Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta var undirbúið af fyrrv. ríkisstj. og er samið af landlækni. Það skýrir sig að mestu sjálft, þarfnast lítilla skýringa að öðru leyti en því, að það er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir, hver útgjöld fyrir ríkissjóð mundi leiða af þessari styrktarstarfsemi, sem frv. gerir ráð fyrir. Landlækni telst til, að á næstu árum muni styrkhæfir legudagar nema allt að 150 þús., er skiptast mundu þannig: 30 þús. legudagar á 5 krónur, jafnt og 150 þús., 80 þús. legudagar á 10 krónur, jafnt og 800 þús., og 40 þús. legudagar á 20 krónur, jafnt og 800 þús.; samtals 1 millj. og 750 þús. - En eins og hv. þm. sjá, er ætlazt til með frv., að styrkurinn sé misjafnlega hár til hinna ýmsu sjúkrahúsa eftir aðstæðum og legurúmafjölda, og er það tekið fram í 1. gr. frv. En til frádráttar þessari 1 millj. og 750 þús. kr. koma rúmlega 160 þús. kr., sem nú eru veittar til rekstrar fjórðungssjúkrahúsa. Á fjárlögum næsta árs, þ.e. til styrkveitinga árið 1954, mundu nægja 800–900 þús. kr., og sennilegt er, að komizt yrði af með 1 millj. og 250 þús. kr. á fjárlögum 1955, því að nokkur aðdragandi verður að því, að sjúkrahús þau, sem nú eru í smíðum, taki til starfa og nái fullum legudagafjölda. Þannig er álit landlæknis. Ég býst við því, að ýmsir telji, að það sé vafasamt, hvort það sé fært fyrir ríkissjóð að taka á sig þann bagga, sem mundi leiða af lagasetningu sem þessari, en hitt er þó ljóst, að það er ekki til nokkurs hlutar fyrir ríkið að styrkja sjúkrahúsbyggingar, ef ekki er um leið nokkurn veginn öruggt, að sjúkrahúsin geti verið rekstrarhæf. Eins og ástandið er nú um þetta, þá er það þannig með sjúkrahúsin, að þau geta ekki tekið til starfa, þótt búið sé að koma byggingunni upp. Þetta er vitanlega mál, sem hv. Alþingi hlýtur að taka til ákveðinnar yfirvegunar, og ég geri ráð fyrir því, að þegar sú yfirvegun hefur farið fram, þá verði niðurstaðan sú, að það sé óhjákvæmilegt að veita nokkurn rekstrarstyrk til sjúkrahúsanna, eitthvað í líkingu við það, sem þetta frv. fer fram á. - Legg ég til, að frv. verði vísað til 2. umr. og heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Ég vildi ekki láta hjá líða við 1. umr. þessa máls að lýsa yfir ánægju minni yfir flutningi frv., og ég vona, að það komi til með að sigla hraðbyri gegnum báðar deildir þingsins. Það er alkunna - ástæðulaust að fara út í það nánar - að rekstur sjúkrahúsanna hefur verið ákaflega þungur baggi á sveitarfélögunum, þar sem daggjöldin hafa í fæstum tilfellum staðið undir raunverulegum kostnaði. Niðurstaðan hefur því orðið sú, að sveitarfélögin hafa orðið að greiða hallann, þ.e.a.s. mismuninn, úr eigin sjóðum. Ég held, að það sé enginn vafi á því, að rekstrarerfiðleikar sjúkrahúsanna í landinu hafi mjög mikið staðið fyrir þrifum eðlilegri þróun í þessum málum. Ég tel, að hin bága fjárhagsafkoma sjúkrahúsanna hafi einmitt komið í veg fyrir það, að heilbrigðismálin næðu þeim þroska og þeim framförum, sem gera verður kröfu til í sérhverju menntuðu þjóðfélagi. Það er töluvert fróðlegt að bera saman t.d. þróunina í menntamálunum og heilbrigðismálunum, og ég held, að við nákvæman samanburð hljóti allir að gera sér ljóst, að þar er töluverður munur. Það er ekki hægt að leyna því, að rekstur fjórðungssjúkrahússins á Akureyri hefur verið bæjarstjórninni - og raunar öllum bæjarbúum - ákaflega mikið áhyggjuefni. Það var gífurlega mikið átak á sínum tíma að byggja þetta stóra og glæsilega sjúkrahús. Og það var ekki nóg að byggja húsið, heldur þurfti að búa það út með nauðsynlegum tækjum, sem voru mjög kostnaðarsöm. Til fróðleiks má t.d. geta þess, að röntgentækin ein í spítalann kosta hvorki meira né minna en 500 þús. kr. Bæjarbúar litu nú yfirleitt þannig á, að eftir að búið yrði að koma spítalanum upp, þá yrðu ekki vandræði með að sjá um reksturinn, þegar fyrsta áfanganum - og að okkar áliti erfiðasta áfanganum - væri náð. En það hefur nú komið í ljós, að það er einmitt rekstur fjórðungssjúkrahússins, sem veldur okkur áhyggjum, og það er einmitt þar, sem skórinn kreppir að. Það er ekki með nokkrum rökum hægt að ætlast til þess, að Akureyrarbær taki að sér kostnað vegna utansveitarsjúklinga, en eins og dæmið stendur í dag, þá munu daggjöldin, sem tryggingarnar borga, nema um 70 kr. á legudag, en hins vegar er kostnaðurinn við hvern einstakan legudag aldrei innan við 100 kr. Það kemur því í ljós, að hallinn af hverjum sjúklingi daglega hlýtur að nema allt að 30 kr. Sé gert ráð fyrir því, að legudagarnir á Akureyrarsjúkrahúsi verði um 36 þús. á ári, þá hlyti hallinn að nema allt að einni millj. kr. Og það er ekki hægt að ætlast til þess, að Akureyrarbær einn taki að sér þennan kostnað. Einnig má benda á það í þessu sambandi, að það er ekki gert ráð fyrir því, að Akureyrarsjúklingarnir, þ.e.a.s. sjúklingar frá Akureyri, komi til með að nota sjúkrahúsið nema að 1/4 eða 1/3, svo að það kemur sem sé í ljós, að það eru ekki síður sveitirnar á Norðurlandi - það má segja allt Norðurland og jafnvel einhver hluti Austurlands - sem koma til með að nota hinn veglega spítala á Akureyri. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að orðlengja þetta frekar við þessa umr. En ég vil aðeins geta þess, að bæjarstjórnin skipaði n. á s.l. vetri til viðræðna við ríkisstj. um þetta mikla hagsmunamál, og sú n. átti tvívegis viðræður við fyrrv. hæstv. heilbrmrh. Og ég vil strax taka það fram, að við Akureyringar höfum jafnan mætt skilningi hjá þeim ágæta manni, og við stöndum í mikilli þakkarskuld við hann fyrir að hafa beitt sér fyrir því, að þetta frv. yrði flutt, sem nú liggur hér fyrir hv. deild. Ég tel, að sú stefna, sem mörkuð er í þessu frv., sé alls kostar rétt. Í frv. er gert ráð fyrir því að hjálpa öllum. Við vitum það, að skórinn kreppir víðar að en á Akureyri, og það er einmitt sú leið farin, að sveitarfélögunum er hjálpað eftir því, sem þau þurfa á hjálpinni að halda, sem sé: það er miðað við stærð og tilkostnað sjúkrahúsanna. Ég vil svo endurtaka þá ósk mína, að þetta frv. fái greiða afgreiðslu í hv. d., og ég vil þakka þeim aðilum, sem að þessu frv. hafa staðið.



Herra forseti. Mér þykir rétt við þessa 1. umr. að segja aðeins örfá orð, vegna þess að ég átti nokkra aðild að því, að þetta frv. var samið. Það var á síðasta Alþingi, eins og hv. þm. Ak. lýsti nú áðan, að n. frá Akureyrarkaupstað kom hingað til viðræðu við heilbrigðisstjórnina um það, á hvern hátt hugsanlegt væri að reka þeirra mikla og vandaða sjúkrahús, þegar það yrði fullgert, en það er nú fullreist og tekur sennilega til starfa innan mjög stutts tíma. Það virtist þá, að það væri mjög langt á milli þeirrar aðstoðar eða styrks, sem ríkið hafði veitt að undanförnu til rekstrar sjúkrahúsa, og yfirleitt þeirra reglna, sem giltu um það, og að unnt væri að reka þetta sjúkrahús. Það var á þeim tíma helzt reiknað með, að sjúkrahús Akureyrar tæki til starfa á miðju þessu ári eða einhvern tíma eftir mitt ár, og var þeim að sjálfsögðu mjög mikið í mun, að tryggð yrði sú skipan þessara mála, að húsið gæti strax tekið til starfa og það væri fullgert. Ég ræddi þetta mál töluvert við hv. fjvn. í fyrra, og kom það mjög greinilega fram þar, að það var engin leið að ætla að taka úr eitt sjúkrahús eða einn flokk sjúkrahúsa, þótt svo væri, og ætla að veita honum einhvern sérstakan rekstrarstyrk, án þess að sjúkrahúsmálin í landinu yrðu tekin til meðferðar í heild. Það var m.ö.o. engin leið að ná þá samkomulagi um það að veita eitthvert fé til rekstrar sjúkrahússins á Akureyri, eitthvert aukaframlag, eins út af fyrir sig. Það varð samkomulag, ja, kannske má segja þegjandi samkomulag, milli mín og hv. Fjvn., að það mundi ekki verða átalið, þótt eitthvert fé yrði veitt til rekstrar sjúkrahússins síðustu mánuði ársins, ef það tæki til starfa, og að öðru leyti væri þetta mál látið bíða næsta þings. Að vísu hefur það farið svo, að sjúkrahúsið tekur ekki til starfa fyrr en um næstu áramót eða upp úr þeim, en hins vegar varð mér það mjög ljóst af gangi þessa máls í fyrra, að það var að mínum dómi ekki hægt að taka þetta mál upp öðruvísi en í heild, reyna að gera sjúkrahúsin í landinu yfirleitt rekstrarhæf með einhvers konar framlögum úr ríkissjóði umfram það, sem áður hafði verið. Og það er út af þessu, sem samkomulag varð um það milli mín og landlæknis, að hann gerði till. um þetta atriði. Og þetta frv. er í raun og veru árangur af því, sem landlæknir og heilbrmrn. hafa starfað að þessum málum. Ég skal ekkert fara inn á einstök atriði frv., sem er ekki mjög margbrotið. Sjúkrahúsunum er skipt í þrjá flokka og mismunandi rekstrarstyrkur ætlaður eftir því, hvað þau eru stór, hvað fullkomin tæki þar eru og yfirleitt hvaða aðstöðu þau hafa til að veita fullkomna þjónustu sem sjúkrahús. Ég vildi bara láta það koma hér fram við 1. umr. málsins, að ég tel ekki hægt að leysa þetta mál öðruvísi en á þessum grundvelli. Ég er ekki að segja, að þessar tölur, sem þarna eru settar fram, séu endilega þær einu, sem koma til greina, eða að ekki geti þurft að gera einhverjar aðrar breytingar, en m.ö.o. sé reynt að leysa þetta í heild. En um leið og þetta er mín skoðun, mynduð af þeirri þekkingu, sem ég hef öðlazt á þessum málum þessi síðustu ár, þá vil ég taka annað fram, sem mér finnst að verði að athuga um leið. Það er geysilegur áhugi hjá flestum héruðum um að reisa sjúkrahús innan sinna endimarka. Þetta er auðvitað eðlilegt og ekki nema gott eitt um það að segja. En vitanlega hlýtur það að vera takmarkaður fjöldi sjúkrahúsa, sem rétt er að reisa hér hjá okkur nú og starfrækja. Og þegar ríkið veitir jafnmikinn stuðning til stofnkostnaðar sjúkrahúsanna og nú er og ef það nú lögfestir rekstrarstyrk til allra sjúkrahúsa eftir þessu frv. eða eitthvað svipuðum línum, þá má segja, að þessi starfsemi sé að mjög miklu leyti komin á hendur ríkisins og kostuð af því. Þá finnst mér um leið, að það sé eftir eitt, sem alþingi verður að gera í þessu efni, og það er að ákveða með föstu skipulagi, hvar á að reisa sjúkrahús hér á landi. Með þeim breyt., sem orðið hafa í samgöngum á síðustu árum og áratugum, getum við sagt, þá virðist mér aðstaða vera nú allt önnur en áður var. Með þeim nýjungum, sem nú eru í læknavísindunum á öllum sviðum, er það svo, að það eru aðeins tiltölulega mjög stór sjúkrahús, sem geta haft öll þau tæki, sem nauðsynleg eru til að geta veitt þjónustu. T.d. er mér tjáð af fróðum mönnum í þessum efnum, að þau megi ekki vera minni en sjúkrahús Akureyrar, til þess að hægt sé að hafa þá þjónustu, að það geti talizt í raun og veru fyrsta flokks sjúkrahús að öllu leyti. Og alltaf er að bætast við nýtt í þessum efnum, nýjar uppgötvanir, ný tæki, sem þá gerir nýjar kröfur, bæði um mannahald, sérfróða menn og um alls konar tæki í þessu skyni. Mér finnst því, að það þurfi, - ég skal ekki segja í sambandi við þetta frv., það verður sjálfsagt að taka það upp sérstakt, en ég vildi aðeins geta þessa hérna, að ég held, að það verði að gera alveg ákveðna skipan um það og Alþingi verði að reyna að leysa það og ákveði: Svona mörg sjúkrahús og svona stór þarf að reisa hér með okkar þjóð, eins og nú er ástatt, til þess að hægt sé að veita nokkurn veginn fullkomna þjónustu á þessu sviði, eftir því sem fjárhagsgeta okkar leyfir. Núna er verið að reisa myndarlegt sjúkrahús á Blönduósi. Skagfirðingar eru mjög áhugasamir um að reisa þar sjúkrahús. Þetta er í námunda við hið stóra sjúkrahús á Akureyri, sem nú á að taka til starfa. Og ef við höldum þannig áfram, þá hygg ég, að hægt sé að segja, að tiltölulega fljótt kunni að einhverju leyti að verða yfirbyggt í þessum efnum hjá okkur. Það er að mínum dómi jafnvel meiri þörf að setja eitthvert skipulag um það, hvar sjúkrahús eigi að vera nú á næstu árum, einmitt vegna þess að hér með verður í nýjum áfanga veittur aukinn stuðningur til sjúkrahússrekstrar, og ýtir það eðlilega undir hvert hérað að koma upp þessum stofnunum hjá sér, en getur hins vegar að mínum dómi kannske lagt ófyrirsjáanlega miklar fjárhagsbyrðar á herðar þjóðarinnar, ef þess er ekki gætt að stilla því sæmilega í hóf, hve viða séu reist sjúkrahús. Mig langaði aðeins til að láta þessar hugleiðingar mínar koma fram, vegna þess að ég hef haft með þessi mál að gera að undanförnu, en er þakklátur núverandi hæstv. heilbrmrh. fyrir það, að hann hefur lagt frv. fram, sem ég sendi honum, enda hafði ég um það samið í raun og veru við sjúkrahúsnefnd Akureyrar, að ég mundi sjá um, að þessar till. kæmu fram fyrir Alþingi það, sem nú er að hefja störf sín. Hefði ég að sjálfsögðu reynt að standa við það, þó að hæstv. núverandi heilbrmrh. hefði ekki séð sér fært að flytja frv., en hann hefur gert það og virðist hafa svipaðan skilning á þessu máli og ég hafði og hef.