hins vegar ekki gerst. Nú er búið að lyfta fyrirvörum af öðru kísilverinu sem á að koma þarna og þessi viðlegukantur er nauðsynlegur til að mögulegt sé að þjónusta það kísilver. Reykjanesbær hefur verið keyrður í þrot. Þetta er skuldugasta sveitarfélag landsins sem á í miklum erfiðleikum og verið er að reyna að byggja þar upp og þeir eiga ekki 180 millj. kr. til að byggja slíkan viðlegukant, en það er nauðsynlegt til þess að þarna geti orðið uppbygging. Framkvæmdir við kísilverið eru byrjaðar og á árinu 2015 þarf viðlegukanturinn að koma. Virðulegur forseti, þetta er svo mikilvægt fyrir Suðurnesjamenn að hæstv. ríkisstjórn getur ekki horft fram hjá því. En á sama tíma og ríkisstjórnin leggur ekki sömu ívilnanir til Suðurnesjamanna eins og þeir gera til iðnaðarsvæðisins á Bakka, þó að sambærilegar séu að þessu leyti, taka þeir arð frá Isavia, 700 millj. kr. arð frá Isavia, og stjórnendur þess fyrirtækis hafa sagt að ef það verður gert verði framkvæmdir við Keflavíkurflugvöll dregnar saman, þjónusta við stóru flugfélögin sem þarf að stórauka vegna þess að það er nefnilega þannig að öllum þessum ferðamönnum fylgja auknar flugsamgöngur og aukið álag á Keflavíkurflugvöll og þar eru áform uppi um miklar breytingar sem eru nauðsynlegar. Ég er ekki að kvarta undan því að 500 millj. kr. séu ætlaðar í aðra flugvelli á landinu. Það er sjálfsagt að gera og taka það úr ríkissjóði. En það er annað að rífa 700 millj. kr. út úr Isavia sem nota átti til uppbyggingar á Keflavíkurflugvelli og atvinnu þar, þar sem atvinnuleysi hefur verið mest á landinu. Það er enn verst á Suðurnesjum, um 5%, hæst var það 15%, og það eru margar ástæður fyrir því og ekki tími fyrir mig til að fara yfir það hér. Virðulegi forseti. Það er svo undarlegt að hv. þingmenn Suðurkjördæmis úr Framsóknarflokknum og Sjálfstæðisflokknum sem eru núna orðnir hæstv. ráðherrar kvörtuðu mikið undan því á síðasta kjörtímabili að ekki gengi vel að byggja upp á Suðurnesjum. Samt sem áður héldum við þar úti tveimur nýjum skólum, Fisktækniskólanum og Keili, og gerðum ýmsa hluti. Þessir sömu hæstv. ráðherrar lyfta ekki litla putta fyrir svæðið sem þeir vita mætavel hvernig stendur. Fisktækniskólinn er hreinlega skorinn niður, hann er hreinlega skorinn niður. 20 millj. kr. tímabundið framlag til skólans er skorið niður. Hvað á þetta að þýða? Á að leggja skólann af? Síðan er Keilir eini skólinn sem er með nám á háskólastigi sem fær ekki neitt í breytingartillögum eða í frumvarpinu. Þarna eru tveir nýir skólar á Suðurnesjum sem eru afskiptir af hæstv. ríkisstjórn. Stóra málið í tillögum okkar minni hlutans er auðvitað Sjúkratryggingarnar Íslands og Landspítalinn. Sjúkratryggingarnar, til þess að berja á bak aftur þá gífurlegu hækkun á greiðsluþátttöku, sem er á árinu 2015, ef áætlanir ná fram að ganga, 1.900 milljónir. Þetta gengur ekki og við vitum alveg hvernig staðan er og það þekkja allir sögur af einhverjum, annaðhvort í fjölskyldu þeirra eða í vinahópi, sem hefur hætt við að fara til læknis vegna kostnaðar. Það er ekki hægt að líða. Við höfum heyrt sögur af fólki sem þarf sérstaklega á þjálfun að halda og það fólk tekur jafnvel annan hvern tíma út af auknum kostnaði, en þar voru gífurlegar hækkanir sem áttu sér stað 1. janúar 2014 með reglugerðarbreytingu hæstv. heilbrigðisráðherra. Þetta er ólíðandi. Við viljum að við þann milljarð sem meiri hlutinn leggur til Landspítalans verði bætt 250 milljónum, 200 milljónum til þess að bregðast við biðlistum sem munu lengjast út af verkfallinu og engin lausn er í sjónmáli þar, og síðan að 50 milljónir fari á BUGL. Virðulegur forseti. Hæstv. ríkisstjórn veður inn í samningsbundna liði og færir þá einhliða niður, eins og t.d. styttingu bótatíma. Minni hlutinn leggur til að bótatíminn verði sá sami og leggur á það áherslu að aldrei sé farið inn í svona samningsbundin réttindi fólks einhliða. Það þarf að semja um það ef stytta á þennan tíma og finna út úr því hvernig þetta leggst. Ég nefndi Reykjanesbæ áðan sem á í miklum fjárhagslegum erfiðleikum eftir mikla stjórnartíð sjálfstæðismanna þar til margra ára,  Virðulegur forseti. Ég sé að tími minn er búinn og ég kemst ekki lengra, en ég nýti þá frekar tíma minn síðar í umræðunni ef ég tel ástæðu til þess.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu og góða yfirferð yfir breytingartillögur minni hluta fjárlaganefndar við fjárlagafrumvarpið. Mig langar að koma aðeins inn á skólamálin og stöðu framhaldsskólanna og framhaldsdeildanna og dreifnámið úti um land. Við þekkjum báðar hve miklu máli framboð á menntun á framhaldsskólastigi skiptir byggðirnar og þó að stjórnarmeirihlutinn hafi bætt einhverju inn í þennan málaflokk og tillögur minni hlutans hljóði upp á 500 milljónir inn í þennan málaflokk þá tryggir það aðeins hið svokallaða gólf í framhaldsskólunum en ekki litlu framhaldsdeildirnar. Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns. Hvernig sér hún framhaldið fyrir sér á þeim stöðum sem þurfa jafnvel að fækka nemendum, eins og Fjölbrautaskóli Snæfellinga sem stendur frammi fyrir því að þurfa að skera niður framhaldsdeildina á Patreksfirði? Nú sitja ekki allir við sama borð. Sums staðar þar sem boðið er upp á fjarnám eða dreifnám, eins og á Blönduósi, Búðardal, Hvammstanga og Hólmavík, er námið fjármagnað af sóknaráætlun. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að þessu verði komið undir einn hatt og fjármagn til þessarar menntunar verði tryggt? Það skiptir sköpum fyrir þessar byggðir að geta boðið upp á þetta nám í heimabyggð. Það hefur sýnt sig. Það er alveg ótrúlegt að stjórnarmeirihlutinn hafi ekki meiri metnað en þann sem kemur fram í fjárlagafrumvarpinu gagnvart þessum deildum.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að gott aðgengi að framhaldsnámi sem næst heimabyggð er einn af mikilvægustu búsetukostunum. Menn líta til þess þegar þeir ákveða hvar þeir ætla að eiga heima. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar núna um fjöldatakmarkanir í framhaldsskólunum koma verst niður á litlum skólum úti á landi. Ég get nefnt Menntaskólann á Tröllaskaga þar sem er 18,4% fækkun ársnemenda og Fjölbrautaskóla Snæfellinga þar sem er rúm 17% fækkun ársnemenda. Þetta eru tveir nýir skólar sem hafa svo sannarlega sýnt það með starfi sínu að þeir hafa getað mætt menntunarþörf í sínu nánasta umhverfi. Fjölbrautaskóli Snæfellinga byrjaði með deild á Patreksfirði, ef ég man rétt, og síðan hefur starfið vaxið. Þetta skiptir mjög miklu máli. Það er ekki hægt að sætta sig við að við sumar deildirnar fari framlagið, eins og framlag framhaldsskólanna, í gegnum menntamálaráðuneytið en annað sé bara háð sóknaráætlunum þar sem það fjármagn hefur verið skorið niður, eins og við þekkjum. Þetta hefur bitnað á dreifnámi. Að vísu man ég eftir því að í fjárlögum fyrir árið 2014 fóru sérstakar 15 milljónir í að koma til móts við dreifnám sem hefði annars fallið niður við niðurskurð á sóknaráætlununum. Það er mjög mikilvægt að þetta komist í fastar skorður, að þetta sé á vegum ráðuneytisins og fari í gegnum liðina sem úthlutað er þaðan svo að þessar framhaldsdeildir, nemendur og starfsmenn þurfi ekki að lifa í óvissu um hvort haldið verði áfram á næsta ári eða hvernig farið verði með þessar deildir, hvort sem það eru framhaldsdeildirnar eða dreifnámið í gegnum skólana.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi svör. Mig langar aðeins að koma inn á stöðu Ríkisútvarpsins og framtíðarsýn hv. þingmanns í þeim efnum. Minni hlutinn leggur fram tillögur um að allt útvarpsgjaldið renni til stofnunarinnar og þannig verði grundvöllurinn fyrir rekstrinum tryggður. Stjórn Ríkisútvarpsins hefur sent ákall til okkar þingmanna um að móta stefnu og standa við það að allt útvarpsgjaldið, eins og það er í dag, 19.400 kr., renni óskipt til stofnunarinnar. Hún hefur metnaðarfullar áætlanir um að styrkja ýmislegt varðandi uppbyggingu efnis á landsbyggðinni og starfsemi þar og framleiðslu á innlendu efni og barnaefni og að varðveita gamalt efni sem stofnunin hefur undir höndum. Hvernig sér hv. þingmaður að þessi mál eigi eftir að þróast?

Virðulegur forseti. Mér líst engan veginn á þessar fyrirætlanir hæstv. ríkisstjórnar. Í rauninni skil ég ekki hvert á að fara með stofnunina. Getur verið að hæstv. ríkisstjórn átti sig ekki á mikilvægi stofnunarinnar, menningarlegu mikilvægi og lýðræðislegu, og ég tala nú ekki um öryggisþáttinn til þess að tryggja góða dreifingu um allt land? Bæði starfsmenn og stjórnendur Ríkisútvarpsins hafa talað mjög skýrt og sagt að ef gjaldið verði óbreytt frá árinu 2014, 19.400 kr., og renni óskert til útvarpsins, eins og lög gera ráð fyrir, þá muni verða hægt að halda úti góðri dagskrá, stofnunin geti sinnt sínu lögbundna hlutverki og viðhald á dreifikerfinu verði líka mögulegt. Við viljum stefna að því og tillaga okkar gengur út á það.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu þar sem hún fór yfir öll helstu málin og atriðin sem minni hlutinn á þingi lagði fram. Hv. þingmaður kom víða við í ræðu sinni, m.a. á okkar svæði, Suðurnesjunum, sem stendur nú höllum fæti að mörgu leyti, bæði hvað varðar menntun og atvinnumál, þó að ýmislegt hafi nú samt áorkast í þeim efnum á síðustu árum. Það sem mig langar til að spyrja um er aðeins meira tengt menntamálunum. Ef ég les aðeins úr stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, sem er afskaplega fallegt og gott plagg, þá segir þar m.a., með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin leggur ríka áherslu á að efla menntakerfið með hagsmuni nemenda og þjóðarinnar allrar að leiðarljósi. Fjölbreytileiki í skólastarfi er lykill að kraftmiklu og skapandi samfélagi. Áhersla verður lögð á samráð við hagsmunaaðila þegar ákvarðanir eru teknar á vettvangi ríkisins um skipulag náms og kennslu. Auka þarf áherslu á nám í iðn-, verk-, tækni-, hönnunar- og listgreinum og efla tengsl þessara námsgreina við atvinnulífið. Komið verði á fót samstarfsvettvangi menntamálayfirvalda, kennara og hagsmunaaðila í atvinnulífi um framtíðarsýn og mótun menntastefnu í þessum greinum.“ Eins og ég sagði eru þetta afskaplega falleg orð og vel sögð og til þess fallin að auka manni bjartsýni, vegna þess að það er nú eitt sem maður hefur nú lært og lesið í gengum tíðina að ef kreppur verða í þjóðfélögum eiga menn að leggja meiri peninga í menntun, efla nýsköpun og þróun og styrkja skóla. Ríkisstjórnin gerir þó allt þveröfugt miðað við það sem stendur þarna. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þm. Oddnýju Harðardóttur: Hvernig sér hún fyrir sér að menntamál og skólamálin í samfélaginu muni þróast á næstu árum ef ekki verður snúið algjörlega af þessari braut?

Virðulegi forseti. Hæstv menntamálaráðherra hefur talað um að hann vilji gera framhaldsskólana að ungmennaskólum. Ef hann ætlar að gera það erum við að fara aftur til ársins 1962 og fyrr, en á sjöunda áratugnum og þeim áttunda fjölgaði framhaldsskólum um landið, fjölbrautaskólakerfið var sett upp og aðgengi að menntun batnaði víða og skólasókn jókst. Verið er að fækka nemendum í skólunum. Það mun koma niður á námsframboði, það er bara þannig. Ef fleiri nemendur eru í skólanum er hægt að bjóða upp á fjölbreyttara nám. Það gengur þvert á þau orð sem hv. þingmaður las upp úr stefnuplaggi hæstv. ríkisstjórnar og mun draga úr fjölbreytninni bara hvað það varðar. Þegar síðan námið verður stytt eins og áform eru uppi um verður framboðið enn fátæklegra af því að búið er að fara í þá aðgerð sem stefnt er að, þ.e. fjöldatakmarkanir á árinu 2015. Ég er reyndar mjög hlynnt því að stytta námstíma til stúdentsprófs, ég tel að það sé góð og mikilvæg aðgerð til þess að ungmenni okkar standi jafnfætis erlendum jafnöldrum sínum. En að gera þetta hvort tveggja verður til þess að taka sveigjanleikann úr framhaldsskólakerfinu og gera það mun einhæfara. Ég get ekki séð að orð af því sem hv. þingmaður las upp úr stefnuplaggi ríkisstjórnarinnar gangi eftir ef þessar tvær aðgerðir í framhaldsskólunum verða að veruleika.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og deili með henni áhyggjum af þeirri framtíðarsýn sem birtist þarna. Það slær mann þegar maður les þetta plagg, það sem ríkisstjórnin lagði upp með að gera, að það sem hún gerir nú fer alveg í þveröfuga átt. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Á hverjum heldur hv. þingmaður að breytingin á framhaldsskólakerfinu bitni helst, að hleypa ekki 25 ára og eldri í bóknám? Einhvern veginn finnst manni að hún muni bitna harðast á þeim sem minnst eiga og standa höllum fæti í félagslegu og efnahagslegu tilliti. Eins og hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni eru til skólar eins og Keilir og fleiri. En það kostar peninga að fara þangað, sem getur verið erfitt fyrir venjulegt ungt fólk að reiða fram. Á hvaða hópi heldur hv. þingmaður að þetta bitni mest?

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega augljóst að það mun bitna á fólki sem er 25 ára og eldra, sem vill fara í bóknám og sem á heima úti á landi og hefur ekki fjármagn til þess að koma sér í skóla annaðhvort hjá Keili eða Bifröst. Sumir þurfa auðvitað byrja á símenntunarstofnununum en slíkar stofnanir fá ekki fjármagn til þess að taka við þeim. Mér sýnist því stefnan vera sú að setja þetta fólk bara út á guð og gaddinn, það á ekki að komast í nám. Eitt mun skaða sveitarfélögin heilmikið og það er að nú mun stór hópur kvenna á landsbyggðinni ekki komast í bóknám. Hér er um að ræða konur sem eru eldri en 25 ára og vilja fara í bóknám, þær verða kennarar, þær verða sjúkraliðar, hjúkrunarfræðingar o.s.frv. og halda uppi þjónustu við börn og eldri borgara í sveitarfélögunum. Nú er búið að loka fyrir þann augljósa kost í opinbera skólakerfinu og það er óásættanlegt með öllu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 6. þm. Suðurk. ræðuna, hún var um margt áhugaverð. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður talaði um Suðurnes og þau ýmsu vandamál sem eru aðkallandi þar, sem ég sé engan ágreining um að séu aðkallandi þar og gott ef hv. þingmaður stendur ekki einnig að þingsályktunartillögu um að búa til áætlun um hvernig hægt sé að leysa þau fjölmörgu vandamál sem eru til staðar á Suðurnesjum, kannski ekki síst sökum brotthvarfs bandaríska hersins, ef ég skil málavexti rétt. Ég velti fyrir mér afstöðu hv. þingmanns til annarra svæða á landinu sem eiga kannski ekki alveg við jafn mikil vandamál eða kannski ekki sömu vandamál að stríða og á Suðurnesjum, hvort hv. þingmaður telur ástæðu til að leggjast í einhvers konar sóknaráætlun gagnvart atvinnulífi og félagslífi og slíku á öðrum svæðum landsins, vegna þess að nú er ljóst að landsbyggðin á víða undir högg að sækja. Það er að mér skilst enn þá sú þróun í gangi að fólk safnast saman í Reykjavík og í reynd er Ísland orðið hálfgert borgríki ef maður lítur á fjöldatölur. Þetta er þróun sem ég veit ekki til að neinn vilji í raun og veru endilega, kannski er sumum sama en mér er ekki sama og ég held að hv. þingmanni sé ekki sama. En þetta hlýtur að vera af einhverri ástæðu, þetta hlýtur að vera vegna þess að fólk sér ekki sömu tækifæri úti á landi og það sér í Reykjavík. Því er greinilegt að víða á landinu mætti leggja í einhvers konar sóknaráætlun á ýmsum sviðum. Ég mundi setja internetið þar ofarlega á lista vegna þess að það er svo mikið sem hægt er að gera með því. En það er náttúrlega engin heildarlausn á öllum þeim fjölmörgu og fjölbreytilegu vandamálum  Ég hefði gaman af því að vita hvort hv. þingmaður mundi styðja mál sem væri sambærilegt gagnvart öðrum landshlutum.

Virðulegi forseti. Svarið er já, og það hef ég gert. Hér var til dæmis samþykkt þingsályktunartillaga varðandi Húnavatnssýslur á síðasta þingi og margar nefndir hafa verið starfandi, Vestfjarðanefnd, norðausturnefnd og norðvesturnefnd og hvað þetta heitir allt saman. Auðvitað er það atvinnan sem skiptir máli, atvinnan er náttúrlega undirstaða velferðarinnar. Síðan er heilbrigðisþjónustan og menntastofnanirnar mjög mikilvægar stoðir. Aðgengi að þessu verður allt að vera til staðar til að búsetuskilyrði séu vænleg. Hv. þingmaður nefndi internetið. Ég hef fagnað því að meiri hluti fjárlaganefndar er að leggja til ágætisviðbót í fjarskiptasjóð því að það er augljóslega í nútímanum mjög mikilvægt byggðamál að efla fjarskipti. Það hefur áhrif á allt saman, vinnuna og tengsl við samfélagið að hafa gott aðgengi að internetinu, eins og hv. þingmaður nefndi áðan. Ég bý á Suðurnesjum, ég horfi á það sem þar hefur verið að gerast, ég fylgist með því. Það stendur hjarta mínu mjög nálægt en ég horfi líka til annarra byggða. Tökum til dæmis þær byggðir sem eru í prógrammi hjá Byggðastofnun sem hefur fengið heitið Brothættar byggðir. Það er afar mikilvægt verkefni og þar er verið að nálgast byggðamálin á frumlegan og óvenjulegan hátt með þátttöku íbúanna. Þar þurfum við til dæmis að skoða: Hvernig getum við komið til móts við sveitarfélög eins og Skaftárhrepp, sem er ekki sjávarbyggð, á sama hátt og við gerum þegar við úthlutum byggðakvótanum til sjávarbyggða í vanda?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög jákvætt svar og fagna því að hv. þingmaður hafi og komi til með að styðja sambærileg mál fyrir landsbyggðina. Ég er ein af þessum svokölluðu 101 miðbæjarrottum sem þykir mjög vænt um landsbyggðina - ég fagna því enn fremur að hæstv. forseti hafi ekki slegið í bjöllu vegna þess að ég ber þann titil með stolti, en tel mig þó mjög skilningsríkan gagnvart því að landsbyggðin er svolítið skilin út undan eða situr eftir í mikilli þróun sem hefur átt sér stað í Reykjavík hreinlega sökum fólksfjölda. Mér finnst það mjög slæmt. Mér er mjög annt um að hafa allt landið í byggð og búa þannig um málin að það sé tiltölulega auðvelt að vera hvar sem maður vill á landinu og njóta íslenskrar náttúru á þeim forsendum sem manni sýnist. Vegna þess að hv. þingmaður nefndi menntun síðast í þessum lista, hún nefndi atvinnu 

Virðulegi forseti. Ég var ekki að nefna þetta í neinni forgangsröð, en það er augljóst að atvinnan er undirstaða velferðarinnar og síðan er það heilbrigðiskerfið og menntakerfið. Menntakerfið er auðvitað afar mikilvægt og ég hef áhyggjur af því að verið sé að hola það að innan núna, einkum í framhaldsskólunum, og við þekkjum umræðuna um heilbrigðiskerfið. Okkur skortir framsækna byggðastefnu á Íslandi og þessi hæstv. ríkisstjórn vinnur ekki heildstætt að henni, því miður. Evrópusambandið er með mjög framsækna byggðastefnu og við mættum líta til þess hvernig það hugar að byggðum þar sem fólksfækkun er mikil og skilyrði til búsetu erfiðari en annars staðar. Norðmenn til dæmis reka mjög skilvirka byggðastefnu sem við ættum að líta til. Við ættum að leggja okkur fram við byggðastefnuna því að við viljum halda landinu okkar öllu í byggð og þá verðum við að skapa skilyrði til þess. Það getur kostað peninga en við þurfum 

Virðulegi forseti. Ég ætla hér í seinni ræðu að fara aðeins ofan í suma málaflokka sem mér finnst mikilvægir og drepa á einhverju nýju líka. Einn stærsti útgjaldaliðurinn eru skuldaleiðréttingarnar sem eru mjög dýrar fyrir ríkissjóð en dreifast á mjög mörg heimili. Ég átti hér í dag umræðu við hæstv. heilbrigðisráðherra þar sem ég spurði hvort hann væri ekki sammála mér í því að við myndum vilja nýta meiri peninga í heilbrigðiskerfið eins og staðan er í dag og hann tók undir það. Þá spurði ég hvort hann teldi þá að þessum 80 milljörðum á fjórum árum, 80 milljörðum plús, væri vel varið í skuldaniðurfellingu á sama tíma og við horfum á ýmsa innviði veikjast. Ég fékk þá það svar að menn væru í stjórnarsamstarfi og menn gefi að einhverju leyti eftir og finni málamiðlun. Ég vissi það nú en mér finnst mjög merkilegt að í raun erum við þá með kosningaloforð framsóknarmanna í boði Sjálfstæðisflokksins. Við ræddum það í mínum flokki að ef sú staða kæmi upp að okkur byðist að fara í ríkisstjórn og þetta væri undir, þessi skuldaniðurfelling, þá færum við ekki í ríkisstjórn, vegna þess að við teljum að þessum peningum sé illa varið í þessa aðgerð og að kosningaloforð séu líka úrelt fyrirbæri. Flokkar eiga að vera að tala um stefnu og framtíðarsýn og hvaða markmið þeir hafa, en að lofa kjósendum peningum úr ríkissjóði sem þeir greiða sjálfir, mér finnst þetta vera mjög brenglað og ég er mjög ósátt við þessa forgangsröðun ríkisstjórnarinnar hvað varðar skuldaniðurfellinguna. Ég geri ekkert lítið úr því að margir hér inni - sem oft sitja inni í þessum sal en eru kannski ekki hér núna - telja að þetta hafi góð áhrif, sé einhvers konar leiðrétting en ég er ekki sammála því. Ég vil ekki gera lítið úr skoðunum þeirra sem trúa því, en við þyrftum þessa peninga í annað. Við þyrftum að greiða niður skuldir ríkissjóðs og við erum að senda börnunum okkar og unga fólkinu reikninginn. Mér finnst að við verðum að taka ábyrgð á því klúðri sem gerðist á okkar vakt, að við sendum reikninginn ekki inn í framtíðina. Síðan hefur orðið umræða, meðal annars í þessum sal og úti í þjóðfélaginu, um að eitthvað óeðlilegt væri við það að við, sem höfum gagnrýnt skuldaniðurfellinguna, talað gegn henni og greitt atkvæði gegn henni, hefðum sótt um skuldaniðurfellingu. Frammíkallið „Icesave“ hefur verið vinsælt hér, ég hef heyrt það í hinum ýmsu umræðum, en nú er komið nýtt frammíkall og það er: Sóttir þú um? Ég verð aðeins að ræða þetta. Fyrir það fyrsta er um að ræða aðgerð sem öllum er heimilt að sækja um. Og ef menn ætla að bjarga þessum peningum úr ríkissjóði, nýta þá í eitthvað annað, þá sækja þeir að sjálfsögðu um, vegna þess að um 80 milljörðum verður einfaldlega dreift til þeirra sem sóttu um. Segjum að ég sæki um og einhverjir hundraðþúsundkallar komi í minn hlut, þá fara þeir ekki til annarra heimila. Þá get ég ákveðið að afþakka - þessu er ekki deilt út aftur til heimilanna, þeir peningar verða þá væntanlega eftir í ríkissjóði - eða ég get ákveðið að fá þessa peninga, nýtt þá í að lækka lánin mín eða í verkefni sem stjórnvöld eru ekki að sinna. Það kemur í sjálfu sér engum við hvað ég geri. En mér finnst það ekki boðleg umræða hér í þessum þingsal að þeir sem tala gegn skuldaniðurfellingu þurfi að svara fyrir það sérstaklega að þeir sæki um. Er þá allt í lagi að tala fyrir því að 80 milljarðar fari úr ríkissjóði á fjórum árum, greiða atkvæði með því, sækja síðan um og þiggja það? Er það þá alveg eðlilegt? Við skulum aðeins koma okkur upp úr þessu, þetta er ekki það sem málið snýst um. Mig langar líka aðeins til að tala um framkvæmdina við fjárlagagerðina. Það var eitt sem vakti athygli og kom okkur svolítið í opna skjöldu, minni hlutanum, og það voru þessir safnliðir sem allt í einu dúkkuðu upp. Búið var að taka þá frá fjárlaganefnd og setja það að miklu leyti inn í ráðuneytin, jafnvel í sjóði líka. Það er gert til að reyna að gæta jafnræðis. Það á ekki að skipta máli hvort fólk þekki einhvern í fjárlaganefnd eða hafi aðgang að því fólki sem þar situr; og þá í meiri hluta fjárlaganefndar, því að minni hlutinn hefur kannski ekki alveg þau áhrif sem hann mundi vilja. Þarna koma allt í einu inn mjög margir liðir sem heyra undir - þetta eru félagasamtök og hafa verið á safnliðum ráðuneytanna. Ég get ekki séð, á skýringartextum eða öðru, að þetta sé endilega vel ígrundað, þetta virðast vera geðþóttaákvarðanir. Þó að þarna inni séu margir liðir sem ég tel að eigi rétt á styrk úr ríkissjóði þá mundi ég vilja að það færi eftir öðrum leiðum og að vinnubrögðin væru faglegri en þetta. Mér fannst ég sjá sömu tilhneigingu þegar hæstv. forsætisráðherra var með útdeilingar af liðnum um græna hagkerfið í ýmis verkefni sem snúa að menningararfi. Þar var farið fram hjá þeim sjóðum sem eru til og eiga að tryggja jafnræði og ákveðið verklag þannig að allir standi jafnfætis. Mér finnst það vinnulag ekki gott og við þurfum að ræða í fjárlaganefnd hvort þetta er það sem koma skal. Þá þurfum við í minni hlutanum líka að vera viðbúin, við höfum þá væntanlega okkar skoðanir á því hvernig eigi að fara með þetta. Af því að stjórnvöld hafa mikið talað um agann, nota orð eins og agi og aðhald og stöðugleiki, þá tek ég það sérstaklega fram í nefndaráliti 3. minni hluta, sem hefur síðan verið í fréttum, að fjárlagaliður sem heitir Ríkisstjórnin hefur vaxið mjög mikið. Það er grundvallaratriði þegar maður gerir kröfur til annarra að maður - nú langar mig að sletta á ensku, „Put your money where your mouth is“ - lifi eftir því sem maður segir, held ég að maður segi, þ.e. að maður geri ekki meiri kröfur til annarra en maður gerir til sjálfs sín. Þegar þessi liður vex ár frá ári - hefur hækkað um 34% á nokkrum árum - hlýtur maður að spyrja hvort þetta tal um aga og aðhald sé ekki frekar innantómt. Fjárlagafrumvarpið er stærsta mál á hverju ári, eitt af stærri málunum, í raun stefna ríkisstjórnarinnar, hvernig hún vill forgangsraða fjármunum. Ég mundi vilja sjá meiri og dýpri umræðu um fjárlagafrumvarpið í fjölmiðlum, meiri greiningar. Ef við mundum eyða tímanum og orkunni sem við setjum í að lýsa til dæmis HM í fótbolta - klukkutímarnir sem fara í greiningar og skýringar og umræður - í umræður um samfélagsmál og setja sama kraft í það þá gæti það breytt miklu. Ég finn, sem eðlilegt er, að í umræðum um fjárlagafrumvarpið átta margir sig ekki á breytingartillögum ríkisstjórnarinnar - hvað er það? Svo eru það breytingartillögur meiri hluta og síðan kemur minni hlutinn með sínar breytingartillögur - hvað er fjárlagafrumvarp? Svo koma fjáraukalögin inn í þetta - hvað er það? Ég verð að viðurkenna að þegar ég settist á þing þá var ég ekkert allt of klár í þessu og var í raun að átta mig á því hvað fjáraukalög væru í fyrsta skipti en er þó þokkalega áhugasöm um þjóðfélagsumræðuna. Ég veit ekki alveg hvernig við eigum að breyta þessu. Hér stöndum við og ræðum hvert við annað í minni hlutanum, við erum ekki einu sinni í samtali við meiri hlutann. Þetta er meira svona: Fara þau ekki að klára þetta? Við þurfum einhvern veginn að gefa þeim þessa þrjá, fjóra daga svo að þau fái útrás. Umræðan á ekkert að snúast um það. Við ættum hér að vera að spyrja spurninga og fá svör við þeim. En oft eru fjölmiðlar betri í því að fá svör frá stjórnvöldum og meiri hlutanum en við hér á þingi. Ég veit ekki alveg hvort við tölum ekki nógu skýrt, þingmenn, hvort við tölum ekki mannamál í umræðum um fjárlögin. Þetta eru svo margar breytingar, t.d. hækkun á virðisaukaskatti á matvæli og menningu, menntamálin, að 25 ára og eldri sé gert erfitt fyrir að klára stúdentspróf eða fara í framhaldsskóla - það er svo margt í þessu og við ættum ekki að vera að ræða neitt annað þessa dagana. Auðvitað fá einstaka mál athygli, það er ágætt að mikið er rætt um RÚV. En það er svo margt í heilu fjárlagafrumvarpi, endalausir vinklar og hægt að velta þessu fram og til baka og þetta er áhugavert. Þetta er eitthvað sem snertir okkur öll. Ef okkur finnst fjárlagafrumvarpið ekki áhugavert og að ekki sé hægt að matreiða það á áhugaverðan hátt fyrir fólk þá veit ég ekki hvað. Þetta kemur okkur öllum við. Við í minni hlutanum gerum breytingartillögur en rétt er að benda á að það er svolítið erfitt þegar búið er að leggja fram fjárlagafrumvarp sem við eigum enga aðkomu að. Ríkisstjórnin kemur með sínar breytingartillögur, meiri hlutinn kemur með sínar breytingartillögur og svo reynum við einhvern veginn að gera breytingartillögur ofan á það allt. Það verður auðvitað að taka þeim með þeim fyrirvara, fjárlagafrumvarpið væri bara allt öðruvísi ef ég hefði fengið að semja það. Breytingartillögur minni hlutans byggjast að miklu leyti á því sem fyrir er, þ.e. fjárlagafrumvarpinu sjálfu, breytingartillögum ríkisstjórnarinnar og breytingartillögum meiri hlutans. Breytingartillaga sem ég mundi vilja gera er til dæmis að afturkalla skuldaniðurfellinguna, en það er hægara sagt en gert. Ég mundi vilja gera breytingartillögu sem sneri að því að ríkisstjórnin hefði ákveðið að hætta ekki við að hækka virðisaukaskatt á gistingu sumarið 2013. Það er ekki hægt að gera þannig breytingartillögu. Við erum því að tala um veruleika sem byggir á því að stjórnvöld hafi tekið alls konar ákvarðanir og við erum að reyna að hnika einhverju í rétta átt, það er meira þannig. Mér finnst þessar breytingartillögur allar mjög mikilvægar og ég vona að við náum að minnsta kosti einhverjum þeirra í gegn. Ég er mjög hissa á því að ekki hafi verið sett meira fé til ríkissaksóknara, mér finnst það embætti hafa talað fyrir því af sannfæringu að meira fé þyrfti í þann málaflokk. Stór hluti þeirra brota sem þar eru rannsökuð snúa að kynferðisofbeldi, þannig að þetta er mikilvægt. Við teljum að almenn sátt sé meðal þjóðarinnar um að greiða nefskatt á næsta ári til RÚV sem er jafnhár og hann er í ár, og ég hef ekki orðið vör við annað en að fólk vilji styðja við Ríkisútvarpið. Að sjálfsögðu vantar alltaf fé í heilbrigðismálin. Okkur verður tíðrætt um Landspítalann sem eðlilegt er, en við megum ekki gleyma því að stofnanirnar eru fleiri. Við erum til dæmis með Sjúkrahúsið á Akureyri en landlæknisembættið hefur beinlínis lýst því yfir að ástandið á geðdeildinni þar sé ekki ásættanlegt. Við því þarf að bregðast. Við erum með heilbrigðisstofnanir víða um land sem eiga í vanda, þannig að það er af mörgu að taka. Ef við horfum á tekjuhliðina finnst mér stjórnvöld hafa farið í ýmsar aðgerðir að illa athuguðu máli. Ég held að einhverjir stjórnarliðar hafi næstum því viðurkennt að kannski hafi það verið vanhugsað að hækka ekki virðisaukaskatt á gistingu í fyrra upp í 14% á sama tíma og við erum að bögglast með það hvernig við ætlum að standa undir uppbyggingu innviða; eins og staðan er í dag verða tæpar 150 milljónir settar í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða á næsta ári. Verði áform um náttúrupassa að veruleika þá fáum við engar tekjur af honum fyrr en seint á næsta ári. Ég átta mig því ekki alveg á því fyrir hvaða peninga á þá að byggja upp innviðina. Það er eitthvað sem ég þyrfti að skoða betur og kannski óábyrgt að tala hér í ræðustól um það, en mér finnst við hafa sett mjög mikla peninga í markaðssetningu á Íslandi. Ég er farin að velta því fyrir mér hvort við ættum ekki frekar að nota þá peninga í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða og uppbyggingu til að geta tekið á móti öllum þeim ferðamönnum sem koma. Það er líka erfitt að meta hvernig markaðssetningin skilar sér. Ein kvikmynd sem er tekin upp á Íslandi getur haft mun meiri áhrif en markaðssetning á netinu og eitt eldgos hefur líka meira að segja. Ég velti því fyrir mér hvort við séum kannski að taka við ferðamönnum umfram það sem við getum og hvort peningunum væri þá ekki betur varið í að taka vel á móti ferðamönnunum, tryggja til dæmis salernisaðstöðu, sem er víða í algjörum ólestri, og tryggja að ágangur á landið verði ekki óafturkræfanlegur. Ég held að ég láti þetta gott heita. Ég vil hvetja fólk til að lesa nefndarálit 3. minni hluta og líka 1. og 2. minni hluta yfir jólin og kynna sér málið. Ég vona að við náum fram einhverjum af baráttumálum okkar. Ég er samt ekkert mjög bjartsýn og ég sakna þess að eiga ekki í samtali hér við stjórnarliða, þeir eru það margir að þeir eiga að geta skipt þessu á milli sín. Ég vona að þeir séu að horfa á sjónvarpið en ég mundi gjarnan vilja hafa fleiri stjórnarliða hér til að við gætum átt þetta samtal og að þeir reyni að réttlæta fyrir okkur af hverju fjárlagafrumvarpið lítur svona út en ekki einhvern veginn öðruvísi. En því er ekki fyrir að fara.

Forseti. Mér finnst alltaf svolítið frískandi að hlusta á hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur. Hún segir oft það sem við mörg hugsum en segjum ekki endilega upphátt. Ég nefni sem dæmi þann tíma sem hún tók í að fara í þá umræðu að þeir sem ekki aðhyllast skuldaleiðréttingu ættu ekki að sækja um hana eða ættu ekki skilið að fá hana. Það er hárrétt, eins og hún sagði, að þetta er almenn aðgerð og hlýtur að gilda um alla í landinu, að allir geti sótt um. Það er hárrétt, sem hún sagði líka, að ef fólk afþakkar hana þá þýðir það ekki að peningarnir fari í eitthvað sem fólk vill eyða peningunum í. Mér finnst gott að einhver segi þetta upphátt í þessum sal, margir hafa hugsað þetta en ekki sagt það upphátt. Það er vel að það sé gert. Hv. þingmaður hefur mikinn áhuga á vinnubrögðunum eins og margir hér á þingi. Ég hef verið svolítið hugsandi yfir breytingu sem var gerð á hinum svokölluðu safnliðum sem búið er að taka aftur inn í hið pólitíska andrúmsloft - þeim hafði verið ýtt út og við vorum mörg mjög ánægð með þá aðgerð á síðasta kjörtímabili. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Heldur hún að beinlínis sé verið að hverfa til gamla tímans aftur? Er það það sem þessi stjórnarmeirihluti stefnir á? Eða var þetta, af einhverjum ástæðum, svona óvart núna?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Já, og góð spurning, því að þetta kom okkur mjög á óvart en hvort þetta var alveg óvart, ég get ekki svarað fyrir um það. Við fengum þær skýringar að félagasamtök hefðu orðið út undan. Ég er síðasta manneskjan til að vera á móti félagasamtökum. Ég tel þvert á móti að þau gegni mjög mikilvægu hlutverki og að við eigum að styrkja félagasamtök mjög vel. Þau eru oft að gera hluti sem ríkið ætti að vera að sinna en þau geta gert betur. En það verður þá að fara eftir öðrum leiðum, í gegnum ráðuneytin. Það er síðan okkar að hafa eftirlit með ráðuneytunum og spyrja spurninga. Ég hef til dæmis spurt um Aflið á Akureyri sem mér finnst fá smánarlega lítið úr ráðuneytinu miðað við önnur sambærileg samtök. Það er aðhaldið sem við getum veitt og við höfum rétt á upplýsingum. En það að við séum að potast í einstaka samtökum, og ekki einu sinni við heldur bara þessir sex í meiri hlutanum, það finnst mér mjög óeðlilegt. Á sama tíma tala stjórnvöld um að við séum að fara inn í bætt vinnubrögð, með nýjum lögum um opinber fjármál, þar sem þetta verði úr sögunni. Þá finnst mér skrýtið að á sama tíma og við horfum öll á þessi nýju lög sem eitthvert undratæki og horfum fram á bætt vinnubrögð, þá vinnum við samt ekki í anda þeirra laga sem við ætlum að fara að samþykkja. Það er ekkert sem segir að við getum ekki byrjað að vinna í anda þeirra hér og nú. Þetta er svolítið eins og að fá sér rjómabollu á sunnudegi af því að maður ætlar að byrja í megrun á mánudegi. Ég skil ekki alveg þessi vinnubrögð. Við munum mótmæla því að þetta verði aftur svona á næsta ári og sú umræða þarf að fara fram í nefndinni. Eins og ég segi: Þegar breytingartillögur meiri hlutans voru kynntar þá lá þetta bara fyrir. Engin umræða hafði farið fram um þetta fram að því, enda kom þetta okkur í opna skjöldu og minni hlutinn bókaði reyndar mótmæli við slíkum vinnubrögðum.

Forseti. Annað sem ég hjó eftir í ræðu hv. þingmanns var um umræðuna um samfélagsmál, hún gerði samanburð í því. Hún sagði að lítið væri rætt um samfélagsmál í fjölmiðlum og tók dæmi af langri greiningu í kringum mikla íþróttaviðburði. Þá er Gestastofa á dagskrá þar sem menn ræða aftur á bak og áfram um viðburðinn. Ég hef haft þá skoðun að lýsingar héðan af þinginu séu oft eins og lýsingar á íþróttaviðburði en ekki lýsing á almennri umræðu. Menn segja: Það er mikil spenna í Alþingishúsinu. Svo er enginn spenntur. Það er einn stjórnarþingmaður í salnum. Ég bið hv. þingmann um að leggja aðeins út 

Virðulegi forseti. Mér finnst að fréttirnar og umræðan mættu vera aðeins meira á dýptina. Leikurinn sjálfur er æsispennandi og honum er lýst, en síðan er kannski hálftíma á undan leik verið að velta því fyrir sér hvað þessi nýi þjálfari muni gera fyrir liðið; nú er þessi framherji ekki í liðinu, hvernig verður þá stillt upp og það eru alls konar pælingar. Ég hef gaman af þessu, ég tek það fram, ég veit þetta vegna þess að ég fylgist með. Ég held að hægt væri að stilla mörgum samfélagsmálum upp á sambærilegan hátt og gera þau spennandi og gera þau aðgengilegri. Mér finnst umræðan oft ekki aðgengileg. Mér finnst gengið út frá því að allir viti hvað breytingartillaga meiri hlutans er o.s.frv. Hvað eru fjáraukalög? Stundum þarf bara að útskýra hlutina á mannamáli, mér finnst það stundum skorta. Ég ætla ekki að gera lítið úr því að margt er vel gert en mér finnst sjónvarpið svolítið vannýtt í þessu, þegar kemur að fjárlögunum og samfélagsmálunum, því sem við erum að ræða. Af hverju er ekki Gestastofa um fjárlagafrumvarpið eins og Gestastofa um HM í fótbolta?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir afbragðsfína ræðu. Mig langar að taka undir orð hennar um að fjárlagafrumvarp sé áhugaverð lesning en það sé samt ekki auðveldasta eða aðgengilegasta ritið sem hægt er að lesa vegna þess að það sé oft svo erfitt að sjá hvaða áhrif það sem er verið að gera hafi á samfélagið í praxís. Einmitt þess vegna má taka undir orðaskipti hv. þingmanna í síðustu andsvörum, að við þurfum öflugan fjölmiðil eins og RÚV sem á auðvitað að taka þennan bolta og halda á lofti. En þetta var útúrdúr. Mig langaði að ræða við hv. þingmann um fjárlagafrumvarpið út frá því sem hún sagði, að skuldaleiðréttingin smyrðist á svo marga og að hún væri ósátt við þá forgangsröðun. Það er einn hópur sem ég hef sérstakar áhyggjur af, það eru börn sem koma úr tekjulágum fjölskyldum. Þar sem ég veit að hv. þingmaður þekkir vel til neytendamála langar mig að heyra hennar sjónarmið. Vegna þeirra heildarmyndar sem fjárlagafrumvarpið boðar er þá ástæða til að hafa áhyggjur af stöðu þessara barna, ekki bara sem neytenda heldur hreinlega sem þátttakenda í samfélaginu?

Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Ég held að hlutverk okkar sem erum á þingi sé að hugsa fyrst og fremst um þá sem minna mega sín og gæta hagsmuna þeirra. Fólk sem hefur nægar tekjur og er vel statt í þjóðfélaginu þarf í sjálfu sér ekkert á minni hjálp að halda. Það er á þeim stað að því vegnar ágætlega. Ég tek undir það varðandi skuldaniðurfellinguna að leigjendur séu bara settir út í kuldann. Jú, þeir geta vissulega nýtt séreignarsparnaðinn sinn - til þess að gera hvað? Þeir fara í séreignarúrræðið til að kaupa sér fasteign í staðinn fyrir að við búum til kerfi hérna þannig að gott sé að vera leigjandi á leigumarkaði. Við erum í rauninni að segja við leigjendur: Þið getið sparað pening svo að þið getið keypt ykkur fasteign af því að á Íslandi verða allir að geta keypt sér fasteign. Hvað ætlum við síðan að gera í næstu gengisfellingu? Ætlum við þá að leiðrétta aftur öll verðtryggðu lánin sem voru tekin því að allir eiga að kaupa sér fasteign? Ég held að við ættum einmitt að fara út úr þessu kerfi. Leigjendur eru settir út í kuldann og líka þeir sem eru í búseturéttarúrræðunum sem hafa jafnvel tekið lán upp á 2–3 milljónir og eru í öruggu húsnæði, eiga sinn litla hlut og borgar leigu en ekkert viðhald - það er engin leiðrétting fyrir þá af því að þetta er ekki fasteignalán. Hafi fólk tekið lán til að komast í búsetuúrræði þá er ekkert gert fyrir það. Mér finnst þessi aðgerð svo víðáttuvitlaus að ég trúi því bara ekki að þjóðin skuli vera sátt við hana. Þá segi ég líka: Ef þetta er það sem þjóðin vill, að setja rúmlega 80 milljarða á fjórum árum í þetta úrræði, þá getur hún eiginlega ekki kvartað yfir því að ekki séu til peningar í samgöngur, í menntamál, í heilbrigðismál eða fjarskipti úti á landi, þá erum við að setja 80 

Hv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar en langar að ítreka spurningu mína um stöðu barna úr tekjulágum fjölskyldum. Því miður hefur börnum í þessum hópi fjölgað mikið á undanförnum árum. Nú ætlar hæstv. ríkisstjórn með fulltingi stjórnarflokkanna að hækka virðisaukaskatt á mat og menningu. Ég hef áhyggjur af því hvaða áhrif það hafi á þessi börn. Geta þau tekið þátt í samfélaginu á sama hátt og börn úr efnameiri fjölskyldum eða verður það hreinlega of dýrt að kaupa annars vegar hollan mat og njóta hins vegar menningar, að búa á heimili þar sem mögulegt er að kaupa bækur, fara í leikhús 

Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir áhyggjur hv. þingmanns. Við höfum rætt það hérna að ríkisstjórnin ætli að hækka virðisaukaskatt á matvæli. Við vitum að þeir tekjulægri eyða hlutfallslega meira af ráðstöfunartekjum sínum í mat. Við vitum líka að þeir hafa ekki efni á að kaupa jafn góðan mat. Það á nefnilega líka að lækka sykurskattinn. Útkoman verður í rauninni sú að þeir sem eru tekjulægri hafa efni á kjötfarsi en hinir á nautahakki. Það er óþolandi. Ég skil ekki að það skuli ekki vera meiri umræða í þjóðfélaginu um hækkunina á virðisaukaskatti á mat. Það kemur mér á óvart hvað hún er lítil. Ég velti líka fyrir mér ef við tækjum peningana sem fara í framkvæmdina við þessar skuldaniðurfellingar og settum allar þær hundruð milljónir í geðheilbrigðismál barna og unglinga. Hvað gætum við gert? Ég veit ekki hvað þetta er komið upp í háa fjárhæð, 200–300 milljónir, bara framkvæmdin við þessa aðgerð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðilega ræðu. Mér finnst alltaf skemmtilegt þegar hv. þingmaður fer inn á vinnubrögð og það sem unga kynslóðin í dag kallar „meta“ eða „meta-umræðu“, sem er umræða sem er til hliðar við efnislega umræðu. En ég þarf að gera svolítið í ræðu minni á eftir sem ég hef aldrei skilið hvers vegna þarf að gera. Hv. þingmaður nefndi að stundum þyrftum við að útskýra ferlið í þinginu á mannamáli og ég þarf víst að kalla aftur breytingartillögu, sem ég vil þó að fari í gegn, svo hún verði rædd í nefnd á milli 2. og 3. umr. Mér finnst það mjög undarlegt orðalag vegna þess að ég vil ekkert afturkalla hana, ég vil að hún nái í gegn. Ég vil sem sagt að þingnefnd fjalli um tillögu mína á milli 2. og 3. umr. Orðalagið kemur því fólki oft spánskt fyrir sjónir sem ekki er vant að vinna við þetta. Hv. þingmaður er fulltrúi í hv. fjárlaganefnd sem ég var í á síðasta ári, sælla minninga, þ.e. þegar ég var ekki upptekinn í hv. velferðarnefnd. Mig langar að spyrja hana út í opnun nefndarfunda. Ég man ekki til þess að hafa setið marga fundi hér, hvort sem er í fjárlaganefnd eða einhverri annarri nefnd, þar sem eitthvað hefur farið fram sem ekki þolir dagsljósið, þvert á móti ef eitthvað er. Ýmislegt sem kemur fram á fundunum mundi hjálpa mjög mikið til við umræðuna, ekki bara í þjóðfélaginu heldur líka hjá þingmönnum. Í staðinn fyrir að maður þurfi að fara í glósur hjá einhverjum öðrum þingmanni, sem eru þá væntanlega með sínar túlkanir á því sem fram fór á fundinum, þá gæti maður einfaldlega flett því upp og mætt á í raun alla fundi, í það minnsta hlustað á þá. Það er afskaplega hvimleitt fyrir okkur pírata sem erum þrír talsins á þingi í átta fastanefndum og einni alþjóðanefnd, við missum sjálfkrafa 1/3 af öllu því sem gerist í nefndastörfum Alþingis, þ.e. ef allir mæta alltaf á alla fundi, hafa aldrei neitt að gera 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Hugmyndin um opna nefndarfundi hefur einmitt komið til tals í þingskapanefnd. Það eru rök með því og á móti því. Mér finnst það alveg tilraunarinnar virði að gera meira af því að hafa opna nefndarfundi. Það getur verið að ákveðnir fundir þurfi að vera lokaðir af góðri ástæðu, en ég tek undir það að fundargerðir eru til dæmis mjög efnislitlar, það er í rauninni ekkert á þeim að græða. Þar kemur fram hverjir koma á fundinn og ef maður getur ekki mætt þarf maður að treysta á að eiga góða að í nefndinni sem upplýsa mann um hvað fór fram á fundinum eða spyrja ritarana. Ég get alveg tekið undir þetta, mér fyndist við gætum að minnsta kosti tekið skref til að athuga hvað gerist ef við opnum nefndarfundi. Áhyggjurnar gætu snúist um að fundirnir yrðu aðeins öðruvísi og menn færu að verða meðvitaðri um að þeir eru í sjónvarpi og hegðuðu sér þá öðruvísi, ég átta mig ekki alveg á því. Ég er alveg tilbúin að prófa það. Hugmyndin var rædd í þingskapanefnd, sem ég held að þurfi nú að halda áfram störfum því að það er margt annað sem við ræðum þar. Það mætti reyna þetta. Það hefur aðeins verið gert í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, en það er yfirleitt þegar einhver stór mál eru rædd og þá eru kannski fjölmiðlar og eitthvert hafarí í kringum það. Það mætti líka velta fyrir sér hvort allir fundir ættu að vera opnir fjölmiðlum, ekki þannig að þeir séu endilega teknir upp en að fjölmiðlafólk geti setið fundina og glósað, náð efnisatriðum. Það er hægt að útfæra þetta á marga vegu, ég er sammála því. Ég held að við eigum að taka þá umræðu vegna þess að í flestum tilfellum ætti ekki að vera mikil leynd yfir fundunum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 10. þm. Norðaust. svarið. Eins og hv. þingmaður bendir á hefur fólk notað ýmis rök gegn því að opna nefndarfundi. Annar sérlega háttvirtur þingmaður sagði við mig þegar hann gekk fram hjá mér út af fundi í fyrradag, minnir mig eða alla vega nýlega: Opnir fundir eru bíó. Menn eru hræddir við að þingmenn fari að haga sér einhvern veginn öðruvísi á nefndarfundum ef þeir eru opnir. Persónulega tek ég þá afstöðu að mér er bara alveg sama, þá er það bara þannig. Það er alveg hægt að grenja yfir því en það er hins vegar mjög gagnslaust. Svo eru til svo margar leiðir til þess að útfæra þetta. Mér dettur til dæmis í hug að þetta væru upptökur sem væru aðgengilegar öðrum þingmönnum. Svo mundi það af og til koma fyrir að það lenti í blöðunum og þá grenjar einhver yfir því, en það væri bara allt í lagi af og til, það væri enginn hrikalegur skaði skeður nema auðvitað ef um væri að ræða nefndarfundi þar sem gæta þarf mikillar leyndar eðli málsins samkvæmt. Ég ímynda mér að það yrði til dæmis 

Virðulegi forseti. Ég held að í sjálfu sér sé ekkert í gangi í hv. fjárlaganefnd sem ekki má koma fyrir augu almennings. Ég held jafnvel að mæting á nefndarfundi gæti batnað ef fundirnir væru opnir, bara til að nefna dæmi, og kannski mundi fólk mæta stundvíslega. Ég held að það gæti jafnvel haft áhrif á hvernig fundarmenn tala við gesti sína, hvernig tónninn er og þar fram eftir götunum. Í mörgum tilfellum held ég að það gæti bara bætt hlutina og væri alveg tilraunarinnar virði þótt ekki væri nema einn nefndarfundur í viku opinn eða tekinn upp eða hvernig sem það er, svona til að byrja með. Ég held að við þurfum að ræða það í þingskapanefnd þar sem Píratar eiga fulltrúa og endilega halda áfram þeirri vinnu sem þar er. Varðandi fjárlögin sjálf held ég að mikilvægt sé að bókin sem við fáum í hendur sé aðgengilegri en hún er nú. Ég mundi vilja að einhver sem ekki hefur rosalegt vit á fjárlögum læsi hana yfir með þeim augum að hver meðalgreind manneskja sem les fjárlögin eigi 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. 10. þm. Norðaust. fyrir viðleitnina gagnvart opnum nefndarfundum vegna þess að það er eitthvað sem mér finnst stórlega vanta hér og ég fullyrði hiklaust að mundi leiða til mun vandaðri vinnubragða þótt það sé ekkert fullkomlega gallalaust fyrirkomulag frekar en nokkurt annað. Það er ekki eins og núverandi fyrirkomulag sé gallalaust. Ég þarf að byrja á því að kalla breytingartillögu mína til baka sem fjallar um 8 millj. kr. framlag til Fangelsismálastofnunar til þess að reyna að tryggja að námsráðgjafi verði til starfa í fullu starfi við menntun fanga. Það er málaflokkur sem ég tek mjög alvarlega og mér finnst mjög leiðinlegt þegar eitthvað bjátar á í fangamálum. Það er málaflokkur sem er auðvelt að hunsa og verður gjarnan út undan vegna þess að viðhorf almennings, eða kannski ekkert alls almennings, er allt of oft það að þegar menn hafa brotið eitthvað af sér eigi þeir ekki skilið ýmsa hluti sem eru þó öllum öðrum líka til hagsbóta, þar á meðal er menntun fanga og atvinna. Þetta eru betrunarúrræði. Þetta er fyrir okkur öll, þetta er ekki bara fyrir fanga þótt það sé auðvitað frábært að geta gefið fólki tækifæri til þess að rétta úr kútnum í lífi sínu. Ég kalla til baka breytingartillöguna, kasta henni til 3. umr., eða hvað sem má kalla það, en vænti þess fastlega að hún verði rædd í hv. fjárlaganefnd og sömuleiðis hv. allsherjar- og menntamálanefnd og verði til umfjöllunar við 3. umr. fjárlaga. Þetta er ekki há fjárhæð, 8 millj. kr., þetta er mjög lítið í samhengi fjárlaga og ég heyri ekki betur á þingmönnum meiri hlutans en að um þetta ríki fullkomin sátt enda skilningur á málinu ríkur, sem er gott. Mig langar að nota tækifærið til að ræða aðeins um náttúrupassa sem er kominn upp núna. Náttúrupassi virtist kannski ágæt hugmynd í upphafi en þegar maður lítur á það að hann er í eðli sínu skerðing á ferðafrelsi hljótum við að vilja endurskoða þá hugmynd og skoða hana til enda, vegna þess að með honum verður ákveðin grundvallarbreyting sem mér hugnast alls ekki. Mér finnst vont að búa í samfélagi þar sem maður getur almennt gefið sér að mega hlutina ekki nema maður hafi til þess sérstakt leyfi. Ég er nú svo uppreisnargjarn og brjálaður anarkisti að ég vil helst að hlutirnir séu leyfilegir nema þeir séu sérstaklega bannaðir en ekki öfugt, nema auðvitað fyrir yfirvöld. Hjá yfirvöldum á það að vera öfugt því þau eiga ekki að mega neitt nema það sem er sérstaklega leyft. Þannig er það sem betur fer, að öllu jöfnu. En mér hugnast ekki þessi breyting og tel eðlilegt að ríkissjóður standi einfaldlega að því að kosta það, fjármagna það, að náttúruperlur Íslands eyðist ekki eða eyðileggist með aukningu ferðamanna. Vissulega þarf að gera ýmislegt í þeim efnum. En ég tel eðlilegt að ríkissjóður standi að þeim kostnaði og skattgreiðendur borgi það einfaldlega, sérstaklega núna þegar við erum komin upp yfir núllið í ríkissjóði að því er virðist. Ræða hv. 10. þm. Norðaust. vakti mig enn og aftur til umhugsunar um vinnubrögðin á hinu háa Alþingi. Ég var að hugsa með mér fyrir nokkrum dögum að mér fyndist stundum eins og að maður þroskaðist í öfuga átt við það að vera á Alþingi. Ég var rétt farinn að fullorðnast, rétt farinn að hafa einhverjar vitrænar skoðanir, þá lenti ég á Alþingi og þetta fór allt í hnút. Ég fór að þroskast í kolöfuga átt. Ég grínast auðvitað, en stundum finnst mér þetta vegna þess að hérna eru reglur eða kannski meira þannig andrúmsloft og venjur sem minna mann óhjákvæmilega á grunnskólann. Það er ekki bara blessuð bjallan sem hringir þegar maður á að mæta í atkvæðagreiðslu, heldur ýmislegt annað. Ef maður mætir ekki í þetta eða hitt partíið þá verður einhver fúll, ef maður er ekki með á þessu eða hinu málinu er það erft við mann seinna og alls konar svona félagsleg einkenni grunnskóla sem ég kannast ekki við í því fullorðinslífi sem ég hef lifað í þremur löndum, þremur heimsálfum, sælla minninga. Ég velti því oft fyrir mér hvers vegna hér sé ekki umræða um fjárlög, eða öllu heldur, ég tek þetta til baka, virðulegur forseti, hvers vegna hér sé ekki efnismeira samtal milli meiri hluta og minni hluta. Þá vil ég tala sérstaklega um opna nefndarfundi sem ég ræddi við hv. 10. þm. Norðaust. áðan. Á nefndarfundum er almennt svipað hlutfall þingmanna eftir flokkum, þ.e. meiri hluti á þingi er með meiri hluta í nefnd, minni hluti á þingi er með minni hluta í nefnd. Munurinn á þingfundum og nefndarfundum er hins vegar sá að allir þurfa að sitja nefndarfundina. Við þurfum ekki að sitja í þingsal. Það þýðir að á nefndarfundum, væru þeir opnir, jafnvel ef það leiddi af sér það sem tengist hverjum þeim slæmu hugmyndum sem menn hafa um þingræður, væri það alla vega þannig að menn væru á ákveðinn hátt neyddir til þess að taka þátt. Ég held að það mundi hjálpa gríðarlega mikið við þingstörfin og vissulega fjárlagagerð. Þess vegna tel ég, mig grunar það, að opnir nefndarfundir eða einhver þannig útfærsla mundi hjálpa gríðarlega mikið við það að skila fjárlagafrumvarpi sem væri aðeins meiri sátt um. Það yrði auðvitað aldrei fullkomin sátt, það liggur í eðli þeirrar staðreyndar að hér eru margir flokkar og ýmis sjónarmið sem takast á. Það er alveg eðlilegt. Það er ekkert í sjálfu sér við því að gera annað en að reyna að hafa vinnubrögðin þannig að það skili eins mikilli sátt og mögulegt er. Þetta gerist að afskaplega takmörkuðu leyti í þessari pontu í þingsal. Hér er mikið rætt um fjárlög, vissulega, oft sömu punktarnir aftur og aftur sem er líka eðlilegt upp að vissu marki vegna þess að margir þingmenn vilja auðvitað hafa það skýrt að þeir aðhyllist einhverja skoðun sem er kannski mjög vinsæl, og kannski er hún rétt, stundum er vinsæl skoðun rétt, það kemur fyrir. En það á sér ekki stað þetta samtal nema af og til. Það verður reyndar að hrósa hv. 4. þm. Reykv. s. sérstaklega fyrir mikinn dugnað við að taka þátt í umræðum, en auðvitað á ég við hinn háttvirta þingmann, hinn eina sanna Pétur H. Blöndal. Það væri óskandi að maður sæi meira af umræðu þar sem er samtal milli minni hluta og meiri hluta. Ég tel að það samtal mundi eiga sér stað í miklu meira mæli á opnum nefndarfundum þar sem eru ekki allir þingmenn, bara þeir þingmenn sem tilheyra tilheyrandi nefnd, og að þeir gætu talað aðeins frjálslegar. Það er ekki mín reynsla af nefndarfundum að þar sé fólk almennt háð þögninni eða háð lengdinni. Auðvitað vill maður geta viðrað skoðanir sínar. Mér finnst að þingmenn eigi að hafa kjark til þess að viðra sínar skoðanir. Ég sé ekkert athugunarvert við það. Ég get stungið upp á einhverjum hugmyndum sem reynast kjánalegar, ég hef margoft gert það og mun halda áfram að gera það til dauðadags, hér sem og annars staðar. Mér finnst ekkert að því að þingmenn axli þá ábyrgð að geta talað án þess að þurfa endilega að skammast sín fyrir það að koma fram með hugmyndir sem síðan eftir frekari umræðu reynast ekkert endilega vera rétta lausnin. Mér finnst það vera hluti af - ég er ekki viss um hvernig ég á að koma þessu frá mér en ég er að leita að öðru orði en „hroka“ til þess að lýsa því fyrirbæri þegar stjórnmálamenn gera oft þá kröfu á sjálfa sig að þeir viðri ekki neina skoðun nema þá sem þeir hafa skoðað algjörlega til enda, hugsað algjörlega til enda þannig að enginn geti hugsanlega fundið eitthvað til að gagnrýna þá fyrir nema hugmyndafræðilegan ágreining. Mér finnst eðlilegt að fólk hafi það í huga að þegar kemur að hugmyndum eru tíu hugmyndir af hundrað stundum betri en níu af tíu. Það er auðvitað háð því að menn hafi einhverja leið til þess að ákvarða hvað sé góð hugmynd og hvað sé slæm hugmynd. Mér finnst það samtal ekki eiga sér stað í þingsal almennt þegar kemur að stórum málum eins og fjárlögum. Ég upplifði þetta líka í hagstofumálinu á sumarþinginu 2013, mjög sterkt reyndar. Þó var meiri umræða þá enda snerist málið kannski meira um ákveðinn hugmyndafræðilegan ágreining milli einstakra hv. þingmanna. En þar sem fjárlög eru stærsta og mikilvægasta mál hvers ár finnst mér mikilvægt að það eigi sér stað samtal og það eigi sér stað fyrir opnum tjöldum, að almenningur geti fylgst með því samtali. Sömuleiðis vil ég minna þann hæstvirta hluta almennings sem er að horfa á að það er hægt að senda inn umsagnir um mál. Það eru margir sem vita þetta ekki, en það er hægt að senda inn umsagnir um hvaða þingmál sem er, öll þau þingmál þar sem þingskjöl fylgja. Ég hvet alla landsmenn til þess að íhuga þann kost, hafi þeir eitthvað gagnlegt um málið að segja. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði 

Forseti. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður sagði að við fyrstu sýn hafi náttúrupassinn kannski virst allt í lagi. Ég verð að segja það að frá mínum bæjardyrum séð hefur hann aldrei verið í lagi. Hv. þingmaður segir að við eigum ekki að vera hrædd við að stinga upp á einhverju sem við höfum ekki hugsað til enda. Ég er alveg sammála því, en að sitja í 18 mánuði og hugsa eitthvað í botn og koma svo með þessa tillögu, fólk má náttúrlega líka vara sig á því. Nú segir fólk gjarnan: Ef við getum ekki haft þennan náttúrupassa getum við sett á komugjald eða gistináttagjald, eða heitir það ekki eitthvað svoleiðis? Var það rétt skilið hjá mér sem þingmaðurinn sagði: Við þurfum ekkert sérstakt gjald, við bara innheimtum almenna skatta, t.d. virðisaukaskatt hærri en 7% á gistingu, sem er almenn skattheimta en ekki eitthvert sérstakt gjald, þá getum við veitt úr almennum sjóðum ríkisins til þess að sjá um að innviðirnir sem þurfa að vera í ferðaþjónustunni séu þannig að getum tekið á móti öllum þeim fjölda ferðamanna sem streymir til landsins?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 11. þm. Reykv. n. fyrir andsvar. Ég verð að segja í fullri hreinskilni að þegar þessi hugmynd um náttúrupassann kom fyrst fram var hún hluti af hugmyndum sem mér sýndust persónulega vera heldur óútfærðar þannig að ég eyddi engu svakalegu púðri í að kynna mér nákvæmlega hvernig ætti að útfæra hana. Það gleymist oft varðandi svona hugmyndir að það er í reynd ekki hægt að mismuna fólki á grundvelli þjóðernis. Það er ekki hægt að láta eitthvað ganga yfir útlendinga en ekki yfir Íslendinga. Þar liggja takmarkanir slíkra hugmynda, þær geta virst ágætar í fyrstu þar til maður fer að skoða réttindi annarra. Það er oft þannig. Það er oft sem frábærar hugmyndir koma fram sem gætu leyst helling af vandamálum en þær eru ekki mögulegar vegna þess að útfærslan krefst þess að brotið sé á einhverjum öðrum réttindum. Einfalt dæmi væri ef við ætluðum að safna öllum heilbrigðisupplýsingum og öllum fjárhagsupplýsingum um alla Íslendinga á sameiginlegan stað. Það mundi leysa ýmisleg vandamál sem ríkið á við að stríða, vissulega, en það mundi brjóta á mannréttindum allra í landinu líka. Það er alveg þess virði að hafa í huga að réttindi eru sérstaklega hugsuð til þess að takmarka möguleika á aðgerðum. Það er alveg eðlilegt. En að því sögðu er síðan oft hægt að útfæra hugmyndirnar þannig að þær brjóti ekki á réttindum annarra. Ég velti fyrir mér hvort möguleiki sé á einhvers konar náttúrupassa. Mér dettur ekkert í hug sjálfum. Þegar kemur að spurningu hv. þingmanns um að fjármagna þetta með skattfé veit ég ekki betur en það sé afgangur núna af ríkissjóði og ég veit ekki betur en að þetta sé sá iðnaður sem veitir okkur hvað mestu útflutningstekjurnar. Því finnst mér sjálfsagt að ríkissjóður standi að því að greiða þann kostnað sem felst í því að tryggja að náttúruperlur 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður sagði í ræðu sinni að hann væri þannig innréttaður að honum þætti að allt ætti að vera leyfilegt sem ekki væri beinlínis bannað. Ég verð að segja að ég deili þeirri skoðun, ég er alveg hjartanlega sammála honum. Mig langaði að koma því að. Hv. þingmaður talar mikið um opna fundi í nefndum þingsins. Ég er alveg sammála honum þar. Af hverju skyldu þeir ekki vera opnir? Mér finnst það ekki rök í umræðunni, eins og hv. þingmaður sagði að einhver hefði sagt við sig, að þá yrðu fundirnir bíó. Maður tók vissulega eftir því þegar fyrst var sjónvarpað frá nefndarfundum að fólk var frekar stíft, en þegar það var gert í annað eða þriðja skiptið hvarf sá stirðleiki. Mér finnst þetta sjálfsagt. Ég vil taka undir þá áskorun þingmannsins að við höfum fundi í nefndum opnari en nú tíðkast.

Virðulegi forseti. Ég fagna því alltaf þegar ég finn þingmann sem hefur áhuga á því að hafa opna nefndarfundi. Mér hafa aldrei fundist þau rök sem hafa komið gegn því að opna þá meira standast ítarlega skoðun. Svo oft er bent á vankanta sem ég sé ekki sem neitt sérstakt vandamál. Ef þingmenn vilja tjá sig við kjósendur á nefndarfundum á ákveðinn hátt þá gera þeir það. Mér finnst það fínt, mér finnst það allt í lagi. Við erum í vinnu fyrir þingið og mér finnst að almenningur hafi rétt á því að vita hvernig við nálgumst hin og þessi málefni. Mér finnst ekkert að því. Ég hef engar áhyggjur af því heldur, kannski er það bara ég en ég mundi ekki kippa mér upp við það að mín nefndastörf sæjust í beinni útsendingu, mér þætti það prýðilegt, ég yrði stoltur af því ef eitthvað er. Það sem gleymist oft við opna nefndarfundi er að það er hægt að útfæra þá á svo marga vegu. Það er hægt að hafa það þannig  Nú hef ég engan tíma. Ég er farinn að tala allt of hratt og legg að lokum til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér fannst athyglisvert þegar hv. þingmaður fór yfir vinnubrögðin á Alþingi að hann teldi að það mundi verða til batnaðar að hafa fleiri opna fundi. Við erum með möguleika á opnum fundum eins og fram hefur komið. Ég tek undir með hv. þingmanni að bæta þurfi vinnubrögðin og að samtalið þurfi að vera markvissara á milli stjórnar og stjórnarandstöðu um mál, ekki síst um fjárlögin. Ég mundi vilja byrja á því að bæta vinnubrögðin í nefndunum. Við erum svolítið mikið í því að fá gesti - auðvitað er það nauðsynlegt til þess að afla upplýsinga, við þurfum að spyrja gestina út úr - en við erum minna í því að ræða einstakar tillögur. Ég get nefnt dæmi. Þegar breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar komu fyrir nefndina þá var ekki farið yfir hverja einustu tillögu. Að vísu voru skýringar á skýringablaði en við gátum ekki fengið gögn sem lágu á bak við allar tillögurnar. Samtalið í nefndinni hefði mátt vera markvissara. Nú er ég ekki að kenna meiri hlutanum einum um, minni hlutinn á auðvitað að gera kröfu um slíkt. Ég held að við getum öll bætt okkur hvað vinnubrögðin varðar. Ég vil biðja hv. þingmann að fara aðeins betur yfir það með mér hér af hverju hann telur það bæta vinnubrögðin að hafa fundina opna. Það getur verið ágætt að segja að maður eigi að geta sagt hvað sem er og leita niðurstöðu og ræða málin, en er það alltaf gott?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr hvort það sé alltaf gott að hafa nefndarfundi opna. Svarið er einfaldlega nei, það er ekki alltaf gott. Ég vil meina að það sé að jafnaði gott. Mér finnst frekar að í stað þess að sérstaka ástæðu þurfi til að hafa nefndarfund opinn eigi að þurfa sérstaka ástæðu til að hafa hann lokaðan. Sem dæmi eru mörg mál hjá utanríkismálanefnd sem þola hreinlega ekki dagsljósið vegna þess að þau eru þess eðlis. Þau eru kannski um samninga við önnur ríki þar sem ákveða þarf okkar mál byggt á hagsmunum allra landsmanna án þess að erlendir hagsmunaaðilar viti hvað við erum að pæla. Það er gott og gilt og ég veit ekki betur en að fullkominn skilningur sé á því. Sömuleiðis geta komið upp mál í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem eru viðkvæm eða á því stigi að þau geta valdið saklausu fólki miklum usla vegna þess að þar eru kannski óljós gögn um að einhver hafi gert eitthvað rangt sem reynist síðan ekki vera. Það eru ýmsar ástæður fyrir því að menn vilja hafa lokaða nefndarfundi, en sú ástæða að það sé bara almennt óþægilegt fyrir þingmenn að tala tæpitungulaust finnst mér ekki vera góð ástæða til þess að hafa alla nefndarfundi lokaða nema þá sem eru sérstaklega opnir. Mér finnst það einfaldlega ekki sannfærandi rök. Auðvitað er alltaf einhver fórnarkostnaður við allar breytingar. Spurningin er hvort við græðum meira á opnum nefndarfundum, þá í bættum vinnubrögðum og lýðræðislegri nálgun á málin, eða hvort við töpum vegna þeirra verkfæra sem við höfum til þess að fjalla um mál. Eitt af þeim mörgu verkfærum er að tala við hvert annað tæpitungulaust. Það er eitt af mörgum verkfærum. Annað verkfæri, sem ég vil meina að við vannýtum verulega, er samtalið við almenning og samtalið við hvert annað. Ég trúi því að þessi tvö atriði mundu batna við að hafa opna nefndarfundi, jafnvel þótt það hefði einhvern keim af smáleikriti. Það er eins hérna á þingi, það er eins í fjölmiðlum og það er alveg eins þegar þingmenn tala almennt. Það er fylgifiskur lýðræðisins og það verður bara að hafa það. Mér finnst það ekki alvarlegt áhyggjuefni 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Hv. þingmaður situr í hv. allsherjar- og menntamálanefnd, ef ég man rétt. Þar var verið að ræða fyrir nokkru rafræn námsgögn. Nú er hvergi að finna fjárveitingu til skólanna til að sinna þróun rafrænna námsgagna. Ég vil biðja hv. þingmann að rifja upp með okkur viðhorf hans til þessarar þróunar og hvort það geti samræmst anda framhaldsskólalaganna að leggja gjöld á námsgögn. Ef það verður hins vegar ekki gert, hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér þróun rafrænna námsgagna í framhaldsskólum?

Virðulegi forseti. Nú þyrfti ég meiri ræðutíma til að fara nógu ítarlega í þetta tiltekna málefni. Ég þakka fyrirspurnina vegna þess að hún varðar mjög mikilvægt málefni að mínu mati. Það kemur einhvern veginn alltaf fyrst upp í umræðunni um að nemendur greiði sjálfir fyrir rafræn námsgögn að menn hafi áhyggjur af því að fólk sem er verr sett fjárhagslega hafi ekki sama aðgang að námi og aðrir. Ég hef mestar áhyggjur af því að höfundar fái ekki nóg borgað fyrir vinnuna sína. Ég er í prinsippinu sammála því að námsgögn eigi að vera ókeypis eða í það minnsta niðurgreidd af yfirvöldum. Núverandi ástand á námsgagnamarkaði þykir mér ótækt. Höfundar fá ekki borgað svo neitt teljist og sömuleiðis fylgja því mörg vandamál sem ég hef því miður ekki tíma til að fjalla um, en ástandið er ótækt þannig að ég er fullkomlega hlynntur því og tel brýnt að fara yfir í rafræn námsgögn. Kostnaðarþátttaka nemenda vekur mér ugg vegna þess að þetta eru upplýsingar og upplýsingar eru afritanlegar. 

Frú forseti. Mér þóttu athyglisverðar hugleiðingar hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar um þingstörfin og vil þakka honum fyrir þá sýn hans eða það að reifa hér með okkur sýn sína á málin. Ég er honum sammála í því að meira samtal vantar á milli meiri hluta og minni hluta um hin stóru pólitísku mál. Mig langar þess vegna að spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki í rauninni það sem okkur vantar svolítið sem hluta af hinu lýðræðislega stjórnkerfi sem við búum við, en ekki bara það að afgreiða alltaf mál hér í meiri hluta og þeir sem hafi fleiri atkvæði, sjónarmið þeirra verði ofan á án þess að við höfum í rauninni rætt það. Svo langar mig að tengja það við fjárlagafrumvarpið og þá staðreynd að þar er lagt til að lækka eigi útvarpsgjaldið um áramótin úr 19.400 kr. í 17.800 kr. Er þetta ekki pinkulítið af sama meiði? Með því að þrengja að rekstri Ríkisútvarpsins er aftur verið að þrengja að upplýstri, opinberri umræðu, sem einmitt skortir svo á, bæði í samfélaginu og hér í þingsal. Fá að heyra sýn hv. þingmanns á það.

Virðulegi forseti. Nú væri óskandi að fleiri en núll hv. þingmenn meiri hlutans væru hérna til að ræða þetta við okkur. Ég er í grunninn á móti nefskatti. Mér finnst nefskattur vera eitt viðurstyggilegasta skattform sem til er, óréttlátur á ýmsan hátt. En nú liggur það fyrir og fullkomin samstaða er um það í stjórn Ríkisútvarpsins, sem þó er skipuð af meiri hluta, sem sagt af fólki sem meiri hlutinn tilnefndi sjálfur, þannig að meðal sjálfstæðismanna og framsóknarmanna sem eru í stjórn RÚV eða fulltrúar þeirra öllu heldur, ríkir fullkomin samstaða um það. Ef úr því verður sem ríkisstjórnin ætlar að gera hér, þá getur Ríkisútvarpið ekki staðið við lögin sem við erum búin að setja um Ríkisútvarpið. Þótt ég sé í grunninn á móti því að hafa nefskatt yfir höfuð og vildi auðvitað hafa hann sem lægstan ef mögulegt væri, þá þykir mér það ofboðslega vond aðferð að breyta stefnunni gagnvart Ríkisútvarpinu. Ef við viljum og ef meiri hlutinn vill að Ríkisútvarpið starfi að miklu minna leyti en það gerir nú þegar þá ber að taka þá umræðu á forsendum laga um Ríkisútvarpið, ekki með því að kyrkja stofnunina með fjársvelti til að ná fram einhverri stefnubreytingu sem sennilega fengi ekki meiri hluta hér á þingi, þori ég að fullyrða reyndar. Mér finnst þetta algjört hneyksli í raun og veru og styð ekki þessa lækkun þótt ég sé í grunninn á móti nefskatti, vegna þess að þetta er röng aðferð að einhverju markmiði að því er lítur út fyrir. Ég vil ræða Ríkisútvarpið á forsendum Ríkisútvarpsins. Svo er hitt að ég mundi vilja fjármagna þetta beint úr ríkiskassanum eins og aðrar stofnanir samfélagsins. Ég átta mig ekki alveg fyllilega á því hvers vegna menn fóru þessa leið til að byrja með, hvers vegna reksturinn var ekki bara fjármagnaður úr ríkissjóði. Það getur vel verið að einhver svakalega góð skattaleg ástæða sé fyrir því 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og að útskýra þessa sýn sína á Ríkisútvarpið og einmitt hvernig verið er að þrengja að því. En mig langar að spyrja og ítreka innleiðingu mína að fyrri spurningunni sem fjallaði um vinnubrögðin og þetta samtal milli meiri og minni hlutans, ja, eins og hv. þingmaður getur komist yfir á einni mínútu, hvort hann telji þessa samræðu hér á þingi og í samfélaginu, meðal annars fyrir tilstuðlan Ríkisútvarpsins, mikilvæga hinu lýðræðislega samfélagi til þess að við getum tekið betri og upplýstari ákvörðun en ekki bara notað meirihlutavaldið til að afgreiða öll mál.

Virðulegi forseti. Í lokaorðum hv. 8. þm. Reykv. n. kemur rót vandans fram. Rót vandans er sú að 60% þingmanna hafa 100% vald, sem þýðir að hér þarf að beita alls konar tækjum til að ná fram lýðræðislegum vilja, sem leiðir af sér að það hreinlega borgar sig ekki fyrir þingmenn meiri hlutans að sitja hérna og hlýða á þessar umræður. Þeir hafa ekkert gagn þar af þegar allt kemur til alls vegna þess að þegar á hólminn er komið hafa þeir allt valdið og semja þarf burt þann hluta af því valdi sem þeir eru reiðubúnir til að gefa eftir hvaða óskunda svo sem minni hlutinn tekur upp á að beita til að ná sínu fram. Ég held að ef samtal yrði tekið um Ríkisútvarpið væri ekki meiri hluti fyrir því að breyta verksviði Ríkisútvarpsins. Ég trúi því hreinlega ekki þrátt fyrir 19 manna þingflokk Sjálfstæðisflokksins, því að ég trúi því ekki upp á Framsóknarflokkinn, sem ég trúi þó til ýmissa hluta, að vera hlynntur því að skerða Ríkisútvarpið með þeim hætti sem blasir við 

Frú forseti. Ég kem hingað í aðra ræðu mína í 2. umr. um frumvarp til fjárlaga 2015. Í fyrri ræðu minni fór ég ágætlega yfir samþykktir miðstjórnar ASÍ vegna fjárlagafrumvarpsins, en þær fyrirætlanir sem þar komu fram voru með ýmsu móti harðlega gagnrýndar. Ég fór einnig yfir afstöðu BSRB til hækkunar á matarskatti. Ég ræddi þó nokkuð vanda Íbúðalánasjóðs, lítillega ræddi ég heilbrigðismál og svo ræddi ég þróunaraðstoð og svik meiri hlutans í þinginu við þá þróunarsamvinnuáætlun og fjárveitingar til hennar sem þeir samþykktu á síðasta kjörtímabili, allir þingmenn sem einn, utan hv. formaður fjárlaganefndar, Vigdís Hauksdóttir, sem nú mótar stefnu meiri hlutans varðandi þróunaraðstoðarmál og er sú stefna því miður ekki bara meiri hlutanum til skammar heldur okkur öllum í þessum þingsal. Það voru ýmis atriði sem út af stóðu í ræðu minni og reyndar má segja að halda mætti mjög margar ræður um þetta slæma frumvarp en í þessari ræðu mun ég einbeita mér einna helst að tilfærslukerfinu og sjá svo til hvort ég hafi tíma til að ræða um greiðsluþátttöku í heilbrigðiskerfinu í lokin. Það er þrennt í tilfærslukerfunum sem ég ætla að beina sjónum mínum að, það er fæðingarorlofið, atvinnuleysistryggingar og lífeyrisgreiðslur. Það koma nú fréttir innan úr velferðarráðuneyti að skipaður hafi verið starfshópur um framtíðarskipan fæðingarorlofsmála. Fyrir okkur sem höfum aðeins komið nálægt þessum málum er þetta í fyrsta lagi vandræðalegt og í öðru lagi lýsir það fullkomnu áhugaleysi núverandi meiri hluta þingsins á að koma til móts við barnafjölskyldur, þær fjölskyldur sem eignast lítil börn og þurfa að sinna þeim. Ég ætla aðeins að ræða fæðingarorlofið. Það var einna ríkulegasta tryggingakerfið sem við vorum með og því var komið á í valdatíð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Þeir hafa státað sig mikið af því og mega það líka enda held ég að fátt hafi haft meiri áhrif á jafnréttismál í fjölskyldum landsins en sú löggjöf. Þetta var mjög ríkulegt kerfi, svo ríkulegt að fljótlega tæmdist sjóðurinn því að karlarnir sem fóru að taka orlof í meira mæli en áætlað var voru sumir svo tekjuháir að ekki þurfti nema nokkra tugi þeirra úr allra hæstu tekjulögunum til að tæma sjóðinn. Þá var farið að innleiða þök á greiðslur. Þegar hrunið verður 2008 þá er þakið enn þá mjög hátt og farið var inn í það kerfi í hlutfallslega meira mæli en önnur, einfaldlega vegna þess að þangað var mesta fjármuni að sækja. Aðstæður voru mjög erfiðar, atvinnuleysi hafði aukist mikið og þá þurfti að finna fjármunina einhvers staðar. Svo var komið að fæðingarorlofsþakið var komið niður í 300 þús. kr. og allir vita að það er langt undir meðaltekjum. Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur breytti lögum um fæðingarorlof í desember 2012 og ákvað að frá 1. janúar 2014 skyldi fara að lengja fæðingarorlofið og þeirri lengingu skyldi ljúka 1. janúar 2016 þegar fæðingarorlofið yrði tólf mánuðir í stað níu eins og það er núna. Það mundi skiptast þannig að móðir eða annað foreldrið - en það gætu auðvitað verið tvær mæður eða tveir feður - hefði sjálfstæðan rétt til fimm mánaða, hitt til fimm mánaða og svo ættu foreldrarnir sameiginlegan rétt upp á tvo mánuði sem þeir gætu skipt sín á milli eftir vild. Auk þessara breytinga var ákveðið að hækka verulega greiðsluþakið, úr 300 þús. kr. á mánuði í 350 þús kr. Jafnframt var bent á að haldið yrði áfram á þeirri braut að hækka fæðingarorlofið upp í þær fjárhæðir sem það var í þegar það var komið í eðlilegan ballans rétt fyrir hrun. Þannig að þrátt fyrir erfiðan niðurskurð var búið að breyta lögum, gera fyrirætlanir um lengingu og hækkun á orlofinu var hafin. Ný ríkisstjórn var varla tekin við þegar hún hætti við að halda áfram með auðlegðarskatt og dró úr veiðigjöldum, henni tókst að byrja á því. Fæðingarorlofið kom fljótlega á eftir sem aðgerð til að færa frá þeim sem meira þurfa á að halda til þeirra sem minna þurfa á að halda. Fyrir ári síðan var með lögum hætt við lengingu orlofsins en ákveðið að hækka það um 20 þús. kr., úr 350 í 370 þús. kr. Félags- og húsnæðismálaráðherra fór þá mikinn - hún er að móta sérstaka fjölskyldustefnu sem hefur ekki sést til hér í þinginu - en hefur ekki talað um fæðingarorlofið síðan. Hún benti þá á að hækkanir hefðu verið 70 þús. kr. á árinu og tók þá með 50 þús. kr. hækkun ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur og reyndi að fela meðferð sína á kerfinu með því að skreyta sig með hækkunum fyrri ríkisstjórnar. En áform um hækkun á orlofinu hafa ekki gengið eftir og lenging á orlofinu er ekki í sjónmáli. Nú er búið að skipa nefnd ári síðar, svo mikill er áhuginn á fæðingarorlofsmálum. Hann var meiri þegar niðurskurðurinn var gagnrýndur á sínum tíma, það get ég staðfest. Þegar núverandi stjórnarflokkar eru komnir með völdin sést áhugaleysið vel og það tók heilt ár að koma á starfshópi. Það er ekkert sem á að gera í þessum hópi annað en að tryggja að uppfyllt verði markmið laga um fæðingar- og foreldraorlof um að tryggja barni samvistir við báða foreldra og að því markmiði verði sem best náð á sama tíma og foreldrunum verði gert kleift að samræma fjölskyldu- og atvinnulíf. Það er engin breyting á markmiðssetningu laganna. Það eina sem þarf eru peningar. Það þarf ekki að skipa neinn starfshóp. Það liggur fyrir, það er almenn ánægja með löggjöfina. En fæðingarorlofið er of stutt og þakið á greiðslurnar er of lágt. Það þarf engan starfshóp til að ákveða neitt um þetta. Það þarf samtal við ríkisstjórnarborðið um að forgangsraða fjármunum ríkisins til ungbarnafjölskyldna. Það samtal hefur ekki borið árangur, hafi það farið fram, nú veit ég það ekki. Þá felur ráðherra sig á bak við enn einn starfshópinn þannig að fæðingarorlofið hækkar ekki um næstu áramót og ekki lengist það. Það kemur ekki fram í frétt á síðu ráðuneytisins hvenær starfshópurinn á að ljúka störfum þannig að það er algerlega ómögulegt að gera sér grein fyrir hvenær megi vænta breytinga frá núverandi ríkisstjórn. Þá langar mig að koma inn á atvinnuleysistryggingar. Í dag gætum við staðið hér og fagnað því hversu mikið dregið hefur úr atvinnuleysi. Atvinnuleysi fór hæst í um 9,2% í apríl 2009 þegar hrunið var að dynja yfir og atvinnuleysi var að aukast. Í október 2014 er það komið niður í 3,2%. Það er sannarlega ánægjuleg þróun, sýnir að efnahagslífið hefur tekið við sér en líka að vinnumarkaðsaðgerðir fyrrverandi ríkisstjórnar hafa sannarlega skilað sér, bæði í átaki til að bjóða upp á fjölbreyttari atvinnutilboð fyrir atvinnuleitendur og að auka möguleika fólks á atvinnuleysisskrá til að sækja sér menntun. Það má fagna því að þessi árangur hafi náðst en þá megum við heldur ekki gleyma því að 5.740 manns voru á atvinnuleysisskrá í október 2014. Það er enginn öfundsverður af því að vera á þeirri skrá og geta ekki nýtt krafta sína á vinnumarkaði eins og hugur hans stendur til og nauðsyn heldur þurfa að bíða milli vonar og ótta hvort það takist að afla atvinnu. Þetta eru 5.740 manns og af þeim hafa 448 verið án atvinnu lengur en tvö ár. Í sparnaðaraðgerðum sínum í fjárlagafrumvarpinu fannst ríkisstjórninni og stjórnarmeirihlutanum þetta einmitt vera fólkið sem ætti að taka á sig niðurskurð. Þeir fundu þarna fólkið sem var búið að vera tvö ár eða lengur á atvinnuleysisskrá, eða tvö og hálft ár, ég er ekki með nákvæmari tölur en það frá Vinnumálastofnun. Þetta var fólkið  Atvinnuleysi er einna mest á höfuðborgarsvæðinu eða 3,5%, en mest er það þó á Suðurnesjum. Við skulum taka Suðurnes. Þar er Reykjanesbær sem var skilinn eftir í efnahagslegum rústum eftir Sjálfstæðisflokkinn og nú eru þar miklar aðhaldsaðgerðir og blóðugur niðurskurður og verið að leita leiða til að forða bæjarfélaginu frá gjaldþroti. Auðvitað geta bæjarfélög ekki orðið gjaldþrota, en þau eru tekin í gjörgæslu. Þetta eru miklar álögur á íbúana. Fólkið þar sem er búið að vera lengi atvinnulaust hefur verið á atvinnuleysisskrá og á þá rétt á fullum atvinnuleysisbótum, tæplega 179 þús. kr. Þetta eru lágar fjárhæðir. En sú fjárhagsaðstoð sem langtímaatvinnulausir á Suðurnesjum, í Reykjanesbæ, munu fá þegar þessi breyting tekur gildi, þegar þeir detta út af atvinnuleysisbótum, nemur tæplega 130 þús. kr. samkvæmt heimasíðu Reykjanesbæjar. Þannig að fólk sem er með mjög lágar tekjur frá Atvinnuleysistryggingasjóði fer í miklu lægri tekjur þegar það fær fjárhagsaðstoð sveitarfélagsins. Ég skil ekki hvernig þingmenn stjórnarmeirihlutans treysta sér til að styðja svona breytingar nema þeir beinlínis geti sagt við kjósendur sína að þeir hafi enga samkennd með öðru fólki, hún sé eiginlega bara ekki til staðar. Ég leit á heimasíðu Reykjavíkurborgar, það var hin heimasíðan sem ég skoðaði. Þar hefur félagshyggjufólk verið við völd á síðasta kjörtímabili og á þessu. Fólk sem fer af atvinnuleysisbótum og fær fjárhagsaðstoð í Reykjavík lækkar um tæpar 10 þús. kr. á mánuði, það hefur 10 þús. kr. minna á mánuði til framfærslu ef það uppfyllir 100% skilyrði. Það er nógu mikið áfall, en fólk sem hefur verið í þeirri stöðu að hafa verið atvinnulaust svo lengi og tekist á við ekki bara efnahagslega fylgifiska þess heldur líka þá andlegu erfiðleika sem því fylgja að fá ekki að nýta starfskrafta sína, það fær að taka á sig frekari efnahagsþrengingar. Þetta er skilningurinn sem því fólki er sýndur, þetta er náungakærleikur þingmannanna í meiri hlutanum. Tími minn er að styttast en ég ætla að hefja umræðu um lífeyristryggingar. Nú á að hætta við verðlagsuppfærslu á bótum lífeyristrygginga og atvinnuleysistrygginga. Það átti að færa upp til verðlags um 3,5% en verður fært upp um 3% núna vegna breyttrar spár. Ég vil benda á hvað segir um þetta í lögum og lesa lagagreinina sem þetta varðar. Það er 69. gr. laga nr. 100/2007, um almannatryggingar, með leyfi forseta: „Bætur almannatrygginga, svo og greiðslur skv. 63. gr. og fjárhæðir skv. 22. gr., skulu breytast árlega í samræmi við fjárlög hverju sinni. Ákvörðun þeirra skal taka mið af launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs.“ Með breytingartillögu frá meiri hlutanum og ríkisstjórninni væntanlega er gefið í skyn að það sé eiginlega bara skylda stjórnvalda að halda sig við hækkanir í samræmi við neysluverðsvísitölu. Svo er alls ekki. Neysluverðsvísitalan hefur nákvæmlega ekkert að segja varðandi hækkun þessara bóta nema það að hún myndar lágmark. Umframhækkanir eru ekkert vandamál. Það er ekkert í lögunum sem kemur í veg fyrir þær. Það er eingöngu einbeittur vilji til að láta þá sem minnst hafa bera þyngstar byrðar. Nú hefur þessi hópur lífeyrisþega tekið á sig umtalsverðar byrðar, enda eru lífeyristryggingar hátt hlutfall af útgjöldum lífeyrissjóða. Ég vil samt benda á að einu breytingarnar sem þessi ríkisstjórn hefur gert voru þó til ellilífeyrisþega varðandi grunnlífeyri. Þær skiptu máli og hafa vonandi komið sér vel fyrir hóp aldraðra. Mun færri örorkulífeyrisþegar lentu í alvarlegum skerðingum á grunnlífeyri þó að að þetta hafi líka haft einhver áhrif á þann hóp. Það kemur fram þegar félagsvísar Hagstofu Íslands eru skoðaðir að ellilífeyrisþegar eru í minni hættu á að lenda í efnislegum skorti, örorkulífeyrisþegar eru í einna mestri hættu af öllum á Íslandi að búa við efnislegan skort. Atvinnulausir eru jafnframt í þeim hópi sem og einstæðir foreldrar. Það kemur líka fram í ágætri greinargerð frá Talnakönnun um meðaltekjur öryrkja og kaupmátt, ef litið er til paraðs samanburðar úr skattframtölum, að kaupmáttur þeirra hefur dregist mjög aftur úr kaupmætti annarra hópa. Nú er tíma mínum alveg að ljúka, en ég tel að það sé mjög mikilvægt að farið verði mjög rækilega yfir lífskjör þessara hópa, ellilífeyrisþega og örorkulífeyrisþega, og skoðað hvar þeir standa í samanburði við aðra og hver þróunin hefur verið undanfarin ár, því að lífeyristryggingar snúast ekki eingöngu um fjárhæðir og mismunandi prósentutölur á hækkunum þeirra heldur eiga lífeyristryggingar að tryggja fólki mannsæmandi framfærslu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Mig langar að koma aðeins inn á mál sem varða vinnumarkaðinn og kjarasamninga. Hv. þingmaður kom inn á jöfnun á örorkubyrði lífeyrissjóða, að verið sé að skerða framlög til jöfnunar örorkubyrði og þar með að skerða lífeyrisgreiðslur til félagsmanna Alþýðusambandsins. Þetta kemur sérstaklega illa niður á lífeyrissjóðum sem hafa þunga örorkubyrði eins og lífeyrissjóðum verkamanna og sjómanna og gæti þýtt allt að 4,5% skerðingu til þeirra sjóðfélaga og er óásættanlegt. Hv. þingmaður þekkir það samkomulag sem gert var á milli aðila vinnumarkaðarins um þessi mál árið 2005 og ekki virðist hafa átt sér stað neitt samráð þegar ríkisstjórnin ákveður í fjárlagafrumvarpinu að skerða þessar greiðslur eða hætta við þær. Reyndar var gerð sú breyting við 2. umr. að fresta þessari skerðingu um hálft ár en síðan skellur þetta á af fullum þunga. Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns gagnvart þessu og þeirri spurningu sem eðlilegt er að menn velti upp hjá Alþýðusambandinu, hvort verið sé að mismuna gagnvart sjóðum sem njóta ríkisábyrgðar, hvort það sé að gliðna enn meira þar í milli en er í dag og hvort hún sjái einhverja leið til að bæta þessum sjóðfélögum þá miklu skerðingu sem blasir við í framhaldinu.

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Það er nú ekki það einasta að ekki hafi farið fram samráð heldur ríkir augljóslega fullkomið skilningsleysi á eðli þessara mála. Ég er algerlega sammála því að verið sé að auka enn á bilið milli þeirra sem eru með lífeyrisréttindi í sjóðum með ríkisábyrgð og hinna sem eru í sjóðum á almennum markaði sem ekki njóta ríkisábyrgðar en þurfa að skerða lífeyrisgreiðslur ef tryggingafræðilegt mat er neikvætt. Það sem mun gerast með þessum boðuðu breytingum - það að fara eigi í breytingarnar kallar á breytingar á tryggingastærðfræðilegu mati og það mun leiða til skerðinga hjá þeim sem eiga réttindi í sjóðnum. Þó að fjármunum hafi verið bætt inn í flaustri til að seinka þessum skerðingum og enn einn starfshópurinn boðaður - það virðist vera það eina sem þessi ríkisstjórn getur gert, það er að skipa starfshópa - þá breytir það ekki því að lífeyrissjóðir á almennum markaði eiga yfir höfði sér þessar skerðingar og þurfa að taka tillit til þess í uppgjörum sínum samkvæmt lögum sem sett eru á Alþingi Íslendinga. Það er ekki bara vandræðalegt, það er líka óþægileg tilhugsun að í meginplaggi ríkisstjórnarinnar komi fram að ríkisstjórnin skilur ekki eðli málaflokka sem verið er að vaða inn í og skerða, skilur ekki lagasetninguna að baki eða systemið sem hún er að setja í gang með þessum aðgerðum sínum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það virðist vera að þessi ríkisstjórn telji ástæðu til að þyngja byrðarnar á þeim sem minna mega sín, eins og hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni, þeim þjóðfélagshópum sem eru veikastir fyrir. Þá vil ég koma inn á styttingu á atvinnuleysisbótatímabilinu, að stytta eigi það niður í tvö og hálft ár og menn hafa ekkert dregið úr þeirri ákvörðun við 2. umr. Þetta getur þýtt að um 600–700 manns missi rétt sinn nú um áramótin og mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns gagnvart því hvað verður um þann hóp. Nú er líka verið að þrengja að möguleikum fólks til að afla sér menntunar. Sjóður sem snýr að framhaldsfræðslu fyrir fólk með litla formlega menntun er skertur og 25 ára og eldri hafa ekki aðgang að framhaldsskólum eftir áramót í bóknámi. Hvaða möguleika hefur það fólk sem stendur frammi fyrir því að hafa bara framfærslu sveitarfélaga sér til fulltingis eftir áramót, 600–700 manns? Hvað á þetta fólk að gera? Sér hv. þingmaður einhver úrræði fyrir þennan hóp þegar samhliða er verið að skerða almennar vinnumarkaðsaðgerðir? Hv. þingmaður þekkir verkefnið Nám er vinnandi vegur og ég spyr hvort hún sjái hvernig það lítur út, hvort hún þekki það í þessu frumvarpi, hvort það sé eitthvað sem grípur þetta fólk, það verkefni, og yfir höfuð hvernig hún sér fyrir sér að hægt sé að standa með því fólki sem stendur virkilega illa á vinnumarkaði og ekki blasir annað við en iðjuleysi.

Frú forseti. Samkvæmt frumvarpinu á að stytta atvinnuleysistímabilið um sex mánuði. Samkvæmt frumvarpinu er verið að draga úr möguleikum fólks 25 ára og eldra til að sækja sér menntun í opinberum framhaldsskólum. Samkvæmt frumvarpinu er verið að draga úr vinnumarkaðsaðgerðum. Það urðu margir fyrir barðinu á íslenska efnahagshruninu en fáir með sama hætti og þeir sem misstu atvinnuna eða sem hafa í kjölfarið misst atvinnuna. Ég hef engar sérstakar patentlausnir en vil þó benda á, eins og ég gerði í ræðu minni, að atvinnuleysið fór úr 9% niður í 3,2% og það er stórkostlegur árangur. En enn þá er hópur sem þarf að koma til móts við. Sá hópur fólks mun fara til vinnu þegar efnahagsástandið verður orðið enn betra, þegar búið er að koma samfélaginu í samt lag. Það er skylda okkar að tryggja öllum framfæri á meðan við erum að komast út úr erfiðleikunum, og almennt er það skylda okkar að tryggja að allir hafi framfæri. Ég veit eiginlega ekki hvernig þetta var hugsað. Við vildum aukna menntun og fjölga vinnumarkaðsúrræðum en hér virðist hugsunin vera sú að ýta fólki yfir á sveitarfélögin. Á sama tíma kalla sveitarfélögin eftir því að fá að skilyrða fjárhagsaðstoð til fólks. Þetta er óhugnanleg þróun og lýsir fullkomnu skilningsleysi á aðstæðum fátækasta fólksins á Íslandi.

Frú forseti. Ég hlustaði af athygli á það sem hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir sagði hér um vinnumarkaðsmálin og stöðuna í þeim efnum. Hv. þingmaður er formaður velferðarnefndar og þekkir til þessara mála. Ég er auðvitað sammála því og kemur kannski ekki á óvart að ég tel að í það heila tekið hafi tekist vel til í glímunni við atvinnuleysið á árunum eftir hrunið á síðasta kjörtímabili. Það var auðvitað mikið gert og er ástæða til að rifja upp hversu viðamikið það starf var og mikið samstarf við aðila vinnumarkaðarins, við sveitarfélögin, við skólana o.s.frv. Í fyrsta lagi var atvinnuleysisbótatíminn lengdur úr þremur árum í fjögur. Atvinnuleysisbætur voru eitt af því fáa sem aldrei var skert, þeim var haldið í fullum fjárhæðum. Það voru færðir umtalsverðir fjármunir yfir í skólakerfið, að hluta til úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Það voru keyrð virkniúrræði og ýmiss konar stuðningur við atvinnuleitendur, enda tóku menn því eðlilega ekki létt þegar 11–12 þúsund manns voru hér án atvinnu á útmánuðum 2009–2010 en síðan tók ástandið auðvitað að batna úr því og hefur gert það mjög mikið. Ég vil spyrja hv. þingmann í ljósi þeirrar reynslu sem hann hefur eftir þessa glímu. Auðvitað var Vinnumálastofnun algerlega miðlæg í þessum slag og mæddi mikið á henni og umfang hennar jókst eðlilega talsvert. Nú ber svo við að það er dregið svo harkalega úr fjárveitingum til reksturs Vinnumálastofnunar að hún er að loka niður starfsemi á stórum svæðum í landinu. Hvernig sér hv. þingmaður þetta ganga upp í ljósi þess að það eru, eins og hv. þingmaður nefndi réttilega, því miður enn þá 5–6 þúsund manns á skrá? Svo í öðru lagi og skylt því sem var rætt hér áðan eru það áhrifin á hópinn sem er þarna aftast á listanum og dettur þá út núna um áramótin. Hvernig er hann staddur? Hann er búinn að þrauka í að verða þrjú ár án atvinnu og er væntanlega, í ljósi reynslunnar, sá hópur sem við þurfum að hafa mestar áhyggjur af.

Frú forseti. Varðandi vinnumarkaðsmálin er svar mitt svolítið svipað og til annars hv. þingmanns áðan. Ég sé ekki fyrir mér hvaða bjargir fólk á að hafa aðrar en að fara til sveitarfélagsins, verða enn fátækara og líklega mun þetta auka skort, eitt er náttúrlega efnislegur skortur sem verður enn meiri hjá fólki sem er svo lengi búið að vera með lágar tekjur og mun lækka enn frekar, hins vegar það að fá ekki tækifæri til að koma sér inn á vinnumarkað með menntunarúrræðum eða öðrum vinnumarkaðsaðgerðum. Efnislegur skortur fólks verður meiri og það sem líklegt er að gerist er að fólk endi í langvarandi örorku. Fólk sem er búið að vera í þessari stöðu í langan tíma er orðið mjög aðþrengt fjárhagslega. Ég þekki ekki greiningu á hópnum, hversu margir eiga húsnæði og njóta þá heimsmetsins, en ákveðið hlutfall þessa fólks er á leigumarkaði og býr því við vaxandi húsnæðiskostnað. Þetta er sá hópur sem eyðir hlutfallslega langstærstum hluta tekna sinna til kaupa á matvælum. Ég vil taka svo stórt til orða að með þessum aðgerðum sé verið að festa ákveðinn hóp í fátækt um ófyrirséðan tíma.

Frú forseti. Ég þakka fyrir svörin. Ég er auðvitað alveg sammála því, ég held að ef það er eitthvað sem mönnum ber alveg sérstök skylda til að gera við svona aðstæður, og alltaf á tímum atvinnuleysis, sé það að styðja við bakið á því fólki sem lendir í þessari hörmulegu stöðu og gera allt sem mögulegt er til að aðstoða á meðan og auðvelda því að komast út úr stöðunni. Ég hef aldrei skilið þær áhyggjur sem sumir hafa af því að það sé of lítill eða ekki nægur munur á atvinnuleysisbótum og lægstu launum. Mér finnst það liggja í því að einhverjir óski sér þess að vera í þessari stöðu og festast í henni til frambúðar, eins og það geti verið nokkurs manns vilji að eiga ekki kost á því að vinna sig upp og bæta kjör sín og aðstæður með vinnu. Ég vil líka spyrja hv. þingmann varðandi það, ef ég hef skilið þetta rétt, að þessi aðgerð eigi að skella á núna um áramótin og hún eigi að koma í einu höggi. Hvað eru áramótin? Það eru þeir mánuðir ársins þegar atvinnuástandið er erfiðast og langminnst svigrúm er til að leita sér að störfum. Það lagast svo með vorinu og sumrinu. Það mætti þá í fyrsta lagi spyrja: Væri þá ekki skömminni skárra að ýta þessum breytingum fram á vorið þannig að þetta kæmi þá frekar á þeim tíma ársins, og í öðru lagi að þetta gerðist ekki í einu höggi heldur tækju menn þá alla vega hálft ár ef ekki ár til að stytta þetta um einn og einn mánuð í senn þannig að breytingin gerist ekki eins og hún á að gerast nú um áramótin? Mér finnst hugmyndin mjög brútal og velti því fyrir mér hvort það hafi verið rætt a.m.k. við stjórnarliðið að breyta þá í öllu falli framkvæmdinni. Vandinn er auðvitað sá að hér er ekki peningaleysið á ferð. Atvinnutryggingagjaldið dugar alveg til að halda atvinnuleysisbótatímabilinu áfram í þremur árum. Þetta er bókhaldsleg hagræðingaraðgerð eða aðhaldsaðgerð og kemur atvinnulífinu ekki til góða í þeim skilningi að atvinnutryggingagjaldið eigi að lækka sem þessu nemur.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Við í velferðarnefnd veittum umsögn til efnahags- og viðskiptanefndar um málið þannig að endanleg niðurstaða kom ekki úr okkar nefnd, en í því sem þar kom fram skynjaði ég engan vilja til að breyta þessu. Það kom jafnframt fram fyrir nefndinni að engin sérstök ástæða væri fyrir þessari breytingu, styttingu á atvinnuleysistryggingatímabilinu, önnur en leið til að finna sparnað í velferðarráðuneytinu. Þetta var bara til að fylla upp í hagræðingarkröfu og það er auðvitað alltaf erfitt þegar þess þarf en það má aldrei leita þeirrar hagræðingar hjá þeim sem allra minnst hafa. Ég er á móti þessari aðgerð og það kom mjög skýrt fram hjá aðilum vinnumarkaðarins, náttúrlega verkalýðshreyfingunni fyrst og fremst, samtökum launafólks, að þetta væri í algerri andstöðu við það verklag sem viðhaft hefði verið um þessi mál. Við erum með lög um atvinnuleysistryggingar frá 2006 sem var endurskoðun á lögunum og mjög góð lög. Þeim var breytt eitthvað á síðustu árum en það hefur alltaf verið í samráði við verkalýðshreyfinguna. Þetta á ekki að gera á þennan hátt. Þetta eru tryggingar launafólks og það á að vinna breytingar á þeim, ef fólk vill gera það, í samráði við þá sem trygginganna njóta. Ég er alfarið á móti þessari hagræðingaraðgerð sem er þvert á venju í þessum málum.

Frú forseti. Vegna þeirra orðaskipta sem hér voru rétt áðan og varða afgreiðslu vinnumarkaðsmálanna í þessu fjárlagafrumvarpi er kannski ágætt að klára það bara, eða ég geri það fyrir mitt leyti. Ég vil taka fram að ég er að sjálfsögðu algerlega andvígur styttingu bótatímans niður fyrir þrjú ár. Það er kostuleg röksemdafærsla að segja að vegna þess að atvinnuástandið hafi haldið áfram að lagast eigi að stytta tímann núna þegar haft er í huga að þrjú árin voru fest sem viðmið árið 2006 þegar hér var nánast ekkert atvinnuleysi og þótti þá einfaldlega hæfilegur tími. Það er auðvitað alltaf umdeilanlegt hvað er skynsamlegt eða rétt að hafa slíkan tíma langan því að út af fyrir sig er engum greiði gerður og ekki gott að menn festist á mjög löngu atvinnuleysisbótaréttartímabili ef það væri hálfur áratugur eða heill áratugur eða eitthvað slíkt. Það þarf þá augljóslega að gera eitthvað annað, annars vegar að taka á ástandinu og hins vegar að aðstoða viðkomandi einstakling í því að endurhæfa sig o.s.frv. Ég tel þessa útreið vinnumarkaðsmálanna algert hneyksli, ekki bara vegna þess að það er gert einhliða án samráðs við verkalýðshreyfinguna að stytta bótatímann heldur vegna þess að atvinnutryggingagjaldið er ekki lækkað. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir nefndi réttilega að þessir hlutir hefðu tekist í býsna góðu samstarfi að uppistöðu til á síðasta kjörtímabili, ég held að það verði bara að segja það. Þó að ýmislegt gengi nú á og stundum flygju ásakanir milli aðila var það, þegar upp er staðið, mjög farsælt samstarf fyrir samfélagið. Það var samstarf stjórnvalda, ríkisstjórnar, Alþingis, aðila vinnumarkaðarins, skólanna og sveitarfélaganna um mjög margt sem þessu tengdist. Liður í því samkomulagi var að atvinnulífið tók möglunarlaust á sig hækkun atvinnutryggingagjaldsins eða tryggingagjaldið sem hækkaði að uppistöðu til vegna aukins atvinnuleysis. Þar hefur hins vegar núverandi ríkisstjórn algerlega snúið við blaðinu og er alveg augljóst mál að atvinnutryggingagjaldið sem slíkt og tryggingagjaldið þar með hefði getað lækkað umtalsvert meira en ríkisstjórnin hefur látið það gera. Það hefur aðeins verið 0,1 prósentustig á þessu ári og á að vera 0,1 prósentustig á hinu næsta, en hins vegar hefur um og yfir heilt prósentustig verið flutt úr fæðingarorlofshluta tryggingagjaldsins, úr atvinnutryggingahluta tryggingagjaldsins og úr þeim hluta tryggingagjalds sem ber kostnað af Ábyrgðasjóði launa yfir í almenna tryggingagjaldið. Núna kemur ríkisstjórnin og útfærir bókhaldslegt hagræðingarmarkmið eða aðhaldsmarkmið félagsmálaráðuneytisins þannig að dregið er úr kostnaði við greiðslu atvinnuleysisbóta með því að stytta tímann um sex mánuði án þess að lækka atvinnutryggingagjaldið. Að aðilar vinnumarkaðarins skuli láta bjóða sér þetta. Þeir gera það auðvitað ekki, ég veit það, þeir hafa mótmælt, en ég hefði viljað sjá kröftugri viðbrögð frá þeim og ekki síður frá atvinnurekendahliðinni því að mikið mega þeir nú telja þetta gróf svik á þeim anda sem unnið hefur verið í. Ég minni aftur á hina hörmulegu útreið Vinnumálastofnunar. Mér finnst það algert hneyksli að þjarmað sé svona að henni nú þegar. Við erum þó ekki nema sex árum bak hruni. Hér er enn of mikið atvinnuleysi. Hér eru enn þúsundir manna sem verið hafa án atvinnu í eitt og tvö og jafnvel upp undir þrjú ár. Það þarf að halda utan um þann hóp og gera allt sem hægt er til að styðja við hann og er Vinnumálastofnun lykilaðili í þeim efnum. Hvers eiga menn að gjalda á þeim svæðum landsins, víða úti á landi? Vissulega er þar sem betur fer hlutfallslega minna atvinnuleysi en á höfuðborgarsvæðinu og sérstaklega á Suðurnesjum, en það er það samt …  Í öðru lagi var innt eftir því við 1. umr. hvort hæstv. fjármálaráðherra væri væntanlegur einhvern tíma undir umræðunni. Ég geri ekki neina kröfu um að hann sitji hér alltaf þó að það væri gott, en ég hef verið nokkuð þaulsetinn í þessari umræðu, ýmist sem þátttakandi í henni, í salnum eða á forsetastóli, en ég hef ekki séð hæstv. forsætisráðherra undir þessari umræðu. Mér finnst það miður því að ég tel að einhvern tíma undir lok hennar - og þau nálgast, við erum komin á síðari hluta 2. umr. - í 2. umr. um fjárlög sé hæstv. forsætisráðherra eða hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hérna þannig að hægt sé að beina til hans spurningum. Ég hef gert það að honum fjarverandi eins og um Bankasýslu ríkisins og hvernig menn ætli að fara með það mál. Ég ætla ekki að sætta mig við það þegjandi og hljóðalaust að ekki fáist nein svör frá stjórnvöldum um það hvernig menn ætla að standa að málum hvað varðar það vandasama verkefni sem eignarhald ríkisins á bönkum og sparisjóðum er. Um er að ræða mjög stóra og fyrirferðarmikla eignarhluti eins og 98% í Landsbankanum, það munar nú um minna. Landsbankinn er með á þriðja hundrað milljarða í eigið fé, 7, 8 og upp í 12% í Arion og Íslandsbanka, eða hvað það nú er, og eignarhald í einum fjórum til fimm sparisjóðum sem voru upphaflega fimm að minnsta kosti, en eru kannski þrír eða fjórir núna eftir sameiningar. Þarna liggja mikil verðmæti hjá ríkinu og Bankasýslan fer með eignarhaldið. Það er stórt og mikilvægt verkefni. Í öðru lagi var náttúrlega tilgangurinn með stofnun Bankasýslu ríkisins sá að tryggja armslengdarsjónarmið frá hinu pólitíska valdi og er kirfilega um það bundið í lögunum að ríkið sem eigandi fari réttar boðleiðir gagnvart bönkunum sem starfa eins og hver önnur fyrirtæki og eru á ábyrgð stjórnenda. Ríkið kemur að þessu á tvennan hátt; sem eigandi, þ.e. það felur Bankasýslunni að fara með eignarhaldið og mæta á hluthafafundi og það setur eigendastefnu sem bankar a.m.k. í meirihlutaeigu ríkisins eiga að fara eftir. Því til viðbótar er Bankasýslan að undirbúa og hefur verið að vinna tillögur um hagræðingu, til dæmis sameiningu sparisjóða og endurskipulagningu þeirra. Samkeppnisyfirvöld hafa tjáð sig með skýrum hætti í úrskurðum um að tilvist sparisjóðanna sé mikilvæg, jafnvel þótt markaðshlutdeild þeirra sé orðin mjög lítil þá sé ekki ásættanlegt út frá samkeppnissjónarmiðum að þeir séu gleyptir upp af stóru bönkunum. Nægir þá að vitna í niðurstöðu Samkeppniseftirlitsins varðandi áformaðan samruna Sparisjóðs Svarfdæla við Landsbankann sem eftirlitið lagðist gegn og gefur auðvitað vísbendingu um hver afstaða þess er í þessum efnum. Ég tel þar af leiðandi og það er niðurstaða mín að það sé algerlega ótímabært að leggja Bankasýsluna niður. Ég sé ekki að fjármálaráðuneytið hafi undirbúið sig í reynd á nokkurn hátt undir það að taka allt í einu við þessum eignarhlut. Það er enn vandasamara í dag en það hefði ella verið vegna þess að fjármálaráðuneytið er jafnframt orðið ráðuneyti fjármálamarkaðarins og fer með eftirlit með fjármálamarkaðinum. Fer vel á því að þessir gríðarlega viðamiklu eignarhlutir í fjármálafyrirtækjum, minni hlutar og svo ráðandi hlutir algerlega í stærsta banka landsins plús sparisjóðirnir, sem eiga þá að keppa þarna á markaði, fari bara allir saman beint inn í fjármálaráðuneytið án nokkurra armslengdarsjónarmiða? Hvað þýðir það til dæmis ef lögin um Bankasýsluna falla niður og hætt verður að starfa samkvæmt þeim? Þá er engin fagleg stjórn yfir einhverju eignaapparati. Það eru engin ákvæði um valnefnd sem er í gildandi lögum sem tryggir það að fólk sem uppfyllir kröfur er valið af valnefnd og menn geta meira að segja boðið sig fram til setu í stjórnum og valnefndin tekur við tilnefningum og framboðum. Því yrði öllu hent, eins og ég skil það, ef menn ætla að líta svo á að Bankasýslan verði einfaldlega lögð niður og lögin um hana væru þar með úr sögunni. Það gengur ekki þannig að ég hefði viljað fá einhver svör frá hæstv. fjármálaráðherra um þetta mál sem og frá stjórnarmeirihlutanum. Ég tel eina vitið að tryggja fjárheimildir til reksturs Bankasýslunnar að minnsta kosti út næsta ár og fara ekki að grípa inn í ferlið eins og það er núna. Menn geta þá notað næsta ár til að velta fyrir sér framtíðinni, hvort eftir sem áður eigi einhvern tíma í fyllingu tímans að leggja Bankasýsluna niður eða kannski hvort nota eigi tækifærið og endurskipuleggja meðferð ríkisins á eignarhlutum, ekki bara í fjármálafyrirtækjum heldur jafnvel í fyrirtækjum sínum almennt. Ætti kannski að búa til eignarhaldseiningu, tengda fjármálaráðuneytinu að sjálfsögðu, en með ákveðnu sjálfstæði sem tryggði að tiltekin armslengdarsjónarmið væru virt? Mætti hugsa sér þar bæði eignarhaldið í stóru opinberu hlutafélögunum, jafnvel í fleiri slíkum hlutum og hugsanlega líka úrvinnslu eignasafns Seðlabankans og ríkissjóðs, þ.e. ESÍ, fyrirtækið sem heldur utan um gríðarlega miklar kröfur sem ríkið og Seðlabankinn sátu uppi með í kjölfar falls bankanna. Margir fleiri kostir gætu komið til greina í þessum efnum og þá væri synd að vera búinn að slátra Bankasýslunni ef menn kæmust svo kannski að þeirri niðurstöðu að hún eða eitthvað nýtt í hennar stað hefði getað tekið við þessu hlutverki. Það hefði líka verið ástæða til að leggja spurningu fyrir hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra varðandi það sem við fréttum í efnahags- og viðskiptanefnd og er held ég ekkert leyndarmál, að ekki stæði til að framlengja niðurfellingu virðisaukaskatts af rafbílum og umhverfisvænum bílum sem nota umhverfisvæna orkugjafa. Ég skil ekki svona lagað. Samt er mér sagt að hæstv. forsætisráðherra hafi nýverið verið á einhverjum fundi eða ráðstefnu um umhverfisvænar samgöngur og hann hældi ríkisstjórn sinni í hástert fyrir það hvað hún væri græn í þessum efnum og hún ætlaði nú aldeilis að tryggja framþróun á þessu sviði. Næsta frétt: Nei, það yrði þá að hætta allt í einu fyrirvaralaust um áramót niðurfellingu virðisaukaskatts af rafmagnsbílum sem hefur sennilega verið aðalhvatinn til þess að sala þeirra hefur stóraukist núna á undanförnum einu, tveimur árum. Skráðir rafmagnsbílar á Íslandi eru núna að nálgast 500 þannig að þegar metan- og vetnisbílar eru lagðir við er þessi bílafloti sem er á umhverfisvænum orkugjöfum þó að þokast talsvert hátt á annað þúsundið. Hvers konar umhverfisstefna er þetta? Hvað er þarna eiginlega á ferðinni? Ekki verður nú tekjutapið mikið, það verða hvort sem er engir bílar af þessu tagi fluttir inn. Sama gæti ég í raun sagt um átakið Allir vinna og 100% endurgreiðslu á virðisaukaskatti vegna vinnu á byggingarstað eða vegna viðhalds og endurbóta á húsnæði. Ég held að allir séu sammála sem eitthvað til þekkja að það var mjög vel heppnað átak og skilaði miklum árangri, það var almenn ánægja með það, svo maður nefni nú eitthvað annað sem gott samstarf var um og allir voru sælir með. Sveitarfélögin tóku því auðvitað fagnandi því að húsnæði þeirra var fært undir þetta og þau sveitarfélög sem voru að reyna að leggja sitt af mörkum, til dæmis varðandi það að halda uppi einhverjum umsvifum í byggingargeiranum, áttu þarna hagkvæmt tækifæri til að viðhalda húsnæði sínu o.s.frv. og ríkið hjálpaði til í þeim efnum. Nú er okkur sagt og boðað að það verði afnumið á einu bretti í einu lagi, það er ekki einu sinni bara farið t.d. niður í 80% fyrst og kannski staldrað þar við í tvö ár og svo niður í 60%, nei, bara beint niður í 60% aftur og húsnæði sveitarfélaganna er fært út. Það tel ég mjög óskynsamlegt. Ég hefði líka haft gaman af því að ræða hérna við stjórnarliða, það ættu kannski að vera meirihlutafulltrúarnir í fjárlaganefnd, um fréttirnar sem komu um ákvörðun meiri hluta fjárlaganefndar um það hvað hið opinbera hlutafélag Isavia eigi að greiða ríkissjóði í arð á næsta ári, algerlega að þeim fornspurðum, það kom flatt upp á stjórnarmenn í félaginu sem hafa þó með lögum það hlutverk að ákveða arðgreiðslur. Auðvitað er það þekkt að ríkið hefur stundum áætlað og sett inn í fjárlög áætlaðar tölur um arðgreiðslur til dæmis frá Landsvirkjun en þar sem ég þekki til hefur það ævinlega verið gert í samráði við stjórn fyrirtækisins og fyrirtækið og menn hafa haft góða vitneskju eða verið í góðri trú um að það væri niðurstaða sem stjórnin teldi sig geta staðið að. En ekkert slíkt var hér á ferðinni í tilviki Isavia. Það eru náttúrlega ekki samskiptahættir sem mér finnast boðlegir. Nú er það að vísu þannig að þessar 500 millj. kr. á að nota í ákaflega þarft og brýnt verkefni sem er að setja fjármuni í uppbyggingu á innanlandsflugvallarkerfinu sem stendur engan veginn undir sér og ríkið þarf að byggja upp, enda eru þetta einfaldlega innviðir í samgöngukerfi okkar, algerlega bráðnauðsynlegir rétt eins og vegirnir og annað slíkt, og það er hið besta mál. En það er aðferðin sem ég set spurningarmerki við hér og ég hefði gaman af að heyra hæstv. fjármálaráðherra tjá sig um það mál. Hvernig fór þetta fram? Fór þetta fram hjá fjármálaráðuneytinu sem heldur á hlutabréfinu í Isavia? Er það virkilega rétt að meiri hluta fjárlaganefndar hérna hinum megin við Austurvöll detti allt í einu í hug á góðri kvöldstund: Já, heyrðu, við skulum láta Isavia borga 500 millj. kr. í arð á næsta ári. Meiri hlutinn talar ekki við fjármálaráðuneytið, hann talar ekki við stjórn félagsins. Það gengur ekki og að mínu mati er meiri hlutinn í fjárlaganefnd þarna kominn langt út fyrir sitt verksvið. Að sjálfsögðu gat meiri hlutinn grennslast fyrir um það, kallað forsvarsmenn félagsins í ráðuneytið, kallað stjórnarformanninn og stjórnarmenn á fund og spurt: Er það mögulegt að afkoma Isavia á næsta ári bjóði upp á að greiða ríkinu einhvern arð? Hvað gæti hann orðið mikill? o.s.frv. En þannig var víst ekki farið í þetta. Að lokum verður svo auðvitað að hafa í huga að fjárfestingarþörf félagsins er gríðarleg. Ég verð alveg að segja eins og er sem fyrrverandi fjármálaráðherra að það hvarflaði aldrei að mér að Isavia yrði á næstu árum eitt af þeim félögum ríkisins sem gætu farið að greiða arð, vegna þess að maður horfir á verkefnin sem fram undan eru hjá félaginu sér maður að gríðarleg þörf er á uppbyggingu og fjárfestingum meðal annars til að mæta aukningu í ferðamannastraumi og annað í þeim dúr. Virðulegi forseti. Að lokum, af því að okkur gefast að mínu mati of sjaldan tækifæri til að ræða efnahagsmálin í víðu samhengi, og fjárlagaumræða er auðvitað ágætistækifæri til þess, þá held ég að ég hljóti að gera eins og fleiri hafa reyndar gert hér í dag, að minnast á útkomu skýrslunnar frá OECD sem eru auðvitað alveg stórmerk tíðindi. Ja, öðruvísi mér áður brá í þeirri stofnun, það hefðu einhvern tíma þótt tíðindi hvernig bæði Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og Efnahags- og framfarastofnunin. OECD, eru á köflum farin að skrifa um efnahagsmál. Þessar stofnanir sem voru nú taldar þrælhægrisinnaðar og kapítalískar í allri sinni nálgun og voru það yfirleitt í ráðgjöf sinni og skýrslugerð. En nú ber svo við að OECD og AGS og fleiri eru farin að slá gjörbreytta tóna þegar kemur að félags- og efnahagssamhenginu, það sem stundum er kallað á erlendum málum „socioeconomics“, sem sagt pólitík, félags-, efnahagsvinkillinn í tilverunni. Í þessari stuttu skýrslu frá OECD, eða í útdrættinum sem er aðgengilegur á vefnum - síðan er þar mikið ítarefni og viðbótarlesefni - segir að það sé einfaldlega þannig að rannsóknir stofnunarinnar sýni að ef ójöfnuður aukist umtalsvert þá dragi úr hagvexti og öfugt, að jöfnuður í lífskjörum sé góður fyrir hagvöxt. Það er afar athyglisvert sem sagt er þar sem OECD vitnar í fyrri rannsóknir sínar og segir: Rannsóknir okkar, Efnahags- og framfarastofnunarinnar, hafa sýnt með skýrum hætti að ávinningurinn af vexti og háum launum eða miklum auði þeirra sem best er settir í samfélaginu hríslast ekki niður með þeim hætti sem oft er haldið fram. Það segir OECD. Brauðmolakenningin er hrunin. OECD segir: Það er ekki þannig. Rannsóknir sýna að það er ekki sem það sem gerist, millistéttirnar og lægri tekjuhóparnir eru engu betur sett þó að auðmenn sópi meiri auði til sín. Ætti það nú að vera orðið nokkuð ljóst í Bandaríkjunum, er það ekki, þar sem auðurinn hefur safnast á færri og færri hendur allra efst á toppnum og bandaríska millistéttin býr við lakari kjör í dag en hún gerði fyrir 30 árum síðan. En svo bætir OECD við að það loki nú alveg hringnum þegar komi svo í ljós að auki að jöfnuður sé mjög mikilvæg forsenda hagvaxtar. Hvað er þetta? Þetta er kjaftshögg. Þetta er í raun og veru rothögg á nýfrjálshyggjuna, á græðgiskapítalismann, á sjálfa hugmyndafræði hans. Samt heyrum við þann þvætting borinn á borð hér á Alþingi seint á því herrans ári 2014 eins og ekkert hafi gerst á Íslandi sem tengist þeirri hugmyndafræði. Það er með ólíkindum, virðulegi forseti. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Hann kom inn á mörg mjög mikilvæg mál. Meðal annars fjallaði hann um Bankasýsluna og þá stöðu sem upp er komin. Það eru enn mörg óleyst mál sem er hlutverk Bankasýslunnar að leysa og ég deili áhyggjum með hv. þingmanni og hef áhyggjur af framtíðinni þegar hlutverk og verkefni Bankasýslunnar eru færð undir fjármálaráðuneytið. En nú höfum við kallað eftir því á milli umræðna að fá Bankasýsluna fyrir hv. fjárlaganefnd til að ræða áætlun á arðgreiðslum, því að nú getum við áætlað þær nákvæmar en gert var fyrr á árinu. Eins viljum við ræða við fjármálaráðuneytið um hlutverk Bankasýslunnar og hver framtíðarskipan hennar verður. Í fjárlagafrumvarpinu eru 35,5 milljarðar undir sjóðstreymi ríkissjóðs vegna sölu hlutabréfa og eignarhluta og í 6. greinar heimildinni er heimild til að selja hlut í Arion banka, Íslandsbanka og 70% hlut í Landsbanka og svo eignarhlut í sparisjóðnum þannig að ég geri ráð fyrir að það passi saman. Ef ég skil þetta rétt er ekki gert ráð fyrir söluhagnaði heldur rennur féð bara í sjóðstreymið og ef salan gengur ekki eftir þarf náttúrlega að taka lán til að sjóðstreymið gangi upp. Ég spyr hv. þingmann: Áttar hann sig á því hvað menn eru að hugsa varðandi sölu á hlutunum í bönkunum? Getur verið að það sé alls ekki rétti tíminn núna til að ná góðum samningi hvað það varðar?

Herra forseti. Ég held að það megi efast mjög um að nú sé tímabært að selja þá hluti út frá því sjónarmiði að reyna að hámarka verðmæti eignarhluta ríkisins. Ég held til dæmis að í tilviki Landsbankans sé það augljóslega ekki svo. Að vísu hefur staðan þar breyst verulega eftir að samkomulag tókst um að lengja í bréfinu milli gamla og nýja bankans og eru margir bjartsýnir á að bankinn muni jafnvel í kjölfarið fá hækkað lánshæfismat og komast í sterkari stöðu og verða þar af leiðandi verðmætari. Ég tel frekar raunhæft að fengist gæti gott verð fyrir minnihlutaeignarhlutinn í hinum bönkunum í tengslum við hugsanlega sölu þeirra til einhverra framtíðareigenda. Í tilviki sparisjóðanna held ég að það sé augljóst mál að ekki er runnin upp sú stund að ríkið geti farið að losa um þá eignarhluti. Ríkið verður þvert á móti að vera þolinmótt í þeim efnum og því ber skylda til að vera það vegna samkeppnissjónarmiða á markaðnum o.s.frv. Hv. þingmaður nefnir eitt sem er eiginlega fréttir fyrir mig, ég verð að játa það, enda er ég ekki í fjárlaganefnd. Það kemur mér svolítið spánskt fyrir sjónir. Að vísu minnir þetta svolítið á æfingarnar með Seðlabankann og lækkun eigin fjárins þar, en þar er þó tekjufærsla á stærsta hluta niðurfærslu eigin fjárins. Ég fæ ekki betur séð en að ríkið hljóti að þurfa að tekjufæra hjá sér sölu ef verðmætið á þeim hlut sem seldur er er umfram bókfært nafnverð. Ég veit ekki hvernig menn ætla að standa að því öðruvísi. Að vísu má segja í tilviki Landsbankans að búið sé að tekjufæra þau 18% sem ríkið fékk til sín í fyrra án endurgjalds. Ef menn líta svo á að þeir muni endurráðstafa öllu söluverðmætinu í að greiða niður lán sem standa á ríkinu vegna fjármögnunar bankanna þá skil ég það, en ég hélt að ekki yrði hjá því komist að horfa á það að ef menn selja eitthvað á hærra verði en þeir hafa bókfært hjá sér þá eigi að tekjufæra mismuninn. Að vísu verða hugsanlega komin ný lög um opinber fjármál sem setja það að einhverju leyti í nýtt samhengi en ég held að það muni þó ekki breyta því.

Virðulegi forseti. Ég les þannig í þetta að hæstv. ríkisstjórn og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra geri ráð fyrir því að ekki verði hagnaður af sölunni, að einhver sala eigi sér stað en að það verði ekki hagnaður. Þannig skil ég það. Hv. þingmaður nefndi rafmagnsbíla og ívilnun vegna kaupa þeirra sem fella á niður. Hugmyndin um ívilnun vegna kaupa á rafmagnsbíl var ein af 50 hugmyndum sem komu í gegnum græna hagkerfið og var einmitt sett á laggirnar á síðasta kjörtímabili. Við höfum fengið skýrslu um orkuskipti í samgöngum og Íslendingar hafa nú reynslu af orkuskiptum í húsnæði sínu þegar hitaveitan var tekin upp. Mér fyndist nær að við færum nú í samstarf við orkufyrirtækin um að byggja upp innviði fyrir rafbíla, að auka frekar ívilnanir og hvetja til þróunar í þá átt heldur en hitt. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki að þessi aðgerð muni einmitt draga úr sölu rafbíla sem eru frekar dýrir nú þegar.

Herra forseti. Jú, það er enginn vafi á því að verðið hefur staðið í mönnum enda hafa rafbílar verið dýrir, sérstaklega þeir sem stærri eru og langdrægari og hafa getað keppt við venjulega bíla eða bíla á venjulegum orkugjöfum. Þar af leiðandi hefur það skipt verulega miklu máli að virðisaukaskatturinn var felldur niður, að vísu upp að vissu þaki, ef ég man rétt. Ég botna ekkert í því hvert ríkisstjórnin er að fara í þessum efnum vegna þess að ég hef heyrt haft eftir ráðamönnum hennar annars staðar, úti í bæ, að þeir segist allir vera af vilja gerðir hvað þetta varðar. Það er alveg rétt, þetta var eitt af mörgu sem hrint var í framkvæmd á síðasta kjörtímabili og gerði skattumhverfi umferðarinnar mun grænna. Sem betur fer stendur nú margt eftir af því, eins og að andlag ýmissa gjalda; tolla, aðflutningsgjalda og bifreiðagjalda; er núna CO 2 -losun en ekki gamla kerfið. Skattumhverfið í umferðinni er því grænna enda veitir ekki af því að það er alveg ljóst að í tilviki Íslands eru möguleikar okkar til þess að  
            

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni mjög góða ræðu. Það er þrennt sem mig langar að spyrja hann út í. Í fyrsta lagi leiddi efnahagshrunið af sér gríðarlegar efnahagslegar byrðar og á síðasta kjörtímabili, eða eiginlega á þarsíðasta kjörtímabili þegar Geir H. Haarde var forsætisráðherra, var farið út í rannsóknir á orsökum bankahrunsins. Það væri ekki forsvaranlegt að þetta dyndi yfir okkur án þess að íbúar landsins fengju skýringar á hvað hefði misfarist. Gerðar hafa verið nokkrar rannsóknir, þ.e. á hruni bankanna, á sparisjóðunum, lífeyrissjóðunum og Íbúðalánasjóði. Einni er ólokið, rannsókn um einkavæðingu bankanna. Núverandi meiri hluti gerir mikið úr kostnaði við þessar rannsóknarnefndir. Ég er sammála því að hann er umtalsverður og kannski er ástæða til að setja skýrari ramma utan um það, en í stóra samhenginu er hann brotabrotabrot af kostnaðinum sem leiddi af hruninu. Sérstakur saksóknari hefur meðal annars á grundvelli þessara rannsókna, en jafnframt þar fyrir utan, rannsakað mál og sent svo til ákæruvaldsins brot sem tengjast hruninu. Nú er í fjárlagafrumvarpinu boðað að hætta eigi starfsemi embættisins í lok næsta árs. Núverandi stjórnarmeirihluti telur nóg komið af rannsóknum held ég yfirleitt, hvort sem það eru rannsóknir á dapurlegri stjórnsýslu eða rannsóknir á efnahagsbrotum. Það hefur í raun verið mjög lítið talað um að leggja eigi niður þetta embætti, of snemma miðað við mat þeirra 

Herra forseti. Ég held að það sé einfaldlega þannig að við séum búin að fjárfesta það mikið í þeim málum sem við getum kallað úrvinnslu á hruninu að við eigum að klára þau. Þetta eru meðal annars rannsóknirnar, svo sem starf rannsóknarnefndar Alþingis og könnun á einstökum stórum málaflokkum þar sem hlutir fóru úrskeiðis eins og varðandi sparisjóðina, í framhaldi af bönkunum, og Íbúðalánasjóð. Lífeyrissjóðirnir stóðu reyndar sjálfir fyrir ákveðinni úttekt hjá sér sem menn veltu fyrir sér hvort ætti að fylgja eftir með beinni rannsókn af hálfu Alþingis. Síðan liggur fyrir samþykkt ákvörðun um að fara næst í að skoða einkavæðinguna á bönkunum, sem allir eru nú sammála um og var niðurstaða rannsóknarnefndar Alþingis að hafi verið stærsta einstaka undirrót ófarnaðarins, það hvernig staðið var að einkavæðingu bankanna á sínum tíma. Mér skilst að komin sé út bók í landinu þar sem kaupandinn að öðrum bankanum fari ekki dult með þá skoðun sína að hann telji að þarna hafi verið staðið hroðalega illa að málum og gott ef ég þóttist ekki sjá það einhvers staðar að hann lét hafa eftir sér að hann sæi eftir því að hafa ekki labbað í burtu þegar hann sá hvernig vinnubrögðin voru í kringum einkavæðingu bankanna. Ég held að núverandi stjórnvöld megi passa sig á þjóðinni ef þau ætla fyrir opnum tjöldum að kippa fótunum undan starfi sérstaks saksóknara þannig að ekki sé hægt að fylgja eftir og klára til enda fyrir dómstólunum þau gríðarlegu mál sem þar er búið að undirbúa og er nú farið að reyna á. Alltaf var vitað að þau tækju langan tíma og mundu kosta peninga en við erum komin mjög langt í því ferli og við eigum auðvitað að klára það. Það verður að ljúka úrvinnslumálunum sem tengjast atburðunum sem hér urðu. Þeir eru enn á mörgum sviðum, t.d. efnahagslegir eins og gjaldeyrishöftin, en það eru líka þættir af þessu tagi. Við eigum að klára þetta og loka svo þessum kafla og koma honum aftur fyrir okkur þannig að við séum búin með hann og getum farið að horfa fram á veginn.

Herra forseti. Þegar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var fjármálaráðherra var eitt af mikilvægum verkefnum sem hann hrinti úr vör átak í skattrannsóknum. Í fjárlagafrumvarpinu er nú boðað að draga eigi allverulega úr því átaki þó að milli umræðna hafi verið bætt aðeins í. Mig langar að heyra aðeins frá hv. þingmanni: Hver var ávinningur ríkisins af þessu átaki? Er ekki ástæða til að gera þetta að föstum lið í fjárlögum íslenska ríkisins? Síðan fór ég að hugsa eftir að fréttir komu af því að hæstv. núverandi fjármálaráðherra vill nálgast upplýsingar úr skattaskjólum sem hægt er að kaupa, sem er gleðilegt, en á sama tíma telur hann mikilvægt að koma með svokallað „amnesty“-ákvæði fyrir þá sem hafa verið að skjóta undan fjármunum. Gætum við leyft okkur að tala um að þessi ríkisstjórn sé að reisa skjaldborg um skattsvikara?

Herra forseti. Það er enginn vafi á því að starfið við skattrannsóknir á síðasta kjörtímabili skilaði miklum árangri og ýmsar breytingar sem gerðar voru á löggjöfinni. Þar má til dæmis tiltaka að við innleiddum svokallaðar CFC-reglur um samstæðusköttun íslenskra móðurfélaga og dótturfélaga erlendis sem hefðu betur verið komnar fyrir hrun, á útrásarárunum þegar flúið var í skattaskjólin. Það voru ýmis göt í löggjöfinni af því tagi sem við reyndum að stoppa upp í. Það sem vantar enn upp á er að lögfesta reglur um þunna eiginfjármögnun. Átakið Allir vinna var náttúrlega öðrum þræði hugsað í skattalegum tilgangi og það skilaði miklu, sem og heimsóknirnar á vinnustaðina í samstarfi við aðila vinnumarkaðarins. Það má hrósa þeim fyrir virka þátttöku í því. En mér sýnist þetta allt vera að dofna núna hjá þeim. Eina jákvæða fréttin er sú að fjármálaráðherra ætlar ekki að leggjast gegn því að skattrannsóknarstjóri kaupi gögn um skattaskjól ef hann metur svo og gerir það eiginlega upp á eigin áhættu, þ.e. ávinningurinn af gagnakaupunum á að standa undir kostnaðinum. 

Herra forseti. Ég er búinn að fá sendar upplýsingar um þá fjárþörf sem forsvarsmenn heilbrigðiskerfisins telja að sé enn fyrir hendi til að hægt sé að veita nauðsynlega þjónustu. Þetta er umfram það sem fjármálaráðherra setti fram í fjárlagafrumvarpinu og það sem meiri hluti fjárlaganefndar hefur lagt til að bæta skuli í heilbrigðiskerfið. Það sem meiri hlutinn lagði til var að koma 60% til móts við það sem Landspítalinn kallaði eftir sem var að í heildina þyrfti 1,8 milljarða. Nú hefur meiri hluti fjárlaganefndar lagt til að bæta skuli í um 1 milljarð kr. sem er um 60%. Það er töluvert minna gefið þegar kemur að landsbyggðinni. Það eru sem sagt tveir spítalar, Landspítalinn og Sjúkrahúsið á Akureyri, svo er Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins og heilbrigðisstofnanir víðs vegar um landið. Þetta eru níu stofnanir í allt. Ef við tökum Landspítalann út fyrir sviga og horfum á aðra þætti þá vantar 2,3 milljarða upp á það sem kallað hefur verið eftir. Ef við tökum höfuðborgarsvæðið líka út fyrir sviga hvað þetta varðar og höfum bara landsbyggðina sér - á höfuðborgarsvæðinu eru þetta 250 milljónir þannig að út af standa rúmir 2 milljarðar sem vantar. Það sem vantar á Norðurlandi eru 330 milljónir og á Sjúkrahúsið á Akureyri vantar 55 milljónir. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort það hljóti ekki að vera til peningar einhvers staðar til þess að 

Herra forseti. Jú, ég tel að alla vega tekjuöflunarmöguleikarnir séu fyrir hendi. Tekjurnar voru það en núverandi ríkisstjórn hefur því miður afsalað ríkissjóði verulega háum fjárhæðum með því að stórlækka veiðigjöld, fella niður auðlegðarskatt, lækka tekjuskatt á miðþrepi og fara núna í breytingar á vörugjöldum og virðisaukaskatti, sem eru ávísun á nettótekjutap ríkisins upp á 6–8 milljarða o.s.frv. Ég gæti nefnt fleira sem mér telst til að sé á fjórða tug milljarða króna í tekjur. Nú er ég ekki að segja að það hefði algerlega skilað sér allt og ég er ekki að segja að menn hefðu ekki mátt gera einhverjar af þessum breytingum, t.d. endurskoða auðlegðarskattinn og jafnvel milda hann, en ég fullyrði að ríkið gæti auðveldlega án þess að það væri ósanngjarnt verið með 20–25 milljarða í viðbót í tekjur. Þá væri að sjálfsögðu ekki vandamál að mæta þörf sem er óuppfyllt þrátt fyrir viðleitni núna upp á 2 milljarða kr. eða svo. Ég kemst að svipaðri niðurstöðu og hv. þingmaður með það. Ég held að svona 2 milljarðar í viðbót í heilbrigðiskerfið mundu gera gæfumuninn. Það er eitt sem er mjög alvarlegt í þessari umræðu. Stjórnarliðar tala mikið um að með hækkuninni núna til Landspítalans fái hann sambærilegt ef ekki meira fjármagn en hann hafi nokkru sinni áður fengið á föstu verðlagi, en þjóðinni hefur fjölgað síðan og við erum að verða eldri og ný tækni er alltaf að koma til sögunnar. Þegar ég skoða þetta sem hlutfall af vergri landsframleiðslu þá bregður mér í brún vegna þess að ég fæ ekki betur séð en það hlutfall hafi heldur verið að lækka, einnig núna í ár og muni gera það á næsta ári. Landsframleiðslan er þó að tosast það upp að ef heilbrigðismálin héldu sínum hlut, sínum hundraðshluta af landsframleiðslunni, þá værum við að setja meiri peninga í þau. Þetta er hlutfall sem allir höfðu reiknað með að mundi fara hækkandi eins og það hefur gert í flestum öðrum þróuðum ríkjum. En Ísland sker sig 

Herra forseti. Það má líka bæta við að síðasta ríkisstjórn stóð frammi fyrir hruni og þurfti að setja í bakkgír, niðurskurðargírinn, í einhvern tíma. Nú er verið að gefa aðeins í en þá er verið að bæta upp svo mikinn uppsafnaðan kostnað sem menn hafa sparað sér, sem menn spara sér alltaf þegar tekjurnar minnka. Nú stöndum við frammi fyrir því að ríkisstjórnin hefur meðal annars að leiðarljósi skilvirkara skattkerfi og tillögur sem liggja frammi snúast um að afnema ýmsar undanþágur í virðisaukaskatti, ferðaþjónustu o.fl. Samt sem áður virðist vera eitthvað erfitt hjá þessari ríkisstjórn að afnema undanþáguna á laxveiði og silungsveiði og veiði sem er skilgreind sem fasteignaleiga. Við erum samt sem áður með fasteignaleiguatriði í virðisaukaskattslögunum sem segir að þrátt fyrir fasteignaleigu eins og á 

Herra forseti. Ég held að vísu að við ættum að fara aðeins varlega áður en við reiknum okkur í mjög háar fjárhæðir í tekjum þó að við breyttum þessu með til dæmis laxveiðihlunnindi eða leigutekjur því að ef þetta er fært inn í virðisaukaskattskerfið kemur innskattur auðvitað til frádráttar á móti sem ekki er til staðar í dag, þannig að tekjuaukinn nettó verður stundum minni en menn halda, sérstaklega ef þetta færi í neðra þrep. Stóra spurningin er, held ég, hvort þetta á ekki að skoðast sem aðrar leigutekjur og í raun og veru flokkast þá sem fjármunatekjur og að greiða eigi af því fjármagnstekjuskatt. Það er annar kostur sem ég tel að komi fyllilega til greina. Kannski með einhverju hlutfalli svipað og á við til dæmis um tekjur manna af leigu íbúðarhúsnæðis þar sem 70% teknanna teljast til stofns við greiðslu fjármagnstekjuskatts. Hvort á að meðhöndla þetta sem leigu eða sölu á þjónustu, sambærilegt við sölu á þjónustu eða vöru, eða meira eins og fjármunaleigu eða leigutekjur af hlunnindum, fjármunum og skattleggjast sem 

Herra forseti. Það vantar mikið fé í heilbrigðiskerfið. Það vantar alla vega fé til þess að sinna nauðsynlegri þjónustu. Samkvæmt tölum sem ég hef fengið frá forsvarsmönnum heilbrigðisstofnana og spítala um land allt þá vantar rúma 3 milljarða. Við stöndum frammi fyrir því að það eru skatttekjur sem við innheimtum ekki en væri klárlega sanngjarnt og skilvirkt að innheimta, og skilvirkni er nú eitt af leiðarljósum skattatillagna þessarar ríkisstjórnar. Ég sendi rétt í þessu breytingartillögu á þingmenn og spurði hvort þeir hefðu áhuga á að vera á henni. Í breytingartillögunni er lagt til að útleiga veiðiréttar og sala veiðileyfa í ám og vötnum njóti ekki lengur undanþágu frá virðisaukaskatti. Skattstofninn er tæpir 2 milljarðar kr. og eins og ég sagði áðan er það skattstefna ríkisstjórnarinnar að gera skattkerfið skilvirkara, meðal annars með því að afnema nú fyrir jól ýmsar undanþágur í virðisaukaskatti, sér í lagi fyrir ferðaþjónustuna, það er ýmislegt sem hefur verið undanþegið virðisaukaskatti en nýtur þeirrar undanþágu ekki lengur. Það var alveg skýrt, í máli hæstv. fjármálaráðherra í 1. umr. við fjárlögin, sem við ræðum núna, að þetta væri eitt af leiðarljósunum. Honum fannst ekki skynsamlegt að hafa matvæli undanþegin virðisaukaskatti vegna þess að undanþágur gera virðisaukaskattskerfið óskilvirkt. Ef ekki má hafa matvæli undanþegin virðisaukaskatti sökum þess að það geri kerfið óskilvirkt, hvers vegna að halda áfram í það að hafa laxveiði undanþegna virðisaukaskatti? Hingað til hefur ríkisskattstjóri álitið svo að veiðileyfi með fast gjald óháð veiðifangi skuli flokka sem fasteignaleigu og því sé það undanþegið virðisaukaskatti. En ef hærra gjald er greitt fyrir hvern fisk, þ.e. þú greiðir hærra gjald eftir því hve marga fiska þú veiðir, þá skal greiddur virðisaukaskattur af veiðileyfinu. Í þessu samhengi er hægt að sjá álit ríkisskattstjóra frá 19. febrúar 1990 sem ég fékk sent í dag frá stofnuninni. Með þessari breytingartillögu segir löggjafinn að þó að líta megi á veiðileyfi, eins og með útleigu hótelherbergja, sem fasteignaleigu, þá er hvort tveggja virðisaukaskattsskylt. Ekki er hægt að segja að ekki séu til meiri peningar í heilbrigðiskerfið á sama tíma og stjórnvöld og þingmenn vanrækja að afnema virðisaukaskattsundanþágu á laxveiði og sækja þannig bæði sanngjarnt og skilvirkt skattfé. Þessi tillaga gerir breytingu við 8. lið 2. gr. laga um virðisaukaskatt. Ef ég les hvernig sá liður hljómar og bæti svo við því sem breytingartillagan mundi setja inn þá hljóðar 8. liður 2. gr. laga um virðisaukaskatt svona, með leyfi forseta: „Fasteignaleiga og útleiga bifreiðastæða. Útleiga hótel- og gistiherbergja og útleiga tjaldstæða er þó skattskyld, svo og önnur gistiþjónusta þegar leigt er til skemmri tíma en eins mánaðar. Sama gildir um sölu á aðstöðu fyrir veitingar og samkomur þegar leigt er til skemmri tíma en eins mánaðar.“ Við þetta mundi þá bætast með breytingartillögunni: „Þá er útleiga veiðiréttar skattskyld, svo og sala veiðileyfa þegar um er að ræða fast gjald, óháð veiðifeng.“ Þetta mundi koma inn. Þannig að rétt eins og að útleiga á hótelherbergjum - þegar ekki er verið að tala um fasteignaleigu í rauninni; jú, það má alveg segja að með því að leigja út hótelherbergi sé verið að leigja út fasteign, en samkvæmt skattalögum er verið að leigja út þjónustu þannig að ekki skal lögum samkvæmt líta á útleigu á hótelum og gistiherbergjum og tjaldstæðum og slíku sem fasteignaleigu, það skal alla vega ekki líta á það sem fasteignaleigu í skilningi virðisaukaskatts. Þetta er undanskilið, þ.e. þetta er ekki undanskilið virðisaukaskatti, það fær ekki undanþáguna. Það sama mundi í þessu tilfelli eiga við þegar sagt er að útleiga veiðiréttar sé skattskyld, svo og sala veiðileyfa þegar um sé að ræða fast gjald, óháð veiðifeng. - Hvað er fast gjald óháð veiðifeng? Hér er skjal sem ég fékk frá ríkisskattstjóraembættinu í dag - þetta er titlað frá gjaldadeild og dagsetningin er 19. febrúar 1990, tilvísun 2490. Þar segir: „Efni: Virðisaukaskattur og veiðileyfi. Fjármálaráðuneytið hefur sent embætti ríkisskattstjóra til afgreiðslu erindi yðar, dagsett 23. nóvember síðastliðinn, varðandi virðisaukaskatt á veiðileyfi. Í erindinu er farið fram á staðfestingu þess að jafnt lax- og silungaveiðileyfi vegna veiði í ám og vötnum verði undanþegin virðisaukaskatti, svo og veiði á eldislaxi sem sleppt hefur verið í þar til gerðar tjarnir. Í framhaldsbréfi, dagsettu 6. febrúar síðastliðinn, segir að sú regla hafi gilt að greitt sé ákveðið verð fyrir veiðileyfi í tjörnum og lónum. Það gildi fyrir ákveðið tímabili, t.d. hálfan til einn dag. Einnig sé greitt ákveðið gjald fyrir hvern veiddan fisk. Þannig hafa aflaklær greitt hærra gjald (fleiri fiskar) en þeir sem minna hafa veitt. Til svars erindinu skal tekið fram að samkvæmt 8. tölul. 3. mgr. 2. gr. laga nr. 50/1988 er fasteignaleiga undanþegin virðisaukaskatti. Endurgjald fyrir veiðirétt fellur hér undir, hvort sem um er að ræða sölu lax- og silungaveiðileyfa, enda sé það fast gjald óháð veiðifeng. Sé greiðsla tengd því hversu mikið veiðist verður að teljast að um sé að ræða virðisaukaskattsskylda vörusölu (sala á fiski). Virðingarfyllst, Fyrir hönd ríkisskattstjóra.“ Með þessari breytingartillögu er verið að taka af allan vafa og gera það alveg skýrt að þó að ríkisskattstjóri eða skattyfirvöld líti á veiðileyfi sem fasteignaleigu skuli samt sem áður, rétt eins og með hótelherbergi, þessi veiðileyfi ekki vera undanskilin virðisaukaskatti. Þá langar mig að endurtaka það sem ég hef mjög oft sagt hér áður; að leggja skuli skattfé til verkefnis sem séu brýn og áríðandi og þar var fyrst nefnd örugg heilbrigðisþjónusta. Þetta var ályktun landsfundar Sjálfstæðisflokksins. Nú stöndum við frammi fyrir því að það á bara að bæta 1 milljarði við, sem er 60% af því sem Landspítalinn segist þurfa, og enn vantar rúma 2 milljarða í heilbrigðisstofnanir og spítala á landsbyggðinni og lítið gefið í þar. Læknar eru í fyrsta skipti í sögu landsins í verkfalli. Sérfræðingarnir sem skiluðu sér einu sinni 80% heim skila sér illa og þegar þeir skila sér, eins og taugasérfræðingur sem segist ætla að segja upp í dag ef ekki verði samið, þeir hafa verið hér í tvö til fjögur ár og fara aftur út. Það er nákvæmlega þetta sem við stöndum frammi fyrir, sérfræðingarnir skila sér illa heim. Jafnvel þegar þeir koma þá fara þeir aftur út. Þetta er ástandið. Heilbrigðiskerfið er ekki lengur öruggt ef við setjum ekki meiri fjármuni í það eða forgangsröðum meiri fjármunum í það. Þetta eru lágar tölur sem mundu skila sér úr því að hætta að veita laxveiðiundanþágu frá virðisaukaskatti en það sýnir ákveðna viðleitni. Það er ekki hægt að segja að ekki séu til peningar í heilbrigðiskerfið þegar 2 milljarða kr. skattstofn er undanskilinn þó að hann sé sanngjarn og uppfylli algjörlega stefnu ríkisstjórnarinnar um það að vera skilvirkur.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Honum verður tíðrætt um heilbrigðismálin og Landspítalann og þau mál brenna vissulega á okkur núna. Hv. þingmaður hefur kynnt hugmyndir sínar um að leggja virðisaukaskatt á laxveiðileyfi, eins og ég skil hann,  Mig langar að bera undir hv. þingmann það hlaðborð af tekjum sem ríkisstjórnin hefur afsalað sér og spyrja hvar hv. þingmaður mundi bera niður ef hann væri í ríkisstjórn núna þegar ríkið hefur afsalað sér veiðigjöldum upp á fleiri milljarða, aðeins verða innheimtir 7,5 milljarðar en þetta hefðu verið kannski 16 milljarðar ef framhald hefði verið á lögum um veiðigjöld. Og svo er auðlegðarskatturinn felldur niður á einu bretti, 10 milljarðar, svo eitthvað sé nefnt. Orkuskattur fellur niður eftir eitt ár, 1,5 milljarðar. Svo mætti lengi telja. Fleira væri hægt að nefna. Hvar mundi hv. þingmaður bera niður til að styrkja heilbrigðiskerfið?

Herra forseti. Ég mundi klárlega taka meiri auðlindarentu. Ég get ekki réttlætt að auðlindir sem eru sjálfsprottnar séu annað en í almannaeigu. Ástæðan er sú að það sem mér finnst réttlátt þegar kemur að séreign, þegar kemur að einkaeign, er að þú hafir blandað erfiði þínu við hana. Þetta er gömul og gild hugsun. Ég get þar af leiðandi ekki réttlætt það að sjálfsprottin auðlind geti verið séreign. Ef einhver fer út í það að byggja eldisstöð og vera með eldisfisk á hann að sjálfsögðu þann fisk, en fiskurinn í sjónum á sig sjálfur, eins og einhver af sægreifunum nefndi nýlega, það var mjög áhugavert. Fiskurinn á sig sjálfur, þar af leiðandi er hann sameign okkar allra. Ef einhver vill fá heimild til þess að takmarka aðgöngu annarra að auðlindinni, sem þarf að gera á einhverjum forsendum, sama hvort það er kvóti eða sóknardagar eða hvað, það þarf að gera til að tryggja sjálfbærni, þá verður hann að borga þeim sem eiga hana og hann á að borga þeim sanngjarnt gjald. Við getum ekki horft fram hjá því að sjávarútvegurinn fékk hvalreka, bæði í formi lægri íslenskrar krónu og í formi miklu meiri afla upp á síðkastið. Að sjálfsögðu á að skilast meira og við sjáum það líka á hagnaðartölunum að það er miklu meira sem hægt er að skila. Hvernig er hægt að ná því fram? Það ætti að sjálfsögðu að setja markaðsverð, þannig að menn mundu þurfa að borga markaðsverð ef þeir ætla að fara út að fiska. Og hvers vegna markaðsverð? Þetta er markaðsverð á leyfi til þess að koma í veg fyrir að aðrir geta farið að fiska og þá borgar þú það markaðsverð til almennings sem á þessa auðlind sameiginlega.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég get líka nefnt tekjur sem ríkið er að afsala sér þessa dagana og það er til dæmis breyting á vörugjöldum og virðisaukaskatti. Þetta er tekjutap upp á 6–7 milljarða varðandi afnám vörugjaldsins og breytingu á virðisaukaskattsþrepum, á hærra og lægra þrepinu, og lækkun á tekjuskatti á miðþrepið í almenna tekjuskattskerfinu, það eru 5 milljarðar. Svo að mörg er matarholan ef menn mundu vilja nýta sér það í þágu heilbrigðiskerfisins, og ég veit að hv. þingmaður ber hag þess fyrir brjósti eins og ég og fleiri. Aðeins varðandi aukna kostnaðarþátttöku almennings í heilbrigðiskerfinu. Nú kemur fram að aukin kostnaðarþátttaka er mjög mikil og sameiginlegar tillögur Samfylkingarinnar, Vinstri grænna, Bjartrar framtíðar og Pírata til breytinga á fjárlögum hljóða upp á að hækka þessar greiðslur almennings eða koma til móts við þær í gegnum almannatryggingar upp á 1,9 milljarða en lagt er til að þessar hækkanir verði dregnar til baka. Hvað telur hv. þingmaður að það þýði fyrir ríkissjóð? Er þessum peningum vel varið við að koma til móts við almenning í landinu á þennan hátt? Hvernig sér hann fyrir sér að ríkisvaldið ætti núna að stíga inn í þær erfiðu kjaraviðræður sem eru í gangi, en ríkisvaldið virðist einhvern veginn kaupa sér fjarvistarsönnun þegar um hana er rætt?

Varðandi síðustu spurninguna um það hvað ríkisstjórnin ætti að gera varðandi samninga við lækna og hvað Alþingi ætti að gera varðandi fjárheimildir til þess að koma til móts við þá mundi ég segja að ríkisstjórn og Alþingi eigi að stíga niður fæti og segja: Við ætlum að forgangsraða, við ætlum að gefa læknum sérmeðferð, við ætlum að forgangsraða í heilbrigðiskerfið. Ég er alveg viss um að landsmenn mundu standa með stjórnvöldum, með slíkri ákvörðun. Þessi ríkisstjórn hefur sýnt það að hún er tilbúin að gera óvinsæla hluti eins og að setja lögbann eða lög á verkföll, það var mjög óvinsælt að gera það. Ég spyr mig þá: Hvers vegna getur hún þá ekki stigið niður fæti og tekið ákvörðun með forgangsröðun í heilbrigðiskerfið? Því að það sem hún er að gera núna er ekki nóg og læknar eru í verkfalli í fyrsta skipti í sögunni. Ég er viss um að það yrði mjög vinsælt. Nú er sagt: Já, en þá kvarta aðilar vinnumarkaðarins yfir því að aðrir verði að fá hækkun líka o.s.frv. Við erum að tala um sérfræðinga. Samtökum atvinnulífsins virðist finnast það allt í lagi og nauðsynlegt, út frá til að mynda því að menn verða að geta ráðið til sín bestu starfsmennina, þegar kemur að hækkun yfirmanna, stjórnendum fyrirtækja sem fá tugprósenta hækkanir. En það er akkúrat þannig með sérfræðingana okkar, með læknana, það eru sérfræðingar sem eru á samkeppnismarkaði og við erum að missa þá úr landi, þeir koma ekki til baka. Það kemur mjög skýrt fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, í sáttmála ríkisstjórnarinnar að, með leyfi forseta: „Íslenskt heilbrigðiskerfi verður að vera samkeppnisfært við nágrannalönd …“

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það er tvennt sem mig langar að ræða, í fyrra andsvarinu um virðisaukaskattinn og í því síðara um heilbrigðiskerfið. Þingmaðurinn skýrði frá tillögu sem hann vill flytja varðandi breytingar á virðisaukaskatti þannig að afnumin verði undanþága gagnvart veiðileyfum í laxveiði og slíku. Almennt langar mig að segja þetta um virðisaukaskattsbreytingarnar núna: Ég er náttúrlega alfarið á móti hækkun matarskattsins, en óháð því hvað manni kann að þykja um þessar breytingar finnst mér vanta ítarlega vinnu og greiningu á íslenska virðisaukaskattskerfinu. Nú er boðað að það eigi að verða eitt þrep að lokum, það á að verða 14% matarskattur árið 2016, byrjað er í bitum að hrella fólk, svo á það ekki að taka eftir því þegar fram vindur. En ekki er farið yfir það, eitthvað er verið að gera breytingar en undanþágurnar eru ekki skoðaðar mjög gagnrýnum augum. Og hér hefur hv. þingmaður bent mjög vel á að þarna er verið að selja þjónustu sem er sala á veiðileyfum og hún er undanþegin virðisaukaskatti án nokkurrar augljósrar ástæðu. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji þær breytingar sem verið er að gera á virðisaukaskattskerfinu í sérstöku frumvarpi samhliða fjárlagafrumvarpinu nógu vel ígrundaðar og hvort honum finnist þau vinnubrögð sem þar eru viðhöfð benda til þess að verið sé að auka skilvirkni kerfisins eða bæta það með einhverjum hætti.

Herra forseti. Ég veit hreinlega ekki hvort það gerir skattkerfið skilvirkara en þetta er það sem ríkisstjórnin segir og styður það með áliti frá m.a. Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Þeir ganga alla vega út frá því og segja öðrum að þetta eigi að gera skattkerfið skilvirkara, breytingarnar á virðisaukaskattinum, með því að minnka bilið á milli skattþrepanna og að taka burtu undanþágur, fækka undanþágunum, það geri skattkerfið skilvirkara. Í ljósi þess hvað vantar mikið segja menn að ekki sé hægt að setja meira í heilbrigðiskerfið en þá situr samt sem áður enn eftir virðisaukaskattsundanþága á laxveiði, af öllum hlutum, þegar sá skattstofn er 2 milljarðar. Það væri skilvirkara í raun og veru að hafa ekki þessa undanþágu. Þetta er því alveg í hrópandi mótsögn við það sem ríkisstjórnin segir. Í hverju felst þessi undanþága? Ég fór yfir það í máli mínu áðan. Mér sýnist þetta vera þannig að menn hafi klárlega viljað hafa þetta svona, ekki viljað skattleggja laxveiðina, og þeir hafa bara komist upp með það með því að túlka það einhvern veginn og einhvern veginn. Hvers vegna að túlka þetta sem fasteignaleigu, bíddu, er áin þá skyndilega orðin fasteign í á og við það að þú fórst að veiða í henni í tvo, þrjá daga þá er það orðið fasteignaleiga, þá ertu að leigja ána sem fasteign? Nei, þú ert að kaupa þér veiðileyfi. Með þeirri breytingu sem við erum að leggja til og munum leggja til líklega á morgun, ég er að safna þingmönnum á hana, þá verður þessi undanþága ekki til staðar.

Hæstv. forseti. Ég fagna þeirri tillögu og vona að þingmaðurinn fái sem flesta meðflutningsmenn á hana. Þó að undanþágur í skattkerfi séu eðlilegar, það er mjög eðlilegt að undanþága sé á sumri tegund þjónustu og vöru, þarf það að vera vel rökstutt og það þarf að vera í samhengi við annað inni í kerfinu. Nú hefur hv. þm. Jón Þór Ólafsson verið mikill talsmaður heilbrigðiskerfisins og hefur fjallað um fjárskort í því kerfi og þörfina á að setja meiri fjármuni þar inn. Ég gæti ekki verið meira sammála hv. þingmanni. Læknaverkfallið er svo alvarlegt að undarlegt er að stjórnvöld taki ekki miklu fastar á málum því að verkfallið mun grafa undan heilbrigðiskerfinu til lengri tíma litið. Það eru sífellt fleiri læknar að boða uppsagnir og skaðinn verður bæði við það að missa lækna en ekki síður í þeirri uppsöfnuðu þörf sem skapast á meðan verkfallið stendur. Hv. þingmaður hefur farið yfir þá fjármuni sem vantar inn í kerfið til að hægt sé að sinna þeirri þjónustu sem það á að sinna. En þá er annað, ekki er nóg með að þá fjármuni vanti heldur ber verkfallið í sér kostnað. Ég sá fyrirspurn frá þingmanni, ég man ekki hverjum akkúrat þessa stundina, varðandi uppsafnaðan kostnað bara á Landspítalanum. Nú þegar er hann orðinn um 400 millj. kr. Sér þingmaðurinn að stjórnarmeirihlutinn sé 

Virðulegi forseti. Nei, ég veit ekki alveg hvort þeir eru alveg meðvitaðir um þetta. Mér þykir það einmitt skrýtið eins og hv. þingmanni, en ég er ekki alveg viss um það eftir viðtöl mín við stjórnarliða. Í máli þeirra finnst mér þeir ekki taka þetta alvarlega. Hvers vegna? Ég skil það ekki alveg út frá styrkleikum heilbrigðiskerfis okkar. Það kemur alveg skýrt fram hvað þeir telja í kosningabaráttunni, að mannauðurinn er helstu verðmæti heilbrigðiskerfisins. Það er alveg rétt. Það er mannauðurinn, það eru sérfræðingarnir sem fara út um allan heim til að mennta sig og koma aftur heim til Íslands. Hérna einu sinni skiluðu 80% sér heim. Þeir skila sér núna í miklu minni mæli heim. Þeir sem koma staldra oft stutt við og fara út aftur. Við stöndum núna frammi fyrir læknaverkfalli sem mun fækka þeim sérfræðingum enn frekar, þeir munu segja upp störfum og fara úr landi. Uppsafnaður kostnaður, eins og hv. þingmaður nefndi, veldur skaða. Svo eru biðlistarnir. En síðan eru það sérfræðingarnir sem við missum. Það er miklu auðveldara að finna 400 milljónir en að fá þá sérfræðinga aftur heim ef þeir eru búnir að segja upp og hafa ráðið sig einhvers staðar annars staðar. Það er mikill skaði og kostnaður. Ég ræddi við sitjandi landlækni og fyrrverandi landlækni. Það sem kom fram hjá þeim var að ef ekki nást samningar og ef önnur verkfallslota verður eftir áramót telja þeir að við séum komnir í þann neikvæða spíral að læknar og sérfræðingar segja upp. Vinnuálag þeirra leggst á þá sem eftir sitja, sem eru nú þegar undir ofboðslegu miklu vinnuálagi, og þeir verða þá líklegri til að fara og síðan koll af kolli. Þá verðum við í mjög alvarlegri stöðu. Þeir nefndu líka að á sumum deildum tali læknarnir um að heila kynslóð af læknum vanti 

Herra forseti. Við höldum áfram að ræða fjárlög fyrir árið 2015. Ég ætla að reifa sameiginlegar breytingartillögur okkar í stjórnarandstöðunni við fjárlagafrumvarpið. Samfylkingin, Vinstri græn, Björt framtíð og Píratar hafa sameinast um breytingartillögur við frumvarpið við 2. umr. og er það vel. Vissulega er það þannig að stjórnvöld hverju sinni leggja fram stefnu sína í fjárlögum hvers árs og móta þannig ýmsa málaflokka og sýna hver hugur þeirra er til þeirra. Og þó að menn hafi vissulega úr mismiklum fjármunum að spila hverju sinni og fjárlögin beri þess merki er alltaf hægt að lesa út úr þeim stefnu viðkomandi stjórnvalda, hver forgangsröðunin er og hvar áherslur liggja, hvort sem menn þurfa að spara og hagræða eða nýta tekjur og fjármuni ríkisins til fjárfestinga til frambúðar og uppbyggingar innviða samfélagsins. Stjórnarandstaða hverju sinni getur auðvitað ekki átt von á því að hún geti með breytingartillögum sínum gjörbylt því fjárlagafrumvarpi sem mikill meiri hluti leggur fram eins og nú er, ríkisstjórnin hefur vissulega mikinn meiri hluta í þinginu. En við teljum samt að það sé eðlilegt að við drögum saman áherslur okkar, það sem okkur þykir rétt og þar sem við höfum getað fundið samnefnara í að reyna að hafa áhrif á fjárlagavinnuna og koma með tillögur til breytinga. Ef hver og einn flokkur í stjórnarandstöðunni hefði dregið fram allar sínar óskir um breytingar yrði það ansi langur óskalisti og mundi kannski frekar missa marks en hitt, svo að við töldum rétt að gera þetta svona og draga ákveðin mál fram. En vissulega hefðum við viljað sjá fjölmörgum öðrum fjárlagaliðum breytt, bæði stórum sem smáum. Fyrst ber að nefna velferðarmálin og mikla kostnaðarþátttöku almennings í heilbrigðisþjónustu. Hún er orðin mjög mikil og mikið áhyggjuefni þar sem komið hefur í ljós að allt of margir veigra sér við að leita heilbrigðisþjónustu, þeir sem eru tekjuminni og ráða hreinlega ekki við að auka útgjöld sín meira og fresta því að nýta sér heilbrigðisþjónustu. Við viljum leggja það til hvað varðar þennan málaflokk að greiðslur almennings fyrir heilbrigðisþjónustu verði óbreyttar, þ.e. leggjum til að þær hækkanir sem blasa við upp á 1,9 milljarða verði dregnar til baka. Það munar um minna fyrir þá efnaminni. Við viljum enn fremur sjá öfluga sókn í velferðarmálum og aukin framlög til viðhalds á byggingum Landspítalans og til að vinna á biðlistum og einnig framlag til BUGL og aukin framlög til lífeyrisþega. Verkfall lækna hefur staðið mjög lengi, ég er ekki viss um hvort það sé mánuður eða hvað og langvarandi verkfallsaðgerðir hafa mikil áhrif á biðlista í kerfinu og þar af leiðandi, má segja, á heilsu fólks sem bíður eftir að komast í aðgerðir og er veikt fyrir og er á biðlistum. Biðlistarnir ýtast áfram og þetta eykur veikindi og þjáningar margra sem eru á þeim listum. Enginn gerir þetta að gamni sínu, læknar eru í verkfallsaðgerðum af fullri alvöru og þeir hafa ekki beitt verkfallsvopninu með slíkum hætti áður. Það sýnir alvöru málsins. Ég held að við þurfum að taka það alvarlega og þótt Alþingi sé ekki beinn samningsaðili þá kemur þetta auðvitað inn á okkar borð, því að það er svo margt sem spilar þarna inn í varðandi uppbyggingu Landspítalans sem við höfum rætt mikið á þingi, bæði viðhald og nýbyggingu. Í breytingartillögum meiri hlutans eru vissulega settir inn fjármunir í hönnun og í viðhald en því miður dugar það ekki eitt til. Uppsafnaður vandi spítalans er orðinn svo mikill að forgangsraða þarf enn betur í þágu málaflokksins og ekki henda frá sér tekjustofnum eins og ríkisstjórnin hefur gert og er mjög dapurt í þessu samhengi. Við leggjum mikla áherslu á mennta- og menningarmálin. Við viljum að framhaldsskólinn sé opinn fyrir alla og aðgangur fólks yfir 25 ára aldri að framhaldsskólunum verði ekki heftur og sú aldurstakmörkun verði dregin til baka. Eftir því sem maður hugsar meira um þá ákvörðun finnst manni hún vera ein arfavitlausasta ákvörðun í þessu samhengi hver framtíðarsýn þjóðfélags okkar er, hve miklu máli skiptir að menntun sé ekki bundin við efnahag, landsvæði eða aðstæður. Ýmislegt getur komið upp á í lífi fólks sem veldur því að það heldur ekki áfram á beinu brautinni svokölluðu en hefur áhuga á að komast aftur inn á hana eða afla sér menntunar við hæfi, þroska sjálft sig og skapa sér atvinnutækifæri. Það á ekki að hamla því og spara í því samhengi að hafa greitt aðgengi fólks sem vill snúa sér aftur að námi þó að það sé orðið 25 ára. Þetta er grafalvarlegt vegna þess að sá hópur sem þarna um ræðir er oftar en ekki fólk sem er ekki efnamikið og vill koma aftur til náms, vill vera í heimabyggð. Það hefur þá ekki þann möguleika sem það hefur í dag að geta sest á skólabekk í framhaldsskóla á sínu landsvæði og aflað sér menntunar, sem styrkir þjóðfélagið sem slíkt í heildina og veitir viðkomandi meira sjálfsöryggi og möguleika á að fá vinnu við hæfi. Það er mjög sorglegt að menn skuli ákveða að fara þessa leið til að spara. Sá sparnaður mun kosta samfélag okkar á endanum meira en það sem menn spara þarna í einhverjum krónum. Við leggjum áherslu á að sátt náist um Ríkisútvarpið og íslenska menningu og að útvarpsgjaldið verði óbreytt og renni óskert til Ríkisútvarpsins. Stjórn Ríkisútvarpsins hefur komið á framfæri ályktun og áskorun til okkar þingmanna um að marka stefnu fyrir Ríkisútvarpið og hvað við viljum með þessum fjölmiðli sem er í eigu okkar allra og hefur fylgt okkur frá 1930. Ríkisútvarpið er stór menningarstofnun og svolítið eins og hjartað í þjóðfélaginu. Það hefur treyst lýðræðislega umræðu, öflugan fréttaflutning og almannaþjónustu, er öryggisventill fyrir almannavarnir í landinu, landi okkar þar sem allt getur gerst. Þegar menn halda áfram að grafa undan slíkri stofnun hlýtur eitthvað að bresta. Við erum komin á þann stað núna að það eru komnir alvarlegir brestir sem stofnunin þolir ekki. Þess vegna kallar öll stjórn útvarpsins, sama hvar í flokki menn þar eru, á að við þingmenn gefum það út hvað við ætlum okkur með stofnunina. Á að gjörbreyta hlutverki Ríkisútvarpsins og skera niður og hvar á að skera niður? Það er ekki hægt að lækka útvarpsgjaldið, fyrst niður í 17.800 kr. og síðan niður í rúmar 16 þús. kr. á næstu tveim árum, sem þýðir tekjutap upp á fleiri hundruð milljónir, og halda að ekkert breytist. Ég skil það þannig að hollvinasamtökin hafi ákveðið að boða til mótmæla og kalla á samstöðu um að standa vörð um Ríkisútvarpið og þá stofnun. Ég vona að menn taki vel í þá áskorun og fjölmenni og standi vörð um þessa stofnun okkar sem hefur auðgað andann og fylgt okkur í öll þessi ár. Það mun ekki verða einhver fjölmiðill á hinum frjálsa markaði sem stekkur sisvona inn í það hlutverk, við skulum ekki láta okkur dreyma um það. Við leggjum til að háskólarnir fái úrlausn og opinberir háskólar fái stuðning til að efla samstarf og samvinnu, og Listaháskólinn fái húsnæðisframlag. Það er ekki síður mikilvægt að gleyma ekki þessum stoðum í samfélaginu sem er menntun okkar upp að háskólastigi, heilbrigðisþjónustan og fleira sem ég hef nefnt, eins og Ríkisútvarpið. Síðan viljum við standa vörð um réttindi á vinnumarkaði. Nú eru opnir kjarasamningar á almenna markaðnum. Við leggjum mikla áherslu á að fallið verði frá styttingu bótatímabils atvinnuleitenda úr þremur árum í tvö og hálft ár og aukið fé verði veitt í þjónustu við atvinnuleitendur. Ríkið greiði áfram umsamin framlög til að jafna örorkubyrði lífeyrissjóða. Þetta eru mál sem skipta gífurlegu máli og hafa mikið vægi í komandi kjarasamningum. Ríkisvaldið hefur ekki haft neitt samráð við aðila vinnumarkaðarins um þau mál og rýfur samkomulag frá árinu 2005 sem gert var milli aðila vinnumarkaðarins um greiðslur til að jafna örorkubyrði lífeyrissjóða. Það er grafalvarlegt að stytta atvinnubótatímabilið úr þremur árum í tvö og hálft og taka 600–700 manns um næstu áramót af atvinnuleysisbótum og láta þann hóp falla þá undir ábyrgð sveitarfélaga, fjárhagsaðstoð sveitarfélaga. Við megum ekki vera svo ábyrgðarlaus að halda að þetta reddist einhvern veginn. Þetta er hópur sem á félagslega mjög erfitt eftir svona langt atvinnuleysi og samhliða því að verið er að skerða vinnumarkaðsaðgerðir er ekkert öryggisnet til staðar fyrir þetta fólk. Hvað með til dæmis aðgengi að framhaldsskólum, eins og ég nefndi áðan? Þetta fólk hefur þá ekki möguleika til þess, þeir sem eru 25 ára og eldri, að fara í bóknám í framhaldsskólum til að styrkja stöðu sína. Og ekki hefur það efni á að fara í dýra einkaskóla, sem manni virðist ríkisvaldið eða menntamálaráðherra vera að beina þeim hópi, 25 ára og eldri, inn í. Við leggjum mikla áherslu á uppbyggingu innviða samfélagsins, stóraukin framlög í sóknaráætlun, nýframkvæmdir í vegamálum, hafnamálum, í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða og að framlög verði veitt á ný í græna hagkerfið. Allt eru þetta málaflokkar sem núverandi ríkisstjórn hefur slufsast í gegnum og dregið lappirnar í. Miðað við hvernig hún talaði á síðasta kjörtímabili þegar menn voru í björgunarleiðangri fyrir samfélag okkar til að allir innviðir hryndu ekki og voru í varnarbaráttu við að halda hjólum þjóðfélagsins gangandi, mætti ætla að núna þegar betur árar og tekjur eru að aukast hjá ríkinu og menn henda frá sér hátt í 50 milljörðum ef allt er talið til í tekjumöguleikum og tekjustofnum, væri borð fyrir báru til að auka nýframkvæmdir í vegamálum og hafnamálum og ég tala nú ekki um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Gífurlegur fjöldi ferðamanna kemur til landsins á ári hverju og við horfum upp á mikla aukningu á ári hverju. Við vitum ekki hvenær náttúra landsins hættir hreinlega að geta tekið á móti þessum fjölda ef hún fær enga uppbyggingu innviða eða umhirðu og þetta er allt í lausu lofti og menn leggja ekki til neina peninga að ráði, en til málamynda eru lagðar til 145 milljónir. Menn tala núna um ferðamannapassa, náttúrupassa, sem er algjörlega óútfærður og hefur strax valdið gífurlegum deilum milli aðila. Ferðamálasamtökin styðja hann ekki, telja að hann muni hafa neikvæð áhrif á ímynd landsins og náttúruna og hefti för almennings um landið, svo þetta veit ekki á gott. Sóknaráætlun var það verkfæri sem sveitarfélög og landshlutasamtök höfðu til þess að efla sín svæði, með framlögum til uppbyggingar innviða samfélaganna og að ríkið færði fé yfir til landshlutasamtakanna sem ráðstöfuðu þeim framlögum með þeim hætti sem þeir kunna best sem eru í návígi við það sem þarf að byggja og bæta og lagfæra. Sóknaráætlun fær núna aðeins 100 milljónir. Það var aukið í á milli 1. og 2. umr., framlagið var fyrst 15 milljónir og er núna í allt 100 milljónir. Það er líka talað um að gera miklar breytingar á vaxtarsamningum og menningarsamningum og sóknaráætlun og steypa þessu öllu í eitt. En fjármunir munu ekki koma til viðbótar. Við leggjum áherslu á að stórauka framlög til þessara málaflokka því við þurfum virkilega á því að halda að fá fjármagn til að styrkja samgöngur í landinu, t.d. tökum við við svo miklum fjölda ferðamanna sem keyrir um landið og ferðast um og við þurfum að hafa þessi mál í lagi. Hér í lokin vil ég nefna að við leggjum áherslu á ýmis réttlætis- og mannréttindamál og gerum tillögu um framlag til ríkissaksóknara og lögreglu vegna þjónustu við þolendur kynferðisofbeldis og aukið framlag til Útlendingastofnunar til að vinna á biðlistum. Allt eru þetta mál sem við viljum leggja meiri fjármuni í og forgangsraða til. Á móti auknum útgjöldum er gert ráð fyrir auknum tekjum vegna hækkunar veiðigjalds, 

Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ágæta yfirferð, sérstaklega yfir þær breytingar sem minni hluti fjárlaganefndar leggur fram. Hún ræddi um beinar greiðslur fólks sem þarf að sækja sér heilbrigðisþjónustu og mun þurfa að greiða fyrir, þ.e. hækkun um 1,9 milljarða sem er áætlað að fólk þurfi að greiða sjálft á næsta ári. Það er náttúrlega ekki nóg með að þessi ríkisstjórn neiti sér um alls konar stóra tekjustofna, ég held að manni geti talist til að hún hafi minnkað tekjustofnana um 30 milljarða á ári. Hún hefur hins vegar mikla löngun til að láta þá borga sem njóta eins og ég held að hæstv. ráðherra Ragnheiður Elín Árnadóttir hafi sagt um náttúrupassann. Mér finnst það endurspeglast í þessu frumvarpi og í gjörðum ríkisstjórnarinnar að minnka eigi sameiginlega sjóði okkar og láta einstaklingana greiða fyrir sjúkraþjónustu, núna fyrir náttúrupassa og ýmislegt annað. Ég held að þetta muni hafa vondar afleiðingar fyrir samfélag okkar. Ég óttast að það fari að koma meira af þessu, að fólk þurfi kannski að fara að greiða 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Já, það tókst við síðustu fjárlög að koma í veg fyrir að sjúklingaskattar yrðu lagðir á við innlagnir á sjúkrahús. Almenningi er oft talin trú um að skattar séu af hinu vonda og að það sé mikið keppikefli að berjast fyrir því að lækka skatta. Ég hef alltaf talað fyrir því að með sköttum séum við í raun og veru að borga okkur sjálfum, tryggja gott velferðarkerfi, heilbrigðiskerfi, samgöngur og innviði samfélagsins, en með því að veikja skattstofna séum við að kalla yfir okkur nákvæmlega það sem hv. þingmaður kom inn á, aukna kostnaðarþátttöku í öllu mögulegu. Þannig vilja hægri menn hafa hlutina, veikja tekjustofnana. Brauðmolakenningin er þar auðvitað, að það hrynji alltaf eitthvað niður sem nýtist öllum af háborði allsnægtanna hjá þeim sem hafa það betra og þeir þurfi því að borga minni skatta og geti þannig nýtt peningana í eitthvað sem mundi valda því að tekjur dreifðust um þjóðfélagið. Veruleikinn hefur verið sá að þegar löndum er þannig stjórnað, eins og var hérna í 18 ár áður en hrunið varð, þá hefur það komið fram í gífurlega aukinni kostnaðarþátttöku í öllu mögulegu. Þannig hefur byrðunum verið beinlínis velt yfir á fólkið, neytendur, með ýmsum hætti. Þannig virðist mér þróunin vera hér núna. Menn 

Virðulegur forseti. Þessi þróun endurspeglast sýnist mér líka í breytingunum, sem eru gerðar á því sem oft hefur verið komið inn á í umræðunni og verður ekki of oft nefnt, að útiloka þá sem eru 25 ára og eldri frá bóknámi eða vísa þeim annað. Þá hefur verið bent á að fólk geti farið í skóla á Bifröst eða í Keili á Suðurnesjum. Mér skilst að önnin kosti 225 þús kr. Það eru náttúrlega heilmiklir peningar og spurning hvernig það kemur út fyrir fólk sem hefur kannski hætt í námi af einhverjum ástæðum og ætlar svo að drífa sig aftur í nám, en þá kemur ríkisvaldið og skellir því sem ég vil kalla bara blauta tusku í andlitið á þeim. Svo hefur þetta líka þau áhrif að skólar úti á landi missa nemendahóp sem verður einfaldlega til þess að ekki verður hægt að bjóða upp á sama námsframboð og áður. Mig langar að spyrja þingmanninn, af því að hún er vel að sér í þessum málum á landsbyggðinni, hvort þetta sé ekki rétt skilið hjá mér.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Vissulega er mér mikið áhyggjuefni að hefta eigi aðgengi 25 ára og eldri að bóknámi í framhaldsskólum. Ég held að það komi sérstaklega illa við framhaldsskóla úti á landi, eins og ég hef komið inn á. Það bitnar á dreifnámi og framhaldsdeildum sem fá ekki þann stuðning sem þarf til núna í breytingartillögum við 2. umr. hjá meiri hluta fjárlaganefndar. Það eru settir einhverjir fjármunir í framhaldsskólana til að tryggja ákveðið gólf þar en það vantar mikið upp á. Þetta er mjög fjandsamleg byggðaaðgerð, tel ég. Með þessu er verið að draga úr námsframboði. Í kjölfarið þegar þessir skólar missa 25 ára nemendur og eldri úr námi þá segir það sig sjálft að umsýsla skólanna verður minni, minna fjármagn og minna námsframboð. Hvert á þetta fólk að fara? Er verið að hvetja til þess að það fari burt frá sinni heimabyggð og hafi ekki möguleika á að vera þar í námi, jafnvel meðfram vinnu, og vera áfram þar sem það vill vera? Hefur þetta fólk efni á því að sækja þessa dýru skóla eða hættir það alfarið við að afla sér þeirrar menntunar sem það hefur tekið ákvörðun um að gera eftir 25 ára aldur? Það hlýtur að vera mikið ánægjuefni fyrir samfélagið allt þegar fólk aflar sér aukinnar menntunar til þess að vera öflugt í atvinnulífi og hafa fleiri möguleika á að fá sér vinnu og vera virkara í lífi sínu en annars. Þetta er 

Virðulegur forseti. Mér finnst það mjög athyglisvert sem fram kom hér í andsvari hv. þingmanns hvað varðar það 25 ára aldurstakmark sem nú er verið að setja. Ég held að það sé gríðarlega hollt fyrir einstaklinga á þessu aldursbili, milli tvítugs og þrítugs, kannski frá 18 ára aldri eða 16 ára aldri, að hafa tækifæri til að gera hlé á námi sínu og velta því fyrir sér hvað eigi að taka við. Sá sem hér stendur gerði það, ég var til sjós í nokkur ár og gerði hlé á námi og var svo gæfusamur að hafa í minni heimabyggð í Vestmannaeyjum framhaldsskóla sem hægt var að sækja burt séð frá aldri og ljúka þaðan stúdentsprófi. Ég held því að þetta sé rétt hjá hv. þingmanni, kannski sérstaklega hvað varðar hinar dreifðari byggðir, þar sem fólk hefur tækifæri til að gera hlé á námi sínu og vinna bara svona almenn verkamannastörf, sjómennsku eða fiskvinnslu eða eitthvað slíkt, og koma síðan aftur. Ég held því að það sé rétt mat hjá hv. þingmanni að þetta sé andsnúið hagsmunum landsbyggðarinnar. Þar fyrir utan eru 25 ára einstaklingar ekki rosknir einstaklingar, eins og haldið hefur verið fram í opinberri umræðu um þetta mál, heldur er þetta fólk á mjög miklu og misjafnlega miklu mótunarskeiði sinnar ævi og á að fá tóm og tækifæri til þess að meta næstu skref. Ég vildi kannski aðeins heyra skoðanir hv. þingmanns á þessu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Já, við Íslendingar erum kannski svolítið öðruvísi en margar þjóðir vegna þess að við höfum alist upp við það að vera svo miklir þátttakendur í atvinnulífinu, sem öðrum þjóðum býðst ekkert endilega. Þar er þetta niðurnjörvað en hér hafa margir, þó að það hafi eitthvað breyst í seinni tíð, fengið að taka þátt í almennu atvinnulífi mjög snemma, allur gangur á því auðvitað, og haft gagn og gott af því og lært að vinna. Þegar þroskinn hefur orðið meiri hefur fólk kannski ákveðið, eftir að hafa hætt formlegri skólagöngu, að afla sér menntunar og viljað vera áfram í sinni heimabyggð, vegna þess að þar er stuðningskerfið, fjölskyldan, en hefur þá ekki haft möguleika á því. Fólk er kannski komið með börn og hefur þá getað fengið aðstoð stórfjölskyldunnar við að stunda nám í sinni heimabyggð. Það hefði verið allt of mikil breyting á högum og kostnaður ef fólk hefði þurft að rífa sig upp með rótum með fjölskylduna og hefði eiginlega verið ákvörðun um að fara alfarið. Með fjarnámi og öflugum framhaldsskólum, sem hafa boðið upp á það að 25 ára og eldri hafa getað farið í nám aftur, bóknám, þá hefur þetta verið hægt og hefur verið mikill styrkur fyrir þessi byggðarlög. Þessir framhaldsskólar vítt og breitt um landið hafa verið að auka námsframboð sitt gífurlega og það hefur styrkt þessi byggðarlög á allan hátt. Þess vegna tel ég þetta vera gífurlega afturför og ég lýsi furðu minni á landsbyggðarþingmönnum sem standa að þessari breytingu án þess að hiksta og vita hvaða afleiðingar þetta hefur fyrir umræddar byggðir.

Virðulegur forseti. Mig langar til að inna hv. þingmenn eftir skoðunum hans á tveimur málum til viðbótar. Það er annars vegar hvað varðar fjármagn til að gera svokallað áhættumat á Íslandi sem ferðamannastað. Ég veit að hv. þingmaður hefur að minnsta kosti í tvígang flutt frumvarp eða þingsályktunartillögu þessa efnis þar sem lagt er til að farið verði í vinnu af því tagi. Og ég held að ekki sé vanþörf á, enda hef ég verið stuðningsmaður og meðflutningsmaður á þessum málum. Þekkir hv. þingmaður til þess að verið sé að setja eitthvert fjármagn samkvæmt fjárlagafrumvarpinu í þennan málaflokk? Þetta er eitt af því sem ég mundi vilja fá að heyra frá hv. þingmanni. Hitt varðar áhrifin af þeim fyrirsjáanlega niðurskurði sem blasir við Ríkisútvarpinu með lækkun útvarpsgjaldsins. Þrátt fyrir að það sé látið renna óskipt til stofnunarinnar horfir stofnunin framan í niðurskurð upp á 600–900 milljónir. Hvar telur hv. þingmaður að sá niðurskurður muni birtast, sérstaklega ef haft er í huga að ekki er verið að gera breytingar á skilgreindu hlutverki Ríkisútvarpsins? Því miður virðist það blasa við, að mínu mati, að ráðist verði í niðurskurð í þjónustu á landsbyggðinni, eins og alltaf hefur verið gert þegar menn fara með hnífinn á þessa stofnun. Þar sjá stjórnendur fyrir sér að mögulegt sé að halda uppi lágmarksþjónustu með því að senda til dæmis fréttamenn eða þáttagerðarfólk, gera það út af örkinni tímabundið, frekar en að vera með starfsstöðvar, en geta síðan sinnt hinu lögbundna hlutverki með því að hafa höfuðstöðvar sínar hér á höfuðborgarsvæðinu.

Herra forseti. Hv. þingmaður spyr um áhættumat fyrir ferðamennsku og það er nú svo að það mál er enn í nefnd og hefur að mínu mati ekki fengið nógu hraðan framgang. Ég tel þetta mál vera mjög brýnt og það var í vinnslu, þessi hugsun að gera þetta áhættumat, milli aðila á síðasta kjörtímabili. Ég veit að hjá Landsbjörg var það mikið keppikefli að fá þetta greint, að áhættumat yrði gert hér innan lands, vegna mikils fjölda ferðamanna. Ferðamannastraumurinn er auðvitað að aukast mikið um allt land, ekki bara í þéttbýli heldur á hálendinu og alls staðar um landið. Það er því mjög mikilvægt að þetta sé greint. Miðað við að þingmenn úr öllum flokkum eru á málinu vona ég að það fái framgang að lokum. Þá er það spurningin, allt kostar þetta peninga. En ég held að þetta sé það brýnt mál að ég vona að þeir finnist, þó að þeir séu ekki í þessu frumvarpi. En varðandi Ríkisútvarpið þá er ég mjög hrædd um að þessi mikli niðurskurður muni gjörbreyta hlutverki Ríkisútvarpsins. Það voru væntingar um að nú ætti að fara að spýta í lófana varðandi uppbyggingu á landsbyggðinni hjá Ríkisútvarpinu - það er mjög brýnt, það þurfti að skera þar niður á síðasta kjörtímabili og menn höfðu væntingar um að nú yrði bætt í. Varðandi hlutverk Ríkisútvarpsins sem menningarstofnunar og öflugs fréttamiðils og lýðræðisvettvangs þá er það stórhættulegt fyrir okkur sem þjóð ef við ætlum að veikja svo þessa sameiginlegu stofnun okkar þannig að hún verði ekki svipur hjá sjón. Ég skora á alla að sýna stofnuninni samstöðu og ég veit að hollvinir Ríkisútvarpsins boða til samstöðu hér á Austurvelli á morgun.

Forseti. Það verður nú að segja að ekki eru margir úr meiri hluta sjáanlegir hér. Að vísu situr hv. þm. Haraldur Benediktsson í hliðarsal. Ég er ánægð yfir því að hér skuli vera einn þingmaður úr meiri hluta fjárlaganefndar því að þeir hafa ekki sést mikið við þessa umræðu ef satt skal segja. Hér hafa ýmsir hlutir verið ræddir og mig langar að drepa á fáeinum. Ég kom eitthvað inn á þá í fyrri ræðu minni en, virðulegi forseti, góð vísa er aldrei of oft kveðin. Hér hefur verið talað um vinnubrögð í fjárlaganefnd. Mér finnst eftirtektarvert að það eru þrjú álit frá minni hlutanum og í þeim öllum er getið um vinnubrögð sem nefndarmönnum þykja slæleg. Það vill reyndar svo til, virðulegi forseti, að í áliti meiri hlutans er einnig minnst á vinnubrögð og sagt að skýra þurfi betur sambandið á milli fjárlaganefndar og framkvæmdarvalds, því er svona velt upp. Ef ég les bara beint upp úr nefndarálitinu, með leyfi forseta: „Hins vegar er nauðsynlegt að endurskoða vinnulag við gerð fjárlaga og það er álit meiri hlutans að skilgreina þurfi betur hlutverk nefndarinnar eftir að frumvarpið er lagt fram. Eðlilega þurfa samskipti að vera mikil og góð milli löggjafans og framkvæmdarvaldsins, en hlutverk fjárlaganefndar er verulegt þegar kemur að vinnu og tillögum eftir að fjárlagafrumvarp hefur verið lagt fram.“ Það sem hræðir mig svolítið, virðulegi forseti, er að fjárlaganefnd sé að ýja að því að hverfa eigi aftur til fyrri vegar þegar fjárlaganefnd sat og úthlutaði alls konar framlögum til hinnar ýmsu starfsemi sem er þó ekki beint á fjárlagaliðum. Þetta voru hinir svokölluðu safnliðir. Það hefur verið nefnt hérna fyrr og ég vil endurtaka að það var alveg gífurlega mikil framför á síðasta kjörtímabili þegar ákveðið var að koma úthlutun á þessum fjármunum í betra horf. Þeim var beint í vaxtarsjóði og hina ýmsu sjóði og kunnáttufólk úthlutaði úr þeim en ekki stjórnmálamenn. Það er alltaf hætta á spillingu þegar stjórnmálamenn úthluta peningum beint til einhverra sérstakra. Við eigum að gera allt sem við getum til að koma í veg fyrir það. Svo hefur almenningur misjafnan aðgang að þingmönnum þannig að það er mikið ójafnræði í því að úthluta beint úr fjárlaganefnd. Ég vona innilega, virðulegi forseti, að þetta sé rangt hjá mér og nefndin sé ekki að fikra sig aftur að þessu vinnulagi en ég tel rétt að nefna það hér. Það eru ekki bara vinnubrögð fjárlaganefndar sem minnst hefur verið á og þau gagnrýnd heldur líka vinnubrögð þeirra sem fara nú með völdin í landinu. Það virðist vera eins og þeim sýnist þeir geta bara ákveðið þetta og hitt og gefið út hálfgerðar dagskipanir. Við höfum dæmið um Fiskistofu sem var allt í einu ákveðið að ætti að flytja frá Hafnarfirði til Akureyrar. Það er ekki einu sinni lagaheimild fyrir því. Manni skilst að það sé eitthvert lagafrumvarp á leiðinni sem heimili ráðherrum að setja niður stofnanir þar sem þeim þóknast. Þetta er ekki gert í neinu samráði við starfsmenn Fiskistofu. Þetta er ekki rætt á Alþingi. Þetta eru vond vinnubrögð. Starfsmenn Fiskistofu hafa ritað bréf til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þar sem þeir biðja nefndina að fara ofan í þetta mál og kanna það. Þeir telja einfaldlega á sér brotið. Annað dæmi er lögreglan á Hornafirði, þegar hæstv. forsætisráðherra ákvað allt í einu rétt áður en hann skilaði lyklunum að dómsmálaráðuneytinu að virða að vettugi vinnu við breytingar á lögregluumdæmunum og ákvað að Hornafjörður skyldi tilheyra Eskifirði en ekki Suðurkjördæmi. Unnið hafði verið að þeirri breytingu í marga mánuði, að því er mér skilst, og alla rak í rogastans. Þetta var bara ákveðið sisona. Ég gladdist þegar ég heyrði nýskipaðan hæstv. innanríkisráðherra, Ólöfu Nordal, greina frá því í viðtali að hún ætlaði að safna gögnum og kynna sér þetta mál í kjölinn, enda skilst mér að þeir sem málið snertir mest á Hornafirði hafi mótmælt þessu harðlega. Annað mál af sama toga eða svipuðum er Bankasýslan. Nú kemur allt í einu í ljós að engir fjármunir eru veittir til Bankasýslunnar. Það er auðvitað ekki hægt að reka Bankasýsluna ef ekki eru til peningar til þess. Fjárveitingin í fjárlagafrumvarpinu er sem sagt afnumin umræðulaust. Síðan langar mig að tala um það sem er að gerast í menntamálum. Það er líka umræðulaust. Það er eins og hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra telji sig geta tekið mjög mikilvægar ákvarðanir um okkar mikilsverða skólakerfi, nú tala ég sérstaklega um framhaldsskólana, án þess ræða það, hvorki við kóng né prest, eins og sagt er. Það fyrsta sem var rætt í andsvörum hér áðan var sú ákvörðun að loka allt í einu á þá sem eru 25 ára og eldri í bóknámi. Mér skilst að það séu 522 heil nemendaígildi. Síðan hefur menntamálaráðherra komið aftur og sagt: Skólarnir geta tekið við þessu fólki en fá enga greiðslu með því. Samt stendur hann hér í ræðustól og hreykir sér eða ríkisstjórninni fyrir að hækka greiðslur á hvern nemanda í framhaldsskóla og segir: Við högum okkur nú betur en þeir sem hér voru við völd áður, sem mokuðu bara fólki inn í framhaldsskólana og juku ekkert við fjármagnið. - Það var eðlilega þegar það gerðist. Það var meira að segja skorið niður enda ekki vanþörf á á síðasta kjörtímabili. Virðulegi forseti, ég ætla að rifja það upp hvernig þetta var þegar fyrri ríkisstjórn tók við 2009. Hvað sat sú ríkisstjórn uppi með? Hún sat uppi með 216 milljarða gat í ríkisfjármálum, á verðlagi þess árs. Ég held að ég hafi séð einhvers staðar að ef þetta væri reiknað á verðlagi ársins 2012 eða eitthvað þá væru það 260 milljarðar. Þetta var ekki lítið að ráða við. Skólarnir unnu með okkur. Það gerðu það allir í landinu. Skólarnir tóku ungt fólk sem missti vinnuna inn í skólana. - Ráðherrann segir nú: Þið getið alveg tekið þá sem eru 25 ára og eldri inn í skólana, þið fáið bara ekkert borgað með þeim. Þá er hann ekkert að hækka gjöld á hvern nemanda, hann er ekki að því. Það finnst mér mjög vont. Það ergir mig satt að segja mikið í umræðu þessa dagana að verið sé að reyna að klæða veröldina í einhvern annan búning og lýsa henni öðruvísi en hún er. Eins og þegar menn segja: Við ætlum að vera fyrstir til að láta allt útvarpsgjaldið renna til útvarpsins. Hins vegar á að lækka það um 15% á tveim árum, lækka það núna úr 19.400 kr. í 17.000 kr. og svo aftur meira. Og leyfa sér svo að segja og hreykja sér af að nú skuli sko allt útvarpsgjaldið ganga til Ríkisútvarpsins. Mér finnst þetta ekki góður málflutningur. Það er ekki hægt að neita sér um það eina ferðina enn að nefna náttúrupassann. Nú er frumvarpið komið fram og ekki batnar álit mitt á hugmyndinni þegar ég sé það. Það er líka eftirtektarvert, virðulegi forseti, að það er sama sagan núna og var fyrir ári síðan. Allt of litlir fjármunir eru veittir í fjárlagafrumvarpinu til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða. Minni hlutinn leggur til að framlagið sem honum er ætlað verði hækkað um 600 milljónir. Ég hugsaði nú sem svo: Er ekki alveg óþarfi að vera að hafa vit fyrir ríkisstjórninni, á ekki bara að leyfa henni að gera aftur sömu mistökin og í fyrra? Þá úthlutaði hún ekki nægum peningum. Því miður bera ráðamenn enga virðingu fyrir leikreglunum. Þeir bera ekki virðingu fyrir því að fjáraukalög eiga að vera fyrir ófyrirséðum útgjöldum. Þess vegna er það mjög ábyrgt af minni hluta fjárlaganefndar að leggja þetta til. Ef þetta verður ekki samþykkt mun væntanlega fara eins og fór á þessu ári, þ.e. ríkisstjórnin sest við ríkisstjórnarborðið og ákveður hvernig þetta eigi allt saman að vera án þess að bera það undir Alþingi sem fer með fjárveitingavaldið. Ég þarf aðeins að snúa mér aftur að menntamálunum vegna þess að mig langar til að minnast á það sem mér finnst líka mjög skrýtið í málatilbúnaði hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra. Það er þetta með að stytta framhaldsskólann í þrjú ár. Ég er alveg sammála því að lækka stúdentsaldur um eitt ár, en ég tel að það eigi að vera fjölbreytileiki í því þannig að einhverjir framhaldsskólar geti hugsanlega verið í fjögur ár og aðrir í þrjú. Ég held að ég hafi heyrt það í umræðunni hér í dag þegar einhver las upp úr stjórnarsáttmálanum að þar stæði að í menntamálum skyldi ríkja fjölbreytileiki - ég skrifaði það niður. Samt sem áður á að ákveða þetta fyrir öll ungmenni í landinu og fyrir alla foreldra í landinu vegna þess að börn í framhaldsskólum eru náttúrlega á framfæri foreldra sinna og krakkar taka kannski ekki einir ákvörðun um í hvaða skóla þeir fara. Það á ekki að gefa þessu fólki neinn möguleika á því að segja að hugsanlega vilji einhverjir krakkar fara t.d. árinu fyrr í Menntaskólann í Reykjavík, en stjórnendur Menntaskólans í Reykjavík hafa beinlínis stungið upp á því við menntamálaráðherra að fara í þróunarverkefni og hleypa krökkum inn í skólann beint úr 9. bekk svo að þau geti verið fjögur ár í skólanum og klárað prófin einu ári fyrr eins og til stóð. Þetta á ekkert að ræða, þetta skal bara vera svona, segir hæstv. menntamálaráðherra. Ég get ekki heldur neitað mér um, virðulegi forseti, að nefna aðeins þróunarsamvinnuna. Þá kemur aftur orðræðan sem er notuð til þess að blekkja fólk. Nú eiga framlögin að vera eilítið hærri, eiginlega sama upphæð og í fyrra en aðeins hærri. Það á ekki að hækka í hlutfalli við landsframleiðslu eins og lagt hafði verið upp með í ályktun um hvernig ætti að greiða til þróunarsamvinnu sem samþykkt var á þingi 2013 með einu mótatkvæði - til að gleyma því nú ekki - hv. formanns fjárlaganefndar. Það stendur orðrétt í fjárlagafrumvarpinu, virðulegi forseti, að vegna erfiðrar stöðu ríkissjóðs eigi ekki að hækka þetta hlutfall núna. Allt í einu kemur þetta þegar greiða á til þróunarsamvinnu, þá er staða ríkissjóðs orðin svo erfið að það er ekki hægt að hækka hlutfallið. Svona rétt í lokin, virðulegi forseti, af því að ég var að blaða í þessu riti í dag, sem margir hafa nefnt á undan mér og ég tek innilega undir að er ekki mjög árennilegt eða auðvelt í lestri, þá sá ég að á bls. 457 í kafla um Lánasjóð íslenskra námsmanna kemur allt í einu alveg í lokin, með leyfi forseta: „Áætlað er að verja 100 millj. kr. til kaupa á varanlegum rekstrarfjármunum.“ Ég spyr: Hvað eru varanlegir rekstrarfjármunir? Eru það ekki borð og stólar og kannski einhverjar vélar? 100 milljónum á að verja í þetta á sama tíma og fjárlög eru skorin niður um 57 millj. kr. Hver er niðurskurðurinn? Úrræði vegna kynferðisofbeldis. Það á að skera þau niður en á móti ætlar Lánasjóður íslenskra námsmanna að verja 100 milljónum til varanlegra rekstrarfjármuna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Mig langaði aðeins að spyrja út í Ríkisútvarpið þar sem mikið hefur verið fjallað um það. Ég upplifi það eins og stjórnvöld ætlist til þess að stjórn RÚV ákveði hvar á að skera niður. Við erum að tala um það mikinn niðurskurð að það verða miklar breytingar á starfsemi RÚV. Ég upplifi það sem pólitíska ákvörðun hvort eigi að hætta með Rás 1, leggja niður fréttastofuna eða loka því litla sem er þó á landsbyggðinni eða hvað það er nákvæmlega sem á að gera, en að ekki sé hægt að setja það í hendurnar á stjórninni. Mig langaði til að velta því upp við hv. þingmann hvað henni finnist um þá stöðu sem RÚV stendur frammi fyrir. Ef fjárlagafrumvarpið verður samþykkt eins og það er hér verður mikill niðurskurður. Eru það þá stjórnin og forsvarsmenn RÚV sem taka ákvörðun um það hvort við hlustum áfram á Rás 1 eða hvort við slökkvum á sjónvarpinu klukkan tíu á kvöldin eða hvað verður gert? Er það ekki á ábyrgð stjórnvalda og jafnvel hæstv. menntamálaráðherra að leggja fram hvaða stefnubreyting eigi að verða? Ég held að ekki verði farið í meiri niðurskurð þar sem menn fara í einstakar hagræðingaraðgerðir. Það verður einhver mikil breyting. Mig langaði aðeins að heyra hvað hv. þingmanni finnst um þá stöðu sem upp er komin varðandi Ríkisútvarpið.

Forseti. Það er alveg ljóst að þessi niðurskurður Ríkisútvarpsins er svo mikill að það verður ekki einföld rekstrarhagræðing eða eitthvað svoleiðis sem svarar þeim kostnaði enda fengum við þingmenn bréf um þetta frá stjórn Ríkisútvarpsins. Hún er pólitískt skipuð og þar sitja fulltrúar allra flokka ef svo má að orði komast. Stjórnin telur einfaldlega að ef þetta verður skorið niður eins og ætlunin er geti Ríkisútvarpið undir hennar stjórn ekki sinnt sínu lögbundna hlutverki. Þá hlýtur það náttúrlega að vera þannig að ef þetta á að gerast þarf að breyta lögum um Ríkisútvarpið og það gerum við í þessum sal. Það væri nauðsynlegt að ræða það hér. Þetta er alveg hreint af sama toga og annað sem ég minntist á. Það eru engir fjármunir til Bankasýslunnar og þetta er allt tekið í einhverjum dagskipunarstíl sem mér hugnast ekki.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, þá er það umræða sem við þyrftum að taka í þessum sal og ættum í rauninni að gera áður en niðurskurðurinn er samþykktur eða við verðum þá væntanlega að fara í það eftir áramót ef breyta þarf lögum. Svo er annað sem maður veltir fyrir sér, vilji þjóðarinnar í þessu máli. Við erum fulltrúar þjóðarinnar og hljótum að einhverju leyti að endurspegla vilja hennar. Kannanir sýna að fólk vill hafa öflugt ríkisútvarp, ég hef skilið það þannig, og því veltir maður fyrir sér hvaða hagsmunir séu að baki ríkisstjórninni, hvort þetta snúist um að menn lofuðu skattalækkunum og verða einhvern veginn að framfylgja því loforði eða hvort skattgreiðendum almennt finnist þessi þúsundkall, sem þeir mundu þá greiða aukalega á næsta ári og mundi tryggja afkomu RÚV, skipta fólk máli. Ég hef upplifað það að fólk vilji hafa öflugt ríkisútvarp og sé tilbúið að borga þennan skatt, þó að við gerum að sjálfsögðu alltaf þá kröfu á Ríkisútvarpið eins og alla aðra að þar sé ekki verið að bruðla, menn reyni að hagræða eins og þeir geta og þar fram eftir götunum. Ég spyr hvort hv. þingmaður sé sammála mér um þá tilfinningu að þjóðin sé almennt sátt við að hafa öflugt ríkisútvarp og tilbúin að leggja sitt af mörkum í nefskatti sem dugar fyrir rekstrinum.

Forseti. Það er sannarlega mín tilfinning að fólk vilji hafa hér öflugt ríkisútvarp og fólk sé tilbúið að borga aukalega. Þetta eru þá rúmar 1 þús. kr. sem 18 ára og eldri þyrftu að greiða hærra gjald til að Ríkisútvarpið fengi þær tekjur sem það telur sig þurfa og telur sig þá geta haldið uppi þeirri starfsemi sem lög kveða á um. Ég er þeirrar skoðunar að ríkisstjórnin sé með það á heilanum að lækka skatta. Ég er ekki að segja að ég sé eitthvað sérstaklega mikið fyrir háa skatta en ég vil að það sé séð til þess að sameiginlegir sjóðir geti staðið undir þeirri þjónustu sem við viljum veita. Þetta er nefskattur þannig að það er ekki eins og það þurfi að breyta einhverjum tekjuskatti, virðisaukaskatti eða öðru slíku út af þessu, það er spurning um á annað þúsund krónur á mann á ári og hefur að öðru leyti engin áhrif á sjóðstreymi eða neitt svoleiðis í fjárlögunum. Mér finnst þetta mjög skrýtin aðgerð en svo virðist sem einhver lítill hluti þjóðarinnar láti Ríkisútvarpið fara alveg gífurlega í taugarnar á sér og það fólk ræður núna.

Herra forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Það er nefnilega hægt að segja svo margt um þetta mál sem verið var að ræða, þ.e. Ríkisútvarpið okkar, og ekki að ástæðulausu og loksins er verið að boða hér til mótmæla vegna þess að fólk er að átta sig á því hversu alvarlegt þetta er með RÚV. Ég hef haft þá skoðun á því að mér finnst meiri hluti fjárlaganefndar fara langt út fyrir sitt valdsvið. Ég er ekki viss um að það sé hreinlega heimild til að skilyrða fjárveitingu með þeim hætti sem gert er í tillögu meiri hluta fjárlaganefndar þar sem segir, með leyfi forseta: Ef mat ráðuneytisins verður það að þær áætlanir dugi ekki til þess að ná markmiðum um sjálfbæran rekstur stofnunarinnar er áformað að fjárheimildin verði felld niður í fjáraukalögum fyrir árið 2015. Þá hugsar maður með sér: Ef eitthvað kemur upp á á miðju ári og gengur ekki eftir er áfallið tvöfalt ef það á svo á að hirða til baka þessa fjárveitingu vegna þess að eitthvað gengur ekki upp. Þetta er mjög sérstakt. Sama má segja með arðgreiðslur Isavia, það er svipað inngrip af hálfu fjárlaganefndar. Hv. þingmaður fór yfir mjög margt og meðal annars framhaldsskóla og háskóla. Mig langar til þess að inna hana eftir því hvað varðar fækkun nemenda og 25 ára regluna hvort hún sér fyrir sér t.d. að fangar fengju þessa undanþágu, væri það hægt eða í hvaða stöðu setti það fólk sem er eldra en 25 ára? Við höfum verið að tala svolítið um að betrunin felist meðal annars í því að mennta fanga. Akkúrat þessi vinkill hefur ekki komið fram hjá hæstv. menntamálaráðherra. Sama má svo sem segja um skiptingu fjármuna til háskólanna.

Forseti. Til að halda aðeins áfram með Ríkisútvarpið þar sem frá var horfið er ég sammála hv. þingmanni að það er mjög skrýtið að skilyrða fjárveitinguna sem á að fara til Ríkisútvarpsins á þann hátt sem raun ber vitni. Svo er það náttúrlega hitt sem hv. þingmaður kom inn á líka, að fjárlaganefnd ákveði að Isavia greiði arð. Fjárlaganefnd á ekkert með það. Þetta er af sama meiði og ég var að tala um áðan, að stjórnvöld núna virða ekki leikreglurnar. Þau ákveða bara og telja sig geta ákveðið þetta og að gera hitt svona. Það er mjög slæmt. Það er hættulegt ef við veitum ekki mótspyrnu. Hvað varðar Ríkisútvarpið verður haldinn mótmælafundur, skilst mér, á Austurvelli á morgun og það er rétt að hvetja fólk til að mæta og sýna hug sinn í verki og álit sitt á þessum atriðum. Ég ætla að fá að koma aðeins inn á menntamálin í seinna andsvari.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er nefnilega ágætt að rifja upp í sambandi við RÚV að það blasir ekki einungis við 600–900 millj. kr. niðurskurður á þessum tveimur árum, fólk þarf að átti sig á því sem er að gerast og hvað þetta þýðir í raun. Það vantar um 400–600 milljónir í dreifikerfið, til að lagfæra það. Það hefur ekki fengið viðunandi fjárveitingar í fjölda ára, þannig að ef skerðingin nær fram að ganga er fram undan gríðarleg breyting. Hv. þingmaður kom inn á þróunarsamvinnuna og við erum sammála um það, held ég, hversu smánarlegt það framlag er. Þjóðir sem standa og hafa staðið í kreppu, Írar eða Bretar, hafa náð því markmiði sem núverandi íslensk ríkisstjórn virðist ekki treysta sér til þess að ná. Í því sambandi hafa meðal annars verið uppi hugmyndir hjá hæstv. utanríkisráðherra um að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun Íslands eða innlima hana í utanríkisráðuneytið. Sú stofnun hefur verið afskaplega vel rekin og fengið góða dóma fyrir sín störf og verkefnin, ég þekki þau persónulega í augnablikinu, sem er verið að vinna m.a. í Mósambík hafa fengið afar góða umsögn. Ég hef ásamt því starfsfólki sem þar vinnur haft töluverðar áhyggjur af því að þetta verði með allt öðrum hætti ef stofnunin verður flutt í ráðuneytið. Þá verði hún ekki sjálfstæð og þá verði menn svolítið að hafa eftirlit með sjálfum sér og þeim verkum sem þeir sinna í staðinn fyrir að Þróunarsamvinnustofnun er núna sjálfstæð stofnun sem þar til bærar eftirlitsstofnanir hafa eftirlit með. En þegar búið er að innlima hana í utanríkisráðuneytið er það öðruvísi. Mig langar að vita hug þingmannsins til þess að leggja stofnunina niður í núverandi mynd og flytja hana í ráðuneytið.

Forseti. Fyrst að menntamálunum og spurningunni um 25 ára regluna, eða óregluna, og fangana. Ég verð að segja alveg eins og er að ég held að það væri mjög erfitt að gera undanþágu, nema það verði ákveðið með sérstakri fjárveitingu eða að ákveðið verði að hlífa þessum hópi fólks við lokuninni á framhaldsskólann. Mér finnst það bara sýna eitt, hvað þetta er afskaplega óskynsamleg ráðstöfun í alla staði, gagnvart öllum og ekki síst föngum í þessu samhengi. Hvað varðar Þróunarsamvinnustofnun ætla ég að segja það hreint út að mér finnst það arfavitlaus hugmynd að ætla að flytja hana í ráðuneytið. Ég held að það mundi breyta eðli starfsins, eðli stofnunarinnar. Mér skilst líka að það sé talað um það til dæmis að þetta yrði hluti af utanríkisþjónustunni. Ég átti vin sem var aðmíráll í belgíska hernum og hann sagði að þeir hefðu alltaf verið í hvítum fötum þegar þeir voru í Suðurlöndum og það hefði verið alveg gasalega gaman. Mér skilst að þá verði búin til þarna nokkur sendiráð þar sem sendiherrar geta klæðst hvítum fötum.

Herra forseti. Ég ætla ekki að gera athugasemd við prýðisgóða fundarstjórn forseta. En ég ætla að vekja athygli á því að við ræðum fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2015. Fjármálaráðherra hefur ekki sést hér í salnum við þessa umræðu og það sem verra er þá sjást formaður og varaformaður fjárlaganefndar ekki heldur. Hér var til dæmis verið að ræða 600–900 millj. kr. niðurskurð á Ríkisútvarpinu. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur krafist þess að Ríkisútvarpið biðji hann afsökunar út af einhverjum túlkunum og hv. formaður fjárlaganefndar, Vigdís Hauksdóttir, hefur lýst því yfir að hún sé óánægð með fréttastofu RÚV sem sé bæði vinstri sinnuð og höll undir ESB. Þetta fólk, sem hefur verið í þessu opinbera stríði við Ríkisútvarpið og er nú að skera það niður, fólk sem fer inn í ákvarðanir stjórnar sjálfstæðs félags í eigu ríkisins - það er óeðlilegt að það sé ekki hér til andsvara í þessari umræðu.

Herra forseti. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir hreyfir hér máli sem ég hef tekið upp. Ég hef bent á það, sem ég held að sé bara staðreynd, að það mundi greiða fyrir lokum þessarar umræðu ef hér væru til svara, þegar bornar eru fram beinar spurningar, forustumenn fjárlaganefndar, sem gengur nú í salinn, hv. formaður fjárlaganefndar, og það er vel. En ég tel líka að lykilráðherrar sem eiga mjög umdeild eða stór mál undir, að sjálfsögðu fjármála- og efnahagsráðherra og til dæmis hæstv. menntamálaráðherra vegna Ríkisútvarpsins, ættu að sjá sóma sinn í að koma aðeins til umræðunnar áður en henni lýkur. Það væri þá hægt að beina til þeirra spurningum. Þeir þingmenn sem ættu eftir einhvern rétt til umræðu gætu þá gert það þannig að til dæmis menntamálaráðherra svaraði fyrir um Ríkisútvarpið og afgreiðsluna á því. Ég hef ítrekað spurt, í tveimur ræðum, hæstv. fjármálaráðherra um framtíðina varðandi Bankasýslu ríkisins og ég vil fá svör áður en fjárlögin lokast um málefni af því tagi. Og ég á rétt á þeim, herra forseti, ég á heimtingu á því sem alþingismaður að mér sé svarað.

Forseti. Það er sjálfsagt að taka undir það sem hér er sagt, það er náttúrlega stórundarlegt að hæstv. ráðherrar hafi ekki sést hér. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi að mennta- og menningarmálaráðherra ætti að vera hér út af Ríkisútvarpinu en einnig út af því sem er að gerast í menntamálunum. Ég tel að það sé mjög slæmt að þessir annars ágætu menn skuli ekki sjá sóma sinn í því að vera við þessa umræðu, að minnsta kosti að einhverju leyti. Ég held að óhætt sé að taka undir það að það greiði ekki fyrir umræðunni að þeir skuli ekki sýna sig.

Hæstv. forseti. Nú er komið langt í 2. umr. um fjárlögin. Ég er ekki einn af þeim sem hafa kallað eftir því að ráðherrar væru við umræðu eftir að mál kemur inn í þing þar sem mér finnst eðlilegt að þeir fylgi málinu inn í þingið og síðan taki þingheimur við. Við erum hins vegar að ræða um fjárlögin, ég er búinn að flytja tvær ræður og flestir eru búnir með eða eru í annarri ræðu og við erum að tala gríðarlega stór mál sem eru í raunveruleikanum hreinar og klárar stefnubreytingar eins og í menntamálunum. Ráðherra boðar fyrst með hvítbók ákveðnar breytingar en það er ekkert verið að vinna í þeim í fjárlögunum. Það eru ekki settir neinir peningar í það. Það er verið að gera grundvallarbreytingar með því að loka skólum fyrir ákveðnum aldurshópum. Það er unnið að styttingu án þess að við höfum séð nokkurn skapaðan hlut um hvernig eigi að útfæra hana. Það er verið að þrengja að framhaldsdeildum víða á landinu þó að hluti af peningnum hafi komið til baka 

Herra forseti. Eins og hv. þm. Guðbjartur Hannesson benti á er verið að gera stefnumótandi breytingar í mörgum málaflokkum. Hér ættu í það minnsta félags- og húsnæðismálaráðherra, heilbrigðisráðherra, fjármálaráðherra og menntamálaráðherra að vera. Að sjálfsögðu ætlumst við ekki til að þau sitji alla umræðuna en þau ættu að láta svo lítið að gefa færi á sér stöku sinnum. Það hefur ekki verið og lýsir ágætlega þeim valdhroka sem frumvarpið endurspeglar. Það er gott að formaður fjárlaganefndar er komin hingað. Við sem höfum áhyggjur af þessu máli munum greiða fyrir því að hún fái að komast sem fyrst á mælendaskrá og lýsa fyrir okkur af hverju hún er svona áfram um að skera niður og eiginlega eyðileggja Ríkisútvarpið, af hverju henni finnst sjálfsagt að taka fram fyrir hendurnar á stjórn Isavia og líka af hverju hún er ekki tilbúin að standa við áætlun Íslands í þróunarsamvinnu.

Herra forseti. Ég verð að taka undir með samstarfsfólki mínu sem hefur talað um þessi mál. Ég minnist þess að þegar síðasta ríkisstjórn sat við völd voru ráðherrar ræstir út á næturnar ef svo bar undir og hér var viðhafður mikill hávaði og læti sem ég er nokkuð viss um að hv. núverandi formaður fjárlaganefndar kannast alveg við. Þá voru gerðar kröfur um viðveru. Það er virðingarvert að bæði formaður og varaformaður fjárlaganefndar hafa verið við umræðuna, ég ætla ekki að gera lítið úr því, og sérstaklega varaformaðurinn hefur verið duglegur að koma í andsvör. Hins vegar hafa verið beinar spurningar hjá ansi mörgum þingmönnum um ákveðin mál sem hvorugt þeirra né ráðherrar hafa getað svarað. Það er kannski frekar á færi ráðherra að svara sumu því að eins og við sjáum ítrekað verða hér afdrifaríkar stefnubreytingar í veigamiklum málaflokkum eins og hér hefur verið rakið, m.a. í menntamálum 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu en vil jafnframt benda á að það var fyrirspurnatími með ráðherrum í dag þar sem ansi margir ráðherrar ríkisstjórnarinnar voru komnir í þinghúsið og þá hefði kannski verið hægt að klára eitthvað af þeim spurningum sem þingmenn telja sig vera með til ráðherranna. Eins og hv. þingmenn vita er málið núna í 2. umr. Hún hefur náð því að verða önnur lengsta fjárlagaumræða frá því að mælingar hófust, er mér sagt. Málið er einfaldlega hjá þinginu og það er þingmanna að ræða um það og koma með breytingartillögur. Þannig er staðan í dag. Ég ætla svo sem ekki að fara að tala um hvað er búið að ræða þetta hér lengi en hv. þingmenn vita hvernig stendur á því. Það eru fjölmörg mál eftir og ég held að við værum vel sæmd af því að fara að ljúka þessa umræðu, sérstaklega vegna þess að samkvæmt starfsáætlun þingsins á þingi að ljúka á föstudaginn. Ég stend þó vaktina meðan þingmenn biðja.

Hæstv. forseti. Ég þakka formanni hv. fjárlaganefndar, hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, fyrir að koma með í umræðuna. Það er mikill eðlismunur á því hvort við berum upp fyrirspurnir til ráðherra í fyrirspurnatíma eða þeir koma hingað og gera grein fyrir sínum málum. Ég held að það mundi liðka fyrir umræðunni ef hæstv. ráðherrar gæfu færi á sér, kæmu í andsvör og skýrðu út ákveðna þætti þannig að við þyrftum ekki að vera með getgátur um hvað eigi að gerast milli 2. og 3. umr. Úr því að hér er vísað í starfsáætlun þingsins veit hv. formaður fjárlaganefndar að þessi mál voru færð aftar, þ.e. þau voru ekki lögð fram á þeim tímum sem starfsáætlunin gerði ráð fyrir og þar af leiðandi er eðlilegt að tekinn sé tími hér til að ræða málin. Það er í fullri vinsemd sem við beinum því til hæstv. forseta að haft verði samband við ráðherra 

Að gefnu tilefni vill forseti upplýsa að hann hefur komið þeim skilaboðum til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra og félags- og húsnæðismálaráðherra að óskað hafi verið eftir þátttöku þeirra í umræðunni.

Herra forseti. Það er grundvallarmisskilningur að mínu mati að í því felist einhver vanvirðing við sjálfstæði þingsins, að þingið sé með málið á sinni könnu, hafi verið að vinna það og það sé hér til 2. umr., þó að jafnframt sé óskað eftir því að ráðherrar komi og svari fyrir stefnumarkandi mál á sínu starfssviði. Í landinu situr þingbundin ríkisstjórn og það er hlutverk Alþingis að hafa eftirlit með og veita framkvæmdarvaldinu aðhald og framkvæmdarvaldinu ber skylda til að upplýsa Alþingi. Ráðherrar hafa til þess skyldu að svara fyrir mál sín á þinginu þannig að hvenær sem er, við hvaða umræðuefni sem er sem gefur tilefni til þess efnislega að ráðherra komi til að svara, er það fullgilt alveg eins við 2. umr. fjárlaga og endranær. Þegar um stefnubreytingu eða fagleg áhersluatriði er að ræða sem eru í höndum framkvæmdavaldsins, hvort sem varðar Ríkisútvarpið eða meðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum, er fjárveitingin til þeirra málefna eitt en stefnan, 

Forseti. Í tilefni af orðum hv. formanns fjárlaganefndar vil ég bara benda á að 3. umr. um fjárlagafrumvarpið átti að hefjast 3. desember og varla tölum við aftur á bak þannig að það er ekki hægt að kenna okkur um það að 2. umr. sé ekki lokið. Það er vegna þess að 2. umr. hófst allt of seint og það var á ábyrgð fjárlaganefndar og hennar eingöngu en ekki annarra þingmanna hér í salnum.

Virðulegur forseti. Mér finnst rétt að það komi fram að óundirbúnar fyrirspurnir eru allt annað en umræða um fjárlagafrumvarpið. Þó að menn sjái sig tilknúna að nýta þann lið til að fá svör við ýmsum spurningum getur hver flokkur í rauninni spurt einnar spurningar og aðeins einn ráðherra. Það er frekar ófullkomið. Mér þykir ekki gott að við í stjórnarandstöðunni séum mest að tala hvert við annað en þúsundir spurninga vakna við lestur fjárlagafrumvarpsins og það kemur mér á óvart sem þingmanni hvað það er erfitt að fá svör við þeim. Mér líður stundum eins og ég væri í betri aðstöðu ef ég væri blaðamaður, kannski röggsamur blaðamaður sem hefði góðan sjónvarpsþátt eða eitthvað þar sem ég gæti raunverulega stillt ráðherrunum að einhverju leyti upp við vegg. Svörin sem við fáum í þingsal eru oft mjög ófullnægjandi. Í óundirbúnum fyrirspurnum á ráðherrann alltaf síðasta orðið og það eru fá tækifæri til að spyrja þannig að mér finnst skortur á því. Ég mundi gjarnan vilja sjá meiri hlutann 

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið. Ég tek undir það sem hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir var að segja. Ég var til dæmis hér í dag klár með fyrirspurn til félags- og húsnæðismálaráðherra en ég komst ekki að. Það er það sem við stöndum frammi fyrir, það eru margir flokkar á þingi og þeir eiga allir sinn rétt á að komast að. Þegar fyrsta umferð er búin er það spurning hvort pláss er fyrir meira. Þetta er ekki nema hálftími. Ég tek líka undir að oft fást mjög ófullnægjandi svör og ráðherra endar auðvitað á því að svara og þá gefst ekki færi til að eiga meiri samræður. Meiri hlutinn hefur sjálfur gagnrýnt hvernig fyrir þessu er komið, þ.e. hversu lengi málin voru að berast inn í þingið. Eins og kom fram er ekki við okkur sem erum að ræða fjárlagafrumvarpið að sakast hvernig staðan er núna. Við skulum ekki gleyma öðrum umræðum, ég held að 2. umr. hafi einhvern tímann staðið í níu daga og það var hjá síðustu ríkisstjórn. Þá þótti núverandi stjórnarmeirihluta 

Virðulegi forseti. Ég var alls ekki að gagnrýna hvað væri búið að tala mikið í þessu máli. Það gleður mig og sýnir að fjárlagafrumvarpið vekur athygli, sérstaklega hjá minni hlutanum. Ég talaði mjög mikið árið 2012 í fjárlögunum, það voru kosningaloforðafjárlögin fyrir árið 2013 svo það sé sagt. Það voru ansi margir snúningar sem við sáum þá og voru ekki til bóta. Megnið af því var ófjármagnað. Það er alveg rétt sem hefur komið fram, stefna ríkisstjórnar er eitt og fjárveitingar til stefnunnar annað. Fjárlagafrumvarpið gengur eðlilega út á að uppfylla stefnu ríkisstjórnarinnar en ég átta mig ekki á því hvers vegna þingmenn kvarta yfir því að hér sé eitthvað óljóst því að með hverri einustu breytingartillögu sem hér hefur komið fram eru langar útskýringar. Ég vona bara að þingmenn hafi lesið þær. Það kemur allt fram í þinggögnum sem verið er að spyrja um. 

Virðulegi forseti. Við höldum áfram að ræða fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2015. Hér hefur mikil og góð umræða átt sér stað í dag og síðustu daga um alveg gríðarlega mikilvæg mál sem snerta íslenskt samfélag á allan hátt, því að segja má að fjárlög hverrar hæstv. ríkisstjórnar séu uppskriftin að því hvernig hún ætlar að reka samfélagið næsta árið. Líkt og hv. þingmenn hafa sagt í bæði umræðum um fjárlagafrumvarpið sjálft og í umræðum um stjórn forseta er verið að boða mjög stefnumótandi og stórar tillögur um það hvernig íslenskt samfélag á að vera, og þar er ýmislegt sem mun leiða til breytingar á samfélaginu eins og það er í dag. Ég vil ítreka það sem ég sagði í fyrstu ræðu minni í 2. umr. um fjárlögin að ég tel þetta í grundvallaratriðum slæmt frumvarp, einfaldlega vegna þess að ég tel að hér sé vitlaust gefið. Það er annars vegar verið að veikja tekjustofna ríkisins, það er verið að draga úr samneyslunni og með frumvarpinu er lagt til að byrðum verði velt á almenning. Þetta er að mínu mati kolröng forgangsröðun og á sama tíma er þetta stórmál sem ég tel að við þurfum að ræða í þaula, þess vegna er það svo dapurlegt hversu lítil umræða hefur í raun átt sér stað. Minni hlutinn hefur talað alveg helling og einmitt ítrekað þær breytingar sem er verið að boða, en hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans hafa hins vegar sést mun minna, nema þá í einstaka andsvari og í einstaka ræðum, á meðan ég kysi helst að hafa þetta þannig að við værum að ræða grundvallaratriðin í því hvernig við ætlum að reka íslenskt samfélag. Þetta tengist því hvernig við viljum rækja hið lýðræðislega stjórnarfyrirkomulag. Viljum við hafa alvöruumræðu þar sem við skiptumst á skoðunum? Við rökræðum, við getum verið ósammála, það er allt í lagi, en það þarf þá líka að vera uppi á yfirborðinu. Eða ætlum við að láta minni hlutann tala sig hásan en hlusta ekkert á það og láta svo meirihlutavaldið ráða þegar kemur að því að taka hinar raunverulegu ákvarðanir? Þetta finnst mér satt að segja mjög undarleg vinnubrögð. Ég hafði eiginlega ekki áttað mig á því að þessu væri svona háttað, barnalegt sem það kannski er, ég veit það ekki. Trú mín á lýðræðið er það mikil og það sterk. Ég verð að ítreka að svona vil ég að þetta sé og ég ætla að reyna að koma því þannig fyrir að það verði svona. Líkt og ég sagði áðan tel ég að þetta fjárlagafrumvarp boði veikingu á velferðarsamfélaginu okkar og ég hef áhyggjur af því að nú fari að draga enn meira í sundur með þeim sem annars vegar hafa það ágætt í samfélagi okkar og komast jafnvel nokkuð vel af og geta lifað mjög góðu lífi, og hins vegar þeirra sem búa við fátækt og hafa þar með ekki sömu tækifæri til að taka þátt í samfélaginu. Gildir þá í raun einu hvort það er vegna hækkunar á matarskatti, sem sýnt hefur verið að mun hafa meiri áhrif á þá sem hafa lágar tekjur og má leiða að því líkur að þeir geti leyft sér minna í mat og gæði matar, eða hækkunar á virðisaukaskatti á bókum og menningu, sem gerir það aftur að verkum að þeir sem hafa litlar ráðstöfunartekjur geta ekki leyft sér þann „munað“ - og nú segi ég munað innan gæsalappa - að taka þátt í menningarlífi. Mér finnst alveg óskaplega dapurlegt að sjá fram á að þetta verði þróunin fyrir íslenskt samfélag. Í dag kom út ný skýrsla OECD, Efnahags- og framfarastofnunar Evrópu, þar sem kom fram að ójöfnuður dregur beinlínis úr hagvexti þjóða, m.a. vegna þess að hann takmarkar aðgengi fólks að menntun og þar með verðmætasköpun. Einnig er bent á í þessari skýrslu að samkvæmt greiningu OECD hafa aðgerðir sem stuðla að tekjujöfnuði ekki slæm áhrif á hagvöxt. Þessi skýrsla finnst mér koma beint inn í þá umræðu sem við eigum þessa dagana um fjárlögin, því að eins og ég hef margoft sagt er ég hrædd um að þau stefni í þá átt að auka ójöfnuðinn í samfélaginu. Það er ekki aðeins þessi einstaka skýrsla OECD sem má nota sem rök í málinu heldur hafa rannsóknir hreinlega sýnt að of mikill niðurskurður á samfélagslegum innviðum getur dýpkað og framlengt efnahagskreppur. Eftir því sem umræðunni vindur fram kemst ég meira og meira á þá skoðun að við á Íslandi séum ekki komin út úr efnahagskreppunni. Við erum komin út úr því versta. Það eru ýmis teikn um það að efnahagslífið sé að rétta úr kútnum en við erum að mínu mati enn þá á mjög viðkvæmu stigi þar sem hreinlega getur skilið á milli feigs og ófeigs um það hvernig til tekst með framhaldið. Þess vegna tel ég að einmitt á þessum tímapunkti, þegar svigrúmið í ríkisfjármálunum er aðeins að aukast, skipti svo miklu máli hvernig við ætlum að ráðstafa peningunum. Það má benda á að í þeim löndum þar sem þjóðir skáru mjög mikið niður í velferðarkerfinu í kjölfar efnahagskreppu varð kreppan í kjölfarið lengri. Mér finnst þetta vera fordæmi og víti sem við eigum að varast. Við eigum að taka þetta til skoðunar og fara þá í gagnstæða átt og jafnvel horfa til þjóða sem hafa farið akkúrat hina leiðina, þ.e. að styrkja velferðarkerfið. Það má kannski segja að þetta hafi verið, eða það má ekkert kannski segja það, það var þetta sem fyrrverandi hæstv. ríkisstjórn gerði af þeim burðum sem hún gat miðað við stöðuna þá. Nú þarf hæstv. núverandi ríkisstjórn að halda áfram á sömu braut fyrir samfélagið okkar. Nú við þessa 2. umr. liggja fyrir breytingartillögur frá minni hluta hv. fjárlaganefndar og þær bera það með sér að þar sé verið að reyna að lappa upp á, taka verstu agnúana af fjárlagafrumvarpinu. Það er kannski ekki hægt að breyta með svona breytingartillögum stóru myndinni sem fjárlagafrumvarpið boðar en það er hins vegar hægt að gera ýmislegt til þess að laga það svo langt sem það nær. Ég vil taka það fram að ég styð heils hugar þessar breytingartillögur minni hlutans og mig langar að gera nokkra liði úr breytingartillögunum að sérstöku umræðuefni. Vil ég þar fyrst nefna breytingar sem lúta að því fjármagni sem veita á til Ríkisútvarpsins. Þar er gerð tillaga um að Ríkisútvarpið fái allt útvarpsgjaldið óskert og að það verði jafnframt hækkað og fallið frá þeim tillögum að útvarpsgjald verði lækkað í áföngum á næstu árum. Þetta tel ég vera alveg gríðarlega mikilvægt, að við stöndum vörð um Ríkisútvarpið til þess að standa vörð um hina lýðræðislegu umræðu í samfélaginu. Þar tel ég Ríkisútvarpið vera í ákveðinni lykilstöðu og þess vegna sé svo mikilvægt að við gerum ekkert til þess að veikja þetta almannaútvarp, því að umræðuhefðin okkar, hin pólitíska umræða á Íslandi er veik nú þegar og ég er hrædd um að þetta verði til þess fallið að veikja hana enn frekar. Annað mál sem ég vil draga út og leggja sérstaka áherslu á í breytingartillögum minni hluta hv. fjárlaganefndar eru útgjöldin til Landspítalans þar sem bæta á allverulega í Landspítalann og þá bæði rekstrarframlag til hans, að það verði hækkað, og að 200 milljónum verði varið í það að minnka biðlista vegna verkfallsins sem nú er í fullum gangi og því miður, samkvæmt því sem ég vissi fyrr í dag, er ekki búið að boða til nýs fundar með læknum í kjaradeilunni. Það vekur manni óneitanlega ugg. Hér er verið í krónum talið að hækka framlög til Landspítalans en það er svo greinilegt að þrátt fyrir að vera umtalsverðir fjármunir er þetta ekki nóg. Engu að síður kemur fram í nefndaráliti meiri hluta hv. fjárlaganefndar að mikilvægt sé að líta á fjárlögin í heild og forgangsraða í þágu grunnþjónustunnar. Þar hefði ég talið að heilbrigðiskerfið sé undir. Vegna þess að það á ekki að setja meiri peninga í þetta læðist að manni sú spurning hvort það eigi að veikja heilbrigðiskerfið svo að það verði auðveldara að koma því á sem kallað er fjölbreytni í rekstri eða einkarekstur, vegna þess að við verðum hreinlega með svo brogað heilbrigðiskerfi hérna að það verður auðvelt að selja þá hugmynd að hvaða rekstrarform sem er, hvort sem það er ríkisrekstur eða þannig að sjúklingar þurfi sjálfir að greiða meira fyrir, sé skárra en það sem við höfum núna. Þetta var smá útúrdúr við breytingartillögur minni hluta hv. fjárlaganefndar sem ég var að tala um, en þar er gert ráð fyrir því að bæta meiri peningum í Landspítalann til þess að létta eða draga úr álögum sem lagðar verða á almenning í tengslum við heilbrigðiskerfið. Þetta er alveg risamál að mínu mati. Að síðustu langar mig að fara nokkrum orðum um breytingar sem boðaðar eru í fjárlagafrumvarpinu á Atvinnuleysistryggingasjóði þar sem lagt er til að bótatímabilið eða réttur fólks til atvinnuleysisbóta verði styttur úr þremur árum í tvö og hálft ár. Ég verð að segja að mér finnst vinnubrögðin hér alveg ótrúlega skrýtin. Við erum um miðjan desember að ræða tillögur sem taka eiga gildi eftir hálfan mánuð og skipta alveg gríðarlegu máli fyrir afkomu atvinnuleitenda sem missa með mjög skömmum fyrirvara réttindi sín og þurfa þá að fara að fóta sig í nýju kerfi, sem er fjárhagsaðstoð sveitarfélaganna. Eins og við vitum öll eru mun lægri upphæðir sem fólk hefur sér til framfærslu þar. Mér finnst þetta skrýtið og spyr: Væri ekki eðlilegt að hafa sólarlagsákvæði eða einhvers konar aðlögunartíma? Mér finnst þetta bera gríðarlega brátt að, að svona lög taki gildi nokkrum dögum eftir að þau eru samþykkt á Alþingi. Hæstv. forseti. Eins og ég segi hef ég áhyggjur af því hvert þetta fjárlagafrumvarp er að fara að leiða okkur og samfélagið okkar. Ég vona svo sannarlega að nú á milli 2. og 3. umr. verði málið tekið til gagngerrar skoðunar í hv. fjárlaganefnd. Ég ætla ekki að missa trúna fyrr en ég sé að hér verði gerðar breytingar og að hv. fjárlaganefnd taki mark á nýrri skýrslu OECD sem sýnir að ójöfnuður dregur úr hagvexti fyrir samfélagið og er þannig slæmur fyrir heildina. Ójöfnuðurinn er ekki einungis slæmur fyrir þá sem eru á lágu tekjunum og finna fyrir honum á eigin skinni heldur er ójöfnuðurinn vondur fyrir okkur sem samfélag í heild. Ég beini því hér með til hv. fjárlaganefndar að hún taki þessa skýrslu til skoðunar og endurskoði fjárlagafrumvarpið með tilliti til hennar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu eins og hennar er von og vísa. Mig langar aðeins að spyrja hv. þingmann út í þróunaraðstoð, þann málaflokk, sem ég held að hún þekki betur en ég, ég veit að hún hefur áhuga á því. Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu er ekki gert ráð fyrir hækkun sem neinu nemur. Hér er lítils háttar hækkun til þróunarsamvinnustofnana og þróunarmála og almennra framlaga til alþjóðlegra stofnana. Við erum í 0,22% hlutfalli af vergum þjóðartekjum þegar við skoðum hvað við gefum mikið. Það er oftast sá mælikvarði sem er notaður til að bera okkur saman við aðrar þjóðir, förum úr 0,24% árið 2013 í 0,22% árið 2014 og við erum þar áfram árið 2015. Mig langar að vita hvað hv. þingmanni finnst um þetta. Þegar við skoðum styrktarsamningana sem eru til Þróunarsamvinnustofnunar út af hinum og þessum málefnum þá er smáhækkun í ár en svo aftur lækkun 2016. Hér inni eru nú reyndar samningar eins og markaðssetning og kynning á íslenskum matvælum erlendis, sem kom, ef ég man rétt, inn á milli umræðna í fyrra. Við höfum í mörg herrans ár eða áratugi markaðssett - gott ef þetta er ekki lambakjötið okkar, til Bandaríkjanna. Þetta er hér inni. En hér eru annars hefðbundin mál sem snúa að mannúðar- og þróunarhjálp, en sem sagt lítil hækkun ef þá einhver, og við höldumst í þessum 0,22%. Hvað finnst hv. þingmanni um það?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir þessa spurningu. Ég kom ekki inn á þróunarsamvinnu í ræðu minni áðan en vék hins vegar talsvert að henni í fyrri ræðu minni hér við 2. umr. fjárlagafrumvarpsins. Hvað mér finnist um að við ætlum ekki að setja nema 0,22% í þróunarsamvinnu má með skýrustum hætti segja: Mér finnst það óskaplega döpur pólitísk skilaboð sem við sendum með því. Þar sem við erum meðal ríkustu þjóða heims tel ég að okkur beri siðferðisleg skylda til að leggja okkar lóð á vogarskálarnar í baráttunni gegn fátækt og fyrir bættum lífskjörum fólks í allra fátækustu ríkjum heimsins. Þetta er ekki bara dapurlegt í hinu stóra alheimssamhengi heldur er þetta líka dapurlegt ef við tökum þetta bara út frá okkar litla þrönga íslenska samhengi þar sem þetta er ekki í samræmi við samþykkta þingsályktunartillögu um áætlun um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands á árunum 2013–2016. Ef við ætluðum að fylgja henni ætti framlag Íslands að vera 0,35% á næsta ári en ekki 0,22%. Hvort sem er litið er til hins þrönga íslenska samhengis eða hins stóra alheimssamhengis þá finnst mér það óskaplega dapurlegt að við skulum ekki ætla að gera betur í þessum málum.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessi skýru svör. Mig langar í seinna andsvari að spyrja hv. þingmann út í breytingar á virðisaukaskatti á mat sérstaklega og afstöðu til þeirrar breytingar. Mér hefur fundist furðu lítil umræða um þetta mál í þjóðfélaginu. Þá skilur maður það þannig að fólk sé almennt sátt við þetta. Ég veit ekki alveg hvernig ég á að skilja það. Kannski getur það sem á að koma á móti, sem er milljarður í auknar barnabætur, mildað áhrifin af þessari hækkun á mat. Það eru náttúrlega ekki bara foreldrar sem þurfa að kaupa mat þannig að það hjálpar kannski ekki mikið. Ég vildi aðeins fá að heyra hvað hv. þingmanni finnst um þá fyrirætlan að hækka virðisaukaskattinn úr 7% í 11% á matvælum og lækka sykurskattinn að sama skapi.

Hæstv. forseti. Ég hef talsverðar áhyggjur af fyrirhugaðri breytingu á virðisaukaskattinum og kannski sérstaklega því sem lýtur að mat, að hækka virðisaukaskatt á mat úr 7% í 11%, einmitt vegna þeirra áhrifa sem það hefur á lágtekjufólk og fólk sem jafnvel nú þegar er í þeirri aðstöðu að eiga ekki fyrir mat út mánuðinn. Staða þess fólks verður svo sannarlega ekki betri við þessa breytingu og líkt og ASÍ hefur meðal annars bent á þá kemur þessi breyting á virðisaukaskatti á mat verst niður á þeim allra tekjulægstu, þeir eyða stærri hluta tekna sinna í mat en þeir sem meiri ráðstöfunartekjur hafa. Þess vegna finnst mér þetta afleitt svo að ekki sé fastar að orði kveðið.

Hæstv. forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur út í S-merktu lyfin. Nú er það þannig að eitt af aðhaldsmarkmiðum í fjárlagafrumvarpinu til að ná heildarjöfnuði er að setja inn greiðsluþátttöku sjúklinga í S-merktum lyfjum af þeim lyfjum sem gefin eru utan heilbrigðisstofnana. Ég og hv. þingmaður sitjum saman í velferðarnefnd og fyrir okkur er það engan veginn ljóst, og hefur ekki verið útskýrt með fullnægjandi hætti, hvernig á að flokka hverjir mundu eiga að taka þátt í greiðslu á sínum lyfjum og hverjir ekki, og það er mikið áhyggjuefni. Þar að auki hefur verið sagt að það hafi alltaf verið ætlunin að gera þetta. Ég ætla að nota tækifærið hér og mótmæla því. Það kann vel að vera að þetta hafi einhvern tíma verið á umræðustigi en aldrei á meðan ég tók þátt í umræðu um þessi mál var rætt um það. Þvert á móti átti að auka greiðsluþátttökuna og setja til dæmis sýklalyf fyrir fullorðna þar undir og síðan að miða að því að lækka þakið í greiðsluþátttökunni. Nú er hins vegar verið að boða hækkun á því. Svo eru það líka tæknilegir annmarkar. Eitt eru sanngirnismálin, að þeir sem eru svo veikir að þeir þurfi S-merkt lyf eigi að taka þátt í þeim lyfjakostnaði sérstaklega, en hitt eru tæknilegu skavankarnir sem á þessu máli eru. Okkur var bent á fyrir nefndinni að það er beinlínis óhagkvæmt fyrir ríkið að gera þetta því að það hefur áhrif á kaupverð lyfjanna ef ríkið getur ekki boðið þau út með sama hætti og áður. Ég vil heyra í hv. þingmanni, hvort hún hafi ekki áhyggjur af því hvaða áhrif það muni hafa á sjúklinga 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir þessa mjög svo mikilvægu spurningu því að S-merktu lyfin eru gríðarstórt og mikilvægt mál sem, líkt og hv. þingmaður kom inn á, snertir ekki aðeins sjúklinginn heldur einnig ríkið og hreinlega heilbrigðiskerfið okkar, hvernig það er. Nú ætla ég að reyna að útskýra í stuttu máli hvernig ég sé þetta. Það er nokkuð ljóst að ríkissjóður ætlar að spara sér þarna 305 millj. kr. þannig að einhver á að borga þá upphæð og ég er hrædd um að það séu einmitt sjúklingar. Þetta er ekki bara eitthvert panódíl sem við erum að tala um hér heldur erum við að tala um sérstök sjúkrahúslyf. Þetta eru lyf sem oft eru gefin við mjög alvarlegum sjúkdómum svo að fólk hefur í raun ekkert val um það hvort það vill taka þau eða ekki. Ég er hrædd um að hér eigi einmitt að velta kostnaðinum yfir á sjúklinga og mér finnst það eitt og sér vera stórt áhyggjuefni. Svo er það tæknilega hliðin. Annars vegar mun þetta verða dýrara vegna þess að fleiri milliaðilar, ef ég skil þetta rétt, koma að þessu. En svo hreinlega vegna þess hvaða áhrif þessi boðaða breyting mun hafa á það hvernig lyfjum er vísað, vegna þess að það eru bara sum S-merkt lyf sem eiga að fara inn í greiðsluþátttökukerfið en önnur ekki. Sum þessara lyfja er hægt að gefa inni á sjúkrastofnunum og önnur ekki. En þar sem tími minn er búinn þarf ég kannski að fá bara í síðara andsvari 

Herra forseti. Ég lýsi yfir áhyggjum af því hversu flausturslega þessar tillögur voru unnar varðandi sparnað í lyfjakostnaði. Annars vegar átti að hækka greiðsluþakið. Svo var ákveðið að hætta við það. Þá átti að ná sparnaðinum fram með auknu lyfjaeftirliti, en þar greinir velferðarráðuneytið á við landlæknisembættið um hvort lagaheimildir séu til staðar. Það ákveðna vandamál var leyst með því að hætt var við þá aðhaldsaðgerð og það útskýrt sem mótvægi við hækkun matarskatts, en það er ekkert mótvægi því að það er bara verið að hætta við aukin gjöld en ekki verið að lækka þau. Varðandi S-merktu lyfin þá kom mér á óvart að ráðuneytið eða stjórn lyfjamála í landinu virtist ekki átta sig á að þetta kallaði á meiri háttar kerfisbreytingu, þessar 145 milljónir, 

Hæstv. forseti. Jú, ég hef áhyggjur af þessu og ég tek heils hugar undir það að mér finnst vera flausturslega unnið. Líkt og hv. þingmaður kom inn á er hér ekki aðeins verið að velta kostnaðinum yfir á sjúklinga heldur einnig verið að auka kostnað ríkisins. Og ef ég kem aftur að því sem ég var byrjuð að segja áðan þá hef ég áhyggjur af því að fleiri sjónarmið en eingöngu læknisfræðileg verði notuð þegar ávísa á lyfjum. Þú getur haft tvö lyf sem hægt er að gefa við sama sjúkdómnum eða kvillanum, annað er tekið inni á heilbrigðisstofnun en hitt utan hennar. Þá þarf sá sem tekur lyfið með sér heim að borga en sá sem fær lyfið inni á spítalanum ekki. Ég held að hér sé stór hætta á því að bæði sjúklingar og jafnvel líka 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir ræðu þingmannsins. Það vill nú svo til að hún tilheyrir flokki sem sat í síðustu ríkisstjórn í fjögur ár, þó ekki í þeim flokki sem sat í sex ár og ber nú ansi mikla ábyrgð á því hvernig landið var endurreist á síðasta kjörtímabili. Auk þess sat Samfylkingin náttúrlega í hinni svokölluðu hrunríkisstjórn þó að þingmenn þar vilji lítið kannast við það. Á síðasta kjörtímabili var farið í stórfelldan niðurskurð á heilbrigðiskerfinu. Ekki einungis var Landspítalinn skorinn niður um rúm 20%, heldur má segja að heilbrigðisþjónustan hafi verið tekin niður í heilu lagi á landsbyggðinni. Það er nú bara staðreynd sem við stöndum frammi fyrir. Þessi ríkisstjórn hefur bætt við milljörðum í heilbrigðiskerfið, milljörðum í Landspítala og sem dæmi bætti meiri hluti fjárlaganefndar við 400 millj. kr. á milli umræðna í fyrra í heilbrigðisstofnanir úti á landi. Hæstv. heilbrigðisráðherra tók tillit til þeirra breytinga við samningu þessa frumvarps og setti þær óskertar inn ásamt öllum þeim hundruðum milljóna sem ríkisstjórnin hefur sett inn í heilbrigðiskerfið. Það kemur mér því spánskt fyrir sjónir að hv. þingmaður gagnrýni mjög niðurskurð í tíð þessarar ríkisstjórnar. Ég óska eftir því að hv. þingmaður útskýri hvað átt er við með því, því að fram kom í orðum hennar að hún væri svo óttaslegin vegna þess að verið væri að þrengja svo að heilbrigðiskerfinu til að þessi ríkisstjórn gæti skapað sér svigrúm til þess að fara í stórfellda einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu. Virðulegi forseti. Ég fer fram á að það verði útskýrt aðeins betur hér.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur formanni fjárlaganefndar fyrir andsvarið. Ég held að hv. þingmaður hafi komist nokkuð vel að orði þegar hún sagði í ræðu sinni: Landið var endurreist. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður er búin að gleyma því að hér varð hrun,  Líkt og ég sagði í ræðu minni áðan tel ég að nú sé tíminn þar sem við eigum að halda áfram á þeirri braut og setja kraftana í heilbrigðiskerfið okkar. Ég sagði einnig að það væri vissulega rétt að í krónum talið væri verið að auka fjármagnið sem veitt er í heilbrigðiskerfið, en því miður er það ekki nóg, það þarf meira. Það er það sem við eigum að vera að gera núna þegar við erum komin á skrið, efnahagslífið er að taka við sér. En það er því miður svo að læknaverkfallið sem nú hefur staðið í þó nokkuð margar vikur og enginn skriður virðist vera í, gefur hreinlega ekki góðar vísbendingar um að hugur fylgi máli þegar hæstv. ríkisstjórn 

Virðulegi forseti. Það er gaman að sjá nýja þingmenn læra svo hratt. Hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir hefur nú einungis setið hér sem þingmaður þetta haust og hefur nú þegar tekið upp „slógan“ Samfylkingarinnar sem svör við öllum spurningum: Hér varð hrun. Það er gott að þingmenn læri hratt og vel. Ég vil árétta það sem fram kom í máli mínu um fundarstjórn forseta áðan, að haustið 2012 voru lengstu umræður um fjárlög sem verið hafa frá því að mælingar hófust og svo er umræðan núna komin í 2. sætið, þá er ég að tala um tímalengd umræðunnar. Árið 2012 var í uppsiglingu mikið kosningaloforðafrumvarp sem var að meginstefnu til algjörlega ófjármagnað og það bentum við á. Það varð engin almennileg innspýting í heilbrigðiskerfið í tíð 

Hæstv. forseti. Ég tek það sem jákvæð orð frá hv. þingmanni að ég sé fljót að læra. Mér finnst það vera mikið hrós og vona bara að ég geti staðið undir því að ég hafi lært hér hratt. Já, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, ég segi það fullum fetum og skammast mín ekkert fyrir það: Hér varð hrun. Hér varð risastórt efnahagshrun, alveg sama hvaða mælikvarða við viljum nota til þess að mæla það. Að sjálfsögðu hafði það áhrif á allan rekstur ríkisins, það hafði áhrif á allt samfélagið. Auðvitað þurfum við nú að vinna okkur út úr því. Það er það sem við erum að gera. Það er það sem við erum að ræða þegar við ræðum þetta fjárlagafrumvarp, þ.e. hvernig við ætlum að halda áfram, 

Hæstv. forseti. Ég er óskaplega feginn því að umræðu um fjárlagafrumvarpið skuli ekki vera lokið, vegna þess að það er ljóst að gera þarf á því umtalsverðar breytingar þannig að við það verði unað. Kemur þá að sjálfsögðu fyrst upp í hugann verkfall lækna á Landspítalanum. Ég hef áður sagt í ræðustól í umræðu um fjárlagafrumvarpið og aðrir hafa gert slíkt hið sama, að í rauninni er fráleitt að gera hlé á þingstörfum fyrr en læknaverkfallið er leyst. Menn hafa stundum orðað það svo að við séum komin út á brúnina í því efni, við erum komin fram af brúninni. Nú er búið að keyra það mál í slíkan rembihnút að þörf er á sameinuðu átaki okkar hér sem höldum um fjárútlát ríkisins og þar þarf að bæta meira í þannig að Landspítalinn og heilbrigðiskerfið ráði við þær launahækkanir, ekki aðeins hjá læknum heldur ýmsum öðrum heilbrigðisstéttum, svo unnt sé að reka kerfið. Þetta snýst ekki bara um launamál, þetta snýst um aðbúnað á sjúkrahúsunum, tækjakost, en kannski fyrst og fremst álagið sem hvílir á starfsfólkinu eftir áralangan samdrátt. Nú munu vera 200 færri stöðugildi á Landspítalanum en voru fyrir efnahagshrunið 2008, en þegar verst lét hafði stöðugildum fækkað um 400, ef ég man rétt. Þetta eitt veldur miklu álagi á þá sem starfa á sjúkrahúsunum og þetta er nokkuð sem við þurfum að taka á sameiginlega. Við sitjum ekki við samningaborðið, við ræðum ekki hér um prósentur eða smáatriði í kjarasamningunum en við höldum um fjárútlát ríkisins og um það fjallar einmitt fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar og það er okkar allra að axla ábyrgð í því efni. Ég tek því undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa lagt til að ekki verði gert hlé á þingstörfum fyrr en deilan er leyst. Við vitum hvað bíður okkar ef svo fer ekki því að læknar hafa sameinast um þá ákvörðun í dag, held ég að það hafi verið, að efna til harðra verkfalla, strangra verkfalla á nýju ári ef ekki verður komið ásættanlega til móts við kröfur þeirra. Hv. þingmaður Steinunn Þóra Árnadóttir ræddi hér undir lokin áðan um sjúkratryggingar og almannatryggingar. Hún hefur tekið þann þátt mjög rækilega til umræðu í þessari fjárlagaumræðu á Alþingi og er það mjög vel. Menn staðnæmdust við liðinn Sjúkratryggingar Íslands í fjárlagafrumvarpinu og með hvaða hætti ríkisstjórnin ætlar að spara á þeim lið en þar segir að gert sé ráð fyrir því að fjárheimild verði lækkuð um 305 millj. kr. á liðnum vegna aðhaldsaðgerða ríkisstjórnarinnar, eins og það heitir. Þar segir, með leyfi forseta: „Þær aðgerðir fela annars vegar í sér hækkun á viðmiðunarfjárhæðum í greiðsluþátttökukerfi almennra lyfja og hins vegar að útgjöld vegna S-lyfja verði felld undir greiðsluþátttökukerfi vegna almennra lyfja. Það hefur í för með sér að tekin verði upp greiðsluþátttaka notenda S-lyfja til samræmis við önnur lyf.“ Þeir sem þjást af alvarlegum sjúkdómum, krabbameini, alvarlegum gigtarsjúkdómum vita hvað S-lyf merkja betur en þau okkar sem hafa ekki átt við slíka sjúkdóma að stríða. Þetta eru alvarlegustu sjúkdómarnir sem nú er verið að fara í kerfisbreytingar á. Það tel ég vera mjög alvarlegt mál fyrir utan hitt að við erum komin allt of langt inn á þá braut sem við fórum að feta okkur fyrir hálfum öðrum áratug eða svo, að auka greiðsluþátttöku sjúklinga í heilbrigðiskerfinu. Við erum komin núna í fimmtung, um 20%. Það er ekki þessari ríkisstjórn að kenna, ekki síðustu ríkisstjórn og ekki heldur hinni sem sat þar á undan, nema að hluta til. Það er okkur öllum að kenna að láta kerfið þróast í þá veru og það er afar slæmt. Ég tel það vera mjög alvarlegt að núna skuli meðvitað farið inn í þennan farveg í fjárlagafrumvarpinu, það er stórkostlega alvarlegur hlutur. Hitt sem hv. þingmenn hafa staldrað við og gert að sérstöku umræðuefni eru kjör öryrkja; ég nefni hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur og Steinunni Þóru Árnadóttur sem hefur hamrað á mikilvægi þess að bæta kjör öryrkja, þeirra sem standa lakast að vígi í samfélaginu. Þegar frumvarpið kom upphaflega fram var gert ráð fyrir hækkun á almannatryggingum um 3,5% en fallið frá hálfu prósenti. Hvers vegna? Jú, fyrirséð þykir að verðbólga verði ívið lægri á komandi ári en áður hafði verið gert ráð fyrir. En er eitthvað í lögum sem bannar að kjör öryrkja séu bætt umfram þau lágmarksviðmið sem sett voru hér með lögum árið 1997? Nei, það er ekkert sem bannar það. Þá voru sem betur fer sett lög þess efnis að þróun greiðslna úr almannatryggingakerfinu skyldi hafa viðmið í almennri launaþróun en þó aldrei vera lægri en verðlagsþróun. Það var litið á þetta sem mjög mikilvægan öryggisventil fyrir það fólk sem býr við lökustu kjörin. Ég man að einn ötulasti talsmaður fyrir þeim kerfisbreytingum var hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson heitinn og við tókum mörg hjartanlega undir með honum í þessu efni. Áður höfðu almannatryggingar átt að fylgja þróun lægstu taxta hjá Dagsbrún. Það hafði alltaf held ég verið skert, það hafði nánast aldrei verið staðið við þann lagabókstaf og þótti mönnum framför liggja í þessu. Núna hafa öryrkjar hins vegar haldið því fram að þeir hafi dregist aftur úr í kjaraþróun á undangengnum árum og nú væri lag að bæta kjör þeirra. Við erum ekki að tala um háar upphæðir, við erum að tala um 300–400 millj. kr. fyrir mjög stóran hóp af fólki, þann hóp sem þúsund krónurnar, 5 þús. kr., 10 þús. kr., skipta mjög miklu máli, miklu meira máli en sá krónufjöldi skiptir þá sem búa við miklu betri kjör í okkar landi. Ég hef áður kvatt mér hljóðs í þessari umræðu og vikið að ýmsum þáttum þess sem er að gerast í skólakerfinu. Þar virðist vera tekin meðvituð ákvörðun um að vísa fólki sem er orðið 25 ára í einkaúrræði í menntakerfinu. Það á helst ekki að fá aðgang að almennum framhaldsskólum og skal leita sér menntunar hjá einkaaðilum. Þetta er gert á mjög sérstæðan hátt. Það er skorið niður við skólana og síðan er skólunum gert að forgangsraða nemendum þegar þeir opna sínar dyr og þeim er gerð kirfilega grein fyrir því að þeir sem eru komnir yfir 25 ára aldur séu ekki í forgangsröð, þeir skuli standa úti í kuldanum. Þannig er þetta gert. Það er ekki sett nein regla um að þessu fólki sé úthýst, ég spurðist fyrir um það hjá starfsfólki allsherjar- og menntamálanefndar þingsins. Nei, þetta hafði ekki verið tekið til umfjöllunar þar en þetta er gert bakdyramegin hjá fjárlaganefnd og fjármálaráðuneytinu væntanlega. Þannig er þetta lagt upp. Ég staldraði við löggæsluna í landinu. Við viljum held ég öll auka öryggi lögreglumanna, almennra lögreglumanna, ekki með byssum, ekki með því að vopnavæða þá, heldur með því að hafa þær sveitir það vel mannaðar að þær þurfi síður að beita valdi. Ef margir lögreglumenn eru saman er síður hætta á því að komi til alvarlegrar valdbeitingar. Það er lykilatriði. Þess vegna var sameinast hér á þingi um þingsályktunartillögu og hún samþykkt 19. júnímánaðar árið 2012, um að sett yrði niður nefnd sem fjallaði sérstaklega um mönnun lögreglunnar og öryggisstaðla í landinu. Settur var niður vinnuhópur á vegum innanríkisráðuneytisins þá um haustið sem leiddi það í ljós að niðurskurður hjá löggæslunni nam 2,8 milljörðum á ári, sem hafði þýtt mannfækkun og verri aðstöðu fyrir löggæsluna almennt. Þetta liggur síðan á vinnsluborði þeirrar nefndar sem skipuð var á grundvelli þingsályktunarinnar sem ég vék að. Hún skilar áliti inn í þingið og það er rætt að mig minnir í marsmánuði árið 2013, rétt fyrir kosningar. Álitsgerð nefndarinnar er samþykkt hér, það á stíga stór skref til að bæta stöðu lögreglu. Hvað er að finna í þessu frumvarpi? Hjá nánast öllum lögregluembættum í landinu er raunlækkun og þar er forgangsraðað. Þar er fyrst vísað til þess að skorið skuli niður gagnvart fórnarlömbum kynferðisofbeldis og í öllu sem lýtur að forvarnaaðgerðum á því sviði, það skal skorið niður. Þetta er tekið fram hjá ríkissaksóknara, það eru skert útgjöld til ríkissaksóknara að raunvirði, til ríkislögreglustjóra, lögreglustjórans í Reykjavík, á Suðurnesjum. Alls staðar er þetta tekið fram og stafað út: Byrja á því að skera niður allt sem snýr að kynferðisofbeldi og markvissum forvarnaaðgerðum í því efni. Við beiðni sem okkur hefur borist frá Evrópuráðinu um að halda áfram að styrkja forvarnastarf og vitundarvakningu á þessu sviði er skellt skollaeyrum, við öllu slíku. Það er skorið niður, það er látið fara. Og þarna höfum við verið að ná árangri. Íslendingar hafa staðið framarlega í sveit hvað þessi mál varðar. Við eigum aðild að Lanzarote-samningnum sem glæpavæðir alvarlegt áreiti við lítil börn. Við höfum undirgengist hann og við höfum breytt okkar lögum í þá veru. Við vorum fyrst til að setja á laggirnar Barnahús, gerðum það 1998, settum Barnaverndarstofu á laggirnar 1995. Við eigum formann í nefndinni sem stýrir Lanzarote-starfi og þegar við erum beðin um að efla þetta starf - nei. Allt strikað út, allt saman strikað út. Við létum ekki peninga af hendi rakna beint til Evrópuráðsins í þessu skyni eins og Evrópuráðið óskaði reyndar eftir, við gerðum það ekki, en við settum þá í þessi verkefni. Við settum þá í vitundarvakningu og í verkefni hjá lögregluembættunum og hjá ríkissaksóknara. Það var okkar leið til að ná þeim markmiðum fram og þetta er mönnum kunnugt um í Strassborg. En þetta er allt strikað út. Það mætti halda áfram en ég vil leggja áherslu á að það er eitt sem er sagt og annað sem síðan er veruleikinn. Ég staðnæmist sérstaklega við löggæsluna af því að hún stendur mér nálægt vegna þess að ég kom að því sem innanríkisráðherra á sínum tíma og tók því afar vel þegar þingið  Almannasamgöngur, þar er skorið niður. Gerður var samningur við sveitarfélögin á suðvesturhorninu, ekki bara í Reykjavík heldur öll sveitarfélögin, Mosfellssveit, Garðabæ, Kópavog, Seltjarnarnes, Hafnarfjörð, Álftanes, hygg ég, um átak í almenningssamgöngum upp á 1 milljarð á ári. Það átti að verðbæta þann milljarð en það hefur ekki verið gert og það hefur verið kroppað í hann á hverju einasta ári og það er afar slæmt. En í ofanálag hefur framlag til samsvarandi verkefna á landsbyggðinni verið skert. Niðurskurðurinn nemur samtals um 300 millj. kr. til almannasamgangna í landinu. Þarna kemur inn í endurgreiðsla á olíugjaldi sem fellur niður samkvæmt öðrum lögum og það er mjög bagalegt líka vegna þess að landshlutasamtök sveitarfélaga sem hafa gert samninga við Vegagerðina um almannasamgöngur í sínum landshlutum hafa skuldbundið sig iðulega í verðtryggðum samningum sem þau verða að standa við. Þess vegna er slæmt þegar ríkið bregst með þessum hætti og sker niður framlag til almenningssamgangna. Ég hef gagnrýnt það að undir samgöngum sé einn liður um vegaframkvæmdir við Bakka. Þetta ætti að vera undir iðnaðarráðuneytinu því að þetta er stuðningur við iðnaðarframleiðslu, við átak í atvinnuuppbyggingu. Ég gagnrýni harðlega að það skuli vera hér undir samgöngum. Hvað skyldi þetta vera há upphæð? Það er svipuð upphæð sem á að fara á einu ári í Bakka og nemur upphæðinni sem fer til styrkingar á almannasamgöngum á suðvesturhorninu, 850 millj. kr. Er það búið eftir eitt ár? Nei. Svo verður það líka árið þar á eftir, árið 2016 og 2017. Þetta eru það miklar framkvæmdir sem við erum að leggja af mörkum í þágu atvinnustarfsemi á tilteknum stað. Og þetta er gert þegar menn segja að ekki séu til peningar til að greiða læknum, sjúkraliðum, hjúkrunarfræðingum og öðru starfsfólki á heilbrigðisstofnunum landsins hærri laun. Þetta er nokkuð sem ég á afskaplega erfitt með að sætta mig við og mun að sjálfsögðu ekki greiða atkvæði með því fjárframlagi sem þarna er gert ráð fyrir, fyrir utan að ég mótmæli því að það sé sett undir þennan lið í fjárlagafrumvarpinu og sé skilgreint sem samgöngumál. Þetta er ekkert nýtt af nálinni. Þetta á rót aftur til síðustu ríkisstjórnar og ágreiningurinn er þverpólitískur, hann er ekki bundinn við þessa ríkisstjórn, en mér finnst eðlilegt að slíkur ágreiningur sé ræddur hér í þessu samhengi líka. Við höfum rætt þau þingmál sem tengjast þessu frumvarpi og snúa að tekjuöflun ríkisins og ákefð stjórnvalda í að neyslustýra meiri sykri og gosdrykkjavöru ofan í landslýð á kostnað hollustuvöru sem að sjálfsögðu verður dýrari eftir að virðisaukaskattur á matvæli verður hækkaður úr 7% í 11%. Þar sem tími minn er útrunninn eftir fimm sekúndur læt ég mínu máli lokið hér með.

Forseti. Þingmaðurinn nefndi aukna greiðsluþátttöku sjúklinga og mér fannst hann komast vel að orði þegar hann sagði að það væri ekki neinum einum um að kenna heldur okkur öllum að við hefðum látið kerfið þróast þannig að greiðsluþátttakan hér væri nú orðin um 20%. Hann nefndi þá tölu, en mér fannst ég hafa heyrt hærri tölu um daginn, alla vega er hún ekki lægri en 20%, sem er mjög mikið og mikið í samanburði við þau lönd sem við miðum okkur við. Nú á að hækka þessar álögur um 1,9 milljarða á næsta ári þannig að ekki er verið að draga neitt úr þessu. Mig langar að spyrja þingmanninn nánar um þessa þróun, við sjáum hana náttúrlega í heilbrigðismálum, en mér finnst hún vera að gerast á fleiri stöðum og ég óttast það. Til dæmis hinn frægi náttúrupassi, við eigum að fara að borga 1.500 kr., öll sem erum orðin 18 ára til að geta farið á Þingvelli í berjamó. Það er í skólanum, það er verið að vísa þeim eru 25 ára og eldri í skóla þar sem önnin kostar 225 þús. kr. ef þeir vilja halda áfram. Ég óttast svolítið að þetta sé þróunin, og ef maður rýnir betur í fjárlagafrumvarpið þá erum við að færa okkur núna meira í þessa átt. Það er eins og hæstv. ráðherra Ragnheiður Elín Árnadóttir kallaði það í sjónvarpinu í kvöld: Þeir borga sem njóta. 

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni í fyrsta lagi varðandi sjúklingagjöldin almennt og að við erum hér komin út á hálli braut en við þekkjum í flestum okkar samanburðarríkjum. Það þekkir hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir mjög vel enda mjög vel að sér í þessum fræðum öllum. Ég held að samkvæmt könnun sem var gerð á vegum Krabbameinsfélagsins annars vegar og félagsvísindadeildar Háskóla Íslands hins vegar hafi þessi tala legið einhvers staðar þarna, um fimmtung. Nú bendir hv. þingmaður réttilega á að verið er að auka þarna í. Ég hélt að við ætluðum öll að sameinast um að fara í hina áttina. Sjálfstæðisflokkurinn talar mikið um nauðsyn þess að lækka skatta, hann hamast á því, að lækka skatta. En á sama tíma eykur hann þjónustugjöld og hann eykur nefskattana, og hvað þýðir það? Það þýðir aukið ranglæti vegna þess að skattar lúta öðrum lögmálum, skattþrepum og skattleysismörkum, ýmiss konar afsláttarkerfum og öðru slíku, en nefskattarnir gera það ekki eða miklu, miklu síður. Síðasta dæmið, sem ég held að eigi eftir að verða frægt en þó aldrei útflutningsvara, náttúrupassi hæstv. ráðherra Ragnheiðar Elínar Árnadóttur, fyrirfinnst hvergi á byggðu bóli. Hann gengur náttúrlega einna lengst í þá veru, að spyrja hvorki um stöðu fólks né aðstæður að öðru leyti, heldur bara rukka á nefið 

Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að útlista þetta eins vel og hann gerði einmitt með það að í skattkerfinu getum við verið með tekjujöfnunarleið, við getum verið með misjöfn skattþrep, en í þjónustugjöldunum setjum við þetta á alla og það er klárlega miklu erfiðara fyrir suma í þjóðfélaginu en aðra að standa undir því. Mig langar að biðja hv. þingmann hv. að hnykkja aðeins á þessu. Nú hefðum við hugsanlega tækifæri til að hækka greiðslu örorkulífeyris um 3,5% vegna þess að verðlagsforsendur hafa breyst og hvort hann sé ekki sammála mér um að það er nú lúxusvandamál sem við látum ekki fram hjá okkur fara að nota það hálfa prósent sem er þó í fjárlagafrumvarpinu, og ekki lækka þær tekjur sem þetta fólk ætti að fá.

Hæstv. forseti. Ég held að ef það sé eitthvað sem sameinar okkur í stjórnarandstöðunni í umræðu um fjárlög sé það nákvæmlega það að við viljum aðrar áherslur hvað varðar tekjuskiptinguna í þjóðfélaginu og að því leyti sem fjárlagafrumvarpið hefur áhrif á hana þá eigum við að nýta það til þess að draga úr því bili sem er í þjóðfélaginu milli tekjulægsta fólksins og þeirra sem búa við góð kjör. Þá eru það náttúrlega öryrkjarnir og hinir atvinnulausu sem við eigum að horfa fyrst til. Það er ekki nóg með að ekki sé verið að hækka þessa greiðslu almannatrygginga eins og vera bæri heldur er líka verið að stytta atvinnuleysistímabilið, fara með það úr þremur árum niður í tvö og hálft, sem þýðir tekjulækkun hjá langtímaatvinnulausu fólki í hálft ár, auk þess sem það setur auknar 

Forseti. Ég vil byrja á því að þakka þingmanninum fyrir ákaflega góða ræðu eins og hans er von og vísa þegar verið er að fjalla um þennan málaflokk. Hv. þm. Ögmundur Jónasson þekkir þennan málaflokk mjög vel. Mig langar að spyrja þingmanninn hver hans áralanga reynsla sé af því að fylgjast með til dæmis breytingum á skattstofnum sem ættu tæknilega séð að leiða til verðlækkana, hvort það skili sér í raun og veru. Nú hef ég verið að fylgjast með og krónan hefur verið að styrkjast. Það hefur ekki skilað sér inn í verðlag á matvælum. Olían hefur hríðlækkað í verði og við erum eitt af síðustu löndum í heiminum til að sjá það í verðlagi hérlendis. Stundum er fákeppnin svo gríðarlega mikil hérna að þótt það eigi að vera einhvers konar samkeppni skilar hún sér aldrei til neytenda. Það er hugsunarvilla að í raun sé mögulegt að keyra kerfið okkar á þeirri hugmyndafræði að það skili sér til almennings. Mig langar að spyrja þingmanninn hvort hann geti gefið mér dæmi um að svona verðlækkanir skili sér til almennings eða hvort það sé akkúrat öfugt, að þær, eins og hækkanir á skatti, skili sér frekar í hækkun á verðlagi á t.d. nauðsynjavöru, eins og hér er lagt til varðandi matarskattinn.

Hæstv. forseti. Mín tilfinning er nákvæmlega hin sama og lá í orðum hv. þm. Birgittu Jónsdóttur, að skattkerfisbreytingar sem horfa til hækkunar skila sér strax út í verðlagið neytendum í óhag. Og hið gagnstæða er uppi varðandi lækkanir, þær skila sér í verðlaginu neytendum í óhag. Það er alltaf svoleiðis. Eins er það með breytingar á gjaldmiðlinum. Þegar krónan hefur fallið eða verð hennar hefur breyst þá hafa breytingar sem ættu að vera neytendum til hagsbóta ekki skilað sér í verslunum. Ég held að þetta væri mjög verðugt rannsóknarefni að leggjast yfir. Það hefur reyndar stundum verið reynt að skoða þetta. Ég held að reynslan sé sú sem ég og hv. þingmaður deilum, að þetta sé á þennan veg. En það væri fróðlegt að láta gera ítarlega úttekt á þessu.

Forseti. Það er eiginlega alveg magnað að fylgjast með hvernig þetta virkar. Þess vegna finnst mér það pínulítill galli þegar verið er að gera fjárlög á þennan hátt. Ég veit ekki hvort þeir sem setja saman fjárlögin geri sér grein fyrir því eða ekki, og þó hljóta þeir að gera það af því að þetta hefur verið svona frá því ég man eftir mér. Ég man eftir því þegar núllin voru tekin af krónunni, það var svakalegt af því að það var á þeim tíma sem maður gat keypt nammi fyrir gömlu myntina og svo var ekki hægt að fá neitt þegar búið var að taka núllin af. Mig langar að minnast á að í dag kom fram skýrsla frá OECD þar sem þeir sögðu að brauðmolakenningin virkaði ekki. Hvað finnst þingmanninum um það?

Hæstv. forseti. Nei, ég held hún hafi aldrei virkað, „trickle down economics“ hét það í munni Ronalds Reagans og ráðgjafa hans í kringum 1980 og byggði á því að ef hinir burðugu í samfélaginu sem hefðu fjármuni á milli handa fengju ráðrúm til að baka sín stóru brauð mundu molarnir sem hrytu af borðum þeirra til okkar hinna skila sér í auknum hagvexti og meiri velsæld. Þetta hefur aldrei verið svo. Það sem við eigum hins vegar að stuðla að er réttlátt skattkerfi og réttlát tekjudreifing í þjóðfélaginu. Því miður þá gengur fjárlagafrumvarp núverandi ríkisstjórnar ekki í þá átt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir ræðu hans. Skiljanlega fór hann yfir nokkra þá málaflokka sem eru á áhugasviði hans ásamt því að fara örlítið yfir málefni innanríkisráðuneytisins, en eins og allir vita þá var hv. þingmaður innanríkisráðherra á síðasta kjörtímabili. Hann er nokkuð gagnrýninn á fjárlagafrumvarpið og lítur svo á að það sé skapað af hinni einu sönnu brauðmolahagfræði sem ég rengi og mótmæli, því svo er ekki. Þingmanninum varð líka tíðrætt um bótakerfi. Nú langar mig til að fá sjónarhorn þingmannsins á því hvers eðli húsaleigubætur eru og vaxtabætur. Það hefur komið fram í umræðunni við gerð þessara fjárlaga og það stendur í frumvarpinu og breytingartillögum að bæta eigi við 400 millj. kr. í húsaleigubætur vegna breytinga á virðisaukaskattskerfi. Deilir þingmaðurinn þeirri skoðun minni að þegar húsaleigubætur eru hækkaðar séu það ekki leigjendur sjálfir sem hagnast á því heldur eigendur íbúðarhúsnæðis, sérstaklega þegar er um íbúðaskort að ræða á húsaleigumarkaði? Og svo jafnframt: Er þingmaðurinn mjög hlynntur vaxtabótum í íbúðalánakerfinu? Deilir þingmaðurinn þeirri skoðun með mér að því hærri sem vaxtabætur eru, því meira svigrúm hjá bönkunum til að hafa háa vexti, því vextirnir sem bankarnir bjóða lántakendum eru raunverulega niðurgreiddir af ríkinu sem nokkurs konar ríkisstyrkur?

Hæstv. forseti. Almennt er því til að svara frá mínum bæjardyrum séð að ég er hlynntur lágum vöxtum, hóflegum vöxtum og ég er hlynntur hóflegri húsaleigu. Hvar fáum við hóflega húsaleigu? Hana fáum við í félagslegu kerfi, t.d. í félagslega íbúðaleigukerfinu í Reykjavík. Þar er boðið upp á húsnæði með lægri leigu en gerist almennt á uppsprengdum markaði. Þannig að svar mitt er fyrst og fremst þetta: Ég vil lága vexti og stuðla að lágum vöxtum og ég vil stuðla að hóflegri húsaleigu sem við tryggjum með félagslegu kerfi. Þetta er í grundvallaratriðum mín afstaða. Síðan má alltaf deila um það hvert stuðningur við leigjendur eða húsnæðiskaupendur renni, hver það er sem hefur af slíkum stuðningi hagsbætur. Ætli það séu ekki allir aðilar sem að slíkum málum koma? Ég er að minnsta kosti fylgjandi því að hafa félagslegt húsnæðiskerfi og þar með leigukerfi að einhverju leyti og stuðning í formi húsaleigubóta, en jafnframt stuðning við þá sem eru að kaupa húsnæði. Sú hugsun ruddi sér til rúms á síðasta kjörtímabili og við vorum einhuga um það að stuðla að því að stuðningur við húsnæðiskaupendur og leigjendur yrði að einhverju leyti sambærilegur. Það var hugsunin á bak við það kerfi sem við höfum viljað smíða. Þar held ég að stjórnarflokkarnir í fyrrverandi ríkisstjórn hafi verið fullkomlega á einu máli. Ég legg mikla áherslu á að sveitarfélögin stuðli að félagslegu leigukerfi. 

Virðulegi forseti. Ég þakka þetta ágæta andsvar þótt það hafi nú kannski ekki að öllu leyti eða réttara sagt að minnstu leyti fjallað um þá spurningu sem ég bar upp við þingmanninn. Ég ætla að útskýra kannski eitt atriði fyrir þingmönnum sem eru hér í húsi varðandi bætur, t.d. var tekið upp eftir kosningarnar 2006 svokallað barnaafsláttarkort hjá Reykjavíkurborg upp á 40 þús. kr. sem borgin átti að borga með hverju barni. Hvað gerðist? Jú, allar tómstundir hækkuðu nákvæmlega um það sem nam þessu frístundakorti. Það er þetta sem er svo hættulegt við bótakerfi þegar þau í raun virka ekki og peningarnir skila sér ekki til þeirra sem stjórnvöld vilja að þeir skili sé til. Það er það versta. En auðvitað deilum við hv. þingmaður þeirri skoðun að koma upp öflugum félagslegum leigumarkaði. Það er á stefnu núverandi ríkisstjórnar og það þarf náttúrlega að vera samheldið átak allra stjórnmálaflokka að koma þeim málum í lag. Mig langar að lokum að spyrja þingmanninn: Hvað telur þingmaðurinn að fari nú þegar 

Hæstv. forseti. Það hefur allt of mikið fé verið látið fara inn í Íbúðalánasjóð einfaldlega vegna þess að menn hafa verið að streitast við að láta hann fara að ýtrustu reglum Evrópusambandsins og EFTA um eiginfjárhlutfall sem hefur verið eins og hvert annað rugl í húsnæðiskerfi sem er á vegum hins opinbera. En ástæðan fyrir því að Íbúðalánasjóður hefur átt við vandræði að stríða er einmitt sú sama og hefur hent ýmsar aðrar stofnanir í þessu samfélagi, það varð hrun. Það er ástæðan fyrir því, ekki Íbúðalánasjóður sem slíkur. Það hefur verið reynt að sverta hann og grafa undan honum alveg nógu mikið. En um þá grundvallarspurningu sem hv. þingmaður bar fram um víxlverkun á milli hækkunar á húsaleigubótum og vaxtabótum annars vegar og hækkun á húsnæðisverði og húsaleigu hins vegar, þá er það alveg rétt. En þetta gæti átt við um aðra þætti líka, t.d. launahækkanir. Þegar launin hækka og kaupgetan eykst þá vilja menn hækka verð á 

Virðulegi forseti. Ég kem hingað nú í aðra ræðu mína um fjárlagafrumvarp næsta árs. Í fyrri ræðu minni rakti ég nokkur atriði, sérstaklega með hvaða hætti gengið væri fram í fjárlagatillögum á málefnasviði félagsmálaráðuneytisins með tillögum um að ganga á samningsbundin réttindi launþega, niðurskurð á málasviði mennta- og menningarmálaráðuneytisins, sérstaklega hvað varðar Ríkisútvarpið, háskólana og þá ömurlegu stefnumörkun að loka framhaldsskólunum fyrir nemendum yfir 25 ára aldri, og almenna stefnumörkun sem birtist í fjárlagafrumvarpinu um að halda opinberri þjónustu við sveltistig og auka á almenna kostnaðarþátttöku í hverju formi sem er. Ég vildi í síðari ræðu minni fjalla örstutt um einstaka þætti frumvarpsins. Í fyrsta lagi verð ég þó að halda áfram með það sem ég rakti í fyrri ræðu minni sem er gagnrýnin á aðför ríkisstjórnarinnar að samningsbundnum réttindum á vinnumarkaði með tillögu um styttingu á bótatímabili atvinnuleysisbóta um sex mánuði með því að virða ekki samningsbundin framlög til VIRK starfsendurhæfingarsjóðs og með því að skerða framlög til jöfnunar örorkubyrði lífeyrissjóða. Ég rakti efnisþætti allra þessara tillagna í fyrri ræðu minni og ætla því ekki að endurtaka það hér, en vil bara vekja athygli á því að í Morgunblaðinu í morgun segir framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins að þunglega horfi með kjarasamninga vegna þess að „stjórnvöld hjálpa ekki til“, eins og hann orðar það og nefnir sérstaklega þá þætti sem muni torvelda gerð kjarasamninga. Af hálfu Alþýðusambandsins kom fram í viðtali við Sigurð Bessason, varaforseta Alþýðusambandsins og formann Eflingar, í fyrrakvöld í útvarpinu að það væri óhjákvæmileg afleiðing þessara tillagna í fjárlagafrumvarpi, ef þær ganga eftir, að verkalýðshreyfingin beindi kröfu til viðsemjenda sinna, til atvinnurekenda, um að bæta í kjarasamningum þau brigð ríkisstjórnarinnar á samningsbundnum réttindum sem hér er gert ráð fyrir. Það mun að öðru óbreyttu kalla á meiri kaupkröfur af hálfu verkalýðshreyfingarinnar á hendur atvinnurekendum. Ríkisstjórnin virðist algjörlega ónæm fyrir afleiðingum gerða sinna að þessu leyti. Það hefur ekki tekist nokkurt samtal við ríkisstjórnina um afleiðingar þess að hún gangi fram, eins og gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu, og rýri kjarasamningsbundin réttindi. Það er þó greinilegt að Samtök atvinnulífsins hafa af þessu áhyggjur og vara eindregið við þessari framgöngu. Maður hlýtur þá að spyrja: Hver er sýn ríkisstjórnarinnar á framhaldið við gerð kjarasamninga? Ætlast hún virkilega til þess, ef verið er að gera þríhliða samninga á vinnumarkaði, að einn aðilinn sætti sig við að einhliða séu tekin af honum réttindi og svo semji hann bara um hóflegar kauphækkanir á grundvelli þessara skertu réttinda? Auðvitað hlýtur sá aðili þríhliða samstarfs, sem með þessum hætti er brotið á af öðrum aðila þessa þríhliða samstarfs, eftir atvikum að beina kröfu sinni að hinum þriðja. Það er fullkomlega óeðlilegt að ætla launafólki það að bera kostnaðinn af þeim ósanngjörnu tillögum sem hér er gert ráð fyrir að verði að veruleika. Ég held að það hljóti líka að reyna á að tillögur um að draga til baka framlag ríkisins til jöfnunar örorkubyrði lífeyrissjóða. Þær munu að óbreyttu fela í sér réttindaskerðingu þeirra lífeyrisþega sem veikast standa í sjálfu sér, þ.e. láglaunafólks í erfiðisvinnu sem hefur lent í örorku í ríkari mæli en aðrir. Það mun þýða að fólk í þeim starfsstéttum, sjómenn og annað fólk í erfiðisvinnu, mun þola lakari lífeyriskjör en aðrir í boði ríkisstjórnarinnar. Virðulegi forseti. Í annan stað vil ég gera hér að umfjöllunarefni þátt sem ég náði ekki að nefna sérstaklega í fyrri ræðu minni. Það eru framkvæmdir við ferðamannastaði. Það er einstakt aðdáunarefni hversu stórkostlega ríkisstjórninni hefur tekist að klúðra öllu er varðar uppbyggingu ferðamannastaða. Það lá fyrir þegar hún tók við að stórfellt átak þyrfti í uppbyggingu vegna vaxtar í ferðaþjónustunni. Ríkisstjórnin var bundin af óskynsamlegu loforði sem gefið var í kosningabaráttunni um að draga til baka breytingar á virðisaukaskattskerfinu að því er varðar ferðaþjónustu. Nú er hún sjálf að hækka virðisaukaskatt á ferðaþjónustuna með engum fyrirvara en hún glataði mikilvægum tíma og mikilvægu tækifæri til að afla tekna til að byggja upp ferðamannastaðina. Skógarferð hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra með náttúrupassann sem í daglegu tali gengur nú undir nafninu reisupassinn enda hætt við að hann endi sem reisupassi annaðhvort ríkisstjórnarinnar eða ráðherrans nema hvors tveggja væri - það villuljós hefur dregið úr afli ríkisstjórnarinnar að gera aðrar alvörubreytingar á umgjörð fjáröflunar fyrir uppbyggingu ferðamannastaða. Á sama tíma hefur, samkvæmt þessu fjárlagafrumvarpi og í fjárlagafrumvarpinu í fyrra líka, dregið úr fjárveitingum til uppbyggingar ferðamannastaða, sem þó voru ekki nægar fyrir. Fram kom í umfjöllun efnahags- og viðskiptanefndar um þessi mál að fulltrúar ferðaþjónustunnar hefðu af því þungar áhyggjur vegna þess að jafnvel þó að reisupassinn yrði að veruleika þá mundi taka tíma að láta það kerfi virka og það mundi ekki verða að fullu fjármagnað fyrr en á árinu 2017. Þá verður blessunarlega komið að ríkisstjórnarskiptum og allar horfur á því að okkur takist að losna við þessa ógæfusömu ríkisstjórn. Þar af leiðandi verður ekki fullnægjandi fjármagn fyrir hendi til uppbyggingar ferðamannastaða úr þessum sjóði fyrr en sumarið 2017 og fram á haustið 2017. Hin glötuðu tækifæri halda því áfram að hrannast upp og áfram verður gengið á viðkvæma ferðamannastaði án nokkurrar úrlausnar af hálfu ríkisstjórnarinnar. Virðulegi forseti. Í fyrri ræðu minni gafst mér ekki heldur færi á að fjalla um byggðamál. Við í þingflokki Samfylkingarinnar lögðum í haust fram þingsályktunartillögu um bráðaaðgerðir í byggðamálum, sem var í 11 liðum. Ég vil hrósa ríkisstjórninni fyrir að í fjárlagafrumvarpinu er að sjá framlag til fjarskipta, sem er að því leyti í samræmi við þingsályktunartillögu þingflokks Samfylkingarinnar frá því í haust. Háhraðatengingar eru um allt land og hringtenging ljósleiðara er grundvallarforsenda byggðar og atvinnulífs í landinu og er ekki hægt að líta á lengur sem jaðarmálefni heldur er hún jafn mikilvæg og uppbygging vegakerfis. Ég vil líka nefna jöfnun húshitunarkostnaðar sem ekki hefur verið staðið nægilega vel að og einkanlega fyrir þá þrákelkni iðnaðar- og viðskiptaráðherra að vera einbeitt í því að leggja gjöld á almenning í landinu einvörðungu í þessu efni en hlífa stórnotendum raforku. Það er eins og í öðru sem frá þessari ríkisstjórn kemur að hún getur bara eitt, það er að skatta venjulegt fólk. Það er sama hvað það er. Með reisupassanum borgar venjulegt fólk á Íslandi fyrir afnot af náttúruauðlindinni í staðinn fyrir að álögur séu lagðar á atvinnugreinina sjálfa sem er í bullandi uppbyggingu og er tilbúin að bera slíkar álögur sjálf. Þá velur ríkisstjórnin þann kost að leggja álögur á fólk. Þegar kemur að jöfnuninni á húshitunarkostnaði eru til tvær leiðir. Önnur er leið þverpólitískrar nefndar sem leidd var af sóma Alþingis, hæstv. forseta þess, Einari K. Guðfinnssyni, í sinni tíð og fól í sér að gjald yrði lagt á alla notendur, líka stórnotendur - nei, nei, þá velur þessi ríkisstjórn aftur kjörleið sína að leggja almennar álögur á venjulegt fólk og hlífa atvinnugreinunum, stórnotendunum. Virðulegi forseti. Ég vil einnig gera að umtalsefni skort á efndum ríkisstjórnarinnar í fögrum fyrirheitum á sviði almannatrygginga. Fyrir kosningar lofaði ríkisstjórnin fullri úrlausn á mörgum sviðum, m.a. að afnema skerðingar krónu á móti krónu. Það er ekkert gert í því í þessu fjárlagafrumvarpi. Það eina sem ríkisstjórnin hefur gert á sviði almannatrygginga er að tryggja fjárveitingar í fyrra til að standa við efndir þess lagaákvæðis sem sett var í lög í hruninu í árslok 2009 um að skerðingar á kjörum lífeyrisþega og hækkun tekjuskerðingarmarks yrði afnumin við árslok 2013. Ríkisstjórnin hefur með öðrum orðum ekki lagt eina einustu nýju tillögu fram eða fengið samþykkta á Alþingi um breytingar á almannatryggingakerfinu, engu hefur verið bætt í. Króna á móti krónu-skerðingar halda áfram og verða sífellt erfiðari. Öryrkjabandalagið og Landssamband eldri borgara hafa sett fram greiningar þess efnis að lífeyrisþegar hafi setið eftir í samanburði við almennt launafólk. Að því er varðar Framkvæmdasjóð aldraðra þá hef ég gagnrýnt það á öðrum vettvangi með hvaða hætti ríkisstjórnin gengur þar fram. Í tíð minni sem félagsmálaráðherra var hafist handa um leiguleið sem tryggð var með lánveitingu úr Íbúðalánasjóði til sveitarfélaga sem væru til í að byggja hjúkrunarheimili og fá byggingarkostnaðinn greiddan til baka frá ríkinu á 40 árum. 100% lán voru veitt í þessu skyni úr Íbúðalánasjóði. Þetta er skynsamleg leið þegar ekki er til nægjanlegt fé til uppbyggingar þjónustu sem við vitum að við þurfum á að halda og munu þurfa á að halda í áratugi. Nú boðar hæstv. fjármálaráðherra að þetta sé ekki skynsamlegt, það sé ekki gott að vera að taka svona mikið af lánum, en á sama tíma gengur hann í Framkvæmdasjóð aldraðra og þurrkar upp það framkvæmdafé sem þar er fyrir. Hæstv. fjármálaráðherra hefur ekki enn útskýrt þau töfrabrögð sem hann hyggst beita til þess að byggja hjúkrunarheimili fyrir peninga sem ekki eru til fyrst hann er ekki tilbúinn að taka lán fyrir byggingu þessara sömu hjúkrunarrýma. Ríkisstjórnin stefnir því í algjört óefni hvað varðar uppbyggingu hjúkrunarheimila. Það blasir við að þegar stjórnartíma þessara ríkisstjórnarflokka lýkur verður sams konar neyðarástand vegna hjúkrunarrýma og var þegar við tókum við, þegar Samfylkingin settist í félagsmálaráðuneytið árið 2007, þegar verið var að flytja fólk hreppaflutningum. Aldrað fólk úr Mosfellsbæ var flutt á Dalvík til að eyða þar ævikvöldinu því að þar var laust rými. Fólk af Seltjarnarnesi var flutt á Kirkjubæjarklaustur vegna þess að þar fannst laust rými. Fólk sem aldrei hafði komið áður á þessa staði var þar með svipt þeim mannréttindum að fá að eyða ævikvöldinu með fjölskyldu, ættingjum og vinum. Það blasir að óbreyttu við að þetta verður ástandið þegar núverandi ríkisstjórn fer frá. Virðulegi forseti. Mig langar að síðustu að gera hér að umtalsefni í þessu almenna samhengi barnabæturnar og fréttirnar sem við fengum í gær af minni hagvexti en gert hafði verið ráð fyrir. Skattstefna ríkisstjórnarinnar einkennist af þeirri brauðmolahagfræði sem OECD kvað upp dauðadóm yfir í dag með útgáfu nýrrar skýrslu. Það er ekki hægt að byggja velsæld á því að gera vel við þá allra ríkustu í samfélaginu en gera ekkert fyrir fjöldann. Þvert á móti er það margsannað mál að besta leiðin til að tryggja efnahagslega velsæld, auka einkaneyslu og auka umsvif í hagkerfinu er að gera fjöldanum kleift að njóta lífsgæða, gera vel við fjöldann. Allar aðgerðir ríkisstjórnarinnar hafa miðað að því að auka álögur með ýmiss konar gjaldtöku á almenning, venjulegt fólk, draga úr skattheimtu á allra ríkustu fyrirtækin, á allra ríkustu einstaklingana og þeim mun neðar sem komið er í tekjustigann þeim mun rammar kveður að þessari ósvinnu. Þegar skattatillögur ríkisstjórnarinnar litu dagsins ljós fyrir jól í fyrra, þar sem tekjuskatturinn var lækkaður um 5 milljarða, fólu þær í sér að fólk með 800 þús. kr. og yfir mundi fá 5 þús. kr. í skattalækkun á mánuði en fólk með 300 þús. kr. mundi fá 500 kr. í skattalækkun á mánuði og fólk með undir 250 þús. kr. fengi ekki eina einustu krónu. Barnabætur byrja að skerðast við 200 þús. kr. vegna þess að það fólk er með svo miklar tekjur og eru að fullu skertar við 500 þús. kr. þannig að fólk með yfir 500 þúsund fær engar greiðslur úr ríkissjóði með börnum sínum. Það leiðir mig að þeirri niðurstöðu að ekki sé um eiginlegar barnabætur að ræða heldur lágtekjubætur fyrir barnafólk. Við blasir að fólkið í neðsta tekjustiganum fékk ekki neitt úr skattbreytingu ríkisstjórnarinnar í fyrra. Við gátum með eftirgangsmunum og með tilstyrk verkalýðshreyfingarinnar í kjarasamningum 21. desember í fyrra pínt ríkisstjórnina til að breyta útfærslunni hvað meðaltekjuhópana varðar og tryggt þar með að aðeins stærri hluti skattalækkunarinnar lenti hjá fólkinu neðar í tekjustiganum en ríkisstjórnin stefndi að í upphafi. Þessi heildarmynd er þannig að meðaltekjufólkið hefur borið vaxandi byrðar, lágtekjufólkið enn meiri vöxt hlutfallslegrar útgjaldabyrði og við sjáum ekki fyrir endann á þeirri þróun enn þá. Vegna kjarasamninganna fyrir ári er ekki enn kominn til framkvæmda nærri milljarður af auknum gjaldskrárhækkunum vegna þess að ríkisstjórnin ákvað að hækka laun sérfræðilækna í boði almennings í landinu. Almenningur á að borga alla launahækkun sérfræðilækna samkvæmt nýjum samningi fyrr á árinu, ríkið ætlar ekkert að bera af því. Í draumaheimi þessarar ríkisstjórnar verða skattar á því stigi sem þeir eru nú. Við munum ekki geta hreyft okkur spönn frá rassi án þess að greiða fyrir það. Allt mun kosta, aðgangur að framhaldsskóla, aðgangur að heilbrigðisþjónustu, aðgangur að náttúruperlum, aðgangur að öllu því sem við teljum sjálfsögð lífsgæði og ætti að öðrum kosti að vera fjármagnað af almennri skattheimtu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Ég tók eftir því að hann nefndi hér OECD-skýrslu sem verið hefur í fréttum í dag, kallaði hana hinn endanlega dauðadóm yfir brauðmolahagfræðinni. Ég held að ég geti tekið undir það. Alþjóðastofnanir almennt hafa einmitt verið að setja fram þessa sýn á undanförnum árum og ekki er langt síðan Sameinuðu þjóðirnar bentu á að vaxandi ójöfnuður í heiminum væri líklega mesta ógnun við frið í heiminum, bæði ójöfnuður milli svæða og ójöfnuður innan svæða, milli einstaklinga. Við erum að horfa á vaxandi ójöfnuð þar sem þeir allra ríkustu eiga svo fjarskalega stóran hlut af öllu auðmagni í heiminum og það auðmagn leynist víða. Það er eitt af því sem við höfum bent á hér í minni hlutanum á Alþingi að það eru færi til þess að sækja þetta fjármagn, til að mynda það sem er geymt í skattaskjólum, með því að kaupa þær upplýsingar sem þar hafa staðið til boða. Mig langar aðeins að spyrja hv. þingmann út í það. Eitt af því sem hefur verið bent á er að ríki heimsins þurfi að ná aukinni samvinnu um skattheimtu til að hægt sé að vinna gegn ójöfnuði þvert á landamæri því að ójöfnuður er ekki eitthvað sem við geymum bara hér heima hjá okkur. Við sjáum það einmitt á því hvernig þeir sem mest auðæfi eiga hafa geymt þau hér og þar um heiminn. Mig langar aðeins að spyrja hv. þingmann út í þetta því að þetta er ein af tillögum minni hlutans. Sú tillaga er afmörkuð og snýst fyrst og fremst um að kaupa upplýsingar um eignir í skattaskjólum og bæta þannig skattheimtu. En hver á framtíðarsýn okkar að vera í þessum málum? Hvernig ætlum við almennt að koma í veg fyrir þetta? Við vitum að fólk mun líklega ávallt reyna að finna göt á kerfinu. Hvernig ætlum við að stuðla að því almennt að það verði ekki tilhneigingin í framhaldinu?

Æruverðugi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Spurningin er afskaplega góð eins og hennar er vandi. Ég tel mikilvægt að horfa á þennan þátt í nokkuð víðu samhengi. Þetta tengist fjölmörgum vandamálum sem eru alþjóðleg í eðli sínu. Innflytjendavandi Vesturlanda, sem við sjáum að reynir mjög á samfélagsgerð okkar þjóðar og þjóðanna í kring, er líka ein birtingarmynd vaxandi misskiptingar. Eins og einn ágætur prófessor sagði, sem kenndi mér alþjóðarétt í gamla daga í útlöndum, að eini veggurinn sem héldi fólki fyrir utan, sem héldi fólki heima hjá sér, væri veggur velsældarinnar og lexían væri því sú að skapa velsæld í heimaríkjum fólks þannig að það þyrfti ekki að flytja til þess að öðlast betra líf. Mér finnst þess vegna miklu skipta að við beitum okkur í þessari skattaskjólsumræðu á alþjóðlegum vettvangi. Mér þykir miður hversu ríkisstjórnin hefur reynst rasssíð í því máli og duglítil til aðgerða. Það þarf að kaupa þessar upplýsingar, fá þær sem fyrst. Síðan eigum við líka að beita okkur af ákveðni gagnvart gömlum vinaríkjum eins og Lúxemborg og öðrum ríkjum þar sem undarleg framganga hefur viðgengist árum saman. Við eigum að segja að þetta sé samfélagslega óásættanlegt, þetta sé siðferðislega ámælisvert. Og við eigum að beita okkur á alþjóðavettvangi gagnvart þessum ríkjum, tala því máli að svona framganga grafi undan velferð okkar allra.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er margt sem mig hefði langað að nefna um ræðu hv. þingmanns, kannski ekki síst um náttúrupassann eða reisupassann sem við getum tekist á um og fjallað betur um síðar. Það sem hv. þingmaður sagði í sínu svari kveikti í mér með það að velsældina þurfi að tryggja þannig að allir hafi það gott heima hjá sér. Þá kemur að öðrum þætti sem hefur því miður sorglega lítið verið ræddur í þessu fjárlagafrumvarpi sem eru framlög til þróunarsamvinnu. Ég hef bent á það hér í umræðum um málið að Bretar, sem líka hafa gengið í gegnum kreppu og sem sitja fyrir neðan Íslendinga á lífskjaralista OECD, nýjum lífskjaralista, þar sem Bretar skipa 12. sætið og Íslendingar það 11., þeir samþykktu í fyrra að fara með framlög sín til þróunarsamvinnu upp í 0,7% sem er markmið sem Sameinuðu þjóðirnar hafa sett fram sem hlutfall af vergum þjóðartekjum. Við erum enn í okkar 0,22% og ríkisstjórnin gengur þar fram hjá samþykktri ályktun Alþingis, samþykktri aðgerðaáætlun í þróunarsamvinnu - hún var samþykkt með öllum atkvæðum nema einu á síðasta kjörtímabili, sem er náttúrlega stærra mál og það er hvernig ríkisstjórnin fer hér með samþykktir þingsins. Ég átti orðastað við hv. þm. Pétur Blöndal fyrr í dag um þessi mál. Hann sagði að það væri mjög mikilvægt að þegar ástandið væri orðið nógu gott hér tækjum við okkur á. Hæstv. utanríkisráðherra hefur sagt að við þurfum að gera þetta hægt og miklu hægar en aðgerðaáætlunin sagði til um. Ég segi: Hvenær er ástandið orðið nógu gott hjá okkur sjálfum til þess að við getum hjálpað öðrum? Þetta finnst mér ansi stór pólitísk og siðferðisleg spurning sem við sem hv. þingmenn hljótum að þurfa að svara. Því ég hef nú þá trú að við getum ansi lengi reynt að bæta ástandið hér heima ef við ætlum að bíða eftir því að tímapunkturinn komi að við verðum aflögufær. Þarna þarf nú frekar 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa spurningu og vísunina til Bretlands, mér finnst hún athyglisverð. Þar eins og hér eru í ríkisstjórn flokkar sem ekki setja samfélagsleg gildi í öndvegi. Þar eins og hér eru í forustu tveir ungir menn af stöndugu heimili, svo að ekki sé meira sagt, en svo að ég segi það forustumönnum vorrar ríkisstjórnar til afbötunar eru þeir eins og sigggrónir erfiðisvinnumenn í samanburði við þá  
             Þeir ágætu auðlaukar fundu það nú samt upp hjá sér að segja strax í upphafi sinnar heiftarlegu niðurskurðartíðar að einn þátt ríkisrekstrarins ætluðu þeir ekki að snerta; það væri þróunarsamvinnan. Þeir boðuðu 40% niðurskurð ríkisútgjalda, eru að boða enn meira á næsta kjörtímabili. Þeir hafa boðað þannig veikingu á ríkiskerfinu breska að óháðir greiningaraðilar telja að í reynd verði um óþekkjanlegt ríkiskerfi að ræða gangi áætlanirnar eftir en þeir hafa ekki snert á þróunarsamvinnunni. Ég held að þarna sé eitthvert fordæmi sem okkar ágæta ríkisstjórn ætti að líta til. Það er mjög sérstakt að aldrei sé hægt að finna svigrúm til að styðja við þróunarsamvinnu, styðja við það að skapa jöfn tækifæri í heiminum, vegna þess að þetta er fjárfesting í velsæld okkar. Þetta er fjárfesting í minni innflytjendastraumi. Þetta er fjárfesting í betra umhverfi, 

Forseti. Ég vil þakka þingmanninum fyrir ljómandi góða ræðu. Mér finnst umræðan sem hófst hér í andsvörum mjög athyglisverð og mikilsverð. Það er þannig að þeir sem eru fátækir eru örlátastir. Það er svolítið magnað. Mér persónulega finnst það smánarblettur á okkur að við séum bæði nísk gagnvart fátækum Íslendingum og gagnvart því þróunarsamstarfi sem Alþingi samþykkti að fylgja eftir, plani sem mér fannst ekkert allt of rausnarlegt. Það er kannski merki um það að þegar við eigum í erfiðleikum skiljum við erfiðleika annarra. Það er einhvern veginn þannig með þessa ríkisstjórn að það er eins og maður horfi á þessi fjárlög og sjái kristallast í henni brauðmolakenninguna, sem allir hugsandi menn hljóta að vera sammála um að hefur í reynd aldrei verið neitt annað en blekking. Getur það verið rétt ályktun hjá mér að þetta fjárlagafrumvarp sé í raun birtingarform á íslensku teboði? Að við séum allt í einu að fara aftur á bak þegar við vorum að nýta okkur kreppuna til þess að temja okkur ákveðna auðmýkt og samhygð? Er það horfið? Ég á mjög erfitt með að sjá það í þessu fjárlagafrumvarpi, af því að það eru svo veigamiklir þættir skornir niður og engin forsenda til þess ef við erum að rétta úr kútnum. Ég spyr hv. 4. þm. Suðvest. um skoðun hans á þessu.

Æruverðugi forseti. Ég þakka andsvarið. Ég er nokkuð sammála hv. þingmanni. Mér finnst óþægilega margt benda til þess í þessu fjárlagafrumvarpi að það sé einhver skortur á samhygð sem ræður för og skortur á örlæti í garð þeirra sem lakar standa. Mér er nokkuð hugstætt úr orðaskiptum mínum við hæstv. fjármálaráðherra fyrir nokkrum vikum um framhaldsskólann þegar hann sagði í þingsal í svari við fyrirspurn minni að fólk hefði fengið nóg af tækifærum til að ljúka framhaldsnámi og þyrfti ekkert á því að halda að fara í framhaldsnám eftir 25 ára aldur. Ég stóð í þeirri meiningu að samfélagssýn okkar væri ekki afmarkaður fjöldi tækifæra í lífinu. Það er þannig að fullt af fólki og þorri fólks tekur ákvarðanir út frá aðstæðum í lífi sínu á hverjum tíma. Fólk getur kosið að hverfa frá námi. Það getur til dæmis átt við erfiðar aðstæður að glíma og það hverfur frá námi. Það getur eignast börn í námi og þurft að vinna fyrir sér. Það hefur vissulega fengið tækifæri til að læra, en það hafa aðrir hlutir gerst og annað val verið tekið. Það val er ekki endilega verra og það fólk hefur ekki fyrirgert inneign sinni til samfélagslegra úrlausna, að mínu viti. Það borgar sína skatta. Og þegar það kýs að fara aftur í framhaldsnám þá finnst mér að það eigi að gera það. Það er sú sýn að það sé rétt að gefa takmörkuð tækifæri og viðhorf um að það sé samfélagslega ámælisvert að lifa ekki viðurkenndu millistéttarlífi sem mér finnst skína í gegn um forgangsröðun ríkisstjórnarinnar í þessu fjárlagafrumvarpi. 
            

Virðulegur forseti. Þetta er svolítið merkilegt með þessa flokka sem nú eru við völd og sérstaklega Sjálfstæðisflokkinn sem var með slagorð og hugmyndafræði sem var kölluð „stétt með stétt“ en ég sé frekar sem „gjá með gjá“ miðað við hvernig þetta lítur út. Mér finnst einsýnt að bilið á milli þeirra ríkustu og þeirra sem lítið eiga heldur áfram að breikka, þarna er gjá. Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið hér við völd nánast linnulaust í átján ár og tilhugsunin eftir þetta eina og hálfa ár, þegar ég horfi upp á þessi fjárlög, um að það séu kannski sextán og hálft ár eftir veldur mér verulegum áhyggjum og sér í lagi af því að ég held að það verði ekkert eftir ef áfram heldur sem horfir. Það sem mér finnst líka athyglisvert er að maður horfir á þetta frumvarp og það er rými. Ef menn mundu til dæmis kaupa þessar skattaskjólsupplýsingar er töluvert mikið rými til þess að bregðast við bráðavandanum. En það hefur ekki verið hægt að fá skýr svör um hvort það sé hægt eða vilji til þess að framkvæma það. Þeir segja það núna en ég á eftir að sjá það endurspeglast í til dæmis fjárlögum. Telur þingmaðurinn að það sé einhver innstæða fyrir þessum loforðum rétt fyrir jól um að kaupa þetta? Svo langar mig að minna á það að stærsta skattaskjól í heiminum er í City of London, þannig að við ættum 

Forseti. Ég þakka spurninguna. Maður verður auðvitað að sjá hvort einhver alvara er að baki, en það hefur verið óþægilegt að fylgjast með vandræðagangi ríkisstjórnarinnar í kringum ákvörðunina um hvort þessar upplýsingar verði keyptar eða ekki. Aðeins aftur að jafnvæginu og því að mæta fólki á almennan hátt. Stór hluti af árangri Íslands í glímunni við hrunið, stór hluti af því að við fórum ekki neðar í dýfu í hrunin var því að þakka að við fengum tilstyrk Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til þess að halda uppi ríkisútgjöldum þótt við hefðum ekki lánstraust. Það gerði okkur kleift að skerða ekki bætur með þeim hætti sem við hefðum ella þurft að gera. Það var stefnubreyting af hálfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins frá því sem var á árum áður, vegna þess að þeir höfðu lært af reynslunni og séð að með því að skerða bætur þeirra sem ekkert höfðu annað juku þeir á efnahagsvandann, þegar þeir voru að taka peninga sem var örugglega eytt ella út úr hagkerfinu. Það var mikilvægasta aðferðin sem við fórum, sem var nýlunda í viðureign við efnahagslegan samdrátt af þeim toga sem við vorum að fást við frá fyrri dæmum, það var að halda uppi ríkisútgjöldunum af þessum toga og verja almennan tekjugrunn fólks á bótum, atvinnuleysisbótum og lífeyrisþega. Af þessu mætti ríkisstjórnin læra að það skiptir máli að dreifa peningum vítt og að fjöldanum líði vel. Það á jafnt við um fjöldann úti í hinum stóra heimi 

Virðulegur forseti. Það hefur orðið einhver misskilningur hér á röð ræðumanna. Ég vildi við lok 2. umr. um fjárlögin fyrst og fremst fá að brýna hv. fjárlaganefnd til góðra verka á milli umræðna og helst auðvitað að brýna stjórnarmeirihlutann við atkvæðagreiðsluna á morgun en þá koma tillögur stjórnarandstöðunnar sem eru sameiginlegar tillögur um mikilvægar úrbætur á fjárlagafrumvarpinu til atkvæða. Ég vil sérstaklega í lok umræðunnar fá að hvetja meiri hluta fjárlaganefndar til að draga til baka milli 2. og 3. umr. þá lækkun á örorkubótum sem gerð var á milli 1. og 2. umr. og líka á lífeyrisgreiðslum til aldraðra. Ég held að það sé sjálfsagt réttlætismál að þeir hópar fái að njóta þeirra fjárveitinga sem gert var ráð fyrir í upphaflegu frumvarpi og það sé ekki undir forustu Framsóknarflokksins sem tillögur Sjálfstæðisflokksins séu skornar niður um framlög til lífeyrisþega. Að öðru leyti vil ég þakka fyrir þessa umræðu.

Forseti. Þetta hafa verið mjög athyglisverðar og upplýsandi umræður og það sem mig langaði að koma aðeins inn á í lok þeirra er að það er alveg ljóst og við vitum það öll að verðlækkanir á öllu skila sér seint og yfirleitt aldrei til almennings. Við horfum núna upp á miklar lækkanir á heimsmarkaðsverði á olíu - mætti ég biðja þingmenn að fara út úr salnum ef þeir þurfa að ræða saman? Þá gerist það enn og aftur að þær skila sér ekki út í verðlagið hér fyrr en löngu síðar. Það sem gerist í þessu fjárlagafrumvarpi er að lagt er til að lækka sum gjöld en hækka gjöld á það sem enginn getur verið án og það er matur. Ég er sannfærð um að þetta verður þannig að matvæli hækka en hinar lækkanirnar munu skila sér mjög seint og illa til almennings, ef þær gera það yfir höfuð. Nú hefur krónan t.d. verið að styrkjast en það hefur ekki skilað sér út í verðlagið. Ég geld varhuga við þessu því þetta mun koma sér mjög illa fyrir öll heimili í landinu, ekki bara sum. Ég mundi mjög gjarnan vilja að fundnar yrðu aðrar leiðir. Þá vil ég líka beina því til fjárlaganefndar að það verða að koma einhverjir fjármunir inn á fjárlög til að minnka þá gríðarlega miklu biðlista sem nú hafa orðið til út af verkfalli lækna og það verður að taka á þeim bráða vanda sem er varðandi geðheilbrigði barna og unglinga. Það verður hreinlega að taka á því og veita einhverja fjármuni til stofnana eins og t.d. BUGL. Það er eitthvað sem við allir þingmenn ættum að geta sameinast um. Ég vona að hv. fjárlaganefnd taki til greina einhverjar af þeim mjög svo málefnalegum tillögum sem við þingmenn stjórnarandstöðunnar lögðum til því hér á að ríkja raunverulegt þingræði, raunverulegt fulltrúaræði þar sem ekki einungis hluti hagsmuna þjóðarinnar er hafður að leiðarljósi heldur heildarhagsmunir þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Nú er komið fram yfir miðnætti samkvæmt minni klukku og ég ætla ekki að tala lengi. En ég vil nefna sérstaklega að í tillögu minni hlutans er tillaga um aukið fjárframlag til mennta- og menningarmálaráðuneytisins til að koma í verk þingsályktun sem var samþykkt á hinu háa Alþingi árið 2010 með öllum greiddum atkvæðum. Það var tillaga til þingsályktunar um að Íslandi skapi sér afgerandi lagalega sérstöðu varðandi vernd tjáningar- og upplýsingafrelsis. Á þeirri tillögu voru ekki bara hv. þm. Birgitta Jónsdóttir og Þór Saari heldur einnig hæstv. núverandi utanríkisráðherra, Gunnar Bragi Sveinsson, hv. formaður fjárlaganefndar Vigdís Hauksdóttir, hæstv. ráðherra Sigurður Ingi Jónsson og hv. þm. Ögmundur Jónasson þannig að það var mikil samstaða um þetta mál. Mér þykir það hálfskrýtið og leiðinlegt að þingið þurfi sérstaklega að beita sér fyrir því að vilja þess sé framfylgt af framkvæmdavaldinu og sérstaklega að minni hlutinn þurfi að berjast fyrir því, þegar þetta ætti einfaldlega að verða að veruleika. Hér er um að ræða hluta af þingræðinu þegar allt kemur til alls. Ég vænti þess að hv. fjárlaganefnd taki þessa breytingartillögu alvarlega til athugunar, ég vona að hún geri svo og lýk máli mínu með því. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.