Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. félmn. (Jóhann Einvarðsson) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá félmn. um 56. mál, um erfðafjárskatt. Það er neðrideildarmál og er nál. svohljóðandi: ,,Nefndin hefur fjallað um frumvarpið og leggur til að það verði samþykkt eins og það liggur fyrir á þskj. 273. Salome Þorkelsdóttir og Margrét Frímannsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.`` Undir þetta nál. skrifa sá sem hér stendur, Guðmundur H. Garðarsson, Karl Steinar Guðnason, Danfríður Skarphéðinsdóttir og Jóhannes Geir Sigurgeirsson.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 91/1989. Í frv. þessu eru lagðar til nokkrar breytingar, ekki efnislegar heldur tæknilegar, á lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Breytingarnar í 1. og 2. gr. eru eftir ósk Fasteignamats ríkisins. Þar er lagt til að einfalda meðferð ágreiningsmála að því er varðar gjaldstofn fasteignaskatts með því að fela Fasteignamati ríkisins að úrskurða í slíkum málum á fyrsta stigi í stað yfirfasteignamatsnefndar eins og nú er. Breytingarnar sem lagðar eru til í 3.--5. gr. eru á aðstöðugjaldskafla laganna. Markmiðið með þeim er að koma í veg fyrir ágreining við framkvæmd laganna. Þessar breytingar eru gerðar í samráði við embætti ríkisskattstjóra. Í 1. gr. er lagt til að í stað orðsins ,,matsverð`` komi orðið álagningarstofn. Breyting þessi er talin eðlileg með hliðsjón af ákvæðum 3. gr. laganna þar sem er að finna nýmæli um stofn til álagningar fasteignaskatts af húsum og öðrum mannvirkjum um allt land. Í 2. gr. er lögð til sú breyting frá gildandi lögum að fela Fasteignamati ríkisins að úrskurða í ágreiningsmálum sem varða gjaldstofn skv. 3. gr. þeirra. Ætlunin með þessu er sú að einfalda meðferð slíkra ágreiningsmála. Úrskurði þessum megi þó ætíð skjóta til yfirfasteignamatsnefndar. Í 3. gr. er lagt til að tekið verði upp skýrara og ákveðnara orðalag í 34. gr. til að koma í veg fyrir ágreining við framkvæmd laganna. Í 4. gr. eru lagðar til nákvæmari tilvitnanir en eru í núgildandi ákvæði. Í 5. gr. er í raun verið að leiðrétta prentvillu sem verið hefur í tekjustofnalögunum allt frá 1980, en allir úrskurðir varðandi þetta atriði hafa að sjálfsögðu verið felldir á grundvelli upphaflegs lagatexta. Virðulegi forseti. Þó hér sé nánast aðeins um tæknilegar breytingar að ræða er mikilvægt að þær nái fram að ganga og taki gildi um næstu áramót til að auðvelda framkvæmd laganna um tekjustofna sveitarfélaga. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. félmn.

Halldór Blöndal Herra forseti. Það liggur fyrir að við í fjh.- og viðskn. Ed. þurfum að skila inn nál. og brtt. sem þurfa að vera tilbúnar í síðasta lagi á föstudagsmorgun. Var samkomulag um það í nefndinni í dag að við í stjórnarandstöðu mundum reyna að fylgja þeirri tímaáætlun þó svo að ýmsar upplýsingar hafi ekki borist nefndinni, m.a. útreikningar á því hvaða bagga ríkisstjórnin er að binda sveitarfélögunum eins og frá virðisaukaskattsfrv. er gengið. Í samræmi við þingvenju þegar um mjög erfitt og flókið mál er að ræða óska ég eftir því að þeir nefndarmenn stjórnarandstöðunnar sem þurfa að skila nál. á morgun, í síðasta lagi á föstudagsmorgun, geti treyst því að ekki verði boðaður fundur í þeim nefndum í fyrramálið sem þeir eiga sæti í. Ég óska eftir því að fundir í þvílíkum nefndum verði allir sem einn afboðaðir. Ef á hinn bóginn verður tregða í þessum efnum, þá er það auðvitað yfirlýsing stjórnarflokkanna um að það eigi að níðast á langlundargeði stjórnarandstæðinga þegar þeir koma til móts við ríkisstjórnina eins og í þessu máli, virðisaukaskattsmáli, sem hefur verið mjög illa undirbúið fyrir þingið. Hefur nánast sagt orðið að draga upp úr stjórnarliðum þær upplýsingar sem áttu að liggja fyrir um leið og frv. var sent deildinni. Ég vil taka sem dæmi að þegar málið var hér til 1. umr. hét hæstv. fjmrh. því að við mundum fá fyllstu upplýsingar og sérstaklega yrði hugað að framkvæmd reglugerðar um endurgreiðslu á matvælum. Þessi reglugerð hefur ekki verið lögð fram í nefndinni enn með endanlegum tölum og við höfum ekki fengið upplýsingar t.d. um það atriði á hvaða vinnu, sem áður var undanþegin söluskatti, hjá sveitarfélögunum virðisaukaskattur verður endanlega lagður og hvenær virðisaukaskattur verður endurgreiddur af slíkri vinnu. Nefndarmenn sem ekki hafa fengið fyllri upplýsingar en þetta í nefndinni hljóta að verða að afla sér þeirra upplýsinga á venjulegum skrifstofutíma embættismanna á morgun. Ég vil því mælast til að forseti sjái til þess að hægt sé að hafa hér þau venjulegu vinnubrögð þegar um stórmál er að tefla að tóm gefist til þess að undirbúa brtt. og tóm gefist til að athuga upplýsingar sem fram hafa komið og skrifa greinargerð um málið.

Forseti (Jón Helgason) Við hv. 2. þm. Norðurl. e. vorum nú skömmu áður en þessi fundur var settur að fjalla um þennan vanda sem skapast þar sem mikið álag er á nefndum. Við ræddum m.a. við sjútvrh. um möguleika til að koma þar til móts við þessar óskir og mér skildist að það hefði verið gert, a.m.k. eitthvað í áttina. En ég hafði gert ráð fyrir því að nú mundum við ljúka eða hafa mjög skamman fund og ekki halda svo lengur áfram einmitt til þess að hv. deildarmönnum gæfist betra tóm til að fjalla um mál, bæði í nefndum og undirbúning að öðru leyti.

Eiður Guðnason Herra forseti. Um þetta ætla ég ekki að hafa mörg orð. En ég hef þá farið villur vegar og misskilið alvarlega það sem fór fram á nefndarfundi í morgun ef ég skildi það ekki rétt að samkomulag var um að halda fund kl. 10 í fyrramálið þar sem fram kæmu, að ósk stjórnarandstæðinga, þær brtt. sem meiri hl. nefndarinnar mun flytja við frv. þannig að hv. stjórnarandstæðingar gætu séð þessar brtt. í fyrramálið. Ég hélt að um þetta hefði verið gott samkomulag og það kemur mér satt að segja svolítið á óvart ef svo er ekki. Mér fannst að vísu eðlilegt að við gætum séð líka hvaða brtt. stjórnarandstæðingar mundu flytja við frv. en það þótti nú ekki eðlileg ósk og um það skal ég ekkert meira segja. En ég fór svo af þessum fundi í morgun að ég skildi að um þetta væri samkomulag, málið kæmist til umræðu á föstudag hér í þessari hv. deild en að nefndarmenn hittust í fyrramálið kl. 10 þar sem fram yrðu lagðar og kynntar þær brtt. sem meiri hl. nefndarinnar flytur við frv. En vera má að allt sé þetta mikill misskilningur og ekkert samkomulag hafi verið gert. Það verður þá að koma í ljós.

Guðmundur Ágústsson Virðulegur forseti. Ég boðaði til þessa fundar í fyrramálið aðallega til þess að ræða um frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1989. Mjög líklega verður samþykkt í Nd. í kvöld frv. til lánsfjárlaga 1989. Fjh.- og viðskn. Nd. hafði gert á frv. breytingar og hugsunin var sú ein og aðallega að við gætum afgreitt þetta frv. sem fyrst. Byggðastofnun hefur lagt höfuðáherslu á að þetta frv. nái fram að ganga, eftir því sem mér skildist á þeim, fyrir 1. des. sl. Ég vildi að nefndin kæmi saman áður en málið kæmi hingað til afgreiðslu á morgun, að við ræddum þetta mál og þær brtt. sem Nd. gerði. Það var höfuðástæðan fyrir því að nefndarfundur verður á morgun. En að sjálfsögðu var það rétt, eins og fram kom hjá hv. þm. Eiði Guðnasyni, að hugsunin var sú að meiri hl. fjh.- og viðskn. mundi leggja þar fram brtt. við virðisaukaskattsfrv.

Guðrún Agnarsdóttir Hæstv. forseti. Því hefur ekki verið mótmælt af hálfu stjórnarandstöðu að taka virðisaukaskattsfrv. til 2. umr. á föstudag. Hins vegar man ég ekki eftir því á fundi í hv. fjh.- og viðskn. Ed. í morgun að ákveðið væri að halda þar fund kl. 10 í fyrramálið. Ég hygg að sú tillaga hafi komið fram á fundi meiri hl. eftir á. Ég hef í sjálfu sér ekki mótmælt þeim fundi kl. 10--12 á morgun og vissi reyndar ekki að þar ætti að kynna brtt. Það er í fyrsta skipti sem ég heyri það nú. Ég hygg að þessi tillaga hafi einnig komið upp á fundi meiri hl. Hins vegar þrengist nú æ meir um þann tíma sem afgangs er til þess að ganga frá málum. Ég hef verið boðuð á fund í fjh.- og viðskn. frá 10--12 í fyrramálið. Kl. 12 er búið að tilkynna að hefjist fundur í Sþ. en á sama tíma er ég líka boðuð á fund í iðnn. Ed. Síðan var mér að berast fundarboð þar sem báðar menntamálanefndir þingsins eru boðaðar á fund kl. 12.30 á morgun. Þetta er kannski allt hægt að kljúfa og skarast ekki um of, en ég verð samt sem áður að vekja athygli á því að iðulega eru boðaðir fundir í nefndum á sama tíma og mér hefur þótt leitt að ég hef þurft að velja á milli heilbr.- og trn., þar sem talsvert ágreiningsmál er á ferðinni til umfjöllunar, og fjh.- og viðskn. þar sem annað stórt ágreinngsmál er til umfjöllunar eða virðisaukaskattur. Þetta er náttúrlega afleitt því að ég get ekki frekar en þið hin verið á tveimur stöðum í einu og verð að velja á milli þingstarfanna. Það væri heppilegt ef hægt væri að koma því við að ekki væru boðaðir fundir á sama tíma eða þannig að þeir sköruðust þannig að maður gæti í raun sinnt skyldum sínum hér.

Halldór Blöndal Herra forseti. Ég vil leiðrétta það sem kom fram hjá hv. 3. þm. Vesturl. Um það var ekki rætt þegar við skildum að fundur yrði haldinn í nefndinni til að við fengjum að sjá þessar brtt. sem meiri hl. væri með, enda kom það mjög skýrt fram hjá hv. þm. í nefndinni að hann teldi slíkt óeðlilegt. Ég lét í ljós þá skoðun mína að úr því að þetta væri viðkvæmt mál fyrir fulltrúa Alþfl. í fjh.- og viðskn., að stjórnarandstaðan fengi að kynna sér hvaða tillögur stjórnarmeirihlutinn væri með í skattamálum t.d., væri bara langeðlilegast að slíkum tillögum yrði stungið undir stól og stjórnarandstaðan fengi að sjá tillögurnar hálftíma eftir að fundur hæfist um málið daginn eftir eða eitthvað svoleiðis. Ef á að vera með feluleik af meiri hl. í skattamálum og ef virðisaukaskattsfrv. á allt að vera með sömu endemunum er best að halda því áfram til enda, langbest. Við vitum að eins og ástandið er er ekki tekið neitt tillit til sjónarmiða minni hl. Nú reynir á. Er það hugmyndin að gefa nefndarmönnum í fjh.- og viðskn. næði til þess að vinna að undirbúningi málsins fyrir hádegi á morgun í sambandi við mál sem afgreitt var úr sjútvn. í dag? Ég hafði ekki tök á að sitja þann fund. Samkomulag var gert við forseta um að fundur í sjútvn. yrði haldinn þegar í stað eftir að fundi í Sþ. lyki. Þá var settur fundur í Ed. í staðinn fyrir að hefja fund í sjútvn. þannig að um það var ekki hugsað hvort tími stjórnarandstöðunnar væri einhvers virði. Í gærkvöldi gerðist það í Sþ. að hæstv. forseti Sþ. tilkynnti að fundi yrði frestað kl. 7 og hæfist á nýjan leik kl. 9. Síðan tilkynnti forseti upp úr kl. 7 að hann væri að hugsa um að halda bara áfram ef enginn viðstaddra þingmanna hreyfði andmælum en var auðvitað bent á að þingmenn hefðu gengið út og búist við því að fundi yrði frestað kl. 7 eins og boðað hafði verið. En þá átti, í krafti þess að þingmenn höfðu ætlað sér að nýta þann matartíma sem búið var að lýsa yfir að yrði, að stytta umræðuna. Það er auðvitað hægt að halda svona áfram. Núna, meðan fundur stóð í dag, voru okkur þingmönnum að berast upplýsingar frá Ríkisendurskoðun sem varða frv. um virðisaukaskatt og kemur þar fram að uppsetning í fjárlögum er óeðlileg. Því er auðvitað ærin ástæða til að fylgja þeirri hefð að stjórnarandstaða hafi möguleika til að vinna vel að sínum málum. Ef hins vegar fulltrúar stjórnarflokkanna telja að það muni greiða fyrir þingmálum að boða til funda í óþökk stjórnarandstöðunnar og vilja freista þess hvort það greiði fyrir vinnubrögðum hér í deildinni, þá er ég alveg reiðubúinn til þess að íhuga það. En það sem ég er að fara fram á er að réttur minn til þess að vinna að málum, vinna að framlagningu greinargerðar verði virtur. Í dag var mál afgreitt úr sjútvn. Í gær hafði ég beðið formann nefndarinnar um að fá þær brtt. skriflega sem hann hugðist flytja við það frv. Nú er búið að afgreiða málið, skilst mér, úr nefndinni án þess að ég hafi séð þessar brtt. Ég mun auðvitað óska eftir því að þetta mál verði tekið upp í nefndinni á nýjan leik þar sem formanni nefndarinnar var fullkunnugt um að ég hafði athugasemdir fram að færa. Þannig að ég held að óhjákvæmilegt sé fyrir okkur, ef tíminn er knappur, að reyna að virða eðlilegar óskir þingmanna. Það hlýtur að vera eðlileg ósk, hæstv. forseti, að stjórnarandstaða eigi rétt á að fá að sjá skriflega á pappír hvernig þær brtt. eru sem meiri hl. ætlar að flytja um hin þýðingarmestu mál.

Forseti (Jón Helgason) Ég óska eftir því að fulltrúar flokkanna hitti mig hér að máli þegar fundum er lokið í Ed. svo að við getum rætt þetta sem ég held að sé heppilegra að ræða á þann hátt. En vegna orða hv. 2. þm. Norðurl. e. að ekki hafi verið staðið við ákvörðun um fund í sjútvn. í dag, þá lagði ég til að fundur yrði boðaður þegar fundi hefði verið frestað í Ed. í dag. Veit ég ekki annað en þannig hafi verið boðað.

Stefán Guðmundsson Herra forseti. Í sjálfu sér þurfum við ekki að vera hissa þó svona umræða fari fram eins og hér er. Ég held að margt þurfi að laga í vinnubrögðum Alþingis. Þetta er nú ekki í fyrsta og sjálfsagt ekki í seinasta skiptið ef ekki verður að gert að við lendum í slíkri kreppu eins og við erum í í dag. Ég hef nú sagt áður og get sagt það hér úr þessum stól einnig að ég held að þessi tími sé býsna dýr fyrir þjóðina þar sem þingmenn þurfa að leika jafnhratt í tímapressu og við þurfum að gera þessa síðustu daga og þurfum ætíð að gera rétt fyrir jól. Það er mikill galli á að svo þurfi að vera. Hv. þm. Halldór Blöndal vék hér að störfum sjútvn. Það er erfitt að tala til hans því hann er ekki hér en ég verð þó rétt að skýra a.m.k. þingmönnum frá því sanna og rétta í málinu. Sjútvn. Ed. er ætlaður einn klukkutími á viku til starfa. Ég hef fundið að því að sjútvn. Ed. skuli vera ætlaður tíminn milli kl. 1 og 2 til þess að starfa á miðvikudögum. Ég held að allir menn sem hafa eitthvað verið hér og starfað að sjávarútvegsmálum hljóti að skilja það og vita að slík nefnd þarf miklu lengri tíma en hér er gert ráð fyrir. En nefndartími okkar er sem sé kl. 1 á miðvikudögum og þess vegna var fundur í nefndinni boðaður á þessum tíma. Síðan gerðist það í gær að ákveðið er að boða fund í Sþ. til afgreiðslu og atkvæðagreiðslu um fjárlög. Þá fór ég fram á að þetta yrði tekið til athugunar og um það varð síðan samkomulag, að þessum fundi yrði seinkað og hann var haldinn kl. 2.30 í dag. Það mál sem þar var á dagskrá og hv. þm. vék hér að var í sambandi við breytingu á lögum um Fiskveiðasjóð og að ég hefði hafnað því að sýna honum ákveðna tillögu. Það sanna í málinu er að ég gat ekki sýnt honum tillöguna. Ég var alls ekki búinn að ganga frá þessari tillögu og skrifa hana á blað. Ég sagði honum hins vegar hugsunina í tillögunni og hvað við værum að fara. Á þennan fund nefndarinnar mætti annar fulltrúi Sjálfstfl. sem situr í nefndinni með okkur og stendur að því nál. sem við gengum frá í sambandi við þetta mál. Þannig er nú það rétta í þessu máli. Það má líka segja, eða ég skildi a.m.k. málið svo, að menn hefðu verið aðeins að slaka á þingfundum á morgun í Sþ. Ég skil þá ekki það sem sagt er, ef ég heyrði það ekki rétt, að forseti hefði verið að tilkynna hér í Sþ. áðan að ákveðið hefði verið að fundur í Sþ. byrjaði ekki fyrr en kl. 12 svo nefndir hefðu svigrúm til þess að starfa í fyrramálið. Ég skildi það svo. Það er rétt að sjútvn. hefur þurft að boða fund kl. 8 í fyrramálið til þess að fjalla þar um ákveðið mál og það mun hún gera. Sá fundur hefur verið boðaður. Sjútvrh. kom hins vegar að máli við formenn sjávarútvegsnefnda beggja deilda og óskaði eftir sameiginlegum fundi sjávarútvegsnefnda þingsins til þess að kynna þar ákveðið mál og ákveðið var að koma þeim fundi á til þess að nýta þennan tíma sem hæstv. þingforseti var að tilkynna okkur um kl. 11 á morgun, beggja deilda. Nú hefur hins vegar orðið sú breyting á og ég held að hæstv. sjútvrh. hafi fallist á það að ósk ákveðinna nefndarmanna að sá fundur yrði ekki haldinn á morgun kl. 11, heldur yrði hann færður til og haldinn á föstudag kl. 9. Ég held að hv. þm. Halldór Blöndal hafi frekar getað sinnt þessu máli á föstudegi en fimnmtudegi og því mun hafa verið orðið þar við ósk hans. En ég verð, úr því að ég er kominn hér upp, að segja frá því að ég hef áhyggjur af þessum störfum, hvernig þetta gengur. Hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir vék hér áðan að nefndarstarfi í heilbr.- og trn. þar sem við erum með gífurlega stórt og erfitt mál viðfangs. Við erum nánast á hrakhólum þar með tíma hvernig við eigum að koma þeim málum áleiðis. Þess vegna segi ég að hér er um slæmt skipulag á þinginu að ræða. Stórum hópi þingmanna sem starfar bæði í fjh.- og viðskn. deilda og fjvn. er gersamlega kippt út úr störfum annarra nefnda fram að áramótum. 

Frsm. fjh.- og viðskn. (Guðmundur Ágústsson): Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 306 frá fjh.- og viðskn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 50/1984, um Lífeyrissjóð bænda. Þetta frv. er ekki flókið í sniðum. Það er um framlengingu til ársins 1991 á framlögum ríkissjóðs til Lífeyrissjóðsins. Allir aðilar í fjh.- og viðskn. eru sammála frv. Nefndin fékk til viðræðna Hauk Halldórsson, Hákon Sigurgrímsson og Gunnlaug Júlíusson frá Stéttarsambandi bænda og allir eru, eins og ég áðan sagði, samþykkir því að frv. verði samþykkt óbreytt. Ég held að ég þurfi ekki að hafa fleiri orð um þetta og legg til að málið verði þannig samþykkt.

Halldór Blöndal Herra forseti. Hér er auðvitað hreyft mjög merkilegu máli þegar rætt er með hvaða hætti hægt sé að styrkja Lífeyrissjóð bænda. Þessi sjóður er mjög veikur og liggur raunar ljóst fyrir að hann getur engan veginn staðið við skuldbindingar sínar. Það fé sem bændur hafa greitt til þessa sjóðs er verulegt. Við vitum að flæði til sjóðsins eða greiðslur í þennan sjóð munu fara minnkandi á næstu árum þar sem bændastéttin er minnkandi stétt. Búast má við því að verulega fækki á næstu 5--10 árum í bændastéttinni þannig að byrðarnar af lífeyrissjóðsgreiðslunum lenda á færri og færri bökum miðað við þá sem njóta greiðslna úr sjóðnum. Ég hygg af þeim sökum að nauðsynlegt sé að endurskoða lögin um Lífeyrissjóð bænda eins og raunar lög um ýmsa aðra lífeyrissjóði. Ég verð að segja að auðvitað er ekki gott að hæstv. landbrh. skuli ekki vera hér í deildinni til þess að hægt væri að spyrja hann hvað hann hyggist fyrir í þessum efnum. Ég hlýt líka að vekja athygli á því að í ýmsum byggðarlögum er byggð orðin mjög veik. Meðalaldur bænda er sums staðar mjög hár þannig að ástæða er til að óttast að sumar þessara sveita leggist af innan tiltölulega skamms tíma og þá reynir auðvitað á hvað bíður þeirra bænda sem búa á slíkum stöðum. Ég geri mér grein fyrir því, herra forseti, að ekki standa efni til þess nú að fara út í maraþonumræður um þessi mál. Það væri ástæða til þess að þingdeildin ræddi stöðu bænda og stöðu Lífeyrissjóðsins í því samhengi alveg sérstaklega. En ég verð, vegna fjarveru landbrh., að láta það bíða betri tíma en legg ríka áherslu á að það frv. sem hér liggur fyrir er aðeins lítið skref. Það er óhjákvæmilegt að framlengja lögin nú um áramót og þess vegna sjálfsagt að deildin afgreiði þetta frv. nú en um leið minni ég á nauðsyn þess að hugað verði til lengri framtíðar í þessu sambandi.