Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka við 3. umr. þau mótmæli og þær athugasemdir sem fram komu frá hv. þm. stjórnarandstöðunnar við 2. umr. málsins. Þannig háttar til að á þskj. 414 er frv. til laga um breytingu á lögum um málefni aldraðra með síðari breytingum sem flutt er af hæstv. ríkisstjórn. Þar er gerð tillaga um það að heimilt verði að setja á laggirnar sérstakt öldrunarmálaráð sem fari með yfirstjórn öldrunarmála og gert var ráð fyrir að þetta yrði í Reykjavík, þ.e. í umboði borgarráðs og borgarstjórnar. Þar var gert ráð fyrir því að öldrunarmálaráðið yrði ekki undirnefnd félagsmálaráðs, eins og gert er ráð fyrir í gildandi lögum um málefni aldraðra, heldur mundi öldrunarmálaráðið heyra beint undir borgarráð og borgarstjórn. Borgarstjórn Reykjavíkur fór þess vegna fram á það að þessi stofnun yrði sjálfstæð og þar með sterkari en verið hafði. Það var afstaða okkar við 1. umr. málsins að það væri í sjálfu sér ekkert óeðlilegt þó að farið væri að þessum óskum borgarstjórnar Reykjavíkur, en það væri ekki alveg sama hvernig frá þeim málum væri gengið og í raun og veru væri vandséð hvaða rök væru fyrir því að taka öldrunarmálaþáttinn út úr félagsmálaþættinum eins og gert var ráð fyrir í frv. Engu að síður sögðu menn svo sem: Úr því að stjórn sveitarfélagsins óskar eftir því að hafa þetta svona þá er ekkert óeðlilegt að það verði skoðað með jákvæðum hætti af þessari virðulegu stofnun. Þegar hv. heilbr.- og trn. fór að skoða þetta mál nánar þá kom það ótrúlega í ljós að við brtt., sem er í einni grein, frá hæstv. ríkisstjórn komu fimm brtt. frá hv. heilbr.- og trn. þar sem bæði var gert ráð fyrir því að breyta lögunum um málefni aldraðra og líka gert ráð fyrir því að breyta lögum nr. 40/1991, um félagsþjónustu sveitarfélaga. Í sjálfu sér er hér mjög sérkennilega að hlutunum staðið og hefði verið eðlilegt við þessar aðstæður að málið hefði einfaldlega verið endurflutt sem nýtt stjfrv. eða þá að málinu hefði hreinlega verið vísað til ríkisstjórnarinnar. Minni hluti hv. heilbr.- og trn. kaus hins vegar til samkomulags að reyna að stuðla að því að málið fengi þinglega meðferð. Það kemur síðan hingað inn og við 2. umr. komu fram mjög alvarlegar athugasemdir við málið frá ýmsum hv. þm. stjórnarandstöðunnar. Hæstv. forseti þingsins sá ástæðu til þess að beiðni sem komið hafði fram frá nokkrum hv. þm. að fjalla sérstaklega um málið í úrskurði sem lesinn var af forsetastóli í tengslum við atkvæðagreiðsluna eftir 2. umr. málsins. Ég hygg að það sé í raun og veru næsta óvenjulegt að úrskurður af þessu tagi sé fluttur af forseta, að það sé talið óhjákvæmilegt að fjalla um málið á þann hátt, en það var ekki óeðlilegt að hæstv. forseti skyldi telja það óhjákvæmilegt m.a. vegna þess að það var talið að sú málsmeðferð sem hv. heilbr.- og trn. gerði ráð fyrir reyndi, að ekki sé meira sagt, talsvert mikið á þolrifin bæði í stjórnarskrá landsins og í þingskapalögum. Í ljósi þess úrskurðar sem felldur var var það niðurstaða okkar allmargra hér að sitja hjá við meðferð málsins eftir 2. umr. Ég man ekki betur en það hafi komið fram tvö mótatkvæði við því að máli færi til 3. umr. þar sem það væri vanbúið. Í raun og veru þyrfti það að fá nýja þingmeðferð og fjallað yrði um það eins og önnur þingfrumvörp. En það frv. sem við erum núna með á borðinu, hæstv. forseti, hefur ekki fengið nema eina meðferð. Það hefur aðeins ein umræða farið fram um þetta frv. Og samkvæmt lögum landsins er það þannig að um lagafrumvörp eiga að fara fram þrjár umræður. Það er þess vegna fráleitt að afgreiða málið með þeim hætti sem virðist vera meiningin að gera án þess að það fari á ný til hv. heilbr.- og trn. Ég teldi að eðlilegast og lámarksatriði að málið færi á ný til hv. heilbr.- og trn., hún fjallaði um málið, skilaði á ný nál. um frv. eins og það lítur út á þskj. 921 og það gengju svo atkvæði um málið að þeirri umræðu lokinni og þá færi enn fram umræða, þ.e. sú fjórða, en þriðja um þetta mál samkvæmt sérstökum undanþáguákvæðum sem liggja fyrir í þingsköpum. Ég vil beina þessu mjög alvarlega til hæstv. forseta og benda á þann möguleika að til þess geti komið að flutt verði tillaga um að málinu verði á ný vísað til hv. heilbr.- og trn. vegna þess hvernig málið er í pottinn búið og vanbúið að mörgu leyti sem frv. til endanlegrar afgreiðslu, en nú er gert ráð fyrir því, samkvæmt því sem mér skilst, að málið verði að lögum í lok þessarar umræðu þó svo það hafi í raun og veru ekki fengið þrjár umræður eins og skylt er samkvæmt lögum landsins og stjórnarskrá.

Herra forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir og er nú til umræðu felur í sér að heimilt verður að birta reglur, sem opinberum stjórnvöldum og stofnunum öðrum en ráðuneytum er falið að gefa út lögum samkvæmt, megi birta í Stjórnartíðindum. Svo háttar til að í ýmsum lögum er kveðið á um að tilteknar opinberar stofnanir gefi út reglur sem bindandi eru og almenningur hefur hagsmuni af að birtar séu með formbundnum hætti. Svo háttar einnig til að samkvæmt gildandi lögum geta aðeins ráðuneytin birt slíkar ákvarðanir, reglugerðir og auglýsingar í Stjórnartíðindum, en til þess að gera þessa stjórnsýslu virkari og aðgengilegri fyrir almenning er lagt til að þessi heimild sem hér er kveðið á um verði í lög fest. Tilefni þessa er fyrst og fremst ákvæði sem Alþingi samþykkti í lögum um Seðlabanka Íslands þar sem kveðið er á um ýmiss konar reglur sem bankanum er ætlað að taka ákvarðanir um og eðlilegt þykir að birta með þessum hætti. Ég vil taka það fram að mjög æskilegt er þó að áliðið sé þings að unnt verði að koma þessari lagabreytingu við á þessu vorþingi og mun því mælast til þess við hv. allshn. að hún hraði afgreiðslu málsins svo sem föng eru á. En ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Hæstv. forseti. Mér fannst kannski ekki koma alveg nógu vel fram hvaða tilvik þetta eru og hversu vítt afmarkað í raun og veru þetta svið verður með þessari breytingu og væri æskilegt ef hæstv. ráðherra gæti nefnt einhver dæmi um hluti sem hér eftir fara að birtast í B-deild Stjórnartíðinda eða hvað eiginlega er verið að tala um. Ýmiss konar reglur sem opinberum stjórnvöldum og stofnunum öðrum en ráðuneytum er falið lögum samkvæmt að gefa út, í fljótu bragði átta ég mig ekki alveg á því hvað þar er á ferðinni. Myndu snjómokstursreglur Vegagerðarinnar, sem er opinber stofnun og kannski stendur í vegalögum að Vegagerðin eigi að auglýsa og birta, mundu þær færast inn í B-deild Stjórnartíðinda, reglur lögreglustjóra um útvistartíma barna? Hvað er þarna á ferðinni? Er þetta endilega að öllu leyti til þess fallið að auðvelda almenningi t.d. að átta sig á þessum hlutum? Ég er ekki viss um að Stjórnartíðindin, B-deildin, sé bók eða sá pappír sem almenningur er að lesa svona dags daglega og gæti þetta haft í för með sér einhverja hættu á því að stofnanir færu að láta það nægja að birta slíkt í B-deild Stjórnartíðinda og sleppa því þar með kannski að auglýsa almenningi einhverja hluti. Mér finnst nauðsynlegt að vita hvað þarna er á ferðinni. Þetta er afar fátæklega rökstutt hér í greinargerð og frv. er ekki merkilegt eða stórt sjálft, upp á eina og hálfa línu, og mér fannst í sjálfu sér heldur ekki koma skýrt fram í knappri framsöguræðu hæstv. ráðherra, hvað þarna er á ferðinni, hvaða nauðsyn ber til og hvað t.d. er sérstaklega tilefni þess að frv. er flutt annað en þau einu rök að það sé handhægt og þægilegt að þetta sé allt saman á einum stað. Það getur vel verið ágætt fyrir þá sem eru að leita að svona hlutum, sagnfræðinga framtíðarinnar og aðra slíka að geta flett upp í öllu dótinu á einum stað í B-deild Stjórnartíðinda. Ég veit ekki t.d. hvort þetta er endilega til hagsbóta almenningi fyrr en maður veit þá hvað þarna er á ferðinni og hvaða pappírar þarna eru. Ég vildi, hæstv. forseti, aðeins heyra aðeins nánari útlistun á þessu.

Herra forseti. Ljóst er að þau tilvik sem hér um ræðir verða ekki tæmandi talin og auðvitað geta lög tekið breytingum þar sem kveðið er á um að einstökum opinberum stofnunum sé lögum samkvæmt falið að gefa út reglur. Um það er því ekki hægt að gefa neina tæmandi lýsingu. En eins og fram kom í framsöguræðu var tilefni þessa erindi sem dómsmrn. barst frá viðskrn. vegna ákvæða í seðlabankalögum sem kveða á um að Seðlabankanum er ætlað að gefa út margs konar reglur og þá kemur til álita hvernig eðlilegast er að tryggja birtingu þannig að hún fari fram með sambærilegum hætti og þegar um er að ræða reglugerðir eða aðrar formlegar auglýsingar stjórnvalda. Birting í Stjórnartíðindum tryggir að menn geta á einum tilteknum stað gengið að þeim ákvörðunum sem hér um ræðir og er mikið réttaröryggi í því fólgið. Hitt er svo annað mál og ég veit að við þurfum að eyða mörgum orðum um það að Stjórnartíðindi hafa ekki eins almenna útbreiðslu og dagblöð og aðrir fjölmiðlar. Það hefur hins vegar ekki þótt ástæða til að hverfa frá þessari formbundnu birtingu laga og reglugerða og annarra stjórnvaldsákvarðana, enda eru mjög miklir hagsmunir við það bundnir að birting þeirra sé með ákveðnum hætti og að allur almenningur eigi aðgang að þeim á tilteknum stað. Í þessu tilviki efa ég ekki að hér er um að ræða aukið hagræði að því er þetta varðar en tilefni þessarar lagabreytingar er þetta sem ég hef hér frá greint og það þótti eðlilegt að tryggja það að þessar ákvarðanir yrðu birtar með sambærilegum hætti og um reglugerðarákvarðanir ráðuneyta væri að ræða.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir. Út af fyrir sig er það þá ljóst og liggur fyrir að eitt sérstakt tilefni er þarna á ferðinni, bréf frá viðskrn. vegna Seðlabankans sem þarf að koma ýmiss konar reglum á framfæri og allt í góðu lagi með það. En hér er hins vegar valin sú leið af hálfu hæstv. ráðherra að leggja til almenna breytingu sem tekur til allra þeirra tilvika þar sem um er að ræða lögbundna útgáfu opinberra stjórnvalda, sem eru bæði ríki og sveitarfélög og stofnanir, að birta reglur af mér liggur við að segja hvaða toga sem er. Ég held að það sé miklu stærri ákvörðun heldur en kannski í fljótu bragði virðist og þurfi þess vegna svolítið vandlegrar skoðunar við án þess að ég sé á nokkurn hátt að leggjast gegn því að þetta verði heimilað gagnvart t.d. Seðlabankanum og hugsanlega ýmsum öðrum sem eru í sambærilegri stöðu, þá held ég að menn verði að átta sig á umfangi málsins og hvað er verið að fara. Ég sakna þess þá nokkuð að það skuli ekki fylgja frv. t.d. eitthvert yfirlit yfir það um hversu víðtæka breytingu er hér að ræða. Hvað verður B-deild Stjórnartíðindanna þykk bók í framhaldi af þessu? Ég segi þetta ekki með vísan til þess á nokkurn hátt að draga úr mikilvægi útgáfu Stjórnartíðindanna. Það er auðvitað alveg ljóst að það er mjög mikilvægt að þessir hlutir séu þar allir skýrt og skilmerkilega saman safnaðir þannig að menn geti flett upp í því á einum vísum stað. En þessar reglur og þetta dótarí allt saman er nú sennilega býsna fjölbreytilegt og það hljóta líka að vakna spurningar um meðferð þeirra og birtingu að öðru leyti. Á t.d. að láta það þá nægja í flestum tilvikum að þetta birtist í B-deild Stjórnartíðindanna eða er þetta viðbótarbirting á hlutum sem jafnframt skulu birtir í dagblöðum eða með öðrum slíkum hætti? Og mér finnst þetta dálítið fátæklega fram borið hérna, ég varð að segja það, hæstv. forseti, bara í fullri hreinskilni að þessu fylgi ekki meiri rökstuðningur en raun ber vitni, ekki meiri upplýsingar eða gögn, engin úttekt á því hvað þarna er á ferðinni og upplýst er svo að þarna er þetta eina tilefni á ferðinni sem er hins vegar lagt fram hér sem almenn breyting. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð, ekki ástæða til af minni hálfu, en ég vildi eindregið mælast til þess að hv. nefnd færi rækilega yfir það hvaða breytingu í reynd praktískt talað er verið að leggja til.

Virðulegi forseti. Þar sem ég sat í nefnd sem samdi seðlabankalög þá vil ég undirstrika nauðsyn þess að tillaga sú sem hér er lögð fram af hálfu hæstv. ráðherra verði samþykkt. Þó vil ég líka undirstrika það að rök þau sem hv. 4. þm. Norðurl. e. kom með um það að þetta gæti dregið stóra dilka á eftir sér, að öllum opinberum fyrirtækjum væri skylt að birta reglur sínar um smávægilegustu efni og jafnvel reglugerðir í Stjórnartíðindum, það þarf að athuga það vandlega að það fari ekki úr böndunum. Það finnst mér sjálfsagt. Á sama hátt og það er nauðsynlegt fyrir Seðlabankann að eiga innhlaup í Stjórnartíðindin til að koma sínum tilkynningum á framfæri á einhverjum einum ákveðnum stað þar sem allir geta leitað í, þá er hitt líka rétt sem hv. 4. þm. Norðurl. e. sagði. Því treysti ég því að sú hv. nefnd sem mun fjalla um tillöguna finni leið til þess að orða hana þannig að hún þjóni þeim tilgangi sem ætlað er. Það var alveg ljóst þegar við ræddum um þetta í seðlabankalaganefndinni þá hugsuðum við okkur að þetta gæti birst í Stjórnartíðindum og ég undirstrika að það er nauðsynlegt að þessi heimild fáist.

Herra forseti. Hér er til umfjöllunar frv. um breytingu á áfengislögum eins og þau hafa verið samþykkt með síðari breytingum. Hér er um að ræða tvær efnislegar breytingar á gildandi löggjöf um þetta efni. Í 1. gr. frv. er fjallað um sérstök tæki og sérhæfð áhöld sem smíðuð eru til þess að eima áfengi eða til þess að gera drykkjarhæft áfengi sem ódrykkjarhæft var áður. Hér er gert ráð fyrir því að bannað sé að eiga, flytja inn, útbúa eða smíða sérhæfð áhöld til að eima áfengi eða til þess að gera drykkjarhæft áfengi sem ódrykkjarhæft var nema hafa til þess sérstakt leyfi og er ráð fyrir því gert að dómsmrn. setji um þetta efni nánari reglur og fyrirkomulag leyfisveitinganna. Tæki sem finnast síðan hjá öðrum aðilum en þeim sem hafa leyfi samkvæmt þessari grein skulu gerð upptæk án tillits til hvort tækin hafa verið notuð til áfengisgerðar eða ekki. Það er rétt að taka það fram að hér er um að ræða breytingu á 8. gr. núgildandi áfengislaga. Tvær fyrstu mgr. 8. gr. yrðu óbreyttar eins og hér kemur fram en með þessari breytingu gefst betra tækifæri til þess að spyrna við fótum varðandi ólöglega framleiðslu á áfengi. Eins og hv. alþm. er kunnugt um þá hefur í vaxandi mæli á undanförnum missirum borið á því að slík starfsemi hafi verið stunduð og áfengi selt, ekki síst til unglinga, við slíka framleiðslu. Það hefur hins vegar valdið erfiðleikum, ekki síst þegar um hefur verið að ræða smíði á slíkum tækjum sem ekki hefur verið í beinum tengslum við framleiðslu af þessu tagi að færa á það sönnur að um tengsl væri að ræða við ólögmæta framleiðslu. Því hefur þótt nauðsynlegt til þess að gefa réttum yfirvöldum betri aðstöðu til að taka á þessum vanda að óska eftir lagabreytingu af þessu tagi. Hitt efnisatriði frv. lýtur að því að heimila fjmrn. að gefa afslátt frá almennu útsöluverði til þeirra sem hafa almennt vínveitingaleyfi. Hér er um að ræða breytingu sem skattrannsóknastjóri hefur lýst miklum áhuga á að gerð verði til þess að auðvelda eftirlit með þessari starfsemi. Mjög stór hluti af áfengissölu fer nú fram undir leyfum sem kallast tækifærisvínveitingaleyfi og áhugi skattyfirvalda hefur beinst að því að koma þessum málum í fastara form þannig að stærri hluti þessarar áfengissölu á skemmtistöðum fari fram þar sem um er að ræða almenn vínveitingaleyfi. Með breytingu af þessu tagi á að vera hægt að auka eftirlit á þessu sviði og skapa þannig traustari umgjörð um þessa viðkvæmu starfsemi sem hér er verið að fjalla um. Fyrir því er lagt til að þessi heimild verði veitt í áfengislögum. Ég legg svo til, herra forseti, að þessu frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Virðulegi forseti. Hér er um tvenns konar breytingar á áfengislögum að ræða og ég hafði raunar átt von á því að hæstv. dómsmrh. kæmi með tillögur um jafnvel fleiri breytingar á áfengislögum á þessu vori. Þar á ég sérstaklega við að það hefur verið pottur brotinn varðandi áfengisauglýsingar og ýmsir innan áfengisvarnageirans hafa bent á að þarna þyrfti að hnykkja betur á og mig langar til þess að byrja á því að spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé fyrirhugað að taka eitthvað á þeim málum eða hvort það á að halda málum óskýrum og þar með í óviðunandi horfi áfram. En varðandi þessi tvö efnisatriði þá finnst mér alveg sjálfsagt og eðlilegt að gera þær breytingar sem lagðar eru til í 1. gr. þessa frv. þar sem eru tekin af öll tvímæli um að það sé ekki hægt að skýla sér á bak við einhvers konar skort á ásetningi ef menn eiga bruggtæki sem þeir hafa verið að nýta til þess að framleiða ólöglegt áfengi sem hefur yfirleitt verið beint í sölu til unglinga, og það jafnvel ungra barna og unglinga. Ef á einhvern hátt er hægt að taka af tvímæli um það að brugg sé ólöglegt og bruggtæki eigi að gera upptæk þá er að sjálfsögðu rétt að styðja það. Mér finnst það ekkert vafamál út af fyrir sig. Ég hef ekki nokkrar áhyggjur af því að þarna sé verið að taka á neinu öðru en því vandamáli sem er fyrir og lögregluembætti víða um land þekkja þetta vandamál mætavel og vita það að hér hafa menn getað skotið sér á bak við óljós lagaákvæði. Ég hef því ekki nokkrar efasemdir um að þarna er stigið rétt skref. Varðandi seinni breytinguna vil ég setja ákveðinn fyrirvara um það að þarna sé endilega verið að taka á málum með þeim hætti sem heppilegast væri. Ég vil hins vegar alls ekki loka á þetta og ég geri ráð fyrir að koma að þessu máli í nefnd þannig að ég hef þá tækifæri til þess að afla mér frekari upplýsinga því að þær eru mjög af skornum skammti hér í greinargerð eða athugasemdum við þetta frv. Ég held nefnilega að tækifærisleyfin séu ekki bara vandamál skattyfirvalda heldur einnig vandamál þeirra sem láta sig áfengisvarnir einhverju skipta og það sé e.t.v. ástæða til að líta á einhverjar aðrar leiðir en afslætti til þess að ná þeim takmörkum eða ná því takmarki eða þeim markmiðum sem þarna er leitað eftir og ástæða er til að reyna að ná. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra aðeins frekar út í það með hvaða hætti þetta rímar saman við áfengisvarnarstefnu, sem ríkisstjórnin hefur tekið undir í orði og alla vega einhverjir ráðherrar ríkisstjórnarinnar einnig á borði, og fá frekari skýringar hans á því hvort hér er einungis verið að líta á skattahliðina eða hvort menn hafa einnig áfengisvarnir í huga þegar hugsað er um þann mikla fjölda tækifærisleyfa sem vissulega er veittur. Ég er alveg sammála þeirri hugsun að það væri æskilegt að fækka þeim en kannski ekki alveg á sömu forsendum eins og getið er um í þessu frv.

Hæstv. forseti. Þetta frv. til laga um breytingu á áfengislögum er að ýmsu leyti ágætt, þ.e. hugsunin í þessu, en ég get nú ekki annað en lýst yfir vonbrigðum mínum með aðferðina, sem er hér verið að leggja til að verði beitt, því að mér finnst að það sé varla hægt að bjóða upp á það í lagatexta að tala um það það gera áhöld upptæk sem eigi að nota með ólögmætum hætti. Hvernig á að sanna það? Verður það þannig sannað að viðkomandi aðilar meðgangi það að þeir ætli að nota þessi tæki til að eima áfengi? Ég spyr að þessu og síðan að þessi tæki verði gerð upptæk án tillits til þess hvort þau hafi verið notuð til áfengisgerðar eða ekki. Mér finnst þetta kannski ganga út í öfgar hvernig menn ætli að taka þarna á málum og ég spyr: Er ekki hægt að ná alveg sama árangri með því að gera þeim aðilum sem framleiða slík tæki skylt að merkja þau og tilkynna um framleiðslu þeirra, hverjum tækin hafa verið seld og fylgjast þannig með því ef einhverjir eru að framleiða tæki af þessu tagi? Mér finnst einhvern veginn ekki geta gengið í lagasetningu að menn séu að gefa sér það að það eigi að nota tæki í ólöglegum tilgangi þegar fyrirsjáanlegt er að sannanir fyrir því verða ekki fyrir hendi, ef menn t.d. gera upptæk tæki sem eru í smíðum hjá framleiðanda, þá verða engar sannanir þar fyrir hendi um að það eigi að nota þessi tæki til einhverrar ólöglegrar starfsemi. Ég verð aftur að segja það um 2. gr. frv. að ég er henni alveg sammála. Ég tel að það sé rétt að þessi möguleiki sé til afsláttar, en ég spyr: Er ekki rétt að það sé líka settur einhver rammi utan um það hve mikill afsláttur geti þarna verið á ferðinni? Er ekki hætta á ferðum ef það verður farið að ganga mjög langt í því að hafa vín ódýrara til þessara aðila sem hafa miklar vínveitingar með höndum? Og ég spyr að því hvort það hafi ekki komið til tals að setja einhvern ramma inn í lögin um það með hvaða hætti megi nýta sér þessa afslætti. En aðalástæðan fyrir því að ég kom í ræðustól að spyrja hæstv. ráðherra: Hafa aðrir möguleikar en þessir sem lagðir eru til í 1. gr. frv. verið skoðaðir nægilega vel? Og ég beini því til hv. nefndar sem tekur þetta mál til meðferðar að þar verði tekið til umræðu hvort þetta sé rétta aðferðin við að stöðva bruggun á áfengi. En ég tek það sérstaklega fram að ég er fylgjandi því að reyna að ná tökum á framleiðslu á ólöglegu áfengi.

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni athyglisvert frv. til laga um breytingu á áfengislögum sem eins og fram hefur komið er í raun og veru tveir efnisþættir þó að verið sé að ná utan um sama vandamálið með tvenns konar hætti því að ef glöggt er skoðað þá kemur í ljós að bæði í 1. og 2. gr. er verið að reyna að leggja til aðferð til þess að reyna að ná utan um þá alvarlegu vá sem sala á heimabruggi hefur orðið í okkar þjóðfélagi og enginn skyldi gera lítið úr. Það er auðvitað öllum ljóst að þessi alvarlega vá hefur verið að skapa hér vandamál sérstaklega hvað varðar unglingana og það er sjálfsagt mál að reyna að ná utan um þetta. Það er gerð tilraun til þess með þessum tveimur efnisgreinum í frv. að nálgast þetta vandamál eftir tveimur leiðum: Annars vegar að grípa til strangara eftirlits með eimingartækjum og hins vegar hitt, sem fram kemur raunar í athugasemdum við lagafrv., að með þeirri hugmynd að gefa heimild til þess að veita afslátt á kaupum heildsöluaðila á áfengi þá sé hægt að stuðla að því að menn hafi hag af því að kaupa áfengi eftir sölukerfi ÁTVR til veitingahúsa. Ég er alveg sammála því að það þarf auðvitað að ná utan um þetta mál og beita til þess þeim ráðum sem skynsamlegust eru en ég verð hins vegar að játa það að ég held að það séu ekki nægilega sterk skil gerð hér á milli þess sem ég vil telja að sé vandinn, þ.e. hin mikla sala á heimabrugguðu áfengi sem vissulega er til staðar og hefur komið upp á undanförnum mánuðum og er vandamál sem þarf að taka á. Og hins vegar hitt sem ég vil kannski nefna þennan sjálfsþurftarbúskap sem hefur ríkt á sumum stöðum þar sem menn hafa verið að brugga sér til gamans. Og ég vil spyrja hæstv. dómsmrh. að því með hvaða hætti hann hyggist nýta þá heimild ef hún fæst með samþykkt þessara laga til þess að gefa út sérstök leyfi til að eiga, flytja inn, útbúa eða smíða sérhæfð áhöld til að eima áfengi eða til að gera drykkjarhæft áfengi sem ódrykkjarhæft var. Hér er auðvitað um að ræða tvö mál. Í fyrsta lagi þessa sölu sem er alvarlegt mál og hitt sem er auðvitað þekkt að er pínulítil heimilisiðja, pínulítill sjálfsþurftarbúskapur sem menn hafa stundað fyrst og fremst sér til ánægju og þess vegna vaknar sú spurning: Hvaða breytingu hefði þetta frv., ef samþykkt yrði, á þennan búskap? Þetta var eiginlega sú spurning sem mig langaði til að bera upp við hæstv. dómsmrh. vegna þess að ég hef orðið var við það í umræðum manna á meðal að menn hafa velt þessu dálítið fyrir sér og ég er þeirrar skoðunar að iðja af þessu tagi sé ekki neitt þjóðfélagslegt vandamál. Það væri mjög illa farið með tíma löggæslumanna vorrar þjóðar ef það yrði þeirra hlutskipti að ganga á milli húsa til að kynna sér það hvort menn ættu í kjöllurum sínum eða geymslum tæki sem þeir hefðu flutt inn, látið útbúa eða smíða til þess að eima áfengi eða gera drykkjarhæft áfengi úr því ódrykkjarhæfa, breyta ódrykkjarhæfu vatni í vín, svo að ég hafi nú yfir texta frv. Þetta er sem sagt sú spurning sem ég vildi spyrja hæstv. dómsmrh. að. Síðan að lokum, virðulegi forseti, er hér í merkum bókum sem hefur verið dreift á borð þingmanna, þá er kynnt í 6. bók, sem enn er óútkomin, bókun 47 um afnám tæknilegra hindrana í viðskiptum með vín. Þá vaknar auðvitað þessi spurning: Var þessi bókun höfð sérstaklega til hliðsjónar við samningu þessa frv. og er nokkur ástæða til þess að ætla að svo kunni að vera að frv. gæti á einhvern hátt stangast á við þessa merku bókun sem við eigum eftir að lesa þegar við fáum að lokum á borð okkar bók 6 með nokkrum viðaukum við EES-samninginn eins og allir vita?

Herra forseti. Vegna fyrirspurna frá hv. 9. þm. Reykn. er rétt að taka fram að þetta frv. er afmarkað við þau tvö atriði sem hér um ræðir, en eðlilegt getur verið að taka sérstaklega til skoðunar þau atriði sem hv. þm. benti á eins og framkvæmd á banni við auglýsingum á áfengi. Spurning um það hvort þessi aðgerð sé í samræmi við þá stefnu sem ríkisstjórnin hefur fylgt í áfengismálum þá er ég þeirrar skoðunar að hún sé í fullu samræmi við þá stefnu. Það sé mjög til bóta að koma á meiri festu um þessi efni eins og hér er verið að opna möguleika á með þessari framkvæmd. Varðandi þau álitaefni sem hv. 3. þm. Vesturl. varpaði fram þá er það svo að sá vandi er einmitt fyrir hendi í dag eins og lögin eru úr garði gerð. Það er í mörgum tilvikum erfitt að færa sönnur á hvort notað eigi tæki í ólögmætum tilgangi eða hvort þau hafa verið notuð í ólögmætum tilgangi. Það er einmitt til þess að taka á þeim vanda sem frv. er flutt. Það er með öðrum orðum gert hér ráð fyrir því að menn verði að fá sérstakt leyfi til þess að smíða eða eiga tæki af þessu tagi. Hver og einn sem óskar eftir leyfi til þess getur um það sótt og þá verður það metið samkvæmt sérstökum reglum. Hafi menn slíkt leyfi, þá eru menn lausir undan þeim grundsemdum sem ella eru uppi. Hafi menn ekki þetta leyfi þá eru tækin gerð upptæk. Hér er um mjög skýra og skilmerkilega reglu að ræða og ég held að með öðru móti verði ekki komið við virkri framkvæmd í þessu efni. Allir þeir sem hafa lögmætan rökstuðning fyrir því að smíða tæki af þessu tagi til lögmætrar starfsemi geta sótt um leyfi til þess og eru þá lausir við allar grundsemdir í þeim efnum. Ég held því að það sé ekki unnt að gera þetta með skýrari hætti og vandinn sem við er að etja í dag er einmitt sá sem hv. þm. nefndi. Varðandi ræðu hv. 3. þm. Vestf. sem fjallaði hér um það sem hann kallaði sjálfsþurftarbúskap í þessum efnum þá er ekki með þessu lagafrv. verið að stíga skref til þess að breyta gildandi reglum í þessum efnum. Það er einvörðungu verið að tryggja að það sé hægt að ganga að þessum tækjum og auðvelda löggæsluyfirvöldum og dómstólum að taka á ólögmætri starfsemi af þessu tagi en ekki á nokkurn hátt verið að opna fyrir það að breyta þeim reglum sem um þessi efni gilda að öðru leyti. Ég vek athygli hv. þm. á 1. mgr. 8. gr. sem er gert ráð fyrir að verði óbreytt frá gildandi lögum, en þar segir: ,,Upptæk skal gera öll áhöld sem með ólögmætum hætti á að nota eða hafa verið notuð við bruggun eða tilbúning áfengra drykkja eða til þess að gera drykkjarhæft það áfengi sem ódrykkjarhæft var.`` Þessi grundvallarregla stendur áfram og með þessu er ekki verið að gera tillögur um að víkja þar frá. Það er annað mál og óskylt. Hér er fyrst og fremst verið að auðvelda réttum yfirvöldum að takast á við vanda sem hefur í vaxandi mæli borið á að undanförnu. Löggæslan hefur gengið víðast hvar mjög vel fram í því að uppræta slíka starfsemi en þarf gleggri og ákveðnari heimildir til þess að geta gert tæki upptæk sem verið er að smíða eða eru notuð í starfsemi sem þessari.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um réttaraðstoð við alþjóðadómstólinn sem fjallar um stríðsglæpi í fyrrum Júgóslavíu, en slíkum dómstóli er komið á fót samkvæmt sérstakri samþykkt öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna og Íslendingum eins og öðrum er skylt að gera viðeigandi ráðstafanir til þess að fylgja þeim samþykktum eftir. Það er rétt að taka fram að ekki er líklegt að reyni á þessi ákvæði en eigi að síður er nauðsynlegt að hafa allar heimildir fyrir hendi til þess að fullnægja megi þeim skyldum sem á okkur eru lagðar í þessu efni. En hér er um að ræða ákvæði um framsal sakamanna sem þessi alþjóðadómstóll fjallar um, um réttaraðstoð af ýmsu tagi eins og skýrslugjöf, hvernig að henni skuli standa og hvernig hana skuli framkvæma og loks atriði að því er lúta fullnustu dóma alþjóðadómstólsins. Þetta eru þau meginsvið sem frv. þetta tekur til. Það þótti rétt með tilliti til þess hversu alvarleg þau mál eru sem hér er verið að fjalla um og hversu brýnt það er að allar lagareglur um þessi efni séu skýrar að fullnægja okkar skuldbindingum með sérstökum lögum. Að öðru leyti vísa ég til athugasemda með frv., bæði almennra athugasemda og athugasemda við einstakar greinar, en legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Virðulegi forseti. Ég vil bara þakka hæstv. dómsmrh. fyrir að mæla fyrir þessu frv. Ég tel að það sé mjög eðlilegt miðað við það samstarf þjóða og það samhengi sem við búum í í heiminum að allar þjóðir, Íslendingar sem aðrir, gangi frá lagaramma þannig að unnt sé að framfylgja alþjóðasamþykktum eftir því sem á þær reynir, jafnvel þótt ekki sé sérstaklega fyrirsjáanlegt að á þær reyni hér á landi. Þetta er einungis eðlilegur þáttur af sameiginlegu samstarfi að í fyrsta lagi sé hvergi efnt til griðlanda fyrir stríðsglæpamenn og í öðru lagi að ef á reynir þá fái þeir réttláta málsmeðferð sem er samræmi við alþjóðalög og ákvæði sem alþjóðastofnanir hafa komið sér saman. Hér er því bæði um að ræða að við tryggjum okkur fyrir því að vera ekki utanveltu þar sem tekið er á mjög alvarlegum málum varðandi stríðsglæpi í ríkjum fyrrum Júgóslavíu og einnig það að við gætum að sjálfsögðu fyllsta réttar þeirra sem kunna að vera bornir þeim sökum að hafa tekið þátt í stríðsglæpum. Mig langar aðeins þó að það sé ekki efni frv. að geta lítillega um þá ályktun sem fylgir frv. sem fskj. I. Þar kemur einmitt fram að skilgreiningar á stríðsglæpum hafa verið endurskoðaðar mjög í takt við þá alvarlegu glæpi sem framdir hafa verið víða í lýðveldum fyrrum Júgóslavíu. M.a. hefur verið tekið á máli sem vakti mikinn óhug og mikla umræðu hér á sl. ári en í ályktuninni er sagt að einnig sé átt við að mannréttindi séu brotin með því að miklum fjölda kvenna hefur kerfisbundið verið haldið föngnum og nauðgað. Þetta er lagt að jöfnu við þær þjóðernishreinsanir sem hafa átt sér stað í þessum löndum. Ég vil vekja athygli á þessu þar sem hér er í rauninni verið að taka mun afdráttarlausara á skilgreiningu á stríðsglæpum heldur en gert hefur verið áður. Því miður er það að gefnu tilefni. Varðandi málefni fyrrum Júgóslavíu þá mun það án efa verða mjög erfitt framkvæmdaratriði á hvern hátt menn verða dregnir til ábyrgðar fyrir stríðsglæpi. En það þýðir ekki að ekki eigi að reyna að taka þessi mál fyrir. Það á ekki að líða það í alþjóðasamstarfi að glæpir séu framdir gagnvart ákveðnum hópum vegna þjóðernis, trúarbragða, kynferðis eða einhvers annars. Þar af leiðandi er mjög mikilvægt að þegar mikið hefur reynt á þá verði reynt að fylgja því eftir þannig að skilaboðin til heimsbyggðarinnar séu ekki þau að hægt sé að komast upp með hvaða glæpi sem er. Þetta er sameiginleg samviska og sameiginleg ábyrgð allra ríkisstjórna og alls heimsins í raun og veru. Ég vil líka vekja athygli á því að umræðan á Vesturlöndum hefur verið mjög á eina hlið. Vissulega hafa stríðsglæpir verið framdir af öllum aðilum í þessu hörmulega stríði og í öllum lýðveldum fyrrum Júgóslavíu og ég tel það mjög mikilvægt að það verði eins ábyrg og eins hlutlaus rannsókn á þessu máli og unnt er. Ég vil vekja athygli á því að á vegum Alþjóðaþingmannasambandsins mun einn af þingmönnum á Alþingi Íslendinga væntanlega fara á þessu ári í leiðangur sem m.a. verður til þess að kynna sér aðstæður með tilliti til mannréttindabrota í lýðveldum fyrrum Júgóslavíu, en það er hv. 8. þm. Reykv., Geir H. Haarde. Ég held að þetta sé mjög mikilvægt, ekki einasta fyrir Alþjóðaþingmannasambandið og þá ábyrgð sem þingmenn um allan heim bera heldur einnig fyrir okkur hér á Íslandi að geta þannig tekið þátt í því að fylgjast með og fylgja eftir því sem óhjákvæmilega hlýtur að koma nú í kjölfarið á þessu stríði sem vonandi sér fyrir endann á nú á næstu mánuðum þrátt fyrir þær loftárásir sem hafa verið gerðar í Gorazde og vekja alla vega með mér nokkurn ugg. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við tökum ábyrgan þátt í alþjóðasamstarfi og ekki síst á sviði mannréttindamála.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. meiri hluta landbn. um till. til þál. um skipulega ræktun íslenska fjárhundsins. Nefndin hefur fjallað um tillöguna sem gerir ráð fyrir að landbrh. verði falið að skipa nefnd til að gera tillögur um aðgerðir til að vernda íslenska fjárhundinn og hreinrækta stofninn. Meiri hlutinn mælir með samþykkt tillögunnar en leggur áherslu á að nefndin sem skipuð verður hafi í störfum sínum náið samráð við Búnaðarfélag Íslands og Hundaræktunarfélag Íslands. Á fund nefndarinnar komu til viðræðna Brynjólfur Sandholt yfirdýralæknir og frá Hundaræktunarfélagi Íslands Guðrún Guðjohnsen formaður og Helga Finnsdóttir dýralæknir. Guðjón A. Kristjánsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta nefndarálit skrifa auk þess sem hér stendur Jóhannes Geir Sigurgeirsson, Kristín Ástgeirsdóttir, Ragnar Arnalds, Eggert Haukdal, Árni M. Mathiesen með fyrirvara og Gísli S. Einarsson með fyrirvara. Ég orðlengi þetta þá ekki meira, hæstv. forseti, og hef lokið máli mínu.