Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Þetta mál snýst um það hvað sé sanngjörn og eðlileg auðlindarenta. Þegar frumvarpið kom inn á þingið á síðasta kjörtímabili stóð til að taka um 23 milljarða út úr greininni. Sú tala lækkaði niður í 13 milljarða. Við sögðum þá að það væri of langt gengið gagnvart litlum og meðalstórum fyrirtækjum og við teldum að hægt væri að lækka þessa tölu um einhver prósent. Nú erum við að tala um um það bil 10 milljarða auðlindarentu sem eru gríðarlega miklir fjármunir. Stjórnarliðar þá voru ekki reiðubúnir að koma til móts við lítil og meðalstór fyrirtæki sem lá fyrir að mundu fara á hausinn.  Við sögðum líka að þetta væri  
            

Hæstv. forseti. Þetta er búið að vera aldeilis lífleg umræða. Í kosningabaráttunni var talað um það alls staðar þar sem maður kom að það vantaði peninga í heilbrigðiskerfið, það vantaði peninga í löggæsluna, það vantaði peninga í menntakerfið. Í raun var bara öll grunnþjónusta að hruni komin í þessu landi. Það er ekkert skrýtið miðað við það sem á hefur gengið hér síðustu árin. Á sama tíma og þetta er að gerast er verið að lækka veiðileyfagjald á útgerð í landinu sem aldrei hefur staðið betur - aldrei. Ég vil líka minna ykkur á að á síðustu áratugum hefur gengið á Íslandi verið fellt trekk í trekk til að bjarga útgerðinni frá gjaldþroti. Hverjir báru þær byrðar?  
             Núna þegar svona vel gengur hjá þessari atvinnugrein eiga þeir bara að vera menn til þess að borga þetta og vera stoltir af því. 


            

Það er aðeins einn fundur hér í gangi í einu.

Virðulegi forseti. Mér finnst nafni minn, hv. þm. Páll Valur Björnsson, fljótur að skipta um skoðun því við skiluðum sameiginlegu  Nú er verið að greiða atkvæði um auðlindarentu. Auðlindarentan er reiknuð með sömu formúlu á uppsjávarfisk og botnfisk. Ef við ætlum að nota sömu formúlu, sömu auðlindarentu úr báðum greinum, hækka báðar eða lækka báðar. Við getum ekki bara komið inn og hækkað botnfiskinn af því okkur finnst gjaldið vera of lágt. Ef við ætlum að vera með auðlindarentu og reikna út hvaða prósentu við ætlum að hafa út úr auðlindinni skulum við bara gera það þannig. Látum jafnt yfir báðar greinar ganga.

Virðulegi forseti. Mér finnst það hafa komið ágætlega fram í þessari umræðu um atkvæðagreiðsluna á hversu ótrúlega miklum villigötum umræðan er í reynd. Það getur enginn sagt hvað auðlindarenta er í raun og veru og hvað verið er að taka af greininni. Flöt krónutala miðað við þorskígildi reiknast út frá meðaltölum, tekur ekkert tillit til afkomu einstakra félaga og leggst með ósanngjörnum hætti á suma meðan hún er kannski eitthvað sanngjarnari fyrir aðra. Ef það á eitthvert vit að komast í þessa umræðu þarf að spóla til baka. Við erum með stórkostlega gallaða löggjöf um veiðigjöld eins og hún er í dag. Ríkisstjórnin er á fáum dögum undir mikilli tímapressu að reyna að gera sitt besta. En ég frábið mér að umræðan eigi að snúast um það hversu mikið vantar í ríkiskassann vegna þess að þá ætti, ekki satt, eins og mér heyrist á sumum þingmönnum, að taka bara allan hagnaðinn af greininni. Af hverju bara ekki þessari grein? Af hverju ekki öðrum greinum? Þetta er umræða … 

Gefið ræðumanni hljóð til að ljúka máli sínu.

Ef þingmenn gæfu mér eina mínútu til að fá að tala í friði.  
            

Virðulegi forseti. Ég ætla að fá að gera grein fyrir atkvæði mínu og jafnframt okkar hjá Bjartri framtíð. Við munum ekki greiða atkvæði með frumvarpinu, ekki með þessari lækkun á veiðileyfagjaldinu. Ég vil samt að það komi fram að það er margt ágætt í þessu frumvarpi sem við komumst að í vinnu atvinnuveganefndar. Ég held að við höfum ekki reynt nóg, svo vægt sé til orða tekið, að komast að sameiginlegri niðurstöðu um frumvarpið. Ég held að það hefði vel verið hægt. Ég held, eins og ég sagði áðan, að ef við tökum pólitíkina aðeins út fyrir sviga getum við gert það.

Þetta er hagsmunabarátta.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. atvinnuveganefnd fyrir gott starf við vinnu þessa frumvarps. Ég verð að segja eins og er að umræðan á köflum hefur verið afar ómálefnaleg og í miklu ójafnvægi. Hér er farið mjög frjálslega með tölur, vægast sagt, og hugtök einnig  Þau lög sem hér eru sett eru til eins árs vegna þess að þau lög sem áttu að taka gildi 1. september voru óframkvæmanleg. Það er líka mikilvægt að skoða að þær einstöku fisktegundir sem er dýrast að sækja sæta hugsanlega of háu veiðigjaldi sem gerir að verkum að það er óhagkvæmt að sækja þær. Það munum við skoða í ráðuneytinu í sumar í samstarfi við veiðigjaldsnefnd 

Virðulegi forseti. Ég styð þetta mál. Ég tel að nefndin hafi unnið gott verk. Hún þurfti að fást við ýmis álitamál eins og t.d. það sem kom upp í dag hvort einstakar tegundir stæðu einfaldlega undir veiðigjaldi. Ég tel að nefndin hafi komist að réttri niðurstöðu í tilfelli kolmunnans, að það ætti við um hann að verulega vafasamt væri hvort hann gerði það. Nú hefur sú tillaga verið dregin til baka til þess að við gætum lokið þingstörfum, en vinnan heldur áfram, skoðunin heldur áfram. Þá hljóta jafnframt fleiri tegundir að koma til skoðunar, aðrar tegundir sem mikill vafi er um að standi undir því gjaldi sem hér verið að greiða atkvæði um. Mér finnst þetta sumarþing ekki gefa góðar vonir um það sem er fram undan í málefnalegri umræðu um það hvernig við nálgumst gjaldtöku af greinum sem njóta forgangs til nýtingar á sameiginlegum auðlindum og eru takmarkaðar þannig að við 

Herra forseti. Hin unga ríkisstjórn sýnir nú vald sitt og forgangsröðun. Þeir hafa tryggt sér stjórnina yfir dagskrárstefnu Ríkisútvarpsins og eru með þessu frumvarpi að beygja sig undir ægivald útgerðarmanna. Almenningur greiðir fyrir þá sumargjöf ríkisstjórnarinnar. Á sama tíma treystir hæstv. ríkisstjórn sér ekki til að leggja fram fjárlagafrumvarp á réttum tíma. Herra forseti. Ég kvíði fjárlagafrumvarpinu loksins þegar það mun koma fram. Ég segi nei, herra forseti.

Herra forseti. Sem áður greiði ég atkvæði með þessu frumvarpi með semingi vegna þess að umræðan segir mér að það er eitthvað mikið að. Menn eru að tala um að kolmunninn eigi að borga mikið, eða þeir sem veiða kolmunna. Menn eru að tala um einstakar útgerðargreinar og einstök fyrirtæki. Hvers vegna í ósköpunum ákveðið þið ekki verð á brauði, herra forseti? Það er eins og öll markaðshyggja og allt slíkt sé horfið út úr dæminu. 

Virðulegi forseti. Forgangsröðun ríkisstjórnarinnar er núna ljós. Við sjáum að ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir standa einhuga að baki þessari sumargjöf. Hitt ætla ég að segja að mér finnst það svolítið skrýtinn bragur á þessari atkvæðagreiðslu að hér komi ráðherrar með útásetningar, skens og gildishlaðnar yfirlýsingar um gæði umræðu sem hvorugur þeirra hefur látið svo lítið að sýna sig í. Við höfum staðið hér í efnisríkri umræðu um veiðigjöld í vikunni og þessir háu herrar hafa ekki einu sinni haft fyrir því að mæta í þingsalinn en koma nú og telja sig þess umkomna að gefa okkur og umræðunni sem hér fer fram einkunn. Ég vil bara biðja menn í fullri vinsemd um að hemja sig í steigurlætinu og eiga málefnalega umræðu við okkur um veiðigjöld. Hér hefur verið rætt nefnilega af miklu viti í langri umræðu  
            

Forseti vonar að hann hafi náð óskum hv. þingmanna um að gera grein fyrir atkvæði sínu.

Herra forseti. Ég greiði atkvæði gegn þessari lækkun á hlutnum sem rennur til þjóðarinnar vegna þess að mér þykir þetta vera óábyrg efnahagsstjórn. Það á að lækka hlut sem rennur til þjóðarinnar upp á að minnsta kosti 2,6 milljarða á þessu ári og  Stjórnarliðum er tíðrætt um og kemur fram í stefnuyfirlýsingu flokkanna og stefnuræðu forsætisráðherra um jákvæða hvata. Eins og hefur komið fram alveg skýrt fyrir nefndinni er þessi gjaldtaka á umframhagnað eftir lágmarksfjárfestingu upp á 8%, og fleiri atriði eru tiltekin, ekki vinnuletjandi. En þá þarf að taka þetta mögulega annars staðar, með gjaldtöku annars staðar, og hvar ætlið þið að finna það gjald sem er ekki vinnuletjandi? Eða á kannski bara að skera niður þjónustu  
            

Virðulegi forseti. Hér kemur ráðherrabekkurinn og talar um að þessi umræða sé ómálefnaleg og frjálslega sé farið með tölur. Hvaða tölur er farið frjálslega með og hver gerir það? Eru það 6,4 milljarðarnir sem er verið að lækka veiðigjöldin um á ársgrundvelli samkvæmt mati fjármálaráðuneytisins sjálfs? Eru það tölurnar sem við erum að fara frjálslega með? Um hvað eru menn að tala?  Virðulegi forseti. Ég verð líka að segja að það hryggir mig að hér séu menn að fara af braut sátta, fara af braut hóflegrar auðlindarentu  Virðulegi forseti. 70% þjóðarinnar vilja ekki lækka 

Virðulegur forseti. Í þessari umræðu höfum við orðið vör við ótrúlega hatursfulla umræðu í garð einnar atvinnugreinar, undirstöðuatvinnugreinar þjóðarinnar og þeirra sem starfa í þeirri grein. Á hverju byggist sú hatursfulla umræða? Jú, á upphrópunum um að með því að lækka gjöld á þessa grein, eða réttara sagt að leiðrétta þau í sumum tilvikum, sé verið að færa gjafir, sé verið að færa mönnum, sem eru svo uppnefndir, gjafir. Hvers vegna var ekki veiðigjaldið bara 10 milljörðum hærra á hverju ári undanfarin ár? Var þá verið að gefa 10 milljarða á hverju ári á síðasta kjörtímabili? Eða voru menn búnir að hitta á  Virðulegur forseti. Er hægt að ræða þetta mál án þess að verða fyrir stöðugum upphrópunum úr þingsal? 
            

Hæstv. forsætisráðherra hefur orðið.

Augljóslega var ekki búið að finna jafnvægi vegna þess að eins og kerfið var var verið að setja fyrirtæki í þrot. Sum fyrirtæki, ekki hvað síst minni fyrirtæki, voru látin borga meira en nam öllum hagnaði. Það sem átti að leysa þetta af hólmi var óframkvæmanlegt veiðigjald. 

Virðulegi forseti. Stjórnarskráin frá 1944 hefur sætt stöðugri endurskoðun sem hefur, í sumum tilfellum, leitt til breytinga á stjórnarskránni allt frá 1944. Stjórnarskráin hefur staðist vel tímans tönn, meira að segja ákvæði hennar um breytingar hafa ekki komið í veg fyrir breytingar á stjórnarskránni. Það kann þó vel að vera að nauðsynlegt sé að breyta stjórnarskránni um einhver atriði. Mikilvægt er að slíkar breytingar séu gerðar í nokkurri sátt og án allrar geðshræringar. Þetta frumvarp er komið til vegna ómaklegra ásakana í garð stjórnarskrárinnar í kjölfar hruns fjármálastofnana á árinu 2008. Frumvarpið heimilar einhvers konar flýtimeðferð á stjórnarskrárbreytingum og hins vegar breytingar á stjórnarskránni 

Virðulegi forseti. Þetta er með erfiðari málum, hefur mér fundist, að greiða atkvæði um. Maður vill auðvitað sem pírati greiða atkvæði með því sem auðveldar þjóðaratkvæðagreiðslur og stjórnarskrárbreytingar til að vinna áfram að mikilvægum stjórnarskrárbreytingum. En þetta tiltekna frumvarp býður hins vegar ekki upp á raunhæfa leið til þess að breyta stjórnarskránni, þetta er ekki raunhæf aðferð. Það er þess vegna sem svona margir stjórnarliðar samþykkja þetta. Þeir vita að þetta er í skásta falli gagnslaust, í versta falli hræðilegt fordæmi og í reynd vopn til að finna afsakanir til að bjóða upp á einhverjar stjórnarskrárbreytingar, sem væru kannski til gagns, fara þessa leið og tryggja þar með að þær gangi aldrei í gegn. Þetta frumvarp er slæmt, við segjum nei, píratar allir.

Virðulegi forseti. Ég vil lýsa yfir ánægju minni með það að eitt af mínum síðustu verkum hér meðan ég sit hér fyrir hönd hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar sé að greiða þessu frumvarpi atkvæði mitt. Ég vona að það muni leiða til jákvæðrar þróunar við áframhaldandi vinnu við stjórnarskrána.

Virðulegi forseti. Það voru vissulega mikil vonbrigði á síðasta kjörtímabili að ekki skyldi takast að ljúka þeirri heildarendurskoðun sem sett var af stað á stjórnarskrá lýðveldisins. Það var gríðarlega merkt ferli frá upphafi og þar til að það strandaði hér á Alþingi á lokadögum síðasta kjörtímabils. Ljósið í því myrkri var svo sannarlega frumvarp formannanna þriggja um tímabundið ákvæði um breytingu á stjórnarskránni. Það ákvæði og samþykkt þess nú er mikið fagnaðarefni og gefur vonir um að það takist að ljúka að minnsta kosti hluta af þeirri miklu og merkilegu vinnu sem var unnin af þjóðfundinum, stjórnlagaráði og á Alþingi í kjölfarið. Vonandi tekst þinginu að ljúka að minnsta kosti mikilsverðustu breytingartillögunum, þeim sem snúa að sameign þjóðarinnar á auðlindum sínum og þjóðaratkvæðagreiðslum. Það er mjög ánægjulegt að þetta gangi til atkvæða nú og verði samþykkt.

Herra forseti. Við skiljum tilgang þessa frumvarps, hann er að tryggja fjármálastöðugleika. Þar af leiðandi fær Seðlabankinn heimildir til þess að afla upplýsinga, en Persónuvernd hefur komið með athugasemdir við þetta og sagt að þessar heimildir séu svo víðfeðmar að hægt verði að vinna með víðfeðmar upplýsingar um einstaklinga. Okkur finnst rétt að beita öllum þeim ráðum og heimildum sem kjósendur okkar hafa gefið okkar til að vekja athygli á þessu og reyna að stöðva það. Við kölluðum eftir því að þingforseti frestaði málinu fram á haust þannig að hægt yrði að taka málið almennilega fyrir. Við kölluðum eftir því að málið yrði tekið af dagskrá og núna með þessu að það yrði að minnsta kosti farið að tillögu Persónuverndar í nefndaráliti en það virðist ekki sátt um það. Menn hafa tekið ákvörðun um þetta. Ég vona þá bara að þið hafið rétt fyrir ykkur, að þetta muni ekki brjóta á persónuvernd fólks.

Herra forseti. Þessi tillaga var til þrautavara ef allt annað brygðist, það að forseti frestaði þessu fram á haustið eða að málinu yrði vísað frá í heild. Það þurfti að taka fyrir fyrst vegna þess að það gekk lengra í þeim breytingartillögum og málum sem eru nú til atkvæðagreiðslu, tillögunni sem þið fellduð rétt í þessu. Við vildum að það yrði að minnsta kosti tekið tillit til breytingartillögu sem Persónuvernd kom sjálf með og svo lögðum við núna til að þessi grein yrði felld út, b-liður 4. gr. Það er það síðasta sem við lærðum hjá starfsmönnum Alþingis að væri hægt að gera. Við vonum bara aftur að þið hafið rétt fyrir ykkur, að Persónuvernd hafi rangt fyrir sér, að það sé ekkert að óttast í þessum málum og að á persónuvernd fólks verði ekki gengið. 
            

Áður en gengið er til dagskrár vill forseti taka fram að fyrirhugað er að atkvæðagreiðslur um dagskrármál fundarins fari fram þegar umræðu um þau öll er lokið.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu, nefndaráliti 1. minni hluta um frumvarp til laga um breytingu á lögum um þingsköp Alþingis, nr. 55/1991, með síðari breytingum. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur fjallað um málið en með því er lagt til að næsta löggjafarþing, 143. þing, komi saman 1. október. Í 35. gr. stjórnarskrárinnar er kveðið á um að reglulegt Alþingi komi saman þann dag en jafnframt að samkomudegi þingsins megi breyta með lögum. Slík breyting var gerð á þingsköpum Alþingis með lögum nr. 84/2011 og samkomudagur Alþingis ákveðinn annar þriðjudagur í september ár hvert. Fyrsta þing samkvæmt hinni nýju reglu var 141. þing sem var sett 11. september 2012. Samkvæmt 35. gr. stjórnarskrárinnar skal löggjafarþing standa „til jafnlengdar næsta árs“. Verði frumvarpið óbreytt að lögum ætti 143. löggjafarþing því að standa til 1. október 2014 og nýtt þing gæti þá ekki hafist í samræmi við 4. mgr. 1. gr. þingskapa. Ljóst er þó að ekki er ætlun að breyta samkomudegi Alþingis nema þetta eina sinn. Leggur nefndin því til breytingu á frumvarpinu til að tryggja að unnt verði að hefja 144. löggjafarþing annan þriðjudag í september 2014. Breytingin er með þeim hætti að: Við 1. gr. bætist ný efnismálsgrein, svohljóðandi: 143. löggjafarþing skal standa fram til samkomudags reglulegs Alþingis 2014, annars þriðjudags septembermánaðar það ár, sbr. 4. mgr. 1. gr.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. 1. varaformanni stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar fyrir hans framsögu hér fyrir álitinu og fyrir árvekni sína. Við búum svo vel í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að hafa vel lögfróðan mann, Brynjar Níelsson, með okkur. Það var eins gott vegna þess að það frumvarp sem hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson flutti hér í gær - eða flutti raunar ekki því að annar ráðherra þurfti að mæla fyrir málinu fyrir hann, fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands um breytingu á sjálfum samkomudegi þjóðþingsins sem var tekið hér inn með afbrigðum og með ofbeldi gagnvart minni hlutanum í þinginu - reyndist þegar í morgun vera svo illa úr garði gert að það samræmdist ekki ákvæðum stjórnarskrárinnar og gæti skapað vafa um samkomudag þingsins að ári. Um leið og ég þakka hv. þm. Brynjari Níelssyni fyrir að standa vaktina í þessu efni og fyrir glöggskyggni hans spyr ég hann, sem nýjan þingmann og mann sem er vanur að fást við að túlka og vinna með lagasetningu á Alþingi, hvort honum þyki það viðunandi við lagasetningu, og nægilega góður umbúnaður og verklag, að taka breytingar á lögum fyrir með afbrigðum dag eftir dag og að frumvörp frá forsætisráðherra, sem flutt eru fyrir hönd Stjórnarráðs Íslands og öllu því sérfræðistarfsfólki sem þar er, séu svo vanbúin að þau samræmist ekki grundvallarlögum ríkisins þegar til á að taka.

Hæstv. forseti. Ég get svo sem sagt við hv. þm. Helga Hjörvar að ég eigi nú ekki allt þetta hrós skilið og ekkert af því kannski. En það er annað mál. Ég skal taka við öllu hrósi. 

Virðulegur forseti. Ég ætla þá að byrja á að hrósa hv. þingmanni á nýjan leik en í þetta skiptið fyrir hógværðina. Ég þykist vita að glöggskyggni hans hafi átt hlut að máli og býsna athyglisvert að fyrrverandi formaður Lögmannafélagsins lýsi því yfir úr ræðustól Alþingis að hæstv. forsætisráðherra hafi í gærkvöldi flutt eða látið flytja frumvarp til laga um sjálfan setningardag Alþingis þar sem vafi lék á túlkun - var þannig úr garði gert að sá vafi hefði getað leitt til deilna um lögmæti eða gildi laganna og hvenær þingið ætti að koma saman. Þetta er í besta falli vandræðaleg handvömm hjá hæstv. forsætisráðherra og er enn ein áminningin til stjórnarmeirihlutans um þau vinnubrögð sem viðhöfð hafa verið á þessu stutta sumarþingi. Komið er inn með mál seint og illa, þau eru iðulega tekin á dagskrá með afbrigðum og jafnvel breyting á sjálfum þingsköpunum, grundvallarreglunum hér í þinginu, þar sem við höfum um langt árabil forðast að beita meirihlutaofbeldi - að það sé gert með þessum hætti og reynist svo þegar á hólminn er komið svo illa gert að það samræmist ekki með góðu móti ákvæðum stjórnarskrárinnar og skapar vafa um það hvenær þjóðþing landsins eigi að koma saman. Virðulegur forseti, ég ítreka þakkir mínar til hv. þm. Brynjars Níelssonar fyrir að hafa bjargað okkur frá því að samþykkja eitthvað þessu líkt hér í þinginu. Það hefði lítill sómi verið að því lokakvöldi hér í þinginu að ganga svo illa um löggjöfina um þingið sjálft.

Hæstv. forseti. Ég ætla að afþakka allt þetta hrós, en allt í lagi. Ég er að velta fyrir mér af hverju verið er að hafa svona miklar áhyggjur af þessu máli. Það er örugglega ekki einsdæmi að gera megi frumvörp betri en þau eru. Hér er bara verið að gæta betur að textanum, og það hefðu kannski margir betur gert áður en frumvörp hafa verið lögð fram, því að hér hafa margsinnis verið samþykkt frumvörp og gerð að lögum sem standast illa stjórnarskrána. Það er ekki nýmæli og sumt er svo á einhverjum mörkum þar um. Ég held því að ekki þurfi að gera mikið úr þessu máli, þetta er smávægilegt tæknilegt atriði að mestu. Vissulega hefði það getað haft einhverjar afleiðingar ef þannig hefði farið. En þetta er bara gert í þeim eina tilgangi að tryggja þetta og ég sé ekki ástæðu til að ræða það nánar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá 2. minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um þingsköp Alþingis. Þingsköp Alþingis eru ramminn um starfshætti Alþingis og er mikilvægt að um þau sé einhugur milli þeirra stjórnmálahreyfinga sem sæti eiga á Alþingi, óháð því hverjir sitja í ríkisstjórn og hverjir eru í stjórnarandstöðu. Þingsköpin eiga ekki að lúta breytingum sem eingöngu stafa af breyttum styrkleika flokka. 2. minni hluti átelur að nú sé ráðist í breytingar á þingsköpum án þess að um þær sé full samstaða. Á síðasta kjörtímabili starfaði þingskapanefnd með fulltrúum allra flokka, þar sem bæði stjórn og stjórnarandstaða voru í forustu. Þá voru lagðar til og svo samþykktar margháttaðar breytingar á þingsköpum, en meginforsenda þeirra allra var að allir flokkar væru samstiga. Breytingarnar voru samþykktar með öllum greiddum atkvæðum og enginn þingmaður greiddi atkvæði á móti þeim. Fyrirliggjandi frumvarp fer gegn þessari þýðingarmiklu samstöðu. Breytingar sem unnar voru á þingsköpum voru í samræmi við skýrslu þingmannanefndar um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis sem skilað var í september 2010 á þingskjali 1501. Þar er meðal annars lagt til að þingsköp Alþingis verði endurskoðuð. Í skýrslunni leggur þingmannanefndin jafnframt áherslu á að Alþingi „verji og styrki sjálfstæði sitt og marki skýr skil á milli löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins.“ Þingmannanefndin taldi að endurskoða þyrfti verklagið sem tíðkast hefur við framlagningu stjórnarfrumvarpa með það að markmiði að auka sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu og lagði til að ríkisstjórn yrði gert að leggja fram stjórnarfrumvörp með góðum fyrirvara þannig að þingmönnum gæfist gott ráðrúm til að taka þau til faglegrar skoðunar, upplýstrar málefnalegrar umræðu og afgreiðslu. Meðal þeirra breytinga sem gerðar hafa verið á starfsháttum Alþingis nýverið er að flytja samkomudag Alþingis að hausti fram til annars þriðjudags í september í stað 1. október sem verið hafði samkomudagur þingsins um langt skeið. Jafnframt var svokallað septemberþing lagt af. Einn megintilgangur þessara breytinga var að skapa þinginu meira svigrúm til að fjalla um fjárlagafrumvarp og tengd mál. Reynslan sýnir að það er mikilvægt að þingið hafi rúman tíma til þessa, enda fer Alþingi með fjárstjórnarvaldið. Ráðuneyti og ríkisstjórn hafa marga mánuði til að undirbúa fjárlagafrumvarp og önnur tengd frumvörp en þingið hefur aðeins nokkrar vikur í því skyni. Breytingin sem gerð var þegar samkomudegi Alþingis var flýtt var mikilvæg í því augnamiði að bæta vinnubrögð þingsins og styrkja stöðu þess. Sú breyting sem nú er lögð til er skref til baka til lakari vinnubragða þingsins. Með lögum nr. 85/2012 varð sú breyting á þingsköpum að kveðið var á um að frumvörp um breytingar á lögum sem útgjöld og tekjur fjárlagafrumvarps byggjast á skulu lögð fram samhliða fjárlagafrumvarpi. Var það einnig gert í því augnamiði að vanda betur vinnu Alþingis við fjárlög ríkisins. Þar sem hér var um mikla breytingu að ræða sem kallaði á verulegan undirbúning af hálfu fjármálaráðuneytis var ákveðið að þetta ákvæði tæki gildi 1. september 2013, en lögin tóku að öðru leyti gildi við upphaf 141. löggjafarþings. Með því var tryggt að nægur tími gæfist til að undirbúa þessar breytingar. Á grunni þeirrar vinnu sem farið hefur fram í ráðuneytum undanfarna mánuði við undirbúning fjárlagafrumvarps hefur ný ríkisstjórn nægan tíma til að koma sínum áherslum inn í þá vinnu og ekki á að stytta þann tíma sem þingið hefur til ráðstöfunar við fjárlagavinnu. Með vísan til þess sem hér hefur verið rakið telur 2. minni hluti ekki fært að styðja þær breytingar sem frumvarpið felur í sér. Undir þetta rita Ögmundur Jónasson, Birgitta Jónsdóttir, Helgi Hjörvar og Sigríður Ingibjörg Ingadóttir.

Frú forseti. Ég er einn af þeim þingmönnum sem hafa lýst harðri andstöðu við þetta frumvarp hæstv. ríkisstjórnar. Ég hef farið vel yfir það í ræðum sem ég flutti hér allnokkrar í gær af þessu tilefni. Eitt af því sem hæstv. fjármálaráðherra sagði, þegar hann mælti fyrir málinu fyrir hönd hæstv. forsætisráðherra, var að að hans dómi væri illframkvæmanlegt að ná fram fjárlögum eða koma fram fjárlagafrumvarpi í tíma. Ég spurði hæstv. fjármálaráðherra ítrekað eftir því í gær hvaða rök stæðu að baki þeirri fullyrðingu og þeirri afstöðu hæstv. fjármálaráðherra. Það var ákaflega fátt um svör og auðvitað þekkjum við svarið. Svarið er einfaldlega það að ríkisstjórnin sjálf gróf sér þá gröf að skera undan tekjustofnum ríkisins, sem nam hátt á annan tug milljarða, og þarf tíma til að stoppa upp í það gat. Mig langar að spyrja þann ágæta þingmann, Ögmund Jónasson, sem líka er formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, hvort nefndin hafi ekki, þegar hún skoðaði þetta mál í yfirferð sinni í dag, reynt að grafast fyrir um það hvaða rök eru þarna að baki. Ég tel að ekki síst stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd eigi að kanna mjög vel nauðsyn þess að breyta lögum með hætti sem líklega mætti kalla einskiptisbráðabirgðaaðgerð. Hv. þm. Brynjar Níelsson hefur sýnt þá árvekni að benda á mistök sem voru í hinu upphaflega frumvarpi. Ég tel að frumvarpið allt sé mistök. Mig langar að spyrjast fyrir um það hvort stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafi ekki að minnsta kosti gert veikburða tilraun til að grafast fyrir um það hvort ríkisstjórnin hafi einhver sérstök rök fyrir þessu frumvarpi.

Hæstv. forseti. Jú, við höfum farið yfir þetta mál að sjálfsögðu, en að uppistöðu til hefur málefnaleg umræða um frumvarpið fyrst og fremst farið fram í þessum þingsal. Það sem upp á þingið stendur hvað þetta mál varðar er að okkar skylda, sem sitjum í þessum sal, er að styrkja stöðu þingsins, því eins og fram kemur í minnihlutaálitinu fer Alþingi með fjárstjórnarvaldið. Það skiptir mjög miklu máli að fjárlagafrumvarp og frumvörp sem því tengjast komi fyrst inn á borð þingmanna þannig að þingið geti rækt skyldur sínar sem eftirlitsaðili og sem valdaaðili hvað fjárlögin áhrærir. Þess vegna er þetta ekkert smámál sem hér er á ferðinni. Það er fyrst og fremst í þessum þingsal sem tekist er á um málið. Nefndin tók hins vegar til skoðunar ýmis tæknileg úrlausnarefni sem þessu tengjast, en um grundvallaratriðin er tekist á í þessum þingsal.

Forseti. Hér er til umfjöllunar frumvarp til laga um breytingu á lögum um þingsköp Alþingis með síðari breytingum, nr. 55/1991, og fjallar um samkomudag reglulegs Alþingis haustið 2013. Um þetta mál hefur verið fjallað í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og fyrir liggja í málinu nefndarálit frá 1. minni hluta nefndarinnar sem hv. þm. Brynjar Níelsson hefur gert grein fyrir. Þar er einnig að finna breytingartillögu með viðbótarsetningu til þess, eins og hv. þingmaður orðaði það, að taka af allan vafa um að lagafrumvarpið eða lögin svo breytt mundu koma til framkvæmda með réttum hætti og að tryggt væri að þing mundi koma saman aftur eftir þetta þing í framtíðinni - dálítið kúnstugt að vísu, en einkum og sér í lagi hvernig um málið var búið af hæstv. forsætisráðherra sem lét hæstv. fjármálaráðherra flytja málið fyrir sína hönd. Síðan liggur hér fyrir nefndarálit frá 2. minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, en undir það álit rita fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Samfylkingar og Pírata. Ég vil segja það strax í upphafi að ég er sammála þeim sjónarmiðum sem koma fram í nefndaráliti frá 2. minni hluta og þeirri niðurstöðu sem þar er að finna, þar sem segir að 2. minni hluti sjái sér ekki fært að styðja þær breytingar sem frumvarpið felur í sér. Nú er rétt að rifja það aðeins upp, eins og kemur reyndar fram í nefndaráliti 2. minni hluta, að þingsköpin sjálf, þingskapalögin, eru sá rammi sem við störfum eftir hér í þinginu. Segja má að það séu leikreglurnar sem allir spila eftir, óháð því í hvaða stjórnmálahreyfingu þeir eru og óháð því hvort þeir eru í ríkisstjórn eða stjórnarandstöðu frá einum tíma til annars. Þess vegna er mjög mikilvægt að um þingsköpin sé góð samstaða og þeim sé ekki breytt öðruvísi en að um slíkar breytingar sé sömuleiðis samstaða í þinginu. Sem betur fer hefur það nú oftast verið þannig að menn hafa ekki ráðist í breytingar á þingsköpum öðruvísi en að um það sé samstaða meðal þeirra stjórnmálahreyfinga sem sitja á Alþingi hverju sinni. Að vísu eru dæmi um hið gagnstæða, en það er hin almenna regla og má segja eins konar heiðursmannasamkomulag í samskiptum stjórnmálaflokkanna að þannig sé staðið að málum.  Á síðasta kjörtímabili var að störfum þingskapanefnd með fulltrúum allra flokka. Hún starfaði mjög vel, fundaði reglulega með hléum að vísu, en reglulega og flutti hér inn í þingið tillögur í tvígang um breytingar á þingsköpum. Þannig var um þá hnúta búið að allir flokkar stóðu að þeim breytingum sem þar var að finna. Af því ég leiddi nú þessa nefnd á síðasta kjörtímabili er mér mjög vel kunnugt um að á grundvelli þeirrar umræðu sem þar fór fram - auðvitað voru skoðanir skiptar um einstakar tillögur og hugmyndir sem komu inn í nefndina. Um sumar þeirra var alger samstaða þegar í upphafi, aðrar þurftu talsverðrar umræðu við. Ef menn urðu sammála um þær voru þær lagðar fram. Ef einhver einn fulltrúi í nefndinni var andsnúinn þeim voru þær ekki lagðar fram. Þannig var vinnulagið, einfaldlega vegna þess að við vildum að um þessar grundvallarleikreglur í þingsal og í þingstörfum væri samstaða og ekki væri verið að fara gegn vilja einhvers eins. Þannig má kannski segja að lægsti samnefnarinn hafi alltaf orðið ofan á og sumir segja að það sé ekkert alltaf gott. En í máli eins og þessu er það gríðarlega þýðingarmikið og verðmætt fyrir samskipti stjórnmálahreyfinganna óháð því hvort þær eru í stjórn eða stjórnarandstöðu frá einum tíma til annars. Hér er verið að gera tillögu um breytingu á samkomudegi Alþingis í eitt skipti nú í haust. Rökstuðningurinn sem fram kemur í greinargerð, og kom einnig fram í máli framsögumanns, hæstv. fjármálaráðherra, í gær, lýtur einkum að þeim tíma sem ríkisstjórnin, sem tók til starfa í maímánuði síðastliðnum, hefur haft eða hefur fram að þingi í haust til að undirbúa fjárlagafrumvarp. Nú er það auðvitað ekki þannig að þeir stjórnmálaflokkar sem taka að sér að mynda ríkisstjórn í landinu eftir kosningar að vori setjist fyrst niður að afloknu pönnukökuáti og fari að semja fjárlagafrumvarp frá grunni. Þannig ganga hlutirnir ekki fyrir sig. Stjórnsýslan sem er ein og hin sama, óháð því hvaða flokkar eru í ríkisstjórn, hefur að sjálfsögðu verið að vinna fjárlagafrumvarp í langan tíma, vikum og jafnvel mánuðum saman. Þannig að sjálfsögðu liggur fyrir allur grunnur að fjárlagavinnunni þegar ný ríkisstjórn tekur við. Hún þarf að hafa svigrúm til að setja sitt mark á fjárlögin, eðlilega, það er enginn að tala um að hún eigi ekki að hafa það, en hún byrjar ekki að vinna fjárlagafrumvarp frá fyrsta staf. Það er ekki þannig. Hún getur komið áherslum sínum inn í þá vinnu og hefur til þess nokkra mánuði frá því í maí að hún var skipuð, þar til þingið kemur saman. Henni er engin vorkunn að gera það. Fyrstu fréttir sem við í stjórnarandstöðunni höfðum af þessu máli lutu að vísu ekki að fjárlagafrumvarpinu sjálfu, heldur því ákvæði þingskapalaga að samhliða fjárlagafrumvarpi skuli lögð fram þau frumvörp önnur um tekjuöflun ríkisins sem fjárlagafrumvarpið grundvallast á. Það er nýmæli. Það var orðað af hálfu stjórnarandstöðunnar að úr því svo væri í pottinn búið að ný ríkisstjórn teldi sig þurfa lengri tíma væri hugsanlegt að fresta gildistöku þess ákvæðis, um tekjuöflunarfrumvörpin, sérstaklega um einhvern tíma þannig að þing yrði sett á réttum tíma, þ.e. að fjárlagafrumvarpið kæmi fram en tekjuöflunarfrumvörpin kæmu eitthvað síðar. Þá var það ekki nógu gott og kom í ljós að það var auðvitað fjárlagafrumvarpið sjálft sem hæstv. ríkisstjórn er í vandræðum með að koma með í septembermánuði eins og þingsköp kveða á um. Það hefur heyrst sagt í þessari umræðu að ákvæði um að tekjuöflunarfrumvörpin komi samhliða fjárlagafrumvarpi hafi verið frestað. Það er ekki rétt, það er ekki nákvæm frásögn af sannleikanum. Það var þannig að þegar þingskapalögin tóku gildi vorið 2012, með ákvæði um samkomudag Alþingis, var strax frá byrjun gert ráð fyrir því að þetta ákvæði um tekjuöflunarfrumvörpin tæki gildi síðar, þ.e. 1. september 2013. Því ákvæði hefur ekkert verið frestað, gildistöku þess, það var upprunalega þannig í því frumvarpi sem lagt var fram vorið 2012 og varð að lögum með samþykkt Alþingis. Þannig að því ákvæði hefur aldrei verið frestað. Þannig var lagt upp með málið. Af hverju var það? Það var vegna þess að fjármálaráðuneytið upplýsti okkur í þingskapanefndinni um það að ef það ákvæði ætti að taka gildi um leið og þingsköpin að öðru leyti væri svigrúmið til að undirbúa þá breytingu fyrir fjármálaráðuneytið býsna lítið, þeir þyrftu lengri tíma. Staðan var nefnilega sú að á vormánuðum 2012 var búið að leggja mikla vinnu í fjárlagafrumvarpið, þá þegar eins og alltaf er. Þess vegna ákvað þingskapanefndin að leggja til að þetta ákvæði tæki gildi síðar, ári síðar, til að gefa þetta svigrúm fyrir ráðuneytið að undirbúa þær breytingar. Það kom engin fram í nefndinni og sagði: Ja, 2013 er nú kosningaár og aðrir flokkar gætu verið í ríkisstjórn og þeir þyrftu lengri tíma til að undirbúa þetta. Þau sjónarmið heyrðust ekki í nefndinni, ekki einu sinni frá fulltrúum Sjálfstæðisflokksins sem höfðu áreiðanlega á þeim tíma væntingar um að komast í ríkisstjórn. Þannig að þetta er býsna seint fram komið, frú forseti, að mínu viti hér á allra síðustu dögum þingsins, að fresta þingsetningunni nú í haust. Ég tel að þær röksemdir sem færðar eru fram séu frekar léttvægar eins og rakið er í nefndaráliti 2. minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Nú er það viðhorf einnig uppi, og ég hef heyrt það í þessari umræðu, að það sé mikilvægara grundvallaratriði að fjárlagafrumvarpið og tekjuöflunarfrumvörpin komi fram samhliða heldur en hvort þau komi nákvæmlega fram 10. september eða 1. október. Þetta er sjónarmið sem á alveg rétt á sér, en ég er ekki sammála því. Ástæðan er þessi: Það sem hér gerist er að það er fyrst og fremst dregið úr þeim tíma sem þingið sjálft hefur til að vinna fjárlagafrumvarpið og fara yfir það. Það er verið að stytta þann tíma um þrjár vikur. Það munar um þann tíma fyrir Alþingi sem hefur ekki nema örfáar vikur til að fjalla um fjárlagafrumvarpið allt. Í mínum huga hefði verið leikur einn að þingið hefði komið saman 10. september með fjárlagafrumvarpi og þó menn hefðu frestað gildistöku ákvæðisins um tekjuöflunarfrumvörpin, t.d. til 1. október, þannig að þau hefðu komið eitthvað seinna inn í þingið, hefði það ekki verið frágangssök að minni hyggju. Ég hefði stutt slíkar breytingar til að liðka fyrir þeim sjónarmiðum sem ríkisstjórnin heldur fram í þessari umræðu. En mér finnst ekki hægt að taka þennan tíma af Alþingi og fjárlaganefnd Alþingis. Það er skref aftur á bak. Samkomudegi Alþingis var flýtt og septemberþingið tekið af, ekki síst í því augnamiði að tryggja betri og lengri vinnu fyrir þingið í fjárlagagerðinni. Okkur veitir ekkert af því. Þetta þýðir að sjálfsögðu að fjárlagavinnan mun dragast eitthvað lengur og færast nær áramótum, geri ég ráð fyrir, frá því sem verið hefur. Nú er gert ráð fyrir því að fjárlög séu afgreidd í annarri viku desembermánaðar, á bilinu 10.–15. desember. Þessi töf mun ugglaust þýða að sú vinna dregst enn frekar sem er slæmt fyrir alla þá sem búa við fjárveitingar af fjárlögum ríkisins, að fá ekki vissu fyrir því hvaða fjárveitingar þeir hafa á árinu 2014 fyrr en kannski er komið að jólum eða jafnvel milli jóla og nýárs. Þetta er ávísun á lakari vinnubrögð af hálfu Alþingis. Það var það sem við vorum að reyna að fara frá með þeim breytingum sem gerðar voru á þingsköpunum á síðasta ári og á árinu þar áður. Af þessum sökum get ég ekki tekið undir og styð ekki þær breytingar sem hér eru lagðar fram, það eru bæði efnislegir þættir málsins, vinnutíminn sem Alþingi þarf á að halda og að sjálfsögðu sú staðreynd að hér er farið fram með breytingar á þingsköpum í andstöðu við stjórnarandstöðuna. Ekki er tryggt að allir flokkar komi að málum og flytji breytingar á þingsköpum eins og eðlilegt hefði verið. Reglan hefur verið sú að forseti Alþingis og formenn þingflokka eða forsætisnefnd Alþingis eða þingskapanefnd, þegar hún hefur verið að störfum, flytji breytingartillögur við þingsköpin.  Ég vil þess vegna, frú forseti, hvetja stjórnarliða til að hugsa þetta mál mjög vandlega og rækilega. Hvort sem þeir gera, hvort sem þeir kjósa í þessari atrennu, ef svo má segja, að styðja þetta frumvarp, hvet ég þá engu að síður til að hugsa um það hvernig þeir vilja standa að þessum málum hér eftir í framtíðinni, inn á næsta þing. Hæstv. fjármálaráðherra lýsti því yfir í 1. umr. málsins að stefnt væri að því að þingskapanefnd verði starfandi á næsta þingi. Ég trúi því að við það verði staðið. Ég hef að minnsta kosti ekki reynt formann Sjálfstæðisflokksins að öðru en fullum heilindum í samstarfi við hann sem hefur verið nokkurt undanfarin ár, þannig að ég trúi því að við það verði staðið. Við höfum líka lagt áherslu á það, og það var gert á síðasta kjörtímabili, að tryggja að allir stjórnmálaflokkar, allar stjórnmálahreyfingar sem eiga fulltrúa á Alþingi, eigi aðkomu að þingskapanefnd. Sömuleiðis var það tryggt á síðasta kjörtímabili að bæði stjórn og stjórnarandstaða skipuðu forustu nefndarinnar. Ég ber þá von í brjósti að þetta sé, eins og breytingin sjálf á að vera, einskiptisaðgerð þannig að við þurfum ekki að búast við því að farið verð inn í framtíðina, inn í þetta kjörtímabil, með það að leiðarljósi að gera breytingar á þingsköpum öðruvísi en um þær sé samstaða. Þetta vildi ég, frú forseti, láta koma fram í umræðunni um þetta mál hér og nú og ætla ekki að lengja mál mitt frekar. Ég harma að frumvarpið sé komið fram með þeim hætti sem raun ber vitni. Ég tel að í samtölum forustumanna stjórnmálaflokkanna um þetta mál hafi ýmis sjónarmið verði viðruð og ýmsar hugmyndir um aðra lausn sem breiðari samstaða hefði getað tekist um, en því miður náðist það ekki. Skoðanir voru bersýnilega of skiptar til þess. Í öllu falli er það von mín að þetta sé ekki upphafið að sambærilegum vinnubrögðum til framtíðar. Ég reyndar trúi því eftir samtöl þingflokksformanna, sem ég tók þátt í og átti viðræður við þingflokksformenn annarra flokka, meðal annars stjórnarflokkanna, að þetta sé ekki það sem menn ætla að leggja upp með inn í kjörtímabilið. En ég er mjög ósáttur við það hvernig þetta mál er komið fram og treysti mér ekki til að standa að samþykkt þess.

Virðulegur forseti. Skoðun hv. þingmanns er þekkt. Hann talar gegn því að þessi einskiptisaðgerð eins og verið er að tala um - mér finnst reyndar svolítið sérstakt að ræða um breytingar á þingsköpum sem slíka, verið er að fara fram á að þessar breytingar verði gerðar fyrir það þing sem framundan er eða fyrir 142. þing. Hv. þingmaður talar hér um tvennt, bæði að rík samstaða þurfi að vera um breytingu á þingskapalögum og að helst eigi ekki að hverfa frá þingskapalögum. Samt hafa hv. þingmaður og þeir sem standa með honum í flokki verið tilbúnir til að víkja frá þingsköpum í þá veru að halda sig við dagsetninguna 10. september og boða þá til nýs þings, en veita engu að síður afslátt af því að tekjufrumvörp fjárlaga megi koma síðar. Ef okkur er stundum annt um að þetta sé allt kórrétt, samkvæmt þingskapalögum, af hverju er það boð, að heimila að hvika frá þingskapalögum á þann hátt að fjárlög verði lögð fram og nýtt þing komi saman 10. september - slítum núna, en við megum hvika frá því þannig að fjáraukalögin komi síðar þó að skýrt sé kveðið á um að þetta tvennt eigi að fara saman. Fyrst hv. þingmaður er svona ósáttur við þá breytingu sem hér er lögð til, hvernig getur hann þá verið sáttur við að boða hina breytinguna?

Frú forseti. Ég útskýrði það í ræðu minni áðan að stjórnarandstöðuflokkarnir, m.a. minn flokkur, hefðu verið reiðubúnir til að greiða fyrir því að þetta mál gæti fengið einhverja afgreiðslu eins og ríkisstjórnin hafði ámálgað með þeim hætti sem ég lýsti. Ástæðan fyrir því - og það þýðir ekki að við séum alltaf á móti öllum breytingum á þingsköpum, ég hef ekki sagt það. Ég sagði ekki að við værum á móti öllum breytingum á þingsköpum, en ég legg áherslu á að þær séu gerðar í sátt og samlyndi. Það sem fyrir okkur vakir með því að vilja þingsetningardag 10. september og fjárlagafrumvarpið er að stytta ekki þann tíma sem fjárlaganefnd og Alþingi hefur til að fara yfir það mál. Við viljum auðvitað helst að tekjuöflunarfrumvörpin komi á sama tíma, en það hefði kannski verið til samkomulags frágangssök eins og ég sagði að þau hefðu hugsanlega komið 1. október ef það er dagurinn sem ætlað er að þau verði tilbúin, þannig að fjárlaganefnd gæti í öllu falli hafið vinnu sína við fjárlagafrumvarpið, hægt væri að mæla fyrir því, hægt væri að byrja að fá inn umsagnir og annað slíkt eins og gert er og undirbúningsvinna fjárlaganefndar gæti hafist. Ég tel að það hefði alla vega verið betri niðurstaða og betri lausn en sú sem hér er boðið upp á.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa skýringu. Við erum tilbúin að breyta þingsköpum ef þau eru í aðra veru en tillagan sem liggur fyrir af því það er betur í takt við það sem við kjósum. Það yrði hugsanlega meiri sátt í kringum það. Fínt, við erum hins vegar sammála um það, ég og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, að mikilvægt er að fá fjárlagafrumvarpið og tekjufrumvörpin saman inn til að hægt sé að ræða þau saman. Það þekkja allir sem setið hafa í fjárlaganefnd að það mun skipta máli. Undanfarið hafa fjárlaganefndarmenn þurft að sæta því að vinna með fjárlagafrumvarpið sjálft frá því það er lagt fram - ég tek dæmi frá síðasta þingi, fjárlagafrumvarpið er lagt fram í september, tekjufrumvörpin sem með því áttu að vera komu fram í lok nóvember. 2. umr. um fjárlögin fór fram án þess að tekjufrumvörpin hefðu legið fyrir. Virðulegi forseti. Ég legg á það áherslu, samhliða því sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson nefnir, að það er mikilvægt fyrir fjárlaganefnd að fá þessi tvö frumvörp inn samhliða til að vinna með. Ég er líka sammála hv. þingmanni um að auðvitað væri æskilegast að ekki þyrfti að standa í breytingum á þingsköpum á þann veg sem óskað er eftir hér og nú. Ég tek undir það að þeim eigi að breyta sem sjaldnast og þeim eigi að breyta í sátt allra eða flestra sem sitja á Alþingi. Mér finnst hins vegar, ég verð að segja það, töluvert mikið gert úr þeirri einstöku breytingu sem hér er lögð til á sama tíma og menn tala um að þeir væru tilbúnir til að hliðra til og breyta bara ef það væri gert öðruvísi.

Frú forseti. Mér finnst hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir snúa dálítið út úr orðum mínum. 
            

Finnst þér það?

- Já, mér þykir það, frú forseti. Það kom skýrt fram í máli mínu að ég teldi að það ætti að halda sig við samkomudag Alþingis 10. september. Fjárlagafrumvarp og tekjuöflunarfrumvörpin ættu að koma þar fram og ég hef ekki verið sammála þeim viðhorfum að ríkisstjórnin hafi ekki haft nægan tíma. En eins og hv. þingmaður veit er ég nú í hópi lausnamiðaðra þingmanna. Þegar ríkisstjórnin kom fram með þau sjónarmið að vegna kosninga og vegna þess að það hefði tekið tiltekinn tíma að mynda ríkisstjórn o.s.frv. þyrfti hún lengri tíma þá skelli ég ekki aftur eyrunum og neita að hlusta á það. Það þýðir ekki að ég sé endilega sammála, en maður getur verið reiðubúinn til að leita lausna. Mér finnst alla vega betra fyrir vinnu Alþingis við fjárlagafrumvarp og tekjuöflunarfrumvörpin að þingið komi saman 10. september og fjárlagafrumvarpið verði lagt fram, það er alla vega sá áfangi, jafnvel þó tekjuöflunarfrumvörpin kæmu 1. október - eins og er greinilega dagsetningin sem miðað er við, það eru þá einhverjar þrjár vikur - frekar en að hvort tveggja frestist í þrjár vikur. Ég tel að það séu alla vega minni frávik frá því sem lagt er upp með. Svo verð ég að minna á að ákvæðið um að tekjuöflunarfrumvörpin skyldu fylgja fjárlagafrumvarpi kom fyrst inn í þingsköp vorið 2012 með gildistöku 1. september 2013. Fram að þeim tíma, fram að þessu ári, hefur sá háttur verið á um langt skeið að tekjuöflunarfrumvörpin hafa verið að koma talsvert á eftir fjárlagafrumvarpinu. Það er ekkert bara í tíð síðustu ríkisstjórnar, þannig hefur það verið lengi. Þessu vildum við breyta og vildum koma þessu fyrr inn í þingið. Ég var reiðubúinn til að teygja mig, eigum við að segja til hálfs, 

Frú forseti. Það er spurning með flutningsmann málsins, hæstv. forsætisráðherra, hvort hann ætlar að halda sig alveg fjarri, hann náði ekki að vera hér að mæla fyrir málinu og maður hljóp í skarðið fyrir hann eins og stundum hefur áður gerst á undanförnum dögum. Þannig að hæstv. forsætisráðherra heiðraði okkur ekki með nærveru sinni við 1. umr. og gerir það heldur ekki nú við 2. umr. Mér finnst heldur miður að þetta frumvarp sé algjörlega munaðarlaust nema að því leyti að hæstv. félagsmálaráðherra heiðrar okkur með nærveru sinni, sem er að sjálfsögðu gott. Þetta er frekar vandræðalegt og eiginlega dapurlegt, finnst mér satt best að segja, að við skulum þurfa að vera hér 4. júlí að ræða mál af þessu tagi þar sem ný ríkisstjórn biðst vægðar og játar sig sigraða gagnvart því að geta starfað samkvæmt lögum sem hafa legið fyrir um skeið og búið er að prufukeyra í framkvæmd á síðasta ári og eru ekki að tilefnislausu. Það er ekki eins og hér sé verið að víkja einhverju frá sem hafi bara dottið af himnum ofan. Þetta á sér langan aðdraganda, þetta hefur verið liður í því að styrkja umgjörðina um fjárlagagerðina og fjárreiður ríkisins og er hluti af samskiptum framkvæmdarvalds og löggjafarvalds. Þetta ættu hv. þingmenn, að minnsta kosti þeir sem einhverja reynslu hafa hér, að þekkja. Lögð hefur verið í það talsverð vinna undanfarin ár að styrkja þessa umgjörð. Að einhverju leyti var það á dagskrá fyrir hrun en alveg sérstaklega eftir hrun þegar mönnum varð ljóst að veikleikar voru í þessari aðferðafræði hjá okkur. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kom og veitti sérstaklega ráðgjöf um þetta, nefndir og starfshópar hafa unnið og búið er að hrinda í framkvæmd þó nokkru af því sem menn urðu ásáttir um að þyrfti að gera til að styrkja umgjörð ríkisfjármálanna og bæta vinnuna í aðdraganda fjárlagagerðar árlega. Segja má að hrygglengjan í því sem þar hefur verið undir sé í fyrsta lagi að flýta ferlinu og hefjast handa strax upp úr áramótum að baki nýsamþykktum og í gildi gengnum fjárlögum með undirbúningi undir næstu fjárlög. Í öðru lagi að leggja fram ramma og ætlunin hefur verið að komast í það form að samþykkja helst bindandi útgjaldaramma með þingsályktun að vori. Þá er eftirleikurinn mjög auðveldur til þess að gera því að þá liggja útgjaldarammar málaflokkanna fyrir og inn í þá er fyllt, frá og með vorinu og fram á sumar. Fjárlagafrumvarp á þá auðveldlega að geta komið fram í byrjun september. Að sjálfsögðu hefur svo verið hugsað að þessu tengdust að lokum ný fjárreiðulög og nefnd er búin að vera að störfum líklega talsvert á annað ár við að semja frumvarp til nýrra fjárreiðulaga. Um það hefur verið samstarf milli fjármálaráðuneytis og fjárlaganefndar. Þannig átti að reka smiðshöggið á þetta verk til að ná betur og traustar utan um þessi mál. Þetta er nauðsynlegt að rifja upp vegna þess að við erum komin á undanhald gagnvart þessari aðferðafræði, þessari hugsun, þessari vinnu. Það er vandræðalegt fyrir nýja hæstv. ríkisstjórn að þurfa að játa sig sigraða í þessum efnum og biðjast hér griða. Sérstaklega vegna þess að maður fær það óneitanlega á tilfinninguna að stærstur hluti vandans sé ríkisstjórnin sjálf. Hún og stjórnarflokkarnir hafi notað tímann illa frá kosningum. Það var tiltölulega fljótt ljóst, strax fáeinum dögum eftir kosningar, að þessir flokkar stefndu á samstarf og af hverju hófust menn þá ekki handa? Af hverju gengu menn ekki í verkið? Nei, við horfðum öll upp á þetta, þjóðin, það voru tveir menn sem léku sér í hátt í fjórar vikur að borða pönnukökur. Engir starfshópar voru settir í gang, engir vinnuhópar út úr tilvonandi þingflokkum stjórnarliðsins voru virkjaðir eða nokkur skapaður hlutur  Þetta er vandræðagangur sem ríkisstjórnin virðist að mestu leyti hafa búið sér til sjálf. Svo bætist það við sem hverjum má ljóst vera að ríkisstjórnin er að reisa gríðarlega þröskulda framan við sjálfa sig varðandi það að koma saman hallalausum fjárlögum á næsta ári. Það er það sem hefur meðal annars verið á dagskrá þessa þings og efni yfirlýsinga frá forustumönnum stjórnarflokkanna. Á borðum okkar liggja annaðhvort frumvörp um tekjutap hjá ríkinu eða ný útgjöld upp á um 4,5 milljarða á þessu ári, sem verður þá aukinn halli á ríkissjóði í ár, og 12 milljarða hið minnsta næsta ár auk yfirlýsinga af því tagi að auðlegðarskattur verði ekki framlengdur. Þá er stærðargráðan orðin 20 milljarðar plús á gatinu sem ríkisstjórnin er sjálf að búa til í forsendur fjárlaga ársins 2014. Það er von að þetta standi í þeim. Ég skil það út af fyrir sig, en ég held að vandinn sé ekki sá að tíminn sé orðinn naumur heldur að ríkisstjórnin á eftir að taka ákvarðanir. Hún er ekki komin að niðurstöðu um það hvaða pólitískar áherslur og ákvarðanir eru nauðsynlegar til þess að skrúfa saman fjárlögin. Það óttast ég að sé mesti vandinn. Ég velti því fyrir mér hvernig þessari ríkisstjórn með þetta verklag hefði gengið á árinu 2009, hvernig þá hefði gengið að gera allt sem þurfti að gera. Þá voru kosningar líka. Þá fórum við inn í fjárlögin á fyrri helmingi ársins, á miðju ári, fyrir júní og fórum í viðamiklar ráðstafanir í ríkisfjármálum innan fjárlagaársins upp á á þriðja tug milljarða króna í tekjuöflun og sparnaðaraðgerðir, þ.e. stærðargráðan var milli 40 og 50 milljarðar á ársgrundvelli. Við lögðum líka fram fyrstu ríkisfjármálaáætlunina til meðallangs tíma og þá stóð þing til 28. ágúst linnulaust. Samt komum við fjárlögum fram á réttum tíma með gríðarlega viðamiklum bandormum sem tengdust áframhaldandi ráðstöfunum í ríkisfjármálum - tvö stykki ef ég man rétt, stundum var talað um góða og vonda bandorminn. Vissulega var þá framlagningardagurinn 1. október en þetta hafðist allt með mikilli vinnu. Þess vegna ætla ég að segja að það er einn aðili sem ég hef samúð með í þessu máli og það er starfsfólkið í fjármálaráðuneytinu. Ég verð að játa að það er veikur blettur í hjarta mínu gagnvart því. Ég veit, vegna þess hversu illa tíminn hefur verið notaður af hæstv. ríkisstjórn, að það yrði mikil vinnutörn hjá því góða fólki að ná þessu saman og koma því fram og ná því út úr prentvélunum fyrir 10. september. En ég er algerlega viss um að það duglega fólk mundi skila sínum hlut ef það fengi pólitískar ákvarðanir strax til að vinna úr. Þess þarf. Það getur að sjálfsögðu ekki tekið hinar pólitísku ákvarðanir um niðurskurð, tekjuöflun eða aðrar slíkar ráðstafanir, þær verða ráðherrarnir og ríkisstjórnin að taka og þeirra þingflokkar. Mig grunar að þar liggi hundurinn grafinn, að það sé eftir. Það vekur manni dálítinn ugg. Það er dálítill hrollur í manni, það er vandræðablær á því. Svo er alveg rétt sem hér kom fram áðan að hinn endinn í málinu er sá að liður í þessari bættu aðferðafræði hefur verið að afgreiða fjáraukalög og fjárlög eins tímanlega á haustþinginu og mögulegt er. Það skiptir miklu máli. Varðandi fjáraukalögin er mjög æskilegt fyrir stofnanir að fá þau afgreidd - best væri í október, en í öllu falli ekki seinna en í nóvember og fjárlögin sjálf ekki seinna en um mánaðamótin nóvember/desember. Það er til gríðarlegs hægðarauka fyrir forstöðumenn opinberra stofnana að þetta sé eins tímanlegt og hægt er. Það hefur nákvæmlega verið liður í því að komast út úr því gamla fari að vera með afgreiðslu fjárlaga kannski rétt fyrir jól eða jafnvel milli jóla og nýárs eins og stundum gerðist á árum áður. Við eðlilegar aðstæður á auðvitað ekki að vera nokkur minnsti vandi að standa þannig að málum. Þarna förum við aftur á bak með tillögu hæstv. forsætisráðherra, því miður, og það er dapurleg byrjun. Það veit ekki á gott, satt best að segja. Varðandi glímuna við fjárlögin og að koma þeim saman er það ekkert flókið verk nema menn ætli að fara í miklar breytingar á gildandi tekjuöflunarlögum og/eða þeim útgjaldarömmum sem menn hafa lagt bæði í fjárlögum yfirstandandi árs og ríkisfjármálaáætlun til meðallangs tíma. Nú hefur hæstv. ríkisstjórn sent út bréf um að draga eigi saman um 1,5% í rekstri, aðhald upp á 1,5%, sem mun nú taka í ofan á allt sem á undan er gengið, en gott og vel. Ég ætla síðastur manna fyrir fram að segja að ekki kunni að þurfa ýmislegt til til að ná markmiðinu fram um hallalaus fjárlög 2014. En hvað halda menn að það sé lengi gert að reikna inn í fjárlagagrunninn 1,5% sparnað ef ekkert annað er á dagskrá? Það tekur enga stund. Það er ekki þannig að það þurfi endilega einhver viðamikil tekjuöflunarfrumvörp eða einhverja mikla bandorma til að koma saman fjárlögum. Ef allt er með felldu þarf nánast ekki neitt nema eitt, sem er sáraeinfalt líka, að uppfæra krónutölufjárhæðir slíkra gjalda eins og árlega er gert, að láta ýmiss konar gjaldtöku fylgja verðlagi. Það er gert með einföldum krónutöluuppreikningi í sáraeinföldu þingmáli. En ef menn ætla í viðameiri aðgerðir þá að sjálfsögðu getur það tekið meira pláss. Ég er þó algerlega sannfærður um að það að vandamálið núna sé að láta tekjuöflunarfrumvörpin fylgja fjárlögunum er viðbára því að þau eru ekki tímafrek. Það eru fjárlögin sjálf sem hljóta að vera hér vandinn og einhver vandræðagangur við að taka pólitískar ákvarðanir sem embættisfólk þarf til að geta lokið vinnunni. Það er alveg rétt að rúman mánuð þarf í afstemmingar, greinargerðarskrif og svo umbrot og prentun fjárlagafrumvarps. Það er rétt. Það sem hér er á dagskrá er ósköp einfaldlega yfirlýsing um að ríkisstjórnin þorir ekki að treysta því að hún verði komin til botns í slíkum málum fyrir júlílok. Vegna þess að ef svo væri er ekkert vandamál að klára þetta á 40 dögum frá og með byrjun ágúst og fram til 10. september. Það veit ég upp á mína tíu fingur að það mundi hið duglega lið ráðuneytanna, en auðvitað koma að þessu fleiri en fjármálaráðuneytið, leika sér að að gera. Með fjármálaráðuneytinu vinnur fjárlagafólk að minnsta kosti stærri ráðuneytanna og semur kaflana um þau ráðuneyti inn í greinargerð fjárlagafrumvarpsins. Með góðri samvinnu er þetta allt saman hægt og ætti ekki að þurfa að vefjast svona óskaplega fyrir mönnum af því að þetta hefur orðið léttara með hverju árinu sem hefur liðið frá og með 2011. En nú virðist þetta því miður vera að fara í hina áttina og það er ákaflega dapurlegt. Ég segi svipað og síðasti ræðumaður að þegar þessar beiðnir komu fram og við ræddum þær í mínum þingflokki fannst mér ekki annað hægt en að taka til skoðunar þessa ósk frá hæstv. ríkisstjórn að hún væri í vandræðum og væri að biðja um gott veður. Ég vona að það sé nú ekki bara til þess að leika sér í sumar og éta meiri pönnukökur heldur til að fara í það af alvöru að koma saman sómasamlegu fjárlagafrumvarpi. Við settumst yfir þetta og ræddum málin og niðurstaða okkar varð sú að við mundum eftir atvikum vera tilbúin til samkomulags að bjóða upp á að tekjuöflunarfrumvörpin mættu koma kannski eitthvað seinna fram. Ég sagði sjálfur við hæstv. fjármálaráðherra ef það mætti verða til málamiðlunar að bæta við viku, að við mættumst þá um miðjan september, 15. eða 18., mundi ég vera tilbúinn til að skoða það en mér finnst alveg ómögulegt að fara alla leið aftur til 1. október. Mér finnst það of mikil uppgjöf og eftirgjöf, get ekki sætt mig við það. Ég mun fylgja félögum mínum í því að greiða atkvæði gegn því úr því að ríkisstjórnin af óbilgirni er ekki fáanleg til að mætast einhvers staðar á miðri leið. Frú forseti. Svona er þetta. Ég sé að hæstv. forsætisráðherra situr hér … 

Virðulegur forseti. Það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon eyddi bróðurpartinum af sínum tíma í að ræða fjárlög og hvernig fjárlög eru unnin leyfi ég mér, virðulegur forseti, að fara í andsvar við hann út af ræðu hans en ekki umræðuefninu sem hér er á dagskrá. Mig langar að biðja hv. þingmann um að útskýra fyrir mér tvennt. Hvað átti hann við með því að það hefði verið prufukeyrt í fyrra, að leggja fjárlög og fjáraukalög fram saman samhliða, samanber 25. gr., ef ég skildi hv. þingmann rétt? Svo hitt þegar hann talaði um að bindandi tekjuúthlutunarrammi ætti að vera til í apríl. Langar mig að spyrja hv. þingmann sem átti sæti í ríkisstjórn þar til 27. apríl síðastliðinn: Var þessi bindandi tekjuúthlutunarrammni tilbúinn? Er hann tilbúinn? Og ég vil gjarnan fá útskýringu á því hvernig þetta var prufukeyrt í fyrra.

Herra forseti. Nei, það hefur þá orðið einhver smámisskilningur milli okkar, en samkomudagur Alþingis var samkvæmt nýju ákvæðunum í fyrra annan þriðjudag í september. Þá var ekki komið í gildi ákvæði um að tekjujöfnunarfrumvörp skyldu fylgja með. Það var það sem ég átti við. Þannig að fjárlagagerðinni og vinnunni við hana var allri hraðað í fyrra. Settar voru upp nýjar tímalínur og ný tímaáætlun var undirbúin og samin í fjármálaráðuneytinu, meira að segja fyrir áramótin 2012/2013, 2011/2012, áður en ég yfirgaf það. Síðan tók arftaki minn við og við keyrðum nýja tímalínu í fjárlagaundirbúningnum á árinu 2012 sem var um fjórum til sex vikum framar að öllu leyti heldur en áður hafði verið gert. Það gekk bara ágætlega. Það krafðist þess að vísu að við lentum nánast að öllu leyti niðurstöðutölum og afstemmingum fyrir júnílok 2012. Að því leyti til, úr því kominn er júlí og ríkisstjórninni hefur unnist svona hægt, viðurkenni ég vissan vanda. Varðandi rammafjárlagagerðina lítum við í raun og veru svo á og höfum gert í kannski tvö, þrjú, fjögur ár, á vissan hátt lengur, að við keyrum tiltekna fjárlagaramma. Þeir hafa fylgt í greinargerð fjárlagafrumvarpanna um allmörg ár. En samkvæmt þeirri vinnu sem hefur verið í undirbúningi á að festa þetta ferli betur og betur í sessi með því að lokum að rammarnir fái sjálfstæða afgreiðslu, t.d. eins og er gert á sænska þinginu, um það bil í apríllok og þeir séu bundnir eftir það. Framkvæmdarvaldið er þá bundið af römmunum sem Alþingi hefur staðfest og getur ekki farið út fyrir þá í framlagningu fjárlagafrumvarpsins. Þetta er auðvitað ekki komið svona langt. Meiningin er og vonir hafa verið bundnar við, voru það alla vega fyrir einu og hálfu ári síðan, að við gætum kannski á árinu 2014 keyrt fjárlagagerð algerlega til enda á þessum forsendum og þá vonandi að settum nýjum fjárreiðulögum.

Virðulegur forseti. Ég hef fengið að hlýða á hvernig hugsanlegt fjárreiðufrumvarp á að líta út og hvernig menn ætla sér í þá vinnu. Ég tel það til farsældar fyrir fjárlögin í heild sinni sem og þingið sjálft og fjárlaganefnd sem á að fjalla um það og fagna því að við erum langt komin með að vinna slíkt. Ég ætla að halda áfram, virðulegur forseti, í tengslum við ræðu hv. þingmanns um fjárlögin. Hann lýsti því líka hér og nú að afstemmingin fyrir fjárlögin hefði verið á síðasta ári tilbúin og henni lokið í júní. Þá spyr ég hv. þingmann, sem reyndar var nú ekki fjármálaráðherra á síðasta ári heldur höfðum við tvo aðra: Hvernig stendur þá á því, að hans mati, ef þetta er klárt í lok júní, að tekjufrumvörpin koma ekki fyrr en í lok nóvember? Að það þurfi júlí, ágúst, september, október og nóvember, um fimm mánuði frá því afstemmingin á sér stað, til að leggja fram tekjufrumvörpin sjálf sem komu inn í þingið í nóvember 2012 fyrir fjárlagaárið 2013?

Herra forseti. Það er hárrétt, ég var ekki fjármálaráðherra á árinu 2012 en ég var efnahags- og viðskiptaráðherra og sat í ráðherranefnd um ríkisfjármál þannig að ég var ekki mjög langt í burtu og við unnum þetta í góðu bróðerni. Það er rétt, við lukum nokkurn veginn algerlega afstillingum í júnílok, minni háttar fínstillingar fóru fram í byrjun ágúst. Það gerðum við m.a. til þess að starfsfólk fjármálaráðuneytisins og annarra ráðuneyta þyrfti ekki að liggja í greinargerðarskrifum í júlí, að menn gætu átt eitthvert lágmarkssumarfrí og komið svo aftur í byrjun ágúst. Þá nægði tíminn frá ágústbyrjun fram til 10. september til að ljúka því öllu saman hvað og varð. Hluti tekjuöflunarmálanna kom mjög seint í fyrrahaust, það er rétt, ekki öll. Mér finnst ekki sanngjarnt að segja það. Það er tæknileg útfærsla. En veruleikinn er sá að um leið og maður lokar fjárlagafrumvarpinu og afstemmir það er maður væntanlega búinn að ákveða hvað maður þarf að gera í tekjuöflun. Það verður hvort sem er að liggja fyrir. Það er ekki svo tafsöm vinna að mínu mati. 
             Ég tel því að hæstv. ríkisstjórn sé að gera mikið úr þessum vandræðum sínum, nema þetta sé alvarlegra ástand á bænum en við höfum hugmynd um og meira sé á bak við þetta en mætti ætla, þetta sé ávísun á einhvern enn þá djúpstæðari vandræðagang á stjórnarheimilinu en enn hefur komið á daginn. Hæstv. forsætisráðherra eða hæstv. fjármálaráðherra ætti að sjá sóma sinn í að koma aðeins inn í þessa umræðu og upplýsa okkur um þetta, hvar flöskuhálsarnir eru, útskýra og rökstyðja hvers vegna þarf þessa miklu seinkun.

Hæstv. forseti. Það kann að vera af því að ég er nýr þingmaður að mér finnst eins og verið sé að gera svolítið fjaðrafok út af litlu. Mér er þessi umræða svona nokkurn veginn óskiljanleg. Hún er að mörgu leyti tæknilegs eðlis. Staðan hefur ekki alltaf verið góð hjá fyrri ríkisstjórnum. Hér er einfaldlega verið að leggja þetta til og gefnar eru ástæður fyrir því. Mér er alveg óskiljanlegt af hverju stjórnarandstaðan setur sig upp á móti þessu þegar aðstæður eru þannig, ríkisstjórnin tekur seint við. Af hverju setur hún sig á móti þessu á sama tíma og hún segist reyna að vinna í sátt og samlyndi? Mér finnst eins og stjórnarandstaðan sé að hengja sig í prinsippum þegar maður hlustar á málflutning hv. þingmanna Árna Þórs Sigurðssonar og Steingríms J. Sigfússonar. Þannig upplifi ég þetta. Hér er verið að gera mikið úr litlu. Það er ekki eins og þetta sé stórkostlegur tími. Aðstæðurnar eru þessar. Ríkisstjórnin tók seint við. Það kann að vera að þingið þurfi þá að vera fram í miðjan desember eða síðustu viku fyrir jól í stað þess að ljúka yfirferðinni í byrjun desember. Ég segi bara: Hvað með það? Ég held að það sé ekkert mál að gera sátt um þetta ef menn vilja sátt. En mér sýnist ekki vera mikill sáttahugur.

Er boðið upp á það?

Forseti vill áminna þingmenn um að þegar vikið er að nöfnum annarra þingmanna séu þeir nefndir fullu nafni.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Brynjari Níelssyni, það var a.m.k. eitt rétt í ræðu hans, að við erum að hengja okkur í ákveðin prinsipp, það er alveg hárrétt. Þetta er nefnilega ekki prinsipplaus stjórnarandstaða eins og sú síðasta var. Okkur er annt um að leikreglurnar á þingi séu haldnar og virtar, þeim sé ekki breytt nema helst í samstöðu. Það skiptir líka máli að passa upp á hlut Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu. Auðvitað snýst þetta líka um það að þinginu sé ekki skammtaður naumari tími en ástæða er til. Þess vegna þarf hæstv. ríkisstjórn að rökstyðja það vel að hún geti ekki lagt frumvarpið fram á réttum tíma. Ég tel þau rök ekki hafa komið fram, bara almenn orð. Getur ekki hæstv. fjármálaráðherra eða flutningsmaður málsins rökstutt þetta? Það væri nú gaman að flutningsmaður málsins tæki einu sinni til máls, hæstv. forsætisráðherra, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Það er afar sjaldgæft að flutningsmenn mála taki aldrei til máls í umræðum um þau. Ég þekki þess ekki mörg dæmi í þingsögunni. Kannski verður nú brotið í blað og flutningsmaður málsins muni aldrei taka til máls í umræðu um sitt eigið mál. Það væri frekar óvenjulegt. Vill hæstv. forsætisráðherra koma hér og reyna að færa fram einhver sómasamleg rök fyrir því að þetta þurfi að vera svona? Að framkvæmdarvaldið þurfi að hafa af þinginu þrjár vikur af tíma þess, þeim tíma sem því er ætlað að fara yfir fjárlagafrumvarpið? Þetta er ekki tittlingaskítur. Þetta eru ekki smámunir, hv. þingmaður, að mínu mati, en okkur getur greint á um hversu mikilvægir þeir eru. En það er hárrétt hjá hv. þm. Brynjari Níelssyni og ég þakka honum fyrir að vekja athygli á því að núverandi stjórnarandstaða er ekki prinsipplaus eins og sú síðasta.

Hæstv. forseti. Ég er heldur ekki prinsipplaus maður 

… í Framsókn … heppilega valið.

En menn mega ekki vera svo fastir í prinsippunum þegar litlu er verið að hnika, örlitlu er verið að hnika og það er ekki einu sinni þannig að það sé stórvægilegt eða gengið lengra fram í haustið en áður hefur verið gert hér árum og áratugum saman. Þess vegna finnst mér menn ganga ansi langt í að halda í prinsippin hvað þetta varðar, sérstaklega þegar aðstæður eru þannig að ríkisstjórnin tók tiltölulega seint við eftir kosningar og var í þessari aðstöðu. Þetta er of mikið prinsipp meira að segja.

Herra forseti. Ég vil bara vísa til þess sem kom fram í ræðu minni og mér finnst ekki sanngjarnt að reyna að afgreiða umræðuna þannig að stjórnarandstaðan hafi sýnt einhvern alveg sjaldgæfan ósveigjanleika og að við séum að hengja okkur í þetta með ómálefnalegum og ómaklegum hætti, án þess að ég segi að neinn hafi beinlínis sagt það. Ég upplýsti hér úr ræðustóli hvað ég hefði sagt í mínum þingflokki, tala þar fyrir sjálfan mig. Ég tók það fram fyrir mína hönd að ég væri alveg til í: a. að fallast á að tekjuöflunarfrumvörpin, bandormarnir, fengju að koma eitthvað seinna fram, b. jafnvel að skoða það að mætast á miðri leið og seinka samkomudeginum til 15., 18. september, en lengra vildi ég ekki ganga. Kannski voru sumir félaga minna í stjórnarandstöðunni herskárri en þetta, en ég hefði verið tilbúinn til að skoða málin á þeim nótum. En það er ekki vottur af vilja til slíks af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Það er bara 1. október eða dauði. Þannig er ástandið á bænum. Þá náum við ekki saman.

Herra forseti. Hér hefur vaskasti fjármálaráðherra síðustu áratuga tekið hv. þingflokksformann Sjálfstæðisflokksins í dálitla kennslustund um hvernig á að koma saman fjárlögum og reyndar okkur öll hin. Ég hef litlu við það að bæta. Ég hef það hins vegar umfram hv. þm. Steingrím J. Sigfússon að ég er miklu sáttfúsari en hann og eftir því sem ég hníg að aldri verð ég blíðlyndari og ég get sagt það við hv. þm. Brynjar Níelsson að ég þarf ekkert nema rök. Eins og hv. þingmenn vita, að minnsta kosti hin seinni árin, hefur alltaf verið hægt að koma tauti við mig ef menn nenna að tala við mig, ef menn nenna að gefa mér rök fyrir sinni afstöðu.  Nú sá ég áðan gægjast í gættina hæstv. forsætisráðherra sem á allan frumburðarrétt að þessu frumvarpi. Hann er sá sem formlega óskar eftir því gagnvart þinginu að fjárlagafrumvarpi verði frestað. Kannski gæti hann tyllt tám sínum niður örstutta stund í ræðustólinn og reynt að skýra það út fyrir mér sem ég hafði ekki greind til að skilja hjá hæstv. fjármálaráðherra. Það þarf ekki annað en að skýra út af hverju þarf þessa frestun og þá er ég með. Eins og þingmenn vita af fyrri ræðum mínum kom ég til þessa sumarþings til að greiða fyrir málum. Ég átti von til þess að geta hjálpað til dæmis hæstv. forsætisráðherra og ýmsum öðrum, meðal annars hæstv. húsnæðis- og félagsmálaráðherra eins og ég hef reynt, að koma fram ákveðnum frumvörpum. Ég lýsti því yfir að ég kæmi hér meðal annars til að reyna þá að hafa vit fyrir ýmsum í mínum þingflokki sem voru ekki alveg jafn vinsamlegir eða leyfðu sér þann munað að minnsta kosti að vilja skoða þau frumvörp og þær hugmyndir sem Framsóknarflokkurinn hafði fram að færa varðandi skuldaniðurfærslu með jafn jákvæðu viðmóti. Ég fékk hins vegar ekkert tækifæri til þess. Það komu engin frumvörp. Það kom bara þingsályktunartillaga að vinnuáætlun sem í reynd var hrein sýndarmennska vegna þess að hún þurfti ekkert stimpil þingsins til að forsætisráðherra gæti látið þá vinnu fara af stað. Reyndar get ég fyrir hans hönd glaðst yfir því að hæstv. fjármálaráðherra alla vega leyfir það af náð sinni og umburðarlyndi að tilteknar hugmyndir sem Framsóknarflokkurinn háði kosningabaráttu sína á verði skoðaðar. Lengra komst Framsóknarflokkurinn því miður ekki. Ég kom líka til þess að styðja hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra í því að hjálpa henni að hrinda í framkvæmd þeim yfirlýsingum sem hún gaf. Hún komst hálfa leiðina, ég gleðst yfir því, greiddi atkvæði með því og gerði ekkert nema tala vel um það og studdi hana í baráttu hennar til að losa stífluna í þingflokki Sjálfstæðisflokksins með því að benda á að hún kom ekki fram frumvarpi hér hálfa viku vegna þess að það var stopp hjá Sjálfstæðisflokknum.  Herra forseti. Ég kom bara til þess að benda á að þegar hv. þm. Brynjar Níelsson, sem illu heilli er nú horfinn úr þingsal, segir að þetta sé í reynd ekkert nema hjóm eitt sem við erum að slást um er það ekki að öllu leyti rangt hjá hv. þingmanni. Það er rétt hjá honum því ég er viss um það að ég og stjórnarandstaðan öll, þingheimur allur, mun lifa gott haust jafnvel þó að fjárlagafrumvarpinu seinki um þrjár vikur. Það verður ekki héraðsbrestur í okkar liði en við þurfum eða ég að minnsta kosti þarf að fá rök fyrir frestuninni. Hv. þm. Brynjar Níelsson gaf giska góð rök fyrir því í framsögu sinni fyrir áliti félaga hans í nefndinni sem um þetta fjallaði vegna þess að hann benti á að flaustrið og handarbakavinnubrögðin við að koma þessu frumvarpi fram á síðustu stundu, greinilega án nokkurs undirbúnings, var slíkt að lá við borð að hér yrði stórslys. Hv. þm. Brynjar Níelsson, sem hefur dálítið glæsta fortíð sem hæstaréttarlögmaður og formaður Lögmannafélags Íslands, benti á að frumvarpið eins og það var lagt fram braut í bága við stjórnarskrána. Þannig eru vinnubrögðin. Svo segir hv. þingmaður að við eigum bara að flýta okkur með málið og keyra það í gegn. Ja, ef það hefði ekki verið fyrir árvekni hans hefði stefnt í stórslys. Og þó að hv. þingmaður hafi afþakkað lof og prís vil ég nú segja við hv. þingmann að þegar hv. þm. Helgi Hjörvar lofar einhvern mann eiga menn að meðtaka það í þökk því að það gerist sjaldan. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson tók síðan þá rökleiðslu sem hv. þm. Brynjar Níelsson kom með áðan einu skrefi lengra og benti á að ef þessi skavanki hefði farið í gegn hefðum við getað lent í því sem sá ágæti stjórnmálaleiðtogi sem enn er á dögum í Havana á Kúbu og reykir vindla gerði þegar hann frestaði jólunum. Þá hefði þingi hugsanlega af tæknilegum ástæðum verið frestað um aldur og eilífð. Það var það sem undir lá. Þess vegna var ég ekki sáttur við það fyrr í þessari umræðu þegar ég innti eftir því hvernig menn hefðu rannsakað þetta mál. Það kom í ljós að það hafði verið tæknilega vel rannsakað af því að það vill svo til, sem er bara hamingjan sem örlögin færa okkur, að hv. þingmaður með sína reynslu sat í nefndinni. En hann hefur enga reynslu af því að koma saman fjárlögum og þess vegna gat hann ekki upplýst nefndina um hvort það væri rétt sem hæstv. fjármálaráðherra sagði í gær að væru ástæður fyrir því að frumvarpið kom fram og ég ætla að fara í síðar í minni ræðu, en þannig þurfa menn að vinna. Það dugar ekki bara að hafa af tilviljun sérfræðing í hátæknilegum efnum sem varða hina lagalegu gerð frumvarpa, menn þurfa líka að leita ráða hjá þeim sem hafa reynslu af framkvæmd málanna. Það var ekki gert. Auðvitað hefði stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd átt að fá til sín starfsmenn fjármálaráðuneytisins til að spyrja út í fullyrðingar hæstv. fjármálaráðherra. Ein af þeim að minnsta kosti var tæknilegs og fjárlagagerðarlegs eðlis. Hæstv. fjármálaráðherra sagði að það væri illframkvæmanlegt að koma fram fjárlögum á réttum tíma. Ég gæti haldið langa ræðu um þetta alveg eins og sá maður sem nú rekur sitt fagra andlit í gættina, hæstv. heilbrigðisráðherra, sem var einmitt sá sem gekk fram fyrir skjöldu til að fá þingið til að fallast á að þingskapalögum yrði breytt þannig að tekjuöflunarfrumvörpin kæmu fram með fjárlagafrumvarpinu. Hann er upphafsmaður alls þessa og tók hann tvö þing að sannfæra mig um að það væri rétt. Ég er eins og Tómas, ég þarf að leggja höndina í sárið til að trúa. Ég trúði. En hv. þm. Steingrímur Jóhann Sigfússon, svo hann sé nú ávarpaður fullu nafni, fór rækilega yfir það hér áðan af hverju það er tóm vitleysa að það sé illframkvæmanlegt af tímalegum orsökum að koma saman fjárlagafrumvarpi. Hann útskýrði það ákaflega vel. Það voru tvenn önnur rök sem hæstv. fjármálaráðherra færði. Önnur voru þau, ef ég man rétt, að það væru sérstakar aðstæður. Hverjar voru þær sérstöku aðstæður? Jú, það var ný ríkisstjórn. En herra trúr, það eru ekki 20 mánuðir frá því að þessi lög voru samþykkt að frumkvæði Sjálfstæðisflokksins. Þá hljóta menn, jafnvel á þeim tíma þó að þeir hafi hugsanlega verið uppteknir af öðru þá, að hafa gert sér grein fyrir því að innan skamms yrðu kosningar og allar líkur væru á því að það kynni að verða ný ríkisstjórn. Ég get ekki kallað það sérstakar aðstæður sem detta af himnum ofan án þess að upphafsmenn málsins hafi gert sér grein fyrir því. Það eru því rök sem ég blæs á. Síðustu rökin voru þau að þingið hefði tafist. Það þarf enginn að segja mér neitt um það, ég hef verið hér áður á sumarþingum og þetta sumarþing er ekkert orðið lengra en áður og ríkisstjórnarmyndunin tók ekkert lengri tíma en áður. Eina frávikið, herra forseti, var auðvitað það að svolítill tími var tekinn í sumarbústaðaferðir og það var rangt hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að þeir hefðu etið pönnukökur. Það voru vöfflur eins og margoft kom fram í fjölmiðlum. Sem sagt, af þeim röksemdum sem hæstv. fjármálaráðherra flutti fannst mér bara ein þess virði að ræða og ég gekk fast eftir því við hæstv. fjármálaráðherra af hvaða ástæðum það væri illframkvæmanlegt að koma fram fjárlagafrumvarpi. Hann gat ekki svarað því þá. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon svaraði því af sinni reynslu giska vel áðan og flutti fyrir því sterk rök að það væri auðvelt. Ástæðan er kannski fyrst og fremst tvenns konar. Í fyrsta lagi hefur hæstv. ríkisstjórn sjálf grafið sér fúlt díki sem hún hefur steypt sjálfri sér ofan í með því að leggja fram frumvörp sem samanlagt geta þýtt að til hefur orðið gat upp á 17–20 milljarða, hugsanlega meira, sem þarf að stoppa upp í. Vitaskuld er það erfitt og til þess eru bara þrjár leiðir. Það er í fyrsta lagi að draga úr útgjöldum ríkisins, í öðru lagi að finna einhverjar leiðir til þess að auka tekjurnar, í þriðja lagi - og það sem mér fannst dyljast í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar - að auka skuldir ríkisins. En það þarf ekkert marga mánuði, alla vega ekki fleiri en þrjá til þess að velja leiðina, einhverja af þessum þremur leiðum eða blöndu þeirra allra. Svo einfalt er það nú. Þess vegna hefði ég kosið það af því að ég veit að hæstv. forsætisráðherra, flutningsmaður málsins formlega, er staddur hér einhvers staðar nærri að hann skýrði út fyrir þingheimi hvað það er sem þessir háu herrar og frýr líta á sem óframkvæmanlegt. Ég hygg að seinni röksemdin, sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi í ræðu sinni áðan, gæti allt eins átt rétt á sér og jafnvel verið réttari; að það sé ekki samkomulag um hvaða leið eigi að fara innan ríkisstjórnarinnar. Við höfum séð það að ríkisstjórnin kemur mjög vanbúin til þessa sumarþings. Allar þær áætlanir sem átti að sýna okkur og að minnsta kosti annar stjórnarflokkanna lofaði að leggja fram strax eftir kosningar hafa ekki verið sýndar. Kannski er þetta ástæðan fyrir því að einn af leiðtogum lífs fyrrverandi margra hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins í þessum sal, fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins og reyndar fyrrverandi forsætisráðherra, gaf ríkisstjórninni þá einkunn í grein sem hann skrifaði í Fréttablaðið að hann minntist þess ekki að nokkur ríkisstjórn hefði farið verr af stað. Það er algjörlega hárrétt hjá honum. Hafi það sannast í einhverju sannaðist það í þeirri prýðilegu ræðu sem hv. þm. Brynjar Níelsson flutti í upphafi umræðunnar. Hann sýndi fram á hversu flausturslega ríkisstjórnin stígur sín fyrstu skref á þinginu, leggur fram frumvarp til að fresta framlagningu fjárlagafrumvarps, fresta samkomudegi þings og það kemur í ljós að það brýtur stjórnarskrána með þeim hætti að ef hans skyggnu augu hefðu ekki komið auga á hnökrann væri ólíklegt, af tæknilegum ástæðum, að hér væri hægt að halda þing næstu þúsund árin.  Herra forseti. Ég tel að ég hafi skýrt komið fram þeirri afstöðu sem ég lét koma fram algerlega strax og líka í mínum þingflokki að þetta mál mundi ég því aðeins styðja að menn færðu rök fyrir því að það væri nauðsynlegt. Það hafa menn ekki gert enn þá og varla gert tilraun til. Að þeim rökum óframlögðum mun ég greiða atkvæði gegn frumvarpinu.

Virðulegi forseti. Það er óhætt að taka undir með þingmönnum sem hér hafa talað í síðustu ræðum um að það skortir algjörlega á að ríkisstjórnin hafi skýrt hverjar þær miklu raunir eru sem steðja að ríkisstjórninni við að koma saman fjárlagafrumvarpi sem kalla á þessa frestun. Þegar málið var í upphafi kynnt fyrir okkur í stjórnarandstöðunni var óskað eftir að við veittum fyrirgreiðslu til þess að hin nýja krafa um að fylgifrumvörp, tekjuöflunarfrumvörp, fylgdu fjárlagafrumvarpi yrði ekki að veruleika nú. Þegar við tókum vel í það, bjarteyg eins og við nú erum og viljum gjarnan hjálpa ríkisstjórninni með hvaðeina, kom í ljós að annað lá undir, að menn treystu sér ekki heldur til að koma saman fjárlagafrumvarpi. Það felur í sér mikla vangetu ríkisstjórnar, skort á verkstjórn á upphafsmetrunum. Það á að vera hægt að koma saman fjárlögum og það á að vera vandalaust við þessar aðstæður. Ég hef tekið þá afstöðu að leggjast ekki gegn þessu máli og ég mun sitja hjá. En ég vil beina því alveg skýrt til hæstv. forseta að þegar gengið er fram með þessum hætti og ríkisstjórnin treystir sér ekki til að gefa þinginu þann tíma til að fjalla um fjárlög og tekjuöflunarfrumvörp sem það á rétt á og kveðið er á um nú í þingsköpum felur það í sér að verið er að taka þriggja vikna vinnutíma við fjárlög af þinginu. Því segi ég: Þessi ríkisstjórn getur ekki vænst þess að frumvörp sem hún leggur fram í nóvember, eftir að vika er liðin af nóvember, nái samþykkt fyrir jól. Þó svo að hún geti samkvæmt þingsköpum í dag lagt fram frumvörp allt fram til 30. nóvember er hún að taka af okkur vinnutímann sem við ættum þá að hafa til að sinna slíkum málum. Það verður meira álag á þinginu og það verður flóknara að glíma við fjárlögin á þeim skamma tíma. Því bið ég ríkisstjórnina um að gera sér hógværar væntingar um afgreiðslu mála fyrir jól ef þau koma fram seinna en þegar vika er liðin af nóvembermánuði.

Forseti. Þó að ég hafi ekki mikla þingreynslu, en þó meiri en margir, hygg ég að það sé harla óvenjulegt að farið sé fram á slíka beiðni. Ég vil því taka undir orð þingmanna minni hlutans sem hafa tjáð sig hér og eru margir hverjir með töluvert meiri reynslu af þingsköpum og hefðum á Alþingi. Mér finnst svolítið skringilegt að verið sé að leggja upp með og í raun og veru segja þinginu að fjárlögin verði ekki tilbúin á tilsettum tíma af því að það var minn skilningur að þau yrðu það. Þegar formaður Sjálfstæðisflokksins fór þess á leit við mig sem og aðra í minni hlutanum að sýna skilning á því að það væri erfitt að koma með fylgifrumvörpin á tilsettum tíma sá ég ekkert að því að sýna því skilning. En nú þegar á sumarþingi virðist það ætla að verða sorgleg hefð að manni er sýnd ein mynd og síðan er eitthvað allt annað að baki hennar. Mér líst ekkert á það. Ég kom inn á þetta þing staðráðin í því að vinna út frá málefnum, vera málefnaleg og sýna sanngirni en mér finnst mjög erfitt að vera sanngjörn þegar strax er farið út í það að - ja, mér finnst leiðinlegt að nota stór orð, en í tvígang í dag hafa komið upp þannig mál að ég upplifi að gengið sé á bak þess sem var búið að sammælast um og mér finnst það ömurlegt upphaf á þessu þingi. Mér finnst það hvernig þetta hefur þróast í þinginu líka vera ömurlegt og sorglegt og gefur manni tilefni til að hafa verulega þungar áhyggjur af því hvernig næstu fjögur ár verða. Ég vona að þetta sé ekki upphafið að samfelldum svikabrögðum, ég vona það, en það sem ég hef orðið vitni að í dag finnst mér vera þess eðlis að þingið verði fullt af tortryggni, það verði fullt af átökum sem eru óþörf. Við erum hér öll samankomin til að gera einn hlut og það er að tryggja hagsmuni þjóðarinnar og við höfum val um það hvernig við vinnum saman. Við höfum valkost og það sem er að gerast hér núna og búið er að gerast er ekki til þess fallið að hér ríki sá góði andi og þau góðu fyrirheit sem lagt var upp með. Það hryggir mig. Ég hef skilning á því að þegar ný ríkisstjórn tekur við sem er að taka við ágætisbúi og ætlar síðan að breyta mjög miklu sem lýtur að fjárlögum þurfi mikla vinnu við að endurstilla allt. En ég verð samt að segja að þetta er á ábyrgð framkvæmdarvaldsins og ef framkvæmdarvaldið hefur ekki tök á því að fá starfsfólk - það getur bara ráðið fólk í aukavinnu ef það vantar svona mikið upp á til að klára málin - getur fólk frestað því eða sleppt því að fara í frí og gert það seinna, eins og hæstv. ráðherra sem hér fer með málið, ef mikið vantar upp á til að klára þetta. Við höfum alltaf verið vertíðarþjóð og ef það koma mikil uppgrip eru bara ráðnir fleiri, þá koma fleiri upp á dekk eða inn í frystihús. Mér finnst þetta ekki nógu góð afsökun til þess að fresta fjárlögunum. Ég skil þetta með fylgifrumvörpin en að fresta sjálfum fjárlögunum mun stela tíma frá okkur þingmönnum til vinnunnar. Ég hef gagnrýnt vinnubrögðin mjög í gegnum tíðina. Mér finnst mjög leiðinlegt að standa hér og vera eins og rispuð plata, en vinnubrögðin, sem allir gagnrýna en enginn er tilbúinn til að gera neitt í þegar þeir taka við stjórnartaumunum, eru ekki boðleg. Það er ekki boðlegt að við séum að taka mál hér í gegn með þessum hætti. Auðvitað hefði þetta mál átt að fara fyrir þingskapanefnd, auðvitað hefðum við átt að vera búin að setja saman þingskapanefnd til að fara yfir málið. En nei, það er ákveðið að gera allt eftir nákvæmlega sömu formúlum og hafa verið notaðar hér um allt of langa hríð, áratug eftir áratug. Þetta snýst í raun og veru um að viðhalda valdinu. Illa upplýstir þingmenn eru ágætisstimpilpúðar. Viljum við vera þannig þingmenn, hvort sem fólk er í stjórn eða stjórnarandstöðu eða minni hluta eða meiri hluta? Er þetta það sem við þingmenn buðum okkur fram til að gera? Það held ég ekki. Það gerist allt of oft í þessum sal að farið er í gegnum mál og greidd atkvæði um mjög mikilvæg lög sem snerta þúsundir Íslendinga og hv. þingmenn hafa ekki hugmynd um, vita ekki neitt hvað það er sem þeir eru að greiða atkvæði um. Lögin eru oft svo illa gerð og það er nú sagt að ein ástæða fyrir því að við erum svona rosalega lengi hér sé sú að við vinnum lögin svo illa. Það er kominn tími til að breyta vinnubrögðunum. Ég á mjög erfitt að styðja þetta mál eins og þetta er en ég mun ekki standa í vegi fyrir því. Jú, kannski. Jú. Hæstv. forseti. Ég held að ég muni bara segja nei.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir breytingartillögu á þskj. 79, mál nr. 25, við frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, nr. 100/2007, og lögum um málefni aldraðra, nr. 125/1999, með síðari breytingum, um frítekjumörk, tekjutengingar og eftirlitsheimildir. Breytingartillagan er svohljóðandi: „Á eftir 1. gr. komi ný grein, svohljóðandi: Í stað ártalsins „2013“ í 14. tölulið ákvæðis til bráðabirgða í lögunum kemur: 2014.“ Með tillögunni er lagt til að bráðabirgðaákvæði um hækkun á frítekjumarki öryrkja í 1.315.200 kr. vegna atvinnutekna við útreikning tekjutryggingar verði framlengt um eitt ár, til 2014. Ástæða þess að þetta er lagt til er mikilvægi þess að jákvæðir hvatar séu til atvinnuþátttöku aldraðra og öryrkja. Er það í samræmi við þá hugsun sem fram kemur í frumvarpinu. Talið er rétt að gera þetta ákvæði ekki varanlegt þar sem mörkuð hefur verið sú stefna að innleiða nýtt kerfi sem byggist á því að koma betur til móts við þá sem mest þurfa á þessu að halda. Með því að staðfesta framlenginguna núna eru gefin skýr skilaboð um að unnið skuli áfram að þeirri heildarskoðun sem gera þarf á almannatryggingakerfinu og koma í veg fyrir að óvissa skapist um þessi mál. Flutningsmenn eru, ásamt þeirri sem hér stendur, hv. þingmenn Ásmundur Friðriksson, Elín Hirst, Páll Jóhann Pálsson og Unnur Brá Konráðsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þær árnaðaróskir sem mér hafa verið færðar eftir að ég tók sæti á Alþingi. Það er mér ánægjuefni að verja minni fyrstu ræðu í að segja nokkur orð um það frumvarp sem hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra hefur lagt fram og er hér til umræðu. Frá árinu 2009 þurftu lífeyrisþegar að sæta verulegum kjaraskerðingum vegna aðgerða sem gripið var til í kjölfar þeirrar erfiðu stöðu sem þá var komin upp í ríkisfjármálum. Verði frumvarp þetta að lögum mun það fela í sér fyrsta skrefið í þá átt að draga þær skerðingar til baka. Þannig munu greiðslur til um 7 þús. lífeyrisþega hækka, frítekjumark vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega hækka verulega og lífeyristekjur munu ekki lengur skerða grunnlífeyri almannatrygginga. Jafnframt hefur komið fram að þegar sé hafinn undirbúningur að afnámi annarra skerðinga sem lífeyrisþegar þurftu að sæta. Það er mikilvægt að hafa í huga að væntanlega verða fleiri skref stigin í þessa sömu átt. Því ber að fagna að nú sé unnt að stíga það skref sem hér er lagt til og forgangsraða þannig í þágu hóps lífeyrisþega sem þurfti að sæta miklum kjaraskerðingum í kjölfar þeirra efnahagsþrenginga sem riðu hér yfir haustið 2008.

Virðulegi forseti. Ég ætla að hafa þetta mjög stutt. Ég finn mig knúna til þess að bregðast við tveimur atriðum sem komu fram í fyrri umræðum. Í fyrsta lagi ummælum hv. þm. Péturs Blöndals um samráð, í tengslum við að Öryrkjabandalagið hafi kosið að draga sig frá samráði í vinnu að heildarendurskoðun á almannatryggingafrumvarpinu fyrir kosningar. Mér finnst mikilvægt að árétta að það er ekki afsökun fyrir því að samráð geti ekki gengið að einhver hagsmunasamtök hafi talið best að draga sig frá samningaviðræðum eða mótunarvinnu. Það geta legið margar ástæður að baki því. Ég þekki málið ekki, þar af leiðandi get ég ekki metið það, en ég þekki hins vegar að standa frammi fyrir því að þurfa að verja hagsmuni stórs hóps. Það getur verið mjög flókið. Ég vil hins vegar segja að það er gríðarlega mikilvægt í öllu starfi sem fram undan er og varðar almannatryggingar að haft sé samráð við öryrkja og aldrað fólk og þá sem málið varðar. Jafnframt sló það mig í umræðunni allri í dag að mikil áhersla var lögð á það í sumum ræðum að tala um að bæta lífeyriskerfið og bæta almannatryggingakerfið sem eitthvað sem fólst í því að vera góður við vesalings fólkið sem ætti bágt. Ég er orðin mjög þreytt á því að við þurfum að tala svona. Mér finnst mjög mikilvægt að við áttum okkur á því að þetta snýst ekki um að það sé hópur af fólki sem sé svo óheppið að vera eins og það er og við þurfum að vera góð við það. Þetta snýst um að við berum ábyrgð á því að skapa samfélag sem gerir ráð fyrir öllum, sem skapar aðstæður þar sem allir geta tekið þátt, geta búið við eðlileg lífskjör og liðið vel. Mig langar að lokum að vitna í orð manns sem flutti fyrirlestur á ráðstefnu á Írlandi sem ég sat á fyrir tveimur vikum síðan. Ég ætla ekki að vitna beint í orð hans en hann sagði að maður þyrfti að átta sig á því að helstu hindranir í lífi fatlaðs fólks eða öryrkja og að öllum líkindum aldraðra líka, væru þær sem samfélagið skapaði, ekki endilega í formi umhverfis eins og aðgengis eða einhvers slíks heldur vegna ákvarðana sem eru teknar um að hafa hlutina eins og þeir eru. Við þurfum að átta okkur á því að ef okkur langar til að fólki sem tilheyrir hópum sem við köllum minnihlutahópa líði vel og það geti búið við þau mannréttindi sem fólk gerir almennt í samfélaginu, berum við ábyrgð á því að taka þannig ákvarðanir hér inni sem gera það að verkum að það sé hægt. Því miður þjónar þetta frumvarp eins og það er núna eingöngu ákveðnum hópi. Þá erum við að taka ákvörðun um að sinna ekki mjög stórum hópi af t.d. öryrkjum. Þar með er það það sem er mest fatlandi í þessari stöðu, ekki manneskjurnar sjálfar eða líkami þeirra, greindarvísitala eða andlegt ástand, heldur þær ákvarðanir sem hér eru teknar um að bæta eingöngu kjör ákveðinna hópa og mjög lítils hóps af öldruðu fólki og öryrkjum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Freyju Haraldsdóttur fyrir hennar orð og ræðu. Ég talaði um samráð í þeirri nefnd sem ég sat í sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins sem hafði það verkefni að samræma lífeyri frá lífeyrissjóðum og frá almannatryggingum. Öryrkjabandalagið byrjaði að vinna með okkur en síðan hurfu þeir á braut. Það þótti mér mjög miður vegna þess að við vorum að vinna að framtíðarskipulagningu þessa samspils á milli lífeyrissjóða og almannatrygginga, en þeir settu fyrir sig það að lífeyrir hafði ekki verið hækkaður. Það finnst mér vera allt annað mál. Ég var eingöngu að kvarta yfir því að þeir hefðu ekki fylgt eigin einkunnarorðum sem eru: Ekkert um okkur án okkar, sem mér finnst vera afskaplega góð einkunnarorð. Það voru fleiri fulltrúar fatlaðra í nefndinni, þeir stóðu vaktina til enda. En vegna þess arna var ekki hægt að taka á einu veigamesta atriði öryrkja sem ég tel vera, sem er að hætta að líta á vangetuna og fara að líta á getuna, þ.e. líta á það hvað einstaklingurinn getur en ekki hvað hann getur ekki. Það tel ég vera eitt almikilvægasta verkefnið fyrir bæði öryrkja og þjóðfélagið í heild að þjóðfélagið nýti getu öryrkja, sem eru afskaplega verðmætir starfskraftar, nýti getu öryrkja þeim til hagsbóta og þjóðfélaginu til hagsbóta. Það var þetta sem ég átti við þegar ég kvartaði undan því að Öryrkjabandalagið hefði farið út, vegna þess að þetta var hluti af því að leysa vandamál hvað varðar öryrkja sem er óleyst í dag.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir gott andsvar. Ég er hjartanlega sammála flestu sem þar kom fram og tel að sjálfsögðu mjög mikilvægt að við sem störfum innan hagsmunasamtaka eða einhvers konar fyrirtækja sem hafa það að markmiði að berjast fyrir réttindum fatlaðs fólks komum að borðinu og tökum ábyrgð á þeirri vinnu með því að krefjast þess að koma þar að og vera við borðið. Það sem ég vildi kannski meina var að þó maður ákveði að stíga frá er það kannski ákveðin leið samráðs. Þá gefur maður ákveðin skilaboð um að maður telji að það sem á sér stað gangi ekki nógu langt eða maður treystir sér ekki til að vera með í einhverju verkefni sem maður telur ekki þjóna nógu vel hagsmunum þeirra sem barist er fyrir. Hins vegar er ég hjartanlega sammála því að í lengstu lög eigum við að reyna að vinna saman og ná sátt. Ég held að þetta sé bara mjög gott dæmi um mikilvægi þess að við tölum saman. Ég vil sérstaklega fagna því sem hv. þm. Pétur Blöndal sagði um að nýta og í rauninni fagna mannauði fatlaðs fólks og annarra sem flokkast sem öryrkjar og horfa á getu okkar og það sem við höfum hæfileika til að gera en ekki það sem er ekki hægt. Það er klárlega aðalatriðið í heila málinu.

Herra forseti. Ég þakka lofið og vil endurgjalda það vegna þess að hv. þm. Freyja Haraldsdóttir kenndi mér að segja fatlað fólk en ekki fatlaðir. Á því er reginmunur. Þegar maður talar um fatlað fólk er verið að vísa til einstaklingsins, en þegar talað er um fatlaða er það einhvers konar samheiti sem getur verið og er stundum niðurlægjandi. Varðandi það sem hér er um að ræða, vinnu þessarar nefndar sem vann gott og mikið starf og ræddi mikið alls konar hluti, upplifi ég það þannig að það sé stefnumótun til framtíðar að samræma almannatryggingar, lífeyrissjóði og greiðslur úr þeim sem og að líta á 75% örorkumatið. Ég tel örorkumatið vera arfavitlaust, það hindrar alla endurhæfingu og kemur í veg fyrir að menn geti starfað. Það undirstrikar það viðhorf að líta á hvað maðurinn getur ekki, 75% öryrki - ör-yrki - í staðinn fyrir að segja: Hann hefur svo og svo mikið starfsgetumat. Það sem mér fannst miður var að Öryrkjabandalagið leit á skammtímavandamál sem er vissulega til staðar, um að lífeyrir hafi almennt ekki hækkað eftir hrun eins og skyldi, og þeir fórnuðu í raun langtímahagsmunum fyrir skammtímahagsmuni sem hefði mátt leysa annars staðar og er t.d. núna til umræðu, þ.e. hvernig við getum bætt öryrkjum - ég er farinn að nota orðið öryrkjar - hvernig við getum bætt því fólki sem hefur ekki fulla vinnugetu það tjón sem það hefur orðið fyrir eftir hrun.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta. Ég held að við séum bara nokkuð sammála, að minnsta kosti held ég að við getum fundið einhverja fleti til þess að vinna með, ég og hv. þm. Pétur Blöndal. Þannig að ég þakka bara fyrir þessa góðu umræðu.

Samkomulag er um fyrirkomulag umræðunnar og munu fulltrúar hvers flokks tala allt að 10 mínútur.

Virðulegi forseti. Þetta mál var, eins og áður hefur komið fram, tekið til meðferðar í hv. atvinnuveganefnd milli 2. og 3. umr. Eins og ég gat um í lokaræðu minni við 2. umr. lágu fyrir hugmyndir um ákveðnar breytingar á frumvarpinu fyrir 3. umr. Það hefur komið í ljós við vinnu á þessu frumvarpi, og hefur svo sem verið ljóst, að sá megingalli er á núverandi kerfi okkar, eða gildandi lögum um veiðileyfagjald, að gjaldið leggst með þeim hætti á marga útgerðar- eða veiðiflokka að það er hreinlega ekki hagkvæmt, borgar sig ekki, fyrir útgerðir að sækja þann afla í sjó. Við getum séð afleiðingar þess í hendi okkar, virðulegi forseti. Ef við erum farin að leggja svo mikil veiðigjöld á ákveðna stofna, sem hreinlega gerir að verkum að ekki borgar sig fyrir útgerðarmenn að sækja þann afla, er mikil hætta á að þjóðarbúið verði af miklum tekjum. Þetta er raunveruleg hætta og er alveg ljós í tilfelli kolmunna og á við nánari skoðun væntanlega við um fleiri tegundir. Nefndar hafa verið í því sambandi keila, langa, úthafsrækja, gulllax og mögulega flestir þeir flatfiskar sem við erum að sækja. Það geta allir séð að þetta er mjög letjandi og má líkja við að skattheimta á okkur sem launafólk í landinu væri orðin þannig að það borgaði sig alls ekki að vinna, borgaði sig að hætta að vinna. Þannig skattheimta gengur ekki upp. Skattheimta verður í eðli sínu alltaf að vera það sanngjörn og eðlileg að það borgi sig að skapa verðmæti með vinnu eða framleiðslu. Meiri hluti atvinnuveganefndar komst að þeirri niðurstöðu, í vinnu sinni milli 2. og 3. umr., að kolmunninn, sem klárlega er mikilvægur í þessu samhengi, þ.e. þar eru upphæðirnar hæstar - að ástæða væri til að undanleggja þá tegund sérstöku veiðigjaldi. Þetta hefur valdið miklu uppnámi hér í þinginu og stór orð fallið og talað um að við í meiri hlutanum séum að lækka enn frekar veiðigjöldin. Vissulega lækkar upphæðin um þetta en á móti kemur að ákveðinn frádráttarliður í frumvarpinu mun ekki leiða til þeirrar lækkunar sem reiknað var með, við endurskoðun kom það í ljós. Þannig hefði frumvarpið og lögin verið að skila mjög svipuðu veiðigjaldi, nánast sama veiðigjaldi, og lagt var upp með í frumvarpi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Til að greiða fyrir þingstörfum - við höfum verið sökuð um það af hálfu minni hlutans í þinginu að rjúfa eitthvert samkomulag, að mínu mati reyndar gert allt of mikið úr því - fjaðrafok, stormur í vatnsglasi, úlfaldi úr mýflugu - vegna þess að þetta eru nú í öllu stóra samhenginu sáralitlar breytingar en gætu verið mjög mikilvægar. En til þess að leita sátta um þau þinglok sem stefnt er að í kvöld höfum við í meiri hlutanum ákveðið að draga til baka breytingartillögu okkar, þ.e. a-lið breytingartillögunnar við 2. gr., þar sem segir: „Við 1. efnismgr. b-liðar bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Kolmunnaafli er undanþeginn sérstöku veiðigjaldi samkvæmt lögum þessum.“ Við drögum þennan hluta breytingartillögunnar til baka og vonum að minni hlutinn kunni að meta þá sáttarhönd sem við réttum fram. Þetta er líka gert í ljósi þess að hæstv. sjávarútvegsráðherra mun skoða þetta mál mjög vel á milli þinga og fara þá mögulega yfir aðra stofna sem hér liggja undir á sömu forsendum. Við munum þá væntanlega sjá nýtt frumvarp líta dagsins ljós á haustdögum eða næsta vetur til að leiðrétta þetta og tryggja að útgerðarmenn í landinu reyni að sækja allt það sem hægt er til að hámarka arð þjóðarinnar af þessari mikilvægu auðlind. Í tilfelli kolmunnans er staðan þannig að veiðar á honum eru mjög seint á fiskveiðiárinu. Þær veiðar munu ekki hefjast fyrr en vorið 2014 og standa fram eftir sumri eða fram á haust. Því er svigrúm til breytinga næsta vetur til að leiðrétta fyrir þessari skekkju og ég tel mjög mikilvægt að það verði skoðað ítarlega. Breytingar í þessu frumvarpi fela meðal annars í sér að leiðrétta enn eina ósanngirnina sem er í gildandi lögum en hún er sú að gjalddagar á veiðigjaldi taka ekki tillit til þess hvenær verðmæti eru sköpuð. Þannig er það í tilfellum margra útgerða í landinu, stórra og smárra, að menn eru oft búnir að borga veiðigjöldin að fullu til ríkissjóðs áður en þeir fara á veiðar og skapa verðmætin og fá tekjur af þeim veiðum. Við erum að breyta þessu atriði í því frumvarpi sem liggur fyrir, einn af þeim agnúum sem við erum að leiðrétta, sem gerir að verkum að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra getur seinkað gjalddögum þannig að meiri sanngirni ríki og innheimtan eigi sér þá stað um það leyti sem verðmætin eru sköpuð. Það getum við öll heimfært upp á okkur sjálf, hversu ósanngjarnt okkur þætti ef verið væri að innheimta af okkur skatt af tekjum okkar sem væru væntingartekjur fram í tímann. Við værum búin að borga það. Margt getur komið upp í millitíðinni, hvort sem er hjá einstaklingum eða fyrirtækjum, breytingar í rekstri, bilanir og margt sem veldur því að menn ná jafnvel ekki þeim verðmætum sem í hlut eiga en eru samt sem áður búnir að leggja út fyrir veiðigjöldunum. Ég treysti því að hæstv. ráðherra muni skoða þetta af fullri sanngirni og innheimta gjöldin eftir því sem verðmætin skapast hjá okkar fyrirtækjum. Ég vona að sú sáttarhönd sem við í meiri hluta atvinnuveganefndar réttum fram í þessu máli megi verða til þess að greiða fyrir þingstörfum.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. atvinnuveganefnd, formanni og meiri hluta og minni hluta, fyrir ágætt starf við þetta frumvarp um veiðigjöld. Ég skil vel þá niðurstöðu sem hv. formaður, Jón Gunnarsson, kom hér með og yfirlýsingu þess efnis að draga breytingartillöguna til baka. Það er ljóst að við erum að fara hér fram með bráðabirgðaákvæði til eins árs í anda stjórnarsáttmálans um að lækka veiðigjöld, sérstaklega á þá sem gátu illa staðið undir þeim, koma til móts við minni og meðalstór fyrirtæki. Út af stendur að í ákveðnum fiskstofnum, ákveðnum tegundum, er ljóst að veiðigjaldið sjálft er mjög hátt hlutfall af kostnaði við veiðarnar. Sérstaklega má nefna kolmunna sem er að stóru leyti veiddur utan íslenskrar lögsögu og er mjög dýrt að sækja. Það má líka nefna tegundir eins og gulllax, keilu, blálöngu, rækju, úthafsrækju, og jafnvel mætti nefna fleiri tegundir. Í ljósi þeirrar niðurstöðu finnst mér gott tækifæri til að koma hér upp og lýsa því yfir að strax í sumar muni ég skoða ásamt veiðigjaldsnefnd hvernig þessu er háttað varðandi þessar tegundir og hugsanlega fleiri tegundir sem þar eru undir og leggja fram frumvarp strax á fyrstu dögum haustþings til að bregðast við því ef við metum það svo, sem mjög líklegt er, að í einstökum tegundum sé veiðigjaldið óhóflega hátt miðað við kostnaðinn við veiðarnar. Þetta geri ég, hæstv. forseti, einfaldlega vegna þess að mikilvægasta verkefni okkar, ríkisstjórnarinnar og Alþingis, er að skapa grundvöll fyrir allar atvinnugreinar, ekki síst sjávarútveginn, að sækja fram, geta farið í nýsköpun, geta farið í nýfjárfestingar sem skapa meiri arð til lengri tíma sem standa undir veiðigjöldum framtíðarinnar, auðlindarentu sem skilar sér til þjóðarinnar til lengri tíma. Það er mjög mikilvægt. Ég mun hefja þessa vinnu. Vinnan við ný veiðigjöld, nýtt frumvarp til veiðigjalda sem tekur þá gildi frá og með næsta fiskveiðiári, í það minnsta ekki seinna, er þegar hafin í ráðuneytinu. Við munum í ljósi þessa leggja fyrstu áhersluna á að skoða þær sérstöku tegundir þar sem kostnaður við veiðarnar er óhóflegur og veiðigjöldin geta lagst of þungt á. Ég vil fullvissa þingheim um að við munum skoða það í ráðuneytinu og ég fullvissa hv. atvinnuveganefnd um fullan vilja ráðherra til að skoða þessi mál og skila frumvarpi þess efnis á fyrstu dögum haustþings.

Herra forseti. Í dag á lokametrum þessa máls kom fram breytingartillaga frá meiri hlutanum þess efnis að lækka ætti enn þann hlut sem kemur til þjóðarinnar, í þetta skipti um 400 millj. kr. króna. En þetta er litla atriðið. Þessi gjöld munu lækka á næsta ári um minnst 3 milljarða, mögulega 4, þeir eru alla vega 3, um það deila menn ekki.  Ég talaði einmitt um það fyrr í ræðu minni í dag hvað það þýddi að leggja þessa tillögu fram á lokametrunum í trássi við það samkomulag sem Píratar stóðu ekki að en aðrir minnihlutaflokkar stóðu að um að ljúka þinginu núna í kvöld og hvers vegna er verið að koma með hana á lokametrunum og setja samkomulagið allt saman í uppnám. Ég velti fyrir mér hvort þetta væru einhver mistök, hvort hv. formaður atvinnuveganefndar, Jón Gunnarsson, hefði mögulega farið fram með tillöguna sjálfur eða einhverjir aðrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins eða hvort þetta væri einhver stærri leikur eða leikflétta í gangi. Ég geri mér ekki alveg grein fyrir því hvort það var í raun og veru. En við sjáum hvernig þeir spila úr þessu núna. Það að draga tillöguna til baka er kallað að leggja fram sáttarhönd. Í upphafi eru menn búnir að minnka þann hlut sem kemur til þjóðarinnar um 3 milljarða og reyna svo alveg á lokametrunum að minnka hann örlítið meira, um að minnsta kosti 400 millj. kr. og draga það svo til baka og kalla það sáttarhönd í málinu. Það er mjög skemmtilegt að heyra þetta, en ég mundi ekki kalla þessi vinnubrögð sáttarhönd, alls ekki. En mögulega má spinna það þannig og kannski munu fjölmiðlar pikka þetta upp og kalla það að Sjálfstæðisflokkurinn eða ríkisstjórnin hafi rétt fram sáttarhönd í málinu. Það verður áhugavert að sjá. Maður er alltaf að læra eitthvað. Þannig er staðan með málið núna. Það verður líklega samþykkt í kvöld af meiri hlutanum og þá endar það á borði forseta sem er á landinu. Samkvæmt nýlegri könnun eru 70% þjóðarinnar á móti þessari lækkun á veiðigjaldi - þá erum við að tala um þessar 3 milljónir á næsta ári og kannski upp í 9 milljónir í heildina á árinu þar á eftir.

Milljarða.

Fyrirgefið, milljarða. Ég þakka formanni atvinnuveganefndar, Jóni Gunnarssyni, fyrir að leiðrétta mig þarna. Að sjálfsögðu milljarðar. Þetta eru engar smátölur eins og hann veit. En 70% þjóðarinnar eru á móti þessari lækkun á þeim hlut sem kemur til þjóðarinnar. Þjóðin á auðlindina, þjóðin á að eiga lokaorðið um sinn hlut af nýtingu auðlindarinnar og það sagði forsetinn á síðasta ári. Við skulum vona að hann sé sama sinnis í dag og svari kalli 35 þús. Íslendinga sem hafa núna með undirskrift sinni skorað á forsetann að synja þessum lögum staðfestingar og vísa þeim til þjóðarinnar. Við píratar erum að sjálfsögðu hlynntir því að fólk eigi að koma að ákvörðunum sem varðar það. Sú ákvörðun að minnka hlut þjóðarinnar um 9 milljarða á næstu tveimur árum, um 3 milljarða á næsta ári, er að sjálfsögðu ákvörðun sem þjóðin á að fá að koma að og þjóðin á að fá að eiga lokaorð um. Við píratar munum funda með forsetanum á morgun um framgöngu beins lýðræðis og hvernig er best hægt að vinna að vegferð þess á Íslandi. Við munum náttúrlega ræða um þetta atriði eins og önnur þó að við séum að ræða stærra samhengi hlutanna. Það verður áhugavert að heyra hvað forsetinn hefur að segja.

Virðulegi forseti. Ég verð nú að segja að mér finnst hv. þm. Jón Þór Ólafsson, sem á sæti í atvinnuveganefnd sem áheyrnarfulltrúi og hefur setið þar ötullega fundi með okkur að undanförnu til að fjalla um þetta mál, fara ansi frjálslega með tölur þegar kemur að því að fara yfir þær. Ég vil spyrja hv. þingmann aðeins út í þetta. Hann talar um að tekjurnar minnki núna strax um allt að 4 milljarða, þegar það kemur greinilega fram í umsögn fjármálaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, að teknu tilliti til aukinna tekjuskattsgreiðslna, að talan sé 2,6 milljarðar. Sú upphæð sem ríkið hefur minna í tekjur á næsta ári af veiðigjöldum er talin samkvæmt frumvarpinu vera um 6,4 milljarðar. Fjármálaskrifstofan í sinni umsögn nefnir ekki þar töluna um auknar tekjuskattsgreiðslur sem kæmu í ríkissjóð á móti. Ef við gefum okkur að tekjurnar minnki um 6,4 milljarða á næsta ári og 3,2 á þessu ári, og það sé í sama hlutfalli, eru það tæpir 2 milljarðar sem dragast frá þessum 9,6 milljörðum. Þá erum við komin niður undir 7,5 milljarða. Ég vil bara vita hvort hv. þingmaður sé ekki sammála mér um þessar tölur, vegna þess að það er mikilvægt að við förum ekki hér með fleipur heldur höldum okkur við staðreyndir. Það má síðan færa mikil og sterk rök fyrir því að minnkandi gjaldtaka muni leiða til mjög aukinnar fjárfestingar í sjávarútvegi. Það mun síðan skila sér með auknum gjöldum til ríkissjóðs í gegnum atvinnusköpun og verðmætasköpun  Þess vegna hefði verið mjög gott að fá álit Hagfræðistofnunar 

Herra forseti. Já, 9 milljarðar eða 7, 3 milljarðar eða 2,6, þetta eru náttúrlega allt stórar tölur, en rétt skal vera rétt. Þess vegna talaði ég við m.a. þingmenn Sjálfstæðisflokksins og þingmenn Framsóknarflokksins. Talan 3 milljarðar sem ég kem með er sú sem ég heyrði m.a. frá þingmönnum stjórnarflokkanna, hana heyrði ég þar. Svo hef ég heyrt aðrar hærri tölur annars staðar. 
             Ég hef ekki þá menntun og er ekki það vel inni í þessum málum að ég geti sjálfur farið og skoðað þetta í þaula, þess vegna reiði  Þannig að ég var bara hógvær og reyndi að vera heiðarlegur og fara ekki í 4 milljarða kr. töluna, sem hv. Jón Gunnarsson þingmaður hefur bent mér á, og fór frekar í 3 milljarða. En ef þetta eru 2,6 milljarðar og 6,4 milljarðar, eins og hv. þingmaður segir, samtals um 7,5 milljarðar, er það samt sem áður skerðing sem því nemur. Það er verið að skerða hlut almennings um það, hlut þjóðarinnar sem á auðlindina, og þjóðin að fá að taka lokaákvörðun um það hvort hún sætti sig við þá skerðingu.

Virðulegi forseti. Það þarf nú ekki að vera neinn sérfræðingur í þessum málum, maður þarf bara að vera læs, og það gef ég mér að hv. þingmaður sé, vegna þess að þessar tölur standa skýrum stöfum í frumvarpinu í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Þetta eru því 2,6 milljarðar. Þar er ekki tekið tillit til þess hvað minni gjaldtaka muni þýða fyrir atvinnugreinina og hversu mikið hún muni örva fjárfestingu í greininni. Þá eigum við eftir að meta þau efnahagslegu áhrif, en þau eru umtalsverð. Þetta mun koma fram í sterkari grein þar sem fjárfest er meira. Það munu auðvitað allir hagfræðingar sem um málið mundu fjalla geta reiknað út fyrir okkur, en það tekur lengri tíma en við höfum núna. Það er annað sem mig langar að spyrja hv. þingmann um. Hann tilkynnir okkur það hér að Píratar hyggist funda með forseta Íslands á morgun og hvetja til þess að málið verði sett í þjóðaratkvæðagreiðslu. Nú vil ég inna hv. þm. Jón Þór Ólafsson eftir því hvað hann hyggist fá út úr slíkri þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef forsetinn neitar að staðfesta lögin yrði að undirbúa þjóðaratkvæðagreiðslu. Það tæki okkur einhverjar vikur, sennilega mánuði, tvo mánuði, það krefst mikils undirbúnings að halda þjóðaratkvæðagreiðslu og kostar um 250 milljónir. Ef lögin yrðu felld í þjóðaratkvæðagreiðslu þannig að þeim yrði synjað staðfestingar, sætum við uppi með að ekki yrði hægt að innheimta neitt sérstakt veiðigjald á næsta fiskveiðiári. Það yrði margra milljarða tjón. Heldur hv. þingmaður að það sé vilji þeirra sem skrifuðu undir? Eða getur verið að þeir séu meira að lýsa skoðunum sínum, sem ég ber fulla virðingu fyrir og tek fullt mark á og finnst vera skýr skilaboð til okkar þingmanna og hef aðeins farið 

Herra forseti. Hafandi talað við marga þá sem hafa skrifað undir þessa áskorun til forsetans er nokkuð ljóst að það sem fólki blöskraði var að í þessu árferði sé verið að skerða hlut almennings, skerða það sem rennur til ríkissjóðs um marga milljarða, 2,6 milljarða, 3 milljarða, 4 - sama hver raunverulega talan er.  Hv. þm. Jón Gunnarsson nefnir að þjóðaratkvæðagreiðsla um þetta taki svo og svo langan tíma. Rétt. Þar af leiðandi verði ekki hægt að innheimta sérstakt veiðigjald. Það verður ekki hægt að innheimta sérstakt veiðigjald eftir þessum lögum, það er alveg rétt. Ég hjó eftir því og þess vegna spurði ég gesti nefndarinnar trekk í trekk, nánast hvern einasta hóp, hvort ekki væri hægt að innheimta einhver önnur gjöld og fá það sama til þjóðarinnar. LÍÚ nefndi m.a. að hægt væri að auka tekjuskattinn. Það eru fullt af öðrum atriðum sem væri hægt að auka til að fá það sama, þ.e. þannig að þjóðin fengi sama fyrir sinn hlut.

… allt annað mál.

Þú ert að tala um ákveðið gjald, ákveðið gjaldakerfi, við erum að tala um að sá hlutur komi til þjóðarinnar sem hún vill, að þjóðin eigi lokaorðið um sinn hlut. Það er það sem við erum að tala um.

Virðulegi forseti. Hér fer fram 3. umr. um það frumvarp sem liggur fyrir þinginu um breytingar á stjórnarskrá Íslands. Það er rétt að taka það fram í upphafi að Framsóknarflokkurinn hefur ávallt stutt stjórnarskrárbreytingar og þess ber að geta að það er ákvæði í stjórnarsáttmála Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins um að auðlindaákvæði skuli koma inn í stjórnarskrána og hefur það verið skoðun Framsóknarflokksins um langa hríð. Mig langar, virðulegi forseti, að leiðrétta hér villandi umræður sem hafa átt sér stað um þetta frumvarp. Flutningsmenn þess hafa látið líta svo út fyrir að ekki sé hægt að halda áfram vinnu við breytingar á stjórnarskránni á þessu kjörtímabili nema þetta frumvarp verði samþykkt. Virðulegi forseti. Ég hafna slíkum röksemdafærslum sem hafa trekk í trekk komið fram í fjölmiðlum á meðan þetta frumvarp hefur verið til umræðu. Það er skylda löggjafans, skylda þeirra 63 þingmanna sem sitja á þingi hverju sinni, að hafa sífellt gætur á breytingum á stjórnarskránni og vinna að þeim breytingum, því löggjafinn fer með stjórnskipunarvaldið sem telur tvö þing samtals. Stjórnskipunarvaldið er stærra en löggjafarvaldið eins og ég hef svo oft farið yfir. Mikið af gögnum liggur fyrir nú þegar. Þau gögn liggja fyrir sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, sem nú hefur látið af störfum og starfaði á síðasta þingi, hafði viðað að sér varðandi það ferli sem fór af stað á síðasta kjörtímabili. Að sjálfsögðu liggja þau gögn til grundvallar áframhaldandi endurskoðun á þeim ákvæðum sem þarf að breyta í stjórnarskránni. Virðulegi forseti. Frumvarpið sem nú liggur fyrir breytir því ekki að vinnan haldi áfram. Þess vegna vil ég leiðrétta þann halla sem er á umræðunni um stjórnskipunarmál landsins. Hins vegar er frumvarpið sem nú liggur fyrir byggt upp á þann hátt að gert er ráð fyrir bráðabirgðabreytingarákvæði við stjórnarskrána sem á að gilda næstu fjögur ár. Það á að standa jafnfætis breytingarákvæði stjórnarskrárinnar eins og það er í dag. Verði þetta frumvarp samþykkt koma því til með að vera í gildi tvö breytingarákvæði að stjórnarskránni. Virðulegi forseti. Stjórnarskráin er æðstu lög landsins. Um hana ber að standa vörð og stjórnarskránni á ekki að vera hægt að breyta auðveldlega. Það er einlæg skoðun mín, virðulegi forseti, að stjórnarskránni eigi að vera mjög erfitt að breyta svo hún standist áhlaup pólitískra hugrenninga og pólitískra álitamála sem upp koma. Það er nákvæmlega það sem stjórnarskráin stóðst á síðasta kjörtímabili. Þetta breytingarákvæði er líklega lagt fram svo hægt sé að fara í hugsanlegar breytingar á stjórnarskránni innan þeirra fjögurra ára sem kveðið er á um í stjórnarskránni eins og hún er nú. Ég er því afar mótfallin í ljósi þess að stjórnarskráin á að standa af sér pólitískar árásir, ef svo má segja. Hér á eftir verða greidd atkvæði um frumvarpið og vil ég skýra frá því hér í ræðustól, og ætla því að sleppa atkvæðaskýringu þegar greidd verða atkvæði um frumvarpið, að ég kem til með að greiða því mótatkvæði mitt. Það vill svo til, virðulegi forseti, að ekki hafa verið færð rök fyrir því að brýn nauðsyn krefji að setja þetta breytingarákvæði í stjórnarskrána að svo stöddu vegna þess að það eru engin brýn mál eða aðkallandi sem þjóðin stendur frammi fyrir sem gera að verkum að breyta þurfi stjórnarskránni innan fjögurra ára. Í það minnsta hafa slík rök ekki borist til minna eyrna og þau hef ég ekki heyrt hér í umræðunni. Þess vegna lít ég svo á að þetta bráðabirgðabreytingarákvæði sé mjög til óþurftar og geri raunverulega það að verkum að þingið hafi sífellt inni í þingsal öll næstu fjögur ár einhvers konar hugsanlegar breytingartillögur. Það truflar að mínu mati þingstörf því að það er jú sérstök nefnd í þinginu, skipuð þingmönnum, sem á að fjalla um þessi mál. Því segi ég, virðulegi forseti, að það er ekki réttlætanlegt að frumvarpið verði samþykkt að mínu mati, miðað við gildandi stjórnskipunarrétt og stjórnskipunarrétt í nágrannalöndunum sem við berum okkur saman við, því að sú brýna nauðsyn sem þyrfti að vera rökstuðningur fyrir breytingarákvæðinu, sem er þar að auki bráðabirgðaákvæði, er ekki til staðar. Því undrast ég mjög að þetta skuli vera komið fram, en að vísu, eins og flestir vita, þarf frumvarpið að koma fyrir nýtt þing eins og verið er að gera hér. Ég vonast til að það fái frekar lítinn stuðning í þinginu, því að þetta frumvarp var samþykkt með einungis 25 atkvæðum á fyrra þingi, ekki einu sinni meiri hluta þingmanna. Það er einkennilegt að svo veikur stuðningur sé við breytingar á stjórnarskránni því eins og ég hef alltaf sagt verður að vera víðtæk sátt í þinginu um breytingar á stjórnarskránni svo að friður skapist um þetta æðsta plagg þjóðarinnar, sjálfa stjórnarskrána.

Hæstv. forseti. Við 2. umr. gerði ég grein fyrir minni afstöðu til þessa máls sem byggir fyrst og fremst á því að ég tel að með þeirri breytingu sem hér er lögð til sé tryggt að stjórnarskrárbreytingar muni ekki eiga sér stað nema um þær verði allvíðtæk samstaða. Með þessari breytingu er verið að setja tvo mikilvæga þröskulda við stjórnarskrárbreytingum. Annars vegar er gerð krafa um samþykkt 2/3 í þinginu sem er meira en er í dag. Í dag getur einfaldur meiri hluti þingsins samþykkt stjórnarskrárbreytingu, reyndar kallar það á kosningar og síðan annað þing þar sem einfaldur meiri hluti getur líka samþykkt. Með 2/3 reglunni er sett inn fyrra skilyrðið sem hlýtur auðvitað að kalla á allvíðtæka samstöðu í þinginu til að stjórnarskrárbreyting nái fram að ganga. Síðara skilyrðið er auðvitað krafa um að mál gangi til þjóðaratkvæðagreiðslu og krafan þar byggir á því að meiri hluti greiddra atkvæða og þó aldrei minna en 40% þeirra sem eru á kjörskrá samþykki stjórnarskrárbreytingu. Það er í mínum huga líka trygging fyrir því að menn muni ekki ráðast í stjórnarskrárbreytingar nema um þær sé allgóð sátt. Það leiðir af þessari reglu að vissulega er hægt að koma stjórnarskrárbreytingu í gegn ef til þess næst 2/3 stuðningur í þinginu og ef a.m.k. 40% segja já. Það þýðir þá væntanlega í umdeildum málum að kosningaþátttaka þarf að vera ansi mikil, nær 80%, sem er allmikil krafa. Ég held að með þessu, þó að aðferðin sé ekki fullkomin, sé engu að síður þannig frá málum gengið að stjórnarskrárbreytingar verði ekki gerðar nema að vel yfirlögðu ráði og um þær sé sátt. Ég legg líka áherslu á að ákveðinn tímafrestunarþáttur er í ákvæðinu sem gerir að verkum að ákveðinn tími þarf að líða frá því að mál er afgreitt í þinginu og þar til þjóðaratkvæðagreiðsla fer fram. Það dregur úr hættunni á því að stjórnarskrárbreytingar séu keyrðar í gegn á óhæfilega skömmum tíma. Ég segi um þá þröskulda sem hér um ræðir að ég hefði persónulega kosið að það væru enn þá harðari skrúfur eða hærri þröskuldar í þessum efnum. Ég hefði alveg getað hugsað mér að hindranirnar væru fleiri. Ég lít hins vegar svo á að þarna sé engu að síður um að ræða verulegar tryggingar gegn því að lítill meiri hluti keyri stjórnarskrárbreytingar í gegn gegn harðri andstöðu. Ég vil hins vegar líka leggja töluvert upp úr þeirri yfirlýsingu sem forustumenn flestra stjórnmálaflokka á Alþingi hafa fallist á í tengslum við framhald málsins. Þar er kveðið á um að forsætisráðherra skipi níu manna nefnd, tilnefnda af fulltrúum þingflokka hér í þinginu, sem muni vinna áfram að stjórnarskrárbreytingum. Þetta er atriði sem við sjálfstæðismenn kölluðum mjög mikið eftir á síðasta kjörtímabili, að mál væru sett í þennan farveg, þannig að unnið væri í samráði og samvinnu milli flokka í þinginu að breytingum í þessum efnum. Ég legg töluvert upp úr því að málin hafi farið í þann farveg. Ég legg líka mikið upp úr því að ég get ekki séð betur en að það sé sameiginlegur skilningur þeirra sem að þessu standa, þar á meðal þeirra þriggja formanna stjórnmálaflokka, stjórnarandstöðuflokka, sem eru flutningsmenn frumvarpsins, að unnið verði að breytingum í sem víðtækastri sátt. Ég segi fyrir sjálfan mig að ég er ekki á móti því í grundvallaratriðum að gera breytingar á stjórnarskrá, ég er hins vegar á móti því að gera breytingar á stjórnarskrá í bráðræði. Ég er á móti því að gera of miklar og róttækar breytingar í einu. Ég er á móti því að reynt sé að keyra í gegn stjórnarskrárbreytingar sem veruleg andstaða er við. Ég held að stjórnarskrá eigi einfaldlega að vera þokkalega óumdeilt plagg og menn eigi, hvort sem þeir eru á hægri væng stjórnmála, vinstri væng stjórnmála, á miðjunni eða annars staðar, að geta lifað með stjórnarskránni, að hún sé ekki þannig að nýr meiri hluti á þingi telji sig á hverjum tíma þurfa að breyta stjórnarskrá til að hrinda stjórnmálaskoðunum sínum í framkvæmd. Það á ekki að vera þannig. Mér finnst útfærslan eins og hún liggur í þessu frumvarpi alls ekki fullkomin og ég hef áður bent á að mér finnst ankannalegt að mörgu leyti, þó að það sé hægt, að hafa tvö ákvæði í gildi á sama tíma sem geta leitt til stjórnarskrárbreytinga. Mér finnst líka ankannalegt að hafa ákvæði um stjórnarskrárbreytingar um stundarsakir, tímabundið ákvæði, eins og þarna er gert ráð fyrir. Mér finnst þetta vera gallar á málinu. Ég get engu að síður fallist á þetta vegna þess að þarna er um að ræða tryggingar sem ég tel allöruggar gagnvart því að ráðist sé í stjórnarskrárbreytingar í trássi við ríkan vilja bæði innan þings og utan. Það sem mér finnst jákvætt í þessum breytingum er að með því að setja málið í þennan farveg, varðandi það ákvæði sem hér um ræðir, álít ég að í því felist töluvert mikil viðurkenning á því af hálfu a.m.k. flestra stjórnmálaflokka í þinginu að rétt sé að ganga þannig frá stjórnarskrárbreytingum að ekki sé of létt að gera það, að það séu þröskuldar, bæði hjá þingi og í þjóðaratkvæðagreiðslu, sem hindri gáleysislegar stjórnarskrárbreytingar eða dragi úr hættunni á þeim. Mér finnst mikilvægt að sá skilningur hefur nú orðið töluvert víðtækari en var löngum á síðasta kjörtímabili þegar menn töldu að slíkar kröfur væru fullkomin fásinna. Þáverandi meiri hluti vildi gera breytingar að sínu skapi hvað sem minni hluta þess tíma fannst. Það fannst mér ekki rétt nálgun. Ég fagna því að afstaða manna hefur breyst að þessu leyti. Raunar er efnislegt inntak ákvæðisins, eins og ég rakti í ræðu minni við 2. umr., þ.e. þeir þröskuldar sem þar er að finna, í nokkru samræmi, ekki eins, en í nokkru samræmi við tillögur sem ég átti þátt í að flytja á fyrri árum og sem hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur ítrekað flutt um nýja aðferð við stjórnarskrárbreytingar með ákveðnum þröskuldum sem sumir hafa kallað belti og axlabönd í þessu sambandi. Þetta eru efnisleg atriði sem ég get fellt mig við þótt ég hefði persónulega, ef ég hefði setið einn við borðið til að skrifa þetta, gert þetta með einhverjum öðrum hætti. Ég tel að þetta sé eitthvað sem má lifa við. 
             Það verður síðan að koma í ljós hvort áhyggjur hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur og fleiri eru réttar um að þetta muni leiða til þess að menn muni demba hér inn stjórnarskrárbreytingum í gríð og erg til að reyna að skapa sem mestan ófrið um stjórnarskrána. Ég trúi því hins vegar að þeir forustumenn stjórnarflokka sem undirrituðu yfirlýsinguna í fyrradag meini það sem þeir segi, að þeir vilji setja stjórnarskrárbreytingar á þessu kjörtímabili í farveg þeirrar nefndar sem hæstv. forsætisráðherra mun skipa. Þar verði unnið að þessum málum og tillögum sem koma upp í þinginu verði vísað í þann sameiginlega farveg frekar en að menn noti stjórnarskrárbreytingar til skylminga í þinginu, eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur augljóslega áhyggjur af og er kannski alveg ástæða til að hafa áhyggjur af í ljósi fortíðarinnar. Ég treysti því að góður vilji búi að baki yfirlýsingum forustumanna flokkanna. Ég treysti því að þegar menn standa saman að því að afgreiða þessa breytingu í allvíðtækri sátt, reyndar ekki fullkominni en allvíðtækri sátt, meini menn það sem þeir segja um að stjórnarskráin verði ekki notuð til að búa til pólitísk átök með þeim hætti sem við höfum kynnst á síðustu fimm árum.

Herra forseti. Ég varð þeirrar lífsreynslu aðnjótandi að sitja einu sinni með hv. þm. Birgi Ármannssyni í stjórnarskrárnefnd. Ég minnist þess að hann var giska fastur og harður í ístaðinu þegar kom að breytingum á stjórnarskrá. Ég spurði hann einu sinni hversu oft hann teldi að það væri í reynd eðlilegt að breyta stjórnarskrá. Hann sagði: Ekki mjög oft. Ég spurði: Hvað oft? Ja, sagði hann, svona einu sinni á öld. Þetta ágæta svar lýsir kannski íhaldssemi þessa hv. þingmanns gagnvart stjórnarskrá. Ég er auðvitað sammála honum um að það á ekki að vera of auðvelt að breyta stjórnarskrá. Ég er líka sammála honum um að það eigi að reyna að setja niður þær deilur sem hafa um hana hafa sprottið. Ég tel ekki að sú þessi breyting sem við erum vonandi að fara að samþykkja leiði til neinna langvarandi deilna eða menn misnoti hana með einhverjum hætti. Hv. þingmaður sagði hins vegar að í ljósi þess að hér væru þingmenn og þingflokkar að samþykkja þetta ákvæði væri komin víðtæk sátt um þröskuldana. Ég vil þá a.m.k. af því tilefni segja að menn fara eins langt og þeir geta. Við töldum nokkur mjög mikilvægt að ná ákvæðinu fram og það var ekki gerlegt nema fallast á þennan þröskuld. Ég tel að hann sé of hár, en ég kaupi hann að þessu sinni því verði að ná ákvæðinu í gegn. Að öðru leyti vil ég segja alveg skýrt af minni hálfu að ég tel að ef þetta ætti t.d. að vera einhvers konar fordæmi gagnvart þjóðaratkvæðagreiðslum í framtíðinni er ég ekki á því máli. Ég vil að það sé algjörlega skýrt. Svo segi ég það að ég tel að það sé happaferð hjá hv. þingmanni að taka þátt í að breyta stjórnarskránni. Ég held að innan tveggja ára muni þessi ríkisstjórn standa frammi fyrir því að hún þurfi annaðhvort að breyta stjórnarskránni eða silast með Ísland hægt og hægt út úr EES.

Hæstv. forseti. Ég held að við hv. þm. Össur Skarphéðinsson eigum það sameiginlegt í þessu máli að hafa báðir gefið nokkuð eftir af ýtrustu kröfum. Það má því segja að sú niðurstaða sem hér birtist sé með vissum hætti málamiðlun og kannski er það einmitt þannig sem menn eiga að vinna að stjórnarskrárbreytingum; að menn reyni að mætast á miðri leið þar sem skoðanir eru skiptar. Það er ekkert launungarmál að ég hef verið íhaldssamari og tregari til stjórnarskrárbreytinga en margir í þessum sal, bæði nú eftir kosningar og fyrir þær. Ég er hins vegar tilbúinn til að taka þátt í þessari breytingu undir þeim formerkjum að þarna er, þrátt fyrir að breytt sé út frá núgildandi fyrirkomulagi, engu að síður um að ræða ákveðnar tryggingar gagnvart því að lítill meiri hluti geti knúið fram stjórnarskrárbreytingar eða að breytingar sé hægt að gera hugsanlega með tilstilli tiltölulega lítils hóps kjósenda. Hér er bæði gerð krafa um mikinn stuðning í þinginu og krafa um að stuðningur í samfélaginu sé víðtækur. Ef mál er mjög umdeilt og þjóðin skiptist í tvær fylkingar er í ákvæðinu raunverulega falin krafa um að verulegur hluti, allt að 4/5 hluti, kjósenda á kjörskrá taki þátt í atkvæðagreiðslunni. Mér finnst það mikilvægt vegna þess að mér finnst ekki að menn eigi að breyta stjórnarskránni nema það sé góður stuðningur í þinginu og nema það sé mikill stuðningur og áhugi á málinu hjá þjóðinni.

Herra forseti. Ég held að það sé rétt sjálfsmynd sem hv. þingmaður dregur hér upp, að hann sé í hópi þeirra íhaldssamari í þessum þingsal þegar kemur að breytingum á stjórnarskrá. Ég leyfi mér jafnvel að fullyrða að hann sé manna íhaldssamastur í þeim efnum. Það kemur okkur sem þekkjum hv. þingmann af daglegri umgengni og samstarfi auðvitað mjög á óvart, því endranær er hann frjálslyndastur í flestum öðrum efnum eins og við líka þekkjum. Afstaða hv. þingmanns til stjórnarskrárbreytinga í gegnum tíðina hefur verið fróðleg, og er í sjálfu sér sjálfstætt rannsóknarefni. En fyrst við erum á annað borð að ræða þetta langar mig til þess að spyrja hv. þingmann um eitt, í tilefni af því að hann sagði að hann hefði slegið verulega af sínum kröfum. Í ljósi þess að það þarf samþykki 40% í þjóðaratkvæðagreiðslu, þ.e. ákvæðið er þannig að í reynd þurfa 80% atkvæðisbærra manna að taka þátt í kosningunni til að mál nái samþykki, hverjar hefðu verið ýtrustu kröfur að hans mati? Það væri fróðlegt að heyra það hjá hv. þingmanni.

Hæstv. forseti. Ég gæti hugsað mér ýmsar leiðir. Ein leiðin til dæmis byggir á nokkru fráviki frá þeirri leið sem hér er til umræðu, en eftir að hafa skoðað þessi mál og velt þeim fyrir mér í mörg ár er ég hrifnastur af dönsku leiðinni sem er núverandi fyrirkomulag hér á landi plús þjóðaratkvæðagreiðsla í lokin. Þegar þingið hefur samþykkt málið hið síðara sinni sé efnt til þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég held að ef ég ætti að velja mér lausn algjörlega út frá eigin óskum væri leiðin einhvern veginn í þá veru.

Virðulegi forseti. Ég vil aftur slá á áhyggjur þeirra sem óttast að það verði tíðar stjórnarskrárbreytingar út af þessu ákvæði. Það gerist ekki vegna þess að hlutfallið er svo hátt að það má kalla þetta frumvarp móðgun við þjóðina. Að halda virkilega að þessi breyting muni gera það auðveldara að gera breytingar á stjórnarskránni er, með fullri virðingu, hlægilegt ef það væri ekki svona sorglegt. En það er eins og frumvarpið sé alveg sérstaklega gert til að gera það erfitt. Vinnubrögðin við þetta frumvarp hafa oft verið nefnd. Þau voru hræðileg í einu orði sagt og ekki bjóðandi. Þegar við píratar fórum að tala við grasrótina okkar um þetta mál vegna þess að okkur fannst við vera í svolitlum bobba - við gátum eiginlega ekki sagt já, gátum ekki setið hjá, gátum ekki sagt nei - varð ljóst eftir mjög stutta umræðu að allir voru á því að segja nei við þessu vegna þess að þetta er ekki bjóðandi. Þetta er ekki til bóta. Þetta er bara illa unnið, gagnslaust í skásta falli, getur líka gefið stjórninni tækifæri til að þykjast vera lýðræðisleg með þessum ógnarháu kröfum um að 40% allra kjörbærra manna á landinu segi já við stjórnarskrárbreytingu. Þetta er svo óhugsandi að meira að segja Sjálfstæðisflokkurinn er til í þessar breytingar. Ég held að það þurfi ekki að segja mikið meira en það.

Meira að segja Birgir Ármannsson.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir ræðu hans. Fyrirspurn mín er mjög stutt. Hann telur að þetta frumvarp sé móðgun við þjóðina. Því spyr ég þingmanninn: Treystir hann sér til að samþykkja frumvarpið?

Virðulegi forseti. Nei.

Virðulegi forseti. Ég ætla að vera stuttorð. Við viljum fagna því að þetta frumvarp skuli liggja fyrir og vonum og gerum ráð fyrir því að það verði samþykkt svo hægt sé að halda áfram vinnu með stjórnarskrána. Við teljum að með þessu sé hægt að skapa rými fyrir alla, óháð því hvar þeir standa í málinu, til að halda áfram vinnu við breytingar á stjórnarskrá. Með því sé einnig hægt að hefja nýjan kafla í þessu máli sem er jákvæðari og þannig að fólk geti talað saman af virðingu og komist að niðurstöðu sem sátt er um, sem síðan er hægt að bera fyrir þjóðina og sjá hvað hún vill gera þegar sátt hefur náðst í málinu.

Herra forseti. Ég ætla ekki að tefja þessa umræðu en ég má til með að taka rétt aðeins til máls. Við ræðum hér frumvarp sem á að einhverju leyti uppruna sinn í frumvarpi sem ég flutti, þannig að ég gleðst yfir því. Reyndar eru mörkin eilítið lægri. Ég gerði ráð fyrir að 50% þjóðarinnar þyrftu að samþykkja af því ég vil nefnilega að almenn sátt sé um stjórnarskrána. Það eigi bara að vera þannig, það eigi ekkert að keyra ofan í kokið á einhverjum minni hluta breytingar á stjórnarskrá. En ég sætti mig við 40% vegna þess að það er nokkuð hátt og menn geta ekki farið að breyta stjórnarskránni í hverjum mánuði. Það sem ég vildi segja er að það hafa verið miklar væntingar hjá vissum hópi í þjóðfélaginu um breytingar á stjórnarskrá. Það er búið að vinna óskaplega mikla vinnu, óskaplega mikið starf í stjórnlagaráði og svo hér á þingi o.s.frv., og það væri virkilega sorglegt, herra forseti, ef allt það starf tapaðist. Nú er ekki víst að allir séu sammála um allt, alls ekki. Ég geri ráð fyrir að menn séu ekkert sammála, en það eru viss atriði sem ég hygg að allir þingmenn geti verið sammála um, t.d. að taka upp eitthvert ákvæði í stjórnarskrá um Hæstarétt. Það er ekki orð um hann í stjórnarskránni. Ég held að allir hljóti að vera sammála um það. Hv. þm. Birgir Ármannsson fór ítarlega í gegnum það sem ég vildi sagt hafa, þannig að ég er ekkert að segja það aftur. Vegna þess sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sagði að hér kæmi skriða af frumvörpum um breytingar á stjórnarskrá þá hefur hingað til verið skriða af frumvörpum um breytingar á stjórnarskrá. Þær hafa verið ræddar hérna örstutt um miðja nótt, svo hafa þær farið í nefnd og sofnað þar. Ég geri ekki ráð fyrir að það verði mikil breyting á því.

Herra forseti. Þetta frumvarp, ef það nær fram að ganga, mun mögulega opna heimildir Seðlabankans til að vinna með víðfeðmar upplýsingar um einstaklinga og mögulega ganga gegn friðhelgi einkalífsins. Þetta er, með leyfi forseta, það sem Persónuvernd hefur um málið að segja: „Þrátt fyrir að athugasemdir með frumvarpinu beri ekki annað með sér en að ætlunin sé að afla almennra upplýsinga um stöðu fjármálafyrirtækja telur Persónuvernd að afmarka þurfi ákvæði 4. gr. frumvarpsins nánar þar sem núverandi orðalag hennar gæti ella falið í sér opnar heimildir til að vinna með víðfeðmar upplýsingar um einstaklinga. Þá telur stofnunin rétt að umrætt ákvæði verði takmarkað við upplýsingar um lausafjárstöðu og gjaldeyrisjöfnuð.“ Persónuvernd leggur því til breytingu á b-lið 4. gr. frumvarpsins og það er breytingartillaga okkar pírata við þessa grein. En við leggjum núna til að þetta mál verði tekið af dagskrá og unnið betur. 

Herra forseti. Þar sem forseti hefur greinilega ekki orðið við bón okkar pírata um að taka málið af dagskrá á þessum þingfundi og unnið verði betur í því á haustdögum þegar verður svokallaður stubbur, þing mun hefjast 10. september, leggjum við til vara fram tillögu til rökstuddrar dagskrár um að málinu verði vísað frá. Þá væri hægt að taka það aftur upp í haust og vinna það betur, í ljósi athugasemda Persónuverndar um að frumvarpið gæti opnað á heimildir til að vinna með víðfeðmar upplýsingar um einstaklinga. Það er möguleiki á því með þessu frumvarpi, verði það að lögum, að friðhelgi einkalífsins verði brotin. Meðan það er vafi ætti friðhelgi einkalífsins sem varin er í stjórnarskrá, sem við öll erum eiðsvarin til þess að halda, að njóta vafans. Fyrsta tillaga okkar er því að málinu verði bara vísað frá. Hún gengur víst lengst þannig að hún kemur fyrst til álita og verður greitt atkvæði um hana líklega áður en greidd verða atkvæði um frumvarpið sjálft. Svo erum við með breytingartillögu við lagafrumvarpið til vara. Sú breytingartillaga er samhljóða tillögum Persónuverndar, en ég las upp úr umsögn hennar áðan. Tillagan hljómar svo, með leyfi forseta: „B-liður 4. gr. orðist svo: Við 1. mgr. bætast tveir nýir málsliðir, svohljóðandi: Framangreindum lögaðilum er skylt, að viðlögðum viðurlögum skv. 37. gr., að láta Seðlabankanum í té allar upplýsingar og gögn sem eru bankanum nauðsynleg í tengslum við eftirlit og athuganir á lausafjárstöðu og gjaldeyrisjöfnuði. Lagaákvæði um þagnarskyldu takmarka ekki skyldu til þess að veita upplýsingar og aðgang að gögnum samkvæmt þessu ákvæði.“ Það sem bætist við frumvarpið eins og það liggur fyrir hér með tillögu Persónuverndar eru orðin „framangreindum lögaðilum“. Í frumvarpinu er ekkert nefnt um framangreinda lögaðila og b-liður 4. gr. væri þannig óbreyttur, með leyfi forseta: „Við 1. mgr. bætast tveir nýir málsliðir, svohljóðandi: Skylt er, að viðlögðum viðurlögum skv. 37. gr., að láta Seðlabankanum í té allar upplýsingar og gögn sem bankinn telur nauðsynleg. Lagaákvæði um þagnarskyldu takmarka ekki skyldu til þess að veita upplýsingar og aðgang að gögnum. “ Þarna segir að skylt sé að viðlögðum viðurlögum að láta Seðlabankanum í té allar upplýsingar og gögn sem bankinn telur nauðsynleg til þess að ná fram tilgangi laganna. Tilgangur laganna er mjög góður. Hann er að veita Seðlabankanum auknar heimildir m.a. til upplýsingasöfnunar til að tryggja fjármálastöðugleika á Íslandi. Það er mjög gott. Það er mjög göfugt markmið. Það er góður tilgangur. En tilgangurinn má ekki helga meðalið. Það má ekki vera þannig að í góðum tilgangi og í góðum ásetningi vörðum við veginn að því að brjóta friðhelgi einkalífs fólks. Það er það sem við stöndum frammi fyrir núna. Verði frumvarpið samþykkt óbreytt er möguleiki á því, samkvæmt Persónuvernd, að þessar heimildir séu það víðar að við gefum Seðlabankanum heimild til að ganga það langt að hann brjóti friðhelgi einkalífs fólks. Það er möguleiki. Önnur breytingartillagan okkar er því að fara að tillögum Persónuverndar og breyta b-lið 4. gr. á þann hátt að við bætist þau atriði sem Persónuvernd telur nauðsynleg til þess að skjóta loku fyrir að frumvarpið gefi svo opnar heimildir til að vinna með víðfeðmar upplýsingar um einstaklinga að það brjóti gegn friðhelgi einkalífsins. Til vara við þetta, að við förum að tillögum Persónuverndar um b-lið 4. gr., erum við með breytingartillögu sem segir einfaldlega að b-liður 4. gr. falli brott. Þá væri hægt að taka það upp seinna. Það væri hægt að klára þessi lög en taka upp þetta atriði seinna. Ég veit að þetta er hryggjarstykkið í lögunum, en það væri hægt að taka það seinna og þegar búið væri að afgreiða þetta væri hægt að taka litla breytingartillögu og hafa til hliðsjónar og tryggja bæði persónuvernd og tilgang laganna; að Seðlabankinn geti kallað eftir upplýsingum til að tryggja fjármálastöðugleika. Það væri hægt að gera það í haust og fyrir því eru fordæmi á þessu þingi. Í nefndaráliti meiri hluta velferðarnefndar með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar segir, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur ljóst að stofnunin þurfi á auknum heimildum að halda en í ljósi þeirra athugasemda sem fram hafa komið við meðferð málsins telur meiri hlutinn að vinna við ný ákvæði um eftirlitsheimildir þurfi aukinn tíma og leggur því til að 2. gr. frumvarpsins verði felld brott …“ Þetta er það sem við erum að kalla eftir. Við köllum eftir lengri tíma við að vinna þetta þannig að við getum fengið Persónuvernd aftur til fundar við efnahags- og viðskiptanefnd í haust og getum tryggt að við náum fram báðum þessum markmiðum, að Seðlabankinn fái þær upplýsingar sem hann þarf til að tryggja fjármálastöðugleika og að við verndum friðhelgi einkalífsins. Hvað höfum við gert til að reyna að vekja athygli á þessu máli og reyna að sannfæra þingmenn um að greiða ekki atkvæði á þann veg að farið gætu í gegn lög sem brjóta friðhelgi einkalífsins? Við byrjum á að kalla eftir því með athugasemdum við fundarstjórn forseta að hann vísi málinu fram á haustþing. Hann getur enn þá gert það og þá tökum við það bara upp á haustþingi. Það er ekkert að því að fresta þessu. Eða kannski er það ekki rétt að ekkert sé að því af því að það þýðir að Seðlabankinn hefur ekki þessar heimildir strax til að ná fram markmiði sínu. Það er rétt. Það frestast, en við vinnum á móti að við fáum í gegn lög sem er sátt um af fagaðilum, m.a. Persónuvernd, að brjóti ekki friðhelgi einkalífsins. Í nefndaráliti um frumvarpið segir, með leyfi forseta: „Umsagnaraðilar hafa gagnrýnt að í frumvarpinu sé gert ráð fyrir að fá Seðlabanka Íslands auknar heimildir til að afla upplýsinga. Virðast sumir þeirra telja að heimildirnar séu annars vegar of rúmar og hins vegar ekki nægilega ítarlega útfærðar.“ Þar segir einnig, með leyfi forseta: „Þannig beri að skilja þá viðbót sem felst í a-lið 4. gr. frumvarpsins á þann veg að ætlunin sé að heimila að Seðlabanka Íslands að afla upplýsinga vegna hlutverks síns við að stuðla að fjármálastöðugleika.“ - Þetta er það sem ég hef nefnt. Áfram segir í álitinu: „Í erindi til nefndarinnar kom það mat fram að 29. gr. laganna, að teknu tilliti til 4. gr. frumvarpsins, beindist að mun þrengri hópi en samsvarandi eftirlitsheimildir Fjármálaeftirlitsins og ríkisskattstjóra. Skilningur nefndarinnar er að 4. gr. frumvarpsins feli ekki í sér heimild til að afla upplýsinga hjá einstaklingum og lögaðilum almennt heldur aðeins þeim sem eru í viðskiptum við Seðlabanka Íslands …“ Þetta er skilningurinn, skilningur nefndarinnar. Mér var tjáð að nefndarálitið væri nógu sterkt, að það þyrfti ekki að taka þetta fram í lögunum sjálfum, í lagatextanum sjálfum, og nefndarálitið mundi þar af leiðandi tryggja þetta. Við höfum farið yfir þetta með okkar lögfræðingi og það kemur hér fram að skilningur nefndarinnar sé sá, svo ég fari aftur yfir þetta, með leyfi forseta, „að 4. gr. frumvarpsins feli ekki í sér heimildir til að afla upplýsinga hjá einstaklingum og lögaðilum almennt“ - hjá þeim - „heldur aðeins þeim sem eru í viðskiptum við Seðlabanka Íslands.“ Þetta orð „hjá“ í textanum er mjög skýrt dæmi um að þetta hefur greinilega ekki verið hugsað nógu langt. Má þá afla upplýsinga um einstaklinga og lögaðila? Það er sagt að ekki megi ekki afla upplýsinga hjá þeim, en það má afla upplýsinga hjá þeim aðilum sem eru í viðskiptum hjá Seðlabanka Íslands. En má afla upplýsinga hjá þeim um einstaklinga og lögaðila? Nú verða lögfróðari menn en ég að skýra það út. Þarna mundi ég segja að væri stór vafi. Þetta eina orð. Meðan vafi er til staðar skulum við láta friðhelgi einkalífsins njóta hans.

Virðulegur forseti. Öll nefndin stóð að nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar og hv. þm. Jón Þór Ólafsson er áheyrnarfulltrúi í nefndinni fyrir þingflokk Pírata. Nefndin hefur í tvígang fundað með fulltrúum Pírata um nefndarálitið og áhyggjur þeirra af því að hér sé verið að fela Seðlabankanum of ítarlegar heimildir til þess að afla upplýsinga um einstaklinga. Nefndarálitið er að sjálfsögðu lögskýringargagn með þeim lögum sem hér verða hugsanlega samþykkt. Ég ítreka enn og aftur að öll nefndin stendur að álitinu. Ég ætla að fá að lesa nöfn nefndarmanna en þeir eru Frosti Sigurjónsson, Vilhjálmur Bjarnason, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Árni Páll Árnason, Róbert Marshall, Willum Þór Þórsson, Líneik Anna Sævarsdóttir og Edward H. Huijbens. Öll nefndin stendur að álitinu og það er skilningur nefndarinnar að nauðsynlegt sé að veita Seðlabankanum þessar heimildir. Það er líka skilningur nefndarinnar að 4. gr. frumvarpsins feli ekki í sér heimild til að afla upplýsinga hjá einstaklingum og lögaðilum almennt, heldur aðeins þeim sem eru í viðskiptum við Seðlabanka Íslands samkvæmt 6. gr., samanber 7. gr. laganna, fyrirtækjum í greiðslumiðlun og öðrum fyrirtækjum eða aðilum sem lúta opinberu eftirliti samkvæmt lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Ég virði skoðanir Pírata og ég virði frelsi og friðhelgi einstaklinga, en ég tel að í þessu nefndaráliti sem er svo öflugur meiri hluti með sé þetta skýrt og þar hefur verið farið yfir þetta og skoðað. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem verið er að skoða mál af þessum toga. Ég tel að hér liggi fyrir frumvarp sem er hluti af því frumvarpi sem við treystum að áfram verði unnið með um fjármálastöðugleika og fjármálastöðugleikaráð. Þetta sé hluti af stærri heild. Virðulegi forseti. Sem framsögumaður nefndarinnar, sem ég ítreka enn og aftur er einhuga að baki nefndarálitinu, legg ég til að frumvarpið verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Nú undir lok þessarar umræðu vil ég þakka nefndinni fyrir hennar störf. Ég vil jafnframt þakka öðrum þeim sem hafa ekki í öllum atriðum verið sáttir við efnisatriði frumvarpsins eins og þau liggja fyrir þinginu fyrir að hafa tryggt málinu framgang á þessu tiltölulega stutta þingi sem við höldum hér að sumarlagi. Eins og umræðan hefur borið með sér hafa ýmis álitamál verið rædd, ekki síst hvað varðar stjórnarskrárvarin réttindi, og hafa þau verið með í umræðunni allt frá 1. umr. málsins og á þeim verið tekið eða þau skoðuð sérstaklega í nefndarstarfinu. Ég tel að það hafi verið nægilega vel gerð grein fyrir þeim sjónarmiðum sem taka þarf tillit til og lýsi ánægju minni með að málið stefni nú í að fást afgreitt á þinginu. Ég vísa til þess sem ég sagði strax í framsöguræðu minni sem var að það aukna eftirlit með lausafjárstöðu í kerfinu sem Seðlabankanum er gert kleift að stunda er mikilvægt, meðal annars vegna þeirra veikleika sem komu fram haustið 2008 eða í aðdraganda þess og ekki reyndist vera nægjanleg yfirsýn yfir hjá eftirlitsaðilum en ekki síður vegna þess að áform eru uppi um að afnema gjaldeyrishöft, við skulum segja á komandi missirum, næstu árum, eins fljótt og auðið er. Þá er gríðarlega mikilvægt að allar heimildir séu til staðar til að eyða óvissu og áhættu áður en ákvarðanir eru teknar.

Virðulegur forseti. Þegar hæstv. fjármálaráðherra mælti fyrir þessu máli þakkaði ég honum fyrir að hafa augun á boltanum, þ.e. þeim mikilvægustu viðfangsefnum sem við Íslendingar eigum við að glíma um þessar mundir. Það að efla heimildir Seðlabankans í þessu efni er ákaflega brýnt. Ég þekki þau álitaefni sem eru uppi varðandi Persónuvernd sem fyrrverandi formaður efnahags- og viðskiptanefndar og við fjölluðum um þau á nefndarfundi í dag. Ég tel að um þau sé búið eins vel og kostur er og vil nota þetta tækifæri og fagna því að enn og aftur hefur tekist í þinginu góð samstaða þvert á flokka þar sem allir standa saman sem einn um að treysta heimildir Seðlabankans til að taka á sínum stóru viðfangsefnum. Þar eru gríðarlegir þjóðarhagsmunir undir og auðvitað ekki síður í því að efla bankann sem eftirlitsstofnun. Ég hvet ráðherrann til að halda áfram að efla þær eftirlitsstofnanir sem nú heyra fleiri en Seðlabankinn undir ráðherrann því að frá því að 1. umr. um þetta mál fór fram hefur komið fram skýrsla um Íbúðalánasjóð sem sýnir okkur að 270 milljarða reikningur varð á endanum fyrir það að við höfðum ekki nægilega gott eftirlit og aðhald með fjármálastarfsemi af hálfu hins opinbera. Það á að vera okkur enn sterkari áminning um skyldu okkar að vinna að málum sem þessum hratt og vel í þinginu, þó vanda allan málatilbúnað en standa saman um sameiginlega hagsmuni þjóðarinnar í einu og öllu.

Herra forseti. Ég get tekið undir að það skiptir máli að náist þverpólitísk samstaða um stór og mikilvæg mál sem eru ekki í eðli sínu pólitísk. Varðandi eftirlitsstofnanirnar sem hér hafa komið til umræðu í þessu samhengi og víðara samhengi vegna annarra mála sem vísað er til tel ég að við munum áfram þurfa að taka það kerfi til skoðunar og velta því fyrir okkur hvort við höfum byggt upp það stofnanafyrirkomulag, stofnanastrúktúr sem best tryggir að upplýsingar flæði þangað sem þeirra er þörf og að yfirsýn sé á einum stað yfir hina kerfislægu áhættu. Í því sambandi get ég ekki neitað því að það hefur orðið mér mikið umhugsunarefni að Seðlabankinn hefur ítrekað á undanförnum árum kallað eftir heimildum til að fá frekari upplýsingar á sama tíma og slíkar upplýsingar er hægt að sækja inn í Fjármálaeftirlitið. Þetta er þekkt umræða þar sem hnökrar hafa reynst vera á því að upplýsingar flæði síðan áfram innan stofnanastrúktúrsins. Þetta eru málefni sem hljóta að gefa okkur tilefni til að spyrja hvort enn þurfi að gera betur þannig að tregða innan kerfisins til að deila upplýsingum verði ekki til þess að hlutir falli milli stafs og hurðar.

Ég þakka hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fyrir svarið og deili áhyggjum hans af upplýsingamiðlun á milli stofnana. Nú erum við hæstv. ráðherra til margra ára í þinginu áhugamenn um það að einfalda stjórnkerfi ríkisins og fækka opinberum stofnunum og sameina þær til að gera þær skilvirkari. Ég lýsi þeirri eindregnu skoðun minni eftir að hafa í fjögur ár haft forustu fyrir efnahags- og viðskiptanefnd í þinginu að sameining Seðlabankans og Fjármálaeftirlitsins er því sem næst einboðin. Við erum 330 þúsund manns í þessu landi og það er einfaldlega takmarkað hvað það er skynsamlegt fyrir okkur að byggja upp margar stofnanir. Þetta eru þær tvær stofnanir sem eiga að hafa eftirlit með fjármálakerfinu. Þær voru áður eitt og ég held að það tryggði betur upplýsingaflæði á milli þeirra, árangur og skilvirkt eftirlit ef fyrirkomulagið væri einfaldað með því að sameina þær. Geti menn náð sama árangri með því að auka samstarfið skal ég ekki standa í vegi fyrir því. Ég fagna viðleitni ráðherrans til þess að íhuga þessi mál og gera úrbætur til að efla þær eftirlitsstofnanir sem skipta okkur svo miklu máli.



Borist hafa tvö bréf frá þingflokksformanni Samfylkingarinnar Helga Hjörvar. Annars vegar um að Oddný G. Harðardóttir, 6. þm. Suðurk., geti ekki gegnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Samfylkingar í kjördæminu Björgvin G. Sigurðsson en hann hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa. Hins vegar um að Valgerður Bjarnadóttir, 11. þm. Reykv. n., geti ekki sinnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Samfylkingarinnar í kjördæminu Skúli Helgason. Hann hefur einnig áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa. Borist hafa tvö bréf frá þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins, Ragnheiði Ríkharðsdóttur. Annars vegar um að Hanna Birna Kristjánsdóttir, 1. þm. Reykv. s., geti ekki gegnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu, Sigríður Á. Andersen, en hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa. Hins vegar um að Vilhjálmur Árnason, 9. þm. Suðurk., geti ekki sinnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 2. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu, Oddgeir Ágúst Ottesen, en 1. varamaður á lista í kjördæminu hefur boðað forföll. Kjörbréf Oddgeirs hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hann hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Oddgeir Ágúst Ottesen hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Borist hefur dagskrártillaga um dagskrá næsta fundar frá Birgittu Jónsdóttur sem hljóðar svo: „Alþingi, 4. júlí 2013. Ég undirrituð geri það að tillögu minni, í samræmi við 1. mgr. 77. gr. þingskapalaga, að fyrst á dagskrá næsta fundar verði eftirfarandi þingmál: Frumvarp til laga um veitingu ríkisborgararéttar. Flutningsmenn: Helgi Hrafn Gunnarsson, Birgitta Jónsdóttir, Jón Þór Ólafsson, Ögmundur Jónasson, Páll Valur Björnsson, Helgi Hjörvar. Mál 33, þingskjal 78, 1. umræða, og síðan þau mál sem forseti hefur kynnt að verði á dagskrá síðasta fundar fyrir sumarhlé. Ég óska eftir því að þessi tillaga verði borin upp til afgreiðslu í lok þessa þingfundar. Birgitta Jónsdóttir, þingflokksformaður Pírata.“ Fer nú fram atkvæðagreiðsla um tillöguna.

Forseti. Ég óska einfaldlega eftir því að fá að taka málið á dagskrá til að mæla fyrir því, það mun taka um það bil eina mínútu, og vísa því síðan til allsherjar- og menntamálanefndar. Ég óska eftir því út af alvarleika málsins sem er á bak við þessa ályktun að þingmenn taki tillit til þessarar óskar og veiti málinu brautargengi.

Herra forseti. Sú persóna sem við hér ræðum um hefur ekki óskað eftir ríkisborgararétti.

Það er ekki rétt.

Maðurinn hefur hins óskað eftir því að fá hæli og Alþingi veitir ekki hæli.

Forseti. Ég vil gjarnan upplýsa þingheim um að við þingmenn sem lögðum fram þessa tillögu fengum í pósti áðan ósk um íslenskan ríkisborgararétt frá Edward J. Snowden.

Virðulegi forseti. Málið sem hér er farið fram á að greidd verði atkvæði um er í alla staði afskaplega óvanalegt. Mér er til efs að það hafi nokkru sinni áður gerst að þingmenn hafi lagt fram þingmál um að þingið ætti að veita einstaklingi ríkisborgararétt. Það hefur gerst að allsherjarnefnd hafi tekið slík mál til meðferðar enda hafi  Í eðli sínu geta þessi mál ýmist verið mikil fjölmiðlamál, mjög persónuleg mál, erfið viðfangs fyrir þingin. Þess vegna skiptir miklu máli að þau séu unnin sem allra mest í þverpólitískri samstöðu, eigi sér uppruna í nefndum, en sá aðdragandi sem hér er boðið upp á er að mínu áliti algjörlega á skjön við allar hefðir í þinginu. Að mínu áliti kemur ekki til greina að verða við beiðninni.

Virðulegur forseti. Vissulega er hér óvenjulegt mál á ferðinni, en það eru líka mjög óvenjulegar aðstæður og mjög óvenjuleg og mikil grundvallarprinsipp sem þetta mál snýst um. Það hefur, þrátt fyrir það sem hæstv. fjármálaráðherra segir hér, komið fyrir að Alþingi hefur tekið þá ákvörðun að veita einstaklingi íslenskan ríkisborgararétt án þess að hann hafi beðið um það. Það var gert á síðasta kjörtímabili, fyrir jólin 2011 ef ég man rétt, nýfæddur drengur á Indlandi með íslenska foreldra sem ekki komust heim. Það eru því vissulega fordæmi fyrir því að Alþingi bregðist við óvanalegum aðstæðum. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu að þetta mál sé tekið á dagskrá og vísað til nefndar.

Virðulegi forseti. Já, þetta eru óvenjulegar aðstæður, þetta er óvenjulegt mál og þetta eru óvenjulegir tímar almennt sem við lifum núna. Okkur hefur borist umsókn frá herra Snowden, hún barst áðan, og við viljum gera þetta í þverpólitískri sátt. Það hvarflar ekki að okkur að gera þetta öðruvísi vegna þess að við vitum að þetta virkar ekki án þess. Þess vegna viljum við fá málið í nefnd þar sem nefndin skoðar öll gögn málsins og tekur síðan upplýsta ákvörðun eftir það. Við höfum engan tíma, það er það sem einkennir þetta mál, tímapressa af ýmsu tagi, og það eru ekki það mikið af upplýsingum akkúrat núna. Það er nokkuð sem við þurfum bara að skoða í nefnd. Hendum þessu bara inn í nefnd. Við erum búin að eyða meiri tíma núna í að tala um atkvæðagreiðsluna en við vildum eyða í að drífa málið inn í nefnd og vinna það síðan í þeirri nefnd eftir því sem hún getur.

Virðulegur forseti. Forgöngumenn í ríkisstjórn Íslands hafa flutt um það þingmál hér á Alþingi Íslendinga að upplýsingafrelsi sé mikilvægt. Öll erum við sammála um að persónuvernd sé mikilvæg og að vernda borgarana fyrir njósnum. Þetta mál er vissulega sérstakt, en ég spyr hv. þingmenn hvort það sé ekki einmitt vönduð málsmeðferð að gefa tillögunni færi á því að fara til nefndar sem þá hefur færi á því í leyfi þingsins að kanna alla málavöxtu vel og gaumgæfilega áður en nokkrar ákvarðanir eru teknar í skyndi. Ég minni hv. þingmenn á að sá einstaklingur sem hér á í hlut kann að eiga yfir höfði sér refsingu, fái hann hvergi skjól, sem er af því tagi sem við Íslendingar höfum lýst algerri andstöðu við um allan heim og er það helgasta sem nokkur maður á, sem er líf hans.

Heyr, heyr.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem formaður Sjálfstæðisflokksins sagði hér áðan, um er að ræða mjög óvenjulegt mál. Komið hefur fram að bandaríska leyniþjónustan hefur krafið öll helstu fyrirtækin á netinu, allar helstu veiturnar sem svo eru kallaðar, um persónuupplýsingar um okkur öll, ekki bara um Bandaríkjamenn. Það hefur verið upplýst og staðfest að njósnað hefur verið um íslenska borgara. Við erum að tala um Facebook, Google, Skype, og hvað þetta allt saman heitir. Heimsbyggðin stendur öll á öndinni, en það þorir nánast enginn að gera neitt vegna þvingana sem stórveldið Bandaríkin beitir heimsbyggðina. Það er við þær óvenjulegu aðstæður sem Íslendingar eiga að sýna hugrekki 

Heyr, heyr.

Herra forseti. Bara stuttlega til að hressa upp á minni hæstv. fjármálaráðherra, formanns Sjálfstæðisflokksins. Á 139. löggjafarþingi var lagt fram mál, mál nr. 470 á þskj. 761, frumvarp til laga um veitingu ríkisborgararéttar. Í 1. gr. segir, með leyfi forseta: „Ríkisborgararétt skal öðlast: Madina Salamova, f. 1985 í Rússlandi.“ Og í 2. gr. segir: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Með því frumvarpi var lagt til að Alþingi veitti rússneskættuðu konunni Madinu Salamovu, sem þekkt er undir höfundarnafninu Marie Amelie, íslenskan ríkisborgararétt. Flutningsmaður frumvarpsins var Árni Johnsen.

Herra forseti. Það eina sem er verið að biðja um hér er að þetta mál sé tekið fyrir og fái þinglega meðferð. Við getum þá tekið upplýsta ákvörðun um það, viðað að okkur upplýsingum, séð hvað er satt og logið í málinu. Það sem við vitum, það sem við höfum fengið frá Amnesty International, virtustu mannréttindasamtökum heims, er að það sem Edward Snowden gerði var að afhjúpa mannréttindabrot á samborgurum sínum og njósnir á borgurum annarra ríkja, m.a. á Íslandi. Þetta vitum við. Amnesty International segir að hann hafi verið að upplýsa um og afhjúpa mannréttindabrot leyniþjónustu Bandaríkjaforseta, NSA, og njósnir um íslenska borgara. Eigum við ekki að skoða það að veita þessum manni pólitískt hæli? Hann er pólitískur flóttamaður, hann upplýsti um mannréttindabrot stjórnvalda á borgurum sínum. Eigum við ekki að íhuga það, skoða í nefnd, hvort við séum til í að veita honum pólitískt hæli og gera það með ríkisborgararétti í þessu tilfelli, skoða það?

Virðulegi forseti. Mig langar til að lýsa afstöðu minni í þessu máli. Því hefur lengi verið haldið fram að jafnrétti snúist um að eitt gangi yfir alla, en það bara virkar einfaldlega ekki vegna þess að hvert og eitt okkar er einstakt. Við búum við ólíkar aðstæður. Mér finnst ekkert eiga að geta verið því til fyrirstöðu í landi sem kennir sig við mannréttindi og lýðræði að þetta mál verði skoðað og ég mun því greiða því atkvæði.

Herra forseti. Það var að upplýsast rétt áðan að umrædd persóna hefði óskað eftir ríkisborgararétti. Þvílíkur er hraðinn og flumbrugangurinn. Nú geta nefndir þingsins tekið upp mál að eigin frumkvæði og ég legg þá til að umrædd nefnd sem fengi þetta mál taki bara málið upp að eigin frumkvæði. Hún getur gert það, hefur heimild til þess samkvæmt þingsköpum. En ég sé enga ástæðu til þess, með þessum mikla hraða, að vísa málinu til nefndarinnar eða taka það yfirleitt upp eða á dagskrá.

Ertu ekki að leggja það til?

Nei, ég er að leggja til að nefndin taki málið upp á sína arma.

Þú ert að leggja það til.

Já, hún geti gert það og þarf ekki til atbeina þingsins með þessum hraða þar sem ég veit ekki einu sinni hvort viðkomandi persóna óskar eftir ríkisborgararétti. Og eins og ég gat um áðan veitir Alþingi ekki hæli. Ég greiði því atkvæði gegn þessari tillögu.

Virðulegur forseti. Hvað er hér á ferðinni? Það er verið að flytja tillögu um að setja mál til nefndar til að fjalla um það og skoða frá öllum hliðum. Það er ákvörðunin sem Alþingi er að taka í þessari atkvæðagreiðslu. Það er ekki verið að veita ríkisborgararétt, það er verið að ákveða að tillagan fari til nefndar og hljóti þar þinglega meðferð. Þetta er tillaga um að veita manni sem kom á framfæri upplýsingum sem öll heimsbyggðin hefur tekið þátt í að hneykslast á Bandaríkjunum út af. Maður sem gengur inn í það hlutverk að verða afhjúpari, uppljóstrari, sem kemur á framfæri við okkur og heimsbyggðina alla upplýsingum sem varða alla mjög miklu máli, skipta miklu máli. Ég skil ekki tregðu sumra þingmanna til að taka þetta mál til að minnsta kosti efnislegrar umfjöllunar. Það felst ekki meiri skuldbinding í því en það, að ræða málið. Ég segi já.

Herra forseti. Ég held að það hafi verið í dag frekar en í gær sem Evrópuþingið samþykkti í mikilli samstöðu að hefja opinbera rannsókn á njósnunum sem Evrópuþingið og stofnanir Evrópusambandsins hafa sætt af hálfu bandarískra leyniþjónustuaðila eða öryggisaðila á grundvelli upplýsinga sem nefndur maður kom á framfæri. Þeir taka það mál nokkuð alvarlega og ég frábið mér útúrsnúninga og sérstaklega frá hæstv. utanríkisráðherra Íslands við þessar aðstæður. Mér finnst lítil reisn yfir því, óskaplega lítill hugur í mönnum, ef tillaga um þetta, þ.e. frumvarp sem flytjendur væru væntanlega tilbúnir að láta ganga umræðulaust til nefndar ef það fengist tekið hér á dagskrá, fái að vera í nefnd fram á haustið. Það er nú meira kjarkleysið og aumingjadómurinn  Ég segi já, herra forseti. Mér blöskrar að menn skuli vera svo mjúkir í hnjáliðunum, væntanlega gagnvart stórveldinu, að þeir þori ekki einu sinni að leyfa skoðun á málinu.

Virðulegi forseti. Ég fagna sérstaklega því frumkvæði sem kemur frá þingmönnum í þessum sal að sinna þessu mikilvæga máli sem lýtur að því að gagnsæi sé í samskiptum þjóða og við fáum, almenningur, í alþjóðlega samfélaginu mikilvægar upplýsingar sem varða almannahag. Það er mikilvægt að Alþingi taki sér stöðu í málum eins og þessum. Við höfum í gegnum árin skapað farveg um veitingu ríkisborgararéttar sem kveður á um að þingnefnd skoði með opnum huga og fari vel yfir hvert mál af þessu tagi. Ég tel að góður bragur sé á því að þingnefnd taki þetta mál og skoði frá öllum hliðum. Ég segi með stolti já.

Forseti. Edward Snowden hefur ekki vegabréf. Það var tekið af honum, alveg eins og vegabréf var tekið af Bobby Fischer og gert ógilt. Þá var tekin pólitísk ákvörðun á Alþingi þar sem Davíð Oddsson ákvað að Bobby Fischer fengi íslenskan ríkisborgararétt og þingið gerði eins og því var sagt. Þannig var það. Það vita allir hvernig þetta var. Þá var formaður í allsherjar- og menntamálanefnd hæstv. fjármálaráðherra, Bjarni Benediktsson. Núna vilja þessir háu herrar ekki einu sinni leyfa okkur að taka málið á dagskrá til að koma því í nefnd. Þvílíkur gunguháttur. Hugsið ykkur hvað þið eruð að gera, hv. þingmenn og ráðherrar. Meira að segja hæstv. forsætisráðherra hefur ekki dug í sér. Ég hélt að aðeins meiri kjarkur byggi í hæstv. forsætisráðherra, en því miður virðist hver einasti dagur á þingi valda mér dýpri vonbrigðum með gunguháttinn og valdaofstækið í þessum sal.

Virðulegi forseti. Líkt og ég greindi frá við umræðu um málið fyrr í kvöld eru þessi mál ávallt afskaplega sérstök, viðkvæm, geta verið mjög persónuleg. Ég held að við vitum öll sem erum hér inni um hvað þetta mál snýst. Það snýst að sjálfsögðu um það að hér á í hlut einstaklingur sem á yfir höfði sér ákæru og handtökuskipun.  Ég held að það hljóti að vera okkur öllum verulega mikið umhugsunarefni hvers konar fordæmi væri sett af stað með því í svona máli hjá einstaklingi sem á engin tengsl við Ísland með nokkrum hætti. Ég vísa því til föðurhúsanna að einn einstaklingur  
            

Virðulegi forseti. Mig langaði að bæta við það sem ég sagði áðan. Það að hafa hugrekki til að afhjúpa óþægilegar staðreyndir finnst mér bara frekar aðdáunarvert. Fólk sem hefur slíkt hugrekki er yfirleitt fólkið sem breytir heiminum mest. Það að við getum ekki einu sinni í þessu verndaða umhverfi hér inni sýnt okkar hugrekki og tekið ákvörðun um að láta skoða málið er mjög magnað. Í virðingu við þetta hugrekki vil ég segja já.

Virðulegi forseti. Ég vil aftur segja að þetta eru ekki venjulegir tímar sem við búum við. Við búum við það að njósnir eru orðnar mjög eðlilegur hluti að mati margra. Eitt það hræðilegasta við þetta mál allt saman er það hversu mörgum finnst það eðlilegt. Edward Snowden fórnaði öllu til þess að upplýsa um njósnir Bandaríkjastjórnar, öllu. Hann fórnaði fjölskyldu sinni, hann fórnaði góðri vinnu, hann fórnaði frelsi sínu - fyrir okkur, fyrir fólkið í þessum sal, fyrir hæstv. fjármálaráðherra, hæstv. forsætisráðherra, fyrir hverja einustu manneskju í þessum sal. Það er ekki meira sem þarf að taka tillit til.

Herra forseti. Manni verður hugsað til þess að næst þegar þingmenn í þessum sal horfa á myndir um menn eins og Gandhi, Dalai Lama, Martin Luther King og aðrar frelsis- og mannréttindahetjur - munið það þá bara að þið þurfið að eiga það við ykkar samvisku að geta ekki lengur samsamað ykkur hetjunni. Næst þegar þið horfið á slíkar myndir getið þið ekki lengur, ef þið segið nei, samsamað ykkur hetjunni. Ég vona að þið hugsið það. Þið getið breytt atkvæði ykkar núna. Þó að það sé erfitt að gera það núna og þið viljið fara eftir flokksaganum og flokkslínunni, hugsið það, sofið á því. Það verður hægt að bera þetta aftur upp í haust, ég vona að það nái fram að ganga þá, en hugsið þetta.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði að gera grein fyrir atkvæði mínu eða tala um atkvæðagreiðsluna almennt. Var ég þá ekki að gera einhverja vitleysu núna?

Atkvæðagreiðslan verður endurtekin. Forseti hafði litið svo á að hv. þingmaður vildi fá að gera grein fyrir atkvæði sínu.

Já, afsakið.

Hv. þingmaður gerir þá grein fyrir atkvæði sínu. Atkvæðagreiðslan heldur áfram.

Virðulegur forseti. Við munum styðja þetta frumvarp og viljum ekki standa í vegi fyrir því vegna þess að við teljum að þær breytingar sem eru þó gerðar í því séu þess eðlis að við viljum ekki koma í veg fyrir þær. Við mundum þó vilja sjá að frumvarpið þjónaði fleiri hópum og gerði heldur ekki upp á milli kynjanna. Nú held ég samt að ég eigi að vera að gera grein fyrir atkvæði mínu um breytingartillöguna. Er það ekki rétt? 
             Já, einmitt, þá er ég bara formlega búin að klúðra þessu máli. 

Herra forseti. Hér gerir meiri hluti nefndarinnar að tillögu sinni að bráðabirgðaákvæði um frítekjumark á atvinnutekjur örorkulífeyrisþega verði framlengt út næsta ár, árið 2014. Ég fagna því, en samtímis finnst mér óeðlilegt að frítekjumark á atvinnutekjur örorkulífeyrisþega sé í bráðabirgðaákvæði en sams konar ákvæði um ellilífeyrisþega sé í lögunum, lagatextanum. Af hverju þessi mismunun á þessum tveimur hópum lífeyrisþega er nú lögfest er mér hulin ráðgáta, en ég fagna því að bráðabirgðaákvæðið sé þó framlengt og 

Virðulegur forseti. Báðir stjórnarflokkarnir lofuðu fyrir kosningar að það yrði forgangsmál að hækka lífeyrisgreiðslur til aldraðra og öryrkja. Hér er verið að mæta litlu broti af því sem lofað var fyrir kosningar og gagnast fyrst og fremst þeim tekjuhærri. Það er ekki rétt forgangsröðun. Þeir verst settu í hópi elli- og örorkulífeyrisþega fá ekki neinar kjarabætur. Stjórnarandstaðan lagði til að komið yrði til móts við þá hópa en það var fellt, því miður. Ég styð samt þetta skref, þótt ég telji það ekki vera rétta forgangsröðun, og brýni þingmenn til að halda áfram þeirri heildarendurskoðun á almannatryggingakerfinu sem hafin var og þeir nýti þá miklu vinnu sem búið er að leggja í þá endurskoðun og stórir hópar eins og Samtök atvinnulífsins, ASÍ og fleiri hafa mælt með að yrði haldið áfram.

Herra forseti. Ég kem hér upp því að í dag hefur meiri hlutinn því miður ekki stutt tillögur minni hlutans, en þetta er tillaga þess eðlis, hún er formtillaga varðandi fyrirsögn frumvarpsins. Úr fyrirsögn frumvarpsins falla orðin „og eftirlitsheimildir“ af því að við vorum sammála um það í nefndinni að samþykkja ekki breytingar á lögunum hvað varðaði eftirlit stofnunarinnar heldur ætlum að vinna að því nánar í haust og erum sammála um markmiðin að því. Þetta er formtillaga um fyrirsögn frumvarpsins og ég taldi rétt að koma hér og skýra það út.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að líta yfir atkvæðatöfluna og sjá að hér er næstum því komið 63:0, en það eru 62 sem virðast ætla að styðja málið og það er mjög þakkarvert. Ég vil þakka samstarfið við velferðarnefnd og vinnuna þar. Það hefur margítrekað komið fram að þetta er fyrsta skrefið hjá ríkisstjórninni að bæta kjör lífeyrisþega, aldraðra og öryrkja og annarra sem þiggja greiðslur frá Tryggingastofnun. Þetta mun bæta kjör þúsunda lífeyrisþega og að sjálfsögðu, eins og kom fram í framsögu minni, munum við halda áfram að vinna að heildarendurskoðun á almannatryggingunum þannig að nýtt kerfi muni gagnast öllum lífeyrisþegum, öldruðum og öryrkjum og við getum tryggt að við verðum áfram með gott öryggisnet fyrir þá sem á því þurfa að halda.

Herra forseti. Ég greiði atkvæði með frumvarpinu en með semingi vegna þess að ég var í þeirri nefnd sem vann að því að samræma lífeyrisgreiðslur almannatrygginga og lífeyrissjóða og sú nefnd komst að þeirri niðurstöðu, eftir mikla yfirlegu, umhugsun og umræðu, að hverfa skyldi frá öllum frítekjumörkum, taka heldur upp lægri prósentu og horfa til framtíðar og þess kostnaðar sem lífeyriskerfið og Tryggingastofnun mun mæta á næstu árum sem er umtalsverður og háttvirt Alþingi verður að taka afstöðu til innan tíðar. Þess vegna er það með semingi sem ég samþykki þetta en þetta eru góð mál svona hvert fyrir sig og hugsuð til skamms tíma.

Virðulegi forseti. Ég ætla að reyna að skandalísera ekki aftur núna, en mér finnst ég knúin til að segja að þrátt fyrir að vilja styðja þetta frumvarp, vegna þess að ég tel að það sem er þar í geti stutt við ákveðinn hóp og ég vil ekki koma í veg fyrir það, þykir mér afar flókið og það hefur mikið togast á innra með mér að greiða því atkvæði mitt vegna þess að það tekur ekki tillit til allra hópa. Það er ekki í rauninni mjög heildstætt og ég hefði viljað sjá miklu markvissari aðgerðir sem þjónuðu hópnum öllum. Jafnframt finnst mér mjög flókið að greiða atkvæði með frumvarpi þar sem jafnræði kynjanna er ekki gætt. Ég hef því ákveðið, eins og hefur komið fram, að greiða því atkvæði en þó af miklum trega.

Forseti. Ég vil taka undir allt það sem hér var sagt á undan og mér líður nákvæmlega eins. Mér finnst mjög sárt hve margir hópar sitja eftir og það eru þeir hópar sem þurfa hvað mest á stuðningi og betri kjörum að halda frá okkur á Alþingi. Það er því miður svo oft á þessum vinnustað að tilfinningarnar eru blendnar gagnvart þeim ákvörðunum sem maður þarf að taka. Ég vil alls ekki taka möguleikann frá þeim sem fá bætur en á sama tíma mótmæli ég því harðlega að ekki sé tekið tillit til þeirra sem hafa hvað minnst og hafa beðið hvað lengst og áttu von á því að kjör þeirra yrðu rétt hér í dag.

Virðulegi forseti. Það er óhjákvæmilegt að styðja þetta frumvarp því að margir fá úrlausn sem ekki eru ofhaldnir. Hitt er sérkennilegra að frumvarpið færir þeim allra, allra mest sem hafa allra, allra mest fyrir og meiri hlutinn hefur látið fram hjá sér fara í kvöld tækifæri til að gefa eitthvað til þeirra sem minna hafa milli handanna. Fólksins sem fær lítinn lífeyri úr hinum almennu lífeyrissjóðum. Þess bíður núna að borga þennan reikning og fá ekkert í sinn hlut. Það er líka áhyggjuefni að aðferðafræðin sem valin er af hálfu hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra gengur, eins og hv. þm. Pétur Blöndal rakti áðan, þvert gegn því sammæli sem hefur verið að myndast á milli aðila vinnumarkaðarins og þvert á alla flokka um nýtt almannatryggingakerfi. Það verkefni er sett í uppnám og ábyrgðin á því er kirfilega í höndum ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Það er svo sannarlega oft sem við í þessum þingsal viljum geta gert betur við þá sem minna mega sín. Því er haldið fram um þetta mál að það komi einkum þeim til góða sem hafa skásta stöðuna meðal eldri borgara og öryrkja. Þá er rétt að halda því til haga að fyrrverandi ríkisstjórn hafði einmitt skert kjör þessara og hlíft hinum sem voru með mestu réttindin. Það er verið að vinda ofan af því með þessum aðgerðum  Hér er því haldið fram að þetta sé ekki nóg. Þeir eru rétt nýfarnir frá völdum sem hæst láta í þeirri umræðu og notuðu ekki tímann til að hrinda sínum hugðarefnum í framkvæmd.

Þú veist að þetta er rangt.


             Síðan er því haldið fram að núverandi ríkisstjórn hafi fallið frá áformum um að endurskoða tryggingakerfið. Það er einfaldlega úr lausu lofti gripið  
             Þessi umræða er alveg óskaplega grunn, öfugsnúin og  
            

Skætingur.

Nú er kallað fram í að ég sé með skæting. Reyni að benda á einfaldar staðreyndir.  
            

Virðulegi forseti. Það er gott að geta gert grein fyrir atkvæði sínu um þetta mál og fjallað um þessa atkvæðagreiðslu rétt á eftir atkvæðagreiðslunni um hin sviknu fyrirheit í garð lífeyrisþega sem við vorum að ganga frá áðan, þar sem ríkisstjórnin stóð ekki við stóru orðin og mætti ekki þeim stóra hópi sem er úrlausnar þurfi. Hér lagði ríkisstjórnin hins vegar lykkju á leið sína til að mæta þeim sem hún taldi helst í þörf fyrir aðstoð hins opinbera á samdráttartímum,  Við gáfum ríkisstjórninni tækifæri til að bæta málið og mæta sannanlega vandkvæðum minni útgerðanna. Við komum með raunverulega úrlausn í því efni. Henni var hafnað, 

Sumargjöf ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Ég ætla að nota þetta tækifæri til þess að lýsa þeirri von minni að umræðan um mikilvægi íslensks sjávarútvegs og mikilvægi þess að greinin búi við almennileg skilyrði og sæti ekki ofurskattlagningu,  Hér eru veiðigjöldin sett í samhengi við bætur til öryrkja og aldraðra. Hér eru veiðigjöldin sett í samhengi við bága stöðu ríkissjóðs. Stjórnarandstaðan í þessu máli hefur verið gjörsamlega prinsipplaus, algerlega, Samfylkingin alveg sérstaklega. Hún er algerlega búin að yfirgefa hugmyndafræðina að baki auðlindarentu og hófsömum sanngjörnum sköttum á grundvelli þess að menn njóti forgangs að takmarkaðri auðlind. Það hefur ekki eitt einasta skynsamlegt orð fallið í umræðunni á þeim grundvelli.  
            

Þögn í þingsalnum.

Ef ég gæti fengið að klára. Menn verða bara að þola það sem hafa verið algjörlega prinsipplausir í umræðu  
            

Forseti biður hv. þingmenn að gefa ræðumönnum hljóð til að geta lokið máli sínu  
            

Gefa forseta hljóð.

Forseti hefur notað bjölluna óspart á ráðherra jafnt sem þingmenn, en hins vegar verður auðvitað að gefa þingmönnum og ráðherrum hljóð og tækifæri til þess að gera grein fyrir sínu máli.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að mér finnst það aumkunarvert hvernig sumir fara með vald sitt. Mér finnst það sorglegt. Að sjá forgangsröðun ríkisstjórnarinnar núna er líka aumkunarvert.

Heyr, heyr.

Þessar tugmilljarðalækkanir á veiðigjöldum eru ekki til marks um mikinn sáttahug við þjóðina um sjávarútveg landsins. Það hafa yfir 35 þús. manns skrifað undir mótmæli við lækkun á veiðigjaldi.

Tugmilljóna.

Stjórnvöld hunsa það algjörlega og segja stríði á hendur réttlætiskennd landsmanna. Það væri hægt að nýta þessa fjármuni til að styðja við þá hópa sem verst hafa í þjóðfélaginu. Það er hræsni að tala eins og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra talar. Það er ljótur leikur að tala svona við þjóðina og lofa og lofa en þegar til stykkisins er komið eru það bara svik við þá sem minnst mega sín í þjóðfélaginu, en stórútgerðinni, sem á ekki salt í grautinn, henni er hampað.  
            

Virðulegur forseti. Auðvitað þurfa menn að reyna að ná einhverri yfirvegun til að geta rætt þetta mál. Því miður er það þannig að með þessu máli erum við að færast frá sáttinni. Það hefði verið tækifæri fyrir ríkisstjórnina til að nálgast hana. Það er ekki svo langt í land. Þau sjónarmið sem þarf að mæta er að þjóðin njóti eðlilegs arðs af sinni auðlind. Það er klárt mál og greinilegt af þeirri undirskriftasöfnun sem fór af stað á dögunum að þjóðin er þeirrar skoðunar að svo sé ekki með þessari lækkun. Það er sjálfsögð krafa líka að þeir sem stunda útgerð og sjávarútveg á Íslandi njóti arðs af sinni vinnu. Við þurfum að mæta því líka og tryggja það. Við þurfum að gæta að því að það sé eðlileg verðmyndun á kvóta, að það sé kvótamarkaður. Og við þurfum að gæta þess að nýliðar geti nálgast þessa atvinnugrein og tekið þátt í henni. Þetta er nú allt og sumt sem þarf að nálgast í þessum efnum. En þá verða menn að temja sér að fara upp úr skotgröfunum og upp úr þessari tilfinningasemi 

Forseti. Það er ljóst að þetta frumvarp verður samþykkt. Það sem ekki er ljóst er hvað verður um það eftir að það verður samþykkt. Það er mikið ákall úti í samfélaginu um að lögin verði ekki samþykkt af forseta lýðveldisins. Það er ákall um að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram um málið. Við píratar vonum einlæglega að það fari í þjóðaratkvæðagreiðslu út af því að 70% landsmanna vilja það. Því hefði verið lag fyrir ríkisstjórnina að breyta þessu frumvarpi um lækkun á veiðigjaldinu, sem er nota bene ekki skattur heldur er gjald af arði sem hefði svo sannarlega nýst vel við fjárlagagerðina. Nú þarf hún að bíða fram í október út af því að ríkisstjórninni tekst ekki að finna leiðir til að minnka þetta risastóra gat sem meira að segja 

Virðulegi forseti. Okkur Íslendingum sem þó byggjum efnahagslíf okkar meira og minna á nýtingu náttúruauðlinda hefur ekki enn þá tekist að temja okkur hugsunarháttinn á bak við auðlindarentu, eðlilega, hóflega auðlindarentu sem þeir greiða eingöngu sem hafa sérleyfi til nýtingar á náttúruauðlindum Íslands. Það er, virðulegi forseti, eðlileg krafa að þjóðin fái hlutdeild í þeim umframhagnaði sem myndast hjá þeim aðilum sem hafa þessi sérleyfi. Virðulegi forseti. Hér er verið að víkja af þeirri braut að taka hófleg veiðigjöld, fá hóflega auðlindarentu fyrir sérleyfi á nýtingu á auðlindum sjávar. Það hljótum við öll að harma. Þetta sýnir forgangsröðun ríkisstjórnarinnar og sýnir líka að hún er að kasta stríðshanska inn í samfélag okkar sem hefur deilt um þetta mál áratugum saman. Það er kominn tími til að sjávarútvegurinn fái stöðuga umgjörð en sé ekki settur með þessum hætti af núverandi ríkisstjórn milli stríðandi fylkinga um þessi mál. Það er það sem er að gerast hér, virðulegi forseti. 
            

Virðulegi forseti. Það er engin ástæða til að rekja þetta mál fram og til baka, við höfum gert það nægjanlega, held ég. En ég verð að segja, hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar, þið eruð okkur nýju þingmönnunum ekki gott fordæmi. Við verðum að geta talað betur um þessa hluti. Þetta er ofboðslega lítið flókið. Þegar fólk gargar á hvert annað nennir enginn að hlusta. Það er bara þannig. Ef það á að nást einhver sátt um sjávarútveginn skulum við fara að tala saman eins og fólk.

Virðulegi forseti. Því miður hefur það verið þannig um áratugaskeið að heiftúðugar deilur hafa verið um kvótakerfið, um stjórn fiskveiða á Íslandi. Það er afar mikilvægt verkefni fyrir þingheim að taka það verkefni alvarlega að reyna að byggja brú á milli andstæðra sjónarmiða. Ég held að það hafi verið afar mikilvægt skref sem fyrri ríkisstjórn steig með því að taka upp þá skipan, í fyrsta sinn, að útgerðin borgaði sanngjörn veiðigjöld til þjóðarinnar. Það er þjóðin sem á nytjastofna sjávar samkvæmt lögum, en því miður hefur skipanin verið með þeim hætti að útgerðin hefur eingöngu greitt málamyndagjald til eiganda auðlindarinnar, gjarnan á bilinu 1–2% af hagnaðinum. Það er dapurlegt að verða vitni að því að hér er ný ríkisstjórn að stíga skref til baka og þannig draga úr líkunum á því að sátt myndist í sjávarútvegi. Vonandi er það eingöngu bráðabirgðaráðstöfun sem verður tekin til baka í hinni endanlegu skipan.

Virðulegi forseti. Hún er vissulega vandfundin, hin eina rétta aðferð við að finna út sanngjarnt gjald fyrir afnot af sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar. En vitundin úti í samfélaginu er sú að hér sé gengið allt of langt, hér sé allt of bratt farið í það að lækka auðlindagjöldin sem voru tekin upp fyrir skömmu síðan. Þess vegna er sú tortryggni sem einkennir umræðuna. Þess vegna söfnuðust á örfáum dögum 35 þúsund undirskriftir, ákall til forseta lýðveldisins um að vísa þessu máli til þjóðarinnar. Sjálfur hefur forsetinn sagt að engin mál séu betur til þess fallin en þau sem lúta að nýtingu auðlindanna og sjávarútvegsins til að greiða um atkvæði. Þess vegna verður vandfundin sú leið fyrir forseta Íslands að undirrita þessi lög og vísa þeim ekki til þjóðarinnar. Það er ástæða til að nota atkvæðagreiðsluna og atkvæðaskýringarnar til þess að skora á forseta lýðveldisins að standa nú við stóru orðin um lýðræðisvakninguna og verða við ákalli 35 þúsund Íslendinga um að vísa þessu máli til þjóðarinnar. 
            

Virðulegi forseti. Hér hrópa þeir hæst sem síðastliðin fjögur ár hafa farið með völd, síðastliðin fjögur ár hafa skert hlut minnihlutahópa í samfélaginu,  
             Þessi ríkisstjórn er að sýna á sín spil. Hún er að fara þá leið að efna þau kosningaloforð sem hún gaf í kosningabaráttunni.  
            

Hæstv. forseti. Hæstv. fjármálaráðherra segir að ekkert skynsamlegt orð hafi fallið frá stjórnarandstöðunni. Sá sem hér stendur hefur m.a. sagt að sjávarútvegur sé mikilvægasta atvinnugrein landsins og greinin eigi að búa við hagstæð skilyrði, það eigi að ná sátt í sjávarútvegi og það eigi að losa hann undan því að hér sé kosið um eina atvinnugrein á fjögurra ára fresti. Hér kemur hæstv. fjármálaráðherra og segir að þetta sé bull.  Við höfum talað fyrir sátt, ekki bara við útgerðarmenn, heldur við þjóðina sem hefur ítrekað talað fyrir því að við fáum auðlindagjald. Af hverju? Jú, vegna þess að við ætlum að nota það í samfélagsneysluna. Það er þess vegna sem þetta tengist. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni að gera þetta svona skýrt af því að hann veit hverjir það eru sem þurfa mest á aðstoð að halda. Við höfum aðrar skoðanir á því. Við vorum hér að greiða atkvæði um almannatryggingar. Við berum hag þeirra fátæku fyrir brjósti og þeirra sem eiga undir högg að sækja. Fyrir því ætlum við að berjast.  
            

… fyrir fjórum árum.


            

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að gefa hv. þingmönnum sem eru hér að halda ræður sínar hljóð.

Herra forseti. Ég er andvígur þessu máli vegna þess að ég tel að hér sé allt of, allt of langt gengið. Ég hefði verið tilbúinn til að skoða ýmsar lagfæringar á þessu fyrirkomulagi. Ég er hér að gera grein fyrir afstöðu minni. Það hélt ég að ætti almennt að gera í atkvæðaskýringum, að menn útskýrðu hvernig þeir greiddu atkvæði. En hæstv. fjármálaráðherra gekk hér áðan í ræðu eiginlega lengra en maður á að venjast í því að nota þetta tækifæri til að ráðast hér að þeim sem ekki eru sammála honum í salnum. Ég segi bara þetta: Ég frábið mér geðvonskulega og skætingslega einkunnagjöf hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra um málflutning annarra í salnum. 

Herra forseti. Fyrr í dag áttum við í smá orðaskaki, ég og hv. formaður atvinnuveganefndar, Jón Gunnarsson. Við vorum að spjalla um það sem ég var að velta fyrir mér, hvers vegna skyldi alveg á lokametrunum í málinu öllu eiga að bæta við hlunnindin og lækka hlut þjóðarinnar enn frekar í því sem kemur til hennar af auðlindanýtingunni. Ég velti því fyrir mér hvað þetta gæti verið. Varla væru þeir að meina það að láta þetta standa út af því að þá væru meiri líkur á að málinu yrði vísað í þjóðaratkvæðagreiðslu. Síðan velti ég fyrir mér hvort þetta yrði dregið til baka. Svo kemur hv. þm. Jón Gunnarsson upp í pontu og talar um sáttarhönd. Þá hugsa ég: Já, hann er, eins og við ræddum um, líklega að reyna að fá það í fjölmiðla að ríkisstjórnin hafi rétt út sáttarhönd í málinu. Hún er búin að lækka gjaldið um 3 milljarða, svo skyndilega á lokametrunum ætlar hún að taka örlítið meira, en nei, ég er hættur við, hérna er sáttarhöndin.