Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fyrir viku gerði flokksstjórn Alþfl. samþykkt, sem varðaði mjög afgreiðslu fjárl, og stefnu í efnahagsmálum og hefur verið til umr. bæði hér á þingi og annars staðar síðan. Í gærkvöld kom flokksstjórn Alþfl. saman á nýjan fund og gerði þar ályktun um þessi mál sem ég tel rétt að kynna þinginu. Ályktunin hljóðar svo: „Síðan flokksstjórn Alþfl. ræddi og gerði ályktun um frv. til 1. um jafnvægisstefnu í efnahagsmálum og samræmdar aðgerðir gegn verðbólgu hefur eftirfarandi gerst: 1. Ríkisstj. hefur ákveðið að fresta afgreiðslu lánsfjáráætlunar eins og Alþfl. krafðist. 2. Unnið er á þeim grundvelli, að heildarfjárfesting verði ekki meiri en 24.5% af þjóðarframleiðslu. 3. Við 2. umr. fjárlaga hefur verið ákveðinn 1840 millj. kr. niðurskurður á útgjöldum ríkisins til viðbótar fyrri niðurskurði. 4. Greiðslujöfnuður fjárlaga verður um 3 milljarðar kr. 5. Rekstrarafgangur fjárlaga verður tæplega 8 milljarðar og skuldir ríkisins hjá Seðlabanka verða lækkaðar um 5 milljarða. 6. Fjárlögin verða innan 30% af þjóðarframleiðslu, eins og 3, gr. frv. Alþfl. gerir ráð fyrir. 7. Eftir þessar breytingar eru fjárlög í samræmi við grg. laga um ráðstafanir 1. des. og þau markmið sem þar voru sett. 8. Samstarfsflokkarnir eru reiðubúnir til að kjósa n. þriggja ráðh. til að kanna rækilega frv. Alþfl. og tillögur hinna flokkanna. Skal hún leggja fram fyrir 1. febr. efnahagstillögur er taki til tveggja næstu ára. Með tilliti til alls þessa telur flokksstjórnin rétt, að flokkurinn afgreiði fjárlög með ofangreindum breytingum. Lánsfjáráætlun verði afgreidd í samræmi við þá stefnu sem Alþfl. hefur mótað til viðnáms verðbólgu næstu tvö ár. Áframhaldandi stjórnarsamstarf Alþfl. er bundið því, að eigi síðar en 1. febr. hafi ríkisstj. lokið gerð lagafrv. um samræmdar aðgerðir gegn verðbólgu til a.m.k. tveggja ára. Það frv, verði lagt fyrir flokksstjórn Alþfl. er þá tekur ákvörðun um framhald stjórnarsamstarfsins. Flokksstjórnin telur að efnahagsástandið fram undan sé svo viðsjárvert að framkvæmd samræmdrar langtímastefnu þoll ekki lengri bið.“ Þannig er þessi samþykkt og hún var gerð með 50 shlj. atkv. á fundinum.



Herra forseti. Aðeins örstutt aths. út af þessari yfirlýsingu hæstv. utanrrh. Við minnihlutamenn í fjvn. höfum ekki enn fengið upplýsingar um þann niðurskurð sem fram kemur í þessu máli. Hér er talið að við 2. umr, hafi verið skornar niður 1800 millj. af ríkisútgjöldum  En það, sem ég vildi upplýsa hér, var að það er alrangt, sem kemur fram í máli hæstv, utanrrh., að það sé stefnt að því, að ríkisútgjöldin verði innan við 30% af þjóðarframleiðslu á næsta ári. Þjóðhagsstjóri kom á fund fjvn. á mánudagskvöld og þá upplýsti hann, að tekjur þær, sem innheimtar yrðu af fólki, yrðu 31.5% af þjóðarframleiðslu, hvort tveggja metið á sama verðlagi, þ.e.a.s. þjóðarframleiðslan er 663 milljarðar kr. metin á desemberverðlagi, og það munu vera 31.5% af þeim tekjum sem ætlað er að ná í ríkissjóð. Hins vegar er hægt að halda því fram, að útgjöldin séu á pappírnum minni en tekjurnar, en svo er ekki og auðvelt að sýna fram á að greiðsluhalli mun verða á fjárl. fyrir árið 1979 eins og dæmið stendur nú. Það er þess vegna um að ræða að verið er að þenja út ríkiskerfið, úr því að það voru 27–28% af þjóðarframleiðslu fyrir tveimur árum en hækkar nú í 31.5%.



Herra forseti. Í tilefni af þessum umr. verð ég að skýra frá því, að það var gerð samþykkt í ríkisstj. um lækkun á ríkisútgjöldum. Ég sé ástæðu til að lesa þessa samþykkt. Hún er á þessa leið: „ Ríkisstj. samþykkir að lækka ríkisútgjöld á árinu 1979 um allt að 1 milljarð kr. til þess að endanleg framkvæmd fjárl. verði í samræmi við þau markmið sem sett eru fram í 1. gr. fjárlagafrv. Ákvarðanir um framkvæmd þessarar samþykktar verði teknar þegar að loknu jólaleyfi.“ Ég vil taka það fram í tilefni af þessari samþykkt, að ég mun ganga mjög ríkt eftir því, að hún verði framkvæmd, og ég mun gera Alþ. grein fyrir því, hvernig sú framkvæmd verður, væntanlega þegar það kemur saman að loknu jólaleyfi.



Herra forseti. Hæstv. utanrrh., formaður Alþfl., steig hér í stólinn áðan, eins og menn heyrðu og sáu, og hann er vissulega boðinn velkominn til að taka þátt í störfum Alþingis. Alþingi og þjóðin öll hefur á undanförnum dögum orðið að hlusta á málflutning og heyra hvernig Alþ. hefur hagað störfum sínum, og vissulega hefur það ekki verið til þess að auka virðingu og veg Alþingis með hvaða hætti það hefur verið gert. Störf Alþ. hafa á undanförnum vikum, eða frá því að Alþ. var sett í haust, verið með mjög óvenjulegum hætti, sem birst hefur skýrast í athöfnum og vinnubrögðum stjórnarliðsins við afgreiðslu fjárlagafrv., sem hefur verið til umr., svo og fylgifrv. við fjárlagafrv. Ósamstaða stjórnarflokkanna og reyndar stefnuleysi ríkisstj. hefur komið glögglega í ljós. Hér hafa forustumenn stjórnarflokkanna dag eftir dag verið með yfirlýsingar sem þeir hafa gefið til þess að kynna mikinn skoðanaágreining um lausn mála, og langtímum saman hefur verið beðið eftir ákvarðanatöku og afgreiðslu hér á Alþ. Þegar svo loksins eitthvað hefur heyrst frá þessum ágætu mönnum, þá hefur það ýmist verið í formi fyrirvara eða hótana. Allur málflutningur og afstaða Alþfl. hafa þó verið einna fálmkenndust. Hefur það komið fram í flóði þeirra fyrirvara sem rignt hefur yfir Alþ., sem sjálfsagt hefur verið ætlað það hlutverk að sýnast og láta þjóðina halda að um sérstöðu þeirra til afgreiðslu mála sé hér að ræða. Þeim hefur sumum hverjum verið ljóst, að þeir hafa hrakist fyrir vindi í þessu stjórnarsamstarfi og engu fengið framgengt af sínum stefnumálum eða kosningaloforðum þrátt fyrir það að að sögn formanns Alþfl. séu mörg orð úr stefnu Alþfl. í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. Meira að segja sagði einn hv. þm. Alþfl. í Ed. fyrir tveimur dögum að hingað til hefði ekkert verið gert af viti.  Þrátt fyrir alla þessa fyrirvara og yfirlýsingar síðustu daga, sem hafa stórlega truflað störf Alþingis, liggur nú ljóst fyrir eftir yfirlýsingu formanns Alþfl., að enn einu sinni verður Alþfl. að sætta sig við það, að ekkert tillit sé tekið til stefnumála hans og háttalag Alþfl.-manna hér á Alþ. er sjónarspil eitt. Það er ljóst af því, sem fram hefur komið, að þeir hyggjast standa að fjárl., sem í reynd munu leiða til halla á ríkisbúskapnum á næsta ári þrátt fyrir stefnumið og þrátt fyrir þær miklu skattaálögur sem núv. stjórnarliðar í óðaönn samþykkja þessa dagana. Og því miður er ljóst, að áfram verður hér mikil verðbólga í landinu á næsta ári, og þau fjárlög, sem nú er hugsað að afgreiða, munu ekki draga úr henni nema síður sé. Ég vildi vekja athygli á þessu í tilefni af yfirlýsingu hæstv. utanrrh., formanns Alþfl., og tel rétt að þjóðin fái að vita það og gera sér grein fyrir því, hvert sjónarspil Alþfl. hefur verið að leika hér á Alþ. og annars staðar allt frá því í kosningunum í sumar.



Herra forseti. Í sambandi við þá yfirlýsingu, sem hér hefur verið gefin af hálfu formanns Alþfl. um afstöðu flokksins til afgreiðslu fjárl., þykir mér rétt að gera nokkrar aths. af hálfu okkar Alþb.-manna. Ég fagna út af fyrir sig þeirri samþykkt sem Alþfl. hefur gert um það að vilja standa áfram að afgreiðslu fjárl. á þeim grundvelli sem hér hefur verið markaður. Það er augljóst, að flokkurinn hefur komist að raun um við nánari athugun að afgreiðsla fjárl. er í öllum meginatriðum á þeim grundvelli sem stjórnarflokkarnir höfðu margsinnis áður yfir að þeir ætluðu sér að hafa í sambandi við afgreiðslu fjárlaga. Ég vil líka taka það fram, að það hefur legið ljóst fyrir að Alþb. hefur verið reiðubúið allan tímann og er reiðubúið áfram til þess að ræða við aðra samstarfsflokka sína um ráðstafanir í efnahagsmálum gegn verðbólguvandanum til bæði skemmri og lengri tíma. En í sambandi við slíkar ráðstafanir leggjum við Alþb.-menn megináherslu á nokkur grundvallaratriði. Þar segjum við, að um leið og gerðar eru ráðstafanir í efnahagsmálum verði að tryggja fulla atvinnu í landinu. Það er í samræmi við samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna. Í öðru lagi, að í þeim efnahagsráðstöfunum, sem gripið er til, verði að tryggja þann kaupmátt launa sem lágmark sem um var samið í kaupgjaldssamningunum á árinu 1977. Í þriðja lagi, að haga þurfi efnahagsstefnunni þannig að unnið sé að því að efla íslenska atvinnuvegi. Og í fjórða lagi, að þær ráðstafanir, sem gerðar verða í efnahagsmálum, verði að byggjast á fullu samkomulagi við samtök launafólks. Í sambandi við þá yfirlýsingu, sem kom fram hjá hæstv. fjmrh. um samþykkt í ríkisstj. þess efnis, að við það væri miðað að unnið yrði að því að lækka ríkisútgjöld á næsta ári frá því, sem beinlínis er gert ráð fyrir í fjárl., um sem næmi 1 milljarði þar til viðbótar, vil ég segja það, að við Alþb.-menn höfum allan tímann lagt áherslu á að unnið væri að því að draga úr almennum rekstrarútgjöldum ríkis og ríkisstofnana. Við munum vinna að slíku áfram. En við erum andvígir því og teljum að þar sé brugðið frá gerðu samkomulagi, ef ætlunin er að hverfa frá þeim fjárveitingum sem samið er um til félagslegra og verklegra framkvæmda og búið er að ákveða af Alþ. og skipta, eða í sambandi við þær niðurgreiðslur sem eru í samræmi við markaða stefnu ríkisstj. og samstarfssamning hennar. Við teljum auðvelt að færa niður rekstrarútgjöld ríkisins sem nemur 1 milljarði kr. og þó meira væri og beri að vinna að því. Ég vil því segja í sambandi við það, sem hér hefur komið fram, að mér sýnist að hér geti verið um fulla samstöðu að ræða hjá stjórnarflokkunum um afgreiðslu fjárl. á þeim grundvelli sem markaður hefur verið, bæði varðandi tekjur og gjöld, og að það megi ná þeim árangri, að fjárlagaafgreiðslan hafi nokkur áhrif til viðnáms gegn verðbólgu. Og ég held að við,sem stöndum að stjórninni, eigum að láta okkur það í léttu rúmi liggja þó að það fari einhver smávegis hrollur um stjórnarandstöðuna í sambandi við lok þessa máls.



Herra forseti. Það virðist sem hugir alþm. hafi farið svolítið úr jafnvægi þessa morgunstund. Það er óheppilegt, því að ég veit að við erum allir sammála um að Alþ. geti lokið fyrir jól eins og ætlast hefur verið til. Á hinn bóginn skil ég vel að hv. stjórnarandstæðingar séu ekki alls kostar ánægðir með þau vinnubrögð sem við hefur þurft að hafa á Alþ., og ég er fyrir mitt leyti reiðubúinn til þess að biðja þá afsökunar á því. En ég skírskota til þess, að þeir eru flestir þingvanir og vita að það verður oft að láta skynsemina ráða þegar um vinnubrögð er að tefla. Þess vegna vil ég nú vinsamlegast fara fram á það, að þeir fallist á að þau tekjuöflunarfrv., sem bíða atkvgr. hér í d., fái afgreiðslu, þannig að hv. Ed. gæti fengið þau til meðferðar og hún geti haft eðlilegan tíma til að fjalla um þau. Það er auðvitað fjarri mér að vilja leggja nokkurt haft á málfrelsi þm. og stjórnarandstöðunnar, og mér sýnist, að ef þeir fallast á þessi vinsamlegu tilmæli mín, þá sé í lófa lagið að halda áfram þessum umr. utan dagskrár eftir að atkvgr. hefur farið fram. Ég veit að vísu að hæstv. forseti Nd. hefur þetta í hendi sér, en ég tel ekki rétt að hann neyti neins forsetavalds í þessum efnum, heldur er það, sem ég er að fara fram á, að með góðu samþykki megi hafa þennan hátt á afgreiðslu málanna, en síðan geti menn talað að vild sinni. Og eins og ég hef sagt áður, þá er mér ekkert að vanbúnaði að sitja hér milli jóla og nýárs. Þessi mál, sem um er að ræða, verða afgreidd hér, hvort sem menn tala lengur eða skemur. En ég vil nú vænta þess, að hv. leiðtogi stjórnarandstöðunnar, vegna fyrri kynna minna af sanngirni hans, geti fallist á þessi tilmæli mín.



Herra forseti. Ég hafði kvatt mér hljóðs, átti ekki von á að fá orðið svona fljótt, en er þakklátur forseta fyrir það út af fyrir sig. Hæstv. forsrh. beindi hér tilmælum til stjórnarandstöðunnar og mín sérstaklega sem leiðtoga stjórnarandstöðunnar. Ég minni hæstv. forsrh. á það, að þessar umr., sem nú fara fram, voru ekki hafnar af stjórnarandstöðunni. Þær voru hafnar af hæstv. utanrrh., af stjórnarsinnum. Og svo lengi höfum við í stjórnarandstöðunni þurft að bíða eftir afgreiðslu mála hér á Alþ., svo lengi höfum við í stjórnarandstöðunni sýnt þolinmæði varðandi algerlega óþolandi starfsfyrirkomulag nú síðustu dagana á Alþ., að ég tel rétt að þeir, sem eru nú á mælendaskrá og fengu tilefni til að kveðja sér hljóðs, fái tækifæri til að ljúka máli sínu, en mun mæla með því við aðra stjórnarandstöðuþm., að þeir bíði með að kveðja sér hljóðs, hafi þeir ætlað það, þar til þeir, sem nú eru á mælendaskrá, hafa lokið máli sínu. Ég vil taka það fram, að ég hef kvatt mér hljóðs og vil efnislega leggja minn þátt í þessar umr., en tel, vegna þess að hæstv. forsrh. beindi til mín fsp. og hæstv. forseti gaf mér orðið á undan minni röð á mælendaskrá, að réttara sé að bíða þar til röðin kemur að mér.



Það er rétt til getið hjá hv. 4. þm. Reykv., að ég gaf honum orðið nú að gefnu tilefni, og ég vil minna hv. þdm. á það, að forseti hefur það á valdi sínu að raða á mælendaskrá eftir því sem honum þykir hyggilegt og eðlilegt. Ég vil líka taka það fram, að það eru mjög margir menn á mælendaskrá utan dagskrá. Það eru engar hömlur á því af forseta hálfu að menn fái að tala, það eru engar hömlur á því, og ég set engin tímamörk í því sambandi. Hitt er annað mál, að hér liggur fyrir dagskrá sem ég hygg að allir viðurkenni að forseti hafi líka á valdi sínu að rædd verði. M.a. eru hér a.m.k. fjögur mál sem brýnt er að komist frá d. og hafa legið nokkuð lengi fyrir d. Hæstv. forsrh. hefur komið með mjög eðlileg og kurteisleg tilmæli um að atkvgr. um þessi mál fari fram áður en haldið verður áfram þeim sýnilega löngu umr. utan dagskrár sem hér verða. Ég mun því einnig vinsamlegast leyfa mér að fara fram á það við hv. þdm., að þeir verði við þessum tilmælum hæstv. forsrh. sem ég geri jafnframt að mínum tilmælum og ósk til d. En ég mun fyrst gefa hv. 5. þm. Austurl. orðið.



Herra forseti. Það liggur auðvitað ljóst fyrir, að stjórnarandstaðan ber enga ábyrgð á þeim seinagangi sem verið hefur á starfi þessarar hv. d. Það eru auðvitað stjórnarflokkarnir sjálfir sem þar bera á alla ábyrgð. En ég hlýt að meta það mikils og ég skildi orð hæstv. forsrh. þann veg, að hann bæði afsökunar á þeim vinnubrögðum sem höfð hefðu verið í frammi af hálfu stjórnarflokkanna undanfarna daga. Þetta met ég mjög mikils og með vísun til þess vil ég fyrir mitt leyti verða við hans vinsamlegu og kurteislegu beiðni um að greiða fyrir þeim brýnu málum sem þurfa að afgreiðast hér í deildinni. En úr því sem ég er kominn í ræðustólinn vil ég aðeins fara örfáum orðum um upphaf þessa máls, þar sem hæstv. utanrrh. hóf umr. utan dagskrár og las upp samþykkt sem minnti mig óþyrmilega á samþykkt víðkunna sem nefnd hefur verið Egilsstaðasamþykkt. Þar var gerð sú samþykkt og með shlj. atkv. eins og hjá Alþfl. á sínum tíma, að ríkissjóður væri skuldlaus. Nú les hann upp samþykktir um greiðsluafganga, shlj. samþykkt hjá Alþfl., sem verða muni, og eins og ég segi, allt samþ. shlj. eins og í „den tid“ á Egilsstöðum. En það alvarlegasta í þessu sambandi er það, að hið háa Alþ. skuli sitja hér aðgerðalaust meðan beðið er eftir einhverjum innanflokks- og utanþingssamkundum Alþfl., að bera þar undir menn hvernig eiðsvarnir þm. og fulltrúar þjóðarinnar, hv. þm. Alþfl., eigi að haga sér hér á hinu háa Alþingi. Það er hart undir því að búa, og það er ekki nema von að hæstv. forsrh. biðjist afsökunar. En svo að lokum, af því að ég vil fallast á þessi tilmæli, þá má ég til með að koma einu orði að hv. 1. þm. Austurl. Hann lýsti yfir að Alþb. væri tilbúið að ræða ráðstafanir til lausnar verðbólgunni. Maður hlýtur að fagna sérstaklega slíkri yfirlýsingu. Hvenær á að hefja það af þess hálfu? En skilyrðin voru fjögur. Í fyrsta lagi, að full atvinna yrði tryggð. Nú er uppi sú stefna, að það á að hundelta fyrirtækin með skattpíningu þannig að við borð liggur og augsýnilegt virðist vera að þau stöðvist. Ætli það verði til þess að auka atvinnuna? Hann segir í öðru lagi, að tryggður verði kaupmáttur launa. Hvernig hefur þeim gengið að standa við yfirlýsingar sínar og dýru kosningaloforðin í því efni í sambandi við „samningana í gildi“? Hann segir í þriðja lagi, að Alþb. setji það að skilyrði að efla atvinnuvegina. Það er helst að tillögur þeirra hér á hinu háa Alþ. hafi orðið til þess að efla atvinnuvegina að undanförnu. Mér skilst að aðaltillögugerð þeirra gangi í þá átt að koma þeim bak við lás og slá, þeim stærstu og veigamestu af atvinnurekendum. Og svo er loks það, að fullt samráð verði haft við Gvend jaka, það var síðasta skilyrðið.



Herra forseti. Ég læt í ljós fyllstu óánægju mína með það, að hér er hleypt af stað umr. utan dagskrár með frétt frá flokksfundi eins stjórnmálaflokks sem hver og einn þm. getur lesið um í dagblöðum eða heyrt í útvarpi, er þessi flokkur sendir frá sér fréttatilkynningu, og þar af leiðandi algerlega ástæðulaust að hefja þessar umr. hér. En fyrst forseti hleypir formanni Alþfl. utan dagskrár með frétt frá flokksfundi þess flokks og síðan koma tveir aðrir ráðh. í ræðustól og margir þm. hafa beðið um orðið, þá er það skylda forseta að mismuna ekki þm. og ég krefst þess, að hann fari eftir þeim algildu reglum sem hafa verið viðhafðar hér á Alþ. af öðrum forsetum, að þessar umr. haldi áfram. Það er ekki sök okkar, sem erum á mælendaskrá, að þau frv., sem bíða hér, eru ekki þegar afgreidd. Það er sök stjórnarliðsins sjálfs. Við höfum ekki þvælst hér fyrir í umr. utan dagskrár. Það eru stjórnarliðar sjálfir sem halda fyrst og fremst uppi málþófi á þessu þingi. Og ég skírskota aftur til hæstv. forseta, að hann sýni þá sjálfsögðu sanngirni og kurteisi, að þeir menn, sem biðja í upphafi þessara umr. um orðið, fái að tala, en ráðh. njóti ekki forgangs. Í þingsköpum segir, að ráðh. geti talað og forseti geti breytt niðurröðun á mælendaskrá, en þá hefur það yfirleitt verið á þann veg, að ráðh. hefur þennan rétt þegar fjallað er um mál sem heyrir undir hann sem ráðh., en ekki að allir ráðh. geti haft forréttindi í umr. þannig að þegar umr. byrja geti 9 ráðh. sett sig á mælendaskrá og talað allir hver á fætur öðrum. Þetta er ekki það sem við er átt í þingsköpum, og ég vænti þess, að hæstv. forseti endurskoði þessa afstöðu sína til þess að hafa samstarf og samvinnu við þdm. eins og forsetum ber að gera.



Út af þessum ummælum hv. 1. þm. Vestf. vil ég taka það fram, að ég hef ekki gert annað en taka undir eðlileg og sjálfsögð tilmæli um meðferð þingmála sem hæstv. forsrh. bar hér fram. Ég gerði þessi tilmæli hans að ósk minni til dm. og ég tók skýrt fram að þessar umr. mundu fara hér fram án þess að nokkur tímatakmörkun yrði gerð á ræðum manna. Og ég vil þakka hv. þm. Sverri Hermannssyni fyrir að hafa tekið undir þessi tilmæli. En ef það er svo, að það þurfi að leiða til einhverra erfiðleika hér í sambúð við þd., þá mun ég freista þess að halda þessum umr. utan dagskrár áfram í trausti þess, að hv. þdm. misnoti ekki þann tíma sem til ráðstöfunar er.



Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt með því að lýsa furðu minni fyrst og fremst á yfirlýsingu hæstv. utanrrh. og síðan ekki síst furðu minni á ósk hæstv. forsrh. eftir að yfirlýsing hæstv. utanrrh. var tekin til umr. Fyrst og fremst er það vegna þess, að það var ekki nokkur þörf fyrir stjórnarflokkana eða hæstv. forseta að hleypa hæstv. utanrrh. í ræðustól með yfirlýsingu frá flokksfundi Alþfl. sem gerði ekkert annað en lítillækka hæstv. ríkisstj. með því að staðfesta að það þarf að sækja ákvörðun út í bæ til þess að störf Alþingis geti haldið áfram á eðlilegan hátt við afgreiðslu fjármála. Þetta eru alveg furðuleg vinnubrögð og við þessi vinnubrögð höfum við þurft að búa undanfarna daga og þar með störf Alþ. verið heft. En ég skil vel afsökunarbeiðni hæstv. forsrh. á þeim vinnubrögðum sem hafa verið viðhöfð. Hana skil ég vel. Og ég skil hana þannig, að hann hafi um leið verið að hirta samstarfsflokk sinn. Það var full ástæða fyrir oddvita ríkisstj. til að biðja afsökunar á þeim vinnubrögðum sem við hafa verið höfð af þeim hluta ríkisstj. sem þarf að sækja ákvarðanir út í bæ til þess að Alþingi Íslendinga geti starfað áfram á eðlilegan hátt frá degi til dags. En ég vil undirstrika það, að það er ekkert sem komið hefur fram frá stjórnarandstöðunni sem hefur tafið þingstörf. Það var hæstv. utanrrh. sem hóf þennan málflutning, og ég verð að taka undir það sem hér hefur verið sagt, að það er óeðlilegt ef þessum umr. verður slitið án þess að menn fái að tala út. Ég vil fyrst koma að ummælum 1. þm. Austurl., þar sem hann talaði um að Alþb. vildi tryggja fulla atvinnu í lengstu lög, og benda hv. þm. á þá staðreynd, að þeir stjórnarflokkar, sem mynda þessa hæstv. ríkisstj., og þeir stjórnarflokkar, sem mynda meiri hl. í borgarstjórn Reykjavíkur, hafa lagt á atvinnureksturinn í Reykjavík hvorki meira né minna í fasteignasköttum og aðstöðugjöldum en um 1400 millj. kr. til viðbótar við það sem ráðgert var í upphafi, og ríkisvaldið hefur boðað um 6000 millj. kr. aukningu skatta á atvinnuvegina, bæði með hækkun tekju- og eignarskatts og álagningu nýrra skatta. Ekki er þó langt liðið síðan stjórnvöld álitu að atvinnuvegirnir væru ófærir um að greiða umsamið kaup. Svo er talað um að tryggja vinnumarkaðinn, tryggja fulla atvinnu. Hvað langt haldið þið að sé hægt að ganga í blekkingum? Það er ekkert því til fyrirstöðu að staðið verði við samningana frá því í haust, eins og hv. 1. þm. Austurl. gat um að væri á stefnuskrá Alþb. Það er meira að segja samþykkt í borgarstjórn Reykjavíkur, að staðið skuli við 14.13% launagreiðslu til starfsmanna borgarinnar, og ber skylda til að gera það. En þeir svíkja það og brjóta þar með samþykktir borgarstjórnar Reykjavíkur á eigin ábyrgð. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson telur að það megi nú liggja í léttu rúmi þó að hrollur fari um stjórnarandstöðuna. Það fer enginn hrollur um stjórnarandstöðuna við að sjá framan í þá hv. herra sem hér taka ákvarðanir. Það fer hrollur um alla menn, sem eitthvað hugsa um framtíð þessarar þjóðar, þegar þeir sjá vinnubrögðin og árangurinn af störfum þeirra, bæði hér og annars staðar. Og það er full ástæða til þess, að það fari hrollur um fólk. Ég ítreka það, að komandi ár verður líklega eitt þyngsta skattár sem þjóðin hefur lifað. Hæstv. utanrrh. gaf yfirlýsingu sem að mínu mati kom Alþingi Íslendinga ekki nokkurn skapaðan hlut við. Alþfl.-þm. eiga að vera færir um að taka ákvörðun sína án þess að sækja hana frá degi til dags út í bæ. En þessi yfirlýsing Alþfl. er einhver sú mesta sjálfsblekking sem nokkurn tíma hefur verið viðhöfð, ef Alþfl.-menn halda það eitt augnablik að þjóðin sjái ekki jafnvel í gegnum vinnubrögð eins og við aðrir hv. alþm. gerum. Þetta er yfirklór formanns flokksins, kattarþvottur til að bakka út úr úrslitakostum sem Alþfl. var búinn að setja þessari ríkisstj. Og þjóðin hlær að þessum vinnubrögðum. Það er ekki hægt að gera neitt annað. Þetta eru hreinlega hlægileg vinnubrögð. En ég ætla að leyfa mér að vona það, að úr því að loksins er komin yfirlýsing um að Alþfl. megi halda áfram sínum eðlilegu störfum, þátttöku í störfum Alþingis frá degi til dags, að ekki þurfi að boða til nýs flokksstjórnarfundar í Alþfl, til þess að ljúka þingstörfum fyrir jól. Við erum búnir að bíða eftir tveimur eða þremur flokksstjórnarfundum undanfarið. Ég óska ríkisstj. til hamingju með að hún hefur fundið nýjan samstarfsgrundvöll sem loksins hefur skapast á milli þeirra stjórnmálaflokka sem standa að þessari ríkisstj. Við höfum vitað að ráðh. hafa verið nokkuð sammála, en þetta er í fyrsta skipti sem við vitum að stuðningsflokkarnir fylgja ráðh. sínum, og ég vona að það haldist fram yfir jól. En ég vil lýsa því yfir, að ég er reiðubúinn ekkert síður en forsrh. til að vinna hér áfram og taka ekkert jólafrí. Hann er ekki einn um það. En mér skilst að það sé kappsmál a.m.k. ráðh. Alþfl., að hann hlaupi ekki til Bessastaða alveg strax, þó að leiðin sé ekki löng. - Þetta eru furðuleg vinnubrögð. Þessi samstarfsgrundvöllur er eins og ýmislegt annað, sem hefur komið fram frá Alþfl.-mönnum, ekkert loforð um neitt varanlegt samstarf. Þeir ætla að hafa stjórn og þing eins og í teygjubandi. Þeir lofa að vera góðir strákar fram til 1. febr. - 1. febr. á leikurinn að byrja aftur og þjóðin á að fá að hlæja meira. Hvar á þetta að enda? En það verður ágætt jólafrí fyrir ríkisstj. fram að 1. febr. - Þetta eru furðuleg vinnubrögð. Annars vil ég segja það um stefnu Alþfl., þessa sem á að bjarga þjóðinni út úr öllum hennar vandamálum, eins og hún birtist í Alþýðublaðinu, að ég gafst upp á að lesa skýringarnar við hana. Mér fannst stefnan ekki vera það góð að þjóðin fagnaði henni að einu eða neinu leyti og kannske öllum fyrir bestu að forsrh. og meðráðh. taka ekkert mark á Alþfl. í stefnumótun. Það er alveg augljóst af þeim ummælum, sem ég hef lesið eftir hæstv. forsrh. í blöðunum, að hann hefur verið alveg rólegur þrátt fyrir þetta brölt Alþfl. til og frá, enda kemur í ljóst að það breytti engu, ekki nokkrum sköpuðum hlut, og stjórnin heldur áfram alveg eins og forsrh. var ljóst allan tímann. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri að sinni, en vona að þessi vinnubrögð upphefjist nú ekki aftur 1. febr., þannig að þjóðin fái að hlæja að einhverju öðru en Alþfl. hér eftir.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forseta það að hafa tekið þannig á þessum málum, að þessar umr. fari fram með eðlilegum hætti, og stofna ekki til óþarfaleiðinda í þd. Ég skal jafnframt verða við þeim tilmælum hæstv. forseta að stytta mál mitt, því að ég skil vel, að nú er mjög knappur tími til afgreiðslu mála. En ég endurtek það sem ég sagði áðan, að mér fannst alger óþarfi hjá utanrrh. að fara af stað með slíka tilkynningu sem þessa til þess að efna hér til umr. Og það er ekki óeðlilegt að stjórnarandstaðan, sem hefur sýnt einstaka þolinmæði og samstarfsvilja við ríkisstj. um að standa ekki í vegi fyrir afgreiðslu mála, sé orðin þreytt á því verklagi sem verið hefur hér undanfarnar vikur. Hæstv. forsrh. sagði að alþm. hefðu farið úr jafnvægi við þessa tilkynningu utanrrh. Það er hreinn misskilningur hjá hæstv. forsrh., að nokkur þm. hafi farið úr jafnvægi þó að Benedikt Gröndal hafi lesið hér upp tilkynningu frá flokksstjórnarfundi Alþfl. Hins vegar er þolinmæði þm., stjórnarandstæðinga sem stjórnarsinna, á þrotum út af þeim vinnubrögðum sem hér hafa átt sér stað. Ég held að þetta sé 17. þingið sem ég sit, og mér hefur alltaf fallið vel að sitja á Alþ. og liðið vel. En mér hafa fundist þessir haustdagar leiðinlegir í alla staði og þetta alleiðinlegasta þing sem ég hef setið, það sem af er, það á kannske eftir að batna eitthvað. Ríkisstj. er nú við völd, sem er ósamstæð - eða réttara sagt stjórnarflokkarnir - eins og raun ber vitni. Þegar flokkar semja um samstarf í ríkisstj. leggja þeir yfirleitt til hliðar önnur ágreiningsefni og vinna saman á meðan á því samstarfi stendur. Þetta er farið að fara í skapið á flestum þm. og í skapið á þjóðinni í heild. Mér finnst furðulegt að koma hér fram með samþykkt um að einn stjórnarflokkurinn geti kröfu til niðurskurðar á útgjöldum og framkvæmdum umfram aðra flokka og hann vilji láta líta svo á, að hann sé svona fullur ábyrgðar og sá eini sem vill ganga til þess að skera niður útgjöldin. Þetta væri allt gott og blessað ef sá flokkur, sem þetta segir, eða talsmenn hans væru sjálfum sér samkvæmir. En ef við lítum yfir þskj. og sjáum málin sem þm. þessa flokks hafa lagt fram upp á ný milljarðaútgjöld, þá er ekki hægt að segja að sé um niðurskurðarmenn að ræða eða aðhaldsmenn eða aðhaldsflokk. Það hefur gengið svo langt, að ráðh. í ríkisstj. hafa staðið upp við umr. um stærstu útgjaldatillögur og lýst yfir fullum stuðningi við aukin útgjöld úr ríkissjóði. Ætlast þessi flokkur til þess, að nokkur Íslendingur trúi honum? Það er ekki hægt að flytja annan daginn frv. sem menn halda að séu vinsæl, kitli ákveðinn hóp manna, en standa svo upp hinn daginn og berja sér á brjóst og segja: Nú verðum við að spara, nú verðum við að skera niður. - Þetta er orðið að skrípi, þessi vinnubrögð. Á sama tíma standa þessir flokkar að því að leggja svo óhæfilega skatta á atvinnurekstur og einstaklinga í þjóðfélaginu að aldrei hefur setið við völd á Íslandi önnur eins skattpíningarstjórn og ríkisstj., sem nú situr. Ég er ekki einn eða við sjálfstæðismenn um þá skoðun. Fólk í öllum flokkum, sem styðja núv. ríkisstj., viðurkennir að þetta sé sannkölluð skattpíningarstjórn. Arkitekt kosningasigurs Alþfl., sem hér á sæti á Alþ., hefur miklast af sigri sínum. En ég held að þessi arkitektúr hafi aðeins verið í áróðursskyni fyrir þennan flokk hans, en þegar kemur til kasta að fara að stjórna og bera ábyrgð, þá eru öll loforð, sem þjóðinni voru gefin fyrir kosningar, svikin. Er hægt að hugsa sér aumlegri frammistöðu sigurvegara eða eins stjórnmálaflokks en að segja fólkinu í landinu: Við berjumst gegn beinum sköttum, við berjumst fyrir því að afnema tekjuskatt á allar almennar launatekjur, - en standa svo að því að íþyngja fólki, stórhækka tekjuskattinn á almennar launatekjur samkv. því frv. sem liggur fyrir? Þeir byrjuðu um leið og þeir voru orðnir aðilar að stjórnarsamstarfi á afturvirkni skatta, sem er siðlaus skattaaðferð. Svo ætla þessir menn að halda því fram, að þeir séu menn sem fólk eigi og geti trúað. Þetta eru menn sem ættu ekkert annað skilið en að fá svo eftirminnilega rassskellingu hjá þjóðinni, að það ætti enginn þeirra möguleika á því að eiga sæti á Alþ. eftir svona sviksemi gagnvart kjósendum sínum. Og Alþb., drottinn minn dýri, það er nú varla eiginlega hægt að nefna þann flokk. Hér kemur 1. þm. Austurl., hann hefur löngum talað tungum tveim. Hann vill tryggja fulla atvinnu í landinu á sama tíma og hann vinnur orðið mestallan sólarhringinn að því að koma hér í gegn skattafrv. sem eiga að lama atvinnurekstur í landinu og drepa velflest fyrirtæki. Það verður helst tryggð atvinna með þeim hætti! Þessi ríkisstj. ætlaði að hafa samvinnu og samstarf við aðila vinnumarkaðarins. Hvernig hefur það tekist? Það hefur aldrei verið talað við annan aðilann, en talað við einstaka menn sem hafa verið með flokksskírteini í Alþb., eins og Gvend jaka, sem er búinn að fara nokkrar kollsteypur síðan þessi ríkisstj. var mynduð og er þó margur betri í laginu til þess að fara kollsteypur en hann. Alþb. ætlar að tryggja kaupmátt launa. Hann verður sennilega best tryggður með því, að atvinnufyrirtækin og þjónustufyrirtækin í þessu landi segi fólki upp störfum, vegna þess að þau eru lömuð af skattpíningarstefnu ríkisstj. Þá verður fyrst hægt að tryggja atvinnu í landinu og kaupmátt launa. Nei, þessir herrar töluðu töluvert öðruvísi fyrir kosningar. Hvað með niðurgreiðslur á vöruverði? Það kemur engin skýring á því. Á að draga úr þeim aftur? Það voru auknar niðurgreiðslur fyrir 1. des. Það átti samkv. fjárlagafrv. að draga úr þeim aftur í byrjun næsta árs. Hvað verður nú? Hvað kemur nú upp hjá stjórnarliðinu? Það er eitt í dag og annað á morgun. Ég lofaði hæstv. forseta því að vera stuttorður og ég skal því ljúka máli mínu. En út af því, sem hv. 1. þm. Austurl. sagði, að það væri hrollur í stjórnarandstöðunni, ætla ég að segja honum að það er hrollur í íslensku þjóðinni. Það er hrollur í henni og það mikill hrollur að hafa jafnauma og vesæla ríkisstj. við völd í landinu og nú situr, - stjórn sem enginn getur treyst, hvar sem hann er í flokki.



Herra forseti. Á síðasta kjörtímabili voru þær raddir mjög háværar meðal ýmissa, sem á áttu ekki sæti hér á Alþ., að gera þyrfti miklar breytingar á störfum Alþingis og breyta þyrfti stjórnmálaumr. í landinu til betri vegar. Það voru fyrst og fremst siðgæðispostular Alþfl. sem höfðu hátt um þessi sjónarmið og töldu fyrst og fremst að auka yrði virðingu Alþingis með betri störfum í þeirri samkomu. Nú hafa ýmsir þessara siðferðispostula tekið sæti hér á hinu háa Alþingi og við höfum fylgst með störfum þeirra með vaxandi undrun frá degi til dags. Störf þingsins hafa gengið með þeim hætti, að ríkisstj. hefur ekki náð fram málum sínum með eðlilegum hætti. Þeir hafa sett fram hótanir, fyrirvara og hvers kyns yfirlýsingar, og þeir gera samþykktir í sínum þingflokki um að neita ríkisstj. um það, að mál fái eðlilegan gang hér í þinginu, hvað þá að þau geti flust milli deilda. Nú síðast er svo komið, að Alþ. verður að bíða eftir því, hvaða ákvarðanir eru teknar á flokksstjórnarfundum Alþfl. einhvers staðar úti í bæ á síðkvöldum. Þessi einstæðu vinnubrögð hafa auðvitað sett mark sitt á störf þingsins, og það þarf engum að koma á óvart þó að við, sem nú sitjum í stjórnarandstöðu, teljum ástæðu til þess að gera veður út af þessum vinnubrögðum. Og það er ekki við okkur að sakast þó að störfum þingsins sé nú svo komið, að tímatakmörk séu á öllum umr. og að óvíst sé um framgang mikilvægra mála sem ríkisstj. þarf að fá samþykkt fyrir áramót. Síðasta samþykkt flokksstjórnar Alþfl., sem hér var flutt áðan, kórónar kannske hámark þeirrar vitleysu sem fram hefur farið hér undanfarna daga. Við höfum fylgst með því héðan úr þessum ræðustól, að þm. Alþfl. hver á fætur öðrum hafa staðið hér upp og flutt mjög skilmerkilegar yfirlýsingar um það, að fjárlagafrv. fengist ekki samþykkt fyrr en búið væri að samþykkja efnahagsfrv. það sem Alþfl. hefur verið með í smíðum og kynnt. Þessar yfirlýsingar hafa verið mjög afdráttarlausar, enda er það ljóst við lestur á þessu jafnvægisfrv. Alþfl., að það gengur auðvitað þvert á mörg meginsjónarmiðin sem liggja að baki fjárlagafrv. Það er öllum ljóst við lestur á því frv., efnahagsfrv., að það er útilokað að samþykkja hvort tveggja, bæði fjárl. eins og þau liggja fyrir svo og það frv. sem Alþfl. hefur smíðað. Menn biðu að vísu með nokkurri athygli eftir því, hvaða útgönguleið Alþfl. hefði út úr þessu máli, því að auðvitað vissu allir þm. og flestir þeir sem fylgjast með störfum þingsins, að Alþfl. mundi renna á rassinn með þetta mál eins og flest annað sem hann hefur gert frá því að hann tók þátt í þessari ríkisstj. Sú yfirlýsing, sem var lesin og samþ. mun hafa verið á flokkstjórnarfundi Alþfl. í gær, er í 8 liðum.: Tekið er fram, að ríkisstj. hafi ákveðið að fresta afgreiðslu lánsfjáráætlunar eins og Alþfl. krafðist. Það eru vinnubrögð í lagi - eða hitt þó heldur - að gera kröfu til þess, að fjárlagaafgreiðsla fari fram án þess að lánsfjáráætlun sé samþ. líka. Þetta er ekki beint til fyrirmyndar og ekki hægt að gefa Alþfl. góða einkunn fyrir þessa merkilegu niðurstöðu. Í öðru lagi er tekið fram, að unnið sé á þeim grundvelli, að heildarfjárfesting verði ekki meiri en 24.5% af þjóðarframleiðslu. Þetta hefur ekki nokkur maður hugmynd um og getur ekki fest hendur á, einfaldlega vegna þess að lánsfjáráætlun liggur ekki fyrir og verður ekki samþ. núna jafnhliða fjárlagafrv. Þá segir í 3. lið: Við 2. umr. fjárl. hefur verið ákveðinn 1840 millj. kr. niðurskurður á útgjöldum ríkisins til viðbótar fyrri niðurskurði. - Þetta eru fréttir fyrir okkur sem sitjum í fjvn. Haldinn var fundur í fjvn. í gærkvöld. Það gekk að vísu erfiðlega að halda þar fund vegna þess að fulltrúar Alþfl. voru sífellt á hlaupum til þess að geta rétt upp hendurnar með þeirri samþykkt, sem hér var lesin, á flokksstjórnarfundinum sem haldinn var í næsta húsi. En á þessum nefndarfundi fjvn. í gærkvöld var ekki aldeilis um það að ræða að tilkynna 1840 millj. kr. niðurskurð, heldur voru lesnar þar upp margar, margar tölur, bæði til hækkunar og lækkunar, og niðurstaðan var sú, að fjárl. hækka um nímar 300 millj., og þar er þó meðtalinn sá niðurskurður sem gerður hefur verið í 5–6 rn. upp á samtals 500 millj.  Þá er talað um í 4. lið, að greiðslujöfnuður fjárl. verði um 3 milljarðar, og í 5. lið, að rekstrarafgangur verði tæplega 8 milljarðar. Það liggur auðvitað ekkert fyrir um þetta. Það má vel vera að hægt sé að sýna það með einhverjum hundakúnstum og bókhaldskúnstum að þessar verði niðurstöðutölur varðandi greiðslu jöfnuð og rekstrarafgang. Það liggur þó fyrir nú þegar, að ríkisstj. hefur ekki hugsað sér að taka með inn í fjárlagadæmið t.d. niðurgreiðslurnar, sem eru taldar a.m.k. 3. milljarðar, sem verða að koma til á næsta ári. Hún hefur ekki tekið með þá hækkun sem verður 1. mars á launum opinberra starfsmanna og talin er um 1300 millj. Og það er hvergi minnst á það í þeim fjárlagaafgreiðslum, sem liggja fyrir í dag, hvernig eigi að fara með þær félagslegu umbætur, sem búið er að lofa, ca. 5 milljarða, ef það á að standast hefðbundna og venjulega útreikninga. Það hefur verið rætt um það í n., að varið yrði til félagslegra umbóta núna 1 milljarði, og það er að vísu búið að geta um nokkra liði til hækkunar, sem nema nokkrum tugum millj. En að minnst sé á þennan milljarð, hvað þá 5 milljarða varðandi félagslegar umbætur, það er af og frá. Allar þessar stóru tölur eru óafgreiddar og eiga greinilega ekki að afgreiðast nú við fjárlagaafgreiðslu. Og það er ekki beint hægt að segja að það sé ábyrg fjárlagaafgreiðsla þegar svona er að staðið. Það er auðvitað fráleitt að halda því fram, að greiðslujöfnuður verði 3 milljarðar og rekstrarafgangur fjárl. verði tæpir 8 milljarðar þegar svona er staðið að málum. Það er alveg útilokað. Og þessar tölur, sem nefndar eru þarna og greinilega hefur verið stungið upp í Alþfl., eru algerlega út í hött. Varðandi 6. liðinn: fjárlög verða innan við 30% af þjóðarframleiðslu, þá er þegar búið að svara því við þessa umr. og ég vík ekki frekar að því. En niðurstaðan er sem sagt sú, að þetta stenst ekki. Síðan er sagt í 7. lið: Eftir þessar breytingar eru fjárl. í samræmi við grg. laga um ráðstafanir 1. des. og þau markmið, sem þar voru sett. Það þarf mikinn heilaþvott til að komast að þessari niðurstöðu. Ég hef ekki lagt á mig að lesa mjög ítarlega þetta jafnvægisfrv. Alþfl., en ég minnist þó þess, að ég held að það hafi verið í 1. eða 2. gr. þess frv. talað um að skera skuli niður 3% af öllum rekstrargjöldum hins opinbera. Þar er náttúrlega um að ræða milljarðaniðurskurð, ef þetta á að framkvæma. Hvernig getur Alþfl. haldið því fram, á sama tíma sem hann leggur fram þetta frv. og ætlar að gera það að lagaákvæði að 3% af opinberum gjöldum séu skorin niður, að það sé í samræmi við þetta frv. að afgreiða fjárlagafrv. núna? Í 8. og síðasta lagi segir svo: Samstarfsflokkarnir eru reiðubúnir til að kjósa n. þriggja ráðh. til að kanna rækilega frv. Alþfl. og till. hinna flokkanna. Skal hún leggja fram fyrir 1. febr. efnahagstillögur er taki til tveggja næstu ára. - Þetta var alveg sérstakur árangur hjá Alþfl., að ná þessu fram - alveg sérstaklega athyglisverður árangur. Herra forseti. Ég skal ekki vera mjög langorður. Ég vil aðeins í lokin minna á það, að það gekk ekki lítið á þegar Alþfl. gekk til þessarar stjórnarþátttöku og hafði uppi mörg fyrirheit um að breyta um efnahagsstefnu. Og hér hefur verið minnst á það, hvernig hann hefur rækilega svikið það allt saman. Stjórnarflokkarnir gengu til bráðabirgðaráðstafana 1. sept. á þeirri forsendu, að þar væri um neyðarráðstafanir að ræða sem yrði að endurskoða. Þeir fengu loforð um það, eftir því sem einstakir þm. þess flokks sögðu frá í fjölmiðlum, að tekið yrði tillit til efnahagsstefnu þeirra síðar. Þetta var nú gott og blessað. En svo kemur 1. des. Allir, sem sitja hér á þingi, urðu vitni að þeim átökum, sem þá áttu sér stað, og öllum þeim upphlaupum, sem áttu sér stað hjá Alþfl. Það endaði með því, að suðvitað voru samþykktar þær till. sem komu frá Alþb. og Framsfl., fyrst og fremst frá forsrh., sem gengu auðvitað þvert á þá stefnu sem Alþfl. hefur verið að boða í efnahagsmálum. Alþfl. náði þó þeim merkilega árangri, að hann fékk inn í grg. með frv. ýmsar yfirlýsingar og var því fagnað ákaft af þeim Alþfl.-mönnum, enda hélt maður á stundum, þegar þau mál voru hér á dagskrá, að verið væri að greiða atkv. um grg., en ekki frv. sjálft. Enn var öllum málum skotið á frest af hálfu þeirra Alþfl.-manna. Og nú átti heldur betur að láta á það reyna, hvort ríkisstj. mundi ekki fara að taka til hendinni gagnvart þeim ráðstöfunum og þeirri stefnu sem Alþfl. hefur boðað í efnahagsmálum. Alþfl.-menn gripu til þess ráðs að semja sérstakt frv. og komu hér síðan og lýstu því yfir, að þeir mundu ekki standa að fjárlagaafgreiðslunni nema væri búið að samþykkja þeirra frv. fyrst eða jafnhliða. Það var algerlega skýrt og klárt fyrir öllum þeim sem hér sátu, það fór ekkert á milli mála. En núna sem sagt renna þeir á rassinn með þetta, vegna þess að ríkisstj. er búin að lofa því að skipa n. í málinu til þess að endurskoða stefnu sína og taka tillit til þess sem stendur í grg. Ég veit ekki hvort þetta eiga að kallast ný vinnubrögð og til fyrirmyndar. En ef þeir Alþfl.-menn halda að þeir skapi sér traust og auki virðingu Alþingis með þessum vinnubrögðum, þá þeir um það. Um það verður þjóðin sjálf að dæma. En allt er þetta ósköp fánýtt og auðvitað kemur ekki nokkurt mál við þá samstarfsmenn Alþfl. þó að svona ályktanir og samþykktir séu gerðar einhvers staðar úti í bæ á flokksstjórnarfundum í Alþfl., vegna þess að sannleikurinn er sá, að alltaf hefur staðið til frá upphafi að fara þessa leið. Í stjórnarsáttmála ríkisstj., sem gerður var 31. ágúst 1978, í lokaákvæði þessa sáttmála, segir: „Stjórnarflokkarnir eru sammála um að endurskoða samstarfsyfirlýsingu þessa á árinu 1979.“ Og hvar stendur Alþfl. núna með allar sínar greinargerðir, alla sína fyrirvara og allar sínar flokksstjórnarsamþykktir? Nákvæmlega í sömu sporunum og 1. sept. Ég vildi vekja athygli á þessum örfáu staðreyndum sem eru öllum ljósar, en óska Alþfl. hjartanlega til hamingju.



Herra forseti. Ég skal fara að tilmælum hæstv. forseta og vera stuttorður. Ég taldi ekki rétt, þegar forseti veitti mér orðið utan raðar á mælendaskrá, að fara efnislega í máið, en vildi samt sem áður koma að ákveðnum atriðum og málaþáttum sem rétt er að hafa í huga við þessar umr. utan dagskrár. Það er í fyrsta lagi skylda Alþingis og alþm. að starfa sjálfstætt að úrlausn mála, og alþm. eru samkv. stjórnarskránni eingöngu bundnir við sannfæringu sína. Vitaskuld er það skylda alþm. að hafa samráð við umbjóðendur sína og þá þau stjórnmálasamtök sem þeir hafa boðið sig fram fyrir til starfa á Alþingi. Hins vegar er það algerlega óviðunandi, að þau samráð séu með þeim hætti sem raun ber vitni hvað Alþfl. snertir á undanförnum vikum. Það er algerlega óviðunandi að störf Alþ. séu trufluð með þeim hætti sem ljóst er af atburðarás undanfarandi daga. Hæstv. forsrh. beindi þeim tilmælum til mín sem leiðtoga stjórnarandstöðunnar, að ég féllist á að umr. utan dagskrár hér og nú yrði frestað og atkvgr. um tiltekin frv., sem eru hér til afgreiðslu við 3. umr., færi fram, svo að Ed. fengi þau til meðferðar. Þessi málaleitun var borin fram í gærmorgun og þá til samstarfsflokksins, Alþfl. - Alþfl. hafnaði þessum tilmælum hæstv. forsrh., og því ekki að undra þótt við, stjórnarandstaðan í Nd., tækjum svo sem nokkrar mínútur af fundartímanum til þess að svara þeim fullyrðingum sem fram koma í ræðum hæstv. ráðh. í umr. utan dagskrár sem þeir sjálfir eiga frumkvæði að. Það er algerlega óviðunandi og setur virðingu Alþingis og alþm. niður þegar slík vinnubrögð eru viðhöfð sem stjórnarflokkarnir hafa gert sig seka um nú á þessu þingi. Í öðru lagi vil ég leggja áherslu á að það sjónarspil, sem hófst með frumkvæði hæstv. utanrrh., formanns Alþfl., í þessum umr. utan dagskrár, sýnir í fyrsta lagi að það var enginn samstarfsgrundvöllur fyrir núv. ríkisstj. og ríkisstjórnarflokka þegar ríkisstj. var mynduð 1. sept. s.l. Þessir flokkar höfðu hver um sig borið fram ákveðna kosningastefnuskrá og talið sig hafa ráð á hverjum fingri fyrir kosningar s.l. vor. Eftir átta vikna samningaþóf var stjórnin mynduð. En í ljós kom að eingöngu var um bráðabirgðaráðstafanir að ræða í efnahagsmálum og því borið við, að tími hefði ekki verið nægur til þess að koma sér niður á ráðstafanir til lengri tíma. Menn bjuggust þess vegna við að næstu þrír mánuðir yrðu notaðir til þessa. En hvað kemur í ljós fyrir og um 1. des. s.l. ? Sama úrræðaleysið, sama stefnuleysið, og stjórnarflokkarnir bera enn fyrir sig að þeir þurfi lengri tíma til þess að gera till. er dugi eitthvað í efnahagsmálum, en þeir skuli bæta ráð sitt fyrir fjárlagaafgreiðslu, og vísað er til grg. með 1. desemberlögunum. Við fjárlagaafgreiðslu kemur enn í ljós sama úrræðaleysið, sama stefnuleysið, og nú fáum við að heyra af hálfu hæstv. utanrrh., að enn sé tekinn frestur og nú er fresturinn til 1. febr. Það er alveg ljóst, að ekki er byggjandi frekar á þessum fresti en öðrum þeim frestum sem stjórnarflokkarnir hafa tekið sér og eingöngu hafa verið notaðir til þess að efla og auka ýfingar með samstarfsflokkum í ríkisstj. vegna þess að þeir hafa engin sameiginleg úrræði og raunar heldur engin úrræði hver flokkanna fyrir sig. Í þriðja lagi vil ég leggja á það áherslu, herra forseti, að eftirtektarverðar eru yfirlýsingar hæstv. forsrh., hæstv. utanrrh. og hæstv. yfirráðh., hv. 1. þm. Austurl. Sá síðastnefndi segir: Alþb. er nú reiðubúið að ræða við samstarfsflokka okkar í ríkisstj. um lausn verðbólguvandans til skemmri eða lengri tíma. - Hvílík yfirlýsing! Eftir nær fjögurra mánaða stjórnarsetu er Alþb. nú reiðubúið til þessa. Og hver um sig þessara ágætu manna stígur á stokk og strengir þess heit, að hvað sem fyrri svikum líður, þá skuli nú gert eitthvað, sem mark er á takandi, fyrir 1. febr. En fyrirlýsing Alþfl. og afsökun fyrir því að hverfa frá fyrri skilmálum sínum gagnvart samstarfsflokkunum er á þá lund sem hv. þm. Sverrir Hermannsson lýsti sem Egilsstaðasamþykkt. Þar sem talað er um greiðslujöfnuð og rekstrarafgang fjárl. og lækkun skulda ríkisins hjá Seðlabanka um tilteknar fjárhæðir er eins líklegt, að greiðsluhallinn og rekstrarhallinn og skuldaaukningin hjá Seðlabanka verði jafnhá upphæð og jákvæðar tölur eru sagðar munu vera. Það er ekki efni til þess eða tími að fara í þessi mál nákvæmlega að sinni, en auðvitað verður fylgst með því, hvernig að þessum yfirlýsingum verður staðið, eins og öðrum þeim yfirlýsingum sem hafa verið einskis nýt pappírsgögn eða orð út í loftið, sem hingað til hafa verið sögð. Það er í fjórða lagi athyglisvert, að Alþfl. setur þó eða myndast við að setja ákveðin skilyrði, - skilyrði sem hv. þm. vita auðvitað, að verður fallið frá þegar á hólminn er komið samkv, fyrri reynslu. Alþb. setur líka skilyrði, en þau skilyrði, sem það setur fyrir lausn málsins fyrir 1. febr., hafa raunar þegar að ýmsu leyti verið brotin. Það er talað um að efla íslenska atvinnuvegi. Hér hefur komið fram í umr., að rekstrargrundvöllur þeirra er brostinn. Það er talað um fulla atvinnu. Það er ljóst, að atvinnuleysi er á næsta leiti þegar rekstrargrundvöllur atvinnuveganna er brostinn. Og það er talað um að tryggja þann kaupmátt launa, sem að var stefnt með kjarasamningum 1977. Kaupmáttur launa er ekki sá sem að var stefnt með kjarasamningunum 1977. Kaupmáttur launa er langtum rýrari og ekki í námunda við það sem að var stefnt með samningunum 1977. Hann er mjög sambærilegur við það sem hefði verið hefðu febrúar- og maíráðstafanirnar fengið að njóta sín. Þetta eru þau skilyrði sem Alþb. segist munu setja. Þetta eru þau skilyrði sem þegar hafa verið brotin og verður ekki fullnægt frekar fyrir 1. febr. en stjórnarflokkarnir hafa getað fullnægt þeim hingað til. Það er talað um að Alþb. vilji standa að niðurskurði á fjárl., sem Alþfl. gerir að skilyrði, en er efnt með þeim hætti sem hv. þm. Ellert Schram greindi frá áðan, en það eigi ekki að skera niður félagslegar framkvæmdir og þjónustu annars vegar og niðurgreiðslur hins vegar. Það er búið að skera niðurgreiðslur niður. Það var krafa hæstv. yfirráðh. áðan, að niðurgreiðslur væru þær sem stjórnarsáttmálinn segði til um, þ.e. á því stigi, að framfærsluvísitalan sé 10.5% lægri en ella mundi verða. Fjárveitingar í fjárl. nægja alls ekki til að halda þessu niðurgreiðslustigi á næsta ári, þar skortir milli 3 og 5 milljarða til þessa. Það er allt á sömu bókina lært, að þeim skilyrðum, sem Alþfl. og Alþb, hafa sett, er ekki fullnægt. En athygli vekur, að það er einn flokkur sem ekki setur nein skilyrði, og það er Framsfl. Hann setur bara þau skilyrði að fá að vera í ríkisstj. Í fimmta lagi vil ég svo að lokum vekja athygli á því, að það er rétt vika síðan ég hóf hér umr. utan dagskrár í tilefni af samþykkt flokksstjórnarfundar Alþfl. þá daginn áður eins og nú. Þau svör, sem ég fékk, voru frá hv. þm. Sighvati Björgvinssyni, formanni þingflokks Alþfl., að Alþfl, mundi ekki standa að afgreiðslu fjárl. nema áður eða samhliða væri tekin afstaða til efnahagsmálafrv. Alþfl. Þau svör, sem ég fékk frá hæstv. forsrh. voru þau, að ekki væri unnt að taka afstöðu til efnahagsmálafrv. Alþfl. fyrir afgreiðslu fjárl. og fjárlög mundu verða afgreidd áður. Ég sagði ekki annað þá en að þm. skyldu fylgjast með framvindu málsins. Framvindan er nú komin á það stig, að Alþfl. hefur koðnað niður, orð hans og fyrirætlanir eru að engu orðin. Alþfl. var hinn mikli sigurvegari kosninganna s.l. vor. Hann koðnaði fyrst niður þegar hann gekk undir jarðarmen núv. stjórnarsáttmála með þátttöku sinni í ríkisstj. 1. sept. án þess að samið væri um nokkurn skapaðan hlut, eins og komið hefur fram undanfarna mánuði. Hann koðnaði enn frekar niður þegar hann stóð að brbl. 1. des. s.l. Og hann hélt áfram í þriðja sinn að minnka með því að koðna niður nú við afgreiðslu fjárl. Ef svo heldur fram sem horfir verður hann að engu orðinn í lok næsta mánaðar.



Herra forseti. Ég lagði fram brtt. við 2. gr. þess frv. sem hér liggur fyrir til endanlegrar afgreiðslu úr þessari hv. d. Ég hef ákveðið að flytja ekki þessa brtt. nú við 3. umr. vegna þeirra ummæla hæstv. fjmrh. sem komu fram í ræðu hans við 2. umr. málsins, þar sem hann sagði, að komið yrði til móts við sjónarmið mín í þeirri reglugerð sem ráðh. hefur heimild til að setja um framkvæmd þessara mála. Ég ákvað þess vegna að leggja þessa till. mína ekki fram hér við 3. umr., en hef leitað liðsinnis meðal ýmissa stjórnarliða, þannig að ef þetta kemur ekki fram í viðkomandi reglugerð, þá sýnist mér vera hægt að koma fram með brtt. eða frv. síðar á þinginu.



Herra forseti. Þar sem mér finnst ekki hafa verið komið nægilega til móts við sjónarmið Alþfl. í því að lækka tekjuskatt á almennar launatekjur get ég ekki greitt þessu frv. atkv. mitt og þess vegna, herra forseti, greiði ég ekki atkv.



Herra forseti. Ég vil gera í örstuttu máli grein fyrir atkv. mínu. Ríkisstj. hóf 1. sept. efnahagsaðgerðir sem reistar voru á afar veikum grunni. Nú er verið að afla tekna m.a. til þess að mæta þeim útgjöldum sem stofnað hefur verið til. Skattabyrði á íslenska þegna verður þung á næsta ári. Ríkisstj. hefur enn ekki markað neina heildarstefnu í efnahagsmálum og er þess vegna enn á rangri braut að því er þetta varðar, hvað sem verða kann í janúarmánuði. Þetta vil ég að komi fram og þetta vil ég rækilega undirstrika, um leið og ég stend með flokki mínum engu að síður og segi já.



Herra forseti. Með sömu rökum og komu fram hjá hv. síðasta ræðumanni, 7. þm. Reykv., segi ég nei.



Herra forseti. Ég get nú að mestu látið nægja að vísa til ræðu þeirrar sem ég hélt við 1. umr., og satt að segja hélt ég að þingstörfum ætti að hraða fremur en draga þau. Í gær átti sér það þó stað, að talsmenn þessa frv. héldu hér uppi, að mér fannst, æðilöngu málþófi, þannig að ég veit ekki hvort ég fer að biðja afsökunar á því þó ég segi hér örfá orð. Ég held að ég geri það ekki. Ég mun eins og aðrir, sem talað hafa gegn þessu frv., sætta mig við að svo stöddu, að verðjöfnunargjaldið verði óbreytt, 13%, og er tilbúinn til þess að greiða atkv. með því enda þótt ég telji að það sé hæpin ráðstöfun. En ég get ekki fellt mig við að hækka þetta verðjöfnunargjald svo gífurlega mikið sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Það er sjálfsagt að Rafmagnsveitur ríkisins vilja fá auknar tekjur, og það er ástæðulaust að marglesa bréf frá þeim þess efnis. Það hljóta allir að gera sér ljóst. Og víst er um það, að þarna er við vandamál að glíma sem þarf að leysa. En ég tel, að þetta sé eitt af þeim samfélagslegu vandamálum sem beri að leysa með þátttöku ríkissjóðs, en ekki með auknu gjaldi á rafmagnsnotendur annars staðar og þá einkum á því svæði þar sem við erum nú stödd. Ég vil líka leyfa mér að minna á að borgarráð Reykjavíkur, sem er skipað mönnum úr öllum þingflokkum, samþykkti einróma mótmæli gegn þessu frv., þannig að hér er ekki um flokkspólitískt mál að tefla, enda hefur raunar sýnt sig hér að svo er ekki, því að menn skiptast hér eftir öðrum aðstæðum en stjórnmálaskoðunum sínum. Ég fagna því út af fyrir sig sem segir í málefnasamningi ríkisstj. eða samstarfsyfirlýsingu, eins og það heitir víst, að til standi að koma betri skipan á raforkumál landsmanna en nú gildir og hefur gilt. En mér finnst sú leið, sem hér er valin, ekki sú rétta og ég vil því enn á ný mótmæla henni. Hér hefur verið rætt nokkuð um rafmagnsverð Landsvirkjunar og óskir þeirrar stofnunar um hækkun á rafmagnsgjaldi. Mér finnst ekki óeðlilegt að Landsvirkjun fari fram á auknar tekjur með hliðsjón af þeirri verðbólgu sem við búum við. Eins og allir hv. þm. vita er það skilyrði fyrir þeim lántökum, sem teknar voru til Landsvirkjunar, að það fyrirtæki skili tilteknum arði, nánar tiltekið 8%. Og ég verð að segja að mér finnst það eðlileg og sjálfsögð regla, að slík fyrirtæki séu rekin með hæfilegum arði, því að að öðrum kosti verður að taka svo gífurleg lán til allra framhaldsnýbygginga að tæpast verður undir því risið. Hæstv. iðnrh. fór þess á leit við stjórn Landsvirkjunar að hún drægi úr fjárgreiðslum sínum á næsta ári, og var orðið við þeim tilmælum og á þann veg fyrst og fremst að fresta rafmagnslínu sem ráðgerð var frá Hrauneyjafossi að Brennimel í Hvalfirði. Auðvitað er öllum, sem til þekkja, ljóst að hér er teflt á tæpasta vað að hafa ekki nema eina línu. En við verðum að vona að veðráttan verði okkur það hliðholl, að við getum komist af með þessa einu línu og í trausti þess og trú á það samþykki stjórn Landsvirkjunar þessa málaleitan. En ég vil undirstrika það hér, þó að það sé kannske ekki til umr. beinlínis, að þessi frestun á framkvæmdum hjá Landsvirkjun var til þess gerð að draga úr fjárfestingu, en ekki undir nokkrum kringumstæðum til þess að leggja í fjárfestingu annars staðar á landinu. Ef sú verður raunin mun ég enn fremur verða því mjög mótfallinn og greiða atkv, gegn því. Ég get vel skilið að í slíku árferði, sem hér er nú búið við, og við þær kringumstæður, sem við lifum við, sé óskað eftir því, að stór fyrirtæki eins og Landsvirkjun dragi úr framkvæmdum, og því er ég út af fyrir sig meðmæltur þó að mér sé ljós áhættan. En ef það er gert til þess að leggja í fjárfestingu annars staðar, þá snýr málið frá minni hálfu allt öðruvísi við og þá mun ég verða alfarið á móti því, eins og ég er á móti þeirri hækkun vörugjalds sem hér er til umr.



Herra forseti. Það eru nokkur orð til að skýra afstöðu mína til þessa máls. Ég ætla ekki að tefja tímann með alls konar tilvitnunum í þau fjölmörgu skjöl sem þm. hafa fengið í hendur varðandi þessi mál. Ég er hins vegar einn af fjórum nm. í meiri hl. iðnn. sem erum mótfallnir því að hækka verðjöfnunargjald á raforku úr 13% í 19%, en getum eftir atvikum fallist á að framlengja lögin óbreytt í eitt ár. Það ætti að vera ljóst fyrir öllum hv. dm. um hvað er deilt í þessu máli nú eins og ávallt áður og því óþarfi að blanda í þessar umr. lítt skyldum málum. Eins finnst mér ekki viðurkvæmilegt að fullyrða að þeir, sem eru andvígir hækkuninni, séu að telja eftir hreina smámuni, svo sem eins og 50 kr. nefskatt á mánuði. Þetta er ekki mergurinn málsins. Með slíkri fullyrðingu er horft fram hjá aðalatriði málsins, sem varðar grundvallarstefnumörkun. Það er höfuðatriðið. Hér er deilt um með hvaða hætti leysa eigi fjárhagsvanda Rafmagnsveitna ríkisins. Það er ekki deilt um að þetta fyrirtæki eigi við fjárhagsvanda að stríða. Það er ekki heldur deilt um að landsmenn sitji ekki við sama borð hvað raforkuverð varðar. Ég hef fylgst með þessum málum á Alþ. nokkuð lengi. Ég hef ávallt verið andvígur hinu svo kallaða verðjöfnunargjaldi - og ég endurtek: hinu svo kallaða verðjöfnunargjaldi á raforku. Í reynd er hér ekki um jöfnunargjald að ræða. Það hefur ávallt verið mín skoðun, að það sé röng stefna að leysa vanda Rafmagnsveitna ríkisins með neytendaskatti eins og hér er nú fjallað um og gert hefur verið í æðimörg ár, en nú á enn einu sinni að hækka. Ég var eindregið andvígur þeirri breytingu sem gerð var þegar föstu krónugjaldi var breytt í prósentugjald. Því var þá mjög hátíðlega lýst yfir, að það gjald ætti að standa aðeins í eitt ár, vera til bráðabirgða, eins og enn er sagt, en allir vita hver reynslan hefur orðið af þessu loforði. Ég vil endurtaka það sem hér er margbúið að segja við þessa umr., að þessi hækkun kemur þyngst niður á notendum Rafmagnsveitna ríkisins eða þeim, sem eru með hæstu rafmagnstaxtana í landinu. Það er þess vegna síður en svo að þessi aðferð að hækka verðjöfnunargjaldið dragi úr þeim ójöfnuði sem nú er. Það, sem hér þarf til, er alger stefnubreyting. Sameiginlegur sjóður allra landsmanna, ríkissjóður, verður að axla fjárhagsvanda þessa fyrirtækis síns í miklu ríkari mæli en hingað til, jafnframt því að stjórnun þessara mála og þessa fyrirtækis verði rækilega endurskoðuð. Ég virði þá viðleitni sem kemur fram hjá núv. hæstv. iðnrh. í þessa átt og raunar er í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. En hækkun á verðjöfnunargjaldi nú tefur fyrir þessari nauðsynlegu stefnubreytingu og þess vegna m.a. er ég andvígur hækkun á verðjöfnunargjaldinu. Þá er í þessari umr. lýst eftir hugmyndum frá þeim, sem stæðu gegn þessari hækkun, um einhver ráð til þess að jafna raforkuverðið í landinu. Í þessu sambandi vil ég minna á að ríkissjóður skattleggur alla raforkusölu í landinu og skattleggur þá mest sem hæsta greiða taxtana. Ég vil nú varpa fram þeirri hugmynd, sem ég og raunar gerði í iðnn., hvort ekki væri ráðlegt, um leið og taxtar RARIK væru endurskoðaðir eins og lýst hefur verið yfir, að einnig yrði skoðað að ríkissjóður gæfi eftir söluskatt a.m.k. á heimilistöxtum RARIK. Í því fælist vissulega verulegur jöfnuður á raforkuverði og þá um leið gætu þeir, sem hræddir eru um að missa jafnaðarmannsnafn sitt nema þeir framfylgi þessari hækkunarkröfu á hinu svo kallaða verðjöfnunargjaldi, máske einnig fundið frið í sálu sinni.



Herra forseti. Þetta frv. um hækkun á verðjöfnunargjaldi af raforku hefur verið allmikið rætt í þessari hv. þd. og hafa flokkafylkingar riðlast í sambandi við afstöðu til þessa máls. Mér finnst athyglisvert, að í aths. við þetta lagafrv. er vitnað í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna, þar sem segir m.a., að mörkuð verði ný stefna í orkumálum með það að markmiði að tryggja öllum landsmönnum næga og örugga raforku á sambærilegu verði. Ég er alveg sammála þessari mörkuðu stefnu, að tryggja raforku á sambærilegu verði. Það er e.t.v. erfitt að hafa sama verð á raforku um allt land, en aðalatriðið er að það bil minnki verulega frá því sem nú er og hefur verið. Hitt er svo einnig ekki síður kappsmál víða úti um land, að hafa næga raforku, en búa ekki við skort, eins og gerist í ákveðnum landshlutum því að þar fæst ekki raforka til húshitunar nema að mjög takmörkuðu leyti vegna skorts á raforku. Um þetta fyrirkomulag um verðjöfnunargjald á raforku má auðvitað deila. En ósköp finnst mér leiðinlegt að heyra í þessum umr. og þá alveg sérstaklega hjá 7. þm. Reykv. í gær, að það sé verið að leggja skatt á Reykvíkinga. Það er ekki verið að leggja skatt á Reykvíkinga umfram aðra landsmenn. Það er verið að leggja með þessu verðjöfnunargjaldi skatt á alla rafmagnsnotendur í landinu hvar sem þeir búa. En því hærra sem rafmagnsverðið er víða úti á landi, þeim mun hærri verður þessi skattur á þeim rafmagnsnotendum en á þeim sem búa við betri kjör á raforkunni. Hér er því alveg rangt frá sagt í þessum efnum og alltaf verið að reyna að koma því inn, að verið sé að skattleggja einhverja ákveðna hópa. Hitt er svo annað mál, að þegar verðjöfnunargjaldið rennur í verðjöfnunarsjóð, þá nýtur landsbyggðin auðvitað tekjuöflunarinnar á þennan hátt. Það er höfuðatriði þessa máls varðandi landsbyggðina. En landsbyggðarfólk verður jafnt að borga þessa skatta sem fólkið hér á þéttbýlissvæðinu, að öðru leyti en því, að það borgar yfirleitt mun hærri skatt vegna hærra raforkuverðs. Í tillögum Rafmagnsveitnanna segir að þar hafi verið miðað við að leysa bæri fjárhagsvanda RARIK fremur með því, að ríkissjóður, sem er eigandi stofnunarinnar, yfirtæki hluta af fjármagnskostnaði, en að hækka í sífellu smásölugjaldskrá Rafmagnsveitnanna, sem leitt hefur til hins mikla mismunar á raforkuverði hjá notendum Rafmagnsveitnanna annars vegar og notendum sveitarfélagarafveitna hins vegar. Ég tek alveg undir þessa skoðun og hefði talið æskilegt að fyrri ríkisstjórn eða fyrri ríkisstjórnir - þetta er nú orðið gamalt og erfitt vandamál - hefðu frekar farið inn á þá braut að styrkja Rafmagnsveiturnar að því er lýtur að félagslegri hlið á starfsemi þeirra. Það er ekki hægt að líta á starfsemi Rafmagnsveitna ríkisins sem viðskiptafyrirtækis eingöngu, því að á þeim hvílir sú skylda að leggja mikið fjármagn í raflínur sem fyrir fram er vitað að borgi sig engan veginn. Það köllum við félagslega hlið þessa máls. Því hefði mátt létta byrðum af Rafmagnsveitum ríkisins af þessari ástæðu einni saman. Það má gera með ýmsu móti. Það má gera með því móti að ríkissjóður taki hluta af lánum Rafmagnsveitna ríkisins á sig. Það má líka hugsa sér að breyta þeim lánum eitthvað, þannig að ekki kæmi til mikillar útborgunar hjá ríkissjóði á næsta ári vegna þeirra erfiðleika sem nú eru í efnahagsmálum. Þessa leið hefði verið að mínum dómi langæskilegast að fara, því að með verðjöfnunargjaldinu er verið að breikka bilið á milli þeirra, sem njóta bestra kjara, og hinna, sem verða að búa við lakari kjör. Og við megum ekki heldur líta eingöngu á raforkuna í þessu sambandi, heldur verðum við einnig að líta á hitunarkostnaðinn, þann gífurlega mun sem er á kostnaði við húshitun á stöðum, sem hafa hitaveitu, og öðrum, sem annaðhvort búa við rafmagn eða verða að hita upp með olíu, sem sífellt fer hækkandi - og enn er von á góðu í þeim efnum eins og öllum er ljóst af atburðum og fréttum að undanförnu frá olíuframleiðsluríkjum. Það er ekki óeðlilegt, þegar mál eins og þetta er til umr., að okkur, sem erum umboðsmenn fyrir kjördæmi úti á landi sem eiga við mikla erfiðleika að stríða í þessum efnum, verði hugsað til þess, hvernig gangi með þær framkvæmdir sem verið er að berjast fyrir á sama tíma og talað er um að skera allt niður. Það eru takmörk fyrir því, hvað má skera niður, hvað er hægt að láta bíða. Sumar framkvæmdir er hægt að láta bíða í nokkur ár, aðrar framkvæmdir er sumar hægt að láta bíða og sumar engan veginn. Meðal þess, sem ég tel að þurfi að hraða, er hin svokallaða Vesturlína. Um það urðu nokkuð snarpar umr. í Sþ. fyrr á þessum vetri. Lánsfjáráætlun ríkisstj. er ekki komin fram, en ég hef heyrt að í stað þess, sem hæstv. iðnrh. sagði við þær umr. sem ég vitnaði í áðan, að hann legði á það höfuðáherslu að þessari framkvæmd yrði lokið á næstu tveimur árum eða haustið 1980, þá sé enn búið að skera fjárveitinguna niður á þann veg að þetta verði þriggja ára framkvæmd. Ég vil spyrja hæstv. iðnrh. að því, hvort þetta sé rétt eða hvort það standi sem hann sagðist mundu leggja áherslu á í haust, að raforka verði komin, þannig að tryggt verði að hægt verði að tengja byggðalínuna við Þverárvirkjun og rafmagn komist a.m.k. á í þéttbýlustu hreppum Vestur-Barðastrandarsýslu og með tengingu við Þverárvirkjun í Strandasýslu. Ég er hræddur um að það verði erfitt fyrir starfsemi Orkubús Vestfjarða ef þessi bráðnauðsynlega framkvæmd dregst lengur. Ég hefði kosið að fara þá leið til þess að leysa úr fjárhagsvandræðum Rafmagnsveitna ríkisins sem ég lýsti hér áðan. Ég vil ennfremur spyrja hæstv. iðnrh. að því, hvort hann telji ekki möguleika á því að fá samstöðu um það í ríkisstj. og innan stjórnarliðsins og jafnvel víðtæka samstöðu við stjórnarandstöðuna að leysa vandamál Rafmagnsveitnanna með þessum hætti. Ennfremur er vandi Orkubús Vestfjarða að sama skapi mjög mikill. Ef allt þetta þrýtur og ef þetta er ekki hægt að gera, sem ég tel nú að verði frekar til sátta á milli þm., sérstaklega þeirra sem mælt hafa gegn þessu frv., þá auðvitað sér maður að ef ríkisstj. eða stuðningslið hennar vill ekki gera neitt í þessum efnum, þá verður ekki hjá því komist að auka tekjur Rafmagnsveitna ríkisins og þar með Orkubús Vestfjarða, þó að það sé sjálfstætt fyrirtæki. Þegar þetta liggur fyrir verður auðvitað að láta sjá hvort þetta frv. nær fram að ganga, ef hin leiðin er talin ófær, sem að mínum dómi er miklu æskilegri. Og ég hygg að flestir þm. mundu sætta sig miklu frekar við þá leið og þá þyrftu ekki flokkafylkingar að riðlast um þetta mál, því að þetta verðjöfnunargjald hefur löngum verið mjög umdeilt hér á hv. Alþingi. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, en óska eftir að hæstv. iðnrh. gefi svör við þessum spurningum.



Herra forseti. Ég ræddi þetta mál við 1. umr. og kom afstaða mín til þess þar fram og er ekki þörf á að endurtaka það. Það, sem veldur því að ég kem hér upp í ræðustólinn, er einungis að í gærkvöld vitnaði hv. 1. þm. Reykv. til samtals við mig út af bréfi rafmagnsveitustjóra til alþm. og fjölmiðla og var a.m.k. nokkur blæmunur á því, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði í ræðustólnum, og því, er ég sagði honum í samtali okkar. Þetta bréf, sem undirritað er af rafmagnsveitustjóra, var tilefni þessara orða. Hv. 1. þm. Reykv. viðhafði þau orð, að ég hefði vitað um efni bréfsins, en neitað að skrifa undir það. Hið rétta er, að ég átti hlut að samningu þessa bréfs, en vegna þess að ekki vannst tími til þess að kalla saman stjórnarfund, þá töldum við rafmagnsveitustjóri réttara að rafmagnsveitustjóri skrifaði einn undir bréfið. Bréf frá Sambandi ísl. rafveitna, sem hér hefur einnig komið til umr., er undirritað af formanni SÍR, Aðalsteini Guðjohnsen, og framkvæmdastjóra þess fyrirtækis. Það bréf var ekki borið undir stjórnarfund í Sambandi ísl. rafveitna og er hér nokkur munur á vinnubrögðum. Ég taldi sem sagt ekki eðlilegt, að ég sem formaður stjórnar Rafmagnsveitna ríkisins undirritaði bréf sem ekki væri borið undir stjórn fyrirtækisins. En formaður stjórnar Sambands ísl. rafveitna hefur sennilega aðrar starfsaðferðir. Þó er hann einnig stjórnarmaður í Rafmagnsveitum ríkisins. Það var aðeins þessi leiðrétting, sem ég vildi koma á framfæri og er í sjálfu sér ekki stórt mál. Slíkur blæbrigðamunur í frásögnum af samtölum manna getur vitaskuld iðulega komið fram og er ekkert við því að segja. Ég taldi þó nauðsynlegt að það kæmi hér fram sem réttara er, að það er auðvitað fjarri lagi að ég hafi neitað að skrifa undir þetta bréf. Það var samkomulagsatriði milli okkar Kristjáns Jónssonar rafmagnsveitustjóra að hafa þennan hátt á.



Herra forseti. Ég tel rétt að svara með örfáum orðum fsp. og ábendingum frá hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni. Hann kom með fsp. sem tengjast væntanlegri lánsfjáráætlun fyrir næsta ár. Ég vil segja í því sambandi, að vinnu að lánsfjáráætlun er enn ekki lokið. Að henni er unnið á vegum ríkisstj. og þar er eftir að taka stefnumarkandi á einstökum þáttum varðandi tilteknar framkvæmdir, þ. á m. að því er varðar Vesturlínu. Iðnrn. hefur gert það að tillögu sinni, að lokið verði við þessa framkvæmd á næstu tveimur árum, og ég hef sama áhuga á því og fram kom í umr. fyrr í vetur að þetta nái fram að ganga. Þá vék hv. þm. að því, hvort ekki væri hægt að finna aðrar leiðir en lagt er til í því frv., sem hér er til umr., til að ná sömu markmiðum, m.a. með yfirtöku eða framlengingu lána. Ég get út af fyrir sig fallist á að það séu fleiri leiðir til en hér er fram haldið, fyrir utan það að ríkið leggi bein framlög til Rafmagnsveitnanna í þeim mæli sem þarf til þess að þær geti haldið uppi starfsemi sinni og verði sem sé sambærilegt við það sem annars staðar gerist. En þessi leið var valin og ég tel að nú sé ekki ráðrúm til þess að athuga um aðrar leiðir, þó að sjálfsagt sé að taka það með við athugun þessara mála á næsta ári. Hér er aðeins verið að leggja til framlengingu á gjaldi, sem verið hefur í gildi um nokkur ár, og nokkra viðbót við það. Ég tel að það sé nauðsynlegt að hafa þessi mál í athugun hverju sinni og reyna að finna á þeim sem besta lausn. Varðandi það, sem fram kom hjá hv. þm. Eðvarð Sigurðssyni og komið hefur fram hjá fleiri hv. þm., að hér sé raunar ekki um verðjöfnunargjald að ræða, þá vil ég að það komi fram, að ég tel að með þessu gjaldi megi ná fram nokkurri verðjöfnun, þó að það sé alveg rétt, að sem prósentugjald leiðir það til hærri gjalda á kwst. hjá þeim sem hæst gjald greiða fyrir. En vegna þess að mikill meiri hluti raforkukaupenda greiðir þetta gjald, þá er hægt að beita því til verðjöfnunar, og það er það sem skiptir máli, hvernig á þessu gjaldi er haldið. Ég mun beita mér fyrir því, að það verði notað til þess að lækka verð eða halda niðri, eftir því sem fært er, hækkunum á hinum almennu gjaldtöxtum Rafmagnsveitnanna.



Herra forseti. Hér er um að ræða mál sem er komið til d. aftur frá Ed., en þar tók þetta mál nokkurri breytingu frá því sem samþ. hafði verið hér í þessari d. áður. Sú breyting, sem gerð var í Ed., er fyrst og fremst um að hið almenna vörugjald hækki úr 16% í 18%, en till. hafa verið gerðar um það hér áður og það er öllum hv. alþm. kunnugt. Fjh.- og viðskn. hefur athugað þessa breytingu, sem gerð hefur verið í Ed. á frv., og meiri hl. n. fellst á þessa breytingu. En ljóst er, að minni hl n., fulltrúar Sjálfstfl., eru andvígir þessari breytingu. Það er í samræmi við það sem komið hefur fram hjá þeim áður í sambandi við umr. um þetta mál.



Herra forseti. Áður en frv. um. tímabundið vörugjald er borið undir atkv, vil ég aðeins benda hv. þm. á það, að þó að prósentutala hækkunarinnar sé ekki há, aðeins 2%, eykur gjaldið í þeim vöruflokkum, sem greitt hafa 16% gjald, en hækkar í 18% frá 1. jan. 1979 verði þetta frv. að lögum, tekjur ríkissjóðs um 1115 millj. kr. Hv. þm. skulu gera sér grein fyrir því, hvaða aukagjald þeir eru hér að samþykkja, þótt prósentutalan sé ekki há.



Herra forseti. Það stendur eins á um þetta mál og það sem var á dagskránni á undan. Hér er um að ræða mál sem komið er frá Ed. og tók þar minni háttar breytingum, fyrst og fremst í sambandi við þá breytingu sem ég var að gera grein fyrir áðan, en aðrar breytingar eru minni háttar. Fjh.- og viðskn. hefur lítið á frv. í þeim búningi sem það er nú, og meiri hl. n. fellst á þessa breytingu. En eftir sem áður stendur það, að minni hl. fjh.- og viðskn., fulltrúar Sjálfstfl., er andvígur þessu máli.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um þetta mál og gefið út nál. á þskj. 264, þar sem n. mælir einróma með því að frv. verði samþ. og þá óbreytt. Eftir að n. hafði fjallað um málið kom í ljós, að óskað var eftir því af hálfu fjmrn. að gerð yrði breyting á frv., þ.e.a.s. bætt yrði við einni nýrri grein í frv. N. hefur nú haft þessa beiðni til athugunar og fallist á að flytja sérstaka brtt. sem ekki hefur unnist tími til þess að útbýta, en verður gert innan skamms. Ég legg þessa brtt. fram sem skriflega till. sem verður að leita afbrigða fyrir, en till. er á þessa leið: „Á eftir 3. gr. komi ný grein, sem orðist svo: Fjmrh. f.h. ríkissjóðs eða Póst- og símamálastofnunarinnar er heimilt að taka lán til byggingar jarðstöðvar og sjálfvirkrar millilandasímstöðvar er nemi allt að 1550 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt.“ Af þessari brtt. leiðir að núv. 4. gr. frv. verði 5. gr. og hljóði þannig: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Það hefur sem sagt komið í ljós, að það skortir á heimildir til lántöku í sambandi við þann samning sem gerður hefur verið, þær skuldbindingar sem þegar hefur verið gengist undir í sambandi við þessa framkvæmd, sem öllum hv. alþm. er kunnugt um. N. var gerð grein fyrir hvernig mál stæðu. Það er augljóst að hér er um að ræða að veita sams konar heimild og þær aðrar sem eru fyrir í þessu frv., þar sem heimild skortir til þess að standa við þá samninga sem gerðir hafa verið, svo að hægt sé að ganga formlega frá þeim lánum sem þar er um að ræða. Einn nm., hv. þm. Kjartan Ólafsson, hefur fyrirvara á um afstöðu til þessarar till., en að öðru leyti stendur öll n. að brtt. sem ég var að lesa og væntanlega verður útbýtt innan skamms. Það er sem sagt till. fjh.- og viðskn., að frv. verði samþ. með þessari breytingu.



Herra forseti. Hér er um að ræða till. um mikla hækkun á erlendum lántökum sem mér hefur skilist, að sumir stjórnarflokkar hafi talið ærið nógar fyrir. Ég minnist þess sérstaklega, að Alþfl. hefur talið að það yrði að stemma stigu við frekari erlendum lántökum. Margir leiðarar voru skrifaðir um það í Alþýðublaðið, hvað Gulla litla skuldaði þegar hún fæddist og það væri lagt á bak barns að standa undir nokkrum millj. kr. um leið og það kæmi í þennan heim. Ég vil spyrja hv. frsm. n. að því, hvort þessi till. hafi verið borin undir flokksstjórn Alþfl., hvort við getum gengið frá þessari samþykkt hérna, hvort það sé óhætt, því að það gæti raskað þingstörfum og þau jafnvel dregist fram á jóladag eða aðfangadagskvöld ef flokksstjórnarfundur Alþfl. leyfir ekki. Af því að ég veit að það er ákaflega vel gengt á milli þessara tveggja heimila, Alþb. og Alþfl., og má segja að ekki megi á milli sjá hvor sé hvor, þá veit ég að hv. frsm. fjh.- og viðskn. getur auðveldlega svarað þessari spurningu, hvort þetta sé undir eigandi hvað snertir samstarfsflokkinn og vini hans í Alþfl.



Herra forseti. Eins og fram kom í máli hv. 1. þm. Austurl., frsm. fyrir fjh.- og viðskn., tók ég það fram af minni hálfu á fundi n. og vil láta það koma fram hér, að ég stend ekki að till. um að veita heimild til 1550 millj. kr. lántöku til jarðstöðvar. Ég vil taka það fram, að mér er ljóst að samningar hafa verið gerðir um þetta mál og þeim verður sjálfsagt ekki breytt með einu handtaki. En ástæðan fyrir því, að ég vil ekki standa að þessari till., er sú, að ég tel að þarna sé um framkvæmd að ræða sem skynsamlegt hefði verið að geyma til síðari tíma. Ég tel engan veginn gott að á sama tíma og fjárveitingar til margvíslegra mjög brýnna og nauðsynlegra framkvæmda í landinu og margvíslegra félagslegra nauðsynjamála eru jafnnaumt skammtaðar og raun ber vitni, þá skuli varið svo stórri fjárhæð í að koma upp þeirri jarðstöð sem hér um ræðir. Sú framkvæmd hefði miklu frekar átt að bíða enn um sinn að mínum dómi. - Þetta vil ég að komi fram.



Herra forseti. Ég vil í stuttu máli lýsa stuðningi við þá till. sem hér er um að ræða í sambandi við byggingu jarðstöðvar. Ég tel rétt að það komi fram hér, eins og þm. sjálfsagt vita, að undanfarnar vikur hefur þetta land verið meira og minna sambandslaust við umheiminn, eftir því sem sæsímastrengirnir hafa slitnað á víxl í austur og vestur. Ég vil líka minna á í þessu sambandi, að þegar svo hefur staðið á, þá hefur varnarliðið hlaupið undir bagga með Pósti og síma og léð okkur farskiptarásir. Það er sjálfsagt vilji hv. þm. Kjartans Ólafssonar að svo verði áfram. Ég held hins vegar að hér sé um hið nytsamasta mál að ræða. Við erum raunar samningsbundnir um þetta mál og þetta er hluti þess, að við erum að taka fjarskiptin við umheiminn í eigin hendur og afnema það nýlendufyrirkomulag sem samningurinn við Mikla norræna ritsímafélagið hafði í för með sér. Það hefur verið vel að þessu máli staðið, skynsamlega að því unnið, og þetta er gott mál.



Herra forseti. Ég vil að gefnu tilefni láta það koma skýrt fram, sem ég hélt að hefði komið skýrt fram í máli mínu áðan, að þær heimildir, sem er verið að veita með þessu frv., eru til þess að standa við samninga sem búið er að gera. Með því erum við út af fyrir sig ekki að taka neina afstöðu til þess, hvort við vorum með því á sínum tíma að þessar ákvarðanir voru teknar. Ég tel hins vegar eðlilegt að þm. láti í ljós skoðun sína, hvort þeir séu samþykkir viðkomandi verki eða ekki. En það er annað mál. Þegar ég styð þetta frv. sem heild með þeirri heimild, sem felst í þessari brtt., og heimildum í öðrum greinum frv., þá er það fyrst og fremst til þess að standa við það, sem búið er að sem ja um að gera, og veita nauðsynlegar heimildir í því skyni, og ég hef ekki heyrt neinn ágreining hafðan uppi um það. Það skal hins vegar tekið fram, að á þeim skamma tíma, sem fjh.- og viðskn. hafði til ráðstöfunar í sambandi við afgreiðslu þessa máls, var ekki mættur þar á fundinum hv. þm. Vilmundur Gylfason og hinn fulltrúi Alþfl. gat aðeins setið stuttan tíma á þeim fundi. Ég varð þó ekki var við að það yrði neinn ágreiningur um, að till. væri flutt í nafni n., nema aðeins að þess var óskað af einum þm., hv. þm. Kjartani Ólafssyni, að það kæmi fram, að hann vildi hafa óbundnar hendur um afstöðu til tillögunnar. Aðalatriðið er að sjálfsögðu það, að frv., sem hér er um að ræða, og þá einnig sú brtt., sem hér liggur fyrir, eru um að veita heimildir til að ganga lögformlega frá því sem búið er að samningsbinda og ákveða. Ég treysti mér ekki til þess að neita um neitt slíkt, hvað svo sem líður afstöðu til þeirra mála sem um er að ræða.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. að þessu sinni frekar en ég hef gert á þessu þingi sem nú stendur yfir. En ég vil segja um þetta mál það sama og hv. 1. þm. Austurl. sagði, að það er ekki nema eðlilegt að standa að því sem þegar er búið að ákveða og skuldbinda sig til að gera - því verður meiri hl. þings jafnan að standa að, hvernig sem honum sýnist málin vera. Og það væri óskynsamlegt, bæði í þessu máli og öðrum, ef ætti að hætta við hálfnað verk. En um málið vil ég segja það sama og hv. 3. þm. Vesturl. sagði áðan, sem ég vil þakka því að þar var talað af skilningi, að land okkar getur ekki verið lengi sambandslaust við umheiminn, eins og það hefur verið nú um skeið. Það hefur tekið marga klukkutíma að ná sambandi við aðrar þjóðir, því að Skotlandsstrengurinn hefur verið bilaður, er kominn í lag fyrir nokkrum dögum, en hinn, sem hafði bilað áður, er alvarlega bilaður nú, þ.e. strengurinn til vesturs. Ég tek líka undir það, að þetta mál er eitt af lokaþáttum í sjálfstæðisbaráttu okkar, því að við höfum ekki haft full yfirráð yfir fjarskiptum okkar fyrr en við náum þeim nú. Ég vil í sambandi við málið segja einnig, að það var samstaða í fyrrv. ríkisstj. um þetta mál og þáv. hæstv. fjmrh., sem fór með fjármálin, studdi þetta mál vel og drengilega og ber að meta það og virða. Ég er því ekkert hræddur um að fyrir þessu máli sé ekki mikill meiri hl. á hv. Alþ., enda hefur málið tvær hliðar sér til stuðnings: þetta sem hv. 1. þm. Austurl. sagði um eðlilega afgreiðslu þingmeirihl. hverju sinni á verkum sem þegar er verið að vinna, og svo er málið gott í eðli sínu.



Herra forseti. Mig langar til þess, í fyllstu vinsemd auðvitað, að fara þess á leit við jafnágætan mann og hv. þm. Lúðvík Jósepsson, sem er formaður í fjh.- og viðskn., að næst þegar hann flytur nál. fyrir hönd n. sé það borið undir nm. Þannig var, það er eins og oft vill vera, að boðaður var fundur í n. í mikilli skyndingu og við fulltrúar Alþfl. vorum uppteknir á öðrum fundi og gátum ekki með hálftíma fyrirvara setið þennan fund. Í þessari n. hefur verið ákaflega góð samvinna og formaður n. er áreiðanlega í fremstu röð að því er tekur til starfshátta í þeirri n. sem hann veitir forstöðu, svo að ég vil mælast til þess í allra fyllstu vinsemd, að næsta till., sem fram er borin af fjh.- og viðskn., sé borin undir nm. Ég veit að hér er um afskaplega smávægileg mistök að ræða og sem óþarfi er að hafa um fleiri orð. En ég vil af þessum ástæðum, herra forseti, óska eftir örstuttum fresti á atkvgr. um þetta mál. Ég vil fá að bera það undir samstarfsmenn mína og þá sérfræðinga, sem ég hef leitað til undir slíkum kringumstæðum. Eins og þetta er í pottinn búið hygg ég, að þetta sé sanngjörn beiðni. Hv. þm. Matthías Bjarnason fór um þetta nokkrum orðum og gerði auðvitað Alþfl. að umræðuefni, enda er það vinsælt umræðuefni. Og hv. þm. taldi sér sæma að gera gys að Gullu litlu, barninu sem við erum að hlaða á skuldaböggum. Ég verð nú að segja það, að ég veit að hv. þm. er gamansamur maður, en Gulla litla, sem við erum að hlaða á skuldunum, þykir mér satt að segja vera hæpið gamanmál og vil enn fremur í fyllstu vinsemd mælast til þess við þennan ágæta og hv. þm., að hann velji sér annan gamanvettvang en börnin, sem við erum að hlaða á hinum erlendu skuldum. Ég nefni, að ef hann vill finna kímnigáfu sinni útrás, þá er Alþfl, miklu hentugri en Gulla litla eða önnur börn í þessu samfélagi. Allt um það, vegna þess hvernig þetta er í pottinn búið, er mér fullljóst að í frv. er aðeins um að ræða heimild, en ég óska eftir örstuttum fresti til að fá að bera þetta undir þá menn sem ég treysti til að ráða heilt í þessum efnum.



Herra forseti. Ég vil taka undir orð hv. síðasta ræðumanns, 7. þm. Reykv., þar sem hann fer fram á að afgreiðslu á þessu máli verði frestað til þess að þeir geti náð sambandi sín á milli sem sitja í fjh.- og viðskn. þessarar hv. d., alla vega Vilmundarmenn, og vona að hv. yfirráðh., eins og hann er kallaður hér, hafi hér eftir betra samband við undirmenn sína í n., þannig að meiri hl. þurfi ekki að tefja þingstörf frekar en orðið er. Ég vil aðeins segja það, að þar sem ég hafði hugsað mér að styðja yfirlýsta stefnu Alþfl., sem er andvígur auknum erlendum lántökum, mun ég ekki standa að þessu frv. Ég mun greiða atkv. gegn þessari till. um aukningu á erlendum lánum. Og ég verð að segja alveg eins og er, að ég reikna með því, að þm. Alþfl. standi með mér að þessu stefnumáli þeirra. Annað væri óhugsandi miðað við allt sem hefur verið sagt hér á hv. Alþ. og skrifað í dagblöð og komið á framfæri við þjóðina í ríkisfjölmiðlum. Ég vil líka á sama tíma harma það, að þótt hér sé um nytsamt mál að ræða, eins og hv. 3. þm. Vesturl. komst að orði, þá skuli vera hlaupið á síðustu stundu, má segja, til aðgerða í ýmsum nýtískulegum tæknilegum málum, eins og t.d. í samskiptum á milli landa, af Íslands hálfu hverju sinni í staðinn fyrir að reikna með að verk eins og þessi, sem eru mikil og dýr í framkvæmd, séu unnin á það löngum tíma að Ísland hafi a.m.k. möguleika á að fjármagna það mikið af framkvæmdinni smátt og smátt að við þurfum ekki að líða fyrir það sem þjóð með stórum erlendum lántökum. Það er ekki talið vit í því fyrir einstakling og þess vegna ekki fyrir þjóð heldur að taka að láni umfram 30–35%, kannske 40%, af þeirri upphæð sem þarf að eyða í hverja framkvæmd um sig. Lán, sem nemur allt að því 100% af framkvæmdaupphæð á þungum vöxtum með dýrum erlendum lántökum, er ekki talið góður viðskiptamáti. En ég vil aðeins upplýsa það, ef ég man rétt, að við erum ekki að þurrka Mikla norræna ritsímafélagið út úr þessu, við losnum við það endanlega á mörgum árum, og ég get ekki séð að sæstrengir þeir, sem hafa að vísu bilað undanfarið, mundu ekki duga okkur í nokkuð mörg ár enn þá. Hitt er líka staðreynd, að jafnvel þó að við fengjum nýja fjarskiptastöð á borð við þá sem hér er til umr., getur hún líka bilað hvenær sem er. Þannig eru þetta engin rök í málinu. Þegar svona nýjungar eiga sér stað eigum við að vera það forsjálir, að við getum hafið framkvæmdir með það miklum fyrirvara að við getum smátt og smátt lagt eigið fé upp að ákveðnu marki í framkvæmdina og tekið svo erlent lán til viðbótar til að ljúka henni. Það er talið meira vit í slíkum framkvæmdum en hlaupa til og taka stórlán og framkvæma á mjög skömmum tíma það sem á að gera á löngum tíma. En sem sagt, ég skora nú á Alþfl.-menn að standa að eigin stefnumálum sínum með mér.



Herra forseti. Það er í sambandi við það sem hv. 7. þm. Reykv. sagði. Ég vil í fyrsta lagi vekja athygli á því, að nál. fjh.- og viðskn. liggur fyrir á þskj. 264 og er undirskrifað af þeim sem þar voru mættir. N. hafði því afgreitt frv. eins og það lá fyrir. Hér var aðeins um það að ræða, að það var beðið um að flutt yrði brtt. við frv. til viðbótar við skilað nál. Það var haldinn fundur í n. og n. féllst á að gera þetta af því að það þótti eðlilegt og í fullu samræmi við fyrri afgreiðslu í n. En það er rétt, og það hafði ég þegar tekið fram áður, að hv. þm. Vilmundur Gylfason var ekki mættur á fundinum og hinn fulltrúi Alþfl. átti aðeins setu stuttan tíma á fundinum. Hér er því ekki um það að ræða að farið væri með nál. án þess að nm. væri gefinn kostur á að fylgjast með. En það er rétt, að n. samþykkti á fundi sínum í dag að flytja þessa brtt. Nú hefur komið fram ósk um að veittur verði nokkur frestur á atkvgr. í málinu til þess að nm. geti frekar skoðað þetta mál. Ég hef ekkert við það að athuga, ég tel ósköp eðlilegt að málinu sé frestað um nokkurn tíma. En ég tel að það sé þörf á því að flýta þessu eins og öðrum málum sem hér liggja fyrir og að sá frestur þyrfti þá að vera sem stystur. Mér sýnist að hvað svo sem líður ágreiningi manna um það verk sem hér er um að ræða, sé alveg augljóst af þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, að við eigum þarna um tvo kosti að velja: annaðhvort að búa að þeim bráðabirgðalánum, sem tekin hafa verið, eða að veita heimild til þess að ganga frá formlegu láni í samræmi við þá samninga sem gerðir hafa verið. Ég sé því ekki að það sé margra kosta völ í þessum efnum úr því sem komið er. Ég get fallist á það fyrir mitt leyti, að veittur sé frestur samkv. þeirri beiðni, sem hér hefur komið fram, til þess að menn geti athugað betur þessa tillögu.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., frv. til l. um ábyrgðarheimildir og um heimild til lántöku vegna endurskoðaðrar lánsfjáráætlunar 1978, er flutt í framhaldi af ákveðnum samþykktum fyrrv. ríkisstj. til'þess að greiða fyrir og ljúka þeim ákvörðunum varðandi lánsfjáröflun erlendis sem sú hæstv. ríkisstj. tók. Í 1. gr. kemur þannig fram, að ákveðið hafði verið af fyrrv. ríkisstj. að heimila Akureyrarbæ að fjármagna hitaveituframkvæmdir með erlendum lánum til skamms tíma og að þeim lánum yrði síðan breytt í langtímalán. Það er verið að óska þess við hv. Alþ., að Alþ. staðfesti nú ákvörðun sem hæstv. fyrrv. ríkisstj. tók. Ef það er ósk sjálfstæðismanna, að Alþ. neiti að staðfesta ákvarðanir þeirra eigin ríkisstj., þá er náttúrlega komin upp ný staða í málinu. Um 2. gr. er það að segja, að það, sem þar er gert ráð fyrir að taka af erlendum lánum, var ákveðið í árslok 1977 af fráfarandi ríkisstj. Þá var því lýst yfir, að Lánasjóði ísl. námsmanna yrði séð fyrir fé með lánsfjáröflun þannig að lán úr lánasjóðnum gætu samsvarað 85% af umframfjárþörf. Síðan áætlaði hæstv. fyrrv. ríkisstj. hvað hún þyrfti að taka af lánum til þess að standa við þetta fyrirheit sitt. Sú áætlun þeirrar ríkisstj. stóðst að sjálfsögðu ekki frekar en allar eða a.m.k. flestar aðrar áætlanir hennar. Nú er um það að ræða að Alþ. staðfesti þá ákvörðun sem tekin var fyrir ári að tilmælum hæstv. fyrrv. ríkisstj. Ef ráðh. þeirrar ríkisstj., sem samþykktu þessi tilmæli til Alþ. og fengu þau samþykkt, óska nú eftir að Alþ. hafni samþykkt sem gerð var fyrir einu ári að þeirra eigin hvötum, þá er að sjálfsögðu komin ný staða upp í málinu. Um 3. gr. er það að segja, að á miðju s.l. ári komst hæstv. ríkisstj. að raun um að ýmsar framkvæmdir, sem hún hafði ráðgert og heimilað, höfðu farið langt fram úr áætluðum kostnaði og ýmsar framkvæmdir, sem hún í upphafi ársins hafði ekki gert Alþ. viðvart um að hún ætlaði sér að fara út í, höfðu verið ráðgerðar af einstökum ráðh. Um mitt s.l. ár ákvað því fyrrv. hæstv. ríkisstj. að afla viðbótarlánsfjár sem samsvaraði 2110 millj. kr. Hæstv. þáv. ríkisstj. lagði m.a. fyrir fulltrúa stjórnarandstöðunnar í fjvn. hugmyndir sínar um hvernig ætti að afla þessa fjár. Þær hugmyndir náðu að sjálfsögðu ekki fram að ganga og stóðust hvergi fremur en aðrar afgreiðslur þeirrar hæstv. ríkisstj. Ef þeir ráðh., sem stóðu að þessum óskum og þessari aukalánsfjáráætlun fyrir nokkrum mánuðum, óska nú eftir að þeirri ákvörðun og þeirri beiðni þeirra verði hnekkt af Alþ., þá er að sjálfsögðu komin upp ný staða í þessu máli. Það er líka ljóst, eins og hv. 1. þm. Austurl. hefur tekið fram, að hæstv. fyrrv. ríkisstj. gerði samkomulag og samning um byggingu jarðstöðvar og sjálfvirkrar millilandasímstöðvar. Þessi ákvörðun fyrrv. ríkisstj. var tilkynnt með pompi og prakt í blöðum þegar hún var tekin og hlaut margra dálka fyrirsögn í Morgunblaðinu, ef ég man rétt, og þá þótti Morgunblaðinu þetta mikil og góð framkvæmd og ráðh. fyrrv. ríkisstj. sérstakir ábyrgðarmenn fyrir þær sakir sem þar var frá skýrt. Nú er um það að ræða, að Alþ. staðfesti þessa ráðstöfun. Þá kemur hv. þm. Matthías Bjarnason upp, fyrrv. ráðh., og raunverulega fer þess á leit að Alþ. hnekki nú ákvörðun sem hann tók sjálfur í ráðherraembætti fyrir nokkrum mánuðum. Þeir ráðh., sem réðu þessum málum fyrir nokkrum mánuðum, koma nú til Alþ. og biðja Alþ. um að hnekkja þeim ákvörðunum, sem þeir sjálfir hafa tekið, og gera þá þar með að samningsrofum. Þeir óska eftir því, þessir menn, að Alþ. leiðrétti þeirra eigin mistök og láti núv. hæstv. ríkisstj. svíkja samninga, gerast samningsrofa gagnvart samkomulagi sem hæstv. fyrrv. ríkisstj. gekk frá. Flokksstjórn Alþfl. fjallaði ekki um það, hvort hv. 1. þm. Vestf. gæti farið heim til sín í jólaleyfi degi fyrr eða síðar. Það voru ýmis þýðingarmeiri mál en það rædd á flokksstjórnarfundi Alþfl. í gær. En ég er alveg sannfærður um að flokksstjórn Alþfl. hefur ekkert við það að athuga þó að hv. 1. þm. Vestf. fari í jólaleyfi strax.



Herra forseti. Hv. þm., sem var að ljúka máli sínu áðan, er leiðtogi Alþfl. á þingi. Það er eins og hann hafi ekkert skilið og ekkert lært frekar en flokkurinn, því að hann er jafnvilluráfandi í öllum málum og þegar þing byrjaði í haust. Það er auðvitað ekki að búast við góðu frá flokki sem nýtur andlegrar forustu manns eins og þessa þm. Hverju leyfði ég mér að biðja menn að vera á móti? Það, sem ég spurði um, var: Hvar eru áform Alþfl.? Vill Alþfl. taka frekari erlend lán? Hann hefur marglýst yfir að ekkert mundi breyta þeirri afstöðu sinni. - En ég er ekkert hræddur um þetta mál, hvar það lendir, þó að þessi hv. þm. greiði atkv. á móti því. Hann má það fyrir mér. Og ég ætla ekki heldur að spyrja hann hvort ég fari burt af þingi. Ég ætla að rækja þingskyldur mínar hvað sem þessi ruglukollur segir.



Herra forseti. Ég reyndi, eins og flestir vita, á sínum tíma að komast í fjh.- og viðskn. - og komst ekki. Þar af leiðandi hef ég ekki aðgang að henni til þess að leita mér þeirra upplýsinga sem ég tel mig þurfa til ákvörðunar í þessari hv. d. Aðrir, sem komust í n., mæta ekki á fundum og þurfa aukafund til þess að ná saman. Ég vildi að þessu gefna tilefni beina þeirri fsp. til hv. frsm. n., - ég tek fram að ég stóð ekki að síðustu ríkisstj., eins og hv. þm. veit, þannig að ég tel mig ekki ábyrgan fyrir þeirri ákvörðun sem hér er á dagskrá, - hvort ekki sé rétt munað hjá mér, að þetta verk hafi verið boðið út á alþjóðamarkaði og verktakinn, sem vinnur verkið, sé erlendur verktaki sem vinni það náttúrlega samkv. ákveðnum tilboðsupphæðum. Er verktakinn kominn fram úr áætlun eða er um aðrar ástæður að ræða? Er búið að framkvæma meira á staðnum en Alþ. eða ríkisstj. hefur gefið leyfi til að framkvæma? Hvað er verið að fjármagna með þeirri upphæð sem hér er farið fram á, 1550 millj. kr.? Spurningarnar eru: Er verið að borga hér umframkostnað við verkið eins og það var upphaflega hugsað, eða er um að ræða umframkostnað vegna þess að framkvæmdir eru komnar lengra en samþykkt hefur verið að framkvæma á þessu verkstigi?



Herra forseti. Ég get því miður ekki upplýst hv. 1. þm. Reykv. um hvernig þessu tiltekna verki líður, hvað búið er að moka miklu þarna og hvað mikið á eftir að moka. Það veit ég ekki um. Það er miklu nær að spyrja þá sem hafa séð um þetta fram að þessu. Ég get ekki svarað þessu. Hitt get ég upplýst hann um, að það, sem hér er um að ræða, er að verið er að afla heimilda til lántöku umfram þær heimildir sem Alþ. hafði gefið í fyrri lánsfjáráætlun. Það var heimild til ákveðinnar lántöku til verksins, en það er þegar búið að gera samninga sem fara út fyrir þau heimildarmörk. Hvort tveggja er, að til kemur gengisbreyting á þessum tíma sem breytir þeim upphæðum sem gert var ráð fyrir í lánsfjáráætlun, og auk þess er þetta í sambandi við samninga varðandi verkið. Ég get því ekki heldur svarað því, hvort þessar heimildir eru nákvæmlega til þess að greiða það, sem búið er að vinna af verkinu, eða það, sem kann að vera eftir af verkinu, en þetta eru heimildir til þess að ganga frá lánum í sambandi við skuldbindingar sem búið er að gera um verkið - heimildir sem eru umfram fyrri heimild Alþ. á lánsfjáráætlun.



Herra forseti. Út af því máli, sem hér er til umr., vil ég upplýsa það, að allar þær heimildir og öll þau lagaákvæði, sem þurfti um þetta mál, voru fengin á réttum tíma. Verk þetta var svo boðið út á alþjóðamarkaði. Sjö fyrirtæki sóttu um að vinna verkið og tekið var því tilboði sem lægst var, frá þekktu bandarísku fyrirtæki. Svo voru gerðir samningar um hraða verksins, en gert er ráð fyrir að ljúka verkinu í lok árs 1979. Verkið hefur gengið samkv. áætlun um hraða og heldur betur. Eins og hv. 1, þm. Austurl. sagði, hefur gengislækkun haft áhrif á verðmætið. Lánsheimildin nægir þess vegna ekki. Hún var í lágmarki. En verkið hefur gengið svo vel sem raun ber vitni um og eitthvað mun vera komið meira af efni til þess en gert var ráð fyrir. Hér er því aðeins sótt um langtímalán í staðinn fyrir þau bráðabirgðalán sem þegar er búið að taka í sambandi við verkið sem er unnið samkv. samningum.



Herra forseti. Samkv. þeim upplýsingum, sem hér hafa komið fram, sýnist mér vera fyllsta ástæða til þess að staldra ögn við og hugsa sig um áður en hv. d, fer að rjúka í það að samþykkja málið sem hér liggur fyrir. Af því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði og enn hefur komið fram, sýnist mér í fljótu bragði málið vera það, að ákveðið er að framkvæma tiltekinn hlut og til þess veitt fé. Nú er framkvæmdin komin fram yfir það sem samþykkt var, og er verið að fara eftir á fram á fjármagn. Hv. síðasti ræðumaður sagði að gengisfelling skipti hér máli. Mér sýnist að lánið sé í erlendri mynt, svo að ég sé ekki að gengisfellingar út af fyrir sig skipti máli. En allt um það er kjarnaatriðið í þessu, hvort Alþ. á að samþykkja, a.m.k. án umhugsunar, að framkvæmdaaðilar framkvæmi meira en þeim er heimilt, komi síðan eftir á og biðji um peninga fyrir því sem þeir virðast hafa framkvæmt og það í heimildarleysi. Þetta held ég alla vega að þurfi að skýra betur og frekar en að rasa um ráð fram í svona efnum. Þetta eru einmitt mál sem þarfnast betri skoðunar áður en þau eru ákveðin. Ég beini því enn til hæstv. forseta, sem var gert áður, að þessu máli verði frestað um nokkra stund a.m.k.



Herra forseti. Aðeins örstutt aths., sem ég vil að komi hér fram. Menn verða í umr. eins og þessum að greina á milli áætlana um lánsfjártöku, sem þegar hafa verið bundnar af fyrrv. ríkisstj., og þeirra sem e.t.v. eru fyrirhugaðar. Álit mitt á þessu máli er einfaldlega það, að hafi fyrrv. ríkisstj. tekið ákvörðun í þessu máli, þá beri þinginu að standa við þá ákvörðun. Svo einfalt er málið í mínum huga. Hér er ekki um að ræða lántökur til nýrra framkvæmda. Það eru þau atriði sem Alþfl. hefur gagnrýnt og verið á móti og mun verða á móti. Ég vil nefna sem dæmi, að ég mun standa grimmilega gegn því, að tekið verði lán t.d. til nýrra framkvæmda eins og Bessastaðaárvirkjunar. En þetta mál er þess eðlis, að það er ekki nokkur leið fyrir hv. Alþ. að fara að breyta ákvörðunum sem fyrrv. ráðh. og ríkisstj. hefur tekið og búið er að gera samninga um. Við mundum gera okkur að athlægi í augum þeirra manna, sem við höfum gert samninga við, og þess vegna ber okkur að samþykkja þessa lántökuheimild alveg hiklaust. Ég vil líka, áður en ég lýk máli mínu, á þessari stundu segja það, að mér finnst orðið býsna undarlegt hvernig hv. sjálfstæðismönnum hér í d. tekst að blanda Alþfl. inn í allar umr. Það getur vel verið að það sé gaman að þessu einu sinni eða tvisvar, en þegar það er orðið 4–5 sinnum, þá er það leiðinlegt. Og þær umr., sem hér hafa farið fram um tafir Alþfl. á þingstörfum, eru marklausar, því að þessar tafir eru ekki meiri en það, að gærdagurinn nægði ekki einu sinni til þess að ræða um verðjöfnunargjald af raforku. Það varð að fresta þeirri umr. Fram eru að koma tafir af hálfu þm. Sjálfstfl. á þingstörfum vegna þess að þeir hafa ekki getað komið sér saman um skipun manna í nefndir og ráð. Það verður þingflokksfundur í dag hjá Sjálfstfl. og verður að fresta þingfundum þess vegna. Og ég vil taka það fram, að þessi umr. er að mínu mati fyrir neðan virðingu þessarar deildar.



Herra forseti. Eins og ég hef þegar sagt, þá verða nefndarstörf mín að fara fram í hv. d., og ég tel mig verða að þakka a.m.k. fyrir svör sem ég fæ þegar ég bið um þau. En út af því, sem hv. síðasti ræðumaður kom að, hv. 11. landsk. þm., vil ég benda honum á að það, sem samþ. var af Alþ. og framkvæma átti af síðustu ríkisstj. í þessu máli, hefur verið framkvæmt. Við erum að tala um lántöku til þess að standa undir framkvæmdum sem ekki hefur fengist samþykkt fyrir, og það er dálítið annað mál. Ég vil þakka hv. 1. þm. Austurl. fyrir upplýsingar, sem hann gaf við fsp. mínum, og eins hv. 1. þm. Vesturl., sem staðfesti grun minn. Ég vil þá ítreka það, að ég á samleið með yfirlýstri stefnu Alþfl. varðandi erlendar lántökur og geri ráð fyrir að Alþfl. standi sem einn maður með mér gegn þessari erlendu lántöku.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að leiðrétta þann misskilning sem kom fram í ræðu hv. þm. Árna Gunnarssonar. Á dagskrá Sþ. í dag kl. 2 voru kosningar í nefndir, ráð og stjórnir, sem raunar hafa einnig áður verið á dagskrá Sþ. Ástæðurnar til þess, að hæstv. forseti Sþ. frestaði þessum málum, og mér skilst að kosningarnar fari fram á morgun, voru þær, að deildir Alþ. þyrftu á þessum starfstíma að halda. Það er líka ljóst, að svo er a.m.k. um þessa hv. d. og einnig um hv. Ed., sem að vísu hefur tekið sér fundarhlé nú til þess að n. á hennar vegum gætu athugað stjfrv. sem þar liggja fyrir. M.ö.o.: það er alls ekki eftir kröfu eða ósk Sjálfstfl. sem kosningarnar fara ekki fram í dag, heldur af þessum þinglegu ástæðum. Hitt er svo annað mál, að Sjálfstfl. ætlar í kaffihléi kl. 4 að halda þingflokksfund, m.a. og ekki síst til þess að ræða um fjárl. sem verða til 3. umr. í kvöld. - Ég vildi leyfa mér að leiðrétta þennan misskilning.



Herra forseti. Ástæðan fyrir því, að ég óskaði að taka til máls, var að skýra frá því, að farið var með rangt mál áðan úr ræðustól varðandi afstöðu sjálfstæðismanna til málsins, sem sagt um það, hvort þeir væru að tefja störf þessarar d., en það hefur hv. þm. Gunnar Thoroddsen, formaður þingflokks Sjálfstfl., þegar útskýrt. Ég vil hins vegar leyfa mér að nota tækifærið til þess að tala um það mál sem hér er á dagskrá, a.m.k. meðan hv. þm. Vilmundur Gylfason ráðgast við sérfræðinga sína, sem mér sýnist hann vera að gera hér í þd. Hann hefur aðallega talað við þá hv. þm. Albert Guðmundsson og Halldór E. Sigurðsson, og eflaust á hann eftir að fara fram og hringja í Gullu litlu, sem var til umr. fyrr, til að spyrja hana hvort hún þoli frekari klyfjar og Pinkla til þess að binda á sig. Ég skil vel að maður, sem hefur lýst því yfir aftur og aftur að samningar séu siðspilltir, sjái sóma í því, að hér á Alþ. verði efnt til samningsrofa um ýmsar aðgerðir sem hér hefur verið ákveðið að framkvæma. En ég á samt erfitt með að skilja það, hvernig á því getur staðið að hann kemur hér upp og segir að það hafi verið farið langt út fyrir þær heimildir, sem viðkomandi aðilar höfðu til þess að stunda umrætt verk áfram, á þeim forsendum að þetta lán hafi verið fengið erlendis frá. Til að átta sig á þessu þarf ósköp lítinn skilning. Upphæðin er ákveðin í íslenskum kr. í upphafi. Það er það sem skiptir máli. Síðan er tekið lán erlendis, en það breytir ekki íslenskum upphæðum. Það er þetta sem gerir muninn. Þar að auki kom það mjög skýrt fram hjá hæstv. fyrrv. ráðh., sem fór með þessi mál, að verkið hefur unnist betur en efni og horfur stóðu til og þess vegna þarf nú á þessum fjármunum að halda. Á þetta þarf að benda. Það, sem skiptir samt fyrst og fremst máli í þessu sambandi, kom fram hjá hv. þm. Eiði Guðnasyni, þegar hann sagði að í þessu máli væri verið að færa hingað til landsins völdin í fjarskiptamálum Íslendinga. Það er kominn tími til þess, að við skiljum það, Íslendingar, að við erum háðir stóru erlendu fyrirtæki í þessum málum - fyrirtæki sem getur ekki tækninnar vegna komið í veg fyrir að Ísland verður við og við sambandslaust við umheiminn, vegna þess að sæsímastrengir slitna, eins og við höfum áþreifanleg dæmi um upp á síðkastið. Það er þess vegna sem fyrrv. ríkisstj. með hjálp góðra og framsýnna manna lét boð út ganga um að nú þyrfti stefnan að breytast í þessum málum. Þar að auki hefur þetta stórkostlega þýðingu fyrir Íslands hönd varðandi beinan fréttaflutning frá útlöndum, því að nota má jarðstöðina til þess að sýna beint í íslensku sjónvarpi erlenda atburði þegar þeir gerast. Þess vegna held ég að þetta sé eitt af betri málum sem að hefur verið staðið, og ef við á annað borð eigum að sækjast eftir erlendum lánum, þá sé a.m.k. ástæða til þess að við notum þau til slíkra hluta, en þurfum ekki að vera upp á aðra komnir í þessum málum. Ég vil því fyrir mitt leyti ljá stuðning þessari brtt., auk þess sem sjálfsagt er að standa að frv. í heild. Ég minni á það, sem hér hefur reyndar komið fram í umr., þegar verið er að velta sjálfstæðismönnum upp úr því að þeir vilji ekki standa við fyrri samninga, að hv. þm. Albert Guðmundsson, eins og hann réttilega sagði sjálfur, var ekki stuðningsmaður fyrrv. ríkisstj. í þessum málum og var m.a. á móti því, að hún tæki lán erlendis til þessara og annarra hluta. Þetta kom réttilega fram hjá honum og það verðum við að hafa í huga. En að koma hér upp í ræðustól og rugla saman íslenskum krónum og erlendum gjaldeyri og biðja síðan um umhugsunarfrest, nota frestinn til einskis, en kenna síðan öðrum mönnum um það, að þeir séu að tefja þingstörf, er ekki verjandi. Ég skil orðið ekki neitt í þeim flokki sem hagar sér svona.



Herra forseti. Hér er um að ræða ákvörðun fyrri ríkisstj. Ég tel höfuðnauðsyn á því, að Ísland komist í eðlilegt og öruggt samband við umheiminn, sem ekki verður gert með öðru móti en þessu svo að betur megi fara, og segi því já.



Herra forseti. Hér er eins og fram hefur komið, um að ræða staðfestingu á ákvörðun sem þegar hefur verið tekin af fyrrv. hæstv. ríkisstj. Ég tel að sú ákvörðun hafi á sínum tíma orkað tvímælis, ekki með tilliti til þarfarinnar á þeirri framkvæmd, sem hér var ráðist í, heldur með tilliti til efnahagsviðhorfa með þjóðinni. Um það er hins vegar ekki að ræða nú á þessu stigi málsins að greiða atkv. gegn því að við þessa ákvörðun verði staðið og þá samninga sem gerðir hafa verið, en ég hef hins vegar ekki afskipti af þessu máli og greiði ekki atkv.



Herra forseti. Ég vil undirstrika það, að hér er ekki um að ræða ákvörðun fyrri ríkisstj. um framkvæmdir, þær framkvæmdir hafa þegar verið unnar, heldur umframframkvæmdir sem framkvæmdar eru samkv. ákvörðun embættismanna án heimilda, samkv. upplýsingum sem fram hafa komið í umr. um málið í dag. Ég segi því nei.