Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs í ljósi þeirra hræringa sem nú eiga sér stað í fjármála- og efnahagskerfinu en sem kunnugt er hefur krónan fallið um 9% og hlutabréf lækkað mikið í viðskiptum í Kauphöll Íslands, bæði í gær og í morgun. Þetta gerist í kjölfar þess að alþjóðamatsfyrirtækið Fitch Ratings sendi frá sér alvarlega viðvörun um efnahagsstjórn á Íslandi og jafnframt þau skilaboð að breyting kunni að verða á lánshæfismati ríkissjóðs Íslands verði ekki breyting á. Í fjölmiðlum í gær kom einnig fram gagnrýni af hálfu Seðlabanka Íslands þar sem bent var á að þetta hljóti að verða stjórnvöldum og þeim sem stýra efnahagslífinu alvarleg áminning. Um nokkurra missira skeið hafa ýmis teikn um hættuástand hrannast upp, nokkuð sem Seðlabankinn hefur lýst sem ógnarjafnvægi í íslensku efnahagslífi, og við í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum margoft varað við viðvarandi viðskiptahalla, þenslu sem hefur verið handstýrð af hálfu ríkisstjórnarinnar, sem aftur hefur leitt til hávaxtastefnu, mikils vaxtamunar við útlönd og þar af leiðandi erfiðrar samkeppnisstöðu útflutningsgreina. Auðvitað hlaut að koma að því fyrr eða síðar að gengi krónunnar aðlagaðist framleiðslugetu íslensks efnahagslífs. Enn á eftir að koma í ljós hvert framhaldið verður nú og vonandi verða engar snöggar breytingar, enda í samræmi við óskir okkar, og nokkuð sem við höfum talað fyrir í tvö ár, að gripið verði til víðtækra ráðstafana til varnar íslensku atvinnulífi svo hræringar í fjármálalífinu og þar af leiðandi atvinnulífinu öllu verði án kollsteypu. Það er slæmt að geta ekki átt orðastað við hæstv. forsætisráðherra um þetta efni en hann mun hafa haldið utan til Lundúna í morgun, bæði til fundahalda og til að fylgjast þar með knattspyrnuleik í kvöld. Hæstv. forseti. Ég taldi rétt að vekja athygli á því að fyrir Alþingi liggur þingmál frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði þar sem settar eru fram tillögur, sniðnar að því að beina íslensku fjármála- og efnahagslífi 

Frú forseti. Það eru vissulega athyglisverðar athugasemdir sem koma fram í matsskýrslu Fitch-fyrirtækisins sem birt var í gær. Að sumu leyti koma þær á óvart og að öðru leyti ekki. Þær komu á óvart vegna þess að það eru aðeins þrjár vikur síðan að Moody's-matsfyrirtækið staðfesti lánshæfismatið með stöðugum horfum. Þær koma síðan hins vegar ekki á óvart vegna þeirrar umræðu sem verið hefur undanfarin missiri um mikla útlánaaukningu og auknar lántökur hjá bönkunum samfara skuldsetningu fyrirtækja og einstaklinga og viðskiptahallanum. Vissulega er um að ræða gagnrýni á ríkisfjármálin í þessari skýrslu. Það má segja að sú gagnrýni sé tvenns konar, annars vegar á skattalækkanir ríkisstjórnarinnar, og athyglisvert að Fitch skuli staðfesta að um sé að ræða skattalækkanir og að þær hafi áhrif í hagkerfinu, og hins vegar gagnrýni á það að ríkisstjórnin skuli hvorki með beinum né óbeinum hætti leitast nægjanlega við að hafa áhrif á markaðinn, áhrif á þensluna og ákvarðanir í viðskiptalífinu. Það er vegna þess, eins og þar kemur fram, að ríkisstjórnin hefur talið að viðskiptalífið og markaðurinn hafi kraft og getu og vilja til að bregðast við aðstæðum sem þessum. Þau atriði sem þarna eru gagnrýnd eru að segja má grundvallaratriði í þeim árangri sem höfum náð í efnahagslífinu að undanförnu, þ.e. skattalækkanir og aukið frjálsræði í viðskiptalífinu. Það er auðvitað vandi að snúa frá því nú þegar við nálgumst toppinn í hagsveiflunni og eigum frekar von á lægri hagvexti á næsta ári en nú hefur verið.

Frú forseti. Það má sannarlega segja að hæstv. ríkisstjórn hafi fengið alvarlega áminningu með þessu mati frá Fitch. Það má eiginlega segja að ríkisstjórnin hafi fengið gula spjaldið. Þetta er alvarleg áminning til okkar Íslendinga. Öllum sérfræðingum ber saman um, þar á meðal hjá Fitch, að ríkið hafi ekki tekið nægilega mikið á í þessum málum og sett allt sitt traust og trúss á peningamálastefnu Seðlabankans. Þess vegna er rétt að spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í það hvernig ríkisstjórnin ætlar að bregðast við þessari áminningu eða hvort það eigi bara að loka augunum. Leiðir þetta til einhverra breytinga á efnahagsstefnu hæstv. ríkisstjórnar? Til dæmis hefur komið fram síðustu daga, og það er kannski gott dæmi um hvað þetta sveiflast allt frá einum degi til annars, að hæstv. forsætisráðherra hefur flengst milli fjölmiðla í síðustu viku og upphafi þessarar og boðað að hér verði byggð á næstu 6–8 eða kannski 10 árum 2–3 og jafnvel 4 álver. Í fréttum í gær kveður hins vegar við allt annan tón hjá hæstv. forsætisráðherra. Hvaða skilaboð er verið að senda til markaðarins með þessum misvísandi upplýsingum hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórnarinnar? Hvað er hér á ferðinni? Auðvitað skiptir svona lagað máli og hefur áhrif á þennan viðkvæma markað. Vonandi róast þetta, virðulegi forseti, og vonandi erum við það sterk efnahagslega að við stöndum þetta af okkur. En þetta er alvarlega áminning, eins og ég sagði, þetta er gula spjaldið. Ég ætti kannski að leyfa mér að spyrja hæstv. fjármálaráðherra í lokin hvort það sé kannski hjá þannig hjá Fitch að þeir kunni heldur ekki að reikna.

Frú forseti. Ég vara við því að tala mjög óvarlega þó að þessi spádómur frá Fitch-fyrirtækinu hafi komið. Við erum núna í toppi okkar efnahagssveiflu og auðvitað tekur það á. Lánshæfismat okkar hefur verið afar hátt um langan tíma og ég spái því að svo verði áfram. Við megum ekki oftúlka þessa spá, þetta er spá sem gerð er einmitt þegar við erum á toppi efnahagssveiflu okkar og þenslu og það hýtur að taka í. Hvað er það sem spádómurinn segir, þetta ágæta fyrirtæki? Þeir spá því að svo kunni að fara að mat okkar verði neikvætt. Þeir spá því en eru ekki að leggja þann dóm á að svo sé í dag. Þetta hefur áður gerst, menn hafa áður spáð slíku á síðustu 10 árum en sá spádómur reyndist ekki vera réttur, við fengum hina svokölluðu frægu mjúku lendingu. Þá er líka hægt að vekja athygli á því að í efnahagslífi okkar núna njóta fyrirtækin góðs, m.a. fékk einn af bönkunum okkar hæsta mat, sambærilegt við það sem ríkissjóður fær. Við hljótum líka að velta fyrir okkur ástæðunum, af hverju er þetta ástand núna? Það eru margvíslegar ástæður og ekki rétt, eins og hér bar við, að taka eitthvert eitt dæmi. Eitt af því sem við hljótum að horfa á er hvernig við afgreiðum fjárlög með meiri afgangi en nokkru sinni. Sá þáttur ætti að vera í þokkalegu lagi. Við vitum hins vegar að neyslan er mikil, en stærsti hlutinn á væntanlega rætur að rekja til þess að erlendir fjárfestar fjárfesta í íslenskum bréfum og gera þar hugsanlega út á mikinn vaxtamun sem er hérlendis. Það skyldi þó ekki vera ástæða til þess einmitt fyrir Seðlabankann að skoða það að lækka þá vexti til að hinir erlendu fjárfestar 

Virðulegur forseti. Það var við því að búast að fram kæmu aðvörunarorð frá aðilum á markaði, eins og hér hefur gerst. Það er full ástæða fyrir ríkisstjórnina til að taka þau alvarlegar en viðvaranir frá innlendum stofnunum og frá stjórnarandstöðunni í efnahagsumræðunni undanfarið. Tal um hina mjúku lendingu, eins og hv. þm. Hjálmar Árnason viðhafði og hæstv. forsætisráðherra gerði í gærkvöldi, er til vitnis um kæruleysi ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum. Hin mjúka lending 2001 var 9% verðbólga. Nærri 10% verðbólga. Hvergi í þróuðu ríki leyfði forsætisráðherra sér að lýsa því yfir að nærri 10% verðbólga væri mjúk lending. Nærri 10% verðbólga á einhverjum skuldsettustu heimilum í Evrópu er verulegt áfall og áhyggjuefni. Þess vegna þarf af yfirvegun en af mikilli alvöru að hlusta á ábendingar og athugasemdir um það sem betur má fara í efnahagsstjórninni. Við hljótum að fagna því að hæstv. forsætisráðherra hefur þegar brugðist við með því að lýsa því yfir að þrjú álver komi ekki til greina. Ég held að það sé mikilvægt að ríkisstjórnin taki af tvímæli um það hvort tvö ný álver komi til greina. Markaðurinn þarf augljóslega að vita hvort ríkisstjórnin ætlar að beita sér fyrir hundrað og eitthvað milljarða nýjum fjárfestingum eða þrjú hundruð milljarða nýjum fjárfestingum hér fyrir forgöngu ríkisstjórnarinnar á næstu missirum. Auðvitað hefur það líka áhrif á það mikla þensluástand sem hér er. Umfram allt er rétt að fjalla um þessar aðvaranir af aðgát og varfærni vegna þess að við vitum líka að íslenskt atvinnu- og efnahagslíf er þróttmikið 

Frú forseti. Þær hræringar sem núna eru á fjármálamarkaðnum koma í sjálfu sér ekki á óvart, það sem við veltum frekar fyrir okkur er hvað gerist í framhaldinu. Viðvörunarorð sem koma frá þessu erlenda matsfyrirtæki á efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar eru í sjálfu sér ekki ný. Þau eru nákvæmlega sömu viðvörunarorð og við, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, höfum verið með hér. Þau eru nákvæmlega sömu viðvörunarorð og atvinnulífið, ferðaþjónustan, fiskvinnslan, útgerðin, hátækniiðnaðurinn, allar útflutningsgreinarnar hafa verið með nákvæmlega sömu viðvörunarorð en ríkisstjórnin hefur keyrt á mjög harðri ríkisvæddri stóriðjustefnu. Þegar talað er um ríkisafskiptin er ekki verið að benda á ríkisfjármálin, það er mesti misskilningur. Bent er á hin gríðarlegu ríkisafskipti sem fara nú fram í stóriðjunni, í virkjunarframkvæmdunum þar sem ríkisfyrirtækjum er beitt. Kallað er eftir stefnubreytingu af hálfu stjórnvalda í efnahags- og atvinnumálum, breytingu sem felur það í sér að styrkja stöðu útflutningsgreinanna og jafnframt að hverfa af þessari ríkisvæddu stóriðjubraut. Jafnframt er það líka góð áminning, eins og hæstv. fjármálaráðherra minntist á, að skattalækkunarstefnan sem kemur alfarið hátekjufólkinu til góða er röng. Það er það sem verið er að gagnrýna og ég vona að hæstv. fjármálaráðherra skilji gagnrýnina. Ég er ekki viss um að fyrirtækið sé að mæla með þeim hlutfallslegu skattahækkunum sem lægstu tekjurnar verða fyrir. Öll þessi atriði hafa verið nefnd áður en það er ástæða til að krefjast þess að ríkisstjórnin 

Frú forseti. Hagstjórn ríkisstjórnarinnar fær slæma einkunn í því mati sem við erum að ræða hér, frá fyrirtækinu Fitch Ratings. Þetta nýja mat felur í sér ákveðinn áfellisdóm yfir efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórnin hefur í raun verið að leika sér að eldinum og tekið talsverða áhættu í hagstjórninni. Í raun og veru þurfa þessi tíðindi ekki að koma okkur á óvart eða í opna skjöldu. Við höfum séð hættumörkin hvarvetna. Viðvarandi viðskiptahalli, sem fór í 15% á síðasta ári, er sá mesti frá því að mælingar hófust, stöðugur útlánavöxtur, gríðarleg aukning erlendra skulda, sem nú eru komnar yfir 400% af útflutningstekjum, meiri skuldsetning þjóðarbúsins en í nokkru öðru OECD-ríki, stöðugt hækkandi stýrivextir og hækkandi gengi krónunnar - allt er þetta órækur vitnisburður um verulega ofhitnun í hagkerfinu. Við höfum bent á þetta, þingmenn Samfylkingarinnar, á Alþingi, hagfræðingar hafa bent á þetta, Seðlabankinn, forustumenn í verkalýðshreyfingunni en það er sama hvaðan það kemur, ríkisstjórnin hefur skellt skollaeyrum við þessu, firrt sig allri ábyrgð og vísað vandanum á Seðlabankann sem eigi að sjá um að laga þetta. Það sem er kannski verra er að um leið hefur hæstv. ríkisstjórn kynt undir með því að ala á ótímabærum væntingum um stórfelldar virkjana- og stóriðjuframkvæmdir. Efnahagsstefnan hlýtur að snúast um að beita hagstjórnaraðgerðum í ríkisfjármálum en ekki síður að stjórna væntingum. Þegar þensla er í hagkerfinu skiptir máli að beita stjórntækjum ríkisins til að halda aftur af ónauðsynlegum fjárfestingum, örva sparnað og hvetja fólk og fyrirtæki til að fara sér hægt. Það hlýtur að vera mikilvægt nú, þegar þessi viðvörun hefur fengist, að ríkisstjórnin taki hana alvarlega, hún hlusti, sitji ekki kyrr eins og hún hefur gert undanfarið, heldur bregðist við og fari að taka á þessu vandamáli af ábyrgð og festu.

Frú forseti. Nokkuð lengi hafa verið blikur á lofti í efnahagsmálum. Stjórnarflokkarnir, Sjálfstæðis- og Framsóknarflokkur, bera ábyrgð á stjórn efnahagsmála með sjálfan hæstv. forætisráðherra í fararbroddi sem er nú í öðrum verkum þessa dagana. Hvernig ætlar ríkisstjórnin að bregðast við tíðindunum? Það væri fróðlegt að fá að heyra. Hið eina sem hefur komið fram er að hæstv. forsætisráðherra talar um að taka á ríkisfjármálum á næsta ári en það virðist eins og að þetta sé ekki meira áhyggjuefni en svo að það eigi að taka á ríkisútgjöldum árið 2007. Hvað hefði átt að vera búið að gera í stjórn efnahagsmála? Auðvitað hefði fyrir löngu átt að vera búið að taka á ríkisútgjöldum. Það hefur komið fram að ríkisútgjöld hafa aukist um 120 milljarða á föstu verðlagi frá því að þessi ríkisstjórn tók við völdum og það er vissulega áhyggjuefni. Það kom fram í spjallþætti í sjónvarpi í morgun að það var eins og að þetta kæmi hv. formanni fjárlaganefndar algjörlega á óvart og það segir náttúrlega sína sögu. Síðan kemur hér hv. formaður þingflokks Framsóknarflokksins og talar um að lækka stýrivexti til að bregðast að einhverju leyti við vandanum. En hvað er að gerast? Ég get ekki betur séð á netmiðlum en að gengið sé að lækka á íslensku krónunni. Er þá eitthvert vit í að fara að lækka vexti? Ég hefði talið að það mundi jafnvel leiða til þveröfugrar niðurstöðu en þeirrar sem óskað er. En það eru fleiri blikur á lofti og það er skuldasöfnun þjóðarinnar. Þetta er eitt skuldugasta þjóðarbú í heimi og ef vextir halda áfram að hækka í útlöndum er hætt við að það komi einnig við pyngju þjóðarbúsins og það er annað sem hæstv. forsætisráðherra ætti að hafa í huga.

Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að taka þessi skilaboð mjög alvarlega því að núna á einum sólarhring eða svo hefur gengisvísitalan hækkað um sem nemur u.þ.b. 9%. Þetta er vitaskuld mikil breyting á mjög skömmum tíma. En það verður að taka á þessu af yfirvegun og festu og menn verða að vanda mjög það sem sagt er í þessari umræðu því að hún hefur áhrif á markaðinn. Menn verða því að taka þessi skilaboð alvarlega og fara mjög vandlega yfir það hvernig menn hyggjast bregðast við, og hvort menn hyggjast bregðast við. Það olli mér því talsverðum vonbrigðum þegar hæstv. fjármálaráðherra kom í ræðustól áðan og hafði af því mestar áhyggjur, eða talaði helst um það, að Fitch Ratings staðfesti að um skattalækkanir væri að ræða. Fitch Ratings fjallaði ekkert um skattbyrðina eða hvort hún hefði aukist undanfarin 10 ár, heldur fjallaði hæstv. fjármálaráðherra um það að tilteknir aðilar hefðu staðfest að um skattalækkanir væri að ræða. Þetta var honum efst í huga við þær aðstæður sem við erum núna að fjalla um, þegar gengið hefur fallið um 9%. Það kom einnig fram í þessu mati að ríkissjóður er ásakaður um að skila ekki nægum afgangi og láta Seðlabankann sitja einan uppi með ábyrgð á íslensku efnahagslífi. Þetta er nokkuð sem ríkisstjórnin verður að taka vandlega til skoðunar og einnig verða sveitarfélög að skoða mjög vandlega hvar þau geta tekið á. Markmið okkar allra sameiginlega hlýtur að vera það að ná mjúkri lendingu. Hvort hér sé á ferðinni eðlileg aðlögun er ekki gott að segja en meginatriðið er að menn taki á þessu af ábyrgð og festu og fjalli um það á þann hátt að stjórnmálamenn efni ekki til 

Hæstv. forseti. Það er rétt sem síðasti hv. ræðumaður, hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, sagði áðan, það ber að fjalla um þessa skýrslu Fitch Ratings af varkárni og alvöru. Vissulega verður ekkert horft fram hjá þeim ábendingum sem þar koma fram. Ég verð að segja að það er ánægjulegt hversu margir hv. þingmenn hafa hér í dag tekið undir það að það verði hafa stjórn á ríkisfjármálunum. Það er athyglisvert að heyra þetta frá hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar sem flesta daga koma hér upp hver á fætur öðrum og krefjast aukinna ríkisútgjalda til hinna og þessara málaflokka. Fitch Ratings leggur mikla áherslu á þetta og hið sama hafa greiningardeildir gert, Seðlabankinn líka. Það er mikilvægt ef hér er að nást samstaða um að stemma verði stigu við aukningu ríkisútgjalda. En þá verða hv. þingmenn líka að gæta sín á því að koma hér ekki daginn út og daginn inn sífellt með nýjar tillögur um aukningu ríkisútgjalda til hinna og þessara málaflokka. Við vitum að það er mikill hiti í hagkerfinu og við verðum líka að velta fyrir okkur hvernig hagkerfið er undir það búið að takast á við þetta. Þá verðum við að hafa í huga að hagkerfið hefur tekið miklum breytingum á síðustu árum, miklum breytingum sem gera það að verkum að það er hæfara til að takast á við þessa nýju stöðu en áður var. Við höfum á undanförnum dögum séð fréttir sem reyndar hafa ekki vakið mikla athygli en hafa samt skipt máli um mat erlendra aðila á samkeppnishæfni hagkerfisins. OECD birti í síðustu viku niðurstöðu um að Ísland væri í 6. sæti yfir ríkustu lönd heims, Forbes segir að Ísland sé 3. vinsamlegasta landið fyrir erlenda fjárfesta, Wall Street Journal listar Ísland í 5. sæti 

Frú forseti. Það var margt athyglisvert sem kom fram í ræðu hv. þm. Birgis Ármannssonar og það er auðvitað rétt hjá hv. þingmanni að það er ýmislegt jákvætt í efnahagsmálum Íslendinga, sem betur fer. Við þurfum hins vegar að taka mark á ábendingum sem við fáum, eins og þessari. Það hefði verið betur að ríkisstjórnin hefði tekið mark á öllum þeim ábendingum sem hún hefur fengið varðandi umræður um efnahagsmál hér á síðustu missirum. Það er í raun og veru sáralítið nýtt í þessum ábendingum sem þarna koma fram. Við erum auðvitað búin að benda á það margoft að það þarf að ná tökum á ríkisútgjöldunum, það þarf að sýna ábyrgð við stjórn efnahagsmála. Á þessu hefur staðið, því miður, og þess vegna m.a. fáum við þetta mat nú og þær ábendingar sem hér koma fram.  Frú forseti. Í athyglisverðri forustugrein í Morgunblaðinu í dag segir m.a. þetta, með leyfi forseta: „Það, sem telja má nýjan flöt á málinu hvað gagnrýni Fitch á hagstjórnina varðar, er samanburðurinn við fjármálakreppuna í Japan og fleiri Asíuríkjum í lok síðustu aldar. Fyrirtækið segir að ástæðan fyrir aðgerðaleysi ríkisvaldsins sé sú skoðun stjórnvalda að núverandi ójafnvægi í efnahagslífinu eigi rætur sínar að rekja til einkageirans og muni lagast af sjálfu sér.“ Frú forseti. Þetta er í raun og veru í hnotskurn stefna ríkisstjórnarinnar, að þetta muni allt saman lagast af sjálfu sér. Það er kominn tími til að ríkisstjórnin horfi á raunveruleikann og nýti þau verkfæri sem hún á, þ.e. ríkisfjármálin, og treysti ekki eingöngu á einkageirann og Seðlabankann. Frú forseti. Svo að við gleymum okkur ekki í svartnættinu vonumst við auðvitað til þess að ríkisstjórnin 

Hæstv. forseti. Ég tel mjög mikilvægt að menn afvegaleiði ekki þessa umræðu. Það vekur athygli mína af hve lítilli alvöru talsmaður Framsóknarflokksins, hv. þm. Hjálmar Árnason, tekur varnaðarorð Seðlabanka Íslands og alþjóðamatsfyrirtækisins Fitch Ratings. Í greiningu þessa fyrirtækis segir m.a. að hrein erlend skuldastaða Íslands sé hærri en nokkurs annars lands sem metið er af fyrirtækinu. Bent er á ósjálfbæran viðskiptahalla, hratt vaxandi erlendar skuldir og ríkisfjármálin. Þar eru menn að sjálfsögðu fyrst og fremst að vísa til stóriðjustefnunnar. Menn eru ekki að tala um framlag hér til öryrkja eða til einstakra málaflokka. Menn eru að tala um ríkisfjármálin í stóru samhengi. Hæstv. fjármálaráðherra segir að þetta hafi að mörgu leyti komið á óvart, eða þannig skildi ég hann. Þetta er hins vegar í samræmi við ábendingar og varnaðarorð, ekki aðeins frá Seðlabanka Íslands, ekki aðeins frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði hér á Alþingi, heldur frá atvinnulífinu í heild sinni á Íslandi, sjávarútveginum, ferðaþjónustunni, hátækniiðnaðinum. Og þessar raddir hafa farið hækkandi í seinni tíð. Staðreyndin er sú að vandann má rekja til rangrar efnahagsstjórnunar á Íslandi. Með efnahagsstjórn sinni, og þá sérstaklega stórfelldum ríkisafskiptum af uppbyggingu stóriðju og yfirlýsingum um að þar á verði framhald, hefur ríkisvaldið haft áhrif á væntingar varðandi gjaldmiðilinn á komandi árum sem síðan hefur örvað innstreymi fjármagns á íslenskan lánamarkað og valdið þenslu. Þarna er samhengið að sjá í því sem nú er að gerast. Nú er spurningin til ríkisstjórnarinnar: Verður gerð grundvallarbreyting á? Megum við vænta breyttrar efnahagsstjórnunar 

Frú forseti. Það sem ég sagði um að þetta kæmi á óvart var vegna þess að fyrir þremur vikum fengum við staðfestingu á bæði mati og horfum frá öðru fyrirtæki sem er fyrirtækið Moody's. Ég fagna því hins vegar hvað það kemur skýrt fram hjá mörgum ræðumönnum, sérstaklega þingmönnum Samfylkingarinnar, að það eigi að fara af aðgát og varfærni í þessa umræðu vegna þess að markaðir eru auðvitað viðkvæmir um þessar mundir. Fagna ég sérstaklega því sem kom fram hjá hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni þar sem hann nefndi hlut sveitarfélaganna í hagstjórninni. Það sem ég vil benda sérstaklega á er það að staða ríkissjóðs er ekki gagnrýnd í þessari skýrslu, heldur einmitt talað um að hún sé að styrkjast. Staða bankanna er heldur ekki gagnrýnd, sagt að hún sé sterk. En útgjaldaaukningin og þar með skuldasöfnun, bæði fyrirtækja og einstaklinga því tengd, er gagnrýnd og það að ríkið hafi ekki hamlað nægjanlega á móti þessari þróun. Þar er og getur verið meiningarmunur á. Stóriðjustefnan er alls ekki gagnrýnd, það er langt því frá. 
             Síðan varðandi viðbrögð markaðarins eru þau, a.m.k. enn sem komið er, ekki meiri en svo að þau samræmast þeim spám sem uppi hafa verið um það hvernig gengi gjaldmiðla mundi þróast á undangengnum og yfirstandandi missirum. En við eigum auðvitað eftir að sjá enn betur hvernig markaðurinn bregst við. 
             Viðbrögð ríkisstjórnarinnar, við stöndum auðvitað við langtímastefnu okkar í ríkisfjármálum sem er mjög varfærin. Hins vegar heyrist mér á sumum hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar að þeir vilji fara í mikinn niðurskurð og skattahækkanir. Ég held hins vegar að farsælast sé að við höldum okkur við það að reyna að auka hagvöxtinn til lengri tíma litið og það gerum við með því að halda m.a. áfram að hvetja til þess að erlendir aðilar fjárfesti hér í álverum. Ég er ánægður að heyra að hv. þm. Kristján Möller hefur ekki tapað húmornum og ég er þeirrar skoðunar að Fitch kunni að reikna og kannski hefur hv. þingmaður líka 

Frú forseti. Tilefni þeirrar umræðu sem óskað var eftir að fram færi hér er sú ólga sem hefur orðið víða í nágrannalöndum okkar og reyndar um heim allan vegna frægra teikninga í Jyllandsposten. Það er rétt að velta fyrir sér um hvað sú umræða snýst í raun og veru. Það má segja að hún snúist um ólíka menningu þar sem ólíkir menningarheimar mætast og ólík viðhorf almennt til lífsins. Annars vegar getum við sagt að þar fari fram sú skoðun að hafa ómælda virðingu fyrir tjáningarfrelsinu og hins vegar virðing fyrir umfjöllun um trúarbrögð. Þar mætast menningarheimar og ólík sjónarmið. Þessi ólíku viðhorf hafa leitt til að upp úr sauð og það má segja að heimurinn óbeint logi af átökum vegna þessa. Frú forseti. Það hafa orðið miklar breytingar í heiminum, ekki síst í formi þess að fólk hreyfir sig á milli landa og heimshluta. Um orsakir þessara flutninga má hafa mörg orð en líklega er misskipting auðæfa heimsins meginorsök en líka má finna skýringu í að víða á Vesturlöndum skortir hreinlega vinnuafl. Á mörgum stöðum bæði í Evrópu og Ameríku hafa þúsundir nýbúa sest að í nýju landi. Sú þróun hefur ágerst á síðustu árum. Allur gangur er á því hvernig sá flutningur og aðlögun hefur gengið. Þó má segja að undir niðri hafi kraumað ólga nokkuð víða. Ólga sem á rætur í ólíkum menningarviðhorfum. Viðbrögð við teikningum Jyllandsposten sýna einmitt hversu viðkvæmt þetta ástand er. Í kjölfar þess finnst mér ástæða til að ræða ögn hvernig ástandið er hérlendis. Umræðan um útlendinga hér á landi hefur mikið snúist um erlent vinnuafl sem kemur tímabundið hingað til starfa. Ég vil hins vegar beina sjónum mínum að öðrum nýbúum, þeim sem setjast hér að til langframa. Hér hefur orðið mikil breyting á allra síðustu árum. Ætla má að þúsundir nýbúa hafi sest hér að, komandi úr ólíkum menningarheimum. Þannig munu samkvæmt tölum Hagstofunnar vera um 1.600 börn í grunnskólum landsins sem tala annað móðurmál en íslensku og hefur fjölgað um meira en helming á sjö ára tímabili. Þessi börn tala um 40 erlend mál sem sitt móðurmál. Ég hygg að um margt megi segja að aðlögun þessa hóps hafi gengið allvel hér á landi enda má ætla að Íslendingar séu nokkuð opnir fyrir nýbúum og taki þeim nokkuð opnum örmum. Við höfum líka gert margt til að létta nýjum Íslendingum hingaðkomuna. Nægir að benda á rekstur Alþjóðahúss, Alþjóðamiðstöðvar á Ísafirði, ýmiss konar námskeið á vegum félagsmálaráðuneytis, verkalýðsfélaga, atvinnurekenda, sveitarfélaga og þar fram eftir götunum, en ekki síst því að almenningur hefur upp til hópa brugðist við á jákvæðan hátt. En við hljótum að spyrja, hvort nóg sé að gert. Hættan er vitaskuld sú að þróunin hér geti orðið sem víða í borgum Evrópu þar sem heilu hverfi nýbúa hafa orðið til, íbúar þess læra ekki tungumál hins nýja lands og mynda nokkurs konar ríki í ríkinu. Þær aðstæður virðast víða hafa kallað fram menningarlega árekstra. Aðlögun þessara hópa hefur orðið lítil, börn falla ekki að skólakerfi, m.a. vegna tungumálaörðugleika og óhjákvæmilegrar spennu verður vart. Með atburðum eins og teikningum Jyllandsposten verður svo sprenging. Ég beini því til hæstv. félagsmálaráðherra hvort ráðuneyti hans sjái fyrir sér hvernig til hafi tekist. Hvort við séum í stakk búin til að bjóða nýbúa velkomna með þeim hætti sem sómi er að fyrir þá og fyrir okkur. Þurfum við að skerpa á aðgerðum okkar þannig að nýbúar sem eiga að vera aufúsugestir í landi okkar geti lagað sig að íslenskum veruleika og notið þess að vera Íslendingar og aðrir landsmenn notið veru þeirra hér á landi? Íslendingar eru orðnir alþjóðlega sinnaðir í starfi sínu og daglegu lífi hvernig sem á er litið. Við höfum séð hvernig aðlögun nýbúa hefur misfarist í nokkrum löndum, fyrst og fremst vegna ónógs undirbúnings og aðlögunar sem hefur svo aftur leitt til menningarlegra árekstra. Við eigum að hafa þann metnað og lýðræðislegan þroska að aðlögun nýbúa hér gangi sem hnökralausast fyrir sig. Þannig leggjum við okkar af mörkum til alþjóðasamfélagsins og þannig eflum við innviði okkar sem opinnar þjóðar.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. málshefjanda fyrir að taka hér upp á Alþingi þessa tímabæru umræðu um innflytjendamál. Viðbrögð fólks um allan heim við birtingu teikninga í Jótlandspóstinum gefa okkur vissulega tilefni til að fara yfir hvernig við höldum á málum hér á landi. Við höfum fylgst grannt með málum undanfarnar vikur og samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér er mönnum ekki kunnugt um að ólga hafi gripið um sig meðal innflytjenda á Íslandi vegna þessa máls, eða komið hafi til sérstakra árekstra vegna þess. Ég hafði gert mér grein fyrir að við þyrftum að halda vöku okkar og byggja upp þjónustu við innflytjendur í samfélaginu með markvissari hætti en gert hafði verið. Ég skipaði sl. haust sérstakt innflytjendaráð, en ráð eða vettvangur af því tagi hafa ekki verið fyrir hendi hér á landi. Mér fannst augljóst að við þyrftum að taka höndum saman, fara yfir stöðuna og móta skilvirk úrræði. Í innflytjendaráði sitja fulltrúar fjögurra ráðuneyta og Sambands íslenskra sveitarfélaga auk fulltrúa fólks af erlendum uppruna. Verkefni ráðsins eru fjölþætt. Innflytjendaráð vinnur nú að verkáætlun og forgangsröðun verkefna sem það hefur ákveðið að unnið verði að á næstu missirum í samvinnu við sveitarfélögin, aðila vinnumarkaðarins, frjáls félagasamtök og innflytjendur sjálfa. Innflytjendaráð leggur áherslu á að vinna að forgangsröðun verkefna í samstarfi og samvinnu við sveitarfélögin í landinu. Meðal þess sem verið er að kanna er hvort sveitarfélögin hafi mótað sér stefnu í málefnum innflytjenda og hvetja til þess að þau geri það, hafi þau ekki þegar gert það. Það er afar mikilvægt að eiga góða samvinnu við sveitarfélögin um framkvæmd þessara mála vegna þess að svo stór hluti af nærþjónustu íbúanna í landinu er veittur af sveitarfélögunum. Fram undan hjá innflytjendaráði eru fundir með forsvarsmönnum verkalýðsfélaga og atvinnulífs um stöðu innflytjenda á vinnumarkaði. Engum vafa er undirorpið að fjölmenningarsamfélagið er komið til að vera og við erum hluti af samfélagi þjóða þegar þessi þróun er annars vegar. Hlutfall fólks af erlendum uppruna fer vaxandi hér á landi, ekki síst vegna þess að við höfum þörf fyrir fleiri vinnandi hendur. Ég tek fram að ég tel að innflytjendur auðgi íslenskt þjóðlíf og styrki efnahagskerfi okkar. Við eigum að læra af reynslu annarra þjóða. Ég vil sjá þá nálgun í forgangi að við nýtum þann mannauð sem innflytjendur flytja með sér til landsins þjóðinni til hagsbóta og ég vil sjá það endurspeglast í stefnumótun okkar og úrræðum. Hæstv. forseti. Margt hefur verið vel gert hér á landi að því er varðar þjónustu við innflytjendur. Fjölmenningarsetur sem staðsett er á Vestfjörðum hefur verið rekið sem tilraunaverkefni á vegum félagsmálaráðuneytisins. Þar fer fram blómleg starfsemi og mér finnst tímabært að Fjölmenningarsetrið verði fest í sessi og fái formlega það hlutverk að samræma og samþætta þjónustu við innflytjendur hér á landi. Fyrir liggur að fólk nýtir sér þjónustu Fjölmenningarsetursins hvar sem það býr á landinu og það er vel. Fjölmenningarsetur tekur þegar þátt í mörgum verkefnum í samvinnu við sveitarfélög, stofnanir, fyrirtæki, frjáls félagasamtök og einstaklinga. Setrið hefur m.a. átt frumkvæði að könnun á stöðu og högum innflytjenda hér á landi, að íslenskukennslu í dreifbýli, samfélagstúlkanámi og verkefnum sem tengjast réttindum innflytjenda og samskiptum þeirra við heilbrigðiskerfið. Þá er Alþjóðahúsið orðið hluti af borgarlífinu í Reykjavík. Þar er rekin þjónusta og upplýsingamiðlun fyrir fólk af erlendum uppruna og fræðsla um fjölmenningu sem stuðlar að gagnkvæmri aðlögun. Þá er mér, hæstv. forseti, kunnugt um að í undirbúningi er stofnun samráðshóps trúfélaga á Íslandi, m.a. með þátttöku þjóðkirkjunnar og Alþjóðahússins. Fulltrúum allra skráðra trúfélaga með 150 meðlimi eða fleiri hefur verið boðið til fundarins en stefnt er að því að öllum skráðum trúfélögum verði boðin þátttaka og jafnvel fleirum. Þarna gæti skapast verðmætur vettvangur skoðanaskipta. Sambærilegur vettvangur í Noregi tók t.d. afstöðu til myndbirtingarinnar í Jótlandspóstinum um daginn og lýsti því yfir að vissulega væri tjáningarfrelsi mikilvægt en því frelsi fylgdi ábyrgð. Er talið að þessi viðbrögð hópsins hafi dregið úr harkalegum viðbrögðum í Noregi. Spurt er hvort nóg sé að gert hér á landi. Verkefni innflytjendaráðs skipta verulegu máli. Einnig hlutur Fjölmenningarseturs, Alþjóðahúss, og fjölmargra annarra aðila sem vinna mikilvægt starf. Við eigum að setja innflytjendamál í forgang. Við erum fámenn þjóð. Við erum því í senn viðkvæmari fyrir hvers kyns breytingum á samfélaginu en líka hæfari til að ráða bug á þeim vandamálum sem upp kunna að koma. Smæð samfélagsins og einsleitni þess hlýtur að veita okkur sterka stöðu. Það hefur verið eftir því tekið hvað við Íslendingar tökum vel á móti flóttamönnum. Könnun Fjölmenningarseturs á stöðu innflytjenda hér á landi sýnir að innflytjendur hér eru mjög virkir á vinnumarkaði og margt fleira jákvætt mætti segja um reynslu okkar Íslendinga af innflytjendum í samfélagi okkar. Hæstv. forseti. Ég hef ekki mikið meiri tíma að sinni en ég vil leyfa mér að benda hv. alþingismönnum á að í Morgunblaðinu í morgun birtist afar ánægjuleg frétt þar sem kemur fram að börn með erlendan bakgrunn fengu Laxnessfjöðrina í ár. Fjöðrin er annars vegar ætluð ungu fólki sem sýnt hefur góð tök á móðurmálinu og hins vegar þeim sem örva æskuna og er henni fyrirmynd. Tveir nemendur í nýbúadeild Austurbæjarskóla hlutu Laxnessfjöðrina fyrir skrif sín. Við verðum að gera okkur grein fyrir þeim mannauði sem felst í því að búa í samfélagi við fólk frá öðrum löndum og nálgast það af víðsýni, þekkingu og fordómaleysi, hæstv. forseti.

Virðulegur forseti. Gerum við nóg? spyr hv. þm. Hjálmar Árnason. Ég segi, við getum alltaf gert betur í þessum málaflokki þótt margt sé gott gert. Hér höfum við betri möguleika á að læra af mistökum annarra. Við höfum brotið blað með móttöku flóttamannahópa, þar læra aðrir af okkur. Við getum gert betur hvað varðar upplýsingar til Íslendinga um aðra menningarheima, menningarheima sem eru heima hjá okkur. Starfið á Vestfjörðum er til fyrirmyndar, það vita allir. Alþjóðahús gegnir mjög stóru hlutverki í að ná til útlendinga og líka í að Alþjóðahús nái til okkar. Með upplýstri og fordómalausri umræðu, með námskeiðum um aðra menningu en okkar, með því að bjóða fólk velkomið og taka vel á móti því, byggjum við brýr sem við ætlum öll að ganga á. Með því að styrkja börn og fjölskyldur þeirra af erlendum uppruna byggjum við til framtíðar. Með skýrri stefnumótun sveitarfélaga í þessu máli byggjum við líka til framtíðar. Slíkt er að gerast. Ríkisstjórnin þarf líka að gera slíkt hið sama. Það gerir hún ekki, því miður. Ég vil minna á að ríkið setur ekki krónu í Alþjóðahús. Það er kannski ákveðin stefna í sjálfu sér. Málaflokkurinn er því miður enn þá með löggustimpil í stað þess að hafa félags- og menningarstimpil. Því þarf að breyta og það er eitt af skrefunum sem þarf að taka sem allra fyrst. Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í því?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka þessa umræðu. Ég held að hún hafi verið mjög tímabær og ágætt að koma henni hér inn í sali Alþingis. Við hljótum ávallt að gera ráð fyrir að nýir íbúar landsins fái tækifæri til að aðlagast íslensku samfélagi. Til þess eigum við að beita öllum ráðum. Við eigum að minnka hættu á árekstrum á milli fólks af ólíkum menningaruppruna og við verðum að gera ráð fyrir að upplýsingar og fræðsla dugi jafnan best í því skyni. Ég held að mörg slys í umfjöllun fjölmiðla á Vesturlöndum um trúarbrögð og menningarsamfélög fjarlægra þjóða hefði mátt forðast með meiri þekkingu á lífsháttum þeirra þjóða. Það er víða stefnt að því í löggjöf okkar að aðlögun útlendinga að íslensku samfélagi sé sem mest. Það er t.d. gert ráð fyrir sérstakri íslenskukennslu fyrir útlendinga í grunnskólum og úthlutun jöfnunarsjóðs tekur m.a. mið af auknum kostnaði sveitarfélaga því samfara. Upplýsingaflæði til útlendinga sem búa hér á landi er sífellt að aukast og vil ég þá sérstaklega nefna Fjölmenningarsetrið á Ísafirði sem er tilraunaverkefni. Ég fagna því að hæstv. ráðherra nefndi það hér að tími væri kominn til að festa Fjölmenningarsetrið í sessi. Stofnunin heldur úti mjög öflugri heimasíðu þar sem gefnar eru upplýsingar til útlendinga á fjórum tungumálum þannig að í þessari stofnun er unnið er mjög líflegt og gott starf. Ég tek undir það að ánægjulegt var að sjá að Laxnessfjöðrin fór til nýbúa í Austurbæjarskólanum og það eru mörg önnur skemmtileg verkefni eins og þjóðahátíð á 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Hjálmari Árnasyni fyrir að taka þetta mál hér upp. Við ræðum sjálfsagt aldrei of oft stöðu nýbúa, íslenskra ríkisborgara, af erlendu bergi brotna og hvernig við getum sem best búið í haginn svo þeir falli sem best inn í íslenskt samfélag. Ég minnist þess að í könnun sem var gerð meðal íbúa af erlendum uppruna hér á Íslandi, voru þeir spurðir hvaða atriði þeir legðu mesta áherslu á til að geta aðlagast og orðið sem virkastir þátttakendur í íslensku samfélagi. Það var einmitt tungumálakunnáttan, íslenskan, að geta tjáð sig, geta tekið þátt í öllum samskiptum á tungumáli þjóðarinnar sem skipti mestu máli. Þá skipti líka máli hvernig við komum þar að. Hér hefur verið minnst á tungumálakennslu í grunnskólum, sem er allt of lítil fyrir þessa ríkisborgara. En í leikskólunum þar sem börnin koma fyrst inn er engin skipulögð starfsemi til að taka á móti þessum nýbúum. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum lagt áherslu á að leikskólinn verði gjaldfrjáls fyrir alla og þar með líka tryggt börnum þessa fólks fullan aðgang að leikskólanum frá byrjun. Með þessari háu gjaldtöku er einmitt hætta á að þessir íbúar haldi börnum sínum frá leikskólanum vegna kostnaðar og annars. Þess vegna leggjum við áherslu á að eitt mesta hagsmunamál í þessu sambandi sé gjaldfrjáls leikskóli 

Virðulegi forseti. Ég held að enginn velkist í vafa um að íslenskt þjóðfélag muni í framtíðinni að hluta til verða myndað af hópum fólks sem á rætur að rekja til ólíkra menningarheima. Við í Frjálslynda flokknum teljum að tilkoma þessa fólks, þ.e. fólks af erlendu bergi brotnu, muni leiða til víðsýni meðal þjóðarinnar og í raun aukið samkeppnishæfni okkar á alþjóðavettvangi. En þetta kallar að sjálfsögðu á ábyrgð, þetta kallar að sjálfsögðu á það að við séum vakandi og verðum á varðbergi fyrir þeim vandamálum sem geta komið upp. Hér skiptir aðlögun mjög miklu máli. Við verðum að tryggja að það fólk sem flytur hingað nái að aðlagast íslensku þjóðfélagi og læri íslensku. Við verðum að halda vel utan um börn, ungmenni og foreldra sem eru af erlendum uppruna. Ég treysti íslensku skólakerfi fyllilega til að gera það. Við sáum í fréttum í morgun að um 1.600 grunnskólabörn eru núna með erlent móðurmál og þeim hefur fjölgað um helming á síðustu sjö árum. Þetta er mikið verkefni en ég held að við getum leyst það, sérstaklega ef við lítum til reynslu annarra þjóða, nágrannaþjóða okkar og lærum af henni. Hins vegar hygg ég að þetta vandamál, ef svo má segja, eða þessi viðfangsefni verði ekki jafnumsvifamikil hér á landi og þau hafa verið í nágrannalöndunum einfaldlega vegna þess að Ísland er eyja og það er svolítið erfitt og dýrt að komast hingað fyrir fátæka innflytjendur ef svo má segja. Hér hefur líka verið minnst á múhameðsteikningarnar og þann usla sem þær hafa valdið. Ég tel að þar sé í raun og veru mjög stórt og flókið vandamál á ferðinni, vandamál sem á rætur sínar að rekja m.a. til mikillar spennu sem hefur myndast á milli múslima og okkar á Vesturlöndum, spennu m.a. vegna ástandsins í Miðausturlöndum, vegna innrásarinnar í Írak og annarra þátta, en það er að sjálfsögðu efni í aðra umræðu.

Virðulegi forseti. Flutningur og aðlögun innflytjenda á Vesturlöndunum á síðustu missirum hefur að mörgu leyti mistekist þó að sjálfsögðu hafi margt verið ágætlega gert. Því fer fjarri að nægjanlega vel sé tekið á móti öllum útlendingum, t.d. á Íslandi og sérstaklega á það við um erlent vinnuafl, þá sem eru gestir tímabundið. Hægt er að fullyrða að stór hluti af hinu erlenda vinnuafli tilheyri einhvers konar þriðju stétt í íslensku þjóðfélagi sem er illa launuð og utan garðs og fjarri því að t.d. réttindi fólks séu nægilega kynnt á vinnumarkaði og annars staðar. Oft er brotið á erlendu vinnuafli og alls ekki vel með það farið að mörgu leyti þar sem það vinnur erfiðustu störfin á lægstu laununum. Vandinn hvað varðar innflytjendur á Íslandi speglast ágætlega í skólakerfinu. Nánast ekkert af börnum innflytjenda eða ungum innflytjendum skilar sér í framhaldsskólakerfið. Það er sorglegt og vont dæmi sem verður að bæta úr. Það er sorgleg staðreynd sem við verðum að vinna bug á af því að á meðan ungu innflytjendurnir og börn innflytjenda skila sér ekki áfram inn í framhaldsskólann þá er eitthvað mikið að af því að skólagöngu einstaklings í dag er að sjálfsögðu fjarri því að vera lokið eftir grunnskóla. Vissulega er staðan í málefnum innflytjenda á Vesturlöndum mjög eldfim og erfið þessi missirin. Það kraumar undir niðri og alvarlegir árekstrar eru á milli menningarheimanna og hægt að fullyrða að oft og tíðum má upplifa það þannig að þeir rambi á barmi miklu alvarlegri átaka, hinn múslimski heimur og hinn vestræni, heldur en við höfum horft fram á um langt skeið, en það er í sjálfu sér önnur umræða. En útlendingastefnan á Vesturlöndum hefur að mörgu leyti mistekist. Þó að sumt hafi verið ágætlega gert hefur hún að mörgu leyti mistekist og næstu missirin munum við að sjálfsögðu súpa seyðið af því í vaxandi spennu og vaxandi átökum á milli Vesturlanda og annarra menningarheima.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Hjálmar Árnason tekur þessa umræðu upp á grundvelli þess að að undanförnu höfum við víða á Vesturlöndum orðið vör við árekstur menningarheima og þar er vissulega um vandamál að ræða. Við höfum ekki upplifað vandamálin með þessum hætti hér á landi en auðvitað, eins og aðrir hv. þingmenn hafa nefnt hér, þurfum við að læra af reynslu annarra þjóða í þessum efnum, gæta okkar á að gera ekki sambærileg mistök og stundum hafa verið gerð annars staðar og reyna að finna lausnir sem henta samfélagsgerð okkar. Mjög mikilvægt er að við áttum okkur á því að á allra síðustu árum stöndum við frammi fyrir breyttu umhverfi varðandi þessi mál hér á landi. Útlendingum sem hingað koma til lengri eða skemmri dvalar hefur fjölgað verulega. Það eru þúsundir erlendra ríkisborgara sem hér búa að staðaldri og eins hafa þúsundir útlendinga eða fólks af erlendum uppruna fengið ríkisborgararétt á síðustu árum. Við höfum samt sem áður fylgt varfærinni stefnu í þessum efnum og ég held að það sé lykilatriði í þessu sambandi. Við eigum að hafa landið opið en við verðum samt að sýna varfærni í þessum efnum því það gerir okkur auðveldara að tryggja aðlögun sem er lykilatriði til að koma í veg fyrir árekstra af því tagi sem við höfum séð annars staðar. Ég held að að mörgu leyti hafi okkur tekist vel upp á síðustu árum með aðlögun bæði vinnumarkaðar og opinberrar stjórnsýslu í þessum efnum. Vissulega getum við gert betur. Það hefur verið vakin athygli á þeim þætti sem lýtur að íslenskukennslu sem ég held að sé afskaplega mikilvæg, ekki bara íslenskukennslu fyrir börn heldur einnig fyrir foreldrana vegna þess að ljóst er að börnin verða að hafa ákveðinn stuðning heima við varðandi nám sitt. Við höfum gert vel að mörgu leyti en vissulega eru atriði sem við getum látið betur fara.

Virðulegi forseti. Ég fagna þeirri umræðu sem hér fer fram um stöðu útlendinga. Það er orðið fjölmenningarlegt umhverfi á Íslandi og sú þróun mun halda áfram og ég held að engin ástæða sé til að óttast hana. Hún er óumflýjanleg og hún mun verða hér áfram. Sem betur fer veit ég ekki til að hér á landi sé um að ræða nein gettó eða sérstök byggðahverfi útlendinga. Ef til vill hefur þetta verið svolítið öðruvísi hjá okkur að því leyti til að útlendingar hafa dreifst um allt land og ekki síður og reyndar meira á tímabili í dreifbýli en í þéttbýlinu. Mér finnst sjálfsagt að við gjöldum varhuga við innflutningi láglaunafólks sem haldið er utan við íslenskt vinnuverndarumhverfi. Við þurfum að fylgjast með starfsemi starfsmannaleigna og við þurfum að fylgjast með fyrirtækjum sem nýta sér erlenda starfskrafta, að það sé gert á réttan hátt. Réttindi þessa fólks skipta okkur verulegu máli og við þurfum að fylgjast með því. Ég vil vekja athygli á því sem gerst hefur á Vestfjörðum á undanförnum árum. Þetta gerist þannig með útlendinga a.m.k. í dreifbýlinu, að fyrst koma þeir sem vinnuafl sem síðan tengist þjóðfélaginu. Fjölskyldur og börn koma til sögunnar, en íslenska skólakerfið hefur ekki haft nema eitthvað á annan áratug til að bregðast við þessari nýju þróun. Hún er alveg ný. Ég tel að þar hafi verið afskaplega vel unnið en það verður að vinna vel áfram því margt er ógert. Þjóðahátíðir á Vestfjörðum og víðar eru viðleitni til að skapa þessu fólki skilyrði til að kynnast menningu okkar og til að sýna okkur menningu þeirra. Það hefur tekist þannig að ekkert samkomuhús reyndist nokkru sinni svo stórt að ekki væri hægt að fylla það þegar þjóðahátíðir voru haldnar á Vestfjörðum og þetta skipti verulegu máli. Ég má til með að taka undir með leikskólann, að við þurfum að gæta að íslenskukennslunni því stundum er ekki bara svo að börnin, útlendingarnir á leikskólunum séu í vandræðum vegna þess að þau skilja ekki íslensku heldur líka það að íslensku börnin skilja stundum ekki starfsfólkið og þess vegna þurfum við að gæta þess að íslenskan sé kennd þeim sem hingað flytja.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og þeim þingmönnum sem lögðu orð í belg. Það ánægjulega við þessa umræðu, frú forseti, er sá samhljómur sem fram kemur í máli þingmanna úr öllum flokkum, samhljómur um að vera opinn fyrir því fjölmenningarsamfélagi sem hér er að byggjast upp, samhljómur fyrir að bera virðingu fyrir ólíkri menningu og ólíkum trúarbrögðum. Það tel ég vera ánægjulegt og í rauninni afar merkileg og jákvæð skilaboð frá Alþingi Íslendinga. Þessi umræða einkennist einmitt af þeim orðum sem eru virðing og þekking, virðing fyrir ólíkum sjónarmiðum og þekking á ólíkri menningu og ólíkum trúarbrögðum og það er það sem endurspeglar umræðuna. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram að að mörgu leyti hefur mjög vel tekist til hjá okkur og að sjálfsögðu megum við og eigum að gera betur. Því ber að fagna sem fram hefur komið um útfærslu fjölmenningarsetursins á Ísafirði, um starfsemi Alþjóðahússins og ekki síður samráðshóps um ólík trúarbrögð sem ég tel vera afar jákvætt í því fjölmenningarsamfélagi sem hér er að byggjast upp. Ég tek líka undir það sjónarmið að fjölmenningarsamfélag gerir okkur sem þjóð ríkari og sterkari. En þá höfum við með sama hætti skyldur gagnvart þeim nýbúum sem við viljum og eigum að bjóða velkomna til landsins. Þar eru tvö grundvallaratriði. Það er annars vegar tungumálið sem er lykill að skilningi, þekkingu og aðlögun en jafnframt að við upplýsum hvert annað um hvert annað, má segja. Þar með erum við að leggja okkar af mörkum til að eyða fordómum og koma í veg sambærileg vandræði og hafa orðið víða erlendis. Við eigum að nálgast þetta með þeim metnaði sem einmitt hefur einkennt hina þverpólitísku umræðu hér og því ber að fagna.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka þessa umræðu og tek undir með hv. fyrirspyrjanda eða upphafsmanni umræðunnar að afar ánægjulegt er hversu mikill samhljómur er í þessum málum á Alþingi. Í lok umræðunnar vil ég benda á, hæstv. forseti, að erlendum ríkisborgurum hefur fjölgað verulega á undanförnum árum. 1994 voru þeir 1,7% af heildarmannfjölda, 2004 3,6% en í fyrra 4,5% samkvæmt tölum Hagstofunnar eða 13.500 manns. Við þennan fjölda má bæta innflytjendum sem fengið hafa ríkisborgararétt á undanförnum árum. Þessi aukning er í reynd gríðarleg og okkur er ekki til setunnar boðið eins og bent hefur verið á að bregðast við þessum nýju aðstæðum með samhentum og skipulegum hætti eins og ég tel að við höfum verið að gera, hæstv. forseti, þótt það verkefni verði aldrei að fullu unnið og ýmislegt megi bæta. Ég vil sérstaklega nefna til ungmenni sem koma hingað til lands. Þau þarfnast meiri aðstoðar við nám og starfsþjálfun en þeim býðst í dag eins og fram hefur komið í umræðunni. Þau þurfa raunverulega að gera allt í senn ef svo má að orði komast, læra málið, standa sig í öllum fögunum í grunn- og framhaldsskóla og móta sig félagslega, enda er það svo, hæstv. forseti, að brottfall þessara ungmenna er því miður mjög hátt úr skólakerfi okkar. Sú staðreynd liggur jafnframt fyrir að í ákveðnum skólum er fjöldi barna af erlendu bergi brotinn, umtalsverður. Til dæmis eru börn með erlendan bakgrunn allt að helmingur barna í nokkrum bekkjardeildum í Reykjavík. Ég átti nýlega fund með skólafólki í Breiðholti þar sem þetta kom skýrt fram og raunverulega aðdáunarvert við hvaða aðstæður margt af því fólki starfar og nær góðum árangri. Hæstv. forseti. Ég tel að við séum á réttri leið. Við getum auðvitað alltaf gert betur. Ábyrgðin liggur hjá okkur öllum, ríki, sveitarfélögum, aðilum vinnumarkaðarins og hinum frjálsu félagasamtökum. Ég er reiðubúinn til að leggja mitt af mörkum til að við getum boðið þeim sem kjósa að setjast hér að góða framtíð svo og afkomendum þeirra. Það tel ég mig hafa sýnt með verkum mínum, hæstv. forseti, og það mun ríkisstjórnin áfram gera.

Virðulegi forseti. Ég beini þeirri fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hafin sé eða í undirbúningi heildarstefnumótun í málefnum heilabilaðra. Í öðru lagi, hvað séu starfræktar margar sérdeildir fyrir heilabilaða á Íslandi og hvar þær séu. Heilabilun er ekki hluti af eðlilegu öldrunarferli heldur viðvarandi eða langt gengið sjúkleikaástand. Þetta segir í bæklingi eftir Svövu Aradóttur sérfræðing í þessum málefnum. Ég beindi þeirri fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra fyrr í vetur hversu margir yngri en 67 ára gamlir væru vistaðir á öldrunarstofnunum, í rauninni til að draga fram hve margir heilabilaðir einstaklingar yngri en 67 ára væru þar. Samkvæmt tölum heilbrigðisráðherra eru þeir 87. Það er töluverður hópur og varpar að hluta til ljósi á vanda sem er svo miklu stærri og umfangsmeiri. Eins og ég sagði er heilabilun ekki hluti af eðlilegu öldrunarferli þótt oft sé því ruglað saman, heldur viðvarandi eða langt gengið sjúkleikaástand og þar skiptir greining á einkennum og umönnun öllu máli. Fræðsla fyrir ættingja og starfsfólk er líka grundvallaratriði. Aukin þekking skiptir þarna miklu máli. Okkur skortir heildarstefnumótun í málefnum heilabilaðra. Á hinum Norðurlöndunum er slík stefna samofin allri velferðarpólitík þeirra landa en þess má geta að talið er að um 7% allra yfir 67 ára aldri séu með einhvers konar heilasjúkdóm. 100 sjúkdómar gefa heilabilunareinkenni en heilabilun er yfirheiti yfir fjöldann allan af sjúkdómum. Þess má einnig geta að talið er að um 75% allra á öldrunarstofnunum séu með einhvers konar heilabilun. Nýjar tegundir af heilabilun koma fram og gera vandann mikið alvarlegri en hann var áður, neysla eiturlyfja og hömlulaus áfengisdrykkja veldur því að mikill fjöldi fólks þjáist af einhvers konar heilabilun miklu yngri en nokkurn tíma áður. Þá má geta þess að margir lifa af alvarlegri slys en áður var en sitja eftir með einhvers konar heilabilun. Við þessu þarf að bregðast og þetta þarf að ræða. Þetta er flókinn og erfiður sjúkdómur sem tekur til sálarlífs og hugarástands fólksins sem af honum þjáist. Öllu skiptir að fræða og miðla, og stefnumótun í málefnum þessa fólks er nauðsynleg. Þannig getum við tekið betur á vandanum og greint hann og það þarf að stofna sérdeildir fyrir heilabilaða. Það er vont að vista þá með öðrum öldruðum. Þarna þarf að skilja á milli, sérstaklega þegar um er að ræða yngra fólk og ég ítreka að greining einkenna og umönnun skipta þarna öllu máli. Þess vegna tek ég þessa spurningu aftur upp við hæstv. heilbrigðisráðherra sem sýndi þessu máli bæði áhuga og skilning á haustdögum og óska eftir að vita hvar málið er statt núna áður en sett er af stað sérstök vinna við að móta slíka heildarstefnumótun sem svo sannarlega þarf að eiga sér stað.

Virðulegi forseti. Hv. 7. þm. Suðurk. hefur beint til mín fyrirspurn um málefni heilabilaðra og spyr í fyrsta lagi hvort hafið sé eða í undirbúningi heildarstefnumótun í málefnum heilabilaðra. Í lögum um málefni aldraðra, nr. 225/1999, segir að á hjúkrunarheimilum eða í hjúkrunarrýmum ætluðum öldruðum skuli vera sérstök aðstaða fyrir aldraða með heilabilunareinkenni. Slík aðstaða er því miður ekki til staðar á öllum öldrunarstofnunum. Deildir fyrir heilabilaða eru flestar í Reykjavík og nágrannasveitarfélögum og á undanförnum árum hefur verið unnið að því að fjölga slíkum deildum með breytingum og endurbótum á allnokkrum öldrunarstofnunum. Vandinn er mestur á landsbyggðinni enda öldrunarstofnanir víða litlar og víða erfitt um vik að koma fyrir lokuðum deildum eða sérstökum einingum fyrir örfáa einstaklinga. Stefna heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins er þó alveg skýr: Að byggja ekki nýjar öldrunarstofnanir án þess að gera ráð fyrir aðstöðu fyrir heilabilaða. Samkvæmt RAI-mati, þ.e. hjúkrunarþyngdarmælingum sem gerðar eru reglulega á öldruðum sem dvelja á stofnunum, eru um 64% aldraðra á öldrunarstofnunum með heilabilunareinkenni. Um 24% eru með alzheimersjúkdóm en um 40% með aðra minnissjúkdóma. Ekki er þó þörf á sérstöku úrræði fyrir allan þennan hóp heldur ræðst þetta af því á hve háu stigi heilabilunareinkennin eru. Varðandi stefnumótun í málefnum heilabilaðra er sá þáttur öldrunarmála í sífelldri skoðun líkt og önnur málefni sem lúta að þjónustu við aldraða inni á stofnunum. Ég legg ríka áherslu á að styðja þurfi aldraða sem best til að gera þeim kleift til að búa sem lengst heima og stefna stjórnvalda er sú. Þetta gildir einnig um þá sem eru með heilabilunareinkenni. Oft þurfa þeir á miklum stuðningi að halda og dagvistun er mikilvægt úrræði fyrir marga í þeim hópi. Dagvistunarrýmum fyrir heilabilaða hefur fjölgað markvisst á síðustu missirum. Má þar nefna dagþjálfun fyrir minnissjúka í Hafnarfirði með 20 rýmum sem formlega var tekin í notkun í síðustu viku. Dagvistunarrými fyrir heilabilaða eru nú 125 á landinu öllu, flest í Reykjavík og nágrannasveitarfélögum. Í Reykjavík, Kópavogi og Hafnarfirði eru 113 dagvistarrými fyrir heilabilaða, 8 á Akureyri, 4 í Reykjanesbæ. Almenn dagvistarrými fyrir aldraða eru 515 á landinu öllu og ber að hafa í huga að þau nýtast einnig öldruðum með heilabilunareinkenni. Mikið og gott starf er unnið á Landakoti, við Landspítala – háskólasjúkrahús þar sem eru tvær sérhæfðar meðferðar- og endurhæfingardeildir fyrir einstaklinga með sjúkdóma sem valda skerðingu á heilastarfsemi. Þar fer fram mat, greining og læknis- og hjúkrunarmeðferð. Þessar deildir sinna einnig stuðningi við aldraða með heilabilun sem búa heima og aðstandendur þeirra með því að bjóða skammtímadvöl. Við þetta má bæta að á allmörgum stofnunum standa öldruðum til boða hvíldarinnlagnir sem geta nýst heilabiluðum og öðrum. Á Landakoti er einnig sérstök minnismóttaka þar sem fram fer greining á orsökum minnisskerðingar og veitt er margvísleg þjónusta við aldraða með heilabilun ásamt fræðslu og stuðningi fyrir aðstandendur. Hv. þingmaður spyr: Hve margar sérdeildir fyrir heilabilaða eru starfræktar á landinu og hvar eru þær? Deildir fyrir heilabilaða á landinu öllu eru 27 talsins með samtals 326 rýmum. Eru þá ekki taldar með heilabilunardeildirnar tvær á Landspítala – háskólasjúkrahúsi. 16 þessara deilda eru í Reykjavík með samtals 210 rýmum. Í Hafnarfirði eru tvær deildir með 17 rýmum fyrir heilabilaða. Ein deild er í Garðabæ með 10 rýmum, ein í Kópavogi með 10 rýmum, ein 9 rýma deild er í Grindavík og ein 12 rýma deild í Garði. Á Sauðárkróki er ein 10 rýma deild fyrir heilabilaða, á Akureyri eru tvær deildir með samtals 17 rýmum, á Seyðisfirði er ein deild með 19 rýmum fyrir heilabilaða og ein deild er á Hornafirði með 12 rýmum. Virðulegi forseti. Ég vona að þessar upplýsingar veiti hv. þingmanni svör við fyrirspurnum hans.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir að bera fram þessa fyrirspurn. Ég tel mjög mikilvægt að greining á alzheimersjúkdómnum eða minnisskerðingu aldraðra sé efld og að þegar í upphafi sé boðið upp á iðjuþjálfun og stuðning fyrir heimili sjúklingsins. Eins er mikilvægt að tekið sé tillit til fjölgunar stöðugilda inni á hjúkrunarheimilum þar sem minnisbilaðir dvelja. Það þarf að fjölga dagvistunarplássum og sérstaklega hvíldarinnlögnum með tilliti til aðstandenda því að hafa minnisbilaðan einstakling eða alzheimersjúkling inni á heimili er mjög mikið álag fyrir maka og ættingja.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma með þessa fyrirspurn. Svör hæstv. ráðherra sýndu glögglega hversu gríðarlegar eyður eru í neti af stofnunum fyrir heilabilaða. Mjög víða á landinu vantar slíkar stofnanir, það vantar örugglega líka mikið upp á að við veitum þeim sem eiga heilabilaða ættingja nægilegan stuðning. Ég held að skipuleg leit að þessum vandamálum sé mjög nauðsynleg og geti hjálpað fólki. Nú eru líka til meðul sem seinka mjög þessum sjúkdómi ef byrjað er nógu snemma að vinna gegn honum. Þess vegna er full ástæða til að hvetja hæstv. heilbrigðisráðherra til að koma af stað einhvers konar samræmdri áætlun til að koma þessum málum öllum í betra horf.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir umræðuna og greinargóð svör um fjölda sérdeilda á rýmum fyrir heilabilaða. En um leið vil ég skora á hæstv. ráðherra að hrinda úr vör áætlanagerð í þessum málum af því að það vantar mjög mikið upp á að við höfum náð landi eða að viðunandi stöðu sé náð í þessum málaflokki. Eins og ég gat um áðan og eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson sagði þá skortir mikið á greiningu sjúkdómsins. Miklu fleira yngra fólk þjáist af einhvers konar heilabilun en nokkurn tíma áður, t.d. vegna áverka, slysa eða neyslu fíkniefna, löglegra eða ólöglegra. Staðan hefur breyst í þessu máli og það mun breyta lífi mjög margra fjölskyldna ef hægt er að grípa inn í ferlið og miðla þekkingu og umönnun til einstaklinga og fjölskyldna. Fræðslu um heilabilun og álíka sjúkdóma er mjög ábótavant hjá umönnunarstéttum. Það kemur skýrt fram í samtölum við umönnunarstéttir að þar mætti gera margt betur, sérstaklega til að koma í veg fyrir að til einhvers konar ofbeldisaðgerða þurfi að grípa í umönnun við mjög erfiða sjúklinga. Þetta er oft mjög erfitt við að eiga og fræðsla og þekking til umönnunarstétta og fjölskyldna heilabilaðra skiptir þarna grundvallarmáli, aukning þekking í þessum málum. Og þá ekki síður aðgerðir til að greina einstaklinga með heilabilunareinkenni og veita þeim aðstoð. Ég tel því að heildarstefnumótun í málefnum heilabilaðra sé mjög áríðandi. Það er mikilvægt að henni verði hrint úr vör og það yrði gæfuspor að ráðast í þær aðgerðir og mundi efla velferðarstefnu og velferðarþjónustu hér á landi. Ég varð var við það þegar ég hóf þessa umræðu fyrr í haust að þetta vakti athygli margra og snerti marga. Þetta er mikilvægur málaflokkur sem við þurfum að vinna vel í.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli og þakka fyrir umræður og ábendingar sem komið hafa fram. Þær snúa einkum að þrennu en þar má fyrst nefna aukna þjónustu við heilabilaða utan stofnana með dagvistun og hvíldarinnlögnum. Ég er sammála því að við þurfum að horfa á þá möguleika. Við þurfum að athuga sérstaklega hvort hægt er að setja upp deildir fyrir heilabilaða þar sem þær eru ekki nú ef aðstæður eru til þess. Við erum t.d. nýlega búnir að innrétta heilabilunardeild á hinu fræga heimili Sólvangi í Hafnarfirði og þar er búið að stúka af pláss og bæta aðstöðu fyrir heilabilaða. Einnig var bent á áætlanagerð en það erum við að skoða í tengslum við öldrunarmálin almennt. Varðandi fræðsluna get ég ekki látið hjá líða að minna á hið gífurlega starf sem alzheimersamtökin hafa innt af hendi í þessu. Þau hafa gefið út bæklinga og bækur en ég segi það samt að það á auðvitað ekki að leggja allar þær byrðar á þær herðar þó að þar séu miklir eldhugar sem fara fyrir þeim samtökum og ég tek undir það ég held að okkur greini ekkert mikið á í þessu. Þetta er alvarlegt mál sem við ræðum um, alvarlegur sjúkdómur sem auðvitað snertir okkur öll sem hér erum eins og aðra.

Virðulegi forseti. Málefni langveikra barna hafa mörgum sinnum verið rædd á hinu háa Alþingi. Þær umræður hafa ekki síst snúist um umönnunarbætur vegna kostnaðar foreldra af veikindum langveikra barna og launataps þeirra. Umönnunarbætur til foreldra langveikra barna hafa verið teknar upp. Árið 2002 var samþykkt mikilvæg þingsályktunartillaga frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um sérstaka nefnd sem átti að gera tillögu um hvernig hægt væri að tryggja rétt foreldra til launa vegna fjarveru í veikindum barna. Þetta er hvort tveggja mikilvægt. Þegar farið er með barn í aðgerð erlendis er greiddur ferðakostnaður og dagpeningar fyrir annað foreldrið. Foreldrasamtök langveikra barna náðu því einnig fram að nú er líka heimilt til að greiða fyrir báða foreldra í sérstökum tilfellum. Foreldrar sem þurfa að sækja læknismeðferð fyrir barn sitt til Reykjavíkur og búa utan höfuðborgarsvæðisins fá hins vegar ekki dagpeninga. Þess í stað er greiddur kostnaður vegna ferðar og dvalar upp að ákveðnu hámarki og með ákveðnum skilyrðum. Sú greiðsla hrekkur í mörgum tilvikum hvergi nærri til að greiða kostnaðinn. Að mínu viti er réttlætismál að þeir foreldrar fái dagpeninga þegar börn þeirra eru á sjúkrahúsi í Reykjavík, svipað því er foreldrar fara með börn sín á sjúkrahús til annarra landa. Rökin fyrir greiðslu dagpeninganna eru sterk. Foreldrarnir þurfa að halda sér uppi fjarri heimili og þurfa oft að greiða dvalarkostnað á hóteli, gistiheimilum eða íbúðum sem styrktarsamtök eiga, þótt hluti þess kostnaðar sé greiddur eins og áður sagði. Foreldrar eru að auki fjarri heimili og fjarri öðrum börnum sínum. En oft eru önnur börn þeirra á leik- eða grunnskólaaldri og varla er hægt að kippa þeim úr skólum sökum sjúkravitjana foreldra langveika barnsins til Reykjavíkur. Staðan getur leitt til aukins kostnaðar, t.d. vegna barnagæslu. Fjölskyldur lenda oft í að þurfa um töluverðan tíma að reka tvö heimili. Þær þurfa því á auknum stuðningi að halda og ég tel að stjórnvöld eigi líka að hlaupa undir bagga með því að greiða þeim dagpeninga, líkt og þegar foreldrar fara með börn sín til læknismeðferðar erlendis. Ég spyr því hæstv. heilbrigðisráðherra: Hyggst heilbrigðisráðherra beita sér fyrir því að foreldrar eða forráðamenn langveikra barna sem búsettir eru utan höfuðborgarsvæðisins og þurfa að fara með börn sín til læknismeðferðar á Landspítala – háskólasjúkrahúsi fái greidda dagpeninga á meðan meðferð stendur?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr hvort ég hafi í hyggju að beita mér fyrir því að foreldrar eða forráðamenn langveikra barna sem búsettir eru utan höfuðborgarsvæðisins og þurfa að fara með börn sín til læknismeðferðar á Landspítala – háskólasjúkrahúsi fái greidda dagpeninga á meðan meðferð stendur. Ég geri mér grein fyrir því að staða forráðamanna langveikra barna getur verið mjög erfið. En ég tel að almannatryggingalög og lög um félagslega aðstoð komi til móts við þessa aðila þótt ætíð megi gera betur í því efni. Hv. þingmaður nefndi í framsöguræðu sinni að framfærendur langveikra barna geta átt rétt á umönnunargreiðslum frá Tryggingastofnun ríkisins, þegar sjúkdómur barns hefur í för með sér tilfinnanleg útgjöld og sérstaka umönnun eða gæslu. Einnig tekur Tryggingastofnun þátt í ferðakostnaði aðstandenda innan lands og stofnunin tekur þátt í óhjákvæmilegum dvalarkostnaði forráðamanns á hóteli, gistihúsi eða orlofsbústað félagasamtaka, vegna sjúkrahússinnlagna barns, enda sé a.m.k. 20 km vegalengd milli heimilis og sjúkrahúss. Ef um erfiða sjúkdómsmeðferð vegna lífshættulegs sjúkdóms er að ræða er heimilt að slík greiðsla nái til beggja foreldra eða aðstandenda barns að 18 ára aldri. Samkvæmt framansögðu er verulega komið til móts við forráðamenn langveikra barna til að minnka útgjöld þeirra vegna barna sem lögð eru inn á Landspítalann. Ég endurtek þó að gera mætti betur og horfa til sérstakra aðstæðna í þessu efni. Ég bendi á að hér á Alþingi hefur félagsmálaráðherra lagt fram frumvarp til laga um greiðslur til foreldra langveikra og alvarlega fatlaðra barna. Það er til umfjöllunar í félagsmálanefnd núna. Það frumvarp verður til mikilla bóta, verði það samþykkt sem vonandi verður innan tíðar, þótt það sé ekki á verksviði heilbrigðisráðuneytisins vil ég geta þess hér. Ég vil nefna að það hefur verið umræða um það undanfarið að sjúklingum sé mismunað á grundvelli aldurs, heilbrigðis og sjúkdóma. Þar eru dæmi um að við ívilnum ákveðnum sjúklingahópum. Ég vil ekki kalla það mismunun. Ég vil kalla þetta inntak velferðarkerfisins, að koma til móts við þá sem erfiðast eiga í samfélaginu. Ég tel að við verðum að fara rækilega yfir það mál, sem hefur reyndar verið gert á undanförnum árum, finna hvernig þessum málum verður best fyrir komið til frambúðar og hvernig er best hægt að tryggja hag fólks sem á við erfiðleika og sjúkdóma að stríða.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Söndru Franks fyrir að taka þetta mál upp. Það er ljóst að þegar barn veikist til langs tíma þá verður mikil truflun á högum fjölskyldunnar. Þegar fólk utan af landi þarf að taka sig upp til lengri tíma, fara til Reykjavíkur og skilja hluta fjölskyldunnar eftir meðan dvalið er hjá sjúka barninu, verður gífurlegt rask. Þegar við bætast veruleg útgjöld, fjarvera frá vinnu og fjárhagslegt tjón ofan á annað finnst mér sjálfsagt mál að reyna að skjóta frekari stoðum undir aðbúnað og aðstöðu fólks sem í þessu lendir. Því finnst mér hugmyndin um dagpeninga til foreldra langveikra barna utan af landi ákaflega góð og vænleg til að bæta stöðu þeirra sem í því lenda til lengri tíma.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa spurningu. Langveikt barn á heimili raskar högum fjölskyldunnar meira en margur gerir sér ljóst. Í raun fer allt að snúast um þarfir barnsins. Því fylgir oft atvinnumissir og gerbreyting á öllum högum viðkomandi fjölskyldu. Ég held að að mörgu leyti sé sambærilegt að koma utan af landi til höfuðborgarinnar eins og fyrir okkur sem hér búum að fara til útlanda. Sem dæmi má nefna að flugfar getur verið ódýrara til útlanda en af landsbyggðinni og til Reykjavíkur. Reyndar er komið til móts við þann kostnað en því fylgir mikil röskun. Ég tek eindregið undir spurningu fyrirspyrjanda. Ég heyrði ekki að hæstv. heilbrigðisráðherra svaraði þessu jákvætt. Hann tók vel í hugmyndina en ég heyrði ekki svör frá honum. Ég vona að þau komi á eftir og hann beiti sér fyrir því að þetta mál fái afgreiðslu.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda, hv. þm. Söndru Franks, fyrir að vekja máls á þessu. Ég vil taka undir með þeim sem talað hafa fyrir því að dagpeningar til foreldra langveikra barna utan af landi verði teknir upp. Eins og hér hefur komið fram getur verið um verulegt rask á fjölskylduhögum að ræða. Ég tel að í samfélagi okkar eigi fjölskyldur langveikra barna ekki að þurfa að glíma við fjárhagsáhyggjur á sama tíma og þær glíma við sorgina yfir að eiga langveikt barn, óttann og óöryggið. Velferðarsamfélagið á Íslandi á að tryggja að foreldrar langveikra barna búi ekki við fjárhagsáhyggjur og að foreldrar alls staðar að af landinu sitji við sama borð. Það þarf töluvert til að taka sig upp utan af landsbyggðinni og koma í bæinn vegna slíkra aðstæðna.

Frú forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda Söndru Franks fyrir þessa fyrirspurn. Eins og fram hefur komið í umræðunum fylgja iðulega miklir erfiðleikar því ef langveikt barn er á heimili. Ég tel mjög eðlilegt og réttlátt að taka upp dagpeninga eins og hér er lagt til. En varðandi frumvarpið er hæstv. heilbrigðisráðherra minntist á áðan, um aðstoð við foreldra langveikra barna, þá erum við ekki sammála að það sé til mikilla hagsbóta fari það í gegn óbreytt. Þar er einungis um 93 þús. kr. greiðslu á mánuði að ræða í um þrjá mánuði, rétt eftir greiningu. Það frumvarp er því miður hálfgerð nánös og ekki til mikilla bóta fari það í gegn óbreytt.

Frú forseti. Ég er þeirrar skoðunar að hæstv. heilbrigðisráðherra ætti að taka á sig rögg, skoða þetta mál og komast að þeirri niðurstöðu að veita eigi foreldrum langveikra barna dagpeninga sem þurfa að sækja um langan veg innan lands til læknismeðferðar. Ég held að það sé hægt að sýna fram á að þeir séu nánast í sömu stöðu og t.d. foreldrar sem fara til útlanda og fá dagpeninga. Mér er mætavel kunnugt um að hæstv. heilbrigðisráðherra hefur tekið af skilningi á þessum málum. Á síðustu árum hafa stjórnvöld tekið betur á þessum málum, ekki síst vegna þess að í þingsölum hafa þingmenn tekið þessi mál upp af miklum krafti og hörku. En betur má ef duga skal. Mér finnst að hæstv. heilbrigðisráðherra, sem hefur öðrum ráðherrum fremur sýnt gæsku síns góða hjarta, ætti að hafa frumkvæði að því.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Söndru Franks fyrir að bera fram þessa fyrirspurn. Ég tel hugmyndina góða. Það er ljóst að þrátt fyrir núverandi stuðning við fjölskyldur langveikra barna þá vantar mikið á að fólk úti á landi búi við sama stuðning og kjör og höfuðborgarbúar. Í langflestum tilfellum verður atvinnumissir hjá öðru foreldri, oftast móður. Það verður a.m.k. mikill tekjumissir og oft og tíðum valda langvarandi veikindi barna því að fjölskyldur flytja utan af landi og til höfuðborgarinnar, bæði til að vera nær þjónustunni og ekki síður vegna röskunarinnar og kostnaðarins sem því fylgir að búa úti á landi og hafa barn í meðferð fyrir sunnan.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Söndru Franks kærlega fyrir þessa fyrirspurn. Ég tek undir með þeim sem tekið hafa þátt í umræðunni. Maður skyldi halda að nóg væri lagt á þær fjölskyldur sem eiga langveikt barn. Auðvitað á tryggingakerfið að koma til hjálpar. Það er óþolandi að hafa fjárhagsáhyggjur auk þess að maður hafi áhyggjur af heilsu barns. Þess vegna er þetta mikið hagsmunamál. Auðvitað er þetta liður í að rétta stöðu foreldra sem búa úti á landi og þurfa að sækja í höfuðborgina eftir lækningu. Það er skelfilegt að menn missi úr vinnu og lækki í launum meðan mikill kostnaður hlýst af. Ég held að hæstv. heilbrigðisráðherra ætti að skoða þetta vandlega.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að mér fundust svör hæstv. ráðherra vera heldur óskýr. Ég veit ekki hvort hann sagði það hreint út að hann hyggist beita sér fyrir því að foreldrar langveikra barna sem þurfa að sækja læknismeðferð um langan veg fjarri heimahögum fengju dagpeninga alveg eins og þeir foreldrar sem þurfa að fara til útlanda. Ég er ekki viss um að sá munur sem stjórnvöld gera á foreldrum við þessar tvenns konar mismunandi aðstæður standist jafnræðisregluna. Mörg dæmi eru þess að fjölskyldur þurfa að fara til útlanda með börn sín í læknismeðferð og fá sem betur fer bót meina sinna og má nefna dæmi um hjartveik börn. Ég hef sjálf af því reynslu með mitt eigið barn. Önnur sem ekki eru jafnbráðsjúk en þurfa hins vegar oft að fara reglulega í læknismeðferð innan lands fjarri heimabyggð og verða stundum skyndilega mikið veik þannig að slík ferðalög verða ekki skipulögð, kostnaður þeirra foreldra getur orðið miklu meiri og röskunin á högum þeirra miklu róttækari, ekki síst fjárhagslega, en þeirra foreldra sem fara til útlanda með börnin sín. Er það réttlátt að þeir fái ekki greiðslur með sama hætti og hinir? Hér er ekki um margar fjölskyldur að ræða og ríkissjóður fer varla illa á því að rétta hlut þeirra. Ég held að hæstv. ráðherra hafi nógu stórt og gott hjarta til að skilja þetta og ég man að einu sinni fór stjórnmálaflokkur um landið sem sagði: Fjölskyldan í fyrirrúmi. Það er ekkert sem fer jafnilla með fjölskyldur, held ég, og þegar barn verður langveikt og þegar fjölskyldan býr fjarri þeim stað sem læknismeðferðin er veitt. Þess vegna hvet ég hæstv. ráðherra til dáða í þessu máli því ég var sammála stjórnmálaflokknum sem sagði að fjölskyldan ætti að vera í fyrirrúmi.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli og þær umræður sem hafa verið um það. Ég endurtek að ég tel nauðsynlegt að málefni langveikra barna séu ætíð í skoðun og það felur í sér að skoða hvaða aðstæður foreldrar þeirra hafa. Ég held að nauðsynlegt sé að komast hjá því að mikil mismunun sé í þeim efnum en jafnframt vil ég benda á að geysilega mörg skref hafa verið stigin á undanförnum árum til að bæta aðstöðu foreldra langveikra barna og barnanna sjálfra og er það vel. Einnig hefur verið komið upp heimili fyrir langveik börn í Kópavogi sem heitir Rjóður og ég opnaði á sínum tíma við mikinn fögnuð en það var í samstarfi við einkaaðila sem það var gert. Það skref sem verið er að stíga núna er á vegum félagsmálaráðuneytisins en ég er ekki sammála því að það sé einskis virði. Það er skref á leiðinni en ég er alveg reiðubúinn að skoða jafnréttið innan þess hóps sem er svo ólánssamur að eiga við þessa erfiðleika að stríða. Ég held að okkur greini ekkert á í því efni. Ég endurtek þakkir mínar fyrir umræðuna og þær ábendingar sem hér hafa komið fram.

Hæstv. forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. landbúnaðarráðherra um innflutning á landbúnaðarvörum og um innflutning á kjöti frá Argentínu. Fyrir nokkrum árum eða veturinn 2001 var töluverð umræða um innflutning á kjöti og þá frá Írlandi. Þá geisaði gin- og klaufaveiki víða í Evrópu og var illskæð á Írlandi. Á þeim tíma var heimilaður innflutningur á nautalundum frá Írlandi þrátt fyrir að þar væru nokkur svæði sem voru sýkt og stóð um það töluverður styr, bæði innan þings og utan og var að lokum fallið frá sölu á því kjöti. En núna hefur verið nokkuð friðsamlegt á kjötmarkaðnum hvað varðar innflutning þar til í haust að það bar á skorti á nautakjöti í landinu. Miðað við þær aðstæður sem eru í þeim landbúnaðargeira, þ.e. nautgriparæktinni, kom auðvitað á sama tíma krafan um að flytja inn nautakjöt eins og má samkvæmt reglum okkar um innflutningstolla. Á árinu 2001 var kallað eftir skýrari lögum um innflutning á kjöti þannig að ljóst væri að ekki væri verið að beita hindrunum um innflutning á kjöti undir yfirskini forvarna eða út frá heilbrigðissjónarmiðum manna eða dýra og beita þeim rökum en á bak við lægju hugsanlega viðskiptahindranir. Síðan þá hafa lögin verið hert og þá sérstaklega lög um dýrasjúkdóma og innflutning á dýrum. Það er því alveg ljóst að hæstv. landbúnaðarráðherra hefur fullt vald til að banna innflutning á kjöti og afurðum af spendýrum frá þeim svæðum sem hann telur að geti verið varhugaverð eða smit verið hjá. Því studdi ég hæstv. landbúnaðarráðherra þegar hann bannaði innflutning á nautakjöti frá Argentínu núna í vetur og fyrirspurn mín er svohljóðandi: Hver er afstaða ráðherra til innflutnings á kjöti frá Argentínu með tilliti til þess að á nokkrum landsvæðum þar hefur nú, í annað sinn á fimm árum, komið upp gin- og klaufaveiki í nautgripum? Hefur ráðherra í hyggju að setja frekari reglur um innflutning á landbúnaðarvörum frá  Ég bið hæstv. forseta afsökunar en ég vildi koma báðum spurningunum á framfæri.

Hæstv. forseti. Það er hátíðisdagur á Íslandi í dag. Ég er að koma frá setningu mikillar hátíðar sem haldin er þessa dagana í fimmta sinn, Food and Fun, hátíð, sem er sem sé matur og gleði, sem ég og forstjóri Icelandair opnuðum á Hótel Nordica. Tugir blaðamanna, 50–60 blaðamenn alls staðar úr veröldinni munu koma. Meistarakokkar eru komnir til landsins, sex frá Ameríku og sex frá Evrópu og íslensku meistarakokkarnir eru í essinu sínu þessa daga. Veitingahús í Reykjavík eru troðfull kvöld eftir kvöld af fólki sem fer út að borða með fjölskyldum og vinum. Þetta segir okkur að íslenskur matur, heilbrigður og hollur, er „inn“ á Íslandi í dag, er eftirsóttur og vekur nú nýja athygli um allan heim. Þess vegna er fagnaðarefni að fá slíka fyrirspurn á þessum degi og hún þarf auðvitað að vera eilíf. Við þurfum að spyrja okkur að því af mikilli varkárni og varúð. Íslensk stjórnvöld og Íslendingar verða að verja þessa dýrmætu auðlind. Heiminum hefur verið ljóst í 70–80 ár að hafið við Ísland gefur besta fisk heimsins og er viðurkenndur sem slíkur. En núna er það að gerast að íslenskur landbúnaður fær mikla viðurkenningu fyrir sitt mikla hráefni hvort sem það eru lambið, mjólkin, osturinn, skyrið, smjörið. Allt vekur þetta mikla athygli og bak við fiskinn er sjómaðurinn, bak við landbúnaðinn er bóndinn og fjölskylda hans og landbúnaður sem vekur athygli fyrir að vera unninn af höndum fjölskyldu, sem er ekki stór í sniðum, er troðfullur af gæðum. Þess vegna er mikilvægt að Íslendingar standi vörð um þessa auðlind með því að varast það að hingað berist sjúkdómar og þar höfum við mikla sérstöðu þegar við horfum til veraldarinnar. Þess vegna er svar mitt við fyrstu spurningu hv. þingmanns þetta: Afstaða mín er óbreytt frá því sem verið hefur, þ.e. að varast ber innflutning á kjöti frá löndum þar sem gin- og klaufaveiki hefur greinst og veikinni hefur ekki verið að fullu útrýmt. Í Argentínu er bólusett gegn gin- og klaufaveiki og veikin gerir reglulega vart við sig. Að óbreyttu tel ég ekki forsendur til að heimila innflutning á kjöti frá Argentínu sem getur borið smitefni hingað. Svar mitt við hinni síðari spurningu er svo: Þegar eru í gildi mjög strangar reglur um varnir gegn því að dýrasjúkdómar og sýktar afurðir berist til landsins, samanber reglugerð nr. 509/2004 sem sett er með heimild í lögum nr. 25/1993, um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim. Innflutningur á vörum sem geta borið með sér smitefni er valda sjúkdómum er háður leyfi landbúnaðarráðherra sem byggir ákvörðun sína á umsögn yfirdýralæknis. Meðmæli yfirdýralæknis varðandi sjúkdómavarnir byggjast á áhættumati sem m.a. tekur mið af listum Alþjóðaheilbrigðisstofnunar dýra varðandi A- og B-sjúkdóma og annarra alþjóðlegra staðla og leiðbeininga. Þetta fyrirkomulag tryggir að ákvörðun um innflutning á bestu fáanlegu upplýsingum um sjúkdómastöðu í útflutningsríkjum hverju sinni. Afstaða mín er því óbreytt, hæstv. forseti. Okkur ber alltaf að fara að með fyllstu varúð. Í upphafi ræðu minnar minntist ég enn eina ferðina á það hversu íslenskur landbúnaður er að verða viðurkenndur af meistarakokkum, af fjölmiðlafólki, af ferðamönnum sem einstakt matvælaland. Það litla land sem liggur á milli Ameríku og Evrópu býr yfir mikilli sérstöðu hvað varðar afurðir landsins og sjávarins. Þess vegna er það auðlind sem okkur ber skylda til að hafa stranga löggjöf í kringum hvernig við flytjum hér inn afurðir. Lifandi dýr megum við aldrei flytja hingað beint inn hvað búfjárstofnana varðar og okkur ber þess vegna að standa af mikilli varúð að þessu öllu og það mun ég gera.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir að bera fram þessa fyrirspurn til hæstv. landbúnaðarráðherra. Við fengum langan inngang að stuttu svari og ánægjulegt að hæstv. landbúnaðarráðherra, Guðni Ágústsson, hafi verið að opna mikla matarhátíð með forstjóra Icelandair og er ástæða til að auglýsa það hér. Þetta leiðir vissulega hugann að öðru, þ.e. hreinleika og gæðum íslensks landbúnaðar sem hæstv. landbúnaðarráðherra kom mjög inn á, og auðvitað ættum við að leggja áherslu á þennan hreinleika landbúnaðarins og lífræna ræktun. En við getum ekki gert allt í senn, verið að byggja upp eiturspúandi álver í hverjum firði og ætla síðan að setja hreinleika landbúnaðarafurða í forgang. Ég bið hæstv. landbúnaðarráðherra að athuga þetta.

Hæstv. forseti. Ég treysti hæstv. landbúnaðarráðherra ágætlega til að koma í veg fyrir að hingað verði flutt inn kjöt eða vörur sem valda smiti eða einhverju slíku. Ég hef meiri áhyggjur af því að hann gangi kannski fulllangt í því. Það er ekki ástæða til að standa svo að málum í þeim tilgangi að verja einokunarfyrirkomulag eða sérstöðu. Vandinn er líka hér heima. Hæstv. landbúnaðarráðherra hefur staðið vörð um einhæfa kjötframleiðslu á vegum mjólkurframleiðenda á kostnað þeirra sem vilja framleiða annað kjöt. Hann hefur einungis stigið hænuskref í áttina til þess að koma á einhverju jafnræði til að framleiða nautakjöt í landinu. Ég hvet hæstv. ráðherra eindregið til þess að líta aðeins í eigin barm og velta því fyrir sér hvort ekki sé ástæða til að standa öðruvísi að málum hvað það varðar.

Hæstv. forseti. Ég þakka svar hæstv. landbúnaðarráðherra varðandi fyrri fyrirspurnina og er mjög ánægð með að afstaða hans skuli vera óbreytt varðandi innflutning á kjöti frá Argentínu. En þar sem hér eiga að gilda mjög strangar reglur og þar sem hæstv. landbúnaðarráðherra á að fara að ráðum yfirdýralæknis þá stendur þannig á varðandi beiðnina um innflutning á kjöti frá Argentínu að þrátt fyrir að upp hafi komið tilfelli í annað sinn á fimm árum þá gaf yfirdýralæknir fyrir sitt leyti leyfi fyrir þessum innflutningi. Það var á valdi hæstv. ráðherra að fara að ráðum yfirdýralæknis eða banna innflutninginn. Fékk hann ekki þökk fyrir hjá þeim sem að innflutningi vildi standa en ég tel að hann hafi sýnt þar meiri ábyrgð en yfirdýralæknir. Ég óska eftir því að hæstv. landbúnaðarráðherra svari betur seinni spurningunni. Telur hann ekki að það muni auðvelda yfirdýralækni og landbúnaðarráðherra að taka þessar ákvarðanir ef settar verða reglur um hversu langur tími verði að líða frá því að smit kemur upp og þar til innflutningur verður leyfður? Sem dæmi má nefna að í Argentínu er ekki vitað hvernig þessi smit berast á milli, það eru bólusetningar í gangi sem halda sjúkdómnum niðri, en til að taka af allan vafa finnst mér hæstv. ráðherra þurfa að vinna aðeins betur varðandi þetta og setja ákveðnari reglur um tímasetningu til að auðvelda afgreiðslu þessara mála.

Hæstv. forseti. Samkvæmt lögunum er valdið og ábyrgðin ráðherrans. Hann getur tekið aðra ákvörðun og ber að gera það ef samviska hans segir það og ég hef margsinnis gert það sem ráðherra. Þessi innflutningur byggist oft á alþjóðlegum samningum sem okkur ber að fara að og það sýnir bara hve vandasamt og mikilvægt er að standa rétt að þessu. Allar reglur, lög og samningar sem gera þetta skýrara auðvelda baráttu okkar. Ég get tekið undir það. Hér kom hv. þingmaður vinstri grænna, varaþingmaður, og sagði að álver í hverjum einasta firði ógnuðu landbúnaðinum. Ég taldi firðina. Eitt álver er í Straumsvík, eitt í Hvalfirði og verið er að byggja eitt á Reyðarfirði. Svo geta menn talað eins og verið sé að byggja álver í hverjum einasta firði á Íslandi. Sjá ekki allir í gegnum slíka blekkingu? Jú, það er verið að stækka þau sem fyrir eru en það liggur ekkert fyrir um nýframkvæmdir. Slíkur málflutningur dæmir sig auðvitað sjálfur. En ég get tekið undir það með hv. þingmanni að auðvitað þurfum við að halda utan um náttúru og hreinleika Íslands. Það er viðurkennt á alþjóðavísu að þar stöndum við fremstir í flokki og fyrir það höfum við hlotið viðurkenningu. Þess vegna er mikilvægt að halda utan um það og fara af varúð hvar menn setja niður verksmiðjur og hvernig menn byggja landið því að dýrmætasta auðlindin sem við eigum eru þessi tvö lífbelti, hafið bláa og landið græna, sem gefa af sér frábærar vörur í höndum bænda og sjómanna og okkar fræga fólk í matreiðslu, bæði á sviði landbúnaðar og sjávarútvegs, vinnur þar mikil afrek fyrir hönd þjóðarinnar. Íslenskur landbúnaður sýnir að hann er talinn einn fremsti í heiminum hvað hreinleika og gæði varðar og utan um þann eiginleika vil ég halda fast.