Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Birgir Finnsson) Hæstv. forseti. Þetta frv. er einnig fylgifrv. frv. um byggingarsjóð aldraðs fólks. Í gildandi l. um heimilishjálp í viðlögum er kveðið svo á, að sveitarstjórnum og sýslunefndum skuli heimilt að setja á fót heimilishjálp, er veiti aðstoð þeim heimilum, sem eigi í erfiðleikum um stundarsakir vegna sjúkdóma, barnsburðar, slysa, dauðsfalla eða af öðrum ástæðum. Frv. er einungis um það, að við 1. gr. l. er bætt heimild til þess að starfrækja einnig heimilishjálp handa öldruðu fólki, eftir því sem nánar verður ákveðið í reglugerð, og mælir heilbr.- og félmn. einróma með þessari breytingu. Heimilishjálpin samkv. gildandi l. er framkvæmd þannig, að viðkomandi sveitarstjórnir setja gjaldskrá vegna veittrar heimilishjálpar, og skal gjaldskráin staðfest af ráðh. Sveitarstjórn er heimilt að feila niður eða gefa eftir greiðslu á gjaldi að nokkru eða öllu leyti, og síðan endurgreiðir ríkissjóður sveitarfélögunum 1/3 hluta af halla, sem verða kann á heimilishjálpinni með þessu móti. Gildir þetta sama að sjálfsögðu um þá heimilishjálp, sem veitt kynni að verða öldruðu fólki samkv. því frv., sem hér liggur fyrir. Ég endurtek það, að heilbr.- og félmn. mælir með samþykkt frv.



Herra forseti. Ég var þar kominn ræðu minni í gær, þegar fundartíma lauk og forseti ákvað að fresta umr., að ég var byrjaður að gera grein fyrir brtt. mínum við frv, til l. um byggingasjóð aldraðs fólks. Ég lagði í fyrsta lagi til, að fyrirsögn frv. breyttist þannig, að frv. héti „Frv. til laga um byggingasjóð aldraðs fólks og öryrkja“, þ.e.a.s. „og öryrkja“ bættist við í fyrirsögnina, og væri þar með rýmkað verksvið þessarar löggjafar, þannig að þær íbúðir, sem sveitarfélög byggðu, væri sveitarfélögunum heimilt að nota fyrir aldrað fólk og öryrkja. Þetta legg ég til af því, að ég tel, að þær íbúðir, sem byggðar væru með sérstökum hætti fyrir fólk, sem að einhverju leyti væri vanburða, væru jafnnothæfar fyrir almenna öryrkja og fyrir aldrað fólk, og mætti ekki svipta sveitarfélög réttinum til að nota íbúðirnar þannig, ef verkast vildi. Þá er 2. brtt. mín við frv. við 2. gr. þess, á þá lund, að gr. orðist svo: „Hlutverk sjóðsins er að stuðla að því með lánveitingum, að byggðar verði utan Reykjavíkur hentugar íbúðir fyrir aldrað fólk og öryrkja: Hér er lagt til, að þessi sjóður starfi eingöngu að því að byggja íbúðarhúsnæði fyrir aldrað fólk og öryrkja utan Reykjavíkur. Þetta legg ég til sökum þess, að það fé, sem happdrætti dvalarheimilis aldraðra sjómanna hefur aflað, hefur eingöngu fram að þessu runnið til elliheimilisbyggingar í Reykjavík, svo sem kunnugt er, og hefur þó féð komið frá fólki, sem keypt hefur happdrættismiða í þessu happdrætti hvarvetna á landinu. Nú er með frv., sem hér liggur fyrir, lagt til, að 40% af happdrættistekjunum skuli renna til byggingar íbúðarhúsnæðis fyrir aldrað fólk, en ekkert tekið fram um það, hvort það skuli vera í Reykjavik, utan Reykjavíkur eða hvort tveggja. Virðist því samkv. frv., eins og það er, vera heimilt, að það skuli bæði mega nota féð í Reykjavík og utan Reykjavíkur. Dvalarheimili aldraðra sjómanna á að fá næstu 10 árin 60% af tekjunum áfram og þá væntanlega til þess fyrst og fremst að fullbyggja dvalarheimili aldraðra sjómanna, sem þegar er orðin mikil stofnun. Mér finnst því ekki óeðlilegt, og af því er sprottin till. mín, að þessi 40%, sem nú á að greina þarna frá, fari til byggingar íbúðarhúsnæðis fyrir aldrað fólk og öryrkja utan Reykjavíkur, og væri þá hluti landsbyggðarinnar sízt meiri eða í hærra hlutfalli en íbúðaskiptingin er milli Reykjavíkur og landsbyggðarinnar að öðru leyti. Samkv. þessari till. mundu þá áfram renna 60% af tekjum happdrættisins til áframhaldandi byggingar elliheimilis aldraðra sjómanna í Reykjavík, sem nú er orðið almennt elliheimili, og svo til íbúðabygginga utan Reykjavíkur að því er snertir 40% af tekjunum. Þetta er ein af mínum meginbrtt. við frv. Þá er 3. till. mín við 3. gr. frv., á þá lund, að á eftir 1. tölulið komi nýr töluliður, er verði svo hljóðandi: „Ríkissjóðsframlag að jöfnu á móti happdrættiságóðanum samkv. 1. lið.“ Í 3. gr. segir, að tekjur sjóðsins skuli vera í fyrsta lagi ágóði af happdrætti dvalarheimilis aldraðra sjómanna samkv. ákvæðum þar um í lögum um happdrættið. Mín till. er svo um það, að næsti töluliður verði um, að ríkissjóður leggi fram til þessa sjóðs jafnmikla upphæð og nemur ágóðanum af happdrætti dvalarheimilis aldraðra sjómanna, þ.e.a.s. þeim hlutanum, sem renna skal í þennan sjóð. Upplýst hefur verið, að miðað við reynslu síðasta árs megi reikna með, að það séu um 2 millj. kr., sem renni til þessa sjóðs af happdrættistekjunum, og finnst mér það frekar lítið, þegar miða skal við það að byggja íbúðarhúsnæði fyrir aldrað fólk hvarvetna á landinu. Þó að ég afmarki sviðið það þrengra, að þessi sjóður skuli eingöngu sjá fyrir byggingum fyrir aldrað fólk og öryrkja utan Reykjavíkur, tel ég, að 2 millj. kr. upphæð orki þar ákaflega litlu. Og mér finnst líka óviðkunnanlegt, að úr því að flutt er sérstakt lagafrv. um þetta mál á annað borð, þá sé ekki séð fyrir einum einasta eyri í tekjuöflun umfram það, sem nú fer til þess að byggja húsnæði fyrir aldrað fólk í landinu, þ.e.a.s. happdrættistekjurnar. Með þessu frv. er í rauninni ekkert annað gert en skipta happdrættistekjunum í tvennt. Ég teldi í alla staði sanngjarnt, að ríkissjóður legði fram framlag að jöfnu á móti þessum hluta happdrættisteknanna, sem koma frá fólkinu sjálfu, og þannig yrði samstarf milli ríkisins og einstaklinganna um að gera átak í þessu máll. 4 millj. kr. eru ekki stór upphæð, þegar á að byggja fyrir það. Hver íbúð kostar a.m.k. 300–400 þús. kr., og það eru þá aðeins örfáar íbúðir, sem hægt er að byggja á ári hverju, þó að upphæðin yrði 4 millj. kr. Meðmn. mínir fengust ekki til að gera breytingu í þessa átt á frv., og þess vegna er þessi till. meðal minna sérstöku till, við frv. og er um það að tvöfalda tekjur sjóðsins, og mundi hann þó sízt vera of mikils megnugur, miðað við þá þörf, sem fyrir er. Það má sannarlega reikna með því, að mörg sveitarfélög vildu notfæra sér þessa heimild um aðstoð til þess að byggja íbúðarhúsnæði fyrir aldrað fólk. 4. till. mín er orðalagsbreyting, og í henni felst einnig efnisbreyting. Upphaf greinarinnar er skýrara orðað: „Tryggingastofnun ríkisins skal annast stjórn og daglega starfrækslu sjóðsins undir yfirstjórn félmrn.“ En í frv. er hún svona: „Stjórn sjóðsins annast Tryggingastofnun ríkisins. Skal fulltrúi stjórnar happdrættis D.A.S. eiga tillögurétt um lánveitingar. Ég taldi ekki eðlilegt, að fulltrúi frá stjórn happdrættis dvalarheimilis aldraðra sjómanna ætti tillögurétt um lánveitingar á þessum hluta sjóðsins og hef því lagt til, að síðari hluti 4, gr. falli niður, tel, að þar séu mjög eðlileg yfirráð í höndum tryggingaráðs og undir yfirstjórn félmrn. Þá er 5. brtt. mín á þá lund, að í stað 5., 6. og 7. gr. frv. komi tvær nýjar greinar. Með niðurfellingu 5., 6. og 7. gr. er sem sé slegið striki yfir þá hugmynd, að aðrir aðilar, sem sveitarfélög kynnu að mæla með, tækju að sér að reisa íbúðir handa öldruðu fólki, þeirri hugsun sé alveg sleppt og það séu sveitarfélögin ein, og enn fremur, að lán til einstaklinga til kaupa á íbúðum fyrir sjálfa sig megi einnig veita, en það er aðalefni 6. gr. Ég hef, eins og ég hef áður tekið fram, enga trú á því, að það verði margir um og yfir sjötugt, sem fari að byggja yfir sig, ef þeir hafa ekki ráðizt í það áður, og tel, að málið sé í öruggustum farvegi með því, að öll framkvæmdin samkv. þessum lögum sé í höndum sveitarfélaganna. - 7. gr. er um það, að styrkir og lán skuli veitast úr sjóðnum og megi lánið nema allt að 50% af byggingarkostnaði. Ég legg til, að allar þessar þrjár greinar falli niður, en í staðinn komi tvær nýjar greinar, svo hljóðandi: „a. (5. gr.) Lán með 3% vöxtum til 40 ára má veita úr sjóðnum gegn 1. veðrétti, og má lánið nema allt að 85% af byggingarkostnaði.“ Meðnm. mínir, eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar, fengust ekki til að ákveða, til hve langs tíma lán úr þessum sjóði skyldu veitt, né heldur að ákveða vaxtafótinn, og leggja til, að það sé ákveðið af ráðuneytinu með eins konar reglugerðarákvæðum. Ég tel eðlilegast, að þetta sé í lögunum sjálfum, og hef tímamarkið ekki lengra en ákvæðin í verkamannabústaðalögunum, sem ákveða 42 ára lánstíma, en lánsvextirnir eru hins vegar ákveðnir mjög lágir, sem sé 3%. Þá er enn fremur heimilað, að lánsupphæðin sé mjög há, og þannig komið mjög til móts við sveitarfélögin, sem vildu notfæra sér þessi lög til þess að koma upp þessum húsum, og þeim gert mögulegt með svona ódýru lánsfé að leigja þessar íbúðir á mjög vægu verði hinu aldraða fólki, sem þeirra nyti. Þá er b-liður þessarar brtt., sem kæmi aðallega í staðinn fyrir 6. gr., á þessa lund, með leyfi hæstv. forseta: „Séu þessi ákvæði ekki uppfyllt og íbúðirnar teknar til annarrar notkunar,“ - þ.e.a.s. heldur en fyrir gamalt fólk og öryrkja, „skal sveitarfélagið þegar endurgreiða sjóðnum eftirstöðvar lána. Dragist slíkar endurgreiðslur sveitarfélags úr hömlu, er sjóðnum heimilt að láta selja íbúðirnar án undangengins dóms og sátta til greiðslu á eftirstöðvum þeirra upphæða, sem veittar höfðu verið.“ Ekki er nú líklegt, að oft þyrfti til þess að koma, þegar það er haft í huga, að sveitarfélögin ein samkv. mínum brtt. kæmu til með að hafa á hendi þessar íbúðir og mundu sennilega áframhaldandi hafa þörf fyrir að sjá öldruðu fólki og öryrkjum fyrir húsnæði. En þó taldi ég rétt að hafa þessi ákvæði, þau eru ekki óáþekk því, sem er í brtt. meðnm. minna, en þó ekki samhljóða. Þá er 6. till. mín við 8. gr. Hún yrði 7. gr. og lagt til, að hún orðist svo: „Lán úr sjóðnum má því aðeins veita, að íbúðirnar eða húsin séu byggð samkv. teikningum, sem félmrh. hefur samþykkt. Sveitarfélag, sem sækir um lán úr sjóðnum, skal sýna félmrh. fram á þörf aukins íbúðarhúsnæðis fyrir aldrað fólk og öryrkja, og enn fremur, að sveitarfélagið sé fært um að koma íbúðunum upp án tafar.“ Ákvæði ekki ósvipuð þessu en nokkru ónákvæmari eru í 8., gr., a- og b-lið, frv., en hér er nokkru nánar og fastar ákveðið um þetta. Eins og ég hef þegar gert grein fyrir, er mín síðasta brtt. um það, að frumvarpsheitið verði: „Frv. til l. um byggingasjóð aldraðs fólks og öryrkja.“ Það má segja, að hér sé um að ræða allgagngerðar breytingar á hinu upprunalega frv. En aðalbreytingarnar eru í fyrsta lagi, að byggingarnar megi sveitarfélögin nota ekki aðeins fyrir aldrað fólk, heldur einnig fyrir öryrkja, í öðru lagi, að fé þessa sjóðs, sem hefur til umráða 40% af happdrættistekjum D.A.S., verði eingöngu varið til íbúðarhúsnæðis fyrir aldrað fólk og öryrkja utan Reykjavíkur, og í þriðja lagi, að ríkið leggi fram jafnt framlag á móti happdrættistekjunum, þ.e.a.s., eftir því sem ætla má nú um sinn, um það bil 2 millj. kr., og að ákveðið sé í frv. sjálfu um vaxtakjör og lánstíma og það sé miðað við alllangan lánstíma og mjög hagkvæma vexti, en horfið frá því að heimila lán handa öðrum aðilum en sveitarfélögum, sem ákveðið er um í frv., en ekki nefndir hverjir séu, og algerlega horfið frá hugsuninni um, að einstaklingar fari að byggja yfir sig um og yfir sjötugt. Menn sjá það vafalaust í hendi sér, að það er búið mjög að takmarka þann hóp, sem kæmi til með að nota þann rétt sem einstaklingar, þegar þetta er í kringum sjötugsaldurinn, og enn færri eru þeir, ef það væri um 75 ára eða áttræðisaldurinn. Lögin færu þá fram hjá flestum, og mætti segja, að það væri mjög um of að bjóða þá fram hjálp til fólks til að byggja yfir sig og sína, eins og ég vék að í ræðu minni við 1. umr. málsins. Að því skal ég ekki víkja frekar. Mér finnst, að einstaklingunum sé ekki ætlandi þetta hlutverk og sé dálítið út í hött af ríkinu að bjóða mönnum um sjötugt að aðstoða þá við íbúðabyggingar. En sveitarfélögin eru að mínu áliti réttur og eðlilegur aðili þar að, og mætti þó fyllilega koma að sömu notum fyrir hið aldraða fólk. Ég hef tekið það fram áður, að frv. fylgi ég, þótt mér þætti það stórum betra, að brtt. mínar næðu fram að ganga, og allflestum brtt. meðnm. minna á þskj. 480 get ég einnig fylgt og tel þær flestar, ef ekki allar, til nokkurra bóta á frv.



Herra forseti. Ég stóð ekki upp til þess að ræða efnislega það frv., sem hér liggur fyrir til umr. Ég er þakklátur hv. heilbr.- og félmn. fyrir að hafa sameiginlega lýst því yfir, að hún styðji frv. Það er ekkert óeðlilegt, þótt fram komi ýmsar skoðanir á málinu, þegar um svo mikið vandamál er að ræða eins og hér er á ferðinni, og skal ég ekkert ræða þann ágreining, sem er á milli meiri hl. og minni hl. n. Læt ég hv. frsm. um að ræða það mál. En ég gat ekki látið þetta mál fara svo í gegnum þessa hv. d. að mótmæla ekki þeirri stefnu, sem sýnist hafa verið ráðandi í mþn., sem samdi þetta frv. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta, á bls. 9 á þskj. 325: „Ekki vill n. mæla með því, að vistheimili séu reist í afskekktum og fámennum byggðarlögum, því að þangað mundi erfitt að fá nægjanlegt starfslið, lækniseftirlit og annað, sem nauðsynlegt er, til að aðbúð vistmanna verði ákjósanleg. Þróunin hefur orðið sú, að eðlilegt er, að vistheimili eru einkum reist á þeim stöðum, sem mannaferð liggur helzt að, eða á verzlunarstöðum viðkomandi héraða. Aldrað fólk saknar þess mjög, ef samband þess rofnar við ættingja og vini vegna fjarlægðar.“ Ég tel, að þessi ummæli séu byggð á frámunalega miklum misskilningi á þessum málum. Ég tel, að sú stefna, sem hér hefur verið uppi, að safna saman svo að segja öllu öldruðu fólki víðs vegar af landinu, eftir því sem hægt hefur verið að fá rúm fyrir það, í Reykjavík, sé algerlega röng. Það er einn þátturinn í því að láta fólkið flýja til borgarinnar og skilja byggðina eftir mannlausa. Margt af þessu fólki er flutt þangað mjög nauðugt, og síðasta ósk þess og skilyrði fyrir því, að það yfirleitt vilji taka rúm á þessum heimllum, er, að skrokkurinn verði fluttur í burtu í heimasveitina, þegar það hefur gefið upp öndina. Ég tel, að það eigi að stefna að því að byggja upp sem mest af íbúðum aldraðs fólks, hvort heldur það yrðu séríbúðir eða það yrði í ákveðnum vistheimilum, þar sem ræturnar eru sterkastar, og flytja það ekki í burtu frá þeim stöðum. Og ég veit, að það eru fjöldamargir staðir á landinu, þar sem þetta fólk vildi heldur búa en vera safnað saman hér í Reykjavík, þar sem það er í hálfgerðum fangelsum. - Þetta vildi ég láta koma fram sem mína skoðun á málinu, áður en málið fer út úr þessari hv. deild.



Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að leiðrétta aðeins misskilning hv. síðasta ræðumanns. Hann taldi, að þau sjónarmið, sem kæmu fram í áliti mþn., sem þetta frv. samdi, væru á misskilningi byggð, og þeim sjónarmiðum vildi hann mótmæla. En ég vil hins vegar benda á, að mótmæli hv, þm. eru á misskilningi byggð. Hann vitnaði hér til þeirra ummæla n., að hún teldi ekki ráðlegt, að vistheimili fyrir aldrað fólk yrðu byggð á fámennum og afskekktum stöðum. Nefndin taldi, að hið aldraða fólk vildi fremur vist á þeim stöðum, þar sem mannaferð lægi helzt að og það ætti hægast með að eiga skipti við sína ættingja og kunningja, fremur en vera staðsett einhvers staðar fjarri allri mannabyggð. Í þessi ummæli vildi hv. þm. leggja þann skilning, að mþn. teldi æskilegast, að allt aldrað fólk á landinu yrði flutt til Reykjavíkur, er það hefði náð tilteknu aldursmarki og önnur skilyrði leyfðu því ekki að eiga heppilega vist á þeim stað, þar sem það áður hefði dvalizt. En að sjálfsögðu liggur hér til grundvallar það, sem raunverulega stendur í þessu nál., sem sé, að við teljum, að hið aldraða fólk vilji helzt dveljast á þeim stöðum, er, eins og við orðum það, mannaferð liggi helzt að. Það eru fleiri staðir á landinu, sem telja má þannig ástatt um, heldur en Reykjavík. Við eigum, sem betur fer, ýmsa fleiri staði, þar sem þéttbýli má teljast eða margbýli, heldur en höfuðstað landsins. Og það er það, sem við er átt að sjálfsögðu. Við teljum ekki, að það eigi að reisa vistheimili einhvers staðar uppi í afdal, sem enginn á leið um, nema kannske til að flytja matvæli eða einhverja nauðsyn á hið tiltekna vistheimili. Hins vegar teljum við, sem sæti áttum í þessari mþn., að hið aldraða fólk sé betur komið í þorpum, kauptúnum eða kaupstöðum, frekar en á afskekktum stöðum á landinu. Það var aðeins þetta, sem ég vildi benda á. Það er ekki átt við, að hér sé um Reykjavík eina að ræða.



Herra forseti. Úr því að hv. 8. þm. Reykv. fann ástæðu til þess að ræða þetta mál, þá er ég tilbúinn til að ræða málið miklu ýtarlegar. Ég veit ekki, hvort hv. þm. telur sig hafa meiri þekkingu á þessum málum og áhuga fólksins úti á landsbyggðinni heldur en ég hef. Ég hef nú í s.1. 20 ár staðið sem fulltrúi fyrir dreifbýlið, hef svo að segja kynnzt hverju heimili á Vesturlandinu og þykist hafa þar miklu meiri þekkingu á en hv. 8. þm. Reykv., og mér er það fullkunnugt, að margt af þessu fólki fer þaðan sárnauðugt til elliheimila, hvort heldur þau eru í þorpum eða í kaupstað. Mér er líka kunnugt um, að það eru ýmsir staðir á landinu, þar sem bæði eru skólasetur og heitt vatn, sem eru miklu betur til þess fallnir að vera elliheimili fyrir það fólk, sem hefur aldrei verið annars staðar en í sveit. Þar eru miklu meiri skilyrði fyrir það til að geta haldið áfram að vinna með þeim kröftum, sem það enn á og fara að sjálfsögðu dvínandi, hvort heldur er við jarðrækt eða annað. Það hefur þar miklu víðari sjóndeildarhring og er það mun hugþekkara að vera þar síðustu stundirnar heldur en vera flutt til Reykjavíkur, þar sem það svo að segja situr í fangelsi. Það mundi einnig tryggja mörgum þessum sveitum öruggari læknishjálp en nú er gert, ef heimili væru sett á slíka staði. Ég mótmæli því þeirri skoðun, sem einnig kom fram hjá hv. 8. þm. Reykv., og vænti þess, að hún eigi ekki að mæta meirihlutavilja alþm. á Alþingi.



Herra forseti. Þetta frv. fylgir því frv., sem var hér til afgreiðslu áðan, um byggingasjóð fyrir aldrað fólk, og í frv. eru ákvæði um tekjuöflun til þess byggingasjóðs, eins og fram hefur komið í umr. um það mál. Samkv, gildandi lögum ætti happdrættisleyfi dvalarheimilis aldraðra sjómanna að renna út 24. apríl 1964, en samkv. þessu frv. er gert ráð fyrir, að leyfið framlengist til ársloka 1974, og jafnframt er ákveðið, að 40% af ágóða happdrættisins renni í byggingasjóð aldraðs fólks. Hins vegar verður 60% af ágóðanum eftir sem áður varið til dvalarheimilis aldraðra sjómanna, og jafnframt er stjórn dvalarheimilisins heimilað að veita styrki eða lán til annarra dvalarheimila. Eins og fram hefur komið í umr. um byggingasjóð aldraðs fólks, hefur stjórn dvalarheimilisins hug á því að styrkja rekstur og byggingu dvalarheimila annars staðar á landinu en hér í Reykjavík. og kemur þetta fram í þessu frv. Heilbr: og félmn. mælir öll með því, að þetta frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Í sambandi við ræðu þá, sem ég flutti hér við þessa umr., þegar hún fór fram hér fyrir nokkrum dögum, gerði hæstv. fjmrh. nokkrar aths. við mál mitt. Ég benti á það, að á fjárl. fyrir árið 1961 hefðu verið veittar 38 millj, kr. til þess að greiða ríkisábyrgðir. Þessar 38 millj. kr. hefðu ekki verið notaðar, en ef þær hefðu verið notaðar, mundi sjóðurinn ekki hafa þurft þessa lánsheimild, sem hér er nú beðið um. Í því sambandi vitnaði hæstv. ráðh. í ríkisábyrgðalögin um það, að ekki hefði borið nauðsyn til að greiða þessa fjárhæð, þar sem sjóðinn hefði ekki skort fé þá. Í því sambandi vil ég benda á það, að fjárveiting þessi var ákveðin, þegar fjárlög 1961 voru afgr. hér í des. 1960. Ég vil í öðru lagi benda á það, að l. um ríkisábyrgðasjóð voru ekki afgr. fyrr en 16. apríl 1962, eða nærri fjórum mánuðum eftir að þessi greiðsla hefði átt að fara fram. Ég vil einnig benda á það, að ef sá skilningur ráðh. er réttur, sem ég tel að sé samkv. ríkisábyrgðarlögunum, að ekki eigi að greiða nema það, sem þörf er á, þá beri ríkissjóði einnig að greiða það, sem á vantar, þegar halli er á sjóðnum. Á annan hátt er ekki hægt að framkvæma þessi lög, eins og þau liggja fyrir. Ég vil einnig benda á það, að ríkisgreiðslurnar á ríkisábyrgðalánunum 1961 voru 72 millj. kr., og það var því óvarlegt að ætla, að 38 millj. kr. mundu nægja til þess að greiða þær 1962. Það er því óvéfengjanlegt, að með öllu hefði verið eðlilegt að láta þessa 38 millj. kr. fjárveitingu, sem veitt var til greiðslu á ríkisábyrgðum 1961, ganga til ríkisábyrgðasjóðsins, enda þótt þær óvæntu tekjur, sem honum áskotnuðust með gengisbreytingunni 1961, yrðu svo miklar það ár, að þær gerðu betur en hrökkva fyrir greiðslunum. Það stendur því óhaggað, sem ég hélt hér fram fyrr við þessa umr., að ástæðan fyrir því, að þessar greiðslur voru látnar niður falla, var sú, að hæstv. ráðh. þurfti að auglýsa, að greiðsluafgangur hefði orðið hjá ríkissjóði, en það hefði ekki orðið, ef ríkisábyrgðagreiðslurnar hefðu að öllu leyti farið fram úr ríkissjóði það ár. Þess vegna er það óeðlilegt og hefði átt á árinu 1962 að greiða ríkisábyrgðasjóði það, sem á vantaði af greiðslum hans 1962, fyrst þetta var sett niður 1961, því að ef ríkissjóður á að hafa hag af því, að veitt sé fjárhæð til ríkisábyrgðasjóðs, sem ekki þarf að greiða á sama ári, ber honum einnig skylda til að greiða þann halla, sem er á sjóðnum, eins og var 1962. Hér er þess vegna ekki um annað að ræða en það eitt að láta útibúið taka lánið, en ríkissjóðinn standa betur.



Herra forseti. Það er í rauninni næsta furðulegt að þurfa að standa í deilum hér á Alþ. um jafneinfaldan hlut eins og þann, sem hér liggur fyrir, hvort þessar 38 millj., sem veittar voru í fjárl. eða áætlaðar í fjárlögum 1961 til ríkisábyrgða, hafi átt að greiðast af hendi eða ekki. Ég benti á það fyrr við þessa umr., að þessi liður er einn af fjölmörgum liðum í fjárl., sem eru áætlunarliðir, og um þessa áætlunarliði er það þannig, að vitanlega eru þeir greiddir af hendi, ef á þeim þarf að halda. Það þarf stundum að greiða heldur meira en áætlað er í fjárl., ef það reynist nauðsynlegt. Stundum er ekki nauðsynlegt að greiða það að fullu, og er þá greitt minna eða ekkert. Þetta er svo algild regla, að ég hélt, að það væri ekki ástæða til þess að hefja umr. um það við hv. síðasta ræðumann og þó allra sízt við hv. 1. þm. Austf., sem verið hefur fjmrh. jafnlengi og hann hefur verið. Hv. 1. þm. Austf. viðhafði nú það orðbragð hér og lætur málgagn sitt endurtaka það, að ég hafi svikizt um að greiða þessar 38 millj. 1961 til ríkisábyrgðasjóðs, sem að vísu, eins og hv. síðasti ræðumaður gat um, var þá ekki til, en hefði átt að greiða það til ríkisábyrgða. Ég vil endurtaka það hér, að á árinu 1961 þurfti ekki á þessum 38 millj. að halda, vegna þess að sá tekjustofn, sem með lögum var ætlaður á árinu 1961 til þess að standa undir ríkisábyrgðum, nægði, en það var hluti af gengishagnaðinum. Hann nægði - það sem til féll á árinu 1961 - til að standa undir ríkisábyrgðum áföllnum á því ári. Þess vegna þurfti ekki og átti ekki að greiða þessar 38 milljónir af hendi. Þetta hefur ekki heldur verið vefengt, þegar ríkisreikningurinn var saminn og var til meðferðar hér á Alþ. og lögfestur og kom ekki ein einasta aths. fram frá þessum hv. þm. þá. Þetta vita auðvitað báðir þessir hv. þm. En ef þá vantar eitthvert fordæmi, sem þeir geta kannske eitthvað lært af, þá skal ég nefna það, að í fjárl, fyrir 1958 eru áætlaðar 40 millj. til dýrtíðarráðstafana á 19. gr. fjárl., í 1. tölulið. Fjárl. eru afgr. rétt fyrir ársbyrjun 1958. Fjmrh, var þá hv. 1. þm. Austf., Eysteinn Jónsson. Hvað skeður? Á árinu 1958 eru sett lög, svokölluð bjargráðalög, þar sem m.a. er aflað tekna til þess að standa undir dýrtíðarráðstöfunum. Niðurstaðan verður sú, að þessar 40 millj. á fjárl. eru ekki greiddar af hendi, þær eru alls ekki greiddar af hendi. Vegna hvers? Vegna þess að þetta var áætlunarupphæð, sem síðar þurfti ekki á að halda, vegna þess að aðrir tekjustofnar, þ.e.a.s. útflutningssjóðs, stóðu undir dýrtíðarráðstöfunum að fullu. Þegar Eysteinn Jónsson greiðir nú ekki þessar 40 millj., sem ætlaðar voru i fjárlögum 1958, var hann þá að svíkjast um að greiða þetta af hendi? Var hann að punta upp á afkomu ríkisins á pappírnum, eins og þessi hv. þm. orðar það? Svo var alls ekki. Ég álít, að hér hafi verið rétt að farið. Á þessum 40 millj. til dýrtíðarráðstafana þurfti ekki að halda, vegna þess að ákveðið var síðar með l. að afla sérstakra tekjustofna til þess að standa undir þessu. En það er furðulegt, að sá sami hv. þm., sem í ráðherrastól hefur gert þetta, skuli leyfa sér að rísa hér upp og gagnrýna með sterkum orðum og svigurmælum, að í rauninni er hið nákvæmlega sama gert árið 1961. Það er ekki notuð áætlunarupphæð í fjárl., vegna þess að ekki þarf á henni að halda. Í rauninni er öllum ljóst, að þetta skot hv. 1. þm. Austf. hittir engan fyrir nema sjálfan hann. Varðandi greiðslur ríkissjóðs vegna ríkisábyrgðalána í vanskilum hefur það verið þannig um allmörg undanfarin ár, - fram til 1961, þegar sérstakur tekjustofn var til þess ætlaður, - að greiðslurnar hafa farið fram úr áætlun fjárl. Á næstu 5 árum á undan því ári, þ.e.a.s. 1956-1960, voru ætlaðar í fjárl. samtals 105 millj. til að standa undir áföllnum ríkisábyrgðum, en greiðslurnar urðu 142,2 millj., fóru m.ö.o. á þessum árum milli 37 og 38 millj. fram úr áætlun. Þannig er það um þá áætlunarupphæð, sem fjárlög ákveða í þessu skyni, að ýmist þarf að borga meira en áætlunin segir til um eða eins og 1961 þarf ekki á henni að halda. Hv. þm. með sína reynslu í fjármálum ríkisins, hv. 1. þm. Austf. með sína reynslu sem fjmrh. og hv. 3. þm. Vesturl. með langa setu í fjvn., vita þetta allt saman ósköp vel. Það er auðvitað augljóst mál, að það var ekki rétt að greiða þessar 38 millj, af höndum út úr ríkissjóði árið 1956. Þvert á móti hefði verið rangt að greiða þær af hendi, þar sem engin þörf var fyrir þær. Hv. 3. þm. Vesturl. segir svo hér áðan, að það hefði verið óvarlegt fyrir árið 1962 að reikna aðeins með 38 millj., sem eru áætlaðar í fjárl. fyrir það ár vegna áfallinna ríkisábyrgða. Þetta er ekki heldur rétt, því að auk þessara 38 millj., sem ætlaðar eru í fjárl. 1962, voru tekjur vegna gengishagnaðarins milli 23 og 24 millj., sem komu hér til viðbótar. Það voru höfð þau orð hér af hv. 1. þm. Austf. við fyrri hluta þessarar umr., að með þessu frv. væri verið að velta yfir á framtíðina áföllnum vangreiddum framlögum ríkissjóðs. Hvað er það, sem hér er að gerast? Það er það, að verið er að reyna að koma á röð og reglu í stað óreiðu í sambandi við vanskil á ríkisábyrgðaskuldum. Það er verið að semja við vanskilaaðila og reynt að fylgja því eftir, að þeir greiði það, sem um er samið. Og það er í þriðja lagi verið að reyna að koma sem mest í veg fyrir áföll framvegis. Ég er sannfærður um, að árangur er væntanlegur og hann mun ekki láta á sér standa vegna þeirrar nýju skipunar, sem upp hefur verið tekin um ríkisábyrgðir og ríkisábyrgðasjóð. Og ég er sannfærður um, að það liður ekki langt, þangað til annars vegar ríkisábyrgðasjóður þarf að inna af hendi minni greiðslur en verið hefur, og á hinn bóginn, að meira fer að koma inn en áður af eldri vanskilaskuldum. M.ö.o.: áður en langt um liður verður fjárþörf vegna ríkisábyrgða miklu minni en hún hefur verið að undanförnu og er nú. En framsóknarmenn lifa í hinum gamla og úrelta heimi. Þeir álita, eins og var alltaf áður, að ef einhver vanskil vegna ríkisábyrgðalána féllu á ríkissjóð, þá yrði ríkissjóður auðvitað að borga það og þar með væri málið búið og allt saman afskrifað. Það var ekki verið að ganga eftir því, sem féll á ríkissjóð, það var allt logandi í vanskilum og almenningur var látinn borga. Það, sem nú gerist, er þetta: Það er verið að koma röð og reglu í stað óreiðu á þessa hluti, og ég er sannfærður um það, að þau nýju vinnubrögð og þær nýju reglur, sem hér hafa verið upp teknar, munu verða þess valdandi, að fjárþörfin af hendi ríkissjóðs og ríkisábyrgðasjóðs verður innan skamms miklu minni en áður. Og það er þess vegna, sem þetta frv. er fram borið. Á árinu 1962 vantar milli 44 og 45 millj. kr. til þess, að tekjur ríkisábyrgðasjóðs hrökkvi fyrir gjöldum. Auðvitað mætti segja með hv. 3. þm. Vesturl.: Ríkissjóður á að borga á árinu 1962 þessa upphæð umfram fjárl. Það er alveg í samræmi við það, sem tíðkaðist hér áður, og svo er allt búið og jafnvel ekki hirt um að innheimta þessar vanskilaskuldir. Ég er á allt annarri skoðun. Ég er sannfærður um, að innan skamms muni þetta breytast til batnaðar, þannig að ríkisábyrgðasjóður þarf aðeins um stundarsakir á þessu láni að halda. Og það, sem hér er farið fram á, er heimild til þess að taka lán, og gert ráð fyrir, að það verði til stutts tíma og endurgreitt af ríkisábyrgðasjóði, áður en langt um liður. Ef hins vegar ríkissjóður færi að greiða þetta af sínum tekjum árið 1962, þá er það óafturkræft framlag, eins og verið hefur áður, sem engin ástæða er til að inna af hendi. Nei, það hefur orðið veruleg breyting á viðhorfum í þessum málum, og í rauninni skýra viss ummæli hv. 1. þm. Austf. hér við umr. þetta alveg greinilega. Hann lýsti því yfir, að í hans tíð hefðu oft verið veittar ríkisábyrgðir, þótt augljóst væri, að aðili gæti ekki staðið í skilum. Þetta var mórallinn, þetta var fjármálamórallinn á þeim tíma. Núv. ríkisstj. og stjórnarflokkar eru auðvitað, eins og margsinnis hefur komið fram, þeirrar skoðunar, að oft og tíðum sé sjálfsagt og nauðsynlegt að styðja framkvæmdir víðs vegar um landið, bæði framkvæmdir sveitarfélaga, einstakra félaga o.s.frv. eða einstaklinga með ríkisábyrgðum. Oft og tíðum getur það verið nauðsynlegt og sjálfsagt, og síðan núv. ríkisstj. tók við störfum, hafa vissulega margvíslegar ríkisábyrgðir verið veittar, ekki sízt fyrir hinar strjálu byggðir til að greiða fyrir ýmiss konar framfaramálum þar. En munurinn er þessi: Við teljum, að áður en ríkisábyrgð er veitt, eigi að kanna til hlítar: Eru möguleikar á því, að þetta fyrirtæki geti staðið í skilum og endurgreitt það lán, sem ríkið er að ganga í ábyrgð fyrir? Ef það er útilokað eða litlar líkur til þess, að svo geti orðið, þá á að koma slíku fyrirtæki á grundvöll með því að veita því beina styrki, og oft og tíðum þarf að gera það bæði með beinum styrk í upphafi og ríkisábyrgð. En að vera að blekkja sjálfan sig og aðra með því að veita ríkisábyrgðir til framkvæmda og fyrirtækja, þó að augljóst sé, eins og hv. 1. þm. Austf. orðar það, að aðilar geti ekki staðið í skilum, það er siðspilling í fjármálum, sem verður að uppræta. En það er ósköp eðlilegt, að það kenni nokkurrar viðkvæmni hjá höfundum vanskilastefnunnar, þegar reynt er að breyta til. En í rauninni verður það að segja, að í stað þess að ónotast út af þessum umbótum og hreingerningum ætti hv. 1. þm. Austf. heldur að þakka fyrir það, að einhver fæst til þess að taka til og gera hreint eftir allt of langa umgengni hans um fjárhirzlu ríkisins.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths. - Í fyrsta lagi vil ég segja það, að ég mótmæli því algerlega, að hæstv. fjmrh. geti leyft sér að halda því fram, að við séum að halda hér uppi einhverri vanskilastefnu, Framsóknarflokksmenn. Ég hef sjálfur tekið þátt i því fyrir hönd míns flokks að gera samninga eða gera till. um, hvernig með skyldi fara um ríkisábyrgðalán, og ég mótmæli því, að ég hafi nokkuð frekar en annar í þeirri nefnd viljað styðja að vanskilum. Ég vil einnig taka það fram, að það sveitarfélag, sem ég er forsvarsmaður fyrir, hefur aldrei þurft að láta greiða fyrir sig ríkisábyrgð. Þess vegna hefur hæstv. ráðh. ekki rétt til þess að segja slíkt. Ég vil enn fremur taka það fram, að ég sýndi fram á það hér með rökum í ræðu minni fyrir nokkrum dögum, að vanskilaskuldirnar eru mestar frá tímum þeirrar stjórnar, sem þessi hæstv. ráðh. hefur stutt. Í öðru lagi vil ég segja það, að ég held því fram, að það skipti máli, hvort lögin, sem hæstv. ráðh. notar í þessu tilfelli í sambandi við greiðsluna 1961, eru samþ. fjórum mánuðum eftir að greiðslan átti að fara fram. Ég held því einnig fram, að ef hæstv. ráðh. hefur haft rétt til þess að fella niður greiðsluna, þó að fjárlög hafi veitt fé til þess arna 1961, þá bar honum einnig að greiða þetta umfram í fjárl. 1962 vegna ríkisábyrgða, ekki sízt þar sem hann hafði haft þennan afgang 1961. Þess vegna held ég, að öll digurmæli hæstv. ráðh. um vanskilastefnu og annað því um líkt, hann ætti að spara sér þau. En það, sem er staðreynd í þessu máli, var auglýsingin um áramótin 1961. Henni þurfti hæstv. ráðh, að koma á framfæri og þess vegna var þessi leið farin.

Eysteinn Jónsson Hæstv. forseti. Það eru fáein orð út af því, sem hæstv. fjmrh. sagði. Ég hef leyft mér að halda því fram, að stofnun þessa svokallaða ríkisábyrgðasjóðs o.fl., sem hefur gengið í þá stefnu að slíta einstaka reikningsliði út úr ríkisbúskapnum og gera þá upp sér, - ég hef leyft mér að halda því fram, að upp á þessu hafi hæstv. fjmrh. fundið til þess að leyna því raunverulega fyrir þinginu og þjóðinni, hvernig afkoma ríkissjóðs hefur verið. Ég hef fært rök fyrir þessu, sem hæstv. fjmrh. hefur ekki getað hnekkt og mun ekki geta hnekkt. Hæstv. fjmrh. þóttist sjá fram á það 1961, að það mundi ekki takast að ná greiðslujöfnuði á ríkisbúskapnum þrátt fyrir þær óhemjuálögur, sem lagðar höfðu verið á og voru meiri en nokkru sinni áður hafa þekkzt í sögu íslenzku þjóðarinnar, því að þessi hæstv. fjmrh. hefur gengið lengra í skattpíningu og tollaálögum en nokkurn tíma hefur áður þekkzt í íslenzkri sögu. Hann hefur gengið svo langt í þessu, að síðan 1958 hafa álögur til ríkisbúskaparins hækkað um 1400 millj., og það er ekki nema vorkunnarmál, þó að hæstv. ráðh. sé æðisárt um, ef þannig æxlast, að þrátt fyrir þessar óhemjuálögur verði ekki einu sinni jöfnuður á ríkisbúskapnum. Þess vegna var það í sjálfu sér ekki nema mannlegt, að hæstv. fjmrh. varð bilt við 1961, þegar hann þóttist sjá fram á halla, og fyndist hann þurfa að gripa til einhverra sjónhverfinga, eins og hann er þekktur fyrir i þessum efnum. En þá fann hæstv. ráðh. upp það ráð að kalla ríkisábyrgðatöpin ríkisábyrgðasjóð og láta síðan gengishagnað á birgðum útflutningsafurða, sem hann lét taka eignarnámi af sjávarútveginum, ganga inn á þennan reikning. Þessu fé, sem tekið var eignarnámi frá sjávarútveginum, er þannig ætlað að standa undir ríkisábyrgðatöpunum, ná ríkisábyrgðatöpunum þannig að nafninu til út af ríkisreikningnum fyrir 1961 og segja svo: Það varð greiðsluafgangur hjá ríkissjóði 1961. Var þetta ósleitilega auglýst af hendi hæstv. ráðh., þessi greiðsluafgangur, sem fenginn var með þessu móti að taka ríkisábyrgðagreiðslurnar út af reikningnum og taka þetta fé eignarnámi af sjávarútveginum. Ef hæstv. ráðh. hefði ekki gripið til þess að hrifsa þetta fé með eignarnáminu og taka þennan reikningslið út af fjárl., hefði það komið í ljós, að raunverulega var greiðsluhalli á ríkisbúskapnum 1961, en það mátti ekki sjást. Svipaðan leik leikur svo hæstv. ráðh. árið 1962, í sambandi við fleira, eins og t.d. það, að hann vildi ekki á fjárlögum fyrir það ár telja til útgjalda lögboðin framlög til atvinnuleysistryggingasjóðs, af því að það ætti að inna þau af hendi með lántökum. Þannig voru fjárlögin greiðsluhallalaus höfð á hv. Alþ. með því að sleppa að telja til útgjalda lögboðin útgjöld, af því að það átti að greiða þau með lántökum. Hefur slík bókfærslukenning aldrei heyrzt fyrr, en þetta er þáttur í sjónhverfingaleik hæstv. ráðh. til þess að láta þetta allt líta betur út en ástæða er til. Það er alveg sérstök ástæða til að víta hæstv. ráðh. fyrir þetta. Fyrir utan það, sem ég benti á hér um daginn, að hann lét ekki setja inn á fjárl. fyrir 1963 greiðslur af lánum, sem ríkissjóður hefur þegar tekið og verður að standa undir, eins og t.d. lánunum vegna Keflavíkurvegarins. Hann lét ekki setja þetta inn á fjárlögin, og hann ætlaði ekki einu sinni að leita heimildar Alþ. fyrir lántökum til Keflavíkurvegarins, fyrr en hann loksins var pressaður til þess hér á Alþ. með mikilli fyrirhöfn að leita löglegs samþykkis fyrir þeim lántökum í framtíðinni. Það fékkst þó fram, en hitt fékkst ekki, að hæstv. ráðh. léti færa greiðslur af þeim lánum, sem búið var að taka, inn á fjárl. Allt að einu verður að greiða þessar greiðslur. Það væri fróðlegt, ef hæstv. ráðh. vildi upplýsa menn um þetta, en hann minntist ekkert á það í þeirri stuttu ræðu, sem hann hélt hér áðan, hvernig hægt er að afsaka þetta. Hæstv. ráðh, sagði í sambandi við ríkisábyrgðasjóðinn, þegar hann var hér til umr., að það ætti að taka hann úr tengslum við ríkissjóðinn. Hvernig heldur hæstv. ráðh., að það sé hægt að taka þessi efni úr tengslum við ríkissjóðinn, þegar ríkisábyrgð er á lánunum og ríkið verður sjálft að standa við þá ábyrgð? Það sjá allir menn, að slíkt verður ekki slitið úr tengslum við ríkisbúskapinn eða ríkissjóðinn. Það er hægt að búa til einhvern sérstakan reikning yfir þetta og slíta reikninginn úr sambandi við ríkisreikninginn, gera ríkisuppgjörið rangt, samþykkja sérstök lög um, að þessu skuli haldið út af fyrir sig, þó að það standi í sjálfri stjórnarskránni, að það skuli færa allar ríkistekjurnar og ríkisútgjöldin á ríkisreikninginn. Það er hægt að gera svona sjónhverfingalistir, en það hefur bara ekki neina praktíska þýðingu. Ríkissjóður verður auðvitað að standa við sínar ríkisábyrgðir og ríkisábyrgðasjóðurinn er ekkert annað en reikningur í ríkisbúskapnum, þó að hæstv. ráðh. sé að bisa við að halda honum utan við reikningsskil ríkissjóðs til þess að sýna þar skakka niðurstöðu. Hæstv. ráðh. er að ræða það hér, að í raun og veru hafi þetta allt saman verið ákaflega eðlilegt. Á árinu 1961 hafi ekkert þurft á því að halda að leggja fram neitt af ríkistekjunum, - þessum venjulegu ríkistekjum til að greiða ríkisábyrgðatöpin og þess vegna hafi mátt sleppa því, - það hafi alveg mátt sleppa því, það hafi verið alveg eðlilegt að sleppa því að greiða nokkuð af ríkistekjunum upp í ríkisábyrgðasjóðinn, því að það hafi ekki verið nauðsynlegt. Það hafi ekki þurft á því að halda. Við sjáum þetta núna. Við þurfum ekki að deila um, hvort það hafi þurft á þessu að halda eða ekki. Er það ekki staðreynd, sem hæstv. ráðh. er að segja þinginu frá, að ríkisábyrgðasjóðurinn sé kominn í þrot, er það ekki það, sem hann er alltaf að segja okkur, og þess vegna þurfi að taka lán handa honum? En í hinu orðinu segir svo hæstv. ráðh.: Sjóðurinn þurfti ekkert á þessum 38 millj. kr. að halda. En er það ekki staðreynd, sem hæstv. ráðh, er alitaf að útskýra, að ríkisábyrgðasjóðurinn sé kominn í þrot? Og hann þarf ekki aðeins þessar 38 millj., sem hæstv. ráðh. greiddi honum ekki 1961, þó að gert væri ráð fyrir því í fjárlögunum, heldur þarf hann meira til, því að ráðherrann gerir ráð fyrir að taka lán handa honum samtals 50 millj. kr. M.ö.o.: það, sem með öllum þessum sjónhverfingum og blekkingum hét greiðsluafgangur árið 1961, það heitir nú orðið ríkislántaka upp á 50 millj. Þannig er leikið fram og aftur með þessi efni. Svo er hæstv. ráðh. alveg hissa á því, að þetta skuli sæta nokkurri gagnrýni, að mönnum skuli ekki þykja þetta eðlilegt og sjálfsagt. Ætli það hefði ekki verið eðlilegri framkvæmd á þessum málum, ef ríkisábyrgðasjóðurinn hefði átt að heita sjóður, en ekki bara ríkisábyrgðatöp, sem færð eru á sérstakan reikning, að það hefðu þá verið lagðar til hans þessar 38 millj. kr., sem Alþ. ætlaði upp í ríkisábyrgðatöpin árið 1961? En það mátti auðvitað ekki láta það, því að þá var lakari útkoma á pappírnum hjá hæstv. ráðh. 1961. Þess vegna mátti ekki láta það, þá var ekki hægt að gorta af því sem greiðsluafgangi. Við sjáum svo, hvaða hald er í þessu, að nú örstuttu síðar kemur svo hæstv. ráðh. og segir: Hann þurfti á þessu að halda, sjóðurinn, því að nú vantar hann 50 millj. Ég ætla að biðja ykkur að samþykkja, að það verði tekið að láni. Hæstv. ráðh. var að tala um, að þetta mál væri tiltölulega einfalt. Ég hallast að því, að það sé tiltölulega einfalt, þegar búið er að reyta utan af þessu umbúðirnar, sem hæstv. ráðh. hefur vafið það inn í, - þá er þetta tiltölulega einfalt. Það er engum manni ofvaxið að skilja, hvað hér hefur raunverulega gerzt, og þessi sjónhverfing mun því hafa ákaflega litla þýðingu. Þó má vera, að hæstv. ráðh. nái þeim tilgangi sínum að láta líta svo út í augum sumra, að það hafi verið glæsilegur greiðsluafgangur árið 1961, sem fenginn var þannig m.a. að greiða ekki 38 millj, kr., sem áttu að ganga upp í ríkisábyrgðatöpin, koma svo rúmlega ári síðar og biðja Alþ. um að standa að því, að lán verði tekið til þess að greiða þetta og meira til. Já, sennilega eru það margir, sem álíta, að það hafi orðið mjög vænlegur greiðsluafgangur hjá hæstv. ráðh. Mér dettur í hug á stundinni annað, sem sýnir, að hæstv. ráðh. er talsvert ýtinn við svona sjónhverfingar. Ég man eftir því, að þegar hæstv. ráðh. tók við, þá gerði hann mikið úr því, að hann ætlaði að framkvæma alls konar sparnað. M.a. sagðist hann ætla að fækka stórkostlega nefndum. Það brá nú samt svo við, að þegar fyrstu reikningsskil komu frá hæstv. ráðh., þá hafði nefndum fjölgað, en ekki fækkað, og stóraukizt kostnaður við þær á allar lundir. En svo þegar næstu reikningsskil koma fyrir árið 1961, þá hafði nefndunum fækkað. Ég fór þá að kynna mér þetta dálitið, lagði vinnu í að kynna mér þetta, og þá komst ég að því, að þetta var ósköp einfalt og mjög í stíl við annað, sem kemur frá hæstv. ráðh. Hann hafði bara farið í gegnum reikninginn og einfaldlega breytt titlunum, og það, sem áður hétu nefndir, hét nú rannsókn á hinum og þessum málum og athugun á hinu og þessu o.s.frv. Nefndanöfnin höfðu verið strikuð út og annað sett í staðinn, og þannig kom glæsilegur árangur. Það hafði fækkað stórkostlega nefndum. En nefndunum hafði náttúrlega ekki fækkað neitt og kostnaðurinn vaxið stórkostlega. En síðan ráðh. gerði þetta, hef ég ekki heyrt hann gorta af því, að hann hafi fækkað nefndum. Þetta er bara til að benda á eitt dæmi enn í þessu sambandi, sem sýnir, að hæstv. ráðh. getur ekki með neinni sanngirni undrazt, þó að einhverjum detti í hug að benda á leikaraskapinn í þessum efnum. Þá sagði hæstv. ráðh., að ég ætti ekki að vera að tala um þetta, því að það hefði verið breytt til frá því, sem gert var ráð fyrir í fjárlögum 1958, og tekin upp ný skipan á þeim málum, - dýrtíðargreiðslur, sem ráðgerðar hefðu verið á fjárlögunum 1958, hefðu með sérstakri löggjöf verið færðar yfir á annan sjóð, og hann gerði mikið úr þessu, að mér ætti að vera þetta minnisstætt. - Ég neita því algerlega, að hér sé um nokkra hliðstæðu að ræða, því að það var ekki í þessu sambandi veríð að gera neina tilraun til þess að sýna ranga mynd af útkomunni í þessum málum. Og m.a. er hægt að benda á, að 1958 voru ekki aðeins nokkur gjöld, sem í fjárlögunum stóðu, með lögum færð yfir á útflutningssjóð, heldur var stór tekjupóstur, sem einnig var gert ráð fyrir í fjárl., einnig færður yfir til útflutningssjóðs, þannig að það var bæði um tekjur og gjöld að ræða í þessu sambandi. Hér er líka um algerlega ósambærilega hluti að ræða, vegna þess að það var skýrt tekið fram í l. um útflutningssjóð, sem sett voru, að þessi gjöld skyldu úr honum greidd, enn fremur skýrt tekið fram, að hann skyldi þeirra tekna njóta, sem áður höfðu runnið í ríkissjóð. Það voru hreinar línur um það. Á hinn bóginn er það alveg víst, að engum datt það í hug á hv. Alþ., að ekki yrðu greiddar úr ríkissjóði þessar 38 millj., sem áttu að ganga til að greiða ábyrgðatöpin á árinu 1961, enda þurfum við ekkert um þetta að deila meira, því að þetta liggur alveg ljóst fyrir. Ríkisábyrgðasjóður er kominn í þrot, fyrst og fremst vegna þess að hann fékk ekki þessar 38 millj., sem hæstv. ráðh. segir nú, að hann hafi ekki þurft á að halda. Nú getur hæstv. ráðh. e.t.v. sagt sem svo, að hann hafi ekki getað séð fyrir, hversu mikil ríkisábyrgðatöpin yrðu t.d. árið 1962. En ég fullyrði alveg hiklaust, að honum hlýtur að hafa verið alveg ljóst, að það þurfti að leggja út gífurlegar fúlgur vegna ríkisábyrgðanna, sem teknar höfðu verið fyri: togaraútgerðina og nema milljónatugum, eins og ég sýndi fram á síðast, þegar þessi mál voru hér til umr. Hæstv. ráðh. ræddi nokkuð um, að hann vildi reyna að koma þessum málum í betra horf en þau hefðu verið, og m.a. væru allar þessar tilfæringar fram og aftur gerðar í því skyni. Og hann sagði hér áðan, að það mætti teljast til stórtíðinda að heyra fyrrv. fjármálaráðherra lýsa því yfir, að komið hefði fyrir á undanförnum áratugum, að veittar hefðu verið ríkisábyrgðir, þótt fyrirsjáanlegt hefði verið, að ekki gætið orðið staðið í skilum. Ég hef margoft lýst því yfir, og hv. Alþ. hefur verið það fullkomlega ljóst, að sú hefur verið framkvæmd þessara mála, að það hefur verið gengið í ríkisábyrgðir fyrir bæjar- og sveitarfélög sérstaklega í ýmsum dæmum, þó að fyrirsjáanlegt væri, að ekki væri hægt að standa í skilum með greiðslur af lánunum, a.m.k. fyrstu árin eftir að framkvæmdirnar áttu sér stað. Þetta hefur verið gert í mýmörgum dæmum víðs vegar um landið með fullu samþykki allra flokka á Alþ. og með fullu samþykki ráðh. úr öllum flokkum. Kannske er það meiningin hjá hæstv. fjmrh. að deila á mig fyrir að hafa gengið í ríkisábyrgð fyrir Þorlákshöfn, tek það sem dæmi. Augljóst var hverju mannsbarni, að þegar ríkisábyrgðir voru teknar fyrir Þorlákshöfn, þá var óhugsandi, að hægt væri að standa í skilum með greiðslu vaxta og afborgana af þeim lánum fyrstu árin. Samt var gengið í þessar ríkisábyrgðir. Ber að skilja þessar ádeilur hæstv. ráðh. á mig þannig, að hann sé að deila á mig fyrir að hafa veitt ríkisábyrgðir við þessar aðstæður á Þorlákshöfn? Eða t.d. fyrir Sauðárkrók, Skagaströnd eða Akranes? Er það skoðun hæstv. fjmrh. núv., að það hafi verið hneyksli? Ekki varð annað ráðið af orðum hans en það hafi verið hneyksli að ganga í ríkisábyrgðir fyrir þessa staði, þó að það væri augljóst, að þeir gátu ekki greitt af lánunum. Það var fyrir fram augljóst um marga þessa staði, að þeir gátu ekki greitt af lánunum lengi vel. Hitt er svo annað mál, að menn gátu gert sér vonir um, að atvinnulif þróaðist svo á þessum stöðum, að þeir gætu síðar staðið í skilum. Þannig væri hægt að halda áfram að nefna dæmi, hliðstæð þeim, sem ég var að nefna núna og hæstv. fjmrh. telur hneyksli af minni hendi. Ég skal fúslega taka við þeim vitnisburði frá honum, alveg fúslega og kvíði því ekkert að standa undir honum: Hitt er annað mál, hvort hæstv. fjmrh. stendur undir því, sem hann hefur sagt um þetta. Það er annað mál. Það er ekki aðeins, að það sé hægt að nefna þessi hafnarmannvirki, sem ég nú hef nefnt, heldur mætti einnig halda áfram og nefna t.d. rafveitur, sem staðið hafa undir ýmsum þýðingarmiklum byggðarlögum landsins, eins og t.d. rafveituna á Siglufirði og Andakíls virkjunina, sem var alveg fyrirsjáanlegt að mundu ekki geta staðið fyrstu árin undir sínum greiðslum af ríkisábyrgðarlánunum. Og þannig mætti halda áfram að nefna mörg merkustu mannvirki á landinu, sem mundu aldrei hafa komizt upp, ef ætti að fylgja fram þeirri stefnu, sem hæstv. fjmrh. lýsir hér yfir í fljótræði sínu, að ekki sé annað meira sagt. Svo er helzt að heyra, að hæstv, fjmrh. haldi því fram, að það hafi aldrei verið gerð nein tilraun til að semja um ríkisábyrgðir og fá greitt aftur það, sem út var lagt, fyrr en hann kom þarna. Þetta eru auðvitað hreinar blekkingar. Ég man eftir því á stundinni, að það var gerður samningur við Andakílsvirkjunina og fleiri stofnanir um endurgreiðslur á ríkisábyrgðarlánum. Það er ekkert nýtt. Slíkir samningar hafa verið gerðir þar, sem fyrirtækjum eða byggðarlögum hefur vaxið þannig fiskur um hrygg, að þau gátu farið að greiða aftur inn. Sannleikurinn er sá, að með þeirri einstrengingslegu stefnu, sem núv. hæstv. fjmrh. vill fylgja í þessu, verður lagður fjötur á margar þær þýðingarmestu framkvæmdir, sem þarf að vinna að í landinu, í mörgum kauptúnum og kaupstöðum. Það er sannleikurinn. Hitt er svo annað mál og kemur til bjargar, að hæstv. fjmrh, getur ekki framkvæmt þessa stefnu og kiknar undir henni. Ætlar hæstv. ráðh. t.d. ekki að ganga í ríkisábyrgð fyrir nýja Þorlákshafnarláninu? Hafa verið lagðar fyrir hann áætlanir, sem sýna, að það sé undir öllum kringumstæðum klárt og ljóst, að Þorlákshöfn geti staðið í skilum með þetta nýja lán frá fyrsta gjalddaga og fram úr? Ég spyr: Ætlar hæstv. fjmrh. að neita Þorlákshöfn um ábyrgðina? Hefur hæstv. fjmrh. fengið óyggjandi greinargerð fyrir því, að Þorlákshöfn geti staðið fullkomlega í skilum frá fyrsta gjalddaga til hins síðasta? Vill hæstv. fjmrh. ekki gera svo vel að svara þessum spurningum? Ég segi: Hæstv. ráðh. kiknar á þessu öllu saman, sem betur fer, vegna þess að Þorlákshöfn á að koma upp, jafnvel þó að hún geti ekki staðið undir vöxtum og afborgunum af lánum frá fyrsta gjalddaga, því að það getur hún ekki.. Eða kannske hæstv. fjmrh. ætli að leggja fram löggjöf um, að ríkissjóður leggi fram það fé, sem þarf til hafnarbyggingar í Þorlákshöfn umfram það, sem staðið verður undir af lánum, því að eitthvað var hann áðan að tæpa á slíku? En aðalstefna hans var, að ef það væri ekki alveg ljóst, að fyrirtækin gætu staðið undir lánum sínum frá fyrstu tíð, þá ætti að neita þeim um ríkisábyrgð, sagði ráðh., og það væri ömurlegt hneyksli að heyra fyrrv. fjmrh. lýsa því yfir á Alþ., að ríkisábyrgð kæmi til greina undir slíkum kringumstæðum. En svo tæpti ráðh. á, þó að það væri óljóst, að ef þyrfti að styðja slíkar framkvæmdir, þá yrði ríkíð bara að taka þeim mun meira á sig. Ætlar hann þá að leggja fram hér og fá samþykkt á Alþ. frv. um, að ríkissjóður leggi fram það, sem þarf til að greiða stofnkostnaðinn í Þorlákshöfn svo langt niður, að það sé alveg öruggt, að aldrei geti orðið um nein vanskil þar að ræða á greiðslum af hafnarlánunum? - Annaðhvort verður hæstv. ráðh. að standa ómerkur að öllu því, sem hann hefur sagt um þetta, eða hann verður að gera nánari grein fyrir þessu. Ég tek Þorlákshöfn hér vegna þess, að þar er um eina merkilegustu framkvæmd á Íslandi að ræða, og Þorlákshöfn er líka alveg týpískt dæmi um það, sem hér er verið að deila um, og svo stórt og glöggt og ljóst dæmi, að það getur enginn verið í neinum vafa um, hvað hæstv. ráðh. talar gersamlega út í hött um þessi mál, einmitt þegar dæmi eins og Þorlákshöfn er tekið. En þó að ég taki hér Þorlákshöfn, þá er því sama til að dreifa um margar stórmerkar framkvæmdir víðs veg ar um landið, en bara smærri í sniðum. Ég tek stóra dæmið, vegna þess að það er svo ljóst, tek það eitt og læt það duga, af því að það er svo einfalt. Það gerir augljóst, að yfirlýsingar hæstv. ráðh. og gagnrýni hans, þetta er allt markleysa. Stefnuyfirlýsingarnar eru út í bláinn. Og ef hæstv. ráðh. fengi því ráðið að fara eftir því, sem hann lýsir yfir, þá sjáum við af þessu eina dæmi, í hvert óefni mundi leiða. Hæstv. ráðh. var að tala um þessa óreiðustefnu, sem ég hefði staðið fyrir. Því miður hef ég ekki hér lista yfir útlagðar ábyrgðir í árslok 1958 og man ekki, hversu háa fjárhæð alls var þá búið að leggja út vegna ríkisábyrgða. En ég fullyrði, að þær fjárhæðir, sem þá var búið að leggja út vegna ríkisábyrgða, voru hreinir smámunir hjá því, sem síðan hefur verið lagt út vegna ríkisábyrgða af ríkisfé og úr þessum sjónhverfingasjóði vegna ríkisábyrgðanna. Það eru tvær meginástæður fyrir því, að þessar fjárhæðir hafa vaxið svona mikið. Önnur ástæðan er sú, að á árinu 1961 - og ég hygg líka á árinu 1962, sérstaklega á árinu 1961, voru lagðar út háar fjárhæðir vegna fiskiðjuvera, fiskvinnslustöðva víðs vegar um landið. En slíkt hafði aldrei áður tíðkazt í svo stórum stíl. Ég hygg, að þetta hafi staðið að einhverju leyti í sambandi við löggjöfina um skuldaskil sjávarútvegsins. Þessar fjárhæðir voru að vísu yfirleitt greiddar vegna lána, sem búið var að taka ábyrgð á, áður en ég sleppti þessum málum. En ég hygg líka, að þessar fjárhæðir séu alls ekki tapaðar, þó að þær væru ekki innheimtar strax 1961. Þær munu yfirleitt skila sér þessar fjárhæðir. En áður, á meðan ég hafði með framkvæmd þessara mála að gera, söfnuðust yfirleitt alls ekki vanskilaskuldir upp vegna fiskiðjuveranna. Það var gengið frá því jafnóðum, nema í tveimur eða þremur dæmum eða svo, örfáum dæmum, sem vanskil urðu og húsin gátu ekki staðið í skilum, og þá voru þau hús boðin upp og urðu stundum eign ríkisins. Það var passað upp á þessar ábyrgðir. En 1961 var stórfé lagt úr ríkissjóði vegna ábyrgðanna fyrir fiskiðjuverin, og er það önnur aðalástæðan fyrir því, hversu töpin hafa verið miklu hærri nú síðustu missirin en áður. En hin ástæðan, og langsamlega aðalástæðan, eru ríkisábyrgðirnar, sem teknar voru vegna kaupa á togurum á árunum 1959 og 1960 og eru mér alveg óviðkomandi, eru á ábyrgð þess stjórnarmeirihl., sem hæstv. fjmrh. talar hér fyrir. Og þær greiðslur eru svo gífurlegar, að allar aðrar greiðslur, sem komið hafa til greina vegna ríkisábyrgða, verða nánast dvergsmáar í samanburði við þær. Það leikur á 10-20 millj., sem ríkissjóður hefur orðið að leggja út fyrir einstaka togaraeigendur í sambandi við þessi lán. Þessi lán voru til tiltölulega skamms tíma og með allháum vöxtum, og ég leyfi mér nú að draga í efa, að sá fjmrh., sem tók þessar ábyrgðir, hafi getað gert ráð fyrir því, að þessar ábyrgðir yrðu áfallalausar fyrir ríkissjóð. Það var að vísu ekki núv. hæstv. fjmrh., sem tók þessar ábyrgðir, heldur annar ráðh. úr samstarfsflokki hans, en allar eru þær framkvæmdir að sjálfsögðu á ábyrgð þess stjórnarmeirihl., sem hæstv. fjmrh. talar fyrir. Ég mundi ekki tala mikið um óreiðu í sambandi við þessi mál, ef ég væri í sporum hæstv. fjmrh. og stjórnarmeirihl. Ég mundi ekki í sporum fjmrh. leyfa mér að gefa í skyn, að þau verk, sem ég hef sjálfur staðið að í þessu sambandi, eins og t.d. ríkisábyrgðirnar fyrir togarana, sem mestu valda nú um töpin, væru arfur frá öðrum. Ég mundi ekki leyfa mér að gera slíkt, að ógleymdri ríkisábyrgðinni fyrir Ásfjall h.f. Ég held, að það væri lítil áhætta í því fyrir mig, að þessi mál yrðu borin saman, það yrðu t.d. bornar saman og skoðaðar þær ríkisábyrgðir, sem teknar voru fyrir 1958, og hvernig heppnazt hefur með þær annars vegar, og svo aftur þær, sem teknar hafa verið síðan, og hvernig heppnazt hefur með þær. Og ég held, að það færi vel á því fyrir hæstv. fjmrh. að tala um þessi mál með minni hroka. Það væri líka fróðlegt í sjálfu sér, fyrst hæstv. fjmrh. gefur það í skyn, að þessi mál hafi verið mjög glannalega framkvæmd, og æskilegt, að hæstv. ráðh. hefði gert grein fyrir því, hvaða ríkisábyrgð hann á við, þegar hann talar um ríkisábyrgðir, sem hann telur að ekki hefði átt að veita. Eru það ríkisábyrgðirnar fyrir hafnargerðirnar víðs vegar, sem ég hef gert nokkuð að umtalsefni, fyrir rafveiturnar í einstökum byggðarlögum, eða hvað er það, sem hæstv. ráðh. á við? Ég vil svo segja það að lokum, að ég held því hiklaust fram sem áður, að með því að fara að taka lán til þess að greiða ríkisábyrgðatöpin sé verið að skjóta ríkisútgjöldunum yfir á framtíðina. Það hefði verið eðlilegast að greiða töpin af ríkistekjunum jafnóðum, eins og gert var, og líka eðlilegast að greiða út fjárveitingu 1961, vegna þess að það þurfti á henni að halda, eins og reynslan sýnir ótvírætt. Nú gefur hæstv. ráðh. í skyn, að sú gagnrýni sé ekki réttmæt, vegna þess að það sé von á svo miklum tekjum eða endurgreiðslum inn á þennan reikning, sem hann kallar ríkisábyrgðasjóð. Því vil ég enn beina því til hæstv. ráðh., sem ég gerði um daginn, en hann sniðgekk alveg í sinni ræðu, að hann gefi okkur upp áætlun sína um útgjöld og tekjur ríkisábyrgðasjóðs eða þessa reiknings. Hvað gerir ráðh. ráð fyrir, að þurfi að leggja út marga milljónatugi, t.d. á þessu ári, vegna togaraábyrgðanna og svo vegna annarra ábyrgða? Hvað býst hann við að fá mikið inn? Ég álít, að það eigi að koma fram áætlun, og réttmætt að óska eftir því, að það komi fram áætlun um þetta. Og ef hæstv. ráðh. hefur ekki enn búið sig út með þá áætlun, þá mundi ég telja sjálfsagt, að sú áætlun yrði lögð inn i fjhn., sem væntanlega fær þetta mál.



Herra forseti. Ég vil geta þess fyrst, að mér þótti leitt, að hv. 3. þm. Vesturl. skyldi misskilja mjög orð mín, þegar ég ræddi um vanskilastefnuna í þessum ríkisábyrgðamálum. Honum fannst það hart að verða fyrir slíkum ummælum, þar sem það sveitarfélag, sem hann veitti forstöðu, hefði aldrei lent í vanskilum, og í annan stað, þar sem hann sjálfur hefði tekið þátt í því í fjvn. að gera till. um samninga út af eldri vanskilum. Þetta er hvort tveggja alveg rétt. Ég veit ósköp vel, að hans ágæta sveitarfélag hefur staðið í prýðilegustu skilum, og ég veit það líka, að hann tók drengilegan þátt í því í sjálfri fjvn. ásamt öðrum nm, að gera till. Í fyrra um samninga við þá, sem lent höfðu í vanskilum. Hitt var alveg ástæðulaust fyrir hann og misskilningur alger að tengja þetta saman. Þegar ég tala um vanskilastefnuna, sem Framsfl. ber fyrst og fremst ábyrgð á, þá átti ég við þá stefnu, sem hv. 1. þm. Austf. lýsti hér sjálfur, bæði fyrr í þessum umr, og endurtók nú. En hún er í stuttu máli á þá Ieið að veita ríkisábyrgðir vitandi vits um það, að aðilar muni ekki geta staðið í skilum. Það eru til framhalds því, sem ég sagði áðan, aðeins örfá atriði, sem ég vildi nefna. Hv. 1. þm. Austf, sagði m.a., að ástæðan til þess, að hinar margumtöluðu 38 millj. í fjárl. 1961 hefðu ekki verið greiddar, hefði verið sú, að ég hefði viljað punta upp á ríkisreikninginn og hefði notað þetta til þess að láta ríkissjóði skila greiðsluafgangi fyrir árið 1961. Þetta er auðvitað alrangt eins og flest annað, sem hann sagði. Í ríkisreikningi 1961 er gerð grein fyrir greiðsluafgangi og þeim mismunandi aðferðum, sem notaðar hafa verið við útreikning á honum. En þær eru aðallega tvær: önnur sú, sem ríkisbókari hefur yfirleitt notað að undanförnu, og hin aðferðin sú, sem Seðlabanki Íslands og ýmsar alþjóðlegar fjármálastofnanir nota og um margra ára skeið hefur komið fram í riti Seðlabankans, Fjármálatíðindum. Og í ríkisreikningi er það tekið fram, að greiðsluafgangur varð árið 1961 57 millj., ef reiknað er með aðferð ríkisbókara, en 72,4 millj., ef reiknað er með aðferð Seðlabankans. Þó að við drögum nú þessar 38 margumtöluðu millj. frá, verður greiðsluafgangur samt sem áður, 19 millj. eftir fyrri aðferðinni og 34,4 millj. eftir siðari aðferðinni, svo að það er gersamlega út í hött, þegar hv. þm. segir, að ástæðan til þess, að ég hef ekki látið greiða þessar 38 millj. út, hafi verið sú, að ég hafi viljað sýna greiðsluafgang hjá ríkissjóði þetta ár. Þó að þær hefðu verið inntar af hendi, var töluverður greiðsluafgangur samt. Í rauninni þarf ekki að ræða frekar um þessa margumtöluðu upphæð. Ég benti hv. þm. á, að þetta væri alveg sambærilegt við það, að 40 millj. til dýrtíðarráðstafana hefðu ekki verið greiddar af hendi, vegna þess að síðar kom til annar tekjustofn til að standa undir þeim, nákvæmlega eins og var með ríkisábyrgðirnar 1961. Þá eru í rauninni engin svör við því önnur en þau, að það sé synd að ætla honum slíkt, að hann hafi eitthvað viljað gabba, því að hann er svo saklaus og frómur, en ég hins vegar sjónhverfingamaður. Það vita auðvitað allir menn og hv. þm. sjálfur, að þetta er gersamlega sambærilegt tilfelli. Ég hef ekki deilt á hann fyrir það, að hann lét ekki ríkissjóðinn inna af hendi þessar 40 millj. 1958. Ég tel einmitt þvert á móti, að sú ráðstöfun hafi verið rétt, eftir að AIþ. hafði ákveðið, að aðrir tekjustofnar skyldu standa undir dýrtíðarráðstöfunum, og þess vegna þurfti ekki á þeim tekjustofni að halda fyrir það ár, alveg eins og 1961 þurfti ekki á þessum 38 millj. að halda til þess að standa undir ríkisábyrgðum, vegna þess að búið var með lögum að sjá fyrir öðrum tekjustofni, sem nægði til þess. Að átt hafi svo, vegna þess að nú kemur í ljós um síðustu áramót, að ríkisábyrgðasjóður hefur ekki nægilegar tekjur árið 1962, - þess vegna hafi árið 1961, ári áður en þetta var vitað, átt að greiða út þessar 38 millj., þetta er bara tóm vitleysa, sem þýðir ekkert að vera að eyða orðum að. Varðandi það, að ég hefði átt að sjá það fyrir löngu áður, þá virðist hv. þm. ætlast til mjög mikillar forsjálni og að maður sjái langt fram í tímann, - að ég hefði átt að sjá fyrir, að ríkisábyrgðasjóður mundi á árinu 1962 þurfa á þessu fé að halda, þá skal ég upplýsa það, að ríkisábyrgðasjóður hafði á árinu 1962 hvorki meira né minna en 63.4 millj. í tekjur, og miðað við alla reynslu undanfarinna ára hefði það átt að nægja. Hitt er svo annað mál, að varðandi ríkisábyrgðasjóð er ákaflega erfitt að sjá fram í tímann, vegna þess að margar stærstu greiðslurnar, sem á hann falla, byggjast fyrst og fremst á því, hver aflabrögð verða hjá sjávarútveginum. Og í sambandi við þetta óskar hv. þm. eftir áætlun um tekjur og gjöld ríkisábyrgðasjóðs á þessu og jafnvel næsta ári. Auðvitað er hægt að setja saman einhverja áætlun, en hún verður meira og minna út i bláinn vegna þess, að m.a. voru á síðasta ári nýju togararnir fimm þungur baggi á ríkisábyrgðasjóði. Og það, hvort þeir verða þungur baggi á árunum 1963 og 1964, veltur auðvitað fyrst og fremst á aflabrögðum togaranna og sölu þeirra og afkomu í heild. Það mætti vel svo fara, að ef aflabrögð togaranna og afkoma þeirra yrði svipuð og hún var á árinu 1958, mundi ekki einn einasti eyrir falla á ríkisábyrgðasjóð, meðan svo væri, heldur mundu togararnir sjálfir geta undir þessu staðið. Ef hins vegar yrði aflaleysi og erfiðleikar hjá togurunum, eins og var á árunum 1959, 1960, 1961, þá gegnir auðvitað allt öðru máli. Þær upplýsingar, sem hann óskaði eftir að fá varðandi væntanlegar greiðslur vegna þessara fimm togara, getur hann auðvitað fengið, og ég hef hér yfirlit, sem hann getur ákaflega vel fengið, um það, hverjir eru vextir og afborganir á hverjum gjalddaga af þessum lánum, en lánin voru tekin árið 1959 og síðustu afborganir eru á árinu 1971. Það, sem eftir stendur af þessum lánum nú, samtals af þessum 5 togurum, eru tæplega 172 millj. kr., þ.e.a.s. eftirstöðvar lánanna sjálfra. Þar við bætast vextir. En að reikna t.d. með því, að öll þessi upphæð falli á ríkisábyrgðasjóð, það er meiri svartsýni en ég vil taka þátt í. Og ég vona, að flestir þm. standi saman um það að óska þess og vænta þess, að þeir erfiðleikar, sem að togurunum hafa steðjað nú síðustu árin, haldi ekki áfram til langframa, heldur verði þess ekki langt að bíða, að svo réttist þeirra hagur og bætist þeirra afli, að þeir geti staðið undir því, sem á fellur, og einnig farið að greiða eitthvað til baka af því, sem hefur orðið að leggja út fyrir þá á síðasta ári. Annars er það næsta einkennilegt, hversu tíðrætt hv. 1. þm. Austf. verður um þessar sjónhverfingar og bókhaldsbrellur og ég noti alls konar töfrabrögð til þess að sýna sem bezta útkomu hjá ríkissjóði, og m.a. þetta að greiða ekki þessar nafntoguðu 38 millj. Ég hef nú sýnt fram á, að þó að þær hefðu verið inntar af hendi að fullu, hefði samt sem áður orðið greiðsluafgangur og hann nokkur á árinu 1961. En þessi viðkvæmni hv. þm. út af því, að greiðsluafgangur hefur orðið á hverju ári i tíð núv. ríkisstj., er skiljanleg, þegar athuguð er hans eigin fortíð í þessu efni. Að vísu var það þannig í ráðherratíð hv. 1. þm. Austf., að það var engin almenn regla til þá um, hversu skyldi reikna greiðslujöfnuð. Og þegar hann var að gefa Alþ. upp tölur um greiðslujöfnuð, þá voru þær hvorki í samræmi við þær reglur, sem alþjóðlegar stofnanir eða Seðlabankinn notar, og oft og tíðum alls ekki í samræmi við þær reglur, sem ríkisbókhaldið hefur notað, heldur líklega eitthvað, sem hann hefur reiknað út á hné sér, enda stóðst það líka eftir því. En ef við athugum afkomu ríkissjóðs siðasta áratug eftir þeirri aðferð, sem nú er að verða alviðurkennd, sem sagt aðferð Seðlabankans og alþjóðlegra peningastofnana, til þess að reikna út greiðsluhalla eða greiðsluafgang, þá kemur í ljós, að á árunum 1950–1958, eða þau 9 ár, sem hv. 1. þm. Austf, samfleytt var fjmrh., var greiðsluhalli 5 árin, en greiðsluafgangur 4 árin. M.a. er það nú þannig með vinstri stjórnina sálugu, að það eina heila ár, sem hún lifði eða skrimti, árið 1957, var greiðsluhalli, og það hvaða aðferð sem notuð er, hvort sem það er Seðlabankans, ríkisbókhaldsins eða einhverjar einkaaðferðir hv. 1. þm. Austf. Hins vegar er það líka tvímælalaust, að ekki aðeins eftir reikningsaðferð Seðlabankans og alþjóðapeningastofnana, heldur einnig öðrum aðferðum við uppgjör á greiðslujöfnuði hefur orðið greiðsluafgangur á árunum 1959, 1960, 1961 og 1962. Kannske er það viðkvæmni hv. þm. út af þessum atriðum, sem veldur langlokuræðum hans hér nú og um daginn. Hv. þm. segir, að með því að veita ríkisábyrgðasjóði heimild til þess að taka lán, eins og hér er farið fram á, allt að 50 millj. kr. lán, þá sé verið að velta yfir á framtíðina útgjöldum. Hér er málunum svo kirfilega snúið við sem hægt er. Með þeirri aðferð, sem hér er iagt til að hafa, er einmitt gert ráð fyrir því, að almenningur sé ekki látinn borga þessi töp. Hv. 1. þm. Austf. virðist vilja, að þetta sé greitt allt saman beint úr ríkissjóði sem óafturkræft framlag, m.ö.o. með sköttum og tollum, álögum á almenning. Till. mín er gagnstæð þessu. Hún er einmitt, að þetta lendi ekki á almenningi, heldur taki ríkisábyrgðasjóður lán til skamms tíma, sem á að endurgreiðast, þegar vanskilalánin verða endurgreidd. M.ö.o.: sú fjárþörf, sem ríkisábyrgðasjóður hafði á siðasta ári og hefur e.t.v. á þessu ári umfram sínar eðlilegu tekjur, greiðist ekki af almennum sköttum og tollum, heldur af vanskilaaðilunum sjálfum. Loks er rétt að minnast á það, sem hv. 1. þm. Austf. var tíðræddast um, og þar er náttúrlega mjög komið við hans viðkvæmu sál og tilfinningar í þessum efnum, þar sem hann er af miklum móði að verja aðgerðir sínar og stefnu og skoðun í ríkisábyrgðamálum. Nú reynir hann að snúa þessu þannig í vonlausri vörn sinni í málinu að krefja mig sagna um að nefna það, hvaða ríkisábyrgðir hafi á undanförnum árum ekki átt að veita. Og svo telur hann upp nokkrar: ríkisábyrgð fyrir Þorlákshöfn, fyrir Andakílsvirkjun, fyrir Skeiðsfossvirkjun o.fl., og spyr, hvort ég hafi viljað neita um þessar ríkisábyrgðir. Náttúrlega bera þessi viðbrögð vott um vonleysi og ég held jafnvel samvizkubit hv. þm., því að hann veit ósköp vel sjálfur, hversu hans aðfarir í þessum efnum liggja undir gagnrýni og hafa verið óverjandi á undanförnum árum. Ég tók það fram áðan og hef margsinnis tekið það fram, að núv. ríkisstjórnarflokkar telja sjálfsagt að veita ríkisábyrgðir til þess að stuðla að framkvæmdum og uppbyggingu í landinu og ekki sízt úti um hinar strjálu byggðir. En um leið og þessari stefnu er yfirlýst og henni er framfylgt, teljum við, að þegar ríkisábyrgðir eru veittar, eigi að reyna að búa svo um hnútana, að aðili geti staðið í skilum og verði ekki vanskilamaður. Og við teljum þetta nauðsynlegt, bæði af almennum fjármálaástæðum og enn fremur hreinlega af siðferðis- og siðgæðisástæðum í landinu, því að það, að hið opinbera, að Alþ., ríkisvald og ríkisstj. sé vitandi vits að gera einstaklinga, félög eða sveitarfélög að vanskilamönnum, getur ekki staðizt í einu þjóðfélagi og leiðir þá einnig aðra spillingu yfir landið á eftir. Við skulum taka eitt dæmi, sem hv. þm. var tíðræddast um, og það er Þorlákshöfn. Og hann spyr: hefði ég viljað neita um ábyrgð fyrir Þorlákshöfn? Það er ágætt, að hann tekur þetta dæmi. Það hafa verið veittar mjög miklar ábyrgðir til byggingar Þorlákshafnar eða hafnargerðar í Þorlákshöfn. Hvernig var búíð um hnútana nú? Það var m.a. búið þannig um hnútana nú, að þegar fjárlög fyrir árið 1963 eru afgreidd, er athugað, hversu mikið þurfi til framkvæmda á þessu ári og hversu mikið þurfi í vexti og afborganir af lánum þessarar hafnar. Og fjárveitingar Alþ., ýmist beinar fjárveitingar á 13. gr. til Þorlákshafnar og enn fremur það, sem ráðgert er að Þorlákshöfn fái úr hafnarbótasjóði, eru einmitt miðaðar við það, að hægt verði að standa í skilum með þau lán, sem þarna er um að ræða, þannig að ekki þurfi að lenda í vanskilum. Og auðvitað þarf, þegar um er að ræða nauðsynlegar framkvæmdir, að hafa margvíslegan hátt á, veita ríkisábyrgð, stuðla að því, að fyrirtækið eða mannvirkið komist upp, en búa þó þannig um hnútana um leið, að staðið verði í skilum. Stundum er nauðsynlegt, eins og ég gat um áðan, að veita styrki - sem hluta af stofnkostnaði eða til hjálpar við reksturinn fyrstu árin. Í öðru lagi er oft hægt að bjarga málunum með því, að umrædd lán verði afborgunarlaus fyrstu árin, þangað til fyrirtækið eða mannvirkið fer að fá tekjur og getur staðið undir sér. Sem dæmi má nefna, að þegar brezka framkvæmdalánið var tekið nú um síðustu áramót, var svo um samið, að það lán yrði afborgunarlaust fyrstu sex árin, bæði með það í huga, að greiðslubyrði landsins í heild út á við er svo þung, að þetta er nauðsynlegt þess vegna, og enn fremur til að geta haft það í huga við endurlán slíkra lána, að þar sem á þyrfti að halda óhjákvæmilega, verði hægt að sleppa afborgunum fyrstu árin. Þannig má ýmist með styrkveitingum eða með tilhögun afborgana og vaxtagreiðslna og með ýmsum öðrum hætti búa svo um hnútana í upphafi, að aðilar geti staðið í skilum, og það er, miðað við allt fjármálasiðferðið, nauðsynlegt, að þetta verði gert. Sú stefna, sem hv. 1. þm. Austf. heldur hér fram alveg fram í rauðan dauðann og er forhertur í þeirri skoðun, er þessi, að það á alls ekki að hafa það með í dæminu, hvort aðilar geti staðið í skilum eða ekki, það er aukaatriði. Og það er þessi hugsunarháttur, það er þessi úrelta stefna, sem ég hef kallað vanskilastefnu og ég held að menn í sívaxandi mæli hverfi frá og fordæmi.



Ég skal ekki níðast á því, að ég hef aðeins athugasemd. - Hæstv. ráðh. vill ekki játa, að hann hafi viljað punta upp á afkomuna 1961 með því að láta undir höfuð leggjast að greiða þessar 38 millj. til ríkisábyrgðasjóðs. Augljóst er þó, að þetta var til þess gert og til viðbótar til þess að punta upp á þetta ár. Þegar hæstv. ráðh. sá fram á hallann, tók hann líka gengishækkunina á birgðum sjávarvaranna og lét svo allar greiðslur af ríkisábyrgðalánum ganga yfir á þennan reikning, sem við höfum hér verið að ræða um og hæstv. ráðh. kallar ríkisábyrgðasjóðinn. Ef hæstv. ráðh. hefði ekki tekið þennan gengishagnað af sjávarútveginum og komið yfir á hann ríkisábyrgðagreiðslum, þá hefði orðið greiðsluhalli á árinu 1961. Þetta stendur fast. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri ósanngjarnt að vera að fara fram á áætlanir, því að þær hlytu að verða út í bláinn. En ég svara: Einhver áætlun hlýtur að liggja til grundvallar því, að hæstv. ráðh. fer fram á einmitt 50 millj., en ekki einhverja allt aðra tölu. Einhver áætlun hlýtur að hafa verið gerð. Hæstv. ráðh. segir, að ríkisábyrgðir komi ekki á almenning, ef það sé tekið lán, en aftur á móti á almenning, ef þær séu greiddar beint út af ríkistekjunum. Þetta er auðvitað alveg rangt. Almenningur verður að greiða lánið, svo framarlega sem ekki koma tekjur upp í það annars staðar frá eða innheimt er af útistandandi gjöldum Alveg sama verður upp á teningnum, þótt þetta sé lagt út af tekjum ríkisins. Þá sagði hæstv. ráðh., að það væri hneykslanlegt, að ég skyldi lýsa því yfir, að ríkisábyrgðir hefðu verið teknar, þótt augljóst væri, að vegna þeirra yrði ríkið að leggja út einhverja fjármuni. Þetta væri hneyksli, sagði hæstv. ráðherra, þetta væri vanskilastefna, og nú væri breytt um og ætti að taka upp nýja stefnu. Ég bað hæstv. ráðh. að athuga um Þorlákshöfn t.d. og þær ábyrgðir, sem yrði að taka vegna hennar, ef hún ætti ekki að stöðvast. Hvað segir svo hæstv. ráðh. um það? Jú, hann segir: Vaxtahallinn á Þorlákshöfn á árinu 1963 verður greiddur af framlagi á fjárlögum og framlagi úr hafnarbótasjóði. Segjum það, á meðan höfnin er í byggingu. En hvað verður um vaxtahallann á höfninni 1964, 1965, 1966 og 1967, sem auðvitað verður stórfelldur. Auðvitað verður hann greiddur úr ríkissjóði. Þetta heitir að svara út úr. Þetta er þó kannske ekkert einkennilegt, þegar þess er gætt, að það er ekki sársaukalaust fyrir hæstv. ráðh. að verða að játa, að stefnuyfirlýsing hans í þessu efni er markleysa, því að hann er þegar farinn að brjóta hana sjálfur. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri ósvinna af mér að fara fram á það við sig að nefna dæmi þeirri fullyrðingu sinni til stuðnings, að það hefði verið óreiða á ríkisábyrgðunum og hefði átt að reka allt aðra ríkisábyrgðapólitík. Það er ákaflega auðvelt að kveða upp sleggjudóma, en það getur verið erfiðara að standa við þá, og ég bað hæstv. ráðh. að svara því, hvort hann ætti við ábyrgðirnar fyrir Þorlákshöfn, fyrir Akraneshöfn, fyrir Sauðárkrókshöfn, fyrir Skagastrandarhöfn, fyrir Skeiðsfossvirkjunina, Andakílsvirkjunina, og þannig mætti lengi telja. Þá kiknaði hæstv. ráðh. og vildi ekki segja, að neitt af þessu hefði verið óreiða eða ófyrirsynju gert. En er það nokkur ósanngirni að fara fram á, að sleggjudómar séu rökstuddir? Það var ekkert annað, sem ég fór fram á.



Herra forseti. Með frv. þessu er gert ráð fyrir að fá heimild til lántöku fyrir rakorkusjóð, allt að 150 millj. kr., en eins og kunnugt er, þarf raforkusjóður á miklum fjármunum að halda og vantar nú í heimildum um 100 millj. kr. fyrir þeim lánum, sem er gert ráð fyrir að taka á þessu ári til raforkuframkvæmda. Þær heimildir, sem raforkusjóður hefur fyrir hendi, eru samtals 665 millj. 700 þús., en það, sem hefur verið notað af heimildum, er 641 millj. 571 þús., þannig að ónotaðar heimildir eru aðeins 24 millj. 129 þús. Það þykir eðlilegt að hafa heimildina það rúma, að hún endist a.m.k. fram á næsta ár, og má búast við, ef framkvæmdir verða með sama hætti á næsta ári, að það þurfi þá einnig að bæta einhverju við heimildina. Ég sé nú ekki ástæðu til að svo stöddu að fara fleiri orðum um málið, en legg til, að að lokinni þessari umr. verði því vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Svo sem menn muna, var á síðasta þingi samþ. heimild til þess að hækka hlutafé Iðnaðarbanka Íslands, og var hlutafjáraukningin síðan ákveðin á aðalfundi og skorað á menn eða þeim veitt heimild til þess að skrifa sig fyrir hinu aukna hlutafé, og hefur komið í ljós, að meiri eftirspurn er eftir hlutafjáreign i bankanum en rúmast innan þeirrar heimildar, sem veitt var á síðasta þingi. Þeir hluthafar í Iðnaðarbankanum, sem þar eru, aðrir en ríkissjóður, hafa raunar áður óskað eftir því flestir, að ekki væru sett takmörk á hlutaféð, eins og frá upphafi var gert, og endurnýjað, þótt með rýmkuðum hætti væri, frá síðasta þingi. Það, sem nú hefur borið að, að komið hefur í ljós, að meiri eftirspurn er eftir hlutafé en rúmast innan hinna lögskyldu takmarka, hefur ýtt undir þessa ósk einkahluthafanna, og hefur bankaráðið því endurnýjað hana nú nýlega við iðnmrn., auk þess sem aðalfundur hlutafélagsins á s.l. ári hafði þessa ósk uppi, og var þó enn ekki sýnt, hversu mikil eftirspurnin mundi reynast. Það hefur verið vitnað til þess, að bæði Verzlunarbankinn og Samvinnubankinn hefðu heimild til þess sjálfir, eða þau hlutafélög, sem þær stofnanir eiga, til þess að ákveða sitt hlutafé og væri ekki sett nein takmörkun af hálfu ríkisins. Nú stendur að vísu nokkuð öðruvísi á með Iðnaðarbankann, vegna þess að hann var stofnaður upphaflega með þátttöku ríkissjóðs, og er efasamt, að bankinn á sínum tíma hefði orðið til, ef ríkið hefði ekki á þennan veg stuðlað að stofnun hans. Og í fyrra var einnig ákveðið, að ríkið skyldi að nokkru taka þátt í hlutafjáraukningunni, og var þá miðað við það, að ríkið héldi þeim möguleika, sem það hefur notað sér frá upphafi, að geta tilnefnt tvo menn af fimm í stjórn bankans. Að vísu hefði ríkið til að byrja með auðveldlega getað fengið þrjá menn kosna, en hefur aldrei neytt heimildar til þess að hafa fleiri en tvo. Þar sem ríkið á svo mikinn þátt í stofnun bankans og lagði enn í fyrra fram aukið hlutafé honum til eflingar, þykir eðlilegt að samræma þetta tvennt, að verða við óskum einkahluthafanna um, að þeir geti sjálfir eða hlutafélagið geti sjálft ákveðið, hversu hátt hlutaféð skuli verða, og eins hitt, að ríkið haldi sínum íhlutunarrétti í stjórn bankans. Og er það gert í þessu frv. með því að afnema hömlurnar á hlutafjármagninu og áskilja berum orðum, að ríkisstj., þ.e.a.s. iðnmrh., tilnefni tvo af fimm bankaráðsmönnum. Stjórn Iðnaðarbankans er þessari lausn samþykk fyrir sitt leyti, enda hygg ég, að þátttaka ríkísins hafi hingað til átt hlut að því að halda þar jafnvægi á milli aðila og síður en svo verið þorra þeirra óvelkomin. Þetta er aðalefni þessa frv. Til viðbótar er tekið upp samkv. áskorun aðalfundar bankans í fyrra, sem er endurnýjuð af stjórn bankans nú, að heimilt sé að ráða fleiri en einn bankastjóra við bankann. Það verður að skilja núgildandi lög svo, að þar sé ráðgert, að einungis sé einn bankastjóri. Það hefur verið óskað eftir því að fá samþykktunum breytt, þannig að þeir gætu orðið fleiri, en rn. taldi á s.l. ári, að slík fjölgun bankastjóra rúmaðist ekki innan ramma l. eins og þau eru. En úr því að lagabreytingu þarf að gera á annað borð og bankaráðið eindregið óskar eftir þessari heimild, sem aðalfundurinn í fyrra hafði uppi, þá sýnist eðlilegt að verða einnig við þeim tilmælum. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um málið, en legg til, að því verði vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Frv., sem hér liggur fyrir, fjallar um rétt útlendra til þess að reka hér fiskiðjuver. Og hv. flm. málsins hefur gert grein fyrir því, að ýmsar ástæður valda því, að hann flytur nú frv. Við athugun kemur í ljós, að ákvæði íslenzkrar löggjafar um, hverjir megi setja hér upp fiskvinnslustöðvar og reka þær, eru ófullkomin. Og frv. stefnir að því að taka af tvímæli í þessu efni, að útiendingar geti ekki sett upp fiskiðjuver með því einu að búsetja sig í landinu. Hv. flm. frv. hefur gert grein fyrir því, og ég vil taka undir það með honum, að full ástæða er til að endurskoða öll þau ákvæði, sem snerta rétt útlendinga í þessu efni, í tilefni af ýmsu því, sem fram hefur komið frá hæstv. ríkisstj. og úr stjórnarherbúðunum undanfarið varðandi þessi mál, einkum þó í sambandi við bollaleggingar stjórnarfiokkanna um einhvers konar þátttöku eða aðild að Efnahagsbandalagi Evrópu. Það dylst engum, að í stjórnarherbúðunum og stjórnarráðinu hjá ríkisstj. löðrar allt í ráðagerðum um að breyta alveg stefnunni í sjávarútvegsmálum Íslendinga á þá lund að hleypa útlendingum inn í fiskiðnaðinn og leyfa þeim hér fisklandanir. Þessar ráðagerðir fara alls ekki dult, því að það er um þær ritað hispurslaust í blöðum stjórnarflokkanna, og þetta kemur líka fram hjá hæstv. ráðh. sjálfum í blaðagreinum og með ýmsu öðru móti. Í þessu sambandi hefur verið vitnað til yfirlýsingar, sem hæstv. viðskmrh. gaf á fundi hjá Verzlunarráðinu, ætla ég, að það hafi verið, þar sem hann kemst þannig að orði, með leyfi hæstv. forseta, þegar hann talar um afstöðuna til Efnahagsbandalagsins: „Hins vegar kæmumst við ekki hjá að athuga stefnu okkar varðandi réttindi útlendinga til löndunar á fiski og rekstrar fiskiðjuvera, ef til aðildar okkar ætti að koma, enda yrði sú stefna, sem nú er fylgt, okkur sjálfum ekki lengur nauðsynleg, ef tryggja mætti með öðru móti, að breyting á henni leiddi ekki til ofveiði.“ Eins og hefur verið upplýst, er ekkert hér úr sambandi slitið. Þessi yfirlýsing stendur ein út af fyrir sig, og þarna er gert ráð fyrir því, að það þurfi aðeins einhverjar reglur til að fyrirbyggja ofveiði, en að öðru leyti sé það augljóst, að endurskoða þurfi þá stefnu, sem fylgt hefur verið undanfarið, en hún er sú að leyfa útlendingum alls ekki fisklandanir Í reyndinni hefur það orðið þannig, að útlendingar hafa ekki heldur sett hér á fót fiskiðjuver. Þótt lagaákvæðin um það séu óljós eða loðin, hafa þeir þó ekki sett hér á fót fiskiðjuver. Þetta hefur að vísu ekki alltaf verið orðað á þá lund af hendi hæstv. ráðh., sem hæstv. viðskmrh. orðaði það í þetta sinn, sem ég var að lýsa. Stundum hefur þetta verið orðað þannig, að á hinn bóginn kæmi til greina breyting á þeim reglum, sem nú hafa verið í gildi um alllangt skeið varðandi landanir og stofnsetningu atvinnufyrirtækja, þar sem þær séu nú að ýmsu leyti orðnar úreltar. Þannig hefur þetta stundum verið orðað af hendi hæstv. ríkisstj., en jafnframt hefur af og til verið látið fylgja með, svo að allt sé til tínt, að þessi réttur ætti ekki að vera ótakmarkaður, það ætti að setja einhver takmörk. Stundum hefur þó aðeins verið rætt um, að það þyrfti að vernda gegn ofveiði, en stundum að einhver takmörk yrði að setja fyrir fisklöndunum útiendinga og réttindum þeirra til að reka hér fiskiðjuver. Það er því alls ekki hægt að deila um, að hæstv. ríkisstj. hefur haft uppi margvíslegar bollaleggingar um að breyta stefnunni í sjávarútvegsmálum og hleypa útlendingum inn í fiskiðnaðinn og fisklandanirnar. Það eina, sem er óljóst, er það, hversu langt ríkisstj. hefur viljað ganga í þessu. En hún heldur þessu öllu opnu og hefur marglýst því yfir sem sinni stefnu, að þetta þurfi að endurskoða og sé ekkert því til fyrirstöðu að ætla útlendingum slíkan rétt innan vissra takmarkana. Það kemur því meir en einkennilega fyrir, þegar hæstv. viðskmrh. vill nú drepa þessu á dreif og tæpast kannast við, að þessar bollaleggingar hafi verið uppi hafðar, þar sem þær hafa þó verið svo augljósar fyrir allra augum. Hér er ekki um neitt smámál að ræða, því að mín skoðun er sú, að Íslendingar hafi einmitt getað búið jafnvel í landi sínu undanfarið og raun hefur á orðið vegna þess, að þeir hafa einir getað notfært sér fiskveiðarnar í fiskveiðilandhelginni og hafa einir haft réttindi til þess að landa fiski á Íslandi og í framkvæmdinni setið alveg einir að því að reka hér fiskiðnað. Það eru ekki aðeins fiskveiðarnar sjálfar, heldur líka rétturinn til að landa fiski og rétturinn til að reka hér fískiðnað, reka hann hér íhlutunarlaust af útlendingum, sem er og hefur verið undirstaðan undir velmegun þjóðarinnar í landinu, og þannig vænti ég, að þetta verði áfram. Ég tel það lífsnauðsyn fyrir Íslendinga að halda þessum rétti áfram fyrir sig og láta þetta ekki öðrum í té, einkum þegar þess er gætt, að ef útlendingar ná hér yfirráðum í fiskiðnaði og hafa rétt til fisklandana hér, þá eru þeir þar með komnir inn í sjáifa fiskiveiðilandhelgina með veiðarnar, því að það er augljóst mál, að fiskiðjuver, sem útlendingarnir ráða yfir, gætu eignazt skip og báta og gert út í landhelginni. Þar með væri búið að opna landhelgina sjálfa. Ég hef ævinlega verið talsmaður þess að breyta ekki um stefnu í sjávarútvegsmálunum að þessu leyti og hef talið og tel, að við eigum að halda fast við stefnu fiskveiðilaganna, en ekki breyta til. En hæstv. ríkisstj. er óðfluga og hefur óðfluga nú um nokkur missiri verið að bollaleggja að breyta frá þeirri stefnu, sem mótuð er í fiskveiðilöggjöfinni. Um það er alls ekki hægt að deila, og það er ósæmilegt, ef hæstv. viðskmrh. er að bera brigður á slíkt. Það er ósæmilegt. Hitt er annað mál, að það liggur ekki fyrir, hversu langt hæstv. ríkisstj. hefur hugsað sér að ganga. En hún heldur öllu opnu, jafnvei allt upp í það, að ofveiðin ein ætti að setja takmörkin. En stundum er eins og ég sagði áðan, aðrir fyrirvarar nokku öðruvísi orðaðir. En stefnunni hefur hæstv. ríkisstj. sífellt verið að ráðgera að breyta. Í sambandi við þær umr., sem hér hafa orðið á hv. Alþingi varðandi Efnahagsbandalagið og málefni Íslands, hefur hæstv. viðskmrh. fyrir hönd ríkisstj. einnig verið að bollaleggja þessa stefnubreytingu í sjávarútvegsmálum, þar sem hann og ríkisstj. hefur viljað halda alveg opinni aukaaðild og fært henni margt til gildis, en tekið jafnframt fram, að aukaaðild muni þurfa að fylgja samningar um atvinnurekstrarréttindi útlendra bandalagsþjóða á Íslandi og þá vitaskuld ekki sízt um réttindi til að landa hér fiski og til að reka hér fiskiðnað. Hæstv. ráðh. hefur beinlínis orðað þetta þannig, að aukaaðildarleiðinni hlytu að fylgja samningar um viðkvæm mál, og viðkvæmu málin, sem hann á við, - allir vita, hver þau eru. Það fer ekki dult, það eru einmitt þessi atvinnurekstrarmál og þá ekki sízt rétturinn til fisklandana fyrir útlenda og til að hafa hér með höndum fiskiðnað. Hæstv. viðskmrh. hefur líka stundum gert mjög litið úr þeirri hættu, sem af því stafaði fyrir Íslendinga, þótt inn á þessa braut yrði farið. Er ötlum hv.. þm. það kunnugt, að hann hefur viljað gera mjög lítið úr þeirri hættu. En aftur á móti við, sem viljum fara tolla- og viðskiptasamningsleiðina í efnahagsbandalagsmálinu, álítum stórhættulegt að veita útlendingum slíkan rétt. Og það er ekki sízt það, sem veldur því, að við höfum svo eindregið viljað beita okkur fyrir því, að einmitt tolla- og viðskiptasamningsleiðin yrði farin, einmitt til að ljá ekki máls á þessum atvinnurekstrarréttindum. Í sambandi við tollaleiðina og viðskiptasamningsleiðina segir hæstv. ríkisstj. einmitt í sinni skýrslu, að atvinnurekstrarréttindi útlendinga komi að sjálfsögðu ekki til greina í sambandi við þá leið, en aftur á móti einmitt mjög í sambandi við aukaaðildarleiðina, sem ríkisstjórnin hefur alveg tvímælalaust miklu fremur viljað snúa sér að. Það er enginn sleggjudómur, þó að þetta sé tekið fram, enda verður augljóst m.a. af því, að hæstv. ríkisstj. og hennar flokkar hafa deilt mjög á Framsfl. fyrir að taka tolla- og viðskiptasamningsleiðina fram yfir hina. Og það er augljóst, hvað stjórnin vill og stjórnarflokkarnir vilja, það er einmitt aðildarleiðin, og í því sambandi hafa verið þessar sífelldu bollaleggingar um stefnubreytingu í sjávarútvegsmálunum, að gerbreyta þeirri stefnu, sem fiskveiðilöggjöf Íslands er byggð á og bezt hefur reynzt íslenzku þjóðinni. Ég tók það fram áðan, að það væri ýmislegt óljóst um lagaákvæði hér varðandi fiskiðnaðinn, og það þarf að athuga gaumgæfilega, hvort þetta frv. nær nógu langt til að gera það allt ljóst, t.d. um réttindi félaga í því sambandi. Það þarf að athuga þetta gaumgæfilega í nefnd, og ég vil í því sambandi alveg sérstaklega benda á þáltill., sem framsóknarmenn hafa flutt, þar sem gert er ráð fyrir, að allsherjar endurskoðun fari fram á öllum lagaákvæðum varðandi rétt útiendinga til að eiga hér fasteignir og reka hér atvinnu. Það er einmitt slík allsherjar endurskoðun, sem þarf að fara hér fram í tilefni af öllum þessum bollaleggingum um að hleypa útlendingum meira en verið hefur inn í íslenzkan atvinnurekstur. En fram að þessu hafa menn ekki fundið svo sárt nauðsyn þess að endurskoða þessi ákvæði sakir þess, hve útlendingar hafa litið sótt hér inn í rekstur. En með tilkomu Efnahagsbandalagsins gerbreytist allt þetta viðhorf og einnig í sambandi við það, hversu kaupgjald á Íslandi er orðið lágt samanborið við kaupgjald í öðrum nálægum löndum, og hefur það snúizt mjög við á síðustu missirum. Það breytir einnig mjög viðhorfinu í þessu og það dylst heldur engum, að útlendir hringar eru með alls konar bollaleggingar um að komast inn í íslenzka fiskiðnaðinn, eins og málum er nú komið, og reyna vafalaust með ýmsu óbeinu móti á næstunni, ef ekki verða sterkari skorður við reistar en enn þá er um að ræða í okkar löggjöf. Ég tala nú ekki um, hver niðurstaðan yrði, ef hér yrðu veitt almenn réttindi í þessum efnum í sambandi við aukaaðild að Efnahagsbandalagi Evrópu. Í sambandi við þetta mál, við umr. hér á hv. Alþingi, sveigðist talið nokkuð að ýmsu því, sem gerzt hefur í sambandi við málefni Efnahagsbandalags Evrópu, og er það ekkert einkennilegt. Hæstv. viðskmrh. fór að ræða nokkuð um afstöðu framsóknarmanna í því máli einmitt í sambandi við þetta mál og að sumu leyti gaf það mér tilefni til þess að kveðja mér hljóðs. Ég gat ekki skilið hæstv. ráðh. öðruvísi en svo, að það væri óeðlilegt af hendi framsóknarmanna að finna nokkuð að meðferð þessara mála á vegum hæstv. ríkisstj., t.d. sumarið 1961, og hæstv. ráðh. vildi jafnvel gefa í skyn, að þá hefðu ekki þær hugmyndir um þessi mál verið fæddar hjá framsóknarmönnum, sem síðar hefðu mótazt, sem sé: hann vildi gefa í skyn, að um eitthvert ósamræmi væri að ræða og að nokkrar aths., sem hv. flm. þessa máls, 7. þm. Reykv., lét falla, væru óeðlilegar eða ófyrirsynju gerðar. En þær lutu fyrst og fremst að því, sem gerðist sumarið 1961 og þá um haustið. Þetta gefur mér tilefni til þess að segja aðeins fáein orð um þau efni, og vil ég nota þetta tækifæri einmitt til að koma inn á örfá atriði, sem ekki hefur orðið svigrúm til að ræða í sambandi við skýrslu ríkisstj. um Efnahagsbandalag Evrópu. En hún hefur raunar hlotið þá fáheyrðu meðferð hér í þinginu, að hún hefur verið látin liggja mánuðum saman og ekki fengizt rædd nema örlítið. Það, sem ég vildi minnast á nú, var þetta: Þegar Alþingi lauk störfum vorið 1961, var afstaða Íslands til Efnahagsbandalagsins sáralitið eða raunar ekki komin á dagskrá, og það var fyrir það, að þá virtist mönnum horfa þannig, að EFTA, þ.e.a.s. sjö landa sambandið, mundi halda áfram fullum fetum út af fyrir sig og Efnahagsbandalagið mundi verða út af fyrir sig. Og þá var ekki talið aðkallandi fyrir Íslendinga að skoða nánar viðhorfið til Efnahagsbandalagsins. Þannig munu margir hafa hugsað um vorið. En um sumarið snemma gerist það, að Bretland sækir um aðild að Efnahagsbandalagi Evrópu. Þá var þingið farið heim, og hæstv. ríkisstj. sá enga ástæðu til þess að hafa neitt samband við Framsfl. út af því vandamáli. Á hinn bóginn fréttu menn utan að sér, að hæstv. ríkisstj. væri farin að safna saman fulltrúum frá ýmsum samböndum eða félagssamtökum í landinu til þess að gefa þeim upplýsingar eða ræða við þá um Efnahagsbandalag Evrópu. En stjórnmálaflokkunum var ekki gefinn neinn kostur á að eiga hlut að þessu eða fylgjast neitt með. Ég var þetta sumar, eins og oftar upp á síðkastið, í síldarverksmiðjustjórn ríkisins og nokkuð mikið á Norðurlandi. Einn góðan veðurdag í ágúst, það mun hafa verið 18. ágúst, var ég norður á Siglufirði, og sé þá, að það stendur í Morgunblaðinu með talsvert stórri fyrirsögn „Inntökubeiðni í Efnahagsbandalagið“. Þar er þá frétt í blaðinu um, að sú spurning hafi verið borin upp fyrir fulltrúum ýmissa félagasamtaka á vegum einhverrar nefndar, sem ríkisstj. hefði starfandi, hvort fulltrúar samtakanna teldu, að Íslendingar ættu að leggja fram þá þegar beiðni um inngöngu í Efnahagsbandalag Evrópu. Það stendur þannig í fréttinni, með leyfi hæstv. forseta, að hálfum mánuði fyrir þennan „merka“ fund hafi embættismannanefndin, sem fylgzt hafi með þróun markaðsbandalagsmálanna, lagt fyrir, - stendur einmitt: „lagt fyrir“ fulltrúa atvinnuveganna að gefa svör varðandi afstöðu samtaka sinna á þessum fundi. Sem sagt, það var lagt fyrir fulltrúa þessara samtaka, að því er Morgunblaðið segir, að gefa svör við þeirri spurningu fyrir 18. ágúst í hittiðfyrra, hvort samtökin vildu að gengið yrði í Efnahagsbandalag Evrópu eða ekki. Og síðan segir blaðið, að það hafi komið fram stuðningur af hendi fulltrúanna yfirleitt við það, að inngöngubeiðni yrði send, en alveg afsvar frá einum samtökum, Alþýðusambandi Íslands, en nokkrir fulltrúanna hafi gert eðlilega fyrirvara um stuðning sinn, stendur, og þótti nú sannast að segja engum merkilegt! Það er auðséð, að blaðinu finnast þetta vera mikil fagnaðartíðindi, hversu þessu sé vel tekið hjá fulltrúum svona margra félagssamtaka á Íslandi í ágústmánuði 1961 um beiðni um inntöku í Efnahagsbandalag Evrópu. Það er enginn vafi á því, hvar hjarta blaðsins slær í þessu. Það telur þetta mikil fagnaðartíðindi, en á hinn bóginn höfðu þó verið á þessu ýmsir fyrirvarar. Ég segi það hreint eins og er, að mér hefur sjaldan orðið meira bilt við á ævi minni en þegar ég sá þessa frétt í Morgunblaðinu. Þetta kom hreinlega eins og þruma úr heiðskíru lofti og gersamlega á óvart, að efnahagsbandalagsmálið, sem stjórnmálaflokkar, sem utan við stjórnina stóðu, höfðu bókstaflega engar upplýsingar fengið um, væri komið á það stig, að ríkisstj. væri farin að leggja þá spurningu fyrir fulltrúa félagssamtaka í landinu, hvort þau vildu láta sækja um inngöngu í Efnahagsbandalagið eða ekki, slík spurning væri borin fram og „lagt fyrir“ fulltrúa atvinnuveganna að gefa svör varðandi afstöðu samtaka sinna 18. ágúst. Út af þessu fór ég samstundis til Reykjavíkur og beitti mér fyrir fundi í framkvæmdastjórn Framsfl. Og í leiðinni kynnti ég mér hjá einum samtökum af þessum, sem ég átti aðgang að, þ. e. a. s. hjá Sambandi ísl. samvinnufélaga, hvað hefði skeð. Var mér þá sagt það tíðinda, að því hefði verið haldið blákalt fram í þessum samtölum, að engar upplýsingar fengjust um Efnahagsbandalag Evrópu, nema umsókn um aðild yrði send, og síðan hefði verið hamrað á því, að umsóknin gæti verið alveg óbindandi og bara til að hægt væri að fá upplýsingar. Síðan var mér sagt, að framkvæmdastjóri sjávarafurðadeildar Sambandsins hefði fylgzt með á þessum fundum, sem haldnir voru á vegum ríkisstj. og samtaka atvinnurekendanna, og hann hefði skýrt frá því, að hann hefði tjáð sig samþykkan því, að slík umsókn yrði send, með þeim fyrirvara, að hún væri óbindandi og aðeins til þess að fá upplýsingar. Þessi afstaða hans, var mér sagt í SÍS, mótaðist af því, að ekki væri talið hægt að fá að kynnast Efnahagsbandalagi Evrópu öðruvísi en með því að senda umsókn. Það er óþarfi að taka það fram, það sést á þessu, að þetta hafði ekki verið á nokkurn hátt borið undir stjórn SÍS, því að ég á sæti í henni, en sá eða heyrði ekkert um þetta fyrr en í þessu Morgunblaði norður á Siglufirði 18. ágúst 1961. Þannig var nú haldið á þessu máli þá af hendi hæstv. ríkisstj. og þeirra, sem hún hafði í mátinu fyrir sig. Ég skal svo taka það fram, að við héldum, eins og ég sagði, fund í framkvæmdastjórn Framsfl. og ákváðum undireins að kjósa menn til að snúa sér til hæstv, ríkisstj., til að krefjast upplýsinga um Efnahagsbandalag Evrópu og hvað ríkisstj. væri raunverulega að fara, en fyrst og fremst auðvitað til að reyna að stöðva það, sem mönnum sýndist þarna standa til að gera, - hreinlega til þess að stöðva það, ef hægt væri. Við snerum okkur síðan til ríkisstj., ég og Hermann Jónasson, sem til þess vorum kjörnir, og óskuðum eftir því að hafa aðstöðu til þess að fylgjast með málinu, og var það samþ., eins og skýrt var frá í blöðunum. Okkur var sagt, að það hefði verið búið að taka ákvörðun um það í stjórninni um sömu mundir að hafa samband við okkur til þess að gefa okkur kost á að fylgjast með. Síðan höfum við fylgzt með því, sem stjórnin hefur viljað láta okkur fylgjast með, og höfum fengið upplýsingar um það, sem fram hefur farið í málinu, sem hæstv. ríkisstj. hefur látið taka saman jafnóðum. Þetta hefur verið upplýst áður og er út af fyrir sig ekki nein ný tíðindi. Við fórum þá fram á það að fá Rómarsáttmálann, sem er grundvöllur Efnahagsbandalagsins, á íslenzku, en þá kom í ljós, að Rómarsáttmálinn var ekki til á íslenzku og ekki heldur útdráttur úr honum, og hvorugt fengum við fyrr en nokkru síðar. Það liggur því fyrir hreint og klárt, að þegar ríkisstj. flutti málið á þá lund fyrir samtökunum, sem ég var að lýsa, og var að reyna að þrýsta þeim til eða fá þau til að játa því, að send yrði inn umsókn í EBE, um þær mundir var ekki einu sinni til útdráttur úr Rómarsáttmálanum á íslenzku, hvað þá meira. Við fulltrúar Framsfl. héldum því strax fram við hæstv. ríkisstj., að það kæmi auðvitað ekki til mála að senda inn inntökubeiðni af neinu tagi eða neinar óskir um samninga, það ætti að biða átekta, kynna sér Rómarsáttmálann og önnur efnisatriði málsins og leggja vinnu í að skoða aðstöðu Íslands. Og okkar afstaða hefur verið sú alla tíð, að það hefði ekki átt að fara að flytja þetta mát fyrir Íslands hönd á erlendum vettvangi, fyrr en Íslendingar, réttir aðilar á Íslandi, væru búnir að gera það upp við sig, að hverju ætti að stefna. Þetta hefur alltaf verið okkar afstaða. En hæstv. ríkisstj. hefur ekki viljað fara eftir þessu, sent ýmist ráðh. eða aðra menn, að því er látið hefur verið í veðri vaka, til að kynna málstað Íslands, sem gat þó ekki orðið til að kynna málstað Íslands, því að málstaður Íslands í þessu efni hefur aldrei verið mótaður. Þess vegna hefur í þessum samtölum allt löðrað af alls konar ráðagerðum hæstv. ríkisstj., t.d. í sambandi við fiskiðnaðarmál og annað slíkt, án þess að réttir aðilar hafi fjallað um á Íslandi, hvað kæmi til greina að gera í þeim málum, verið bollalögð stefnubreyting í sjávarútvegsmálum, án þess að réttir aðilar á Íslandi hafi fjallað um málið. Ég undirstrika þetta. Og þetta hefur ekki farið neitt dult í sambandi við skrif hér innanlands einnig um þessi efni, þar sem sífellt hafa verið ráðagerðir um, að það komi fullkomlega til greina að breyta stefnu Íslands í sjávarútvegsmálum varðandi landanir erlendra á fiski og rekstri fiskiðnaðar. Við lögðum höfuðáherzluna á, að það væri rangt að taka þessi mál upp við erlendar ríkisstj. eða forustu Efnahagsbandalagsins, án þess að Íslendingar hefðu mótaðan málstað af réttum aðilum. Ég kalla það ekki málstað Íslands, sem ráðh. kann að hafa dottið í hug í þessu sambandi, án þess að það hafi verið rætt eða upp gert innanlands á réttum vettvangi. Við bentum á, að ef farið væri út í slíkar viðræður og slíkar bollaleggingar, yrði það til þess, að útlendingarnir mundu halda fyrirlestra yfir sendimönnunum um, hvað þeim sýndist eðlilegast fyrir Ísland, og mundi það hafa allt of mikil áhrif á mótun afstöðu Íslendinga. Enn fremur, að þegar farið væri að spyrja, hvað þeim sýndist, hinum íslenzku sendimönnum, þá mundu þeir væntanlega svara einhverju, og þá væri engin trygging fyrir því, að það, sem þeir svöruðu, væri í samræmi við fyrirætlanir Íslendinga, ef þetta mál fengi ekki eðlilega meðferð hér innanlands fyrst. Þess vegna væri það eina rétta að bíða átekta, þangað til þessi mál skýrðust mun betur og Íslendingar gætu gert það upp við sig, eftir hverju þeir ættu raunverulega að sækjast í sambandi við Efnahagsbandalag Evrópu. Það væri því ekki tímabært að taka upp viðræður við Efnahagsbandalag Evrópu,fyrr en Íslendingar hefðu gert það upp við sig, eftir hverju þeir ættu að sækjast, Íslendingar hefðu stefnu í viðræðunum. Við óttuðumst, að ef út í þessar umræður yrði farið, fengju hinir útlendu aðilar algerlega ranga mynd af því, hvað Íslendingar gætu raunverulega hugsað sér að gera í þessum málum. Við óttuðumst þetta ekki sízt vegna þess, hvernig stjórnin hafði þá þegar tekið málið upp á sínum vegum sumarið 1961 og hvað komið hafði úr stjórnarherbúðunum varðandi afstöðu Íslands - hugsanlega aðild og hugsanlegar breytingar á stefnu í sjávarútvegsmálum og fleira. Þess vegna lögðum við höfuðáherzlu á, að það yrði beðið átekta. Jafnframt reyndum við að kynna okkur þetta mál sem bezt og móta okkar afstöðu. Auðvitað tók það sinn tíma að átta sig á því. En í janúarmánuði 1962, örfáum mánuðum eftir að við fyrst höfðum aðstöðu til að kynna okkur þessi efni, var haldin ráðstefna um þetta mikilsverða mál á vegum Frjálsrar menningar. Þá var þessum athugunum okkar það langt komið og búið að sjá það mikið yfir málið, að ég túlkaði þá á þeirri ráðstefnu þá skoðun, að Íslendingar ættu fyrst og fremst að reyna að leysa sín mál, samskipti sín við Efnahagsbandalagið, með tolla- og viðskiptasamningi. Ég hélt þá, að slíkur samningur kynni að geta komið til greina undir 238. gr. Rómarsáttmálans, því að um þær mundir var því haldið fram m.a. í stjórnarherbúðunum, að undir þá grein gæti komið allt frá 1% skuldbindingum eða 1 % innihaldi Rómarsáttmálans upp í 99%. Hafa þau orð, sem ég sagði um þau efni, síðan verið misnotuð, eins og við mátti búast, til að rangtúlka mína afstöðu og halda því fram, að ég hafi á þessari ráðstefnu mælt með aukaaðild. En þar er öllu snúið við, því að ég mælti með tolla- og viðskiptasamningi sérstökum sem leið í málinu, en ekki neins konar aðild, en gerði ráð fyrir því þá, að slíkur samningur kynni að geta rúmazt innan 238. gr. Sú stefna að leysa málið þannig var þá af minni hendi strax tekin upp. Í næsta mánuði var svo haldinn miðstjórnarfundur Framsfl., þar sem ályktað var í sömu átt og greinilega tekið fram, að miðstjórnin teldi fulla aðild ekki geta komið til mála. Það gæti ekki komið til mála að ganga undir samstjórn efnahagsmála í einu eða öðru formi eða afsala sér því, að Íslendingar hefðu það algerlega á sínu valdi, hverjir gætu haft með höndum atvinnurekstur í landinu. Enn fremur, að það ætti að fara inn á þá braut að reyna að semja við Efnahagsbandalagið um tolla- og viðskiptamál. Sama stefnan var tekin á aðalfundi miðstjórnar Framsfl., eins og ég hafði talað fyrir á ráðstefnu Frjálsrar menningar. Samt lét hæstv. viðskmrh. sér sæma hér um daginn í sambandi við þetta mál að gefa í skyn, að hugmyndir okkar framsóknarmanna um þessi efni væru eitthvað talsvert öðruvísi nú en þær hefðu verið í upphafi, eins og hann orðaði það, þá hefðu þessar hugmyndir ekki fæðzt hjá framsóknarmönnum, sem siðar hefðu mótazt. Ég kann ekki við þennan málflutning, og það var ekki sízt þetta, sem varð til þess, að ég ákvað að kveðja mér hljóðs nú og gefa þessar skýringar. Hér fer ekkert á milli mála um þá stefnu, sem framsóknarmenn hafa tekið í málinu, sem þeir mótuðu eins snemma og hugsanlegt var að taka stefnuna. Og ég vil bæta því við, að strax um haustið 1961, skömmu eftir að við leituðum eftir upplýsingunum frá hæstv. ríkisstj. og fórum fram á að fá að fylgjast með þessu máli, - skömmu eftir að þetta gerðist létum við það greinilega í ljós, að full aðild kæmi ekki til greina og Íslendingar gætu ekki gengið undir samstjórn í efnahagsmálum með bandalagsþjóðunum. Það sögðum við þá strax, en hæstv. ríkisstj. var ekki reiðubúin þá að lýsa þessu yfir. Og það er ekki viðkunnanlegt, ef hæstv. viðskmrh. vill vefengja þetta. Við vorum reiðubúnir þá strax til að segja þetta, sem fyrstu skref af okkar hendi, og bættum síðan við frekari upplýsingum um okkar afstöðu, eins fljótt og hugsanlegt var vegna skoðunar á málinu. Okkar stefna hefur ætíð verið þessi sama, sem mótuð var af aðalfundi miðstjórnar Framsfl. snemma á árinu 1962. Það er svo athyglisvert, að þegar ég hélt því fram á fundi Frjálsrar menningar í jan. 1962, að fyrst og fremst þyrfti að reyna að leysa málefni Íslands á grundvelli tolla- og viðskiptasamninga, þá hélt hæstv. viðskmrh. því fram af miklu kappi, að óhugsandi væri að fá nokkra viðhlítandi lausn á málefnum Íslands eftir þeirri leið. En aftur á móti núna, þegar hæstv. ríkisstj. gerði skýrslu sina í haust og hún var lesin hér á Alþingi, þá er hæstv. ríkisstj. farin að gera ráð fyrir því, að mögulegt muni vera að leysa mál Íslands eftir þessari leið, en telur þó tvær leiðir opnar. því miður voru heilindi hæstv. ríkisstj. þó ekki meiri en svo, að þegar Framsfl. í umr. í haust endurnýjaði fyrri afstöðu sina, að hann vildi fara tolla- og viðskiptasamningsleiðina, og valdi þannig aðra þá leið, sem hæstv. ríkisstj. hefur nú viljað telja að væri opin, þá réðst hæstv. ráðh. á Framsfl. fyrir ábyrgðarleysi í þessu sambandi, fyrir að lýsa sig samþykkan annarri þeirri leið, sem hæstv. ríkisstj. vildi láta líta svo út að hún teldi opna. Við vitum ákaflega vel, hvernig á þessu stendur. Það stendur þannig á þessu, að þó að hæstv. ríkisstj. telji það nú af pólitískum ástæðum innanlands henta að láta menn halda, að hún vilji alveg eins vel tolla- og viðskiptasamningsleiðina, eins og aðildarleiðina, þá er því ekki til að dreifa. Þess vegna ræðst ríkisstj. á Framsfl. fyrir að velja tolla- og viðskiptasamningsleiðina. Það er vegna þess, að ef hæstv. ríkisstj. fær að ráða þessum málum eftir kosningarnar, þá verður tolla- og viðskiptasamningsleiðin lögð til hliðar og aðildarleiðin tekin upp, þegar það telst tímabært að leita samninga við Efnahagsbandalag Evrópu. Og sannleikurinn er sá, að hæstv ríkisstj. og hennar lið hefur svo margt látið frá sér fara í þessa átt, að um þetta getur enginn vaðið í neinni villu. Það er svo aftur á móti af því, að mikill meginþorri þjóðarinnar er á hinn bóginn gersamlega á móti því að ganga undir samstjórnina og á móti aðild að Efnahagsbandalaginu, sem ríkisstj. vill nú stinga höfðinu í sandinn að dæmi strútsins og halda því að þjóðinni, að efnahagsbandalagsmálið sé í raun og veru úr sögunni á Íslandi. Það er af því að hún óttast, að sú afstaða, sem ber er orðin af hennar hendi, sé óvinsæl með þjóðinni, og þá er gripið til þess ráðs að halda því fram, að í raun og veru sé efnahagsbandalagsmálið úr sögunni. En hvað er það rétta í því, og hvernig horfir það við? Það horfir einfaldlega þannig við, að sex þjóðir hafa myndað Efnahagsbandalag Evrópu, að langflestar þær þjóðir, sem utan Efnahagsbandalagsins eru í Evrópu, hafa sótt um inngöngu, hafa lýst sig reiðubúnar að ganga undir samstjórn í efnahagsmálum, hafa lýst sig reiðubúnar til að opna lönd sín og náttúrugæði fyrir öðrum þjóðum. Þetta eru þær stefnuyfirlýsingar, sem nú liggja fyrir frá langflestum þeirra þjóða, sem ekki eru nú þegar í Efnahagsbandalagi Evrópu. En það hefur aðeins komið snurða á þráðinn og innganga Breta tafizt vegna ágreinings um þau efni innan Efnahagsbandalags Evrópu. En tæplega finnst sá ábyrgur stjórnmálamaður í Evrópu, sem ekki lýsir yfir því, að hann telji það vafalaust, að þessi þróun verður ekki stöðvuð, að þjóðir Evrópu sameinist á næstu missirum og næstu árum í Efnahagsbandalagi Evrópu, annaðhvort sem fullir aðilar eða sem aukaaðilar, Bretar og hinir. Það linnir ekki yfirlýsingum frá ábyrgum stjórnmálamönnum í Evrópu, að þetta hljóti að ske, straumnum verði ekki snúið við. Allir lýsa þessu yfir nema íslenzku ráðherrarnir. Þeir segja: Efnahagsbandalagið er ekki lengur til sem nokkurt mál á Íslandi. Til þess þarf enga afstöðu að taka, þó að það sé svo að segja hverju barni ljóst, að á næsta kjörtímabili verður Ísland að taka stefnuna í þessum málum. Ísland verður að taka stefnuna. Það verður að ákveða um, hvort það ætlar að vinna að því að ganga í Efnahagsbandalag Evrópu eða standa utan við bandalagið og reyna að leysa mál sín með samningum við bandalagið um viðskiptamál og tollamál, eins og Íslendingar hafa leyst sín vandkvæði í samningum við þær þjóðir, sem nú eru komnar í Efnahagsbandalagið eða stefna þangað inn. Við, sem teljum, að Íslendingar geti ekki gengið í Efnahagsbandalagið, við segjum það hispurslaust og álítum, að það verði að leysa þessi mál með samningum við þessar þjóðir, þó að þær gangi í bandalag. Við getum ekki, svona dvergþjóð eins og við, gengið í þjóðasamtök eins og þessi, sem stefna óðfluga að því að verða að nýju ríki. Við mundum drukkna algerlega í þjóðahafinu. Og við getum ekki opnað okkar land fyrir þessum þjóðum, þar sem efnahagsstarfsemin og atvinnustarfsemin er rekin í svo stórum stíl, að einn evrópskan auðhring mundi ekkert muna um að kaupa upp allar eignir á Íslandi, mundi ekki muna neitt um það. Fyrir ekki mjög löngu var birtur listi yfir fyrirtæki í Þýzkalandi, og það mun hafa þurft að fara niður fyrir 44 fyrirtæki í V.-Þýzkalandi einu saman til þess að finna fyrirtæki, sem hafði jafnlitla umsetningu og nam öllum þjóðartekjum Íslendinga, ekki fjárlögunum, heldur öllum þjóðartekjum Íslendinga. Síðan eru þessi fyrirtæki tengd saman mörg af þessari stærð, og þá sjáum við, hvers konar efnahagslíf er í þessum löndum samanborið við okkur. Augljóst er því, að við getum alls ekki sameinazt þessum þjóðum. Við verðum að koma okkar málum þannig fyrir, að við getum samið við þær um eðlileg viðskipti, en haldið áfram okkar fullveldi. Ég hef nú gerzt nokkuð langorður um þessi efni, en það er fullkomlega að gefnu tilefni í þeim umr., er fram fóru einmitt um þetta mál í sambandi við þetta frv.



Herra forseti. Maður var nefndur MacCarthy. Hann átti heima í Ameríku, og um skeið varð hann víðfrægur í landi sínu og ekki aðeins þar, heldur um víða veröld. Það, sem gerði þann mann frægan, var sú viðleitni hans að leita uppi þjóðhættulega menn í sínu eigin landi, menn, sem sætu á svikráðum við brýna hagsmuni þjóðar sinnar, Bandaríkjamanna. Hann var þó ekki einvörðungu frægur fyrir þennan tilgang sinn, heldur öllu heldur fyrir þá aðferð, sem hann beitti til þess að ná þessu markmiði sínu. En aðferð hans við að leita að þjóðhættulegum mönnum og þá fyrst og fremst kommúnistum var sú að grafa upp gömul ummæli ýmissa stjórnmálaandstæðinga sinna, slita þau úr samhengi og segja: Þessi ummæli bera sannarlega vott um, að um þjóðhættulegan mann sé að ræða, að um kommúnista sé að ræða. - Eins gerði hann og hans fylgismenn mikið að því að vitna til einstakra athafna manna, sem taldar voru bera vott um mjög grunsamlegar fyrirætlanir. Það var í það vitnað, ef menn áttu kunningja, sem voru taldir hafa grunsamlegar skoðanir eða grunsamlegar fyrirætlanir á prjónunum. Þá var frá því sagt, það undirstrikað, allt saman í því skyni að koma því orði á hlutaðeigandi menn, að þeir væru þjóðhættulegir, hefðu vafasamar skoðanir og við þeim ætti að gjalda mikinn varhug. Ég rifja upp feril þessa manns, sem nú er að vísu næstum alveg gleymdur, og þeir fáu, sem eftir honum muna enn sem atkvæðamiklum stjórnmálamanni, hafa lítið álit á honum satt að segja. En þess vegna minni ég á feril þessa manns, að mér sýnist nokkrir forustumenn Framsfl. vera að falla fyrir þeirri sömu freistingu og hann gerði að ævistarfi sínu að sverta einstaka menn, jafnvei stjórnmálaflokka, jafnvel ríkisstj., með því að leita að einni, tveimur, þremur setningum úr gömlum ræðum, gömlum blaðaskrifum, til þess að eigna hlutaðeigandi mönnum allt aðrar skoðanir en þeir sjálfir segjast nokkurn tíma hafa haft eða hafi í dag. Og undir þessum kringumstæðum virðist það vera jafngagnslítið gagnvart þessum leiðtogum Framsfl. og það reyndist mönnum í Bandaríkjunum á sínum tíma gagnvart MacCarthy að vitna til annarra ummæla, gamalla og nýrra, sem í felst önnur skoðun en sú, sem MacCarthy vildi að mennirnir hefðu. Ef hlutaðeigandi menn sögðu: Ég er ekki þessarar skoðunar, - þá endurtók MacGarthy og hans menn það tvisvar, þrisvar sinnum, að þeir væru þessarar skoðunar. Nokkuð líkt gerðist við fyrri hluta 1. umr. þessa frv., þegar flm. þess, einn af helztu og ágætustu leiðtogum Framsfl., sem jafnframt er ritstjóri aðalblaðs hans, hv. 7. þm. Reykv., Þórarinn Þórarinsson, gerði það að einu aðalatriði í sinni framsöguræðu um breyt. á l. um fiskveiðar í landhelgi Íslands að leiða rök að því, að núv. ríkisstj. og þá alveg sérstaklega ég hefði mikinn áhuga á því að leyfa útlendingum atvinnurekstur á Íslandi og þá alveg sérstaklega í íslenzkum fiskiðnaði. Og rökin, sem flutt voru fyrir þessari staðhæfingu, þessum brigzlum í garð minn og ríkisstj., voru ein setning í ræðu, sem ég flutti í Verzlunarráði Íslands hinn 11. júli 1961, eða fyrir næstum tveimur árum. Ég átti að sjálfsögðu ekki von á þessu og hafði auðvitað ekki texta þessarar ræðu við höndina, þegar framsöguræðan var flutt. En hér á skrifstofu Alþingis var að sjálfsögðu skýrsla sú, sem ég nú nýlega hef flutt hinu háa Alþingi um stefnu ríkisstj. í efnahagsbandalagsmálinu. Ég las kafla úr þeirri skýrslu, þar sem rædd er sérstaklega stefna ríkisstj. varðandi rétt útlendinga til að stunda atvinnurekstur á Íslandi og þá sérstaklega í fiskiðnaðinum, þar sem tekin voru af öll tvimæli um, að það væri ekki stefna ríkisstj. að greiða útlendingum gang eða bæta aðstöðu útlendinga, veita útlendingum rétt til atvinnurekstraraðstöðu í íslenzkum fiskiðnaði. En það hefur ekkert þýtt, þótt ég hafi lesið skýrt og greinilega, endurtekið skýrt og greinilega, hver stefna ríkisstj. í þessu máli sé. Það skal vera skoðun mín og ríkisstj. að vilja hleypa útlendingum inn í íslenzkan fiskiðnað og þá væntanlega íslenzkan atvinnurekstur yfir höfuð að tala. Nú hef ég hér fyrir framan mig texta þeirrar ræðu, sem ég flutti 11. júlí 1961, og sú setning, sem hefur verið gerð að þessu mikla árásarefni á mig, bæði hér á hinu háa Alþingi og í aðalmálgagni Framsfl., hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta, - ég hef áður verið að ræða um fiskveiðilögsöguna og segi í framhaldi af því: „Hins vegar kæmumst við ekki hjá að athuga stefnu okkar varðandi réttindi útlendinga til löndunar á fiski og rekstrar fiskiðjuvera, ef til aðildar okkar ætti að koma, enda yrði sú stefna, sem nú er fylgt, okkur ekki lengur sjálfum nauðsynleg, ef tryggja mætti með öðru móti, að breyting á henni leiddi ekki til ofveiði.“ Og hér lýkur tilvitnuninni. Þetta segi ég á miðju sumri 1961, þegar allir ábyrgir og hugsandi menn á Íslandi eru að hugleiða, hvort við Íslendingar eigum að sækja um einhvers konar tengsl við Efnahagsbandalagið til þess að fá það upplýst, með hverjum hætti, með hvaða skilyrðum Íslendingar gætu tengzt Efnahagsbandalaginu, ef þeir teldu það óhjákvæmilegt vegna brýnna viðskiptahagsmuna sinna. Ég hélt satt að segja, að það hefði þá legið alveg í augum uppi og það liggi alveg í augum uppi enn, að það hlyti að bera á góma í viðræðum milli Íslands og fulltrúa Efnahagsbandalagsins, hver stefna Íslendinga nú er og skyldi vera varðandi réttindi útlendinga til löndunar á fiski og rekstrar fiskiðjuvera, því að það er öllum mætavel kunnugt, sem nokkuð þekkja til þessara mála, að eitt grundvallaratriði Efnahagsbandalagsins er að jafna rétt borgara landanna í Efnahagsbandalaginu til hvers konar atvinnurekstrar, og til einhvers slíks ætlast ríki Efnahagsbandalagsins og stjórn þess af þeim, sem tengjast Efnahagsbandalaginu einhverjum böndum, hver svo sem þau bönd eru. Það er gersamlega útilokað fyrir annan aðilann í viðræðum að ráða því, hvað hinn aðilinn talar um. Og það er ekki annað en einfaldasta skynsemisregla að gera sér fyrir fram grein fyrir því, um hvað hinn aðilinn mundi tala, sé líklegur til þess að tala, ef til viðræðu kæmi. Og getur nokkrum heilvita manni dottið í hug annað en það sé líklegt, ef til einhvers konar viðræðna við Efnahagsbandalagið kæmi, að af hálfu Efnahagsbandalagsins mundi einmitt verða rætt um það, hvaða réttindi til handa útlendingum til löndunar á fiski og til rekstrar fiskiðjuvera kæmu til greina af íslenzkri hálfu? Ég fullyrði, að það er nákvæmlega sama, hvort rætt yrði við Efnahagsbandalagið, - um fulla aðild er ekki að ræða í þessu sambandi, vegna þess að full aðild grundvallast á því, að réttindi skuli vera jöfn, - en ég fullyrði, að það er nákvæmlega sama, hvort Íslendingar ræddu við stjórn Efnahagsbandalagsins um aukaaðild eða um tolla- og viðskiptasamning, sem Framsfl. telur að hefði átt að gera við Efnahagsbandalagið, - ég fullyrði, að það er nákvæmlega sama, hvort Íslendingar vildu ræða við stjórn Efnahagsbandalagsins um hugsanlegan aukaaðildarsamning eða hugsanlegan tolla- og viðskiptasamning, þessi mál mundu verða rædd af hinum aðilanum. Þau mundu verða rædd af hinum aðilanum, og ef við á annað borð hugsuðum okkur ekki, að þeim viðræðum lyktaði þannig, að við ætluðumst til alls af gagnaðilanum, en vildum sjálfir bókstaflega ekkert gera í staðinn, þá kæmumst við ekki hjá því að athuga stefnu okkar í þessum málum, og hingað til hef ég ekki haldið, að það væri neitt skaðlegt fyrir nokkurn mann að hugsa sig vel um. Það ber nú eitthvað nýrra við á Íslandi, ef það er verra að hugsa, áður en menn hafast að. Það er ekkert annað, sem ég sagði í þessari ræðu, en þetta, að Íslendingar yrðu að sjálfsögðu að hugleiða þennan mikla vanda, sem þeim og öllum öðrum er búinn, sem leita tengsla við Efnahagsbandalagið. Hvort sem tengslin eiga að vera í formi aukaaðildar eða í formi tolla- og viðskiptasamnings, þá eru þetta atriði, sem ber á góma af hálfu forvigismanna Efnahagsbandalagsins, og þess vegna er sjálfsagt að hugsa vel og vandlega, hvernig við eigum að taka á því máli eða þeim rökum af hálfu þeirra. Það var engan veginn tímabært í júlí 1961. Það ræddi ég hins vegar í skýrslu stjórnarinnar til hins háa Alþingis á s.l. hausti. Þar var farið nánari orðum um þetta efni, og þar segi ég, með leyfi hæstv. forseta: „Við verðum að hafa það á okkar valdi, hvern atvinnurekstur útlendingar megi stunda hér og hver áhrif þeirra í hverri atvinnugrein megi verða. Fiskveiðar útlendinga innan íslenzkrar fiskveiðilögsögu koma að sjálfsögðu ekki til greina. Hugsanlegur aukaaðildarsamningur yrði að veita Íslendingum rétt til þess að setja reglur um þessi efni. Aðalspurningin í sambandi við aukaaðildarsamning eins og þann, sem ég hef hér rætt, yrði að sjálfsögðu, hvort Efnahagsbandalagið teldi slík ákvæði, sem takmörkuðu skyldur okkar, samrýmanleg því, að við hefðum tollfrjálsan og ótakmarkaðan aðgang að sameiginlega markaðinum.“ Hér er stefna ríkisstj., hér er stefna mín persónulega í þessu máli. Og hún tekur af öll tvímæli um það, að hvorki ríkisstj. né ég höfum hugsað okkur að veita útlendingum rétt til löndunar á fiski eða rekstrar fiskiðjuvera hér á Íslandi, ef til tengsla okkar við Efnahagsbandalagið kæmi. En þrátt fyrir þetta, þó að öllum hv. þm. séu ummæli skýrslunnar ljós, þá skal það samt vera endurtekið aftur og aftur, að við séum fylgjandi því að losa um löndunarreglurnar og hleypa útlendingum inn í fiskiðnaðinn, af því að ég hef sagt það fyrir tæpum tveimur árum, að í þessum viðræðum kæmumst við ekki hjá því að athuga stefnu okkar í þessum málum. Ég held, að ég þurfi ekki að fara frekari orðum um þetta til þess að sýna fram á, að hér er beitt þeirri aðferð, sem sá löngu látni Ameríkumaður varð heimsfrægur fyrir, að slíta setningar úr samhengi, til þess að reyna að gera menn tortryggilega á þann hátt að eigna þeim aðrar skoðanir en þær, sem þeir hafa haft eða vilja hafa. En fyrst hv. leiðtogar Framsfl. hafa viljað nota þessa gömlu ræðu mína til árása á mig og ríkisstj., þó að ég hafi að vísu sýnt fram á, að þær árásir eru með öllu óréttmætar, og þetta er eins konar hólmgönguáskorun þeirra til mín, þá skal ég taka þeirri áskorun og ræða það við þá, hvort hér séu virkilega til menn, sem ástæða sé til þess að vara við í þessum efnum, hvort ég hafi haldið fram skoðunum, sem ástæða er til þess að berjast gegn og reyna að kveða niður. Ég þarf ekki að taka það fram, að ég mun ekki beita sams konar aðferðum og þessir leiðtogar Framsfl. hafa beitt gagnvart mér í málinu, og mun málflutningur minn á eftir leiða í ljós, að það geri ég ekki. Hv. framsóknarmenn virðast undanfarið hafa verið að leita að hættulegum mönnum, mönnum með þær hættulegu skoðanir að vilja leyfa útlendingum atvinnurekstur á Íslandi og þá alveg sérstaklega í fiskiðnaðinum. En slíkir menn eru ekki til í Alþfl., þá þekki ég ekki. Slíkir menn eru ekki heldur til í ríkisstj. Íslands. En slíkir menn eru til á Íslandi. Ég þekki t.d. einn mann, sem gegnir mjög mikilli trúnaðarstöðu í ákveðnum stjórnmálaflokki og gegnir jafnframt mjög mikilli trúnaðarstöðu hjá sjálfu ríkisvaldinu. Sá flokkur, sem þessi maður gegnir trúnaðarstöðu hjá, hver skyldi hann vera? Það er Framsfl., flokkurinn, sem hv. flm. frv. er aðalritstjóri fyrir, og flokkurinn, sem síðasti ræðumaður í málinu, hv. 1. þm. Austf., er formaður fyrir. Starf þessa manns hjá ríkinu er það að vera framkvstj. rannsóknarráðs ríkisins, mjög mikilvæg staða. Það skiptir mjög miklu máli, hvaða skoðanir menn í þeirri stöðu hafa einmitt í þessum málum. Og hann er hvorki meira né minna en formaður Félags ungra framsóknarmanna í Reykjavík og heitir Steingrímur Hermannsson. Ég mundi nú eflaust ekki gera skoðanir formanns rannsóknaráðs ríkisins að tilefni umr. hér á hinu háa Alþingi, þegar um slíkt mál er að ræða og þetta, til þess tel ég ekki ástæðu. En fyrst sá maður tekur þátt í stjórnmálabaráttunni og hefur hlotið þann sérstaka trúnað að vera kjörinn formaður Félags ungra framsóknarmanna, formaður pólitískra samtaka framsóknarmanna í sjálfum höfuðstaðnum, þá getur hann að sjálfsögðu ekki til annars ætlazt en skoðanir hans á þessu mikilvæga máli, hvort eigi að leyfa hagnýtingu erlends fjármagns á Íslandi, í hversu ríkum mæli eigi að leyfa útlendingum atvinnurekstur á Íslandi, veki sérstaka athygli, og ekki hvað sízt þegar tveir aðalleiðtogar Framsfl. hafa gert það að aðaluppistöðum í ræðum hér á Alþ. og skrifum í sínu aðalmálgagni, að það séu aðrir menn og þá sérstaklega í ríkisstj., sem hafi stórhættulegar skoðanir í þessum efnum. Ég minnist þess, að formaður ungra framsóknarmanna, Steingrímur Hermannsson, hafi haldið framsöguræðu um erlent fjármagn á Íslandi á fundi Stúdentafélags Reykjavíkur, sem haldinn er í nóv. 1961, eða eftir að ég held ræðu mína í Verzlunarráði. Ég skal enga tilraun gera til að slíta hér neitt úr samhengi fyrir formanni ungra framsóknarmanna, heldur skal leyfa mér - með leyfi hæstv. forseta - að lesa nokkra heila kafla úr þessari ræðu, þannig að við kynnumst ýtarlega skoðunum þessa leiðtoga ungra framsóknarmanna á því máli, sem tveir höfuðforingjar Framsfl. hafa gert að umræðuefni hér í sölum Alþingis. Að loknum löngum inngangi spyr formaður ungra framsóknarmanna, hver afstaða okkar Íslendinga sé til þess að fá erlent einkafjármagn, sem hann kallar erlent áhættufjármagn, en það er einkafjármagn, sem hann á við - hann spyr orðrétt: „Viljum við leita samstarfs við erlent áhættufjármagn við uppbyggingu okkar atvinnuvega?“ Hann svarar því afdráttarlaust játandi. En svo spyr hann orðrétt: „Hvað höfum við þá upp á að bjóða þeim, sem hér vildu festa erlent fjármagn, þeim einkaaðilum, sem hér vildu festa ertent fjármagn?“ Hann segir nokkru síðar orðrétt: „Við höfum vatnsorku og getum á vissum stöðum boðið upp á ódýrari raforku en þekkist annars staðar í Evrópu.“ Síðar segir hann orðrétt: „Við höfum einnig hverahita, og er ekki ólíklegt, að í sambandi við hann megi byggja upp ýmsan efnaiðnað. Við eigum einhver auðugustu fiskimið í heimi. Og þó að ég álíti í flestum tilfellum ekki nauðsynlegt eða æskilegt að beina erlendu áhættufjármagni inn á þau svið, sem við ráðum sjálfir yfir bæði tæknilega og markaðslega,“ - þetta held ég, að ég verði að lesa aftur, ef það kynni að hafa farið fram hjá ritstjóra Tímans og formanni Framsfl. „Við eigum einhver auðugustu fiskimið í heimi. Og þó að ég álíti í flestum tilfellum ekki nauðsynlegt eða æskilegt að beina erlendu áhættufjármagni inn á þau svið, sem við ráðum sjálfir yfir bæði tæknilega og markaðslega, er það staðreynd, að okkur hefur ekki tekizt að fullnýta svo okkar sjávarafurðir sem skyldi. Á vissum sviðum fiskiðnaðar gæti e.t.v. verið gott að leita samstarfs við aðila, sem hafa fullkomna þekkingu og e.t.v. einhverjar aðrar aðferðir en við eigum að venjast: M.ö.o.: formaður ungra framsóknarmanna í Reykjavík útilokar alls ekki þann möguleika að hleypa útlendu einkafjármagni inn á sjálf fiskimiðin, og hann undirstrikar gagnsemi þess að hleypa útlendu einkafjármagni inn í íslenzkan fiskiðnað. Um það er öll seinni setningin. Svo heldur formaður ungra framsóknarmanna áfram siðar í ræðu sinni orðrétt: „Eins og ég hef áður sagt, er nauðsynlegt að athuga þegar reynslu annarra þjóða af erlendu áhættufjármagni og lög og reglur, sem þar gilda. Þetta þurfum við að aðlaga að innlendum staðháttum. Hver niðurstaðan verður, veit ég ekki. Slíkt verður að byggjast á ýtarlegri athugun. En í fljótu bragði virðist mér, að hafa ætti í huga eftirfarandi höfuðsjónarmið.“ - Og takið þið, hv. þm., nú vel eftir því, sem nú kemur, sérstaklega leiðtogar Framsfl.: „1) Við eigum að gera stofnun erlendra fyrirtækja í landinu sem frjálsasta.“ Þarna hafa menn það. „Við eigum að gera stofnun erlendra fyrirtækja í landinu sem frjálsasta, en kappkosta hins vegar að hafa tögl og hagldir í okkar eigin hendi með því að krefja slíka aðila um leyfi til þess að kaupa fasteignir, raforku og e.t.v. fleira, sem nauðsynlegt er flestum atvinnurekstri. 2) Við eigum að kappkosta að beina hinu erlenda fjármagni inn á svið, þar sem okkur skortir tækni, reynslu og markaðsöryggi, inn á nýjar atvinnugreinar, sem mundu breikka fjárhagsgrundvöll okkar og gera þjóðarbúskapinn fjölbreyttari og öruggari.“ Að síðustu langar mig til þess að leyfa hv. þdm. að heyra einn kafla enn úr þessari ræðu, og skal hann vera sá síðasti, annars er hún öll mjög fróðleg aflestrar. Formaður ungra framsóknarmanna segir hér, - og það er engu líkara en hann hafi verið forspár og séð fyrir hv. 7. þm. Reykv., aðalritstjóra Tímans, vera að halda þá ræðu, sem hann hélt hér síðast, þegar frv. hans var til umr., en formaður ungra framsóknarmanna segir, með leyfi hæstv. forseta: „Ég hef ekkert minnzt á þá hræðslu, sem lengi vel hefur ríkt hér á landi og víðaannars staðar við óviðráðanleg áhrif erlends stórfjármagns í allri þjóðfélagsþróun. Ég tel okkur Íslendinga skynsama og menntaða þjóð, sem skilur, að nýiendutíminn er liðinn. Jafnvel undirokaðar og ómenntaðar þjóðir Afríku brjóta nú hver eftir aðra af sér fjötra nýlenduveldanna, og fá þau lítið að gert. Ef við leitum samstarfs við erlent áhættufjármagn, er á engan hátt um að ræða einhliða ákvörðun þess um fyrirkomulag og aðbúnað. Við setjumst við samningaborðið eins og tveir sjálfstæðir aðilar og semjum um hagnað báðum til handa. Af þessu stafar sáralítil hætta. Þjóðir, sem eru stórar á okkar mælikvarða, sjá sig tilneyddar að hópast saman til þess að geta keppt við efnahagsþróun stórveldanna. Getum við Íslendingar til lengdar staðið einir, 180 þús. manns, og boðið þessari þróun byrginn? Áhrif einstakra erlendra fyrirtækja í landinu munu reynast hverfandi borið saman við þátttöku okkar í þessum samböndum.“ - Einhverjum kynni nú að detta í hug, að hann væri hér að mæla með inngöngu í Efnahagsbandaiagið. Hefðu aðrir sagt þetta, hefði ekki staðið á þeirri túlkun, en nú held ég áfram: „En ýmsir telja, að hjá því eða einhvers konar samstarfi verði varla komizt til lengdar. Að þeirri niðurstöðu fenginni, að leita beri samstarfs við erlent áhættufjármagn, er nauðsynlegt að kanna lög og reglur, sem gilda hjá öðrum þjóðum um þessi efni, og reynslu þeirra af slíku samstarfi.“ Svo mörg eru þau orð, og sé ég ekki ástæðu til þess að vitna meira í formann ungra framsóknarmanna hér í höfuðstað landsins. En í þessari löngu ræðu hans, sem birt er í tveimur eintökum í sjálfu blaði flokksins, í Tímanum, í tveimur tölublöðum þar, - í þessari ræðu formanns ungra framsóknarmanna er sterkari áróður en ég minnist eftir að hafa heyrt eða séð áður á Íslandi fyrir því, að erlent einkafjármagn sé flutt til landsins, meira að segja í því formi, að stofnun erlendra fyrirtækja á Íslandi sé gerð sem frjálsust. Og svo mikill er áhugi formanns ungra framsóknarmanna í Reykjavík fyrir því að fá erlent einkafjármagn til landsins, að hann útilokar ekki möguleikana á því, að erlendir aðilar fái að nota íslenzka fiskveiðilögsögu. Hann útilokar ekki möguleikana á því, en telur alveg sjálfsagt, að þeir fái aðstöðu til þess að reka fiskiðnað á Íslandi, og telur verkefnin þar einmitt vera mest, af því að þar séu líkur á mestri aukningu, á mestum nýjungum. Ég held, að ekki verði komizt hjá að spyrja, hvort formaður Framsfl., sem hér talaði síðast, og ritstjóri aðalblaðs Framsfl., sem flytur frv., sem hér er til umr., hafi stutt mann með þessar skoðanir til einnar helztu trúnaðarstöðu innan Framsfl. Og það er ekki ástæðulaust, að um það er spurt, hver sé afstaða þeirra til starfs þessa manns í þeirri stöðu, sem hann nú gegnir. Og ef ástæða er til þess fyrir þessa tvo aðalleiðtoga Framsfl. að hefja sérstakan áróður gegn mér og ríkisstj. á röngum forsendum, hvernig geta þeir þá þolað mann með þessar skoðanir, sem ég hef hér lýst rækilega með hans eigin orðum, og ég veit, að hann hefur þessar skoðanir, hafði þær þá og hefur þær enn, - hvernig geta þeir látið mann með þessar skoðanir vera í þeirri valdaaðstöðu, sem hann er innan þeirra eigin flokks, ef þeir raunverulega telja það jafnhættulegt og kom fram í ræðum þeirra hér áðan, að menn hafi slíkar skoðanir? Hvers vegna snúa þeir ekki geiri sínum þangað, sem nærtækara væri fyrir þá, að fela ekki þeim mönnum trúnað, sem sannanlega hafa skoðanir, sem þeir ráðast harkalega á aðra fyrir að hafa, þótt með röngu sé? Í rauninni var þetta erindið, sem ég átti í ræðustólinn, að upplýsa þessi atriði, sem ég nú hef upplýst. En í ræðu hv. 1. þm. Austf, voru áðan nokkur atriði, sem ég kemst ekki hjá að leiðrétta og skal gera það stuttlega. Hv. þm. sagði, þegar hann var að lýsa aðdragandanum að hinum margumtalaða fundi mínum með fulltrúum hagsmunasamtaka 18. ágúst 1961, að hann hefði verið utanbæjar, fyrir norðan, og rekið í rogastanz, þegar hann sá blaðafregnir af þessum fundi, kom í skyndi í bæinn til að kippa í þá þræði, sem hann taldi tilkippilega. Og hann sagði, og í því fólst alvarleg ásökun, að ég og ríkisstj. hafi rætt við fulltrúa hagsmunasamtaka um viðhorf í þessu máli án þess að hafa látið stjórnarandstöðuflokkana fylgjast nokkurn skapaðan hlut með, þeir hafi bókstaflega ekkert um það vitað, hvað var að gerast í málinu, fyrr en þeir lásu blaðafregnir um viðræður, sem fram höfðu farið við fulltrúa hagsmunasamtakanna. En um þessa nefnd hagsmunasamtakanna er það að segja, að strax og markaðsmálin í Evrópu komust á dagskrá, bað viðskmrh. öll helztu hagsmunasamtök í landinu um að tilnefna fulltrúa til að koma öðru hvoru saman til skrafs og ráðagerða í viðskmrn. við þá embættismenn, sem einkum fjölluðu um málið í stjórnarráðinu, og mig. Þeir tóku þessu mjög vel. Ég hef aldrei fundið annað en þeir hafi verið þakklátir fyrir að hafa fengið tækifæri til að fylgjast með og beina fsp. um málið til okkar, sem fylgdumst með því af hálfu ríkisstj. Margir slíkir fundir hafa verið haldnir, auk þess sem sérstök embættismannanefnd hefur starfað að málinu frá því að það yfir höfuð kom á dagskrá. Það var um einn slíkan fund að ræða 18. ágúst, og einn af mörgum, sem nú hefur orðið svo umtalaður. En í því, sem hér hefur verið sagt af hálfu sjálfs formanns stærra stjórnarandstöðuflokksins, felst alvarleg ásökun, ef það væri rétt, að ríkisstj, hefði gefið upplýsingar hagsmunasamtökum í landinu og beint til þeirra ákveðnum fsp. án þess að hafa rætt nokkuð áður við stjórnmálaflokkana, sem sæti eiga á hinu háa Alþingi, því að að sjálfsögðu eiga stjórnarandstöðuflokkar rétt til þess að fylgjast með jafnveigamiklum málum og hér er um að ræða. Vitneskja á ekki að vera einkamál ríkisstj., þegar um slík mál er að ræða. Mér og ríkisstj. hafði aldrei dottið í hug að ræða þetta mál jafnýtarlega og gert var við fulltrúa hagsmunasamtakanna án þess að vera áður búinn að ræða málið við fulltrúa þingflokkanna. Af því að ég mundi og vissi, að það hafði verið gert, lét ég senda eftir gerðabók utanrmn. og hef hana hér fyrir framan mig. Það er haldinn fundur utanrmn. 2. júní 1961, kl. 4, í alþingishúsinu, og þótt að sjálfsögðu sé ekki venja að lesa fundargerðir utanrmn., ætla ég að leyfa mér að lesa upphaf hennar, þar sem greint er frá því, hverjir eru viðstaddir og hvert fundarefnið var, og láta þar staðar numið, en þar stendur: „Mættir voru Gísli Jónsson, Gylfi Þ. Gíslason, er mættur var fyrir Emil Jónsson, Finnbogi R. Valdimarsson, Þórarinn Þórarinsson, Hermann Jónasson og Jóhann Hafstein. Fyrir var tekið að ræða viðskiptabandalög Evrópu.“ Það var fundarefnið. Fundargerðin er mjög löng. Ég flyt hér skýrslu í upphafi fundarins og frásögn af henni er 4 síður, af skýrslunni, sem ég flyt á þessum fundi, og á fundinum eru Hermann Jónasson, sem ég hygg að þá hafi enn verið formaður Framsfl., og Þórarinn Þórarinsson, aðalritstjóri flokksins. Og það var ekki aðeins, að þarna væri gefin ýtarleg skýrsla um allt viðhorf málanna, eins og var þá, 21/2 mánuði áður en hinn margumtalaði fundur með fulltrúum hagsmunasamtakanna var haldinn, heldur fengu allir fundarmenn mjög ýtarleg gögn um allt málið, öll þau gögn, sem þá lágu fyrir um málið í íslenzka stjórnarráðinu. Þrátt fyrir þetta leyfir formaður Framsfl. sér að halda því fram hér í hinu háa Alþingi, að stjórnarandstöðuflokkarnir hafi bókstaflega ekkert fengið að vita um málið, fyrr en þeir fréttu í blöðum af því, að þessi margumtalaði fundur hafi verið haldinn 18. ágúst 1961. En þannig eru því miður ýmsar staðhæfingar fulltrúa stjórnarandstöðunnar í því máli, sem hér er um að ræða. Þá ræddi hv. 1. þm. Austf. nokkuð um afstöðu fulltrúa Sambands ísl. samvinnufélaga á þessum margumtalaða fundi. En ég tel, að hann eins og raunar nær allir, sem þennan fund og aðra slíka fundi hafa setið, hafi tekið mjög ábyrga afstöðu til málsins, því að hann svaraði þeirri spurningu, sem ég hafði áður með góðum fyrirvara beint til fundarmanna um það, hvort þeir teldu, eins og ástand mála væri þá, rétt að leggja fram umsókn um einhvers konar tengsl við Efnahagsbandalagið, ef fyrir lægi og staðfest væri, að sú umsókn væri algerlega óskuldbindandi. SÍS-fulltrúinn svaraði þessu játandi eins og allir aðrir aðilar á fundinum að einum undanteknum, fulltrúa Alþýðusambandsins. Þessa afstöðu taldi ég mjög ábyrga, fagnaði henni og þótti vænt um hana. Nú hins vegar veit ég, sem ég hef ekki vitað áður, hvað gerðist, skömmu eftir að fundurinn var haldinn. Það gerðist, að 1. þm. Austf. skundaði í bæinn að norðan, kynnti sér málið og hélt um það fund í framkvæmdastjórn Framsfl. til að móta aðra afstöðu en fulltrúi Sambands ísl. samvinnufélaga hafði tekið á þessum fundi, en það er að sjálfsögðu mál, sem kemur þeim við og aðrir þurfa ekki að skipta sér af. Af því að hv. þm. ræddi nokkuð um það og vildi enn reyna að gera það tortryggilegt, hvers vegna yfir höfuð var rætt sumarið 1961, hvort Íslendingar ættu að senda umsókn um einhvers konar tengsl að Efnahagsbandalaginu, skal ég fara um það örfáum orðum. Sumarið 1961 var yfirleitt talið, að miklu meiri hraði yrði á öllum viðræðum um stækkun Efnahagsbandalagsins en í ljós kom, að raun varð á. Það töldu meira að segja ýmsir, að í raun og veru væri samið um aðild Breta að Efnahagsbandalaginu, það væri búið að semja um það bak við tjöldin, það væru formsatriði ein, sem ætti eftir að ganga frá. A.m.k. var talið, að hraðinn á málinu mundi verða mikill. Þannig litu öll hin Norðurlöndin á málið, og þess vegna flýttu þau sér öll að leggja fram sínar umsóknir, ýmist um fulla aðild eða um aukaaðild, af því að það var skoðun þeirra eins og allra annarra, að umsókn um einhvers konar aðild eða tengsl væri eina leiðin til þess að fá viðræður við Efnahagsbandalagið. Það var líka ekkert leyndarmál, að Efnahagsbandalagið sjálft, hvorki stjórn þess né helztu aðildarríki þess voru sérlega áfjáð í það, að Efnahagsbandalagið stækkaði. Það er komið á daginn nú, að grunur manna um þetta, jafnvel þá strax var á fullum rökum reistur. Þess vegna sýndi Efnahagsbandalagið mikla tregðu gagnvart þeim ríkjum, sem vildu tengjast því, jafnvel skoraðist undan því að hafa viðræður við ríki, sem þó höfðu sótt um fulla aðild eða aukaaðild eða einhvers konar tengsl. Hitt var talið gersamlega útilokað, að nokkurt ríki fengi aðstöðu til þess að ræða við Efnahagsbandalagið, án þess að slík umsókn lægi fyrir. Allir menn, sem eitthvað þekktu til mála og þekkja til mála enn, munu vita, að þetta var rétt skoðun á sínum tíma. Hitt var líka alveg augljóst mál, að umsókn gat verið algerlega og hlaut raunar að vera algerlega óbindandi. Þess vegna tel ég víðs fjarri, að það geti verið ásökunarefni á ríkisstj. eða nokkurn þann aðila, sem hugleiddi það í alvöru, hvort ekki væri tímabært fyrir Íslendinga að leggja fram umsókn um einhvers konar tengsl á sumrinu 1961, og það hefði verið ábyrgðarleysi að hugleiða þennan möguleika ekki. Ríkisstj. vildi hins vegar ekki stiga neitt slíkt spor án þess að vera viss um, að ef til kæmi, hefði hún skoðun hagsmunasamtakanna, sem hér áttu hlut að máli, bak við sig, og hún reyndist hafa þau á bak við sig, hefði haft þau bak við sig, ef hún hefði stigið slíkt spor, en það gerði hún ekki og það er líka staðreynd í málinu, að það gerði hún ekki. Á því hafa komið fram ýmsar skoðanir, hvers vegna stjórnin gerði það ekki. því var enn haldið fram af formanni Framsfl., hv. 1. þm. Austf., í ræðu hans hér áðan. sem hefur verið margsagt í blaði hans, Tímanum, að ástæðan til þess, að ríkisstj. hafi ekki sótt um fulla aðild sumarið eða haustið 1961, hafi annars vegar verið hörð andstaða Framsfl. og hins vegar, að ég og íslenzkir embættismenn hefðum fengið þær upplýsingar hjá þýzku ríkisstj., að við mundum ekki fá fulla aðild að Efnahagsbandalaginu, þó að við sæktum um hana. Ég sé enga sérstaka ástæðu til að andmæla þeirri staðhæfingu, að ríkisstj. hafi ekki sótt um fulla aðild að Efnahagsbandalaginu eða tengsl við það sumarið eða haustið 1961 vegna andstöðu Framsfl. Um það tel ég enga ástæðu til þess að fara nokkrum orðum yfir höfuð að tala. Ríkisstj. er einfær um að mynda sér skoðun í málum yfirleitt og gerir það í þessu máli eins og öðru, sem hún sjálf telur rétt vera. Hitt er alvarlegri ásökun, þegar því er haldið fram, að þýzka ríkisstj. hafi sagt okkur, að ekki þýddi að sækja um fulla aðild, og þess vegna hefðum við hætt við það. Hér er sannleikanum svo gersamlega snúið við, að þýzku ríkisstj. var gert jafnljóst og aðilum hér heima og öllum þeim öðrum ríkisstj., sem við höfðum átt viðræður við um þetta mál, að engum stjórnmálaflokki á Íslandi hefur dottið í hug, að Ísland ætti að gerast fullgildur aðili að Efnahagsbandalaginu.

Sagði ráðh. þetta í þeim umræðum?

Þetta hefur öllum aðilum, sem við höfum átt viðræður við, verið gert ljóst, að full aðild að Efnahagsbandalaginu kemur ekki til greina frá íslenzku sjónarmiði. Þá fer skörin að færast upp í bekkinn, ef á að endurtaka það enn við mig hér, að ég og þá væntanlega aðrir ráðh. höfum viljað og viljum enn fulla aðild að Efnahagsbandalaginu. Þær upplýsingar, sem við fengum í Þýzkalandi hjá þýzku ríkisstj. og fulltrúum hennar haustið 1961, voru, að þróun málanna mundi ekki verða eins hröð og gert hafði verið ráð fyrir um sum. arið og Íslendingum lægi því ekki á að taka ákvörðun í málinu, auk þess væri sjálfsagt fyrir Íslendinga að ræða við aðrar ríkisstj. aðildarríkja Efnahagsbandalagsins og stjórn þess í Brussel, og þó að það gæti ekki orðið fyrr en á næsta vori eða næsta sumri, mundu Íslendingar á því engu tapa, hagsmunir Íslendinga mundu í engu skerðast, þó að Íslendingar biðu með að taka ákvörðun sina í málinu þangað til vorið eða sumarið 1962, eftir að hafa þá rætt við hinar ríkisstj. Efnahagsbandalagsins og stjórn bandalagsins í Brussel. Þegar við skýrðum frá þessum niðurstöðum af viðræðunum við þýzku ríkisstj. haustið 1961, skýrðum ríkisstj. og fulltrúum Framsfl. frá þessari niðurstöðu og skýrðum opinberlega frá henni, var ríkisstj. á einu máli um að hafast ekki að í málinu, að bíða átekta, taka engar ákvarðanir, leggja málið ekki fyrir Alþingi, því að það væri ótímabært, heldur biðja um viðræður við ríkisstj. hinna efnahagsbandalagsríkjanna og stjórnina í Brussel. Þessar viðræður fóru svo fram vorið og sumarið 1962. Í þeim viðræðum fengust ýmsar aðrar mjög gagnlegar upplýsingar, og þegar þær höfðu verið skoðaðar vandlega ofan í kjölinn, markaði ríkisstj. þá stefnu, sem kemur fram í skýrslunni, sem ég flutti fyrir hönd ríkisstj. nú á þessu hausti, að full aðild kæmi ekki til greina fyrir Íslendinga, en þær leiðir, sem mundu geta hentað Íslendingum til þess að leysa þeirra viðskiptavandamál, væru annaðhvort aukaaðildarsamningur eða tolla- og viðskiptasamningur. Þetta var sú ályktun, sem ríkisstj. dró af þeim upplýsingum, sem fengust í viðræðunum vorið og sumarið 1962. En jafnframt voru upplýsingarnar þess eðlis, að það var ekki talið tímabært að taka ákvörðun um, hvor leiðin hentaði Íslendingum betur, vegna þess að nógu góðar upplýsingar lægju enn ekki fyrir, væru enn ekki fyrir hendi. Og þetta var stefna ríkisstj., þangað til þeir stóru atburðir gerðust nú alveg nýlega, að útséð er um það, að Efnahagsbandalagið stækki á næstunni. Það er rétt, sem hv. formaður Framsfl. sagði, að Framsfl. var á móti því, að til þessara viðræðna við stjórn Efnahagsbandalagsins og ríkisstj. aðildarríkjanna væri efnt. Engu að síður urðu þær stórgagnlegar við það að móta stefnu Íslendinga í málinu, þá stefnu, sem fylgt hefur verið, að rasa ekki um ráð fram, að bíða átekta, og það, sem var mikilvægast við viðræðurnar, var það, að í þeim fengum við upplýsingar um, að það væri engin hætta fyrir Íslendinga fólgin í því að bíða. Það var kannske ein mikilvægasta niðurstaðan, sem af viðræðunum fékkst. Við gátum beðið átekta, eins og við vildum gera, með góðri samvizku, vegna þess að við vorum ekki að stefna hagsmunum Íslendinga í neinn voða með því að biða. Slíka ályktun hafði engin önnur þjóð í Vestur-Evrópu þorað að draga. Allar aðrar þjóðir, að Finnum undanskildum, sem af augljósum ástæðum höfðu aldrei hugsað sér að leita neinna tengsla við Efnahagsbandalagið, - allar aðrar þjóðir höfðu haldið, að það stefndi sínum viðskiptahagsmunum í bráðan voða, ef þær biðu með að leita tengsla við Efnahagsbandalagið. Það gat því verið, að ýmis öfl hér héldu því fram, að íslenzka ríkisstj. væri sofandi, hún svæfi á verðinum, hún vanrækti að gæta hagsmuna Íslendinga með því að fá ekki upplýsingar um, hvers konar tengsl við Efnahagsbandalagið við gætum fengið. En einmitt vegna þessara viðræðna, sem áttu sér stað haustið 1961, vorið 1962 og sumarið 1962, var augljóst mál, að við vorum engum hagsmunum Íslendinga að stofna í voða með því að bíða. Þess vegna gerðum við það með góðri samvizku. Og nú hefur reynslan sýnt, að það var ekki aðeins að við stofnuðum ekki hagsmunum í voða með því að bíða, heldur gerðum fullkomlega rétt og það eina rétta með því að bíða eins og við gerðum. Að síðustu er svo eitt atriði, sem varðar umr., sem fram fóru á ráðstefnu Frjálsrar menningar um efnahagsbandalagsmálið í janúar 1962. Eysteinn Jónsson segir, að á þeim fundi hafi ég haldið því fram af miklu kappi, að tolla- og viðskiptasamningsleiðin væri Íslendingum ekki fær. Þetta er ekki rétt, og þetta teljum við verða að leiðrétta, og það þarf að segja nokkra sögu í þessu sambandi. Það er alveg rétt, sem hv. formaður Framsfl. heldur fram hér og skal ég með ánægju staðfesta það, að hann hefur frá upphafi talið, að tolla- og viðskiptasamningsleiðin væri eina leiðin, sem hentaði Íslendingum í þessu máli. Það kom fram í fyrsta samtalinu, sem við áttum um málið. Á því hefur aldrei verið nokkur vafi í mínum huga, að hv. 1. þm. Austf. hefur haft þessa skoðun, þó að ég hafi hins vegar talið, að á sínum tíma í upphafi hafi hún ekki verið nægilega vel rökstudd, en það er annað mál. Þess vegna verð ég að segja, að mér kom ræðan, sem hann flutti á ráðstefnu Frjálsrar menningar í janúar 1962, dálítið á óvart, vegna þess að þótt það væri augljóst aðalatriði í boðskap hans, að leysa ætti vanda Íslendinga eftir tolla- og viðskiptasamningsleiðinni, sagði hann í ræðunni, því tók ég eftir strax, - þá sagði hann í ræðunni, að Íslendingar gætu e.t.v. leyst vanda sinn á grundvelli 238. gr. Rómarsamningsins, en það er sú grein, sem fjallar um aukaaðild. Ég verð að segja, að þegar á fundinum kom ég þessu ekki heim og saman, að hv. þm. boðaði sem aðalatriði stefnu sinnar, að Íslendingar ættu að gera viðskipta- og tollasamning við Efnahagsbandalagið, sem ég vissi að var í samræmi við skoðanir hans, en sagði jafnframt, að taka ætti til athugunar, hvort leysa mætti vanda Íslands á grundvelli 238 gr. samningsins, sem er aukaaðildarleiðin. Þessu kom ég ekki heim og saman og hef satt að segja ekki komið heim og saman enn í dag. Nú sagði hv. þm. í ræðu sinni áðan, að þá hafi hann talið, að tolla- og viðskiptasamningur væri hugsanlegur sem einhvers konar form á aukaaðildarsamningi. Hann tók ekki fram, hvort hann væri þessarar skoðunar enn. En ef hann hafði þá þessa skoðun, er náttúrlega hreinlega verið að deila um keisarans skegg, hvort menn tala um aukaaðildarsamning eða tolla- og viðskiptasamning. Þá er enginn munur á þessu tvennu. Mér virtist það vera alveg augljóst mál á ræðu hans á þessari umræddu ráðstefnu, að um einhvers konar misskilning væri að ræða hjá hv. formanni Framsfl., og misskilningurinn gat verið tvenns konar, annaðhvort að hann héldi, eins og hann segir núna, að tolla- og viðskiptasamningur gæti orðið á grundvelli 238. gr. Rómarsamningsins, þ.e. tolla- og viðskiptasamningur gæti orðið eitt form aukaaðildarsamnings. Þetta segir hann nú að sé misskilningur. Hann telur þetta nú vera misskilning. Hinn misskilningurinn, sem verið gat um að ræða og mér datt strax í hug á þessum fundi, var, að hv. formaður Framsfl. héldi, að Íslendingar gætu fengið tolla- og viðskiptasamning, sem í fælist lækkun á tollum Efnahagsbandalagsins gagnvart Íslendingum einum, að hugsanlegt væri, að það mætti ræða þess konar tollasamning við Efnahagsbandalagið, að það lækkaði tolla á sjávarafurðum og sú tollalækkun gilti gagnvart einni þjóð, Íslendingum einum. Ég hélt satt að segja, að um þennan misskilning hjá hv. þm. væri að ræða á þessum fundi, og þess vegna stóð ég upp svo að segja strax á eftir til að undirstrika það, að þetta væri misskilningur. Það var það atriði, sem hann vitnaði í hjá mér hér áðan, þegar ég leiðrétti þennan alveg augljósa misskilning, því að ég sagði, - það er endurtekning á tveimur stuttum ræðum, sem ég hélt um málið: Ég vil vara menn við að halda, ef einhverjum dettur það í hug, að Íslendingar gætu átt kost á þess konar tollasamningi við Efnahagsbandalagið, að tollalækkunin gilti gagnvart Íslendingum einum, og skýringin á þessu er einfaldlega sú, að öll ríki Efnahagsbandalagsins eru aðilar að GATT, þ.e. alþjóða tolla- og viðskiptasamningnum, en reglur hans eru þannig, að ef eitt ríki lækkar tolla sina, verður sú tollalækkun að gilda gagnvart öllum þjóðum. Það er því fullkomlega útilokað, sagði ég, að hugsanlegt væri, að Íslendingar fengju lausn á sínum vandamálum með sértollum við Efnahagsbandalagið. Slíkur viðskipta- og tollasamningur kemur ekki til greina, sagði ég strax í janúar 1962. Ég vissi vel, hvað ég var að segja um þetta, og öll reynsla síðan hefur staðfest, að þetta var auðvitað fullkomlega rétt. En nú segir hv. þm. enn í ræðu áðan, að ég hafi á þessari ráðstefnu prédikað af kappi gegn tolla- og viðskiptasamningsleiðinni. Ég talaði ekki nema gegn slíkum ímynduðum tolla- og viðskiptasamningi, sem ég vissi þá og veit enn að útilokað er að Íslendingar og nokkur önnur þjóð geti fengið. Ef jafnáhrifamikill maður og fær maður og hv. formaður Framsfl. kynni enn að vera í einhverjum vafa í þessu atriði, ef hann kynni enn að trúa því, að tolla- og viðskiptasamningsleiðin, sem hann er alltaf að mæla með fyrir Íslendinga, geti þýtt þetta, þá satt að segja held ég, að það mundi aldrei hafa hvarflað að nokkrum manni hér að taka ekki tolla- og viðskiptasamningsleiðina fram yfir allar aðrar hugsanlegar leiðir um tengsl við Efnahagsbandalagið. Það gefur alveg auga leið, að þá væri þetta það eina, sem við ættum að keppa og stefna að. En þetta er ímyndun. Slík leið er ekki og hefur aldrei verið fyrir hendi, hvorki fyrir okkur né fyrir nokkra aðra þjóð. Raunar væri mjög gott að fá það staðfest af hálfu formælenda Framsfl., að um þennan misskilning sé a.m.k. ekki lengur að ræða, hafi hann einhvern tíma verið fyrir hendi. Að síðustu skal ég svo aðeins segja, að mér finnst í raun og veru hið háa Alþingi hafa annað þarfara við sinn tíma að gera á þessum síðustu annadögum þingsins en eyða tíma sínum í umr., sem fyrst og fremst virðast hafa það að markmiði að snúa út úr gömlum ummælum manna og eigna mönnum skoðanir, sem þeir hafa varla við að afneita, að þeir hafi eða hafi nokkurn tíma haft.