Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frv. er borið fram af allshn., samkv. tilmælum hæstv. atvmrh. Þetta er 3. umr., og ég kann því illa, að ekkert orð sé sagt um það fyrir hönd n. Aðalefni þess er að breyta eftirliti með verksmiðjum og vélum í þá átt, að í stað þess, að nú hefir aðeins einn maður þetta eftirlit með höndum, þá sé þessum aðaleftirlitsmanni gefinn kostur á að hafa umboðsmenn í kaupstöðum landsins. Þessir umboðsmenn eiga að annast eftirlitið, hver á sínum stað. Áleit ráðuneytið, að þetta fyrirkomulag sé einfaldara og þægilegra fyrir þá, sem við það eiga að búa, og allshn. er sömu skoðunar. Leggur hún því til, að frv. nái fram að ganga.



Ég hefi borið fram brtt. við 1. gr. frv., á þskj. 203. Er hún á þá leið, að í stað orðanna „sömu hundraðstölu og vísitala kauplagsnefndar hækkar um“ komi: 3/4 þeirrar hundraðstölu, sem vísitala kauplagsnefndar hækkar um. Ég tel eðlilegt að láta það hlutfall haldast milli slysabóta, dánarbóta og dagpeninga og kaupgjaldsins sem verið hefir að undanförnu. En eins og hv. þdm. er kunnugt um, þá er kauphækkun sú, sem verður samkv. gengisl., mest 75% af þeirri hækkun á verðlagi, sem orðið hefir samkv. vísitölu kauplagsnefndar. Ef mín till. verður samþ., hækka þannig þessar bætur hlutfallslega eins mikið og kaup hjá þeim, sem lægst laun hafa. Þetta er í samræmi við það, sem kemur fram á þskj. 143, þar sem segir í nál. allshn., að sanngjarnt sé að hækka bætur þessar svipað því, sem verið hefir um kaupgjald. Ég sé ekki ástæðu til að bera fram fleiri brtt., en vænti þess, að brtt. á þskj. 203 verði samþ.

Frsm. (Vilmundur Jónsson) Allshn. hefir athugað brtt. á þskj. 157, frá hv. 4. þm. Reykv., og hefir orðið ásátt um að ganga lítið eitt til móts við hana. Í því skyni hefir n. borið fram brtt. á þskj. 180, þar sem segir, að í stað orðanna „er nemi sama hundraðshluta“ komi: er nemi allt að sama hundraðshluta. - Ber að skilja þetta svo, að sveitarfélög eru ekki aðeins sjálfráð um, hvort þau láta nokkuð af hendi rakna til þessara uppbóta eða ekki neitt, heldur eiga þau líka kost á tilsvarandi framlagi úr ríkissjóði, gegn þeim hluta, sem þau tiltaka í þessu skyni, hvort sem meira er eða minna. Ég vil auk þess vekja athygli á því, að till. hv. 4. þm. Reykv. fær naumast staðizt með því orðalagi, sem á henni er, enda geri ég ekki ráð fyrir, að hann meini það með henni, sem orðanna hljóðan bendir til. Í brtt. er talað um, að framlag sveitarfélaga eigi ekki að vera minna en helmingur hundraðshluta vísitölunnar. Nú er vísitalan 112, og ½% af 112 yrði nokkurn veginn sama sem ekki neitt, svo að hv. flm. hlýtur að meina annað með till. en skilizt getur við lestur hennar. Hv. þm. V.-Húnv. á brtt. við frv. á þskj. 203. N. hefir ekki gefizt kostur á að athuga hana, en eftir afstöðu n. til málsins geri ég ráð fyrir, að hún muni ekki fallast á þessa brtt. Það hefir verið rökstutt í umr. um þetta mál hér í hv. d., að ekki sé ósanngjarnt, að gamalmenni og öryrkjar fái hærri bætur en jafnvel þeir, sem eru lægst launaðir, með tilliti til þess, að þetta fólk mun almennt vera aumast allra.

*Pétur Halldórsson: Herra forseti! Hv. allshn. segist koma til móts við það, sem ég hefi farið fram á með brtt. á þskj. 157. Hún vill orða þennan hluta 2. gr. á nýjan hátt, svo að gr. verði þannig í framkvæmdinni, að þau sveitarfélög, sem ákveða að greiða dýrtíðaruppbót á svokölluðum örorkubótum og ellilaunum, fá sama hundraðshluta, miðað við framlag ríkissjóðs eins og það var áður, á móti dýrtíðaruppbótinni, sem sveitarfélagið greiðir. Hverju þessar upphæðir nema, fer eftir því, hvað sveitarfélagið treystir sér til að bæta miklu við örorkubæturnar og ellilaunin af sinni hálfu. Þetta er að vísu nokkuð breytt frá því, sem það var í frv., þegar það var lagt fram. Eftir því, sem þessi till. segir, þurfa sveitarfélögin ekki að greiða fulla dýrtíðaruppbót á ellilaun og örorkubætur til þess að fá eitthvert framlag hjá tryggingarstofnun ríkisins. Þessi brtt. n. nær ekki því, sem ég hefi hugsað mér með minni till. Hv. þm. munu vita, að framlag tryggingarstofnunarinnar á þessu ári móti framlagi sveitarfélaga var 25% til örorkubóta og ellilauna. Að vísu man ég ekki töluna með vissu, en má segja, að það hafi verið ¼. Ég lýsti því hér við 1. umr. málsins, að þetta fyrirkomulag hefði ekki reynzt heppilegt, að tryggingarstofnunin legði fram svo óvissan hluta af örorkubótum og ellilaunum eins og ákveðið er. Reynsla undanfarinna ára sýnir, hvernig þessu hefir verið farið og að hér þarf umbóta við. Ég hefi hugsað mér með minni brtt. að koma því til vegar, að ef sveitarfélögin vilja leggja sig í það að borga ½ hundraðshluta vísitölunnar, þá leggi ríkissjóður fram 100% af dýrtíðaruppbótinni. Þetta framlag sveitarsjóðanna er meiri upphæð heldur en það, sem tryggingarstofnun ríkisins leggur fram. Þess vegna verður að telja sanngjarnt, að ríkissjóður taki að sér að leggja fram móti sveitarfélögunum. Ég verð því að halda fast við mína brtt. með þeirri skýringu, að ef sveitarfélögin legðu fram ½ hundraðshluta vísitölunnar, þá skuli ríkissjóður leggja á móti að fullu skv. þessari frv.gr. Þó að þessi till. nái fram að ganga, verður framlag ríkissjóðs til þessara mála allt í allt ekkert meira. Mér skildist svo við 1. umr., að ríkisstj. væri til með að verja 45 þús. kr. til uppbótarinnar á ellilaunum og örorkustyrk. En mér finnst ástæðulaust að setja skilyrði fyrir þessu framlagi af hálfu ríkisvaldsins. Það verður nógu erfitt fyrir sveitarfélögin að uppfylla þær kröfur, sem frv. annars fer fram á. Ég treysti því, að hv. þm. fallist á, að ekki sé réttlátt að neyða sveitarfélögin til að leggja meira fram en tryggingarstofnun ríkisins til ellilauna og örorkubóta, heldur sé ætlazt til, að ríkið leggi fram í þessu skyni 45 þús. kr. eftir þeim fyrirmælum, sem eru í minni brtt.

*Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson): Við 2. umr. þessa máls gat ég þess, að ekki væri það óeðlileg skýring á 2. gr. frv., þar sem rætt er um uppbót á ellilaunum og örorkubótum, að framlag lífeyrissjóðs fari eftir því, hvað sveitarfélögin hefðu að leggja á móti. Til þess að taka af öll tvímæli, hefir hv. allshn. flutt brtt. á þskj. 180, sem skýra þetta atriði. Samkv. frv. fer það eftir framlagi hlutaðeigandi bæjar- og sveitarfélaga til aukinna örorkubóta og ellilauna vegna dýrtíðar, hversu mikið framlag lífeyrissjóðs sé. Hin brtt. n., um að l. gangi í gildi strax, er réttlát og eðlileg. Það væri óeðlilegt, ef l. öðluðust ekki gildi fyrr en 12 vikum eftir að þau væru staðfest, og því er sú breyting til bóta. Vegna brtt. hv. 4. þm. Reykv. á þskj. 157 læt ég nægja að vísa til ummæla hv. þm. N.-Ísf. hvað hana snerti. Ég held, að ef slík brtt. yrði samþ., væru þessi fyrirmæli l. óframkvæmanleg. Jafnvel þó að hv. 4. þm. Reykv. hafi gefið í sinni ræðu sínar skýringar, þá er það svo, að bókstafurinn stendur. Og bókstafur l. er á þá lund, að það kæmi ekki til neinna uppbóta. Ég vil því skora á hv. 4. þm. Reykv. að taka aftur þessa brtt., því að það er áreiðanlega ekki tilætlun hans að eyðileggja þessa lagasmíð eða skemma hana með því að setja inn í hana þennan hortitt, og til lítils sóma yrði það fyrir þingið að afgr. hana á þá lund. Að öðru leyti þarf ég ekki að svara því, sem fram hefir komið um þetta mál. Ég vil þó benda hv. 4. þm. Reykv. á, þar sem hann ætlast til þess, að lífeyrissjóður leggi fram helming á móti bæjar- og sveitarfélögum, að það þyrfti að gera víðtækar breyt. á alþýðutryggingarl. til þess að það yrði framkvæmanlegt, og næðist þá ekki tilgangur sá, sem hv. þm. vildi vera láta. Út af brtt. hv. þm. V.-Húnv. get ég líka látið nægja að vísa til þess, sem tekið hefir verið fram í umr. um frv. hér í hv. d. af okkur, sem mælt höfum með því, og hv. þm. N.-Ísf. líka kom fram með í sinni ræðu, að það er grundvallarhugsunin í þessu frv., að þeir, sem þiggja þessar bætur, séu svo lakar settir heldur en jafnvel verkamenn á lægstu launum, að þeir megi ekki við þeirri raunverulegu tekjulækkun nokkuð frá því, sem verið hefir. Þess vegna er ætlazt til, að dýrtíðaruppbót sé full á þessar bætur. Í annan stað vil ég leyfa mér að benda á út af ræðu hv. þm. V.-Húnv., að það er ekki alveg nákvæmlega rétt, að hækkun launabóta sé ¾, sem verkamenn geta fengið, því að samkv. gengisl. frá síðasta þingi er það 80%, þegar dýrtíðin er komin visst ákveðið upp, og þá gætu slysabætur orðið lægri eftir till. þm. V.-Húnv. heldur en jafnvel verkamenn fá ofan á sitt kaup. Þess vegna álit ég lítið réttlæti mæla með þeirri brtt., og verð því fyrir mitt leyti að mæla gegn því, að hún nái fram að ganga.

* Frsm. (Gísli Sveinsson): Herra forseti! Eins og ég hefi þegar getið, tel ég þau atriði, sem hér hafa komið til orða og athugasemda í sambandi við frv. um umferðarl., hafa þegar verið rædd í sambandi við næsta dagskrárlið á undan, frv. til bifreiðalaga. Mun ég því ekki lengja umr., en leyfa mér að æskja, að atkvgr. verði frestað þar til greidd verða atkv. um frv. til bifreiðal.

*Garðar Þorsteinsson: Ég hefði talið heppilegra, að afgreiðsla þessa máls hefði beðið þar til atkvgr. um hitt málið væri lokið, því ef umr. um þetta mál er lokið, þegar atkvgr. fer fram um hitt, - hvernig á þá að samræma þetta frv. bifreiðal., ef brtt. við það frv. verða samþ.?

Það er búið að leggja fram brtt. til að samræma það

. En ég vildi nota tækifærið til að minnast á 13. gr. frv., 3. mgr., þar sem stendur, að þar, sem engin gangstétt er, skuli gangandi menn gæta sérstakrar varúðar og halda sig utarlega á akbrautinni og við vinstri brún hennar. Mér skilst, að í þessu tilfelli sé gerð undanþága, þar sem gangandi menn eiga annars að ganga á hægra kanti og halda sig þar, bifreiðar eiga að aka á hægra kanti, menn, sem mætast, eiga að víkja til hægri o. s. frv. En hér er gerð undantekning. Gangandi menn eiga þar, sem engin gangstétt er, að ganga á vinstra vegarkanti, og skýringin á þessari undantekningu er sú, að meira öryggi þykir í því, að gangandi menn hafi bifreiðastrauminn á móti sér og geti vikið út af vegarkanti, í stað þess ef bifreiðin fer í sömu átt og gangandi maðurinn, þá sjái hann hana ekki, og bifreiðarstjórinn geti þá e. t. v. keyrt aftan á manninn. Ég skal játa, að mér er kunnugt um, að nokkur slys hafa orðið með þeim hætti, einkanlega hér fyrir innan bæ, þegar menn hafa verið á ferð þar að næturlagi í rigningu og þoku og gengið eftir vinstra vegarkanti, þá hafa bifreiðar komið á eftir þeim, einnig á vinstra kanti, þ. e. réttu megin, en ekki tekið eftir manninum og keyrt aftan á hann. Ég man a. m. k. eftir 3 slíkum slysum. En ég vil telja, að ef hér á að hafa hægri handar akstur, þá eigi að vera samræmi í umferðarreglunum. Hér eru víða vegarspottar þannig, að stundum er á þeim gangstétt og stundum engin, og eftir þessu ákvæði 13. gr. skilst mér, að maður, sem gengur hægra megin, þar sem gangstétt er, verði að fara þvert yfir veginn og yfir á vinstra vegarkant, þegar gangstéttinni sleppir. Á þessu kynni að verða ruglingur. Þótt slys vilji til á þann hátt, að bifreiðarstjóri taki ekki eftir manni, sem á undan honum gengur á veginum, þá bakar það bifreiðarstjóranum sakar- og fjárhagsábyrgð, ef hann keyrir þannig á mann, og þessi ábyrgð er honum áreiðanlega full hvatning til þess að taka vel eftir þeim, sem á undan honum eru á veginum. Þó að menn gangi utarlega á vegarkanti og viti, að bifreiðar getur verið von á eftir þeim, þá á það að vera þeim nægilegt öryggi, þegar þeir taka eftir bifreiðinni, að víkja til réttrar hliðar. Ég hefi því leyft mér að bera fram skriflega. brtt. um það, að orðið „vinstri“ í. 3. mgr. 13. gr. verði „hægri“, sem ég rökstyð með því, að það eigi að vera full samræmi í umferðarreglunum, ef breyta á á annað borð til.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifleg brtt. frá hv. 7. landsk. þm., sem hann hefir nú gert grein fyrir, og þarf ég ekki að endurtaka hana. Till. er skrifl. og of seint fram komin, og þarf tvennskonar afbrigði, svo að hún megi koma fyrir.

* Frsm. (Gísli Sveinsson): Herra forseti! Ég má biðja afsökunar á því, að ég hélt, að hér væri enginn, sem ekki hefði tekið allt það fram, er hann þurfti. Hv. þm., er kvaddi sér hljóðs, virðist hafa komið ókunnugur að frv. og ekki hafa hlustað á umr. um það. Hann virðist heldur ekki hafa lesið þær skýringar, sem fylgja frv. Það er langt frá því, að þessi undantekning sé gerð að ófyrirsynju, heldur er hún í samræmi við það, sem nú er orðið algengt í löggjöf í öðrum löndum og hefir skapazt af því, að reynslan hefir sýnt, að svona á þetta að vera, og öðruvísi ekki. Reynslan hefir sýnt, hvernig flest slysin atvikast, og þar með sannað, að þetta er öruggasta aðferðin til að forðast slysin. Hv. þm. munu sumir hafa áttað sig á því, að þrátt fyrir þá almennu reglu, að ganga vinstra megin á vegarkanti, þá fara gangandi menn, sem eiga von á, að ekið verði fram hjá þeim, venjulega á hægri vegarkant, svo að bifreiðarnar komi á móti þeim og þeir geti vikið út af veginum, ef með þarf. Þetta er vegna þess, að menn sjá þá bifreiðina, sem kemur á móti þeim, og geta vikið fyrir henni, en eiga ekki á hættu, að nein bifreið komi á eftir þeim. Ég hygg, að hér í og við Reykjavík sé t. d. aðalhættan af bifreiðum, sem koma aftan að mönnum, og þess vegna hafa margir tekið upp þessa reglu, einkum menn, sem orðið hafa fyrir bifreiðaslysum, þótt þau hafi ekki orðið svo alvarleg, að varðað hafi líf eða limi þeirra, og þykjast þeir miklu öruggari eftir að þeir hafa tekið upp þessa reglu. Þeir, sem ekki átta sig á þessu, segja, að með þessu sé komið ruglingi á frv., en þeir hafa þá ekki lesið skýringarnar við 13. gr. Þetta er orðin algild regla, einmitt til þess að forðast slys.

*Sigurður Kristjánsson: Ég hafði tekið eftir þessu, sem hv. 7. landsk. bar fram skrifl. brtt. um, og ég tel rétt, að samþ. verði þessi brtt. hans, ef ekki verða samþ. brtt. okkar hv. þm. Mýr., sem reynsluatkvgr. áðan virtist benda til, að myndi verða gert. Ef svo fer, geri ég ekki ráð fyrir, að hv. þm. haldi fast við þessa skrifl. brtt. sína. Út af því, sem hv. þm. V.-Sk. sagði um þetta atriði og skýringarnar á því, þá get ég enga skýringu fundið í aths. við gr. í grg. Þar segir, að þá sé maðurinn ekki í hættu af þeim bíl, sem á eftir honum komi. Þetta er engin skýring. Það eru ekkert meiri líkur fyrir því, að bifreiðarstjóri sjái mann betur, ef hann horfir framan í hann, en ef hann horfir aftan á hann. Ég held, að það geti ekki verið annað en firra. En það eru mörg dæmi, sem sanna, að það þýðir ekki, þó að gangandi maður sjái bifreið, sem kemur á móti honum, vegna þess að enginn maður gerir ráð fyrir því fyrir fram, að bifreið muni aka yfir sig. Og það eru dæmi til þess, að ekið hefir verið á gangandi mann, sem hefir séð bifreiðina, sem ók á hann, en maðurinn gerði bara ráð fyrir, að bifreiðin mundi víkja úr vegi, en bifreiðarstjórinn mundi ekki aka á sig, þegar hann, gangandi maðurinn, var á réttum kanti. Það varð nýlega slys í slíkum kringumstæðum. Sá, sem yfir manninn ók, sagði, að hann hefði getað kastað sér út af veginum, - en þá hefði maðurinn orðið að kasta sér út í sjó í því tilfelli. Gangandi maðurinn sagði, að sér hefði ekki dottið í hug, að bifreiðin mundi aka á sig, og þess vegna hefði hann ekki vikið. Ég sé nú ekki, hvers vegna það er betra fyrir mann að láta aka yfir sig bifreið, sem hann sér, heldur en bifreið, sem hann ekki sér. Ég held, að menn geri hér ráð fyrir allt öðrum skilyrðum heldur en hér á landi eru til staðar víða. Ég held, að menn geri hér einungis ráð fyrir breiðum umferðargötum, þar sem manni gæti orðið það á, sem gengur annars á jaðri vegarins, að vera alllangt inni á veginum, vegna þess að vegurinn er breiður. En hér á landi er það víða svo, að menn verða að vera úti á jaðri á vegi til þess að geta mætzt. Og þess vegna er það oftast svo, að gangandi maður er úti á vegarjaðri, nema hann sjái vel, að engin ökutæki séu á veginum, hvorki á eftir né á undan. En ég hefi heyrt af skilríkum mönnum, eins og hv. 7. landsk., sagt, að það hefði komið í ljós við rannsókn slysamála, að það væri algengara, að ekið væri á menn af bifreiðum, sem koma á eftir þeim, heldur en af bifreiðum, sem komu á móti þeim. Þetta efast ég ekki um, að sé rétt hermt. En eftir eðli málsins verð ég að álíta það hendingu, að svona hefir viljað til, og að einhver atvik hafi þar um ráðið önnur en þau, að meiri líkur séu fyrir, að bifreið, sem á eftir kemur, aki yfir menn, en bifreið, sem kemur á móti þeim.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég ætla ekki að lengja þessar umr. En hvernig sem mál þetta fer, vildi ég a. m. k. óska þess, þó að hv. þm. hafi ýmsir betur vit á umferðarreglum heldur en dómarar, sem búnir eru að dæma um þessi mál ár eftir ár, og vegamálastjóri, sem hefir mikla reynslu í þessum efnum, að þeir geri ekki þessar reglur né umr. um þær að neinum fíflskaparmálum, þar sem menn vita, að a. m. k. 3 dauðaslys hafa orðið hér á landi af því, að við látum gangandi mann vera sömu megin á vegi og bifreiðar, sem aka í sömu átt, en ekki koma á móti bifreiðunum. Það er þannig ekkert vafaatriði, eins og líka hv. þm. V.-Sk. tók fram, að sú regla, sem nú á að taka upp í stað þessarar afkáralvegu reglu, sem hér hefir gilt, hefir alstaðar reynzt að afstýra stórkostlega slysahættu. Ég man eftir því í a. m. k. tveimur málum, sem komu fyrir á meðan ég var dómari, þar sem dauðaslys urðu, annað á Hverfisgötunni og hitt fyrir framan fríkirkjuna í Reykjavík, að þau slys komu fyrir beinlínis fyrir það, að við höfðum þessa afkáralvegu reglu, að láta gangandi menn ganga sömu megin og ökutæki aka í sömu átt, en ekki á móti, mótsett því, sem nokkur önnur þjóð hefir hjá sér. Þessu vildi ég, að væri hægt að koma inn í höfuð hv. þingmanna.

*Garðar Þorsteinsson: Ég vildi fyrst spyrja hæstv. forseta, hvort ég þurfi að spyrja hv. 1. varaforseta (GSv), hvort ég megi tala í málinu, því að það var svo að heyra á hv. þm. V.-Sk., að hann hefði verið búinn að slá því föstu, að umr. um málið væri lokið. En ég vil segja þessum hv. þm., að ég gat ekki talað um það atriði málsins, sem hann átti við, nema með því að gera mig sekan um að tala um annað mál, sem ekkert kom þessu máli við. Það var ekkert í frv. til bifreiðal. um það, hvernig gangandi menn eigi að haga sér. Ég gat heldur ekki borið fram brtt. við það frv. viðvíkjandi þessu síðara máli, umferðarlagafrv. Mér var ekki frjálst að taka til máls um þetta atriði fyrr en umferðarlagafrv. kom á dagskrá. En það er misskilningur hjá hæstv. ráðh., ef hann telur, að í þeim tilfellum, sem þau slys urðu, sem hann nefndi, hefðu þau ekki alveg eins getað orðið, þó að maðurinn hefði komið á móti bifreiðinni. Í einu af þessum málum vissi gangandi maðurinn um þessa bifreið á eftir sér. En manninum gat ekki dottið í hug, af því að hann var á réttum vegarkanti, að bifreiðin mundi aka á hann. Ég er út af fyrir sig ekkert á móti hægri akstri. En það á þá að vera samræmilega ákveðið; það á þá að vera alltaf hægri umferð. Ég vil benda hv. þm. á það, að það er hætta á því, að slys vilji til á manni, sem gengur hægra megin á vegarkanti, af því að það er búið að koma því inn í meðvitund mannsins yfirleitt, að hann eigi að víkja til hægri, svo að gangi hann á vegi, þar sem ekki er gangstétt, þá gerir hann það ósjálfrátt að ganga á hægri kanti í samræmi við það, að nú, þegar vinstri umferð er, á hann að ganga á vinstra vegarkanti. Hann gerir þetta ósjálfrátt og heldur, að hann sé í fullum rétti. Bifreið kemur svo við manninn og slasar hann. Afleiðingin af því, ef 13. gr. verður samþ. óbreytt, verður þá sú, að ábyrgðin er í þessu tilfelli öll á þeim gangandi manni, í staðinn fyrir að vera á bifreiðinni, því að það stendur í þessari gr., að gangandi menn skuli gæta sérstakrar varúðar og halda sér utarlega á akbrautinni og við vinstri brún hennar, þegar því verður við komið, en jafnan víkja greiðlega fyrir ökutækjum og ríðandi mönnum yzt út á sömu vegarbrún, eða út af vegi, ef þörf er og því verður við komið. Það er þannig alltaf skylda hins gangandi manns að víkja fyrir bifreið. Það er nú þannig, að bifreiðarstjóri verður að sanna, að slysið hefði orðið (í svona tilfelli), þrátt fyrir það þótt hann hefði sýnt fulla varkárni. En þarna er þessu alveg snúið við, þannig að ef bifreið kemur við mann á götu, þá er bifreiðarstjórinn laus við sönnunarskylduna, af því að gangandi maðurinn á alltaf að víkja. Bifreiðarstjórinn hefir það á meðvitundinni, ef hann sér mann á undan bifreiðinni, sem snýr baki við honum, að sá maður eigi að víkja fyrir bifreiðinni. Ég efast mjög mikið um, að þetta sé almenn regla. Það er ákaflega óeðlilegt að lögbinda það, að menn skuli víkja til hægri, svo að þeir fá það inn í meðvitund sína, en svo allt í einu að breyta út af þeirri reglu, ef gangstétt er við veginn, þá ákveða, að þeir eigi að ganga vinstra megin á veginum. Og þegar bifreið ekur á mann, yrði útkoman sú, að í staðinn fyrir, að sá, sem fyrir slíku verður, fær eftir núgildandi l. alltaf bætur, yrði þessu alveg snúið við og sönnunarbyrðin lögð á þann gangandi mann. Þetta vil ég biðja menn að athuga. Það er engin tilviljun, að sönnunarbyrðin er nú lögð á bifreiðarstjórann. Það er gert til þess, að þeir, sem verða fyrir slysum af því, að ekið er á þá, fái bætur. Ég vil biðja hv. þm. að athuga þessa hlið málsins áður en þeir greiða atkv. um þetta frv.

* Frsm. (Gísli Sveinsson): Herra forseti! Ég mæltist til þess síðast, þegar þetta mál lá fyrir hv. d. til 2. umr., að það yrði afgr. óbreytt og að brtt., sem þá lágu fyrir, yrðu teknar aftur til 3. umr., svo að n. gæfist færi á að athuga þær og bera fram brtt., sem nú eru fram komnar á þskj. 200. Þær eru við þann kafla, sem er um vátryggingu og skaðabætur bifreiða, og þau efni, sem þar heyra undir, sem sé, þegar slys verða við akstur, hvernig skuli bæta. Þá kom hv. 1. þm. Rang. með brtt. við 34. gr., á þskj. 153. Ég gat þess áður, að væntanlega gæti þessi hv. þm. sætt sig við þá umorðun á brtt., sem ætti að koma fram og er komin fram frá n. á þskj. 200, og býst ég við, að hann taki til athugunar, hvort hann geti ekki tekið aftur sína brtt. Ég skal geta þess, að brtt. á þskj. 200 er komin fram eftir grandgæfilega athugun, sem gerð hefir verið í þessum efnum með samanburði við löggjöf þá, sem nú er í gildi á Norðurlöndum, og till., sem þar hafa komið fram um það, hvernig slík löggjöf þar ætti í raun og veru að vera. Þessar brtt. hefir einn af hæstaréttardómurunum undirbúið. Við höfum ekkert við brtt. við 34., 35., og 36. gr. bifreiðal. að athuga. Allt er þetta mál svo undirbúið frá fyrri þingum og stjórnarvöldum, sem hér hafa fjallað um málin, að það orkar ekki tvímælis, að þau eigi fram að ganga í því formi, sem þau eru nú. Viðvíkjandi því, að brtt. hafa komið fram við þetta frv., þá er það að segja, að í öðru frv., sem hér er á dagskránni, frv. til umferðarlaga, er farið inn á nýtt svið hvað umferð snertir, og lagt til, að tekinn sé upp hægri handar akstur og umferð. Það hafa verið færð fyrir því þau rök, að ég tel ekki, að neinu þurfi við það að bæta. En það hefir ekki komið neitt fram, sem geri það að verkum að snúa mér eða þeim hluta n., sem er með því, að nú skuli gera þessa breyt. Og hefi ég engar till. um það fram að bera. En ég vænti þess, að hæstv. ráðh., sem hér er í d., sem er sá ráðh., sem ætlazt er til, að fari með þessi mál, og hefir samþ., að þetta frv. skyldi koma fram, vilji skýra þetta. Þá er brtt. á þskj. 149 frá hv. þm. Mýr. og hv. 6. þm. Reykv. Um það verða hv. þm. að skera úr með atkv. sínu, hvort þeir vilja fara inn á efni þeirrar brtt. En það á í raun og veru ekki að hindra framgang þessa máls, bifreiðal., hvernig með þessa brtt. fer, því að það er hvort sem er víst, að þetta frv. verður að l. fyrr eða seinna í því formi, sem það er nú, og ekki hafa komið fram neinar rökstuddar aths. við það í heild. Það er þörf á, að þessi ákvæði verði lögleidd í þessu formi. Og umferðarl. er nauðsynlegt að setja, eins og komið er hér á landi, hvað sem líður hægri handar akstri. Ég vil svo leggja til, að frv. til bifreiðal. verði samþ. af hv. d. með þeim breyt. frá n., sem eru á þskj. 200.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég sé, að það eru komnar hér fram brtt. við þetta frv. til bifreiðalaga frá hv. þm. Mýr. og 6. þm. Reykv., sem gera ráð fyrir því, að breytt verði aftur þeim umferðarreglum, sem frv. gerir ráð fyrir, sem sagt, að vinstri akstri verði haldið. Og eftir því, hvernig þessar brtt. verða afgr., virðist mér muni fara með ákvæðin, sem eru í sjálfu frv. til umferðarlaga. Ég hefi fært hér fram áður nokkur rök fyrir því, að það sé eðlilegt, að þessi breyting verði gerð. Skal ég ekki endurtaka mikið af þeim rökum. En rökin eru þau, að ýmsir ferðast héðan til útlanda og hafa með sér bifreiðar, og ýmsir koma hingað frá útlöndum með bifreiðar sínar. Það er því þægilegra að hafa hér sömu umferðarreglur og aðrar þjóðir hafa. Og það stefnir að því að hafa sömu umferðarreglur á landi, í lofti og sjó. Og eftir þeirri þróun, sem gerzt hefir hér síðustu árin, er auðséð, að það er að verða almennari regla að halda hægri keyrslu. Þetta mál var athugað hér 1933 og 1934, eftir að alþjóðamót hafði verið haldið, og ákveðið, að hægri akstur yrði tekinn upp. Í samræmi við það skrifaði þáv. atvmrh., sem þá hafði fengið tilmæli um, að Ísland tæki upp hægri umferð, vegamálastjóra bréf, dags. 16/3 1935, og segir í lok þess bréfs. með leyfi hæstv. forseta: „Með tilliti til þess m. a., að nokkur kostnaður hlýtur að vera í sambandi við að gera slíka breytingu sem hér um ræðir (t. d. vegna breytinga á inn- og útgöngudyrum á almenningsbifreiðum o. fl.), og að sá kostnaður myndi sennilega vera því meiri sem lengur yrði dregið að gera breytinguna, vill ríkisstj. beina því til yðar, að þér látið athuga, í sambandi við endurskoðunina á bifreiðalögunum, hvort ekki muni vera heppilegra að taka upp regluna um að víkja til hægri.“ Og það er ekkert undarlegt, þó að þessi ráðstöfun væri þá þegar gerð, vegna þess að eins og ég hefi bent á, hlýtur að koma að því, að við tökum upp hægri akstur. Og það er alveg víst, að það verður miklu dýrara síðar, en nú þarf ekki annað en breyta hurðum á nokkrum stórum vögnum, og er talið, að slíkt muni kosta nú um 30 þús. kr. Ég hefi fengið skýrslur frá vegamálastjóra um það, hvar er hægri akstur, og er hann í Belgíu, Búlgaríu, Danmörku, Danzig, Estlandi, Finnlandi, Frakklandi, og er reyndar ekki þörf á að vera að lesa þau nöfn upp, þar sem utan Íslands er vinstri umferð í Norðurálfulöndum aðeins í Stóra-Bretlandi, Svíþjóð og Ungverjalandi, og talið er víst, að mjög bráðlega verði horfið að hægri umferð í tveim síðasttöldu löndunum. En eins og við vitum, eru Englendingar mjög fastheldnir við gamlar venjur, og ekki taldar neinar líkur til þess nú, að þeir breyti til. Og nú síðustu árin hafa ýms lönd breytt til, sem áður höfðu vinstri umferð, svo sem Kanada, Finnland, Portúgal, ennfremur Spánn og Ítalía, en þar var vinstri, en sumpart hægri umferð. 1938 bættist Austurríki við, er það var innlimað í Þýzkaland, og loks Tékkóslóvakía 1939, en umferðarbreytingin hafði verið ákveðin þar áður en Þjóðverjar komu þar til sögunnar. Í Svíþjóð hefir þetta verið ákaflega mikið rætt og athugað, og við höfum samkvæmt skýrslu vegamálastjóra fengið skýrslu um það, hvernig unnið hefir verið að þessum málum þar. Í skýrslum, sem sendisveitin danska gaf utanríkismálaráðuneytinu danska og við fengum eftirrit af eftir okkar beiðni, er skýrt frá þessum málum, og segir þar, með leyfi hæstv. forseta: „Spörgsmaalet gav Anledning til en livlig Debat í begge Kamrene med overvældende Majoritet for Udvalgsforslaget. Selv om det kun drejede sig om en Henvisning af Sagen til Undersögelse, maa Beslutningen, som „Svenska Dagbladet“ udtrykker det i ledende Artikel í dets Nummer igaar, fremtræde som en principiel Beslutning i Spörgsmaalet om Trafikomlægningen.“ Þó að þessi n. hafi verið skipuð í málinu, verður að líta svo á sem ákvörðunin um það að skipa n. þessa þýddi það, að hún eigi að vinna að breytingum á ökureglum frá vinstri til hægri aksturs. Svo að í raun og veru er með þessari nefndarskipun í Svíþjóð búið að taka ákvörðun um það, að þessum reglum verði breytt. Spurningin er því fyrir okkur, hvort við eigum að vera með Stóra-Bretlandi, sem er ekki líklegt til þess að breyta þessu, og halda áfram reglunni um vinstri akstur. Því svara ég hiklaust neitandi. Við vitum, að það hafa orðið ýmsar breyt. á öðrum sviðum, eins og á lengdarmáli og vog. En þar hafa Englendingar ekki fengizt til þess að breyta til þeirrar reglu, sem þó almennt ríkir, og það eru ekki taldar líkur til þess, að þeir fáist til þess, a. m. k. fyrst um sinn, að breyta þessum reglum, sem nú eru að verða almennar um allan heim. Og ég sé ekki ástæðu til þess að draga slíkar breytingar, þar sem þær kosta ekki nema 30 þús. kr. nú sem stendur. Það hafa komið fram mótmæli í einu blaði bæjarins gegn þessari breytingu, sem eru byggð á því, að það sé óþarfi fyrir okkur að vera að apa þetta eftir öðrum þjóðum, en ef það væri orðið að alþjóðareglum, væri það annað mál, þó að við tækjum það upp. Sá, sem skrifar þetta, veit auðsjáanlega ekki, að hægri akstur er að verða að alþjóðareglu, þar sem samkvæmt þeim upplýsingum, sem ég las upp áðan, eru það aðeins þrjú lönd, sem fylgja vinstri umferð, og tvö af þeim munu sennilega breyta um á næstunni. Það eru ýmsir, sem álíta, að þetta muni auka slysahættu í bráðina, á meðan verið er að breyta þessu. En þar getum við líka stuðzt við þá reynslu, sem aðrar þjóðir hafa í þessum efnum, og sérstaklega núna síðan breytingin var gerð í Austurríki. Svíar gerðu fyrirspurn til þeirra manna í Austurríki, sem sáu um breyt. á umferðarreglunum, og fengu það svar, að niðurstaðan hefði orðið sú, að umferðarslysum hefði heldur fækkað heldur en hitt, miðað við það, sem áður var, m. a. af því, að svo mikið eftirlit var með umferðinni, um leið og breytingin var gerð. Það var gert ráð fyrir því, að kennsla í umferðarreglum verði í skólum. Og við verðum, til þess að bæta umferðarreglurnar, sem er nauðsynlegt fyrir okkur, að gera þessa breytingu sem allra fyrst, vegna þess að kostnaðurinn er lítill nú, en verður miklu meiri síðar. Ef taka á upp hér á landi kennslu í umferðarreglum, þá er það vitanlegt, að það er nauðsynlegt að halda uppi kennslu í þeim umferðarreglum, sem gilda eiga hér til frambúðar. Ennþá hefir ekki verið hafizt verulega handa um slíka kennslu, vegna þess að ekki hefir þótt taka því að halda uppi kennslu í umferðarreglum í skólunum, sem ef til vill verða numdar úr gildi. Einnig með tilliti til þessa eigum við að gera þetta strax. Ef þetta verður ekki gert nú, þýðir það, að þingið hefir tekið þá afstöðu, að halda vinstri akstrinum um ófyrirsjáanlegan tíma, hvaða breytingar sem kunna að verðu gerðar á þessu í öðrum löndum. Ég hefði talið heppilegast, að frv. hefði verið samþ. án nokkurra breyt., því að ég tel svo sjálfsagt að breyta þessu nú, eftir að hafa athugað málið gaumgæfilega, og ég veit, að vegamálastjóri telur það sjálfsagt. Ég vil þess vegna eindregið mæla með því, að frv. verði samþ. óbreytt að þessu leyti. Það er ástæðulaust fyrir okkur að vera að halda uppi reglum, sem eru í ósamræmi við þær reglur, sem eru að verða alþjóðareglur, eingöngu vegna þess, að við höfum einu sinni notað söðla hér á þjóðvegunum. Ég tel mig svo ekki þurfa að fjölyrða frekar um málið, en vænti þess, að frv. verði samþ. óbreytt eins og það liggur fyrir.

*Sveinbjörn Högnason: Ég á hér brtt. á þskj. 153. Ég tók þessa till. aftur við 2. umr. eftir ósk n. Nú flytur n. sjálf brtt. á þskj. 200, en ég er ekki viss um, hvort þau ákvæði, sem felast í minni till., eru tekin upp í þessa till., og vildi ég óska nánari skýringa frá frsm. um það atriði. Brtt. mín fer fram á það, að ekki sé takmarkalaus skaðabótaskylda sett á þær bifreiðar, sem flytja fólk án endurgjalds. Gildir þetta sérstaklega um vörubifreiðar og einkabifreiðar, vegna þess að ef takmarkalaus skaðabótaskylda hvílir á þessum bifreiðum, þá er hætt við, að eigendur þessara bifreiða hætti gersamlega að flytja farþega, en það kæmi sér mjög illa, sérstaklega fyrir sveitafólk. Ég er ekki svo vel að mér í þessum málum, að ég geti séð það á brtt. n., hvort það felst í henni, sem ég meina með minni till., en á þessu vildi ég óska nánari skýringa af hv. frsm.

*Bjarni Ásgeirsson: Við hv. 6. þm. Reykv. eigum hér smábrtt., sem er í samræmi við þá skoðun, sem við héldum fram við 1. umr. málsins, um það að breyta aftur ákvæðum frv. um hægri handar umferð í vinstri handar umferð. Það hafa ekki komið fram nein rök, sem hafa sannfært okkur um nauðsyn þess að breyta til um þessa reglu frá því, sem nú er, og þær röksemdir, sem hæstv. forsrh. kom með, virðast mér ekki þungvægar. Það leiðir fyrst og fremst mikinn kostnað af þessari breyt. og hefir hinsvegar enga praktíska þýðingu. Það gegnir allt öðru máli um þetta í þeim löndum, sem eiga sameiginleg landamæri við önnur lönd og akstur bifreiða á sér stað daglega sitt á hvað út og inn í löndin, en í löndum, sem liggja alveg út af fyrir sig, hefir þetta enga þýðingu. Það er eðlilegt, að lönd eins og Tékkóslóvakía og Svíþjóð breyti þessu, en hinsvegar sýnir það sig með Englendinga, að þeir hafa ekki talið þörf á að breyta til í þessu efni hjá sér. Alveg sama gildir hér hjá okkur. Það atriði, að einstaka maður fer með bifreið sína til útlanda og einstaka útlendingur kemur hingað með bifreið, sýnist mér ekki stórt. Það ætti að vera ákaflega auðvelt fyrir þá menn, sem þannig stendur á um, að setja sig inn í þær umferðarreglur, sem gilda í hverju landi fyrir sig. Alveg sama er að segja um útlendinga, sem hingað koma. Og auk þess má geta þess um þá, að ef við viljum sérstaklega taka tillit til útlendinga, sem koma hingað með bifreiðir, þá eru flestir, sem hingað flytja bifreiðir með sér, einmitt Englendingar, sem hafa sömu reglu og við í þessu efni. Ef það er rétt, sem hæstv. forsrh. sagði, að slysahættan hafi ekkert aukizt þar, sem þessi breyting hefir verið gerð á umferðarreglunum, þá ætti síður en svo að vera mikill vandi fyrir þá, sem ferðast til útlanda með bifreiðar sínar, að setja sig inn í þær umferðarreglur, sem gilda þar, sem þeir ferðast. Ég sé enga ástæðu til þess að vera að stofna til útgjalda til að breyta þessu. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð, en vildi aðeins að lokum segja það, að mér fyndist þetta frv. ekkert ógagn hafa af því, þótt það biði og væri endurskoðað til næsta þings, því að mér virðist heldur flausturslega frá því gengið. II. kafli frv. á til dæmis að vera um gerð bifreiða, en mér virðist, að í þessum kafla séu ýms önnur atriði, sem ekki eiga þar heima. Mér virðist yfirleitt, að frv. þarfnist betri athugunar, og býst við, að ekkert tjón myndi af því leiða, þótt það gengi ekki fram á þessu þingi.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Hvað viðvíkur undirbúningi frv., sem hv. þm. Mýr. minntist á, þá er það að segja, að frv. er allvel undirbúið. Það var undirbúið af lögreglustjóranum í Reykjavík fyrir 2 árum og hefir síðan verið í athugun hjá vegamálastjóra og einum af hæstaréttardómurunum, sem hefir gengið frá frv. eftir langan undirbúning. Viðvíkjandi aths. um það, að í II. kafla séu atriði, sem ekki séu beinlínis í samræmi við fyrirsögnina, þá er það að segja, að þetta kemur fyrir í svo að segja öllum l., sem sett eru. Þegar samdar eru fyrirsagnir, þá er erfitt að koma því svo fyrir, að fyrirsögnin nái eingöngu yfir þau ákvæði, sem hún segir til um, nema í lokin séu, eins og stundum er gert, sett ýmisleg ákvæði. Þessi aths. er þess vegna hótfyndni, sem verður að finna betri rök fyrir en gert hefir verið hingað til. Hvað snertir brtt. þeirra hv. þm. Mýr. og hv. 6. þm. Reykv., þá er það augljóst, að þeir hafa borið hana fram áður en þeir hafa kynnt sér málið til hlítar. Þótt við búum á eylandi, þá eru það engin rök fyrir því, að við þurfum endilega að halda í vinstri handar keyrsluna, þótt aðrar þjóðir séu allar að leggja hana niður. Hvað kostnaðinum viðvíkur, þá hefir það verið upplýst, hver hann muni verða. Vegamálastjóri hefir rannsakað það mál, og það munu verða um 30 þúsund krónur. Hv. flm. brtt. bar það fram sem rök, að það ætti að vera auðvelt fyrir þá, sem ferðuðust til útlanda, að setja sig inn í þær reglur, sem þar giltu, og sagði, að ef dæma mætti eftir þeirri reynslu, sem ég hefði sagt, að fengizt hefði þar, sem skipt hefði verið um akstursaðferð, þá ætti þetta að vera auðvelt. Nú er það vitanlegt, að þar, sem breyt. eru gerðar á þessu, þá er auðvitað hafður mikill viðbúnaður til að leiðbeina fólki, en hvað viðvíkur ferðamönnunum, þá er slysahættan alltaf fyrir hendi fyrir þá, sem koma frá löndum, sem hafa vinstri umferð, til landa, sem hafa hægri umferð. Og eitt getum við verið viss um, að ef breytingin kostar 30 þúsund krónur nú, þá verður sá kostnaður enn meiri, ef við drögum að gera breyt. Seinna getur þetta kostað stórfé, því að stóru vögnunum fjölgar stöðugt. Ég álít þess vegna, að við eigum ekki að hika við að breyta þessu núna. Ég vildi satt að segja mælast til þess við flm. till., að þeir tækju hana aftur og færu ekki að halda uppi harðvítugum umr. um það, sem ég efast um, að sé sannfæring þeirra að athuguðu máli.

* Frsm. (Gísli Sveinsson): Hv. 1. þm. Rang., sem á hér brtt. á þskj. 153, beindi að nokkru orðum sínum til mín, en ekki sé ég hv. þm. í d. Ég skal þá víkja að öðru atriði, sem er í sjálfu sér veigameira en atriðið um skaðabótaskylduna, það er ákvæðið um hægri handar umferðina. Það er í sjálfu sér ekki svo sérlega miklu við það að bæta, sem hæstv. forsrh. hefir tekið fram og fram hefir komið bæði af hálfu formælenda n. og eins af þeim gögnum, sem fyrir liggja. Ég þykist vita, að hv. þm. sé vel ljóst, hvernig þessu máli er komið, en það má auðvitað til sanns vegar færa, að umhugsunartími hefir ekki verið sérlega mikill að þessu sinni, og hefði ég sjálfur kosið, að hann hefði verið meiri. Það hefðu líka átt að vera umr. um þessi mál í blöðum áður en það kom fyrir þingið. Nú getur maður sagt, að hv. þm. ættu að vera þess umkomnir að kynna sér mál og gera sér grein fyrir afstöðu sinni á skömmum tíma, en það eru ýmsir fleiri, sem hér koma við sögu. Og þótt ekki hafi borizt neinar áskoranir viðvíkjandi þessu máli, þá hefir það flogið fyrir, að bílstjórar væru nokkuð andvígir þessari breyt. Nú er það sannast mála, að kostnaðurinn við slíka breyt. sem þessa hlýtur að aukast með hverju ári, sem líður. Af þessum ástæðum hafa Svíar mikinn áhuga fyrir að breyta þessu hjá sér sem fyrst, en það mun hafa tafizt hjá þeim vegna stríðsins og ástandsins í álfunni. Svíþjóð er hinsvegar eina landið, ásamt Stóra-Bretlandi, sem ekki hefir breytt til í þessu efni ... og að við eigum að „dependera“ af Bretum, og þá ekki sízt í því að halda vinstri handar umferð, meðan þeir halda henni. En við höfum tekið upp heila lagabálka eftir öðrum þjóðum og bundizt samningum um ýmis þau efni við hinar Norðurlandaþjóðirnar, mest til þess að fylgja því, sem alþjóðlegt mætti kallast, jafnvel þótt Stóra-Bretland hefði þar enn sínar sérvenjur og frábrugðna löggjöf, eins og till. er. Nú er hægri umferð einráð eða að verða einráð í Evrópu. nema á Stóra-Bretlandi, og sömuleiðis í Ameríku, í Bandaríkjunum, í Kanada, þrátt fyrir samband þess við Bretland, í Mexíkó og svo mætti telja áfram. Þeir hv. þm., sem þykjast varbúnir við að greiða nú atkv. um málið eða dæma um, hvor betri sé, vinstri eða hægri umferð, munu þó hafa áttað sig á því, að ekki muni gagna að spyrna lengi móti broddunum og því verra að taka afleiðingum breyt. sem lengur dregst að framkvæma hana. Hitt er óskylt mál, hvort menn muni komast upp með það að hlýða ekki hinum nýju reglum, og kvíði ég því ekki, en sízt yrði það léttara viðfangsefni seinna meir. Það hefir áður tekizt að breyta umferðarreglum jafnvel á einni nóttu, og tekizt ágætlega. Menn, sem koma til annara landa, hafa reynt það, að ekki þarf nema fárra daga umhugsun til að venjast nægilega breyttum umferðarreglum. Gætu menn það ekki, kæmu víst fáir heilir heim úr utanferðum. Engar þær ástæður mæla gegn breytingunni, að átylla sé til að stöðva nú þennan lagabálk hér í Nd., hvað sem hv. Ed. kann síðan að gera í málinu. Fyrir því verð ég að leggja móti því, að brtt. á þskj. 149 verði samþ. Út af brtt. hv. 1. þm. Rang. (SvbH) á þskj. 153 vil ég taka fram, að ég tel hana óþarfa, eftir að fram eru komnar brtt. við sömu grein, 34. gr. frv., á þskj. 200. Einnig hefir þessi brtt. verið lögð fyrir þann hæstaréttardómara, Gissur Bergsteinsson, sem sérstaklega hefir unnið að samningu frv., og taldi hann, að með brtt. á þskj. 200 næðist það, sem hv. 1. þm. Rang. vildi með brtt. sinni við 34. gr. Hún getur ekki hér eftir fallið óbreytt við frvgr., ef brtt. á þskj. 200 verða samþ., eins og ég vænti. Því vildi ég, að hv. þm. tæki brtt. sína aftur, er skoðun hans hefir verið fullnægt á annan hátt. Það er einkennilegt, að. hv. þm. Mýr. (BÁ) skuli nú vakna upp við illan draum og andmæla frv. af þeim sökum, hve illa það sé undirbúið. Það hefir legið fyrir þinginu áður. Fyrst var það borið fram af hv. þm. Barð. (BJ) og var sett í nefnd. Þá virtist mér og fleirum það meingallað í sumu, ekki sízt að orðfæri, og ýmis ákvæði svo ruglingsleg, að ekki væru nokkur tiltök að lögleiða það óbreytt til að gilda um langan tíma. Þá var hv. þm. Mýr. með frv. eins og það var. Segjum hann hafi ekki verið vaknaður. Eftir að frv. hafði verið lagfært mjög og komizt gegnum Nd., sofnaði það í Ed. Aftur var það borið fram á þingi, og þá í viðunandi búningi, en varð ekki útrætt. Þá hefði hv. þm. Mýr. átt að vera vaknaður. Nú kemur það í þriðja sinn og hefir gengið milli allra þeirra aðila, sem bezt ættu að vita um málið, og hefir tekið þeim breytingum, sem æskilegar þóttu frá sjónarmiðum samgöngumála, lögreglumála, dómsmála o. fl. Það virðist lítið annað en smámunasemi að bregða fæti fyrir slíkt nauðsynjamál sem bifreiðalögin eru með mótrökum eins og þeim, að fyrirsögn frv. nái ekki yfir allt, sem í frv. felst, þótt hún nái yfir höfuðatriðin. Hvað sem menn segja um hægri akstur eða vinstri, næsta dagskrármálið, tel ég lítt verjandi að stöðva þessi mál hér við 3. umr. heldur verði þau nú að ganga áfram til hv. Ed.

*Sigurður Kristjánsson: Af því að ég geri ráð fyrir, að við flm. brtt. á þskj. 149 munum, ef hún verður felld, taka aftur samskonar brtt. okkar við næsta mál á dagskrá, frv. til umferðarl., þykir mér rétt að ræða þessar brtt. lítið eitt áður en umr. lýkur, þótt ég sé þar ekki 1. flm. Að sjálfsögðu tökum við þær ekki aftur að óreyndu, þótt hv. frsm. þætti það æskilegt, en munum ekki vekja kappræður um þær. Það vil ég vona, að ekki reyndist stórkostlegur háski að breyt. fyrir vegfarendur, þótt hún yrði samþ. Slysahættan yxi auðvitað, en ég vil ekki gera það að höfuðatriði. Ég treysti flestum ökumönnum til þeirrar gætni og vakandi athygli, að þeirra vegna sé þetta fært og þeir verði nokkuð fljótir að læra nýjar akreglur. En ég tel það miklu eðlilegra og tamara manni frá náttúrunnar hendi, ef svo má segja, að umgangast bifreiðir og ýmis farartæki á hægri hlið, en ekki vinstri, og víkja jafnan til vinstri. Þetta man ég, að ég vandist ósjálfrátt á í bernsku, fyrr en nokkrar umferðarreglur komu til, og þannig veit ég flestum hafa farið, hvort sem víkja skyldi fyrir fólki eða farartækjum. Það er barnalegt að halda, að þetta eigi skylt við það, hvorum megin söðulfjöl er á hesti. Tilfinningin fyrir því, að betra sé að hafa áreksturshættuna ætið hægra megin, stafar m. a. af því, hve hægri hönd er tiltækari en vinstri, raunar ekki til að víkja bifreiðum úr vegi frá sér, heldur til að sjá manni sjálfum farborða á allan hátt. Þetta er höfuðástæða mín gegn breytingunni. Annað atriði er kostnaðurinn, sem a. m. k. liggur ekki á að steypa sér út í. Það hefir hæstv. forsrh. eflaust hermt rétt eftir heimildarmönnum sínum, að breytingar á bifreiðum vegna hægri umferðar mundu kosta tiltekna upphæð, 30 þús. kr., og ekkert fram yfir það. En hversu merkir sem þeir heimildarmenn kunna að vera, leyfi ég mér að efast um, að þetta standist, enda óhugsandi, að hægt sé að reikna þetta þannig fyrirfram. Bæði handverksmenn, sem ég hefi talað við, og bílstjórarnir sjálfir gera ráð fyrir miklu meiri kostnaði. Loks verð ég að segja, að stærstu andmælin gegn breyt. eru þau, að fylgismönnum hennar hefir ekki tekizt að finna nokkurn hlut, sem sanni nauðsyn hennar. Hv. frsm. taldi að vísu, að við ættum að taka þarna upp alþjóðavenju. Það held ég, að einmitt sé hin mesta firra. Ég held, að við eigum aldrei að apa neitt eftir, nema við sjáum nauðsyn til þess. Það er margbúið að benda á sérstöðu okkar, að búa í eylandi, svo að við erum lausir við öll vandkvæði þeirra, sem eiga landamæri að ríki með hægri umferð. Eins og ég geri engin ósköp úr slysahættu af breytingunni, tel ég litla hættu á öðru en að vanir ferðamenn, sem hingað koma og kunna að stýra hér ökutækjum, venjist fljótt við gildandi reglur, eða að Íslendingar venjist áhættulítið reglum þeim, sem þeir verða að fylgja í ferðum erlendis í hverju þjóðlandi um sig. Í þessum efnum tel ég sýnt, að ekki sé unnt að finna nýtileg rök fyrir breyt. Nú verða menn að gera það upp í eigin huga, hvort þeir eru henni í raun og veru fylgjandi. Þeir, sem fylgja þessu atriði frv., ættu að gera sér ljóst, að breyt. liggur ekki svo á, að þinginu megi ekki ljúka án hennar. Á þessum tímum, þegar allir eru í vandræðum að fleyta sér og sínum fyrirtækjum, á ekki að vera að grafa upp hluti, sem slíkur aukakostnaður er að. Ennfremur veitti ekki af að bæta enn um búning frv., eins og hv. þm. Mýr. (BÁ) sýndi. Óviðkunnanlegt er að tala um að „halda sér“ og að „aka fram úr“ einhverjum. Hvað sem öðru líður, ættu menn að sjá sóma sinn í að lagfæra slíkt sem lagfæra má.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég er þakklátur fyrir það, ef menn benda á sitthvað, sem betur má fara í búningi frv. og málfari, þótt þeir menn, sem undirbjuggu það, hafi að mínu áliti gert það mjög vel. En ég er hræddur um, að varla sé hægt að finna neitt til að setja í staðinn fyrir að „aka fram úr“, svo að bílstjórar skilji, hvað við er átt. Þetta er fast orðasamband í máli þeirra, notað, þegar tvær bifreiðar aka í sömu átt og hin hraðari fer framhjá hinni og rennur síðan á undan henni. Orðin að „fara framhjá“ eru höfð, þegar farið er hjá því, sem stendur kyrrt, en „fara fram fyrir“ getur þýtt að fara í veg fyrir, og má ekki blanda því saman. Auk þessa er það rétt íslenzka, að „fara fram úr“ einhverjum  Ég skal ekki orðlengja um breyt. úr vinstri umferð í hægri. Það hefir verið viðurkennt, að slysahættan af því sé ekki mikil, og upplýst er, að þetta hefir tekizt vel, þar sem breytt hefir verið um erlendis. Helzt voru það gamlir hestar og uxar, sem áttu erfitt með það fyrstu 7–8 vikurnar að fylgja nýrri venju.

*Haraldur Guðmundsson: Ég vildi leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh. og hv. samgmn., hvort nokkuð hefði verið leitað álits bifreiðarstjóra um frv. Hvað sem líður gömlum hestum og uxum, er engin stétt, sem meira á undir þessum lögum en bifreiðarstjórar. Ég hefi fregnir af því, að á fundi bifreiðarstjóra hér í bænum voru samþ. fyrir skömmu mótmæli gegn hægri handar akstri. Ég vildi fá upplýsingar um það frá hv. samgmn., hvort henni hafa borizt þessi mótmæli og hún tekið til þeirra rökstudda afstöðu. Mér er ekki alveg ljóst, hvers vegna hæstv. forsrh. telur þurfa að gera þessa breytingu einmitt nú. Mér finnst þvert á móti, að einmitt nú sé minnst ástæða til þess að gera þessa breyt. á umferðarreglunum. Það eru engar minnstu líkur til þess, að meðan á styrjöldinni stendur komi menn frá útlöndum með bifreiðar sínar, svo að nokkru nemi, og það eru heldur engar líkur fyrir því, að mikið verði flutt inn af bifreiðum, svo að þess vegna verði það mikill kostnaðarauki, ef þessi breyting verður gerð síðar. Ég skal ekki gera það að umræðuefni nú, hvort ástæða er til að taka upp hægri akstur. Um það verða alltaf skiptar skoðanir. Ég sé enga ástæðu til þess - og hefi enga fundið í rökum þeirra manna, sem mæla með því - að fara að taka upp þann sið. Síður en svo. Hæstv. ráðh. taldi, að það myndi kosta um 30 þús. kr. að breyta dyrunum á stóru bílunum, og ég fæ ekki séð neinar líkur til þess, að þeim bílum muni fjölga svo mjög meðan stríðið stendur yfir, að sá kostnaður muni aukast stórkostlega. Útlendingar munu ekki fara að koma svo margir með bifreiðar sínar hingað, meðan á stríðinu stendur, að ástæða sé til að greiða þetta sérstaklega fyrir þeim, og sama er að segja um það, að menn munu alls ekki fara héðan með bíla sína til þess að ferðast um meginland Evrópu meðan núverandi ástand helzt. Það, sem ég meina, er það, að það er að minni hyggju tilefnislítið að knýja þetta atriði frv. fram nú, þ. e. að breyta akstursreglunum í hægri akstur. Ég held, að full ástæða sé til að athuga það atriði vel, og tíminn til þess einmitt heppilegur nú, áður en nokkrar ákvarðanir eru teknar þessu viðvíkjandi. Þætti mér gott að fá upplýsingar um það, hvort menn hafa við undirbúning þessa máls ráðfært sig við stéttarfélag bifreiðarstjóra.

* Frsm. (Gísli Sveinsson): Herra forseti! Mér skildist, að hv. þm. beindi fyrirspurn sinni til hæstv. ráðh., en þar sem hann er nú genginn úr d., skal ég upplýsa hann um það, sem ég get frætt hann um frá n. Fyrir mitt leyti tel ég, að með því að svara þessu fyrir hönd n. geti ég svarað fyrirspurninni að svo miklu leyti, sem þörf er á. Ég gat þess einmitt í ræðu minni áðan, að ég hefði heyrt um það, að bifreiðarstjórar hér í bæ myndu hafa haldið fund og látið í ljós þá skoðun sína á þessu máli, að þeir væru á móti þessari breyt. Að öðru leyti hefir vilji þeirra hvergi komið fram, a. m. k. hefir samgmn. ekki borizt neitt álit eða óskir frá þeim, fyrirspurnir né brtt. í þessu máli. Ég þykist vita, að það sé rétt, að þeir hafi haldið fund um þetta mál, en ég dreg í efa, að einn eða annar fundur, sem haldinn kann að vera, sé betur undir það búinn að meta gildi þessara ákvæða - ekki sízt ef það upplýsist, að sá fundur hefir ekki kvatt til ráðuneytis við sig neinn þeirra aðila, sem undirbúið hafa þessi ákvæði - en hv. þm., sem eiga að greiða atkv. um málið. Það er heldur ekkert deiluatriði, að þótt haldinn sé fundur úti í bæ um eitthvert mál, sem Alþingi hefir til meðferðar, þá breytir það engu um það, að hv. þm. geta gert sér fulla grein fyrir sínum skoðunum, hvað sem líður t. d. áliti bílstjóranna í bænum. Það er ekki kleift að láta afgreiðslu mála á Alþingi fara eftir einhverju, sem nokkrir fundarmenn finna upp á að halda fund um og gera samþykkt um. Afgreiðsla málanna er eingöngu undir Alþingi komin. Hér er um að ræða, hvort koma á þessu frv. í gegnum hv. d. til hv. Ed., og það er sannarlega ekki úr vegi, ef hv. þm. Seyðf. ætlar að gerast forgöngumaður í því að koma á framfæri till. og samþykktum bílstjóranna, að þá haldi hann þeirri viðleitni áfram og komi því á framfæri við þá n., sem tekur við málinu í hv. Ed., og mun þá auðvelt að koma að þeim málamiðlunum, sem óskað er eftir. Þá vil ég svara því, sem hv. þm. sagði, að ekki lægi neitt á að koma þessari breyt. á nú. Það er rétt, að engin ástæða er til að ætla, að bifreiðaflutningar verði miklir til landsins eða frá því, meðan á stríðinu stendur, en það er annað atriði, sem þarna kemur til, sem sé að það er sérstaklega gott að koma slíkri breytingu á sem þessari, meðan umferðin er sem minnst á vegunum. En hinsvegar er ég viss um, að það myndi engri mótspyrnu mæta í hv. Ed., þótt bráðabirgðaákvæði væri sett í sambandi við umferðarl., sem segði, að í stað þess, að gert er ráð fyrir, að l. gangi öll í gildi 1. jan. 1911, þá mætti framkvæmd þeirra að þessu leyti dragast þar til einhvern tíma seinna, og mætti þá nota þann tíma til að undirbúa breyt. rækilega, en hún kæmi svo ekki til framkvæmda fyrr en t. d. um sumarmálin 1941, þótt l. gengju að öðru leyfi í gildi 1. jan. 1941. Að tala um það, að ekki megi gera sumar nauðsynlegar breyt. hér innanlands vegna þess, að flutningar stöðvist að einhverju leyti frá útlöndum, það nær ekki nokkurri átt. Ég tel mig nú hafa fullsvarað fyrirspurn hv. þm., en ef hann telur, að hæstv. ráðh. geti veitt honum betri úrlausn, þá getur hann auðvitað beðið hans. Ég vil ekki, að þetta mál verði hindrað í framgangi sínum, en ef hv. þm. vill flytja skrifl. brtt. við umferðarl., þegar þau verða til umr., þá mun henni verða vel tekið af mér að þessu leyti.

*Haraldur Guðmundsson: Það var að sjálfsögðu ekki ætlun mín, að bifreiðarstjórar ættu að hafa úrslitavald í þessum efnum, þegar Alþingi er að setja um þau l. En hinu vil ég halda fram, að það sé í alla staði eðlilegt, að þegar slík l. sem þessi eru sett, þá sé jafnfjölmennri stétt og bílstjórar eru gefinn kostur á að eiga tal við þær n., sem með málið fara, og láta sínar aths. koma þar fram.

Þeir hafa ekki farið fram á það

. Um það er mér ekki kunnugt, en ég veit, að haldinn var fundur í bifreiðarstjórafélaginu og þar samþ. mótmæli gegn hægri akstrinum. Það er rétt hjá hv. þm., að það er enn tími til að koma aths. til þeirrar n. í hv. Ed., sem fær málið til meðferðar. - Hv. þm. sagði, að hann fyrir sitt leyti gæti fallizt á, að bráðabirgðaákvæði yrði sett í l. um, að hægri handar aksturinn tæki seinna gildi en l. sjálf. Mér er ekki ljóst gildi slíks ákvæðis, þar sem ástæðan til þess, að menn deila um, hvort taka skuli upp hægri handar akstur, er sú, hvort þá muni verða fleiri umferðarslys. Eftir því sem hv. þm. sagði um, að nú væri heppilegasti tíminn til að koma slíkri breyt. á, þá má segja, að á meðan benzínsala var bönnuð til allra einkabifreiða hefði verið heppilegasti tíminn til að byrja á hægri handar akstrinum, en eftir því sem ég bezt veit, þá er nú bann á benzínsölu til einkabifreiða úr gildi numið, svo að ég fæ ekki séð, að sumarmálin 1941 verði neitt heppilegri tími en aðrir, síður en svo, því að einkabifreiðar eru yfirleitt notaðar meira á sumrin en á veturna. Ég er alls ekki við því búinn að bera fram brtt. í þessu efni og sé ekki, að hún myndi tryggja það, sem ég hefi rætt um. Ég mun greiða atkv. um brtt. þær, sem hér liggja fyrir, og mun sætta mig við, að frv. fari til hv. Ed., en mun gera mitt til þess, að stéttarsamtök bifreiðarstjóra fái komið sínum till. til þeirrar n., sem fer með málið í hv. Ed.

Forseti (JörB): Þá er umr. lokið, og verður gengið til atkv.



Ég vil leyfa mér að beina því til hæstv. forseta, hvort ekki megi einnig ljúka umr. um næsta dagskrármál (frv. til umferðarlaga), þar sem það mun sennilega útrætt, eða því sem næst, og láta bæði málin koma í senn til atkvgr.

Forseti (JörB): Ég get fallizt á það, sem hv. frsm. óskar, og má vera, að umr. um umferðarlagafrv. sé nokkurn veginn lokið. A. m. k. má reyna það.



Ég vil aðeins leggja til, að þessu máli verði vísað til allshn. Ég vil geta þess, að vitamálastjóri, sem hefir með hafnarmálin að gera, hefir lýst sig fyrir sitt leyti fylgjandi því að frv. verði samþ.