Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Við höfum verið upplýst um að niðurskurður í heilbrigðismálum í heildina á Íslandi sé 3,9% en ekki 5% eins og ég talaði um áðan og skal það þá leiðrétt. Aðeins varðandi niðurskurðartillögurnar og það sem við köllum stórbreytingu, menn segja stundum strúktúrbreytingu í heilbrigðismálum sem boðað var í fjárlögunum, þá verður að segjast eins og er að það á ekki að fela það neitt og menn eiga ekki að tala gegn samvisku sinni. Það er bara þannig og það eru kannski hinir nýju tímar sem eiga að vera í störfum Alþingis og annars staðar að þessar tillögur komu manni á óvart þegar frumvarpið var lagt fram 1. október. Þó ég hafi setið í ríkisstjórn til 2. september þá voru þessar hugmyndir hvorki settar fram né kynntar. Þær urðu mér fyrst ljósar þegar fjárlagafrumvarpið kom fram. Það er bara þannig. Hvort sem talað var um flatan niðurskurð eða annað því ég vissi hins vegar nákvæmlega hvernig átti að haga 10% niðurskurði í mínu ráðuneyti og tók þátt í að útfæra það áður en tillögur og fjárlagatillögur voru sendar til fjármálaráðuneytis.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Það er gott að sjá að til eru kröftugir þingmenn í stjórnarliðinu sem hafa trú á því að atvinnulífið sé sá þáttur efnahagslífsins sem muni draga okkur áfram og því sé rétt að stuðla að því að verkefni þar fái framgang. Það vakti athygli mína að hv. þingmaður sagði að eyða yrði óvissunni í sjávarútvegi. Þetta þótti mér mjög athyglisvert og mér þætti vænt um ef hv. þingmaður gæti upplýst okkur aðeins um það hvernig það verður gert í ljósi stefnu ríkisstjórnarflokkanna. Með hvaða hætti mun hv. þingmaður beita sér fyrir því að óvissu verði eytt í sjávarútvegi? Að mínu mati er það einmitt stefna ríkisstjórnarflokkanna sem hefur skapað þá óvissu sem þar ríkir, bæði það að kasta fram hugmyndum um fyrningarleiðina svokölluðu, setja málin svo í nefnd þar sem ákveðin lending náðist sem vikið var frá strax daginn eftir, meðal annars af hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur. Í öðru lagi langar mig að beina þeirri spurningu til hv. þingmanns, sem er bjartsýnn maður, og það er vel, sem spáir meiri hagvexti en aðrir aðilar sem vitnað hefur verið til: Hver er hagvaxtarspá Kristjáns Möllers? Bara til að upplýsa okkur og skrá það á spjöld sögunnar og sjá svo til hver niðurstaðan verður.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir biður mig um að spá um hagvöxtinn. Ég ætla ekki að fara út í það en ég get svo sem sett fram tölu. Þessi spurning er svolítið í stíl við það þegar ég sem samgönguráðherra, sem ég var í þrjú og hálft ár, var spurður um hvenær þessi og þessi göng yrðu opnuð eða þessi eða hinn vegurinn opnaður. Ég sagði þá yfirleitt: Í ágúst eða september. Það dugði alltaf þó að ég nefndi ekki árið. Ég ætla ekki að nefna hagvaxtartöluna fyrir næsta ár en ég hef þá bjargföstu trú að hagvöxturinn verði meiri en hér er að dynja yfir í spám. Það er kannski ekkert óeðlilegt við að ýmsir greiningaraðilar úti um heim og annars staðar setji þetta fram vegna þess að ég gerði það í öðru andsvari áðan og tíndi til ýmsar framkvæmdir sem ég er alveg fullviss um að eru að fara á fulla ferð. Svo eru aðrar framkvæmdir sem ekkert er verið að spá í í þessari hagvaxtarspá en verður farið í og það mun auka hagvöxt. Hv. þingmaður spyr mig líka um það sem ég sagði áðan um að eyða óvissu í sjávarútvegi. Ég hef alltaf verið hlynntur því að auka kvóta og veiða meira og hugsunin hefur verið sú að það sé hluti af aukinni atvinnu og auknum hagvexti að veiða meiri fisk og  Ég hef ekki fylgst með því hvað sjávarútvegsráðherra er að gera núna, hvort hann er að semja ný frumvörp, en í mínum huga á ekki að vera mikið vandamál að ná sátt í sjávarútvegi. Númer eitt er í mínum huga að setja í stjórnarskrá að fiskurinn í sjónum sé sameign þjóðarinnar. Númer tvö er að úthluta afnotarétti til þeirra sem gera út í dag og annað slíkt og gera það miklu betur en ýmsir aðrir og veiða, en þeir hafa afnotarétt. Síðan þarf að koma greiðsla fyrir þann afnotarétt til þjóðarbúsins að lágmarki að standa undir kostnaði í sjávarútvegi og helst meira í svona gósentíð eins og nú er í sjávarútvegi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið við spurningum mínum. Það er gott að menn tala skýrt og það er þá ljóst hvaða stefnu hv. þingmaður hefur varðandi sjávarútveginn, það liggur þá fyrir. Það liggur ekki algerlega fyrir varðandi aðra þingmenn og sérstaklega þá sem ég vísaði til í fyrri spurningu minni. Það er gott að hv. þingmaður vill vinna eftir niðurstöðu nefndarinnar. Það væri þá ágætt ef hann gæti farið yfir það í seinna andsvari hvernig hann sér fram á að það verði gert í ljósi þeirra ummæla sem fallið hafa hjá ákveðnum flokkssystkinum hans um að niðurstaða þeirrar nefndar verði ekki virt.

Virðulegi forseti. Ég hef svo sem ekki miklu að bæta við það sem ég sagði í svari við andsvar hv. þingmanns. Ég vil enda mitt andsvar á því sem ég sagði áðan, og var miðkafli ræðu minnar, um atvinnuuppbyggingu, að atvinnulífið fari á fulla ferð og aukinn hagvöxtur myndist. Það er allt of mikið um að við séum að kenna hvert öðru um þetta, stjórnarandstaða gagnrýnir stjórn og stjórn stjórnarandstöðu. Við skulum bara átta okkur á því, virðulegi forseti, að eftir þessa kreppu og krísu er kannski ekkert óeðlilegt að ýmislegt hökti í gang. Mér finnst ekkert óeðlilegt að erlendir lánardrottnar séu ekkert voðalega kátir og hlaupandi á eftir okkur til að taka á móti okkur til að lána okkur til framkvæmda sama hvort það er í orkumálum eða öðru. Það er ósköp eðlilegt að þeir aðilar sem eru kannski að afskrifa 8 þús. milljarða kr. í sínum bókum vegna Íslands séu ekkert með biðstofuna galopna og hurðina opna inn á skrifstofu um leið og Íslendingar koma. En vonandi fer það að skána.

Frú forseti. Nokkuð er liðið á 2. umr. fjárlaga en enn eru margir á mælendaskrá enda margt um þessi fjárlög að segja. Að mínu mati eru fjárlög mikilvægasta efnahagslega plaggið, stærsta plaggið sem Alþingi samþykkir hverju sinni. Að mínu mati er það líka stórpólitískt plagg, á að vera það að minnsta kosti. Og þetta plagg er það þó að sumir vilji ekki viðurkenna það. En ég mun koma að því á eftir. Að sjálfsögðu er eitt og annað jákvætt í fjárlagafrumvarpinu eins og það lítur út í dag. En það stóra í þessu máli er að mér finnst það segja ákveðna sögu um það hvernig vinstri flokkar hafa nálgast og munu nálgast viðfangsefni sín þegar kemur að ríkisvaldinu. Það versta er að þeir koma ekki hreint fram. Þeir segja ekki: Við erum að fylgja eftir okkar hugmyndafræði. Heldur er alltaf sami söngurinn sunginn og sama gamla platan spiluð: Þetta er svo svakalega erfitt, þetta er allt hruninu að kenna og við þurfum að taka til. Já, það eru margar brekkurnar sem við höfum þurft að fara og eigum enn eftir að fara. Við eins og aðrar þjóðir þurfum að fara í ákveðnar efnahagslegar aðgerðir en það er ekki sama hvernig það er gert og þar liggur hundurinn grafinn. Að mínu mati erum við að gerbreyta ákveðnu kerfi sem hér hefur verið, ekki bara skattkerfinu heldur samfélagi okkar, og það er ekki sagt hreint út. Hlutirnir eru ekki alltaf ljósir, þeir eru frekar leyndir og ég mun taka dæmi um það á eftir. Reyndar eru tveir meginþættir í stefnu ríkisstjórnarinnar mjög skýrir. Það eru tvö pólitísk markmið sem hún þorir að hafa orð á. Hvaða markmið eru það? Jú, hún ætlar að passa upp á félagsauðinn og kynjuðu hagstjórnina. Þetta eru þau markmið sem hún þorir beinlínis að tala um sem sín flokkspólitísku hagsmunamál. Gott og vel, það má deila um þau. Við tökum öll undir að ýta þurfi undir jafnan rétt kynjanna, karla og kvenna, kynjuð hagstjórn kann að vera leið til þess. En hún kostar mjög mikla peninga í þessu frumvarpi og það sem verra er þá birtist hún ekki eins og maður hélt að hún ætti að birtast. Til að mynda koma tillögurnar í heilbrigðismálum verst niður á konum, þeim hópi sem við erum að reyna að taka aukið tillit til í gegnum kynjuðu hagstjórnina. Þannig að stefnumiðin sem ríkisstjórnin hefur sett sér strax í upphafi eru farin, þeim er kollvarpað af því að ríkisstjórnin getur ekki staðið við eigin stefnu. Þannig er þessi rauði þráður, þessi sannkallaði rauði þráður, í gegnum allt fjárlagafrumvarpið. Ég talaði um að ríkisstjórnin væri að nota fjárlagafrumvarpið sem sitt pólitíska plagg - og það er ekkert að því - en þá verður hún líka að þora að bekenna fyrir hvað hún stendur. Hún stendur fyrir miðstýringu, hún stendur fyrir aukinn sósíalisma, ríkisforsjá - og það er ekkert að því að segja það í staðinn fyrir að fara þessar leyndu leiðir eða alla vega ekki þær leiðir sem má upplýsa. Ég skal taka nokkur dæmi. Ég ætla að byrja á minni dæmunum, þeim sem eru kannski ekki augljós öllum. Þegar við stöndum frammi fyrir því að hagræða í ríkisfjármálum þurfum við að gæta að því að passa upp á val, val skóla, val einstaklinga, val foreldra, val fólks í heilbrigðiskerfinu - það er mín nálgun á það viðfangsefni. Ég er ekki að skorast undan því að hagræða eða skera niður. Þegar kemur að námsgögnum eru tvær leiðir sem við komum í gegn á sínum tíma eftir mikinn barning, annars vegar Námsgagnastofnun, sem fyllilega hefur risið undir ábyrgð sinni í áranna rás, ekki spurning um það, ríkisrekið batterí og hefur verið rekið með sóma. En það þarf að auka fjölbreytni í útgáfumálum þegar kemur að námsgögnum fyrir börnin okkar. Við fórum mjög sanngjarna og hófsama leið, kannski var það ekki nógu stórt skref á sínum tíma, að stofna Námsefnissjóð svo að einkaaðilar gætu sótt í sjóðinn og séð um útgáfu. Skólarnir fengu úthlutað úr sjóðnum til að fara á markað og þannig varð samkeppni. Þá höfðum við ekki einungis ríkisrekna námsgagnaútgáfu heldur sáum við um leið aukna fjölbreytni í útgáfu námsbóka fyrir grunnskóla. Nú er verið að taka fyrir það - 40 milljónir en niðurskurðurinn á Námsgagnastofnun er enginn. Ég tek þetta sem dæmi um að það er verið að breyta kerfinu, það er verið að breyta hugsunarhættinum. Það er verið að miðstýra öllu og það er ekkert verið að hafa orð á því. Allt er þetta gert í ljósi þess að hrunið varð. Þetta er pólitísk hugmyndafræði. Það þurfti ekki kollsteypu í efnahagsmálum til að fara í þetta heldur er þetta fyrst og fremst pólitísk hugmyndafræði. Þetta er eitt dæmi. Ég gæti nefnt dæmi sem okkur öllum eru kunn, t.d. gagnaver. Því í ósköpunum er ekki búið að leysa það mál? Það er út af því að Vinstri grænir eru enn í sama gamla hamnum. Við munum að gert var grín að okkur, að við værum með einhverja frasa, m.a. við sjálfstæðismenn, þegar við sögðum að Vinstri grænir væru alltaf á móti. En þeir virðast ekki hafa gleymt því hlutverki sínu. Þeir voru á móti í stjórnarandstöðu, þeir eru komnir í ríkisstjórn og þeir eru á móti í ríkisstjórn. Þeir eru á móti gagnaverunum. Hver ber ábyrgð á því að leysa það mál? Það er ráðherra Vinstri grænna, fjármálaráðherra. Hver ber ábyrgð á verkefni sem tengist Keflavíkurflugvelli og nefnist ECA-verkefnið? Það er ákveðin þjónusta í kringum það. Það er: Stopp - nei, við erum á móti. Það er ráðherra Vinstri grænna, það er dómsmála- og mannréttindaráðherra. Hver var ráðherra þegar við ræddum aukna fjölbreytni í heilbrigðisþjónustu, og þá ekki bara á Suðurnesjunum? Ég man mjög vel þegar við, þingmenn Suðvesturkjördæmis, fórum upp í Mosfellsbæ þar sem var verið að kynna PrimaCare-verkefnið, áhugavert verkefni á sviði heilbrigðisþjónustu sem eðlilegt er að fái framgang undir þeim formerkjum sem við þurfum ávallt að hafa þegar kemur að rekstri heilbrigðisþjónustu. Það er ekkert óeðlilegt við það. En Vinstri grænir hafa verið þar á móti. Það er ekki fyrr en nýr heilbrigðisráðherra er skipaður að hann fer að opna aðeins glugga en þá er hann ekki lengur í Vinstri grænum, sá heilbrigðisráðherra, þá er það embætti komið yfir til Samfylkingarinnar. Ég er ekki að tala um að Samfylkingin sé sérstaklega umburðarlynd þegar kemur að atvinnusköpun og atvinnumálum en ljóstýran er þó aðeins meiri þar. Og nota bene, ég er ekki að tala um álver. Í guðanna bænum ekki koma með þann frasa að við séum alltaf að tala um álver. Ég er að nefna hér einstök dæmi um að verið er að breyta samfélaginu án þess að það sé upplýst. Ef Sjálfstæðisflokkurinn talar ekki um val, fjölbreytni og frelsi mun enginn annar flokkur gera það. Það er kannski ekki smart í augnablikinu en það verður að halda áfram að tala um þessa þætti. Ég get nefnt eitt dæmi í viðbót sem ég rak augun í. Nú er greinilega verið að beina öllum sjávarútveginum í eitt ríkisrekið eftirlit. Allt eftirlit í sjávarútveginum verður nú sett til ríkisins í stað þess að gera þjónustusamninga við hina einstöku lögaðila í samfélaginu. Nú er verið að beina þessu inn í ríkisrekinn farveg, nýjustu fréttir. Er þetta tilviljun? Er það tilviljun að þetta gerist á vakt vinstri stjórnar? Nei, þetta er eitthvað sem við máttum búast við og við vorum búin að segja en ríkisstjórnin segir okkur ekki hvað hún er að gera. Stóra dæmið varðandi þessa breytingu á samfélaginu, breytingu á kerfinu, breytingu á ríkinu, eru þær breytingar sem gerðar hafa verið á skattkerfinu. Hvað segir AGS sem sumir segja að ekki megi minnast á; engu að síður er nauðsynlegt að minnast á AGS því að ríkisstjórnin, og ég ætla að hæla henni fyrir það, hefur þó haldið áfram að framfylgja efnahagsstefnu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og við vitum um hvað málið snýst. En ekki eru allir innan stjórnarliðsins samþykkir þeirri efnahagsstefnu sem lagt er upp með. En hvað segir Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn? Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sagði meðal annars í sumar að skattkerfið hefði í meginatriðum verið ágætt þar til á síðasta ári. Þá hafi flækjustig skattkerfisins verið aukið og mælt með því að það yrði frekar flókið og skattbreytingarnar hefðu orðið það flóknar að enginn hefði yfirsýn yfir það. Það var enginn að biðja um einhverjar skattkerfisbreytingar út af efnahagshruninu. Það þurfti ekki að fara út í þær breytingar. Kerfið var einfalt, flókið að sumra mati en tiltölulega einfalt. Ég er með úttektir úr Fréttablaðinu, Markaðnum, frá því í nóvember. Þar stendur meðal annars: „Stjórnvöld virðast hafa valið ranga leið.“ Þar er t.d. rætt við erlenda skattasérfræðinga sem þekkja þessi mál til margra ára. Ég nefni t.d. Völu Valtýsdóttur, sem er sviðsstjóri á skatta- og lögfræðisviði hjá Deloitte. Hún segir að tíðar skattbreytingar fæli fjárfesta frá landinu. Sum lög séu svipuð sambærilegum lögum og voru í gildi í Evrópu fyrir 20 árum. Þykkt lag af ryki sé á lögum um virðisaukaskatt og að stjórnendur fyrirtækja séu viljugri til að fjárfesta í rekstri í öðrum löndum þar sem skattumhverfið er stöðugt og hagstætt. Síðan kemur það fólki á óvart að hingað streymi ekki fjárfestingarnar, alla vega í einhverjum mæli. Jú, það hefur eitthvað tekist en hægt væri að gera miklu meira ef menn hefðu áttað sig á því að það skiptir máli að hafa kerfið gegnsætt, einfalt og ekki allt of flókið og ekki allt of miðstýrt. En það er einmitt verið að fara aðra leið. Þetta er dæmi um það sem ég á við. Þetta er dæmi um að við erum að upplifa, mjög markvisst en frekar leynt, breytingar á íslensku kerfi, breytingar á íslensku samfélagi. Í menntakerfinu, að vissu leyti í heilbrigðiskerfinu, í skattkerfinu og víðar mætti leita. Mig langar að halda mig við erlendar fjárfestingar og skattumhverfið. Í þessu blaði - og þurftu margir að lesa það tvisvar, segir í fyrirsögn að skattumhverfi sé skárra í Svíþjóð en hér. Breyting á fyrirtækjasköttum í fyrra hafi skilað þveröfugri niðurstöðu. Ríkið hafi orðið af milljarðatekjum. Ekki af því eingöngu að menn væru að hækka fyrirtækjaskattana verulega, hlutfallslega, frá því sem áður var, heldur miklu frekar vegna þess að verið væri að flækja kerfið. Það væri verið að leggja á nýja skatta og t.d. vaxtagreiðslur til erlendra aðila og breytingar á frádráttarreglum vegna arðs og söluhagnaðar - breytingar sem hafi stuðlað að því að fyrirtæki sem hafa kannski ekki allt of mikið umleikis hér heima, en skila engu að síður drjúgum tekjum í ríkissjóð, væru að hverfa. Við erum alla vega ekki eins aðlaðandi og við gætum ellegar verið. Þá er ég ekki að tala um að ekki megi breyta skattkerfinu en það verður þá að segja hlutina eins og þeir eru. Benda má á fleiri greinar og skýrslur, t.d. var gerð skýrsla um fjárfestingarkosti fjögurra landa, Íslands, Flandern í Belgíu, Svíþjóðar og Möltu af því að öll þessi lönd eru að hugsa um hvernig hægt sé að laða að erlent fjármagn til landsins. Þar kom mjög skýrt í ljós að hér er stjórnsýslan, eins og þar var sagt, hægvirk. Það er af sem áður var þegar sérstaklega var dregið fram að stjórnsýslan hér væri skilvirk, hér væri hún hægvirk - það þarf ekki annað en benda á gagnaverin, hvernig sú afgreiðsla hefur verið af hálfu fjármálaráðuneytis. Einnig var bent á ýmis regluverk sem gerðu umhverfið óaðlaðandi fyrir erlenda fjárfesta. Það er hægt að tína til margar svona greinar. Skattbreytingarnar, sem stjórnvöld hafa staðið fyrir, fæla einfaldlega frá fjárfesta og fyrirtæki. Vissulega viljum við styðja ríkisstjórnina í því að gera sem best í þessum efnum. Við verðum að halda henni við efnið. Það er hlutverk stjórnarandstöðunnar og þess vegna er það sagt í mikilli vinsemd að menn verða að átta sig á því þegar þeir fara út í svona breytingar hvað þær þýða. Þó að markmiðið og viljinn sé af hinu góða verða menn að átta sig á afleiðingum markvissra kerfisbreytinga í átt að aukinni ríkisforsjá. Ég talaði um skattana. Eins og við segjum í nefndarálitinu erum við að upplifa í þessu fjárlagafrumvarpi þriðju bylgju skattahækkana ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur, vinstri stjórnarinnar. Við vitum að skattar hafa nú þegar verið hækkaðir um 55 milljarða og næstu skattahækkanir eiga að kosta almenning og fyrirtæki að minnsta kosti 11 milljarða. Fjármagnstekjuskattur hefur hækkað um 10 prósentustig frá því að ríkisstjórn vinstri manna tók við, upp í 20%, skattar á fyrirtæki hafa farið úr þessu þrepi, úr 15 í 18, úr 18 í 20, og við spyrjum okkur hvort þar verði látið staðar numið. Ég er hrædd um að ekki sé búið að setja stopp á þetta hækkunarferli ríkisstjórnarinnar. Ég er líka smeyk um að tekjuáætlun fjárlagafrumvarpsins standist ekki. Ég vonast auðvitað til þess að hagvöxtur aukist. Ég vona svo heitt og innilega að menn sem hafa einhvern skilning á atvinnumálum og atvinnulífi í ríkisstjórnarflokkunum fái sitt í gegn. Við hlustuðum á hv. þm. Kristján Möller áðan. Við vitum að verið er að reyna að semja við lífeyrissjóðina um 40 milljarða framkvæmdir í vegamálum sem vonandi verða á suðvesturhorninu því að hér er mesta atvinnuleysið og á Suðurnesjunum. Ekki síst í ljósi þess að innan við 10%, og hefur hlutfallið ekki verið svo lágt í mörg ár, af framkvæmdafé til samgöngumála fer á suðvesturhornið. Það hefur ekki verið svona lágt í áraraðir, lækkaði svona hratt strax í tíð vinstri stjórnarinnar sem segir náttúrlega til um áherslur hennar gagnvart suðvesturhorninu. Þess vegna vonast ég til að þær framkvæmdir verði til að hleypa lífi í framkvæmdir hér á suðvesturhorninu, ekki síst í þær greinar sem hafa verið hljóðar á undanförnum missirum, ég nefni jarðvinnuverktaka og fleiri. Af hverju er ég smeyk? Ég er smeyk út af því, eins og flestir hafa bent á í ræðum á undan, að allar hagvaxtarspár sem við höfum verið að tala um í dag eru svartsýnni en hagvaxtarspá fjárlagafrumvarpsins og fjármálaráðuneytisins. OECD sýnir minni hagvöxt en fjárlagafrumvarpið. Hagstofa Íslands er með töluvert svartsýnni hagvaxtarspá. Evrópusambandið spáir því að hagvöxtur verði einungis um 0,7% en vel að merkja, fyrst var spáð 3,5% hagvexti á næsta ári en hann hefur hrapað niður í 1,9% samkvæmt fjárlagafrumvarpinu en þar gætir samt meiri bjartsýni en OECD segir, en ESB segir, upp á 0,7%, Hagstofan og nú síðast hagvaxtarspá Íslandsbanka sem birt var í gær. Auðvitað vonum við að þessar hagvaxtarspár gangi ekki eftir heldur frekar sú sem er í fjárlagafrumvarpinu og að hagvöxtur verði jafnvel enn meiri. En við þurfum þá að fara í að framleiða. Við þurfum að fara í það, frú forseti, að skapa störf. Öðruvísi verður ekki hagvöxtur og þess vegna skiptir máli að þeir sem eru í stjórnarmeirihlutanum, af því að þeir vilja ekki mikið hlusta á stjórnarandstöðuna, þó að þeir segist gera það á hátíðarstundum - þau vinnubrögð eru kannski ekki frábrugðin því sem var á árum áður en þá óska ég eftir því að stjórnarmeirihlutinn hlusti á þá sem hafa verið að tala fyrir atvinnulífinu innan stjórnarflokkanna. 
             Hvað fleira verður til þess að ég óttast að tekjuhlið fjárlaga standist ekki? Það er meðal annars út af því að við sjáum fram á skerðingu bótagreiðslna en álagning á skatttekjur frá Tryggingastofnun hefur verið einhver til ríkisins - og ekki bara litlar heldur töluverðar. En nú er verið að skerða bætur og það verulega og það þýðir um leið minni tekjur til ríkisins. Við verðum að taka tillit til þess. Við sjáum líka t.d. þá áætlun sem menn hafa verið að benda á varðandi bensínsölu. Spár olíufyrirtækjanna eru að olíusala verði minni á næsta ári en ríkisvaldið gerir ráð fyrir. Það eru verulegar tekjur fyrir ríkisvaldið, ekki nema ríkisvaldið ætli sér að hækka bensínskattana enn frekar og er nú nóg og þá verður bara fínt að fá það fram. Við skulum átta okkur á því að ekki er nein tillaga í frumvarpinu um fjármögnun lífeyrisskuldbindinga ríkissjóðs. Við samþykktum frumvarp til fjárlaga nú í vikunni, ríkisábyrgð upp á, að mig minnir, 24 milljarða. Það er búið að samþykkja hana en hvar hefur verið gert ráð fyrir vaxtaskuldbindingum vegna þeirrar ríkisábyrgðar í frumvarpinu á næsta ári? Ég hefði haldið að samkvæmt góðum reikniskilavenjum ættum við að gera ráð fyrir vaxtaskuldbindingum vegna þeirrar ríkisábyrgðar. Ef við miðum við þá vexti sem Írar eru að fá í sínum erfiðleikum þá væri þetta að minnsta kost vaxtaskuldbinding upp á 1,5–2 milljarða. Það vantar gjaldamegin meðal annars þannig að ég er hrædd um að þetta standist ekki allt saman. Sjúkratryggingar - svo að ég fari yfir það líka, yfir þann dulda halla sem er, og kemur fram í okkar áliti. Þar er gert ráð fyrir því af hálfu heilbrigðisráðuneytisins að ná fram 3 milljörðum í sparnaði í frumvarpinu en ekki er búið að segja hvernig á að útfæra það. Verður það kannski þannig að heilbrigðisráðherra kemur með eitthvað sem er algerlega ófært að framkvæma, lætur þetta bitna á þeim sem allir eru sammála um að það eigi ekki að bitna á þannig að allt verði dregið til baka? Það skiptir máli hvernig við útfærum svona tillögur og fáum þá alla vega einhverja nasasjón af því hvað heilbrigðisráðherra er að hugsa í þessum efnum því að hér er um háar fjárhæðir að ræða. Frú forseti. Ég er hrædd um að tekjuhliðin standist ekki og að við komum jafnvel til með að horfa fram á enn frekari álögur á fjölskyldur og fyrirtæki á næsta ári en við sjáum fyrir í dag. Ég segi líka: Guð láti gott á vita þegar við heyrum tónana sem voru í umræðunni áðan um auknar framkvæmdir, t.d. í vegamálum, sem geta blásið einhverju lífi í atvinnulíf suðvestanlands. Mig langar líka að koma inn á ýmsa aðra þætti, það eru heilbrigðismálin. Ég ætla ekki að verja mjög stórum hluta af ræðu minni í heilbrigðismálin. Farið hefur verið mjög gaumgæfilega yfir þá þætti og skiljanlega hefur reiði fólks á landsbyggðinni verið mikil því að ekki var búið að kynna þessar tillögur með neinum hætti áður en fjárlagafrumvarpið var lagt fram. Vinnubrögðin eru áfellisdómur yfir ríkisstjórninni. Á fundi í fjárlaganefnd kom hver forstöðumaðurinn á fætur öðrum og allir sögðu það sama. Og algjör samhljómur var í orðum forstöðumanns á St. Jósefsspítala um vinnubrögðin og var í samtölum okkar við forstöðumenn heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni. Einhver hefði sagt, svo að vægt sé til orða tekið, að það væri bara skandall hvernig að þessu væri staðið. Það er ekki hægt að skýla sér á bak við ör heilbrigðisráðherraskipti. Þetta eru sömu flokkarnir sem standa að þessum tillögum, bæði fyrir og eftir skiptin. Það var því hálfömurlegt og nöturlegt að hlusta á forstöðumenn heilbrigðisstofnana sem allir tóku fram að þeir væru tilbúnir í niðurskurð. Það var enginn að koma þarna vælandi á hnjánum, enginn. Allir höfðu gert ráð fyrir niðurskurði, allir. En hvernig að verki var staðið var hneisa og allt að því niðurlæging fyrir þær stofnanir sem um ræðir og þau svæði - tölum ekki um félagsauðinn sem á að verja samkvæmt sóknaráætlun ríkisstjórnarinnar 20/20, samkvæmt stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Það átti sérstaklega að gæta að kynjaðri hagstjórn, þar með talið konum, og þeim búsetuháttum og byggðarlögum sem eru á landinu. Það var ekki gert. Það eitt hvernig fjárlagafrumvarpið var kynnt þeim sem áttu að sæta mestri skerðingu var hneyksli og ekki í anda þess gagnsæis sem verið er að krefjast og fara fram á. Ég vil koma aðeins inn á St. Jósefsspítalann. Greinilegt er að eftir breytingar á milli 1. og 2. umr. er ein stofnun sem situr eftir með langmestan og alveg óbreyttan niðurskurð og það er St. Jósefsspítali í Hafnarfirði. Aðrar heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni þurfa að sæta minni niðurskurði og það er vel. Ég vona að menn nýti þá tækifærið og móti heilbrigðisstefnu, ekki í einhverju panikkasti í fjárlögum til að koma einhverju saman og halda stjórnarflokkunum saman, heldur að menn setjist niður og reyni að vinna þetta markvisst eins og reynt var að gera fyrir tæpum tveimur árum. Þær áætlanir voru allar slegnar út af borðinu. Ég vona að mönnum auðnist það af því að við þurfum að fara í endurskoðun á heilbrigðiskerfinu. Ég held að allir hafi talað um það hér. En það verður ekki gert samhliða fjárlagafrumvarpinu. Við verðum að móta heilbrigðisstefnuna fyrst til að átta okkur á hvert við viljum fara og á hvaða forsendum. St. Jósefsspítali situr eftir með niðurskurðinn og það var ekki sagt í upphafi. Á milli 1. og 2. umr. hefur komið fram af hálfu heilbrigðisráðherra, að það á að sameina þessar stofnanir, LSH og St. Jósefsspítala. Ég ætla ekki að vera á móti því ef hægt er að rökstyðja það með því að það eigi að vinna hlutina þar sem þeir eru hagkvæmastir. Ef það er á LSH á að vinna þá þar, en ef það er ódýrara á St. Jósefsspítala verða menn líka að kyngja því. Tölur sýna fram á að það er ekki endilega hagkvæmast að vinna þá hluti á Landspítalanum sem St. Jósefsspítali hefur byggt upp, þ.e. meltingarrannsóknir, grindarbotnsrannsóknir o.fl. varðandi konur - þar hefur þekkingin byggst upp markvisst með samhentum starfsmönnum inni á St. Jósefsspítala og þeirri þekkingu megum við ekki glutra niður í einhverju hasti í því að reyna að ná hagræðingu í ríkisrekstri eða sameina stofnanir. Við skulum bara sameina þær ef sú sameining leiðir til þess að við náum hagræðingu og náum að varðveita þekkinguna. Þekkingin og þekkingaröflunin er það sem mun verða okkar verðmætast innan heilbrigðiskerfisins og verða hluti af - einhver talaði um það áðan að þetta ætti hugsanlega að vera hluti af okkar útrás, þ.e. öflug heilbrigðisþjónusta. Við skulum þá ekki skjóta hana strax niður á þessu stigi og því hvet ég hæstv. heilbrigðisráðherra til að líta á þetta sem sameiningu en ekki sem yfirtöku. Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu og líka eftir breytingar hjá meiri hluta fjárlaganefndar er ekki hægt að líta á þetta öðruvísi en svo að um algera yfirtöku LSH sé að ræða á starfsemi St. Jósefsspítala. Ég vil hvetja menn á St. Jósefsspítala og Landspítalanum að tala saman og reyna að vinna þetta út frá hagsmunum heilbrigðiskerfisins, notendanna, en ekki að þetta sé einhliða yfirtaka stóra spítalans. Við höfum ekki efni á því að missa þá þekkingu niður sem byggð hefur verið upp og búið er að gera úttekt á. Ég hvet menn því til að fara varlega í þessu þó að við gerum okkur að sjálfsögðu grein fyrir því að ætlast er til að ákveðinni hagræðingu verði náð innan heilbrigðiskerfisins. St. Jósefsspítali hefur ekkert verið að veigra sér við það, ekki frekar en aðrar heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni þannig að þessu geld ég varhuga við. Eldri borgarar og öryrkjar - hvað kom í ljós á árinu 2010? Hvað gerðist þar þegar breytingarnar voru settar inn í bótakerfinu, í fjáraukalögum ársins 2010? Þá kom nefnilega í ljós að ákvarðanir ríkisstjórnarinnar skertu kjör aldraðra og ekki bara um þessa 7 milljarða sem menn voru búnir að tala um heldur um 4 milljarða til viðbótar, umfram það sem var gert í fjárlögum þess árs. Ætla menn síðan að segja að ekki þurfi að fara í endurskoðun á bótakerfinu, stoppa upp í göt, reyna að ná samlegðaráhrifum í kerfinu, útrýma kostum þess en líka göllum? Auðvitað þarf að gera það. En það er merkilegt hvernig menn ætla að reyna að fjármagna þann minni niðurskurð sem er á milli umræðna, það er meðal annars af því að menn ætla að seilast í Framkvæmdasjóð aldraðra og skerða öldrunarþjónustu. Það er leiðin sem er verið að leggja til í þessu máli. Málaflokkur fatlaðra flyst yfir og það er gott. Það er hins vegar mjög merkilegt að búið er að ræða um þetta, eins og hv. þm. Kristján Möller gat um áðan, í áraraðir. Þess vegna kemur á óvart sú niðurstaða sem Ríkisendurskoðun setti fram í skýrslu sinni í ágúst minnir mig um að undirbúningi væri ekki nægilega vel háttað. Hann væri ekki kominn nægilega vel á veg. Það er merkilegt miðað við að við höfum lengi vitað að málaflokkur fatlaðra færist yfir núna um áramót. Ég spyr: Hvar hafa félagsmálaráðherrar þessarar ríkisstjórnar og fyrri verið? Hvar var félagsmálaráðherrann Jóhanna Sigurðardóttir? Var hún ekkert að undirbúa þennan málaflutning eða aðrir félagsmálaráðherrar sem hafa verið? En ég hef nálgast þetta mál þannig, og ræddi meðal annars um það þannig í utandagskrárumræðu, að það er búið að taka þessa ákvörðun og það skiptir máli að um þennan málaflokk verði ekki rifist, að við sameinumst um að gera þennan flutning sem bestan úr garði. Og þá þurfum við að haska okkur á þingi. Við þurfum vanda vel til verka núna þegar frumvörpin um málefni fatlaðra eru til umfjöllunar í nefndum þingsins og við þurfum að passa upp á að hlutirnir verði réttilega framkvæmdir. Ég tek undir það sem ég greindi meðal annars hjá fulltrúum sveitarfélaganna, sem komu á fund hv. fjárlaganefndar, og líka í máli annarra þingmanna, að næsta skref þegar flutningi málefna fatlaðra væri lokið væri að fara í það að skoða flutning á öldrunarþjónustu. Ég held að það yrðu ákveðin samlegðaráhrif þar, að það sé hagkvæmni fyrir sveitarfélögin að reyna að bera ábyrgð á rekstri þessara tveggja málaflokka, þ.e. málefnum fatlaðra og aldraðra. Krafa samfélagsins í dag - við sjáum það meðal annars á grunnskólunum - er að nærþjónustan verði til staðar. Þá er það sveitarfélaganna að sjá til þess að hún verði til staðar, að sinna þessari þjónustu. Ég tel að passað sé upp á það að góðra manna yfirsýn að þeir fjármunir sem flytjast yfir með málaflokknum verði til að standa undir þeirri þjónustu sem fatlaðir þurfa á að halda þegar málefnið er komið yfir á herðar sveitarfélaganna. Það skiptir máli að gæta að því að svo sé. Menntamálin - það vekur athygli í byrjun að þó að menn hafi ætlað að gæta að því að skerða ekki mikið háskólamálin og rannsóknir þá er engu að síður verið að gera það. Það er hins vegar vel, og ég vil draga það fram, að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hefur greinilega reynt að gera eins vel og hægt var innan þess ramma sem honum var ætlaður. En engu að síður blasir það við að verið er að skera verulega niður í háskólamálum, rannsóknum og vísindum. Þá kynnu margir að segja: Það er ekki hægt að komast hjá því að skera niður í menntamálum eins og í heilbrigðismálum. Það er sjónarmið. En ef við skoðum söguna og hvað það er sem við þurfum að gera til að byggja upp hagvöxt þá sýnir það sig að það að byggja upp menntakerfið leiðir af sér sprotafyrirtæki og nýsköpunarfyrirtæki. Við þekkjum það úr Íslandssögunni, við þekkjum Marel og Össur og fleiri fyrirtæki sem hægt væri að nefna, fyrirtæki sem hafa sprottið úr þessu umhverfi vísinda og rannsókna og samvinnu háskólanna. Þetta er leið til að koma okkur fyrr út úr efnahagslægðinni, þetta er leið sem undirbyggir það að við komumst hraðar í aukinn hagvöxt eins og menn reyndu að gera í Finnlandi á sínum tíma. Það skiptir því máli að við sameinumst um það á þingi að reyna að gera þetta sem bærlegast fyrir háskólana. Ég horfi á Háskóla Íslands. Það eru 1.400 nemendur sem Háskóli Íslands fær ekki greitt fyrir, 1.400 nemendur. Ég hefði heyrt ramakvein á árum áður ef maður hefði lagt það til. Í þessum tillögum á milli umræðna var bætt við 141 millj. kr., sem þýðir um 200 nemendur. Þegar upp er staðið eru það um 1.200 nemendur sem Háskóli Íslands þarf að taka án þess að fá greitt fyrir. Það lætur mig standa eftir með spurninguna: Er það þá pólitísk menntastefna að þjappa fólki í háskólana? Allir þeir sem vilja eiga þá að fara inn í háskólana, í ljósi atvinnuleysisins. Það er ákveðin leið og það er ákveðið sjónarmið. En þá verður að gæta að því að fjármagn fylgi með út af því að annars erum við að fara gegn annarri meginstefnu sem á að ríkja og hefur ríkt innan háskólakerfisins en það er krafa um aukin gæði. Ef við þjöppum svona áfram hlýtur það að bitna á einhverju og það bitnar á gæðunum innan háskólanna. Þá verðum við að þora að segja: Já, við ætlum að þjappa inn í skólann þó að fjármagn flytjist ekki með. Það kann að bitna á gæðum. Eða við verðum að segja: Við ætlum að takmarka aðgang að háskólunum af því að við ætlum að standa vörð um gæðin. Við viljum ekki gefa eftir eða neinn afslátt á því gæðastarfi sem verður að eiga sér stað á sviði kennslu og rannsókna. Þetta er ekkert auðvelt fyrir stjórnmálamenn, hvað þá ráðherra menntamála eða fjármála, að segja en þetta er það sem menn standa frammi fyrir þegar við sjáum þann þrönga stakk sem Háskóla Íslands er skorinn. Við sjálfstæðismenn höfum lagt áherslu á mun meira samstarf og að fara í auknar sameiningar. Þetta er einmitt tíminn sem við eigum að nýta til að fara í slíkt og við eigum óhikað að tala um það. Samstarfsnetið er skref í rétta átt en það verður þá að vera markvisst og því verður að vera fylgt eftir af hálfu ráðuneytisins að samstarfið verði raunverulegt en það sé ekki leið til að bæta við fjárframlögum til ríkisháskólanna, að verið sé að fara fjallabaksleið til að styrkja ríkisháskólana umfram einkaháskólana. Þess vegna verður að tryggja að samstarfið dýpki með samstarfsnetinu. Ég treysti hæstv. menntamálaráðherra svo sannarlega til að fylgja því eftir. Ég velti því líka fyrir mér, og því miður er allt of knappur tími eftir af ræðu minni, sem er stórpólitískt mál, var mikið rætt á árum áður og við stöndum frammi fyrir - sem betur fer er komin ný löggjöf á öllum skólastigum, leikskóla, grunnskóla, framhaldsskóla, háskóla, rammalöggjöf og allt þetta. Við þekkjum þetta allt og það var meðal annars gert með það að markmiði að við ætlum að fjölga þeim sem útskrifast á þremur eða þremur og hálfu ári eftir stúdentspróf. Þetta er einmitt tíminn. Þegar við stöndum frammi fyrir ákveðnum þrengingum og áskorunum um að hagræða í ríkisrekstri þá eigum við að fara þessa leið. Ríkisvaldið sparar mörg hundruð milljónir, jafnvel milljarða ef þeim fjölgar verulega sem útskrifast á þremur eða þremur og hálfu ári eftir stúdentspróf. Við eigum að halda áfram á þeirri leið sem hefur verið mörkuð og það var ætlunin á árinu 2011, 2012 og 2013 að reyna að gera þetta enn markvissara, enda er Menntaskólinn í Borgarnesi orðinn þriggja ára, og við sjáum Menntaskólann í Mosfellsbæ. Það er því vel hægt á grundvelli þess kerfis sem fyrir er fyrir utan þann þjóðfélagslega sparnað sem fylgir þessu. Þetta kann líka að vera eitt af þeim málum sem stjórnmálamenn vilja ekki taka á af því að það er ekkert endilega fallið til vinsælda, það var það ekki fyrir nokkrum árum. En þetta er engu að síður pólitísk spurning sem ég tel að við sem hér erum inni eigum að spyrja okkur, við eigum að leita allra leiða til að ná hagræðingu í ríkisrekstri. Ef við viljum um leið standa vörð um öfluga velferðarþjónustu er þetta spurning sem við getum ekki látið hjá líða að svara. Við sjálfstæðismenn viljum halda þessu áfram því að leiðin er til. Það er búið að undirbúa þetta allt. Allt liggur fyrir og við erum tilbúin til að halda þessu áfram og okkur á ekki að verða skotaskuld úr því. Við erum eina þjóðin innan OECD-ríkjanna sem útskrifar nemendur tvítuga þannig að við eigum hæglega að geta gert þetta. Það er allt tilbúið til að fara í þennan leiðangur, búið að taka mörg ár í að undirbúa þetta. Þess vegna á hæstv. fjármálaráðherra að hvetja til þess að þetta verði gert, nema menn þori ekki að taka slaginn við hagsmunasamtök. Það er annað mál og vel þekkt. Frú forseti. Það á margt eftir að segja í þessu. Ég vil engu að síður ljúka orðum mínum á því að þakka fyrir ágætt samstarf í fjárlaganefnd. Ég vona að stjórnin þar horfi til betri vegar en áður var. Við sjálfstæðismenn munum leggja okkar lóð á vogarskálarnar til að vinnubrögðin í kringum fjárlagagerðina verði til lengri vandaðri en við höfum staðið frammi fyrir á þessu ári. Ég vona svo sannarlega að við náum að skilja við þetta mál á þann veg að það verði til hagsbóta fyrir land og þjóð.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir ágæta ræðu. Hún eyddi talsverðum tíma ræðu sinnar í að tala um skattamál og nauðsyn þess að draga úr skattheimtu og afturkalla þá skatta sem hafa verið lagðir á að undanförnu. En ég hef verið að reyna að glöggva mig á þingsályktunartillögu sjálfstæðismanna sem lögð var fram á Alþingi í nóvember um einmitt þetta efni og þar sem segir, með leyfi forseta: „Skattahækkanir ríkisstjórnarinnar hafa lækkað ráðstöfunartekjur heimilanna og þar með aukið á vanda þeirra. Heimili sem að öðrum kosti hefðu ráðið við greiðslubyrði af lánum sínum eru komin fram á hengiflugið vegna skattpíningar. Besta leiðin til að hjálpa heimilum í skuldavanda er að tryggja þeim umráð stærri hluta sjálfsaflafjár síns, rífa ekki af þeim hverja krónu til að fjármagna útbólginn ríkissjóð sem er í engu samræmi við þann efnahagslega veruleika sem við búum við í dag.“ Í lok sömu greinar í greinargerð tillögunnar segir: „Því er hér lagt til að allt að 10 milljörðum kr. verði varið til að lækka skattbyrðina á næsta ári og að skattahækkanir ríkisstjórnarinnar verði að fullu dregnar til baka árið 2012.“ Ég hef áður spurt að því við hvað sé átt nákvæmlega hér. Á að draga allar skattahækkanir sem gripið hefur verið til til baka? Er verið að tala um bensíngjald, er verið að tala um olíugjald, er verið að tala um hækkun á tekjuskatti einstaklinga, er verið að tala um kílómetragjaldið, skatt á áfengi, bjór og tóbak o.s.frv., bifreiðagjöld? Hvað er nákvæmlega um að ræða í þessu tilfelli? Eru þetta m.a. þeir skattar sem hv. þingmaður er að tala um að þurfi að kalla til baka sem lesa má úr þingsályktunartillögu sjálfstæðismanna sem var til umræðu í haust?

Frú forseti. Það er gaman að fylgjast með hv. þingmanni því að hann er mjög vígfimur maður hér í þingsölum. Ég hélt að ég hefði æst hann upp áðan af því að ég minntist á ágætisfótboltalið sem er þó ekki eins gott og það sem ég held með og ég hélt að ég hefði sært hann fram þess vegna. Ég ætla engu að síður að svara þeirri spurningu sem hann beindi til mín varðandi skattamál, hvaða skatta við sjálfstæðismenn ætlum að afnema. Það sem við höfum lagt áherslu á og viljum gera er að afnema alla óhagkvæma skatta sem draga úr þrótti í atvinnulífinu. Það er fyrst og fremst það sem við viljum gera. Að draga ekki fjölskyldurnar niður heldur minnka greiðslubyrði til þess m.a. að ýta undir neyslu og um leið veltu í samfélaginu. Það sama er með atvinnufyrirtækin, við heyrum þetta alls staðar þar sem við komum. Hv. þingmaður hlýtur að hafa heyrt það í kjördæmavikunni, alla vega heyrði ég það í mínu kjördæmi að byrðarnar eru að verða svo miklar að fyrirtæki sem eru á bjargbrúninni eru að gefast upp. Hvað var það sem ég nefndi áðan varðandi skattkerfisbreytingarnar? Ég var ekki bara að tala um hækkanirnar á sköttunum sem slíkum, því að það er ljóst að skatturinn á fyrirtækin er lægri hjá okkur en í Svíþjóð, en það er svo margt, margt annað sem hefur orðið til þess að við fælum fjárfesta og erlendar fjárfestingar frá landinu af því að við höfum gert kerfið svo flókið og við erum að reyna að taka meira og meira þannig að við verðum ekki lengur aðlaðandi kostur fyrir erlenda fjárfesta. Svar mitt er fyrst og fremst það að við ættum að afturkalla þá skatta sem hafa óhagkvæmni í för með sér fyrir atvinnulífið og fólkið í landinu.

Forseti. Þetta var dálítið óljóst svar eins og fyrr þegar ég hef spurt þessara spurninga í umræðum á þinginu um þessa tillögu sjálfstæðismanna. Þær skattahækkanir sem ég taldi upp áðan, þ.e. hækkun á tekjuskatti einstaklinga, almennt bensíngjald, hækkun upp á 12,5%, sérstakt bensíngjald, hækkun upp á 12,5%, olíugjald, hækkun upp á 12,5%, kílómetragjald, hækkun upp á 12,5%, áfengisgjald á bjór, létt vín, sterkt vín, hækkun upp á 12,5%, tóbaksgjald, hækkun upp 12,5%, bifreiðagjald, hækkun upp á 12,5% voru þær skattahækkanir sem ríkisstjórn sú sem hv. þingmaður sat í sem menntamálaráðherra greip til og tóku gildi 12. desember 2008. Það voru fyrstu viðbrögð þeirrar ríkisstjórnar við efnahagsáfallinu sem þá dundi á landinu og gripið var til til tekjuöflunar. Auk þess sem reynt var í því fjárlagafrumvarpi sem þá var til umræðu á þinginu að draga úr útgjöldum rétt eins og verið er að gera í dag, þ.e. að grípa til skattahækkana og grípa til útgjaldaminnkunar hjá ríkinu á sama tíma. Hv. þingmaður, er Sjálfstæðisflokkurinn að tala um að afturkalla sínar eigin skattahækkanir sem hann greip til við upphaf og í kjölfar kreppunnar haustið 2008 eða eingöngu þær sem gripið hefur verið til síðan þá? Umræðan er dálítið skökk um þá skatta og hlutfall skatta í þjóðartekjum í ár miðað við það sem var á árum áður. Árið 2007 var tekjuskattur á lögaðila um 2,8%, er 1,11% í ár. Árið 2006 var tekjuskattur á einstaklinga 8,89% af vergri þjóðarframleiðslu en er 7,32% í ár. Skattar alls árið 2005 voru 32,65% 

Frú forseti. Ég þakka fyrir þetta svar þó að hv. þingmaður hafi hljómað um stund eins og hagtölur mánaðarins. Bara svo ég hafi þetta skýrt. Ef hv. þingmaður les tillögur okkar sjálfstæðismanna leggjum við m.a. til 0,25% svokallaðan bankaskatt af því að viljum að fjármálafyrirtækin borgi fyrir þá ríkisábyrgð sem ríkið veitir gagnvart innstæðum. Það er því mjög skýrt að við erum ekkert á móti öllum gjöldum. Hv. þingmaður þuldi upp gjöld, við erum ekki að tala um að við séum á móti öllum gjöldum. Við erum á móti sumum gjöldum sem eru óhagkvæm.  Það sem við erum að tala um, ég benti m.a. á bankaskattinn, við getum dregið hann fram, við erum reiðubúin til að styðja slíkar breytingar. Það er út af því að við treystum okkur til þess að fara í það verkefni að segja hvaða gjöld eru hófleg fyrir atvinnulífið og hvaða gjöld eru óhagkvæm og íþyngjandi fyrir atvinnulífið. Það sama gildir að sjálfsögðu um skattana. Þetta er verkefnið og þess vegna verður maður að hafa skilning á því að atvinnulífið verður að fara af stað. Það verður að vera framleiðni til að við getum einhvern tíma farið að tala um það að geta skattlagt eitthvað af því sem hv. þingmaður talaði um.

Virðulegi forseti. Við ræðum fjárlagafrumvarpið. Hv. þingmenn hafa farið mjög vel yfir gjaldahlið frumvarpsins í dag. Minna hefur farið fyrir tekjuhliðinni þó svo vissulega hafi einhverjir farið yfir hana. Ég ætla að nota ræðutíma minn til að fara fyrst yfir forsendur tekjuhliðar frumvarpsins og síðan tekjuhliðina sjálfa. Þá á ég sérstaklega við þá skatta sem áætlað er að hækka. Í júní gerði Hagstofan ráð fyrir að hagvöxtur á þessu ári yrði 3,2%. Ný þjóðhagsspá, endurskoðuð frá því í nóvember, gerir nú ráð fyrir að hagvöxtur verði 1%. Þetta hefur gríðarleg áhrif á tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins og reyndar á útgjaldahliðina líka. Þessi samdráttur stafar fyrst og fremst af því að nú er ekki lengur gert ráð fyrir framkvæmdum í Helguvík árið 2011. Gert er ráð fyrir að innlend eftirspurn muni dragast saman um 1,4 prósentustig og útflutningur um 0,8 prósentustig frá fyrri spá. Drifkraftar hagvaxtar virðast því vera afar veikir á næsta ári og lítið má út af bregða til þess að allt fari á verri veg. Fjárlagafrumvarpið virðist að þessu leyti hvíla á hnífsegg. Athygli vekur að þrátt fyrir að þjóðhagsforsendur séu nú mun verri en í júní er því spáð að atvinnuleysi dragist saman um 1% frá þeirri spá. Þetta gerist þrátt fyrir að fjárfesting minnki um 10,3% frá því sem var í spánni. Enn meiri athygli vekur að kaupmáttur breytist óverulega og er það vegna hagstæðari verðlagsforsendna. Gert var ráð fyrir í spá Hagstofunnar að meðalverðbólga yrði 3,5% á næsta ári, en nú er gert ráð fyrir að hún verði einungis 2,3% sem er gleðilegt. Það er mat mitt að spáin gangi tæpast upp. Verri þjóðhagsforsendur ættu að öllu jöfnu að leiða til meiri samdráttar í eftirspurn en gert er ráð fyrir. Áhrif lakari þróunar efnahagsstarfseminnar eru mikil á ríkissjóð. Mat Samtaka atvinnulífsins er að breyttar þjóðhagsforsendur leiði til allt að 6,1 milljarðs verri afkomu ríkissjóðs en ella. Spá OECD er svartsýnni á hagvöxt en spá Hagstofu Íslands, en hagvaxtarspá stofnunarinnar fyrir næsta ár hljóðar upp á 1,5% sem er þó nokkuð lægri en spá Hagstofunnar. Vegna þessa metur OECD það svo að tekjur ríkissjóðs séu ofmetnar um 15 milljarða á næsta ári í fjárlagafrumvarpinu. Þá spáir Evrópusambandið að hagvöxtur verði einungis um 0,7% á næsta ári sem er rétt tæplega það sem ný spá Íslandsbanka gerir ráð fyrir. Ef sú spá rætist er ljóst að ástand ríkisfjármála verður mun verra en búist er við, skatttekjur verði allt að 27 milljörðum lægri en gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Að öllu samanteknu mun hagvöxtur setja tekjuáætlun úr skorðum og þar með alla tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins. Bregðast verður við verri horfum ef halda á áætlun um viðsnúning í fjármálum sem kemur fram í samningi íslenska ríkisins eða fjármálaráðuneytisins, Seðlabanka og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Það verður að gera þetta með því að leggja áherslu á að breikka skattstofnana. Auknar skattálögur eða enn frekari niðurskurður mun festa efnahagslífið enn frekar í þeim vítahring sem það er í núna. Því er rétt að vara við að gripið verði til vanhugsaðra ráðstafana til þess að ná tökum á ástandinu. Það er einnig lífsnauðsynlegt að leggja áherslu á að viðhalda framleiðslugetu hagkerfisins. Langtímaáhrif af minnkandi framleiðslugetu íslenska hagkerfisins virðast vera vanmetin. Undanfarin tvö ár hafa 22.500 störf tapast á vinnumarkaði, um 13.000 einstaklingar eru nú atvinnulausir. Hver atvinnulaus leiðir til um 3 milljónum verri afkomu ríkissjóðs vegna bótagreiðslna og minni skatttekna. Heildaráhrif á ríkissjóð vegna atvinnulausra gæti því orðið allt að 39 milljörðum. Um 9.500 einstaklingar hafa horfið af vinnumarkaði. Þeir hafa sest í helgan stein, horfið á örorkubætur, flust búferlum til annarra landa eða farið í skóla. Minni fjárfesting og minnkandi vinnumarkaður hefur óhjákvæmilega í för með sér minni framleiðslugetu íslenska hagkerfisins til lengri tíma. Því er líklegt að óbreyttu að langtímahagvöxtur verði minni en ef hægt hefði verið að viðhalda framleiðslugetu hagkerfisins og þar með verði grunnur ríkisrekstrar mun veikari en menn hafa hingað til viljað viðurkenna. Jafnframt er hér komin skýring á af hverju atvinnuleysi hefur ekki orðið jafnmikið á Íslandi og spáð var haustið 2008. Fólk hefur í miklum mæli horfið af vinnumarkaði í stað þess að verða atvinnulaust. Þetta er ógnvænleg þróun og full ástæða til að leita allra ráða til þess að snúa henni við. Ríkisstjórnin hefur valið að bregðast við því ástandi sem nú er uppi á tvennan hátt: Annars vegar með niðurskurði á ríkisútgjöldum og hins vegar með skattahækkunum. Þar sem ég fjalla um tekjuhliðina mun ég einbeita mér að tekjuöflunaraðgerðum sem ríkisstjórnin hyggst fara út í. Það á að hækka fjölmarga skatta auk þess sem á að leggja nýjan skatt á, svokallaðan bankaskatt. Ef við byrjum á fjármagnstekjuskattinum er ætlunin að hækka hann úr 18% í 20%, það er áætlað að hækkunin muni skila um 1,5 milljörðum í auknar tekjur fyrir ríkissjóð á næsta ári. Þetta er þriðja hækkun þessa skatts á örskömmum tíma. Skatturinn var hækkaður úr 10% í 15% þann 1. janúar 2009, í 18% þann 1. janúar 2010 og ætlunin er að hækka hann í 20% 1. janúar 2011. Skatturinn hefur því tvöfaldast á einungis tveimur árum ef hækkunin sem nú er lögð til nær fram að ganga. Það er einmitt eitt af grundvallarlögmálum skattahagfræðinnar að skatthlutföllum skuli halda sem stöðugustum til að halda óvissu um skattframkvæmd í lágmarki. Þrjár hækkanir á tveim árum getur varla talist skynsamlegt út frá því sjónarmiði. Eins og framkvæmd fjármagnstekjuskatts er í dag er hann lagður á nafnávöxtun fjármagns, þ.e. á raunvexti að viðbættri verðbólgu. Þetta leiðir til þess að þegar verðbólga er há eins og verið hefur undanfarin ár heggur skatturinn í höfuðstólinn og höfuðstóllinn rýrnar að raungildi. Sem dæmi um það er ef raunvextir eru 1% og verðbólga 6% á ársgrundvelli, nafnvextir eru þá 7%, þá leiðir 20% fjármagnstekjuskattur sem lagður er á nafnvexti til þess að höfuðstóllinn rýrnar um 0,33% að raunvirði. En ef verðbólgan er hins vegar 20% rýrnar höfuðstóllinn um 2,53% að raunvirði. Þetta virðast ekki vera háar tölur við fyrstu sýn. Með tímanum er ljóst að stöðugt stærri hluti hefur verið tekinn í burtu af raunvirði höfuðstólsins. Það má e.t.v. varpa þeirri spurningu fram hvort það geti verið að slík skattlagning höfuðstóls sé brot á einhvers konar eignarréttarákvæðum þar sem ekki er um skattlagningartekjur að ræða heldur er verið að taka af höfuðstól. En þar sem þetta er almennt, á við alla hópa samfélagsins, yrði það nú sennilega ekki dæmt sem brot á eignarrétti. Samt sem áður er rétt að íhuga að við erum komin ansi nálægt því að skerða eignarrétt með þessu. Viturlegra væri ef menn vilja vera með fjármagnstekjuskatt að skattleggja einfaldlega raunvaxtahluta fjármagnsaukningarinnar, ekki verðbólguna, vegna þess að það eina sem verðbólgan eða verðbæturnar gera er að viðhalda raunvirði höfuðstólsins. Háar fjármagnstekjur leiða til þess að þjóðhagslegur sparnaður minnkar vegna minni arðsemi, sem aftur leiðir til þess að uppbygging fjármagnsstofnsins verður hægari en ella og þar með hagvaxtar til lengri tíma, lífskjör o.s.frv. og tekjugrunnur ríkissjóðs. Sparifjáreigendur flýja með sparifé sitt í eignir sem ekki eru skattlagðar eða eignir sem liggja utan hefðbundinna markaða. Jafnframt er hætta á að fjármagn streymi úr landi ef gjaldeyrishöft verða afnumin. Háir skattar á fjármagn leiða því til þess að erfiðara verður en ella að afnema gjaldeyrishöft. Það er því mikilvægt að hverfa af braut síhækkandi skatta á fjármagn þannig að þjóðhagslegur sparnaður minnki ekki og ekki komi fram vandamál eins og t.d. með afnám gjaldeyrishafta, auk þess sem það er ekkert annað en réttlætismál að eingöngu raunvaxtahluti fjármagnsteknanna sé skattlagður. Þá er lagt til að tekjuskattur lögaðila verði hækkaður, þ.e. lagt er til að skattar á hagnað fyrirtækja verði hækkaðir í annað sinn á rétt rúmu ári úr 18% í 20%. Þetta er þvert á viðbrögð þeirra þjóða sem verst hafa orðið úti í fjármálakreppunni, þjóða þar sem stjórnmálamenn skilja að ekki er hægt að skattleggja sig út úr kreppu. Þannig hafa Írar lýst því yfir að ekki komi til greina að hækka tekjuskatt fyrirtækja, en hann er nú 12% þar í landi. Írar hafa þvert á móti auglýst í alþjóðlegum miðlum að þeir muni ekki hækka þessa skatta í þeirri von að laða að erlent fjármagn. Þá hyggjast Grikkir lækka tekjuskatt fyrirtækja til þess að freista þess að erlend fjárfesting aukist. Meðalskatthlutfall fyrirtækja í ESB er nú 23,5%. Með því að hækka tekjuskatt fyrirtækja færast Íslendingar nær því sem gengur og gerist í Evrópu og missa með því forskot sitt hvað varðar skattalegt hagræði. Þetta mun hafa alvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir erlenda fjárfestingu og lýsir raunverulega vel þeirri helför sem ríkisstjórnin er í þegar kemur að skattamálum. Hækkun skatta á fyrirtæki leiðir til þess að arðsemi þeirra minnkar. Þannig letja háir skattar fjárfestingar langtímaáhættufjárfesta sem leiðir til þess að sneitt verður hjá áhættufjármagni sem aftur leiðir til minni fjárfestingar og færri starfa, þar af leiðandi minni tekna fyrir ríkissjóð og aukinna útgjalda. Þetta er þvert á það sem stjórnvöld segjast stefna að, en Grikkir og Írar skilja. Með því að reikna út samband tekjuskatts lögaðila og verðmæti hlutafjár í fyrirtækjum er hægt að leiða fram athyglisverðar staðreyndir. Hækkun tekjuskatts úr 10% í 20%, eins og gripið var til hér á Íslandi, leiðir til þess að verðmæti hlutafjár lækkar um 11%. Ef fjármagnstekjuskattur er síðan hækkaður úr 15% í 20% lækkar hlutafé vegna þess um 5% til viðbótar. Hækkun á tekjusköttum fyrirtækja og fjármagnstekjur lækka því verðmæti hlutafjár um 16%. Þessi lækkun endurspeglar minni arðsemi hlutafjár og minni hvata til að fjárfesta í atvinnustarfsemi, sem aftur endurspeglast í minni fjármagnsstofni eins og ég talaði um áðan, minni hagvexti og að lokum lakari lífskjörum og verri afkomu ríkissjóðs. Þetta eru afleiðingar skattstefnu ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur. Ein af grunnsetningum alþjóðahagfræðinnar styður þetta enn betur. Sú setning er sett fram af hagfræðingnum Arnold Harberger um áhrif skattlagningar hagnaðar fyrirtækja á þjóðarhag. Rannsókn sem Martin Feldstein gerði sýnir með því að nota niðurstöður Harbergers að landsframleiðsla á mann minnkar um 15–40% ef skattur á hagnað fyrirtækja er á bilinu 35–50% til lengri tíma. Minni landsframleiðsla á mann leiðir til verri lífskjara þjóðfélagsþegnanna til langs tíma. Nú eru skattar á hagnað umtalsvert lægri hér á landi en í rannsókn Feldsteins. En vísbendingarnar eru ótvíræðar eins og þeir útreikningar sem ég rakti áðan gefa til kynna. Hækkun skatta á fyrirtæki leiðir til lægri landsframleiðslu, verri lífskjara og lægri skatttekna fyrir ríkissjóð. Þetta er megininntakið í þeirri gagnrýni sem við sjálfstæðismenn höfum verið með á skattstefnu ríkisstjórnarinnar og hvers vegna eigi að hverfa frá henni. Ríkisstjórnin ætti mun fremur að horfa til viðbragða Grikkja og Íra þegar kemur að skattlagningu fyrirtækja. Þeir skilja að ekki er hægt að skattleggja sig úr kreppu, en þeir skilja líka að það er hægt að skattleggja sig í kreppu. Þá kemur að næsta skatti - af skattahækkunum er af nógu að taka hér: Það er hækkun á auðlegðarskatti. Fyrsti skattur Íslandssögunnar var skattur á fjármagn, eignarskattur eða auðlegðarskattur eins og hann heitir á máli Samfylkingarinnar. Þetta var tíundin. Árið 2004, eftir rúm þúsund ár, var fjármagnsskattur loksins lagður af á Íslandi, sá ósanngjarni skattur. Skatturinn var lögleiddur á ný í lok árs í fyrra. Hann var settur í nýjar umbúðir og endurskírður auðlegðarskattur. Hann var ákvarðaður 1,25% á hreinar eignir einstaklinga yfir 90 milljónir og 120 milljónir hjá hjónum. Nú er lagt til að skatturinn verði hækkaður í 1,5% og eignamörkin lækkuð í 75 milljónir hjá einstaklingum og 100 milljónir hjá hjónum. Áætlað er að skatturinn skili í heild 5.200 milljónum og þar af komi 1.500 milljónir til vegna hækkunar skatthlutfalls og lækkunar eignamarka. Það er fróðlegt að velta því fyrir sér við lækkun eignamarka hvort fleiri þingmenn komist í þann hóp að borga auðlegðarskatt, hvort það verði þá ekki bara þingmenn Vinstri grænna sem greiði auðlegðarskatt heldur bætist kannski einhverjir sjálfstæðismenn við.  Eignarskattur er ólíkur öðrum sköttum að því leyti að hann leggst á eignir en ekki tekjur eins og nafnið ber með sér. Þannig er skatturinn ígildi eignaupptöku og því er hann jafnvel talinn brjóta í bága við eignarréttarákvæði stjórnarskrár. Nýverið aflögðu stjórnvöld í Þýskalandi og Svíþjóð einmitt eignarskatta með þeim rökum að þeir brytu hugsanlega lögvarin réttindi borgara landanna. Það er því eftir öðru að ríkisstjórnin skuli innleiða eignarskatta á ný.  Eignarskattar hafa verið á undanhaldi í Evrópu undanfarna áratugi. Er það rakið til þess að þeir leiða til fjármagnsflótta, eru dýrir í framkvæmd miðað við þær tekjur sem þeir gefa og leiða til skattabjögunar. Alvarlegasta gagnrýnin fyrir utan eignaupptöku lýtur að því að með því að skattleggja eignir flytji fólk heimili sitt til annarra landa sem ekki innheimta slíka skatta. Mörg nýleg dæmi eru um að efnaðir Íslendingar flytji til Sviss, en þar eru ekki innheimtir eignarskattar auk þess sem þar geta efnaðir einstaklingar samið um tekjuskatta sína. Tæplega 1% þeirra sem greiddu auðlegðarskatt fluttu heimilisfesti sína frá Íslandi fyrstu 11 mánuði ársins. Þetta er að vísu lægra hlutfall en flutti frá Íslandi þegar íbúafjöldi í heild er skoðaður en frá sjónarmiði tekjuöflunar er efnaður einstaklingur mun verðmætari en fátækur vegna þess að hann borgar hærri skatta. Því er hér um alvarlega þróun að ræða og líklegt að hækkun auðlegðarskattsins muni hrekja enn fleiri efnaða Íslendinga úr landi í framtíðinni. Þá kemur að erfðafjárskatti. Það stendur til að tvöfalda hann, að hann fari úr 5% í 10%. Skatturinn var einfaldaður mjög mikið fyrir nokkrum árum. Það sem er líklegt að muni gerast núna með erfðafjárskattinn er að margir ákveði að greiða erfingjum sínum arfinn fyrir fram áður en að gildistöku kemur og þar af leiðandi muni skattstofnar jafnvel rýrna. Það sem er mikilvægt er að þetta mun leiða til þess að þjóðhagslegur sparnaður minnkar sem, nákvæmlega eins og ég hef rakið, kemur niður á fjármagnsstofninum og hagvexti til lengri tíma litið. Þá er það áfengis- og tóbaksgjöld. Það er mikilvægt að gera sér grein fyrir verðteygni eftirspurnar þegar gjöld á vöruþjónustu sem keypt er á frjálsum markaði eru ákvörðuð. Bæði dregur fólk saman neyslu sína þegar verð hækkar og leitar í staðkvæmdarvörur. Miklar verðhækkanir á víni hafa þannig leitt til þessara áhrifa. Sala á vodka hefur t.d. dregist saman um 20% eftir miklar verðhækkanir á árinu. Flaska af vodka kostar núna á bilinu 6.000–7.000 kr. í verslunum ÁTVR. Neysla á landa er talin hafa aukist mikið, en flaska af honum er talin kosta á bilinu 2.000–2.500 kr. á svörtum markaði.  Hér er enn meira sláandi dæmi. Þann 1. janúar síðastliðinn var tóbaksskattur hækkaður um 10%. Helstu rökin fyrir þeirri hækkun voru þau að það þyrfti að stoppa í fjárlagagatið. Tóbaksgjaldið var hækkað um 10% en það sem af er ári hefur sígarettusalan minnkað um 12,8%, en sígarettusala tekur til um 92% af tóbakssölu ÁTVR. Þessi söluminnkun á sígarettum hefur haft eftirfarandi fjárhagsleg áhrif á ríkissjóð: 1. Innheimt tóbaksgjald af sígarettum hefur lækkað um 147 milljónir. 2. Álagning ÁTVR á sígarettur hefur lækkað um 74 milljónir. 3. Virðisaukaskattur á sölu á sígarettum hjá ÁTVR hefur lækkað um 124 milljónir. 4. Hagnaður innflytjenda vegna sölu á sígarettum hefur lækkað um 41 milljón sem leiðir til lægri tekjuskatts sem þeir aðilar greiða til ríkissjóðs, eða um 7,4 milljónir. 5. Hagnaður smásala af sölu á sígarettum hefur lækkað um 136,7 milljónir sem leiðir til lægri tekjuskatts sem þeir aðilar greiða til ríkissjóðs, sem gerir 24,6 milljónir. Samtals leiddi hækkun tóbaksgjaldsins, sem átti að skila ríkissjóði auknum tekjum, til 413 milljóna taps fyrir ríkissjóð. Þetta er nákvæmlega eins og með vodkann, sem ég nefndi áðan, vegna þess að menn hafa gleymt að gera ráð fyrir verðteygni eftirspurnar og tekjuáhrifum. Kolefnisgjald. Áætlað er að kolefnisgjald verði hækkað og það verði hækkað um svo mikið sem 1 milljarð. Menn segja að þetta sé gert til þess að laga okkur betur að kolefniskvótunum í Evrópu. Eins og kolefnisgjaldið er núna nemur það um 50% af markaðsverði kolefniskvóta og ætlunin er að hækka það í 75%. Þetta hækkar verð á bensíni um einn milljarð fyrir heimilin og fyrirtækin sem leiðir til þess að dregur úr efnahagsstarfseminni og ráðstöfunartekjur fólks verða minni. Síðan er einn enn skattur hér, vörugjöld á bifreiðar og bifreiðagjald. Ég hef fjallað um þetta áður í ræðu. Þessi vörugjöld eiga að hvetja fólk til að fjárfesta í ódýrari og minni bifreiðum sem menga minna. Vörugjöld á minni bílum munu því lækka en hækka á öðrum. Ég hef bent á það áður að þetta sé óhagkvæm leið til þess að reyna að minnka CO 2 -útblástur. Eðlilegast væri að setja þetta beint inn í bensínverðið vegna þess að ef Toyota Yaris, sem lækkar í verði við þetta, er keyrður yfir 31.000 km mengar sá bíll meira en Pajero sem hækkar mest ef hann er ekinn 20.000 km. Þannig að besta leiðin til þess að ná til þeirra bíla sem menga mest er að setja þetta gjald inn í bensínverðið. Auðvitað er ég á móti því. Það er annað mál. Það var útfærslan sem ég var að tala um. Að lokum er vert að minnst á eitt, fyrir utan að það eru fjölmörg önnur gjöld sem hækka sem ég ætla ekki að tíunda hér. Mikilvægt er að minnast á gjöld sem eru látin hækka eftir verðlagsforsendum, þar er um raunhækkun að ræða. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir að verðlag hækki um 4% þrátt fyrir að ný þjóðhagsspá geri ráð fyrir að það muni hækka um 2,3% og því er um 1,7% raunhækkun að ræða á öllum gjöldum á tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins. Þetta leiðir til aukinnar byrðar á landsmenn, byrðar sem stjórnvöld dylja í búningi verðlagshækkana sem ekki verða samkvæmt spám. Til að taka þetta allt saman er ljóst að ríkisstjórnin er á sömu leið til glötunar og hún var í síðustu fjárlögum, skattar eru hækkaðir sem heftir skattstofnana, dregur úr atvinnustarfsemi, minnkar fjárfestingu, leiðir til minni hagvaxtar, versnandi tekjumöguleika fyrir ríkissjóð og versnandi lífskjara í landinu. Þetta er skattstefna ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur.

Virðulegi forseti. Mig langar til að spyrja hv. þm. Tryggva Þór Herbertsson út í ástæðu þess að hann einblínir bara á skattahækkanir í ræðu sinni. Mér finnst það villa fólki sýn að einblína aðeins á neikvæð áhrif þess að hækka skatta af því að þá missir fólk sjónar á því hvers vegna þarf að hækka skatta í fjármálakreppu. Ástæðan er jú sú að það er mikill hallarekstur á ríkissjóði eftir bankahrunið vegna þess að skatttekjur hafa dregist mikið saman og mikil skuldabyrði hefur fallið á ríkið vegna falls bankanna. Rannsóknir hagfræðinga AGS benda til að mjög erfitt sé að ná niður hallanum með því að skera eingöngu niður og að engin þjóð komist í gegnum það að ná jöfnuði í ríkisfjármálum án þess að hækka skatta og skera niður útgjöld í kjölfar bankahruns. Ég vil því beina þeirri spurningu til hv. þingmanns hvort hann telji ekki að það hafi verið nauðsynlegt að hækka skatta hér í kjölfarið á bankahruninu 2008.

Virðulegi forseti. Ég hóf mál mitt á því að segja að hér væri búið að ræða gríðarlega mikið um útgjaldahlið frumvarpsins og að ég mundi einbeita mér að tekjuhliðinni, þá fyrst og fremst að forsendum þess hvernig tekjurnar ættu að koma inn og sköttunum sjálfum. Ég rakti í ræðu minni álitamál sem hafa vaknað við það að hugsa um þessar skattahækkanir og notaði til þess frekar einfalda hagfræði. Hv. þingmaður spyr hvort ekki sé nauðsynlegt að hækka skatta. Ég felst á að nauðsynlegt er að auka tekjurnar. Það getum við annars vegar gert með því að að breikka skattstofnana, þ.e. reyna að endurheimta aftur skattstofna sem töpuðust í hruninu, en hins vegar er rétt að það er líka hægt að skatta. Það sem ég hef verið að segja er að það dýpkar fjármálakreppuna og lengir hana eins og raunin virðist verða. Við sjálfstæðismenn höfum lagt til leiðir til þess að fjármagna þetta gat með skattlagningu á séreignarsparnaði sem hefur ekki þau óæskilegu áhrif sem ég hef verið að lýsa, mundi ekki rýra ráðstöfunartekjur heimila þannig að einkaneyslan væri komin mun betur af stað, mundi ekki lækka arðsemi fjármagnsins þannig að fyrirtækin væru farin að fjárfesta meira og skattstofnarnir mundu endurheimtast á miklu meiri hraða en þeir gera. Þeir eru reyndar ekki að endurheimtast, þeir eru enn að dragast saman. Þetta er 

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að mikilvægt sé að stækka skattstofnana eftir bankahrun, að fara hér í að skattleggja t.d. séreignarlífeyrissparnaðinn, vegna þess að skattstofnar sem hafa hrunið eftir bankahrun eru samkvæmt rannsóknum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins mjög lengi að taka við sér. Jafnvel skattalækkanir munu ekki leiða til mikillar aukningar á skatttekjum, alla vega ekki jafnmikillar aukningar og þær gerðu fyrir hrun. Sú leið sem við gætum og ættum að fara núna er að skoða hvað hefur ekki verið skattlagt áður og leggja skatta á þá stofna. Hér var nefndur séreignarsparnaður sem er ekki skattlagður við inngreiðslu heldur útgreiðslu. Svo má jafnframt minnast á þann möguleika að skattleggja útstreymi fjármagns um leið og við afnemum gjaldeyrishöftin. Ég mundi gjarnan vilja vita hvað hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson segir um þá leið að afnema þau boð og bönn sem eru á útstreymi fjármagns og setja þess í stað háan skatt á útstreymið.

Virðulegi forseti. Þetta eru mjög málefnalegar umræður hjá okkur. Ég vil segja um þetta að það er alveg rétt að hægt er að finna skattstofna sem ekki hafa verið nýttir og munu ekki leiða til bjögunar í hagkerfinu og því ekki til þeirra áhrifa sem ég talaði um áðan. Við leggjum t.d. til skatt í efnahagstillögum okkar á bankakerfið sem ég tel að leiði ekki til þessara óæskilegu áhrifa heldur til jákvæðra áhrifa vegna þess að áhrifin mundu raunverulega hrekja þær ábyrgðir sem ríkið er með í burtu og minnka áhættuna sem ríkið býr við, jafnframt sem bankarnir fengju þá ekki lengur niðurgreitt fjármagn frá ríkinu heldur þyrftu að borga eitthvert markaðsverð fyrir það. Hvað varðar skattlagningu á útflæði þá er gallinn á því sá að tvö verð myndast á gjaldmiðlinum. Tvö verð á gjaldmiðli leiða alltaf á endanum til einhvers konar bjögunar og óæskilegra áhrifa sem getur verið erfitt að sjá fyrir. Við sáum t.d. hvernig var á haftaárunum þegar komnar voru margar tegundir af gjaldeyri, það var bátagjaldeyrir, innflutningsgjaldeyrir og annað slíkt, þá leiddi það fljótt til gríðarlegrar spillingar þar sem menn fengu innflutningsleyfi til þess að komast í rétta tegund af gjaldeyri. Ég mæli ekki með skattlagningu á útflæði en segi um leið að ég er tilbúinn til þess að skoða það. Ég hef bara ekki séð kostina við það enn þá. 
            

Virðulegi forseti. Það er gaman að vera hér klukkan hálftvö að nóttu að ræða fjárlagafrumvarp, en svona er þetta á þinginu á þessum árstíma. Ég tek það fram að ég flyt ekki síðustu ræðuna í kvöld. Það er búið að ræða þetta fram og aftur og fara yfir, eins og hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson gerði mjög vel áðan, bæði tekju- og gjaldahlið frumvarpsins þannig að ég ætla ekki að endurtaka það. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir fór vel yfir pólitíkina í fjárlagafrumvarpinu. Ég geri hennar orð að mínum hvað það varðar. Mig langar að tala um nokkur atriði sem hafa vakið athygli mína í þessu frumvarpi og í breytingartillögum meiri hlutans. Ég byrja á því sem mér er mjög huglægt, Suðurnesin. Mig langar aðeins að fara yfir málefni Varnarmálastofnunar sem er nefnd í frumvarpinu. Í breytingartillögum fjárlaganefndar er lagt til, vegna þess að ekki er búið að finna verkefnum Varnarmálastofnunar stað, að fjárheimild Varnarmálastofnunar verði millifærð yfir á nýjan fjárlagalið, varnarmál. Mig langar aðeins að fara yfir forsögu þessa máls vegna þess að, eins og við vitum, Varnarmálastofnun var sett á laggirnar árið 2007 af utanríkisráðherra Samfylkingarinnar sem þá var í samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn. Þá var lykilatriði að aðskilja borgaraleg og hernaðarleg verkefni og þessari stofnun var komið á fót. Við ríkisstjórnarmyndun Vinstri grænna og Samfylkingar hefur einhvers staðar í bakherbergjum verið samið um að gegn því að ríkisstjórnin samþykkti að sækja um aðild að Evrópusambandinu mundu Vinstri græn fá niðurlagningu Varnarmálastofnunar fyrir sinn snúð. Þessu held ég fram fullum fetum og hef gert áður í þessum ræðustól. Ég vil leyfa mér að kalla þetta hringlandahátt og hrossakaup, hv. þm. Ásmundur Einar Daðason,  Nú ætla ég að rökstyðja það. Við ræddum þetta í fyrra. Þegar hæstv. utanríkisráðherra kom fram með frumvarp um að leggja niður Varnarmálastofnun var það gert vegna þess að þá átti að stofna nýtt innanríkisráðuneyti - það var reyndar ekki komið eins langt þá og það er komið núna, þá var það enn þá eitthvað sem átti eftir að klára fyrir lok kjörtímabils en nú hefur það verið klárað eins og allir vita og tekur til starfa um áramótin. Ég hafði efasemdir um að það gerðist, en ég get viðurkennt að það tókst að stofna ráðuneytið. Það dugði samt ekki til, eins harðlega og það var gagnrýnt, m.a. af þeirri sem hér stendur, fyrir hvers lags vinnubrögð væru við niðurlagningu stofnunarinnar og hvernig mönnum dytti til hugar að byrja á því að leggja niður stofnun frá og með 1. janúar 2011. Lögin voru samþykkt í lok júní. Forstjóranum var sagt upp 1. september og stofnunina átti að leggja niður frá og með næstu áramótum sem verða innan þriggja vikna. Í millitíðinni átti að taka þessi verkefni og dreifa þeim um allar koppagrundir þangað til innanríkisráðuneytið væri komið á laggirnar. Nú er náttúrlega að koma í ljós það sem allir sáu fyrir og bentu á, nema þeir sem stóðu að þessari lagasetningu, að þetta gengur ekki upp. Nú er staðan sú þegar starfsmenn þessarar stofnunar hafa búið við óvissu í nánast hálft ár - reyndar miklu lengur vegna brotthvarfs varnarliðsins og þess tíma sem tók að finna þessu farveg og reyndar fyrir brotthvarf varnarliðsins ef maður horfir lengra aftur í söguna vegna þess að Ameríkanar höfðu dregið úr starfseminni um langa hríð - þá vita þeir, þremur vikum áður en stofnunin verður lögð niður, ekkert hvar og hvenær þetta allt saman gerist og hvert verkefnin fara. Hrossakaup og baktjaldamakk kallaði ég þetta. Það er í rauninni alveg með ólíkindum að maður verði vitni að því núna að sá starfshópur sem átti að sjá um að koma verkefnum stofnunarinnar fyrir út um allt stjórnkerfið kemur sér ekki saman um verkið, ráðherrarnir tveir eru ósammála og þremur vikum fyrir niðurlagningu stofnunarinnar er algjör óvissa um hvert verkefnin fara. Þetta eru engin smámál. Þetta eru mál sem snúa að vörnum þjóðarinnar. Þá kem ég að því sem þetta fjárlagafrumvarp og þessar breytingartillögur sýna fram á. Það er nefnilega dálítið sérstakt. Ég nefndi áðan að verið væri að færa fjárheimild Varnarmálastofnunar yfir á varnarmál. Fjárheimildir Varnarmálastofnunar eru samkvæmt fjárlagafrumvarpinu 889 milljónir og höfðu lækkað um 100 milljónir milli ára, niðurskurður þar eins og annars staðar og svo sem ekki mikið við því að segja. 889 milljónir voru í frumvarpinu, 859 milljónir í stofnuninni og 30 milljónir í tækjum og búnaði. Síðan er hér lítil tillaga, 03-213, þar sem lagt er til að 20 milljónir verði millifærðar af þessum nýstofnaða lið, Varnarmál, á lið Alþingis og er framlagið ætlað hlutlausri upplýsingaveitu um aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu sem starfa mun í samræmi við reglur sem forsætisnefnd þingsins setur samkvæmt tillögum utanríkismálanefndar. Nú held ég að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason ætti að sperra eyrun. Í fjárlagafrumvarpinu kemur í ljós mjög skrýtin stefna Vinstri grænna. Varaformaður fjárlaganefndar, hv. þm. Björn Valur Gíslason, sagði í dag að þetta plagg væri pólitískt. Ég tek undir það, það er bullandi pólitík í fjárlagafrumvarpinu. Þar er verið að útdeila peningum. Þar er verið að útdeila í það sem stjórnvöld setja í forgang. Þess vegna er mjög athyglisvert að þegar utanríkisráðuneytið lætur að því liggja að skorið sé niður í aðildarumsóknarferlinu um 100 milljónir, eins og kemur fram í fjárlagafrumvarpinu, verðum við vitni að því að fjármunir af lið varnarmála eru færðir til, af því Vinstri grænum þykja varnarmál verulega ömurleg, yfir á lið sem er greinilega orðinn nýjasta uppáhaldsumræðuefni og áhugamál Vinstri grænna og snýst um að auka upplýsingagjöf vegna Evrópusambandsumsóknarinnar. Mér finnst þetta mjög athyglisvert. Það sannar það sem kom berlega í ljós eftir fund Vinstri grænna í Hagaskóla um daginn að Vinstri græn eru orðin ESB-flokkur. Hér eru þau í leynimakki að færa á milli liða. Þetta er sérstaklega ósmekklegt þegar maður hugsar til þess að við erum, eins og ég lýsti hér áðan, í ferlinu við niðurlagningu stofnunarinnar. Um er að ræða stofnun sem á að leggja niður og verið er að færa fjárheimildir á milli. Skýringarnar, ég verð að lesa þær, með leyfi forseta. Hér segir: „Ekki liggur fyrir hvernig fjárheimildum Varnarmálastofnunar verður skipt upp og því eru þær til að byrja með fluttar yfir á lið 03-213 Varnarmál þar til endanlegar tillögur um skiptingu fjárheimilda hafa verið lagðar fram af verkefnastjórn sem skipuð var sérstaklega til að hafa umsjón með daglegum rekstri og útvistun verkefna.“ Það sem ég sagði áðan á við um þetta. Verkefnisstjórn kemur sér ekki saman um mál og verkefnin bíða þangað til búið er að finna út úr þessu. En hvað gerist í millitíðinni? Þá koma menn eins og hrægammar og byrja að kroppa í stofnunina sem búið er að leggja niður en er komin á biðreikning. Það er byrjað að kroppa af þeim reikningi til að setja í önnur helstu gæluverkefni Vinstri grænna, eins og Evrópusambandsaðildarumsóknina. Þetta þykja mér skrýtin vinnubrögð. Ég veit af lestri nefndarálits hv. utanríkismálanefndar að það er vel sloppið að þetta skulu ekki hafa verið nema 20 milljónir vegna þess að í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar frá 17. nóvember 2010 segir, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn leggur til að framlag til varnarmála í frumvarpinu verði lækkað um a.m.k. 65 millj. kr. eða sem nemur upphæð viðbótarframlags vegna upplýsingamála í tengslum við aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu sem nefndin gerir tillögu um, samanber nánari umfjöllun hér á eftir.“ Síðan heldur þetta áfram: „Í frumvarpinu er gert ráð fyrir 150 millj. kr. fjárveitingu í tengslum við umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu. Það er lækkun um 100 millj. kr. miðað við fjárlög yfirstandandi árs. Nefndinni hefur borist afrit af bréfi utanríkisráðuneytisins til fjárlaganefndar frá 13. október sl. þar sem fjallað er um fjárframlög til frjálsra félagasamtaka vegna upplýsingagjafar um Evrópusambandið. Áréttað skal að í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar um umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu var lögð sérstök áhersla á mikilvægi upplýsingamiðlunar í samningaferlinu og að séð yrði til þess að fjármunir verði til ráðstöfunar þannig að félagasamtök sem málið varðar geti með beinum hætti tekið þátt í opinberri umræðu og miðlað upplýsingum um málið.“ Allt gott og blessað. Ég er viss um að formaður Heimssýnar er sammála því að það þurfi að gera ráð fyrir peningum til stuðnings báðum sjónarmiðum og ég geri ekki athugasemd við það, ég tek það sérstaklega fram. Hér segir enn fremur: „Sérstakur upplýsingahópur skipaður fjórum nefndarmönnum úr utanríkismálanefnd hefur um nokkurt skeið unnið að því að móta tillögur um útfærslu á styrkveitingum til slíkra aðila. Tillaga hópsins er til umfjöllunar í nefndinni og á grundvelli hennar leggur meiri hlutinn til að 65 milljóna framlagi verði varið til upplýsingamála í fjárlögum 2011 og að framlög til varnarmála verði lækkuð að sama skapi.“ Þarna tekur sem sagt meiri hluti utanríkismálanefndar sér það bessaleyfi að taka fjárveitingu, sem er á biðreikningi og ekki vitað hversu mikið verður til ráðstöfunar eða hvert verkefnin fara eða hvaða verkefnum verður haldið áfram, og byrjar að kroppa í hana, 65 milljónir, bara af því þetta er þannig málaflokkur að fáir koma honum til varnar. Það er ekki eins og verið sé að loka spítala einhvers staðar norður í landi heldur er þetta fjárlagaliður um varnarmál. Ég ætla að leyfa mér að koma þessum fjárlagalið til varnar. Mér finnst líka og vil benda á að það er akkúrat ekkert gagnsæi eða gegnsæi, hvort orðið sem menn vilja nota. Utanríkisráðuneytið segist lækka framlag sitt vegna aðildarumsóknar að Evrópusambandinu um 100 milljónir. Þetta kemur allt úr sama vasanum. 100 milljónir sparast í utanríkisráðuneytinu. Og um hvað er gerð tillaga? 65 milljónir í Alþingi sem enduðu að vísu í 40, þær 20 milljónir sem teknar voru frá Varnarmálastofnun og 20 milljónir af lið Alþingis. Af hverju skyldi það nú vera? Af hverju er Alþingi með þetta? Jú, eins og kemur fram í bréfi utanríkisráðuneytisins frá 13. október sem nefndarálitið vísar í er það vegna þess sem segir, með leyfi forseta: „Í þeim fjárveitingum sem utanríkisráðuneytinu hafði verið ætlaðar sérstaklega vegna málsins hefur ekki verið gert ráð fyrir fjárhagslegum stuðningi af þessu tagi, enda ekki við það miðað í nefndarálitinu að ráðuneytið hafi forgöngu um þann þátt upplýsingamiðlunar sem hér um ræðir.“ Það nefndarálit sem vísað er til er meirihlutaálit utanríkismálanefndar þegar aðildarumsóknin var samþykkt. Ég fór að rýna í það nefndarálit eina ferðina enn til að athuga það hvort það væri nú þannig að á þessu bæri utanríkisráðuneytið ekki ábyrgð, alla vega ekki fjárhagslega ábyrgð. Ég gat ekki fundið það út. Hér segir meira að segja á bls. 9 í meirihlutaáliti utanríkismálanefndar frá því í fyrrasumar, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn bendir á, að aðildarviðræður við ESB eru á stjórnskipulegri ábyrgð utanríkisráðherra og því ljóst að meginþungi vinnunnar verður í höndum utanríkisráðuneytisins.“ Þarna finnst mér Alþingi segja alveg klárt og kvitt að þetta sé á stjórnskipulegri ábyrgð utanríkisráðuneytisins. Síðan er rætt um að það eigi að vera hlutlaus upplýsingagjöf, sem ég ítreka að ég er ekki andsnúin en ég vil bara hafa gagnsæi í fjárveitingum til umsóknarinnar um Evrópusambandsaðild. Ég gagnrýndi það þegar umsóknin var til umfjöllunar að mér þættu þær 1.000 milljónir sem gert er ráð fyrir í kostnaðaráætlun með þingsályktunartillögunni sem samþykkt var alls ekki vera nóg. Ég benti m.a. á að það væri allt svo loðið í kringum hvað teldist til kostnaðar vegna umsóknarinnar og hvað ekki. Nú gumar hæstv. utanríkisráðherra af því að þetta kosti ekki svo mikið, að búið sé að lækka þetta um 100 milljónir en svo er beðið um 65 milljónir á næsta stað. Það getur vel verið að á fleiri stöðum, vegna þess að ég hef ekki lúslesið fjárlagafrumvarpið eins og margir nefndarmenn í hv. fjárlaganefnd, sé verið að lauma fjárveitingum í þetta verkefni. Mér þætti gaman að vita það vegna þess að það kemur hvergi fram í breytingartillögum. Það kemur á einum stað fram í fjárlagafrumvarpinu eftir því sem ég kemst næst, á einum stað kemur fyrir tala tengd aðildarumsókninni að Evrópusambandinu, og það er þegar verið er að tala um þessa 100 milljóna lækkun. Ég leyfi mér að efast um að fullkomið gagnsæi sé í því. Þannig að ef maður tekur hv. þm. Björn Val Gíslason á orðinu um að fjárlagafrumvarpið sé pólitískt plagg, sem ég er sammála, er ljóst að Vinstri grænum þykja varnarmál ekki nógu skemmtileg en eru algjörlega komin upp í ESB-vagninn vegna þess að þau eru tilbúin til þess að færa til fjármuni í löngum bunum. 20 milljónir er kannski ekki stóri peningurinn í þessu fjárlagafrumvarpi en þetta eru skýr skilaboð. Það er hægt að gera mikið fyrir 20 milljónir.

… tilkynningar.

Þetta eru tilkynningar, hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson. Það er nefnilega málið að það eru ýmsar tilkynningar hér. Þetta voru góð kaflaskil í ræðu minni vegna þess að ég ætla að halda mig við Suðurnesin. Mig langar að ræða tilkynningar frá ríkisstjórninni sem varða Suðurnesin og hafa verið nokkrar. Haldinn hefur verið fundur, fundur ríkisstjórnarinnar í Víkingaheimum, myndir teknar í því fallega safni og gefnar út alls konar yfirlýsingar um ýmis mál sem setja eigi á koppinn og nú eigi að taka höndum saman. Við Suðurnesjamenn fögnuðum því eftir þennan fund að svo virtist sem nú væru allir farnir að róa í sömu átt, a.m.k. væru allir komnir í sama bátinn. Mönnum þótti róðurinn ganga mishratt en allir voru sammála um að núna þyrfti að taka á því og allir væru tilbúnir að róa í sömu átt. Þess vegna verður maður svo svekktur þegar maður heyrir, eins og í óundirbúnum fyrirspurnatíma í dag, hæstv. dómsmála-, samgöngu-, mannréttinda-, sveitarstjórnar- og hvað þetta allt saman heitir -ráðherra Ögmund Jónasson lýsa sig andsnúinn einu tilteknu verkefni, flugvélaverkefninu ECA, svokölluðu. Hann lýsir sig andsnúinn því og kemur með rangfærslur, t.d. um að það kosti íslenska ríkið svo mikið að undirbúa það og að flugmálayfirvöld séu andsnúin því. Það er bara ekki rétt. Þvert á móti hefur fyrirtækið lýst því yfir oftar en einu sinni að allur sá kostnaður sem ríkið kunni að verða fyrir vegna þessarar leyfisveitingar, hvort sem hann felist í vinnu eða öðru, verði greiddur af fyrirtækinu. Það er því ekki kostnaðinum fyrir að fara enda snýst þetta ekkert um hann. Þetta eru bara afsakanir af því að hæstv. ráðherra Ögmundur Jónasson er á móti því að herflugvélar, hvort sem þær eru óvopnaðar eða ekki, verði staðsettar hér á landi. Það er hans skoðun og hann á bara að segja það. Hann á ekki á sama tíma, hvorki hæstv. dómsmálaráðherra né aðrir hæstv. ráðherrar, að koma og segja við Suðurnesjamenn: Samskiptin við Suðurnesjamenn hafa gengið illa. Enginn á að vera í neinum umkenningaleik, nú eigum við öll að standa saman og gefa út tíu atriða yfirlýsingu sem ykkur er gert klárt og kvitt að framfylgja. Gjörið þið svo vel. Nú róa allir í sömu átt en við erum ekki í sama bátnum. Það á bara að róa í sömu átt þegar við eiga verkefni sem stjórnvöldum eru þóknanleg. Þetta er orðið eins og í einhverju ríki sem ég hélt að við tilheyrðum ekki. Það er valið úr og þangað sem stjórnvöld vilja stefna megum við fara. Þá stefnu tel ég ekki geðslega. Hér er yfirlýsingin frá 9. nóvember 2010, yfirlýsing ríkisstjórnarinnar frá þessum ágæta fundi í Reykjanesbæ sem vakti von. Sú von er því miður óðum að slokkna. Þar átti m.a. að leysa gagnaversmálið. Hér segir að lagt verði fram frumvarp á Alþingi til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt varðandi þetta. Við vitum hvar málið er statt. Við vitum að í 20 mánuði hefur það verið fast í fjármálaráðuneytinu. Nú er komið fram frumvarp sem gengur ekki nógu langt og mun ekki leysa vandann. En sem betur fer var það rætt á Alþingi í gær og allt lítur út fyrir að þingið taki völdin af hæstv. ríkisstjórn vegna þess að henni er greinilega um megn að klára þetta. Nú hefur myndast samstaða í hv. iðnaðarnefnd um að taka málið að sér og klára það vonandi fyrir jól. Mikið hefur verið rætt um menntamál á Suðurnesjum. Það er heill kapítuli út af fyrir sig. Mikið er rætt um að efla þurfi menntunarstig á Suðurnesjum, það sé lægra en annars staðar. Það er að mörgu leyti rétt og fyrir því eru margvíslegar ástæður. Ein ástæðan er reyndar sú að menntafólk hefur flutt frá Suðurnesjum. Suðurnesjamenn sem alast upp í menntakerfinu á Suðurnesjum, eins og ég sjálf, fara í háskóla, framhaldsnám, kannski til útlanda og koma aftur en flytja ekki heim. Ég flutti ekki fyrr en nýverið vegna þess að það var enga vinnu að fá við mitt hæfi, ekki frekar en margra annarra sem voru í sömu sporum og ég. Menntafólk flyst því á brott. Skólakerfið er ágætt á Suðurnesjum, það vantar ekkert upp á það. Grunnskólar, frábærir grunnskólar. Fjölbrautaskólinn, mjög góður, algjörlega samkeppnisfær við aðra skóla. En þegar fólk leitar sér frekara náms þá fer það og kemur ekki til baka vegna þess að tækifærin eru ekki þarna. Önnur ástæða fyrir þessu er að þegar varnarliðið var stærsti atvinnuveitandi á Suðurnesjum krafðist varnarliðið ekki mikillar menntunar, ekki háskólamenntunar eða framhaldsmenntunar, vegna þess að störfin þar voru sérhæfð og herinn sendi starfsfólk sitt frekar í þjálfun á eigin vegum. Fólk fékk því sérhæfða menntun sem varð gagnslaus eftir að varnarliðið fór. Í yfirlýsingunni frá ríkisstjórnarfundinum segir að á þessu eigi að gera bragarbót. Þróa eigi nýtt og fjölbreyttari námsframboð á Suðurnesjum. Þar segir enn fremur að rekstrargrundvöllur menntastofnana á Suðurnesjum verði tryggður. Það er mjög mikilvæg yfirlýsing. Við fögnuðum því, Suðurnesjamenn. Við fögnuðum því að með þessu væri sagt skýrt, þetta verður ekki orðað skýrar, að rekstrargrundvöllur menntastofnunar á Suðurnesjum yrði tryggður. Síðan lítur maður spenntur til þessara breytingartillagna. Ég leit reyndar fyrst mjög spennt til fjáraukalagafrumvarpsins en varð fljótlega ekkert spennt yfir því vegna þess að þar var ekkert um þetta að finna. Næst leitaði ég í breytingartillögunum og þá kemur breytingartillaga og undir Framhaldsskólar, almennt - nýjungar í skólastarfi. Framsögumaður meiri hluta mælti svo fyrir henni, með leyfi forseta: „…er lagt til að veitt verði 16 millj. kr. framlag til tveggja ára, m.a. til að tryggja samstarf menntastofnana á Suðurnesjum. Þetta er í samræmi við ákvörðun sem samþykkt var á ríkisstjórnarfundi í Reykjanesbæ 9. nóvember 2010. Rekstrargrundvöllur menntastofnana á Suðurnesjum verði tryggður og samstarf þeirra tryggt með sérstakri fjárveitingu sem svari til greiðslu launa tveggja sérfræðinga í fullu starfi í tvö ár sem fái það verkefni að þróa nýtt og fjölbreyttara námsframboð og efla ráðgjöf og hvatningu til þeirra sem minnsta menntun hafa eða eru án atvinnu.“ Þetta var afraksturinn af lúðrablæstrinum í Víkingaheimum í Reykjanesbæ. Ég verð að segja að þetta veldur mér vonbrigðum. Við þingmenn Suðurkjördæmis áttum reyndar mjög góðan fund í dag - fórum fram á að hæstv. menntamálaráðherra sæti með okkur og skólameistari Keilis, fyrrverandi hv. þm. Hjálmar Árnason - um fyrri setninguna sem ég las, að rekstrargrundvöllur menntastofnana á Suðurnesjum yrði tryggður. Þó svo að það sé mjög fínt að tveir sérfræðingar sitji í tvö ár og spái í hvernig námsframboð Fjölbrautarskóla Suðurnesja, Keilis og Miðstöðvar símenntunar á Suðurnesjum og jafnvel Fisktækniskólans í Grindavík fari saman held ég að það liggi einfaldlega meira á að tryggja Keili og fjölbrautarskólanum það fjármagn sem þarf til að skólarnir geti rekið sig og tekið við þeim fjölda Suðurnesjamanna sem vilja afla sér menntunar núna eftir að hafa hætt eða flosnað upp úr námi af einhverjum ástæðum á einhverju tímabili í lífi sínu og fá þarna tækifæri til að byrja upp á nýtt. Ég er svo sannarlega vongóð eftir þennan fund. Við, þingmenn kjördæmisins, munum fylgja málinu eftir. Ég heyrði hér ágætisræðu 1. þingmanns kjördæmisins, hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar, sem hann flutti fyrr í dag þar sem hann talaði sérstaklega um að hann bæri von í brjósti um að hægt væri að gera breytingu á þessu þannig að, eins og einn hv. stjórnarþingmaður sagði á fundinum, að baki orða ríkisstjórnarinnar byggju aðgerðir, í krónum og aurum. Það er ekki nóg að tala fallega. Það verður að klára þessi mál til að allt gangi upp. Það er ekki eins og verið sé að biðja um ölmusu þangað suður eftir. Á sama tíma og skorið er niður til þeirrar stofnunar sem ég nefndi áðan, Keilis, er ríkið búið að taka 2,5 milljarða út af vallarsvæðinu, varnarsvæðinu á Ásbrú, vegna sölu eigna og annarra tekna af rekstri Þróunarfélagsins. Það er því verið að tala um að fá lítið brot af því til að hægt sé að halda áfram að þróa þetta samfélag og koma því í það horf að það standi undir sér og að atvinnulífið nái að festa þar rætur aftur. Það eru svo sannarlega tækifæri þarna út um allt. Ég ítreka það sem ég sagði áðan um yfirbragð frumvarpsins. Um það hefur verið rætt og ég ætla ekki að verja tíma mínum í að endurtaka það sem félagar mínir úr þingflokki Sjálfstæðisflokksins, fjárlaganefndarmenn okkar, gera góða grein fyrir í vönduðu og ítarlegu nefndaráliti um sjónarmið okkar, ég ætla ekki að endurtaka ræður þeirra. Ég vildi sérstaklega verkja athygli á þessum tveimur atriðum. Það er að sjálfsögðu af öðru að taka. Nefna má heilbrigðismálin, það er búið að fara vel yfir þau. Því ber þó að fagna að ríkisstjórnin var rekin til baka með þær tillögur sem birtust í fjárlagafrumvarpinu. Það er náttúrlega með ólíkindum, og þá kemur maður aftur að þessu með vinnubrögðin sem ég byrjaði á að gagnrýna í ræðu minni, að það skuli hafa verið ætlun nokkurs manns að setja fram heilbrigðissefnu í fjárlagafrumvarpi án þess að tala við kóng eða prest. Það eru vinnubrögð sem ég vona að ríkisstjórnin hafi lært að ganga ekki upp. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu meira, en vildi nota tímann til þess að benda á þessi atriði.

Hæstv. forseti. Ég kem hérna upp af því að hv. þingmaður var eiginlega kominn í samræður við mig þar sem ég sat í sæti mínu. Hún fjallaði um umsókn um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Hún kom inn á ákveðna þætti sem eru í breytingartillögum meiri hlutans og snúa að ESB-umsókninni. Ég mun í ræðu minni á eftir m.a. koma inn á þetta. Einnig lið sem snýr að svokallaðri sóknaráætlun sem er einnig skilgetið afkvæmi „blessuðu ESB-umsóknarinnar“ en í það er óskað eftir 10 milljóna aukafjárveitingu. Í þetta fóru 25 milljónir á síðasta ári en ekki liggur fyrir samþykkt sóknaráætlun af hálfu Alþingis. Þetta er undir forsætisráðuneytinu. Varðandi önnur mál sem þessu tengjast. Það er með ólíkindum að ekki sé haldið utan um það hversu mikill kostnaður og tími fer í þessa Evrópusambandsumsókn. Utanríkisráðuneytið heldur ekki utan um það. Það hefur verið óskað eftir upplýsingum um það inni í fjárlaganefnd frá utanríkisráðuneytinu. Ég á von á að það berist milli 2. og 3. umr. Það liggur alveg ljóst fyrir að það verður að skýra út hvar þessir fjármunir liggja og hvað er ætlað í þetta. Hvað eru markaðar tekjur inn í þetta? Styrkir sem ákveðin ráðuneyti þiggja - það verður líka að koma skýrt fram ef það kemur fjármagn inn í einstakar stofnanir eða inn í einstök ráðuneyti. Það er ekki að sjá í núgildandi fjárlögum eða fjáraukalögum. Þetta virðist allt vera loðið þegar kemur að þessari Evrópusambandsumsókn. Það er alveg ljóst að það fara í þetta fjármunir og tími. Það voru um 20 manns úr sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu úti í Brussel í síðustu viku og einhver hefur skotið lauslega á að um 200 manns í stjórnsýslunni séu að vinna að 

Virðulegur forseti. Það er ekki það ég ætli að svara andsvari vegna þess að þetta var meira framhald af samtali sem við áttum, ég úr ræðustól og hv. þingmaður í sætinu sínu. Ég held að þarna séum við alveg sammála. Það sem ég var að gagnrýna áðan er að það kemur skýrt fram í breytingartillögunum og í fjárlagafrumvarpinu að verið er að gefa með annarri og taka með hinni. Utanríkisráðuneytið segist vera að lækka kostnað sinn um 100 milljónir. Utanríkismálanefnd Alþingis fer fram á 65 milljónir til sama verkefnis sem er aðildarumsóknin í heild sinni. Ég hef oft spurt að því: Hvað með, eins og hv. þingmaður vakti máls á, aðrar stofnanir? Hvað með Alþingi? Ég hef sjálf farið í ferð með hæstv. forseta þingsins og formanni utanríkismálanefndar til Brussel til að hitta m.a. stækkunarstjórann fyrrverandi, hinn fræga Olli Rehn, og fleiri kommisara. Hvernig var sú ferð bókuð? Var það alþjóðastarf þingsins sem er mikilvægt og var skorið niður þannig að varamenn gátu ekki sótt nefndarfundi í Íslandsdeildunum hingað og þangað? Var það skorið niður til þess að ég gæti farið og hitt Olli Rehn? Ég hef spurt að því hvernig haldið er utan um þetta af ríkisins hálfu. Ég hef ekki fengið nein svör. Það væri ágætt ef við mundum halda áfram að reyna að kortleggja þetta vegna þess að það er eitt að halda þessu áfram, ferlið er í gangi, en það er annað að við verðum að vita hvað þetta kostar. Við verðum að geta tekið ákvörðun á grundvelli allra fáanlegra upplýsinga hvað við viljum gera með þetta mál.

Herra forseti. Ég er ánægður með að hv. þingmaður fór í ferð til Brussel og hitti Olli Rehn og er enn með heilbrigðar skoðanir á þessum málaflokki. Það einkennir marga sem fara í þannig leiðangra og er boðið vín og matur og gist á fínum hótelum að þeir koma til baka algjörlega endurnærðir. Varðandi þetta sem hún kemur inn á þá er það háalvarlegt mál. Við horfum fram á það núna að við erum að skera gríðarlega niður. Við erum að skera gríðarlega niður í heilbrigðismálum, velferðarmálum og öðru slíku. Þetta eru engar smáupphæðir í raun og veru þegar talað er um tugi milljóna eða hundruð milljóna sem fara í verkefni eins og þetta. Sérstaklega í ljósi þess að meiri hluti þjóðarinnar er algjörlega andsnúinn því að Ísland gangi í Evrópusambandið. Það ætti að liggja nokkuð ljóst fyrir á skömmum tíma, án þessa gríðarlega kostnaðar við alla aðlögunina og annað, að fá það nokkuð á hreint hvort Íslendingar fá undanþágur í helstu grundvallarhagsmunum sínum. Ég hef sagt að þetta er ekki forgangsröðunin sem við eigum að vera með á tímum sem þessum. Það er ljóst að fjármagni væri betur varið í velferðarkerfinu, heilbrigðiskerfinu eða menntakerfinu. Ég mun fylgja því eftir, breytingartillögum sem liggja fyrir, ég mun ekki greiða þeim atkvæði mitt. Það liggur alveg ljóst fyrir.

Virðulegi forseti. Hvað varðar fund minn með Olli Rehn og að ég skuli enn þá vera með heilbrigðar skoðanir verð ég að viðurkenna að það kom furðusvipur á þann mæta mann þegar ég upphóf raust mína. Honum, ef ég á að útskýra þetta á kurteisan hátt, varð ljóst að það var áherslumunur í íslensku sendinefndinni. Ég fullyrði að ég hélt þeim sjónarmiðum sem ég hef haldið í þessu máli frá upphafi, jafnvel í gegnum hádegisverð með Olli Rehn. Þetta eru nefnilega stórar upphæðir. Þúsund milljónir, eins og ég sagði. Ég efast um að það verði niðurstöðutalan. Ég held að það verði miklu, miklu meira. En hvað er hægt að gera fyrir þúsund milljónir? Hvað er hægt að gera fyrir 40 milljónir sem verið er að setja í þessi upplýsingamál? Það er örugglega hægt að framkvæma fullt af kynjaðri hagstjórn, sem er áhersluverkefni þessarar ríkisstjórnar, þó að ég mundi ekki leggja á það áherslu. Það er t.d. verið að biðja um í kringum 90 milljónir í Keili til að tryggja rekstrargrundvöll hans. 40 milljónir mundu hjálpa þeim. 65 milljónir sem utanríkismálanefnd gerði ósk um mundi hjálpa þeim. Allt tínist þetta til. Ég held að við ættum að hugsa um þetta, velta þessu fyrir okkur en umfram allt vitum hvað við erum að borga. Höldum heildstætt utan um þetta og vitum hvert við setjum þessa peninga.

Virðulegi forseti. Fjárlögin eru ramminn um allt starf ríkisins svo miklu skiptir að þau séu vel unnin. Því er dálítið sérstakt að við skulum vera að ræða þau um miðja nótt og spurning hversu faglegt það er um svo mikilvægt mál, eins og sést líka kannski á því spjalli sem hér fer fram. Ég þakka hv. fjárlaganefnd og starfsmönnum hennar fyrir þeirra miklu vinnu. Þau hafa lagt nótt við dag við að skila okkur þeim tillögum sem nú liggja fyrir og það er vissulega þakkarvert. Segja má að grunnurinn sé í raun tvenns konar, tala má um efnahagslegan grunn þar sem hinir efnahagslegu þættir eru tilteknir, jafnvægi gjalda og tekna, fjármagnskostnaður, skuldbindingar og annað í þeim dúr. Í þeirri hlið hef ég ekki miklar faglegar forsendur til að dæma um gæði en hef væntingar um að sá grunnur sé í nokkuð góðu lagi. Hin hliðin á grunninum sem mig langar til að ræða frekar um er forgangsröðunin, stefnan, spurningin um í hvað við viljum nýta fjármagnið. Til þess að geta svarað þeirri spurningu þurfum við að vita í hvaða átt við viljum stefna með íslenskt samfélag. Hvernig viljum við sjá íslenska ríkið og íslensku þjóðina koma upp úr öldudalnum? Á því hef ég mínar skoðanir en sem betur fer er mikill fjölbreytileiki meðal þjóðarinnar í þeim skoðunum og þar þarf því að stunda samvinnu og samráð til að komast að samkomulagi og niðurstöðu. Þannig þurfum við að vinna til að fjárlög ríkisins endurspegli forgangsröðun okkar og áherslur. Flest viljum við sjá öflugt atvinnulíf byggt á sterkum efnahag, velferðarkerfi í fremstu röð, menntunarstig eins og best gerist, sterka rannsóknarverð tengda atvinnulífi og akademíu, jafnrétti og mannréttindi í raun, blómlega byggð um allt Ísland og svo mætti lengi telja. Það fer að steyta aðeins á þegar forgangskröfur og aðferðir eru valdar. Þar koma ólíkar lífsskoðanir og pólitískar áherslur betur fram en í stóru markmiðunum. Aðferðafræði fjárlagagerðarinnar hefur verið áþekk svo árum skiptir. Stórar línur eru ákveðnar og sá rammi sem þær mynda samþykktar. Síðan hefur það verið þannig að hver ráðherra getur innan síns ramma hagað málum nokkuð eftir eigin geðþótta og er nánast ógerlegt að færa milli málaflokka eftir að ramminn hefur verið ákveðinn. Hér endurspeglast vel sá vandi að íslenska ríkisstjórnin er ekki fjölskipað stjórnvald þar sem ákvarðanir eru teknar sameiginlega heldur ríkir nánast einræðisvald ráðherra hvers málaflokks í úthlutun fjármagns. Afrita og líma eru fínar skipanir í tölvuvinnu en hvergi má ofnota þær. Þær eru þægilegar en ofnýttar þessar tvær skipanir, og svo er smá excel-notkun með prósentuskipunum. Þetta er of einföld aðferðafræði við fjárlagagerð þróaðs ríkis á uppleið eins og Ísland er. Ég treysti hv. formanni fjárlaganefndar kvenna best til að breyta þessari aðferðafræði. Þingið þarf að koma miklu meira að því að móta ramma fjárlaganna samkvæmt markvissri stefnu og forgangsröðun. Það á að vera heimsins eðlilegasti hlutur að á ákveðnum tímamótum einbeiti þingið sér að ákveðnu átaki eða áherslu í tilteknum málaflokkum en slíkt verður auðvitað að hafa ákveðinn aðdraganda svo aðilar máls geti aðlagað sig breytingum. Þannig birtist ákveðin áhersla núverandi ríkisstjórnar í því að ekki er skorið eins harkalega niður í menntamálum og almenn hagræðingarkrafa gerir ráð fyrir. Það hefði þó mátt gera enn betur og jafnvel gefa í í þessum málaflokki. Menntun og rannsóknir eru mikið sóknarfæri þegar efnahagur brestur eins og hér gerðist. Með því að gefa í á þessum vettvangi er líklegt að nýsköpun nái að skapa störf og framleiðslu sem er einmitt það sem við þurfum á að halda. Segja má að stjórnvöld hafi gert það að hluta til með því að hlífa þessu kerfi og nú hefur sem betur fer hagræðingarkrafa til framhaldsskóla og háskóla verið milduð enn frekar. Frábært er að fylgjast með því hvernig háskólarnir á Íslandi hafa brugðist við hagræðingarkröfunni með auknu samstarfi og sameiginlegu háskólaneti. Þannig geta breyttar aðstæður orðið til þess að stofnanir hugsa í nýjum brautum og ná fram farsælum nýjum leiðum öllum til góðs. Framhaldsskólarnir eru aftur á móti komnir í þá stöðu að frekari hagræðing er nánast ógerleg því að rekstrarfé rétt hrekkur fyrir launum og nauðþurftum á sama tíma og nemendur sem áður fóru út á vinnumarkaðinn koma nú inn í skólana og þurfa sitt námsframboð og sinn stuðning. Það er því afar gleðilegt að hagræðingarkrafan á þá hefur verið milduð og sú kjaraskerðing sem leit út fyrir að framhaldsskólakennarar þyrftu að taka á sig slegin af. Hin mikilvæga stétt kennara er svo sannarlega ekki ofhaldin af kjörum sínum. Frá menntamálunum í heilbrigðismálin. Það var verulegt áfall að sjá hvernig fjárheimildir voru reiknaðar út til heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni í fjárlagafrumvarpinu, allt að 40% niðurskurður á einu ári á stöku stað. Það sjá allir sem á annað borð vilja sjá að það gat ekki gengið. Eftir yfirferð starfsfólks ráðuneytisins um landið var vandlega farið yfir hlutverk stofnananna og rekstrargrundvöll lítilla eininga og lagðar fram lagfæringar sem við höfum nú til afgreiðslu. Enn er erfitt fyrir einhverjar stofnanir að verða við þessum hagræðingarkröfum en þó allt annað en það sem í upphafi var lagt upp með. Það sem mér fannst erfiðast í þessum hagræðingarkröfum var þrennt: Samráðsleysið við yfirmenn og starfsfólk þeirra stofnana sem áttu að breyta stofnunum sínum í grundvallaratriðum á einu ári, reikniregla sem gekk út frá forsendum þéttbýlis en var notuð á dreifbýli að nokkru leyti og síðan virðingarleysi fyrir því fólki sem unnið hefur hin margvíslegu störf á heilbrigðisstofnunum landsins um árabil og sá á einni prentaðri síðu ævistarf sitt í uppnámi. Alvarleg birtingarmynd þeirra takmörkuðu vinnubragða sem viðhöfð hafa verið við fjárlagagerðina um árabil birtist mjög ákveðið hér og lífsnauðsynlegt er að breyta þeim til að ná þeim markmiðum að fjármagni sé úthlutað eftir þeirri stefnu sem stjórnvöld fylgja í samstarfi við starfsfólk sitt og fólkið í landinu. Það er flókið í hinum niðurdeilda heimi fjárlaga að niðurskurðartillögur í heilbrigðismálum eru ekki bara heilbrigðismál. Þær eru byggðamál, þær eru atvinnumál og þær eru jafnréttismál í breiðum skilningi þess hugtaks hvað varðar kyn, stéttir og byggðir. Þessir málaflokkar snúa að nánast öllum ráðuneytum og þar með fjárlagaramma þeirra. Skapa þarf leiðir á milli einstakra ramma svo íbúar landsins sjái heildarmynd af útdeilingu fjármagns en ekki margar ólíkar smámyndir sem gefa oft óskiljanlega heildarmynd. Ein af grundvallarspurningunum sem við þurfum að svara á löggjafarsamkomunni er sú hvort við viljum að Ísland sé allt í byggð eða hvort okkur finnst kannski bara fínt að byggðin sé fyrst og fremst á milli Hvítáa. Allir gera sér grein fyrir því að þjónustan verður ekki eins í þéttbýli og dreifbýli og enginn ætlast til þess. En á meðan allir borga sömu gjöld til ríkisins hljótum við að gera ráð fyrir að ákveðin grunnþjónusta sé veitt um allt land. Til að komast á milli staða sé vegakerfið t.d. sæmandi 21. öldinni, þá eru dreifbýlingar nefnilega alveg tilbúnir að aka svolítið til að ná sér í þjónustu með tilheyrandi virðisauka fyrir ríkiskassann. Dreifbýlt land er dýrt í rekstri. Hausatöluviðmið eru óréttmæt þar og vanda þarf til þess að skilgreina hvað grunnþjónusta er, hvað er umdæmissjúkrahús, hvað er heilsugæslusjúkrahús o.s.frv. Grunnkostnaður við hverja gerð af stofnun þarf að liggja fyrir og síðan ofan á þær tölur reiknaðar fjarlægðartölur og fjöldaviðmið svo tekin inn í reikningsdæmið. Þessi aðferðafræði á að mínu mati ekki aðeins við um heilbrigðismál heldur flesta málaflokka. Það gladdi mig mjög að heyra og kom mér reyndar ekki á óvart að formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Oddný Harðardóttir, deilir með mér þeirri skoðun að safnliðir fastanefnda þingsins eiga að heyra sögunni til að mestu. Eðlilegt er að fagstofnanir, sjóðir, menningarsamningar og fleiri aðilar í þeim dúr sjái um að útdeila þeim fjármunum sem nefndir þingsins hafa haft til ráðstöfunar. Með þessari breytingu má vænta meiri aga og fagmennsku í úthlutun svo og eftirfylgni með nýtingu fjármagnsins. Það var líka gleðilegt að heyra við umræðuna um fjáraukann á síðustu dögum að stofnanir ríkisins stunda nú flestar agaðri fjármálastjórnun en áður og halda sig innan fjárheimilda. Það hefur nefnilega stundum verið litið þannig á að opinbert fé lúti öðrum lögmálum en fjármagn sem lýtur markaðslögmálum, í opinbera sjóði megi ganga með óábyrgari hætti en í aðra. Þessu hugarfari þarf að breyta og slíka breytingu má raunar greina eins og ég hef þegar sagt. Við þurfum að ganga þessa götu til enda með ábyrgri fjármálastjórn og faglegu eftirliti. Við viljum ekki að á hverjum degi þurfi ríkið að greiða 250 millj. kr. í afborganir af lánum til langrar framtíðar. Þess vegna verðum við að skera niður og hækka álögur til að lækka skuldabyrði ríkisins svo fara megi í uppbyggingu sem allra fyrst. Meginmarkmið fjárlaga er að koma á jafnvægi og stöðugleika í ríkisfjármálum til að skapa skilyrði fyrir uppbyggingu í efnahags- og atvinnulífi og framtíðarsvigrúm fyrir öflugt velferðar- og menntakerfi. Þetta jafnvægi og þennan stöðugleika vil ég sjá ásamt bættum vinnubrögðum við fjárlagagerðina. Um það ættu allir þingmenn að geta sammælst þjóð okkar til heilla.

Virðulegi forseti. Ég styð ekki fyrirliggjandi fjárlagafrumvarp og breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar í óbreyttri mynd. Verið er að grafa undan velferðarkerfinu með því að halda dauðahaldi í aðgerðaáætlun AGS í ríkisfjármálum þrátt fyrir að hagvaxtarforsendur hennar séu algjörlega brostnar. Ef takast á að tryggja hagvöxt á næsta ári er afar brýnt að stjórnvöld bregðist við sífellt dekkri hagspám með minni niðurskurði ríkisútgjalda en efnahagsáætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins gerir ráð fyrir. Í endurskoðaðri þjóðhagsspá Hagstofunnar er reiknað með að landsframleiðsla dragist saman um 3% á árinu 2010 en vöxtur hennar fari í 1,9% á árinu 2011. Þetta eru mun dekkri horfur fyrir bæði árin en Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn áætlaði við gerð aðgerðaáætlunar í ríkisfjármálum fyrir árin 2009–2013. AGS gerði ráð fyrir að enginn hagvöxtur yrði á þessu ári og að hann yrði rúmlega 3% á næsta ári. Fyrirliggjandi fjárlagafrumvarp byggir á þeirri forsendu að hagvöxtur verði 3,2% árið 2011, en nýlegar spár um hagvöxt gera nú ráð fyrir að vöxturinn verði mun minni eða á bilinu 1–2%. Þjóðhagsspáin gerir ráð fyrir að einn helsti drifkraftur hagvaxtar á næsta ári verði einkaneyslan. Litlar líkur eru á að spá um vöxt í einkaneyslu á næsta ári muni ganga eftir ef áætlun um niðurskurð ríkisútgjalda á næsta ári verður framfylgt. Fyrirhugaður niðurskurður mun leiða til fjöldauppsagna í t.d. heilbrigðisþjónustunni og margar stofnanir munu þurfa að draga verulega úr kaupum sínum á vörum og þjónustu frá einkaaðilum. Aukið atvinnuleysi og minnkandi eftirspurn af völdum niðurskurðarins mun auka enn frekar á fjárhagserfiðleika fyrirtækja og heimila sem mörg hver hafa þurft að bíða í tvö ár eftir fjárhagslegri endurskipulagningu skulda sinna. Fjárfestingar og eftirspurn fyrirtækja og heimila mun minnka af völdum niðurskurðarins og skera þarf enn meira niður á árinu 2012 til að bregðast við minnkandi skatttekjum. Mikill kostnaður hlýst af því að halda hagkerfinu undir framleiðslugetu þar sem ónýttur mannauður, vélar, tæki og húsnæði fer forgörðum. Í hagfræðinni er talað um að ódýrara sé að slá lán en að láta hagkerfið vera undir framleiðslugetu í kreppu. Mikilvægt er að bregðast strax við vísbendingum um dýpri efnahagslægð en allar áætlanir gerðu ráð fyrir með því að fara hægar í að rétta halla ríkissjóðs eftir efnahagshrunið 2008 þannig að frumjöfnuður ríkissjóðs, þ.e. jöfnuður án fjármagnstekna og fjármagnsgjalda, verði orðinn jákvæður á árinu 2013 í stað ársins 2011. Virðulegi forseti. Hægt væri, ef menn þyrðu að fara gegn Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, að fresta öllum niðurskurði næsta árs eða hluta hans, eins og í mennta-, heilbrigðis- og félagsmálum, með því að flýta skattgreiðslum á séreignarsparnaði sem myndast hefur vegna valfrjáls viðbótargjalds. Slík skattlagning mun draga úr vaxtagreiðslum ríkissjóðs vegna hægari niðurskurðar á næsta ári. Ef þessi leið er farin þarf að huga að fjármögnun hallarekstursins árin 2012 og 2013. Í því sambandi má benda á skattlagningu útstreymis fjármagns um leið og gjaldeyrishöftin verða afnumin. Virðulegi forseti. Í dag er áætlað að sjóðsmyndun vegna valfrjáls séreignarsparnaðar sé um 100 milljarðar og skattlagning hans mundi því auka skatttekjur ríkissjóðs og sveitarfélaga um 40 milljarða á næsta ári. Hlutur ríkissjóðs yrði um 35 milljarðar og hægt væri að nota skatttekjurnar til að fjármagna frestun niðurskurðarins sem á að nema um 33 milljörðum. Afganginn eða um 2 milljarða væri hægt að nota til að hækka lágmarksupphæð almannatrygginga. Lágmarksupphæðir eru langt frá því að duga fyrir framfærslukostnaði og biðraðir eru eftir mataraðstoð hjá hjálparsamtökum. Allar líkur eru á að samið verði um hækkun lágmarkslauna í komandi kjarasamningum og því raunhæft að reikna með hækkun lágmarksupphæða almannatrygginga. Virðulegi forseti. Mikil andstaða hefur verið meðal margra stjórnarliða við að flýta skattlagningu séreignarsparnaðar til að fjármagna velferðarkerfið. Ástæðan er sú að verið sé að taka lán hjá framtíðarskattgreiðendum. Þetta sama fólk hefur talað af miklum ákafa fyrir því að komandi kynslóðir skattgreiðenda taki á sig 600 milljarða skuldbindingu vegna Icesave og 600 milljarða skuldbindingu til þess að byggja upp allt of stóran gjaldeyrisvarasjóð. Í ljósi þess að samdrátturinn í samfélaginu er mun meiri en allir gerðu ráð fyrir er mikilvægt að hækka ekki skatta sem leiða til hækkunar neysluverðsvísitölunnar og er íþyngjandi fyrir atvinnustarfsemi. Skattar sem æskilegt er að hækki á næsta ári eru auðlegðarskattur, erfðafjárskattur, sérstakur skattur á fjármálastofnanir og skattur á viðbótarheimild til úttektar á séreignarsparnaði, en gert er ráð fyrir að tekjur af þessum sköttum verði um 6,5 milljarðar. Verja verður stórum hluta þessara skattahækkana í atvinnuskapandi verkefni sem miða að því að draga úr atvinnuleysi. Jafnvel þótt atvinnuleysi á þessu ári sé minna en reiknað var með er afar brýnt að tryggja sem flestum atvinnu og þar með tækifæri til að lifa mannsæmandi lífi án aðstoðar velferðarkerfisins og hjálparsamtaka. Virðulegi forseti. Efnahagsstefna AGS hefur nú þegar valdið atvinnumissi og verulegri þjónustuskerðingu í opinbera geiranum. Opinberum starfsmönnum hefur fækkað sem nemur 1.156 stöðugildum eða um 6,3% síðustu tvö ár. Enn fleiri munu missa vinnuna á næsta ári verði fyrirhugaður niðurskurður samþykktur og afar brýnt er að ríkisstjórnin hverfi frá skaðlegri efnahagsstefnu AGS þar sem hún hefur dýpkað kreppuna eins og tölur um samdrátt á þessu ári bera augljóst vitni um, en AGS gerði í nóvember 2008 ráð fyrir því að á þessu ári yrði enginn hagvöxtur en nú hefur komið í ljós að hann verður að öllum líkindum mínus 3% eða 3% samdráttur. Virðulegi forseti. Ég get því miður ekki stutt þá efnahagsstefnu sem fjárlagafrumvarpið og breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar byggja á. Ég tel það beinlínis skaðlegt að taka ekki tillit til þess að hagvaxtarforsendur áætlunar AGS í ríkisfjármálum eru brostnar. Ég hef margoft varað við að halda áfram á braut AGS í niðurskurði á halla ríkissjóðs og lagt til frestun og skattlagningu séreignarsjóðsins en hvorki náð eyrum hæstv. fjármálaráðherra né meiri hluta þingflokks Vinstri grænna. Það eru vonbrigði að stjórnarmeirihlutinn skuli ekki hafa verið opinn fyrir þeim sjónarmiðum sem ég hef reifað í ræðu minni og gert mun róttækari breytingar á fjárlagafrumvarpinu. Virðulegi forseti. Ég hef því ákveðið að sitja hjá í atkvæðagreiðslunni á morgun í þeirri von að meiri hluti fjárlaganefndar sjái að sér og dragi verulega úr fyrirhuguðum niðurskurði á milli 2. og 3. umr. um fjárlögin.

Virðulegi forseti. Ég hef hlýtt á hluta ræðu hv. þingmanns. Lokaorð hennar eru má segja niðurstaða þess sem fram kom í ræðu hennar. Þetta eru talsverð tíðindi að fjárlagafrumvarpið, sem hófst þannig að það virtist vera munaðarlaust af hálfu stjórnarliða, er komið í þá stöðu að einn stjórnarliða treystir sér ekki til að styðja það eins og það liggur fyrir. Spurningin sem mig langaði að spyrja hv. þingmann er einfaldlega þessi: Hafa þessi mál verið rædd á flokkslegum vettvangi, t.d. á vettvangi Vinstri grænna ellegar milli stjórnarflokkanna? Er líklegt að hennar mati að þær miklu breytingar sem hún kallaði eftir á fjárlagafrumvarpinu verði gerðar milli 2. og 3. umr.? Við skulum gera okkur grein fyrir því hver staða málsins er. Það er í raun og veru búið að fara efnislega yfir flesta þætti fjárlagafrumvarpsins. Eftir morgundaginn þegar búið verður að afgreiða málið liggur stefnan í meginatriðum fyrir um niðurstöðu fjárlaganna nema ríkisstjórnin taki ákvörðun að taka 180 gráðu beygju á stefnu sinni til þess að koma til móts við hv. þingmann. Mér leikur nokkur forvitni á að vita hvort hv. þingmaður boði okkur að það sé hljómgrunnur fyrir því innan flokks hennar eða í ríkisstjórnarflokkunum að gera þær miklu breytingar sem hún kallaði eftir í ræðu sinni.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr hvort sjónarmiðin sem ég reifaði í ræðu minni hafi verið rædd í þingflokki Vinstri grænna. Svar mitt við þeirri spurningu er að ég hef reifað þessi sjónarmið frá því í vor. Eins og ég sagði í ræðunni hef ég því miður ekki náð eyrum meiri hluta þingflokks Vinstri grænna. Ég geri mér samt von um að umræðan sem hefur farið fram um fjárlagafrumvarpið og breytingartillögur hv. fjárlaganefndar verði til þess að nefndarmenn í meiri hluta fjárlaganefndar endurskoði breytingartillögurnar sem liggja fyrir. Ég ætla ekki að gerast svo svartsýn að halda að það sé ekki hægt að rökræða við fólk og að fólk taki ekki rökum. Ég geri mér vonir um að það komi frekari breytingar inn sem miða að því að draga úr niðurskurðinum þegar við göngum til 3. umr. Ég mun síðan meta það þegar breytingartillögurnar koma í þingið hvort ég telji þær duga til. Ég mun jafnframt skoða aðrar breytingartillögur sem lagðar verða fram við 3. umr.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir svörin sem voru afdráttarlaus eins og vænta mátti af hv. þingmanni. Eins og ég sagði áðan er staða málsins að verða býsna skýr eftir 2. umr. Ef við förum yfir breytingartillögurnar sem liggja fyrir verður ekki séð að í þeim felist nein grundvallarstefnubreyting frá fjárlagafrumvarpinu sem lagt var fram í upphafi. Það sem mesta athygli vekur eru breytingar sem snúa að fjárveitingum til heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni. Þar var staðan einfaldlega sú að ekki var pólitískur meiri hluti á Alþingi fyrir tillögunum eins og þær voru lagðar fram. Það er sérkennilegt út af fyrir sig að leggja fram fjárlagafrumvarp þar sem fram kemur skýr stefnumörkun til mikilvægra málaflokka eins og heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni án þess að fyrir því sé pólitískur meiri hluti. Það var hins vegar veruleikinn eins og við áttuðum okkur á. Það var ekki liðin vika frá því að fjárlagafrumvarpið var komið fram þangað til fram höfðu komið það margir þingmenn úr stjórnarliðinu að það lá fyrir að málið hafði engan stuðning í þinginu. Þess vegna átti ríkisstjórnin engan kost nema breyta út frá sínum kúrsi. Það var ekki þannig að ríkisstjórnin hefði vald á málinu. Hún hafði ekki vald á málinu vegna þess að þingmenn höfðu einfaldlega tekið af henni völdin. Í ljósi þess að fjárlagafrumvarpið er að verða ansi skýrt eftir 2. umr. vil ég spyrja hv. þingmann: Mun hún styðja fjárlagafrumvarpið? Mun hún sitja hjá við afgreiðslu fjárlagafrumvarpsins ef ekki verða gerðar umtalsverðar breytingar á frumvarpinu? Eins og málin standa núna eru líkur á því að hv. þingmaður muni taka sömu afstöðu við 3. umr. nema við sjáum þeim mun róttækari breytingar á fjárlagafrumvarpinu? Ég tel satt að segja engar líkur á því.

Virðulegi forseti. Ég hef oft verið ásökuð um að vera afskaplega svartsýn manneskja. Sérstaklega þar sem ég hef talað um meiri samdrátt í hagkerfinu en aðrir hafa viljað halda að sé raunverulegur. Ég held að ég hafi hitt fyrir annan hv. þingmann sem er svartsýnni en ég. Hann heldur því fram að það muni ekki verða neinar róttækar breytingar á fjárlagafrumvarpinu þegar það kemur til 3. umr. Ég hef í sjálfu sér ekki mótað mér skoðun á því hvernig ég mun greiða atkvæði eftir 3. umr. Ég ætla að skoða breytingartillögurnar sem koma frá fjárlaganefnd og meta stöðuna í ljósi þeirra.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi máls míns, áður en ég fer í efnislega umræðu um fjárlagafrumvarpið, koma inn á það að ég hef ekki haft tök á því að sækja fjárlaganefndarfundi eins dyggilega og ég hefði óskað. Það er vegna veikinda sem mæting mín hefur ekki verið sem skyldi. Það breytir því ekki að ég hef kynnt mér frumvarpið vel, fylgst með öllum umræðum og öllu sem lýtur að frumvarpinu, breytingartillögum, umsögnum, umsögnum allra undirnefnda og annað því um líkt. Ég hef verið í sambandi við einstakar stofnanir og fleira þessu tengt. Af hverju segi ég þetta hér? Jú, vegna þess að í umræðunni í dag var komið inn á það að mæting einstakra þingmanna í fjárlaganefnd hefði verið slæleg og því var, að ég taldi, einkum beint til þess er hér stendur. Þá ætla ég að fara í umræðu um fjárlagafrumvarpið. Mig langar að byrja á vinnulaginu við fjárlagagerðina almennt. Það ríkir mikill einhugur í fjárlaganefnd. Það er ágætissamstaða þar og þar vinna menn þvert á flokkslínur. Formaður nefndarinnar, hv. þm. Oddný Harðardóttir, hefur lagt ríka áherslu á það og talað fyrir þeim sjónarmiðum og haldið ágætisvinnuanda í nefndinni. Það er þó svo að reifaðar hafa verið ýmsar hugmyndir að því hvernig hægt sé að breyta vinnuferlinu sem snýr að því hvernig fjárlagavinnan fer almennt fram. Það hafa verið reifaðar hugmyndir til að mynda um það að fjárlaganefnd sjálf og hugsanlega undirnefndir ákvarði rammann og skiptingu milli ráðuneyta og framkvæmdarvaldið útdeili því síðan. Það er tilfinning mín og ég held að það sé ekki nýtilkomið að þetta sé lenska sem hafi lengi verið í vinnu við fjárlagagerð að skilin á milli framkvæmdarvalds og löggjafarvalds séu óljós þegar kemur að gerð fjárlaga. Ég held að allar hugmyndir að breytingum í þá veruna að auka skilin þarna á milli séu af hinu góða. Það hefur verið þessi tvö ár sem ég hef starfað í fjárlaganefnd. Þessu er alls ekki beint gegn einstökum ráðherrum, hvorki hæstv. fjármálaráðherra sem flytur frumvarpið né einstökum nefndarmönnum. Ég hygg að þetta hafi verið með sama hætti í fyrri ríkisstjórnum. Breytingartillögur koma yfirleitt milli umræðna frá ríkisstjórn en verða í minna mæli til inni í nefndinni. Ég nefni til að mynda tillögur um heilbrigðismál. Þegar lá ljóst fyrir að ekki væri einhugur um tillögurnar og að þær yrðu endurskoðaðar þegar fjárlagafrumvarpið yrði lagt fram þá var fjárlaganefndin sem hafði forræði á málinu sett í algjöran lás á meðan heilbrigðisráðuneytið vann að nýjum tillögum. Ég nefni fleiri verkefni sem komu inn á síðasta ári og ég vík að seinna, sem er reyndar ekkert stórt verkefni, það er Sóknaráætlun 20/20, en milli umræðna í fyrra við fjárlagagerð 2010 komu í þetta 25 milljónir frá ríkisstjórninni. Ég gerði athugasemdir við þetta og ræddi þetta m.a. við nefndarritara og þingmenn í nefndinni. Það var ekki lenska að menn settu sig upp á móti tillögum sem kæmu frá ríkisstjórn án þess að viðkomandi þingmenn hefðu séð þær. Ég held að allt sem gæti aukið skilin þarna á milli sé jákvætt. Ég veit að hv. formaður fjárlaganefndar hefur verið áhugasöm um þetta og ég styð hana í því efni. Aðeins að forsendum fjárlaganna og örlítið að því sem hv. þm Lilja Mósesdóttir . kom inn á áðan þá er það vissulega áhyggjuefni hvernig hagvaxtarhorfur eru. Ef við skoðum áætlunina sem lagt var upp með með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum var gert ráð fyrir því að hagvöxtur á árinu sem er að líða yrði 0% í upphaflegum áætlunum. Tölurnar sem notaðar voru síðan við vinnslu fjárlaga 2010 gerðu ráð fyrir 1,9% samdrætti. Þá þegar vorum við komin 1,9% undir upphaflega áætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Nú sýnir reynslan hins vegar að samdrátturinn er 3% þannig að frá upphaflegri áætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er hann neikvæður um 3%. Þetta eru staðreyndir. Ég held að þetta sé, hvað sem menn tala um svartsýnishjal og annað, eitthvað sem við þurfum virkilega að hafa áhyggjur af. Áætlun AGS gerði síðan ráð fyrir því að það yrði 3% hagvöxtur á árinu 2011. Núna gera spár ráð fyrir því að hann verði 1,9%. Raunar eru það bjartsýnustu spár sem gera ráð fyrir því. Það eru til spár Evrópusambandsins og OECD sem fara neðar og jafnvel niður fyrir 1%. Verði raunin sú að við verðum neikvæðari en þetta er það gríðarlegt áhyggjuefni. Þetta er raunverulegt áhyggjuefni og við verðum að spyrja okkur að því hvort við séum að festast í neikvæðum vítahring. Ég held að það sé raunverulega eitthvað sem við verðum að spyrja okkur að. Það er ekki gagnrýni á einn eða neinn heldur tala tölurnar og staðreyndirnar sínu máli. Í ljósi þess get ég tekið undir margt af því sem kom fram í máli hv. þm. Lilju Mósesdóttur og snýr að samdrætti í hagkerfinu. Hvaða leiðir höfum við út úr því? Hér hafa verið haldnar margar góðar ræður til að mynda um atvinnumál og auðlindanýtingu, hvernig við getum nýtt auðlindir okkar til þess að byggja upp aukna atvinnu í landinu. Hér hefur líka verið bent á að skattlagningartillögur sem liggja fyrir auki og ýti undir áhyggjur manna að við séum kannski að festast í slíkum vítahring. Okkur ber skylda til þess að líta á þessar skattlagningartillögur og velta þeim upp hvort ekki sé rétt að skoða betur hvort þær hafi neikvæð áhrif. Réttara sagt taka eitthvað út af tillögunum sem hafi neikvæð áhrif á atvinnuuppbyggingu og fara þá frekar í annað; ég nefni til að mynda skattlagningu séreignarsparnaðarins. Það mætti hugsa sér að halda inni erfðafjárskattinum. Hér voru umræður fyrr í kvöld milli tveggja hagfræðinga og tveggja þingmanna um skattlagningu á útstreymi fjármagns. Þetta eru allt hugmyndir sem ekki mundu hafa neikvæð áhrif á hagvöxt og á vöxt hagkerfisins. Ég held að við núverandi aðstæður eigum við að velta því alvarlega fyrir okkur, ég er ekki að mæla fyrir breytingartillögum, ég er bara að segja að við eigum að velta því alvarlega fyrir okkur hvort ekki sé rétt, við núverandi aðstæður, að draga úr niðurskurði á einhverjum sviðum og einblína einkum á þætti þar sem verið væri að draga úr uppsögnum. Einkum í mennta- og heilbrigðiskerfinu þar sem ljóst er að niðurskurður mun valda verulegum uppsögnum. Samhliða þessu yrðum við að setja aukinn kraft í atvinnuuppbyggingu bæði í litlum og meðalstórum fyrirtækjum og einnig að setja af stað einhverjar stærri framkvæmdir og liðka fyrir þeim eins og kostur er. Það er mikið áhyggjuefni ef við náum ekki hagvextinum í gang, það er forsendan fyrir endurreisninni. Það er forsendan fyrir því að þetta gangi allt saman upp, það er forsendan fyrir því að við lendum ekki í þeim vítahring að þurfa að skera áfram niður og þurfa að hækka skatta. Við verðum að komast í þá stöðu að vera með 3–4% hagvöxt. Þá ætla ég að koma að einstökum þáttum í fjárlagafrumvarpinu. Hér hefur verið töluverð umræða um safnliði. Mín reynsla innan fjárlaganefndar og eins innan undirnefnda er að það fer mikill tími í þessa safnliði. Það er alveg hárrétt. Margir hafa fjallað um að rétt væri að endurskoða kerfið. Ég hef hins vegar verið íhaldssamur á ákveðinn hátt þegar kemur að þessum þætti. Ekki það að ég sé mótfallinn því að endurskoða það hvernig þessum fjármunum er úthlutað. Hins vegar er brýnt að við hugum að því að innan þessara þátta eru mörg mikilvæg verkefni sem ekki eiga heima innan menningarsamninganna. Ég nefni til að mynda lítil söfn og setur í kringum landið. Það er enginn formlegur farvegur fyrir þetta núna. Ég hef líka nefnt það að við verðum að vara okkur á því að skera þetta niður án þess að vera búin að undirbyggja í hvaða farveg verkefnin eiga að fara. Þrátt fyrir stutta þingreynslu hef ég orðið var við það að til mynda á síðasta ári fóru sum safnanna sem voru inni á safnliðunum á samning hjá menntamálaráðuneytinu eins og Þórbergssetur. Hvernig sjáum við fyrir okkur að þessu sé háttað? Hvernig er með söfn eða þætti sem hugsanlega ná samningi en við ætlum að kasta út af safnliðum? Það þarf að skoða þetta allt heildstætt. Endurskoða þetta allt og tryggja í það fjármagn sem við teljum eðlilegt. Síðan hafa ráðherrarnir verið að forgangsraða fjármunum í einstaka liði og þeir setja mismikið í þessa SA púllíu. Innan menntamálanefndar eru mörg verkefni að falla út núna sem ég held að raunverulega sé ekki pólitískur vilji að falli út. Ég nefni Þjóðfræðistofu á Hólmavík og Melrakkasetur í Súðavík. Þetta er eitthvað sem við þurfum að skoða milli umræðna hvort þurfi að bæta eitthvað þarna eða breyta. Það er krafa margra sem hafa fjallað um þessi mál að þessi sambærilegu setur njóti sambærilegs niðurskurðar og eitthvað sem er til að mynda á föstum liðum. Þá að málinu sem hefur verið mest til umfjöllunar, fengið mesta umfjöllun í fjölmiðlum og mestar deilur hafa staðið um. Það er niðurskurðurinn í heilbrigðismálunum og tillögurnar sem birtust okkur í fjárlagafrumvarpinu. Tillögurnar voru algjörlega úr korti við raunveruleikann, það gefur augaleið. Um leið og þær komu fram var ljóst að þær yrði að endurskoða. Ég lýsti furðu minni á því að tillögurnar kæmu fram með þessum hætti. Ég get tekið undir með hv. þingmönnum sem hafa talað í dag, í það minnsta hv. þingmönnum Samfylkingarinnar sem hafa talað í dag og sagt að þeir hafi ekki verið búnir að sjá þessar tillögur. Ég var ekki búinn að sjá tillögurnar þegar þær birtust í fjárlagafrumvarpinu. Þær slógu mig um leið og ég sá þær. Þetta var það fyrsta sem rætt var innan okkar raða, alls staðar sem ég kom. Þetta væri ekkert leyndarmál. Þetta yrði að endurskoða. Þetta væri algjörlega út úr kortinu. Hér væri um hreina og klára stefnubreytingu að ræða. Slíkt skyldi ekki verða kynnt í fjárlagafrumvarpi. Samráði við stofnanir var líka ábótavant. Við höfum orðið þess áskynja í umfjöllun nefndarinnar. Ég nefni til að mynda ákveðnar stofnanir sem komu inn og sögðu okkur að tæpum tveimur sólarhringum áður en frumvarp leit dagsins ljós fengu þau tilkynningu um að það ætti að skera niður á stofnuninni um 20, 30, 40%, sem þýddi tugi uppsagna. Í litlu samfélagi eins og til að mynda Húsavík hefði það þýtt 60 til 70 uppsagnir. Þetta eru ekki vinnubrögðin sem eiga að vera viðhöfð í málum sem þessum. Þessir sömu aðilar sem komu fyrir nefndina sögðu: Við komum á miðvikudegi suður til Reykjavíkur. Við flugum um kvöldið og náðum að halda starfsmannafund áður en þetta var komið í fjölmiðla. Þessi vinnubrögð eru ekki sæmandi. Nóg um það. Síðan fer í gang ákveðið ferli innan heilbrigðisráðuneytisins. Heilbrigðisráðherra boðar að hann ætli að endurskoða þessar tillögur. Stofnanir koma hver á fætur annarri fyrir fjárlaganefnd og raunar lítið hægt að fjalla um þessi mál því að það lá ljóst fyrir að það væru nýjar tillögur á leiðinni. Tillögurnar litu síðan dagsins ljós og þar er niðurskurðurinn skorinn allhressilega niður þó er um allverulegan niðurskurð að ræða í mörgum tilfellum. Tillögurnar komu inn ekki svo löngu áður en umræðan hófst. Ég fylgdist vel með því hvort einstakar stofnanir voru búnar að gera úttekt á því hvað þetta mundi þýða í þjónustuskerðingum og uppsögnum. Ég hef fengið það í hendur eftir að þessar tillögur voru birtar. Það liggur ljóst fyrir að við erum komin með tillögurnar inn og við verðum að skoða þær. Við verðum að skoða hvað þær þýða í þjónustuskerðingu og hvað þær þýða í uppsögnum í heilbrigðiskerfinu. Ég var til að mynda að fá upplýsingar um það núna síðustu daga, eftir að ég hafði grennslast fyrir um það hvort að á Sauðárkróki væri farið að skoða hvað þessi 12% niðurskurður mundi í rauninni þýða í þjónustuskerðingu og fækkun starfa. Menn eru að vinna áætlanir um það hvernig þessu verði mætt. Þar er fjallað um að það geti þýtt til að mynda í ljósmæðraþjónustu að fækka þurfi úr einu og hálfu stöðugildi niður í eitt. Það mundi þýða að það ekki lengur unnt að sinna mæðravernd á Blönduósi frá Sauðárkróki. Allur sónar á þessu svæði fyrir ófrískar konur mundi flytjast til Akureyrar eða Reykjavíkur. Sérfræðikomur mundu algjörlega leggjast af, endurhæfing yrði minni og það yrði að loka endurhæfingaraðstöðu sem væri á staðnum. Þetta eru dæmi um nokkrar aðgerðir. Við verðum að skoða hvað þessi niðurskurður hefur raunverulega í för með sér þjónustulega séð. Þetta á sjálfsagt allt eftir að koma fram í vinnslu fjárlaganefndar milli umræðna. Þegar kemur að störfum áætla þeir að þetta muni þýða uppsagnir á tólf starfsmönnum, það eru fyrstu viðbrögð. Mönnum finnst það kannski ekki mikið en í litlu samfélagi eins og Sauðárkróki skiptir hvert starf miklu máli. Ef við berum þetta saman við höfuðborgarsvæðið er þetta eins og þúsund manna vinnustað væri lokað með einni aðgerð. Ég hygg að þetta muni hafa einhver sambærileg áhrif á Húsavík en þó var bætt við hjúkrunarrýmum þannig að það kann að vega eitthvað upp. Það er nefnilega svo að það hefur verið fjallað um þessi mál töluvert í mínum flokki og m.a. á flokksráðsfundi sem haldinn var 19.–20. nóvember 2010. Það var ljóst á þeim fundi að þó að fjölmiðlar fjölluðu um að fundurinn hefði nær eingöngu fjallað um Evrópusambandsumsókn var ljóst að heilbrigðismálin brunnu á fólki, ekki bara íbúum landsbyggðarinnar heldur líka fólki á höfuðborgarsvæðinu, þetta snýr einnig að Landspítalanum. Mig langar, með leyfi frú forseta, að lesa hér úr þessari ályktun. Þar segir: „Flokksráðsfundur beinir því til ráðherra og þingmanna að endurskoða þann niðurskurð sem boðaður er innan heilbrigðisþjónustunnar.“ - Og þetta er vissulega áður en þessar tillögur birtust. - „Þol sumra stofnana er nú þegar komið að endamörkum. Ljóst er að sumar stofnanir, þar á meðal Landspítalinn, stærsta heilbrigðisstofnun landsins, þola ekki niðurskurð umfram þann sem þegar hefur orðið án þess að alvarlega sé vegið að þjónustunni. Sýna þarf fram á að þær heilbrigðisstofnanir sem á annað borð þurfa að sæta niðurskurði séu færar um það án skerðingar þjónustu og uppsagna starfsfólks með tilheyrandi afleiddum kostnaði.“ Það er alveg skýrt að þarna eru lagðar skýrar línur. Ég hef fundið það í umræðunni í dag að menn eru sammála um það að varðandi forgangsröðun í ríkisfjármálum er þetta ein af grunnstoðum sem mikilvægast er að verja. Því er við það að bæta að mörg lönd glíma við sambærilegan vanda og við glímum við núna. Því er kannski við það að bæta að í Bretlandi til að mynda er breski íhaldsflokkurinn að vinna að róttækustu niðurskurðartillögum allra tíma í Bretlandi. Þar er búið að taka ákvörðun um að hlífa heilbrigðiskerfinu. Þeir ætla að afnema verðtrygginguna en þeir ráðast ekki inn í grunnframlögin því að þetta er viðkvæmur málaflokkur. Hann er líka dýr og ef menn kostnaðartengja það meira mun það koma niður á notendum þjónustunnar. Þetta held ég að sé það sem menn þurfa að sammælast um að verja. Í þessari umræðu hafa stærri stofnanir eins og Landspítalinn og Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri gleymst. Í umfjöllun fjárlaganefndar kom til að mynda skýrt fram að allur niðurskurður á Húsavík og Sauðárkróki mundi þýða að sjúkrahúsið á Akureyri þyrfti að fá aukna fjárveitingu. Ef niðurskurðurinn hefði gengið eftir, eins og hann var lagður upp í upphafi, á Húsavík og Sauðárkróki gerðu þeir ráð fyrir að þurfa á milli 300 og 400 milljónir inn á Akureyri til þess að sinna því. Það er ljóst að jafnvel þó að það hafi verið skorið úr því mun það líka þýða eitthvað fyrir sjúkrahúsið þar. Ég held að eftir það sem ég hef kynnt mér á Landspítalanum séum við nánast komin inn að beini. Mikilvægt er að kafa vel í það og ég held að þetta sé eitthvað sem menn ættu að sammælast um að sé ein af mikilvægu grunnstoðum sem við ættum að reyna að verja. Ég kom áðan inn á þann fjölda fólks sem er á leiðinni að missa vinnuna á Sauðárkróki. Auðvitað hefur niðurskurður í för með sér uppsagnir og annað því um líkt. Það er ljóst að í mörgum hinum dreifðu byggðum landsins er verið að skera niður, ekki bara í heilbrigðiskerfinu. Það er verið að skera niður í menntakerfinu, í löggæslunni og velferðarþjónustunni. Það er verið að skera niður á mörgum stöðum og í mörgum undirstofnunum ráðuneyta. Þá er alveg ljóst að það er ekki samhæfð úttekt á því hvað þetta mun þýða fyrir einstök byggðarlög. Við getum til að mynda staðið frammi fyrir orðnum hlut hér í febrúar, þetta hefur aldrei verið gert, held ég, að það sé svona samhæft eftirlit með þessu. Við getum staðið frammi fyrir því í janúar að lítið samfélag eins og Blönduós eða Dalvík eða hvað það er missir fjölda opinberra starfa. Ég minni á að tólf störf á Sauðárkróki eru samsvarandi þúsund manna vinnustað á höfuðborgarsvæðinu. Þessi litlu samfélög sem hafa búið við neikvæðan hagvöxt, í því samhengi nefni ég Norðurland vestra þar sem hagvöxturinn varð neikvæður um 5% á árunum 2003 til 2008. Á þessu tímabili rauk hér allt upp í hagvexti. Þessi byggðarlegu sjónarmið eru viðkvæm. Ég held að við verðum að skoða þetta með gleraugum rétt eins og að skoða hlutina með kynjagleraugum. Ég hef nokkrar áhyggjur af því að þetta sé eitthvað sem þurfi að skoða betur milli umræðna. Ég hef áhyggjur af því að afleiðingar fjárlagafrumvarpsins kunni að koma illa niður á ákveðnum byggðarlögum án þess að maður hafi upplýsingar um það eins og sakir standa. Það er erfitt að henda reiður á því. Síðan að þætti sem hefur verið í umræðunni af því að menn tala um að það verði að skera einhvers staðar niður en þá er til fjármagn. Það eru verkefni sem að mínu viti eru ekki forgangsverkefni við núverandi aðstæður og það ætti að forgangsraða í þágu grunnstoðanna en leggja til hliðar umdeild verkefni eins og rándýra aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Þá segja menn: Það er hvergi gert ráð fyrir neinum fjármunum í þessa ESB-umsókn. Þetta hefur verið sagt í mín eyru þegar ég hef bent á þetta í umræðum í fjárlaganefnd, frá utanríkisráðuneytinu og víðar. En þetta er falið hér og þar í frumvarpinu. Það er hvergi neinn liður sem heitir Aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu og erfitt að benda á það hve miklir fjármunir fara í þetta. Við vitum að í síðustu viku var 15–20 manna sendinefnd á vegum sjávarútvegsráðuneytisins í Brussel í heila viku eða tvær vikur, eða hvað það nú var. Einhver slær á að það séu um 200 manns að vinna í þessari umsókn eins og sakir standa og eitthvað kostar þetta. Síðan koma inn verkefni sem er búið að setja í fallegan búning. Hv. þm. Ragnheiður Elín benti á eitt þeirra. Mig langar að koma inn á annað hérna sem er 
            

Forseti minnir hv. þingmann á að nefna þingmenn með fullu nafni.

Ég biðst afsökunar, hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir kom inn á eitt verkefni áðan og mig langar að koma inn á annað sem ég held að sé skilgetið afkvæmi þessarar Evrópusambandsumsókn. Það er svokölluð Sóknaráætlun 20/20 sem virðist að einhverju leyti tvinnast inn í byggðaáætlun. Þegar hún var til umfjöllunar í mínum þingflokki var lítið orðið í henni nema það tengdist Evrópusambandsumsókn. Sóknaráætlun 20/20 ber einnig nafn sitt af sambærilegri áætlun hjá Evrópusambandinu og er samþættingaráætlun sem liður í þessari Evrópusambandsumsókn og þeirri vinnu. Það er til að mynda dálítið furðulegt í breytingartillögum sem komu við fjárlagafrumvarpið í fyrra. Þá voru settar 25 milljónir í sóknaráætlunina, það var breytingartillaga sem kom frá forsætisráðuneytinu í gegnum ríkisstjórnina. Nú er gert ráð fyrir 10 milljónum sem koma inn í þetta í breytingartillögu. Í rauninni hefur þessi sóknaráætlun ekki verið lögð fram. Það var lögð fram lítil þingsályktunartillaga í fyrra. Það var mælt fyrir henni hérna, hún fór til allsherjarnefndar en hún hefur ekki verið samþykkt enn þá. Mér er ekki kunnugt um að búið sé að leggja fram aðra sóknaráætlun þó að ég hafi fregnir af því að slík áætlun sé hjá ríkisstjórninni. Þetta er einn af þeim liðum þar sem klárlega er verið að sækja fjármagn til verkefna sem tengjast óbeint inn í Evrópusambandsumsóknina. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt fyrir Alþingi að kostnaðurinn sem er í Evrópusambandsumsókninni, þetta var rætt á fundi fjárlaganefndar þegar utanríkisráðuneytið kom, sé settur þannig upp að hægt sé að henda reiður á því hvað þetta kostar. Það er ekki hægt í dag og utanríkisráðuneytið heldur ekki utan um þetta með nokkrum hætti. Einstök ráðuneyti held ég að haldi lítið utan um þetta en það er ljóst að það fara í þetta hundruð milljóna. Ég hef sagt að slíkt sé ekki forsvaranlegt við þær aðstæður sem við búum við núna. Ég er búinn að fara yfir niðurskurð í heilbrigðismálum og það er hægt að fara yfir menntamálin og einstaka þætti en tíminn gefur ekki rúm til þess að fara djúpt í alla þætti frumvarpsins. En við aðstæðurnar sem við búum við núna er gríðarlega mikilvægt að forgangsraða í þessa veruna. Mig langar svo hér, af því að ég ætla ekki að hafa mál mitt mikið lengra, að koma inn á það sem ég ræddi áðan sem eru áhyggjurnar af hagvaxtarhorfunum og hversu mikilvægt það er að koma af stað aukinni atvinnuuppbyggingu og taka alvarlega þessar tölur sem birtast okkur í hagvaxtarspám. Taka alvarlega þessar tölur og vísbendingar sem birtast okkur í því að hagkerfið sé ekki á þeirri siglingu sem það þarf að vera og við verðum einfaldlega að fara. Það má ekki fara of harkalega í skattana miðað við aðstæðurnar sem eru núna. Ég hef áhyggjur af því að við séum að komast í það ferli að naga skottið á okkur og þá getur reynst erfitt að komast út úr því. Það er einmitt þetta sem margir hafa varað við ef efnahagsáætluninni sé fylgt í allt of mikilli blindni, áætlunum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, að menn lendi einmitt í þessu ferli að þeir fari að naga skottið á sér og þurfi alltaf að þrengja beltið um eitt gat á hverju einasta ári. Við þurfum að ná höndum saman um að fara ofan í þessi mál. Grundvöllurinn sem mun knýja þetta áfram til þess að ná á flug á nýjan leik verður auðvitað hagvöxtur. Við þurfum að ná hagvextinum upp og hann má ekki dragast meira saman og niðurskurðartillögurnar, sé gengið inn í þær, og skattahækkunartillögurnar. Ég hef áhyggjur af því að þessar tvær tillögur muni valda því að hagkerfið skreppi saman.

Virðulegi forseti. Það fjárlagafrumvarp sem við ræðum núna og erum að ljúka umræðu um í 2. umr. getum við kallað munaðarlausa fjárlagafrumvarpið. Þegar það var lagt fram hafði varla liðið dagurinn þegar fóru að koma fram upplýsingar um að einstakir stjórnarliðar styddu ekki veigamestu stefnumörkunarþættina í frumvarpinu. Mjög fljótlega kom fram, það var ekki liðin vika frá því að það var lagt fram á Alþingi 1. október sl. þegar ljóst var að minni hluti Alþingis studdi veigamestu stefnumörkunina í fjárlagafrumvarpinu sem sneri að heilbrigðismálum og sérstaklega heilbrigðismálum á landsbyggðinni. Þetta vekur með manni margar spurningar. Það var athyglisvert að þegar þetta frumvarp var lagt fram með metnaðarfullum hætti af hálfu hæstv. fjármálaráðherra, sem lýsti því yfir að þetta væri stóri hjallinn sem ætti að skríða yfir og eftir það yrði allt blúndulagt fram undan meira og minna, kom í ljós að ekki var stuðningur við þetta mikla móverk sem ríkisstjórnin hafði kastað frá sér inn í þingið þann 1. október. Auðvitað vakna með manni spurningar um hvernig staðið er að slíkum málum þegar sú staða er uppi að einungis allra hraustustu mennirnir í stjórnarliðinu treystu sér til þess að fylgja eftir sjálfu fjárlagafrumvarpinu og koma því áfram í gegnum þingið. Hvernig í ósköpunum var staðið að kynningu á þessu máli? Nú liggur fyrir að fjárlagafrumvarpið var lagt fram með þeim formerkjum að nú væri verið að taka gríðarlega mikið á, menn væru að taka á honum stóra sínum, það væri verið að taka á erfiðum og viðkvæmum útgjaldaþáttum sem þyrfti óhjákvæmilega að takast á við. Í kjördæmavikunni þar sem við sátum á fundum, þingmenn Norðvesturkjördæmis, með sveitarstjórnarmönnum alls staðar að úr kjördæminu kom mjög vel fram hjá fulltrúum stjórnarliðanna sem sátu þessa fundi, þingmönnum, að þeir virtust ekki hafa hugmynd um hvað stóð í fjárlagafrumvarpinu þegar það var lagt fram. Getur það verið að hv. þingmenn hafi afgreitt þetta mál frá sér blindandi? Getur það verið að þingmenn stjórnarliðsins hafi ekki haft döngun, metnað, vilja eða getu eða nennu til að spyrja einfaldra spurninga um hvað niðurskurðurinn í heilbrigðismálunum þýddi? Þegar málið var kynnt í þingflokkum stjórnarflokkanna hlýtur að hafa verið gerð grein fyrir því að í þessu fælist einhver stefnumörkun, eða var ekki svo? Var kannski verið að reyna að dulbúa málið? Var verið að reyna að blekkja menn? Var verið að reyna að komast hjá því að segja mönnum sannleikann um það sem stóð í frumvarpinu? Eða var það þannig að þingmenn stjórnarliðsins höfðu ekki haft í sér þá döngun að reyna að spyrjast fyrir um í hverju niðurskurðurinn ætti að felast? Datt engum í hug að það kæmi einhvers staðar við þegar það var boðað að skera ætti niður í heilbrigðismálum með þeim hætti sem rammi heilbrigðisráðuneytisins kvað á um? Ekki trúi ég því að mönnum hafi ekki verið gerð grein fyrir rammanum þegar fjárlagafrumvarpið var kynnt í þingflokkum stjórnarflokkanna. Hins vegar er svo að skilja og það hefur raunar komið fram í umræðunni og m.a. rétt áðan að þingmenn stjórnarflokkanna hafi gengið til þessarar umræðu eins og blindir kettlingar og án þess að hafa hugmynd um hvað stóð í fjárlagafrumvarpinu og voru enda fljótir til að varpa allri ábyrgð af sínum eigin herðum yfir á aðra í þessu sambandi. Það má kannski segja að miklu veldur sá er upphafinu veldur, því að nú er svo komið við lok þessarar umræðu að fram hefur komið hjá einum fulltrúa stjórnarflokkanna, hv. þm. Lilju Mósesdóttur, að hún muni ekki styðja fjárlagafrumvarpið að óbreyttu. Hún lýsti því yfir úr þessum ræðustól rétt áðan að hún mundi sitja hjá við atkvæðagreiðslu á morgun. Í hverju felst sú atkvæðagreiðsla? Þar er stefnumörkunin, þar munum við taka afstöðu til breytingartillagna meiri hluta fjárlaganefndar. Við munum taka afstöðu til einstakra liða í fjárlagafrumvarpinu eins og það er lagt fram og það er ekki fyrr en við 3. umr. sem við tökumst á við önnur þau mál sem út af standa og fjárlagafrumvarpið sjálft. En það sem hér er verið að segja er það að einn þingmaður stjórnarliðsins lýsir því yfir að hún styðji ekki lengur sjálft fjárlagafrumvarpið. Þá vaknar spurningin: Hver er afstaða hv. þingmanns til ríkisstjórnarinnar? Er hægt að standa þannig að málum að maður styðji ríkisstjórn en styðji ekki fjárlagafrumvarpið og fjárlögin sem ríkisstjórnin ber á borð og á að vera grundvöllur efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar fyrir næsta ár? Það sjá auðvitað allir að þetta mál er þannig að það er að kvarnast úr stuðningsliði ríkisstjórnarinnar. Það birtist hér í kvöld og það hefur líka birst á undanförnum vikum í því að einstakir þingmenn stjórnarliðsins eru ekki tilbúnir til að fylgja eftir helstu stefnumörkun fjárlagafrumvarpsins þegar kemur að stærstu málaflokkum eins og í heilbrigðismálum. Mikið hefur verið talað um að við verðum að stokka upp á nýtt, að hér hafi orðið efnahagslegt hrun haustið 2008. Þetta eru ekki ný sannindi, auðvitað gerðu sér allir grein fyrir þessu strax haustið 2008. Þá var sett af stað efnahagslegt prógramm með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Það prógramm fól í sér að árið 2009 yrði okkar erfiðasta ár, þá yrði hrapið í landsframleiðslunni mest, þá yrði tekjuhrap ríkissjóðs mest og því væri skynsamlegast við þær aðstæður, vegna þess að ríkissjóður hefði verið skuldlaus fram undir þetta, vegna þess að ríkissjóður ætti inneign í Seðlabankanum o.s.frv., að fara varlega í aðhaldsaðgerðir á árinu 2009. Þeirri stefnu var fylgt. Sú stefna bar þann árangur að gagnstætt því sem menn áætluðu haustið 2008 varð samdrátturinn í landsframleiðslunni mun minni en áætlað var. Það hefði að öllu jöfnu átt að gefa mönnum færi á því að efnahagslíf okkar mundi rétta fyrr úr kútnum en ella. Það að við horfðum fram á 6–6,5% samdrátt í landsframleiðslu í staðinn fyrir 9–10% eins og ætlað var hefði auðvitað átt að gefa okkur möguleika á að spyrna okkur upp úr þessum vandræðum mun fyrr en ella. En svo hefur ekki verið. Nú eru liðin tvö ár. Nú geta stjórnarliðar ekki endalaust horft í baksýnisspegilinn, þeir verða að horfa framan í sín eigin verk. Það eru verk ríkisstjórnarinnar sem valda því að við erum núna í þeim miklu vandræðum sem hér hafa verið gerð að umtalsefni, m.a. í ræðu hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar sem dró það fram hvílíkt áhyggjuefni þróun landsframleiðslunnar og þróun hagvaxtarins væri. Menn höfðu gert sér vonir um það, jafnvel þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram í byrjun október, að hagvöxturinn á næsta ári yrði 3,2%. Nú er það mat allra að það megi teljast gott ef glittir í einhvern alvöruhagvöxt á næsta ári. Spárnar sem við sjáum þessa dagana um kannski rúmlega 1% hagvöxt eru auðvitað hrollvekjandi í þessu ljósi - hrollvekjandi vegna þess að það hafa verið næg tækifæri á þessum tíma til að snúa þróuninni við. En gáum síðan að einu: Á hverju á þessi hagvöxtur að byggja? Á hann að byggjast á fjárfestingu? Á hann að byggjast á auknum umsvifum atvinnulífsins? Á hann að byggjast á auknum opinberum framkvæmdum? Ekkert af þessu. Að vísu er það svo að menn eru að reyna að hengja hatt sinn á mögulegt samstarf við lífeyrissjóðina um auknar vegaframkvæmdir og þær eru vissulega af hinu góða, en þær munu hins vegar ekki standa undir miklum eða merkilegum hagvexti einar og sér. Ríkisstjórnin reiðir sig á eitt, hún reiðir sig á það að hér verði tiltölulega kröftug einkaneysla. En hvernig á það að geta komið heim og saman? Hvernig á einkaneysla að geta verið mikil hér eða í blóma eða vaxandi á næsta ári í ljósi þess að heimilin eru ofurskuldsett? Aðgerðir ríkisstjórnarinnar til þess að bregðast við vanda heimilanna hafa verið dregnar von úr viti eins og allir vita. Það er fyrst núna á síðustu dögum sem við sjáum niðurstöðu af samráði við lífeyrissjóðina, bankana o.s.frv., sem út af fyrir sig er góðra gjalda vert, en öllum er þó alveg ljóst að munu ekki verða þau þáttaskil hvað varðar heimilin í landinu að þau geti staðið undir varanlegri einkaneyslu til einhvers tíma. Menn horfa til þess að það hafi verið örlítill vöxtur í einkaneyslunni eða nokkur vöxtur í einkaneyslunni milli 2. og 3. ársfjórðungs á þessu ári. Það á sér eðlilegar skýringar, m.a. þær að á sumrin verður til einkaneysla í formi aukinna framkvæmda heimilanna, sumarleyfa og slíkra hluta, en sá tími er auðvitað liðinn. En nú eru menn allt í einu farnir í alvöru í spám sínum að hengja hatt sinn á það að kannski verði þetta ekki svo galið á 4. ársfjórðungnum af því að að hafi verið nóvemberútsölur, svo komi jólavertíðin og síðan horfa menn til þess að útsölurnar í janúar muni kannski bjarga ríkisstjórninni í því að það verði einhver vottur af vexti í landsframleiðslu eða hagvexti vegna þess að heimilin muni fara á eyðslufyllirí í janúarútsölunum. Með öðrum orðum, virðulegi forseti, ríkisstjórnin er farin að þvælast á milli útsalna, rétt eins og kaupóður einstaklingur, í þeirri von að það verði til þess að bjarga hagvextinum í landinu. Ríkisstjórnin er sem sagt farin að byggja efnahagsstefnu sína og hagvöxt á útsölum. Hagvaxtarstefna ríkisstjórnarinnar er þannig í óeiginlegri merkingu orðin að einhvers konar útsölugóssi. Það sem við þurfum að gera er að brjótast út úr þeim mikla vítahring sem við erum í, rétt eins og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason sagði áðan: Við erum í vítahring, við komumst ekkert áfram. Það er þess vegna vonlaus stefna sem ríkisstjórnin fylgir, að reyna stöðugt að skrúfa sig niður með samdrættinum, með því að auka skattheimtu til að reyna að búa til tekjur fyrir ríkissjóðs og herða síðan aftur á niðurskurðinum til þess að reyna að láta endana ná saman. Það er út af fyrir sig nauðsynlegt að draga saman seglin. Ég hef aldrei útilokað það eða talið hægt að útiloka það að ríkið þyrfti einhvers staðar að afla sér aukins fjármagns með aukinni skattheimtu tímabundið við þessar aðstæður, en þar verða menn hins vegar að fara mjög varlega. Kjarni málsins er sá og stóra málið er það að við reynum að koma fótunum undir atvinnulífið, reynum að skapa hér einhverjar aðstæður sem gera það að verkum að atvinnulífið fari að fjárfesta. Það er ekki að gerast núna, það er það alvarlega í málinu. Ríkisstjórnin hefur hengslast við að reyna að bregðast við þeim vanda sem uppi er í atvinnulífinu. Sagt er að 6–8 þús. fyrirtæki séu í vanda gagnvart bankakerfinu og sú er staðan jafnvel tveimur árum eftir hrunið. Þetta er auðvitað gjörsamlega útilokað og mjög ámælisvert af hálfu ríkisstjórnarinnar. Á sama tíma eru menn að bregðast við með niðurskurðaráformum, sem a.m.k. á suman hátt geta verið eðlileg við þessar aðstæður þar sem við erum að reyna að hagræða og spara og gera hlutina eins vel og hægt er, en annars staðar eru málin hins vegar skilin eftir í fullkomnu uppnámi. Ég ætla að taka dæmi af sjúkrahúsinu á Sauðárkróki. Að vísu er það svo að það var dregið úr þeirri hagræðingar- eða sparnaðarkröfu sem uppi var varðandi sjúkrahúsið á Sauðárkróki en það er engu að síður skilið eftir með 12% niðurskurð. Þar er gert ráð fyrir því að sjúkrarýmin á sjúkrahúsinu verði einungis sjö á næsta ári þó að fyrir liggi, og ég held að það sé óumdeilt, að samkvæmt reiknireglunum ætti sjúkrarúmafjöldinn á Sauðárkróki ekki að vera sjö heldur níu. Ég hvet hv. þingmenn í fjárlaganefnd til að skoða sérstaklega þessa stofnun í því ljósi og athuga hvort ekki sé hægt að ná um það pólitísku samkomulagi að draga úr þessum niðurskurði sem er svo heiftarlegur á sjúkrahúsinu á Sauðárkróki. Fyrir nú utan það að boðað er í niðurstöðu og kynningum hæstv. heilbrigðisráðherra að áfram skuli haldið a.m.k. af sama afli við niðurskurð á sjúkrahúsinu þar á árinu 2012 og þá er auðvitað ljóst að það er eingöngu verið að fresta boðuðum niðurskurði um eitt ár frá því sem ætlað var þegar ríkisstjórnin lagði fram fjárlagafrumvarp sitt. Að mínu mati er það lágmarkskrafa sem hægt er að gera til meiri hluta fjárlaganefndar við þessar aðstæður að meiri hlutinn bregðist við með eðlilegum hætti þegar það er augljóst að þarna er um að ræða reikningsskekkju í útreikningum varðandi sjúkrahúsið á Sauðárkróki og viðurkenni þau mistök og taki til við það að leiðrétta stöðu sjúkrahússins. Í annan stað langar mig að koma inn á gjörólíkt mál og ræða stofnun sem oft er skotspónn, m.a. í þessum ræðustól og ég tala nú ekki um í almennri umræðu. Hér á ég við Byggðastofnun. Í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar er gert ráð fyrir að eigið fé Byggðastofnunar verði aukið um einn milljarð að fenginni úttekt iðnaðarráðuneytisins á framtíðarfyrirkomulagi á lánastarfsemi stofnunarinnar. Þetta er að vísu mjög óljóst í hverju það framtíðarfyrirkomulag á að felast. Hvenær verður þeirri endurskoðun lokið? Hvenær ætla menn að klára málin þannig að Byggðastofnun geti fengið aukið eigið fé? Gáum nú aðeins að forsögunni. Forsagan er sú að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra tók um það ákvörðun, sennilega með lögbroti, að afnema aflamark í rækju. Þetta gerði hann að Byggðastofnun forspurðri og Byggðastofnun er sú stofnun, fjármálastofnun í landinu sem hefur mestra hagsmuna að gæta þegar kemur að rækjuiðnaðinum. Byggðastofnun hefur staðið mjög vel við bakið á rækjuiðnaðinum í þeim hremmingum og vandræðum sem hann hefur verið í á undanförnum árum. Byggðastofnun hefur komið til skjalanna þegar bankarnir treystu sér ekki til þess að standa við bakið á þessari mikilvægu útflutningsgrein okkar sem þar að auki gegnir gríðarlega miklu hlutverki, m.a. á þeim landsvæðum sem hafa búið við neikvæðan hagvöxt undanfarin ár. Byggðastofnun tók auðvitað eðlileg veð. Veðin voru skip, tæki og veiðiréttur, rétt eins og gert er í sjávarútvegi í öllum lánastofnunum landsins og ekkert ólöglegt við það, ekkert óeðlilegt við það. Hæstv. ráðherra tók hins vegar ákvörðun um að afnema aflamarkið. Hvað þýddi það? Hvað hafði það í för með sér? Jú, það setti stofnunina í algjört uppnám. Og þessi stofnun sem hafði fengið stuðning ríkisvaldsins árið á undan var skyndilega komin í þá stöðu að eigið fé og eiginfjárhlutfall stofnunarinnar var komið niður fyrir lögbundið lágmark. Það sem nú ætti að gera tafarlaust er að hæstv. ráðherra afturkalli þessa ákvörðun sína og þá mundi staða Byggðastofnunar gjörbreytast á einum degi. Nei, það er ekki gert. Þess í stað heldur hæstv. ráðherra fast við sinn keip, heldur áfram og móast við þrátt fyrir að fyrir liggi lögfræðiálit sem segja að hæstv. ráðherra fari hér gegn lögum. Og hann gerir það þrátt fyrir það að þessi lagaálit liggi fyrir, enda er búið að stefna honum fyrir dómstóla núna. En þess í stað bregður meiri hluti hv. fjárlaganefndar á það ráð að senda reikninginn fyrir þessu óðagoti og meintu lögbroti hæstv. ráðherra til skattborgaranna í landinu. Skattborgurunum í landinu er sendur 1.000 millj. kr. reikningur fyrir flumbruganginn í hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Þetta er auðvitað reginhneyksli frá upphafi til enda. Byggðastofnun hefur legið undir ámæli og menn hafa sagt: Byggðastofnun hefur hegðað sér óskynsamlega. Hún hefur verið að lána þannig að hún hefur tapað á útlánum sínum. En gáum nú að. Hér liggur fyrir svar við fyrirspurn hv. þm. Ásbjarnar Óttarssonar um afskriftir lána í viðskiptabönkunum. Þar kemur fram að nýju bankarnir hafi keypt fyrirtækjalánin af þeim gömlu að meðaltali á um 40% af kröfuvirði við yfirfærslu. Það þýðir að bankakerfið í landinu hefur afskrifað heilt yfir 60% af útlánum sínum til fyrirtækjanna í landinu. Síðan setja menn sig á háan hest gagnvart einni lítilli stofnun sem hefur sérstaklega sinnt þeim landsvæðum sem eiga helst undir högg að sækja og þar sem maður gæti ímyndað sér að útlánaáhættan væri mest, stofnun kom til skjalanna þegar bankarnir, þessir fínu bankar, treystu sér ekki til að lána fyrirtækjunum á landsbyggðinni, þá kom Byggðastofnun til skjalanna og bjargaði málum. En Byggðastofnun er hins vegar ekki að verða fyrir sambærilegum útlánatöpum og bankarnir, 60% útlánatöp vegna fyrirtækjanna í landinu á meðan Byggðastofnun horfir fram á að ég hygg „ekki nema“ 20% útlánatöp. Ég held að menn ættu því að fara varlega í að sparka sífellt í Byggðastofnun þegar við höfum þennan samanburð beint fyrir framan okkur í þessum efnum. Til viðbótar þessu kemur mjög skýrt fram stefnumörkun hæstv. ríkisstjórnar gagnvart þessari stofnun, þessari veigamiklu þjónustustofnun landsbyggðarinnar því að á sama tíma og hæstv. iðnaðarráðherra er gert að spara á milli 9 og 10% í sínu ráðuneyti bregður hæstv. ráðherra á það ráð að skerða fjárframlög til stofnunarinnar um meira en 20%, 21–22% er niðurskurðurinn á Byggðastofnun. Það sýnir auðvitað í verki hug stjórnarmeirihlutans eins og hann leggur sig til þessarar stofnunar, þessarar mikilvægu byggðastofnunar sem þjónar svo mikilvægu hlutverki fyrir landsbyggðina. Og á sama tíma og sjávarútvegsráðherra mokar út af eigin fé hér um bil 1.000 millj. kr. bregður hæstv. iðnaðarráðherra á það ráð að skerða fjárframlögin til stofnunarinnar um meira en fimmtung og það er augljóst mál af þeim breytingartillögum sem liggja fyrir að meiri hluti fjárlaganefndar ætlar að blessa það og klappa fyrir því hér á morgun. Þriðja málið sem ég ætla að nefna er húshitunarkostnaðurinn. Húshitunarkostnaðurinn hefur verið að þróast mjög ískyggilega undanfarin ár. - Nú vildi ég biðja hv. formann fjárlaganefndar að vera viðstaddan, ég þarf að beina til hv. formanns einnar spurningar á eftir. Er ekki hægt að gera ráðstafanir til þess að hv. formaður fjárlaganefndar eða varaformaður, sem ég hygg að séu bæði í húsinu, hlýði á mál mitt til að geta þá brugðist við spurningu sem mig langar til að leggja fyrir hv. þingmenn og fá svarað hér í lok umræðunnar?

Forseti sér að báðir þeir þingmenn sem hv. þingmaður óskar eftir að fá hingað eru í húsinu. Ég geri ráð fyrir að þau séu að fylgjast með umræðunni hér úr salnum.

Ég þakka kærlega fyrir það. Og ég vil þakka þeim báðum fyrir, ég veit að þau hafa fylgst með þessari umræðu í dag og staðið sig vel í því. Ég vildi eingöngu, af því að ég er að fjalla aðeins um húshitunarkostnað, vekja athygli á því að húshitunarkostnaður hefur verið að þróast á neikvæðan og alvarlegan hátt undanfarin ár. Þannig er að húshitunarkostnaður í dreifbýli, bæði á Rarik-svæðum og Orkubús-svæðum, sérstaklega á Rarik-svæðum, hefur hækkað á milli 60 og 70%. Það er auðvitað skuggaleg tala. Þeim mun ískyggilegra er síðan að lesa um það í fjárlagafrumvarpinu að gert er sérstakt átak í því að skera niðurgreiðslur til húshitunar meira en sem svarar hagræðingarkröfunni sem gerð er á iðnaðarráðuneytið. En þetta er ekki allt. Til viðbótar við þetta - það er eins og ekki sé nóg að gert - hefur hæstv. fjármálaráðherra lagt fram frumvarp um breyting á lögum um virðisaukaskatt sem felur það í sér að fallið er frá því að nýta virðisaukaskattsgreiðslur sem innheimtar eru af húshitunarkostnaði til að lækka húshitunarkostnaðinn á landsbyggðinni. Í gildi hafa verið tilteknar endurgreiðslureglur sem hafa haft það í för með sér að þrátt fyrir að verið sé að greiða 7,5% virðisaukaskatt af húshitunarkostnaði hefur þessari upphæð, sem eru hér um bil 220 millj. kr., 217 millj. kr. svo ég sé nákvæmur, verið varið að hluta til og að mestu leyti til þess að greiða til baka á þeim svæðum þar sem húshitunarkostnaður er hvað mestur. Nú er sem sagt búið að leggja fram fjárlagafrumvarp sem felur það í sér að horfið verður frá þessu. Þetta er alveg klár stefnumörkun af hálfu ríkisstjórnarinnar, að hverfa frá þessu, nema hvað? Hæstv. fjármálaráðherra greindi frá því í þessari umræðu að ekki væri ætlunin að þetta yrði sjálfstæð tekjuöflun fyrir ríkissjóð heldur væri ætlunin, ef þetta næði fram, að tryggja það í fjárlagafrumvarpinu að varið yrði sambærilegri upphæð til þess að auka niðurgreiðsluna til húshitunarkostnaðar. Ég er ekki endilega sammála því að þetta sé góð aðferð. Í því er auðvitað falin viss trygging að virðisaukaskattinn sé endurgreiddur með svipuðum hætti og gert hefur verið. En verði þetta hins vegar hin pólitíska niðurstaða hljótum við að kalla eftir því að í fjárlagafrumvarpinu fyrir 3. umr. komi samsvarandi upphæð, um 220 millj. kr., til þess að greiða niður húshitunarkostnaðinn til viðbótar við það sem er gert. Það er ljóst mál, miðað við þær upphæðir sem fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir varðandi húshitunarkostnaðinn, að húshitunarkostnaður á þessum svæðum mun enn hækka á næsta ári, enn mun draga í sundur milli höfuðborgarsvæðisins og dreifbýlisins sem býr við rafhitun að óbreyttu vegna þess að niðurgreiðslurnar munu lækka. En þó kastar fyrst tólfunum ef það verður gert þannig að virðisaukaskattsgreiðslurnar renni ekki lengur til lækkunar á húshitunarkostnaði og ekki verður aukið í þessa púllíu eins og hæstv. fjármálaráðherra gaf okkur ádrátt um í umræðunni á sínum tíma. Ef ekkert verður að gert mun þetta þýða viðbótarkostnað við húshitun á hinum köldu svæðum sem svo eru kölluð upp á 4,5%. Og gáum þá að því að þeir sem borga hvað mest í dreifbýlinu borga 200–300 þúsund, kannski 400 þúsund í ýmsum tilvikum fyrir húshitun, og 4,5% viðbótarkostnaður er bara heilmikið fyrir fólk með skertar tekjur og kannski lág laun eins og víða gerist í sveitum landsins. Þess vegna spyr ég hv. formann fjárlaganefndar: Hefur það ekki verið rætt í fjárlaganefnd eða við fulltrúa ríkisstjórnarflokkanna að bregðast þannig við að fjármagn til húshitunarkostnaðar verði aukið með þeim hætti sem ég er hér að tala um, verði það niðurstaðan að hætta endurgreiðslum vegna virðisaukaskattsins? Síðasta málið sem ég ætla að fjalla um eru spurningar sem hafa vaknað um það og sú umræða sem hefur snúist um það hvort verið sé að verja velferðarkerfið í þessu fjárlagafrumvarpi. Málinu er einhvern veginn stillt þannig upp - ég tók eftir því t.d. að fulltrúi Framsóknarflokksins í fjárlaganefnd, hv. 6. þm. Norðausturkjördæmis, talaði eins og að um þetta mál væri einhver pólitískur ágreiningur, það væri mikill ágreiningur milli Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins, sagði þessi hv. þingmaður, um velferðarkerfið, að Sjálfstæðisflokkurinn vildi ganga hart fram í því að skerða velferðarkerfið. Þetta er tóm vitleysa. Ef við skoðum bara tölurnar á þeim tíma sem Sjálfstæðisflokkurinn var í ríkisstjórn sjáum við að tölurnar hafa einmitt þróast í þá áttina að framlög til velferðarmála hafa stórum aukist og svo mjög að við höfum stundum verið skömmuð fyrir að hafa ekki sýnt nægilega mikið aðhald í ríkisrekstrinum á þessum árum, menn hafi látið þar vaða á súðum og aukið framlögin m.a. til velferðarmála. Þetta er því tóm vitleysa sem haldið er fram. Það sem menn hafa verið að gera jafnframt því að auka fjármuni til velferðarkerfisins og reyna að tryggja og treysta forsendur velferðarkerfisins, er að byggja upp velferðarkerfi í óeiginlegum skilningi út um allt landið. Við sjáum að það hafa orðið gríðarlegar breytingar í atvinnumálum landsbyggðarinnar. Menn hafa orðið að bregðast við með því að breyta til. Menn hafa orðið að horfast í augu við það að frumframleiðslugreinarnar, eins og sjávarútvegur og landbúnaður og iðnaður eftir atvikum, hafa verið að tæknivæðast. Þar hefur mannaflsþörfin orðið minni o.s.frv. Það hefur auðvitað haft byggðaleg áhrif vegna þess að hlutur mannafla úr þessum atvinnugreinum er svo stór í atvinnulífi landsbyggðarinnar. Þetta hafa menn verið að reyna að gera með markvisst og með ýmsum hætti, t.d. með því að treysta innviði þessara samfélaga, með auknum samgöngubótum, með því að skapa einhvern stöðugleika í kringum þessar atvinnugreinar, eins og sjávarútveginn, þó að núverandi ríkisstjórn sé búin að hleypa því öllu saman í uppnám, og ekki síst með markvissri uppbyggingu opinberrar þjónustu á heilbrigðissviði, menntasviði og á rannsóknar- og þróunarstarfsemi. Þetta hefur borið gríðarlega mikinn árangur. Og ég ætla að fullyrða eitt, til að mynda um norðanverða Vestfirði: Ef sjávarútveginn fær að vera í friði í ljósi þeirrar uppbyggingar sem við höfum séð í samgöngumálum og ef menn láta í friði þá uppbyggingu sem hefur átt sér stað í innviðum eins og heilbrigðismálum, menntamálum, rannsóknarmálum o.s.frv., ef þetta fær að vera í friði hygg ég að landsvæði eins og norðanverðir Vestfirðir fari brátt að verða nokkuð sjálfbærir í þeim skilningi að þeir geta farið að toga til sín störf og verkefni með eðlilegum hætti í samkeppni við aðra. Þar er af mörgu að taka. Eitt af því sem við höfum gert mjög markvisst á norðanverðum Vestfjörðum er að byggja upp menntastarfsemi, háskólastarfsemi. Um þetta var tekist á meðal okkar á sínum tíma. Og það voru ekki síst fulltrúar Samfylkingarinnar og Vinstri grænna sem gagnrýndu harðlega að þetta væri ekki nægilega metnaðarfullt. Þeir gerðu kröfu um að þegar í stað yrði stofnaður háskóli í stað háskólaseturs á Vestfjörðum. Niðurstaðan varð uppbygging þessa glæsilega háskólaseturs sem sífellt hefur vaxið fiskur um hrygg, hefur verið að hasla sér völl á nýjum og nýjum sviðum, t.d. í haf- og strandsvæðastjórnun, og dregið til sín fjölda útlendinga sem hafa verið að nema hér og fært inn í samfélagið gríðarlega mikla peninga. Ég hef hér í höndunum splunkunýja athugun sem gerð var á efnahagslegum áhrifum af starfsemi Háskólaseturs Vestfjarða. Niðurstaðan í þeim efnum er ákaflega skýr, hún er sem sagt sú að hin efnahagslegu áhrif eru þau að starfsemi Háskólaseturs Vestfjarða skilar beint og óbeint a.m.k. 203 millj. kr. til vestfirska hagkerfisins að ótöldum 32 millj. kr. sem fara til kaupa á þjónustu bæði hér á landi og erlendis. Með öðrum orðum, það er farið að muna um þetta. Þetta er eitthvað sem skiptir máli fyrir utan það að þarna sjáum við og höfum séð mikla vaxtarbrodda og mikla möguleika til þess að hasla okkur víðari og öflugri völl. Þess vegna vakti það ekki litla athygli og óskapleg vonbrigði og sárindi þegar við sáum fjárlagafrumvarpið í haust að þar skyldu menn láta sér detta í hug að skerða fjárframlög til þessarar mikilvægu stofnunar okkar sem við höfum með blóði, svita og tárum byggt upp, að sjá það í fjárlagafrumvarpinu að skera ætti niður þessa stofnun um heil 30% á sama tíma og ætlunin var að skera niður háskólastarfsemi annars staðar að ég hygg um 5%. Þetta var auðvitað skýr stefnumörkun. Vonbrigðin voru ekki síst í því fólgin að þar hjó sá er hlífa skyldi, þ.e. iðnaðarráðuneytið, ráðuneyti byggðamála sem hafði séð þessari stofnun fyrir tilteknu fjárframlagi í ljósi þess að hún hefði byggðalega þýðingu, eins og sannaðist í þeim tölum sem ég fór með áðan, að byggðaráðuneytið sjálft, iðnaðarráðuneytið sjálft skyldi hafa haft sýnt það metnaðarleysi að láta höggin dynja á þessari litlu veikburða stofnun. Hún hefur auðvitað ekki mikla möguleika til að bæta sér skaðann. Þetta er stofnun sem er að byggja sig upp. Hún er að hasla sér nýjan völl. Hún er að sækjast eftir nemendum, ekki síst frá útlöndum og sem meira og minna eru frá útlöndum í því mastersnámi sem þar er. Þeir eru auðvitað mjög viðkvæmir fyrir því að þurfa að borga mjög há skólagjöld. Auðvitað gerðu menn sér grein fyrir því að fyrsta kastið yrði ekki hægt að seilast mjög langt í vasa nemenda eftir miklum skólagjöldum og þess vegna fóru menn mjög varlega í þeim efnum. Engu að síður var það niðurstaðan í fjárlagafrumvarpinu að skerða þessa litlu stofnun um 30%. Nú má að vísu þakka það að meiri hluti fjárlaganefndar sýnir pínulítinn lit í þeim efnum að leggja fram tillögu um það að bæta þetta upp að nokkru, en bara að nokkru. Nú er í breytingartillögum meiri hlutans lagt til að auka fjárveitingar til þessarar litlu en mikilvægu stofnunar um heilar 12 millj. kr. Niðurskurður iðnaðarráðuneytisins var í kringum 20 milljónir. Hagræðingarkrafan nam eftir því sem mig minnir 4–5 millj. kr. Það er dregið úr þessu um 12 millj. kr. Með öðrum orðum, í stað 30% niðurskurðar verður 16% niðurskurður. Möguleikar þessarar stofnunar til að bregðast við þessu eru nánast engir. Ég ætla að taka dæmi. Menn segja stundum: Ja, það er nú hægt að draga úr yfirstjórninni og það er hægt að draga úr ýmsum og óþörfum rekstrarkostnaði. Dagpeningar og ferðakostnaður starfsmanna nemur innan við hálfri milljón hjá þessari stofnun. Risnukostnaður háskólasetursins er innan við 50 þús. kall. Þetta er nú allt fitulagið sem er í þessari stofnun. Það er því alveg ljóst að ef þetta verður það eina sem við sjáum í fjárlagafrumvarpinu, skitnar 12 millj. kr. til að koma til móts við 25 millj. kr. niðurskurð, mun hafa mjög alvarleg áhrif fyrir þetta háskólasetur. Þetta hljómar kannski ekki sem stórar tölur og þetta eru ekki stórar tölur í öllu því mikla móverki sem fjárlagafrumvarpið sjálft er, en fyrir þessa stofnun er þetta gífurlega mikið. Niðurskurðurinn sem þarna á að framkvæma samsvarar 1/3 af launakostnaði háskólasetursins þrátt fyrir að búið sé að láta þetta ganga til baka um 12 millj. kr. Ég vil því hvetja hv. formann fjárlaganefndar til að endurskoða þessa breytingartillögu milli 2. og 3. umr. og hækka hana a.m.k. upp í þá tölu að það gangi til baka að fullu sú skerðing sem þessi litla en mikilvæga stofnun verður fyrir vegna sinnuleysis, áhugaleysis, metnaðarleysis og undarlegrar afstöðu hæstv. iðnaðarráðherra, ráðherra byggðamála sem ætti að hafa mestan skilning á þessu máli. Virðulegi forseti. Það er þetta sem ég nefndi nú síðast sem ég vildi sérstaklega beina til hv. formanns fjárlaganefndar. Auk þess sem ég lagði fram eina fyrirspurn til hv. formanns, eða varaformanns eftir atvikum, hvort ekki væri örugglega farið að huga að því að tryggja nægilega fjármuni til niðurgreiðslu á húshitunarkostnaði sem komi þá a.m.k. til móts við áform ríkisstjórnarinnar um að falla frá endurgreiðslum á virðisaukaskatti til húshitunar sem hefur munað um, rúmlega 200 millj. kr. Og alveg sérstaklega í ljósi þess að nú er verið að skerða mjög markvisst og meira en sem svarar hagræðingarkröfu iðnaðarráðuneytisins framlögin til húshitunarkostnaðar þannig að það er fyrirséð að húshitunarkostnaður á hinum köldu svæðum mun enn aukast, misvægið mun enn aukast, misræmið milli til að mynda höfuðborgarsvæðisins og dreifbýlisins mun ekki aukast og það væri ekki á það bætandi að til viðbótar við allt saman væri húshitunarkostnaður alveg sérstaklega hækkaður um 4,5%.

Virðulegi forseti. Tíðindi berast nú af því að nýr Icesave-samningur sé á lokastigi og er óskiljanlegt að heyra í fréttum að til standi að upplýsa fjölmiðla um þennan verðandi samning áður en hann er kynntur hjá æðstu valdastofnun þjóðarinnar, áður en hann er kynntur fyrir þingnefndum Alþingis. Hélt ég reyndar að menn hefðu lært það í júní í fyrra að það ráðslag sem þar var viðhaft, að kynna samningana úti í bæ áður en Alþingi hafði af því veður, væri ekki til framdráttar fyrir okkur öll. Ég vona og ég ætlast til þess að þær fréttir sem heyrst hafa í fréttum séu ekki á rökum reistar og að það sé skýrt að ef nýr Icesave-samningur sé í burðarliðnum sé hann fyrst kynntur fyrir viðeigandi nefndum þingsins, hv. utanríkismálanefnd og hv. fjárlaganefnd. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra nokkurra spurninga vegna þessara frétta og ekki síst til að fá fregnir af því hvort ætlunin sé að ljúka þessum samningum á allra næstu dögum: 1. Hver er ávinningurinn af þessum samningum sem í burðarliðnum eru miðað við þá samninga sem illu heilli voru samþykktir hér 29. desember á síðasta ári? Hver er munurinn í tölum á þeim samningum og þeim drögum sem nú virðast liggja fyrir? 2. Hefur verið metin raunveruleg áhætta af því að ganga ekki til samninga núna og fara í það að svara bréfi ESA og láta málið ganga þann veg? Hefur það verið metið sem valkostur við þá leið sem nú er verið að ganga frá? 3. Gengisþáttur Icesave-samninga mun alltaf skipta verulegu máli fyrir niðurstöðu þessa máls, hefur hún verið metin og getur hæstv. fjármálaráðherra metið það 

Frú forseti. Í fyrsta lagi eru fréttir um mögulega kynningu á óorðnum samningi eða óorðnum hlutum ekki frá fjármálaráðuneytinu komnar  Að sjálfsögðu get ég ekki talað hér um ávinning af einhverju sem ekki er orðið. Við höfum í þágu málsins forðast að birta tölulegar upplýsingar. Á meðan niðurstaða liggur ekki fyrir mundi það ekki hjálpa til þannig að hin mögulega niðurstaða sem slík eða samanburður hennar við aðra hluti er ekki tímabær á þessu stigi. Hefur áhættan verið metin af því að málið kynni að lenda fyrir dómstólum? Já, að sjálfsögðu. Það hefur tengst lagalegum undirbúningi að því að svara Eftirlitsstofnun EFTA. Öll lagarök og öll lagaleg áhætta hefur verið greind í því ferli og sá undirbúningur liggur til. Varðandi gengisáhættuna er hún að vísu til staðar en það eru líka gengisvarnir á móti 

Virðulegi forseti. Þetta minnir mig dálítið á það þegar við vorum hér fyrstu dagana í júní í fyrra að spyrja hvort von væri á nýjum Icesave-samningi og orð hæstv. fjármálaráðherra þá. Þá voru engar líkur til þess að svo yrði. Skömmu síðar var hann hins vegar kominn fyrir alþjóð og urðu menn nokkuð undrandi við það, svo ekki sé meira sagt. Ég vona svo sannarlega að það sé ekki nokkuð sem við þurfum að upplifa núna og ég vona líka að það sé ekki ætlun hæstv. fjármálaráðherra ríkisstjórnarinnar að koma með Icesave aftur inn í þingið, núna ofan í fjárlagagerð, og reyna einhvern veginn að keyra slíkt mál í gegn fyrir jólin. Vegna fjárlagagerðarinnar fram undan hlýt ég að draga þá ályktun að ekki sé ætlunin að ganga frá Icesave-samningum núna fyrir áramót. Það er ekki gert ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu að slíkur samningur sé gerður. Það verður auðvitað að fá einhvern botn í það á hvaða vegferð þetta mál er. 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Frú forseti. Bara til að rifja það upp fór þetta ferli þannig af stað að í janúarmánuði funduðu forustumenn stjórnmálaflokkanna í landinu stíft um þá stöðu sem upp var komin. Forustumenn stjórnarandstöðunnar buðu upp á það að reyna að mynda þverpólitíska samstöðu um að leita nýrra lausna í málinu. Það tókst að fá Hollendinga og Breta til að fallast á sameiginlegan fund í Haag í Hollandi upp úr 20. janúar þar sem ég og starfsbræður mínir í Bretlandi og Hollandi funduðum. Með mér á fundinum voru hv. þm. Bjarni Benediktsson og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson.  Ég held að það sé best að fara ekki fram úr sér í þessum efnum og tala sig ekki upp í tilfinningahita um eitthvað sem ekki liggur fyrir,  
            

Virðulegi forseti. Nú þegar við erum að fara í fjárlagaumræðuna í dag er áhugavert að heyra álit hæstvirtra ráðherra á ýmsum þeim málum sem þar koma fram eða öllu heldur ættu að koma þar fram. Nú eru liðnar einhverjar vikur frá því að ríkisstjórnin fundaði sérstaklega á Suðurnesjum vegna atvinnumála. Sum hver af þeim málum sem þar var um fjallað kosta ekki mikla fjármuni en mundu hins vegar skila talsvert miklu til fólksins, ekki bara á Suðurnesjum heldur á landinu öllu, um að menn hefðu trú á því að ríkisstjórnin ynni í raun og veru af heilindum að því að byggja upp atvinnu í landinu, m.a. því að færa atvinnu til Suðurnesja, eins og til að mynda Landhelgisgæsluna. Mig langar að heyra frá hæstv. dómsmálaráðherra hvort ekki sé unnið að því máli af heilum hug. Þetta er í sjálfu sér bara ákvörðun. Því var lýst yfir að vilji væri til að skoða það. Nú hafa menn skoðað það í nokkur ár og þessi umræða er ekki ný af nálinni en það sem þyrfti til væri fyrst og fremst að ráðherrann og ríkisstjórnin kæmu fram með þá ákvörðun að hefja undirbúning að flutningi til að mynda Landhelgisgæslunnar til Suðurnesja. Ég veit að í því felst enginn gríðarlegur sparnaður, ekki á fyrsta ári þótt það verði kannski til lengri tíma litið, en það mundi líka sýna að menn meintu eitthvað af því sem þeir segja og framkvæmdu það einnig. Hæstv. ráðherra er ráðherra margra mála og því mætti einnig spyrja hann: Hvar liggur flugverkefnið ECA 

Hæstv. forseti. Það var ákveðið á fundi ríkisstjórnarinnar á Suðurnesjum ekki alls fyrir löngu að ráðast í markvissa hagkvæmnikönnun á því að flytja höfuðstöðvar og starfsemi Landhelgisgæslunnar til Suðurnesja. Það var ákveðið að verja tiltekinni fjárupphæð til þessara athugana þannig að það er í farvegi. Við tökum að sjálfsögðu ekki ákvörðun nema að vel yfirveguðu ráði og ætlum ekki að hrapa að neinu í þessum efnum. Stundum hefur verið ráðist í breytingar og flutninga á stofnunum án þess að slík rannsókn færi fram og það hefur aldrei kunnað góðri lukku að stýra. En þetta mál er í markvissum farvegi, get ég fullvissað hv. þingmann um. Varðandi ECA-verkefnið er ég ekki sammála hv. þingmanni um að þar sé ekki um neina fjármuni að tefla þegar skattpyngja almennings er annars vegar. Undirbúningur þess að auðvelda þessu fyrirtæki, ECA, að hefja hér starfsemi á þeim forsendum sem fyrirtækið býður upp á kostar umtalsverða fjármuni úr ríkissjóði. Þar værum við að mínu mati að tefla mjög mikilvægum fjárhagslegum hagsmunum og atvinnuhagsmunum Íslendinga í tvísýnu vegna þess að í flugheiminum, sem er mjög viðkvæmur, eiga Íslendingar mikilla hagsmuna að gæta. Það er mjög eindregin afstaða flugmálayfirvalda að þetta sé ekki ráðlegt, það sé ekki ráðlegt að ráðast í þetta verkefni og menn eigi ekki að láta undan þrýstingi í þeim efnum. Ég er mjög eindregið á þeirri skoðun að það væri ekki gott ráð  
            

Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því að hæstv. ráðherra vill vanda sig og ég vil gjarnan koma hér upp og trúa því að það sé bæði verið að vinna af heilindum að því að auka atvinnu á Suðurnesjum og að menn séu sannarlega að vanda sig. En hvar sér þess stað í fjárlagafrumvarpinu að það sé verið að áætla einhverja fjármuni til m.a. flutnings Landhelgisgæslunnar til Suðurnesja? Og varðandi ECA-verkefnið. Hæstv. ráðherra kom auðvitað með fullt af yfirlýsingum sem við höfum kannski heyrt úr munni hans áður að einhverju leyti en við höfum hvergi heyrt annars staðar. Til að mynda hefur það komið fram að fyrirtækið hafi lýst því yfir að það hyggist greiða allan kostnað sem á ríkið mun falla. Fyrst og fremst hefur það heyrst að menn hafi áhyggjur af umferðarmengun, bæði hávaða og annarri slíkri, en að það hafi einhver sérstök önnur 

Forseti hvetur þingmenn til að virða tímamörk.

Hæstv. forseti. Það er eitt að veita leyfi til reksturs á almennum flugvélum, það er annað þegar um er að ræða herflugvélar.  Ég er meira en tilbúinn til að taka málefnalega umræðu um þetta mál. 

Frú forseti. Ég sendi inn í morgun samstofna fyrirspurn og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannesson sem laut að almannavörnum og Landhelgisgæslunni og vildi grípa niður í það sem hæstv. ráðherra nefndi áðan, að þegar ríkisstjórnin hélt fund á dögunum í Reykjanesbæ var því lýst yfir á 14 atriða lista að dómsmála- og mannréttindaráðherra væri falið að skoða vandlega kosti þess að flytja starfsemi Landhelgisgæslunnar á Miðnesheiði á Suðurnesjum og framkvæmd verði hagkvæmnisathugun á þeim kostum. Nú hefur framtíð Gæslunnar og flutningur hennar suður eftir verið í umræðunni í nokkur ár og það á sér talsverðan aðdraganda. Það er breiður pólitískur stuðningur og vilji á bak við flutning Gæslunnar suður eftir. Forstjóri Landhelgisgæslunnar hefur tekið mjög jákvætt í þetta. Þarna er um að ræða mikið húsnæði og hagkvæmt. Allir hafa tekið mjög vel í þetta. Þingmannahópur sem starfaði hér fyrir nokkrum missirum skoðaði m.a. framtíð Gæslunnar og flutning suður eftir og komst að jákvæðu áliti þar um. Ég skora á hæstv. ráðherra að hraða þessu máli mjög. Ekki þarf að eyða miklum tíma í það af því að búið er að vinna mikla forvinnu í þessu máli. Ég vildi spyrja sérstaklega að því hvort rætt hafi verið í þessu ferli um að færa alla samræmingarstöð Almannavarna suður eftir úr Skógarhlíðinni þar sem bent hefur verið á að flóttaleiðir, aðkoma til og frá Skógarhlíð að Almannavörnum þar sé mjög óheppileg og væri mjög heppilegt að staðsetja þetta á Miðnesheiðinni í Ásbrú, í því húsnæði sem þar er um að ræða. Þar gæti verið um að ræða mjög mikið og stórt mál, bæði í skilningi almannavarna og auðvitað í tilliti atvinnumála suður frá þar sem svo sárlega vantar öflug verkefni sem allra fyrst. Því vildi ég brýna hæstv. ráðherra til að flýta þessu máli sem kostur er, 

Hæstv. forseti. Það þarf ekki að brýna okkur í þessu efni en hv. þingmaður bendir á ýmsa þætti sem hér koma til álita. Hann bendir á að það gæti verið kostur að flytja samræmingarstöðina úr Skógarhlíð suður á Miðnesheiði. Það er nú meira en að segja það, það kostar athugun. Ég ítreka að við ætlum ekki að hrapa að neinu í þessum efnum en málið er í markvissum farvegi.

Frú forseti. Ég fagna þeim orðum hæstv. ráðherra að það komi til greina og verði tekið inn í þessa athugun að færa alla samræmingarstöð Almannavarna úr Skógarhlíðinni suður á Miðnesheiðina í Ásbrúna, í það mikla og góða húsnæði sem þar er til staðar. Þar væri þá að finna samræmda starfsemi þess sem eftir stendur af Varnarmálastofnun, Landhelgisgæslunnar og annarrar almannavarnastarfsemi í landinu. Það væri mjög jákvætt ef hæstv. ráðherra kæmi þessu sem allra fyrst í formlegan farveg þannig að þeir sem að þessu máli vinna sjái fram á ferilinn í málinu. Eins og ég ítrekaði áðan er breiður pólitískur stuðningur, og hefur komið fram í umræðum síðustu ára, við það að flytja þessa starfsemi á þetta svæði, sérstaklega út frá hagsmunum almannavarnanna sjálfra, þar sem samræmingarstöðinni væri mjög vel fyrir komið.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé mikilvægt að vekja ekki neinar falsvonir eða koma neinum falshugmyndum á kreik. 

Hæstv. forseti. Enn berast fregnir af því að verð á eldsneyti fari hækkandi og er það skýrt ýmist með hækkunum á heimsmarkaðsverði, breytingum á gengi eða aukinni álagningu olíufélaganna. Ekki ætla ég að kalla hæstv. fjármálaráðherra til ábyrgðar vegna slíkra þátta og veit að hann getur ekki svarað fyrir það. Á hinn bóginn vildi ég beina því til hæstv. fjármálaráðherra hvort það sé rétt og skynsamlegt að gera eins og hæstv. ríkisstjórn hefur í hyggju, að auka opinberar álögur, skattheimtu á eldsneyti á þessum tíma þegar ljóst er að stór hluti þjóðarinnar er í vandræðum vegna kaupmáttarskerðingar og vegna ýmissa áfalla. Hvort rétt sé að auka álögur á almenning með þeim hætti sem ráð er fyrir gert, m.a. í frumvarpi um ráðstafanir í ríkisfjármálum sem nú eru til umræðu í þinginu en það er ljóst að afleiðingar af því frumvarpi, verði það samþykkt, eru enn frekari hækkanir á gjaldtöku af eldsneyti sem auðvitað munu lenda á almenningi í landinu. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra hvort ekki sé nóg að gert í þeim efnum í ljósi þess að skattheimta á eldsneyti, olíuvörur, bensín og dísil er sennilega u.þ.b. helmingur af verði þeirra vörutegunda, ríkið tekur til sín helminginn. Er ástæða til að bæta í eins og gert er ráð fyrir í þeim þingmálum sem liggja fyrir þinginu þessa dagana?

Frú forseti. Ég er hv. þingmanni ákaflega þakklátur fyrir það að hann skuli ekki ætla að kenna mér um kulda í Evrópu eða gengisþróun úti í löndum eða annað slíkt sem hefur áhrif á heimsmarkaðsverð á olíuvörum. Það er rétt að þær hafa hækkað. Að vísu gengur ýmsum illa að skilja að hækkanirnar hér á landi þurfi að koma svona bratt inn sökum þess m.a. að gengi krónunnar hefur heldur styrkst gagnvart dollara sem ætti að hjálpa. En hvað um það, ég ætla ekki að blanda mér sérstaklega í þá umræðu. Það er ekki verið að auka almennar álögur á bensín og olíu heldur eingöngu að láta þau gjöld sem fyrir eru fylgja verðlagi. Það er breytingin sem er á ferðinni í frumvarpi sem liggur fyrir Alþingi, eins og á fjölmörgum öðrum sviðum þar sem sambærileg gjöld, krónutölugjöld og skattar eru látin fylgja verðlagi. Það er ekki hægt að kalla það nýjar hækkanir eða sérstakar álögur að þau gjöld fylgi verðlagi.  Ég endurtek að það er ekki verið að hækka álögur á bensín og olíur nema að því slepptu þó þar sem kolefnisgjaldið hefur áhrif en það er óveruleg hækkun sem leggst á allt jarðefnaeldsneyti í landinu, ekki bara á bílaflotann. Þar erum við að fara mjög hóflega fram, færa okkur úr u.þ.b. eða tæplega 50% af verði losunarkvóta innan ESB og upp í 75%.

Það er álitamál, hæstv. forseti, hvort um er að ræða hækkanir eða ekki. Það er auðvitað um það að ræða að verið er að hækka krónutölu í því frumvarpi sem við erum að ræða, ráðstafanir í ríkisfjármálum, og ég held að allir séu sammála um að það frumvarp muni hafa ákveðin verðlagsáhrif. Það er eitthvað til að miða við í þessu sambandi. Þarna er um að ræða hækkanir sem í sjálfu sér eru ekki háar í krónum talið en allt þetta litla, hóflega og smálega sem hæstv. ráðherra var að vísa til safnast saman. Og af því að hæstv. fjármálaráðherra nefndi kolefnisgjaldið þá er auðvitað þar um að ræða raunhækkun á álagningu á eldsneyti vegna þess að það er ekki svo að við upptöku kolefnisgjalds í fyrra eða hækkun þess nú sé verið að taka út aðra skatta á móti, 

Frú forseti. Ég endurtek að það að láta gjöld af þessu tagi fylgja verðlagi hefur almennt ekki verið flokkað undir skattahækkanir eða nýjar álögur. Ég nefni líka að fyrir þinginu er frumvarp um breytingu á vörugjöldum og bifreiðagjöldum sem gera fjölskyldunum kleift hvort heldur að endurnýja eða reka venjulega fjölskyldubíla og sparneytna bíla með ódýrari hætti en áður hefur verið hægt. Það er liður í þeirri stefnumótun að stuðla að þróun bílaflotans í átt til umhverfisvænni samsetningar. 

Það er náttúrlega ekki rétt.

Ja, enginn talaði gegn því að það ætti að þróa bílaflotann í átt til umhverfisvænni samsetningar svo ég heyrði a.m.k. Það verður auðvitað ekki bæði sleppt og haldið í þeim efnum frekar en mörgum öðrum. Annaðhvort viljum við fara inn í framtíðina í þessum efnum eða ekki.

Frú forseti. Samkvæmt þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar, sem lögð var fram við þingsetningu í haust, hugðist sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra flytja tíu mál á haustþingi. Af þeim tíu málum voru fimm á sviði landbúnaðar, það voru fimm frumvörp, breyting á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, breyting á ábúðarlögum, nr. 80/2004, og jarðalögum, nr. 81/2004. Í þriðja lagi breyting á lögum nr. 95/2006, um landshlutaverkefni í skógrækt, í fjórða lagi breyting á lögum nr. 84/1997, um búnaðargjald, og í fimmta lagi frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 55/2002, um útflutning hrossa. Ef maður fer yfir starfið í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd kemur í ljós að ekkert af þessum fimm málum er varða landbúnað hefur komið til umfjöllunar í nefndinni. Ég veit að í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu starfar iðið og gott fólk en mig langar að forvitnast um ástæður þess að ekkert þessara mála hefur komið til nefndarinnar og því síður til kasta þingsins. Ég spyr: Hvar stoppa þessi mál? Er mikið að gera annað í ráðuneytinu eða stoppa þau einfaldlega í ríkisstjórn? Nær hæstv. ráðherra þeim ekki í gegnum ríkisstjórn?

Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að boðuð eru frumvörp um þau atriði sem hann rakti. Þau munu sum líta dagsins ljós fyrir áramót og verður dreift í þinginu. Það er nú samt gjarnan svo með haustþingið, ekki síst svo skammt haustþing sem þetta og annasamt, það varðar ýmislegt sem tengist fjárlagagerð og efnahagsmálum, að þau mál fá eðlilega forgang á haustþingi. Önnur almennari mál koma þá frekar fram á vorþingi. Þau tilgreindu mál sem hv. þingmaður nefndi, eins og lögin um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, sem var flutt á síðasta vetri og vori en komu ekki til endanlegrar afgreiðslu úr þinginu - það er alveg klárt, það er alveg hárrétt, að það var vegna ágreinings milli stjórnarflokkanna um ákveðna þætti í landbúnaðarmálunum. Það frumvarp verður nú skoðað og farið yfir það þannig að samkomulag geti náðst um þau meginatriði sem þar voru flutt. En sá ágreiningur byggðist reyndar á misskilningi um hvað frumvarpið sjálft innihéldi. Hitt er svo um ábúðar- og jarðalögin. Þau eru komin í vinnslu og þau byggja á starfi nefndar sem ég skipaði um það mál, víðtæks samráðshóps sem skilaði af sér fyrir einum tveimur vikum. Þau mál eru því í fullum gangi og ég geri ráð fyrir að frumvarp hvað þau varðar líti dagsins ljós fyrir jól, að því verði dreift hér á þinginu. Landshlutaverkefni í skógrækt er sömuleiðis í skoðun en þar var líka starfshópur sem vann að tillögugerð og hann skilaði í október og er líka væntanlegt frumvarp hvað það varðar innan skamms. Þetta er allt að koma. Ég lofa því, frú forseti, að þetta kemur allt saman fram á næstu dögum.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra fyrir þessi svör. Það er rúm vika eftir af þessu haustþingi og hæstv. ráðherra boðar að umrædd frumvörp líti dagsins ljós á næstu dögum. Að sjálfsögðu ber að fagna því þó að ég hefði gjarnan viljað sjá þau koma fyrr hingað inn. Ég velti því fyrir mér hversu mikill hraði er á þessum málum og spyr hæstv. landbúnaðarráðherra hvort hann gerir ráð fyrir að einhver þeirra verði samþykkt á þessu haustþingi.

Frú forseti. Ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði í fyrri ræðu sinni um að það sé mjög duglegt og afkastamikið fólk sem vinnur í ráðuneytinu. Það er að vísu takmarkað að fjölda. Því er ekki að leyna að verkefni þar eru ýmis þessa dagana og allmikill tími fer í þá vinnu sem ráðuneytið þarf að inna af hendi sem tengist aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu. Þar eru mjög margir þættir sem lúta að landbúnaðarmálum, matvælamálum og sjávarútvegsmálum og allt er gert til að inna þá vinnu sem ráðuneytið þarf að standa skil á sem faglegast af hendi. Önnur þau frumvörp sem hér voru nefnd eru í vinnslu og ég legg áherslu á að þau geti flest komið fram og að þeim verði dreift í þinginu a.m.k. fyrir jól. En þingið hefur þá tíma til að taka á þessum málum þegar fjárlög, og það sem þeim tengist, hafa verið afgreidd.

Virðulegi forseti. Í þeim fyrirspurnatíma sem hér var að ljúka var hæstv. umhverfisráðherra ekki til andsvara eins og boðað hafði verið. Hefði hann verið hér hefði ég bent á áhugaverða frétt sem birtist í breska blaðinu Guardian í dag og tekin er upp á vefnum Evrópuvaktinni. Þar segir að olíulekar úti fyrir ströndum Bretlands gætu samkvæmt skýrslum … 
            

Um fundarstjórn forseta.

Já, já. Gætu samkvæmt skýrslum hugsanlega náð til austurstrandar Íslands og Grænlands. Þetta er vegna þeirra hagsmuna 

Þetta er ekki fundarstjórn forseta.

Nei en þetta er alvarlegt mál, frú forseti, 

Tíminn er liðinn.

Tíminn er liðinn, það er rétt, hæstv. forseti, en ég fékk heldur illa að nýta hann vegna bjölluhringinga hér. 

Forseti. Við greiðum hér atkvæði um frumvarp til mannvirkjalaga og síðar um breytingu á brunavarnalögum. Við erum komin á þennan stað í þessu lagabreytingaferli sem hófst fyrir átta árum og lýkur vonandi með lagasetningu í næstu viku. Ekki er þó ástæða til að hafa mörg orð um þetta að sinni því að umhverfisnefnd hyggst taka málið aftur fyrir milli 2. og 3. umr. og fjalla þar um þrjú álitamál, um hvar á að vera opinbert markaðseftirlit með rafföngum, um brunavarnir á flugvöllum og um stjórn á vettvangi við slys og óhöpp, og við köllum þess vegna aftur þær tillögur okkar, breytingartillögur nefndarinnar, sem að þessum þáttum víkja. Ég tel að það sé nokkuð merkur áfangi í miklu starfi sem nefndin hefur unnið með hjálparliði sínu í stjórnsýslunni 

Hæstv. forseti. Ég undirritaði nefndarálit og breytingartillögur sem liggja fyrir við 2. umr. með fyrirvara. Það laut m.a. að því að málið kæmi til umræðu í nefndinni aftur milli 2. og 3. umr. og það voru ákveðin álitaefni sem voru skilin eftir í meðförum nefndarinnar. Þó að talsvert hafi verið unnið í þeim voru þau ekki endanlega leidd til lykta. Ég mun greiða atkvæði með breytingartillögum sem fram koma við 2. umr. og styðja þær. Mér er hins vegar kunnugt um að ýmsir í þingflokki mínum munu sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu, einmitt í ljósi þess að málið á eftir að fara til frekari meðferðar í nefndinni og mun því ekki vera komið í endanlega mynd. Ég mun sjálfur greiða 

Virðulegi forseti. Til afgreiðslu eru breytingartillögur frá umhverfisnefnd við frumvarp það sem hér liggur fyrir um mannvirki. Ég minni á að ég skrifaði undir nefndarálitið með fyrirvara vegna þess að þetta mál og brunavarnir eiga að fara í umhverfisnefnd að þessari umræðu lokinni. Ég vil samt minna þingmenn á að þau tvö mál sem eru nú hér til afgreiðslu tengjast frumvarpi til skipulagslaga sem samþykkt var á síðasta löggjafarþingi og á að taka gildi 1. janúar 2011. Hér hafa komið upp ágreiningsmál milli aðila og ég hvet formann umhverfisnefndar, úr því að svo góð sátt náðist í nefndinni við afgreiðslu þessara mála fyrir 2. umr., til að vinna faglega og hratt að þessum breytingum þannig að þessi frumvörp verði örugglega að lögum fyrir áramót svo að ekki þurfi að framlengja gildistökuákvæðið skipulagslaga.

Virðulegi forseti. Ég kem upp til þess að ræða um fundarstjórn forseta eða eftirlitshlutverk forseta. Fyrir liggja fjórar eða fimm fyrirspurnir sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson lagði fyrir heilbrigðisráðherra er varða  
            

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta fjárlaganefndar um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2011. Nefndin hóf störf 8. október sl. og átti viðtöl við fulltrúa sveitarfélaga sem gerðu henni grein fyrir erindum sínum. Þá hefur nefndin kallað fyrir fulltrúa ráðuneyta og einstakra stofnana. Frá því að nefndin hóf störf við afgreiðslu frumvarpsins hefur hún haldið 33 fundi og átt viðtöl við fjölmarga aðila, m.a. fulltrúa ráðuneyta og Ríkisendurskoðunar. Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. þingskapa getur fjárlaganefnd vísað til annarra fastanefnda þeim þáttum fjárlagafrumvarpsins sem fjalla um málefnasvið þeirra. Nefndin óskaði bréflega eftir álitum fastanefnda þingsins um þá þætti frumvarpsins sem varða málefnasvið hverrar um sig. Nefndirnar hafa skilað álitum og eru þau birt sem fylgiskjöl með nefndarálitinu eins og fyrir er mælt í þingsköpum. Fram kemur í nefndaráliti hv. efnahags- og skattanefndar að í þjóðhagsspá Hagstofu Íslands frá 15. júní 2010 sem liggur fjárlagafrumvarpinu til grundvallar er reiknað með að hagvöxtur á árinu 2011 verði 3,2%, endurskoðun þjóðhagsspár var birt 23. nóvember síðastliðinn og er þar gert ráð fyrir að hagvöxtur á næsta ári verði 1,3% minni en áður var talið eða 1,9%. Breytingartillögur eru gerðar í samræmi við endurskoðaða hagspá. Breytingar á hagvaxtarspá Hagstofunnar skýrast aðallega af frestun framkvæmda við stóriðju í Helguvík. Að öðru leyti eru ekki veigamikil frávik frá fyrri spá. Gert er ráð fyrir að einkaneysla vaxi um 2,6% í stað 3,4%, samdráttur samneyslunnar verði um 4,3% í stað 3,8%, að atvinnuleysi verði 7,3% í stað 8,3% og að verðbólga verði um 2,3% í stað 3,5%. Miklum afgangi á vöru- og þjónustuviðskiptum er áfram spáð en óvissu gætir varðandi ýmsa þætti eins og uppbyggingu stóriðju, alþjóðlega efnahagsþróun, úrlausn á skuldavanda heimila og fyrirtækja og kjarasamninga. Efnahags- og skattanefnd ræddi áhrif uppfærslu þjóðhagsspár á helstu liði skatttekna ríkissjóðs og óskaði eftir minnisblaði frá fjármálaráðuneyti þar að lútandi. Þar kemur fram að allir helstu liðir innlendrar eftirspurnar muni leggja minna til hagvaxtar en í fyrri spá. Forsendur tekjuáætlunar eru því verri en áður en á móti vegur að kaupmáttur ráðstöfunartekna helst nánast óbreyttur vegna minna atvinnuleysis og lægri verðbólgu. Fram kemur að neikvæð áhrif dekkri þjóðhagshorfa fyrir næsta ár á skatttekjur ríkissjóðs séu metin um 6 milljarðar kr. Meiri hluti efnahags- og skattanefndar gerir þann fyrirvara í áliti sínu að enn séu óafgreiddar lagabreytingar í tengslum við tekjuöflunaraðgerðir næsta árs sem haft getur áhrif á niðurstöðu tekjuáætlunarinnar. Einnig hefur verið bent á að óvissuþættir um framgang áætlunarinnar lúti að aukningu einkaneyslu og efnahagsþróun í helstu viðskiptalöndum okkar. Virðulegi forseti. Fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2011 er samið í samræmi við markmið ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum og samstarfsáætlun við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um endurreisn íslensks efnahagslífs. Í skýrslunni um áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum á árunum 2009–2013 voru sett fram viðbrögð við þeim mikla vanda sem við blasti. Með kynningu hennar í júní á síðasta ári hefur verið ljóst í hvað stefndi og að árið 2011 verði þungt hvað varðar niðurskurð útgjalda, einkum þar sem sá niðurskurður kemur til viðbótar þeim sem farið var í um mitt ár 2009 og í ár. Stefnan varðandi ríkisfjármálin miðar að því að stöðva hallarekstur og skuldasöfnun ríkisins. Nái hún fram að ganga mun verða unnt að verja rekstrarafgangi til að grynnka jafnt og þétt á skuldum vegna efnahagshrunsins. Innan fjárlaganefndar hefur verið unnið að breyttu vinnulagi við úthlutun safnliða. Í þeirri vinnu er haft að leiðarljósi að enn betur sé farið með opinbert fé til þessara liða og þarfagreining, aðhald og eftirlit aukist. Það verður gert með því að auka hlutverk lögbundinna sjóða, en einnig með öðrum hætti, svo sem með því að færa aukið fjármagn til menningarráða sveitarfélaganna og auka ábyrgð þeirra á úthlutun og eftirliti. Ef samkomulag næst er þetta í síðasta skipti sem þingið kemur að skiptingu safnliða og viðræður við sveitarfélögin og lögbundna sjóði um útfærslu og útvíkkun á hlutverki þeirra hvað þetta varðar eiga sér stað snemma á næsta ári. Þeir aðilar sem sótt hafa um styrki til hv. fjárlaganefndar fá þá senda tilkynningu um breytingarnar með svörum við umsóknum þeirra í janúar. Þannig ættu fyrirhugaðar breytingar ekki að koma þeim í opna skjöldu ef af þeim verður. Hér á eftir mun ég gefa skýringar á helstu breytingartillögum meiri hlutans við sundurliðun 2 í fjárlagafrumvarpinu. Liður æðstu stjórnar ríkisins hækkar um 216 millj. kr. Útgjöldin skiptast þannig: Gerð er tillaga um 36,5 millj. kr. hækkun á tímabundnu framlagi til reksturs stjórnlagaþings. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir 200 millj. kr. framlagi sem byggist á gróflegu mati fjármálaráðuneytisins. Samkvæmt áætlun undirbúningsnefndar er gert ráð fyrir að kostnaður við stofnun og rekstur stjórnlagaþings sem stæði í tvo mánuði verði 260 millj. kr. Af því sem upp á vantar féllu 23,5 millj. kr. á árið 2010 og því vantar 36 millj. kr. til að nægir fjármunir verði til reksturs þingsins á árinu 2011 miðað við kostnaðaráætlun undirbúningsnefndarinnar. Gerð er tillaga um 24,4 millj. kr. tímabundið framlag vegna kostnaðar við störf saksóknara Alþingis og málsreksturs fyrir landsdómi. Tillagan byggir á áætlun saksóknara Alþingis. Í henni felast launagjöld fyrir fjóra starfsmenn, sérfræðiþjónusta, húsaleiga svo og annar rekstrarkostnaður og nær áætlunin til miðs árs 2011. Gerð er tillaga um 40 millj. kr. fjárveitingu til að standa undir launum þriggja dómara til viðbótar í Hæstarétti. Í frumvarpi um breytingu á lögum um dómstóla er lagt til að hæstaréttardómarar verði 12 frá 1. janúar 2011, en að ekki skuli skipað í embætti hæstaréttardómara sem losna eftir 1. janúar 2013 fyrr en þess gerist þörf til að ná fyrri fjölda. Einnig er gerð tillaga um 5 millj. kr. hækkun á rekstrarframlagi til Ríkisendurskoðunar. Gerð er tillaga um að hagræðingarkrafa til Alþingis verði 60 millj. kr. í stað 131. Heildarniðurskurður Alþingis á árunum 2009–2011 yrði þá alls 375 millj. kr. Á sama tíma hefur fjöldi þingskjala margfaldast og lengd og fjöldi bæði þingfunda og nefndarfunda rúmlega þrefaldast vegna aukins álags og verkefna í kjölfar efnahagshrunsins. Loks er gerð tillaga um 40 millj. kr. tímabundið framlag til hlutlausrar upplýsingaveitu um aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu sem starfa mun í samræmi við reglur sem forsætisnefnd þingsins setur samkvæmt tillögum utanríkismálanefndar. Af þessari fjárhæð eru 20 millj. kr. millifærðar af fjárheimild sem ætluð er til varnarmála á nýjum lið hjá utanríkisráðuneytinu. Gerð er tillaga um 3,1 millj. kr. tímabundið framlag til nefndar um eflingu græns hagkerfis í samræmi við þingsályktun sem samþykkt var á Alþingi 10. júní sl. Var skipuð nefnd níu fulltrúa þingflokka sem hefur það verkefni að kortleggja sóknarfæri íslensks atvinnulífs á sviði grænnar atvinnusköpunar. Gert er ráð fyrir að hún skili niðurstöðum fyrir 1. mars 2011. Til annarra sérverkefna er gerð tillaga um 9 millj. kr. lækkun. Framlög til forsætisráðuneytisins lækka um 30 milljónir. Ákveðið hefur verið að Þjóðskrá Íslands taki yfir rekstrarverkefni sem til þessa hefur verið sinnt undir merkjum upplýsinga- og þjónustuveitunnar island.is, að frátöldum þeim verkum sem tengjast starfssviði forsætisráðuneytisins með beinum hætti og flutt verða undir aðalskrifstofu ráðuneytisins. 40 millj. kr. fjárveiting til rafrænnar þjónustuveitu hins opinbera falli brott og 10 millj. kr. færist á aðalskrifstofu ráðuneytisins en 30 millj. kr. veittar til Þjóðskrár Íslands. Samkvæmt breytingartillögum hækka framlög til mennta- og menningarmálaráðuneytisins um 646 millj. kr. Þar munar mest um eftirfarandi: Að dregið verði úr aðhaldskröfu til Háskóla Íslands sem nemur 140 millj. kr. Fjárhæðin svarar til greiðslu fyrir kennslu 200 ársnema, 100 í reikniflokki 5, raunvísindum, og 100 í reikniflokki 1, félags- og hugvísindum. Nemendur við Háskóla Íslands eru umtalsvert fleiri en gert er ráð fyrir í forsendum fjárlaga. Ljóst er að skólinn á erfitt með að mæta aðhaldsmarkmiðum ársins 2011 á sama tíma og nemendum fjölgar við skólann Lagt er til að veitt verði 30 millj. kr. tímabundið framlag til að efla nýsköpun og sjóð námsmanna, en þannig má tryggja fleiri háskólanemum í styrki til rannsóknar- og þróunarverkefna sem líkleg þykja til að stuðla að nýsköpun og auknum tengslum háskóla, stofnana og fyrirtækja. Með þessu aukna framlagi verða fjárveitingar til sjóðsins 50 millj. kr. á árinu 2011. Þá er gerð tillaga um 9 millj. kr. tímabundið framlag til reksturs sjávarrannsóknarmiðstöðvar í Vestmannaeyjum. Einnig er lagt til að veitt verði 12 millj. kr. framlag til að draga úr aðhaldskröfu á Háskólasetur Vestfjarða og sama upphæð til að draga úr aðhaldskröfu Þekkingarnets Austurlands. Iðnaðarráðuneytið ákvað að framlengja ekki samninga sem runnir eru út, en vegna verkefnanna sem setrin sinna á árinu 2011 er tillagan gerð. Mikilvægt er að tryggja samskipti og upplýsingaflæði á milli ráðuneyta sem standa sameiginlega að samningum. Betra er að eitt ráðuneyti sé ábyrgt fyrir samningunum og það sé það ráðuneyti sem hefur skyldur á því sviði sem verkefnin lúta að. Í þeim tilfellum sem hér um ræðir er eðlilegt að samningarnir séu eingöngu á hendi menntamálaráðuneytisins. Til liðarins Nýjungar í skólastarfi er lagt til að veitt verði 16 millj. kr. framlag til tveggja ára, m.a. til að tryggja samstarf menntastofnana á Suðurnesjum. Þetta er í samræmi við ákvörðun sem samþykkt var á ríkisstjórnarfundi í Reykjanesbæ 9. nóvember 2010. Rekstrargrundvöllur menntastofnana á Suðurnesjum verði tryggður og samstarf þeirra styrkt með sérstakri fjárveitingu sem svari til greiðslu launa tveggja sérfræðinga í fullu starfi í tvö ár sem fái það verkefni að þróa nýtt og fjölbreyttara námsframboð og efla ráðgjöf og hvatningu til þeirra sem minnsta menntun hafa eða eru án atvinnu. Síðan er lagt til að veitt verði 8 millj. kr. framlag til Fisktækniskóla Íslands á Suðurnesjum og honum verði tryggt eitt stöðugildi. Nánari útfærsla verður unnin við gerð samkomulagsins um verkefnin. Lagt er til að fallið verði frá aðhaldskröfu sem nemur 204,8 millj. kr. til framhaldsskóla. Tillagan er til komin vegna þess að erfitt er að útfæra aðhaldskröfuna þar sem sjálfsmat er tengt launakjörum kennara og ekki talið fært að taka fjárupphæðina af öðrum rekstri skólanna. Þá er lagt til að framlag til Myndlistarskólans í Reykjavík hækki um 10,2 milljónir til samræmis við ákvæði í samningum milli ráðuneytisins og skólans. Á móti lækkar framlag á liðnum Framhaldsskólar óskipt um sömu fjárhæð. Einnig er gerð tillaga um 8 millj. kr. hækkun á framlagi til Myndlistarskólans í Reykjavík vegna breytinga á samkomulagi skólans við framhaldsskóla. Gerð er tillaga um breytingar á fjárheimildum 23 framhaldsskóla vegna breytinga á húsnæðisframlagi til þeirra sem er ýmist til hækkunar eða lækkunar, en nettóheildarbreytingin er þó engin. Breytingarnar eru gerðar í kjölfar samkomulags við Fasteignir ríkissjóðs um húsaleigu árið 2011 og viðmiðum um fermetrafjölda sem húsaleiga er greidd af. Gerð er tillaga um 4,2 millj. kr. framlag til Fjölbrautaskóla Suðurlands vegna aukinnar þarfar fyrir þjónustu námsráðgjafa, kennara og kennslustjóra í kjölfar þess að fangelsið í Bitru var tekið í notkun síðastliðið vor. Þessu til viðbótar er gerð tillaga um að 2,3 millj. kr. hækkun á framlagi til starfsnáms og starfsráðgjafa í fangelsum á Íslandi svo starfshlutfall verði 100% eins og upphaflega var gert ráð fyrir en það er nú 70%. Lögð er til millifærsla á 10 millj. kr. vegna leiðréttingar á fjárheimild til Framhaldsskólans á Laugum. Lækkun fjárheimildar um 10 millj. kr. vegna framlags til framhaldsdeildarverkefnisins á Þórshöfn sem var fyrir mistök gert tvisvar, fyrst árið 2010 og aftur árið 2011. Lagt er til að veitt verði 9 millj. kr. tímabundið framlag til tveggja ára til aðgerða gegn einelti í skólum og á vinnustöðum. Á ríkisstjórnarfundi 25. júní sl. var samþykkt að veita 9 millj. kr. af safnlið ríkisstjórnarinnar til aðgerða gegn einelti í skólum og á vinnustöðum. Um er að ræða samstarfsverkefni þriggja ráðuneyta, mennta- og menningarmálaráðuneytisins, félags- og tryggingamálaráðuneytisins og heilbrigðisráðuneytisins. Í minnisblaði til ríkisstjórnarinnar frá ráðuneytunum kemur fram að tryggja þurfi fjármagn til næstu þriggja ára, alls 27 millj. kr. Lagt er til að 45,9 millj. kr. verði millifærðar af fjárlagaliðnum Skólaakstur á liðinn Jöfnun á námskostnaði. Eftir leiðréttinguna endurspegla fjárframlög þá fjárveitingu sem er til skiptanna til dvalar og akstursstyrkja til samræmis við lög nr. 79/2003, um námsstyrki. Sú fjárveiting sem eftir stendur verður til ráðstöfunar til niðurgreiðslu á skólaakstri á landsbyggðinni. Gerð er tillaga um 13,5 millj. kr. tímabundið framlag sem skiptist á þrjú skjalasöfn, Héraðsskjalasafn Austfirðinga, Héraðsskjalasafn Skagfirðinga og Héraðsskjalasafn Árnesinga. Framlagið er ætlað til þess að skrá og skanna ljósmyndasöfn sem til staðar eru í umdæmum þessara safna með það að markmiði að gera þann menningararf sem liggur í ljósmyndum aðgengilegan á netinu. Þannig gætu íbúar þeirra landshluta sem söfnin þjóna sem og aðrir áhugasamir í framtíðinni nálgast efnið frá heimilum sínum eða vinnustöðum. Lagt er til að veitt verði 10 millj. kr. framlag til Lækningaminjasafns Íslands. Samkvæmt samningi sem ráðuneytið gerði á að greiða árlega 9,3 millj. kr. miðað við verðlag fjárlaga 2007. Miðað við breytingar á verðlagi er það orðið yfir 12 millj. kr. en hér er gert ráð fyrir 10 millj. kr. Lagt er til að heiti fjárlagaliðar breytist og verði Fjölmiðlanefnd í stað Fjölmiðlastofa í samræmi við stjórnarfrumvarp um fjölmiðlalög sem lagt hefur verið fram á haustþinginu og tímabundið stofnkostnaðarframlag til fjölmiðlanefndar verði lækkað um 1,5 millj. kr. í samræmi við kostnaðarmat frumvarps til fjölmiðlalaga sem lagt hefur verið fram á haustþinginu. Stofnkostnaðarframlag verði því 2 millj. kr. Þá er lagt til að framlag til fjölmiðlanefndar verði lækkað um 10 millj. kr. í samræmi við kostnaðarmat frumvarps til fjölmiðlalaga. Þar er m.a. ekki gert ráð fyrir starfsemi allt árið 2011 og þess vegna er lögð til lækkun á framlaginu. Gerð er tillaga um 20 millj. kr. framlag til að styrkja svæðisstöðvar Ríkisútvarpsins. Þegar reynsla ársins 2010 á rekstri stöðvanna var metin kom í ljós að aðhaldskrafan árið 2011 er of mikil og því er þessi tillaga til komin. Gerð er tillaga um 6,3 millj. kr. framlag til verkefnisins Tónlist fyrir alla, sem felld var niður í frumvarpinu. Til ýmissa framlaga mennta- og menningarmálaráðuneytisins er lagt til að dregið verði úr aðhaldskröfu sem nemur 42,2 millj. kr. Með þessu má gera ráð fyrir að ráðuneytið geti leyst mál eftirfarandi verkefna þó ekki sé hægt að segja til um hversu háa fjárhæð hvert verkefni fái. Verkefnin eru: RIFF, Alþjóðleg kvikmyndahátíð, Barnamenningarhátíð, Lókal – leiklistarhátíð, Leiklistarsamband Íslands, SÍM, Samband íslenskra myndlistarmanna, Skrifstofa atvinnuleikhópa, ÚTÓN, Útflutningsskrifstofa íslenskrar tónlistar, og Afrekssjóður ÍSÍ. Lagt er til að fjárheimild utanríkisráðuneytisins verði aukin um 27,2 millj. kr. Lagt er til að 859 millj. kr. fjárheimild Varnarmálastofnunar verði millifærð á fjárlagaliðnum. Samkvæmt lögum um varnarmál verður Varnarmálastofnun lögð niður frá og með 1. janúar 2011 og skulu verkefni hennar færð til annarra stofnana. Ekki liggur fyrir hvernig fjárheimildum Varnarmálastofnunar verður skipt upp og því eru þær til að byrja með fluttar yfir á liðinn Varnarmál þar til endanlegar tillögur um skiptingu fjárheimilda hafa verið lagðar fram af verkefnisstjórn sem skipuð var sérstaklega til að hafa umsjón með daglegum rekstri og útvistun verkefna. Jafnframt er gerð tillaga um að 20 millj. kr. verði millifærðar af þessum lið til Alþingis. Er framlagið ætlað hlutlausri upplýsingaveitu um aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu eins og áður hefur komið fram. Einnig verða fjárheimildir til tækja og búnaðar til Varnarmálastofnunar millifærðar yfir á liðinn Varnarmál. Gerð er tillaga um 60 millj. kr. tímabundið framlag til tveggja ára vegna verkefna á sviði loftslagsmála til aðstoðar þróunarlöndum á árunum 2011–2012 í samræmi við ákvörðun ríkisstjórnarinnar frá 9. nóvember 2010. Meðal iðnríkja er breið samstaða um að stórauka þurfi fjármögnun til aðgerða til að draga úr loftslagsbreytingum og aðstoða fátækustu þróunarríkin við að takast á við afleiðingar þeirra. Þá er lagt til að fjárheimild til Íslandsstofu lækki um 12,8 millj. kr. í ljósi endurskoðaðrar áætlunar um ríkistekjur af markaðsgjaldi. Lagt er til að fjárheimild sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins verði aukin um 21,7 millj. kr. Vegna Fiskistofu er gert ráð fyrir 22,4 millj. kr. lækkun á greiðslu úr ríkissjóði í samræmi við samsvarandi hækkun ríkistekna Fiskistofu. Er hækkunin komin til vegna hækkunar á ýmsum gjöldum stofnunarinnar til samræmis við verðlagshækkanir, en þau hafa ekki verið hækkuð allt frá árunum 1999–2002. Gjöldin sem hér um ræðir eru gjöld vegna leyfa til veiða í atvinnuskyni, vegna tilkynningar til Fiskistofu um flutning aflamarks, vegna flutnings aflahlutdeildar og vegna eftirlits um borð í fiskiskipum. Hjá Matvælastofnun er lagt til að veitt verði 1,5 millj. kr. framlag vegna væntanlegrar reglugerðar um merkingar og rekjanleika erfðabreyttra matvæla og erfðabreytts fóðurs. Einnig er lögð til 6 millj. kr. lækkun á framlagi til liðarins, en um er að ræða leiðréttingu á 10 millj. kr. millifærslu frá Bændasamtökum Íslands til Matvælastofnunar sem gerð var í frumvarpinu vegna yfirfærslu forðagæsluverkefna. Sú millifærsla var of há og færast því 6 millj. kr. aftur til Bændasamtaka Íslands í samræmi við forsendur nýgerðs búnaðarlagasamnings. Lagt er til að launagrunnur Hafrannsóknastofnunar verði hækkaður um 20,2 millj. kr. vegna nýs kjarasamnings við sjómenn sem tók gildi 1. ágúst 2010. Gert er ráð fyrir að velta Framleiðnisjóðs landbúnaðarins lækki um 59 millj. kr. í samræmi við endurskoðaða áætlun um sértekjur hans á næsta ári. Lagt er til að fjárheimild dómsmála og mannréttindaráðuneytisins verði aukin um 424,3 millj. kr. og þar munar mest um eftirfarandi: Gerð er tillaga um 15 millj. kr. framlag til Slysavarnafélagsins Landsbjargar. Framlagið er til leiðréttingar á rekstrarstyrk sem félagið átti að fá samkvæmt samningi við dómsmálaráðuneytið. Í tengslum við endurskoðun framsetningar vegna sameiningar ráðuneyta er lagt til að 106,8 millj. kr. fjárheimild sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu á þessu viðfangi flytjist á liðinn Almannavarna- og björgunarskóli á Gufuskálum í málaflokknum Löggæslustofnanir og öryggismál. Gerð er tillaga um 23,8 millj. kr. fjárheimild vegna fjölgunar starfsfólks Hæstaréttar. Um er að ræða fjölgun aðstoðarmanna dómara um tvo, auk þess sem áformað er að bæta við hálfu stöðugildi skrifstofumanns. Þetta er gert samhliða fjölgun dómara við Hæstarétt um þrjá sem áður er getið um. Gert er ráð fyrir að á móti hækkunum hjá Hæstarétti og héraðsdómstólum komi hækkun á dómsmálagjöldum, en tekjur vegna þeirra renna í ríkissjóð samkvæmt lögum um aukatekjur ríkisins. Lagt er til að fjárheimild verði aukin um 64,4 millj. kr. vegna fjölgunar héraðsdómara. Fjárheimildin er vegna launakostnaðar, auk þess sem gert er ráð fyrir að leigja þurfi viðbótarhúsnæði fyrir Héraðsdóm Reykjavíkur til að mæta auknu álagi við réttinn. Þá er lagt til að veitt verði 113,4 millj. kr. fjárheimild vegna þingsályktunartillögu Alþingis um að kalla saman landsdóm. Dómurinn byggist á lögum nr. 3/1963 og nú liggur fyrir kostnaðaráætlun vegna væntanlegs málsreksturs. Útgjöldin eru háð mikilli óvissu um lengd málsmeðferðarinnar. Í fyrirliggjandi áætlun er miðað við starfsemi í sex mánuði, þar af fjóra mánuði í sjálfa málsmeðferðina. Lagt er til að hagræðingarkrafa vegna löggæslu lækki frá því sem ákveðið var í frumvarpinu um 100 millj. kr. og er ætlað að draga úr þeim niðurskurði sem ella yrði hjá einstökum lögregluembættum. Skiptingunni er lýst í skýringum með nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar. Gerð er tillaga um 8,7 millj. kr. hækkun á framlagi til Rannsóknarmiðstöðvar Háskóla Íslands í jarðskjálftaverkfræði á Selfossi. Lagt er til að launagrunnur Landhelgisgæslunnar verði hækkaður um 35,5 milljónir vegna nýs kjarasamnings við sjómenn sem tók gildi 1. ágúst 2010. Lagt er til að 5 millj. kr. verði veittar til sýslumannsins í Reykjanesbæ vegna tilflutnings verkefna varðandi stefnubirtingar. Að undanförnu hefur orðið veruleg fjölgun mála þar sem annars vegar þarf að birta stefnur og önnur réttarskjöl í útlöndum vegna dómsmála hér á landi og hins vegar að birta stefnur vegna dómsmála í útlöndum. Þá er gerð tillaga um 15 millj. kr. tímabundið framlag til að styrkja meðferðarúrræði á Litla-Hrauni. Gerð er tillaga um 10 millj. kr. tímabundið framlag til Þjóðskrár Íslands til uppsetningar á vef vegna þjónustutilskipunar Evrópusambandsins, Points of Single Contact, en það er sjálfstætt verkefni sem þróað hefur verið til undirbúnings fyrir innleiðingu á þjónustutilskipun ESB. Lagt er til að fjárheimild félags- og tryggingamálaráðuneytisins verði lækkuð um 1.205,8 millj. kr. Breytingartillögurnar eru þessar helstar: Lagt er til að varið verði 10 millj. kr. til að ráða starfsmann sem annist samstarf og samráð við sveitarfélög á Suðurnesjum um sértæk mál er varða íbúa svæðisins. Sérstakri verkefnisstjórn sem skipuð verði fulltrúum sveitarfélaga og þriggja stofnana félags- og tryggingamálaráðuneytisins auk velferðarvaktarinnar verði falið að annast umsjón verkefnisins fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og félags- og tryggingamálaráðherra. Ríkisstjórnin samþykkti tillögur þessa efnis á fundi sínum á Suðurnesjum þann 9. nóvember 2010. Lagt er til að fjárheimild aðalskrifstofu verði lækkuð um samtals 19 millj. kr. vegna yfirfærslu á málefnum fatlaðra til sveitarfélaga. Með yfirfærslunni mun stór hluti af stjórnsýsluverkefnum ráðuneytisins einnig færast yfir eða falla niður. Lagt er til að veittar verði 10 millj. kr. til að gera heildstæða rannsókn á aðstæðum fólks á Suðurnesjum sem er að missa íbúðarhúsnæði sitt eða hefur nú þegar misst það á nauðungarsölu. Atvinnuleysi er hæst þar og nauðungarsölur hlutfallslega flestar. Markmið rannsóknarinnar er m.a. að greina áhættuþætti sem líklegir eru til að hafa áhrif á að fjölskyldur missa heimili sín við nauðungarsölu. Rannsóknin er unnin í samráði við sýslumanninn í Keflavík. Þá er lagt til að fjárheimild umboðsmanns skuldara hækki um 100 millj. kr. frá því sem gert var ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Mikið álag hefur verið á starfsemi frá haustmánuðum og hafa að jafnaði borist 70–80 mál í hverri viku. Alls eru um 1.000 mál í vinnslu hjá embættinu. Í fyrri áætlunum var gert ráð fyrir að starfsmenn embættisins yrðu 50 talsins á árinu 2011. Þegar er búið að ráða 67 starfsmenn og er unnið að ráðningu tveggja til viðbótar sem staðsettir verða í Reykjanesbæ samkvæmt ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Að auki hefur verið leitað til sjálfstætt starfandi lögmanna um vinnu við úrlausn mála. Öll útgjöld stofnunarinnar eru fjármögnuð með sérstöku gjaldi á lánastofnanir og er því gert ráð fyrir að það hækki jafnmikið. Á liðnum Hjúkrunarheimili almennt er lagt til að sértekjur hækki um 475 millj. kr. Annars vegar er vegna aðstæðna í ríkisfjármálum lagt til að 400 millj. kr. af fjárheimild Framkvæmdasjóðs aldraðra verði varið til reksturs á árinu 2011 og koma þau framlög frá sjóðnum fram sem sértekjur hjá öldrunarstofnunum. Tillagan er liður í heildarendurskoðun á áformum um aðhaldsmarkmið í heilbrigðis- og öldrunarþjónustu. Hins vegar er lagt til að sértekjur hækki um 75 millj. kr. vegna þátttöku Framkvæmdasjóðs aldraðra í viðhaldi á fasteignum öldrunarstofnana. Skipting sérteknanna á einstök viðfangsefni er sýnd í sérstöku yfirliti III með breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar og munu breytingarnar koma fram á viðkomandi fjárlagaliðum í stöðuskjali frumvarpsins eftir 2. umr. þess. Lagt er til að útgjaldaheimild og sértekjur á óskiptu framlagi til öldrunarstofnana hækki um 225 millj. kr. Vegna erfiðrar stöðu ríkissjóðs er lagt til að nýta hluta af fjárheimild Framkvæmdasjóðs aldraðra til reksturs í stað framkvæmda á árinu 2011. Með tillögunni er ætlunin að fjölga hjúkrunarrýmum um 30, en þar af eru 10 rými sem tilheyra Hvammi á Húsavík og 20 rými sem tilheyra Reykjanesbæ en til að byrja með mun Heilbrigðisstofnun Suðurnesja sjá um rekstur þeirra. Gert er ráð fyrir að sértekjur sem færast vegna greiðslna frá vistmönnum fyrir dvöl á öldrunarstofnunum hækki um 557 millj. kr. Í gildandi fjárlögum og í fjárlagafrumvarpinu er þessi fjárhæð áætluð 373 millj. kr. en á undanförnum árum hefur farist fyrir hjá þeim ráðuneytum sem hafa haft umsjón með málaflokknum að uppfæra áætlanir til samræmis við raunverulega þróun greiðslna frá vistmönnum. Á sama tíma hafa lífeyrissjóðsgreiðslur og fjármagnstekjur vistmanna farið hækkandi eftir því sem fjölgað hefur í hópi þeirra sem hafa betri lífeyrisrétt úr almennum lífeyrissjóðum en áður var. Þessi leiðrétting á áætlun fjárlaganna hefur engin áhrif á útkomuna í þessum greiðslum vistmanna á árinu. Lagt er til að tímabundið framlag að fjárhæð 55,5 millj. kr. sem veitt var til byggingar hjúkrunarheimilis við Suðurlandsbraut falli niður þar sem framkvæmdum er lokið. Af sömu ástæðu er lagt til að tímabundið framlag að fjárhæð 61 millj. kr. sem veitt var til byggingar hjúkrunarheimilis í Kópavogi falli niður. Þá er lagt til að 400 millj. kr. verði varið á árinu 2011 til reksturs hjúkrunarheimila úr Framkvæmdasjóði aldraðra eins og áður sagði. Í framhaldi af samþykkt ríkisstjórnarinnar frá 13. október 2009 um samstarf við níu sveitarfélög um byggingu hjúkrunarheimila samkvæmt svokallaðri leiguleið hafa ekki verið teknar nýjar ákvarðanir um byggingu hjúkrunarheimila með framlögum á fjárlögum og úr Framkvæmdasjóði aldraðra. Í ljósi erfiðrar stöðu ríkissjóðs er talið réttmætt að nýta hluta af fjárheimild sjóðsins til reksturs á árinu 2011 og er tillagan liður í heildarendurskoðun á áformum um aðhaldsmarkmið í heilbrigðis- og öldrunarþjónustu. Gerð er tillaga um 300 millj. kr. fjárveitingu vegna niðurlagningar á öllum sex svæðisskrifstofum málefna fatlaðra. Með yfirfærslu á málaflokknum til sveitarfélaga frá 1. janúar 2011 verður öllum svæðisskrifstofum lokað og starfsmönnum þeirra sagt upp. Gera má ráð fyrir að nokkur hópur muni þiggja biðlaun og nýta sér uppsagnarrétt sinn. Við þetta bætist kostnaður vegna starfsmanna sem starfa munu nokkra mánuði á næsta ári við frágang á gögnum og skjölum áður en kemur til uppsagnar og biðlauna. Því er áætlað nú að starfsmannakostnaður verði allt að 230 millj. kr. og leiga og annar rekstrarkostnaður er áætlaður allt að 70 millj. kr. Þá er lagt til að fjárheimildir samtals að fjárhæð 10.018,5 millj. kr. verði felldar niður vegna yfirfærslu á málefnum fatlaðra frá ríki til sveitarfélaga. Frá 1. janúar 2011 munu sveitarfélög taka yfir alla almenna þjónustu við fatlaða einstaklinga. Unnið hefur verið að yfirfærslunni frá því snemma árs 2007 en þá var tekin ákvörðun um að endurskoða verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga og þá sérstaklega þjónustu við fatlaða, öldrunarmál og menntamál. Nú liggur fyrir samkomulag ríkis og sveitarfélaga sem gerir ráð fyrir að öll almenn þjónusta við fatlaða færist yfir til sveitarfélaga. Undanskildar eru Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins, Þjónustu- og þekkingarmiðstöð fyrir blinda og sjónskerta og stofnanir tengdar vinnumarkaðsúrræðum. Auk þess mun almenn hagsmunagæsla fatlaðra verða áfram á ábyrgð ríkisins. Markmið tilfærslunnar eru m.a. að bæta þjónustu og laga hana að þörfum notenda með hliðsjón af ólíkum aðstæðum, stuðla að samþættingu nærþjónustu við íbúa sveitarfélaga, draga úr skörun ábyrgðarsviða, stjórnsýslustiga, tryggja góða nýtingu fjármuna og einfalda verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Mynduð verða þjónustusvæði um rekstur þjónustu við fatlaða og skulu þau hafa að lágmarki 8.000 íbúa. Því verða þau sveitarfélög sem ekki ná þessari íbúatölu að sinna þjónustunni í samvinnu við önnur. Ráðherra getur hins vegar undir ákveðnum skilyrðum veitt undanþágu frá viðmiðinu um fjölda íbúasvæða. Stofnuð verður sérstök deild innan Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga sem tryggja á að tekjuaukning einstakra sveitarfélaga og þjónustusvæða endurspegli kostnaðarmun vegna ólíks fjölda fatlaðra íbúa og mismunandi þjónustuþarfa þeirra. Gert er ráð fyrir að fasteignir Framkvæmdasjóðs fatlaðra renni til sérstaks fasteignasjóðs í umsjón Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga en við stofnsetningu fasteignasjóðsins skal Framkvæmdasjóður fatlaðra lagður niður. Samkvæmt fasteignamati er áætlað heildarvirði þeirra eigna sem ríkissjóður lætur af hendi við yfirfærslu um 3,7 milljarðar kr. Við yfirfærsluna verða svæðisskrifstofur lagðar niður. Samhliða yfirfærslu á framkvæmd og ábyrgð á þjónustu við fatlaða taka sveitarfélögin yfir fjárhagslega ábyrgð málaflokksins. Í samkomulagi ríkis og sveitarfélaga frá 6. júlí sl. um fjárhagsleg málefni yfirfærslunnar var samið um að útsvarshlutfall sveitarfélaga hækki um 1,2 prósentustig og að tekjuskattshlutfall ríkisins lækki á móti um samsvarandi hlutfall. Gert er ráð fyrir að til lengri tíma muni þessi hækkun útsvarshlutfallsins duga sveitarfélögum til fjármögnunar þjónustunnar og hefur þá verið tekið tillit til ýmiss kostnaðar sem auka muni útgjöldin í fyrirsjáanlegri framtíð. Þá er í samkomulaginu um fjárhagsrammann einnig kveðið á um greiðslur yfir sama tímabil til sveitarfélaganna vegna veikrar stöðu útsvarsstofnsins um þessar mundir, nýrra verkefna í þjónustu, eyðingar biðlista og vegna ýmiss kostnaðar sem tengist yfirfærslunni. Að samanlögðu nema þessi sérstöku, tímabundnu aukaframlög um 623 millj. kr. á næsta ári og er nánari skýringar á þeim að finna í greinargerð með tillögum sem fluttar eru undir lið Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Skipting niðurfelldra fjárveitinga á einstök viðfangsefni eru sýnd í sérstöku yfirliti IV með breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar og munu breytingarnar koma fram í viðkomandi fjárlagaliðum í stöðuskjali frumvarpsins eftir 2. umr. þess. Gert er ráð fyrir að beint framlag úr ríkissjóði til að fjármagna lífeyristryggingar hækki um 592,3 millj. kr. til þess að vega upp á móti lækkun tekna af tryggingagjaldi sem varið verður til þessara verkefna á næsta ári. Lagt er til að fjárheimild Atvinnuleysistryggingasjóðs verði hækkuð um 640 millj. kr. vegna lengingar á rétti til greiðslu atvinnuleysisbóta um eitt ár. Samkvæmt gildandi lögum geta atvinnulausir fengið bætur í allt að þrjú ár en með frumvarpi til breytingar á lögunum er lagt til að það verði lengt tímabundið í fjögur ár. Miðað er við að breytingin taki gildi fyrir þá sem urðu atvinnulausir frá og með 1. maí 2008. Áætlað er að tæplega 2.000 manns muni á næsta ári hafa þegið atvinnuleysisbætur í þrjú ár. Einnig er lagt til að fjárheimildir Atvinnuleysistryggingasjóðs verði lækkaðar um 2.900 millj. kr. vegna nýrrar spár um atvinnuleysi. Í frumvarpinu var miðað við 8,3% atvinnuleysi en nú er reiknað með að atvinnuleysið nemi 7,3% á næsta ári í samræmi við nýja þjóðhagsspá Hagstofunnar. Gert er ráð fyrir að fjárheimild Fæðingarorlofssjóðs hækki um 1.000 millj. kr. og fallið um leið frá sömu hagræðingarkröfu til sjóðsins. Þá er gerð tillaga um 10 millj. kr. framlag til Stígamóta til að koma á fót athvarfi fyrir konur á leið úr vændi og mansali. Lagt er til að fjárheimild heilbrigðisráðuneytisins verði aukin um 1.504 millj. kr. Þar munar mest um eftirfarandi: Lagt er til að fjárveitingin hækki um 100 millj. kr. vegna upptöku nýrra S-merktra lyfja og meðferðar einstaklinga sem greinst hafa með Fabry-sjúkdóminn. Þá er lagt til að 148 millj. kr. sem skráðar voru sem tilfærslur í fjárlagafrumvarpinu verði skráðar sem önnur gjöld til samræmis við aðrar fjárheimildir S-merktra lyfja. Lagt er til að hagræðingarkrafan á heilbrigðisstofnanir verði lækkuð til muna. Þeirri tölu fylgja ýmsar millifærslur og einnig lækka framlög til heimahjúkrunar og sjúkraflutninga til samræmis. Markmiðið með endurskoðuninni er að áætla kostnað við rekstur sjúkrarýma með hliðsjón af þjónustunni sem þar er veitt. Þá er heilsugæslulíkan uppfært og stillt af og greiðsla fyrir hjúkrunarrými samræmd. Þessi aðferð leiðir til þess að hagræðingarkrafa á heilbrigðisstofnanir lækkar um samtals 1.118,5 millj. kr. frá frumvarpinu og fer úr 3.022,7 millj. kr. í 1.904,2 millj. kr. Það er ljóst að vegna endurskoðunarinnar verður ekki mögulegt að ná fram áhrifum aðgerðanna fyrr en liðið er á árið 2011. Af þeim sökum er lagt til að 3/12 hlutum kröfunnar, eða 453,4 millj. kr. verði frestað fram á árið 2012. Þá er einnig lagt til að engin stofnun standi frammi fyrir meiri samdrætti en sem nemur 12% frá gildandi fjárlögum, en það þýðir frestun að fjárhæð 119 millj. kr. til viðbótar. Lögð er til 10,7 millj. kr. hækkun á framlagi til samnings við sveitarfélagið Hornafjörð um öldrunarþjónustu til að mæta leiðréttum og samræmdum daggjaldataxta á hjúkrunarsviði í kjölfar endurskoðunar á fjárveitingum til heilbrigðisstofnana. Lögð er til 61 millj. kr. lækkun á fjárveitingu til Heilsustofnunar Náttúrulækningafélags Íslands sem er til viðbótar við 39 millj. kr. lækkun sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Tillagan er í endurskoðun og kemur aftur til umfjöllunar við 3. umr. frumvarpsins. Lögð er til 300 þús. kr. millifærsla af safnlið heilsugæslustöðva til Heilsugæslustöðvarinnar Lágmúla til að standa undir kostnaði við læknisfræðilegar rannsóknir í fangelsum á höfuðborgarsvæðinu. Lagt er til að millifærðar verði 3,6 millj. kr. af safnlið yfir á Miðstöð heimahjúkrunar á höfuðborgarsvæðinu til að mæta kostnaði vegna sáraumbúða. Lögð er til 5 millj. kr. millifærsla á safnlið heilsugæslustöðva til Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins til að efla einingu, geðheilsu/eftirfylgdar innan heilsugæslunnar. Lögð er til 11 millj. kr. lækkun á framlagi til stöðugilda í kennslu í hjúkrun til að mæta endurskoðun á hagræðingarkröfu á heilbrigðisstofnanir. Lögð er til 35 millj. kr. lækkun á safnlið til að mæta endurskoðun á hagræðingarkröfu á heilbrigðisstofnanir. Jafnframt er lögð til 96,4 millj. kr. lækkun á framlagi til heimahjúkrunar til að mæta endurskoðun á hagræðingarkröfu á heilbrigðisstofnanir. Lögð er til 17 millj. kr. lækkun á framlagi til sjúkraflutninga. Í kjölfar endurskoðunar á samdrætti í útgjöldum heilbrigðisstofnana þar sem dregið er úr hagræðingarkröfu á sjúkrasviði þeirra er ekki reiknað með aukningu í sjúkraflutningum. Lögð er til 18 millj. kr. lækkun á framlagi til hjúkrunar í framhaldsskólum til að mæta endurskoðun á hagræðingarkröfu á liðinn Heilbrigðisstofnanir. Einnig er lögð til af sömu ástæðu 3 millj. kr. lækkun á framlagi til hjúkrunar í framhaldsskólum á Akureyri. Lögð er til 37,4 millj. kr. millifærsla yfir á Heilbrigðisstofnunina á Sauðárkróki til að mæta lækkun á hagræðingarkröfu á sjúkrasviði stofnunarinnar. Á Heilbrigðisstofnun Vesturlands hækkar hagræðingarkrafan um samtals 106,5 millj. kr. Á Heilbrigðisstofnuninni Patreksfirði lækkar hagræðingarkrafan samtals um 16,4 millj. kr. Á Heilbrigðisstofnun Vestfjarða lækkar hagræðingarkrafan fyrir stofnunina í heild um samtals 153,8 millj. kr. Á Heilbrigðisstofnuninni Blönduósi lækkar hagræðingarkrafan um 33,3 millj. kr. Á Heilbrigðisstofnuninni Sauðárkróki lækkar hagræðingarkrafan um 152,1 millj. kr. Á Heilbrigðisstofnuninni Fjallabyggð lækkar hagræðingarkrafan um samtals 37,9 millj. kr Á Heilbrigðisstofnun Þingeyinga lækkar hagræðingarkrafan um samtals 266,9 millj. kr. Á Heilbrigðisstofnun Austurlands lækkar hagræðingarkrafan um samtals 344, 8 millj. kr. Á Heilbrigðisstofnun Suðausturlands lækkar hagræðingarkrafan fyrir stofnunina í heild um samtals 38,9 millj. kr. Á Heilbrigðisstofnuninni Vestmannaeyjum lækkar hagræðingarkrafan samkvæmt breytingartillögunum um 84,2 millj. kr. Tölur er varða Heilbrigðisstofnun Vestmannaeyja munu breytast við 3. umr. frumvarpsins vegna leiðréttinga á forsendum þeirra. Hagræðingarkrafan lækkar meira en hér kemur fram. Á Heilbrigðisstofnun Suðurlands lækkar hagræðingarkrafan um samtals 229, 1 millj. kr. Á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja lækkar hagræðingarkrafan um 270, 6 millj. kr. Á St. Jósefsspítala, Sólvangi, lækkar hagræðingarkrafan um 137 millj. kr., en viðræður eru nú um sameiningu stofnunarinnar við Landspítalann. Lagt er til að fjárheimild fjármálaráðuneytisins lækki um 4.239,1 millj. kr. Breytingar eru þessar helstar: Lagt er til að fjárheimild á liðnum Jöfnun á örorkubyrði almennra lífeyrissjóða lækki um 17,2 millj. kr. í ljósi endurskoðaðrar áætlunar um hlutdeild í tekjum af tryggingagjaldi. Gert er ráð fyrir að fjármagnstekjuskattur sem ríkissjóður greiðir af vaxtatekjum, arðgreiðslum og söluhagnaði eigna lækki um 400 millj. kr. og verði 2.200 millj. kr. Gert er ráð fyrir að greiðsla vegna fjármagnstekjuskatts lækki um 300 millj. kr. og verði 2.100 millj. kr. Fjármagnstekjuskatturinn færist einnig á tekjuhlið ríkissjóðs og hefur þessi breyting því ekki áhrif á afkomu ársins. Gert er ráð fyrir að fjárheimild 3.072 millj. kr. falli niður á liðnum Ríkisábyrgðir. Samþykkt hefur verið tillaga við 3. umr. frumvarps til fjáraukalaga fyrir árið 2010 um að uppreiknaður höfuðstóll skulda með ríkisábyrgð sem fallið geta á ríkissjóð vegna innleystra ábyrgða föllnu bankanna þriggja frá og með 31. des. 2010 verði tekinn yfir af ríkissjóði og gjaldfærður á árinu 2010. Ríkissjóður mun eftir sem áður gera kröfur í þrotabú bankanna um endurheimtur. Lagt er til að millifærðar verði tímabundið í tvö ár 16 millj. kr. af safnlið fjármálaráðuneytisins sem ætlað er að mæta ýmsum ófyrirséðum kostnaði á Bankasýslu ríkisins. Gert er ráð fyrir að leigutekjur Fasteigna ríkissjóð lækki um 48,8 millj. kr. á milli ára og að rekstur fasteigna lækki um rúmar 166,5 millj. kr. vegna áætlunar um lækkun fasteignagjalda og þannig lækki rekstrargjöld umfram sértekjur um tæpar 118 millj. kr. Það veitir Fasteignum ríkissjóðs svigrúm til að ráðstafa meira fé í viðhald bygginga í eigu ríkisins sem því nemur. Gert er ráð fyrir að fjárheimildir stofnana lækki samtals um 333,7 millj. kr. vegna nýgerðs kjarasamnings við Sjúkraliðafélag Íslands sem tók gildi 14. október sl. Fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir 3,5% hækkun á almennu verðlagi og var þá miðað við forsendur þjóðhagsspár Hagstofu Íslands frá 15. júlí sl. um breytingar á vísitölu neysluverðs. Sú spá hefur verið endurmetin eins og áður hefur komið fram og spáð er nú að verðbólgan verði 2,3%. Verðlagsforsendur frumvarpsins hafa verið endurreiknaðar með tilliti til þessarar breytingar og hefur það í för með sér nokkra lækkun á fjárheimildum. Samhliða þessu eru gengisforsendur frumvarpsins endurreiknaðar og er nú miðað við gengi Seðlabanka Íslands 15. nóvember sl. en í frumvarpinu var miðað við gengisskráningu 1. september. Styrking íslensku krónunnar er 1,43% á þessu tímabili. Miðað við þennan endurútreikning eru fjárheimildir lækkaðar um 1.089,9 millj. kr. Skipting á einstök viðfangsefni er sýnd í sérstöku yfirliti með breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar. Lagt er til að fjárheimild samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins verði aukin um 1.541,2 millj. kr. og þar munar mest um eftirfarandi: Lagt er til að fjárheimildir Vegagerðarinnar verði settar fram á einum fjárlagalið og því fylgja ýmsar millifærslur og gerðar eru breytingartillögur þar um. Lögð er til 114,4 millj. kr. hækkun á framlagi styrkja til ferja og sérleyfishafa vegna breytinga á uppbyggingu styrkja til almenningssamgangna en í annarri tillögu er gert ráð fyrir að 94,5 millj. kr. lækkun á framlögum á liðnum Styrkir til innanlandsflugs. Lagt er til að útgjaldaheimild Siglingastofnunar verði hækkuð um 7,8 millj. kr. Í 6. gr. laga um lögskráningu sjómanna, sem tók gildi 1. nóvember á þessu ári, er að finna tvær nýjar gjaldtökuheimildir, annars vegar fyrir aðgang að lögskráningarkerfinu og hins vegar fyrir þau störf sem innt verða af hendi við framkvæmd lögskráningar samkvæmt lögum. Vitað var að eftir sem áður mundi einhver hluti útgerða óska eftir að lögskrá eftir eldra fyrirkomulaginu sem nú er gert ráð fyrir að Siglingastofnun sjái um framkvæmd á. Gert er ráð fyrir að tekjur af þeirri gjaldheimtu verði 7,8 millj. kr. á árinu 2011. Lögð er til 9 millj. kr. fjárheimild til reksturs Landeyjahafnar en gert er ráð fyrir að Landeyjahöfn verði að öllu leyti fjármögnuð með sértekjum. Þá er lögð til 300 millj. kr. lækkun á framlagi til flugvalla og flugleiðsöguþjónustu vegna aðhaldsaðgerða. Í fjárlagafrumvarpinu var gert ráð fyrir að hækkun gjalda af áfengi og tóbaki mundi skila um 1.000 millj. kr. í tekjur, en nú er gert ráð fyrir að sú hækkun verði minni en áformað var og að tekjuaukinn verði 700 millj. kr. lægri eða samtals um 300 millj. kr. Í ljósi þessa er gert ráð fyrir 300 millj. kr. lækkun á framlagi til starfsemi Isavia ohf., en gera má ráð fyrir að þessu verði mætt að einhverju marki með hækkun þjónustugjalda félagsins og verðlagningar í vörusölu. Aðhaldsaðgerð þessi kemur aftur til umræðu við 3. umr. frumvarpsins. Gert er ráð fyrir að fjárheimild Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga lækki um 170 millj. kr. í samræmi við endurskoðaða áætlun um lögboðin framlög í sjóðinn af skatttekjum og útsvarsstofnum árið 2011. Spáin miðast við að innheimtar skatttekjur verði 413.477 millj. kr. á árinu 2011 og útsvarsstofn ársins 2010 verði 825.915 millj. kr, Lögð er til 700 millj. kr. hækkun á framlagi til sérstakra viðbótarframlaga til jöfnunarsjóðs og er því aukaframlagi ætlað að skapa svigrúm til að koma til móts við þau sveitarfélög sem eru í miklum fjárhagslegum erfiðleikum. Þá er gert ráð fyrir að 600 millj. kr. hækkun verði á útgjöldum vegna húsaleigubóta sveitarfélaga sem færast á þennan lið ef samkomulag um breytingar á bótakerfinu sem gert var 7. apríl 2008 verður framlengt óbreytt. Viðbótarkostnaður við kerfið vegna samkomulags væri þar með orðinn 1.528 millj. kr. á árinu 2011 en hann var upphaflega áætlaður 432 millj. kr. Gerð er tillaga um 371 millj. kr. fjárheimild til jöfnunarsjóðs vegna yfirfærslu á málefnum fatlaðra frá ríki til sveitarfélaga. Um er að ræða greiðslur á árunum 2011–2013 sem ætlað er að vega upp á móti veikri stöðu útsvarsstofnsins á þessum tíma. Fjárheimildin tekur mið af áætlunum um útsvarsstofninn sem er áætlaður 846 millj. kr. árið 2011. Gerð er tillaga um 201 millj. kr. fjárheimild vegna yfirfærslu á málefnum fatlaðra frá ríki til sveitarfélaga. Um er að ræða greiðslu ríkissjóðs til sveitarfélaga, m.a. vegna aðlögunar og útfærslu þjónustunnar. Samkvæmt samkomulagi um yfirfærsluna er gert ráð fyrir að árið 2012 verði framlagið hækkað í 395 millj. kr. og árið 2013 verði það 213 millj. kr. Þá er gerð tillaga um 51 millj. kr. fjárheimild vegna notendastýrðrar persónulegrar aðstoðar við fatlaða á vegum sveitarfélaga sem fyrirhugað er að hefja á næsta ári. Notendastýrð þjónusta snýst um að einstaklingar sem þurfa varanlega aðstoð stjórni því að jafnaði sjálfir hvers konar stoðþjónustu þeir njóta, hvar og hvenær. Markmiðið er að fatlaðir geti notið sjálfstæðis í lífi sínu til jafns á við ófatlaða. Lagt er til að fjárheimild iðnaðarráðuneytisins verði aukin um 21,5 millj. kr. og felst í því að fjárheimild á Staðlaráð lækki um 1,3 millj. kr. í ljósi endurskoðaðrar áætlunar um hlutdeild í tekjum af tryggingagjaldi. Einnig er gerð tillaga um 22,8 millj. kr. framlag á liðnum til ferðamála. Lagt er til að fjárheimild efnahags- og viðskiptaráðuneytisins verði aukin um 108,9 millj. kr. og eru þær þessar helstar: Lagt er til að veitt verði tímabundið 15 millj. kr. framlag til þess að standa straum af kostnaði vegna aðkeyptrar þjónustu erlends sérfræðings. Vegna samstarfsins við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn þarf að kaupa aðstoð og ráðgjöf erlends sérfræðings til þess að meta framkvæmd þeirra tillagna sem gerðar hafa verið um breytingar á umgjörð eftirlits á fjármálamarkaði og eftirfylgni við Basel-grunnviðmiðin. Sérfræðingurinn skal einnig gera áætlun um hvernig vinna megi gegn þeim veikleikum sem tilgreindir verða í matinu. Stefnt er að því að matið verði unnið og birt fyrir lok mars 2011. Einnig er lagt til að veitt verði 10 millj. kr. framlag vegna nýrrar stöðu lögfræðings á skrifstofu efnahagsmála. Verkefni skrifstofunnar á sviði lögfræði hafa verið mjög umfangsmikil frá því að efnahagsmál komu til ráðuneytisins. Þá er lagt til að veitt verði 4,6 millj. kr. framlag til að standa undir kostnaði sem nemur 40% stöðugildi og ferðakostnaður starfsmanns vegna vinnu við innleiðingu þjónustutilskipunar Evrópusambandsins hér á landi. Gert er ráð fyrir að starfsmaðurinn sinni einnig upplýsingaskyldu vegna þjónustutilskipunarinnar sem talin er verða töluverð. Lagt er til að veitt verði 41 millj. kr. framlag til þess að fjármagna eftirlitsnefnd um skuldaaðlögun. Í frumvarpi til laga um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingar er lögð til breyting á 4. gr. laga nr. 107/2009, um aðgerðir í þágu einstaklinga og fyrirtækja vegna banka- og gjaldeyrishrunsins. Er þar gert ráð fyrir að efnahags- og viðskiptaráðherra verði heimilt að skipa eftirlitsnefndinni, sem tilgreind er í 4. gr. laganna, starfsmenn sem starfa á ábyrgð og undir handleiðslu nefndarinnar. Einnig er lagt til að veitt verði 20 millj. kr. framlag til liðarins Fastanefndir. Í frumvarpi til laga um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu er gert ráð fyrir að sett verði á laggirnar úrskurðarnefnd sem geti úrskurðað um ágreining um niðurfærslu skulda fyrirtækis við sértæka skuldaaðlögun en reiknað er með að þrír einstaklingar skipi nefndina. Lagt er til að þeim aðila sem skýtur máli til úrskurðarnefndarinnar verði gert að greiða sérstakt gjald, málskotsgjald, sem renni í ríkissjóð. Er gjaldinu ætlað að taka mið af kostnaði við úrskurðarnefndina, svo sem vegna þóknunar nefndarmanna, reksturs mála fyrir nefndinni, starfsaðstöðu, sérfræðiaðstoðar og gagnaöflunar, en gert er ráð fyrir að um 100 mál fari til nefndarinnar á ári. Lagt er til að 7,3 millj. kr. tímabundið framlag verði veitt til verkefnisins Athugun á skuldavanda heimilanna sem ríkisstjórnin samþykkti 5. mars 2010 að ráðuneytið hefði forgöngu um. Gert er ráð fyrir að rannsóknin muni í heildina kosta allt að 50 millj. kr. fram til loka árs 2013. Þar af verði 40 millj. kr. vegna launakostnaðar en gert er ráð fyrir tveimur starfsmönnum vegna verkefnisins. Annar kostnaður er vegna hug- og vélbúnaðar, aðkeyptrar sérfræðiþjónustu og viðhalds og þróunar gagnagrunns. Miðað er við að rannsóknin geti hafist fyrir lok þessa árs og að kostnaður ársins 2010 verði um 10 millj. kr., einkum vegna stofnkostnaðar við vél- og hugbúnað, en hækki svo í 13,3 millj. kr. á ársgrunni fram til loka árs 2013. Lögð er til 11 millj. kr. hækkun á framlagi til Einkaleyfastofu í samræmi við endurskoðaða tekjuáætlun stofnunarinnar. Lagt er til að fjárheimild umhverfisráðuneytisins verði lækkuð um 128,2 millj. kr. og eru ástæðurnar þessar helstar: Skrifstofa um vernd, gróður- og dýraríki á norðlægum slóðum. Gerð er tillaga um 1,2 millj. kr. framlag til reksturs skrifstofunnar til að uppfylla samning Íslands gagnvart aðildarríkjum Norðurskautsráðsins og í samræmi við framlag annarra aðildarþjóða. Gerð er tillaga um sömu upphæð til skrifstofu Norðurskautsráðsins um varnir gegn mengun hafsins. Gerð er tillaga um 3 millj. kr. tímabundið framlag í fimm ár til vöktunar og skipulagðra viðbragða við uppblæstri og gróðureiningu við Skaftá. Gerð er tillaga um 10 millj. kr. tímabundið framlag til uppbyggingar í þjóðgarðinum Snæfellsjökli, einkum í þeim tilgangi að bæta aðgengi fatlaðra, lagfæra göngustíga, framleiða og setja upp fræðsluskilti og bæta aðstöðu ferðamanna á annan hátt. Lagt er til að framlag til framkvæmda í Vatnajökulsþjóðgarði verði lækkað um 25 millj. kr. og rekstrarframlag hækkað jafnmikil á móti. Tillagan er gerð samhliða annarri tillögu um 15 millj. kr. aukið rekstrarframlag og saman er þeim ætlað að byggja upp og efla þjónustu í þjóðgarðinum. Aukin aðsókn að þjóðgarðinum kallar á aukna þjónustu, svo sem landvörslu, og einnig hafa atvinnurekendur í nágrenni þjóðgarðsins kallað eftir lengri þjónustutíma í garðinum til að lengja virkan ferðamannatíma á hverju ári. Lögð er til 600 millj. kr. lækkun á fjárheimildum á liðnum Endurvinnslan hf., skilagjald og umsýsluþóknun. Gerð er tillaga um 350 millj. kr. framlag úr ofanflóðasjóði til að hefja framkvæmdir við varnargarða vegna snjóflóðahættu á Ísafirði og í Neskaupstað. Lögð er til 8,5 millj. kr. fjárveiting til Náttúrustofnunar Íslands vegna aukins kostnaðar við flutning í nýtt húsnæði. Einnig er lagt til að náttúrustofur landsins hækki um 62,2 millj. kr. Gerð til tillaga um 21 millj. kr. fjárveitingu til Veðurstofunnar til áframhaldandi verkefna vegna loftslagsmála. Fjárveitingin er grundvöllur þess að Veðurstofan geti verið aðili að og sótt um fjárveitingar m.a. til norrænna sjóða og til Evrópusambandsins. Að lokum, virðulegi forseti, er lagt til að fjárheimild vaxtagjalda ríkissjóðs verði lækkuð um 1.407 millj. kr. Í frumvarpi til fjárlaga voru vaxtagjöld áætluð 75.061 millj. kr., en þau eru nú áætluð 73.654 millj. kr. Mismunurinn er 1.407 millj. kr. til lækkunar. Meginskýringin er sú að áætlaðir vextir ársins 2011 lækka frá fyrri áætlunum og gengi krónunnar styrkist en á móti koma vextir af lánum sem ríkissjóður tekur yfir frá Ríkisábyrgðasjóði frá og með árslokum 2010 og áformuðum hærri erlendum vöxtum. Greiddir vextir voru áætlaðir 75.341 millj. kr., en nú 71.422 millj. kr. Mismunur er 3.919 millj. kr. til lækkunar. Þar af eru 2,9 milljarðar vegna lægri nafnvaxta tveggja nýrra ríkisbréfaflokka sem gefnir voru út á síðari hluta árs 2010. Að öðru leyti er skýringa að leita í framangreindum þáttum. Óskað er eftir nýjum og breyttum heimildum við 6. gr. frumvarpsins ásamt óskum um heimildir til kaupa og sölu jarða og fasteigna. Er óskað eftir því að heimild verði veitt til að efla eigið fé Byggðastofnunar um allt að 1.000 millj. kr. að fenginni úttekt iðnaðarráðuneytisins á framtíðarfyrirkomulagi lánastarfsemi stofnunarinnar. Heimild til að semja við sveitarfélögin um greiðslu og vaxtakjör vegna fjármagnstekjuskatts sem álagður er á árinu 2010 vegna tekjuársins 2009 og heimild til að veita nýjum Landspítala ohf. skammtímalán vegna undirbúnings hönnunar nýs Landspítala við Hringbraut. Virðulegi forseti. Fjárlaganefnd hefur lokið afgreiðslu flestra þeirra erinda sem henni bárust. Breytingartillögur þær sem eru til umfjöllunar við 2. umr. nema samtals 13.299,3 millj. kr. til lækkunar á sundurliðun 2, þ.e. fjármálum ríkisaðila í A-hluta. Í endurskoðaðri tekjuáætlun efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins er gert ráð fyrir að tekjur verði 4.066,4 millj. kr., sem er 11 milljarða kr. lækkun frá frumvarpinu. Heildarjöfnuður verði neikvæður sem nemur 34,1 milljarði kr., sem er 2,3 milljarða kr. minni halli en í frumvarpi. Frumjöfnuður verði jákvæður um 18,8 milljarða og er það í samræmi við efnahagsmarkmið um að ná frumjöfnuði á árinu 2011. Nokkur mál bíða 3. umr. en þau eru C-hluti, þ.e. 4. gr., og 5. gr. Auk þess bíða nokkur mál í A-hluta 3. umr. Má þar nefna málefni er varða sjúkrahús Vestmannaeyja, Heilsustofnun Náttúrulækningafélags Íslands og Isavia. Að lokum vil ég þakka hv. fjárlaganefnd fyrir mjög gott samstarf. Í nefndinni ríkir lausnamiðað andrúmsloft þvert á stjórnmálaflokka sem mér líkar ákaflega vel. Ég vona að okkur takist að varðveita þann anda sem lengst. Það þýðir, virðulegur forseti, hins vegar ekki það að við séum alltaf sammála og það mun sennilega koma í ljós í ræðum nefndarmanna á eftir.

Forseti. Ég þakka hv. formanni fjárlaganefndar, Oddnýju Harðardóttur, framsögu hennar. Mig langar að spyrja hana aðeins út í viðhorf hennar til þeirrar stöðu sem við horfum upp á nú um stundir, þ.e. við erum að fá mat sérfræðinga á efnahagsþróun næsta árs í formi hagspáa sem eru að birtast og kveða á um að við séum á ákveðinni leið sem ekki er mjög fýsileg. Ég spyr hv. formann fjárlaganefndar: Hver er skoðun hennar á innihaldi fjárlagatillagnanna eins og þær liggja fyrir núna, munu tillögur stjórnarmeirihlutans styðja frekar við þá óheillaþróun sem virðist vera hér varðandi hagvöxt eða telur hún 

Virðulegi forseti. Ég hef eins og aðrir vissulega áhyggjur af hagspám sem eru svartsýnni en sú hagspá sem við miðum við, þ.e. hagspá frá Hagstofunni. Við höfum líka fengið bjartsýnni hagspár eins og t.d. frá Seðlabankanum. En vissulega hef ég áhyggjur af því að forsendur muni ekki halda. Það er áhyggjuefni en það eru engin merki um annað samt sem áður en að hagvöxtur muni hægt og bítandi halda áfram að vaxa. Ég tel ekki að það sé neitt í fjárlagafrumvarpinu eða aðgerðum ríkisstjórnarinnar sem ætti að tefja fyrir þeim bata.

Forseti. Það er alveg rétt að hagvöxtur virðist vera að taka við sér að einhverju leyti en forsendurnar sem liggja til grundvallar fjárlagafrumvarpinu byggja að mínu mati á of veikum grunni. Þetta er í rauninni sama umræða og við höfum tekið hér í alllangan tíma. Því miður eru að koma fram mælingar sem staðfesta þau varnaðarorð sem við höfum haft uppi. Hér er vitnað til bjartsýnni spár Seðlabankans en annarra spáaðila. Þá er rétt að geta þess að þegar Seðlabankinn kynnti sína spá um u.þ.b. 2% hagvöxt á árinu 2011 reiknaði hann með að það væri fremur of mikil bjartsýni en raunsætt mat, svo því sé komið til skila við umræðuna hér. Ég geri mér fullljóst að þetta er alltaf ákveðinn vegur sem þarf að þræða en ég vildi heyra hvort hv. formaður telur að áform um 

Virðulegi forseti. Hv. þingmanni er náttúrlega jafn vel ljóst og mér að við erum í djúpri efnahagslægð. Leiðin sem ákveðið var að fara er blönduð leið, þ.e. niðurskurður á ríkisútgjöldum, en auk þess að ná inn tekjum með skattlagningu. Það er enginn sérstakur tekjuskattur lagður á árinu 2011 en þær álögur sem gert er ráð fyrir, auknu álögur upp á samtals um 11 milljarða kr., tel ég að muni ekki hafa afgerandi áhrif hvað varðar spurningu hv. þingmanns. En auðvitað erum við í slíkri stöðu að engin aðgerð er góð þannig að við veljum þá leið sem líklegust er til að koma okkur skref fyrir skref upp úr efnahagslægðinni. Ég tel að 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fyrir ræðuna. Ég vil spyrja hana í fyrsta lagi í fyrra andsvari mínu sérstaklega um það sem beinist að kynjaðri hagstjórn og svonefndum félagsauði í fjárlagafrumvarpinu öllu, en vinstri flokkarnir hafa sérstaklega lagt upp úr því að beita eigi aðferðum kynjaðrar hagstjórnar í öllu fjárlagaferlinu, það stendur í stefnuyfirlýsingunni. Síðan er lögð mikil áhersla á að taka eigi tillit til þess hvernig tillögurnar hafa áhrif á byggðir landsins. Telur hv. þingmaður fjárlagafrumvarpið eins og það liggur fyrir gott dæmi um það hvernig ná á markmiðum kynjaðrar hagstjórnar? Eins og við vitum vel bitnaði niðurskurðurinn í tillögunum sem birtust, sérstaklega í heilbrigðismálum og ekki síst á landsbyggðinni, ég get tekið St. Jósefsspítala sem dæmi, um 80% á konum. Er fjárlagafrumvarpið 

Virðulegi forseti. Til að ná markmiðum efnahagsáætlunarinnar var alveg ljóst að við þyrftum að fækka starfsmönnum hjá ríkinu, 

Frú forseti. Mér fannst hv. þingmaður einmitt undirstrika það að fjárlagafrumvarpið er bara handónýtt til þess að ná fram markmiðum kynjaðrar hagstjórnar eins og vinstri menn vilja. Þess vegna er m.a. búið að senda þær tillögur sem fólust í fjárlagafrumvarpinu til Byggðastofnunar til að reyna að meta áhrifin bæði á byggðirnar og kynin. Að öðru máli og það tengist Suðurnesjunum. „Rekstrargrundvöllur menntastofnana á Suðurnesjunum verði tryggður“ - samkvæmt yfirlýsingunni sem skrifuð var á sínum tíma og undirrituð í víkingaskipinu. Ég sé þess ekki stað í tillögum meiri hluta fjárlaganefndar. Ég vil spyrja sérstaklega að því hvað það þýðir að tryggja greiðslu launa tveggja sérfræðinga. Hvar eiga sérfræðingarnir að vinna í tengslum við menntamálin? Eiga þeir að vinna á aðalskrifstofu menntamálaráðuneytisins? Hvar eiga þeir að vera til húsa? Eru þetta störf sem eiga að skapast á Suðurnesjum?

Virðulegi forseti. Nú er unnið að útfærslu á þessu samkomulagi. Ég veit að því er ekki lokið þó að viðræður hafi hafist við sveitarfélög og menntastofnanir á Suðurnesjum um útfærslu þessa verkefnis. En stóra hugmyndin er sú að kortleggja menntun á Suðurnesjum og hvar þörfin er, hvernig ná megi samlegðaráhrifum með samstarfi stofnananna, og þá er ég að tala um Keili, Fjölbrautaskóla Suðurnesja og Miðstöð símenntunar á Suðurnesjum.

Hvar verða sérfræðingarnir?

Mér er bara ekki kunnugt um hvar þeir muni verða en það er von mín að þeir verði á Suðurnesjum. Ég mun beita mér fyrir því að það verði ekki sérfræðingar í Reykjavík sem stýri þessu verkefni heldur verði samfélagið allt með í þessum breytingum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fyrir ræðu hennar og tek undir með henni um að það ríki lausnamiðað andrúmsloft í fjárlaganefnd sem er vel. Ég tel reyndar að við eyðum allt of miklum tíma í að velta okkur upp úr forminu og hvernig málum er háttað þegar þau eru lögð fyrir fjárlaganefnd og kannski tímaleysið sem mönnum er boðið upp á þar. Ég tek undir áhyggjur sjálfstæðismanna af hagvextinum og vandkvæðum við að koma hjólum atvinnulífsins af stað. Ég vil hins vegar vekja athygli því að það átti að gjörbylta velferðarkerfinu eða heilbrigðiskerfinu í fjárlagafrumvarpinu en nú á að taka þessa þessa lækkun eða breytinguna á þremur árum að mér virðist. Mig langar til að spyrja hv. 

Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að sú breyting sem við erum að leggja til á hagræðingarkröfu á heilbrigðisstofnanir sé til mikilla bóta. Ég er líka þeirrar skoðunar að í framhaldinu strax á árinu 2011 þurfi að fara fram víðtæk umræða um stefnuna í heilbrigðismálum, hvar áherslurnar eiga að liggja og hverjir eiga að vinna með þær. Þetta þarf að gera snemma á árinu 2011. Við skulum ekki standa aftur frammi fyrir ósætti um heilbrigðiskerfi okkar á sömu nótum og staðreyndin var í haust.

Virðulegi forseti. Ég fagna orðum hv. formanns fjárlaganefndar um að það eigi að fara fram umræða og úttekt á því sem á sér stað í heilbrigðiskerfinu. Ég hefði reyndar talið að sú úttekt og umræða hefði átt að fara fram áður en farið var í þessar breytingar. Ég harma það ekki að snúa eigi við frá þeirri stefnu um gjörbyltingu á heilbrigðiskerfinu sem boðuð var í heilbrigðiskerfinu í haust. Ég get ekki betur séð en að ná eigi til að mynda þessari 40% hagræðingu á Heilbrigðisstofnun Þingeyinga á þremur árum í stað eins. Ég fagna því samt að það virðist vera vilji til að endurskoða stefnuna og hugsanlega verður hægt að taka þau skref til baka sem við erum að stíga nú, 12% hagræðingarkrafa er gríðarlega mikil. En ef það er vilji hjá meiri hlutanum að taka þessa umræðu snemma árs 2011 fagna ég því.

Virðulegi forseti. Vegna orða hv. þingmanns er mikilvægt að við minnum okkur á það að við urðum fyrir miklu tjóni. Endurskipuleggja þarf allan rekstur ríkisins og þar á meðal og ekki síst heilbrigðisstofnana sem er ákaflega dýr og stór málaflokkur. Það þarf að fara í endurskipulagningu á öllu kerfinu. Við þurfum að horfa yfir landið og hugsa hvar við þurfum að hafa þjónustuna. Við verðum að taka tillit til byggðanna og við þurfum að taka tillit til samgangna. Aðalatriðið er þetta: Öll þjónusta ríkisins er undir þegar við þurfum að endurskipuleggja og endurraða vegna þess að tekjurnar eru lægri.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur fyrir ræðu hennar áðan. Mig langar að spyrja hv. þingmann, sérstaklega í ljósi orða hennar um lausnamiðað andrúmsloft í hv. fjárlaganefnd: Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að við getum breytt vinnubrögðunum við fjárlagagerðina til þess að styrkja þingið gegn framkvæmdarvaldinu? Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún geti fallist á þá skoðun mína að í fjáraukalögum hvers árs verði ekki samþykktar tillögur sem þegar hafa verið teknar af framkvæmdarvaldinu, og í raun búið að eyða þeim peningum sem þar er fjallað um án þess að það hafi verið borið undir þingið. Vegna þess að með þeim ákvörðunum er framkvæmdarvaldið að taka sér að útvíkka lögbundna þjónustu án þess að Alþingi fái að koma að því. Í öðru lagi hvort hv. þingmaður taki undir þá skoðun mína að hugsanlega mætti setja ramma fyrir fjárlögin á vorþinginu og fela síðan framkvæmdarvaldinu að fylla hann út og kynna hann síðan við framlagningu frumvarpsins í október.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að það þarf að breyta vinnulaginu við vinnu við frumvarp til fjárlaga. Hópurinn sem starfaði áður en þessi vinnutörn hófst þarf að hefja vinnu aftur í janúar og það þarf að fara yfir þessi mál. Hv. þingmaður talar um fjáraukalögin. Ein leið til að koma í veg fyrir að við séum að taka ákvarðanir eða samþykkja eða blessa eitthvað sem búið er að gera er að taka fjáraukalög upp nokkrum sinnum á ári. Það er ein leið. En þetta þurfum við allt að fara yfir, aðkomu þingsins að fjárlagagerðinni, og síðan eftirlitinu með framkvæmd fjárlaganna.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég fagna því að hún tekur undir það að breyta þurfi vinnubrögðunum, því að eins og þau eru núna eru þau algjörlega óásættanleg. Þær hugmyndir sem hv. þingmaður bendir á, að taka fjáraukalögin hugsanlega oftar upp er allra góðra gjalda verð en aðalatriðið er þó þetta, sem við erum sammála um, að þingið þarf að koma að ákvarðanatökunni áður en framkvæmdarvaldið hefur tekið ákvarðanir og eytt peningunum. Það er aðalatriðið. Ég vil síðan ítreka fyrri spurningu mína sem hv. þingmanni gafst ekki tími til að svara sem snýr að því hvort til greina komi að hennar mati að setja rammann um fjárlögin á vorþinginu áður en þingið fer heim og fela síðan framkvæmdarvaldinu að fylla inn í hann ákveðna málaflokka og það yrði síðan lagt fyrir þingið 1. október þegar það kemur saman. Þannig verði það ákveðið af Alþingi hver ramminn á að vera og niðurstaðan í fjármálum ríkisins til framkvæmdarvaldsins áður en framkvæmdarvaldið fer að fylla það út.

Virðulegur forseti. Nú er það þannig að ramminn er gefinn út fyrir tvö ár og viðmiðin fyrir næstu tvö ár sem er síðan endurskoðað. En væntanlega er hv. þingmaður að tala um að rammi sé fyrir hvern málaflokk fyrir sig og hverja stofnun fyrir sig. Ég er þeirrar skoðunar að við þurfum að gera áætlun fram í tímann, bæði fyrir ráðuneytin til að vinna eftir og líka til að stofnanir geti betur hugsað til framtíðar, þær hafi ljósari ramma til framtíðar. Þetta krefst allt saman aukins aga og algjörlega breyttra vinnubragða. Við erum að feta okkur í þá átt núna en við þurfum að ganga enn lengra.

Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar sem er þannig samsettur að auk þess sem hér stendur eru hv. þingmenn Ásbjörn Óttarsson og Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir flutningsmenn að álitinu. Mörg orð mætti hafa um fjárlagafrumvarpið eins og það liggur fyrir í núverandi mynd. Ekki síður mætti hafa fleiri orð um frumvarpið eins og það kom fram í upphafi, en ég læt duga að vísa til ræðunnar sem ég flutti við tækifærið þegar hæstv. fjármálaráðherra lagði það fram í þingsal. Þau orð hafa verið höfð eftir mér um innihald frumvarpsins og einstakar tillögur að þeim bæri að rústa eins og ég komst að orði. Ég skal glaður draga þau orð mín til baka. Við nánari skoðun þurfti ég ekkert að beita mér til þess. Stjórnarliðar og fulltrúar almennings vítt um land sáu sjálfir um það. Andstaðan sem þar kom fram birtist einfaldlega í tillögunum sem hér liggja fyrir. Eins og fjárlagafrumvarpið er nú búið, að teknu tilliti til breytingartillagnanna sem meiri hluti stjórnarliða hefur gert á því, gætum við með sanni sagt að hér sé um gríðarlega miklar breytingar að ræða á frumvarpinu sem lagt var fram í byrjun ágúst. Það eru mörg hundruð tillögur sem liggja fyrir um breytingar á frumvarpinu, misgóðar að gæðum, ýmislegt er til verulegra bóta, annað er umdeildara. Menn skiptast í tvö horn með það hversu miklar að gæðum breytingartillögurnar eru. Ég held hins vegar að óumdeilt sé að ástand íslenskra efnahagsmála í dag sé þannig að það kalli á að stjórnmálamenn leiti færa leiða til að ná saman um verkefnið að ná böndum á hallarekstur ríkissjóðs og koma böndum á ríkisfjármálin. Því miður skynja ég fjárlagagerðina með þeim hætti að ríkisstjórnin hafi ekki valdið hlutverkinu að endurreisa íslenskt efnahagslíf í kjölfar bankahrunsins 2008. Það eru hartnær tvö ár liðin frá því hin svokallaða norræna velferðarstjórn tók við stjórnartaumum hér á landi, samstarf Samfylkingar og Vinstri grænna. Á þessum tveimur árum ber mikið á stjórnunarstílnum, þar er stefnuleysi við völd. Að hluta til, sérstaklega innan annars stjórnarflokksins, ber á ákveðnum verkkvíða sem ræður för fremur en örugg verkstjórn eins og boðað var í upphafi. Eins og ég nefndi í upphafi boðar endurskoðuð þjóðhagsspá ekki góð tíðindi. Því miður sjáum við spár annarra aðila liggja fyrir með svipuðum hætti. Nýjustu spár benda til þess að aðvörunarorðin sem höfð hafa verið uppi um forsendur fjárlagafrumvarpsins hafi því miður reynst rétt. Þetta kallar á að menn reyni eftir föngum að stilla saman strengi eins og ég gat um áðan. Það hefur ekki gengið býsna vel, hverju svo sem er um að kenna liggur ábyrgðin hjá okkur öllum sem að verkinu komum. Hver er meginvandinn og viðfangsefnið í þessum efnum? Hann er sá að í íslensku samfélagi og í íslensku efnahagslífi ganga hlutirnir með þeim hætti, því miður, að vöxturinn er ekki nægjanlegur svo skattstofnar ríkisins breikki. Í þessari stöðu ber að mínu mati of mikið á þeirri tilhneigingu og stefnu að reyna að skatta sig út úr vandanum. Þar sem það dugar ekki til á að skera niður ríkisútgjöld. Þetta getur ekki verið leið til farsældar. Það er með ólíkindum að horfa til þess að stjórnarmeirihlutinn leggi ekki meira inn til þess að breyta þessu verklagi. Það liggur fyrir mat óvilhallra aðila á vinnumarkaði, í greiningardeildum og sérfræðinga á ýmsum sviðum að til þess að sporna við og eyða atvinnuleysi, sem betur fer gera spár ráð fyrir að dragist saman en er engu að síður í sögulegu hámarki, þá þarf hér á landi u.þ.b. 4% hagvöxt. Ef við viljum eyða atvinnuleysinu, bæta lífskjör frá því sem nú er, er þetta grunnforsendan sem við verðum að kippa í liðinn til þess að vinna þau verk sem eftir er kallað. Við sjálfstæðismenn viljum allt til þess gera að stuðla að þessum vexti. Við viljum lækka skattálögur á fólk og fyrirtæki. Við viljum ekki standa í vegi fyrir því að menn sæki fram. Við viljum fara aðra leið. Fylgiskjal með nefndaráliti okkar inniheldur efnahagstillögur þingflokks Sjálfstæðisflokksins sem við lögðum fram í nóvember síðastliðnum. Enn er umræðum um það mál ekki lokið í þinginu, slíkur er nú áhuginn. Það kætir suma stjórnarliða heyri ég, ég veit ekki af hvaða ástæðu svo sem það er, en mér þykir alltaf vænt um að sjá bros á vörum hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar, sérstaklega þegar góð tíðindi eru sögð. Það er miður að horfa á brosið þegar honum leiðast hlutir. Ég kýs að skilja glott hv. þingmanns með þeim hætti að hann muni leggja töluvert á sig til þess að taka undir tillögurnar sem við höfum lagt fram. Ég vil nefna það að nýlega voru kynntar niðurstöður könnunar sem var gerð um verðmætasköpun svokallaðra skapandi greina. Á síðustu árum hefur starfsemi í þessum geira atvinnulífsins vaxið tiltölulega hratt. Þar er um að ræða starfsemi á breiðu sviði, frá ferðaþjónustu til myndlistar. Þessi geiri veltir hátt í 200 milljörðum kr. á ári. Í mínum huga er þetta gott dæmi og ágætur vitnisburður um árangurinn sem unnt er að ná ef stjórnvöld skapa skilyrði til þess og fyrir því að frumkvæði einstaklinga og fyrirtækja fái að njóta sín. Ég fullyrði að á þessu sviði liggja mörg ónýtt tækifæri. Það á einnig við um önnur svið íslensks atvinnulífs. Ég nefni sem dæmi framleiðslugreinarnar sem standa undir megninu af útflutningstekjum þjóðarinnar. Þar er fullt af vannýttum tækifærum en þau fást ekki nýtt vegna þess að stjórnvöld hafa hingað til ekki sýnt vilja til þess að vinna með þeim sem vilja og geta lagt lóð sitt á vogarskálarnar með það að markmiði að íslenskt mannlíf og efnahagur rísi á nýjan leik á þeim forsendum sem fólk vill vinna. Þvert á móti setja menn stein í götu þess eða halda aftur af vilja manna til fjárfestinga. Gleggsta dæmið í þessum efnum er málið sem hefur verið rætt hér í áraraðir, fiskveiðistjórnarkerfið. Afkoma þessara greina er með ágætum í dag.

Sjávarútvegurinn skuldar 500 milljarða.

Engu að síður er fjárfesting þar í lágmarki þó svo það sé full þörf fyrir hana. Af hverju skyldi það vera? Jú, vegna þess að menn hafa ekki enn þá náð pólitískri niðurstöðu með hvaða hætti fara á með samstöðu í svokallaðri sáttanefnd um stjórn fiskveiða. Af hverju í ósköpunum er þessu haldið í heljargreipum? Hvernig skyldi standa á því? Getur einhver hér inni mótmælt því að þetta standi í vegi fyrir því að atvinnugreinin fjárfesti með þeim hætti sem kostur er á? Hvers vegna skyldu menn leggja út í áhættufjárfestingar meðan þeir vita ekki hvað bíður þeirra? Hér er nefnt að sjávarútvegurinn skuldi 500 milljarða kr. Það kann vel að vera, ég hef ekki nákvæma tölu á því, en ég held að það sé nær 400 milljörðum kr. Það er auðvelt að hlaupa til um 100 milljarða kr. Stóru tölurnar, eins og ég hef áður nefnt, vigta oft þyngra en þær smáu. Segjum sem svo að íslenskur sjávarútvegur skuldi 400 milljarða kr. Ég fullyrði að sú atvinnugrein ræður mjög vel við að greiða það sem við skuldum. Þetta er sennilega innan við 5% af heildarskuldum íslensks atvinnulífs í dag. Hún er ekki í neinum vandræðum með þetta, ekki nokkrum. Það er engin afsökun fyrir því að standa í vegi fyrir því að atvinnugrein sem þessi taki til fjárfestinga með því að segja að hún skuldi þetta mikið. Það er fullt af fyrirtækjum þarna úti sem getur fjárfest og við eigum að heimila þeim það. En meginatriðið er þetta: Það hefur legið fyrir í a.m.k. tvö ár að það þarf að ráðast í mikla uppstokkun á ríkisrekstrinum. Að mínu mati eykur það erfiðleikana við útfærslu verkefnisins að það liggur hvorki fyrir stefna af hálfu stjórnvalda, álit né mat á áhrifum tillagna fjárlagafrumvarpsins á aðra þætti í starfsemi ríkisins, sveitarfélaga, né á mannlíf og atvinnulíf í landinu. Það liggur hins vegar í loftinu ótti þeirra sem að koma að lægri fjárveitingar til ýmissa málaflokka muni veikja til muna grunngerð samfélagsins sem stjórnvöld og atvinnulíf hafa byggt upp á undanförnum árum. Það þarf ekkert endilega að vera samhengi á milli þess að auka útgjöld til málaflokka og fá betri þjónustu. Það þarf ekkert að vera. Ef við ætlum að vinna með öðrum hætti en gert er verðum við að sýna fólki fram á að það sé hægt. Við verðum að fá fólk í lið með okkur til þess að taka á í þessum efnum. Nei, það er ekki gert. Menn halda áfram með sama verklag, skatta sig áfram og skera niður. Við höfum eins og ég gat um áðan, sjálfstæðismenn á Alþingi, lagt fram í þrígang á síðastliðnum tveimur árum tillögur til endurreisnar efnahagslífsins, nú síðast í nóvember síðastliðnum. Tillögurnar sem við lögðum fram í nóvember miða að því að stuðla að sátt við heimilin, verja velferð með ábyrgum ríkisfjármálum, efla atvinnulífið og fjölga störfum. Í efnahagstillögum okkar er lagt til að skattahækkanir ríkisstjórnarinnar verði dregnar til baka að fullu á næstu tveimur árum og ráðist verði í aðgerðir til að efla og styrkja íslenskt atvinnulíf. Hvað svo sem veldur því virðist ekki vera vilji til að ræða þær tillögur sem við höfum lagt fram, í það minnsta hefur engin umræða farið fram á milli þingmanna sjálfstæðismanna og stjórnarliða um innihald þessara þriggja gagngeru tillagna. Eini þingmaðurinn sem hefur tekið undir með ákveðnum hætti er hv. þm. Lilja Mósesdóttir, varðandi séreignarsparnað. Sem betur fer sér maður að sumir stjórnarandstæðingar eru farnir að taka undir ýmsa þætti í tillögunum sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið að leggja fram og berjast fyrir. En viðbrögðin frá stjórnarliðum eru ekki til fyrirmyndar hvernig tillögurnar hafa ekki hlotið efnislega meðferð. Þegar viðbrögðin eru með þeim hætti sem raun ber vitni um efast maður um innihald orðanna og staðhæfingar sem settar eru fram á hátíðlegum stundum um að stjórnmálamenn verði að vinna saman að úrlausn vanda. Þetta er gott og gilt þegar maður segir þetta en það verður eitthvert innihald eða meining að vera á bak við orðin þegar þau eru sett fram. Þetta er farið að fara þó nokkuð í mínar fínustu taugar, er ég þó seinþreyttur maður til vandræða. Þetta ber vott um ákveðið virðingarleysi gagnvart vinnu þingmanna sem hafa lagt í þetta verk töluvert afl og töluverðan tíma. Ég segi fullum fetum og skal standa við það hvar sem er að stjórnarliðum ber skylda til þess að eiga málefnalega rökræðu við stjórnarandstöðuna þegar hún kemur fram með svona tillögur og mótmæla einstökum tillögum með rökum frekar en biskupa þetta út af borðinu með þeim hætti og segja: Allt sem kemur frá stjórnarandstöðunni er bara bull og vitleysa. Það er ekkert þannig, það er langur vegur frá. Innan stjórnarandstöðu eru ágætir einstaklingar á ýmsum sviðum. Sömuleiðis eru ágætir einstaklingar innan stjórnarliða. Við þurfum á því að halda að nýta það besta sem innan þessara veggja er og gera okkur gott úr því til þess að koma okkur upp úr feninu sem við erum í. Í efnahagstillögum Sjálfstæðisflokksins leggjum við ríka áherslu á að aðhald í ríkisrekstrinum sé mikilvæg forsenda áframhaldandi velferðar. Við höfum sagt að ríkisútgjöldin eiga ekki að aukast á næstu árum. Við höfum aldrei hvikað frá því sem sett var fram í samstarfsáætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og íslenskra stjórnvalda haustið 2008 um að hallalaus ríkissjóður og heildarfrumjöfnuður á að nást á árinu 2013. Þrátt fyrir þetta höfum við í tillögum okkar sett þá skýlausu kröfu fram að við viljum standa við að réttur landsmanna til grunnþjónustu í heimabyggð, heilbrigðisþjónustu, löggæslu og menntunar sé tryggður. Í efnahagstillögum okkar eru fjölmargar aðgerðir til að bæta rekstur ríkisins, en þær tryggja jafnframt velferð. M.a. er lagt til á meðan yfirlýsing ríkisstjórnarinnar um ábyrgð á innstæðum í fjármálafyrirtækjum er í gildi verði tekið sérstakt gjald, 0,25%, af stofni allra innstæðna í bönkunum. Við ítrekum í þessum tillögum fyrri tillögur okkar sem við höfum frumkvæðið að að skattleggja inngreiðslur séreignarsparnaðar. Það ber hins vegar að undirstrika að okkar skoðun er afdráttarlaust sú að forsendur tillögugerðar um skattlagningu séreignarsparnaðarins eru að hvergi verði hvikað frá áformum um að ná heildarjöfnuði í ríkisfjármálum á árinu 2013. Með öðrum orðum, við erum ekki talsmenn þess og munum ekki ljá máls á því að skatturinn sem ríkissjóðurinn á í séreignarsparnað verði nýttur til þess að forða niðurskurði eða lækka ríkisútgjöld. Við tölum ekki fyrir því. Í efnahagstillögum okkar leggjum við áherslu á að forðast flatan niðurskurð á háskólastiginu. Byggja þess í stað á stærri og sterkari einingum. Við viljum í heilbrigðiskerfinu skapa svigrúm fyrir starfsemi einkaaðila, auka það og byggja í auknum mæli á samkeppni um þá þjónustu sem leita þarf. Við erum talsmenn þess að endurskoða bótakerfið með það í huga að fækka fátæktargildrum og útrýma en hvetja fremur til atvinnuþátttöku. Við teljum bráðnauðsynlegt að bótakerfið verði endurskoðað til að koma í veg fyrir hugsanlega van- eða oftryggingu bótaþega. Ég vísa enn og aftur í fylgiskjöl með nefndaráliti okkar í 1. minni hluta fjárlaganefndar. Við teljum þetta skynsamlega leið til uppbyggingar. Hún byggir á skynsemi í ríkisrekstri, aðhaldi og ráðdeild en jafnframt örvun atvinnulífsins. Ég vil leggja áherslu á að þetta er önnur leið en tillögur stjórnarandstöðunnar gera ráð fyrir. Sú leið gerir ráð fyrir að ríkissjóður seilist enn dýpra í vasa skattgreiðenda og fyrirtækja með þeim afleiðingum sem við sjáum í tekjugrein fjárlaganna að skattstofnar rýrna stöðugt. Við höfum fengið tveggja ára reynslu af því að hærri skattar þýða ekki endilega auknar tekjur. Meiri álögur skapa ekki fleiri störf. Við sjáum framan í það á þessum tímum núna í fjárlagafrumvarpinu að svo er ekki. Ég vil nefna það í tengslum við umræðuna um innihaldið í fjárlögunum að við horfum upp á það sem ég kalla þriðju bylgju í skattahækkunum ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur. Fram til þessa hafa skattar verið hækkaðir um rúma 55 milljarða kr., nú horfum við á áform um 11 milljarða kr. skattlagningu til viðbótar. Hækkanir á eignarskatti, fjármagnstekjuskatti, erfðafjárskatti, bifreiðagjaldi og kolefnisgjaldi leggja auknar álögur á heimilin, auk hækkunar á áfengis- og tóbaksgjaldi. Það eru jafnframt boðaðar hækkanir á tekjuskatti lögaðila upp í 20%. Þessi skattur var ef ég man rétt 15% þegar núverandi ríkisstjórn tók við völdum. Fjármagnstekjuskatturinn verður sömuleiðis fyrir barðinu á skattahækkunum, stefnir í að verða 18 eða 20%. Það sem er athyglisvert og umhugsunarvert fyrir okkur sem störfum í umboði almennings er að hækkanirnar fara beint út í verðlagið. Þær hækka vísitölu og hvaða afleiðingar hefur það? Skattahækkanirnar draga úr ráðstöfunarfé fólks, hækka skuldir heimila og fyrirtækja. Maður spyr sig: Hvaða réttlæti er í því að skattahækkanirnar skuli til viðbótar leiða til þess að skuldir landsmanna hækka, ofan á 

Forseti vill spyrja hv. þingmann hvort hann eigi mikið eftir af ræðu sinni.

Svo háttar til, forseti, að síðastliðin tvö ár hef ég alltaf verið spurður að því undir þessum dagskrárlið hvort ég eigi langt eftir af ræðu minni. Ég bíð eftir spurningunni um það hvort ég sé orðinn svangur. Ég skal með ánægju gera hlé á ræðu minni meðan hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar fá sér snæðing. Það er mér bæði ljúft og skylt að gefa fólki kost á að nærast á þessum síðustu og verstu tímum.

Forseti. Ég vænti þess að þetta hádegisverðarhlé hafi nýst mönnum til góðra verka og að hv. alþingismenn mæti endurnærðir og fullir styrks til að takast á við þau erfiðu vandamál sem við er að glíma á sviði ríkisfjármála. Það gerist í svona hléum að maður fær ýmsar frásagnir í eyrun, sem byggja mann upp og bæta af fróðleik, og eina slíka heyrði ég sem vel er við hæfi að vitna í. Ég segi á þessum tímamótum í ræðu minni sömu orð og Ólafur heitinn Thors: „Æ, hvar var ég nú staddur í dósa?“ - Ég læt fróðari mönnum að elta uppi við hvaða tækifæri þau fleygu voru sögð. Ég var þar staddur í ræðu minni að ég var að fjalla um efnahagstillögur okkar sjálfstæðismanna og rekja gang þeirra mála. Við höfum í þrígang á síðastliðnum tveimur árum, allt frá því ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna tók við, lagt fram tillögur sem við teljum horfa til heilla við þau vandasömu verkefni sem við er að glíma. Ég tel rétt á þessum tímapunkti að fjalla örlítið um þá stöðu sem við okkur Íslendingum blasir í ljósi þeirra upplýsinga sem berast um afkomu og getu okkar til að takast á við vandasöm verkefni. Ég nefndi hér áðan að allar spár benda til þess að samdrátturinn sé dýpri en menn reiknuðu með og taki lengri tíma að vinna sig upp úr honum. Ég tel mig hafa fært fyrir því rök að aðgerðir sem gripið er til í fjárlögum ársins 2009, 2010 og í boðuðum aðgerðum í fjárlagafrumvarpi ársins 2011 flýti ekki fyrir þessum bata, þvert á móti hneppi þau ýmis atriði í þjóðarbúskapnum í enn meiri fjötra en hingað til hefur verið. Það kemur ágætlega fram í II. kafla í nefndaráliti okkar, sem ber yfirskriftina Breyttar þjóðhagsforsendur og áhrif þeirra á fjárlög, að við höfum töluvert miklar áhyggjur af þessum atriðum og vitnum þar í ágætt nefndarálit fulltrúa okkar sjálfstæðismanna í efnahags- og skattanefnd, þeir hafa tekið saman mjög vandaða greinargerð og umsögn við fjárlagafrumvarpið. Enn fremur er þar vitnað til ýmissa spáaðila sem hafa skoðanir og leggja sig niður við að fylgjast með þróun efnahagsmála hér á landi. Það er vægast sagt þannig mat að það ber að taka alvarlega. Ef svartsýnustu spár rætast mun það þýða að við þurfum að taka enn meira til í ríkisbúskapnum og því ætlum við að forsendurnar sem lagt er upp með í fjárlagafrumvarpinu séu ekki nægilega vel ígrundaðar, sérstaklega að því sem lýtur að tekjuskatti einstaklinga. Við teljum miklum vafa undirorpið hvort þau áform náist sem þar er stefnt að, sérstaklega þegar haft er í huga hvernig hann er samsettur í dag. Það er augljóst af álagningarskrám frá skattstjóra að tekjuskatturinn stafar í æ ríkari mæli frá einhvers lags formi tekna utan við venjulegar launatekjur úr atvinnulífi, þ.e. við erum að horfa til greiðslna tryggingastofnana, greiðslna úr lífeyrissjóðum, þar með talið úr séreignarsjóðum, séreignarsparnað o.s.frv. Þetta er að verða æ stærri hluti af þeim grunni álagningar sem tekjuskattur einstaklinga leggst á. Það er fyrirkvíðanlegt að ekki sé hærra hlutfall í skattinum eða vaxandi af atvinnutekjum fólks. Ég tel líka nauðsynlegt við þessa umræðu að gera örlitla grein fyrir sýn okkar á það hvernig á útgjaldahlið fjárlaga er tekið í þeim tillögum sem hér liggja fyrir. Við horfum til þess aga sem við þessar aðstæður þarf að hafa, þ.e. menn verða að draga úr ríkisútgjöldum og skapa einhvern vöxt á þann veg að þeim ákvörðunum sem stjórnvöld setja á dagskrá sé fylgt eftir af miklum aga og af mikilli ákveðni. Því miður sjáum við þess ekki stað við vinnuna við það grundvallarplagg sem fjárlög íslenska ríkisins eru. Í tvígang hefur það gerst, núna í seinna skiptið við fjárlagafrumvarp ársins 2011, gerðist enn fremur þegar fjárlög ársins 2010 voru lögð fram, að einstakir ráðherrar, á fyrstu dögum eftir að frumvarpið hefur verið lagt fram, hafa hlaupist undan merkjum og hafa þar með leitt flótta stjórnarliða frá eigin tillögum. Á síðasta ári kom þetta upp varðandi orku- og auðlindaskatta þegar iðnaðarráðherra kannaðist ekkert við þau áform sem þar voru uppi. Nú gerist þetta þegar hæstv. heilbrigðisráðherra dregur í land varðandi þær tillögur sem ræddar voru a sviði heilbrigðismála. Þetta kann ekki góðri lukku að stýra af því að losarabragur við þessi verkefni, erfið verkefni á sviði hagræðingar í ríkisrekstri, mun auka kostnað og greiðslu vaxta af lánum á þeim tafatíma sem skapast við það að reyna að ná markmiðum um jöfnuð í ríkisfjármálum. Ég vil enn fremur nefna það sem ég og fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd höfum getið um hvað varðar vinnulagið við fjáraukalögin. Það er hvorki hv. fjárlaganefnd né hæstv. ríkisstjórn til sóma hvernig það bar að, þau stóru mál sem þar voru lögð fram á síðustu stundu. Við eigum skilyrðislaust að geta unnið öðruvísi en þar gaf að líta. Ég vil nefna eitt atriði sérstaklega varðandi aga og vinnubrögð. Nú liggur fyrir, og hefur legið fyrir í langan tíma, að á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar er að gera breytingar á Stjórnarráðinu, sameina ráðuneyti, fækka þeim og fleira því um líkt. Um þetta eru skiptar skoðanir og það er ósköp eðlilegt. En hitt er grundvallaratriði að við slíkar stjórnkerfisbreytingar komi fram tillögur um það í fjárlögum íslenska ríkisins og í tillögugerð ríkisstjórnarinnar þegar fjárlaganefnd tekur fyrir hönd Alþingis við tillögum hennar um fjárlög næsta árs. Nú eru ekki margir dagar eftir af þessu þingi, þingdagar. Samkvæmt starfsáætlun er gert ráð fyrir að þingið ljúki störfum 17. desember. Enn hefur Alþingi ekki séð tillögur fjárlagafrumvarpsins, hvernig sameinuð stjórnsýsla, sameinuð ráðuneyti, líta út. Við höfum ekki enn fengið yfirsýn yfir það hvernig stjórnsýslan verður í fjárlögum ársins 2011. Þetta er í mínum huga ekki viðunandi. Alþingi á ekki að þurfa að leggja í þá vinnu. Alþingi á að taka við frumvarpinu eins og menn gera ráð fyrir að það komi fullbúið út úr afgreiðslu þingsins. Auðvitað er alltaf fyrirvari á því hvernig menn geta breytt og tillöguréttur og meðferðarréttur Alþingis á fjárlagatillögu ríkisstjórnar er alger. Engu að síður er krafan um vinnulagið sú að frumvarpið komi þokkalega fullbúið í hendur Alþingis, en ekki þurfi allsherjaruppstokkun á því eins og raun ber vitni varðandi það frumvarp sem er til meðferðar núna. Fyrir utan þær miklu breytingar sem gerðar eru við 2. umr. er ljóst að það verður gríðarlegt þingskjal sem verður lagt fram við 3. umr. sem á að taka á þessum breytingum. Ég fullyrði að þótt þingmenn séu allir af vilja gerðir muni flestir þeirra eiga í miklum erfiðleikum með að fá heildarsýn og yfirsýn yfir þær breytingar sem til stendur að gera, ekki endilega fjárhagslega heldur að gera sér grein fyrir því hvernig verkefni flytjast á milli málaflokka. Það liggur fyrir að stærstu breytingarnar sem verið er að gera frá frumvarpinu sem var lagt fram í október og til þeirra tillagna sem hér liggja fyrir eru á sviði málefna fatlaðra. Þar er verið að flytja gríðarlega mikilvægan málaflokk frá ríkinu yfir til sveitarfélaganna. Ég fagna þeim áfanga. Ég tel að sá málaflokkur eigi til muna betur heima í umsýslu sveitarfélaga en nokkurn tímann ríkisins. Í öðru lagi er um gríðarlega miklar breytingar að ræða sem leiða af breytingum á forsendum frumvarpsins að því er lýtur að spá um þjóðhagsstærðir, spá Hagstofunnar í þessu tilfelli um þróun þjóðhagsstærða. Við horfum til breytinga annars vegar á tekjuhlið fjárlaga sem nemur u.þ.b. 6,1 milljarði í samdrætti tekna sem dreifist yfir þó nokkra liði í tekjugrein fjárlaga. Stærsta einstaka breytingin er væntanlega varðandi tekjuskatt einstaklinga en í hinn stað sjáum við líka töluverðar breytingar á gjaldahliðinni. Stærstar eru þær sem lúta að framlagi ríkissjóðs í Atvinnuleysistryggingasjóð en gert er ráð fyrir að greiðslur þar inn lækki sem nemur u.þ.b. 2,4 milljörðum kr. Þarna eru því stórar stærðir að flæða á milli frumvarpsins eins og það kom fram í október og þeirra tillagna sem nú liggja fyrir. Ef við skoðum hins vegar einstakar tillögur og einstakar breytingar er augljóst að verið er að gera ótrúlega margar breytingar til gjalda og útgjaldaauka á gjaldahlið fjárlaga. Ég treysti mér ekki til að fullyrða hversu margar þær eru en þær skipta tugum. Fjárhæðir til útgjalda má áætla að séu einhvers staðar á bilinu 8–9 milljarðar og þar á móti kemur lækkun gjalda sem er borin uppi af tiltölulega fáum liðum. Burðurinn í því eru í fyrsta lagi 9,7 milljarðar í málefnum fatlaðra. Við erum að tala um rúma 3 milljarða til lækkunar á frumvarpinu á lið sem ber heitið Ríkisábyrgðir. Við erum að ræða breytingar á framlögum vegna öldrunarmála upp á 2–3 milljarða. Atvinnuleysisbæturnar eins og ég gat um 2,3–4 milljarðar. Fjármagnstekjur ríkisins til sjálfs sín eru að lækka um 400 milljónir og vaxtagjöldin eru að lækka um tæpa 1,5 milljarða. Á útgjaldahliðinni, eins og hv. formaður fjárlaganefndar gerði ágætlega grein fyrir, er verið að gera breytingar á sviði heilbrigðismála og draga til baka að hluta til þær gríðarlegu skerðingar sem fyrirhugað var að fara í á málefnum heilbrigðisstofnana. Sömuleiðis er verið að draga til baka allnokkrar skerðingar á sviði lögreglumála og framhaldsskóla. Ég vil sérstaklega gera að umtalsefni einn lið sem lýtur að Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Þar er verið að setja inn allnokkra fjárhæð, u.þ.b. 2 milljarða kr., sem stafar af tveimur ástæðum sérstaklega. Í fyrsta lagi er horfið frá fyrirætlunum í fjárlagafrumvarpi hvað það varðar að skera húsaleigubætur niður við trog. Það lá fyrir að samkvæmt fjárlagafrumvarpinu, að teknu tilliti til þeirra fjárhæða sem ríkissjóður hafði lagt inn og viðbragða sveitarfélaga við því, yrðu húsaleigubætur skertar um rúmlega 1 milljarð. Þær aðgerðir hefðu að óbreyttu rústað húsaleigubótakerfinu. Þar sem bróðurpartur skjólstæðinga þess er með tekjur undir 2 milljónum á ári, hefði þetta verið mjög ill gjörð gagnvart þeim þjóðfélagshópi sem þar á undir högg að sækja og þarf að sækja í þennan flokk. Ég fagna því að horfið er frá þessum þætti en legg hins vegar áherslu á að þessa þætti almannatryggingakerfisins, húsnæðisbætur ásamt vaxtabótum og öðru þvíumlíku, þarf að endurskoða. Það er alveg ljóst að í þessu eru ákveðnar holur og gildrur sem fólk getur auðveldlega fallið í. Ég vil undirstrika það álit, sem kemur fram í nefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar, að það beri að leggja í þá vinnu að endurskoða þessa þætti. Hinn þátturinn í Jöfnunarsjóði lýtur að fjárhagsstöðu fjárhagslega illa staddra sveitarfélaga. Þar er ætlunin að bæta aðeins í, að mig minnir um 700 millj. kr. Það er að mínu mati vel boðið og vel gert hjá ríkissjóði við þessar aðstæður og er í mínum huga ákveðið sannindamerki um að á milli Sambands íslenskra sveitarfélaga og ríkisvaldsins ríki ágætur trúnaður um það og skilningur á því að þörf sé á því að sveitarfélögin og ríkisvaldið taki sameiginlega á og reyni að standa vörð um þá grunnþætti í íslenskri velferðarþjónustu sem allir vilja verja. Einnig er dregið í land varðandi fyrirhugaða skerðingu á Fæðingarorlofssjóði en svo vantar stór atriði inn í fjárlögin sem ekki hafa verið rædd, og við sjáum ekki fyrir með hvaða hætti verður tekið á því. Ég vil nefna þau og gera í örstuttu máli að umtalsefni hér. Í fyrsta lagi vil ég nefna að lánsfjárgrein fjárlaga er órædd í fjárlaganefnd. Í mínum huga er það allsendis ótækt að fjárlagafrumvarpið komi til 3. umr. og afgreiðslu án þess að lánsfjárgreinin verði rædd í fjárlaganefnd. Þar eru gríðarlega stórar stærðir og nauðsynlegt fyrir fjárlaganefnd og þingheim að skilja þær færslur sem þar eru á ferðinni. Það hefur verið fljótaskrift á þessu, skiljanlega, um áramótin 2008/2009 var allt á iði og hruni og menn sáu ekki út úr augum fyrir verkefnum. En það er engin afsökun fyrir því lengur að mínu mati að gefa sér ekki tíma til að fara vandlega yfir þennan þátt. Sömuleiðis eru stór mál sem lúta að útfærslu á fjárhagslegri aðkomu eða fjárhagslegri fyrirgreiðslu ríkissjóðs varðandi skuldamál heimilanna. Ekki er með neinum hætti tekið á því í þeim tillögum sem liggja fyrir. Jafnframt vil ég leyfa mér að nefna umræðu sem fór fram í gær um málefni Íbúðalánasjóðs. Það liggur fyrir að hann mun þurfa aukið fé á árinu 2011. Því er ekki mætt í þeim tillögum sem liggja fyrir og bíður væntanlega. Ég nefni það líka sérstaklega sem kom fram í máli hv. formanns fjárlaganefndar, í framsögu hennar. Þar var boðað að tekin yrðu upp mál og hugsanlegar skerðingar á fjárveitingum til Isavia. Hér eru eflaust einhver fleiri slík mál sem koma til umræðu og íhugunar milli 2. og 3. umr. þannig að þar geta leynst ýmsir þættir sem eiga eftir að koma fram. Loks vil ég nefna gríðarlega stórt mál sem Alþingi Íslendinga hefur eytt mjög miklum tíma og kröftum í, sem hvergi er nefnt á nafn í tillögum eða jafnvel greinargerðum með fjárlagafrumvarpinu sjálfu, en það er jólagrýlan eða jólakötturinn, hvað svo sem menn vilja kalla það, Icesave-samningar. Þetta hefur komið fram á þessum tíma undanfarin ár, einokað umræðuna í þingsal. Ekki er stafur á bók um það mál í gögnum sem lúta að fjárlagafrumvarpinu þegar vitað er að ætlan ríkisstjórnarinnar er að koma með það inn í þingið nú á allra næstu dögum. Væntanlega gera menn þá einhverjar ráðstafanir til að taka á því í tillögugerð fyrir 3. umr. ef vilji stjórnarmeirihlutans stendur til þess að leggja byrðar á íslenska skattgreiðendur tengdar þessu máli. Heildardæmið lítur þá þannig út, sem greinir í fylgiskjali með nefndaráliti okkar sjálfstæðismanna í fjárlaganefnd, að verið er að gera breytingar til hækkunar á skatttekjum upp á 11,3 milljarða og útgjöldum upp á 13,2 milljarða. Mismunur á þessu eru rétt rúmir 2 milljarðar sem koma fram í bættum jöfnuði. Ég lýsi ánægju með það, vonast til þess að sú áætlun standi, en hef miklar efasemdir um að svo verði í ljósi reynslunnar og þeirra fyrirvara sem við gerum við fjárlagafrumvarpið og þeirra tillagna sem þar eru inni sérstaklega sem lúta að tekjuhluta þess, sömuleiðis einstakra hluta sem lúta að gjaldahlutanum. Hér er líka eitt atriði sem vert er að hafa í huga og ég vil nefna að það vantar inn, ég rek í það augun að ég gleymdi að nefna það, það eru ríkisábyrgðir. Í árslok 2009 voru þetta fjárhæðir sem námu 1.211 milljörðum kr. Það kveikja kannski ekki allir á því hversu há fjárhæð þetta er en þegar þetta er sett í samhengi við landsframleiðslu okkar á þessum ágætu dögum slagar þetta upp í það að vera 1.200 milljarðar á móti 1.500 milljörðum í landsframleiðslu á einu ári. Þarna er gríðarleg ábyrgð á ferðinni og ég tel fulla ástæðu fyrir þingið að fara í gegnum það eða ríkisstjórn að leggja eitthvert mat á áhættuna af þeim skuldbindingum sem þarna eru á ferðinni. Þetta snertir að sjálfsögðu ýmsa þætti í starfsemi ríkissjóðs og fyrirtækja á hans vegum. Þau eru misvel í stakk búin til að bera þetta, sum betur en önnur eins og sést í tillögum þeim sem liggja fyrir við 2. umr., að þau atriði sem bera uppi tekjubreytinguna á tekjugrein fjárlaga eru hækkaðar arðgreiðslur af ríkisfyrirtækjum, samtals að upphæð um 1 milljarður kr. Hið gamalgróna og sterka fyrirtæki Landsvirkjun ber langdrýgstan hlut í því, ber 800 millj. kr. af þeim milljarði sem þar er lagt út fyrir. Ekki eru mörg ár síðan menn, sérstaklega úr röðum stjórnarliða, höfðu allt á hornum sér varðandi þetta fyrirtæki, sögðu það á hraðri leið beint í þrot eða á höfuðið. Nú er þetta gullkálfur ríkissjóðs á grunni þeirra verkefna sem ráðist hefur verið í á þess forsendum. Ég sé ekki annað en að menn þiggi með þökkum þann arð sem hægt er að hafa af þessu fyrirtæki á grunni þeirra fjárfestinga sem það réðst í. Ég hef í það minnsta ekki heyrt neinar mótbárur frá mótmælendum þeirra framkvæmda úr röðum t.d. ráðherra ríkisstjórnarinnar, sérstaklega frá Vinstri grænum, við því að þiggja það að fyrirtæki á vegum ríkisins geti lagt ríkissjóði lið í því verkefni sem hann stendur frammi fyrir um þessar mundir. Laun og launatengd gjöld opinberra starfsmanna eru stærsti einstaki útgjaldaliður í fjárlögum ríkisins. Í fjárlögum ársins 2010 námu laun og launatengd gjöld um 120 milljörðum kr. Í fjárlagafrumvarpi ársins 2011 er gert ráð fyrir því að til þessa þáttar verði varið 114 milljörðum. Þarna er um að ræða gríðarlega lækkun. Ætla má að launabreytingar á milli áranna 2010 og 2009 verði u.þ.b. 9 milljarðar kr. Maður staldrar aðeins við þegar maður sér þessa tölu því að ef við gerum ráð fyrir að hvert ársverk sé um 5 millj. kr. á ári fyrir ríkissjóð eru þarna á ferðinni 1.800 störf. Þegar maður fer að skoða þetta rennur það upp fyrir manni að bróðurparturinn er málefni fatlaðra, færsla launagreiðslna, frá ríkissjóði yfir til sveitarfélaga. Það sem vekur hins vegar sérstaka athygli við frumvarpið er það að í forsendum þess er ekki gert ráð fyrir launabreytingum eða launahækkunum hjá ríkisstarfsmönnum. Forsendur fjárlagafrumvarpsins gera hins vegar ráð fyrir að kaupmáttur launa aukist á milli ára. Þetta er einhver þversögn sem gengur ekki almennilega upp. Þegar maður fer að rýna nánar í þetta sér maður, það rennur upp fyrir okkur, að kjarasamningar á almennum vinnumarkaði eru lausir. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að laun á almennum vinnumarkaði hækki á bilinu 4–5%. Ég get ekki séð það með nokkrum rökum að opinberir starfsmenn reyni ekki að krefja ríkissjóð um launabætur ef almenni markaðurinn fær sínar að einhverju leyti. Ég sé bara ekki hvernig þetta á að ganga upp. Að þessu leytinu verðum við að hafa ákveðinn fyrirvara á þeim þætti áætlunargerðarinnar við fjárlögin sem lýtur að tekjuskatti og útgjöldum ríkissjóðs hins vegar. Ég held að þarna sé einn galli, ef svo mætti segja, í áætlunargerð sem tengist fjárlögum þessa árs. Til viðbótar verður að horfa til þess að í breytingartillögum sem meiri hluti fjárlaganefndar gerir hér er dregið úr uppsögnum sem annars hefðu orðið samkvæmt vilja ríkisstjórnarinnar. Þessi eina litla breyting mun hafa í för með sér kostnað sem lýtur að hærri launagreiðslum. Þetta undirstrikar í mínum huga enn og aftur nauðsyn þess að menn vandi sig og gera verður kröfu til þess að fjárlaganefnd fái fyllri og betri upplýsingar þegar hún stendur að og gerir tillögur sínar til þingsins. Þetta rekur mann í að rifja aðeins upp orð og athafnir þeirrar ríkisstjórnar sem nú er við stjórnvölinn. Þegar maður skoðar fjárlagafrumvarpið vekur það athygli að sum áform þess ganga þvert á yfirlýsta stefnu stjórnvalda og stjórnarsáttmála hinnar svokölluðu norrænu velferðarstjórnar. Ég ætla að nefna tvö dæmi því til staðfestingar að þetta samræmi skorti. Í stefnuyfirlýsingu Samfylkingar og Vinstri grænna er talað um að beita aðferðum kynjaðrar hagstjórnar í öllu fjárlagaferlinu. Því skýtur skökku við sú áhersla sem kemur fram í frumvarpinu á fækkun kvennastarfa í velferðarþjónustu landsins. Í stefnuyfirlýsingunni segir, með leyfi forseta: „Við ákvarðanir um útgjaldaramma til næstu fjögurra ára verði lögð áhersla á samstöðu um brýn velferðarverkefni, verndun starfa, kynjajafnrétti og áhrif á byggðirnar. Kynjuð hagstjórn verður höfð að leiðarljósi við fjárlagagerð og efnahagsstjórn.“ Gríðarleg viðbrögð og mótmæli við tillögum stjórnarflokkanna eru órækur vitnisburður um að þessi stefnumið hafa verið svikin. Ég vil geta þess líka að í tillögum til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2010–2013, sem var lögð fyrir 139. löggjafarþing, er lögð áhersla á að félagsauður hvers svæðis sé grundvöllur atvinnulífs, þjónustu og almennrar þátttöku í uppbyggingu samfélagsins. Félagsauðurinn ræður því miklu um almenn búsetuskilyrði og samkeppnishæfni en hins vegar verður ekki annað ráðið af viðbrögðum við fjárlagafrumvarpinu en að tillögur ríkisstjórnarinnar vegi að grunni búsetu, atvinnulífs og lífskjara vítt um land. Þar með eru áform frumvarpsins komin í beina andstöðu við byggðaáætlun. Ég vil nefna annað dæmi úr byggðamálum þessu til staðfestingar, það lýtur að tillögu forsætisráðherra til þingsályktunar um sóknaráætlun til eflingar atvinnulífs og samfélagi um allt land, hún var lögð fram á 138. löggjafarþingi. Í þeirri þingsályktun er sagt fyrir um til hvers er ætlast og, með leyfi forseta, segir þar: „Sóknaráætlun felur í sér áform um fjárfestingar í mannauði og nauðsynlegum innviðum efnahagslífsins og stefnu um hvernig megi styrkja menntun og menningu, nýsköpun og þróun, umhverfismál og samfélagslega innviði.“ Í sömu stefnu segir um mannauð, með leyfi forseta: „Lögð verði áhersla á að koma á og viðhalda jafnrétti og jöfnum tækifærum kvenna og karla þannig að allir einstaklingar eigi jafna möguleika á að njóta eigin atorku og þroska hæfileika sína óháð kyni. Horft verður til aldursskiptingar og hvernig skuli brugðist við hugsanlegu misvægi í aldursþróun. Þá verði samræmdar áherslur og skipulag í grunnmenntun, framhaldsmenntun og starfsþjálfun á viðkomandi svæðum.“ Með tillögum sínum í fjárlagafrumvarpinu gekk ríkisstjórnin gegn eigin stefnumörkun, þær koma harðast niður á starfskjörum kvenna og svonefndum félagsauði, ekki síst á landsbyggðinni. Í ljósi þeirra alvarlegu, mörgu og miklu athugasemda sem fram hafa komið víðs vegar af landinu er bersýnilegt að miklir erfiðleikar blasa við stjórnvöldum að framfylgja eigin stefnu í þessum efnum. Ástæðan liggur fyrst og fremst í þeirri dapurlegu staðreynd að ríkisstjórnin hefur af einhverjum ástæðum ekki unnið heimavinnuna sína áður en lagt var upp í þennan vonlausa leiðangur. Meðal annars af þeirri ástæðu lögðu fulltrúar 1. minni hluta fjárlaganefndar fram tillögur til úrbóta á fundi nefndarinnar þann 15. nóvember síðastliðinn. Þær er að sjá í fylgiskjali með nefndaráliti okkar. Gerð var bókun í fjárlaganefnd þar sem sett var af stað ákveðin vinna. Í fyrsta lagi kom þetta upp í umræðu 11. nóvember og í öðru lagi var afgreitt samhljóða í fjárlaganefnd að fara til þessa verks á fundi hennar 15. nóvember í kjölfar þess að sá sem hér stendur og hv. formaður nefndarinnar gerðu tillögu til nefndarinnar. Ég ber þá von í brjósti að ef vel gengur með þessa vinnu verði það til þess að skapa meiri skilning og þá um leið almennari sátt í þjóðfélaginu um þær aðgerðir sem nauðsynlegar kunna að reynast til að koma böndum á hallarekstur ríkissjóðs. Ég vil gera að sérstöku umtalsefni það sem getið er um í áliti okkar í 1. minni hluta en það er hinn duldi halli í fjárlögunum. Það virðist vera stærð sem menn kinoka sér við að horfa til. Eins og fjárlaganefndarfólk þekkir manna best er víða um að ræða dulinn halla í reikningum stofnana ríkisins. Við þekkjum öll umræðuna um afgreiðsluna sem heilbrigðisstofnanir fengu fyrir ekki margt löngu og sérstaklega það sem lýtur að Landspítala þar sem hallinn er gerður upp með lánveitingu úr ríkissjóði upp á 2,8 milljarða kr. Fyrir það fyrsta er þetta óheimilt að lögum. Í öðru lagi setur þetta aðra forstöðumenn eða aðrar stofnanir í þá stöðu að velta því fyrir sér hvort þær eigi ekki að sækja í sambærilega fyrirgreiðslu eins og þar er um að ræða. Í umsögn Ríkisendurskoðunar um fjárlagafrumvarp ársins 2011 - við í nefndinni óskuðum eftir því að Ríkisendurskoðun mundi rýna í það - kemur ágætlega fram hvernig þetta vandamál er vaxið. Það álit Ríkisendurskoðunar fylgir tillögum í nefndaráliti okkar í 1. minni hluta. Í skemmstu máli er niðurstaðan af þessum athugasemdum sú að þarna sé við meiri og stærri vanda að glíma en menn vilja viðurkenna. Ég tók eftir því í umræðum um fjáraukalög í gær að varaformaður fjárlaganefndar fullyrti að búið væri að ná tökum á öllum rekstri ríkissjóðs eins og að í fyrsta skipti stefndi í að við héldum honum innan allra banda. Ég neita því ekki að ákveðinn árangur hefur náðst í því að stofnanir fara ekki í sama mæli og áður var fram úr heimildum, en menn verða að hafa allar staðreyndir máls uppi á borðum. Ég ætla, með leyfi forseta, að vitna til athugasemda Ríkisendurskoðunar um þennan svokallaða dulda halla, þ.e. fjárveitingar í frumvarpi til fjárlaga ársins 2011 og raunverulegar fjárheimildir: Niðurstaða Ríkisendurskoðunar er þessi, með leyfi forseta, á bls. 13 í nefndaráliti okkar: „Niðurstaðan er sú að ef þær fjárveitingar sem frumvarpið leggur til að veitt sé til ofangreindra stofnana“ - sem eru listaðar hér upp í töflu - „verða samþykktar óbreyttar munu sumar þeirra þurfa að skera niður útgjöld um á bilinu 10–50% frá rekstraráætlun þessa árs.“ Þetta er vandamál sem Ríkisendurskoðun hvetur fjárlaganefnd til að fara rækilega yfir og fara rækilega ofan í og kalla eftir upplýsingum frá forstöðumönnum þessara stofnana um það hvernig þeir sjái fram á að ráða við það verkefni sem þarna blasir við þeim. Gangi áform fjárlagafrumvarpsins eftir, um jöfnuð í ríkisfjármálum, munu nást þau markmið sem sett voru í samstarfsáætlun Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins haustið 2008 um frumjöfnuð ríkissjóðs. En erfiðasti hjallinn er eftir. Margir stjórnarþingmenn hafa lýst því yfir að fjárlög ársins 2011, næsta árs, séu erfiðustu fjárlög sem lögð verði fram, en það er alls ekki sjálfgefið. Ég tel þvert á móti margt benda til þess að fjárlög ársins 2012 verði til muna erfiðara að setja saman en þau sem glímt er við hér. Stjórnvöld eiga enn eftir að ná halla ríkisins niður um a.m.k. 34 milljarða. Ég vil þó undirstrika að það má fullvíst telja að enn hafi ekki verið hagrætt svo sem kostur er hjá öllum ríkisstofnunum og því mjög mikilvægt að mótuð verði framtíðarstefna í helstu málaflokkum ríkisins, svo sem heilbrigðis-, mennta- og félagsmálum. Áður hefur verið bent á mikinn veikleika tekjuhliðarinnar. Það má lítið út af bregða til að illa fari. Það er því mjög áríðandi að ríkisstjórnin og stjórnarandstaðan nái samstöðu um þær ráðstafanir sem grípa þarf til á gjaldahlið fjárlaga eins og ég gerði að umtalsefni hér fyrir hádegisverðarhlé. Mikilvægt er að stjórnarflokkarnir taki ítrekuðu boði fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd um raunverulegt samstarf við að ná árangri í þeim erfiðu aðhaldsaðgerðum sem fram undan eru. Til eru aðrar leiðir og vænlegri til árangurs en sú blindgata og öngstræti sem ríkisstjórnin 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir framsöguræðu hans og sömuleiðis formanni fjárlaganefndar, báðar ágætar og málefnalegar. Vegna þess að hv. þm. Kristján Þór Júlíusson gerði nokkuð að umtalsefni tillögur sjálfstæðismanna og saknaði þess að menn hefðu rætt þær eða við þeim brugðist lét ég nú prenta út til gamans ræður sem ég hélt, bæði núna í vetur og í fyrra, þegar tillögur sjálfstæðismanna voru á dagskrá. Ég gerði mér far um að vera við umræður í báðum tilvikum og lauk að sjálfsögðu lofsorði á það að Sjálfstæðisflokkurinn legði stefnu sína fram. Ég er ósammála hv. þingmanni varðandi það atriði sem hann hóf mál sitt á, þ.e. að ríkisstjórninni væri með öllu að mistakast að endurreisa efnahag landsins. Við getum örugglega öll óskað okkur þess og vildum gjarnan að það hefði gengið hraðar og að batinn væri meiri en það á ekki að neita staðreyndum eins og þeim að gríðarlegur árangur hefur náðst í ríkisfjármálum og stefnir í að samanlagður uppsafnaður halli, ef áform samkvæmt fjárlagafrumvarpi 2011 ganga eftir, verði um 100 milljörðum kr. minni en efnahagsáætlun frá vorinu 2009 gerði ráð fyrir - og það munar um minna en það. Í öðru lagi er að nást viðsnúningur í hagkerfinu. Það er orðið sæmilega vel staðfest með öllum fyrirvörum á niðurstöðum Hagstofunnar núna um þriðja ársfjórðung þar sem þó er spáð að orðið hafi 1,2% hagvöxtur, það fer nú út um allan heim að Ísland sé að vaxa á nýjan leik, ekki alltaf sem það ratar á forsíðu bæði Financial Times og New York Times, efnahagsmál á Íslandi. Það er ekki síður mikilvægt að Hagstofan dregur nú úr spá sinni frá því fyrr í ár um samdráttinn á öðrum ársfjórðungi, að hann hafi orðið lítill sem enginn. Það eru áreiðanlegri tölur eftir því sem frá líður eins og kunnugt er. Útflutningsstarfsemin er mjög kraftmikil. Það stefnir í 110–120 milljarða afgang á vöru- og þjónustuviðskiptum Íslendinga á þessu ári. Það verður algjört met og það er gríðarlegur og dýrmætur viðsnúningur. Þegar tölur um innflutning 

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra þessa gríðarlegu góðu ræðu og andsvar fullt af bjartsýni. Ég tók þó eftir því að hann gleymdi að geta þess að landið væri að rísa eins og sagt var hér tiltölulega snemma í haust.  Þó svo að tíminn sé rétt að verða útrunninn hér í fyrra andsvari vil ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að vilja horfa til efnahagstillagna okkar sjálfstæðismanna. Ég tel 

Frú forseti. Ég var nú ekki að segja að ég hefði gert tillögu sjálfstæðismanna að trúarjátningu minni þó að ég kæmi þeim upplýsingum á framfæri að ég hefði komið og sýnt þeim þá virðingu að ræða um þær sem sjálfsagt er. Vissar staðreyndir þurfum við ekki að deila um lengur. Samkvæmt efnahagsáætluninni á fyrri hluta árs 2009 var gert ráð fyrir að hallinn á því ári yrði um 175 milljarðar kr., hann endaði í 140 milljörðum samkvæmt ríkisreikningi, það er þá niðurstaða skulum við segja. Gert var ráð fyrir því í sömu efnahagsáætlun að hallinn á þessu ári yrði 128 milljarðar. Var ekki verið að loka hér fjáraukalögum þar sem hann er 85, að frádregnum sölutekjum? Gert var ráð fyrir því í efnahagsáætluninni að hallinn á árinu 2011 yrði 68 milljarðar samkvæmt breytingartillögum, nú við 2. umr. fjárlagafrumvarps fyrir það ár stendur hann í 32 milljörðum. Svona er þetta í tölum talið eins og blasir við okkur núna á borðinu. Að sjálfsögðu var efnahagsáætlunin sett fram í talsverðri óvissu. Og að sjálfsögðu er gott að þetta reyndist ekki eins dökkt og þá var spáð, við gleðjumst öll yfir því sem og því að við hljótum að gleðjast yfir vaxtalækkun Seðlabankans í morgun. Ég held að menn hljóti að sjá að við erum á réttri leið í þeim efnum þegar skilyrðin eru að lagast eins og þar er sannanlega á ferðinni, ég hef ekki séð nokkurn mann sem ekki hefur glaðst yfir því í viðbrögðum í fjölmiðlum fram eftir degi, þannig að þetta er til staðar. Hitt er alveg rétt að við höfum öll viljað sjá batann verða kraftmeiri. Ég er ekki í neinum vafa um það t.d. að það heldur aftur af honum hvað atvinnulífið og út af fyrir sig heimilin eru skuldsett og hversu hægt hefur gengið að vinna úr þeim málum. Nú eru stór plön uppi um að taka verulega til í þeim skuldum. Væntanlega verða afskrifaðir hátt á annað hundrað milljarðar af skuldum heimilanna á næstu mánuðum í gegnum þær aðgerðir sem samkomulag náðist um um daginn og í gegnum endurreikning gjaldeyrislána. Það er að fara af stað stórt átak í að endurskipuleggja skuldir lítilla og meðalstórra 

Forseti. Það er alltaf ánægjulegt að verða vitni að því þegar fólk er glatt, það gefur manni styrk og kraft til að takast á við daglegan veruleika. Ekki ætla ég að draga úr gleði hæstv. fjármálaráðherra í þessum efnum. Hann hlýtur þá væntanlega að vera mjög glaður yfir því að búið sem núverandi ríkisstjórn tók við af þáverandi minnihlutastjórn var miklu betur í stakk búið en menn ætluðu þegar sú ríkisstjórn var mynduð, minnihlutastjórnin. Menn voru þá kannski ekki með jafnveigalítil vopn í höndunum til að takast á við þau verkefni sem þá biðu og menn ætluðu á þeim tíma. Ég vona að það sé okkur báðum hið sama gleðiefni. Ég efast ekki um að það léttir hæstv. ráðherra róðurinn við þau erfiðu viðfangsefni sem hann glímir við í fjármálaráðuneytinu að hafa átt aðeins digrari sjóði en menn ætluðu þegar hrunið var að ganga yfir. Ég fagnaði því sérstaklega að hæstv. ráðherra hefði gefið sér tíma til að ræða efnahagstillögurnar hér. Hann orðaði það á þann veg að hann hefði sýnt sjálfstæðismönnum þá kurteisi að ræða þetta. Gott og vel. Fínt mál að menn skuli vera kurteisir og umgangast hver annan af virðingu, hvar svo sem þeir eru í flokki. En ég hlýt að spyrja, eins og ég gerði í ræðu minni, hvernig menn vilja taka undir innihald þeirra tillagna og koma til framkvæmda einhverjum þeim atriðum sem þar er að finna. Það er sú krafa sem ég geri. Ef þeir ekki eru menn til þess ættu þeir að afgreiða með fullum rökum hvers vegna þeir vilja ekki framgang þeirra. Ég læt mér bara nægja að nefna eitt lítið dæmi sem allir eru á einu máli um að verði til bata, ég nefni þetta enn og aftur en það er gagnaver á Reykjanesi. 

Virðulegi forseti. Áður en ég hef ræðu mína vil ég nefna að það vakti athygli mína rétt áðan í svari hæstv. fjármálaráðherra að til stæði að skuldajafna hjá á bilinu 6–8 þús. fyrirtækjum, ef ég heyrði rétt. 

Vinna úr skuldum lítilla og meðalstórra fyrirtækja.

Vinna úr skuldum lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Ég lýsi ánægju með að sú vinna er farin fram en ég tel að þingið þyrfti að fá kynningu á því á hvaða vegferð ríkisstjórnin er hvað þetta varðar. Það hefur a.m.k. alveg farið fram hjá mér, ég hef verið að grennslast aðeins fyrir um það hvað ríkisstjórnin ætlast fyrir og ég hvet hæstv. fjármálaráðherra til að koma og útskýra þetta í ræðu ef hann hefur tök á seinna í dag. Hér er til umræðu fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2011. Ég mun í ræðu minni fara yfir tillögur okkar framsóknarmanna sem byggjast á hófsamlegri og ábyrgri miðjustefnu. Við útfærum leiðir til að auka tekjur ríkissjóðs, örva hagvöxt og koma hjólum atvinnulífsins af stað. Þær tillögur sem ríkisstjórnin hefur lagt fram byggjast á hugmyndafræði vinstri flokka sem hefur því miður leitt af sér minni hagvöxt, rýrari tekjur og kólnun hagkerfisins. Hvað útgjaldahliðina varðar mun 2. minni hluti leitast við að vernda velferðarkerfið. Ekki má ganga lengra í boðuðum niðurskurði gagnvart heilbrigðisþjónustu landsmanna án þess að skaða kerfið varanlega. Ég hafna þeim tillögum sem ríkisstjórnin hefur lagt fram um að gjörbylta heilbrigðiskerfinu og mun ekki taka undir tillögur hægri manna um aukinn niðurskurð í þá veru. Þá verður í tillögunum komið til móts við þá tekjulægstu í þjóðfélaginu með hækkun persónuafsláttar. Svo ég fari örstutt yfir forsendur frumvarpsins þá byggði það eins og menn muna á forsendum sem almennt var ljóst að mundu ekki standast. Gert var ráð fyrir 3,2% hagvexti á árinu 2011 í þjóðhagsspá Hagstofunnar frá því í júní. Þá þegar lá fyrir að ríkisstjórninni hafði mistekist að ræsa vélar atvinnulífsins og að framkvæmdum við álver í Helguvík mundi seinka, en sú framkvæmd var inni í stöðugleikasáttmálanum og þess vegna var hún tekin til greina í þjóðhagsspánni. Þrátt fyrir að gagngerar breytingar hefðu átt sér stað innan stjórnkerfisins áður en frumvarpið var lagt fram byggist það á gamla skipulaginu. Það lá því fyrir við 1. umr. um frumvarpið að forsendur og upplegg þess mundu taka miklum stakkaskiptum í þinglegri meðferð frumvarpsins, enda hefur það líka gengið eftir. Í frumvarpinu var m.a. boðuð gagnger breyting á heilbrigðiskerfi landsins. Aðhaldsráðstafanir námu samtals um 4,7% af heildarveltu ráðuneytisins en aðhaldsmarkmið í sjúkratryggingum er samkvæmt frumvarpinu 3%. Áttu heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni að taka á sig stærsta hluta niðurskurðarins. Fyrir lá að ef boðaður niðurskurður yrði að veruleika mundi þjónusta við íbúa í hinum dreifðu byggðum landsins í heilbrigðismálum skerðast til mikilla muna og sjúkrahúsastarfsemi leggjast víða af. Í mótmælaskyni var boðað til borgarafunda víðs vegar um landið þar sem boðaður niðurskurður var gagnrýndur harkalega.  
             
             ... fari að þingsköpum. ) 
             
             
             
             Forseti biður ræðumann að halda áfram ræðu sinni. ) 
             Virðulegi forseti. Ég ætla að halda áfram með að ræða boðaðan niðurskurð í heilbrigðismálum.  Aðhaldsráðstafanir námu samtals um 4,7% af heildarveltu ráðuneytisins en aðhaldsmarkmið í sjúkratryggingum 

Forseti biður ræðumann um að fresta ræðu sinni. Þessum fundi er frestað um 20 mínútur.

Virðulegi forseti. Ég var að ræða mikilvægt mál, ég var að ræða boðaðan niðurskurð í heilbrigðismálum. Sá niðurskurður var harðlega gagnrýndur og honum var mótmælt um allt land. Haldnir voru borgarafundir og þingmenn og hagsmunaaðilar voru beðnir um að koma á svæðið. Allir þessir fundir fóru gríðarlega vel fram og fyllstu kurteisi var gætt. Hópur manna lagði líka leið sína til Reykjavíkur og mótmælti fyrir framan Alþingishúsið, þau mótmæli voru friðsamleg og ég held að þau hafi náð takmarki sínu. Landsbyggðarfólkið sagði einfaldlega að það mundi ekki sætta sig við að landsbyggðin ein og sér ætti að taka á sig stærsta hluta niðurskurðarins. Fyrir lá að ef niðurskurðurinn yrði að veruleika mundi þjónusta við íbúa í hinum dreifðu byggðum landsins í heilbrigðismálum skerðast til mikilla muna og sjúkrahúsastarfsemi leggjast víða af. Stór hluti vinnu fjárlaganefndar hefur farið í að hitta fulltrúa heilbrigðisstofnana víðs vegar um landið, sveitarstjórnarfulltrúa og fulltrúa landshlutasamtaka. Var bent á að stefnubreytingin væri illa ígrunduð og að engar úttektir lægju fyrir um það hvort aðgerðirnar mundu skila þeirri hagræðingu sem stefnt var að í fjárlagafrumvarpinu. Ég mun fjalla aðeins ítarlegar um þær tillögur seinna í ræðu minni en þetta er sá hluti fjárlaganna sem hefur verið hvað umdeildastur. Þetta er sá hluti sem snertir hvað flest fólk og þetta er sá hluti fjárlaganna sem vert er að ræða mjög ítarlega í sölum Alþingis á málefnalegan hátt, enda er það réttur okkar alþingismanna og hlutverk að fá að ræða í þessum ræðustól og berjast fyrir þeim áherslum sem við viljum leggja fram fyrir landið. Stór hluti fjárlagahallans er til kominn vegna mikils vaxtakostnaðar ríkissjóðs. Þannig er áætlað að vaxtagjöld ríkissjóðs verði á næsta ári 73,6 milljarðar kr. Við framsóknarmenn höfum ítrekað bent á og jafnvel frá því skömmu eftir hrun að aukin lántaka ríkissjóðs mundi leiða af sér aukinn vaxtakostnað sem mundi kalla á aukinn niðurskurð í velferðarkerfinu og því miður blasir nú við að þetta er orðin staðreynd. Varhugavert er að auka lántökur nema skýr þörf sé fyrir lánunum. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2010 áætlaði ríkisstjórnin að vaxtagjöld fyrir árið 2010 yrðu um 94,3 milljarðar kr. Í frumvarpi til fjáraukalaga sama árs hafði upphæðin lækkað um 24 milljarða kr. og var komin niður í 70,3 milljarða kr. Við erum að tala um gríðarlegar tölur, svo háar að þær nema jafnvel langleiðina þeirri fjárhæð sem við ætlum að eyða í allt samgöngukerfi landsins. Þessi mikli bati var skýrður á þann hátt að ónákvæmni hefði gætt í áætlanagerð fjármálaráðuneytisins, m.a. í minni lántökum frá samstarfsþjóðum í efnahagsáætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins en ráð var gert fyrir. Ég tel að það séu engar forsendur eða nein teikn á lofti um að þarna verði breyting á. Þessi tala um aukinn vaxtakostnað er að mínu mati að stærstum hluta skot út í loftið. Við höfum barist fyrir því að lántökum yrði stillt í hóf, við höfum barist fyrir því að lántökunum og öllum þeim lánum sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn vildi að Íslendingar tækju yrði breytt í lánalínur. Á okkur hefur verið hlustað að einhverju leyti og því ber að fagna en ég hvet ríkisstjórnina og meiri hlutann til þess að leggja fram raunhæfa áætlun um lántökur ríkissjóðs og útskýra um leið rækilega í hvaða tilgangi þær verða teknar. Á undanförnum árum eða frá því að ég tók sæti á Alþingi hef ég gagnrýnt þau vinnubrögð sem hafa verið viðhöfð við gerð fjárlaga og það á ekki bara við hjá núverandi ríkisstjórn, það á við fyrri ríkisstjórnir og í rauninni gerð fjárlaga í gegnum tíðina.. Ég tek undir með Ríkisendurskoðun sem hefur bent á lausatök í ríkisfjármálum síðustu tvo áratugi. Almennt má segja að framkvæmd fjárlaga hafi verið gagnrýniverð í gegnum árin. Hefur ítrekað verið bent á að almennt agaleysi hafi verið í rekstri fjölmargra stofnana sem og að bindandi fyrirmæli fjárlaga hafi ekki verið virt. Ríkisendurskoðun hefur hvatt til þess að ábyrgð ráðuneyta á fjárreiðum ríkisstofnana verði gerð afdráttarlaus í gildandi lögum og reglum. Í skýrslu sinni fyrir fyrstu átta mánuði ársins 2010, á þessu ári, gagnrýnir Ríkisendurskoðun harðlega að enn fari stofnanir umfram heimildir í rekstri sínum og að enn vanti upp á að rekstraráætlanir stofnana hafi verið samþykktar eða færðar inn í kerfið. Annar meiri hluti tekur undir með Ríkisendurskoðun um að gera verði skýlausa kröfu til ráðuneyta um að stofnanir sem undir þau heyra séu reknar innan fjárheimilda. Taka þurfi á uppsöfnuðum halla stofnana með afgerandi hætti, annaðhvort með kröfu um samdrátt í rekstri þeirra eða þannig að þær fái nægar fjárheimildir. Nýleg dæmi sem komið hafa upp um afleiðingar slælegs eftirlits í einstökum málum eru til vitnisburðar um að efla þarf eftirlit með umsýslu opinbers fjár. Fyrir ekki svo löngu síðan var kosið til stjórnlagaþings. Ég held að þeirra sem þar hlutu kosningu og munu sitja á þinginu bíði mikið og erfitt verkefni. Mér heyrist samt að flestir þeirra sem kosnir voru leggi áherslu á að aðgreina löggjafarvald og framkvæmdarvald. Ég gagnrýni samþættingu valdsins, óljós skil á milli löggjafarvalds og framkvæmdarvalds. Þau komu greinilega fram í fjárlagagerðinni þar sem allar helstu breytingar frumvarpsins komu fram í svokölluðum ríkisstjórnarpökkum sem meiri hluti fjárlaganefndar gerir að sínum og keyrir í gegnum nefndina án þess að nefndarmönnum gefist ráðrúm til faglegra umræðna eða greininga að nokkru marki. Þetta sýnir með skýrum hætti að ríkisstjórnin ræður starfi og afgreiðslu þingnefnda og að verulegur hluti af vinnu fjárlaganefndar við fjárlagagerðina er einungis til málamynda og að forminu til. Hins vegar, eins undarlega og það kann að hljóma, fer fram ítarleg umræða um safnliði innan fagnefnda og fjárlaganefndar þar sem þeir eru einu fjárlagaliðirnir sem allar upplýsingar liggja fyrir um á hverjum tíma. Á þessu þarf að skerpa til muna og Alþingi verður að taka af skarið til að svo megi verða. Því miður er það svo að óvissa og stefnuleysi, sem meiri hlutinn veldur með ístöðuleysi sínu og skorti á skýrri stefnumótun, kann ekki góðri lukku að stýra við fjármálastjórn næsta árs. Ég hvet ríkisstjórnina til að söðla um og gefa skýr fyrirmæli og setja skýr markmið öllum ríkisrekstrinum til hagsbóta því að afleiðingin af núverandi ástandi er hringlandaháttur og óvissa. Ástæðan virðist sú að ekki er nægilegur vilji til að taka á vandanum og tilhneiging til að skjóta erfiðum ákvörðunum á frest. Niðurstaðan er því miður sú að ekki virðist vera til staðar nægilega mikil fagleg verkstjórn þrátt fyrir fyrirheit um annað. Ég hvet því eindregið til breyttra vinnubragða við fjárlagagerð og áætlanagerð ríkisins þar sem horft er til lengri tíma í senn og að markmið og stefnumótun liggi fyrir. Samkvæmt tillögum ríkisstjórnarinnar sem hafa verið til umfjöllunar í fjárlaganefnd fyrir 2. umr. um fjárlagafrumvarp ársins 2010 og að teknu tilliti til þeirra tillagna sem meiri hlutinn gerir eru tekjur ríkissjóðs áætlaðar 466,4 milljarðar kr. sem er 11 milljarða kr. lækkun frá fjárlagafrumvarpi. Heildarjöfnuður verður neikvæður um 34,1 milljarð kr. sem er 2,3 milljarða kr. lækkun á halla frá fjárlagafrumvarpinu. Til að nefna einstaka liði sem skipta gríðarlega miklu máli í þessu samhengi er gert ráð fyrir að skattar á tekjur og hagnað verði um 7 milljörðum minni en áætlað er eða dragist saman um 4,7%. Skattar á vörur og þjónustu munu dragast saman um 1,6% eða um 3,4 milljarða. Eins og ég kom að áðan er nú áætlað að vaxtagjöld ríkissjóðs muni verða 73,6 milljarðar kr. sem er lækkun um 1,9% og það er vel, en sýnir því miður að þessi liður breytist ótt og títt, og 1,5 milljarða kr. bati á þessum fjárlagalið, nánast óútskýrður, skiptir gríðarlega miklu máli fyrir framtíð landsins og hversu mikið þarf að skera niður í velferðarkerfi landsins. Fjárlagafrumvarpið og breytingartillögur þess byggjast fyrst og fremst á þjóðhagsforsendum Hagstofu Íslands. Í þjóðhagsspánni frá því í júní sem forsendur fjárlaga byggjast á var gert ráð fyrir 3,2% hagvexti en er nú um 1,9% sem er breyting um mínus 1,3%. Fjárfesting mun dragast saman í landinu um 10,3%, einkaneysla mun minnka, samneysla mun minnka, útflutningur mun minnka, innflutningur mun minnka, innlend eftirspurn mun minnka, kaupmáttur launa mun lækka, verðbólgan mun minnka, sem er ágætt, og launavísitalan mun minnka. Þá er gert ráð fyrir því að atvinnuleysi minnki um 1% en ég mun fara yfir það á eftir að forsendur fyrir því ganga einfaldlega ekki upp. Það sem stingur í augu er lækkun á hagvaxtarspá en allar breytingar frá júníspánni eru neikvæðar. Drifkraftar hagvaxtar virðast veikir á næsta ári og má lítið út af bregða til þess að allt fari á verri veg. Þá eru mótsagnir í spánni sem gerir ráð fyrir að atvinnuleysi muni minnka um 1% þrátt fyrir að fjárfesting dragist verulega saman. Þetta fer einfaldlega ekki saman. Versnandi horfur í þjóðarbúskapnum ættu að hafa í för með sér meiri eftirspurnarsamdrátt en hér kemur fram. Þá er vakin athygli á því að OECD gerir ráð fyrir að hagvöxtur verði 1,5% og telur því að tekjur ríkissjóðs séu ofmetnar um 15 milljarða kr. Þó svo að þær hafi að hluta til verið leiðréttar í breytingartillögum meiri hlutans má benda á að Evrópusambandið gerir ráð fyrir að hagvöxtur hér verði einungis um 0,7% sem gæti lækkað skatttekjur ríkissjóðs um 27 milljarða kr. Því má því afar lítið út af bregða til að Íslendingar standi ekki frammi fyrir mjög alvarlegu ástandi. Í samræmi við 2. mgr. 25. gr. laga nr. 55/1991, um þingsköp Alþingis, óskaði fjárlaganefnd eftir áliti efnahags- og skattanefndar á tekjugrein fjárlagafrumvarpsins. Talsmenn einstakra hluta efnahags- og skattanefndar komu á fund fjárlaganefndar 2. desember sl. og gerðu grein fyrir álitum sínum sem voru fjögur talsins, þ.e. álit meiri hlutans og þrjú frá minni hlutanum. Eins og áður hefur komið fram byggist fjárlagafrumvarpið á þjóðhagsspá Hagstofu Íslands frá miðju sumri sem gerði ráð fyrir að hagvöxtur á næsta ári yrði 3,2%. Samkvæmt uppfærðri spá er gert ráð fyrir að hagvöxturinn verði um 1,3% minni, eða 1,9% eins og áður hefur verið sagt. Í minnisblaði frá fjármálaráðuneyti sem fylgir áliti meiri hluta efnahags- og skattanefndar er tekið fram að allir helstu liðir innlendrar eftirspurnar (einkaneysla, fjármunamyndun og samneysla) muni leggja minna til hagvaxtar á næsta ári og að það megi einkum rekja til áhrifa af endurtekinni frestun uppbyggingar álvers í Helguvík. Í uppfærðri þjóðhagsspá er enn fremur talið að atvinnuleysi verði minna og verðbólga lægri en gert var ráð fyrir í fyrri spá. Uppfærð hagvaxtarspá Hagstofu Íslands er 0,2% undir spá Seðlabanka Íslands sem spáir 2,1% hagvexti á næsta ári en 0,2% yfir spá Alþýðusambands Ísland sem spáir að vöxturinn verði um 1,7%. Munurinn skýrist að miklu leyti af fyrirsjáanlegum erfiðleikum við að leysa úr skuldavandamálum heimila og fyrirtækja en skuldsetning einkageirans hefur eins og 2. minni hluti efnahags- og skattanefndar og fulltrúi Framsóknarflokksins benda á komið fram í miklum samdrætti einkaneyslu og fjárfestingar og atvinnuleysi eftir hrun. Landsframleiðslan dróst saman um 6,8% á árinu 2009 og reiknað er með að hún dragist saman um 3,5% á þessu ári. Í opinberri umræðu hefur iðulega komið fram að skuldsetning takmarki verulega framlag ríkisumsvifa, fjárfestingar og einkaneyslu til hagvaxtarins. Þar sem verðmætasköpun þjóðarbúsins á næsta ári verður að mati greiningaraðila önnur en forsendur fjárlaga gera ráð fyrir þarf mögulega að grípa til frekari tekjuráðstafana eða aðhaldsaðgerða en ráð er fyrir gert í frumvarpinu. Í minnisblaði fjármálaráðuneytisins eru áhrif lakari efnahagshorfa á skatttekjur metin á um 6 milljarða kr. Það að áhrifin séu ekki meiri en raun ber vitni telur ráðuneytið mega rekja til þess að kaupmáttur ráðstöfunartekna breytist óverulega á næsta ári vegna spár um minna atvinnuleysi og lægra verðbólgustig. 1. minni hluti efnahags- og skattanefndar gagnrýnir hins vegar framsetningu spárinnar og telur að verri þjóðhagsforsendur ættu alla jafna að leiða til meiri samdráttar í eftirspurn. Virðist mega af því ráða að áhrif lakari efnahagshorfa kunni að verða mun neikvæðari á skatttekjur ríkissjóðs en látið er í veðri vaka. Virðulegi forseti. Með hliðsjón af því sem ég hef nú rakið, sem skiptir gríðarlega miklu máli varðandi það fjárlagafrumvarp sem hér er til umræðu, gefa horfurnar í þjóðarbúskapnum ekki tilefni til þess að brugðist sé við þeim með því að hækka álögur á almenning og fyrirtæki heldur þvert á móti. Hyggist ríkisstjórnin ná markmiðum sínum um jöfnuð í ríkisfjármálum þarf hún að venda i sínu kvæði í kross og huga að verðmætasköpun. Forsenda þess er að auka fjárfestingu, draga úr óvissu í rekstrarumhverfi fyrirtækja og leita árangursríkra lausna á skuldavanda almennings. Aðeins þannig verður velferðarkerfinu og sterkum innviðum þess viðhaldið. Þetta er algjört lykilatriði, frú forseti. Ríkisstjórnin hefur tekið röng skref trekk í trekk og hækkað álögur á almenning sem hefur leitt til rýrnunar kaupmáttar. Eftir standa skuldug heimili. Og ég hef enga trú á öðru, því miður, séu hagvaxtarspárnar réttar, en að atvinnuleysi muni þá líka aukast, sem er eitthvað sem við ætluðum okkur alls ekki. Það er staðreynd að ríkisstjórninni hefur ekki tekist að koma hjólum atvinnulífsins af stað eins og með því að hefja orkufrekar framkvæmdir á Suðurnesjum eða á Bakka við Húsavík. Sumir telja að við sem tölum fyrir þessum framkvæmdum séum aðdáendur álvera en því fer fjarri, við viljum hins vegar vinna með heimamönnum í að koma þessum verkefnum af stað, auka hagvöxtinn sem skilar meiri tekjum inn í ríkið sem mun gera það að verkum að við getum staðið enn betur vörð um velferðarkerfi þjóðarinnar. Þessi staða er einungis til marks um það að stöðnun hefur einkennt íslenskt atvinnulíf sem bætist ofan á þrúgandi óvissu íslenskra heimila. Við skulum gera okkur grein fyrir því að þrátt fyrir að þessi hagvaxtarspá geri ráð fyrir mun minni hagvexti en sú fyrri er hún samt með bjartsýnna móti. OECD spáir t.d. að hagvöxtur næsta árs verði aðeins 1,5%, ESB að hann verði rétt um 0,7%. Hvað veldur? Að mínu mati er ástæðunnar að leita í verkfælni og úrræðaleysi ríkisstjórnarinnar. Þrátt fyrir ábendingar bestu manna um hvað gera þarf og blákaldar staðreyndir um stöðu þjóðarbúsins kemur ríkisstjórnin nánast engu í verk, en framtakssamt fólk væri fyrir löngu búið að leysa úr þeim vandamálum sem ríkisstjórninni reynast óleysanleg. 2. minni hluti telur, og sá sem hér stendur, að OECD og framkvæmdastjórn Evrópusambandsins séu nú þegar búin að átta sig á getuleysi ríkisstjórnarinnar til að leysa úr vandanum og því eru niðurstöður efnahagsspáa þessara stofnana jafnslakar og raun ber vitni. Nú er tími til kominn að úrræðabetra fólk verði leitt að ákvarðanaborðinu. Við síðustu fjárlagagerð lagði sá er hér stendur fram tillögur þess efnis að ekki yrði gengið jafnlangt í skattahækkunum og ríkisstjórnin lagði til og að sóttar yrðu tekjur af séreignarsparnaði upp á 32,5 milljarða kr. 2. minni hluti bendir á að ef farin hefði verið sú leið hefðu tekjur af sköttum að öllum líkindum orðið meiri fyrir ríkissjóð og uppsafnaður halli fyrir árið 2011 hefði því orðið minni. Þannig hefðum við getað varið velferðarkerfið fyrir þeim áföllum sem nú dynja yfir í tillögum meiri hlutans. Við síðustu fjárlagagerð gagnrýndi ég jafnframt breytingar á skattkerfinu og lagði áherslu á að skattstefnan væri einföld. Þetta voru tillögur okkar framsóknarmanna og við bentum á að flókið skattkerfi felur í sér mikla óhagkvæmni og myndar hvata til undanskota. Einnig hefur fjöldi erlendra fyrirtækja lýst yfir áhuga á síðustu mánuðum að fjárfesta á Íslandi, en helsta hindrunin er pólitísk óvissa, skortur á áreiðanleika og flókin og óljós skattstefna. Það skiptir öllu máli að farið verði rækilega í saumana á því hvernig nýta megi skattaívilnanir til þess að örva atvinnulífið með tilliti til samkeppni, m.a. vegna þeirra gagnavera sem eru í pípunum. Nefna má kvikmyndagerð sem gott dæmi um atvinnugrein sem hægt væri að örva. Ríkisstjórnin er enn á ný að draga úr getu hagkerfisins með skattatillögum sínum sem seinka munu nauðsynlegum bata og auka atvinnuleysi. Það er mun vænlegra til árangurs að fara í aðgerðir sem stuðla að auknum tekjum ríkissjóðs, m.a. með því að skattleggja séreignarsparnað að hluta til fyrir fram, auka fiskveiðiheimildir, nýta innlenda orku til atvinnusköpunar og nýta framleiðslugetu hagkerfisins. Við eigum að framleiða, framleiða og aftur framleiða, nýta okkur lágt gengi krónunnar, nýta mannaflann úti um allt land, nýta hinn duglega Íslending og framleiða okkur út úr vandanum. Ef við förum aðeins yfir tekjuhliðina er gert ráð fyrir að tekjuöflunaraðgerðir samkvæmt frumvarpi til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á þskj. 217 skili á árinu 2011 10,3 milljarða kr. tekjum, og þarna erum við að tala um skattatillögur ríkisstjórnarinnar. Þar af muni viðbótarheimildir til úttektar á séreignarsparnaði skila um 3 milljörðum kr. í tekjuskatti einstaklinga, fjármagnstekjuskattur 1,5 milljörðum kr., auðlegðarskattur 1,5 milljörðum kr., kolefnisgjald 1 milljarði kr., sérstakur skattur á fjármálastofnanir 1 milljarði kr. og erfðafjárskattur 1 milljarði kr. Aðrar aðgerðir skila lægri fjárhæðum. Að hverjum beinast þessar tillögur? Þær beinast nær eingöngu að einstaklingum og heimilum í landinu og má þó ekki auka við vanda þeirra. Niðurskurður og skattahækkanir eru mun meiri en upphafleg kynning ríkisstjórnarinnar gaf í skyn. Og hvernig stendur á því? Í bandorminum hinum fyrri er gert ráð fyrir 10,3 milljörðum kr. í auknar skatttekjur. Ofan á þessar skattahækkanir verða barnabætur skertar auk þess sem ekki stendur til að standa við gefin loforð um að persónuafsláttur hækki í samræmi við verðlag eða að boðaður áfangi að hækka persónuafsláttinn um 3.000 kr. komi til framkvæmda. Við erum að tala um tekjurýrnun fyrir heimili og einstaklinga í landinu, fyrir þá sem minnst mega sín, upp á samtals 9 milljarða kr. sem átti að hafa af þessum hópi og leggja í ríkiskassann. Ekki er annað að sjá en að ríkisstjórnin sé að hægja enn frekar á hagkerfinu með skattalagatillögum sínum sem seinka muni nauðsynlegum bata og ýta undir frekara atvinnuleysi. Við eigum að fara í aðgerðir sem stuðla að auknum tekjum í ríkissjóð. Annar minni hluti hefur lagt fram tillögur og mun gera grein fyrir þeim á eftir. Ég er enn sömu skoðunar og við afgreiðslu fjárlaga 2010 um skattlagningu af séreignarsparnaði. Í samræmi við frumvarp til laga um skattlagningu séreignarsparnaðar er lagt til að gerðar verði breytingar á tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins. 2. minni hluti telur þó að skattleggja eigi helming af óskattlögðum séreignarsparnaði landsmanna og þar með aukist tekjur ríkissjóðs um allt að 40 milljarða kr. en hluti verði skattlagður eftir á. 2. minni hluti mun síðar, á milli 2. og 3. umr., leggja fram útfærðar tillögur í þessa veru. Í öðru lagi er lagt til til að efla tekjur ríkissjóðs að aflaheimildir verði auknar. Haft verði samráð við hagsmunaaðila og vísindasamfélagið og ákvörðun ekki tekin fyrr að loknu því samráði. Miðað við hugmyndir sem lágu til grundvallar tillögugerð fyrir um ári síðan var gert ráð fyrir að áætlað útflutningsverðmæti sjávarafurða gæti aukist um 20–30 milljarða kr. þó svo að staðan á mörkuðum nú sé verri og skili því líklega ekki sama verðmæti og þá. Um er að ræða útflutningsverðmæti sem við aukningu aflaheimilda á árinu 2011 gæti skilað á milli 15 og 20 milljörðum kr. sem eru gríðarlega háar upphæðir. Við mat á áhrifum aflaaukningarinnar á landsframleiðslu má þrefalda útflutningsverðmætið sem gæti samkvæmt þessu aukið landsframleiðslu um allt að 45–60 milljarða kr. Veltuáhrifin eru því veruleg. Að auki mundu skatttekjur ríkissjóðs af auðlindagjaldi hækka í samræmi við þá aukningu veiðiheimilda sem ákveðin yrði. Í þriðja lagi telur 2. minni hluti að orkan á Íslandi sé vafalítið sú auðlind sem mestu máli mun skipta um afkomu landsmanna um langa framtíð. Má í þeim efnum minna á nýleg ummæli forstjóra Landsvirkjunar um að fyrirtækið geti frá og með árinu 2015 hafið umtalsverðar arðgreiðslur til ríkisins. Leggja verður áherslu á að á grundvelli framboðs og eftirspurnar verði litlum og millistórum fyrirtækjum, sem ásælast hreina orku vegna sívaxandi áherslu á umhverfisvernd, gert mögulegt að vaxa hér á landi og dafna. Tryggja þarf fjölbreytta, arðbæra og hraða atvinnuuppbyggingu og að orka bjóðist fyrirtækjum af þessu tagi. Ég tel að ríkisstjórnin eigi án tafar að ráðast í orkufrekar framkvæmdir í Helguvík og á Bakka við Húsavík. Allt of lengi hefur dregist að koma framkvæmdum á þessum stöðum af stað. Annar minni hluti fagnar því að verið sé að lækka stýrivexti Seðlabankans og það voru góð tíðindi sem okkur bárust fyrr í dag. Hið háa vaxtastig Seðlabankans er og hefur verið afar óheppilegt við núverandi aðstæður og í rauninni algjörlega illskiljanlegt. Það hefur verið ljóst í langan tíma að heimili og fyrirtæki standa ekki undir svo háum vöxtum. Vaxtastigið er einkum til þess ætlað að halda aftur af verðbólgu og verja gengi krónunnar. Samtök atvinnulífsins og fjöldi hagfræðinga hafa hins vegar fært fyrir því rök að í raun hafi vaxtastefnan þveröfug áhrif við núverandi aðstæður. Mikið af vaxtagreiðslunum rennur enda til erlendra eigenda krónubréfa. Á sama tíma og lönd um allan heim hafa fært stýrivexti nálægt 0% er heimsins hæstu vöxtum viðhaldið á Íslandi, landi sem þarf á því að halda umfram önnur lönd að koma efnahagslífinu á skrið. 2. minni hluti telur bráðnauðsynlegt að endurfjármagna efnahagslífið og auka fjárfestingu og neyslu svo skapa megi fleiri atvinnutækifæri. Því miður er ekki annað hægt en gagnrýna þetta ástand og ómögulegt að láta það óátalið. Vaxtastigið hefur áhrif á flestar aðrar aðgerðir sem nauðsynlegar eru til að endurreisa íslenskt efnahagslíf. Við alþingismenn ættum því að sammælast um að breytingar verði gerðar á peningamálastefnu og vaxtastigi Seðlabankans. Til tekjuöflunar er enn fremur lögð til almenn sparnaðarkrafa á aðalskrifstofur ráðuneytanna. Við samanburð á fjárlögum 2010 og fjárlagafrumvarpi 2011 kemur í ljós að aðalskrifstofur ráðuneytanna ná ekki þeirri sparnaðarkröfu sem stjórnsýslustofnunum er ætlað að ná og eru á því ýmsar skýringar. Í frumvarpinu er gerð almenn 9% sparnaðarkrafa til stjórnsýslustofnana. Því er eðlilegt að sparnaðarkrafa aðalskrifstofanna verði aukin þannig að þær nái markmiðum fjárlagafrumvarpsins um hagræðingu. Annar minni hluti bendir einnig á þá miklu möguleika sem eru fyrir hendi til að auka matvælaframleiðslu í landinu, m.a. með fullvinnslu afla hér heima. Ónýtt sóknarfæri eru til staðar bæði í landbúnaði og sjávarútvegi og fara þarf vel yfir það hvort ekki sé hægt að auka framleiðni þessara grundvallaratvinnuvega þjóðarinnar. Að lokum vil ég segja að tillögur ríkisstjórnarinnar ganga of nærri velferðarkerfinu og telur 2. minni hluti að draga eigi úr niðurskurði til heilbrigðisstofnana og tilfærslna til þeirra sem minna mega sín. Hvað varðar gjaldahlið fjárlagafrumvarpsins er gert ráð fyrir að ríkissjóður sæki sér tekjur upp á 26 milljarða kr. á tímabilinu janúar til október á árinu 2010. Það er mun minna en áætlunin gerði ráð fyrir. Tekjujöfnuðurinn var 95 milljarðar kr. en er nú um 55 milljarðar kr. sem er bati um 39 milljarða kr. og er það vel. Stærstu frávikin eru í tekjum af sölu svokallaðra Avens-skuldabréfa og sölu sendiherrabústaðar í London. Þá reyndust tekjur af skatti á tekjur og hagnað einstaklinga verulega lægri en ætlað var sem og skattur á fjármagnstekjur en tekjur af virðisaukaskatti mun hærri en áætlun gerði ráð fyrir. Gaman væri ef gerð væri úttekt á því af hverju virðisaukaskatturinn hækkar á meðan aðrir skattstofnar dragast saman en gera má ráð fyrir að neðanjarðarhagkerfi hafi skapast í byggingariðnaðinum sem skýri þennan aukna árangur. En eins og áður hefur komið fram er batinn að verulegu leyti til kominn vegna einskiptisaðgerða. Þegar rætt er um útgjaldatillögur er niðurskurður í heilbrigðismálum það fyrsta sem kemur í hugann. Athygli vakti þegar fjárlagafrumvarpið kom fram að það átti að gjörbylta heilbrigðiskerfinu og það átti að gera í fjárlögum án undangenginnar umræðu, úttektar eða einhvers konar yfirferðar á því hvar þörfin væri mest og hvar væri hugsanlega hægt að drepa niður fæti. Í skýrslu OECD frá 28. febrúar 2008 kemur fram að í alþjóðlegum samanburði er heilbrigðiskerfi Íslendinga lofsvert. Með öðrum orðum, kerfið okkar er gott að mati OECD og aðrar þjóðir mættu taka það sér til fyrirmyndar. Hins vegar kom fram að það væri óvenjukostnaðarsamt og því væri nauðsynlegt að auka hagkvæmni og nýtingu fjármuna sem lagðir eru í kerfið. Ljóst er að brugðist hefur verið við þeirri gagnrýni vegna þess að í nýlegri skýrslu frá OECD sem kom út í nóvember 2010 kemur fram að Ísland sé í hópi þeirra ríkja sem hvað best komi út í samanburði á skilvirkni og stefnumörkun í heilbrigðisþjónustu og nýtingu þess fjármagns sem lagt er í þjónustuna. Þykir því ljóst að sú stefna sem Íslendingar hafa markað sér og nýting þeirra fjármuna sem lagðir eru í heilbrigðiskerfið hafa verið til fyrirmyndar að mati stofnunarinnar þrátt fyrir mikinn kostnað sem því óneitanlega fylgir. Nú spyr maður: Af hverju á að gjörbylta þessu kerfi? OECD segir: Gott og vel, kerfið er kostnaðarsamt og það má örugglega skera niður. En kerfinu sem slíku er hælt og sagt að það sé lofsvert og aðrir eigi að taka það sér til fyrirmyndar. Af hverju er þá lagt til, mér hefur þótt með öllu óskiljanlegt, af hverju hefur ekki verið tekið tillit til þessara skýrslna og heilbrigðiskerfið látið vera? Ég held til að mynda að það hefði verið mun farsælla að gera breytingar á menntakerfinu. Ég vara samt við að slíkt verði gert án þess að fram fari umræða um það hér á Alþingi. Ég tel að við eigum að standa vörð um það að miklu leyti en við eyðum gríðarlegum fjármunum í skóla sem eru staðsettir hver rétt hjá öðrum og jafnvel útskrifa nemendur með sams konar próf og það þarf að skoða. Ég hef boðað til utandagskrárumræðu við hæstv. menntamálaráðherra, Katrínu Jakobsdóttur, um þessi mál, þannig að við stöndum ekki frammi fyrir því á næsta fjárlagaári að menntakerfinu verði gjörbylt án þess að það verði rætt í sölum Alþingis. Í frumvarpi til fjárlaga 2011 kemur fram að sparnaðaráform á árinu 2011 kalla á umtalsverðar hagræðingaraðgerðir og forgangsröðun verkefna. Útgjöld heilbrigðisráðuneytisins dragast saman um 3.818 millj. kr. á föstu verðlagi fjárlagaárið 2010 sem svarar til 4,7% að teknu tilliti til áhrifa almennra verðlags- og gengisbreytinga. Heilbrigðisráðuneytið ákvað að ná fram þeim hagræðingaraðgerðum sem gerðar eru kröfur um, eins og þeir útlista það sjálfir, með því að efla grunnþjónustu, einkum á sviði heilsugæslunnar, m.a. með því að efla sálfélagslega þjónustu við börn og ungmenni, efla sjúkraflutninga og auka framlag til heimahjúkrunar á þeim stöðum þar sem hjúkrunarrýmum er fækkað. Á móti því aukna framlagi til heilsugæslu, sjúkraflutninga og heimahjúkrunar sem frumvarpið gerir ráð fyrir er ráðgert að draga úr starfsemi sjúkrasviða heilbrigðisstofnana. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir lækkun á fjárveitingum til heilbrigðisstofnana vegna áherslna heilbrigðisráðuneytisins að standa vörð um grunnþjónustuna og setja heilsugæsluna sem fyrsta viðkomustað í heilbrigðiskerfinu. Metin var þörf fyrir fjölda sjúkrarýma á þjónustusvæðum heilbrigðisstofnananna þar sem miðað var við fjölda íbúa og nýtingu rýma. Á grundvelli þess mats var stefnt að því að fækka sjúkrarýmum um samtals 91 og hjúkrunarrýmum um 34. Samhliða því er gert ráð fyrir því að einingaverð sem notað er við útreikning á greiðslum fyrir hvert sjúkrarými sé samræmt. Svo að ég nefni dæmi um hvar skera átti hvað harðast niður liggur fyrir að það átti að skera niður hjá Heilbrigðisstofnun Þingeyinga um 39,80%, tæplega 40%, hjá St. Jósefsspítala, Sólvangi, um 36,50%, Heilbrigðisstofnuninni Sauðárkróki um 29,70%, Heilbrigðisstofnuninni Vestmannaeyjum um 23,80%, Heilbrigðisstofnun Suðurnesja um 23,40%, Heilbrigðisstofnun Austurlands um 22,10%, Heilbrigðisstofnuninni Fjallabyggð um 16,50% og Heilbrigðisstofnun Suðurlands um 16,10%. Þetta var hinn boðaði niðurskurður í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2010. Í kjölfar þessara tillagna um niðurskurð í heilbrigðiskerfinu reis upp alda mótmæla um allt land og þá sérstaklega á þeim stöðum þar sem fyrirhugað var að niðurskurður yrði mikill. Borgarafundir voru haldnir um allt land, starfsmenn og íbúar þjónustusvæðanna tóku höndum saman og umluktu stofnanirnar í táknrænni merkingu og fjárlaganefnd bárust erindi þar sem viðbrögð stofnana og íbúa voru vægast sagt hörð. Í álitsgerð Daggar Pálsdóttur hæstaréttarlögmanns til sveitarfélaganna Skagafjarðar og Norðurþings er því lýst hvernig tillögur sem settar eru fram í fjárlagafrumvarpinu um umtalsverðar lækkanir á fjárveitingum til nokkurra heilbrigðisstofnana á landinu séu ekki í samræmi við þá stefnu heilbrigðisráðuneytisins að standa vörð um grunnþjónustuna. Almennur skilningur er á því hvað felist í grunnþjónustu og hann kemur fram í skýringum með frumvarpi er varð að lögum um heilbrigðisþjónustu, nr. 40/2007. Þar kemur skýrt fram að grunnþjónustunni sé skipt í þrjá undirflokka, heilsugæsluþjónustu, almenna sjúkrahúsþjónustu og hjúkrunarþjónustu í hjúkrunarrýmum stofnana. Í fjárlagafrumvarpinu eru lagðar fram tillögur sem byggjast á því að skera umtalsvert niður hina almennu sjúkrahúsþjónustu annars vegar og hjúkrunarrými hins vegar. Tillögurnar eru því ekki í neinu samræmi við þá stefnu sem sett er fram í frumvarpinu. Í álitsgerðinni er m.a. farið yfir alþjóðaskuldbindingar sem íslenska ríkið hefur skuldbundið sig til að virða, lög um réttindi sjúklinga og jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Er niðurstaðan sú að þær niðurskurðartillögur sem koma fram í frumvarpi til fjárlaga 2011 gangi þvert gegn þeim lögum sem gilda hér á landi um réttindi sjúklinga, mismuni fólki eftir búsetu og brjóti gegn alþjóðaskuldbindingum íslenska ríkisins. Í skýrslu sem var unnin að ósk grasrótarhóps á norðanverðum Vestfjörðum, um efnahags- og samfélagsleg áhrif fyrirhugaðs niðurskurðar á Heilbrigðisstofnun Vestfjarða, er því lýst hvernig heildaráhrif tillagna um niðurskurð á Heilbrigðisstofnun Vestfjarða bæti afkomu ríkissjóðs mun minna en gert var ráð fyrir, einkum vegna viðbótarkostnaðar sem til fellur annars staðar í rekstrinum. Niðurstaða höfunda er sú að ólíklegt sé að tillögurnar muni í raun leiða til mikils afkomubata fyrir ríkissjóð. Nettósparnaður verði einungis um 28 milljónir kr. vegna aukinna útgjalda í sjúkraflutningum, álags á aðrar ríkisstofnanir og hlutdeildar ríkissjóðs í tekjum þeirra er sagt verður upp. Fram kom á fundi nefndarinnar að þetta væri mjög varlega áætlað, jafnvel mundu tekjurnar verða mun minni en áætlað hefði verið en ákveðið var að hafa allar breytur þarna inni í til að skapast mundi rétt mynd. Mér er mjög minnisstætt þegar fulltrúar Heilbrigðisstofnunar Vestfjarða komu og sögðu frá því að þeir skynjuðu það svo að nánast enginn skilningur væri á því innan heilbrigðisráðuneytisins hvernig starfsemi færi fram á Vestfjörðum. Eru það sömu viðbrögð og komið hafa fram bæði á Norður- og Austurlandi og þess vegna er vandséð hvernig ríkisstjórninni datt í hug að leggja af stað í þessa vegferð. Í kjölfar alls þessa og mikilla mótmæla og athugasemda um fyrirhugaðan niðurskurð í heilbrigðisþjónustunni kom heilbrigðisráðherra á fót faghópi sem fundaði með stjórnendum og fagfólki á heilbrigðisstofnunum til að leggja mat á möguleika heilbrigðisstofnana til að mæta hagræðingarkröfum samkvæmt fjárlagafrumvarpinu og eru boðaðar breytingar á frumvarpinu byggðar á tillögum hópsins. Samkvæmt þeim tillögum mun niðurskurður á heilbrigðisstofnunum hvergi verða meiri en 12% á næsta ári en heildarniðurskurðurinn verður mun meiri á komandi árum. Forsendur og stefnan sem birtist í frumvarpinu er óbreytt og áfram er staðinn vörður um grunnþjónustu og heilsugæslan sett í öndvegi sem fyrsti viðkomustaður í heilbrigðiskerfinu. Með öðrum orðum, það á ekki að breyta þeirri stefnu sem boðuð var í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2011 og gerði ráð fyrir hinum mikla niðurskurði, það á hins vegar að ná honum fram á nokkrum árum Þær tillögur sem nefndin lagði fram gera ráð fyrir mun minni samdrætti útgjalda en upphaflega var gert ráð fyrir. Hagræðingarkrafan á heilbrigðisstofnanir var áður rúmir 3 milljarðar kr. en verður samkvæmt tillögunum 1,9 milljarðar. Hagræðingarkrafan árið 2011 verður væntanlega 1,3 milljarðar kr., gríðarlega há, og kröfu um hagræðingu sem nemur 570 millj. kr. verður frestað til ársins 2012. Heilbrigðisstofnanirnar eru því ekki komnar fyrir vind og það verður að gæta vel að þeim í framtíðinni. Mig langar til að nefna nokkrar tölur og útskýra aðeins hvað ríkisstjórnin er að gera. Í rauninni er hún að fresta, að mínu mati, boðuðum niðurskurði um þrjú ár. Komið hefur fram að það verði ekki skorið meira niður en 12% á næsta ári, t.d. gagnvart Heilbrigðisstofnun Sauðárkróks og Heilbrigðisstofnun Þingeyinga, en síðan á aftur að skera niður um 13% á árinu 2012. Með öðrum orðum, á næstu tveim árum á að skera niður í þessum tveim stofnunum um 25%. Hvað þýðir það, frú forseti? Það þýðir einfaldlega að komi til þessa niðurskurðar verður búið að keyra þessa nýju stefnu svo langt að ekki er hægt að snúa til baka. Þannig tel ég alveg öruggt að fylgja muni niðurskurður fyrir árið 2013, þriðja árið, sem verði í samræmi við þær niðurskurðartillögur sem boðaðar voru í frumvarpinu í haust. Þetta tel ég óheillavænlega þróun, þjónusta við íbúa landsbyggðarinnar verður skert verulega. Ég leggst alfarið á móti þeim tillögum sem gerðar hafa verið um niðurskurð í heilbrigðiskerfinu og þeim forsendum sem unnið er eftir. Það er ágætt að benda á þegar við ræðum þessi mikilsverðu mál sem snerta öryggi íbúa á landsbyggðinni að OECD sá nákvæmlega ekkert athugavert við það hvernig við ráðstöfuðum þeim fjármunum sem við lögðum til heilbrigðiskerfisins. Enn síður skilur maður á hvaða vegferð ríkisstjórnin er þegar leitt hefur verið í ljós að tillögurnar hafa ekki jafnmikil áhrif á afkomu ríkisins og gert var ráð fyrir. Ég held að því miður verði reynslan sú að við séum að spara aurinn og kasta krónunni. Heilbrigðiskerfið okkar verður verra, það verður ekki lengur lofsvert, það verður ekki lengur eins hagkvæmt og það hefur verið. Ég lýsi ábyrgðinni alfarið á hendur vinstri flokkunum í landinu sem lofuðu að verja velferðarkerfið en hafa að mínu mati svikið það með þessum tillögum. Ég spurði hv. formann fjárlaganefndar, Oddnýju Harðardóttur, hvort hún væri sammála mér um að fara yrði gaumgæfilega ofan í boðaðar breytingartillögur og kanna til hlítar hvaða áhrif þær komi til með að hafa á íbúa landsbyggðarinnar. Hún tók vel í þær vangaveltur, sagði að við þyrftum að taka þá umræðu strax í byrjun næsta árs og ég fagna því. Ég fagna líka þeim mikla og góða samstarfsvilja sem mér finnst hafa einkennt meiri hlutann í fjárlaganefnd eftir að breyting varð þar á. Hann var oft með ágætum en mér finnst eins og menn séu aðeins að átta sig á að það verður að ríkja samstaða og ef svo er verður öll vinnan miklu einfaldari. Með öðrum orðum, við þurfum að kanna til hlítar hvaða áhrif þessar tillögur koma til með að hafa á íbúa landsbyggðarinnar. Gera verður nákvæma kostnaðargreiningu á heilbrigðisþjónustunni og kanna í framtíðinni hvar drepa megi niður fæti í heilbrigðiskerfinu. Að þessu sögðu vil ég segja að 2. minni hluti leggur til að sömu hagræðingarkröfu verði skipt jafnt á heilbrigðiskerfið. Menn voru undirbúnir fyrir það og ég gat ekki betur fundið en að sátt ríkti um það meðal heilbrigðisstarfsmanna og þeirra sem nutu þjónustunnar. Við munum líka leggja til að tekið verði tillit til hinnar sérhæfðu þjónustu sem Landspítalinn og Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri veita og því verði enn minni hagræðingarkrafa gerð til þeirra stofnana. Eins og áður hefur komið fram lagði 2. minni hluti til í tekjukafla álitsins að sóttir yrðu um 40 milljarðar kr. í fyrirframskattlagningu á séreignarsparnaði. Lögð er áhersla á að stærsti hluti þess fjármagns verði nýttur sem hluti af gjaldeyrisvaraforða og til að sporna við frekari lántökum ríkissjóðs. Verði það gert komumst við hjá því að þurfa að skera jafnmikið niður í heilbrigðiskerfinu og raun ber vitni. Við teljum að aukning aflaheimilda og atvinnuuppbygging í orkufrekum iðnaði muni leiða til aukins hagvaxtar sem síðar muni skila sér í auknum tekjum ríkissjóðs. Í ljósi ofangreinds telur 2. minni hluti að þarna sé hægt að hlífa heimilum landsins og barnafólki við skattahækkunum ríkissjóðs og þannig myndist svigrúm til að gæta að velferðarkerfinu. Efla þarf samgöngur með smærri samgönguverkefnum og með því að efla löggæsluna megi tryggja að allir landsmenn búi áfram við öryggi. Einnig þarf að hækka fjárframlög til Lánasjóðs íslenskra námsmanna til að hægt sé að hækka framfærsluhluta námslána. 2. minni hluti mun leggja fram breytingartillögur um þessi atriði fyrir 3. umr. um fjárlagafrumvarpið. Lagt er til að fallið verði frá hugmyndum um að bótaflokkar almannatryggingakerfisins verði ekki uppfærðir í samræmi við verðlag. Þannig verði barnabætur ekki skertar auk þess sem staðið verði við gefin loforð um að persónuafsláttur hækki í samræmi við verðlag og að boðaður áfangi um að hækka persónuafsláttinn um 3.000 kr. komi til framkvæmda. Áskilinn er réttur til þess að skila inn nánari útfærslum á þessum tillögum milli 2. og 3. umr. um fjárlagafrumvarpið. Lagt er til að útgjöld til Vegagerðarinnar verði aukin. Gríðarlegur niðurskurður hefur átt sér stað í samgöngumálum á landsvísu og mun hann fyrst og fremst bitna á smærri samgönguverkefnum í sveitum landsins. Má þar nefna einbreiðar brýr, olíuburð vega og almennt viðhald vega sem telja má nánast ófæra víða um land. Þessi útgjöld munu skapa vinnu hjá smærri verktökum en þeir hafa orðið illa úti í efnahagshruninu. Við efnahagshrunið jókst álag á lögreglu víðs vegar um landið. Er nú svo komið að erfitt hefur reynst að manna vaktir og halda uppi lágmarksþjónustu til að tryggja öryggi þegnanna. Brýnt er að staðinn verði vörður um þessa grunnþjónustu og settir verði fjármunir í að tryggja öryggi borgaranna hvar sem þeir búa á landinu. Eins og ég sagði áðan leggur 2. minni hluti til að settir verði fjármunir í LÍN til að styrkja framfærslugrunn námsmanna, en það er ótækt með öllu að ætla námsmönnum að lifa við krappari kjör en atvinnuleysisbætur. Að öllu þessu sögðu veltir maður því fyrir sér: Hvar er stefnumótunin, hver er stefna ríkisstjórnarinnar? Gefnar hafa verið út miklar yfirlýsingar um að nú skyldi verða tekið á þeim vanda sem þjóðin stæði frammi fyrir og að nú ætti að láta verkin tala. Í rauninni hefur ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur fært samræðustjórnmál á hærra plan, það er mikið sagt og mikið talað en lítið unnið og verkfælnin er með eindæmum. Óhætt er að fullyrða að stjórnvöld hafa nýtt vinnutíma sinn afar illa til að taka á þeim málum sem taka þarf á og er síst minni óvissa nú en þegar núverandi ríkisstjórn tók við. Samráð við aðila vinnumarkaðarins er þekkt sem samráðsleysi. Tillögur að lausnum á vandamálum eru illa ígrundaðar loks þegar þær sjá dagsins ljós og Hæstiréttur hefur í nógu að snúast við að verja þegnana gegn nýsettum ólögum. Fjárlög eru gerð til skamms tíma og þau grundvallarmistök gerð að láta fjárlög marka stefnuna, eins og í heilbrigðismálum, í stað þess að vera tæki til að ná fram stefnumiðum stjórnvalda. Eitt veigamesta verkefni ríkisstjórnarinnar á næstu árum verður að koma böndum á útgjöld ríkissjóðs. Heppni og tilviljanir réðu mestu um þann árangur sem náðist á yfirstandandi ári. Ekki var gert ráð fyrir tekjum af sölu Avens-verðbréfa í fjárlögum og skiluðu þær því óvæntum 17 milljörðum kr. til ríkissjóðs. Vaxtaáætlanir gengu ekki eftir en þó batnaði afkoma ríkissjóðs óvænt um 24 milljarða kr. vegna hagstæðra ytri skilyrða sem ríkisstjórnin réð litlu um. En síðan tapaðist ávinningurinn á milli umræðna um fjáraukalagafrumvarpið þegar óvænt dúkkaði upp 24,8 milljarða kr. gjaldfærsla vegna ríkisábyrgða sem fannst í föllnu bönkunum. Þó hafði ríkissjóður tekið að sér að greiða af þeim allt frá hruni bankanna í október 2008. Því miður verður ekki hjá því komist að gagnrýna stjórnvöld fyrir að hafa ekki tekið fyrr tillit til þessara gjaldfærslna í áætlunum ríkisins. Þá undrast 2. minni hluti hvers vegna þær hafa ekki verið kynntar í skýrslum um framkvæmd fjárlaga sem lagðar hafa verið fyrir fjárlaganefnd. Má af þessu ljóst vera að eftirlit með framkvæmd fjárlaga af hálfu fjármálaráðuneytisins er ekki eins öflugt og nauðsynlegt er. Virðulegi forseti. Ég vil að lokum þakka hv. fjárlaganefnd fyrir vinnuna. Hún hefur verið ánægjuleg og það er samstaða um margt. Það sem mér finnst best er að við deilum í minna mæli um formið og vinnubrögðin en þó er langur vegur frá því að þau séu fullnægjandi. Við eigum einmitt að ræða þær forsendur og þá stefnu sem við viljum hafa, við höfum mismunandi pólitískar skoðanir. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að fara leið hófsamlegrar ábyrgrar miðjustefnu, við eigum að auka tekjur ríkissjóðs, við eigum að koma hjólum atvinnulífsins af stað með öllum tiltækum ráðum. Ég vil nota tekjurnar til þess að verja velferðarkerfi þjóðarinnar. Þannig skil ég mig bæði frá hægri mönnum og vinstri mönnum. Ég held að það sé skynsamleg leið, ég held að það sé leiðin sem vinstri stjórnin hefði átt að fara en hún er vinstri stjórn og þess vegna hefur hún beitt hagstjórnartækjum þeirrar stefnu, sem nú liggur fyrir að hefur því miður ekki virkað.

Hæstv. forseti. Ég vil nú þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans og yfirferð yfir fjárlögin og sýn hans á fjárlögin eins og þau voru birt og eins og þau standa nú til afgreiðslu og sýn hans á úrræði í því efnahagshruni sem við stöndum frammi fyrir og afgreiðslu þessara fjárlaga. Hann nefndi sérstaklega framtaksleysi ríkisstjórnarinnar og að það þyrfti að koma atvinnulífinu í gang. Ég er sammála því að það þarf virkilega að koma litlum og meðalstórum fyrirtækjum í gang. Það er verið að vinna að því og ég held að sú vinna sé á síðustu metrunum. Búið er að ganga frá þeim tillögum sem stuðla að því að styrkja fjölskyldur sem eiga í erfiðleikum vegna lána. Nú er komið að fyrirtækjunum, ég held að það sé bara á síðustu metrunum. Hv. þingmaður nefndi sérstaklega stóriðjuna og Helguvík, það ætti að drífa sig í Helguvík. Ég vil þá biðja hv. þingmann um að svara því hvar hann ætlar að fá orku í Helguvík. Varðandi heilbrigðisþjónustuna er það sannarlega þannig að þegar frumvarpið var lagt fram var það gert með þeim fyrirvara að breytingar á því yrðu skoðaðar við umfjöllun þingsins því það var alveg ljóst frá byrjun að hagræðingarkrafan sem gerð var á heilbrigðisráðuneytið upp á 4,7 milljarða var of þung. Því var unnið strax að því að gera ákveðna úttekt. Niðurstöðurnar liggja fyrir og ég tel að samkvæmt þeim sé ekki verið að breyta uppbyggingunni sem verið hefur í heilbrigðisþjónustunni. Ég vil biðja hv. þingmann um að nefna dæmi, með tilliti til þeirra breytingartillagna sem liggja frammi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnirnar og mun reyna að svara þeim eftir bestu getu. Þær voru reyndar margar og í sjálfu sér þyrfti lengri tíma í að svara þeim en ég ætla að reyna að gera mitt besta. Ég fagna því að koma eigi til móts við lítil og meðalstór fyrirtæki. Ég frétti af því hér áðan að eitthvað ætti að gera, í ræðu hæstv. fjármálaráðherra. Við í þingflokki framsóknarmanna munum að sjálfsögðu fara yfir þær tillögur og meta en fögnum því að ríkisstjórnin sé að ranka við sér með þá vinnu. Varðandi heimilin þarfnast enn stór hluti millitekjufólks aðstoðar. Stigin hafa verið jákvæð skref og ég fagna því hvað mest að vaxtabæturnar voru auknar um 6 milljarða. Ég legg til að við munum líka fara í barnabæturnar og auka þær. Skerðingin hefur verið gríðarlega þung fyrir barnafólk, hvort sem um er að ræða í velferðarkerfinu eða annars staðar og mæli ég með því að meiri hlutinn skoði þær tillögur okkar vandlega á milli 2. og 3. umr. Varðandi orkuna og orkuframkvæmdir liggur fyrir að ríkisstjórnin hefur tafið þau mál. Við getum nefnt dæmi. um Bakka á Húsavík sem var steypt í hið svokallaða sameiginlega mat en nú liggur fyrir að það tafðist um tvö ár. Ég hef sagt að hægt hafi verið að ráðast í Helguvík ef vilji hefði verið til þess hjá ríkisstjórninni og fara mun fyrr í orkuframkvæmdir, Búðarhálsvirkjun, neðri hluta Þjórsár. Allt eru þetta hlutir sem eru í einhvers konar stoppi út af því að þeir eru fastir í stjórnsýslunni. Ég mun í 

Virðulegur forseti. Ég tel að hv. þingmaður gleðjist yfir því að farið verði í Búðarhálsvirkjun. Aftur á móti svaraði hann því ekki hvar hann ætlaði að ná í orku fyrir Helguvík. Það er ekki Vinstri hreyfingin – grænt framboð sem stendur í vegi fyrir að finna orkuna. Hv. þingmaður og aðrir verða að svara því hvar hún er og hvort hún sé aðgengileg og hvort, samkvæmt fyrri hugmyndum, sé verið að ganga of nærri orkulindunum á Reykjanesinu. Þetta er ekki bara spurning um hvað maður vill, þetta er spurning um hvort það sé hægt og hvort þetta sé ráðlegt. Ég vil að hann svari því. Og hvort í efnahagshruninu hér og við erum ekki búin að ná okkur út úr, hvort hann telji að fjárfestar hafi legið á lausu. Hvort hann telji að möguleikar á lánum hafi legið á lausu, hvort það hafi verið auðvelt fyrir ríkissjóð eða Landsvirkjun að fá lán fyrir hugsanlegum virkjunum eða stórframkvæmdum sem hefðu ekki aðgengi að orku? Það er mjög auðvelt að slá fram væntingum, kröfum og hugmyndum um hvað sé hægt að gera en þegar maður stendur svo frammi fyrir þeim staðreyndum að orkan sé ekki nægileg, að fjármagnið liggi ekki á lausu, að fjárfestar séu ekki tilbúnir til að koma, þá verða menn bara að horfast í augu við að lífið er stundum ekki eins og maður vildi að það væri.

Virðulegi forseti. Ég átta mig vel á því að lífið er ekki alltaf eins og maður vill hafa það og að oft er auðveldara um að tala en í að komast. Ég held að því hafi verið kastað ranglega fram í umræðunni að orkan sé ekki nægileg í þessi tvö verkefni, Helguvík og Bakka. Ég held að það sé röng fullyrðing eins og hefur komið fram varðandi Bakka á Húsavík að þar sé ekki nægileg orka til staðar. Vinnuhópur skilaði skýrslu um daginn og gaf sú skýrsla fyllilega í ljós að þar væri nægileg orka til að fara af stað með 240 þús. tonna álver. Það veit hv. þingmaður mætavel. Hvað varðar fjárfestingargetu Landsvirkjunar er rétt að Landsvirkjun þurfti að endurfjármagna lán sem hún hafði tekið. En af hverju voru orkuverkefnin ekki farin af stað eins og t.d. Búðarhálsvirkjun? Það liggur fyrir að búið er að ráðstafa hluta af orkunni sem kemur frá Hellisheiði í Helguvík frá Orkuveitu Reykjavíkur. Neðri hluti Þjórsár tefst ekki út af því að það vanti einhverja fjárfestingaraðila utan úr heimi. Þetta minnir mig á Icesave-umræðuna þegar sagt var að ekki væri hægt að ráðast í orkufrek verkefni af því ekki væri hægt að fjármagna á einhvern hátt. Hvaða þýðingu hafði það fyrir verkefnið á Bakka við Húsavík, sem ég tel að sé komið lengst, að það var sett í sameiginlegt umhverfismat? Tafir í tvö ár. Nóg um það. Okkur greinir á um þetta eins og kannski annað. Mig langar til að segja að það var rétt að gerð varð 4,7% hagræðingarkrafa á heilbrigðiskerfi landsins en það þýddi ekki þar með að gjörbylta þyrfti kerfinu eins og ég rakti mjög ítarlega 

Virðulegur forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að gera athugasemd við að þessi þingfundur er lokaður almennri áheyrn. Það er óvanalegt að slíkt sé gert. Ég bar þetta upp við hæstv. forseta Alþingis áðan, Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur, þar sem ég taldi að þetta væri ekki heimilt. Hún tjáði mér í vitna viðurvist að hún hefði heimild til að halda þingfundi áfram þó almenningi væri meinaður aðgangur að þingpöllum. Í 57. gr. stjórnarskrárinnar segir, með leyfi forseta: „Fundir Alþingis skulu haldnir í heyranda hljóði. Þó getur forseti eða svo margir þingmenn sem til er tekið í þingsköpum krafist, að öllum utanþingsmönnum sé vísað burt, og sker þá þingfundur úr, hvort ræða skuli málið í heyranda hljóði eða fyrir luktum dyrum.“ Þar sem ég hef þegar nefnt þetta við forseta Alþingis og hún gefið grænt ljós á áframhald fundarins þótt lokaður sé, tel ég rétt að það komi fram að ég geri það að tilmælum hæstv. forseta Alþingis sjálfs að flytja hér mál mitt um fjárlagafrumvarpið og vona að það komist til skila eftir réttum boðleiðum. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti 3. minni hluta fjárlaganefndar við fjárlagafrumvarp næsta árs 2011. Þriðji minni hluti hefur farið vandlega yfir tekju- og útgjaldaáætlun fjárlagafrumvarpsins og þær þjóðhagsforsendur sem liggja henni til grundvallar. Að mati 3. minni hluta voru þær grundvallarbreytingar sem gerðar voru á skattkerfinu á síðastliðnu ári að mörgu leyti mjög til bóta og mikilvægur áfangi til leiðréttingar á þeim losarabrag sem verið hefur á skattumhverfi á Íslandi undanfarin ár. Að auki voru þær tímabær leiðrétting á þeim ábyrgðarlausu skattalækkunum sem gerðar voru á hámarki þensluskeiðsins síðasta og virkuðu sem olía á eld þenslunnar. Hvað varðar áhrif núverandi skattbreytinga á efnahagslífið almennt og þjóðarhag telur 3. minni hluti að þær gangi ekki upp við þær aðstæður sem nú eru í íslenskum efnahagsmálum. Rökstuðningurinn byggist á keynesískum kenningum hagfræðinnar þar sem gengið er út frá því að ríkisútgjöld sem fjármögnuð eru með skattheimtu hafi örvandi áhrif á hagkerfið í niðursveiflu (samdrætti) og það er talinn misskilningur að aukin skattheimta dragi úr eftirspurn í hagkerfinu. Einnig er því haldið fram að aukning á útgjöldum ríkissjóðs muni auka eftirspurn í hagkerfinu meira en sem nemur samdrætti einkaneyslu vegna samsvarandi skattheimtu. Rök þessi eru góð og gild við ákveðnar aðstæður og hafa reynst vel sem sveiflujafnandi og kreppuminnkandi aðgerðir og kenningin sem slík gengur upp í reynd þótt ýmislegt beri að varast við notkun aðferðanna, sérstaklega hvað varðar þá freistingu að ofgera notkun þeirra og varanleika. Undir þeim kringumstæðum sem íslenskt efnahagslíf býr við í dag er þess hins vegar ekki að vænta að um verði að ræða samsvarandi eða meiri aukningu eftirspurnar en sem nemur skattheimtunni vegna bágrar skuldastöðu ríkissjóðs og takmarkaðs svigrúms til útgjalda. Stór hluti ríkisútgjalda fer í að greiða vexti af lánum og allar auknar tekjur sem falla til vegna hærri skatta fara beint í þann útgjaldalið. Einnig er á sama tíma um að ræða umtalsverðan niðurskurð í ríkisútgjöldum með tilheyrandi samdrætti og uppsögnum starfsfólks í stórum stíl þannig að í raun er æpandi þversögn í beitingu þessara aðferða sem í rökstuðningi frumvarpsins eru sagðar auka eftirspurn. Því er hætt við að skattahækkanirnar muni einfaldlega leiða til enn frekari samdráttar en þegar hefur orðið þar sem þær þýða að ráðstöfunartekjur heimila munu skerðast. Í þessu sambandi er vert að benda á að ef hugmyndin er að auka eftirspurn og einkaneyslu er myndarleg niðurfærsla á verðtryggðum höfuðstól íbúðalána heimila líklegri til að leiða til þeirrar auknu eftirspurnar sem ætlunin er að ná fram í frumvarpinu og hefur góð sálræn áhrif á heimilin þar sem bjartsýni þeirra á framtíðina eykst. Aukin skattheimta hefði hins vegar þveröfug áhrif hvað þetta varðar. Um það er ekki deilt að ríkissjóður stendur illa og einhvern veginn þarf að reyna að rétta af þann gríðarlega halla sem blasir við af völdum efnahagshrunsins. Ríkisstjórnin hefur valið svokallaða blandaða leið þar sem útgjöldin eru skorin niður og skattar hækkaðir á almenning og fyrirtæki, leið sem 3. minni hluti telur við þessar aðstæður bæði óheppilega og í raun óþarfa. Ljóst er að skattstofnar ríkissjóðs hafa rýrnað mjög og sumir allt að því horfið. Almennar launatekjur og tryggingagjaldið eru stöðugir og tiltölulega auðinnheimtir skattstofnar og því freistandi að fara þá leið í leit að tekjum fyrir ríkissjóð eins og gert var í fjárlögum í fyrra. Í því efnahagsástandi sem við búum við nú eru þessir skattstofnar hins vegar viðkvæmir og geta auðveldlega rýrnað að upphæð og fjölda greiðenda ef brottflutningur frá landinu heldur áfram og það hafa þeir gert. Dæmi um alvarlegar rökvillur í lagasetningu er fyrirliggjandi frumvarp fjármálaráðherra um breytingar á vörugjöldum bifreiða. Þær breytingar sem eru fyrirhugaðar á vörugjöldum bifreiða eru með tengingu við kolefnislosun þeirra og eru í raun algerlega óraunhæfar og órökréttar þar sem í frumvarpinu er gert ráð fyrir 29 undanþáguflokkum. Í undanþáguflokkunum eru allir þeir sem keyra mest og menga mest með undanþágur. Þar má nefna vöruflutningabíla, dráttarbíla, leigubíla, rútur og bílaleigubíla, sem ásamt öðrum undanþágum gerir það að verkum að nánast allt atvinnulífið er undanþegið, skattstofninn þrengist og skatturinn lendir nánast alfarið á fjölskyldum og einstaklingum sem þurfa að keyra í vinnuna og út í búð. Hér hefur fjármálaráðherra gefist algerlega upp fyrir sérhagsmunahópum og almenningur borgar brúsann. Það eru einfaldlega engin haldbær rök fyrir því að flutningabílar sem menga gríðarlega eða erlendir ferðamenn á bílaleigubílum, svo að fá dæmi séu tekin, séu undanskildir kolefnisskatti. Hér er því ekki um stefnubreytingu í skattheimtu að ræða eins og ráðherrann vill telja fólki trú um nema að því leyti að verið er að færa skattstofn í meira mæli yfir á almenning og láta undan þrýstingi frá sérhagsmunahópum undir yfirskini umhverfisstefnu. Auknir skattar á heimilin eru erfið viðbót við þær hremmingar sem þegar hafa dunið á þeim og að sama skapi er tryggingagjaldið í raun gjald fyrir að hafa fólk í vinnu sem getur takmarkað enn frekar vilja fyrirtækja til mannaráðninga. Því telur 3. minni hluti brýnt að leita annarra leiða til að rétta við hag ríkissjóðs en þeirra sem fyrirhugaðar eru í fyrirliggjandi frumvarpi. Þriðji minni hluti leggur því til að í stað þeirra skattahækkana og niðurskurðarútgjalda til heilbrigðis-, velferðar- og menntamála sem gert er ráð fyrir í fyrirliggjandi fjárlagafrumvarpi og með frumvörpum um tekjuöflun ríkisins skuli leitast við að afla ríkissjóði tekna sem hér segir: Í fyrsta lagi er lagt til að tekið verði upp auðlindagjald af raforkusölu til stóriðju í stað sérstaks skatts af allri seldri raforku. Gjald þetta yrði 1 kr. á kílóvattstund af seldri raforku. Miðað við tölur Orkustofnunar um raforkusölu til stóriðju gæti þetta gjald skilað tekjum upp á u.þ.b. 12,4 milljarða kr. á ári. Þar sem raforkusala til Járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga er meitluð í stein hvað verðbreytingar varðar verði leitast við útfæra auðlindagjaldið sem hlutfall af útflutningsverðmæti verksmiðjunnar þannig að það nemi samsvarandi upphæð og 1 kr. á selda kílóvattstund. Lagt er til að dregið verði úr fyrirhuguðum niðurskurði í útgjöldum til heilbrigðis-, velferðar- og menntamála til samræmis við þetta á móti. Í öðru lagi leggjum við til að tekið verði upp auðlindagjald á úthlutaðar aflaheimildir til fiskveiða. Gjald þetta verði að meðaltali 50 kr. á úthlutað kíló. Miðað við úthlutaðar aflaheimildir ársins 2009/2010, sem eru 366.627 tonn, gæti gjaldið skilað tekjum upp á u.þ.b. 18,3 milljarða kr. á ári. Lagt er til á móti að fyrirhugaður niðurskurður í útgjöldum til heilbrigðis-, velferðar- og menntamála verði minnkaður til samræmis við þetta og að það sem út af stendur verði notað til lækkunar tryggingagjalds. Slík skattheimta sem að framan greinir er hlutlaus fyrir heimilin og leggst á þær greinar atvinnulífsins sem standa best allra í dag vegna lækkunar á gengi krónunnar. Hér er einnig um að ræða réttláta skattlagningu í þeim skilningi að þessar atvinnugreinar nota auðlindir landsins án endurgjalds, auðlindir sem eru sameign allrar þjóðarinnar. Auk þess er miklu auðveldara að innheimta auðlindagjald með þessum hætti heldur en með hugmyndum um tekjuskatt eða veiðileyfagjald sem hlutfall af hagnaði fyrirtækja. Frú forseti. Hvað varðar útgjaldahlið frumvarpsins er augljóst að alvarlegir meinbugir eru á starfsemi Alþingis þegar kemur að útgjaldahlið fjárlaga. Nefndarmenn fjárlaganefndar eru vikum saman með viðtöl við fólk frá alls konar félögum og stofnunum og jafnvel við einstaklinga sem koma á fund nefndarinnar til að biðja um peninga. Þetta virðist nefndarmönnum eðlileg framvinda mála og mátti oft heyra á máli þeirra og þá sérstaklega nefndarmanna stjórnarmeirihlutans að þeir yrðu að snúa bökum saman fyrir sitt kjördæmi. Við gerð síðustu fjárlaga þegar gestir komu á fund nefndarinnar og sögðust vera spákonur og skrímslasérfræðingar og mývetnskir jólasveinar gerði 3. minni hluti sér ekki grein fyrir því að alvara fylgdi máli en reiknaði með að hér væri bara enn eitt dæmið um hina alræmdu íslensku ofurkurteisi að ræða og að hefð væri fyrir því að hlusta á alla. Fulltrúar meiri hlutans ákváðu hins vegar að taka þetta fólk alvarlega og afhenda því milljónir af skattfé landsmanna og deildu því með sem jafnastri dreifingu hver í sitt kjördæmi. Þetta fyrirkomulag og samsvarandi afgreiðsla hefur haldið áfram við fjárlagagerðina í ár og nú eru gæluverkefnin til kjördæmanna sem nefndarmenn sjálfir úthluta að minnsta kosti 120 ef ekki fleiri og upphæðirnar skipta hundruðum milljóna. Það er með þetta eins og fjölmarga aðra útgjaldaliði í tillögum meiri hlutans að hér er ekki endilega farið skynsamlega með almannafé og í raun er þetta á mörkum hins siðlega að mínu mati. Tillögur fjárlaganefndar um framlög til húsafriðunar eru enn eitt dæmið um slíka úthlutun fjármuna og í stað þess að láta faglega nefnd sem þegar er til, húsafriðunarnefnd, sjá um að forgangsraða í því brýna verkefni sem friðun og endurbygging gamalla húsa er, þá kjósa þingmenn að veita fé í fjölmörg verkefni í eigin kjördæmum eða alls 26 undir formerkjum húsafriðunar. Meiri hlutinn hreinlega mokar fjármunum í hvers kyns gæluverkefni heima í héraði í stað þess að láta fagstofnanir eða fagaðila um úthlutanir og tilheyrandi eftirlit. Þetta er gert á einhverri mestu ögurstund íslenskra ríkisfjármála þegar verið er að skera niður fé til heilbrigðis-, mennta- og velferðarmála. Það hefur legið fyrir frá fjárlagagerðinni í fyrra að taka þetta fyrirkomulag til endurskoðunar í fjárlaganefnd og hefur verið vilji til þess meðal nefndarmanna. Orðum hafa ekki fylgt gerðir og þetta hefur enn ekki verið gert og því mun ég nú sem endranær halda áfram að gagnrýna þetta fyrirkomulag þar til breyting verður á. Úthlutun hundraða milljóna til stjórnmálaflokka er svo enn eitt dæmið um hvernig sitjandi þingmenn reyna að tryggja sér áframhaldandi völd en í fjárlögum næsta árs úthlutar fjórflokkurinn sjálfum sér, án umræðu, 304 millj. kr. Það er mat 3. minni hluta að flestöllum svokölluðum safnliðum beri að fresta. Flestir rúmast nú þegar innan starfssviða ýmissa sjóða og hinum ætti tafarlaust að koma fyrir annaðhvort innan ráðuneytanna eða hjá nýjum sjóðum, t.d. svæðisbundnum, sem gætu lagt faglegt mat á umsóknirnar og fylgt því eftir að fjármununum væri varið í þau verkefni sem ætlast er til. Þriðji minni hluti vill að lokum lýsa undrun sinni á vinnubrögðunum sem viðgengist hafa við gerð fjárlaga, hvort sem um er að ræða efnahags- og skattanefnd eða fjárlaganefnd en sem kunnugt er á ég sæti í báðum þeim nefndum. Viðamiklar breytingar á viðkvæmum tímum eru mjög varasamar og ber ekki að afgreiða með þeim hætti sem gert er í þessum fjárlögum. Sú tilraun sem verið er að gera með að endurskipuleggja heilbrigðiskerfi alls landsins í gegnum fjárlögin en ekki á faglegum forsendum er beinlínis forkastanleg. Þótt erfitt geti verið að bæta úr því sem komið er mundu tillögur 3. minni hluta um nýja skattstofna gefa öllum hlutaðeigandi nægilegt svigrúm til að undirbúa betur breytingar og hagræðingu í rekstri ríkisins og virka mun jákvæðari á almenning og fyrirtæki í landinu en þær fjárlagatillögur sem fyrirhugaðar eru. Frú forseti. Fjárlagafrumvarp hvers árs er helsta stefnumótunarplagg ríkisstjórnar í efnahagsmálum. Það plagg hefur nú litið dagsins ljós og fengið viðeigandi umfjöllun. Hér er um að ræða áframhaldandi stefnu sem lögð er fyrir af hálfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Mjög margir hafa bent ítarlega á, alveg frá fyrstu aðkomu hans að málum á Íslandi, að þeim samfélögum farnist ekki vel sem lúta stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Efnahagsstefna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er vond fyrir almenning í þeim löndum þar sem hann kemur að málum og hún hefur verið vond fyrir almenning á Íslandi. Skuldum bankakerfisins sem stofnað var til hefur að stórum hluta verið velt yfir á almenning í landinu í gegnum Seðlabankann og reynt hefur verið að gera það í gegnum Icesave-samkomulagið. Almenningur skal borga brúsann og þúsundir manna munu, eins og fram hefur komið, jafnvel missa heimili sín vegna þessa. Verðtryggingin kemur í veg fyrir að almenningur geti eignast húsnæði sitt og það er grátlegt fyrir venjulegt fólk að þurfa að horfa upp á það árum saman, eftir tugi ef ekki hundruð afborgana af húsnæðislánum, að höfuðstóll lánsins hefur ekkert lækkað. Það væri sama þótt menn hentu peningunum út um gluggann, þeir mundu ekki eiga neitt minna í húsinu sínu. Það hefur ýmislegt komið upp á síðustu dögum við fjárlagagerðina sem vert er að minnast á í lokin, frú forseti. Á síðustu dögunum duttu inn hvorki meira né minna en 25 milljarðar í áfallnar ábyrgðir ríkissjóðs á lánum Lánasjóðs landbúnaðarins, ábyrgðir sem hefðu ekki átt að koma til, eru svokallaðar einfaldar ábyrgðir og menn hafa ætíð sagt að þær væru nánast hættulausar fyrir ríkissjóð. Ég leyfi mér að benda á að ríkisábyrgðir sem eru á öllum skuldum Íbúðalánasjóðs og skuldum Landsvirkjunar eru einfaldar ábyrgðir og þar erum við að tala um ábyrgðir að upphæð 1.300 milljarðar. Hér þarf því að stíga varlega til jarðar og brýna stjórnsýsluna til að láta svona hluti ekki gerast aftur því þetta átti ekki að gerast. Miðað við þá sem komu fyrir fjárlaganefnd á þeim tíma er enn ekki komin fullnægjandi útskýring á því hvernig á þessu stendur. Hið sama á við um Íbúðalánasjóð sem fær 33 milljarða kr. lánaheimild, að hluta til til að laga eigið fé. Íbúðalánasjóður er þannig byggður upp og hefur þannig tæki og tól að ef honum er vel stjórnað á aldrei - aldrei - að koma til þess að hann þurfi að ganga á eigið fé. Hér hefur einnig orðið misbrestur á. Sem betur fer er fyrirhuguð rannsókn á starfsemi Íbúðalánasjóðs undanfarin ár og mun þá koma í ljós hvort einhver mistök hafi verið gerð á þeirri vegferð. Hluti af þessu eru svo að sjálfsögðu eftirköst einkavæðingarinnar sem hér gekk yfir. Þar var farið fram af miklu meira kappi en forsjá og menn gleymdu því í hita leiksins að þótt ákveðnar kenningar í hagfræði séu skemmtilegar og fallegar ganga þær einfaldlega ekki upp í praxís. Ef menn hefðu stigið hægar og varlegar til jarðar í því stæðum við ekki í þeim sporum í dag að vera með nánast algjörlega hrunið hagkerfi sem mjög erfitt er að koma í gang og verður áfram erfitt að koma í gang með áframhaldandi stefnu núverandi ríkisstjórnar. Frú forseti. Ég mun ekki hafa mál mitt lengra. Fjárlagafrumvarpið fer aftur inn í fjárlaganefnd, væntanlega verða gerðar á því einhverjar breytingar til batnaðar en ég efast þó um að hægt verði að laga allt það tjón sem fyrirsjáanlegt er í frumvarpinu, t.d. í heilbrigðis-, velferðar- og menntamálum. Það er einfaldlega ein af þeim afleiðingum sem fylgja því að taka upp efnahagsstefnu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þar er skorið niður og þar hefur verið skorið niður á öllum þeim stöðum þar sem sjóðurinn hefur komið að. Eins og ég hef sagt áður þá þarf það ekki endilega að vera þannig en ríkisstjórnin hefur valið þá vegferð sjálf.

Vegna orða hv. þingmanns í upphafi ræðu um að þingfundur væri lokaður er nauðsynlegt að fram komi að það hlýtur að vera á misskilningi byggt. Forseti vill koma því á framfæri að áheyrendapallar eru lokaðir samkvæmt 70. gr. þingskapa í kjölfar óláta sem hér urðu. Fundur Alþingis er sendur út á vef Alþingis og í sjónvarpi og útskrift þingræðna birt á vefnum.

Virðulegi forseti. Þetta er svona eins og með jólasveinana, ég kem hér upp einu sinni á ári til að leiðrétta eða gagnrýna það sem hefur komið fram í máli hv. þm. Þórs Saaris um fjárlagafrumvarpið. Ég vil taka upp hanskann fyrir þá ágætu jólasveina sem mæta í Dimmuborgir á hverju ári. Þessir ágætismenn mæta þarna og skemmta krökkum og gestum og gangandi og það hefur vakið mikla lukku. Ágætt er að taka það fram líka að ég trúi á jólasveinana og finnst að þeir séu jafnvel að færa sig enn nær almenningi. Alþingi hefur ákveðið að leggja fjármuni í þetta verkefni. Ég tel það vel vegna þess að við fáum um 200 þús. ferðamenn í Dimmuborgir á hverju ári, jafnvel fleiri. Ef við getum á einhvern hátt liðkað til með litlum verkefnum sem skila tekjum inn í samfélagið á hverjum stað held ég við ættum að gera það. Húsafriðunarnefnd var nefnd hér líka og að fagaðilar ættu að skipa hana. Ég er sammála þingmanninum um að það er mjög gott fyrirkomulag að fagaðilar meti hverjir eigi að fá styrki til húsafriðunar. Það er þannig að hluta. Ég velti hins vegar fyrir mér hver eigi að ákveða hverjir þessir fagaðilar eru í hinum ýmsu málaflokkum. Á að færa þetta vald til ráðherra? Á ráðherra að handvelja í hverja þeirra? Og ég spyr á móti: Erum við þá ekki að færa völdin til framkvæmdarvaldsins einmitt á þeim tíma þegar við ættum að vera að færa þau til Alþingis?

Virðulegur forseti. Ég fagna andsvari hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar. Hann tekur hér til varna fyrir jólasveina Mývatnssveitar annað árið í röð. Ég hef alltaf sagt að ég geri ekki athugasemd við að það séu jólasveinar í Mývatnssveit, ég vil hafa jólasveina sem víðast. Ég held að það séu jólasveinar víða og að við séum jafnvel allir jólasveinar ef því er að skipta. En ég geri athugasemd við að þeir séu fjármagnaðir af skattfé. Ég geri mér líka grein fyrir því að mikið af því fé sem fer í þessi smáverkefni úti á landi er bráðnauðsynlegt fyrir hinar dreifðu byggðir landsins. Ég geri ekki athugasemdir við það sem slíkt, heldur geri ég athugasemd við úthlutunaraðferðina. Að öðru leyti er ég sammála því að allt sem gert er til að viðhalda sem öflugustu mannlífi úti um allt land er af hinu góða. Hvað varðar húsafriðunina er ríkið með stefnumótun í húsafriðunarmálum. Til að framfylgja þeirri stefnu hefur verið stofnuð húsafriðunarnefnd. Hún starfar á faglegum forsendum sérfræðinga sem forgangsraða þeim húsum úti um allt land sem þarf að setja fé í að vernda. Þannig er hlutunum best fyrir komið. Það er til stefnumótun og það er til fagstofnun til að sinna því verki. Ég skil líka ósköp vel að mjög víða séu falleg hús sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson hefur áhuga á að séu gerð upp, og það hef ég líka persónulega. Ég hef aftur á móti ekki fagþekkingu á því hvort það hús eigi frekar en önnur að ganga fyrir um fjármuni. Ég hef sjálfur haft afskipti af húsafriðunarnefnd vegna gamals húss. Ég get borið vitni um að ákvarðanataka hennar í sambandi við friðun á því húsi var algjörlega á faglegum nótum og hún stóð sig mjög vel í því.

Ég þakka hv. þm. Þór Saari fyrir svarið. Ég er áhugamaður um húsafriðun, það er rétt, en þegar málið kom til kasta Alþingis og fjárlaganefndar byggðist mat fjárlaganefndar á tillögum sem húsafriðunarnefnd hafði lagt fram um hvaða nýjar byggingar ætti að vernda og leggja fjármuni í að gera fallegri eða friða að hluta. Síðan voru verkefni sem fjárlaganefnd ákvað að styrkja áfram. Það var gert á þeim grunni að veitt hafði verið fjármagn til verkefnisins og það væri ekki hægt að hætta í miðjum klíðum. Ég styð báðar þessar útfærslur, en ég skil alveg vangaveltur þingmannsins og veit að hann er mikill áhugamaður um að taka þetta til gagngerrar skoðunar. Ég hef reyndar verið þeirrar skoðunar lengi að við eigum að færa valdið frekar til Alþingis en frá því. Mér virðast þessar tillögur sem þingmaðurinn nefnir vera meira í þá átt að færa valdið frá Alþingi. Ég held hins vegar að valdið eigi að koma héðan. Það eru tveir hópar, annar er að endurskoða safnliðina og hinn fjárlagagerðina í heild sinni. Ég endurtek spurningu mína frá því áðan um að færa valdið til framkvæmdarvaldsins: Hverjir eiga þá að skipa í þessar fagnefndir aðrir en t.d. lýðræðislega kjörnir fulltrúar þjóðarinnar? Ég held að við séum að horfa á það núna í fjárlagagerðinni að ráðuneyti og ráðuneytismenn 

Virðulegur forseti. Mér þykir leitt að þurfa að leiðrétta hv. þingmann. Það er ekki oft sem þarf að leiðrétta hann. Einhver sagði í eyru mín svo seint sem í dag að það eina sem skilur almennt á milli framsóknarmanna og almennrar skynsemi er álverið á Bakka. Hvað varðar húsafriðun fær húsafriðunarnefnd einfaldlega lista sem tekinn er saman af fjárlaganefnd Alþingis og það er sagt við húsafriðunarnefnd: Hér er þessi listi yfir hús sem við höfum áhuga á, getið þið forgangsraðað á þessum lista fyrir okkur? Það er ekki þar með sagt að það sé verið að forgangsraða húsafriðun í öllu landinu. Húsafriðunarnefnd vinnur einfaldlega ekki þannig. Það hús sem ég sjálfur hef haft aðkomu að var mjög illa farið. Húsafriðunarnefnd sagði: Nú þurfum við að forgangsraða. Við skulum veita styrk í viðgerð á þakinu en hitt, þó að brýnt sé, verður að bíða vegna þess að önnur atriði eru meira aðkallandi. Þannig forgangsraða menn faglega þeim fjármunum sem þeir fá og þannig tel ég að það ætti að vera. Það er ómögulegt fyrir mig sem þingmann að setja mig sjálfur inn í öll þau smáverkefni sem eru úti um allt land. Það er ómögulegt fyrir hvern einasta þingmann. Þetta er hins vegar viðtekin venja á þingi sem ég tel að ætti að breyta. Ég tel að við ættum að treysta okkur til að setja á stofn þær fagstofnanir og slíkt sem þarf til að fylgja eftir ákveðinni stefnumótun. Stefnumótun þarf að fara fram áður en menn úthluta peningum. Við sjáum hvað gerist þegar þessu er snúið á hvolf eins og varð með niðurskurðinn í heilbrigðisstofnununum núna, það var ekki farið eftir neinni stefnumótun heldur var reynt að endurskipuleggja heilbrigðiskerfið um allt land í gegnum fjárlögin. Það er ekki góð lenska og ekki góð vinnuaðferð. Við tökum saman höndum í fjárlaganefnd fyrir næsta fjárlagaár, söfnum saman öllum þessum safnliðum og látum aðra um að úthluta.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna þó að ég verði að viðurkenna að ég geti ekki tekið undir allt í henni, sumt þó. Mig langar að ræða annað en jólasveina og húsafriðunarnefnd. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í það sem varðar hagfræðimenntun hans og þekkingu á fjármálum sem hann hefur unnið mikið með. Ég hef miklar áhyggjur af tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins. Það kom fram á fundi fjárlaganefndar og hefur komið fram áður að spá OECD um efnahagsþróun á Íslandi er mun lægri en við gerum ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu sem er hagvöxtur upp á 1,9%. Þó að það hafi komið fram hér áður og verið bent á að hagspá Seðlabankans sé hugsanlega hærri, 2,1%, mun þetta þýða um 15 milljarða kr. samdrátt á næsta ári ef spá OECD rætist. Spá Evrópusambandsins er öllu lakari, upp á 0,7% hagvöxt, sem þýðir að þá muni tekjur ríkissjóðs dragast saman um 27 milljarða kr. miðað við það sem við gerum ráð fyrir. Mig langar þess vegna að spyrja hv. þingmann, eins og ég sagði hér áðan, sérstaklega í ljósi menntunar hans og þekkingar hvaða mat hann leggi á þetta. Maður gæti ætlað að Evrópusambandið og það batterí sem því fylgir hefði mun meiri þekkingu á þeim mörkuðum sem við erum að framleiða og selja inn á, en hvað finnst honum um þetta? Vekur þetta honum ekki ugg um að hugsanlega muni þetta ekki ganga eftir? Eins og kemur fram er hagvöxturinn knúinn áfram af einkaneyslu og eins og hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni er ekki mikill afgangur hjá heimilunum í viðbót við skerðingu sem liggur fyrir nú þegar. Getur hv. þingmaður tekið undir með mér um að tekjuhlið frumvarpsins sé mjög veik?

Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir hugleiðingar hv. þm. Ásbjarnar Óttarssonar um að tekjuhlið frumvarpsins sé mjög veik. Þess vegna leggjum við einmitt fram nýjar og mjög róttækar tillögur í þeim efnum. Ég leyfi mér alltaf að taka með varúð öllum framtíðarspám um hagvöxt, sérstaklega þeim sem koma frá beinum hagsmunaaðilum eins og í tilviki hér á Íslandi Seðlabankans sem er mjög bjartsýnisleg spá miðað við allar aðrar. Rökin fyrir spá Evrópusambandsins eru þau að það muni ganga mjög seint og erfiðlega að leysa úr þeim mikla skuldavanda sem heimilin eru í og þess vegna muni ekki verða sá nauðsynlegi vöxtur í einkaneyslu sem frumvarpið gerir t.d. ráð fyrir og sem m.a.s. Seðlabankinn segir að muni drífa áfram hagvöxtinn á næsta ári. Við þurfum ekki annað en að horfa yfir sviðið til að sjá að þjóð eins og Íslendingar með 50–60 þús. heimili í alvarlegum fjárhagsvandræðum muni ekki eyða mjög miklum peningum. Sú aukning sem virðist hafa orðið í landsframleiðslu á þriðja ársfjórðungi þessa árs er að mínu mati bóla sem mun hjaðna aftur að loknum fjórða ársfjórðungi, og næsta ár munum við e.t.v. ekki sjá neinn hagvöxt. Ég dreg þær ályktanir einfaldlega af því sem ég skynja í þeim hagvísum sem við verðum vitni að á hverjum einasta degi. Tölur um landsframleiðslu eru mjög á reiki, sérstaklega á svona miklum óvissutímum, og ég tel að þær forsendur sem frumvarpið gefur sér í tekjum fyrir ríkissjóð á næsta ári séu óraunhæfar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég heyri á honum, og heyrði það reyndar í ræðu hans líka, að hann deilir áhyggjum mínum af þessari hagvaxtarspá og tekjuhlið frumvarpsins. Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni til viðbótar áðan að það hefði verið rætt um breytt vinnubrögð í fjárlaganefnd og nefndi sérstaklega eitt sem sneri að safnliðum sem var hugsanlega að færa þá yfir í menningarsamninga til að tryggja að ráðuneytin mundu þá ekki skera þá alla í burtu og halda síðan sínum safnliðum. Við hv. þingmaður eigum sæti saman í fjárlaganefnd, afgreiddum hér fjáraukalagafrumvarp í gær og samþykktum eina ferðina enn útgjöld sem þegar er búið að ráðstafa af framkvæmdarvaldinu. Það er margsinnis búið að benda á í skýrslum Ríkisendurskoðunar að framkvæmdarvaldið tekur sér heimild til að auka umsvif án samþykkis Alþingis. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort honum finnist koma til greina að þeim vinnubrögðum yrði breytt á þann hátt að það mætti ekki ráðstafa fjárheimildum áður en Alþingi gæfi samþykki sitt. Þá fælist hugsanlega í því að fleiri fjáraukalagafrumvörp yrðu flutt. Þá væri ekki búið að ráðstafa peningunum því að það er enginn tilgangur í að fjalla um það sem búið er að eyða. Það er búið að ráðstafa peningunum, búið að ráða fólk í vinnu og þá er enginn tilgangur að bera það undir þingið nema bara til afgreiðslu á því sem framkvæmdarvaldið er þegar búið að ráðstafa. Hv. þingmaður kom líka inn á það í ræðu sinni að menn mörkuðu ekki stefnuna með fjárlögum heldur gerðu fyrst stefnuna og fjárlögin svo. Því spyr ég: Hvað finnst honum um þá hugmynd að á vorin yrði settur útgjaldarammi fyrir hugsanlega hvern málaflokk fyrir sig og samþykktur á Alþingi áður en Alþingi fer heim á vorin og framkvæmdarvaldinu síðan falið að vinna úr þeim og koma með tillögur þegar þingið kemur saman aftur að hausti?

Virðulegur forseti. Ég tek undir margt sem hv. þingmaður hefur sagt um gerð fjárlaganna. Ég þekki sjálfur ekki persónulega hvernig aðrar þjóðir bera sig að við fjárlagagerð nema ég veit til þess að í Bandaríkjunum liggja drög að fjárlagafrumvarpi hvers árs fyrir í upphafi ársins á undan þannig að við mundum fá inn á borð til okkar fjárlagafrumvarp ársins 2012 einhvern tímann í janúar, febrúar á næsta ári. Ég veit ekki hvort það er þörf á því hér en fjárlagafrumvarpið mætti örugglega koma mun fyrr til kasta Alþingis. Hvort Alþingi ætti að hafa meiri aðkomu að frumgerð fjárlaga þori ég ekki að tjá mig almennilega um, ég veit ekki alveg hvernig framkvæmdin yrði á því, en hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson hefur t.d. lagt hér fram hugmyndir um svokallaða fjármálareglu sem setur ákveðnar skorður við útgjöldum ríkisins. Það er mál sem er alveg þess virði að skoða. Annað sem hv. þingmaður talaði um var að færa þessa safnliði inn í menningarsjóði til að ráðuneytin mundu ekki skera þá niður. Þar er ég alveg sammála og þegar ég gagnrýni þessa safnliði og útdeilingu þeirra víða um land er ég ekki að segja að það sé ekki þörf á þeim sem slíkum, heldur gagnrýni ég úthlutunaraðferðina. Ég tel það ekki heppilega leið að þeim yrði öllum úthlutað úr ráðuneytunum sem slíkum heldur einmitt, eins og oft hefur komið fram hjá mörgum þingmönnum, í gegnum menningarsamningana eða aðrar þær stofnanir eða skrifstofur sem til eru úti á landi sem eru þá nær þessum verkefnum, vita betur um hvað verkefnin snúast og geta þá haft viðeigandi eftirlit með þeim. Það verður að fylgja með fjármununum að fylgjast með því að verkefnin séu unnin. Það hefur t.d. komið fram hvað varðar fjármuni til bókaútgáfu að tugir bóka hafa fengið mikil framlög en bækurnar hafa aldrei litið dagsins ljós. Það er nokkuð sem við þurfum að passa okkur á að gerist ekki.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs hér við 2. umr. um fjárlagafrumvarpið til að reifa helstu sjónarmið sem koma fram í nefndaráliti meiri hluta menntamálanefndar Alþingis um fjárlög til mennta- og menningarmála. Í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir því að útgjöld mennta- og menningarmálaráðuneytis lækki um tæpa 3,9 milljarða kr. borið saman við fjárlög yfirstandandi árs, þ.e. um 6,4%. Hagræðingarkrafan skiptist þannig á milli helstu verkefna að hún er minnst á framhaldsskóla og samkeppnissjóði, 4–6%, um 7,5% að jafnaði á háskóla og 9% á menningarmál. Meiri hluti menntamálanefndar styður þá viðleitni til aukins samstarfs og samnýtingar fjármagns milli opinberu háskólanna sem kemur fram í svokölluðu samstarfsneti opinberu háskólanna, en alls er gert ráð fyrir því að 300 millj. kr. verði varið til þess verkefnis á næstu tveimur árum, 150 millj. kr. hvort ár. Þessu fé verður varið til að fjármagna ný samstarfsverkefni háskólanna sem væntingar eru um að geti leitt til hagræðingar á síðari stigum. Enginn vafi er á því að þörf er á uppstokkun og nýrri hugsun í háskólakerfi okkar. Núna eru sjö háskólar í landinu, fjórir opinberir skólar og þrír einkaskólar, og afar mikilvægt að næstu mánuðir verði nýttir vel til að þrautkanna alla möguleika til að nýta fjármuni til háskólastarfsemi betur, og ekki síst forgangsraða. Það er álit meiri hluta menntamálanefndar að við núverandi aðstæður í samfélagi okkar þurfi að leggja sérstaka áherslu á eflingu verk- og tæknimenntunar í landinu, ekki síst þegar við horfum til þess að skortur er á fagmenntuðu starfsfólki með slíka menntun í ýmsum helstu vaxtargreinum íslensks atvinnulífs. Þar nefni ég sem sérstakt dæmi íslenskan hugverkaiðnað þar sem er að finna mörg framsæknustu fyrirtæki landsins, CCP, Össur, Marel, Actavis, Marorku og mörg fleiri. Þau fyrirtæki hafa gefið það út að þau telji sig geta bætt við sig um 1 þús. nýjum starfsmönnum með verk- og tæknimenntun á ári næstu þrjú til fimm árin. Vandamálið er hins vegar að íslenskt menntakerfi hefur ekki undan að útskrifa svo marga nemendur með þá menntun sem um ræðir. Hér er að mínu mati áskorun til okkar stjórnmálamanna sem við hljótum að taka alvarlega. Við getum í senn skapað verðmæt störf, rofið vítahring atvinnuleysis fyrir ungt fólk í landinu sem hefur dvalið sumt hvert missirum saman á atvinnuleysisskrá og á sama tíma skapað þeim tækifæri til að hasla sér völl í gróskumiklum iðnaði samfélagsins. Jafnframt skapar slíkt verkefni tækifæri til að hefja verk- og tæknimenntun til vegs og virðingar í samfélaginu. Slík lausn kallar sannarlega á nýja hugsun og samstillt átak stjórnvalda, atvinnulífs, háskóla, framhaldsskóla og verkalýðshreyfingar. Ég get upplýst að samtöl þessara aðila um slíkt verkefni eru þegar hafin og skila vonandi raunhæfum tillögum á næstu mánuðum. Virðulegi forseti. Á þeim þrengingartímum sem við lifum er mikið átak að vinna á tugmilljarðafjárlagahalla á örfáum missirum og rétt að það komi skýrt fram að ég er einarður stuðningsmaður þeirra áætlana sem fram koma í efnahagsáætlun stjórnvalda um róttækan niðurskurð á næstu árum. Það er einfaldlega skynsamlegasta leiðin til að koma í veg fyrir að skuldaráðuneyti verði fyrirferðarmest í ríkisbúskapnum næsta áratuginn. Hver króna sem varið er í að greiða af skuldum ríkissjóðs er töpuð króna fyrir velferðarsamfélagið og framtíðaruppbyggingu atvinnulífs og heimila í landinu. Hins vegar verðum við að hafa kjark til að forgangsraða með þeim hætti að við náum kröftugri viðspyrnu sem samfélag. Því hefur menntamálanefnd Alþingis miklar áhyggjur af boðuðum niðurskurði til háskóla og framhaldsskóla í landinu. Endurreisn samfélagsins úr rústum fjármálahrunsins byggir nefnilega ekki síst á því að við náum að auka verulega áherslu á nýsköpun í samfélaginu og fjárfestingar í vaxtargreinum atvinnulífsins, en öll sú viðleitni er dæmd til að mistakast ef við hlúum ekki vel að öflugu starfi framhaldsskóla og háskóla í landinu. Hagræðingarkrafan á framhaldsskólana er um 5,8% að jafnaði í fjárlagafrumvarpinu og vill meiri hluti nefndarinnar vekja sérstaka athygli á því að niðurskurður á undanförnum árum hefur komið mjög hart við flesta framhaldsskóla í landinu og má segja sem svo að nú hafi niðurskurðarhnífurinn gengið inn að beini. Meiri hluti menntamálanefndar leggur ríka áherslu á að leitað verði allra leiða til að draga úr niðurskurði á framlögum til framhaldsskóla og vekur sérstaka athygli á þeim miklu hækkunum sem hafa orðið á leigusamningum framhaldsskólanna við fasteignir ríkissjóðs á undanförnum árum, á sama tíma og leiguverð á almennum markaði hefur að jafnaði lækkað. Því fagna ég sérstaklega breytingartillögum frá meiri hluta fjárlaganefndar um aukin framlög upp á 250 millj. kr. eða þar um bil til framhaldsskólanna, tel að það sé mikilvægt skref í rétta átt, sem og tillögur um að hækka framlög til Háskóla Íslands um 140 millj. kr. Sömuleiðis er mikilvæg sú viðleitni sem kemur fram í breytingartillögum meiri hlutans um að efla starfsemi þekkingarsetra í landinu. Nefndin fékk á sinn fund fulltrúa frá Þekkingarneti Austurlands sem við teljum að standi fyrir afar mikilvægri starfsemi þessi missirin sem megi ekki skera niður eins og áform hafa verið um á undanförnum vikum vegna þess að samningar voru að renna sitt skeið. Lánasjóður íslenskra námsmanna þarf að þola talsverðan niðurskurð frá gildandi fjárlögum, um 713 millj. kr. Hann stafar af því að lánþegar á Íslandi reyndust umtalsvert færri en áætlað var. Það er ekki svigrúm til að bæta verulega í varðandi lánasjóðinn á næstu missirum en þó er mikilvægt að stíga ákveðin skref varðandi grunnframfærsluna og skilgreina enn betur framfærsluþörf námsmanna en gert hefur verið. Það er rétt að viðurkenna að í reynd hefur framfærslustuðull lánasjóðsins verið tekinn úr sambandi við þá þróun sem hefur orðið í samfélaginu. Það er nauðsynlegt að það verði endurskoðað hið fyrsta. Ég vík þá að menningarmálunum. Meiri hluti nefndarinnar vekur sérstaka athygli á stöðu kvikmyndagerðarinnar í landinu og verð ég að lýsa yfir vonbrigðum með að ekki sé í fjárlagafrumvarpinu gripið til endurskoðunar á þeim miklu lækkunum sem urðu til Kvikmyndamiðstöðvar Íslands á síðasta ári, sá sjóður varð þá fyrir 30% niðurskurði sem var langt umfram það sem flestar menningarstofnanir í landinu þurftu að þola. Þessi niðurskurður er einfaldlega óskynsamlegur við núverandi aðstæður. Það er bæði óeðlilegt að þessi tiltekna grein þurfi að þola margfaldan niðurskurð á við aðrar greinar menningarinnar en atvinnusköpunarþátturinn er sérstakt umhugsunarefni í þessu efni. Eins og margir þekkja eru framlög til kvikmyndamála á Íslandi eins konar segull á fjármagn úr erlendum kvikmyndasjóðum, hver króna sem við setjum í kvikmyndagerð í Kvikmyndamiðstöð Íslands skilar sér ríflega tvöfalt til baka inn til landsins í formi viðbótarframlaga í gegnum erlenda kvikmyndasjóði. Þarna erum við hreinlega með markvissum hætti að draga úr veltu og viðgangi þessarar greinar og því er afar mikilvægt að fjárlaganefnd skoði sérstaklega milli 2. og 3. umr. hvort ekki sé hægt að vinda ofan af þessari þróun, stíga ákveðin skref í því. Ég viðurkenni að þau geti hugsanlega ekki verið stór fyrsta kastið en samt er mjög mikilvægt að reyna það sem hægt er til að bæta við framlögum í Kvikmyndasjóð Íslands. Það mun skapa störf í samfélaginu og það er mikilvægt að við nýtum slík tækifæri. Menntamálanefnd vekur athygli á því að framlög til verkefnisins „Tónlist fyrir alla“ höfðu verið felld niður í fjárlagafrumvarpinu. Við fögnum þeim áformum sem koma frá fjárlaganefnd um að setja viðbótarframlög í það verkefni. Ég vil sömuleiðis láta þess getið að menntamálanefnd mun standa sameiginlega að þingsályktunartillögu um að gerð verði fagleg úttekt á starfi æskulýðssamtakanna í landinu til að ganga úr skugga um að þar sé gætt jafnræðis milli einstakra aðila sem starfa að þeim mikilvæga málaflokki. Vænti ég þess að sú tillaga verði lögð fram á þinginu á næstu dögum. Víkur þá sögunni að hinum svokölluðu safnliðum, mér liggur við að segja hinum alræmdu safnliðum sem fjölmargir þingmenn hafa að vonum gagnrýnt hér á liðnum árum. Alls bárust nefndinni 138 umsóknir um fjárveitingar af safnliðum og komu 49 umsækjendur á fundi nefndarinnar. Meiri hluti nefndarinnar áréttar það sem reyndar hefur komið fram í áliti menntamálanefndar áður að nauðsynlegt er að fyrirkomulag við úthlutun fjárveitinga af þessum safnliðum verði tekið til gagngerrar endurskoðunar. Þó að ég hafi samúð með því sjónarmiði að þetta séu ekki nein ný sannindi heldur sjónarmið sem hafi heyrst áður í þessum þingsal get ég upplýst að ég finn fyrir miklum þverpólitískum stuðningi í menntamálanefnd við að þetta vinnulag verði nú viðhaft í nefndinni í síðasta sinn. Tel ég að sömu sjónarmið ráði ríkjum í fjárlaganefnd miðað við það sem ég hef heyrt frá formanni nefndarinnar. Ég skora á okkur öll að tryggja það strax þegar þing kemur saman að loknum hátíðunum að hefja markvissan undirbúning að því að þróa fyrirkomulag sem kemur þessum safnliðasirkus endanlega á öskuhauga sögunnar. Ég tel að á okkur hvíli sú skylda að við setjum upp fyrirkomulag sem er faglegt, þar sem við nýtum þá fagþekkingu sem býr t.d. í mennta- og menningarmálageiranum. Við eigum vel nothæf fordæmi og fyrirmyndir. Ég nefni t.d. það skipulag sem hefur verið komið upp hjá Rannsóknasjóði Íslands við að meta umsóknir faglega og koma með tillögur um úthlutun þeirra. Við þurfum ekki að líta miklu lengra til að finna gagnlegar fyrirmyndir sem við getum notað. Varðandi safnliðina varð að vonum mikill niðurskurður á framlögum til þeirra, um 42% milli ára, og því ljóst að lagt er til að einungis lítill hluti umsókna fái fjárveitingar. Rétt er að það komi fram í ljósi orða minna um róttæka uppstokkun á þessu fyrirkomulagi að þegar menntamálanefnd kemur að þessu verki var að sjálfsögðu þegar búið að auglýsa eftir umsóknum, þær höfðu borist í hús og ljóst að öll vinna við endurskoðun þessa fyrirkomulags þarf að miðast við það fjárlagaár sem við hefjum vinnu við á næsta ári. Við mat á umsóknum lagði nefndin sérstaka áherslu á að styrkja verkefni sem stuðla að menntun og menningariðkun barna og unglinga, nýsköpun, verkefni sem eru ætluð almenningi, verkefni sem skapa atvinnutækifæri eða ýta undir verðmætasköpun. Sömuleiðis var horft til þess hversu mikilvægt framlag Alþingis væri fyrir framgang verkefnisins og jafnframt hvort framlagið væri forsenda fyrir öðrum styrkjum. Umsóknir um nokkur verkefni voru það viðurhlutamiklar að við ákváðum að vísa þeim beint til fjárlaganefndar. Að lokum leggur nefndin áherslu á að í framtíðinni þurfi að móta stefnu um það á hvaða forsendum eigi að meta umsóknir um rekstrarstyrki til félagasamtaka. Það er skoðun meiri hluta nefndarinnar að leggja eigi höfuðáherslu á verkefnastyrki fremur en styrki til almenns rekstrar, en umsóknir fylla vitanlega báða flokka og ljóst að þarna þarf að móta stefnu sem heldur vatni. Ég læt þetta duga við yfirferð á áliti meiri hluta menntamálanefndar og þakka fyrir þrátt fyrir allt þá góðu vinnu sem nefndin lagði í þetta verkefni.

Herra forseti. Ég þakka hv. formanni menntamálanefndar, Skúla Helgasyni, fyrir yfirgripsmikla ræðu í samræmi við nefndarálitið. Það er rétt að geta þess að við sjálfstæðismenn erum flutningsmenn að meirihlutaálitinu. Það sýnir að við höfum reynt að koma að verkum sem okkur þykir skipta máli og erum ekki að reyna að búa til ágreining. Við vorum meira og minna sammála því sem þarna var dregið fram, þó gefur að skilja að af og til er áherslumunur. Ég vil spyrja hv. formann menntamálanefndar að nokkrum hlutum. Í fyrsta lagi Háskóli Íslands, það er ekki gert ráð fyrir 1.200 nemendum í fjárlagafrumvarpinu. Upphaflega var það 1.400. Það bætist við milli 1. og 2. umr. 200 nemendaígildi. Hvernig telur hv. þingmaður að Háskóli Íslands eigi að brúa þetta? Það er um tvennt að ræða að mínu mati. Við erum að tala um að Háskóli Íslands þjappi, þá á bara að segja það, á kostnað gæða. Ef menn segja að við ætlum að passa upp á gæðin, þá þarf að segja það að það þurfi að takmarka aðganginn að Háskóla Íslands. Því meiri þjöppun þýðir að Háskóli Íslands getur ekki sinnt þjónustu og kröfum sem gerðar eru til hans fyrir sömu fjárhæð. Ég vil gjarnan fá álit hv. þingmanns á þessu. Líka vildi ég fá álit hv. þingmanns á sameiningu háskóla. Hvort ekki sé tækifæri til þess að taka þau skref að sameina háskóla. Ég fagna því sem hæstv. menntamálaráðherra hefur gert vel að mínu mati að taka markviss skref í gegnum samstarfsnetið, en betur má ef duga skal. Ég held að við eigum að reyna að setja markið á marktækar sameiningar þannig að við getum gefið okkur tíma, ekki síst í ljósi þess að óvissa getur ríkt m.a. hjá starfsfólki eins og við sjáum í öðrum stofnunum ef það á að hrófla til, ég nefni St. Jósefsspítala hvað það varðar. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann varðandi kvikmyndagerðina og vonbrigðin sem eru í mínu hjarta sem hans, greini ég, varðandi niðurskurð til kvikmyndagerðar. Hvort hann taki 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnirnar. Þær snerta mikilvæg málefni í þessum málaflokki. Ég tel að þegar gerð er krafa á Háskóla Íslands, eins og reyndar framhaldsskóla og flestar menntastofnanir sem fjárlögin snerta, að hleypa inn fleiri nemendum en menntastofnanirnar fá greitt fyrir, sýni það okkur í hnotskurn hvert vandamálið er. Við erum ekki að nýta fjármuni til mennta- og fræðslumála með skynsamlegum hætti. Verkefnið á allra næstu mánuðum er að mínu viti að finna leiðir til að tryggja nánara samstarf og helst sameiningu háskólanna í landinu. Ég sé fyrir mér í framtíðinni að við verðum með tvo lykilskóla, annars vegar Háskóla Íslands og hins vegar Háskólann í Reykjavík. Háskóli Íslands, stór akademískur alhliða háskóli, og síðan Háskólinn í Reykjavík með þrengra svigrúm, þrengra sjónarhorn og tengingu við atvinnulífið í landinu. Ég held reyndar að menn eigi líka að skoða aukið samstarf milli skólanna. Það er klárlega tvíverknaður í kerfinu núna sem birtist m.a. í því að skólarnir tveir kenna báðir viðskiptafræði og lögfræði. Það er boðið upp á sömu kúrsana í fleiri en einum skóla. Menn eiga ekki að láta rekstrarformið stoppa sig af við að skoða nýjar leiðir til þess að byggja upp háskólasamfélag sem er númer eitt, tvö og þrjú á forsendum nemendanna í landinu en ekki stofnana sem hafa verið reistar í kringum starfið. Þannig að já, ég er sannarlega sammála að það þarf að sameina háskólana í landinu. Já, ég verð að viðurkenna það að niðurskurðurinn á framlögum til kvikmyndagerðarinnar í fyrra voru mistök, 

Herra forseti. Ég þakka formanni menntamálanefndar góð svör. Ég get sagt það strax að ég deili skoðunum hans hvað varðar Háskólann í Reykjavík og Háskóla Íslands. Þar mætti vera meiri samvinna og reyna að sjá hvað hægt er að samþætta þar. Ég undirstrika skoðun okkar sjálfstæðismanna að í tillögum okkar í efnahagsaðgerðum leggjum við sérstaka áherslu á að það ber að hlífa menntakerfinu. Það ber að hlífa rannsóknum, vísindum og nýsköpuninni. Af hverju erum við að gera það? Ekki af því viljum bara hlífa þessum geira, heldur út af því að það er grundvöllur hagvaxtar. Í Íslandssögunni sjáum við að það bar uppi hagvöxtinn, m.a. það sem við áttum á árunum 1970–1996. Það sama gildir um Finna. Þess vegna ber að leggja áherslu á þessa þætti til þess að við verðum fljótari að komast út úr kreppunni. Þess vegna bendum við á reynslu annarra landa og okkar eigin að það beri sérstaklega að huga að þessum þáttum þannig að hagvöxturinn verði fljótari upp.

Hv. þingmaður. Ég gæti ekki einu sinni skapað ágreining við virðulegan þingmann þótt ég vildi. Þessi boðskapur var í minni ræðu áðan. Þetta kallar á kjark. Þetta er verkefni sem flestir stjórnmálaflokkar ef ekki allir, í þeirri aðstöðu sem við erum í í gegnum árin, hafa veigrað sér við, þ.e. að stíga skref sem sýna raunverulega forgangsröðun þar sem menn þora að hlífa þeim geirum sem nauðsynlegt er að efla til þess að við komumst hraðar út úr kreppunni. Það er eðlilegt að þetta sé sagt til þess að við séum ekki að blekkja okkur með því að slíkt verkefni sé auðvelt í framkvæmd. En ég skora á okkur að hafa hryggjarstykki að leggja í leiðangurinn. Ef við styrkjum framhaldsskólana og háskólana sem eru vanhaldnir í alþjóðlegum samanburði, svo það sé líka sagt, mun það flýta endurreisn 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann nefndi að hann muni leggja fram tillögur þess efnis að fagleg úttekt verði gerð á starfsemi æskulýðssamtaka ef ég skildi hann rétt. Ég ræddi áðan, eftir ræðu formanns fjárlaganefndar, að við mundum fara í að gera úttekt á niðurskurðinum sem boðaður hefur verið í heilbrigðiskerfinu. Hún tók því vel og lagði til að það yrði gert strax á næsta ári. Ég fagna þessari stefnu og vilja meiri hlutans að skoða í hvað við setjum peningana, hvort sem það er á stórum skala eins og heilbrigðiskerfið eða litlum eins og æskulýðssamtök. Ég velti fyrir mér hvort við þurfum ekki að gera þetta á fleiri sviðum. Við horfum upp á það í fjárlaganefnd að það er mismunur á framlögum til hjálparsamtaka. Að mínu mati mætti mæðrastyrksnefnd koma betur út. Mér finnst að það þyrfti að liggja betur fyrir í hvað fjármunum sem Alþingi ráðstafar er varið. Nýtast þeir í verkefni sem við viljum að þau nýtist í. Það væri gott að fá álit hv. þingmanns á þessu og hvort ekki sé vert að gera skurk í því að rannsaka í hvað fjármunir Alþingis fara.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrirspurnina. Ég tek undir það að ég tel að fjárlaganefnd hafi stigið mikilvægt skref með því að leita eftir úttekt á áhrifum niðurskurðarins á landsbyggðinni. Ég vil henda hugmynd þingmannsins á lofti að e.t.v. sé þörf á sambærilegum rannsóknum varðandi niðurskurðinn sem við horfum á og tengist sérstaklega menntakerfinu í landinu. Við eigum að taka þá umræðu í menntamálanefndinni. Ég lýsi mig reiðubúinn til þess að fara í gegnum það með félögum mínum í nefndinni. Það er mikilvægt að við áttum okkur á því að engin svið samfélagsins geta verið undanskilin niðurskurði. Við verðum að treysta því. Við verðum að hafa haldgóðar upplýsingar um að ekki sé gengið of langt á sviðum sem eru nauðsynleg til þess að koma samfélaginu aftur á lappirnar, sérstaklega þessa endurreisn. Það er ekki hægt að ofmeta áhrifin sem sterkt menntakerfi hefur fyrir öflugt atvinnulíf í framtíðinni. Mér finnst við stundum vanrækja það að skoða þessi tvö svið í samhengi. Ég tel að óháðar rannsóknir sem fara yfir hvaða áhrif hagræðingarkröfur á framhaldsskólana og háskólana hafi, séu réttlætanlegar við þessar aðstæður.

Virðulegi forseti. Ég fagna þeim orðum sem komu fram í máli hv. þingmanns. Við tökum umræðuna fyrir fram, þ.e. áður en ráðist verður í hagræðingu í menntakerfinu. Mér heyrist vera samhljómur um það í þingsal að það þurfi að gera breytingar þar á. Það er annað sem mig langar að spyrja hann þó það sé stuttur tími til svara. Við höfum rætt í fjárlaganefnd að efla Alþingi. Rannsóknarskýrslan og Alþingi hefur ályktað að það eigi að styrkja Alþingi gagnvart framkvæmdarvaldinu. Við höfum rætt það í fjárlaganefnd að færa valdið til fjárlaganefndar að fjárlögin séu búin þar til, að ramminn komi þaðan og framkvæmdin sjálf sé hjá framkvæmdarvaldinu sem liggur í hlutarins eðli. Hann nefndi að fagnefndir ættu að sjá um safnliðina 

Virðulegi forseti. Ég deili skoðunum þingmannsins að það þurfi að efla Alþingi, en Alþingi þarf líka að þekkja sín takmörk. Ég tel t.d. að eitt mikilvægasta verkefni og aðgerð Alþingis á undanförnum mánuðum hafi verið að samþykkja að sett yrði á fót stjórnlagaþing. Við höfum sýnt ákveðið þroskamerki í því að framselja vald sem var og er betur komið hjá þjóðinni í ljósi biturrar reynslu af tilraunum til þess að endurskoða stjórnarskrána með pólitísku valdi. Varðandi safnliðina þá tel ég einfaldlega að það séu aðrir aðilar í samfélaginu hæfari en við þingmenn til þess að taka ákvarðanir með hvaða hætti eigi að útdeila styrkjum til fræðslu og menningarstarfsemi í landinu. Þar eigum við líka að hafa vit til þess að stíga til hliðar og láta þá sem betur þekkja til sjá um 

Virðulegi forseti. Eitt af því sem mér hefur fundist einkenna vinnu við fjárlagagerðina í ár er skammsýni. Það hefur skort að við horfum fram á við og setjum okkur markmið. Við tölum mikið um að verja hitt og verja þetta en við tölum hins vegar minna um það hvernig við ætlum að sækja fram. Háskóli Íslands setti sér það markmið að vera meðal topp 100 í Evrópu. Ég vildi gjarnan spyrja í framhaldi af því sem kemur fram í nefndaráliti 2. minni hluta og kom einnig fram í svari hv. þm. Skúla Helgasonar við fyrirspurn hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur um sameiningar háskóla. Ef við setjum okkur þau skýru markmið að við séum með háskóla sem væri meðal topp 10 í Evrópu í lífvísindum, jarðvísindum, skapandi greinum og upplýsingatækni, ef við settum okkur markmið að við mundum vilja vera með duglegustu börnin í skólanum, alla vega meðal þeirra duglegustu samkvæmt PISA, og að það væri tryggt að það væri skólastarf á landsvísu, hvernig í ósköpunum ættum við að ná þeim markmiðum miðað við það sem við sjáum núna? Miðað við það sem kemur hérna fram, þar sem aðeins er horft til eins árs í senn, erum við ekki að setja okkur nein markmið til framtíðar. Við tölum um samstarf en erum ekki tilbúin að taka ákvarðanir sem skila okkur meiri árangri, eins og sameiningu háskóla. Ég vil gjarnan spyrja þingmanninn enn á ný: Hvernig sér hann það fyrir sér að fara í þessar sameiningar háskóla? Er hann fyrst og fremst að horfa á að sameina háskóla hér á höfuðborgarsvæðinu eða kæmi til greina að vera með þrjá háskóla? Kemur til greina að mati þingmannsins að fara í styttingu á námi til stúdentsprófs? Kemur til greina að fara í breytingar á kjarasamningum kennara og lögum er varða skólana? Hvernig  Ég teldi það brýnt að við tækjum þetta 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að spurningarnar eru þess eðlis að þeim verður ekki svarað á tveimur mínútum, varla á tveim klukkutímum eða tveimur dögum. Ég skal gera mitt besta á þessum stutta tíma til að leggja eitthvað inn. Ég er mikill stuðningsmaður þess að við setjum okkur háleit markmið í menntamálum. Maður er líka brenndur af þeirri reynslu að við setjum okkur markmið, bæði í þeim málaflokki og öðrum sem lítil innstæða er fyrir því það vanti oft skýrar aðgerðaáætlanir um hvernig menn ætla að ná þessum markmiðum, hvort sem þau eru að vera í hópi bestu háskóla í Evrópu, að útrýma fíkniefnum eða önnur markmið sem koma upp í hugann þegar maður lítur til baka. Mikilvægast af öllu er forgangsröðun eins og þingmaðurinn nefndi. Ég tel að við núverandi aðstæður eigi forgangsröðunin ekki síst að miðast við að efla verk- og tæknimenntun. Þar er mikið verk að vinna. Þar þurfum við bæði að brjótast í gegnum ákveðna fordóma og viðhorf sem hafa leitt til þess að námið er ekki eins eftirsóknarvert í hugum margra nemenda og það þyrfti að vera, en við þurfum líka að láta fjármunina fara á rétta staði. Þess vegna verð ég að játa vonbrigði mín með það í endurskoðun reiknilíkansins frá mennta- og menningarmálaráðuneytinu að á þessu hausti verður þetta svið fyrir meiri skerðingum en flest önnur. Það finnst mér senda röng skilaboð. Ég met það hins vegar við mennta- og menningarmálaráðherra að hún hefur lýst því yfir að þetta verði endurskoðað strax á næsta ári. Ég tel mikilvægt að fylgja því fast eftir. Varðandi einstakar útfærslur verð ég að vísa til umræðu í 

Virðulegi forseti. Í fyrri andsvörum talaði hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir um að sjálfstæðismenn sæju ekki ástæðu til þess að gera ágreining við meiri hlutann í menntamálanefnd hvað varðar framlög til mennta- og menningarmálaráðuneytis. Ég vil taka fram að í mínu nefndaráliti er ekki beinlínis ágreiningur. Hins vegar kemur skýrt fram óánægja mín varðandi skort á markvissari aðgerðum og ákvarðanatöku um það hvernig við ætlum að vinna okkur út úr þessu. Það sem endurspeglast í mínu minnihlutaáliti er að við fáumst ekki við vandamál eða niðurskurð sem við þurfum að brúa fyrir næsta ár. Við erum að tala um að til þess að ná raunverulegum árangri til að við getum náð að byggja upp á nýtt atvinnulífið hérna, 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það. Við þurfum að setja okkur skýr markmið og átta okkur á því að það er ekki hægt að gefa því endalausan tíma að sjá árangur af samrunaferli og sameiningu háskóla. Þess vegna er það mikilvægt að mennta- og menningarmálaráðherra hefur forgangsraðað þannig að það fari 300 milljónir kr. í samstarfsnet opinberu háskólanna á næstu tveimur árum. Það á að tryggja að það skili raunverulegum árangri inn á þetta tímabil, reyndar helst miklu fyrr. Ég tel að það þurfi líka að setja kraft í að fá einkaskólana til þess að stíga ákveðin skref í því efni. Því miður hefur flosnað upp úr tilraunum Háskólans í Reykjavík og Háskólans á Bifröst að sameinast, en það er von mín að þar verði tekinn upp þráður fyrr en síðan. Síðan þarf að hugsa skólana á landsbyggðinni inn í þessi net, bæði samstarf opinberu háskólanna og samstarf 

Forseti. Við ræðum hér frumvarp til fjárlaga ársins 2011 sem verið hefur til umræðu í nefndum Alþingis undanfarna tvo mánuði eða ríflega það. Eins og fram hefur komið hér í dag frá framsögumanni nefndarálits meiri hluta og formanni fjárlaganefndar, hv. þm. Oddnýju Harðardóttur, hefur fjárlaganefnd haldið yfir 30 fundi um fjárlagafrumvarpið frá því það var lagt fram 1. október og auk þess hafa komið fjölmargir gestir á fundi nefndarinnar til að viðra skoðanir sínar og álit á einstökum þáttum og fjárlaganefnd hefur til viðbótar leitað álits margra aðila innan úr stjórnsýslunni sem og utan hennar eftir þörfum hverju sinni. Það var löngu ljóst að fjárlagagerðin fyrir árið 2011 yrði erfið og erfiðari en áður hafi þekkst hér á landi. Ástæðan er augljós; eftir samdrátt í ríkisútgjöldum frá miðju ári 2009 og síðan aftur á yfirstandandi ári mátti búast við að enn erfiðara yrði að fara inn í áframhaldandi samdrátt á árinu 2011. Að sama skapi var farið í nýja tekjuöflun, bæði árin 2009 og 2010, og ljóst að ekki yrði sótt eins mikið í þá áttina á árinu 2011 og gert hafði verið til þessa, enda munu þær aðgerðir skila sér áfram inn á næsta ár. Ekki verður undan því vikist að takast á við þann vanda sem blasir við í efnahagsmálum þjóðarinnar hve mikið sem okkur langar til að forða okkur undan því. Ódýrar lausnir eru ekki í boði jafnvel þó að hægt sé að láta hlutina hljóma vel í eyrum einhverra. Þó að hægt sé að tala inn í erfiðleika fólks og inn í það ástand sem er ríkjandi í landinu vegna þess efnahagshruns sem hér varð er það einfaldlega svo að ódýrar lausnir eru ekki í boði. Það verk sem bíður okkar allra, ekki bara stjórnarliða eða ríkisstjórnar, er ekki til vinsælda fallið enda verkið í sjálfu sér hafið yfir vinsældir einstaklinga og miklu stærra en það að við eigum að geta hreykt okkur af því eða vera með það í huga. Í rauninni má segja að fram til þessa hafi gengið betur að ná utan um rekstur ríkisins en nokkurn óraði fyrir þegar við lögðum af stað í þessa vegferð á síðasta ári. Þær aðgerðir sem þegar hefur verið gripið til í því sambandi hafa verið árangursríkari og án mikillar fyrirstöðu í samfélaginu, fyrir utan Alþingi, þær umræður sem hér hafa verið, það hefur ekki verið full samstaða um það sem gert hefur verið innan veggja þessa húss þó svo að árangurinn af þeim verkum blasi við okkur öllum. Því hefur verið haldið fram og án þess að það sé stutt neinum sérstökum rökum, og reyndar þvert ofan í mat faglegra aðila, að ekki hafi náðst sá árangur í ríkisfjármálum sem stefnt var að og að áætlanir stjórnvalda hafi gengið illa eftir. Fátt er nú fjarri sanni, virðulegi forseti. Samkvæmt skýrslu fjármálaráðherra, um áætlanir í ríkisfjármálum fyrir árið 2009–2013, sem lögð var fram hér á Alþingi síðastliðið sumar, segir að eitt af meginmarkmiðum við stjórn ríkisfjármála við þær aðstæður sem hafa skapast hér á landi sé að frumjöfnuður verði orðinn jákvæður árið 2011 og heildarjöfnuður jákvæður á árinu 2013, afgangur af rekstri. Ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 2009 og fjárlög ársins 2010 voru miðuð við þetta markmið áætlunarinnar og það frumvarp sem við ræðum hér og frumvarp 2011 gera það sömuleiðis. Nú liggja fyrir haldgóðar upplýsingar um þróun ríkisfjármála á árinu 2009 og útkoman á yfirstandandi ári er fyrirsjáanleg eins og kom m.a. fram í fjáraukalögum sem voru samþykkt hér á Alþingi í gær. Samkvæmt því sem nú liggur fyrir eftir árið 2009 og það sem blasir nú við okkur í árslok 2010, ásamt þeim gögnum og áætlunum sem fjárlagafrumvarp næsta árs byggist á, er fátt sem bendir til annars en að markmið áætlunar um jöfnuð í ríkisfjármálum náist fram. Mismunur á þeirri stöðu sem við vorum í þegar lagt var upp með áætlanir um jöfnuð í ríkisfjármálum og til dagsins í dag eru um 100 milljarðar eins og hefur komið fram hér fyrr í dag og sem kemur m.a. fram í lægri skuldastöðu og þar af leiðandi minni vaxtagreiðslu ríkisins. Allar fullyrðingar um lausatök í ríkisfjármálum eru því staðleysa og engin haldgóð rök fyrir málflutningi af því tagi. Reynslan sýnir að áætlun um ríkisfjármál hefur verið fylgt vel eftir og þau markmið sem sett voru hafa náðst og vel það. Halli ársins 2009 var minni en áætlað hafði verið sem nemur um 2,8% af vergri landsframleiðslu. Hallinn í ár stefnir í að vera enn minni en gert var ráð fyrir sem munar um 3,4% af vergri landsframleiðslu og halli á næsta ári stefnir í að vera enn minni en gert var ráð fyrir, m.a. í áætlunum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem við erum í samstarfi við í þeirri efnahagsáætlun sem unnið er eftir. Árangurinn skýrist af því að tekist hefur að lækka ríkisútgjöld eins og áformað var. Ráðstafanir sem gripið var til við tekjuöflun hafa gengið eftir og ýmsar aðstæður í umhverfinu hafa verið okkur hliðhollar sem betur fer - það er nú eins gott að eitthvað leggist með þessari þjóð í þeim hremmingum sem yfir hana hafa gengið á undanförnum árum, það er ástæðulaust að gera lítið úr því, en sem betur fer hafa ýmsar ytri aðstæður hjálpað til á meðan annað hefur kannski ekki verið okkur eins hliðhollt. Ekkert bendir því til annars en að svo verði áfram, þ.e. að við séum á réttri leið hvað ríkisfjármálin varðar ef áfram verður sú stjórn á fjármálum ríkisins sem hefur verið síðustu tvö árin. Það er auðvitað grundvallaratriði að við höldum okkar striki og gefum ekki eftir eins og þó er kallað eftir að gert sé víða í samfélaginu. Reyndar er það svo að árangurinn sem náðst hefur í stjórn ríkisfjármála gæti verið tilefni til að endurmeta stöðuna, meðal annars með tilliti til þess hvort ástæða sé til að breyta áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum. Þá er ég sérstaklega að horfa til samdráttar í útgjöldum í velferðar- og menntamálum sem eiga að mínu mati að njóta þess svigrúms sem kann að myndast í ljósi reynslunnar eins og þegar hefur reyndar verið gert ráð fyrir í breytingartillögum sem gerðar hafa verið við það frumvarp sem við fjöllum um hér af hálfu meiri hluta Alþingis. Sá slaki sem hefur orðið í aðhaldskröfum í ákveðnum málaflokkum og breytingartillögurnar hljóða upp á hefur fyrst og fremst myndast vegna þess árangurs sem hefur náðst í ríkisfjármálum og ég fór yfir hér áðan. Það leiðir til þess að ekki þarf að ganga eins hratt fram í samdrætti í útgjöldum og leit út fyrir um tíma, að öðrum kosti hefði það verið ómögulegt verk. Enn sem komið er hefur okkur því tekist að halda þeirri áætlun sem lagt var upp með í samstarfi við aðrar þjóðir og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Sá árangur sem okkur hefur tekist að ná í ríkisfjármálum frá haustinu 2008 hefur vakið athygli út fyrir landsteinana, hefur vakið athygli annarra þjóða og eftirtekt þeirra sem fylgjast vel með þeim þjóðum sem eiga við erfiðleika að glíma vegna efnahagskreppunnar. Um mitt ár 2009 stóðum við frammi fyrir því að halli á ríkissjóði stefndi í að vera um 180 milljarðar kr. ef ekkert yrði að gert. Með þeim aðgerðum sem þá var gripið til tókst að koma í veg fyrir þann mikla halla sem að lokum endaði í rétt um 140 milljörðum kr. Í fjárlögum yfirstandandi árs var gert ráð fyrir halla upp á nærri 100 milljarða, en ljóst að sá halli er mun minni en stefndi í í upphafi og nú er gert ráð fyrir að halli á ríkissjóði verði um 33–34 milljarðar og frumjöfnuður verði upp á 17 milljarða, eða um 1,8% af vergri landsframleiðslu sem er samkvæmt þeirri áætlun sem við vinnum eftir þannig að við stöndum á pari hvað það varðar. Á þessu sést að gríðarleg umskipti hafa orðið á stöðu ríkissjóðs á þessum tíma, eða rétt um 100 milljarðar kr. frá því sem blasti við á miðju ári 2009 og til þeirra spora sem við stöndum í í dag. Þetta undirstrikar mikilvægi þess að við höldum ótrauð áfram því starfi sem við erum í á þessum vettvangi og stefnum óhikað að þeim markmiðum sem við ætlum okkur að ná, að undan því verði ekki hvikað að neinu leyti. Á nýafstöðnu þingi Norðurlandaráðs, sem var haldið hér á landi í haust, lýstu forsætisráðherrar Norðurlandanna yfir undrun, þeir orðuðu það þannig sjálfir, yfir þeim árangri sem náðst hefði í efnahagsmálum á Íslandi frá hruninu 2008. Það kom fram í ræðum þeirra á þinginu sem og í fjölmiðlum að sá árangur sem hér hefði náðst hefði vakið athygli annarra þjóða sem fylgjast vel með framgangi mála hér á landi. Aðspurður af fréttamanni Ríkisútvarpsins hvernig þeir mætu árangur Íslands á leiðinni út úr kreppunni svaraði Jens Stoltenberg, forsætisráðherra Noregs, með leyfi forseta: „Mér þykir mikið til koma og ég er ekki einn um það. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur t.d. lagt fram lánsfé nú í þrígang og hefur lýst yfir ánægju sinni með starfið hér á Íslandi. Þið hafið ekki leyst úr öllum ykkar málum, en þið eruð á réttri leið og við höfum orðið vitni að mikilli framför.“ Fredrik Reinfeldt, forsætisráðherra Svíþjóðar, svaraði sömu spurningu, með leyfi forseta: „Það var mikilvægt að Norðurlöndin réttu Íslandi hjálparhönd við erfiðar aðstæður, en ég deili þeirri skoðun að Íslendingar búa yfir efnahagslegum styrk og hafa rétt hratt úr kútnum. Ég veit að þið hafið nýtt ykkur helming lánanna sem norrænu þjóðirnar buðu ykkur, en það er einnig ljóst að ekki virðist áframhaldandi lánsfjárþörf. Það segir talsvert um hve fljótt ykkur tókst að komast í gang aftur.“ Þessir tveir forustumenn, Jens Stoltenberg, forsætisráðherra Noregs, og Fredrik Reinfeldt, forsætisráðherra Svíþjóðar, eru sammála um að sá árangur sem hér er að nást sé eftirtektarverður og umfram það sem gert var ráð fyrir af þeim sem horfa til okkar utan frá. Það er afar mikilvægt fyrir okkur sem þjóð að við endurheimtum það orðspor okkar á erlendum vettvangi sem beið verulega hnekki í kjölfar falls íslensku bankanna haustið 2008. Því eru ummæli sem þessi okkur afar mikilvæg og hvatning til að halda áfram á þeirri braut sem við erum á við að endurbyggja íslenskt efnahagslíf að nýju. Ekki er þar með sagt að ummæli annarra þjóðhöfðingja eða erlendra stjórnmálamanna og stofnana séu hafin yfir allan vafa en þegar línan er jafnskýr og hér kemur fram er það okkur afar mikilvægt að fá hana staðfesta frá þessum tveim aðilum í það minnsta og eins og hefur komið fram frá samstarfinu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sem reglulega hefur endurnýjað samkomulagið við okkur í kjölfar efnahagsáætlunar sem við erum að halda. Það verður því að segjast eins og er, virðulegi forseti, þegar ég les fyrstu setningu í nefndaráliti sjálfstæðismanna í fjárlaganefnd á því máli sem við fjöllum hér um, að varla er hægt að vera með skýrari öfugmæli í nokkru máli en hér er borið fram. Ég ætla að leyfa mér að lesa fyrstu setninguna til að byrja með, með leyfi forseta: „Ástand efnahagsmála sýnir glöggt að ríkisstjórnin hefur ekki valdið því hlutverki að endurreisa íslenskt efnahagslíf í kjölfar bankahrunsins haustið 2008.“ Það er inngangurinn að því nefndaráliti sem sjálfstæðismenn leggja fram, nánast einir þeirrar skoðunar að hér sé enginn árangur að nást í efnahagsmálum og ríkisstjórninni og þar með meiri hlutanum á Alþingi hafi mistekist að halda þeirri áætlun sem lagt var upp með, hvorki meira né minna. Áfram segir í nefndaráliti sjálfstæðismanna, 1. minni hluta fjárlaganefndar, með leyfi forseta: „Endurskoðuð þjóðhagsspá boðar ekki gott, fjárfesting hefur aldrei verið minni […] og erfitt er að sjá með hvaða hætti endurreisn á að fara fram þegar það virðist beinlínis vera á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar að standa í vegi fyrir fjárfestingu á Íslandi - hvort sem er innlendri eða erlendri. Nýir skattar ríkisstjórnarinnar letja flestir til fjárfestingar og má nefna að í sjávarútvegi halda menn sig til hlés meðan framtíðarskipan atvinnugreinarinnar er haldið í skjálfandi og óráðnum vinstri heljargreipum, sem og fjárfestingu í gagnaverum, þar sem stirfni í stjórnsýslu virðist ætla að ganga af verkefnum dauðum.“ Hvorki meira né minna, virðulegi forseti, „virðist ætla að ganga af verkefnum dauðum“. Rifjast þá upp fyrir mér viðtal sem ég las við hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd, á vefmiðli í gær þar sem hann lýsti því yfir að fjárlagafrumvarpið fæli „feigðina“ í sér. Hvorki meira né minna en það að feigðin fælist í því gagni sem hér hefur verið lagt fram á Alþingi. Ef ég man rétt var síðasta orðið í því viðtali, ég man ekki hvort það var orðrétt haft eftir honum, en það var þetta sama orð og ég las áðan, það er orðið „dauði“. Það getur vel verið að blaðamaðurinn hafi átt það orð en orðið „feigð“ var innan gæsalappa í viðtalinu. Ég spyr hvort mönnum sé virkilega alvara með svona ummælum og svona umræðu, hvort menn ætlist til vitrænnar rökræðu um mál af þessu tagi sem er grafalvarlegt mál, sem er stórt og mikið mál, skiptir þjóðina miklu máli, að í því sé „feigðin ein uppmáluð“. Virðulegi forseti. Þrátt fyrir að við séum nú komin langt frá þeim stað sem við vorum á um mitt síðasta ár þegar hér var látlaust rætt um þjóðargjaldþrot og inngöngu í Parísarklúbbinn fræga; þrátt fyrir að áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum hafi gengið eftir, eins og ég hef þegar farið yfir hér áðan; þrátt fyrir að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn lýsi yfir árangri við enduruppbyggingu efnahagslífsins og það sé meiri árangur en búist var við. Þrátt fyrir að leiðtogar annarra þjóða lýsi yfir undrun sinni og ánægju með þann árangur sem við erum að ná hérna, segja sjálfstæðismenn að ástandið sýni glöggt að ríkisstjórnin hafi ekki náð nokkrum tökum á málinu, hér sé ekkert að gerast og „feigðin ein sé uppmáluð“ í þeim tillögum sem hér eru lagðar fram. Einangraðri held ég að nokkrir stjórnmálamenn geti ekki verið í málflutningi sínum en hér er vitnað til. Eru menn ekki nógu stórir inni í sér til að viðurkenna þó þann árangur sem hefur náðst? Getum við ekki í það minnsta verið sammála um að okkur miðar áfram og ástandið sé betra en útlit var fyrir á síðasta ári, við upphaf síðasta árs, haustið 2008, haustið 2009 þegar við vorum að ræða fjárlög yfirstandandi árs hér á þingi? Sleppum því að þakka þeim sem kannski eiga þakkir skildar fyrir það hvernig er komið. Sleppum því að kenna þeim um að ekki hafi gengið betur. En getum við ekki sammælst um þetta? Getum við ekki verið nokkuð brött með okkur þrátt fyrir allt, að okkur hafi tekist að þoka málunum áfram á rétta leið? Ég ætla að vona að það verði og hvet þingmenn til að reyna að tala ekki hlutina niður eins og gert hefur verið í algjörri rökleysu. Ég skil að vísu þá afstöðu stjórnarandstöðunnar að gagnrýna þau mál sem stjórnin ber upp, meiri hlutinn hér á Alþingi, það er fullkomlega eðlilegt, það er í og með hlutverk stjórnarandstöðunnar að gera það. Mikilvægi þess að halda þeirri áætlun sem hér hefur verið unnið eftir á þessu sviði á ekki einungis við um efnahag Íslands eða inn á við fyrir okkur Íslendinga heldur skiptir það gríðarlegu máli fyrir trúverðugleika okkar sem þjóðar. Glíman stendur ekki aðeins um efnahagslega uppbyggingu landsins inn á við heldur og ekki síður er gríðarlega mikilvægt að við náum aftur að öðlast stöðu meðal þjóða á þessum vettvangi sem þjóð sem er traustsins verð. Stjórnvöld, hver sem þau eru hverju sinni, verða að sýna það í verki og árangurinn skilar því að við séum traustsins verð, þ.e. ef okkur miðar í rétta átt og áfram. Það er athyglisvert, í ljósi þess samdráttar sem á sér stað í ríkisrekstrinum, sem er óhjákvæmilegur, hvernig hlutföll útgjalda til einstakra málaflokka eru og úr því má meðal annars lesa hverjar áherslur Alþingis eru hvað það varðar. Í því endurspeglast vilji Alþingis til einstakra málaflokka og einstakra mála og hvar beri að fara varlega í sakirnar en ganga frekar harðar fram á öðrum stöðum. Ef útgjöld til tiltekinna þátta í útgjöldum ríkisins eru skoðuð og borin saman við fyrri ár kemur í ljós að stærri hluta þjóðartekna er nú varið til velferðarmála, til „public spending“, ef svo má kalla það, sem OECD vitnar í til samanburðar á milli landa. Þá kemur í ljós að samkvæmt fjárlagafrumvarpi næsta árs er gert ráð fyrir að 7,8% af vergri landsframleiðslu fari í þessa málaflokka en sambærilegt hlutfall á hinu merka ári 2007 var 6,8%, eða prósentustigi minna. Í þessu sambandi eru velferðarútgjöldin talin til útgjalda til lífeyristrygginga, sjúkratrygginga, atvinnuleysistrygginga, framhaldsskóla og háskóla. Það vekur sömuleiðis athygli að þrátt fyrir að þessi árangur sé þó að nást hafa vaxtagjöld ríkisins margfaldast eins og hér hefur oftsinnis verið rætt um og farið úr 1,28% af þjóðarframleiðslu upp í 4,6% af vergri þjóðarframleiðslu á næsta ári. Þrátt fyrir það tekst að verja þessa hluti eins og að var stefnt. Í fjárlagafrumvarpinu sem lagt var fram hér á Alþingi í byrjun október er gert ráð fyrir að hagvöxtur á næsta ári verði 3,2% sem byggist á þjóðhagsspá Hagstofunnar frá því í júní sl. Ný spá Hagstofunnar gefur hins vegar til kynna að hagvöxtur á næsta ári verði minni en áður var áætlað, eða um 1,9%, en Seðlabankinn spáir lítið eitt meiri hagvexti á árinu. Ný þjóðhagsspá hefur auðvitað áhrif á fjárlagagerðina og hefur verið tekið tillit til þess eins og fram kemur í þeim gögnum sem hér eru til umræðu. Þrátt fyrir að nú sé spáð minni hagvexti en áður er það þó ekki þannig að draga muni úr hagvexti eins og lesa má úr mörgum þeim ræðum sem hafa verið haldnar hér í dag og á undanförnum dögum og í fjölmiðlum. Auðvitað er það ekki svo að það sé að draga úr hagvexti. Hagvöxtur er að aukast, um það eru allir sammála, hagvöxtur mun aukast. Við getum deilt um það, spár eru mismunandi hvað það varðar, hvort það er 1,9% eða 2,1% eða hver svo sem sú tala er, en staðreyndirnar blasa við, um það eru allir sammála að hagvöxtur mun aukast á næsta ári. Það er hægt að tala þetta niður og mála eins dökkum litum og mönnum sýnist án þess að ég geri mér grein fyrir því í hvaða tilgangi það er gert. Mér sýnist í fljótu bragði að um þetta séu allir aðilar sammála, hvort sem það er Seðlabankinn, Hagstofan, greiningardeildir bankanna eða aðrir sem blanda sér í þessi mál, fyrir utan stjórnarandstöðuna á Alþingi sem lítur þetta eitthvað öðrum augum. Það hlýtur einnig að skipta miklu máli að Seðlabankinn hafi lækkað stýrivexti sína um 1% nú í morgun eins og komið hefur fram í ræðum þingmanna hér í dag og hafa þeir þá lækkað úr 18% á síðasta ári niður fyrir 4,5% sem er í dag. Og ætli það skipti nú ekki máli fyrir rekstur heimila, rekstur fyrirtækja og rekstur ríkisins? Auðvitað hefur þetta mikil áhrif. Er það ekki ákveðin lýsing líka og mat á ástandi og horfum í efnahagsmálum þegar Seðlabankinn lækkar vexti jafnduglega og gert var hér í morgun, um 1%, ásamt því að lýsa því yfir að svigrúm sé fyrir auknar vaxtalækkanir við næstu ákvörðun. Auðvitað styrkir það okkur á þeirri vegferð sem við erum á. Auðvitað er það yfirlýsing um að við erum á réttri leið við stjórn efnahagsmála á Íslandi og hvatning til að halda áfram á sömu braut. Það skiptir máli að verðbólga er að ná þeim markmiðum sem Seðlabankinn hefur sett sér. Er nú langt um liðið, ef það hefði þá nokkurn tímann gerst á undanförnum árum, síðan verðbólgumarkmið Seðlabankans hafa náðst. Það er í það minnsta langt síðan það hefur gerst en það er þó að gerast núna. Ætli það skipti nú ekki máli líka? Er það ekki ákveðið teikn um það hvort við erum á réttri leið eða rangri leið, hvort við erum að fara í rétta átt eða ranga átt, áfram eða aftur á bak? Er það ekki ákveðið tákn um það? Ég hefði haldið það. Er það nú ekki lengur mikið gleðiefni hér í þessum sal ef hagvöxtur er að aukast eftir það hnignunartímabil, sem hefur verið kallað svo í nefndaráliti, sem hófst haustið 2008 og fylgdi í kjölfar falls bankanna? Er það ekki orðið gleðiefni að hagvöxtur sé að aukast og hjólin séu þá þrátt fyrir allt farin að snúast og okkur sé að miða áfram, hverju svo sem það er að þakka ef það er þá nokkrum að þakka? En er það ekki gleðiefni og er ekki þess virði að gleðjast yfir því? Og kætir það engan lengur að stýrivextir hafa lækkað og verðbólgumarkmið sé að nást? Auðvitað er það ekki þannig að hér sé allt að fara fjandans til eins og heyrst hefur í málflutningi sumra þingmanna. Við erum á réttri leið. Við erum að þokast áfram. Það er ekki tilviljun ein. Við getum auðvitað talað alla hluti niður eins og við viljum og reynt að telja hvert öðru trú um að allt sé að fara niður á við, en þannig er það ekki, sama hvað allri bölsýni líður. Árangur í ríkisfjármálum blasir við okkur öllum ef við viljum og þorum að horfast í augu við það og þorum að viðurkenna það. Það þýðir þó ekki, virðulegi forseti, að við séum komin á leiðarenda eða að við getum farið að slaka á við efnahagsstjórn landsins, langur vegur frá. Við eigum enn langt í land. Við erum á árinu 2010, að ræða fjárlög 2011, markmiðinu ætlum við að ná 2013. Það er enn langt í land. Þrátt fyrir að sá árangur sem við erum að ná sé augljós vara ég við því að við ofmetnumst og þykjumst vera búin að ná það miklum tökum á málum að við getum farið að slaka á, það er ekki þannig. Við verðum að halda áfram. Ef við ætlum að skapa hér það velferðarsamfélag sem við stefnum að er forsendan fyrir því að ná tökum á efnahagsmálum, annars verður ekki um neitt velferðarsamfélag að ræða. Virðulegi forseti. Miklar breytingar hafa verið gerðar á fjárlagafrumvarpinu frá því að það var lagt fram á Alþingi í byrjun október. Formaður fjárlaganefndar hefur farið yfir þær breytingar í ræðu sinni hér í dag og ætla ég ekki að endurtaka þá upptalningu. Þó er nauðsynlegt að benda á að þær breytingar sem hafa átt sér stað eru hvorki tilviljunarkenndar né stefnulausar eða ómarkvissar heldur falla þær þvert á móti að þeim markmiðum og áherslum sem fram komu í fjárlagafrumvarpinu í upphafi og í stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum. Í samræmi við forgangsröðun ríkisstjórnarinnar er leitast við að hlífa eins og kostur er velferðarþjónustunni og tekjutilfærslu til þeirra sem búa við lökustu kjörin og var ákveðið að aðgerðir á útgjaldahlið væru af þrennum toga hvað það varðar á sínum tíma. Aðhald í útgjöldum hefur lagst misþungt á málaflokka og þannig er gert ráð fyrir 9% aðhaldskröfu á almenna stjórnsýslu en velferðarþjónustu, framhaldsskólum og löggæslu hefur verið gert að draga saman um 5% og sjúkratryggingum um 3%. Yfir þetta hefur verið farið hér í ræðum í dag og í 1. umr. þessa frumvarps og óþarfi að fara dýpra inn í þau mál. Þó er rétt að benda á að á tveimur árum hefur verið dregið saman um 20% í almennri stjórnsýslu á Íslandi í þeim fjárlagafrumvörpum sem við höfum rætt og í þeim fjárlögum sem hafa verið samþykkt hér á Alþingi og í þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin og meiri hlutinn á Alþingi hafa gripið til - 20% í almennri stjórnsýslu en velferðarmálin og önnur mál eru innan við helming þess samdráttar. Í því felst auðvitað ákveðin pólitísk áhersla. Í þeim breytingum sem lagðar hafa verið fram með því fjárlagafrumvarpi sem við ræðum hér af hálfu meiri hluta fjárlaganefndar er rétt að nefna nokkur atriði sem vega þungt í þeim breytingum til útgjalda sem meiri hlutinn leggur til. Er þar fyrst að nefna að hætt hefur verið við áform um að draga saman um milljarð í útgjöldum til fæðingarorlofs. Útgjöld til heilbrigðismála hafa verið aukin um milljarð, auk þess sem millifærslur til heilbrigðismála, upp á 600–700 milljónir, ef ég man rétt, bætast við til að rétta hlut heilbrigðismála. Ákveðið hefur verið að setja sérstakt framlag inn í jöfnunarsjóð til að mæta þeim sveitarfélögum sem eiga í mestum fjárhagslegu erfiðleikum upp á 700 milljónir. Ákveðið hefur verið að setja inn 600 milljónir til að mæta húsaleigubótum í Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Ákveðið hefur verið að lengja atvinnuleysisbótaréttinn um eitt ár, sem kostar 650 milljónir og svo mætti áfram telja, virðulegi forseti, eins og fram kemur í þeim gögnum sem fylgja frá meiri hluta fjárlaganefndar og fylgja í nefndaráliti. Virðulegi forseti. Það er afar mikilvægt, og aldrei nægilega vel undirstrikað, í þeirri vinnu sem nú á sér stað við að endurbyggja íslenskt efnahagslíf, að við höldum okkur við þá áætlun sem lagt var upp með í þá veruna á árinu 2009 að ná jöfnuði í ríkisfjármálum og hrökkvum ekki úr þeim gír þó að á reyni á þeirri vegferð. Þær tillögur sem gerðar hafa verið til breytinga á fjárlagafrumvarpinu sem hér um ræðir eru umfangsmiklar og ganga flestar í þá átt að draga úr samdrætti í útgjöldum. Þar er hins vegar að mínu mati langt gengið og verður ekki lengra farið á þeirri braut ef við ætlum okkur á annað borð að standa við þá áætlun sem við höfum sett okkur í ríkisfjármálum, að ná tökum á þeim. Hvert ár sem líður án þess að okkur takist ætlunarverkið mun verða okkur dýrt og gera lítið annað en að auka á þann sársauka sem óneitanlega fylgir samdrætti í ríkisútgjöldum. Sem stendur eigum við ekki fyrir útgjöldum til að reka samfélagið. Við rekum okkur með tapi á hverjum einasta degi. Á hverjum einasta degi frá árinu 2008 höfum við rekið okkur með tapi. Það er dýrt og það þýðir sömuleiðis að við eyðum miklum fjármunum í vexti af þeim halla sem betur væru komnir í samfélagslegan rekstur eða til nauðsynlegrar uppbyggingar í samfélaginu. Reyndar er það svo, eins og hér hefur margoft verið farið yfir, að þó svo að það blasi við að við rekum ríkissjóð með halla og eigum ekki fyrir útgjöldum er það í sjálfu sér ekki ný frétt því að þessi innstæða var ekki til á sínum tíma. Þegar á reyndi var hún eins og hver önnur froða sem skolaðist niður svelginn, falskir peningar og falskt öryggi sem við bjuggum við í efnahagsmálum. Virðulegi forseti. Það er athyglisvert nú, eftir að fjárlaganefnd hefur haft frumvarpið í vinnslu í ríflega tvo mánuði, að þá lagði minni hluti í fjárlaganefnd, ef ég man rétt, aldrei fram eina tillögu um breytingu á frumvarpinu. Ég man ekki til þess - ég skal þó samt hafa þann fyrirvara á því að ég sat ekki alla fundi fjárlaganefndar, þó langflesta - að fram hafi verið lögð tillaga til umræðu um breytingar á fjárlagafrumvarpinu. Það finnst hér athyglisvert í jafnstóru og miklu máli sem hér um ræðir. Það er ekki fyrr en núna - þegar við erum að fara í 2. umr. og erum að lesa nefndarálit minni hluta fjárlaganefndar, bæði 1. minni hluta, sem ég vitnaði í hér áðan, frá sjálfstæðismönnum, 2. minni hluta, frá fulltrúa Framsóknarflokksins, og 3. minni hluta, frá fulltrúa Hreyfingarinnar - sem fram koma tillögur, ef svo má kalla, um áherslur sem þeir fulltrúar í fjárlaganefnd vilja sjá að verði lagðar í fjárlagafrumvarpinu. Ég vitna í nefndarálit frá 3. minni hluta fjárlaganefndar sem hv. þm. Þór Saari skrifar undir. Fljótt á litið eru lagðar fram tvær hugmyndir um breytingar á fjárlagafrumvarpinu: Í fyrsta lagi að tekið verði upp auðlindagjald af raforkusölu til stóriðju. Í öðru lagi að tekið verði upp auðlindagjald af úthlutuðum aflaheimildum. Fleira fann ég ekki í þessu nefndaráliti af tillögum um breytingar á fjárlagafrumvarpinu, því miður. Ef hugmyndir eru uppi um að breyta fjárlagafrumvarpinu hefði ég gjarnan viljað fá þær og rökræða, helst í fjárlaganefndinni þar sem umræðan fór fram í rúma tvo mánuði, en það hefur ekki verið gert. Ég finn í sjálfu sér enga tillögu í þessu nefndaráliti varðandi breytingar á útgjöldum. Það eru einhverjar óljósar hugmyndir um safnliði og fleira sem skiptir kannski ekki öllu máli í stóra dæminu, en ég hef ekki rekist á miklar eða veigamiklar tillögur hér inni. Frá 2. minni hluta fjárlaganefndar, sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson skrifar undir, eru lagðar fram nokkrar tillögur, ef ég man rétt, varðandi breytingar á fjárlagafrumvarpinu. Þar er sérstaklega lögð fram tillaga um tekjur af séreignarsparnað sem hefur verið rædd hér í þingsölum. Gerð er tillaga um aflaaukningu sem á að skila miklum tekjum. Gerð er tillaga um að ríkið fari í orkufrekar framkvæmdir. Gerð er tillaga um vaxtalækkun, að það eigi að lækka vexti. Ég átta mig ekki alveg á hvað hv. þingmaður er að fara með því, hvort gera eigi það handvirkt eða  „Alþingi ætti því að sammælast um breytingar á peningamálastefnu og vaxtastigi Seðlabankans.“ Alþingi á að sammælast um vaxtastig Seðlabankans að mati þingmannsins. Allt í fína, þetta er tillaga sem er vert að ræða. Það er rætt um almenna sparnaðarkröfu til aðalskrifstofu ráðuneyta. Í nefndarálitinu segir, með leyfi forseta: „Því telur 2. minni hluti eðlilegt að sparnaðarkrafa aðalskrifstofanna verði aukin þannig að þær nái markmiðum fjárlagafrumvarpsins um hagræðingu.“ Nú geri ég mér ekki alveg grein fyrir því en ég les það út úr þessu að hv. þingmaður ætlist til þess að hagræðingarkrafan verði meira en 9% í rekstri aðalskrifstofu, sem gerð hefur verið  „Annar minni hluti leggur til að fallið verði frá hugmyndum um að bótaflokkar almannatryggingakerfisins verði ekki uppfærðir í samræmi við verðlag. Þannig verði barnabætur ekki skertar auk þess sem staðið verði við gefin loforð um að persónuafsláttur hækki í samræmi við verðlag …“ Þetta eru tillögur 2. minni hluta varðandi persónuafslátt. Annar minni hluti gerir sömuleiðis tillögur um að útgjöld til Vegagerðar ríkisins verði aukin. Sama á við um löggæsluna þar sem er almenn brýning um að staðið verði vörð við þá grunnþjónustu sem löggæslan er. Og 2. minni hluti leggur sömuleiðis til að veittir verði auknir fjármunir til Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Þetta eru þær tillögur í fljótu bragði sem ég rak augun í við lestur nefndarálita minni hluta fjárlaganefndar. Í áliti 1. minni hluta fjárlaganefndar, sem fulltrúar Sjálfstæðisflokksins standa að, hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, hv. þm. Ásbjörn Óttarsson og hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir, er fylgiskjal. Ekki eru beinlínis gerðar tillögur að breytingu á fjárlagafrumvarpinu sem slíku, hvorki á einstökum liðum þess né einstökum málaflokkum, heldur er fylgiskjal sem er tillaga til þingsályktunar um aðgerðir til að stuðla að sátt við heimilin, verja velferð með ábyrgum ríkisfjármálum, efla atvinnulíf og fjölga störfum. Ég lít þannig á að það sé þeirra tillaga varðandi fjárlagafrumvarpið þó að hún sé ekki þannig sett fram, enda sé hægt að tosast á eða greiða atkvæði um. Ég fagnaði því á sínum tíma þegar sjálfstæðismenn lögðu þessa tillögu sína til þingsályktunar fram og fyrst og fremst vegna þess að hún bauð upp á rökræðu um hugmyndafræði. Mér finnst það mikilvægt á þeim tímum sem við nú lifum að tekist sé á um hugmyndafræði því að ég trúi því að við séum öll á þeirri leið að ná tökum á ríkisfjármálunum. Ég hef ekki heyrt annað, og nefni sem dæmi ræðu hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar hér í dag, en að við séum sammála því að við ætlum að halda okkur við það markmið að ná jöfnuði í ríkisfjármálum árið 2013 og að ekki verði gefið eftir í því. Ég hef ekki heyrt annað á fulltrúum Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd en að við séum sammála um það markmið. Þess vegna er gott að fá tillögur í þá áttina sem sjálfstæðismenn lögðu hér fram um það sem heitir Aðgerðir til að stuðla að sátt við heimilin o.s.frv. og er fylgiskjal með nefndaráliti þeirra við fjárlagafrumvarpið. Þar er nefnilega boðið upp á hugmyndafræðilegar rökræður. Það hefur verið ákveðinn skortur á því, að mínu viti, en jarðvegurinn er fyrir hendi. Jarðvegurinn er fyrir hendi í dag til að takast á um hugmyndafræði þegar við þurfum að byggja upp samfélag sem var nánast lagt af efnahagslega haustið 2008. Það er ekki bara nauðsynlegt heldur bráðnauðsynlegt að endurskipuleggja það með einhverjum hætti. Ef ég man rétt tók ég einhvern þátt í þeirri umræðu sem hér varð, þó að lítil hafi verið, um þessa tillögu sem reyndar er ekki lokið enn þann dag í dag. Ég hef ýmislegt við þessar tillögur að athuga eins og fram hefur komið. Það er eitt og annað sem ég get tekið undir. Ég velti fyrir mér ýmsum tillögum sem þarna koma fram eins og varðandi aukningu í aflaheimildum, sem er skammtímaredding, algjör skammtímaredding. Ég velti fyrir mér hugmyndum um skattlagningu lífeyrissjóðssparnaðar sem er lán inn í framtíðina og ég er ósammála að farið sé í. Ég velti fyrir mér hugmyndum sem koma fram í tillögum sjálfstæðismanna um aukna einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu, ég er því andsnúinn o.s.frv. En það er eitt og annað þarna líka sem ég get að ýmsu leyti tekið undir og vildi gjarnan eiga frekari rökræðu um. Ég hefði gjarnan viljað fá þessar hugmyndir ræddar í fjárlaganefnd fyrst þetta eru tillögur að breytingu á fjárlagafrumvarpinu, ég kýs að líta þannig á fyrst þetta fylgiskjal er með nefndarálitinu, aðrar tillögur eru ekki fyrir hendi. Ég hefði gjarnan viljað fá þessar tillögur til umræðu í fjárlaganefnd, formaðar sem slíkar, þannig að hægt væri að takast á um þær á þeim vettvangi og færa umræðuna hingað inn í þingsal á eftir. Virðulegi forseti. Ég sé að tími minn er að verða búinn. Ég hélt ég hefði lengri tíma sem frummælandi en 40 mínútur, það hefur verið misskilningur af minni hálfu eða hvað? Ég tók eftir því að allir aðrir frummælendur höfðu klukkutíma, en ég skal bara sætta mig við það. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún var reyndar mjög kaflaskipt og ég ætla bara að segja eitt við hv. þingmann, hann hélt hér langa ræðu um að við hefðum ekki lagt fram neinar tillögur og síðan vísar hann í þingsályktunartillöguna með efnahagstillögum okkar sjálfstæðismanna og vill kalla þær inn í hv. fjárlaganefnd. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um það en umræðunni er ekki lokið. Þetta eru vinnubrögðin sem okkur er boðið upp á. Við boðum bara algjörlega aðra leið í þessum málum. Ég ætla hins vegar ekki að nota tíma minn í að ræða þetta við hv. þingmann vegna þess að ég mun fara vel yfir það í ræðu minni á eftir, allan þann árangur sem hæstv. ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutinn þakka sér og hvernig hann er kominn til. Hv. þingmaður gerði áðan athugasemdir við það að hv. þm. Höskuldur Þórhallsson gerði frekari hagræðingarkröfu á aðalskrifstofur ráðuneytanna og spurði svo: Vill hv. þingmaður að það sé umfram 9%? Svo sagði hann í ræðu sinni líka til viðbótar: Það er búinn að vera 20% niðurskurður á stjórnsýslu og eftirlitsstofnanir og það er pólitísk ákvörðun. Þá langar mig bara til að minna hv. þingmann á tvennt, í fyrsta lagi er í fjárlagafrumvarpinu, og það er mjög mikilvægt að hv. þingmaður taki núna eftir, gerð krafa á dómsmála- og mannréttindaráðuneyti um 3,6%, á aðalskrifstofur samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytis er gerð 4,8% krafa. Þetta er sameinað ráðuneyti þannig að það er engin stoð fyrir þeim 9% sem hv. þingmaður hélt fram í ræðu sinni. Þetta er algjörlega rangt. Hitt sem ég vil nefna, af því að hv. þingmaður er formaður samgöngunefndar, er að stöðugildum starfsmanna í opinberri stjórnsýslu hjá Vegagerðinni hefur fækkað um tvö frá því í byrjun árs 2008. Það er engin aðhaldskrafa. 

Forseti. Umræðunni er ekki lokið, sagði hv. þm. Ásbjörn Óttarsson og var þá að vitna til þingsályktunartillögu sjálfstæðismanna ef ég hef skilið hann rétt. Það er rétt, henni lauk ekki. En flutningsmönnum og fulltrúum Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd hefði verið í lófa lagið að móta tillögur upp úr þessari þingsályktunartillögu, breytingartillögur á fjárlagafrumvarpinu sem við hefðum átt að takast á um. Það er ekki annað sem ég er að biðja um en það. Í stað þess  Ég hafði ekki tíma til að taka fram í lok ræðu minnar að þingmenn Sjálfstæðisflokksins eiga hins vegar heiður skilið, vil ég segja, fyrir vinnu sína í fjárlaganefnd, fyrst og fremst mætingu í fjárlaganefnd. Ég viðurkenni það bara hér og nú að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins hafa mætt allra fulltrúa best í fjárlaganefnd, verið þaulsætnir og með fullskipað lið innan nefndarinnar í umræðunni í allt haust ólíkt því sem hefur gerst í öðrum flokkum, þar á meðal í mínu liði, því miður. Þetta er mál sem þarfnast mikillar umræðu og nefndarmenn eiga að sinna því, að mínu mati, umfram annað. Ég ætla ekki að benda á neina sérstaka  Ég ætlaði að koma því þakklæti hér áfram og vekja athygli á því. 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að detta í þessa umræðu í sambandi við efnahagstillögurnar vegna þess að við sögðum þegar málið var tekið út við lok 2. umr. að við mundum koma með breytingartillögu við 3. umr. Hv. þingmaður getur alveg andað rólega yfir því. Fari frumvarpið í gegn eins og það er núna færir ríkissjóður rétt tæpa 3 milljarða kr. frá sveitarfélögunum til ríkisins. Því vil ég spyrja hv. þingmann, af því að hann er formaður hv. samgöngunefndar, hvort hann hafi ekki verulegar áhyggjur af stöðu sveitarfélaganna og hvort honum finnist réttlátt - af því að hann fór mikinn í ræðu sinni og hældi hæstv. ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutanum fyrir árangur - að færa svona miklar tekjur frá sveitarfélögunum í landinu inn í ríkissjóð. Sveitarfélögin sinna ekki síður mikilvægri grunnþjónustu í samfélaginu en ríkisvaldið. Þegar tryggingagjaldið var hækkað á atvinnulífið í landinu brugðust forsvarsmenn þess við með því að segjast vilja taka þátt í því að auka skattlagninguna á tryggingagjaldinu vegna þess að það mundi hvort sem er koma niður á atvinnulífinu að greiða það. Nú er atvinnuleysið að minnka og tryggingagjaldið umfram það sem er greitt í atvinnuleysisbætur fer beint inn í ríkissjóð. Finnst hv. þingmanni þá ekki eðlileg skilaboð frá stjórnvöldum að skila því sem er tekið umfram aftur inn í atvinnulífið og inn í sveitarfélögin, einmitt til að koma fjárfestingu og hagvexti í gang? Ég vil fá svör við því hjá hv. þingmanni, sérstaklega í ljósi stöðu margra sveitarfélaga, hvort það sé gáfulegt og megi kalla góða fjármálastjórn að taka út úr sveitarfélögunum tæpa 3 milljarða kr. inn í ríkisstjórn frá því að þessi hæstv. ríkisstjórn tók við og skilja síðan sveitarfélögin eftir úti á gaddinum.

Forseti. Fyrst varðandi þá fyrirspurn sem kom fram í fyrra andsvari hjá hv. þm. Ásbirni Óttarssyni um niðurskurð í rekstrarútgjöldum ráðuneyta er rétt að vekja athygli á því að við þá umræðu sem fer nú hér fram, 2. umr. um fjárlagafrumvarp næsta árs, og að teknu tilliti til verðbótaþátta er niðurskurður í forsætisráðuneyti 10,4%, mennta- og menningarmálaráðuneyti 6%, utanríkisráðuneyti 9,5%, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti 7,9%, félags- og tryggingamálaráðuneyti 7,2%, efnahags- og viðskiptaráðuneyti 9%, samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti 9% o.s.frv. til að halda því til haga. Þannig er staðan á útgjöldum vegna reksturs þessara ráðuneyta við þessa umræðu eftir að tekið hefur verið tillit til verðlagsþátta. Auðvitað hef ég áhyggjur af sveitarfélögum. Málefni sveitarstjórna hafa komið til minna kasta sem formanns samgöngunefndar og fulltrúa í fjárlaganefnd, og okkar sem erum þar, og það er vissulega áhyggjuefni hvernig komið er fyrir mörgum sveitarfélögum, t.d. á suðvesturhorninu sem standa hvað verst. Mörg dæmi eru um það, m.a. mál sem við höfum verið að afgreiða og koma frá okkur í ákveðinn farveg síðasta vetur. Mörg verkefni á því sviði blasa við okkur sem við þurfum að leysa á næstu missirum. Varðandi tryggingagjaldið og það að skila aftur til sveitarfélaganna eða út í atvinnulífið umframtekjum sem koma inn vegna minna atvinnuleysis verður það auðvitað gert í fyllingu tímans þegar við höfum náð að byggja upp einhvern grunn fyrir Atvinnuleysistryggingasjóð. Það má líka líta svo á að það framlag sem ríkið lagði í Atvinnuleysistryggingasjóð á sínum tíma til að greiða atvinnuleysisbætur sé innstæða þar á móti. 

Forseti. Það væri vel við hæfi að byrja á því að þakka hv. varaformanni fjárlaganefndar fyrir orð hans í garð sjálfstæðismanna fyrir störf þeirra í fjárlaganefnd. Ég er ekki grunlaus um að ég hafi séð blika tár á hvarmi hv. þingmanns þegar hann gaf þessa yfirlýsingu en engu að síður skal hún þökkuð sérstaklega. Ég vil nefna hér út af umræðunni um tillögugerð stjórnarandstöðunnar að sú umræða er alltaf dálítill blekkingarleikur. Hlutverk stjórnarandstöðu á hverjum tíma er að gagnrýna ríkjandi stjórnvöld, veita meirihlutastjórnum aðhald, það er frumskylda stjórnarandstöðu. Það er ekki, allra síst miðað við hvernig skipan mála er til möguleika þingsins til að rækja starf sitt sem best, með neinum hætti sanngjarnt að stilla málum svo upp að stjórnarandstaðan hafi sömu stöðu og stjórnarmeirihlutinn til að koma með rækilega útfærðar tillögur í hverju málinu á fætur öðru. Við sjáum það bara á vinnslu fjárlagafrumvarpsins. Fjárlaganefnd hefur beðið núna í allnokkurn tíma eftir tillögum framkvæmdarvaldsins um úrlausn umdeildra mála eins og heilbrigðismálanna. Það er ekki ýkja langt síðan þær komu. Að halda því fram að ekki hafi legið fyrir ein einasta tillaga - eins og ég sá haft eftir hv. formanni fjárlaganefndar á einhverjum vefmiðlinum - frá sjálfstæðismönnum er rakalaust, hér er 41 tillaga um breytingar á fjárlögum ríkisins í skjali sem var lagt fram í nóvember. Meira að segja er hér tilgreint útreiknað hvað þær eigi að kosta og hvernig á að fjármagna þær. Tillögur sem ég fékk frá VG meðan ég var 

Forseti. Það sem ég ætlaði að gera í lok ræðu minnar en gerði í andsvari, að þakka sjálfstæðismönnum framlag við þá vinnu sem hér hefur farið fram, var vel meint og ætla ég ekki að draga neitt undan í því. Ég lít þannig á það starf sem hefur farið fram í fjárlaganefnd að það hefur verið ágæt samstaða um þau mál sem þar hafa verið rædd þó að stundum hafi menn tekist á, eins og gengur. Það hefur verið ágæt samstaða vegna þess að við erum, held ég öll, langflest ef ekki öll, með sama markmið í huga þó að við tökumst á um leiðir. Þess vegna skiptir framlag minni hluta, stjórnarandstöðu, auðvitað máli þó að hlutverk stjórnarandstöðunnar sé fyrst og fremst að veita aðhald og gagnrýna tillögur og hugmyndir sem stjórnarliðar koma með fram. Þannig á það að vera. Það á að vera gagnrýnin umræða og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hefur sannarlega staðið undir því að halda uppi gagnrýninni umræðu á þetta fjárlagafrumvarp sem og mörg önnur mál sem við höfum rætt á þessum vettvangi. Það tilheyrir nýjum vinnubrögðum að við eigum að hugsa öðruvísi en gert hefur verið. Við eigum að koma fram með tillögur okkar og hugmyndir, leggja þær á borðið, þó að við séum í stjórnarandstöðu eða minni hluta, og takast á um þær þar. Það er mín skoðun og langt í frá að ég muni vilja líta á þær sem tillögur sem eigi bara að slá út af borðinu vegna þess að þær komi frá stjórnarandstöðunni. Þær verða þá auðvitað að koma fram. Það er það sem ég meina, við viljum fá - eða ég tala um sjálfan mig - ég vil fá slíkar tillögur inn á borð, formlegar tillögur til að takast á um og rökstyðja og jafnvel að ná samkomulagi um. Það er oft þannig að þegar tillögur 

Forseti. Ég þakka þessi orð. Það eru náttúrlega heiftarleg átök í fjárlaganefnd um skiptingu safnliða, ótrúleg átök. Grínlaust þigg ég þetta boð með þökkum, ég geri ráð fyrir því að við munum ræða þessar tillögur sjálfstæðismanna milli 2. og 3. umr. jafnhliða öðrum tillögum sem koma frá ríkisstjórn inn á borð fjárlaganefndar. Umræðu um fjárlög ríkisins er ekki lokið, við erum hér einungis við 2. umr. um fjárlögin og 3. umr. er eftir. Í ljósi yfirlýsinga varaformanns fjárlaganefndar, hv. þm. Björns Vals Gíslasonar, um þann ramma sem búið er að draga, ég held að ég hafi tekið rétt eftir að hann hafi sagt að að sínu mati væri búið að draga línu í sandinn, einhvern veginn þannig, að til frekari útgjalda mundi ekki koma en orðið væri í þeim tillögum sem hér lægju fyrir. Ég held að megininntakið í því sem hv. þingmaður sagði hafi verið þetta. Þá liggur fyrir að ýmis óafgreidd mál eru eftir sem ég nefndi í framsöguræðu minni, t.d. um úrlausn í skuldamálum heimilanna, Íbúðalánasjóður og svo þetta makalausa Icesave-mál sem ætlar að hanga yfir landsmönnum eins og mara. Aðrir þættir eiga eftir að koma, og ber að skilja orð hv. varaformanns nefndarinnar þannig að varðandi þessi atriði sem ég nefndi komi ekki til frekari útgjalda fyrir 3. umr. frá fjárlaganefnd? Ég held að það sé mjög mikils um vert að fá svör hv. þingmanns við því.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að sjálfsögðu ef við eigum von á því að hér komi fram formlegar og mótaðar tillögur frá stjórnarandstöðunni, þá sérstaklega Sjálfstæðisflokki, sem ég vonast til að verði, um ákveðin atriði, málaflokka og útgjaldaliði í fjárlagafrumvarpinu sem við getum þá tekist á um -  Auðvitað veit ég að þarna bíða ákveðin verkefni eins og skuldamál heimilanna og aðgerðir ríkisins hvað þau varðar. Það hefur verið gert ráð fyrir hluta af því, m.a. í fjáraukalögunum varðandi fjármögnun Íbúðalánasjóðs. Þar er ekki um útgjöld ríkisins að ræða heldur skuldabréfaútgáfu og útgáfu á bréfum Íbúðalánasjóðs til að fjármagna það og eign þar á móti að sjálfsögðu. Við eigum eftir að fá nánari útfærslu á þeim pakka, sem kallaður hefur verið, til að koma til móts við skuldavanda heimila og fyrirtækja í landinu. Við þurfum að koma eitthvað að því. Varðandi útgjöld 

Forseti. Hv. þingmenn Oddný Harðardóttir og Björn Valur Gíslason, formaður og varaformaður fjárlaganefndar, hafa farið ágætlega yfir útlínur frumvarps til fjárlaga eins og það líta út fyrir 2. umr. Þau hafa farið yfir alla megindrættir frumvarpsins eftir breytingar sem hafa orðið á í nefndinni og allt sem að því lýtur. Þau hafa haldið til haga staðreyndum um árangur og stöðu í ríkisfjármálum og efnahagsmálum. Hv. þm. Björn Valur Gíslason fór rækilega og afdráttarlaust yfir það og sérstaklega meginstaðreyndir sem standa á bak við ramma fjárlaganna. Þessar stóru útlínur efnahagsmála eru þær að á rúmlega ári hafa vextir gengið niður úr 18% í 4,5% og verðbólga að sama skapi úr 18–19% niður í 2,5%. Þetta stendur því að baki að ramminn er eins og hann er og ekki þarf að ganga harðar fram eða lengra í hagræðingu og hagræðingarkröfum á hinar ýmsu stofnanir enda nógu erfitt að ná því fram sem hér er lagt upp með. Ég ætla að dvelja við nokkur sjálfstæð atriði sem ekki hafa verið nefnd hér þar sem formaður og varaformaður nefndarinnar hafa farið yfir allar stærri útlínur efnahags- og ríkisfjármála og þann verulega góða árangur og viðsnúning sem orðið hefur í ríkisfjármálum á skömmum tíma. Það sem skiptir miklu máli í úrvinnslu frumvarpsins á milli 1. og 2. umr. fjárlaga var að afturkalla þær róttæku tillögur og kerfisbreytingu sem fólust í tillögum um rekstur heilbrigðisstofnana úti um allt land. Í tillögunum í frumvarpinu fyrir 1. umr. var lagður til verulegur niðurskurður, á bilinu 15–40%, á heilbrigðisstofnunum úti á landi sem fólst í raun og veru í þeirri grófustu mynd að sjúkrasvið þessara stofnana yrðu meira og minna lögð niður og starfsemi þeirra færð á stóru spítalana á Akureyri og á Landspítalann. Ég ætla ekki að leggja mat á þá spítalapólitík sem stendur á bak við hugmyndirnar en augljóslega var útilokað að ná fram annarri eins kerfisbreytingu sem margir vildu meina að gengi algjörlega á skjön við lög um starfsemi heilbrigðisstofnana úti um allt land í frumvarpi til fjárlaga. Þessar tillögur hjuggu að starfsemi þessara stofnana, að öryggi íbúa um allt land til heilbrigðisþjónustu. Við fórum strax fram á það, þingmenn bæði stjórnar og stjórnarandstöðu, að þetta yrði endurmetið í samráði við stofnanirnar sjálfar og hagræðingarkröfunni, sem er í kringum 3% á heilbrigðiskerfið í heild sinni, yrði dreift jafnar á heilbrigðisstofnanirnar, bæði hinar smærri og stærri. Hæstv. heilbrigðisráðherra hafði samráð við forstöðumenn allra heilbrigðisstofnana hringinn í kringum landið. Fékk frá þeim tillögur, sumar ítarlega vel útfærðar, af því að allir bjuggust þeir við hagræðingarkröfu. Í sumum tilfellum voru þessar tillögur meira og minna teknar í endurmat og liggja endurskoðuðum tillögum til grundvallar. Það er mikið fagnaðarefni að tillögurnar voru afturkallaðar. Þeim er ekki frestað heldur eru kerfisbreytingarnar sem felast í því að leggja af sjúkrasvið heilbrigisstofnananna úti á landi afturkallaðar. Það er ekki verið að reka litla landspítala úti um allt land heldur er um grunnþjónustu að ræða sem snýr að aðgengi fólksins um allt land að heilbrigðisþjónustu, lyflækningum, starfsemi sem er tengd öldrunarþjónustu, líknarmeðferð og að sjálfsögðu því sem skiptir svo gífurlega miklu máli sem er fæðingarþjónusta. Bæði reglubundin þjónusta við ófrískar konur og fæðingarhjálp sem skiptir miklu máli. Endurmatið fór fram á þeim stutta tíma sem gafst; fimm, sex eða sjö vikum. Ég held að það megi segja hæstv. ráðherra heilbrigðismála og hans starfsfólki til hróss að það tókst afskaplega vel til. Ég er sáttur við tillögugerðina sem liggur fyrir. Þar er gengið mun mildar fram og þurfa margar af þessum stofnunum, svo ég taki sem dæmi Heilbrigðisstofnun Suðurlands, engum að segja upp. Út frá fyrri tillögum þurfti að segja upp tugum einstaklinga á þeirri stóru og miklu stofnun sem þjónar stóru svæði sem spannar hátt í helminginn af Íslandi landfræðilega. Með þessum nýju tillögum með hagræðingarkröfu upp á 5,6% þarf engum að segja upp. Stofnanirnar sjálfar eru búnar að vinna tillögur í sömu veru. Með þessu mætti ná fram margs konar hagræðingu, vinnutímbreytingum, tímabundnum launaskerðingum o.fl. Ég fagna því að tillögurnar voru teknar til jafnrækilegs og -afdráttarlauss endurmats sem hér um ræðir þannig að hagræðingin vegi ekki að starfsemi heilbrigðisstofnana hringinn í kringum landið. Þetta er gífurlega viðkvæm þjónusta. Umræðunni var að vissu leyti snúið upp í umræðu um atvinnumál á landsbyggðinni. Að sjálfsögðu tengist það því líka, það er eðlilegt. Hver er sjálfum sér næstur þegar kemur að starfsemi, tekjum og atvinnu fyrir fjölskylduna. En það sem mestu skiptir og umræðan snerist um í endurmatinu var þjónustan sjálf, gæði þjónustunnar sem stjórnvöld eru skuldbundin samkvæmt lögum til að halda úti. Fyrri tillögur gengu gegn þessu að mínu mati og ég fagna því að svona hafi tekist til. Ég veit að það er erfitt fyrir margar stofnanir að ná þessu fram en þeim mun takast það mun betur en áður var lagt upp með. Það er sérstakt ánægjuefni að þetta var mildað með þessum hætti og fyrri stefna kölluð til baka. Þetta er unnið í samráði og samstöðu við heimamenn, sveitarstjórnarmenn og þá sem reka þessar stofnanir sjálfir. Ekki tókst að breyta tölum er varða Heilbrigðisstofnun Vestmannaeyja, en það verður gert fyrir 3. umr. Þar náðist ásættanleg niðurstaða um hagræðingarkröfu upp á í kringum 6%. Síðan er eitt mál óleyst sem þetta snertir líka. Heilbrigðisstofnun af öðru tagi sem er Náttúrulækningafélagið í Hveragerði. Þar kom fram tillaga frá ráðuneytinu um aukna hagræðingarkröfu frá tæpum 6% upp í 17–18%. Það er óviðunandi krafa sem vegur að rótum starfsemi þessarar mikilvægu stofnunar sem Náttúrulækningafélagið svo sannarlega er þegar kemur að hvers kyns forvarnastarfsemi. Þarna fara inn hundruð einstaklinga á hverju ári, ná þar heilsu og bata og kröftum. Þar með er komið í veg fyrir, í fjöldamörgum tilfella, að fólk verði langt um aldur fram að erfiðum og þungum sjúklingum á kerfinu. Ég held að starfsemi stofnunarinnar spari heilbrigðiskerfinu og íslenska ríkinu mikla fjármuni. Þetta er mikilvæg stofnun. Núna stendur yfir endurmat á tillögunni sem er í viðræðuferli á milli ráðuneytis, stofnunar og fjárlaganefndar. Ég trúi því og treysti að við munum ná ásættanlegri lausn fyrir alla aðila í þessu máli eins og í tillögugerðinni allri sem sneri að öðrum heilbrigðisstofnunum. Auðvitað er starfsemi Náttúrulækningafélagsins ekki hefðbundin. Hér er ekki um spítala eða heilsugæslu að ræða heldur öflugan og mikilvægan hlekk í heilbrigðisþjónustu okkar almennt, hlekk sem er notaður af fólki hringinn í kringum Ísland. Fólki á ýmsum aldri fer þarna inn til endurhæfingar og endurnæringar. Það er nýbúið að bæta inn öflugri starfsemi sem snýr að því að vinna fólk út úr erfiðu þunglyndi á skömmum tíma með afgerandi og jákvæðum hætti. Reynslan hefur sýnt að sú viðbót hefur verið mikilvæg. Ég tel að við eigum að standa vörð um starfsemi stofnunarinnar þó að ráðamenn þar átti sig að sjálfsögðu á því að þeir þurfa að mæta kröfu um niðurskurð og hagræðingu eins og aðrar á þessum tímum. Við verðum að gæta þess að krafan gangi ekki þannig að stofnuninni að hún vegi að starfsemi hennar og rótum. Ég trúi að við munum ná þeim árangri eins og hvað varðaði aðrar heilbrigðisstofnanir á Íslandi. Ég tók sérstaklega fram áðan að þetta væri ásættanleg niðurstaða með endurmat hagræðingartillagnanna og krafnanna á heilbrigðisstofnanirnar hringinn í kringum landið. Ég ítreka að ég skil þetta þannig og minn stuðningur við þetta er að hér er um stefnubreytingu að ræða, ekki frestun á kerfisbreytingu sem á að keyra fram vegna sparnaðar í fjárlagagerð. Allar meginbreytingar á þessari viðkvæmu þjónustu þurfa að sjálfsögðu að eiga sér pólitískan, faglegan og vandaðan aðdraganda þannig að sveitarstjórnarmenn, alþingismenn og þeir sem nýta þjónustuna heima í héraði séu sáttir við breytinguna sem á sér stað. Það skiptir öllu máli. Öryggi Íslendinga hringinn í kringum landið til heilbrigðisþjónustu. Það er allt önnur staða að búa í dreifbýli þar sem eru tugir og jafnvel hundruð kílómetra á næstu heilbrigðisstofnun, eins og staðreyndin er í dag og verður alltaf í jafndreifbýlu landi og Íslandi. En að leggja niður grunnþjónustu eins og fæðingarþjónustu, líknarmeðferð og lyflækningadeildir á sjúkrahúsum og gera fólki að sækja það alla leið til Reykjavíkur um 400 kílómetra leið er algjörlega fráleitt. Það kom að mínu mati aldrei til álita. Ég fagnaði því samhenta átaki sem fór fram gegn þessum tillögum og því jákvæða endurmati sem átti sér síðan stað. Annað sem ég vildi nefna sem er stórt mál til hliðar við fjárlögin sjálf. Þegar maður skoðar framlög til samgönguverkefna og vegagerðar eru þau tiltölulega lág miðað við metárin miklu 2006, 2007 og 2008 þegar varið var á þriðja tug milljarða á hverju ári til nýframkvæmda í vegagerð. Þetta voru algjör metár sem við uppskerum nú af með ánægjulegum hætti. Á örfáum mánuðum er búið að taka í gagnið margar dýrar og stórbrotnar samgönguframkvæmdir og þar get ég nefnt brú yfir Hvítá við Bræðratungu, Landeyjahöfn og margt annað. Langþráð verkefni, baráttumál margra, er loksins í höfn þar sem boðinn var út fyrsti áfangi að tvöföldun og breikkun á Suðurlandsvegi. Þar fara vinnuvélar nú mikinn alla daga og gengur vel og hratt. Í frumvarpinu er að sjálfsögðu dregið verulega saman í nýfjárfestingum í samgöngumálum. Það útskýrist að hluta af því að hv. þm. Kristján Möller, fyrrverandi samgönguráðherra, fer fyrir því samningakerfi við lífeyrissjóðina. Það mun vonandi skila okkur, og kemur jafnvel í ljós í dag eða á morgun, fjárfestingum í samgönguframkvæmdum upp á 3 eða 4 tugi milljarða kr. Það á að ráðast í gífurlega stór verkefni þar sem ljúka á tvöföldun og breikka stofnæðar út frá Reykjavík, þ.e. Vesturlandsveg, Reykjanesbraut, Suðurlandsveg, gangagerð úti á landi og fleiri stórframkvæmdir. Munu þessir samningar takast og verkin boðin út, eins og ég segi, upp á 3 og 4 tugi milljarða kr., mun það að sjálfsögðu skipta miklu máli bæði hvað varðar hagvaxtarspá og ýmislegt annað í umhverfi ríkisfjármála okkar og efnahagsmála á næsta ári. Það blasir við að það verði farið í þessi verkefni. Ég held að það sé skynsamleg og jákvæð niðurstaða í þessu árferði að útvista þessum verkefnum og fá innspýtingu í hagkerfið. Um leið náum við að koma til framkvæmda mörgum mikilvægum og áríðandi samgönguverkefnum sem annars þyrftu að sitja á hakanum árum saman út af samdrætti í ríkisfjármálum og því hvernig þar árar. Nokkur verkefni biðu tímans vegna og ýmissa aðstæðna milli 2. og 3. umr. Má þar sérstaklega nefna, auk Náttúrulækningafélagsins í Hveragerði sem ég nefndi áðan, Isavia. Það verður sérstaklega skoðað á milli umræðna og menntastofnunin Keilir á Ásbrú á Vallarheiðinni í Reykjanesbæ. Þar áttum við ágætan fund í dag, þingmenn Suðurkjördæmis, með menntamálaráðherra og Hjálmari Árnasyni, skólameistara skólans, þar sem farið var yfir stöðu hans, hver væri raunverulegur grundvöllur skólans, hver væri skilgreiningin á starfsemi skólans og við hvað væri réttlátt og sanngjarnt að miða þegar kæmi að framlögum til skólans. Skólinn er með reiknuð framlög út frá ákveðnum viðmiðum fyrir 100 nemendur en er með yfir 400 nemendur í það heila. Það ber mikið á milli í óskum skólans um framlög og tillögunnar sem fyrir liggur sem er út frá framlögum til skólans frá því í fyrra. Tilkoma, aðdragandi og tilvist skólans átti sér stað með sérstökum hætti. Þegar herinn fór fyrir fjórum árum síðan var það gífurlegt áfall fyrir samfélagið þegar byggðin tæmist þarna upp frá. Keilir er eitt af afsprengjum þess og hefur tekist þar mjög vel til. Þetta er myndarleg og glæsileg menntastofnun, sambland af frumgreinadeild, framhaldsskóla, háskólabrú og mörgum öðrum viðurkenndum námsbrautum á framhaldsskólastigi og þar á milli. Það var aldrei búið að skýra myndina og skilgreina grundvöll skólans í upphafi. Það skýrist ekki af því að það hafi ekki einhver innt það af hendi heldur einfaldlega af því hvernig skólinn kom til. Fyrst var skammtað til hans fjármunum vegna þorskaflabrestsins árið 2007 og síðan var aldrei gengið frá samningum við skólann, ekki um hlutverk hans, grundvöll eða út frá hverju miða skyldi fjárframlögin. Það er mikill stuðningur við að starfsemin sé tryggð og skynsamlega verði að farið. Fundurinn með ráðherra, skólameistara og þingmönnum í dag var ánægjulegur og ég trúi því að hann skili því að menntamálaráðuneytið og menntastofnunin Keilir nái saman um samkomulag til framtíðar um grundvöll skólans, hver er skilgreiningin á honum og hvað þarf til að tryggja að rekstur hans út frá ákveðnum skilgreindum forsendum geti gengið hnökralaust og vel fyrir sig. Svona mætti nefna ýmis verkefni sem voru til ítarlegrar umfjöllunar í fjárlaganefndinni, en ég nefni Keili sérstaklega af því að hann er eina menntastofnunin á öllu landinu sem ekki var með skilgreindan grunn hvað varðaði nemendaiðgjöld og framlög af hendi ráðuneytis og menntamálayfirvalda. Kom því til kasta menntamálanefndar að leiða það til lykta út frá hverju skyldi miða við þegar kæmi að framlögum til skólans. Það skiptir miklu máli að meðalaldur nemenda í Keili er 30 ár. Þarna fær fjöldi fólks annað tækifæri til náms eftir að hafa hætt í framhaldsskóla án þess að ljúka formlegu prófi á sínum tíma þegar það var á hefðbundnum framhaldsskólaaldri. Við vitum alveg að það eru þung skref sem fólk tekur þegar það er komið jafnvel á fertugsaldur að fara aftur inn í gamla framhaldsskólann þar sem allur meginþorri nemenda er á aldrinum 16 til 21 árs. Öldungadeildirnar hafa liðið að hluta til undir lok enda sinntu þær sínu hlutverki á sínum tíma. Frumgreinadeildir skólanna, Keilir virkar að mörgu leyti sem frumgreinanám fyrir Háskóla Íslands, skipta gríðarlega miklu máli. Þarna er öflugt fjarnám fyrir fullorðið fólk sem er að mennta sig og ná sér í formleg réttindi í gegnum skólann. Ég held að starfsemi hans og tilurð sé mikið fagnaðarefni ekki bara fyrir mannlífið á Suðurnesjum, sem þarf sárlega á aukinni atvinnu að halda og aukinni starfsemi, heldur fyrir fólk sem leitar sér að tækifærum til aukinnar menntunar. Þetta vildi ég nefna sérstaklega af því að þetta mál er í þessu sérstaka ferli sem það var leitt í núna áðan á þessum ágæta fundi. Samgönguverkefnið sem ég nefndi áðan og lífeyrissjóðasamkomulagið eða útboð ríkisins á verkefnunum með öðrum hætti ef ekki næst samráð við lífeyrissjóðina. Ég trúi því og treysti að við munum ná saman við lífeyrissjóðina, að þetta samkomulag náist sem skiptir svo miklu máli og muni valda því að strax á næsta ári verði hægt að bjóða út samgönguverkefni fyrir meira en 30 milljarða kr. Við getum séð hvaða máli það skiptir upp á hagvaxtarauka og alla starfsemi hér. Rétt að lokum. Við höfum oft rætt um orkunýtingaráform og mikilvægi þeirra í hagvaxtarbatanum og endurreisnarstarfinu öllu. Ég hef um árabil verið talsmaður þess að orkunýting suður með sjó fari á fullt og við náum þeim árangri að álverið í Helguvík rísi. Ég held að það mundi skipta miklu máli hvað varðar allan hagvaxtarbata. Málið er í samkomulagsferli á milli HS Orku og Orkuveitunnar annars vegar og Norðuráls hins vegar. Það er engin pólitísk fyrirstaða, þar er það statt. Ég trúi því og treysti og heiti á þessa aðila að ná saman um orkuverð þannig að verkefnið geti gengið fram af fullum krafti. Þar erum við að tala um 10.000 störf á framkvæmdatíma og 2.000 varanleg störf, bara við þetta eina verkefni sem er langstærsta verkefnið sem er við það að detta af hugmyndastiginu yfir á framkvæmdastig og í rauninni komið á framkvæmdastig fyrir allnokkru. Það er búið að reisa grindur, útlínur kerskála o.fl. Ég held að ef okkur tækist að koma ýmsum orkunýtingaráformum, ekki bara þessu heldur gagnaveri o.fl., orkunýtingaráformum á Norðurlandi á Þeistareykjum o.fl., þá mundi okkur miða enn þá hraðar. Það hefur náðst góður árangur í ríkisfjármálum og efnahagsmálum en það hefur hægt á batanum. Stoppið í orkunýtingaráformum sem ég trúi og treysti að muni ganga fram á allra næstu vikum og mánuðum miðað við þær upplýsingar sem ég hef. Við þingmenn kjördæmisins erum í góðu sambandi við þá sem halda utan um verkefnið. Helguvík mundi færa okkur mikinn hagvaxtarbata, frestun framkvæmdanna hefur hægt á batanum og innkomu erlendra fjárfestinga upp á háar upphæðir en það sér vonandi fyrir endann á því núna. Formaður menntamálanefndar nefndi áðan kvikmyndagerðina og tillögurnar sem eru í nefndaráliti um að bæta kvikmyndagerðinni að einhverju leyti þau alvarlegu mistök sem áttu sér stað í fyrra að mínu mati og margra annarra. Þau hjuggu nærri þessari viðkvæmu grein sem er og var í miklum uppgangi. Ég tel að við þurfum að leita leiða til að bæta kvikmyndagerðinni þetta upp enda höfum við séð það í nýlegri skýrslu á þeirra vegum að hver króna sem er sett í kvikmyndagerðina skilar sér allt að fimmfalt til baka. 500 millj. kr. niðurskurður í framlögum til kvikmyndagerðar leiðir af sér að 3 milljarðar kr. af erlendum fjármunum skila sér hugsanlega ekki inn í landið fyrir utan þá miklu grósku sem er í greininni. Þetta er einhver arðbærasta fjárfesting sem hægt er að ráðast í og vonandi næst að bæta þeim að einhverju leyti tjónið og mistökin sem áttu sér stað í fyrra þegar greinin var tekin niður um tugi prósenta, langt umfram hagræðingarkröfurnar eða nokkrar aðrar greinar. Það var dapurlegt að svo skyldi fara og vonandi getum við bætt þeim tjónið að einhverju leyti.

Virðulegi forseti. Ég vildi byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu og tek heils hugar undir með honum hve mikilvægt sé að koma hér atvinnuuppbyggingunni í gang til þess að auka hagvöxt og skapa störf fyrir fólkið í landinu, sérstaklega á þeim tíma þegar verið er að skera niður ríkisútgjöldin og fólk missir vinnuna. Það er mjög mikilvægt að einkageirinn geti tekið við auknum störfum. Hv. þingmaður byrjaði á því í ræðu sinni að tala um þegar þær tillögur sem lágu fyrir í frumvarpinu um niðurskurð í heilbrigðismálunum voru dregnar til baka og sagði það mikið fagnaðarefni. Þar erum við hv. þingmaður algjörlega sammála. Hann benti réttilega á að margir hefðu gert athugasemdir við tillögurnar, bæði stjórnarsinnar og stjórnarandstæðingar. Ég er dálítið hugsi yfir þessu vegna þess að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson upplýsti í þinginu um daginn, eftir að frumvarpið var lagt fram, að það væri að sjálfsögðu lagt fram af hæstv. fjármálaráðherra fyrir hönd hæstv. ríkisstjórnar og hefði fengist samþykki fyrir því áður en það var gert. Því langar mig að spyrja hv. þingmann hvort ekki hefðu verið kynntar fyrir þingflokki Samfylkingarinnar þær tillögur sem þar voru, sem voru náttúrlega algjörlega óafsakanlegar, og hvort það hefði ekki verið rætt sérstaklega í þingflokki Samfylkingarinnar áður en fjárlagafrumvarpið var lagt fram og hver eigi í raun og veru þessar tillögur - ekki komu þær af himnum ofan - hvort frumvarpið sé eingöngu verk fyrrverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, Álfheiðar Ingadóttur. Framkoman í málinu og virðingarleysi stjórnvalda gagnvart starfsfólki stofnananna og ég tala nú ekki um þá sem nýta þjónustuna er náttúrlega alveg með eindæmum og er sennilega einsdæmi í sögu þingsins, framkoman gagnvart þessu fólki. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann: Var þetta ekkert rætt og fengið leyfi í þingflokki Samfylkingarinnar áður en frumvarpið var gert? Það virðist klárlega hafa verið samþykkt í ríkisstjórn.

Frú forseti. Nú er það svo að fjárlagafrumvarp er eina stjórnarfrumvarpið sem fer beint inn í þingið frá ríkisstjórn. Öll önnur stjórnarfrumvörp eru samþykkt í ríkisstjórn og fara þaðan til þingflokka stjórnarflokkanna og koma hingað til þings ef og þegar þingflokkar stjórnarflokkanna hafa samþykkt þau. Þessar tillögur voru aldrei kynntar í þingflokki Samfylkingar enda ef þær hefðu verið lagðar þar fyrir til samþykktar eða synjunar og við verið búin að samþykkja tillögurnar hefðum við að sjálfsögðu ekki verið í nokkurri pólitískri stöðu til að fara gegn þeim. Ég talaði gegn þeim frá fyrsta degi á ýmsum fundum sem ég fór á. Margir fundir voru haldnir í mínu kjördæmi út af þessum tillögum af því að fólki brá heiftarlega. Annars vegar vó þetta að starfsöryggi fjölda fólks og hins vegar að því sem fólk telur grundvallaröryggi og aðgengi að heilbrigðisþjónustu. Nei, þessar tillögur voru ekki kynntar í þingflokki mínum, þess vegna komu þær okkur á óvart. Ég nefndi áðan að svo róttækar kerfisbreytingar í viðkvæmu kerfi, hvort sem um er að ræða menntakerfi eða heilbrigðisþjónustu, geta ekki átt sér stað í gegnum fjárlagagerð á örfáum vikum. Þær þurfa að eiga sér faglegan, ítarlegan aðdraganda þar sem unnið er með sveitarstjórnarmönnum, þingmönnum, heimafólki og öllum öðrum sem koma að þessu þannig að það sé bærileg sátt um útfærsluna og breytingarnar á starfseminni. Ég held að það hafi náðst ásættanleg niðurstaða í endurmatinu sem heilbrigðisráðuneytið fór í eftir að tillögurnar komu fram þannig að flestir geti gengið sæmilega sáttir frá þessu eins og staðan er núna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hreinskilin svör og átta mig á því eins og hv. þingmaður segir að þetta fjárlagafrumvarp hafi ekki verið kynnt fyrir þingflokkunum áður en það var lagt fram í þinginu. Ég er gríðarlega hugsi yfir þessu. Þetta hefur reyndar komið fram hjá mörgum öðrum hv. þingmönnum. Ég velti fyrir mér þegar menn kynna öll önnur frumvörp en fjárlagafrumvarpið fyrir þingflokkunum, sem er stefnumark og stefnuplagg stjórnvalda á hverjum tíma: Hvernig má þetta gerast og hvernig getur það gerst? Það staðfestir fyrir mér enn og aftur vanhæfi núverandi ríkisstjórnar að kynna ekki fjárlögin fyrir þingflokkunum til þess að fá þau samþykkt heldur henda þeim fram með þessum hætti og sýna starfsmönnum stofnana og notendum þjónustunnar slíka framkomu og virðingarleysi með öllum þeim harmkvælum og erfiðleikum sem hafa fylgt því og óöryggi í samfélaginu.  Ég vil spyrja hv. þingmann sérstaklega hvort hann geti tekið undir með mér að það hvernig tillögurnar í heilbrigðismálum voru kynntar í upphafi og unnar sé algjört virðingarleysi við starfsfólk stofnananna og notendur þjónustunnar, hvort hann geti tekið undir með mér að þetta sé algjört virðingarleysi af hálfu stjórnvalda.

Frú forseti. Annars vegar sagði ég áðan að ég teldi ekki ásættanlegt að ráðast í róttækar og erfiðar kerfisbreytingar á jafnviðkvæmri og mikilvægri þjónustu og heilbrigðisþjónustunni í gegnum fjárlagafrumvarp. Þess vegna talaði ég gegn þessum tillögum strax frá fyrsta degi og fagnaði því endurmati og samráði sem varð núna síðustu vikurnar og skilaði okkur þessari niðurstöðu. Hins vegar með fjárlagafrumvarpið og framlagningu þá er áratugahefð fyrir því, það er ekkert nýtt, svona hefur þetta alltaf verið. Auðvitað koma einstakir þingmenn að einhverjum þáttum í aðdraganda þess og í vinnunni mánuðina á undan, ég hendi ekki reiður á því og hef enga yfirsýn yfir það. Örugglega er leitað samráðs við ýmsa um margt í útfærslunni og vinnunni eins og gengur, ríkisfjármálahópa o.s.frv. Frumvarpið sjálft hefur um áraskeið - ég veit hvort það er áratuga, ég er bara ekki nógu kunnugur því til þess að fullyrða um það - verið lagt fram með þessum hætti. Það er ekki nýjabrum eða uppátæki núverandi ríkisstjórnar. Fjárlagafrumvarp er þess eðlis að það hefur alltaf verið lagt svona fram, eina stjórnarfrumvarpið sem er lagt fram á Alþingi beint frá ríkisstjórn án þess að það sé lagt fyrst fyrir þingflokkana. Fyrir þessu er áratugahefð sem hefur sjálfsagt skapast af því að frumvarpið er viðkvæmt og menn telja að það hafi orðið að vinna það svoleiðis. Sjálfsagt má breyta því eins og öllu öðru. Bara til að taka af öll tvímæli um það, af því að þingmaðurinn nýtti sér þetta til að fordæma sérstaklega ríkisstjórnina og vinnubrögð hennar, þá er þetta ekkert nýtt af hennar hálfu. Þetta hefur verið svona lengi og auðvitað leitast menn við að ná sem vönduðustum tillögum inn í fjárlagagerðina á öllum sviðum. Þessar tillögur 

Frú forseti. Ég vil koma inn á nokkur atriði og byrja kannski á því að hvetja hv. þingmann, sem gladdi mig mjög með áherslum sínum varðandi Helguvík og aðrar orkufrekar framkvæmdir, að berjast gegn því að öfgaöflin varðandi þessi verkefni nái yfirtökum á þeim og standa sig eins og hann hefur gert fram til þessa hvað þessi mikilvægu verkefni varðar, ekki bara fyrir Suðurkjördæmið heldur fyrir þjóðfélagið í heild sinni. Ég hvet hann til dáða hvað þau mál varðar. Ég vil koma að málefnum Keilis þar sem eru um 450 nemendur. Til viðbótar eru að mig minnir um 100 í fjarnámi. Einmitt Suðurnesin, eitt erfiðasta svæði menntunarlega séð, hv. þingmaður fór ágætlega yfir það. Nú sér þess hvergi stað í frumvarpinu eða tillögum frá meiri hluta fjárlaganefndar að rekstrargrundvöllur menntastofnana á Suðurnesjunum, m.a. Keilis, verði tryggður þó að þess hafi verið getið í samkomulaginu í víkingaskipinu fyrir nokkrum vikum. Ég vil spyrja hv. þingmann, af því að mér fannst hann binda ákveðnar vonir við fund Suðurkjördæmisþingmanna og forsvarsmanna Keilis, hvort hann geti útlistað fyrir mér að við eigum eftir að sjá einhverjar útfærslur á næstunni, á næstu sólarhringum hvað Keili varðar í kjölfarið þessa fundar. Það var sem sagt fyrsta spurningin. Í öðru lagi vil ég vita hvort hann styðji ekki m.a. formann fjárlaganefndar, sem lýsti því áðan yfir þegar ég spurði hann að því hvort störf sérfræðinganna tveggja sem getið er í samkomulaginu fyrrnefnda, þar sem er talað um tvo sérfræðinga í fullu starfi í tvö ár sem fái það verkefni á Suðurnesjunum að þróa nýtt og fjölbreyttara námsframboð og styrkja ráðgjöf o.s.frv., yrðu ekki örugglega unnin á Suðurnesjunum en ekki hér í ráðuneyti menntamála, með fullri virðingu fyrir því góða ráðuneyti, að þau störf færu fyrst og fremst á Suðurnesin. 
            

Frú forseti. Bara til að byrja á síðustu spurningunni: Jú, jú, ég held að það gefi augaleið að þessir tveir sérfræðingar verði með aðsetur og starfsemi sína á svæðinu. Annað væri ankannalegt og mundi ekki skila þeim árangri sem lagt er upp með af því að ákvörðunin var að sjálfsögðu ánægjuleg. Það má ekki vanmeta mikilvægi þess að tveir öflugir sérfræðingar vinni um missiraskeið við að kortleggja hvernig megi styrkja námsframboð á þessu svæði. Það kemur ekki bara til út af því að þarna sé um að ræða meira atvinnuleysi en annars staðar á landinu, sem útskýrist að verulegu leyti af því að brottför varnarliðsins skildi stóran hluta af samfélaginu eftir í uppnámi, heldur hefur menntunarstig þarna verið lægra sem skýrist af ýmsum þáttum sem við höfum ekki tíma til að greina hér eða höfum kannski ekki gögn í höndunum um. Það skiptir því miklu máli að einbeita sér að því. Hvað varðar orkuframkvæmdirnar tek ég undir það að orkunýting á þessu svæði á Reykjanesskaganum skiptir gífurlegu máli fyrir allt atvinnulíf í landinu og alla mannvirkjagerð eins og hún leggur sig af því að öflugar framkvæmdir þar gefa meira svigrúm til eftirspurnar eftir fólki í þessum geira annars staðar á landinu o.s.frv. Það skiptir mjög miklu máli. Hvað varðar Keili veit ég ekki hvað tekur marga daga að útfæra samkomulag eða klára samninginn. Við skildum við málið fyrir tveimur klukkutímum í höndum hæstv. menntamálaráðherra og skólameistarans Hjálmars Árnasonar sem voru bæði á fundinum. Fundurinn var sem sagt haldinn með þeim báðum og ég held að það hafi skipt sköpum til að ná utan um málið og leiða það til lykta. Ég ætla ekki að svara fyrir hvort þau klári það á næstu 24 tímunum eða þurfi fleiri daga. Ég mun að sjálfsögðu fylgjast með því dag frá degi 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir greinargóð svör og fagna því að hann ætli að halda áfram að berjast fyrir uppbyggingu á Suðurnesjunum, ekki síst á sviði orkumála. Ég held að það sé mikilvægt að heyra líka þetta hljóð í stjórnarmeirihlutanum. Ég vil koma að öðrum þætti í fjárlagafrumvarpinu sem skiptir náttúrlega gríðarlega miklu máli. Það eru tekjuforsendur fjárlaga. Nú sjáum við fram á og það liggur alveg ljóst fyrir að forsendur fjárlagafrumvarpsins og fjármálaráðuneytisins eru afar hæpnar, svo ekki sé meira sagt. Af hverju segi ég það? Jú, m.a. út af því að þjóðhagsspá Hagstofunnar er nýkomin og byggir á allt öðrum grunni en fjárlagafrumvarpið gerir. Við erum með forsendurnar frá ESB sem gefa um 1% hagvöxt, að mig minnir, og þá spá styrkir spáin frá Íslandsbanka frá því í gær. Það bendir því allt til þess að þær forsendur sem eru í fjárlagafrumvarpinu séu ekki réttar. Það gerir það að verkum að tekjuforsendur fjárlaga eru byggðar á hæpnum grunni. Ég vil fá álit hv. þingmanns á því hvernig hann sjái þetta gera sig og þá hvaða tillögur hann sjái til úrlausnar í þeim efnum.

Frú forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það er mikil óvissa í kortunum þegar litið er til næstu mánaða í efnahagsmálum hér eins og í efnahagsmálum nánast allra þjóða veraldar, kannski með einstaka undantekningum eins og Noregi. Mikil óvissa er uppi en um leið vinnur á móti henni að í mörgum löndum, til að mynda okkar, hefur verið meiri bati og hraðari en margir gerðu ráð fyrir fyrir tveimur árum t.d. Það hefur gengið hraðar og betur að ná jafnvægi aftur í ríkisfjármálum og efnahagslífinu almennt. Það sem getur styrkt forsendurnar og breytt þeim til hins betra og kannski meira í átt til upphaflegu spárinnar upp á 3,5% hagvöxt, sem menn hafa verið að færa niður í 2,5% og jafnvel niður í 1% eins og Íslandsbanki í gær, er að saman gangi með okkur og þeim sem hér eru nánast komnir á fleygiferð við orkunýtingu. Ég nefndi áðan að þessa dagana væri undir verkefnastjórn Runólfs Ágústssonar verið að leita allra leiða til að ná samningum á milli HS Orku og Norðuráls annars vegar og Orkuveitu Reykjavíkur og Norðuráls hins vegar þannig að þær framkvæmdir gætu farið á fullan skrið á næstu vikum. Ef það gengur ekki verður það náttúrlega mikið áfall og mikil vonbrigði. En bara ef álversframkvæmdir í Helguvík færu af stað mundi það sjálfsagt skila okkur rúmlega 1% í hagvaxtarauka. Það sem skýrir t.d. að ASÍ og Íslandsbanki drógu niður hagvaxtartölur sínar var að þeir voru eiginlega búnir að afskrifa það að framkvæmdirnar í Helguvík færu af stað fyrr en á þarnæsta ári. Ég held því að það mundi styrkja mjög þessar forsendur og bæta útlitið verulega.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér í 2. umr. fjárlög fyrir árið 2011. Ég vil í upphafi máls míns, vegna þeirra orðaskipta sem urðu áðan milli mín og hv. þm. Björns Vals Gíslasonar þar sem hann talaði um að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd hefðu ekki lagt fram neinar tillögur, taka af allan vafa um það og ítreka að frá okkur hefur legið þingsályktunartillaga frá því í nóvember með 41 útfærðum lið. Tillagan fjallar um það að við viljum fara aðra leið en ríkisstjórnin, skipta algerlega um kúrs og hætta þessari skattpíningarstefnu. Mér finnst, virðulegi forseti, mjög ódýrt hjá hv. þingmanni að koma með slíkan málflutning hingað og kalla eftir þessu. Ég er reyndar sammála því að það sé gott að þingflokkar leggi fram tillögur til að eiga efnislega umræðu og takast á um þær með rökum. Ég vil í öðru lagi nefna það að fyrir rúmu ári, þegar við ræddum fjárlög fyrir árið 2010, buðu fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd meiri hlutanum upp á það að setjast niður með honum og vinna frekari hagræðingartillögur í frumvarpinu fyrir árið 2010. Við töldum mjög mikilvægt að það yrði gert því að víða er hægt að hagræða enn frekar en gert hefur verið nú þegar. Þetta boð hefur nú verið ítrekað, að bjóða stjórnarmeirihlutanum upp á það að setjast niður og leita leiða til enn frekari hagræðingar. Því boði hefur ekki enn verið tekið. Við erum þeirrar skoðunar að það sé gríðarlega mikilvægt að ná jöfnuði í ríkisfjármálum, sérstaklega núna fyrir árið 2011 þar sem tekjuhlið frumvarpsins er afskaplega veik og ekki þurfi mikið út af að bregða til að tekjur ríkisins dragist allverulega saman. Þess vegna er enn meiri ástæða til að leita allra leiða til að fara í frekari hagræðingu, það er mjög mikilvægt, og ég á erfitt með að trúa að stjórnarmeirihlutinn þiggi ekki þetta boð fulltrúa sjálfstæðismanna um að leita frekari leiða til hagræðingar. Margir tala um hversu mikilvægt er að ná jöfnuði í ríkisfjármálum og ég held að ekki séu miklar deilur um það í þingsal heldur hvaða leiðir eigi að fara. En við skulum ekki gleyma því, virðulegi forseti, að eins og að er stefnt við að ná jöfnuði í ríkisfjármálum á árinu 2013 erum við einungis að standa undir beinum rekstri ríkisins og vaxtagreiðslum, þá hefur ekki enn myndast svigrúm til að fara að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Það er allt eftir. Þá hafa margir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar sagt að þetta sé erfiðasta fjárlagafrumvarp sem lagt hefur verið fram. Ég er því miður ekki vongóður um að svo sé og hef miklar efasemdir um það. Það þarf að skera enn frekar niður á næsta ári og þarnæsta - þ.e. ef við náum ekki að koma hagvexti í gang sem ekkert bendir til, a.m.k. ekki á meðan núverandi hæstv. ríkisstjórn situr, svo mikið er víst, hún verður þá að snúa kúrsinum algerlega við svo ekki þurfi að skera niður um þessa 34 milljarða. Og ég er nokkuð viss um að fyrir 3. umr. munu verða frekari útgjaldatillögur sem klárlega eru ekki inni og eru vanmetnar og þurfa að koma inn. Hallinn verður ugglaust 36–38 milljarðar í það minnsta og sennilega yfir 40 milljarðar. Því er mjög mikilvægt að fólk átti sig á að það er gert með þeim hætti að skera verður enn frekar niður og það er alltaf verra þegar skorið er niður ofan í það sem búið er að gera áður. Mig langar, virðulegi forseti, að fara aðeins yfir þann veikleika sem ég tel vera mestan í fjárlagafrumvarpinu, þ.e. tekjuhliðina. Komin er ný hagspá frá Hagstofunni, þjóðhagsspá, og hún fór verulega mikið niður frá þeirri spá sem frumvarpið sjálft gerði ráð fyrir. Það er búið að færa hana inn í breytingartillögur og laga fjárlagafrumvarpið að þeirri hagspá. En ég vil þó minna á - af því að mikið var talað um það hér fyrir hrunið að við hlustuðum hugsanlega ekki á váleg tíðindi og tækjum bara bestu mögulegu niðurstöðu sem gat fengist í allt sem við vorum að gera - að fyrir liggja aðrar spár. Annars vegar er frá OECD sem gerir ráð fyrir að hagvöxtur verði mun minni og gangi spá OECD eftir munu tekjur ríkissjóðs lækka um 15 milljarða frá því sem ráð er fyrir gert. Ég tala nú ekki um þjóðhagsspána eða spána hjá Evrópusambandinu, sem ég taldi að margir hv. þingmenn í þessum sal tækju sem heilagan sannleik eins og allt sem kemur frá Evrópusambandinu. Hún gerir einungis ráð fyrir 0,7% hagvexti og það þýðir, virðulegi forseti, að tekjur ríkissjóðs munu minnka um 27 milljarða. Þá sjá allir fyrir sér, ef þetta gengur eftir, hversu risavaxið verkefnið er. Ég held að það sé mikilvægt að við gerum okkur grein fyrir því að við erum að taka þá spá sem er hugsanlega best þó svo að bent hafi verið á það, til að gæta allrar sanngirni, að spáin frá Seðlabankanum er 2,1%. Við erum klárlega að taka þetta í efri kantinum en að sjálfsögðu verðum við að taka mið af einhverju og viðmiðið hefur verið þjóðhagsspáin frá Hagstofunni, en það er hins vegar mjög mikilvægt að fólk átti sig á þessu. Ég ætla ekki að gera lítið úr þeim árangri sem náðst hefur reikningslega séð, stærðfræðilega og tölulega séð. Um það þurfum við ekki að deila, það liggja fyrir tölur klárar um þann árangur sem hefur náðst í því að ná niður halla ríkissjóðs. Og þó að ég ætli ekki að eyða miklu af ræðutíma mínum í að fara yfir þetta á þeim grunni sem var byggður fljótlega eftir hrunið þá var það þannig að menn spáðu þessu kannski, höfðu náttúrlega ekki mikið í höndunum, voru svona frekar að giska inn í framtíðina sem eðlilegt er, og miðað við þær svörtustu spár hefur gengið ágætlega. En það er ekki vegna stefnu ríkisstjórnarinnar, svo mikið er víst. Það er vegna þess að innviðir samfélagsins voru miklu sterkari en ráð var fyrir gert, bæði útflutningsgreinarnar og það að við eigum gott og menntað fólk. Það er það sem hefur hjálpað okkur í því að ná betri árangri, því að ekki er það stefna ríkisstjórnarinnar, hún þvælist fyrir í öllum málum sem hún getur gert. Hér hafa margir komið og hælt sér af styrkri fjármálastjórn og menn hafi náð miklum árangri. Við skulum bara fara yfir þetta í fljótu bragði og stikla ég þá aðeins á stærstu hlutunum. Hvernig hefur jöfnuðinum verið náð? Honum hefur verið náð með því að skera niður í verklegum framkvæmdum og svo ég nefni bara vegagerð eru það einir 12 milljarðar. Það er búið að skerða kjör hjá elli- og örorkulífeyrisþegum um 11 milljarða. Það er búið að færa 2,7 milljarða af næsta ári fyrir utan það sem gerist á þessu ári, 1.200–1.400 millj. kr., frá sveitarfélögunum í landinu inn í ríkissjóð. Það sem búið er að gera, er hvað? Það er ágætt að rifja upp að í fyrra var gert samkomulag við stóriðjuna um að greiða 1.200 millj. á ári í þrjú ár, 2011, 2012 og 2013. Síðan skyldi farið að greiða fyrir fram greiddan skatt. Þarna er því búið að ná í 3,6 milljarða af framtíðartekjum ríkissjóðs til að greiða niður hallann á ríkissjóði. Svo þegar kjörtímabilinu lýkur hjá hæstv. ríkisstjórn þarf að fara að borga til baka. Menn geta því sagt að verið sé að seilast inn í framtíðina til að ná í tekjur eða vera með svokallaðar einskiptisaðgerðir. Þetta eru einungis örfá atriði. Á síðasta ári gerðist það, virðulegi forseti, að seldar voru eignir fyrir 20 milljarða og vaxtagjöld voru um 20 milljörðum lægri en var reiknað með, það gerir 40 milljarða. Það er það sem er að hjálpa okkur, og sem betur fer er eitthvað að hjálpa okkur í þessu öllu saman. En mikilvægt er að hafa þetta í huga þegar við ræðum efnislega um hvað hefur gerst. Síðan hefur ríkisstjórnin valið að fara þá leið að skattpína allt, sama hvað það er, bæði fyrirtækin og heimilin, og það virðist ekkert lát vera á því. Það hefur gert það að verkum að við erum búin að ná halla ríkissjóðs niður í það sem hann er. Það er þau atriði sem ég hef talið hér upp. En hæstv. ríkisstjórn hefur ekkert gert til að liðka fyrir fjárfestingum í landinu, akkúrat ekki neitt. Og að halda því fram að það sé vegna stefnu ríkisstjórnarinnar sem menn hafi náð einhverjum árangri er alrangt. Við skulum bara rifja það upp að þegar hæstv. fjármálaráðherra var búinn að vera með málefni Magma Energy í fanginu í heilt ár og hafði reynt að selja lífeyrissjóðunum það og fleirum innan lands sem vildu ekki kaupa hlutinn af því að það var svo mikil áhættufjárfesting, þá kom frægt fyrirtæki eins og kunnugt er frá Svíþjóð og keypti hlutinn af sveitarfélögunum á Suðurnesjum. Þá varð uppi fótur og fit. Það endaði hvernig, virðulegi forseti? Skipuð var nefnd til að fara ofan í starf annarrar nefndar til þess að vita hvort gjörningurinn væri löglegur og í lagi. Niðurstaðan var sú. Og til að rifja það upp þá kom einn hv. þingmaður, Atli Gíslason, og sagði: Ja, ef þetta er allt saman eins og þetta á að vera verður bara að þjóðnýta þetta, þá verður bara að þjóðnýta fyrirtækið. Hvers konar skilaboð eru þetta? Það vita allir sem vilja vita og þeir sem vilja koma inn með erlenda fjárfestingu, og við erum öll sammála um að við þurfum erlenda fjárfestingu, en hvers konar skilaboð eru þetta? Þetta eru mjög dapurleg skilaboð og þetta gerir það kannski að verkum að menn sýna ekki mikinn áhuga á að koma hingað með erlenda fjárfestingu. Það eru staðreyndir málsins. Það sem gerðist líka í þessu, virðulegi forseti, og ég vil undirstrika það, af því að við gleymum okkur oft þegar menn eru farnir að tala um stórar tölur, að þegar maður hlustaði á hæstv. fjármálaráðherra fyrir nokkrum dögum mæla fyrir bandorminum sem hann kallaði svo - ég hef nú sagt það oftar en einu sinni að þetta er ekki neinn bandormur, þetta eru bara kyrkislöngur sem alltaf er verið að mæla fyrir hér því að þetta er að drepa allt - þá var talað um að þetta væru smávægilegar hækkanir, þetta væri bara smotterí, bara rétt til viðbótar því sem búið er að gera. Það er búið að gera þetta erfiða, þetta mikla sem hefur áhrif á stöðu heimilanna í landinu. Og hvað var það sem hæstv. fjármálaráðherra var að boða? Hann var að boða í þessum litla bandormi, sem eins og hann kallaði það var nánast ekki neitt neitt að hans mati, 8,7 milljarða kr. tekjuskerðingu hjá heimilunum. Ráðstöfunartekjur heimilanna minnkuðu um 8,7 milljarða. Það er ekki neitt neitt, bara svona pínulítið. Því til viðbótar var þetta hækkun á skuldir heimilanna um 2,4 milljarða fyrir utan fyrirtækin. Menn hljóta að sjá og skilja og skynja hvaða áhrif þetta hefur. Og þegar menn eru farnir að tala um svona tölur og kalla þær ekki neitt held ég að menn þurfi að fara að hugsa sig aðeins um. Okkur greinir kannski helst á um hvaða leið skuli að fara, við viljum ekki fara skattahækkunarleiðina en menn geta svo deilt um og tekist á um það pólitískt og hugmyndafræðilega hvað er rétt eða rangt. Allir eru sammála um að þegar mikil uppsveifla er í hagkerfinu sé ekki mjög skynsamlegt að lækka skatta en þegar niðursveifla er í hagkerfinu hlýtur að sama skapi að vera mjög óskynsamlegt að hækka þá. Svo hafa menn fært fyrir því rök að ekki sé fært að fara aðra leið en hina svokölluðu blönduðu leið, með niðurskurði og skattahækkunum. Það er mikilvægt að við áttum okkur á því þegar við skerum niður í ríkisrekstrinum að það er nánast bara ein leið fær sem eitthvað gefur, þ.e. að fækka starfsfólki vegna þess að stærsti hlutinn, ætli það séu ekki 70–80%, af útgjöldum ríkisins til stofnana eru laun. Þess vegna er mjög mikilvægt að einkageirinn fái að dafna og blómstra til að geta tekið við þessu fólki í vinnu en það virðast ekki allir skilja þannig að menn geta endalaust tekist á og rifist um þetta. Ég vil þó segja áður en ég lýk þessum kafla ræðunnar að það hefði verið mjög mikilvægt ef við hefðum getað klárað að ræða efnahagstillögur okkar sjálfstæðismanna og fengið botn í það mál og vísað því inn í hv. fjárlaganefnd. En eins og kom fram hjá hæstv. fjármálaráðherra tók hann þátt í umræðunni og menn höfðu skoðanaskipti og það er mikilvægt, ég tek undir það. Það er líka mjög mikilvægt að menn líti ekki þannig á, sama hver það er, hvort sem það erum við sjálfstæðismenn eða aðrir, að þeir hafi alltaf einu réttu lausnina, því að ef menn trúa því, eins og margir hv. þingmenn hér inni, þá er það ekki gott til árangurs. Það er einmitt mjög gott að taka gagnrýna umræðu um þá hluti sem menn greinir á um. Þá eru mestar líkur til þess að menn komist að skynsamlegri niðurstöðu. Mig langar aðeins að gera að umtalsefni, virðulegi forseti, þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram, sú hörmung sem kom 1. október og var lögð fram. Ég get ekki orða bundist yfir því virðingarleysi sem stjórnvöld sýndu starfsfólki og notendum heilbrigðisþjónustunnar víðs vegar úti á landsbyggðinni, það var algjört og það er óafsakanlegt, með öllum þeim ótta og þeirri upplausn sem það olli í samfélaginu. Sem betur fer fór það svo að fólk reis upp um allt land og hrakti þessar tillögur til baka. Og það minnir mann á annað mál þar sem þjóðin tók fram fyrir hendurnar á stjórnvöldum og er hugsanlega að dúkka hér upp, jólakötturinn eins og það hefur verið kallað, þ.e. Icesave-málið. Það fór nefnilega eins með þessar hugmyndir í heilbrigðismálunum hjá hæstv. ríkisstjórn og gerðist með Icesave, þjóðin tók fram fyrir hendurnar henni. Síðan getum við deilt um hvort búið sé að skera nóg niður og hvar eigi að skera niður, hvernig eigi að gera það og hvernig eigi að hagræða. Það er alltaf gott að gagnrýna, ég skal viðurkenna það, en ég ítreka það sem ég sagði áðan í ræðu minni að við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd buðum stjórnarflokkunum upp á það í fyrra að skera niður um 8 milljarða til viðbótar. Ég skil ekki enn af hverju því var hafnað. Þá hefðum við borið ábyrgð á því að skera það niður, tekið þátt í því og þurft að verja það. Nei, það var ekki þegið. Enn höfum við boðið upp á þetta og ég ætla að vona að tekið verði í útrétta sáttarhönd þannig að við getum hagrætt enn frekar. Mig langar að nefna tvö mál og það geri ég einungis vegna þess að þau voru rædd fyrr í vikunni. Annað er um Byggingarstofnun. Nú er verið að setja 100 millj. aukalega í það stofna Byggingarstofnun og ég bara spyr: Til hvers? Það er ekki verið að byggja neitt, það er ekki verið að gera neitt þarna. Þetta er bara eitthvert hugðarefni um að steypa saman stofnunum þó að það kosti 100 millj. til viðbótar. Það er eins og til sé nóg af peningum. Hitt er vatnatilskipun Evrópusambandsins upp á 80 millj. sem á að taka gildi 2024. Hvernig stendur á því að við getum ekki hægt á svona verkefnum í þeirri stöðu sem við erum? Við mundum gera það ef við værum að hugsa um heimili okkar, þá mundum við gera það. Af því að ég átti orðaskipti við hv. þm. Björn Val Gíslason áðan og hann náði ekki að svara annarri spurningu minni ætla ég að fara aðeins yfir hana aftur. Við erum að tala um að það sé 9% niðurskurður á stjórnsýslustofnunum og eftirlitsstofnunum. Ég fór í gegnum ráðuneytin áðan og get nefnt aftur að dóms- og kirkjumálaráðuneytið er með 3,6% niðurskurð, samgönguráðuneytið er með 4,8%, þetta stendur í fjárlagafrumvarpinu, og svo geta menn verðlagsbætt þetta en niðurstaðan er samt, ekki 9%. Það þarf þá að nota mjög góða prósentu til að ná því upp. Hver voru skilaboðin þegar mælt var fyrir breytingum á Stjórnarráðinu? Þau voru að auðvitað þyrfti framkvæmdarvaldið að sýna fram á að það ætlaði spara þegar það gerði kröfur á undirstofnanir sínar um að gera slíkt. Sameinuð skrifstofa í sameinuðu ráðuneyti, þ.e. tvær aðalskrifstofur verða ein, 3,6%, 4,6%. Það er allur sparnaðurinn. Það er ekki nóg að tala um að það eigi að spara og gera það svo ekki. Þessu til viðbótar af því að ég nefndi líka hvað gerst hefur eins og t.d. með Vegagerðina. Þar er búið að skera niður nánast allt framkvæmdafé. Auðvitað gefur augaleið, þó að ég sé ekki sáttur við hve harkalega hefur verið gengið fram þar, að ekki er hægt að setja jafnmikla peninga í að byggja upp vegi og gert hefur verið á undanförnum árum. Það sjá það allir heilvita menn. En hvað hefur gerst í starfsmannahaldi í stjórnsýslustofnun Vegagerðinnar, hvað hefur gerst þar? Frá því í ársbyrjun 2008 til 15. nóvember 2010 hefur verið fækkað þar um tvö stöðugildi. Og ég hjó sérstaklega eftir því að hv. þm. Björn Valur Gíslason sagði að í almennri stjórnsýslu væri búið að skera niður um 20% en það er ekki búið að gera það alls staðar á þessum niðurskurðartíma. Það er klárlega fullt af stofnunum sem hafa ekki gert það. Við höfum líka orðið vitni að því að margar stofnanir, við höfum líka séð það í athugasemdum frá Ríkisendurskoðun, hafa ekki fylgt eftir tilmælum hæstv. forsætisráðherra um að lækka laun. Það eru nefnilega margar stofnanir sem eru enn svona eins og fríríki. Það er staðreynd. Þess vegna er svo mikilvægt að menn standi saman og reyni að ná einhverjum árangri þar, til að ná því markmiði að ná jöfnuði í ríkisfjármálunum. Það er lífsnauðsynlegt. Svo get ég ekki orða bundist, virðulegi forseti, yfir kynjaðri hagstjórn og að setja í þetta tugi milljóna. Það er í besta falli lélegur brandari. Á sama tíma og konur eru reknar úr störfum í heilbrigðisþjónustunni setja menn svona pólitísk gæluverkefni inn í ráðuneytin. Þetta er alveg hreint með ólíkindum. Svo kalla menn þetta styrka stjórnun. Þetta gengur algjörlega fram af mér, algjörlega, og allar þessar pólitísku ráðningar sem hafa átt sér stað. Ríkisstjórnin hefur sett met í mörgu, bæði skattahækkunum og líka því að ráða fjörutíu og eitthvað starfsmenn í ráðuneytin án auglýsingar. Ég sé nú bara hæstv. dómsmálaráðherra eða mannréttindaráðherra er víst vissara að kalla hann núna eftir ákæruna á hendur Geir H. Haarde, hæstv. mannréttindaráðherra, ef hann hefði verið í stjórnarandstöðu og þetta hefði verið gert með þessum hætti, þessar pólitísku ráðningar. Ég sé hann fyrir mér í ræðustól halda margar ræður um það. Þetta er algerlega furðulegt. Síðan vil ég líka benda á, virðulegi forseti, að hér verið er að leggja til ekki nema eins og eitt stykki milljarð í Byggðastofnun en það vantar klárlega tvo til viðbótar og það kemur þá væntanlega fyrir 3. umr. Ég vil alveg sérstaklega eyrnamerkja þennan milljarð hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra því að hann vaknaði illa einn morguninn, svaf eitthvað illa, blessaður, fór öfugum megin fram úr eins og kemur oft fyrir hann. Þá tók hann bara einhverja ákvörðun sem kostaði skattgreiðendur 700–800 millj. Um það þarf ekki að deila vegna þess að hæstv. iðnaðarráðherra hefur staðfesta það í svari. Það kostaði skattgreiðendur 700–800 millj. Það hefur líka verið upplýst að þetta var ekki einu sinni kynnt í hæstv. ríkisstjórn. Nei, hann tók þessa ákvörðun sjálfur, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Það er allt í lagi að senda bara skattgreiðendum þetta. Það er hægt að taka enn frekar af þeim því að þar er borð fyrir báru, en mörgum finnst það a.m.k. ekki. Virðulegi forseti. Eitt af því sem við þurfum að gera er að breyta fjárlagavinnunni frá upphafi til enda til að ná tökum á því vandamáli sem við erum að vinna að. Nú er það svo að markaðar tekjur fara inn í margar stofnanir sem sýnir það þegar menn fara að rýna tölur hjá stofnununum að staðreyndin er sú að á sama tíma og verið er að skera niður heilbrigðisstofnanir, menntastofnanir, aldraða og öryrkja, sem er sársaukafullt, við vitum það öll, hafa sumar stofnanir verið að blása út. Þær hafa verið að auka við. Þetta eru eftirlitsstofnanir, stjórnsýslustofnanir sem hafa verið að gera það. Jafnvel er dæmi frá árinu 2009 um 15,4% sem ein stofnun hefur bætt við útgjöld sín umfram bæði fjárlög og fjáraukalög. Halda menn að hægt sé að stjórna einhverju með þessum hætti? Auðvitað er það ekki hægt. Og hafa enga yfirsýn yfir það sem verið er að gera? Það er mjög mikilvægt að þessu verði breytt og að allar markaðar tekjur fari í ríkissjóð og síðan ákveði Alþingi viðkomandi fjárveitingu til ákveðinna stofnana og ráðuneyta. Það er gríðarlega mikilvægt því að við þessar aðstæður er ekki hægt að gera það með því að sumir geti verið að bæta við á sama tíma og skorið er niður inn að beini hjá hópum sem síst eiga það skilið. Ég vil líka segja í sambandi við vinnuna sem við verðum að breyta og það hefur verið rætt á fundum hv. fjárlaganefndar - þar er hún reyndar mjög lausnamiðuð og fínn starfsandi og góðir nefndarmenn sem sitja þar saman og nánast trúnaður á milli hv. þingmanna. Við þurfum að breyta vinnubrögðunum þannig að settar verði reglur um að framkvæmdarvaldið komi ekki með gögn á fundi nefndarinnar nema með ákveðnum fyrirvara og hann þyrfti að vera 1–2 dagar, þannig að fólk gæti lesið gögnin og vitað um hvað verið er að ræða, oft og tíðum tugir milljarða. En þeir mæta fyrir nefndina og mönnum eru rétt gögnin yfir borðið. Þetta eru ekki nokkur vinnubrögð, þessu verður að breyta. Hins vegar tel ég, virðulegi forseti, að um þetta sé samstaða í hv. fjárlaganefnd. Virðulegi forseti. Það kom fram áðan að bæta á við aflaheimildir. Ég talaði mjög oft um það á síðasta ári að bæta ætti við þorskkvótann um 40 þúsund tonnum því að við verðum að skapa verðmæti til þess að vinna okkur út úr kreppunni, ekki skattpína okkur út úr henni og skera okkur niður á sama tíma. Það gengur ekki upp. Það endar á öngstræti. Hefðum við gert þetta í fyrra hefðum við ekki verið að minnka veiðistofninn, við hefðum verið að bæta veiðistofninn því að hann var að aukast. Hvernig voru markaðsaðstæðurnar í fyrra? Það var mjög hátt verð á fiski og eftirspurn í fyrra en núna gæti, því miður, farið að koma ákveðið bakslag í það á árinu 2011. Erfiðari markaðsaðstæður að því leyti til að efnahagsástandið er líka slæmt í mörgum öðrum löndum, í mörgum löndum í Evrópu þar sem okkar markaðir eru. Síðan er verið að bæta 100 þúsund tonnum við þorskkvótann í Barentshafi fyrir næsta ár þannig að sölumöguleikarnir og verðin verða hugsanlega og að öllum líkindum mun lægri á næsta ári. Ég tel, virðulegi forseti, að það hafi verið algjör mistök að bæta ekki við heimildir í fyrra. Þá langar mig að fara aðeins yfir það sem kom mér a.m.k. töluvert á óvart við fjáraukalögin sem við fjölluðum um í gær, og líka að búið var að setja breytingar inn í fjáraukalögin, en það eru allar þessar færslur í bótaflokkunum. Það er mjög mikilvægt að þetta verði skoðað sérstaklega. Við höfum kallað eftir því, fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd, að þetta verði skoðað mjög vel. Ein af þeim erfiðu aðgerðum sem var farið í árið 2009 með einum bandorminum var að fresta hækkunum hjá ellilífeyrisþegum og öryrkjum upp á 7 milljarða. Það var farið með það inn í árið 2010 og reiknað með að skerðingin yrði sú. Síðan kemur í ljós, virðulegi forseti, að skerðingin sem átti að verða hjá ellilífeyrisþegum og öryrkjum er 4 milljörðum hærri en ráð var fyrir gert í fjárlagafrumvarpinu 2010. Þetta segir okkur að við höfum ekki nægilega yfirsýn, þetta er of flókið kerfi og afleiðingarnar af þeim ákvörðunum sem eru teknar eru kannski mun alvarlegri og hafa meiri áhrif en til var ætlast. Því er gríðarlega mikilvægt að þetta mál og þessar skerðingar verði skoðaðar sérstaklega. Ég verð að viðurkenna það, virðulegi forseti, að þegar fulltrúar þessara hópa, þ.e. fulltrúar Landssambands eldri borgara og öryrkja, komu fyrir fund nefndarinnar kvörtuðu þeir sáran og hafa gert það allt þetta ár yfir þeim skerðingum sem þeir hafa verið að fá. Þetta staðfestir einmitt þær ábendingar sem þetta ágæta fólk hefur verið að benda á. Það hefur verið að benda á þetta. Mig langar að taka bara tvö, þrjú dæmi. Ellilífeyririnn minnkar um 1.400 millj. kr. meira en ráð var fyrir gert í frumvarpinu. Hér er flokkur sem heitir Frekari uppbætur sem hefur síðan marga undirflokka. Þar eru 1.200 millj. kr. Gert var ráð fyrir að greiðslur sem eldri borgarar mundu greiða til öldrunarstofnana sem þeir dvelja á yrðu 373 millj. samkvæmt frumvarpinu. Hver var leiðréttingin? Leiðréttingin var sú að það var bætt við 557 millj., þ.e. meira en tvöfaldað það sem fyrir var. Það staðfestir enn og aftur hversu mikilvægt er að menn átti sig á þeim aðgerðum sem teknar eru gagnvart þessum hópum. Af því að ég ræddi áðan tekjuhlið frumvarpsins sem ég tel mjög veika, og það staðfestist líka núna þegar við vorum að loka fjárlögum fyrir árið 2010 í fjáraukalögunum í gær, vil ég enn og aftur vekja athygli á því að tekjuskattur og staðgreiðsla einstaklinga er 5,1 milljarði undir áætlun miðað við þá þjóðhagsspá sem við lögðum upp með fyrir árið 2010. En samt er atvinnuleysið einu prósenti minna en reiknað var með. Atvinnuleysið er mun lægra en ráð var fyrir gert í frumvarpinu sem hefði átt skila þessum tekjum. Hvað segir þetta okkur, virðulegi forseti? Það er ugglaust margt sem spilar þarna inn í. Væntanlega það að fólk er að flytja úr landi og er þess vegna ekki skráð á atvinnuleysisskrá. Það er líka sveigjanlegri vinnumarkaður, held ég. Ég held að vinnumarkaðurinn sé sveigjanlegri en reiknað var með. Ef við tökum bara lítið dæmi: Á 100 manna vinnustað þarf að skera launakostnað niður um 10% og því þarf að segja upp 10 starfsmönnum. Þá bregst umhverfið þannig við og þeir sem vinna á vinnustaðnum að lækka frekar alla um 10% í launum en að láta 10 starfsmenn hætta, þ.e. það taka allir á sig kjaraskerðingu. Þetta er hugsanlega einn af þeim þáttum sem „blöffa“ atvinnuleysið. Þess vegna tel ég mjög varhugavert, eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu fyrir árið 2011, að reikna einungis með því að taka 1% af atvinnuleysinu og þar af leiðandi minnka útgreiðslur atvinnuleysistrygginga um tæpa 3 milljarða, sem er mjög eðlileg stærð, en telja síðan á tekjuhliðinni að það hafi óveruleg áhrif á tekjuskatt einstaklinga. Það tel ég mjög óvarlegt, þetta tel ég veikleika í frumvarpinu. Margir tala um að það hafi náðst árangur og ég viðurkenni að mun færri stofnanir eru nú reknar umfram heimildir en verið hefur mörg undanfarin ár. Það er hárrétt. Eigi að síður er það samt þannig allt of margar gera það enn og það er mikið um dulinn halla í fjárlögunum. Nærtækasta dæmið er Landspítalinn sem er núna búinn að fá 2,8 milljarða frysta og náði 3,2 milljarða hagræðingu. Við bentum á það í umræðunni fyrir ári síðan að þetta væri óraunhæf krafa á Landspítalann. Það væri ekki framkvæmanlegt að skera niður um 6 milljarða á einu ári. Þetta náði hins vegar fram og var sett inn í frumvarpið. Heilbrigðisráðuneytið og fjármálaráðuneytið brugðust síðan við á miðju þessu ári með því að semja við Landspítalann um að frysta 2,8 milljarða kr. halla með því skilyrði að Landspítalinn héldi sig innan fjárlaga, sem er mjög ánægjulegt og starfsfólk og forstöðumenn Landspítalans eiga mikinn heiður skilið fyrir að hafa geta dregið saman um 3,2 milljarða, það er virðingarvert og gott starf. En það veit enginn hvað um þessa 2,8 milljarða verður. Ríkið lánar Landspítalanum þessa peninga, það eru ekki reiknaðir dráttarvextir á þá og þetta finnst mér mismunun gagnvart öðrum stofnunum. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga fyrir janúar til ágúst 2010 eru gerðar mjög alvarlegar athugasemdir við það og þar eru þrjár stofnanir sérstaklega tilgreindar og reyndar 10 til viðbótar sem ekki hafa skilað rekstraráætlunum fyrir árið 2010. Þetta er harðlega gagnrýnt. En eigi að síður hefur náðst árangur og það er ánægjulegt að þarna eru mun færri stofnanir en áður. Ég vil koma aðeins að því í sambandi við fjáraukalögin, af því að við vorum að ræða þau í gær, að það er algjörlega óþolandi að mínu mati - og það hefur viðgengist hér í áranna rás og sá slæmi ósiður byrjaði ekkert hjá núverandi ríkisstjórn þó að hún hafi tekið þá marga slæma upp - þegar framkvæmdarvaldið tekur sér vald til að ákvarða umfang opinberrar þjónustu án þess að Alþingi fái að fjalla um það áður. Það er hægt að líta þannig á að Alþingi sé í rauninni bara afgreiðslustofnun fyrir framkvæmdarvaldið, það er búið að taka ákvarðanirnar, það er búið að eyða peningunum þannig að það er ekkert hægt að gera. Alþingi er í raun og veru bara orðið afgreiðslustofnun. Þetta kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar eina ferðina enn og þetta er kunnuglegur texti þar ef maður les í gegnum árin. Síðan er líka eitt atriði til viðbótar sem hægt er að vekja athygli á þar sem forsætisráðuneytið tekur ákvörðun um að leyfa þjóðgarðinum á Þingvöllum að fara í framkvæmdir á árinu 2010 og ætlar að draga það af árinu 2011 sem er stranglega bannað en það er samt gert. Virðulegi forseti. Á þeim stutta tíma sem ég á eftir langar mig að fara aðeins yfir það sem ég tel vanta í frumvarpið. Við vitum það og það hefur komið hér fram að Íbúðalánasjóður þarf að lágmarki 2,2 milljarða til viðbótar á árinu 2011. Það hefur líka komið fram að Byggðastofnun vantar 2 milljarða til viðbótar þeim 1 milljarði sem merktur er hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jóni Bjarnasyni. Við eigum líka eftir að taka hér og útfæra allar þær tillögur sem snúa að skuldavanda heimilanna. Það er dálítið í lausu lofti hvernig það verður gert varðandi þær vaxtabætur sem á að greiða. Síðan sagði hæstv. forsætisráðherra í óundirbúnum fyrirspurnatíma í vikunni að það þurfi jú að útfæra þetta en stefnt sé að því að lífeyrissjóðirnir og bankakerfið borgi þetta, en það liggur ekki fyrir. Það vantar því hugsanlega stórar breytur inn í fjárlagafrumvarpið. Þessu til viðbótar vil ég minna á, af því að við ræddum ríkisábyrgðir síðast í gær, að í ríkisreikningi í árslok 2009 eru núna 1.211 milljarðar í ríkisábyrgð. Að stærstum hluta er það að sjálfsögðu Íbúðalánasjóður og svo fleiri, Landsvirkjun og aðrir, en þetta er farið að slaga upp í eitt stykki landsframleiðslu, svo við áttum okkur á því. Í ríkisreikningnum eru líka 340 milljarðar í lífeyrisskuldbindingum sem hvíla á okkur sem þarf einhvern veginn að taka á í framtíðinni. Það er mjög mikilvægt að fólk átti sig á því hvert verkefnið er og ég vil nota síðustu sekúndurnar sem ég hef í ræðu minni til að segja þetta: Það er mikilvægt fyrir okkur núna, hv. þingmenn, sama hvort við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu, að snúa bökum saman og reyna að ná tökum á ríkisfjármálunum, leggja allt á vogarskálarnar hvort sem við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu. Ég ítreka það sem ég sagði áðan um boð okkar sjálfstæðismanna til fjárlaganefndar að vinna að frekari hagræðingu í ríkisrekstri. Þar er fullt af sóknarfærum og við getum hagrætt betur, sérstaklega í ljósi þessa að tekjugrunnurinn er mjög veikur. Að lokum, virðulegi forseti, vil ég að lokinni 2. umr. þakka meðnefndarmönnum mínum í hv. fjárlaganefnd fyrir einstaklega ánægjulegt og traust samstarf og mikil heilindi milli manna í allri þeirri vinnu. Það er okkur gríðarlega mikilvægt í þeim verkefnum sem fram undan eru.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir ágæta ræðu. Ég er um margt sammála þingmanninum, sérstaklega varðandi tekjuhlutann, en okkur greinir á varðandi útgjaldahlutann. Það er kannski ástæðan fyrir því að við erum hvor í sínum flokknum. Mig langar til að spyrja hann út í setningu á bls. 8 í áliti þeirra sjálfstæðismanna en þar segir, með leyfi forseta: „Lögð er áhersla á að forðast flatan niðurskurð í háskólum en þess í stað byggt á færri og sterkari einingum.“ Hvað þýðir þessi setning, hv. þingmaður. Mig langar til að fá að vita hvað sjálfstæðismenn eru að hugsa. Eru þeir að tala um að sameina háskóla? Hvaða háskóla á þá að sameina? Hvernig hugsa þeir þetta? Síðan kemur fram: „Í heilbrigðiskerfinu skal svigrúm fyrir starfsemi einkaaðila aukið og í auknum mæli byggt á samkeppni um þá þjónustu sem veita þarf. “ Þá kem ég aftur að þessu: Hafa sjálfstæðismenn ekkert lært? Munu ég og aðrir þingmenn heyra einkavæðingarsönginn á næstu missirum? Við höfum séð það núna varðandi einkarekstur eins og t.d. í menntakerfinu að hann hefur víða mistekist. Við höfum því miður brennt okkur illilega að mínu mati. Ég segi og það er mín skoðun að við eigum ekki að blanda saman ríkisrekstri og einkarekstri. Við eigum ekki að láta einkaaðila úti í bæ sýsla með almannafé og það skiptir engu máli hvort það er fé með ábyrgð eða fé sem við útdeilum til skólastofnana eða inn í heilbrigðiskerfið.

Skilaboðin sem við fáum …

Ja, þetta eru skilaboð mín og mín skoðun varðandi alla starfsemi þar sem blandað er saman svona rekstri. Það hef ég sagt mjög skýrt. En mig 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir andsvarið. Ræðum fyrst sameiningu háskóla. Við rekum nú nokkuð marga háskóla í litlu landi og það hefur komið fram á fundum fjárlaganefndar eins og hv. þingmanni er vel kunnugt um. Þar benti rektor Háskóla Íslands t.d. á að ef Háskóli Íslands og Háskólinn í Reykjavík mundu sameinast, spöruðust 600–700 millj. kr. Ég tel, virðulegi forseti, og það kemur mjög skýrt fram í meirihlutaáliti og minnihlutaálitum frá hv. menntamálanefnd inn í fjárlaganefndina, að menn verði núna að skoða frekari sameiningar. Í fjárlögum fyrir árið 2011 fara 150 millj. í þekkingarnet og samstarfsnet á milli háskólanna. Einnig er reiknað með því árið 2012. Það eru samtals 300 millj. kr. til að auka samstarfið. Gott og vel. En ég held að það sé mikilvægt að menn skoði þessa stóru málaflokka. Við köllum eftir stefnubreytingu eða ákveðinni stefnu, að menn spyrji: Hvernig viljum við hafa þetta í framtíðinni? Við megum ekki gleyma því að gangi niðurskurðurinn fyrir árið 2011 eftir, eigum við samt eftir upp undir 40 milljarða gat af því að það mun þurfa að auka í milli 2. og 3. umr. Við eigum eftir að skera meira niður. Það er mikilvægt að við horfumst í augu við að það gangi kannski ekki að fara í flatari niðurskurð. Þess vegna er mikilvægt að menn ræði hlutina eins og þeir eru. Ég hef ekki mótaðar tillögur um hvaða háskóla sé skynsamlegt að sameina. Ég tel bara mikilvægt að hv. menntamálanefnd fari yfir það. Þar virðist nú vera nokkuð góð samstaða og a.m.k. samhljómur um að skoða þurfi þessa hluti mjög alvarlega til að ekki sé vegið svo hart að innviðum menntakerfisins að það 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Þetta var akkúrat svarið sem ég var að vonast eftir. Ég vona nefnilega að Alþingi beri gæfu til að ræða hvernig megi fara í niðurskurð í menntakerfinu. Mér hefur heyrst í dag, ekki bara á þingmönnum Sjálfstæðisflokksins eða þeim sem hér talaði á undan, heldur líka á þingmönnum úr Samfylkingunni og öðrum flokkum að það þurfi að hagræða í menntakerfinu. En þá segi ég enn og aftur: Vonandi berum við gæfu til að gera það eftir að fram hefur farið ítarleg og góð umræða. Það er einmitt þess vegna sem við framsóknarmenn leggjum til að flatur niðurskurður í heilbrigðiskerfinu verði enn á ný boðaður. Það var flatur niðurskurður í fyrra. Umræðan sem við höfum kallað eftir um heilbrigðismál hefur ekki farið fram. Fólki víða af landsbyggðinni var illa brugðið þegar tillögurnar lágu fyrir og ég ímynda mér að hv. þingmaður sé sammála mér um það. En mig langar samt að spyrja hann að einu: Nú hefur komið í ljós að einkarekstur hefur víða mistekist í menntakerfinu. Það er mitt mat og dæmi hafa komið inn á borð okkar þingmanna sem sýna að sú fullyrðing mín á við rök að styðjast. Svo er annað sem mig langar að spyrja um, varðandi ríkisábyrgðir eins og t.d. þær sem fylgdu með við sölu Lánasjóðs landbúnaðarins. Ríkisábyrgðirnar voru komnar til einkaaðila og þar var sýslað með þær. Getur ekki verið að við eigum að hætta þessu einkavæðingarbulli, svo ég noti svo stórt orð, 

Virðulegi forseti. Áðan sagði hv. þm. Þór Saari að það eina sem gerði það að verkum að framsóknarmenn væru ekki mjög skynsamir væri uppbyggingin á stóriðju á Bakka. Þar hefur hv. þm. Þór Saari algerlega rangt fyrir sér. Það er mun meira sem þarf að laga en það. Virðulegi forseti. Svo ég reyni að svara hv. þingmanni því sem hann bendir á í sambandi við menntakerfið. Ég er algerlega sammála hv. þingmanni um að við þurfum að ræða þetta efnislega. Ég skynjaði á fundinum í hv. fjárlaganefnd með fulltrúum hv. menntamálanefndar að menn voru sammála um að það yrði að skoða þetta. En þá komum við alltaf að þessum vendipunkti - menn sjá alltaf eitthvert verkefni fram undan en svo virðist bara enginn þora að fara í það. Við þurfum að nota næsta ár til að komast að einhverri skynsamlegri niðurstöðu. Ég man eftir minnihlutaáliti hv. þm. Eyglóar Harðardóttur en hún hafði ákveðnar hugmyndir um að skynsamlegra væri að sameina ákveðna háskóla úti á landsbyggðinni annars vegar og háskólana í Stór-Reykjavík hins vegar. Það er ákveðið innlegg í umræðuna. Ég hef þá trú á hv. menntamálanefnd að ég gæti nánast gefið mér það fyrir fram að ef menn færu í þetta málefni af yfirvegun og ræddu það með þeim hætti þá mundu menn komast að niðurstöðu. Hvað viðkemur því að fara í flatan niðurskurð í heilbrigðiskerfinu þá næ ég kannski ekki að fara yfir það í þessu stutta andsvari. Ég held hins vegar, virðulegi forseti, að við eigum ekki að gefa okkur neitt fyrir fram. Nú förum við inn í árið 2011 og við erum alltaf að kalla eftir því að við vöndum vinnubrögðin, tökum upplýstar ákvarðanir, höfum meiri gögn í höndunum og þar fram eftir götunum. Þess vegna eigum við ekki að gefa okkur þá niðurstöðu fyrir fram að það sé endilega skynsamlegra að fara í flatan niðurskurð heldur en eitthvað annað. Við eigum að taka efnislega umræðu um það. En þessar tillögur sem lagðar voru fram í frumvarpinu voru náttúrlega alger aðför að landsbyggðinni. Það deilir enginn um það, ekki lengur.

Virðulegi forseti. Í máli síðustu þriggja eða fjögurra hv. þingmanna hafa menn getað séð muninn á vinstri stefnu í kreppustjórn og tillögum hægri manna. Núna ætla ég að koma hér fram með skynsemis- og miðjustefnuna. Hér hefur verið rætt að menn séu tilbúnir að fara í málefnalegar umræður um fjárlögin og það getur auðvitað verið áhugavert að í umræðum um fjárlögin séu ekki bara þurrar upptalningar af tölum. Auðvitað skiptir meginmáli, við sjáum það einfaldlega núna þegar við horfum tvö ár aftur í tímann, hvernig til hefur tekist í efnahagsstjórninni hjá núverandi ríkisstjórn eftir hrun. Þar hefur auðvitað mjög mörgu verið ábótavant, svo ekki sé sterkara til orða tekið. Mig langar að byrja í ræðu minni að fara yfir og taka undir nokkur atriði sem komu fram í nefndaráliti 2. minni hluta, hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar. Hann fjallaði einmitt í innganginum í máli sínu um þær hófsömu og ábyrgu miðjustefnu sem við framsóknarmenn viljum færa fram í fjárlagagerðina og þar af leiðandi efnahagsstjórnina. Í nefndarálitinu voru útfærðar á mörgum blaðsíðum, og var það bæði ítarlegt og vel gert, fjölmargar leiðir til að annars vegar auka tekjur ríkissjóðs og hins vegar örva hagvöxt og koma þannig hjólum atvinnulífsins af stað. Það verður að segjast eins og er að þær tillögur sem ríkisstjórnin hefur lagt fram byggjast á hugmyndafræði vinstri flokka á krepputímum um skattahækkanir og stöðugar álögur. Þær hafa, eins og við þekkjum, leitt af sér því miður bæði minni hagvöxt, rýrari tekjur og kólnun hagkerfisins eða jafnvel stöðnun þess. Hvað útgjaldahliðina varðar kemur fram í áliti hv. þingmanns og 2. minni hluta sú stefna og skoðun okkar að leitast skuli við eins og hægt er að vernda velferðarkerfið og ekki skuli ganga lengra í boðuðum niðurskurði gagnvart heilbrigðisþjónustu landsmanna og landsbyggðar svo kerfið verði ekki skaðað varanlega. Þegar menn ræða fjárlagagerð og efnahagsstefnu þurfa menn auðvitað fyrst og fremst að vita við hvaða forsendur þeir miða út frá, hvaða staðreyndir og tölur, og hvaða spá fram í tímann. Varðandi þjóðhagsspána vil ég líka nefna í framhjáhlaupi að þingmannanefndin í sumar og haust sem vann að ýmsum úrbótatillögum í sambandi við framtíðarstjórnsýslu þjóðarinnar sem yrði þá betri en sú við upplifðum á árunum í aðdraganda hruns, ekki síst, og eftir það, sagði að setja þyrfti á laggirnar eins konar endurvakta Þjóðhagsstofnun, óháða stofnun, sem mundi sjá um þessa vinnu. Það kom í ljós að í fjárlagagerðinni var miðað við úrelta þjóðhagsspá frá því í júní á þessu ári og ný þjóðhagsspá kom ekki fyrr en frumvarpið hafði verið lagt fram. Eins og við þekkjum öll þá lækkaði hagvaxtarspáin í þeirri þjóðhagsspá úr 3,2% niður í 1,9% eða um 35%. Það er auðvitað gríðarlegur samdráttur og ber vitni um þá röngu stefnu sem verið hefur. Það hafa svo sem birst aðrar spár. OECD hefur spáð 1,5% hagvexti og ýmsar greiningardeildir jafnvel 0,9%. Ég held ég fari rétt með að Evrópusambandið eða hagfræðideild þar hafi spáð 0,7% hagvexti á Íslandi á næsta ári. Ef við erum heldur bjartsýnni en það og teljum að um 1% hagvöxtur verði er það álíka og sú mannfjölgun sem er á Íslandi. Þá má segja að enginn hagvöxtur verði á mann, á hvert höfuð, á Íslandi á næsta ári, hvað þá ef sá alvarlegi atgervisflótti sem við höfum svo sannarlega séð haldi áfram eða aukist. Í haust var talað um að allt að 10 manns á dag flyttu utan. Á fundi með launþegahreyfingunum í gærkvöldi kom það m.a. fram hjá aðilum frá BHM að greinilegar vísbendingar eru um að fólk sé jafnvel ekki að flýja atvinnuleysi heldur sé það einfaldlega að flytja frá vinnu og úr húsum sínum. Þetta eru tölur sem er ekki svo gott að sjá. Ég hef verið að reyna að finna það út hjá Hagstofunni hve margir hafa flutt úr landi eða vinna erlendis en búa enn á Íslandi en það er erfitt að sjá þær tölur. BHM hefur reiknað það út og bent á að ef tveir þriðju námsmanna sem nú starfa erlendis snúa ekki aftur verði þjóðarbúið af um 40 milljörðum. Þetta er auðvitað gríðarlega alvarlegar tölur. Við þurfum að gera okkur grein fyrir því þegar við fjöllum um atvinnuleysi og atvinnuþátttöku. Í þessari hagspá er gert ráð fyrir að atvinnuleysi minnki um 1% og fari úr rúmlega 8% niður í 7,3% á næsta ári. Það er auðvitað mjög sérstakt í ljósi þess hversu lítill hagvöxturinn á að vera. Manni getur dottið í hug að þetta felist í því að hér sé um að ræða fólkið sem flytur til útlanda, þá fækkar því auðvitað á atvinnuleysisskrá, og hugsanlega fækkar um þá sem detta út af skrá eftir að hafa verið þar í þrjú ár. Reyndar stendur nú til að hækka það upp í fjögur ár á miðju næsta ári. Þannig eru forsendurnar og það getur verið erfitt að fjalla um þær ef menn gera sér ekki alveg grein fyrir því hver rétta staðan er. Hún er auðvitað umdeilanleg þegar tölurnar liggja ekki fyrir. Mig langaði að segja almennt nokkuð um efnahagsástandið og þessa röngu stefnu. Til að mynda hefur hv. þm. Lilja Mósesdóttir, formaður viðskiptanefndar og stjórnarliði, margoft bent á að ríkisstjórnin sé á rangri leið. Hún er nú kannski sérfræðingur í kreppustjórnun, hagfræðingur, og hefur bent á aðrar leiðir, leiðum sem við framsóknarmenn höfum líka talað mjög mikið fyrir, þ.e. að fara varlegar í niðurskurð, hugsanlega til lengri tíma en setja meiri kraft í atvinnulífið og þannig búa til hagvöxt, verja velferðina og fara varlegar í þetta. Þetta gerðu menn til að mynda ekki í Finnlandi, þeir gerðu nákvæmlega það sama og núverandi ríkisstjórn á Íslandi er að gera. Í fimm til sex ár í bankakreppunni í Finnlandi um 1990 sátu menn með hendur í skauti, skáru niður og sífellt meira og meira því það varð enginn hagvöxtur, hækkuðu skatta og skáru niður, fóru sömu leið og ríkisstjórnin hér er á. Eftir fimm, sex ár sáu menn loks að þetta var hin ranga leið og fóru í hina áttina og örvuðu til að mynda menntakerfið. Upp úr því spratt Nokia-hugbúnaðarrisinn og ýmislegt fleira og efnahagurinn fór að glæðast á ný. Engu að síður höfðu menn orðið fyrir verulegu tapi eftir þessi ár og heilu kynslóðirnar urðu að sætta sig við langtímaatvinnuleysi og höfðu jafnvel flosnað varanlega upp af vinnumarkaði og farið inn í félagslega kerfið. Við ætluðum svo sannarlega að læra af þessari reynslu og forðast þetta en við erum enn á þessari leið, ríkisstjórnin er enn á þessari leið. Hún hlustar til að mynda ekki á raddir framsóknarmanna né heldur raddir úr eigin ranni eins og ég nefndi áðan með hv. þm. Lilju Mósesdóttur. Síðan eru það aðrir frændur okkar og vinir, Færeyingar, sem gengu í gegnum bankakreppu á árunum 1994–1996. Þeir lentu í því að um einn þriðji hluti ungs fólks flutti úr landi. Því miður var það þannig. Þeir voru reyndar fljótir að ná sér úr þeirri kreppu, m.a. með því að auka fiskveiðiheimildir og auka tekjur sínar á tímabili en því miður varð þetta til þess að nokkur hluti af unga fólkinu, kannski allt að helmingur, sneri ekki aftur. Enn vantar þessa kynslóð í færeysku þjóðina. Þetta ætluðum við líka að forðast en við erum komin í nákvæmlega sömu stöðu. Við hefðum alveg getað lært af reynslunni. Við höfum svo mikið hér á Íslandi, við höfum svo mörg tækifæri og fjölmarga möguleika til að koma okkur upp úr kreppunni. Þess vegna er svo dapurt að við skulum fara í ranga átt. Ef við hefðum nýtt okkur öll þau tækifæri sem buðust, værum við nú komin nokkuð vel á veg en værum ekki að deila um það, eins og við gerum í dag, hvort við séum komin á botn öldudalsins, hvort við séum að snúa við, o.s.frv. Í þessu sambandi langar mig að nefna að Obama-ríkisstjórninni í Bandaríkjunum var hrósað mjög af hagfræðingum á síðasta ári fyrir að dæla fjármunum út í kerfið og reyna þannig að auka neysluna. Síðan í ár virtist það ekki hafa dugað til, það ríkti of mikil tortryggni, menn voru of hræddir og settu peningana í vasann eða undir koddann eða inn á bankabækur. Þá kom upp talsverð gagnrýni og menn fóru að skoða af hverju þetta var. Staðreyndin var sú að þessi útdeiling fjármuna nam þó ekki nema um 3% af landsframleiðslu og að mati hagfræðinga var það allt of lítið, það hefði þurft eitthvað meira, einhverja stóra eimreið til að setja þetta í gang. Við búum við nákvæmlega það sama. Forkólfar Alþýðusambands Íslands hafa bent á að þrátt fyrir að margt jákvætt sé að gerast í litlu og smáu fyrirtækjunum, ekki síst þegar skuldaleiðréttingin verður búin að fara þar fram og þau geta síðan bætt við verkefnum, þurfi eitthvert stórt verkefni til að koma vélinni í gang. Það eru forkólfar ASÍ sem hafa barist fyrir því. 
            

Forseti vill biðja um hljóð í salnum. Einn fund í einu.

Í nóvemberspá Hagstofunnar, hagvaxtarspánni fyrir 2011 er Helguvík úti. Það er ein skýringin á því að 35% minni hagvöxtur er frá júníspánni til nóvemberspárinnar. Spyrja má auðvitað ríkisstjórnarflokkana að því hvort þetta sé yfirlýsing þeirra um að Helguvík verði ekki að veruleika. Ef það er tilfellið held ég að ríkisstjórnarflokkarnir ættu að koma heiðarlega fram og segja það, í stað þess að halda fólki, m.a. á Suðurnesjum, í þeirri von að þar sé eitthvað í vændum. Ef það verkefni er út úr myndinni, ættu menn að setja meiri kraft í önnur verkefni, m.a. á Suðurnesjum, til að koma þeim í gagnið. Til að uppfylla þörfina fyrir stór verkefni sem setja vélina í gang, ætti að stefna að því að setja alvörukraft í þá uppbyggingu sem fyrirhuguð er á Bakka við Húsavík og orkunýtingu í Þingeyjarsýslum. Nú hefur það m.a. komið fram hjá okkur framsóknarmönnum að við höfum talað fyrir þessum framkvæmdum þótt þar sé um álver að ræða. Sumir hafa túlkað það sem svo að við séum sérstakir álverssinnar en auðvitað er það ekki þannig. Þá vitna ég enn og aftur í forkólfa ASÍ, þeir segja að það sé ekki atvinnustefna að vilja bara byggja álver heldur sé það atvinnustefna að vilja koma atvinnulífinu í gang. Þetta eru verkefni sem eru komin langt á leið og eigi að fara af stað og muni hugsanlega duga til að setja nægilegan kraft í atvinnulífið til að skapa hagvöxt. Í ræðu hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar kom fram að nauðsynlegur hagvöxtur væri 4% á ári, ekki þau 1,9% sem er spáð eða á bilinu 1–2% heldur 4%. Í því ljósi er kannski rétt að minnast þess að lífeyrissjóðirnir gera ávöxtunarkröfu upp á 3,5%. Ef hagvöxtur hér á landi er um 1% má spyrja sig: Hvaðan eiga peningarnir að koma í þá ávöxtunarkröfu lífeyrissjóðanna, frá hverjum á að taka þann ávöxt? Við erum kannski ekki að tala um að hér fari allt á fulla ferð á ný og við upplifum aftur árin 2005, 2006, 2007 enda er það kannski einmitt það sem við ættum að hafa lært; að fara hóflegar í sakirnar. Við verðum hins vegar að snúa þeirri stöðnun sem er í dag. Sem betur fer, frú forseti, getum við svo sem sagt að ýmsar greinar blómstra, til að mynda sjávarútvegurinn. Þar spilar auðvitað staða krónunnar stórt hlutverk en ekki síður að á liðnum árum hefur sjávarútvegurinn fjárfest og styrkt sig þannig að hann hafði þá getu að geta farið af stað þegar jákvæðari aðstæður sköpuðust fyrir hann. Við gætum þar aukið tekjurnar enn frekar með því að auka kvóta lítillega án þess að „rísikera“ að ganga á auðlindina sem við höfum mjög góð tök á, í höndum Hafrannsóknastofnunar og Fiskistofu. Segja má að þar sé eftirlitskerfi sem sannarlega hefur varist í þeim ólgusjó sem við höfum verið í. Þrátt fyrir alla gagnrýni á sjávarútveginn og allt í kringum hann er staðan þar ólík þeirri á fjármálamörkuðunum. Í þenslunni stóðst bæði Hafrannsóknastofnunin og Fiskistofa ásókn fjármálaaflanna í þá grein. Sjávarútvegurinn er enn í okkar eigu, hann er ekki kominn í eigu erlendra banka. Ekki var gengið á auðlindina. Hún er að vaxa sem betur fer þannig að þar er sannarlega dæmi um eftirlitsstofnanir og vísindastofnanir og pólitíkusa sem hafa staðist freistinguna sem menn létu svo sannarlega undan á fjármálasviðinu og kannski á öðrum sviðum. Önnur grein sem blómstrar er ferðaþjónustan. Krónan hefur klárlega stóra þýðingu fyrir hana. Einnig hefur Ísland sífellt náð meira og meira inn í heimspressuna, sumt auðvitað á neikvæðum forsendum en staðreyndin er sú að í kynningarefni virðist illt umtal vera betra en ekkert. Fjármálakreppan kom Íslandi á kortið, síðan Eyjafjallajökull og gerði gott betur en það. Þrátt fyrir það tjón og þær hörmungar sem gosið olli fólki sem þar bjó næst er staðreyndin sú að úti í hinum stóra heimi er Ísland mjög þekkt og krísustjórnun íslenskra ferðamálayfirvalda og utanríkisþjónustunnar í kjölfar gossins tókst mjög vel sem og að kynna Ísland, til að mynda í Bandaríkjunum. Fyrir vikið mun ferðaþjónustan njóta góðs af því í mörg, mörg ár héðan í frá. Auðvitað eru aðrar útflutningsgreinar líka að vaxa og njóta þar stöðu krónunnar. Í fréttum síðustu daga hefur verið fjallað um skapandi greinar sem hafa skilað meira en 190 milljörðum inn í þjóðarbúið. Sú staðreynd sýnir að vinna síðustu ára og áratuga við að byggja upp öflugt og fjölbreytt atvinnu- og menningarlíf hefur tekist. Þrátt fyrir alla þá umræðu um að stjórnir fyrri ára hefðu verið með einhæft atvinnulíf hefur gleymst að í kjölfarið hafa til hliðar við stóriðjustefnuna skapast möguleikar á fjölbreyttu atvinnulífi. Undirstaða hagvaxtar og þar með að reyna að minnka atvinnuleysið og helst útrýma því, er nefnilega að efla útflutningsgreinarnar sem skapa gjaldeyri sem kemur inn í landið. Þeir fjármunir geta síðan margfaldast í verði, m.a. í þjónustugeiranum og í skapandi greinum. Tækifærin á Íslandi, eins og ég kom inn á, eru óþrjótandi. Ísland er ríkt af auðlindum, ekki síst þeim sem skortur verður á í framtíðinni og er kannski orðinn nú þegar, þ.e. mat. Við búum svo vel að hafa nægilegt landrými, landbúnaðurinn mun geta aukið framleiðslu sína á næstu árum og áratugum og sjávarútvegurinn er einhver sá glæsilegasti og best rekni og afkastamesti í heimi og mun geta skilað þjóðarbúinu miklu á næstu árum og áratugum. Önnur auðlind sem skortur er á í heiminum er vatn. Þar höfum við mjög ríkar auðlindir. Sú þriðja er síðan orka. Við vitum að við eigum gríðarlega mikið af endurnýjanlegum orkuauðlindum. Það gleymist mjög oft í umræðunni að orkan sem við nýtum hér á Íslandi er um og yfir 80% endurnýjanleg. Það land sem næst okkur kemur, Noregur væntanlega, er þar langt að baki. Nefna má síðan stórt ríki eins og Rússland sem ætlar að reyna að auka endurnýjanlega orku sína á næstu 25 árum og fer þá úr 1,5% upp í 4,5% og mun hafa margfalt, margfalt meiri áhrif á alheimsloft en við þótt við ykjum endurnýjanlegu orku okkar úr 80% upp í 100%. Auðvitað eigum við að vinna að því áfram að ganga varlegar um þær auðlindir sem við höfum, þótt við höfum ríkulega af þeim. Og alla þessa orku eigum við að fara í að nýta hér innan lands til að skapa störf og útflutningstekjur. Þær Evrópusambandsaðildarviðræður sem eru í gangi núna eru m.a. til komnar vegna áhuga Evrópu á þeim auðlindum sem hér eru því Evrópa verður sífellt fátækari af auðlindum og þar á meðal fólki sem við höfum hins vegar nóg af, af ungu og vel menntuðu fólki ef við höldum vel á spilunum og töpum því ekki úr landi. Vegna fjárlaganna sem við ræðum hér og fjáraukalaganna sem við ræddum í gær má spyrja hvar sjái stað þeirra styrkja sem streyma nú frá Evrópusambandinu, m.a. inn í ráðuneyti sem Samfylkingin stýrir og einnig umhverfisráðuneyti. Hvar sjást þessir styrkir í ríkisreikningi eða í fjárlögum? Rætt hefur verið að IPA-styrkirnir geti numið allt að 4 milljörðum. Ég held að það væri ákaflega áhugavert í þeim styrku, markvissu og agamiklu ríkisfjármálum sem meiri hlutinn hefur haldið fram að fjárlögin og fjáraukalögin snúist um, að á einhvern hátt sæist hvað orðið hefur um þá peninga og hvar þeir peningar muni koma niður. Þar sem ég sit í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd langar mig að nefna hvernig fjárlögin koma við ráðuneytið og nokkrar stofnanir þess. Í ráðuneytinu var 9% niðurskurður og þar af leiðandi stofnunum sem þar til heyra. Reynt var að ná því í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu og Fiskistofu. Matvælastofnun var hlíft að nokkru leyti vegna þess að síðastliðið vor og reyndar á þessu ári og reyndar fram á það næsta er Matvælastofnun lykilstofnun í að innleiða nýja matvælalöggjöf Evrópusambandsins og til þess þarf umtalsvert meira fé en áður, það er sem sagt aukakostnaður. Komið hefur fram að í báðum þessum ríkisstofnunum, þ.e. Matvælastofnun og Fiskistofu, er skortur á starfsmönnum, þar vantar um þrjá til fjóra í hvora stofnun og eins í ráðuneytinu. Það gerir á bilinu 9–12 manns sem vantar í þessa vinnu vegna aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Það eru þá um 50–70 milljónir á ári í a.m.k. tvö ár. Það má jafnframt spyrja að því hvar það sést í fjárlögunum. Er gert ráð fyrir því? Eða er ekki meiningin að vinna af fullum heilindum og vandvirkni í samningaviðræðum við Evrópusambandið? Maður getur líka spurt: Á ekki að semja samkvæmt þeim skilyrðum sem sett voru inn í þingsályktun eða þarf að kalla málið inn í þing að nýju vegna þess að menn eru að svelta innlendar stofnanir og þær geta þar af leiðandi ekki staðið undir þeim verkefnum sem ætlast er til af þeim? Frú forseti. Sá þáttur sem mest hefur verið gagnrýndur í fjárlagagerðinni og fjárlagafrumvarpinu er niðurskurður heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni. Dæmi um eitt sem kom fram í frumvarpinu upphaflega var allt að 40% niðurskurður á heilbrigðisstofnuninni á Húsavík. Bent hefur verið á að það stangist jafnvel á við lög, í lögfræðiáliti sem hæstaréttarlögmaðurinn Dögg Pálsdóttir vann fyrir Norðurþing og sveitarfélagið Skagafjörð sem var líka með umtalsverðan niðurskurð. Niðurskurðurinn var reyndar um allt land og sú stefna sem sett var af stað í ráðuneytinu og hjá ríkisstjórn og meiri hluta fjárlaganefndar var auðvitað mjög einkennileg. Talað var um að tryggja ætti svokallaða heilsugæslu á öllu landinu en á Heilbrigðisstofnun Suðausturlands á Höfn, þar sem eingöngu er heilsugæslu og engin skurðstofa eða sjúkrahús, var engu að síður skorið niður. Það var því eiginlega ekki heil brú í þessu. Annað ósvífið dæmi sem mig langar að nefna, af því mér finnst það vera dæmi um það þegar menn skera niður án þess að kanna forsendur og velta þeim fyrir sér, er dvalarheimilið á Vopnafirði. Það er dvalarheimili í samfélagi sem hefur skilað á milli 4–4,5 milljarða útflutningstekna á ári í áraraðir eða áratugi. Elsta kynslóðin í þessu samfélagi sem hafði unnið allt sitt líf var nú komið inn á dvalarheimili sem það hafði byggt upp með eigin höndum í sjálfboðavinnu ásamt félagasamtökum á staðnum og sveitarfélagið átti húsið. En meira að segja þar átti að færa vistmennina 20 eða 24 á Egilsstaði um langa vegalengd þó svo að þar kostaði dvalarrýmið um tveimur milljónum meira á mann á ári. Þetta var auðvitað alveg galið og í raun og veru ósvífin aðgerð gegn fólki sem hafði byggt upp þetta litla samfélag sitt sjálft. Sem betur fer, og þar vil ég hrósa ríkisstjórninni og meiri hluta fjárlaganefndar og hæstv. heilbrigðisráðherra, hefur verið dregið í land. En það verður hins vegar að segjast eins og er að eitt skortir. Ég hef kallað eftir því að hæstv. ráðherra og hugsanlega meiri hluti fjárlaganefndar komi hér upp og lýsi því yfir að sú stefna sem unnið var eftir hafi verið röng, hún hafi verið vitlaus, menn hafi tekið hana til baka og núna ætli menn að nýta tímann á þessu ári til að fara í alvöru samráð við fagaðila um allt land, finna hina réttu stefnu, hina skynsamlegu leið, og fylgja henni síðan héðan í frá. Þetta skortir. Þar sem hér er fyrst og fremst um að ræða eins árs áætlun er óttinn sá að niðurskurður haldi áfram. Það kemur reyndar fram að fyrirhugað er að fresta hluta af niðurskurðinum til annars árs og síðan komi niðurskurður á þriðja ári. Við ræddum á síðasta þingi, eða vorþinginu minnir mig frekar en þar á undan, um fjármálareglur hjá sveitarfélögum og slíkt. Talið var algjörlega nauðsynlegt, og það hefur reyndar verið þannig um langa tíð, að sveitarfélögin setji sér ekki bara fjárhagsáætlun til eins árs heldur einnig til þriggja ára. Það er mjög mikilvægt að þær séu samþykktar. Ríkisvaldið er ekki enn komið með slíkar áætlanir. Þess vegna vantar inn í fyrirhugaðan niðurskurð hjá heilbrigðisstofnunum hvað menn ætla sér að gera í fjárlögunum fyrir 2013. Ef við höldum áfram á sömu braut og ríkisstjórnin hefur verið á mun enginn hagvöxtur verða og við munum horfa upp á sömu stefnu, þ.e. skattahækkanir á hverju ári og aukinn niðurskurð. Þá mun verða nauðsynlegt að skera áfram í heilbrigðisstofnanirnar og þá mun það nást á þremur eða fjórum árum sem til stóð að gera í einu vetfangi í fjárlagagerðinni fyrir 2011. Þetta óttast ég og sérstaklega í ljósi þess að enginn vill koma hér og lýsa því yfir að stefnan hafi verið röng og menn hafi snúið af þeirri braut. Ég vil hrósa meiri hluta fjárlaganefndar fyrir að hafa hlustað á fólkið, dregið í land og farið þá leið sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson nefndi í sinni ræðu og nefndaráliti, fara hófsamari leið, fara í flatan niðurskurð og nýta tímann til að fara skynsamlega yfir þetta. Jafnframt kemur fram í álitinu að auðvitað þarf sérstaklega að verja Landspítalann og aðrar sérstofnanir með jafnvel enn minni niðurskurði en þeim sem fyrirhugaður er. Frú forseti. Ég kom hér nokkrum sinnum inn á stefnu Framsóknarflokksins. Á vordögum og aftur í haust lögðum við fram stefnu okkar sem byggist á því að fara hófsamari leiðir í niðurskurði, gera allt sem mögulegt er til að auka atvinnu og þar með hagvöxt. Í haust lögðum við fram tillögu til þingsályktunar um samvinnuráð um þjóðarsátt, ef ég má lesa aðeins úr henni, með leyfi forseta. Þar stendur: „Alþingi ályktar að fela forsætisráðherra að koma á fót samvinnuráði, vettvangi stjórnmálaflokka og hagsmunaaðila, til að ræða og leita leiða í anda þjóðarsáttar til langtímastyrkingar atvinnuvega landsins og efnahags þjóðarinnar til frambúðar. Í ráðinu sitji fulltrúar allra þingflokka, ásamt fulltrúum atvinnulífs, launþega, sveitarfélaga, fjármálafyrirtækja og Bændasamtaka Íslands.“ Síðan er í 10 liðum farið yfir það sem okkur fannst vera skynsamlegast og ef ég má nefna það, með leyfi forseta, þá var það: „1. Almenn skuldaleiðrétting, með jafnræði, réttlæti og hagkvæmni að leiðarljósi, sem gagnist öllum. 2. Lækkun stýrivaxta Seðlabanka Íslands. 3. Trygging stöðugs verðlags. 4. Atvinnuskapandi framkvæmdir. 5. Jöfnun áhættu í skiptum lánveitenda og lántaka. 6. Stytting fyrningarfresta krafna eftir gjaldþrot. 7. Jöfnun samkeppnisstöðu fyrirtækja á markaði. 8. Sköpun stöðugleika og festu í rekstri ríkisins. 9. Gerð langtímaáætlana um útgjöld ríkisins. 10. Endurskipulagning ríkisfjármála og endurskoðun samstarfsáætlunar Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins.“ Hér var hratt farið yfir yfirskrift þessara tíu liða. Tillögunum var vel tekið og þær ræddar í þinginu en þær hafa síðan ekki komið hér inn aftur og er það auðvitað miður að til þeirra hefur ekki verið horft við fjárlagagerðina og mótun efnahagsstefnunnar. Að mínu mati væri staðan mun betri ef við hefðum nýtt okkur þessar leiðir. Ósk okkar var að þarna kæmu allir að og við settum ekki neinum stólinn fyrir dyrnar á nokkurn hátt. Þarna var rætt um almennar skuldaleiðréttingar en ekki samkvæmt neinni kröfu. Nú vitum við hvernig það hefur allt saman endað og auðvitað vonbrigði að við séum ekki komin lengra á þeirri leið. Í áliti 2. minni hluta og hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar eru nokkrar af tillögunum sem við nefnum í þessum almenna texta og einnig breytingartillögur sem snúa að því að auka tekjur og ég hef nefnt hér, m.a. um orkukvóta. Ég hef reyndar ekki nefnt það að nýta hluta af tekjum af séreignarsparnaði, að skattleggja séreignarsparnaðinn og nýta inn í hagkerfið sem allra fyrst. Hér eru einnig nokkrar tillögur sem snúa að útgjöldum á móti og eru að hluta til til þess að verja velferðarkerfið og koma til móts við þá sem minnst eiga, eins og t.d. að auka persónuafslátt. Við höfum líka talað um atvinnuskapandi verkefni. Til að mynda stendur til í breyttu fjárlagafrumvarpi að skera nánast allar samgönguframkvæmdir á brott. Þar viljum við fara í framkvæmdir sem snúa að mannaflsfrekum verkefnum. Ríkisstjórnin hefur talað á þeim nótum en minna hefur verið um efndir. Í þessu sambandi er átt við fjölmörg lítil verkefni sem munu gera mikið fyrir hvern stað því það eru fjölmargir litlir verktakar, ekki síst jarðverktakar og í smíðaverktakageiranum, án vinnu, ætli það sé ekki allt að 30% atvinnuleysi í þeim greinum. Það væri mjög skynsamlegt að reyna að setja fjármuni í þetta sem víðast, í minni verkefni alls staðar á landinu og koma þannig atvinnulífinu í gang og fleira fólki í vinnu. Það mundi síðan skila sér, eins og við ræddum um áðan, í vaxandi hagvexti sem stækkar kökuna og skilar að lokum hærri fjárhæðum í ríkissjóð sem er auðvitað lykilatriði. Ef við drögum saman sem ég hef talað um hér er það auðvitað fyrst og fremst atvinnuleysið, atvinnuleysið er böl sem við eigum ekki að sætta okkur við, við eigum að segja því stríð á hendur og gera allt sem í okkar valdi stendur til að fá öllum vinnufúsum höndum verk að vinna. Það eru næg tækifæri á Íslandi. Það eru fjölmörg verk óunnin og tækifæri. Sum þeirra kosta mikla fjármuni og við þurfum að leita til erlendra fjárfesta með þau, önnur eru miklu minni. Við getum sjálf farið af stað með þau, hvort sem er hjá ríkinu eða einkaaðilum. Skapa þarf trú á að framtíðin sé betri en það sem við höfum verið að upplifa en það gerum við ekki með því fjárlagafrumvarpi sem liggur fyrir frá hendi meiri hluta fjárlaganefndar og ríkisstjórnar. Við verðum að fara skynsamlegri leiðir. Við verðum að fara leiðir sem kenna sig við miðju. Við verðum að fara þá leið sem kemur fram í áliti 2. minni hluta og sem ég hef talað fyrir í ræðu minni.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir ágæta ræðu og málefnalega í flestu. Ég hjó eftir því í ræðu þingmannsins að hann taldi stefnuna í heilbrigðismálum ekki vera rétta og kallaði eftir því að einhver stjórnarþingmanna kæmi í pontu og segði að stefnan eða aðgerðirnar sem voru planaðar hafi verið rangar eða vitlausar. Ég held að það sé ekki rétt hjá hv. þingmanni að stefnan í heilbrigðismálum, eins og hún kemur fram í frumvarpinu, hafi verið röng. Stefnan sem þar kemur fram, eða menn töldu sig vera að fara eftir, er sú að heilsugæslan er fyrsta stoppið og það tel ég að sé ekki rangt. Það kom hins vegar í ljós að undirbúningsvinnan að tillögunum sem lagðar voru fram var ekki næg. Það vantaði samráð við heimamenn. Upplýsingar sem komu fram við þessa yfirferð sýndu að margar af þeim heilbrigðisstofnunum sem reknar eru úti á landi höfðu fjármuni sem ætlaðir voru til sjúkrasviða en eru notaðir á heilsugæslusviði. Þetta virtust ekki vera upplýsingar sem skiluðu sér nægilega vel inn í ráðuneytið. Breytingar sem gerðar eru núna eiga eftir því sem ráðuneytið telur að tryggja rekstrarhæfi stofnananna og það er náttúrlega vel. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Telur hann að flatur niðurskurður í kerfinu hefði verið heppilegri, þar með talið 3% niðurskurður á Landspítala – háskólasjúkrahúsi? Telur þingmaðurinn að Landspítalinn hefði þolað þann niðurskurð?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Þór Gunnarssyni fyrir að koma upp og segja það sem mér hefur ekki tekist að fá nokkurn ráðherra til að segja, þ.e. að stefnan hafi ekki verið röng og menn ætla sér áfram í þessa átt. Það hafi verið rangar forsendur, það hafi ekki verið samráð og undirbúningurinn hafi verið vitlaus o.s.frv., en að stefnan sé rétt. Ég er ekki viss um að svo sé. Þegar menn eru búnir að skoða réttu forsendurnar, þ.e. hvað heilsugæslusjúkrahúsin á landsbyggðinni eru að vinna, er ég ekki viss um að menn ætli sér að skera nokkuð þar burt vegna þess að þau uppfylla lagalega skyldu sína um grunnþjónustu í hverju héraði. Ég er ósammála því að stefnan sé rétt. Ég tel hana ranga en mér finnst heiðarlegt að koma upp og lýsa því yfir að hún sé rétt og það hafi bara verið vitlaust gefið. Varðandi það hvort við eigum að fara í flatan niðurskurð er það akkúrat það sem ég talaði um og kemur fram í áliti okkar framsóknarmanna. Við teljum að það hefði verið réttari leið, bara hóflegri, minni flatur niðurskurður. En, ég sagði það líka í ræðu minni, ég hjó eftir því að hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, fulltrúi okkar framsóknarmanna í fjárlaganefnd, sagði það líka og það kemur fram í álitinu að við vildum verja sérstaklega með enn minni niðurskurði sérhæfðu sjúkrahúsin eins og Landspítalann og sjúkrahúsið á Akureyri sem þurfa að gera flóknari aðgerðir. Ég tel að við séum komin að endamörkum á niðurskurði á Landspítala – háskólasjúkrahúsi þannig að við getum verið sammála um það, ég og þingmaðurinn.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Það er rétt að við erum sammála a.m.k. um að það er komið að þolmörkum Landspítala – háskólasjúkrahúss eða það er a.m.k. það sem ég tel. Ég held að það sé rétt hjá hv. þingmanni að mörg af sjúkrahúsunum úti á landi eru einmitt að rækja skyldur sínar og hlutverk ágætlega sem heilsugæslusjúkrahús. Það eru hins vegar tækifæri víða úti á landi í hagræðingu í rekstri og í sparnaði. Ég þekki þetta ágætlega eftir að ég starfaði á nokkrum af þessum stofnunum úti á landi og hef samanburð við að vinna hér á höfuðborgarsvæðinu. Mig langar þá að spyrja þingmanninn: Telur hv. þingmaður að það sé hægt að spara í rekstri heilbrigðisstofnana úti á landi, til að mynda með sameiningu stofnana? Þá á ég sérstaklega við stofnanir eins og til að mynda Fjallabyggð, Dalvík og Blönduós og svo Sauðárkrók. Ég vil í því sambandi benda á að vaktsvæði t.d. sameinaðs svæðis Fjallabyggðar og Dalvíkur væri örsmátt í samanburði við til að mynda vaktsvæðið sem við sættum okkur við á norðanverðum Vestfjörðum á miklu fjölmennara svæði.

Ef við tökum aðeins sameiningu stofnana, frú forseti, þá hef ég spurt eftir því í þinginu og beðið um yfirlit yfir ríkisstofnanir sem hafa verið sameinaðar og árangur. Hann hefur hvergi, ef ég man rétt, verið mælanlegur. Yfirleitt hefur kostnaðurinn aukist en það hefur fylgt svarinu að það stóð aldrei til eða það gleymdist að setja einhverjar mælingar á það. Þannig að ekki var hægt að mæla neinn árangur af sameiningunni. Menn sögðu einfaldlega að það væri trúlega, væntanlega og örugglega faglegur árangur. Menn höfðu ekki hugmynd um það hvort fjárhagslegur ávinningur hefði verið nokkur. Ég treysti mér ekki til þess að svara því hvort einstakar sameiningar sem hv. þingmaður nefndi muni skila hagræðingu. Ég vil minna á að þegar við erum farin að tala um sameiningu stofnana í dreifbýli þar sem eru gríðarlegar vegalengdir erum við komin inn á aðra hluti. Við erum komin inn á þolmörk öryggismarka fólks. Ef við mundum taka sambærilegar fjarlægðir og tíma sem fólk þarf að bíða til að komast á heilsugæslu, sjúkrahús eða leita til lögreglu, ef við settum þau þolmörk til að mynda yfir á íbúa höfuðborgarsvæðisins þá er ég alveg sannfærður um að það mundi heyrast mikið ramakvein í samfélaginu. Ég veit ekki hversu langt við eigum að ganga. Það þarf alla vega að undirbúa mjög vandlega. Það kemur fram hér í þessu stutta andsvari munurinn á vinstri flokkum og stefnu okkar framsóknarmanna. Hér kemur hv. þingmaður og spyr hvort ég telji að það sé ekki hægt að ná fram meiri sparnaði og meiri hagræðingu úti á landi í ýmsum stofnunum. Því er ábyggilega hægt að ná. Ég veit reyndar að þau hafa staðið sig alveg gríðarlega vel. En við framsóknarmenn höfum sagt: Það er fullt af tækifærum, sækjum fram. Förum með heilbrigðisþjónustuna í útrás. Reynum að flytja inn fólk. Fáum tekjur af því að 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni ágæta ræðu, hann kom inn á marga þætti. Ég ætla að tengja við það síðasta sem hann talaði um að það væri alveg skýrt hvað framsóknarmenn vildu í þessum málum. Ég verð að segja að eftir ræðu hans, sem mér fannst nokkuð skýr, spyr maður sig að því hver hin raunverulega stefna Framsóknarflokksins sé í heilbrigðismálum og menntamálum. Eftir að hafa hlustað líka á hv. þm. Höskuld Þór Þórhallsson þar sem hann talaði um að hann vildi alls ekki einkarekstur í menntakerfinu eða heilbrigðiskerfinu. Það hefur reyndar komið fram á fundum okkar þingmanna í Suðvesturkjördæmi að afstaða framsóknarmanna í því kjördæmi t.d. gagnvart verkefni eins og PrimaCare í Mosfellsbæ er frekar neikvæð. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort þetta sé sem sagt ný stefna hjá Framsóknarflokknum. Ég minnist þess ekki þegar ég var í ríkisstjórn með Framsóknarflokknum að hann hafi nokkurn tíma gert athugasemdir við Háskólann í Reykjavík, við að Hvalfjarðargöngin yrðu til að mynda gerð í einkaframkvæmd, við að farið hefði verið af stað með ýmsar aðrar framkvæmdir eins og þegar Keilisverkefninu var ýtt af stað. Ég vil spyrja hv. þingmann: Er hann á móti því að blanda saman einkarekstri og opinberum rekstri ef það er í samfélagslegri þágu? Ég var að nefna Keili í kjördæmi hv. þingmanns. Ég get líka nefnt verkefni sem hefur gengið vel þar sem hið opinbera, þ.e. sveitarfélög hafa komið að, til að mynda Barnaskóli Hjallastefnunnar. Þar er verið að byggja undir samfélagið á grunni einkarekstrarforms. Ég get ekki skilið framsóknarmenn öðruvísi en svo eftir að hafa hlustað á ræður þeirra að þeir væru orðnir á móti þessu fyrirkomulagi, móti því að nýta kosti einkarekstrarins til þess að byggja upp samfélagsþjónustuna. Ég bið hv. þingmann þá að leiðrétta mig ef það er einhver stefnubreyting af hálfu framsóknarmanna.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir lendir í sömu gryfju og svo fjölmargir sem eiga erfitt með að skilja miðjustefnu. Ég var í prófkjörsbaráttu fyrir nokkrum árum og 18 eða 19 ára gömul stúlka af Suðurnesjunum var með. Hún hélt frábæra ræðu til að útskýra hvað það væri auðvelt að selja vinstri stefnu Vinstri grænna. Þeir voru bara á móti, það skildu það allir. Það þurfti ekki að halda langar ræður, þeir voru bara á móti. Það var jafnauðvelt að selja hægri stefnu, þú sagðir bara frelsi, frelsi, frelsi. Það skiptir engu máli óheft frelsi, það skildu allir. Þegar þú ætlar að útskýra í hverju miðjustefna felst er það skynsemisstefna sem þarf að vega og meta í hvert sinn í ólíkum málum. Það er miklu erfiðara að útskýra það. Þess vegna skil ég vel hv. þingmann að ruglast alltaf öðru hvoru því að það er ekki svona einfalt eins og að vera til hægri eða til vinstri. Það er miklu flóknara að vera á miðjunni. Meðalvegurinn er ævinlega vandrataður það hefur komið víða fram í heimssögunni og það er erfitt að tolla á honum. Það getur vel verið að miðjuflokkur eins og Framsóknarflokkurinn eigi það til að sveiflast stundum of langt til hægri og hann getur líka átt það á hættu að sveiflast of langt til vinstri. En stefna okkar er ævinlega sú að vera á miðjunni. Hvort við erum á móti að blanda saman einkarekstri og opinberum rekstri get ég í það minnsta sagt fyrir mitt leyti að ég er það ekki. Það er til að mynda norræn stefna. Ef við tökum t.d. orkufyrirtækin þá eru Norsk Hydro og Dansk Naturgas ein stærstu fyrirtæki á Norðurlöndum. Þau eru þannig fyrirtæki ef við höldum áfram umræðunni sem verið hefur hér á landi um orkufyrirtækin og eignarhald á þeim. Það er eins og við séum að tala hér um Kúbu eða einhver frjálshyggjuríki. 

Frú forseti. Vinstri skýr, hægri stefna skýr og miðjan ekki skýr. Er það svona „haltu mér slepptu mér“-stefna? Ég er algjörlega ósammála hv. þingmanni og þess vegna er ég að reyna að fá það fram hjá Framsóknarflokknum hvort það sé orðin kúvending í stefnu flokksins. Ef hann lítur á söguna að þrátt fyrir að mönnum hafi þótt miðjan oft vera miðjumoð hefur engu að síður verið hægt að lesa skýra stefnu af hálfu fyrrum forustumanna Framsóknar í gegnum tíðina alveg aftur til Jónasar frá Hriflu. Ég trúi ekki öðru en að Framsókn geti komi fram og talað sínu máli í menntamálum eða heilbrigðismálum. Það var alveg skýrt sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson sagði áðan, þingmaðurinn að norðan, að hann væri einfaldlega á móti því að hafa einkaframtakið í menntakerfinu, hann var á móti því að hafa einkaframtakið í heilbrigðiskerfinu.  Ég hef komið með nokkur gagnmerk dæmi sem við höfum sýnt fram á. Auðvitað hafa mistök átt sér stað. Það er bara þannig þegar við reynum að þróa áfram eflingu samfélagsþjónustunnar. En það eru líka mörg dæmi þar sem hægt er að flétta þetta saman. Ég nefndi m.a. á grunnskólastiginu Barnaskóla Hjallastefnunnar. Ég vil hins vegar fagna afstöðu hv. þingmanns að sunnan yfir því að hann skuli þó ekki vera búinn að loka öllum dyrum á að það sé hægt að gera þetta saman með það að markmiði að efla þjónustu við landsmenn alla. Það er stundum hægt að gera það í hreinum og klárum ríkisrekstri, stundum í hreinum og klárum einkarekstri og stundum er þörf á að blanda þessu saman. Markmiðin þurfa að vera ljós, ákvörðun þarf að vera ljós, og ég trúi ekki öðru en að við getum horft nokkuð opið, eins og framsóknarmanna er siður, á viðfangsefnin sem við erum að leysa hér alla jafna. 
            

Frú forseti. Þetta er orðin áhugaverð umræða. Ég held að hún sé farin að snúast um málefnamismuninn sem er á vinstri, hægri og miðjuflokkum. Mér fannst reyndar andsvar hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur staðfesting á því sem ég reyndi að lýsa í fyrra svari mínu. Það er erfiðara að selja miðjustefnu en að segja bara frelsi, frelsi, frelsi eftirlitslaust. Það hafa verið gerð mistök, og hvað þýðir það? Menn verða að endurskoða kúrsinn. Kúvending hjá Framsóknarflokknum, já, það er rétt. Framsóknarmenn hafa viðurkennt það og gerðu það fyrstir flokka í þessu landi eftir hrun að þeir hefðu gengið of langt í átt til hins hægra frelsis. Þeir sögðu einfaldlega: Við verðum að rétta af kúrsinn. Við héldum mikið og glæsilegt flokksþing, skiptum bæði um forustufólk, um stefnu, áherslur og annað í þeim dúr. Við erum komin hér endurnýjuð með nýjan, skynsaman miðjuflokk og munum berjast fyrir þeim málum á öllum vettvangi. Í áliti hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar, fulltrúa framsóknarmanna í fjárlaganefnd, kemur þessi stefna ákaflega skýrt fram. Ég veit það að fyrir marga hægri menn og vinstri menn er erfitt að skilja miðjustefnuna. Þess vegna eru þeir ekki í okkar flokki. En öllum er velkomið að lesa þessi álit og ræða við okkur. Að lokum munu menn sjá að skynsemisstefnan er sú eina rétta. Það hefur komið fram sérstaklega í kreppustjórnum. Ef við lítum til sögunnar sjáum við að í stjórninni sem tók við á Íslandi um 1930 voru það framsóknarmenn einir, það voru þrír ungir menn, ráðherrar, sem reistu Ísland úr kreppunni sem þá var. Það er akkúrat sú stefna sem við eigum að fara í núna. 
             Það sama var gert í Bandaríkjunum hjá Roosevelt. Obama er að reyna þetta og við  
            

Hæstv. forseti. Þetta hafa verið mjög góðar umræður hér í dag í 2. umr. um fjárlögin fyrir árið 2011, málefnalegar og góðar umræður. Ég tel að við séum á réttri leið hvað varðar umfjöllun um þann mikilvæga þátt sem fjárlögin eru með því að takast á um stefnu og strauma og mismunandi áherslur á þann hátt sem við höfum gert í dag. Ég vísa til framsöguræðu hv. formanns fjárlaganefndar, Oddnýjar Harðardóttur, og fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, varaformanns fjárlaganefndar, hvað varðar forsendur tekna og útgjalda og fjárlagaramma frumvarpsins. Ég ætla ekki að fara í þann þátt, þau hafa rakið hann mjög vel. En eins og fjárlagafrumvarpið er ætíð unnið leitar fjárlaganefnd eftir umsögnum fagnefndanna á þeim köflum fjárlaga sem snúa að viðkomandi fagnefndum og mun ég einbeita mér að því að gera grein fyrir áliti meiri hluta heilbrigðisnefndar og þeim þætti sem aðallega snýr að heilbrigðismálum. Ljóst er að þegar fagnefndir eru beðnar um álit er það á frumvarpi eins og það er lagt fram. Glögglega hefur komið fram í umræðunum í dag að á engum málaflokki hafa verið gerðar eins miklar breytingar í frumvarpinu og á þeim kafla sem snýr að heilbrigðisþjónustunni. Þar af leiðandi snýr sú umsögn sem ég ætla að grípa niður í að frumvarpinu og er alveg ljóst að sú gagnrýni sem kemur fram í nefndaráliti heilbrigðisnefndar hefur skilað sér og m.a. verið tekið tillit til umsagnar nefndarinnar rétt eins og fram kom í frumvarpinu sjálfu þegar það var lagt fram. Ljóst var að sá rammi sem heilbrigðisráðuneytinu var gert að vera innan í áætlunum rammafjárlaga, sem við byggjum á og ætlum að ná til að koma á jafnvægi í ríkisbúskapnum árið 2013, var of þröngur. Frá byrjun var ljóst að það yrði mjög erfitt fyrir heilbrigðisráðuneytið að fara í þann niðurskurð eða þær breytingar sem ráðuneytinu var ætlað að ná innan þess ramma sem það fékk, 4,7 milljarðar í niðurskurð var erfiður biti að kyngja. Ráðuneytið fór þá leið að verja þær stofnanir sem höfðu tekið hvað mestan skell á sig eða aðlögunarkröfur strax 2009 og á þessu ári, þ.e. Landspítalann og Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, og fara frekar í aðhaldskröfu hvað varðaði sjúkrastofnanir um landið. Þær tillögur sem fyrir lágu hafa mikið til verið dregnar til baka og farið í gagngera endurskoðun á þeim. Ég vil nefna að flatur niðurskurður á allar heilbrigðisstofnanir hefði gengið of nærri þeim stofnunum sem tóku á sig mikla skerðingu 2009 og 2010, eins og ég sagði áðan. Meiri hlutinn tekur undir þá forgangsröðun sem fram kemur í frumvarpinu að standa annars vegar vörð um grunnþjónustuna, þ.e. heilsugæsluna, og hins vegar sérhæfða sjúkrahúsþjónustu. Meiri hlutinn hefur efasemdir um að sú aukning á fjárframlagi til sjúkraflutninga sem boðuð er í frumvarpinu muni nægja til að mæta aukinni þörf aðhaldsaðgerða. Nú hefur verið dregið úr þessu. Með þeim breytingum sem gerðar hafa verið mun ekki koma til jafnmikilla sjúkraflutninga og áætlað var. Þetta jafnast því út. Frumvarpið leggur til ákveðnar skipulagsbreytingar sem gera annars vegar ráð fyrir eflingu heilsugæslunnar eins og mögulegt er en hins vegar er dregið saman á sjúkrasviðum flestra sjúkrahúsa og annarra heilbrigðisstofnana. Meiri hlutinn telur þó að samráð og frekari greiningar á stöðunni um allt land hefðu gert grunninn undir þá hugmyndafræði sem birtist í frumvarpinu traustari. Forsendur frumvarpsins byggjast á því að metin var þörf fyrir fjölda sjúkrarýma á hverri stofnun miðað við landsmeðallag og fjárframlög metin samkvæmt þeirri greiningu. Framlag á hvert sjúkrarými var samræmt og lækkað sem hefur mikil áhrif á heildarfjárveitingu til hverrar heilbrigðisstofnunar. Enn fremur er hjúkrunarrýmum fækkað og meiri áhersla lögð á heimahjúkrun. Á þeim stofnunum sem gert er að fækka hjúkrunarrýmum ber að gæta þess að sú áhersla skili sér í auknum framlögum til heimahjúkrunar á starfssvæði viðkomandi heilbrigðisstofnunar. Meiri hlutinn áréttar að félagsþjónusta sveitarfélaga er mislangt á veg komin. Landfræðilegar, félagslegar og lýðfræðilegar aðstæður sveitarfélaga eru misjafnar og taka þarf tillit til þess þegar farið er í grundvallarbreytingar eins og þær sem frumvarpið leggur upp með. Uppbygging félagsþjónustu sveitarfélaga verður að fara saman við breyttar áherslur í heilbrigðisþjónustu og gefa verður sveitarfélögum svigrúm til að auka og þróa heimaþjónustu samhliða áætlaðri fækkun hjúkrunarrýma vegna aðhaldsaðgerða eða skipulagsbreytinga. Til þess að draga megi úr útgjöldum til heilbrigðisþjónustu er mikilvægt að beina þjónustunni á rétt þjónustustig. Fyrsta stigs þjónusta er heilsugæsla, svæðissjúkrahús, hjúkrunarheimili, hjúkrunarrými stofnana og heimahjúkrun. Annars stigs þjónusta eru umdæmissjúkrahús, sérfræðingar og endurhæfingarstofnanir. Þriðja stigs þjónusta er háskóla- og kennslusjúkrahús. Öll þjónustustigin eru mikilvæg og vanti einn hlekkinn eykst álag á öðrum og oftast á dýrari þjónustu. Því er mikilvægt að þrátt fyrir fækkun sjúkra- og hjúkrunarrýma verði þess gætt að halda samþættingu og þeirri hagræðingu sem í henni er fólgin. Við umfjöllun nefndarinnar og í viðtölum við heilbrigðisráðuneytið sem og forsvarsmenn heilbrigðisstofnana kom fram að nauðsynlegt sé að farið verði í gagngerar skipulagsbreytingar og stefnumörkun um heildstæða framtíðarskipan heilbrigðisþjónustu á landinu öllu. Með slíku endurmati er mögulegt að draga markvisst úr útgjöldum málaflokksins og halda jafnframt uppi gæðum þjónustunnar og öryggi sjúklinga. Það er skoðun meiri hlutans að mikilvægt sé að hafa staðgóða þekkingu á starfsemi hverrar stofnunar fyrir sig, skilgreina hlutverk þeirra og hvað felist í því hlutverki. Óhjákvæmilegt er að flokka sjúkra- og hjúkrunarrými réttilega svo að niðurskurður eða aðhaldsaðgerðir lendi á réttum rekstrarlið og falli að forgangsröðun í frumvarpinu. Komið hefur í ljós að heilbrigðisstofnanir hafa fært fjármagn á milli þjónustusviða innan stofnana eftir því hver þörfin hefur verið hverju sinni og getur því niðurskurður á sjúkra- og hjúkrunarsviðum haft áhrif á aðra starfsemi stofnunarinnar, svo sem heilsugæslu og öldrunarþjónustu. Telur meiri hlutinn að í þeirri vinnu sem fram undan er sé mikilvægt að heilbrigðisstofnanir og stjórnvöld vinni saman að leiðum til að bregðast við niðurskurðarkröfum. Í viðtölum nefndarinnar við forsvarsmenn sjúkrahúsa og annarra heilbrigðisstofnana kom fram sú skoðun að samráð yfirvalda við stofnanirnar hefði ekki verið nóg við undirbúning þeirra niðurskurðarkrafna sem fram koma í frumvarpinu. Meiri hlutinn telur að við endurmat og gagngerar skipulagsbreytingar á heilbrigðisþjónustu í landinu sé nauðsynlegt að meiri samvinna sé höfð við heilbrigðisstofnanir þar sem miklar breytingar eru fyrirhugaðar. Þar að auki telur meiri hlutinn ekki ráðlegt að ráðist verði í fyrirhugaðar breytingar á þeim hraða sem frumvarpið gerir ráð fyrir heldur verði farið í þá vinnu í aukinni samvinnu við þær stofnanir og sveitarfélög sem í hlut eiga. Meiri hlutinn minnir á fyrirhugaða sameiningu heilbrigðisráðuneytis og félags- og tryggingamálaráðuneytis í velferðarráðuneyti. Telur meiri hlutinn að við þá sameiningu gefist frekar tækifæri til endurskipulagningar og samþættingar í velferðarþjónustu. Mjög hörð mótmæli hafa verið víða um land vegna fyrirhugaðs niðurskurðar í heilbrigðisþjónustu. Hafa mótmælin snúið að byggðasjónarmiðum, atvinnuöryggi, skerðingu á þjónustu, áhyggjum af öryggi, auknum ferðakostnaði, tilflutningi og fækkun starfa. Meiri hlutinn ítrekar þá skoðun sína að ýmsu megi breyta í heilbrigðisþjónustu á landinu en nauðsynlegt sé að hægar verði farið í þær breytingar og nánara samstarf haft við stjórnendur sjúkrahúsa og aðrar heilbrigðisstofnanir, starfsfólk og notendur. Meiri hlutinn leggur ríka áherslu á að ekki sé gengið svo hart fram við niðurskurð að fótum sé kippt undan rekstrargrundvelli þjónustueininga. Nefndin ræddi uppbyggingu heilsugæslunnar hér á landi en í frumvarpinu er gert ráð fyrir að hún verði styrkt á landsvísu. Meiri hlutinn telur nauðsynlegt að átak verði gert til eflingar heilsugæslunnar. Á fundum nefndarinnar kom fram að skortur á sérfræðimenntuðum heilsugæslulæknum, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu, leiði til þess að fólk leiti oftar en ekki beint til sérfræðinga utan heilsugæslunnar. Til að hægt sé að tryggja að sjúklingar leiti á eðlilegt þjónustustig, t.d. með eins konar tilvísunarkerfi, þarf að fara í sérstakt átak til að laða lækna í sérnám í heimilislækningum og gera ráð fyrir einhverjum kostnaði því tengdu á fjárlögum ef ekki á að koma til varanlegs læknaskorts um allt land innan fárra ára. Aldurssamsetning innan greinarinnar gerir slíkt átak enn mikilvægara en ella. Meiri hlutinn telur að þrátt fyrir þá niðurskurðarkröfu sem heilbrigðisþjónustan í landinu stendur frammi fyrir sé nauðsynlegt að standa vörð um velferðarþjónustuna í þeim efnahagsþrengingum sem blasa við í náinni framtíð. Þrátt fyrir þær miklu skipulagsbreytingar sem fyrirhugaðar eru á heilbrigðisþjónustu í landinu er nauðsynlegt að gera stofnunum á landsbyggðinni mögulegt að bjóða sérfræðiþjónustu í samræmi við þarfir íbúa í hverju heilsugæsluumdæmi eða þjónustusvæði. Koma þarf á skipulagðri nærþjónustu sérfræðinga með því til dæmis að binda ákveðinn einingafjölda við skilgreindar stofnanir. Í viðtölum nefndarinnar við forstöðumenn heilbrigðisstofnana og fulltrúa heilbrigðisráðuneytisins kom fram að huga þyrfti að frekari sameiningum stofnana bæði á höfuðborgarsvæðinu og landsbyggðinni. Meiri hlutinn telur nauðsynlegt að ráðist verði í þá vinnu og að það verði gert í samráði við viðkomandi stofnanir ef rekstrarforsendur eru fyrir hendi. Sameiningar stofnana auka og styrkja þjónustu við íbúana, auka öryggi og nýta betur þekkingu fagfólks um leið og þær skapa sterkari rekstrareiningar. Er það skilningur meiri hlutans að sameining heilbrigðisstofnana geti jafnframt skapað sóknarfæri fyrir viðkomandi stofnun. Þar sem hvorki er rekstrarleg hagræðing né faglegur ávinningur af sameiningu ber að stuðla að auknu svæðisbundnu samstarfi stofnana. Í viðtölum nefndarinnar við fagfélög lækna og hjúkrunarfræðinga kom fram að forgangsröðun frumvarpsins sé í samræmi við þá þróun sem heilbrigðisþjónustan hefur tekið og stefnt er að í lögum nr. 40/2007. Fagfólkið telur hins vegar augljóst að vinnubrögð við undirbúning frumvarpsins hefðu mátt vera faglegri og breytingarnar markvissari. Ekki hafi verið farið í þarfagreiningu og skilgreint hvaða þjónusta sé nauðsynleg á hverjum stað og hvað felist í hugtökum eins og grunnþjónusta, umdæmissjúkrahús, heilsugæslusjúkrahús og fleira. Áréttar meiri hlutinn enn og aftur að nauðsynlegt sé að við aðdraganda og undirbúning að skipulagsbreytingum í heilbrigðiskerfinu séu fagleg vinnubrögð höfð í heiðri, sérstaklega með tilliti til þess hversu viðkvæm þjónusta á í hlut. Sparnaðarkrafa ráðuneytisins kemur þungt niður á mörgum heilbrigðisstofnunum en eins og fram hefur komið þarf að fara í vandaða stefnumótunarvinnu og frekari útfærslu á lögum um heilbrigðisþjónustu þar sem hugtök eru skýrð, byggt er á þarfagreiningu og tekið er tillit til sérstöðu hvers landsvæðis eins og hægt er um leið og hagræðis er gætt. Sjúkratryggingastofnun Íslands er ætlað veigamikið hlutverk í lögum. Áætlun stofnunarinnar um útgjöld sjúkratrygginga árið 2011 er nokkuð hærri en kemur fram í fyrirliggjandi frumvarpi. Meiri hlutinn telur ljóst að stofnunin geti gegnt mikilvægu hlutverki við að ná fram aukinni hagræðingu innan heilbrigðisþjónustunnar. Þetta á meðal annars við um samninga við heilbrigðisstarfsmenn, um kaup á þjónustu í lyfjamálum og í vinnu stofnunarinnar á þarfagreiningu á þessum þjónustuliðum. Fram kom í máli forstjóra stofnunarinnar að ein áhrifaríkasta leiðin til að ná fram sparnaði í heilbrigðisþjónustunni væri að koma sem fyrst á rafrænni sjúkraskrá. Meiri hlutinn hvetur til þess að unnið verði markvisst að því að innleiða rafræna sjúkraskrá á öllum heilbrigðisstofnunum og í sérfræðigreinum. Í frumvarpinu kemur fram að unnið er áfram að áformum um aðhaldsaðgerðir og við nánari útfærslu kynni að reynast ástæða til að gera einhverjar tilfærslur eða breytingar á fjárheimildum sem yrðu lagðar fram við 2. umr. fjárlagafrumvarpsins. Telur meiri hlutinn að í ljósi alls ofangreinds verði að leita allra leiða til að auka fjárframlög til málaflokksins í fjárlögum 2011. Hæstv. forseti. Ástæðan fyrir því að ég las svo til allt álit meiri hluta heilbrigðisnefndar er sú að ég tel að vinnan sem fór í gang eftir að frumvarpið var lagt fram hafi í raun og veru skilað okkur vel á leið hvað varðar þær ábendingar sem fram koma í álitinu. Þegar í október var skipaður faghópur innan heilbrigðisráðuneytisins sem heimsótti hverja einustu heilbrigðisstofnun á landinu. Vinnulag þeirrar nefndar var eftirfarandi: Lögð var sérstök áhersla á að draga fram sjónarmið fagstjórnenda lækninga og hjúkrunar á hverri einustu stofnun. Tilgangurinn var að yfirfæra útfærslu stofnunarinnar á fjárlögum og fá mat stjórnenda á áhrifum heilbrigðisþjónustu á íbúa svæðisins, fá athugasemdir og mat fagstjórnenda á niðurstöðum um metna þörf á legurými á upptökusvæði stofnunarinnar, meta í samráði við fagstjórnendur möguleg áhrif á öryggi íbúa og sjúkraflutninga og kanna áhrif tillagna á öldrunarþjónustu á svæðinu. Að auki voru rædd staðbundin málefni á hverjum stað eftir því sem við átti. Einnig kom fram að á þeim tíma sem liðinn er frá því að við lentum í hinu mikla efnahagshruni 2008 og gerðar voru aðhaldskröfur á þessar stofnanir hefur dregið mjög úr launakostnaði en launakostnaðurinn er um 70–80% af rekstrarkostnaði stofnananna. Mikið hefur því áunnist í að draga saman kostnað heilbrigðisstofnana. Ég ætla ekki að hlaupa frá nefndaráliti heilbrigðisnefndar án þess að minnast á safnliðina. Nefndin tekur undir með öðrum nefndum um úthlutun á safnliðum og hvetur til þess að þeirri vinnu fjárlaganefndar verði breytt og styður þar af leiðandi þá vinnu sem verður farið í strax á næsta ári. Nefndinni bárust 38 umsóknir sem hún fór vel og rækilega yfir. Í álitinu er gerð grein fyrir breytingum þar sem lagðar eru til hækkanir á styrkjum eða framlögum til ákveðinna félaga og rökstutt hvers vegna. Ég ætla ekki að fara neitt frekar út í það. Varðandi þau félög og verkefni sem liggja fyrir heilbrigðisnefnd á safnliðum er sárt að hafa ekki meira fjármagn til þess að styrkja fleiri og veita hærri styrki. Við reyndum að úthluta fénu eins fagmannlega og okkur var unnt. Ég held að ég láti þetta nægja nema að ég vil sérstaklega nefna Landspítala – háskólasjúkrahús sem fær með tilliti til annarra stofnana tiltölulega væga niðurskurðarkröfu. En eftir sem áður er stofnunin núna á mjög viðkvæmu stigi hvað reksturinn varðar. Það er alveg augljóst að erfitt er að lenda í eins miklu hruni og við lentum í og standa frammi fyrir þeirri staðreynd að þurfa að skera bæði niður í opinberri þjónustu og auka skatta til þess að koma á sjálfbærni í ríkisbúskapnum. Öðruvísi gengur það ekki. Við tökum við búi Landspítalans og fjölmargra annarra stofnana sem voru í fjársvelti í öllu góðærinu. Við þekkjum vel að varla er keypt inn það tæki sem ekki er fengið með annaðhvort söfnun eða gjafafé þar sem Lions, kvenfélög eða fólk tekur sig saman til þess að safna fyrir ákveðnum tækjum. Þetta hefur viðgengist lengi en nú er svo komið að m.a. Landspítalinn, sem við þurfum að gera hvað mestar kröfur til að eigi að vera vel tækjum búinn, á orðið í erfiðleikum með að endurnýja tækin. Í raun og veru eru komin rauð viðvörunarljós hvað varðar tæki sem notuð eru til ákveðinna aðgerða. Að mínu mati og margra annarra hefði verið þægilegra í þeim niðurskurði og aðhaldi sem Landspítalinn þarf að taka á sig núna eins og aðrar stofnanir ef búið hefði verið að rekstrinum svo sómi væri að þau ár sem hér átti að vera allt í blóma.

Herra forseti. Í þeim plöggum sem eru til umfjöllunar þessa dagana hjá fjárlaganefnd og þingmönnum eru margar tölur og margar prósentur. En það má aldrei gleyma því að á bak við allar þær tölur og prósentur er fólk hringinn í kringum landið, ungt og gamalt, heilbrigt og veikt, með eða án vinnu. Þessar tölur virðast kannski vera flóknar en það má líka einfalda hlutina og segja sem svo að í ríkisbúskapnum nái endar ekki saman. Það þekkja það allir frá sínu heimili að þegar endar ná ekki saman sparar fólk og helst þar sem óþarfann er að finna, ef svo er hægt að segja, en hlífir þeim liðum sem eru lífsnauðsynlegir og hlúa að lífi. Endar ná ekki saman í ríkisbúskapnum og þá er spurningin einfaldlega þessi, herra forseti: Ætlum við að eyða peningum hins opinbera í vexti á næstu árum eða viljum við byggja aftur hratt upp? Ég, eins og margir aðrir þingmenn, kýs seinni kostinn. Mér finnst það óbærilegt að við og afkomendur okkar séum að borga gríðarháa vexti af hruninu um ókomin ár. Það er af nógu að taka til þess að skera niður, við erum þegar byrjuð, en eins og ég mun víkja að síðar í máli mínu er ekki sjálfgefið hvar við skerum niður. Við gerum eins og heima hjá okkur, við hlífum þeim liðum sem varða lífið en skerum burt óþarfann. Það eru þrjár leiðir í þeirri stöðu sem nú blasir við þjóðarbúinu. Það er vissulega hægt að hækka skatta. Ég er ekki mikill talsmaður þess að hækka skatta á fjölskyldufólk sem er að koma sér þaki yfir höfuðið, er að koma sér fyrir í sinni fyrstu íbúð. Það er hægt að skera niður og þar eigum við enn ýmislegt eftir og vissulega er hægt að breikka skattstofnana með því að gefa í í hagkerfinu og þar eigum við mikla möguleika, gríðarmikla möguleika, sem að mörgu leyti hafa verið vannýttir, þá ber að skoða eins og ég mun koma að í ræðu minni innan tíðar. Mínir ágætu félagar í Sjálfstæðisflokknum hafa bent á þá leið að lækka skatta. Þeir hafa komið með tillögur í þá veru. Enda þótt ég telji að skattbyrðin á fyrirtækjum sem standa illa vegna skulda og lánaþenslunnar á undanförnum árum sé of mikil tel ég ekki stætt á því að lækka skatta nú um stundir einfaldlega vegna þess að þá þurfum við að skera meira niður og ekki hafa komið fram neinar málefnalegar tillögur í þá veru frá þeim ágæta flokki eða frá öðrum flokkum hér á þingi. Reyndar er það svo að mínir ágætu félagar í Sjálfstæðisflokknum vilja bæði lækka skatta í góðæri og harðæri, jafngáfulegt og það nú er. En það er önnur saga. Við þurfum að dvelja við þau verkefni sem blasa við okkur og þar þurfum við að skera niður og þar þurfum við að leggja tímabundið á auknar álögur sem við vissulega þurfum svo að taka til baka eftir því sem hjól atvinnulífsins komast hraðar af stað. Við þurfum að gefa í í hagkerfinu, 2% hagvöxtur eða þaðan af minna er langt frá því að vera nóg. Við þurfum að koma hagvextinum upp í minnst 4% til að eiga vinnu fyrir allt það fólk sem nú gengur um atvinnulaust hringinn í kringum landið. Til móts við það fólk þurfa stjórnvöld að koma, lánastofnanir og reyndar allt samfélagið því að það er vissulega áfellisdómur yfir stjórnvöldum á hverjum tíma að geta ekki útvegað fólki sínu vinnu. Vissulega ber þó að hafa í huga að ástandið er með eindæmum eftir það gífurlega efnahagshrun sem þjóðin varð fyrir og sjöföld þjóðarframleiðslan fór fyrir róða. Herra forseti. Er vandi okkar Íslendinga einstakur? Nei, hann er það ekki. Enda þótt ekki sé hægt að ylja sér við það að margir hafi það erfiðara en Íslendingar ber hins vegar að horfa til þess að halli ríkisins sem hlutfall af landsframleiðslu er ekki nema 4%. Við getum horft til nágrannalanda okkar, t.d. til Írlands sem er nú að lenda í efnahagskreppu. Þar er þetta hlutfall mun hærra, hallinn sem hlutfall af þjóðarframleiðslu Íra nemur 32%. Ef við förum enn lengra sjáum við að Grikkir eiga við enn frekari vandræði að etja en við hér heima á Íslandi, þar er hallinn sem hlutfall af þjóðarframleiðslu, ef ég man rétt, 16%. Hér eru því gríðarlegir möguleikar til að snúa þróuninni hratt við og snúa hjólum atvinnulífsins hratt af stað. Herra forseti. Ég mun koma víða við í ræðu minni en mig langar næst að staldra við gjaldahlið fjárlagafrumvarpsins. Þar hefur verið ráðist í mikinn niðurskurð og eins og ég gat um í upphafi ræðu minnar hef ég gagnrýnt það, bæði í ræðu og riti, á fundum víða um land, að þar hefur mér fundist einna síst hafa tekist til í fjárlagagerð þessa árs. Við eigum, rétt eins og á heimilum landsmanna, ekki að skera niður þegar illa árar í viðkvæmustu flokkunum og alls ekki umfram það sem við ætluðum. Í þeim flokki sem ég tilheyri var lögð blessun yfir 5% niðurskurð í viðkvæmasta málaflokki landsmanna sem snýr að heilsu fólks og reyndar rétti fólks til heilsu - ég gekk að minnsta kosti út frá því að farið yrði fram með fremur deigum hnífi í þann lið. Svo varð ekki, niðurstaðan í fjárlagafrumvarpinu var önnur, þar var hreinlega ráðist að viðkvæmum heilbrigðisstofnunum úti á landi svo að líkja má við aðför. Þetta eru svo sem engin ný tíðindi úr mínum munni, ég hef sagt þetta víða um land og stend við það. Ég tel að þar hafi ekki verið ráðist að atvinnu fólks, eins og sumir hafa viljað halda fram, heldur miklu fremur að heilbrigðisöryggi fólks sem að mínu viti er svo að segja heilagt og, af því að hér stendur jafnaðarmaður, að jöfnum aðgangi hringinn í kringum landið að því sem maður taldi sjálfsagðan hlut að komast á heilbrigðisstofnanir og fá þar þjónustu. Ég hef átt því láni að fagna, herra forseti, að heimsækja held ég allar sjúkrastofnanir í mínu kjördæmi á undanförnum mánuðum og vikum og það hefur reynst mér hollt. Mig langar að segja frá einni þessara heimsókna í Sundabúð í Vopnafirði. Þar tók á móti mér elsti núlifandi Vopnfirðingurinn sem verður 96 ára á morgun, 10. desember, frú Sigríður Pétursdóttir, fædd á Vakurstöðum í Vesturárdal, sem er einn af þremur grösugum fjörðum sem ganga inn af Vopnafirði. Hún tók þéttingsfast í höndina á mér og sagði: „Héðan fer ég hvergi.“ Af hverju segi ég þessa sögu? Jú, vegna þess, eins og ég gat um í upphafi, að á bak við allar þessar tölur og prósentur er fólk á öllum aldri, líka Sigríður Pétursdóttir, 96 ára á morgun, fædd í byrjun fyrra stríðs. Hennar hlutskipti hefði verið, ef þessar tillögur hefðu náð fram að ganga, að vera flutt hreppaflutningum 140 km yfir á Egilsstaði á síðustu metrum síns lífs. Kannski finnst sumum óviðeigandi að draga inn í þessa sögu nafngreinda Íslendinga en þetta snýst einmitt um Íslendinga með nöfnum, þetta snýst ekki bara um tölur og prósentur. Ég hafna hreppaflutningum á borð við þá sem voru fólgnir í fjárlagafrumvarpinu eins og það birtist landsmönnum að óvörum fyrr á þessum vetri. Ég hafna því algjörlega og ekki síst á þeirri forsendu að hin pólitíska aðkoma að því máli var svo að segja engin. Prósenturnar og tölurnar voru ákveðnar, að því er mér sýnist, inni í ráðuneytunum og hjá framkvæmdarvaldinu án þess pólitíska umboðs sem þingmenn eiga og skulu hafa til að breyta samfélaginu. Það á að vera pólitíkin sem breytir samfélaginu, lýðræðislegt umboð sem breytir samfélaginu. Það eiga ekki að vera embættismenn og það á ekki að vera framkvæmdarvaldið sem hefur þar endanlegt vald. Það má aldrei verða svo, herra forseti. Við skulum því hafa þessa sögu, af elsta núlifandi Vopnfirðingnum, sem verður 96 ára á morgun, í huga þegar við rennum í gegnum svona gögn full af prósentum og tölum. Það er fólk á bak við þetta allt saman, fólk sem ríkið ætlar að fá að hlutfalli jafnan skatt af og af öðrum. Þá á þetta fólk, hvar á landi sem það býr, að fá svipaða þjónustu fyrir það fé sem það leggur til sameiginlegra sjóða. Það skal vera svo. Heilbrigðismálin verða ekki skorin niður nema með fullu samráði við heimamenn, nema með fullu samráði við sveitarstjórnir hringinn í kringum landið. Og það er annað sem ég hef gagnrýnt við þær tillögur sem fram komu í fyrirliggjandi fjárlagafrumvarpi: Það var ekkert samráð haft. Svo að maður grípi nú ekki svo djúpt í árinni þá var að minnsta kosti svo lítið samráð haft að heimamenn gátu ekki brugðist við aðsteðjandi vanda, þeir fengu ekki til þess ráð né tíma. Við förum ekki í stórfellda kerfisbreytingu á heilbrigðismálum án samráðs og samstarfs við heimamenn á hverjum stað og án virðingar fyrir þeim málaflokki sem um ræðir, einhverjum viðkvæmasta málaflokki sem fjárlagafrumvarpið snýr að. Það má aldrei verða svo. Við förum ekki fram í þessum flokki með flumbrugangi. Ég tel afskaplega mikilvægt að við eðlilega og ef til vill nauðsynlega endurnýjun og breytingar á þessum málaflokki, í ljósi breyttra aðstæðna, verði staldrað við tvennt sem mun aldrei breytast á Íslandi, að ég held, og það er sjálft landakortið og veðurlagið. Við getum ekki beitt reykvísku ráðuneyti sem reiknilíkani á staði eins og Vestmannaeyjar, á staði eins og Patreksfjörð og Ísafjörð, á staði eins og Vopnafjörð og Seyðisfjörð og Norðfjörð. Þar lokast fólk oftar en ekki inni sakir veðurs og við hljótum að eiga fyrir því í ríkiskassanum að geta sinnt þessu fólki þegar kemur að þess helgasta rétti sem er rétturinn til heilsu. Þegar og ef við förum í kerfisbreytingar sem koma til vegna bættra samgangna munum við samt aldrei geta breytt því að vera með umdæmissjúkrahús á Ísafirði, á Norðfirði og í Vestmannaeyjum, einfaldlega vegna þess að þótt við bætum samgöngur þá breytum við aldrei landakortinu og því síður veðurlaginu. Ég tel því að í komandi fjárlögum munum við aldrei geta breytt þessu og því gagnrýni ég það hart og innilega að 3/12 þess niðurskurðar í heilbrigðismálum sé frestað. Ég samþykki það ekki og hef gert athugasemd í fjárlaganefnd við það; ég er tiltölulega sáttur við þær breytingar sem orðið hafa í heilbrigðismálum þar sem mikill hluti niðurskurðarins úti á landi er tekinn til baka en ég tek ekki þátt í því að dreifa þessari kerfisbreytingu yfir á næstu tvö eða þrjú ár. Ég lét því bóka það, í fundargerðabók fjárlaganefndar, að ég liti svo á að ég samþykkti þessi fjárlög með þessum afturbata í heilbrigðismálum í trausti þess að niðurskurður til heilbrigðismála úti á landi á næstu tveimur árum yrði aldrei umfram annan niðurskurð til þessa málaflokks. Við þetta mun ég að sjálfsögðu standa þegar og ef farið verður fram með álíka hætti í heilbrigðismálum hringinn í kringum landið og gert var við gerð þeirra umdeildu fjárlaga sem nú eru til umræðu, að minnsta kosti er varðar heilbrigðisþáttinn. Ég tek hann sérstaklega út vegna þess að ég hef mótmælt honum, þessum eina lið, sem er að vísu stór og mikilvægur og viðkvæmur. Ég get ekki sætt mig við að meginþungi niðurskurðar í þeim málaflokki fari fram úti á landi vegna þess að breyta eigi öllu kerfinu þar í einhver heilsugæslusjúkrahús með reiknilíkani sem fundið er upp í Reykjavík og ekki tekið tillit til veðurlags og þess landakorts sem við öll ólumst upp við í skólastofunni heima í okkar byggðarlögum. Herra forseti. Ég mun næst víkja að öðrum lið fjárlaga sem mér er nokkuð umhugað um. Hann lýtur að vinsælu dægurmáli þingmanna og heitir Safnliðir. Mjög hefur verið um það rætt hvort breyta eigi því kerfi þegar ýmsar stofnanir litlar, líknarfélög, söfn, menningarfélög, sækja um einstaka styrki til fjárlaganefndar, og út á það má setja. Ég hef svo sem tekið eftir því að ýmsir Reykjavíkurþingmenn láta þetta fara í taugarnar á sér og er það að ýmsu leyti skiljanlegt. En hafa ber í huga í þessu efni að einfaldur arftaki þessa kerfis hefur ekki verið nefndur svo að ég viti. Það er ekki sjálfgefið, herra forseti, að þessari deild fjárlaga verði komið í einhvern Reykjavíkursjóðinn í viðbót og deilt út þaðan. Það er að mörgu leyti eðlilegt að til þessara verkefna hafi menn lýðræðislegt umboð og þekkingu í sínu kjördæmi hringinn í kringum landið og tala ég þar um öll kjördæmin að sjálfsögðu. Ég tel eðlilegast og réttast að farið verði með þetta sem nærþjónustu. Mér finnst ekki eðlilegt þegar horft er til þessara liða sem lúta einkum og sér í lagi að fjórum þáttum; líknarfélögum, menningarsamningum og vaxtarsamningum og nýsköpun ýmiss konar, að allur sá peningur sem fer til þessara liða, margvíslegra líknarstarfa, margvíslegrar menningarstarfsemi, mikilvægrar nýsköpunar og alls kyns nýrrar atvinnuþátttöku - að henni verði skammtað úr hnefa úr Reykjavík. Ég tel að betur fari á því að þetta verði flutt út til sveitarfélaganna, til nærsamfélaganna, og að menningarsamningunum verði breytt á þann veg að þeir fari úr ráðuneytunum og heim í hérað, til landshlutasamtaka ef því er að skipta. Að vaxtarsamningarnir fari frá iðnaðarráðuneytinu og yfir til nærsveitanna, nærsamfélagsins og þar til bærra landshlutasamtaka. Sömu sögu er að segja af einhvers konar líknarsjóði sem gæti orðið til í hverjum landshluta eða hjá hverju landshlutafélagi og nýsköpunarsjóð. Það er ekkert sjálfgefið að þessu sé öllu miðstýrt úr Reykjavík með fullri virðingu fyrir þeirri ágætu höfuðborg. Þetta er nærþjónusta og á heima á þessum stöðum sem eru til þess fullbærir að ráða sínum málum sjálfir og hafa um það sjálfdæmi hvernig úthlutað er til ýmissa mála sem menn heima í héraði þekkja betur til en einhverjir ágætir embættismenn í Reykjavík. Ég legg það því til hér, herra forseti, að þessum ágætu safnliðum, sem hafa verið umdeildir og hefur verið úthlutað meira og minna af fjárlaganefnd á hverjum tíma, verði hreinlega útvistað til héraðanna hringinn í kringum landið, til landshlutasamtaka sem geta ávaxtað það pund miklu betur en miðstýringarvaldið í Reykjavík. Virðulegur forseti. Ég mun næst víkja að þeim liðum sem verið hafa til umfjöllunar í fjárlaganefnd á undanförnum vikum og mánuðum. Fjárlagafrumvarpið hefur verið endurbætt og því hefur verið breytt. Þeim lið sem snýr að viðkvæmum málaflokki heilbrigðismála hefur verið hrundið og er það vel. Vinnan í fjárlaganefnd hefur verið góð og gjöful og samstaðan hefur verið ágæt og margt gert þar til batnaðar. Ég vil nota tækifærið og þakka ágætum félögum mínum í fjárlaganefnd fyrir gott samstarf og margar góðar tillögur og þær endurbætur sem hafa farið fram á fjárlagafrumvarpinu. Því miður eru þær ranghugmyndir uppi víða í samfélaginu, heyrir maður og finnur, að fjárlagafrumvarpið sé fjárlög, þeim verði ekki breytt þegar þau koma fram sem fjárlagafrumvarp. Öðru nær. Það er að sjálfsögðu þingið sem setur sitt mark á fjárlögin og breytir þeim að vild og mikil og góð umræða hefur farið fram um þá liði sem hafa orðið til breytingar í þessu fjárlagafrumvarpi á undanförnum vikum og mánuðum. Ég vil fyrst staldra við æðstu stjórn ríkisins. Auðvitað er það ekki sjálfgefið á tímum niðurskurðar að þar sé bætt í. En ég get auðveldlega varið þá hluti sem bætt er í hjá æðstu stjórn ríkisins og er fyllilega sáttur við þá liði. Flestir þeirra eru afleiðing hrunsins. Ég nefni þar stjórnlagaþing, sem fær viðbót upp á 36 milljónir, saksóknara, sem fær um 24 milljónir í viðbót, laun þriggja dómara, 40 milljónir, Ríkisendurskoðun 5 milljónir og hagræðingarkrafan til Alþingis hefur verið minnkuð nokkuð, sem kemur til af því að rannsóknarskýrsla Alþingis krefst þess einfaldlega af þjóð og þingi að þar verði störf bætt og það kostar peninga eins og aðrar endurbætur í samfélaginu. Ég get því ágætlega tekið undir þær tillögur sem varða æðstu stjórn ríkisins enda þótt það hafi ekki endilega verið sjálfgefið í byrjun að þar yrði gefið í. En þetta er allt verjanlegt vegna þess að við erum að búa til nýtt og betra samfélag og það kostar peninga. Ég vek einnig máls á því, herra forseti, að endurbætur á fjárlagafrumvarpinu snúa blessunarlega líka að þremur mikilvægum málaflokkum í samfélagi okkar, menntamálum, félags- og tryggingamálum og heilbrigðismálum. Mig langar að víkja fyrst að menntamálunum en breytt fjárlagafrumvarp gerir ráð fyrir að 640 milljónum verði bætt við þann málaflokk og ég er fyllilega sáttur við þá liði og tel þá vera til marks um að þingmenn þekki þjóð sína og þarfir hennar. Þar er verið að bæta um 140 milljónum við Háskóla Íslands sem þarf vissulega á þeim peningum að halda, ekki viljum við að sá stóri hópur fólks sem hefur misst vinnu hafi ekki tækifæri til að mennta sig á meðan hann er í atvinnuleit. Ég nefni líka nýsköpun námsmanna, 30 milljónir þar í viðbót, sjávarútvegsrannsóknir í Eyjum 9 milljónir, Háskólasetur Vestfjarða og Þekkingarsetur Austfjarða, sem hvort um sig fá um 12 milljónir, og nýjungar í menntamálum á Reykjanesi 16 milljónir ásamt Fisktækniskóla þar í grenndinni 8 milljónir. Síðast en ekki síst er vert að geta aðhaldskröfunnar til framhaldsskólanna. Þar er vægari krafa sem nemur 200 milljónum þannig að hnífurinn verður ekki jafnbeittur þar og stefnt var að í upphafi. Þetta er vitaskuld allt verjanlegt og rökin á bak við þessa liði eru að koma til móts við samfélagið eins og það er á þeim tímum sem við lifum. Það þarf að gæta hófs í niðurskurði til þessara viðkvæmu málaflokka og ekki er sjálfgefið að fara fram með beittasta hnífinn í menntamálin. Félags- og tryggingamálin geyma stóra tölu í þessum fjárlögum enda málefni fatlaðra að flytjast yfir til sveitarfélaganna, og það er vel. Án þess að ég ætli að fara að bera þann mikilvæga flokk saman við safnliðina er það að mínu viti nærþjónusta að sinna fötluðum og það er kærkomið að fá þann flokk yfir til sveitarfélaganna með því tannfé sem viðeigandi er. Ég vil staldra við skýringar á breytingum á fjárlagafrumvarpinu en í frumvarpi til laga um málefni fatlaðra stendur, með leyfi forseta: „Í samkomulagi ríkis og sveitarfélaga frá 6. júlí sl. um fjárhagsleg málefni yfirfærslunnar var samið um að útsvarshlutfall sveitarfélaga hækki um 1,2 prósentustig og að tekjuskattshlutfall ríkisins lækki á móti um samsvarandi hlutfall. Gert er ráð fyrir að til lengri tíma muni þessi hækkun útsvarshlutfallsins duga sveitarfélögunum til fjármögnunar þjónustunnar og hefur þá verið tekið tillit til ýmiss kostnaðar sem auka muni útgjöldin í fyrirsjáanlegri framtíð.“ Ég gríp niður í þennan kafla breytts fjárlagafrumvarps að gefnu tilefni vegna þess að það þarf að sjá til þess að þessi málaflokkur, sem kostar um 10 milljarða kr., álíka mikið og landbúnaðarkerfið svo að dæmi sé tekið, sé ekki vanhaldinn í byrjun. Það ber að horfa til þess að báðir aðilar, jafnt sveitarfélögin og ríkið, gangi sátt frá samningsborði þegar yfirflutningur á sér stað á jafnmikilvægum og viðkvæmum málaflokki og málefni fatlaðra eru. Ég fagna þessum tímamótum í aðhlynningu og umönnun fatlaðra og tel að þessum málaflokki sé best fyrir komið í nærþjónustunni hjá sveitarfélögunum og segi það í trausti þess að báðir aðilar gangi sáttir frá samningaborði vegna þess að þessi málaflokkur má ekki við deilum milli þessara aðila. Ég tel reyndar að á þessum tímamótum eigi sveitarfélögin að horfa til enn fleiri málaflokka hvað slíkan flutning varðar. Þegar maður flettir fjárlagafrumvarpinu frá ári til árs verður maður var við að fjöldi liða sem nú eru í fjárlagafrumvarpi er betur kominn hjá sveitarfélögunum sem að mínu viti fara betur með peningana en ríkisvaldið, þekkja sitt fólk, þekkja sína heimahaga og geta gert meira og betur fyrir peninginn en miðstýringarvaldið í Reykjavík. Mér þætti því vænt um að sjá það í fjárlagafrumvörpum næstu ára að framhaldsskólinn færi sömu leið og grunnskólinn, yfir til sveitarfélaganna. Það er að mínu viti nærþjónusta. Það er með ólíkindum, herra forseti, að málaflokkar eins og eftirlitsiðnaður margvíslegur á vegum ríkisins skuli ekki fyrir lifandis löngu vera kominn yfir til sveitarfélaganna. Það er eins og ríkið sé að safna flugpunktum á leið sinni yfir landið til að líta eftir alls kyns iðnaði og matvælavinnslu. Auðvitað á þessi þjónusta að vera í nærumhverfinu hjá sveitarfélögum í stað þess að verið sé að fljúga mönnum fram og aftur um landið af því að stofnanirnar eru í Reykjavík. Þetta er nærþjónusta og það er betur farið með peninga hins opinbera heima hjá því fólki sem þekkir til en suður í Reykjavík með fullri virðingu fyrir okkar ágætu höfuðborg. Ég held reyndar að ef málefni fatlaðra fara yfir til sveitarfélaganna með ágætum og sóma muni það vera ísbrjóturinn fyrir frekari yfirfærslu málaflokka til sveitarfélaganna þar sem þeir eiga í mjög mörgum tilvikum heima. Það er ekki sjálfgefið að hin opinbera þjónusta sé að 70% hjá ríkinu og 30% hjá sveitarfélögum. Það má allt eins snúa þessu við í framtíðinni og byrja strax og við erum reyndar byrjuð nú þegar. Herra forseti. Ég vil þessu næst aðeins víkja að sjálfri fjárlagagerðinni. Ég er óhræddur við að gagnrýna þá liði í fjárlagafrumvarpinu sem mér finnst vera settir fram af skammsýni en ég er líka óhræddur við að fagna þeim liðum sem eru til bóta í fjárlagafrumvarpinu og þeir eru yfirgnæfandi. Það er rétt að geta þess í lokin og gagnrýna að fjárlagagerð hvers tíma á að vera pólitískt verk. Hún á ekki frá A til Ö að vera verk framkvæmdarvaldsins, og því síður embættismanna, hún á að verða til í því pólitíska litrófi sem þrífst innan þings og ekki síst í nefndum þingsins. Þess vegna finnst mér afskaplega mikilvægt að rammi hinna eiginlegu fjárlaga verði settur miklu fyrr en gert hefur verið á undanförnum árum, jafnvel strax á útmánuðum, vegna þess að það á að vera lýðræðislegt umboð, lýðræðisleg innstæða fyrir þeim pólitísku breytingum sem gerðar eru í landinu hverju sinni. Þess vegna er mikilvægt og reyndar sjálfsögð kurteisi við stofnanir landsins að ramminn í fjárlagagerð sé settur miklu fyrr. Og af hverju svo sem? Jú, það sparar peninga. Ef rammi fjárlaga er settur fyrr, svo sem eins og á útmánuðum sem ég nefndi, geta stofnanir ef til vill brugðist miklu fyrr við þeim kvöðum sem lagðar eru á þær undir lok árs eins og gert er nú. Fyrir vikið geta þær engan veginn brugðist við fjárlagafrumvarpi hvers tíma fyrr en jafnvel um mitt ár sem fjárlögin gilda fyrir. Að mínu viti er því hreinn sparnaður að því að fjárlagaramminn verði settur miklu fyrr og af því að hér gengur fram hjá hv. þm. Oddný Harðardóttir, formaður fjárlaganefndar, skora ég á þann ágæta og góða formann að ganga í þau verk nú þegar að lokinni þessari fjárlagagerð og skoða þann möguleika að rammi fjárlaga verði færður mun framar til þess að stofnanir samfélagsins sjái betur fram í tímann og geti brugðist fyrr við aðsteðjandi vanda og aðsteðjandi breytingum. Herra forseti. Ég hef farið um víðan völl sem eðlilegt er enda er fjárlögunum ekkert mannlegt óviðkomandi. Ég hef gagnrýnt þann lið fjárlagafrumvarpsins sem snýr að heilbrigðismálunum en ég hef jafnframt hrósað langflestum þeirra breytinga sem gerðar hafa verið og eru til hreinna bóta og speglast í því samfélagi sem við búum í í dag þar sem kreppan blasir við. Ef við göngum hratt til verks, förum klárlega og viskulega í niðurskurðinn, hækkum ef til vill álögur en þó aldrei umfram það sem nauðsynlegt er, og bítur ekki í skottið á sjálfum okkur, eigum við að geta komist nokkuð hratt upp úr þeirri lægð sem nú er í efnahag landsmanna. Endar ná ekki saman en þeir munu ná saman og árið 2013 verður ríkisbúskapurinn vonandi orðinn sjálfbær. Enn er nokkuð í land, enda þótt við skerum niður á komandi ári blasir við að 34 milljarðar standa enn út af borðinu sem þýðir einfaldlega að við þurfum að grípa til enn frekari aðhaldsaðgerða á árinu 2012. En ég ítreka það hér, virðulegur forseti, að við getum gert betur í fjárlagagerðinni og þar staldra ég sérstaklega við það sem ég nefndi áðan að menn færi fjárlagarammann framar á árið svo að af því geti hlotnast sparnaður. Við þurfum á honum að halda. Að lokum þetta: Ýmis blöð úti í heimi segja að kreppan sé á enda. Það eru engin smáblöð, Financial Times og New York Times, og hafa nú einhverjir tekið mark á þeim í þessu púlti. Vissulega hefur kreppt að en það eru ýmis teikn á lofti um að við séum að komast upp úr mesta öldudalnum. Þess vegna ríður á að þingmenn snúi bökum saman, skattyrðist ekki þó að menn úr öðrum flokki en þeirra eigin komi fram með góðar hugmyndir, sameinist um bætur og endurbætur í samfélaginu og hafi sæmilega trú á að markmiðið náist. Við hljótum að geta unnið saman að þessu verkefni þótt ekki sé til annars en að þjóðin hefði eitthvert eilítið meira álit á okkur en komið hefur fram í skoðanakönnunum undanfarnar vikur.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir góða og málefnalega ræðu sem ég get að mörgu leyti tekið undir. Mig langar hins að spyrja hv. þingmann um eitt. Hann kom inn á það að við sjálfstæðismenn reyndum alltaf að lækka skatta, hvort sem það væri góðæri, uppsveifla eða niðursveifla. Ég vil minna hv. þingmann á að þegar skattar voru lækkaðir þá hækkuðu skatttekjur. Hæstv. forsætisráðherra sem þá var í stjórnarandstöðu hélt því fram að skattalækkun væri skattahækkun vegna þess að tekjurnar hefðu aukist. Ég hef verulegar áhyggjur af því þegar hæstv. fjármálaráðherra mælti fyrir bandorminum sínum um daginn þá talaði hann um að þetta væru smávægilegar breytingar til viðbótar, þetta væri bara smotterí. Breytingarnar sem eru boðaðar rýra ráðstöfunartekjur heimilanna um tæpa 9 milljarða, plús það að lán heimilanna hækka um 2,4 milljarða. Hefur hv. þingmaður 

Herra forseti. Skoðanir okkar hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar fara að mörgu leyti saman í skattamálum og hafa gert eins og fram hefur komið í vinnu fjárlaganefndar. Mér er engin launung á því að skattheimta er að mörgu leyti komin út að ystu mörkum, það verður ekki meira að gert við þær aðstæður sem nú blasa við. Það á jafnt við um fyrirtæki og fjölskyldur í landinu, vegna þess að það eru einföld sannindi að þetta bítur í skottið á sér, ef það étur það ekki upp til agna, þegar komið er að ystu mörkum í skattheimtu. Svo ber á hitt að líta að ýmiss konar skattheimta hefur margfeldisáhrif í för með sér og hrindir af stað margvíslegum áhrifum sem heimilin geta ekki varist vegna neysluviðmiðanna sem nú eru viðhöfð. Það getur 

Virðulegi forseti. Þakka hv. þingmanni svarið. Hann kom einmitt inn á að það er mikilvægt að menn geri sér grein fyrir hvar mörkin liggja í skattheimtunni. Nú blikka öll ljós gagnvart því að við erum búin að ganga of langt. Tekjuskattar einstaklinga eru 5,1 milljarði undir áætlun þrátt fyrir minna atvinnuleysi. Það á að kveikja ákveðin ljós. Það hefur ekki verið minni fjárfesting í sögu lýðveldisins, hún dróst saman um 25,5% á síðasta ári, sem gerir það að verkum að þegar fyrirtækin - núna er tryggingagjaldið að skila tekjum inn í ríkissjóð. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji eðlilegt að ekki skuli vera skilað til baka hluta af hækkuninni til fyrirtækjanna, til þess einmitt að geta fjárfest og skapað störf. Eins langar mig að spyrja hv. þingmann: Finnst honum réttlætanlegt í stöðunni eins og hún er að ríkið skuli færa 2,7 milljarða af tekjum frá sveitarfélögum í ríkissjóð í þeirri stöðu sem mörg sveitarfélögin eru? Af því að hv. þingmaður er varaformaður samgöngunefndar, deilir hann ekki áhyggjum mínum 

Herra forseti. Vissulega deili ég áhyggjum mínum af hag sveitarfélaganna með hv. þm. Ásbirni Óttarssyni. Vandi þeirra er í mörgum tilvikum enn verri en ríkisvaldsins þegar kemur að fjárlagagerð heima í héraði. Ég tel vera komið að mörkum þess að heimta skatta af þeim. Auðvitað eru sveitarfélögin fórnarlömb skattahækkana að jöfnum hlut og skattarnir hækka yfir fólk og fyrirtæki. Auðvitað ber að leiðrétta skattheimtuna um leið og tækifæri gefst. Það hefur einmitt verið vandinn í okkar samfélagi að við leggjum á tímabundna skatta sem reynast svo ótímabundnir þrátt fyrir breyttar aðstæður. Þessu ber að breyta og skattkerfið er einu sinni mannanna verk. Það er hægt að breyta því á hverjum tíma en hefur ekki verið gert. Skattar á Íslandi hafa virkað eins og lögmál og endað uppi eins og nátttröll.

Forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni hans skörulegu ræðu sem ég get í öllum meginatriðum tekið undir og verið sammála. Ég held við deilum skoðunum um margt í þeim efnum sem hann setti fram. Ég vil gera sérstaklega að umtalsefni hér þau sjónarmið hv. þingmanns þar sem hann hefur áhyggjur af of hægum og litlum hagvexti. Við erum sammála um að 4% hagvöxt þarf til að koma hlutunum og hjólunum í gang. Við höfum atvinnuvegafjárfestingu í sögulegu lágmarki. Hann nefndi áðan að hann skildi ekki hvernig væri hægt að lækka skatta. Það eru tvær leiðir til þess; annars vegar að lækka prósentuna eða, sem ég trúi að við viljum báðir fara, stækka skattagrunninn, stækka kökuna. Þá er þetta spurningin um að leita leiða sem eru færar í því. Ég minni á í því sambandi efnahagstillögur sjálfstæðismanna sem við lögðum fram í þriðja sinn núna í nóvember. Þar er fullt af þáttum sem ég vil gjarnan heyra álit hv. þingmanns á; efla atvinnulífið, endurheimta störfin, búa til störf í litlum og meðalstórum fyrirtækjum, veiða meira, nýta orkulindirnar, einfalda skattkerfið og beita hvötum. Ég treysti því og hef trú á því að hv. þingmaður hafi farið yfir tillögurnar og vildi gjarnan heyra skoðanir hans á 

Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni og félaga í fjárlaganefnd að skattkerfið má ekki lama fólk og fyrirtæki. Skattkerfið er rétt eins og tilfærslukerfið, í sjálfu sér jöfnunartæki og er hægt að beita til jafnaðar og reyndar ójafnaðar ef svo ber undir. Skattkerfið getur líka verið hvatatæki. Það hefur ekki verið notað að mínu viti í nægilega ríkum mæli í þá áttina. Ég tel að þingheimur eigi að leggjast á eitt og koma fram með uppbyggilegar tillögur í þá veru að skattar og skattheimta geti leitt af sér ýmislega hvata. Þeir sem sýni af sér samfélagslegan metnað 

Ég vil vekja athygli þingmanna á því að það er smá ólag á klukkunni hérna í ræðupúltinu, en við munum halda kontról á því hérna í forsetastóli.

Forseti. Það er ánægjulegt að heyra viðbrögð hv. þingmanns við tillögunum sem við sjálfstæðismenn höfum lagt fram. Ég bendi á það hér í II. kafla tillagnanna, 2. tölulið, kaflinn ber heitið „Beitum hvötum til að örva hagkerfið“. 

Virðulegi forseti. Ég tek þessu bónorði hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar og er að sjálfsögðu reiðubúinn að hefja samvinnu í þessa veru. Það er mikilvægt að beita skattkerfinu af sæmilegu viti og til uppbyggingar á þeim tímum sem nú blasa við. Einmitt núna þarf að hvetja fyrirtæki til dáða með margvíslegum ráðum. Það er hægt að gera það í gegnum skattkerfið. Það er hægt að fjölga ýmiss konar nýsköpunarfyrirtækjum með því að ívilna þeim í skattalegu tilliti eins og kerfið kemst oft að orði. Það er hægt að ívilna öðrum fyrirtækjum. Það er ekki sjálfgefið eins og ég gat um hér í upphafi að við séum alltaf að ívilna aðkomumönnum, svo ég grípi nú til ágætrar akureysku, og séum aðeins góð við fyrirtæki sem koma að utan. 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Það er ljóst að það er von meðan menn eru þetta víðsýnir og vilja skoða hlutina og hafa trú á því að menn geti komist að gáfulegri niðurstöðu. Ég held að það sé akkúrat það sem við eigum að gera. Það átta sig allir á því að það þarf að skera niður. Þess vegna er mikilvægt að hafa samráð og reyna að skapa samstöðu. Þess vegna langar mig að varpa spurningu til hv. þingmanns hvort það sé rétt sem haft var eftir að því er mig minnir hv. þingmanni í fjölmiðlum þegar frumvarpið kom fram í fyrstu að það hafi ekki verið kynnt ríkisstjórnarflokkunum, þ.e. þingflokkum ríkisstjórnarflokkanna. Er það rétt? Mér þykja það frekar undarleg vinnubrögð. Það er kannski í takt við annað sem maður hefur séð hér í þinginu varðandi fjárlögin og fjáraukalögin.

Virðulegi forseti. Nú er það svo að fjárlagafrumvarpið hefur þá sérstöðu að það er eitt frumvarpa sem ekki er borið fram fyrir þingflokka. Öll önnur frumvörp eru lögð inn til þingflokka til synjunar eða samþykkis en svo hefur ekki verið um fjárlagafrumvarpið. Þegar ég var blaðamaður hringdi þingmaður í mig til þess að athuga hvað væri í fjárlagafrumvarpi Friðriks Sophussonar, þess ágæta manns. En það er rétt sem ágætur félagi minn, hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, sagði fyrr í dag að það var ekki borið undir þingflokk Samfylkingarinnar að skera niður með þeim gróflega hætti á heilbrigðisstofnunum úti á landi eins og kom fram í fjárlagafrumvarpinu og var blessunarlega hrundið. Við gáfum leyfi, ef svo má segja, fyrir 5% almennum niðurskurði í þessum málaflokki, en aldrei neitt umfram það. 
            

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Mig langar að víkja að skattaumræðunni ef ég fæ hljóð frá ráðherrabekknum til þess að halda ræðu mína. Þessar umræður um skattahækkanir eru mikilvægar. Ég er ánægð að heyra að hv. þingmaður hefur áttað sig á því að skattahækkanir hafa áhrif á alla hluti. Þær hafa áhrif á það að sveitarfélögin þurfa að hækka álögur sínar og hækkun á tryggingagjaldinu hefur m.a. þau áhrif. Þjónustugjöld hækka. Þetta hefur allt áhrif á vísitöluna sem hefur áhrif á stöðu fólksins í landinu vegna þess að lánin hækka. Það er gott að menn í þinginu, sérstaklega í stjórnarflokkunum, átti sig á þessu. Ég hvet hv. þingmann til þess að nota krafta sína til þess að reyna að fá aðra þingmenn í stjórnarliðinu til að sjá ljósið. Að sjá að leiðin út úr kreppunni er ekki að skattleggja íbúana út úr henni. Heldur að vaxa út úr kreppunni, þar á meðal með því að lækka skatta.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir þetta innlegg í umræðuna. Ég gat þess í ræðu minni að það væri mikilvægt að breikka skattstofnana. Það er líka mikilvægt að breikka skattinn sjálfan ef svo má að orði komast. Mér finnst skattkerfið oft á tíðum miða að því að taka mest af þessari dæmigerðu millistétt. Af fólki sem er að koma sér þaki yfir höfuðið og af fólki sem er að eignast börn. Skattkerfið beinist sum sé að þægilegasta hópnum, auðveldasta vasanum. Svona hefur mér sýnst kerfið hafa verið um langt árabil. Skattkerfinu er hægt að beita með margvíslegum öðrum hætti gagnvart fyrirtækjum og fólki. Af hverju er sama skatthlutfall af ofurbónuslaunagreiðslum og að þiggja laun fyrir að afgreiða kjötfars í búð?

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fyrir um margt ágæta ræðu. Ég get tekið undir margt af því sem kom fram í máli hans bæði varðandi breytingartillögurnar sem liggja fyrir að eru margar hverjar til bóta og eins varðandi vinnulag, atvinnumál og fleira sem hann vék að í sinni ræðu. Það var eitt sem mig langaði að ræða við hv. þingmann. Hann fjallaði töluvert um heilbrigðismál og tillögurnar sem liggja fyrir í þeim efnum. Ég veit að hann hefur haft ákveðnar skoðanir á þeim og hefur tjáð þær opinberlega. Hann hefur verið talsmaður heilbrigðisþjónustu í heimabyggð. Það kom fram í máli hv. þingmanns að hann mundi ekki fallast á frekari niðurskurð í þessum málaflokki en þann sem þegar er kominn fram. Mikilvægt væri að það lægi fyrir hvaða þjónustuskerðingu þetta ylli. Nú liggur fyrir að tvær stofnanir eru enn með 12% og önnur tók á sig 11% á síðasta ári. Telur hv. þingmaður að þarna sé of langt gengið eins og til að mynda með heilbrigðisstofnunina á Sauðárkróki sem tekur þá á sig 23% á tveimur árum? Það olli þjónustuskerðingum í fyrra og mun að öllum líkindum gera það núna. 
            

Herra forseti. Ég vil byrja á því að leiðrétta hv. þm. Ásmund Einar Daðason varðandi málflutning minn áðan. Ég sagði að ég teldi að það ætti ekki að beita niðurskurðarhnífnum á heilbrigðisstofnanir úti á landi árið 2012 umfram almennan niðurskurði í málaflokknum á þeim tíma. Hvað varðar heilbrigðisstofnanir sem nefndar hafa verið á Sauðárkróki og sambærilega stofnun á Húsavík, Heilbrigðisstofnun Þingeyinga, þá tel ég þær vera komnar út að ystu mörkum. Ég vil hins vegar ekki standa í vegi fyrir eðlilegum breytingum á þessum stofnunum í takti við tímann, í takti við breyttar samgöngur og í takti við bættar samgöngur. Auðvitað eigum við á hverjum tíma að beita stofnanir eðlilegu aðhaldi og sníða þær að aðstæðum. Ég nefni sem dæmi að það er ekki sjálfgefið að það sé sýslumaður við báða enda Bolungarvíkurganga. Göngin hljóta að hafa það í för með sér að sýslumaður verði tekinn af öðru hvorum megin. Það sama gildir um heilbrigðisstofnanir. En við breytum ekki landakortinu og við breytum ekki veðurlaginu. Þess vegna þurfum við 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég hef reynt að afla mér upplýsinga um það hvað niðurskurðurinn muni þýða fyrir þessar heilbrigðisstofnanir. Ég hygg að við munum skoða það betur milli 2. og 3. umr. þar sem stofnanirnar hafa ekki enn náð að skila inn álitum um niðurskurðinn eða komið fyrir nefndina. Ég hef til að mynda haft samband við stofnunina á Sauðárkróki sem telur að töluverðar stefnubreytingar muni felast í þessum 12% niðurskurði. Ljósmæðraþjónusta sem þegar var skert á síðast ári muni verða skert meira. Stöðugildum mun fækka úr einu og hálfu í eitt stöðugildi. Það mun valda því m.a. að allur sónar flyst til Reykjavíkur eða Akureyrar og ekki verði hægt að finna ljósmæðraþjónustu frá Sauðárkróki yfir á Blönduós svo dæmi sé tekið. Getum við ekki verið sammála um að þetta sé eitt af því sem við þurfum að skoða betur á milli umræðna? Hugsanlega er þetta eitthvað sem þurfi að endurskoða fyrir 3. umr. fjárlaga.

Herra forseti. Hér erum við hv. þm. Ásmundur Einar Daðason ágætlega sammála. Ég tel mikilvægt í þessu efni að tala við fólk, sýna samstarfsvilja og ræða við þá sem reka þessar stofnanir hringinn í kringum landið. Öðruvísi verður ekki farið fram með faglegum hætti í þessum málaflokki. Ég tel afskaplega mikilvægt að við höldum því til haga að umdæmissjúkrahúsin fái að stunda bráðaaðgerðir sakir veðurs og aðstæðna á þeim þremur stöðum sem ég nefndi; Vestmannaeyjum, Ísafirði og Norðfirði. Svo ber að hafa hitt í huga að það er sennilega þjóðhagslega hagkvæmt að reka lyflæknisdeildir víða á þeim sjúkrahúsum sem nú eru fyrir. Ég nefni Húsavík, Sauðárkrók, Fjallabyggð 

Virðulegi forseti. Í þingsalnum í gær var talsvert rætt um bjartsýni. Einn hv. stjórnarþingmaður, Þráinn Bertelsson, bað formann okkar sjálfstæðismanna sérstaklega að gerast talsmaður ljóssins núna í svartasta skammdeginu. Það er von að hann leiti til okkar því ekki er ljósberann að finna í formanni hans eða flokki. Það hefðu nú kannski verið hægari heimatökin fyrir hv. þingmann að biðja um að einhverjar ljóstýrur yrðu kveiktar innan veggja stjórnarheimilisins. Þar ríkir svartnættið eitt eins og þetta fjárlagafrumvarp ber glöggt með sér. Virðulegi forseti. Mikil og góð efnisleg umræða hefur farið fram í dag um fjárlagafrumvarpið og hefur frummælandi 1. minni hluta, hv. þm. Kristján Þór Júlíusson og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson, farið efnislega yfir það ásamt fleirum. Það er ekki bjart fram undan því miður. Endurskoðuð þjóðhagsspá gefur ekki tilefni til bjartsýni eins og fram kemur í minnihlutaáliti hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd, með leyfi forseta: „Endurskoðuð þjóðhagsspá boðar ekki gott, fjárfesting hefur aldrei verið minni á lýðveldistímanum og erfitt er að sjá með hvaða hætti endurreisn á að fara fram þegar það virðist beinlínis vera á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar að standa í vegi fyrir fjárfestingu á Íslandi - hvort sem er innlendri eða erlendri.“ Í þessari endurskoðuðu þjóðhagsspá er gert ráð fyrir 1,9% hagvexti á næsta ári en óveðursskýin hrannast upp. Þetta er í besta falli. Svo ég vitni aftur til álits minni hluta sjálfstæðismanna í fjárlaganefnd, með leyfi forseta: „OECD er svartsýnna á hagvöxt en Hagstofa Íslands en hagvaxtarspá stofnunarinnar fyrir næsta ár hljóðar upp á 1,5% sem er um 0,4 prósentustigum lægra en endurskoðuð spá Hagstofu Íslands. Vegna þessa metur OECD það svo að tekjur ríkissjóðs séu ofmetnar um 15 milljarða kr. á næsta ári. Þá spáir Evrópusambandið að hagvöxtur verði einungis um 0,7% á næsta ári. Á sömu nótum er nýjasta hagspá Íslandsbanka, sbr. fylgiskjal III. Miðað við sömu forsendur og áður yrðu skatttekjur ríkissjóðs allt að 27 milljörðum kr. lægri …“ OECD spáir 15%, nei 1,5%, fyrirgefið, það væri nú óskandi að það væri 15%, 1,5% hagvexti og segir að ríkið ofmeti tekjur sínar um 15 milljarða. Evrópusambandið sem alla tíð hefur þótt fara með sannleikann a.m.k. hjá öðrum stjórnarflokknum, kannski einhverjum í Vinstri grænum, ég átta mig ekki alveg á því hvar þeir standa þannig að ég get ekki svarað því, en Evrópusambandið spáir ekki nema 0,7% hagvexti. 27 milljarða kr. munur er þarna, það er ekki lítið. Þetta virðist vera svona, vinnan við fjárlagafrumvarpið, við fjáraukalögin og annað. Þetta hleypur allt á milljörðum og enginn veit hvar þetta endar. Virðulegi forseti. Stefna ríkisstjórnarinnar út úr vandanum er ekki flókin. Hún felst aðallega í því að skattleggja öll landsins gæði til að reyna að auka tekjur ríkissjóðs. Svo mikið að mörgum þykir nóg um. Síðan þessi ríkisstjórn tók við hefur hún hækkað skatta um 55 milljarða og ætlar að bæta í. Næstu skattahækkanir á almenning og fyrirtæki eru áætlaðar að gefi 10 milljarða til viðbótar. Einnig hefur hæstv. ríkisstjórn skapað mikla óvissu í einni af okkar undirstöðuatvinnugreinum sem er sjávarútvegur. Já, sjávarútvegurinn er atvinnugrein, þar eru afleidd störf. Það kemur kannski einhverjum á óvart. Bara svona til að halda því til haga fyrir hæstv. ríkisstjórn, er ekki skynsamlegt að vega að grunnatvinnuvegi sem skapar gjaldeyristekjur og atvinnu í þessu landi, sérstaklega þegar illa hefur gengið hjá hæstv. ríkisstjórn að skapa ný störf og atvinnutækifæri. Mig langar að taka undir það sem fram kemur í minnihlutaáliti hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd, með leyfi forseta: „Leið ríkisstjórnarinnar hefur verið að hækka skatta og leggja nýjar álögur á landsmenn, almenning og atvinnulíf. Dregist hefur úr hömlu að ganga frá fjárhagslegri endurskipulagningu fyrirtækja, sem leiðir af sér óvissu um hver munu þrauka kreppuna sem og um svigrúm þeirra sem það munu gera til athafna. Fyrirtæki í þeirri stöðu eru ekki líkleg til að fjölga störfum og ráða til sín nýtt fólk. Atvinnuleysi er ekki eina afleiðingin því að ýmsar blikur eru á lofti um fylgifiska þessa ástands: atgervisflótta og svarta starfsemi.“ Virðulegi forseti. Vonleysi er vandamál. Við það glímum við. En það er fleira sem vekur athygli. Þrátt fyrir að forsendur í þjóðhagsspá hafi versnað frá forsendum sem fram komu í þjóðhagsspá í júní, sem notuð var við gerð fjárlagafrumvarpsins, er því spáð að atvinnuleysi dragist saman um 1%. Fram kemur í þessari endurskoðuðu þjóðhagsspá, með leyfi forseta: „Því má búast við að atvinnuleysi minnki nokkuð. Erfitt er þó að spá nákvæmlega fyrir um þróunina, ekki síst þegar horft er til breytinga á vinnumarkaði, þ.e. breytts vinnutíma, starfshlutfalls og atvinnuþátttöku útlendinga.“ Þarna gætir ekki alveg sömu bjartsýni og hjá hæstv. ríkisstjórn, en hæstv. ríkisstjórn hefur verið með aðgerðum sínum eða aðgerðaleysi að skapa ný störf eða skapa atvinnulífinu lífvænlegar aðstæður. Ég vildi að svo væri. Ég vildi að það gengi vel að skapa störf. Ég vildi að það gengi vel að koma fólki út á vinnumarkaðinn af því þar viljum við hafa fólkið, en það er ekki raunin. Hvers vegna er þá atvinnuleysi að dragast saman? Er þetta fólk kannski að fara úr landi? Virðulegi forseti. Eins og hv. varaformaður fjárlaganefndar nefndi í ræðu sinni fyrr í dag kallaði hann eftir því að menn yrðu bjartsýnir og ættu ekki að talast niður. Þessu er ég sammála, sem er nánast það eina sem ég var sammála í ræðu hv. varaformanns fjárlaganefndar, nema þegar hann hrósaði minni hluta sjálfstæðismanna. Ég var mjög ánægð með það. Enda er ég þeim sammála í einu og öllu. Það hefur alltaf verið styrkur Sjálfstæðisflokksins að tala af ábyrgð og koma fram með lausnir og tillögur, tillögur til breytinga þegar verið er að gagnrýna. Það er alltaf styrkur. Við segjum ekki: Þetta virkar ekki, þetta er vont. Heldur segjum við: Þetta virkar ekki vegna þess að - og komum með tillögur. Fram kemur í minnihlutaáliti hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd, með leyfi forseta: „Aðhald í ríkisrekstri er mikilvæg forsenda áframhaldandi velferðar. Þingflokkur Sjálfstæðisflokksins stefnir að hallalausum ríkissjóði árið 2013, en hefur að leiðarljósi að réttur landsmanna til grunnþjónustu í heimabyggð - heilbrigðisþjónustu, löggæslu og menntunar, sé tryggður. Í efnahagstillögum sjálfstæðismanna eru fjölmargar aðgerðir til að bæta rekstur ríkisins, en tryggja jafnframt velferð.“ Virðulegi forseti. Fram hefur komið að mikil vinna hefur farið fram í fjárlaganefnd og hefur samvinna þar verið góð og er það vel. Vonandi er hægt að byggja á því í framhaldinu. Virðulegi forseti. Ljósið sem hv. þm. Þráinn Bertelsson kallaði eftir í gær er sem sagt ekki að finna í þessu lagafrumvarpi, þvert á móti. Þriðja bylgja skattahækkana ríkisstjórnarinnar er að ríða yfir samhliða tilviljanakenndum, losaralegum og ómarkvissum niðurskurði ríkisútgjalda eins og t.d. í heilbrigðisþjónustu sem þingmenn stjórnarliða hafa útskýrt hversu mikið klúður var. Ég leyfi mér að segja án þess að vita neitt um það: Hversu mikið „copy/paste“, afsakaðu enska tilvitnun, hefur verið í excelskjali þeirra sem þetta framkvæmdu? Þegar við bætist algert hugmyndaleysi og framtaksleysi stjórnvalda þegar kemur að endurreisn atvinnulífsins sitjum við uppi með verstu hugsanlegu blöndu til að koma okkur út úr kreppunni. Það besta sem þessi ríkisstjórn getur gert væri að játa ósigur sinn og fara frá. Ég veit að það er ekki að gerast, því miður. Þakka stuðninginn, hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir. Það næstbesta væri að hún tæki efnahagstillögur okkar sjálfstæðismanna og gerði þær að sínum. Hér eru þær sem fylgiskjal með minnihlutaáliti þingmanns Sjálfstæðisflokksins. Eins og margoft hefur komið fram í dag eru þetta tillögur sem bæði hv. varaformaður fjárlaganefndar og fleiri hv. þingmenn fjárlaganefndar sem tilheyra meiri hlutanum hafa tekið fagnandi og ætla að ræða á milli 2. og 3. umr. Því miður verð ég ekki hér til að fylgja þeim eftir, en ég vona að allir sem hafa komið og talað í dag séu tilbúnir að endurskoða fjárlagafrumvarpið af því að þetta gengur ekki.

Virðulegi forseti. Mig langar til að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Ég get tekið undir margt sem fram kom í ræðunni. Það er nú þannig að þegar kemur að tekjukaflanum eða atvinnumálunum erum við sjálfstæðismenn oft og tíðum sammála um hvaða áherslur eigi  Það sem mig langaði að spyrja hv. …  Mig langar til að spyrja hv. þingmann hver hennar skoðun er á einkarekstri og hvort hún sé sammála mér um að við þurfum að auka eftirlit með þeim fjármunum sem ríkissjóður leggur til þessa málaflokks.

Virðulegi forseti. Nei, ég er ekki sammála þér í prinsippi, hv. þm. Höskuldur Þórhallsson. Þau dæmi sem þú ert alltaf að vísa til og nefnir ekki er eitthvað sem flestir sem tala í þessum ræðustól virðast vera hræddir við að vísa til. Það getur alltaf eitthvað klikkað, hv. þingmaður, en í prinsippi eigum við að hafa fjölbreytni að leiðarljósi. Það getur aldrei verið slæmt að vera með hvata í menntakerfinu. Ég er kennari og ég vildi óska þess að í Vestmannaeyjum væru einkaskólar svo ég hefði val. Það getur aldrei verið slæmt að hafa val. Við viljum ekki eina ríkissúrmjólk frekar en eina ríkisskó. Við viljum val í skólakerfinu, við viljum val í heilbrigðiskerfinu. Maður þarf ekki að vera á móti menntun, ég get alveg gefið þér það, menn þurfa ekki að vera á móti menntun þó að þeir vilji ekki val í þessu. En þó að eitthvað, einhver tilraun með skóla eða eitthvað klikki, kannski bara vegna stjórnendanna, þýðir það ekki að hugmyndafræðin sé ónýt. Þetta er eitthvað sem hefur þvælst ansi mikið fyrir núverandi meiri hluta og greinilega einhverjum framsóknarmönnum líka að það er ekki allt ónýtt þó að eitthvað klikki.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það að ekki er allt ónýtt þótt eitthvað klikki en ég átti kannski ekki við það. Hv. þingmaður bað mig að nefna nokkur dæmi. Ég get nefnt nýleg dæmi eins og Menntaskólann Hraðbraut. Ég veit að forsendur fyrir þeim skóla voru góðar og margt gott hefur verið gert þar, en eftirliti með fjármununum hefur verið ábótavant. Ég get nefnt annað, RES Orkuskóla, sem er í mínum heimabæ og þrátt fyrir að ég vilji halda því verkefni áfram verð ég að horfast í augu við það að þar hefur verið fjármálaóreiða sem hefur gert það að verkum að það verkefni er í hættu. Sama mætti kannski segja um Keili, ég er ekki að ýja að því að þar hafi verið einhver fjármálaóreiða en ég held að þar vanti svolítið þá umgjörð sem gerð er krafa um hvað aðra framhaldsskóla snertir. Það sem mér finnst hins vegar best við þessa umræðu og ég vil þakka hv. þm. Írisi Róbertsdóttur fyrir er að við ræðum hér grundvallarhugmyndir og mismuninn á Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki. Ég held að hann hafi komið mjög skýrt fram í dag. Við viljum vernda velferðarkerfið, við höfum lagt fram tillögur þess efnis. Við viljum ekki ganga þau skref sem ríkisstjórnin hefur boðað og ganga að heilbrigðisstofnunum út um allt land. Ef það er rétt sem ég heyri hér, að sjálfstæðismenn úti í sal séu sammála okkur um að það sé verið að taka óheillavænleg skref, þá reikna ég með því að þeir greiði atkvæði með breytingartillögum okkar þar sem við leggjum til að fara eigi í flatan niðurskurð þangað til búið er að ræða allar hugsanlegar leiðir um það hvernig ná megi fram hagræðingu í heilbrigðiskerfinu. Ég held að það sé skynsamlegt og heilladrjúgt að gera það og spyr hv. þingmann hvort hún sé ekki sammála mér um fara þurfi í þá úttekt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir skemmtileg andsvör. Ég þekki því miður ekki nógu vel það mál sem hv. þingmaður vísar til. Ég efast ekki um að það sé eitthvað til í því sem hv. þingmaður segir. En við höfum Hjallastefnuskólana og ég hef ekki heyrt talað um að það eigi að leggja þá niður, leggja þá af, vegna þess að einhvers staðar hafi einhver tilraun með einhvers konar form ekki gengið upp. Við megum ekki gefast upp á því að auka fjölbreytni. Við megum ekki gefast upp á því að leita nýrra leiða af því að þegar talað er um hagræðingu og hagræðingarkröfu á þetta og hitt þá geta einkaaðilar oft gert hlutina á hagkvæmari hátt en ríkið og sveitarfélögin. Það er margsannað. Ég mun því miður ekki vera hér á morgun til að greiða atkvæði. Þetta hefur verið góður tími og gaman að vera í þinginu. Ég ætla bara að vona að þið sem eru hér og þið sem verðið áfram á þingi berið gæfu til að laga þetta fjárlagafrumvarp þannig að við getum gefið fólkinu í landinu einhverja von sem það þarf svo á að halda.

Hæstv. forseti. Sú umræða sem nú stendur yfir um fjárlög fyrir árið 2011, 2. umr., er þung og mikil og eðlilegt að margir séu á mælendaskrá. Sumir segja að þetta séu kannski ein erfiðustu fjárlögin sem við erum að gera frá hruni, frá fjárlagagerð haustið 2008, það sem við gerðum fyrir 2009 og það sem við gerðum fyrir þetta ár og það sem verið er að gera núna 2011, alla vega tekur það vel í. Ég ætla að reyna að einskorða mig við nokkra málaflokka og byrja á heilbrigðismálum. Það sem hefur valdið manni hvað langmestum vonbrigðum og angist eru þær tillögur sem komu fram í fjárlagafrumvarpinu, sem kynnt var 1. október, og allur sá mikli niðurskurður sem þar var settur fram, algerlega óræddar hugmyndir í öllum stjórnmálaflokkum á Íslandi, ekki bara í stjórnarflokkunum heldur í stjórnmálaflokkum öllum. Grundvallarbreyting var boðuð sem ekki verður liðið að verði gert á þennan hátt, þ.e. strúktúrbreyting er sett fram sem niðurskurður í tölum í fjárlögum. Slík breyting krefst agaðri vinnubragða. Í stjórnarsáttmálanum milli Samfylkingar og Vinstri grænna er kveðið á um slík vinnubrögð en þau voru því miður ekki viðhöfð í þessu máli. Það ber að harma og frá fyrsta degi, frá því er ég heyrði þessar tölur og heyrði um þennan mikla niðurskurð, hef ég sagt að ekki kæmi til greina að samþykkja þetta. Þó að ég hafi setið í ríkisstjórn til 2. september sl. og tekið þátt í að búa til ramma utan um fjárlög, m.a. að setja fram kröfu um 5% niðurskurð í heilbrigðismálum, 10% í öðrum málaflokkum o.s.frv., þá var aldrei talað um að gera þetta á þann hátt sem þarna er sett fram. Enda fengu þessar tillögur falleinkunn. Efnt var til íbúafunda úti um allt land í landsbyggðarkjördæmunum öllum þremur, fjölmennir fundir. Ég hugsa að ég gleymi aldrei íbúafundinum á Húsavík. Það var engu logið um það að 1.400–1.500 manns mættu á þann fund og hann var sjóðheitur. Þar var þessum niðurskurði mótmælt kröftuglega. Stjórnendur lögðu fram sín mál og gerðu það vel. Það sama má segja um íbúafund sem haldinn var á Austurlandi sem ég komst því miður ekki á. Ég komst hins vegar á fund í mínum heimabæ, Siglufirði, sem tilheyrir sveitarfélaginu Fjallabyggð og hlustaði á rök þar. Sem nefndarmaður í heilbrigðisnefnd tók ég þátt í símafundi með forsvarsmönnum Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Þar kom meðal annars fram að ef þær tillögur gengju eftir sem þar voru boðaðar þá væru það lágmark 300–400 milljónir sem mundu bætast við Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, ef menn tóku 50–60% af þeim sem voru lagðir inn á Blönduósi, Sauðárkróki, Siglufirði og Húsavík, ef þeir færðust yfir til Akureyrar, þá væru það 300–400 milljónir sem vantaði þar inn, eða kostnaðarauki vegna þess. Steininn tók alveg úr þegar fulltrúar Heilbrigðisstofnunar Austurlands riðu til Vopnafjarðar, fóru þangað og sögðu þar á fundi að ágæt stofnun sem heitir Sundabúð, sem var byggð upp af Vopnfirðingum - maður hefur heyrt lýsingu á því þegar Vopnfirðingar voru búnir í sinni vinnu, þá fóru þeir að upp byggja upp þessa aðstöðu í steypuvinnu og annað í sjálfboðavinnu - þar sem leigðar eru út íbúðar til aldraðra á efri hæð en hjúkrunarsjúklingar eru á neðri hæð. Forsvarsmenn Heilbrigðisstofnunar Austurlands voguðu sér að fara þangað áður en fjárlagafrumvarp var fullkomlega tilbúið og boðuðu þar að næði þessi niðurskurður fram að ganga yrði Sundabúð lokað og til stæði að flytja 12 vistmenn hreppaflutningum annaðhvort á Eskifjörð eða Seyðisfjörð. Virðulegi forseti. Það á að biðja Vopnfirðinga afsökunar á því hvernig þetta var sett fram. Jafnframt ætti að setja ofan í við stjórnendur Heilbrigðisstofnunar Austurlands sem þetta gerðu vegna þess að þeir vissu eða áttu að vita að þessi mál yrðu tekin til endurskoðunar og þetta yrði aldrei samþykkt eins og þetta var sett þar fram, þessar vitleysishugmyndir og kröfur. Virðulegi forseti. Ég átti líka fund á Sjúkrahúsinu á Norðfirði og hlustaði á þá aðila setja það fram hvernig þetta er rekið þar, sá fyrirmyndarrekstur sem þar er. Það gerðist ekkert á þessum íbúafundum og fundum þingmanna kjördæmisins með þessum heilbrigðisstofnunum annað en málið varð bara verra. Núverandi heilbrigðisráðherra, Guðbjartur Hannesson, sagði strax, og ég fagna því, að þessi niðurskurður kæmi ekki til greina. Hann gekk í þetta mál, sendi fulltrúa sína, að vísu sömu fulltrúa og bjuggu til fyrstu tillögur - og ég tek það skýrt fram að það eru ekki starfsmennirnir sem setja fram þessar tillögur, það eru pólitíkusarnir. En þar hefur verið tekið á og dregið úr kröfum um niðurskurð. Eins og komið hefur fram og kom fram frá fulltrúum heilbrigðisráðuneytisins á fundi heilbrigðisnefndar í gær eða fyrradag er varanlega búið að taka til baka 1.200 millj. kr. af þessum 3 milljörðum sem skera átti niður á þessum stofnunum á landsbyggðinni plús jú auðvitað St. Jósefsspítala í Hafnarfirði. En 560 millj. kr. niðurskurður geymist til 2012 og það er það sem veldur mér vonbrigðum. Það verður nóg að kyngja þessum niðurskurði núna, ef maður kyngir honum, fyrir árið 2011 og þeirri aðför sem er gerð að heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni. En niðurskurðaráform um 2012 mun maður aldrei samþykkja. Þar á þá rothöggið að koma, ef svo má að orði komast, og það verður einfaldlega aldrei liðið og aldrei samþykkt. Virðulegi forseti. Það er hinn ískaldi raunveruleiki sem núverandi ríkisstjórn stendur frammi fyrir, að skera niður og hækka skatta. Það hefur verið gert í þeim tvennum fjárlögum sem ríkisstjórnin hefur sett fram. Það hefur ekki verið neitt gamanmál en nauðsynlegt engu að síður. Svo getum við deilt um það við félaga okkar í Sjálfstæðisflokknum og ef til vill Framsóknarflokknum hvaða leiðir eigi að fara. Ég ætla ekki að fara að rifja upp, fara aftur í tímann og horfa í baksýnisspegilinn, hvers vegna þetta gerðist og á hvaða vakt þetta gerðist. Þetta er hinn ískaldi raunveruleiki, þetta er hin slæma staða sem við stöndum frammi fyrir og þess vegna er mikilvægt að fara um þetta með gát. Það er ekki sama hvernig þetta er gert. Þessi framganga hvað varðar heilbrigðismálin hefur að mínu mati fengið falleinkunn, hvernig þetta var sett fram, og slíkt má aldrei gerast aftur. Þetta verður að vinna faglegar og betur en þarna var gert. Virðulegi forseti. Nú ætla ég að snúa mér að því sem skiptir máli fyrir okkur Íslendinga í þessari kreppu. Það er ekkert annað en hagvöxtur og aukinn hagvöxtur og enn meiri hagvöxtur sem mun vinna okkur út úr þeirri kreppu sem við erum í. Ég hef sagt áður í þessum ræðustóli og skal gera það einu sinni enn að fjárhagsvandi ríkissjóðs og uppbygging atvinnulífs og annars slíks í landinu verður ekki leystur með því að hækka skatta endalaust, skera niður í ríkisrekstri endalaust eða fjölga störfum með því að ráða fleiri í vinnu hjá ríkinu. Þetta er ekki kostur. Við þurfum atvinnuuppbyggingu og aftur atvinnuuppbyggingu, við þurfum að ná sem flestum af þeim 13.000 sem ganga atvinnulausir í dag - þjóðin getur ekki farið svo með landa sína og það er líka illa farið með gott vinnuafl. Þess vegna verður að vinda bráðan bug að því að byggja upp atvinnulífið. Ég vil trúa að handan við hornið - við sjáum vexti lækka mikið, verðbólgu lækka mikið, krónuna styrkjast og fleira - sé að koma að því að við förum að gefa í í atvinnulífinu. Aukning atvinnu er það sem skapar þann hagvöxt sem við þurfum, auknar tekjur ríkissjóðs gegnum auknar tekjur fólks, skattgreiðslur til ríkissjóðs, minni atvinnuleysisbætur - þær eru í kringum 27–30 milljarðar í dag - og því er atvinnuuppbygging kannski brýnasta verkefni stjórnvalda nú á næstu mánuðum. Þá er allt undir, virðulegi forseti. Alveg sama hvort það eru stórframkvæmdir í samgöngumálum, sem vonandi eru á næsta leiti, í viðræðum við lífeyrissjóðina, framkvæmdir upp á 40 milljarða á næstu fjórum til fimm árum. Vonandi gengur það eftir, það gefur í í þá atvinnugrein og að auki þeir 6 milljarðar sem á að vinna fyrir í hefðbundnum ríkisframkvæmdum í vegamálum á næsta ári. Vonandi gengur þetta eftir og verður jákvæð og góð innspýting og þúsundir ársverka munu skapast. Vonandi tekst líka fyrir jól að koma skattamálum gagnavera þannig fyrir að uppbygging þeirra fari á fulla ferð og þau sem eru í mikilli uppbyggingu og hafa þegar hafið starfsemi, eins og Thor Data Center í Hafnarfirði, með samningi við Operu í Noregi o.fl., vaxi og dafni. Við Íslendingar þurfum að laga skattkerfi okkar að því sem gerist í Evrópu þannig að við séum samkeppnisfærir við Evrópu á meðan við erum ekki komin inn í Evrópusambandið sem ég veit að fjölmargir í þessum sal eru hlynntir og eru að vinna að. Í þriðja lagi hika ég ekki við að halda því fram að nú þegar umhverfismati að byggingu álvers á Bakka við Húsavík er lokið, vonum seinna og loksins, þá eigum við að einhenda okkur í að byggja þar 180 þús. tonna álver eins og arðsemisútreikningar hafa verið gerðir fyrir, arðsemisútreikningar sem skila mjög jákvæðri niðurstöðu og yrðu mjög til heilla fyrir það svæði. Ég er ekki talsmaður fyrir 350 eða 360 þús. tonna álveri á þessu svæði. Við eigum að einhenda okkur í 180 þús. tonna álver og þar eru sem betur fer tveir aðilar tilbúnir. Það er verkefni næstu mánaða að hrinda þessari framkvæmd í gang. Leitin að einhverju öðru til atvinnuuppbyggingar á norðausturhorninu og nýtingu þeirrar orku sem þar er hefur ekki borið árangur. Þá eigum við engan annan kost en þennan, enda er þetta ekki slæmur kostur. Þetta er stór vinnustaður. Að vísu mengar hann eitthvað hvað varðar gróðurhúsalofttegundir en ég nefni það stundum sem dæmi að þotufjöldi okkar Íslendinga mengar á við 14 Straumsvíkurálver. Það sama vil ég segja, virðulegi forseti, um uppbyggingu álversins í Helguvík sem er hafin og hefur staðið yfir og er búið að eyða miklum peningum í. Ég get ekki séð, miðað við þá skoðun sem ég hef gert á þessu, að neitt standi í vegi frá hinu opinbera hvað þessa uppbyggingu varðar. Það getur vel verið að það hafi verið fram að þessu. Nú er þetta einfaldlega í höndunum á þeim sem ætla að selja orkuna og þeim sem ætla að kaupa orkuna. Þeir verða að ná samkomulagi og vonandi ná þeir samkomulagi þannig að atvinnuuppbygging þarna geti farið á fulla ferð strax á nýju ári. Þó að við ætlum ekki að tala um eintóm álver, gagnaver eða samgönguframkvæmdir á vegum hins opinbera, sem eru nauðsynlegar og eru bestar á samdráttartímum - þá á hið opinbera að vera að framkvæma, það segir hagfræðin okkar, á bls. 1, eða hagfræði 101. Jafnframt þarf að gefa í og það er athyglisvert og ánægjulegt sem hefur komið fram um vöxt skapandi greina. Sama má segja um menningarmál að ég tali ekki um sjávarútvegsmál. Þar verður deilum að linna og nást sátt um vegna þess að mér virðist að allt sé frosið í þeirri grein. Einn aðili orðaði það á þann veg að útgerðarmenn keyptu ekki einu sinni málningarfötu lengur til að fara í endurbætur og viðhald skipa og fiskvinnsluhúsa vegna óvissu sem er í sjávarútvegsmálum. Því verður að linna. Að lokum, virðulegi forseti, er það hinn mikli og stóri vaxtarbroddur sem við höfum séð síðustu tvö sumur, ferðaþjónustan sem gefur mikið í aðra hönd. Verst hvað vertíðin stendur stutt yfir en hún er góð það sem er og leggur mikið til þjóðarbúsins. Ég hef farið yfir nokkur atriði hvað varðar atvinnuuppbyggingu þar sem gefa verður í vegna þess að ef það verður ekki, ef hagvöxtur eykst ekki og atvinnuuppbygging fer í gang og fleiri atvinnulausir fari af atvinnuleysisskrá og í vinnu og ef við minnkum ekki þessa 27–30 milljarða sem við greiðum í atvinnuleysisbætur með álagningu tryggingagjalds á þau fyrirtæki sem enn eru í gangi - þetta verðum við að gera og þá munum við sjá fram á betri tíð fyrir fjárlagagerð 2012. Þá munum við ekki sjá þær vondu tölur sem menn þykjast sjá þar í fjarska. Með þeim orðum er ég að segja að ég hika ekki við að halda því fram að ef eitthvað af þessu gengur eftir og helst allt þá þurfi ekki að koma til meiri niðurskurðar í heilbrigðismálum, þá ætti frekar að fara að gefa í. Það verður aldrei liðið að þessi mesta árás á landsbyggðina sem um getur í gegnum heilbrigðismálin gangi eftir fullkomlega. Það er ánægjulegt til þess að vita að loksins hafi það tekist að málefni fatlaðra séu flutt yfir til sveitarfélaganna. Þetta hefur verið rætt í mörg ár, aldrei tekist fyrr en í tíð þeirrar ríkisstjórnar sem nú starfar. Það er ánægjulegt. Þessi málefni eru eins og önnur málefni betur komin heima í héraði en í fjarstýringu frá Reykjavík og úti um landið. Þetta er nákvæmlega það sama og gerðist með skólann þegar hann var fluttur yfir, þar spruttu út margir kvistir þegar þetta var komið heim í hérað. Nú þegar málefni fatlaðra eru klár að fara yfir þá á að einhenda sér í næsta verkefni sem er að flytja málefni aldraðra yfir til sveitarfélaganna árið 2012. Ég hef eðlilega gert að aðalumtalsefni niðurskurðinn í heilbrigðismálum vegna þess að hann er að mínu viti það allra versta í þessum fjárlögum, sú mikla breyting sem þetta hefði í för með sér ef það allt hefði gengið eftir. En sem betur fer hefur verið stigið skref til baka og ég ítreka það sem ég sagði áðan: 1.200 millj. kr. af þessum 3 milljörðum eru teknar til baka varanlega og vonandi kemur aldrei til þess niðurskurðar árið 2012 sem settur er fram í gögnum frá heilbrigðisráðuneytinu gagnvart stofnunum á landsbyggðinni. Ég vil taka það skýrt fram að ég fagna því sem hér er sett fram að ekki sé verið að ráðast á burðarásinn í heilbrigðisþjónustu á Íslandi, þ.e. Landspítalann. Hann þarf svo sem að taka á hvað varðar rekstur en hér er ekki settur fram mikill niðurskurður frekar en á Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Ég fagna því vegna þess að þetta er flaggskip í okkar heilbrigðisþjónustu, frábær starfsemi sem þarna á sér stað og hana verður að vernda sem mest. Virðulegi forseti. Hvað ber næsta ár í skauti sér? Hvað boðar blessuð nýárssól? Ég hef trú á að við séum að komast yfir erfiðasta hjallann. Það getur vel verið að við eigum eftir að taka nokkrar snerrur á næstunni um Icesave ef samningur kemur um það. En þegar því er lokið hika ég ekki við að halda því fram að þá mun ýmislegt fara í gang sem ég gerði að umræðuefni áðan hvað varðar atvinnuuppbyggingu með erlendu fjármagni, með erlendri fjárfestingu sem er nauðsynleg inn í landið vegna þess að atvinnuuppbygging á komandi árum verður ekki gerð með 100% lánsfé eins og var áður fyrr. Héðan í frá þarf að koma meira eigið fé inn í verkin og þess vegna er sú aðferð sem verið er að vinna eftir suður í Helguvík sú aðferð sem þarf að nota þar vegna þess að þar kemur erlent fé inn og þar kemur meira eigið fé inn til verkefnisins. Ég hika ekki við að halda því fram, virðulegi forseti, að með stórlækkun vaxta og það að verðbólgumarkmið Seðlabankans séu nú að nást - og menn geti ekki einu sinni munað hvenær það gerðist síðast, það eru fjölmörg ár síðan. Lækkun vaxta mun halda áfram, ég þykist sjá að vextir eigi eftir að lækka um 50, 75 punkta í viðbót og þá munum við sjá vaxtatölu sem við höfum aldrei lifað við. Það mun svo flæða út til atvinnuuppbyggingar þegar endurskipulagningu banka lýkur og atvinnufyrirtækja. Bankarnir verða að einhenda sér í að hjálpa þessum 6.000 fyrirtækjum að minnsta kosti sem eru með neikvætt eigið fé en eru með ágætisrekstur sum hver og mjög slæma efnahagsstöðu. Þeir þurfa að ganga í það að hjálpa þessum fyrirtækjum. Við skulum hafa eitt í huga - og þá ætla ég að rifja aftur upp að rúmlega 13 þús. manns eru á atvinnuleysisskrá - að ef hvert þessara 6.000 fyrirtækja gæti ráðið einn starfsmann í framhaldi af slíkri fjárhagslegri endurskipulagningu þá hverfur helmingurinn út af atvinnuleysisskrá. Ef helmingur þessara fyrirtækja gæti gert þetta kæmu 3.000 manns í framhaldi af því inn í atvinnulífið. Við sjáum hvaða áhrif það hefði á efnahagslífið ef 3.000 eða 6.000 manns færu af atvinnuleysisskrá og færu að skapa tekjur og gætu borgað niður skuldir sínar og tekið þátt í eðlilegum rekstri í þjóðfélaginu. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áður verður þessi umræða um fjárlög löng. Mér finnst hún ekkert voðalega hörð. Mér finnst hálfpartinn vera nokkur samhljómur milli allra sem hér eru að tala þó að menn geti greint á um hlutina milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Það er eðlilegt að stjórnarandstaðan sæki á stjórnarliðið hvað varðar skattahækkanir, niðurskurð og þetta allt saman. Ég þykist þess hins vegar fullviss að það væri ekkert öðruvísi sætu þeir sjálfir við stjórnvölinn, það væri ekki mikill munur á. En við erum í þessari efnahagskreppu. Við erum að reyna að koma okkur út úr þessari kreppu. Árið 2011 verður erfitt hvað varðar ríkissjóð, hvað varðar fjárlög. En ég hika ekki við að halda því fram, virðulegi forseti, og ég er mjög bjartsýnn á að ýmislegt muni snúast í þessum mánuði eða kannski um áramótin, að árið 2012 muni fljótlega fara að birta til líkt og menn hafa verið að kalla eftir úr ræðustól Alþingis að það muni birta til fljótlega á nýju ári.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Kristjáni Möller fyrir ágæta ræðu. Hún var reyndar svo ágæt að ég hefði jafnvel getað flutt hana sjálfur að ýmsu leyti og velti fyrir mér hvort hann hafi haft álit 2. minni hluta til hliðsjónar þegar samdi ræðuna. Það sem okkur greinir hins vegar á er hvernig eigi að fara með boðaðan niðurskurð í heilbrigðismálum. Hv. þingmaður lýsti því yfir að hann væri alfarið á móti þeim tillögum sem komu fram í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2011. Hins vegar skil ég hann þannig að hann sé reiðubúinn að skera niður hjá Heilbrigðisstofnun Þingeyinga og Heilbrigðisstofnun Sauðárkróks um 12–13% á næsta ári, árinu 2011. Síðan sagði hv. þingmaður að hann vonaðist til að til niðurskurðarins á árinu 2012 kæmi ekki. Þá spyr ég hv. þingmann: Af hverju leggst hann ekki á sveif með okkur sem viljum stöðva þessa vegferð strax í fæðingu og boða til umræðu og úttektar á kerfinu áður en við förum í grundvallarbreytingar á því? Ég mun leggja fram þær breytingar að við færum í flatan niðurskurð, heilbrigðisstofnanir út um allt land eru viðbúnar því að það yrði flatur niðurskurður. Ég óttast að ef við förum af stað verði ekki snúið til baka. Ég tala ekki um ef niðurskurðurinn er boðaður fyrir árið 2012. Hvað ætla menn að gera árið 2013? Þá verður ekki aftur snúið. Mig langar til að spyrja þingmanninn: Er hann reiðubúinn að stöðva förina strax og við ræðum málið og ígrundum vegferðina?

Virðulegi forseti. Það mátti svo sem búast við því að þrír stjórnarandstæðingar kæmu í andsvar við stjórnarsinnann eftir þessa ræðu. Það er ekkert óeðlilegt við það, það er bara gaman. En hv. þingmaður ræðir um niðurskurðinn í heilbrigðismálum, hvort við erum að koma með þeim og annað slíkt. Ég tók skýrt fram að þetta hefði skánað mikið með því að núverandi hæstv. heilbrigðisráðherra sendi lið sitt um landið. Hér er varanlegur niðurskurður 1.200 millj. tekinn til baka, það er varanlegt. Ég talaði jafnframt um þessi 10–12%, 12% þar sem mest er. Það eru að vísu einhverjar aðgerðir inni sem heilbrigðisráðuneytið gat ekki svarað mér um á stuttum tíma á fundi heilbrigðisnefndar um fjölgun hjúkrunarrýma í 75 eins og hjá Heilbrigðisstofnun Þingeyinga sem við þekkjum auðvitað best til þingmenn kjördæmanna. Ég ætla ekki að blanda mér yfir í aðrar sóknir hvað það varðar einfaldlega vegna þess að ég hef ekki kynnt mér þá starfsemi. Það gera samflokksmenn mínir í öðrum kjördæmum og það gera aðrir þingmenn eðlilega. Við erum sérfræðingar í okkar kjördæmum og það er ekkert óeðlilegt við það hvað þar gerist en ég tek eftir því að það eru minni andmæli frá forsvarsmönnum núna. Ef það á að koma til 500–600 millj. kr. niðurskurðar árið 2012, þá mun fyrst taka verulega í. Ég tók það skýrt fram, virðulegi forseti, í ræðu minni að ég vænti þess að til þess komi ekki vegna þess að ég hef þá bjargföstu trú að hagvöxtur fari á fulla ferð á næsta ári með atvinnuuppbyggingu sem ég gerði líka að umtalsefni og þá munu skatttekjur ríkissjóðs aukast og þá muni ekki þurfa að koma til þessarar aðfarar nr. 2 við heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni. Virðulegi forseti. Af því að ég var á íbúafundi í Fjallabyggð, en hv. þingmaður ekki, þá var þar sagt að fyrir fjórum árum, þá var Samfylkingin ekki í ríkisstjórn, ekki Vinstri grænir en Framsóknarflokkur var í stjórn og var boðaður fyrsti niðurskurður á heilbrigðisþjónustunni á Siglufirði 

Virðulegi forseti. Ég fór á alla íbúafundina í kjördæminu nema ég komst ekki á Siglufjörð vegna veikinda en ég var á íbúafundinum á Egilsstöðum en hv. þingmaður ekki svo það sé sagt. Ég velti fyrir mér, vegna þess að hv. þingmaður hefur bent á að við erum ekki að koma hjólum atvinnulífsins af stað. Evrópusambandið spáir á næsta ári 0,7% hagvexti. 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður ræðir í seinna andsvari sínu um hagvöxt sem ESB og OECD spá nú. Ég hef þá trú, virðulegi forseti, að hagvöxtur verði meiri en þessar spár sem verið er að setja fram núna kveða á um. Ég geri mér grein fyrir því að stórframkvæmdirnar munu fara í gang ef samningar takast við lífeyrissjóðina í vegamálum upp á hvorki meira né minna en 40 milljarða kr. Það er hvergi metið inni í hagvaxtarspá, hvergi. Ef þetta gengur eftir sem ég hef alltaf verið bjartsýnn á að muni gera, það tekur bara þennan tíma að koma þessu á, þá mun verða verulega gefið í í þessari atvinnugrein. Það mun hafa jákvæð áhrif alveg eins og, virðulegi forseti, sú bjargfasta trú mín að framkvæmdir í Helguvík munu fara á fulla ferð á næsta ári þegar opnast fyrir erlenda fjárfestingu inn í landið og erlent fjármagn og samningsaðilarnir sem takast á um orkuverðið ná samningum. Vonandi ná þeir því. Þá mun þetta koma í framhaldi af því og við munum ekki þurfa að horfa á þennan mikla niðurskurð, hvorki 2012 né þar á eftir.

Frú forseti. Mér fannst gott að hlusta á hv. þm. Kristján Möller einu sinni sem oftar og mér fannst gott að finna það hversu keikur hann var og kappsfullur fyrir hönd ekki bara kjördæmis síns heldur líka fyrir hönd íslensku þjóðarinnar. Mér fannst skilaboð hans í stórum dráttum vera góð og mér fannst þau þörf. Ekki síst voru þau góð af því að þau komu frá stjórnarliðinu. Það er ekki oft sem maður hlustar á þingmenn stjórnarflokkanna sýna atvinnulífinu ákveðinn skilning, að við þurfum að framleiða, að við þurfum að nýta orkuauðlindir. Það er ekki oft sem við heyrum talað svona af hálfu stjórnarsinna en það þarf að vera gott fólk í öllum flokkum og þess vegna var mikilvægt fyrir okkur að heyra þetta. Ég vil spyrja hv. þingmann að því hvað hann ætlar að gera til að vinna gegn úrtöluöflunum, við skulum ekkert vera að tipla á tánum í kringum það, við vitum vel að þær raddir er ekki síst að finna að innan hans flokks en líka á meðal Vinstri grænna sem vilja koma í veg fyrir einmitt þessa orkunýtingu sem er okkur þörf, ekki bara fyrir álver heldur líka fyrir gagnaverin og ýmsar aðrar framleiðslugreinar sem við þurfum að efla og auka. Ég vil spyrja hvort hann ætli ekki að halda áfram að berjast fyrir því sem hann lýsti svo ágætlega. Annað sem vakti athygli mína og það tengist vinnu varðandi fjárlögin, rammann sem hann vann með og samkvæmt fram til 2. september þegar hann hætti sem ráðherra illu heilli, þá var miðað við 5% niðurskurð í heilbrigðismálum. Ég spyr: Hvað gerðist á þessum mánuði fram að framlagningu fjárlagafrumvarpsins? Var fyrrverandi heilbrigðisráðherra eða sá sem á eftir kom ekki að vinna af heilindum í ríkisstjórnarsamstarfinu fyrst ramminn sem lá fyrir á ríkisstjórnarborðinu var 5% niðurskurður en síðan komu allt aðrar tölur fram fyrir þingið? Hvernig metur hv. þingmaður þetta?

Hæstv. forseti. Fyrst það sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir fjallaði um í lokin varðandi 5% niðurskurðinn. Ég vona að ég sé ekkert að misskilja. Ég hef lesið það þannig að heildarniðurskurðurinn er áfram 5% eins og hann var settur fram í römmunum og nú þekkjum við það vegna þess að við höfum setið saman í ríkisstjórn hvernig rammar eru settir niður að sumri og síðan er málið klárað. Fjárlagafrumvarpið fer síðan í prentuppsetningu og prentun og allt það. Vafalaust hefur það þarna verið búið. Ramminn hefur verið 5% sem settur var. Það sem kom á óvart var að 86% niðurskurðurinn er allur settur á landsbyggðina og það var þá sem menn risu upp og sögðu: Ekki meir, ekki meir, hingað og ekki lengra. Það er þess vegna sem þessi breyting er sem ég sagði frá áðan og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson efast um. Það kom fram á fundi heilbrigðisnefndar, frá fulltrúum heilbrigðisráðuneytisins, að 1.200 millj. kr. væri varanlega tekið frá þessum niðurskurði. Við það verður staðið og gengið eftir. Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þau orð sem hann hafði um mína ræðu. Ég vil aðeins minnast á það vegna þess að ég setti mig eftir að ég varð formaður iðnaðarnefndar og var beðinn um að koma á fund suður í Reykjanesbæ um Helguvík og atvinnuuppbyggingu þar. Ég setti mig vel inn í það. Ég var þar á fundi með hæstv. fjármálaráðherra sem sagði skýrt og skorinort: Hættum þessum umkenningaleik og förum í þessar framkvæmdir. Þar var talað um álver í Helguvík sem var búið að semja um áður en þessir ríkisstjórnarflokkar komu að völdum. Það var umsamið og átti að ganga eftir og á að ganga eftir. Í þessari kreppu og efnahagsþrengingum hefur þetta tafist, vafalaust einhver önnur atriði með. Þess vegna ber ég þá von í brjósti að þetta fari á fulla ferð núna. En núna er ekki hægt að kenna ríkisstjórn eða ríkisstjórnarflokkum um þetta. Nú er þetta einfaldlega samningar milli kaupanda orku og sölu orku. Vonandi ná þeir fram. En ég ítreka það sem hv. þingmaður tók undir í minni ræðu: 

Frú forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmanni. Ef það er svo að allur 80% niðurskurðurinn hafi átt að bitna á landsbyggðinni þá er það rétt því Hafnarfjörður tilheyrir landsbyggðinni. Stór hluti og stærsti hluti niðurskurðarins innan heilbrigðisstofnana var m.a. á St. Jósefsspítala. Sá niðurskurður stendur enn þá. Það breyttist ekkert á milli umræðna af því að stundum er Hafnarfjörður á landsbyggðinni og stundum tilheyrir hann suðvesturhorninu og þarf að lúta þeim reglum en það er önnur saga. Ég kem að St. Jósefsspítala á eftir. Ég sit enn þá eftir með þá hugsun að ekki hafi verið unnið opið og gegnsætt með þessar tölur innan ríkisstjórnar. Ef miðað var við 5% niðurskurð í heilbrigðismálum þá er engu að síður stóra myndin sú að heilbrigðisráðherra á að geta þess. Alla vega var það þannig þegar við sátum í ríkisstjórn og í þeim ríkisstjórnum sem ég sat áður að stóru rammarnir voru alltaf kynntir í ríkisstjórninni. Það var sérstaklega dregið fram ef eitthvað var pólitískt viðkvæmt en það hefur greinilega ekki verið gert.