Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með þessu frv. er lagt til að framlengja heimild til handa ríkisstj. til þess að innheimta á árinu 1966 ýmis tiltekin gjöld með viðauka. Þetta er sams konar frv. og samhljóða, svo sem flutt hefur verið hér á mörgum undanförnum þingum, og er ekki um neina breyt. að ræða frá þeim gjöldum, eins og þau voru skv. þeim l., sem nú gilda um þetta. Frv. var samþ. einróma í Nd., og sé ég ekki ástæðu til þess að fara um það fleiri orðum, en vil mega vænta þess, að það geti fengið afgreiðslu í þessari hv. d., áður en þinghlé verður nú hér fyrir áramótin. Vil ég leyfa mér að leggja til, herra forseti. að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Frv. til l. um breyt. á vegalögum, nr. 71 1963, hefur fengið afgreiðslu í hv. Nd. Þar hefur talsvert verið rætt um málið, og er hv. þdm. þessarar d. málið þess vegna kunnugt. Frv. þetta er flutt til þess að afla vegasjóði tekna í stað 47 millj. kr., sem eru á fjárl. ársins 1965, en verða ekki teknar upp á fjárl. fyrir næsta ár. Til þess að geta staðið við vegáætlun þá, sem samþ. var 2. apríl s.l., verður því að afla tekna, sem nema a.m.k. þeirri upphæð. En samkv. þessu frv. verður aflað allmiklu meiri tekna. Það er gert ráð fyrir, að innflutningsgjald af benzíni verði nú 3.67 kr. í stað 2.77 kr. í gildandi lögum. Hækkun er þess vegna 90 aurar á lítra. Með því að gert er ráð fyrir, að benzínsala verði 65 millj. lítrar, verða tekjur af benzínsölunni vegna þessarar hækkunar 58 millj. Þá er gert ráð fyrir hækkun á þungaskatti 30–35%, og verða auknar tekjur af þungaskattinum samkv. þessu um 12 millj. Þegar tekið hefur verið tillit til endurgreiðslna samkv. gildandi l., en þær vitanlega hækka, um leið og þungaskatturinn hækkar og benzínið hækkar, er gert ráð fyrir, að nettótekjur af þessum gjaldaauka nemi 64 millj. kr. En þar sem ekki má gera ráð fyrir því, að full innheimta komi til á þessari hækkun á öllu árinu 1966, vegna þess að benzíngjaldið innheimtist ekki til vegagerðarinnar fyrr en 2 mánuðum eftir á, og vegna þess að gera má ráð fyrir, að einhverju verði lagt af dísilbílum, eru nettó-tekjur áætlaðar á árinu 1965 56.5 millj. kr. En þessi upphæð nægir til þess að koma í stað áðurnefndra 47 millj. kr. og til þess að unnt verði að vinna að þeim framkvæmdum, sem frestað var skv. heimild í fjárl. 1965, þ. e. 20% af því framlagi. Það nægir til þess að bæta upp 47 millj. og þær framkvæmdir, sem var frestað á þessu ári. Tekjur vegna þessa frv., ef að lögum verður, verða svo allmiklu meiri á árunum 1967 og 1968, sem kemur vegasjóði þá til góða. Samkv. vegalögunum er heimilt að endurskoða vegáætlunina að hálfnuðu tímabilinu. Það er þess vegna heimilt að endurskoða gildandi vegáætlun næsta haust, fyrir árslok 1966. Endurskoðun á vegáætlun er vitanlega tilgangslaus, nema það sé eitthvert nýtt fé til ráðstöfunar í sambandi við þá endurskoðun. Sé gert ráð fyrir, að þetta frv. gefi um 70 millj. kr. miðað við heilt ár, er 23 millj. kr. tekjuaukning samkv. því fram yfir það, sem hefði verið, ef 47 millj. hefðu verið kyrrar í fjárl. og engar ráðstafanir gerðar. Ég tel, að 23 millj. kr. séu of lítið nýtt fé til þess að fullnægja þörfinni og til þess að fullnægja því markmiði, sem hlýtur að vera viðhaft, þegar vegáætlun er endurskoðuð. Þess vegna þarf meira fjármagn fyrir árið 1967 til ráðstöfunar í vegasjóði. Verður að gera ráðstafanir til þess af hendi ríkisstj. að afla þess fjár, annaðhvort fá það hjá ríkissjóði, hluta af innflutningsgjöldum af bifreiðum eða varahlutum, eða þá með öðrum hætti. Það hefur verið talað um, að það stæði til að leggja á nýjan skatt. Það má vel vera. En engin vissa er hér fyrir því. Allt fer það vitanlega eftir því, hvernig ríkisbúskapurinn verður. Æskilegast væri, að ríkissjóður væri svo vel stæður í árslok 1966, að hann gæti misst hluta af innflutningsgjöldum bifreiða eða tollum af varahlutum, án þess að lagðir væru á nýir skattar. En ég ætla ekki nú að vera með neina spádóma um það. Ég vil aðeins segja það, sem ég veit að allir hv. þm. eru sammála um, að það er nauðsynlegt að afla vegasjóði aukinna tekna. En hvort það er gert með því að láta tekjurnar fyrst ganga inn í ríkissjóðinn og hafa svo á útgjaldahlið fjárl. einhverja upphæð, sem samsvarar þessum nýju tekjum, eða með því að láta nýju tekjurnar ganga beint í vegasjóðinn, það skiptir ekki máli fyrir vegaframkvæmdirnar. Það, sem skiptir máli fyrir vegaframkvæmdirnar, er, að fjármagnið verði aukið og að það verði vaxandi, en ekki það, hvort það er greitt fyrst úr ríkissjóði eða hvort það er greitt beint í vegasjóð. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða öllu meira um þetta frv. Hv. þdm. þekkja það. Þeir vita, hvers vegna það er flutt. Hv. þm. gera sér ljósa grein fyrir þörfinni á því. Og vitanlega er það matsatriði, hvort þær viðbótartekjur, sem koma samkv. þessu frv., eiga að ganga í ríkissjóð eða vegasjóð. Það er matsatriði. Ef það hefði verið ákveðið strax, að þessar viðbótartekjur væru látnar ganga í ríkissjóð og á útgjaldahlið fjárl. fyrir árið 1966 hefðu ekki verið 47 millj. til veganna, heldur 56.5 eins og nettótekjur þessa frv. ákveða, þá er alveg vist, að ekki hefðu heyrzt svikabrigzl úr munni hv. þm. Ég veit ekki, hvort það má eiga von á því hér í hv. Ed., og geri alls ekki ráð fyrir því fyrir fram. En ég veit, að hv. þm. þessarar d. hafa séð á prenti og jafnvel heyrt, að það hefur verið talað um brigðmæli í sambandi við það, að 47 millj. kr. eru ekki teknar upp á fjárl. 1966. En það er ekki hægt að fullnægja óskum hv. Nd.-manna sumra með því að láta tekjurnar, sem þetta frv. gefur, ganga í ríkissjóð og hækka svo útgjaldahlið fjárl., ekki um 47 millj., heldur 56.5, eins og þetta frv. gefur. Hv. þm. hafa stundum uppi orðaleiki, þótt oft sé það alvara, sem ræður, og það er öruggt mál. að þótt hv. alþm. deili um þetta mál eins og mörg önnur, þá er í rauninni, held ég, ekkert, sem á milli ber, þegar um vegamálin er að ræða. Það fer ekki eftir því, í hvaða stjórnmálaflokki hv. þm. eru, hvort þeir hafa áhuga á vegagerð og auknu fjármagni til vegagerðar eða ekki. Menn geta vitanlega haft skiptar skoðanir um það, hversu miklu fjármagni sé mögulegt að verja á hverjum tíma. En alltaf hefur það verið svo, síðan hér var farið að gera vegi, að það hefur verið þörf á auknu fjármagni og miklu meira fjármagni en unnt hefur verið að láta af hendi. Og hverjir sem hafa verið í ríkisstj., hvaða stjórnmálaflokkar sem hafa myndað ríkisstj., hefur þetta alltaf verið svona. Það hefur verið minna fé til þessara mála en æskilegt hefði verið. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta frv. við þessa umr., en vil leggja til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. samgmn.



Herra forseti. Í desembermánuði 1963, - ætlar hæstv. samgmrh. ekki að vera við umr., herra forseti?  
            



Herra forseti. Það var í desembermánuði árið 1963, að almennt samkomulag var gert á hv. Alþ. um ný vegalög. Samkomulagið byggðist á því, að í því lagafrv. voru margvíslegar umbætur ákveðnar á þessum málum og m. a. veitt til þeirra meira fé en áður hafði verið. Og samkomulagið, sem gert var, byggðist að sjálfsögðu á því að finna jafnvægi milli ýmissa fjáröflunarþátta, sem þm. gætu almennt sætt sig við. Vegasjóður fékk með 85., 86. og 87. gr. þeirra l. ákveðna tekjustofna. Hann skyldi fá óskert innflutningsgjald af benzíni, innflutningsgjald af hjólbörðum og gúmmíslöngum í bifreiðar og þungaskatt. Og á móti þessum tekjum, sem vegasjóður á þennan hátt tók af umferðinni í landinu, skyldi ríkissjóður leggja af öðrum tekjustofnum samkv. 89. gr. ákveðið framlag, og það var þá gert ráð fyrir því, að það framlag væri 47 millj. kr. Þetta jafnvægi í tekjuöflunarþáttunum samdi hæstv. samgmrh. um við Alþ. Það leiðir af sjálfu sér, að hækkun, sem verða kynni á þeim tekjustofnum, sem vegasjóði voru afhentir, hlyti að renna til vegasjóðs og ekki annað. En ýmsir óttuðust, að þetta jafnvægi kynni að raskast síðar meir, með því að framlagið úr ríkissjóði yrði rýrt. Við 3. umr. málsins í Nd. 17. des. 1963 gaf hæstv. samgmrh. yfirlýsingu um þetta efni, sem verður ekki komizt hjá að minna á. Hann ræddi um nauðsyn vaxandi tekna til vegamála og sagði síðan: „Einmitt þess vegna er engin hætta á því og alveg útilokað, að ríkisframlagið verði lækkað. Það er alveg útilokað. Þörfin fyrir aukið vegafé frá ríkissjóði verður fyrir hendi, þótt vegamálunum hafi verið tryggt fé með benzíngjaldi, gúmmígjaldi og þungaskatti.“ Og síðar í sömu ræðu sagði hæstv. samgmrh.: „Fjárþörfin verður þess vegna vaxandi, og þessi gjöld, sem við nú erum að lögfesta, eru undirstaða undir því, sem við ætlum að gera. En ég er sannfærður um, að við höldum uppi kröfum um það, að ríkissjóður auki framlög sín úr þessum 47 millj. til mikilla muna, vegna þess að við verðum sammála um þessar miklu þarfir, sem hvarvetna bíða.“ Yfirlýsing hæstv. samgmrh. um nauðsyn þessa framlags úr ríkissjóði og yfirlýsing hans um, að það sé alveg útilokað, að það framlag mundi síðar verða rýrt, eru gersamlega ótvíræðar, algerlega. Nú er það bersýnilegt af fjárl. og boðað með þessu frv., að það eigi ekki aðeins að rýra þetta ríkissjóðsframlag, heldur fella það með öllu niður, en í staðinn fyrir það eigi að taka meiri tekjur af umferðinni. Tekjurnar samkv. þessu frv. eiga þess vegna að koma í staðinn fyrir ríkissjóðsframlagið, en þá tekjustofna, sem hér er um að ræða að nota, áttu vegamálin fyrir samkv. ótvíræðum yfirlýsingum og skoðunum hv. þm, og ráðh., þegar vegal. voru til umr. Þetta mál, sem hér liggur fyrir á þskj. 92, er þess vegna frv. að aflátsbréfi til handa hæstv. samgmrh. fyrir þá brigð, sem orðin er á því, að við yfirlýsingu hans verði staðið og framlag komi frá ríkinu, eins og ráð var fyrir gert. Slíkt aflátsbréf verður ekki samþ. eða undirritað af framsóknarmönnum. Með þessu er ótvíræð yfirlýsing hæstv. samgmrh. ómerkt. Nú hlýtur hæstv. samgmrh. sjálfur að ráða því eins og aðrir menn, hvaða samræmi hann telur hæfilegt milli orða sinna og athafna. En Alþ. getur ekki fallizt á að veita syndakvittun í þessu formi. Það er vissulega þörf á því, að framlög til vegamála verði stórlega aukin. Við gerum okkur allir ljóst, og eins og hæstv. samgmrh. sagði áðan, er ég honum sammála um, að ekki muni skoðanir manna skiptast eftir flokkum né raunar öðru um það, að verkefnin, sem fram undan eru í vegamálum, eru svo stórfelld, að nýir möguleikar, ný úrræði verða að koma til, til þess að þeim verði fullnægt með viðunandi hætti. Ef við í örfáum orðum rifjum upp, hvað gert hefur verið í vegamálum undanfarna 3 áratugi, hljótum við að verða sammála um það einnig, að þar hafa verið unnin stórvirki. Fyrir u. þ. b. þremur áratugum var hafizt handa um það verkefni að leggja akfæra vegi til sem allra flestra byggðarlaga þessa lands og að lokum allra. Viðfangsefnið var að gera bílfært, kröfurnar voru þá ekki meiri. Þessu verkefni er að vísu ekki lokið. Það er mjög langt á veg komið, og því verður auðvitað haldið áfram og því verður að ljúka. En það, sem ég vildi minna á í sambandi við það, er, að þetta verkefni hefur nær eingöngu alla tíð verið unnið fyrir samtíma tekjur þjóðarinnar, fyrir tekjur, sem komið hafa frá sameiginlegum sjóðum þjóðfélagsþegnanna, frá ríkissjóði í gegnum fjárl. Nú stöndum við frammi fyrir nýjum verkefnum, sem menn dreymdi varla um þá, verkefnum, sem mótast af mjög örri þróun umferðarmálanna. Fyrir 10 árum voru hér í landinu 16 þús. bílar, í árslokin nú eru þeir væntanlega um 35 þús., og eftir 10 ár verða þeir væntanlega um 70 þús., ef við gerum ráð fyrir svipaðri þróun og verið hefur bæði hér og í nágrannalöndum okkar. Verkefnið er þess vegna að byggja upp nýtízku vegakerfi sem efnahagslega hagkvæmar flutningaæðar fyrir þjóðina. Vegal. viðurkenndu þetta verkefni. Þar voru tekin upp ákvæði um hraðbrautir, sem ég þarf ekki að rifja upp hér, það er mönnum minnisstætt. Og þarna eru stór verkefni fram undan, og þau eru miklu stærri en vegáætlunin ber með sér, vegna þess að þótt nokkrar hraðbrautir séu á vegáætlun, eru allmargir fleiri vegir og vegakaflar heldur en þar eru, sem ástæða er til að ætla og jafnvel má raunar telja víst, að uppfylli nú þegar þau skilyrði, sem vegal. gera til hraðbrauta, og ættu þess vegna að takast inn á vegáætlun sem slíkar. Ég ætla ekki að eyða löngu máli í að rekja þessi verkefni. Við gerum okkur allir ljóst, hvað þau eru stórkostleg. En hins vegar hefur ekki verið séð fyrir fjárframlögum til þess að inna þetta verkefni af höndum. Í vegáætlun er gert ráð fyrir 10 millj. kr. til þessara þarfa, og við vitum, að það dugir ekki nema að nokkru leyti fyrir þeim fjármagnskostnaði, sem þegar er orðinn. Það verður þess vegna að ætla, ef ekki verður þarna um stefnubreytingu að ræða, að ráð sé fyrir því gert, að þessar framkvæmdir séu að mestu eða öllu leyti unnar fyrir lánsfé, og sú hefur verið raunin um þær framkvæmdir, sem unnar hafa verið á þessu sviði fram að þessu. Ég er þeirrar skoðunar og skal ekki eyða tíma hér til þess að rökstyðja það, ég gerði það að nokkru við 2. umr, fjárl. í hv. Sþ., að það sé ekki réttlætanlegt fyrir okkur að gera ráð fyrir því, að við getum unnið framkvæmdir af þessu tagi að staðaldri fyrir lánsfé. Ástæðan til þess er í fyrsta lagi sú, að hér er ekki um svo afmörkuð verkefni að ræða. Við hljótum að gera ráð fyrir, að á þeim verði áframhald um áratugi, og í öðru lagi, að þessi mannvirki munu ekki gefa beinar tekjur til þess að standa undir lánsfénu. Ég er og hef verið þeirrar skoðunar, að vegaskattur muni ekki verða notaður til frambúðar til þess að standa undir slíkum framkvæmdum, og mér er ánægja að því að rifja það upp, að það mun líka vera skoðun hæstv. samgmrh., eftir því sem fram kom í umr., sem við áttum hér í þessari hv. d. í des. 1963. Við hljótum að gera ráð fyrir því, að á næstu árum verðum við að leggja árlega í kringum 40–50 km af slíkum brautum. Og það vinnst ekki, nema fundin séu ný úrræði til þess að skapa til þess fjármuni. Ég er þeirrar skoðunar, eins og ég hef oft gert grein fyrir, að þeir fjármunir verði að vera að verulegu leyti samtíma tekjur þjóðarinnar, en ekki lánsfé. Þess vegna er það óumdeilanlegt, að það verður að koma meira fé til vegamála, og það kom raunar fram hjá hæstv. samgmrh. hér áðan, að hann er sammála í þessu sjónarmiði, og ég get tekið undir það með honum, að 23 millj., sem hann talaði um að gætu orðið árangur af þessu frv. eftir tvö ár, eru auðvitað engin lausn á þeim viðfangsefnum. Það verður að koma meira fé til vegamálanna og til þess verður að koma hækkun á gjöldum, sem eru viðurkenndir tekjustofnar vegasjóðs. Þeir verða að koma raunverulega til hækkunar á vegafé, en ekki fara til þess að bæta fyrir það, sem hæstv. ríkisstj. hefur svikið í þessum efnum. Hæstv. samgmrh. sagði hér áðan, að það væri í sjálfu sér matsatriði, hvort þetta hækkaða gjald gengi til vegasjóðs eða hvort það gengi til ríkissjóðs og þaðan aftur til vegasjóðs, en hefði síðari leiðin verið valin, taldi hæstv. ráðh., að öllu réttlæti hefði verið fullnægt. Hér er auðvitað um mesta misskilning að ræða, og vænti ég, að hæstv. samgmrh. viti sjálfur betur. Með þeim hætti, sem nú er á hafður, eru sviknar yfirlýsingarnar um það, að úr ríkissjóði skuli koma 47 millj. kr. Ef hinn hátturinn hefði verið hafður á, að ríkissjóður hefði tekið til sín það, sem kæmi úr hækkuðum benzínskatti og þungaskatti, hefði hitt meginatriðið í samkomulaginu um vegl. verið svikið, en það var, að þessir tekjustofnar skyldu vera tekjustofnar vegasjóðs. Það má vera, að hæstv. samgmrh. finnist það matsatriði, hvort þessara atriða er svikið, og það má segja, að það sé meinlaust af minni hálfu, að hann velji þar á milli. En ég tel hins vegar alveg ljóst, að í báðum tilfellum er um brigðmæli að ræða á því, sem gert var ráð fyrir, þegar vegal. voru samþ. Það er vitað mál sem er öllum hv. þm. kunnugt, að ríkið notar umferðina í landinu, bifreiðar og rekstrarvörur þeirra, mjög mikið sem skattstofn og miklu meira en til vegakerfisins. Verulegur hluti þeirra tekna rennur til annarra þarfa. Aðrar þjóðir hafa á þessu annan hátt. Það mun meðal flestra nágrannaþjóða okkar, a.m.k. þeirra, sem ég þekki nokkuð til, vera lagt meira fé í vegakerfið og til umferðarmálanna heldur en tekið er með þessum tekjustofnum. En hér á landi hefur þetta verið þannig, að á undanförnum 5 árum hefur verið tekið af umferðinni til ríkissjóðs og vegamála 2046 millj. og þar af hafa aðeins 750 millj. farið til vegamálanna, en 1296 millj. hafa orðið eftir í ríkissjóði. Þetta er samkv. athugun, sem FÍB hefur gert. Nú hef ég heyrt þeirri skoðun haldið fram, að það sé í sjálfu sér ekki eðlilegt annað en ríkissjóður fái einhverja tolla af bifreiðum og rekstrarvörum þeirra til almennra þarfa, rétt eins og hverjum öðrum innflutningi. Þessi skoðun orkar vissulega tvímælis. En þótt fallizt væri á þetta sjónarmið, er það þó alveg ljóst, að slíkir tollar ættu ekki að vera meiri en tollar á þurftarvörum og aðeins brot af því, sem raun er á. Tollar á benzíni, sem renna beint í ríkissjóð, eru 50% og námu á s.l. ári 28 millj. kr. Tollar á bifreiðum eru upp í 90%, og svo mætti áfram telja. Það er þess vegna alveg ljóst, að ríkið hefur tekið til annarra þarfa á óeðlilegan hátt af umferðinni a.m.k. 1000 millj. kr. á seinustu 5 árum. Það svarar til um 200 millj. kr. á ári. Samkomulagið fyrir 2 árum var í rauninni um það, að 47 millj af þessum ca. 200 millj. skyldi skilað aftur til vegasjóðs, en nú þykir það ekki lengur fært. Sá háttur, sem hér hefur verið hafður á í þessu máli, er þannig, að það verður ekki hægt fyrir Alþ. að þola það. Alþ. hefur samið við ráðh. um ríkissjóðsframlag á móti ákveðnum tekjustofnum. Það samkomulag hefur ekki verið staðið við, og í staðinn er beðið um syndakvittun í formi nýrra og meiri tekna af umferðinni. Þetta getur Alþ. ekki látið bjóða sér og hlýtur að fella þetta frv.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Sunnl. (HB) vildi ekki ræða þetta mál, á meðan ég var upptekinn í Nd. Ég hafði nú haldið, að hæstv. fjmrh. væri gjaldgengur til þess að hlusta á málflutning hv. 6. þm. Sunnl., en satt að segja þykir mér vænt um það, að ég hafði tækifæri til að hlusta á þessa ræðu. Það er stundum sagt, að þó að maður starfi lengi með sumum mönnum, sé erfitt að kynnast þeim, en á þessum 20 mínútum, sem hv. 6. þm. Sunnl. stóð hér í ræðustólnum og flutti sína ræðu, kynntist ég honum talsvert fram yfir það, sem áður hefur verið, og það út af fyrir sig er gott, þótt ég hefði óskað eftir, að myndin hefði orðið önnur, sem við mér blasti í sambandi við málflutning hv. þm. Það er auðheyrt, að hv. 6. þm. Sunnl. leggur mikið upp úr því að halda því fram, að samkomulag, sem gert var um vegalögin, hafi verið svikið og samgmrh. sé svikarinn. Þetta var inntakið í ræðunni, þetta var byrjunin, og utan um hana var spunnið, þetta var í miðri ræðunni og utan um það var spunnið, þetta var í lokin, og um það voru einnig vafðir margs konar þræðir. Og hv. þm. segir, að það sé tilgangslaust fyrir samgmrh. að koma til Framsfl. og biðja um aflátsbréf, biðja um syndakvittun. Hverjir voru það, sem gáfu aflátsbréf? Hv. 6. þm. Sunnl. hefur tæplega gert sér grein fyrir því, hvers konar vald var á bak við það, og ég hefði ekki gert ráð fyrir því, að hv. 6. þm. Sunnl. gerði ráð fyrir, að þm. Framsfl. hefðu það vald, sem talið var að væri á bak við þá, sem áður gáfu aflátsbréf. Mér hefði aldrei dottið í hug að koma til þessara hv. þm. og biðja þá um syndafyrirgefningu eða aflátsbréf. En úr því að svo er komið, að hv. 6. þm. Sunnl. telur, að hann sé jafnvel kominn í tölu þeirra manna, að hann sé bær um það að gefa syndakvittun, að gefa aflátsbréf, og hans flokkur, þá er náttúrlega ekkert skrýtið, þótt málflutningurinn sé í samræmi við það, því að matið á flokknum og stöðu þessara manna hér í hv. þingi og annars staðar er vitanlega algerlega rangt, eins og fram kemur af hans áliti. En þrátt fyrir það, þótt þetta hafi komið fram og sýnilegt sé, að hlutirnir eru allir skoðaðir í skökku ljósi, þykir mér sjálfsagt að fara nokkrum orðum um þetta samkomulag margumtalaða 1963 og sýna fram á, að hér er ekki um brigð eða svik að ræða. Ég sagði það áðan, að ef tekjuaukinn, sem kemur í sambandi við þetta frv., hefði verið færður til tekna á fjárl. og útgjöld á fjárl. hefðu verið færð á sama hátt til vegasjóðs, hefði ekki verið talað um nein brigð eða svik. En hv. 6. þm. Sunnl. er ekki á sömu skoðun. Hann bara býr til eina óþekkta, eitt x og segir, að það hafi verið í samkomulaginu 1963, að vegasjóður fengi eftirleiðis og alltaf allar hækkanir, sem yrðu á benzíni, þungaskatti og gúmmígjaldi. Hv. 6. þm. Sunnl. segir, að það hafi verið um þetta samið og um þetta gefnar yfirlýsingar, til þess að geta sagt: Þetta eru í rauninni tvöföld svik, ekki einföld svik, heldur tvöföld svik. - En það, sem ég vil halda fram, er, að það sé ekki ástæða til í þessu sambandi að vera með orðaleik, því að þótt svo hafi verið komizt að orði í des. 1963, að baráttan stæði um það, að framlög jafnvel á fjárl. yrðu hækkuð, en ekki lækkuð, var vitanlega alltaf meiningin sú, að baráttan væri um það, að framlög til vegamálanna yrðu hækkuð. Og það er hreint bókhaldsatriði, hvernig þetta er fært upp, hvort það er fært fyrst ríkissjóði til tekna á fjárl. og síðan útgjaldamegin eða hvort það er fært beint í vegasjóðinn. Hitt vita svo allir hv. þm., að um það var ekkert samið, að um alla framtíð og alltaf skyldu hækkanir á benzíni, gúmmígjaldi og þungaskatti ganga til vegasjóðs. Nú er ég sannfærður um það, að hv. alþm. hafa yfirleitt gengið út frá því, að þessi gjöld yrðu hækkuð á áætlunartímabilinu við endurskoðun vegáætlunarinnar. Ég veit einnig, að hv. þm. eru sammála um, að það er ekki unnt að breyta vegáætluninni fyrr en eftir tvö ár. Nú ber enginn brigður á það, að meiningin er að standa við vegáætlunina og vinna tvö fyrstu árin eins og gert var ráð fyrir. Ég hef ekki heyrt nokkurn mann efast um það, og þetta frv. er lagt fram til þess að tryggja það, að svo megi verða. Það er einnig í ráði að endurskoða vegáætlunina og afla aukinna tekna í sambandi við þá endurskoðun. En eins og ég sagði áðan, hvernig þeirra tekna verður aflað, hvort það verður með því, að ríkissjóður láti af hendi eitthvað af þeim tekjum, sem talið er að hann hafi nú af umferðinni, verður ekki ákveðið fyrr en á næsta ári. En þá mætti reikna með því, og er þá allt undir ríkisbúskapnum komið, að það þurfi til þess að jafna fjárl. fyrir árið 1967 að koma með einhverjar nýjar tekjur ríkissjóði til handa. En allt er það undir árferðinu komið og þeim tekjum, sem núverandi gjaldstofnar gefa ríkissjóði. Ég sé ekki ástæðu til að vera að deila við hv. 6. þm. Sunnl. um þetta. Það má vel vera, að hv. þm. finnist einhver fróun í því að tala um brigð og að tala um svik og búa til það, sem enginn hv. þm. í Nd. gerði að forsendu, og segja, að það séu tvöföld svik. Ef honum þykir það betra, hv. þm., þá hann um það. En um brigð er ekki að ræða í þessu sambandi, ef staðið er við vegáætlunina, ef staðið er við það, sem talað var um 1963 og ég lýsti yfir, að baráttan stæði um það að fá aukið fé til vegamálanna. Ef unnið verður að þessum málum þannig og stefnt í þá átt, er ekki um nein svik að ræða. Og þegar hv. 6. þm. Sunnl. talar um það, að nú síðustu 2 árin hafi ríkissjóður tekið margfalt meira af umferðinni heldur en til veganna er látið, held ég, að hv. þm. hefði átt að tala um fleiri ár, því að hv. þm. veit, að það hefur alltaf verið látið í ríkissjóð drjúgt og mikið af umferðinni umfram það, sem hefur farið til veganna. Og hv. þm. veit, að hluti af benzínskattinum fór beint í ríkissjóð, þangað til nú fyrir tveimur árum. Þess vegna er ástæðulaust að tala um þessi mál eins og þau hafi fyrst verið fyrir hendi nú síðustu 5 árin. Og ég er alveg viss um það, en hv. 6. þm. Sunnl. var ekki kominn á þing 1958, - ég er alveg handviss um það, að ýmsir, sem studdu þáv. ríkisstj., hefðu viljað láta meira en 80 millj. til vegamála 1958. En af hverju var það ekki gert? Það var vegna þess, að ríkissjóður þurfti að fá stóran hluta af þeim tekjum, sem umferðin gaf. Og svo koma ýmsir hv. stjórnarandstæðingar nú og tala eins og það hafi ekki verið verkefni áður til þess að uppfylla í vegamálum. Dettur nokkrum manni í hug, að það hefði ekki verið æskilegt og það hefði ekki verið nauðsynlegt að fá meira en 80 millj. 1958 til vegamálanna? Vitanlega. Vegagerðarvísitalan síðan 1958 hefur hækkað milli 85 og 90%, ég man ekki nákvæmlega, hún var 85% á s.l. vori, er nú einhvers staðar milli 85 og 90%, og það sjá því allir, að það er tiltölulega miklu meira varið til vegamála nú en 1958, þótt ég geti tekið undir það, að æskilegt væri, að það væri miklu meira, og að því er stefnt, að svo verði. Það leysir ekki neinn hnút í þessu sambandi, þótt hér sé verið að tala um brigð og snúa við orðum og búa til nýjar forsendur til þess að geta sagt, að svikin séu tvöföld, og ganga lengra en nokkur hv. þm. í Nd. leyfði sér að gera. Það leysir ekki vandann. En út af fyrir sig skiptir mig það engu máli, hvað hv. 6. þm. Sunnl. vill kalla þetta. Það, sem mig skiptir máli, er það, að tekjur vegasjóðs verði auknar, það verði unnt á næstu árum að gera stór átök í vegamálunum.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð í tilefni af fáeinum atriðum í ræðu hæstv. samgmrh. Ég hafði líkt þessu máli við frv. af aflátsbréfi til handa hæstv. samgmrh. frá Alþ., en hæstv. ráðh. þóttist nú ekki aldeilis þurfa að sækja um aflát til Alþ. Viðhorf hæstv. ráðh. til þessarar hv. stofnunar kom greinilega í ljós. Það var ekki mikil ástæða til þess að fá neitt aflát eða syndafyrirgefningu þar, hvað sem á undan var gengið. Það er aðallega eitt atriði, sem ég sé ástæðu til þess að ræða hér um örfá orð, vegna þess að hæstv. samgmrh. endurtók það hér, sem við höfðum raunar heyrt áður, að ef þessar nýju tekjur, sem á að afla með þessu frv., hefðu verið færðar gegnum ríkissjóð, hefði ekki verið um neina brigð að ræða, og kemur þannig í ljós, að hæstv. samgmrh. er ekki alveg fjarri því að viðurkenna, að með þessum hætti, sem hafður er, hafi þó verið um brigð að ræða. Ég vildi leyfa mér að benda aftur á, að það var tvímælalaus skilningur alþm., að þeir tekjustofnar, sem um ræðir í 85., 86. og 87. gr. vegal., skyldu renna til vegamála í heild sinni, þó að þeir yrðu hækkaðir. Alþm. gengu út frá því, sagði hæstv. ráðh. hér áðan, að þessi gjöld mundu verða hækkuð á tímabilinu. Ég er alls ekki fjarri því, að þeir kunni að hafa gengið út frá því, en þeir gengu þá út frá því, að það fé mundi renna til vegamálanna, en ekki til þess að koma í staðinn fyrir fjárveitingar, sem ríkissjóður sveikst um að koma með. Þetta mál er alveg ljóst. Það er auðvitað hægt að stagla eitthvað um það, að hér sé um form og orðaleiki að ræða. En það breytir ekki því, að hér er um grundvallaratriði að ræða. Þær tekjur, sem fara yfir fjárl., eru annars eðlis. Það eru almennar tekjur, sem falla á þjóðina alla, en hér er um að ræða skatt á umferðina eina í 85., 86. og 87. gr. vegalaganna. Hæstv. ráðh. rifjaði það upp, að ég hefði haldið því fram, að ríkið hefði tekið stórfé af umferðartekjunum í ríkissjóð til annarra þarfa, og taldi, að ég hefði átt að tala um fleiri ár í því sambandi, vegna þess, eins og hæstv. ráðh. sagði, að svona hefði þetta alltaf verið, að ríkissjóður hefði tekið stórfé af þessum umferðartekjum inn í ríkissjóð til annarra þarfa. Ég held, að það væri þarft fyrir hæstv. samgmrh., sem hefur gegnt því háa embætti nú um 6 ára skeið, að lesa grein, sem fyrrv. vegamálastjóri, Geir heitinn Zoëga, skrifaði í Fjármálatíðindi árið 1956, þar sem hann ræðir m. a. þessi mál og sýnir fram á, að fram til ársins 1954, þegar hæstv. núv. samgmrh. var viðskmrh., ef ég man rétt, hafi framlög á fjárl. til vegamála alltaf numið hærri upphæðum en tekjur af umferðinni námu, og telur hann þá tekjur af umferðinni og reiknar út með svipuðum hætti og gert er í skýrslu Félags ísl. bifreiðaeigenda, sem ég vísaði til áðan. Óraði mig ekki fyrir, að hæstv. samgmrh. mundi ekki vita þetta. Ég gerði satt að segja ráð fyrir því, að það þyrfti ekki að taka fram, enda tók ég það af þessum ástæðum ekki fram áðan.  Það skiptir mig ekki máli, sagði hæstv. ráðh., annað en það, að vegasjóður fái auknar tekjur, svo að við getum komizt lengra áfram í vegamálunum. Þannig lauk hæstv. ráðh. ræðu sinni, og ég vil vissulega taka undir þetta, að öðru leyti en því, að mig skiptir það nokkru máli, hvernig þetta fé er tekið. Og ég mundi ekki og er ekki reiðubúinn, hvorki nú né fyrr, til þess að fallast á það, að bara ef peningarnir komi í vegasjóðinn, skipti ekki máli, hvort þeir séu fengnir með þeim hætti, sem áður var gert ráð fyrir, eða einhverjum öðrum.



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. 10. landsk. þm. flutt í Sþ. till. til þál. um rannsókn á rekstri og hag togaraútgerðar og rannsókn á því, hvernig eigi að byggja hér upp togaraútgerð í framtíðinni. Nú hef ég lagt fyrir þessa hv. d. ásamt hv. 4. þm. Norðurl. e. frv. til l. um togarakaup ríkisins. Þar sem ég í sambandi við flutning þál. í Sþ. hef mjög nýlega gert grein fyrir þeim ástæðum, sem ég tel liggja fyrir því, að gert sé átak í þessum málum af hálfu hins opinbera, skal ég spara mér að endurtaka þær röksemdir og fara aðeins fáeinum orðum um það frv., sem hér liggur fyrir og er tiltölulega einfalt og auðskilið og þarf því ekki mikilla skýringa við. Það er alkunnugt, að togaraútgerðin hefur átt við mjög mikla erfiðleika að stríða nú síðustu árin, og orsakirnar eru kunnar. Það eru minnkandi aflabrögð og ef til vill ekki síður hitt, að skipin, togararnir, sem við eigum, eru orðnir gamlir flestir og úreltir að mörgu leyti. Þar sem þessara erfiðleika hefur gætt í vaxandi mæli, að því er snertir rekstur togara hér, hefur farið að brydda á því nú um skeið, að margir spyrðu sem svo, hvort tími togskipa sé ekki liðinn, hvort önnur skip muni ekki leysa þá algerlega af hólmi, hvort hinn stóri og vaxandi bátafloti okkar Íslendinga muni ekki geta komið í staðinn fyrir togarana. Að dómi okkar flm. er langur vegur frá því, að bátar geti komið í staðinn fyrir togarana, ef við ætlum á annað borð að hagnýta öll fiskimið okkar og jafnframt vera þess umkomnir, eins og við höfum verið, að veiða að einhverju leyti á fjarlægum miðum, þegar það þykir henta. Það er vitað mál, að fiskibátarnir, sem við eigum, eru í vaxandi mæli bundnir við síldveiðar, jafnvel allt árið, allir stærri bátarnir, en hinir minni eru að sjálfsögðu mjög staðbundnir og bundnir við það eitt að fiska á grunnmiðum og geta þar af leiðandi ekki nema að takmörkuðu leyti hagnýtt þá möguleika, sem eru til veiða margvíslegra fisktegunda á íslenzkum miðum, og þaðan af síður veitt á fjarlægum miðum. Eigi með öðrum orðum að ríkja sú stefna í sjávarútvegsmálum okkar Íslendinga, að við hagnýtum, eftir því sem kostur er, öll okkar fiskimið, er nauðsynlegt að byggja hér upp að nýju hóflega stóran og öflugan togaraflota til að hagnýta þau mið, sem ekki verða nýtt með öðrum hætti, þeim, sem nú er tiltækur a.m.k. í dag. Það er vitað mál, að hjá ýmsum öðrum fiskveiðiþjóðum hefur að undanförnu orðið gerbreyting að því er togaraútgerð varðar. Og sú breyting hefur í fyrsta lagi átt sér stað að því er varðar sjálf skipin, gerð þeirra og allan útbúnað, en einnig að því er varðar veiðarfæri og meðferð aflans. Það eru skuttogararnir, sem nú eru komnir til sögunnar og að allra dómi eru þau togskip, sem fullkomnust eru og bezt henta aðstæðum við togveiðar og hafa alla yfirburði fram yfir hina gömlu togara. Það er jafnframt kunnugt, að allir togararnir eru af hinum eldri gerðum og margir þeirra eru 15-20 ára gömul skip. Einn aðalókostur þessara skipa, miðað við það, sem bezt þekkist nú, að því er varðar skuttogara, er, að þeir eru að öllu leyti óhagkvæmari að því er varðar öll vinnuskilyrði. Gömlu togararnir krefjast miklu meiri mannafla og aðbúnaður að mönnum við störf er miklu verri en hægt er að koma við, þegar um nýtízku skuttogara er að ræða. Skipin eru m.ö.o. orðin algerlega úrelt, og ef við ætlum að halda áfram að veiða fisk með togveiðum, sem ég tel sjálfsagt og nauðsynlegt, verðum við að fara að hyggja að því nú þegar að endurnýja þennan flota, og þá verðum við að sjálfsögðu að hagnýta þá tækni, sem bezt þekkist með öðrum þjóðum, og afla okkur þeirrar reynslu, sem nauðsynleg er, hér við land og íslenzkir skipstjórar og togarasjómenn mundu einir færir um að afla, þegar þeir færu að reyna slík skip. Ég tel ekki skynsamlegt, eins og stundum hefur verið gert, að endurnýja einhverja ákveðna tegund fiskiskipa í einu vetfangi, í einu stökki. Þar er þróunin vissulega æskilegri. En þegar það er látið dragast áratugum saman að hefja slíka endurnýjun og allur flotinn er skyndilega orðinn gamall og úreltur, má gjarnan búast við því, að að því komi, að skipin verði endurnýjuð á skömmum tíma, og þá verða þau úrelt svo að segja öll í sama vetfangi. Þarna eins og á ýmsum öðrum sviðum er þróunin æskilegust, að keypt séu nokkur skip árlega eða með skömmu millibili, en ekki mörg í einu, og það tel ég hiklaust, að sé rétt stefna, einkum þegar á að prófa nýjar gerðir skipa, að kaupa í fyrstu hæfilegan fjölda, og við það er miðað í þessu frv., að ríkisstj. sé heimilað að kaupa allt að 3 skuttogara til reynslu og síðan yrði fengin reynsla af því, hvernig þeir gefast við íslenzkar aðstæður, og á henni verði þá byggt um frekari togarakaup. Það er enginn efi á því, að til þess að greiða fyrir endurnýjun togaraflotans er nauðsynlegt, að ríkisvaldið komi til aðstoðar, fyrst og fremst að því er varðar smiði skipanna og öflun lánsfjár til byggingar þeirra. Hins vegar lítum við flm. svo á, að það sé í alla staði eðlilegt, að í fyrsta lagi þeim bæjarfélögum, sem nú gera út togara, og í öðru lagi þeim togarafélögum öðrum, sem kynnu að hafa áhuga á rekstri slíkra skipa, verði gefinn kostur á því á sínum tíma að kaupa þessi skip og reka þau, þegar þau hafa verið smíðuð. E.t.v. mundi þurfa einhverja frekari aðstoð við þennan rekstur í upphafi, meðan um er að ræða algera eða að verulegu leyti tilraunastarfsemi á íslenzkum miðum, en í þessu frv. er ekki vikið að þeim atriðum, enda tæplega tímabært enn. Vel getur farið svo, og þess væri óskandi, að þannig tækist til um smiði hinna fyrstu skuttogara fyrir Íslendinga, að þeir sýndu þegar þá yfirburði fram yfir hin gömlu skip, að rekstur þeirra væri vel eða sæmilega tryggður. En jafnvel þó að ríkisvaldið þyrfti á sínum tíma að styðja eitthvað reksturinn, meðan hann er á tilraunastigi, teljum við flm., að hiklaust eigi að fara inn á þessa braut, því að það sé nauðsynlegt að fá úr því skorið, hvort þarna sé ekki framtíðin að því er varðar togveiðar okkar Íslendinga. Í þáltill. þeirri, sem liggur fyrir sameinuðu Alþ. og ég nefndi í upphafi, er ráð fyrir því gert, að kosin verði af Alþ. 7 manna nefnd til þess að hafa framkvæmdir um þær rannsóknir og þær athuganir, sem þar er lagt til. Verði sú n. kosin, tel ég eðlilegt, að henni verði falin framkvæmd þeirra mála, sem þetta frv. fjallar um, þ.e.a.s. að undirbúa þau togarakaup, sem hér er lagt til að gerð verði. Fari svo, að slík n. verði hins vegar ekkí kosin, kæmi allt að einu til athugunar, ef þetta frv. hins vegar hlyti byr, að Alþ. kysi slíka n. ellegar þá að ríkisstj. skipaði hana, því að það er vitað mál, að miklu skiptir, að vel takist til um allan undirbúning og þær gerðir skipa, sem við fáum, verði sem allra hentugastar, miðað við okkar aðstæður. Ég vil að síðustu leggja á það áherzlu, að þetta er mikið og brýnt nauðsynjamál. Það er full ástæða til þess, að nú sé hafizt handa um endurnýjun togaraflotans, og hefur raunar beðið allt of lengi. Mér sýnist raunar, að eins og ástatt er um togaraútgerð, verði þessi endurnýjun ekki framkvæmd, nema forusta og fullur stuðningur ríkisvaldsins komi til. Ég vænti þess, að þetta frv. mæti skilningi og hljóti góðar móttökur hér í hv. d., og legg til, að því verði nú að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.