Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar l. um byggingarsjóð og l. um jarðræktarsjóð voru sett, varð gamli byggingar- og nýbýlasjóðurinn sama og nýi byggingarsjóðurinn. Með 1. frá 12. jan. 1945 var byggingar- og nýbýlasjóðum gert skylt að leggja fram 1/3 hvor til að styrkja samböndin til móta- og vélakaupa til þess að koma upp íbúðarhúsabyggingum. Þar var ákveðið, að sjóðirnir legðu þetta út, en ríkissjóður greiddi það síðan til baka. Þar sem nú er talið vafasamt, að byggingar- og nýbýlasjóðum beri skylda til að greiða þessa styrki, eftir að sjóðirnir voru sameinaðir með l., var frv. um þetta efni flutt og samþ. í Nd. og er nú komið til Ed. Það er talið efasamt, að það sé rétt fyrirkomulag, að sjóðirnir greiði þetta fyrst og rukki ríkissjóð síðan. Landbn. taldi rétt, að greiðslurnar kæmu beint frá ríkissjóði, án milliliða, og bezt að flytja um þetta atriði sérstakt frv. Þá er það nýmæli í frv., að styrkir til móta- og vélakaupa skuli háðir því, að forstöðumaður teiknistofu landbúnaðarins og nýbýlastjórn telji þörf á þeim. Þetta er meginatriðið í frv. Ég mundi telja heppilegt, að frv. yrði samþ. og fengi greiða afgreiðslu, því að tíminn er orðinn knappur. Ég held, að nauðsynlegt sé, að frv. verði samþ. á þessu þingi, og vona, að hæstv. forseti veiti því góða fyrirgreiðslu og að ekki verði um það þras að óþörfu.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Ég tók aftur við 2. umr., vegna þess að ég gat ekki verið viðstaddur umr. nema að litlu leyti, brtt., sem ég flutti strax við 1. umr. málsins. Síðan var frv. breytt við 2. umr., og hef ég reynt að laga brtt. svo í hendi, þannig að hún falli inn í frv. eins og það er nú og meiri hl. d. vildi á það fallast við 2. umr. Vera kann þó, að meiri hl. hv. d. líki ekki til hlítar aðalbreyt. Og eins og varabrtt. er, sýnist mér hún vera alveg fullnægjandi fyrir þá hv. þm., sem eru mér sammála um, að ákveða beri stað menntaskólanum í Rvík samhliða því, sem kveðið er á um, hve margir menntaskólarnir skuli vera í landinu. Ég held þess vegna, að brtt. mínar, sérstaklega varatill., geti ekki á nokkurn hátt orðið til þess að spilla fyrir þessu máli, heldur mundu miklu frekar ýta undir framgang þess, svo að þeir, sem vilji á annað borð vera því hlynntir, að menntaskólanum verði fenginn ákveðinn staður hér í Rvík, ættu að leggja lið sitt til þess, að brtt. mín verði samþ. Við 1. umr. gerði ég rækilega grein fyrir ástæðunum, sem eru til þess, að ég flutti þá brtt., og sé ég ekki ástæðu til þess að ítreka það. Ég sá þess getið í blöðum, að hv. 4. landsk. þm. hefði mæli á móti brtt. minni og kemur mér það að vísu ekki á óvart, eins og hann hefur komið óhöndulega við sögu byggingarmála menntaskólans hér í Rvík. Því að það er óhætt að segja, að enginn maður ber frekar ábyrgð á því en hann, að þeir miklu veltutímar, sem undanfarið hafa gengið, hafa svo liðið, að ekkert hefur verið gert til þess að bæta úr húsnæðisskorti þessa menntaskóla. Og er mjög átakanlegt, hversu illa til hefur tekizt í því efni um menntaskólann hér í Rvík, gagnstætt því, sem átt hefur sér stað um menntaskólann á Akureyri, en það hve vel gekk um þann síðar nefnda skóla, var ekki fyrir forustu þáv. menntmrh., heldur skólameistara þess skóla, en stórfé hefur verið varið til þess á síðustu árum að bæta húsakost menntaskólans á Akureyri. Ef svipuð vinnubrögð hefðu verið viðhöfð hér syðra og farið eins að og eitthvað ákveðið hefði fyrir mönnum vakað og eitthvert viðráðanlegt takmark sett, hefðu áreiðanlega getað átt sér stað stórkostlegar umbætur í sambandi við húsakost menntaskólans hér syðra, ekki síður en hið nyrðra hafa orðið í þessum málum - En sérstaklega hlýtur það að verða þungur áfellisdómur, sem kveðinn verður yfir fyrrv. hæstv. menntmrh.. hv. 4. landsk þm., fyrir það, að í hans menntmrh.-tíð var látið líða hjá hið einstakasta tækifæri, sem nokkurn tíma hefur komið til þess að stækka lóð menntaskólans hér í Rvík, en það var þegar húsbruninn varð við Amtmannsstíg haustið 1946. Ef þá hefðu verið af framsýni látnar hendur standa fram úr ermum, hefði áreiðanlega verið hægt að gera ráðstafanir, sem stórlega hefðu bætt húsnæðismál menntaskólans. Því miður var það vegna þess, að þáv. form. menntamálastjórnarinnar í landinu hafði ekki skilning á þessu máli, að þetta einstaka tækifæri var látið ganga sér úr greipum. Þó tel ég síður en svo ástæðu til að örvænta um, að smám saman megi fá ærnar lóðir í námunda við núverandi menntaskólahús hér í Rvík, sem að sæmilegu gagni kæmu fyrir þennan skóla. Og það er vitað, að meginhluti gamalla nemenda skólana og flestir þeir, sem hugsa um skólann og hús hans sem holla uppeldisstöð og dýrmætan menningararf þjóðarinnar, leggja á það mjög ríka áherzlu, að skólinn verði hafður áfram á þeim sama stað og hann hefur verið og þar verði reistar fyrir hann nauðsynlegar byggingar. Og þær hagkvæmniástæður, sem til greina koma, hníga mjög eindregið í sömu átt og grg. þeirra Einars Magnússonar og félaga hans, sem um þetta rita, glögglega sýndu, svo að ekki verður lengur um deilt. Ég held þess vegna, að það væri ákaflega mikilsvert, ef menn vildu af alvöru stuðla að því, að bætt verði úr húsnæðisvandamálum menntaskólans hér í Rvík, til þess að hægt verði að bæta aðstöðu við skólann fyrir nemendur til náms, og að nú verði í þessu augnamiði tekin ákvörðun um það, hvar skólinn eigi að standa. Ég er hræddur um, að þangað til sú ákvörðun verður tekin og meðan menn eru að hoppa holt af holti, eins og gert var af fullkomnu ráðleysi í tíð fyrrv. menntmrh. í sambandi við það, hvar þessi skóli eigi að standa, þá verði ákaflega lítið framkvæmt í þessu og þá haldi menntaskólinn í Rvík áfram að dragast aftur úr. - Það er skiljanlegt, að þessi hv. þm., 4. landsk., vegna skoðana sinna á menningararfi þjóðarinnar, sé því andstæður, að þjóðfundarhúsið gamla haldi áfram að vera aðalskóli íslenzkra menntamanna. En sem betur fer held ég nú, að sú stefna njóti mjög minnkandi fylgis meðal hv. þm., að nota beri ekki þá miklu menningararfleifð og þau hollu uppeldisáhrif, sem eru einmitt fólgin í því að láta þennan skóla halda áfram á þessum sama stað. Ef brtt. mín skyldi ekki ná samþykki hér í sambandi við þetta mál, er ég sannfærður um, að það muni vera af því, að menn vilja ekki láta blanda efni hennar inn í frv. um tölu menntaskólanna. Og þá verður að taka það mál, að ákvarða þetta um menntaskólann í Rvík, upp á öðrum vettvangi. En það mundi greiða fyrir þessu frv., ef hv. þm. vildu leysa þetta mál fyrir okkur Reykvíkinga í sömu andrá og ákvörðunin um skólafjöldann væri tekin.



Herra forseti. Ég á hér brtt. á þskj. 426, sem er smávægileg. Þessi brtt. er við brtt., sem hæstv. dómsmrh. flutti. og fellur inn í brtt. eins og hún var, þegar ég samdi mína brtt. En nú hefur sú breyt. orðið á, að hæstv. ráðh. hefur gert brtt. að nýju, eins og hann lýsti. Mín brtt. fellur því ekki lengur inn í brtt. hæstv. dómsmrh., nema eitthvað sé sniðin til önnur hvor brtt. Ég vil því leyfa mér að bera fram skriflega brtt. við brtt. frá hæstv. dómsmrh. á þskj. 438. En skriflega brtt. er svo hljóðandi. með leyfi hæstv. forseta: „1. málsgr. fyrri gr. orðist svo: Menntaskólar skulu vera í Reykjavík og á Akureyri. Enn fremur er heimilt að reisa menntaskóla í sveit á Suðurlandi, þegar fé er veitt til þess á fjárl.“ Þetta er enginn efnismunur frá því, sem er í minni prentuðu brtt., heldur er hún felld á eðlilegan hátt við þá brtt., sem ég ætlaðist til, að brtt. mín væri flutt við. En fyrri brtt. mína, á þskj. 426. tek ég aftur. Um þetta mál að öðru leyti er óþarft fyrir mig að vera margorður. Og þó að ég leggi hér til, að menntaskóla verði heimilað að reisa á Suðurlandi, geri ég það alls ekki af því, að ég hafi verið hvattur fram til þess af Sunnlendingum, af því að þeir telji sér svo bráðnauðsynlegt að fá menntaskóla. Það er annað, sem fyrir mér vakir, nefnilega það, að hér hafa fyrir hæstv. Alþ. einatt legið till. um að stofnaður skuli verða menntaskóli í sveit og þá á Suðurlandi einhvers staðar. Ég geri ráð fyrir, að þeir hv. þm., sem flutt hafa þetta fram á Alþ., allt aðrir en sunnlenzkir þm., hafi gert það ekki af hvötum, sem miðast hafa við það, frá hvaða héraði þeir hafa verið, heldur hafi till. þessar miðazt við það, hvað heppilegast væri í málinu, þegar lítið er til þess, að hagkvæmt mætti vera að nokkur hluti menningarstarfsemi menntaskólanna fari fram í sveit, í staðinn fyrir að sú starfsemi fari öll fram í kaupstöðum. Og þetta eitt vakir fyrir mér með því að flytja þessa brtt. En mér þykir of mikið í ráðizt eins og gert er ráð fyrir í frv., að gera ráð fyrir fjórum menntaskólum í landinu. Ég efa, að nokkurri menningarþörf á Íslandi sé eins vel borgið og þeirri, sem menntaskólar uppfylla, þegar miðað er við höfðatölu þeirra, sem útskrifast sem stúdentar á ári hverju. Það mætti svo fara, að of mikil stúdentaframleiðsla gæti, orðið eins mikið til böls eins og bóta hér á landi. Og ef menntaskólar koma upp víða á landinu, verður að gæta þess, að þeir verði ekki því ófullkomnari sem þeir verða fleiri, með tilliti til kennslukrafta. Þetta verður að athuga vel og hleypa ekki hlassinu fram fyrir sleðann. Ég sé ekki eftir því, þótt Ísfirðingar og Austfirðingar njóti aukinnar menntunar og njóti skilnings Alþ. um þær þarfir sínar. En ég held, að þessum stöðum sé þörf á annarri aðhlynningu en að keppast við að koma þar upp menntaskólum. Það er rétt, sem hér hefur verið bent á, að fátækir, námfúsir piltar, sem heima eiga langt úti á landi, eiga nú við erfiðleika að etja um að njóta menntaskólanáms. En ég vona, að sá skilningur um þessi mál verði alltaf fyrir hendi, að hæstv. Alþ. og aðrir, sem hlut eiga að máli, verði fúsir til að vinna að lagfæringu á þessu máli með því að koma upp heimavistum til þess að létta undir með þessum námsmönnum, sem erfiðasta aðstöðuna eiga um menntaskólanám. Ég vil ljúka máli mínu með því að taka það aftur fram, að með þessari brtt. minni um heimild til þess að reisa menntaskóla í sveit, og þá á Suðurlandi, þegar fjölgað verði menntaskólunum, með þessari till. nefni ég Suðurland sem líklegan stað til þessa. En ég vil standa fjarri allri héraðapólitík í þessu efni. Og ég vil með því að nefna Suðurland í þessu sambandi taka í sama streng og Pálmi Hannesson hefur gert og fleiri menntamenn hafa gert áður, og enginn hneykslaðist þá á því. Og það er af sömu rótum, sem ég ber fram mína brtt.

Forseti (BSt) : Brtt. á þskj. 426 er tekin aftur, og ég skil það svo, að brtt. á þskj. 142 sé einnig tekin aftur.  Mér hefur borizt skrifleg brtt., sem hv. þm. hafa heyrt, frá hv. 2. þm. Árn. (EE), við brtt. á þskj. 438. Það þarf tvöföld afbrigði til þess að þessi brtt. megi koma til atkvgr., þar sem hún er of seint fram komin og skrifleg.

Forseti (Bst) : Ég vil taka það fram, að sem form. menntmn. mun ég óska eftir því, að umr. verði ekki alveg lokið nú um málið, svo að menntmn. geti aðeins athugað nýjar brtt., sem fram hafa komið síðan n. hafði málið til meðferðar, þ. e. varatill, hæstv. ráðh. og þá skriflegu brtt., sem nú var lýst. Ég tel því réttara fyrir þá, sem ræða málið nú eitthvað áfram, að tala sig ekki alveg dauða, ef þeir mundu þurfa að taka til máls við framhald umr.



Herra forseti. Ég sagði nú við 2. umr. þessa máls, að mér fyndist nú ekki taka því að vera að ræða mikið um þessa brtt. hæstv. ráðh., og gerði það heldur ekki. En einhvers staðar hefur hann samt sem áður séð, að ég mælti á móti henni, og það er rétt með farið. En mér fannst þetta svo fjarri öllu lagi, sem í brtt. stóð að mér fannst ekki rétt að ræða mikið um það. Annars virðist mér þessi hæstv. ráðh. vera farinn að líkjast ískyggilega einum fyrrv. ráðh., núv. hv. þm. S-Þ. (JJ). Það er ákaflega algengt, að hann fær einhverjar flugur í höfuðið, þannig að við hvert tækifæri, mögulegt eða ómögulegt, ber hann fram eitthvert hégómamál, sem honum er sérstaklega umhugað um, sérstaklega ef hann hefur lent í hörðum deilum um það eða svipað mál við menn, sem honum er illa við. Þá hefur hann fengið einhverja meinloku á heilann, sem þarf að fá útrás. Það er nákvæmlega það sama, sem gerist hjá hæstv. dómsmrh. Við öll tækifæri, möguleg og ómöguleg, reynir hann að koma þessu menntaskólamáli að, þessari meinloku sinni, að menntaskólinn í Rvík þurfi að standa á einhverri ákveðinni lóð, og þá er alveg sama, hvort þetta á við eða ekki. Nú, þegar menn ganga með svona andlegar meinlokur, þá er náttúrlega ósköp leiðinlegt að standa í því að rökræða við þá, enda var það ekki meining mín. En náttúrlega nær ekki nokkurri átt, að setja eigi inn í l. um menntaskóla ákvæði um það, á hvaða lóð menntaskólinn í Rvík eigi að standa, enda var sýnilegt, að ein ástæðan og kannske aðalástæðan til þess, að hæstv. dómsmrh. hóf máls við þessa umr., var að fá tækifæri til þess að þjóna skapi sínu vegna þessa máls. Nú er það svo, að hæstv. ráðh. sagði, að mér hefði á sínum tíma farizt mjög óhöndulega í þessu máli. Nú, en til þess að girða fyrir það, að ekkert óheppilegt verði aðhafzt í þessu efni, þá þarf ekki nú að fara að setja slíkt ákvæði inn í l., því að nú er komin ný ríkisstj. Og maður skyldi ætla, að þessi nýja stjórn, þar sem hæstv. dómsmrh. er einn aðalmaður og andlegur leiðtogi, sæi um, að ekki væri hætta á því, að svo óhöndulega færi að hún gæti ekki ráðið fram úr því, á hvaða lóð skuli reistur menntaskóli í Rvík. Og því furðulegra er, að hæstv. ráðh. skuli koma með slíka till. Annars, úr því að ég stóð upp, þá er rétt að geta þess, að ástæðan til þess að ekki er enn hafin bygging á nýju menntaskólahúsi í Rvík, er eingöngu framkoma þessa hæstv. ráðh. Það er hans sök eingöngu. Undir hans forustu í bæjarstjórn var það tafið, að samþykki fengist fyrir að byggja menntaskólahús á þeim stað, sem sú n., sem hafði með höndum undirbúning að byggingu menntaskólahúss í Rvík. hafði einróma lagt til. En í þessari n. var rektor menntaskólans og skipulagsstjóri og Sigfús Sigurhjartarson. Þessi n. lagði einróma til, að skólinn yrði byggður á ákveðnum stað. En það var andstaða á móti því frá hæstv. dómsmrh., sem þá var borgarstjórinn í Rvík. Og þegar það loks fékkst samt sem áður samþ., komu nýjar hindranir í veginn. Það var sem sé ákveðið af samtökum útgerðarmanna, að byggð yrði mikil stöð fyrir fiskiðnaðinn og hafður var augastaður til þess á þeim stað, sem ætlaður hafði verið menntaskólanum, og var þess sérstaklega óskað, að menntaskólinn rýmdi fyrir þessum fyrirhuguðu framkvæmdum útgerðarmanna. Nú vildi ég með engu móti standa í vegi fyrir því, ef það væri svo sérstaklega nauðsynlegt, að einmitt þessi staður yrði valinn fyrir þetta fyrirtæki, og var óskað eftir því í samráði við n., sem hafði undirbúning málsins með höndum. Enda varð þarna alveg samkomulag um, að önnur lóð yrði afhent fyrir skólann, sem undirbúningsnefnd menntaskólahúsbyggingarinnar einnig taldi mjög hagkvæma, eftir því sem kostur var um lóðir í Rvík, og var sammála um að mæla með henni. En þessi lóð fékkst ekki, hvernig sem ítrekuð var beiðni um hana, fyrir skólann. Það var ekki nokkur kostur á að fá samþykki fyrir þessari lóð. Það er þannig eingöngu af þessum ástæðum, að það dróst, að hafin yrði bygging menntaskólahúss í Rvík. M. ö. o., bæjarstjórnin í Rvík, og þá fyrst og fremst undir forustu hæstv. núv. dómsmrh., hefur beinlínis komið í veg fyrir, að hafin yrði bygging nýs menntaskólahúss í Rvík. Það lá þarna á bak við, að núv. hæstv. dómsmrh., hafði bitið svona óskaplega fast í sig, að menntaskólinn yrði hafður á þessari sérstöku lóð, sem hann nú er á. Og þetta er hans kappsmál fyrst og fremst í þessu sambandi. En vegna þess, að það voru ýmsir fleiri, sem höfðu áhuga fyrir því, að menntaskólinn væri áfram á þessum sama stað, gerði ég ráðstafanir til þess, að þetta væri rannsakað til hlítar. Það hafði verið fyrst athugað um þennan stað bæði af húsameistara ríkisins og sérfræðingum, sem einróma lögðu á móti því að byggja á þessum stað vegna ýmissa örðugleika. En samt sem áður, til þess að ganga úr skugga um þetta, óskaði ég eftir því, að borgarstjórinn í Rvík, sem þá var núv. hæstv. dómsmrh., skipaði mann til þess að gera endanlegar athuganir um þetta í samvinnu við skipulagsstjóra ríkisins, Hörð Bjarnason. Hann gerði það og tilnefndi Einar Sveinsson. Þeir skiluðu svo áliti, og þeirra álít er, að ef menntaskólinn yrði byggður á þessum stað, þá kæmi vart annað til mála en að byggja hann annars staðar en á þeim stað, sem hann er nú. Ég geri ráð fyrir, að allir séu sammála um það, að ef sú leið yrði farin, hvað sem líði þeim kostnaði, sem það hefði í för með sér, þá hlyti það að tefja byggingu menntaskóla í Rvík um alllangan tíma. Hins vegar er bygging nýs menntaskóla í Rvík aðkallandi mál, sem þolir ekki neina bið.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Það er mikið og margt, sem ég hef að segja út af ræðu hv. síðasta ræðumanns, sem persónulega lýsti því yfir, að ég væri haldinn andlegum sjúkdómi og hefði framið einhvern verknað, sem mundi nema ævilöngu fangelsi, og eftir valdatöku hans flokks þyrfti ekki einu sinni að draga mig fyrir dóm, heldur tafarlaust hægt að loka mig inni á geðveikrahæli. Þessi sjúkdómur átti helzt að koma fram í því, að ég við öll möguleg tækifæri -flytti till. um, hvar menntaskólinn í Reykjavík ætti að standa. Ég hef vikið nokkrum sinnum að þessu, en ekki flutt aðra till. heldur en í sambandi við frv. eða till. um menntaskóla. Og hvar á það frekar við að ákveða honum stað heldur en einmitt í sambandi við frv. til l. um menntaskóla? Ég held einmitt, að það sé sá rétti vettvangur til að hreyfa því máli á og ég er hissa á svo miklum málaflutningsmanni og stjórnmálamanni eins og hv. 9. landsk. er, að hann skuli telja það bera vott um andlegt bilunarmerki, þó að ég flytji þessa till. Þetta sýnir betur en flest annað, hvaða þröngsýni hefur gripið þennan gáfaða og mikilhæfa þm. En þótt það sé rangt, sem hann hefur látið uppi, þá skiptir það ekki máli, því að hann hélt, að ég flytti þessa till. af einhverri illkvittni til sín. Það er ein furðulegasta staðhæfing, sem ég hef heyrt, því að ég hef miklar mætur á þessum þm. og álít hann einn hæfasta mann, sem situr á Alþ. Íslendinga, eftir því, sem gerist í þeim flokki. Hitt er annað mál, að ég álít skoðanir hans varhugaverðar, og ber því að gjalda meiri varúð við því, sem hann heldur fram, hvaða mál sem það er, jafnvel þótt það sé ekki annað en lóð undir hús. Þetta sýnir, hve slæmar skoðanir geta leitt til þröngsýni eða skilningsleysis. Hæstv. forseti hefur með till. sinni um, að þessari umr. yrði frestað. bersýnilega sýnt, að hann telur þetta réttan vettvang til að flytja till. á, því að ef hún kæmi ekki þessu máli við, þá væri hægt að fella hana athugasemdalaust. Sannleikurinn er því sá, að hv. 4. landsk. veit, að margir af fremstu mönnum þjóðarinnar hafa bundizt félagsskap, sem ég er hvergi nærri, um að reyna að fá því áorkað. að menntaskólinn fái að vera á sínum gamla stað. Meðan hv. 4. landsk. var í stjórn sem menntmrh., þá hafði hann með þetta mál að gera, en hann gerði enga till, um það, og því ber hann allra manna mest ábyrgðina á því, að húsnæðismál skólans eru komin í meira öngþveiti og niðurníðslu en þau hafa nokkurn tíma verið áður. Ef hann hefði þá haft þann áhuga, sem hann læzt hafa nú, þá væri ekki svo illa komið í þessum málum eins og nú er. En Þjóðviljinn, blað hans flokks, segir að það hafi verið ég, sem hindraði ráðh. í að koma skólanum upp, og þá sem borgarstjóri Reykjavíkur. Ég verð því miður að segja það, að saga blaðsins af því máli er í flestum atriðum röng, því að það var svo fjarri, að ég stæði á móti því sem borgarstjóri, að menntaskóli yrði reistur á öðrum stað heldur en ég tel, að hann eigi að vera á. En að ég hef ekki lagt mig fram í að útvega þann stað, sem ráðh. óskaði, var af þeirri ástæðu, að ég ætlaði ekki sem borgarstjóri að taka ákvörðun eða ráða, hvar skólinn yrði settur í Rvík. Ég vildi ekki gefa neinum færi á mér sem borgarstjóra, að ég spillti málinu, og mér þótti rétt, að stjórnarvöldin fengju því ráðið, sem þau hefðu heimild til að ráða. Þess vegna beitti ég mér fyrir því í bæjarstjórn, að bæjarráð féllist á að ætla skólanum fyrst í stað að vera í Laugarnesi, en þegar horfið var frá þeirri ákvörðun, þá barðist ég eindregið fyrir því, að skólinn fengi annan stað, og þá meðal annars þar, sem golfskálinn er nú. En vegna þeirra mannvirkja, sem búið var að gera þar, var erfitt að taka þann stað. Ég var einu sinni hlynntur því, að ríkið fengi þennan stað í þessu skyni, en fyrir ráðleysi þessa hv. þm., þegar hann var ráðh., þá hef ég reynt að hafa áhrif hér og reyni enn þá um, að skólinn verði settur á hinn rétta stað, sem ég tel vera. Hitt er annað mál, sem ég held að menn ættu að hætta að deila um eftir grein Einars Magnússonar, að það er ekki hægt að komast af með einn menntaskóla til frambúðar í bænum. Þar er sýnt fram á, að eðlilegast væri að láta skólann halda áfram þar, sem hann er nú, og eftir því sem stækkunar þyrfti við, þá að gera ráð fyrir hæfilega stórum skóla í úthverfi, í stað þess skólahúss, sem ætlað var að reisa undir stjórn fyrrv. menntmrh., og það er tilgangslaust og máttlaust að reyna að kenna mér það, sem hv. þm. gat ekki gert í sínu ráðuneyti, og hann gerir lítið úr sér með því að finna slíka afsökun fyrir ódugnaði sínum.

Forsett (BSt) : Óskar frsm., menntmn. að segja nokkuð?

Frsm. (Ásmundur Sigurðsson) : Ég vil aðeins taka það fram, þar sem hæstv. forseti og form. menntmn. vill fresta málinu, þá hef ég sem frsm. ekkert við það að athuga.



Herra forseti. Ég þarf ekki að svara þessu mikið. Það, sem ég sagði áðan um þessa undarlegu meinloku, sem þessi till. virðist vera sprottin af, það sannaði hæstv. ráðh. með sinni ræðu. Hann sagði, að það þyrfti að gæta varúðar við till. frá slíkum manni eins og mér, hvaða mál sem það snerti, jafnvel þótt ekki sé um annað að ræða en lóðir undir hús, og sýnir þetta, að þetta er ekki heilbrigt. Hann heldur, að hér sé eitthvað voðalegt á ferðinni, sem sé hættulegt fyrir þjóðfélagið. Sennilega held ég, að þarflaust sé að ræða þessa hluti nánar, en ég vil víkja að hinu, að hann hefur komið í veg fyrir, að hægt hafi verið að byggja menntaskóla í Reykjavík, og þýðir ekki neitt fyrir hæstv. ráðh. að koma sér undan því. Það er staðreynd. sem honum þýðir ekki að bera á móti. Mér datt ekki í hug annað en að hann játaði þetta sem forseti fyrir bæjarstjórn í þessu máli. Og ef svo er, að hann hefur forustuna í þessu máli, þá er það honum að kenna, því að bæjarstjórnin á sökina á því, að húsið er svona. Í raun og veru játaði hæstv. ráðh. þetta í sinni ræðu. Hann skýrði frá því, að hann hafi að vísu ekki reynt að koma í veg fyrir það, að skólinn yrði byggður í Laugarnesi, eins og n. sem fjallaði um undirbúning málsins, lagði til. Hæstv. ráðh. skýrir frá því, að hann hafi ekki viljað hindra það að koma upp þessu mannvirki, og þá óskað eftir öðrum stað, en sá staður var þar sem golfskálinn er, en sá staður fékkst ekki. Það hefði ekki á nokkurn hátt þurft að standa fyrir þessu, þó að golfskálinn stæði þarna. Það sem á stóð, var samþykki bæjarráðs, og það fékkst ekki, hvernig sem eftir því var leitað. Það stóð ekki á því að komast að samkomulagi við þá, sem höfðu þetta land á leigu, heldur á samþykki bæjarráðs. Þannig var útkoman sú, að þrátt fyrir margítrekaðar tilraunir var ekki hægt að fá nokkra lóð hér í Reykjavík vegna bæjarstj. Hún hindraði það, að lóð væri hægt að fá, en benti stöðugt á að byggja á sama stað, sem allir sjá, að ekki er annað en að fresta málinu til mjög langs tíma eða að hindra það, að byggt yrði hér skólahús í náinni framtíð. Þetta mál heyrir undir hæstv. menntmrh., en hæstv. ráðh. ætlar með þessu móti að láta löggjafarvaldið taka framfyrir hendurnar á hæstv. menntmrh. og stj., af því að hann treystir honum ekki til að ráða fram úr þessu máli. Ég er aftur á móti þeirrar skoðunar, að eins og ástandið er, þá sé nægilegt og aðkallandi að byggja eitt skólahús í Reykjavík fyrir 500 nemendur. En ef hafa á tvö skólahús í Reykjavík, þá þarf sannarlega að byggja tvö ný skólahús, vegna þess að gamla skólahúsið er ófært. Það er t. d. ekki boðlegt að hafa þar skóla, sérstaklega fyrir stærðfræðideild og náttúrufræðikennslu, sem nauðsynlegt er að hafa í menntaskóla, sem er sómasamlega úr garði gerður. Skólahúsið er í alla staði ófullkomið til að hafa þarna kennslu. Sannleikurinn er sá, að ég held, að það sé engin tilviljun, að óeðlilega mikið er um sjúkdóma í skólanum, t. d. berklaveiki. Ég ætla ekki að fara að ræða þetta ýtarlega, en ef á að fara inn á það, þá er hægt að leiða rök að því, að það er aðkallandi að byggja nýtt menntaskólahús í Reykjavík og hætt að kenna í þessu húsi. Það er erfitt að koma því fyrir. Ég er sammála þeirri hugmynd, sem fram hefur komið um að hafa tvo skóla í Rvík með stærðfræði- og máladeild, en óheppilegt væri að byggja tvö hús, sem stæðu langt hvort frá öðru. Ég þarf ekki að segja miklu meira um frv. þetta, hvaða skoðun sem menn kunna annars að hafa á þessu. Þetta er mál, sem menn verða að gera sér fulla grein fyrir, og hvaða skoðun sem menn kunna annars að hafa á þessu, ættu þm. þó að geta verið sammála um, að það er óviðeigandi að setja í l., hvar menntaskólahús eigi að standa: Það er alveg fráleitt. og það kemur ekki til mála að samþykkja slíka brtt.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Hv. 4. landsk. þm. játaði í ræðu sinni, að hér væri um nokkurt vandamál að ræða og að menn væru á nokkuð mismunandi máli um það, hvar velja skyldi stað fyrir menntaskólabyggingu í Rvík. Þó virðist honum það ekki vera meiri vandi en svo, að hann telur mína skoðun í þessu máli bera þess ljósan vott, að ég sé andlega vanheill maður. Það er sumpart dálítið erfitt að rökræða við þm., sem notar slík rök sem ég drap á. Mál hv. þm. bar þess ljósan vott, að hann heldur, að ég standi einn undir því, sem gert er í þessu máli, en að öðru leyti var ræða hans skipuleg og skal ég ekki ræða við hann frekar um það, hvernig andlegri heilsu minni sé varið. Einn var sá háttur í ræðu hv. 4. landsk., sem ég undraðist mjög, en það er, að hann gat ekki stillt sig um að kenna bæjarstjórn Rvíkur um það, að ekki var byrjað á byggingu menntaskólahúss í Rvík í ráðherratíð hv. þm. Það er staðreynd, að ef Reykjavíkurbær hefði reynt að þvælast eitthvað fyrir þessu máli, þá hefði hv. þm., ef hann hefði viljað ýta málinu áfram, ekki látið bæjarstjórninni haldast slíkt uppi, en hefði flutt frv. til l. á Alþ. um eignarnámsheimild fyrir lóðir undir menntaskólahús. Nei, það sanna í þessum ummælum hv. þm. er, að hann hefur búið þessa sögu til í dag, er hann varð flæktur í nokkurn vanda í umr. um málið. Þannig er þetta til komið. En hv. 4. landsk. ber sjálfur hér nokkra ábyrgð. Ekki vegna þess að hann sé ekki andlega heill og ekki af neinum illum vilja býst ég við en hann réð ekki við málið. Hann flaug og hoppaði holt af holti eins og kría, var óákveðinn og hafði ekki kjark í sér til þess að taka ákvörðun. Ég var borgarstjóri í Rvík, er hv. 4. landsk. gegndi starfi menntmrh., og ég reyndi af fremsta megni að verða við óskum hv. þm. um lóð undir menntaskólann og ég hafði þá skoðun, að ég sem borgarstjóri ætti ekki að hindra ríkisstj. í eðlilegum framkvæmdum vegna þessa máls. Ég talaði við þm. og reyndi sem ég gat til þess að fá hann til þess að ákveða eitthvað í þessu. En slíkt tókst ekki, það reyndist árangurslaust. Og svo geri ég það fáheyrða að leggja til, að ákveðið verði með l., hvar byggja skuli menntaskóla í Rvík og með því að reyna að losa um málið, svo að ekki verði hoppað til og frá, sem hv. þm. gerði, er hann hoppaði holt af holti. Hv. 4. landsk. sagði, að ekki mætti samþykkja brtt. mína sökum þess, að það væri sama og vantraust á starfsbróður minn, hæstv. menntmrh. Ég veit nú varla, hve sárt hv. 4. landsk. fyndist það, þó að hæstv. menntmrh. fengi vantraust og stjórnarsamvinnunni yrði þar með lokið. Ég er hræddur um, að það yrði ekki neinn sorgardagur fyrir hv. 4. landsk. né flokksbræður hans. Ég býst frekast við því, að hann mundi halda hátíð, þar sem ekki yrði alllítið um dýrðir. Þess vegna er það aðeins uppgjöf hjá hv. þm., er hann ber slíkt fyrir sig sem þetta. Hér er ekki verið að leggja nein höft á hæstv. menntmrh., og hæstv. ráðh. hefur ekki færzt undan. að þessi breyt. yrði samþ., en því flyt ég þessa brtt., að ég vil binda endi á slíkt ráðdeildarleyst sem hv. 4. landsk. þm. sýndi í ráðherratíð sinni. Vegna ráðleysis hv. 4. landsk. mun hafa reynzt erfitt að hrinda nýrri menntaskólabyggingu af stað, og nú sýnist það vera allhæpið, að hafizt verði handa, fyrr en þá einhvern tíma á næsta ári. Varðandi það atriði, sem hv. þm. talaði svo mjög um, að vald ráðh. væri skert, ef skólanum yrði ákveðinn staður með lagasetningu, þá hefur nú annað eins skeð og það, að stjórnarskipti hafi átt sér stað og ákvarðanir fyrri ráðh. verið að engu gerðar. Ég ætla ekki að fara að ræða um gerðir hinnar ágætu fyrrv. ríkisstj. En ég vil minna hv. 4. landsk. þm. á það, að ég studdi hann með ánægju sem menntmrh. í fyrrv. ríkisstj., en ég harma, hve hv. þm. hefur hlaupið hrikalega út undan sér í þessu máli. Í þessu máli kom hann illu einu til leiðar í ráðherratíð sinni, sem leiddi það af sér, að byggingarmál Menntaskóla Reykjavíkur eru í hinni mestu niðurníðslu. Er hv. þm. var ráðh., var hann samvizkusamur í störfum sínum og vildi á sinn máta láta gott eitt af sér leiða og ég held, að hann hafi lagt mikla alúð við störf sín yfirleitt, En í þessu máli lét hann illt eitt leiða af afskiptum sínum af því. Mannleg gæði stoða nú ekki að eilífu, og satt að segja furðar mig á því hversu hv. þm. hegðar sér í þessum umr. Hér í Rvík búa nú um 50 þús. manna, og hefur því mikið að segja, hvar skólinn er staðsettur í borginni, Alþ. hefur oft látið sig skipta máli sem minni þýðingu hafa haft en þetta. Svo kemur hv. þm. hér og lýsir yfir því, að það sé allt mér að kenna, hversu dregizt hefur að byggja nýtt menntaskólahús. Mér finnst hálfleitt að þurfa að segja frá þeirri sáru reynslu, að þrátt fyrir mikinn bægslagang hv. 4. landsk., er hann var ráðh., hafði það engar aðrar afleiðingar en að tefja málið. Það má nú minna á, hversu langt þm. hefur verið á veg kominn með skýjaborg sína, að ekki alls fyrir löngu skrifuðu tveir kennarar menntaskólans grein í Morgunblaðið, þeir Einar Magnússon og Sigurkarl Stefánsson, um staðarval fyrir menntaskólann. Það má rétt geta sér til, hversu langt málið hefur verið á veg komið, að kennarar menntaskólans höfðu ekki verið spurðir ráða né þeim neitt erindi um þetta sent til umsagnar. Málið er því ekkert nema á umræðustigi, og um engar raunhæfar framkvæmdir hefur verið að ræða. Það hefur aldrei komið til kasta kennara menntaskólans, og það eina, sem þeir vissu um, það var það, sem þeir höfðu lesið á skotspónum. Hv. 4. landsk. hefur víst ekki þótt taka því að taka tillit til kennara menntaskólans. Ég get ósköp vel sagt það, að ég er ekkert of góður til að læra af öðrum mönnum, það sem þeir hafa gott fram að leggja. Mér fannst grein þessara tveggja menntaskólakennara vera merkileg og get gert þeirra rök að mínum rökum. Og það á að vera auðsætt mál, að Alþ. hefur enga afsökun, ef það lætur þetta mál ekki til sín taka.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að gera stutta aths. út af ræðu hæstv. dómsmrh. Aths. mín er sú, að ég furða mig á því, að hæstv. ráðh. skuli fullyrða í áheyrn þm., að bæjarstjórn Rvíkur hafi veitt þessu máli fullan stuðning og veitt lóð undir menntaskólann, eftir að Laugarnes var úr sögunni. Þetta eru helber ósannindi. Það er dæmalaust af hæstv. ráðh. að standa hér frammi fyrir þm. og fara með slík ósannindi. Ég reyndi hvað eftir annað að fá bæjarstjórnina til þess að samþykkja stað undir menntaskólann, eftir að Laugarnes var úr sögunni, en það kom fyrir ekki. Eftir það reyndi ég að fá bæjarráð til þess að samþykkja ákveðinn stað í bænum. Golfskálahæðina, en það fékkst engin ákvörðun, hvorki já né nei. Það er ekki hægt að þrátta um þetta. Hæstv. ráðh. talaði um, að þm. ættu að kynna sér plögg, sem lægju fyrir um mál þetta. Já, hv. þm. ættu að kynna sér þessi plögg. Svo sagðist hæstv. ráðh. furða sig á því, að ég skyldi ekki bera fram frv. um eignarnámsheimild hér í þinginu. Ég vildi nú ekki grípa til þess úrræðis fyrr en í síðustu lög, í þeirri von, að hægt væri að ná samkomulag í einhverri mynd. Fyrir mér vakti það eitt að fá lausn á málinu, og ég tel, að það hafi verið mjög vonlítið að fá eignarnámsheimild frá þinginu. Bæjarstjórn Rvíkur ber ein ábyrgð á því, hvernig komið er. En hvers vegna gat hæstv. ráðh., er hann var borgarstjóri ekki hindrað það illa verk? Ég hef nú ekki lengri ræðutíma. Ég hef ekki fordæmt hugmyndir menntaskólakennaranna, og það var annað, sem hindraði málið. Þá var hugmyndin um tvo menntaskóla ekki til, og sú hugmynd var ekki framkvæmanleg eins og á stóð, er ég fór með menntamálin. Það er skjalsannað, að rök hæstv. dómsmrh. í þessu máli eru aðeins eitt hálmstrá, sem hann lafir í. Hæstv. ráðh. hefur haft hér í frammi frekleg ósannindi.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Klippt var það. Skorið var það. Svo má lengi deila. Ég er sammála hv. 4. landsk. þm. um það, að hv. þm. ættu að kynna sér þau gögn, sem er að finna í þessu máli. Þá mun sannast, að bæjarstjórn Rvíkur hefur ekki tafið fyrir þessu máli. En bæjarstjórnin var ekki í standi til þess að taka land, sem annar aðili hafði á leigu, Golfskálahæðina og var ætlað til annars. Það kom og bein neitun frá Golffélaginu, að landið yrði tekið. Um afskipti mín sem borgarstjóra af málinu er þar skemmst frá að segja, að ég var á fundum Sameinuðu þjóðanna, er mál þetta var á döfinni, og ég var skamma hríð borgarstjóri eftir að ég kom aftur. Ég hafði því lítil skipti af málinu.

Þetta eru hrein ósannindi

. Nú, hvað er þetta? Hv. þm. virðist ekki ráða við sig og velur um gólf og hrópar og æpir. Ég skil ekki, hvað þetta er. Það kann að vera, að samvizkan sé farin að hafa einhver slæm áhrif á hv. þm., að hún sé farin að segja til um ósannindin. Hv. þm. mun komast hjá því að velta því á mig, að ég hafi á samvizkunni einhvern ódugnað í málinu. Það var skylda hans að koma málinu áleiðis. Eftir að hann hafði sent menn út um heim til þess að skoða skólahús, féllst hann loks á það í fullri alvöru að athuga þann möguleika að nota gamla skólastaðinn sem framtíðarstað fyrir menntaskóla í Rvík. Þá var loks fallizt á í alvöru að láta athuga, hvort ekki væri hægt að nota gamla staðinn, en vegna þess, hve seint þetta var gert, dróst málið. Ef skynsamlega hefði verið á málinu haldið - og enginn neitar því, að hv. 4. landsk. er vel viti borinn maður - þá hefði verið byrjað með þessari rannsókn, er gerð var fyrst í lokin. Það hefur verið sannað af sérfræðingum, að vel er hægt að láta skólann standa á gamla staðnum, þótt ekki þyrfti sérfræðinga til að sanna það. Skólinn hefur staðið þarna í 100 ár og getur staðið þar í 100 ár enn, eða jafnvel 1000. Allt ráðlag hv. 4. landsk. í þessum málum hefur verið eins og engin skynsemi kæmist að, líkt og áðan, er hann óð hér um í d. og hellti úr sér ónotum. Það var vaðið holt af holti og helzt á staði, er áður voru uppteknir. Reykjavíkurbær tók þessu máli vinsamlega, en hitt er vitanlegt, að skipulagsmál þarfnast tíma, áður en þau verði leyst. Það var hægt að hugsa sér fleiri staði en Laugarnes og Golfskálahæðina, t. d. hæðina fyrir ofan þvottalaugarnar, og ég sagði rektor, að ég væri því hlynntur. Túnin fyrir sunnan Háteig gátu líka komið til greina. Þannig var um óteljandi staði að ræða, en hv. 4. landsk. skorti viljann. Eftir að hafa setið í tvö og hálft ár sem menntmrh. skildi hann þannig við málið, að skólinn er nú sístækkandi í gömlu húsi, sem talið er heilsuspillandi fyrir nemendur. Svona frammistaða gefur ekki góða samvizku, en mér skal ekki um kennt, skömmin er hans.

Forseti (Bst) : Málið er tekið út af dagskrá.



Það er hart að fá ekki að bera af sér svona óheyrilegar lygar.

Forseti (BSt) : Ég mun veita hv. þm. leyfi til að gera stutta athugasemd til þess að bera af sér sakir.



Það er mér ekki nægilegt að fá aðeins stutta athugasemd.

Forseti (Bst) : Ef svo er, mundi það ekki kalla á aðra ræðu frá manni, sem hefur leyfi til að tala eins og hann vill? Ég geri ráð fyrir, að þetta verði allt í fersku minni, þegar málið verður tekið fyrir næst.



Ég gat því miður ekki verið viðstaddur, er málið var fyrst tekið fyrir til 2. umr., og hlustaði því ekki á framsöguræðu hv. frsm. meiri hl. Ég veit því ekki, hvaða viðbótarrök hann kann að hafa komið fram með og held mér við þau rök, sem koma fram í nál. á þskj. 394. Það hefur verið mikið um það rætt, hve mikil nauðsyn þjóðinni sé á því að koma sér upp tækjum til þess að vinna verðmeiri vöru úr fiskinum. Í fyrra vetur birtist mjög áberandi skýrsla í einu af dagblöðum bæjarins, er sýndi, að Íslendingar stóðu þjóða fremstir hvað öflun fisks snerti. Aflamagn hvers fiskimanns var meira en annars staðar. En þegar reiknað var út til verðmætis, kom í ljós, að verðmætið fyrir hverja einingu var minna hér á sjómann en hjá öðrum þjóðum. Við höfum flutt út meginhlutann af fiskinum óverkaðan eða lítið verkaðan og því fengið lægra verð fyrir, hann en aðrar þjóðir, er vinna úr honum ýmiss konar vörur og gera, hann þannig verðmætari. Á þessu byggjast þær miklu umr., er farið hafa fram um nauðsyn Íslendinga á fiskiðnaði. Mér skilst, að flestir eða allir séu sammála um, að Íslendingar ættu að skapa sér aðstöðu til þess að fá meira verð fyrir fiskinn og afla sér þannig meiri tekna og meiri erlends gjaldeyris. Nú bregður hins vegar svo kynlega við í sambandi við þetta frv., að meiri hl. sjútvn. og form. hennar koma með álit, sem er í raun og veru rökstuðningur fyrir því, að þetta sé of áhættusamt og að fiskiðjuverið við Grandagarð, er hafi betri aðstöðu, muni ekki hafa skilyrði til að bera sig. Ef þetta er rétt, er ekkert vit í því að fara inn á frekari tilraunir í þá átt að gera aflann verðmætari og ekkert vit í því, að ríkið taki að sér að byggja fiskiðjuver í Höfn í Hornafirði. Sú rökst. dagskrá, sem meiri hl. n. leggur fram, felur raunverulega það í sér, að farið er fram á, að d. samþykki, að fiskiðnaðurinn sé vonlaus og ekki vert að hugsa frekar fyrir honum. Ég skal ekki segja, hvort d. vill samþ. slíkt: Ég vil ekki gera það. Ég hef því klofið n. og skila sérstöku áliti á þskj. 413. Þar er það lagt til, að haldið verði áfram á þeirri braut að gera aflann verðmætari og að ákveðið verði sem einn liður í þeirri viðleitni, að ríkið láti byggja fiskiðjuver í Hornafirði. Þessi afstaða mín byggist á því, að ég álít það gefið, að þessi iðnaður geti ekki aðeins borið sig, heldur sé líka mjög arðvænlegur, bæði fyrir þá, sem reka hann og eins til að tryggja viðunandi verð fyrir hráefnið. þ. e. a. s. nýjan fisk til þeirra, sem sjóinn sækja: Þessi iðnaður er ekki áhættusamur, þegar til lengdar lætur. Þótt hallatímabil geti komið og óhöpp borið að höndum, er sú áhætta ekki það mikil, að ástæða sé til að láta hana fæla frá tilraunum. Hitt er einnig ómótmælanlegt, að ef unnið er úr fiskinum eins og unnt er, verður útflutningurinn miklu meiri og þar með tekjurnar í erlendum gjaldeyri. Það er því hagsmunamál allrar þjóðarinnar, að þessum iðnaði verði komið upp. Það var rætt um það hér í sambandi við hafnarmál Hornafjarðar, hve aðstaða hreppsfélagsins er veik, er um fjárfrekar framkvæmdir er að ræða. Hér gildir líka það sama. Fjárhagslegt bolmagn er ekki fyrir hendi, og því er leitað til ríkisins. Þeir, sem hér hafa hagsmuna að gæta, eru smáútvegsmenn, dreifðir um fjölmarga staði á Austurlandi og það er ekki mikil von til þess, að þeir hafi getu til að koma upp þessu fiskiðjuveri. Niðurstaðan er því sú, að leitað er til ríkisins um aðstoð. Það er á misskilningi byggt, er meiri hl. n. leggur áherzlu á það, að þetta sé áhættusamt fyrir ríkið. Mér skilst, að samkvæmt frv. sé áhættan ekki lögð á ríkið, heldur þá, sem leggja inn fisk til vinnslu. Frá endanlegu verði til sjómanna á að draga allan rekstrarkostnað fyrirtækisins. Áhættan lendir því á þessum aðilum. Ég skal ekki segja, hvort þetta er réttasta leiðin. Ég hef tilhneigingu til að álíta, að ríkið eigi líka að bera áhættuna, en nú er áhættan ekki ríkisins, heldur þeirra, sem fiskinn eiga að leggja inn. Ég held, að ég hafi ekki ástæðu til að ræða þetta miklu frekar og það því fremur, sem ég hafði ekki tækifæri til að hlusta á ræðu hv. frsm. meiri hl. Málið liggur nokkuð ljóst fyrir, og ég geri ráð fyrir því, að öllum hv. dm. sé það kunnugt. Ef það er rétt, að nauðsyn sé fyrir þjóðina að vinna meira úr fiskinum en áður hefur verið gert, er útgerðarmönnum ekki síður en öðrum þessi nauðsyn brýn. Og ég held líka, að af þeim umr., sem orðið hafa hér í hv. d. um útgerðar- og hafnarmál í Höfn í Hornafirði, þá hljóti mönnum líka að vera það ljóst, að þessum framkvæmdum verður tæplega komið á fyrir forgöngu þeirra fátæku aðila, sem þar eiga fyrst og fremst hagsmuna að gæta, og það sé því eðlilegast í sambandi við þetta mál, sem hér liggur fyrir, eins og í sambandi við hafnarmálin þarna, að ríkið taki að sér að koma þessari framkvæmd á og skapa þessum útgerðarmönnum og sjómönnum á Austfjörðum aðstöðu til þess, þegar þeir koma í land með afla sinn, að geta eitthvað við hann gert og komið honum í verð, sem sæmilegt geti talizt, svo að þeir geti haft framfæri sitt af þessum atvinnuvegi áfram eins og hingað til. Og ég vonast til þess, ef þetta verður framkvæmt, að þeir tryggi sér betri afkomu í sinni atvinnugrein heldur en hingað til hefur verið.



Herra forseti. Í umr. um húsaleigu fékk ég leyfi hæstv. forseta til þess að hverfa af fundi af sérstökum ástæðum. Ég sé, að á meðan ég var fjarverandi, hefur hv. 1. landsk. haft yfir eftirfarandi ummæli, með leyfi hæstv. forseta: „Ég hef setið hér bráðum 21 þing og hef átt í orðasennu við menn úr öllum flokkum og stundum hörðum, en ég minnist þess ekki, að menn hafi verið bornir ærumeiðandi sökum, og minnist þess heldur ekki að hafa heyrt það annarra í milli. Ég hef nú orðið fyrir því af þm. að vera borinn ærumeiðandi sökum. Það eru rök, sem hann hafði í þessu máli. Í skjóli þinghelginnar hefur þetta verið leyft. Hann er hér ekki viðstaddur. En þegar hann má mál mitt heyra, mun ég skora á hann að endurtaka þau ummæli, sem hann hafði gegn mér, utan þinghelginnar, því að það er sá eini vettvangur, sem ég hef til þess að stefna honum fyrir lög og dóm. Ég hef líka annan rétt, og það er að fá leyfi hv. d. til þess að krefja þm. ábyrgðar. Ég veit ekki, hvort það hefur nokkru sinni áður verið leyft. Það mun hafa verið leyft einu sinni, en það leyfi var ekki notað. Ég ætla því ekki að gera d. erfiðleika með því að fara fram á þetta. Ég mun ekki heldur leggja mér í munn slík ummæli sem aðrir hv. þm. hafa látið sér sæma að viðhafa um mig. Þeir um það. Að öðru leyti mun ég ekki svara þessum þm. frekar í þessu máli.“ Það er ekki vegna þessara ummæla hv. þm., heldur vegna ummæla forseta, sem ég hreyfi þessu utan dagskrár, þar sem forseti segir: „Út af orðum hv. 1. landsk. (SÁÓ) vil ég minna hann á og aðra hv. dm., sem viðstaddir voru umrætt tækifæri. að ég hringdi - og það allrækilega -, þegar þessi ummæli voru höfð í frammi.“ Hvað á hæstv. forseti við með þessu? Telur hann, að ég hafi í þessari ræðu minni haft ærumeiðandi ummæli í frammi? Ef svo er, óska ég að hæstv. forseti undirstriki það í ræðu, eða gefi um það yfirlýsingu af forsetastóli. Ég hef farið yfir ræðuna. Og ég hef engin afskipti haft af því, hvernig þessi ræða væri skrifuð, og ég finn ekki það, sem þessi hv. þm. og hæstv. forseti víkja að hér að ástæðulausu.

Forseti (BSt) : Ég hef satt að segja ekki svo gott minni, að ég geti nákvæmlega munað, hvernig mér hafa fallið orð fyrir mörgum dögum. En ég get gjarnan sagt hv. þm. Barð., hvað ég átti við með þessum ummælum. Ég skildi það svo, og ég held, að allir hv. þm. hafi skilið það þannig, að hv. 1. landsk. ætti við hv. þm. Barð. Ég heyri það þarna, að skrifarar hafa ekki haft þau rétt eftir mér, og ég hygg, að ég hafi komizt nokkuð á annan veg að orði en þarna er haft eftir mér. Ég sagði ekki - og mér finnst það ekki liggja í þessum orðum -, að hv. þm. Barð. hefði haft nein ærumeiðandi orð um hv. 1. landsk. En hitt er aftur jafnvíst, að hann blandaði einkamáli hans og einkalífi dálítið inn í ræðu sína og taldi, að hv. 1. landsk. hefði vissa afstöðu til málsins í eiginhagsmunaskyni. Þegar þar var komið, þá fór hv. 1. landsk. að grípa fram í, og þessir tveir hv. þm. fóru að munnhöggvast þannig orði til orðs, sem ekki á að vera á þingfundum, eins og menn vita. Þá hringdi ég og það allrækilega, eins og þarna er haft eftir mér. Það er satt, að ég hringdi allrækilega, sem ég veit, að hv. þm. Barð. mun kannast við og muna eftir. Með öðrum orðum, niðurstaðan er þetta: Ég sem forseti hringdi ekki út af ærumeiðandi orðum, sem ég teldi, að hv. þm. Barð. hefði haft um hv. 1. landsk., en ég tel, að hann hafi haft óviðeigandi orð um hann. En þeir báðir, þessir hv. þm., urðu með samtölum sínum og allháværum deilum þess valdandi, að ég hlaut að hringja og fá þær umr. þaggaðar niður.



Herra forseti. Ég hef nú ekki athugað, hvernig þingritarar hafa náð upp mínum orðum, sem ég flutti hér við þessa umr., sem hér er um að ræða. En það er á misskilningi byggt hjá þingriturum, ef þeir hafa haft fleirtölu, þegar ég nefndi þm. í þessu sambandi, því að það duldist engum. að ég átti þar við hv. þm. Barð., enda munu allir þdm. hafa fullkomlega skilið, við hvern ég átti. Hins vegar hef ég gætt að því, að þau ummæli, sem allir, sem hér voru viðstaddir, hlustuðu á, eru ekki tekin upp í ræðu hv. þm. Barð. af þingriturum. Það er rétt, en allir, sem hér voru viðstaddir, vissu, hvaða ummæli voru hér höfð. Og ég held, að það mundi ekki valda neinum misskilningi fyrir dómstólum, að þau ummæli væru mjög ærumeiðandi.



Herra forseti. Ég vil fyrst leyfa mér að þakka hæstv. forseta fyrir, að hann hefur nú skorið úr um það, að ég hafi ekki haft í frammi hér ærumeiðandi ummæli. Öll þau ummæli, sem ég hef haft hér, eru skráð hér, og ég get ekki fundið, að í þeim ummælum sé neitt óviðeigandi. Þau eru ekki dregin út úr samhengi við það, sem á undan er gengið. Hér eru sett fram í spurnarformi nokkur atriði að gefnu tilefni frá hv. 1. landsk. Ég hafði litið svo á, að hæstv. forseti hefði hringt af því, að gripið var mjög óþinglega fram í fyrir mér, sem var að ræða málið, en ekki af því, að ég hefði haft óþingleg ummæli í frammi. Ræðan mun sýna, að hæstv. forseti hefur ekki haft ástæðu til þess að hringja í því sambandi nema vegna þess, að hv. 1. landsk. hafði algerlega óþinglega aðferð hér í frammi í hv. d.



Herra forseti. Þegar ég sá við þessar umr., að hv. þm. Barð. var genginn af fundi, þá beindi ég orðum mínum til hæstv. forseta, eins og vera ber eftir þingsköpum. Eftir að ég hafði flutt mína ræðu, stóð hæstv. forseti upp og sagði: „Ég gerði skyldu mína og hringdi á viðkomandi þm.“ 

Ég verð að líta svo á, að handrit þingskrifara séu ekki alveg öruggar heimildir, hvað sem öðru líður um þetta mál

.