Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þál. um samþykki til frestunar á fundum Alþingis skv. 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Hún hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 5. júní 1996 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til septemberloka.`` Tillagan skýrir sig sjálf.

Hv. alþingismenn. Ég mun nú gefa yfirlit yfir störf 120. löggjafarþings. Þingið stóð yfir frá 2. október til 22. desember 1995 og frá 30. janúar til 5. júní 1996. Þingfundadagar urðu alls 113. Þingfundir hafa verið 163. Verða nú lesin úrslit þingmála. Lagafrumvörp voru samtals 207. Stjórnarfrumvörp voru 131 og þingmannafrumvörp 76. 109 stjórnarfrumvörp voru afgreidd sem lög en óútrædd stjórnarfrumvörp eru 22. 18 þingmannafrumvörp urðu að lögum en 58 þingmannafrumvörp eru óútrædd. Af 207 frumvörpum urðu alls 127 að lögum. Þingsályktunartillögur voru alls 87. Stjórnartillögur voru 16 og þingmannatillögur 71. 22 tillögur voru samþykktar sem ályktanir Alþingis, sex var vísað til ríkisstjórnarinnar, tvær kallaðar aftur og 57 eru óútræddar. Skýrslur voru samtals 22. Beiðnir um skýrslur frá ráðherrum voru sex og bárust fimm skýrslur. 17 aðrar skýrslur voru lagðar fram. Fyrirspurnir voru 226. Svör bárust við 218 fyrirspurnum. Munnlegar fyrirspurnir voru 122 og var þeim öllum svarað nema fjórum. Tvær voru kallaðar aftur. Beðið var um skrifleg svör við 104 fyrirspurnum og bárust svör við öllum nema einni. Alls voru til meðferðar í þinginu 543 mál. Þar af hlutu 383 þingmál afgreiðslu og tala prentaðra þingskjala var 1227. Eins og heyra má af þessu yfirliti um störf 120. löggjafarþings hefur þingið verið mjög athafnasamt. Mörg og stór mál hafa verið afgreidd á þinginu. Þeirra á meðal eru nokkur mál sem valdið hafa miklum deilum innan og utan þings, ekki síst frumvörpin um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og stéttarfélög og vinnudeilur. Skiljanlegt er að þingmönnum hefur legið margt á hjarta síðustu vikurnar og margar ræður hafa verið fluttar. Þetta olli hins vegar því að þinghaldið fór nokkuð úr skorðum. Ég vil þó láta í ljós sérstakar þakkir mínar til ráðherra og þingmanna fyrir samstarfsvilja þeirra. Að því er Alþingi sómi. Ég verð aftur á móti að láta í ljós vonbrigði mín með að ekki skuli hafa tekist að standa við starfsáætlun þingsins þrátt fyrir að hún hafi verið endurskoðuð í janúar sl. Veigamikil ástæða þess að þingstörfin hafa dregist á langinn er vitaskuld þau deilumál sem ég vék hér að áðan. Um leið ítreka ég í þessu sambandi það sem ég hef áður sagt um mikilvægi þess að ríkisstjórn hverju sinni ætli Alþingi rúman tíma til að fjalla um og afgreiða mál sem hún leggur fram og vill fá afgreidd. Ég tel að vísu að þetta horfi til hins betra. En þessi mál verða ekki komin í viðunandi horf fyrr en við búum við þá skipan að þingmál verði ekki lögð fram á síðustu vikum fyrir jóla- og sumarhlé þings nema í algerum undantekningartilvikum. Í ræðu minni við setningu þingsins í haust varpaði ég fram þeirri hugmynd hvort stíga mætti eitt veigamikið skref í þá átt að skipuleggja þinghaldið betur með því að þingmenn sameinuðust um að flytja aldrei lengri ræður hverju sinni en sem næmi hálfri klukkustund. Þó að ekki hafi verið gert formlegt samkomulag um þetta atriði milli þingflokka tel ég að þetta hafi í reynd gengið eftir fram eftir hausti. Ýmsir vildu þó taka þá hófsemd sem ríkti í ræðuhöldum sem tákn um vanmátt stjórnarandstöðunnar. Slíkt tel ég algera firru. Ég tel að stjórnarandstaðan hverju sinni þurfi að gæta þess að falla ekki í þá gryfju að telja sjálfa sig algerlega máttlausa þó að þingstörfin gangi eðlilega fyrir sig. Það er ekki þörf á því að sanna sig með því að setja störf Alþingis í uppnám með óeðlilega löngum ræðuhöldum. Ég er enn sannfærðari en áður um mikilvægi þess að við reynum að ná samkomulagi um skynsamlegt hóf í ræðulengd. Í þessu sambandi vil ég segja það sem mína skoðun að þingmenn hafa margt þarfara að gera en sitja undir löngum ræðum þar sem menn endurtaka sömu atriðin hvað eftir annað og er skiljanlegt að þingbekkir séu þunnskipaðir á slíkum stundum. Reynslan sýnir hins vegar að það stendur ekki á þingmönnum að fylla þingsalinn þegar snarpar og áhugaverðar ræður eru fluttar. Ég vil því leggja áherslu á þá kröfu til þingmanna að þeir setji mál sitt fram í stuttu en hnitmiðuðu máli. Slíkt er ekki aðeins spurning um tillitssemi við aðra þingmenn sem þurfa að tjá sig og þá þingmenn sem sitja og hlýða á umræður, heldur einnig eðlilegt með hliðsjón af því að þingmenn hafa í nútímaþjóðfélagi ýmsa aðra möguleika en ræðustól þingsins til að koma skoðunum sínum á framfæri við umbjóðendur sína. Öllum er ljóst að þegar þingmenn tala yfir tómum þingsal þá er það ekki til þess fallið að skapa jákvæða ímynd af þinginu. Ég vil þá víkja nokkrum orðum að nefndastarfi þingsins sem hefur orðið æ mikilvægara eftir að þingið varð ein málstofa. Ég vil fyrst segja að hlúa þarf betur að nefndastarfinu og hef þá ekki síst í huga starfsaðstöðu nefndanna í Þórshamri, aðstöðu sem er þinginu í reynd til vansæmdar. Flestar nefndirnar búa við óviðunandi fundaaðstöðu sem gerir þeim oft erfitt að sinna störfum sínum, t.d. þegar kalla þarf fjölda gesta á fund þeirra. Þó að líklegt sé að þær nefndir sem eru með fundaaðstöðu í Þórshamri verði þar áfram um einhvern tíma, þá er brýnt að reyna að bæta aðstöðu þeirra. Það er skoðun mín að heppilegt væri að koma þeirri skipan á að nefndastörfum ljúki a.m.k.tveimur vikum fyrir áætlaða þingfrestun að vori. Slíkt mundi gefa þinginu rýmri tíma til að fjalla um og afgreiða mál sem nefndir skila áliti um. Í þessu sambandi teldi ég einnig koma til greina að fella niður þingfundi síðustu daga nefndastarfsins þannig að nefndirnar fengju rúman tíma til að ljúka störfum sínum. Um þessi atriði vil ég hafa samráð við þingflokksformenn fyrir upphaf þings í haust. Ég tel að bætt nefndastarf sé hluti af því að koma almennt á aukinni festu í störfum þingsins og hyggst halda áfram að vinna að því að slíkt megi ganga eftir. Ég vil í því sambandi nefna að mikilvægt er að efla tengsl forseta og formanna fastanefndanna og hef því á þessu þingi átt tvívegs gagnlega fundi með þeim um nefndastarfið. Ég hyggst efla frekar samstarfið við nefndaformenn og vil færa þeim sérstakar þakkir fyrir samstarfsvilja þeirra. Ég nefndi í ávarpi mínu við þingfrestun í fyrrasumar að ég hyggðist beita mér fyrir endurskoðun á þeim þáttum þingskapa sem æskilegt er að gera breytingar á og sem ætla má að samstaða geti tekist um meðal allra þingflokka. Þó að enn hafi ekki tekist að ljúka þeirri endurskoðun vil ég skýra hv. þm. frá því að ég hef á þessu þingi átt nokkra fundi um þetta mál með formönnum þingflokkanna og ég vænti þess að okkur takist að leggja fram á fyrstu vikum haustþings tillögur um breytingar á þingsköpum. Nú við lok þinghaldsins vil ég ítreka þakkir mínar til allra þingmanna fyrir ánægjulegt samstarf á þessu þingi. Forseti þarf eðlis starfs síns vegna að hafa nána samvinnu við varaforseta þingsins og formenn þingflokka. Ég vil því færa varaforsetum sérstakar þakkir fyrir ágæta samvinnu við stjórn þinghaldsins, svo og formönnum þingflokkanna fyrir sérlega gott og náið samstarf á þessu þingi. Skrifstofustjóra og starfsfólki Alþingis þakka ég alla aðstoð og fyrir mikið og gott starf og ágæta samvinnu í hvívetna. Ég óska utanbæjarmönnum góðrar heimferðar og ánægjulegrar heimkomu og vænti þess að við hittumst öll heil á ný er Alþingi kemur saman í haust.

Herra forseti. Sviptingasömu þinghaldi er að ljúka sem hefur á margan hátt verið mjög óvenjulegt. Í fyrsta lagi hafa verið afgreidd óvenjuheit deilumál sem áreiðanlega munu draga dilk á eftir sér á Alþingi og annars staðar í þjóðfélaginu. Í annan stað hafa deilumál þessi haft það í för með sér að við lok þingsins hefur ekkert samkomulag verið um niðurröðun mála og ekkert samkomulag um afgreiðslu mála. Það er óvenjulegt. Þá er það einnig óvenjulegt að þrátt fyrir þessar deilur hafa átökin ekki verið á milli stjórnarandstöðu annars vegar og forseta hins vegar eins og á fyrri árum, heldur hafa þau einkum verið á milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Hljóta þingmenn almennt að velta þessu fyrir sér svo og þeim átökum milli þingsins og framkvæmdarvaldsins sem hafa aftur og aftur komið upp á þessu þingi og hljóta að vera okkur nokkurt umhugsunarefni. Þegar deilumál eru uppi á Alþingi á stjórnin einn aðalkost og stjórnarandstaðan annan. Úrræði stjórnarliðs eru gjarnan þau að lengja þingið fram eftir sumri uns flest mál hafa verið afgreidd. Nú átti að ljúka þinginu 15. maí, í dag er 5. júní. Þingið er orðið þremur vikum lengra en gert var ráð fyrir. Stjórnarandstaðan á þann varnarkost að lengja mál sitt. Stjórn og stjórnarandstaða eiga því nokkuð óskipt mál um þessa tilhögun, sök segja sumir. Spurningin er sú hvort ekki er nauðsynlegt að huga að starfsháttum okkar á ný til þess í senn að tryggja í fyrsta lagi eðlilegan rétt meiri hluta til að ná fram sínum málum, í öðru lagi rétt minni hlutans til þess að koma fram sjónarmiðum sínum á afgerandi hátt og í þriðja lagi sem er mikilsverðast, að tryggja þjóðinni vandaða lagasetningu. Ekkert þessara markmiða næst með núgildandi lögum þannig að öruggt sé. Herra forseti. Ég vil fyrir hönd okkar þingmanna þakka starfsliði Alþingis öllu fyrir framúrskarandi störf, þolinmæði, lipurð og starfsgleði á hverju sem gengur. Í því starfsliði eru allir jafnmikilvægir. Ég vil einnig fyrir hönd okkar þingmanna þakka hæstv. forseta fyrir störfin í vetur. Hann hefur leyst úr erfiðum verkefnum með stakri prýði, þolinmæði og myndugleika. Ég flyt honum og fjölskyldu hans óskir um gleðilegt sumar og læt í ljós ósk um að við megum hitta forsetann heilan á húfi að loknu sumri við þingstörf á ný. Ég bið þingmenn að taka undir óskir mínar til hæstv. forseta með því að rísa úr sætum. --- 
            

Ég þakka hv. 8. þm. Reykv., Svavari Gestssyni, fyrir hlý orð í minn garð og fjölskyldu minnar og þakka hv. þingmönnum fyrir að taka undir þau orð. Ég endurtek óskir mínar til allra þingmanna og starfsliðs Alþingis. [Forseti Íslands, Vigdís Finnbogadóttir, gekk í salinn.] Forseti Íslands, frú Vigdís Finnbogadóttir. Í tilefni þess að forseti Íslands er hingað kominn í Alþingishúsið í síðasta sinn í embættiserindum vil ég í nafni Alþingis ávarpa forsetann nokkrum orðum. Við þingsetningu í haust sýndi frú Vigdís Finnbogadóttir Alþingi þá virðingu að tilkynna hér í þingsalnum þá ákvörðun sína að hún hygðist ekki gefa kost á sér á ný til endurkjörs í embætti forseta Íslands. Sá virðingarvottur er forseti Íslands sýndi Alþingi þá er til marks um það ánægjulega samstarf og samskipti sem verið hafa milli forseta Íslands og Alþingis alla embættistíð forsetans. Samstarf Alþingis og forseta Íslands hefur eðli málsins samkvæmt fyrst og fremst helgast af því að saman fara þau bæði með löggjafarvaldið. Í þessum sal er því nú saman komið fullskipað löggjafarvald. Það er mér ánægja að segja að engan skugga hefur borið á samvinnu forseta Íslands og Alþingis um löggjafarstörfin. Samskipti þings og forseta hafa þó ekki eingöngu verið bundin við löggjafarstörfin. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka fyrir allar þær ánægjustundir sem við alþingismenn höfum átt þegar við höfum sótt forseta heim að Bessastöðum árlega á jólaföstu. Á þeim tíma sem frú Vigdís Finnbogadóttir hefur gegnt embætti forseta Íslands hefur hún sett sterkan svip á embættið og átt drjúgan þátt í mótun þess og þróun. Þau 16 ár sem frú Vigdís Finnbogadóttir hefur setið á forsetastól er tæplega þriðjungur þess tíma sem liðinn er frá stofnun embættisins árið 1944. Þetta er langur kafli í sögu okkar unga lýðveldis. Á sama tíma hafa orðið verulegar breytingar á skipan þingsins sem sést m.a. á því að á embættistíma frú Vigdísar Finnbogadóttur hafa 146 þingmenn tekið fast sæti á Alþingi og aðeins 14 núverandi þingmanna áttu sæti á Alþingi við upphaf embættistíma hennar. Ég veit að nú við lok embættistíðar frú Vigdísar Finnbogadóttur er þjóðin öll full þakklætis í hennar garð fyrir sérstaklega vel unnin og farsæl störf sem hún hefur innt af hendi á forsetastóli. Ég vil á þessum tímamótum færa frú Vigdísi Finnbogadóttur hugheilar þakkir okkar allra alþingismanna um leið og ég óska henni gæfu og guðs blessunar í framtíðinni. Ég vil biðja þingheim að taka undir orð mín með því að rísa úr sætum. --- 
            

Gefið hefur verið út svofellt forsetabréf: ,,Forseti Íslands gjörir kunnugt: Að ég, samkvæmt tillögu forsætisráðherra og með skírskotun til samþykkis Alþingis, fresta fundum Alþingis, 120. löggjafarþings, frá 5. júní 1996 til septemberloka. Gjört í Reykjavík, 5. júní 1996. Vigdís Finnbogadóttir. -------------------- Davíð Oddsson. Forsetabréf um frestun á fundum Alþingis.`` Samkvæmt bréfi því sem ég nú hef lesið, lýsi ég yfir því að fundum Alþingis, 120. löggjafarþings, er frestað. Hæstv. ríkisstjórn. Alþingisforseti. Hv. alþingismenn. Hér er komið að skilnaðarstundu. Við þingslit á þessum degi vinn ég síðasta embættisverk mitt með Alþingi Íslendinga eftir 16 ára samstarf. Ég vil þakka alþingismönnum hverjum og einum fyrir hollustu við embætti forseta Íslands og vinsemd í minn garð. Jafnframt minnist ég góðra kynna við alþingismenn sem setið hafa á þingi í embættistíð minni, en eru hér ekki nú. Á þessum tímamótum hverf ég aftur til þeirra hugsana og orða sem voru mér leiðarljós þegar mér var í fyrsta sinn falið að setja Alþingi árið 1980 við upphaf 103. löggjafarþings Íslendinga. Þannig vil ég loka hringnum við sömu hugsjón sem er mér óbreytt í sinni og ég tel jafnan vera grundvöll mannlegrar reisnar. Þá lauk ég máli mínu á þennan veg: ,,Lýðræði er mikið og vandmeðfarið verðmæti. Í varðveislu þess reynir á þroska, skilning og tillitssemi okkar í garð hvers annars, en ekki síður gagnvart þjóðarheildinni í nútíð og framtíð, því sem við eigum saman, því sem gerir okkur að þjóð. Það er ósk mín okkur til handa, þjóðarinnar í heild og ykkar lýðræðiskjörinna þingmanna, sem hafið tekið á ykkur þá ábyrgð að handleika fjöregg þessarar þjóðar um sinn, að þið megið bera gæfu til að standa sem fastast saman og láta það, sem sameinar, sitja í fyrirrúmi fremur en ágreiningsefni, og setja þjóðarheill nú og um alla framtíð ofar stundarhagsmunum og flokkadráttum. Þá þarf ekki að ugga um Ísland.`` Þessi orð tel ég enn í fullu gildi. Að svo mæltu óska ég þingmönnum og fjölskyldum þeirra alls velfarnaðar og Íslendingum öllum giftu og styrks landsins sjálfs um ókomna tíma. Þjóð minni þakka ég af alhug vináttuna löngu og traustu. Ég bið alþingismenn að minnast fósturjarðarinnar, Íslands, með því að rísa úr sætum. [Þingheimur stóð upp og forsætisráðherra, Davíð Oddsson, mælti: ,,Heill forseta vorum og fósturjörð. Ísland lifi.`` Tóku þingmenn undir þau orð með ferföldu húrrahrópi.]