Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. allshn. (Jón Helgason) Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breyting á almennum hegningarlögum frá allshn. Aðdragandi frv. er sá að árið 1971 var gerður alþjóðasamningur um að koma í veg fyrir ólögmætar aðgerðir gegn öryggi flugsamgangna. Samkvæmt samningnum ber aðildarríkjum hans að uppfylla ákveðnar skyldur. Þau skuldbinda sig m.a. til að hafa þung refsiviðurlög í hegningarlögum við ofbeldi í loftfari á flugi, skemmdarverk á loftförum o.fl. og hafa sérstök ákvæði um refsilögsögu í slíkum málum. Í febrúar 1988 var gerð viðbótarbókun við þennan samning á þá leið að hann næði einnig yfir ofbeldisverk í flughöfnum sem notaðar eru fyrir alþjóðlega flugumferð. Áður en framangreind bókun er fullgild af Íslands hálfu er nauðsynlegt að breyta nokkrum greinum almennra hegningarlaga til þess að tryggja að unnt sé að standa við þær skuldbindingar er af fullgildingu bókunarinnar leiða. Þetta ákvæði kemur í 1. gr. frv. Þá er einnig annað atriði að í 4. gr. frv. er ákvæði um að sambærilegri refsingu fyrir þetta skuli sá sæta og sá sem valdur er að sambærilegum verknaði í flugfari. Á fund nefndarinnar komu Þorsteinn A. Jónsson, deildarstjóri í dómsmrn., Valtýr Sigurðsson, borgarfógeti og fulltrúi Dómarafélags Íslands, og Unnur Gunnarsdóttir, framkvæmdastjóri Lögmannafélags Íslands. Þau gerðu grein fyrir sínum viðhorfum og bentu á nokkur atriði til athugunar. En að fengnum skýringum við þau varð nefndin sammála um að mæla með að frv. verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita allir nefndarmenn.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um stjórn fiskveiða á þskj. 609. Það mál sem hér er til umræðu hefur hlotið víðtækari og rækilegri umfjöllun en algengt er um þingmál áður en það kemur til umræðu hér á hæstv. Alþingi. Er það í góðu samræmi við mikilvægi málsins og vil ég leyfa mér að fullyrða að fá mál sem til umfjöllunar koma á þessu þingi skipti jafnmiklu máli fyrir þróun íslensks efnahagslífs til frambúðar og samfélagsins og þar með fyrir velferð þjóðarinnar. Þegar Alþingi samþykkti núgildandi lög til þriggja ára um stjórn fiskveiða um áramótin 1987 og 1988 ákvað það jafnframt að hafinn skyldi undirbúningur er við tæki í ársbyrjun 1991. Samkvæmt ákvæði til bráðabirgða I skipaði sjútvrh. nefnd samkvæmt tilnefningu þingflokka og helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi til að undirbúa tillögur um fyrirkomulag fiskveiðistjórnunar að loknum gildistíma laganna. Jafnframt var nefndinni falið að móta tillögur um breytingar á lögunum á gildistíma þeirra eftir því sem efni væru til. Átti nefndin m.a. að kanna áhrif laganna á afkomu og hagkvæmni í sjávarútvegi og skynsamlega nýtingu fiskstofnanna. Einnig skyldi hún athuga tilhögun veiðiheimilda, m.a. heimilda sem ekki eru bundnar við skip. Nefndin var skipuð 13. júlí 1988 eftir að tilnefningar höfðu borist frá þeim aðilum sem tilnefna áttu fulltrúa í nefndina. Nefndin hóf störf haustið 1988. Þar sem nefndin var mjög fjölmenn, eða í allt 24 menn, var í upphafi starfsins ákveðið að nefndinni skyldi skipt í vinnuhópa sem hver um sig hefði afmarkað verksvið. Var settur verkefnastjóri fyrir hvern vinnuhóp og fékk hann starfsmann til aðstoðar. Þessir hópar störfuðu síðan sl. vetur og skiluðu áliti til nefndarinnar í maímánuði sl. Kom þá í ljós að breið samstaða var í öllum hópunum um mörg mikilvæg grundvallaratriði fiskveiðistjórnar. Ákvað nefndin því að fela formanni ásamt verkefnastjórum hópanna að móta tillögur er byggðu á niðurstöðum þeirra. Sömdu formaður og verkefnisstjórar drög að frv. til laga um stjórn fiskveiða á sl. sumri og fylgdu því minnisatriði um ýmis álitamál sem þeir voru sammála um að leggja fyrir nefndina sem umræðugrundvöll. Þessi frumvarpsdrög voru síðan rædd á nokkrum fundum í ráðgjafarnefndinni. Í október og nóvember var gert hlé á störfum nefndarinnar en á þeim tíma eru haldnir ársfundir flestra hagsmunasamtaka í sjávarútvegi. Var stjórn fiskveiða og fyrirliggjandi frumvarpsdrög til ítarlegrar umfjöllunar hjá öllum þessum aðilum. Nefndin tók svo aftur til við starf sitt um mánaðamótin nóvember og desember og hafði þá við að styðjast samþykktir Fiskiþings og þinga sjómanna og útvegsmanna á sl. hausti. Samkvæmt gildandi lögum átti nefndin að skila fyrsta áliti haustið 1989 og var að því stefnt í nefndinni að hún lyki þessum þætti starfsins og skilaði frumvarpsdrögum fyrir sl. áramót. Þetta reyndist ekki mögulegt þar sem nokkrir nefndarmanna óskuðu eftir frekari tíma til umfjöllunar um málið. Skilaði nefndin því stuttri skýrslu í desember en hélt áfram störfum eftir áramótin. Hélt nefndin nokkra fundi í janúar og er skilabréf nefndarinnar dags. 26. jan. sl. Er það að finna á fylgiskjali I með frv. þessu ásamt bókunum og sérálitum einstakra nefndarmanna. Auk þess hafa þingflokkar Alþb. og Borgfl. lagt fram sérstakar bókanir vegna framlagningar málsins á Alþingi. Á síðustu stigum nefndarstarfsins voru taldar líkur á að samstaða væri um þann texta sem er að finna í frv. Þegar á átti að herða reyndust sjónarmið nokkuð ólík og skiluðu margir nefndarmenn bókunum eða séráliti. Þessar bókanir ganga þó mislangt. Hins vegar er óhætt að segja að um ýmis veigamikil atriði frv. hafi verið almenn samstaða í nefndinni. Veldur það vissulega vonbrigðum að álit nefndarinnar skuli ekki hafa verið afdráttarlausara. Nefndin hefur unnið afar gott starf undir forustu Árna Kolbeinssonar, ráðuneytisstjóra í sjútvrn., og skilað af sér drögum að frv. sem eru mjög góður grundvöllur fyrir hina þinglegu meðferð sem nú er að hefjast. Er frv. hér flutt óbreytt í því formi sem nefndin skilaði því af sér og fylgja því bókanir og sérálit einstakra nefndarmanna. Verður að telja eðlilegt að Alþingi fái frv. til umfjöllunar í því formi sem kom frá nefndinni enda var hún skipuð samkvæmt beinum lagafyrirmælum í gildandi lögum um stjórn fiskveiða til að móta tillögur um hvað við skuli taka í árslok þegar lögin falla úr gildi. Frv. er byggt á þeim grunni sem lagður hefur verið með fiskveiðistjórn undanfarinna ára. Það byggir því á þeirri meginhugsun að fiskveiðum skuli stjórnað með úthlutun aflaheimilda á sérhvert skip sem liggi fyrir í upphafi hvers tímabils. Í frv. eru hins vegar lagðar til viðamiklar breytingar á einstökum þáttum fiskveiðistjórnunarinnar og mun ég nú víkja að meginatriðum þeirra. Á undanförnum árum hafa reglur um stjórn fiskveiða ávallt gilt til skamms tíma í senn. Á árunum 1984 og 1985 giltu lög til eins árs hvort árið fyrir sig. Síðan tóku við lög er höfðu tveggja ára gildistíma og nú gilda lög frá ársbyrjun 1988 með þriggja ára gildistíma. Alþingi er því að fjalla í fimmta skipti á rúmlega sex ára tímabili um reglur um stjórn fiskveiða. Það liggur í augum uppi hvílíkt óhagræði það er þeim er við sjávarútveg starfa að búa við reglur sem hafa svo skamman gildistíma. Þeir þurfa að taka ákvarðanir um fjárfestingu og um rekstur er horfir til margra ára. Það er alveg ljóst að forsendur sem slíkar ákvarðanir eru reistar á geta ekki verið traustar þegar jafnmikil óvissa ríkir um lögskipun fiskveiðistjórnar og verið hefur að undanförnu. Í frv. því sem hér er til umræðu er gert ráð fyrir því að lög um stjórn fiskveiða verði ótímabundin. Það er hafið yfir allan vafa að langur gildistími er forsenda þess að það hagræði náist sem stefnt er að með frv., t.d. varðandi stærð fiskiskipaflotans. Ótímabundin lög er hið almenna form löggjafar á Íslandi og þarfnast í sjálfu sér ekki neins sérstaks rökstuðnings. Með því er sköpuð meiri festa og aðilum skapaðar forsendur til að vinna eftir. Alþingi ætti þó ekki með þessu á nokkurn hátt að binda hendur sínar til frambúðar. Alþingi er með þessu á engan hátt að veita einstökum útgerðum óafturkallanlegt og stjórnarskrárvarið forræði yfir fiskstofnunum eins og fram kemur í athugasemdum við 1. gr. frv. Það hlýtur að vera ákvörðun Alþingis á hverjum tíma hvaða skipulag teljist best henta til að nýta fiskstofnana með hagsmuni heildarinnar að leiðarljósi. Lög um stjórn fiskveiða hafa á undanförnum árum þróast til aukinnar lögbindingar. Fyrstu lögin sem giltu fyrir árið 1984 voru rammalög sem fólu ráðherra mjög víðtækt vald til að taka ákvarðanir um einstaka þætti fiskveiðistjórnarinnar með reglugerðum. Undanfarin ár hafa ávallt fleiri og fleiri atriði verið ákveðin með lögum og heimildir ráðherra takmarkaðar að sama skapi. Engu að síður er ráðherra enn ætlað allvíðtækt valdsvið í gildandi lögum. Með frv. þessu er lagt til að áfram verði haldið á braut aukinnar lögbindingar og þeim atriðum, sem löggjafinn ákveður, fjölgað og reynt að takmarka þau atriði sem ráðherra eru falin til ákvörðunar eins og kostur er. Hins vegar verður ekki hjá því komist varðandi ýmis mikilvæg atriði svo sem ákvörðun heildarafla hverju sinni, svo og ýmis smærri framkvæmdaratriði. Á undanförnum árum hafa gilt strangar reglur varðandi endurnýjun fiskiskipaflotans. Aðgangur að fiskiskipaflotanum hefur í raun verið lokaður því að einungis hefur verið heimilt að taka nýtt fiskiskip í notkun að sambærilegt skip hafi jafnframt horfið úr rekstri. Fyrir þessu eru augljós rök. Fiskiskipaflotinn er of stór miðað við afrakstursgetu fiskstofnanna og því er nauðsynlegt að sporna gegn frekari stækkun hans. Með frv. er lagt til að þessar meginreglur verði lögfestar áfram og framvegis verði þær einnig látnar gilda um báta undir 6 brúttólestum að stærð að því er veiðar í atvinnuskyni varðar. Í núgildandi lögum eru hömlur á fjölgun báta á bilinu 6--10 brúttólestir. Hins vegar eru fjölgun minni báta engin takmörk sett í dag. Ástæða þess var fyrst og fremst sú að menn sáu í hendi sér að erfitt yrði í framkvæmd að leyfisbinda allar veiðar án tillits til stærðar báta en slík leyfisbinding er forsenda þess að unnt sé að takmarka fjölgun báta af þessum stærðarflokki. Smábátum hefur hins vegar haldið áfram að fjölga og komið hefur í ljós að mælingareglur eru svo rúmar að unnt er að hanna afkastamikil fiskiskip sem mælast innan við 6 brúttólestir. Nú er svo komið að ekki verður lengur vikist undan því að taka á þessu máli þrátt fyrir alla framkvæmdarörðugleika. Í frv. er lagt til að allar veiðar smábáta í atvinnuskyni verði framvegis bundnar sérstökum veiðileyfum á sama hátt og veiðar báta milli 6 og 10 brúttólestir hafa verið leyfisbundnar undanfarin tvö ár. Einungis er gert ráð fyrir að hægt verði að fá leyfi til veiða í atvinnuskyni fyrir báta sem skráðir eru hjá Siglingamálastofnun innan mánaðar frá gildistöku laga þessara. Þó er gefið þriggja mánaða svigrúm til að ljúka smíði á þeim bátum sem hafin er. Ekki er með frv. þessu ætlunin að takmarka á nokkurn hátt fjölgun skemmtibáta eða frelsi manna til að renna fyrir fisk sér til gamans. Til að unnt sé að koma við banni við fjölgun atvinnumanna í greininni er því nauðsynlegt að um þessar tómstundaveiðar séu settar ákveðnar reglur og eru tillögur þar að lútandi í frv. Er þar lagt til að frístundaveiðimönnum verði einungis heimilað að veiða fisk til eigin neyslu þannig að þeim verði bannað að selja hann eða fénýta á annan hátt. Verði veiðarfæri þeirra bundin við handfæri og stöng, enda ekki þörf á afkastamiklum veiðarfærum miðað við nýtingarmöguleika aflans. Loks er lagt til að komið verði á fót nokkurs konar skráningarskyldu þessara aðila með því að gera kröfu til að þeir fái tómstundaveiðileyfi. Þau veiðileyfi eru hins vegar öllum kræf sem þess óska, þannig að ég ítreka að ekki er verið að gera neinar tillögur um að hefta frelsi manna til að veiða sér fisk í soðið eða skreppa sér til gamans á sjóinn. Ég hef gerst nokkuð langorður um þær tillögur frv. að óheimilt verði að fjölga fiskiskipum og að því aðeins verði heimilt að veita nýju eða nýkeyptu skipi veiðileyfi að annað sambærilegt hverfi úr flotanum. Ég tel hins vegar að ef þær meginreglur sem lagt er til að lögbundnar verði í frv. nái að festast í sessi ætti þegar fram líða stundir að vera óhætt að afnema allar reglur um endurnýjun fiskiskipaflotans. Reglur frv. munu eflaust hafa þau áhrif þegar fram í sækir að menn munu ekki sjá sér hag í því að auka afkastagetu skipa sinna því að það leiðir ekki til aukins afla. Stærð fiskiskipaflotans mun því aðlagast afrakstursgetu fiskstofna ef fiskveiðistjórn á borð við þá sem frv. þetta gerir ráð fyrir verður lögleitt. Því ætti að vera óhætt þegar frá líður að afnema 5. gr. frv. Með frv. er lögð til veruleg einföldun varðandi útgáfu veiðileyfa. Samkvæmt gildandi lögum eru botnfiskveiðar allra skipa stærri en 6 brúttólestir háðar útgáfu sérstakra veiðileyfa, svo og þorskfisknetaveiðar báta undir 6 brúttólestum. Veiðar á fjölmörgum öðrum fisktegundum eru háðar sérstökum leyfum og er lögbundið að slík leyfi þurfi til veiða á rækju, humri, skelfisk, síld og loðnu. Í frv. er gert ráð fyrir að öll fiskiskip, sem leyfi fá til veiða í atvinnuskyni, fái eitt almennt veiðileyfi fyrir viðkomandi fiskveiðiár. Þetta leyfi veitir heimild til veiða á öllum þeim tegundum sjávardýra sem ekki sæta ákvæðum um leyfilegan heildarafla. Til veiða á þeim tegundum sem sæta aflahámarki þarf viðkomandi skip, auk veiðileyfis, skilríki um aflamark í viðkomandi tegund. Þrátt fyrir þessa almennu stefnumörkun varðandi útgáfu veiðileyfa þykir nauðsynlegt að hafa nokkuð víðtæka heimild til útgáfu sérveiðileyfa ef sérstaklega stendur á. Hér er átt við leyfi til dragnótaveiða og leyfi til veiða í tilraunaskyni, svo að dæmi séu nefnd. Þar sem gert er ráð fyrir að tekin verði upp samræmd endurnýjunarákvæði fyrir öll fiskiskip þykir og nauðsynlegt að gera skil milli þeirra sem stunda veiðar í atvinnuskyni og þeirra sem stunda veiðar í frístundum eins og áður var vikið að. Með frv. er lagt til að öllum fiskiskipum sem fá leyfi til veiða í atvinnuskyni verði úthlutað fastri aflahlutdeild í leyfilegum heildarafla. Lagt er til að sóknarmarkið verði afnumið og sérreglum um veiðar smábáta fækkað verulega frá því sem nú er. Sóknarmarkið var tekið upp á sínum tíma til að koma til móts við sjónarmið þeirra sem höfðu laka aflareynslu á viðmiðunarárunum. Reglur um það hafa tekið nokkrum breytingum frá því sem þær voru þegar þær voru fyrst settar. Á árunum 1986 og 1987 voru þessar reglur það rúmar að útgerðir flestra togara völdu þann kostinn, jafnvel fyrir þau skip sem höfðu bestu aflareynsluna. Sá möguleiki sem hefur falist í sóknarmarkinu til að auka afla skips á kostnað annarra skipa í flotanum hefur án efa verið ein meginástæða þess að ýmsir útvegsmenn hafa á undanförnum árum séð sér hag í því að fjárfesta í sem stærstum og afkastamestum skipum og að endurbæta þau skip sem þeir áttu fyrir. Sóknarmarksskipin gátu, fram til ársins 1988, aukið aflamark sitt á kostnað þeirra skipa sem aflamark völdu. Enn þann dag í dag veldur val á sóknarmarki því að aflaheimildir færast til frambúðar milli skipa. Þessi tilflutningur hefur valdið nokkurri óánægju vegna þess að sumir telja að misvægis hafi gætt milli landshluta varðandi ávinning sóknarmarks skipa. Fullvíst má telja að reglur um sóknarmark hafi átt mestan þátt í því að sú hagkvæmni sem hægt er að ná með kvótakerfinu hefur ekki náðst að fullu. Auk þess að hvetja til óþarfa fjárfestinga í fiskiskipum hefur sóknarmarkið valdið mikilli óvissu um heildarafla og verið helsti skekkjuvaldurinn í spám um heildaraflamarkið. Í ákvæðum I, II og IV til bráðabirgða er að finna ákvæði um úthlutun aflaheimilda. Fyrir skip sem eru 10 brúttólestir og stærri er lagt til að aflamark í botnfiski og úthafsrækju verði byggt á úthlutuðu aflamarki eins og það var í upphafi þessa árs. Með því eru tekin af öll tvímæli um að ávinningur vegna sóknarmarks á árinu 1990 hafi ekki áhrif á úthlutað aflamark, verði frv. þetta að lögum. Lagt er til að reiknað verði meðalaflamark í þorskígildum í hverjum sóknarmarksflokki fyrir sig. Við þá útreikninga verði lagt til grundvallar aflamark í botnfiski og úthafsrækju. Þau skip sem hafa lægra aflamark en sem nemur meðaltali síns flokks fái ákvarðaðar bætur er nemi 40% af mismun milli aflamarks viðkomandi skips og meðalaflamarks skipa í sama flokki. Ljóst er að þessar bætur munu ekki að fullu eyða þeim sveigjanleika sem sóknarmarkið hefur valdið, sérstaklega hvað þorsk varðar. Aflamark allra skipa verði því hækkað með sama hætti og mundi gerast ef heildarafli væri aukinn. Með þessari tillögu um úthlutun aflaheimilda í upphafi er reynt að koma til móts við sjónarmið þeirra sem hafa staðið í nýfjárfestingum án þess þó að ganga að fullu á rétt þeirra sem hafa þokkalega aflareynslu fyrir. Aflahlutdeild skipa í síld, loðnu, skelfiski, humri, innfjarðarrækju og hörpuskel yrði, samkvæmt ákvæði IV til bráðabirgða, leitt af hlutdeild viðkomandi fiskiskips í úthlutuðum aflaheimildum fyrir gildistöku laganna. Með gildandi lögum voru í fyrsta sinn settar skorður við fjölgun báta milli 6 og 10 brúttólestir og aflahámark sett á netaveiðar allra báta undir 10 brúttólestum. Þrátt fyrir skorður á veiðum þessara báta hefur hlutdeild þeirra í heildarafla haldið áfram að aukast. Þá hefur bátum undir 6 brúttólestum fjölgað og smíðaðir hafa verið bátar sem mælast undir 6 brúttólestum en eru mun afkastameiri en mörg skip yfir 10 brúttólestum sem sæta stífum aflatakmörkunum. Í frv. er lagt til að öllum bátum, minni en 10 brúttólestir, sem stunda veiðar í atvinnuskyni verði úthlutað aflamarki er byggi á aflareynslu áranna 1987--1989, en byggt verði á meðalafla tveggja bestu áranna. Gert er ráð fyrir að sömu reglur gildi um aflamark þessara báta og gilda um skip stærri en 10 brúttólestir. Þá er lagt til að bátum minni en sex brúttólestir gefist kostur á að stunda veiðar með línu og handfæri án aflaheimildar en með dagatakmörkunum með hliðstæðum hætti og í gildandi lögum. Sett eru inn ákvæði sem eiga að tryggja að hlutur þeirra báta sem þann kost velja aukist ekki verulega umfram það sem nú er. Þá er lagt til að skipuð verði sérstök samstarfsnefnd til að gera tillögur um veiðiheimildir þeirra báta sem ekki hafa fulla aflareynslu á því tímabili sem lagt er til grundvallar. Þess misskilnings hefur gætt að þeim aðilum sem hafa stundað veiðar hluta úr ári í frístundum sínum gefist ekki kostur á öðru en tómstundaveiðileyfi samkvæmt frv. Þeim aðilum gefst kostur á atvinnuveiðileyfi með aflamarki sem byggir á eigin veiðireynslu. Tómstundaveiðileyfi er eingöngu ætlað fyrir þá sem ekki hafa aflareynslu. Gerð er tillaga um að fiskveiðiárið fyrir botnfisk hefjist 1. sept. ár hvert og ljúki 31. ágúst ári seinna. Hér er á ferðinni róttæk breyting frá gildandi lögum en veiðiheimildum í botnfiski er nú úthlutað fyrir hvert almanaksár. Til að gera þessa framkvæmd mögulega þurfa tillögur Hafrannsóknastofnunarinnar að vera tilbúnar fyrir 1. ágúst ár hvert. Kostir þessa fyrirkomulags eru nokkrir. Flest veiðitímabil og vertíðir falla innan þessa tímabils. Slíkt fyrirkomulag getur haft jákvæð áhrif á afkomu fiskvinnslunnar ef það leiðir til þess að dregið verði enn úr aflatoppum yfir sumarmánuðina en sá afli hefur jafnan nýst illa til vinnslu. Þá er mikilvægt, út frá allri áætlanagerð um þróun og framvindu efnahagsmála, að upplýsingar um leyfilegan heildarafla liggi fyrir snemma á haustin. Ekki er ólíklegt að þetta fyrirkomulag leiði til minni atvinnu yfir sumarmánuðina og getur þess vegna haft slæmar afleiðingar fyrir sumarvinnufólk, sérstaklega námsmenn. Þá skapar þetta fyrirkomulag einnig vandamál hvað varðar úthlutun veiðiheimilda í upphafi, eins og gerð er grein fyrir í ákvæði til bráðabirgða III. Í frv. er tekið upp ákvæði gildandi laga um framsal aflamarks innan hvers árs. Þó er gerð ein breyting þess efnis að séu minna en 25% af aflamarki skips ekki nýtt með veiðum skipsins sjálfs tvö fiskveiðiár í röð fellur aflahlutdeild þess niður. Með þessu er komið til móts við þau sjónarmið að óeðlilegt sé að skip liggi óhreyfð árum saman við bryggju til þess eins að framselja veiðiheimildir. Veiðiheimildirnar falla endanlega niður við upphaf næsta fiskveiðiárs og koma þær til hækkunar á veiðiheimildum annarra skipa. Augljóst er að aukin hagkvæmni í fiskiskipaflotanum næst ekki nema með því að veita víðtækar heimildir til að færa aflaheimildir varanlega milli skipa. Með því móti einu geta menn hagrætt og dregið úr sóknarkostnaði við veiðar. Á þann eina hátt gefst aflamönnum kostur á að njóta sín því að sjálfsögðu munu aflaheimildir leita til þeirra í framtíðinni sem aflanum ná með minnstum tilkostnaði. Það er jafnframt eina leiðin til að sameina aflaheimildir skipa, fækka fiskiskipum og minnka þar með afkastagetu flotans. Framseljanlegar veiðiheimildir eru því grundvallaratriði í þessum tillögum um fiskveiðistjórn. Þær eru sá aflvaki sem stuðlar að aðlögun fiskiskipastólsins að afrakstursgetu fiskstofnanna. Þannig eru lögmál markaðskerfisins nýtt til að auka hagkvæmni veiðanna. Nauðsynlegt er þó að menn geri sér ljóst frá upphafi að í fyrstu munu þessum framsalsheimildum fylgja vandamál. Athygli skal vakin á því að þrátt fyrir rúmar framsalsheimildir er óheimilt að safna á skip aflaheimildum sem bersýnilega eru umfram veiðigetu þess. Óheftur flutningur veiðiheimilda getur valdið röskun í fiskiskipaflotanum innbyrðis, t.d. milli báta og togara, og getur jafnframt skapað staðbundin vandamál í byggðarlögum sem byggja alfarið á sjávarútveginum. Síðara atriðið er þó í raun alls ekki bundið við framseljanleika veiðiheimilda. Sala skipa úr byggðarlagi eða stöðvun undirstöðufyrirtækja í sjávarútvegi vegna rekstrarörðugleika er raunar mun líklegri til að valda staðbundnum atvinnuvandamálum en framseljanleiki aflaheimilda. Ég tel miklu skipta að menn takist á við þennan vanda af raunsæi. Sumir vilja bregðast við með því að hefta framsal aflaheimilda verulega og binda þær við tiltekin byggðarlög með ýmsum hætti. Hætt er við að með því væri öll þróun og framvinda stöðvuð og hagkvæmni aflamarkskerfisins að engu gerð. Aðrir vilja láta skeika að sköpuðu. Þeir menn telja að hagkvæmnin ein eigi að ráða ferðinni og engin ástæða sé til aðgerða til að vernda hagsmuni fólks í tilteknum byggðarlögum. Slík sjónarmið eru að mínu mati ekki ásættanleg. Óhjákvæmilegt er að taka tillit til þeirra byggðarlaga sem eiga allt sitt undir sjávarútvegi. Í frv. er ekki gert ráð fyrir neinni bindingu aflaheimilda við byggðarlög eða landsvæði. Hins vegar eru sett inn ákvæði um tilkynningarskyldu þeirra aðila sem hyggjast selja fiskiskip eða hluta af sínum aflaheimildum varanlega. Er það gert til að skapa umþóttunartíma í skipasölu og ekki síst til að gefa heimaaðilum færi á að bjóða í þau skip sem til sölu kunna að vera. Þess skal hér sérstaklega getið að fram til þessa hefur ekki verið heimilt að framselja varanlegan hluta aflahlutdeildar nema skip væri afmáð af skipaskrá. Þeir sem veðrétt áttu í skipinu þurftu ekki að óttast að skipið lækkaði í verði vegna flutnings aflahlutdeildar því afskráning skips var háð því skilyrði að skipið væri með öllu veðbandalaust. Verði frv. þetta að lögum verður framvegis nauðsynlegt fyrir veðhafa sem veðrétt öðlast í skipi eftir gildistöku laganna að tryggja með sérstökum hætti að veð þeirra rýrni ekki vegna framsals aflahlutdeildar skipsins. Hins vegar er í fimmta ákvæði til bráðabirgða V gert ráð fyrir að óheimilt sé að flytja hluta aflahlutdeildar af skipi nema fyrir liggi samþykki veðhafa sem veð eiga í skipinu þegar lögin öðlast gildi. Margir hafa hugleitt hvaða milliveg sé unnt að rata í þessu efni, þannig að bæði sjónarmiðin um aukna hagræðingu í flotanum og öryggi byggðanna séu virt. Ég hef þar helst staðnæmst við það að með Úreldingarsjóði mætti skapa möguleika til að mæta slíkum vanda án fjölgunar fiskiskipa. Í frv. til laga um Úreldingarsjóð sem nú liggur fyrir þinginu er að vísu ekki gert ráð fyrir slíku hlutverki. Samkvæmt því er tilgangur sjóðsins eingöngu að fækka fiskiskipum með því að kaupa gömul skip og úrelda eða með því að veita úreldingarstyrki. Með Úreldingarsjóði er betur hægt að tryggja að fækkun fiskiskipa gagnist flotanum í heild og minni röskun verði milli hinna ýmsu skipaflokka, t.d. báta og togara. Auk þess mætti fela Úreldingarsjóði það hlutverk að koma til aðstoðar ef tilflutningur fiskiskipa eða veiðiheimilda hefur valdið verulegu atvinnuleysi og annarri röskun í byggðarlagi. Til þessa hlutverks gæti sjóðurinn fengið takmarkaðar aflaheimildir er ráðstafa mætti tímabundið til viðkomandi byggðarlaga. Þessar aflaheimildir gætu t.d. verið ákveðið hlutfall af því aflamarki sem ekki nýttist vegna kvótaálags á útflutning óunnins afla. Í frv. þessu er gert ráð fyrir starfsemi Úreldingarsjóðs og tel ég nauðsynlegt að frv. um hann sem nú er til umfjöllunar hjá hv. sjútvn. Ed. verði afgreitt samhliða þessu frv. ef nokkur kostur er. Í ráðgjafarnefndinni náðist samkomulag um að álag vegna útflutnings á þorsk og ýsu verði hækkað úr 15% í 20%, en álag vegna útflutnings á öðrum tegundum verði óbreytt frá því sem nú er eða 15%. Þá er lagt til að skipuð verði nefnd er kanni hvort og þá með hvaða hætti mögulegt sé að koma við vigtun hérlendis á afla sem fluttur er óunninn úr landi. Einnig er lagt til að framkvæmd vigtunar á afla verði samræmd og eftirlit með henni eflt. Gerð er tillaga um að afli verði ávallt veginn á löndunarstað og hafnaryfirvöldum fengin yfirumsjón með vigtarmálunum og söfnun upplýsinga um landað aflamagn á hverjum tíma. Með hliðsjón af minnkandi afla er hinn mikli útflutningur á óunnum fiski vaxandi áhyggjuefni. Allir eru sammála um að okkur beri að nýta ferskfiskmarkaðinn í Evrópu eftir því sem hagkvæmt er á hverjum tíma. Með því að stilla framboði í hóf og gæta þess að senda aðeins úrvalsfisk fáum við á þessum mörkuðum hærra verð en með nokkru öðru móti. Menn greinir hins vegar á um hvaða aðferð skuli viðhöfð til að stjórna framboðinu á markaðnum. Þrjár leiðir hafa einkum verið ræddar í þessu sambandi og eru raunar tvær þeirra samtímis í notkun nú. Þessar leiðir eru í fyrsta lagi skömmtun, í öðru lagi kvótaálag og í þriðja lagi skylda til sölu á öllum afla innan lands. Kvótaálagið var upphaflega tilkomið þannig að þau skip sem stundað höfðu siglingar á viðmiðunarárunum 1981--1983 þóttu ekki fá sanngjarnan grunn í kvótakerfinu nema tillit væri til þess tekið að þau höfðu verið frá veiðum vegna siglinganna. Var þetta leiðrétt með því að bæta 25% álagi ofan á þann afla þessara skipa sem landað var erlendis og láta hann þannig reiknaðan verða viðmiðun við ákvörðun aflamarks. Á hinn bóginn var svo ákveðið að sá afli sem seldur yrði erlendis skyldi á sama hátt reiknaður með 25% álagi og hið nýja skipulag yrði þannig í raun hlutlaust gagnvart ísfisksölum erlendis. Í ljósi þessarar forsögu hef ég talið eðlilegt að hækka ísfiskálagið í kvótanum úr 15% og færa það aftur í upphaflegt horf eða 25%. Það er fullljóst að þetta álag er hluti af okkar fiskveiðistjórnunarkerfi og brýtur ekki á nokkurn hátt í bága við alþjóðlegar skuldbindingar. Þetta verður enn ótvíræðara þegar forsaga málsins er höfð í huga. Með hækkun álagsins minnkar áhugi á að selja fisk óunninn úr landi og þar með þörfin á að grípa samhliða til annarra aðgerða til að takmarka útflutninginn. Önnur leið til að stýra útflutningnum er einhvers konar skömmtun á útflutningsheimildum. Þetta er og verður vandræðaleið án tillits til þess í hvaða formi og í hverra höndum slík skömmtun er. Ég hef ekki farið dult með þá skoðun mína að ég tel hana þó best komna í höndum aflamiðlunar er stjórnað yrði sameiginlega af hagsmunaaðilum í sjávarútvegi. Ríkisstjórnin hefur lýst því yfir í tengslum við kjarasamninga aðila vinnumarkaðarins að aflamiðlun verði sett á fót. Bind ég vonir við að það verði gert svo fljótt sem auðið er. Það fyrirkomulag í tengslum við hæfilegt álag á kvótann er án efa skársta leiðin sem völ er á í þessu efni. Sá kostur að gera kröfu til að allur afli verði seldur eða boðinn upp innan lands hefur átt vaxandi fylgi að fagna að undanförnu. Vissulega er mögulegt að fara þessa leið og láta hana jafnvel aðeins ná til ákveðinna tegunda. Með slíku fyrirkomulagi mundum við hins vegar hætta á að rjúfa rótgróin viðskiptasambönd og viðskiptaleiðir. Með þessari leið er ferskleika og gæðum ísfisksins einnig stefnt í hættu enda hætt við að krafa um sölu innan lands lengi í mörgum tilvikum þann tíma sem líður frá því að fiskur er veiddur þangað til hann kemur á markað. Virðulegi forseti. Ég hef í stuttu máli gert grein fyrir aðalatriðum þessa viðamikla frv. Að sjálfsögðu hefði verið ástæða til að fjalla á ítarlegri hátt um einstök atriði frv. En ég vísa til rækilegrar greinargerðar um einstök atriði þess. Einnig hefur frv. fengið ítarlega umfjöllun í þingflokkum og allmargir þingmenn þessarar hæstv. deildar hafa tekið þátt í mótun þess og undirbúningi og eiga þeir bestu þakkir skilið fyrir það starf. Hér er um tiltölulega einfalt frv. að ræða sem aðeins er í 23 greinum. Verður það að teljast einsdæmi um jafnmikilvægt mál, þótt mörg veigamikil atriði þess komi fram í ákvæðum I--VI til bráðabirgða. Frv. er flutt óbreytt eins og það kom frá ráðgjafarnefndinni sem skipuð var samkvæmt ákvæði í gildandi lögum. Ég er sammála einróma áliti nefndarinnar um að mikilvægt sé að Alþingi ljúki afgreiðslu þessa máls fyrir þinglok þó þingstörfum ljúki í fyrra lagi í vor. Með því móti gefst aðilum sem við sjávarútveg starfa sanngjarn tími til að laga rekstur fyrirtækja sinna að breyttum forsendum. Ljóst er að mörg viðkvæm atriði eru í þessu máli. Af þeim yfirlýsingum sem frv. fylgja má ráða að viðkvæmustu atriði þess eru framsal veiðiheimilda, sala fiskiskipa, útflutningur á óunnum fiski og handhöf veiðiheimilda. Sjónarmið um þessi atriði endurspegla mismunandi hagsmuni. Við lausn á einu þeirra skapast önnur vandamál sem sjútvn. mun áreiðanlega fjalla ítarlega um. Ég vænti þess að um það geti skapast samstaða að hagkvæmni aflamarkskerfisins verði sem mest en jafnframt verði tekið tillit til þessara viðkvæmu atriða. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Þorv. Garðar Kristjánsson Herra forseti. Við höfum nú hlýtt á hæstv. sjútvrh. mæla fyrir frv. til laga um stjórn fiskveiða. Það er ekki í fyrsta sinn sem slíkt skeður. Í fyrsta sinn mælti þessi hæstv. sjútvrh. fyrir frv. til laga um stjórn fiskveiða hér í þessari hv. deild í desember 1983. Það var þá sem mörkuð var ný stefna í fiskveiðimálum. Það er stefna sem síðan hefur verið fylgt og stefna sem hefur verið viðhaldið með því að samþykkja hvað eftir annað lög um framlengingu þessarar stefnu. Hæstv. ráðherra hefur alltaf talað fyrir þessum frv. um framlengingu. Það vill svo til að ég hef alltaf komið í kjölfarið á hæstv. sjútvrh. og geri það líka nú. Ég hef lýst mínum skoðunum á þessu máli, en ég hef verið mjög andvígur þeirri stefnu sem mótuð var með lögunum frá 1983. Ég mun halda uppi viðtekinni reglu. Ég er kominn hér í kjölfarið á hæstv. sjútvrh. og ég mun lýsa skoðunum mínum á þessu máli.

Er ekki hægt að fá þingmanninn um borð?

Hv. 3. þm. Norðurl. v. er velkominn um borð til að vera með þeirri skipshöfn sem berst gegn þeirri fiskveiðistefnu sem fylgt hefur verið. Ég er sammála því sem hæstv. sjútvrh. sagði í upphafi ræðu sinnar að þetta mál er eitt það allra mikilvægasta sem um ræðir fyrir framtíð íslensku þjóðarinnar. Og eftir að hafa heyrt ræðu hæstv. sjútvrh. kemur margt upp í hugann og margt er vissulega umhugsunarefni. Það getur vart verið til mikilvægara mál en það sem við nú fjöllum um. ,,Föðurland vort hálft er hafið``, sagði skáldið. Ég skal nú ganga vafningalaust til verks og ræða vandamálið sem frv. þetta fjallar um. Við Íslendingar stöndum vissulega frammi fyrir miklum vanda í fiskveiðistjórnun. Sóknargeta fiskiskipaflotans er meiri en samsvarar veiðiþoli fiskistofnanna. Góð ráð eru dýr. Minnka verður sóknargetuna annaðhvort með því að takmarka fiskveiðiflotann eða takmarka not skipaflotans. Geta menn sagt sér sjálfir hvað sé skynsamlegra eða þjóðhagslega hagkvæmara, að takmarka fjárfestinguna sem lagt er í eða takmarka nýtingu þeirrar fjárfestingar sem kostað er til. Þegar alls er gætt er nauðsynlegt að hafa hugfast hver tilgangurinn er með fiskveiðistjórnun. Grundvallaratriðið er verndun fiskistofna jafnframt hámarksafrakstri af fiskveiðum. Og hver er þá okkar hlutur í þessum efnum? Á undanförnum árum hefur fiskveiðiflotinn stækkað. Nýting skipastólsins hefur versnað. Afrakstur fiskveiða hefur minnkað. Verndun fiskistofnanna hefur hrakað og veiðiþolið minnkað. Þannig höfum við ekki gengið til góðs götuna fram eftir veg. Þvert á móti er hér um að ræða hrakfallasögu. Menn þegja þunnu hljóði um þessa staðreynd. Það skaðar ekki að láta tölurnar tala, af mörgu er að taka. Hér eru örfá dæmi sem ég skal minna á. Á árunum 1984--1988 fjölgaði fiskiskipum um 121 skip og smálestatala jókst um 9879 lestir. Auk þess fjölgaði opnum vélbátum um 161 og smálestatala þeirra jókst um 1725. Á árunum 1979--1983 fækkaði hins vegar skipum um 71 og smálestatala jókst um 5357 lestir. Auk þess fjölgaði opnum vélbátum um 517 og smálestatala þeirra jókst um 1653. Á árunum 1980--1983 fór þorskafli 64.000 tonn fram úr tillögum fiskifræðinga um veiði. Á árunum 1984--1988 fór þorskafli hins vegar 691.000 tonn fram úr tillögum fiskifræðinga um veiði. Þjóðhagsstofnun hefur reiknað út áhrif vannýtingar fiskiskipa á afkomu botnfiskveiða. Samkvæmt þeirri athugun gæti hagur útgerðar árið 1987 hafa batnað um nálægt því 1 milljarð kr. eða nálægt 5% í hlutfalli við tekjur ef fiskiskipum hefði verið fækkað um 10%. Þetta segir sína sögu. Ég gæti lengi haldið áfram og komið með fleiri tölur en ég neita mér um það. Þessum ósköpum veldur röng fiskveiðistefna. Það fer ekki á milli mála að þessi óheillaþróun magnast um allan helming eftir að ný fiskveiðistefna var tekin upp með lögunum frá 1983 um fiskveiðistjórn. Það er að berja höfðinu við steininn að neita að draga ályktanir af þessari staðreynd. Samt er það sá skollaleikur sem stjórnvöld hafa leikið og enn heldur þessum leik áfram. Við höfum nú hlýtt á mál hæstv. sjútvrh. Í ljósi þess sem hæstv. ráðherra sagði skulum við líta nánar á málið. Mér er spurn: Hvað gengur hæstv. ráðherra til að flytja annað eins frv. og hér er til umræðu? Í sannleika sagt var ég engu nær þegar hæstv. ráðherra hafði talað fyrir frv. Ég var engu nær um það sem mér er efst í huga. Það er brennandi spurning. Mín spurning til hæstv. sjútvrh. er: Hvers vegna vill hæstv. ráðherra halda áfram kvótakerfinu með tilliti til reynslunnar af því í sex ár? Og aftur spyr ég: Kemur ekki til greina með tilliti til reynslunnnar, hæstv. ráðherra, að taka upp á ný fiskveiðistjórnun sem byggist á sóknarstýringu eftir almennum reglum líkt því sem var 1976--1983? Enn spyr ég hæstv. ráðherra: Er kvótakerfið góð aðferð til fiskveiðistjórnunar með tilliti til fiskverndar þegar því fylgir að farið er tífallt meir en áður fram úr tillögum fiskifræðinga um leyfilega heildarveiði? Má ég einnig spyrja, hæstv. ráðherra: Hvernig stendur á því að haldið er við kvótakerfið sem aðferð til fiskveiðistjórnunar þegar það er staðreynd að því fylgir tvisvar sinnum meiri aukning fiskiskipastólsins en áður var? Sjá menn ekki að það hljóta að vera ríkar ástæður sem geti í ljósi reynslunnar réttlætt framhald kvótakerfisins? Hæstv. sjútvrh. verður að skýra betur þessar ástæður en komið hefur fram í framsöguræðu hans og í grg. frv. sem við nú fjöllum um. Hæstv. ráðherra verður, honum ber að draga upp skýra mynd af þessu. Engar felumyndir duga. Ég á fleira vantalað við hæstv. sjútvrh. Það segir að tilgangur frv. sé að marka meginreglur varðandi framtíðarskipan stjórnar fiskveiða og skapa grundvöll fyrir hagkvæmari og skynsamlegri nýtingu fiskistofnanna. Ég get ekki varist að spyrja hæstv. sjútvrh.: Hvernig má þetta ske með aðferð kvótakerfisins sem leiðir til stækkunar fiskveiðiflotans, verri nýtingar skipastólsins, minnkandi afraksturs fiskveiða, hrakandi verndunar fiskistofna og minnkandi veiðiþols? Ég spyr. Hinn yfirlýsti tilgangur frv. er hvorki meira né minna en bein þversögn við veruleikann. Fyrr má nú rota en dauðrota. Hæstv. ráðherra kemst ekki fram hjá því að gera hreint fyrir sínum dyrum um þessa framsetningu. Þá segir í greinargerð með frv. að því sé ætlað að skapa sjávarútveginum almenna umgjörð og leikreglur. Almenna umgjörð og leikreglur. Innan þessa ramma sé þeim sem við sjávarútveg vinna hins vegar falið að taka ákvarðanir á þann hátt sem þeir telji hagkvæmast. Með því að nýta þekkingu og dugnað þeirra er gerst þekkja megi ætla að heildarafrakstri af framleiðsluauðlindinni verði náð fyrir þjóðfélagið í heild. Þannig hljóðar það. En þetta kemur eins og skollinn úr sauðarleggnum. Hér er gefin lýsing á eðli almennrar sóknarstýringar sem er í hreinni mótsögn við einstaklingsbundna stjórnun fiskveiða, svo sem kvótakerfið er. Hvað á þetta að þýða? Á þetta kannski að rugla menn í ríminu? Blekking eða hvað? Nei, hæstv. ráðherra verður að svara fyrir þetta. En snúum okkur þá að þeim breytingum frá núgildandi lögum sem felast í þessu frv. Er þá fyrst til að taka að lög um stjórnun fiskveiða skuli vera ótímabundin, svo sem algengast sé hér á landi, eins og það er orðað. Rétt er nú það. En málið er ekki svona einfalt. Man nú enginn hvað sagt var þegar kvótahelsinu var smeygt, í skammdeginu 1983, á líftaug undirstöðuatvinnuvegs þjóðarinnar? Hæstv. sjútvrh. lagði þá ríka áherslu á að kvótakerfið væri sett til reynslu og til bráðabirgða ef svo bæri undir. Og þessu til áréttingar lagði ráðherra til að lögin um kvótakerfið yrðu aðeins til eins árs. Svo er nú farið að. Og framlagning laganna síðan hefur einnig verið tímabundin. Við hverja framlengingu hefur farið fram svokölluð endurskoðun. Og við hverja endurskoðun hefur árangurinn af kvótakerfinu birst í lakari verndun fiskistofnanna og minnkandi möguleikum á hámarksafrakstri fiskveiða. Nú segir hæstv. sjútvrh., sami ráðherrann og í upphafi sagði kvótann til reynslu, að nú sé fullreynt. Hann segir að reynslan af þessari fiskveiðistjórnun sé slík að kerfið skuli sett á til frambúðar. Manni er spurn, hæstv. sjútvrh.: Hvað hefði að mati ráðherra fiskverndinni mátt hraka mikið meir og afrakstur fiskveiða mátt vera mikið lakari til þess að draga mætti þá ályktun að reynslan af kvótakerfinu réttlætti ekki framlengingu þess? Hverju svarar ráðherra þessu? En þögn um þetta atriði kallar á aðra spurningu. Getur verið að hæstv. sjútvrh. hafi alla tíð verið staðráðinn í að koma kvótanum á til frambúðar? Getur verið að talið um reynslutíma hafi alla tíð verið fyrirsláttur? Getur verið að hæstv. ráðherra hafi verið ákveðinn að fara sínu fram hvað sem tautaði og raulaði? Reynslan af kvótakerfinu gefur vissulega tilefni til að spyrja. Og svo gerir þráhyggja hæstv. ráðherra við að framlengja lífdaga þess. Og víst er það að ekki hefur það reynst að ófyrirsynju sem ég sagði þegar ég andmælti við 1. umr. hér í hv. deild kvótafrumvarpinu í desember 1983. Ég minnti á það sem eftir vitrum manni hafði verið sagt, að það sem í löggjöf héti að væri til reynslu eða til bráðabirgða væri oftast lífseigast og til mestrar frambúðar. En auðvitað á slík regla ekki að geta átt við slíkt afstyrmi löggjafar sem kvótakerfið er. Þá er ein breytingin sem felst í frv. þessu að botnfiskheimildir verði miðaðar við tímabilið 1. sept. til 31. ágúst ár hvert en ekki almanaksárið eins og nú er. Þetta á að nefnast fiskveiðiár. Hæstv. ráðherra skýrði þetta. Mér þykir ástæða til þess að fara nánar út í þetta. Ástæðurnar sem eru fram taldar fyrir þessari breytingu eru sannarlega nokkuð skondnar. Það er tekið fram að með þessari skipan verði fyrr ljósar nauðsynlegar forsendur fyrir gerð þjóðhagsáætlunar og fjárlaga fyrir komandi ár. En bætt er við að á hinn bóginn sé því ekki að neita að aðskilnaður fiskveiðiárs og almanaksárs geti gert þessar forsendur ótryggari. Þá er tekið fram að þessi breyting á fiskveiðiárinu skapi vissa byrjunarörðugleika. Já, mikið skal til mikils vinna. Fjarri er mér að stinga undir stól nokkru sem gæti mælt þessari breytingu bót. Þessi aðskilnaður fiskveiðiárs og almanaksárs er rökstuddur með því að hagkvæmara sé að láta þá þurrð á veiðiheimildum sem oft fylgir síðustu mánuðum hvers veiðitímabils koma frekar niður á sumrinu en öðrum árstíma. Bent er á að á þeim árstíma séu aflabrögð oft góð en fiskur verri til vinnslu en á öðrum árstímum og fiskvinnslan vanbúin að taka við miklum afla vegna sumarleyfa. Svo hljóða þau orð. Allt kemur þetta spánskt fyrir sjónir. Það er gert ráð fyrir að það dragi úr veiðum á þeim árstíma sem aflabrögð eru góð. Þá er gert ráð fyrir að dragi úr veiði. Það er gengið fram hjá þeirri augljósu staðreynd að hagkvæmast er fyrir sjálfa útgerðina að halda sér sem mest að veiðum þegar aflabrögðin eru sem best. Þannig er hagkvæmast fyrir hvert skip að veiða upp í kvóta sinn án tillits til þess hvort fiskur er verri eða betri til vinnslu eða fiskvinnslan sé vanbúin að taka við miklum afla vegna sumarleyfa starfsfólks. Kvótakerfið hefur ekkert innbyggt skipulag sem mælir fyrir hvenær skip skuli halda sér að veiðum. Það er hins vegar eðli fiskveiðistjórnunar sem er fólgin í sóknarstýringu eftir almennum reglum þar sem beitt er tímabundnum veiðibönnum, eftir árstímum og veiðisvæðum. Til þess að ná því hagræði fyrir fiskvinnsluna og þjóðhagslegum ávinningi sem talað er um dugar ekki ákvæði frv. um fiskveiðiár. Það dugar ekkert nema að afnema sjálft kvótakerfið og taka upp almenna sóknarstýringu við stjórn fiskveiða. Hér breytir engu um þó að kvótaár sé tekið upp í tímatalið. Það hefði þess vegna alveg eins mátt notast við kirkjuárið. Ef menn vilja endilega afleggja almanaksárið í tilbeiðslu sinni við kvótakerfið. Og þetta kallaði hæstv. ráðherra hér í ræðu sinni róttæka breytingu, tilkomu kvótaársins. Ein breyting með frv. er skýrð svo að útgáfa veiðileyfa verði einfölduð verulega frá því sem nú er og gerð skil milli veiða í atvinnuskyni og tómstundaveiða. Hæstv. ráðherra skýrði þetta nokkuð út í ræðu sinni hér áðan. En ég kemst ekki hjá því að koma nokkuð nánar að þessu. Því það verður ekki séð að reglur frv. einfaldi leyfisveitingar frá því sem nú er. Þvert á móti er stefnt í þveröfuga átt með því að gera tómstundaveiðar háðar veiðileyfum. Er nú skörin farin að færast upp í bekkinn. En hvað sem líður framkvæmd þessara fyrirmæla um tómstundaveiðar hnykkir manni við sjálfa miðstýringuna og alls ráðandi ríkisforsjá, hugsunina og lífsviðhorfið sem liggur hér að baki. Nú skulu menn sækja um leyfi til þess að geta varið tómstundum sínum. Í dag er það tómstundaveiði. Hvaða tómstundaiðkanir koma á morgun? Spyr sá sem ekki veit. Ef mönnum leyfist ekki að eiga fyrir sig tómstundir og njóta þeirra er friðhelgi einkalífsins stefnt í bráðan voða. Og hvað felst í tómstundaveiðum samkvæmt frv.? Það er veiði til þess að fiska í soðið. Nei, nú hef ég ekki farið alveg rétt með. Það er veiði til að fiska sér í soðið, sér í soðið stendur þar. Sá sem fiskar verður að borða það sjálfur, þýðir þetta víst. En eiginkonan, jú, maður og kona eru að sjálfsögðu eitt. Börn, a.m.k. innan 16 ára. Gerum við ráð fyrir að heimilið allt fái soðningu? Við skulum gera það. En ef tvö heimili eru á sama sveitabæ eða tvíbýli þá vandast nú málið. Má þá bóndinn sem reri til fiskjar skektunni sinni láta hinn bóndann fá í soðið? Eða hvað um bóndann á næsta bæ? Væri hægt að bjarga honum með í soðið?  Það þótti löngum engin goðgá að manni væri gefið í soðið. En æ sér gjöf til gjalda. Og bannað er að fénýta aflann eins og það er orðað. Það er orðað svo, fénýta aflann. Vandast þá málið ef handhafa tómstundaveiðileyfis hefði orðið á að gefa vini sínum eða nágranna svo sem spyrðling, þaraþyrskling eða annan tísling. Er þá gamanið tekið að grána þegar gefandinn fer að greiða sektir fyrir athæfið jafnframt því að sjálfsögðu að greiða gjald sitt fyrir tómstundaveiðileyfi sem honum ber að standa skil á samkvæmt ráðherralegri reglugerð. Hins vegar getur leyfishafi tómstundaveiðanna glaðst yfir því að gjaldinu sem af honum er tekið er ætlað að verja til eflingar hafrannsókna. Og segi menn þá að frv. sem við nú ræðum sjái ekki vel fyrir öllu. Margar spurningar rísa og margt kemur upp í hugann þegar við veltum þessu og þvílíku fyrir okkur. Sú var tíðin að dyggðug hjú máttu hafa á báti húsbónda síns nokkra öngla í eigin þágu, svokallaða marköngla. Af því að markönglafiskurinn þótti reynast meiri en góðu hófi gegndi afdæmdi Alþingi árið 1689 alla marköngla vinnumanna. Spurningin er: Verður Alþingi nú jafnstrangt og forðum? Það er spurningin um hvaða merkingu eigi að leggja í það sem frv. þetta nefnir tómstundaveiði. Svo er annað mál að vandséð verður að skilja hvernig jafnvel hið alsjáandi auga sjútvrn. má fylgjast með, svo og hvernig framkvæmdar verði reglur laga um fiskveiðistjórn, um allt er lýtur að tómstundaveiðum. Kannski mætti hafa til hliðsjónar tilskipun frá árinu 1781 um vegabréf sem framfylgja mátti með því að sóknarprestar neituðu útróðrarmönnum um altarisgöngu ef út af settum reglum var brugðið. Ég hef ekki gert svo mjög tómstundaveiði að umtalsefni fyrir það að þær hafi nokkra þýðingu fyrir sóknargetu fiskiskipastólsins og veiðiþol fiskistofnanna, heldur til þess að vara við því að fara inn á þá braut að leyfisbinda tómstundaiðju á borð við tómstundaveiði til að fá sér í soðningu. En fyrst og fremst mega fyrirætlanir frv. um þetta efni vera glöggur vottur þess í hvert skötulíki fiskveiðistefnan er komin. Enn fremur er tiltekið sem ein af meginbreytingum í frv. þessu frá gildandi lögum að óheimilt verði að fjölga öllum gerðum og stærðum fiskiskipa sem fái leyfi til að veiða í atvinnuskyni. Jafnframt verði teknar upp samræmdar endurnýjunarreglur fyrir þessi skip. Hvað er nú þetta? Hefur það ekki átt að heita svo sem með kvótakerfinu hafi átt að koma í veg fyrir að skipum fjölgaði og reglur um endurnýjun áttu að gilda? En það hefur bara komið fyrir ekki. Aldrei hefur skipum fjölgað meir og sóknargetan aukist meir en eftir að núgildandi reglur kvótakerfisins komu til eins og ég hef áður vikið að. En þetta er náttúrlega engin tilviljun. Kvótakerfið hefur í sér fólginn innbyggðan hvata til að koma í veg fyrir og torvelda að skipum geti fækkað og sóknargetan minnkað. Það varðar mestu að halda úti hverju skipi, hversu óhentugt og óhagstætt sem það er til útgerðar, í þeim tilgangi að fá útdeildan kvótaskammt á skipið. Ekkert fley er svo hrörlegt að því sé ekki haldið á floti til þess að það geti fengið kvótann sinn. Það er aðalatriði jafnvel þó að ekki sé til annars en að gera veiðileyfið að verslunarvöru. Af þessum ástæðum fær ekkert breytt óheillaþróun síðustu ára og dregið úr sóknargetunni nema horfið verði frá kvótakerfinu. Hvorki Úreldingarsjóður fiskiskipa né aðrar beinar aðgerðir duga til að stuðla að jafnvægi milli sóknargetunnar og veiðiþols fiskstofnanna. Það dugar ekkert meðan kvótakerfið er við lýði vegna þess að það viðheldur vandanum sem við er að glíma. Ef menn vilja leysa vandann verða þeir að vera sjálfum sér samkvæmir og afleggja kvótakerfið. Því gerir þetta frv. ekki ráð fyrir. Þess vegna eru allar meiningar þess um takmörkun fiskiskipastólsins og endurnýjunarreglur skipa léttvægar fundnar og ábyrgðarlausar. Ég hef hér, herra forseti, vikið að nokkrum atriðum sem eru tilgreind sem meginbreytingar frá gildandi lögum. Fleira er tilgreint í þessu efni en ég skal ekki fara að fjölyrða um þau atriði. Það er fyrst og fremst um að ræða atriði sem varða beina framkvæmd kvótakerfisins en ekki undirstöðu þess og grundvallarhugsun. Þessi atriði geta verið betri eða verri en nú gildir en allt slíkt fellur í skuggann fyrir eðlisbundinni óhæfu kvótakerfisins sem aðferð til fiskveiðistjórnunar. Og þess vegna má aldrei missa sjónar á að mikilvægast er að taka upp aðra fiskveiðistefnu. Reynslan sýnir að betri fiskveiðistefna er finnanleg. Það hefur verið vísað á þá stefnu. Það hefur verið gerð tillaga um þá leið. Og það sem hefur verið lagt til er ekki óraunhæfara en svo að það er að grundvelli sama fiskveiðistefnan og fylgt var á árunum 1976--1984. Og hver er þá munurinn á því sem er og því sem koma skal? Ég skal ekki víkja mér undan að koma inn á það. En það er munurinn á einstaklingsbundinni stjórnun atvinnulífs og stjórnun almenns eðlis. Með einstaklingsbundnum stjórnunaraðferðum eru hverjum einstaklingi gefin bein fyrirmæli um athafnir sínar, um hvað hann megi gera og hvað mikið aðhafast. En stjórnun almenns eðlis er fólgin í reglum þar sem einstaklingnum er heimilað að athafna sig eins og hann hefur vilja og getu til innan ramma þeirra stjórnvaldsfyrirmæla sem sett eru á hverjum tíma. Hér skilur á milli frelsis og ófrelsis, valddreifingar og miðstýringar. Önnur leiðin stuðlar að hagsæld og velmegun, hin er dragbítur á efnahagslegar framfarir. Með kvótakerfinu sem nú er við lýði eru veiðiheimildir bundnar við einstök skip og því takmörk sett með hvað hvert skip má veiða mikið. Þannig er kvótakerfið einstaklingsbundin stjórnun fiskveiða með þeim göllum og annmörkum sem slíkri skipan fylgir. Árangur kvótakerfisins hefur borið þessu vitni en samt sem áður sitja kvótamennirnir fast við sinn keip. Það skal haldið við kvótakerfið hvað sem það kostar, já, hvað sem það kostar. Þeir tala um endurbætur á kerfinu sem raunar hefur verið lofað allan tímann. En það kemur fyrir ekki því að fyrir hvern og einn vankant sem sniðinn kann að vera af skjóta tveir hálfu verri upp kollinum í staðinn. Þannig hefur kerfið orðið óbærilegra við hverja breytingu sem gerð hefur verið. Þessu er svo farið vegna eðlis málsins. Vandinn liggur í kvótakerfinu sjálfu. Þess vegna verður vandamálið ekki leyst nema með afnámi kvótakerfisins. Samt þráast menn við og lofa endurbótum á kerfinu svo að sóknargetan verði ekki meiri en þarf til að fullnýta fiskistofnana. Hæstv. sjútvrh. kom inn á þetta áðan og hann var að gefa fyrirheit um að hans stefna gæti leitt til þess árangurs. Og þessu er verið að gera skóna með því frv. sem við nú ræðum. En þetta verðum við að athuga nánar því að þetta er hjóm eitt svo sem ég hef raunar þegar skýrt út. Í þessu efni er frv. hvorki fugl né fiskur. Það verður að velja á milli markaðskerfis og skömmtunarkerfis kvótans. Þetta fer fyrir brjóstið á kvótamönnum, a.m.k. sumum. En það er enginn millivegur fremur en í uppgjörinu á milli markaðsbúskapar og kommúnismans austan járntjaldsins sem einu sinni var. Frv. ber þessa glögg merki með ráðleysi sínu, þversögnum og fyrirvörum höfunda þess. Það er til þess aðeins að bæta gráu ofan á svart ef taka á alvarlega talið um endurbætur á kvótakerfinu. Það getur ekki merkt annað en að herða eigi á miðstýringunni sem er eðlisbundin kvótakerfinu. Þetta þýðir í framkvæmd að stjórnvöld ákveði hvað fiskveiðiskipastóllinn skuli vera stór, hvaða skip skuli úrelda, hvaða ný skip megi koma til, hvaða skip skuli endurbyggð, hver skuli vera eigandi að hverju skipi og frá hvaða verstöð skuli gera það út. En fyrirmæli stjórnvalda fela ekki í sér neina tryggingu fyrir hagkvæmum rekstri sjávarútvegsins. Þvert á móti skortir þessa aðferð það sem nauðsyn krefur til að stuðla að þjóðhagslegri hagkvæmni. Engin miðstýring eða ríkisforsjá getur í eðli sínu verið fær um að gæta þess. Samkvæmt eðli málsins hljóta ákvarðanir stjórnvalda í þessum efnum að vera að meira eða minna leyti geðþóttaákvarðanir þegar best lætur. En hvað á að koma í staðinn? Aflatakmarkanir skulu ekki bundnar við skip heldur verði hverju einstöku skipi frjálst að afla og flytja þá björg í bú sem það er fært um innan þeirra marka sem leyfilegur hámarksafli úr hverjum einstökum fiskstofni heimilar. Verstöðvar skulu njóta aðstöðu sinnar til fiskimiðanna þannig að stuðlað sé að hagkvæmri verkaskiptingu í atvinnulífi landsmanna eftir byggðarlögum og með því eflt þjóðhagslegt gildi og heildarafrakstur fiskveiða. Þessi skipan er frumskilyrði þess að ráðið verði við vandann. Þessi skipan felur í sér það úrval sem þarf að fara fram til að fækka fiskiskipum og minnka þannig sóknargetuna til samræmis við það sem nægir til að fullnýta fiskistofnana. Slíkt úrval geta engar stjórnvaldsráðstafanir framkvæmt. Það verður einungis gert í frjálsri samkeppni þar sem hæfni og arðsemi fá að ráða. Þeir halda velli sem kunna best til verka. Hinir falla fyrir borð. Í frjálsum atvinnurekstri geta þeir einir verið þátttakendur sem standast samkeppnina. Þannig verður best tryggður hagkvæmur rekstur sjávarútvegsins. Þannig njóta sín fiskiklærnar en fiskifælurnar stoðar ekkert. Þannig fær hagkvæmni, kunnátta og hagsýni að njóta sín í útgerðarstjórn en fúskurum ekki séð farborða í skjóli meðalmennskureglu skömmtunarkerfisins. Þannig heltast úr lestinni þau skip sem eru óhagkvæm og úrelt til reksturs. Það borgar sig hreinlega ekki að gera þau út. Þannig getur sóknargetunni miðað þegar til lengdar lætur í átt til jafnvægis við fiskistofnana. En til að flýta fyrir þessari þróun og að fiskiskipaflotinn verði ekki stærri að sóknargetu en hámarksnýting fiskistofnanna krefur og stuðla að því að svo geti jafnan verið þarf að gera sérstakar ráðstafanir. Stofna verður úreldingarsjóð fiskiskipa til að taka af skipaskrá skip sem ekki eru hagkvæm til reksturs. Um þetta efni er ég algerlega sammála hæstv. sjútvrh. Okkur greinir samt á. Hann telur að þetta geti komið að gagni við kvótakerfið en ég tel að það sé vonlaust, eins og ég hef áður greint frá. Þá þarf að setja þær reglur að endurnýjun skipastólsins, sem stöðugt þarf að eiga sér stað, megi ekki leiða til stækkunar hans meðan sóknargetan er umfram það sem nægir til að ná hámarksnýtingu fiskstofnanna. Allt miðar þetta að góðri stjórnun. En fiskveiðistjórnun er þeim mun betri sem minni veiðitakmörkunum er beitt. Og víst er það að æskilegasta ástandið í þessum efnum er ekki komið fyrr en náð er jafnvægi milli sóknargetunnar og veiðiþols fiskstofnanna. Þá á heldur ekki að þurfa að búa við sérstakar endurnýjunarreglur fiskiskipastólsins. Um þetta atriði er ég sammála hæstv. sjútvrh. er hann vék að þessu. En okkur greinir á um það að hann telur að hægt sé að ná þessu ástandi innan kvótakerfisins en ég tel að það sé vonlaust og tel mig hafa fært rök fyrir því. Þó aldrei sé of mikil áhersla lögð á mikilvægi þess að jafnvægi komist á milli sóknargetu fiskiskipastólsins og veiðiþols fiskstofnanna verður að gera ráð fyrir því að til veiðitakmarkana verði að koma og nú um þessar mundir er það vissulega höfuðnauðsyn og viðfangsefni. Varðar þá mestu að aðgerðirnar séu ekki einstaklingsbundnar með aflatakmörkunum á hvert einstakt skip heldur sóknarstýring eftir almennum reglum um gerð skipa og útbúnað veiðarfæra, veiðisvæði, veiðitíma og meðferð afla. Hér er um að ræða aðferðina sem byggt var á áður en kvótakerfið var tekið upp. Viðfangsefni er að bæta alla framkvæmd við þessa sóknarstýringu. Það má gera með ýmsu móti, svo sem að skipta afla milli báta og togara og skipta árinu í veiðitímabil. Ákveða má tiltekna veiðibanndaga og fjölga, ef veiði ætlar að fara fram úr leyfilegum heildarafla. Margt fleira kemur til greina, svo sem að setja sérreglur um netaveiðar báta, togveiðar og aðrar veiðiaðferðir. Slík sóknarstýring eftir almennum reglum er ekki einungis besta leiðin til að halda veiðinni innan leyfilegs heildarafla af hverri fisktegund heldur og til að stuðla að sem jafnastri hráefnisöflun til fiskvinnslufyrirtækjanna. Þá er og hin almenna sóknarstýring leiðin til verndar og friðunar hrygningar- og uppeldisstöðva með svæðisbundnum og tímabundnum veiðibönnum. Með slíkum vinnubrögðum má gera það sem dugir til að ná hámarksafrakstri fiskveiða og leggja traustan grundvöll að vernd fiskstofnanna. En allt kemur fyrir ekki. Kvótamenn berja sér á brjóst. Þeir forherðast við hverja raun. Engu breytir þó að engin dæmi séu þess í hinum svokallaða vestræna heimi að nokkur önnur þjóð búi undirstöðuatvinnuvegi sínum svo þröngan kost miðstýringar og ríkisforsjár sem við Íslendingar gerum. Og jafnvíst er það að kvótamennirnir geta hafa átt sína aðdáendur austan járntjalds áður en þar var lagt inn á braut markaðsbúskapar. En hætt er við að lítið færi fyrir markaðslögmálum ef beitt væri ráðum kvótamanna víðar en við fiskveiðistjórnun. Mörg eru gæðin takmörkuð önnur en fiskurinn í sjónum, en samt byggir markaðsbúskapur á frjálsri samkeppni en ekki skömmtun. Það kemur því spánskt fyrir sjónir þegar frjálshyggjumenn ganga fram fyrir skjöldu í lofinu um ríkisforsjá kvótakerfisins og bregðast þá krosstré sem önnur tré. Forvitnilegast af öllu er framlag hinna lærðu manna í umræðunni um kvótann, háskólamanna og vísindamanna. Þar er að finna miklar og gagnlegar upplýsingar og fróðleik um sjálfstæðar athuganir og jafnvel vísindarannsóknir. En einn er galli á gjöf Njarðar. Þessi lærða umræða kemur yfirleitt of lítið eða alls ekki neitt inn á það sem í upphafi skyldi skoða. Það er gengið fram hjá spurningunni hvort halda skuli við kvótakerfið eða falla frá því og hvað væri þá að velja um. Menn þessir gefa sér sem forsendur að einstaklingsbundin stjórnun með aflatakmörkunum á hvert skip skuli það vera. Umræðan snýst því ekki um grundvöllinn að kvótakerfinu heldur um útfærslu og framkvæmd þess. Það er að sjálfsögðu um veigamikil atriði að ræða, svo sem hvort úthluta eigi kvóta ókeypis eða selja veiðileyfi, hvort kvóti eigi að vera til sölu á uppboði eða fyrir fast gjald, hvort kvóti eigi að vera framseljanlegur eða ekki og svo hverjum beri eignarrétturinn að fiskimiðunum. Ívaf rökræðunnar um þetta allt saman er sjálfur auðlindaskatturinn og er þá gefin sú forsenda að ekki sé hægt að skattleggja sjávarútveginn sem skyldi nema kvótakerfið sé til staðar. Svo vafasamar sem forsendurnar eru má hitt vera ljóst að öll atriði þessarar lærðu umræðu hafa þá náttúru að efna til slíks ágreinings að með eindæmum er. Þessi ágreiningsmál kljúfa þjóðina niður í andstæðar fylkingar eftir mismunandi sjónarmiðum, hagsmunaárekstrum, siðferðisskoðunum, byggðatogstreitu og stéttaríg. Hér er um að ræða djúpstæð mál sem höfða til réttlætiskenndar og tilfinninga sem valda sundurþykkju, úlfúð og illvígum deilum og er til þess eins fallin að sundra þjóðinni þegar mest ríður á samstilltu átaki til úrlausnar þeim vanda sem nú er á höndum til mótunar fiskveiðistefnu. Og vissulega er það kaldhæðnislegt að svo miklu skuli fórnað í vonlausum lífgunartilraunum á þeirri aðferð til fiskveiðistjórnunar sem er undirrót erfiðleikanna sem við er að fást. Hins vegar verður því ekki neitað að býsna fróðlegt er og eftirtektarvert að fylgjast með fræðilegum vangaveltum hvers og eins, svo að ekki sé minnst á leikni, rökfimi og skylmingar hinnar nýju skólaspeki þegar menn leiða saman hesta sína. En á meðan þessum leikum fer fram magnast eldurinn sem fer eyðandi hendi um þjóðarbúið. Annmarkar kvótakerfisins færast meir og meir í aukana. Stöðugt verður augljósara að með kvótakerfinu næst ekki tilgangurinn með fiskveiðistefnu, hámarksafrakstur fiskveiða og verndun fiskstofnanna. Alltaf verður þungbærara að kvótakerfinu fylgir kostnaður langt umfram það sem þarf til þess að bera að landi það aflamagn sem kostur er á. Af þessum ástæðum er ekki einungis sjómannshluturinn æ rýrari og útgerðin lakar sett en vera þarf. Þess vegna verður framleiðslukostnaður hráefnis til fiskvinnslunnar meiri en nauðsyn krefur. Af því leiðir að útflutningsframleiðslan kallar á sífellt lægra gengi krónunnar. Það leiðir hins vegar til hærra og hærra verðs á lífsviðurværi almennings. Þannig dregur kvótakerfið dilk á eftir sér. Það er þjóðin í heild sem verður að axla byrðarnar af kvótakerfinu í stöðugt lakari lífskjörum en vera þyrfti. Og nú er enn verið, með frv. því sem hér er til umræðu, að endurskoða kvótakerfið til að viðhalda því og styrkja í sessi. Það er verið að skara í eldinn. Í frv. kennir ýmissa kynlegra grasa svo sem ég hef vikið að. En ég ætla að athyglisverðast af öllu sé að kvótalöggjöfinni er ekki ætlaður tímabundinn lífdagi svo sem verið hefur fram til þessa og hefur þrátt fyrir allt gefið vonarglætu um betri tíð. Nú er gildistíminn ætlaður ótakmarkaður í þeim yfirlýsta tilgangi að kvótakerfið fái að njóta sín til fullnustu og má það vera fullkomlega ljóst út í hvaða foræði stefnt er ef engum vörnum verður við komið. Herra forseti. Megum við ekki, þrátt fyrir allt, vona að hér í hv. Ed. geti meðferð þessa frv. sem við nú ræðum orðið til nokkurs gagns? Megum við ekki vona að upp ljúkist augu þeirra sem haldnir eru efasemdum og kvíða um fiskveiðistefnu undanfarinna ára og þeim megi verða ljóst að ekkert úrræði er né sáluhjálp við hugarangri þeirra annað en afnám kvótakerfisins? Megum við biðja þess að hinir forhertu kvótakerfiskarlar snúi frá villu síns vegar. Ef frv. þetta fær verðuga afgreiðslu í þessari hv. deild, mun rofa til. Þá mun aftur morgna.

Skúli Alexandersson Herra forseti. Það voru mikil mistök sem áttu sér stað þegar hv. Alþingi samþykkti kvótalögin haustið 1983. Og það væri mikil ógæfa ef svo færi að það frv. sem hér er til umræðu yrði samþykkt óbreytt héðan úr hv. deild eftir meðferð deildarinnar á því. Staðreyndin er sú að þau fyrirheit sem gefin voru þegar verið var að fá samþykkt hv. Alþingis á kvótalögunum árið 1983 hafa því miður öll sömul mistekist.

Og var þó talað bærilega við umræðurnar.

Já, og var þó talað vel og mikið um þau. Það er eftirtektarvert að í ræðu hæstv. sjútvrh. núna voru þessi góðu fyrirheit alveg gleymd. Hæstv. ráðherra nefndi varla hin miklu fyrirheit sem talin voru upp 1983, 1984 og 1987, að hverju skyldi stefnt með því að halda áfram þeirri fiskveiðistefnu sem nú hefur verið ríkjandi í sex ár. Það er alveg rétt sem hv. 4. þm. Vestf. sagði hér í ræðu sinni, saga kvótakerfisins er ein samfelld hrakfallasaga. Og það er næstum því ótrúlegt að hugsa til þess, eins og hv. 4. þm. Vestf. sagði, að í upphafi var talað um að aðeins skyldi setja þetta kerfi á til reynslu. Eftir að sú reynsla sýnir sig, eins og nú standa mál, er enn lagt til að framlengja skuli þetta kerfi, þó með ýmsum breytingum, en jafnvel með breytingum, eins og hv. 4. þm. Vestf. sagði, sem verða til þess að miðstýringarkerfið sem er undirstaða þessa kerfis verður enn þá öflugra en áður var. Það er alveg rétt sem hæstv. sjútvrh. sagði hér í upphafi, að þetta frv. sem hér er til umræðu hefur fengið rækilega umfjöllun. Það hefur fengið umfjöllun í nefnd sem var skipuð 1988 og hóf starf á haustdögum 1988, 24 manna nefnd fulltrúa auk starfsmanna ráðuneytisins. Hefur hún fjallað næstum óslitið um undirbúning að þessu frv. síðan. Umræðan bar þó þann keim strax í upphafi að stefnt væri að því að byggja áfram upp svipað kerfi og hafði verið ríkjandi áður. Það virtist vera meirihlutaálit þeirra fulltrúa og starfsmanna ráðuneytisins sem störfuðu í nefndinni og ráðuneytisins sjálfs. Á árinu 1988 og fyrri hluta árs 1989 var unnið í starfshópum til undirbúnings frv., starfshópum sem voru byggðir upp á þann máta að þar voru starfsmenn ráðuneytisins, sums staðar einn, sums staðar tveir, og síðan fulltrúar úr nefndinni. Þeim mun hafa verið skipt niður í fjórar nefndir. Vorið 1989 skiluðu þessir hópar af sér og fundur var haldinn þar sem álit hópanna voru kynnt. Það var á þann veg, og það skal undirstrikað, að meiri hluti í öllum þessum nefndum mælti með því að áfram yrði haldið með svipað kerfi og við höfum búið við. En það var svo langt frá því að allir nefndarmenn hefðu þá skoðun. Það var aftur á móti barið á því á þessum fundi að eitt allsherjarsamkomulag væri um það að kvótakerfið skyldi vera áfram við lýði og það lítið breytt. Mér er mjög í minni að einn ágætur háskólaprófessor kom þar upp með skemmtilega töflu sem sýndi svart á hvítu, reikningslega, að það væru bara allir sammála því sem búið hefði verið við undanfarandi ár og ráðuneytið ætlaðist til að væri samþykkt. Þetta voru svona svipaðar reikningskúnstir og þær sem hv. 4. þm. Vestf. var að lýsa áðan, hvernig háskólamennirnir reiknuðu út og fengju niðurstöðu. Vitaskuld var þetta ekki þannig. Það er oft á þann veg að þó að meiri hluti virðist vera í nefndum og meiri hluti sé í nefndum, þá þarf að einhverju leyti að virða skoðanir minni hlutans. Það var að mínu mati í túlkun á þessum fundi frekar á þann veg að lítið var gert úr skoðunum hans. Áfram var haldið á þessum grunni og formenn nefnda undirbjuggu frv. í sumar og lögðu fyrir ráðgjafarnefndina á haustdögum frv. sem er mjög líkt því frv. sem við erum að fjalla um hér. Ég er nokkurn veginn viss um að nefndarformennirnir höfðu þá trú að mjög öflug samstaða væri í nefndinni, næstum allir í nefndinni væru á því að frv. ætti að vera á þann hátt sem þeir lögðu fram. Kannski var það byggt á þeirri túlkun á afgreiðslufundi nefndarinnar sem ég var að lýsa áðan, að meiri hlutinn væri sem sagt að túlka sjónarmið allra nefndarmanna. Hv. þm. hafa sjálfsagt lesið þetta mikla frv. sem við höfum hér til umfjöllunar og þau fylgiskjöl sem því fylgja. Fylgiskjölin upplýsa að staðan á vordögum var ekki sú sem sumir hverjir töldu að væri. Staðan var þannig og staðan er þannig í þjóðfélaginu að ótrúlega mikill fjöldi af hagsmunaaðilum og þeim sem um þessi mál fjalla eru á allt annarri skoðun og vilja að fiskveiðistjórnunin sé á allt annan hátt en lagt er til í þessu frv. Bókanirnar sem fulltrúar í þessari 24 manna nefnd lögðu fram í lok starfsins í nefndinni nú í lok janúar sýna það svart á hvítu að engin samstaða var í nefndinni um að leggja fram frv. í líkingu við það frv. sem hér er lagt fram. Hver bókunin á fætur annarri sannar þetta. Auk þess sem fram komu í nefndinni yfirlýsingar aðila eins og t.d. fulltrúa Sölusambands ísl. fiskframleiðenda á síðasta fundi nefndarinnar þó að hann legði ekki fram bókun. Hann taldi að það þyrfti að gera ákveðnar breytingar á þessu frv. Og vitaskuld komu oft og tíðum fram ýmiss konar yfirlýsingar á fundum nefndarinnar sem bentu í sömu átt. Það má vel vera að hæstv. sjútvrh. hafi valið rétta leið til að fá þetta frv. til umræðu, að leggja fram það frv. sem sumir hverjir töldu að meiri hluti væri fyrir í nefndinni og samstaða gæti orðið um í ráðgjafarnefndinni, það væri kannski ekki önnur leið fyrir hæstv. ráðherra en að leggja fram þetta frv. hér á hv. Alþingi. Ég gagnrýni það ekki í sjálfu sér en ég hef þá trú að miðað við umræðu í ráðgjafarnefndinni og miðað við umræðu í þjóðfélaginu þá geti ekki verið meirihlutavilji fyrir því á hv. Alþingi að samþykkja þetta frv. nema með miklum breytingum. Ég nefndi í byrjun að það hefðu verið mikil mistök að samþykkja kvótastefnuna í upphafi og það mundi líka vera ógæfa ef þetta frv. yrði samþykkt óbreytt. Ég byggi þá skoðun mína fyrst og fremst á því að þessi stefna hefur mistekist á öllum sviðum. Það voru fyrst og fremst fjórir punktar sem lagðir voru til grundvallar og þessi stefna átti að stuðla að að stæðust. Það var í fyrsta lagi að styrkja uppbyggingu fiskstofnanna, sem sumir hverjir voru í lægð, ég er fyrst og fremst að ræða um þorskstofninn, þegar þessi lög voru sett 1983. Í öðru lagi, og í beinum tengslum við stærð fiskstofnanna okkar, skyldi fiskiskipaflotinn minnka. Í þriðja lagi að kostnaður við útgerðina þyrfti nauðsynlega að minnka. Og í fjórða lagi, og það var ekki síst talið nauðsynlegt við þær aðstæður þegar afli minnkaði, að gæði hráefnisins skyldu aukast. Eins og ég nefndi áðan tók ég ekki eftir því að hæstv. sjútvrh. legði þessi höfuðatriði neitt sérstaklega fram við framlagningu frv. núna, hann væri neitt sérstaklega að benda á að við þyrftum að stefna að þessum markmiðum sem voru grundvöllur þess að nauðsynlegt var talið að samþykkja kvótakerfið frá 1983. Vitaskuld sannar það, bara eingöngu sú málsmeðferð og sú umræða, að hlutirnir hafa mistekist. Ef við förum aðeins yfir þessa punkta, lítum á hvernig staðan er og förum svolítið aftur í tímann og lítum t.d. á stöðu og veiðigetu þorskstofnsins á tímabilinu 1950--1960, þá er fiskað á Íslandsmiðum 460 þús. tonn af þorski, meðaltal á ári. Á tímabilinu 1960--1970 erum við komnir rétt niður fyrir 400 þús. tonn, 393 þús. tonn. Og á tímabilinu 1970--1979 erum við komin aðeins neðar, í 384 þús. tonna meðalafla á ári. Síðan kemur kvótatímabilið. Þó eru þrjú ár utan kvóta og á því tímabili reyndar, það skal undirstrikað, var ákveðið tímabil þegar talið var að skilyrðin í hafinu væru mjög óhagstæð, en þá öfluðum við 365 þús. tonn á ári af þorski á þessu tímabili.  Þetta er sem sagt staðan í sambandi við fyrsta punktinn sem hvað mest áhersla var lögð á haustið 1983, haustið 1984, haustið 1987. Við værum að byggja upp sterkan veiðistofn og allt haustið 1983 var sagt og ítrekað að þetta væri til reynslu. Hefðum við átt að hætta við kvótakerfið, hefðum við átt að hætta við þetta kerfi sem við búum við núna, hefði það sýnt sig að við gætum sótt 460 þús. tonn á árinu 1990? Ég segi nei. Þá hefði kerfið staðist þó það hefðu ekki verið nema kannski 400 þús. tonn. Þá hefði það sýnt sig. En þegar það sýnir sig á þann veg að það séu ekki nema 300 þús. tonn sem við getum sótt af þorski á íslensk fiskimið, þá er það staðreynd að kerfið hefur mistekist. Og ef þetta hefur verið sett til reynslu, þá er ekkert svar við því annað en að hætta við kerfið. Það skal svo aftur viðurkennt að ákveðið aflamarkskerfi á bát getur gengið upp við aðrar fisktegundir, t.d. í sambandi við loðnu og síld, torfufisk sem er sóttur á allt annan hátt, veiddur á allt annan hátt en bolfiskurinn. Á ýmsa vegu hefur tekist þar mjög vel til og ég vil undirstrika að það hefur tekist vel til með síldina, sérstaklega vel til með síldina. Bæði að stofninn hefur byggst upp og einnig að áhrif kerfisins hafa verið tiltölulega lítil í sambandi við áhrif á eignina á skipunum sem stunda þessar veiðar. Aftur á móti verður að benda á það að í sambandi við loðnuna hefur þróunin orðið önnur. Í sambandi við veiðarnar þar hefur fiskstjórnin tekist vel. En í sambandi við eignarhald á flotanum er mjög vafasöm þróun, þó maður orði það ekki sterkar en svo, á þann veg að verksmiðjurnar eru að eignast flotann. Ég lít á það sem mjög vafasama þróun ef það á að byggja upp loðnuveiðarnar á þann hátt að hver verksmiðja fyrir sig eigi sín veiðiskip. Þar er verið að hverfa frá þeirri eignaruppbyggingu og eignarstöðu sem hefur verið á íslenskum fiskiskipaflota á undanförnum áratugum. Ég tel það óheillaþróun. En með svipuðu kerfi og því sem við búum við núna verður sjálfsagt erfitt að hamla gegn því. Hver verksmiðja fyrir sig reynir að tryggja sér hráefni með því að kaupa fleiri og fleiri skip. Þá er það punktur nr. tvö sem stefnt skyldi að með kvótakerfinu. Það er að takmarka stærð fiskiskipastólsins. Þar hafa átt sér stað sömu hlutirnar og í sambandi við fiskstofnana eða þorskstofninn sem við erum aðallega að fjalla um. Í staðinn fyrir að flotinn átti að minnka hefur hann stækkað. Og ekki aðeins að hann hafi stækkað í rúmlestatölu, heldur hefur hann stækkað mjög mikið að afli og veiðigetu umfram þá rúmlestatölu sem gefin er upp og við getum hæglega séð t.d. í þeim góðu ritum sem Fiskifélag Íslands gefur út, Útveg og Ægi. Þannig fór um sjóferð þá. Ef þetta hefur verið gert til reynslu, að setja á þetta kerfi til að minnka flotann, þá hefur farið hér á annan veg. Þriðji punkturinn eða þátturinn um kostnað við sókn tengist vitaskuld þessum þætti, stærð flotans, og einnig hinu sem líka var verið að lofa í sambandi við kvótakerfið, að menn mundu ekki sækja eins stíft, það mundi ekki verða eins mikil kraftasókn. Staðreyndin er sú að skipin eru núna dýrari, olíufrekari og sóknin jafnvel harðari en nokkru sinni fyrr. Kostnaður hefur aukist á öllum stigum. Ef þetta hefði verið gert til reynslu, þá er hér einn þátturinn enn þá sem sýnir að varla er um annað að gera en hætta við þetta kerfi og reyna eitthvert annað. Og þá kemur fjórði þátturinn. Það eru gæði hráefnis. Það var mjög útlistað að það væri nokkurn veginn alveg gefið mál að þegar sjómenn fengju þetta kerfi mundu þeir fara að vanda sig í því að koma með verðmætan og dýran og góðan afla að landi. Þeir færu ekki að stunda þessa kraftasókn sem þeir höfðu viðhaft hér á árum áður.

Þetta er rétt hjá þér.

Þessu var haldið fram, já, ég er nú ekki að segja að menn hafi verið að halda öðru fram en þeir héldu fram, en eins og ég nefndi áðan í sambandi við kostnaðinn, er kraftasókn enn þá til staðar. Og einkarétturinn á aflasókninni hefur orðið til þess að menn hafa verið kærulausari gagnvart því að koma með góðan afla að landi vegna þess að þeir hafa vitað að þeir höfðu valdið og það var ekki hægt að láta aðra sinna þeirri aflasókn sem þeir höfðu á milli handanna. Til þess að staðfesta þetta ætla ég að leyfa mér að lesa hér úr plaggi frá einni af stofnunum sem heyra undir sjútvrn., þ.e. Ríkismati sjávarafurða, um þessa stöðu. Þar segir, með leyfi forseta, og þetta er eftir forstjóra þessarar stofnunar, Ríkismats sjávarafurða, Halldór Árnason. Þetta er leiðari í Fréttabréfi. Reyndar er það orðið rúmlega árs gamalt, frá 1988, en ég fullyrði það að þarna hafi orðið á mjög litlar breytingar. Leiðarinn heitir ,,Hráefni til fiskvinnslu. Fer gæðum þess hrakandi?`` Svo kemur lýsingin: ,,Að mati Jóhanns Þorsteinssonar, forstöðumanns gæðaeftirlits sjávarafurðadeildar Sambandsins, fer gæðum þess hráefnis hrakandi sem tekið er til vinnslu í frystihúsunum. Þetta kom fram í erindi sem hann flutti á vorráðstefnu Gæðastjórnunarfélags en helstu atriði þess eru birt hér í fréttabréfinu. Jóhann rakti orsakir þessa m.a. til þess að besta hráefnið færi út í gámum en það elsta og lakasta færi til vinnslu. Einnig taldi hann að þær vonir sem bundnar voru við ferskfiskmarkaðina hefðu brugðist þar sem þeir hefðu ekki orðið til að auka hráefnisgæðin. Dagmerkingum væri víða hætt og sjómenn hrærðu saman lifandi og blóðguðum, nýjum og gömlum fiski áður en selt væri á mörkuðunum því þannig teldu þeir sig fá hæsta meðalverðið.`` Þetta er lýsingin á stöðunni í Fréttabréfi Ríkismats sjávarafurða um hvernig þróunin hefur verið í sambandi við gæðin. Ef þetta var til reynslu, þessi þáttur, þá er hér sama niðurstaða. Reynslan segir okkur að það eigi að hverfa frá þessu kerfi. Nú hef ég nefnt þá fjóra punkta sem aðallega var rætt um þegar var verið að tíunda ágæti þessa kerfis og nauðsyn þess að lögfesta það. En fimmti punkturinn var alltaf með og hann er mikilsverður. Hann var það að þetta kerfi ætti að styrkja byggðirnar, sérstaklega landsbyggðina. Hver hefur reynslan orðið af því? Við þurfum ekki annað en hlusta á fréttir dag frá degi, heyra viðhorf fólks úti á landsbyggðinni. Það hnígur allt á sama veg. Þetta kerfi hefur orðið til þess að gera atvinnu- og framtíðarmöguleika byggðanna mikið ótryggari. Hvað eftir annað hafa vandamál komið upp í byggðum vegna þessa kerfis, vegna sölu skips, annaðhvort vegna þess að fyrirtæki fór á hausinn eins og kallað er eða skip var selt í burtu. Vandamál vegna kerfisins komu þá upp. Það var enginn réttur eftir í byggðinni til að halda uppi atvinnu og sækja fisk í sjó. Sé nokkurt kerfi á þann veg að það veiki byggðamynstrið í landinu, þá er það kvótakerfi á þann veg sem við höfum búið við á undanförnum árum. Og ef við eigum að fara eftir reynslunni þá eigum við að leggja þetta kerfi niður. Ég er í þeirri nefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar. Ég mun því ekki halda langa ræðu hér. Ég tel þó rétt að fara yfir a.m.k. þau atriði sem ég gerði fyrirvara um í ráðgjafarnefndinni. Einnig þá þætti sem þingflokkur Alþb. samþykkti að taka þyrfti tillit til þegar málið yrði til umfjöllunar í þinginu þegar þingflokkurinn samþykkti framlagningu þessa frv. Ég tel rétt að það komi fram einnig að þó ég sé mótfallinn aflamarkskerfi eins og hér er lagt til að verði áfram við lýði og ég telji að það eigi að taka upp ósköp svipað kerfi og við vorum hér með á árunum 1983, 1982 og 1981, svokallað skrapdagakerfi endurbætt og með ýmsum nýjum þáttum, þá fór ég inn í ráðgjafarnefndina vitandi vits um það að þar mundi vera meiri hluti fyrir því að halda áfram þessu aflamarkskerfi. Ég taldi mig því eiga að vinna þar fyrst og fremst út frá því sjónarmiði að reyna að leggja því lið að gera þetta kerfi sem nú á að lögfesta á einhvern hátt skárra en það kerfi sem við höfum búið við síðustu árin, það kerfi sem nú yrði lögfest yrði á einhvern hátt skárra en það kerfi sem við höfum búið við. Það er vitaskuld hálfgerður kratismi að falla frá sinni aðalskoðun og láta slag standa um það að reyna að lagfæra hlutina  Það má svo sem segja einmitt í sambandi við þennan þátt að menn leggja ofuráherslu á það, eftir að það liggur alveg ljóst fyrir að þetta kerfi hefur mistekist, ofuráherslu á það af einhverjum sérstökum ástæðum sem maður á erfitt með að skilja, að viðhalda þó kerfinu. Mér datt í hug þegar hv. 4. þm. Vestf. var að tala hér um isma, kommúnisma og fleira, að þetta væri kannski eitthvað í líkingu við það sem Castro er að reyna að gera núna á Kúbu. Þegar kommar vítt og breitt um heiminn eru að leggja til hliðar þetta kerfi sem þeir hafa reynt að hanga í, útlistað fyrir ýmsum að væri af hinu góða þó að flestir hafi vitað að það væri meira og minna mislukkað, þá skyldu menn rembast við það eins og rjúpan við staurinn að viðhalda röngu kerfi. Og ég held að það væri gott einmitt í sambandi við þetta að minna á það sem forseti Tékkóslóvakíu sagði við komuna hingað til landsins að í Tékkóslóvakíu þyrfti hann ekki að berjast við kommúnista. Þeir væru velkomnir til samstarfs við hann og hann byggist við því að þeir gætu orðið góðir liðsmenn við það að byggja upp í Tékkóslóvakíu. En það sem hann þyrfti að berjast gegn og fá þá til að berjast með sér gegn væri miðstýringarapparatið, hv. formaður sjútvn. Það var það ógnvald sem forseti Tékkóslóvakíu taldi hættulegast og þyrfti að sækja gegn og fjarlægja.  En þetta voru nokkrir punktar til að benda hv. þm. á það sem er hættulegast í þessu kerfi. Við horfum upp á það að við erum að missa þorskstofninn okkar niður og það er vitaskuld hættulegt og út á það verður hægt að réttlæta alls konar kjaraskerðingar og ýmsa þætti í þjóðfélaginu, minnkandi fé til vegamála og jafnvel engan flugvöll á Sauðárkróki o.s.frv. En ef við ætlum að telja okkur trú um það að við eigum að stjórna okkar þjóð með miðstýringarvaldi svipuðu því sem hér er verið að leggja til að verði framlengt, þá erum við á mikið hættulegri braut. Við vitum um og treystum á að við göngum aldrei það langt við ofveiði þorskstofnsins að innan stutts tíma undir góðri stjórn, þegar við hefðum horfið frá miðstýringunni, þá getum við byggt þann stofn upp aftur. En það verður erfiðara að lagfæra hugarfarið þegar menn eru búnir að ala sig upp við svipaðar kenningar og hér er verið að leggja til að samþykktar verði. Þá eru það athugasemdir mínar og bókun í ráðgjafarnefndinni þegar nefndin skilaði af sér til ráðherra. Hún hljóðar þannig, með leyfi forseta: ,,Í október sl. lagði vinnuhópur sem starfaði sl. sumar á vegum ráðgjafarnefndarinnar fram tillögur í formi frv. Tillögur þessar hafa síðan verið til umfjöllunar í nefndinni. Ekki hefur náðst allsherjar samkomulag í nefndinni um ýmis atriði í frumvarpsdrögunum. Um önnur atriði virðist vera fullt samkomulag, t.d. um afnám sóknarmarksins, veiðitímabil verði ekki miðað við almanaksárið og væntanleg lög verði ekki tímabundin. Mínir fyrirvarar við frumvarpsdrögin nú við lokaafgreiðslu í nefndinni eru aðallega við eftirtaldar greinar: 9. gr. um skerðingu botnfisksaflamagns vegna sérveiða, 10. gr. um álag og vigtun á fiski sem fluttur er óunninn á erlendan markað, 11. gr. og síðar í frumvarpsdrögunum um aflahlutdeild sem fylgir skipi við eigendaskipti og flutning milli byggða (sbr. tillögur Alþb. um sjávarútvegsstefnu og byggðakvóta) og við 17. og 18. gr. um eftirlit sjútvrn. um framkvæmd væntanlegra laga. Ég mun fylgja brtt. sem fram kunna að koma við frumvarpsdrögin við meðferð málsins á Alþingi og í ríkisstjórn telji ég þær til bóta.`` Í fyrsta lagi nefni ég hér að það eru þrír þættir sem virðist vera samkomulag um og þar er ég að lýsa yfir að ég telji þetta réttar breytingar. Það er í fyrsta lagi afnám sóknarmarksins. Ég tel að sóknarmarkið hafi verið frá upphafi ranglátt þegar það var við hliðina á aflamarkinu. Aftur á móti hefði kannski verið enn þá hagstæðara og skemmtilegra ef það hefði getað orðið á þann veg að við hefðum lagt aflamarkið alveg af og tekið bara upp sóknarmarkið. En það var ekki til umfjöllunar og ekki möguleiki á því að koma því til leiðar í þessari nefnd. Ég hef þegar sagt það að sóknarmarkið var í upphafi talið eitt af aðalatriðunum í grundvelli kvótalaganna en núna er það eitt af höfuðmeinsemdunum. Höfuðmeinsemdin skapast af því að það gerir kerfið teygjanlegt, gerir erfiðara um vik að stjórna heildaraflamarkinu og það er ranglátt að hafa sóknarmark við hliðina á aflamarki þar sem sóknarmarksskipið hefur meiri möguleika við vissar aðstæður en hinn sem er bundinn aflamarkinu þannig að ég tel þetta vera lagfæringu á kerfinu. Um annað atriðið, veiðitímabil verði ekki miðað við almanaksárið. Vitaskuld er þetta að mörgu leyti aukaatriði en þetta er svolítið skemmtilegt og broslegt að færa áramótin eins og þegar var talað um að Castro ætlaði að færa til jólin eða jafnvel gerði hann það. En það kom fram ákveðin ósk frá Fiskifélaginu, fiskifélagsfulltrúum um það að miðað yrði við 1. sept. Ég er á því að meðan við búum við þetta kerfi þá sé þetta hagstæðari tími til þess að skipta árinu miðað við reynslu undanfarinna ára. Við óttumst að aflinn verði enn frekar lítill hjá okkur og að flest veiðiskipin verði búin að veiða kvótann kannski einum, tveimur mánuðum fyrir árslok. Það er að mörgu leyti hagstæðara að láta það tímabil lenda á sumarmánuðunum ágúst--júlí en það komi á tímabilinu nóvember--desember. Og svo var þriðji punkturinn um að lögin verði ekki tímabundin. Ég er með þveröfuga skoðun á þessu atriði en hv. 4. þm. Vestf. Ég tel að fyrir okkur sem erum andstæðir þessu kerfi sé það að samþykkja ótímabundin lög mikið betra. Með því að samþykkja ótímabundin lög, öfugt við það sem við höfum gert núna undanfarið, til þriggja ára, það átti reyndar að pína í gegn hér fimm ára tímabil síðast, þá höfum við möguleika strax á morgun, ef eitthvað breytist og upplýsist, að breyta þessum lögum. Aftur á móti ef við erum með tveggja eða þriggja ára lög þá stöndum við frammi fyrir þeim vanda að það verði túlkað sem svo, þannig hefur þetta verið túlkað undanfarið, að það sé verið að samþykkja lög fyrir þetta ákveðna, bundna tímabil. Núna treysta menn sér ekki til þess að breyta sóknarmarkinu vegna þessa. Við síðustu áramót og jafnvel við áramótin 1988--1989 hefðu kvótamennirnir gjarnan viljað breyta en þeir treystu sér ekki til þess vegna þess að þeir líta svo á að með því að hafa samþykkt þriggja ára lög séu þeir að segja við viðkomandi: Lögin áttu að gilda í þrjú ár.

Það er alltaf hægt að breyta lögum, hvort sem þau gilda til ákveðins tíma eða ekki.

Alveg rétt, hv. þm. Þetta vita náttúrlega flestir, en menn líta mismunandi á hlutina og það er ekki nokkur vafi --- ég endurtek það --- það er ekki nokkur vafi að ef kvótamennirnir hefðu litið svo á að hægt væri að breyta þessum þriggja ára lögum sem við búum við núna hefðu þeir flutt brtt. við lögin. Þeir treystu sér hins vegar ekki til þess vegna þess að þeir líta svo á að þetta séu þriggja ára lög sem menn geti gengið út frá að gildi þetta ákveðna tímabil. Ótímabundin lög gefa okkur fyrirheit um það og möguleika á því að breyta þessum lögum og hver og einn þingmaður á mikið auðveldara með og léttara með að koma með breytingar við lög sem eru ótímabundin, hvenær sem er á þinginu, en það að fara að koma með breytingar við lög sem eru tímabundin. Mín afstaða og meðmæli með þessum þætti byggist á þeirri skoðun að ég tel að framtíðarmöguleikarnir, á því að breyta, séu betri við það að hafa lögin ótímabundin heldur en að hafa þau tímabundin. Það hefði ábyggilega verið sótt eftir því núna við samþykkt þessara laga að ef þau væru ekki ótímabundin væru það, eins og sumir háskólamennirnir hafa verið að tala um, fimmtán ár, tíu ár, og það er nú líkast til nokkur önnur aðstaða, að búa við það að geta hafið umræðu hér strax á vordögum um breytingar, hv. þm., á þessum lögum, daginn eftir að þau hafa verið samþykkt eða svo gott sem. Jæja. Um fyrirvara mína um það sem ég tel að þyrfti að breyta í frv.: Það er í fyrsta lagi 9. gr. þar sem rætt er um skerðingu botnfisksaflamarks vegna sérveiða. Í þessari grein er lagt til að hægt verði að skerða bolfisksaflamarkið vegna sérveiða, t.d. vegna loðnuveiða, ef loðnuveiðarnar brygðust. Það yrði 20% aflaskerðing eða verðskerðing. Mér finnst alveg fráleitt að hægt sé að festa það í lög að sérveiðiskipin geti gengið inn á aflamark bolfisksflotans ef eitthvað sérstakt kemur upp á hjá þeim, t.d. eins og aflabrestur sem gæti alltaf komið fyrir hjá loðnuskipunum vegna þess að loðnan er nú sá fiskurinn sem lifir hvað styst sem við göngum í veiði í. Það má alltaf búast við því að þar í komi aflabrestsár. En að allur þessi floti geti þá gengið inn í bolfisksaflahlutinn og skert hann. Ég er alveg mótfallinn þessu og tel þetta mjög mikil rangindi. Ef loðnuflotinn eða annar sérveiðifloti vill koma sér upp aflatryggingarkerfi eiga þeir að gera það af eigin rammleik, t.d. eins og loðnuflotinn, með því að byggja upp aflatryggingarsjóð, verksmiðjurnar og skipin, og taka á móti skakkafalli með greiðslu úr sínum eigin sjóði en ekki að sækja það yfir í þorskstofninn eða bolfiskinn. Þetta finnst mér mjög nauðsynlegt að hv. þingdeild og hv. sjútvn. taki mjög vel til athugunar, að fella þetta atriði burtu. Þá er um álag og vigtun á fiski sem fluttur er óunninn á erlendan markað. Í nefndinni urðu miklar umræður um þennan þátt, ég vil ekki segja að um þetta hafi verið deilur í lokin, menn náðu nálægt því samkomulagi um það að álag væri 20% og 15% í sambandi við gámafiskinn, en menn náðu ekki landi í sambandi við vigtunina og sumir hverjir efuðust þó nokkuð mikið um að hægt væri að koma því í kring að afli sem væri fluttur út ferskur í gámum væri vigtaður. Ég er á þeirri skoðun að það sé algjört ranglæti að gera það ekki. Ég er á þeirri skoðun að það sé ekki miklum erfiðleikum háð að koma því í kring. Afla sem landað er til fiskvinnslustöðva hér heima, það er skylda að vigta þar hvern ugga eftir ákveðnum reglum á hafnarvog, en að gefa einhverja undanþágu á því að afli sem er seldur til erlendra fiskvinnslustöðva sé ekki vigtaður fyrr en hann kemur á erlenda grund og þá með ýmsum vafasömum aðferðum, það finnst mér alveg fráleitt. Alveg fráleitt. Og þá er það 11. gr., og víðar, um aflahlutdeild sem fylgi skipi við eigendaskipti og flutning á milli byggða. Í frv. er þetta á þann veg að aflahlutdeildin fylgir skipi án nokkurra kvaða. Eins og frv. er núna er mjög auðvelt að kaupa upp trilluflotann, færa hann allan yfir á togara eða á hvern annan veg. Ég efast um að trillumennirnir fari nokkurn tíma að kaupa upp togarana. Hætt er því við að þróunin verði á þann veg ef frv. verður samþykkt í þeirri mynd sem það er, að hægt sé að framselja aflaréttinn til frambúðar, verði ekki langur tími liðinn þar til þær verða ekki margar eftir trillurnar vítt og breitt um landið sem bundnar eru við kvóta. Á sama máta hefur sú þróun átt sér stað á undanförnum árum að togararnir hafa verið að kaupa upp bátaflotann, togaraflotinn hefur verið að stækka, sem ég lít á að sé mjög óhagstæð þróun, þróun sem er svipuð og hefur átt sér stað í Noregi, þ.e. að togararnir af Vesturlandinu í Noregi hafa meira og minna lagt undir sig aflamöguleika norska bátaflotans. Útkoman er að verða sú, sem við vitum um, að þorskstofninn við Noreg er hruninn, kannski af fleiri ástæðum en þeim að togaraflotinn þar hefur stækkað, en m.a. vegna þeirrar þróunar sem er nákvæmlega sama þróun og hefur verið hér. Ég ætla nú aðeins, þegar ég nefni Noreg, að minna á það í sambandi við umræður um þessa stefnu að á fyrri árunum --- a.m.k. 1984, ég held 1983 líka, --- var sóttur til Noregs höfðingi einn mikill til þess að segja okkur hvernig við ættum að stjórna fiskveiðunum, Íslendingur sem hafði fengið embætti við, ja, ég held það hafi verið við háskóla í Bergen og var talinn hinn mesti fræðingur í þeim málum. Það var talið alveg nauðsynlegt að við fengjum að heyra þær kenningar sem uppi voru í Noregi um það hvernig átti að stjórna fiskveiðum. Ég hef ekki heyrt þennan ágæta mann nefndan núna upp á síðkastið enda eru fréttirnar frá Noregi á þann veg að þær eru kannski ekki alveg til fyrirmyndar fyrir okkur. Reynslan þaðan er kannski ekki góð, en sem betur fer hefur verið tekið mark á reynslunni í þessu tilfelli. Við erum hætt í ráðgjafarnefnd og umræðu um þessi mál að fá þennan leiðbeinanda til þess að segja okkur fyrir verkum um það hvernig við eigum að stjórna okkar fiskveiðum. Og menn eru líka hættir að tala um Nýja-Sjáland sem fyrirmynd okkar í því hvernig við eigum að stjórna fiskveiðum. Þá nefni ég það að ég hafi fyrirvara við 17. og 18. gr. frv. Það eru aðalmiðstýringargreinarnar í frv., endahnúturinn á miðstýringuna. Í frv. er lagt til í upphafi að sjútvrh. verði falið að ákveða hvað megi fiska mikið. Honum er stjórnsýslulega falið að undirbúa lögin og hann hefur lagt hér fram frv. að lögum. Síðan býr hann til reglugerðir.  Ég sé ekki ástæðu til að telja hérna upp allt það sem ráðherra getur ákvarðað, en svona aðeins til að sýna þingmönnum hvar stendur í frv. að ráðherra skuli ákvarða þetta eða hitt get ég sýnt þeim gulu strikin þar sem ég hef undirstrikað. Hér er dálítið af gulu. Alls staðar er sagt: Ráðherra getur gert þetta og ráðherra getur gert hitt. Það er dálítið mikið af því hérna. Sem sagt, vald ráðherra yfir þessari atvinnugrein er algjört. Síðan kemur að 17. og 18. gr. sem ég gerði ákveðinn fyrirvara við. Þær eru um eftirlit ráðuneytisins á þessum ákvörðunum öllum saman. Það er alveg sérstakt í íslenskri stjórnsýslu, og jafnvel þótt víðar væri leitað, að það sé sami eftirlitsaðili og sá aðili sem ákveður einhverja sérstaka framkvæmd. Hvergi í kerfinu, ekki í skattakerfinu, né neins staðar, eru það ráðuneytin sjálf sem annast þessa hluti, heldur eru það stofnanir sem eru óháðar ráðuneytunum og eru ekki undir beinni pólitískri stjórn. Það þarf ekki að leita til sömu aðila um kærur í sambandi við skatt og þeirra sem ákvarða skattinn og það eru aðrir aðilar en ráðuneytið sem sjá um innheimtu skattsins. Það eru sjálfstæðar stofnanir og þannig er talið að þetta eigi að vera þar sem er svona óvilhallt réttarfarskerfi. Ég legg þess vegna til að 17. gr. verði felld niður og við það að hún verður felld niður þarf að koma á fót sérstakri stofnun, óháðri ráðuneytinu, sem annist þennan þátt. Ég gæti vel hugsað mér að það væri stofnun eins og Fiskifélag Íslands eða hver önnur stofnun á svipuðum grunni. Þetta eru mínir fyrirvarar. Þingflokkur minn er með nokkuð ákveðnari og harðari fyrirvara í sambandi við þetta og ætla ég aðeins að fara yfir þann þátt og, með leyfi forseta, lesa tilkynningu frá þingflokki Alþb. sem send var hæstv. ríkisstjórn áður en það frv. sem hér er til umræðu var lagt fram, og Alþb. hefur samþykkt framlagningu frv. út frá þessari tilkynningu. Þessi tilkynning er þannig: ,,Þingflokkur Alþb. tekur undir bókun Skúla Alexanderssonar í ráðgjafarnefnd um mótun fiskveiðistefnu varðandi tillögur að frv. um fiskveiðistjórn. Jafnframt vill þingflokkurinn benda sérstaklega á eftirfarandi atriði: 1. Að athugað verði hvort nauðsynlegt er að útfæra betur í lögunum það grundvallaratriði þeirra, sbr. 1. gr., að tímabundinn og takmarkaður afnotaréttur myndi aldrei einstaklingsbundna og stjórnarskrárvarða eign. 2. Að í lögunum verði ákvæði sem draga úr útflutningi á óunnum fiski. 3. Að gætt verði byggðasjónarmiða og vísast í því sambandi til stefnuyfirlýsingar sem samþykkt var á síðasta landsfundi flokksins. 4. Sett verði ákvæði í lögin sem girða fyrir röskun stærðarhlutfalla milli smábáta og báta og báta og togaraflota. 5. Þá telur þingflokkurinn að sjávarútvegsráðuneytið eigi hvorki að annast eftirlit með framkvæmd laganna né að úrskurða vegna brota á þeim.`` Þá var einnig um það rætt í þingflokki Alþb., þó það sé ekki nefnt hér í þessum punktum, að þingflokkurinn væri mótfallinn því að nokkrar sérstakar kvaðir og bönn væru sett á veiði smábáta undir sex rúmlestum. Þá segir þingflokkurinn og: ,,Þingflokkurinn samþykkir að frumvarpsdrögin, eins og þeim var skilað frá ráðgjafarnefndinni, með öllum fyrirvörum og bókunum, verði lögð fram á Alþingi. Þingmenn Alþýðubandalagsins áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja breytingarttillögum og munu síðan meta afstöðu sína til samþykktar frv. á Alþingi þegar fyrir liggur við afgreiðslu málsins hverjar af athugasemdum þingflokksins ná fram að ganga. --- 12. febr. 1990.`` Eins og hv. þm. heyra er þessi tilkynning að mörgu leyti í svipuðum anda og fyrirvari minn þegar frumvarpsdrögin voru afgreidd úr ráðgjafarnefndinni. Þó eru ákveðin atriði sem þingflokkurinn leggur aukna áherslu á. Það er í fyrsta lagi að afnotaréttur samkvæmt kvóta myndi aldrei einstaklingsbundna né stjórnarskrárvarða eign. Hæstv. sjútvrh. undirstrikaði þetta í framsöguræðu sinni, að hann liti svo á að það gerðist ekki með frv., ef að lögum yrði. Þennan þátt vil ég alveg sérstaklega undirstrika. Það hljóta að verða grundvallaratriði að kvótaúthlutun, þótt hún eigi sér stað ár eftir ár og með ótímabundnum lögum, myndi aldrei einstaklingsbundinn afnotarétt af fiskimiðum okkar landsmanna. Í öðru lagi er það fimmti liðurinn þar sem segir í tilkynningu þingflokksins: ,,Þá telur þingflokkurinn að sjútvrn. eigi hvorki að annast eftirlit með framkvæmd laganna né úrskurða vegna brota á þeim.`` Þarna er bætt við. Ég benti á eftirlitsþátt ráðuneytisins og tel það grundvallaratriði að ráðuneytið komi þar hvergi nærri, en þingflokkurinn bendir einnig á að ráðuneytið skuli ekki koma að úrskurði í þessum málum. Ég tek undir þessa stefnu flokksins, en þó tel ég eftirlits- og rannsóknarþáttinn höfuðatriði. Ég get að vissu leyti fallist á það að einhver stofnun sé búin til í ráðuneytinu til að úrskurða, en að ráðuneytið sjálft skuli vera eftirlits- og rannsóknaraðili á þeim lögum og reglugerðum sem það samþykkir og almenningur á að fara eftir er alveg fráleitt að mínu mati. Hitt er líka rangt, en af tvennu illu er þó betra að búa við úrskurðinn en það að þeir séu líka rannsóknaraðilinn í málinu. Vitaskuld eiga þessir þættir alls ekki heima í fagráðuneyti, hvorugur þátturinn. Ég hef orðið heldur langorðari en ég ætlaði. Ég gaf hér loforð í ræðustólnum áðan að ég mundi ekki ljúka ræðu minni fyrr en hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson væri kominn aftur í salinn. Ekki sé ég hann hér og verð því að halda þessu eitthvað áfram ef ég á að standa við það loforð, og síst af öllu vil ég ganga bak orða minna hér.  því að hann treysti á það. Það er náttúrlega hægt að fitja upp á ýmsum þáttum í sambandi við þessi mál, t.d. það sem er að gerast í dag og menn eru í nokkrum vandræðum með í Verðlagsráði sjávarútvegsins. Þar er mér sagt að vandamálin séu á þann veg að það sé gert að kröfu að úthlutun gámasöluleyfa verði flutt úr utanríkisviðskiptaráðuneytinu yfir til sjútvrn. Maður hefur svo sem heyrt þetta fyrr, en ég hef alltaf litið á þetta sem pínulítið grín, að ráðherrar væru þarna fyrst og fremst að togast á, láta almenning sjá það að þeir væru ekki alltaf sammála um hvað þeir væru að gera, heldur þyrfti að hafa eitthvert leikbrúðustand í gangi. Að bæta nú við völd sjútvrn., að það fái einnig að hafa í höndum úthlutun gámaútflutningsins, efast ég um að sé af hinu rétta nema sjútvrn. tæki sig nú til og losaði sig við eitthvað af þeim völdum og ráðum sem það hefur nú milli handanna. En meðan ástandið er eins og það er í dag, og enn þá eigum við nokkurra mánaða tíma eftir undir kvótalögunum frá 1987, finnst mér alveg ástæðulaust af sjútvrn. að sækjast eftir meiru en það hefur. Hitt er náttúrlega alveg nauðsynlegt að aðilar eins og fulltrúar frá Verkamannasambandinu, fulltrúar frá sveitarfélögum, fái að fylgjast með þessari úthlutun 

Það er í utanrrn.

Það er viðskiptautanríkisráðuneytið. Þannig er það. Það finnst mér svolítið sérstakt. Ekki er úr vegi að nefna aðeins, meðan beðið er eftir hv. þm., þegar verið er að takast á um fiskverð, hvaða áhrif kvótinn hefur á fiskverðið. Hvað skyldi hver útgerðarmaður þurfa að fiska mikið á móti verðmæti kvótans sem er bundið í skipinu hans? Hann þarf að fiska nokkuð mikið. Það verður að setja þessi dæmi upp á þann veg að hann geti selt kvótann sem hann ræður yfir fyrir 100 kr. kg --- þannig var það fyrir áramótin, er sjálfsagt komið í 110--115 kr. núna. Þetta fjármagn þarf hann að vaxta. Það þarf að vera með bæði lánskjaravísitölu og eðlilegum vöxtum. Ég hef nú fengið upplýsingar um það að hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson er ekki næstur á mælendaskrá. Þess vegna mun ég nú mælast til þess eindregið við næsta ræðumann sem tekur við á eftir, þegar ég fer hér úr ræðustól, að taka við þessu loforði mínu að halda áfram ræðu sinni þar til Guðmundur H. Garðarsson mætir til ræðuhaldsins. Ég undirstrika það svo að ég legg mikla áherslu á að frv. verði vel skoðað í sjávarútvegsnefndum og menn leggi sig fram í því að laga það og breyta því ef ekki næst meiri hluti fyrir því að falla alveg frá kvótastefnunni sem er þó höfuðatriðið fyrir sjávarútveg á Íslandi á næstu árum. Og vitaskuld alla efnahagsstefnu Íslendinga.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegur forseti. Ég neita að taka við þeim arfi sem hv. 4. þm. Vesturl. lét mér hér í té. Ég hafði ekki hugsað mér að tala mjög lengi að þessu sinni. Það er ekki ýkja langt síðan við áttum hér langa daga við að ræða það mál sem hér er til umræðu aftur. Nú eins og þá eru sjónarmið ólík og skoðanir skiptar, enda er fiskveiðistefnan það mál sem skiptir alla þjóðina mjög miklu máli þannig að hagsmunaaðilar eru mjög margir. Það kemur ekki síst í ljós í þeim mörgu nefndarálitum og bókunum sem fylgja þeim drögum að frv. sem nefndin sendi frá sér nú í lok janúar. Mér er þó kunnugt um að ráðuneytismenn lögðu á það áherslu í störfum nefndarinnar að reyna að samræma sjónarmið en svo virðist sem línan hafi þó verið dregin í átt til útgerðarmanna. Ég hlýt að byrja á því að lýsa yfir vonbrigðum okkar kvennalistakvenna með að ekki skuli hafa skilað sér inn í frv. öll umræðan um nauðsyn þess að gera byggðasjónarmiðum hærra undir höfði og taka tillit til fiskvinnslunnar. Við umfjöllun um fiskveiðistefnuna fyrir rúmum tveimur árum fluttum við kvennalistakonur fjölmargar brtt. Meginefni þeirra var að við vildum taka tillit til byggðasjónarmiða með því að úthluta veiðiheimildum til byggðarlaga en ekki einstakra skipa eins og nú er gert og lagt er til að gert verði áfram verði frv. að lögum eins og það liggur fyrir. Við lögðum til gjörbreytta skipan mála sem við þá kynntum á fundum með hagsmunaaðilum í greininni og einnig við umræðu hér á Alþingi með mörgum brtt. sem við lögðum fram við frv. ríkisstjórnarinnar á þeim tíma. Þær fengu litlar undirtektir þá en við höfum reyndar komist að því síðar, og ekki síst á ferðum okkar um landið nú á síðasta ári þegar við heimsóttum fjölmarga vinnustaði, ekki síst fiskvinnsluhúsin, að hugmyndir okkar eiga hljómgrunn víða meðal fólks sem vinnur í fiskvinnslunni. Á fjölmörgum stöðum sem byggja tilveru sína á sjávarútvegi horfa menn nú með kvíðablandinni eftirvæntingu til þeirrar lagasetningar sem mun væntanlega taka gildi á næstu mánuðum. Þessir staðir eiga allt sitt undir því að atvinnan í landi sé ekki síður lögð til grundvallar en hagsmunir þeirra sem veiðarnar stunda, en það er einmitt rauði þráðurinn í okkar hugmyndum. Ég ætla að fara hér nokkrum orðum um þessar tillögur okkar. Við vildum að árlegur heildarafli yrði eftir sem áður ákveðinn af sjútvrh. að fengnum tillögum Hafrannsóknastofnunar. 80% hans yrði síðan skipt milli byggðarlaga með hliðsjón af lönduðum afla síðustu fimm ára en 20% heildaraflans skyldu hins vegar renna í sérstakan sameiginlegan sjóð, veiðileyfasjóð, og vera til sölu, leigu eða til sérstakrar ráðstöfunar til byggðarlaga. Tekjum af sölu eða leigu veiðileyfa yrði síðan varið til rannsókna og fræðslu í sjávarútvegi og jafnvel til verðlauna fyrir sérstaka frammistöðu við nýtingu og meðferð aflans eða fyrir lofsverðan aðbúnað starfsfólks. Með þessu vildum við draga úr miðstýringu og ofstjórn og gera byggðasjónarmiðum hærra undir höfði, stuðla að eflingu rannsókna og fræðslu og hvetja til meiri nýtingar og bættrar meðferðar aflans og betri aðbúnaðar starfsfólks. Segja má, eins og ég reyndar minntist á áðan, að tillögur okkar hafi fallið í fremur grýttan jarðveg meðal svokallaðra hagsmunaaðila í útgerð --- ég vil reyndar undirstrika það að ég lít á alla þjóðina sem hagsmunaaðila í þessu máli --- og sömuleiðis meðal ráðuneytismanna. Á þeim rúmum tveimur árum sem lögin hafa verið í gildi hefur margt breyst. Staða margra sjávarplássa hefur versnað, einmitt vegna fiskveiðistefnunnar. Vinnustaðaheimsóknir okkar víða um land á sl. ári styrktu svo sannarlega trú okkar á gildi þessara tillagna og tel ég þess vegna að þær séu enn í fullu gildi og munum við því væntanlega laga þær að því frv. sem hér liggur fyrir og freista þess að ná fram þeim breytingum sem við höfum áður lagt til. Varðandi hug okkar til frv. sem við nú ræðum í heild sinni vil ég undirstrika nokkur atriði sem fulltrúi Kvennalistans í nefndinni sem undirbjó drögin að frv. gerði athugasemdir við í áliti sínu. Byrja ég þá fyrst á því að vitna til 1. gr. frv. þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar. Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu.`` Væntanlega geta allir samþykkt að þetta eru þau markmið sem okkur ber að stefna að. Auk þeirra má auðvitað nefna atriði eins og betri kjör, aðbúnað og öryggi þeirra sem starfa í sjávarútvegi. Við teljum þessa yfirlýsingu í 1. gr. frv., um þjóðareign, hins vegar í algjörri mótsögn við það sem á eftir kemur. Veiðiheimildum er enn sem fyrr úthlutað beint til einstaklinga og útgerðarfélaga sem geta ráðskast með þær í eiginhagsmunaskyni. Jafnvel virðist einhver ótti innan ríkisstjórnarinnar um að hagsmunaaðilar í útgerð líti á þetta sem stjórnarskrárvarða eign sína eins og fram kemur í grg. með frv. Ekki er tekið tillit til hagsmuna fiskvinnslufólks og byggðasjónarmiða gætir hvergi þrátt fyrir vaxandi fylgi við þau sjónarmið innan nefndarinnar sem vann að mótun frumvarpsdraganna. Þetta er meginmál og þrátt fyrir þá staðreynd að nokkur atriði hafa verið færð til betri vegar í frv. getum við ekki samþykkt það eins og það nú liggur fyrir. Ég vil benda á þau atriði sem við teljum að hér hafi verið færð til betri vegar. Vil ég þar sérstaklega nefna breytt mörk fiskveiðiársins sem við teljum og sjáum augljósa kosti við að geti leitt til hagræðingar og hagkvæmni í vinnslunni, tekið kúfinn af aflatoppum að sumrinu og hamlað gegn atvinnuleysi á síðustu mánuðum ársins. Þá vil ég einnig nefna afnám sóknarmarksins sem við teljum vera til bóta. Við viðurkenndum það reyndar frá upphafi árið 1985 þegar kvótafrv. fyrst var samþykkt að kvótastjórn væri nauðsynleg og við studdum það frv. þá vegna þess að við sáum ekki aðra leið betri. Á þeim árum sem liðin eru síðan teljum við ýmsa galla hafa komið í ljós og einmitt í ljósi þess lögðum við fram ítarlegar brtt. hér um áramótin 1987/1988 þar sem meginefni þeirra er, eins og fram hefur komið, að við teljum affarasælast að úthluta hlutdeild í veiðiheimildum til byggðarlaga. Þá höfum við alla tíð lagt áherslu á nauðsyn þess að efla rannsóknir á auðlindinni og við teljum eðlilegt að ef umhverfisráðuneyti verður stofnað hér á landi verði Hafrannsóknastofnun í framtíðinni ein af þeim stofnunum sem settar verða undir umhverfisráðuneyti. Auk þess teljum við nauðsynlegt að huga enn frekar að gæðum en nú er gert, að bæta nýtingu sjávarafla, auka úrvinnslu sjávarafurða, vöruþróun og markaðsrannsóknir. Við höfnum því algjörlega að íslensk útgerð haldi uppi erlendri fiskvinnslu á okkar eigin kostnað. Við verðum að tryggja okkar eigin vinnslu nægilegt hráefni, fyrst og fremst til að tryggja atvinnu fiskvinnslufólks. Einnig er nægilegt hráefni forsenda þess að unnt sé að auka fullvinnslu sjávarfurða, bæta nýtingu og auka verðmæti aflans. Við teljum þó rétt að leyfa takmarkaðan útflutning á ísfiski, en um það þurfa að gilda skýrar reglur. Á þeirri tækniöld sem við nú lifum á er vel framkvæmanlegt að fylgjast með því hvort menn nýta erlenda ísfiskmarkaðinn skynsamlega og því sjálfsagt að nota útflutning ásamt aflamiðlun innan lands til að taka kúfinn af aflatoppum. Við teljum það ákvæði sem fram kemur í frv. um vigtun sjávarafla vera spor í rétta átt en hefðum þó viljað ganga lengra og gera skylt að vigta allan afla innan lands. Um þann afla sem seldur er erlendis án viðkomu í íslenskri höfn mætti notast við þær reglur sem nú eru í gildi um kvótaskerðingu að því tilskildu að eftirlit erlendis verði í samræmi við kröfur hér á landi. Rauði þráðurinn í þessum frumvarpsdrögum, eins og í núgildandi lögum, er sú ofuráhersla sem lögð er á yfirráð sjútvrn. og sjútvrh. á öllum stigum í stjórn fiskveiða og eftirliti. Þrátt fyrir áherslur okkar í Kvennalistanum á aukna valddreifingu viðurkennum við þó að viss nauðsyn er á miðstýringu í þessari atvinnugrein, einkum með tilliti til þeirra heildarhagsmuna sem um er að ræða þar sem, eins og segir í 1. gr. frv., umrædd auðlind er sameign íslensku þjóðarinnar. Við teljum þó að öllu megi nú ofgera. Við höfum komið auga á nokkur ráð til að draga úr miðstýringu. Má þar sem dæmi nefna hugmynd okkar um að flytja Hafrannsóknastofnun undir umhverfisráðuneytið. Auk þess teljum við ástæðu til að íhuga vel leiðir til að flytja eftirlitsþáttinn frá ráðuneytinu til annarra aðila, t.d. Fiskifélags Íslands eða umhverfisráðuneytis. Þó mundi þyngst vega til að ná aukinni valddreifingu breytt tilhögun við úthlutun veiðiheimilda. Þess vegna teljum við að enn séu tillögur okkar í fullu gildi. Við viljum rjúfa það óeðlilega samband sem við teljum nú vera milli skips og veiðiheimilda og teljum eðlilegra að úthluta veiðiheimildum til byggðarlaga. Með því móti væru hagsmunir þeirra og fólksins sem þar starfar í sjávarútvegi best tryggðir auk þess sem sú tilhögun mundi draga úr þeirri óhóflegu miðstýringu sem nú er fyrir hendi. Reynslan hefur sannað réttmæti þessara sjónarmiða og flestir annmarkar núgildandi tilhögunar sem bent var á eru komnir fram. Þrátt fyrir þetta og þrátt fyrir vaxandi skilning og stuðning við áðurnefndar hugmyndir, m.a. í kvótanefndinni, er ekkert sem getur tryggt hag byggðarlaga. Því sjáum við okkur ekki fært að styðja þetta frv. eins og það nú lítur út og við munum, eins og ég gat um áðan, freista þess að gera okkar brtt. miðað við frv. eins og það hér liggur frammi. Ég minntist hér á að nokkur atriði hefðu verið til bóta og hefði e.t.v. átt að bæta fleiri við. Ég talaði um afnám sóknarmarksins og fiskveiðiárið. Einnig er talað um opinbera tilkynningarskyldu við sölu á fiskiskipum og ætti það að geta orðið til bóta. En svo er auðvitað spurningin hvort viðkomandi byggðarlög hafi það fjármagn sem til þarf til að kaupa fiskiskipin. Síðan er það einnig til bóta að álag er hækkað vegna útflutnings úr 15% upp í 20%, en við teljum þó eins og fram hefur komið í máli mínu að betra hefði verið að taka upp vigtunarskylduna. Þrátt fyrir að hér sé hægt að finna nokkur atriði sem við teljum tvímælalaust til bóta stendur eftir að við teljum með öllu óverjandi að úthluta aflaheimildum með þeim hætti sem hér er lagt til og leggjum enn þunga áherslu á byggðakvótann. Staðfesting á réttmæti þeirra hugmynda okkar kemur fram í greinargerð með frv. og það er í raun og veru í fyrsta skipti sem ég sé viðurkenningu á þessu vandamáli koma frá sjútvrn. Ekki veit ég hvort hugur fylgir máli eða hvort þar er einungis verið að friða þá fjölmörgu sem taka undir þessi sjónarmið. En í greinargerð með frv. segir, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt frv. er ekki gert ráð fyrir neins konar bindingu aflahlutdeildar við byggðarlög eða landssvæði en við það miðað að Byggðastofnun eða önnur stjórnvöld geti á hverjum tíma gripið til þeirra fjárhagsráðstafana er þurfa þykir til að hafa áhrif á byggðaþróun.`` Þykir mér þessi málsgrein nokkuð loðin og óljós og get ekki séð hvernig á að fara að því að framkvæma hana með heildarhagsmuni að leiðarljósi. Það mætti ræða ýmislegt fleira tengt sjávarútveginum og þá ekki síst atvinnumálin og það atvinnuleysi sem víða hefur því miður gert vart við sig, ýmist vegna þess að fiskiskipin hafa siglt með aflann og hráefni hefur skort eða hráefni hefur hreinlega skort vegna þess að skip hafa verð seld burt úr byggðarlögum. Það er ljóst að alls staðar er gríðarlegt vinnuálag í fiskvinnslunni og fólkið keyrt áfram af miskunnarleysi bónuskerfis í einhverri mynd. Áreiðanlega er óvíða annars staðar en í fiskvinnsluhúsum jafnrækilega unnið fyrir hverri krónu í launaumslaginu. Maður hlýtur að spyrja hverjum það sé í hag að ganga svo nærri starfsorku og heilsu þess fólks sem vinnur úr sjávaraflanum. Fá störf eru eins streituvaldandi og fiskvinnslustörf og óvíða eru atvinnusjúkdómar jafntíðir. Þeir sem semja um kjörin sjá hins vegar yfirleitt ekki önnur ráð til að bæta launakjörin en að pína upp hraðann og vinnuframlagið og spurning er hvenær það ranglæti verður leiðrétt. Ég hafði ekki hugsað mér að hafa hér langt mál þar sem ég á sæti í hv. sjútvn. og mun fá tækifæri þar til að fjalla nánar um þetta mál í einstökum atriðum. En ég vil aðeins minna á að við umræðu um fiskveiðistefnuna fyrir tveimur árum fór eins og reyndar oft áður um jól og áramót. Við lentum í mikilli tímaþröng og vorum hér fyrstu dagana eftir áramótin. Það komu upp ýmsar hugmyndir og vangaveltur í umræðunni en það náðist einhvern veginn aldrei það svigrúm sem ég hefði talið nauðsynlegt til að skoða þær hugmyndir betur og gera tilraun til að útfæra þær. Í þeirri nefnd sem tók þátt í undirbúningi þessa frv. hafa vissulega komið fram margar mismunandi hugmyndir og skoðanir og einnig hér í umræðunni. Þó fáir hafi talað það sem af er í dag hafa komið fram ólík sjónarmið og eiga e.t.v. eftir að koma fleiri. Það hlýtur því að vera meginverkefni sjútvn. á næstu vikum að reyna að vinna úr þessum hugmyndum og gera einhverjar þær breytingar sem fleiri geti sætt sig við. Ég held að við verðum að reyna að líta á allar hugmyndir og reyna að útfæra þær á einhvern hátt því að við erum að fjalla um hagsmuni rúmlega 250 þúsund manns í þessu landi.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Ég hafði ekki, frekar en hv. 6. þm. Vesturl., tekið að mér það hlutverk að hlaupa í skarðið fyrir hv. 4. þm. Vesturl. sem ætlaði að vera hér í ræðustóli þangað til hv. 14. þm. Reykv. gæti komið aftur í deildina til þess að hefja sína ræðu, en hann mun vera næstur á mælendaskrá að því er mér skilst. En það verður svo að vera. Ég ætlaði ekki að setja hér á langa ræðu en get ekki stillt mig. Ég á ekki sæti í sjútvn. og hef því ekki tækifæri til að koma með þær athugasemdir sem mig langar til að gera hér, sérstaklega við eitt atriði þessa frv. Ég vil byrja á því að taka undir það sem komið hefur fram í máli þeirra sem hafa talað, bæði hv. 4. þm. Vesturl. og 6. þm. Vesturl. Það er greinilegt að hagsmunaaðilar sem koma inn í þessi mál, þ.e. í hinum ýmsu greinum sjávarútvegsins, eru hreint ekki sammála um þetta frv. jafnvel þó þeir hafi tekið þátt í að semja það. Þó þeir hafi ekki skilað séráliti kemur það fram að þeir hafa af því miklar áhyggjur, sérstaklega með tilliti til þess að það muni, ef að lögum verður óbreytt, valda mikilli röskun og ósamlyndi innan samtaka sjómanna eins og ég hef heyrt eftir einum af þessum aðilum og reyndar fleirum. Sterk umræða hefur verið í þjóðfélaginu að undanförnu um atvinnuástand víða út um land og ekki síst í sjávarplássunum. Ég held að óhætt sé að segja að ekkert geti styrkt landsbyggðina á þeim svæðum meira en einmitt arðbær sjávarútvegur. Manni sýnist að þá þurfi að huga vel að bátaútgerðinni og að hennar hagur verði ekki lakari en hinna stærri skipa. Það sem ég vildi fyrst og fremst gera athugasemdir við eru 4. og 6. gr. þessa frv. Í 4. gr. stendur: ,,Enginn má stunda veiðar við Ísland nema hafa fengið til þess almennt veiðileyfi. Veiðileyfi eru tvenns konar; leyfi til veiða í atvinnuskyni og leyfi til tómstundaveiða. Veiðileyfi skulu gefin út til eins árs í senn.`` Það er auðvitað ráðherra sem á að ákveða hverjir hljóta þessi veiðileyfi og eins og kom fram í máli hv. 4. þm. Vesturl., sem flutti hér mjög athyglisverða ræðu, eru allar ákvarðanir í höndum hæstv. ráðherra. Eftirlitið, rannsóknarþátturinn og úthlutun leyfanna. En það var þetta með tómstundaveiðarnar sem fer svolítið fyrir brjóstið á mér. Mér finnst vera orðin fullmikil miðstýring og ofstjórnun ef menn mega ekki fara út á skektu sinni og veiða sér í soðið. Í 6. gr. kemur fram að þeir sem ætla að stunda slíkar tómstundaveiðar þurfa að biðja um leyfi til veiða ,,með handfærum án sjálfvirkniútbúnaðar til eigin neyslu``, stendur hér í frv., mér skilst að það séu þau tómstundaveiðileyfi sem heimild verður veitt til. Þeir mega ekki selja eða fénýta afla sinn á annan hátt og manni verður á að hugsa: Hvernig í ósköpunum ætlar hæstv. ráðherra að fylgja því eftir hvað menn gera við þennan afla sinn? Ég spyr bara vegna þess að mér koma í hug t.d. laxveiðimenn og silungsveiðimenn sem fara í veiðiferðir í frístundum sínum. Sumir kjósa að veiða í vötnum og ám. Aðrir vilja kannski frekar fara út á saltan sjó og veiða sér í soðið. Ef veiðin verður umfram þarfir heimilisins hef ég aldrei orðið vör við að maður megi ekki selja veiðina, silunginn eða laxinn sinn, að verið sé að gera athugasemdir við það og fylgjast með því. Þetta fer að minna svolítið á lögregluríki, ég get ekki að því gert. Mér finnst þetta svo fráleit grein þarna að ég gat ekki annað en komið hér upp og gert athugasemd við þetta. Nú skal ég viðurkenna að ég er ekki sérfræðingur í þessum málum og kannski eru til einhverjar tölur um að þessi frístundaveiði þeirra sem fara að gamni sínu út á sjó á handfæraveiðar eða jafnvel á bryggjusporðinn sé svo stór þáttur í heildarveiði landsmanna að þurfi að setja á það bönd. Vonandi gengur það ekki svo langt að krakkar megi ekki veiða marhnútinn sinn af bryggjusporðinum. Ég gat ekki látið hjá líða, hæstv. forseti, að koma inn á þetta atriði hér af því að það hefur, að ég held, ekki verið minnst á það hérna, enda varla von. Þetta er kannski svo mikið smámál miðað við heildina. Ég get alveg tekið undir það því að ég lít svo á að það mál sem hér er verið að fjalla um sé eitt af þessum stórmálum sem koma inn á hv. Alþingi, eitt af þessum þýðingarmiklu málum sem varða framtíð okkar, hvernig okkur gengur að lifa í þessu landi. Þetta er ein undirstöðuatvinnugrein Íslendinga. Þess vegna er það líka sem mörgum er heitt í hamsi og eru ekki sammála um hvernig á að skipa þessum málum. Ég vil taka það fram að ég tel að hæstv. sjútvrh. sé ekki öfundsverður af því að finna lausn á þessum málum svo allir geti vel við unað. En ég vil jafnframt taka það fram, --- ég ætla ekki að trufla meðan hv. formaður þingflokks Framsfl. á tal við hæstv. ráðherra.

Hann er hættur.

Hann er hættur, já. Þá ætla ég að halda áfram með þessa setningu mína sem ég er auðvitað búin að gleyma hver var. Mér lá mikið á hjarta en meginatriðið, eins og ég sagði, er að ég tel að hæstv. sjútvrh. þurfi, og það sé þýðingarmikið fyrir hann, að hlusta á þau sjónarmið sem menn hafa hér fram að færa í þessum málum og ekki síst með tilliti til þess að hagsmunirnir eru mismunandi. Hér hefur verið minnst á og ekki síst af hv. 4. þm. Vesturl. og hv. 4. þm. Vestf. að það fyrirkomulag sem hefur verið í gildi hefur ekki reynst vel. Mér dettur í hug að í gærmorgun heyrði ég af tilviljun samtal við skipstjóra sem var í miðri loðnutorfunni. Það var verið að kasta og það var fullur sjór af loðnu og í lok samtalsins spurði fréttamaðurinn: Hvernig er það, hafið þið ekki áhyggjur af því að þið eruð að veiða ætið frá þorskinum? Svarið var stutt og laggott eins og sjómanna er siður. Það er engin tæpitunga þar. Svarið var: Nei, vegna þess að það er enginn þorskur í sjónum. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mín fleiri, en mér fannst ég vera nauðbeygð að koma þessum athugasemdum mínum að eins og ég sagði í upphafi varðandi 4. og 6. gr. þessa frv.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Hér hafa farið fram allítarlegar umræður um frv. til laga um fiskveiðistjórnun. Ég mun ræða hér nokkuð um stöðu Sjálfstfl. gagnvart þessu máli, en einnig mun ég ræða örlítið um þau atriði í umræðunum hjá einstaka stjórnarþingmönnum sem mér þóttu nokkuð furðuleg. Mér fannst það mjög ósmekkleg samlíking, svo að ekki sé meira sagt, þegar hv. 4. þm. Vesturl. Skúli Alexandersson talaði þannig að það mátti eiginlega skilja að hæstv. sjútvrh. væri nokkurs konar Castro Íslands. Mér fannst þetta mjög óviðfelldið því þótt ég hafi oft deilt á hæstv. sjútvrh. í gegnum tíðina fannst mér ekki við hæfi að vera með samlíkingu sem þessa. Enda þótt það hafi verið í tísku gagnvart öðrum stjórnmálamönnum, þá veit ég að hv. þm. Skúli Alexandersson hefur örugglega ekki meint þetta eins og það kom fram í ræðu hans. Hins vegar get ég tekið undir það sem kom fram í ræðu hv. 4. þm. Vesturl. þar sem hann talaði um að það þyrfti að draga úr miðstýringu. En það á ekki aðeins við í sambandi við hugsanlega miðstýringu í fiskveiðistjórnun á Íslandi, heldur á það víðar við. Og ég vildi, áður en ég fer að ræða efnislega um frv., víkja að þeim atriðum og skal vera stuttorður. Ég hefði gjarnan viljað að hv. 4. þm. Vesturl. hefði tekið þátt í því hér fyrir áramót að tryggja að miðstýring yrði ekki eins og hún er í dag í sambandi við húsnæðismál. Ég þekki ekki meiri miðstýringu eða meiri sósíalisma í neikvæðustu merkingu þess orðs en það að skylda menn til að afhenda fjármuni sína inn í eitt ákveðið og miðstýrt kerfi eins og á sér stað í húsnæðismálum, því miður. Því hefur hv. þm. tekið átt í og staðið fast að. Ég þekki ekki meiri miðstýringu en þá þegar menn eru skyldaðir hér á einum kvöldfundi til að afhenda eigur annarra sem nema hundruðum milljóna til að styrkja aðra starfsemi en þá sem viðkomandi fólk stendur að. Ég minni einnig á það að hv. þm. Skúli Alexandersson hefur tekið þátt í því að byggja hér upp svokallaðan Atvinnutryggingarsjóð þar sem fara fram skuldbreytingar eða ,,konvertering`` og einnig ákvörðun um framlagningu hlutafjár upp á samtals 6,4 milljarða, aðeins. Þetta eru miklar tilfærslur á peningum, miklar tilfærslur á fjármunum. Þetta er miðstýring. Ég held því að hv. þm. ætti nú að spara sér það að ráðast sérstaklega á hæstv. sjútvrh., án þess að ég þurfi að vera að verja hann sérstaklega.  hætti. Þetta er ekki meginatriði þessa máls, virðulegi forseti. Þetta er svona inngangur. Ég er bara að vekja athygli á því hvað stjórnarstuðningsmenn eru sjálfum sér ósamkvæmir og einnig að öllu sem þeir segja gagnrýnivert um hæstv. ráðherra og frv. eiga þeir eftir að kyngja og samþykkja frv. í stórum dráttum eins og það liggur hér fyrir. Ég ætla ekkert að orðlengja það eða deila við stjórnarþingmenn sem eru með slíka gagnrýni. En það sem ég vildi segja, virðulegi forseti, er þetta: Hér erum við að fjalla um raunverulegan lífsgrundvöll íslensku þjóðarinnar og þá með hvaða hætti við ætlum að hagnýta fiskstofna við strendur landsins. Þetta er, eins og hv. þm. margir hafa sagt og einnig hæstv. sjútvrh., mjög viðkvæmt mál og erfitt í framkvæmd. Það að fjalla um fiskveiðistefnu og fiskveiðistjórnun er fyrir okkur Íslendinga, 250 þúsund manns, meginmál og grundvallaratriði. Það er því er mjög þýðingarmikið að við reynum að ná samkomulagi um meginatriði þessa máls. Þegar ákveðið var að taka upp svokallað kvótakerfi á sínum tíma, í desember 1983, átti ég sæti á hinu háa Alþingi sem varaþingmaður. Ég var mjög gagnrýninn á að fara út í kvótakerfið. Í ræðum mínum þá kom ég sérstaklega inn á tvö atriði í sambandi við kvóta og stjórnun fiskveiða sem var að menn yrðu annars vegar að taka tillit til þess hvernig ætti að takmarka sókn fiskiskipanna í hugsanlegt veiðimagn, þ.e. hugsanlegan afla sem flotinn gæti gengið í, og hins vegar að taka afstöðu til þess að fækka fiskiskipunum, minnka fiskveiðiflotann. Um þetta urðu miklar umræður. Ég hallaðist þá að því sjónarmiði og geri enn, að það hefði verið réttara og betra að fara strax í það að minnka fiskveiðiflotann, fækka skipunum. Það sjónarmið fékk ekki stuðning og var það að ýmsu leyti skiljanlegt, bæði vegna þess að þegar verið var að fara út í kvótann í upphafi voru menn ekki undir það búnir, höfðu fjárfest í skipum, höfðu væntingar og voru skuldbundnir þannig að það var ekki eins auðvelt og menn halda að fækka fiskiskipunum. Þá er það einnig annað atriði sem ég held að flestir hv. þm. hljóti að viðurkenna, að í tengslum við fiskveiðistefnuna og fiskveiðistjórnun er byggðastefnan mjög þýðingarmikið atriði. Það þýðir ekki að standa hér upp á hinu háa Alþingi og halda fram ákveðinni byggðastefnu, þ.e. að viðhalda byggð í landinu með eðlilegum hætti, án þess að menn taki afstöðu til þessara tveggja atriða sem er annars vegar magnið sem við ætlum að fá úr sjónum og hins vegar fjöldi fiskiskipanna. Ef við veldum þá leið að fækka fiskiskipunum erum við jafnframt að taka afstöðu til þess að breyta byggð í landinu. Ég held að enginn stjórnmálaflokkur sem á fulltrúa á hinu háa Alþingi treysti sér til að fara út í þá umræðu á þessu stigi frekar en menn voru 1983. Hins vegar liggur það í augum uppi þegar litið er á álitsgerðir fiskifræðinga að það kemur að því fyrr en síðar að Íslendingar verði að taka afstöðu til þess að fækka fiskiskipum. Mun ég víkja að því hér á eftir þegar ég fjalla um þátt fiskifræðinga í sambandi við mat þeirra á því hvernig eigi að haga fiskveiðistjórnun í nánustu framtíð. Vandi okkar Íslendinga er auðvitað mikill í sambandi við fiskveiðar en við erum ekki einir um að eiga í miklum vanda í þeim efnum. Fiskstofnar eru yfirleitt alls staðar í heiminum ofnýttir. Ef maður lítur til Norður-Atlantshafsins þá þekkjum við okkar eigin stöðu, við þekkjum stöðu fiskstofnanna við strendur Íslands. Þeir sem eru kunnugir fiskveiðiþjóðum eða fiskveiðum í Norðursjónum vita að þar er fiskurinn raunverulega að hverfa. Hið sama má segja um fiskimið út af Norður-Noregi. Þau eru að verða uppurin. Úti fyrir ströndum Norður-Frakklands, Spánar og Portúgals er sömu söguna að segja. Sem dæmi um það hvað þessi þróun er hröð og neikvæð get ég nefnt að fyrir rúmri viku var ég staddur úti í Bretlandi. Þá las ég það í bresku dagblaði að skipstjórnarmenn á minni fiskiskipum í Skotlandi höfðu ekki getað stundað veiðar mikið síðustu vikurnar fyrir þann tíma sem ég var þarna úti, vegna þess hve veður voru vond. Þó hafði einum skipstjóra tekist að fara út og hann veiddi helminginn af kvótanum sínum í einni veiðiferð, á rúmum tveimur sólarhringum. Þannig að vandamálin eru víðar en hér á Íslandi. Í stuttu máli má segja það að helstu fiskimið í Norður-Atlantshafi og í Norðursjónum, þ.e. þau sem Evrópumenn hafa helst sótt í, eru því miður ofveidd og ofnýtt. Miðjarðarhafið er mengað, þar eru minnkandi fiskveiðar. Og ef maður lítur síðan til Norður-Ameríku, þ.e. til fiskimiðanna út af austurströnd Norður-Ameríku, úti fyrir Kanada og Bandaríkjunum, má segja að þar sé ástand fiskstofna mjög óvíst. Sumir vilja halda því fram að stofnarnir séu að styrkjast eitthvað en um það eru mjög skiptar skoðanir. Í stuttu máli sagt, virðulegi forseti, vegna mikils arðráns á auðlindum hafsins á liðnum árum og áratugum eru fiskstofnarnir hvarvetna í hættu, ekki aðeins við strendur Íslands. Þetta arðrán á sér ekki aðeins stað í sambandi við sjávarafla heldur á þetta sér hvarvetna stað í heiminum. Á sama tíma sem þetta gerist fjölgar íbúum jarðar. Neyslukröfur aukast og það verður stöðugt erfiðara að seðja þarfir fólks, neysluþarfir fólks. Það er áætlað að um næstu aldamót, þ.e. eftir aðeins 10 ár, verði íbúar jarðarinnar 7--8 þús. millj. en nú eru þeir rúmlega 5 þús. millj. Sjávaraflinn, fiskurinn, fiskstofnarnir, eru mjög mikilvægur þáttur í fæðuöflun íbúa jarðarinnar eins og við vitum og um það þarf ekki að deila. En spursmálið snýst ekki aðeins um ofveiði. Það eru fleiri þættir en ofveiði eða auknar neyslukröfur sem hafa áhrif á hugsanlega stærð og nýtingu fiskstofna. Þar á ég við að mengun sjávar er hættuleg lífríki hafsins. Því miður er ekki fullnægjandi þekking á þróun þessara mála í heild og ekki heldur hér við strendur Íslands. Sem dæmi um það hvað mengun getur haft mikil áhrif á fiskstofna vil ég nefna að í Norðursjónum eru vissir fiskstofnar að hverfa vegna mengunar. Hið sama má segja um vissar fisktegundir í Eystrasalti, Kaspíhafi og Miðjarðarhafi. Þar er mengun orðin það mikil að raunverulega eru sumir fiskstofnar útdauðir. Þetta eru innhöf, Eystrasalt, Kaspíhaf og það má segja líka um Miðjarðarhafið, en þetta hefur allt áhrif á stöðu okkar hér á Íslandi í sambandi við nýtingu fiskstofna vegna þess að þverrandi fiskur frá öðrum fiskimiðum hefur áhrif á eftirspurnina eftir fiski frá Íslandi. Og þar af leiðandi með verðmyndandi áhrifum eins og við þekkjum. Hér býsnast menn yfir því hvað verð á ferskum fiski er hátt. Og verð á ferskum fiski er mjög hátt í Vestur-Evrópu. Það hefur áhrif á það hvað fer af fiski í aðrar vinnslugreinar eins og menn þekkja með þar af leiðandi neikvæðum áhrifum fyrir viðkomandi greinar og atvinnustig víðs vegar um landið. Í stuttu máli sagt er full ástæða til að óttast að fiskstofnunum í Norður-Atlantshafi stafi hætta af fleiru en ofveiði. Ég minni á það að á fyrstu áratugunum eftir fyrri heimsstyrjöldina var sökkt óhemju miklu magni af skaðlegum efnavopnum í Atlantshafið. Það veit enginn og það hafa engar athuganir verið gerðar á því hvort þessi efnavopn eru farin að leysast upp og berist með hafstraumum inn á fiskimið í Norður-Atlantshafi. Það er heldur ekki vitað enn hvort ferðir kjarnorkuknúinna kafbáta stórveldanna mengi hafið með þeim hætti að lífríki hafsins sé hætta búin. Þessi og fleiri atriði knýja á um það að þær þjóðir sem eru háðar sjávarafla afkomulega séð verði að hafa aukin afskipti af því hvernig íbúar jarðarinnar umgangast og nýta auðlindir hafsins. Þetta er okkur Íslendingum sérstaklega mikilvægt að hafa í huga þegar við erum að fjalla hér um stjórnun fiskveiða. Einnig verðum við að gera okkur grein fyrir því að viðhorf í heiminum hafa breyst á síðustu árum og síðasta áratug með þeim hætti að það verður að nálgast lausn þessara mála með öðrum hætti en við ýmsir hefðum óskað. Þetta eru auðvitað augljós sannindi. Enn á ný stendur hið háa Alþingi frammi fyrir því að fjalla um hvernig fiskveiðistjórnun, takmörkun fiskveiða, skuli háttað gagnvart Íslendingum sjálfum. Við erum hér með til umfjöllunar frv. til laga sem hefur þann tilgang að ,,marka meginreglur varðandi framtíðarskipan stjórnar fiskveiða og skapa grundvöll fyrir hagkvæmri og skynsamlegri nýtingu fiskstofnanna``, eins og segir í greinargerð með frv. Því er ætlað ,,að skapa sjávarútveginum almenna umgjörð og leikreglur. Innan þessa ramma er þeim er við sjávarútveg vinna hins vegar falið að taka ákvarðanir á þann hátt sem þeir telja hagkvæmastan. Með því að nýta þekkingu og dugnað þeirra er gerst til þekkja má ætla að hámarksafrakstri af fiskveiðiauðlindinni verði náð fyrir þjóðfélagið í heild.`` Ég get tekið undir þetta sjónarmið m.a. með vísan til þess sem ég hef þegar sagt um þróun þessara mála, ekki aðeins hér hjá okkur Íslendingum, heldur allt í kringum okkur. Frv. felur í sér að fiskveiðum verður stjórnað með þeim hætti að við reynum að nýta takmarkaðar auðlindir sem best. Helst vildum við, ég vil segja öll, að fiskstofnarnir væru það sterkir að fiskveiðar gætu verið alfrjálsar í þeim skilningi sem við hér sem eldri erum þekkjum þær, þ.e. engir kvótar og engar takmarkanir. Þá fengi framtak, dugnaður, áræði og hæfileikar að ráða í einu og öllu. Það er í anda sjálfstæðisstefnunnar. En eins og stöðu mála er háttað í dag telja flestir sjálfstæðismenn það óraunsæi og ég vil segja ábyrgðarleysi að viðurkenna ekki að eðli málsins samkvæmt verður að hafa stjórn á fiskveiðum innan fiskveiðilögsögu Íslands í stórum dráttum eins og fram kemur í þessu frv. Þá vil ég taka það fram að það eru ákveðin atriði í þessu frv. sem við viljum skoða nánar og koma með brtt. við. Þess vegna vil ég, virðulegi forseti, fá að undirbyggja þessa afstöðu enn frekar með því að líta á raunveruleikann eins og hann blasir við. Það eru sérstaklega tveir málsaðilar sem koma þar við sögu, annars vegar vísindamenn, þ.e. fiskifræðingarnir, og hins vegar þeir sem starfa úti á vettvangi í þessari atvinnugrein. Þar á ég við sjómenn, verkafólk, skipstjórnarmenn, útgerðarmenn og fiskframleiðendur. Ég ætla, virðulegi forseti, fyrst að fjalla nokkuð um álit Hafrannsóknastofnunar um ástand nytjastofna og nokkra umhverfisþætti í sambandi við fiskimiðin og einnig um aflahorfur. Þetta álit sem er gefið út af Hafrannsóknastofnun í ágúst 1989 hefur ekki komið til umfjöllunar hér í umræðunni sem skyldi, þó nokkuð hafi verið tæpt á þessum atriðum, m.a. af hv. 4. þm. Vesturl. Ég tel nauðsynlegt og skyldu þingmanna að fjalla um það með hvaða hætti fiskifræðingar meta stöðu mála. Það er grundvallaratriði að gera sér grein fyrir því að hvaða niðurstöðu fiskifræðingar komast um ástand fiskstofnanna. Álit þessara manna, þessara mikilvægu trúnaðarmanna íslensku þjóðarinnar sem skoða þessi mál frá degi til dags með vísindalegum hætti, skiptir miklu fyrir líf og framtíð Íslendinga. Við rekum hér mikið og dýrt menntakerfi, mikinn og dýran háskóla og teljum okkur menntaða þjóð. Þá skulum við líka nýta þekkinguna og menntunina með þeim hætti sem við á í hverju tilfelli og það á alveg sérstaklega við í sambandi við það mál sem hér er til umfjöllunar. Í skýrslu Hafrannsóknastofnunar um horfurnar 1990 segir m.a. í kafla um horfur og tillögur um hámarksafla 1990--1991, með leyfi forseta: ,,Ef veidd verða 350 þús. tonn árið 1990 sem er lítið eitt meira en gert er ráð fyrir að veiðist á yfirstandandi ári`` --- þ.e. árið 1989 --- ,,mun veiðistofninn minnka úr 1 millj. 10 þús. tonnum í ársbyrjun 1990 í 820 þús. tonn í ársbyrjun 1992. Og hrygningarstofn`` --- þetta á við um þorsk, ég gleymdi að taka það fram, virðulegur forseti --- ,,um 40 þús. tonn. Veiðidánarstuðlar munu haldast háir og árgangar endast illa enda afli 35--43% af stofnstærð. Verði aflinn árið 1990 takmarkaður við 300 þús. tonn mun veiðistofn minnka um 70 þús. tonn en hrygningarstofn vaxa lítið eitt. Með þessari fiskveiðistefnu mun veiðidánarstuðull standa í stað. Með 250 þús. tonna afla á ári mun veiðistofn vaxa um 5% næstu tvö árin. Hrygningarstofn mun hins vegar vaxa um rúmlega 100 þús. tonn. Þá munu veiðidánarstuðlar lækka nokkuð á næstu árum. Fjórði kosturinn, 200 þús. tonna afli á ári, yrði til þess að veiðistofn og hrygningarstofn mundu vaxa allnokkuð næstu árin.`` Þetta er það sem fiskifræðingar segja um þorskinn. Þorskurinn er meginundirstaðan í fiskveiðum okkar Íslendinga. Þessi spá og þetta mat er því mjög alvarlegt fyrir okkur Íslendinga ef á það er litið sem snýr að fjórða kostinum, aðeins 200 þús. tonnum. Þegar menn skoða þetta í ljósi þess sem vísindamenn segja, trúnarmenn okkar allra sem enginn ber brigður á að vinni sitt verk samviskusamlega, hljóta þeir að gera sér grein fyrir því að ekkert annað blasir við en að hafa ákveðna stjórnun á fiskveiðum og þá duga engin gífuryrði né óraunhæfar hugmyndir um það hvernig væri óskandi að hafa þetta með öðrum hætti. Ef við lítum síðan á spá fiskifræðinga varðandi ýsu, virðulegi forseti, þá eru tillögur um hámarksafla 1990--1991 þessar, með leyfi forseta: ,,Ýsa. Veiðistofn ýsu er nú áætlaður 240 þús. tonn í upphafi árs 1990 eða heldur minni en við upphaf árs 1989. Hrygningarstofn fer hins vegar stækkandi á árinu 1990 miðað við árið 1989. Þar sem nýliðun allra síðustu ára er undir meðallagi leggur Hafrannsóknastofnun til að dregið verði frekar úr sókn á aflahámarki 1990--1991 og verði óbreytt miðað við fyrri ár eða 60 þús. tonn.`` Um ufsa, sem hefur einnig mikla þýðingu, segir svo í skýrslu Hafrannsóknastofnunar: ,,Við 110 þús. tonna afla mun stærð veiðistofns fara minnkandi og verður 370 þús. tonn árið 1992. Við 90 þús. tonna afla mun veiðistofn verða um 420 þús. tonn árið 1992 og hrygningarstofn 220 þús. tonn.`` Þegar maður hugsar til fyrri tíma frjálsra fiskveiða og fiskignægtar og lítur síðan til þess sem að framan er sagt þá er hér vissulega um mjög alvarlegar spár að ræða svo að ekki sé meira sagt. Þá er einnig sagt að aukin sókn í ufsa frá því sem nú er muni ekki leiða til aukins afraksturs á ári þegar til lengri tíma er litið þar sem afrakstur og nýliðun er nánast í hámarki. Með tilliti til þess leggur Hafrannsóknastofnun til að sókn í ufsastofninn verði ekki aukin frekar. Aflahámark árin 1990 og 1991 verði 90 þús. tonn. Karfi hefur skipt miklu máli í fiskveiðum Íslendinga síðustu tvo áratugi, sérstaklega eftir að togaraflotinn efldist. Þá hefur karfinn einnig haft mjög mikla þýðingu fyrir fiskvinnsluna, frystinguna og þar með allt atvinnuástand í landinu. Það skiptir því verulega miklu máli að gera sér grein fyrir því hvernig fiskifræðingar meta útlitið varðandi karfa. Þar segir svo, með leyfi forseta, í umræddri skýrslu: ,,Gert er ráð fyrir að aflinn á árinu 1989 verði 80 þús. tonn eða aðeins minni en árið 1988. Gert er ráð fyrir að nýliðun yngstu árganganna svari til meðaltalsárganganna 1956--1969 og verði 191 millj. ellefu ára fiska.`` Síðan segir: ,,Ef miðað er við 100 þús. tonna ársafla 1990 mun bæði veiðistofn og hrygningarstofn`` --- ég bið hv. þm. að taka eftir þessu. Það getur verið, virðulegi forseti, að þar sem ég hef starfað í sambandi við sjávarútveg og fiskiðnað í tæplega 30 ár fari ég nákvæmar út í þetta en aðrir virðulegir þingmenn. Það fylgir því oft þegar menn eru að tala um það sem þeir þekkja nokkuð til, þá vilji þeir fara dálítið nákvæmlega í það. Ég vona að virðulegir þingmenn meti það.  Ég vek athygli á því að það eru ekki nema 6--7 ár síðan að karfaaflinn, ef ég man rétt, var kominn í 120 þús. tonn þannig að hér er verið að tala um helminginn af því sem menn gátu veitt á sínum tíma. Ég get ekki tekið undir það sjónarmið þó að ég hafi gagnrýnt ýmis atriði í sambandi við útfærslu sjávarútvegsstefnu á Íslandi undanfarin ár að það sé alfarið kvótanum að kenna hvernig komið er í sambandi við fiskistofna við landið. Ef hv. þm. sem töluðu hér áðan, hv. 4. þm. Vestf. og 4. þm. Vesturl., vilja ræða það hvað hugsanlega gæti ráðið úrslitum um þetta, þá held ég að það megi rekja það til annarrar ákvarðanatöku en þeirrar hvernig kvótinn var ákveðinn. Ég held að það væri eðlilegra að rekja það þá frekar með tilliti til byggðastefnu, þ.e. með tilliti til þess hvernig menn ákváðu á sínum tíma að byggja upp fiskveiðiflotann. Þar á ég sérstaklega við árin 1978--1983 og ég kannast ekki við það að sumir af hv. þm. sem eru mjög harðorðir hér um kvótann í höndum hæstv. sjútvrh. fjalli nokkuð um þann þátt hvernig fiskveiðiflotinn var byggður upp. Ég kannast ekki við það, þeir leiðrétta mig ef ég fer rangt með, að þeir hafi gert athugasemdir við það að fjöldi fiskiskipa var keyptur til ákveðinna sjávarplássa á þeim tíma. En um það er hægt að flytja langt mál og koma inn á það með þeim hætti að tala um byggðastefnu en ekki endilega það hvernig hæstv. sjútvrh. leggur hér fyrir tillögur um kvótann.  Þá mun ég halda áfram, virðulegi forseti, og ræða frekar um karfann.  sambandi við karfastofninn að hann er svo lengi að endurnýja sig í þá stærð sem æskileg er og er veiðihæf. Ef ég man rétt, þá þarf hann að vera 11--12 ára gamall til þess að teljast veiðihæfur og vinnsluhæfur, þannig að ef gengið er of nærri karfastofninum með þeim hætti sem menn óttast, þá getur tekið áratugi að byggja hann upp í þá stærð að Íslendingar geti veitt 100 þús. tonn, hvað þá 120 þús. tonn. Og hér erum við að tala um verðmæti, peningaverðmæti sem er undirstaða og forsenda þess að við rekum mikið og dýrt menntakerfi, heilbrigðiskerfi, velferðarkerfi sem Íslendingar vilja búa að þannig að við skulum ekki hafa þessi mál að gamanmáli. Ég vil þá halda áfram þar sem segir í skýrslu Hafrannsóknastofnunar og fiskifræðinga um karfann: ,,Með hliðjón af niðurstöðum um stærð karfastofnsins og að hlutur djúpkarfa í karfaafla Íslendinga var svipaður og árin 1986 og 1987, um 20 þús. tonn, leggur Hafrannsóknastofnun til að hámarksafli á Íslandsmiðum árin 1990 og 1991 verði 80 þús. tonn hvort ár, af báðum tegundum samanlagt.`` Við þessa ráðgjöf hefur einnig verið tekið tillit til niðurstöðu Alþjóðahafrannsóknaráðsins. Ef ég man rétt, þá mun það hafa verið rætt á einhverjum fundum hvort ekki væri hægt að auka veiðar á svokölluðum djúpkarfa. Þessar upplýsingar benda til þess að það geti verið mjög vafasamt svo ekki sé meira sagt. Þá vil ég, virðulegi forseti, ræða nokkuð um grálúðu. Grálúða er fisktegund sem Íslendingar veiddu lítið áður fyrr. Sem dæmi má nefna að árið 1976 var grálúðuaflinn ekki nema 5 þús. tonn og þykir þetta frekar óvirðuleg fisktegund. En árið 1989 mun grálúðuaflinn líklegast hafa farið upp í 60 þús. tonn þannig að grálúðuaflinn er farinn að hafa verulega þýðingu fyrir afkomu Íslendinga og útgerð og fiskvinnslu. Ég vil því víkja nokkuð að grálúðunni. Þar sem ég sé að hv. þm. Guðmundur Ágústsson lögfræðingur er mættur í salnum, fulltrúi Borgfl., þá er það gott að hann fylgist með því þegar menn eru að tala um grundvöllinn sem er forsenda þessa frv. sem hér liggur fyrir og hæstv. sjútvrh. hefur kynnt í stuttri ræðu. Ég held að það sé ágæt verkaskipting að hæstv. ráðherra hafi komið með meginlínurnar og að hv. þm. ræði þessi mál ítarlegar og veigamiklar forsendur fiskveiðistjórnunar. Í skýrslu Hafrannsóknastofnunar segir m.a. um grálúðu: ,,Áætlað er að veiðistofn sex ára og eldri verði 190 þús. tonn í allt árið 1990. Ef veidd verða 60 þús. tonn árin 1990 og 1991 eða svipað og á yfirstandandi ári minnkar veiðistofninn í 110 þús. tonn árið 1992. Enn alvarlegra er að hrygningarstofn verður þá kominn niður í 30 þús. tonn eða aðeins þriðjung af hrygningarstofni ársins 1988. Leiða má að því sterk rök að svipuð sókn næstu tvö til þrjú árin og verið hefur undanfarið muni valda hruni í stofninum. Eldri hluti hans mun þá minnka mjög og viðkoman þar af leiðandi einnig. Verði afli minnkaður í 45 þús. tonn mun stofninn einnig minnka verulega á næstu árum. Við 30 þús. tonna afla mun veiðistofninn stækka örlítið, úr 165 þús. tonnum í ársbyrjun 1990 í 180 þús. tonn árið 1992. Á árunum 1980--1986 var veiðistofn áætlaður á bilinu 160--190 þús. tonn. Ársafli á þessu tímabili var á bilinu 30--35 þús. tonn að undanskildu árinu 1931. Því virðist sem grálúðustofninn geti staðið undir ársafla að þessu marki. Þetta er í samræmi við útreikning á afrakstri og nýliðun þar sem meðalárgangur gefur af sér um 35 þús. tonna afla. Með hliðsjón af þessu og því að afli útlendinga er um það bil tvö þús. tonn árlega leggur Hafrannsóknastofnun til að afli verði minnkaður í 30 þús. tonn á næstu tveimur árum.`` Ég segi fyrir mitt leyti að fyrir þá sem starfa við útgerð og fiskvinnslu eru þetta vissulega mjög alvarlegar tölur og það er alvarlegt fyrir Íslendinga að fiskifræðingar skuli þurfa að leggja fram tillögur þessa efnis eins og fram kemur í skýrslu Hafrannsóknastofnunar. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að ræða hér um síld og loðnu, þó það væri vissulega tilefni til þess, heldur halda mig við þessar þorskfisktegundir sem ég hef fjallað hér um. Í stuttu máli sagt, virðulegi forseti, þá er það álit sérfræðinga, fiskifræðinga, að útlit sé mjög dökkt í sambandi við fiskistofna við Íslandsstrendur. Þetta gerir það að verkum að við hv. þm. verðum að haga okkar málflutningi og tillögum og ákvarðanatöku í samræmi við staðreyndir. Ég talaði um það áðan, virðulegi forseti, að ég mundi ekki láta mér nægja að fjalla aðeins um álit fiskifræðinga, sem er auðvitað mjög þýðingarmikið framlag til ákvarðanatöku í þessu máli, heldur ætla ég að ræða einnig nokkuð um raunveruleikann, þ.e. eins og hann blasir við þeim sem standa í því verki að veiða fisk, verka fisk og selja fisk. Þar á meðal eru fulltrúar þessara aðila sem tóku þátt í störfum þeirrar nefndar sem stendur að baki því frv. til laga sem hér er til umræðu þótt menn hafi ekki orðið sammála um það sem heild. Það er nefnilega svo að það er við fleiri að ræða um þessi mál heldur en fiskifræðinga. Og það er eins og ég gat um áðan, raunveruleikinn eins og hann birtist því fólki sem stendur í hinu daglega starfi í útgerð og fiskvinnslu, þ.e. staðreyndir hins daglega lífs sem segja okkur kannski enn meiri sögu en öll þau vísindi og sérþekking sem felst að baki þeirra tillagna sem fiskifræðingar eru með. Staðreyndin er sú og það vita þeir sem starfa við útgerð og fiskvinnslu að meðalþyngd aflaðs fisks hefur minnkað og fiskurinn er smærri en hann var. Það verður að sækja fiskinn dýpra. Kostnaður á sóknareiningu hefur aukist mikið á síðustu árum. Framleiðslutækin eru dýrari, skipin eru dýrari og þau eru kraftmeiri. Og það eru gerðar meiri kröfur á hinum erlendu mörkuðum til gæða en áður fyrr. Við það hækkar framleiðslukostnaðurinn. Þá eru kröfur innan lands sérstaklega harðar hjá þeim sem hvergi koma við sögu þessa máls, þ.e. eru ekki framkvæmdaraðilar. Kröfur þessa fólks sem stendur utan við og vill búa við góð lífskjör á grundvelli sjávarútvegs og fiskiðnaðar eru stöðugt meiri. Þess er krafist að útgerð og fiskvinnslan hagræði betur rekstri. Það eru gerðar kröfur um stærri og færri rekstrareiningar og þær raddir verða stöðugt háværari, sérstaklega hér í þéttbýlinu, að hagkvæmni aukist eftir því sem fyrirtækjum fækkar. Þá er það og var krafa ákveðinna þingmanna, sem núna hafa gerst stjórnarþm., í umræðum áður fyrr að það ætti að fækka fiskiskipunum og það ætti að fjölga verkfræðingum sem sætu við stjórnvöl í sambandi við rekstur útgerðar og fiskvinnslu. Þá var lausnarorðið ekki það að gerast ráðherra á Hagstofu Íslands. Hann er því miður ekki hér í salnum, sá hæstv. ráðherra, hann mun eiga sæti í Ed. En það hefði verið æskilegt að sá ,,ágæti þm.`` hefði verið viðstaddur þessa umræðu því að hann lét mikið að sér kveða hér á sínum tíma þegar verið var að fjalla um fiskveiðistefnuna fyrir tveimur árum ef ég man rétt.

Og hefur auk þess það verkefni í ríkisstjórninni að marka stefnu í atvinnumálum.

Ég vildi því, virðulegi forseti, vekja athygli á því sérstaklega að hér er ekki mættur ,,sérfræðingur``. --- Ég skil vel að hv. þm. Skúla Alexanderssyni líði ekki vel þegar minnst er á hæstv. ráðherra hagstofumála. Ég held að hæstv. ráðherra sé ekki enn þá orðinn umhverfismálaráðherra.

En hann fer með atvinnumálin.

Atvinnumálin, já. Það er sérstök atvinnumálanefnd sem danskur maður er formaður fyrir, 

Þetta er allt út og suður.

Já, það er rétt hjá hv. þm. Agli Jónssyni að þetta er allt út og suður hjá Borgfl. í þessu máli. Og ég verð nú að segja það að þetta vekur náttúrlega upp þá spurningu varðandi stjórnarsamstarfið, hvers konar stjórnarsamstarf er þetta? Hv. þm. Stefán Guðmundsson hristir höfuðið. Það skil ég vel vegna þess að hv. þm. vill ganga virðulega hér um sali og bera virðingu fyrir þeim sem vinna með honum og hann stendur með sínum mönnum og það er að skapi okkar sjálfstæðismanna. Hælbítar eru leiðindafólk og ekki húsum hæfir. En ég vildi, virðulegi forseti, láta kanna hvort ráðherra hagstofumála er ekki í húsinu þannig að hann geti komið dálítið inn í umræðuna. Ég er að hugsa um að leggja nokkrar spurningar fyrir --- ég ætlaði að segja verkfræðing, fyrir þennan hæstv. ráðherra. 
             Skelfing finnst mér þetta eitthvað leiðinlegur titill fyrir ráðherra að vera hæstv. hagstofuráðherra. En það verður víst að sætta sig við það. Ég vildi þá víkja nokkuð að þeim sem eru úti á vettvangi og fjalla um þetta sem framkvæmdaraðilar. Það heyrist ekki mikið þeirra sjónarmið í sölum Alþingis. Að vísu er hv. þm. Skúli Alexandersson stundum að fjalla um þetta á þeim grundvelli sem er auðvitað mjög eðlilegt þar sem maðurinn er útgerðarmaður. En ég vil vekja athygli hv. þm. á því að í þessari ráðgjafarnefnd voru mjög margir fulltrúar fyrir, ég vil ekki kalla hagsmunaaðila heldur menn úr sjávarútvegi og fiskiðnaði. Þetta eru útgerðarmenn, skipstjórnarmenn, sjómenn, fiskframleiðendur, farmenn, verkafólk og aðstoðarmenn þessara aðila. Það er búið að vinna að því að reyna að ná samkomulagi um frv. til laga um fiskveiðistjórnun í tæplega tvö ár og ég vil taka það fram að það hefur verið unnið mikið og gott verk af hálfu ráðgjafarnefndarinnar í þeim efnum þó menn séu ekki sammála í einstökum atriðum. En hvað sem því líður þá er það mín skoðun og kemur einnig fram í þeim plöggum og skýrslum sem koma frá ráðgjafarnefndinni að þeir aðilar sem eru helstu ábyrgðaraðilar í sjávarútvegi og fiskvinnslu telja óhjákvæmilegt að hafa stjórn á fiskveiðum í stórum dráttum eins og fram kemur í þessu frv. Þeir hafa ekki treyst sér til að koma með tillögu t.d. sem gengi í þá átt að skera verulega niður fiskiskipaflotann. Og ein meginástæðan fyrir því að þessir aðilar hafa ekki treyst sér til þess er sú, held ég, að með því að koma með tillögu um að skera verulega niður fiskiskipaflotann væri verið að leggja niður sjávarþorp, breyta byggð í landinu með þeim hætti sem menn hafa ekki treyst sér til þess að fjalla um enn þá hér í sölum Alþingis. Ég heyri ekki hv. þm. sem eru mjög stórorðir eða gagnrýnir á þetta frv. ræða nokkuð um byggðastefnu eða byggðaþróun eða hvað mundi gerast ef fiskiskipum væri fækkað allverulega. Nú skal það viðurkennt að það eru of mörg fiskiskip að mínu mati sem mega veiða of takmarkað magn, sem er til ráðstöfunar, það skal viðurkennt. En ég treysti mér heldur ekki til þess á þessu stigi að koma með tillögur um að skera niður fiskiskipastólinn. Það kæmi þó til athugunar að sjálfsögðu að reyna að finna aðferðir til þess að fækka fiskiskipum á næstu árum sem ég held að sé óhjákvæmilegt. Að því verður að vinna. Sjálfstfl. hefur ætíð lagt sérstaka rækt við sjávarútvegsmál og margir af forustumönnum Sjálfstfl. hafa forustu um ýmis helstu framfaramál í útgerð og fiskvinnslu. Ég minni m.a. á að það var undir forustu Sjálfstfl. sem fiskveiðilögsagan var færð út í 200 sjómílur á sínum tíma. Þá hafa sjálfstæðismenn ekki aðeins tekið þátt í sjávarútvegsmálum á vettvangi stjórnmála heldur hafa þeir með þátttöku sinni í uppbyggingu þessarar atvinnugreinar komið mjög við sögu. Margir helstu forustumenn flokksins eru í röðum útgerðarmanna, fiskvinnslumanna, skipstjórnarmanna og sjómanna. Þessir menn og annað sjálfstæðisfólk vill frelsi á sem flestum sviðum og það er á móti miðstýringu og of miklum afskiptum ríkisvalds. En við gerum okkur grein fyrir að það felst í því mikil ábyrgð að standa frammi fyrir því að reka fyrirtæki á þessu sviði á grundvelli veikra fiskstofna með þeim hætti að það sé tryggður rekstur fyrirtækjanna og örugg afkoma þess fólks sem á allt sitt undir sjávarútvegi og fiskiðnaði. Og það gerist ekki með gífuryrðum eða sýndarmennsku í sölum Alþingis. Það er komið nóg af því að hv. þm. ýmsir séu í pólitískum skollaleik með þetta fjöregg íslensku þjóðarinnar. Við sjálfstæðismenn tökum tillit til staðreynda eins og ég hef rakið hér á undan. Annars vegar byggjum við okkar mat á rannsóknum og þekkingu fiskifræðinga um stöðu þessara mála og hins vegar á raunveruleikanum eins og það fólk hefur birt okkur hann og eins og hann birtist okkur úti á vettvangi sem er í útgerð og fiskvinnslu. Þessar staðreyndir segja okkur að við verðum að búa við fiskveiðstjórnun enn um sinn. En markmiðið er að þróa Íslendinga út úr kvótakerfi. Það er markmið okkar sjálfstæðismanna. En sú staða er því miður ekki fyrir hendi í dag. Því miður. Ég vil að lokum, virðulegur forseti, gera hér enn frekari grein fyrir stefnu Sjálfstfl. í sjávarútvegsmálum svo það fari ekkert á milli mála að flokkurinn tekur ábyrga afstöðu til þessa máls eins og allra annarra mála sem við fjöllum um á hinu háa Alþingi. Við tökum afstöðu sem hefur þjóðfélagslegt gildi. Og þrátt fyrir það að við erum ekki stjórnarstuðningsmenn þá dettur okkur ekki í hug að efna til illdeilna eða tefla þessu máli í þá hættu að það gæti skaðað íslensku þjóðina. Þess vegna vil ég, virðulegi forseti, fá að árétta það hver er stefna Sjálfstfl. í sambandi við sjávarútvegsmál og sérstaklega það mál sem hér er til umfjöllunar eins og hún var ákveðin á 28. landsfundi Sjálfstfl., í október 1989. En þar segir svo m.a., með leyfi forseta: ,,Fiskimiðin umhverfis landið eru dýrmætasta auðlind Íslendinga. Viðskiptasamningar og verslunarhagsmunir mega ekki stefna í hættu yfirráðum okkar yfir þessari auðlind. Enn fremur er mikilvægt að Íslendingar taki forystu um varnir gegn losun úrgangs í hafið og mengun í norðurhöfum. Nýta ber sjávarspendýr undir vísindalegu eftirliti á sama hátt og fiskstofnana. Til þess að miðin skili okkur hámarksafrakstri til langs tíma er skilvirk fiskveiðistefna lykilatriði. Um stjórnun fiskveiða hefur ríkt mikill ágreiningur en það er höfuðnauðsyn að um þau mál takist víðtæk sátt. Viðurkennt er að takmarka þarf afla á svo til öllum nytjastofnum Íslandsmiða. Fiskveiðiflotinn er of stór og leita verður allra leiða til að hann minnki. Auðvelda þarf útvegsmönnum, sem vilja hætta, að losna skaðlaust við skip sín, t.d. með eflingu aldurslagatryggingar. Undanfarin ár hefur verið fylgt þeirri meginstefnu að skipta leyfilegum hámarskafla niður á skip, þó með þeirri undantekningu að hluti flotans hefur sætt sóknartakmörkunum með þorskaflahámarki. Sjálfstæðisflokkurinn telur að það hafi reynst illa að nota samhliða tvenns konar stjórnkerfi fyrir fiskveiðar og margt hafi mistekist í framkvæmd núgildandi fiskveiðistefnu. Ljóst er að núverandi kvótakerfi á ekki erindi í hagkvæmni- og afkastahvetjandi fiskveiðistefnu. Tekin verði upp sú aðferð að sérhvert fiskiskip fái úthlutað ákveðinni hlutdeild í heildarafla landsmanna til lengri tíma, en með árlegri endurnýjunarskyldu. Markmiðið er að hámarksafrakstur náist við nýtingu fiskstofnanna þannig að hægt verði að afnema kvótakerfið og að frumkvæði og dugnaður einstaklingsins fái notið sín. Aflahlutdeildin verði ákveðin sem hlutfall af heildarafla skipanna með hliðsjón af tegundasamsetningu. Vilji einstakar útgerðir fá meira í sinn hlut en almennar heimildir kveða á um yrði sá aukni fiskveiðiréttur að fást frá öðrum útgerðum eftir settum reglum í frjálsum viðskiptum. Á þennan hátt verður dregið úr miðstýringu veiðanna, sem mun leiða til fækkunar fiskiskipa af hagkvæmniástæðum innan greinarinnar sjálfrar. Sjálfstæðisflokkurinn telur að útgerðin eigi að taka meiri þátt í að greiða kostnað af rannsóknum á fiskstofnunum og eftirliti með þeim og hafi jafnframt áhrif á framkvæmd rannsókna, eftirlits og tillagna um heildaraflamagn, enda séu sjávarútveginum búin rekstrarskilyrði til þessa kostnaðarauka. Miklar breytingar standa nú yfir í útgerð og hagnýtingu afla. Þar ber hæst frystingu um borð og ferskfisksölu. Þeim breytingum fylgir samdráttur í hefðbundnum vinnslugreinum. Bent er á að versnandi samkeppnisstaða hefðbundinna vinnslugreina getur leitt til verulegrar byggðaröskunar. Sjálfstæðisflokkurinn leggur áherslu á að sjávarútvegurinn, eins og aðrar atvinnugreinar, þróist sem frjálsast í átt til aukinnar hagkvæmni og framleiðni. Sjálfstæðisflokkurinn telur að bestur árangur í sjávarútvegi, svo og öðrum atvinnugreinum, náist með því að takmarka afskipti hins opinbera við það að skapa almenn skilyrði fyrir vexti hans og viðgangi.`` Þetta er í stórum dráttum, virðulegi forseti, það sem Sjálfstfl. ályktaði á sínum landsfundi um sjávarútvegsmál. Þannig að Sjálfstfl. sem slíkur hefur tekið afstöðu til þess að kvótakerfi þurfi að vera áfram með hliðsjón af ríkjandi aðstæðum. Að lokum, virðulegi forseti, vil ég segja hvað varðar einstakar greinar þessa frv. að frv. hlýtur auðvitað að fá eðlilega og þinglega meðferð og því verður vísað til nefndar þar sem það mun verða til umfjöllunar. Það er skoðun mín að nokkur atriði í þessu frv. þurfi að skoðast betur. Ég nefni sem dæmi að það þarf að athuga betur hvernig unnt sé að samræma veiði og vinnslu með tilliti til aukinnar framleiðslu hérlendis. Vísa ég þá sérstaklega til þess sem segir í niðurlagi 10. gr. frv., varðandi svokallað álag þar sem gert er ráð fyrir að það sé 20%. Þá er það einnig skoðun mín að það sé óþarfi að vera með þá, ég vil segja miðstýringu, sem á sér stað skv. 6. gr. um tómstundaveiðar. Það er atriði sem ástæðulaust er að hafa í lögum og á að fella úr frv. Þá eru það ákveðin atriði sem varða framkvæmd þessara mála sem þarf að athuga mun betur með það sérstaklega í huga að allt vald í þessum málum sé ekki fært undir einn aðila í Stjórnarráðinu. Framkvæmdarvald og dómsvald, eða jafngildi þess, á ekki að vera í hendi sama aðila.

Guðmundur Ágústsson Virðulegi forseti. Ég vil við 1. umr. um frv. til laga um fiskveiðar segja nokkur orð og gera grein fyrir afstöðu Borgfl. til þessa frv. Eins og fram kom hjá síðasta ræðumanni þá skilaði fulltrúi Borgfl. séráliti í þeirri nefnd sem skipuð var við samningu þessa frv. Þegar málið kom til þingflokks Borgfl. áður en það var lagt fram var málið afgreitt með svofelldu bréfi og vil ég lesa það til þess að það komi skýrt fram hver afstaða míns flokks er til frv. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Þingflokkur Borgfl. hefur fjallað um drög að frv. til laga um stjórn fiskveiða sem taka eiga gildi í ársbyrjun 1991. Þingflokkur Borgfl. er ekki samþykkur þeirri fiskveiðistefnu sem frumvarpsdrögin bera með sér, sbr. sérálit fulltrúa flokksins í ráðgjafarnefnd um stjórn fiskveiða. M.a. telur flokkurinn vafasamt að eftirfarandi markmið sem þingflokkurinn leggur áherslu á nái fram að ganga: 1. Að þróun fiskveiða og vinnslu gangi sem jafnast miðað við hlutdeild yfir byggðir landsins. 2. Að aflanýting verði betur tryggð en nú er. En það mætti t.d. gera með sérstakri löndunarheimild fram hjá aflamarki skipa til frádráttar aflamarki í umsjón Úreldingarsjóðs og með skiptingu arðs af þeim afla. 3. Að hlutdeild sóknarmarksskipa verði nægilega sanngjörn miðað við aflareynslu. Auk þeirrar heildarhlutdeildar í aflamarki mætti aðstoða þau með sérstakri fyrirgreiðslu úr Fiskveiðasjóði til umþóttunar. 4. Að fylgt verði nægilega fast eftir kröfum um vigtun alls afla. Til að svo megi verða telur þingflokkurinn að leggja beri allt kapp á að leysa þau vandamál sem talin eru hindra það. 5. Að lagagerð, eftirlit með fiskveiðum og viðeigandi dómsvald verði ekki í höndum sama aðila. 6. Að fiskveiðistefnan leiði ekki til þess að fámennur hluti þjóðarinnar ávinni sér eignarhald á fiskveiðiauðlind Íslands. Þingflokknum er ljóst að í þjóðfélaginu eru mjög skiptar skoðanir um hvernig haga beri stjórn fiskveiða. Á þetta ekki síst við hagsmunaaðila í sjávarútvegi svo og þingmenn í öllum flokkum. Þingflokkur Borgfl. gerir sér hins vegar ljóst að á ríkisstjórninni hvílir sú skylda að leggja sem fyrst fram frv. til laga um stjórn fiskveiða. Því felst þingflokkur Borgfl. á að drögin verði lögð fram á Alþingi sem stjfrv. Þingmenn Borgfl. áskilja sér rétt til þess að flytja brtt. við það eða fylgja öðrum er fram kunna að koma við frv.`` Ég vildi að þetta kæmi hér fram til skýringar á því að þingflokkur Borgfl. hefur ekki breytt frá þeirri stefnu sem boðuð var þegar núgildandi lög tóku gildi árið 1987 og að við höfum ákveðnar athugasemdir við það frv. sem hér er rætt um. Við gerum okkur hins vegar fyllilega grein fyrir því að það verði að nást samstaða um stjórn fiskveiða næstu ár. Og þess vegna viljum við ekki standa í vegi fyrir því að það frv. sem hér er um fjallað og er niðurstaða nefndar sem skipuð er helstu hagsmunaaðilum og fulltrúum úr öllum stjórnmálaflokkum verði lagt fram og rætt og fundin niðurstaða. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mín fleiri en geri ráð fyrir því að mér verði heimilað að sitja fundi í sjútvn. þegar málið verður rætt þar, þó ég sé ekki kosinn í sjútvn., og vil því frekar við 2. umr. frv. fjalla um inntak þess nánar og það sem við komum til með að leggja megináherslu á.

Halldór Blöndal (um þingsköp) : Herra forseti. Það kom fram ósk um það frá hv. 14. þm. Reykv. að sá ráðherra sem fer með atvinnumál verði viðstaddur þessa umræðu, hæstv. ráðherra Hagstofu Íslands. Við þurfum að leggja fyrir hann nokkrar spurningar og ég geri ráð fyrir því að hæstv. forseti fallist á að það sé nauðsynlegt. Í öðru lagi vil ég benda á að það er nú komið í ljós að bæði þingflokkur Alþb. og þingflokkur Borgfl. hafa gert sérstakar samþykktir um það frv. sem fyrir liggur en á hinn bóginn liggur það líka fyrir að í þeirri nefnd sem fjallaði um frv. lýsti formaður þingflokks Alþfl. því yfir að Alþfl. hefði mjög deildar meiningar uppi um þetta frv. miðað við meiri hlutann í nefndinni. Og það var vegna beiðni Alþfl. sem það dróst fram yfir jólahátíð að skila nál. í þessari endurskoðunarnefnd. Nú er einn þingmaður Alþfl. á mælendaskrá, hv. 3. þm. Vestf., og ég hlýt að gera þá kröfu að þm. Alþfl. gefist kostur á því að tala þegar við 1. umr. Hv. 3. þm. Vestf. á sæti í sjútvn. og eðlilegt að við því verði orðið. Ég þarf ekki að minna á að það var rætt hér fyrir skömmu um annað stjfrv. sem fyrir lá, það var um svokallaðan orkuskatt. Þá kom það í ljós eftir að okkur hafði tekist að knýja ráðherra Alþfl. til að taka til máls að hann var í grundvallaratriðum á móti þeirri stefnu sem kom fram í þessu frv. þó svo að hæstv. fjmrh. hafi upplýst að krafan um orkuskattinn í þessari lotu væri frá Alþfl. komin. Ég hygg því að það sé sjálfgert fyrir hæstv. forseta að verða við þessari kröfu stjórnarandstöðunnar, annars vegar að sá ráðherra sem fer með atvinnumálin í ríkisstjórninni verði viðstaddur við þessa umræðu og hins vegar að þeim þingmanni Alþfl. sem á sæti í sjútvn. og hefur beðið um orðið verði gefinn kostur á því. Það mun svo fara eftir viðbrögðum hæstv. sjútvrh. eða hæstv. forseta hvort ég hef ræðu mína í kvöld. En að sjálfsögðu stendur ekki til að ljúka þessari umræðu þegar kvöldmatarhlé verður gert, kl. 7 að þingvenju.

Hv. 3. þm. Vestf. tjáði mér að hann óskaði ekki eftir að umræðunni verði frestað sín vegna. Þannig að það er ekki þörf á því.

Skúli Alexandersson Herra forseti. Vegna orða hv. 2. þm. Norðurl. e. og ósk hans um að umræðu um þetta mál verði frestað í kvöld vildi ég leyfa mér að spyrja hæstv. forseta hvort það sé meining hans að fresta fundi. Mér skildist á hv. þm. að hann ætti eftir að halda hér tölu. Ef umræðan á að halda áfram á morgun vildi ég frekar taka þátt í umræðunni þá eða eftir kvöldmat.

Ég hef ekki reiknað með kvöldfundi í kvöld. Ég hef reiknað með að umræðan gæti haldið áfram fram undir hálf átta. Það fer að sjálfsögðu eftir því hverjir verða á mælendaskrá.

Það var beðið um ráðherra Hagstofu hingað.

Hann er ekki í húsinu, eins og hér kom fram.

Og er það Salómonsorðið að stjórnarandstaðan eigi ekki að fá að ræða við ráðherra Hagstofu án þess að út úr því verði einhver átök í þinginu?

Hv. 4. þm. Vesturl. hefur orðið.

Ég þakka hv. 14. þm. Reykv. fyrir yfirgripsmikla ræðu sem fjallaði á góðan hátt og kunnuglegan um stöðu fiskistofnanna. Hann skýrði rit Hafrannsóknastofnunar um fiskstofnana eins og hlutirnir lágu fyrir á síðasta hausti. En upphafsorðum hv. þm. um það að ég hefði verið að líkja hæstv. sjútvrh. við Castro á Kúbu vil ég vísa alveg frá. Aftur á móti benti ég á, og ég get endurtekið það, að málin virtust vera að þróast á svipaðan veg hér í íslenskri pólitík eins og ætti sér stað á Kúbu, þ.e. að á meðan austur-evrópskir kommúnistar köstuðu frá sér miðstýringunni þá héngi Castro á Kúbu við miðstýringarpólitíkina. En ég var hvorki að jafna hv. 14. þm. Reykv. Guðmundi H. Garðarssyni við Castro né hæstv. sjútvrh. Þegar ég ræði um kvótastuðningsmenn þá jafna ég þar alveg saman hæstv. sjútvrh. og hv. 14. þm. Reykv. Og ef hv. 14. þm. Reykv. hefur fundist ég vera að jafna hæstv. sjútvrh. við Castro, sem ég alls ekki var að gera, þá hefði hann mátt alveg eins taka það til sín. Vegna þess að ég er ekkert að gera upp á milli manna í þeim flokki sem stendur fast að kvótakerfinu. Þar eru jafnir hæstv. sjútvrh. Halldór Ásgrímsson og hv. 14. þm. Reykv. Guðmundur H. Garðarsson, sem telja þetta grundvallaratriði í fiskveiðistefnu. Og ég get ekkert verið að gagnrýna þeirra skoðun á því máli. Þeir hafa þessa skoðun á málinu, en ég er bara á annarri skoðun. Talað var um að ég hafi staðið að Atvinnutryggingarsjóði, hinum mikla miðstýringarþætti þess sjóðs og einnig í sambandi við húsnæðismál og annað eftir því. Ekki ætla ég að bera á móti því að ég hafi staðið að samþykkt þess að þessar stofnanir gætu orðið til, en ég hef ekki verið mjög hrifinn af starfsemi Atvinnutryggingarsjóðs. Margir sjálfstæðismenn hafa verið miklu hrifnari og mælt vinnubrögðum þar bót langt umfram það sem ég hef tekið mér í munn. Og það sama má segja um vissa þætti í ráðstöfun fjármagns í sambandi við húsnæðiskerfið. Þar hafa ýmsir tekið þátt í. Ég sé ekki að þetta tengist í sjálfu sér nokkuð umræðunni um þá miðstýringaruppbyggingu sem er í fiskveiðistjórnarfrv. Mér fannst einhvern veginn að hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson væri að réttlæta sína stöðu að vissu leyti á þann hátt að fyrst einhverjir og einhverjir hefðu staðið með miðstýringarfrv. Atvinnutryggingarsjóðs og húsnæðismála þá væri svo sem ekkert mjög vont þó að hann stæði að miðstýringunni þegar hún kæmi fram í þessu máli sem verið er að fjalla um hér. Það kallast á venjulegri íslensku hundalógík þegar verið er að rökstyðja mál á þennan máta og skapa sér stefnu og skoðun út frá þessum grunni. Nokkuð talaði hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson um stöðu mála hér á hv. Alþingi árið 1983 og umræðu um þetta mál þá og minnti á að hann hefði haldið hér tölu um fiskveiðistefnuna þar sem hann andmælti mjög þessu kerfi. Hann hefur sem sagt skipt um skoðun og um það er í sjálfu sér ekkert að segja. En það gæti verið að margt af því sem Guðmundur sagði þá ætti við enn þann dag í dag og við sem enn erum á móti þessu kerfi gætum notað það sem rök í umræðum um þetta mál á ósköp svipaðan máta og við getum notað ræður hæstv. sjútvrh. frá þessum tíma. Bent á það að hverju skyldi stefnt í sambandi við fiskveiðistefnuna og undirstrikað það hvað þar hefur margt mistekist. Hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson talaði um að það gerðist ekkert með gífuryrðum eða stóryrðum í sambandi við fiskveiðistefnuna, þar yrðu menn að taka á hlutunum með alvöru. Ég tek undir þetta, undirstrika það að menn þurfa að taka á málum eins og fiskveiðistefnunni með mikilli alvöru og taka til greina þá þróun sem hefur átt sér stað á undanförnum árum og þá stöðu sem er í þessum málum í dag. Það finnst mér aftur á móti að hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson geri ekki. Hann tekur ekki til greina að öll þau stóru orð sem sögð voru í umræðum 1983, 1984 og 1987 um að hverju skyldi stefnt og að hverju væri verið að stefna í sambandi við fiskveiðimálin. Hann tekur ekki til greina hvað gjörsamlega allir hlutir hafa þar mistekist. Ég kalla það nokkuð mikil gífuryrði að standa á því, þegar öll þau markmið sem sett voru á þessum árum í sambandi við fiskveiðistefnu hafa mistekist, að menn skuli eftir sem áður segja að þetta sé sú leið sem við skulum halda. Það kalla ég ekkert annað en gífuryrði. Í anda Sjálfstæðisflokksstefnunnar sagði hv. þm. að það skyldi stefna að því að öll veiði væri frjáls. Ég hef þá skoðun að miðað við alla þá tækni og allan þann búnað og alla þá möguleika sem við höfum til þess að sækja fisk í sjó geti sá tími aldrei komið, hvort sem það er í anda sjálfstæðisstefnunnar eða annarrar stefnu, að við getum sótt fisk í sjó án þess að hafa þar á einhverja skipulagningu. Það sem við þurfum aftur á móti að velja um er hvernig við viljum skipuleggja þetta og á hvaða grunni við viljum byggja það kerfi sem við notum til þess að vinna að þeim markmiðum sem voru sett hér 1983. Hv. þm. nefndi ýmsa hluti sem væri freistandi að fjalla um en ég ætla ekki að gera það að sinni, við eigum sjálfsagt eftir að fjalla um þetta í hv. sjútvn. En hann nefndi einn þátt sem ekki hefur verið hér sérstaklega fjallað um, þ.e. hvernig þróunin hefur verið í sambandi við fiskstærðina, hvað fiskurinn væri orðinn smár. Þetta er eitt af einkennum þess þegar verið er að ganga á veiðistofna, fiskurinn verður smærri og smærri, bein ábending um það að við séum að ofveiða stofninn. Og ekki aðeins það heldur að við séum að gera stofninn þannig að hann verði okkur mikið verðminni auðlind en ef við leyfðum fiskinum að stækka í eðlilega veiðistærð. Ætli það sé ekki um 40% verðmunur á svokölluðum fullstórum saltfiski og smæsta fiskinum.  Á annan máta nefndi hv. 14. þm. Reykv. Guðmundur H. Garðarsson að það mundi enginn verða til þess að óska eftir því að fiskiskipaflotinn yrði skorinn niður, það mundi enginn þora að gera það. Ég held að þetta sé einhver misskilningur vegna þess að það var eitt af stefnumiðunum í sambandi við fiskveiðilögin 1983 að minnka flotann. Og það varð varla gert á annan máta en að skera niður, á einhvern máta þurfti að minnka flotann. Aftur á móti hefur þróunin verið sú á undanförnum árum að flotinn hefur stækkað eins og hefur komið fram í ræðum manna og hann hefur ekki aðeins stækkað í tonnatölu og hestaflatölu, heldur hafa skipin stækkað og einmitt verið að gerast það sem hv. þm. benti á að mætti ekki gerast, að skipunum fækkaði og grundvöllurinn undir ákveðnum byggðum í landinu brysti þar með. Þetta eru allt afleiðingar þessa fiskveiðikerfis sem við höfum búið við. Stærri og stærri skip, öflugri og öflugri skip, færri og færri skip. Vitaskuld er það andstætt allri byggðastefnu í landinu, þveröfugt við það sem hv. þm. var að segja að menn vildu ekki taka þátt í. Þeir eru að gera þetta.

Er ekki hv. þm. stjórnarstuðningsmaður? Er þetta ekki stefna núv. ríkisstjórnar?

Jú, jú, stefna núv. ríkisstjórnar? Mér heyrðist þetta vera stefna hv. þm. Guðmundar H. Garðarssonar.