Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Hér með kalla ég fyrirspurn mína aftur sem flutt er á þskj. 660 og fjallar um flutning fjarvinnsluverkefna og starfa út á land. Kristján L. Möller.``

Herra forseti. Hinn 11. des. sl. hófst hér á Alþingi umræða um byggðamál, um Byggðastofnun og framgang byggða\-áætlunar, og flutt var munnleg skýrsla hæstv. iðn.- og viðskrh., ráðherra byggðamála. Þessi umræða fór fram samkvæmt ákvæðum 13. gr. laga um Byggðastofnun. Þegar umræðunni var frestað fyrir jól á síðasta ári voru a.m.k. 10 manns á mælendaskrá og þar á meðal sá sem hér talar. Ég leyfi mér því, herra forseti, að inna hæstv. forseta eða hæstv. ráðherra byggðamála eftir því hvenær menn hafi hugsað sér að halda þessari umræðu um byggðamál áfram og ljúka henni. Ég leyfi mér að segja, herra forseti, að oft var þörf en nú er nauðsyn eins og ástandið er í byggðamálum. Staðan er í hnotskurn sú að það er engin byggðaáætlun í gildi. Hún er útrunnin. Byggðastofnun er óstarfhæf samkvæmt fréttum fjölmiðla og þar er ekki hægt að funda, reglulegir fundir falla niður vegna ástands mála þar á bæ. Staðan er sú að atvinnuþróunarfélögin á landsbyggðinni, þessir veiku sprotar sem þar eru til að reyna að byggja upp nýsköpun í atvinnumálum, starfa án samninga og lifa frá degi til dags í fullkominni óvissu um hvað þeirra bíður, og hefur verið svo um margra mánaða skeið. Staðan er sú, herra forseti, að áfram heldur þungur straumur fólks af landsbyggðinni. Ef tekinn er meðaltalsfjöldi brottfluttra umfram aðflutta á landsbyggðinni sl. sex ár, sex ár Framsfl. í ríkisstjórn, frá 1. sept. 1995 til 1. sept. 2001, hafa 8.160 manns flutt af landsbyggðinni. Það gerir 1.360 manns á hverju ári sem Framsfl. hefur verið í ríkisstjórn þannig að það er mál að linni, herra forseti, og það veitir ekki af að Alþingi geri þó a.m.k. það að ljúka sinni lögbundnu umfjöllun um byggðamál sem átti að fara fram fyrir áramót en var þá frestað og enn bólar ekkert á. Ég spyr um þetta, herra forseti. Hvenær er þess að vænta að umræðan fari fram?

Þar sem fyrirspurn var beint til mín um það hvenær framhaldsumræða yrði um byggðamál vil ég að það komi fram sem er nauðsynlegt að á fundi sem ég átti með formönnum allra þingflokka um það hvaða mál yrðu tekin fyrir í þessari viku var ákveðið að taka stjfrv. eftir því sem ynnist en reyna jafnframt að koma á dagskrá málum sem þingmenn höfðu flutt. Var um þetta algjört samkomulag á fundinum en ekki kom til álita þar sem enginn nefndi það að ræða þær skýrslur sem ekki hefur tekist að ljúka umræðum um, þ.e. skýrslu um byggðamál og skýrslu um Ríkisendurskoðun. Sjálfsagt er að taka þetta mál upp við formenn þingflokka þegar ég ræði við þá um þau mál sem tekin skulu fyrir í næstu viku.

Hæstv. forseti. Ég tel alveg eðlilegt að hv. þm. grennslist um þessi mál, bæði hvað varðar umræðuna um Byggðastofnun og eins byggðaáætlun þar sem það er rétt sem kom fram hjá honum að byggðaáætlun sú sem hefur verið unnið eftir hefur ekki lengur gildi. Það er mikilvægt að Alþingi samþykki nýja byggðaáætlun sem allra fyrst. Ég reikna með að alveg á næstu dögum verði málið afgreitt frá ríkisstjórn til þingflokka stjórnarflokkanna þannig að það styttist þá í að Alþingi geti tekið fyrir nýja byggðaáætlun. Ég ætla ekkert að fara efnislega út í það hvernig hún er orðuð. En af því að hv. þm. talaði um byggðaþróun í landinu, þá var eðlilegt að hann færi nokkuð mörg ár aftur í tímann í þeirri umræðu vegna þess að byggðaþróunin hefur verið að breytast núna síðustu árin. Það er miklu færra fólk sem flytur af landsbyggðinni í dag en það hentar ágætlega fyrir hann að taka dálítið mörg ár. Það er rétt að fyrr á árum voru þetta milli 1.500 og 1.800 manns fleiri sem fluttu frá landsbyggðinni heldur en til landsbyggðarinnar. Núna er ástandið orðið miklu skárra þótt auðvitað séu svæðisbundin vandamál. En fyrst hv. þm. var að taka þetta mörg ár finnst mér að það hefði kannski verið eðlilegt að hann liti til þess tímabils þegar hann sat sjálfur í ríkisstjórn og áttaði sig á því hvort ástandið var ekki mjög gott þá, eða hitt þó heldur.

Herra forseti. Það er rétt hjá hæstv. forseta að þingflokksformenn stjórnarandstöðuflokkanna hafa lagt á það ríka áherslu að þingmannamál og ekki síst úr stjórnarandstöðu verði tekin hér til umfjöllunar á þingi. Hinu hafa þeir ekki ráðið að ríkisstjórnin og stjórn þingsins hefur jafnan sett í forgang þau mál sem koma frá ríkisstjórninni og að sjálfsögðu ber ríkisstjórninni að svara fyrir stefnu sína í byggðamálum og það er samkvæmt lögum sem fjallað er um Byggðastofnun og framvindu byggðaáætlunar. Og það er ófært að þeirri umræðu sem fram fór í fyrri hluta desembermánaðar skuli hafa verið frestað fram á þennan dag og ekki fyrirséð hvenær hún verður tekin aftur á dagskrá. Eins og hér hefur verið upplýst voru 10 manns á mælendaskrá þegar umræðunni var frestað. Hér á Alþingi hefur þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs beitt sér fyrir umræðu um byggðamál. En það er ekki nóg að við höfum skýra stefnu í byggðamálum. Það er ríkisstjórnarinnar að sjálfsögðu að svara fyrir þá stefnu sem hér hefur verið birt og hér hefur verið rekin með þeim afleiðingum sem allir þekkja, því miður.

Ég sé ástæðu til þess vegna ummæla hv. alþm. að ítreka það sem ég áður sagði að ég hef haft samráð við formenn þingflokka um dagskrána og um leið og beiðni kemur fram um það að ...

Ekki um stjórnarmálin.

Ég hélt í sakleysi mínu og vegna þess að ég er ekki þingreyndur maður að hv. þingmenn væru svo háttvísir að þeir gripu ekki fram í fyrir forseta þingsins þegar hann er að tala við þá.

Það þekkir hann alla vega, háttvísina, hæstv. forseti.

... víta manninn.


             
             Hv. þm. Ögmundur Jónasson, 13. þm. Reykv., sagði við forseta: ,,Það þekkir ...``  Ég hef svarað því sem ég sagði. Ég hef haft samráð við formenn þingflokka um það hvaða mál skuli tekin á dagskrá og ég hef þegar sagt hv. 3. þm. Norðurl. e. að sjálfsagt er að taka þetta mál fyrir, skýrslu byggðaráðherra, halda áfram umræðum um hana, sjálfsagt alveg.

Herra forseti. Ég tek undir með málshefjanda með athugasemdir til þingsins og stjórnar þess og til ríkisstjórnarinnar um meðferð á málaflokknum um byggðamál. Ég minnist þess að hinn 26. apríl sl. voru byggðamál til umræðu. Þá sagði hæstv. byggðamálaráðherra, með leyfi forseta: ,,Eins og ég sagði áðan vænti ég þess að geta lagt skýrslu Byggðastofnunar um framkvæmd gildandi byggðaáætlunar fyrir Alþingi sem fyrst þannig að þinginu gefist kostur á því að ræða áherslur sínar í byggðamálum um það leyti sem vinna við mótun nýrrar byggðaáætlunar fer af stað. Skýrslan mun hafa verið afgreidd á stjórnarfundi Byggðastofnunar í gær [þ.e. 25. apríl sl.] og því ætti ekkert að vera því til fyrirstöðu að hægt verði að dreifa henni í þinginu á næstu dögum.`` Þetta sagði hæstv. iðn.- og viðskrh. í umræðu 26. apríl sl. Síðan er ekkert rætt um byggðamál fyrr en 11. des. sl. en þá er skýrsla Byggðastofnunar fyrir árið 2000 til umræðu, og þeirri umræðu er ekki einu sinni lokið þá heldur frestað. Í umræðum þá sagði hæstv. iðn.- og viðskrh. sem fer með byggðamál, með leyfi forseta: ,,Byggðastefna er, ef svo má að orði komast, stærsta skipulagsmál íslensku þjóðarinnar og það er því brýnt að að mótun hennar komi breiður hópur fólks og um hana náist sem mest samstaða í þjóðfélaginu. Vinnu verkefnisstjórnarinnar er að ljúka. Ég vænti þess að geta lagt tillögur að nýrri byggðaáætlun fyrir Alþingi á allra næstu vikum.`` Þetta var í desember á sl. ári. Herra forseti. Við afgreiðslu fjárlaga í haust var og kveðið á um að ekki væri hægt að ákveða fjármagn fyrr en byggðaáætlun væri lokið.

Herra forseti. Það var ekki ætlun mín með þessari saklausu fyrirspurn um tilhögun starfa hér að raska ró forseta eða valda uppnámi á þingi að öðru leyti. Ég var ósköp einfaldlega að inna eftir því sem mér finnst fullkomlega réttmætt, hvort ekki ætti sem fyrst að halda áfram þeirri umræðu sem hér var hafin fyrir áramót um byggðamál. Ég var líka að rökstyðja, herra forseti, að það væri ærin ástæða til að Alþingi léti þessi mál til sín taka. Ætli mönnum finnist það ekki hið minnsta úti í hinum dreifðu byggðum þar sem menn eiga víða í vök að verjast að þessi mál séu ekki afgangsstærð á dagskrá Alþingis, séu hornreka og víki stanslaust fyrir öðrum hlutum. Nú hafa þingstörfin verið með þeim hætti undanfarna daga frá því að þing kom saman að það hefur ekki verið neitt sérstakt annríki. Ég leyfði mér þess vegna að vekja athygli á því af því að mig var farið að lengja eftir því að þessari umræðu yrði fram haldið. Ég ætlaði að nota annað og betra tækifæri til að ræða við hæstv. byggðamálaráðherra um sagnfræðina í þessum efnum en ég er þess albúinn ef hæstv. ráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, vill rifja upp þann tíma sem Framsfl. fór með byggðamál í ráðuneyti Steingríms Hermannssonar frá 1988--1991 eins og hann hefur nú gert aftur um skeið. Það er guðvelkomið. Það er að vísu alveg hárrétt að það voru erfið ár í atvinnulífi, alveg sérstaklega landsbyggðarinnar. Sú ríkisstjórn sem tók við völdum haustið 1988 tók, eins og kunnugt er, við miklu þrotabúi og útflutningsatvinnugreinarnar voru að stöðvast þannig að það bitnaði að sjálfsögðu á landsbyggðinni, ekki síður en öðrum, en það tókst, m.a. með aðgerðum þeirrar stjórnar, að snúa því við og í hönd fóru skárri ár í byggðamálum en allt of fá. Síðan hefur sigið mjög á ógæfuhliðina og sl. 6--8 ár hafa verið með þeim ljótustu sem við höfum nokkurn tíma séð í okkar sögu. Þar ber Framsfl. mikla ábyrgð því hann fór í ríkisstjórn á miðju ári 1995 og situr þar enn, því miður.

Hæstv. forseti. Ég sé að hv. þingmenn Vinstri grænna hafa farið í mikla söguskoðun. Miðað við það að ég hafi sagt í desember að byggðaáætlun kæmi á næstu vikum þá sýnist mér að ég geti enn staðið við það því hún kemur svo sannarlega á næstu dögum og því ekki eru liðnar margar vikur frá því í desember. Ég ætla að gleðja hv. þm. með því, ef þeir hafa ekki orðið varir við það í fréttaflutningi í dag, að stærsta byggðamálið er að koma inn í þingið, sem er Kárahnjúkavirkjun, núna alveg á næstu dögum. Ég vænti þess að þeir taki vel undir það mál þar sem það mun verða til þess að fólki fjölgar mjög á Austurlandi.

Og Vestfjörðum?

Ég veit að það eru rök þeirra í því máli að það fjölgi ekki fólki á Vestfjörðum, en horft er fram hjá því að fólki mun fjölga um þúsundir á Austurlandi. Ég vonast til þess að ég eigi stuðning þeirra í því mikilvæga byggðamáli.

Hæstv. forseti. Það sem hæstv. forseti sagði hér um samráð við þingflokksformenn er út af fyrir sig rétt. En ég hef litið á það sem sérstakt hlutverk forseta að sjá til þess að umræðum ljúki hér og að reyna að koma málum á dagskrá með þeim hætti að þeim ljúki. Það er ekki til fyrirmyndar sem hefur gerst hér að umræðum um ýmis mál á Alþingi hefur ekki verið lokið þegar það fer heim. Forseti ætti að hafa alveg sérstakar áhyggjur af því ef menn klára ekki þá vinnu sem hefur þó verið hafin við hvert mál fyrir sig. Ég hef hins vegar ekki í hyggju að kvarta yfir því að hér hafi ekki verið umræður um byggðamál. Það var nú verið að ræða byggðamál í gær t.d., þáltill. um samkeppnisstöðu atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni sem hv. þm. Kristján Möller flytur. Her urðu umræður um það. Hér voru töluverðar byggðamálaumræður um tillögu Vinstri grænna um sérstakt þing. Ekki er langt síðan sú tilaga var hér til umræðu. Mér sýnist á öllu að býsna miklar umræður muni verða um byggðamál í tengslum við mál sem hæstv. ráðherra var að nefna hér áðan. Menn fá því að tala og tala eins og þeir hafa talað og talað um byggðamál á undanförnum árum. Hvort árangurinn verður mikill er ekki gott að segja. Það hefur a.m.k. ekki orðið fram að þessu, því miður. Mér finnst ástæða til þess að nefna það til viðbótar, þó að ég hafi ekki kvatt mér hljóðs til þess að gera athugasemdir við fundarstjórn forseta, að ég tel ástæðulaust að gera athugasemd við orð þingmanns í frammíkalli hér áðan, sem hann gerði.

Herra forseti. Það hefur verið mjög gott samstarf við þingflokksformenn af hálfu forseta um þingstörfin á undanförnum vikum. Það var auðvitað verið að leggja áherslu á það í þessari viku og þeirri síðustu að koma að sem flestum þingmannamálum og ég veit ekki annað en að þingmenn hafi verið mjög ánægðir með þá skipan. Því hefur ekki verið hreyft á fundum með þingflokksformönnum að taka fyrir eða klára umræðuna um skýrslu Byggðastofnunar, en forseti tók að sjálfsögðu mjög jákvætt í það. Ég sé þá ekki að menn þurfi að hafa neinar áhyggjur af því, að skýrslan og umræðan um hana verði kláruð sem allra fyrst.