Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu, nr. 97/1990, með síðari breytingu, og lögum nr. 117/1993, um almannatryggingar, með síðari breytingum. Heilbrigðisáætlun til ársins 2010 var samþykkt með öllum greiddum atkvæðum á Alþingi hinn 20. maí 2001. Í áætluninni er m.a. fjallað um forgangsröðun í heilbrigðisþjónustu og er þar byggt á niðurstöðum nefndar um forgangsröðun. Í heilbrigðisáætlun segir m.a. á bls. 21, um uppbyggingu og þróun heilbrigðisþjónustunnar: ,,Heilbrigðisþjónusta á Íslandi hefur lengst af einkennst af valddreifingu og sjálfstæði stofnana. Það stafar sjálfsagt af því að faghópar, frjáls félagssamtök, styrktarfélög og heimamenn á hverjum stað hafa ráðið miklu um uppbyggingu og þróun þjónustunnar. Ráðuneyti heilbrigðismála var til að mynda ekki stofnað fyrr en árið 1970. Í þessu skipulagi fólst að frumkvæðið var venjulega hjá mörgum aðilum og þeim sem nutu heilbrigðisþjónustunnar stóð næst að hafa áhrif á framkvæmd hennar. Meginveikleiki þessa fyrirkomulags var hins vegar skortur á samhæfingu í uppbyggingu og rekstri heilbrigðisþjónustunnar. Tilraunir til markvissrar stefnumótunar í heilbrigðismálum hafa átt erfitt uppdráttar því að stjórn málaflokksins hefur verið dreifð og ósamhæfð.`` Mikil vinna hefur verið lögð í stefnumörkun og áætlanagerð á síðustu árum og ýmislegt hefur breyst varðandi stjórn málaflokksins, svo sem flutningur sjúkrahúsa og heilsugæslu til ríkisins. Þegar kemur að sérfræðilæknisþjónustu, sem ýmist er veitt af læknum á eigin stofu eða á göngudeild sjúkrahúss, er stjórn hennar hins vegar enn ,,dreifð og ósamhæfð``. Möguleikar heilbrigðisyfirvalda á stýringu þessarar þjónustu eru að ýmsu leyti takmarkaðir. Magn þjónustunnar og tegund hefur því oft ráðist af öðru en markmiðum heilbrigðisyfirvalda, jafnvel þegar um er að ræða þjónustu sem að verulegu leyti er greidd af ríkinu. Fyrirkomulag sérfræðiþjónustu utan stofnana hefur að talsverðu leyti ráðist af fjölda sérfræðinga á viðkomandi sviðum og því hvort þeir kjósa að veita þjónustuna innan eða utan stofnana. Erfitt hefur því reynst að framfylgja markmiðum heilbrigðisyfirvalda varðandi forgangsröðun. Megintilgangur frumvarps þessa er að gera heilbrigðisyfirvöldum kleift að vinna að markmiðum heilbrigðisáætlunar til 2010 en eins og áður greindi hefur tekist víðtæk samstaða um hana. Í því sambandi vil ég benda á að það hefur lítinn tilgang að samþykkja stefnu í heilbrigðismálum ef heilbrigðisyfirvöld hafa ekki þau tæki sem þarf til að framfylgja þeirri stefnu. Eins og nú háttar gerir heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra samninga við sjúkrahús um ferliverk, samninganefnd Tryggingastofnunar við sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmenn um vinnu á stofum og samninganefnd ríkisins um laun heilbrigðisstarfsmanna á sjúkrahúsum. Ekki hefur verið nægilegt samræmi í þessum samningum. Læknar hafa því t.d. getað flutt sig á milli samninga eftir því hvar þeir fá best greitt fyrir vinnu sína. Þetta hefur m.a. leitt til þess að erfitt hefur reynst að halda utan um útgjöld vegna samninga við lækna. Í frumvarpi þessu er því gert ráð fyrir að ein samninganefnd skipuð af ráðherra semji um greiðslur fyrir ferliverk og vinnu á stofum. Einnig er nauðsynlegt að náið samráð sé haft við samninganefnd ríkisins þegar um er að ræða samninga við aðila sem vinna samkvæmt báðum samningunum. Mikilvægt er að fagleg rök og hagkvæmni ráði því hvar þjónusta er veitt. Sama gildir í þeim tilvikum sem sérhæfð starfsemi er þess eðlis að heppilegra er að hún fari fram á sjúkrahúsum eða hagkvæmara að hún sé á einum stað. Þá er nauðsynlegt vegna kennslu- og fræðahlutverks sjúkrahúsa að þar fari fram sem allra fjölbreyttust starfsemi. Þegar læknar eru í fullu starfi á sjúkrahúsi telja heilbrigðisyfirvöld æskilegra að þeim sé sköpuð aðstaða til að sinna ferliverkum inni á stofnuninni fremur en að þeir séu jafnframt með stofurekstur. Því þurfa sjúkrahúsin að geta byggt upp göngu- og dagdeildarþjónustu á sjúkrahúsum, þar sem hægt sé að sinna þeim ferliverkum sem heilbrigðisyfirvöld telja eðlilegt að séu unnin á sjúkrahúsum. Tilgangur frumvarps þessa er eins og áður sagði að gera heilbrigðisyfirvöldum kleift að vinna að markmiðum heilbrigðisáætlunar, m.a. varðandi forgangsröðun verkefna og hvar heilbrigðisþjónusta skuli veitt. Til að ná þessu markmiði eru lagðar til breytingar á lögum um heilbrigðisþjónustu þess efnis að ráðherra marki stefnu um forgangsröðun verkefna í heilbrigðisþjónustu og sé heimilt að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til að framfylgja stefnu um forgangsröðun, stuðla að aukinni hagkvæmni og tryggja gæði heilbrigðisþjónustu. Þá er gert ráð fyrir að í stað þess að tryggingaráð skipi samninganefnd vegna samninga við sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmenn sé nefndin skipuð af ráðherra og henni jafnframt falið að semja um ferliverk á sjúkrahúsum. Greiðslur samkvæmt samningum um heilbrigðisþjónustu utan stofnana skipta milljörðum og verður að telja eðlilegt að samninganefnd sem gerir samninga um þessa þjónustu sé skipuð af þeim ráðherra sem ábyrgð bera á málaflokknum en ekki af stjórn einnar af undirstofnunum ráðuneytisins. Gert er ráð fyrir að í samninganefndinni verði tveir tilnefndir af Tryggingastofnun og verði annar þeirra varaformaður, einn tilnefndur af fjármálaráðherra, en aðrir skipaðir af ráðherra án tilnefningar. Þá er gert ráð fyrir að starfsmenn Tryggingastofnunar vinni fyrir nefndina og starfsmönnum verði fjölgað til þess að gera stofnuninni kleift að leggja fram nauðsynlega vinnu vegna samningsgerðar. Loks eru lagðar til breytingar á almannatryggingalögum sem stafa af framangreindri breytingu laga um heilbrigðisþjónustu. Þannig er lagt til að í 39. gr. laga um almannatryggingar verði vísað til laga um heilbrigðisþjónustu varðandi samninga um greiðslu fyrir heilbrigðisþjónustu. Þá eru ákvæði um daggjöld gerð skýrari og heimildir Tryggingastofnunar til eftirlits með greiðslum samkvæmt samningunum styrktar. Ég mun nú rekja nánar helstu breytingarnar sem felast í frv. Í 1. gr. frv. er lagt til að þremur nýjum málsgreinum verði bætt við 42. gr. laga um heilbrigðisþjónustu og verða þær 3.--5. mgr. 3. mgr. er þess efnis að ráðherra marki stefnu um forgangsröðun verkefna í heilbrigðisþjónustu og sé heimilt að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til að framfylgja stefnu um forgangsröðun, stuðla að aukinni hagkvæmni og tryggja gæði heilbrigðisþjónustu. Mikilvægt er að fagleg rök og hagkvæmni ráði því hvar þjónusta er veitt en ekki ákvarðanir einstakra heilbrigðisstarfsmanna eða hópa. Loks er nauðsynlegt vegna kennslu- og fræðahlutverks sjúkrahúsa að þar fari fram sem allra fjölbreyttust starfsemi. Þá er nauðsynlegt að tryggja að heilbrigðisyfirvöld geti stýrt því hve mikla heilbrigðisþjónustu af tiltekini tegund þau vilja kaupa, fyrir hvaða verð og hvar slík heilbrigðisþjónusta skuli veitt. Ráðherra þarf því með vísan til framangreinds að geta hafnað greiðsluþátttöku í þjónustu sem fer í bága við framangreind markmið. 4. mgr. er þess efnis að í stað þess að tryggingaráð skipi samninganefnd vegna samninga við sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmenn sé nefndin skipuð af ráðherra. Nefndin skal einnig annast samninga við fyrirtæki, þ.e. einkafyrirtæki sem veita heilbrigðisþjónustu sem ákveðið hefur verið að taka þátt í að greiða. Þá skal hún annast samninga við opinberar stofnanir, en þar er aðallega um að ræða sérfræðiþjónustu án innlagnar, þ.e. ferliverk. Þessir samningar yrðu þá á sömu hendi og ætti það að tryggja betur samræmi milli þeirra. Einnig er mikilvægt að samninganefndin hafi náið samráð við samninganefnd ríkisins þegar um er að ræða samninga við aðila sem vinna samkvæmt báðum samningunum. Gert er ráð fyrir að í samninganefndinni verði tveir fulltrúar tilnefndir af Tryggingastofnun og verði annar þeirra varaformaður, einn tilnefndur af fjármálaráðherra, en aðrir skipaðir af heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra án tilnefningar. Tala nefndarmanna er ekki bundin, en ráða má af ákvæðinu að nefndarmenn skuli ekki vera færri en fimm. Hins vegar er ráðherra heimilt að skipa fleiri nefndarmenn. Þá er gert ráð fyrir að starfsmenn Tryggingastofnunar vinni fyrir nefndina og starfsmönnum verði fjölgað til þess að gera stofnuninni kleift að leggja fram nauðsynlega vinnu vegna samningsgerðar. Greiðslur samkvæmt samningum um heilbrigðisþjónustu utan stofnana skipta milljörðum og er því mjög mikilvægt að vandað sé til þessarar vinnu og að nefndin fái nauðsynlega sérfræðiaðstoð. Í frumvarpinu er áréttað að samninganefndin skuli við ákvarðanir leggja áherslu á gæði þjónustunnar og hagkvæmni og er gert ráð fyrir að þjónustan verði boðin út samkvæmt lögum um opinber innkaup þegar það á við. Loks er lagt til að við bætist ný málsgrein, 5. mgr., þar sem áréttað er að ráðherra geri verksamninga samkvæmt ákvæðum laga nr. 88/1997, um fjárreiður ríkisins, og að ríkisstofnunum í A-hluta sé heimilt að gera samninga um afmörkuð rekstrarverkefni samkvæmt ákvæðum sömu laga. Í 2. og 3. gr. frv. eru lagðar til breytingar á lögum um almannatryggingar sem leiða af breytingum á 1. gr. frv. Í 4. gr. eru breytingar sem leiða af 1. gr. Lagt er til að sérákvæði um röntgengreiningu og geislameðferð verði felld brott, enda er eðlilegt að líta svo á að röntgengreining falli undir rannsókn og sé ákvæðið því óþarft. Hér er því ekki um efnisbreytingu að ræða. Þá er lagt til að ráðherra geti ákveðið hámark þess gjalds sem sjúkratryggður einstaklingur greiði og er gert ráð fyrir að það taki einnig til tannlækninga. Slík heimild er í núgildandi lögum þegar um er að ræða læknisþjónustu og lyf og er talið eðlilegt að hún gildi einnig um tannlækningar. Í 5. gr. er lagt til, í stað núgildandi ákvæðis þar sem gert er ráð fyrir að aðalreglan sé sú að ráðherra setji gjaldskrá um greiðslu sjúkratryggingar vegna tannlæknaþjónustu, að aðalreglan verði sú að samninganefnd skv. 1. gr. semji um greiðsluþátttöku vegna tannlæknaþjónustu en ráðherra setji gjaldskrá ef samningar takast ekki. Í 6. gr. er lagt til að í 1. mgr. 39. gr. laga um almannatryggingar verði vísað til laga um heilbrigðisþjónustu um skipan samninganefndar, samanber 1. gr. frv. þessa. Samninganefndin gerir samninga við sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmenn um greiðsluþátttöku vegna heilbrigðisþjónustu og við stofnanir og fyrirtæki fyrir sambærilega þjónustu en Tryggingastofnun semji um aðra þjónustu. Í 2. mgr. 39. gr. núgildandi laga er ákvæði um daggjöld og segir þar ,,daggjöld sjúkrahúsa`` þó ákvæðið taki nú eingöngu til dvalarheimila aldraðra, hjúkrunarrýma á öldrunarstofnunum og hjúkrunarheimila sem ekki eru á föstum fjárlögum. Þykir því skýrara að tilgreina þetta nákvæmlega í lögunum. Þá er lagt til að tekið verði fram í lögunum að daggjöld vegna hjúkrunarrýma á öldrunarstofnunum og daggjöld hjúkrunarheimila skuli ákveðin með hliðsjón af mati á hjúkrunarþyngd samkvæmt svonefndu RAI-mati. Það er í samræmi við núgildandi framkvæmd. Áfram er gert ráð fyrir að daggjöld skuli ákveðin þannig að samanlagðar tekjur stofnunar standi undir eðlilegum rekstrarkostnaði á hverjum tíma. Samkvæmt núgildandi ákvæðum 39. gr. skulu daggjöld einnig taka mið af þeirri þjónustu sem ráðherra hefur ákveðið að stofnunin veiti. Nú er kveðið á um þessa þjónustu í lögum um málefni aldraðra og reglugerðum á grundvelli þeirra og er gerð tillaga um að ákvæðinu verði breytt í samræmi við það. Þá er jafnframt gert ráð fyrir ákvæði um að ráðherra skuli í reglugerð kveða nánar á um framkvæmd mats á hjúkrunarþyngd. Samkvæmt 3. mgr. 39. gr. laganna er gert ráð fyrir að sjálfseignarstofnanir eða einkaaðilar geti ákveðið daggjöld, sem innheimt væru hjá sjúklingi og Tryggingastofnun greiddi síðan sjúklingi tiltekna upphæð upp í kostnaðinn. Hér er um að ræða fyrirkomulag sem er íþyngjandi fyrir sjúkling, bæði þyrfti sjúklingur að leggja út fyrir kostnaðinum og greiðslur til hans frá Tryggingastofnun ríkisins yrðu skattskyldar, enda hefur þessi heimild ekki verið notuð um áratuga skeið. Því er lagt til að þessi málsgrein verði felld niður. Í 7. gr. eru lagðar til breytingar á 41. gr. laga um almannatryggingar til samræmis við breytingar sem gerðar eru á skipan samninganefndar. Gert ráð fyrir að Tryggingastofnun ríkisins geri áfram samninga um þjónustu sem henni ber að veita og fellur ekki undir verksvið samninganefndar skv. 39. gr. laganna, svo sem um þau hjálpartæki sem stofnunin tekur þátt í að greiða og samninga við sjúkrahús erlendis þegar sjúklingar eru sendir á vegum ,,siglinganefndar``, sbr. 35. gr. laganna, til læknismeðferðar erlendis. Ákvæði um útboð eru óbreytt en um þau gilda jafnframt ákvæði laga um opinber innkaup, nr. 94/2001. Í 2. mgr. er áréttað að lög um fjárreiður ríkisins, nr. 88/1997, gildi um samninga Tryggingastofnunar um afmörkuð rekstrarverkefni. Í 8. ákvæði eru ákvæði þess efnis að heilbrigðisstarfsmönnum sé skylt að veita Tryggingastofnun þær upplýsingar sem stofnunin þarf til að hún geti ákveðið réttar bætur til umsækjenda og gengið úr skugga um að greiðslur reikninga séu í samræmi við samninga og veitta þjónustu. Jafnframt er tekið fram að sé um að ræða upplýsingar úr sjúkraskrám skuli þær einungis veittar læknum eða eftir atvikum tannlæknum stofnunarinnar. Í kostnaðarmati frv. er gert ráð fyrir, verði það óbreytt að lögum, að útgjöld ríkisins aukist um 11--12,5 millj. kr. á ári. Hér er um að ræða kostnað vegna breytinga á samninganefnd og er þá gert ráð fyrir að nefndamönnum fjölgi um tvo, verkefnið aukist um fjórðung og ráðnir verði tveir sérfræðingar frá Tryggingastofnun til að starfa með nefndinni. Hæstv. forseti. Ég hef í nokkuð ítarlegu máli fjallað um frv. til laga um breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu og lögum um almannatryggingar. Eins og áður hefur komið fram hefur mikið verið unnið á sviði stefnumótunar í heilbrigðisþjónustu og heilbrigðisáætlun til ársins 2010 var samþykkt samhljóða á hv. Alþingi sl. vor. Megintilgangur þessa frv. er að gera heilbrigðisyfirvöldum kleift að framfylgja þeirri stefnu sem mörkuð hefur verið í heilbrigðisáætlun og fagleg rök og hagkvæmni ráði ákvörðunum í heilbrigðismálum. Vegna umræðu um frv. sem þegar hefur farið fram vil ég að lokum nefna að samþykkt frv. felur í sjálfu sér ekki í sér neinar breytingar á rekstrarformi heilbrigðisþjónustu eða hvar hún skuli veitt. Tilgangur þess er eingöngu að gera heilbrigðisyfirvöldum kleift að stýra heilbrigðisþjónustu í samræmi við þá stefnu sem mörkuð er hverju sinni með fagleg sjónarmið og hagkvæmni að leiðarljósi. Ég tel afar brýnt að þetta frv. nái fram að ganga á haustþingi og leyfi mér, virðulegi forseti, að leggja til að frv. verði vísað til hv. heilbr.- og trn. og til 2. umr.

Herra forseti. Hér er alvarleg og mikil breyting í 6. gr. sem varðar 39. gr. laga um að tekið verði út ákvæði um að viðkomandi hjúkrunarheimili hafi heimild til að vísa máli sínu til gerðardóms ef ósætti er á milli ráðuneytis og viðkomandi stofnunar um ákvörðunartöku ráðuneytisins varðandi daggjöld. Ég tel að hér kveði við nokkuð nýjan tón frá því sem áður hefur verið. Vísað er til þess að hjúkrunarþyngd ein skuli ráða um ákvarðanir daggjalda en í núverandi vinnuferli ráðuneytisins er sagt að hjúkrunarþyngdin vegi 60% af heildardaggjöldum en 40% séu aðrir rekstrarlegir þættir og rekstrarlegt umhverfi. Er verið að breyta þessum ákvæðum þannig að hér skuli eingöngu hjúkrunarþyngdin tekin, vegin og metin, en ekki aðrir aðlægir rekstrarþættir hjúkrunarheimilanna? Það er alvarlegt mál og hefur gerst í gegnum árin og áratugina að heilbrrn. hefur tekið einhliða ákvörðun um daggjöld án þess að daggjaldastofnun hafi nokkuð haft um það að segja. Nákvæmlega sami texti er hér í frv., um að þetta skuli gert í samráði við heilbrigðisstofnanir en það hefur aldrei verið gert. Hér er því verið að taka út ákvæði þá einu málsvörn sem hjúkrunarheimilin hafa haft til þessa, þ.e. að vísa máli til gerðardóms ef ósætti kemur upp á milli ráðuneytis og viðkomandi stofnunar. Mér sýnist að heldur halli á þessar stofnanir í málinu ef svo heldur fram sem horfir og 6. gr. þessa frv. verður samþykkt.

Herra forseti. Meginmarkmiðið með þessu frv. er að styrkja þann grundvöll sem helst hefur staðið undir ákvörðuðum daggjöldum og það sem helst hefur valdið ágreiningi. Með öðrum orðum að styrkja RAI-matið og grundvöll þess. Vissulega þarf að hafa samráð við daggjaldastofnanir um ákvörðun daggjalda. Hér eru ákvæði um að svo skuli gert. Þau standa en aðalstefnumörkun þessa frv. er að styrkja ákvæði um hjúkrunarþyngd, sem helst hefur valdið vandkvæðum í þessum samskiptum.

Herra forseti. Ég skil hæstv. heilbrrh. þá svo að hér sé um þá stefnumörkun að ræða í þessu frv. að alvara sé á bak við þann texta að daggjöld skuli ákveðin í samráði við viðkomandi hjúkrunarheimili eða daggjaldastofnanir. Þetta er mjög mikilsvert mál vegna þess að því miður hafa, eins og komið hefur fram í máli mínu áður, þessar daggjaldastofnanir átt í verulegum rekstrarerfiðleikum á umliðnum árum vegna þess að utanaðkomandi áhrif hækkana hafa ekki verið teknar inn í þann daggjaldagrunn sem stuðst hefur verið við. Ég tel að það hafi verið afar slæmt er hin svokallaða daggjaldanefnd, árið 1991 ef ég man rétt, var aflögð og þáv. heilbrrh. tók þetta allt í sínar hendur. Sú ákvörðun fór fram án nokkurs samráðs við hjúkrunarheimili. En hér er boðuð ný stefna og ég fagna því ef heilbrrn. ætlar að taka þá stefnu að hafa samráð við hjúkrunarheimilin og horfa á rekstrarumhverfið eins og það er í reynd. Það er mjög erfitt fyrir sjálfseignarstofnanir að taka úr eigin sjóðum ár eftir ár til að reka hjúkrunarheimilin líkt og verið hefur undanfarin ár. En ég fagna því og er sammála heilbrrh. Auðvitað eigum við að vinna að þessu sameiginlega með heilbrigðisstofnununum, að daggjöldin séu sönn og rétt og menn taki hvorki of lítið né of mikið fyrir þá þjónustu sem veitt er. En heilbrrh. þarf líka að vega og meta eins og fram kom hjá hæstv. ráðherra, þ.e. hvaða þjónusta er veitt. Það á ekki að borga öllum jafnt. Það á auðvitað að borga eftir þjónustunni. Ég fagna því að hér sé komin ný stefna og ferskir vindar leiki um heilbrrn.

Herra forseti. Hv. þm. verður að meta hvað vindarnir eru ferskir. Ég held að það sé næstum því logn úti en ég þakka honum orð hans um þetta. Hins vegar vil ég undirstrika, og þetta veit hv. þm. því að hann er kunnugur þessum málum, að á vegum heilbrrn. hefur undanfarna mánuði farið mikil vinna í að greina stöðu þeirra stofnana sem sjá um öldrunarmálin. Það er mjög áríðandi að sú vinna fari fram. Mér er kunnugt um ýmsa erfiðleika sem sjálfseignarstofnanir eiga við að etja sem við þurfum að fara nánar yfir, t.d. hvernig þær eigi að standa að viðhaldi og uppbyggingu. Umhverfið er mjög breytt að þessu leyti. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að samstarf og miðlun upplýsinga og viðræður sem liggja til grundvallar ákvörðunum um daggjöld verði að fara fram. Ég endurtek það sem ég sagði, að hjúkrunarþyngdin er náttúrlega það sem skiptir meginmáli í þessu. Þar er um mesta fjármuni að ræða, þ.e hvort hún er meiri eða minni, og það er RAI-matið sem liggur til grundvallar þar.

Virðulegi forseti. Í gegnum tíðina hafa samningar við sjálfstætt starfandi lækna verið í höndum Tryggingastofnunar ríkisins annars vegar og samninganefndar lækna hins vegar. Svo gerðist það fyrir nokkrum árum, sennilega í tíð Sighvats Björgvinssonar sem heilbrrh., ef ég man rétt, að sett var reglugerð sem gerði læknum kleift að veita meðferð og gera aðgerðir á sjúkrahúsum og fá greitt samkvæmt samningi TR og Læknafélagsins. Þessi þáttur starfseminnar jókst síðan verulega í kjölfarið og fyrir nokkrum árum var tekin sú ákvörðun að færa tiltekið fjármagn frá Tryggingastofnun til sjúkrahúsanna, og sjúkrahúsin sjálf hefðu með höndum samninga við lækna um ferliverk. Með þessu frv. sem við höfum nú fyrir framan okkur er í raun og veru verið að færa samningsgerð vegna ferliverka og starfsemi sjálfstætt starfandi lækna aftur í sama horf, hún er þá aftur á einni hendi. Þess vegna langar mig til að varpa fram spurningu til heilbrrh. vegna áhyggna sem komu fram á málþingi í tengslum við aðalfund Læknafélags Íslands sem haldinn var á laugardaginn var. Þar komu m.a. fram áhyggjur um að þessi skipan samningamála mundi hafa í för með sér mikið ójafnræði milli annars vegar greiðslna til lækna sem vinna ferliverk inni á sjúkrahúsi og hins vegar til þeirra sem vinna þessi störf utan sjúkrahúsanna, þ.e. í öðru tilvikinu væri ríki að semja við ríki og í hinu tilvikinu væri ríki að semja við sjálfstætt starfandi lækna. Þess vegna langar mig til þess að varpa fram þeirri spurningu til hæstv. heilbrrh. hvort um verði að ræða eina samninganefnd um þessi störf utan og innan sjúkrahúsa, þ.e. hvort ein samninganefnd verði frá ríkinu og önnur frá læknum. Eða hvernig mun þessi breyting formgera sig þegar hún kemur til framkvæmda?

Herra forseti. Það er megintilgangur frv. og þess að setja þetta samningsumboð á eina hönd að jafnræði sé á milli aðila. Frv. er í sjálfu sér hlutlaust hvað varðar rekstrarform. Það á eingöngu að ríkja jafnræði milli aðila hvort sem þessi verk eru unnin inni á sjúkrahúsum eða utan þeirra, það er megintilgangurinn með frv. og megintilgangurinn með því að sameina þetta samningsumboð. Þær jafnræðisreglur sem eru í gildi í samfélaginu eiga auðvitað að tryggja að þarna sé aðilum ekki mismunað fyrir sams konar störf. Þarna er eingöngu verið að samræma samningsumboðið en ég held að of mikið sé gert úr áhyggjum af því að læknastéttinni verði mismunað.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessi svör. Ég tel að þau séu mjög mikilvæg og ættu að slá á áhyggjur læknastéttarinnar. Það var annað atriði sem mig langaði jafnframt að spyrja hæstv. ráðherra um. Mig langar að lesa eftirfarandi á bls. 4 í greinargerðinni, með leyfi forseta: ,,Sama gildir í þeim tilvikum sem sérhæfð starfsemi er þess eðlis að heppilegra er að hún fari fram á sjúkrahúsum eða hagkvæmara að hún sé á einum stað.`` Og síðan segir áfram: ,,Þá er nauðsynlegt vegna kennslu- og fræðahlutverks sjúkrahúsa að þar fari fram sem allra fjölbreyttust starfsemi. Þegar læknar eru í fullu starfi á sjúkrahúsi telja heilbrigðisyfirvöld æskilegra að þeim sé sköpuð aðstaða til að sinna ferliverkum inni á stofnuninni fremur en að þeir séu jafnframt með stofurekstur.`` Og þá langar mig að varpa fram spurningu til hæstv. ráðherra: Má skilja greinargerðina á þann veg að heilbrigðisyfirvöld muni í kjölfar þessa frv. færa störf eða verk í meira mæli inn á sjúkrahúsin en gert hefur verið? Á undanförnum árum hefur flutningur á störfum frekar verið frá sjúkrahúsunum í stofur úti í bæ, og þess vegna er mikilvæg spurning hvort þarna sé verið að nota þetta frv. til að færa störfin á ný inn á sjúkrahúsin. Eða munum við jafnvel í kjölfarið sjá fram á að ítarlegri skilgreining fari fram á þeirri starfsemi sem á og þarf að fara fram inni á sjúkrahúsunum og hvergi annars staðar og þannig verði betur skilgreint hvað það er sem hægt er að gera utan sjúkrahúsa, þ.e. aðgerðir eða meðferðir, þar sem ekki er þörf á sjúkrahússinnlögn?

Herra forseti. Ég tel mikla nauðsyn á að fram fari skilgreining á því og fagleg umræða innan heilbrigðisþjónustunnar hvaða störf eiga að vera inni á sjúkrahúsum og hvaða störf eiga að vera utan þeirra. Ég hef orðið var við áhuga á því að slík umræða fari fram og slíkar skilgreiningar og ég vil stuðla að meiru í þeim dúr. Varðandi svo greinargerðina og það sem í henni er að finna varðandi fjölbreytta starfsemi inni á sjúkrahúsum, þá hef ég líka orðið var við umræðu um hana og háskólahlutverk sjúkrahúsanna. Þær skoðanir eru uppi í heilbrigðisþjónustunni að fjölbreytt starfsemi þurfi að fara fram inni á sjúkrahúsum vegna kennsluhlutverksins. En svo eru aðrir sem eru þeirrar skoðunar að hægt sé að sinna því kennsluhlutverki annars staðar. Um þetta þarf að fara fram mjög fagleg umræða og ég vil stuðla að því að sú umræða fari fram. Það er mitt svar varðandi þetta. En frv. í sjálfu sér felur ekki í sér neina ákvörðun um það frá minni hendi að fara að breyta þessu. Hins vegar verður þessi umræða um hlutverk sjúkrahúsanna að fara fram. Hvað á að vera inni á sjúkrahúsum? Á allt sem er þar inni núna að vera þar inni? Ég er alveg tilbúinn til að stuðla að faglegri umræðu um þetta mál.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra hefur mælt fyrir breytingum á lögum um heilbrigðisþjónustu og almannatryggingar sem ég get ekki séð annað en að séu allar meira og minna til bóta. Þarna er verið að taka nokkuð til í kerfinu. Verið er að fá ráðherra tæki til þess að koma stefnu sinni á framfæri, til að koma á forgangsröðun í heilbrigðisþjónustu, stefnumörkun sem hefur verið samþykkt hér á Alþingi. Eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra er megintilgangurinn að gera heilbrigðisyfirvöldum kleift að vinna að markmiðum heilbrigðisáætlunar, forgangsröðun verkefna og hvar heilbrigðisþjónustan skuli veitt. Ég tók þátt í miklu starfi forgangsröðunarnefndar og hef saknað þess að hafa ekki séð meira koma til framkvæmda af því sem þar var samþykkt. Ég fagna því þess vegna að nú virðist ætla að verða breyting á og hér er verið að gera ráðherra mögulegt að koma forgangsröðunarmálunum í gott horf. Sömuleiðis fagna ég því að verið sé að auka heimildir Tryggingastofnunar til eftirlits með greiðslum samkvæmt samningum og einnig að verið sé að skýra ákvæðin um daggjöldin. Það hefur verið að gerast alls staðar í heiminum og það er verið að fara eftir ákveðnum viðmiðunum í daggjaldagreiðslum. Þar vil ég sérstaklega nefna RAI-matið sem hæstv. ráðherra gerði að umræðuefni hér og það tekur auðvitað til margra þátta við kostnað á þjónustunni. Og hér á sem sagt að fara að taka það inn í matið. Það er annað sem ég vil líka nefna, hámarksgreiðslu fyrir tannlæknaþjónustu. Tannlæknakostnaður hefur ekki verið undir hámarki hingað til heldur annar heilsufarskostnaður eða lækniskostnaður. Það hefur verið að þróast í þá átt undanfarið að foreldrar og þeir sem fá hluta af tannlæknakostnaði greiddan af hinu opinbera, Tryggingastofnun, hafa alltaf verið að greiða meira og meira úr eigin vasa vegna þess að gjaldskrá Tryggingastofnunar hefur ekki verið í samræmi við gjaldskrá tannlækna og þeir hafa verið að láta fólk greiða hærri upphæðir en gjaldskrá Tryggingastofnunar segir til um. Kostnaður fólks vegna tannlækninga barna sinna og sjálfs sín hefur aukist mjög. Breytingar á þessu eru mjög jákvæðar í frv. Ég tel að nánast allt í þessu frv. sé mjög til bóta. Aftur á móti tel ég að við þurfum að skoða ákveðna þætti nokkuð betur. Ég verð að segja eins og er að ég hafði áhyggjur af því, eftir að hafa setið málþing lækna á aðalfundi Læknafélagsins um síðustu helgi, hvað þetta frv. hefur fallið í grýttan jarðveg meðal lækna. Það er mikilvægt að það sé ákveðin sátt milli heilbrigðisyfirvalda og starfsstétta sem starfa við kerfið. Það er líka dálítið ankannalegt og leiðinlegt þegar þingmenn koma þar sem verið er að kynna frv. sem ekki hafa verið lögð fram á Alþingi --- stjórnarandstöðuþingmennirnir hafa aldrei séð viðkomandi frv. --- en nánast allir í salnum virðast vera með það í höndum og eru að vitna í greinargerðir og skýringar án þess að þingmenn, sem eiga að fjalla um þetta og hefðu nú gjarnan viljað koma inn í umræðuna, hafi það við höndina. Það er auðvitað ákaflega hvimleitt. En það er nú einu sinni svo að stjórnarandstaðan sér ekki frv. fyrr en þeim er dreift í þinginu. Aftur á móti fylgdist ég með kynningu á þessu frv. á málþingi Læknafélagsins og umræðum í kjölfarið. Læknar gagnrýndu þar frv. mjög harkalega, verð ég að segja, og upp komu spurningar um hvort --- og það var þá aðallega samninganefndin sem var þar til umræðu og það er kannski eðlilegt að læknar séu ekki tilbúnir til að fallast á svona breytingar án þess að koma þar að. Efasemdir komu þarna fram um að þessi samninganefnd stæðist samkeppnislög. Vísað var til svipaðra breytinga sem höfðu orðið í Svíþjóð fyrir nokkrum árum og að menn væru að hverfa frá vegna þess að þetta hefði eiginlega drepið niður alla sérfræðiþjónustu. Þetta eru auðvitað þættir sem hv. heilbr.- og trn. þarf að skoða þegar málið kemur til hennar og heyra nánar í þeim sem hafa reynslu af svipuðum vinnubrögðum. Það var líka gagnrýnt, eins og kom reyndar fram í andsvari áðan, að sami aðili, þ.e. ríkið í þessari samninganefnd, væri að semja við sjálft sig, sem væru Ríkisspítalarnir, og einnig við einkaaðila, þ.e. sjálfstætt starfandi lækna. Menn töldu að hér væri á ferðinni grundvallarbreyting sem ekki mundi nást sátt um. Þetta voru orðin sem féllu um þetta frv. á málþingi aðalfundar Læknafélagsins. Vegna þessa langar mig að spyrja hæstv. ráðherra og biðja hann að lýsa því fyrir okkur: Hver er munurinn á verkefnum nýju samninganefndarinnar, sem kveðið er á um hér í frv., og verkefnum samninganefndar Tryggingastofnunar ríkisins sem hafði þessa samninga á hendi áður? Fróðlegt væri að fá skýringar á því frá hæstv. ráðherra áður en þessari umræðu lýkur. Ég verð að segja, herra forseti, að ég tel að hæstv. ráðherra hafi farið vel yfir þetta frv. og ég geri ekki athugasemdir við sérstaka þætti þess þótt ég telji að ítarleg umræða þurfi að fara fram um samninganefndina í heilbr.- og trn. þegar málið kemur þangað. Við þurfum e.t.v. einnig að fá nánari skýringar á RAI-matinu. Ég er ekki viss um að allir séu með á takteinum hvað felst í því enda er það nokkuð nýtt og víða verið að taka það upp í heilbrigðisþjónustu. Þetta er það sem ég vildi segja í upphafi. Gagnrýnisraddir frá hv. þm. Sjálfstfl. í garð heilbrrh. varðandi þetta mál komu mér nokkuð á óvart en ég vona að athugasemdirnar sem komu fram í andsvari séu ekki alvarlegar. Ég tel þetta vera nauðsynlega tiltekt í lögunum og ég tel jafnframt að hún geri heilbrigðisyfirvöldum kleift að vinna markvissar og nýta betur fjármagn sem fer til heilbrigðisþjónustunnar ef menn nýta fyllilega þær lagabreytingar sem hér er verið að leggja til.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. góðar undirtektir við frv. Varðandi undirtektir lækna hygg ég að þær séu að hluta til byggðar á því að læknastéttin stóð í þeirri meiningu að verið væri að mismuna rekstrarformum með þessu frv. Ég vona að sá misskilningur hafi verið leiðréttur. Varðandi kynningu á frv. þá er frv. búið að vera nokkuð lengi í undirbúningi og umræða hefur farið fram um það. Menn, m.a. í læknastétt, hafa vitað af þeim umræðum sem hafa verið um þessi mál á vettvangi ráðuneytisins. Meðal annars komu þeir að máli við mig og töluðu um að samráð vantaði og þess vegna var frv. kynnt á aðalfundi þeirra. Mér þótti rétt að koma til móts við þá. Ég vil bara biðja forláts á því. Mér þykir þetta leitt. Ég skil alveg afstöðu hv. þm. til þessa. Það hefði vafalaust verið allt í góðu lagi að kynna stjórnarandstöðunni frv. áður en það kom fram. En ég vona að þetta komi ekki að sök. Heilbr.- og trn. mun fjalla um málið og vinna það vandlega eins og hennar er von og vísa, kalla eftir skýringum á ýmsum atriðum og umsögnum frá læknum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessar skýringar. Ég hefði gjarnan viljað fá frá hæstv. ráðherra í seinna andsvari hans skýringar á muninum á þessum samninganefndum, annars vegar nýju samninganefndinni og hins vegar samninganefnd Tryggingastofnunar ríkisins, þ.e. hvort þarna sé um eitthvert annað verksvið að ræða, að hvaða leyti nýja nefndin er öðruvísi eða starfssvið hennar öðruvísi en þeirrar nefndar sem hingað til hefur séð um slíka samninga eða þeirra nefnda sem hafa séð um slíka samninga.

Herra forseti. Meginmunurinn sem þetta frv. felur í sér frá því sem nú er, er að umboð samninganefndarinnar til þess að semja við lækna sem vinna á sjúkrahúsum og þeirra sem vinna utan sjúkrahúsa verður á hendi eins aðila eftir samþykkt frv. Það er líka ætlunin að styrkja stöðu þessarar nefndar til þess að afla sér upplýsinga og skýra þau ákvæði sem hún á að vinna eftir. Í þessu felst meginmunurinn. Í staðinn fyrir að samningsumboðið sé á hendi tveggja nefnda er það nú sameinað hjá einni samninganefnd. Hv. þingmenn rekur kannski minni til þess að umræða um þetta kom upp í sumar í tengslum við umræðuna um ferliverkin. Þá komu fram þær skoðanir innan heilbrigðisstétta að óheppilegt væri að þetta samningsumboð væri skipt eins er samkvæmt núgildandi lögum.

Herra forseti. Hér er til umræðu stjórnarfrv. um breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu og lögum um almannatryggingar, lagt fram af hæstv. heilbr.- og trmrh. Frv. felur m.a. í sér, eins og komið hefur fram, að sameina eigi samninganefndir þær sem semja við lækna um svokölluð ferliverk, hvort sem þau eru unnin innan sjúkrahúsa eða utan þeirra. Til þessa hefur ráðherra gert samninga við sjúkrahúsin um ferliverk og þar hefur ríkið reyndar verið að semja við ríkið, en samninganefnd Tryggingastofnunar ríkisins hefur samið við sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmenn um vinnu á stofum. Þessar tvær nefndir eða verkefni þeirra verða samkvæmt frv. sett til einnar nefndar og hlýtur það að vera ákvörðun stjórnvalda hvernig hagað er samningastarfi í þessari grein jafnt og öðrum. Í frv. er síðan tiltekið hvernig í nefndina skuli valið. Ég dreg ekki dul á að ég hefði helst viljað sjá að Tryggingastofnun ríkisins væri falið að kaupa öll ferliverk innan og utan sjúkrahúsa. En ég get vel sætt mig við að þessu sé beint í þann farveg sem kemur fram í frv. Í máli manna hér hefur komið fram að verulegar efasemdir eru meðal lækna um ýmis atriði í frv. og ályktaði aðalfundur Læknafélags Íslands um þær efasemdir um síðustu helgi. Bent hefur verið á að heilbrigðisstarfsmenn eins og það er orðað, en aðallega er átt við lækna, hafi getað flutt sig á milli samninga eftir því hvor samningurinn hefur boðið þeim upp á betri kjör og þess vegna hafi reynst erfitt að halda utan um útgjöld vegna sérfræðiþjónustu. Reyndar verður maður að líta svo á að slíkt val geti verið jákvætt, sérstaklega þegar litið er til þess að flestir læknar hafa einungis við einn vinnuveitanda að semja, ólíkt því sem flestum öðrum stéttum stendur til boða. Ríkið er að jafnaði eini vinnuveitandinn og hjá sjálfstætt starfandi læknum er kostnaður greiddur fyrst og fremst af ríkinu, en að nokkrum hluta þó af sjúklingum. Auðvitað eru heilbrigðisyfirvöld að reyna að ná utan um kostnað við heilbrigðisþjónustu og það skiptir alla landsmenn máli að vel sé staðið að því, að hún sé rekin á þann hagkvæmasta hátt sem hægt er og að hún sé faglega fyllilega sambærileg við það sem gerist í nágrannalöndum okkar. Mér hefur fundist sú tilhneiging vera æ meira áberandi að til þess að ná utan um kostnað í þjónustunni sé millistjórnendum fjölgað og að stýriapparatið, stýrikerfið á stofnununum hafi bólgnað út. Maður fer að velta fyrir sér hvort ekki fari að koma að því að spara megi nokkuð í stjórnunarkostnaði með því að fela heilbrigðisstarfsmönnum, og þá á ég fyrst og fremst við lækna, meiri ábyrgð á þeirri vinnu sem þeir sinna. Þeir bera auðvitað faglega ábyrgð á sinni vinnu en ég er þeirrar skoðunar að það sé mjög æskilegt að setja saman faglega ábyrgð og fjárhagslega ábyrgð og þá er ég að líta á þjónustu innan og utan sjúkrahúsa. Mér finnst sem sagt að auka þurfi vægi lækna og að þeir eigi að fá að axla þá ábyrgð sem þeir eru hæfir til að gera. Engir eru eins færir um það og þeir vegna þess að mestallur kostnaður í heilbrigðisþjónustunni er ákvarðaður af læknum vegna þeirrar þjónustu sem þeir eru að veita sínum sjúklingum. Mér finnst mikilvægast að gengið sé út frá þeirri grunnhugsun í heilbrigðisþjónustu við landsmenn að hún sé lagskipt, að hún skiptist með skýrum hætti í grunnþjónustu, sérfræðiþjónustu og sjúkrahúsþjónustu, og það kom fram í máli ráðherra áðan í andsvörum að hann hefði fullan skilning á þessu. Ég tel því að alla þá þjónustu sem hægt sé að veita hjá heimilislæknum eigi að vera hægt að sækja þangað og að heilsugæsluna eigi að efla í því skyni. Það er verðugt að rifja upp stöðuna milli grunnþjónustunnar og sérhæfðu þjónustunnar, sjúkrahúsþjónustunnar, að það er svona svipað og Davíð og Golíat. Grunnþjónustan krefst kannski 10% af heildarkostnaði við heilbrigðisþjónustu en sjúkrahúsþjónustan 90%. En hlutfall verkefna sem þær eru að fást við í sjúklingafjölda, svo það sé tekið til viðmiðunar, er alveg þveröfugt við þetta, þ.e. að talið er að heilsugæslan geti sinnt um 90% þeirra verkefna sem til falla í heilbrigðisþjónustu og skilji þá eftir 10% af reyndar mjög sérhæfðum verkefnum hjá sjúkrahúsunum. Ráðherra hefur með skýrum hætti lýst yfir vilja sínum til þess að efla heilsugæsluna. Hann hefur skipað nefnd til að gera tillögur þar að lútandi. Það sem ekki er framkvæmanlegt hjá grunnþjónustunni þarf að sinna af sérfræðilæknum, bæði á göngudeildum sjúkrahúsanna og á einkareknum stofum þeirra. Loks verður það sem eftir er viðfangsefni sjúkrahúsa. Ekki er verjandi að sjúkrahús sinni verkefnum sem hægt er að leysa annars staðar og jafnvel ódýrar. Það ætti að vera keppikefli heilbrigðisþjónustunnar að sjúkrahús hafi sem minnst af óþörfum verkefnum svo að þau geti séð vel um þá sjúklinga sem enginn annar getur sinnt, m.a. vegna sérhæfingar starfsfólks, sérþekkingar starfsfólks eða sérhæfðs tækjabúnaðar. Helst þyrftu að geta verið einingar innan sjúkrahúsanna með meira faglegt og fjárhagslegt forræði yfir þeirri þjónustu sem þar er veitt. Háskólahlutverkið eða kennsluhlutverkið finnst mér ekki nægja sem rök vegna þess að kennsla t.d. læknanema og hjúkrunarnema fer einnig fram utan sjúkrahúsa. Hún fer fram í heilsugæslunni og það er mjög mikilvægt að þeir sem eru að læra þessar greinar kynnist verkefnunum á réttum stað, t.d. að þeir kynnist ekki eftirliti með heilbrigðum ungbörnum, eins og ungbarnaeftirliti, inni á sérhæfðum kennsluspítala, heldur kynnist þeir börnunum í því umhverfi með sínum fjölskyldum þar sem þeim er fyrst og fremst sinnt og það er í heilsugæslunni. Í áranna rás hefur vissulega margt breyst í meðferð veiks fólks. Legudögum hefur fækkað eftir aðgerðir og auðvitað leiðir það til aukins álags á starfsfólk spítalanna þegar æ veikari sjúklingar liggja inni og þurfa umönnun. Sjúklingar komast fyrr á fætur eftir aðgerðir og er það vel. Vel skipulögð heimahjúkrun á þátt í því að hægt er að sinna sjúklingum í vaxandi mæli heima fyrir. Í 1. gr. frv. segir að ráðherra marki stefnu um forgangsröðun verkefna í heilbrigðisþjónustu og sé heimilt að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til að framfylgja stefnu um forgangsröðun, stuðla að aukinni hagkvæmni og tryggja gæði heilbrigðisþjónustu. Þetta er í samræmi við þau markmið sem sett voru og fram komu í heilbrigðisáætlun sem samþykkt var á Alþingi vorið 2001. Segja má að það geti í ýmsum tilvikum orkað tvímælis að ráðherra ákveði hvar þjónusta fari fram, svo fremi sem kostnaður er álíka mikill og gæði sambærileg. Þá getur það verið samkomulag milli læknis og sjúklings sem á að ráða og fagleg sjónarmið verða ávallt að vera í fyrirrúmi. Læknar munu ekki sætta sig við að veita aðra þjónustu en þá sem þeir telja besta faglega séð og ég held að sjúklingarnir hljóti að vera þeim sammála. Hvað gæðum í heilbrigðisþjónustu viðvíkur er eftirlitshlutverk landlæknis skýrt í mínum huga og á ég þar við fagleg gæði í læknisstarfi. Þá kem ég aftur að því hve miklu skiptir að sérfræðingar í læknisfræði hafi líka sinn skýra sess í læknisþjónustunni, en um þá er lítið sem ekkert fjallað í heilbrigðisáætlun og þeirra er heldur ekki getið í lögum um heilbrigðisþjónustu. Athugasemdir hafa verið gerðar við það orðalag, bæði í heilbrigðisáætlun og í núverandi frv., að stjórn sérfræðilæknisþjónustu sé dreifð og ósamhæfð og bent á ýmis rök gegn þeirri fullyrðingu. En rétt er þó að benda á og undirstrika að allur samanburður við önnur lönd á faglegu innihaldi sérfræðiþjónustu hér á landi er okkur Íslendingum hagstæður, enda búum við vel af menntuðum og metnaðarfullum læknum. Kannski og vonandi verður það svo að sátt og samlyndi geti ríkt milli lækna og heilbrigðisyfirvalda um ákvarðanir af því tagi sem ég hef nefnt og um sem flesta þætti sé fjallað í frjálsum samningum milli yfirvalda og læknastéttarinnar þótt ráðherra eigi að sjálfsögðu að hafa rétt til að ákveða kostnaðarhlutdeild sjúklingsins. Komi upp ágreiningur þarf að vera til vettvangur til að leysa úr honum. Í landinu eru í gildi samkeppnislög og er eðlilegt að litið sé til þeirra þegar með þarf. Traust og trúnaður og gott samstarf heilbrigðisyfirvalda við lækna er grundvallaratriði í heilbrigðisþjónustu og allri þjónustu við sjúklingana. Herra forseti. Frv. verður að loknum umræðum á Alþingi vísað til hv. heilbr.- og trn. og við yfirferð þess þar verður leitað eftir áliti þeirra aðila sem málið kann að varða.

Herra forseti. Ég leyfi mér að fagna sérstaklega þessu frv. sem hæstv. heilbrrh. hefur nú mælt fyrir sem nauðsynlegu framlagi í þágu íslenskrar heilbrigðisþjónustu. Með frv. er kveðið á um ábyrgð heilbrrh. og stefnumörkun í heilbrigðisþjónustunni og ábyrgð hans og forgangsröðun verkefna innan heilbrigðisþjónustunnar. Þar er jafnframt kveðið á um heimildir heilbrrh. til handa til að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til að framfylgja þeirri stefnu sem mörkuð hefur verið til að stuðla að aukinni hagkvæmni og tryggja gæði heilbrigðisþjónustunnar. Markmið frv. er fyrst og fremst að tryggja heilbrrh., handhafa framkvæmdarvaldsins í þessum málaflokki, tækin til að samhæfa stjórn þjónustunnar og tryggja að hún sé í samræmi við þau markmið sem að er stefnt og Alþingi hefur sett heilbrigðisþjónustunni með samþykkt heilbrigðisáætlunar til ársins 2010 á liðnu þingi, sem full pólitísk samstaða var um. Áætlunin að viðbættum fjárlögum og lögum um heilbrigðisþjónustuna markar nauðsynlegan ramma um það hvernig íslensk heilbrigðisþjónusta skuli vera og jafnframt rammann um hvað hún skuli kosta. Ábyrgðinni á málaflokknum verða að fylgja ótvíræðar heimildir til að starfa, stjórna og skipuleggja innan þess ramma sem Alþingi hefur markað. Og skipulagið ber að byggja bæði fyrst og síðast á hagsmunum og þörfum þeirra sem á þjónustunni þurfa að halda, að ógleymdu því höfuðmarkmiði heilbrigðisþjónustunnar og heilbrigðisáætlunar til ársins 2010 sem er heilbrigði fyrir alla. Frv. geymir enga afstöðu til mismunandi rekstrarforma í heilbrigðisþjónustu. Frv. leggur hvorki grunn að einkavæðingu innan heilbrigðiskerfisins né setur það einkavæðingu nokkrar skorður. Frv. mælir fyrst og fremst fyrir um að samningar við lækna um greiðslur fyrir ferliverk skuli vera á einni hendi, í höndum einnar nefndar sem ráðherra skipi. Frv. er ætlað að breyta því fyrirkomulagi sem nú er, að launa- og verktakagreiðslur til lækna séu ákveðnar á þremur stöðum. Ákvæði frv. gengur út á að samningar um laun lækna verði í höndum tveggja en ekki þriggja og að hægt verði að tryggja nauðsynlega samræmingu. Herra forseti. Ég á bágt með að sjá einhverjar forsvaranlegar ástæður eða röksemdir fyrir andstöðu við frv., þ.e. ákvæði þess um eina samninganefnd, og held að almennt hljóti því að vera tekið fagnandi nema þar sem ég tel að einhvers misskilnings hafi gætt um efni frv. eða tilgang þess. Tilgangur heilbrigðisáætlunar er ekki að spara í heilbrigðiskerfinu í þeim skilningi að draga saman þjónustu þó hún byggi m.a. á því að mikil þjóðhagsleg hagkvæmni leiði af því að ná markmiðum hennar. Og því er ætlað að ná með hvers konar efldu forvarnastarfi og fyrirbyggjandi aðgerðum. Hins vegar verður sífellt að gæta fullrar hagkvæmni gagnvart því gífurlega og sívaxandi fjármagni sem heilbrigðisþjónustan kallar á og sem allar aðstæður, þar á meðal vaxandi aldur þjóðarinnar, sýna að á enn eftir að aukast jafnt og þétt á komandi árum. Viðfangsefnin og vandamálin sem við er að etja í heilbrigðismálum eru ýmis og þau eru mörg sem eftir er að leysa og þarf að finna lausnir á. En þar sem launin eru langstærsti hluti útgjalda heilbrigðisþjónustunnar þá leiðir þetta hugann m.a. að mönnun hennar. Fullnægjandi mönnun er ein meginforsenda góðrar heilbrigðisþjónustu og mikilvægasti þátturinn í að ná markmiðum heilbrigðisáætlunar. En heilbrigðisþjónustuna bera uppi aðrar og fleiri stéttir en læknar, ekki síst þá þjónustu sem veitt er á hjúkrunarheimilum og annars staðar þar sem aldraðir þurfa á hjúkrun og umönnun að halda. Sjúkraliðar eru þar ekki þýðingarminnsta fagstéttin, en samkvæmt upplýsingum sem lágu fyrir í vor á ráðstefnu sem haldin var um menntun heilbrigðisstétta og mannaflaspár heilbrigðisþjónustunnar, vantaði sjúkraliða í sem svarar 45% stöðugilda innan heilbrigðisþjónustunnar. Samkvæmt spám um mannaflaþörf, að teknu tilliti meðal annars til breytinga á aldurssamsetningu þjóðarinnar á næstu árum, þyrfti innan heilbrigðisþjónustunnar að fjölga um 300 einstaklinga með sjúkraliðaréttindi á hverju einasta ári næstu fimm árin og síðan um 100 sjúkraliða á ári þaðan í frá. Ef ekki verður brugðist við þessum fyrirsjáanlega skorti, er ljóst að gæði heilbrigðisþjónustunnar munu dragast saman. Til að bregðast við þörfinni fyrir fleiri sjúkraliða til starfa hefur m.a. verið rætt um að sérsmíða þurfi sjúkraliðanámið að þörfum ófaglærðs starfsfólks sem vinnur við aðhlynningu, það þurfi að bæta starfsaðstöðu sjúkraliða og vinna að bættri ímynd starfsins. Hjá því verður hins vegar aldrei litið að það eru launakjörin sem í boði eru sem ráða ekki minnstu um hver ímynd starfsins er og eru ein meginástæða þess að sífellt færri sækja í nám í þjónustu á sviði umönnunar og aðhlynningar hvers konar, þ.e. í hin dæmigerðu kvennastörf. Þetta tel ég að hafi ekki minna að segja, þ.e, hvernig við stöndum að því að fjölga í þessari stétt, en þau ákvæði sem frv. fjallar um og kemur að kjaramálum lækna. En ég geri ráð fyrir að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til hv. heilbr.- og trn. og ég vænti að þar fái það vandaða og gagngera meðferð.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. heilbrrh. virðist ætla að láta til sín taka í því sem máli skiptir við að endurskoða þýðingarmikla þætti í heilbrigðiskerfi okkar. Á því er ekki vanþörf. Ég óska honum góðs gengis í því brýna verkefni og að honum takist að koma fleiru í verk en því sem hér er að finna, jafnágætt og það er. Það er merkileg staða uppi hjá okkur Íslendingum hvað varðar einkarekstur. Þegar við förum að skoða hvernig einkarekstur hefur þróast eiginlega af sjálfu sér, án mikillar umræðu og þýðingarmikilla ákvarðana um að opna fyrir einkarekstur, hvort heldur í mennta- eða heilbrigðiskerfi, þá hefur það gerst og gerist í skjóli einhvers konar pilsfaldakapítalisma. Þannig er það í menntakerfinu. Opnaðir hafa verið einkaskólar og einkaskólarnir fá sama ríkisframlag og ríkisskólarnir, en þeir fá bara leyfi til að taka gjöld til að hafa sinn skóla flottari, til að kaupa betri, fleiri og dýrari tæki, búa betur að nemendum og greiða betri laun. Síðan á ríkisskólinn að keppa við þetta fyrirkomulag sem ábyggilega þekkist hvergi á byggðu bóli. Förum svo yfir í heilbrigðiskerfið. Þar hafa ákveðnar fagstéttir fengið heimild til að flytja starfsemi sína frá sjúkrahúsum og heilbrigðisstofnunum í einkarekstur á stofu úti í bæ. Og hver borgar þegar upp er staðið? Neytandinn, sjúklingurinn. Afgangurinn fer á samneysluna, eðlilega, af því að þær fagheilbrigðisstéttir sem hér um ræðir hafa fengið heimild til þess að vinna á eigin forsendum nokkurn veginn, auðvitað með ákveðnum samningum, allt öðruvísi samningum en þeirra sem starfa á stofnunum og sjúkrahúsum, og senda Tryggingastofnun reikninginn. Auðvitað er eftirtektarvert að svo sé komið að skoða verði í alvöru sjálfstæða starfsemi t.d. lækna og ferliverk þeirra, hvort heldur er á einkastofunum eða hvort opna eigi á að heimila læknum sem starfa á sjúkrahúsunum --- og það gera flestir sem eru með stofur úti í bæ líka --- svokölluð ferliverk inni á sjúkrahúsunum.  Hér kom hv. þm. Ásta Möller og sagði að mikilvægt væri að skoða hvað þurfi að fara fram inni á sjúkrahúsunum. Ég er sammála hugsun þingmannsins Ástu Möller. En ég mundi sjálf kjósa að orða það svo að við verðum að skoða hvað best sé að fari fram á sjúkrahúsunum en ekki annars staðar, af því að á sjúkrahúsum eru í mörgum tilfellum skurðstofurnar, aðgerðastofurnar, tækin, öryggisþættirnir og allt sem þarf að vera reiðu ef eitthvað kemur upp á. Auðvitað vitum við öll varðandi aðgerðir sem hafa farið fram úti í bæ að ef eitthvað kemur t.d. upp á, þá senda læknar á viðkomandi stofu, eða hvað það heitir einkarekna fyrirbærið úti í bæ, sjúkling sinn um leið og eitthvað sýnist óöruggt beint á sjúkrahúsið þar sem viðkomandi læknir er e.t.v. sjálfur læknirinn sem tekur við sjúklingnum á sjúkrahúsinu til þess að meðhöndla í réttu umhverfi það sem e.t.v. hefur farið úrskeiðis. Það á að skoða alla þessa þætti, skoða hvað best er að fari fram á sjúkrahúsunum, skoða hvernig við nýtum best þá dýru stofnun sem sjúkrahús er, hvað við viljum að sé þar, hvernig hún er búin tækjum og hvað sé í lagi að gera annars staðar. En við eigum líka að vera gagnrýnni á hvað einkastofnun er, hvort heldur það er einkaskóli eða einkasjúkrahús þó í smáum stíl sé, og hvers konar ríkisrekið samfélagsfyrirbæri við viljum hafa. Ég verð að viðurkenna að mér hefur alla tíð fundist afskaplega undarlegt, og ég hef af því reynslu, að vera með barn sem þurfti að fara í margar aðgerðir og eftirlit á sjúkrahúsi. Stærstu aðgerðirnar voru undantekningarlaust gerðar á sjúkrahúsinu, eftirlit og skoðun utan sjúkrahússins. Litlu aðgerðirnar voru gerðar á stofu úti í bæ sem læknirinn á sjúkrahúsinu rak með félögum sínum. Við þekkjum þetta öll. Ég verð að viðurkenna að þegar ég kom klukkan fimm um eftirmiðdaginn með barn sem átti að fara í svæfingu og aðgerð og læknarnir sem þarna voru voru allir búnir að vera við aðgerðir fyrr um daginn á sjúkrahúsinu og nú var svo komið að fínu skurðstofurnar á sjúkrahúsinu stóðu auðar en ég komin með barnið til að fara með það í svæfingu á lítilli aðgerðastofu úti í bæ, að ég spurði mig æ ofan í æ: Af hverju er ég hér? Af hverju mætti ég ekki, t.d. að loknum stóru aðgerðunum á sjúkrahúsunum klukkan þrjú, eða hvað klukkan er nú þegar þar er hætt, með barnið í öruggt umhverfi? Þrátt fyrir allt átti að svæfa það. Af hverju var ég með það úti í bæ þar sem beðið var kannski eftir 17 aðgerðum klukkan fimm um dag? Af hverju sat ég þar á lítilli biðstofu með fjöldanum öllum af sjúklingum, börnum eða fullorðnum? Og af hverju sat ég með barnið mitt bak við lítið tjald og beið eftir að það vaknaði þannig að ég gæti borið það út í bílinn til að keyra það heim? Af hverju var ég ekki með barnið í öruggara umhverfi? Auðvitað gengur þetta allt vel ef maður er svo heppinn að ekki koma upp nein vandamál. En ég hugsaði um stóra sjúkrahúsið og barnadeildina sem ég þekkti svo vel, fyrirmyndarbarnadeild. Ég velti því fyrir mér af hverju við erum með heilbrigðiskerfi þar sem barnið fer ekki í aðgerð þarna áfram og er í fínu umhverfi meðan það er að vakna og af hverju ekki er búið betur að barnadeildinni með þessum fjármunum í stað þess að flytja verkefni út í bæ svo að læknirinn þar fari að selja ríkinu vinnu sína með öðrum hætti en inni á sjúkrahúsinu. Sjaldan hef ég orðið glaðari en þegar þáv. heilbrrh. Guðmundur Árni Stefánsson tók skrefið í að byggja barnaspítalann sem búið var að tala um áratugum saman. Ég fagnaði því og ég mun fagna því þegar hann verður opnaður af því að ég þekki starfsemina í því umhverfi. Ég verð að segja, hv. þingmenn, að þegar við erum að ákveða að kaupa dýr rannsóknartæki á stofu úti í bæ af því það sé svo hagkvæmt að allir sem þurfa að fara í slíka rannsókn fari bara í rannsóknina á rannsóknarstofu úti í bæ og borgi sinn skerf og reikningurinn sé síðan sendur á samneysluna --- tækið er ekki til á spítalanum --- að þegar maður situr við sjúkrabeð fárveiks sjúklings með 40 stiga hita og það þarf að pakka honum inn og senda hann út í bæ á rannsóknarstofu til að láta hann fara í rannsókn þar af því að sniðugra þótti og betra að hafa dýra rannsóknartækið þar en á spítalanum, þá viðurkenni ég, með þá samfélagssýn sem ég hef, að ég skil ekki hagkvæmnina og dæmið af því að mér finnst að besta aðstaðan eigi að vera á sjúkrahúsinu, að þar eigi að vera hagkvæmni. Þar eigum við að skoða hvernig reksturinn er bestur. Þess vegna hef ég t.d. verið fylgismaður þess að sameina stóru sjúkrahúsin og að ákveða hvar við ættum að hafa barnaspítala þar sem besti aðbúnaðurinn væri, í stað þess að deila honum á þrjá staði, að ákveða hvar bestu rannsóknartækin skuli vera og að öruggt sé að sá sem veikastur er geti farið í tækið en ekki þurfi að pakka honum inn og keyra hann í sjúkrabíl fram og til baka fárveikan og að við nýtum rannsóknastofurnar. Gera menn sér grein fyrir því að ef sjúklingur lendir á sjúkrahúsi hér á landi á föstudagskvöldi og ekki er hægt að finna út hvað að honum amar, jafnvel þó það sé dularfullt, jafnvel hættulegt, þá er engin rannsóknastofa opin fyrr en á mánudegi? Ég lenti í því fyrir ári síðan að sitja yfir slíkum sjúklingi. Það var sennilega ekki talið nógu alvarlegt að kallað væri út fólk. Þannig var það. Ég hef líka komið á sjúkrahús í sjálfri Ameríku, vöggu einkavæðingar og einkareksturs á öllum sviðum, á sjúkrahús þar sem kemur fólk alls staðar að úr heiminum. Ég sat með lækni þar klukkan átta um kvöld og það var pípað á hann. Og ég spurði: Er þetta ekki sjúkrahús þar sem er eiginlega bara allt er í gangi til fimm á daginn? Nei, þetta sjúkrahús hefur hvorki efni á því að láta skurðstofurnar sínar standa auðar né að nýta ekki rannsóknartæki og rannsóknastofur, helst allan sólarhringinn. Það sem ég er hér að segja er að við þurfum að skoða margt. Ég stend ekki hér með lausnirnar. Ég opinbera fyrir ykkur þær hugsanir sem hafa áreitt mig á sérstökum stundum þegar ég er að njóta heilbrigðiskerfisins sem mér finnst afbragðs gott á Íslandi. Ég held að leitun sé á betra en því að fara á sjúkrahús sjálfur eða með barn eða aldraðan hvað þjónustuna, umönnunina eða umhyggjuna varðar og það hefur verið ótrúlegt að fylgjast með því í gegnum tíðina hve starfsmannahald hefur verið stöðugt á þungum deildum sjúkrahúsanna. Það er til slíkrar fyrirmyndar. Ég vil að við hlúum að þessum þætti til að þannig verði það áfram að við metum um leið og við forgangsröðum, eins og hæstv. ráðherra er að tala um, hvað viljum við helst, hvað sé best að fari fram á sjúkrahúsunum. Svo held ég að fyrr en síðar verðum við að líta þannig á að einkarekstur sé einkarekstur og að fyrir hann sé borgað, ef það er það sem fólk endilega vill --- það er ekki mín stefna --- en að hið opinbera sjái um rekstur hins opinbera þannig að við eigum möguleika á því, ef fagstéttir t.d. í heilbrigðiskerfinu --- ég nefni þetta vegna þess að nú erum við að ræða heilbrigðiskerfið en þetta á við um fleiri --- vilja vera úti á markaðnum með eigin rekstur, þ.e. ef niðurstaðan á eftir að verða sú við skoðun í samfélaginu, eigum við þá ekki að hafa það þannig að allt það færa fólk í heilbrigðisstétt, sem er úti um allan heim að störfum, geti komið heim að starfa á stofnunum og sjúkrahúsum þar sem fólk nú er í tveim og þrem störfum og aðrir komast ekki að? Herra forseti. Þetta eru vangaveltur mínar, ekki lausnir, ekki endilega umræða um hverja grein í frv. En svo sannarlega á þessi umræða við hér og nú.

Herra forseti. Hugleiðingar hv. þm. eru afskaplega gagnlegar og gagnrýnar og þannig þarf alltaf að ræða um heilbrigðiskerfið. Það þarf að ræða það á mjög gagnrýninn máta. Mig langaði aðeins að ræða um þann þátt sem snýr að því sem ég tel vera misskilning í huga stjórnmálamanna á þingi, þ.e. þegar verið er að tala um einkarekstur. Stefna t.d. Sjálfstfl. er sú að heilbrigðisþjónusta sé samfélagsleg þjónusta sem að mestu eigi að greiða úr opinberum sjóðum. Ég ætla að endurtaka þetta. Heilbrigðisþjónusta er samfélagsþjónusta sem að mestu á að greiða úr opinberum sjóðum. Í dag er skiptingin þannig að 85% eru greidd úr opinberum sjóðum en 15% af þjónustugjöldum sem koma úr vasa einstaklinga. Það er með því minnsta sem gerist innan OECD. Þetta hlutfall hefur verið óbreytt. Það sem skiptir máli í þessari umræðu er að þetta breytist ekki. Hins vegar segir enginn mér að ríkið eða sveitarfélögin séu best í að reka heilbrigðisþjónustu. Eitt er það sem ríkið á að gera, þ.e. að skilgreina þjónustuna, hvað eigi að kaupa, og síðan að láta það í hendur annarra aðila til að veita þjónustuna. Ríkið skilgreinir, borgar og hefur eftirlit. Aðrir aðilar, þess vegna einkaaðilar, veita þjónustuna undir þessu eftirliti samkvæmt ákveðnu verði. Ég held einmitt að hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir hafi hitt naglann á höfuðið þegar hún nefndi sjúkrahúsið í Bandaríkjunum sem hún heimsótti. Var það ríkisrekið sjúkrahús? Nei, það var ekki ríkisrekið sjúkrahús. Það var einkarekið sjúkrahús, geri ég ráð fyrir.

Herra forseti. Það er bara eitt sem við hv. þm. Ásta Möller erum sammála um og það er að heilbrigðisþjónustan eigi að vera samfélagsþjónusta. Um annað held ég að við séum mjög á öndverðum meiði. Það dugir ekki að segja að þetta hafi verið u.þ.b. þannig að sjúklingar borgi 15% og að hlutfallið sé lágt vegna þess að þetta snýst auðvitað um af hverju hlutfallið er. Hverjir sjá um verðlagninguna? Hvernig verður verðlagning til? Ég hef verið ágæt í stærðfræði og er dálítið stolt af því og það fær mig enginn til að trúa því að betra sé að reisa fyrst stór og glæsileg sjúkrahús og búa þau góðum skurðstofum en síðan komi einhverjir aðrir og byggi skurðstofur t.d. úti í bæ. Þeir eru fram á miðjan dag á sjúkrahúsinu og nota stofurnar þar en fara síðdegis út í bæ og nota stofurnar þar. Þetta eru a.m.k. tveir steinkumbaldar. Það er a.m.k. tvöfalt sett af tækjum. Auðvitað er verið að gera þetta af því að verðlagningin er tvenns konar. Og hver borgar? Samfélagið. Það er mjög einfalt. Auðvitað var sjúkrahúsið sem ég var að nefna og sem ekki telur sig hafa efni á því að hætta um miðjan dag að nýta það sem kostar eitthvað og hefur verið fjárfest, einkasjúkrahús. En það þýddi ekkert að fara með reikningana þaðan inn í einhverja tryggingastofnun, enda kemur þangað fólk alls staðar að úr heiminum og borgar fúlgur fyrir. Það ætti frekar að vera umhugsunarefni fyrir þann flokk sem alltaf er að tala um einkarekstur að reyna að skoða það þá frekar að stofna slíkt sjúkrahús hér þar sem þeir sem vilja vera í einkarekstri geta tekið til sín sjúklinga alls staðar að úr heiminum og látið þá borga fyrir þjónustuna. Af hverju þarf að stunda þennan pilsfaldakapítalisma í samfélagsþjónustunni hjá okkur?

Herra forseti. Þetta gefur tilefni til umræðu á ýmsum nótum. Ég lít svo á að frv. sem við erum með hérna fyrir framan okkur opni á aukna möguleika til þess að nýta þau tæki sem eru inni á sjúkrahúsunum. Eins og ég benti á áðan í andsvari við hæstv. heilbrrh., þá opnaði heilbrigðisráðherra Alþýðuflokksins á ferliverk inni á sjúkrahúsunum einmitt til þess að nýta betur þau tæki og tól sem eru þar. Og það hefur verið gengið enn lengra í þá veru. Það sem mér finnst eitt mikilvægasta verkefnið fram undan í heilbrigðisþjónustu er að ná utan um kostnaðinn. Og það er hægt að gera m.a. með samningum við heilbrigðisstarfsmenn um ákeðið magn þjónustu, hvort sem það er gert innan eða utan sjúkrahúsa. Það er þannig, hv. þingmaður, að sum verk í heilbrigðisþjónustu eru þess eðlis að fólk þarf ekki að leggjast inn á sjúkrahús til þess að þau séu gerð. Mörg verk, eins og t.d. hálskirtlataka sem nefnd var hér áðan, er hægt að gera utan sjúkrahúsa. Hún þarfnast ekki innlagnar. Og eftirlitið á að vera slíkt og þjónustan, að fólk á að vera öruggt. En það þarf ekki sjúkrahús til. Ef einstaklingur sem fer í hálskirtlatöku er lagður inn á sjúkrahús --- það væri þá náttúrlega í einhverjum sérstökum tilvikum --- þá kallar það á aukið starfsmannahald og aukinn kostnað. Það er hægt að gera það jafnöruggt, jafn vel og með jafnmiklu eftirliti úti í bæ. En kostnaðurinn er minni. Það er bara þannig að þegar fólk er að veita þjónustu og heldur sjálft utan um peningana þá fer það betur með aurana. Þannig er það.

Herra forseti. Ég kem upp í lokin til að fyrirbyggja þann hugsanlega misskilning að ég hafi ekki tekið undir þetta frv. Ég fagna því sem hér á að gera. Ég fagna því að það á að nánar eigi að fjalla forgangsröðun. Ég fagna því að skoða eigi stofnanir. Ég hef tekið undir að það er mikilvægt að skoða hvað best sé að fari fram inni á sjúkrahúsunum. Ég vil að það sé tekið kröftuglega á þessum málum. Ég vil að menn séu gagnrýnir. Mér líkar það ekki að þessi mál hafi verið eins og opinn krani þar sem sumir, alls ekki allir, hafa getað farið út í bæ, opnað það sem þeim hefur sýnst og sent reikninginn á samfélagið. Þetta geta ekki allar fagstéttir. Ég vil líka taka það fram að þeir læknar sem hafa verið með aðgerðir úti í bæ eru margir hverjir frábærir. Ég hef farið til þeirra og fundist ég örugg. Ef verið var að vísa í dæmi sem ég tók þá var það ekki kirtlataka. Það eru gerðar heilmargar vandasamar aðgerðir úti í bæ. Ég vil að við förum að skoða þetta. Ég vil að menn fari að ákveða hvað er einkarekinn skóli og hvað ekki. Og hvað er einkarekin starfsemi á heilbrigðissviði og hvað ekki.

Herra forseti. Hér hefur hæstv. heilbrrh. lagt fram frv. til laga um breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu og lögum um almannatryggingar. Þetta frv. er að mörgu leyti mjög áhugavert. Og tilgangur frv. á að vera að: ,, ...að styrkja stöðu heilbrigðisyfirvalda til að marka stefnu um forgangsröðun verkefna í heilbrigðisþjónustu og að heimila heilbrigðisráðherra að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til að framfylgja stefnu um forgangsröðun, stuðla að aukinni hagkvæmni og tryggja gæði þjónustunnar.`` Við höfum nýlega samþykkt heilbrigðisáætlun sem gilda á til ársins 2010. Ef við ætlum að ná þeim markmiðum sem þar eru lögð fram og við höfum samþykkt þá verður að breyta stjórnun í heilbrigðisþjónustunni. Við höfum varðandi ferliverk haft tvær samninganefndir og þjónustan hefur þróast sjálfkrafa, að eigin frumkvæði, eigin hvötum og raunar þróast af framboði þeirra sérfræðinga sem hafa verið til staðar innan ákveðinna greina á ákveðnum tíma. Þjónustan hefur þróast ómarkvisst frá heilsugæslunni eins og til stóð að byggja hana upp, yfir í sífellt meiri sérfræðiþjónustu utan heilbrigðisstofnana. Það hefur verið mikið bráttumál að fá aukið fé til sjúkrahúsa hvar sem er á landinu, ekki síður úti á landsbyggðinni en hér á höfuðborgarsvæðinu. Reynt hefur verið að fjölga ferliverkum þar til að efla sérfræðiþjónustu úti um land og hefur gengið mjög erfiðlega að fá aukið fjármagn til þeirrar starfsemi. Vísað hefur verið til fjárhagsramma hverrar stofnunar fyrir sig. Þetta hefur staðið mörgum stofnunum fyrir þrifum. Þær hafa ekki getað bryddað upp á nýrri þjónustu, ekki getað fengið til sín t.d. lækna eins og kvensjúkdómalækna, barnalækna, sálfræðinga og sérfræðinga, nema í mjög takmörkuðum mæli þar sem mjög hefur verið þrengt að þessum stofnunum. Sérfræðingar á þessum sviðum hafa aftur á móti getað komið eða veitt þjónustu á eigin stofu eða eigin forsendum án þess að hafa nokkrar áhyggjur af fjárhagsramma sjúkrahúsanna. Svona hefur þetta þróast. Ég fagna því að það skuli reynt að koma einhverjum böndum á þessa þróun, þ.e. að við höfum áhrif á að heilbrigðisþjónusta verði veitt í grunnþjónustunni, ef við reynum að beina frumþörfum inn til heimilislækna á heilsugæslustöðvum, hjúkrunarfræðinga og sjúkraliða, að sérfræðingar séu nýttir þegar á þarf að halda og sjúkrahúsþjónustan sé efsta stigið sem tekur við erfiðustu tilfellunum. Þetta hefur allt farið í rugling hjá okkur. Margir hafa farið beint til sérfræðinga með sín vandamál, oft vegna þess að það hefur ekki verið hægt að fá tíma á heilsugæslustöðvunum. Það á sérstaklega við um höfuðborgarsvæðið. Hér er bara mjög erfitt að komast að og þar af leiðandi hefur fólk frekar farið beint til sérfræðinga þar sem auðveldara hefur verið að að komast að. Þar af leiðandi höfum við ekki stýrt þessu eins og við hefðum viljað. Ég held að forsenda þess að hægt sé að koma á þessum samningum og að hlutirnir gangi vel í framtíðinni --- því auðvitað verður þetta ekki gert nema í góðu samstarfi við heilbrigðisstarfsmenn og þá sérstaklega lækna --- sé að farið verði í þá vinnu að skilgreina þá þjónustu sem við teljum að eigi að vera á sjúkrahúsunum, hún sé skilgreind þar og hvað við teljum að geti verið unnið utan sjúkrahúsanna. Ef þessi vinna liggur fyrir þegar farið verður í samningaviðræður, þá held ég að samningar um ferliverkin verði auðveldari í framhaldi af því. Í aðeins einni grein frv. er komið inn á greiðslur til dvalarheimila, hjúkrunarrýma á öldrunarstofnunum og hjúkrunarheimila, sem ekki eru á föstum fjárlögum. Það á að greiða þessum stofnunum samkvæmt hjúkrunarþyngd eða RAI-mati. Ég held að það hljóti að vera af hinu góða að þar sé samræmdur grunnur og að greiðslur til viðkomandi stofnunar séu þá metnar eftir hjúkrunarþyngd. Í RAI-mati er meira en bara hjúkrunarþyngdin. Við í heilbr. og trn. munum fara vel yfir hvað þetta þýðir. Eins þurfum við að skoða 8. gr. vel, þar sem segir: ,,Heilbrigðisstarfsmönnum er skylt að veita Tryggingastofnun ríkisins allar nauðsynlegar upplýsingar, þ.m.t. upplýsingar úr sjúkraskrám, vegna ákvörðunar um greiðslu bóta...`` Við þurfum auðvitað að vita nákvæmlega hvar við stöndum gagnvart persónuverndinni þegar við förum yfir þessa grein. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Í heildina líst mér vel á þetta frv. Við þurfum alla vega að taka til hendinni ef við ætlum að ná markmiðum heilbrigðisáætlunarinnar. Það er þjóðhagslega hagkvæmt að veita þjónustu á réttu þjónustustigi. Því ber okkur líka að efla forvarnirnar, auka þjónustu í heimahúsum og nýta þá starfskrafta sem við höfum, t.d. sjúkraliða og ófaglært starfsfólk, til að sinna grunnþjónustunni og í heimahjúkruninni. Við verðum öll að leggjast á eitt við að finna hverju verkefni rétt þjónustustig.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þm. hv. Samfylkingarinnar fagna því að frv. er komið fram og tel að flest atriði þess séu til bóta. Eins og hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir fór hér yfir áðan þá skiptir þetta miklu máli, þ.e. forgangsröðun þeirrar þjónustu sem á að veita. Það auðveldar það að ná markmiðum heilbrigðisáætlunar sem samþykkt var hér á Alþingi af fulltrúum allra flokka. Ég tek einnig ég undir það sem hv. þm. Ásta Ragnheiður kom aðeins inn á varðandi auknar heimildir Tryggingastofnunar til eftirlits. Ég vildi þó kannski spyrja hæstv. ráðherra fyrst, áður en ég fer út í það sem mér finnst skipta hvað mestu máli í þessu frv. Í 6. gr. frv. segir: ,,Ráðherra skal ákveða daggjöld dvalarheimila fyrir aldraða, hjúkrunarrýma á öldrunarstofnunum og hjúkrunarheimila sem ekki eru á föstum fjárlögum með reglugerð að höfðu samráði við viðkomandi stofnanir.`` Síðan segir: ,,Daggjöld hjúkrunarheimila og daggjöld vegna hjúkrunarrýma skulu ákveðin með hliðsjón af mati á hjúkrunarþyngd.`` Þau daggjöld sem áætluð eru á dvalarheimilum, hvaða regur gilda um þau? Hvernig eru þau metin? Hvaða kröfur eru gerðar til dvalarheimila fyrir aldraða? Hvernig er eftirliti háttað af hálfu ráðuneytis eða annarra aðila með því að sú þjónusta sem gert er ráð fyrir að sé til staðar, miðað við það fjármagn sem viðkomandi stofnun fær, sé veitt? Er um reglubundið eftirlit að ræða? Þetta á þá auðvitað einnig við um hjúkrunarheimilin, það þarf auðvitað reglubundið eftirlit. Mér hefur virst af heimsóknum mínum á dvalarheimili aldraðra vítt og breitt um landið, að það vanti töluvert upp á að eftirlitið með þessum stofnunum sé fullnægjandi. Þjónustan sem veitt er á viðkomandi stofnunum er afar mismunandi. Ég held að mikil þörf sé á að samræma þessa þjónustu, endurskoða þær reglur sem gilda um hana, þ.e. á dvalarheimilum fyrir aldraða, og sjá til þess að þjónustan sem á að veita sé til staðar, sérstaklega hvað varðar þá sem eiga við einhverja sjúkdóma að stríða en þurfa ekki að vera á hjúkrunarheimilum. Þar ber auðvitað að athuga þjónustuna og þær kröfur sem gerðar eru til starfsfólks. Er krafa gerð um það að hjúkrunarfræðingur, sjúkraliði eða læknir sé í föstu starfi eða eftirliti --- eða allir þessir heilbrigðisstarfsmenn séu reglubundið til staðar? Er eitthvað um að rekin séu elliheimili eða dvalarheimili fyrir aldraða án þess að faglærður starfsmaður úr heilbrigðisstétt, annaðhvort sjúkraliði eða hjúkrunarfræðingur, starfi á staðnum? Eru einhver dæmi þess? Ef svo er þá vildi ég spyrja hæstv. ráðherra: Segir ekki í þeim reglum sem gilda um starfsemi slíkra stofnana að þar skuli vera faglærður heilbrigðisstarfsmaður í fullu starfi? Virðulegur forseti. Það sem ég vildi gera hér fyrst og fremst að umtalsefni er e.t.v. ástæða þess að þetta frv. er lagt fram, þ.e. hvernig farið hefur með greiðslu fyrir ferliverk inni á sjúkrahúsum og hjá sjálfstætt starfandi sérfræðingum. Þegar reglugerðin var sett á 1992 þá var, að mig minnir, miðað við að þarna væri um verk að ræða þar sem ekki þurfti að leggja sjúklinginn inn nema í undantekningartilvikum, þá helst ekki nema í um 24 tíma. Þegar ferliverkaeiningar svokallaðar voru ákveðnar á heilbrigðisstofnanir þá var viðmiðunin sett á árin 1996 og 1997. Síðan þá hefur hlutverk mjög margra sjúkrastofnana og sérstaklega sjúkrahúsa út um landsbyggðina breyst. Mikill metnaður hefur verið lagður í það af hálfu þeirra sem hafa rekið þessi sjúkrahús að bjóða upp á fjölþætta og öðruvísi starfsemi en veitt var á viðmiðunarárunum 1996 og 1997. Engu að síður hefur afstaða ráðuneytisins ekki breyst nema að litlu leyti til þess hversu margar einingar eiga að fara á viðkomandi sjúkrahús eða sjúkrastofnun. Ríkisendurskoðun tók að sér að gera úttekt á ferliverkum sjúkrahúsa og henni var skilað í júní sl. Staðan á níu sjúkrahúsum á landinu var athuguð. Sex þessara níu sjúkrahúsa höfðu farið verulega fram úr þeim áætlunum sem gerðar voru varðandi það magn ferliverka sem hvert sjúkrahús fékk úthlutað. Niðurstöðutölur Ríkisendurskoðunar segja, ef miðað er við tölur frá þeim níu sjúkrahúsum sem úttektin náði til, að umfang ferliverka í heild hafi aukist um tæplega 4% milli áranna 1999 og 2000 en dæmi eru um einstök sjúkrahús þar sem vöxturinn var mun meiri, jafnvel tugir prósentna. Samtals var farið meira en 333 þús. einingar fram yfir úthlutað einingamagn á sex þessara sjúkrahúsa á viðkomandi tímabili. Ýmsir munu halda því fram að þetta væri stjórnendum sjúkrahúsanna að kenna, að þarna væri verið að fara langt út fyrir þann ramma sem áætlaður er í fjárlögum hverju sinni, að reglurnar segðu að menn skulu halda sig innan þess ramma sem ákveðinn er. Og innan þess ramma er ferliverkaeiningum úthlutað. Þegar stjórnendur þessara sjúkrahúsa hafa síðan farið í viðræður um breytingar við heilbr.- og trmrn. hefur það auðvitað átt mjög erfitt um vik með að auka fjárveitingar, einfaldlega vegna þess að Alþingi hefur líka sett ráðuneytinu ákveðinn ramma til að fara eftir. Þá hafa þeir sem starfa á sjúkrahúsunum ákveðin ráð til að mæta þessu. Og ég ætla, virðulegi forseti, að lesa upp úr skýrslunni án þess að tilgreina um hvaða stofnun er að ræða, hvernig því er mætt þegar úthlutaðar einingar eru uppurnar um mitt ár. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar er um að ræða eitt dæmi af mörgum, með leyfi forseta: Í ársbyrjun árið 2000 tilkynnti nýráðinn framkvæmdastjóri sérfræðingum við þessa ákveðnu stofnun að meðan einingakvóti stofnunarinnar væri óbreyttur yrði við það miðað að ekki yrðu unnin ferliverk umfram kvóta, þ.e. 56.034 einingar. Sérfræðingar voru ósáttir við þetta og brást hluti þeirra við með því að koma á fót einkarekinni læknastofu utan stofnunarinnar. Náðust samningar milli sérfræðinganna og Tryggingastofnunar um einingar vegna þeirrar starfsemi. Framkvæmdastjóri vann að því í samráði við ráðuneytið að stofnunin fengi auknar heimildir til ferliverka og voru sérfræðingar upplýstir um framgang mála. Í maí var ljóst að einingakvóti yrði senn á þrotum. Um miðjan júní voru einingar stofnunarinnar uppurnar. Til að bregðast við ákvað ráðuneytið að fela Tryggingastofnun ríkisins að gera samning við hvern og einn sérfræðing um tiltekinn fjölda eininga út árið. Samningarnir fólu samtals í sér 55.000 einingar. Samkvæmt þeim gerði Tryggingastofnun ríkisins beint upp við sérfræðingana en stofnunin innheimti sjúklingahluta og aðstöðugjöld. Ekki var unnið að fullu upp í þann viðbótarkvóta sem fékkst með þessu móti á árinu 2000 en í heild námu unnin ferliverk á þessari stofnun 105.069 einingum á því ári --- á því ári sem áður hafði fengið úthlutað, virðulegi forseti, 56.034 einingum. Til viðbótar við þau ferliverk sem hér hefur verið fjallað um vinnur háls-, nef- og eyrnalæknir ferliverk innan stofnunarinnar sem farandsérfræðingur með samning við Tryggingastofnun ríkisins. Svæfingalæknir stofnunarinnar vinnur með honum samkvæmt sérstökum samningi við Tryggingastofnun ríkisins. Það er sem sagt í viðbót við þessar 105.000 einingar sem urðu niðurstaðan eftir árið --- þegar úthlutaðar einingar voru 56.000. Og af hverju skyldi þetta nú vera? Það er vegna þess að þarna er um tvöfalt samningakerfi að ræða. Og ég tel að það frv. sem ráðherra leggur hér fram sé eitthvert besta svarið við þeirri gagnrýni sem fram kemur í skýrslu Ríkisendurskoðunar varðandi það hvernig farið er með ferliverkið. Ég tel að ef ein samninganefnd heldur um stýrið séu meiri möguleikar á að meta raunverulega þörf stofnunar, það sé hægt að sleppa þeim viðmiðunarárum sem áður voru og meta betur hvort t.d. skuli farið út í meiri sérhæfingu á sjúkrahúsum úti um landsbyggðina þar sem ákveðin þjónusta er keypt af þeim og ferliverkaeiningum úthlutað á móti. Og með því sé í raun og veru líka hægt að nálgast mun betur það markmið sem sett er fram í heilbrigðisáætlun um forgangsröðun verkefna innan heilbrigðisþjónustunnar. Ef slík samninganefnd á að skila sem bestum árangri verður auðvitað að fara í það verkefni sem hér hefur verið nefnt, þ.e. að skoða vel hvaða verkefni á að vinna inni á sjúkrastofnunum og hvaða verk er hægt að vinna utan þeirra og, eins og hv. síðasti ræðumaður nefndi, að skilgreina þetta með mjög skýrum hætti. Ef sú skilgreining liggur fyrir mun það auðvelda mjög hvernig m.a. er staðið að úthlutun ferliverkaeininga sem deila hefur staðið um alveg síðan fyrir 1998 en þá yfirtóku sjúkrahúsin sjálf samningana. Það setti þeim afar þröngar skorður. Ég tel, virðulegi forseti, að nánast öll sú gagnrýni sem fram hefur komið á stjórnendur sjúkrahúsa varðandi framúrkeyrslu vegna ferliverkaeininga, sé óréttmæt. Ég tel að úthlutuðum ferliverkaeiningum hafi vísvitandi verið haldið niðri vegna þeirra möguleika að semja aukalega við TR. Ég tel að frá því að þessir samningar voru gerðir við sjúkrahúsin hafi aldrei verið gerðir raunhæfir samningar, aldrei verið gerðar raunhæfar áætlanir og aldrei verið gert raunhæft mat á þörf hverrar sjúkrastofnunar, aldrei gert ráð fyrir að þau yfirtækju samningana við starfandi sérfræðinga varðandi ferliverkin vegna þess að menn vissu að sérfræðingarnir gátu farið yfir á aðra samninga og jafnvel opnað læknastofur í litlum stofum við hlið sjúkrahúss á hverjum stað. Þess vegna fagna ég mjög því frv. sem ráðherrann hefur lagt hér fram því að ég tel að þessi leið sé sú skynsamlegasta til þess að ná hámarksárangri. Varðandi það frv. sem hér er, verði það að lögum sem ég vona svo sannarlega að verði og það sem allra fyrst, verður um leið að skoða og með skýrum hætti hvert hlutverk sjúkrahúsanna á að vera og hvert hlutverk sjálfstætt starfandi stofnana á að vera þannig að hægt sé að skoða það þegar samningar eru gerðir við sérfræðingana. Ég á sjálf sæti í heilbr.- og trn. og mun leggja mitt af mörkum. Ég tel að sá ótti sem fram hefur komið eða andstaða hjá læknastéttinni og sérfræðingum gagnvart þessu frv. sé algjörlega ástæðulaus vegna þess að það er ekki verið að setja skorður við því að verk verði unnin. Þau verða unnin. En það verður kannski meiri samræming í því hvar þau verða unnin og af hverjum. Það er löngu tímabært að takast á við það verkefni.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breytingu á tveimur lagabálkum, lögum um heilbrigðisþjónustu og lögum um almannatryggingar. Ég hef að sjálfsögðu fyrirvara um einstakar greinar þessa frv. og á eftir að átta mig fyllilega á því hvaða afleiðingar þær kynnu að hafa. Þó vil ég taka undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram við umræðuna, að mér sýnist frv. vera til þess fallið að styrkja stöðu heilbrigðisyfirvalda til að marka stefnu um forgangsröðun í heilbrigðisþjónustunni og ná betur utan um fjármálin. Reyndar er staðfest af hálfu fjmrn. að svo muni að öllum líkindum verða. Ég vil taka undir það sjónarmið hæstv. heilbrrh. að það er mjög mikilvægt að góð fagleg umræða fari fram um hvað eigi að vera inni á sjúkrahúsum og hvað utan þeirra. Ég vil taka undir þau sjónarmið sem fram komu hjá hv. þm. Þuríði Backman, fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í heilbr.- og trn., um það efni. Mig langar þá til að leggja áherslu á að þessi umræða er engan veginn einföld. Við heyrðum t.d. fulltrúa Sjálfstfl. lýsa því yfir við umræðuna, aftur og ítrekað, að á sjúkrahúsum ætti ekki að vera neitt sem ekki væri --- ég man nú ekki hvernig það var orðað --- óþarfar aðgerðir ættu ekki að fyrirfinnast inni á sjúkrahúsunum. Og ég skildi þingmennina svo að þeir vildu að það sem hægt væri að vinna utan veggja sjúkrahúsanna ætti að vera á einkareknum stofum. Síðan var því bætt við að að sjálfsögðu ætti samfélagið að greiða fyrir þessa þjónustu. Einn hv. þm. bætti um betur og sagði að miklar líkur væru á því að verkin yrðu betur unnin og fyrir minni peninga. Reynslan erlendis frá talar nú ekki þessu máli vegna þess að það heilbrigðiskerfi í heiminum sem er einkarekið, bandaríska heilbrigðiskerfið, er jafnframt kostnaðarsamasta heilbrigðiskerfi í heiminum. Það er dýrt vegna þess að heilbrigðiskerfið þarf að bera uppi fjárfesta sem fjárfest hafa peninga í því kerfi og vilja taka út úr því arð, auk þess sem það þarf að bera uppi mikið bákn lögfræðinga sem malar gull á kostnað sjúklinga og sjúkrahúsa í Bandaríkjunum. Vandinn við þessa umræðu, þrátt fyrir góðan ásetning hæstv. heilbrrh. að vilja halda umræðunni á faglegum nótum, um hvað eigi að vera inni á sjúkrahúsum og hvað utan veggja þeirra --- ég tek undir það sjónarmið --- er sá að við eigum náttúrlega í höggi við einstaklinga og hópa sem eru fyrst og fremst bisnessmenn þótt þeir klæðist hvítum læknasloppum. Þeir vilja koma þessari þjónustu inn í einkarekstur sinn úti í bæ. Og þetta eru staðreyndir sem við verðum að horfast í augu við. Vandinn er sá að það er svo erfitt að hafa hemil á ferlinu. Fyrsta skref er að tiltekin aðgerð er framkvæmd utan veggja sjúkrahúsanna. Síðan er gerð krafa um að jafnræðis sé gætt í greiðslum, sömu upphæð eigi að greiða inni á sjúkrahúsunum og utan veggja þeirra. Síðan hefur tilheigingin verið sú að verða við þessari kröfu, eins vafasöm og mér finnst hún vera. Síðan er gengið enn lengra. Nú er kvartað yfir því að það sem fyrirfinnst innan veggja sjúkrahúsanna sé niðurgreitt, það njóti stuðnings af bakumhverfi sínu og þess vegna verði að úthýsa verkinu alveg af sjúkrahúsinu. Það er næsta skref. Við verðum að átta okkur á því að þegar sérfræðingar utan veggja sjúkrahúsanna eru að taka ákvarðanir, sem þeir segja fyrst og fremst vera á faglegum nótum með hag sjúklingsins fyrir brjósti, þá eru þeir jafnframt að taka fjárhagslega ákvörðun um hvert fjármagni verður beint. Ég þekki dæmi af því sjálfur. Þegar ég þurfti einhvern tímann að leita læknis og fara í myndatöku átti að vísa mér í Domus Medica. Ég spurði hvernig í ósköpunum stæði á því að mér væri ekki vísað inn á sjúkrahús þar sem þessi aðstaða er og þjónustan veitt og minnti lækninn á að hér væri hann að taka fjárhagslega ákvörðun, hann væri að beina fjármagni sem kæmi frá samfélaginu inn í tiltekinn einkarekstur. Síðan er niðurstaðan sú að þessi stofnun fær smám saman yfir að ráða vandaðri tækjabúnaði en er fyrir hendi inni á sjúkrahúsunum. Við munum hvernig það gerðist þegar sú stofnun, eða það fyrirtæki, festi kaup á rándýru tæki sem ríkinu var síðan stillt upp við vegg og átti ekki annarra kosta völ en að fjármagna. Þess eru dæmi að menn hafi verið keyrðir í sjúkrabílum af Borgarspítalanum upp í Domus Medica til að fara þar í myndatöku í miklu betri tækjabúnaði en fyrirfannst á Borgarspítalanum, a.m.k. á þeim tíma sem ég hef mitt dæmi um, þannig að allt er þetta mjög flókið mál. Ég minni á að í þessari umræðu, þótt ég vilji gjarnan að hún sé á faglegum nótum og þannig á hún að vera, erum við líka að ræða um peningahagsmuni. Ég fagna þeim yfirlýsingum sem fram hafa komið frá hæstv. heilbrrh. um að hann vilji sporna við einkavæðingu innan heilbrigðisþjónustunnar. Hann á minn stuðning í því efni.

Hæstv. forseti. Eitt atriði fékk mig til þess að biðja um orðið. Það er að ég á í fórum mínum úrskurð úrskurðarnefndar almannatrygginga vegna örorkuþega sem er að missa tennur vegna tannholdssjúkdóms. Það er verið að gera breytingar á þeim tveimur lagabálkum sem þarna skipta máli og mig langar til þess að fræðast um það hjá hæstv. ráðherra hvort verið sé að taka á því sem kemur við sögu í þessum úrskurði og ég ætla að koma hér til skila. Þessi maður hefur átt við miðtaugasjúkdóma að stríða en hefur verið að missa tennur af öðrum ástæðum. Hann telur sig ekki, og það styðja bréf frá læknum, hafa sama gagn af því að fá lausar tennur eins og annað fólk vegna skjálfta sem hann hefur af sínum sjúkdómi. Hann hefur því sótt um að fá aðstoð til þess að fá fastar tennur og í þessu plaggi sem er frá úrskurðarnefnd almannatrygginga er vitnað í lög nr. 117 um almannatryggingar þar sem segir að sjúkratryggingar skuli veita styrk til aðgerða hjá tannlækni, umfram það sem 37. gr. nær til, vegna alvarlegra afleiðinga meðfæddra galla, slysa og sjúkdóma. Síðan er sagt: ,,Það liggur fyrir að viðkomandi er að missa tennur vegna tannholdssjúkdóms. Við leit í gagnagrunni fundust engar endanlegar sannanir fyrir því að sá sjúkdómur sem hann hefur valdi alvarlegum tannholdssjúkdómum. Af þessu verður að draga þá ályktun að tannvandi hans sé ekki afleiðing sjúkdóms hans. Á þessum grundvelli er honum neitað um þessa aðstoð sem gert er ráð fyrir að hægt sé að veita mönnum í þeirri stöðu sem hann er í. Mig langar til þess að fræðast um það hjá hæstv. ráðherra hvort nokkuð í þeim breytingum sem verið er að leggja til á þessum lögum geri það kleift varðandi þennan mann eða menn í þessari stöðu, þ.e. sem ættu að eiga möguleika til þess að fá aðstoð við t.d. að fá fastar tennur auðvitað með þann úrskurð að baki að þeir þurfi virkilega á því að halda, þ.e. að hægt sé að koma til móts við þá vegna þess að það er ekki hægt miðað við úrskurðarorð úrskurðarnefndar almannatrygginga. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa úr lokaorðum þar. ,,Að mati nefndarinnar má ráða af fyrirliggjandi gögnum að tannholdsvandinn sé aðalorsök þess að kærandi hefur misst tennur. Ekki verður af gögnum málsins ráðið hvers vegna kærandi hefur glímt við tannholdsvanda. Margar ástæður geta legið þar að baki, jafnt almenn tannhirða sem aðrir sjúkdómar. Ekkert kemur fram í gögnum máls og engin rök hafa verið færð fram fyrir því að tannholdsvandamál kæranda séu þess eðlis að þau geti talist til annarra sambærilegra tilvika, sbr. 7. og 3. gr. og þannig verið grundvöllur greiðsluskyldu. Kærandi er með miðtaugasjúkdóm en að mati nefnarinnar hefur ekki verið sýnt fram á að hann valdi tannholdssjúkdómum og verður tannvandi kæranda því ekki rakinn til hans. Ekki er dregið í efa að erfiðara en ella er fyrir kæranda að nota venjulegar gervitennur vegna skjálfta. Ákvæði almannatrygginga veita hins vegar ekki heimild til þátttöku sjúkratrygginga í kostnaði við tannlækningar sem eru afleiðing hans.``, þ.e. sjúkdómsins. Það er sem sagt ekki heimild til þess að koma til móts við þennan mann af því að hann er ekki að missa tennurnar vegna rétts sjúkdóms. Mér finnst þetta afskaplega dapurleg niðurstaða fyrir þá sem lenda í þessu. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort nokkuð sé í þeim breytingum sem er verið að gera á þessum tvennum lögum sem gerir það fært að koma til móts við menn í þeirri stöðu sem hann er í. Ég staðnæmdist helst við lokaákvæðið í 4. gr. frv. þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Með reglugerð er einnig heimilt að ákveða þátttöku Tryggingastofnunar ríkisins í greiðslu kostnaðar við tannlækningar og ákveða frekari kostnaðarþátttöku í heilbrigðisþjónustu en mælt er fyrir um í þessari grein.`` Mundi þetta ákvæði t.d. ná til þeirra tilvika sem ég er að tala um. Getur ráðherrann upplýst mig um málið og hvort honum er kunnugt um að svona hagi til og hvort farið hafi verið yfir þetta þegar verið var að semja frv. sem liggur hér fyrir?

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa ágætu umræðu sem hér hefur farið fram og þann stuðning sem frv. hefur fengið. Ég met hann mikils. Umræðan hefur bæði snúist að hugmyndafræðinni varðandi heilbrigðiskerfið og hlutverki sjúkrahúsa og nýtingu sjúkrahúsa sem hv. 4. þm. Reykn. kom að. Það er eitt af þeim aðkallandi verkefnum sem við erum ætíð að fást við að nýta þann mikla tækjakost, aðstöðu, þekkingu og skipulag á sjúkrahúsunum í þágu sjúklinga. Æskilegt er að það nýtist sem best og ég tel að frv. sé jákvætt skref í þá átt. Ég endurtek að frv. kemur ekki að neinu leyti í veg fyrir rekstur utan sjúkrahúsa. Það er hlutlaust hvað það snertir. Eigi að síður tel ég nauðsynlegt, eins og ég talaði um í upphafi, að fram fari mat á því og umræða um það hvaða heilbrigðisþjónustu heppilegt sé að veita utan sjúkrahúsa. Ég endurtek það sem ég hef áður sagt um það. Ég tel að einkarekstur á þessu sviði og rekstur sjúkrahúsa geti farið saman og að okkar verkefni sé að finna heppilegasta skipulagið í þessum efnum. Hv. 3. þm. Suðurl. kom inn á eftirlit og kröfur með dvalarheimilum aldraðra, hvernig það er veitt og hvort reglubundið eftirlit sé með þessum stofnunum, hvort hjúkrunarfræðingar eða læknar starfi á öldrunarstofnunum. Það er hlutverk landlæknis að hafa eftirlit með heilbrigðisstofnunum. Það eftirlit hefur beinst í ríkum mæli að sjúkrahúsum og læknisverkum sem þar hafa farið fram og því er ekki að neita að það hefur ekki verið reglubundið eftirlit með öldrunarheimilum. Vafalaust mætti koma á betra skipulagi í þeim efnum og er ég tilbúinn til þess að afla mér frekari upplýsinga í framhaldi af þessum ábendingum og ræða það innan ráðuneytisins hvort við getum bætt hér úr. Ég hef ekki í huganum a.m.k. dæmi um öldrunarheimili án hjúkrunarfræðings eða aðgangs að lækni. Þar er þá eitthvert neyðarástand varðandi mönnun. Ég ætla ekkert að útiloka það. En ég held að svo sé nú samt og tel mig hafa vissu fyrir því að það sé meginreglan og að það sé ekki nema þá í einhverjum undantekningartilfellum sem slíkt fagfólk vantar og er það mjög tilfinnanlegt ef svo er og auðvitað ber að stefna að því að það sé alls staðar fyrir hendi. Að öðru leyti þakka ég hv. þingmanni fyrir öflugan stuðning við frv. og tel að það gefi tækifæri til þeirrar samræmingar sem hún kom inn á og vitnaði til ferliverkaskýrslunnar í því efni. Ég tek undir með hv. 13. þm. Reykv. að það er flókið að fara yfir það hvert eigi að vera hlutverk sjúkrahúsa og hvað eigi að vinna utan sjúkrahúsa. Ég endurtek það, enda vorum við sammála um það efnislega að um það þarf að fara fram fagleg umræða með öryggissjónarmiðin í fyrirrúmi og það hvað komi sjúklingunum best. Ég efast ekkert um að læknar sem starfa utan sjúkrahúsa séu mjög færir menn og hafi þau sjónarmið í heiðri. En faglega umræðan verður þarna að vera númer eitt og líka þær öryggiskröfur sem gerðar eru um þessa starfsemi. Ég hef enga ástæðu til þess að ætla að læknastéttin sé ekki tilbúin til þess að ræða þær kröfur og fara eftir þeim í sínu starfi. Ég ber mikið traust til hennar hvað þetta varðar. Varðandi spurningu hv. 3. þm. Vesturl. um þátttöku í tannlæknakostnaði og úrskurðarnefndina þá verð ég að upplýsa að ekkert í þessu frv. tekur á því vandamáli sem hann nefndi. Hins vegar er sá embættismaður ráðuneytisins sem var ráðinn í ráðuneytið í sumar og sér um þessi mál að vinna mikið starf við reglugerð um þátttöku í tannlæknakostnaði og þær reglur sem um það gilda. Ég vonast til að niðurstaða þeirrar vinnu liggi fyrir innan tíðar. Þess ber að geta að miklir erfiðleikar hafa verið á því að ná samningum við tannlækna. Samningaumleitanir hafa verið í gangi mjög lengi. Ég hef áhuga á að gera gangskör að því hvort ekki sé mögulegt að ná samkomulagi milli tannlækna og Tryggingastofnunar um greiðslu Tryggingastofnunar til þeirra. Ég vona svo sannarlega að það takist. En það hefur ekki tekist enn. Það hefur truflað þessa vinnu. Þó að í sjálfu sér sé hægt að breyta reglugerðum án þess að samningar taki gildi þá höfum við viljað kappkosta að hafa heildaryfirsýn yfir þessi mál og ég vonast til og vil gera mitt til þess að samningar takist á þessum vettvangi. Ég held að ég hafi farið yfir þær spurningar sem beint var til mín. Ég vil endurtaka þakkir fyrir mjög góða og málefnalega umræðu um þetta mál sem er flókið og vandasamt. Það tekur til ýmissa hagsmuna. Auðvitað verðum við að hafa hagsmuni notenda heilbrigðisþjónustunnar í fyrirrúmi. En við verðum líka að muna að hið góða starfsfólk í heilbrigðisþjónustunni, læknar, fagfólk og allir sem við hana vinna, ber hana uppi. Ég vil kappkosta að hafa sem best samstarf við alla þessa aðila. Kjör og starfsumhverfi er auðvitað stór þáttur í þessum samskiptum.

Herra forseti. Það er ástæða til að vara alvarlega við þeim niðurskurði sem orðinn er í löggæslumálum, ekki síst hér í höfuðborginni, sem farinn er að ógna öryggi og þjónustu við borgarbúa þannig að í algjört óefni stefnir. Ekkert er ofsagt í því að fjöldi lögreglumanna er nú undir öryggismörkum. Hefðbundin sólarhringsvakt lögreglunnar á svæði sem nær frá Seltjarnarnesi upp í Hvalfjarðarbotn taldi áður 23--27 menn á vakt en nú eru aðeins 16 lögreglumenn á vakt. Enn fremur eru dæmi um að vaktir séu svo undirmannaðar að þær fari allt niður í 11 lögreglumenn sem ætlað er að halda uppi löggæslu á svæði þar sem búa 123 þúsund íbúar. Það er hálfnöturlegt að á sama tíma og margar þjóðir eru að ræða um að styrkja löggæslu og öryggismál er um að ræða gífurlegan samdrátt í löggæslu hér með alvarlegum afleiðingum. Alvarlegt ofbeldi og fíkniefnaneysla hefur farið vaxandi, líkamsmeiðingar hafa tvöfaldast á 10 árum og vaxandi óöryggis gætir meðal borgarbúa sem telja sig ekki óhulta að kvöld- eða næturlagi í borginni, að ekki sé talað um hvað niðurskurðurinn ógnar umferðaröryggi og eykur slysahættu. Grafalvarlegt er líka að 75% aukning hefur orðið á milli ára á ofbeldismálum sem kærð hafa verið en ekki er hafin rannsókn á. Þau mál hlaðast upp og eru nú orðin 350, og mörg þeirra meira en ársgömul. Fjöldi lögreglumanna er hér langt undir því sem lögreglustjórinn sjálfur metur að sé lágmarksþjónustustig við borgarbúa og yfirvinna þeirra lögreglumanna sem eftir standa er skorin niður um 25%. Ég spyr ráðherra hvort hún hyggist beita sér fyrir auknu framlagi til löggæslunnar áður en fjárlög verða afgreidd nú frá þinginu. Það jaðrar vissulega við að hæstv. ráðherra vanræki embættisskyldur sínar þegar hún lætur þetta ástand viðgangast og þegar hæstv. ráðherra er átalin fyrir þetta er bara hundur í ráðherranum sem vísar eigin vanrækslu og ábyrgðarleysi yfir á borgaryfirvöld. Maður verður hreinlega dolfallinn við að hlusta á að ráðherrann virðist ekki þekkja sína eigin ábyrgð sem yfirmaður lögreglunnar í landinu. Hæstv. ráðherra reynir þess í stað aftur og aftur að væna borgina um að bera ábyrgð á niðurskurði sem ráðherrann hefur sjálf staðið fyrir. Ég spyr því hæstv. ráðherra hvort það sé í samræmi við ábyrgð ráðherrans sem yfirmanns lögreglunnar að vísa ábyrgð á ófremdarástandi í löggæslumálum yfir á borgaryfirvöld. Það skiptir ekki máli að 170 vínveitingastaðir fengu leyfi frá ríkisvaldinu til reksturs og 20--30 hjá borgaryfirvöldum eftir árið 1998. Það sem skiptir máli er að dómsmrh. og ríkisvaldið en ekki borgaryfirvöld bera ábyrgð á því að eftirliti með vínveitingastöðum er ábótavant. Eða ætlast hæstv. dómsmrh. til þess að borgin láti loka vínveitingastöðum af því að ríkisvaldið sinnir ekki þeim skyldum sínum að halda uppi nauðsynlegri löggæslu í borginni? Hvaða úrræði hafa borgaryfirvöld önnur en skipulagsúrræði sem þau hafa beitt til að takmarka vínveitingastaði? Vill hæstv. dómsmrh. að borgaryfirvöld gangi með óeðlilegum hætti á umráða- og eignarrétt eigenda fasteigna í höfuðborginni, jafnvel þannig að jafnræðisreglan sé ekki virt? Fróðlegt væri að heyra viðbrögð ráðherrans við frétt í DV í gær um að takmörkun á útgáfu nýrra veitingaleyfa hjá borginni hafi hækkað verð á veitingahúsum í miðbænum. Það gengur þvert á málflutning ráðherrans. Hæstv. ráðherra á að hætta að hengja bakara fyrir smið og taka þess í stað upp samvinnu við borgaryfirvöld um lausn löggæslumála í borginni. Því hefur ráðherrann hafnað og það er ekki í þágu borgarbúa, svo mikið er víst. Það er líka jafnljóst að það er ekki lögreglunni að kenna að hún er lítt sýnileg enda eru lögreglumenn að sligast undan álagi og ræða nú um að grípa til aðgerða vegna þess að samningur sem taka átti gildi 1. október sl. með launahækkun til þeirra hefur ekki gengið eftir. Ég spyr: Ætlar hæstv. ráðherra að beita sér fyrir lausn á þeim málum? Ég spyr líka: Er ráðherrann reiðubúin, í samvinnu við borgaryfirvöld, að gangast fyrir mati á lágmarksþjónustu fyrir löggæsluna í Reykjavík, mati sem lýtur að löggæslu í miðborginni, hverfislöggæslu, eftirliti með vínveitingahúsum og umferðareftirliti? Hvernig ætlar hæstv. ráðherra að framfylgja ályktun landsfundar Sjálfstfl.? Þar fékk ráðherrann rækilega ofanígjöf því fundurinn ályktaði að styrkja bæri löggæslustofnanir og varaði við að of nærri réttaröryggi borgara landsins væri gengið með sparnaði á vettvangi löggæslu. Loks átel ég ráðherrann fyrir að neita að afhenda mér fjárlagatillögur lögreglustjórans fyrir næsta ár sem knýr mig til að kæra aftur til úrskurðarnefndar um upplýsingamál. Skýringin er sjálfsagt sú að ráðherrann skammast sín fyrir að 35 lögreglumenn og 100 millj. vantar til að halda uppi lágmarksþjónustu á sama tíma og 9 millj. koma á fjárlögum næsta árs til að bæta við tveim lögreglumönnum. Ég hef lagt spurningar fyrir ráðherrann sem ég vænti að hún svari við þessa umræðu.

Herra forseti. Tilefni þessarar utandagskrárumræðu eru málefni lögreglunnar í Reykjavík sem iðulega hafa komið til umræðu á undanförnum missirum. Mér þykir miður að enn einu sinni er opnuð umræða um löggæslumálin í borginni undir neikvæðum formerkjum. Í starfi mínu sem dómsmrh. hef ég varið stærstum hluta í málefni sem tengjast löggæslunni. Eitt mikilvægasta einkenni þess að löggæslumál séu í góðu horfi er að ákveðin öryggistilfinning sé merkjanleg hjá almenningi. Ég hef þá trú að hinn almenni borgari í Reykjavík og í nágrannasveitarfélögunum telji öryggi sínu ágætlega borgið og að lögreglan standi sig mjög vel í sínu starfi. Raunar er þetta staðfest í nýlegri skoðanakönnun sem embætti lögreglustjórans í Reykjavík stóð fyrir. Það er hins vegar dapurlegt að sú umræða sem hér er vakin með órökstuddum fullyrðingum um bágborið ástand löggæslunnar er fyrst og fremst til þess fallin að grafa undan þeirri öryggistilfinningu sem borgararnir hafa. Ég vísa því algerlega á bug að ófremdarástand ríki í löggæslumálum borgarinnar. Vandi miðborgarinnar sem margir ræða um á allt aðrar rætur. Borgaryfirvöld sem hafa fullt ákvörðunarvald um stefnumótun í veitingahúsastarfsemi miðborgarinnar, t.d. um opnunartíma og veitingar áfengisleyfa, virðast hafa misst stjórn á þróun mála og neita að horfast í augu við vandann en krefjast síðan úrbóta frá ríkinu. Nefna má að vínveitingaleyfum hefur fjölgað um ríflega 60% í miðborginni frá því að R-listinn komst til valda sem, ásamt tilraunum með opnunartímann, hefur skapað vanda sem bregðast verður við. Ég hef margoft bent á að borgaryfirvöld geti beitt með markvissari hætti þeim úrræðum sem þegar eru til staðar í lögum til að stemma stigu við vandamálum í veitingarekstri miðborgarinnar auk þess sem endurskoðun á lögreglusamþykkt Reykjavíkurborgar stendur fyrir dyrum í ljósi nýrrar reglugerðar. Loks skal bent á að þegar er starfandi samstarfsnefnd lögreglu og borgaryfirvalda þar sem unnt er að ræða vandamál sem tengjast ástandinu í miðbæ Reykjavíkur. Nefndin hefur lagt fram tillögur sem unnið verður að á næstunni og koma til skoðunar í dómsmrn. Ekkert skortir því á samstarf hvað þetta snertir. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir reisir allan sinn málflutning um svokallað lágmarksþjónustustig á vinnuskjölum sem ráðuneytinu bárust frá lögreglunni í Reykjavík í þarsíðustu fjárlagavinnu. Raunar talaði þingmaðurinn áður um öryggismörk en hefur sem betur fer greinilega látið af þeirri orðanotkun þegar sýnt þótti að hún væri byggð á misskilningi. Það er afar merkilegt að þingmanninum kom á óvart að ríkisstofnanir gera ýtrustu kröfur í fjárlagavinnu. Þingmaðurinn var ráðherra í sjö ár og ætti að þekkja betur til. Er nema von að menn velti því fyrir sér hvort þetta sé leikaraskapur eða hefur hv. þm. öllu gleymt? Kjarni málsins er sá að lögreglan í Reykjavík er afar öflug. Hún sinnir störfum sínum vel og hefur verið að eflast á síðustu missirum. Það sýnir aukinn málafjöldi á sviðum sem standa og falla með frumkvæðisvinnu lögreglumanna, t.d. varðandi umferðar- og fíkniefnabrot þar sem lögreglan hefur sýnt mikinn og góðan árangur. Það er rétt að lögreglan í Reykjavík á við tímabundinn rekstrarvanda að stríða sem krefst þess að embættið gæti aðhalds út þetta rekstrarár. En eins og fram hefur komið er reiknað með að embættinu verði gert kleift að fjölga aftur lögeglumönnum um áramótin þegar nýr árgangur útskrifast úr Lögregluskólanum. Á undanförnum árum hafa fjárveitingar til lögreglunnar í landinu, og þá sérstaklega til lögreglustjórans í Reykjavík, verið hækkaðar verulega í samræmi við áherslu ríkisstjórnarinnar í baráttu gegn fíkniefnum. Frá árinu 1997 hafa fjárveitingar verið hækkaðar um ríflega 55 millj. kr. til þess að bæta 13 fíkniefnalögreglumönnum til starfa við þennan málaflokk. Nýverið var bætt við embættið 5 fíkniefnalögreglumönnum sem sinna götueftirliti og hefur starf þeirra þegar borið góðan árangur hér í borginni. Þá eru ótaldar sérstakar fjárveitingar, hátt í 50 millj., sem runnið hafa til rannsókna umfangsmikilla mála og tækjakaupa. Á næsta ári munu fjárveitingar til embættisins enn hækka til þess að fjölga lögreglumönnum í hverfalöggæslu. Ég hef lagt sérstaka áherslu á þennan málaflokk enda eiga afbrot sér líka stað í hverfum borgarinnar og þar fer fram hið raunverulega forvarnastarf gagnvart börnum og ungmennum. Haldið verður áfram á sömu braut. Ég hef fullan hug á því að styrkja löggæsluna enn frekar. Herra forseti. Allri aukningu fjárframlaga eru hins vegar settar skorður af því mikilvæga markmiði ríkisstjórnarinnar að halda útgjaldaaukningu ríkisins í skefjum. Það á hins vegar ekki að koma á óvart að virðulegur þingmaður Jóhanna Sigurðardóttir hafi lítinn skilning á því. Þjóðarskútan væri löngu komin á hliðina ef allar útgjaldatillögur hv. þm. og félaga hennar í þingflokki Samfylkingarinnar hefðu náð fram að ganga.

Virðulegur forseti. Hér er hreyft alvarlegu máli og tölurnar í þeim skýrslum sem við höfum aðgang að tala sínu máli. Alvarlegum afbrotum fjölgar. Alvarlegum líkamsmeiðingum fjölgar. Og hvar? Aðallega á höfuðborgarsvæðinu, ekki síst í miðbæ Reykjavíkur. Þó að hæstv. ráðherra hafi tilfinningu fyrir því að öryggi borgarbúa sé ,,nægilega mikið`` og sé ,,talsvert`` og því sé ,,ekki áfátt`` verð ég að segja, herra forseti, og vekja athygli á því að hæstv. ráðherra ferðast um bæinn varin í ráðherrabílnum sínum milli húsa á meðan við sem þurfum stöku sinnum að ganga í gegnum miðbæinn eftir að skyggja tekur erum dauðhrædd við það. Sannleikurinn er sá að fólk er orðið hrætt við að ganga í gegnum miðbæ Reykjavíkur að nóttu til og ég geri ráð fyrir, herra forseti, að lögreglan hafi beyg af því líka. Það er alveg ljóst að eftirlit inni á vínveitingastöðum er ekki nægilega mikið og lögreglan segir fullum fetum að hún veigri sér við að fara inn á vínveitingastaði í miðbæ Reykjavíkur til þess að sinna löggæslu vegna þess að um mannfæð er að ræða. Samstarf milli borgaryfirvalda og ríkisins til að leysa þessi mál er algerlega nauðsynlegt og þó að samstarfsnefnd sé starfandi er samt verið að kalla eftir auknu samstarfi. Hæstv. ráðherra getur ekki hafnað því að þörf sé á auknu samstarfi á meðan við sjáum vandamálin hrannast upp og fara stækkandi. Tímabundinn rekstrarvandi sem hæstv. ráðherra viðurkennir að sé til staðar hjá embætti lögreglu í Reykjavík verður auðvitað ekki eingöngu leystur með fjárframlögum. Það skiptir verulegu máli að fólk taki til hendinni, tali saman og skilgreini löggæsluna í Reykjavík, hlutverk hennar og hvað það er sem upp á vantar til þess að hún verði fullnægjandi.

Herra forseti. Velferðarríkið einkennist m.a. af þremur meginþáttum: menntun, heilbrigðismálum og öryggi borgaranna. Íslendingar geta stoltir sagt frá því að menntun og heilbrigðismál eru í afskaplega góðu horfi hjá íslensku þjóðinni. Því er hins vegar haldið fram, og stór orð hafa fallið um það, að öryggi borgara kunni að vera í hættu. Ég vil vara við því að menn taki of stórt upp í sig í slíkri umræðu. Okkur ber að tala faglega og varlega um jafnalvarlegt mál og öryggi borgaranna er. Hér er ekki um flokkspólitískt mál að ræða heldur kannski miklu fremur þverpólitískt, og það snertir ekki aðeins Reykjavíkurborg eina. Um þetta hefur m.a. verið ályktað í sveitarfélögum eins og Garði, Mosfellsbæ og Hveragerði þar sem kallað er eftir aukinni löggæslu. Og ég ítreka að í þessum sveitarfélögum má segja að hinn þverpólitíski hljómur endurspeglist. Því hljótum við að spyrja: Hvað er það sem veldur? Er það skortur á fjármagni í ljósi aukinna verkefna sem stöðugt færast á hendur lögreglu og brenna á henni, að sumu leyti vegna upplausnarástands í samfélagi, eða getur það verið nýtt skipulag sem er við lýði í löggæslumálum þjóðarinnar þar sem við höfum í rauninni tvöfalt kerfi, annars vegar ríkislögreglustjóra og hins vegar það hefðbundna kerfi sem verið hefur við lýði áratugum saman? Við hljótum auðvitað að spyrja hvort þetta tvöfalda kerfi sé það skilvirka kerfi sem við viljum sjá í löggæslu. Málið snýst með öðrum orðum, forseti, um það hvort heildarframlag fjármagns til löggæslu sé nægjanlegt til þeirra verkefna, hvort skipulag löggæslumála sé sem skilvirkast. Með öryggi borgaranna í huga er auðvitað full ástæða til þess að yfirfara slík mál og ég fagna yfirlýsingu hæstv. ráðherra um það nefndarstarf sem er í gangi en það er samstarf sveitarfélaga, ráðherra og löggæsluyfirvalda.

Virðulegur forseti. Það verður að segjast eins og er að það er allt að því grátbroslegt að fylgjast með þeirri pólitísku orðræðu sem hefur átt sér stað að undanförnu um löggæslumál í Reykjavík, ekki síst með dómsmrh. í broddi fylkingar. Sjálfstæðismenn eru greinilega slegnir algerri blindu og gera ekki greinarmun á hagsmunum borgarbúa og eigin pólitísku hagsmunum sem felast í því að koma höggi á Reykjavíkurlistann. Er það virkilega svo að hæstv. dómsmrh. vilji gera allt sem í hennar valdi stendur til að þurfa ekki að bera ábyrgð á löggæslumálum í Reykjavík? Hvað skyldu lögin segja og hvar er nú öryggi borgaranna sem ályktað er um á hátíðarstundum? Það á að vera í fyrirrúmi, alveg óháð pólitík. Það hefur meira að segja gengið svo langt að hæstv. dómsmrh. telur að Reykjavíkurborg eigi sjálf að kosta til viðbótarlöggæslu vegna fjölgunar vínveitingahúsa í borginni. Reykjavíkurborg eigi sjálf að axla ábyrgð á eigin samþykktum. Er þá hæstv. dómsmrh. að lýsa sig samþykka tillögum sjálfstæðismanna sem fyrst komu fram í nóvember 1994 í borgarstjórn og síðan aftur nú frá meiri hlutanum um að staðbundin löggæsla eigi að fara yfir til sveitarfélagsins? Þetta er kannski leið ráðherra til að lýsa þeirri skoðun sinni. Gott ef satt er. Er sama viðhorf gagnvart Akureyri þar sem fjölgun vínveitingahúsa hefur verið talsverð? Á Akureyrarbær líka að kosta viðbótarlöggæslu og axla sína ábyrgð? Það væri mjög gott að fá svör við því frá hæstv. ráðherra. Ekki veit ég til þess að sjálfstæðismenn í borgarstjórn Reykjavíkur hafi bókað eða greitt atkvæði gegn nýjum vínveitingastöðum í borginni. Aldrei. Það væri þá saga til næsta bæjar ef sjálfstæðismenn ætluðu að leggja stein í götu einkaframtaksins. Það væri algerlega ný pólitík. Ég hef ekki orðið vör við að þeir hafi verið með sérstaka stefnumörkun í málefnum vínveitingahúsa Reykjavíkur nema að það er bannað að vera fullur á Austurvelli. Það er það eina sem ég hef heyrt. Líka mætti athuga hvernig úrskurðarnefndin hefur unnið í þessum málum. Ég man aðeins eftir einu dæmi þar sem hún hefur ekki staðið með vínveitingamönnum gegn Reykjavíkurborg og íbúum hennar um að staðir fái ekki leyfi þannig að það er spurning hvort ekki eigi að fara fram einhver önnur skýr stefnumörkun.

Herra forseti. Hv. málshefjandi hrópar hátt um meintan niðurskurð og fjárskort hjá lögreglunni og að lögreglumenn í Reykjavík séu það fáir að öryggi borgaranna sé stefnt í voða. Það er ábyrgðarhluti að koma því inn hjá almenningi að öryggisþjónusta í borginni sé ekki í lagi. Slík fullyrðing verður að vera studd gildum rökum en þar hefur þingmaðurinn brugðist. Staðreyndin er að samkvæmt OECD leggur Ísland næststærsta hlutdeild af landsframleiðslu til öryggis- og lögreglumála á Norðurlöndum. Samanburðarupplýsingar sýna að um 20% fleiri lögreglumenn eru á hvern íbúa hér á landi en t.d. í Noregi og Danmörku. Samt eru alvarleg afbrot margfalt fleiri þar en hér, ekki síst í höfuðborgum landanna. Staðreyndin er að lögreglan hefur náð verulegum árangri í störfum sínum. Í nýlegri frétt frá Vátryggingafélagi Íslands kom fram að um 17% fækkun hafi orðið á umferðarslysum og 21% fækkun slasaðra á fyrstu átta mánuðum ársins miðað við sama tímabil í fyrra. Og hver er ástæðan að mati VÍS? Jú, öflugt forvarnastarf og efld löggæsla. Ég tel að almenningur hafi þá mynd af lögreglunni að hún sé afkastamikil, úrræðagóð og nær miklum árangri. Samkvæmt nýlegri könnun telur almenningur að lögreglan sinni öryggismálum borgarinnar vel. Hins vegar hlýtur það að vera umhugsunarefni að sama könnun bendir til að borgarar telji sig ekki nægilega örugga í miðbænum. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir ætti fremur að beina sjónum sínum að þeim ósóma sem hefur stjórnlaust vaxið upp og þrifist í miðborginni í skjóli R-listans. Borgarbúar treysta lögreglunni í Reykjavík. Borgarbúar hafa hins vegar skömm á sóðabúllum og þeirri kvenfyrirlitningu sem þær standa fyrir og það eru flokksfélagar hv. málshefjanda sem stýra Reykjavíkurborg nú um stundir sem bera ábyrgð á því. Í sporum hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur hefði ég verulegar áhyggjur af því.

Herra forseti. Mergurinn málsins er sá að lögreglan í Reykjavík er of fámenn og henni er skammtað of lítið fjármagn. Þessi umræða utan dagskrár á rót að rekja til þessarar staðreyndar og til niðurskurðar á yfirvinnu lögreglunnar sem mátti helst ekki ræða hér á Alþingi. Ég kann hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur þakkir fyrir að taka þetta mál og halda því uppi á yfirborðinu. Mér finnst ekki neikvætt að taka málin upp með þessum hætti. Mér finnst það jákvætt og mér finnst það ábyrgð, og ef það er staðreynd að við búum ekki við öryggi í borginni á að ræða það, að sjálfsögðu. Hitt finnst mér alvarlegra ef við ætlum að innræta fólki falska öryggiskennd. Hv. þm. Ásta Möller vísaði í samanburð við norræn ríki. Ég hef einnig samanburðartölur. Sl. sumar birtust í bresku dagblaði umkvartanir lögreglunnar í London um mannfæð en þar eru 290 íbúar um hvern lögreglumann og til samanburðar var bent á að í New York væri 161 íbúi um hvern lögreglumann, í Berlín 124 um hvern lögreglumann og í Chicago 211 um hvern lögreglumann. Einnig voru tínd til óhagstæðari dæmi, Manchester, 376. Hér eru 423 íbúar um hvern lögreglumann og ef við aðeins tökum þá lögreglumenn sem eru sýnilegar á götum úti er talan 745, og það hefur sigið á ógæfuhliðina á síðustu árum. Árið 1984 voru íbúar sem tilheyrðu umdæmi lögreglunnar í Reykjavík 88 þúsund talsins. Nú eru þeir 123 þúsund og þessar hlutfallstölur sem ég vitnaði hér í eru orðnar miklu óhagstæðari en þær voru fyrir hálfum öðrum áratug. Á þessum málum verður að taka.

Herra forseti. Það er bæði rétt og skylt í hvert skipti sem slíkt kemst til tals í þinginu, að auka þurfi fjárframlög til hinna og þessara hluta, að taka það skýrt og skorinort fram að það er einlægur vilji og ásetningur að standa vörð um ríkissjóð. Við höfum áður lýst yfir að ekki stendur til að hækka fjárlögin í meðferð þingsins. Það verður þannig. Við leggjum meira til öryggismála en flestar aðrar þjóðir. Ég er ekki fær um að dæma um hvernig við förum með það en það verður að duga, þannig er það og við vitum það vel. Við höfum verið að efla löggæslu mjög mikið á Íslandi. Það hafa verið miklar kröfur um að berjast gegn aukinni fíkniefnanotkun. Það er rétt, við höfum gert það. Við berjumst gegn framboðinu en menn verða að vita það og muna að það er líka baráttan gegn eftirspurninni. Hún skiptir öllu máli. Sú víglína liggur inn á heimili hvers einasta Íslendings. Það er ekki það að við sækjum peninga til ríkisins. Þar verðum við að standa saman og átta okkur á því að leiðin er ekki sú að krefja ríkið um meiri framlög. Það er ekki leiðin. Þjóðfélagið verður sjálft að taka þátt í þessu grafalvarlega stríði. Öðruvísi töpum við því.

Herra forseti. Sannleikanum verður hver sárreiðastur og það er satt að segja dapurlegt að fylgjast hér með ráðherra í afneitun og ótrúlegt að fylgjast með málflutningi ráðherrans. Látið er í veðri vaka að það sé hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sem hafi búið til það ófremdarástand sem er í löggæslumálum þegar staðreyndir liggja á borðinu. Þær eru þessar helstar: Landsfundur Sjálfstfl. sér ástæðu til þess að bóka sérstaklega að tryggja verði réttaröryggi borgaranna, og varar við frekari sparnaði á þeim vettvangi. Ekki er það Jóhanna Sigurðardóttir. Lögreglumennirnir sjálfir fara fram og vara við því að þeir ráði ekki við þau verkefni sem þeim eru á hendur falin. Borgararnir tala um það opinberlega hér að þeir séu hræddir við að vera á ferli í miðbænum sökum þess að öryggis þeirra sé ekki gætt. Veruleikinn er þessi, herra forseti. Borgaryfirvöld, R-listi og Sjálfstfl., hafa talað í sömu veru. Hér hefur það verið réttilega áréttað, og undir taka bæjarfélögin hér í kring, Kópavogur, Mosfellsbær, Garðurinn, Grindavík. Ég gæti haldið áfram og talið þau upp langflest. Eru þetta hreinar tilviljanir? Er þetta allt hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að kenna? Stendur hún á bak við þetta samsæri gegn hæstv. ráðherra? Nei, auðvitað er það ekki svo. Ástandið er vanmáttugt og hæstv. ráðherra hefur því miður, á þeim tveimur árum sem hún hefur gegnt embætti, ekki ráðið við það verkefni að tryggja örugga löggæslu og það var raunar strax á fyrstu vikum ráðherraferils hennar sem hún tók upp stríð sitt við lögregluna. Nei, hér verður að snúa við blaði, herra forseti. Tunglið er ekki úr osti þó að ráðherrann segi það. Löggæslumálin eru ekki í lagi og verða ekki í lagi bara af því að ráðherrann vonar það og vill trúa því. Það þarf meiri fjármuni og það þarf líka betri stjórnun í þessum efnum. Það er hinn kaldi, harði raunveruleiki þessa máls hvað sem mönnum kann að finnast.

Herra forseti. Þegar fjallað er um löggæslu í höfuðborginni þarf að gera það á ábyrgan hátt, og ásakanir um að löggæsla sé hér undir öryggismörkum eru alvarlegar. Ráðherra dómsmála hefur svarað þeim ásökunum en mér finnt rétt að hnykkja á nokkrum atriðum máli hennar til stuðnings. Fjárveitingar hafa hækkað nokkuð að raungildi á síðustu árum og í fjárlagafrv. fyrir árið 2002 er gert ráð fyrir verulegri hækkun á fjárframlögum til lögreglunnar í Reykjavík. Þegar bornar eru saman tölur milli landa um brotatíðni kemur í ljós að Reykjavík er enn sú friðsæla borg sem við héldum og viljum hafa hana. Öllu máli skiptir að í höfuðborg okkar sé næg löggæsla fyrir hendi. Tölur um fjölda lögreglumanna í London, New York, Berlín og Chicago komu fram áðan. Samanburðurinn milli Íslands og hinna Norðurlandanna er Reykjavík afar hagstæður. Hér mun vera einn lögreglumaður á hverja 430 íbúa, í Danmörku einn á hverja 529 og í Noregi einn á hverja 550 íbúa. Við erum að vísu í friðsælum heimshluta þannig að það er ekki raunhæft að bera okkur saman við New York og Chicago. Aðalatriðið er að næg löggæsla sé fyrir hendi þannig að lögreglan geti, fyrir utan venjuleg verkefni og það að tryggja réttaröryggi borgaranna, upplýst brot og glæpi en einnig sinnt forvörnum og reynt að draga úr glæpatíðni á vitrænan hátt. Þar skiptir uppeldi og aðbúnaður ungs fólks mestu þótt afbrotamenn geti komið frá góðum heimilum eins og dæmin sanna. Reyndar virðist sem ótrúlega stór hluti þeirra ungu manna sem leiðist út í afbrot hafi lent illa úti í skólagöngu sinni og hafi slæma reynslu af skólakerfinu. Þar er vettvangur sem skylt er að gefa betri gaum. Ég lýsi yfir fullu trausti mínu á dómsmrh. og lögreglunni í Reykjavík og ég veit að stjórnvöld munu styðja við starf lögreglunnar framvegis sem hingað til af fyllstu ábyrgð.

Herra forseti. Ég vek athygli á því að yfirlæti og hroki ráðherrans er með þeim hætti að hún svarar ekki einni einustu af fimm spurningum sem lagðar voru fyrir hana og voru tilefni þessarar utandagskrárumræðu.

Það er ekki rétt.

Staðreyndin er nefnilega sú að ráðherrann er með allt niður um sig í þessum málum. Hún horfir á málin úr sínum fílabeinsturni og gerir sér ekki grein fyrir ástandinu í löggæslumálum í borginni, og það er auðvitað grafalvarlegt ef ráðherra dómsmála, yfirmaður lögreglunnar, er ekki starfi sínu vaxin, þegar hún þekkir ekki vandann. Veit ráðherrann ekki um vaxandi ofbeldi sem hér er, sem er alvarlegra ofbeldi en við höfum áður þekkt? Þekkir ráðherrann ekki vaxandi fíkniefnaneyslu og aukna slysahættu vegna aukins umferðarþunga? Á sama tíma er verið að fækka verulega í lögreglunni í Reykjavík, svo mikið að 35 lögreglumenn vantar til að halda uppi lágmarksþjónustu, og ég fullyrði og sagði það hér áðan að löggæslan hér er undir öryggismörkum. Það vantar 35 löggæslumenn til að halda uppi lágmarksþjónustu að mati lögreglustjórans í Reykjavík. Og hvað ætlar ráðherrann að gera? Bæta við tveim lögreglumönnum á næsta ári. Það er allt og sumt. Það er ekkert skrýtið þótt landsfundur Sjálfstfl. hirti ráðherrann og skipi henni að styrkja löggæsluna í Reykjavík og hætta þessum sparnaði sem bitnar á borgarbúum. Þetta eru staðreyndir málsins sem við stöndum frammi fyrir og það er alvarlegt, herra forseti, þegar ráðherrann hefur ekki meiri skilning á vanda löggæslunnar hér í borginni en lýsir sér í málflutningi hennar. Mér heyrist á máli ráðherrans að það sé raunverulega dagskipun úr Valhöll að vera hér í heilögu stríði við borgaryfirvöld í hverju málinu á fætur öðru. Því miður bitnar þetta á saklausum borgarbúum, t.d. hér í löggæslunni. Ekki er amast við því þó að settir séu miklir peningar, t.d. í Kópavog, til þess að greiða fyrir því að opna Smáralindina, bæði í löggæslunni og í vegaframkvæmdum. En hér er ráðherrann með allt niður um sig í þessu máli og því miður bitnar það á borgarbúum. Þetta er alvarleg staða, herra forseti.

Herra forseti. Það hefur verið ótrúlegt að þurfa að hlusta á ræðu hv. málshefjanda. Mér var raunar bent á að hún hefði í útvarpsviðtali núna í hádeginu kosið að lýsa orðum mínum um vanda miðborgarinnar sem þvælu. Ég vísa þessum ummælum auðvitað til föðurhúsanna og furða mig á því að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, sem er þingmaður Reykvíkinga, skuli kjósa að haga málflutningi sínum á þennan hátt, bæði í ræðu og riti,  Þessa dagana stendur yfir vinna á milli Landssambands lögreglumanna og sýslumannsembættanna um nánari útfærslu kjarasamnings sem ráðuneytið hefur ekki beina aðkomu að. Sú vinna hefur því miður gengið hægar en búist var við en vonandi næst fljótlega samkomulag. Þar með hef ég svarað síðustu spurningu hv. fyrirspyrjanda en þær voru margar. Þá vil ég geta þess að náðst hefur fram aukning framlaga til Lögregluskólans sem gerir honum kleift að fjölga nemendum. Vegna skorts á fagmenntuðum lögreglumönnum er öflugur skóli forsenda fyrir frekari fjölgun í lögregluliðum landsins. Málflutningur stjórnarandstöðunnar hér er ekki síst sérkennilegur í ljósi þess að lögreglan á Íslandi stendur vel í samanburði við nágrannaríki okkar. Bent hefur verið á að í OECD-samanburði frá 1998 leggjum við Íslendingar næstmest af Norðurlöndunum af mörkum þannig að ég fullyrði að málefni lögreglunnar eru í góðu lagi 

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um málefni aldraðra, nr. 125/1999. Í frv. er gert ráð fyrir að gjald úr Framkvæmdasjóði aldraðra verði hækkað úr 4.578 kr. í 4.826 kr. eða um 248 kr. Úr Framkvæmdasjóði aldraðra eru m.a. veittir styrkir til byggingar þjónustumiðstöðva, dagvista og stofnana fyrir aldraða og til nauðsynlegra breytinga og endurbóta á húsnæði sem notað er til þjónustu við aldraða. Auk þess styrkir sjóðurinn rekstur á stofnanaþjónustu fyrir aldraða. Samstarfsnefnd um málefni aldraðra stjórnar sjóðnum og gerir árlega tillögu til heilbr.- og trmrh. um úthlutun úr sjóðnum til verkefna. Framkvæmdasjóður aldraðra fær tekjur af sérstöku gjaldi sem skattstjórar leggja á þá sem skattskyldir eru samkvæmt lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Þeir sem greiða gjaldið eru einstaklingar á aldrinum 16--69 ára. Undanþegin gjaldinu eru börn innan 16 ára aldurs og þeir sem eru 70 ára og eldri í lok tekjuárs. Einnig eru þeir undanþegnir gjaldinu sem hafa tekjuskattsstofn sem verður 781.579 kr. eða lægri á tekjuárinu 2001. Jafnframt skulu skattstjórar fella niður gjaldið af þeim elli- og örorkulífeyrisþegum undir 70 ára aldri sem dveljast á dvalar- eða hjúkrunarheimilum. Gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra er með frv. hækkað um 5,41% og miðast hækkunin að hálfu við breytingu á byggingarvísitölu og að hálfu við breytingu á neysluvísitölu. Virðulegi forseti. Þetta frv. er í raun eitt af fylgifrumvörpum fjárlagafrv. og ég tel brýnt að frv. hljóti afgreiðslu á haustþingi þannig að það fylgi fjárlagafrv. við afgreiðslu þess. Ég leyfi mér því, virðulegi forseti, að leggja til að frv. verði vísað til hv. heilbr.- og trn. og 2. umr.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um framtíðarskipulag og uppbyggingu landsvega á hálendi Íslands. Ásamt mér eru flutningsmenn hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir, Guðjón Guðmundsson, Ásta Möller, Ísólfur Gylfi Pálmason, Kjartan Ólafsson og Sigríður A. Þórðardóttir. Tillagan hljóðar svo: Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að skipa nefnd sem geri tillögur um framtíðarskipulag og uppbyggingu landsvega á hálendi Íslands. Nefndin verði skipuð fimm mönnum, einum tilnefndum af ráðherra, einum af Sambandi íslenskra sveitarfélaga, einum af Samtökum ferðaþjónustunnar, einum af Náttúruvernd ríkisins og einum af Vegagerðinni. Þingsályktunartillaga þessi var flutt á 125. og 126. löggjafarþingi en var ekki útrædd. Tillagan er nú endurflutt með þeirri breytingu að einn nefndarmaður skal nú skipaður samkvæmt tilnefningu Samtaka ferðaþjónustunnar. Umferð á hálendi Íslands fer sívaxandi. Samkvæmt tillögunni skal skipuð nefnd sem semji drög að framtíðarskipulagi og uppbyggingu landsvega á hálendinu þannig að komast megi um það án mikilla svaðilfara, en með nokkrum takmörkunum þó. Aðalleiðir, þ.e. Kjölur, Sprengisandur, Kaldidalur/Uxa\-hrygg\-ir og Fjallabaksleið nyrðri, þurfa að vera færar dugmiklum fólksbílum, venjulegum jeppum og fólksflutningabílum yfir helsta ferðamannatímann, þ.e. frá júní til september. Vinsælar leiðir á borð við leiðirnar að Öskju, Gæsavötnum, Herðubreið og Snæfelli, Fjallabaksleið syðri, hringleið um Heklu, Emstruleið, inn í Þórsmörk, Dómadalsleið í Landmannalaugar, um Haukadalsheiði, Eyfirðingabraut, yfir Öxi, að Lakagígum og fleiri vinsælar ferðaleiðir á hálendinu þurfa að vera færar öllum venjulegum jeppum og fólksflutningabílum yfir sumartímann. Til að þetta geti orðið til frambúðar þarf að veita fé til uppbyggingar og viðhalds þessara vega á hverju ári. Í flokkun veganna þarf að koma fram tilgangur þeirra, þ.e. hverjir fara um þá og hvert. Setja þarf viðmiðunarreglur um hvar á að brúa og hvar ekki. Rétt er að fjármagnið skiptist eftir þessari flokkun og ástandi og mikilvægi hvers vegar eins og reynt er að gera í byggð. Með góðum og greiðfærum vegum á hálendinu er hægt að draga úr utanvegaakstri og stuðla þar með að verndun gróðurs og ósnortinna svæða, auka öryggi ferðamanna á ferðum um hálendið og tryggja að ekki verði ,,óvart`` til nýjar slóðir hér og þar. Með efldu vegakerfi á hálendinu er auðveldara að stýra umgengni ferðamanna og náttúruunnenda. Almenningi er þannig gefinn kostur á að njóta stórkostlegrar náttúru, nokkuð sem ekki hefur hingað til verið mögulegt á venjulegum farartækjum. Nauðsynlegt er að taka mið af skipulagi miðhálendis Íslands við skipulagningu vegakerfis um hálendið. Það ætti að einhverju leyti að taka mið af hugmyndafræðinni um að ferðamenn fari um hálendið og njóti náttúrunnar að degi til en dveljist eins og við verður komið við jaðar þess eða á skipulögðum svæðum yfir nætur. Á síðasta þingi var þessi þáltill. send til umsagnar víðs vegar og ég verð að segja það, mér til mikillar ánægju, að henni var mjög vel tekið af öllum sem sendu inn umsagnir. Samtök ferðaþjónustunnar gerðu eina athugasemd. Hún laut að því að ekki væri tilnefnt frá þeim. Ég tók hana þá til greina og sú breyting er núna komin inn að Samtök ferðaþjónustunnar tilnefni einn þeirra sem eiga að sitja í nefndinni. Ég held að ég hafi ekki fleiri orð um þetta en óska eftir því að tillögunni verði vísað til hv. samgn.

Herra forseti. Ég fagna því markmiði sem fram kemur í þessari þáltill. Ég tel það skipta ferðaþjónustu miklu, t.d. á Norður- og Suðurlandi að vegir um Sprengisand og Kjöl séu bættir. Það þarf ekki að laga nema um 150 km af Sprengisandsleið, frá efstu bæjum í Bárðardal að góðum vegi sunnan heiða. Kjalvegur er nú þegar góður að norðan og allt að Hveravöllum. Herra forseti. Það skiptir miklu að þessir vegir séu lagaðir. Það er mismunandi verðurfar á Norðurlandi og Suðurlandi og oft er fólk á ferð þar á milli og væri kostur, ef veður eru válynd og leiðinleg, að geta farið á stuttum tíma að norðan og suður eða að sunnan og norður. Það skiptir miklu að auðvelda fólki samgöngur milli þessara tveggja svæða. Ég tel að þessi tillaga, verði hún að veruleika, um að þessir vegir verði bættir mundi efla ferðaþjónustu og væri styrkur jafnt fyrir Suðurland sem Norðurland. Það eru ekki nema 200--300 km á milli ef þessir vegir eru notaðir en annars þarf að keyra 700--800 km á milli þessara landshluta.

Virðulegi forseti. Hér er lagt fram frv. til laga um lögleiðingu ólympískra hnefaleika. Þetta frv. var til umfjöllunar á 126. löggjafarþingi en varð þá ekki útrætt og er lagt fram að nýju óbreytt. Meðflutningsmenn mínir eru hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, Drífa Hjartardóttir, Ásta Möller, Guðmundur Árni Stefánsson, Einar Már Sigurðarson, Vilhjálmur Egilsson, Einar Oddur Kristjánsson, Svanfríður Jónasdóttir, Einar K. Guðfinnsson, Guðjón A. Kristjánsson, Arnbjörg Sveinsdóttir, Gísli S. Einarsson, Hjálmar Árnason, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, Kjartan Ólafsson og Sigríður Ingvarsdóttir. Frv. er svohljóðandi: ,,1. gr. Heimil er keppni og sýning á ólympískum hnefaleikum. Enn fremur er heimilt að kenna ólympíska hnefaleika. 2. gr. Heimil er sala og notkun hnefaleiksglófa og annarra tækja sem ætluð eru til þjálfunar í ólympískum hnefaleikum. 3. gr. Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands setur reglur um ólympíska hnefaleika. 4. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.`` Frá árinu 1956 hafa hnefaleikar verið bannaðir hér á landi en fram að þeim tíma voru þeir allnokkuð iðkaðir. Með frumvarpi þessu er lagt til að ólympískir hnefaleikar verði lögleiddir og Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands setji reglur um íþróttina. Rétt er að taka fram að ólympískir hnefaleikar eru keppnisgrein á Ólympíuleikum og hafa verið það lengi. Algjört einsdæmi er að ólympísk keppnisgrein sé bönnuð með sérstakri löggjöf. Aðild að Ólympíuleikum felur í sér viðurkenningu á þeim greinum sem keppt er í á leikunum hverju sinni. Gera verður skýran greinarmun á annars vegar ólympískum hnefaleikum, með öðrum orðum áhugamannahnefaleikum, og hins vegar atvinnumannahnefaleikum sem eru stundaðir í öllum heimsálfum. Reglur og öryggiskröfur greinanna eru afar ólíkar. Þannig er skylt að nota höfuðhlífar í ólympískum hnefaleikum og hver leikur stendur í þrjár lotur í stað allt að tólf lotum í atvinnumannahnefaleikum. Alvarleg slys eru þekkt í atvinnumannahnefaleikum en þannig slys hafa ekki orðið í áhugamannahnefaleikum vegna hinna ólíku reglna sem um þá gilda. Samkvæmt sænskri rannsókn frá árinu 1990, sem Yvonne Haglund læknir gerði á því hvort varanlegur skaði gæti orðið á heila af völdum áhugamannahnefaleika, virðist svo ekki vera sé fylgt ströngum áhugamannareglum eins og í Svíþjóð. Lögð er áhersla á að það á að vera á valdi hvers einstaklings að ákveða hvaða íþrótt hann kýs að stunda. Að öðru leyti standa óbreytt lög nr. 92/1956 sem banna hnefaleika í atvinnuskyni. Eins og segir í grg. með frv. voru hnefaleikar bannaðir árið 1956 vegna meiðsla sem urðu við iðkun þessarar íþróttar. Það voru sem sagt ekki ólympískir hnefaleikar eins og hér er verið að leggja til heldur atvinnumannahnefaleikar. Meginmunurinn á þessum tveimur greinum er verulegur. 1. Í áhugamannahnefaleikum eða ólympískum hnefaleikum eru notaðar höfuðhlífar og þykkari hanskar sem eru sérhannaðir til að draga úr skaðsemi höggsins. 2. Í áhugamannahnefaleikum eru þrjár þriggja mínútna lotur en í atvinnumannahnefaleikum geta lotur verið allt að 12 sinnum 3 mínútur. 3. Ólympískir hnefaleikar snúast um að skora stig. Engin aukastig eru gefin fyrir að slá andstæðinginn niður eða rota hann. Hugtakið ,,tæknilega sleginn út`` eða TKO er ekki til og minna en 1% allra ólympískra hnefaleika endar með rothöggi. Ólympískir hnefaleikar, júdó, karate, glíma og ýmsar fleiri bardagaíþróttir eru fyrst og fremst hugsaðar sem sjálfsvarnaríþróttir. Ólympískir hnefaleikar byggjast ekki á því að sigra með því að meiða andstæðinginn eins og margir andstæðingar ólympískra hnefaleika halda fram, heldur byggist sigurinn á því að vinna á stigum og vörnin er mjög mikilvægur þáttur í ólympískum hnefaleikum, ekki bara sóknin. 4. Meiðsli í ólympískum hnefaleikum eru mun minni eða allt að fimmtíufalt minni en í atvinnumannahnefaleikum. 5. Að meðaltali vankast áhugamannahnefaleikari í meira en hundruðustu hverri keppni og þá má hann ekki keppa í þrjá mánuði þar á eftir. Slíkar reglur eru ekki í atvinnumannahnefaleikum. 6. Áhugamannahnefaleikari má ekki keppa þegar hann er orðinn 33 ára eða eldri. 7. Læknisskoðun er skyld fyrir og eftir keppni. 8. Skylda er að hafa sérstaka viðurkennda keppnisbók og það er mjög sjaldgæft í öðrum íþróttagreinum. 9. Dómgæsla og reglur miða að því að vernda hnefaleikarann eins og framast er kostur. Leikur er stöðvaður ef annar keppandinn hefur yfirburði. Mjög hart er tekið á ólöglegum höggum og ef keppendur verða uppvísir að slíku er þeim tafarlaust vísað úr keppni. 10. Ólympískir hnefaleikar hafa verið keppnisgrein á Ólympíuleikum síðan 1904 og hafa verið mjög vinsæl grein og til stendur að taka upp hnefaleika fyrir konur á næstu Ólympíuleikum. 11. Ólympískir hnefaleikar eru sjálfsvarnaríþrótt líkt og glíma, karate, júdó og fleiri íþróttir sem heita austrænum nöfnum. T.d. er leyfð kennsla og iðkun í jeetkunedo sem er tælensk íþrótt sem kallast kickbox á ensku. Þar er barist með hönskum eins og í hnefaleikum og einnig eru leyfð spörk í þeirri grein. Í annarri austurlenskri sjálfsvarnar\-íþrótt, taekwondo, er barist með berum hnefum og fótum og meiðslatími er mun hærri en í ólympískum hnefaleikum, en taekwondo er ólympísk íþrótt og mjög vinsæl keppnisgrein hér á landi. Ég hef ekki heyrt einn eða neinn í þessum sal né þá læknasamtök koma með tillögur um að banna þá íþrótt. Þá má nefna líka kumite, sem er bardagahluti karateíþróttarinnar, þar sem hendur og fætur eru notaðar. Hafi menn verið að horfa á sjónvarp á sunnudaginn var þá hafa þeir getað séð hvernig kumite fer fram. Í þeirri íþróttagrein eru menn með hanska á höndum og notaðar eru hendur og fætur. Í því tilviki er ekki meiningin að keppendur snertist nema lítillega. En þetta lítillega hefur í för með sér nefbrot, kinnbrot, rifbeinsbrot og allt þar á milli, þannig að meiðslatíðni í þessum íþróttagreinum er mjög há. 12. Atvinnuhnefaleikar eru bannaðir í nokkrum löndum, m.a. Svíþjóð og Noregi. En ólympískir hnefaleikar eru hvergi bannaðir nema á Íslandi, hvergi í heiminum bannaðir nema á Íslandi sem er eiginlega mjög sérstakt. Allar hinar greinarnar sem ég tíndi til eru hins vegar leyfðar. Þeir sem mest hafa talað á móti ólympískum hnefaleikum halda því fram að þessi íþrótt sé hættuleg iðkendum, að meiðsli séu tíð og geti verið varanleg. Rétt er að fara yfir nokkur atriði í þessu sambandi en gerðar hafa verið margar rannsóknir á ólympískum hnefaleikum. Árið 1960 skipaði Norðurlandaráð nefnd til að rannsaka hversu áhættusamt væri að stunda ólympíska hnefaleika. Margir læknar voru kallaðir til verkefnisins ásamt fleiri fagmönnum. Niðurstaða nefndarinnar var að meiðsl í ólympískum hnefaleikum væru alls ekki meiri en í öðrum íþróttagreinum og ekki væri ástæða til að banna íþróttina. Árið 1985 fól sænska þingið sænska íþróttasambandinu að láta fara fram á rannsókn á öryggi við iðkun áhugamannahnefaleika í Svíþjóð til að komast að því hvort fyrrverandi eða núverandi áhugahnefaleikarar hefðu orðið fyrir nokkrum varanlegum heilaskemmdum. Sænska íþróttasambandið fékk færustu sérfræðinga á Karólínska sjúkrahúsinu í Stokkhólmi til að gera þessar rannsóknir. Þær fóru fram á íþrótta-, taugalækninga- og bæklunardeild sjúkrahússins. Eins og áður sagði var það dr. Yvonne Haglund sem var með þessar rannsóknir en hún varði doktorsritgerð sína um þetta mál árið 1990. Markmið rannsóknanna var að meta varanlegar heilaskemmdir sem hlutust í áhugamannahnefaleikum í Svíþjóð frá 1970 eða um 15 ára skeið. Rannsakaðir voru 50 fyrrverandi áhugahnefaleikar, 25 sem höfðu háð marga keppnina, ,,high match boxers``, og 25 með tiltölulega fá mót að baki. Hnefaleikararnir voru bornir saman við tvo hópa, 25 knattspyrnumenn og 25 frjálsíþróttamenn á sama aldursskeiði. Þeir voru síðan allir bornir saman við fjórða hópinn sem samanstóð af venjulegu fólki héðan og þaðan. Þátttakendur voru spurðir um íþróttaferil sinn, menntun, atvinnu, hjúskaparstétt, snertingu við lífræn leysiefni, neyslu áfengis eða lyfja og lifnaðarhætti yfirleitt. Helstu niðurstöður rannsókna voru að verulegur munur kom fram eftir félagslegri stöðu. Hnefaleikar voru stundaðir af mönnum sem voru minna menntaðir og stunduðu sjaldnar stjórnunarstörf. Þeir neyttu einnig áfengis og lyfja í ríkari mæli en þó mest áður en þeir hófu að iðka hnefaleika. Þegar rannsóknin var gerð var líf allra hnefaleikaranna og samburðaraðilanna í traustum skorðum félagslega. Allir rannsóknaraðilar gengust undir venjulega læknisskoðun. Allir þátttakendur gengust undir víðtæka taugafræðilega rannsókn þar á meðal minni háttar geðrannsókn. Einn hnefaleikari sem var með mörg mót að baki og þrír knattspyrnumenn sýndu lítils háttar frávik frá eðlilegu ástandi. Ég endurtek: Einn hnefaleikari og þrír knattspyrnumenn sýndu lítils háttar frávik frá eðlilegu ástandi en enginn verulegur munur fannst þó á hópnum, allir sýndu normal prófgildi. Taugarafrænar rannsóknir sýndu engan marktækan mun á hópnum og engin merki um varanlegar heilaskemmdir komu fram hjá hnefaleikurum eða samanburðarhópunum. Einnig var gerð taugasálfræðileg rannsókn. Notað var staðlað taugasálfræðipróf sem náði til snertiskyns, hreyfifærni, vitsmuna og minnisverkefna. Aðeins á einu sviði kom fram munur á hópunum. Hópurinn með mörg mót að baki gat síður bankað með fingrunum en hinir. Veruleg fylgni fannst á milli fjölda móta, lengdar hnefaleikaferils og fingraleikni. Fingraleikni var ekki undir lágmarki nema hjá tveimur hnefaleikurum. Enginn hnefaleikaranna var álitinn hafa ákveðin merki um skerðingu andlegs atgervis. Engin merki fundust um verulega taugasálfræðilega skerðingu. Niðurstaðan úr rannsókninni sem gerð var fyrir Norðurlandaráð og rannsókninni sem gerð var á Karólínska sjúkrahúsinu leiddu til hliðstæðrar niðurstöðu: Það á ekki að banna ólympíska hnefaleika. Rannsóknir hafa einnig verið gerðar í öðrum löndum um sama efni, t.d. á Írlandi, Bretlandi og Finnlandi. Þær rannsóknir sýndu að ólympískir hnefaleikar leiddu ekki til heilaskaða og að hætta á áverkum af völdum ólympískra hnefaleika væri tiltölulega lítil í samanburði við aðrar íþróttir, áverkar á höfði sem ættu sér stað í keppni væru aðallega vægur heilahristingur. Könnun á Írlandi árin 1992--1993 sýndi að ólympískir hnefaleikar leiddu ekki til heilaskaða, að hætta á áverkum af völdum ólympískra hnefaleika væri tiltölulega lítil í samanburði við aðrar íþróttir. Í grein úr þýska fagtímaritinu Sportsverletzung, ,,Sportschaden`` sem birtist í mars 1999, er greint frá úttekt á slysum vegna sjálfvarnaríþrótta og byggist hún á athugunum á sjúkraskýrslum og skýrslum tiltekins tryggingafélags yfir 15 ára tímabil. 137 slys voru skráð sem áttu sér stað í þessum íþróttum. Af þeim áttu 47 tilvik sér stað í júdó, 44 í karate eða kumite, 22 í fjölbragðaglímu (wrestling), 9 í taekwondo, 7 í hnefaleikum og færri tilvik í öðrum tilteknum íþróttagreinum sem falla undir sjálfsvarnaríþróttir. Í frétt sem birtist í breska læknatímaritinu The British Medical Journal í ágúst árið 1998 kemur fram að samkvæmt slysaskráningu í Hollandi á tíu ára tímabili, frá 1987--1996, voru skráð 18 þúsund slys þar sem heilaáverkar komu við sögu. Í 4.300 tilvikum urðu slysin í knattspyrnu, í 3.400 tilvikum í reiðmennsku og í 70 tilvikum í hnefaleikum. Í annarri grein sem birtist í sama tímariti í febrúar 1998 var bent á að af dauðsföllum við íþróttaiðkun í Bretlandi á árunum 1986--1992 væru þrjú af völdum hnefaleika, 77 dauðsföll við mótoríþróttir, 69 við flugíþróttir, 54 vegna fjallaklifurs og 28 dauðsföll vegna hestaíþrótta. Í Bandaríkjunum var gerð rannsókn á tíðni meiðsla í íþróttum. Þar lentu ólympískir hnefaleikar í 71. sæti á listanum. Þannig er því ekki fyrir að fara að ólympískir hnefaleikar séu mjög hættuleg íþrótt miðað við margar aðrar. Það er ljóst að flestallar íþróttir eru hættulegar, nema kannski að tefla, spila bridge og slíkt sem er hættulaust. Það er ekki hættulaust að leika fótbolta  Hér er verið að tala um að hverfa frá gömlu forsjárhyggjunni sem gengur út á að ríkið þurfi að horfa yfir öxlina á mönnum og segja þeim hvað þeir eiga að gera í hvert skipti. Mín lífsskoðun er bara önnur. Ég er alveg klár á því að sumir hér inni hafa þessa lífsskoðun en ég vil hins vegar að fólk geti valið hvaða íþróttir það stundar. Það hefur ítrekað verið sýnt fram á að ólympískir hnefaleikar eru meðal þeirra íþrótta sem eru hvað hættuminnstar. Í Bandaríkjunum fara fram mót sem heita Silver Gloves og Golden Gloves þar sem börn og unglingar frá 8 ára og upp í 15 ára keppa. Bardagarnir eru yfir 2.000 og loturnar milli 5 og 6 þúsund og örfá tilfelli hafa komið upp síðustu árin þar sem þörf hefur verið á læknishjálp. Árin 1997 og 1998, til upplýsingar, voru bardagar í ólympískum hnefaleikum áætlaðir yfir 23 þúsund og þátttakendur tæplega 23 þúsund. Skráð voru 98 meiðsli á öllum þessum mótum Golden Gloves og Silver Gloves í Bandaríkjunum. Ég hef reynt að rekja það í stuttu máli að hér er ekki um að ræða íþrótt sem er mjög hættuleg. Ef við ætlum að vera sjálfum okkur samkvæm verðum við náttúrlega að banna allar þær íþróttir sem eru hættulegar. Mikið er um að skráð séu meiðsli í kumite og í taekwondo, sem er gífurlega vinsælt núna meðal ungmenna á Íslandi. Sama á við um kickbox, í reiðmennsku og fótbolta, ég tala nú ekki um að vera í marki í handbolta. Því hefur verið haldið fram af markverði sem var frægur á árum áður að hann hafi orðið fyrir heilaskaða vegna höggs sem hann fékk frá bolta í höfuðið af stuttu færi. Hvar eiga menn þá að draga línuna? Auðvitað er hægt að fara yfir það með fræðilegum rökum að það sé einhver hætta af ólympískum hnefaleikum. Ég er ekki að bera á móti því en ég er að segja að slysatíðni í þessari íþrótt er minni en í flestum öðrum íþróttum. Það er því stóreinkennilegt að við séum eina landið í heiminum sem bannar þetta. Aftur á móti er ég alveg á móti því að hér verði leyfðir atvinnumannahnefaleikar. Það er allt önnur deild. Hnefaleikar nútímans eins og þeir stunda Mike Tyson og hvað þeir heita nú allir þessir kappar. Þar eru á ferð skylmingarþrælar nútímans. Þar er barist upp á líf og dauða. Þar er barist upp á æruna og háar peningaupphæðir. Það eru gladíatorar nútímans.  Hér erum við hins vegar að tala um almenningsíþrótt fyrir unglinga og fullorðna. Þetta er ólympísk grein. Ef menn hafa horft á sjónvarpið sl. vor þegar íslenskir hnefaleikarar fóru til Bandaríkjanna og kepptu þar við áhugahnefaleikara í Minnesota, þá var mjög gaman að fylgjast með því og gaman að sjá hvað þeir stóðu sig vel, landar okkar. Þeir voru þar að keppa við þeirra bestu menn. Þessir íþróttamenn eru hins vegar í skúmaskotum að iðka hnefaleika. Það hefur líka mjög gott uppeldislegt gildi að stunda þessa íþrótt, kostar mikinn sjálfsaga og hefur hjálpað mörgum unglingnum við að leysa úr vandamálum sínum. Mér finnst þetta orðið hlægilegt. Hér eru seldir hanskar og allt hvað eina til að stunda þessa íþrótt. Hérna stunda menn þetta.  Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta í bili en legg til að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.

Herra forseti. Í grg. með frv. kemur fram sú fullyrðing flutningsmanna að það sé algjört einsdæmi að ólympísk keppnisgrein sé bönnuð með sérstakri löggjöf. Ég vildi gjarnan fá að vita hvort rétt sé með farið. Er þetta einsdæmi í veröldinni, ágætu flutningsmenn? Ég vil líka spyrja þá hvort þeir telji að framgangur þessa máls muni leiða til góðs. Mun það leiða til þess að ofbeldisverkum í miðborg Reykjavíkur fækki? Mun þetta ekki leiða til fjölgunar ofbeldisverka? Mun ofbeldi minnka og munu menn hætta að greiða hver öðrum kjaftshögg á götum úti og ástunda þetta eingöngu í ætluðu rými? Ég hef haft langt mál um þetta frv., þ.e. þau frv. sem áður hafa verið flutt, og ætla ekki að endurtaka það allt heldur segja þetta og óska eftir því að flutningsmenn geri grein fyrir því hvort þeir séu þess fullvissir og geti lagt fram óyggjandi staðreyndir fyrir því að það sé einsdæmi að á Íslandi sé box bannað. Í annan stað langar mig að vita hvort þeir telji að þetta muni leiða til þess að ofbeldi í Reykjavík muni minnka eða nánast leggjast af.

Virðulegi forseti. Út af orðum hv. þm. vil ég segja þetta: Það er einsdæmi hér á landi svo að ég viti til að það sé bannað að keppa í ólympískri grein. Við erum þátttakendur í Alþjóðaólympíusambandinu og ég veit ekki til að við bönnum aðrar greinar sem eru stundaðar á Ólympíuleikum. Svo er þetta sem maður heyrir um að ofbeldi muni aukast í miðbæ Reykjavíkur. Eru menn hér að fara að stunda íþróttir til að læra að slást í miðbæ Reykjavíkur? Þetta er alveg ótrúlegur málflutningur. Ég hugsa að ofbeldið hér í Reykjavík gæti frekar minnkað með tilkomu þessarar íþróttar. Ég sé bara engan mun á því. Það eru hundruð einstaklinga sem stunda þessa íþrótt í dag. Eru þeir að fara að berja menn niðri í miðbæ? Ég hef ekki orðið var við það. Menn sem stunda þessar sjálfsvarnaríþróttir eru ekki í því að fara niður í bæ og lemja náungann. Þetta er alveg ótrúlegt. Það er líka alveg ljóst að fólk hér í miðbæ Reykjavíkur mun ekki hætta að slást en það er ekki hægt að klína því á það að ólympískir hnefaleikarar séu þar á ferðinni eða þeir sem stunda karate eða taekwondo eða hvað þetta heitir allt saman. Ég held að svona sé ekki hægt að alhæfa þannig að ég vísa þessu alveg heim til föðurhúsanna. Ég fullyrði að það er algjört einsdæmi að hér sé sérstaklega bönnuð ólympísk keppnisíþrótt. Ég vona að við berum gæfu til þess á þingi að leiða þetta mál til lykta og leyfa ólympíska hnefaleika og fara úr forsjárhyggjunni yfir í eðlilega hugsun.

Herra forseti. Ég spurði hvort þetta væri einsdæmi í veröldinni en mér heyrðist hv. þm. segja að þetta væri einsdæmi hér á landi. Þar er dálítill munur á. Ég spurði hvort það væri einsdæmi í veröldinni að box væri bannað með þessum hætti. Í annan stað voru mér líka lögð önnur orð í munn. Ég spurði: Eru flutningsmenn sannfærðir um að ofbeldi muni minnka? Þar er dálítill munur á eða hvort ég hefði fullyrt að ofbeldi mundi aukast. Ég spurði: Eru flutningsmenn sannfærðir um að ofbeldi muni minnka?

Virðulegi forseti. Til að svara hv. þm.: Ísland er eina ríkið í heiminum sem bannar ólympíska hnefaleika svo að það sé alveg á hreinu. Í öðru lagi get ég ekki fullyrt að ofbeldi minnki með tilkomu ólympískra hnefaleika. Ég mundi telja að það væri frekar í þá áttina heldur en að það mundi aukast. En hver á að segja til um svoleiðis? Við getum kannski sagt eftir 10 ár, þegar við erum búin að leyfa ólympíska hnefaleika, hvort það hafi aukist eða minnkað. Þá getum við rætt um það hér á þinginu.

Herra forseti. Þetta frv. til laga um að lögleiða ólympíska hnefaleika er lagt hér fram í þriðja sinn á þessu kjörtímabili. Í fyrsta skipti var það fellt, í fyrra fékk það enga afgreiðslu og nú er það lagt fram í þriðja sinn. Efnislega ætla ég ekki að fara yfir þetta frv. við 1. umr. Ég vísa til fyrri umræðna um frv. í bæði skiptin sem það var flutt og til allra þeirra umsagna sem um frv. hafa komið. Ég hef enga trú á því að í sjálfu sér komi neitt nýtt fram við þessa umræðu í dag. Ég tek hér til máls, herra forseti, vegna þess að ég vil gera athugasemd við dagskrá þingsins, í fyrsta lagi að mál sem er nr. 39 skuli vera tekið fram fyrir önnur mál á dagskrá sem voru með lægri málsnúmer og sem hefði örugglega frekar þurft að vera vísað til nefndar og til umsagnar núna á næstunni heldur en þetta mál sem þegar hefur fengið mjög góða umræðu og umsagnir víða að. Ég geri athugasemd við að þetta mál skuli ekki hafa fengið að bíða enn um sinn. Þegar komið er að deginum í dag geri ég athugasemd við að það skuli vera sett á dagskrá sem liður nr. 5 en síðast á dagskrá dagsins í dag mál varaþingmanna sem nauðsynlega þurfa að koma til umræðu og hefðu að mínu mati og fleiri átt að vera fyrr á dagskránni svo að hv. varaþingmenn gætu með góðu móti talað fyrir sínum málum og þingfundur þá ekki staðið fram á kvöld. Annað vildi ég ekki segja um þetta mál að sinni. Ég held að það sé að mörgu leyti þegar útrætt.

Forseti vill geta þess að hann telur að enn séu góðar líkur á því að þingmál varaþingmanna komist að í dag.

Hæstv. forseti. Þetta ágæta mál er nú, eins og fyrri ræðumaður sagði, tekið fyrir hér í þriðja skipti þriðja árið í röð. Fyrsta árið var það fellt, í fyrra fékk það mjög rækilegar umsagnir, bæði frá minni hluta menntmn. og heilbr.- og trn., þar sem mælt var gegn samþykkt frv. og var hætt við að setja það í atkvæðagreiðslu af einhverjum dularfullum ástæðum. Nú er það enn á ný komið á kreik og tekið fram fyrir önnur mál til að troða inn á dagskrá á undan málum varaþingmanna sem nauðsynlega þurfa að komast að í dag. Mér virðist vera svolítil boxnáttúra í þessari aðferð og ég vil mótmæla henni. Hv. þm. Gunnar Birgisson telur ekki alveg öruggt að boxæfingar muni hvetja til frekara ofbeldis sem því miður er þó farið að gæta víða. Ég er hins vegar alveg sannfærð um að það að fara að æfa árásaríþrótt hvetur til aukins ofbeldis. Ég vil minna á að þegar box var bannað árið 1956 var ein af ástæðunum sú að hópur ungra manna í Reykjavík sem æfði box var farinn að sitja fyrir fólki sem kom út af skemmtistöðum í Reykjavík og slá það kalt. Það var ein af ástæðum þess að þetta var bannað á sínum tíma. Og ég held því miður að mannkyninu hafi ekki farið svo fram á þessum tíma að þessi hætta sé ekki lengur fyrir hendi. Ég held að við eigum að láta það vera að lögleiða box á ný fyrst við bárum gæfu til þess á sínum tíma að banna það. Það eru margar þjóðir sem öfunda okkur af því að við skyldum stíga þetta skref á sínum tíma. Í Noregi hefur verið mikill áhugi á því að banna ólympískt box. Ég veit ekki hvort það verður af því á þessu ári en það hefur staðið til í nokkur ár og er mikill áhugi á því á norska þinginu. Svo mun vera víðar þannig að við erum hér að fara svolítið í öfuga átt við umræðuna í heiminum. Ég ætla ekki að lengja umræðuna í dag. Ég mun hins vegar hvetja til að þetta mál fái enn á ný afar vandaða umfjöllun í hv. menntmn.

Virðulegi forseti. Mig langar að leiðrétta hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur. Þetta er ekki árásaríþrótt heldur sjálfsvarnaríþrótt. Fólk má ekki koma hérna upp og snúa öllum staðreyndum við. Ég vil líka skora á hv. þm. að leggja eitthvað fram því máli sínu til sönnunar að hnefaleikarar á sjötta áratugnum hafi setið fyrir mönnum á dansstöðum eða skemmtistöðum til að kýla þá kalda þegar þeir kæmu út af stöðunum. Þetta eru stór orð. Mér finnst að fólk eigi að vanda málflutning sinn og ekki hafa hann í þessum dúr. Það væri rétt kannski að fá einhverjar skýrslur um þetta mál. Mér finnst þetta hins vegar stór orð sem hér eru höfð í frammi. Það er ljóst að árið 1956 var verið að banna atvinnumannahnefaleika og séu lögin glöggt lesin þá er spurning hvort ólympískt box er ólöglegt eða ekki. En ég er þeirrar skoðunar, ekki haldinn þeirri forsjárhyggju sem hv. þm. vill, að láta stóra bróður horfa yfir öxlina á okkur í einu og öllu, að við ættum að samþykkja þetta frv. Hún fullyrti að á Norðurlöndum væri verið að banna þetta. Þeir eru búnir að banna þetta víða þar, m.a. í Svíþjóð þar sem þeir hafa verið með atvinnumannahnefaleika. Danir eru ekki búnir að því. Svíar áttu einu sinni heimsmeistara, Ingemar Johannsson, sem vann einu sinni Floyd Patterson en tapaði fyrir honum aftur að vísu. En ég hef ekki heyrt að aðrar Norðurlandaþjóðir séu að fara í að banna ólympíska keppnisgrein.

Hæstv. forseti. Það mun ekki reynast erfitt að sýna fram á að það er rétt sem ég sagði í upphafi máls míns vegna þess að um það eru til blaðagreinar frá þeim tíma. Ég mun reyna m.a. í þeirri ítarlegu og mjög svo nákvæmu vinnu sem mun fara fram í menntmn. --- það er vart hægt að sjá að veturinn muni endast okkur til að gera allt sem fram undan er --- að færa fram þessa ágætu grein svo að hv. þm. megi kynna sér þetta mál þó gamalt sé. Það er mikill áhugi á boxi. Sérstaklega hafa félagar í einum af okkar ágætu stjórnmálaflokkum sýnt þessu máli mikinn áhuga. Ég veit að þeir sitja m.a. í stjórn í því bæjarfélagi sem ég bý í. Fyrir 17. júní í ár var borin í hús auglýsing um 17. júní hátíðahöldin. Eitt af því sem átti að vera til skemmtunar í bænum var barnabox. Það átti að horfa á börn berjast í hringnum, náttúrlega með þeim tækjum sem samkvæmt lögum eru bönnuð, boxhönskum og vonandi grímum, varla með sjóvettlingum. Ég verð að segja að mér finnst þetta ekki til fyrirmyndar og mjög mikill slappleiki að slíkt skuli fara fram í landinu.

Herra forseti. Ég vil taka upp þráðinn þar sem hv. þm. Þuríður Backman sleppti honum áðan varðandi gerræði stjórnar þingsins í að koma þessu máli á dagskrá. Mér þykir, herra forseti, alvarlegt þegar málum varaþingmanna sem sitja mögulega sinn síðasta dag á Alþingi er ýtt aftur fyrir mál af þessu tagi, sem Alþingi hefur sóað tíma í að vinna að og ræða á tveimur fyrri þingum þessa kjörtímabils. Þó að virðulegur forseti hafi látið í ljós þá skoðun sína áðan að honum sýndist að mál varaþingmannanna kæmust engu að síður að þá gef ég sáralítið fyrir þá sýn virðulegs forseta. Auðvitað hefði virðingar þingsins verið gætt gagnvart varaþingmönnunum og þeirra málum ef þau hefðu af tillitssemi við þá verið sett fram fyrir þetta mál sem allur þingheimur veit að þingmenn vilja gjarnan takast á um. Þingheimur hefur viljað rífast um þetta mál, herra forseti, á undanförnum tveimur þingum þegar það hefur verið flutt. Nú þurfum við hv. alþm. að ákveða það hver fyrir sig hvort við ætlum að leyfa hv. varaþingmönnum að komast að með sín mál. Að því leyti finnst mér það ákveðið gerræði í stjórn þingsins að láta það í hendur hv. alþingismanna hvort málum hv. varaþingmanna verði hleypt að. Ég er ekki sátt við að sitja uppi með þá ábyrgð því að auðvitað vil ég að þingmál hv. varaþingmanna komist að án þess að þau þurfi að ræða inn í nóttina. Nær hefði verið að ræða þetta mál inn í nóttina. Herra forseti. Það jaðrar við þráhyggju hv. þm. Gunnars Birgissonar að tala fyrir þessu máli þriðja árið í röð þegar Alþingi hefur í atkvæðagreiðslu fellt það. Hvers vegna lýsir hv. þm. sig ekki bara sigraðan? Nei, hann færist allur í aukana. Hann eflist til muna og safnar fleiri hv. þm. á undirskriftalistann undir málið. Nú er svo komið að 26% þingmanna flytja málið. Ég segi að það jaðri við þráhyggju og einhvers konar krossferð sem hv. þm. Gunnar Birgisson virðist vera í gagnvart þessu máli. Ég gagnrýndi hv. þm. í fyrra fyrir að hafa ekki einu sinni bætt við ræðuna sína frá 125. löggjafarþingi, þar sem hann einungis las upp greinargerðina. Nú ætla ég að hæla honum, herra forseti, fyrir að ræðan hans þetta árið var þó yfirgripsmeiri og hafði frekari upplýsingar um sjónarmið hans en ræðan sem hann flutti á 126. löggjafarþingi. Það má þó hæla honum, herra forseti, fyrir að hann hefur bætt við málflutning sinn og þarf af leiðandi má segja að hann hafi hækkað í mjög lágum bunka okkar nefndarmanna í hv. menntmn. og hv. heilbr.- og trn. þingsins, þ.e. þeim bunka sem merktur er rök með lögleiðingu ólympískra hnefaleika. Sannleikurinn er auðvitað sá að rökin gegn lögleiðingunni hafa verið miklu sterkari og í miklu hærri bunkum á borðum hv. nefndarmanna. Það er rangt hjá hv. þm. Gunnari Birgissyni að hér hafi ekki komið fram neinar hugmyndir eða óskir um að banna aðrar árásaríþróttir sem eru stundaðar hér á landi. Hv. þm. hefur þá gleymt þeim ræðum sem fluttar voru hér í fyrra og trúlega hittiðfyrra líka þar sem a.m.k. sú sem hér stendur sagði, og eftir því sem minni mitt rekur til þá töluðu fleiri hv. þingmenn á þeim nótum, að ef það kæmi í ljós og ef það væri staðreyndin að íþróttir á borð við taekwondo, kickbox og --- nú er ég búin að læra nýtt, herra forseti --- kumite, að ef hægt væri að færa sönnur á að þessar íþróttir séu á sama átt skaðlegar og hnefaleikarnir sem valda heilaskaða, duldum höfuðáverkum vegna þess að leyfð eru þung höfuðhögg í greininni, þá hef ég lýst mig reiðubúna, herra forseti, að banna þessar íþróttir líka. Því er rangt með farið hjá hv. þm. sem kom fram í hans ræðu áðan að þetta hefði ekki verið nefnt í umræðunni því að það hefur verið gert. Herra forseti. Af því að hv. þm. Gunnar Birgisson nefndi í ræðu sinni barnabox þá verður mér allri lokið, herra forseti. Mér þykir ábyrgð foreldra mikil gagnvart því sem börn eru hvött til að gera, ekki bara hér á landi heldur út um allt. Það að heyra hv. þm. tala um það sem eftirsóknarvert að átta ára börn séu af foreldrum sett inn í boxhring til að berja hvert á öðru vekur mér mikinn leiða, herra forseti. Ég mundi óska eftir að sjá ábyrgari foreldrastefnu hér á landi en svo að foreldrar fari að hvetja börn sín til að standa í boxhring og berja félaga sína í höfuðið þar sem rothögg eru ekki bönnuð. Þar sem rothögg gefa líka stig. Ábyrgð okkar sem foreldra er mjög mikil. Ég spyr hv. þm.: Hvert ættu börn sem hvött yrðu til þess af foreldrum sínum að stunda hnefaleika að leita sér að fyrirmyndum í íþróttinni? Nefni hv. þm. mér einn frægan ólympískan hnefaleikakappa, herra forseti, bara einn. Auðvitað mundu börn ekki sækja sér fyrirmyndir í hóp ólympískra hnefaleikakappa, ó nei. Fyrirmyndin yrði Mike Tyson. Ekki er hann fyrirmynd sem ég mundi vilja sjá börnin mín líta upp til. Dóttir mín sem stundar ballett heldur að Lára Stefánsdóttir ballerína sé merkilegasta manneskjan á jarðríki. Sonur minn sem lærir á saxófón lítur upp til Jóels Pálssonar. Ég er stolt af því að börnin mín skuli ekki líta upp til eða miða sig við Mike Tyson. Ef það er ábyrgð okkar þingmanna að skapa hér uppeldisskilyrði sem eru til fyrirmyndar þá eigum við auðvitað að standa vörð um bannið sem er í gildi á ólympískum hnefaleikum. Herra forseti. Af tillitssemi við mál hv. varaþingmanna ætla ég ekki að hafa mál mitt lengra. Ég lýsi því hins vegar yfir að mér þykir dýrmætum tíma Alþingis og hv. alþingismanna sóað í mál af þessu tagi þriðja árið í röð.

Virðulegi forseti. Mér þótti þetta slæm ræða hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur. Ég er að flytja málið aftur. Ef menn eru ekki taldir út í þessari íþrótt þá halda þeir náttúrlega áfram. Það er þannig. Sama ræða og í fyrra, sagði hv. þm. Hún var mjög svipuð núna og í fyrra. Hún var öðruvísi í hittiðfyrra. Það er málið. Hv. þm. verður að fylgjast betur með. Af því að hv. þm. er þeirrar skoðunar og flokkur hennar að vera á móti öllu þá er það líklega aðalatriði hjá þingmönnum þessa flokks að koma upp og vera á móti. Það kemur ekkert á óvart. Ég bíð eftir frv. frá hv. þm. um að banna aðrar sjálfsvarnaríþróttir og geri hér að umræðuefni átta ára börn. Ég ætla bara að biðja hv. þm. að kynna sér taekwondo og átta, níu og tíu ára börn sem það stunda. Hún semur þá væntanlega frv. um að banna aðrar sjálfsvarnaríþróttir. Þá væri hv. þm. samkvæm sjálfri sér. En ég ætla ekki að tefja tímann fyrir varaþingmönnunum.

Herra forseti. Ég skal gangast við því að ræðan á 125. löggjafarþingi hafi þvælst fyrir mér og að mig hafi minnt að hún hafi verið endurflutt á 126. löggjafarþingi þannig að ég skal taka það til baka, herra forseti. Varðandi sjálfsvarnaríþróttir þá má ekki rugla sjálfsvarnaríþróttum saman við ólympíska hnefaleika, taekwondo, kickbox eða kumite. Ég skal taka áskorun hv. þm. um að hugleiða frv. sem banni þær árásaríþróttir sem stundaðar eru hér á landi, séu þær með þeim hætti sem við hv. þm. höfum grun um. Við höfum fengið upplýsingar um að þær séu stundaðar á sömu nótum og hnefaleikar, þ.e. þar sem rothögg eru leyfð og högg í höfuð eru ekki bönnuð og jafnvel gefa stig. Ég skal sannarlega taka þeirri áskorun að hugleiða þetta.

Forseti. Hér er komið fram í þriðja sinn frv. til laga um að lögleiða ólympíska hnefaleika. Í þau tvö skipti sem frv. kom til umræðu hér tjáði ég mig um það í allítarlegu máli og ég ætla ekki að endurtaka þær ræður hér. Ég ætla að vísa til fyrri umræðna um þetta mál. Það eru örfáir punktar sem mig langar til að hnykkja á og þeir eru eftirfarandi --- ef flutningsmaður gæti gefið mér athygli sína smástund. --- Ég hinkra bara, forseti. --- Já, nú er fyrsti flutningsmaður tillögunnar kominn í sæti sitt. Ég ætlaði að byrja á því að segja að öllum rökum 1. flm. frumvarpsins, Gunnars Birgissonar, hefur þegar verið svarað í mjög ítarlegu máli. En mér virðist hann ekki breyta neinum af fullyrðingum sínum þrátt fyrir það, nema einni. Ef ég man rétt sagði hann og fleiri flutningsmenn þessa frv. að í barna- og unglingakeppnum í Golden- og Silvergloves-keppnum væri ekki vitað um nein slys. En í ræðu hans nú kom fram að í 23.000 keppnum hefðu orðið 98 meiðsli. Ég held að þetta séu nýjar upplýsingar. Þær urðu til þess að hann tjáði þá skoðun sína að þetta þýddi að íþróttin væri ekki mjög hættuleg. Að mínu viti aðskilur box sig frá öðrum keppnisgreinum í því að vera ekki varnaríþrótt --- að vera ekki sjálfsvarnaríþrótt eins og þorri hinna, heldur er hún stunduð í árásarskyni. Það er alveg rétt að ekki eru skoruð sérstök stig í ólympískum hnefaleikum út á rothögg en það eru heldur ekki veitt refsistig. Rothöggið gefur sem sagt stig. Þannig er ekkert sem letur keppendur, það er ekkert sem eykur líkurnar á því að þeir hlífi höfðinu á andstæðingi sínum. Ég vil líka nefna að keppni í ólympísku boxi á að fara fram í viðurvist læknis. Það er skýrt kveðið á um það. Ég hef lýst því hér áður að það er falskt öryggi, einkum hvað áverka á heila snertir, nema vel útbúin taugaskurðdeild sé í fárra mínútna fjarlægð frá keppnisstað. Þess vegna hafa læknar líka skipt sér af þessu máli. Þess vegna samþykkti Alþjóðasamband lækna að beita sér fyrir banni á hnefaleikum. Þess vegna tóku Evrópusamtök lækna undir þá áskorun nú í haust, samhljóða, á fundi sínum. En þangað til bann við hnefaleikum, og þá er verið að tala um alla hnefaleika, nær fram að ganga er því beint til Alþjóðaólympíusambandsins og boxsambanda um allan heim að bannað verði að slá í höfuð þegar keppt er í boxi. Mér finnst þetta skipta heilmiklu máli. Læknar eru þeir sem eru kallaðir til ábyrgðar, þ.e. boxkeppni má ekki fara fram nema að viðstöddum lækni. Og þegar Alþjóðasamtök lækna og Evrópusamtök lækna eru þeirrar skoðunar að höfuðáverkar í boxi séu það alvarlegt mál að hætta beri keppni í áhugamannahnefaleikum á Ólympíuleikunum finnst mér vert að leggja við hlustir. Ég gef í rauninni mjög lítið fyrir yfirlýsingar sumra flutningsmanna þessa frv. um forsjárhyggju ríkisins nema þeir gangi þá alla leið og vilji að forsjárhyggja ríkisins banni ekki atvinnuhnefaleika. Þá fyrst verða þeir trúverðugir. Það er ekki hægt að segja að það sé forsjárhyggja að banna áhugamannabox en það sé ekki forsjárhyggja að banna atvinnumannabox. Menn geta komið hér með rökstuðning sem sýnir hversu miklar tekjur þjóðarbúið gæti fengið af því að bjóða hingað Mike Tyson og einhverjum álíka hetjum hnefaleikanna, halda keppni af þessu tagi hér á landi, menn geta búið til alls konar slík dæmi og sýnt hvað það sé mikilvægt fyrir ferðaþjónustuna og þjóðarbúið og guð veit hvað. En að halda því fram að það sé ekki forsjárhyggja að banna atvinnuhnefaleika, það sé bara forsjárhyggja að banna ólympískt box, það stenst ekki. Frá 8 ára aldri má keppa í alþjóðlegum keppnum í ólympísku boxi. Það þýðir að það má fara að þjálfa ung börn í boxi nokkru fyrr þannig að þau verði reiðubúin að keppa frá 8 ára aldri. Ég er kannski svona mikil forsjárhyggjukona að ég tel að í ljósi þess ástands sem er meðal ungs fólks á Íslandi sé þetta ekki það sem við þurfum mest á að halda til viðbótar. Komið hefur fram að konur muni keppa á næstu Ólympíuleikum. Við höfum talað um þá alþekktu reglu sem öllum finnst sjálfsögð --- að ekki megi slá fyrir neðan beltisstað --- menn hljóta að breyta reglunum þegar konur fara að keppa á Ólympíuleikunum enda hangir ekkert fyrir neðan beltisstað á konum sem til vandræða horfir. Ég held að boxarar um allan heim verði nú að hugsa um þetta. Konur sem stunda box verða að krefjast þess að leyft verði að slá fyrir neðan beltisstað. Við höfum áður í þessum sal talað um þau rök að heilinn ætti að skipta meira máli en kynfærin og ég ætla ekki að rifja það upp frekar. En mér finnst í rauninni hálfgrátlegt að sjá þetta mál komið hér enn einu sinni á dagskrá Alþingis vegna þess að það hefur verið fellt af Alþingi. Hér eru fjölmargar tillögur fluttar að nýju, frv., þingsályktanir, sem ekki ná fram að ganga af ýmsum ástæðum, tímaskorti og hinu og þessu eða komast ekki á dagskrá. Þær eru oft endurfluttar en það er mjög sjaldgæft að sjá endurflutt mál sem þingið hefur þegar tekið afstöðu til á svo skýran hátt sem það gerði --- því málið var fellt. En það er nú svo, þetta er staðreyndin. Ég lít svo á að það sé rétt að þetta mál fari í þann farveg sem það gerði við fyrri meðferð. Það hefur kannski ekki svo mikið breyst nema þetta þó að einn af flutningsmönnunum hefur áttað sig á því að það er saga um a.m.k. 98 meiðsli í Golden- og Silvergloves-keppnunum og hann orðar það svo að þetta sé ekki mjög hættuleg íþróttagrein. Ég hef margoft bent hv. þm. Gunnari H. Birgissyni á að allar tölur sem hann fór með hér áðan um tíðni áverka í íþróttum séu ekki nothæfar til samanburðar, og hef höfðað til hans betri vitundar sem verkfræðings, að þekking hans á stærðfræði hljóti að vera á þá lund að hann sjá hvenær tölur eru samanburðarhæfar og hvenær ekki. En ég geri ráð fyrir að þetta frv. fari inn til menntmn. og komi inn til heilbr.- og trn. á sama hátt og það hefur gert við fyrri umfjöllun.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir málefnalega umræðu í þetta skipti um þetta mál, ólympíska hnefaleika. En hvers vegna við erum ekki að leyfa atvinnumannabox og það sé forsjárhyggja --- það er alveg ljóst að það er hættuleg íþrótt, mjög hættuleg íþrótt. Og það held ég að allir viti sem á það horfa og fylgjast með og hafa upplýsingar um meiðsli í þeirri grein. En eins og ég hef margrakið hér úr þessum stól eru meiðsli í íþróttum mismunandi tíð og spurningin er hvenær á að banna það og hvenær ekki. En það er alveg ljóst að ólympískt box er meðal þeirra íþróttagreina sem í eru hvað minnst meiðslin. Hvers vegna eigum við að banna það? Er það út af einhverjum gömlum málum sem eru óupplýst, og öllu ruglað saman þar sem menn voru hér með atvinnuhnefaleika? Ég náttúrlega fagna því mjög ef konur fara að stunda þessa íþrótt. Sem betur fer, fyrir okkur karlmennina, hangir ekkert neðan beltisstaðar á konum en það er alveg ljóst að það gerir það ofan mittis.

Já, það hangir margt á hinni og þessari spýtunni. Þingmaðurinn segir að ég sé málefnaleg í þetta sinn. Ég held að ég hafi verið það líka í hin skiptin þegar ég fjallaði um þetta mál og vitna til fyrri ræðna minna um þetta mál. Box er hættuleg íþrótt. Atvinnubox er hættuleg íþrótt, segir þingmaðurinn. Ég er alveg sammála því. En það sem við erum ósammála um er hvort ólympískt box sé hættuleg íþrótt. Ég er þeirrar skoðunar að svo sé. Ég er þeirrar skoðunar að þjálfun, æfing í íþróttasal í ólympísku boxi sé mjög góð æfing, loftsækin, fín þjálfun, en það eru keppnir og svokallað ,,sparring`` þar sem heilaáverkar koma fyrir, og höfuðhlífar þær sem notaðar eru í ólympísku boxi bjarga því ekki við, því miður. Meiðsli í þróttum eru mismunandi tíð. Menn töluðu hér áðan um áverka sem gætu orðið við að fá fótbolta í höfuðið. Ég er alveg viss um að ef heilaáverkar í fótbolta væru algengir væri löngu búið að banna að skalla bolta. En það er bara ekki þannig. Það koma fyrir slys, jú, en það virðist vera mikill munur á því hvort fólk skallar bolta á ákveðnum stað ofan á höfðinu eða fær hnefahögg á hliðina á höfðinu eða framan á það. Heilinn bregst nefnilega ekki eins við. Og ég er viss um að öll fótboltasambönd heimsins hefðu stoppað það að boltar yrðu skallaðir ef afleiðingarnar yrðu svipaðar og við höfuðhögg í boxi, hvort sem er atvinnuboxi eða áhugamannaboxi. En svo er ekki.

Herra forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að það er með miklum ólíkindum að menn skuli enn vera að eyða tíma í þetta mál og að menn skuli ekki hafa látið sér það að kenningu verða að við það er mjög mikil andstaða og það var fellt hér í atkvæðagreiðslu á Alþingi fyrir tveimur árum. Í aðalatriðum er samsetning Alþingis óbreytt og það er ekkert sérstakt sem gefur tilefni til að ætla að þetta mál njóti meiri stuðnings nú. Að sjálfsögðu er mönnum frjálst að halda áfram að berja höfðinu við steininn ef þeim er það þvílíkt sáluhjálparatriði, eins og það virðist vera hv. þm. Gunnari Birgissyni og félögum hans, að taka tíma Alþingis í þetta mikla þjóðþrifamál, eða hitt þó heldur. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnast þingmenn sem hér eru meðflutningsmenn geðlitlir frekar í þessum efnum, að láta teyma sig áfram út í þetta fen. Hafa menn nú ekkert þarfara við tímann að gera? Og eru engin þarfari umbótamál í þjóðfélaginu sem hv. þm. finna sig í til að beita orku sinni? Ég hef ekki kannað það, herra forseti, núna --- ég gerði það í fyrra --- og það kom í ljós að þetta var eina þingmálið sem hv. þm. Gunnar Birgisson, þessi mikli foringi sjálfstæðismanna í Reykjaneskjördæmi, hafði flutt. Nú er kjörtímabilið rúmlega hálfnað og það skyldi nú ekki enn standa svo að erindi þessa mikla leiðtoga sjálfstæðismanna í Kópavogi og á Reykjanesi hingað inn á Alþingi á öllu þessu kjörtímabili hafi verið það eitt að reyna að fá hér lögleyfða hnefaleika? Ja, það væru mikil tíðindi. Öll þúsundin á Reykjanesi hafa þá ekki til einskis kosið hann ef þetta verður hans mikla framlag hér, óskert, til löggjafarsamkundunnar í heil fjögur ár. Einhverjar fyrirspurnir kann hv. þm. að hafa lagt fram en a.m.k. stóðu mál þannig í fyrra að þetta var eina þingmálið, eina frv. eða eina tillagan, sem hv. þm. hafði flutt. Og mig undra þær áherslur, það verð ég að segja. Mig undra þær áherslur. Nú veit ég að hv. þm. er mætur maður og hefur víða lagt gjörva hönd á plóginn. Hann er mikill framkvæmdamaður og ég held að ég hljóti þar af leiðandi að leyfa mér að segja að sennilega hefði hann betur haldið sig við vegagerðina en að standa í þessum ósköpum því ég get engan veginn flokkað það undir framfaramál í þjóðfélaginu að nudda áfram með þetta hér. Þá verð ég líka að segja, herra forseti, að mig undrar mjög það skipulag á störfum þingsins sem við stöndum frammi fyrir í dag, að þessu máli er troðið hér inn í dagskrána á undan málum þeirra varaþingmanna sem við vitum að eru að fara af þingi í dag. Með því er auðvitað verið að gera eitt og ekkert nema eitt, það er í reynd verið að taka málfrelsið af þeim þingmönnum sem hefðu gjarnan viljað tjá sig í þessu máli. Menn gera það nefnilega ekki, af tillitssemi við þá varaþingmenn sem eiga eftir að mæla fyrir öðrum málum áður en þessum fundi lýkur. Þegar þar til viðbótar bætist að fyrir löngu var búið að koma þeirri ósk á framfæri frá einum þingflokki að hér yrði ekki fundahald mjög langt fram eftir degi af ástæðum sem eru venjubundnar og yfirleitt virtar, að fyrir dyrum stendur landsfundur sem hefst á morgun hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði. Þá er venjan, eins og þingmenn þekkja, að greiða fyrir slíku með því að hér séu ekki linnulaus fundahöld alveg ofan í landsfundina. Ég mótmæli þessu, herra forseti. Ég get með engu móti skilið að þetta mál sé þannig vaxið og eigi að hafa þannig forgang umfram önnur mál, m.a. og ekki síst í ljósi þess að Alþingi er búið að fjalla rækilega og þinglega um þetta mál, taka það til nefndar, taka þar við umsögnum, afgreiða það aftur inn í deildina og fella það. Það er mönnum ekki nóg. Þetta mikla forgangsmál, af einhverjum undarlegum ástæðum, fær allt aðra meðhöndlun en hér um bil öll önnur þingmannamál. Tugum ef ekki hundruðum saman liggja góð mál, flutt af þingmönnum, bæði stjórnar og stjórnarandstöðu, óafgreidd í nefndum þingsins ár eftir ár. En ekki þetta. Nei. Það eru einhver þau sambönd við almættið hér á þinginu sem hv. 1. flutningsmaður hefur, eða stuðningsmenn hans, sem gera það að verkum að þetta mál er tekið allt öðrum tökum og troðið hér inn í dagskrána með þessum hætti til að reyna að koma því með sem minnstri umræðu til nefndar, að nota sér tillitssemi þingmanna við þá varaþingmenn sem hér eiga eftir að mæla fyrir málum. Þetta er ósmekklegt, herra forseti. Þetta er heldur óviðfelldið, svo ég noti nú orðalag sem er mjög í tísku um þessar mundir. Ég mótmæli þessari framgöngu forsetanna. Ég tel að þeir séu ekki að sýna hér þá hlutlægni í fundarstjórninni sem eðlileg væri. Um þetta mál, herra forseti, er náttúrlega margt að segja og flest af því er þegar sagt. Ég get því svo sem eins og síðasti hv. ræðumaður, sem hefur áður flutt mjög góðar, rökfastar ræður gegn þessu máli við umræður, og hefur talað þar ekki síst út frá sinni faglegu þekkingu, vísað til þess sem ég hef um þetta sagt og reynt að tína það til. Það litla sem ég hef kannski nýtt fram að færa eru hlutir sem mér áskotnuðust í sumar þegar ég var að spyrjast svolítið fyrir um stöðu þessara mála í sumum nálægum löndum. Það er kannski tvennt sem ég vil nefna, annars vegar þá hreyfingu sem komin er í Svíþjóð á að fara ekki í þessa átt, ekki að leyfa atvinnubox sem Svíar bönnuðu fyrir löngu síðan, nei, skoða heldur m.a. áhugamannabox og ýmsar aðrar sambærilegar íþróttir með það í huga að takmarka þær eða banna. Þar er hreyfingin komin í þá átt að fara frekar að fordæmi Íslendinga og banna boxið alveg, láta sér ekki nægja að banna bara atvinnuboxið. Þar hafa menn m.a. nefnt fleiri skyldar íþróttir, árásaríþróttir, þar sem um mikla snertingu iðkendanna er að ræða. Hv. þm. Gunnar Birgisson og fleiri stuðningsmenn málsins nefna mjög gjarnan að leyfa eigi þetta af því að hitt sé ekki bannað --- furðuleg röksemdafærsla. Það eru ekki rök fyrir því að leyfa hass þó að tóbak sé leyft. Það er ekki þannig, hv. þm. Gunnar Birgisson, eða hvað? Það eru engin rök fyrir því að leyfa þetta þó að einhverjar aðrar hættulegar íþróttir séu kannski iðkaðar. Annars getum við líka skoðað þær og farið rækilega yfir hvort meiri ástæða sé til, af heilsufarsástæðum og jafnvel af uppeldis- og siðfræðilegum ástæðum, að leyfa eða banna ýmislegt sem er látið viðgangast. En ekki nota þá aumlegu röksemdafærslu að af því að ýmislegt annað sé leyfilegt eigi bara að leyfa þetta líka. Hvar enda menn almennt í nálgun sinni á málum ef þeir nota þessa aðferð? Hvar endar sú vegferð? Ég bið hv. þm. að hugleiða það. Ætli verði þá ekki ansi margt leyft á endanum ef þetta eru orðnar frambærilegar röksemdir? Ég hvet hv. þm. sem hafa ekki fyrir fram algjörlega óhagganlega sannfæringu á annan hvorn veginn í málinu en vilja kynna sér það og þá þróun sem hægt er að tala um að sé í umhverfinu að kynna sér t.d. það sem hefur verið að gerast í þessum efnum í Svíþjóð og fleiri Evrópulöndum. Ég hygg að Hollendingar hafi líka verið að skoða þessi mál. Og ég bendi mönnum á að skoða það sem Alþjóðasamtök lækna hafa látið frá sér fara um þessi mál, einmitt núna nýlega og þar á meðal á þessu ári.  Það getur vel verið að mönnum finnist það engu máli skipta. En á hverjum vilja menn þá taka mark þegar kemur að heilsufarslegum málefnum ef t.d. ekki Evrópusamtökum lækna? Þeir Evrópusinnar sem hér eru flutningsmenn hljóta a.m.k. að taka mikið mark á því þegar allt er gott sem kemur fram undir þessum formerkjum, Evrópu, ekki satt?  Ég verð að segja, herra forseti, að mér finnst þetta mál --- og það er gleðilegt, það er gott, það gerir mig bjartsýnni á að menn lendi ekki í þeirri vitleysu að fara að samþykkja þetta hér í einhverju fljótræði --- mér sýnist þetta mál vera að lenda í vaxandi mótbyr, og að þróunin í kringum okkur, bæði faglega og líka pólitískt, sé þannig að það sé að þyngjast fyrir fæti enda er nóg af öðrum ágætum íþróttum til þess að stunda og það þarf ekki að bæta þessu við. Svo er náttúrlega alltaf spurningin um hvað er íþrótt og hvað ekki. Það er mikill misskilningur að alls staðar séu allir skapaðir hlutir leyfðir nema á Íslandi. Það er alls ekki svo. Ætli sumar íþróttirnar þættu ekki skrýtnar, og sennilega mundi fáum detta í hug að stunda þær, sem lesa má um í fornum bókum og þóttu ágætlega brúklegar í þá daga. En þá voru nú dálitlir pústrar og meiðingar eins og sögurnar bera með sér og sennilega dytti engum í hug að leyfa slíkt athæfi í dag. Frekar er nú þróunin, held ég, í hina áttina, að við setjum okkur um þetta einhverjar skynsamlegar reglur og drögum þannig mörkin að ekki sé hættu á stórfelldum heilsuskaða boðið heim, og meiðingum af þessum toga sem hér eiga í hlut og eru mjög sérstaks eðlis, og ég sé ekki að nein ástæða sé til að vera að taka áhættu af. Ég bara sé það ekki. Það er alveg ósambærilegt sem maður heyrir oft notað í þessari umræðu, að tilfallandi óhöpp og slys verði í hinum og þessum íþróttagreinum. Það er bara svoleiðis allt annar hlutur. Það er ekki frambærilegt að mínu mati að fara út í einhverja tölfræði af þeim toga vegna þess að það eru þó oftast ýmiss konar meiðsl sem stafa ekki af eðli sjálfrar íþróttarinnar. Það er ekki ætlun manna, eða á a.m.k. ekki að vera, að meiða menn í knattleikjum svo dæmi sé tekið þó að slíkt gerist auðvitað. Herra forseti. Það er eins með mig og alla aðra þingmenn --- mér leiðist að lengja fundinn vegna þeirra varaþingmanna sem ég veit að eiga eftir að flytja mál sitt hér og ætla þar af leiðandi að 

Virðulegi forseti. Mér finnst það á málflutningi þingmanna, sérstaklega vinstri grænna og síðasta ræðumanns, hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, að þeir séu á móti því að mál sem þeir eru á móti komi hér á dagskrá. Það er nú lýðræðið og afstaða hv. þm. kemur mér ekkert á óvart. Hann er á móti öllu, og hans flokkur. Hann er formaður afturhaldsflokksins á Íslandi. Það er von að hann komi hér og sé á móti þessu. Það er alveg ljóst. Ég tel þetta eitt af framfaramálunum. Það er nú svo merkilegt. En þau eru nú ekki mörg beysin málin sem hv. þm. hefur flutt hér úr þessu ræðupúlti og talað langt mál um. 
             Ef ég á að vera í vegagerðinni, hv. þm., held ég að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ætti að fara í sjónvarpið og sleppa því að vera hér á Alþingi, eða fara norður í Þistilfjörð og stunda kvikfjárrækt eða eitthvað slíkt. Ég ætla ekki að fara að tala um málið á þessum nótum en hann er vanur að hafa orðbragð um menn sem mér finnst ekki sæmandi. Það er kannski ekki slæmt gagnvart mér en gagnvart öðrum úr þessum stól, kollegum sínum hér í þinginu, sem er oft til skammar. Tvennt vakti athygli mína. Ég hélt að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefði dottið á höfuðið. Hann vill leyfa hass og hann er orðinn Evrópusinni. Hann er orðinn Evrópusinni. Batnandi mönnum er best að lifa. En ég vil ekki leyfa hass.

Herra forseti. Nú sat hv. þm. Gunnar Birgisson svona tvær armslengdir fyrir framan mig og hlustaði, sem og aðrir þingmenn, og mér er þar af leiðandi ómögulegt að skilja hvernig hv. þm. gat misheyrt þetta svona hrapallega. Ég var einmitt að gera athugasemdir við þá röksemdafærslu að það ætti að leyfa þetta vegna þess að ýmsar aðrar hættulegar íþróttagreinar eða sambærilegar árásargreinar væru ekki bannaðar. Það tel ég aumlega röksemdafærslu. Og ég sagði: Það eru ekki rök fyrir því að leyfa hass, að tóbak er ekki bannað. Það var þetta sem ég sagði, hv. þm. Skilst þetta ekki? Á ég að fara yfir þetta aftur? Ég er að mótmæla því að menn reyni að koma málum sínum fram með svona óframbærilegri röksemdafærslu. Það var allt og sumt. Að ég sé á móti ýmsu --- það er alveg hárrétt. Ég er iðulega á móti hlutum. Ég er á móti öllu sem ég tel vera vitlaust og rangt og ég skammast mín ekkert fyrir það. Ef ég væri það ekki þyrfti að fara að athuga mig eitthvað því þá væri ég ekki að bregðast við og taka afstöðu til hlutanna út frá minni sannfæringu. Erum við ekki hérna á þingi til þess? Ætlum við að bogna í hnjánum af því að einhverjir eru að væla um það að við séum neikvæð og á móti einhverju? Nei, ekki hann Steingrímur J. Sigfússon. Ég er á móti því sem ég er á móti og biðst ekkert afsökunar á því. Að sjálfsögðu hafa þingmenn síðan rétt til sinna skoðana. Ég vona að ég hafi ekki skilist þannig að ég væri að amast við því að menn töluðu fyrir sínu máli --- ef þeir bara gera það með rökum. Það sem ég gagnrýndi var hvernig staðið er að fundarstjórninni hér í dag. Ég tók það sérstaklega fram að menn hafa auðvitað fullan rétt til þess að endurflytja sín mál út í hið óendanlega, hversu vitlaus sem þau eru. Þess vegna getur hv. þm. Gunnar Birgisson verið á þingi í 20 ár og flutt þetta mál í hvert einasta skipti og ekkert einasta annað mál öll þessi 20 ár. Það er hans réttur.

Virðulegi forseti. Hv. þm. sagðist vera á móti öllu sem honum finnst vera rangt. Það er nú flest í þessum sal sem honum finnst rangt því hann er á móti öllu nema því sem hann flytur sjálfur eða hans flokkur. En málið er þetta sem við erum að tala um: Eigum við að leyfa íþróttagrein? Og við erum að tala um að ólympískt box sé ekki hættulegra en aðrar íþróttagreinar. Það er búið að sýna fram á það hér með rökum, með rannsóknum hvað eftir annað. Það er alveg ljóst að ólympískt box er ekki hættulaust frekar en fótbolti. Ég man ekki betur en að hv. þm. hafi í fyrra verið hér í gifsi. Hann varð að setjast í sér stól og hann var þó í knattspyrnu í það skiptið. Það er engin íþrótt hættulaus. Það er eins og við flutningsmenn séum hér af ásettu ráði að leggja til að leyfa íþrótt sem mundi valda þvílíkum áverkum og skaða. Það er ekki um það að ræða. Þetta er allt gert með góðum hug. Og það er gert líka til þess, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, að fólk fái að velja þá íþrótt sem það vill stunda. En það náttúrlega er alveg bannorð í þínum hópi, bannorð.

Herra forseti. Þetta finnast mér nú alltaf bestu rökin, að þetta sé bara orrustan um frelsið í heiminum, að víglínan liggi þarna, að fá að boxa, ekki málfrelsi og skoðanafrelsi og slíkir hlutir, nei. En að fá að boxa, þar liggur sko víglínan milli þeirra sem vilja frelsið og hinna sem vilja það ekki. Ég tel þetta ekki vera mikið hugsjónamál eða stórkostlegt frelsismál af þessum toga. Við setjum okkur alls konar reglur í þessu samfélagi vegna þess að það er í þágu almannaheilla. Við höfum komist að því að siðað samfélag manna byggir á ákveðinni reglusetningu. Það er ekki hægt öðruvísi. Annars værum við bara enn þá í frumskóginum. Þetta eru ekkert öðruvísi reglur en aðrar slíkar. Við skulum ekki rífast um það, hv. þingmenn, hvort rétt geti verið að hafa reglur af þessum toga eða ekki. Við skulum ræða um hvort þær séu skynsamlegar. Við erum vonandi orðin það þroskuð að við viðurkennum að til þess höfum við Alþingi og til þess höfum við stjórnvöld og margs konar skipulag í okkar samfélagi og ýmiss konar leikreglur, að það er nauðsynlegt. En það á auðvitað að ræða það á hverjum tíma hvort þessar reglur séu skynsamlegar og hvort hvers kyns takmarkanir, sem menn geta auðvitað sagt að þetta sé, séu nauðsynlegar og réttlætanlegar vegna þess að þær varðveiti frelsi annarra og tryggi almannaheill. Ég get ekki tekið það upp eftir hv. þm. að þetta sé mál af þeim toga sem hægt sé að selja mönnum út á svona hluti. Svo kom hv. þm. með þetta að menn gætu meiðst í fleiri íþróttum og m.a. að sá sem hér stendur hefði orðið fyrir því að slíta hásin í knattspyrnu inni í Valsheimili. Það er alveg hárrétt. En það vildi nú einmitt svo til að ég stóð aleinn á gólfinu og var að snúa mér á hægri fætinum með boltann á vinstri löppinni og það kom enginn við mig. Þetta var einmitt þannig óhapp sem getur alltaf orðið og á í sjálfu sér ekkert skylt við eina tegund íþrótta frekar en aðra í þessu samhengi. Ég hefði alveg eins getað verið úti að skokka. Þetta eru því engin rök, hv. þm. Það er allt öðuvísi ef menn eru að berja hver annan viljandi í höfuðið. Það er allt annað mál.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um eftirlit Alþingis með fyrirmælum framkvæmdarvaldshafa. Tillagan er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að undirbúa löggjöf sem felur það í sér að stjórnvaldsfyrirmæli um nánari útfærslu laga komi til skoðunar Alþingis, t.d. þeirrar þingnefndar sem áður hefur fjallað um viðkomandi lög, og hljóti ekki staðfestingu ráðherra fyrr en samþykki viðkomandi þingnefndar liggur fyrir.`` Sú þáltill. sem hér er flutt varðar sjálfan grundvöll þrískiptingar ríkisvaldsins, þ.e. í löggjafarvald, framkvæmdarvald og dómsvald. Hv. þingmenn eiga að vita að höfuðmarkmið með starfi þeirra á að vera að setja þegnum landsins lög og reglur að fara eftir. Þetta er ekki hlutverk framkvæmdarvaldsins. Hins vegar veit þingheimur allur hvaðan lögin koma og hvar stærstur hluti þeirra er saminn, þ.e. í smiðjum framkvæmdarvaldsins, ráðuneytunum. Spyrja má, herra forseti, hvort það sé hin æskilega þróun eða hvort hv. þingmenn eigi ekki að vinna meira að smíði og samningu laga. Það er skoðun mín en verður ekki aðalumræðuefni um þáltill. þá sem hér er flutt. Því, herra forseti, það er sama hvar lagafrv. eru samin eða hvaðan þau koma, þau orð sem þar eru sett á blað verða aldrei að lögum fyrr en hið háa Alþingi hefur blessað þann texta og samþykkt hann sem lög frá hinu háa Alþingi. Alþingi og þingmenn hafa því sett lög eftir yfirferð og umræður um þau þannig að þau lög og þær reglur sem borgurunum er gert að fara eftir og búa við koma frá réttkjörnum og lýðræðiskjörnum fulltrúum þjóðarinnar, hv. Alþingi. Um hitt gegnir öðru máli, og það allt öðru máli, þegar hið háa Alþingi framselur þetta ríkasta vald sitt, vald til að setja þegnunum reglur, löggjafarvaldið, til framkvæmdarvaldshafanna, ráðherranna. Þetta er þegar Alþingi heimilar í lögum að ráðherra setji eða skuli setja nánari reglur, t.d. um framkvæmd laga. Með framsali löggjafarvalds eru réttkjörnir fulltrúar fólksins í landinu, þjóðarinnar, hv. alþingismenn, að fela öðrum hluta þess valds sem þeir voru kjörnir til að beita og fara með samkvæmt stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Þetta skiptir máli varðandi lagaframkvæmdarreglur, þ.e. reglugerðir sem byggja á heimild. Þar sem sagt er t.d.: Ráðherra er heimilt að setja nánari reglur o.s.frv. Eða þegar þetta byggir á boði, þar sem segir t.d.: Ráðherra skal setja reglur o.s.frv. um það sem lýtur að framkvæmd viðkomandi laga. Þetta skiptir enn meira máli þegar um lagasetningarreglugerðir er að ræða, þegar löggjafinn, hv. Alþingi, hefur veitt með heimild eða boði framkvæmdarvaldshöfum, ráðherrum, að meira eða minna leyti leyfi til að setja fyrirmæli um tiltekið efni. Samkvæmt grundvallarreglum stjórnskipunar Íslands, sbr. 2. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, er það hlutverk Alþingis að setja þegnum landsins lög. Í þessu felst heimild til handa Alþingi, kjörnum fulltrúum þjóðarinnar, til að setja þegnunum löggjöf hvort heldur hún varðar samskipti þegnanna innbyrðis eða samskipti þegnanna við ríkisvaldið. Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands gerir þannig ráð fyrir þrígreiningu ríkisvaldsins. Í 2. gr. stjórnarskrárinnar segir, með leyfi forseta: ,,Alþingi og forseti Íslands fara saman með löggjafarvaldið. Forseti og önnur stjórnarvöld samkvæmt stjórnarskrá þessari og öðrum landslögum fara með framkvæmdarvaldið. Dómendur fara með dómsvaldið.`` Ef 2. gr. stjórnarskrárinnar er skilin eftir orðanna hljóðan og með hliðsjón af því að hugtakið löggjafarvald táknar þá starfsemi sem fólgin er í setningu réttarreglna, hverju nafni sem nefnast, ætti öðrum en löggjafanum að vera óheimilt að setja réttarreglur. Löggjafanum ætti samkvæmt þessu að vera óheimilt að framselja löggjafarvald sitt, og skal í því sambandi bent á að í stjórnarskránni eru engin ákvæði sem heimila löggjafanum að framselja þetta vald sitt. Öllum er hins vegar ljóst að sú venja er löngu helguð að í einstökum lögum sé heimild eða boð til framkvæmdarvaldshafa um að setja nánari fyrirmæli um framkvæmd laganna eða önnur tilgreind atriði í reglugerð eða öðrum stjórnvaldsboðum. Hefur þetta tíðkast allt frá setningu stjórnarskrárinnar árið 1874, en ljóst er að þetta hefur færst í vöxt. Hefur þessi framkvæmd þannig helgast af langri venju. Ástæða þessa er að löggjafinn getur sparað sér að setja ítarlegar reglur um hrein framkvæmdaratriði og lagasetning öll yrði flóknari og yfirgripsmeiri og löggjafarstarf allt seinunnara. Þá þarf oft að breyta reglum þegar reynsla af þeim liggur fyrir eða í einstökum málaflokkum varðandi daglega útfærslu og því oft nauðsyn að hafa þennan hátt á, og má nefna ýmsar ástæður svo sem þessar: 1. Tímaskortur. Á Alþingi er oft mikið vinnuálag og fjöldi aðkallandi mála getur verið mikill. Hér kemur einnig til að Alþingi situr ekki allt árið, sumarhlé, jólaleyfi o.fl. stytta þingtímann. 2. Mannekla. Nátengd tímaskorti þingmanna er mannekla á Alþingi. Meðan stöðugt fjölgar starfsfólki hjá hinu opinbera hefur ekki verið sama þróun á hv. Alþingi. Þetta leiðir til aukins vinnuálags á þingmenn sem hefur það m.a. í för með sér að þingmenn verða að fela framkvæmdarvaldshöfum mikinn þátt í setningu réttarreglna með því að bjóða eða heimila þeim setningu reglugerða og annarra almennra stjórnvaldsfyrirmæla. 3. Tæknileg viðfangsefni. Nútímalöggjöf krefst oft lagasetningar um flókin tæknileg viðfangsefni sem ekki er á færi nema sérfróðra manna að fást við svo vel sé. Erfitt getur verið fyrir stjórnmálamenn að átta sig á þessum viðfangsefnum og setja um þau þær réttarreglur sem vel eru við hæfi og er því oft leitað til sérfróðra framkvæmdarvaldsaðila. 4. Ófyrirsjáanlegar aðstæður. Þegar lög eru sett miða þau yfirleitt við það ástand sem er á hverjum tíma, enda löggjafanum ekki frekar en öðrum gefið að sjá fram í tímann. Framkvæmd lagasetningar hefur þannig þróast í þá átt að Alþingi hefur sett lög, grunnreglur, en falið handhöfum framkvæmdarvalds, ráðherrum, að setja reglur um nánari útfærslu laganna. Hér er því um það að ræða sem kallað er framsal löggjafarvalds, þ.e. þegar um er að ræða heimild í lögum til þess að setja þegnunum fyrirmæli eða reglur, sem án slíkrar lagaheimildar hefði aðeins verið hægt að setja í lögum. Eftirlitsvald dómstóla með fyrirmælum framkvæmdarvaldshafa leiðir af 60. gr. stjórnarskrárinnar. Þess ber þó að gæta að í þessu felst engin frumkvæðisskylda dómstóla varðandi þetta eftirlit með reglum, t.d. reglugerðum. Það reynir því aðeins á þetta eftirlit dómstóla að eitthvað það komi fram í máli sem til þeirra er skotið sem athugavert þykir t.d. við lagastoð reglugerðar. Vegna þessa er eðlilegt að koma á þeirri skipan að Alþingi hafi eftirlit með þeim fyrirmælum sem koma frá framkvæmdarvaldshöfum á grundvelli framsals Alþingis á löggjafarvaldi. Þá skiptir það réttaröryggi allra og eftirlit með reglugerðum að lagasafn sé þannig úr garði gert, hvort heldur er hin bóklega útgáfa eða vefur Alþingis, að allra reglna og reglugerða sé getið við viðkomandi lög og lagagreinar sem reglur sækja heimild til. Herra forseti. Þegnar landsins eiga ekki að búa við það, svo ég taki dæmi, að t.d. ungur maður af Snæfellsnesi sem hugsanlega kemst í vinnu hjá einhverju ráðuneytinu á næstu mánuðum, semji þar reglur, hversu ágætur sem hann kann að vera, með samþykki viðkomandi ráðherra sem setji skorður og kvaðir á t.d. trillukarl að vestan eða frá Norðfirði, bónda úr Flóanum eða Þistilfirði, konu sem rekur verslun á Blönduósi eða kaupmanninn á horninu í Reykjavík, eða stórveldin sem ráða mestallri verslun í landinu. Þetta á ekki að gera án þess að hv. Alþingi hafi skorið úr um þessar reglur að mínu mati. Eðlilegast er að sá aðili sem veitir öðrum heimild til þess að vinna þessi verk, að setja þegnunum reglur, hafi eftirlit með því að heimildin sé notuð á þann hátt sem heimildargjafinn getur samþykkt og ekki sé farið út fyrir heimildina. Hér er því gerð tillaga um að eftirlit þetta verði í höndum Alþingis, t.d. á þann hátt að sú nefnd sem áður hefur fjallað um viðkomandi lög fari yfir reglugerðirnar og framkvæmdarvaldsfyrirmælin og þau hljóti ekki staðfestingu fyrr en að þeirri skoðun lokinni. Þannig er tryggt virkt eftirlit Alþingis með því löggjafarvaldi sem það hefur framselt til framkvæmdarvaldshafa að reglugerðir hafi bæði lagastoð og séu í samræmi við þau lög sem þær byggjast á og í anda þeirra laga. Með þessu fyrirkomulagi væru skerptar línur 2. gr. stjórnarskrár um að Alþingi fari með löggjafarvaldið. Herra forseti. Því er þessi þáltill. flutt á hinu háa Alþingi. Ég tel sóma þess, hins háa Alþingis, mundu vaxa af slíku verki sem hér er lagt fram. Herra forseti. Ég óska eftir því að þáltill. þessari verði vísað til hv. allshn.

Herra forseti. Hér mælti hv. þm. Örlygur Hnefill Jónsson fyrir mjög mikilvægu máli sem, eins og hann rakti í ræðu sinni, snertir í raun grundvöll lýðræðisins og þann grundvöll sem stjórnskipan okkar byggir á, þrískiptingu ríkisvaldsins eins og hún er nánar tiltekin í stjórnarskrá okkar og stjórnskipunarrétti. Eins og menn vita er gert ráð fyrir að Alþingi fari með löggjafarvaldið ásamt forseta Íslands, en þó er það svo að vald Alþingis er í raun ekki í samræmi við það hlutverk sem þeirri stofnun er ætlað í stjórnarskrá okkar. Þess vegna held ég að mjög mikilvægt sé að við gætum vel að og hugum vel að því hvert við erum að stefna í þessum efnum. Áður hefur farið fram í þessum þingsal heilmikil umræða um þessar áherslur, hvernig þær eru að breytast í stjórnskipaninni og hvernig ofuráhersla er að verða á vægi framkvæmdarvaldsins, á meðan vægi Alþingis og löggjafarvaldsins er að minnka. Því hefur jafnvel verið haldið fram að Alþingi sé að verða nokkurs konar stimpilstofnun fyrir framkvæmdarvaldið. Við sem hér sitjum, herra forseti, berum mikla ábyrgð í þessum efnum og eigum að standa vörð um að Alþingi sinni því hlutverki sem því er ætlað í stjórnarskrá lýðveldisins. Hv. þm. leggur til að Alþingi fylgist með þeim fyrirmælum sem koma frá framkvæmdarvaldshafanum, að Alþingi hafi eftirlit með því og hafi yfirlit yfir þau fyrirmæli sem framkvæmdarvaldshafinn er að gefa. Það hefur verið að aukast mjög í seinni tíð að reglugerðarheimildir séu opnar, mun opnari en áður og það getur haft í för með sér ákveðna réttaróvissu. Reglugerðir eru háðari breytingum en lögin og oft á tíðum er réttarstaða manna ekki ljós, hvað þá þegar framsal löggjafarvals er eins mikið og raunin hefur verið. Ég held að vægi framkvæmdarvaldsins og þetta mikla reglugerðaveldi sem við búum við sé mun meira hér en t.d. á Norðurlöndunum. Þar hefur þingið ekki framselt í sama mæli vald sitt eins og Alþingi því að þar er áherslan einfaldlega mun meiri á löggjafarvaldið en hér. Fyrir því eru gefnar margar skýringar, m.a. hefur verið nefnd sú skýring að hefð sé fyrir því á Norðurlöndunum að þar starfi minnihlutastjórnir sem krefjast miklu meira samráðs við aðra í þinginu. En hér á landi er ákveðin meirihlutahefð. Það er hefð fyrir því að sá sem valdið hefur ráði hverju sinni. Þannig getur margt valdið þessari þróun sem átt hefur sér stað. Ég fagna því að hv. þm. skuli leggja fram þessa tillögu. Ég held að hún sé af hinu góða og geti kannski snúið við þeirri þróun sem hefur átt sér stað og er alls ekki nægilega góð. Ég held að ef ekki verði gætt að stöðu hins háa Alþingis, að vegsemd og virðingu þessarar stofnunar og löggjafarvaldinu, eins og það er skilgreint í stjórnarskrá og í stjórnskipunarréttinum, þá sé kannski ekki nema von að farið hafi eins og raun ber vitni. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra og fagna tillögu hv. þm.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um erfðafjárskatt, nr. 83/1994, með síðari breytingum. 1. gr. frv. er svohljóðandi: ,,Við A-lið 9. gr. laganna bætast þrír nýir málsliðir sem orðast svo: Sé markaðsverð fasteignar talið lægra en fasteignamatsverð eignarinnar er erfingjum heimilt að óska eftir mati skv. 2. mgr. 18. gr. laga nr. 20/1991, um skipti á dánarbúum o.fl. Er þá heimilt að leggja erfðafjárskatt á matsverð þannig fengið, enda fylgi slík matsgjörð, sem ekki er eldri en fjögurra vikna gömul, erfðafjárskýrslu skv. 1. mgr. 11. gr. Að öðru leyti gilda ákvæði II. kafla laga nr. 20/1991 um mat samkvæmt þessari grein.`` Með setningu laga um erfðafjárskatt, nr. 83/1984, voru lögbundnar reglur um greiðslu skatts til erfðafjársjóðs af öllum fjárverðmætum og fjármunaréttindum. Við setningu laganna var gengið út frá því að löggjafinn hefði sett reglur sem mismunuðu þegnunum ekki með tilliti til skattlagningar. En tímar breytast og þær reglur sem voru sanngjarnar og réttlátar við setningu geta snúist upp í andhverfu sína. Á þeim tíma sem ákvörðun er tekin um það að miða í 9. gr. laga nr. 83/1984 við fasteignamatsverð til gjaldstofns erfðafjárskatts var um að ræða reglu sem telja má að verið hafi sanngjörn öllum þegnum þjóðfélagsins. Á þessum tíma má segja að undantekningalítið hafi söluverð eigna verið hærra en gildandi fasteignamatsverð, óháð því hvar á landinu eignir voru og því hvort þær voru í þéttbýli eða sveit. Nú er staðan hins vegar sannanlega önnur. Þeim dæmum fjölgar stöðugt, og þá sérstaklega í hinum dreifðu byggðum, að ekki er hægt að selja eignir fyrir fasteignamatsverð. Með öðrum orðum er fasteignamatsverð, sem er gjaldstofn, í mörgum tilvikum orðið hærra, og það mikið hærra, en raunverulegt söluverð eignanna. Til eru einnig þau tilvik að ekki er hægt að koma viðkomandi eignum í verð. Því er ljóst að erfingjar geta staðið frammi fyrir því að þurfa að greiða umtalsverðan erfðafjárskatt af eign sem í raun er miklu minna virði. Það er því þannig komið að mikið óréttlæti felst í skattlagningu sem byggð er á A-lið 9. gr. varðandi fasteignir og hallar þar mjög á landsbyggðina og erfingja eigna þar. Hins vegar er ljóst að í öðrum liðum greinarinnar er gert ráð fyrir að hægt sé að byggja á matsverði eða markaðsverði varðandi eignir sem þar er fjallað um. Má þar t.d. nefna bifreiðir. Það vitum við, herra forseti, að bifreiðir eru eftir tegundum jafnmikils virði, hvort sem þær eru í eign fólks á landsbyggðinni eða á höfuðborgarsvæðinu. Frv. sem hér er flutt tel ég vera mikið réttlætismál. Ég tel það bæta úr þeim mismun sem skapast hefur milli höfuðborgarsvæðisins og landsbyggðarinnar. Kemur þar til að fasteignir á landsbyggðinni hafa í auknum mæli selst undir fasteignamatsverði og skattstofninn hefur því ekki verið raunverðmæti eignanna. Um ástæður þess að fasteignaverð á landsbyggðinni hefur verið að lækka má margt segja, enda tel ég að stærsta hagsmunamál landsbyggðarinnar og landsbyggðarfólks sé að þeirri þróun verði snúið við og verðmæti eigna þess verði tryggt. Það segir sig sjálft að fólksfækkun á landsbyggðinni undanfarin ár hefur það í för með sér að fasteignir, eignir fólks á landsbyggðinni, lækka í verði. Ástæður fólksfækkunarinnar eru margvíslegar. Atvinnuöryggið hefur verið að skerðast og er stjórnkerfi fiskveiða þar mikill áhrifavaldur að mínu mati. Veiðiheimildir flytjast milli staða, en fólk flytur inn á höfuðborgarsvæðið vegna þessa óöryggis. Opinberum störfum hefur fjölgað á höfuðborgarsvæðinu, en landsbyggðin hefur ekki notið fjölgunar á þeim störfum sem vissulega mundu treysta byggð þegar frumvinnslan er á undanhaldi. Herra forseti. Þess ber þó að geta að þetta hefur verið fært til betri vegar með endurmati fasteigna þannig að þessir hlutir hafa verið færðir nær raunveruleikanum. Ég hef lagt fram tvær fyrirspurnir á Alþingi til hæstv. félmrh. Önnur er fyrirspurn um útlán opinberra sjóða til nýbygginga, annars vegar á landsbyggðinni og hins vegar á höfuðborgarsvæðinu og eins fyrirspurn um þróun fasteignaverðs á landsbyggðinni og höfuðborgarsvæðinu undanfarin 10 ár. Ég vona að þau svör geti skýrt þessa mynd betur. Herra forseti. Betur má ef duga skal og laga þessa hluti því að raunveruleikinn er sá að verðmæti eigna getur verið langt undir þeim skattstofni fasteignamats sem lagður er til grundvallar og þá er um óréttláta skattlagningu að ræða. Það má, herra forseti, í þessu sambandi benda á að nýlega er fallinn dómur Hæstaréttar sem var kveðinn upp fimmtudaginn 27. september sl. og var nr. 338/2001. Þar var um það að ræða að eign hafði verið seld á sjö milljónir en fasteignamat eignarinnar var 13.069 þús. Erfingjunum var gert að greiða skatt af sex milljónum umfram raunverulegt söluverð --- sex milljónum sem voru aldrei þeirra eign. Í því dæmi var erfingjum gert að greiða 3.481 þús., þ.e. af 13 milljónunum, í stað 1.932 þús., sem hefði verið ef skattstofninn hefði verið hin raunverulega eign, hið raunverulega verð og munar hér 1.548 þús. Ég þekki dæmi þar sem hafa komið tilboð í fasteignir sem hafa ekki einu sinni dugað til þess að greiða erfðafjárskattinn af þeim. Herra forseti. Hér er einnig um það að ræða að á þeim döpru tímum sem viðkomandi fjölskyldur ganga í gegnum við andlát náinna skyldmenna, oftast foreldra, þá verður þessi skattlagning virk, þ.e. við flutning eignarréttarins á fasteigninni frá foreldrum til barna eða annarra eftirlifenda. Á slíkum sorgartímum er það slæmt ef eftirlifendur finna þau ósanngjörnu viðbrögð hins opinbera að skattlagning til ríkisins taki ekkert tillit til þess raunveruleika sem um er að ræða og þeirra raunverulegu verðmæta sem koma í hlut eftirlifenda. Þá er hér um að ræða mikla mismunum eftir því hvar skattandlagið er, þ.e. fasteignin, hvort hún er á höfuðborgarsvæðinu eða landsbyggðinni. Á það má einnig benda að í mörgum tilvikum ef ekki flestum hafa erfingjarnir, börnin, tekið virkan þátt í uppbyggingu íbúðarhúsnæðis fjölskyldunnar sem erfingjarnir þurfa svo að greiða af skatt. Sú breyting sem lögð er til á lögum þessum er réttlætismál. Hér er gert ráð fyrir því að þegnarnir séu skattlagðir í samræmi við raunverulega eign sína en ekki út frá mati sem fylgir fasteignamatsverði um stóran hluta landsins. Þetta mál er því byggðamál jafnframt því að vera réttlætismál þegar svo er komið að fólk sem búsett er á ákveðnum stöðum landsins þarf að greiða hlutfallslega hærri skatta miðað við verðmæti en þeir sem búsettir eru eða erfa eignir t.d. á höfuðborgarsvæðinu, þar sem raunverð fasteigna sem betur fer hefur haldist hátt og umfram fasteignamatsverð. Ég hef talið það sanngjarna reglu að miða við fasteignamatsverð á höfuðborgarsvæðinu, þó svo að raunverðið sé hærra. En þeim mun ósanngjarnari er hún eins og hún hefur verið, að koma niður á fólki sem á eignir á landsbyggðinni og erfir eignir þar. Til að fullnægja réttlætinu í þessum efnum er lagt til að erfingjar geti valið að fá metnar fasteignir sem þeir erfa. Þá yrði miðað við að matið væri unnið og framkvæmt af matsmönnum sem sýslumenn tilnefna, samanber 17. og 18. gr. laga nr. 20/1991, um skipti á dánarbúum o.fl. Og að varðandi mat þetta sé farið eftir ákvæðum II. kafla laga nr. 20/1991 eftir því sem við getur átt. Til þess að ekki séu notuð gömul gögn varðandi þetta mat, er gert ráð fyrir því í frv. að slíkt mat megi ekki vera eldra en fjögurra vikna. Herra forseti. Ég óska eftir því að þessu frv. verði vísað til hv. efh.- og viðskn.

Virðulegi forseti. Það frv. til laga sem hv. 4. þm. Norðurl. e., Örlygur Hnefill Jónsson, hefur flutt er mjög merkilegt. Það tekur á miklu réttlætismáli, þ.e. breytingu sem varðar marga þegna þessa lands. Málið er flutt í framhaldi af því að lög frá hinu háa Alþingi hafa leitt til atvinnuháttabreytinga í landinu og nægir þar að nefna, t.d. bara lög um stjórn fiskveiða eða um landbúnað í landinu. Þau gera það að verkum að ójafnvægi hefur myndast líkt og hér er um fjallað, þ.e. munur á fasteignamati og söluverði eigna á Íslandi með tilliti til þess erfðafjárskatts. Það er mikið réttlætismál að þetta frv. sé flutt hér. Það er jafnframt um mikið byggðamál að ræða og í raun mjög eðlilegt að hv. þm. Örlygur Hnefill Jónsson, þingmaður Samfylkingar í Norðurl. e., flytji þetta mál. Í raun hefur það verið svo nú um alllangan tíma að ýmsir þingmenn Samfylkingarinnar hafa verið í fararbroddi við að benda á það misrétti og órétti sem skapast hefur milli höfuðborgarbúa og landsbyggðarbúa. Þetta er einmitt enn eitt dæmið um það. Ég hef áður sagt það að í mínum huga á að vera fullkomið jafnrétti allra þegna landsins, sama á hvaða sviði það er, hvort sem það er til að reka fyrirtæki, senda börn í nám eða til að hita hús sín, híbýli sín, sem oft á tíðum er gert eftir opinberum leiðum. Hið sama á að gilda um kosningar til Alþingis. Oft hefur verið talað um að þar ríki mikið óréttlæti og talað er um að íbúi á Vestfjörðum hafi ígildi tæplega fimm atkvæða á móti einu atkvæði höfuðborgarbúa. Þetta vil ég að sjálfsögðu að sé jafnað. Ég er jafnaðarmaður, ég er þingmaður Samfylkingarinnar, sem eru samtök jafnaðarmanna. Það er eiginlega undarlegt að frv. sem hér er til umræðu skuli ekki hafa komið mun fyrr fyrir hið háa Alþingi. Dæmið sem hv. þm. fjallaði um hér áðan, um erfðafjárskatt, annars vegar miðað við fasteignamatsverð húsnæðis og hins vegar söluverð, sýndi náttúrlega stórkostlega mikinn mun. Það getur ekki verið sanngjarnt að erfingjar skuli þurfa að leggja út svo mikla peninga, eingöngu vegna þess að þeir hafi erft húsnæði sem e.t.v. er orðið mjög gamalt. Í lifanda lífi hafði hinn látni kannski ekki tök á að halda við fasteigninni, m.a. vegna þess að margt eldra fólk hefur varla til hnífs og skeiðar af bótum sínum. Viðkomandi hafði kannski ekki unnið á fullu og hafði jafnvel ekki vinnu meðan lífeyriskerfið var að verða til og hafði jafnvel lélegan lífeyri síðustu árin. Allt þetta kemur að þessu máli. Í þessum dúr hafa menn rætt um þessi mál. Ég vil bæta þar aðeins við, herra forseti. Ég get rétt ímyndað mér að til séu mörg dæmi um sveitabýli þar sem fólk deyr drottni sínum frá eigninni og erfingjarnir eiga að taka við. Eignin selst þá jafnvel ekki vegna búháttabreytinga og enginn vill taka við búi í dag. Þetta er því mikið réttlætismál sem hér er flutt og á hv. þm. þakkir skildar fyrir að hreyfa því og flytja það meðan hann situr hér sem varaþingmaður. Eiginlega má segja að það mættu margir aðalþingmenn vera ánægðir ef þeir væru búnir að flytja jafnmörg mál og hv. þm. hefur gert hér, að hafa hreyft jafnmiklu réttlætismáli og hér hefur verið flutt. Ég held að formaður okkar jafnaðarmanna megi vera stoltur af þessum varaþingmanni sínum sem flutt hefur þetta frv.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það að hér er verið að hreyfa athyglisverðu máli sem vissulega má kalla réttlætismál, þó að ég telji ekki að það gefi tilefni til þess að hafa hér uppi miklar yfirlýsingar í hástigi eða annað um stöðu mála almennt á landsbyggðinni. Ég held að þetta út af fyrir sig gefi ekki tilefni til þess. En frv. er hins vegar mjög athyglisvert að mínu mati og tekur á vandamáli sem upp getur komið. Hins vegar held ég að mikilvægt sé að menn geri sér samt sem áður aðeins grein fyrir hugtökum sem mér fannst aðeins örla á að menn væru að rugla saman, eða að hv. þm. Kristján Möller væri pínulítið að rugla saman, vegna þess að við erum annars vegar að tala um brunabótamat sem er mat sem á að endurspegla raunverulegan byggingarkostnað viðkomandi eigna og hins vegar fasteignamat sem ætti að öllu jöfnu að endurspegla það sem er markaðsvirði sambærilegra eigna. Síðan höfðum við til skamms tíma sérstakan stofn sem var fasteignagjaldsstofn sem var notaður til þess að leggja á fasteignagjöld óháð því hvert fasteignamat viðkomandi eigna var. Okkar góða ríkisstjórn hrinti hins vegar þessu óréttlætismáli af höndum okkar eins og hv. þm Kristjáni Möller er mætavel kunnugt. Vandinn í þessu máli hins vegar er auðvitað það sem hv. þm. Örlygur Hnefill Jónsson benti alveg réttilega á. Það er kjarni málsins og kjarni þess vanda sem við er að glíma, þ.e. þegar upp kemur staða þar sem það er bersýnilega þannig, eins og kom fram í þeim umrædda dómi sem hv. þm. vísaði til, að raunverulegt markaðsverð viðkomandi eignar er ekki í samræmi við fasteignamatið eins og það ætti þó að vera. Fasteignamatið, virðulegi forseti, er eins og menn vita endurreiknað og athugað á hverju einasta ári af Fasteignamati ríkisins til þess að reyna að láta það endurspegla raunverulegt markaðsverð. Við þekkjum dæmi um þetta af landsbyggðinni. Til eru dæmi af einstökum byggðarlögum þar sem fasteignamatið sjálft hefur verið að lækka á milli ára á sama tíma og fasteignamat t.d. á höfuðborgarsvæðinu hefur hækkað vegna þess að markaðsvirði fasteignanna hefur farið hækkandi. Þetta gerir það að verkum að það misvægi skapast sem allir þekkja og er tilefni þess að þetta mál er flutt undir forustu hv. þm. Örlygs Hnefils Jónssonar, þ.e. þetta vandamál sem upp kemur þegar um er að ræða misvægi milli fasteignamatsins og raunverulegs markaðsverðs. Síðan þekkjum við önnur dæmi sem líka draga athygli okkar að þessum vanda, t.d. það sem upp kom í kjölfar jarðskjálftanna á Suðurlandi. Þá höfðum við dæmi jafnvel innan sama sveitarfélagsins þar sem þetta mat var mjög misvísandi. Þar kom fyrir að menn sem áttu sambærileg hús, bjuggu í sama sveitarfélagi, fengu mjög mismunandi bætur. Þetta dregur athygli okkar að því hversu mikilvægt er fyrir okkur að þessi grunngerð samfélagsins, þessi mælikvarði sem menn byggja eignamat sitt og tryggingavernd sína á, sé í 100% lagi. Stóra málið í þessum efnum þegar við lesum lögin, eins og hv. 1. flm. kom mjög vel að í sínu ágæta máli hér áðan, er að grunnhugmyndin að baki þessum gjaldstofni, sem erfðafjárskatturinn er hérna í þessu tilviki, er sú að hann á að endurspegla tiltekið markaðsverð en ekki einhverja ímyndaða tölu. Ég geri ráð fyrir því t.d. að ef verið væri að skipta einhverjum óefnislegum eignum, t.d. hlutafé, þá mundi væntanlega koma til skipta raunverulegt söluandvirði þeirra án þess ég geri mér grein fyrir því ...

Forseti biður hv. þm. afsökunar, en biður hv. þingmenn í hliðarsal að hafa hægt um sig.

Ég tek undir það. Þeir hefðu mjög gott af því að hlusta á þessa ræðu. Þá geri ég ráð fyrir því að stuðst yrði við raunverulegt markaðsverð þessara eigna en ekki eitthvert óeiginlegt verð, einhver gjaldstofn sem ekki mældi raunvirði. Því er augljóst þegar maður hlýðir á þennan málflutning að það hlýtur að hafa verið hugsun löggjafans á þeim tíma þegar verið var að setja þetta í lög að erfðafjárskatturinn endurspeglaði skattstofn sem væri í samræmi við raunverulegt virði eignarinnar og þess vegna var væntanlega talað um fasteignamat en ekki brunabótamat. Nú er sem sagt komið fram að tiltekið misvægi er þarna á milli. Því er eðlilegt að menn skoði þetta. Ég fagna þess vegna frv. Það getur vel verið að þegar við skoðum þetta nánar komi upp einhver mál sem geri það að verkum að fara þurfi einhverjar aðrar leiðir að þessu en hér er verið að leggja til. En ég tek undir það meginmarkmið þessa frv. sem lýtur að því að reyna að koma í veg fyrir þetta óréttlæti sem greinilega er til staðar í landinu.

Herra forseti. Á síðustu öld má segja að þróun lýðræðisins hafi staðnað við fulltrúalýðræðið og nú í upphafi nýrrar aldar blasa við tækifærin til að stíga stór skref í átt að milliliðalausu lýðræði. Hér er mælt fyrir tillögu þess efnis að Alþingi álykti að setja á stofn nefnd sem kanni möguleika á notkun netsins við að þróa og taka upp milliliðalaust lýðræði í mun meira mæli en verið hefur hina síðari áratugi og nokkurn tíma á Íslandi. Nefndin kanni hvernig hægt er að nota netið til að þróa milliliðalaust lýðræði og hafi þar að leiðarljósi öfluga persónuvernd við framkvæmd kosninga og þjóðaratkvæðagreiðslna á netinu. Nefndin skal skipuð fulltrúa Háskóla Íslands, Sambands íslenskra sveitarfélaga, stúdentaráðs Háskóla Íslands, Alþingis Íslendinga og fulltrúum allra stjórnmálaflokkanna sem sæti eiga á Alþingi. Nefndin kanni jafnframt hvaða áhrif milliliðalaust og beint lýðræði hefði á samfélagið, efnahagslega, félagslega og stjórnmálalega, sérstaklega með tilliti til sveitarstjórna þar sem auðvelt og jafnvel byltingarkennt gæti verið að nota milliliðalaust lýðræði í miklum mæli. Stefna skal að því að kosningar til Alþingis og sveitarstjórna fari samhliða hefðbundnum kosningum fram á netinu innan fárra ára. Ljóst er að þær miklu breytingar sem orðið hafa á félagslegum og efnahagslegum aðstæðum á Vesturlöndum síðustu áratugi kalla á breytingar á lýðræðisfyrirkomulaginu. Almenn og góð menntun, mikil tölvueign, meiri frítími en nokkurn tíma áður kallar allt á að fólk hafi miklu meira um hagi sína að segja en áður. Sá tími er liðinn undir lok að fulltrúar almennings taki allar ákvarðanir fyrir fólkið og tímabært að færa valdið í miklu meira mæli til fólksins en verið hefur. Netið, alnetið, og mikill og almennur aðgangur að því býður upp á möguleika til að stórauka milliliðalaust lýðræði og gera það að veruleika án þeirra galla sem augljóslega fylgja tíðum atkvæðagreiðslum. Við þekkjum ýmis slík dæmi frá Sviss þar sem of tíðar atkvæðagreiðslur gera það að verkum að fólk verður leitt og nennir síður að ómaka sig á kjörstað og lýðræðið þynnist út og fólk hættir að sinna þessu mikilvæga hlutverki sínu. Kosningar á netinu í kjölfar upplýsinga- og tæknibyltinganna eru að verða að veruleika og brýnt að kanna þegar í stað kosti þeirra og galla. Tímabært er að stíga skrefið frá Aþenu til alnetsins ef svo má segja, herra forseti, við lýðræðislega stjórnarhætti og færa völdin til fólksins. Fulltrúalýðræðið hefur að mörgu leyti gengið sér til húðar þó því fari fjarri að hægt sé að leggja það af. Ekki er hægt að taka upp stjórnskipan sem byggist ekki á fulltrúalýðræðinu og hinn almenni borgari getur ekki tekið þennan þátt í störfum Alþingis og fulltrúalýðræðisins í sínar hendur í almennum atkvæðagreiðslum. Kjörnir stjórnmálamenn munu eftir sem áður semja lögin og útfæra. Í raun er kominn tími til að lýðræðið leiti upprunans, en í stað handauppréttinganna á Agora-torginu forðum á gullöld Grikkja rétta menn nú upp hönd á netinu þess í stað. Fulltrúalýðræði hins illa upplýsta og fátæka almennings hefur runnið sitt skeið á enda og næsta framfaraskeið mannkyns þarf að eiga sér stað á stjórnmálasviðinu með milliliðalausu lýðræði og notkun netsins við að koma því á, gera það ódýrara og auðveldara í framkvæmd. Því er brýnt að kanna áhrif þess á samfélagsþróunina að taka upp og efla beint lýðræði nú í kjölfar upplýsingabyltingarinnar þegar tölvueign og tölvuaðgengi almennings hefur aukist um þúsundir prósentna á örfáum árum. Herra forseti. Hlutverk og tilgangur þessarar tillögu er að þróa lýðræðið áfram í ljósi aukinnar menntunar og betri aðgangs að upplýsingum sem leiðir til þess að hinn almenni borgari getur nú tekið ákvarðanir í formi beins lýðræðis um mörg meginmál samfélagsins. Það er fjarstæðukennt að ætla að 21. öldin sætti sig við óbreytt fulltrúalýðræði og þeim hverfandi áhrifum sem kjósendur hafa á stjórn samfélagsins í gegnum það fyrirkomulag. Þess mun verða krafist að bilið á milli þeirra sem stjórna og er stjórnað minnki verulega. Við notkun og innleiðingu netsins í lýðræðisferli okkar er einnig komið á samræðu borgaranna við stjórnvöld, þar sem borgarar landsins geta lagt inn hugmyndir og verið virkir þátttakendur í stjórn lands síns. Með þeim hætti eflist og styrkist stjórnmálasamræða í millum borgaranna um kjör sín, eins og að mörgu leyti hefur nú þegar átt sér stað með tilkomu netsins hin allra síðari ár. Herra forseti. Líkt og fram kemur í grein Karls Blöndals, aðstoðarritstjóra Morgunblaðsins, í Morgunblaðinu þann 16. mars árið 2000 gerðu bandarískir demókratar merka tilraun með lýðræði á netinu í prófkjöri sem viðhaft var í Arizona í mars árið 2000. Var það í fyrsta sinn sem gerð var tilraun með lagabindandi kosningu með þeim hætti í Bandaríkjunum. Ásamt netatkvæðinu var hægt að kjósa með því að mæta á kjörstað eða senda atkvæði sitt í pósti. Tilraunin tókst vonum framar og miklum mun fleiri tóku þátt í prófkjörinu en í fyrri prófkjörum flokksins í því sama fylki áratuginn á undan. Þátttaka jókst stórum og tilgangnum var náð. Skráðum kjósendum var útdeilt kennitölu og síðan þurftu þeir að skrá inn upplýsingar af tvenns konar skilríkjum til að geta greitt atkvæði á netinu, segir Karl í grein sinni. Atkvæðagreiðslan tók um það bil tvær mínútur í framkvæmd og kjósendur þurftu ekki að ómaka sig á kjörstað nema þeir sem svo kusu að gera eða gátu ekki eða vildu ekki kjósa á netinu. Þeim stóð til boða að greiða atkvæði með hefðbundnum hætti, eins og áður sagði. Kosning á netinu dregur jafnframt stórum úr því umfangi og mikla kostnaði sem fylgir stórum atkvæðagreiðslum, hvort sem er á sveitarstjórnarstiginu eða fyrir þjóðina alla. Það fyrirkomulag sem viðgengist hefur síðustu tvær aldirnar í formi fulltrúalýðræðisins hefur að mörgu leyti gengið sér til húðar. Það er löngu tímabært að kanna nýjar leiðir til að íbúar geti haft bein og milliliðalaus áhrif á stjórn samfélagsins. Heimurinn hefur gjörbreyst frá þeim tíma þegar verjandi var að óskir fólksins þyrftu að fara í gegnum fulltrúa þess að einu eða öllu leyti, fulltrúa sem höfðu tíma og aðstæður til að sinna mikilvægum ákvarðanatökum en almenningur alls ekki á þeim tíma. Nú hefur þorri almennings aðstæður og upplýsingar til að taka sjálfur allar stærri ákvarðanir um hagi sína og líf. Herra forseti. Milliliðalaust lýðræði í gegnum netið þar sem fólkið tekur í æ meira mæli ákvarðanir sjálft er sú framþróun sem þarf og mun eiga sér stað í stjórnmálalífinu, þá í formi þjóðaratkvæðagreiðslna þar sem ákveðinn hluti atkvæðisbærra borgara getur krafist þess að ákveðin mál verði tekin til atkvæða af þegnum þjóðarinnar eða íbúum einstakra sveitarfélaga, sérstaklega með tilliti til þeirra auknu verkefna sem sveitarfélögunum hefur verið falið. Einnig ber að skoða sérstaklega hvernig notkun netsins getur og hefur þegar gjörbreytt starfsemi og eðli stjórnmálaflokka og þátttöku félaga þeirra í starfseminni, í gegnum netið og tölvupóstlista og hina ýmsu umræðuhópa sem starfræktir eru á netinu og fólk skráir sig sérstaklega í. Þetta er umbylting á möguleikum til öflugrar og skapandi stjórnmálaumræðu innan flokka. Með þessum hætti styrkir netið stjórnmálastarf og stjórnmálaflokka í stað þess að veikja, eins og vikið verður að síðar. Hættan er sú að tíðar atkvæðagreiðslur valdi því að fólk verði leitt og þreytt á því að taka þátt í þeim og nenni ekki að fara á kjörstað oft eða nokkrum sinnum á ári. Lausnin á þeim vanda og fram hjá þeirri hættu er lýðræði á netinu. Við þróun og notkun netsins við atkvæðagreiðslur er brýnt að gæta fyllsta öryggis við persónuvernd og kanna þarf sérstaklega og til hlítar allar leiðir til að tryggja öfluga persónuvernd í rafrænum kosningum á netinu. Gæta skal þess að áfram verði viðhafðar hefðbundnar atkvæðagreiðslur til hliðar við netkosningar til að tryggja að fólk sem sökum fátæktar, elli eða annarra aðstæðna getur ekki nýtt sér netið eða kýs að gera það ekki, hafi fulla aðkomu að kosningunum. Stefna skal að því að allar þjóðaratkvæðagreiðslur fari fram á netinu samhliða hefðbundnum kosningum eða póstkosningum og síðar meir kosningar til Alþingis og sveitarstjórna. Mesta áhyggjuefnið við þróun og upptöku milliliðalauss lýðræðis er hvernig minnihlutahópum reiðir af við beint lýðræði eða kosningar á netinu. Tryggja þarf að engir hópar verði útundan í þessari þróun enda er tilgangurinn að gera fólk að betri og ábyrgari borgurum við stjórn sinna samfélaga. Tölur sýna að þátttaka fólks sem er fátækt og lítið menntað er minni en annarra í þjóðaratkvæðagreiðslum almennt og þetta sanna sérstaklega dæmi frá Sviss og Bandaríkjunum þar sem tíðar þjóðaratkvæðagreiðslur eru stundaðar í mörgum fylkjum. Skoða þarf sérstaklega hvernig tryggja má að kjör og aðgengi tiltekinna minnihlutahópa að samfélaginu og ákvarðanatöku innan þess versni ekki í milliliðalausu lýðræði, heldur batni frá því sem nú er. Meginviðfangsefni stjórnmálastarfsins er að komast að því hvaða lausnir flestir telja bestar og séu til mestra hagsbóta fyrir samfélagið. Einfaldast er að spyrja fólkið beint í stað þess að fela það nokkrum fulltrúum þess sem fólk kýs á fjögurra ára fresti eða þaðan af lengri tíma. Beint lýðræði upprætir einnig óhófleg áhrif fjársterkra og háværra hagsmunaafla sem oft hafa mikil áhrif á kjörna fulltrúa stjórnmálaflokkanna, ekki síst þegar litið er til Íslands þar sem bókhald flokkanna er lokað og fjárreiður þeirra leyndarmál. Í því efni vísum við flutningsmenn þessarar þáltill. í frv. hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um fjárreiður flokkanna. Miklu erfiðara er að hafa áhrif á kosningu heillar þjóðar enda erfitt að múta þjóð og erlendar rannsóknir frá Bandaríkjunum og Sviss sýna fram á að fjársterk hagsmunasamtök mega sín mun minna í þjóðaratkvæðagreiðslum en í beinum áhrifum á kjörna fulltrúa. Fjölmiðlar og borgarar landsins eiga skýlausa kröfu á að vita hvaða stórfyrirtæki hafa styrkt flokkana og sjá þannig svart á hvítu hver ítök þeirra eru í viðkomandi flokki. Leynd og pukur með fjármál flokkanna grafa undan tiltrú almennings á stjórnmálum og stjórnmálamönnum og þar með lýðræðinu. Það er ekki hægt að byggja upp öflugt samfélag nema við búum við öflugt lýðræði. Ákveðin skilyrði þarf að setja um umfang mála sem borin eru undir þjóðina og fjölda þeirra á ári. Brýnt er að ofgera ekki þjóðinni með of tíðum atkvæðagreiðslum. Notkun netsins slær hins vegar á hættuna á því að fólk hætti að ómaka sig á kjörstað eða sinna milliliðalausu lýðræði. Með leyfi hæstv. forseta langar mig að vitna til orða Jóns Baldvins Hannibalssonar, sendiherra og fyrrv. hv. alþm., sem fram komu í Morgunblaðinu 25. maí 1997: ,,Íslendingar ættu að geta hugsað sér að verða tilraunastofa í frekari þróun lýðræðislegra stjórnarhátta vegna lýðræðishefðar okkar, menntunarstigs og fámennis þjóðarinnar sem ætti að auðvelda að láta tilraunina heppnast. Lýðræði okkar er í grundvallaratriðum vanburðugt og ófullkomið vegna þess að við höfum aldrei í lýðveldissögunni notið þeirra grundvallarmannréttinda sem felast í jöfnum atkvæðisrétti, einn maður eitt atkvæði, né heldur notið þess að geta ráðið persónuvali í kosningum. Af þessum sökum er vafalaust kominn tími til að endurmeta reynsluna og hugsa stærra. Hugmyndir um ... beina þátttöku almennings, með minna vægi fulltrúalýðræðis, eru fyllilega tímabærar og mjög áhugaverðar. Tilgangurinn væri auðvitað að auka ábyrgð og sjálfsaga kjósenda, þeir yrðu að taka beina ábyrgð á afleiðingum gerða sinna með slíku vali. Það væri verið að styrkja þá stoð lýðræðisins sem byggist ekki aðeins á réttindum heldur líka á skyldum.`` Um leið og við eflum beint lýðræði er nauðsynlegt að jafna atkvæðaréttinn til fulls og gera Ísland allt að einu kjördæmi. Fyrir því eru engin rök að atkvæði allra Íslendinga séu ekki jafngild. Misjafnt vægi atkvæða er ekkert annað en skýlaust mannréttindabrot og svartur blettur á stjórnmálum landsins. Jafn atkvæðisréttur er þó fyrst og fremst spurning um mannréttindi og með því að gera landið að einu kjördæmi væri tryggt að allir í landinu hefðu nákvæmlega sömu möguleika til að hafa áhrif á stjórn landsins, því öll atkvæði væru jafnþung. Stefna ætti að því um leið og stigin eru fyrstu skref í átt til milliliðalauss lýðræðis að atkvæðavægi allra Íslendinga verði jafnt og landið gert að einu kjördæmi. Herra forseti. Milliliðalaust og beint lýðræði hefur það vissulega í för með sér að það veikir stjórnmálaflokkana sem lýðræðislega kjölfestu í stjórnmálum en styrkir þá með öðrum hætti, eins og ég kom inn á fyrr. Hins vegar hefur það á margan hátt átt sér stað nú þegar að stjórnmálaflokkarnir séu ekki þær kjölfestur í stjórnmálalífi okkar sem þeir áður voru. Með hruni alræðisríkjanna í austri fyrir áratug hefur vægi hinnar hugmyndafræðilegu baráttu sem skipaði fólki í tvær hatrammar fylkingar, gráar fyrir pólitískum járnum, minnkað verulega þó að átök hugmyndafræðinnar séu að sjálfsögðu enn við lýði og verði alltaf þegar menn takast á um hlutverk ríkisvaldsins, skattheimtu og forgangsröðun verkefna hins opinbera svo dæmi séu nefnd. Á móti kemur að með endalokum átakanna miklu á milli pólanna tveggja sem tókust á í kalda stríðinu skapast jarðvegur fyrir heilbrigða stjórnmálaumræðu og þar af leiðandi fyrir milliliðalaust lýðræði, líkt og segir í þeirri máttugu úttekt sem breska tímaritið Economist gerði fyrir fimm árum og Morgunblaðið birti í aukablaði í maí árið 1997, með leyfi forseta: ,,En þetta eru smáatriði borið saman við þá hávaðasömu bardaga, sem sósíalisminn og einstaklingshyggjan, markaðshagkerfið og miðstýringin háðu forðum.`` Herra forseti. Hvað er lýðræði? Ef við skilgreinum lýðræði sem hugmyndina um að fólkið skuli ráða þá er milliliðalaust lýðræði nær upprunanum en það lýðræðisfyrirkomulag sem tíðkast hefur víðast hvar og felur í sér kosningar til löggjafar- og eða framkvæmdarvalds á nokkurra ára fresti. Til að taka nýlegt íslenskt dæmi um raunverulegt lýðræði eða tilraun til þess má nefna atkvæðagreiðsluna sem átti sér stað í Reykjavík fyrir nokkrum mánuðum síðan um framtíðarstað flugvallarins í Vatnsmýrinni. Sú atkvæðagreiðsla var merkileg tilraun í milliliðalausu lýðræði og líklegt er að hún gefi tóninn fyrir innleiðingu beins lýðræðis á sveitarstjórnarstiginu þar sem það á best við og líklegast er til að taka út sinn þroska sem lýðræðisform 21. aldarinnar og framtíðar. Herra forseti. Tæknin hefur breytt eðli og inntaki lýðræðisins, líkt og herra Ólafur Ragnar Grímsson, forseti Íslands, sagði svo eftirminnilega í ræðu við setningu Alþingis í október árið 2000. Nú er einstaklingurinn hjá jafn vel upplýstri þjóð og Íslendingar eru þess umkominn að veita álit sitt og umsögn nánast hvenær sem er í krafti þekkingar sinnar og hæfni. Menntabyltingin og aðgengi að upplýsingum gera þetta að veruleika og eiga að fleyta okkur frá fulltrúalýðræði síðustu alda til milliliðalausrar þátttöku borgaranna sjálfra við stjórn samfélaga sinna. Herra forseti. Ég legg til að tillögu þessari verði vísað til allshn.

Herra forseti. Það er ástæða til þess að þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir yfirgripsmikla framsöguræðu með þessari ágætu þáltill. sem hér er á dagskrá. Tillagan sem sýnir mikla framtíðarsýn er afar tímabær vegna þess að hún tengir afar vel saman þróun tækninnar og þróun lýðræðisins. Það er mjög mikilvægt að Alþingi setji niður sérstaka nefnd til þess að fara yfir alla þá möguleika sem netið skapar okkur, bæði til þess að þróa lýðræðið og eins til þess að gera ýmsar tilraunir með breytingar á kosningafyrirkomulagi. Þessi tillaga gerir ráð fyrir því að nefnd fari yfir þessi mál og ég held að það sé brýnt að hún taki til starfa sem allra fyrst vegna þess að á næsta vori fara fram sveitarstjórnarkosningar og mikilvægt er að þar verði stigin fyrstu skref í þeirri tilraun að nota netið við kosningar. Það hefur komið fram hjá áhugafólki um þetta mál að breyta þurfi lögum á Alþingi til þess að slík tilraun geti farið fram. Það er afar mikilvægt fyrir nefnd sem þessa að geta nýtt sér þær kosningar til þess að gera ákveðnar tilraunir á þessu sviði þannig að setja megi reglur sem staðið geta nokkuð inn í framtíðina. Einnig er mikilvægt, eins og kemur fram bæði í tillögunni sjálfri og greinargerðinni, að gætt sé öflugrar persónuverndar vegna þess að það er eitt af þeim málum sem menn hljóta að hugsa til þegar þeir nota netið í þessu skyni. Við þekkjum ákveðnar tilraunir sem gerðar hafa verið nú um nokkurra ára skeið af ýmsum fjölmiðlum, m.a. á netinu, þ.e. skoðanakannanir svokallaðar sem auðvitað fullnægja ekki þeim skilyrðum sem við setjum venjulegum skoðanakönnunum. Þar er persónuvernd ekki tryggð nákvæmlega eins og við vildum sjá það, þ.e. með reglum, og held ég að við flest tökum misjafnlega mikið mark á slíkum könnunum. Því er mikilvægt að setja þetta í ákveðinn farveg þannig að þessi tækni nýtist okkur við slíkar kannanir. Einnig er ljóst að þessi tækni skapar alveg nýja möguleika til að láta fara fram þjóðaratkvæðagreiðslu vegna þess að það er auðvitað allt annað fyrirkomulag að geta spurt þjóðina á slíkan hátt en að setja upp það mikla bákn sem þjóðaratkvæðagreiðsla raunverulega er og það gæti orðið til þess að þróa áfram slíka meðferð lýðræðisins, að leyfa þjóðinni að svara ákveðnum grundvallarspurningum vegna þess að að sjálfsögðu hefur netið líka skapað alveg nýja möguleika til þess að koma upplýsingum til þjóðarinnar. Möguleikarnir eru þess vegna ótæmandi og því er mikilvægt að þetta sé sett í farveg sem vísar okkur veginn inn í framtíðina. Þeir möguleikar eru einnig athyglisverðir sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson nefndi í framsöguræðu sinni, sem netið og þetta fyrirkomulag um kosningar skapar stjórnmálaflokkum og starfi þeirra. Flestir sem hafa áhuga á lýðræðinu fylgjast væntanlega vel með þverrandi starfi flestra stjórnmálaflokka, ekki bara hér á landi heldur víða um heim. Því er mikilvægt að stjórnmálaflokkarnir nýti sér, eins og þeir hafa gert í sívaxandi mæli, þessa nýju tækni og þess vegna er eðlilegt að við þróum fyrirkomulagið áfram á þessu sviði þannig að stjórnmálaflokkarnir séu í takt við að mæta þessu. Við verðum þess vegna að tryggja að allar leikregur séu sem best úr garði gerðar. Ég er sannfærður um að sú leið sem hér er lögð til muni leiða okkur í þá vegferð sem mun tryggja okkur það að niðurstaðan verði sem allra best. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa langa ræðu um þetta. Ég trúi því og treysti að nefndin sem fær málið til umfjöllunar muni skoða þetta gaumgæfilega og vonandi mæla með samþykkt tillögunnar. Þó tel ég rétt að vekja athygli á einu atriði að lokum, þ.e. orða sendiherra okkar í Washington, Jóns Baldvins Hannibalssonar, sem vitnað er til í greinargerð með tillögunni, þar sem hann ræðir einmitt um það að aðstæður okkar á Íslandi eru slíkar að það er mjög verðugt verkefni að við skoðum það að við séum ákveðin tilraunastofa í þessum efnum. Við búum við þær aðstæður að við eigum að geta gengið lengra en ýmsar aðrar þjóðir í tilraunaskyni og þar með leitt þjóðir heimsins áfram í þessari þróun.

Herra forseti. Það er aðall samfélaga sem kenna sig við lýðræði að stuðla að dínamískri, lifandi og stöðugri þróun þess, lifandi umræðu og dínamískri og stöðugri þróun lýðræðisins. Það er rétt sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson benti á í framsöguræðu sinni að að mörgu leyti hefur umræðan um lýðræðið staðnað á undanförnum árum og áratugum. Því er tímabært svo ekki sé meira sagt að leggja fram þessa framsæknu og góðu tillögu. Að færa valdið til fólksins er ekki endilega einfalt mál og það skiptir mjög miklu að þar sé rétt að verki staðið. Tæknin hefur fært okkur upp í hendurnar tæki sem við höfðum ekki áður, tæki sem við getum nýtt til þess að dreifa valdi betur í samfélaginu og tryggja lýðræðislegri vinnubrögð. Það er mjög mikilvægt í þessari umræðu að grundvöllur þess að koma á milliliðalausu lýðræði, eins og lagt er til í till. til þál., sé fyrir hendi. Sá grundvöllur er ekki fyrir hendi nema tryggð séu jöfn tækifæri allra þegnanna, mikil menntun þeirra og hæfi þeirra til að takast á við þær spurningar sem við þurfum að takast á við í nútímasamfélagi. Þess vegna byggir tillaga sem þessi að sjálfsögðu á hugsjónum jafnaðarmanna um jöfn tækifæri, jöfn tækifæri til menntunar ekki síst og rímar algjörlega saman við þær skoðanir okkar. Ég ætla ekki að leggja mörg orð í belg. Ég fagna þessari tillögu sérstaklega og vænti þess að hún muni vísa okkur veginn fram á við í vönduðum tilraunum til þess að koma á milliliðalausu lýðræði hér á landi. Eins og hefur komið fram áður í þessari umræðu getur Ísland orðið tilraunastofa í þeim efnum. Til þess höfum við fulla burði. Við þurfum hins vegar að vanda okkur, huga vel að hverju skrefi sem tekið er og gæta þess mjög vel að allir þegnar landsins séu þátttakendur í slíkri lýðræðisþróun.

Herra forseti. Hér lögð fram mjög athyglisverð þáltill. sem mér finnst horfa mjög til framtíðar. Tímarnir breytast og tækni gærdagsins getur orðið úrelt á morgun. Því er mjög brýnt að þingmenn séu vakandi yfir þeim kostum og þeim breytingum sem eru að verða á samfélagi okkar. Ég fagna því þessari tillögu sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson hefur lagt hér fram. Samfylkingin er jákvæður og framfarasinnaður flokkur. Því er við hæfi að þingmenn hennar flytji tillögu eins og hér liggur fyrir. Það tel ég fagnaðarefni, herra forseti.

Herra forseti. Ég held að ég halli ekki á neinn af þeim sem hér sitja að jafnaði með mér í þessum sölum þegar ég segi að við sem ekki erum varaþingmenn heldur aðalþingmenn getum margt lært af þeim prýðilegu varaþingmönnum sem hér hafa komið í ræðustól í dag. Ég er þá ekki bara að tala um þá tillögu sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, þingmaður Samfylkingarinnar hefur flutt hér og félagi hans og okkar í Samfylkingunni, hv. þm. Örlygur Hnefill Jónsson, heldur eru síðar í dag á dagskrá ákaflega merkilegar tillögur frá varaþingmönnum annarra flokka, sem ég vænti líka að verði fróðlegar umræður um. Ég tel að gæði þeirra tillagna og greinargerða sem með fylgja eigi það sammerkt að vera talsvert meiri en yfirleitt er að finna í þessum sölum. Þetta segi ég nú ekki til þess að hnika niður félögum mínum í þinginu, heldur miklu frekar til þess að benda á hve öflugt lið varaþingmanna við höfum á þingi. Herra forseti. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson hefur hér lagt fram tillögu sem er ákaflega merkileg, um milliliðalaust lýðræði. Ég held að á engan sé hallað með að sú framsaga sem hann hafði með þeirri tillögu og greinargerðin sem henni fylgdi sé í alla staði óvanalega vönduð. Sá fróðleikur sem þar er saman dreginn um lýðræðið, þróun lýðræðisins og þá möguleika sem tækni nútímans gerir okkur kleift að brúka til þess að bæta og dýpka lýðræðið, er mikilsverður. Þetta, herra forseti, speglar líka vissan mun á stefnu okkar í Samfylkingunni og stefnu annarra flokka, t.d. Sjálfstfl. Það er athyglisvert að á þeim degi sem við ræðum hér tillögu þingmanns Samfylkingarinnar um milliliðalaust lýðræði þá eru örfáir dagar liðnir frá því að Sjálfstfl. hélt landsfund þar sem samþykkt var, með nokkuð þéttum meiri hluta ef ég man rétt, tillaga um að menn skuli ekki beita rafrænum kosningum. Með öðrum orðum: Ég skil þá tillögu þannig að Sjálfstfl. vilji hverfa frá nútímanum, hverfa frá því að nota þá tækni sem til er orðin vegna þess að í þeim flokki sjá menn lýðræðið með allt öðrum augum en t.d. í Samfylkingunni. Nú er það svo, herra forseti, að í þessum sal sem ég horfi yfir sé ég að vísu engan þingmann Sjálfstfl. mættan. Það er því kannski umhendis af mér og ekki ákaflega nærgætið að ræða við fjarstaddan stjórnmálaflokk um skort hans á skilningi á eðli lýðræðisins. En það er eigi að síður þannig, herra forseti, að þessi tillaga stendur ekki ein. Samfylkingin hefur lagt mikla áherslu á að þróa umræðu í landinu um lýðræðið. Við höfum lagt hér fram hvert þingmálið á fætur öðru sem er beinlínis sett fram til þess að styðja undirstöður lýðræðisins í landinu. Það er einfaldlega þannig, herra forseti, að þegar einn stjórnmálaflokkur er hefur lengi setið við völd og hefur læst klóm valdsins svo að segja í hverja einustu stofnun samfélagsins, eins og Sjálfstfl. hefur gert á síðustu árum, og við höfum þó kannski séð hvað jafnátakanlegast á allra síðustu vikum og jafnvel dögum þegar hæstv. forsrh., formaður flokksins, reynir jafnvel að skipa fjölmiðlum fyrir um hverja þeir megi tala við og hverja ekki, þá er það auðvitað hlutverk flokks eins og okkar, jafnaðarmanna, að reyna að vega þar á móti. Þess vegna höfum við lagt hér fram hvert þingmálið á fætur öðru sem miðar að því að styrkja lýðræðið. Við erum t.d. að leggja fram á næstunni þingmál sem miðar að því að gera landið að einu kjördæmi. Með því erum við að reyna að hrinda í framkvæmd því gamla kjörorði jafnaðarmanna: Einn maður -- eitt atkvæði. Þetta eru grundvallarmannréttindi, herra forseti. Ég tel sjálfur að lýðræði hér á landi geti aldrei talist fullkomnað fyrr en búið er að ganga frá þessu. Við höfum líka lagt fram anga af því sem hér er lagt til. Ár eftir ár hafa þingmenn Samfylkingarinnar, undir forustu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, lagt fram tillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu. Það tengist auðvitað þessu. Við höfum lagt fram fjölmörg mál sem miða að því að styrkja löggjafarsamkunduna og stemma framrás framvæmdarvaldsins sem í hverju málinu á fætur öðru þrengir að löggjafanum. Þess vegna hafa þingmenn Samfylkingarinnar lagt fram tillögur um að þingið fái tæki til þess að veita framkvæmdarvaldinu aðhald og sinna eftirlitsskyldu. Við höfum lagt fram tillögur um að teknar verði upp opnar rannsóknarnefndir af hálfu þingsins. Við teljum auðvitað, herra forseti, að það sé forsenda þess að hægt sé að treysta stöðu löggjafans gagnvart framkvæmdarvaldinu. Fyrr í dag lagði hv. þm. Örlygur Hnefill Jónsson fram ákaflega merkilegt þingmál sem einmitt miðar að því að styrkja eftirlit Alþingis með framkvæmdarvaldinu, þ.e. reyna að stemma þessa ótrúlegu fíkn framkvæmdarvaldsins til að veita sjálfu sér heimildir til að setja reglugerðir um hvaðeina sem oft styðjast við hæpin lög. Svona gæti ég talið hvert málið á fætur öðru, herra forseti. Það mál sem hér er lagt fram af þingmönnum Samfylkingarinnar, með hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson í broddi fylkingar, um milliliðalaust lýðræði, er þess vegna hluti af ákveðinni lífssýn jafnaðarmanna, hluti af lífssýn Samfylkingarinnar. Það má vel vera að þau mál, þó að samþykkt væru í skyndingu, mundu ekki gjörbreyta samfélaginu. Það er hins vegar ljóst að þau miða að því að styrkja það sem þetta samfélag og innviðir þess hvíla á, þ.e. lýðræði. Herra forseti. Tæknin gerir það að verkum að við sjáum djarfa fyrir nýrri framtíð þar sem mönnum verður betur gert kleift en áður að hafa bein áhrif á sinn eigin hag og eigin framtíð. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson rakti það m.a. í sinni frábæru ræðu áðan hvernig breyttar aðstæður gera það að verkum að við þurfum ekki í dag, eða ættum ekki að þurfa í eins ríkum mæli og áður, að hvíla á stoðum fulltrúalýðræðisins. Auðvitað var það þannig áður að menn höfðu ekki tök á að kynna sér mál til hlítar. Þess vegna fólu menn fulltrúum sínum að taka ákvarðanir. Þessi röksemd er slegin burt með tilkomu netsins. Enginn þingmaður í þessum sal á meiri möguleika en almennur borgari úti í samfélaginu á að kynna sér til hlítar flókin mál vegna tilkomu netsins. Samgöngur áður fyrr komu líka í veg fyrir að menn gætu farið á kjörstað til þess að taka þátt í þjóðaratkvæðagreiðslum. Það er einnig liðin tíð. Hafi sú röksemd haft eitthvað undir sér þá er hún líka fallin með þeim möguleika sem hv. þm. hefur reifað hér og lýst með dæmum hvernig menn hafa notað netið til kosninga. Ég held, herra forseti, að það sé frábær hugmynd sem hér kemur fram og hún gæti gert það að verkum að við gætum gert Ísland að þeirri tilraunastofu sem formaður Alþýðuflokksins forðum lagði til, Jón Baldvin Hannibalsson. Þessi leið felst í því að við tökum upp, með þeim hætti sem hv. þm. lagði hér til, kosningar á netinu. Samhliða mundum við líka hafa kosningar með hefðbundnu sniði. Það á að koma í veg fyrir að, herra forseti, að einhver fari hallur í því kerfi og einhver geti ekki séð sér fært að taka þátt í kosningum.

Herra forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson, 7. þm. Reykv., hélt því fram hér áðan að með því að gera landið að einu kjördæmi þá mundi fulltrúalýðræðið styrkjast og sjálfstæði Alþingis verða meira. Mig langaði til að spyrja hv. þm. hvernig hann sæi fyrir sér að valið yrði á lista fyrir allt landið þannig að það tryggði frekar að fulltrúalýðræðið styrktist. Eins og þetta er í dag þá er það víða þannig að kjördæmin ákveða sjálf hvernig listarnir líta út í prófkjörum og fólkið í kjördæminu tekur þá ákvörðun með lýðræðislegri kosningu í prófkjöri. Ef landið yrði eitt kjördæmi yrði væntanlega einn listi. Hver mundi ákveða niðurröðun á þann lista? Væri það ekki flokksformaðurinn sjálfur og hans nánustu menn sem mundu ákveða hverjir sætu á þeim lista og þá væntanlega velja þá sem væru þeim fylgispakir? Þar með réðu þeir einir því hvernig störf flokksins mundu þróast. Það hafa oft áður komið upp hugmyndir, herra forseti, um að gera landið að einu kjördæmi. Menn hafa haldið að það mundi bjarga fulltrúalýðræðinu en það eru kannski mun fleiri rök sem benda til þess að fulltrúalýðræðinu yrði mun hættara með því að hafa landið eitt kjördæmi og einn lista.

Herra forseti. Ég gleðst fyrir hönd Sjálfstfl. yfir því að hér eru alltént 14 þingmenn inni og einn af þeim er sjálfstæðismaður. Ég held hins vegar að hv. þm. Kristján Pálsson kunni að hafa heyrt aðeins hluta ræðu minnar. Hann hefur a.m.k. misskilið hana. Ég var ekki að segja að það þyrfti að styrkja fulltrúalýðræðið. Ef ég á að vera alveg hreinskilinn við hv. þm. þá er ég þeirrar skoðunar að í framtíðinni væri æskilegt að afnema það. Ég tel að sá þráður sem varpað er inn í framtíðina í þeirri tillögu sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson leggur hér fram sé einmitt það sem við eigum að reyna að spinna okkur eftir. Ég er þeirrar skoðunar að það væri auðvitað æskilegast í óskaveröld framtíðarinnar, útópíunni, að taka upp kerfi hinna gömlu Aþeninga, þar sem einn maður hafði eitt atkvæði og það þurfti enga sérstaka fulltrúa til að ráða fyrir fólkið. Nú sé ég bjarma fyrir framtíð í krafti nýrrar tækni sem gæti fært okkur nær þessu. Ef ég á að vera fyllilega raunsær þá tel ég ekki að þetta sé mögulegt að öllu leyti, herra forseti, en ég tel hins vegar að það sé mögulegt að færa sig nær þessu. Ég er þeirrar skoðunar að það ætti frekar að veikja fulltrúalýðræðið með því að koma beinu og milliliðalausu lýðræði á í fleiri málum. Ég tel t.d. að sú leið sem menn eru að fikra sig eftir í sveitarstjórnum, a.m.k. hér í Reykjavík undir ákaflega skeleggri forustu Reykjavíkurlistans þar sem menn fá tækifæri til þess að segja álit sitt á þungum deilumálum samtíðarinnar, sé mjög jávætt. Ég er þeirrar skoðunar að þetta eigi menn að taka upp í öðrum sveitarfélögum. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að taka upp þjóðaratkvæðagreiðslur um mál eins og stjórnkerfi fiskveiða og í öllum erfiðum deilumálum þar sem hægt er að setja upp valkosti með mjög skýrum og einföldum hætti. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi jafnvel að taka það upp að leyfa fólki í sveitarfélögum að kjósa sveitarstjórann. Ég er einnig alveg til umræðu um að fólkið í landinu eigi að hverfa frá þingræðinu og kjósa oddvita framkvæmdarvaldsins beinni kosningu. Ég er til umræðu um það.

Herra forseti. Hv. þm. var að tala um frumvörp sem Samfylkingin ætlaði að leggja fram, m.a. um það að gera landið að einu kjördæmi. Þess vegna kom ég nú með þessa fyrirspurn til hv. þm. en ég veit að hann er hér út af allt öðru máli. Ég ætla ekki að leggja dóm á það sem hv. þm. sagði, hvort ætti að kjósa bæjarstjóra beinni kosningu og um ýmislegt annað á netinu eða hafa almennar kosningar mjög tíðar og þá á netinu. Ég er alveg sammála því að það væri vel hægt að nota netið til að afla sér vitneskju þannig að fólk geti myndað sér skoðanir á ýmsum málum sem upp koma hér hjá fulltrúum þess á Alþingi. Það mætti eflaust þróa einhverjar aðferðir til þess. Ég get alveg séð fyrir mér, herra forseti, að það mætti auka fulltrúalýðræðið og völd þess mjög umfram það sem nú er með því að aðskilja löggjafarvald og framkvæmdarvald. Ég held að það hafi sýnt sig í gegnum árin að þegar löggjafarvaldið er svo nátengt framkvæmdarvaldinu þá er erfitt að skilja þar á milli og völd framkvæmdarvaldsins yfir þingflokkunum er ótvírætt mjög mikið. Það er kannski óæskilega mikið og torveldar mjög aðkomu þingmanna oft og tíðum að umræðum sem væru nauðsynlegar. En ég fagna hins vegar tillögunni sem hér er til umræðu. Mér finnst það mjög gagnlegt og ánægjulegt að hún skyldi borin fram af þessum unga þingmanni.

Herra forseti. Ég skulda hv. þm. afsökunarbeiðni. Hv. þm. varpaði til mín tilteknum spurningum sem ég í hita leiksins, af því ég hef ástríðufulla sannfæringu um gæði þessa máls, gleymdi að svara. Hv. þm. spurði mig hvernig ég sæi fyrir mér, ef komið væri á einu kjördæmi á Íslandi, að menn veldu á lista? Mér heyrðist hv. þm. tala um að það kynni þá að fara þannig að  Bíðum nú við, herra forseti, er hv. þm. ekki að tala við vitlausan flokksformann? Er hv. þm. ekki að koma af landsfundi flokks síns sem ekki var beinlínis hægt að segja að stafað hafi mikilli lýðræðisgleði frá? Ég segi það nú, herra forseti, vegna þess að á þeim fundi var samþykkt tillaga sem gengur nákvæmlega gegn þeirri hugmynd sem hér er viðruð, sem hv. þm. Kristján Pálsson reyndar lofar. Ég er þeirrar skoðunar að ef landið væri eitt kjördæmi, þá væri vel mögulegt að viðhafa prófkjör, ekki síst á netinu. Sá möguleiki er líka uppi að fram væri settur tiltekinn fjöldi frambjóðenda og að þeir sem kysu tiltekinn flokk fengju að raða þeim upp sjálfir í kosningunni. Ég held að það væri nokkuð djarft en þar með værum við búin að mola það sem hv. þm. var að tala gegn, kannski af biturri reynslu, sem er einræði flokksformanna.

Herra forseti. Með þingsályktunartillögu þessari mælist Alþingi til þess að fela fjármálaráðherra að skipa nefnd til að undirbúa breytingar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt þannig að foreldrar njóti 50% persónuafsláttar fyrir hvert barna sinna. Herra forseti. Þjóðinni er það mikilvægt að að halda jöfnum og jákvæðum vexti svo að jafnvægi aldurssamsetningar hennar raskist ekki. Til þess að svo megi vera er mikilvægt að ríkisvaldið taki af skarið og byggi upp skattkerfið þannig að tillit sé tekið til barnafjölskyldna. Öllum má vera það ljóst að barnafjölskyldur verða fyrir hlutfallslega meiri útgjöldum en einstaklingar og barnlausir sambýlingar. Tekjutenging barnabóta er enn óeðlilega mikil, sem kemur best fram í því að fyrirvinnur barnamargra fjölskyldna þurfa að vinna meira til að metta munnana. Þannig brjóta þær fljótt launamúrinn sem notaður er til viðmiðunar barnabóta. Herra forseti. Kerfið hefur því í raun snúist upp í andstöðu gagnvart fjölskyldum í landinu, smáum sem stórum. Hagstætt skattaumhverfi til handa barnafjölskyldum er engu þýðingarminna fyrir þjóðarhag en hagstætt skattaumhverfi fyrirtækja. Því að í raun eru fyrirtækin í landinu fjölskyldurnar sem allt annað byggir á. Í dag eru slagorð eins og ,,launahvetjandi umhverfi`` algeng í íslensku samfélagi. Hins vegar tel ég að tími sé kominn til þess að Alþingi taki upp hvetjandi skattaumhverfi til handa fjölskyldum í landinu. Fólksfjölgun á Íslandi var á milli ára 1999 og 2000 um 1,48% sem er töluverð lækkun ef við miðum við fólksfjölgun milli áranna 1987 og 1988 sem var um 1,75%. Ef við lítum á tölur frá Hagstofunni um fæðingar á árunum 1986--1990, er meðaltalið um 17,7 fæðingar á hverja 1.000 íbúa. Þessi tala hefur farið lækkandi allt frá upptöku staðgreiðslukerfis skatta. Þannig er hún um 17,1 á árunum 1991--1995 og komin niður í 15,3 á árinu 1997. Nágrannaþjóðir okkar hafa margar hvetjandi skattkerfi til handa barnafjölskyldum. Frakkar veita foreldrum hálfan persónuafslátt fyrir fyrstu tvö börn sín og síðan einn heilan fyrir hvert barn umfram það. Bretar taka ekki virðisaukaskatt af vörum er tengjast barnauppeldi og styðja þannig við fjölskylduna, svo nokkur dæmi séu nefnd. Á Íslandi var skattafsláttur vegna barna afnuminn með staðgreiðslukerfi skatta og hefur ekki komið inn síðan. Það er þó ástæða til að fagna barnakortum sem framsóknarmenn áttu forustu um að lögleiða á síðasta þingi. Herra forseti. Framtíð þjóðarinnar byggir ekki hvað síst á eðlilegri fjölgun hennar. Í nútíð skal byggja ef framtíð skal tryggja. Að lokum, herra forseti, vonast ég til að þáltill. þessi fái farsæla afgreiðslu í þinginu og henni verði vísað til hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Það er ástæða til þess að fjalla eilítið um þá tillögu sem hér er flutt af hv. þm. Ármanni Höskuldssyni, um persónuafslátt barna. Ég fagna því sem fram kemur í þessari tillögu. Hún miðar að því að bæta skattaumhverfi barnafjölskyldna með því að foreldrar njóti 50% persónuafsláttar fyrir hvert barna sinna. Ég hygg að það sé ljóst að hér á landi látum við miklu minna fjármagn til velferðarmála og málefna barna en þjóðir sem við berum okkur saman við. Það er vissulega hægt að taka undir það með hv. þm. að skattkerfið sem við búum við er alls ekki hvetjandi fyrir barnafjölskyldur. Reyndar er það svo, þegar maður lítur til liðinna ára, að það sé frekar letjandi en hitt. Ég minni á að 1995 voru t.d. barnabætur miklu hagstæðari barnafjölskyldum en þær eru nú. Á því gerði ríkisstjórnin að vísu nokkra bragarbót á síðasta þingi í kjölfar kjarasamninga, þar sem auka átti við barnabæturnar á næstu þremur árum. En eigi að síður verður barnabótakerfið að þremur árum liðnum, þegar þær eru að fullu komnar til framkvæmda, ekki eins hagstætt og það var 1995. Þetta dreg ég hér fram við þessa umræðu til að sýna að það er frekar afturför í þessu en hitt. Þá var ótekjutengdi hluti barnabótanna hagstæður barnafjölskyldum að því leyti að hann gekk þó upp til 16 ára aldurs en nú gengur ótekjutengdi hluti barnabótanna, 33 þús. kr. ef ég man rétt, til barna fram að 7 ára aldri. Þar fyrir utan er hann lægri nú, 33 þús. kr., en hann var á árinu 1995 en þá var hann um 40 þús. kr. Við þurfum því að gera miklu betur en við höfum gert, vegna þess að ég er alveg sannfærð um að það að gera vel við barnafjölskyldur, t.d. eftir þeirri leið sem hv. þm. mælir fyrir, mun styrkja mjög fjölskyldurnar í landinu. Það mun að mínu viti ekki hafa í för með sér útgjaldaauka fyrir ríkissjóð sem ekki skilar sér aftur með einum eða öðrum hætti. Það að gera ekki vel við barnafjölskyldur í landinu skapar bara ýmis félagsleg vandamál, bæði í félagskerfinu og heilbrigðiskerfinu. Framsóknarmenn hafa vissulega verið með ágætar hugmyndir, eins og barnakort í síðustu kosningum og þá hugmynd sem hv. þm. leggur nú fram, um 50% persónuafslátt fyrir hvert barn. En þeir eru í vondum félagsskap, þeir eru í félagsskap með Sjálfstfl. Ég þekki það af eigin reynslu að það er erfitt að vinna að umbótum í velferðarmálum í ríkisstjórn með Sjálfstfl. Þess vegna hef ég skilning á því þegar ég sé að þetta gengur erfiðlega hjá framsóknarmönnum, þó viljann vanti ekki eins og þessi tillaga ber með sér. Nú geri ég mér ekki alveg grein fyrir því með því að lesa þessa tillögu eða hlusta á ágæta framsöguræðu þingmannsins hvernig hann hugsar sér þennan 50% persónuafslátt. Ég vil þó í þessu sambandi minna á að ég hef á a.m.k. þremur eða fjórum þingum flutt tillögu um að nýta megi ónýttan persónuafslátt barna að 80% hluta, þ.e. barna frá 16--19 ára aldurs að báðum árum meðtöldum. Þar er um þó nokkuð miklar fjárhæðir að ræða. Þegar ég var að skoða þetta fyrir svona þremur fjórum árum voru um 2,5 milljarðar kr. ónýttur persónuafsláttur barna. Manni finnst það nokkuð klént, nú þegar persónuafsláttur er orðinn millifæranlegur að fullu milli hjóna, að einstæðir foreldrar t.d. geti ekki nýtt sér ónýttan persónuafslátt barna sinna. Það þarf ekki að hafa mörg orð, herra forseti, um að þegar ein fyrirvinna er fyrir fjölskyldu, kannski einstæð móðir með tvö eða þrjú börn, þá fylgja þeim gífurleg útgjöld og kannski litlar tekjur. Við vitum að útgjöld fjölskyldna vegna unglinga eru jafnvel meiri en vegna yngri barna. Þess vegna hefur mér alltaf fundist það mikið réttlætismál að tekjulágar barnafjölskyldur, ekki síst einstæðir foreldrar, megi nýta ónýttan persónuafslátt barna sinna. Þetta er sama hugsun og býr að baki hjá hv. þm. þar sem hann talar um að foreldrar fái 50% persónuafslátt fyrir hvert barna sinna. Ég geri ráð fyrir að hv. þm. --- hann leiðréttir mig þá ef svo er ekki --- sé með hugmyndir um að sá persónuafsláttur sem fólk getur nýtt sér, sé 50% af þeirri fjárhæð sem hvert barn má nýta. Það væri fróðlegt að vita hvort einhverjir útreikningar liggja að baki þessu, hvaða útgjöld þetta hefur í för með sér og hvort þetta sé sama hugsun og ég setti fram sem býr að baki þessari tillögu hjá hv. þm. Ég vona sannarlega að þessi tillaga fái góða umfjöllun í þeirri nefnd sem hún fer til. Ég geri ráð fyrir því, þar sem þetta er skattamál, að málið fari til efh.- og viðskn. þar sem ég á sæti. Ég geri einnig ráð fyrir því að hv. þm. hafi allan Framsfl. að baki sér í þessu máli. Ég hygg því að um þetta mál og það sem ég hef flutt getum við náð samstöðu. Þá kæmi fljótt í ljós hvort farin yrði sú leið sem ég nefndi um nýtingu á ónýttum persónuafslætti eða sú leið sem hv. þm. leggur til. Ég tel að við getum náð góðri samstöðu um það með framsóknarmönnum í efh.- og viðskn. Herra forseti. Þar með er örugglega kominn drjúgur meiri hluti fyrir þessu máli hér á þingi. Ég veit að stjórnarandstaðan mun styðja þetta mál. Ég geri mér svo sannarlega vonir um að um þetta mál, ásamt þeirri leið sem ég nefndi, getum við náð samstöðu með framsóknarmönnum. Þannig gætu barnafjölskyldur átt von á verulegri búbót á þessu þingi og bættum hag. Við erum sammála um það, stór meiri hluti hér á þinginu, að bæta þurfi kjör og aðbúnað barnafjölskyldna hér á landi.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um gerð svæðisskipulags fyrir landið allt. Í tillögunni er lagt til að umhvrh. hlutist til um að gert verði svæðisskipulag fyrir þau svæði á landinu sem ekki hafa þegar verið skipulögð og að kannað verði með hvaða hætti verði komið til móts við sveitarfélögin til að standa straum af kostnaði við skipulagsgerðina umfram það sem kveðið er á um í skipulagslögum. Markmiðið með tillögunni er að tryggja að fyrir liggi skipulagsáætlun fyrir landið í heild. Mikið hefur verið rætt um byggðaþróun og hvernig bregðast megi við þeim vanda sem fylgir stórfelldum búferlaflutningum af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins. Gripið hefur verið til aðgerða á ýmsum sviðum, og er það vel. Gerð hefur verið metnaðarfull byggðaáætlun og fleiri áætlanir sem ætlaðar eru til að bregðast við vandanum og snúa þróuninni við. Oft miðast þessar áætlanir við afmarkaða þætti byggðaþróunar og eru úr heildarsamhengi. Í þeim er verið að taka á einstökum málaflokkum án þess að meta áhrif, jákvæð eða neikvæð, á aðra þætti. Sjaldnast er kannað hvaða áhrif aðgerð í einni atvinnugrein getur haft á aðrar atvinnugreinar eða hver áhrif aðgerða á einum stað, t.d. í einum landshluta, geta verið á aðra landshluta eða landið í heild. Það er því afar mikilvægt að gerð sé skipulagsáætlun fyrir landið allt, eða fyrir öll svæði á landinu, áætlun sem tekur á heildstæðan hátt á öllum samfélagsþáttum sem varða búsetu og byggðaþróun, áætlun sem er forsenda fyrir því að hægt sé að bera saman og meta mismunandi hugmyndir og kosti og áhrif þeirra á samfélagið til lengri eða skemmri tíma. Þannig er hægt að auðvelda ákvarðanatöku og gera hana markvissari á öllum stigum stjórnsýslunnar. Og þannig er best tryggt að ákvarðanataka skili þeim árangri sem henni var ætlað í upphafi. Í 1. gr. skipulags- og byggingarlaga segir m.a., með leyfi forseta: ,,Markmið laga þessara er: að þróun byggðar og landnotkunar á landinu öllu verði í samræmi við skipulagsáætlanir sem hafi efnahagslegar, félagslegar og menningarlegar þarfir landsmanna, heilbrigði þeirra og öryggi að leiðarljósi, að stuðla að skynsamlegri og hagkvæmri nýtingu lands og landgæða, tryggja varðveislu náttúru og menningarverðmæta og koma í veg fyrir umhverfisspjöll og ofnýtingu, með sjálfbæra þróun að leiðarljósi, að tryggja réttaröryggi í meðferð skipulags- og byggingarmála þannig að réttur einstaklinga og lögaðila verði ekki fyrir borð borinn þótt hagur heildarinnar sé hafður að leiðarljósi.`` Samkvæmt lögunum er allt landið skipulagsskylt og skulu öll sveitarfélög hafa gert aðalskipulag í árslok 2007. Vel hefur verið unnið að skipulagsmálum í mörgum sveitarfélögum en mörg sveitarfélög hafa ekki enn þá neina heildstæða skipulagsáætlun að vinna eftir. Þetta á einkum við um dreifðari byggðir landsins. Ég þori að fullyrða að skipulagsáætlun auðveldar jákvæða byggðaþróun. Ég veit að flestir sveitarstjórnarmenn gera sér grein fyrir þessu en mörg sveitarfélög hafa ekki fjárhagslegt bolmagn til að láta vinna þessa vinnu. Því tel ég að aðstoð við svæðisskipulagsgerð komi þessum sveitarfélögum betur en mörg önnur aðstoð og sé í raun undirstöðuatriði fyrir endurskipulagningu á uppbyggingu á landsbyggðinni. Svæðisskipulag er skipulagsáætlun sem varðar fleiri en eitt sveitarfélag. Hlutverk svæðisskipulags er að samræma stefnu um landnotkun, samgöngu- og þjónustukerfi, umhverfismál og þróun byggðar á svæðinu á minnst 12 ára tímabili. Og hvað þýðir þetta? Herra forseti. Þetta þýðir að mótuð er heildarstefna um hvernig menn vilja sjá byggðina sína þróast og tengjast nágrannabyggðarlögum á 12 ára tímabili. Þannig geri menn sér grein fyrir þeim möguleikum og tækifærum sem felast í hverju byggðarlagi, hvar eigi að styrkja þéttbýli, hvar bestu skilyrði fyrir landbúnað séu, hvar land eigi að vera ósnortið, hvar verslun og þjónusta eigi að vera, hvernig skynsamlegt sé að byggja upp menntakerfið, hvernig þeir vilji sjá samgöngur þróast innan einstakra svæða og milli svæða, hvar þeir ætli að gera ráð fyrir auknum íbúafjölda og byggja upp með tilliti til þess. Ótal spurningar vakna og leitað verður svara og lausna sem eru mótaðar á viðkomandi svæðum í samvinnu við og með þátttöku íbúanna sjálfra. Þannig er mótuð heildaráætlun til að taka á vanda fólksfækkunar og snúa byggðaþróun með vitund íbúanna og möguleikum þeirra til að hafa áhrif á þróunina. Það tel ég afar mikilvægt. Það er ljóst, eins og málin hafa þróast, að ekki er hægt að gera áætlanir um að fjölga íbúum og atvinnutækifærum á öllum stöðum á landinu umsvifalaust. Það er því mikilvægt að menn komi sér saman um hvernig skynsamlegt sé að byggð þróist á landinu öllu og til hvaða heildstæðu aðgerða þurfi að grípa til að ná þeim markmiðum. Þetta er ekki síst mikilvægt í sambandi við sameiningu og stækkun sveitarfélaga, og er til þess fallið að skapa sátt um viðkvæmar aðgerðir í byggðamálum. Ómarkvissar og handahófskenndar ákvarðanir og aðgerðir í byggðamálum eru til þess fallnar að auka óvissu og óánægju, auk þess sem þær leiða í flestum tilfellum til óhóflegra og óþarfra útgjalda. Sem sagt, tilraunastarfsemi í byggðamálum er kostnaðarsöm og skilar í flestum tilfellum litlum árangri. Nú kunna einhverjir að hugsa sem svo: Hvað kemur skipulagsgerð Alþingi við? Skipulagsgerð er á hendi sveitarfélaganna og þau geta gert svæðisskipulag ef þau vilja. Það er rétt að samkvæmt skipulags- og byggingarlögum skal skipulag gert að frumkvæði sveitarstjórna eða Skipulagsstofnunar. Herra forseti. Á efri stigum stjórnsýslunnar er verið að móta lagaramma og taka mikilvægar og afdrifaríkar ákvarðanir í ýmsum málum er varða sveitarfélögin og búsetu á landsbyggðinni. Það er því að mínu mati bráðnauðsynlegt fyrir þá sem taka ákvarðanir á þeim stigum að fyrir liggi skipulagsáætlun sem tryggir skynsamlega nýtingu lands og tekur á efnahagslegum, félagslegum og menningarlegum þörfum þeirra sem búa á viðkomandi svæðum. Ef við tökum sem dæmi samgöngumál gæti verið afskaplega þarft fyrir stjórnvöld að heimamenn væru búnir að koma sér saman um heildstæða áætlun um hvernig þeir vildu sjá samgöngumálin þróast á næstu 12 árum með tilliti til annarra þátta í byggðaþróun, í stað þess að allir séu að reyna að koma sínum vegarspotta á vegaáætlun. Þannig er einnig auðveldara að forgangsraða verkefnum í sátt og stýra fjárútlátum. Nýlega var svæðisskipulag fyrir höfuðborgarsvæðið kynnt. Í tengslum við vinnu þess vöknuðu spurningar sem vöktu íbúana til umhugsunar og vöktu áhuga þeirra á að taka þátt í umræðunni og hafa áhrif á framvindu mála. Umræðan um staðsetningu Reykjavíkurflugvallar var svo öflug að efnt var til sérstakrar atkvæðagreiðslu um tilvist hans. Öll slík umræða er jákvæð og gagnleg fyrir byggðarlag og hvetur til áhuga á að vera virkur þátttakandi í að móta umhverfið og samfélagið. Jafnframt vaknar ábyrgðartilfinningin gagnvart samfélaginu. Einstaklingurinn verður mikilvægur hlekkur í þróun þess. Nú eru haldnir fundir þar sem kostir tillögunnar eru kynntir og dregnir fram þeir jákvæðu þættir sem höfuðborgarsvæðið mun hafa upp á að bjóða á komandi árum. Svona umræða vekur í flestum tilfellum áhuga og löngun til að verða hluti af þessu samfélagi. Slík umræða þarf að mínu mati að fara fram á öllu landinu, umræða um framtíðarþróun hvers byggðarlags, byggð á skipulagsáætlun þar sem fram koma framtíðaráform um uppbyggingu og dregnir eru fram kostir þess að búa á viðkomandi svæði. Jákvæð umræða er mikilvægur þáttur í byggðastefnu. Í dag einskorðast umræðan mikið við að bjarga byggðum landsins úr vanda. Skilaboðin þurfa að vera: Hér er eitthvað að gerast, hér ætlum við að byggja upp, hér er framtíð. Þannig veit ég að margir íbúar á landsbyggðinni hugsa og þannig byggðastefnu þurfum við að halda á lofti. Herra forseti. Ég hef nú gert grein fyrir þeim meginforsendum sem liggja að baki þáltill. um að leggja til við Alþingi Íslendinga að umhvrh. hlutist til um að gert verði svæðisskipulag fyrir þau svæði á landinu sem ekki hafa þegar verið skipulögð. Með því á ég við að umhvrh. hafi frumkvæði að því að sveitarfélögin hefji þessa vinnu og auðveldi þeim undirbúninginn með upplýsingum og ráðgjöf. Þá tel ég einnig mikilvægt að kannað verði með hvaða hætti hægt sé að koma fjárhagslega til móts við sveitarfélögin til að gera þeim kleift að sinna þessu mikilvæga verkefni. Eins og flestir vita eru þau mörg mjög misjafnlega í stakk búin til að taka á sig auknar fjárhagsskuldbindingar. Að svo mæltu, herra forseti, óska ég eftir að málinu verði vísað til hv. umhvn. að lokinni 1. umr.

Herra forseti. Þessi till. til þál. um gerð svæðisskipulags fyrir landið allt, sem hv. þm. Ólöf Guðný Valdimarsdóttir hefur mælt fyrir, er að mínu mati hið merkasta og þarfasta mál. Eins og hv. þm. rakti í ágætri ræðu sinni þegar hún mælti fyrir tillögunni er gerð svæðisskipulags afar mikilvæg til að byggja á framtíðaráætlanir byggðar, búsetu, nýtingar lands og auðlinda hvarvetna á landinu. Það er líka, herra forseti, afar mikilvægt að svæðisskipulag sé unnið nokkurn veginn samtímis fyrir landið allt til þess að hægt sé, eins og hv. þm. kom inn á, að taka nokkurn veginn samræmda stefnu, eftir því sem mögulegt er, fyrir framtíð byggðar í landinu öllu. Við horfum upp á það núna að ágætt og metnaðarfullt svæðisskipulag fyrir höfuðborgarsvæðið hefur verið kynnt, og það vakti áhuga íbúanna og viðbrögð í samfélaginu. Þar er t.d. gert ráð fyrir því að fjölgun á þessu svæði verði um ákveðið árabil um 60 þúsund manns og þar af flytji 30 þúsund af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins. Samtímis eða nokkru seinna verðum við síðan að búa til svæðisskipulag fyrir Vestfirði, Norðurland, Austfirði og Suðurland, og hvert svæði mun náttúrlega vafalaust skipuleggja sína byggð, sína búsetu og sínar áætlanir, miðað við að þar fjölgi einnig, a.m.k. má ætla að metnaður þeirra standi til þess. Það gefur því augaleið að til þess að það sé eitthvert samræmi í þeim markmiðum og áætlunum sem verið er að gera í þróun byggðar, búsetu og nýtingu náttúruauðlinda, er mikilvægt að líta á þetta einmitt í heild sinni til þess að þarna verði þá ekki togstreita. Annað sem hv. þm. minntist á, og kemur fram í tillögunni sjálfri, er að mörg fámenn og stór sveitarfélög með mikið land hafa ekki fjárhagslegt bolmagn til þess að axla ábyrgð af þessari vinnu. Tökum til dæmis alla Vestfirðina, þau gríðarlega stóru og landmiklu sveitarfélög, hvort sem það eru Strandir eða annað, þar sem er bæði fámennt og ekki miklar tekjur en mikið land og náttúruauðlindir, svæði sem mikilvægt er að sé skipulagt --- þessi sveitarfélög ráða að sjálfsögðu engan veginn við þetta á eigin spýtur. Jafnmikilvægt er það samt sem áður. Herra forseti. Ég vil ítreka það sem ég sagði í upphafi, að þessi þáltill. og sú greinargerð sem hv. þm. hefur fylgt úr hlaði er afar þýðingarmikið mál fyrir landið allt. Ég styð eindregið að þegar tillagan kemur til hv. umhvn. fái hún ítarlega og góða umfjöllun og fáist afgreidd hér á þinginu.

Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til þess að þakka hv. þm. Ólöfu Guðnýju Valdimarsdóttur fyrir að hreyfa þessu mikilvæga máli á hinu háa Alþingi með till. til þál. um gerð svæðisskipulags fyrir landið allt. Eins og fram kom í ræðu hv. framsögumanns skiptir mjög miklu máli að ljúka þessu verkefni fljótt og vel og, eins og hv. þm. Jón Bjarnason benti á, að þessi svæðisskipulög verði unnin meira og minna á sama tíma á landinu. Við höfum séð það á undanförnum dögum og vikum þegar svæðisskipulag höfuðborgarsvæðisins hefur verið kynnt --- það er nú til kynningar, m.a. er fundur um það í Hafnarfirði í kvöld --- að gríðarlega miklu máli skiptir að hinn almenni borgari eigi kost á því að segja skoðun sína á tillögum til svæðisskipulags og leggja eitthvað til málanna þar um þannig að allir, ekki bara á höfuðborgarsvæðinu heldur allir borgarar landsins, hafi rétt til þess að koma skoðunum sínum á framfæri um það hvernig skuli skipulagt til langrar framtíðar. Ég hygg að þetta sé að takast alveg ágætlega með kynningu á svæðisskipulagi höfuðborgarsvæðisins og það er von mín að svo verði um önnur slík skipulög. Eins og hv. flutningsmaður Ólöf Guðný Valdimarsdóttir benti á er mikils til vinnandi að stuðla að skynsamlegri byggðaþróun sem leiðir til markvissra aðgerða í byggðamálum hér á landi. Einmitt með þessu tæki getum við stutt þá þróun þannig að hún verði skynsamleg og markviss og ekki síst í takt við vilja fólksins. Aðeins þannig náum við raunhæfum árangri í landnotkun og þróun byggða hér á landi. Í tillögunni er m.a. lagt til að kannað verði hvernig komið verði til móts við sveitarfélögin til að standa straum af kostnaði við svæðisskipulagsgerð umfram það sem kveðið er á um í skipulagslögum. Þetta er algjörlega nauðsynlegt því að við vitum að sveitarfélögin standa mjög misjafnlega fjárhagslega og eru misjafnlega burðug til þess að takast á hendur þetta veigamikla og mikilvæga verkefni. Ég lofa því fyrir hönd flokks míns að fulltrúar Samfylkingarinnar í hv. umhvn. munu taka þetta mál til gagngerrar skoðunar, skoða það vendilega, þannig að við reynum að komast að sameiginlegri niðurstöðu um hvernig tryggja megi að þessi svæðisskipulög verði gerð hratt og örugglega og vandlega.

Herra forseti. Við ræðum till. til þál. um gerð svæðisskipulags fyrir landið allt. Þessi tillaga er virkilega þörf. Eins og komið hefur fram í máli hv. þm. sem tekið hafa undir ræðu flutningsmanns, hv. þm. Ólafar Guðnýjar Valdimarsdóttur, þá er þetta mál sem er ekki seinna vænna að taka á. Vissulega er kveðið á um það í skipulags- og byggingarlögum að landið allt sé svæðisskipulagsskylt og að það eigi að vera búið að svæðisskipuleggja það fyrir, ef ég man rétt, 2008. Í skipulags- og byggingarlögum er líka kveðið á um áætlanir um landnotkun á landsvísu. Eitt nýtt mál er nú að koma inn á borð hv. umhvn. varðandi umhverfismat skipulagsáætlana þannig að alveg ljóst er að þessi mál eru í mjög mikilli deiglu. Það hefur verið rætt á Alþingi í tengslum við fjárlög að Skipulagsstofnun hafi skort fjármagn, hafi skort fjárveitingar frá hinu opinbera til þess að standa undir því starfi við áætlanagerð sem þó er lagt á Skipulagsstofnun samkvæmt skipulags- og byggingarlögum. Þingmenn hafa gert athugasemdir við að þannig skuli nú haga málum að áætlanagerð skuli vera látin sitja á hakanum eins og raun ber vitni þegar fjárveitingar eru annars vegar. Því er alveg ljóst að hv. þm. Ólöf Guðný Valdimarsdóttir hittir naglann á höfuðið með þessari tillögu. Það er sannarlega tímabært að tekið verði vel til hendinni og þessum málum verði komið í það horf að við sjáum að áætlanir verði gerðar sem hægt er að vinna eftir. Við verðum líka að bíta í það súra epli, herra forseti, að það að gera áætlanir kostar peninga. En það eru líka fjármunir sem er vel varið því hvernig eigum við að stýra svo stórum málaflokki sem skipulagsmálum ef ekki eru settir fjármunir í áætlanagerð? Framsýni tilheyrir áætlanagerð. Ég fullyrði því, herra forseti, hér er framsýn tillaga á ferðinni, tillaga sem styður það að gerðar séu langtímaáætlanir sem er auðvitað hin skynsamlega leið til að taka á stórum málaflokkum í stjórnsýslunni. Ég lýsi því yfir, herra forseti, að þegar þessi tillaga kemur til umfjöllunar í hv. umhvn., kem ég til með að leggja henni lið og sjá til þess að hún fái skjóta umfjöllun, svo skjóta sem hv. formaður umhvn. leyfir, því að við skulum ekki geyma því, herra forseti, að það hefur verið við ramman reip að draga að koma þingmannamálum í gegnum nefndir. En hv. þm. Ólöf Guðný Valdimarsdóttir nýtur þess þó að vera í Framsfl. sem er kannski í þessu tilfelli réttur flokkur. Það vona ég.

Herra forseti. Það er ekkert nýtt þó að ég komi í þennan stól og hrósi hv. þm. Framsfl. Ég er búinn að gera það árum saman eins og þingheimur veit. En hv. þm. Ólöf G. Valdimarsdóttir er kraftaverkakona því hún hefur leitt til þess að hér streyma þingmenn Vinstri grænna hver á fætur öðrum í ræðustól og mæra ekki bara hv. þm. heldur flokkinn allan og þó sérstaklega formann umhvn. sem í dag er hv. þm. Magnús Stefánsson ef ég man rétt.  Herra forseti. Ég kem hérna líka til þess að hrósa hv. þm. sem flytur þetta ágæta mál. Hún flutti fjölda raka í máli sínu fyrir því hvers vegna ætti að styðja þetta mál og koma því fram. Hún drap lítillega á náttúruvernd, þó einna minnst af öllum þeim ágætu rökum sem hún flutti. Ég held hins vegar að svæðisskipulag sé besta tækið sem við höfum. Skipulagstillögur af þessu tagi eru besta tækið sem við höfum til þess að koma fram jákvæðri stefnu um náttúruvernd. Ég tala sem gamall umhverfisráðherra sem barðist fyrir því árum saman að reyna að ná samkomulagi um friðlýsingar á tiltölulega smáum svæðum. Það var gríðarlega erfitt oft og tíðum vegna margvíslegs eignarhalds, vegna þess að menn einfaldlega voru á móti því og það þurfti ekki nema einn gikk í hverri veiðistöð til þess að koma í veg fyrir að hægt væri að ná friðlýsingu á tiltölulega smáum skikum í krafti þeirra laga sem þá giltu. Það er að vísu búið að breyta þeim örlítið varðandi þetta. Ég var hins vegar líka þeirrar ánægju aðnjótandi að staðfesta fyrstu svæðisskipulögin og þá rann það allt í einu upp fyrir mér að þau voru tækin til þess að ná fram náttúruvernd. Þau knýja sveitarfélög til þess að vinna saman, oft sveitarfélög á stóru svæði. Oft er það þannig að það þarf einmitt slíka samvinnu til þess að ná fram samræmdri stefnu um náttúruvernd og það var niðurstaða mín að líkast til væri hægt að ná gríðarlegum árangri í náttúruvernd í gegnum svæðisskipulög og hætta einfaldlega að reyna að beita þeim lögum sem þá lágu fyrir. Ég veit að hv. þm. þekkir þetta ekki síður en ég, sennilega af gamalli reynslu, kannski ekki jafnbiturri og ég. Ég er sem sagt þeirrar skoðunar, herra forseti, að fyrir þá sem vilja koma fram stefnu um náttúruvernd séu skipulagstillögur, svæðisskipulag, rétta aðferðin. Þess vegna segi ég að ég er ákaflega hlynntur því af þessum sökum að þessi tillaga nái fram að ganga. Svo vil ég bara, herra forseti, taka undir góðar óskir hv. þm. Vinstri grænna um jákvætt hugarfar formanns umhvn. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hefur greinilega bundist einhvers konar pólitísku ástfóstri við þann góða mann því hún hefur fulla trú á því að þessi tillaga nái þar fram að ganga. Ég er ekki alveg jafnbjartsýnn og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir á það. Eigi að síður holar dropinn steininn og vera má auðvitað að hv. þm. Ólöf G. Valdimarsdóttir komist svo oft í þessa sali, án þess að ég sé að spá nokkru um framtíðina, að atgervi hennar og atfylgi dugi til þess að tillagan nái fram að ganga.

Herra forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson hittir naglann á höfuðið og mælir alveg rétt, að það er óvanalegt að sú sem hér stendur skuli sjá ástæðu til þess að hæla sérstaklega þingmönnum Framsfl. Ég vildi satt að segja, herra forseti, að það gæti verið oftar því mér lætur einkar vel að hæla fólki þó ég segi sjálf frá. Hitt er misskilningur hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að ég hafi verið að hæla sérstaklega hv. núv. formanni umhvn., hv. þm. Magnúsi Stefánssyni, því hann er að sjálfsögðu nýtekinn við starfi. Ég vil fá að sjá, herra forseti, hvernig hv. þm. Magnús Stefánsson heldur á sínum málum. En það sem ég var að vekja athygli á í ræðu minni áðan var að hv. þm. Ólöf Guðný Valdimarsdóttir nýtur þeirra fríðinda og kannski þeirra forréttinda í hv. umhvn. að vera úr sama flokki og hv. formaður nefndarinnar. Þar af leiðandi held ég að hv. þm. Ólöf Guðný Valdimarsdóttir sé ekki endilega dropinn sem holar steininn því það erum við, þingmennirnir í stjórnarandstöðuflokkunum sem komum aldrei neinum þingmannamálum í gegnum nefndir. En ég hef ástæðu til að vera bjartsýn með þessa tillögu þar sem hv. þm. Ólöf Guðný Valdimarsdóttir er í sama flokki og hv. formaður umhvn. Svo má náttúrlega hafa skoðun á því hvort hv. þm. Ólöf Guðný Valdimarsdóttir sé í réttum flokki eður ei.

Herra forseti. Eins og ég sagði áðan veit ég að VG er að fara að halda landsfund sinn og auðvitað eru þau upptekin af því. En drottinn minn dýri, ég leyfi mér að vera algjörlega mótfallinn þeirri skoðun sem hér kom fram hjá hv. þm. að það séu einhver sérstök forréttindi að fá að vera í Framsfl. Það var ekki hægt að skilja hv. þm. öðruvísi en að hv. þm. Ólöf G. Valdimarsdóttir nyti þeirra einstöku fríðinda að fá að vera í sama flokki og hv. þm. Magnús Stefánsson. Nú er hér staddur starfandi þingflokksformaður Framsfl. Ég er viss um að hann gæti af skyndingu rétt hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur litla umsókn um að ganga í Framsfl. og þá nýtur hún þessara sömu forréttinda og þá nær hún kannski fram öllum tillögunum sem hv. þm. virðist sitja á. En gamanlaust, herra forseti, það sem ég held að skipti mestu máli varðandi þetta er að hér er um að ræða tillögu sem er ákaflega þörf og hana er hægt að skoða frá mörgum sjónarhornum. En hún er ekki bara tímabær heldur líka framsýn. Ég vænti þess að í krafti eigin gæða muni tillagan hljóta náð fyrir augum umhvn., ekki bara vegna þess að hv. formaður hennar er þeirra forréttinda aðnjótandi að fá að vera í sama flokki og hv. þm. Ólöf G. Valdimarsdóttir.

Herra forseti. Hér er ekki kannski staður til þess að ræða á þessum nótum við hv. þm. Össur Skarphéðinsson en ég þakka honum fyrir að leggja okkur lið í að auglýsa landsfund Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs  Ég veit líka að hv. þm. Ólöfu Guðnýju Valdimarsdóttur er vel kunnugt um að áætlanir af þessu tagi eru mikilvægar og mikilvægt tæki í stjórnsýslunni, því hún hefur á sínum vettvangi komið að rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Ég vil nefna áætlanir á borð við vegáætlun og hafnaáætlun og fleiri áætlanir sem við fjöllum um á Alþingi. Það skiptir verulegu máli að þær séu gerðar af framsýni og af skynsemi og það þarf alla alþingismenn til að taka þátt í umræðunni um slíkar áætlanir. Það þarf breiða samstöðu um slíkt og þá skiptir máli að faglega sé staðið að verki, að faglega sé haldið á málum. Ég treysti því og ég finn það á greinargerðinni sem fylgir tillögunni sem hér er til umfjöllunar að krafa er gerð um að faglega sé að verki staðið og þegar öllu er á botninn hvolft skiptir mestu máli að faglega sé að verki staðið og að áætlanir séu gerðar af framsýni og þeim síðan fylgt.

Herra forseti. Það var ekki ætlunin með orðum mínum áðan að vekja upp erfiðar kenndir eða afbrýðisemi hv. formanns Samfylkingarinnar út í Framsfl. Hann er kominn í svo margar hosur og búinn að ganga með grasið í skónum á eftir þeim flokki um langan tíma og heldur því vafalaust áfram óháð þessu ágæta máli hér. Ég vona að þetta raski ekki ró hans miklu meir. En ég veit að afbrýðisemin er, eða ég hef heyrt það og lesið að afbrýðisemin sé erfiður dilkur að draga. Ég ítreka að málið er að mínu viti gott. Það er afar þarft og eins og hv. þm. Ólöf Guðný Valdimarsdóttir hefur hér mælt fyrir og gert grein fyrir er ekki síst mikilvægt fyrir allar byggðir landsins að þetta mál fái framgang. Ég ítreka stuðning minn við þessa þáltill. hv. þm. og fagna því að framsóknarmenn komi með góðar tillögur líka hér inn í þingið.

Herra forseti. Skylt er skeggið hökunni. Það má ekki gleyma því að það var stofnandi Framsfl. sem á sínum tíma stofnaði þá hreyfingu jafnaðarmanna sem núna rennur aftur í sama farvegi. Að vísu eru nokkrar smálækjarsytrur til hliðar við hana. Það ætti þess vegna ekki að koma hv. þm. Jóni Bjarnasyni neitt á óvart þó að ég minntist stundum þessa sameiginlega uppruna og mælti hlýlega til þessa flokks. Það er einfaldlega þannig að allir hafa til síns ágætis nokkuð, líka Vinstri hreyfingin -- grænt framboð, líka hv. þm. Jón Bjarnason. Aftur og aftur hef ég nú komið í þennan stól til þess að mæra ágætar tillögur þess hv. þm. Hins vegar er það, herra forseti, eins og að nefna snöru í hengds manns húsi ef maður talar um Framsfl. við hv. þm. VG. Ég veit ekki af hverju þetta stafar og vil ekki leiða getum að því. Ég segi bara að ég fagna því að hv. þm. sér, eins og ég, margt jákvætt við þá tillögu sem við erum að ræða og svo bið ég hann bara afsökunar á því að hafa leyft mér að benda á þá staðreynd að hv. þm. VG eru komnir hérna í einhvers konar pólitískan leik turtildúfunnar við Framsfl. í aðdraganda landsfundar.

Herra forseti. Ég er eiginlega gáttaður á þeim umræðum sem hér hafa farið fram. Tveir hv. þm. Framsfl. hafa hér mælt fyrir mjög merkum málum og það eru viðbrögð við þeim sem vekja furðu mína. Þau hafa leitt til þess að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa streymt í ræðustól og ekki einungis mært þessa ágætu samþingmenn mína úr Framsfl. heldur og Framsóknarflokkinn allan. 

Það var nú bara Jón Bjarnason.

Herra forseti. Með þáltill. þessari er leitað heimildar Alþingis til þess að umhvrh. stofni nefnd sem hefur það hlutverk að undirbúa stofnun þjóðgarðs um Heklu. Meðflutningsmenn mínir að tillögu þessari eru hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason, Drífa Hjartardóttir, Ólafur Örn Haraldsson, Hjálmar Árnason og Margrét Frímannsdóttir. Meginmarkmið þjóðgarðsins verði að kynna jarðsögu Heklu, staðhætti í nágrenni hennar og síðast en ekki síst, sögu sambúðar fjalls og þjóðar. Herra forseti. Hvers vegna ætti að gera Heklu að þjóðgarði? Hekla er þekktasta eldfjall Íslands, bæði heima og að heiman. Heklu er fyrst getið í ritum frá 13. öld, hinum fornu Lögmanns-, Konungs-, Flateyjar- og Gottskálksannálum. Í þessum annálum er getið hinnar fyrstu eldsuppkomu í Heklu eftir að áar okkar numu hér land. Hekla hafði ekki gosið í tæp 200 ár þegar gos hófst í henni 1104. Afleiðingar eldgossins voru miklar fyrir íslenskt mannlíf og lögðu marga bæi í Þjórsárdal og á heiðum í auðn. Fréttir til Evrópu bárust frá munknum Benedeit er orti kvæði um Heklu í kringum 1120 er hann var við hirð Maude drottningar á Englandi. Hann mun hafa verið fyrstur til að tengja Heklu og hreinsunareldinn saman. Hróður Heklu fór hratt um alla Evrópu og komust fræðimenn fljótt að þeirri niðurstöðu að Hekla mundi vera annar af tveimur megininngöngum í hið neðra ásamt Etnu á Sikiley. Herbert kapellán í Clairvaux og seinna erkibiskup á Sikiley jók enn frægð Heklu er hann bar saman Etnu og Heklu. Með leyfi herra forseta: ,,Hinn nafnfrægi eldketill á Sikiley sem kallaður er strompur vítis er að því er menn fullyrða eins og smáofn í samjöfnuði við þetta gífurlega víti.`` Þarna vísar hann til Heklu. Ekki er að því að spyrja að þegar slíkar fréttir fóru að berast af seinni inngangnum í hreinsunareldinn komust fræðimenn í Evrópu að því að vistin í Heklu væri mun verri en sú er beið manna í Etnu. Má segja að hróðri Heklu hafi ekki verið skákað eftir þetta. Það gat líka komið sér vel að eiga greiðan aðgang að hinu neðra er ófögnuði þurfti að koma fyrir. Samkvæmt Þjóðsögum Jóns Árnasonar kvað síra Magnús prófastur til Kirkjubæjarklausturs, Höfðabrekku-Jóku niður á eftirfarandi hátt, með leyfi herra forseta: Heklugjá er heljarkrá. Henni gusar eldur frá. Stofuna þá ég stefni þér á, stað skaltu engan betri fá. Ekki er að því að spyrja að til hennar hefur ekki síðan spurst. Fyrstu eldfjallafræðilegar athuganir sem gerðar voru við Heklu og eru færðar í Flateyjarannál, eru á gosinu 1341, með leyfi herra forseta: ,,Menn fóru til fjallsins þar sem uppvarpið var og heyrðist þeim sem bjargi stóru væri kastað innan um fjallið. Þeim sýndust fuglar fljúga í eldinum, bæði smáir og stórir með ýmsum látum. Hugðu menn vera sálir.`` Hér eru menn að sjálfsögu að lýsa því hvernig aska og gjall hendist upp úr gosgígnum með tilheyrandi sprengi\-drunum og notast við viðmið sem þeim eru tömust. Fyrir nágranna Heklu hefur það aldrei þótt gott er sú gamla tekur upp á að byrsta sig. Hraun hafa tekið af bæi og beitarland svo ekki verður aftur endurheimt og búpeningur spillst fyrir sakir flúoreitrunar. Síðan 1104 hefur Hekla gosið 17 sinnum smáum og stórum gosum. Öll eiga eldgosin það sammerkt að hefjast með miklu sprengigosi en breytast síðan yfir í hraungos. Hekla hefur því hlaðist upp úr ösku, gjalli og hraunum sem þekja hlíðar hennar og næsta nágrenni. Samtíma nýrri virkjanasögu þjóðarinnar og virkjun Búrfells hóf Hekla nýtt tímabil í sinni gossögu og hefur síðan þá gosið á um tíu ára fresti, sjálfsagt til þess að minna okkur mennina á að þrátt fyrir getu okkar og kunnáttu megum við okkar lítils fyrir mætti hennar, ókrýndrar drottningar íslenskra eldfjalla. En saga Heklu nær lengra aftur en nemur söguöld okkar Íslendinga því í nágrenni hennar finnast menjar eldgosa frá jökultíma sem og íslausum tíma fram til sögualdar. Þrjú eldgos skera sig þar úr og hafa verið nefnd af Sigurði heitnum Þórarinssyni prófessori, Hekla 3 um 2.900 ára gamalt, Hekla 4 um 5.000 ára gamalt og Hekla 5 um 7.000 ára gamalt. Öll þessi gos voru mikil sprengigos sem lögðu ösku yfir allt landið sem teppi væri. Raunar lögðu rannsóknir Sigurðar heitsins á gjóskulögum frá Heklu grunninn að nýrri fræðigrein innan eldfjallafræðinnar er nefnd hefur verið öskulagafræði. Með öskulagafræði geta menn síðan byggt upp gjóskulagatímatal fyrir áhrifasvæði eldfjalla sem nýtist fleiri fræðigreinum en eldfjallafræðinni. Nýlegar rannsóknir á norðanverðum Bretlandseyjum, studdar til að mynda af gjóskutímatali Heklu, sýna að Hekla hafði með gosinu fyrir tæpum 3.000 árum gríðarleg áhrif á heiðarbyggðir eyjanna. Herra forseti. Hekla er einstök á meðal jafningja. Hún telst til megineldstöðva og líkist meira erlendum eldkeilum hvað eldvirkni og kvikuframleiðslu snertir en hinum hefðbundnu íslensku eldfjöllum. En þrátt fyrir að líkjast í háttum erlendum systrum sínum er hún þeim frábrugðin að lögun og í raun eina eldkeilan í heiminum sem er hryggjarlaga. Það skýrist af því að fjallið gýs ávallt um norðaustur/suðvestur sprungu er liggur eftir því endilöngu en ekki hringlaga toppgíg eins og hefðbundnar eldkeilur. Því er Hekla séð úr norðri eða suðri eins og bátur á hvolfi en úr austri og vestri hefur hún hina fullkomnu lögun eldkeilu. Land í kringum Heklu er í stöðugri mótun. Ný hraun renna og brenna land svo illt er yfirferðar nema fuglinum fljúgandi. Frost og þíða vinna síðan á úfnum hraununum og aska seinni tíma gosa fellur yfir þau og fyllir gjótur. Þannig verða hraunin smátt og smátt fær öðrum en fuglum himins. Er hraunin hafa kólnað nemur í þeim land gróður, hið fyrsta gamburmosi en síðan blómplöntur og æðri gróður, er jarðvegur hefur í þeim myndast. Herra forseti. Hekla er því ekki aðeins eins og risavaxin kennslubók í eldfjallafræðum heldur og í fræðum lífsins og hvernig það nemur nýtt land. Um Heklu og hennar nánasta umhverfi liggur fjöldinn allur af vísindalegum greinargerðum, bókum, ljóðum og öðrum almennum ritum. Hekla hefur verið frá öndverðri 13. öld ástæða þess að menn hafa stungið niður penna til að skrá sögu hennar eða athafnir. Með upplýsingaöldinni jókst til muna fjöldi fræðilegra greina um eðli hennar og uppruna og er ekkert lát þar á enn í dag. Fróðleiksfúsum vil ég benda sérstaklega á bók Ferðafélags Íslands frá árinu 1995 sem dreift var í pósthólf þingmanna. Þar fer Árni Hjartarsson jarðfræðingur ítarlega yfir náttúrufar og sögu Heklu. Herra forseti. Af þessum stutta inngangi má ljóst vera að Hekla er meir en verðug þess að verða gerð að þjóðgarði okkar íslendinga. Hvað væri meira viðeigandi en að opnun þess þjóðgarðs yrði á því herrans ári 2004, á 900 ára afmæli ,,eldsuppkomu hinnar fyrstu í Heklufelli``, eins og segir í Konungsannál, og á þeim drottins degi 20 júní, en þann dag gengu þeir Eggert Ólafsson og Bjarni Pálsson fyrstir manna á Heklutind árið 1750. Að lokum, herra forseti, vonast ég til þess að þingsályktunartillaga þessi fái farsæla afgreiðslu í þinginu og að henni verði vísað til hv. umhvn. Alþingis.

Herra forseti. Hér er til umræðu till. til þál. um stofnun þjóðgarðs um Heklu og nágrenni. Sem meðflutningsmaður vil ég leggja nokkur orð í belg. Hv. 1. flm. Ármann Höskuldsson hefur flutt hér afar fróðlega og vandaða ræðu sem hefur verið mjög ánægjulegt að hlusta á. Markmiðið með stofnun þjóðgarða er m.a. að tryggja framvindu náttúrunnar eftir eigin lögmálum og gefa almenningi kost á að njóta náttúrunnar á viðkomandi svæði og læra að þekkja náttúruleg lögmál og ferli. Þjóðgarðar hafa í flestum tilfellum erlendis eflt ferðaþjónustu á viðkomandi svæðum. Sums staðar erlendis eru þjóðgarðar stórir atvinnuveitendur sem veita mörgum fjölþætta og sérhæfða atvinnu og geta þar af leiðandi gengt því hlutverki að vera vaxtarbroddur í byggðaþróun. Það er spurning hvernig hægt er að samræma betur hagsmuni heimamanna og þeirra sem vilja stofna þjóðgarð, þ.e. ríkisins, en oft og tíðum hefur heimafólk talið stofnun þjóðgarðs vera ógn við tilveru sína þar sem yfirráð yfir viðkomandi svæði eru færð í hendur ríkisins. Því þarf að leggja áherslu á að mjög mikilvægt er að þjóðgörðum sé stjórnað í samráði og samstarfi við heimamenn. Herra forseti. Eins og fram kemur í þáltill. er Hekla eitt þekktasta eldfjall á Íslandi og allt svæðið er einstakt. Hekla er merkilegt fjall sem er í sífelldri mótun. Sú sem hér stendur fylgist með fjallinu úr eldhúsglugganum sínum og hefur fylgst með hverju einasta gosi frá 1970. Það eru ekki allir sem búa við þau hlunnindi að hafa Heklu í bakgarðinum hjá sér. Reyndar hefur sveitarstjórn Rangárvallahrepps farið fram á að Hekla og svæðið í kringum Heklu verði friðlýst þannig að ég tel að það fari mjög vel á því að svæðið verði gert að þjóðgarði. Þá kæmi til betra skipulag á umferð ferðamanna við Heklu sem er töluvert mikil og síðast en ekki síst yrði komið í veg fyrir að vegur yrði lagður upp á Heklu og pósthús reist þar, eins og einn núv. hæstv. ráðherra hefur lagt til.

Framsóknarráðherra, er það ekki?

Jú, reyndar. Ég er alfarið á móti því. Umferð við Heklu er töluvert mikil og hún á ekki að vera þannig að hægt sé að aka rútu upp þar upp. Það er óvirðing við svo virðulegt fjall. Meginmarkmið með stofnun þjóðgarðs er að kynna jarðsöguna og staðhætti í nágrenni hennar og sögu sambúðar fjalls og þjóðar. Herra forseti. Mig langar til þess að vitna í ljóð eftir Jónas Hallgrímsson, sem hann orti til herra Pauls Gaimards: Þú stóðst á tindi Heklu hám og horfðir yfir landið fríða, þar sem um grænar grundir líða skínandi ár að ægi blám; en Loki bundinn beið í gjótum bjargstuddum undir jökulrótum --- þótti þér ekki Ísland þá yfirbragðsmikið til að sjá? Eins langar mig til að vitna í Gunnarshólma eftir Jónas Hallgrímsson, með leyfi forseta: Beljandi foss við hamrabúann hjalar á hengiflugi undir jökulrótum þar sem að gullið geyma Frosti og Fjalar. En hinum megin föstum standa fótum blásvörtum feldi búin Tindafjöll og grænu belti gyrð á dalamótum; með hjálminn skyggnda, hvítri líkan mjöll, horfa þau yfir heiðavötnin bláu, sem falla niður fagran Rangárvöll; þar sem að una byggðarbýlin smáu, dreifð yfir blómguð tún og grænar grundir. Við norður rísa Heklutindar háu. Svell er á gnípu, eldur geisar undir í ógnadjúpi, hörðum vafin dróma ... Herra forseti. Ég hef lokið tilvitnun minni. Hekla er sannarlega drottning allra eldfjalla og á það sannarlega skilið að vera sýnd sú virðing að vera gerð að þjóðgarði.

Herra forseti. Já, mönnum hitnar í hamsi og þeir fara með ljóð þegar landsvæði sem fólk tengist tilfinningalegum böndum er til umfjöllunar á háu Alþingi og það ber að skilja og bera virðingu fyrir því. Hins vegar er ég ekki viss um að ég þori að hæla eða mæra þá tillögu sem hér liggur fyrir, þar sem hún er því miður flutt, herra forseti, af framsóknarþingmanni. En ég ætla samt að leyfa mér það. Ég verð þá bara að taka við skothríð frá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni á eftir ef svo ber undir. Um þessa tillögu sem er svo sannarlega af hinu góða vil ég segja, herra forseti, að ég hugleiddi þegar ég las hana hvort hér væri ekki bara hugsað full smátt, minnug þeirrar umræðu sem hefur farið fram um svokallaða sýnishornanáttúruvernd. Nú eigum við mörg friðlönd. Við vitum öll sem hér erum í sal hversu erfiðlega hefur gengið að halda þeim úti og reka þau svo sómi sé að. Í því máli höfum við verið að beita okkur hér einhver í öllu falli, við að reyna að fá úrbætur. Hér hefur líka verið fjallað á undanförnum tveimur árum talsvert um þjóðgarða og sú sem hér stendur hefur tvisvar sinnum flutt tillögu úr þessum stóli varðandi þjóðgarð og í bæði skiptin var sú tillaga að sjálfsögðu svæfð í nefnd. En varðandi það að hugsa stórt þá held ég að það sé fyllilega tímabært að skoða möguleikann á umtalsverðum þjóðgörðum á hálendi Íslands. Í því sambandi langar mig til að minna á tillögu sem var lögð fram hér af hv. fyrrv. þm. Hjörleifi Guttormssyni á 122. löggjafarþingi, og gott ef ekki endurflutt síðar, á 123. löggjafarþingi, þar sem lagt var til að stofnaðir yrðu nokkrir þjóðgarðar á hálendi Íslands  En það þýðir ekki að láta deigan síga og hér við sitja því baráttan fyrir stórum þjóðgörðum á miðhálendi Íslands er þess virði að við heyjum hana af afli. Ég hef efasemdir um að Hekla sem eitt lítið fjall í þessu samhengi virki sem sá öflugi þjóðgarður sem ég held að við höfum þörf fyrir á hálendinu. Vil ég þess vegna koma hér með tilvitnun í greinargerð við þá tillögu sem ég nefndi áðan þar sem fjallað er um Mýrdalsjökul og möguleikann á þjóðgarði í kringum Mýrdalsjökul, þar sem hugmyndin var og er að setja Heklu inn í þau mörk. Hv. fyrrv. þm. Hjörleifur Guttormsson orðaði þetta svo í sinni greinargerð, með leyfi herra forseta: ,,Mýrdalsjökulsþjóðgarður. Stærð Mýrdalsjökulsþjóðgarðs er áætluð um 3.100 ferkílómetrar. Innan hans lægju Mýrdalsjökull með skriðjöklum, svo og Eyjafjallajökull, Torfajökull og Tindfjallajökull. Eðlilegt væri að Friðland að Fjallabaki yrði innan þjóðgarðsins. Þá er gert ráð fyrir að náttúruverndarsvæði við Heklu, svo og Emstrur og Fjallabak, yrðu hluti af þjóðgarðinum, sem og Þórsmörk og Eldgjá sunnan Fjallabaksvegar nyrðri.`` Hér er hugsað á nótum sem mér falla betur en í þeirri tillögu sem nú liggur fyrir. Ég vil því hvetja til þess í þessari umræðu og þeirri umræðu sem á eftir að fara fram vonandi í hv. umhvn. um þessa tillögu, að við víkkum út mörkin, að við tökum stærra skref, tökum skrefið til fulls og stofnum Mýrdalsjökulsþjóðgarð, 3.100 ferkílómetra þjóðgarð sem yrði einn af fjórum stórum þjóðgörðum á hálendi Íslands. Ég held að fullt tilefni sé til þess. Ég held reyndar að það liggi á. Ég held að það bráðliggi á, því ef við skoðum allar þær framkvæmdahugmyndir sem virðast vera í farvatni framkvæmdaglaðra fyrirtækja og stofnana, þá eru þær geysilega miklar, ekki bara í vatnsaflinu sem við þekkjum hér öll og þarf ekki að hafa um fleiri orð um heldur ekki síður í jarðhitanum. Viðkvæm jarðhitasvæði, háhitasvæði á borð við Torfajökulssvæðið, kunna að vera í hættu ef við lokum ekki þessum svæðum fyrir hugmyndum framkvæmdamanna og stofnum öfluga, risastóra þjóðgarða, sem yrðu þjóðgarðar á heimsmælikvarða sem við gætum öll verið stolt af og gætu fleytt okkur inn í framtíðina, bæði tilfinningalega, sem hamingjusamri þjóð og líka ekki síður efnahagslega því efnahagslegt gildi þjóðgarða er orðið óumdeilt.

Herra forseti. Það er ástæða til þess að fagna þessari till. til þál. um stofnun þjóðgarðs um Heklu og nágrenni sem lögð hefur verið fram af hv. þm. Ármanni Höskuldssyni ásamt nokkrum þingmönnum Suðurlandskjördæmis. Hún sýnir okkur svo ekki verður um villst að nýting og vernd eru tvær hliðar á sama peningi og okkur ber að líta þannig á landið að það gefi okkur bæði möguleika til verndar og til nýtingar og að það tvennt eigi saman. Að því leyti fagna ég þessari tillögu frá hv. þm. Framsfl. alveg sérstaklega. Ég heiti því að þessi tillaga verður grandskoðuð í hv. umhvn. eins og aðrar þær tillögur sem hér hafa verið ræddar fyrr í dag. Þar mun hún fá mjög faglega umfjöllun. Mig langar samt að greina frá því að sú sem hér stendur er þeirrar skoðunar að e.t.v. sé komið að þeirri stundu, í umræðu um þjóðgarða, friðlönd, fólkvanga og annað sem stuðlar að náttúruvernd hér á landi, að við tökum okkur tíma til að huga að heildstæðri stefnumótun fram í tímann, og þá meina ég langt fram í tímann eins og aldarfjórðung. Sú stefnumótun er í raun alveg jafnmikilvæg, stefnumótunin til verndunar, eins og stefnumótunin til nýtingar sem nú er innan rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Ég vildi nota þetta tækifæri, herra forseti, til að koma hugleiðingum mínum á framfæri en ítreka að þessi tillaga er allrar athygli verð og mun fá ítarlega skoðun í hv. umhvn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir þáltill. um markvisst átak til að lengja ferðaþjónustutímann á Íslandi. Ásamt mér flytja þessa tillögu hv. þm. Örlygur Hnefill Jónsson, Kristján L. Möller, Margrét Frímannsdóttir, Ásta R. Jóhannesdóttir, Einar Már Sigurðarson, Björgvin G. Sigurðsson, Sigríður Jóhannesdóttir og Þórunn Sveinbjarnardóttir. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra í samráði við Ferðamálaráð, Byggðastofnun og Samtök ferðaþjónustunnar að hrinda af stað markvissu átaki til að lengja ferðaþjónustutímann á Íslandi svo nýting gistirýma og annarrar þjónustu við ferðamenn aukist til muna. Sérstaklega skal tekið tillit til landsbyggðarinnar í þessu máli þar sem ferðaþjónusta er mun minni yfir vetrartímann en hún gæti orðið, miðað við þá aðstöðu og möguleika sem fyrir hendi eru.`` Herra forseti. Staða ferðaþjónustunnar sem sjálfstæðrar atvinnugreinar hefur verið að styrkjast undanfarin ár. Þróun þessa atvinnuvegar hefur verið mjög jákvæð og ef við horfum nokkur ár aftur í tímann, t.d. til fyrri hluta áttunda áratugarins, þá voru mjög fáir ferðaþjónustubæir á Íslandi. En um það leyti sem sá áratugur byrjar fara menn að tala um að það gæti verið góð aukabúgrein hjá bændum að að bjóða ferðamönnum inn á sveitabæi og fylgjast með starfi þeirra sem þar búa, því starfi sem fylgdi landbúnaðinum og fylgir. Reyndar er það svo að í dag hafa mörg bændabýli aðstöðu til að bjóða ferðamönnum gistingu sem er þeim til ánægju og tekjuauka. Þróunin hefur líka verið nokkuð ör í þessari grein og kröfurnar hafa aukist. Samfara því hefur verið lagt út í meiri aðstöðu og jafnvel miklar byggingar í kringum þetta. Þróun greinarinnar hefur líka verið sú að menn hafa jafnvel notað útihús og breytt þeim í aðstöðu fyrir ferðamenn. Í framhaldi af því hafa komið upp hótel sem hafa kostað mikla peninga. Eins og ég segi hefur ferðamennskan aukist og þau hafa nýst vel yfir sumartímann. Það hefur verið ágæt nýting í mörgum tilvikum yfir hásumarið en hið sama verður ekki sagt um vetrartímann, eða haust og vor. Af þeim sökum hafa þessi fyrirtæki átt í nokkrum erfiðleikum, þau hafa verið skuldsett og það hafa verið erfiðleikar hjá hótelum á landsbyggðinni, t.d. vegna þess að lánasjóðir hafa heldur ekki verið nógu góðir við þessa grein, hafa ekki stutt nógu vel við ferðaþjónustuna og ferðaiðnaðinn í landinu. Erfitt er að fá lán til hótela og slíkrar starfsemi og þau eru líka til skamms tíma, miðað við þann tíma sem fjárfestingin á að nýtast. Hugsum okkur hótel sem reist er í dag. Hve mörg ár á að vera hægt að nýta það? Við svörum því í huganum: Það á að vera hægt að nýta það í áratugi. Ég held að engin lánastofnun láni til hótelbygginga eða hótelframkvæmda í meira en 10--15 ár. Þetta er mjög alvarlegt mál, sérstaklega með tilliti til þess að þessi grein er farin að afla gífurlega mikilla gjaldeyristekna og kemur í raun og veru næst á eftir sjávarútvegi, ef við t.d. miðum við hagtölur frá árinu 2000. Þar er sjávarútvegurinn stærstur og næst kemur ferðaþjónustan sem sjálfstæð atvinnugrein, að undanskildum liðnum aðrar greinar, en þær eru fjölmargar í iðnaði og margs konar öðrum útflutningi og annarri starfsemi sem gefur gjaldeyristekjur. En tekjur af erlendum ferðamönnum hafa farið sívaxandi. Það hefur verið ánægjulegt að sjá hvernig Reykjavíkurborg hefur blómstrað í þessu tilliti yfir vetrartímann líka með ráðstefnum og öðru. Engu að síður hefur það líka komið fram, sem bendir enn á það að við erum ekki alveg nógu vakandi í þessari atvinnugrein, að það er mikill skortur á ráðstefnuhúsnæði í höfuðborginni og menningarhúsnæði úti um land sem mundi styrkja þessa grein ferðaþjónustunnar, þ.e. að fá ýmsa hópa, félög eða fyrirtæki, til að koma hingað og halda ráðstefnur. Það hafa verið blikur á lofti síðustu dægrin í ferðamennskunni. Við höfum séð, í framhaldi af þeim voðaverkum sem unnin voru í New York 11. sept., mikinn afturkipp í flugi. En það sem við þurfum að gæta okkar á í þessu er að fyllast ekki bölsýni og svartsýni. Við þurfum frekar að vera bjartsýn. Við þurfum að leggjast á árar og auglýsa landið okkar af miklum krafti og benda á þá möguleika sem landið okkar býður upp á. Þessa dagana er staðan þannig á hótelum víða um land þannig að á fjölda þeirra er nýtt jafnvel aðeins eitt herbergi af 20 eða 30. Þá eru bara einn, tveir gestir í þeim hótelum núna. Ég spyr: Er ekki hægt að gera eitthvað til þess að þessi nýting verði meiri og betri? Ég er fullviss um að það sé hægt. Eða hvernig stendur á því t.d. að ferðamönnum hefur fjölgað svo mjög á síðustu árum, eins og ég hef áður getið? Það er einmitt vegna þess að landið hefur verið markaðssett. Landið hefur verið auglýst, en sérstaklega hefur það verið auglýst með tilliti til fegurðar sumarsins. Hins vegar hafa ekki verið auglýstir þeir möguleikar sem veturinn býður upp á. Ég minnist þess að ég var staddur á bæ einum í febrúar sl. þar sem starfrækt var ferðaþjónusta. Á þennan bæ komu 20 japanskir ferðamenn. Og hvað voru þessir ferðamenn að gera í febrúar á Íslandi? Þeir voru komnir hingað til þess að horfa á norðurljósin. Það var meginástæða fyrir því að þeir komu. Landið hafði verið auglýst: Komið og sjáið norðurljósin í norðrinu á Íslandi. Það þarf oft ekki mjög mikið til þess að kveikja áhugann og glæða hjá ferðafólki og að fá fólk til að koma. Ég var á ferð um Vestfirði fyrir fáeinum dögum og gisti í Bjarnarfirði á Ströndum þar sem mjög dugmikið og jákvætt fólk hefur komið upp svokallaðri galdrasýningu. Það er komið galdrasafn í Hólmavík. Þetta hefur verið mikil lyftistöng fyrir byggðarlagið og ýtt undir ferðaþjónustu. Skemmst er að minnast hinnar miklu og ágætu samkomu hjá þeim í kringum 12. ágúst sl. þar sem Megas og hljómsveitin Sigur Rós og fleiri góðir listamenn komu fram, fjöldinn allur af fólki. En núna á þessari stundu eru mjög fáir gestir þar á hótelinu í gamla Klúkuskóla. Þetta er hægt að bæta. Það verður að gera með með auglýsingaherferð til að kynna þá möguleika sem Ísland býður. Við gætum líka sagt: Ísland er land friðar og kyrrðar. Hversu margir mundu ekki vilja koma til okkar ágæta lands og njóta friðarins og kyrrðarinnar, eins og ég naut í Bjarnarfirði á Ströndum nú fyrir fáum dögum. Við sem þarna vorum á ferð ókum líka fram hjá ágætum ferðaþjónustubæ, Bæ í Steingrímsfirði í Kaldrananeshreppi. Þar er mjög fallegt og gott að koma og þangað er fólk líka farið að sækja. En til þess að jaðartíminn verði betur notaður þarf að láta vita af því að þar sé pláss og að fólk geti komið þangað til að eiga hér góðar stundir á okkar landi. Auðvitað kostar þetta peninga --- miklar fjárhæðir. Í dag hafa verið lagðar fram nokkrar tillögur sem gera náttúrlega ráð fyrir ýmsum fjárútlátum. En þessi tillaga gerir ráð fyrir því að þessi fjárútlát séu fjárfesting, fjárfesting til þess að afla meiri tekna fyrir þjóðarbúið og til að efla og styrkja atvinnulífið. Þess vegna er þessi þáltill. lögð fram. Nýlega var lögð fram skýrsla um menningartengda ferðaþjónustu og hún er mjög góð. Í henni koma fram ágætar tillögur sem mætti nýta í þessu átaki. Ég og meðflutningsmenn mínir erum ekki að leggja fram þáltill. um að stofnuð verði nefnd heldur að hrint verði af stað markvissu átaki til að lengja ferðaþjónustutímann. Ég tel að miðað við þær aðstæður sem nú eru sé brýnt að taka á þessu máli. Flugleiðir hafa staðið sig mjög vel í að markaðssetja Ísland. Þeir hafa auglýst mjög mikið og sett miklar fjárhæðir í það. Og við megum þakka fyrir það sem þar hefur verið gert enda hefur það komið allri þjóðinni til góða. En ég tel að eins og ástandið er í dag, í öllum þeim samdrætti sem orðið hefur, beri samfélaginu að koma hér að. Það mundi líka hafa áhrif til bjartsýni, til jákvæðni og eyða þeirri óvissu og þeirri neikvæðu umræðu sem gert hefur vart við sig gagnvart þessari atvinnugrein. Einnig af þeim sökum er þetta lagt hér fram.

Hæstv. forseti. Ég ætlaði bara með nokkrum orðum að taka undir þessa merku tillögu, sem ég er reyndar meðflutningsmaður að, og vekja athygli á því að hér er auðvitað verið að fjalla um mjög mikilvægt mál, ekki síst um þessar mundir. Það er nú svo að á undanförnum árum hefur heilmikið verið gert til að laða ferðamenn til Íslands á svokölluðum jaðartímum, og það hefur borið nokkurn árangur. Undanfarin ár höfum við a.m.k. séð hér í Reykjavík mikinn fjölda af ferðamönnum, t.d. frá Ameríku og Norðurlöndunum, sem hafa jafnvel verið hérna á Austurvellinum og í kringum Alþingishúsið alveg fram undir jól. Þetta fólk hefur verslað mikið t.d. í tískuvöruverslunum í Reykjavík. Ég talaði við ágæta konu sem rekur tískuvöruverslun hér í bænum og hún sagði mér að þessi viðskipti hefðu verið mjög vaxandi undanfarin ár, fólk hefði komið hingað sérstaklega frá Norðurlöndunum til að kaupa tískuvörur, komið hingað eina helgi, og þetta kom mér alveg gjörsamlega á óvart. Hún sagði hins vegar því miður að frá 11. september hefði þetta gjörsamlega fallið niður, fólk sæist varla lengur. Ég held að við, sem höfum starfa okkar vegna verið á ferð með flugvélunum í haust, sjáum merki þessa. Það er náttúrlega ekki mikið af þessari traffík núna en vonandi bætir aftur í þótt ég sé ansi hrædd um að það verði ekki á þessum vetri. Ef við höfum einhvern tímann þurft að vinna markvisst er það akkúrat núna, til þess að reyna að fá hingað fólk, sérstaklega á jaðartímanum, vegna þess að um er að ræða fólk sem skreppur oft í stuttar ferðir, fjóra, fimm daga kannski, og þessum ferðum er hægt að fresta. Öðru máli gegnir væntanlega um sumarleyfisferðir sem búið er að skipuleggja árið áður kannski og panta ferð fyrir húsbílinn með ferjunni og allt það. Reyndar liggur fyrir tillaga sem ég rak augun í í öllum bunkanum um að athugað verði með að hafa ferjusiglingar til landsins allt árið. Ef það er unnt held ég að þar sé komin leið til að fá hingað stöðugan straum af túristum sem ferðast á eigin bílum og stoppa þá lengur en þeir ferðamenn sem ég tæpti á áðan. Svo er annað með haust- og jaðartímaferðirnar. Því miður hefur gengið mjög illa að fá þessa ferðamenn til að fara eitthvað út fyrir Reykjavíkursvæðið. Þeir koma hingað mikið til að eiga skemmtilega helgi í Reykjavík, og það helsta sem þeir geta hugsað sér að fara er kannski að skreppa tvo, þrjá tíma að Gullfossi og Geysi og búið. Annars eru þeir yfirleitt bara hérna á veitingastöðunum og í tískuvöruverslununum eins og ég tók fram áðan. Það þarf náttúrlega að gera sérstakt átak í því að auglýsa þá afþreyingu sem er í boði þannig að fólk komi hingað gagngert til að taka þá framhaldsflug til Húsavíkur eða á einhvern annan stað úti á landi þar sem eitthvað sérstakt og eftirsóknarvert er í boði. Það er t.d. eftirsóknarvert fyrir marga að fá að skjóta fugla þótt það sé náttúrlega ekki hægt að hleypa mörg þúsund manns í það. Og það er eftirsóknarvert að komast á hvers konar veiðar, t.d. sjóstangaveiði. Af þeim erlendu ferðamönnum sem ég hef haft þá ánægju af að fylgja um landið er fátt sem þeir hafa haft jafnmikla ánægju af eins og að komast í sjóstangaveiði. Yfirleitt hafa þeir aldrei upplifað neitt þessu líkt og þykir það alveg óhemju spennandi. Þetta mættum við kannski auglýsa miklu betur og stunda lengur en bara í júlímánuði. Ég veit að það er vandamál víða um land að ferðamannatíminn er búinn 20. ágúst, eftir það sést varla ferðamaður. Það er auðvitað mjög slæmt mál þegar búið er að leggja mikið fé í mannvirki til að taka á móti ferðamönnum ef þau á bara að nota í kannski einn og hálfan mánuð á ári. Það getur náttúrlega ekki gengið. Ég verð að segja að ég tel að með því að samþykkja þessa tillögu sem Karl Matthíasson og við fleiri úr Samfylkingunni leggjum hér fram verði hægt að bæta stöðu þessara mála mikið. Og ég vil minna á það í lokin að það er ekkert svo fráleitt --- ef mesti hrollurinn fer nú úr fólki út af þessum hryðjuverkum --- að hægt verði að fljúga beint til einhverra staða úti á landi eins og t.d. Egilsstaða, bara beint frá t.d. Hamborg eða Dublin, og bjóða upp á einhverja sérstaka afþreyingu tengda ferðaþjónustu. Þá lít ég ekki síst til þessarar menningartengdu ferðaþjónustu sem ég bind miklar vonir við að geti orðið til þess að hjálpa okkur að lengja ferðamannatímann.

Herra forseti. Þessi tillaga snýst um það að auka arð af fjárfestingu, atvinnuveginum. Þessi atvinnuvegur er ferðaþjónusta og eins og hv. þm. Karl Valgarður Matthíasson rakti áðan er líklega enginn annar atvinnuvegur sem hefur vaxið jafnhratt á síðustu árum og einmitt ferðaþjónustan. Hv. þm. rakti líka, með því að færa hér tölur til stuðnings máli sínu, að ferðaþjónusta er núna næstmikilvægasti atvinnuvegurinn hvað varðar öflun gjaldeyris. Ja, það skyldi þó ekki skipta máli, herra forseti, á þessum síðustu og verstu tímum, að afla gjaldeyris inn í þetta samfélag, þar sem margt riðar til falls vegna þess að okkur skortir gjaldeyri, þar sem krónan m.a. hefur stundum á þessu ári verið í frjálsu falli af því að okkur hefur skort gjaldeyri. Herra forseti. Ég held að hér sé verið að hreyfa ákaflega þörfu máli. Fyrir utan sjávarútveg er engin atvinnugrein eins mikilvæg hvað varðar öflun gjaldeyris og ferðaþjónustan. Eins og hv. þm. sagði munar örlitlu að því leytinu að ferðaþjónustan skilar svolitlu meira heldur en meira að segja orkufrek stóriðja. Það skiptir miklu máli. Hvað eru svo stjórnvöld að gera? Af því að ég sé að hv. þm. Jónas Hallgrímsson sem hér situr í fjarveru eins af sínum góðu félögum og ætlar að halda stutta ræðu á eftir --- hann er búinn að kveðja sér hljóðs --- hvað skyldu þessir ágætu félagar hans vera að gera til þess að efla ferðaþjónustuna í landinu? Jú, þeir eru að fara að hækka tryggingagjald. Hvað þýðir það? Það er í rauninni ekkert annað en flatur skattur á vinnuafl. Ferðaþjónusta byggir fyrst og fremst á vinnuafli þannig að ekki er sú aðgerð stjórnvalda fallin til þess að ýta undir ferðaþjónustu í landinu. Nei, enn og aftur eru það þingmenn stjórnarandstöðunnar, í þessu tilviki Samfylkingarinnar, sem koma hérna fram með tillögu sem horfir mjög til framtíðar hvað varðar þessa grein. Það eru einfaldlega þannig tímar uppi núna, herra forseti, að við þurfum að huga að öllu. Við þurfum að gera það sem við getum til þess að efla þær greinar sem skila gjaldeyri, skapa störf, í þessu samfélagi. Hv. þm. Karl Matthíasson rakti það hvernig áföll erlendis eru líkleg til þess að hafa ákaflega neikvæð áhrif á þá grein sem við erum hér að ræða. Þetta gengur einfaldlega út á að nýta sérstöðuna. Og sérstaðan er margvísleg. Ef við ætlum að lengja þann tíma sem hægt er að nota til þess að laða helst erlenda ferðamenn hingað til landsins verðum við að draga fram sérstöðuna. Okkur hefur tekist það að ýmsu leyti. Hv. þm. gat þess að Reykvíkingum hefði dugað nokkuð vel að beita ráðstefnum til þess að lengja tímann sem hótelin geta nýtt herbergi sín yfir veturinn. Mig langar að rifja upp eitt ákaflega árangursríkt dæmi. Það er það hvernig menn hafa verið að selja gamlárskvöldið. Hv. þm. vísaði í sagnfræðilegt minni Einars Benediktssonar --- sem seldi jú norðurljósin --- þegar hann sagðist hafa rekist á 20 Japana sem voru komnir hingað alla leið norður undir hjara veraldar til þess að skoða norðurljósin. Hundruð, og ég held jafnvel þúsundir eða hátt á annað þúsund, Japana komu hingað fyrir tveimur árum beinlínis til þess að sjá annars konar ljós braga um himininn, þ.e. flugelda sem Reykvíkingar skutu upp. Það þykir svo sérstakt að menn koma úr fjarlægum heimsálfum til þess að skoða það og greiða ærinn gjaldeyri fyrir. Þetta er dæmi um það hvernig menn geta notað sérstöðu til þess að selja landið. Hv. þm. ræddi líka í skáldlegu máli um aðra sérstöðu sem e.t.v. væri hægt að nota í þessu skyni. Hann talaði um kyrrðina og friðinn sem hinn íslenski vetur og snævi þakin jörð færa mönnum hið innra, mönnum sem ala að öðru jöfnu aldur sinn á malbiki stórborganna í iðunni þar sem aldrei heyrist þögn. Það skiptir nokkru máli, herra forseti, fyrir þá sem lifa í hinni þungbæru streitu stórborganna að geta staðið á fjallsgnípu, geta staðið á snævi þöktum hól og horft yfir kyrrðina, horft yfir landslag sem mannshöndin hefur ekki hrært. Menn eru reiðubúnir til þess að greiða fyrir það mikið fjármagn. Þetta er dæmi um sérstöðuna. Herra forseti. Ef ég mætti draga inn í þessa umræðu áhugamál mín --- Ísland hefur ákveðna sérstöðu að því er varðar t.d. veiðar á sérstökum tegundum sem hvergi er að finna nema umhverfis heimskautið. Ég er að tala um t.d. sjóbleikju og sjóbirting. Menn geta aðeins farið í örfá lönd til þess að veiða sjóbleikju. Menn koma víðs vegar að, stangaveiðimenn, til þess að fara um Ísland til Grænlands til þess að veiða sjóbleikju þar. Hvers vegna geta þeir ekki komið hingað og veitt sjóbleikju? Þeir geta það að sjálfsögðu en það hefur enginn haft rænu á að markaðssetja þann möguleika. Hvað með sjóbirtinginn, þennan stórvaxnasta silung sem öslar um straumvötn álfunnar? Hann á hvergi sinn líka nema kannski í örfáum straumvötnum á suðvesturodda Írlands og í þeim þungu elfum sem streyma frá jöklum Suðurlandsins og til hafs. Skaftfellski sjóbirtingurinn á engan sinn líka í heiminum. Af því að við erum að tala um ferðaþjónustu má rifja það upp að ferðaþjónusta með þeim hætti sem hv. þm. Karl Valgarður Matthíasson lýsti hérna áðan hófst í kringum veiði. Hún hófst með því að enskir aristókratar sem höfðu þá sérstöku lífsreynslu að veiða sjóbirting í tunglsljósi komu hingað á tímum erfiðra samgangna til þess að veiða náskyldan ættingja hans, urriðann í Þingvallavatni. Þeir gistu þá að Efri-Brú í Grímsnesi þar sem þjóðskáldið mikla og borgarskáldið Tómas Guðmundsson ólst síðar upp. Hann varð mikill veiðimaður af því að sitja við fótskör þessara ensku meistara eða síðustu kynslóðarinnar sem hingað kom til veiða. Í erlendum blöðum er hægt að finna upplýsingar og auglýsingar á ensku um ferðaþjónustuna á Efri-Brú. Þetta er eitt af því sem við getum enn þann dag í dag gert. Sjóbirtingurinn og sjóbleikjan ganga ekki duglega í íslensk straumvötn fyrr en tekur að rökkva vel að hausti og dag tekur að stytta. Við getum markaðssett þetta. Hv. þm. Sigríður Jóhannesdóttir talaði um annars konar veiðar. Ég er sannfærður um að á þessum tímum, þegar menn eru betur efnum búnir og reiðubúnir til að verja æ meiri fjármunum til þess að sinna áhugamálum sínum af þessu tagi, og hafa æ meiri tíma en áður, er einmitt hægt að draga fram sérstöðu af þessu tagi til þess að lengja þann tíma sem íslensk hótel og gististaðir geta notað til að selja þjónustu sína. Til þess þurfum við atbeina stjórnvalda. Stjórnvöld þurfa að bera kostnaðinn af því að kynna landið, kynna þetta, og það þarf aðvitað góð ráð og menn þurfa að leggja saman höfuð til að finna bestu leiðirnar. Mér finnst sem hv. þm. Karl Valgarður Matthíasson hafi stigið skrefið lengra en margir aðrir með sinni ágætu tillögu sem hér liggur fyrir.

Herra forseti. Sú þáltill. sem hér er flutt hefur það markmið að auka ferðamannastraum utan þess tíma sem nefndur hefur verið aðalferðamannatíminn, þ.e. sumarið. Hér er verið að reyna, og það er markmið málsins, að efla ferðaþjónustu á þeim tíma sem eignir og tæki eru vannýtt og stuðla þannig að því að aðilar í þessum rekstri nái inn þeim dýrmætu tekjum sem hægt væri að ná á þessum tíma. Það er mergurinn málsins. Þessi tæki eru til staðar, eignirnar eru til staðar, hótelin og gistirými. Það er alveg hárrétt sem hv. 7. þm. Reykv., Össur Skarphéðinsson, benti á í ræðu sinni áðan þegar hann nefndi þetta og jafnframt hv. 9. þm. Reykn., Sigríður Jóhannesdóttir. Þau bentu á að þarna væru menn að ná inn þessum dýrmætu tekjum á vannýttum tíma. Hér er um stórt mál að ræða sem hv. 2. þm. Vestf., Karl V. Matthíasson, flytur. Það liggur fyrir samkvæmt skoðanakönnunum að 70% af þeim erlendu ferðamönnum sem hingað koma koma til þess að skoða landið, skoða náttúruna og það þýðir að hugur þeirra stendur út á landsbyggðina. Þessi tillaga stuðlar þannig að því að styrkja ferðaþjónustuna á landsbyggðinni. Miklar væntingar eru um stóraukinn ferðamannastraum til Íslands. Það var fyrst á síðasta ári sem erlendir ferðamenn voru fleiri en íbúar okkar góða lands, voru um 300 þúsund. Menn hafa verið að nefna háar tölur í þessu sambandi, 1.200 þúsund og jafnvel enn hærri tölur svo að veltur á milljónum. Því hlýtur maður að spyrja: Hvernig er landsbyggðin í stakk búin til þess að taka á móti þessum stóraukna fjölda? Það verður að gerast með því að ferðamennska utan hásumartímans sé efld. Ég mundi vilja sjá fleiri störf sem tengjast stjórn ferðamála vistuð á landsbyggðinni þannig að landsbyggðin nái að eflast en sé ekki að dragast saman eins og því miður hefur verið með okkar þjóð í tíð núverandi ríkisstjórnar. Ef landsbyggðin eflist ekki þá náum við ekki þessum góða ávinningi, þá náum við ekki þessum miklu gjaldeyristekjum sem við eigum innan seilingar, eins og hv. 7. þm. Reykv., Össur Skarphéðinsson, benti á í góðri ræðu sinni.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að lýsa yfir stuðningi mínum við það málefni sem hér er til umfjöllunar. Hér er vissulega hreyft mjög þörfu máli. Það kom fram, svo að ég byrji á einhverju, í meginmáli 1. flm., hv. þm. Karls V. Matthíassonar, að ferðaþjónustan hafi eflst og styrkst undanfarin ár. Það er alveg hárrétt að vissu marki og á vissum landsvæðum. Við erum einmitt stödd á því landsvæði þar sem þessi svonefnda ferðaþjónusta hefur eflst mest. Ég er ekki að mæla því í mót nema síður sé en hefði gjarnan viljað sjá hana eflast úti á landi ekkert síður. Okkur sem komum utan af landsbyggðinni og höfum svolítið með ferðaþjónustuna að gera finnst stundum að ekki sé litið lengra en kannski til Bláa lónsins, Þingvalla, Geysis og Gullfoss og að þetta sé hringurinn. Það sem er kannski verra er að ferðir erlendra ferðamanna hafa styst. Það er sannanlega verri nýting á áætlunarbílunum og það á ekki síður við um þá sem koma sjóleiðina til landsins. Það er alveg ljóst. Ferðirnar eru að styttast og fleiri þurfa að koma til þess að gefa af sér þær tekjur sem við þurfum. Ég minnist þess að á þeim tíma sem við vorum að baksa í því að styrkja og styðja beina innkomu til landsins að tveir staðir aðrir en Keflavíkurflugvöllur nutu þess að fá farþega beint inn til landsins. Annar var Akureyri um nokkurra ára skeið. Hinn var Húsavík. Svissnesk ferðaskrifstofa stóð að þessu beina leiguflugi til landsins og þá sáum við líka, landsbyggðarbúarnir, fólkið koma beint út á land nákvæmlega eins og gerist austur á landi í dag og ferðaþjónustan sem menn hafa verið að byggja upp naut þess í ríkum mæli. Ég er ekki að vanþakka eða deila á það sem hér var sagt gott um stærsta og öflugasta ferðaþjónustufyrirtæki okkar Flugleiðir. Þeir hafa vissulega lagt mikið á sig í að markaðssetja og auglýsa landið okkar. Þeir hafa líka lagt til fjármuni og vinnu úti á landi með kaupum og rekstri á hótelum þannig að þeirra hlutur er vissulega mikill. En það breytir ekki því að við fáum allt of lítið af því sem kakan ætti að gefa okkur landsbyggðarbúunum og það er líka meginefni þessarar tillögu og það sjónarmið styð ég. Hvað er þá til ráða? Það er að markaðssetja landið allt saman. Ef við skoðum þá bæklinga sem gefnir hafa verið út, bæði í máli og myndum undanfarin ár, kemur nefnilega í ljós að sáralítill hluti af því kynningarefni sem gefið hefur verið út er annars staðar frá en af afmörkuðu landsvæði. Þetta þykir okkur miður sem búum úti á landi og viljum gjarnan njóta þess sem til landsins kemur af ferðafólki. En þetta er náttúrlega til þess að laga og leiðrétta og við verðum að treysta því að það verði gert. Sá myrki skuggi sem dró upp á himininn 11. september sl. hefur nú þegar sett mörk sín á ferðaþjónustuna í þessu landi og afkomu stærstu ferðaþjónustufyrirtækjanna og svo verður eflaust enn um hríð. Því er spurningin: Hvað er til ráða? Hvað getum við gert til þess að snúa þessari slæmu þróun við? Við getum einmitt gert það sem menn hafa verið að lýsa áður í ágætum ræðum sínum, bent á þá kosti sem þetta land hefur, þann frið og það öryggi sem við búum við. Ég efast um að nú séu möguleikar hjá ferðaþjónustufyrirtækjunum að fara í öfluga markaðsetningu. En nú er lag. Nú er nefnilega lag að benda á okkar sérstæðu kosti og það verður að gerast með peningum sem koma úr almannasjóðum. Það er mín skoðun. Ég held að enginn einstakur aðili geti farið í það í dag. En það væri vissulega þess virði að skoða í alvöru hvort þetta væri ekki það sem brýnast væri að gera í stöðunni núna og gæfi sem allra mest af sér innan sem skemmstra tímamarka. Ég hef alltaf mikla ánægju af því að hlusta á hv. þm. Össur Skarphéðinsson þegar hann fer hér með himinskautum og það gerði hann vissulega þegar hann fór að blanda saman hækkun tryggingagjalds, sem ekki er orðin, og flötum skatti á atvinnureksturinn í landinu. Sannleikurinn er sá að til koma aðrar ráðstafanir --- ég má til með að koma aðeins inn á þetta --- sem felast í áformum okkar ágætu hæstv. ríkisstjórnar um fyrirhugaðar skattalagabreytingar þannig að með því að fyrirtækin fari að þéna peninga þá séu þau ekki að borga 30% í tekjuskatt heldur fari hann niður í 18%. Ætli það vegi ekki líka eitthvað á móti þessu hækkaða tryggingagjaldi, ef af verður, svo að það komist bara til skila. Ég endurtek stuðning minn við þetta málefni og tel að það hafi mjög mikla þýðingu að það nái fram að ganga.

Herra forseti. Hv. þingmenn Framsfl. sem koma hingað sem varaþingmenn og hafa vissulega átt góða spretti hér í dag eru miklu sjálfstæðari í fasi og framkomu en þeir sem sitja hérna alla jafna fastir í taumi flokksins. Hv. þm. gerði örlítið að umræðuefni það sem ég sagði um tryggingagjaldið og ég heyrði ekki betur en að hann klykkti út með því að segja um það gjald: ,,ef af verður``. Það fannst mér hraustlega mælt hjá hv. þm. Ég veit að hann meinar þetta vel. Hv. þm. sagði líka að ég mætti ekki gleyma því að þó að tryggingagjald yrði hækkað í framtíðinni þá kæmi á móti lækkun á sköttum fyrirtækjanna. Hann gladdist eðlilega vel yfir því að skattar fyrirtækjanna yrðu lækkaðir úr 30% niður í 18%. Ég gæti hleypt í mig svolítilli fólsku og spurt hv. þm. hvort hann telji að hagnaður ferðaþjónustunnar á landsbyggðinni sé svo mikill að þetta skipti einhverju máli. Ég dreg það í efa. Ástæðan fyrir því að ég kom upp er þó sú að mér fannst hv. þm. mæla af miklu viti um þessi mál enda hefur hann árum saman sýslað um þau. Kynni ástæðan fyrir því að sjónir erlendra ferðamanna hafa fyrst og fremst beinst að suðvesturhorninu en því miður ekki að þeim perlum og náttúrugersemum sem við eigum víðs vegar um landsbyggðina, stafa af því að eitt tiltekið stórt fyrirtæki, sem auðvitað er Flugleiðir eins og við vitum, hefur fyrst og fremst fyrir hönd þjóðarinnar séð um að auglýsa landið? Getur verið að það sem vanti sé í rauninni miðstýrð stefna um það hvernig eigi að auglýsa þetta land og að hún þurfi að vera fjármögnuð að stórum hluta af ríkinu og stýrt þaðan? Erum við þá komin að þeirri niðurstöðu að það þurfi að færa þetta úr höndum markaðarins til að útdeila réttlætinu í þessum efnum?

Herra forseti. Ég nefndi það að ferðaþjónustan þyrfti að styrkjast og eflast til að hafa tekjur til að greiða skatta. Það var megininntakið í orðum mínum. Ég nefndi það líka að við mættum ekki vanmeta það sem Flugleiðir hafa gert. Það er vissulega mikið. Þingmenn hafa á hverju einasta þingi sem ég hef komið hér að málum verið með tillögur um hækkun á fjárlögum til Ferðamálaráðs þar sem það nyti ekki þeirra tekna sem það ætti lögformlega að hafa. Það hefur ekki náð fram að ganga. Ég sagði áðan að við stæðum í þeim sporum í dag að það þyrfti fé úr almannasjóðum til að gera átak. Ferðamálaráð hefur ekki þá fjármuni hvernig svo sem menn líta á það. Hvort það er miðstýrt eða ekki miðstýrt skal ég ekkert um segja. Hins vegar vantar þarna sárlega peninga til landkynningar. Landkynning á að vera þannig að það á að markaðssetja landið allt, ekki aðeins þann litla hluta sem helst hefur notið þess fram að þessu.

Herra forseti. Ég sagði að það þyrfti e.t.v. nokkra miðstýringu á kynningu á landinu, að líklega væri slík kynning best komin í höndum stofnana á borð við Ferðamálaráð. Það má vel hugsa sér að um það sæju einhvers konar landshlutasamtök á sviði atvinnuþróunar sem fengju fjármagn til að auglýsa landshluta sína. Ég skal ekki um það segja. En ég held samt sem áður að hv. þm. hafi átt við að jafnvel þó hann væri þakklátur fyrir það sem Flugleiðir hafa gert, og það er ég líka, þá sé ástæðan fyrir því að útlendingar sem hingað koma til heimsókna vita lítið af náttúru landsins og fegurð þess utan suðvesturhornsins, liggi í því að það eru fyrst og fremst Flugleiðir sem auglýsa suðvesturhornið. Eftir að hafa sumrum saman ferðast um Ísland er ég alltaf meira og meira hissa á því sem það hefur upp á margt að bjóða. En á hinum síðustu og verstu tímum er ég ákaflega hissa yfir því hve fáir koma og skoða þessar náttúrugersemar okkar. Ég var t.d. þeirrar ánægju aðnjótandi fara á Langanes í fyrsta skipti um nokkurra áratuga skeið í sumar. Ég hitti varla nokkurn mann þar fyrir en var undrandi yfir þeirri sérstöku og einstöku náttúruperlu sem Íslendingar eiga þar. Hvernig stendur á því að það veit enginn af henni og enginn fer þangað? Það er sennilega af því að enginn hefur hag af því að draga fram sérstöðu þessa svæðis. Hins vegar er það með þeim hætti sem við þurfum að vinna, að draga fram sérstöðu einstakra landshluta til að ná betri nýtingu á þeirri fjárfestingu sem liggur þar. Ég held að hv. þm. og ég séum sammála um það. Okkur kann að greina pínulítið á um leiðir að því marki en við erum þó alla vega sammála um eina ákaflega notadrjúga leið til að setja meira fjármagn til þess að kynna landið. Ég er svo sammála hv. þm. um að nú er sérstakt lag á að kynna Ísland erlendis.

Herra forseti. Ég leyfi mér að hafa þá ánægju að tilkynna hér og nú að til stendur að það verði beint flug til Egilsstaða í sumar frá Þýskalandi. Það mun breyta stöðu Austfirðinga mikið. En hvers vegna verður þetta beina flug til Egilsstaða í sumar? Það er vegna þess að við eigum atvinnuþróunarfélag, Þróunarstofu Austurlands, fyrir austan sem, m.a. fyrir tilstuðlan Byggðastofnunar, hefur gert okkur ýmislegt kleift. Mér er kunnugt um að Þróunarstofan hefur stutt mjög að því að hjálpa til við að koma á þessu beina flugi. Við erum afskaplega hamingjusöm fyrir austan að vita af því að þetta sé að nálgast. Við treystum því að það sé staðreynd þó að það sé ekki víst nema að 99% því að allt er í heiminum hverfult í dag.

Forseti vill geta þess að ráðgert var að þessi fundur stæði eigi lengur en til klukkan sjö. Nú er klukkan orðin sjö og eru þrír hv. þm. á mælendaskrá í 9. dagskrármáli. Forseti mun freista þess að ljúka umræðu um málið þannig að það megi fara til nefndar og er því ekki gert ráð fyrir að mikið fleiri bætast á mælendaskrá í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég skal ekki vera langorður. Sú tillaga sem hér liggur fyrir er ákaflega þörf og umræðan um ferðaþjónustuna í landinu yfir höfuð. Það sem stendur hins vegar upp úr er að mínu mati, eins og komið hefur fram hjá fleiri hv. þm., að vandamálið er fyrst og fremst peningaleysi. Ég kannast við það frá því að hafa unnið að ferðamálum fyrir mitt sveitarfélag norður á Akureyri þar sem ég var stjórnarformaður Ferðamálaskrifstofu Eyjafjarðar í fjögur ár og þekki þennan málaflokk vel. Það eru þessir lykilaðilar, Ferðamálaráð, Byggðastofnun og Samtök ferðaþjónustunnar sem þurfa aukinn stuðning. Ég held að við gætum margt lært af Dönum. Hér er uppi sama vandamálið og Danir stóðu frammi fyrir á 8. áratugnum. Þá gerðu þeir sér grein fyrir því að þeir hefðu bara auglýst Kaupmannahöfn og að allir héldu að Danmörk væri Kaupmannahöfn og ekkert annað. Þeir hrintu af stað markvissu átaki um að kynna alla Danmörku og það gafst ákaflega vel. Það þarf svo sem ekki að tíunda frekar vandamál landsbyggðarinnar. Hlutirnir hafa náttúrlega bara æxlast svona. Við erum með Flugleiðir, þetta stóra fyrirtæki okkar. Það auglýsir sjálft þetta svæði á suðvesturhorninu og Gullfoss og Geysis hringinn. Við höfum notað peninga til kynningar, meira að segja í gegnum Flugleiðir. Þar er starfsfólk okkar og því er greitt með opinberu fé. Það hefur verið sett inn á Flugleiðaskrifstofurnar. Við erum öll mannleg og það gerist bara þannig að þetta svæði fær miklu meiri athygli. Við höfum líka staðið frammi fyrir því undanfarin ár að ferðaskrifstofurnar, sem að langmestu leyti eru staðsettar hér, selja fremur þetta svæði. Þar af leiðandi gerist nákvæmlega það sama og Danir stóðu frammi fyrir á sínum tíma, að landsbyggðin, með alla þá möguleika sem þar eru, verður afgangsstærð. Út á landsbyggðina er fólkinu ekki beint fyrr en orðið er fullt hér. Þetta er bara lögmál sem við verðum að gera okkur grein fyrir og hver er þá lausnin? Ég held að menn séu um allt land að vinna mjög gott starf og hafi alls konar góðar hugmyndir um afþreyingu. Ég tel hins vegar að lausnin felist í því að það þarf, til mótvægis við þessa stöðu, meiri fjármuni til landshlutabundinna miðstöðva ferðamála til að standa jafnfætis þessu svæði í kynningu. Það gefur augaleið að á þá staði sem ekki eru kynntir, sem menn hafa ekki barið augum, þ.e. markaðsaðilarnir og ferðaskrifstofurnar, kemur ekki fólk. Við þekkjum þetta. Við fyrir norðan eyddum háum fjárhæðum t.d. í að fá fleiri skemmtiferðaskip norður. Bara með því að nota peninga í það mál, kynna stöðu okkar og landsvæði á markaðstorgi skemmtiferðaskipanna í Flórída þá var eins og við manninn mælt. Ferðamönnum fjölgaði um fleiri þúsund á örfáum árum. En þetta er gríðarlega dýrt og þessa peninga hefur ferðaþjónustan úti á landi ekki haft. Ég fagna þessari umræðu. Hún er mjög þörf en í mínum huga þarf númer eitt, tvö og þrjú, aukið fjármagn í markaðssetninguna úti á landsbyggðinni. Við höfum mjög duglegt fólk sem vinnur í þessum málaflokki alls staðar. Við höfum nóg af góðum hugmyndum. Þetta er fyrst og fremst spurning um fjármagn. Ef við leggjum það ekki til þá erum við að vinna okkur stórtjón til lengri tíma litið. Það er óheppilegt. Danir komust að þeirri niðurstöðu. Það er óheppilegt að minnka landið svo að það verði bara kraginn í kringum höfuðborgarsvæðið, Reykjanesið, og vart fari spurnir af öðru en því sem er á því þrönga svæði. Þetta hafa allir reynt vegna þess að þær reynast best auglýsingarnar sem kynntar eru maður á mann, þ.e. fjölskyldumyndirnar sem veturinn eftir sumarfríið eru sýndar í boðum. Það er auðvitað mjög mikilvægt fyrir okkur að slík kynning fari sem víðast. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, virðulegi forseti, en ég hef alltaf verið stuðningsmaður þess að sett verði aukið fjármagn í þessa starfsemi úti á landi. Ég held að landsbyggðin standi mjög höllum fæti miðað við það sem gert er fyrir þennan málaflokk á suðvesturhorninu. Orsakir þessa liggja auðvitað í augum uppi, t.d. sú staðreynd að Flugleiðir hafa starfsemi sína hér o.s.frv. en við höfum líka sett peninga í kynningu hér umfram það sem gert hefur verið annars staðar. Við höfum verið með upplýsingamiðstöð ferðamála hér sem er greidd af opinberu fé. Hins vegar hefur ekki fyrr en á allra síðustu árum, síðustu tveimur árum, verið unnið þannig hvað varðar landsbyggðina. Sveitarfélögin hafa sjálf þurft að standa í þessu. Ég þekki þann barning vel. Slíkt hefur kostað ærið fé fyrir minni sveitarfélögin og stór kaupstaður eins og Akureyri kveinkaði sér mjög undan þeim kostnaði og þá geta menn ímyndað sér hvernig það hefur verið annars staðar. Auknir fjármunir í málaflokkinn er okkar stefna og við munum gefa því allt það afl sem við höfum, að menn opni augun fyrir því að setja meira fé í þetta. Við erum ekki að tala um neinar stórar fúlgur, einhverja tugi milljóna. Þessi atvinnugrein sem núna er orðin sú næststærsta í gjaldeyrisöfluninni á það sannarlega skilið að fá aukið vægi. Ætli þetta sé ekki sú af okkar stærstu atvinnugreinum sem fær minnst frá ríkinu til stuðnings? Ég gæti ímyndað mér það. Virðulegi forseti. Þetta er gott mál. Við munum styðja það og eflast öll. Ég heyri að stjórnarliðar í Framsfl. eru inni á því líka en við sjáum hvað setur.

Herra forseti. Mig langar til að leggja orð í belg þar sem ég er einn af meðflutningsmönnum þessarar þáltill. sem ég tel tímabæra. Það er orðið tímabært að við leggjum áherslu á að lengja ferðamannatímann. Það hafa aðrar þjóðir sem hafa miklar tekjur af ferðamennsku gert. Þær eru að lengja ferðamannatímann í báða enda og það þyrftum við auðvitað að gera. Ég veit að atburðirnir 11. september í New York hafa gert það að verkum að áhugi fyrir ferðalögum erlendra ferðamanna, til landa eins og Íslands hefur aukist. Eftirspurnin hefur orðið mun meiri. Menn líta á þetta land sem öruggt, fallegt og hreint og vilja því koma hingað. Auðvitað kostar þetta peninga en við höfum þó sett talsvert í að markaðssetja Ísland sem ferðamannaland og ef við höldum ekki áfram og eflum markaðssetninguna og beinum henni á tímabil þar sem minni ferðamennska er þá erum við auðvitað að kasta á glæ fjármunum sem við höfum þegar sett í atvinnugreinina. Við höfum hér ýmsar fjárfestingar sem ber að nýta meiri hluta ársins. Við höfum margt sem fólk sækist eftir að skoða. Ég nefni sem dæmi að það er eftirsóknarvert fyrir þá sem ferðast að koma og sjá norðurljósin. Það er eitt af því sem menn sækjast eftir. Ég veit að í Indónesíu hafa menn t.d. markaðssett Balí sem stað þar sem maður ætti að sjá sólarlagið. Í starfi mínu sem leiðsögumaður áður fyrr fór ég í þrígang með hópa til að skoða sólarlagið á Balí, sem er dýr ferðamannastaður. Auðvitað getum við gert eins með norðurljósin. Við getum boðið fólki að skoða norðurljósin og markaðssett þau á sama hátt. Menn fara um grísku eyjarnar til að skoða eldfjöll og eldfjallasvæði og kaupa dýrum dómum hraunmola, t.d. rauðamöl sem við höfum hér í öllum vegum í Grímsnesinu. Fólk er að kaupa þetta í krukkum í gríska Eyjahafinu vegna þess að því finnst þetta svo merkilegt. Það er því ýmislegt hægt að gera til þess að draga að ferðamenn og læra af öðrum þjóðum. Hér var minnst á að efla þyrfti ferðamennskuna út á land og hún mætti ekki aðeins vera hér á Reykjavíkursvæðinu. Það er alveg rétt og þá þarf auðvitað eitthvað til að draga ferðamenn að. Gott dæmi um slíkt sem er hvalasafnið á Húsavík sem er alveg einstakt safn. Það er gott dæmi um safn sem gæti dregið til sín ferðamenn. Við þekkjum að í Evrópu hafa víða verið upp sértæk söfn, t.d. söfn um kaupmenn og ferðir þeirra um Evrópu. Þangað kemur fjöldi manns, bara vegna þess að þar eru þessi sértæku söfn. Söfn um heilbrigðisþjónustu frá því á miðöldum. Ég skoðaði eitt slíkt safn í sumar í Frakklandi sem var mjög merkilegt. Ýmislegt svona getum við gert. Mjög góð hugmynd sem nýlega kom fram er að kynna handritin eða konungsbók Eddukvæða sérstaklega. Þó að handritið sé ekki merkilegt útlits og þó að í því séu engar myndir þá er auðvitað hægt að vinna mjög skemmtilegt og áhugavert safn í kringum það handrit. Ég er ekki frá því að hægt sé að fá hingað fjölda ferðamanna og þetta geti orðið okkar Móna Lísa eins og menn hafa bent á. Fleira er mjög merkilegt á Íslandi, t.d. fornminjar eins og hér í miðborginni í Reykjavík svo sem rústir fyrsta bæjarins sem var byggður hér, fyrsta landnámsbæjarins. Auðvitað verðum við að passa upp á það sérkenni og megum ekki byggja þar yfir heldur verðum við að halda því til haga og sýna það ferðamönnum. Varðandi söfnin sem ég nefndi áðan þá eru þau ekki aðeins til að draga að erlenda ferðamenn heldur einnig innlenda ferðamenn, utan hins hefðbundna ferðamannatíma. Það eigum við auðvitað að leggja mikla áherslu á. Það gera aðrar þjóðir. Þær leggja mikla áherslu á að fá landsmenn sjálfa til að ferðast utan hins hefðbundna ferðamannatíma. Annað held ég að gæti líka orðið til þess að draga að ferðamenn til Íslands. Það er nálægðin við Grænland og möguleikarnir á því að geta farið um heimskautasvæðin til Grænlands héðan, sem ég veit að heillar marga erlenda ferðamenn. Þeir telja það kost að geta farið á svona sérstæðar slóðir, ferðast um Ísland og síðan til Grænlands í sömu ferðinni. Jarðhiti og jöklar. Þessi fyrirbæri geta menn auðvitað skoðað hvenær sem er ársins og ætti ekki að vera síðra að koma hingað að vetrarlagi til að upplifa þá náttúru. Svona mætti auðvitað lengi telja. Eitt langar mig svo að nefna áður en ég lýk máli mínu. Ég held að það sé vel til fundið að efla menningartengda ferðaþjónustu eins og verið hefur til umræðu undanfarið. Þá ætti jafnframt að byggja á frumkvæði fólksins á hverjum stað, ekki að menn ákveði þetta miðstýrt t.d. frá Reykjavík eða ákveðnum stofnunum heldur láta fólkinu á hverjum stað eftir að byggja upp þessa menningartengdu ferðaþjónustu. Það hefur gefið góða raun í öðrum löndum og ég held að við getum litið til reynslunnar þar í þessum efnum. Herra forseti. Ég ætla að vona að þessi þáltill. nái fram að ganga og að nefnd verði sett í að vinna að því að lengja ferðaþjónustutímann á Íslandi.

Herra forseti. Ég vil þakka þeim sem tekið hafa þátt í þessum umræðum og sérstaklega hinar jákvæðu móttökur sem þessi þáltill. hefur fengið. Það hefur verið rætt eilítið um það í þessari umræðu að landsbyggðin hafi orðið hornreka í ferðaþjónustunni undanfarin ár. Það er alveg rétt, enda segir í þessari þáltill.: ,,Sérstaklega skal tekið tillit til landsbyggðarinnar í þessu máli þar sem ferðaþjónusta er mun minni yfir vetrartímann en hún gæti orðið, miðað við þá aðstöðu og möguleika sem fyrir hendi eru.`` Á þetta er lögð áhersla í þáltill. Ég vil segja, herra forseti, að mín tilfinning fyrir ferðamálum á Íslandi er sú að það gætu orðið vatnaskil í henni. Það sem verður gert á næstu missirum í ferðaþjónustu getur haft mikil áhrif á það hvernig henni muni reiða af á næstu árum, hvort hún muni eflast sem sjálfstæð atvinnugrein eða hvort hún verður áfram hjá mörgum sem hliðargrein með annarri atvinnu. Það sem verið er að leggja áherslu á með þessu er að ferðaþjónustan verði efld og styrkt með kynningarátaki á Íslandi þannig að hún verði örugg atvinnugrein þar sem eru mörg ársstörf. Segja má að hótelin á Íslandi hafi ekki fjármagn til að standa í miklum auglýsingum á erlendri grund. Það er mjög dýrt og kostnaðarsamt. Innanlandsflugið á undir högg að sækja og því fleiri sem ferðamenn eru því betur verður það náttúrlega nýtt og gefur því meiri tekjur. Síðan vitum við hver staðan er hjá Flugleiðum og ekki bara Flugleiðum heldur flugfélögum um allan heim. Þess vegna getum við ekki ætlast til þess að það fyrirtæki muni standa í miklum fjárfestingum til að markaðssetja landið. Því er nauðsynlegt að hrinda úr vör markvissu átaki til að lengja ferðaþjónustutíma og efla ferðaþjónustuna og snúa vörn í sókn. Ég er sannfærður um það, herra forseti. Ég mæli með því að þessari þáltill. verði vísað til samgn. Ég er sannfærður um að hún muni fá mikla umfjöllun í samgn. einmitt vegna þess ástands sem blasir við okkur núna og þeirra hræringa sem eiga sér stað í ferðaþjónustunni, ekki bara á Íslandi heldur víða annars staðar. Sagt hefur verið að samfylkingarmenn komi sífellt með tillögur sem geri kröfur um fjáraustur en ekki neitt eigi að koma á móti. Vissulega kemur hér fram tillaga sem gerir ráð fyrir því að lagðir séu fram fjármunir. En ef þessir fjármunir verða lagðir fram munu tekjur koma á móti, mun meiri tekjur en settar verða í þetta.  Herra forseti. Vegna þess að menn hafa farið hér með ljóð langar mig að ljúka máli mínu með nokkrum vísuorðum úr kvæði Huldu, með leyfi forseta: Með friðsæl býli, ljós og ljóð, svo langt frá heimsins vígaslóð. Geym, Drottinn, okkar dýra land er duna jarðarstríð.