Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Síðan 2. umr. um þetta frv. lauk hér í d., hefur fjhn. fjallað um það á mörgum fundum. Enn hafa n. borizt bréf um málið og margir rætt við einstaka nm. um það. Eins og áður hefur hv. fjhn. Ed. unnið með fjhn. þessarar d. að málinu og þær haft samráð við mþn., sem samdi frv. N. flytur brtt. við frv. á þskj. 201 og 205, og hafa þær brtt. verið samþ. á sameiginlegum fundum fjhn. beggja deilda þingsins. Ég vil taka fram, að brtt. eru ekki allar samþ. með samhljóða atkv. á fundum n., en óhætt mun að segja, að um meiri hl. þeirra hafi enginn ágreiningur verið. Vil ég þá minnast nokkuð á einstakar brtt., fyrst á þskj. 201. Fyrsta till. er við 5. gr. frv. og snertir starfsmenn Alþingis. Lagt er til að hækka þar um einn launaflokk skrifstofustjóra og fulltrúa og bæta inn í gr. fulltrúa 2. stigs, en aftur er ritari, sem er í frv. nú, felldur burt, og er það gert í samráði við skrifstofustjóra Alþ., þar sem ekki hefur verið undanfarið fastráðinn ritari á skrifstofunni. Næst er brtt. við 9. gr. viðkomandi borgarfógetaembættinu í Reykjavík. Till. er um það, að féhirðir við það embætti hækki um einn launaflokk. Þótti óeðlilegt að hafa hann í XI. flokki, því að þar er töluverð fjármunameðferð. Við þá grein er önnur brtt., og er þar endurflutt till., sem borin var fram við 2. umr. af n., en tekin aftur þá, og er um bifreiðaeftirlitsmann í Vesturlandsumdæmi, að hann verði í sama launaflokki og bifreiðaeftirlitsmaðurinn á Akureyri og fulltrúi í Reykjavík. Við 10. gr. er þér brtt. um það, að arkitektar, sem svo eru nefndir nú í frv., nefnist húsameistarar, fyrsta og annars stigs. - í svigum: arkitektar, en engin breyting gerð á launum þeirra. Þá er við 11. gr. lagt til, að í stað þess, að nú er samkv. frv. yfirtollvörður einn hér í Reykjavík, sem jafnframt er féhirðir í farangursafgreiðslu, komi yfirtollverðir, en í sama launaflokki, og þar sem nú eru nefndir í frv. yfirtollverðir í IX. launaflokki, verði varðstjórar, einnig í IX. flokki. Næst eru tvær brtt. við 12. gr. frv. Sú fyrri er um það, að landlæknisritari, sem nú er í IX. flokki, verði í VII. launaflokki. Taldi n., að sá starfsmaður væri óeðlilega lágt settur í launaflokki, ef óbreytt væru ákvæði frv., borið saman við aðra starfsmenn, sem svipuðum störfum gegna við önnur embætti. Hin brtt. snertir landsspítalann. Við 2. umr. þessa máls var gerð breyting á launum hjúkrunarkvenna, sem starfa á spítölunum, en hér er lagt til, að nuddkona, sem starfar á landsspítalanum og hefur verið þar lengi í starfi, færist úr XI. flokki í X. launaflokk. Þykir það eðlilegt vegna annarra breytinga, sem gerðar hafa verið á niðurskipan starfsfólks þar í launaflokka. Næst eru tvær brtt. við 13. gr. Sú fyrri er um það, að féhirðir á vita- og hafnamálaskrifstofunni verði í VIII. launaflokki, en ekki í IX., til samræmis við það, sem er við aðrar stofnanir, og að í þeirri starfsgrein bætist við nýr liður, verkstjóri, sem verði í X. launaflokki. Þá eru hér nokkrar brtt. við 14. gr. Sú fyrsta er um það, að íþróttakennari háskólans færist úr IX. launaflokki í þann VIII., og næsta er um það, að fræðslumálastjóri verði í III. launaflokki. Þá er lagt til, að í stað þess að námsstjórar eru nú taldir með starfsmönnum á fræðslumálaskrifstofunni, verði þeir hér í sérstökum lið, þar sem þeir eru óháðir þeirri skrifstofu, en engin breyt. er gerð á launum þeirra. Næst er brtt. um íþróttakennaraskólann, að hækka skólastjórann um einn launaflokk og kennara sömuleiðis. Eins og ákvæðin eru um skólann í frv. núna, hefur kennari við íþróttakennaraskólann lægri laun en þeir, sem hann kennir og taka að kenna íþróttir við aðra skóla, og þykir það ekki eðlilegt. Þá er við 15. gr. flutt aftur brtt. viðkomandi sérfræðingum á náttúrugripasafninu, sem nefndin bar fram við 2. umr., en var þá tekin aftur til nánari athugunar, og lagt er til, eftir tilmælum frá yfirmönnum þeirrar stofnunar, að þar bætist við ritari í ritaraflokki. Þá er lagt til, að komi nýr undirliður við VII. lið í þeirri grein, það er atvinnudeild háskólans, að þar bætist við sérhæfir aðstoðarmenn í VIII. launaflokki. Næst er till. um, að dýralæknir við tilraunastöðina á Keldum verði í V. flokki. Enn eru nokkrar brtt., sem snerta starfsmenn veðurstofunnar, og eru þær fluttar eftir tilmælum veðurstofustjóra og einnig eins og aðrar till. hér í samráði við launamálanefndina. Talið var rétt og nauðsynlegt, einkum vegna þeirra breyt., sem gerðar voru við 2. umr. á launakjörum starfsmanna flugþjónustunnar, að hækka um einn launaflokk aðstoðarmenn veðurstofunnar á Reykjavíkurflugvelli og Keflavíkurflugvelli og einnig svonefnda háloftaathugunarmenn á Keflavíkurflugvelli. Á það hefur verið bent, að það starf, sem þessir menn vinna, er ákaflega þýðingarmikið. Í frv., eins og það er nú, er lagt til, að eigi taki aðrir laun sem fyrsta stigs veðurfræðingar en þeir, er lokið hafa háskólaprófi í veðurfræði, en þó megi eftir till. veðurstofustjóra flytja annars stigs veðurfræðinga í VI. launaflokk eftir 10 ára starf. Á þessu er gerð nokkur breyting og lagt til, að þessi aths. orðist nú eins og segir á þskj. 201, að eigi skuli aðrir taka laun sem fyrsta stigs veðurfræðingar en þeir, sem lokið hafa embættisprófi í veðurfræði við háskóla á Norðurlöndum eða sambærilegu prófi, og veðurfræðingar annars stigs flytjist á fyrsta stig eftir 5 ára starf, einnig sé heimilt að flytja þá veðurfræðinga, sem við gildistöku laga þessara starfa í veðurstofunni, á fyrsta stig, þegar þeir hafa starfað þar í 5 ár. Við 16. gr. er ein brtt. um það, að læknir sauðfjárveikivarnanna verði í IV. launaflokki. Við 18. gr. eru nokkrar brtt. Sú fyrsta er um það, að á póststofunni á Akureyri verði einn fulltrúi fyrsta stigs og síðan fulltrúar annars stigs, og taki þeir laun jafnhá þeim launum, sem slíkir fulltrúar taka hér í Reykjavík. Við 2. umr. þessa frv. hafði verið gerð sú breyting á því, að bætt var hér við starfsmenn landssímans umsjónarmanni sjálfvirkra stöðva, en þannig hafði tekizt til, að hann var settur hér í símarekstrardeild, en átti að vera hjá bæjarsímanum í Reykjavík, og er lagt til, að hann verði færður á réttan stað í frv. Þá er lagt til, að hjá símarekstrardeild komi deildarstjórar í VII. launaflokki. Einnig er hér 26. brtt. um varðstjóra leiðrétting til samræmis við það, sem er í öðrum deildum landssímans, og að í stað þess, að í frv. er nefndur símstjóri í Vestmannaeyjum, komi heitið póst- og símstöðvarstjóri, vegna þess að þar er búið að sameina póst og síma, en engin till. er um breytingar á launum þess manns. Þá er brtt. við 19. gr. varðandi ríkisútvarpið. Í frv. er gert ráð fyrir á skrifstofu dagskrár dagskrárstjóra, en talið er eðlilegra, að hann sé nefndur skrifstofustjóri útvarpsráðs, því að það heiti hefur hann borið áður. En jafnframt er lagt til, að þar verði einnig svonefndur dagskrárstjóri í VIII. launaflokki, en þar starfar nú og hefur starfað undanfarið maður, sem hefur tekið laun í samræmi við þetta, eða eftir VIII. launaflokki, og hefur, að því er sagt er, einkum unnið við dagskrána. Þá er brtt. við 21. gr. frv. 1. mgr. hennar er þannig nú í frv., með leyfi hæstv. forseta: „Árslaun kennara og barnaskólastjóra samkvæmt 14. gr. eru miðuð við 9 mánaða kennslutíma minnst, en lækka um l/12 hluta heildarlauna fyrir hvern mánuð, sem kennslutíminn er skemmri.“ N. leggur til, að við þessa málsgr. bætist: „Vinni kennarar önnur störf í þágu skólans en þeim er ætlað samkvæmt stundaskrá, sem samin er í samræmi við kennsluskyldu þeirra, má taka tillit til þeirra aukastarfa, þegar árlegur kennslutími, sem launin eru miðuð við, er ákveðinn.“ N. hefur verið skýrt frá því, að það komi oft fyrir við ýmsa skóla, að kennarar vinni nokkuð að undirbúningi skólahaldsins, áður en kennsla hefst, og einnig stundum eftir að kennslu er lokið vinni þeir eitthvað í þágu skólans, og þykir þá sanngjarnt, að sá vinnutími sé tekinn með kennslutímanum, þegar hann er ákveðinn, en við hann eru launin miðuð samkvæmt því, sem ég áður sagði, með tilvitnun í greinina eins og hún nú er. Þá er hér brtt. við 25. gr. um að hækka nokkuð gjald af innheimtum ríkissjóðstekjum, sem bæjarfógetar, sýslumenn og tollstjórinn í Reykjavík fá. Þessi hækkun er þó aðeins af innheimtum, sem eru samtals allt að 10 millj. kr., en engin breyting er á því, sem greitt er fyrir innheimtu á upphæðum, sem fara fram úr þeirri upphæð hjá einstökum innheimtumanni. Það hefur verið reiknað út, að viðbótin, sem þeir gætu fengið eftir þessari breytingu, væri, ef ég man rétt, mest eitthvað 5700 kr., en að sjálfsögðu minna hjá ýmsum, sem innheimta minni upphæðir samtals yfir árið en 10 millj. Seinasta brtt. á þessu þskj. er um það, að aftan við 28. gr. komi ný málsgrein, svo hljóðandi: „Heimilt er að færa yfirverkfræðing úr V. flokki í IV. flokk, ef verkfræðingurinn hefur gegnt starfinu í 15 ár eða lengur.“ Eins og nú er, munu verkfræðingarnir yfirleitt ekki taka laun samkvæmt launalögum, heldur eru laun þeirra ákveðin með sérstökum samningum við stéttarfélag þeirra. En þó munu vera til verkfræðingar við ríkisstofnanir, yfirverkfræðingar, sem enn taka og hafa undanfarið tekið laun samkvæmt launalögum, og taldi n. rétt, að þessi heimild væri veitt til þess að hækka þá um einn flokk, ef þeir hefðu starfað svo lengi við þá stofnun, þar sem þeir vinna. Þá flytur n. einnig brtt. á þskj. 205, og vil ég gera grein fyrir þeim. Um leið og þetta frv. var lagt fyrir þingið, var einnig lagt fram annað frv. um laun ráðh. Það var eins og þetta frv. samið af mþn. í launamálum. Hún taldi rétt, að ákvæði um laun ráðh. væru í sérstökum lögum, eins og var áður en núgildandi launalög voru sett. Frv. um laun ráðh. var einnig vísað til fjhn. Samkvæmt því frv. hafði mþn. lagt til, að laun ráðh. hækkuðu um það bil sem því svarar, að þeir færðust upp um einn launaflokk. Mun n. hafa talið þetta sanngjarnt, en hæstv. fjmrh. tilkynnti fjhn., að hann óskaði þess, að frv. um laun ráðh. yrði ekki afgr. frá n., ef þar væri ágreiningur um það. Þegar frv. var tekið fyrir á nefndarfundi, kom fram, að nm. voru ekki allir sammála um að mæla með samþykkt þess, og var það því ekki afgr. frá n. Í stað þess flytur fjhn. brtt. við þetta frv. um, að laun ráðh. verði ákveðin þar, og taki þeir laun í I. launaflokki, eins og er í gildandi launalögum. Einnig flytur n. á sama þskj. till. um, að ákvæði um biðlaun og eftirlaun ráðh. verði tekin inn í frv. Till. um biðlaun og eftirlaun eru teknar úr frv. mþn. um ráðherralaun, með þeirri breyt. einni, að lífeyrir úr lífeyrissjóði alþm. skuli ekki dragast frá eftirlaunum ráðh. Er það í samræmi við fyrirmæli laganna um lífeyrissjóð alþm. Um þá skipan á launamálum ráðh., sem brtt. á þskj. 205 fela í sér, voru allir fjárhagsnefndarmenn sammála.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. fjhn. tók fram, var n. ekki alveg á einu máli um öll atriði, sem á góma ber í till. þeim, sem þó eru fluttar f. h. nefndarinnar allrar. Um ýmis atriði, sem þar var vikið að, var mjög mikið rætt í n., og vildum við hv. 9. landsk. þm. haga nokkrum atriðum á annan veg en kemur fram í till. fjhn., eins og þær liggja fyrir á þskj. 201. Við höfum þess vegna leyft okkur að flytja brtt. um nokkur atriði sem minni hl. nefndarinnar. Hafa þær verið afhentar til prentunar og munu fá þingskjalsnúmer 207, en hins vegar er prentun ekki lokið. Leyfi ég mér því á þessu stigi að lýsa þeim sem skriflegum brtt. og mun afhenda þær hæstv. forseta að loknum þessum orðum mínum, sem ég vil segja þeim til meðmæla. Við viljum gera eina breytingu við 14. gr. frv., þann lið, sem fjallar um laun rektora og skólameistara menntaskólanna. Þeir hafa um mörg undanfarin ár verið í sama launaflokki og prófessorar, og þykir okkur rétt að halda þeirri reglu og leggjum til, að laun þeirra verði ákveðin í IV. launaflokki. Við 15. gr. gerum við 4 brtt. Eru þær um laun landsbókavarðar, þjóðskjalavarðar og þjóðminjavarðar og enn fremur forstöðumanna og deildarstjóra náttúrugripasafnsins. Laun safnvarðanna þriggja, landsbókavarðar, þjóðminjavarðar og þjóðskjalavarðar, hafa um alllangt undanfarið bil verið samsvarandi fjölmörgum, ef ekki flestum þeirra embættismanna, sem nú eiga að taka laun samkvæmt IV. fl., og þykir okkur því eðlilegt, að þeirri reglu verði haldið og laun þeirra verði framvegis ákveðin í IV. fl. Hér er um gömul, virðingarmikil og mikilvæg embætti að ræða, sem við teljum rétt að hækki um launaflokk, fyrst á annað borð einhverjir voru fluttir upp úr V. fl., en þann launaflokk hafa þessir embættismenn skipað fram að þessu. Við leggjum einnig til, að forstöðumaður og deildarstjórar náttúrugripasafnsins taki laun samkv. V. fl., en í till. meiri hl. er gert ráð fyrir því, að aðeins forstöðumaðurinn taki laun samkvæmt V. fl., en deildarstjóri og sérfræðingar samkvæmt VI. fl. Við teljum rétt að gera deildarstjórana hér jafna forstöðumanninum, enda um algerlega sambærileg störf að ræða. Forstöðumennskan flyzt þar milli þessara þriggja deildarstjóra, sem um er að ræða, frá ári til árs, þannig að allir verða þeir forstjórar eitt ár af hverjum þremur. Okkur þykir eðlilegt, að þessi störf séu gerð jöfn í launaflokki deildarstjórum hjá atvinnudeild háskólans, en samkvæmt till. meiri hlutans og raunar launamálanefndarinnar, sem starfaði að undirbúningi frv., eiga deildarstjórar atvinnudeildar að hljóta laun skv. V. fl. Okkur þykir ekki eðlilegt, að deildarstjóra náttúrugripasafnsins sé skipað einum flokki lægra. Sérfræðingar hjá náttúrugripasafni ættu hins vegar að vera í VI. fl. eins og sérfræðingar hjá atvinnudeild. Við 18. gr. frv. gerum við 3 brtt., efnislega séð 2. Hin fyrri þeirra er sú, að póstafgreiðslumenn skuli hækka um einn launafl., þ. e. a. s. úr X. í IX. launafl., þegar þeir hafa gegnt starfi í 10 ár. Fyrir þessari till. má færa mörg og að því er ég tel hiklaust sterk rök. Í þessu launalagafrv., eins og það liggur fyrir nú, er mikil breyting gerð á X. launaflokknum, eins og hann var samkvæmt launalögum samþykktum 1945. Fjölmargir starfshópar hafa verið fluttir upp úr þessum X. fl. og upp í IX. fl., meira að segja fjölmennustu hóparnir, sem X. launafl. skipuðu, svo sem barnakennarar. Í fyrstu till. fjhn. var gert ráð fyrir því, að barnakennarar skyldu geta flutzt upp í IX. fl. eftir 10 ára starf. Er það sannarlega eðlilegt, og vil ég sízt hafa á móti því. En við meðferð málsins var hlutur barnakennaranna leiðréttur enn frekar og þeir allir fluttir upp í IX. fl., til þess að enginn greinarmunur skyldi gerður á þeim mönnum, sem þetta starf annast. Það er sjálfsagt að búa sem bezt að þeim mönnum og starfsskilyrðum þeirra, sem annast eiga menntun og uppeldi æskulýðsins, barnanna. Og þess vegna höfum við, sem skipum þennan minni hluta, hv. 9. landsk. þm. og ég, stutt að þessari breytingu, eftir því sem við höfum mátt. En við teljum sporin ekki stigin að fullu í réttlætisátt, ef aðrir, sem sambærilegir geta kallazt og verða að kallast við barnakennarana, eru þá ekki líka látnir njóta einhvers sannmælis. Og það tel ég hiklaust að eigi við um póstafgreiðslumennina. Þeir voru ein þeirra stétta, sem skipað var í X. fl. launalaganna 1945, sem áður höfðu notið hæstra launa, en eiga nú að vera ein þeirra sárafáu stétta, sem skildar eru eftir í X. fl., því að ekki aðeins barnakennararnir hafa verið fluttir upp um heilan flokk, upp í IX. fl., heldur hafa einnig menn í sömu stofnun og póstafgreiðslumenn starfa í verið fluttir upp í IX. fl., ef þeir hafa gegnt störfum í 10 ár, og á ég þar við símritarana. Fyrir 1945 voru póstafgreiðslumenn betur launaðir en símritarar, m. a. vegna þess, að þeir hafa haft og hafa enn nokkra fjárhagslega ábyrgð með höndum. Það verður að kallast óeðlilegt, að starfsmannahópar innan sömu stofnunar, sem fyrir 1945 voru misjafnir í launum, en voru gerðir jafnir í launum 1945, skuli nú aftur verða gerðir misjafnir, en þannig, að hlutfallinu sé snúið við, þ. e. a. s., að póstafgreiðslumenn, sem voru hærri fyrir 1945, skuli nú eftir 10 ár, á árinu 1955, vera gerðir lægri en þeir, sem þeir voru fyrir ofan áður. Sú peningaábyrgð, sem póstafgreiðslumennirnir í mörgum tilfellum bera, gerir það hiklaust réttlætanlegt m. a., að þeir séu ekki skildir eftir, þegar jafnmiklar breytingar eru gerðar í X. fl. og raun er á. Höfum við í minni hl. því lagt til, að þeim verði veittur sá réttur að flytjast upp um einn flokk, upp í IX. fl., eftir 10 ára starf. Það er engin goðgá og skapast ekkert nýtt misrétti með því að samþ. þessa till., vegna þess að hliðstæð regla gildir nú þegar um ýmsa aðra fjölmennustu starfshópana, sem gert er ráð fyrir að taki laun eftir X. fl., svo sem t. d. lögreglumenn. En um Reykjavíkurlögregluna gildir það samkv. sérstökum samningi við Reykjavíkurbæ, að þeir starfsmenn eru fluttir upp um einn launaflokk eftir 10 ára starf. Auk þess er þess að geta, að þar er vinnu hagað í vöktum, sem greidd er sérstök aukaþóknun fyrir. Um einn mjög fjölmennan starfsmannahóp í þessum launaflokki, þ. e. a. s. tollverðina, er þess enn fremur að geta, að þeir hafa fengið raunverulegar kjarabætur á þann hátt að vera greitt álag á kaup sökum vaktavinnu, svo að segja má, að af öllum þeim fjölmennu starfsstéttum, sem nú skipa X. fl., séu póstafgreiðslumenn þeir einu, sem engar kjarabætur hafa fengið enn og ekki er gert ráð fyrir að fái neinar kjarabætur samkv. frv., eins og það nú liggur fyrir. Þess vegna vil ég mjög fastlega mæla með þessari brtt. okkar minni hlutans sem fullkomnu sanngirnismáli, að póstafgreiðslumönnum verði veittur sá réttur að hækka um launaflokk eftir 10 ára starf. Þá leggjum við enn fremur til, að sömu reglur skuli gilda um bréfbera, þannig að þeir hækki um launaflokk eftir 10 ára starf. Starf bréfberans er vandasamt, mjög erfitt og erilsamt, en mjög lágt launað. Það er gert ráð fyrir því, að þeir taki nú laun eftir XII. launaflokki. Mér finnst engin sanngirni mæla með því, að við þá reglu verði fast haldið, enda eru laun í þeim launaflokki sannast að segja svo lág, að þau verða varla talin lífvænleg. En bréfberarnir sinna mjög vandasömu starfi, sem mikla nákvæmni og alúð þarf til þess að rækja vel, þar sem mikið ríður á, að þeim fatist aldrei í störfum sínum, og þegar um er að ræða útburð á ábyrgðarbréfum, póstávísunum og því um líku, þá bætist einnig fjárhagsábyrgð við. Starfið er sem sagt svo ábyrgðarmikið, að laun samkvæmt XH. launafl. virðast engan veginn svara til eðlis starfsins. Málakunnátta nokkur er einnig nauðsynleg, þegar svo mikil skipti eru við útlönd eins og hér á sér stað. Til þess að geta lesið í sundur hinn mikla erlenda póst, sem hingað berst, og skilað bréfunum til rétts viðtakanda, er slík kunnátta nauðsynleg, að laun samkvæmt XH. launafl. virðast ekki meta vanda starfsins fyllilega. Þess vegna höfum við lagt til, að bréfberar skuli njóta þess réttar að færast upp um launaflokk eftir 10 ára starf. Fleiri breytingar hefðum við kosið að gera á liðnum um póstinn, en eftir þær ýtarlegu umr., sem fram hafa farið í n. um þetta mál, töldum við þó að rækilega athuguðu máli rétt að takmarka okkur við þessar brtt., hafa þær ekki fleiri en nokkur von mætti til teljast að gætu náð fram að ganga í þessari hv. deild. Þá höfum við flutt eina brtt. við 21. gr. frv., sem er um laun gagnfræðaskólakennara. Samkv. frv., eins og það er nú, er gert ráð fyrir því, að gagnfræðaskólakennarar taki laun samkvæmt VIII. launafl. Hér er þó vægast sagt um blekkingu að ræða, um blekkingu, sem veldur því, að langflestir þeir, sem lesa frv., halda, að gagnfræðaskólakennarar fái raunverulega þau laun, sem gert er ráð fyrir í VIII. fl., þ. e. 35400 kr. hámarkslaun í grunn. En þetta er misskilningur vegna þess, að í 21. gr. laganna er ákvæði um, að öll árslaun kennara og barnaskólastjóra skuli vera miðuð við 9 mánaða kennslutíma minnst, en lækka um 1/12 hluta heildarlauna, þ. e. lækka um mánaðarlaun, fyrir hvern mánuð, sem kennslutíminn er skemmri. Til er reglugerð, ekki lagaákvæði, heldur reglugerð, sem Björn Ólafsson menntmrh. setti á sínum tíma og kveður svo á, að gagnfræðaskólar og gagnfræðaskólar einir skuli teljast átta mánaða skólar. Samkvæmt því hefur launagreiðslum til gagnfræðaskólakennara ávallt síðan verið hagað þannig, að þeim hafa verið greidd laun samkvæmt VIII. fl., að frádregnum að vísu hingað til 1/9, - meira en mánaðarlaunum, - sem nú á þó að breytast í 1/12, þ. e. mánaðarfrádrátt. Gagnfræðaskólakennarar hafa því undanfarin ár alls ekki fengið laun samkvæmt VIII. fl., heldur VHI. fl. að frádregnum 1/9 árslauna og á nú að vera VIII. fl. að frádregnum 1/12 árslauna. En þessi munur þýðir flokksmun og liðlega það, þannig að samkv. ákvæðum frv., eins og það er nú, hafa gagnfræðaskólakennarar lægri laun en barnakennarar, þar sem þeirra raunverulegu laun eru eilítið lægri en laun samkvæmt IX. launafl. Að vísu er þess að geta, að þeim er ekki skylt að vinna nema 8 mánuði. En þessi mánuður, sem þeim sparast, en er þó ekki fullur mánuður, miðað við aðalkennara, eins og ég skal koma að á eftir, er þeim tiltölulega lítils virði, því að hann bætir í tiltölulega litlu skilyrði kennaranna til þess að afla sér aukatekna með vinnu á sumrum. Þeir yrðu allir saman reiðubúnir til þess að vinna í 9 mánuði til að inna af hendi sams konar vinnu og barnakennarar og aðrir framhaldsskólakennarar í 9 mánuði, ef þeim væri á því gefinn kostur. En reglugerðarbókstafurinn býður í rauninni, hvort sem þörf væri fyrir kennarana eða ekki, að þeim skuli ekki greidd laun samkvæmt þeim launaflokki, sem þeir eru settir í, heldur með mánaðarfrádrætti. Þetta er eitt þeirra mála, sem mest hafa verið rædd í hv. fjhn. nú á milli umr. Enginn, sem um þetta mál hefur fjallað, hvorki í fjhn. beggja deilda né heldur í milliþn. um launamál, hefur viljað bera á móti því, að þetta ástand sé óviðunandi. En menn hefur greint nokkuð á um, hversu langt skyldi ganga til þess að bæta úr þessu. Það er ekki verjandi ástand, að raunveruleg laun kennaranna í gagnfræðaskólum séu lægri en laun kennara í barnaskóla, jafnvel þó að starfstími þeirra sé talinn - sé talinn, segi ég og undirstrika það - einum mánuði styttri, sérstaklega þegar tillit er tekið til þess, að til gagnfræðaskólakennaranna eru í lögum um gagnfræðanám frá 1948 gerðar allmiklar menntunarkröfur. Þeir eiga að hafa annaðhvort kennarapróf eða stúdentspróf og eins til tveggja ára háskólanám til viðbótar í þeirri grein, sem þeir kenna, og auk þess vera færir um að kenna fleiri en eina grein. Það eru gerðar kröfur til gagnfræðaskólakennaranna um allt að tveggja ára sérnám til viðbótar, og það á að launa með því að greiða þeim lægri laun en barnakennurum og réttlæta það með því einu, að þeir hafa að nafni til nokkru styttri starfstíma. Þetta er svo hróplegt ranglæti, að gersamlega óverjandi er, enda hefur enginu, sem um þetta mál hefur fjallað á hinn síðara stigi málsins, viljað verja það, jafnvel þótt málið hafi komið svona frá 2. umr. Það, sem meiri hl. n. hefur viljað gera í málinu, er það eitt að samþykkja viðbót við 21. gr. um, að ef kennarar vinni önnur störf í þágu skólans en þeim sé ætlað samkv. stundaskrá, sem samin er í samræmi við kennsluskyldu þeirra, þá megi taka tillit til þeirra aukastarfa, þegar árlegur kennslutími, sem launin eru miðuð við, er ákveðinn. Hér er m. ö. o. verið að gefa undir fótinn um það, að einstakir kennarar skuli sækja á við skólastjóra sína, við fræðslumálastjóra, við ráðherra, um að fá einhverja óákveðna vinnu metna til fjár, þannig að þeir fái nokkurs konar launauppbót. Ég tel þetta vera slíkt öryggisleysi fyrir stéttina í heild, að ekki sé við það unandi. Hér er auk þess svo mjög gefið undir fótinn um mismunun á kennurunum eftir dugnaði þeirra eða getu til þess að ota sínum tota og eftir mati yfirmanna þeirra, fræðslumálastjóra eða ráðherra, að óviðunandi er að samþykkja greinina þannig. Um mál eins og þessi eiga að gilda skýrar og ótvíræðar reglur. Starfsmenn eiga að vita, hver er réttur þeirra, og þá . um leið, hver er skylda þeirra. En að vera að samþykkja reglur fyrir fjölmennar stéttir, stéttir, sem skipta hundruðum, þar sem það á að ráða laununum, hversu duglegir menn eru að ota sínum tota og hvert mat yfirmenn leggja á meira og minna óljós atriði, svo sem hér er um að ræða, tel ég ekki viðunandi. Þess vegna höfum við leyft okkur að leggja til í minni hlutanum, hv. 9. þm. landsk. og ég, að við 21. gr. bætist svo hljóðandi ný málsgr., með leyfi hæstv. forseta: „Árslaun gagnfræðaskólakennara skulu þó ekki skert, nema skólarnir starfi skemur en 8 mánuði, en þá skulu þau lækka um 1/12 fyrir hvern mánuð, sem starfstími skólanna er skemmri.“ Við gerum m. ö. o. ráð fyrir því, að gagnfræðaskólakennararnir skuli njóta launa samkvæmt þeim flokki, sem þeir eru settir í, í lögunum, þeir skuli fá þau laun, sem lögin gefa í skyn að þeir hafi, þ. e. a. s. samkvæmt VHI. fl., jafnvel þótt starfstími skóla þeirra sé ekki talinn og sé ekki nema 8 mánuði, að þeir skuli fá full laun samkv. flokknum, samkvæmt því embætti, sem þeir eru skipaðir til þess að gegna, á þeim grundvelli, að það sé ekki á þeirra ábyrgð og sé þeim í sjálfu sér óviðkomandi, hvað yfirvöldin ákveði að skóli þeirra skuli starfa lengi. Það get ég sagt til viðbótar, að þeir mundu allir hiklaust fallast á, að þeim væri gert að skyldu að vinna jafnlangan tíma og menn vinna almennt í öðrum framhaldsskólum og barnaskólum. Við það mundi enginn þessara kennara hafa neitt að athuga. Það er ekki um að ræða, að þeir vilji koma sér undan sams konar vinnu og unnin er í öðrum framhaldsskólum eða barnaskólum. Það er um það eitt að ræða, að þeir vilja fá greidd þau laun, sem launafl. gerir ráð fyrir að þeim séu greidd, án tillits til þess, hvort ráðh. gefur út reglugerð um það, að skóli þeirra sé talinn 8 mánaða eða 9 mánaða skóli. Það er atriði, sem þeir hafa engin skilyrði til þess að hafa áhrif á. Það, sem gerir þessa till. alveg sérstaklega réttlætanlega, er, að ákvæði 21. gr. frv. og laganna núna, að árslaun allra kennara og barnaskólastjóra séu miðuð við 9 mánaða kennslutíma, og ákvæði reglugerðar Björns Ólafssonar um það, að gagnfræðaskólarnir skuli teljast aðeins 8 mánaða skólar, fá í raun og veru ekki staðizt, ef þau eru borin saman. Það er alls ekki eins mánaðar starfstímamunur á gagnfræðaskólunum og þeim öðrum framhaldsskólum, sem taldir eru 9 mánaða skólar, og barnaskólunum, sem taldir eru 9 mánaða skólar. Þetta er mergurinn málsins. Það getur hver einasti hv. dm. kynnt sér, sem fyrir því vill hafa, að yfirleitt eru framhaldsskólarnir og barnaskólarnir alls ekki fullra 9 mánaða skólar. En engu að síður eru þeir hvað launagreiðslur snertir taldir 9 mánaða skólar. Ég er sízt af öllu að finna að því. Ég álít, að það sé fullkomlega rétt, að barnakennarar og aðrir framhaldsskólakennarar fái laun samkvæmt þeim flokki, sem þeir eru settir í. En það er hróplegt ranglæti að draga heils mánaðar laun af gagnfræðaskólakennurunum fyrir það eitt, að þeirra skólar starfa kannske tveim vikum og ekki fullum tveim vikum skemur en hinir skólarnir, aðeins af því að ráðh. hefur þóknazt að setja í reglugerð, að þessir skólar skuli teljast 8 mánaða skólar. Hér eru m. ö. o. laun stórrar stéttar skert um heils mánaðar laun, miðað við sambærilegar stéttir, þó að hún vinni aðeins í hæsta lagi hálfum mánuði skemur að meðaltali en hinir, sem þó fá heil mánaðarlaun fram yfir þá. Þetta er svo augljóst ranglæti, að úr þessu teljum við að verði að bæta. Þá hef ég lokið við að lýsa þeim till., sem við hv. 9. landsk. þm. höfum flutt sem minni hluti hv. fjhn. Ég hef einnig leyft mér að flytja nokkrar brtt. persónulega og skal nú gera grein fyrir þeim að síðustu í örfáum orðum. Ég hef leyft mér að flytja þrjár brtt. við 9. gr. Tvær hinar fyrri eru um það, að bætt verði nýjum lið inn í liðina um borgardómara- og sakadómaraembættin, þ. e. gera ráð fyrir því, að tekin verði upp við bæði embættin ákvæði um einn dómara í V. launafl. Eins og ákvæðin eru nú, eru sakadómari og borgardómari í III. launafl., hafa verið hækkaðir um einn flokk. En dómarafulltrúarnir eru hins vegar í VI. fl. Það er þriggja flokka munur á yfirmönnum stofnunarinnar og næstu undirmönnum. En dómarafulltrúarnir eru margir í báðum embættunum. Störf dómarafulltrúanna hafa á síðari árum breytzt þannig, að nú vinna þeir algerlega sjálfstætt, kveða upp dóma samkvæmt gildandi lögum á eigin ábyrgð, en ekki á ábyrgð sinna yfirmanna. Dómarafulltrúarnir starfa því algerlega sjálfstætt, og í forföllum yfirmanna sinna, sakadómarans og borgardómarans, gegnir einhver þeirra, venjulega sá, sem er elztur í starfi, starfi yfirmannsins. Það er mjög eðlilegt að gera hlut dómarafulltrúanna í heild betri en gert er ráð fyrir að verði samkvæmt frv., og um það mál var allmikið rætt í n. Það hlaut ekki byr, og hef ég því talið algerlega vonlaust að flytja um það brtt. En hins vildi ég freista, að tekið yrði upp ákvæði um það, að einn af dómarafulltrúunum við hvort embættið um sig yrði nefndur dómari og færður upp um einn flokk og yrði þá eins konar varamaður sakadómarans og borgardómarans, og geri þá auðvitað ráð fyrir því, að það verði sá dómarafulltrúinn, sem lengst hafi gegnt embættinu. Tel ég laun slíks manns sízt vera ákveðin of hátt, þó að honum yrði skipað í V. launaflokk. Þetta tel ég í raun og veru vera lágmark þess, sem hægt sé að gera í sambandi við dómarafulltrúastéttina, og hefði talið eðlilegt og réttmætt að gera meira. Þá hef ég einnig flutt tillögu um, að ríkislögregluþjónar skuli njóta þess réttar að hækka um einn launaflokk eftir 10 ára starf. Þeir eru í X. flokki, en mundu þá eftir 10 ára starf flytjast í IX. launaflokk. Geri ég þessa tillögu til samræmis við það, sem á sér stað með lögregluþjóna hér í Rvík.  Sama er þá að segja um þá brtt., sem ég hef flutt við 11. gr. og fjallar um tollverðina, þ. e. a. s., að þessi sama reglu, 10 ára reglan, skuli gilda um þá. Þeir eru nú í X. flokki og ættu þá að geta komizt í IX. flokk eftir 10 ára starf. Er það enn gert til samræmis við lögregluþjónana og til samræmis við þá tillögu, sem við hv. 9. landsk. þm. flytjum sem minni hl. n. um póstafgreiðslumennina. Ég rek ekki enn rökin fyrir því, að eðlilegt sé, að þessum starfsmönnum sé veittur kostur á flutningi um einn launaflokk eftir 10 ár, laun í X. launaflokki eru það lág, að fullkomlega er eðlilegt og sanngjarnt, að menn geti eftir 10 ára starf hjá ríkinu notið þess að hækka um einn launaflokk. Þá hef ég leyft mér að flytja eina brtt. við 14. gr., en hún er um laun háskólabókavarðar og fjallar um það, að hann skuli fluttur úr V. launafl. upp í IV. launafl., þ. e. a. s. í sama launaflokk og prófessorar. Þegar háskólabókavarðarembættið var stofnað fyrir meira en áratug, voru honum ákveðin laun í sama launaflokki og prófessorar, sem var V. launaflokkur þá. Eftir að þeir hafa verið hækkaðir, er mjög æskilegt, að laun þessa starfsmanns verði einnig hækkuð með sama hætti. Vegna þess, hve mikið átakamál launamál gagnfræðaskólakennara voru í hv. fjhn., og vegna þess, hversu ríka áherzlu ég legg á, að einhver betri lausn fáist á því máli en felst í till. meiri hl. fjhn., hef ég einnig leyft mér að flytja varatill. við till. minni hlutans um laun gagnfræðaskólakennaranna. Hún er á þá leið að þrengja enn skilyrði þess, að þeir skuli reiknast 9 mánaða kennarar, frá því, sem gert er ráð fyrir í till. minni hl., og binda þann rétt einvörðungu við þá kennara, sem fullnægja skilyrðum laga nr. 48 1946, um gagnfræðanám. Nú annast kennslu í gagnfræðaskólunum menn með tvenns konar menntun, þ. e. a. s. annars vegar stunda kennslu í gagnfræðaskólunum menn, sem hafa sams konar menntun og barnakennarar, þ. e. hafa almenn kennararéttindi, en hins vegar stunda kennslu í gagnfræðaskólunum menn, sem hafa háskólamenntun, mjög margir, sem hafa fullgilt háskólapróf, en einnig mjög margir, sem fullnægja lágmarkskröfum gildandi laga um gagnfræðanám, þ. e. a. s. kennarapróf eða stúdentspróf og eins til tveggja ára nám í viðbót í háskóla í þeirri grein, sem þeir kenna. Þessi kennslustörf stunda því menn með tvenns konar menntun. Framtíðartakmarkið er auðvitað það, þess vegna eru ákvæði laga um gagnfræðanám eins og þau eru, að það stundi engir aðrir kennslu í gagnfræðaskólunum en þeir, sem hafa annaðhvort kennarapróf eða stúdentspróf og eins til tveggja ára háskólanám til viðbótar. En á slíkum mönnum hefur ekki verið völ í nægilega ríkum mæli, og þess vegna hafa verið teknir til kennslu í gagnfræðaskólunum ýmsir menn, sem ekki fullnægja skilyrðum gildandi laga. Nú verð ég að segja, að gagnvart þessari starfsstétt hlýtur það að teljast alger lágmarkskrafa, að þeir menn, sem fullnægja skilyrðum gildandi laga um allt að tveggja ára háskólanám til viðbótar kennaranámi eða stúdentsprófi, séu ekki lægra launaðir en barnakennarar, m. ö. o., að það sé ekki látið valda frádrætti í launum þessara kennara, að þeir hafa lagt það á sig að fullnægja skilyrðum gildandi laga eða jafnvel hafa fullgilt embættispróf. En ef þessi varatill. yrði samþykkt, þá mundi hópurinn, sem reiknaður yrði 9 mánaða kennarar, enn minnka, miðað við aðaltill., þ. e. a. s., þá mundi launaskerðingin aðeins ná til þeirra, sem hafa ekki háskólamenntun eða fullnægja ekki skilyrðum gagnfræðanámslaganna, og það verð ég að segja að er alger lágmarkskrafa varðandi þessa stétt, því að annars verður niðurstaðan sú, að menn með háskólapróf, eða a. m. k. allt að tveggja ára lengri námstíma en barnakennarar, fá raunverulega lægri laun en barnakennarar aðeins vegna þess,að þeir eru taldir kenna einum mánuði skemur, en kenna kannske tveimur vikum skemur. Þá flyt ég enn fremur brtt. við 14 gr., sem ég hefði raunar átt að nefna áðan, um laun menntaskólakennara, þar sem gert er ráð fyrir því, að þeir skuli geta flutzt um einn flokk, upp í VI. flokk, eftir 10 ára starf. Ef þetta frv. verður samþ. eins og það liggur fyrir eftir 2. umr. og með brtt. fjhn. á þskj. 201, hafa laun allra kennara í landinu verið hækkuð eitthvað nema einnar kennarastéttar, þ. e. menntaskólakennara. Það hafa verið gerðar breytingar á launum barnakennara, þeir hafa verið fluttir upp um heilan flokk. Um það er ekki nema gott eitt að segja; með því hef ég greitt atkvæði eins og ég held vonandi allir hv. dm. við 2. umr. Nú er gert ráð fyrir því að viðurkenna að einhverju leyti, að ranglæti hafi verið framið gagnvart gagnfræðaskólakennurunum, þar sem fjhn. leggur til, að heimilað sé að veita þeim nokkra launauppbót, sem vonandi verður, ef till. verður samþ. Þó að ég telji hana ekki fullnægjandi, þá leyfi ég mér þó að vona, að það verði í framkvæmd til þess, að allmargir gagnfræðaskólakennarar fái hlut sinn nokkuð réttan. Laun háskólakennara hafa verið hækkuð um einn launaflokk. En ein kennarastétt er eftir, þannig að engin breyting yrði gerð á hennar kjörum, og það er stétt menntaskólakennara. Um það ætti þó ekki að þurfa að fjölyrða, að þeir, sem annast kennslustörf við menntaskólana, gegna mjög ábyrgðarmiklu starfi, þ. e. að búa menn undir stúdentspróf. Hér er um að ræða menn, sem allir hafa háskólamenntun. Munurinn á menntun þeirra og þeim menntunarkröfum, sem gerðar eru til kennara við gagnfræðastigið, eru 3–4 ár. Til þess að geta orðið kennari við menntaskóla, þarf maður að stunda nám 3–4 árum lengur en þeir, sem stunda kennslu við gagnfræðaskólana, þó að þeir fullnægi skilyrðum gildandi laga um gagnfræðanám. En þegar tekið er tillit til hins, að næstum helmingur þeirra manna, sem nú stunda kennslu við gagnfræðaskólana, fullnægir þessum skilyrðum ekki, þá verður munurinn á námstíma menntaskólakennaranna og þeirra, sem kenna við gagnfræðaskólana, helmingi meiri, 5–6 ár, og þess vegna virðist það vera sanngirni, að til þess sé tekið tillit á þann hátt, að þeir geti hækkað um einn launaflokk eftir 10 ára starf. Síðasta brtt., sem ég flyt, er við 15. gr., um liðinn „húsameistari ríkisins“, að taka upp till., sem húsameistari gerði til fjhn. um það, að einn af arkitektum hans verði hækkaður í flokki, úr VI. flokki upp í V. flokk, og liggja til þess svipuð rök og ég rakti áðan um dómarafulltrúana. Auk þess má benda á, að í flestum stofnunum, sem hliðstæðar geta talizt húsameistaraskrifstofunni, eru yfirverkfræðingar, sem njóta launa samkv. V. launaflokki, hjá síma og fleiri slíkum stofnunum. Yfirmaðurinn, húsameistari, nýtur launa samkv. III. flokki, en næstu undirmenn, arkitektarnir hjá honum, njóta launa samkv. VI. flokki. Það er mjög eðlilegt, að einn af þeim verði eins konar oddviti þeirra og þá eins konar varamaður húsameistara ríkisins í forföllum hans, sérstakur trúnaðarmaður hans, og njóti launa samkv. V. flokki. Ef til vill má deila um það starfsheiti, sem ég hef hér valið honum, kallað hann deildarstjóra, en það er til samræmis við það heiti, sem er í stjórnarráðinu á slíkum trúnaðarmönnum og í fleiri opinberum stofnunum. Að svo mæltu leyfi ég mér að afhenda hæstv. forseta þessar skriflegu brtt., þar til þær berast úr prentun.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls vildi það til, að ég fylgdi brtt. frá hv. þm. A-Húnv. (JPálm), og urðu af því blaðaskrif. Eitt blaðið taldi, að ég hefði gert þetta bara af illmennsku við opinbera starfsmenn, og hitt auglýsti, að ég ætlaði að halda ræðu við 3. umr., svo að mér er nú eiginlega nauðugur einn kostur að stiga í ræðustólinn. Ég held, að ég hafi sýnt það, að ég er á móti þeirri meginreglu, sem þessi launalög byggjast á, og það átti ekki að koma þeim mönnum, sem höfðu fylgzt með starfi verkalýðsfélaganna, sem ég tel að ég hafi dálítið tekið þátt í núna á undanförnum árum, neitt undarlega fyrir sjónir, þó að ég yrði á móti því, að hæstu laun í þjóðfélaginu væru hækkuð svona gífurlega. Og þó að aldrei nema hæstv. ríkisstj. hafi svo mikla peninga, að hún geti borgað þetta allt saman, þá er þetta röng stefna. Það er ekki rétt, þegar jafnmikill mismunur er á kaupgjaldi í þjóðfélaginu eins og nú er og vaxandi dýrtíð, svo að menn eiga erfiðara með að lifa, að hækka þá í prósenttölu bæði grunnkaup og vísitölu. Þetta er ómögulegt, vegna þess að ef breytingin heldur áfram, þá verður mismunurinn svo mikill, að það er engin leið að ráða við þetta. Ef maður, sem er í lægsta launaflokki, fær 9% hækkun, - er kannske á svona 2000 kr. grunnlaunum, - en aftur sá, sem er á 5000 og 6000 kr. grunnlaunum, fær líka 9%, þá er þetta ófært, og þetta er órétt þjóðfélagslega séð, því að undirstaðan að hverju einu þjóðfélagi er sú, að mennirnir, sem lægst launaðir eru, hafi lífeyri. Á því byggist öll framför þjóðfélagsins, en ekki á hinu. Menn hafa haldið því fram, að það sé minni launamunur núna en var. Þetta getur vel verið. Það eru ekki allir, sem eru svo ánægðir með þessa góðu, gömlu tíma. Ég er ekkert viss um, að við værum ánægðir með það ástand, sem var, þegar opinberir starfsmenn og embættismenn voru einu mennirnir, sem gátu lifað, en allur almenningur jaðraði víð hungur. Langar okkur til þess? Og ef reisn embættismannanna byggist á því, að almúginn sé beygður, af því að hann hafi ekki mannsæmandi laun, þá er það alveg rangt. Til þess að undirstrika þetta ætla ég að benda á launamismuninn hjá verkamönnum tilheyrandi Dagsbrún, sem oftast hefur verið miðað við, frá því 1942, þegar farið var að flokka niður verkamannakaup. Fram að 1942 var ekki að tala um nema einn taxta fyrir alla verkamenn að undanteknum mönnum, sem voru í ketilhreinsun, en 1942 föllumst við á að flokka kaupið í tvo aðalflokka. Það var miðað við þá, sem kallaðir eru almennir verkamenn, til hafnarvinnu og fleira, og svo voru teknir í hærri flokkinn aðallega menn, sem höfðu verið hjálparmenn í fagvinnu, og ýmsir menn, sem voru að því er talið er á verkhæfara sviði, og mennirnir, sem unnu við erfiðustu vinnuna, sóðalegustu vinnuna, kol og salt. Og þegar gerður er samningur 1942 í ágúst, þá verða grunnlaunin hjá almennu verkamönnunum kr. 2.10, en hjá hinum kr. 2.75. Og munurinn verður þá á þessum launaflokkum 31%. Nú fórum við út í hækkun aftur 1944. Þá hækkuðum við lægstu launin um 35 aura um tímann, upp í kr. 2.45, en létum hina flokkana standa kyrra í kr. 2.75 fram til 1946. Þá hækka grunnlaun í almennri vinnu í kr. 2.65, en hærri taxtinn í kr. 2.90. 1947 hækkum við úr kr. 2.65 upp í kr. 2.80 almennu vinnuna, en upp í kr. 3.05 hærri flokkinn, um sama krónutal, - þó að við megum ekki tala um krónutal, því að hjá verkamönnunum hefur aldrei verið nema um aura að ræða, - við hækkuðum um sama auratal. M. ö. o.: Það vakti fyrir okkur og hefur alltaf vakið fyrir okkur í verkalýðsfélögunum að reyna að hafa sem beztan lífsstandarð þeirra manna, sem lægst eru launaðir í þjóðfélaginu. Og í okkar félagi þurftum við ekki að hugsa um hina, sem höfðu hærri laun. Þeir höfðu þá aðstöðu, að þeir gátu gert það sjálfir. Svona heldur þetta áfram. 1949 kemst almenna kaupið upp í 3.08 kr. grunnlaun og hitt í kr. 3.25. En 1950, þegar vísitalan er eiginlega lögð niður og það er búið til grunnkaup úr vísitölunni, sem var, þá verður grunnkaup almennra verkamanna kr. 10.17, en í hærri flokknum kr. 10.39. Þetta hefur verið okkar stefna, og ég vil taka það fram út af því, sem sagt var hérna við 2. umr. um bæði mig og aðra, að við værum í þeim flokki í þjóðfélaginu, sem væri fjarstýrður, væri stjórnað einhvers staðar annars staðar frá en úr íslenzku þjóðfélagi, jafnvel austan frá Moskvu eða hvaðan sem er, að þá hefur þetta verið stefna verkalýðsfélaganna. Í samningunum í vor var þetta boðið fram af verkalýðsfélögunum, að láta vísitöluskerðinguna ná til grunnlauna yfir 12 kr. En þá sögðu valdhafarnir: Nei, það þýðir ekkert, við skulum bara hafa fulla vísitölu. Mér er alveg sama, hvað mikil peningaráð ríkið hefur. Þetta er vitlaust að farið, og mér finnst, þegar Bandalag starfsmanna ríkis og bæja leggur fram sínar kröfur, að það sé alveg fráleitt að beita þessari aðferð. Það er alveg víst, að þótt maður sé búinn að læra lengi og sé kominn upp í há laun, þegar dýrtíð vex, þá þarf hann ekki meira til að viðhalda líkamanum en verkamaðurinn, sem vinnur, þótt hann sé þjóðfélaginu ákaflega mikils virði og það sé búið að kosta mikið bæði hann sjálfan og þjóðfélagið að gera hann svona lærðan. Það verður þá að finna einhverja aðra leið. Fyrsta skilyrðið í einu þjóðfélagi er það, að verkamaðurinn, sem vinnur, og þeir, sem eru lágt launaðir, geti haldið líkamskröftunum við til að geta unnið. Þar á eftir verða að koma verðlaunin fyrir menntun og annað, sem menn leggja á sig. Þetta verður að vera fyrsta skilyrðið, og ef ekki eru til peningar til þess að láta vinnandi menn hafa nóg til að viðhalda líkamskröftum sínum, þá verða hinir að bíða. Það er þessi stefna, sem verður að vera í þjóðfélaginu, ef það á að vera menningarþjóðfélag, þrátt fyrir allan lærdóm. Þetta er undirstaðan, og þess vegna finnst mér, að það sé röng regla, sem þessi launalög byggjast á, þjóðfélagslega röng, efnahagslega röng.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram á þskj. 203 tvær litlar brtt. við það frv., sem hér er til umr. Eins og þessar brtt. mínar bera með sér, eru þær um að færa tvo starfsmenn í öryggiseftirlitinu upp um einn launaflokk. Öryggismálastjóri hefur ásamt meðmælum frá iðnmrh. lagt fyrir hv. félmn. óskir um, að þessi lagfæring yrði gerð, en n. hefur sýnilega ekki getað orðið við því, en ástæður til þess eru þó ekki kunnar. Ég verð t. d. að telja það ærið vafasamt, þar sem skylt er samkvæmt lögum að hafa verkfræðing við annan þennan starfa, þ. e. öryggiseftirlitsmanninn, þá skuli það vera einasti verkfræðingur launalaganna, sem er settur einum flokki lægra en allir aðrir verkfræðingar í lögunum. Ég verð að halda, a. m. k. þangað til undir lok umr., að hér sé um einhverja missýn að ræða eða galla, sem eigi eftir að leiðréttast. Ég trúi því ekki, fyrr en ég sé hilla undir lok umr., að þessi till. verði ekki samþ. eins og hún liggur nú fyrir frá mér og eins og hæstv. iðnmrh. hefur mælt með við n. samkvæmt ósk öryggismálastjóra. Það hafa farið fram tvennar breyt. á lögunum um öryggisráðstafanir á vinnustöðum síðan þau voru sett, 1. febr. 1952. Báðar þessar breyt. hafa verið mjög til bóta. Hefur frv. mætt hér ágætum skilningi á Alþ. Hins vegar sýnir öryggismálastjóri fram á það í þessu bréfi sínu, þar sem hann óskar eftir þeim leiðréttingum, sem ég hef nú borið fram í mínum brtt., að framkvæmd laganna sjálfra hefur ekki orðið eins og menn óskuðu eftir, vegna þess að starfsmenn öryggiseftirlitsins eru þar samkvæmt launalögunum það lágt launaðir, að ekki fást hæfir menn til starfans. Þannig líta þessi ágætu lög því út í dag, að þau eru til á pappírnum, en í framkvæmd eru þau af þessum ástæðum lítils eða einskis virði. Ég efast ekkert um, að hv. þd. muni hafa haft í huga, að lögin kæmust raunverulega í framkvæmd, ekki sízt með tilliti til þeirra tveggja breyt., sem á lögunum hafa verið gerðar, síðan þau voru sett, og held, að það sé þess vegna í fullu samræmi við áður yfirlýstan vilja Alþ. til þessara laga og þessara ráðstafana, sem þau fela í sér, að þessar breyt. verði á gerðar. Það er ekki hægt að fara um skoðunarmennina í samanburð, eins og gert hefur verið hér á undan um aðrar brtt., sem hér liggja fyrir og að sjálfsögðu eru margar og flestar réttmætar, því að hér er um algerlega nýjan starfa að ræða, sem varla á sér hliðstæðu í öðrum lögum eða öðrum starfsgreinum. Verkalýðshreyfingin á mikið undir því, að þessi lög komist í raunhæfa framkvæmd, og það er áreiðanlega fulls stuðnings af henni að vænta um, að starfsmenn þessa eftirlits verði það vel launaðir, að það fáist fyrst og fremst hæfir menn til starfans, því að svo mikið á íslenzkur verkalýður undir því, að lögin séu framkvæmd á raunhæfan og réttlátan hátt, eins og lögin framast leyfa. Þess vegna ítreka ég það, að ég efast ekki um, að vilji Alþ. er nú sá sami og þegar lögin voru sett og að þessar réttlátu breyt. séu gerðar með tilliti til þess, að lögin verði raunverulega framkvæmd. Ég ætla á þessu stigi málsins að láta þessi orð mín nægja með þessum litlu brtt. og óska eindregið eftir því, ef þess er nokkur kostur, að hv. fjhn. endurskoði afstöðu sína til þessara mála, svo mikið sem hér er í húfi. Ég get um aðrar brtt., sem hér liggja fyrir, verið fáorður, fyrir þeim hefur verið flutt ýtarleg framsaga, en vil þó í lok máls míns sérstaklega vekja athygli á till. hv. 1. landsk. varðandi bréfberana, þar sem hér hafa þeirra kröfur á mjög vafasaman hátt verið fyrir borð bornar. Ég tel, að það sé um slíkt starf að ræða, þar sem bréfburðurinn er, að þar geti ekki aðrir menn verið við en þeir, sem eru fullhraustir og þurfa þar af leiðandi a. m. k. að hafa fullhraustra manna laun.



Herra forseti. Til viðbótar þeim brtt., sem ég lýsti áðan, leyfi ég mér að flytja eina brtt. enn við frv., þannig að á eftir 23. gr. komi ný grein, sem svo hljóði, með leyfi hæstv. forseta: „Hagstofa Íslands skal í janúarmánuði hvers árs reikna út þá breytingu, sem orðið hefur að meðaltali á næstliðnu ári á grunnlaunum hjá meðlimum stéttarfélags í Alþýðusambandi Íslands. Frá 1. febrúar skulu laun samkvæmt lögum þessum breytast í sama hlutfalli.“ Ég vona, að efni þessarar brtt. sé ljóst. Þar er gert ráð fyrir því, að frá 1. febrúar árs hvers skuli grunnlaun opinberra starfsmanna, sem laun taka samkvæmt launalögum, breytast í sama hlutfalli og orðið hefur á launum þeirra manna, sem njóta frjáls samningsréttar um kaup sitt og kjör. Ég sýndi fram á það við 2. umr. þessa máls, að svo hefur verið um undanfarna marga áratugi, að laun opinberra starfsmanna hafa ávallt dregizt, meira að segja oft mjög verulega, aftur úr launum þeirra manna, sem semja á frjálsum vinnumarkaði um kaup sitt og kjör. Við svo búið má ekki lengur standa. Síðan launalögin voru sett 1945, hafa orðið gífurlegar breyt. á launum manna á hinum frjálsa vinnumarkaði, og reynslan hefur sýnt það, eins og ég þá sýndi fram á og skal ekki nú endurtaka fyrir hv. þd., að laun opinberra starfsmanna hafa ávallt verið 3–4 og stundum upp í 10 árum á eftir tímanum. Þetta er óréttlæti, sem úr verður að bæta og ekki verður úr bætt nema með almennu lagaákvæði um það, að laun opinberra starfsmanna skuli breytast sjálfkrafa, ef breyting verður á launum á hinum almenna vinnumarkaði. Ég get hugsað mér þá röksemd gegn þessu, að menn segi, að með þessu móti sé opinberum starfsmönnum ívilnað miðað við hina, sem þurfa að semja á frjálsum vinnumarkaði um kaup sitt og kjör, því að þær launabætur, sem fást þannig, fást yfirleitt ekki nema fyrir harða baráttu og oft mjög dýra. En í þessu sambandi er þess að geta, að opinberir starfsmenn eru einu starfsmenn þjóðfélagsins, sem ekki hafa verkfallsrétt, sem er bannað með lögum að gera verkfall, og eiga þess því ekki kost að beita sömu baráttuaðferðum og menn almennt eiga kost á að leita og menn beita á hinum frjálsa vinnumarkaði. Ég tel það vera beina og rökrétta afleiðingu af því, að opinberir starfsmenn skuli vera sviptir verkfallsrétti, að þeir njóti sams konar launabóta og ávinnast á hinum frjálsa vinnumarkaði, þótt með verkföllum sé. Hitt er svo annað mál, að ég tel langeðlilegast, eins og ég hef tekið fram í sambandi við önnur mál hér á hinu háa Alþ., að opinberir starfsmenn fái verkfallsrétt. Ef þeir fengju hann, þá mætti segja, að slíkt lagaákvæði væri ástæðulaust, en meðan þeir hafa ekki verkfallsréttinn, hafa þeir ekki sömu skilyrði til þess að bæta kjör sín og aðrar stéttir þjóðfélagsins, t. d. þær, sem eru meðlimir í Alþýðusambandi Íslands, og þá tel ég eðlilegt og sanngjarnt, að laun þeirra fylgi þeim breytingum, sem verða á hinum almenna vinnumarkaði. Hvaða rök liggja til þess, að ef launamaður fær í frjálsum samningum kjör sín bætt hjá vinnuveitanda sínum, þá skuli sá launamaður, sem skipar hliðstæðan flokk hjá hinu opinbera, verða að bíða mörg ár, kannske tíu ár, eftir því að fá sams konar launabætur, en sé jafnframt neitað um að gera verkfall til að knýja þessar hagsbætur sínar fram? Ef til vill væri einnig hugsanlegt, að einhverjir flyttu það fram gegn því sjónarmiði, sem fram kemur í þessari till., að það væri óeðlilegt, að opinberir starfsmenn nytu slíkra sjálfkrafa launabreytinga, vegna þess að þeir njóta atvinnuöryggis, meira atvinnuöryggis en þeir menn, sem semja á frjálsum vinnumarkaði um kaup sitt og kjör. Þessari röksemd vildi ég svara þannig: Það er þegar í grunnlaunastiganum tekið tillit til þess, að opinberir starfsmenn hafa meira atvinnuöryggi en menn almennt á hinum frjálsa vinnumarkaði. Þess vegna eru sambærileg störf samkv. launalögum launuð verr en um hefur samizt á hinum frjálsa vinnumarkaði, eins og skýrt kemur fram, ef launaupphæðir í hinum ýmsu launastigum launalaganna eru bornar saman við þau laun, sem ákveðin hafa verið í frjálsum samningum milli vinnuveitenda og vinnuþiggjenda. Og þetta er skýrt tekið fram í grg. þessa frv., sem hér liggur fyrir. Laun opinberra starfsmanna eru þegar höfð nokkru lægri en laun sambærilegra manna annars staðar vegna atvinnuöryggis, og þess vegna er rangt að beita þessari röksemd gegn því, að laun þeirra breytist sjálfkrafa með breyttum launum á frjálsum vinnumarkaði. Þetta atriði hefur hlotið einróma fylgi hvers þingsins á fætur öðru hjá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Hvert þingið á fætur öðru hefur gert um það ályktun, að launakjör opinberra starfsmanna væru tryggð á þennan hátt, þannig að það gæti ekki gerzt, sem hefur gerzt hvað eftir annað undanfarna áratugi, að það hafi tekið ár, ef ekki áratugi, að koma fram breytingum á kjörum opinberra starfsmanna til samræmis við það, sem búið er að gerast í atvinnulífinu allt í kringum þá.



Herra forseti. Það er nú orðið auðséð af þeim umræðum, sem hér hafa farið fram, að verði þessi lög afgreidd nú, þá verður það gert þannig, a. m. k. ef allar till. minni hlutans eru felldar, að það er gert með stórkostlegu óréttlæti gagnvart einstökum launaflokkum, svo að maður tali nú ekki um niðurstöðu launalaganna í heild. Og það er auðséð á afstöðunni, sem hér hefur verið tekin af meiri hlutanum, að það á, eins og vant er í þinginu, að berja það fram, sem stjórnarliðið álitur rétt eða heppilegt í þessum efnum, og taka ekki tillit til þeirra réttmætu krafna, sem koma fram, sérstaklega frá láglaunamönnunum. Og ég vil á þessu stigi aðeins vekja eftirtekt á því, að verði þannig áfram haldið með einstaka launaflokka, sem nú eru óréttlæti beittir og meira að segja minni hlutinn gengur einu sinni varla nógu langt með að leggja til að fái fullt réttlæti, þá geta menn alveg eins búizt við því, að nú á næstunni skelli yfir verkföll hjá ýmsum opinberum starfsmönnum í þessum greinum. Það er rétt, að þingið geri sér það ljóst, að ef það á að taka upp þann sið að hunza allar réttmætar kröfur manna, þá verða menn að grípa til þeirra aðferða að knýja fram verkföll, og það hefur verið gert áður af einstökum deildum opinberra starfsmanna, þegar ekki hefur átt að taka neitt tillit til hinna ýmsu láglaunamanna í þessum efnum. Það er alveg auðséð á öllu framferðinu í sambandi við þá launalaganefnd, sem hefur verið sett af ríkisstj. og hefur haft áhrif á, hvernig þetta frv. að öllu leyti er undirbúið, að þar hafa hálaunamennirnir getað otað sínum tota, ekki máske aðeins þeir, sem settir eru af ríkisstj. til þess að fjalla um þetta, heldur meira að segja líka þeir, sem settir eru af stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, og engu líkara en að sumir þeirra nefndarmanna séu stundum meira fulltrúar ríkisstj. en bandalagsins almennt. Það kemur líka út þannig með samþykkt þessa frv. og með þeirri baráttu, sem nú er háð hér af minni hlutanum til að reyna a. m. k. að einhverju ofur litlu leyti að rétta hlut láglaunamannanna, að það verður að berjast harðri baráttu fyrir því að fá hækkunina hjá þeim lægst launuðu, á sama tíma sem hver hækkunin er viðurkennd af stjórnarliðinu á fætur annarri og sífellt bætt við hjá hálaunamönnunum og auðsjáanlega alveg þýðingarlaust að ætla að spyrna þar nokkuð á móti. Það er rétt, að menn geri sér þetta ljóst, og það er rétt líka, að Alþ. fari að taka af þessu þær eðlilegu afleiðingar að gefa þeim mönnum, sem starfa í þjónustu ríkisins, sama rétt og öðrum þegnum þjóðfélagsins til að berjast fyrir sínum hagsmunum og neita þeim ekki um þau mannréttindi, sem verkalýðurinn í landinu hefur á síðustu áratugum áunnið sér. Það er auðséð einmitt sérstaklega á framkvæmd þessara launalaga, að hálaunamennirnir í þjóðfélaginu munu alltaf, á meðan einhver svipuð ríkisstj. er og þessi, hafa aðstöðu til þess að koma þar fram sínum málum. Þeir finna þar náð og það í ríkum mæli. Láglaunamennirnir hins vegar þurfa raunverulega ýmist að knýja þetta fram með verkfallshótunum eða jafnvel með verkföllum, og þess vegna er rétt, að við nú á þessu stigi, þegar við fjöllum um þessi lög, látum skera úr um það, hvort menn vilja veita starfsmönnum ríkisins sama rétt og aðrir þegnar þjóðfélagsins hafa, verkfallsrétt, og gera þannig láglaunamönnunum í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja kleift að berjast fyrir sínum hagsmunum eins og öðrum mönnum þjóðfélagsins. Ég mun þess vegna bera fram till. um, að 30. gr., greinin um, að þessi lög skuli þegar öðlast gildi, orðist þannig, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. er heimilt að undirrita launasamning við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja um laun samkv. lögum þessum og komi samningur sá til framkvæmda frá og með 1. jan. 1956 og gildi í eitt ár, en framlengist óbreyttur í eitt ár í senn, sé honum ekki sagt upp með mánaðar fyrirvara. Jafnframt öðlist Bandalag starfsmanna ríkis og bæja svo og einstök félög innan þess rétt til vinnustöðvunar samkv. lögum nr. 80 1938, um stéttarfélög og vinnudeilur.“ Þetta er fyrri brtt. Síðari brtt. er um, að fyrirsögn frv. hljóði svo: „Frv. til l. um heimild fyrir ríkisstjórnina til samninga um laun starfsmanna ríkisins.“ Með samþykkt á þessu mundi sem sé vera numið úr gildi það gamla ákvæði frá lögunum 1915, sem bannar starfsmönnum ríkisins að gera verkfall. Þessi launalög yrðu þá skoðuð sem launasamningur, og einstök félög innan Bandalags starfsmanna ríkis og bæja hefðu eftir ákveðinn tíma rétt til þess að segja honum upp og taka upp samninga til þess eins og aðrir þegnar þjóðfélagsins að rétta sinn hlut. Hálaunamennirnir fengju þennan rétt líka, þeir gætu lagt niður vinnu og staðið verkfallsvörð. En það lítur ekki út fyrir, að þeir þyrftu þess sérstaklega með, þeir eiga það innangengt. Og ég get ekki komizt hjá því að fara nokkrum orðum, ekki sízt út af því, sem hv. síðasti ræðumaður, hv. 1. landsk. þm., sagði hér áðan, og þeirri till., sem hann flutti, um afstöðu Bandalags starfsmanna ríkis og bæja til verkalýðssamtakanna og til vinnudeilnanna, þó að ég hafi gert það nokkrum sinnum hér áður. Sannleikurinn er, að meginið af starfsmönnum ríkisins, sem sé lægst launuðu mennirnir, hefur sömu hagsmuna að gæta í þessum efnum og verkamenn. Þeir eiga samstöðu með verkamönnum, og þeir eiga að heyja sameiginlega baráttu með þeim. Það er ekki siðferðislega réttlátt annað en að þeir þurfi að taka á sig sömu baráttuna og verkamenn heyja, að þeir þurfi að leggja á sig sömu áhættuna og verkamenn leggja út í og að þeir þurfi að færa sömu fórnirnar og verkamenn færa, þegar þeir eru að berjast fyrir því að fá sín laun hækkuð. Það, eins og hv. 1. landsk. þm. lagði hér til í brtt., sem hann var að mæla fyrir áðan, að ætla að hengja Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og alla starfsmenn ríkisins aftan í alþýðusamtökin og láta þá fara að fá héðan af sjálfkrafa þær réttarbætur og hagsbætur, sem verkamenn knýja fram, væri óréttlátt og siðferðislega rangt gagnvart meðlimum bandalagsins, í fyrsta lagi vegna þess, að þeir hafa bezt af því að berjast fyrir þessum hagsbótum sjálfir, í öðru lagi vegna hins, að það er ekki rétt að láta það leggjast á herðar verkamannanna einna, sem verða að taka á sig stórkostlegar fórnir í hvert skipti, sem þeir knýja fram hagsbætur á kjörum hinna lægst launuðu. Það er ekki rétt að láta það hvíla á þeirra herðum einna saman. Starfsmenn ríkisins eiga að standa þarna með þeim og eiga að fá rétt til þess að standa þarna með þeim. Þar að auki var það rangt, sem hv. 1. landsk. hélt fram hér áðan, að sérstaklega þeir hálaunuðu á meðal starfsmanna ríkisins hefðu ekki átt öðruvísi og miklu betri aðstöðu en verkamenn. Þeir hafa sannarlega ekki reiknað með í þeim launastiga, sem nú er verið að samþykkja fyrir hálaunamennina, að þeir eigi ekki á hættu neitt atvinnuleysi. En við verðum að muna það, að atvinnuleysi er í dag staðreynd fyrir þorra verkamanna í þrem landsfjórðungum landsins. Þið skuluð ekki dæma eftir Reykjavík, þó að þið semjið þessi lög þar. Maður t. d. í Strandasýslu er hvað framfærslu snertir ekki hálfdrættingur á við mann hér suður í Reykjavík eða Keflavík að tekjum. Við skulum bara muna eftir því, að það er gífurlegt atvinnuleysi í þjóðfélaginu nú sem stendur, þannig að það er allt öðruvísi atvinnuöryggi, sem starfsmenn ríkisins búa við í þessum efnum og ekki sízt þeir hálaunuðu, heldur en verkamenn. Svo er annað, sem verður líka að taka tillit til, en ekki er hægt að laga með þessum launalögum. Það er svo um ýmsa starfsmenn ríkisins og þá fyrst og fremst um þá hæst launuðu suma hverja, að þrátt fyrir ákvæði um, að þeir eigi ekki að stunda fleiri störf og að þeirra laun séu miðuð við það, að þeir helgi sína starfskrafta ríkinu, þá standa þeir í ótal fleiri störfum, hálaunuðum störfum, og einstökum starfsmönnum ríkisins er meira að segja látið haldast uppi að vera aðaleigendur eða stóreigendur í fyrirtækjum, sem verzla svo og svo mikið við ríkið, þannig að þeir hafa beinlínis aðstöðu eins og kapítalistar, auk þess að vera hálaunaðir embættismenn ríkisins. Og við allt þetta virðist ríkisstjórnin ekki hafa yfirleitt neitt að athuga. Alveg sérstaklega mundi þó vera óréttlátt að hengja nú aftan í þessi launalög, ef þau yrðu samþ. eins og þau eru, þá till., sem hv. 1. landsk. var að flytja hér áðan, vegna þess að þessi launalög eru ekki samræming við þau kjör, sem verkamenn njóta, nema hvað láglaunamennina snertir. Hér er, eins og margsinnis er búið að sýna fram á, verulega mikil grunnkaupshækkun hjá hálaunamönnunum, grunnkaupshækkun, sem nemur jafnvel 30–40% raunverulega, þegar allt er lagt saman. Og það er vissulega grunnkaupshækkun, sem ekki er til samræmingar við það, sem verkamenn hafa með miklum fórnum áunnið sér. Það er grunnkaupshækkun langt fram yfir það, grunnkaupshækkun, sem ef til vill, fyrst ríkisstj. og hálaunamönnunum finnst rétt að knýja þetta nú fram, mun verða höfð í huga næst, þegar verkamenn þurfa að leggja til vinnudeilna, skoðuð sem eins konar uppörvun af hálfu þeirra, sem völdin hafa, og þeirra, sem öruggasta afkomuna hafa og hæst launin. Þess vegna álít ég rétt að leggja hér höfuðáherzluna á að veita starfsmönnum ríkisins þann rétt, sem aðrir þegnar hafa til verkfalla, til að semja um sín laun á sama hátt og verkamenn hafa almennt, og með því móti fá líka þeir einstöku starfshópar, sem auðsjáanlega á að bera fyrir borð nú, aðstöðu til þess að koma sínum réttindamálum fram. Þess vegna held ég, að það sé rétt að leggja höfuðáherzluna á að knýja fram verkfallsréttinn til handa starfsmönnum ríkisins. Það má vel vera, að margir þeirra taki sér hann og séu til þess nauðbeygðir, og þannig hafa menn nú oft orðið að vinna sér þennan rétt, því að hann hefur líka verið tekinn af verkamönnum og ekki langt síðan og þeir hafa orðið að gera verkföll í bága við öll lög og brjóta þau lög á bak aftur, þau gerðardómslög, þau þrælalög, sem sett voru, og knýja fram sín réttindi. Ég vil þess vegna eindregið mælast til þess, að þessi brtt., sem ég hér flyt, verði samþ. Ég skil ekki í öðru en að hinir einstöku þm. stjórnarfl. hafi sjálfir orðið greinilega varir við það, hver eldur verður víða hjá starfshópum ríkisins út af launalögunum, eins og þau nú eru, og það verður alltaf erfitt að ætla að lækna þessa hluti og gera þá réttláta bara með lagasetningu hér á Alþingi. Þetta mundi nást betur með því að veita starfsmönnum ríkisins verkfallsréttinn, gefa þeim sömu mannréttindi og verkamenn hafa með baráttu sinni áunnið sér. Ég vil þess vegna leyfa mér á þessu stigi að leggja þessa till. fram og biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir henni, því að hún er skrifleg og of seint fram komin.



Herra forseti. Síðan málið var hér í d. til 2. umr., hefur hv. fjhn. bætt mjög mörgum brtt. við sínar fyrri till., og sýnir það, að enn þá hefur verið skotið að henni skeytum úr mörgum áttum og hún látið undan síga í einstökum tilfellum, en þó vafalaust borið af sér mörg spjótalög og þá sérstaklega sennilega frá þeim aðilum, sem hafa ekki haft styrkleika til að sækja sem fastast að nefndinni. Ég býst við, að sumar af brtt. hv. n. séu til lagfæringar á ósamræmi, sem hv. n. ásamt milliþn. hefur komizt að niðurstöðu um að ætti sér stað þrátt fyrir þær till., sem fyrst voru lagðar fram til breytinga á frv. eins og það kom frá milliþn. En þó er vafalaust, að enn þá er ósamræmi og sums staðar æpandi ósamræmi, ekki aðeins á milli starfsstétta, heldur kannske og engu síður milli starfshópa í sömu stofnun, og allt mun þetta leiða til þess, að ánægjan verður ekki almenn og ekki mikil með setningu þessara nýju launalaga. Ég býst við því, að ætlunin sé að haga afgreiðslu frv. þannig, að við þessa umr. standi aðalorrahríðin um það, hvað svip frv. fær, og síðan sé ætlun ríkisstj. að reyna að hespa málið breytingalaust gegnum Ed. Það munu því vera síðustu forvöð að gera tilraunir til breytinga á frv., og þó býst ég raunar við, að það sé þegar orðið ráðið mál, að fáar eða engar brtt. eigi að fást samþ. við þessa umr. Ég mun því frekast bera hér fram brtt. sem prófstein á það, hvort nokkru verði um þokað, og mun það raunar koma í ljós í sambandi við aðrar brtt., sem hv. minni hl. n. hefur borið hér fram og sumar hverjar eiga a. m. k. alveg tvímælalaust rétt á sér og væru til bóta, ef þær fengjust samþ. Ég vil þess vegna nú víkja nokkrum orðum að einstökum brtt., sem hér hefur verið gerð grein fyrir af frsm. minni hl. nefndarinnar, hv. 1. landsk. þm. Ég skal fyrst taka alveg sérstaklega undir brtt. um, að kjör bréfbera hér í Reykjavík verði bætt. Ég hef fengið nokkuð nákvæma lýsingu á störfum þessara manna, veit, að það er ábyrgðarstarf, að þetta er erfitt starf, þessir menn vinna innanhúss hér í pósthúsinu við hin lélegu vinnuskilyrði, sem þar eru, ásamt póstafgreiðslumönnunum, og síðan, þegar þeir hafa lokið því, fara þeir út um borgina, hvernig sem viðrar, og vinna þar og fá sínar verstu vinnuskorpur fyrir stórhátíðir ársins og fram á þann tíma, að helgi er gengin í garð. Þá eru þeir að flytja okkur bréf, sem okkur þykir vænt um að fá. En það er litið þannig á þetta starf, að það skuli samt vera launað samkv. XII. fl. launalaganna, þannig að tryggt sé, að þessir menn hafi ekki sómasamlegt framfærsluöryggi. Ég álít, að þessi starfshópur opinberra starfsmanna sé rangindum beittur og ætti í raun og veru að færa hann upp, ekki, eins og minni hl. leggur til, um einn launafl., heldur um tvo. Það mun þó vera allhæpið að fá því um þokað, að hann verði færður upp um einn launaflokk, og vil ég því ekki sundra röðum þeirra, sem að því kynnu að vilja styðja, með því að flytja till. um frekari réttindi þeim til handa, sem væru þó réttmæt, heldur biðja alla þá, sem sömu skoðunar eru og ég, að fylgja því fastar fram till. um, að þeir verði hækkaðir um einn launaflokk. Að því væri bréfberunum þó nokkur bót, þó að það sé í raun og veru fjarri því, að þeir séu fullsæmdir af. Vinnutími þeirra er fimm stundum lengri á viku en næsta starfshóps, sem er þar fyrir ofan og að nokkru leyti vinnur við hliðina á þessum mönnum. Ég hef með þessu lýst algeru fylgi mínu við till. hv. minni hl. um, að bréfberarnir verði hækkaðir um einn launaflokk, en er þeirrar skoðunar, að það hefði í raun og veru átt að bæta kjör þeirra meira og hækka þá um tvo launaflokka. Þá er það önnur af brtt. minni hl., sem ég vil sérstaklega undirstrika og gera að umræðuefni. Það eru laun gagnfræðaskólakennaranna. Ég var í hópi þessara starfsmanna um meira en hálfan annan áratug og get því nú, þegar ég stend hér, litið á þessi störf af nokkrum kunnugleika og þó án þess að eigingirni hafi áhrif á afstöðuna. Ég tel, að það sé, eins og hv. frsm. sagði, ósæmilegt að ætla gagnfræðaskólakennurunum að vera raunverulega á lægri launum en kennurunum við barnaskólana, og af þessu getur ekki leitt annað en það, að menn vilja þá af tvennu verða heldur kennarar við barnaskóla en að fá kennarastöðu við gagnfræðaskóla, og allar líkur benda til þess, að þetta hafi áhrif á það, að gagnfræðaskólarnir fái ekki mannval í sitt kennaralið, þegar launin eru svo bágborin sem þau verða, þegar starfstími skólanna er ákveðinn átta mánuðir og af hinum lögákveðnu launum þeirra skal þannig skerast 1/12 hluti eða mánaðarlaun, þannig að þeir verða lægra launaðir en barnaskólakennararnir, sem að vísu að nafninu til vinna níu mánuði við skólana, en þar af er um það bil 1½ mánuður við vorskólana, sem varla getur talizt meira en hálft starf. Hins vegar eru þó gagnfræðaskólakennararnir við að undirbúa skólahaldið og að ganga frá prófúrlausnum og slíku eftir að skóla er slitið, þannig að þeir vinna undir öllum kringumstæðum hálfan níunda mánuð, nálega hver einasti maður í kennaraliði gagnfræðaskólanna, en samt sem áður fá þeir ekki nema 8 mánaða laun. Það er samkvæmt tillögum meiri hl. borin fram till. um að leggja það í vald skólastjóranna að laga þetta svolítið fyrir kennurunum við gagnfræðaskólana. Þar með er í raun og veru viðurkennt af meiri hl., að það þurfi einhvern veginn að bæta kjör gagnfræðaskólakennaranna. En þetta á að gerast á þann hátt, að ef kennari vinni önnur störf í þágu skólans en kennurunum er ætlað samkv. stundaskrá, sem samin er í samræmi við kennsluskyldu þeirra, má taka tillit til þeirra aukastarfa, þegar árlegur kennslutími, sem launin eru miðuð við, er ákveðinn. Ég álít þessa till. setja skólastjórana í hinn mesta vanda og hina verstu klípu, og í raun og veru held ég, að þetta muni leiða til þess, að skólastjórarnir sjái sér ekki annað fært undir þeim kringumstæðum, að þeir vita sína kennara vera lægra launaða en kennarana við barnaskólana í sömu kaupstöðum, en að reyna að finna út einhverjar tylliástæður fyrir aukastörfum fyrir kennarana sína, og að það verði þannig niðurstaðan, að það verði með alls konar yfirskoti og tilbúnum ástæðum, einhverju vinnufokki, gengið þannig frá þessu af skólastjórunum, að flestir kennararnir við gagnfræðaskólana fái sem svari níu mánaða launum. Ég tel þetta að öllu leyti óviðunandi, bæði fyrir kennarana og þó alveg sérstaklega fyrir skólastjórana, sem eiga að standa í því að búa til meira eða minna falskar forsendur fyrir því, að þeir fái eins mánaðar laun í viðbót við það, sem lögin ákveða þeim. Ég mundi því vilja skjóta því eindregið til hv. nefndar að fella þennan viðauka við 21. gr., þ. e. 29. till. u., niður og taka til athugunar, hvort hún vilji ekki ákveða hreinlega, að gagnfræðaskólakennarar skuli hafa óskert kaup samkvæmt þeim launaflokki, sem þeir eru settir í, þó að skólarnir séu ekki nema átta mánaða skólar. Um varatill. hv. 1. landsk. vil ég segja það, að hún mundi vera vandræðalausn á þessu máli, alger vandræðalausn, og það skal ég rökstyðja með örfáum orðum. Við gagnfræðaskólana eru starfandi ýmsir eldri kennarar, sem ekki hafa lokið háskólaprófi, af því að þeir tóku til starfa við gagnfræðaskólana áður en það lagaákvæði var sett, eru sem sé yfirleitt reyndir kennarar, og því aðeins hafa þeir fengið stöðu við gagnfræðaskólana, að þeir hafa verið taldir góðir og gildir kennarar, sem væru fyllilega starfhæfir sem unglingaskólakennarar. Eftir þessari varatill. hv. 1. landsk. ætti nú að búa svo um hnútana, að ungu mennirnir, sem koma með einhverja viðbótarkennslu og kannske háskólapróf að gagnfræðaskólunum, ættu að hafa hærri laun en gömlu og reyndu kennararnir, sem starfa fyrir við skólana og hafa að vísu ekki háskólapróf. Ég hef haft hvora tveggja tegundina við minn skóla, háskólaprófsmennina og gamla og reynda kennara, og yfirleitt hefur það verið þannig, að þeir gömlu og reyndu kennarar hafa staðið sig betur sem unglingaskólakennarar heldur en þeir óreyndu háskólaprófsmenn, sem hafa verið að koma sem byrjendur að skólanum. Og ég teldi það vera hreinasta hneyksli, ef þeir ættu samkvæmt lagaákvæðum frá Alþingi að vera hærra launaðir við gagnfræðaskólana en hinir, og mun þess vegna alveg ákveðinn greiða atkv. á móti varatill., þó að hv. þingdeildarmeirihluta kynni að þóknast að vilja leysa málið á þann hátt. En ég teldi fyllstu ástæðu til þess, að hv. fjhn. athugaði, hvort hún vildi ekki fá hlé til þess að athuga að lagfæra þetta með gagnfræðaskólakennarana yfirleitt, þannig að hreinn lagabókstafur væri um það, hvernig laun þeir ættu að hafa, hvort þeir eigi að vera jafnlaunaháir í reyndinni og barnaskólakennarar eða hvort þeim eiga að vera ætluð lægri laun, sem ég tel óviðunandi og veit ekki í raun og veru, hvernig hv. meiri hl. n. fer að rökstyðja. Viðvíkjandi öðrum till., sem hv. 1. landsk. bar fram sem persónulegar tillögur sínar, skal ég taka undir það með honum, að ég fæ ekki skilið, að það sé réttmætt, að dómarafulltrúar séu þremur launaflokkum lægri í launum en embættismennirnir, yfirboðarar þeirra, og ég held, að það væri réttmætt að lagfæra laun dómarafulltrúanna, það a. m. k. getur ekki munað miklu í þessum mikla mat hjá ríkinu. Þarna er að vísu um nokkra starfsmenn að ræða, en þó hygg ég, að það sé innan við einn tug embættismanna. Þá vil ég enn fremur taka undir það, að ég fæ ekki skilið, hvers vegna háskólabókavörðurinn á að vera einn eftir skilinn af starfsmannaliði háskólans. Hann er með háskólaprófi, og hann hefur sízt léttara starfi að gegna eða ábyrgðarminna en prófessorarnir. Prófessorarnir hafa fengið lagfæringu á sínum launum samkv. till. hv. nefndar, en þessi eini starfsmaður háskólans ekki, og hygg ég þó, að það sé sízt minna á hann hlaðið af störfum en á prófessorana suma hverja. Ég tel því alveg einsætt, að þingdeildin samþykki brtt. hv. 1. landsk. um að hækka háskólabókavörðinn í launum. Þá skal ég einnig fara nokkrum orðum um þá brtt. hv. 1. landsk., að opinberir starfsmenn fái sjálfkrafa launahækkun, af því að þeim er fyrirmunað að hafa verkfallsrétt, sem opinberir starfsmenn hafa þó í flestum öðrum menningarlöndum en á Íslandi. Ætti þeim þó ekki að vera síður trúandi til að fara af viti með það ábyrgðarmikla vopn en öðrum stéttum, og þar af leiðandi sé ég enga ástæðu til, að opinberir starfsmenn hafi ekki verkfallsrétt. En till. er um það, að opinberir starfsmenn fái sjálfkrafa þær launabætur, sem verkalýðshreyfingin knýi fram á hverjum tíma. Ég veit ekki, hvort í fyrsta lagi sé ástæða til að tryggja mönnum rétt án skyldna. Það eiga alltaf að haldast í hendur réttindi og skyldur, og það væri langeðlilegast, eins og hv. 2. þm. Reykv. hélt hér fram áðan, að þeir, sem eigi að njóta þeirra ávaxta, sem fást með fórnum harðvítugra verkfalla, séu þátttakendur í því og meðábyrgir og meðfórnandi, þannig að þeir stæðu í verkföllunum ásamt verkalýðsstéttinni, ef þeir ættu að fá sams konar launabætur út úr þeim og verkalýðurinn. Það væri það langeðlilegasta. Ég minnist þess, að það er mjög langt síðan mikil orrahríð var hér á Alþingi um það, hvort opinberir starfsmenn og embættismenn ættu ekki að hafa verkfallsrétt, og Bjarni Jónsson frá Vogi, sem þá var hér á Alþingi, barðist hart fyrir verkfallsrétti opinberra starfsmanna, ef ég man rétt. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar, að það væri í raun og veru alveg sjálfsagt að flytja frv. til laga um verkfallsrétt opinberra starfsmanna og embættismanna ríkisins, því að þeir eiga auðvitað að hafa sama rétt og verkalýðsstéttin að því er þetta snertir. Það dregur að vísu nokkuð úr þörfinni fyrir það, að opinberir starfsmenn fái slíkan rétt til þess að knýja sínar kjarabætur fram, a. m. k. eins og nú standa sakir, þegar þeir eru svo í náðinni hjá hinu opinbera, að þegar endurskoða skal launalög, þá er búið svo vel að þeim, að þrír menn, sem allir eru, held ég, í stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, eru settir til þeirrar endurskoðunar ásamt tveimur öðrum launamönnum hjá ríkinu. Þetta jafngildir því, eins og hv. þm. A-Húnv. sagði hérna við mig áðan úti í horni, að Stéttarsamband bænda fengi sjálfdæmi um að ákveða afurðaverð bændastéttarinnar og tveir bændur að auki eða að Alþýðusamband Íslands fengi tilkynningu um, að það mætti endurskoða öll launakjör verkalýðsstéttarinnar og þrír menn úr stjórn Alþýðusambandsins verði til þess hlutverks valdir af ríkisstj. og tveir verkamenn að auki. Það væru ágæt kjör, sem ég hygg að margar stéttir þjóðfélagsins vildu una við, í staðinn fyrir að þurfa að öðrum kosti að knýja þetta fram með verkföllum. Í þetta sinn hefur því ekki verið gengið á hlut Bandalags starfsmanna ríkis og bæja eða illa með þá farið, nema hvað það kann að mega segja, að það sé seint til dyra gengið hjá hæstv. ríkisstj., eftir að Bandalag starfsmanna ríkis og bæja fór að knýja á dyrnar. Hins vegar er ekki hægt að segja annað en að það er svo sem ekkert nýmæli, sem hv. 1. landsk. þm. flytur, að það skuli vera lögfest, að opinberir starfsmenn fái sjálfkrafa þær réttarbætur, sem verkalýðssamtökin geta knúið fram á hverjum tíma, því að það er búið að búa svo um með lögum áður, að bændastéttin fái verð á sínum afurðum hækkað sjálfkrafa, þegar breytingar eða hækkanir hafa orðið á launakjörum verkamanna. Þegar það hefur gerzt síðan, að laun verkamanna hafa hækkað, þá er bara reiknað út, hvað afurðir bænda eigi að hækka mikið. Þannig eru launakjör bændastéttarinnar ákveðin alveg í hlutfalli við það, sem verkalýðshreyfingin fær út úr sinni launa- og kjarabaráttu. Það er því komin „doría“ aftan í skipið, Alþýðusambandið, og ég sé ekkert því til fyrirstöðu, að „doríurnar“ yrðu tvær, að það yrði bændastéttin og opinberir starfsmenn, sem væru hnýttir þarna aftan í Alþýðusambandið og Alþýðusambandið látið ákveða í raun og veru launakjör bæði bændastéttarinnar og allra opinberra starfsmanna og embættismanna, ráðherranna meðtalinna. Alþýðusambandinu stendur enginn háski af þessu. Það þýðir í raun og veru það, að bændastéttin og opinberir starfsmenn yrðu styrk stoð í almenningsálitinu með þeim kröfum, sem Alþýðusambandið bæri fram á hverjum tíma, og þessar stéttir eru mjög líklegar til þess að undirbyggja góðan árangur þeirra verkfalla, sem Alþýðusambandið stæði í fylkingarbrjósti fyrir, ekki aðeins fyrir sig og sína meðlimi, þær 27 þús. manna, sem eru í þeim samtökum, heldur einnig fyrir alla bændastéttina og alla opinbera starfsmenn og þjónustumenn ríkisins. Og þá held ég, að það væri í raun og veru Alþýðusambandið, sem hefði fengið aðstöðu til þess með illu eða góðu að ákveða launakjör flestra starfsmanna í landinu. Ég er því ekki í hjarta mínu svo andvigur því, að þetta sé gert. Ég tel, að Alþýðusambandinu sé sýndur sómi með því að ætla því að hafa svona víðtækt forustuhlutverk út fyrir sín takmörk, og mun því ekki telja mér fært að berjast á móti því, teldi í raun og veru ekkert að því, að Alþingi samþykkti þessa till. Þá hef ég áður vikið að því, að ég teldi algerlega útilokað, að hægt væri fyrir nokkra manneskju að framfleyta lífinu á þeim launakjörum, sem ákveðin eru í XV. launaflokki frv., en þar á að byrja með 12900 kr. grunnlaunum á ári, rúmlega 1000 kr. á mánuði. Ég vil því leyfa mér að leggja til og verð að gera það með skriflegri brtt. við 1. gr., að XV. liður falli niður og sé ekki með í upptalningu launaflokkanna. Þá vil ég að lokum leyfa mér að spyrjast fyrir um það hjá hv. nefnd, hverju það sæti, hver séu rökin fyrir því, að nefndin í heild flytur brtt. um launakjör manna á póststofunni á Akureyri. Ég geri ráð fyrir því, að hv. mþn. hafi haft póststofurnar í kaupstöðunum nokkuð til samanburðar og hliðsjónar, þegar hún gekk frá sínu frv., og hygg því, að hér sé verið að mismuna starfsmönnum á einni póststofu, þegar brtt. er gerð um hækkun launa hjá starfsfólkinu á póststofunni á Akureyri einni út af fyrir sig. Í till. segir, að í stað 2. töluliðs brtt. við 18. gr. komi tveir liðir, fulltrúi 1. stigs í póststofunni á Akureyri fari í VIII. launafl. og fulltrúar 2. stigs í IX. launafl. Ég hef ekki haft tóm til að bera þetta saman við laun starfsmannanna á póststofum annars staðar, en starfið þarna er ekki komið undir því, hve margir hausar eru í viðkomandi kaupstað. Það væri þá alveg eins hægt að hafa lagaákvæði um, að það skyldu vera mismunandi launakjör kennara, eftir því, hver íbúatalan væri í viðkomandi kaupstað, en vitanlega væri ekkert réttlæti í því. Ég held því, að þessi brtt. eigi varla rétt á sér, nema því aðeins að fyrir því verði þá gerð sérstök grein. Ég mundi vilja halda, að það væri alveg jafnmikið annríki í póststofunni á Ísafirði og í póststofunni á Akureyri og að starfið sé ekkert léttara og ekkert annars eðlis á Ísafirði en á Akureyri, og svo mundi vera um alla kaupstaðina. Ég mundi því vilja leyfa mér, ef ekki koma fullnægjandi skýringar fram, að áskilja mér rétt til, að liðurinn héti: í póststofunni á Akureyri og á Ísafirði - og gæti þá hugsað mér, að einhverjir fleiri vildu athuga, hvort ekki væri ástæða til þess að færa þetta til frekara samræmis að því er snertir þá kaupstaði, sem þeir þekkja til í. Ég hóf mál mitt með því að segja, að ég flytti þessa brtt. frekar sem prófstein en að ég teldi, að með því væri búið að taka á sína arma þau efnisatriði, sem ástæða væri til að leiðrétta til frekara samræmis í frv. Sá sjóður verður líklega seint tæmdur. Og ég býst við, að flestum brtt., sem hér liggja fyrir, sé ætluð ein og sama gröfin, svo að ég ætla ekki að freista þess við þessa umr. að flytja aðrar eða fleiri brtt. Ég skal aðeins láta það í ljós, að ég er sannfærður um, að það er vafasamt, að með setningu þessara laga fáist meira réttlæti eða meiri og almennari ánægja með hlutfallsleg launakjör hjá hinu opinbera en samkvæmt núgildandi launalögum. Ég gæti meira að segja trúað því, að frekar hefði verið aukið ósamræmið í launagreiðslunum heldur en dregið úr því með frv, og þeim brtt., sem hér liggja fyrir, og eins og þannig eru líkur til að það verði samþykkt.



Herra forseti. Ég er hér með þrjár brtt. við frv., sem fjhn. ber fram, en ekki hefur unnizt tími til enn að fá þær prentaðar, og verðum við því að flytja þær skriflegar. Fyrst er hér brtt. við 10. gr. frv., 2. lið, þ. e. öryggiseftirlit. Lagt er til, að öryggiseftirlitsmaður, sem samkv. frv. er í VII. launafl., verði í VI. launafl. Þá er við 14. gr. brtt., sem snertir menntaskólana. N. leggur til, að á eftir 1. tölulið í IV. komi nýr undirliður, sem verði 2. liður, yfirkennarar í VI. launaflokki. Þá er loks tillaga um breytingu á 18. gr., og er sú till. í tveimur liðum, fyrst viðkomandi póstmálaskrifstofunni. Af starfsmönnum þar er fyrstur talinn skrifstofustjóri í VI. launafl., eins og frv. er nú. Við leggjum til, að þetta breytist þannig, að í stað skrifstofustjóra komi forstöðumaður í V. launafl. Hinn liður till. er viðkomandi símarekstrardeild landssímans, að í stað skrifstofustjóra í 1. tölulið þar komi forstöðumaður og verði einnig í V. launaflokki. Þá vil ég geta þess, að brtt. við 15. gr., þ. e. 16. brtt. n. á þskj. 201, sem snertir tilraunastöðina á Keldum, tillaga um breyt. á launum dýralæknis þar, er tekin aftur. Það er 16. brtt. á þskj. 201. Þá vil ég flytja þá yfirlýsingu hér í samráði við ráðherra póst- og símamála og fjmrh., að við gildistöku laganna, ef þetta frv. verður samþ., eða þegar það verður samþ., munu póstafgreiðslumenn, sem hafa starfað lengi og gegna ábyrgðarmiklum störfum, verða gerðir að 2. stigs fulltrúum. Það gæti verið ástæða til að ræða nokkuð um þær brtt., sem komið hafa hér frá öðrum en fjhn., og gera athugasemdir nokkrar við ræður flutningsmanna, en með því að dagur er nú að kvöldi kominn, þá verð ég að láta hér staðar numið og sleppa því að ræða um þær tillögur.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls lýsti ég hér yfir, að ég væri mótfallinn þeim miklu launahækkunum, sem gert er ráð fyrir að veita ýmsum hæst launuðu embættismönnum landsins með þessu frv., og þeim öðrum launabreytingum, sem samþ. hafa verið hér nú nýlega. Eins og ég gat þá um og ekki hefur verið mótmælt hér, er það svo, að launahækkun til ýmissa þeirra, sem eru hæstir í launum af ríkisstarfsmönnum, nemur 35–40%, ef athuguð er sú launahækkun, sem orðið hefur á þessu ári, sem sagt ef laun þessara manna eru tekin eins og þau voru í ársbyrjun og eins og þau mundu nú verða í árslok eða í byrjun næsta árs, þegar öll þessi nýju ákvæði hafa verið samþykkt. Hér er vitanlega um miklu stórkostlegri launahækkun að ræða en þekkzt hefur í sambandi við aðrar launabreytingar í landinu á undanförnum árum. Hæstv. ríkisstj. þótti ærið nóg um á s. l. vori, þegar verkamenn fengu um 11% launahækkun, eða launahækkun, sem mun nema 3–4 þús. kr. á mann á ári, en nú er gert ráð fyrir því að veita ýmsum hæst launuðu embættismönnum landsins launahækkun, sem er yfir 30 þús. kr. á ári. Þessi launahækkun hefur farið fram, eins og öllum er kunnugt, með því í fyrsta lagi að veita hinum hæst launuðu mesta grunnlaunauppbót, sem hér var samþykkt með sérstöku frv., síðan fá þeir mjög verulega launahækkun með því, að vísitöluskerðing, sem einkum kom við kaup þeirra, hefur verið felld niður, og nú er síðan gert ráð fyrir því, að þeir hækki enn jafnmikið hlutfallslega og hinir lægst launuðu samkv. þessu frv. og sumir hverjir einnig færðir á milli flokka til hækkunar og samtals verði því hækkunin svona mikil. Nú vildi ég, þó að hv. fjhn. hafi ekki tekið undir skoðanir mínar í neinu, þó freista þess að bera hér fram smábrtt. um það, að við afgreiðslu þessa frv. hækki laun í hæstu launaflokkunum ekki neitt frá því, sem áður var. Eftir sem áður er vitanlega um mikla launahækkun á árinu hjá hinum hæst launuðu að ræða, hún verður bara nokkru minni. Ég vildi því leyfa mér að flytja hér till. um það, að laun í þrem efstu launaflokkunum, I., II. og III., yrðu jafnhá og þau voru í gömlu launalögunum, en að laun í IV. flokki verði lítils háttar lægri en frv. hér gerir ráð fyrir, en hins vegar nokkru hærri en þau voru í gömlu lögunum. Ég hefði gjarnan viljað hafa þessa till. allmiklu stærri og víðtækari, en þar sem undirtektir hafa ekki orðið meiri en raun er á, þá sé ég ekki ástæðu til þess að vinna þetta mikið lengur út, en þætti hins vegar mjög fróðlegt að fá að sjá það, hversu margir hv. alþm. geta fallizt á þessa skoðun mína eða hvort það er vilji svo að segja alls þingheims að haga launabreytingum á þá lund, sem gert er hér ráð fyrir með þessum launabreytingum öllum, sem nú er verið að staðfesta hér á Alþingi. Mín till. kemur of seint fram og er því flutt skrifleg, og vildi ég biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir till., en ég sé ekki ástæðu til að ræða málið hér frekar að sinni.



Herra forseti. Síðdegis í dag mælti ég fyrir brtt. okkar hv. 9. landsk. þm. á þskj. 207. Veigamestu brtt. þar voru till. um launahækkun til póstafgreiðslumanna og bréfbera og um breytingu á tilhögun launagreiðslu til gagnfræðaskólakennara. Enn fremur mælti ég þá fyrir brtt. mínum á þskj. 208, en þar má segja, að veigamestar séu till. um launahækkun til tollvarða og ríkislögregluþjóna, auk þess sem ég flutti þar tillögu um, að laun opinberra starfsmanna yfirleitt skyldu breytast sjálfkrafa eftir nánar tilteknum reglum. Eftir eftirmiðdagsfundinn var gert alllangt hlé á fundum þessarar hv. deildar. Það hlé var notað til þess, að stjórnarflokkarnir, sem auðvitað ráða úrslitum mála hér í hv. deild, ef þeir halda saman, notuðu tímann til þess að bera saman ráð sín um þessar brtt. Frsm. fjhn. hefur nú gert grein fyrir niðurstöðum þeirra athugana. Það hefur nokkuð verið gengið til móts við till. um að bæta kjör póstafgreiðslumanna. Ég gleymdi að geta þess áðan, að meðal þeirra till., sem ég flyt á þskj. 208, er till. um nokkra launabót fyrir menntaskólakennara. Enn fremur hefur meiri hl. n. gert svolitla leiðréttingu á launakjörum menntaskólakennara. Ég tel báðar þessar brtt. nokkurt spor í rétta átt, en því miður ekki svo stórt, að viðunandi verði talið eða nægjanlegt, til þess að við flm., þar sem við erum tveir, eða ég telji mig geta tekið till. mínar um sama efni aftur, og munum við því halda fast við, að þær komi til atkvæða. Hins vegar harma ég mjög, að fulltrúar stjórnarflokkanna í fjhn. skuli ekki hafa treyst sér til að sinna hinum öðrum till., sem við tveir eða ég hef flutt. Alveg sérstaklega vildi ég þar harma, að þeir skuli ekki hafa talið sér fært að gera neina leiðréttingu á þeirri till., sem fram var borin varðandi laun gagnfræðaskólakennara, en ákvæðin, ef samþykkt verða um laun þeirra, eru svo ranglát, að algerlega ósæmandi er að ganga þannig frá þeim eins og gert er ráð fyrir. Till. fjhn. um það efni er raunar ekkert annað en endurtekning á gildandi ákvæðum í fræðslulögum, og virðist vera harla einkennilegt, að ástæða sé til þess að taka ákvæði í gildandi fræðslulögum upp í launalög og telja það launabætur til gagnfræðaskólakennara. Ranglætið, sem verður ríkjandi í launamálum þessarar stéttar, er fólgið í því, að kennararnir njóta alls ekki launa í raun og veru samkvæmt þeim flokki, sem þeir eru settir í. Þeir fá lægri laun en kennarar við barnaskóla vegna þess eins, að gagnfræðaskólar eru í reglugerð taldir 8 mánaða skólar, þó að sannleikurinn sé sá, að raunverulegur kennslutími gagnfræðaskólakennara sé í hæsta lagi 2 vikum skemmri en barnakennara og annarra framhaldsskólakennara en gagnfræðaskólakennara. Þó eru þær sérkröfur gerðar til gagnfræðaskólakennara, að þeir skuli hafa stundað háskólanám í allt að 2 ár í þeim fræðum, sem þeir kenna, og mjög margir þeirra hafa fullgilt háskólapróf. Engu að síður skulu laun þeirra í framkvæmd vera lægri en laun barnakennara, rökstutt með því einu, að það stendur á pappír í reglugerð, að skólarnir séu 8 mánaða skólar, þótt raunverulegur kennslutími sé í hæsta lagi 2 vikum styttri en annarra skóla. Þetta er afgreiðsla, sem er hv. d. ekki sæmandi. Ég harma það enn, að meiri hl. fjhn. skuli ekki hafa talið sér fært að breyta hér nokkru um. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til og tel raunar þýðingarlítið að færa frekari rök en ég gerði í dag fyrir öðrum brtt., sem við hv. 9. landsk. þm. og ég höfum flutt, og mun því ekki gera það. En að síðustu vildi ég segja varðandi það, að hv. frsm. fjhn. tók aftur fyrir nefndarinnar hönd till., sem flutt var í dag, um að hækka einn dýralækni, eina dýralækninn við tilraunastöðina að Keldum, úr VI. flokki upp í V. flokk, að á tilraunastöðinni er starfandi annar sérfræðingur, efnafræðingur, sem ávallt hefur verið í sama flokki og vinnur algerlega hliðstæð störf og hefur sams konar undirbúningsmenntun og dýralæknirinn. Ástæðan til þess, að n. hefur tekið till. um dýralækninn aftur, er sú, að hún hefur ekki treyst sér til þess að gera till. um hækkun á launum efnafræðingsins, en viljað hafa þá tvo í sama flokki, sem er eðlilegt. En þess vegna hef ég leyft mér að flytja brtt., skriflega, sem forseti hefur þegar lýst, um, að báðir þessir starfsmenn, bæði dýralæknirinn og efnafræðingurinn, skuli flytjast úr VI. flokki upp í V. fl. Mér skilst rök hv. meiri hl. fjhn. fyrir því að taka till. um hækkun dýralæknisins aftur, þ. e. a. s. fyrir því að vilja ekki hafa báða starfsmennina, dýralækninn og efnafræðinginn, í V. flokki, vera þau, að með því sé raskað hlutfalli við starfsmenn í atvinnudeild háskólans, en þar eru deildarstjórar í V. flokki, en sérfræðingar í VI. fl. Sannleikurinn um þessa starfsmenn á tilraunastöðinni á Keldum, dýralækninn og efnafræðinginn, er sá, að þeir eru ekki sambærilegir sérfræðingum í atvinnudeild, heldur einmitt deildarstjórum í atvinnudeild. Um þá gildir báða, að þeir hafa þurft að stunda sérnám til viðbótar við sitt embættispróf, sitt kandídatspróf, til þess að geta tekið að sér þau sérstöku rannsóknarstörf, sem þeir stunda í tilraunastöðinni á Keldum. Sérfræðingar í atvinnudeild, sem nú eru í VI. flokki, vinna allir þess konar störf, að þeim er kleift að ganga til starfans þegar frá prófborði. Störf dýralæknisins og efnafræðingsins á Keldum eru þannig, að enginn kandídat frá prófborði getur gengið beint til þeirra, enda er í skipunarbréfi a. m. k. annars starfsmannsins beinlínis kveðið á um, að hann skuli hafa ákveðið sérnám til viðbótar sínu almenna háskólaprófi. Þetta gerir þessa starfsmenn ekki sambærilega hinum almenna sérfræðingi í atvinnudeildinni, heldur einmitt deildarstjórunum. Munurinn er sá einn, að deildarstjórar atvinnudeildarinnar bera nokkra ábyrgð sökum mannaforráða, en þessir hafa sérstakar skyldur vegna sérmenntunar, sem meira að segja er kveðið á um í erindisbréfi a. m. k. annars þeirra. Þetta eru rökin fyrir því, að ég hef leyft mér að flytja till. um, að þeir báðir skuli vera í V. flokki.



Herra forseti. Þar sem ég flyt á þskj. 213 brtt., sem veitir starfsmönnum ríkisins rétt til þess að berjast eins og frjálsir menn fyrir sínum launum, en er hins vegar í mótsetningu við þessa, segi ég nei.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls flutti ég brtt., sem féll hér í þd. með jöfnum atkv. Sú atkvgr. sýndi m. a., að það var vilji hv. Alþingis að ganga nokkuð til móts við mig í þessum efnum. Þess vegna hef ég nokkuð breytt till. og legg hana hér fram í öðru formi. Það er farið fram á minna en áður var, og vænti ég þess, að hv. alþm. komi það til móts við mig, að þessi till. nái fram að ganga. Að öðru leyti get ég vísað til þess, sem ég áður sagði við 2. umr. þessa máls.



Herra forseti. Út af þeirri brtt., sem hv. þm. Dal. hefur borið fram á þskj. 170, hefur landbn. beðið sauðfjársjúkdómanefnd að gera áætlun um kostnað við fjárskiptin í Dalahólfinu, eins og gert er ráð fyrir kostnaði við þau, í fyrsta lagi samkv. gildandi lögum um fjárskipti, í öðru lagi samkv. því frv., sem nú liggur fyrir, ef það yrði að lögum, og í þriðja lagi ef frv. yrði að lögum með þeirri breytingu, sem hv. þm. Dal. leggur til að gerð verði á því. Samkv. áætluninni er það svo, að fjárskiptin á þessu svæði mundu kosta samkv. gildandi lögum 10 millj. 940 þús. kr., samkv. því frv., sem fyrir liggur, rúml. 16 millj. kr., eða 16 millj. 25 þús. kr., og samkv. frv., ef sú brtt. yrði samþ., sem fyrir liggur frá hv. þm. Dal., 17 millj. 125 þús. kr. Þetta er, eins og ég sagði, áætlun frá sauðfjársjúkdóman. um fjárskipti á þessu svæði, í fyrsta lagi samkv. gildandi lögum, í öðru lagi samkv. því frv., sem fyrir liggur, ef að lögum verður, og í þriðja lagi samkv. frv., ef það yrði samþ. með breytingunni frá hv. þm. Dal. Ef þessar tölur eru athugaðar nánar, en eins og ég sagði áðan, eru þær auðvitað allar áætlunartölur, kemur í ljós, að frv. hefur í för með sér, ef að lögum verður, rúmlega 5 millj. kr. hækkun á kostnaði fram yfir það, sem verða mundi samkv. gildandi lögum. Þessar rúml. 5 millj. eru sú hækkun, sem frv. gerir ráð fyrir að verði á bótum. Ef hins vegar till. hv. þm. Dal., sem nú liggur fyrir, yrði samþ., mundi það enn auka kostnaðinn um rúmlega 1 millj. kr. Þótt viðurkenna beri þörf þeirra, sem hér eiga hlut að máli, fyrir bætur í þeim erfiðu kringumstæðum, sem þeir eiga í nú, hefur meiri hl. n. samt ekki séð sér fært að mæla með till. hv. þm. Dal., enda þótt hún gangi skemmra en sú till., sem hann flutti við 2. umr.



Herra forseti. Það var fyrir fram vitað, að meiri hl. landbn. mælti ekki með mínum brtt. En ég vil bæta því við þær upplýsingar, sem hv. þm. N-Þ. gaf hér áðan, þar sem hann gat þess, að samkv. minni brtt. mundu útgjöldin vegna fjárskiptanna í Dala- og Strandahólfi hækka um rúml. 1 millj. kr., - það mun vera rétt, ég vefengi ekki þær tölur, - en ég vil geta þess, að upphæðin kemur ekki til greiðslu á einu ári, því að hún skiptist á 3 ár og því sem næst þannig, að á næsta ári mundu koma til útgjalda um 400 þús., á þar næsta ári um 450 þús. og 250 þús. síðasta árið. Þarna er því ekki tekinn sá óskapa baggi á herðar ríkisvaldinu, sem margur mundi ætla, og samanborið við ýmis önnur mál, sem nú liggja fyrir hv. Alþingi, er hérna um smámuni eina að ræða. Ég trúi því tæpast, að Alþingi láti það um sig spyrjast, þótt fámennur bændahópur, sem á þarna í vök að verjast, fari fram á smáupphæð, að því verði neitað, þegar samþ. eru tugir millj., er ýmsir aðrir eiga í hlut. Ég vil endurtaka það frá 2. umr. þessa máls, að þessi fjárskipti eru gerð algerlega fyrirvaralaust. Það er ekki neinn fyrirvari til þess að búa sig undir þau á nokkurn hátt með aðra framleiðslu og því gífurlegur tekjumissir fyrir hvern og einn bónda, sem á þarna hlut að máli. Auk þess hafa menn á undanförnum árum verið það bjartsýnir, að þeir hafa lagt í stórframkvæmdir og skapað sér miklar skuldir, sem þeir verða að standa straum af, hvort sem þeir hafa búfé eða ekki. Í þriðja lagi vil ég minna á það, sem er ekki veigaminnsta atriðið varðandi þetta mál, en það eru áhrif fjárskiptanna á hlutaðeigendur, hin sálrænu áhrif, sem eru mjög lamandi, þannig að það má búast við, að fjöldi bænda hverfi algerlega frá búum sínum, ef ekki verður nokkurn veginn hægt að ganga á sómasamlegan hátt frá þessum lögum, svo að það sé ekki fjárskorti einum um að kenna, að bændur þurfi að hrökklast frá búum sínum. Ég tel það mjög óæskilegt, og ég vænti því þess, að hv. alþm. fallist á mína brtt.



Herra forseti. Í landbn., þar sem þetta mál hefur verið til umr., var öll landbn. sammála um að afgr. frv., sem gerir ráð fyrir 5 millj. hækkun frá því, sem var, hefði verið skorið niður eftir þeim lögum, sem áður giltu. Það fannst öllum, að það væri sjálfsagt að gera það og taka það til greina, að þetta er vágestur og hefur komið, eins og hv. síðasti ræðumaður tók fram, þm. Dal., alveg fyrirvaralaust. Þessi upphæð, sem hann er að tala um, 1 millj. í viðbót, er auðvitað smáupphæð, það vorum við allir sammála um, á móti því, sem nú er. En ef við ættum víst, að veikin kæmi ekki fram síðar og þetta væri síðasta sporið til að vega að þessum vágesti hjá bændastéttinni, mæðiveikinni, væri ekkert um þetta að segja. Nú vitum við það ekki, og meðan svo er, álít ég persónulega, að Alþingi og þm. yfirleitt hafi sýnt fullan skilning um að mæta þessari plágu landbúnaðarins og sé mjög hættulegt, á meðan ekki er víst, að veikin sé búin, að hækka styrkinn eftir kröfum einstakra manna, þó að þær séu á rökum byggðar, alls ekki vegna þess, hve upphæðin sé há, og ekki vegna þess, að þeir eigi þetta kannske ekki skilið, en það er hættulegt fordæmi, ef við stöndum fyrir því á næstu árum og þá eiga ekki að koma til greina kröfur frá einstaklingum, því að Alþingi hefur sýnt fullan skilning á þessu. Þess vegna greiddi ég atkv. á móti till. um daginn og mun gera það aftur núna.