Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Að loknum umræðum um dagskrármál þessa fundar er fyrirhugað að ganga til atkvæðagreiðslu um fyrsta dagskrármálið. Þá er það jafnframt ætlun forseta að boða til nýs fundar að loknum þessum fundi og taka málið Stimpilgjald til lokaafgreiðslu. Varðandi annað og þriðja dagskrármálið munu þau ganga til nefndar að lokinni umræðu á þessum fundi en forseti biður þingmenn að vera viðbúna því að þessi mál komi til framhaldsumfjöllunar síðar í dag.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 63/1985, um greiðslujöfnun fasteignalána til einstaklinga, með síðari breytingum. Efni frumvarpsins var kynnt fyrir helgi sem hluti af aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar til stuðnings heimilunum í landinu í yfirstandandi efnahagsþrengingum. Frumvarpið er byggt á niðurstöðum sérfræðingahóps sem ég skipaði í lok október til að skoða hvaða leiðir væru færar til að bregðast við vanda lántakenda vegna verðtryggingar. Tillaga hópsins var sú að endurvekja úrræði laga nr. 63/1985, um greiðslujöfnun fasteignalána til einstaklinga, með nauðsynlegum breytingum til að mæta því misgengi sem nú er að verða á tekjum einstaklinga og greiðslubyrði verðtryggðra fasteignaveðlána. Frumvarpið tekur í öllum meginatriðum mið af tillögum nefndarinnar. Til að frumvarpið geti komið til framkvæmda um næstu mánaðamót er nauðsynlegt að það fái hraða afgreiðslu á þinginu. Þá er nauðsynlegt að Hagstofan, fjármálastofnanir og starfsfólk þeirra leggi mikið á sig til að þetta gangi eftir. Takist það mun greiðslubyrði þeirra sem óska eftir greiðslujöfnun verðtryggðra fasteignaveðlána lækka strax í desember og enn meira þegar líður á næsta ár. Miðað við efnahagsspá Seðlabankans er áætlað að greiðslubyrði þessara lána verði í lok næsta árs um 17% lægri en ella hefði orðið. Mikil umræða hefur verið um mögulegt afnám verðtryggingar að undanförnu og augljóst að væntingar margra hafa verið í þá átt. Ég ætla því að fara stuttlega yfir niðurstöður sérfræðingahópsins um þetta efni. Í vinnu hans fólst meðal annars að meta fjárhagsleg áhrif þess að fella tímabundið niður verðtryggingu á lánsfé og sparifé. Að mati hópsins er ljóst að afnám verðtryggingar á lánsfé mundi draga úr skuldum lántakenda en hætt er við ýmsum hliðarverkunum sem kæmu heimilunum í landinu illa. Gagnvart lánveitendum eru alvarleg formerki á því að afnema verðtryggingu lána. Samkvæmt því sem fram kom í starfshópnum liggur fyrir að ef verðtrygging á fasteignalánum til heimila væri felld niður tímabundið, til dæmis frá júní 2008 til júní 2009, mundu tekjur lánveitenda verða 180 milljörðum kr. minni á tímabilinu en ella, ef verðbólguspá Seðlabanka Íslands er lögð til grundvallar. Áhrif slíkrar aðgerðar á greiðslubyrði mundi þó einungis skila um 8%–10% lækkun á greiðslubyrði af verðtryggðum lánum einstaklinga þar sem verðbætur leggjast við höfuðstól og greiðslubyrði af þeim dreifist út lánstímann. Frystingin mundi hins vegar leiða til þess að eigið fé lánastofnana lækkaði um 19% og er nær öruggt að engin lánastofnun gæti lifað slíkt af. Ætla má að með þessu yrði eigið fé Íbúðalánasjóðs uppurið fyrir áramót ef ekki kæmi á móti verulega aukið fé inn í reksturinn. Þetta mundi krefjast aukinnar skattheimtu sem því svarar nema ef jafnframt yrði ákveðið að frysta skuldahlið efnahagsreiknings viðkomandi lánastofnana. Önnur hliðaráhrif af frystingu verðtryggingar lána heimilanna er hætta á að útgáfa verðtryggðra skuldabréfa mundi stöðvast á meðan á frystingunni stæði og því yrðu heimili og fyrirtæki að fjármagna fjárfestingar sínar með skammtímalánum á því vaxtastigi sem nú gildir. Loks er hætt við að fjárfestar mundu ekki treysta verðtryggingu í kjölfar slíkra aðgerða og mundi lánstími húsnæðislána því að líkindum styttast umtalsvert. Minnisblað starfshópsins um efnahagslegar afleiðingar af frystingu eða afnámi verðtryggingar fylgir frumvarpinu sem fylgiskjal. Virðulegi forseti. Frumvarpið sem hér er til umfjöllunar hefur þegar fengið nokkra umræðu í samfélaginu í kjölfar þess að ríkisstjórnin kynnti áætlun um aðgerðir til aðstoðar fjölskyldum og heimilum í landinu vegna þess erfiða ástands sem samfélagið stendur frammi fyrir. Ég veit að margir bundu vonir við að verðtrygging fasteignalána yrði felld niður. Eins og ég hef þegar gert grein fyrir var sú leið skoðuð ítarlega og niðurstöðurnar voru þær að slík ráðstöfun yrði í raun óframkvæmanleg við núverandi aðstæður vegna þeirra efnahagslegu afleiðinga sem hún hefði í för með sér. Afnám verðtryggingar er einfaldlega ekki góður kostur í þeirri miklu verðbólgu og óstöðugleika sem nú er á fjármálamarkaði en ég tek fram að það er eitthvað sem mér finnst ástæða til að fara í þegar aðstæður leyfa. Í þessu samhengi vil ég leyfa mér að vitna til ágætrar greinar Gauta B. Eggertssonar og Jóns Steinssonar, með leyfi forseta: „Talsverð umræða hefur verið síðustu vikur um almenna skuldaniðurfellingu annaðhvort beint eða í formi tímabundins afnáms verðtryggingar. Almenn skuldaniðurfelling hefur tvo alvarlega ókosti. Í fyrsta lagi er hún gríðarlega dýr. Ef ráðist væri í 25% niðurfellingu húsnæðislána mundi það kosta ríkissjóð um 300 milljarða kr. í gegnum verri afkomu nýju bankanna. Slík aðgerð mundi því með öðrum orðum þýða hærri skatta í framtíðinni sem nemur 300 milljörðum kr. Þessir auknu skattar mundu bætast ofan á skattana sem þarf að afla til þess að borga fyrir annan kostnað ríkisins af kreppunni og hruni bankanna. Varlega áætlað verður sá kostnaður ekki undir 600 milljörðum kr. Ef við gefum okkur til einföldunar að landsmenn greiði skatta í réttu hlutfalli við tekjur sínar þá þýðir aukin skattheimta upp á 900 milljarða kr. í framtíðinni að fjölskylda sem er með árstekjur upp á 8 millj. þarf að greiða 6 millj. aukalega í skatta í framtíðinni. 2 millj. af þessum 6 millj. kr. væru vegna skuldaniðurfellingar.“ Þeir félagar Gauti B. Eggertsson og Jón Steinsson nefna einnig að hinn ókosturinn við svona almenna skuldaniðurfellingu er að stór hluti aðstoðarinnar mundi ekki renna til þeirra sem verst eru staddir. Þeir sem fengju mest út úr almennum skuldaniðurfellingum væru þeir sem hefðu stærstu húsnæðislánin. Ég ætla nú að ræða efni frumvarpsins og gera grein fyrir því hvaða áhrif það mun hafa á greiðslubyrði lána hjá þeim sem nýta sér greiðslujöfnun í samræmi við ákvæði frumvarpsins. Verði frumvarpið að lögum geta viðskiptavinir allra lánastofnana sem eru með verðtryggð fasteignaveðlán óskað eftir greiðslujöfnun lána sinna telji þeir það þjóna hagsmunum sínum. Gert er ráð fyrir að lögin komi til framkvæmda við næstu mánaðamót en til að svo megi verða verður þingið að afgreiða málið á mjög skömmum tíma því forrita þarf öll greiðslukerfi með tilliti til nýrrar vísitölu. Miðað við efnahagsspá Seðlabankans er áætlað að greiðslubyrði þeirra lána þar sem greiðslujöfnun verður beitt verði í lok næsta árs um 17% lægri en ella hefði orðið án greiðslujöfnunar. Greiðslubyrði lána hefur vaxið ört að undanförnu vegna mikillar verðbólgu samhliða því að kaupmáttur fólks hefur rýrnað. Við þessar aðstæður þyngist greiðslubyrði fólks af fasteignalánum verulega og getur reynst sumum ofviða vegna þess misræmis sem verður milli lána og launa. Megintilgangur frumvarpsins er að koma í veg fyrir eða sporna eins og kostur er við misgengi milli lána og launa. Markmið frumvarpsins er að bjóða lánshöfum leið til að brúa þetta bil með því að létta greiðslubyrðina tímabundið á meðan niðursveiflan gengur yfir og koma eins og kostur er í veg fyrir misgengi launa og greiðslubyrði lána eins og ég nefndi hér áður. Aðferðin við greiðslujöfnun felst í því að reiknuð verður ný vísitala, svonefnd greiðslujöfnunarvísitala sem gefin verður út mánaðarlega. Í greiðslujöfnunarvísitölunni verði vegin saman launaþróun samkvæmt launavísitölu Hagstofu Íslands og þróun atvinnustigs samkvæmt mælingum Vinnumálastofnunar. Ef afborganir samkvæmt greiðslujöfnunarvísitölu reynast lægri en afborganir samkvæmt vísitölu neysluverðs sem er grundvöllur verðtryggingar verðtryggðra lána er þeim hluta af afborgunum fasteignaveðlánsins sem nemur mismuninum frestað þar til greiðslujöfnunarvísitalan hækkar á ný umfram neysluvísitöluna. Sá hluti afborgana sem frestast er færður á sérstakan jöfnunarreikning sem bætist við höfuðstól lánsins. Þegar afborganir af láninu reiknaðar samkvæmt greiðslujöfnunarvísitölu eru aftur á móti hærri en afborganir reiknaðar samkvæmt neysluvísitölu greiðist mismunurinn inn á jöfnunarreikning til lækkunar höfuðstóls lánsins. Sé skuldajöfnunarreikningur við lok upphaflegs lánstíma er lánstíminn lengdur eins og nauðsynlegt er þar til lánið hefur verið greitt til fulls með sambærilegri greiðslubyrði og áður. Við útreikning á greiðslujöfnunarvísitölu verður miðað við 1. janúar 2008 og greiðslubyrði lána sem voru tekin fyrir þann tíma mun þróast í samræmi við greiðslujöfnunarvísitölu frá þeim degi og þannig verða svipuð og greiðslubyrðin þá. Hafi fasteignaveðlán verið tekið eftir 1. janúar 2008 mun greiðslubyrðin verða svipuð og hún var við upphaf lánstímans. Eins og ég sagði áðan munu allir sem eru með verðtryggð fasteignalán hvort sem þeir eru í viðskiptum við opinberar lánastofnanir, lífeyrissjóði eða önnur fjármálafyrirtæki með starfsleyfi hér á landi eiga rétt á greiðslujöfnun lána sinna samkvæmt frumvarpinu óski þeir eftir því. Slíkri umsókn skal koma á framfæri við viðkomandi lánastofnun og hún verður umsækjanda að kostnaðarlausu og þarf t.d. ekki að greiða við þessa skilmála breytingarstimpilgjald. Mikilvægt er að halda því til haga að lántakendur geta sagt sig frá greiðslujöfnun síðar á lánstímanum ef aðstæður þeirra breytast til betri vegar. Mikilvægt er líka að undirstrika í þessu sambandi að hér er ekki um tímabundið úrræði að ræða heldur gerir frumvarpið ráð fyrir áframhaldi þess nema annað verði ákveðið. Fyrir liggur að greiðslujöfnun muni í raun leiða til aukins kostnaðar fyrir lántakendur þegar upp er staðið í formi vaxta og verðbóta. Því er alls ekki sjálfgefið að fólk kjósi eða hafi hag af greiðslujöfnun. Hver og einn þarf að skoða þetta í ljósi aðstæðna sinna og taka ákvörðun í samræmi við það. Þetta úrræði léttir hins vegar umtalsvert greiðslubyrði af láni tímabundið í niðursveiflu og getur þannig létt byrðar heimilanna í landinu þó einkum þar sem staðan er þröng fyrir. Verði frumvarpið að lögum mun ég leggja áherslu á að vel verði staðið að kynningu úrræðisins gagnvart lántakendum þannig að hver og einn fái bestu mögulegu forsendur til að meta hvort greiðslujöfnun henti aðstæðum hans eða ekki. Forsendur sem hér er stuðst við um áhrif þessara breytinga byggjast á spám Seðlabankans um verðbólgu og atvinnuleysi en gert er ráð fyrir að launavísitala Hagstofunnar hækki lítið á næstunni. Rétt er að hafa í huga að í þeim gögnum sem unnið var með síðustu daga miðast útreikningar hins vegar við launakostnaðarvísitölu en ekki launavísitölu eins og frumvarpið gerir ráð fyrir að verði lögð til grundvallar. Ekki liggur fyrir á vettvangi Seðlabankans spá um þróun launavísitölu en til lengri tíma má reikna með að þessar vísitölur þróist með svipuðum hætti þótt einhver hliðrun geti orðið á milli tímabila. Í vinnslu málsins hafa nokkrar aðferðir verið notaðar til að reikna út áhrifin af greiðslubyrði og kemur fram lítilsháttar mismunur á niðurstöðum eftir því hvaða aðferð er beitt. Annars vegar er ástæðan tæknileg útfærsla sem snýr að þeirri tímatöf sem er á birtingu launaþróunar á launavísitölu Hagstofunnar og þeim tíma sem reikningskerfi banka og Íbúðalánasjóðs þurfa til að reikna afborganir næsta mánaðar. Því liggur ekki endanlega fyrir hversu mikið þarf að hliðra launavísitölunni til en vonir standa til að það verði einungis um tveir mánuðir eins og nú er með vísitölu neysluverðs. Hins vegar liggur ástæðan í því að útreikningar miðuðust ýmist við launakostnaðarvísitölu eða launavísitölu. Í gögnum og dæmum sem unnið hefur verið með undanfarna daga var miðað við launakostnaðarvísitölu í samræmi við spá Seðlabanka eins og áður hefur komið fram enda við það miðað að öll gögn byggðust á sömu spánni, þ.e. spá Seðlabankans. Til enn frekari skýringar var ákveðið að notast einnig við spá um launavísitölu þar sem sú vísitala er birt mánaðarlega. Báðar aðferðir gefa svipaða niðurstöðu fyrir greiðslubyrði heimila í lok næsta árs enda gangi forsendur eftir. Nokkur munur er hins vegar á upphafsbreytingunni. Ef miðað er við spá um launavísitölu verður greiðslubyrði áætluð í desember um 6% lækkun í stað 10% ef miðað er við launakostnaðarvísitölu. En í febrúar verður greiðslubyrðin 11% lægri en ella hefði orðið án greiðslujöfnunar. Þá er einnig vert að hafa í huga að dæmin byggja á spá um þróun neysluvísitölunnar annars vegar og hins vegar spá um þróun launa og atvinnuleysis. Allar eru þessar forsendur breytingum undirorpnar og því rétt að hafa alla fyrirvara á niðurstöðum. Dæmin sýna þó hversu mikilvægt úrræðið gæti reynst ef þróun efnahagsmála þjóðarinnar verður með svipuðum hætti og Seðlabankinn spáir fyrir um. Í frumvarpinu er farið yfir áhrif þessarar greiðslujöfnunar á lánastofnanir og þar segir, með leyfi forseta: „Ætla má að ef allir lántakendur verðtryggðra fasteignaveðlána nýttu sér þessa greiðslujöfnun hjá fjármálafyrirtækjunum mundi lausafé þessara fyrirtækja minnka um kringum 13 milljarða kr. í árslok 2009, mest hjá bönkum, sparisjóðum og Íbúðalánasjóði. Svarar þetta til 1,3% af heildarupphæð verðtryggðra lána heimilanna. Til að mæta þessari lausafjárþörf, sem þó telst ekki umtalsverð enda einungis um 0,3% af lánakerfinu í heild, er lagt til að lögð verði sú skylda á ríkissjóð að tryggja með atbeina Seðlabanka Íslands, eftir atvikum, að lánastofnanir skv. 1. mgr. ákvæðisins hafi aðgang að lausafé til að mæta þeim áhrifum sem greiðslujöfnun samkvæmt þessum lögum hefur á lausafjárstöðu þeirra. Með slíkri fyrirgreiðslu á að vera tryggt að lánastofnanir skv. 1. mgr. verði ekki fyrir tjóni vegna þeirrar skyldu sem lögð er á þær með setningu laganna.“ Samkvæmt minnisblaði sem félags- og tryggingamálaráðuneyti hefur borist frá Íbúðalánasjóði liggur þegar fyrir, að teknu tilliti til lausafjárstöðu sjóðsins, að ekki er talið að hann þurfi á sérstakri fyrirgreiðslu að halda á árinu 2009 vegna fyrirhugaðrar greiðslujöfnunar útlána. Það sama gildir um lífeyrissjóðina og í þeim 13 milljörðum sem hér er getið um hefur verið dregið frá að lífeyrissjóðir þurfi á fyrirgreiðslunni að halda og talan lækkar enn fyrst í ljós hefur komið að Íbúðalánasjóður þarf ekki á fyrirgreiðslunni að halda. Virðulegi forseti. Ég get farið að ljúka máli mínu. Frumvarpið fer nú til meðferðar í félags- og tryggingamálanefnd, sem fjallar um málið og metur hvort hún treystir sér til að afgreiða það á þeim skamma tíma sem hér er gert ráð fyrir. En samkvæmt upplýsingum sem við höfum þarf að hafa mjög hraðar hendur á afgreiðslu málsins og helst að afgreiða það á þessum sólarhring ef það á að geta komist til framkvæmda og haft áhrif á greiðslubyrði þeirra sem kjósa að velja þessa leið núna 1. desember. En að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til hv. félags- og tryggingamálanefndar.

Herra forseti. Ég hafði hugsað mér að spyrja hæstv. ráðherra hvað hún meinti með því að afgreiða þyrfti þetta mál hér á mjög skömmum tíma. Nú er upplýst að það eigi að gerast á þessum sólarhring. Á sama tíma segir hæstv. ráðherra að það atriði sem hér er sagt að verið sé að taka á, þ.e. verðbólguskotið, hækkun verðbóta og vaxta á húsnæðislánum, hafi verið skoðað ítarlega í nefnd á vegum ráðuneytisins. Er það svo að Alþingi eigi ekki að fá að skoða þessa hluti ítarlega? Eða telur ráðherrann að Alþingi geti skoðað þetta viðamikla mál ítarlega á þessum sólarhring sem nú er ansi langt kominn, hæstv. ráðherra? Ég óska eftir svari við því. Ég tel í rauninni enga ástæðu til að vera með neina fljótaskrift á þessum málum. Það er alveg ljóst að önnur úrræði eru fyrir fólk hjá Íbúðalánasjóði, að flytja greiðslur aftur fyrir gjalddaga og þar á meðal bæði skuldbreytingalánin og greiðslujöfnunarlánin sem verið er að lengja hér úr 15 árum í 30. Stór hluti lána er þegar í þeim farvegi og ekkert sem kemur í veg fyrir að svo geti verið áfram og gagnast því fólki sem hér um ræðir. Ég hjó líka eftir því að hæstv. ráðherra talaði um að tekjur lánastofnana yrðu einhverjum milljörðum króna lægri og ég óska eftir því að það komi skýrt fram hvaða tala þar var nefnd.

Virðulegi forseti. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að hér er um skamman tíma að ræða en það helgast af því að við sem höfum lagt fram þessa tillögu berum þá ósk í brjósti að hún geti gagnast þeim sem þurfa að greiða af lánum sínum 1. desember. Það ræðst auðvitað af þinginu, þingið er með málið til meðferðar og félags- og tryggingamálanefnd og ég verð að sætta mig við þá niðurstöðu sem verður í nefndinni. En ég legg áherslu á að málinu verði hraðað. Þetta getur ekki komið í staðinn fyrir þau greiðsluerfiðleikaúrræði sem nú eru til staðar hjá Íbúðalánasjóði, við erum að tala um að greiðslubyrðin lækki hjá þeim sem velja þetta úrræði og það er einfaldlega þess vegna sem við leggjum áherslu á að þessu verði hraðað.  Hv. þingmaður spyr líka um lækkun á eigin fé. Við höfum farið nákvæmlega yfir hvað þetta mundi þýða. 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Ég held að nauðsynlegt sé að kalla eftir skýrslu þeirrar nefndar sem fékk þetta verðtryggingarmál til ítarlegrar skoðunar, athuga hvað sú nefnd hefur haft langan tíma til að skoða þau mál ítarlega vegna þess að vandinn sem við erum að tala um er ekki tíuþúsundkall 1. desember. Það er bara rangt. Vandinn sem verið er að tala um er að verðbólguskotið sem ríða mun yfir þegar krónunni verður fleytt mun hafa alveg gríðarleg áhrif á greiðslubyrði heimilanna, ekki endilega 1. desember næstkomandi heldur út allt næsta ár. Ég er ansi hrædd um að ýmsir gjalddagar verði þyngri en 1. desember hjá fólki eftir að atvinnuleysið er orðið meira og þegar uppsagnarfresturinn er liðinn hjá þeim sem þegar hafa fengið uppsagnarbréfin. Ég held að nær væri að Alþingi tæki sér tak og skoðaði verðtryggingarmálin í alvöru. Er það virkilega svo að verðbólguskotið sem menn eru að undirbúa með láni frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum eigi að nota til eignamyndunar í lánastofnunum? Hæstv. ráðherra nefndi hér í ræðu sinni að tekjur lánastofnana yrðu 180 milljörðum kr. lægri, heyrðist mér, ef verðtryggingin yrði tekin af frá 1. júní á þessu ári til 1. júní á næsta ári. Hvað þýðir það? Það þýðir að heimilin eiga að borga 180 milljarða kr. vegna verðbólgunnar fyrir það tímabil. Það er bara þannig. Það er þetta sem Alþingi á að tala um, hæstv. forseti, og ég hlýt að ítreka þá ósk að Alþingi fái góðan tíma til að skoða þetta og fái þessa skýrslu. Því það er líka upplýst að úrræðið sem hér er verið að kynna er ekki lækkun á greiðslubyrði, það er frestun á greiðslum og eins og hæstv. ráðherra sagði, það verður fólki dýrara og erfiðara þegar upp verður staðið. Ég er ekki viss um að þetta sé rétt leið, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Ég vildi gjarnan geta farið þá leið að strika út verðtrygginguna, að stilla greiðslur fólks yfir á vaxtastig t.d. áður en hrunið átti sér stað og lækka verulega greiðslubyrði lána hjá fólki, t.d. um 25% eða eitthvað slíkt. Ég hef farið yfir það hvað það þýðir  Vinstri græn hafa talað hér fyrir Íbúðalánasjóði, ég tala líka fyrir því að við verjum Íbúðalánasjóð, en það liggja fyrir útreikningar um að ef við förum þá leið að frysta t.d. verðtrygginguna eða lánin næstu mánuðina muni eigið fé Íbúðalánasjóðs verða uppurið á tveim mánuðum. Auðvitað mun félags- og tryggingamálanefnd fá allar upplýsingar sem við höfum um þetta mál frá sérfræðinganefndinni og þar verður ekki legið á neinu til þess að fara yfir málið. Sérfræðinganefnd sem var skipuð hagfræðingum og viðskiptafræðingum og stærðfræðingum lá mjög yfir þessu máli. Hún hafði ekki langan tíma, ég held að það hafi verið upp úr miðjum októbermánuði sem nefndin byrjaði að skoða þetta mál þannig að hún fundaði stíft og mikið einmitt til að geta komið með tillögur sem hefðu áhrif á það að lækka greiðslubyrði hjá fólki 1. desember næstkomandi. Ég margsagði það hér og dreg enga dul á það að við erum að fresta afborgunum en það er sú leið sem farin var t.d. 1985 og 1991 einmitt til að koma í veg fyrir misgengi launa og lána. Þótt slíkt hafi komið upp áður hafa menn ekki treyst sér til að strika yfir verðtrygginguna eða frysta verðtryggingu og menn treysta sér heldur ekki í það núna. Og þó við séum ekki að tala um mjög mikla léttingu á greiðslubyrði 1. desember mun hún verða enn meiri á næsta ári fyrir þá sem velja að fara þessa leið.

Herra forseti. Hæstv. félagsmálaráðherra hefur nú mælt fyrir frumvarpi til laga um greiðslujöfnun fasteignaveðlána til einstaklinga og vil ég á þeim stutta tíma sem ég hef við 1. umr. málsins gera örstutta grein fyrir þeim sjónarmiðum sem ég get komið á framfæri á þeim tíma að því varðar bæði efni máls og ekki síst kannski vinnubrögð og vinnulag í þinginu. Ég vil taka það skýrt fram að þar sem ég mun verða fulltrúi míns flokks í félagsmálanefnd við afgreiðslu og vinnslu þessa máls munum við að sjálfsögðu nálgast það með algjörlega opnum huga. Fulltrúar á okkar vegum hafa fengið vissa kynningu á því á síðustu sólarhringum og er rétt að það komi fram. Engu að síður er frumvarpið fyrst lagt fram og dreift hér í dag í fullbúinni mynd og með öllum fylgiskjölum sem því eiga að fylgja og ég verð að viðurkenna að sum þeirra er ég að sjá fyrst núna þó að ég hafi síðasta sólarhringinn legið yfir þeim drögum sem a.m.k. mér bárust í hendur. Við munum að sjálfsögðu nálgast þetta mál efnislega með opnum huga og án allra fordóma. En varðandi vinnubrögðin sérstaklega þá verð ég að segja alveg eins og er að ég er ekki reiðubúinn til þess á þessum tímapunkti, a.m.k. fyrir mína hönd og míns flokks, að gangast inn á að málið verði afgreitt á örfáum klukkutímum sem lög frá Alþingi. Að minnsta kosti verður þá að reiða fram óyggjandi skýringar eða rökstuðning fyrir því að það sé óhjákvæmilegt til að niðurstaðan geti náð fram að ganga. Ég hef sjálfur miklar efasemdir um að það geti verið rétt að einhverjir sólarhringar í því efni getið ráðið úrslitum, að heimurinn hrynji í þessu efni ef Alþingi leyfir sér að taka tvo, þrjá sólarhringa t.d. fram á fimmtudag eða svo til að afgreiða þetta mál. Mun ég áskilja mér rétt til að halda þeim sjónarmiðum til haga eða óska frekari skýringa og rökstuðnings fyrir hraðari málsmeðferð. Það er einfaldlega ekki hægt að una við það, virðulegi forseti, að Alþingi sé æ ofan í æ stillt frammi fyrir einhverjum afarkostum í þessu efni, að mál séu reidd hér fram tilbúin af hálfu stjórnarflokkanna og þau hafi jafnvel verið lengi í meðförum í ráðuneytunum. Hæstv. félagsmálaráðherra, sem ég vona að sé að fylgjast með umræðunni, upplýsti hér að um miðjan október hefði sérfræðinganefnd hafið störf eða skoðað tiltekna hluti eins og t.d. verðtrygginguna þannig að hún hefur haft u.þ.b. mánuð til að skoða þessi mál af sinni hálfu. Um helgina var sagt að hæstv. félagsmálaráðherra hefði ekki getað mælt fyrir þessu máli síðastliðinn fimmtudag vegna þess að það hefði ekki verið afgreitt úr báðum stjórnarflokkunum. Það kann vel að vera rétt, ég veit ekkert um það, en síðan er okkur í stjórnarandstöðunni stillt upp í dag og sagt hér þegar klukkan er orðin fimm: Þetta þarf að afgreiðast á þessum sólarhring. Það hljóta allir að sjá ósanngirnina í því sem við stöndum frammi fyrir vegna þess að við verðum auðvitað að fá tækifæri til þess að rýna málið, spyrja þá sem hafa matreitt það, fá umsagnir, þó að þær séu munnlegar, inn á fund nefndarinnar og fara í gegnum þær og vinna okkar álit, hugsanlega leita eftir viðhorfum í okkar eigin þingflokkum þannig að það gefist ráðrúm til að þingflokkarnir komi saman til stuttra funda. Ég mun því mælast til þess, ef ekkert sérstakt og óyggjandi kemur fram um að óhjákvæmilegt sé að afgreiða málið með þessu hraði, að við tökum okkur a.m.k. einhverja sólarhringa til þess. En burt séð frá þessu vil ég segja að tilgangur frumvarpsins eins og kemur fram í 1. gr. þess, að jafna greiðslubyrði af verðtryggðum fasteignaveðlánum einstaklinga, er að sjálfsögðu jákvætt og mikilvægt innlegg í því efnahagsóviðri sem geisar um þessar mundir til að laga stöðu heimilanna almennt. Að sjálfsögðu verður líka að halda því til haga að við teljum að þær aðgerðir í þágu heimilanna sem ríkisstjórnin hefur kynnt og gerði í heilsíðuauglýsingu fyrir örfáum sólarhringum síðan þar sem taldir eru upp allmargir liðir, einir 10 eða 12 liðir þar sem farið er yfir til hvaða aðgerða ríkisstjórnin hyggst grípa, þá sýnist mér í stórum dráttum að ríkissjóður sé í raun ekki að koma með nein sérstök útgjöld eða neitt sérstakt innspil í það verkefni að leysa greiðsluvanda heimilanna. Ég fæ t.d. ekki séð að sérstök útgjöld til heimilanna séu fólgin í því frumvarpi sem hér liggur fyrir. Ég tel að skoða hefði átt aðra kosti. Hæstv. ráðherra fór hér yfir verðtrygginguna sérstaklega og fékk andsvar um það mál. Ég er einn af þeim sem hafa lengi verið þeirrar skoðunar að afnema eigi verðtryggingu. Ég er alfarið andvígur því hvort sem þar eru innlán eða útlán að þau séu bundin verðtryggingu og ég tel að við heilbrigðar aðstæður eigi einfaldlega að ákveða vexti ofan á skuldbindingar af þessum toga. Hitt er svo auðvitað alveg ljóst, og ég geri mér mætavel grein fyrir því, að langmest af skuldbindingum í dag eru bundnar verðtryggingu og það er ekki hægt að henda henni í einu vetfangi eins og ekkert sé. Bæði kostar það mikið fé og þar að auki eru skuldbindingarnar með þessum kjörum og væntanlega er ekki hægt að taka þær af með lagasetningu. Þetta ætti þá fyrst og fremst við um nýjar skuldbindingar eða hugsanlega að menn gætu átt val um skipti á einhverjum tilteknum kjörum. Það er líka þannig að erfitt er að afnema verðtrygginguna í mikilli verðbólgutíð. Það er sannarlega rétt. En þá má minna á að í kjölfar þjóðarsáttarinnar 1990 voru áform uppi um að afnema verðtrygginguna og verðbólgan náðist þá niður á viðráðanlegt stig. Hæstv. félagsmálaráðherra var reyndar um tíma félagsmálaráðherra um það leyti líka. En ríkisstjórnin sem tók við árið 1991 undir forustu Sjálfstæðisflokksins fylgdi ekki eftir ásetningi ríkisstjórnarinnar frá 1988–1991 um að afnema verðtrygginguna og það var síðan aldrei gert þó að efnahagslegar aðstæður hafi verið til staðar á þeim tíma, því miður. Ég viðurkenni fúslega að það eru erfiðar aðstæður til þess núna en krafan er samt sú í samfélaginu, mjög rík, að farið verði í þetta verðbólgumál. Í minnisblaði sem fylgir frumvarpinu er rakið hvað það kostar að fella tímabundið niður verðtrygginguna, t.d. frá júní á þessu ári til júní á næsta ári, og það er talinn óbærilegur kostnaður. Ég velti fyrir mér hvort hægt hefði verið að fara einhverja mildari leið t.d. eins og þá að setja þak á hækkun verðtryggingarinnar þó að hún væri ekki fryst að fullu, að það væri sett eitthvert þak á verðtrygginguna. Ég spyr hvort það hafi verið skoðað ítarlega og mun óska eftir upplýsingum um það á vettvangi nefndarinnar. Það er nefnilega ekki hægt að mínu viti að taka verðbólguskotið sem óhjákvæmilega kemur núna og velta því öllu yfir á heimilin og fyrirtækin í landinu, að þau greiði verðbólguskotið að fullu en lánveitendur hafi bæði belti og axlabönd, eins og sagt er, í þessu efni og fái allt sitt. Hér er auðvitað um að ræða verulega, jafnvel milljarða tilfærslu sem ég get ekki fellt mig við að farið sé í. Verðbólguskotið á sem sagt að mynda eign hjá lánveitendunum upp á milljarða sem heimilin og fyrirtækin sitja svo uppi með til allrar framtíðar. Þetta finnst mér vera ójöfnuður og það er ófélagslegur svipur á þessari aðferðafræði. Ég velti því fyrir mér hvort ríkisstjórnin hafi ekki hugsað þá leið að hækka umtalsvert vaxtabætur. Vaxtabætur sem í dag eru tekjutengdar skila sér auðvitað best til þeirra sem helst þurfa á þeim að halda. Og til þess að koma til móts við aukna greiðslubyrði hefði að mínu mati verið athugandi að fara þá leið að hækka vaxtabætur og húsaleigubætur. Helst hefði ég viljað sjá vaxtabætur og húsaleigubætur í einum pakka, eins konar húsnæðisbótapakka. Taka húsaleigubæturnar alfarið af sveitarfélögunum og yfir á ríkið, létta þar með vissri byrði af sveitarfélögunum sem veitir ekki af þegar þau verða fyrir miklu tekjutapi og auknum útgjöldum vegna félagslegra aðstæðna í sveitarfélögunum við þessar erfiðu aðstæður. Ég hefði viljað sjá fyrir mér einhverjar aðgerðir þar sem tekið hefði verið á þessu heildstætt. Síðan er ekki hægt að horfa fram hjá því, sem reyndar kom fram í máli hæstv. ráðherra, að hér er um að ræða frestun. Það er auðvitað verið að fresta greiðslubyrðinni eða draga hana á langinn, þannig að þegar upp er staðið verður heildargreiðsla lántakenda meiri en hún ella hefði orðið. Hún verður meiri yfir allan lánstímann og það kemur fram í greinargerð og umsögn fjármálaráðuneytisins og kom fram í ræðu hæstv. ráðherra. Það er kannski ekki um aðra leið að ræða ef menn ætla að draga úr greiðslubyrðinni í augnablikinu en að fresta henni til seinni framtíðar en það er auðvitað ekki nein heildarlausn á vanda fjölskyldnanna við þær aðstæður sem nú ríkja, því miður. Við horfum sem sagt fram á það núna að verðbólguskotið sem mun fylgja vaxtahækkuninni og því að gengið fer á flot í kjölfar lánveitingarinnar frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, mun flytja eignir til í samfélaginu, frá almenningi og til fjármagnseigenda. Það finnst mér ekki vera mjög jafnaðarleg nálgun á málið og ég hefði viljað skoða aðra hluti í því efni. Ég vona að til þess gefist ráðrúm á vettvangi nefndarinnar og ég vonast líka til að formaður nefndarinnar sjái til þess að ef við getum með góðu móti tekið okkur einhverja sólarhringa án þess að það stefni málinu öllu í uppnám þá fáum við þá.  Ég vil líka láta kanna hvort það sé ekki tæknilega mögulegt að fresta gjalddaganum 1. desember um einhverja sólarhringa. Það vill svo til að obbinn af þessum lánum er í sjálfvirkri skuldfærslu í bankakerfinu, það er ekki um það að ræða að prentaðir séu út greiðsluseðlar fyrir alla. Það er líka svo að kerfið sem hér er notað var sett á stofn í Reiknistofu bankanna 1985. Þá fóru um 6.000 lán inn í það kerfi. Mér er sagt að um 700 lán keyri enn þá á þessu kerfi í dag. Ergo: Þetta kerfi er til hjá Reiknistofu bankanna, það þarf ekki að hanna það upp á nýtt. Mér finnst því mjög sérkennilegt ef það kostar svo mikla vinnu og erfiðleika að ekki sé hægt að taka örfáa sólarhringa á vettvangi Alþingis til að fara yfir þetta mál og ég mun áskilja mér rétt til þess. En að öðru leyti af því að tíma mínum er að ljúka, virðulegi forseti, þá vil ég einfaldlega segja og ítreka það sem ég sagði í upphafi að tilgangur þessa frumvarps er jákvæður. Við styðjum hann þó að við hefðum gjarnan viljað ganga lengra og taka inn í þetta aðra hluti sem ég hef þegar rakið hér í stuttu máli. Við áskiljum okkur rétt til að fara rækilega yfir það með þeim umsagnaraðilum sem verða boðaðir á fund nefndarinnar hvaða áhrif þetta hefur nákvæmlega fyrir fjölskyldurnar í landinu og við áskiljum okkur rétt til að óska eftir því að fá a.m.k. tilhlýðilegan tíma til að fjalla um það á vettvangi 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hefur farið ágætlega yfir sjónarmið sín varðandi það frumvarp sem hér er lagt fram og haft áhyggjur af því að það verði keyrt of hratt í gegn. Hann hefur einnig bent á að hann hafi áhyggjur af því að þær tillögur sem hér eru lagðar fram miðist við að frestun sé á greiðslu, fyrst og fremst sé verið að létta greiðslubyrði til skamms tíma en ef menn horfi til lengri tíma verði fólk að greiða þetta. Skilja mátti á ræðu hv. þingmanns að ef menn felldu þetta að einhverju leyti niður væri verið að bjarga einhverjum skuldareigendum en svo óheppilega vill til að skuldareigendur sýnast mér í þessu tilfelli eingöngu vera ríkisbankarnir, Íbúðalánasjóður og lífeyrissjóðir. Við erum þá að tala um að fella þetta niður þar og færa það yfir á milli þessara aðila. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort það endi ekki hvort sem er á ríkissjóði og hvort honum finnist eðlilegra að það sé greitt í gegnum skattkerfið en með þeim hætti sem þarna er og taka þá á því síðar ef ástæða er til að fella niður skuldir með öðrum aðferðum þar sem þá verði felldar niður skuldir á þeim sem á því þurfa að halda. Mig langar hins vegar að spyrja hv. þingmann að því hvort það sé ekki rétt skilið hjá mér að hv. þingmaður sé sammála mér um að við eigum að stefna að því að þetta komi til framkvæmda fyrir 1. desember, við tökum þann tíma sem við höfum miðað við að það náist. Verði það niðurstaðan að þessu verði að ljúka í dag til að það sé hægt mun hv. þingmaður styðja okkur í vinnunni í efnahags- og tryggingamálanefnd? Annars tökum við þá tíma fram á fimmtudag - svo óheppilega vill til að ekki eru fundardagar í þinginu á morgun og á miðvikudag. Við tökum það þá fyrir á fimmtudag ef við höfum tíma til þess. 

Herra forseti. Hv. þingmaður ber hér fram eðlilegar og málefnalegar spurningar, ég ætla að svara þessu varðandi skuldirnar og skattana sem hann setur hér í samhengi. Ég geri mér grein fyrir því að ef menn ætla að leggja fjármagn úr ríkissjóði í að koma til móts við þessa auknu greiðslubyrði fjölskyldna í landinu getur það þýtt lántöku eða aukna skatta til framtíðar. En það er þá öðruvísi greiðslubyrði, henni er dreift með öðrum hætti ef það er gert í gegnum skattana en í gegnum það form sem hér er verið að tala um. Þetta er pólitísk spurning sem mér finnst eðlilegt að við veltum fyrir okkur. Ég ætla ekkert að segja það hér og nú að þannig eigi það að vera en mér finnst mjög gild rök fyrir því að velta því fyrir sér pólitískt hvort menn vilja reyna að koma þessum verðbólgukúf í einhvern sameiginlegan farveg landsmanna allra frekar en að það lendi með þessum hætti. Þess vegna nefndi ég t.d. vaxtabæturnar - ég hefði talið að við gætum farið í gegnum vaxtabótakerfið til að koma til móts við þessar fjölskyldur, hugsanlega einhverja blöndu af þessum aðferðum öllum. En það er hlutur sem mér finnst eðlilegt að við ræðum betur á vettvangi nefndarinnar. Ég hef sem sagt enga fyrir fram gefna fordóma gagnvart einstökum leiðum í þessu efni og mér heyrist hv. þm. Guðbjartur Hannesson ekki hafa það heldur. Varðandi tímafrestina sagði ég að ég vildi fá þann tíma sem við gætum tekið. Ég ætla ekki að leggja stein í götu þess að málið fáist afgreitt en ég trúi því ekki enn að tímaramminn um það sé svo þröngur að ekki fáist einhverjir örfáir sólarhringar af tæknilegum ástæðum - það á að leita allra leiða til þess að taka þann tíma sem við þurfum. Ég er sannfærður um að það er hægt. 

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst segja að það er óvænt og að sumu leyti athyglisvert að niðurstaðan eftir athugun málsins skuli vera að grípa til þess bjargráðs að endurvekja gamla löggjöf frá tíð framsóknarráðherra í félagsmálaráðuneytinu, Alexanders Stefánssonar, sem ég veit að hæstv. ráðherra átti mikil samskipti við í þinginu á sínum tíma. Það undirstrikar kannski að þegar menn fara ofan í mál af þessum toga - því að löggjöfin var þá sett í framhaldi af misgengi launa og verðlags árið 1983 sem kom mjög hart við ýmsa einstaklinga í þjóðfélaginu á þeim tíma þegar verðbólga var mjög há, laun sátu eftir og greiðslubyrði lána hækkaði mjög mikið. Niðurstaðan á þeim tíma varð að ekki væri hægt að gefa eftir greiðslur eða skuldbindingar, hluta skuldbindinganna sem fólust í lánveitingunni, vegna þess að þegar menn gefa eftir peninga þarf einhver að borga. Niðurstaðan fyrir 25 árum varð að ekki væri hægt að leggja byrðarnar á einhvern annan hóp og þess vegna var gripið til þess ráðs að búa til löggjöf sem fleytti mönnum yfir tímabilið með greiðslujöfnun þar til hlutirnir breyttust því að auðvitað styttir alltaf öll él upp um síðir. Sú þróun sem var í gangi þá og nú, að fasteignir lækka í verði og eigið fé eigenda þeirra minnkar eða jafnvel hverfur á skömmum tíma, snýst við innan fárra ára. Þá hækka fasteignirnar í verði á nýjan leik og eigið fé myndast aftur eins og gengur. Hversu sanngjarnt eða ósanngjarnt sem það nú er að menn þurfi að ganga í gegnum þetta tímabil og borga af sínum lánum glíma menn líka við þessa spurningu: Er sanngjarnara að einhver annar borgi? Niðurstaðan fyrir 25 árum var sú að ekki var talið ráðlegt, eða mönnum fannst ekki í það leggjandi, að taka háar fjárhæðir af ákveðnum hópi og færa þær yfir á annan hóp. Sama niðurstaða hefur orðið nú 25 árum seinna þar sem aðstæður eru sumpart svipaðar. Þó að aðdragandinn að þeim sé ólíkur má sjá sömu einkenni. Menn standa frammi fyrir því þegar á að mæta kröfunni um afnám verðtryggingar við þessar aðstæður, skerta verðtryggingu um tíma eða annað slíkt, að það getur út af fyrir sig verið sanngjarnara fyrir þá sem eru að borga en það lendir alltaf á einhverjum öðrum að borga reikningana. Hver á það að vera? Ef það er ríkissjóður þurfa skattgreiðendur að borga reikninginn. Ef það eru sparifjáreigendur er það mjög stór hópur og við skulum muna að eignir heimilanna í landinu eru líklega þrisvar sinnum meiri en skuldirnar. Skuldir heimilanna nema um 30% af eignum. Eignir heimilanna eru bæði innstæður, fasteignir, lífeyrissjóðsréttindi og annað sem er verðmætt í dag. Ef menn grípa til þess að færa vaxtaverðlagið niður er kostnaðurinn við það þegar upp er staðið meiri fyrir heimilin í landinu en ávinningurinn. Þá mundu atvinnufyrirtæki hagnast á þessari breytingu. Þá væri verið að færa fjármagn frá heimilunum til atvinnufyrirtækjanna vegna þess að atvinnufyrirtækin eru stærstu skuldararnir. Eðlilega, það er ekkert athugavert við það. Svona er eignasamsetningin í þjóðfélaginu og ef við svörum kröfum um að færa skuldir af stórum hópi skuldara lenda byrðarnar á sama hópi, kannski ekki alltaf sömu einstaklingum en á sama hópi. Margir einstaklinganna sem skulda eru líka stórir eigendur í lífeyrissparnaði. Eru þeir eitthvað bættari með því að skuldum sé létt af þeim með því að strika út ákveðinn hluta skuldanna en um leið strikast út ákveðinn hluti af lífeyrisréttindunum? Allt þetta þarf að hafa í huga þegar menn vega og meta þessi mál. Mér sýnist á öllu að hæstv. félagsmálaráðherra hafi komist að þeirri niðurstöðu að þetta væri skásta færa leiðin miðað við þann tíma sem menn hafa gefið sér til að finna lausn. Við skulum ekki útiloka að menn finni aðrar betri lausnir. Ég hef alltaf verið dálítið veikur fyrir ákveðinni efnahagsleið sem mikið var talað um fyrir nærri 20 árum, kannski hvað mest fyrrverandi hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson þegar hann var formaður Vinnuveitendasambands Íslands, en það er niðurfærsluleið. Mér hefur alltaf fundist það skynsamleg leið en hún byggist á því að allir taki höndum saman um samræmdar aðgerðir og samkomulag sé um áhrif á hvern og einn hóp. Niðurfærsluleiðin mundi færa niður skuldir, færa niður eignir, tekjur o.s.frv. en hún færir líka niður verðlag og kemur á miklum stöðugleika ef samkomulag næst. Þessu var þreifað á í aðdraganda þjóðarsáttarinnar um 1990 en um það náðist ekki samkomulag heldur var farin önnur leið sem er samt ekki mjög frábrugðin niðurfærsluleiðinni. Ég hef alltaf verið dálítið veikur fyrir henni og mér finnst að í þeim erfiðleikum sem við stöndum frammi fyrir núna ættu menn kannski að taka upp þráðinn þar sem frá var horfið fyrir hartnær 20 árum og kanna hvort við getum ekki notað þá leið eða afbrigði af henni til þess að koma á nýrri skipan efnahagsmála hér á landi. Ég vildi að þetta kæmi fram, virðulegi forseti, til þess að menn sæju viðhorf mín til stóru dráttanna í þessum efnum. Ég sé ekki frekar en hæstv. félagsmálaráðherra að það sé fær leið út úr stöðunni núna að taka verðtrygginguna úr sambandi að hluta eða öllu leyti skuldamegin. Það yrði þá að vera hinum megin og ég held að það yrði enn meiri ófriður um það. Þetta þýðir ekki endilega að ég sé á þeirri skoðun að verðtryggingin eigi að vera um aldur og ævi. Hún er afleiðing af óstöðugu umhverfi og við getum ekki ætlað okkur að búa áfram við óstöðugt umhverfi heldur hljótum að reyna að koma á aðstæðum til þess að geta afnumið verðtryggingu. Það hlýtur að vera markmiðið. Í byrjun þessarar aldar gafst tækifæri til þess að afnema verðtrygginguna en það var látið ónotað, kannski vegna þess að ekki var nægilegur þrýstingur af hálfu skuldara. Þá var stöðugleiki í verðlagi og menn fundu ekki svo mikið fyrir háum verðtryggðum skuldum vegna þess að verðtrygging dreifir skuldabyrði og er hagstæð skuldurum að því leyti. Kannski vantaði þrýsting til þess að nota tækifærið meðan það gafst en við skulum vona að þær aðstæður komi upp aftur. Þá eigum við auðvitað að stíga skrefið til fulls og niðurfærsluleiðin eða einhver viðlíka efnahagsleg aðgerð getur hjálpað okkur til að komast á þennan stað. Ég held að það væri mikið óráð á þessari stundu að boða að hróflað yrði mikið við verðtryggingunni. Ég held að það mundi skapa miklu meiri usla en ávinning. Við skulum ekki gleyma því að eignamegin eru gríðarlegar fjárhæðir sem bundnar eru með beinum eða óbeinum hætti við verðtryggingu og ef menn færu að hreyfa mikið við því mundu menn fara með féð úr landi hver sem betur gæti. Þá held ég að þýddi lítið að taka bara tveggja milljarða lán hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Menn yrðu að taka miklu hærri fjárhæðir að láni hjá honum og öllum öðrum sem hönd á festi til þess að geta staðið undir því útstreymi sem mundi leiða af því að flótti kæmist í lið þeirra sem eiga þessar eignir. Ég held því að menn verði að vara sig á því að rugga þeim báti um þessar mundir. Virðulegi forseti. Það er venja þegar rædd eru mál frá ríkisstjórninni að á dagskrá fundarins séu mál af sama toga frá þingmönnum en einhverra hluta vegna hefur misfarist að setja á dagskrá þessa þingfundar frumvarp sem ég flutti um sama efni. Því vil ég, með leyfi forseta, fá að víkja að því máli og benda hæstv. ráðherra og öðrum á að frumvörpin eru sumpart eins en sumpart er mitt frumvarp víðtækara og svarar því kannski betur þeim þörfum sem verið er að mæta. Í frumvarpi ráðherra er gert ráð fyrir greiðslumiðlun sem er óháð raunafkomu hvers einstaklings, breytingum sem verða á tekjum hans. Í mínu frumvarpi er gert ráð fyrir að miða við greiðslugetu þannig að raunveruleg breyting á aðstæðum hvers og eins kalli fram möguleika á að laga greiðslubyrði lánanna að þeirri greiðslugetu. Gildissviðið er sem sagt víðtækara og nær til allra skulda en ekki bara fasteignaveðlána sem ég held að menn verði að taka á. Í þjóðfélaginu hafa mjög margir skuldsett sig mikið á síðustu fimm árum eða svo og kannski má segja óskynsamlega mikið því að menn eiga alltaf að vera ábyrgir gerða sinna. Hver og einn átti auðvitað að vega og meta hvað hann þorði að steypa sér út í miklar skuldir en reyndin er sú að margir hafa steypt sér í miklu meiri skuldir en skynsamlegt er. Við því verðum við að bregðast með því að gefa viðkomandi svigrúm til þess að laga greiðslubyrðina af lánasafninu að tekjunum eins og þær koma til með að verða á meðan við göngum í gegnum þessa erfiðleika. Ég geri líka ráð fyrir tveimur öðrum atriðum sem eru frábrugðin frumvarpi hæstv. ríkisstjórnar. Að sett sé ákvæði inn í lög sem ver skuldara fyrir nauðungarsölu og beiðni um gjaldþrot og ég held að nauðsynlegt sé að setja varúðarákvæði inn í lög til þess að verja hagsmuni einstaklinga á þeim árum sem í hönd fara, hvort sem það tekur tvö, þrjú eða fjögur ár að fara í gegnum þessa erfiðleika, því að við höfum engan ávinning af því að kannski þúsund manns verði gerðir gjaldþrota eða tíu þúsund bornir út úr sínum íbúðum. Þá er miklu skynsamlegra að gera ráðstafanir til þess að menn geti borgað, eins og áður var, svipað hlutfall af sínum tekjum og síðan þegar rofar til fari hlutirnir aftur í fyrra horf. Ég held að með því væri meira unnið og mönnum gæfist líka tækifæri á að ná saman um nýja efnahagsstefnu sem ég held að hljóti að vera lykillinn til lengri tíma litið. Nýja efnahagsstefnu sem færi okkur stöðugleika og mjög lága verðbólgu. Það er í raun og veru verkefnið sem fyrst og fremst bíður ríkisstjórnarinnar að mínu mati, að koma sér saman um þá áætlun og hrinda henni í framkvæmd. Að því verkefni þarf að vinna núna og menn þurfa að ná árangri á því sviði á mjög skömmum tíma. Ég held að það væri mikið óráð ef menn færu að steypa þjóðfélaginu út í harðar deilur um stór málefni sem lúta ekki að þessu eða skapa mikið uppnám að öðru leyti því að þetta verkefni er svo mikilvægt. Það snertir alla í þessu þjóðfélagi og ekkert annað má skyggja á það. Allir verða að leggja sig fram við það. Við búum að mörgu leyti við ákjósanleg skilyrði til þess að koma á nýrri efnahagsstefnu sem er fólgin í eignarhaldi ríkisins á viðskiptabönkunum. Það erfiðasta sem glímt var við í þjóðarsáttinni árið 1990 var að fá bankana til að taka þátt og leggja sitt af mörkum því að þeir vildu alltaf spila frítt. Núna höfum við tök á bönkunum og það er mjög sterkt að geta ráðið meginlínum í þeim efnum með eignarhaldi ríkisins á viðskiptabönkunum. Fleiri orð ætla ég ekki að hafa um þetta mál, virðulegi forseti, en kannski bæti ég einhverju við síðar.

Herra forseti. Mig undrar satt að segja að heyra hv. þm. Kristin H. Gunnarsson lýsa því yfir að hann telji að ekki sé önnur leið betri en að velta þessu verðbólguskoti yfir á herðar húseigenda. Ég hefði talið að hjá honum og flokki hans væri meiri áhugi á því að taka verðtrygginguna af en mér fannst speglast í orðum hans. Menn tala mikið um hvaða áhrif það kunni að hafa á eigið fé banka og lífeyrissjóða, sem þegar hafa tapað milljörðum á hlutabréfabraski, og á eigið fé Íbúðalánasjóðs. En hvaða áhrif hefur það á eigið fé þeirra sem eiga húsnæði í landinu, hvaða áhrif hefur það á eigið fé íbúðareigenda á Íslandi? Hvað rýrnar eignarhlutur þeirra mikið í húsnæðinu ef þetta verðbólguskot verður látið ríða yfir óáreitt? Menn hafa bent á að það sé allt í lagi því að Íbúðalánasjóður og bankarnir kunni að eignast íbúðina og leigja viðkomandi, leyfa honum að vera þar áfram. Þá spyr ég: Hver mun svo eignast þá kröfu? Hver mun allt í einu eiga íbúðina á móti viðkomandi? Ég tel að horfa verði á dæmið í heild, ekki bara út frá hagsmunum lánveitenda heldur líka út frá hagsmunum húseigenda sem eiga nú að taka á sig ómældar byrðar sem gjaldþrotastefna nýfrjálshyggjunnar hefur kallað yfir landið. Mér þykir miður að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson skuli ekki líta þetta sömu augum og ég geri.

Virðulegi forseti. Ég hygg að ég líti þetta mál mjög svipuðum augum og stjórnarmaður í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins sem heitir Ögmundur Jónasson. Ef menn ætla sér að fara í þann leiðangur að strika út hluta af skuldbindingum skuldara verða menn að svara því hver eigi að borga það. Hver á að borga það, virðulegur forseti? Ef við lítum á almenning sem hóp, einstaklinga og heimili sem hóp, vitum við það út frá hagtölum að það er almenningur sem tapar á því í heildina tekið. Sumir einstaklingar kunna að hafa ávinning af slíku, aðrir munu hins vegar tapa. Í heildina, vegna þess að eignir heimilanna eru þrisvar sinnum meiri en skuldirnar, mundu heimilin tapa mestu á því að menn fiktuðu í verulegum mæli við verðtryggingarákvæði skuldabréfanna. Það eru þau sem borga og hver er ávinningurinn af því, virðulegi forseti? Menn verða líka að hafa í huga að hver sá sem tekur lán verður að bera ábyrgð á því. Hefur einhver sem hefur tekið lán getað ákveðið eftir á að einhver annar eigi að borga fyrir sig? Það er bara ekki þannig, virðulegi forseti. En af því að ýmsir hlutir hafa gerst sem voru ófyrirséðir, eins og hrun bankanna, þykir sanngjarnt að reyna að bregðast við vanda sem leiðir af verðbólgunni sem er væntanleg og verðbólgunni sem hefur verið. Það hefur hæstv. félagsmálaráðherra kynnt sem framlag ríkisstjórnarinnar - mér finnst það að sumu leyti ekki fullnægjandi eins og ég rakti í ræðu minni um það frumvarp sem ég hef lagt til. En ég sé ekki í meginatriðum meiri sanngirni fólgna í því að færa eignir á milli einstaklinga í þjóðfélaginu í gegnum það 

Herra forseti. Lítið fer fyrir því stefnumiði Frjálslynda flokksins, sem ég hélt að væri ljóst, að berjast gegn verðtryggingunni. Ég hélt að það væri stefna flokksins  Hv. þingmaður nefndi það að grípa þyrfti til aðgerða til að koma í veg fyrir nauðungarsölu heimila ofan af fólki. Hann nefndi þúsundir manna í því sambandi og gjaldþrot. Það er ekki vegna þess að það séu vanskilamenn í dag eða hafi verið. Ég held að hv. þingmaður sé mér alveg sammála um að þær aðstæður sem nú eru í samfélaginu munu gera menn að vanskilamönnum sem ekki hafa verið það hingað til. Á bls. 9 í greinargerðinni segir að það muni þýða 240 milljarða kr. minni tekjur fyrir banka og Íbúðalánasjóð frá heimilunum ef verðbólguskotið verður tekið af miðað við eitt ár. Þá spyr maður: Hver á að borga það? Er einhver eignamyndun á bak við þetta? Er raunhæft að byggja eignamyndun á því verðbólguskoti sem ríkisstjórnin ætlar að fara í með fleytingu krónunnar? Verður einhver eignamyndun til í samfélaginu? Hún verður til ef heimilin verða látin borga þetta inn í bankana, inn í Íbúðalánasjóð, inn í lífeyrissjóðina, eins og ég sagði. Þessir aðilar hafa þegar - fyrir utan Íbúðalánasjóð að vísu - tapað gríðarlega miklum fjármunum nú þegar. Á hverju? Á hlutabréfabraski. Eiga þeir að raka því inn aftur frá húseigendum með þessari verðtryggingu? Ég vil skoða 

Virðulegi forseti. Hlutirnir ganga stundum í bylgjum og það á við um fasteignaverð og þá sérstaklega fasteignaverð á höfuðborgarsvæðinu. Það hefur hækkað um 100% á fjórum árum. Yfir áratugi hefur það að meðaltali hækkað um 1% á ári að raungildi, en meðaltalið er ekki það sama og raunveruleikinn á hverjum tíma. Menn geta t.d. tekið þriggja ára tímabil og sagt sem svo: Á þessu tímabili er eignin í viðkomandi íbúð að hverfa vegna þess að hún fellur í verði borið saman við lánin sem á henni hvíla. Taka má annað þriggja ára tímabil, kannski þar á undan, sem sýnir hið gagnstæða. Á þeim tíma hefur kannski orðið gríðarleg eignamyndun í þessum sömu eignum án þess að nokkuð væri lagt í það, án þess að íbúðareigandinn legði eina einustu krónu í að skapa þá eign. Það hefur átt við um fasteignir hér á höfuðborgarsvæðinu. Þær hafa hækkað svo mikið á undanförnum fjórum til fimm árum að tugir þúsunda manna ef ekki hundruð hafa skyndilega eignast háar fjárhæðir í eigin fé án þess að hafa nokkuð haft fyrir því. Það er með það eins og annað sem kemur fyrirhafnarlítið upp í hendurnar að það getur farið jafnfyrirhafnarlítið úr höndum manna á nýjan leik. Það er það sem er að gerast núna. Þegar menn meta þetta þarf að horfa til lengri tíma. Við höfum líka dæmi um annan veruleika. Á landsbyggðinni hafa fasteignir lækkað í verði og er á sumum stöðum kannski bara 1/4 af því sem það var fyrir tæpum 20 árum. Þúsundir manna hafa lent í þeirri stöðu um allt land. Það hefur ekki verið úrræðið að strika skuldirnar út í þeim tilvikum. Engin mótmælaganga hefur verið farin hér á höfuðborgarsvæðinu til að krefjast þess að skuldir þess fólks væru strikaðar út. Þetta fólk fékk greiðsluaðlögun og annað slíkt, það voru almenn úrræði á þeim tíma, en hver maður varð að borga skuldir sínar. Þannig er það bara, virðulegi forseti.

Herra forseti. Það er rétt, sem fram kom hjá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni, að frumvarpið ber brátt að. Málum er þannig háttað að við þurfum að bregðast við aðstæðum með miklu meiri hraða en ella hefði verið. Ég á von á því að hv. félags- og tryggingamálanefnd taki þetta mál til umfjöllunar á eftir. Vonandi gefst tækifæri til að fá gesti og afla allra þeirra upplýsinga sem nauðsynlegar eru fyrir nefndarmenn til að kynna sér málið vel svo að menn geti metið hlutina yfirvegað. Ég tel að hér sé um að ræða aðgerð sem muni skipta verulegu máli fyrir fólkið í landinu, fyrir þá sem nú þurfa að þola mjög há lán og háar lánaskuldbindingar. Ég held að það skipti miklu máli að þetta komi til framkvæmda hið fyrsta þannig að menn finni þessu stað strax 1. desember þegar greiðsluseðlarnir eru komnir á gjalddaga. Ég held að það skipti miklu og sé ástæðan fyrir því að hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra fer fram á að frumvarpið fái hraða afgreiðslu á þinginu. Með því er alls ekki gert lítið úr því að þingið þurfi að fá tækifæri til að fjalla ítarlega um mál, ég hef sjálf talað um það úr þessum ræðustóli að það skiptir verulegu máli fyrir þingheim að fá tækifæri til þess. Mig langar til að koma að nokkrum orðum í þessu máli vegna þess að ég var fulltrúi sjálfstæðismanna í hópi sem m.a. hefur haft það verkefni að fjalla um þetta atriði. Á föstudaginn var kynntu forustumenn ríkisstjórnarinnar í nokkrum liðum þær aðgerðir sem gripið hefur verið til og þær aðgerðir sem grípa á til svo að nálgast megi þann vanda sem uppi er í þjóðfélaginu. Mér þótti það mjög gott að loksins - get ég eiginlega sagt - skyldi það sett fram með skipulegum hætti hvað menn eru að hugsa hvað varðar vanda heimilanna. Í því efni er náttúrlega ýmislegt til talið sem þegar hefur komið til framkvæmda eins og t.d. ýmsar rýmkunarreglur hjá Íbúðalánasjóði til að lengja í lánum og slíkir hlutir. En ég vil árétta hér, vegna þess að í ræðu hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur kom fram að um væri að ræða ýmis úrræði sem hafa verið til staðar, að þetta mál snýr einnig að bönkunum í landinu. Þetta snýr að öllum þeim sem eru með verðtryggð lán, eins og segir í 2. gr., hjá fjármálafyrirtækjum sem hafa starfsleyfi á grundvelli laga um fjármálafyrirtæki. Þetta snertir því alla þá aðila sem eru að sligast undan þungum verðtryggðum lánum. Eins og fram kemur í fylgiskjali frá fjármálaráðuneytinu er gert ráð fyrir ákveðnum kostnaði vegna þessa. Nú liggur fyrir að ekki þarf að mæta kostnaði vegna Íbúðalánasjóðs og lífeyrissjóðanna og ég vil taka fram að ég held ekki að menn muni sækjast eftir þessu úrræði í svo stórum stíl að það muni valda sérstökum vandræðum. Sú leið er farin í frumvarpinu að menn þurfa að sækja um þetta, þeir sem sækja um fá að njóta þessa úrræðis. Ef um er að ræða fólk sem hefur góðar tekjur og lágar skuldir er þetta úrræði ekki heppilegt vegna þess að ákveðinn kostnaður felst í þessu. Þetta er fyrst og fremst hugsað til þess að létta greiðslubyrði viðkomandi aðila tímabundið í þeirri gríðarlegu niðursveiflu sem nú er fram undan - 17% lækkun á greiðslubyrði fólks á næsta ári er gríðarlega mikil breyting. Við eigum að líta þannig á að við séum að reyna að leita leiða til að létta greiðslubyrði heimilanna verulega. Ríkisstjórnin hafði áður gripið til aðgerða út af myntkörfulánum á þá lund að menn hefðu heimild til að frysta þau. Margir voru á þeirri skoðun þegar sú aðgerð var kynnt að einnig þyrfti að líta til þeirra sem eru með verðtryggð lán og það er kannski grunnurinn að þeirri vinnu sem fór fram. En á það ber að líta að frysting á myntkörfulánum er líka mjög afdrifarík aðgerð - hér er ekki um frystingu að ræða, það er alveg rétt, hér er um það að ræða að menn geti með því að beita þessari greiðsluaðlögun að vísitölu lækkað greiðslubyrði sína við þessar óvenjulegu aðstæður. Það er rétt að ýmis önnur umræða vaknar í kringum þetta mál, menn hafa rætt um verðtrygginguna og fleiri þætti. Hér er að vissu leyti verið að takast á við tímabundið verkefni. Ekki er verið að gera breytingar í þá veru, eins og menn hafa nefnt í umræðunni, að kollvarpa þeim kerfum sem hafa verið við lýði lengi. Ef við ætlum að gera slíka hluti, eins og t.d. að afnema verðtryggingu, þurfum við að gera það að mjög yfirlögðu ráði og með töluvert öðrum hætti en nú á við í því fárviðri sem geisar, það er ágætt að halda því til haga. Samfélagið allt hefur kallað mjög eftir því að ríkisstjórnin gæfi frá sér ákveðin skilaboð til fólks um það hvað hún hyggist gera. Aðaláherslan hefur verið á að leysa úr hinum bráða vanda á gjaldeyrismörkuðum, menn eru að bíða eftir IMF-lánum og slíkum hlutum. Ég tel afar mikilvægt að líta sérstaklega til hags heimilanna. Þessi aðgerð er langmikilvægust fyrir fólk við þessar aðstæður af þeim aðgerðum sem kynntar voru á föstudaginn. Það er nokkuð á reiki hver endanlegur kostnaður getur orðið, efri mörkin, vegna þess að maður veit ekki - maður veit hvað þetta getur kostað ef allir nýta sér þetta sem ég tel engar líkur á, þannig að við áttum okkur ekki alveg á því hvað það verður þegar upp er staðið. En auðvitað eru þetta allt saman peningar sem gæta þarf að og gæta þarf að því hvaðan þeir koma. Það kostar alltaf ákveðna hluti að setja peninga inn í kerfi. Aðeins er imprað á þessu í fylgiskjali fjármálaráðuneytisins en ég á von á því að hv. félags- og tryggingamálanefnd ræði það sérstaklega á fundi sínum hvaða áhrif þetta hefur síðan í framhaldinu og ég tel eðlilegt að það sé gert með skipulögðum hætti þar. Mig langar að nefna eitt til viðbótar - ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta, ég tel brýnt að sem flestir komist að í þessari umræðu - en það er það sem fram kom hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni um aðgerðir gagnvart þeim heimilum sem eru í slíkum vanda að fólk er komið á það stig að missa heimili sitt og allt sitt, búið er að kippa undan því fótunum. Það hefur verið nokkuð í umræðunni að gera breytingar á skiptaréttinum eða gjaldþrotaskiptalögunum þannig að einstaklingar geti einnig leitað svokallaðra nauðasamninga. Þetta hefur verið kallað greiðsluaðlögun - greiðsluaðlögunarfrumvarp er nú í vinnslu í dómsmálaráðuneytinu og gerir ráð fyrir því að þeir aðilar sem komnir eru í mikinn vanda, og sjá ekki fram á neitt annað en gjaldþrot, geti farið í ákveðið kerfi sem er þá þannig að þeir borga eins og þeir ráða við en losna við að verða gjaldþrota. Við skulum ekki gleyma því, og það skiptir líka máli í þeirri erfiðu umræðu sem nú er í þjóðfélaginu, að það er afar erfið aðstaða fyrir heimilin í landinu að þau verði gjaldþrota. Mér finnst skipta miklu máli að stjórnvöld hagi öllum aðgerðum sínum á þann veg að reynt verði að koma í veg fyrir að slík ósköp dynji yfir fólk. Ég held því að frumvarp um greiðsluaðlögun, hvernig sem það verður endanlega úr garði gert, muni skipta verulegu máli í þessari umræðu og ég býst við að það fari að styttast í að við sjáum það. Aðeins út af tengslum þessa frumvarps við önnur mál sem nú eru rædd í þinginu. Fram kemur í frumvarpstextanum að ekki sé gert ráð fyrir því að skilmálabreytingin á lánasamningi kosti viðkomandi eitthvað. Skilningurinn er þá sá að banka- og fjármálafyrirtæki komi í veg fyrir að menn þurfi að borga einhvern aukakostnað af slíkum hlutum. Eins ber að geta þess að nú er í umræðu í þinginu frumvarp til breytinga á lögum um stimpilgjald sem á að koma þannig út að viðkomandi þarf ekki að borga stimpilgjöld af skilmálabreytingum. Hugmyndin er þá sú að vegna þess að hér er um að ræða aðgerðir til að létta á fólki, og þetta er tekjur sem ríkissjóður hefði hvort sem er ekki fengið, sé eðlilegt að mönnum sé ekki íþyngt á þann veg. Ég held að það skipti verulegu máli að þetta frumvarp og það frumvarp sem við ræðum hér fylgist að í þinginu. Ég vona að málinu vegni vel í þinginu og ég finn að áhugi er á því. Menn þurfa að hafa tækifæri til að setja sig inn í það og átta sig á því hverjar afleiðingarnar eru. Ég vona að hv. félags- og tryggingamálanefnd muni geta hagað störfum sínum á þann veg að þetta verði skýrt með þeim hætti að það greiði fyrir afgreiðslu málsins eins og kostur er.

Herra forseti. Satt best að segja átti ég von á því að þegar ríkisstjórnin loksins tilkynnti um lagfæringar að þær yrðu merkilegri og betri en raun ber vitni. Hvað þetta frumvarp varðar er sjálfsagt að byrja á því að spyrja: Hvað er vandinn mikill og hvað kostar þetta mikið? Hvað þýðir þetta í peningum, hvaða upphæðir er verið að ræða um? Það hefur ekki komið fram og kom ekki fram hjá hv. þingmanni í ræðunni sem hún hélt hér um þau mál. Rétt er að þetta lækkar greiðslubyrði tímabundið en það er næstum eins og að pissa í skóinn sinn. Þetta er ekki það sem fjölskyldurnar þurfa á að halda. Ég sé ekki að atriðin tíu sem kynnt voru fyrir síðustu helgi leysi vanda fjölskyldnanna eins og þarf að gera. Það er t.d. augljóst að fjöldi manna og fjölskyldna eru að tapa húsnæði sínu. Fleiri þúsund fjölskyldur lenda í þessu og þurfa að fara úr húsnæði sínu eftir skamman tíma. Nær væri að leyfa þeim að leigja húsnæðið til þriggja ára. Um stimpilgjöldin vil ég segja að Frjálslyndi flokkurinn flutti tillögu um að leggja stimpilgjöld alveg niður en ekki í einhverju hálfkáki eins og ríkisstjórnin leggur til núna og er í rauninni sáralítil búbót. Þetta nemur sennilega í það heila einhverjum 50 milljónum.

Herra forseti. Ég held að ríkisstjórnin hafi á stefnuskrá sinni að draga úr stimpilgjöldum og ég hugsa að hv. þingmanni sé það kunnugt. Ekki held ég að auðvelt sé að draga úr tekjum ríkissjóðs við þær aðstæður sem nú eru uppi í þjóðfélaginu. Hvað varðar stimpilgjaldafrumvarpið, sem er fyrir þinginu í dag, er það þannig að þegar menn eru í miklum greiðsluvanda, eins og við horfum nú fram á, skiptir gríðarlegu máli fyrir lántakendur að losna við stimpilgjöld af skilmálabreytingum. Við slíkar aðstæður er beinlínis ósanngjarnt að lántakendur þurfi að borga stimpilgjöld. Aðstaðan sem við erum nú í er afskaplega óvenjuleg og ég vona svo sannarlega - og hugsa að ég tali fyrir munn allra hér inni - að við þurfum ekki að horfast aftur í augu við slíkar hremmingar í náinni framtíð. Holskeflan sem reið yfir kom mörgum heimilum í landinu verulega á óvart og því höfðu menn ekki gert neinar ráðstafanir til að draga úr skuldum sínum eða neitt slíkt þegar bankahrunið gekk yfir. Þess vegna er mjög mikilvægt að ríkisstjórnin beri hag þessa fólks fyrir brjósti í öllum aðgerðum sínum. Alltaf má deila um hvort nóg sé gert og ég veit að mörg okkar hefðu viljað sjá meira sums staðar, þannig er það bara. En menn reyna að bregðast við aðstæðunum eins og best er og með þessu lagði ríkisstjórnin fram ákveðið útspil. Það er enginn sem segir að þetta séu endanlegar aðgerðir, við eigum eftir að sjá betur hvernig allt verkast og menn hafa talað um fleira sem gæti hjálpað í þessu. Ég skil það sjónarmið að alltaf megi gera betur og held að við eigum að hafa það í huga. Til að svara spurningunni sem hv. þingmaður beindi til mín í upphafi þá kemur fram í kostnaðarmati fjármálaráðuneytisins að kostnaðurinn geti í mesta lagi orðið 13 milljarðar kr.

Herra forseti. Við veltum fyrir okkur hvað þetta kostar mikið. Setjum við ekki að allt of lítið í það að hjálpa þeim sem eiga í mestum erfiðleikum? Hversu margar fjölskyldur eru að missa húsnæði sitt, íbúðirnar sínar og fara í nauðungaruppboð? Það hlýtur að vera hægt að gera einhverja könnun á því í bankakerfinu hversu margir eiga ekki fyrir skuldum. Það er ótrúlegt að fimm eða sex vikum eftir að bankarnir hrundu vitum við ekkert og fáum ekkert að vita. Við erum í lausu lofti með allar upplýsingar og engum spurningum er hægt að svara. Þetta er nokkuð sem við þurfum að fá að vita: Hvað eru þetta margar fjölskyldur? Hversu stórt er vandamálið? Hvað horfum við upp á marga sem lenda í gjaldþroti? Ég bendi á það að við í Frjálslynda flokknum lögðum það til strax í vikunni eftir að bankarnir hrundu að skuldir heimilanna yrðu frystar tímabundið, bæði erlendu lánin og eins verðtryggðu lánin. Verðtryggingin er auðvitað mikill bölvaldur og hleður alltaf upp skuldum hjá fólki og við þurfum að losna undan henni, það er mjög nauðsynlegt. Þegar íslenska ríkið á orðið allt bankakerfið er hægt að gera hlutina með öðrum hætti en við höfum gert og við þurfum að taka á og gera miklu betur varðandi fjölskyldurnar í landinu. Við þurfum að setja miklu meiri peninga í þær eða fresta greiðslum á miklum peningum hjá þeim í bili.

Herra forseti. Engin leið er að svara því á þessari stundu hversu margar fjölskyldur verða gjaldþrota á næstu mánuðum og hversu margar fjölskyldur muni lenda í verulegum greiðsluerfiðleikum. Ástandið er þannig núna að þetta dynur yfir á hverjum degi. Við sjáum því miður hækkandi tölur um atvinnuleysi og að skuldastaða heimilanna snarversnar og engin leið er að átta sig á því hversu margir muni vera komnir í verulega erfiðleika, t.d. eftir jólamánuðinn í janúar, febrúar. Því miður er það svo. Við vonumst auðvitað til að þær aðgerðir sem verið er að grípa til verði til þess að létta á þeim sem illa standa og hjálpa þeim þannig að þeir geti bjargað sér og komist hjá því að lenda í slíkum raunum sem gjaldþrot er. Það er grundvallaratriði í þessu. Í því sambandi nefndi ég frumvarpið um greiðsluaðlögun eða þessa leið, greiðsluaðlögunarleiðina, sem er til þess fallin að hjálpa fjölskyldum sem eru í miklum vanda.

Forseti biðst forláts en það var vitlaus tími settur af stað í andsvarinu þannig að ræðumaður fékk rangar upplýsingar um hve mikið væri eftir.

Herra forseti. Margir biðu í ofvæni eftir því að sjá auglýsingu sem boðuð var frá ríkisstjórninni um aðgerðir í þágu heimilanna og birtist nú fyrir og um helgina í tólf liðum. Það er rétt sem hv. þm. Ólöf Nordal sagði hér áðan að þar er talað um að fella niður tekjur eins og til að mynda af stimpilgjaldi. Tekjur sem ríkissjóður hefði ekki fengið ef ekki hefði komið til hruns efnahagslífsins og þess vegna hefur ekki verið reiknað með þeim í fjárlögum eða drögum að fjárlögum næsta árs, þ.e. að engin útgjöld eru af hálfu ríkissjóðs í því. Þannig er, herra forseti, að þegar maður skoðar auglýsinguna er í rauninni bara um einn stóran útgjaldalið að ræða, það er síðasti þátturinn, endurgreidd gjöld af útfluttum bílum, sem mér er sagt að gæti kostað á bilinu 2–3 milljarða. Greiðslubyrðin sem við tölum um að létta af mun ekki kosta ríkissjóð mikið. Aukinn sveigjanleiki gagnvart fólki í greiðsluvanda mun kosta 21,5 millj. kr. Annað á þessu blaði mun ekki kosta ríkissjóð krónu. Ég vil vita hvort það er rétt tilfinning sem ég og fleiri sem líta á þessa auglýsingu höfum að aðgerðir ríkisstjórnarinnar til að létta á vanda heimilanna megi í rauninni ekki kosta neitt.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að ekki er í fjárlögum gert ráð fyrir tekjum sem stimpilgjöldin hefðu haft í för með sér, vegna þess að menn áttu ekki von á því að þær aðstæður kæmu upp að menn þyrftu að skuldbreyta eða gera skilmálabreytingar á lánum sínum. Engu að síður, samkvæmt lögum í þessu landi, hefði viðkomandi þurft að borga bæði stimpilgjöld og þinglýsingargjöld og annan kostnað af slíkum skilmálabreytingum. Þess vegna verð ég að segja að úrræðið sem er kynnt í dag og það hvernig í pottinn er búið, að menn geti farið í þetta án þess að í því felist kostnaður - við skulum ekki gleyma því heldur að fjármálastofnanir taka á sig kostnað út af ýmsum þáttum sem varða þær. Þetta úrræði getur skipt verulegu máli. Hitt er annað mál og ég get alveg tekið undir það hjá hv. þingmanni að við þurfum að gera ýmislegt fleira og átta okkur á hvað á að gera. Enn þá vitum við hvorki hversu stór vandi okkar er né hversu langvinnur. Við verðum líka að átta okkur á því að við getum ekki gripið til allra þeirra aðgerða í dag án þess að vita nákvæmlega hvaða afleiðingar það hefur eftir eitt ár ef vandinn verður svo mikill á næsta ári að meira dragist saman. Við höfum bara ákveðið fjármagn og það þarf að stilla hlutunum saman. Varðandi það að ekkert annað væri í þessu en hlutir sem kosta ekki neitt er verið að leggja til hér t.d. að lög um dráttarvexti verði endurskoðuð með lækkun þeirra í huga. Við þurfum ekki að fara yfir hvers konar kostnaður er að vera með 28% dráttarvexti eða svo, þannig að ég held að slíkir hlutir muni nú skipta máli. Ég held einnig að ósanngjarna atriðið, sem ég vil taka svo, skuldajöfnun barnabóta á móti opinberum gjöldum, allt eru þetta úrræði sem munu hafa góð áhrif á þá sem geta nýtt sér þau. Ég held því að ekki sé sanngjarnt af hv. þingmanni að líta svo á að ríkisstjórnin sé að reyna að gera eitthvað sem kosti ekki neitt og þori ekki að setja peninga í þessa hluti. Ég lít ekki svo á.

Herra forseti. Ég sagði ekki að ríkisstjórnin þyrði ekki, ég spurði hvort það væri stefnan. Ég efast nefnilega um að hún vilji það. Menn hafa talað um að með þessu frumvarpi sem hér liggur fyrir sé verið að lengja í hengingarólinni. Ég verð að segja að þegar hv. þingmaður fór að nefna dráttarvextina datt mér annað hug, þ.e. þegar nefnd er snara í hengds manns húsi, vegna þess að stýrivextirnir, sem þessi ríkisstjórn lét Alþjóðagjaldeyrissjóðinn pína sig í að samþykkja og er meira að segja búin að samþykkja að hækka vexti enn frekar, leggja grunninn að dráttarvöxtunum, hv. þingmaður, og því að þeir skuli nú vera komnir hátt í 30%. Þó að barnabætur verði ekki jafnaðar á móti sköttum og vaxtabætur verði ekki dregnar frá afborgunum lána er það svo, hv. þingmaður, að skattaskuldin verður ekki felld niður. Hún bíður bara og safnar vöxtum. Afborganir verða heldur ekki felldar niður, þær bara safna sínum vöxtum og bíða frekari tíma. Þarna er líka verið að tala um að greiða út barnabætur í hverjum mánuði, sem er sanngjarnt og eðlilegt. Ég hefði viljað sjá að barnabætur væru hækkaðar við þessar aðstæður. Það er enginn útgjaldaauki af því hjá ríkissjóði að greiða tólf sinnum út barnabætur á árinu í stað þess að greiða þær fjórum sinnum. Þannig er þetta, herra forseti, þessar aðgerðir sem hér voru auglýstar. Eftir stendur að kostnaðurinn sem ríkisstjórnin er tilbúin til þess að leggja í að létta byrði af heimilunum er fólginn í að endurgreiða gjöld af útfluttum bílum. Menn kalla þetta „Range Rover-skattinn“. Þekkir hv. þingmaður það orð? Nei. Skilur hann það? 

Hæstv. forseti. Stýrivextir á Íslandi eru gríðarlega háir, um það getum við ábyggilega verið sammála, ég og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir. Mér er fullkunnugt um að þeir eru grunnurinn að dráttarvöxtum í landinu. Að því sögðu munar náttúrlega töluvert miklu hvort það er 11% álag á þessa 18% stýrivexti af hálfu Seðlabankans á grundvelli laga um dráttarvexti. Ef þarna fara einhver prósentustig niður munar það töluvert miklu. Allt þetta skiptir máli. Ég get ekki ímyndað mér að það sé gaman að vera núna með milljón krónur í yfirdrátt á 30% vöxtum. Ég hygg að mjög margir venjulegir Íslendingar búi við slíkar aðstæður, fólk sem gat ekki brugðist við fyrir 5. eða 6. október þegar ósköpin dundu yfir heldur situr uppi með þessa gríðarlegu yfirdrætti sína. Það er ekki gott. Ég ætla ekki að munnhöggvast um einstaka þætti í þessari auglýsingu en ég vil samt halda því til haga, og ég ætla að halda mig við það, að þarna finnst mér ríkisstjórnin hafa orðað með fremur skýrum hætti þá sýn sem er á málið við þessar aðstæður á þessari stundu. Einhvers staðar í þessari auglýsingu er talað um að það eigi að lögfesta tímabundið heimildir til innheimtumanna ríkissjóðs um mögulega niðurfellingu dráttarvaxta, kostnaðar og gjalda í ákveðnum tilvikum. Þarna tel ég reyndar að verði um ákveðin útgjöld að ræða af hálfu ríkisins en ég held hins vegar að aðgerðin sé mjög til bóta fyrir þá Íslendinga sem þurfa núna að standa undir verulegum vaxtakostnaði, herra forseti, dráttarvöxtum og alls kyns öðrum kostnaði. Það er sameiginlegt verkefni okkar að reyna að hjálpa fólkinu í gegnum þessar hörmulegu aðstæður sem skapast hafa.

Herra forseti. Ég hefði viljað koma að örfáum atriðum varðandi þetta frumvarp til laga um breytingu á lögum um greiðslujöfnun fasteignaveðlána til einstaklinga sem hér hefur verið til umræðu. Ég vil vísa til ágætrar umfjöllunar hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar, þingmanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, sem fór í gegnum þetta mál fyrr í umræðunni. Markmið þessara laga er að jafna greiðslubyrði af verðtryggðum fasteignalánum einstaklinga. Sérstaklega er horft til hækkunar á vísitölu og hvernig hún kemur niður á verðtryggðum lánum. Það er náttúrlega bæði verðtryggingin og hvernig hún hefur áhrif á lánin og einnig vextirnir sem hafa áhrif á greiðslubyrði einstaklinga og hins vegar hvernig launaþróunin er fyrir einstaklingana til að standa undir greiðslu af þessum lánum. Eins og ég segi, þetta tvennt vegur saman, vísitala og verðbótaþátturinn og vextirnir. Þegar verðtryggingin er orðin eins og nú, það er búist við mikilli verðbólgu og það er mikil verðbólga en samtímis munu eignirnar falla í verði þannig að þær munu ekki fylgja verðbólgunni í hækkun á verðgildi heldur jafnvel lækka á móti. Þá gefur augaleið að verðtrygging lána með veð í eignum sem jafnvel eru að lækka í verði - þar er um alvarlegt misgengi að ræða. Þá fer maður í rauninni að velta fyrir sér hvaða sanngirni það er að hafa lán verðtryggð með þeim hætti. Maður veltir líka fyrir sér hvernig sú vísitala sé reiknuð út sem metur verðbreytingar út frá gjörbreyttum forsendum frá því sem verið hefur. Bæði hlýtur neyslumynstur að breytast mjög hratt nú og þeir þættir sem áður hafa verið afgerandi í grunni svokallaðrar vísitölu hljóta að verða allt aðrir. Alla vega er ljóst að íbúðaverð kemur ekki til með að hækka á næstunni og þar af leiðandi hlýtur íbúðaþátturinn að eiga að fara lækkandi. Ég tek því undir það sem hér er lagt til að menn finni út nýja - einhver kallaði það greindarvísitölu en það var greiðslujöfnunarvísitölu - nýja greindarvísitölu fyrir ríkisstjórnina í þessum efnum þar sem maður veltir fyrir sér hvort sú greindarvísitala sem menn kalla þarna greiðsluvísitölu hækki eða lækki. Eitt er samt ljóst og kemur fram í frumvarpinu að það er hreinlega ekki ljóst hvernig Hagstofan ætlar að reikna þessa nýju greiðsluvísitölu út. Hagstofunni er falið að reikna hana út á forsendum sem ekki er almennilega eða fyllilega gerð grein fyrir í frumvarpinu. Ég tel að það hefði átt að vera skýrara á hvaða grunni Hagstofan á að reikna út nýjar vísitölur. Þetta var samt annað atriði og það verður náttúrlega farið nákvæmlega ofan í þetta í nefnd. Það sem ég vildi vekja athygli á, herra forseti, af því að við ræðum hvernig megi létta greiðslubyrði sérstaklega á íbúðareigendum sem eru með lán á sínum íbúðum, er það annars vegar gert með því að frysta verðhækkanirnar, vísitöluhækkanirnar. Það finnst mér vera atriði sem eigi að skoða mun betur en hér er gert. Þetta er jú alltaf spursmál um forgangsröðun á ráðstöfun ríkisfjár til þess að koma til aðstoðar því fólki sem á í erfiðleikum. Ein af fáum forgangsröðunum sem hefur birst af hálfu ríkisstjórnarinnar er þetta framlag sem var lagt til nýju bankanna til þess að greiða út hærri hlut úr svokölluðum peningamarkaðssjóðum. Menn hafa talað um að þar hafi allt upp í 200 milljarða kr. af ríkisfé verið lagðir inn í bankana til þess að þeir geti greitt út úr peningamarkaðssjóðunum. Ég geri ekki lítið úr vanda þess fólks og þeirra aðila sem voru að tapa fé úr peningamarkaðssjóðum. Engu að síður valdi ríkissjóður þarna að koma inn með allháa upphæð eða tilsvarandi upphæð og mundi kosta að afnema eða frysta verðtryggingu íbúðalána í eitt ár. Það er því í sjálfu sér alltaf spurning um forgangsröðun þegar verið er að grípa inn í svo alvarlegt ástand og núna er. Hitt eru svo líka vextirnir. Það er einmitt horft til þess að líklega muni vextir líka hækka verulega. Að kröfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins voru stýrivextir hækkaðir upp í 18% nú nýverið og eins hefur komið fram í þeim skilmálum sem eru varðandi lántökur hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum að hann áskilur sér rétt, eða gerir því skóna að gerð verði krafa um enn þá hærri stýrivexti. Þeir vextir munu náttúrlega koma af fullum þunga inn á íbúðalánin líka auk þess sem búast má við að til þess að standa undir þeim miklu skuldbindingum sem eru fram undan geti Íbúðalánasjóður þurft að hækka vexti. Í pípunum eru því miklar vaxtahækkanir ef ekki er gripið í taumana. Það hefur verið rætt um verðtrygginguna. Hún er af mörgum talin mjög ósanngjörn, það gildi bara að tryggja annan aðilann en mótaðilinn, lánveitandinn, hafi sitt á þurru hvað verðtryggingu varðar og slíkt sé óeðlilegt. Á móti hafa menn sagt að með þessu sé hægt að tryggja lægri vexti. Ljóst er samt að þegar lán er verðtryggt hlýtur að verða að setja þak á kröfugerð kröfuhafans einhvers staðar annars staðar líka. Lántakandinn er nánast berskjaldaður bæði fyrir vöxtum, vaxtahækkunum og verðtryggingunni. Ég vil geta þess að við, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, höfum lagt fram á Alþingi frumvarp til laga, sem var dreift áðan, um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu. Það frumvarp snertir sama mál og hér er fjallað um þó að þetta séu önnur lög. Þar leggjum við til að lögum verði breytt þannig að verðtryggt lánsfé skuli ekki bera hærri vexti en 2%, þannig að þegar lántakandi hefur lánið verðtryggt beri hann ekki hærri vexti en 2%. Ef ég man rétt ætti þetta einmitt að smellpassa við hugmyndafræði og tillögur hæstv. félagsmálaráðherra sem lagði eitthvað svipað til fyrir nokkrum árum. Að þak yrði sett á vexti af verðtryggðum lánum, hvort sem það voru 2 eða 3% sem hæstv. ráðherra var þá með í sínum tillögum. Við teljum eðlilegt að einmitt þetta sé skoðað nú um leið og fjallað er um þetta mál. Ég vísa á þetta frumvarp sem hefur verið dreift og liggur hér frammi þar sem við leggjum til að verðtryggð lán beri aldrei hærri vexti en sem nemur 2%. Við þær sérstöku aðstæður sem nú eru í samfélaginu, óðaverðbólgu og háa vexti, yrði þetta brýnt réttlætismál fyrir lántakendur. Ég tel einmitt og vil árétta að okkur ber að beita öllum ráðum til þess að koma fram af réttlæti og sanngirni gagnvart lántakendum. Verum minnug þess að þau íbúðalán sem hafa verið tekin á undanförnum árum voru tekin á skilmálum sem hljóðuðu upp á að ríkisstjórnin og Seðlabankinn ábyrgðust að verðbólga færi ekki yfir hærri vikmörk en rúm 4%. Þetta var loforð, yfirlýsing af hálfu ríkisstjórnarinnar og Seðlabankans, og fólk hafði ekki tök á öðru en að taka mark á því. Þegar hin nýju lög um Seðlabanka voru samþykkt, að mig minnir árið 2000 eða 2001, voru þessi verðbólgumarkmið sett, þannig að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins, fyrst með Framsóknarflokknum og núna með Samfylkingunni, ber í raun ábyrgð á því ef verðbólgan fer upp fyrir 4,5% en ekki fólkið sem tók lánin. Hvers vegna eiga mistök ríkisstjórnarinnar í þessum efnum að bitna á saklausu fólki sem tók viðkomandi ríkisstjórn allt of trúanlega og lét hana komast upp með þetta? Við leggjum því til að einmitt með þessum hætti verði tryggt að verðtryggt lánsfé beri aldrei hærri vexti en 2% enda ætti það að vera nægilegt. Ég vil minnast á eitt til viðbótar og það eru þessi myntkörfulán sem snerta líka íbúðareigendur. Mér finnst að það eigi líka að taka á þeim lánum. Krónan hefur jú lækkað gríðarlega á undanförnum mánuðum og þegar erlendu lánin voru tekin og sett inn í nýju bankana var í raun skorið á öll tengsl við erlenda lánaaðila og alla sem lánuðu fé í erlendum gjaldeyri. Þessi erlendu lán eru því nú orðin innlend lán í innlendum bönkum og það er bara bókfærsluatriði hvernig þau eru færð. Ég hef þær upplýsingar t.d. að þessi lán hafi verið eignfærð í efnahagsreikningi viðkomandi banka á gengi eins og það var um mánaðamótin september/október. Nú er verið að skuldbreyta þessum lánum á gengi sem er allt annað, þegar gengisvísitalan fer yfir 200. Mér finnst bankarnir vera að sækja sér fé sem hæpið er að þeir eigi siðferðilegan rétt á. Alla vega eru þessi lán eignfærð. Þau voru færð á milli gömlu og nýju bankanna á ákveðinni gengisvísitölu en síðan er verið að ganga til samninga við fólkið á nærri tvöfalt eða 50% hærri gengisvísitölu. Ég tel því fulla ástæðu til að þessir þættir verði líka skoðaðir. Hvaða rétt bankarnir hafi til að skuldbreyta eða skilmálabreyta erlendum gengislánum á gengi sem er kannski 50% hærra gengi en bankarnir hafa eignfært það á. Herra forseti. Það voru þessi atriði sem ég ætlaði að koma á framfæri. Ég legg áherslu á að þetta frumvarp sem við flytjum, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, um að verðtryggt lánsfé skuli aldrei bera hærri en 2% vexti, komi líka inn í þessa umræðu sem fram undan er varðandi þetta mál.

Hæstv. forseti. Ég fagna því frumvarpi sem hér liggur fyrir frá hæstv. félagsmálaráðherra. Hinn 16. október síðastliðinn spurði ég hæstv. félagsmálaráðherra hvort henni þætti koma til greina að gera sérstaka undanþágu eða nálgast vísitöluútreikninga með öðrum hætti meðan þessi holskefla eða hamfarir gengju yfir en þá var rúm vika frá því að neyðarlögin voru sett. Þá sagði ég líka eftirfarandi: „Útreikningar þessir eru svo slæmir til skamms tíma að það tekur engu tali og því er spurningin sú: Getum við leyft okkur að hafa eins konar hamfaraútreikninga þannig að þessi holskefla og hækkun til skamms tíma komi ekki ofan á lánastaflann sem síðan kemur til með að sitja á fjölskyldunum í landinu alveg þangað til að uppgreiðsla lána hefur átt sér stað?“ Í kjölfarið skipaði hæstv. félagsmálaráðherra nefnd, hóp sérfræðinga, til að fara í þetta mál og niðurstaðan er sú sem við sjáum hérna, að fara í eins konar greiðslujöfnunarvísitölu, en hún er þó ekki með þeim hætti sem ég hafði hugsað mér með þessari fyrirspurn, þ.e. að í rauninni er verið að létta á greiðslubyrði lánanna en hins vegar kemur hækkunin á láninu aftan á það. Það var niðurstaða þessa sérfræðingahóps og ég verð að beygja mig undir það, því að eins og margoft hefur komið fram hér í umræðunni þá þarf einhver að borga og það hefði einungis tekið tvo til þrjá mánuði að klára eigið fé Íbúðalánasjóðs ef sú leið hefði verið farin. Ég verð að beygja mig undir það en hins vegar fagna ég því að þessi breyting eða greiðslujöfnunarvísitala skuli liggja fyrir og hún verði þó til þess á meðan við göngum í gegnum þetta brimrót að létta á greiðslubyrði fjölskyldnanna. Ég vil þó viðra eina hugmynd hér því að það er ekki alveg sjálfgefið, hæstv. forseti, að þetta komi til með að sitja endalaust á lánunum. Ef okkur tekst að fleyta krónunni þannig að hún styrkist í kjölfarið og ef það síðan gerist, sem ýmsir fasteignasalar hafa sagt mér að muni gerast, að íbúðaverð lækkar þá gæti orðið verðhjöðnun og hér gæti því orðið lækkun á vísitölu og þess vegna er ekki alveg sjálfgefið að þessi hækkun bætist við lánin. Þó svo að við höfum í rauninni sjaldan eða aldrei nema þá til mjög skamms tíma kynnst slíkri verðhjöðnun er ekki hægt að útiloka það og í því tilviki að fasteignamarkaðurinn lækki sem telur 16% inn í vísitöluna, ef krónan styrkist og aðföng lækka í verði gæti komið ákveðin leiðrétting til hins betra. Hæstv. forseti. Ég vil undirstrika það að ég fagna þessu frumvarpi og mun að sjálfsögðu styðja það og ég vonast til að félagsmálanefnd geti afgreitt það hratt og örugglega.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á tollalögum. Frumvarp þetta er lagt fram með það fyrir augum að bregðast við aðkallandi vanda fyrirtækja vegna gjalddaga aðflutningsgjalda fyrir uppgjörstímabilið september til október, en sá gjalddagi er 17. nóvember 2008. Með því er verið að bregðast tímabundið við brýnni þörf á gjaldaaðlögun fyrirtækja vegna þess gengisfalls, samdráttar og verðbólgu sem ríkir í íslensku efnahagslífi um þessar mundir. Með frumvarpinu er lagt til að ákvæði til bráðabirgða verði bætt við lögin sem kveður á um að aðilum sem njóta greiðslufrests á aðflutningsgjöldum, þ.e. aðilum sem eru í virðisaukaskattsskyldri starfsemi, verði heimilt að óska eftir því að fyrirkomulagi gjalddaga aðflutningsgjalda vegna uppgjörstímabilsins september til október 2008 verði breytt á eftirfarandi hátt: Í stað þess að gjalddaginn sé 17. nóvember verði veittur gjaldfrestur á þann hátt að 1/3 aðflutningsgjalda fyrir uppgjörstímabilið komi til greiðslu 17. nóvember, 1/3 verði frestað um einn mánuð til 15. desember 2008 og því sem eftir stendur (1/3) frestað til 5. janúar 2009. Dagsetningin 5. janúar 2009 er lögð til með hliðsjón af því að gjalddagi aðflutningsgjalda fyrir uppgjörstímabilið nóvember til desember er 15. janúar 2009 og verður því ekki um skörun að ræða. Samkvæmt upplýsingum frá Fjársýslu ríkisins má gera ráð fyrir að aðflutningsgjöld á gjalddaga 17. nóvember 2008 nemi að óbreyttu um 18 milljörðum króna. Samkvæmt frumvarpinu er lagt til að vextir af gjaldfrestinum, þ.e. frá 17. nóvember til 15. desember 2008 og frá 17. nóvember til 5. janúar 2009, verði almennir meðaltalsvextir, sbr. II. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, á viðkomandi tímabili en ekki dráttarvextir. Að öðru leyti gilda ákvæði 125. gr. tollalaga um vexti á vangreidd aðflutningsgjöld. Herra forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.