Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Um margra ára skeið hafa ýmis lagaákvæði um gjaldaviðauka verið framlengd frá ári til árs. Að meginefni er þetta frv, samhljóða slíkum frumvörpum á undanförnum árum. Í 1. gr. þess er framlengd heimildin til að innheimta með viðauka stimpilgjald, leyfisbréfagjöld og gjald af innlendum tollvörutegundum. Í 3. gr. eru framlengd ákvæði um bifreiðaskatt, innflutningsgjald af hjólbörðum o.fl. Í 4. gr. er framlengt álag á vörumagnstoll og verðtoll, enn fremur 1% gjald til byggingar tollstöðva í landinu. í niðurlagi 4. gr. er einnig framlengd heimildin til að fella niður aðflutningsgjöld af nokkrum vörum. Í 5. gr. er svo gert ráð fyrir að framlengja fyrir árið 1963 ákvæðin um 8% viðbótarsöluskatt og enn fremur skuli gilda til ársloka 1963 lög nr. 60 frá 1961, um lækkun aðflutningsgjalda á ýmsum vörum. Í sambandi við þetta síðasttalda mál, sem eðlilega hefur ekki fyrr verið í þessum frumvörpum, vil ég taka það fram, að í nóvembermánuði síðastliðnum var ákveðið að lækka aðflutningsgjöld á allmörgum vörutegundum, sem háir tollar höfðu verið á áður. Var þá tekið fram, að þetta væri gert í tilraunaskyni. Tilgangurinn var sá að lækka í verði verulega ýmsar vörur og í annan stað að reyna að draga úr þeim mikla ólöglega innflutningi eða smygli, sem allir vissu að átti sér stað á ýmsum hátollavörum. Það var ákveðið, að lögin skyldu gilda til ársloka 1962. í 5. gr. þessa frv. er lagt til að framlengja þessi ákvæði um lækkun tollanna, þannig að þau gildi einnig fyrir árið 1963. Í sambandi við þessa tilraun má geta þess, að hefði innflutningur haldizt óbreyttur áfram að magni til á þeim vörutegundum, sem tollar voru lækkaðir á, mátti búast við því, að ríkissjóður mundi tapa á þessum tollalækkunum 40–50 millj. kr. á ári. Eins og gert var ráð fyrir, þegar frv. var samið og flutt, hefur þetta reynzt á annan veg. Hagstofan hefur tekið saman, hverjar tekjur ríkissjóður hefur haft af þessum tilteknu vörum, sem tollar voru lækkaðir á, fyrstu 6 mánuði ársins 1961 og fyrstu 6 mánuði ársins 1962, eftir að tollalækkunin var komin til framkvæmda. Niðurstaðan var sú, að í stað þess, að ríkissjóður missti tekjur af þessari tollalækkun, urðu tekjur hans eftir tollalækkunina af þessum sömu vörum 171/2 millj. kr. meiri á þessu 6 mánaða tímabili. Síðan núv. stjórn tók til starfa, hefur verið unnið að allsherjarendurskoðun tollskrárinnar með það fyrir augum að samræma og sameina þau mörgu aðflutningsgjöld, sem nú eru í gildi. Það er gífurlegt verk, sem þar hefur verið unnið, og því er ekki að fullu lokið. En ég vænti þess, að frv. til nýrrar tollskrár verði unnt að leggja fyrir þetta þing, er nú situr. Þegar nú tollskrá tekur gildi, hvort sem það getur orðið um næstu áramót eða síðar á árinu 1963, mundi það hafa þá þýðingu, að ýmis ákvæði í því frv., sem hér liggur fyrir, kæmu ekki til framkvæmda. En meðan ekki er vitað um afgreiðslu tollskrárinnar, hvenær unnt verður að ljúka meðferð hennar á þingi og láta hana taka gildi, þykir ekki annað fært en leggja til við Alþingi, að framlengd verði þau ákvæði sem ræðir um í þessu frv. Ég legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að minnast á eitt ákvæði í þessu frv., sem hér liggur fyrir. Það er ákvæði 5. gr. um það, að gilda skuli til ársloka 1963 ákvæði um 8% viðbótarsöluskatt á innfluttum vörum í a-lið bráðabirgðaákvæða við lög nr. 10 1960, um söluskatt. Ég kemst ekki hjá því að rifja upp forsögu þessa ákvæðis í örfáum orðum. Það er upphaf þeirrar sögu, að í grg. fyrir fjárlagafrv. árið 1960, sem lagt var fram í janúarlok 1960, var orðrétt sagt: „Ekki er áformað að breyta núgildandi söluskatti á innflutningi.“ Sá boðskapur var svo endurtekinn í viðreisnarbæklingnum viðkunna, sem út var gefinn og útbýtt var á ríkissjóðs kostnað, enda þótt hann væri í raun og veru ekkert annað en áróðursrit fyrir stjórnarstefnuna. En Adam var ekki lengi í Paradís. Í marzmánuði 1960 lagði hæstv. ríkisstj. fram frv. sitt um söluskatt. Þá var komið annað hljóð í strokkinn. Í því frv. var svo fyrir mælt, að á árinu 1960 skyldi innheimtur viðbótarsöluskattur af innflutningi, 8%, þ.e.a.s. til viðbótar hinum almenna 7% söluskatti af innflutningi, sem haldast skal áfram. Sú viðbótarskattlagning var þá fyrst og fremst eða sérstaklega rökstudd á þann hátt, að vegna þess að hinn almenni 3% síðasta sölustigs skattur kæmi ekki til framkvæmda, fyrr en fjórðungur ársins 1960 væri liðinn, þá hrykki sá almenni skattur ekki á því ári til að gefa þær tekjur, sem gert hafði verið ráð fyrir. Þess vegna hefði verið horfið að því til bráðabirgða að afla þess, er á vantaði, með viðbótarsöluskatti á innfluttar vörur og væri lagt til, að sú hækkun gilti til ársloka 1960. Í síðari umr. um þetta mál hefur hæstv. fjmrh. að vísu nefnt til fleiri ástæður, sem hafi valdið því, að horfið var að þessari viðbótarskattlagningu. En á þær ástæður, sem hæstv. fjmrh. hefur þannig viljað færa fram til réttlætingar þessari viðaukaskattlagningu, höfum við framsóknarmenn ekki getað fallizt. Hvað sem liður þessum öðrum ástæðum, sem síðar hafa nokkuð verið tíndar til sem rök fyrir þessum viðaukasöluskatti, þá hygg ég, að ekki verði deilt um, að í öndverðu var áherzlan lögð á það atriði, sem ég áðan nefndi. Það má að vísu vel vera, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki gefið um það berum orðum yfirlýsingu, að þessi viðbótarsöluskattur yrði alls ekki framlengdur. En forsaga málsins, sjálft heiti skattsins eða skipan hans í bráðabirgðaákvæðakafla laganna og rök þau, sem einkum voru færð fram til réttlætingar honum, hlutu að vekja þær vonir hjá mönnum, að um framlengingu hans yrði alls ekki að ræða. Og víst er um það, að ríkisstj. eða hennar starfsmenn hafa sagt þeim norska efnahagsmálaráðunaut, sem hingað var kvaddur á sínum tíma, Per Dragland, að þessi söluskattshækkun væri aðeins bráðabirgðaráðstöfun, því að hann segir, þessi efnahagssérfræðingur, í sinni skýrslu, sem hann gaf eftir dvöl sína hér á landi og athugun á efnahagskerfinu, að þessi söluskattshækkun væri aðeins bráðabirgðaráðstöfun. Hann segir það alveg beinlínis í sinni skýrslu. En þessi norski sérfræðingur var, eins og menn rekur minni til, sem séð hafa skýrsluna, ekkert sérstaklega hrifinn af þessum söluskatti. Segir í þessari skýrslu, að er hægt verði aftur að lækka skattinn, muni það eftir þeim upplýsingum, sem hann hafi fengið, hafa í för með sér 3% sparnað fyrir vísitölufjölskyldu. En í árslok 1960 urðu þeir menn, sem treyst höfðu fyrirheitum hæstv. ríkisstj. að þessu leyti, fyrir sárum vonbrigðum. Þá var lagt fram frv. um framlengingu á viðbótarsöluskattinum fyrir árið 1961, og það samþykktu stjórnarflokkarnir, eins og vænta mátti. Haustið 1961 var svo ákvæði um framlengingu skattsins fyrir árið 1962 skotið inn í þetta hið árlega framlengingarfrv., - framlengingarfrv. um nokkra tekjustofna, - sem hér liggur nú fyrir. Þannig átti eiginlega, að því er virðist, að smygla þessum viðbótarsöluskatti inn á landsfólkið. Það átti með þeim hætti að reyna, ef hægt væri, að færa eins konar gleymskuhjúp yfir forsögu málsins og fyrri fyrirheit. Og vitaskuld samþykkti þinglið hæstv. ríkisstj. þennan hátt á og framlengdi skattinn með þessum hætti s.l. haust, en þar með var í raun og veru undirstrikað og staðfest, að skattur þessi skyldi gilda til frambúðar, þótt þetta form væri valið, að framlengja hann frá ári til árs. Á það bentum við stjórnarandstæðingar á þingi í fyrra við umr. um málið þá. Og við höfum reynzt sannspáir um það atriði eins og fleira. Ég hef talið rétt og óhjákvæmilegt að rifja þessa forsögu aðeins upp með þessum örfáu orðum við 1. umr. þessa máls. Þessi saga, sem ég hef hér sagt í fáeinum orðum, er vissulega sorgarsaga. Og það má segja, að það sé allt annað en skemmilegt að vera að rifja upp annarra yfirsjónir. En hjá því verður nú ekki komizt, m.a. vegna þess þjóðardóms, sem fram undan er í kosningum næsta vor, enda er þetta mál í raun og veru, þegar betur er að gætt, aðeins eitt dæmi þeirra mörgu mistaka, sem ferill núv. hæstv. ríkisstj. er varðaður. Hér er vissulega ekki um lítilfjörlega skattheimtu að ræða. Samkv. framlögðu fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því, að þessi skattur nemi um 259 millj. og 400 þús., ef ég hef tekið rétt eftir. Það liggur í augum uppi, að þessi skattur er því mjög þungbær á öllu landsfólkinu. Og því verður vitaskuld ekki á móti mælt, að það væri mjög mikill léttir, ef hægt væri að létta þessum skatti af. En ég vil samt sem áður ekkert fullyrða um það á þessu stigi, hvort það er í raun og veru fært nú, eins og allt er í pottinn búið, að hverfa frá þessum skatti. Það verður að athugast í nefnd þeirri, sem fær málið til meðferðar, og það verður vitaskuld að athugast með hliðsjón af allri fjárlagaafgreiðslunni. Það mun sannast hér að það er hægara að innleiða skatta en að létta þeim af. Þó að ég hafi rakið þessa miður skemmtilegu forsögu málsins í örfáum orðum og þó að þessi skattur sé vissulega þungbær, þá er það þó kannske ekki í sjálfu sér aðalatriðið í þessu máli, heldur er höfuðatriðið að mínum dómi það, að þessi skattlagning í öndverðu og framlenging hennar síðan frá ári til árs er afleiðing stjórnarstefnu, sem reynzt hefur röng í grundvallaratriðum og líklega mundi vera algerlega strönduð, ef ytri aðstæður hefðu ekki verið sérlega hagstæðar á því tímabili, sem hæstv. núv. ríkisstj. hefur setið að völdum. En í sambandi við þetta mál verður heldur ekki komizt hjá því að benda aðeins á þá gífurlegu blekkingu, sem sífellt er endurtekin í málgögnum hæstv. ríkisstj. varðandi skattamál. Það verður sem sé ekki komizt hjá því að benda á hina gífurlegu aukningu óbeinrra skatta, sem átt hefur sér stað í tíð núv. hæstv. ríkisstj., og þegar litið er á þá gífurlegu tolla og skattahækkun, þá er það augljós blekking, þegar málgögn stjórnarinnar hæla henni fyrir skattalækkanir, þó að beinir skattar hafi að vísu verið nokkuð lækkaðir. En það má öllum vera ljóst, að með því er ekki nema hálfsögð sagan. Þar á móti koma miklu meiri hækkanir óbeinna skatta. Þetta mál, sem hér liggur fyrir, er sem sagt einn vottur um algert skipbrot viðreisnarstefnunnar, sem frá upphafi var fullkomið glæfraspil lítils þingmeirihluta og enn tæpari þjóðarmeirihluta í raun og veru. Sannleikurinn er sá, að reynslan hefur sýnt, og það munu æ fleiri skilja, að efnahagsmálum hér á landi verður ekki sæmilega stjórnað nema með víðtæku samstarfi meðal þjóðarinnar og meðal stjórnmálaflokkanna. Af því, sem ég hef hér sagt, leiðir að sjálfsögðu það, að við framsóknarmenn munum telja eðlilegt, að mál þetta sé athugað gaumgæfilega í nefnd, og munum greiða atkv. með því, að því sé vísað til 2, umr. og nefndar.



Herra forseti. Það lægi eiginlega mjög nærri fyrir þá, sem hlýddu á ræðu hv. þm., að álíta sem svo, að þetta frv. fjallaði eingöngu um syndir og yfirsjónir núv. ríkisstj. og framlengingu á sköttum og gjöldum, sem hún hafi fundið upp og á lagt. Nú liggur málið hins vegar þannig fyrir, að þetta frv. fjallar fyrst og fremst um það að framlengja skatta og skattaviðauka frá fjármálaráðherratíð núv. formanns Framsfl. Það er meginefni frv. Ég skal viðurkenna, að mér er það heldur óljúft verk að þurfa að leggja til að framlengja þetta allt saman, en það er þó nokkur huggun harmi gegn, að við eigum von á nýrri tollskrá bráðlega, sem mun gera það kleift að losna við mikið af þessu, sem hér er lagt til að framlengja. Það er eitt atriði, sem hv. þm. gerði sérstaklega að umtalsefni, og það er 8% söluskattur á innflutningi. Vegna ummæla, sem fallið hafa, ekki sérstaklega hjá honum, en hjá ýmsum öðrum stjórnarandstæðingum í sambandi við það mál, mætti ætla, að hér væri um sérstaklega ranglátan skatt að ræða, sem legðist þyngra á landsfólkið en yfirleitt aðrir skattar eða tollar. Nú er það þannig, að innflutningssöluskattur var hér fyrst á lagður fyrir 14 árum, 1948, og hefur verið hér í gildi síðan og var 7%, þegar síðustu stjórnarskipti urðu. Það, sem gerðist með þessum viðbótarsöluskatti, var ekki að breyta á neinn hátt grundvelli hans eða því, á hvaða vörur hann legðist, heldur var það hækkun á prósentunni. Þetta er rétt að taka fram, vegna þess að ummæli ýmissa hv. stjórnarandstæðinga hafa gefið tilefni til algers misskilnings um þetta efni. Að eðli til er innflutningssöluskatturinn, sem hér er um að ræða, þessi 8%, alveg eins og sá, sem áður hafði verið í gildi og er enn. Hitt er svo rétt, að þegar núv. stjórnarflokkar tóku við, var þessi innflutningssöluskattur 7%„ en síðan var á lagður 8% skattur til viðbótar. Nú er það meginefni máls hv. þm., að hér hafi verið brugðizt fyrirheitum um, að þessi skattur skyldi aðeins gilda fyrir árið 1960. Í þessari hv. d. hefur þetta mál verið margrakið áður og þessi fullyrðing marghrakin. En vegna tilefnis frá hv. þm. er rétt að segja þessa sögu eins og hún gekk fyrir sig, en ekki þá lituðu og villandi útgáfu, sem Framsfl. telur sér henta að gefa út af þessari sögu ár eftir ár. Í fyrsta lagi er vitnað í ummæli í grg. fjárlagafrv. fyrir 1960, þar sem segir á þá leið, að ekki sé áformað að hækka aðflutningsgjöld eða innflutningssöluskatt. Þetta er rétt, það stendur í frv. Það er líka rétt, sem þar stendur. Þegar fjárlagafrv. var samið um áramótin 1959–60, var ekki áformað að hækka aðflutningsgjöldin, heldur var þá áformað að ná þeim tekjum til handa ríkissjóði, sem á vantaði til að brúa bilið milli tekna og gjalda, með almennum söluskatti, smásöluskatti. Tillögum um hann og undirbúningi að þeim smásöluskatti var ekki lokið, þegar fjárlagafrv. var samið og frá því gengið og grg. þess. Þegar þeim undirbúningi var langt komið eða næstum lokið, kom í ljós, að sá smásöluskattur mundi þurfa að vera væntanlega um 5% í stað þeirra 3%, sem ákveðin voru, til að ná þessum tekjum, í öðru lagi þyrfti hann að ná til miklu fleiri vörutegunda en niðurstaðan varð að lokum, og í þriðja lagi, að ekki var unnt að lögfesta þennan smásöluskatt fyrr en þriðjungur ársins var liðinn. M.ö.o.: þegar þetta þrennt kom saman, að ekki var talið af ríkisstj. og stjórnarflokksnum rétt að hafa þennan skatt hærri en 3%„ að talið var í öðru lagi réttmætt og nauðsynlegt að undanþiggja ýmislegt þessum smásöluskatti t.d. mannvirkjagerð í landinu, og í þriðja lagi, að hann mundi ná aðeins til þriggja ársfjórðunga ársins, var ljóst, að það þurfti að ná meiri tekjum til að brúa þetta bil. Þess vegna var valinn þessi 8% innflutningssöluskattur. Þar sem allt tolla- og skattakerfi landsins var þá í endurskoðun og hefur verið síðan meira og minna, þætti að sjálfsögðu ekki ástæða til að lögfesta þennan 8 % innflutningssöluskatt til nokkurrar frambúðar. Þar sem öll þessi mál voru til gagngerrar endurskoðunar og eins ríkisfjármátin yfirleitt, þótti að sjálfsögðu rétt að ákveða þessum 8%, skatti aðeins tímabundið gilti. Síðan yrði að sjá til, hverjar yrðu tekjuþarfir ríkisins og hverjar yrðu þær breytingar, sem rétt þætti að gera á tolla- og skattalöggjöfinni. Þó að þessum 8% skatti væri valið heitið bráðabirgðasöluskattur, þá er það ekkert nýmæli, eins og við höfum fjölda dæma um frá undanförnum áratugum, að skattar og gjöld hafi verið framlengd frá ári til árs, eins og þetta frv., sem hér liggur fyrir, sýnir einna gleggst, en sams konar frv. og þetta í meginatriðum hefur verið samþykkt hér nú þing eftir þing. Það kom strax fram í umr. hér á þingi, að stjórnarandstæðingar vildu fá svör við því, hvort það væri ekki loforð um frá ríkisstj. að fella niður þennan skatt í árslok 1960. Og hv. stjórnarandstæðingar fengu skýr svör við því. Ég svaraði því í báðum deildum, að því færi fjarri, að nokkur loforð eða fyrirheit væri unnt að gefa um það, hvort þessi skattur yrði framlengdur eða ekki. Þegar fjárlög fyrir næsta ár, fyrir 1961, yrðu samin og þegar lengra væri komið endurskoðun skatta- og tollalöggjafar, væri hægt að segja eitthvað um þetta, en á því stigi útilokað. M.ö.o.: þegar því er haldið fram, að fyrirheit hafi verið gefin um að framlengja ekki þennan skatt fram yfir árslok 1960, þá er það rangt og hefur engan stuðning í veruleikanum, því að hér liggja fyrir á Alþingi glöggar og skýrar yfirlýsingar frá minni hendi um það, að engin slík fyrirheit komi til greina, það verði allt að miðast við þá endurskoðun, sem þá stóð yfir, og fara eftir því, hvernig gengi að koma saman fjárlögum fyrir næsta og næstu ár. Það er svo rétt að bæta því við, að þegar því er nú slegið föstu í ræðum stjórnarandstæðinga, að sú spá þeirra hafi rætzt, að þessi 8% söluskattur mundi verða til frambúðar, þá er þessi staðhæfing líka röng. Það liggur fyrir og hefur verið lýst hér yfir, að þessi 8% söluskattur verður ekki í gildi stundinni lengur en þangað til nýja tollskráin tekur gildi. Þessi skattur hefur verið framlengdur fyrir árið 1961 og 1962. Ef okkur tekst að semja nýja tollskrá og láta hana öðlast gildi um næstu áramót, þá er þessi 8% söluskattur þar með niður fallinn. Og hann gildir og mun ekki gilda lengur en þangað til hún nær gildi, og er því sú staðhæfing ekki rétt, að þessi skattur skuli gilda til frambúðar. Ég mun svo ekki í sambandi við þetta frv. hefja almennar umr. um stjórnarstefnuna, en hv. þm. taldi, að stjórnarstefnan væri röng. Að sjálfsögðu erum við reiðubúnir til viðræðna við hann og aðra stjórnarandstæðinga um stjórnarstefnuna og hvort muni hagkvæmari fyrir land og lýð sú efnahags- og fjármálastefna, er hér hefur verið nú undanfarin 21/2 ár, eða sú niðurrifs- og skemmdarstarfsemi, sem stjórnarandstæðingar hafa haft í frammi. Til þess gefast mörg tækifæri síðar á þessu þingi.



Herra forseti. Það er aðeins eitt atriði, sem ég vildi spyrja hæstv. fjmrh. um í tilefni af því, að hann skýrði svo frá, að um leið og tollskráin hin nýja kæmi, yrði 8% söluskatturinn lagður niður. Á að leggja þennan skatt niður þannig að kalla hann öðru nafni, eða á að leggja hann raunverulega niður? Ég hef heyrt því fleygt, að það eigi að sameina þennan söluskatt verðtolli og hann eigi að heita tollur. Er það þannig, sem á að leggja söluskattinn niður?