Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það er glettilegt mál, sem nú er verið að ræða um, mál, sem látið hefur hátt í ekki síður en flugvélum, en ég býst við, að það láti nú ekki eins hátt í mér eða hraði minn verði neinn flugvélarhraði, nú þegar ég segi hér nokkur orð um það. Þetta frv. ber með sér, hvert stefnt er með því. Aðalatriðið virðist vera að gera tvö embætti að einu, leggja niður embætti flugmálastjóra, sem svo hefur verið nefnt. Ég sé ekki önnur merkari sjónarmið í þessu máli en að aðalatriðið sé, að hér sé sparnaðaratriðið, að leggja niður eitt embætti. Ég þykist vita, að það séu fleiri atriði, eins og fram hefur komið í pexinu, sem hafa verið látin koma til athugunar líka, en ég sé ekki annað en þetta sé aðalatriðið, að spara, láta einn nægja í staðinn fyrir tvo. Í nál., sem hér liggur fyrir, hefur meiri hl. komið fram með sína umsögn, og hún er þrjár línur þessi umsögn. Það er um flugmál og aðstöðu Íslands á alþjóðavettvangi, þetta er dregið þar saman í örstutt form, og ég býst ekki við, þótt við hefðum látið prenta margra blaðsíðna nál., þá hefði niðurstaðan orðið önnur, og létum við því nægja fá orð. N. hefur ekki komizt að samfelldri niðurstöðu, þar sem einn samgmnm. hefur skorizt úr leik, skilað séráliti og sett sig móti frv., en þrír eru sammála um að mæla með því, að frv. nái fram að ganga, og leggja til, að það verði samþ. óbreytt. Einn nm. var fjarverandi og hefur ekki skrifað undir, en gefur sig til kynna í nál., hvaða afstöðu hann hefur til málsins. Þannig er það í aðalatriðunum. Þrír leggja til, að frv. verði samþ. án breyt., en sá fjórði, sem er í minni hl., leggur til, að það verði fellt. Ég sé í rauninni ekki annað réttara en að leggja fyrir þingið till. þá, sem hér liggur fyrir frá meiri hl., að frv. verði samþ., og ég sé ekki annað réttara en að samþ. það án fleiri orða. Það er ekki vænlegt til langra umr. að láta mig vera hér frsm. eða að ætla að láta mig ræða málið fram og aftur. Ég hef ekki þekkingu til þess. Aðrir geta haldið hér uppi málþófi, ef þeir vilja, þó að það sé oft svo með þá, sem það gera, að þá vanti til þess alla þekkingu. Þeir ættu að stilla orðum sínum meira í hóf og setja skoðun sína fram í góðum orðum. Það er það, sem þarf að vita, hvernig á að stýra samgöngum til lofts og lagar. Það er mikilsvert mál, og það er þjóðmál, sem getur verið vandi að stýra, svo að rétt sé. Ég treysti mér ekki til þess. Það getur verið deilumál, og þó að þeir, sem um það fjalla, sjái ekki annað líklegra en að haga því svo, þá geta atvikin leitt þá á svo marga óvísa sjói. Þess vegna vil ég nú láta máli mínu lokið. Hinir taka við, sem margt vita og margt hafa að segja, en ég geld frv. jákvæði og læt máli mínu þar með lokið.



Það er að vísu naumast rétt, sem stendur í hinu stutta nál. meiri hl. n., að n. hafi rætt það mál, sem hér liggur fyrir. Það var að vísu skotið á nefndarfundi hér fyrir hádegi í morgun, rétt áður en klukkan var 12, þar sem mættu þrír nm. Málið var að vísu tekið fyrir, en ekki á nokku,rn hátt krufið til mergjar, heldur skiptust menn án allra umr. á þann hátt, sem nál. bera með sér. Ég held, að þessi afgreiðsla n., þó að hún sé afsökuð með því, eins og oftast er, þegar þingi er að ljúka eða verið er að fresta því, eins og nú er, og mál hrúgast mjög upp; að enginn tími sé til að kryfja málin til mergjar, þá held ég, að megi segja, að þessi afgreiðsla sé nokkuð einkennandi fyrir meðferð málsins í heild frá því fyrsta. Mér er sem sé ekki kunnugt um það, að í allri meðferð málsins hér á þingi hafi komið fram eða verið flutt fram nokkur ástæða, sem hægt sé að telja veigamikla fyrir því, að nauðsyn sé á því að gera þá breyt. á stjórn flugmála, sem hér er lagt til, að gerð sé. Í hinni stuttu grg. fyrir frv. kemur að mínu áliti ekki neitt það fram, sem geti talizt sannfærandi um það, að nauðsyn sé að gera þessa breyt. Mér er ekki heldur kunnugt um, að það hafi komið fram í þeim umr., talsvert miklu umr., sem orðið hafa um þetta mál í Nd., og í þeim umsögnum, sem Alþingi hafa borizt um þetta mál, hefur ekki verið gerð nein tilraun til að bera fram veigamiklar ástæður fyrir þessu, í þeim umsögnum, sem þó munu vera taldar mæla með framgangi málsins, en í öðrum umsögnum koma hins vegar fram ástæður, sem ættu að verða til þess, að málið yrði ekki samþ., og í framsöguræðu þeirri, sem hér var nú flutt fyrir hönd meiri hl., gat ég ekki heldur heyrt, að fluttar væru fram neinar sérstakar ástæður fyrir því, að þyrfti að samþ. þetta frv., þó að meiri hl. n. hafi nú mælt með því, að svo skuli gert. Eina ástæðan, sem nefnd hefur verið, er að þetta sé sparnaðarráðstöfun. Það má kannske segja það, en það er þá líka það eina atriði, sem fært hefur verið fram til stuðnings því, að þetta skuli gera, en í því efni kveður þá a.m.k. við annan tón en þegar sett voru l. um stjórn flugmála 1947, sem nú er verið að breyta, þegar ákveðið var að tvískipta embætti flugmálastjóra, sem nú er verið að afnema. Þá var það atriði ekki talið mikilsvert. Þá var kostnaðurinn af tvískiptingunni ekki talinn standa í vegi fyrir, að svo væri gert, svo að þetta getur ekki verið veigamikil ástæða fyrir að breyta þessu fyrirkomulagi á ný. Nei, ég held, að þetta, sem ég hef nú verið að rekja, sá algerði skortur á því, að færðar séu fram ástæður, sem hægt sé að nefna því nafni, fyrir nauðsyn á þessari breyt., sé vottur um það, að það er allt annað, sem liggur til grundvallar fyrir flutningi þessa frv., heldur en það, að raunveruleg þörf sé á að breyta stjórn flugmála í það horf, sem lagt er til í frv., vegna flugmálanna sjálfra, heldur sé það annað, sem þar liggur til grundvallar. Ég geri líka í raun og veru ráð fyrir, að hv. þdm. sé um það kunnugt, hvað það er, sem hér liggur til grundvallar og lá eingöngu til grundvallar fyrir þeirri breyt., sem gerð var á stjórn flugmála 1947, þegar embætti flugmálastjóra var skipt á þann hátt, sem þá var gert. Ég býst við, að öllum hv. þdm. sé kunnugt, að þá var stigið fyrsta skrefið til þess að draga úr valdi þessa embættismanns, flugmálastjóra, og rýra áhrif hans á stjórn flugmála, og það, sem nú er gert með þessu frv., er, að það skref er stigið til fulls til að losna á þann hátt við þennan embættismann ríkísins. Ef þetta er viðurkennt, sem í raun og veru er ekki hægt annað en viðurkenna, þá virtist mega ætla, að einhverjar veigamiklar ástæður væru til þess, að losna þyrfti við þennan embættismann, þ.e.a.s. að embættisfærsla hans væri í ólagi og hann hafi gert þau afglöp, sem gerðu það nauðsynlegt, að hann starfaði ekki lengur að þessum málum. En ef það væri, þá þyrfti ekki að fara þessa leið, heldur mætti losna við hann á einfaldari hátt en þennan. En einmitt af því, að þessi maður hefur reynzt fyllilega starfi sínu vaxinn, er það, að hæstv. ríkisstj. fer þessa krókaleið til að losna við hann úr embætti, og það er tilgangur hennar með flutningi þessa frv. Af þeim umsögnum, sem Alþingi hafa borizt og sendar hafa verið samgmn. og prentaðar hafa verið sem fylgiskjöl með áliti minni hl. samgmn. Nd., þá kemur það líka þvert á móti fram, sem ég nú var að segja, að þessi embættismaður hefur samkv. áliti þeirra aðila, t.d. samkv. umsögn frá stj. annars aðalflugfélagsins hér, Loftleiða, gegnt embætti sínu mjög vel og samvizkusamlega, og það mun þess vegna ekki horfa til bóta, að embætti hans sé lagt niður og honum þar með vikið frá starfi því, sem hann hefur gegnt. Þetta kemur mjög glöggt fram í umsögn þessa flugfélags. Þar er komizt svo að orði, eftir að þeir hafa talað nokkuð um þær framkvæmdir, sem gerðar hafi verið á síðustu árum, eftir að þessi tvískipting var ákveðin á embætti flugmálastjóra: „Að ýmsu þessu athuguðu teljum vér, að nær lægi að gera ráðstafanir til, að lögin frá 1947 verði framkvæmd að öllu leyti, til þess að full reynsla fengist, heldur en að setja ný lög, sem ekki virðast hafa neitt nýmæli til bóta, nema síður sé. Í þessu sambandi viljum vér taka fram, að vér álítum, að núv. flugmálastjóri hafi rækt starf sitt vel, eftir því sem aðstaða hans hefur leyft, og hefur okkur virzt hann algerlega óhlutdrægur og réttsýnn gagnvart flugfélögunum.“ Þetta kemur fram í því, að stjórnir þessara félaga telja, að samþykkt þessa frv. sé miður heppileg og ekki til bóta á nokkurn hátt, heldur hið gagnstæða. Hið sama kemur fram í umsögn félags flugvallastarfsmanna ríkisins, sem skv. eðli málsins hefur mikinn kunnugleika á starfi flugmálastjóra. Á fundi, sem þetta félag hélt 8. nóv. s.l., gerði það samþykkt varðandi þetta mál. En þar í segir, með leyfi hæstv. forseta: „Fundur haldinn í félagi flugvallastarfsmanna miðvikudaginn 8. nóv. 1950 harmar, að í frv. því til laga um stjórn flugmála, sem ríkisstj. hefur lagt fyrir Alþingi, það er nú situr, skuli vera gert ráð fyrir að leggja niður embætti flugmálastjóra og þar með svipta flugmálin embættismanni, sem nýtur fyllsta trausts flugvallastarfsmanna fyrir ágæta samvinnu, samvizkusemi, hagsýni og skipulagsgáfu.“ Þegar slíkar umsagnir liggja fyrir sem þessar frá aðilum, sem þetta mál varðar miklu og eru þessu kunnugastir, þá liggur það augljóst fyrir, að ríkisstj. flytur hér frv., sem felur raunar ekkert annað í sér en að losna við slíkan embættismann, sem hér er lýst, og þótt að sjálfsögðu engu verði um þokað varðandi afgreiðslu þessa máls, sem augsýnilega er fyrirfram ákveðin, þá vil ég þó nota þetta tækifæri hér til þess að mótmæla slíkum aðförum sem þessum og tel þær í hæsta máta óviðeigandi. En ef einhver alvara fylgdi nú þessum málum, sem ríkisstj. segir að sé orsökin til flutnings þessa máls, þ.e. að framkvæma sparnað í rekstri flugmálanna, þá lægi auðvitað beint við að leggja það embætti niður, sem stofnað var til með breyt. 1947, þ.e. embætti flugvallastjóra, en það, að þetta er ekki gert, staðfestir það, að sparnaðurinn er ekki hin raunverulega ástæða, heldur er tilgangurinn sá að losna við þann mann, sem gegnt hefur embætti sínu með samvizkusemi og hagsýni. Og ég þarf áreiðanlega ekki að benda sérstaklega á, hverjar ástæðurnar eru, - ég hygg, að hv. þm. þekki þær fullvel. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta frv., en vil ítreka, að ég er andvígur því af þeim ástæðum, sem ég hef nefnt hér, þ.e.a.s., að í því felst engin bót á rekstri flugmálanna né meira öryggi, heldur hið gagnstæða. Það er einungis fram borið í þeim tilgangi að bola frá manni, sem innt hefur starf sitt vel af hendi og framkvæmt merkilegt brautryðjandastarf á sviði flugmála og hefði átt allt annað skilið en það, sem í frv. felst.



Herra forseti. Ég sé af nál., að fundur hefur verið haldinn í dag í samgmn. og ég skráður fjarstaddur, en málum er reyndar þannig háttað, að ég var ekki boðaður á fundinn. En ég spurðist fyrir um það í gær, hvort fundur yrði haldinn í nokkurri nefnd, sem ég á sæti í, en var sagt, að svo yrði ekki. Þannig stendur á fjarveru minni. Þetta er eitt af þeim málum, sem ríkisstj. ætlar að sýna sinn sparnaðarvilja í. Og ég er alltaf fylgjandi því, að einn embættismaður inni af hendi verk, ef ekki er þörf á tveim, og ef það er óyggjandi, að ekki þurfi nema einn mann til þessa starfs, tel ég þessa till. eiga rétt á sér. En hv. síðasti ræðumaður fullyrti af þeim gögnum, sem lögð hafa verið fram, að sumir álíti, að samþykkt þessa frv. horfi ekki til bóta, og er ég sammála því, að ekkert bendi til þess, að meira öryggi fáist, ef þetta frv. verður samþ., né heldur, að stjórn flugmálanna verði á nokkurn hátt betur borgið. En það er um það að ræða, hvort öryggið geti verið það sama í stjórn flugmálanna, ef lagt yrði niður embætti flugmálastjóra og það falið flugvallastjóra. En ég læt það í ljós, að úr því að ríkisstj. hefur ekki afnumið embætti alls staðar þar, sem störf eru hliðstæð, en framkvæmd af 2–3 embættismönnum, þá finnst mér lykta af þessu frv. það eitt að koma pólitískum embættismanni úr embætti. Enda fer því fjarri, að hróflað hafi verið við ríkisbákninu í sambandi við slíka fækkun. Mér þykir þó ekki rétt að bregða fæti fyrir, að ríkisstj. geti sýnt sparnaðarvilja sinn, og í trausti þess, að alls staðar þar, sem störf, sem einn maður getur framkvæmt, eru innt af hendi af tveim eða fleiri, verði gerður sams konar sparnaður, og mun ég því láta málið afskiptalaust, svo að sparnaðarviðleitni ríkisstj. geti sýnt sig.

Forseti (BSt): Út af ummælum hv. þm. um það, að hann hafi ekki verið boðaður á fund samgmn., vil ég segja það, að hv. þm. er ekki í þessari nefnd. Hér er átt við, að Vilhjálmur Hjálmarsson sé fjarverandi, en hann hefur fengið heimfararleyfi.



Herra forseti. Um þetta mál er það að segja, að n. ræddi það á fundi sínum í dag og hefur gefið út nál., en það er í prentun og getur komið eftir kortér til hálftíma, og vildi ég heyra álit forseta á því, að þessu máli yrði frestað í bili.

Forseti (BSt): Þessu máli er frestað um sinn. Síðar á fundinum var nefndaráliti útbýtt og málið tekið til meðferðar.



Herra forseti. Frv. þetta er komið til okkar frá Nd. og var athugað þar í n. Það gekk breytingalaust í gegnum deildina. Fjhn. hefur haft þetta mál til athugunar, og voru fjórir nm. sammála um að leggja til, að frv. yrði samþ. hér í deildinni. Einn nm., hv. fyrri þm. Eyf. (BSt), skrifaði undir það með fyrirvara. Það fjallar um fækkun embættismanna. Það getur leikið á tveimur tungum um það, hvort hann mun eiga að víkja eða sé verndaður og ekki lagður hér neinn fullnaðardómur um það. Hæstv. ríkisstj. verður að sjá um þetta og ganga frá þessu. Það verður að telja, að ekki sé fært fyrir nefndina að ákveða, ef á annað borð á að fækka, hvaða embætti á að skera niður. En ef einhvers staðar á að fækka til sparnaðar, fannst okkur vel geta komið til greina að fækka um þennan eina mann. Ég vil, ef þessum eina er gefið högg, að þá sé gengið að þar, sem ekki er talin brýn nauðsyn að hafa embættismenn, og þeim veitt svipað högg. Við vitum vel, að hér í stjórnarráðinu eru allt of margir menn, og við sjáum, að það er miklu meira en nóg skipað á þá jötu. Ég fylgi þessu frv. vegna þess, að ég ber mikið traust til þeirrar ríkisstj., sem nú situr, og geri ráð fyrir, að hún láti ekki staðar numið, heldur haldi áfram með sparnaðarráðstafanir. Og ég vona, að hún taki ekki þennan eina út úr, heldur fækki fleirum. Ég vil taka það fram, eins og ég hef áður getið, að fjhn. hefur ákveðið að leggja til að fá frv. samþ.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir þetta nál. fjhn. með fyrirvara, en ekki gert frekari ágreining um það. Ég viðurkenni fúslega nauðsyn þess að draga úr kostnaði við ríkisreksturinn. Almennt læt ég í ljós um þetta að varlega verði þó að fara, því að opinberir starfsmenn, einkum ef þeir eru aldraðir, geta átt erfitt uppdráttar, ef þeim er kastað úr embættum. Mér finnst líka vera sparnaður, þó að seinna komi, að hafa því þannig háttað að leggja niður embættin, þegar þau losna. Ég held, að það leiki nokkur vafi á því, hvort nokkur sparnaður er að þessu frv. eða ekki. Í 61. gr. stjskr. segir svo m.a.: „Þeim dómendum, sem ekki hafa að auk umboðsstarf á hendi, verður ekki vikið úr embætti nema með dómi, og ekki verða þeir heldur fluttir í annað embætti á móti vilja þeirra, nema þegar svo stendur á, að verið er að koma nýrri skipun á dómstólana. Þó má veita þeim dómara, sem orðinn er fullra 65 ára gamall, lausn frá embætti, en eigi skal hann missa neins í af launum sínum.“ Nú er ég í vafa um, hvort hægt sé að nefna þetta því nafni, að verið sé að koma nýrri skipan á dómstólana, þó að eitt dómaraembætti sé lagt niður. En þessi dómari, sem frv. fjallar um, hefur ekki umboðsstarf á hendi. Dómsmrh. er því miður ekki viðstaddur, en frsm. er lögfræðingur, og skilst mér, að hann telji þetta vafa bundið. Ég vildi fá að heyra álit hæstv. landbrh., því að hann hefur verið dómsmrh. og er lögfræðingur. Það sem ég efa er, hvort þessi sparnaður sé ekki á móti stjskr. En þetta er ekki yfirlýsing um andstöðu við frv.



Herra forseti. Það er nú svo, að það er ekki alltaf auðvelt að segja með vissu, hvernig á að skilja og skýra lög, og eru ljós dæmi um það. Beztu lögfræðingar landsins, m.a. einn prófessor og dómari í hæstarétti, fór út í tvö mál, annað, sem snerti hann sjálfan, en hitt, sem hann ráðlagði öðrum að hefja. Hann sótti þessi mál sjálfur, en tapaði þeim báðum. Eitt atriði er . aldrei samið svo, að ekki sé hægt að deila um það. Það hefur verið talið, að þetta ákvæði, sem hér um ræðir, ætti við hæstaréttardómara. Hv. 1. þm. Eyf. kom með tilfelli, þar sem um algerlega hliðstætt dæmi er að ræða. Þetta heyrir undir sama atriði, en úr því verður að skera af dómstólunum. Það eru lögð niður embætti dómara og ekki talið, að þeir væru verndaðir af þessu ákvæði, og það eru fleiri embætti en það, sem ég gegndi einu sinni. Sennilega ekki talið, að þessir dómarar hafi umboðsstarf á hendi. Það hefur jafnan verið litið svo á, að það væru dómarar hæstaréttar, sem væru verndaðir af þessu ákvæði.



Herra forseti. Það skyldi þó ekki fara svo við afgreiðslu þessa máls, að þessi embættismaður verði leystur frá störfum, en verði launaður til æviloka. Ég hef ekki séð það enn þá, en þessi ríkisstjórn ber fram frv., svo að skattsvikarar landsins geti leikið lausum hala. Embættismenn hafa lítið látið til sín taka, en ég skal ekki fara út í það. Þetta er eitt af sex eða sjö ríkisembættum, sem lagt er til, að verði lögð niður. Það sést á fjárl., að embættismönnunum er fjölgað um 10, en ekki fækkað, ef þessu embætti er svo bætt við þá er nú minna hægt að ræða um sparnað hjá ríkisstj. Ég hefði talið, að í staðinn fyrir að leggja þetta embætti niður ætti að fara aðra leið, að lögbjóða samvinnu milli skattdómara og skattstjóra, og sú sérstaka breyt., að skattdómari hafi sjálfur framkvæmdavald til að höfða mál, ef hann telur, að um skattsvik sé að ræða. Það hefði verið bezta leiðin og ekki ólíklegt, að tekjuskatturinn hefði skilað sér betur og verið hægt að vinna með því upp embættislaun þessa manns. Reynslan sker úr því, hvort hann verður leystur frá störfum, en samt sem áður launaður til æviloka. En ég tel hitt réttara, að herða á ákvæðum um þetta atriði.



Herra forseti. Út af ummælum hv. 6. landsk. þm. vil ég segja, að ég geri ekki ráð fyrir, að það verði mikil breyt. á eftirliti með framtali og álagningu skatta, þó að þetta embætti verði lagt niður. Ég skal engan dóm leggja á það, hvernig þetta hefur verið í framkvæmd. En maðurinn hefur verið heilsulaus, og voru til ákveðin lög um starf hans, eins og minnzt hefur verið á áður. En viðvíkjandi því, að breyt. sé gerð til að skattsvikarar geti leikið lausum hala, hefur það auðvitað ekki við neitt að styðjast. Það kann að vera, að það mætti gera á þessu einhverjar breyt. Viðvíkjandi spurningunni um þessa breyt., þá er það skoðun ríkisstj., að hægt sé að leggja þetta niður, en þó réttara að hafa frest, ef svo reynist, að það sé ekki hægt, vegna þess, að þessi dómari væri verndaður, hann fengi þá engin laun á meðan hann lifir. Hann er nú orðinn aldraður, svo að hann fær aðeins sáralítil eftirlaun. Eftir bessi 2 ár, sem hann á eftir að starfa, yrði að borga honum laun, ef litið er svo á, að hann sé verndaður af ákvæðinu.



Herra forseti. Það er spaugilegt að heyra, hvernig mælt hefur verið frá byrjun. Það var hæstv. landbrh., sem barðist fyrir því, að þetta embætti yrði stofnað. Síðan veitti hann manni embættið og skipaði hann skattdómara, það var ógilt af næsta ráðh. Það var ekki fyrir góðsemi, að viðkomandi maður fékk ekki dóm á sig til að borga laun allan tímann. Þá var embættið ekki lagt niður, heldur var þeim manni vikið frá, sem búinn var að fá veitingu ráðh. Síðan annar maður fékk embættið hefur hann talið aðalorsökina til, að þetta væri lagt niður, að heilsan hafi verið of góð til að láta þessa menn leika lausum hala. Það stendur styr um að leggja skattalögin niður. Ég legg til á öðru þskj. að leggja þau niður. Það er rétt að leiðrétta þá skoðun hv. 6. landsk., að verið væri að leggja starfið niður. Það er lagt til, að störf hans séu lögð undir héraðsdómara. Mér skilst, að þeir ættu að reynast harðari í rannsókn á þessum málum, til að gera þetta öruggara en það hefur verið. Landbrh. hefur látið setja lög til verndar skattsvikurunum, og nú á að fara að taka þetta af öllum þeim mönnum, sem höfðu þetta á hendi, og setja það undir einn mann. Ég vildi leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh., af því að þetta er gert af sparnaðarástæðum: Er það vitað, að spöruð sé öll sú upphæð við þessa ráðstöfun, sem felld var niður úr fjárl., - ef ekki, hver er þá áætlaður sparnaður hjá ríkisstj. í sambandi við breyt. á þessum l.? Sé hann eitthvað minni en sú upphæð, hvers vegna er sú upphæð þá ekki tekin inn í fjárlfrv., sem hugsað er að þurfi að greiða þrátt fyrir breyt. á l.? Mér skilst, að þegar tekin var þessi upphæð úr fjárl., þá hafi ríkisstj. fullvissað sig um, að það mætti spara þessa upphæð alla. Hins vegar vil ég benda hæstv. ráðh. á, að það er misskilningur hjá honum að halda, ef þarf að greiða núverandi skattdómara laun á annað borð, að það stöðvist við 65 ára aldurstakmarkið, því að hann á heimtingu á að fá laun til sjötugs, því að það er ákveðið í l., að maður skuli starfa til sjötugs, en megi samkv. eigin ósk hætta 65 ára, en geri hann það ekki, þá hygg ég, að ríkisstj. geti ekki látið manninn hætta. Hér er því ekki um 2 ár að ræða, heldur 7 ár. En hitt er meginatriðið; sparast öll þessi upphæð, sem felld er úr fjárl., ef frv. er samþ.?



Herra forseti. Það er alveg hrein unun að hlusta á þessa kómidíu hér. Það er sagt, að það fari einhverjir andar hér um salina, þegar líður að því að slíta þingi, og geri menn eitthvað skrýtna, og maður rekur sig á það í afdrifaríkari málum en þessu. Þessi dómari er orðinn svo heilagur, að hann hefur a.m.k. allan rétt sem hæstaréttardómari hefur. En það er þá rétt að upplýsa, hverju sem um er að kenna, að hann hefur tekið fyrir eitt mál, sem aldrei varð neitt úr, allan tímann. Hvað mikið er búið að greiða, get ég ekki fullyrt, en það er mikið. Í annan stað er sagt, að það sé bersýnilegt, að landbrh. hafi útbúið þessi l. og sett mann í þetta starf til þess, öðrum þræði, að skattsvikarar fengju að leika lausum hala, og þá má ímynda sér, hverja hann helzt hugsar um. En aftur á móti segir hv. 6. landsk.: Nú leika skattsvikararnir lausum hala, eftir að hann er farinn. En hann var settur til að gæta þess, að þeir fengju að leika lausum hala, segir hinn. Finnst ykkur þetta ekki standast vel? Ég ætla ekki að fara inn á umr., sem þetta gefur tilefni til, en það er rétt, sem hv. þm. Barð. sagði, að ég hafði áður en l. voru staðfest lofað því að veita manni þetta starf og venjulega er staðið við slík loforð ráðh., og ég býst við, að hv. þm. haldi því ekki fram, að ég hafi sett þennan mann í embættið til þess að láta skattsvikara leika lausum hala, því að ég setti í þetta ágætan, ungan og duglegan mann, en fékk því ekki ráðið, vegna þess að þeir, sem á eftir komu, ógiltu það og settu í þetta mann, sem tekur fyrir eitt mál. Ætli það geti ekki skeð, að þetta höggvi nær einhverjum heldur en núv. landbrh. og þáv. dómsmálarh.? En einkennilegt má það sýnast, ef þessi dómari, sem ekkert er nema gott um að segja, álítur nú, að þjóðfélagið sé í mikilli hættu vegna þess að flestir Íslendingar séu skattsvikarar, þá hefur honum tekizt undarlega illa að ná í skottið á þeim öll þessi ár. Það mætti þykja furðulegt, að nú fyrst, þegar verið er að leggja embættið niður, þá skuli vera kvartað undan því, að l. séu ekki þannig, að hægt sé að njóta sín við starfið. Hvers vegna benti skattdómari ekki á þetta fyrir 1 eða 2 árum, meðan hann starfaði? Ég held það sé eðlilegt að láta þetta frv. ganga sína leið, og ég held við gerum engum greiða með því að ræða um það frekar, a.m.k. er áreiðanlegt, að fyrrv. dómsmrh. þarf ekki neitt að óttast í þeim umr., því að það var ekki hann, sem setti þennan dómara í starfið, sem situr í starfinu, heldur setti hann dómara í starfið, sem vissulega hefði rækt það mjög vel.



Herra forseti. Það sýnist vera óþarfi að teygja þessar umr. svona lengi, og það er óþarfi fyrir ríkisstj. að standa ráðalaus fyrir þessu eina embætti, því ef þessi maður er gegn í embætti sínu, sem ég efast ekki um, þá liggur opið fyrir ríkisstj. að þurfa ekki að gera neitt sérstakt sæti dómara fyrir þennan mann, því að það er boðið í stjskr., að það megi færa mann til í embætti. Ég sé ekki annað en það sé hægt að bjóða honum upp á eitthvert gott embætti, t.d. ef ég setti upp tærnar í Dalasýslu, þá má bjóða honum það embætti. Ég held, að ríkisstj. geti vel komizt. út úr þessu máli án þess að kosta miklu til, ef áhugi er fyrir að fækka embættum á annan hátt. Nú virðist þetta embætti ekki nauðsynlegt, og bæði af þeim ástæðum og hinu, að ég efast ekki um, að þessi maður ætti að duga í venjulegt embætti, þá sýnist mér vera nokkurn veginn fram úr því ráðið, því jafnvel þó skattdómaraembættið sé stjórnarskrárvarið, þá verður að telja, að aðrir dómarar séu hliðstæðir. Ég get því ekki skilið annað en að með úrskurði stjórnarvaldanna og samkomulagi við þennan skattdómara megi ráða þessu máli til lykta án kostnaðar, sem nokkuð um munar fyrir ríkissjóð.



Herra forseti. Það er hér lagt til af ríkisstj., að dómaraembættið í skattamálum verði lagt niður, en það er búið að vera í 8 ár. Hæstv. fyrrv. dómsmrh. segir, að það sé kominn tími til að leggja það niður, því þessi dómari hafi aðeins einu sinni dæmt í máli. Ég er dálítið hissa á því, að hæstv. ráðh. skuli, úr því hann fer að gefa upplýsingar, ekki fara rétt með staðreyndir, því ég hef hér plögg fyrir framan mig, sem sýna, að hér er um 3 mál að ræða; það gæti líka fleira hallazt í upplýsingum hæstv. ráðh., þegar ekki er hægt að fara rétt með,þetta atriði. Það er höfðað mál á kaupsýslumann í Vestmannaeyjum, það er höfðað mál gegn aðila hér í Reykjavík og í þriðja lagi er höfðað mál gegn iðnfyrirtæki í Gullbringu- og Kjósarsýslu. Ég veit ekki, hvernig þessi mál enduðu, enda hefur hæstv. ráðh. ekki upplýst neitt um það, en hann fullyrðir að ekki hafi verið höfðað nema eitt mál við þetta embætti, en þau eru 3, ef ekki 4. Svo er hér sagt, að skattsvikarar fái ekki að leika lausum hala frekar þó skattdómaraembættið sé lagt niður, af því gefið hafi verið undir fótinn með skattsvik með aðgerðalausum skattdómara. En ég vil halda því fram, að þó það væri aldrei nema það, að skattsvikarar vissu, að þetta embætti væri til, þá gæti það út af fyrir sig gefið gott aðhald. Ég man ekki betur en ríkisstj. fengi undir lok fjárl. að bæta við einum letigarði í landinu af því að barnsfeður, í vanskilum við það opinbera vegna barnsmeðlaga, yrðu skilvísari við það að vita af letigarði, sem gæti tekið við þeim, ef þeir ekki borguðu. Eins er það með eftirlitið með skattsvikum; skattsvikararnir vita nú, að það er enginn skattdómari til lengur, og í þessu tilliti gæti aðgerðalaus skattdómari verkað eins og letigarður, þegar hið opinbera býður upp á vist. Svo segja menn, að störf hans séu ekki lögð niður, heldur fari til héraðsdómara. En góður og gegn héraðsdómari segir mér, að það sé sama sem að ætla málinu enga úrlausn, því það sé ákaflega tafsamt og erfitt í framkvæmd að ætla héraðsdómurum að eltast við skattsvikara, það þurfi að fara úr einu embættinu í annað milli margra héraðsdómara og það verði engin framkvæmd úr því, og ég þykist vera það kunnugur sveitarstjórnarmálum og skattamálum, að ég sé það í hendi mér, að það er alveg rétt, það verður engin framkvæmd í þessum málum með því að ætla héraðsdómurum það, enda er kannske ekki til þess ætlazt. Ég held líka, samkv. upplýsingum hæstv. ráðh., að fari svo, að það verði að greiða þessum dómara full embættislaun vegna ákvæða stjskr., þá geti það ekki kostað ríkið laun nema 2 ár í viðbót. En svo bendir hv. þm. Barð. á, að embættismaður eigi rétt á að sitja í embætti til sjötugs, og sé það rétt, þá eru líkur til þess, að hér sé ekki um 2 ár að ræða, heldur 7 ár. Mér finnst það því miklu betri sparnaðarráðstöfun að endurbæta þetta lagaákvæði þannig, að skattdómari flytji mál og hafi aðstöðu til að starfa þannig, að ríkisskattanefnd sé gert að skyldu að hafa samráð við skattdómara og skattanefndum og skattstjórum út um land sé gert að skyldu að hafa við hann samráð, þegar vafamál er, hvort ekki sé um skattsvik að ræða, og hann fái lagaheimild til þess að höfða mál sjálfur. En samkv. l. hefur hann engan rétt til að höfða mál, og hann hefur aldrei getað farið í mál út af skattsvikum, nema kæra hafi borizt frá einhverri skattanefnd, skattstjóra eða ríkisskattanefnd, en það hefur ekki verið kært oftar en þetta, í 3 eða 4 tilfellum. Þegar skattdómari hefur ekki rétt til að eiga frumkvæðið að l., þá finnst mér böndin berast að skattanefndum og ríkisskattan. frekar en að embættismanni, sem ekki hefur fengið heimild til þess að höfða mál, og ég fæ ekki betur séð en að það ætti að búa þannig um l., að þessi embættismaður fengi aðstöðu til áð starfa og njóta sín. Rétta svarið frá hendi Alþ., þegar hann var búinn að segja, að nærri hver maður á Íslandi væri skattsvikari, finnst mér ekki vera það að leggja embættið niður, nema því aðeins, að meiningin sé að bera blak af skattsvikurunum, heldur hitt, að skapa aðstöðu þessum embættismanni til að taka í taumana. En það hefur ekkert komið fram frá hendi ríkisstj. í þessa átt. Ég fæ ekki séð, hvaða samband er á milli þess, sem hv. þm. Barð. talaði um áðan, að vegna þess að skattal. væru brotin samkv. upplýsingum skattdómara, þá sé það eitt af mörgu, sem hnígi undir það, að það beri að afnema skattal. Vitanlega eru fjöldamörg l. brotin, og dettur þó engum í hug, að það sé sönnun þess, að það eigi að afnema þau. Fyrir mér er það bending um, að það beri að reisa rammar skorður við því, að það sé gert, og þau séu rétt framkvæmd, svo að l. nái þeim tilgangi, sem þeim er ætlað. Þetta átti að gera hér. Það hefði átt að búa svo um hnútana, að skattdómari gæti höfðað mál hvenær sem honum sýndist og kveðið upp dóma í skattamálum, en þessa heimild hefur brostið hingað til og gerir það að verkum, að ekki eingöngu er hægt að sakfella þennan embættismann um vanrækslu í störfum. Það hefur ekki verið búið að honum frá löggjafans hendi sem skyldi, en það bar Alþ. að gera.



Mér fannst á svari hæstv. landbrh., að hann hefði misskilið mín ummæli. Ég vil taka það fram, að ég hef aldrei ásakað hæstv. ráðh. fyrir að vera með því að koma l. á eða veita þessum manni, sem við erum sammála um, að hafi verið ágætur maður, starfið. Mér fannst einnig í ræðu hans koma fram, að það lægi eitthvað annað á bak við þetta frv. heldur en sparnaður, og ég vil sérstaklega undirstrika það, þegar hann gengur fram hjá beinum fyrirspurnum, sem d. á kröfu á að fá svarað frá hæstv. ríkisstj., og mínar fyrirspurnir voru þannig, að það er engin ástæða til að ganga framhjá þeim. - Ég sé, að hæstv. fjmrh. er kominn í d., og vildi ég því endurtaka þessar fyrirspurnir: Hvaða sparnaður var hugsaður, þegar felldur var niður úr fjárl. kostnaður við skattdómarann? Var hugsað að spara alla þá upphæð, eða var hugsað að spara einhvern hluta af þeirri upphæð, og hvers vegna var þá ekki sá hluti tekinn í fjárl.? Því að það hefur komið fram við þessar umr., að menn eru ekki á eitt sáttir um það, hvort hægt sé að spara nokkuð af upphæðinni. Nú kom það fram hjá hæstv. ráðh., að hann er sammála mér um að leggja þetta embætti niður, af því að viðkomandi maður, sem hefur starfað í 8 ár, hefur ekki fellt dóm nema í einu máli, en tekið fyrir þrjú mál. En hinir ýmsu dómsmrh., sem setið hafa síðan 1942, hafa alltaf haft möguleika til þess, ef þeim hefur þótt vera nægileg ástæða fyrir hendi, að finna að embættisrekstrinum eða setja annan mann í embættið, ef maðurinn hefur verið svo veikur, að hann hafi ekki getað sinnt starfinu, en það fannst mér vera aðalástæðan hjá hæstv. ráðh., að maðurinn hafi verið svo heilsulaus öll þessi ár, að hann hafi ekki getað sinnt þessu starfi betur en gert hefur verið, að honum hefur tekizt að dæma eitt mál, en rannsaka tvö. En þá átti að fara inn á aðra braut, ef þetta var aðalástæðan. En ef ástæðan er sú, að það eigi að spara og þetta sé ein af sparnaðartill. ríkisstj., þá átti að spara þá upphæð, sem var í fjárl., þ.e. laun skattdómara, þá átti að gera ráð fyrir því, að hann væri annaðhvort settur í annað embætti eða gera samkomulag um að taka hann inn á fjárl., eftir að þessi l. verða staðfest. Nú kom hv. 11. landsk. með ágæta till. í þessu máli, að það sé ekkert að gera við þennan mann annað en að setja hann sýslumann í Dalasýslu, eftir að hv. 11. landsk. hefur lagt upp laupana. Ég hef aldrei haldið, að það væri mikið verk að vera sýslumaður í Dalasýslu, en ég hef aldrei haldið, að það væri svo lítið verk, að það væri ekki meira en að dæma eitt mál, en nú lýsir hv. 11. landsk. því yfir, að það sé svo lítið verk að vera sýslumaður í Dalasýslu, að þessi maður geti tekið við af sér, eftir að hann er þá búinn að lýsa Dalamönnum þannig, eins og hann gerði nýlega, að þeir séu allra mestu skattsvikarar landsins. Það hlýtur því eitthvað að liggja á bak við það, að slíkir menn eigi að fá skattdómarann fyrir yfirvald. - Í sambandi við það, sem hv. 6. landsk. sagði, að það væri ekki rétt að leggja til að afnema skattal., þó að þau væru brotin, þá vil ég benda honum á það, að einmitt vegna þess að það er alls staðar orðið viðurkennt, að skattal. eru þannig, að svo að segja hver þegn brýtur þau, eins og skattdómarinn hefur fellt dóm um, þá er eitthvað rotið við slík l. Þau eiga engan rétt á sér hjá þjóðinni, þegar hver maður brýtur þau, og þá er bezt að afnema þau. Þess vegna er engin ástæða til þess að halda skattdómaranum og engin ástæða til að halda skattal., heldur á að afnema hvort tveggja, og þess vegna tek ég þessa afstöðu, að ég vil, að hvort tveggja sé afnumið.



Herra forseti. Það var út af þessari fyrirspurn hv. þm. Barð., að stj. hefði þann hátt að leggja fram nokkur frv. um sparnað, leggja niður embætti flugmálastjóra, loðdýraræktarráðunautar og skattdómara, og svo stæðu ekki í fjárlfrv. neinar greiðslur til þessara embætta á árinu 1951, og hann spurði, hvernig þetta yrði, þegar það kæmi til framkvæmda. Það má vera, að ríkið þurfi að greiða þessum mönnum nokkra mánuði, og mundi það þá koma eins og önnur útgjöld, sem skylt er að inna af hendi, og má kannske segja, að rétt hefði verið að gera ráð fyrir þessu í fjárl., en af því að óvissa var um, hvernig þetta yrði, þótti rétt að nema burt úr fjárl. laun þessara starfsmanna og annan kostnað við þessi störf. Um skattdómaraembættið er það að segja, að það hefur ekkert gagn að því orðið. Það hefði verið hægt að rannsaka allt að einu þessi þrjú mál og dæma í þessu eina máli, þó að ekki hefði verið fastur maður í því allan þennan tíma, svo að þetta fyrirkomulag hefur alls ekki reynzt heppilegt. Það fæst því ekkert fyrir kostnaðinn við embættið. Hitt er annað mál, að um það má deila, hvort stofna ætti annað embætti í þess stað með öðru verksviði. En það, sem stj. festir sig hér við, er að losna við óþarfa útgjöld. Þetta yrði þá að athuga um leið og skattal. eru endurskoðuð og koma fyrir öðruvísi málarekstri út af skattamálum.



Ég ætlaði ekki að segja meira í þessu máli, en ég hef verið að líta kringum mig í kvöld, og mér sýndist hann fjandi uppgenginn fyrir Trítilinn, það voru éljadrög, og kom þruma að lokum hjá hv. þm. Barð. Hann lét sér ekki nægja að ráðast á mína persónu, heldur lagði hann undir sig allt mitt lögsagnarumdæmi. Hann bar það fram, að ég hefði sagt um Dalamenn, að þeir væru mestu skattsvikarar á landinu. Ég hef aldrei talað það, að þeir væru skattsvikarar, ég held þvert á móti, að þeir séu minnstu skattsvikarar landsins. Ég vil benda honum á það, að ég þori að fullyrða, að skattsektir eftir síðustu l. hafa orðið margfalt meiri í Barðastrandarsýslu en í Dölum. Og hvað þýðir það? Það veit allur þingheimur. Ég ætla ekki að drótta því að hv. þm., að hann sé skattsvikari, þó að ríkisskattanefnd hafi kannske ekki þurft að hækka eins mikið á nokkrum manni á landinu og honum, þegar hún fór að rannsaka framtal hans og annarra manna. Mönnum getur skeikað í útreikningum sínum, án þess að það sé gert að yfirlögðu ráði. Við megum því ekki kalla alla skattsvikara, sem geta bilað í sínum útreikningum, þegar þeir eru að telja fram. Það er ekki hægt. Það hefur einu sinni verið hækkað á mér í ríkisskattanefnd, vegna þess að ég taldi ekki þingmannslaun mín til tekna; það er í eina skiptið, sem hefur verið hækkað á mér, en ég hef vitað misjafnt litið á það málefni og að Norðlendingar og þeir austan Fúlalækjar hafi frísprok um það efni. En um það, að þessi maður, sem hér var gerður að umtalsefni, gæti ekki þjónað sýslumannsembætti, þá hef ég ekki heyrt, að hann hafi verið eða sé neinn vesalingur, andlega eða líkamlega, svo að hann geti ekki gegnt embætti, en allir geta veikzt um tíma. Það hefur ekki verið krafizt meira starfs af honum. Ég tók sem dæmi, að hann mundi geta gegnt sýslumannsembætti í Dölum, því að ég gæti verið talinn sízt líklegur til langlífis af sýslumönnum landsins, en ég efast ekki um, að hann gæti eins þjónað t.d. Barðastrandarsýslu.



Þessar umr. eru nú svo víðfeðmar og háfleygar, að ég treysti mér ekki til að taka þátt í þeim. Það var ekki mín meining, að hv. 6. landsk. þm. hefði farið rangt með, en það var um mismunandi orðalag að ræða um þau störf, sem þessi dómari hefði framkvæmt. Ég sagði, að hann hefði ekki höfðað mál gegn nema einum manni, en hann sagði, að hann hefði hafið mál, og það er allt annað. Hann er því að tala um allt annað atriði en ég, þegar hann telur málin þrjú. Þetta orðalag er hefðbundið í lögum, og ég vil því ekki fallast á, að ég hafi farið með rangt mál. - Að öðru leyti tek ég ekki þátt í umr.

Forseti (BSt): Ég geri ráð fyrir, að hér verði borið fram skrifl. nál., og verður því of seint útbýtt. Vil ég nú leita afbrigða fyrir því.

Forseti (BSt): Hér er fram komin skrifl. brtt. við brtt. 399 frá hæstv. viðskmrh., svo hljóðandi: [Sjá þskj. 450.] Þessi brtt. er of seint fram komin og auk þess skrifl., og þarf því tvöföld afbrigði fyrir henni, sem ég leita hér með.

Frsm. (Gísli Jónsson) Fjhn. hefur haft þetta mál til meðferðar á nokkrum fundum. M.a. hefur n. rætt málið við hæstv. ríkisstj., og hefur n. tekið ákveðna afstöðu til þess. En það hefur ekki gefizt tími til þess að prenta nál., og vil ég því með leyfi hæstv. forseta lesa það. Það hljóðar svo: [Sjá þskj. 449.] Áður en ég fer lengra, vil ég gera nokkra grein fyrir frv. eins og það kemur frá hv. Nd. og eins og það lá fyrir fjhn. á þskj. 309, því þskj., sem prentað var upp, og bið ég hv. þdm. að athuga það. 1. gr. þessa frv. er um, að framleiðslugjaldið, sem lagt er á samkv. l. nr. 22/1950, er látið falla niður, þ.e. framleiðslugjald á útflutningi. Og jafnframt er tekið fram, að endurgreiða skuli þau framleiðslu- og útflutningsgjöld, sem þegar hafa verið greidd ríkissjóði samkv. 1.–3. málsgr. 11. gr. þessara laga. Þetta kemur fram af því að fyrir ríkisstj. hafa legið fullkomnar sannanir fyrir því á þessu ári, að viðkomandi aðilar hafa ekki haft þann ágóða af rekstri þessum, að þeim sé unnt að greiða þetta gjald. Og þess vegna er lagt til, að þetta gjald falli niður og verði endurgreitt það af því, sem greitt hefur verið fyrr á árinu. 2. gr. frv. er um það, hvernig skuli reikna út þann hluta skatts, sem félagi ber að greiða, hlutafélagi eða samvinnufélagi. Og er það samkv. ósk skattstjóra, að þessi gr. er orðuð þannig. Í 3. gr. er ákveðið, að skattstjórinn í Reykjavík skuli ákveða skattinn. Var það upplýst af hæstv. ráðh., að ógerlegt væri að láta undirskattanefndir gera þetta úti um allt land, enda dýrara og jafnvel ekki framkvæmanlegt. Og þess vegna var þessi háttur tekinn hér upp. N. hefur hins vegar ekki viljað fallast á, að fram komnar kærur yrðu endanlega úrskurðaðar af skattstjóranum, heldur óskaði, að inn yrði tekið ákvæði um það, að slíkum úrskurði mætti áfrýja til ríkisskattanefndar, og síðan mættu aðilar einnig áfrýja þeim úrskurði til fjmrn., ef þeir vildu ekki sætta sig við hann. Nú hefur hæstv. fjmrh. bent á, að með þessu orðalagi gæti svo farið, að skattan. hefði fullan rétt til að áfrýja til ríkisskattan. og til ráðun., en hins vegar gæti fjmrh. ekki áfrýjað úrskurði ríkisskattan. Og hefur því verið hugsað að athuga þetta nánar fyrir 3. umr., þar sem eðlilegast þykir, að báðir aðilar gætu leitað úrskurðar dómstólanna í þessum málum. Ég mun því fyrir hönd n. taka sjálfa brtt. aftur til 3. umr., sem hér er borin fram í nál. Og mun n. athuga orðalag brtt. betur áður en 3. umr. um málið fer fram hér í dag. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þessa gr. nánar nú. En hér eru tvær brtt., önnur frá hæstv. viðskmrh., sem hann mun sjálfur gera nánari grein fyrir ásamt annarri skrifl. brtt. Hin till. á þskj. 363 er frá hæstv. atvmrh., og þar sem hann liggur nú veikur, mun ég gera grein fyrir henni eftir beiðni hæstv. ráðh., en þar er gert ráð fyrir, að aftan við 1. gr. komi ný málsgr., svo hljóðandi: „4. málsgr. sömu lagagr. orðist svo: Framleiðslugjald skal lagt á allar síldarafurðir, aðrar en þær, sem fluttar eru út fullverkaðar í smápökkum til manneldis, og skal nema 8% af útflutningsverðmæti þeirra. Ef sumarafli er minni en 6000 mál að meðaltali á skip, skal gjaldið allt endurgoldið útgerðarmönnum og sjómönnum um leið og lokið er veiðitíma. Ef sumarafli er meiri en 6000 mál að meðaltali á skip, skal gjaldið innheimt og renna allt til síldardeildar hlutatryggingarsjóðs bátaútvegsins.“ - Meginbreytingin er sú, að gjald þetta skuli renna til síldardeildarinnar í stað ríkissjóðs, og vænti ég, að þessi breyting verði samþ. N. hefur ekki enn tekið afstöðu til brtt. þessara, en sjálfsagt fær hún tækifæri til að athuga þær nánar, eða hver einstakur nefndarmaður láti í ljós, hvort hann er með eða móti till. þessum. Ég ræði þetta svo ekki nánar, en legg til, að till. verði samþ., en tek brtt. í nál. aftur til 3. umr.



Herra forseti. Ég á hér brtt. á þskj. 399, um það, að í stað 4., 5., 6. og 7. mgr. 6. gr. gengisbreytingarlaganna komi ný mgr. svo hljóðandi, sem verður þá 1. gr. laganna: „Frá 1. febrúar 1951 skulu laun ekki taka breytingum samkv. ákvæðum þessara laga.“ Breyting sú, sem verður á l., ef þessi till. verður samþ., er því einvörðungu sú, að í stað þess að í l. eins og þau nú eru er miðað við 1. ágúst 1951, en hér er miðað við 1. febr. Að öðru leyti er engin breyting gerð á l., og þetta ákvæði er á engan hátt nokkur binding á kaupgjaldi, heldur er fellt úr gildi að kaup sé lengur tekið samkv. vísitölu, þannig að kaupgjald er ekki lengur lögbundið. Ég er hér einnig með aðra brtt. skriflega, sem ég ætlast til að bætist við hina till., en það stendur svo á henni, að þegar fjárl. voru samþ. nú fyrir helgina, vissi ríkisstj. ekki annað, eftir upplýsingum hagstofunnar, en að vísitalan væri 122 stig, en nú í dag hefur kauplagsnefnd ákveðið, að hún skuli vera 123 stig. En þar sem búið er að samþ. fjárl., sem ganga út frá vísitölu 122 stigum í jan., og vegna þess, að ekki er hægt að breyta fjárl., þá var talið rétt, að ákveðið skyldi í þessum l., að verðlagsvísitala fyrir janúar 1951 skyldi miðuð við 123 stig.



Herra forseti. Það væri fróðlegt að vita, hvort þessi till. frá hæstv. viðskmrh. á þskj. 399 er borin fram af honum einum eða hvort hér er um að ræða till. frá hæstv. ríkisstj. í heild. Og hvort hér er um að ræða stefnumál hæstv. ríkisstj. í heild, og hvort flokkar þeir, sem standa að ríkisstj., standa að baki þessarar till. Mér finnst að það þurfi vissa tegund af ofdirfsku til að bera fram slíka till. sem þessa á eftir öllu því, sem á undan ér gengið, og enn furðulegra að bera hana þá fram sem smábrtt. frá einum ráðh. á síðasta stigi málsins. Hér er þó um mjög þýðingarmikið atriði að ræða, svo að æskilegt væri að fá að vita, hvort hér er um að ræða stefnumál hæstv. ríkisstj. allrar. Hæstv. viðskmrh. sagði, að hér væri ekki um að ræða lögbindingu á kaupgjaldi, aðeins að verið væri að ákveða, að kaup skyldi ekki lögbundið nema til 1. febr. n.k. Sem sagt er ekki lengur lögbundið að kaup skuli hækka 1. júlí 1951 eftir þeirri vísitölu, sem þá verður í gildi, og þessi réttur launþeganna í landinu afnuminn með lögum. Og til þess að ná rétti sínum verða verkamenn því að fara út í vinnudeilur. Þetta þýðir, að til þess að kaup hækki 1. júlí 1951, þá þarf að segja upp samningum, og það kostar vinnudeilur. Þessi réttur er því tekinn af launþegunum, þeir þurfa að segja upp samningum og neyðast til að fara út í vinnudeilur. Það þarf vissulega nokkra dirfsku til að bera slíkt fram. Þetta er því yfirlýsing um algert skipbrot gengislækkunarinnar og þeirra kenninga, sem hún var byggð á. Þeir, sem hafa haft augun opin fyrir því, sem hefur verið að gerast síðustu mánuðina, vita, að hæstv. ríkisstj. stendur ráðþrota gagnvart öngþveiti því, sem hún hefur komið þjóðinni í. Ýmsar till. munu vera á döfinni um það, hvernig eigi að bregðast við þessum vandræðum, m.a. mun áreiðanlega hafa verið talað um nýja stórfellda gengislækkun til viðbótar við þá, sem nú hefur verið gerð, og raunar vitað, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki komið auga á aðra úrlausn en þessa, ef úrlausn skyldi kalla. Manni verður því á að spyrja, hvort þetta sé fyrsta skrefið á þeirri braut. En hér verður að stemma á að ósi til að fyrirbyggja að nýrri gengislækkun verði bætt á launþega ofan á það, sem þeir þurfa mí þegar að bera. Já, nú munu heimspekingar eymdarinnar halda því fram, að þessar ráðstafanir séu gerðar til þess að gengislækkunin beri árangur, og þá þurfi að girða fyrir frekari kauphækkanir, og í því eru nokkur rök frá þeirra sjónarmiði, því að tilgangur gengislækkunarinnar er sá að velta byrðunum á herðar hins vinnandi fólks. Hér er því um að ræða stórfellda árás á launþegana í landinu og stærri en menn gera sér ljóst í fljótu bragði, og í því skjóli skákar flm. þessarar till. Og jafnvel þó að engin viðbótargengislækkun verði, má búast við gífurlegum verðhækkunum. Þegar gengislækkunarlögin voru sett, voru launþegum tryggðar launauppbætur til 1. ágúst 1951, að vísu eftir stórlega falsaðri vísitölu, en eftir þann tíma var þeim lofað, að ekki yrðu frekari hækkanir á nauðsynjum af völdum gengislækkunarinnar, og því áttu þessar uppbætur að hætta að hækka eftir þann tíma, og á þeim forsendum hafa verkalýðsfélögin sætt sig við allar byrðar hingað til, en ef þessi till. verður samþ., þá er verið að svíkja öll þessi loforð. Og finnst nú ekki hv. þm., að mælirinn sé nú orðinn fullur, þegar þetta bætist ofan á? Á síðasta þingi ASÍ, þar sem stjórnarflokkarnir voru í meiri hluta með tilstyrk Alþfl., voru menn sammála um það, að kjör alþýðunnar hefðu nú rýrnað svo mjög undanfarið, að ekki væri lengur hægt að una við það, og var þar einróma samþ. krafa um það, að vísitöluuppbót yrði greidd mánaðarlega, og var það samþ. sem alger lágmarkskrafa. Ég held, að það sé valt að treysta því fyrir ríkisstj., að þeir, sem nú hafa völdin í ASÍ, muni geta komið í veg fyrir það, að samtökin snúist þannig við þessum málum eins og nauðsyn meðlimanna krefur, það verður nauðsynin, sem hlýtur að ráða, þegar neyðin kreppir að, sú nauðsyn, að verkalýðurinn standi saman og rísi til varnar gegn þessu. Stjórn verkamannafélagsins Dagsbrúnar hefur þegar látið í ljós skoðun sína, þar sem bent er á samþykkt ASÍ og sú krafa, sem þar er sett fram, studd og endurnýjuð, og í öðru lagi segir, að stjórn Dagsbrúnar telji að með samþykkt till. sem þessarar sé verið að stofna til ófriðar í atvinnulífi landsmanna. Hvað snertir starfsmenn ríkisins, sem eru margir lágt launaðir og bannað með l. að gera verkfall, þá er með þessu móti verið að níðast á þeim. Í fjárl. er gert ráð fyrir, að þeim verði greidd laun eftir vísitölu 122 stig, en nú hefur komið á daginn, eftir því, sem hæstv. viðskmrh. sagði, að vísitalan er nú 123 stig. Ég skil raunar ekki, hvernig á því stendur, og væri æskilegt að fá að vita, hvers vegna hún er ekki hærri, þar sem vitað er, að miklar verðhækkanir hafa orðið í nóv., en ekki vitað um neinar lækkanir, sem orðið hafa á þessum tíma. Það er því með þessu móti verið að níðast á þeim, sem lögum samkvæmt mega ekki gera verkfall, en þeir, sem verkfallsrétt hafa, verða að rísa til varnar gegn óréttinum, því að óðum nálgast það, að kaupið hrökkvi ekki fyrir fötum og fæði, og það þó að um stöðuga vinnu sé að ræða, hvað þá þegar vinnan er stopul. Auðvitað verður haldið fram gömlu röksemdinni, sem við höfum svo oft heyrt og stöðugt er endurtekin af þessum mönnum, að þetta sé verkamönnum sjálfum fyrir beztu. Þessu er haldið fram í hvert skipti, sem ráðizt er á lífskjör alþýðunnar, og í hvert skipti er þessi kenning höfuðuppistaðan í röksemdum þeirra, sem að þessu standa. Samkv. þessari spekí er öll hagsmunabarátta verkalýðsins byggð á misskilningi. Það er mikil raun fyrir þá menn, sem gera slíka uppgötvun, hve heiminum gengur illa að skilja hana, og að baráttan skuli alltaf harðna. En verkamenn fá nú alveg sérstakt tækifæri til að bera saman spádóma og reynslu. Því var haldið fram þegar gengislækkunarfrv. var til umr., að þegar fram í sækti, mundi kaupmáttur launanna aukast, útflutningur mundi aukast og næg atvinna verða fyrir alla landsmenn, aukinn gjaldeyrir mundi koma í veg fyrir vöruskort, verzlunin mundi verða gefin frjáls og vöruverð mundi lækka. Við andstæðingar gengislækkunarinnar sýndum fram á, að fyrirsjáanlegt væri, að gengislækkunin leysti ekkert vandamál, heldur væri hún eins og heilaskurður á manni, sem væri með skemmdan botnlanga. Og hver er svo dómur reynslunnar? Um það getur enginn ágreiningur orðið. Útflutningur hefur ekki aukizt, heldur þvert á móti minnkað, en einokun og svartamarkaður farið í vöxt. Kjör manna hafa versnað með hverri vikunni, sem hefur liðið, og atvinnuleysi fer í vöxt, en valdhafarnir virðast ekki sjá nokkur ráð önnur en sömu vitleysuna, að halda gengislækkuninni áfram. Með því að samþ. þessa brtt. hæstv. viðskmrh. er alveg fyrirsjáanlegt, að verið er að stofna til ófriðar í landinu, en ófyrirsjáanlegt, hve slíkt getur orðið þjóðarheildinni dýrt. Hæstv. ráðh. telur sig sjálfsagt geta sparað nokkrar millj. kr. fyrir ríkið með þessu, eins og kom fram í ræðu hæstv. fjmrh. við afgreiðslu fjárl., en það er spurningin, hve margra millj. kr. tap hann bakar þjóðinni með þessu. Sjómannaverkfallið á s.l. sumri kostaði þjóðina um 100 millj. kr. í erl. gjaldeyri. Slík ævintýri eru dýr, og það eru dýrir menn, sem stofna til þeirra, og þeir, sem til slíks stofna, geta ekki skotið sér undan ábyrgð, en það er aftur á móti heilagur réttur manna að verja sig, þegar á þá og heimili þeirra er ráðizt.



Herra forseti. Ég skal ekki fara út í deilur við hv. 1. landsk. út af gengisbreytingunni, um það er búið að ræða svo mikið og rita, að varla verður við það bætt, og það er fyrir löngu búið að sýna, að hann fer í þeim efnum með staðlausa stafi. Ef gengislækkunin hefði ekki verið gerð, þá væri ástandið annað og miklu verra heldur en það er í dag, en ég mun ekki fara lengra út í það, því að ég geri ráð fyrir, að hvorugur muni sannfæra hinn. Hv. þm. sagði, að með því að samþ. brtt. mína á þskj. 399 væri verið að stofna til ófriðar í landinu og að réttur væri tekinn af öllum launþegum í landinu og verið væri að binda kaupgjaldið. En hér er ekki verið að binda kaupgjaldið, heldur er verið að gefa það frjálst, og rökin, sem hv. þm. kemur með nú, þegar lagt er til að þetta verði fellt niður, eru nákvæmlega sömu rökin og sett voru fram gegn þessu ákvæði, sem nú er verið að fella niður, þegar það var sett. Það var sagt, að verið væri að taka af verkalýðnum réttinn til að hækka kaup sitt, og verið væri að binda kaupgjaldið, en nú, þegar þetta er fellt niður, þá er einnig verið að taka rétt af verkamönnum, svo að það, sem hv. þm. heldur fram, stangast hvað við annað, því að kaupgjald væri óháð lagasetningunni, þannig að verkalýðurinn hefði sjálfur fullkomið vald til að ákveða verðið á sinni vinnu. Síðasta málsgr. 6. gr. gengisbreytingarlaganna má segja, að hafi stefnt í þá átt að gera kaupgjaldið háð lögunum, þar sem segir, að skilyrði launahækkunar samkv. þeirri gr. séu, að launagreiðslur hækki ekki af öðrum ástæðum en lögin mæli fyrir, frá því sem þær voru 19. marz 1950 eða samkv. síðasta gildum kjarasamningi fyrir þann dag. Þessi gr. hefur heft talsvert frjálsræði verkalýðsins að hækka sitt kaup. Það, sem á að gera núna, er að fella þetta ákvæði burtu, og ég get . þá ekki séð, að nokkuð hindri verkalýðinn í að ákveða verð á sinni vinnu. Og hvað er það þá, sem ríkisstj. er að gera til að hefta verkalýðinn? Jú, það er það að lýsa því yfir, að ákvæðisréttur hans í kaupgjaldsmálunum skuli vera óskoraður. Annars skal ég ekki ræða mikið frekar um þetta mál nú, en vil af gefnu tilefni og eftir fyrirspurn hv. 1. landsk. upplýsa, að þessi brtt. er sett fram með vitund og vilja hæstv. ríkisstjórnar.



Herra forseti. Samkv. brtt. hæstv. ráðh. á að gera þær breytingar á gengisbreytingarlögunum, að ákvæði þeirra um verðlagsuppbót á launagreiðslur, sem áttu að gilda til 1. ágúst næstkomandi, skuli nú falla úr gildi 1. febrúar næsta árs. Þegar frv. um gengislækkunina var lagt hér fyrir, þá fylgdi því ýtarleg greinargerð og margar og langar ræður voru fluttar til að fylgja því úr hlaði, og rauði þráðurinn, sem gekk í gegnum allan þann málaflutning, var sá, að um það leyti, sem launagreiðsla samkv. vísitölunni yrði felld úr gildi, ætti árangur gengisbreytingarinnar að vera kominn í ljós. Þá ætti það misræmi, sem þá ríkti í atvinnumálum þjóðarinnar, að vera jafnað og jafnvægi komið á. Og það var þá ekki talið fært að fella niður ákvæðin um lögbundið kaupgjald, fyrr en þessum markmiðum væri náð. Skjótt á litið mætti því virðast svo, að hæstv. ríkisstj. hefði verið svo sköruleg og sannspá í þessum málum, að spádómar hennar hefðu rætzt 6 mánuðum fyrr en hún gerði ráð fyrir. Á annan veg er ekki hægt að rökstyðja þessa brtt. hæstv. ráðh., nema þá að það hafi verið markleysa ein allt það, sem fært var fram sem rök með gengisbreytingarlögunum. Það er ef til vill réttast að láta hæstv. ríkisstj. um það að meta, hvor þessara tveggja skýringa er rétt. Ég sagði meta, sem er þó auðvitað ekki rétta orðið í þessu tilfelli, því að reynslan hefur sýnt, að ekkert af þeim spádómum og fyrirheitum, sem fylgdu gengisbreytingarlögunum, hefur rætzt. Og þar verður ekki aðgerðaleysi ríkisstj. eingöngu um kennt, heldur kemur þar einnig til, að þau voru reist á fölskum grundvelli í upphafi. Hver er þá ástæðan til, að hæstv. ríkisstj. leggur þessa brtt. fram, úr því að þessu jafnvægi, sem talið var að þyrfti, hefur ekki enn verið náð? Hún er sú, að nú býst hæstv. ríkisstj: við því, að enn ein ný dýrtíðaralda sé að rísa yfir þjóðina. Þess vegna hyggst hún nú gera ráðstafanir til þess að tryggja það, að hún lendi á þeim, sem að hennar dómi eigi að nota til slíks. Þegar gengisbreytingarlögin voru samþ., þá var það játað af flm. og formælendum þeirra, að þó að horfurnar væru svo glæsilegar og árangurinn svo viss sem þeir létu, þá væri þó ein hugsanleg veila í sambandi við þau, sem gæti komið í ljós, sem sé sú, að verkalýðurinn í landinu hefði ákvæði laganna að engu og mundi knýja fram meiri kauphækkanir en lögin þyldu. Það kom greinilega fram í umr., að meginótti formælenda laganna var sá, að verkalýðurinn mundi ekki láta sér nægja þær kauphækkanir, sem lögin leyfðu. En ef hann gengi ekki lengra í kröfum sínum, þá væri enginn vafi á því, að ástandið mundi stórum batna og trygging fást fyrir því, að verðlagið héldist óbreytt, vörur yrðu nógar og afkoma útvegsins örugg. Í þessu sambandi er einmitt rétt að rifja upp, að verkalýðsstéttin hefur sýnt furðulegan þegnskap í þessum málum og sætt sig við þau ákvæði, sem í lögunum standa, jafnvel þótt komið hafi í ljós, að áætlanir formælenda gengislækkunarlaganna um það, hve dýrtíðin yrði mikil, hafi reynzt fals eitt, og verðhækkunin, sem átti samkv. þeim áætlunum að nema 11–13% til ágústmánaðar 1951, var orðin í október s.l. 22%, eða um helmingi meiri en hún átti áð verða á 15–18 mánuðum. Þrátt fyrir þetta hafa verkalýðssamtökin ekki notað sinn rétt til að brjóta ákvæði laganna um launagreiðsluna. Það er því ekki hægt að segja annað en verkalýðurinn hafi sýnt langlundargeð í þessum efnum og hafi gefið ríkisstj. tækifæri til að sýna ágæti þessara laga. En hvernig er svo ástatt t.d. fyrir þeim atvinnuveginum, sem gengisbreytingarlögin áttu sérstaklega að skapa framtíðaröryggi? Sessunautur minn, hv. þm. Vestm., orðaði það svo á fundi hér fyrir nokkrum dögum, að „vandamál útvegsins hafa aldrei verið til líka svo erfið sem nú“. Hafa þó vandamál útvegsins oft verið erfið, en þó segir þessi þm., að þau hafi aldrei verið til líka jafnerfið og nú, eftir að búið er að tryggja varanlegt framtíðaröryggi hans. Hæstv. ríkisstj. hefur gætt þess mjög vel að leyna Alþingi með öllu hugleiðingum sínum um það, hvernig hún ætlaði að fara að því að mæta þessum vanda útvegsins. Að sjálfsögðu mun hún ekki hjá því komast eftir jólafríið að skýra frá ætlun sinni í þeim málum, en grunur minn er sá, að þær ráðstafanir verði ekki almenningi að kostnaðarlausu, og að það sýni sig, að verkalýðurinn hafi ekki ætíð óbundnar hendur um verð á sinni vinnu, þótt þessi brtt., sem hér er verið að ræða um, nái fram að ganga. Ég drap á það áðan, að allar horfur væru á, að ný verðhækkunaralda væri í aðsigi, og að hæstv. ríkisstj. gerði nú þær ráðstafanir, sem henni þætti viðeigandi, til að mæta þeirri hækkun. Ég skal í því sambandi minna á, að húsaleigulögin, sem veitt hafa mörgum manninum vernd gegn óhóflegri húsaleigu og gegn því, að honum yrði fleygt út á götu, eiga nú að syngja sitt síðasta vers og verða brátt úr sögunni. Einnig að verið er að draga meira og meira úr verðlagseftirlitinu ag fleiri og fleiri vörutegundir gerðar óháðar því. Vinnumiðlunarskrifstofurnar er ætlunin að leggja niður eða láta þær í hendurnar á pólitískum meirihlutum bæjarstjórnanna. Tryggingarnar á að vísu ekki að skera niður, en þær eiga að nota sjóði sína til að greiða bætur á meðan þeir endast, en hvað svo tekur við, er sjóðirnir eru orðnir þurrir, þori ég varla að spá. En þetta allt er nú ef til vill tiltölulega smátt í augum hæstv. ríkisstj. Hitt verður áreiðanlega til að auka meira á erfiðleikana í framtíðinni. Alheimsástandið er nú þannig, að verðlag fer hækkandi með mánuði hverjum. Einstakar vörutegundir hækka gífurlega og horfur á, að svo verði áfram. Kóreustyrjöldin hefur sín áhrif, og útlitið í alþjóðamálunum er beint framhald af því. Það er því augljóst, að hæstv. ríkisstj. getur ekki dregið það lengur að gera ráðstafanir til þess, að vélbátaflotinn geti hafið veiðar á venjulegum tíma. Ég veit ekki, hvort hún hefur í huga að hefjast handa og hvað þá, en það liggur einhvern veginn í loftinu, að það ráð, sem hún hyggst nota, sé snjallræði, sem hún hafi fengið að láni hjá kommúnistum. Sem sagt, að það eigi að koma á tvöföldu eða breytilegu gengi, og verði það mismunandi á vörunum, eftir því hvaðan þær koma og hvert þær eru seldar. M.ö.o., útvíkkun á gotu- og hrognapeningakerfinu. Ef þessi ráðstöfun er í aðsigi, þá hlýtur öllum að vera það ljóst, að gífurleg verðhækkun er framundan. Loks er svo að minnast á jólagjöf hæstv. ríkisstj., sem er nýjar álögur á alþýðuna, eða hækkun óbeinu skattanna um 9,5 millj. króna eftir áætlun ríkisstj. sjálfrar, en mun í rauninni verða nokkuð hærri upphæð. Þetta eru þær ráðstafanir hæstv. ríkisstj., sem sumpart eru fram komnar og sumpart væntanlegar til að auka verðbólguna í landinu, og þeim til viðbótar kemur svo skortur á viðleitni til að spyrna gegn dýrtíðinni. Hæstv. ráðh. sagði, að verkamönnum væri frjálst að ákveða verðið á sinni vinnu, og svo væri allt í himnalagi. En skyldu það ekki verða fleiri en þeir einir, sem ákveða kaupgjaldið? Ekki sízt, þegar þess er gætt, að framundan er vaxandi dýrtíð, og þess einnig, að einmitt á þeim tíma, sem verðlagsákvæðin um kaupgjald eiga að falla úr gildi, er mjög lítið um atvinnu og sá tími, sem einna erfiðastur er verkamönnum. Enda er auðvelt að haga svo til, að eftirspurn eftir vinnu sé á þeim tíma minni en framboðið á verkafólki. Og ekki er mér grunlaust um, að reyndin verði sú. Hæstv. ráðh. hefur öðru að sinna en hlýða á mál mitt, svo að ég mun ekki hafa þessa ræðu öllu lengri. En ég vildi aðeins geta þess, að ég tel, að gegn þeim erfiðleikum, sem nú eru framundan, eigi að snúa sér á þveröfugan hátt við þann, sem hæstv. ríkisstjórn beitir. Því að einmitt vegna þess, hve framtíðin er óviss, þá ber að mæta erfiðleikunum með því að láta vísitölubætur á kaupgjaldið koma örar en nú, þannig að það hækki eða breytist mánaðarlega eftir vísitölu næsta mánaðar á undan. Eins og ég sagði áðan, þá er það sýnt, að vísitalan hefur að undanförnu hækkað helmingi örar en gert var ráð fyrir af hæstv. ríkisstjórn, og nú er greitt kaup eftir vísitölunni 415, sem átti að gilda fyrir júlí s.l., þó að hún sé nú 8 stigum hærri. Þetta er beint brot á þeim loforðum, sem gefin voru, er gengislækkunarlögin voru sett. Þess er því að vænta, að úr þessu verði bætt hið fyrsta, og teljum við Alþýðuflokksmenn rétt að koma hér fram með brtt. þess efnis, að vísitölukauphækkunin verði greidd mánaðarlega.



Herra forseti. Þetta frv. með þessu langa nafni, sem forseti lýsti nú, er um gengislækkunarlögin. En það er hins vegar ekki hægt að segja, að sú till., sem hæstv. viðskmrh. flytur við þetta frv., sé langorð, - hún er aðeins ein setning, en hér er um stórmál að ræða. Og ekki væri heldur hægt að segja, að framsöguræða ráðh. hefði verið löng um of. Lítið er látið fara fyrir þessu máli, og á að fara vel að deildinni og láta líta svo út, að hér sé um vinsemd í garð verkalýðsins í landinu að ræða. En það er þó verið að skerða hinn skarða rétt launþeganna með þessari breytingu, þann rétt, sem gengislækkunin átti að veita fólki. Síðari hluta ársins 1950 átti kaup að hækka í landinu, ef verðlag hefði hækkað um 5% og eins ef vísitalan hækkaði frá 4. jan. til 1. júlí 1951, þá átti að greiða kaup eftir vísitölu. Það að ákveða að laun skyldu greidd eftir vísitölu, var byggt á þeirri forsendu, að þá mundi dýrtíðin komast á svo hægt skrið, að ástæðulaust væri að bæta launin upp mánaðarlega, heldur á 1/2 árs fresti. Spádómsorð formælenda gengislækkunarinnar voru á þá leið, að verðhækkanir yrðu nær stöðvaðar á árinu 1951, og yrði þetta engin veruleg kjaraskerðing, þótt kaup breyttist ekki nema á hálfs árs fresti. Í fylgiskjölum gengislækkunarfrv. var það tekið fram, að höfuðforsendan fyrir gengislækkuninni væri sú, að þjóðin vildi, að sjávarútvegurinn, sem greiddi 90% af innflutningsverðmætunum, yrði rekinn án taps eða styrkja og að þjóðin í heild sinni vilji sætti sig við, að hann fái eðlilegar tekjur fyrir afurðir sínar. Nú ætti sú öld að vera upprunnin, að hægt sé að reka sjávarútveginn án taps eða styrkja og að hann fái nú eðlilegar tekjur fyrir afurðir sínar. En hver skyldi vilja halda því fram, að þessir spámenn hafi ekki orðið sér til skammar og forsendurnar brostið? Enginn, - ekki einu sinni hæstv. ráðh. Höfundar gengisl. sögðu, að áhrif ráðstafana þeirra yrðu, að tilfærsla yrði á tekjum til sjávarútvegsins frá þjóðinni í heild, enda féllu þá allir styrkir og fríðindi til hans niður. Sú hækkun átti ekki að nema meir en 11–13%. En svo átti bráðlega að verða tilfærsla á tekjum frá verzluninni og innlenda neyzluvöruiðnaðinum til launþega vegna rýmkunar hafta á innflutningsverzluninni. Útflutningsstyrkur átti svo að falla niður, og yrði þá hægt að lækka skattana. Skyldu nú ekki tekjur streyma frá verzluninni til launþeganna og skyldi ekki vera komin rýmkun hafta á innflutningsverzluninni? Skyldu ekki útflutningsstyrkirnir hafa fallið niður og skattar lækkað? Nei. En hinn óbeini skattur, sem stafar af nýmyndun dýrtíðar, hefur hann fallið niður? Nei, hann hefur aldrei verið þyngri en í dag. Sem sagt: Allir spádómarnir hafa orðið að öfugmælum og forsendurnar brostið. Og því mun hæstv. ráðh. hafa flutt sína brtt. En ef ráðh. væri sannfærður um, að spádómarnir mundu koma fram 1951, hefði hann ekki flutt þessa brtt. Hæstv. ríkisstj. veit það vel, að von er á geysilegum verðhækkunum á fyrri helming ársins 1951, og þess vegna verður því ekki mótmælt, að till. hæstv. viðskmrh. (BÓ) felur í sér miklar kjaraskerðingar fyrir almenning í landinu, frá því sem gengislækkunarl. ákváðu, þegar þau voru sett. Verkalýðssamtökin mótmæltu því, þegar gengislækkunarl. voru sett, að ekki var gert ráð fyrir, að kaup hækkaði mánaðarlega samkvæmt vísitölu hvers mánaðar, og töldu, að þær réttarbætur, sem fólust í l. launþegum til handa, væru of knappar, þar sem aðeins ætti að greiða uppbætur á laun á 6 mánaða fresti, er fram í sótti. En nú er verið að fella niður þessi mjög svo naumu fríðindi launþeganna, sem í gengislækkunarl. fólust. Það er ákaflega bagalegt, að hæstv. viðskmrh. (BÓ) skuli ekki gefa sér tíma til að vera hér í d., þegar verið er að ræða þetta mál, þar sem það var ætlun mín að spyrja hann ýmissa spurninga í sambandi við þessa till. hans. Ég vil því leyfa mér að fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann sjái til þess, að hæstv. ráðh. megi vera hér við a.m.k. um stundarsakir, svo að ég geti komið spurningum mínum á framfæri við hann. Því hefur nú verið slegið föstu með afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1951, að laun opinberra starfsmanna skuli greiðast með 122% álagi, og samkv. brtt. hæstv. viðskmrh., sem hann flytur við brtt. sína á þskj. 399, skal greiða verðlagsuppbót á laun þessara starfsmanna miðað við kauplagsvísitölu 123 allt árið 4951, hvað svo sem útreiknaðri vísitölu líður, þegar fram á árið kemur. Bandalag starfsmanna ríkis og bæja er þannig búið að fá ótvíræða vitneskju um, hvað bíði meðlima þess í þessum efnum. Og ég geri ekki ráð fyrir, að nokkur maður í þeim samtökum sé svo bjartsýnn að gera sér vonir um, að hæstv. ríkisstj. takist að halda verðlaginu niðri, þannig mun með þessum aðgerðum ríkisstjórnarinnar óefað verða um geysilega kjaraskerðingu að ræða hjá þessu fólki, þegar fram á árið kemur. Það er að vísu lofsvert við þessar aðfarir hæstv. ríkisstj., að þarna er þó farið beint framan að viðkomandi fólki og því sagt, hvernig launamálum þess verði hagað á næsta ári, en mér er þó nær að halda, að þessi framkoma stafi fyrst og fremst af því, að hæstv. viðskmrh. og ríkisstj. beri ekki þann beyg í brjósti af styrkleika þeirra samtaka, sem hér um ræðir, þar sem annar aðalhöfundur gengislækkunarl. er aðalforsvarsmaður bandalagsins og þess vegna láti hæstv. ríkisstj. sér detta í hug, að það megi bjóða þessu fólki flest - þar á meðal það að binda laun þess, án alls tillits til þess, hvernig verðlagið verður á næsta ári.

Ég vil spyrja hv. 6. landsk. þm., hvort hann vilji ekki fresta ræðu sinni, þar sem hæstv. viðskmrh. er ekki viðstaddur, enda komið fram yfir venjulegan fundartíma.

Það er til mikils óhagræðis að ræða þetta mál, án þess að hæstv. viðskmrh. sé viðstaddur, og vil ég því mælast til þess við hæstv. forseta að sjá til þess að hæstv. viðskmrh. sé hér mættur, þegar fundi verður fram haldið. [Frh.]

Forseti (BSt): Ég mun verða við ósk hv. 6. landsk. þm. og skal reyna að koma tilmælum til hæstv. viðskmrh. um að mæta hér á fundi d., sem verður frestað til kl. 9 í kvöld. - Fundarhlé.

Hannibal Valdimarsson [Frh.]: Herra forseti. Þá tek ég upp þráðinn aftur, þar sem frá var horfið, því að fundi var frestað skv. minni ósk, þar eð mig langaði til að eiga tal við hæstv. viðskmrh., sem flytur þessa brtt. hér. Ég mun ekki rifja neitt upp af því, sem ég sagði í fyrri hluta ræðu minnar. - Í gengislækkunarlögunum lá algerlega ljóst fyrir þetta tvennt: að kaup gat lækkað á árinu 1951, ef dýrtíðin lækkaði, og í öðru lagi: kaup gat hækkað, ef dýrtíðin yxi. Það er ólíklegt, að brtt. hæstv. viðskmrh. sé fram komin vegna hins fyrra möguleika. Ég geng þá út frá því, að hæstv. ráðh. sé að nema á brott möguleikann til kauphækkunar. Með þessari brtt. er þá verið að fyrirbyggja kauphækkun, eftir því sem ég skil brtt., og mun ég hafa það fyrir satt, þar til ég verð fræddur á öðru. Sé þessi skilningur minn réttur, þá blasir þetta nú við öllu fastlaunafólki: lögbundið kaup og lögbundin vísitala, hvað mikið sem dýrtíðin kann að vaxa á árinu 1951. Kaupið á að miðast við vísitölu 123, - eins og vísitalan er nú við þessi áramót. Þessar aðfarir þýða það, að hvað sem dýrtíðin kann að vaxa, þá eiga opinberir starfsmenn ekki að fá það bætt að neinu. Ef ríkisstjórnin hefur ekki gert öflugar ráðstafanir, er hamli gegn vexti dýrtíðar, þá eru opinberir starfsmenn bókstaflega ofurseldir óþolandi kjararýrnun. Ég segi því: Vesalings Ólafur Björnsson prófessor. Átti hann nú þetta skilið? Þessi maður, sem samdi gengislækkunarlögin og er forustumaður B.S.R.B. - Og eru þetta svo þakkirnar til hans - að setja launasamtök hans í gapastokkinn? Maðurinn, sem varð að leggja vísindaheiður sinn í sölurnar, er hann samdi gengislækkunarlögin, - fær nú þetta að launum? - Ég fæ ekki betur séð en þessar ráðstafanir þýði á venjulegu mæltu máli: Það er óhætt að lögfesta vísitöluna. Opinberir starfsmenn hafa ekki verkfallsrétt og auk þess eru þessi samtök undir stjórn eins þægasta manns ríkisstjórnarinnar, - Ólafs Björnssonar prófessors. Þess vegna þorum við til við þessi samtök og segjum: Þið fáið enga hækkun á kaupi, hvað sem dýrtíðin kann að vaxa. - Um þetta vil ég nú segja: að þarna fer heldur minna fyrir drengskapnum en hreinskilninni. En nú segir hæstv. viðskmrh., að brtt. hans þýði allt hið bezta gagnvart verkalýðssamtökunum. Það sé verið að rýmka rétt samtakanna, verið að gefa þeim kaupið frjálst. Ég hygg, að þetta þættu ekki illar fregnir, ef örugglega mætti treysta þeim. Og það hefur hæstv. viðskmrh. sagt, að ekki fælist annað í brtt. En þegar litið er á það, að þessi brtt. ráðh. kom fram samtímis því, að binda á kaup opinberra starfsmanna í 123 stigum, þá er ekki óeðlilegt, þó ótrúlegt þyki, að verið sé að rýmka rétt verkalýðssamtakanna. Höfum þetta þó fyrir satt - og víkjum að framkvæmdinni: Getur hæstv. ráðh. ímyndað sér, að ef verkalýðsfélögin færu alfrjáls ferða sinna og næðu kaupi miðað við vísitölu, segjum 140 eða 150 stig, en opinþerir starfsmenn sitji með sín 123 vísitölustig, að slíkt sem þetta gæti gengið? Þótt hún sé nú e.t.v. velviljuð verkalýðsfélögunum, hæstv. ríkisstj., þá óttast ég nú samt, að þetta yrði talið ósanngjarnt. Þá má líka gæta að því, að tekizt hefur vaxandi samvinna milli B.S.R.B. og Alþýðusambands Íslands, og þætti mér næsta líklegt, að Alþýðusambandið styddi B.S.R.B. með ráðum og dáð, jafnvel í kaupdeilum, ef stórlega væri á rétt þess gengið. - Ég held, að þetta tvenns konar kaup yrði alveg óframkvæmanlegt, ef um slíkan feikna mismun yrði að ræða. - Er hitt ekki hið rétta, að till. þessi er borin fram til að létta þeirri kvöð af hæstv. ríkisstj. að greiða hærra kaup seinni árshelminginn, ef dýrtíðin skyldi vaxa? Ef þetta er rétt, þá er verið að leggja hömlur á launþegasamtökin og fyrirbyggja kauphækkun, en ekki verið að aflétta hömlum, eins og ráðh. hefur sagt hér í hv. deild. - Nú vil ég, til þess að taka af allan vafa, spyrja hæstv. ráðh., ef till. hans verður samþ.: Hvað gerist þar, sem samningar verkalýðsfélaga eru í fullu gildi og ekki er hægt að segja þeim upp nema með svo og svo margra mánaða uppsagnarfresti? Hvað gerist, þegar búið er að fella niður lagaákvæðin um að greiða kaup skv. vísitölu? Eiga atvinnurekendur eftir 1. febr. að greiða bara grunnkaup, en ekki grunnkaup að viðbættri vísitölu? Ég á við, hvort hægt sé að líta þannig á, að greiða megi kaup án vísitölu? Vonandi er sá skilningur rangur. En við hvaða vísitölu ætti þá að miða kaupgjald eftir 1. febr. n.k.? Þá verður engin vísitala til í lögum til að reikna kaup eftir. Ef það er rétt, sem hæstv. ráðh. sagði í dag, nfl. að þessi brtt. gæfi verkalýðssamtökunum óbundnar hendur um kaupgjaldsákvarðanir, þá er þessi brtt. í rauninni tilboð um kauphækkanir. Er þá ekki viðurkennt þar með, að ekki sé hægt að lifa á kaupi verkamanna eins og það er nú? - Þetta er máske tilboð um kauphækkanir, hliðstætt þeim verðhækkunum, sem urðu á landbúnaðarafurðum á s.l. hausti og námu um 21% - og hliðstæða við álagningarhækkanir á vörum um 15%? Væri ekki heldur ólíklegt, að hæstv. ríkisstj. gerði nú tilboð um kauphækkanir til samræmis við þessar verðhækkanir?

Hvorar tveggja hækkanirnar eru nú komnar inn í vísitöluna.

Það má e.t.v. segja það, en illa hafa þá þessar hækkanir skilað sér, því að fjöldi þessara hækkana er fyrir utan vísitöluna. Þess vegna er kaup miðað við vísitölu allt of lágt miðað við verðlag. Verkalýðssamtökin hafa sætt sig við og viljað sjá, hvaða blessun gengislækkunarlögin gætu af sér leitt. Ef hæstv. ráðh. hefur mælt af heilindum í dag, að þetta væri gert til að auðvelda framkvæmd samþykktar Alþýðusambands Íslands, sem gerð var fyrir fáum vikum, þar sem sagði, að þingið óskaði, að kaup yrði greitt skv. vísitölu hvers mánaðar, þá er ríkisstjórnin að verða við lágmarkskröfum Alþýðusambandsins. Og væri það ekki óeðlilegt, því að þar voru margir fulltrúar, sem styðja hæstv. ríkisstjórn. Sé svo, er það ágætt, en verði hins vegar ekki orðið við þessum lágmarkskröfum, þá er ekki von á friðsamlegri lausn á því, sem á milli ber. En ef það er rétt, að þessi till. sé fram komin til þess að auka frelsi verkalýðsfélaganna, þá er till. vægast sagt ónákvæmlega orðuð. Væri það ætlunin, þyrfti að vera í henni ákvæði, þar sem sagt væri, að kaupgjald skyldi greitt skv. vísitölu hvers mánaðar. Þá væru réttindi veitt með breytingartillögunni og síður en svo hægt að kvarta undan þessari breytingu á gengislækkunarlögunum. Til þess nú að sannprófa þetta, ber ég og hv. 4. þm. Reykv. fram brtt., þar sem lagt er til, að frá 1. jan. 1951 skuli kaup greitt skv. vísitölu hvers mánaðar. Þetta er sú lágmarkskrafa Alþýðusambands Íslands, sem ekki verður frá vikið. Og verði þessi krafa ekki samþ., þá er það eins víst og dagur kemur eftir þessa nótt, að enginn friður verður á milli Alþýðusambands Íslands og hæstv. ríkisstj. Íslands. Ég sagði áðan, að það væri ólíklegt, að hinir opinberu starfsmenn ríkis og bæja mundu sætta sig við að hafa lögbundna vísitölu, allra sízt, ef verkalýðssamtökin gætu hagað sínu kaupi eftir eigin geðþótta. - Það var verið að panta hér ræðu í ljóðum, og mér finnst, að opinberir starfsmenn hafi ástæðu til að segja við hæstv. ríkisstjórn: Við þá, sem vildu þér bezt, þorirðu til með drambið. Ríkisstjórnin þorir nú til með drambið gegn sínum ágæta manni, honum Ólafi Björnssyni próf. En vísunni er ekki lokið, framhaldið er þannig: En jafnan þegar Jón sést, jarmar í þér lambið. Og fer það ekki svo hjá ríkisstj., að þegar hún sér Alþýðusambandið, þá jarmar í henni lambið. Nú þykist hún nefnilega segja við verkalýðssamtökin: Gerið þið svo vel að ákveða ykkar kaup eftir eigin geðþótta. Og það er víst, ef hæstv. ráðh. hefur ekki mælt af heilindum í dag og neitað verður um kauphækkanir samfara verðhækkunum, að þá getur verið, að Móri jarmi, þótt ríkisstj. ætlist ekki til þess.



Herra forseti. Ég gat þess hér í dag, að ekki hefði unnizt tími til að gefa út nema skriflegt nál. í þessu máli og að ég tæki þá aftur þá brtt., sem borin var fram í nefndinni. Nú hefur nefndarálitið verið prentað á þskj. 449 og útbýtt. Nú er samkomulag um að bera fram þá brtt., eins og nefnt þskj. sýnir, að í 12. gr. í stað orðanna: „Á árinu 1950“ komi: Fyrir febrúarlok 1954. - Eins og lögin eru nú, átti að leggja sérstakan skatt á einstaklinga, en því verki er nú ekki lokið, og þótti því rétt að framlengja frestinn til febrúarloka næsta árs. Þá hefur einnig orðið að samkomulagi að bera fram eftirfarandi brtt. við 3. gr.: „Skattur skv. 12. gr. laga þessara skal ákveðinn af skattstjóranum í Reykjavik, sem einnig úrskurðar kærur út af álagningu skattsins. Úrskurði hans má þó áfrýja til ríkisskattanefndar.“ Það þótti óeðlilegt að takmarka ákvörðun skattsins af skattstjóra einum. Enn fremur þótti það eðlilegt, að skattgreiðendur og fjmrh. geti hvorir um sig skotið úrskurði ríkisskattan. til dómstólanna, enda ákveðið með reglugerð. Það þótti ógerlegt, bæði fyrir skattgreiðendur og ráðh., að hafa ekki þennan rétt. Það gæti vel farið svo, að skattgreiðandi fengi leiðréttingu sinna mála hjá ríkisskattan., en hæstv. fjmrh. þætti úrskurður hennar ganga ríkissjóði í óhag, og væri þá eðlilegt, að hvor aðilanna um sig fengi úrskurð dómstólanna um, hvort úrskurður ríkisskattan. væri réttur eða rangur. Þetta er auðvitað sérstaklega principatriði, en það var fullt samkomulag í n. um að setja þetta atriði inn. Annað hafði n. ekki sérstaklega við frv. að athuga, en ég vildi aðeins segja við hæstv. ráðh., sem bar það fram, í sambandi við brtt. á þskj. 399, að eðlilegra hefði þótt að fella umræddar greinar alveg úr gildi heldur en gera þær óvirkar, eins og þar er gert ráð fyrir. Þetta er að sjálfsögðu formsatriði, og skal ég ekki fara nánar út í það, þar sem tími er svo naumur. Ég vil fara örfáum orðum um það, sem kom fram hjá hv. 4. þm. Reykv. og hv. 6. landsk., þó að ég viti, að ráðh. muni svara þeim fyrirspurnum, sem þar komu fram. Ég tel rétt að gera þetta hér vegna þess, sem rætt hefur verið um þetta í sambandi við afgreiðslu fjárl. Uppistaðan og fyrirvaf í rökum beggja þessara hv. þm. er, að verkalýðurinn hafi sýnt einhverja óskaplega þolinmæði í sambandi við framkvæmd gengisbreytingarl. og hafi gert það einungis í þeim tilgangi að sýna fram á, að gengislækkunin hljóti að leiða til vaxandi dýrtíðar, enda þótt kaup ekki hækki. Ég vil í sambandi við þetta benda þeim báðum á, að einmitt þeir mennirnir, sem minnstum mótmælum þurftu að hreyfa, hafa fyrstir orðið til að brjóta þetta boðorð og leitt yfir þjóðina 6 mánaða verkfall, sem hefur valdið tapi svo hundruðum millj. kr. skiptir í erlendum gjaldeyri. Einmitt þeir, sem minnst liðu fyrir breytinguna, urðu fyrstir til að skapa það ástand, sem nú ríkir, og orðið til þess, að ekki var hægt að nota þessa 6 mán. til gjaldeyrisöflunar, um leið og þeir hefðu gefið þeim 4–5 þús. kr. tekjur á mánuði. Það má vera, að hv. þm. telji þetta engin áhrif hafa á framkvæmd gengisbreytingarl. En ef komizt hefði verið hjá þessu verkfalli, hefði það hlotið að leiða til bætts ástands, sumpart með bættum vöruskiptajöfnuði, sumpart með því að skapa atvinnu, auk þess sem ríkissjóður fer á mis við mikinn erlendan gjaldeyri, sem svo mjög er dýrmætur nú. Þessum rökum er ekki hægt að mótmæla, svo að það er ekki alveg rétt, að verkalýðurinn allur hafi sýnt þolimnæði við framkvæmd gengisbreytingarl., heldur orðið til þess að skapa það ástand, sem ekki mátti skapa, til þess að sanna, að gengisbreytingarl. gætu haldið dýrtíðinni niðri. Í öðru lagi er þess að geta, að enginn gerði ráð fyrir því, þegar l. voru sett, að annað eins árferði gengi yfir landið og raun hefur orðið á, þar sem síldin brást algerlega í 6. sinn í röð s.l. sumar. Ástandið í landinu hefði orðið allt annað, bæði hvað snertir vöruskiptajöfnuðinn við útlönd og eins hvað snertir atvinnu í landinu sjálfu, ef ekki hefðu komið til þessi tvö atriði, annars vegar það, að síldin brást, og hins vegar það, að togaraflotinn var bundinn í höfn í 6 mánuði. Þetta hlaut að leiða til þess, að ekki var hægt að ná sama árangri af gengisbreytingunni og ætlað var í fyrstu og orðið hefði, ef þetta hefði ekki komið til. Annað þetta atriði var ekki hægt að ráða við, en hinu réðu þeir menn, sem frá upphafi vildu, að gengislækkunin misheppnaðist. En hins vegar má spyrja þá hv. 6. landsk. og hv. 4. þm. Reykv., hvað hefði gerzt hér, ef gengislækkunin hefði aldrei verið gerð. Við hefðum orðið að halda áfram að greiða a.m.k. 45 millj. kr. í uppbætur til útvegsins, kannske tvöfalda þá upphæð. Þetta hefði orðið að taka inn á fjárl., því ekki þarf hv. 6. landsk. að telja mér né öðrum trú um, að það hefði ekki kostað ríkissjóð talsvert fé, ef genginu hefði ekki verið breytt og farið hefði verið eftir kröfum útgerðarmanna, eins og gert var í fyrra. Það hefur sýnt sig, að þessi stefna hefur ekki orðið til þess að stöðva dýrtíðina, og Alþýðuflokkurinn hafði engin ráð til þess önnur en halda áfram eins og gert hafði verið, þangað til gengisbreytingin var gerð. Ofan á öll útgjöldin hefði orðið að taka inn á fjárl. tugmillj. króna til þess að greiða niður vísitöluna og uppbætur til útvegsins, til þess að hægt væri að halda dýrtíðinni niðri, en það var komið svo, að þetta var ekki hægt lengur. Hv. þm. virðist alveg gleyma þessu og heldur því fram, að með gengislækkuninni væri farið inn á því verri braut, en þessi braut hefði reynzt önnur og betri. Ef þessi tvö áföll, sem ég hef rætt um, hefðu ekki orðið, og öðru þeirra á Alþfl. stóran þátt í, svo stóran, að hann hefur verið stórkostlega ásakaður, jafnvel af sínum eigin mönnum, fyrir að halda þessu svo mjög til streitu, og þær ásakanir eru með svo miklum rökum, að formaður Sjómannafélagsins liggur á sjúkrahúsi, veikur af samvizkubiti fyrir þetta. Já, það er ekki ábyrgðarlaust að halda aðalatvinnutækjum þjóðarinnar bundnum í höfnum í 6 mánuði samfleytt, og það er ekki furða, þó að það sé dálítið þungt í mönnum, sem tapað hafa 4–5 þús. kr. á mánuði á þessu verkfalli. Svo talar Alþfl. um, að láta verði undan svokölluðum lágmarkskröfum verkalýðsins; - en hvað skeður, ef haldið er inn á þessa braut? Fyrst þyrfti að láta undan lágmarkskröfum verkalýðsins, síðan undan lágmarkskröfum starfsmanna ríkis og bæja. Dýrtíðarskrúfan er komin á stað, hver hækkun á laun kallar á nýja hækkun, og þá eru það aðrir, sem verða að segja stopp. Hvað skeður þá, þegar verkamenn hafa enga vinnu, þegar búið er að stöðva atvinnuvegina? Sannleikurinn er sá, að hvað sem liður kröfum þessara manna, þá verða atvinnuvegirnir að geta staðið undir þeim, til þess að hægt sé að verða við þeim. Ef þeir geta það ekki og ekkert fé er til annars staðar frá, þá stöðvast þeir af sjálfu sér, stöðvast eins og vél, sem rafmagnsstraumurinn er tekinn af. Það eru ekki til nema tvær leiðir í þessu máli. Önnur er sú, að koma í veg fyrir hækkanir á kaupi, eins og gert hefur verið, hin að láta undan þeim kröfum, en fella krónuna að sama skapi, eins og upphaflega var gert ráð fyrir í gengisbreytingarl. Þar var sett inn, að Landsbankinn gæti fellt krónuna, ef brýn ástæða væri til. Launin verða þá að vísu hærri, en krónurnar smærri. Út af þessu vil ég benda hv. 6. landsk. á, að það er stærsta glappaskot, sem Alþingi hefur nokkru sinni gert, þegar samþ. var að hækka laun starfsmanna ríkis og bæja, ekki vegna ríkissjóðs, heldur vegna þeirra sjálfra, því að þetta er þeim engin launabót. Í sambandi við fyrirspurn hv. 6. landsk. til ráðh. um það, hvort hann héldi, að starfsmenn ríkis og bæja mundu una því, þegar vísitalan væri bundin við 423 stig, að vinna fyrir óbreytt kaup, þá vil ég segja, að ég get vel hugsað mér það. Starfsmenn ríkis og bæja hafa allt aðra aðstöðu en verkamenn. Þeir hafa örugga atvinnu allt árið, almennt styttri vinnutíma en verkamenn og geta því oft unnið annað með sínum föstu störfum, og þeir eru ef svo má segja, tryggðir frá vöggunni til grafarinnar, og hefur það sýnt sig bezt nú, þegar Árni Sigurðsson fríkirkjuprestur er fallinn frá, þá þarf ríkissjóður að hlaupa undir bagga með ekkju hans, og það enda þótt hinn látni væri ekki í þjónustu ríkisins. Þessir menn hafa allt aðra aðstöðu en verkamenn, ef þeir eru sjúkir, fá þeir sjúkratryggingu, og þegar ellin sækir þá heim, halda þeir fullum eftirlaunum, en verkamenn verða að sætta sig við lítilfjörleg ellilaun eftir 67 ára aldur. Af öllum þessum ástæðum er eðlilegt, að þeir sætti sig við lægri laun en verkamenn. Einnig gæti svo farið, að enda þótt verkamönnum væri frjálst að semja um hærri laun, þá opnuðust augu almennings yfirleitt á því, að honum er enginn gróði að því að pressa launin upp með vísitölunni. Í sambandi við þetta má minna á, að það er einhver mesta bölvun, sem yfir þetta land hefur dunið, að launin og vísitalan skyldu nokkru sinni vera bundin saman. Svo lengi sem það er gert fá verkamenn hærri laun með hærri vísitölu, og þeim er þá alveg sama, þótt dýrtíðin aukist, en um leið og kaupgjald og vísitala væru slitin í sundur skapast grundvöllur fyrir því, að almenningur reyni að þoka niður dýrtíðinni. Þetta frv. er tilraun til þess að fara inn á þessa braut. Hingað til hafa verkalýðsfélögin alltaf staðið saman um það að hækka launin og styrkt hvert annað, - en á hvern hátt? Þau hafa alltaf gætt þess að semja aldrei öll á sama tíma um sama kaup, heldur hvert í sínu lagi, til þess að alltaf væri aðstaða til þess að krefjast launahækkunar í krafti þess, að aðeins væri um samræmingu að ræða. Þetta kom skýrt fram hjá embættismönnum ríkisins í fyrra, þegar sótt var mjög fast af starfsmönnum landssímans að fá kauphækkun, og lá við sjálft, að verkfall yrði, en þeim gleymdist, að þeir voru búnir að fá kauphækkun skömmu áður en aðrir embættismenn ríkisins fengu hana. Allt þetta svikakerfi er orðið viðbjóðslegt, og ber að slíta það í burtu. Einnig má minna á, að enda þótt full vísitala yrði greidd, þá yrðu menn ekki ánægðir fyrir það. Full vísitala hefur verið greidd síðan fyrst var byrjað á því að reikna hana út, og samt hafa launin verið hækkuð um ca. 80% á sama tíma. Þeir verða aldrei ánægðir fyrr en þeir eru búnir að skilja, að þetta gengur of langt, að atvinnuvegirnir þola þetta ekki, og það er alveg sama, þó hv. þm. hóti ríkisstj. ófriði af hendi alþýðusamtakanna, þau hafa alltaf verið með ófrið, enda þótt vísitalan hafi fengizt hækkuð í samræmi við verðlag í landinu. Hv. 6. landsk. spurði, eftir hvaða vísitölu laun yrðu greidd öðrum en starfsmönnum ríkisins, ef þessi till. á þskj. 399 yrði samþ. Mér sýnist það rétt, sem hæstv. ráðh. hefur sagt um þetta, að þegar búið er að samþ. þetta frv., þá sé það hreint samkomulagsatriði milli launþega og launagreiðenda í landinu, hvaða vísitala sé greidd á þau laun, sem samið er um, en það finnst mér alveg sjáanlegt, að ekki sé hægt að krefjast hærri vísitölu en 115. Því að breyting á launakjörum í landinu getur ekki orðið skv. þessum lögum, það væri breyting á lögunum, ef ætti að greiða eitthvað ofan á 115, svo að mér skilst, að ef ætti að fá hærri hundraðshluta uppbót á laun verkamanna í landinu, þá mundi þurfa nýja samninga.



Herra forseti. Mér fannst hv. 6. landsk. þm. enda ræðu sína - með heldur óvirðulegri samlíkingu fyrir Alþýðusambandið, þar sem hann líkti Alþýðusambandinu við söguna af Móra, sem, ef ég man rétt, jarmaði, þegar búið var að eta hann. Ég get fullvissað hv. þm. um það, að ríkisstj. hefur ekkert slíkt í huga í sambandi við Alþýðusambandið. Hv. 6. landsk. bar fram svo margar fyrirspurnir, að ég geri ekki ráð fyrir, að mér takist að svara miklu af því, enda voru þær þannig lagaðar, að margar krefjast ekki mikils svars. Hann tók sérstaklega fram, að hann mundi bera fram till. um að láta greiða vísitöluuppbót á mánaðarfresti. Ég skal ekki lasta þá gerð hans, en mér sýnist, að með því sé hann að leitast við að lögbinda kaupið að nokkru leyti. Hann ásamt öðrum, sem svipað tala, eru ekki að reyna að leysa málefni verkalýðsins undan áhrifavaldi löggjafarinnar, heldur koma þeim undir áhrif hennar og binda nokkurn hluta launanna með lögum. Hv. þm. spurði, hvort þessi till. væri borin fram til að knýja atvinnurekendur til að borga ekki vísitölu á laun, svo að verkamenn ættu eingöngu að fá núgildandi grunnlaun og ætlazt væri til, að atvinnurekendur sviptu þá uppbót á launin. Ég fyrir mitt leyti geri nú ekki ráð fyrir því, að atvinnurekendur muni almennt líta þannig á, að þessi ráðstöfun sé gerð í því skyni, að þeim sé ætlað að svipta sína verkamenn þeirri vísitöluuppbót, sem ríkið ætlast til, að sínir starfsmenn fái. Mér finnst reyndar, að hv. þm. geri ekki mikið úr umönnun ríkisstj. fyrir þeim mönnum, þ.e. hinum opinberu starfsmönnum. En ef þessi breyt. verður samþ., þá er þetta frjálst, það er samningsatriði milli aðila, hvaða kaup er borgað. Það kann vel að vera, að þetta verði til þess, að verkamenn eða Alþýðusambandið annars vegar og vinnuveitendur hins vegar geri með sér samninga, en það er aðeins það, sem gerist bæði hér og annars staðar og er gert á frjálsum grundvelli milli beggja aðila. Hvað vill því hv. 6. landsk. þm. meira frelsi til handa verkamönnum en að þeir hafi óskorað samningafrelsi? Þá segir þm.: „Þetta viljum við ekki“, nei, hann segir, að þeir vilji binda það á þann hátt, sem hann tiltekur. Hann ræddi mikið um, að það væri ætlun ríkisstj. að binda kaup opinberra starfsmanna í eitt ár með því að ætla þeim vísitöluna 123. „Það er vitað“, segir hann, „að það er mikilla verðhækkana að vænta í landinu, og þess vegna hljóta opinberir starfsmenn að dragast aftur úr“. Ég vil fyrst og fremst benda hv. þm. á, að það veit enginn, hver hækkun dýrtíðar verður, og í öðru lagi eru áhrif gengislækkunarinnar á dýrtíðina að mestu komin fram. Ég sé, að hv. 4. þm. Reykv. rekur upp stór augu, þegar ég segi þetta, en ég held því óhikað fram, en hitt skal að fullu viðurkennt, að eftir því ástandi, sem nú er í heiminum og breytist frá degi til dags, getur verðlag alltaf breytzt, sérstaklega á þeim vörutegundum, sem mikið eru notaðar til vígbúnaðar. Hitt getur enginn fullyrt, að opinberir starfsmenn verði á eftir öðrum í kaupi, þó að það sé fest allt áríð. Ég vil taka undir með hv. þm. Barð., þar sem hann benti á, að opinberir starfsmenn hefðu fasta og örugga atvinnu, og þegar þeir láta af störfum fyrir aldurs sakir, þá eru þeir á eftirlaunum. Aftur á móti hafa verkamenn ótrygga atvinnu og engin eftirlaun. Þetta er stórkostlegt atriði. Ég verð að segja, að þó að undir erfiðum kringumstæðum, eins og nú, væru sett ákvæði, sem byndu vísitöluna í eitt ár fyrir opinbera starfsmenn, þá teldi ég það enga goðgá. öryggisleysi verkamanna er miklu meira og verra en það. Þetta er mesti misskilningur hjá hv. þm. Ef embættismenn vildu aðeins líta á málið frá almennu sjónarmiði, þá sæju þeir, að þeir eru ekki settir aftur fyrir aðra launþega í landinu. Hv. 6. landsk. þm. og hv. 4. þm. Reykv. tóku báðir fram, að verkalýðssamtökin hefðu sýnt mikinn þegnskap í sambandi við gengislækkunina. Ég skal ekkert deila á alþýðusamtökin í þessu sambandi, ég vil þó aðeins segja, að Alþýðusambandið hefur ekki þjáðst af ást til núv. ríkisstj. Það er ekki þess vegna, sem ekki hefur vaknað verkfallsalda út af gengislækkuninni. Nei, það er af allt öðrum toga spunnið, það er af því, að þeir ráðunautar, sem Alþýðusambandið valdi sér, ályktuðu, að launahækkun hefði enga kjarabót í för með sér fyrir verkalýðinn. Þetta er ekkert launungarmál, þetta er í prentuðu álitsskjali frá þessum mönnum. Þeir rökstyðja þetta þannig, að ekki verður um villzt, að launahækkun er engin kjarabót fyrir verkalýðinn eins og nú er, því að ástandið tekur þessar kjarabætur jafnóðum burtu. Ég hygg, að þetta hafi valdið því, að Alþýðusambandið tók þá skynsamlegu ákvörðun að fara ekki í vafasama baráttu við ástandið, eins og það er í dag, ég segi reyndar vonlausa baráttu, það sýnir sig bezt, að þegar þarf að hækka kaup opinberra starfsmanna um nokkrar millj. kr., þá verður að sækja þær millj. til alþýðumanna í landinu. Ég sagði, að þessi breyting gæfi Alþýðusambandinu meira frjálsræði. Núv. ríkisstjórn stefnir að meira frjálsræði bæði í þessu og öðru. Hún stefnir að meira frjálsræði í verzlun og frjálsræði í framkvæmdum í landinu, ég ætla að vona, að það geti komið á daginn áður en mjög langt um liður, að þetta hvort tveggja geti rætzt.



Herra forseti. Af því að ég fylgi þessu máli og kem til með að greiða atkv. með því hér í deildinni, og af því að ég fylgi því frá öðrum sjónarmiðum en hér hafa komið fram, - og vil m.a. s. ekki láta bendla mig við sum þeirra -, kvaddi ég mér hér hljóðs. Ég gleðst yfir, að nú skuli loks eiga að stíga það spor að láta þann víxlgang, sem hefur verið á kaupi og vöruverði, hætta. Þetta er höfuðástæðan til þess, að ég fylgi frv. Hins vegar er nú fjárhagur ríkissjóðs þannig, þegar á hann er litið annars vegar og hins vegar á atvinnulífið í landinu, og jafnframt haft í huga, hvað á að gera á komandi ári, þegar á að ráðast í þær mestu framkvæmdir, sem gerðar hafa verið á einu ári í landinu, þá er ekkert vit í að fara upp í 123 stig í útborgun vísitölu á laun, hún átti að vera 115 stig við launagreiðslur. Það var heldur ekkert vit í að binda ekki um leið allt kaupgjald í landinu. Þetta hefur ekki verið gert, og kannske hefur enginn viljað gera það. Þetta hefði þó átt að gera, og meira að segja gera sér von um, að það hefði bjargað atvinnuskilyrðunum í næstu framtíð. En því fylgi ég frv., að það slítur þau tengsl, sem voru milli vísitölu og kaupgjalds, og víxlgangurinn er þar með slitinn; ég fylgi því, þó að ég telji, að það eigi eftir að sýna sig á næstu árum, að það hefði þurft að festa allt kaup, bæði hjá launamönnum og öðrum, til þess að frumvarpið næði fullum tilgangi. Þrátt fyrir það fylgi ég því.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Reykv. sagði hér í ræðu, sem hann hélt í dag, að hugmyndin um tvöfalt gengi sé frá kommúnistum komin, og á hann þá víst við sósíalista. Ég veit ekki til, að nokkur sósíalisti hafi lagt slíka till. fram eða sambærilega. Hér fer þm. með algert fleipur, - aðrar athugasemdir hef ég ekki við þetta að gera. Annars væri fróðlegt að heyra, hvað hæstv. ríkisstjórn ætlast fyrir í þessu efni, og það er eiginlega skylda hæstv. ráðh. að gefa þingmönnum upplýsingar um það, en engar slíkar vísbendingar hafa komið fram í ræðu hans. Það mun rétt, að tvöfalt gengi hafi komið til umræðu, en hitt hefur líka heyrzt, að horfið væri frá því nú og helzt sé hugsað að leggja til nýja, almenna gengislækkun, eins og ég var að geta mér til í minni fyrstu ræðu, og þessar till. væru fyrsta skrefið. Ég álít, að þingmenn eigi rétt á að fá þetta upplýst, þó að hæstv. ríkisstjórn hafi ekki tekið fullnaðarákvörðun enn þá, en það er ekki langur tími til stefnu til að koma útveginum til aðstoðar. Gengislækkunarmenn hafa verið að reyna að afsaka gjaldþrot sinna kenninga með því, að við Íslendingar höfum orðið fyrir sérstökum óhöppum og skakkaföllum síðan gengislækkunin gekk í gildi. Hvað er nú hæft í þessu? Helztu óhöppin, sem þeir nefna, eru: Í fyrsta lagi síldarleysi, 2) togaraverkfallið, 3) markaðsleysi. Hvað fyrsta atriðið snertir, síldarleysið, þá er þetta 6. síldarleysissumarið í röð, og þó hefur verið miklu betri síldveiði í ár en undanfarið, þar sem aflabrestur í sumar hefur verið mikið bættur upp með góðri veiði við Faxaflóa í vetur og haust. Ég geri ekki ráð fyrir, að gengislækkunin hafi átt að koma í veg fyrir aflaleysi, þó að hún ætti að gera mikið! Ég hef ekki heyrt þá halda því fram, og þess vegna er fáránlegt að þrástagast á síldarleysi eins og óvæntum áföllum. Það er hlutur, sem allir hlutu að gera ráð fyrir í sínum útreikningum. 2) Sjómannaverkfallið. Það var sannarlega ekki óhapp, ekkert áfall, sem ekki er mönnum að kenna, heldur var það sjálfskaparvíti og fyrst og fremst afleiðing af gengislækkuninni. Hv. þm. Barð. sagði, að sjómenn hefðu sízt haft þörf fyrir kjarabætur. Sannleikurinn er sá, að með gengislækkunarlögunum var ekki níðzt eins mjög á neinum og sjómönnunum. Á saltfiskveiðar var ekki lengur hægt að fá menn á skipin vegna þeirra kjara og þess óskaplega þrældóms, sem þeir áttu við að búa. Ef ekki hefði verið níðzt á togarasjómönnum með gengislækkunarlögunum, og hefði verið orðið við sanngjörnum kröfum þeirra um vinnutíma strax í vor, þá hefði ekkert sjómannaverkfall orðið. Tjónið af þessu verkfalli, sem hæstv. ráðh. og fleiri telja, að nemi um 100 millj. kr., er því algerlega á ábyrgð núverandi ríkisstjórnar og afleiðing af pólitík hennar. Í 3. lagi eru það markaðsörðugleikarnir. Það voru reyndar markaðsörðugleikarnir, sem gengislækkunin átti að lækna, það var ekki áfall, það átti að vera verk gengislækkunarinnar að vinna bug á þeim. Þetta hefur ekki tekizt, og í því er einmitt skipbrot kenninganna fólgið. Hv. þm. Barð. sagði, að ef verðlag og kaup héldi áfram að hækka, mundi leiða af því, að atvinnuvegirnir stöðvuðust. Það er augljóst mál, að ef verðlag hækkar, þá hækkar kaup líka, svo lengi sem verkalýðurinn er frjáls, meðan verkalýðurinn hefur ekki völdin, á hann engan annan kost en að hækka kaupið til að firra heimili sín neyð. Verðhækkanirnar eru afleiðing af pólitík ríkisstj., og þær kauphækkanir, sem eru ekki nema lítið brot af þeim verðhækkunum, sem orðið hafa, eru líka afleiðing af þeirri pólitík, og það er þessi pólitík, sem leiðir til að allt stöðvast. Það er rétt og satt, að einu upplýsingarnar, sem ég fékk í ræðu hæstv. viðskmrh., voru, að till. hans væru bornar fram með vitund ríkisstj., og þá ber vitanlega að skilja það svo, að hún standi öll að þeim. Allt hitt, sem hæstv. viðskmrh. sagði, voru eintómir útúrsnúningar. Hann endurtók enn einu sinni þá setningu, sem hefur verið eina vörn gengislækkunarmanna og þeir hafa þrástagazt á síðan ekki varð um það villzt, að kenning þeirra hafði beðið algert skipbrot, en hún er þessi: „Ástandið hefði bara verið enn þá verra, ef gengislækkunarlögin hefðu ekki verið sett.“ Þetta hefur verið uppistaðan í þeim ræðum, sem fluttar hafa verið í kvöld af gengislækkunarmönnum, þetta er guðspjall þeirra. Nú hefur enginn haldið því fram, að ástandið hefði ekki haldið áfram að versna, þó að gengislækkunarlögin hefðu ekki verið sett, hefði sömu óheillastefnunni verið haldið áfram að öðru leyti, en hinu héldum við andstæðingar þeirra fram, að þau væru byggð á fölskum forsendum, leystu ekkert vandamál, en settu vandamálin í enn þá meiri hnút, og þetta er þegar orðin staðreynd. Þá hélt hæstv. ráðh. því fram, að till. hans gerðu ekki annað en gefa kaupgjaldið frjálst, þetta stefndi að meira frelsi í atvinnulífinu og meira frelsi fyrir verkalýðssamtökin. Er það þá eini tilgangur hæstv. ráðh. með þessum till. að gefa verkalýðsfélögunum meira frelsi? Þetta er sama ríkisstjórnin, sem undanfarið hefur barizt fyrir bindingu kaupgjalds og talið það allra meina bót, en er nú orðin svo fylgjandi frjálsum kaupsamningum, að ekki má láta bíða næstu mánaðamóta að koma slíku skipulagi á. Það þarf að afgreiða þetta í snarheitum fyrir áramót. Auðvitað er þetta ekki annað en útúrsnúningar og staðleysur. Skv. gengislækkunarlögunum er frjálst að hækka grunnkaup, og þessi till. hæstv. ráðh. breytir þar engu um. Einnig var það sett sem skilyrði, að kaupuppbótin yrði greidd skv. lögum um, að grunnkaup hækkaði ekki upp fyrir ákveðið hámark. Vitaskuld er ekki hægt að setja neitt skilyrði fyrir því, að kaupuppbót sé greidd eftir að búið er að afnema hana. Þetta er sem sagt einhver furðulegasti málflutningur, sem ég hef heyrt lengi. Eina kaupgjald, sem bundið er með gengislækkunarlögunum, er kaupgjald opinberra. starfsmanna. Það, sem þessi till. hæstv. ráðh. gengur út á, er að lækka kaupið með l., þ.e. að lækka núverandi samningsbundið kaup með l. Það er ekkert annað, því að samkv. öllum núgildandi samningum skal kaupið hækka 1. júlí 1951 samkv. þeirri verðlagsvísitölu, sem þá gildir. Með þessari till. er sú hækkun numin úr gildi, þ.e.a.s. atvmrh. er leystur undan þeirri samningsbundnu kvöð að þurfa að hækka kaup samkvæmt vísitölu frá þeim tíma, og ríkisstj. er leyst undan þeirri skyldu að greiða starfsmönnum sínum þau laun, sem Alþ. hefur áður tryggt þeim með l. - Ég mun að sjálfsögðu fylgja þeirri brtt., sem borin er fram á þskj. 451 og er þess efnis, að laun skuli hækka mánaðarlega samkvæmt vísitölu hvers mánaðar. Þessi till. er í samræmi við frv., sem flokksbræður mínir hafa flutt í Nd. og liggur nú fyrir þeirri d., og í samræmi við þær kröfur, sem verkalýðssamtökin hafa gert í sínum samþykktum alveg einróma.



Herra forseti. Hv. þm. Barð. (GJ) gerði nú heldur lítið úr þeirri þolinmæði, sem verkalýðurinn í landinu hefur sýnt gagnvart gengislækkunarl. Þó hélt hann því ekki beint fram, að félög verkafólks í landinu hefðu torveldað framkvæmd l., - hann fór engum orðum um það, enda væri ekki hægt að benda á slíkt. Hins vegar sagði hann, að það væri ekki hægt að segja það sama um togarasjómenn, sem hefðu þó sízt haft ástæðu til að vera óánægðir með kjör sín. Ég held, að fáir Íslendingar mundu taka undir þessi orð hv. þm. Barð., að sjómenn á togurum hefðu þess sízt þörf að fá leiðréttingu á kjörum sínum. Þeir hafa 16–47 tíma vinnudag, þegar verkalýðnum almennt er lögbundinn 8 stunda vinnudagur og margir þeirra, sem léttustu störfin vinna, vinna aðeins í 6–7 stundir á dag. Á þessu fóru þeir fram á að fá leiðréttingu, um þetta stóð fyrst og fremst togaraverkfallið, sem þm. var að áfellast þá fyrir. Þetta var þungamiðja þeirra krafna, sem þeir gerðu og atvinnurekendur vildu ekki ganga að. Þess vegna er rangt að segja, að togaraverkfallið sýni andstöðu verkalýðshreyfingarinnar gegn gengislækkunarl. Verkfallið var hafið vegna þeirrar argvítugu rangsleitni, sem togarasjómenn áttu við að búa. Hv. þm. sagði, að af þessu hefði framkvæmd l. beðið hinn mesta hnekki, af því stafaði vöruskorturinn og dýrtíðin. Vill hann nú ekki skýra fyrir mér og öðrum þm.; hvernig dýrtíðin hafi hækkað í landinu vegna togaraverkfallsins? Það væri svei mér laglega af sér vikið, ef hann gæti útskýrt það, svo að í lagi væri. Nei, dýrtíðin í landinu, sem óx á s.l. sumri, var ekki togaraverkfallinu að kenna. Nú, skýringar hv. þm. á togaraverkfallinu í sambandi við vöruskortinn koma illa heim við skýringu hæstv. fjmrh. í sambandi við afgreiðslu fjárl. Hann sagði, að vöruskorturinn væri afleiðing af því, að kaupgetan í landinu væri meiri en hún ætti að vera, og það orsakaði það, að allar vörur, sem kæmu til landsins, seldust strax upp. Það er ekki enn þá búið að lama kaupgetu almennings nægilega, eftir kenningu hæstv. fjmrh. Það er rétt, að kaupgetan á Íslandi hefði verið meiri, ef togaraverkfallið hefði ekki átt sér stað í sumar. Þá hefði, eftir kenningu hæstv. ráðh., þessi bölvun, sem hann sér í henni, orðið enn þá meiri. Ég heyrði ekki betur en að hann fagnaði togaraverkfallinu, vegna þess að það hafi dregið úr bölvaðri kaupgetunni!! Hv. þm. Barð. spurði, hvað hefði skeð í þessu landi, ef gengislækkunin hefði ekki verið framkvæmd. Það er eins og hann haldi, að þessi þjóð væri glötuð, ef gengislækkunin hefði ekki komið til bjargar. Það var einhver af ráðh. ríkisstj., sem sagði um daginn, að ef gengislækkunin hefði ekki verið framkvæmd, væri fiskverðið komið niður í 45 aura kílóið. Nú er fiskverðið 75 aurar, þ.e.a.s., að þá hefði þurft að bæta 30 aurum á kg, til þess að sama fiskverðið og er hefði fengizt, en þá er líka víst, að ekki væri nú sú dýrtíð í landinu, sem er og hefur orðið afleiðing gengislækkunarinnar. Þá hefði verið 75 aura verð í þessu landi, minnkandi dýrtíð og ríkissjóður ekki þurft að bæta nema 30 aurum á kg til þess, að útgerðarmenn gætu gert út. En eftir að gengislækkunin var framkvæmd, þarf 55 aura á hvert kg til þess að útgerðarmenn geti gert út, og dýrtíðin miklu meiri en verið hefði, ef gengislækkunin hefði ekki verið framkvæmd. - Raunar er þetta með 45 aura verðið tóm firra, því að sá maður, sem ber bezt skyn á sjávarútvegsmál, hv. þm. Vestm. (JJós), sagði, að verðlækkun á heimsmarkaðinum næmi einungis 5–6%, og um það atriði ætla ég hann fróðari en nokkurn annan úr liði hæstv. ríkisstj. - Nei, ástæðan til þess, að enginn útgerðarmaður treystir sér til að gera út, er afleiðingar gengislækkunarinnar, sem hafa komið fram í 100–150% hækkun á flestum nauðsynjum útgerðarinnar. Það er þess vegna, að vélbátar útgerðarinnar liggja bundnir í höfnum inni og atvinnuleysi gengur í garð. Við þetta værum við lausir, hefði gengislækkunin ekki verið framkvæmd; þá værum við miklu betur á vegi staddir. Hv. þm. sagði: Við vorum komnir í öngþveiti, þegar ríkisstj. réðst í gengislækkun. Þá spyr ég hann: Gengislækkunin var framkvæmd. Erum við komnir úr öngþveitinu? - Nei, við erum miklu verr staddir en nokkru sinni fyrr, og ríkisstj. treystir sér ekki til að ráða fram úr vandræðunum. Það er alveg rétt, að ríkissjóður hefði þurft að leggja fram milljónatugi til þess að bæta fiskverðið, ef gengislækkunin hefði ekki verið framkvæmd. Er búið að leysa þann vanda núna? Nei, við skulum tala um það eftir áramótin, hvort ríkisstj. þarf ekki að eyða nokkru til þess að koma vélbátaútveginum í gang, í viðbót við gengislækkunina. Er það þó augljóst mál, að eingöngu vegna gengislækkunarinnar hækka útgjaldaliðir fjárl. um 15% - yfirgnæfandi meiri hluti allra útgjaldaliða á fjárl. - vegna gengislækkunarinnar. Ríkisstj. á enn eftir að finna þær milljónafúlgur, sem til þess þarf að koma vélbátaútveginum í gang. Ég held nú, að þm. Barð. hafi aldrei komizt lengra í ósvífni sinni - og er þá mikið sagt - en þegar hann sagði, að Sigurjón Á. Ólafsson lægi nú sjúkur af samvizkubiti, og kvað hv. þm. hann þjást af því að hafa lagt út í verkföll í landi sínu. Ég veit ákaflega vel, að þm. Barð. er fullkunnugt um, að þetta eru vísvitandi ósannindi, og er það ekki drengilegt að vera með rangfærslur um heilsulausan mann. Sigurjón Ólafsson hefur vissulega með góðri samvizku stjórnað kjarabaráttu sjómanna í seinasta verkfalli eins og alltaf áður, og ekki minnsta ástæða til að bera honum það á brýn, að hann hafi gegn betri vitund stjórnað þessari hagsmunabaráttu sjómannastéttarinnar. Að hann gaf ekki kost á sér aftur sem formaður sjómannafélagsins, stafaði af engu öðru en því, að hann var þrotinn að heilsu og hafði kennt sér meins um langan tíma, löngu áður en togaraverkfallið var hafið. Hann er öllum Íslendingum fremur búinn að slíta kröftum sínum fyrir hagsmunabaráttu sjómannastéttarinnar, og verður aldrei dreginn af honum sá skór, hversu mikið sem reynt verður til þess. Þá sagði hv. þm. Barð.: Ef kaupuppbætur eiga að greiðast samkv. vísitölu, leiðir af því nýja verðhækkunaröldu. - Já, ekki hefur nú kaup hækkað frá því 1. júlí í sumar. Hefur þá ekki dýrtíðin stöðvazt á sama tímabili? Er kauphækkun orsök dýrtíðarinnar á þessu siðasta misseri? Nei, það er ekki af kauphækkunum, og það er ekki hægt að snúa sannleikanum betur við en með því að fullyrða, að ef kaupið verði bætt samkv. vísitölu, þá leiði af því nýja kauphækkunaröldu. Verðhækkun verður að vera til staðar sem forsenda til þess að kaupið hækki, og kauphækkun kemur þess vegna sem afleiðing af verðhækkun, sem þegar er komin. Kauphækkun samkv. vísitölu er ávallt afleiðing dýrtíðar, sem þegar er til staðar. - Ég er hræddur um, að hv. þm. mundi missa skólastjóraembætti, ef hann ætti það í húfi, en því er nú ekki til að dreifa.  En það er annað, sem hv. þm. Barð. minntist ekki á, og það eru tengslin á milli álagningar heildsalanna og kaupmannanna og dýrtíðarinnar. Vegna þess að það er lögbundið, að leggja má 10% á eina vöru, 20% á aðra, 30% á þá þriðju og 40% á þá fjórðu, þá hafa allir kaupsýslumenn brennandi áhuga fyrir því, að verðlagið sé sem allra hæst, fari hækkandi. Það er þetta, sem hv. þm. Barð. heldur ekki fjálglega ræðu um, að þarna er orsök dýrtíðarinnar. Til þess að losna við kauphækkun væri bezt að slíta þessi tengsl, hætta að heita kaupsýslumönnum í landinu hækkandi álagningargróða með hækkandi krónutölu. En á þetta er ekki minnzt, af því að þar yrði að skerða hlut þeirra aðila í þjóðfélaginu, sem hv. þm. Barð. og hæstv. viðskmrh. eru beinir umboðsmenn fyrir. Hv. þm. Barð. spurði, hvort það væri ekki rétt, að þær kjarabætur, sem hefðu fengizt með kauphækkun, væru að engu orðnar. Jú, mikið rétt. Það er búið að sjá svo um, að kjarabætur kauphækkunarinnar eru að engu orðnar, það er búið að taka þær aftur með verðhækkun. En hvernig hefðu kjör verkalýðsins á Íslandi verið, ef hann hefði unnið fyrir óbreytt kaup, en dýrtíðin verið eins og hún er nú? Því að það er gengið á það lagið, ef ríkisstj. á það ekki víst, að kauphækkun komi á hæla verðhækkunar, - þá tekur einmitt við ábyrgðarleysið í verðlagsmálunum, og reynslan frá síðasta misseri, 1. júlí, sannar þetta. Þegar ríkisstj. vissi, að kauphækkun kæmi ekki í kjölfar verðhækkunar, þá skellti verðhækkunin á skeið, þá var hægt að breikka bilið milli kaupgjalds og verðlags, og það var notað. Það er ekki hægt að knýja hæstv. ríkisstj. til ábyrgðar í þessu efni nema láta hana vita, að hverri verðhækkun, sem hún lætur eiga sér stað, skal fylgja kauphækkun, og á þann hátt einan geta verkalýðssamtökin í landinu knúið ríkisvaldið til ábyrgðar, og á engan kost annan. Ef hv. þm. Barð. og hæstv. ríkisstj. meina það, að hægt sé að lækna ástandið á Íslandi með því að halda kaupinu óbreyttu og jafnvel lækka það þrátt fyrir verðlagsástandið í landinu, þá kemur sú spurning, hvernig fólkið eigi að lifa í landinu. Það er sannarlega enginn hægðarleikur að lifa núna fyrir verkamannafjölskyldu á Íslandi. Meginstofninn í fæðu verkamannafjölskyldunnar er nú orðinn eins og hann var löngum, þ.e. rúgbrauð og smjörlíki og svart kaffi, og stundum fæst nú ekki kaffi, svo dýrt sem það er. Fjöldi fólks verður nú að hætta að kaupa mjólk og margar þær vörutegundir, sem þó verður að kalla lífsnauðsynlegt, að fólk geti veitt sér, og er það þetta tvennt, sem veldur þessu, stórkostlega aukin dýrtíð og skortur atvinnu, atvinnuleysi, sem sannarlega hefur magnazt síðustu 6 mánuðina þrátt fyrir óbreytt kaup. Verður eigi litið fram hjá þeirri staðreynd. Þá er það hæstv. ráðh. Hann sagði, að mér hefði farizt illa við Alþýðusamband Íslands að líkja því við jarmið í Móra, en þetta er misskilningur hjá hæstv. ráðh. Ég líkti hæstv. ráðh. eða ríkisstj. við bóndann, sem hafði stolið Móra, sauð Þormóðs í Gvendareyjum, taldi ég, að hæstv. ráðh. tæki mjög rangfengin verðmæti af verkalýð landsins, ef launafólkinu í landinu væri meinað að hækka kaup sitt í réttu hlutfalli við vaxandi dýrtíð, og ég sagði, að það gæti farið svo, að játning um, að þessi verðmæti hefðu verið tekin af verkalýðnum, yrði að koma upp úr hæstv. ráðh. nauðugum viljugum, líkt og í þjóðsögunni um bóndann og Þormóð í Gvendareyjum. Nú er helzt á hæstv. ráðh. að heyra, að þessar breyt. séu fluttar fyrir verkalýðssamtökin, til þess að þau geti búið við alfrjálsa samninga, eins og hann hefur endurtekið. Þetta er orðið margstaðfest hér eftir honum, og þessu munu verkalýðssamtökin fagna, ef ekki fylgir því annað. En túlkun hv. þm. Barð. og hæstv. ráðh. er ekki á eina lund, heldur hnígur túlkun háttv. þingmanns í þá átt, að það verði að binda kaupið, því að frjálsri hækkun kaups í réttu hlutfalli við vaxandi dýrtíð verði að afstýra, þar sem það mundi leiða nýja kauphækkunaröldu yfir landið og þjóðina. Hvað er þá orðið um frjálsræðið? Nú segir hæstv. ráðh., að það sé ekkert að óttast verðhækkun, því að nálega allar hækkanir af völdum gengislækkunarinnar séu komnar fram. Ég hygg, að hæstv. ráðh. trúi þessu ekki sjálfur. Að minnsta kosti veit hann, að hækkun af völdum söluskattsins og fleiri skatta, sem síðan hafa verið samþykktir, á eftir að koma fram. Og það er vitað, að stórkostleg áframhaldandi dýrtíðaralda er að skella yfir þjóðina, og vegna þess að þeir sáu það í ríkisstj., að koma mundi til nýrra kauphækkana í samræmi við vísitöluna, þegar liðinn væri helmingur ársins 1951, ef gengislækkunarl. væri ekki breytt, eru þeir að afnema þessi ákvæði. Þeir hefðu ekki verið að því, hefðu þeir séð fram á verðlækkun. En þegar því er haldið fram, að þetta sé gert fyrir verkalýðshreyfinguna, þá er þar um auðsæja blekkingu að ræða. Verkalýðsfélögin þurfa engar auknar heimildir til þess að geta hækkað kaupið, þau geta gert það í dag, hvenær sem er á síðustu 6 mánuðum, bara með því skilyrði, að þau felli niður kaupuppbót samkv. gengislækkuninni. Hvenær sem ber svo mikið á milli um kaupgjald og verðlag, að þau vilja ekki við una, þá hafa þau að óbreyttum gengislækkunarl. fulla heimild til þess að hækka kaup sitt. Svo að það er einber hræsni, að þarna hafi verið liðkað til fyrir verkalýðssamtökin í landinu. Ástæðan til þess, að verkalýðsfélögin hafa ekki notað sér rétt sinn, er sú, að þau vildu, að í ljós kæmi, hve þessi stefna hæstv. ríkisstj. væri fullkomlega röng, án þess að hún væri brotin niður af samtökum verkalýðsins, en nú er þessi sönnun fyrir hendi, svo að nú er engin ástæða fyrir verkalýðinn að geyma lengur að bæta sér upp þá kjararýrnun, sem hann hefur orðið að þola. Ég fagna því mjög, að þeir hv. þm. Barð. og hæstv. ráðh. skyldu túlka þau auðsæju rök, sem ég sleppti með vilja að minnast á vegna þess að ég vildi, að þeir kæmu fram með þau, en þau voru í því fólgin að benda á það, hversu eðlilegt það væri, að óbreyttum verkamönnum bæri hærri kaupuppbætur en fastlaunuðum starfsmönnum, þar sem embættismenn hefðu örugg laun og fastar tekjur og síðan eftirlaun, þegar þeir eru ekki lengur færir um að gegna starfi sínu, svo að ekki er nema eðlilegt, að þeir fái lægri uppbætur en verkamenn. Nú eiga opinberir starfsmenn að fá laun sín greidd eftir vísitölu 123 stig á árinu 1951, en það er vísitala desembermánaðar 1950. En nú hafa þeir hv. þm. Barð. og hæstv. ráðh. lagt á það áherzlu, að eðlilegt sé, að verkamenn fái kaup sitt greitt með hærri verðlagsuppbót en opinberir starfsmenn. Þeir munu því sennilega ekki kippa sér upp við það, er verkamenn koma til með að heimta kaup skv. hærri vísitölu en opinberir starfsmenn fá. Verkalýðssamtökin geta því beitt orðum þessara manna fyrir sig í baráttunni við atvinnurekendur. Það er hverju orði sannara, að verkamenn hafa miklu verri aðstöðu að öllu leyti heldur en opinberir starfsmenn, og atvinnurekendur hljóta því að ganga inn á, að þeim beri hærra kaup. Ég hlakka bókstaflega til að geta beitt þessum rökum við atvinnurekendur á Vestfjörðum og geta borið fyrir mig ummæli ekki ómerkari manna en þeirra hv. þm. Barð. og hæstv. viðskmrh. Ég veit, að þeir, sem þekkja annálaða íhaldssemi hv. þm. Barð. - og allir kannast nú við þá eiginleika hæstv. ráðh. - hljóta að beygja sig fyrir því, sem þeir segja, að sjálfsagt sé, að verkamenn fái þegar 1. febr. n.k. hærra kaup en opinberir starfsmenn. - Þó að verkamenn fengju t.d. 130–140 stig, væri það sannarlega ekki of mikið frá sjónarmiði þeirra hv. þm. Barð. og hæstv. viðskmrh. Og þeirra sjónarmið er líka mitt sjónarmið í þessu máli. Þessi ágætu rök hafa þessir hv. þm. lagt verkalýðsfélögunum til í baráttu þeirra fyrir bættum kjörum verkalýðsins, og ég er þeim mjög þakklátur fyrir það. En aftur á móti sló illa í bakseglið hjá hæstv. ráðh., þegar hann fór að vitna í það, sem hæstv. fjmrh. hefur verið að japla á dag eftir dag í um það bil viku, að eins og stæði væru það engar kjarabætur fyrir nokkurn að fá hærra kaup, og það var lokaþátturinn og rökin hjá hæstv. viðskmrh. áðan, því að ástandið tekur aftur allar kjarabætur. „Ástandið“ á stríðsárunum var mikið rætt og slæmt fyrirbæri, en „ástand“ hæstv. viðskmrh. er sízt skemmtilegra fyrirbæri. Hæstv. ríkisstj. hefur skapað þetta síðara ástand, sem er nú orðið óþolandi, og það hefur skapazt af viðleitni hæstv. ríkisstj. til að auka bilið milli verðlags og kaupgjalds. Síðasti kafli ræðu hæstv. viðskmrh. fjallaði um frjálsræði það, sem hæstv. ríkisstj. vill koma á. Það bólar lítið á þessu frjálsræði í verzlunarmálum, nema þá ef það birtist í álagningu heildsala og kaupmanna. Og frelsið til framkvæmda verður víst ekkert smáræði, eftir því sem ég frétti frá fjárhagsráði í dag. Ég hygg, að það verði ekki margir, sem geta byggt yfir sig á árinu, því að svo grimmilega hefur verið tekið fyrir allt slíkt, að leyfi, sem út hafa verið gefin á þessu ári, munu nú ekki fást framlengd, nema ef til vill að helmingi. Og núverandi vinnumaður hæstv. ríkisstj., hagfræðingurinn, sem lamdi saman gengislækkunarfrv. ásamt Ólafi Björnssyni prófessor, mun nú starfa með fjárhagsráði að því að svipta Íslendinga öllu frjálsræði til framkvæmda, svo að fjárfesting mun nú verða skorin meira niður en nokkru sinni fyrr. Og þegar frjálsræði átti að ríkja á báðum þessum sviðum, þá var ekki nema sanngjarnt, að verkalýðurinn byggi einnig við aukið frjálsræði, og ef þetta er allt ósvikið frjálsræði, þá er ekki nema gott um það að segja, en ekki aðeins frjálsræði innan gæsalappa. En eftir því, hvernig hæstv. ríkisstj. bregzt við þessu, eins fer um viðbrögð verkalýðsins, - því má hæstv. viðskmrh. treysta. Mig vantar nú illa minn ágæta sessunaut, hv. 1. þm. N–M., því að hann hélt hér áðan ágæta ræðu, þar sem hann lýsti ánægju sinni yfir því, að bundinn væri endi á víxlhækkun kaupgjalds og verðlags. En ég gæti trúað, að þó að víxlhækkun hafi verið stöðvuð, þá muni verðlag halda áfram að hækka, þó að reynt verði að stöðva hækkun kaupgjaldsins, en ég veit ekki, hversu heppilegt slíkt er, og ég veit ekki, hversu ánægður hv. 1. þm. N–M. verður með það, er frá liður, því að þetta er ekki einu sinni góð bændapólitík, - því á hverju lifa bændur nema kaupgetu verkamanna? Ef verkalýðurinn býr ekki við sæmileg kjör og getur ekki keypt framleiðsluvörur bænda, þá er einnig loku fyrir það skotið, að bændur fái sín vinnulaun, svo að þetta er einnig vitlaus bændapólitík, að ráðast gegn eðlilegri hækkun kaupgjaldsins í landinu. Hv. 1. þm. N–M. sagði, að það væri ekkert vit í því að fara með vísitöluna í 123 stig, það hefði átt að binda hana í 115 stigum, og það vildi ég, sagði hv. þm. En ég vildi spyrja þennan hv. þm.: Vildi ekki allur hans flokkur gera þetta, en fékk ekki að ráða því? Var það bara hv. 1. þm. N-M. einn, sem vildi gera þetta? Ég hef það eftir allgóðum heimildum, að allur Framsfl. hafi fundið þessa vizku, og það hryggir mig mjög, ef Framsfl. er með þessu kominn 8% aftur fyrir Íhaldið í íhaldsemi. Og hv. 1. þm. N–M. upplýsti meira. Hann sagði, að ekki hefði verið horfið að þessu ráði, að binda vísitöluna í 115 stigum, af því að ríkisstj. hefði ekki þorað það. Og það mun vera alveg rétt hjá honum, að ástæðan til þess, að vísitalan var ekki bundin í 115 stigum, var sú, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki þorað að horfast í augu við afleiðingar þess skrefs, en hvernig stendur á því, að jafnágætur maður og hv. 1. þm. N-M. minnist ekki á, að ástæða sé til að hindra hækkanir á álagningu á vörum? Hann minnist ekki frekar á það heldur en hv. þm. Barð. En eins og nú er, má álagning hækka með hækkuðu vöruverði og má leggja sömu prósent-upphæð á upphæðina og áður. Og það er ekki borinn fram neinn boðskapur um, að rjúfa eigi þau tengsl. Ég er sannfærður um það, að nú þegar er búið að skerða svo lífsafkomu verkalýðsins á Íslandi, að ekki verður þoluð frekari kjararýrnun honum til handa af verkalýðssamtökunum. Ef ekki á að bæta kjör verkalýðsins með hærra kaupi, þá verður það gert með því einu, að ríkisstj. skjóti loku fyrir allar nýjar verðhækkanir, og það er sú kjarabót, sem verkalýðurinn kýs helzt. Ef verðlag lækkar eða stendur í stað, mun verkalýðurinn sætta sig við það, sem hann nú hefur, og hann hefur gert tvær kröfur, sem ekki verður vikið frá. Í fyrsta lagi er aukin atvinna, ef enginn litur verður sýndur á því, þá verður verkalýðurinn að verjast með hækkuðu kaupgjaldi. Og í öðru lagi viðnám við vaxandi dýrtíð í landinu, en ríkisstj. verður að hafa frumkvæðið í þessum efnum, og eftir því, hvernig það tekst, verða viðbrögð alþýðunnar í landinu í þessum málum.



Herra forseti. Það verður ekki á þessum tíma sólarhrings svarað nema fáu af því, sem hér hefur komið fram, en hér hafa þó fallið ummæli, sem ástæða þykir að svara, a.m.k. að einhverju leyti, og þá ekki sízt ummælum, sem hv. 6. landsk. hefur látið hér falla. Það er vitað mál, að þegar sett var í umferð eftir styrjöldina, og raunar fyrr, meira af peningum en vörur voru til fyrir, að svona mundi fara, eins og nú er komið á daginn. Það var áðan verið að vitna í hæstv. fjmrh., og mun ég svara því að nokkru, af því að hann er ekki hér viðstaddur. Ég held, að það hafi verið í síðustu ræðunni, sem hann flutti áður en hann fór frá völdum, sem hann sagði, að peningaflóðið hlyti að valda gengislækkun fyrr eða síðar. Þetta er ekkert nýtt, heldur það, sem alls staðar skeður, þar sem ástandið er svipað og það var hjá okkur, og þar sem peningar eru gefnir út og settir í umferð fram yfir það, sem framleiðslan þolir. Og þetta var ástæðan til þess, að Eysteinn Jónsson vildi ekki sitja áfram í ríkisstj. Á meðan við áttum mikla peninga erlendis, eða um 600 millj. kr., þá bar ekki á þessu. En af hvaða ástæðu? Jú, þá var hægt að dreifa út peningunum, og þá var hægt að kaupa fyrir þá allt, sem við girntumst, og þá var enginn vöruskortur í landinu. Það, sem svo gerist, er það, að haldið er áfram þessari pólitík, og í stjórnartíð Alþfl. er safnað um 200 millj. kr. skuld og peningunum enn dreift út. Það er gengið í ríkisábyrgð og peningunum dreift út á þann hátt, og niðurstaðan varð svo auðvitað sú, sem alltaf verður, þegar þeim er dreift svo út, að þeir verði verðlausir, vegna þess að þjóðin hefur ekki getu til að flytja út og safna peningum erlendis á móti peningum þeim, sem dreift er út innanlands. En þetta gerði stjórn Alþfl. Ef við hv. 6. landsk. mundum gefa út og dreifa út skuldabréfum upp á 1/2 eða 1 millj. kr. á okkur persónulega, - hvað mundi þá ske? Ætli það mundi ekki ske, að menn mundu heldur vilja skuldabréf, sem væru stíluð t.d. á hv. þm. Barð., sem menn mundu þá treysta betur? Bréfin mundu því falla í verði vegna þess, að menn mundu ekki treysta því, að við værum borgunarmenn fyrir þeim. Þetta sama hefur gerzt með ísl. peninga, þeim hefur verið dreift út fram yfir það, sem vörur eru til til að standa á bak við þá, og því hafa þeir fallið í verði. Það sama gerðist í Vestur-Þýzkalandi eftir stríðið, þar sem eitt nýtt mark var látið koma á móti 10 gömlum, og í Rússlandi, þar sem 1 rúbla var látin koma á móti 5. Í Bretlandi lækkaði jafnaðarmannastjórnin gengið um 20%, án þess að nokkur uppbót kæmi á móti. Aftur á móti standa svissneskir peningar hátt, af því að þeir hafa stjórnað svo peningamálum sínum, að alls staðar í heiminum er hægt að fá vörur fyrir svissneska peninga. Kanadadollar var skráður lágt, en fyrir nokkru varð að hækka skráningu hans, þar sem landið var orðið svo ríkt, að hann var seldur hærra verði en hann var skráður, því að framleiðslan var svo mikil, að ávísunin var góð. Þegar núv. ríkisstj. tók við eftir ríkisstj., sem fór frá fyrir um það bil ári, þá var þetta raunar þegar skeð, og gengislækkunin var um garð gengin, þegar við tókum við. Ef við hefðum skráð ísl. kr. lægra en hún var skráð, þá hefði hún selzt hærra verði en hún var skráð; ef gengislækkunin hefði ekki verið um garð gengin; þá hefði því ísl. kr. selzt hærra verði en hún var skráð, en það er nú síður en svo, að það hafi skeð, og um það höfum við ljós dæmi. Ef okkur tækist að stjórna framleiðslunni þannig, að hún ykist, þá getur farið svo, að ísl. kr. hækkaði. Það er eftirtektarvert, að þegar fjmrh. Breta fór frá fyrir um það bil mánuði, maðurinn, sem lækkaði gengi pundsins, þá hafði hann rétt fjárhag þjóðar sinnar svo við, að hér um bil jafnmikið gullmagn var á bak við hvert pund og 1939, en hann valdi öfuga pólitík við hv. 6. landsk. Hann fór til verkalýðsfélaganna og sagði: Til þess að það takist að ná þessu, þrátt fyrir gengislækkunina, þá megið þið ekki hækka kaupið. - En síðar samþ. hann þó að hækka kaupið hjá þeim lægst launuðu. Og söm er sú pólitík, sem Norðmenn höfðu, og söm er sú pólitík, sem þeir ráðgjafar, sem A.S.Í. kallaði til, þegar gengisbreytingin var gerð, ráðlögðu. Og hvað er það svo, sem hagfræðingarnir hafa um þetta að segja, t.d. hagfræðingar eins og Torfi Ásgeirsson og Jónas Haralz? Þeir segja skýrum stöfum þetta: Ef það sýnir sig, að framleiðandinn getur ekki borgað hærra kaup af gróða, þá er það skaðræði fyrir verkalýðinn að hækka kaupið, og annaðhvort skeður, að atvinnutækin stöðvast, eins og t. d: samvinnufélagið á Ísafirði, og svo skapast atvinnuleysi, eða þá hitt, að ríkisstj. grípur í taumana og leggur á nýja skatta. - Þetta er skoðun tveggja hagfræðinga, sem Alþýðusambandið kallaði til að segja sitt álit, og sú skoðun þeirra er í samræmi við ráðleggingar brezku verkamannaflokksstjórnarinnar til síns verkalýðs. Hv. þm. talaði einnig um, að álagningin væri of mikil, og kenndi hann ríkisstjórninni um það. En ef atvinnulífið ber sig ekki, þá er ekki annað til en að vörurnar séu annaðhvort seldar með óhagkvæmu verði og verzlunin beri sig þá ekki, eða kaupgetu almennings sé meira eða minna ofboðið. Og ég get upplýst hv. þm. um það, að alltaf eru að berast bréf frá verzlunarmönnum, 4. bréfið á skömmum tíma núna á dögunum, sem er m.a. undirskrifað af Kron, þar sem heimtuð er hærri álagning, ef þessi atvinnurekstur eigi að geta borið sig. - Það er líka verðgæzla í landinu, og hún er í höndum flokksmanna hv. 6. landsk., og hann ætti í því efni að geta fengið allar þær upplýsingar, sem hann vill. En ég vil benda honum á, að ef félög eins og Kron treysta sér ekki til að halda uppi sínum atvinnurekstri með þeirri verðlagningu, sem nú gildir, þá er bersýnilegt, að hún er ekki of há. En þá er það með afurðasöluna. Hvernig er það með afurðasöluna? Er ekki bæjarútgerð bæði hér, á Siglufirði, í Vestmannaeyjum, Norðfirði og á Akureyri? Sigla ekki togararnir til útlanda og selja fyrir hæsta fáanlegt verð hvar sem er, - í Þýzkalandi, í Frakklandi, í Ítalíu og á Englandi? Og hver er útkoman? - Er peningunum máske stolið þar? Nei. Það vissu allir, að þegar gengislækkunin var gerð, þá var það eina ráðið. Við vitum allir, að þegar hún var í undirbúningi, þá gengu jafnvel flokksmenn hv. 6. landsk., eins og hæstv. forsrh. upplýsti hér í umræðunum, hér um og spurðu: Á ekki að fara að gera gengislækkun? Enda veit allur fjöldi manna, . að sjálfar bæjarútgerðirnar voru að stöðvast og þannig t.d. komið á aðra millj. kr. í töp í Vestmannaeyjum og svipað á Siglufirði. Og þrátt fyrir gengislækkunina og þó að togararnir hafi aðstöðu til að selja fyrir rétt verð og hvar sem er, þá halda þeir samt áfram að tapa. Það var engin leið að halda þessum atvinnurekstri gangandi, þegar gengislækkunin var gerð, nema hækka meðgjafirnar. Og það var enginn einasti hagfræðingur, sem leyfði sér að halda því fram, að sú leið eða nokkur önnur væri heppilegri en gengislækkunin. - Eða vill hv. 6. landsk. nefna þann hagfræðing?  (Rödd úr þingsal: Já, það vil ég; Ólafur Björnsson og Benjamín Eiríksson bentu t.d. báðir á verðhjöðnunarleiðina í sinni álitsgerð.)  - Já, en þeir mæltu ekki með henni. Enda fer að verða skammt á milli, ef það þarf t.d. að stimpla hverja sparisjóðsbók, sem er upp á 100 þús. kr., með 50 þús. kr. o.s.frv. Það vita allir, að sú leið er ekki fær með öðru móti. Og hagfræðingarnir voru sammála um, að sú leið væri allt of umsvifamikil í okkar litla þjóðfélagi. Ég skil satt að segja ekki, að hv. 6. landsk. skuli leyfa sér að halda þessu fram, því að ég er sannfærður um, að hann veit vel, að gengisslækkunin var eina leiðin. Seðlarnir voru raunverulega fallnir í verði. Og það var ekki um annað að ræða en skrá þá á réttu gengi. Annað þýðir ekki. En gengisskráning er t.d. gerð niður á við á peningum, sem standa í hærra verði, þá seljast þeir eftir sem áður fyrir hærra verð en þeir eru skráðir, t.d. sænskur og svissneskur gjaldeyrir. Það er þannig aldrei unnt að búa til falska gengislækkun. Nei, sannleikurinn er sá, að verðfallið var orðið fyrir þessa gengislækkun; en þar með er ekki sagt, að hún hafi verið neitt þjóðráð. Því hefur aldrei verið haldið fram. Hún var þvert á móti eins og hættulegur holskurður, sem enginn veit, hvort heppnast eða heppnast ekki. En það var í þessu tilfelli ekki um annað að ræða en gera hann, og það er áreiðanlegt, að hv. 6. landsk. getur fengið það álit hjá þeim, sem eru nær honum daglega en þeir, sem hann deilir nú á. Ég skal nú ekki fjölyrða frekar um þetta eða rekja einstök atriði nánar. En út frá því, sem almennt er vitað, þá verða skiljanleg ummæli hæstv. fjmrh., sem ég efast þó um að séu alveg rétt eftir höfð, að enn væri það svo, að kaupgetan innan lands væri of mikil. Sannleikurinn er sá, að þetta er hægt að laga með aðeins einu móti, eða með því að framleiða nógu mikið til þess að afla nógu mikils erlends gjaldeyris, svo að unnt sé að flytja inn nægar vörur. Það er vitaskuld rétt, hve oft sem hitt er sagt og hver sem vísitalan er, að verkalýðnum er frjálst að eigast við atvinnurekendur um kaupgjaldið. Við sjáum að vísu ekki fram á, að hægt sé 'að halda áfram að hækka kaupið á þann vélræna hátt, sem gert hefur verið með vísitölunni hingað til. En við skulum segja t.d., að útgerðarmenn á Ísafirði fengju meira frelsi til að selja sína framleiðslu og kaupfélagið meira frelsi til að kaupa sínar vörur, og þetta geri svo það að verkum, að þessir aðilar geti farið að borga hærra kaup. - Þá gott og vel. - En ef þessir aðilar geta ekki greitt hærra kaup, þá leiðir það aðeins til vandræða fyrir verkamenn að krefjast meiri launa en atvinnureksturinn hefur efni á að greiða. Sú aðferð, sem þar er verið að prédika, er ekki annað en að stinga skildingnum í vasa verkamannsins og taka hann síðan samstundis aftur með sköttum. Ég skal nú ekki hafa þessi orð miklu fleiri. Ég get sagt vegna þess, sem fram hefur komið hér í umræðum, að það stendur alls ekki til að hafa neitt tvöfalt gengi; um það hefur ekkert verið rætt í ríkisstjórninni. Þá verð ég að segja, að það undraði mig, þegar hv. 1. landsk., sem venjulega er mjög rökvís maður, er hann vill það við hafa, hélt því fram, að það hefði orðið að reikna með síldarleysi í ár, af því síldin hefði brugðizt undanfarin ár. Það var gert ráð fyrir því af ríkisstj., að það mundi fiskast eins og endranær, og með öðru er ekki hægt að reikna. Eða á maður endilega að reikna með því, að síldarlaust verði að ári, af því veiðin hefur brugðizt undanfarið? Það yrði skrýtin útkoma hjá útgerðarmönnum, ef þeir reiknuðu með því. Hvað snertir togaraverkfallið, þá eru nú skoðanir manna skiptar um það, hvað valdið hafi. Ég skal ekki fara út í að dæma um það. En af því máli hefur ríkisstjórnin engin afskipti haft, enda sjaldan talið ríkisstjórnum til tekna að skipta sér með valdboði af slíku. En tjónið af þessu tvennu, síldarleysinu og togaraverkfallinu, er talsvert á annað hundrað millj. kr. Og ef ekki væri fyrir þessar sakir, þá væri nú geysilega góð útkoma á fjárhag ríkisins og við hefðum auknar vörubirgðir í landinu fyrir á 2. hundrað millj. kr. En þetta er einn af þeim hlutum, sem hin hv. stjórnarandstaða vill ekki taka neitt tillit til. Ég skal nú ekki hafa þessi orð fleiri, en segja að lokum, að það, sem vitanlega veldur því, að það er ekki ástæða til að fara lengra út í rökræður um þetta, er það, að það getur ekki verið, að svo glöggur maður sem hv. 6. landsk. sé í raun og veru á þeirri skoðun, að ekki hefði orðið stöðvun í atvinnulífinu, ef gengislækkunin hefði ekki verið gerð. Enda hafa ræður hans um þetta fremur verið fluttar af utangarnahita en af innri sannfæringu og rökum. Hann veit, að það var ekki um annað að ræða en að gera þetta, og það var þá einnig skoðun hans flokks, Alþfl.; hvað sem hann lætur í veðri vaka nú. Sá hv. flokkur ætti annars að reyna að setja fram einhverja ákveðna stefnu í þessum vandamálum og benda á, hvernig hann vill lagfæra ástandið. Þá væri hægt að taka upp rökræður á alvarlegum grundveili. En það hefur skort á það hingað til og einnig í þessum umræðum, að hann benti á ákveðna leið; og hann vissi líka heldur lítið um, hvar hann stóð, þegar hann var í ríkisstjórn. Sú stjórn, sem nú situr, fær að kenna á því. Við fáum núna kröfur um milljónir eftir milljónir, sem lofað hefur verið að greiða á víssum tímum af þeirri stjórn, t.d. núna til hraðfrystihúsanna á 3. milljón, sem lofað var að greiða í október 1950. Með þessu móti var hægt að halda áfram að gefa með atvinnulífinu, svo lengi sem unnt var að fá lán. En sá tími er nú liðinn. - Fundarhlé 15 mín.



Herra forseti. Meðan ég bíð eftir hæstv. ráðh., sem hér flutti mál sítt áðan, skal ég víkja nokkrum vinsemdarorðum að hv. 1. landsk. Hann er maður málprúður mjög, eins og mönnum er kunnugt, en hafði þó þau orð hér áðan um atriði úr ræðu minni 1 dag, að það væri marklaust fleipur. En það, sem hann kallaði svo, var það, að ég sagði, að það lægi eins og í loftinu, að ríkisstj. hefði fengið að láni frá flokksbræðrum hans hugmyndina um tvöfalt eða margfalt gengi, um eins konar útvíkkun á gotu- og hrognapeningakerfinu. Hv. 1. landsk. sagði þetta marklaust fleipur, og furðar mig á því, hvaðan honum kemur kunnugleiki á því, hvaða áform hæstv. ríkisstjórn hefur í þessum efnum eða á hvern hátt hún ætlar að hjálpa vélbátaflotanum, sem hann viðurkenndi, að þyrfti hjálpar við, ef hann ætti að komast á veiðar. Hæstv. landbrh. vildi staðfesta þessi ummæli hv. 1. landsk. með því að segja: Það stendur alls ekki til að koma á tvöföldu gengi. - Ég verð þá að segja, að ef svo er, að sá orðrómur er úr lausu lofti gripinn, þá er kominn tími til, að hæstv. ríkisstj. segi okkur ekki einungis, hvað hún ætlar ekki að gera fyrir útveginn, heldur einnig, hvað hún ætlar að gera. Því að ég á bágt með að trúa, að ríkisstj. telji, að þessi breyting á gengislögunum, sem er hér til umræðu, breyti nokkru til hagsbóta fyrir útveginn eða að hún ráði úrslitum um það, hvort veiðar geti byrjað á sínum tíma á næstu vertíð eða ekki. Það liggja fyrir skýlaus ummæli frá útvegsmönnum um það, að hvorki þetta frumvarp né frv. um skuldaskil bátaútvegsins geti haft nokkur áhrif um það, hvort útvegurinn stöðvast eða ekki. Að öðru leyti skal ég láta þessa tvo heiðursmenn um það, hvaðan hæstv. ríkisstjórn fær sínar hugmyndir og hverjar þær eru, en það mun sýna sig, að þær verða hvorugum aðilanum til vegsemdar. Hæstv. viðskmrh. sagði í ræðu sinni hér í kvöld, að ef brtt. hans yrði samþ., þá kynni það að verða til þess, að nýir samningar yrðu gerðir á milli verkalýðsfélaganna og atvinnurekendanna um kaup og kjör. Með þessu, sagði hann, væri verkamönnum búið sams konar frelsi og ríkisstj. hefði nú í hyggju að veita þeim, sem við verzlun og innflutning fást. Mér skildist á honum, að raunverulega mætti verkalýðurinn vera þakklátur honum fyrir þessa till. hans. Á það hefur verið bent, að hér er ekki um neina bót að ræða í því efni, því að verkalýðsfélögin geta nú sagt upp sinum samningum. Eina breytingin, sem till. hefur í för með sér, er sú, að ákvæðin um vaxandi kaup með vaxandi dýrtíð eru felld úr gildi, þannig að ef flokkur verkamanna vill fá kauphækkun eftir vísitölu, þá er óhjákvæmilegt fyrir hann annað en segja upp samningum og lenda máske út í deilur við atvinnurekendur og verkföll. Og það er því undarlegra, að þessi till. skuli vera komin fram, þar sem viðleitni manna ætti þó að beinast að því að koma í veg fyrir, að til slíkra deilna komi. Og það er alveg rangt, að togaradeilan hafi verið í sambandi við ákvæði gengisbreytingarlaganna um kaupgjald. Hún reis af því, að togaraveiðin kom á annan grundvöll, er togararnir hættu á ísfiskveiðum og byrjuðu saltfiskveiðarnar. Það var þá enginn grundvöllur fyrir þær veiðar, og hlaut að koma til nýrra samninga. Það, sem í raun og veru hvatti mig til að kveðja mér hljóðs aftur, var sú fullyrðing hæstv. viðskmrh., að áhrif gengislækkunarinnar væru nú að mestu komin fram og að ekki þyrfti að vænta meiri hækkana á verðlagi af hennar sökum. Þó gætu verðhækkanir komið fram, sagði hann, en þær yrðu ekki af hennar sökum. Ég furða mig mjög á þessum ummælum hæstv. ráðh. og því meira, er ég hlýddi á málflutning meðráðherra hans, sem telja, að hækkun á kaupi sé þjóðarböl og komi jafnt niður á verkalýðnum sjálfum sem öðrum. Hæstv. ráðh. upplýsti einnig, að um næstu áramót ætti kaup að hækka um 8% vegna gengisbreytingarlaganna, og svo fullyrðir hann, að öll hækkun af völdum gengislækkunarinnar sé komin fram. Er það þá skoðun hæstv. ráðh., að 8% hækkun á kaupi hafi engin áhrif á verðlagið í landinu? Hann og hæstv. ríkisstjórn hafa nýlega fengið samþ. í þessari deild að hækka verðtoll úr 6% í 7% og vörumagnstoll upp í 17%. Heldur hæstv. ráðh., að þetta komi ekki fram á dýrtíðinni og að það dragi ekki aðrar hækkanir á eftir sér? Heldur ekki hæstv. ráðh., að allar óbeinar afleiðingar af því, að dýrtíðin er komin upp í 123 stig, kalli á nýja hækkun í viðbót? Ég veit, að hæstv. ráðh. er ljóst, að það vantar mikið á, að áhrif gengislækkunarlaganna til dýrtíðaraukningar séu komin fram. Allt orðskrúð um það, að tilgangurinn með þessum till. hæstv. ráðh. sé sá einn að láta verkamenn fá jafnt frelsi og aðrar stéttir til að ákveða sitt kaup, eru látalæti ein. Það er vitað og augljóst og margstaðfest í þessum umr., að tilgangurinn er sá og sá einn að reyna að koma í veg fyrir það, með því að nema þessi ákvæði burtu úr l., að kaup verkamanna hækki, þegar dýrtíðin enn magnast frá því, sem nú er. Ríkisstj. ætlar að afstýra því, að sú hækkun, sem ætti að koma á kaup eftir júlívísitölu næsta ár, nái fram að ganga, hún ætlar að gera kaupið lægra en ella mundi, ef kaup væri óbreytt, um þetta tjáir ekki að deila, og það er barnaskapur og yfirdrepskapur að halda öðru fram. Enda má hæstv. landbrh. eiga það, og reyndar hæstv. viðskmrh. að sumu leyti líka, að þeir hafa ekki farið leynt með þá skoðun, að nauðsynlegt sé að hindra kauphækkanir eða lækka raunverulega kaup móts við vöruverð, því að þeirra kenningar hér í kvöld hafa verið með öðrum og sérstökum hætti, eins og hv. dm. hafa tekið eftir, í skemmstu máli það, að allar kauphækkanir séu til bölvunar, ekki aðeins fyrir þjóðfélagið, heldur fyrir verkamenn, sem kauphækkun fá. Hæstv. landbrh., sem er hagspekingur mikill, orðaði það svo, að þegar framleiðslan væri rekin með tapi, þá væri augljóst, að hver kauphækkun verkalýðsins væri honum til bölvunar. Þessi lærdómur hefur verið fluttur hér nokkuð oft, og ég er ekki alveg frá því, að hæstv. ráðh. sé farinn að trúa þessu. Þetta væri rétt, ef svo væri komið, að öll framleiðsla væri rekin með tapi og tekjuskiptingin í landinu væri jöfn, en meðan svo er ekki, meðan óhagsýni er svo mikil, að ýmis atvinnurekstur býr við fullkomið óhóf, þá er kenningin ekki rétt. Það þótti undarlegt, þegar frv. um gengislækkun var undirbúið og skrifuð með því löng og ýtarleg grg., að þá var ekki einu orði minnzt á það höfuðatriði í þessu sambandi, sem mestu máli skiptir að minni hyggju, það er hvernig tekjuskiptingin innanlands var milli landsmanna. Ef við flettum upp í útsvars- og skattaskránni, þá sjáum við, að einstaklingar og fyrirtæki eru með 30–300 þús. kr. skatta og útsvör og þar yfir. Það þarf því enginn að segja manni, að öll framleiðsla sé rekin með tapi meðan svo er. Það er augljóst og viðurkennt af hverjum manni, sem hugsar nokkuð um þá hluti, að við verzlun og viðskipti í landinu starfa tvöfalt eða þrefalt fleiri menn heldur en þörf er á. Meðan við höfum efni á því að láta einstaklinga hafa svo miklar tekjur, að þeir geti borgað 30–300 þús. kr. í skatta og útsvar, og meðan við höfum efni á því að hafa þrefalt fleira fólk við verzlunina en nauðsynlegt er, þá er ekki sá jöfnuður kominn á, að þessi regla sé rétt. Þetta verður hæstv. ráðh. að viðurkenna, enda er það svo, að allan þann tíma meðan þessi kenning er flutt, þá er breytni ríkisstj. öll önnur. Í orði er þetta svona, en á borði, - hver verður reyndin þar? Ég vildi gjarnan athuga þetta með hæstv. ráðh. Sé það rétt, að hækkað kaup hjá verkamönnum og aukin kaupgeta þeirra sé háski fyrir þjóðfélagið og þeim til bölvunar, eins og nú er ástatt, þá hlýtur engu að síður að vera rétt, að hækkaðar tekjur hjá bændum og aukin kaupgeta af þeirra hálfu sé einnig til bölvunar. Þá hlýtur það líka að vera rétt, að hækkaðar tekjur hjá þeim, sem fást við viðskipti og brask, séu einnig til bölvunar. En mig minnir, að þessi hæstv. ráðh. hafi verið öllum duglegri að berja í gegn hækkun á afurðum bænda. Ég man ekki betur en að í september í haust hafi verið ákveðin 20–30% hækkun á afurðum bænda, sem seldar eru innanlands, samhliða því, sem verð á ull tvöfaldaðist og verð á gærum hækkaði stórkostlega. Hvaða vit er í þessu? Hvaða vit er að auka kaupgetu þessara manna, ekki einungis þjóðfélaginu til ógagns, heldur þeim sjálfum til bölvunar? Það er ekki til neins að prédika svona, að það sé verkamönnum til bölvunar að hækka kaup, en það sé nauðsynlegt að hækka afurðaverð til bænda og tryggja þeim hærri tekjur. Sé það verkamönnum til bölvunar, að kaupgjald hækki eins og nú er ástatt, þá er á sama hátt og í ríkara mæli bændum til bölvunar og þjóðinni til bölvunar, að þeirra afurðir hækki, og hvaða vit er þá í því, í viðbót við hækkun afurðaverðsins, að leggja fram úr ríkissjóði yfir 30 millj. í beinan styrk til þess að auka kaupgetu bænda, auka eftirspurnina eftir vörunni og sprengja vöruna upp til aukins ófarnaðar? Það er ekki heil brú í þessari röksemdafærslu. Ef það er verkalýðnum til óhags, að tekjurnar hækki vegna þess að kaupgetan eykst og framboð nauðsynja svarar ekki til þess, þá á líka það sama að gilda um tekjur þeirra stétta, sem hæstv. ráðh. rembist við að hækka á hverju ári; hann er þá að gera þeim bölvun með þessu. En sannleikurinn er sá, að hæstv. ráðh. veit betur en svo, að hann trúi þessu. Ef kenning hans um að skerða kaupmáttinn er rétt, þá átti að skera niður það 30 milljóna framlag til landbúnaðarins, sem ætlazt er til, að ríkissjóður greiði, og lækka verðlag landbúnaðarafurða, þannig að bændur hefðu minna og séu ekki að sprengja upp verðið hver fyrir öðrum. Þetta er kjarninn í kenningu hæstv. ráðh. Ég vil því ráða honum til þess, þegar hann vitnar í Torfa Ásgeirsson og Jónas Haralz, að lesa ekki þessa einu setningu í þeirra áliti, heldur líka það, sem er á undan og eftir, en ef hann þá kemst að niðurstöðu, þá skilst mér, að hann megi fara að breyta sinni stefnu. Því fram hjá þeim sannindum kemst hann aldrei, að sé það einni stétt í þjóðfélaginu til óheilla að fá rýmkuð sín lífskjör í bili, þá gildir líka það sama um hverja þá stétt, sem lifir af þeim atvinnurekstri, sem vinnan gefur honum. Ég hef verið þolinmóður að hlusta á þessar hagspekikenningar hæstv. ráðh., og hann er ekki einn um þær, en mér fannst, að nú sé mælirinn fullur hjá hæstv. ráðh., og ég vildi því nota nóttina til þess að benda honum á ósamræmið í þessum kenningum, sem hann tekur við lítt athuguðum einhvers staðar frá og ber á borð sem nýmeti hér, hvað það alls ekki er. Hugleiðingar hæstv. ráðh. um það, að Alþýðuflokksstjórnin, sem hann kallaði, hafi í rauninni verið búin að koma gengislækkun á, fannst mér satt að segja nokkuð fyrir ofan garð og neðan. Ég man ekki betur en hans ágæti flokkur ætti fulltrúa í þessari Alþfl.-stjórn, sem hann kallar svo.

Alþfl. réð ferðinni.

Færi betur, ef svo hefði verið, en 4 atkv. eru þyngri á metunum en 2, og það mun hafa sýnt sig oft í þeirri samvinnu. Ég hef setið í ríkisstj. með þessum hæstv. ráðh. og minnist þess, að 2 atkv. voru þyngri á metunum heldur en 1.

Við hvað voru atkv. Alþfl. lögð?

Alþfl. er á því, að sömu lögmál eigi að gilda um tekjur bænda og verkamanna, en hæstv. ráðh. er á annarri skoðun. Kenning hans er í stuttu máli sú, að meðan nóg var af peningum, þá hafi verið farið svo gálauslega með þá, að allt sé nú eytt og skuldir komnar í staðinn og ekkert hafi fengizt í staðinn, og niðurstaðan sé sú, að ekki hafi verið til önnur leið en að gera gengislækkunina síðustu til að bjarga þjóðinni. Björgunin er eins og allir vita, og má vera, að tækifæri verði til að víkja að því síðar. Ég skal játa, að það hefur sjálfsagt verið lítil fyrirhyggja stundum við ráðstöfun á þessu fé, sem við áttum inni í útlöndum, og ég hefði kosið, að meiri fyrirhyggju hefði þar gætt. En ef farið hefði verið að bjargráðum þeim, sem Framsfl. benti á, þá hygg ég, að miklu verr hefði farið heldur en nú, af því að ekki er nokkur vafi á því, að þá hefðu ekki fengizt þau nýju skip og aðrir nýir gagnlegir hlutir, sem keyptir voru fyrir nokkuð af þessu fé, heldur hefðum við geymt peningana þangað til dýrtíðin lækkaði og togararnir í Bretlandi, þangað til búið var að tryggja öruggan rekstur sjávarútvegsins, og ég man ekki hverju fleira átti að bíða eftir. En sú bið hefði ekki orðið á þennan veg. Það hefði að vísu orðið bið á því að setja peningana í eignir, en peningarnir hefðu farið í verzlunarhalla á þeim árum, sem nú eru liðin, en ekkert hefði farið í nýsköpun, ef ráðum Framsfl. og hæstv. landbrh. hefði verið fylgt. Þetta er atriði, sem ekki þarf um að deila. Hæstv. ráðh. veit, að útflutningurinn hefði orðið minni, verzlunarhallinn þeim mun meiri, peningarnir hefðu verið notaðir til innkaupa á lífsnauðsynjum, við hefðum ekki fengið skip, ekki vélar, ekki jeppa til landbúnaðar, heldur hefðum við étið þetta upp á tiltölulega skömmum tíma. Þau tæki, sem nú ætti að fara að kaupa, þegar búið væri að lækka dýrtíðina, eru margfalt dýrari en þegar við keyptum þau. Þetta væri allt horfið; í staðinn fyrir að nú hefur lítill hluti af því farið í óþarfa. Hvernig er svo þetta bjargráð, gengislækkunin? Hæstv. ráðh. segir, sem sjálfsagt er að viðurkenna, að ekki hafi að vísu allt rætzt, sem spáð var um það, að engin kjaraskerðing væri fyrir verkamenn að gengislækkuninni; það láti nærri að kjaraskerðingin sé 30%. Mér þykir það ótrúlega mikið, en það breytir ekki því, að kjaraskerðingin er veruleg. Út frá þessum hugleiðingum komst hann að þeirri niðurstöðu, að nokkuð öðruvísi hefði farið í Noregi og Bretlandi heldur en hér, það væri einhver munur. Þar væri þetta allt í bezta lagi, þó að þar væri kratastjórn. Hæstv. ráðh. sagði, að nú væri kaupgjald bundið í Noregi og væri ekki borgað til jafns við dýrtíðina. Þetta hallast talsvert á. Í Noregi var kaupgjald hækkað í september í haust, ekki með lagaboði, heldur með samningum milli atvinnurekenda og landssambands verkamanna, og sú hækkun var nokkru meiri en orðið hafði á verðlagi frá því síðast var samið áður. Ef vísitalan hækkar yfir visst mark, þá eru samningar fallnir niður og þá er samið á ný. Samhliða þessu eru svo gerðar ýmsar ráðstafanir, hliðarráðstafanir, til þess að tryggja, að hlutur verkalýðsins sé ekki skertur. Það hefur verið samið um að auka tryggingar, lengja orlof úr 2 í 3 vikur á ári, og fleira mætti til tína. En höfuðatriðið í þessum samningum er, að kaupið er ekki bundið lengur en upp að ákveðnu marki miðað við vísitöluna. Svipað er þetta í Bretlandi. Það er að vísu ekki þannig þar, að einstök félög geti á hverjum tíma sagt upp samningum, því að heildarsamtökin þurfa að standa að slíkum deilum, og það er alveg rétt, að ríkisstj. hefur dregið úr verkalýðssamtökunum að hefja deilur, en verkföll eru daglegt brauð, þó að í smáum stíl sé, og ríkisstj. hefur beitt sínum áhrifum gegn því að langt sé farið í kauphækkunum. Nú hefur ríkisstj. horfið frá þessu, vegna þess að verðlag hefur hækkað og vegna þess bætta hags, sem orðið hefur á seinni árum, ekki sérstaklega vegna gengislækkunarinnar, heldur vegna þess, að viðskiptahorfur eru breyttar í heiminum, þannig að ég hygg, að nú sé samkomulag um það milli verkalýðssamtakanna og ríkisstj., að það sé eðlilegt, að kauphækkun komi fram í Bretlandi. Ef hæstv. ráðh. les svo fjármálatímarit, eins og hann segir, þá hlýtur hann að hafa rekið sig á þetta. Niðurstaða hæstv. ráðh. var sú, að svo ömurlegt hafi ástandið verið, þegar núv. ríkisstj. tók við, af því að ekki var fylgt leiðum Breta og Norðmanna og Kanadamanna, að íslenzkir bankaseðlar hafi ekki staðið fyrir neinu, ástandið hafi verið svo bágborið 19. marz s.l., þegar gengislækkunin var gerð, segir hæstv. ráðh., að íslenzkir seðlar stóðu ekki fyrir neinu. Þetta hefur víst batnað stórkostlega síðan, því að ríkisstj. upplýsir, að seðlar hafi fallið a.m.k. um 23% síðan. Dýrtíðin hefur aukizt um 23% síðan í marz í fyrra, það segir, að seðlaútgáfan hefur aukizt. En hafi seðlarnir verið einskis virði í fyrra, - hvers virði eru þeir þá nú? Árangurinn af gengislækkuninni er þá sá, að seðlarnir, sem voru einskis virði, hafa fallið um 23%, og ég játa, að það eru talsverð klókindi, sem þarf til að koma slíkri lækkun fram. Ég er ekki viss um, að ég gæti staðið mig eins vel og hæstv. ráðh., að gera það, sem verðlaust er, enn þá verðminna, enda er þetta meira orðaleikur hjá hæstv. ráðh., eins og sumt af því, sem hann lét frá sér fara, þegar hann talaði um þetta efni. Þegar hæstv. ríkisstj. samþ. þessi gengislækkunarlög á síðasta þingi, þá taldi hæstv. landbrh. og talsmenn Framsfl., að þetta væri að vísu ekki skemmtilegt, en þetta væri ill nauðsyn, en það mætti með ýmsum hliðarráðstöfunum draga úr áhrifum gengislækkunarl. og gera þau þannig bærilegri fyrir fólkið en ella. Hagfræðingarnir, sem undirbjuggu frv., reiknuðu út eftir nákvæma athugun, að verðhækkun af völdum gengislækkunarl. yrði 11–13%. Eins og fyrr segir, þá var allt geirneglt og sá eini galli, sem var hugsanlegur í þessu, var það, ef verkalýðurinn hækkaði kaup meira en gert er ráð fyrir í l. Verkalýðssamtökin tóku þessu máli með skilningi og leyfðu l. að sýna, hvernig þau reyndust, og gerðu ekki ráðstafanir til kauphækkana almennt, þannig að sú ástæða varð ekki l. til falls. Samt hefur reikningurinn bilað, þannig að hækkunin er tvöfalt meiri en hagfræðingarnir gerðu ráð fyrir, og við nánari athugun hefur komið fram, að aðeins lítið af þessari hækkun stafar af hækkun á erlendum innflutningi til landsins, langmest af þessari nýju dýrtíð er heimatilbúið. Ríkisstj. ætlaði að halda svo vel á spöðunum að láta þetta ekki hækka meira en þetta, ef verkamenn ekki sprengdu upp kaupið. Þetta hefur tekizt svona. Það skal viðurkennt, að hagfræðingarnir, sem gerðu þessar áætlanir, sáu ekki fyrir til fulls, hverjar hliðarráðstafanir ríkisstj. mundi gera til þess að draga úr áhrifum gengislækkunarinnar, og sennilega hafa þeir ekki reiknað með þeim öllum. Hin eiginlega hliðarráðstöfun var sú að margfalda söluskattinn, til þess að draga úr dýrtíðinni væntanlega. Þetta er fullkomlega heimatilbúið, og að sjálfsögðu átti þetta sinn þátt í að skapa 4–5 stig af dýrtíðinni. Þá var verðtollurinn hækkaður í krónutölu miðað við óbreyttan innflutning. Það voru fleiri hliðarráðstafanir. Húsaleigulögin voru ekki afnumin strax, en þau eiga að falla niður eftir nokkra mánuði, a.m.k. eru þau gerð að litlu gagni. Það hafa smátt og smátt verið felldar undan verðlagsákvæðum ýmsar nauðsynjar, svo sem matsala á veitingahúsum, greiðasala og annað slíkt, allt til að draga úr dýrtíðinni. Landbúnaðarafurðir hafa hækkað, fyrst mjólk 1. júlí og síðan um 20–30% í haust, sem virðist ekki góður leikur gagnvart bændum, að spilla högum þeirra með því að auka kaupgetuna á þann hátt. Nú á þessu þingi hafa enn verið auknar þessar hliðarráðstafanir, enn er bætt á gömlu Skjónu, enn er söluskatturinn hækkaður. Vörutollurinn er hækkaður um 17% á algengum vörutegundum, rafmagnið í Reykjavík er hækkað um 50% með samþykki hæstv. ráðh., og kaupgjald hefur hækkað um 15%. - A.m.k. þrisvar sinnum fleiri hafa framfæri sitt af verzlun eða öðru slíku, en ekki er haggað við því. Ég verð að segja, að mér virðist allt benda til, að spá mín, þegar gengislækkunarlögin voru samþ., sé komin fram. Ég sagði, að án sérstakra aðgerða, og það mjög róttækra aðgerða, yrði eini árangurinn af gengislækkunarlögunum, að ný dýrtíðaralda risi, sem væri mun erfiðari en sú fyrri, og yrði meira ósamræmi í innanlandsmálum, sem mundi sennilega verða til þess. að ný gengislækkun yrði óhjákvæmileg og sennilega hafa í för með sér sömu afleiðingar. - Ég fæ ekki betur séð en það sé bókstaflega komið fram að sumu leyti og annað ætli að rætast, sem ég sagði. Hvað sem hæstv. ráðh. segir, þá hef ég ekki trú á því, að hæstv. ríkisstjórn geri nú ráðstafanir til að koma vélbátaflotanum á veiðar. Þetta verður til að rýra gengið á einn veg eða annan og auka enn dýrtíðina í landinu, þrátt fyrir fullyrðingar hæstv. landbrh. um hið gagnstæða. Hæstv. ráðh. segir, að Alþfl. hafi ekki bent á neina leið í þessu máli. Þetta er algerlega rangt. Alþfl. benti á, þegar gengislækkunarlögin voru afgr., að eins og tímarnir voru þá og mikil óvissa ríkjandi, væri ekki vit í að hverfa frá uppbótaleiðinni. Ég skal játa, að þá lá ekkert fyrir um togarana. Vafi lék á því áður, að þjóðin gæti borið þær álögur, sem á væru lagðar, án þess að gengislækkun hefði verið gerð. Hefði henni þá verið léttara að halda áfram sömu braut, þó ill væri. Tilfærsla á tekjum hefði ekki orðið jafnþungbær fyrir almenning og við gengislækkunina. Ekki sízt þegar þess er gætt, að útkoma ársins hefur verið slík, sem reyndin er, því það er augljóst hverjum manni, að þegar viðskipti við útlönd eru þannig, að verðmæti útflutnings í erlendum gjaldeyri eru stórum minni en verðmæti innfluttrar vöru í erlendum gjaldeyri, þá er okkur tjón að gengislækkuninni.  Það er ranghermi, að Alþfl. hafi ekki bent á úrræði. Hann gerði það, en þeim var ekki skeytt. Hitt er rétt, að stjórnarflokkarnir yppta öxlum, þegar um landsverzlun er rætt, og segja, að hún skipti ekki máli, - svo er ekkert gert. Þetta er það sama og því miður vill brenna við hjá hæstv. ríkisstjórn og flokkum hennar. Þeir vilja ekki horfast í augu við þann sannleika, sem blasir við, að meinið liggur ekki fyrst og fremst í kaupgetu verkafólks eða halla af hækkuðu kaupi. Ég skal þó játa, að hækkun á kaupgjaldi getur haft hættu í för með sér. En það er bót á þessu meini, ef hægt er að framkvæma tekjujöfnun í þjóðfélaginu. Menn verða að gera sér ljóst, að fjárhag landsins verður ekki komið á öruggan grundvöll með því að halda núverandi skipulagi.



Herra forseti. Ég hef hugsað mér að vera stuttorður við þessar umr. hér. Sumu af því, sem fram hefur komið, má þó ekki láta ósvarað. Er það þá sérstaklega viðvíkjandi því, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði hér í kvöld mót betri vitund. Hafa þrír þm. talað hér í kvöld, þeir hv. 1. landsk., hv. 4. þm. Reykv. og hv. 6. landsk., og hafa haldið því fram, að togaraverkfallið hafi ekki orsakazt af gengislækkuninni, heldur vegna þess, að sjómönnum hafi verið þrælað út á saltfisksveiðum. Þetta er gott dæmi upp á rökfærslur þær, sem þessir hv. þm. beita hér yfirleitt við málflutning sinn í kvöld. Það er vitað, að ekki var nema ár síðan útgerðarmenn og sjómenn gerðu sín á milli samninga um þetta atriði. Hv. 4. þm. Reykv. þarf ekki að segja mér neitt um þetta mál, því að ég var einn aðili að þeim samningi; af hálfu útgerðarmanna. Það var alveg gengið að öllum kröfum, sem hásetar eða sjómenn gerðu í sambandi við sjálfa veiðina. Um þetta var ekkert ágreiningsefni og gert með opnum augum. Sjómenn vissu, ekki síður en útgerðarmenn, að ekki var hægt að hafa allan flotann á veiðum fyrir erlendan markað, og þó það væri gert, mundi það verða til þess að kolfella markaðinn í Englandi og Þýzkalandi. - Það er vitað, að gengislækkunin hlaut að bæta kjör manna á saltfisksveiðum. Þeir fengu meira fyrir lifrina vegna þess, að hægt er að greiða hærra fyrir lýsi í íslenzkum krónum eftir gengislækkunina. Annað ákvæði gengislækkunarlaganna, sem kannske orsakaði að miklu leyti, að togarasjómenn sögðu upp samningum, var, að þeir fengu ekki sinn hundraðshluta reiknaðan í íslenzkum kr. með nýja genginu, heldur með gamla genginu. Þetta var sérstaklega gert til að fyrirbyggja það, að yfirmenn, sem voru með laun reiknuð eftir gamla genginu, fengju 60–70% hækkun á launum. Aðalástæðan til þess, að farið var út í verkfall, var þetta. En þegar sýnt var, að stilling sjómanna var að bresta í sambandi við kaupkröfur, og að ekki var hægt að halda frið innbyrðis í sjómannafélögunum, var tekið til þess að stytta vinnutímann, til þess að sætta þá við þau ömurlegu kjör, sem verið var að leiða yfir þá. - Nú er þessu beinlínis snúið við. Nú er sagt, að það hafi eingöngu verið vegna vinnutímans, að togararnir voru stöðvaðir í 6 mánuði. En ef það hefði aðeins verið vegna vinnutímans, hefðu aðrar kröfur ekki verið gerðar en kröfur um að stytta vinnutímann. Hv. 6. landsk. þurfti því ekki að gefa nein ámæli í sambandi við ummæli um formann sjómannafélagsins. Ég hef hvergi á hann hallað eða vanmetið í sínu starfi. Hitt er satt, að hann fékk svo miklar ákúrur frá eigin flokksmönnum fyrir gerðir sínar, sem sumpart mótuðust af skilningsleysi og sumpart af hræðslu við kommúnista, að taugar hans, sem voru farnar að bila, að sjálfsögðu sumpart af því, að hann hafði lagt of mikið starf á sig á undanförnum árum, þoldu það ekki. Þetta er enginn óhróður um þennan ágæta mann, síður en svo. Mönnum er talin trú um, að togaraverkfallið hafi orðið út af kröfum um styttingu vinnutímans. Það var ekki bundið við það ákvæði í samningunum fyrr en þeir fundu, að þeir voru búnir að tapa leiknum. Hv. 6. landsk. spurði, hvort ég vildi ekki skýra það, hvernig togaraverkfallið hefði orðið til þess að auka dýrtíðina í landinu. Ég skal gjarnan svara þessu. Dýrtíðin er að ákaflega miklu leyti vegna mikillar vöruþurrðar í landinu. Þess vegna hefur meðal annars þróazt svartur markaður á vörum, keðjuverzlun og of hátt vöruverð. Heldur hv. 6. landsk. þm., að 100 millj. kr. minni framleiðsla í útflutningi hafi minnkað svarta markaðinn hér á landi, eða minnkað eftirspurn eftir erlendum vörum? Ég held, að hv. 6. landsk. þm. þyrfti ekki að verða menntaskólakennari eða rektor til að skilja, að það hlaut að auka svarta markaðinn, hlaut að auka eftirspurn eftir erlendri vöru og hlaut að hækka vöruverð, beint eða óbeint. Það þarf minna til en 100 millj. minnkun á útflutningi til þess að hafa áhrif á dýrtíðina í landinu. Hv. 6. landsk. þm. hefur haldið því fram og lagt megináherzlu á, að kauphækkun sé ekki orsök dýrtíðarinnar, heldur afleiðing. Ef hann vill halda þessu fram, skal ég lofa honum að standa í þeirri trú svolitla stund. Getur hann þá neitað því, að verðhækkun sé ekki afleiðing kauphækkunar, heldur orsök. Verðhækkun hlýtur að skapa um leið fall krónunnar, nema hægt sé að skapa nægilegan útflutning með hinu hækkaða kaupgjaldi. Þetta er ekki hægt, og eins og hæstv. landbrh. tók fram, þá hefur þetta skapað það hér, að útflutningur hefur ekki staðið undir kostnaði. Og krónan var fallin, þegar gildi hennar var opinberlega viðurkennt með gengislækkunarlögunum, og er hún fallin langt niður fyrir það gildi nú. Verð dollara eru engar 16 kr., heldur 35 kr., eins og hann er seldur núna. Þetta sýnir, að krónan hefur stórfallið. Eina ráðíð til að vinna þetta upp aftur er að auka útflutninginn, til þess að hægt sé að halda framleiðslunni áfram, þannig að hagnaður verði af rekstri framleiðslufyrirtækjanna, - hagur að því að þurfa ekki að safna skuldum og geta haldið áfram. Hv. þm. vildi ekki viðurkenna þetta, en hann getur ekki komizt hjá þeirri staðreynd, að svona er þetta. Hv. 6. landsk. þm. sagði, að það gleddi sig að geta fært Vestfirðingum þann boðskap, að ég og fleiri álitum, að fara ætti með kaupgjaldsvísitölu verkafólks langt yfir 123 stig, það væri óhætt og réttlátt. Hvað því viðkemur, að það sé réttlátt, þá er það réttlátt, svo fremi að atvinnufyrirtæki og útflutningur þoli það. Það er annað, sem þessum hv. þingmönnum er illa við, sem sé, að með þessari breytingu á l. eru þeir settir í þann vanda að hafa ekki lengur ríkissjóðinn til að hlaupa í og láta bæta upp. Hafa ekki ríkissjóð til að borga mismuninn, sem þarf að borga, og ekki ríkissjóð til að halda fyrirtækjunum gangandi. Þeir komast þá í þá aðstöðu að verða að horfast í augu við, að laun verkamanna geti orðið svo há, að vinnustundirnar verði færri og heildarlaunin minni. - Þeir barma sér yfir, að ábyrgðin kemur yfir á þá sjálfa, alveg eins og við togaraverkfallið. Hv. 6. landsk. þm. boðaði það, að ef það, sem hér um ræðir, yrði samþ., yrði krafa verkalýðsins að fá aukna atvinnu, og dugi það ekki, þá mundi hann heimta hærra kaup.

Vafalaust.

Ég held, að nauðsynlegt sé, að þeir menn, sem hafa þennan skilning á þessu, fái það frelsi, sem verið er að gefa þeim hér í kvöld, og ábyrgðina af þeirri stefnu, sem hv. 6. landsk. þm. boðar beinlínis: að krefjast aukinnar vinnu, og ef það dugar ekki, þá hærra kaups. Það er bezt að sjá, hvert sú stefna leiðir og hve mikla bölvun hann leiðir yfir verkalýðinn, sem hann þykist vera að verja, ef hann dregur ekki skýluna frá augunum í þessu máli. Ég ætla einnig að segja örfá orð í sambandi við það, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði. Hann vildi halda því fram, að það væri rangt hjá hæstv. viðskmrh. að láta orð að því liggja, að öll verðhækkun vegna gengislækkunarinnar væri komin fram, og benti á ýmislegt í þessu sambandi. Þarna blandar hann saman tveimur algerlega óskyldum atriðum, sem sé hækkun vöruverðs í landinu vegna gengislækkunar og hækkun vöruverðs af öðrum ástæðum. Meðal annars er þessi hækkun vegna hækkaðs verðlags erlendis og af þeim ástæðum, sem bent var á, t.d. hækkun skatta í landinu, sem ekkert hefur með gengislækkun að gera. Hækkunin stafar af því, að illu heilli varð einhvers staðar að taka fé til að bæta þau glappaskot, sem gerð voru á síðasta þingi með fulltingi þessara ágætu þingmanna og hefðu aldrei verið gerð, ef þessir hv. þm. hefðu látið það mál afskiptalaust. - Einnig sagði hv. 4. þm. Reykv., að Alþfl. hefði bent á alveg ótvíræð ráð til þess að koma lagi á þessi mál, og það væri að koma á landsverzlun. Já, mér þykir gott að geta sýnt fram á, hvernig það hefði orðið fyrir landslýðinn. Er langbezt að sjá það af dæmum, sem hafa komið fram og ekki er hægt að hrekja. Mér er kunnugt, að á þessu ári, sem er að líða, þurfti stofnun ein að kaupa ákveðið efni til að halda áfram verki, sem sama ríkisstofnun þurfti að sjá um. Jú, jú, það er eðlilegt, að forstjórinn, sem er einn af þm. Alþfl., teldi sjálfsagt að nota innkaupastofnun ríkisins til að fá sem hagkvæmust innkaup á því, sem þurfti að kaupa, og var henni falið að kaupa þetta magn af þessari vöru, sem þurfti. Þetta var þess eðlis, að ekki var hægt að deila um, hvort varan væri verri eða betri. Það var um að ræða ákveðna tegund af timbri. Forstjórinn vildi helzt, að enginn annar maður kæmi þarna nálægt. En þegar tilboðin voru athuguð, hafði innkaupastofnun ríkisins gert tilboð um að kaupa þessa vöru fyrir 52 þús. kr., en annar innkaupaaðili lagði fram tilboð um 30 þús. kr. - Hvernig haldið þið, hv. þingmenn, að verðlag yrði lækkað í landinu, ef slík vinnubrögð ættu að vera í verzluninni og sett yrði á stofn landsverzlun, þar sem þessum manni eða öðrum ágætum alþýðuflokksmanni væri falið það starf að kaupa inn allar vörur til landsins og fyrir hverjar 30 þús. kr., sem gefa þyrfti fyrir vöruna, væru gefnar 52 þús. kr.? Það væri ekki óhuggulegt! Þá held ég, að lækkaði dýrtíðin í landinu. - Nú var því haldið fram, að ekkert væri að marka þetta, af því að það hefði aðeins verið gert einu sinni. Svo þurftu þessir ágætu menn að gera önnur innkaup á timbri, að upphæð 80–90 þús. kr. Nú krefjast þeir þess að fá nægan tíma til að leita fyrir sér um víða veröld. Þeir eru búnir að hafa tímann fyrir sér síðan í ágúst í sumar, en neita að taka tilboði frá sama aðila, 20–30% lægra. Mig furðar ekki, þó að hv. 4. þm. Reykv. vilji láta koma verzluninni undir þessa menn. Ég tel það hreint blygðunarleysi að vilja koma verzluninni undir þessa menn. Ég hélt, að þeir vissu, hver reynslan hefur orðið af ríkisrekstri, sem hefur verið í höndum flokksbræðra þeirra. Nú er ekki lengur milljónatap á áætlunarferðunum; ekki milljónatap, sem kemur á ríkissjóð. Á meðan flokkur þessara manna hafði stjórn á þessum ferðum, var milljónatap á þeim rekstri allan tímann. Þá tóku þeir til bragðs að taka í leyfisleysi milljónir af orlofsfé til að hylja þetta tap. Við skyldum ætla, að þeir hefðu ekki gengið á þann sjóð til að hylja tapið. Það er ekki hv. 4. þm. Reykv. að þakka, að það var bætt síðar. Ég vil benda þeim á að athuga gagngeran samanburð á verðlagi í Englandi og hér eftir gengisbreytinguna. Ég hef verið nægilega lengi í Englandi til þess að vera kunnugur þessum málum. Í sept. í haust var verkfall hjá bifreiðarstjórum á strætisvögnum í nokkra daga. Þeir vildu fá laun hækkuð úr 5 pundum í 6 á viku. En þeir töpuðu þessu verkfalli. Við skulum til gamans geta þess, að ein skyrta kostar þar 50 shillinga, og verkamenn þar vinna aðeins fyrir tveimur skyrtum á viku. Hvað haldið þið, að verkamenn hérna segðu, af þeir fengju ekki meira en þetta? Þetta er nú gert í landi Attlees til að halda uppi genginu. Og við getum tekið annað dæmi. Einir kvenskór kosta 5 pund. Þeir eru heila viku að vinna fyrir einum skóm. Nú segja þessir hv. þm., að þar sé það þannig, að ekki sé hægt að hækka launin, nema það sé gert í öllu landinu í einu. En nú hefur staðið kaupdeila við vélvirkja, og er þetta aðeins einn flokkur launþega. Þeir fengu þessu skotið til stjórnarinnar, en hún gaf það svar, að þeir gætu sjálfir deilt um þetta, - við viljum ekki skipta okkur af þessu. Þessi launahækkun var gerð án þess að laun væru almennt hækkuð í landinu. Deiluaðilar hafa talið réttara að semja heldur en halda deilunni áfram. - Ég mun ekki lengja þessar umr. meira, nema á mig verði ráðizt og ég verði að bera af mér sakir.



Herra forseti. Ég verð að sjálfsögðu að beygja mig undir úrskurð forseta og hafa þetta aðeins stutta aths., þó að hæstv. landbrh. og hv. þm. Barð. hafi haldið sína hálftímaræðuna hvor og deilt á mig. Í einu atriði erum við, ég og hæstv. landbrh., sammála, að eina ráðið til að halda uppi genginu sé að styrkja atvinnuvegina. Ég vil þá spyrja: Ætlar hann að beita sér fyrir því að styrkja bátaútveginn til að koma bátunum af stað? Ætlar hæstv. ríkisstj. að veita hraðfrystihúsunum aðstoð? Með þessu eflir ríkisstj. gengið, og þetta eykur atvinnu. Hvers vegna daufheyrist ríkisstj. við að framkvæma þessar ráðstafanir? Þetta er einasta leiðin, sem gæti leyst vandamálin. - Lækkun á kaupgjaldi er til þess að auka neyðina í landinu. Till. liggur frammi frá mér og 4. þm. Reykv. um að laun hækki mánaðarlega með vísítölunni. Kaupgjaldið er afleiðing af dýrtíðinni og hún lögð til grundvallar fyrir hækkun kaupgjalds. Að ósi skal á stemma, segir í gömlum fræðum, og verður hér að taka fyrir upptök dýrtíðarinnar. Þessi till. er í samræmi við lagabreyt., sem sett var fram á nýafstöðnu Alþýðusambandsþingi. Mér hefur borizt bréf í hendur frá Alþýðusamb., sem er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Rvík, 19. des. 1950. Á fundi A.S.Í., er haldinn var nú í nótt, var samþ. eftirfarandi: „Miðstjórn A.S.Í. samþ. eindregin mótmæli gegn framkomnum brtt. við frv. til l. um breyt. á l. nr. 22/1950, um gengisskráningu, launabreyt. o.fl., er kveða svo á, að frá 1. febr. 1951 skuli laun ekki taka breyt. samkv. ákvæðum gengisl. um vísitöluuppbót, og telur miðstjórnin, að með þessu sé vinnufriðnum í landinu stefnt að óþörfu í bráða hættu. Miðstj. samþ. enn fremur að skora á Alþingi þegar í stað að samþ. framkomna brtt. þess efnis, að kauplagsvísitala verði framvegis greidd mánaðarlega á laun, eins og verkalýðssamtökin hafa áður krafizt og síðasta Alþýðusambandsþing samþ. einróma sem lágmarkskröfu sína í þessum efnum.“ Miðstjórnin væntir þess, að hið háa Alþ. taki mótmæli þessi og áskorun til greina.“ Þessi samþ. Alþýðusamb., gerð á fundi þess í nótt, kemur nógu snemma. Ég vona, að vilji sé fyrir því að samþ. hana, áður en till. hæstv. ráðh. verður samþ. Ríkisstj. á frjálst val, hvort hún vill taka til greina kröfur Alþýðusamb. eða hafna þeim. Lágmarkskrafan er hér á pappírnum, og er engum blöðum að fletta um það, hver hún er. Ég læt að lokum í ljós, að ég tel illa farið, ef ríkisstj. ætlar í stríð við verkalýðssamtökin, jafnaðþrengd og alþýða manna er nú. Afleiðingin er uppreisn atvinnuveganna og síhækkandi verðlag. Þeir telja sig ekki lengur geta þolað bindingu vísitölunnar eða lækkun kaupgjalds. Ef ekkert verður gert til að efla atvinnuvegina, hafa þeir ekki annað ráð en hækka kaupgjaldið. Ég hef lokið máli mínu og er ánægður með að hafa átt þess kost að bera fram þá aðvörun frá A.S.Í., sem hæstv. ríkisstj. hefur nú til athugunar við afgreiðslu þessa máls.



Herra forseti. Þetta frv., en það er komið frá Nd., er í raun og veru að mestu þess efnis, að það má teljast reglugerðaratriði. Þó eru e.t.v. einstök atriði, sem telja má rétt, að leitað sé til löggjafar um. En við tókum ekki sérstaka afstöðu til þess og leggjum til, að frv. verði samþ., þó með nokkrum breyt., sem við flytjum á þskj. 386. Það voru aðallega tvö atriði, sem landbn. taldi ástæðu til að setja ákvæði um. Það, að allar dráttarvélar í landinu skyldu skrásettar með sams konar spjöldum og bifreiðar, til öryggis á vegum úti. T.d. vita allir Reykvíkingar, að hér er verið að aka alls konar farartækjum til og frá höfninni, án þess að á þeim séu nokkrir einkennisstafir. Og einnig vita menn það vel, að akstur slíkra tækja á þjóðvegum úti getur valdið árekstri við bíla, og þá er ekki heldur hægt að sjá, hver sé valdur að slíkum slysum, nema vélareigandi gefi sig fram. Það var því skoðun landbn., að það væri til aukins öryggis, að hver vél hefði sína einkennisstafi, svo að hægt væri að reka réttar síns eins gagnvart þeim og öðrum farartækjum. En aftur á móti var það skoðun n., að sýna bæri þeim meiri linkind en bílum, og því var skrásetningargjaldið ekki ákveðið hærra en sjötti hluti af skrásetningargjaldi bíla, eða 10 kr. Og ekki heldur, að koma þyrfti með þessar vélar árlega til skrásetningar, heldur skyldi þetta skrásetningargjald greitt í eitt skipti fyrir öll, og svo við hver eigendaskipti. Þetta var sem sé af öryggisástæðum. Í öðru lagi er það, að sú nefnd, sem hefur haft úthlutun þessara véla á hendi, hefur komizt í vandræði að vita, hver sé réttur eigandi hverrar vélar. Því er það gert að skyldu, að viðkomandi búnaðarfélag safni og gefi upplýsingar um alla dráttarvélaeigendur á sínu félagssvæði og sendi þessar upplýsingar til úthlutunarnefndar. Þetta er gert til þess að bæta nokkuð úr þeim glundroða, sem verið hefur í þessum efnum, en það munu nú vera nokkuð á annað hundrað dráttarvélar, sem vitað er um, að til eru í landinu, en enginn eigandi er skrásettur að. Þetta hefur komið úthlutunarnefnd í nokkurn vanda, því að þá hefur verið hætta á, að tveimur vélum væri úthlutað til sama mannsins; því töldum við sjálfsagt að taka þetta atriði upp. Þetta gerir auðvitað dálítið aukið starf fyrir sýslumenn, en ekki fyrir aðra. Ég er búinn að gleyma, hvað það eru margar vélar í landinu til, sem ekki hafa verið skráðir eigendur að, en hv. 1. þm. N-M. sagði mér það, og hann man það efalaust rétt og getur upplýst það hér. Sem sagt, við töldum vegna öryggis og réttlátrar úthlutunar rétt að taka þetta upp, enda eru þessar till. að efni til shlj. till., sem samþ. voru í fyrra hér á þinginu. Ég þarf ekki að vera langorður, en mér virðist, að ef brtt. hv. þm. Barð. verður samþ., þá falla jeppalögin alveg úr gildi, og þá hefur þetta frv. ekki við neitt að styðjast, og hafa þingmenn þá játað, að þetta sé rétt.

Forseti (BSt): Það liggur í hlutarins eðli, að þó að frv. til l. um breyt. á l. um innflutning og úthlutun jeppabifreiða verði samþ., - og ef svo verður samþ. að fella lögin í burtu, - þá kemur það frv. ekki frekar til greina, ef þessi skrifl. brtt. verður samþ.



Mig langar að gera þá fyrirspurn til forseta: Er þessi skrifl. brtt. tekin sem einföld brtt.?

Já.

Mér virðist eðli málsins krefjast þess, að ef frv., sem verður að lögum, þarf að ganga í gegnum 6 umr., þá sé ekki hægt að afnema lög með einfaldri brtt.



Mér skilst, að hér sé komið fram nýtt frv. til laga, og spurningin er þá sú, hvort hægt er að bera það fram sem brtt.



Ég viðurkenni, að í sölu landbúnaðarvéla og jeppa hafi oft ríkt ranglæti, og úthlutun þessara tækja var notuð eftir því, sem hægt var af nýbyggingarráði í „agitations“skyni. En nú hefur komizt á þessa úthlutun miklu betra skipulag, - og er handhægt að nefna dæmi, sem sanna það, - og af því get ég ekki verið því fylgjandi að afnema jeppalögin, þó gölluð séu, og segi því nei.



Ég tek enga afstöðu til þessa máls, en álít, að úr því að frv. til laga þarf að ganga í gegnum 6 umr., þá tel ég ekki rétt að fella lög með einfaldri atkvgr., og segi því nei.



Ég viðurkenni álit hv. 1. þm. N-M., að það hefur ríkt ranglæti í úthlutun þessara tækja, - en þótt ranglætið hafi verið slæmt, þá hefur þó aldrei ríkt minna réttlæti en nú, og því er nauðsyn að afnema þessi lög - og segi ég já.



Það er vert að benda á það atriði - og að nefndin taki það til athugunar -, hversu mikil framför hefur orðið í þessum málum, að viðkomandi nefnd ræður engu, en bændur öllu um kaup vélanna. Ákvæðin hér verða að vera skýr, en hitt er miður, að jepparnir eru lagðir að jöfnu við landbúnaðarvélarnar. Óskir um jeppa eru yfirleitt fram bornar af allt öðrum sjónarmiðum en landbúnaðarvélar. Af þessu og með tilliti til þess, að nefndin athugi þessi atriði, segi ég nei.



Úr því að hæstv. forseti leyfði, að hér var ráðizt á stofnun, sem ekki er lengur til, en hins vegar eru mennirnir til, sem þar áttu hlut að máli, þá leyfi ég mér að mótmæla þessu blaðri hjá hv. 1. þm. N-M. sem algerlega tilhæfulausu slúðri, að það hafi ríkt vísvitandi ranglæti í úthlutun þessara tækja. Það er vitað mál, að það eru margir aðrir en bændur, sem þurfa á jeppabifreiðum að halda. - Mér þykir hastarlegt, að það skuli vera hægt að bera fram brtt. um að afnema lög, og vil ekki taka þátt í svona meðferð. Ég greiði því ekki atkv.



Ég tek það fram, að þetta er 2. umr. málsins, og er þá ein umr. eftir, og ef brtt. yrði samþ., ætti málið eftir að ganga aftur til Nd. - Auk þess má vera, að þetta mál yrði síðar úrskurðað sem nýtt mál. Ég segi nei.

Forseti (BSt): Það er ekki vafi á því, að oft eru bornar fram brtt. um að breyta fyrirsögnum frv. - Mun ég nú leita afbrigða fyrir hinni skriflegu till.

Forseti (BSt): Þessi brtt. getur komið til atkvgr., ef fyrirsögn hennar verður breytt. En ef þessi brtt. verður samþ., þá er eftir að úrskurða, hvort þetta er sama málið eða nýtt mál. Það virðist ekki brjóta í bága við ákvæði stjskr., og verður brtt. þá borin undir atkv.