Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigfús Sigurhjartarson) : Það var meining menntmn. að athuga þetta mál nánar, og vildi ég því fara fram á það, að málið yrði ekki tekið á dagskrá, fyrr en n. hefur gefið út álit.

Frsm. meiri hl. (Helgi Jónasson) : Herra forseti. Frv. þetta, sem hér liggur fyrir til umr. á þskj. 150, er búið að vera alllengi á döfinni hjá heilbr.- og félmn. Hún hefur rætt þetta mál á allmörgum fundum, og endirinn varð sá, að n. varð ekki einhuga um það að afgreiða frv., eins og það liggur fyrir, vildi meiri hl. afgr. málið með rökst. dagskrá, sem prentuð er á þskj. 399, en minni hl. vill afgr. málið með nokkrum breyt. Frv., eins og það liggur fyrir, fer fram á það að rýmka þann rétt, sem tannsmiðir hafa haft í sinni grein hér á landi síðan 1934 og gera þá jafnréttháa og tannlækna í því að smíða og setja tanngarða í fólk. Það er nú svo hjá okkur, að tannlæknalöggjöfin er ekki gömul, það var fyrst árið 1929, sem sérstök löggjöf var gefin út um tannlækna og starfsvið þeirra, og fram að þeim tíma var fátt um tannlækna. Í Reykjavík voru lengi tveir tannlæknar, sem sinntu því starfi sérstaklega, og okkar tannlæknamenning er mjög lítil, miðað við aðrar menningarþjóðir. Fram að þessu hefur það verið aðalatriðið að draga úr skemmdar tennur, en minna hirt um það að halda tönnunum við, svo hægt sé að nota þær sem lengst. En þetta þarf að breytast og verður að breytast, ef við eigum að halda velli á þessu sviði sem menningarþjóð. 1934 var gerð breyt. á l. um tannlækningar frá 1929 í þá átt, að þá skyldi heimila tannsmiðum vegna tannlæknaeklu að setja gervitennur í menn. Þetta var gert sem neyðarráðstöfun vegna þess, hvað tannlæknar voru fáir í landinu, og þessi heimild var bundin því skilyrði, að leyfi væri veitt í hvert sinn af heilbrigðisstjórninni, og í öðru lagi urðu þessir tannsmiðir að víkja, þar sem þeir voru fyrir, ef tannlæknir settist þar að, og vitanlega er það markmiðið, að tannlæknar geti verið sem víðast og að sem flestir geti notið þess að hafa tannlækna. Tannlæknafæðin hefur verið svo mikil, að þessi undanþága var veitt, en það þótti þó ekki fært að láta tannsmiði, sem eingöngu smíða tanngarða í fólk, víkja, þegar tannlæknir settist að á viðkomandi stað. Og í kauptúnum og kaupstöðum utan Reykjavíkur, þar sem ekki er margt fólk, þá er það gefið mál, að tannlæknar setjast ekki þar að, ef þar er fyrir tannsmiður, vegna þess, að á meðan fólk er að venjast því að nota tannlækna á réttan hátt, láta gera við skemmdar tennur, þá er aðalverkefnið að smíða tanngarða í það fólk, sem hefur misst sínar tennur. Þetta frv. er því spor aftur á bak í löggjöfinni, og nágrannaþjóðir okkar eru búnar að losa sig við það, t. d. hafa Svíar og Norðmenn þetta eins og er í okkar lögum, en Danir eiga eftir að breyta sinni löggjöf í þessa átt, en ætla að gera það við fyrstu hentugleika. Ég skil varla, hvers vegna þetta frv. er komið fram, og þó veit ég raunar ástæðuna. Það er vegna þess, að kona ein, sem sennilega er góð í sinni iðn, hefur starfað sem tannsmiður í Hafnarfirði, en svo kemur tannlæknir og sezt þar að, en ekki er samkomulag á milli þeirra. Og svo kemur hv. þm. Hafnarf. með þetta frv. um að breyta löggjöf, til þess að konan geti haldið áfram þessu starfi, þótt hún vissi, að hún yrði að fara, ef tannlæknir kæmi, það vissi hún fyrir. En að breyta löggjöf til að fá aukin réttindi einnar konu þvert ofan í gildandi lög er vægast sagt hæpið, og þá er Alþ. hætta búin á ýmsum sviðum, ef einstaklingsrétturinn á að ganga þannig fyrir hag almennings. Þá er okkur betra að gæta að okkur og fara varlega. Ef réttindi tannsmiða eru rýmkuð, er það gefið mál, að tannlæknum fækkar, en fjölgar ekki, en aðalmeinið er einmitt það, að tannlæknarnir eru alltof fáir. Vonir stóðu til, að þeim fjölgaði, er farið var að kenna tannlækningar hér í háskólanum, en ekki rættist úr í þessu efni, eins og menn höfðu gert sér vonir um, og veldur því ef til vill of langur námstími, þar sem tannlæknar verða hér að ljúka stúdentsprófi og þar að auki allt að 7 ára sérnámi. Þetta er of langur námstími, og það er skiljanlegt, er læknastúdentar hafa lokið miðhlutaprófi eftir allt að fimm ára háskólanám, það er skiljanlegt og eðlilegt, að þeir kjósi heldur að halda áfram úr því og taka almennt læknapróf en fara út í tannlæknanám, og því liggur nú hér fyrir þinginu frv. um að stytta námstíma tannlækna, svo að hann verði tvö eða þrjú ár, og er það borið fram í því skyni, að fleiri stúdentar en nú leggi fyrir sig tannlæknanám, og á því er full nauðsyn. Tannlæknar eru hér miklu færri en hjá öðrum menningarþjóðum, bæði í hlutfalli við fólksijölda og í hlutfalli við aðra lækna. En verði rýmkaður réttur hinna iðnlærðu tannsmiða, dregur það úr tannlæknafjölguninni, og með því móti er útilokað, að tannlæknar setjist að í sveitarhéruðum, þar sem tannsmiðir eru fyrir, sem smíða tennur í fólk, því að við það er mest að gera í fyrstu. Ég vil mjög eindregið mælast til þess, að þessu máli verði nú vísað hér frá með rökst. dagskrá, og þá er það frv. þar með úr sögunni og þar með brtt. minni hl. heilbr.- og félmn. á þskj. 394, sem gengur í þá átt að útiloka lækna frá tannsmiðum. Við þessa brtt. sína hefur þó minni hlutinn flutt nýja brtt. á þskj. 428, er gengur í þá átt, að læknar megi þó vera með tannsmiðum. Það er nú að vísu góðra gjalda vert, en ég vona, að þessu verði öllu vísað frá. Í undirbúningi er nú frv., sem mun koma fram á næstunni, um kennslu tannsmiða, réttindi þeirra og skyldur og afstöðu þeirra til tannlækna, en þeir telja sig vera of háða tannlæknum. Kennslan mundi þá verða tekin af þeim og færð yfir á tannlæknaskólann.

Frsm. minni hl. (Garðar Þorsteinsson) : Herra forseti. Af ræðu hv. frsm. meiri hl. n. mætti ætla, að við í minni hlutanum vildum láta hag almennings víkja eða tefla honum í voða eða stofna hér nýja stétt manna, en hvort tveggja er misskilningur, og skal ég nú rekja þetta mál nokkuð. Árið 1929 eru sett l. hér á Alþ. um tannlækningar, og í 4. gr. þeirra segir á þessa leið: „Öllum öðrum en tannlæknum eða þeim, er tannlækningaleyfi hafa, er óheimilt að setja gervitennur og tanngarða í menn. Þetta nær ekki til lækna, ef þeir sanna fyrir heilbrigðisstjórninni, að þeir hafi aflað sér nægilegrar þekkingar í þessari grein.“ Ég vil strax vekja athygli á því, að þá voru hér tveir tannsmiðir að minnsta kosti, er löggjöfin gerði fyrirvara um, og þessir menn starfa enn þá. Annar þeirra starfar hér í Reykjavík, og ég veit ekki til, að neinn voði hafi hlotizt af starfi þeirra. Árið 1932 eru þessi l. svo rýmkuð á þann veg, að dómsmrn. sé heimilt að veita mönnum, er lokið hafa tannsmíðanámi, leyfi til þess að setja gervitennur eða tanngarða í menn í samráði við héraðslækna í þeim héruðum, sem eru tannlæknalaus. Þá voru gefin út nokkur tannsmíðaleyfi, er ná raunverulega aðeins til þriggja starfandi tannsmiða nú, fyrir utan þá tvo, sem fengu undanþáguna 1929. Ég vil benda á, að á Norðurlöndum og víðar eru tannsmiðir starfandi og til þeirra eru gerðar sérstakar kröfur, og nám þeirra er 5 ára nám. Á Norðurlöndum þurfa tannsmiðir að ganga undir próf hjá mönnum, er kunna sérstaklega fagið, og skila sínum sveinsstykkjum. Í lögum okkar er að vísu gert ráð fyrir, að tannsmiðir hafi eingöngu leyfi til að starfa í þeim héruðum, sem eru tann1æknislaus. En það segir sig sjálft, að það er enginn voði á ferðum né ástæða til að svipta þessa tannsmiði atvinnu sinni, þó að þangað komi tannlæknar, og viðvíkjandi því, sem hv. frsm. meiri hlutans sagði, að tannlæknar kæmu síður þangað, sem tannsmiðir störfuðu með réttindum, af því að atvinna tannlækna væri, fyrst a. m. k., að mestu bundin við tannsmíði, en ekki tannviðgerðir, þá er það auðsær misskilningur. Það fyrsta, sem fyrir liggur, er það, að tannlæknar undirbúi góminn, svo að hann geti tekið við gervitönnum, og ég er sannfærður um, að sú verður fyrst og fremst atvinna tannlæknis, sem kemur í tannlæknislaust hérað, að gera við tennur og undirbúa góminn, svo að unnt sé að smíða í hann tanngarð. Í Danmörku t. d. er útlærðum tannsmiðum heimilt að starfa hvar, sem er, og það eru ekki annað en bollaleggingar út í bláinn, er hv. 1. þm. Rang. talar um, að Danir séu í þann veginn að afnema þetta fyrirkomulag, þótt danskir tannlæknar vilji það. Till. okkar gengur í stuttu máli út á það, að þeir tannsmiðir, sem þegar hafa fengið leyfi til að starfa, fái að starfa áfram fyrst um sinn, þótt tannlæknar komi þangað, sem tannsmiðirnir eru fyrir. Ég vil geta þess í sambandi við þetta, og það vita raunar allir, að hér í Reykjavík t. d. er svo erfitt að fá tannviðgerðir, að það tekur óralangan tíma, og það er því ábyggilega ekki neitt í hættu, þótt starfandi séu nokkrir tannsmiðir. Andstæðingar þessa máls segja, að það sé eingöngu komið fram vegna einnar konu. Látum það gott heita. Þessi kona, sem átt er við, hefur verið tannsmiður í 20 ár og starfað sjálfstætt í 5 ár. Hún hefur sett upp sína stofu og kann sína iðn fullkomlega. Svo kemur að því, að tannlækni dettur í hug að setja upp útibú á þessum stað, og þá fær konan tilkynningu frá landlækni um að leggja niður sitt starf. Og ég skal upplýsa annað: Það eru aðeins þrír tannsmiðir, sem nú starfa sjálfstætt með tannsmíðaleyfi, og ég get vel nefnt nöfn þeirra. Það eru Björg Guðnadóttir í Hafnarfirði, Sigríður Þorláksdóttir, sem hefur starfað á Húsavík, og Ásta Hallsdóttir á Akranesi. Þetta eru nú öll ósköpin, og það nær ekki neinni átt að láta það gamla ákvæði haldast áfram í lögum, að tannsmiðir verði að víkja úr starfi sínu, þó að tannlæknar flytjist á sama stað. Hugsum okkur t. d. Seyðisfjörð, að þar væri tannsmiður, sem hefði komið þar upp dýru verkstæði og vélum, ætti þar sitt heimili og allar atvinnutekjur og væri búinn að vinna upp sitt starf, eins og kallað er, en svo dytti einhverjum tannlækni í hug að flytjast til Seyðisfjarðar um stundarsakir, og þá yrði tannsmiðurinn að flæmast burt frá allri atvinnu sinni á staðnum. Ég skil þetta ekki, það er engin sanngirni í þessu. Tannsmiðir kunna einnig sitt starf. Þeir draga hvorki úr mönnum tennur né plúmbera þær. Það eru læknarnir, sem undirbúa góminn fyrir gervitennur. Reynslan hefur líka sýnt, að í rauninni viðurkenna læknar starf tannsmiðanna fullkomlega, þeir hafa þá í þjónustu sinni og láta þá smíða tanngarðana. Ég vil einnig taka það fram, að tannsmíðaleyfin eru aðeins veitt til fimm ára, og því er enn þá minni hætta á misnotkun í þessu efni. Því vænti ég nú þess, að Alþ. líti enn á þetta mál eins og 1929, er starfandi tannsmiðir voru ekki sviptir réttindum sínum, að það verði ekki látið viðgangast nú, að þrjár konur, sem unnið hafa störf sín í 20 ár, verði að flæmast burt úr iðn sinni vegna stéttarkenndar lækna hér, sem virðist eiga að ráða. Okkar vegur verður ekki minni, þótt við fylgjum í þessu efni sömu reglu og Danir, og það eru órökstuddar staðhæfingar einar hjá hv. frsm. meiri hl., að Danir ætli að fara að breyta þessu skipulagi sínu. Danskir læknar vilja það, en tannsmíðastéttin þar er líka viðurkennd, danskir tannlæknar og tannsmiðir fara mjög vel saman. Báðar stéttirnar standa mjög framarlega í sínum greinum, og það er engin minnkun fyrir Íslendinga að feta í fótspor Dana og hafa hér sams konar fyrirkomulag í þessum efnum.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Hv. frsm. minni hl., 2. þm. Eyf., hefur nú í rauninni flutt fram þau rök í þessu máli, að hv. dm. sjá, að hér er enginn voði á ferð, þótt þetta frv. okkar verði samþ. Ég get þess vegna verið fáorðari en ella. Í frv. var upphaflega gert ráð fyrir, að allir læknar og tannsmiðir, sem sönnuðu heilbrigðisstj., að þeir hefðu aflað sér nægilegrar þekkingar í þessari grein, fengju óáreittir að starfa áfram. Meiri hluti heilbr.- og félmn. vill vísa málinu frá, en minni hlutinn vill gera þá breytingu, að réttindin miðist við lækna og þá tannsmiði, sem þegar hafa réttindi til að starfa sjálfstætt. Og ég fæ ekki skilið þann voða, sem af því á að hljótast, að þessir örfáu menn starfi hér áfram. Það er rétt hjá hv. frsm. minni hlutans, að l. um tannlækningar mæla svo fyrir eða gera ráð fyrir, að þetta fólk hafi ekki lengur rétt til að stunda iðn sína, eftir að tannlæknir er kominn í sama hérað. Þetta er ákaflega harðleikið, og ég þekki engin hliðstæð fyrirmæli um jafnskilyrðisbundin atvinnuréttindi. Þetta eru svo harðir kostir, að í framkvæmdinni hugsar enginn til að læra þessa iðn í framtíðinni. Og þá er að meta, hversu æskilegt það er, að enginn leggi stund á tannsmíðanám. Ef hér væru nægilega margir tannlæknar til að gera við tennur og smíða þær og inna af höndum öll störf í því sambandi, þá gæti ég gengið inn á, að rétt kynni að vera að tala um að útiloka aðra frá þessum störfum. En er ástandið hér þannig? Hér liggur fyrir skýrsla frá landlækni, þar sem hann gerir grein fyrir ástandinu í þessum efnum. Þar segir svo með leyfi hv. forseta: „Vanhirða á tönnum og tannáta og önnur tannsýki er einn svartasti blettur á heilbrigðismenningu vor Íslendinga. Hann verður ekki afmáður, nema tannlæknum fjölgi mikillega frá því, sem nú er. Tannlæknar hér á landi eru enn ekki fleiri en svo, að liðlega svarar einum fyrir hvern tug almennra lækna, og utan Reykjavíkur og nokkurra allra stærstu kaupstaðanna er landið algerlega tannlæknislaust. Ef vel væri, þyrftu tannlæknar að vera drjúgum fleiri en almennir læknar.“ Sumstaðar erlendis eru fleiri tannlæknar en almennir læknar, en hér hafa tannlæknar svo yfrið nóg að gera, að sízt ætti að þurfa að amast við fólki, sem getur unnið þátt af þeirra störfum. Þá hefur því verið haldið fram sem rökum í þessu máli, að samþykkt þessa frv. mundi verða til þess, að menn legðu hér síður stund á tannlæknanám en nú er. Ég veit nú ekki, af hverju það ætti að vera. Samkvæmt bréfi landlæknis á þskj. 399 virðist ekki hætta á atvinnuleysi tannlækna í náinni framtíð, því að í bréfinu stendur, að aðsókn að tannlæknaskólanum hér hafi verið sáralítil, og enn fremur, að henni virðist nú vera lokið í bili. En hvernig getur þá aðsóknin minnkað frá því, sem nú er, þótt nokkrir tannsmiðir héldu áfram atvinnuréttindum sínum, ef aðsókninni er þegar lokið? Ég skil hvorki upp né niður í þessari rökleysu, og að blanda algerlega saman svo ólíkum störfum sem tannviðgerðum og smíði gervitanna og að sporna við því, að tannsmiðir fáist til að vinna að iðn sinni, meðan hörgull er á tannlæknum, það skil ég bara ekki. Ég veit dæmi til þess, að það hefur tekið upp undir misseri hér í Reykjavík að fá tannviðgerð. Væri nú ekki nær, á meðan þannig horfir, að láta tannsmiðina í friði með starf sitt, því að tannlæknar hafa sannanlega nóg með sitt. Ég skil ekki ofurkappið af hálfu þeirra manna, utan þings og innan, sem vilja þetta frv. feigt. Ég er nú að vísu ekki sérfróður um þessi mál, en ég hef látið mér skiljast þörfina fyrir tannsmiði, sem eru fullfærir að vinna sitt verk, enda ekki bannaðir af heilbrigðisstj., en þeir búa við þau óviðunandi skilyrði, ef tannlæknir kemur á staðinn, að mega ekki starfa sjálfstætt áfram. En er öryggi almennings gagnvart tannsmiðnum meira, þótt tannsmiðurinn starfi óhindrað sjálfstætt án þess að tannlæknir sé á staðnum? Verður hæfni tannsmiðsins minni, þótt tannlæknir komi á staðinn, en læknirinn ætti að geta „kontrollerað“ starf tannsmiðsins, ef þess gerðist þörf? Ég skil ekki þessa röksemdafærslu. Samkomulag hefur orðið milli okkar flm. þessa frv. og hv. minni hl. n., sem vill að vísu samþ. frv., en í mjög breyttu formi. Væri þannig slakað til, að réttindin næðu aðeins til þeirra tannsmiða, sem þegar hafa fengið leyfi til að starfa sjálfstætt, en samtímis yrðu settar reglur af heilbrigðisstj. um það, hvernig námi tannsmiða skuli komið fyrir, og um réttindi tannsmiða að náminu loknu. Þetta er út af fyrir sig ágætt fyrir framtíðina. En ég get þá heldur ekki séð, að það sé neitt, sem mælir á móti því, að þeir, sem hafa verið dæmdir hæfir til þess að mega inna störfin af hendi, fái að vinna þau framvegis, vegna þess að mér skilst, að engar brigður hafi verið bornar á það, að þetta fólk sé starfi sínu vaxið. M. ö. o., mér finnst mega draga kjarna málsins fram í örfáum orðum: Tannlæknafjöldinn á landinu er meir en tíu sinnum minni hér heldur en í nágrannalöndum okkar, hlutfallslega, og þess vegna er augsýnilegt, að verkefni tannlækna við venjulegar tannviðgerðir er meira en nóg, þó að þessir þrír eða fjórir menn, sem hér er um að ræða, héldu sinu starfi. Í öðru lagi er enginn kominn fram, sem hefur leyft sér að bera brigður á, að þetta fólk, sem við tannsmíðar fæst hér, leysi starf sitt vel af hendi, hvort sem tannlæknir kemur nálægt því eða ekki. Í þriðja lagi hefur orðið samkomulag um að vinna að því, að komið verði fastri skipun á þessi mál, og það skilst mér, að meiri hl. hv. heilbr.- og félmn. sé sammála um, að æskilegt væri, að komið væri á. Ég sé þess vegna ekki, að til sé í þessu máli nein eðlilegri leið heldur en sú, sem hv. minni hl. heilbr.- og félmn. hefur stungið upp á, og ég vil eindregið mæla með því, að till, hans um þetta verði samþ. Alþ. hefur borizt umsögn um þetta frv. frá Læknafélagi Íslands. Í þessari umsögn læknafélagsins lýsir félagið yfir, að það telji ekki rétt, að frv. þetta nái fram að ganga í þeirri mynd, sem það var upphaflega borið fram í, en segir hins vegar orðrétt (með leyfi hæstv. forseta) : „Stjórn Læknafélags Íslands telur það eitt varðandi þetta mál geta komið til álita, hvort ekki mætti leyfa tannsmiðum, sem þegar hafa sett sig niður í einstökum héruðum, ef til vill með ærnum kostnaði, að halda þar áfram sjálfstæðu starfi, þó tannlæknir setjist þar að.“ M. ö. o., Læknafélag Íslands virðist vera algerlega inni á þeirri málamiðlunarleið, sem minni hl. hv. n. hefur komizt inn á í sínu nál., - og læknafélagið er hér auðvitað líka aðili í málinu, eins og Tannlæknafélag Íslands.

Það eru nú kannske veik meðmæli.

Hv. 1. þm. Rang. veit gerst um það, hvað hans stéttarfélag er veikt eða sterkt. En stéttarfélag þessa hv. þm. og hv. frsm. meiri hl. n. telur mjög vel koma til álita að leyfa þeim tannsmiðum, sem setzt hafa að á einhverjum stað, kannske með ærnum kostnaði, að halda áfram tannsmíðum, þó að tannlæknir setjist að á staðnum. Ég hef svo ekki neitt frekar um þetta mál að segja, en vænti þess, að hv. þdm. sjái sér fært að samþ. till. hv. minni hl. heilbr.- og félmn., sem ég tel eftir atvikum þá eðlilegustu og sanngjörnustu leið, sem hægt sé að finna út úr þessu máli.

Frsm. minni hl. (Hermann Guðmundsson) : Herra forseti. Ég vil mælast til þess við hæstv. forseta, að nafnakall fari fram um þær brtt., sem hér liggja fyrir, og að þær verði bornar fram sundurliðaðar, þannig að um hvern einstakan lið verði greidd atkv. út af fyrir sig.

Forseti (BG) : Það er naumast framkvæmanlegt á þessum fundi að láta fara fram atkvgr. um málið á þennan veg, því að það mundi taka óratíma að hafa nafnakall um hvern einstakan mann, sem á þskj. er till. um,að veita ríkisborgararétt.