Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fram. meiri hl. (Karl Einarsson) Jeg vona, að háttv. þingdeildarmenn hafi kynt sjer nál. á þgskj. 875, og í því trausti mun jeg verða mjög fáorður um mál þetta, þangað til ef hreyft yrði andmælum, sem á einhverjum rökum eru bygð. Efni frv. er það, að samkvæmt 1. gr. þess er landsstjórninni veitt heimild til að lána fje til bæjar- og sýslufjelaga úti um land, til þess að afstýra yfirvofandi neyð vegna dýrtíðar. Og samkvæmt orðalagi greinarinnar má einnig verja fje þessu til þess að halda uppi ýmsum atvinnurekstri, sem annars gæti stöðvast, vegna fjeleysis þeirra, er fyrir honum standa. Þegar litið er á þetta, sjest, að mikið gagn getur orðið að lánveitingu þessari, sjerstaklega þegar þess er gætt, að lánið á að veitast með góðum kjörum. Þá er önnur heimild veitt í 3. gr. frv. Hún er sú, að landsstjórnin megi láta framkvæma ýms verk, er annars gætu beðið, ef nauðsyn þykir, til þess að útvega mönnum atvinnu. Þetta gæti líka komið að miklu gagni. En meiri hluti nefndarinnar leit þó svo á, að ekki mundi þetta nægja, og að minsta kosti sumir í nefndinni töldu það óverjandi af þinginu að gera ekki frekari ráðstafanir til þess, að daglaunamenn og fátæklingar gætu fengið helstu nauðsynjar við svo sanngjörnu verði, að þeir þyrftu ekki að vera án þeirra; því að svo er nú komið, að verð þeirra stendur ekki í neinu hlutfalli við algeng daglaun. Daglaunahækkunin er sem sje ekki neitt í líkingu við verðhækkunina. Yfirleitt hafa allar nauðsynjavörur hækkað mjög í verði, en sjerstaklega vill nefndin benda á eina af helstu nauðsynjavörum sjávarþorpanna, eldiviðinn, Eins og menn vita er hjá þeim naumast um annan eldivið að tala en kol, sem nú hafa stigið svo gífurlega í verði, að þau eru nú seld hjer á 300 kr. smálestin. Það er meira en 15 sinnum hærra verð en var fyrir ófriðinn. Þegar litið er á það, að þessi liður af útgjöldum alþýðu í kaupstöðum er venjulega einn stærsti liðurinn, þá liggur í augum uppi, að hann hlýtur að vera ákaflega stór nú. Þessu atriði áleit nefndin að ekki mætti ganga fram hjá. Hún reyndi því að finna einhverja úrlausn, en fór þó eins vægt í sakirnar og hægt var. Leggur hún til, að ? hluti þeirra kola, sem nauðsynleg eru til heimanotkunar, verði seldur á 125 kr. smálestin, komin á þá staði, sem hentast er að koma kolunum á land, án tillits til þess, hvort hentast er fyrir almenning að sækja þau þangað. Að vísu dylst nefndinni það ekki, að þetta verð er svo hátt, að fátæklingar munu ekki geta keypt vöruna fremur eftir en áður. Þess vegna er bætt við ákvæðinu, að sveitar- og bæjarfjelög megi selja kol þessi við mismunandi verði, eftir því hverjir í hlut eiga. Og að ekki er farið fram á að selja nema ? af því, sem með þarf, undir verði, kemur af því, að gera má ráð fyrir, að alstaðar sjeu efnamenn innan um, sem keypt geta kolin, þótt við háu verði sje. En til þess er ætlast, að þetta geti með sparnaði nægt til þess að bjarga fátæku fólki í versta kuldanum og til þess að sjóða matinn, og yfirleitt til hins allra nauðsynlegasta. Hversu mikil útgjöld þetta verða fyrir landssjóð er ekki gott að segja, getur orðið alt að hálfri miljón, en vonandi er, að það, sem landssjóður þarf að greiða, fari ekki fram úr 100 kr. á smálest, að viðbættum flutningskostnaði. Þá vil jeg geta þess, út af ummælum þeim hjer áðan, að þessi háttv. deild ætti að fara sem varlegast í að taka ákvarðanir um öll fjármál, hvort sem væri um skatta eða aukin útgjöld, að jeg vil mótmæla þessu fastlega. Í þessari háttv. deild sitja 6 háttv.þm., sem kosnir eru af öllum landsmönnum, og hinir, sem hjer eiga sæti, eru kosnir á sama hátt og þeir háttv.þm., sem Nd. skipa. Jeg lít því svo á, að þessi háttv. deild hafi alveg eins fullan rjett til að taka slíkar ákvarðanir og háttv.Nd. Jeg hlýt því að furða mig á, að hæstv. atvinnumálaráðherra skuli leyfa sjer að viðhafa þau ummæli, að þungamiðja þingsins í fjármálum eigi að vera í háttv.Nd. Jeg lít svo á, að þessi háttv. deild þurfi alls ekki að kynoka sjer við að taka ákvarðanir, þótt um hálfa miljón sje að ræða, hvernig svo sem háttv.Nd. kann að taka því. Nú er það gefinn hlutur, að dýrtíðin, hvað kolin snertir, gengur mest út yfir fátækt sjávarfólk. En það fólk hefir þó lagt sitt til, bæði fjármuni, krafta og heilsu, til þess að halda uppi öðrum aðalatvinnuvegi landsins, sjávarútveginum, sem lengst af hefir lagt aðalskerfinn í landssjóð. Jeg vona því, að svo margir skynsamir og sanngjarnir menn sjeu í háttv.Nd., að hún finni skyldu sína að rjetta þessum mönnum hjálparhönd, svo að þeir lendi ekki í neyð á komandi vetri. Nefndinni þótti ekki tiltækilegt að láta ákvæðið ná lengra fram í tímann en til komandi vetrar, þar sem búist er við, að þing komi saman næsta sumar, og ekki er víst, hvernig ástæður allar verða þá. Um aðrar brtt. nefndarinnar vil jeg taka eftirfarandi fram. 1. brtt. er þess efnis, að sveitarstjórnir skeri úr því, hvort um neyð er að ræða eða ekki. Þessi brtt. er gerð í þeim tilgangi að koma í veg fyrir sífeldar brjefaskriftir, sem annars gætu átt sjer stað, á milli stjórnarinnar og einstakra manna, því að ef sveitarstjórnin mælti með dýrtíðarbeiðninni, hefði stjórnin ekki ástæðu til að leggjast á móti henni. 2. brtt. fer í þá átt, að lánið skuli endurgreiðast á 13 árum, með 10% árlegri greiðslu af hinni upprunalegu lánsupphæð, og vill nefndin ákveða vaxtagreiðslu 4% af lánum þeim, sem veitt verða. Verður ársgreiðslan því 100 kr. af þúsundi í afborgun og vexti, eða nákvæmlega reiknað 100 kr. og 14 aurar. En nefndin áleit rjett að sleppa þessum aurum. 3. brtt. er orðabreyting. Þar er það lagt til, að orðin »neyðin sje sýnileg« falli burt. Nefndin gat ekki skilið þetta, nema þá ef vera skyldi á þann hátt, að sveitarstjórnirnar leituðu ekki hjálpar fyr en farið væri að sjá á fólkinu. Nefndinni fanst þetta ákvæði alveg óþarft.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Mjer er alveg óskiljanlegt, hvernig hv.þm. Vestm. (K. E.) getur dregið þá hugsun úr orðum mínum, að þessi hv. deild eigi ekki að skifta sjer af fjármálum. Það hefi jeg aldrei sagt; en jeg sagði, að háttv.Nd. væri þungamiðja þingsins í fjármálum. Og jeg er ekki einn um þessa skoðun. Stjórnarskráin gerir ráð fyrir því, að Nd. eigi að vera þungamiðja þingsins að því er til fjármála kemur. Um brtt. nefndarinnar hefi jeg það að segja, að mjer virðast þær vera til bóta og gera frv. skýrara. Ein þessara brtt. fer fram á, að lækkað sje verð á tiltekinni vörutegund, til þess að almenningur eigi kost á að afla sjer hennar. Jeg skal ekki fara í neinn meting um það, hvort þessi lækkun kemur einni stjett manna fremur að gagni en öðrum stjettum, enda finst mjer slíkur metingur mjög svo óviðeigandi, eins og hjer stendur á. Því að hjer er að ræða um hjálp í neyð, og landið verður að rjetta hjálparhönd, þegar svo er ástatt. Þjóðfjelagið verður að bera sameiginlega þær byrðar, sem af neyðinni stafa.

Frsm. minni hl. (Guðmundur Ólafsson) Það, sem olli því, að jeg gat ekki orðið meiri hluta nefndarinnar samþykkur, var, að mjer fanst misrjetti eiga sjer stað í brtt. hans. Frv. veitir ótakmarkaða lánsheimild, eins og það kom frá Nd. Þar með finst mjer vera sjeð fyrir því, að neyð ætti ekki að geta átt sjer stað í landinu. Áður hefir oft verið gripið til þessa úrræðis, þegar í óefni hefir verið komið, en nú er hyggilegar farið að og ráð í tíma tekið. En hjer er beitt nýrri aðferð og ætlast til, að vara, er fjöldi manna notar ekki nema að litlu leyti, sje seld langt undir verði, sem kosta mun landið stórfje. Háttv. frsm. (K. E.) hjelt því fyrst fram, að þetta mundi kosta um hálfa miljón kr. Þetta er lík niðurstaða og jeg komst að, og mjer var legið á hálsi fyrir. En síðar segir hv. frms. (K. E.), að það muni kosta 280 þús. til hálfa miljón kr. En jeg er hræddur um, að það muni kosta mun meira en 280 þús., enda virðist það liggja nokkurn veginn í augum uppi, þar sem hver kolasmálest kostar nú 300 kr., og síðan á að gefa 175 kr. af verði hverrar smálestar, af samtals 2800 smálestum, og jafnframt er ætlast til, að kolin verði seld fyrir þetta verð, flutt á sem hentugasta staði, í kauptúnum landsins og kaupstöðum. Og hygg jeg eigi, að ofdjúpt sje tekið í árinni, þó að gert sje ráð fyrir, að flutningskostnaðurinn nemi 20 þús. kr.; mun kostnaðurinn þó samtals verða í minsta lagi hálf miljón kr. En er þá óhætt að gera ráð fyrir því, að þessi kol lendi hjá efnaminstu mönnunum? Jeg fæ ekki sjeð, að nein vissa sje fyrir því. Jeg býst þvert á móti við, að þeir fái kolin, sem geta borgað þau, en hinum komi þau að engum eða litlum notum. Hv. frsm. (K. E.) fór ekki svo hlýlegum orðum um sveitarstjórnirnar, þar sem hann sagði, að þær mundu ekki sjá ástæðu til að hlaupa undir bagga með fólki fyr en sæi á því af hor, að hann geti vænst þess af þeim, að þær úthluti þessari vöru rjettlátlega. Vjer getum sannarlega ekki treyst slíkum sveitarstjórnum, ef til eru, til að gæta þess rjettlætis, sem nauðsynlegt er í þessu efni. Hv. frsm. (K. E.) neitaði því, að lánsheimildin mundi gera stórmikið gagn. En jeg hygg, þvert á móti, að ekki geti til þess komið, að neyð verði í landinu, ef lánið verður veitt með þeim góðu kjörum, sem gert er ráð fyrir í frv. Jeg tel sjálfsagt, að hver bæjar- og sveitarstjórn verði og sje skyld til að taka lán, ef á þarf að halda. Háttv. frsm. (K. E.) gat þess og, að kolin mundu helst lenda hjá sjávarútveginum, enda hefði hann goldið mest í landssjóð. Þessu er því að svara, að ef sjávarútvegurinn hefir goldið meira fje í landssjóð en sveitarbúskapurinn, þá er það auðvitað af því, að hann hefir haft drýgri arð, og er því sjálfsagt, að hann beri þyngri byrðar. En þau hlunnindi fylgja líka þessum atvinnuvegi, að ef á bjátar, fer hann þegar fram á að fá fje úr landssjóði fyrir ekki neitt.

Fjármálaráðherra (S. E): Jeg skal ekki fjölyrða um þetta mál. Um heimildina, sem veitt er í frv, er það að segja, að það getur verið gott að spara, en viss sparnaður er alls ekki leyfilegur. Jeg er sannfærður um, að ef hv. Alþingi skilst svo við þetta mál, að ekkert sje gert til þess að útvega fólki ódýrara eldsneyti, þá horfir hjer í landi til stórvandræða. Sumir munu að vísu treysta á móinn. En svo gæti farið, að fullbygt yrði á honum. Almenningi hjer í bæ er gersamlega ókleift að kaupa kol með því verði, sem þau eru nú í. Og jeg get vel skilið aðstöðu landsstjórnarinnar á komandi vetri, ef hún sæti með nægar kolabirgðir, en fólkið í kring væri að krókna af eldiviðarskorti og kulda. Jeg gæti búist við, að stjórnin ætti örðugt með að halda í kolin, ef svo væri ástatt. Þessi miklu kolavandræði ná einkum til kaupstaðanna. En þótt þau snerti þá sjerstaklega, fæ jeg ekki annað sjeð en að landssjóður sje hreint og beint skyldugur til að hlaupa undir bagga með þeim, og vildi óska, að frv. færi svo gegnum þingið, að það sætti ekki mótmælum. Jeg þykist geta sagt það með góðri samvisku, að jeg hefi hvorki hallað á sveitirnar nje kaupstaðina í stjórnarstarfsemi minni. Jeg álít þvert á móti, að gott samkomulag milli sveita og kaupstaða sje mjög svo nauðsynlegt, og vildi styðja að því eftir mætti. Þá skal jeg geta þess, að þótt kolaverðið yrði lækkað, skyldu menn ekki ætla, að það yrði svo aðgengilegt, að ekki sje nauðsyn á því, að sveitar- og bæjarstjórnir hlaupi undir bagga með fólki, ef vel á að vera. Háttv. 2. þm. Húnv. (G. Ó.) hjelt, að fátækasta fólkið mundi ekki hljóta þessa hjálp, heldur þeir, sem hægast ættu með að borga kolin. En jeg verð að segja það, að jeg ber svo mikið traust til sveitar- og bæjarstjórna, að jeg hefi enga ástæðu til að ætla, að þær setji fátæklingana hjá. Enda mundu valdhafarnir verða varir við slíkt athæfi, ef það ætti sjer stað, og gæta þess, að engri sveitar- eða bæjarstjórn hjeldist slíkt uppi. Jeg skal ekki fjölyrða frekar um þetta mál; en það eru tilmæli mín, að háttv. Alþingi taki því vel, því að jeg veit, að það er stórkostlegur ábyrgðarhluti, ef því verður ekki hrundið í gott horf.

Frsm. meiri hl. (Karl Einarsson) Jeg vil þakka hæstv. atvinnumálaráðherra og fjármálaráðherra (S. E.) fyrir hinar góðu undirtektir þeirra undir þetta mál. Hæstv. atvinnumálaráðherra tók það rjettilega fram, að landinu bæri að hjálpa þeim, sem væru hjálparþurfar, hvort heldur væri til sveita eða sjávar. Þetta var vel og viturlega mælt. Háttv. 2. þm. Húnv. (G. Ó.) hafði það eftir mjer, að sjávarútvegurinn fengi þessa hjálp. En þetta hefi jeg aldrei sagt. Jeg sagði, að dýrtíðin kæmi þyngst niður á þeim, sem rækju sjávarútveg og í kaupstöðum byggju. En ef háttv.þm. (G. Ó.) heldur, að hjer sje verið að berjast fyrir ódýrum kolum handa botnvörpungunum eða til útgerðar, þá er það hrapallegur misskilningur. Jeg held líka, að í raun rjettri hafi hann ekki misskilið orð mín, heldur eigi þetta að vera fyndni hjá þm. Háttv. sami þm. (G. Ó.) sagði, að kolin væru gefin. En hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) hefir tekið það fram, að þetta sje misskilningur, enda sjeu þau sjö sinnum dýrari en þau voru fyrir stríðið. Háttv. 2. þm. Húnv. (G. Ó.) sagði, að jeg hefði sagt, að sveitarstjórnirnar mundu ekki hjálpa fólkinu fyr en sæi á því, en þetta var, eins og annað hjá háttv.þm. (G. Ó.), einber misskilningur, og þótt einhverjar sveitarstjórnir kunni að vera fastheldnar á fje, þá er það víst ekki svo, að slíkt geti borið við, en hitt sagði jeg, að ef halda ætti orðalaginu, »að neyðin« ætti að vera »sýnileg«, þá væri ekki unt að skilja þau, nema ef leggja ætti einhvern slíkan skilning í þau, að það þyrfti að sjá á fólkinu. Jeg vona því, að brtt. nefndarinnar verði samþyktar.

Frsm. minni hl. (Guðmundur Ólafsson) Hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) kvað valt að treysta á móinn eingöngu. En þetta verður samt margur að sætta sig við. Þá kvað hann (S. E.) það óþægilegt fyrir landsstjórnina að hafa birgðir af kolum og sjá fólkið samtímis krókna úr kulda í kringum sig, en er ekki sama að segja um matvæli og aðrar lífsnauðsynjar? En til þess þyrfti aldrei að koma, því að áður en í slíkt óefni væri komið myndi hver sæmileg bæjarstjórn eða sveitarstjórn hlaupa undir bagga með fólki í tækan tíma, með því að kaupa kolin og lána síðan þeim, sem á þeim þyrftu að halda; sje ekki óhætt að gera ráð fyrir þessu, gæti engu síður orðið misbrestur á rjettlátri úthlutun kolanna hjá þessum stjórnarvöldum. Þá hjelt hann (S. E.) einnig, að sveitar- og bæjarstjórnum mundi ekki haldast uppi ranglæti í útbýtingu kolanna. Jeg hefi aldrei sagt, að svo hlyti að verða. En hitt sagði jeg, að ef ekki mætti gera meiri kröfur til sveitar- og bæjarstjórna en háttv.þm. Vestm. (K. E) gerði, væri ástæða til að væna þær um ranglæti. Hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) hjelt, að þeim mundi ekki haldast uppi ranglæti, vegna eftirlits landsstjórnarinnar. Jeg held, að órjettlætið gæti komist langt áður en landsstjórnin fengi vitneskju um það og fyndist ástæða til að grípa í taumana. Þá sagði háttv.þm. (K. E.), að í nál. mínu stæði, að kolin væru gefin, og þótti það órjettmæt ummæli. Það er, held jeg, auðvelt að rökstyðja það, að þau eru gefin; nokkur hluti þeirra er gefinn. En jeg hefi aldrei sagt, að þau væru öll gefin. Að hann getur ekki fundið annað að því en þetta má því teljast bestu meðmæli með því. Þá hefi jeg svarað þeim athugasemdum, sem beint var til mín, og mun því ekki fjölyrða um þetta mál frekar.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg gat þess áðan, að sumir myndu, ef til vildi, treysta um of á móinn. Nú skal jeg geta þess, að koladýrtíðin er sjerstaks eðlis, að því leyti, að hún kemur einkum niður á kaupstöðunum, og tel jeg því eðlilegt, að landssjóður reyni að hjálpa þeim, sem harðast verða út undan. Og þó að svo verði, að landssjóður láti dálitla hjálp í tje, munu bæjarstjórnir gera alt, sem í þeirra valdi stendur, til þess að firra menn vandræðum. Jeg skal enda mál mitt á að lýsa yfir því, að það mun verða sjeð um, að kolunum verði svo rjettlátlega útbýtt, sem frekast er kostur á.

Halldór Steinsson Jeg vil leyfa mjer að benda hæstv. atvinnumálaráðherra á það, að skýrslan aftan við nefndarálitið er villandi. Sjerstaklega er mjer þetta kunnugt að því er mitt kjördæmi snertir. Í skýrslunni eru því ætlaðar 50 smálestir yfir veturinn. En jeg er sannfærður um, að því mun ekki veita af 150 smálestum. Ef þessi tala er gefin af sýslumanninum, þá hlýtur það að stafa af ókunnugleika.

Frsm. meiri hl. (Karl Einarsson) Það er að eins stutt athugasemd um skýrsluna, sem fylgir nál. Skýrsla þessi er þannig til orðin, að bjargráðanefnd Ed. bað stjórnina að útvega upplýsingar um það, hversu mikil kol mætti komast af með minst í hverju kjördæmi. Landsstjórnin bað síðan sýslumenn og bæjarfógeta að gangast fyrir þessum upplýsingum. Svörin komu tiltölulega fljótt aftur, og nefndin gat því látið þau fylgja skýrslunni. Hins vegar dylst nefndinni ekki, að kolaforðinn, sem hjer er ætlaður hverju kjördæmi, er í allra minsta lagi. Jeg get sagt það t. d. um Vestmannaeyjar, að þeim er ekki ætlað meira en ¼ á móts við þann kolaforða, sem þær þarfnast til eldsneytis. Hið sama hygg jeg að segja megi t. d. um Suður-Múla- og Norður- Múlasýslur. Og jeg geri jafnvel ráð fyrir, að víðast hvar á landinu sje það þannig. Og að því er til Reykjavíkur kemur, vitum vjer, að henni er ætlaður miklu minni kolaforði en hún þarfnast á venjulegum tímum. En þetta ætti stjórnin að athuga, er hún útbýtir kolunum. Hún gæti auðvitað fengið nýjar skýrslur. En hún má vara sig á því, að furða sig ekki á, þó að tölurnar í þeim skýrslum yrðu hærri en í þessari.

Halldór Steinsson; Jeg skal taka það fram, að jeg ætla ekki að gera grein fyrir afstöðu nefndarinnar til þessa máls fyr en jeg hefi heyrt ástæðurnar fyrir brtt.

Magnús Torfason Frv. þetta fer fram á hinn langhæsta beina skatt, sem komið hefir til mála að leggja á menn hjer á landi. Og eins og vjer vitum eru beinu skattarnir langsárastir, og eigi sjer þar eitthvað órjettlæti stað, þá kemur það langharðast niður. Þess vegna er ástæða til að vanda vel til þeirra, en demba þeim ekki á þjóðina lítt athuguðum. Fyrsta brtt. mín fer fram á að hækka lágmark fjárins, sem skattskylt er, úr 1000 kr. upp í 2000 kr., og á að gilda jafnt fyrir alla, en ekki ætlast til þess, að landbúnaður og sjávarútvegur sjeu undanskildir. Jeg leit svo á, að nú í dýrtíðinni væri sjálfsagt að láta alla njóta þessara hlunninda, sjerstaklega verkamenn; því að 2000 kr. kaup á þessum tímum nemur ekki meiru en 1000 kr. fyrir 40 árum, þegar lög þessi voru sett. Þetta kemur líka heim við það, að í Danmörku er veitt dýrtíðarhjálp þeim mönnum, sem hafa ekki yfir 1950 kr. tekjur. Þar er litið svo á, að þessir menn sjeu hjálparþurfar. En ef frv. það, sem hjer liggur fyrir, verður samþ., þá er ætlast til, að þeir greiði skatt, sem síst mega við því. Jeg vænti því þess, að hv. deild verði mjer samtaka um að breyta þessu. Önnur brtt. er afleiðing af þessari. Um 4. gr. er það að segja, að lagt er til, að hún falli burt, með því að hún virðist óþörf, sjerstaklega ef samþyktar eru tillögurnar um að rýmka vald skattanefnda. Í 4. brtt., sem á við 5. gr, er farið fram á að rýmka valdsvið skattanefnda. Er hjer með breytt grundvelli gamla fyrirkomulagsins. Má heita, að skattanefndirnar verði nokkurskonar niðurjöfnunarnefndir. Loks er 5. brtt., þar sem farið er fram á það, að yfirskattanefndirnar hafi meira vald til þess að láta til sín taka og hafi eftirlit með því, að skattanefndirnar gegni skyldu sinni. Með 6. brtt. er það lagt til, að orðin »og ganga ríkt eftir rjettu framtali« falli burt. Þessi brtt. er í samræmi við brtt. mína um að fella það ákvæði í 5. gr. frv., að skattanefnd geti, ef henni finst ástæða til, látið framteljanda staðfesta framtal sitt með eiði eða drengskaparheiti fyrir dómi. Jeg lít svo á, að þetta ákvæði ætti að nota eins sjaldan og unt er. Vjer verðum að athuga það, að það er stundum ekki fjárráðandinn sjálfur, sem telur fram, heldur einhver undirmaður hans, og það gæti komið sjer illa, að þessir menn væru píndir til að vinna drengskaparheit, enda ætti ekki að þurfa að koma til þess, ef brtt. um rýmkun valdsviðs skattanefnda verður samþykt. Þá kemur ný grein, um þóknun til skattanefnda og yfirskattanefnda. Þar er farið fram á, að báðar nefndirnar hafi sömu þóknun sem sýslunefndarmenn. Samkvæmt gömlu lögunum áttu yfirskattanefndarmenn að fá sömu þóknun fyrir störf sín sem sýslunefndarmenn hafa, samkv. 33 gr. tilskipunar frá 4. maí 1872. En sú grein er numin úr gildi með sveitarstjórnarlögunum 1905, og er hjer því glompa á lögunum, að minsta kosti mjög mikið vafamál, hvort heimilt er að greiða yfirskattanefndarmönnum dagpeninga. En þar sem hjer er lagt þyngra og ábyrgðarmeira, og þar að auki vanþakklátt, verk á skattanefndirnar, virðist sjálfsagt, að þeim sje greitt kaup, enda er verkamaðurinn verður launanna. Þá er 5. brtt, sem er um það, um hvert leyti árs skattaskrárnar skuli samdar. Þessi brtt. er gerð í því skyni að færa skattárið fram um 1 ár. Eftir gömlu lögunum átti að heimta tekjuskattinn á þriðja ári eftir að tekjurnar fjellu. En þetta ákvæði er mesta ólán. En þar sem nú er um nýjan skatt að ræða, virðist óhæfa, að hann nái aftur í tímann. Jeg hefi leitað fyrir mjer í lögum um þetta efni og ekki fundið neitt dæmi þess, að skattur nái lengra aftur en það ár, sem lögin eru sett. En það eru gömlu lögin, sem valda þessu. Með þessum nýja skatti væri annars tekið gjald af mönnum löngu eftir að þeir hafa ráðstafað fje sínu. Hjer er því verið að fara aftan að mönnum. En menn eiga rjett á að vita, er þeir gera upp búreikninga sína, hverju verður dembt á þau fyrirtæki, sem þeir hafa með höndum. Enda hefir þingið, jafnvel í smáatriðum, gætt þess, að skatturinn nái ekki aftur í tímann. Og sjávarútvegurinn, er hjer verður verst úti, er stopull atvinnuvegur, eins og best hefir sjest á þessu ári. Er því vafasamt, hvort nokkurt vit er í því að leggja annan eins skatt og hjer um ræðir á þennan atvinnuveg, og það því fremur sem útvegurinn þarf afarmikið fje til rekstrar, - nauðsynlegt, að fjársterkir menn standi að honum. Nú er að vísu svo fyrir þakkandi, að einstaka útgerðarmenn eru orðnir allefnaðir. En hins vegar ber á það að líta, að á síðari árum hafa margir efnalitlir menn ráðist í útgerð í stærri stíl. Græddu sumir þeirra vel árið 1916. En þessir framtakssömu áhugamenn vörðu þeim gróða til þess að auka útgerðina. En svo kom þetta hörmungarár, og margir hafa nú tapað því, er þeir græddu í fyrra, eða freklega það, og er undir hælinn lagt, hvort sumir þeirra hafa ekki goldið það afhroð, að þeir verði að hætta útgerðinni. Þessi skattur mundi því verða til þess að auka tjón þessara manna, úr því sem komið er. Vona jeg, að háttv. deild sje svo sanngjörn, að hún sjái, að þetta nær ekki nokkurri átt. Það er mælt, að betra sje að 10 ranglátir sleppi en 1 rjettlátum sje hegnt, og hið sama ætti að sjálfsögðu að vaka fyrir háttv. Alþingi. Það var kallað til mín úr deildinni, að tillögur mínar, er jeg skýrði við síðustu umræðu, án þess að þær væru þá komnar fram, færu fram á að hlífa stórbokkunum. Jeg hugði, að jeg hefði ekki komið svo fram í lífi mínu, að ástæða væri til að bregða mjer um það, að jeg hjengi aftan í auðmönnum þessa lands. Enda vill svo til, að stórauðmennirnir losna ekki við skattinn eftir brtt. mínum. Það eru, þar sem jeg þekki til yfirleitt, að eins hinir ungu og áhugasömu menn, sem tapað hafa á þessu ári, er sleppa við hann. Það eru ekki fyrst og fremst stórauðmennirnir, sem hrundið hafa áfram sjávarútveginum. Til skilningsauka vil jeg geta þess, að hefði árið 1917 verið jafnarðsamt og árið 1916, mundi enginn hafa haft á móti þessum brtt. En nú vilja sumir ekki með nokkru móti sleppa árinu 1916. Jeg vil segja það, að því meiri óáran sem nú er, því fremur er ástæða til að sleppa árinu 1916, nema menn finni ráð til að aðgreina þá, sem grætt hafa 1916 og ekki tapað 1917. Jeg er í engum vafa um, að frv. verður feykimikil tekjulind fyrir landssjóð. Og sjerstaklega verður þetta gífurlegur skattur, ef miðað er við þá beinu skatta, sem hingað til hafa verið lagðir á menn. Jeg hefði haldið, að þeim, sem vilja demba skattinum yfir nokkurn hluta þjóðarinnar, hefði verið hyggilegra að fara ekki svona freklega í þetta mál nú í fyrstu, svo að skatturinn hefði ekki sætt jafnákveðum mótmælum frá þeim, er hann eiga að greiða. Það væri eðlilegra, að þeir, sem eiga að greiða skattinn; fengju að leggja orð í belg. Nú eru bændur að leggja skatt á sjávarmenn og kaupstaðarbúa, og ættu þeir þá ekki að virða álit þeirra alveg vettugi. Og ef ætti að byggja framtíðarlöggjöf á þessu, væri hyggilegra að ríða ekki svona geist úr hlaði. Þetta mundi valda atvinnuríg milli bænda og kaupstaðarbúa. Sá rígur myndi verða þjóðinni til ómetanlegs tjóns, og sje jeg ekki annað skaðvænna en að ala á slíku. En ef frv., þannig lagað, gengur fram í þessari mynd, verður ekkert fremur til að ala á rígnum. Því hefir verið haldið fram, að sjávarútvegurinn væri hjálparþurfi, en frv. minkar að miklum mun burðarþol þeirra kjördæma, sem mundu greiða mikinn hluta skattsins. Hjer í landi er skattur, sem heitir útsvar. Með þessum skatti geta kaupstaðir og sjávarþorp látið gjöldin koma rjettlátlega niður á þeim, sem grætt hafa, og nægar holur eru fyrir skattþol í kaupstöðum. Það er enginn vafi á því, að niðurjöfnunarnefndir og bæjarstjórnir hafa ár frá ári lært betur að nota þetta burðarþol. Er því ekki hætt við því, að stórgróðamenn fái ekki að bera sinn hluta gjaldanna. Jeg vil beina nokkrum orðum til hæstv. fjármálaráðherra (S. E.). Það er eðlilegt og hefir altaf tíðkast, að góðir fjármálaráðherrar hugsi sem mest um að fylla þá sjóði, sem þeir eiga yfir að ráða. Það er einkenni þeirra um heim allan. Hygg jeg, að deildin þurfi ekki að taka mjög mark á síðustu ræðu hans (S. E.). Þetta segi jeg honum alls ekki til miska, því að skiljanlegt er, að hann neyti allra bragða til þess að auka tekjur landssjóðs. En jeg er hræddur um, að það sje ekki alveg laust við það, að hann sjái rautt í þessum skattamálum. Við verðum að athuga það, að í neyðarárum verður að fara ákaflega varlega í að bæta við nýjum sköttum og sjá um, að þeir komi rjettlátlega niður. - Hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) er þegar búinn að fá nokkra tolla; hann er búinn að fá samþykt lög um hærra burðargjald, aukinn toll af tóbaki, aukið vitagjald, og var það ekki mjer að kenna, að það varð ekki hærra, og loks fjekk hann Kínann í gær, þótt það væri vitaskuld ekki með hans góða vilja. Jeg hefði þess vegna litið svo á, að þar sem þingið hefir samþykt þessar tollaukningar, þá hefði það átt að hafa ráð á því að fara sæmilega með þetta mál og gæta allrar rjettsýni.

Karl Einarsson Jeg á hjer dálitla brtt. á þgskj. 902. Jeg lít svo á þessi skattafrv., sem komið hafa fyrir þessa háttv. deild, sem þau hafi verið lítt undirbúin, enda hafa þau öll komið frá einstökum þingmönnum, og því ekki von, að þau hafi verið grannskoðuð. Þetta frv., sem hjer liggur fyrir, er þó, að mjer virðist, eftir eðli sínu það langskársta af þeim öllum. Það gengur í þá átt að reyna að auka tekjur landssjóðs, þar sem líkindi eru til, að það skaði minst hvern einstakan. Eitt atriði verð jeg þó að telja varhugavert í frv., eins og það nú liggur fyrir, það, að innheimta skuli á næsta vori skatt af tekjum manna fyrir árið 1916 eftir þessum lögum. Þetta álít jeg mjög varhugavert, því að það er öllum kunnugt, að árferðið í ár hefir verið mjög misjafnt, sem sje að því er sjávarútveginn snertir, og gengið mjög misjafnt yfir; allflestir hafa tapað á síldarútveginum, nokkrir staðið í stað, en mjög fáir hafa haft nokkurn arð. Jeg álít, að þetta sje svo mikilsvert atriði, að jeg mun ekki geta fylgt þessu frv., ef brtt. mín nær ekki fram að ganga, en hún fer í þá átt, að skattur samkvæmt lögum þessum verði fyrst innheimtur árið 1919, af tekjum manna fyrir árið 1917. Það er áreiðanlegt, að ef skattur verður innheimtur á næsta vori af tekjum manna fyrir árið 1916, þá verður tekinn skattur af tekjum, sem eru tapaðar, og miklu meira; það er, með öðrum orðum, að sumir hafa tapað miklu meiru en tekjurnar námu. Loks skal jeg benda á það, að lög þessi hafa mikinn tekjuauka í för með sjer, þótt árinu 1916 yrði slept, en verði brtt. mín samþykt, verður því ári algerlega slept úr, en það er líka annað unnið við það, að stjórn og þing fær ef til vill tækifæri til að endurskoða lögin og lagfæra þá agnúa, sem á þeim eru, og ef aukaþing verður á næsta sumri, þá má leiðrjetta þessa agnúa, og þótt lögin sjeu þá ekki komin til fullra framkvæmda, þá verður þó farið að starfa eftir þeim, svo að vænta má, að agnúar á þeim verði þá að miklu leyti komnir í ljós, ef þeir er einhverjir.

Halldór Steinsson Af því að frsm. nefndarinnar (H. H.) er ekki viðstaddur, vildi jeg, sem einn nefndarmaður, lýsa afstöðu nefndarinnar til þessa máls og þeirra brtt., sem hjer liggja fyrir. Jeg á hjer brtt. á þgskj. 878, og þó að nafn mitt eitt standi undir þeirri brtt., hygg jeg þó, að mjer sje óhætt að segja, að hinir aðrir nefndarmenn sjeu mjer sammála. Sú brtt. fer fram á það, að lægsta upphæð, sem skattur greiðist af, sje eins og eftir lögunum frá 1877, þar sem farið er fram á það, að lægsta upphæð skuli vera 1000 kr. Eins og það er rjettlát stefna, að landbúnaður og sjávarútvegur skuli ekki vera undanþegnir skatti, frekar en aðrir atvinnuvegir, eins er það líka sjálfsagt, að sú upphæð, sem skattur greiðist af, skuli vera hin sama fyrir allar stjettir landsins. Jeg verð að segja það, þótt jeg yfirleitt hafi verið á móti skattafrv. og tolllögum á þessu þingi, að ef nokkurt tekjufrv. miðar í rjetta átt, þá sje það þetta. Hjer er farið fram á að taka tekjurnar þar, sem tekjur eru fyrir, en ekki jafnt af fátækum sem ríkum, eins og kemur fram í öllum hinum frv. Sem sagt, nefndin leggur til, að frv. sje samþykt orðrjett og óbreytt, nema þessi brtt., sem er á þgskj. 878. Þá vil jeg lítillega snúa mjer að brtt. þeim, er hjer liggja fyrir. Skal jeg þá byrja á brtt.háttv.þm. Ísaf. (M. T.). Það er þá fyrst 1. brtt. hans, við 2. gr. frv. Hann vill halda því fram, sem nefndin leggur til að sje felt burt, að lægsta upphæð, sem skattur sje greiddur af, sje 2000 krónur, en sje fært úr 3. gr. í 2. gr. Það liggur í augum uppi, eins og jeg hefi áður tekið fram, að nefndin getur ekki verið með því. Þá er 3. brtt., við 4. gr. Hana vill háttv.þm. (M. T.) fella niður. En þessi grein fer fram á það, stjórnendur banka og sparisjóða skuli skyldir til að láta skattanefndum upplýsingar í tje um inneign manna og annað þess háttar. Jeg sje ekki, að nein ástæða sje til þess að fella greinina niður, því að þótt menn skilji lögin frá 1877 svo, að þessi heimild sje fyrir hendi, þá er ekkert á móti því að láta þess getið, að ákvæðið nái til þessara manna, einmitt af því, að þessi ákvæði laganna frá 1877 hafa ekki verið notuð, þótt ef til vill megi skilja það svo, að það hefði átt að beita þeim. Í 4. brtt.háttv.þm. (M. T.) er aðalkjarninn. Það er sú breyting, sem gerir það að verkum, að ef frv. verður samþykt þannig, verður það í alla staði óaðgengilegt. Hún fer fram á, að skatti af tekjum ársins 1916 sje slept. Jeg hygg, að háttv.þm. (M. T.) hafi ekki gert sjer það verulega ljóst, áður en hann kom með þessa brtt. að ef árinu 1916 er algerlega slept við allan skatt, þá væri betra að hafa aldrei komið með þetta frv. og láta lögin frá 1877 halda sjer, því að það veit háttv.þm. (M. T.), að skatturinn af árinu 1916 verður eins mikill og sennilega meiri en af árunum 1917 og 1918 til samans. Allir vita, hvernig árið 1917 hefir brugðist, og ef stríðið heldur áfram, þá er líklegt, að það gefi ekki miklar tekjur. Þess vegna er betra að fella frv. en að samþykkja það með þessari breytingu. Þá er 6. brtt.háttv.þm. (M. T.), við 6. gr. frv. Hann vill fella niður orðin »og ganga ríkt eftir rjettu framtali«. Jeg skil ekki, hvað honum gengur til þess að láta ekki beita fylsta valdi, sem lögin heimila í þessu efni; jeg hygg, að ekki hafi verið fylgt svo skörulega fram framkvæmdum skattalaganna hingað til, að það veitti af því, að þetta ákvæði fengi að standa í lögunum. Og að síðustu fer háttv.þm. (M. T.) fram á það, að skattanefndum verði borgað fyrir starf sitt. Það er að vísu sanngjarnt, en, eins og mjer er kunnugt um, hefir þetta starf skattanefnda ekki verið svo yfirgripsmikið, að það sje ástæða til að vera að launa þeim, frekar en t. d. hreppsnefndum, sem vinna alt endurgjaldslaust. Þetta eru helstu brtt.háttv.þm. Ísaf. (M. T.). Þær eru svo vaxnar, að jeg vil miklu heldur, að frv. verði felt, heldur en að það verði samþykt með þeim, því að þær miða að eins til þess að svifta landssjóð þeim tekjum, sem hann annars myndi hafa, ef gömlu lögin fengju að halda sjer. Þá er ein brtt. frá háttv.þm. Vestm. (K. E.). Verð jeg að segja, að það er ólíkt meira vit í henni. Hún fer ekki fram á að skilja undan árið 1916, en að skattur af því ári skuli greiðast eftir núgildandi lögum. Það er óhætt að segja, að það er meira vit í þeirri till, en hins vegar finst mjer, að ef á að fara að breyta frv. í þá átt, þá held jeg, að þær tekjur, sem frv. gefi landssjóði, verði svo litlar, að það verði varla þess vert að samþykkja frv. Jeg gleymdi áðan að geta þess, að nefndin á brtt. á þgskj. 815, og stendur þannig á, að ef brtt. mín verður samþ., þá fellur 1. brtt. nefndarinnar; 2. brtt. er orðabreyting, og 3. brtt. er meinlítil, fer fram á, að 9. gr. frv. falli burt, vegna þess, að nefndin leit svo á, að hún væri óþörf. Jeg skal svo ekki segja meira um þetta mál að svo stöddu.

Eggert Pálsson Jeg hafði ekki ætlað mjer að taka til máls, áleit nægilegt að greiða atkvæði með ýmsum brtt., sem fyrir liggja, en það var eitt atriði í ræðu háttv.þm. Ísaf. (M. T), sem kom mjer til að standa upp, það, að hann virtist gefa það í skyn, að frv. þetta ætti rót sína að rekja til bændastjettarinnar hjer á þingi; væri það fram komið af því, að þeir litu ofsjónum til sjávarmanna og kaupstaðarbúa. Þetta vildi jeg leiðrjetta. Fyrst og fremst má háttv.þm. (M. T.) vera það kunnugt, að frv. þetta er ekki fram komið frá bænda hendi, heldur frá öðrum.  (M. T : 1. þm. Skagf. (M. G.)  og þm. V.-Sk. (G. Sv.). Frv. þetta á upptök sín í fjárhagsnefnd Nd., og þar eiga ekki frekar sæti bændur en aðrir, og frá því sjónarmiði skoðað er það algerlega rangt að eigna bændum þetta frv. frekar en öðrum þm. Einnig er á það að líta, að þetta frv., þegar á það er litið í heild sinni, ber þess engan vott, að það ráðist á eina stjett fremur annari; mjer virðist, að allir standi jafnt að vígi í þessu frv., ekkert vera undanskilið, hvorki einstakir menn nje einstakar stjettir manna. Hitt er annað mál, þótt skatturinn komi til að hvíla þyngra á einni stjett en annari. Það liggur að eins í því, að hún ber meiri tekjur frá borði. En þar sem háttv.þm. (M. T.) skaut því fram, að sjer þætti það mjög leitt, að rígur ætti sjer stað á milli landbúnaðarmanna og sjávarútvegsmanna, þá hygg jeg, að ef hann hefði mælt þetta af heilu brjósti, þá hefði hann síst átt að rísa svo öndverður upp gegn þessu frumvarpi, með því að hjer gætir ekki neins rígs í þessu frv., heldur gerir það öllum jafnt undir höfði. En að rísa upp með ákafa og ónotum til sveitamanna, út af þessum sanngjarna skatti, það getur orðið til þess að skapa eða glæða ríginn, ef hann er fyrir. Hvað frv. snertir, þá er jeg þeirrar skoðunar, að það sje helsti seint fram borið, en það er með þetta eins og annað, að »betra er seint en aldrei«. Það er hörmulegt til þess að vita, að við höfum ekki sjeð við þessu áður en svona er komið. Jeg hygg, að flestar stjórnir hafi sjeð það ráð vænst að reyna að ná í, með hækkuðum tekjuskatti, eitthvað af þeim gróða, sem einstaklingarnir hafa haft á fyrstu árum stríðsins, en við höfum einir ekkert um það hirt. En þó að þetta hafi verið vanrækt hingað til, þá álít jeg ekki ástæðu til að draga það von og úr viti, svo að við getum loks alls ekkert fengið í landssjóðinn, er sannarlega þarfnast einhverra tekna, til jafnvægis þeim útgjöldum, er stríðið knýr hann til að inna af hendi. Þess vegna ber að greiða atkvæði þessu frv., þótt seint sje, til þess að ekki lendi alt í vandræðum. Og ekki er það helsta ráðið að vera að fleyga þetta frv. með næstum óskiljanlegum breytingum, eins og háttv.þm. Ísaf. (M. T.) hefir gert. Og ef þær brtt. verða samþyktar, þá er það sýnilegt, að frv. verður með öllu ónotanlegt. En það er langt frá mjer að halda því fram, að það hafi verið tilgangur háttv.þm. (M. T.). En jeg segi, að ef svo færi, að brtt.háttv.þm. (M. T.) verði samþyktar, þá yrði það málinu að falli. Þess vegna verður hver sá maður, sem vill koma málinu í höfn, að greiða atkvæði með till. fjárhagsnefndar, og þar til heyrir brtt.háttv.þm. Snæf. (H. St.). Það eitt getur bjargað málinu, að það eyðileggist ekki í höndum þingsins og verði því jafnvel til meiri minkunar en þótt engin tilraun hefði verið gerð í þessa átt, sem frv. fer.

Magnús Kristjánsson Það verður líklega með þetta mál eins og fleiri, að það verður til lítils fyrir þessa háttv. deild að reyna að koma fram með umbótatilraunir, því að mjer þykir líklegt, að það verði að engu haft og drepið í Nd.; við höfum sjeð svo mörg dæmi þess, að þótt margt hafi verið til bóta, sem hjer hefir verið gert, þá hefir það ekki orðið að liði, og býst jeg við, að eins verði með þetta. Gallar á frv., eins og það kom frá Nd., stafa auðvitað af því sjerstaka ástandi, sem nú á sjer stað, og voru þeir ekki fullkomlega sjáanlegir þegar málið var fyrst til meðferðar. Þær erfiðu kringumstæður, sem hafa steðjað á sjávarútveginum, gera það algerlega óverjandi að ætlast til þess, að þessi lög verki aftur fyrir sig og nái til ársins 1816. Þetta verður maður fyrst af öllu að gera sjer ljóst. Jeg skyldi ekki hafa lagt eitt orð í móti þessu frv., ef svo hefði farið, að þeir menn, sem rekið hafa þennan atvinnuveg, hefðu grætt á honum, en þegar það ætti að vera hverjum manni ljóst, sem nokkurt reikningsvit hefir, að þeir hafa tapað miklu meiru síðan en þeir greiddu árið 1916, þá vona jeg, að það sje hverjum manni ljóst, að slíkt verður að taka til greina. Og það er ekki nóg með, að þeir hafi tapað á þessu ári, heldur liggur það svo fyrir, að það eru mestar líkur til þess, að þeir menn geti orðið fyrir stórtjóni á komandi ári. Það er ekki nóg með, að þessir menn hafa orðið að kaupa ógrynnin öll af vörum, sem þeir ætluðu að nota á þessu ári, en þeir verða að liggja með, af því að aflinn brást, verða að liggja með það til seinni ára, heldur er það nokkurn veginn gefinn hlutur, að verðfall á þessum vörutegundum getur bakað þeim stórtjón. Þessi yfirvofandi hætta rjettlætir það, að brtt. á þgskj. 884 eru komnar fram. Það væri rjettast af þessari háttv. deild að breyta málinu í það horf, sem hún álítur rjettast, hvernig svo sem háttv.Nd. fer með það á eftir. Það virðist svo, að þeir menn, sem lítinn kunnugleika hafa á þessum atvinnurekstri, ímyndi sjer, að það sje svo afarmikill og ljetttekinn gróði á honum, en menn verða að gá að því, að þessi atvinnuvegur verður ekki rekinn nema með svo afarmiklu fje. Flestir menn, sem byrja að gera út botnvörpungar og mótorskip til síldveiða, verða að taka allan sinn höfuðstól að láni, og það gefur að skilja, að þessi gróði verður fyrst og fremst að ganga til þess að afborga þetta lánsfje. Ef svo slæm ár koma fyrir, áður en búið er að borga nokkuð verulegt af þessu lánsfje, hvað skeður þá? Það, að eignin, sem menn hafa keypt fyrir lánsfje, fellur í verði, svo að menn eru engu betur stæðir en þegar þeir byrjuðu. Jeg vona, að allir geti skilið það, að þeir menn, sem nú, þessi síðustu ár, hafa lagt í stórfenglegan kostnað til atvinnurekstrar, muni að minsta kosti ekki vera betur staddir en þegar þeir byrjuðu á honum, sem þeir gerðu sjer von um góðan arð af. Þá get jeg ekki sjeð, að það nái neinni átt, þótt lítilfjörlegur gróði hafi orðið fyrri árin, ef tap hefir aftur orðið seinni árin, að láta þessi lög koma til að verka aftur fyrir sig. En það má segja, að till.háttv.þm. Vestm. (K. E.) geti bætt úr þessu, ef hún yrði samþ., og verð jeg að segja fyrir mitt leyti, að eins og nú er ástatt þá er mjer næst skapi að gefa henni atkv. mitt. Þá miða einnig brtt.háttv.þm. Ísaf. (M. T.) til bóta. Svo er t. d. um 1. brtt., við 2. gr. Hana tel jeg sjálfsagt að samþykkja, svo og brtt. við 3. gr., sem er sama eðlis og brtt.háttv.þm. Snæf. (H. St.) á þgskj. 878. Jeg tel það skifta minstu máli, hvor þeirra er samþ. Deila má um 4. og 5. brtt., hvort þær eru aðgengilegri en frumvarpsgreinarnar sjálfar. En annars eru ýms ákvæði í brtt.háttv.þm. Ísaf. (M. T.) til verulegra bóta. Háttv. þm. Snæf. (H. St.) þótti óþörf 6. brtt., en svo er ekki, því að með henni er komið í veg fyrir óþarfa upptuggu í frv. Jeg tel svo ekki ástæðu til þess að orðlengja þetta mikið, en vona, að háttv. þingdm. skilji, hver mín skoðun er. Hún er í fáum orðum þessi. Það hefði verið verjandi að samþ. þetta frv., ef þessi sjerstaka óáran hefði ekki komið fyrir, sem veldur því, að lögin hljóta að koma afarþungt niður á þeim, sem ætlast er til, að þau nái sjerstaklega til. Ef háttv. þingdm. gera sjer þetta ljóst, þá er óhjákvæmilegt fyrir þá að samþ. annaðhvort brtt.háttv.þm. Ísaf. (M. T.) eða brtt.háttv.þm. Vestm. (K. E.). Þeir geta valið, hvorar þeir fella sig betur við. Viðvíkjandi ummælum háttv. 1. þm. Rang. (E. P.) hefi jeg það að segja, að jeg hygg þau stafa af því, að hann hafi ekki kynt sjer málið nógu rækilega. Jeg hefi aldrei þekt hann að því að vilja beita ósanngirni, en það gerir hann, ef hann samþ. frv. óbreytt. Og jeg er þess fullviss, að hann sjer eftir því síðar, við nánari athugun, því að þó að frv. verði breytt talsvert, þá geta lögin haft sitt gildi, þegar þetta ástand er hjá liðið. Mikil von er til þess, að talsvert verði farið að rætast úr 1918, og enn meiri von 1919. En ef frv. yrði nú samþ. óbreytt, þá væri það þinginu til vansæmdar, því að það gerði sig þá sekt í óverjandi rangsleitni.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg hefi í raun og veru gert grein fyrir afstöðu minni til málsins við 2. umr., og get því verið stuttorður í þetta sinn. Jeg skal játa það, að erfitt er að finna tekjustofn, sem allir eru ánægðir með. Og jeg skal enn fremur játa það, að jeg hefi ávalt verið mótfallinn skatti á atvinnuvegina sjálfa, sjerstaklega landbúnaðinn og sjávarútveginn, því að það getur orðið til þess að draga úr framleiðslunni. Þetta hefi jeg oft sagt áður hjer í þinginu. En það er einn tekjustofn, sem jeg hefi ávalt haldið fram að væri rjettlátur, og það löngu áður en jeg tók við embætti því, sem nú gegni jeg. Mjer hefir ávalt fundist sjálfsagt að leita teknanna hjá þeim mönnum, sem hafa borið eitthvað verulega úr býtum eða grætt mikið. Jeg fæ ekki sjeð, að fundinn verði neinn rjettlátari tekjustofn en þessi. Um þá mótbáru, að hjer sje lagður sjerstaklega skattur á kaupstaðina, er það að segja, að hún fær ekki með nokkru móti staðist. Því að eftir frv. á að taka skattinn af mönnum, hvort sem þeir hafa stundað sjávarútveg, landbúnað eða eitthvað annað. Og aðgætandi er það, að í kaupstöðum eru einmitt flestir þeirra manna, sem alveg mundu sleppa við skattinn. Þar eru flestir verkamennirnir og efnalitlir menn, sem vitanlega mundu sleppa algerlega. Það er því harla einkennilegt að vitna í kaupstaðina og fátæklingana þar, til þess að velta þessu frv. Og skoðun mín er sú, að ef þetta væri borið undir kaupstaðarbúa, þá hygg jeg, að stórkostlegur meiri hluti þeirra væri sammála um, að rjett sje að leggja helst skatta á þá, sem mestan gróða hafa borið úr býtum. Enda er sannleikurinn sá, að með öllum þjóðum um allan heim er nú leitast við að ná tekjunum hjá þeim, sem stórgróðamenn eru. Jeg er því ekki í minsta vafa um, að grundvöllur frv. er alveg rjettur. Hitt skil jeg vel, að stórgróðamennirnir sjálfir vilji gjarnan komast hjá því að greiða þetta af hendi. Það er í sjálfu sjer ekki nema mannlegt. Sú sjerstaka ástæða hefir verið færð á móti frv., að árið 1917 hafi verið svo erfitt fyrir atvinnuvegina, að menn sjeu þess vegna ekki færir um að gjalda þennan tekjuskatt. Jeg skal ekki neita því, að nokkuð er hæft í þessu, en þó hygg jeg, að árið 1916 hafi mjólkað svo vel að hjer sjeu nú orðnir margir rótgrónir gróðamenn, sem eru fastir fyrir, þótt eitthvað á bjáti. Og ekkert virðist eðlilegra en að leggja á þá skatt. En jeg furða mig stórlega á því, að jafnvitur maður og háttv.þm. Ísaf. (M. T.) skuli koma með brtt. um að sleppa skattinum frá tekjumesta árinu, sem nokkru sinni hefir yfir þetta land gengið. Jeg verð að kannast við það, að ekki er óhugsandi, að einstaka maður geti orðið nokkuð hart úti, ef þetta frv. verður að lögum. En svo er í rauninni um allar skattaálögur. Það er ómögulegt að synda fyrir öll sker í þessu efni, en þó dettur engum manni í hug, að fyrir þá sök eigi að afnema alla skatta. Háttv. þm. Ísaf. (M. T.) bar fram þá ástæðu í þessu sambandi, að þetta frv. gæti orðið til þess að ala á atvinnuríg milli sveita og kaupstaða. Jeg get ekki með nokkru móti fallist á, að þetta sje rjett. Eins og frv. ber með sjer nær það til allra landsmanna, sveitamanna sem annara. Hins vegar vil jeg leyfa mjer að benda á, að nú er hjer í deildinni frv. á ferðinni um að selja mönnum kol undir ákvæðisverði, og er búist við, að það komi kaupstöðunum sjerstaklega að gagni. Jeg get lýst yfir því strax, að jeg er því máli fylgjandi. Er það hvorttveggja, að þetta er nauðsynjamál mikið, og hins vegar er ótækt, að sífelt sje haldið á metaskálunum og vegið, hvort þessi og þessi ráðstöfun komi einum landshlutanum meir að gagni en öðrum. Jeg er hræddur um, að kaupstaðarbúar muni margir eiga erfitt uppdráttar í vetur, og er sjálfsagt að hlaupa að einhverju leyti undir bagga með þeim. Og það verð jeg að segja, að jeg skil betur, ef haldnir væru borgarafundir í þessum bæ til þess að krefjast eldiviðar eða til þess að ráða fram úr húsnæðisleysinu, heldur en til þess að mótmæla því, að slíkar varúðarráðstafanir verði gerðar eins og t. d. að fresta skólahaldinu um tíma. Eins og menn munu nú skilja af því, sem jeg hefi tekið fram, þá mun jeg greiða atkv. á móti 4. og 5. brtt.hv.þm. Ísaf. (M. T.) á þgskj. 884. Að því er snertir brtt. við 2. gr., þá sje jeg mjer ekki heldur fært að samþykkja hana, enda mundi það rýra tekjurnar talsvert, ef hún næði fram að ganga. Sama er að segja um 2. brtt., því að þó að ef til vill sje ástæða til endurskoðunarinnar, þá er það naumast hægt nú. Þá er 3. brtt., við 4. gr., um að fella það burt, að bankar og sparisjóðir sjeu skyldir til að gefa upp innieignir manna. Jeg verð einnig að vera á móti þessari brtt. Mjer vitanlega er þetta víða gert í nágrannalöndunum. Svo er t. d. í Danmörku. En ef þessu ákvæði væri slept, þá er hætt við, að tekjur kæmust undan, sem rjettmætt væri að skattur greiddist af. Að lokum vil jeg minna á, að nú eru ekki nema örfáir dagar eftir af þinginu, og er hætt við, að frv. nái alls ekki fram að ganga, ef gerðar eru verulegar breytingar á því hjer í þessari háttv. deild. En ef frv. nær ekki fram að ganga, þá verður ekki sagt, að tekjuaukarnir sjeu miklir, sem þetta þing samþykkir, en hætt er við, að útgjaldaliðirnir reynist drjúgir. Loks skal jeg lýsa yfir því, að jeg greiði atkv. á móti brtt.hv.þm. Ísaf. (M. T.) en með brtt. nefndarinnar. Vona jeg, að hv. deild lofi frv. að ganga fram og felli þær brtt, sem gera það gagnslaust.

Kristinn Daníelsson Mig langar til þess að gera stuttlega grein fyrir atkv. mínu, þó að jeg hafi ekki neitt sjerlegt að segja, sem hefir ekki áður verið minst á, því að oft getur þó verið ástæða til þess að undirstrika orð, sem þegar hafa verið sögð, til áherslu og skilningsauka. Jeg vil taka það afdráttarlaust fram, að jeg álít, að þetta frv. megi ekki með nokkru móti verða að lögum, eins og það er nú orðað. Og skal jeg nú reyna að færa til nokkur rök, þessari skoðun til stuðnings. Minst hefir verið á það atriði í frv., að sparisjóðir og bankar sjeu skyldir að gefa upp innieignir manna. Það má ef til vill segja, að þetta sje ekki afarmikilsvert atriði, en jeg vil þó minna á eitt í því sambandi, sem hv. framsm. (H. H.) gat ekki neitt um. Þessum innieignum er sem sje oft svo farið, að bankastjórnin hefir ekki hugmynd um hver þær á. Menn geta komið í bankann og keypt sjer sparisjóðsbók og lagt peninga inn á númer bókarinnar eitt. Af þessu getur það stafað, að allskonar misrjetti komi fram í skattaálagningunni. Jeg legg þó ekki aðaláhersluna á þetta atriði, en það eru aðrir agnúar á frv., sem gera það óhafandi. Mesta áhersluna verður að leggja á það atriði, að ætlast er til, að lögin verki aftur fyrir sig. Það er alveg óheyrt og ótækt. Jeg man eftir því, að einu sinni var um það rætt á þingi að hækka toll á vínföngum og láta þau lög ná aftur fyrir sig um nokkra mánuði. Það þótti þá óhæfa, og stóð þó svo á, að vínkaupmenn höfðu komist á snoðir um, að tollhækkunin stæði fyrir dyrum og höfðu notað það til að birgja sig mikið upp. Samt þótti það ógerningur. En nú er farið fram á að leggja þungan skatt á menn og beita honum heilt ár aftur í tímann. Skatturinn af tekjunum frá 1916 verður innheimtur 1918, svo að heilt ár verður á milli. Hjer er því beinlínis farið aftan að mönnum, því að vitanlega hefir enginn getað gert ráð fyrir þessum skatti og hagað útgerð sinni eftir því. Jeg tel því sjálfsagt að samþykkja brtt.hv.þm. Ísaf. (M. T.), eða brtt.háttv.þm. Vestm. (K. E.) að öðrum kosti. Hv. þm. Snæf. (H. St.) leit svo á, að fráleitt væri, að brtt.hv.þm. Ísaf. (M. T.) kæmust að, því að þá væri tekjunum frá árinu 1916 slept við þann skatt, sem gjalda beri samkvæmt lögunum frá 1877. Sami skilningur kom og fram hjá hæstv. fjármálaráðh. (S. E). En sannleikurinn er sá, að það er alls ekki um neinn slíkan skatt að ræða samkvæmt lögunum frá 1877, því að landbúnaður og sjávarútvegur eru einmitt þar undanþegnir skatti. Ef brtt.háttv.þm. Ísaf. (M. T.) ná fram að ganga, er því alls ekki verið að sleppa mönnum undan skatti, sem nú sje í lögum, heldur einungis spornað við, að nýr skattur verði lagður á, sem á að gera með þessu frv. Jeg ætla ekkert að fara að metast um það, hvers vegna þetta frv. sje fram komið. Jeg geri ekki ráð fyrir, að tilgangurinn hafi verið sá, að ráðast á neina sjerstaka stjett, en hitt er víst, að þetta kemur ákaflega þungt niður á mótorbáta- og botnvörpungaútgerðinni. Jeg get að sjálfsögðu tekið undir það, að rjett er að taka tekjurnar þar, sem þær eru mestar fyrir, en ekki þykir mjer ólíklegt, að sú skriða, sem hjer er verið að reyna að koma af stað, geti sópað meiru af tekjum með sjer en góðu hófi gegnir. Mönnum vex mjög í augum, hve botnvörpungaútgerðin gefi mikinn arð af sjer, en aðgætandi er það, að sum botnvörpungafjelögin eru kornung og útgerðin að langmestu leyti rekin með lánsfje. Sama er að segja um mótorbátaútgerðina, sem sumir kaupstaðir og sjávarsveitir hvíla nú algerlega á. Jeg þekki kauptún, sem hafa alla atvinnu sína að kalla af mótorbátaútgerðinni einni. Þessum mönnum væri því gert stórkostlega rangt til með því að leggja þannig lagaðan skatt á þá, er næði fram fyrir sig. Jeg tek það fram, að skilyrðið fyrir því, að jeg greiði frv. atkv., er það, að brtt. þessi verði samþ. Þessi brtt. var aðalatriðið. Jeg skal ekki eyða orðum að hinum brtt., er minna máli skifta, en vil þó geta þess, að jeg álít allar brtt. á þgskj. 884 til bóta.

Magnús Torfason Jeg þykist neyddur til að víkja nokkrum orðum til þeirra háttv.þm., er hafa verið að rjetta ýmislegt góðgæti til mín. Um brtt.háttv.þm. Vestm. (K. E.) skal jeg taka það fram, að jeg get verið henni samþ. fyrir mitt leyti, þar sem hún fer í sömu átt sem aðalbrtt. mínar. En vitanlega snertir hún að eins 1. málsgr. 4. brtt. minnar og 5. brtt. mína. Hinum brtt. kemur hún ekki við. Síðari liður 4. brtt. minnar fer fram á að gefa skattanefndum rýmra vald til að ganga eftir skattaskýrslum. Ættu því allir háttv.þm. að geta sjeð, að jeg er ekki mótfallinn því, að þessi skattalög komist á. Með þessari brtt. og 6. brtt. minni hefi jeg viljað koma því til leiðar, að skatturinn yrði sem rjettast innheimtur. Hingað til hefir skatturinn verið miðaður við framtal, en samkvæmt brtt. verður það ekki gert. Það er ekki í fyrsta skifti, sem háttv.þm. Snæf. (H. St.) bregður mjer um það, að jeg beri fram mál af litlu viti. Jeg skal fúslega kannast við það, er jeg ber mín lítilfjörlegu störf hjer á þingi saman við hans miklu störf, og einkum við hans einstaklega mikla fjárhagsvit, er hann hefir sýnt í störfum sínum í fjárhagsnefnd. Það er síður en svo, að jeg hafi verið að átelja háttv. fjárhagsnefnd. Formaður nefndarinnar (H. H.) hefir verið lasinn mikinn hluta sumars, og sjúkleiki hans ágerðist, er nefndin átti að fara að íhuga þetta mál. Jeg er sannfærður um, að hefði hann verið heill heilsu og athugað málið rækilega, hefði hann aldrei gefið þessu frv. atkvæði sitt, enda hafa orð hans við mig fallið í þá átt, að frv. væri allathugavert. Jeg varð annars dálítið hlessa, er jeg heyrði framsöguræðu háttv.þm. Snæf. (H. St.). Hún hljóðaði sem sje á þessa leið: Jeg vil skera allar brtt. niður við trog; jeg hefi sýnt það, að jeg einn hefi fult vit á þessu máli, en enginn annar. Ber hann auðvitað einn ábyrgð á þessum ummælum, því að hinn nefndarmaðurinn er nýkosinn í nefndina og hefir engan tíma haft til að athuga málið. Hv. þm. Snæf. (H. St.) færði engin rök fyrir sínu máli; vildi að eins vera á móti öllum brtt. Og það litla, sem hann sagði, sannfærir mig um það, að hann botnar alls ekkert í málinu. Það kemur berlega fram, er hann segir, að með brtt. mínum vilji jeg spilla frv. og koma því fyrir kattarnef. 4. brtt. 2. málsgr. skýrir einmitt betur þau ákvæði, er í frv. eru óljós, að skattanefndir skuli hafa rýmra vald en áður. Og 6. brtt. leiðir beinlínis af 4. brtt. En hv.þm. Snæf. (H. St.) hefir sýnilega ekki komið auga á þetta. Lítur helst út fyrir, að hann hafi ekki haft tíma til að athuga málið eins vel og rjett og vert hefði verið. Um 3. brtt. mína á þgþkj. 884, að 4. gr. falli burt, skal jeg taka það fram, að svo vel vill til, að háttv. fjárhagsnefnd lítur svo á, að greinin sje óþörf. En ef 4. brtt. mín yrði samþ., yrði hún enn óþarfari. Sú brtt. fer fram á að gefa skattanefndum ríkara vald, og þurfa þær þá ekki að grenslast eftir innieignum manna í bönkum og sparisjóðum. Enda hefir háttv. 2. þm. G.-K. (K. D.) tekið það fram, að ákvæði greinarinnar væru gagnslítil og mjög varhugaverð fyrir þær stofnanir. Þá vildi háttv.þm. Snæf. (H. St) halda því fram, að tillögur mínar yrðu til þess að svifta landssjóð tekjum. Háttv. þm. (H. St.) virðist ekki hafa komið auga á, að frv. á að gilda fyrir 2 ár. Næsta ár getur verið gott og gefið drjúgan skatt. Og jeg er sannfærður um, að nái brtt. mínar fram að ganga, mun skatturinn verða mun drýgri eftir þessum lögum heldur en eftir gömlu tekjuskattslögunum, og það jafnvel í þessu neyðarári, og er þá vel að verið. Brtt. háttv.þm. Snæf. (H. St.) fer aftur á móti fram á að auka ranglæti í landinu. Því hefir ekki verið og verður ekki mótmælt, að 2000 kr. eru nú ekki betri en 1000 kr. þegar gömlu lögin voru samin árið 1877. Hans brtt. fer fram á að færa lágmarkið aftur niður í 1000 fyrir alla, svo sem er í núgildandi lögum. Jeg skil vel, hvað knúð hefir háttv.þm. (H. St.) til þessa. Hingað til hefir hann gert lítið til að afla landinu tekna, og vill hann því nú fara sem lengst, hvað sem setur. Háttv. 1. þm. Rang. (E. P.) hjelt því fram, að skatturinn kæmi jafnt niður á bændum sem öðrum. Það hefir þó verið játað af sumum fulltrúum bænda hjer á þingi, að enginn verulegur skattur falli á þá stjett samkvæmt lögum þessum. Enda eru dæmin deginum ljósari. Hagstofan hefir safnað skýrslum um tekjur bænda. Að eins örfáir töldu fram meiri tekjur en 1000 kr., en í frv. er þó lágmarkið fyrir þá 2000 kr. Er því óhætt að fullyrða, að skattur þessi kæmi ekki nema að mjög litlu leyti niður á bændum. Skattur þessi myndi því nær eingöngu koma niður á sjávarútvegsmönnum og kaupstaðarbúum, og yrði því enn rjettnefndari þorparaskattur en verðhækkunartollurinn, er sjávarmenn greiddu 94% af. Þá talaði háttv. 1. þm. Rang. (E. P.) um það, að jeg væri að vekja ríg milli stjetta. Þessum ummælum verð jeg að vísa á bug, nema að svo verði litið á, að sjávarmenn ættu að taka þegjandi á móti öllum þeim sköttum, sem bændum dettur í hug að demba yfir þá. Jeg hefi aldrei sjeð hrottalegri tilraun til þess að vekja ríg milli stjetta í landinu heldur en einmitt þetta frv. Hjer er verið að sletta blautum sjóvetling framan í þá, er sjávarútveg stunda. Og þetta er alls ekki fyrsta tilraunin. En bændafulltrúarnir skrækja hástöfum út af þeim litla verðhækkunartolli af ull, sem kaupmenn kveðast þó ekki vita af. Mönnum mun minnisstætt frv., sem þeir fluttu í sumar um að afnema þann toll.  (E. P.: Hverjir skrækja nú hæst?)  Við höfum alls ekki skrækt.  (E. P.: Jú)  . Háttv. 1. þm. Rang. (E. P.) kvað frv. fram komið til að bæta fyrir gamlar syndir. Já, það er þetta alkunna: Grísir gjalda, gömul svín valda. Það hefði verið rjett að bera þetta frv. fram 1915. En þingið ætti nú ekki að láta sjer sæma að leggja skatt á tjón manna. Jeg hugði, að við hefðum dæmin fyrir oss, hve óvarlegt er að sletta fram frv., er breyta sköttum og tollum, þegar komið er að þinglokum og alt lendir í fumi. Við megum muna eftir síldarfrv., sem kom fram á þinginu í vetur, og okkur tókst með herkjum að drepa. Hvernig mundu þau lög líta út nú? Jeg býst við, að allir muni þeim þakklátir, er afstýrðu því frumhlaupi. Jeg vil að lokum beina þeim orðum að háttv. 1. þm. Rang. (E. P.), er hann talaði í sameinuðu þingi í dag: Hingað og ekki lengra. Hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) kvað frv. leggja skatt á rótgróna stórgróðamenn. Jeg hygg, að þeir sjeu ekki svo ýkjamargir, er kalla megi rótgróna stórgróðamenn meðal þeirra manna, er tekjur hafa af sjávarútveg. Það munu vera þeir einir, er lengi áður hafa stundað kaupskap. En þetta frv. tekur engan skatt af þeim gróða. Þegar menn eru að ræða um frv. þetta, lítur svo út, sem þeir hafi ekki gert sjer ljósa grein fyrir, um hve gífurlegar álögur er að ræða. Jeg heyri sagt, að botnvörpungafjelag eitt hafi grætt í fyrra um 200 þús. kr. Þetta er álitlegur gróði, og ekki síst þegar þess er gætt, að þetta er eitt af yngstu fjelögunum, og komst fyrst þá fyllilega á rjettan kjöl. Skatturinn, sem fjelagið ætti að greiða samkv. frv., myndi nema um 27,820 kr. Og er það dálaglegur ábætir á stórtjón fjelags þessa þetta árið. Jeg vil taka dæmi af hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) sjálfum, eins og hann gerði við síðustu umræðu, og hygg jeg, að honum mundi þykja það koma illa út. Hefði hann verið áfram í bæjarfógetaembættinu og haft 10-12 þús. kr. tekjur 1917, en tapað t. d. 16,000 kr. árið 1918, þá hygg jeg, að honum þætti hart aðgöngu, ef svo ætti eftir á að auka þetta 4-6000 kr. tap um alt að 1000 kr., sem skatturinn myndi nema. Jeg vil þá minnast lítið eitt á fátækrahjálpina, kolin, sem háttv. bjargráðanefnd vill selja undir verði.  (Fjármálaráðherra, S. E.: Það er ekki fátækrahjálp.)  Jú, það getur ekki kallast annað. Jeg hygg, að þeir ungu og framtakssömu menn, er grætt hafa stórfje á sjávarútgerð, en tapað svo aftur því, sem gróðanum nemur, eða meiru, myndu ekki verða þeirrar hjálpar aðnjótandi, en jeg veit, að á þá muni klínt eins háu útsvari og hægt er. Á Ísafirði voru útsvörin hækkuð stórkostlega í fyrra. Þau hlupu upp úr 28,000 kr. í 46,000. En jeg veit, að þau verður að hækka enn meir, að minsta kosti um þriðjung; ella þarf bærinn að taka stórlán. Jeg hygg yfirleitt, að kaupstaðirnir hafi fulla þörf fyrir alt það fje, er þeir geta tekið af stórgróðamönnum, og menn mega vera þess fullvissir, að þeir verða ekki látnir ganga undan. Háttv. þm. Ak. (M. K.) kvað þetta, sem frv. fer fram á, vera óverjandi rangsleitni. Það er rjettnefni. Hjer er verið að fara aftan að mönnum, en það mátti með engu móti gera gagnvart háttv. brennivínssölum hjerna um árið. Þessari rangsleitni hefir ekki verið mælt bót, og ekkert hefir enn fram komið, er hafi hrakið það, er jeg hefi sagt. Það, sem frv. fer fram á, er í raun og veru það að kutla kið fyrir kálf.

Halldór Steinsson Mjer finst ekki taka því að lengja umræðurnar frekar, og síst með því að elta ólar við háttv.þm. Ísaf. (M. T.). Jeg hygg, að hann ætti að taka málið með meiri stillingu og vera ekki eins æstur og hann var. Háttv. þm. (M. T.) byrjaði á því að gera lítið úr störfum fjárhagsnefndar þessarar háttv. deildar, en að sama skapi mikið úr sínum eigin störfum. En sæmra væri honum að minnast ekki á slíkt, þar sem mönnum er kunnugt um afdrif flestra þeirra mála, er hann hefir helst borið fyrir brjósti. Hv. þm. (M. T.) skýrði frá því, að formaður fjárhagsnefndar (H. H.) hefði lengi verið sjúkur og lítið sint nefndarstörfum og væri nú fjarverandi. En hann hafi skýrt sjer frá, að hann væri á öðru máli en nefndin í þessu máli. Jeg get þvert á móti lýst yfir því, að formaðurinn er okkur hinum nefndarmönnum fyllilega samdóma í þessu máli. En það er engin ný bóla, þótt háttv.þm. Ísaf. (M. T.) tileinki fjarverandi og látnum mönnum hitt og þetta. Það hefir komið fram áður og mun öllum minnisstætt. Háttv. þm. (M. T.) hjelt því fram, að jeg myndi hafa misskilið brtt. sínar, er jeg sagði, að þær miðuðu að því að svifta landið tekjum. Jeg hygg, að auðvelt muni að færa þessum orðum stað. Það er sem sje víst, að tekjur af árinu 1916 myndu verða eins miklar og samanlagðar tekjur af árunum 1917 og 1918. Allir vita, hvernig árið 1917 hefir brugðist, og ef stríðið heldur áfram, þarf maður ekki að gera sjer háar vonir um árið 1918. Háttv. þm. (M. T.) blandaði síldarfrv. inn í þetta mál og spurði, hvað menn myndu nú segja, hefði það frv. orðið að lögum. Jeg fæ ekki sjeð, að það hefði getað skaðað neinn landsmanna. Tollurinn átti að eins að koma niður á útlendingum, því að Íslendingum átti að bæta hann upp.  (M. T.: Það var felt.)  Þau frv. áttu bæði að fylgjast að. Og sökum þess, að annað frv. var drepið, þá var hitt að sjálfsögðu látið falla úr sögunni um leið. Þar við bætist, að engir útlendingar hafa stundað síldveiðar í ár, og hefðu þá þau lög hvorki getað skaðað þá eða aðra. Jeg skal svo ekki eltast lengur við háttv.þm. Ísaf. (M. T). Get jeg með jafnmiklum rjetti sagt, að hans rök fyrir brtt. sínum sjeu miklu verri og lítilvægari en mínar ástæður gegn þeim. Jeg hefi ekki heldur neinu að svara öðrum háttv.þm., þar sem þeir hafa ekki sjerstaklega beinst að gerðum nefndarinnar og margir þeirra tekið fram, að þeir myndu greiða brtt. hennar atkv.

Fjármálaráðherra (S. E): Mjer þykir leitt, að háttv.þm. Ísaf. (M. T.) skuli leggjast svo hart á móti frv. Ef menn gengju inn á þær hugleiðingar hans, að ekki mætti koma við þá, er hafa grætt stórkostlega 1916, á hvern ætti þá að leggja skatt? Ætti fremur að leggja hann á daglaunamenn? Eða þá embættismenn, er allra manna harðast hafa orðið úti vegna dýrtíðarinnar? Ef ekki má leggja á þá, sem grætt hafa stórum 1916, og þeir eru margir, sem betur fer, og ef á að hlífa þeim alveg, þá er mjer óskiljanlegt, hvaðan háttv.þm. (M. T.) ætlar að fá skattinn. Jeg er sannfærður um, að almenningur í kaupstöðunum er okkur sammála, sem teljum rjett að leggja mest á þá, er mest hafa grætt, og er því til lítils að vitna til þeirra. Jeg get yfirleitt ekki skilið það, hvernig nokkur maður getur verið í vafa um það, að rjett sje að leggja skattaálögur svo á, að þær korni mest niður á þeim, er mestar tekjur hafa. Og þótt eitthvert fjelag, er hefir 200 þús. kr. tekjur, verði að greiða 15% af því, þá ofbýður mjer það alls ekki. Hvað mega ekki aðrar þjóðir nú greiða af ófriðargróða sínum? Þá finst mjer það ekki vera rjett, eins og háttv.þm. Ísaf. (M. T.) sagði, að það væri fátækrahjálp að selja kol undir verði; það er gert til að draga úr hinu óhæfilega verði á kolunum, og má skoða það sem ráðstöfun til þess, að alþýða manna haldi lífi og heilsu. Með því vil jeg mæla. Jeg vil svo mælast til, að frv. þetta nái fram að ganga með brtt. fjárhagsnefndar.

Forseti: Jeg vil vekja athygli hv.þm. á því, að enn eru eftir mörg mál á dagskránni, og því nauðsynlegt, að hv.þm. gæti á klukkuna.

Magnús Kristjánsson Jeg vil vekja athygli hæstv. forseta á því, að þm. eiga fullan rjett á því að taka tvisvar til máls við hverja umræðu.  Mjer virtist svo, sem hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) liti að eins á aðra hlið málsins í ræðu sinni, þá hlið, hversu mikið ýmsir hefðu grætt árið 1916, og að sjálfsagt væri að leggja skatt á það, og vill hann ganga svo langt í því efni, að láta lögin ná aftur fyrir sig, en hann gleymir alveg hinni hlið málsins, og það er, að margir af þeim, er mest græddu árið 1916, hafa tapað stórfje í ár, og jafnvel sumir meiru en þeir græddu árið á undan. Dæmi það, er háttv.þm. Ísaf. (M. T.) tók um hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) sjálfan, var því laukrjett, og vil jeg biðja háttv. fjármálaráðherra (S. E.) að athuga það vendilega. Það er ekki rjett, að við sjeum á móti því, að tekjuskattslögunum sje breytt, en við viljum, að fult tillit sje tekið til þess, að nú stendur alveg sjerstaklega á, og við viljum enn fremur, ef lögin eru samþykt, að þau komi þá að fullum notum; því er það, að jeg vænti þess, að háttv.þm., þrátt fyrir allar áskoranir hæstv. fjármálaráðherra (S. E.), athugi allar ástæður málsins og dæmi svo sjálfir, og taki þá tillit til skaðans, er orðið hefir í ár. Jeg teldi það heppilegast, að 1., 2., 6. og 7. brtt. á þgskj. 884 og brtt. á þgskj. 902 yrðu samþyktar, og þá fyrst væri sæmilega gengið frá málinu og svo, að þinginu væri ekki til vansæmdar.

Fjármálaráðherra (S. E.) Út af því, að tveir háttv.þm. hafa verið að ræða um tekjur mínar, þá vil jeg taka það fram, að þrátt fyrir það, þótt jeg yrði að greiða háan tekjuskatt fyrir tekjur mínar árið 1917, þá er jeg vitanlega miklu færari um það nú heldur en að greiða áður minni tekjuskatt með langtum minni tekjum, og það sýnir meðal annars, að skatturinn er rjettlátur. Jeg vil leggja eindregið með því, að frv. nái fram að ganga.

Hjörtur Snorrason Jeg hefi leyft mjer að koma fram með brtt. á þgskj. 901, sem er í samræmi við breytingu þá, sem gerð var á frv., þá er það var til meðferðar síðast hjer í deildinni, Brtt. gengur nefnilega út á það, að úr gildi sje numin 9. gr. fasteignamatslaganna. Háttv. deild samþykti þá breytingu þessa með öllum þorra greiddra atkvæða  (10:1)  , en háttv.Nd. hefir svo tekið upp á því að setja greinina aftur, lítið eitt breytta, eða eins og hún stóð í frv. því, sem þingið í vetur er leið vísaði til stjórnarinnar. Þar sem nú bæði háttv.flm. frv. (G. G.) og fl. hafa fært nokkur rök fyrir því áður hjer í háttv. deild, að umrædd gr. fasteignamatslaganna sje óþörf og gagnslaus, þá sje jeg ekki þörf á að fara um þetta fleirum orðum, en get ekki annars vænst en að háttv. deild samþykki brtt. þessa, enda er það í fullu samræmi við það, sem hún hefir áður gert.

Frsm. minni hl. (Guðjón Guðlaugsson) Frv. þetta kemur ekki í bættum búningi frá háttv.Nd.; hún hefir breytt 1. gr. þess og fært í sama stíl og hún samþykti í vetur. Og þar sem hún hefir hjer að eins endurtekið fyrri samþykt sína, þá býst jeg við, að það gæti orðið frv. að falli, ef þessari grein yrði breytt hjer, og vil því ráða háttv.þm. til að samþykkja frv. óbreytt og fella brtt. á þgskj. 901.