Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kom við upphaf þessarar umr. í gær flutti hæstv. sjútvrh. brtt. eftir að því frv. sem hér er til umr. hafði verið breytt við 2. umr. málsins. Till. sú sem ráðh. flutti við 2. umr. málsins, fyrri hluti hennar, hafði verið felldur, en ráðh. dró til baka síðari hluta till. Sýnist mér því að hér komi til umr. sú brtt. sem hann hefur flutt á þskj. 343 auk þess sem hér kemur til atkvgr. síðari till. hans á þskj. 255. Við 2. umr. málsins lýsti ég nokkuð andstöðu okkar sjálfstæðismanna í fjh.- og viðskn. við þær aðferðir sem hæstv. sjútvrh. og ríkisstj. hyggjast beita, þ. e. að taka gengismun til ráðstöfunar í þágu Byggðasjóðs. Ég benti á að sú upphæð sem um væri að ræða væri svipuð þeim gengismun sem skreiðarútflytjendum væri ætlað að láta í gengismunarsjóð. Hæstv. ráðh. taldi í gær að hér væri um að ræða 80–90 millj. kr. Í grg. sem við fengum í fjh.- og viðskn. nú í morgun kemur í ljós einmitt það sem við höfum haldið fram, að óinnkominn gengismunur af skreið samkv. ákvæðum brbl. er um 54 millj. Það sem komið er inn áður eru 9 millj. 435 þús. kr. þannig að hér er um rúmlega 60 millj. kr. að ræða sem væri gengismunur af skreiðinni. Það er einmitt sú upphæð sem talað hefur verið um að ríkisstj. hygðist nota af gengismun til þess að bæta stöðu fyrirtækja, sem enn er ekki vitað hver eru en eru og hafa verið í athugun hjá Framkvæmdastofnun, þ. e. hjá Byggðasjóði. Við báðum um upplýsingar í nefndinni um stöðu þessara fyrirtækja einfaldlega til þess að átta okkur á því, hvort um væri að ræða fyrirtæki sem líkleg væru til þess að geta endurgreitt verðtryggð lán, sem þau ættu að fá frá Byggðasjóði, en þær upplýsingar hafa ekki fengist. Staðreynd málsins er því sú, að það er verið að taka gengismun af skreiðarbirgðum fyrirtækja, við skulum segja Bæjarútgerðar Hafnarfjarðar, og láta Byggðasjóð fá það til þess að lána Bæjarútgerð Hafnarfjarðar aftur í verðtryggðum lánum. Þetta eru aðferðir sem við sjálfstæðismenn erum ekki tilbúnir að fallast á. Eins og við 2. umr. munum við greiða atkv. gegn till. sjútvrh., hvort heldur það er till. á þskj. 343 eða till. á þskj. 255, þ. e. till. sjútvrh. til þess að afla ríkisstj. heimildar til að taka 50–60 millj. af gengismun og láta Byggðasjóð ráðstafa því samkv. þeirri ákvörðun sem hæstv. sjútvrh. lýsti að búið væri að taka af hálfu ríkisstj. þegar hann talaði fyrir till. við 2. umr.



Herra forseti. Ég hef ekki mörgum orðum að bæta við það sem þegar hefur hér fram komið. Við fengum í fjh.- og viðskn. nokkrar upplýsingar um tilhögun þess skatts sem hér er lagt til að lagður verði á. Vegna mistaka bárust þær upplýsingar ekki í mínar hendur fyrr en núna fyrir korteri eða svo, en það er hvorki við formann n. né ríkisstj. þar að sakast. Þær upplýsingar breyta þó engu um það sem áður var fram komið um afstöðu okkar þm. Alþfl. Við teljum mjög óeðlilegt að gera ráð fyrir því að nú þegar verði áætlaðar einhverjar tilteknar tekjur í gengismun af skreiðarbirgðum, sem fyrir eru í landinu og vitað er að mjög miklir söluörðugleikar eru á. Hvað þá heldur að beinlínis sé ráðgert að slegið sé lán út á slíkan áætlaðan gengismun, sem síðan sé ráðstafað af tilteknum aðilum m. a. til þeirra fyrirtækja, sem væntanlega eiga síðar að greiða þennan gengismun, til þess að greiða afborganir af viðkomandi láni. Með þessum hætti er raunverulega verið að neyða fyrirtækin til þess að taka lán hjá sjálfum sér að óþörfu og út í hött. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta, en lýsi þeirri afstöðu minni og þm. Alþfl. í þessari deild, að við munum greiða atkv. gegn þessari ráðstöfun, jafnframt því sem ég ítreka það að við höfum frá upphafi, frá því að brbl. ríkisstj. fyrst komu fram, lýst því yfir að við værum andvígir frv. Við höfum ítrekað þá afstöðu okkar við afgreiðslu málsins fyrst í Ed. og síðan við allar afgreiðslur hér í Nd. Við höfum ávallt staðið við allt það sem við höfum sagt í málinu og við ætlum okkur að sjálfsögðu að standa á okkar yfirlýsingum og okkar afstöðu við 3. umr. málsins og greiðum atkv. gegn þessu frv., sem er ósanngjarnt og óréttlát aðför að launafólki í landinu.



Herra forseti. Ég spurðist fyrir um það tvívegis í gær við 2. umr. þessa máls hvað liði lánsfjáráætlun fyrir yfirstandandi ár og hvenær þess yrði að vænta, að frv. til lánsfjárlaga yrði lagt fram. Nú er það yfirlýst af hæstv. forsrh. í dagblaðinu Vísi í dag, að ríkisstj. hyggist efna til kosninga í maí. Jafnframt kemur þar fram að Alþb. hyggist sitja áfram í ríkisstj., a. m. k. um sinn, hvað sem það nú þýðir. Nú vil ég spyrja hæstv. fjmrh. og skal ekki fara nánar út í það: Hvenær er þess að vænta, að frv. til lánsfjárlaga verði lagt fram og lánsfjáráætlun fyrir yfirstandandi ár?



Herra forseti. Hv. þm. Halldór Blöndal hefur verið að spyrja mig að því undanfarnar vikur hvenær von sé á að lánsfjáráætlun verði lögð fram. Þessi spurning er fullkomlega eðlileg og ekkert við það að athuga að hún sé enn einu sinni borin upp. Hann spurði mig að því í gær hvort lánsfjáráætlun yrði lögð fram í þessari viku og til þess að spara hér umr. svaraði ég úr sæti mínu neitandi. Nú er spurt hvort hægt sé að svara því nákvæmlega á hvaða degi þessi áætlun verði lögð fram. Ég verð enn að svara neitandi. Hún er ekki fullfrágengin og ekki hægt að dagsetja það nákvæmlega hvenær hún kemur fram. Það eru nokkur atriði í lánsfjáráætlun sem hafa verið til nánari athugunar og eru það stór í sniðum að erfitt er að ganga frá áætluninni endanlega án þess að þau séu einnig fullfrágengin. Það er kappsmál okkar allra að erlendar lántökur geti verið í lágmarki á þessu ári, en til þess að svo geti orðið þarf að sjálfsögðu að haga allra stærstu framkvæmdum á þann hátt að lántökur verði sem minnstar. Ég nefni alveg sérstaklega framkvæmdir Landsvirkjunar. en það er langsamlega stærsta talan sem yrði á ferðinni í lánsfjáráætlun. Þar er töluvert af verkum sem þegar er búið að bjóða út og búið að ganga út frá að verði unnin á þessu ári, en ekki fullfrágengið hversu mikið lánsfé raunverulega er hægt að taka í þágu Landsvirkjunar á þessu ári. Annað stórt mál sem er ófrágengið er væntanleg bygging kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði. Ég vil minna á það, að hinn 20. jan. s. l. var skýrsla stjórnar kísilmálmverksmiðjunnar send til allra hv, þm. og nokkrum dögum seinna var síðan send fsp. til þingflokkanna, í bréfi til formanna þingflokkanna, þar sem þess var getið af bréfritara, hæstv. iðnrh. Hjörleifi Guttormssyni, að æskilegt væri að fá fram meginviðhorf þingflokkanna til niðurstaðna stjórnar kísilmálmverksmiðjunnar eins og þær kæmu fram í fyrrnefndri skýrslu. Í bréfinu var einnig vísað til þess, að starfstími Alþingis kynni að verða styttri en venjulega að þessu sinni, og bent á að unnið væri að undirbúningi fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar fyrir árið 1983 og því sérstaklega mikilvægt að niðurstaða fengist í því máli hvort Alþingi ætlaði að veita heimild til þess að hafist yrði handa um byggingu kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði þegar á þessu ári. Í bréfi hæstv. ráðh. segir m. a. með leyfi forseta: „Samkv. þeim upplýsingum sem rn. hefur fengið frá framkvæmdastjórn Kísilmálmverksmiðjunnar hf. er sá kostnaður, sem leggja þarf í á þessu ári, nálægt 110 millj. kr. og þá miðað við að halda þeim möguleika opnum að verksmiðjan geti hafið rekstur á árinu 1986. Æskilegt er að fá fram viðhorf og ábendingar þingflokka um mál þetta sem fyrst og helst ekki síðar en 5. febr. n. k.“ Mér er ekki kunnugt um að svör hafi borist frá þingflokkum varðandi þetta mál, þó að nú séu liðnir 15 dagar af febrúar, þ. e. 10 dagar fram yfir þann frest sem settur var til að umsagnir þingflokka lægju fyrir. Ég vil eindregið hvetja þingflokkana til þess að taka þetta mál til meðferðar. því að þetta er eitt með öðru sem veldur því að ekki hefur vérið unnt að ganga endanlega frá lánsfjáráætlun, að ekki liggur fyrir niðurstaða um afstöðu þingflokkanna í þessu máli.



Herra forseti. Ég vona að mér leyfist að koma aftur að málinu sem er á dagskrá. Rætt var um skreið og gengismun af skreið. Ég treysti því að hv. fjh.- og viðsknm. hafi fengið áætlun frá Þjóðhagsstofnun dags. 28. jan. um ávöxtun þess fjármagns sem bundið er í skreiðarbirgðum og ekki er fengið að láni með afurðalánavöxtum. Ég hef lýst því hér í tvígang áður og skal ekki fara um það mörgum orðum. Þó að eflaust megi deila um það hver þessi ávöxtun er, þá held ég að það sé tvímælalaust að hún er góð, og þótt töluvert af þeim vaxtatekjum, sem menn hafa af því fjármagni sem ekki er með afurðalánavöxtum, renni að sjálfsögðu til að greiða ýmis lán önnur, sem á þessu hvíla, þá er þarna mikið borð fyrir báru. Enda hef ég ekki heyrt því mótmælt eða talið að afkoma skreiðarframleiðenda sé svo slök þegar skreiðin fer úr landi, þegar hún selst. Ég skal ekkert um það ræða hvort það verður fljótlega eða ekki, en vek athygli á því sem ég hef áður sagt, að sem betur fer hefur alltaf ræst úr um síðir þegar svo hefur staðið á sem nú. Og ég endurtek að það er alls ekki verið að skattleggja skreiðarframleiðendur á þessari stundu, ekki fyrr en skreiðin fer úr landi. Ég vek einnig athygli á því, að í þeirri gengislækkun sem ákveðin var í ágúst í framhaldi af efnahagsaðgerðum, þá var vitanlega tekið tillit til þessa útflutningsgjalds. Ég hef einnig komið til fjh.- og viðskn. síðustu upplýsingum um gengismun af skreið. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. frsm. hér áðan, að þar er um nímar 60 millj. kr. að ræða samkv. síðustu upplýsingum. Hins vegar áætlar Seðlabankinn þetta vera 81 millj. í des. og það var það sem ég var með í huga þegar ég ræddi málið í gær. Bankinn hefur dregið dálítið úr þessu og við því er ekkert að segja, það er varlegri áætlun. Ég vek athygli á því að við erum að tala sýnist mér um tvennt: annars vegar hvort taka á gengismun af skreið og hins vegar hvernig á að ráðstafa þeim gengismun. Brtt. mín var um það að hluta af þeim gengismun yrði ráðstafað til útlána til fyrirtækja sem eiga í erfiðleikum. Þetta hefur verið gagnrýnt. Að öðrum kosti gerði frv. ráð fyrir að þetta rynni allt í Stofnfjársjóð fiskiskipa. Ég hef ekki heyrt það gagnrýnt út af fyrir sig og mér finnst að menn verði að greina þar á milli. Ef menn ætla að taka gengismun af skreið, þá þarf síðan að ákveða hvernig honum er ráðstafað. Mér heyrðist hv. frsm. gagnrýna það áðan að þessum gengismun ætti að ráðstafa í gegnum Byggðasjóð. Því bið ég menn að athuga í fyrsta lagi: Á að taka gengismun af skreiðinni? Og síðan þá sérstaklega: Hvernig á að ráðstafa honum. Þær tvær brtt. sem ég hef hér flutt fjalla um þessi tvö atriði sitt í hvoru lagi.



Herra forseti. Ég vil aðeins skjóta því að hæstv. sjútvrh., að lánsfjáráætlun og erlendar lántökur snerta vissulega það mál sem hér er á dagskrá, eins og þegar kemur fram í yfirlýsingu ríkisstj. frá því í ágúst, ef hæstv. sjútvrh. þá tekur mark á þeirri yfirlýsingu, og er miklu nær að hugsa um þá hluti nú heldur en einhvern nýmyndaðan gengishagnað af skreið, sem guð einn veit hvenær selst og hvort selst yfir höfuð.  Ég vil svo þakka hæstv. fjmrh. fyrir hans svör. Þau eru kannske betri en engin. Þau segja okkur a. m. k. að á þessari stundu er allt í óvissu um það hvort hann hyggst yfir höfuð leggja fram lánsfjáráætlun fyrir yfirstandandi ár og frv. til lánsfjárlaga. Það er auðvitað alveg út í hött að blanda kísilmálmverksmiðjunni í Reyðarfirði saman við það mál. Það er allt, allt önnur spurning, hvort við eigum að leggja á annað hundrað millj. í þá framkvæmd strax á þessu ári og hvort við yfir höfuð treystum núv. hæstv. iðnrh. til að fara með forræði þess máls. Hann hefur ekki reynst svo trúverðugur í störfum sínum sem iðnrh. að sérstök ástæða sé til að fela honum ávöxtun mikilla fjármuna eða hafa með höndum hvernig að væntanlegri kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði verður staðið. Það er allt, allt annað mál. Það sem ég hef í huga er það, hvort þess sé að vænta að fjárfestingarlánasjóðir atvinnuveganna verði gerðir virkir, hvort þeir geti tekið afstöðu til þeirra lánsbeiðna sem fyrir hendi eru, og þannig verði leystur sá mikli fjárhagsvandi sem virkilega blasir við í mörgum undirstöðuatvinnugreinum. Ég veit vel að hæstv. fjmrh. er sem þm. Norðurl. v. kunnugur þeirri erfiðu stöðu sem ýmis sjávarútvegsfyrirtæki eru í. Honum er jafn kunnugt um það og mér að t. d. Fiskveiðasjóður er algerlega fjárvana og getur ekki tekið á þeim málum sem fyrir liggja. Það var að vísu auglýst eftir umsóknum að venju, en það er ekki hægt að taka þær fyrir því að enginn veit á þessari stundu hvaða fé er þar til ráðstöfunar. Byggðasjóður er fjárvana, Iðnlánasjóður o. s. frv. Ég hygg að það sé ábyrgðarhluti af þessari ríkisstj. að sýna a. m. k. ekki lit á því að leggja fram einhver gögn um það hvernig hún ætti sér að standa að lánsfjáráætlun, til þess að ekki þurfi að koma til hruns atvinnurekstrarins, stöðvunar fyrirtækja o. s. frv.



Herra forseti. Svo sem sjútvrh. sagði hér áðan, þá er enginn vafi á því að hér er um að ræða tvö atriði, sem fjallað er um, annars vegar hvernig ráðstafa eigi gengishagnaði og hins vegar hvort taka eigi gengismun af þeim birgðum skreiðar sem í landinu eru nú, þegar þá eru fluttar út. Við 2. umr. vék ég sérstaklega að því að hér væri verið að fara inn á nýjar leiðir að taka gengismun út úr greininni, út úr sjávarútveginum. Hingað til hefur gengismun verið ráðstafað innan sjávarútvegsins til sjóða og stofnana hans. En með till. sjútvrh., þ. e. síðari till., er gert ráð fyrir því að hann hafi heimild til, í samráði við sjávarútvegsnefndir Alþingis, að ráðstafa eftirstöðvunum þegar búið er að ákvarða hvað Stofnfjársjóður skuli fá. En um leið og þessi till. var flutt var því lýst yfir að ríkisstj. hefði þá þegar ákvarðað með hvaða hætti þetta skyldi gert, það skyldi ekki fara til stofnana eða sjóða sjávarútvegsins. Ég lýsti þvi yfir að við værum andvígir þessu og á fundum fjh.- og viðskn. kom fram að hér væri um einsdæmi að ræða, þetta hefði aldrei áður gerst. En hvers vegna eru menn að tala um fjármagn til ráðstöfunar? Það er vegna þess að sá gengismunur, sem áætlaður var í ágústmánuði á s. l. ári, mun reynast nokkuð meiri en þá var gert ráð fyrir, eða sem nemur um 60 millj. kr. Það er nákvæmlega sú tala sem talað er um að gengismunur skreiðar muni nema. Ég benti á það við þá umr. hvort ekki væri skynsamlegra að fella þetta ákvæði niður, þ. e. breyta greininni þannig, að gengismunur af skreiðarbirgðum yrði ekki tekinn. Við hv. 1. þm. Vestf. fluttum síðan till. þar að lútandi við 2. umr. sem var samþykki. Það er þess vegna nægjanlegt fjármagn af þeim gengismun sem inn er kominn og eftir er að koma inn af öðrum birgðum en skreið, svo að við allt það sem brbl. gera ráð fyrir er hægt að standa. Og þá er komið inn á það, sem við bentum á að eðlilegast væri, að þegar þær birgðir verða fluttar út yrðu þær afreiknaðar á því gengi sem þá yrði og skreiðarframleiðendur nytu þess að fullu.



Herra forseti. Örfá orð áður en ég tilkynni afstöðu mína. Ég hef í fjh.- og viðskn. kynnt mér þessi mál allrækilega og séð býsna marga meinbugi á þeirri till. sem hér liggur fyrir um gengishagnað af skreið. Það hefur komið fram hér í ræðum annarra þm. Ég álít að hluti af þessu sé vonarpeningur, það sé óvarlegt að áætla þessar birgðir, vegna þess að ef um langan geymslutíma verður að ræða verði líka um mikil afföll að ræða. Jafnframt gæti svo farið, eins og kom hér fram hjá 1. þm. Reykn., að fyrirtæki, sem fengju gengishagnað ef þessi vara seldist, fengju þann sama gengishagnað lánaðan á gengistryggðum lánum sem aðstoð. Ég hafði í hyggju að koma hér með brtt. um að fara þarna millileið. 



Herra forseti. Áður en ég hef framsögu fyrir þessu frv. vil ég leyfa mér að tilkynna, að ríkisstj. hefur ákveðið samkv. tillögu forsrh. að kjördagur næstu alþingiskosninga verði eigi síðar en 23. apríl 1983. Það frv. sem hér liggur fyrir er flutt af forsrh. í umboði ráðh. sjálfstæðismanna og framsóknarmanna. Ráðherrar Alþb. standa ekki að frv. og eru andvígir því. Það er rétt að segja hér nokkur orð um form þessa frv., sem hefur orðið nokkurt umræðuefni. Í 25. gr. stjórnarskrár Íslands segir að forseti lýðveldisins geti látið leggja fyrir Alþingi frumvörp til laga og annarra samþykkta. Í greinargerð um túlkun á þessu ákvæði í þeirri kennslubók sem um langan aldur hefur verið notuð við lagadeild Háskóla Íslands, Stjórnskipun Íslands eftir Ólaf Jóhannesson, segir svo á bls. 259. með leyfi hæstv. forseta: „Samkv. 25. gr. stjórnarskrár getur forseti lýðveldisins látið leggja fyrir Alþingi frv. til l. og annarra samþykkta. Það er ráðh., sem í reyndinni fer með þennan frumkvæðisrétt forseta, þó svo að fá skal formlegt samþykki forseta til framlagningar frumvarpa.“ Þetta á við hvort heldur ríkisstj. öll eða einstakir ráðherrar leggja frv. fram. Er frumkvæðisréttur stjórnarinnar að því leyti rýmri en einstakra þm. að hún getur jafnt lagt tillögur sínar fyrir hvora þingdeild sem er svo og Sþ. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er ekki ríkisstjfrv. í venjulegri merkingu þess að öll ríkisstj. standi að því. Það er frv. einstaks ráðh., forsrh., eins og skýlaus heimild er til og skýrt kemur fram í því riti sem ég hér vitnaði til. Ég vil að það komi hér alveg skýrt fram og á ekki að valda neinum misskilningi, að ríkisstj. stendur ekki öll að þessu frv., heldur sjö ráðh., en ráðh. Alþb. eru andvígir því og standa því ekki að frv. Á undanförnum árum hafa miklar umr. átt sér stað um vísitölukerfið í sambandi við útreikning vísitalna, tengingu launa og annarra þjóðhagsstærða við vísitöluna. Í janúarmánuði 1982 ákvað ríkisstj. samhliða efnahagsaðgerðum að taka viðmiðunarkerfið til gagngerðrar endurskoðunar. Segir svo í skýrslu frá ríkisstj. í þeim mánuði: „ Ríkisstj. mun nú þegar boða til viðræðna við samtök launafólks og aðra hagsmunaaðila atvinnulífsins um viðmiðunarkerfi, sem gæti komið í stað núverandi vísitölukerfis og tryggt kaupmátt og jöfnun lífskjara, en væri laust við höfuðókosti þess kerfis, sem nú gildir. M. a. verði reynt að finna leið til þess, að ráðstafanir til að jafna orkukostnað landsmanna valdi ekki aukinni verðbólgu.“ Í kjölfarið skipaði ríkisstj. þriggja manna nefnd til að annast viðræður við aðila vinnumarkaðarins og gera tillögur um nýtt viðmiðunarkerfi. Í nefndinni voru Þórður Friðjónsson formaður, Halldór Ásgrímsson og Þröstur Ólafsson. Bolli Þór Bollason, hagfræðingur hjá Þjóðhagsstofnun, hefur starfað með nefndinni. Nefndin hóf störf í byrjun febr. 1982. Hún hélt fyrstu viðræðufundi með aðilum vinnumarkaðarins skömmu síðar. Síðar voru haldnir fjölmargir fundir með sömu aðilum. Í þessum viðræðum var farið yfir hugsanlega möguleika til að nálgast það markmið að finna nýtt viðmiðunarkerfi fyrir tengsl launa við verðlag, sem dregið gæti úr víxlhækkunum núverandi kerfis og jafnframt tryggt lífskjör. Það var vitað fyrir fram að verkefnið yrði á engan hátt auðvelt, enda var það staðfest fljótlega í viðræðunum. Margvísleg sjónarmið komu fram hjá viðræðuaðilum og varð fljótt ljóst að mikillar varfærni gætti hjá einstökum aðilum varðandi breytingar. Almennt var þó álitið að núverandi kerfi væri á ýmsan hátt gallað, en viðræðurnar voru þýðingarmikill vegvísir fyrir störf og tillögugerð nefndarinnar. Í ágústmánuði s. l. voru ákveðnar hugmyndir lagðar af hálfu nefndarinnar fyrir hagsmunasamtökin. Þessar hugmyndir voru fólgnar í eftirfarandi fimm liðum, eins og kemur fram í grg. með þessu frv.: 1. Miðað verði við hinn nýja grundvöll vísitölu framfærslukostnaðar, sem byggður var á nýrri neyslukönnun. 2. Ný vísitala, lífskjaravísitala, yrði grunnur að nýju viðmiðunarkerfi fyrir laun. Þessi vísitala reiknast út frá vísitölu framfærslukostnaðar, auk þess sem tekið yrði tillit til breytinga á félagslegri þjónustu, útgjöldum til vegamála og tekjusköttum ríkisins á einstaklinga. 3. Búvörufrádráttur og meðferð áfengis- og tóbaksverðsbreytinga við útreikning verðbóta haldist óbreytt. Auk þess verði tekinn upp orkufrádráttur, þar sem breytingar á gjaldskrám raf- og hitaveitna verði dregnar frá hækkun eða lækkun framfærsluvísitölu við ákvörðun verðbóta. 4. Meðferð viðskiptakjara við útreikning verðbóta verði óbreytt. 5. Verðbætur greiðist á fjögurra eða sex mánaða fresti. Búvöruverð og fiskverð ákvarðist á sömu dagsetningum. Í framhaldi af umræðum um ofangreind atriði ákvað ríkisstj. með efnahagsráðstöfunum í ágústmánuði að taka upp nýtt viðmiðunarkerfi með hliðsjón af framangreindum hugmyndum og skyldi það taka gildi við verðbótaútreikning eftir 1. des. 1982. Á þessum grundvelli starfaði nefndin síðan áfram. Hún lauk störfum 6. des. og skilaði niðurstöðum sínum til ríkisstj. Tveir nm., þeir Þórður Friðjónsson og Halldór Ásgrímsson. lögðu fram frv.-drög, sem byggð voru á þessum fyrrgreindu hugmyndum, sem samkomulag hafði náðst um þegar efnahagsráðstafanirnar voru gerðar í ágústmánuði. Einn nm., Þröstur Ólafsson, skilaði séráliti og er greint frá því í grg. frv. í hverju þau frávik voru fólgin. Við frekari viðræður um þetta mál kom það upp varðandi 2. liðinn, að í stað hinnar svokölluðu lífskjaravísitölu skyldi tekin upp önnur aðferð í staðinn. Það er að breytingar á óbeinum sköttum og niðurgreiðslum skyldu ekki hafa áhrif á verðbótavísitölu. 4. febr. s. l., eftir miklar og langar viðræður milli stjórnaraðila um þetta vandasama mál, lagði ég fram tillögu til málamiðlunar í sex liðum. Eftir að það mál hafði verið kannað kom í ljós að Alþb. gæti ekki fallist á þann grundvöll eða þá málamiðlunartillögu. Eftir þá miklu vinnu sem lögð hefur verið í þetta stórmál núna í heilt ár og geysimiklu viðræður og tilraunir til samkomulags hlýt ég að játa að það voru mér mikil vonbrigði að ekki skyldi lánast að ná samstöðu milli stjórnaraðila. Hins vegar er svo mjög búið að kanna og ræða þetta mál og slík nauðsyn að reyna að afnema ýmsa agnúa hins sjálfvirka kerfis og vísitöluskrúfu, eins og ákveðið var að vinna að fyrir ári, að það var ekki unnt að láta svo búið standa og töldu ráðherrar sjálfstæðismanna og framsóknarmanna að leggja yrði málið fyrir Alþingi og fá þess úrskurð í því. Á ríkisstjórnarfundi í gær, 14. febr., lagði ég fram það frv. sem síðar um daginn var útbýtt á Alþingi og er flutt af forsrh. Ég lét þá í sambandi við það mál gera bókun, sem ég vil leyfa mér að lesa hér, með leyfi hæstv. forseta. Þessi bókun var gerð á ríkisstjórnarfundi í gærmorgun, sem hófst kl. 9 árdegis. Hún er á þessa leið: „1. Frv. um nýtt viðmiðunarkerfi er samið og flutt í beinu framhaldi af yfirlýsingu ríkisstj. í jan. 1982 og ákvörðun hennar 21. ágúst um að tekið verði upp nýtt viðmiðunarkerfi fyrir laun með hliðsjón af hugmyndum viðræðunefndar um vísitölumál, þannig að verðbætur á laun verði greiddar samkv. nýju viðmiðunarkerfi eftir 1. des. 1982. 2. Frv. er mikilvægur þáttur í þeirri viðleitni til viðnáms gegn verðbólgu sem er eitt grundvallaratriði stjórnarsáttmálans og stríðir ekki á nokkurn hátt gegn honum. Frv. miðar að því að draga úr hraða verðbólgu og tryggja og treysta kjör launafólks og atvinnuvega. 3. Frv. verður ekki flutt sem ríkisstjórnarfrv., heldur flutt af forsrh. í umboði ráðh. sjálfstæðismanna og framsóknarmanna í ríkisstj.“ Þetta var sú bókun sem ég lagði fram í gær á ríkisstjórnarfundi. Með því frv., sem hér liggur fyrir, er leitast við að sníða nokkra ágalla af núgildandi vísitölukerfi. Sú kerfisbreyting, sem hér er gerð tillaga um, felur í sér annars vegar viðleitni í þá átt að draga úr víxlgangi launa og verðlags og hins vegar að auka svigrúm stjórnvalda til árangursríkrar hagstjórnar. Kerfisbreytingin er í meginatriðum fjórþætt: 1. Lagt er til að tekin verði upp viðmiðun við nýjan grundvöll framfærsluvísitölu. Með því ættu breytingar á framfærsluvísitölu, sem liggja til grundvallar breytingum á verðbótum, að gefa réttari mynd af raunverulegum breytingum á framfærslukostnaði heimilanna heldur en sá grundvöllur sem notaður hefur verið undanfarin 15 ár. 2. Lagt er til að gerð verði sú grundvallarbreyting á núgildandi verðbótatilhögun, að breytingar á óbeinum sköttum og niðurgreiðslum hafi ekki áhrif á greiðslu verðbóta á laun. Með þessu væri svigrúm hins opinbera til hagstjórnar aukið að mun frá því sem nú er. 3. Lagt er til að tekinn verði upp sérstakur orkufrádráttur. Þessi tillaga er í samræmi við þá áherslu sem lögð hefur verið á að ráðstafanir til jöfnunar orkukostnaðar og uppbyggingar í orkumálum örvi ekki víxlgang launa og verðlags. 4. Lagt er til að verðbætur greiðist á fjögurra mánaða fresti í stað þriggja. Með þessu verður dregið úr víxlgangi verðlags og launa og meira svigrúm gefst til að beita almennum hagstjórnartækjum á árangursríkan hátt. Það er rétt að leggja áherslu á, að sú kerfisbreyting, sem hér er gerð tillaga um, felur ekki í sér takmarkanir á verðbótagreiðslum umfram það sem er að finna í núgildandi tilhögun. Þannig vegur orkufrádrátturinn í raun upp á móti minni búvörufrádrætti samkv. nýja framfærslugrundvellinum. Á móti lengingu verðbótatímabilsins kemur minni verðbólga og þar með minni kaupmáttarrýrnun milli útreikningsdaga vísitölunnar. Má ætla að kerfisbreytingin ein leiði til þess að verðbólgan frá upphafi til loka þessa árs verði a. m. k. 5 –6% lægri en að óbreyttu vísitölukerfi. Í þessu sambandi er rétt að leggja á það áherslu, að með þessu frv. er í rauninni ekki verið að gera tillögur um skyndibreytingar, sem hafa mikil áhrif í bili, en hins vegar meir til frambúðar lagfæringar á þessu kerfi, afnám ýmissa agnúa. M. ö. o.: tilgangurinn er fyrst og fremst sá að draga úr víxlgenginu, sjálfvirkninni, án þess að það rýri á nokkurn hátt kjör eða kaupmátt fólksins í landinu, ætti þvert á móti að auka hann þegar frá líður. Á kaupmátt og kjör launafólks í landinu eru oft og tíðum notaðir tveir kvarðar. Annars vegar kaupmáttur kauptaxta og hins vegar kaupmáttur ráðstöfunartekna. Það er auðvitað öllum mönnum ljóst fyrir langalöngu, að það er kaupmáttur ráðstöfunartekna heimilanna sem fer miklu nær sanni um raunveruleg kjör fólksins í landinu heldur en kauptaxtarnir sér og einir, enda er það þannig, að oftast nær undanfarin ár hafa ekki aðeins stjórnvöld, heldur með fullu samþykki og samkomulagi við samtök launafólks fyrst og fremst miðað við kaupmátt ráðstöfunartekna, en ekki kauptaxta. Þetta lýsir sér m. a. í því, að ef menn vilja gera umbætur og tryggja kaupmátt fólksins í landinu, t. d. með skattbreytingum svo að maður nefni eitt dæmi, þá segir það auðvitað til sín í kaupmætti ráðstöfunartekna, en ekki í kaupmætti tímakaups. Í annan stað er það ljóst, að ráðstafanir til að tryggja næga atvinnu í landinu koma ekki fram í kaupmætti taxtakaups, en hins vegar varðandi ráðstöfunartekjurnar. Og vissulega skiptir það nú ekki litlu máli, heldur kannske meginmáti fyrir launamenn að komið sé í veg fyrir atvinnuleysi, að svokallað atvinnustig minnki ekki um of, heldur að nægri atvinnu sé viðhaldið. Þannig má telja upp mörg önnur dæmi, svo sem vaxtamál og annað, sem eru verulegir þættir í útgjöldum launafólksins. Nú er það löngum viðurkennt af verkalýðssamtökum, að verðbólgan sé mjög mikilvægur þáttur í afkomu fólksins, vaxandi verðbólga fari verst með launafólkið og einkum láglaunafólkið, minnkandi verðbólga sé út af fyrir sig kjarabót fyrir fólkið. Um þetta standa í rauninni engar deilur lengur, og kemur þetta m. a. fram í samþykktum á ráðstefnum verkalýðssamtaka á undanförnum árum. Ég vil nefna kjaramálaráðstefnu Alþýðusambands Íslands frá 1979 og samþykktir frá þingi Verkamannasambands Íslands frá 1981, þar sem sérstök áhersla er lögð á þessi sjónarmið. Þess vegna er það eitt út af fyrir sig, ef unnt er að koma í veg fyrir að vöxtur verðbólgu verði minni en ella, ég tala nú ekki um ef hægt er að vinna beinlínis að hjöðnun verðbólgu, þá er það út af fyrir sig kjarabót fyrir verkalýðinn og launþega. Þegar menn ræða því um áhrif þessa frv. á kaupmátt launamanna bið ég menn um að hafa þetta í huga, að það má ekki líta á kaupmátt kauptaxtanna eina því að þeir segja ekki fullkomna sögu af þessu, heldur þarf að líta á kaupmátt ráðstöfunartekna. Ég vil í þessu sambandi minna á það, að þegar efnahagsráðstafanir voru gerðar um áramótin 1980/1981 var gerð um það áætlun í byrjun ársins eða snemma ársins 1981 af hálfu Þjóðhagsstofnunar hversu báðar þessar aðferðir við kaupmáttarútreikning kæmu út eða mundu koma á því ári. Eftir þessar efnahagsaðgerðir um áramótin er það mat Þjóðhagsstofnunar að kaupmáttur kauptaxta mundi á árinu rýrna um 2.3%. Þegar árið var á enda kom í ljós að rýrnunin hafði ekki orðið 2.3%, heldur 1%. Þetta er varðandi kaupmátt kauptaxtanna. Varðandi kaupmátt ráðstöfunartekna var það spá Þjóðhagsstofnunar, eins og kemur fram í riti hennar Þjóðarbúskapnum í apríl 1981, að kaupmáttur ráðstöfunartekna mundi eftir þessar efnahagsaðgerðir verða svipaður á árinu 1981 og hann hafði verið á árinu 1980, ekki rýrnun, ekki aukning. Þegar árið var á enda kom í ljós að kaupmáttur ráðstöfunartekna hafði ekki staðið í stað, heldur hafði hann aukist um 4.3%. Og þegar menn nú spyrja: Hvernig stendur á því að kaupmáttur varð svona að töluverðu leyti á annan veg en þessi stofnun hafði gert ráð fyrir?, þá er svarið væntanlega fyrst og fremst það, að hjöðnun verðbólgunnar á árinu 1981 úr um 60 niður í um 40% hafði í þessum áætlunum verið vanmetin eða áhrif hennar. Þegar við nú metum áhrif þessara ráðstafana, sem hér er lagt til að gerðar séu, vil ég í fyrsta lagi láta í ljós þá sannfæringu mína, að þessar breytingar mundu verða til mikilla bóta, - nokkurra bóta nú á þessu ári, en meiri í framtíðinni, - með því að draga úr sjálfvirkni og víxlgengi og þar með draga úr verðbólgu. Sú hjöðnun verðbólgu sem af þessu leiddi mundi því, eins og reynslan sýnir m. a. frá árinu 1981 og viðurkennt er af samtökum launþega, verða til þess að auka og treysta kaupmátt ráðstöfunartekna. Og ekki síst mundu þær verða til þess að örva atvinnulífið, draga úr þess örðugleikum, en það er auðvitað forsenda þess að afkoma launþega verði í sem bestu lagi. Það er ennfremur sannfæring mín, að þessar ráðstafanir samkv. frv. muni á engan hátt draga úr kaupmætti ráðstöfunartekna heimilanna, heldur þegar frá líður verða til að treysta hann og auka. Herra forseti. Ég læt þessi inngangsorð nægja með þessu frv. og vísa að öðru leyti til ítarlegrar grg. og fskj. með því. Ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Hér er á ferðinni stjfrv. í skilningi laga, eins og hæstv. forsrh. og forseti Nd. hafa skilmerkilega gert grein fyrir, og þýðir í raun að Alþb. - einn stjórnarflokkanna - ber pólitíska ábyrgð á þessu frv. Þótt yfirlýsingar um fyrirvara vegna efnis frv. hafi komið fram úr þessum ræðustól, bæði frá einstökum hv. þm. Alþb. og hæstv. ráðh., hlýtur Alþb. að bera sína ábyrgð á meðan Alþb. er yfirlýstur stuðningsflokkur ríkisstj. og meiri hl. á Alþingi byggist á þátttöku Alþb. í hæstv. ríkisstj. Það er ljóst að fulltrúi Alþb. starfaði með þeirri nefnd sem kölluð hefur verið vísitölunefndin eða viðmiðunarnefndin. Á bls. 3 í grg. frv. er sagt í stuttu máli frá því hver séu sjónarmið Þrastar Ólafssonar aðstoðarmanns fjmrh., sem skilaði séráliti. Þar segir, með leyfi forseta: „Í fyrsta lagi taldi Þröstur að fresta bæri að koma á fjögurra mánaða kerfi um einn mánuð, þannig að verðbætur greiddust næst 1. mars samkv. gamla kerfinu, en síðan yrði fjögurra mánaða kerfið tekið upp.“ Ég skýt því hér inn í að ágreiningur Alþb. við frv. byggist þess vegna ekki á lengingu verðbótatímabilsins, heldur hvenær slík lenging eigi að taka gildi. Nú vitna ég orðrétt til þess sem segir í grg. með þessu stjfrv.: „Í öðru lagi lagði hann til, að í stað tilgreindra frádráttarliða kæmi fastur hlutfallslegur frádráttur. Um önnur atriði var í meginatriðum samkomulag í nefndinni.“ Það er ekki heldur ágreiningur um það á milli Alþb. og annarra stjórnaraðila að það skuli vera frádráttarliðir sem gera vísitölukerfið lekt, ef svo má að orði komast. Það er aðeins spurning um hvers konar frádráttarliði þar eigi að vera um að ræða. Þeir sem lýst hafa yfir fylgi við frv. telja að það eigi að samþykkja með þessum frádráttarliðum sem lýst er í sjálfu frv., en fulltrúi Alþb. leggur til að það komi fastur hlutfallslegur frádráttur. Til þess að lýsa einhverju sem er hliðstætt má ímynda sér að ágreiningurinn sé ekki meiri en sá sem er á milli þeirra sem vilja að frádráttarliðir séu í tekjuskattslögum og hinna sem vilja hafa fastan hlutfallslegan frádrátt, eins og er nú hægt að velja um í sambandi við framtöl, svo að ég taki dæmi sem er ákaflega nýlegt. Þetta frv., sem hér er til umr., er mjög frægt. Það hefur verið milli tanna á mönnum alllengi. Það var sagt strax í haust að beðið væri eftir þessu frv. og þess vegna væri ekki hægt að leggja fram brbl. til staðfestingar, enda dróst það úr hömlu því að hér er á ferðinni eitt af fylgifrv. brbl. Í 1. lið yfirlýsingarinnar sem fylgdi brbl. kemur fram mjög greinilega að gert var ráð fyrir að nýtt viðmiðunarkerfi tæki gildi eftir 1. des. s. l. Það er þess vegna ljóst að Alþb. tók þátt í því samkomulagi í sumar, í ágúst, að samþykkja nýtt viðmiðunarkerfi, þ. á m. að lenging verðbótatímabils tæki gildi eftir 1. des. Svo mega menn hafa mismunandi skoðanir á því, hvað „eftir 1. des.“ þýðir í mæltu íslensku máli. Efni frv. er í fyrsta lagi nýr vísitölugrundvöllur í stað þess gamla, sem er löngu úreltur orðinn, í öðru lagi lenging verðbótatímabila, í þriðja lagi meiri frádráttur vegna orkukostnaðar og í fjórða lagi það að óbeinir skattar og niðurgreiðslur fari út úr vísitölunni. Við 1. umr. málsins er ekki eðlilegt að fram fari ítarlegar efnislegar umr. um frv. Málið verður að sjálfsögðu skoðað með eðlilegum hætti í hv. fjh.- og viðskn. Nd., en á það verður að benda, að sá árangur í baráttunni við verðbólguna, sem á að nást með því að tengja þetta nýja vísitölukerfi, er sá, að hún er talin verða a. m. k. 5–6% lægri en óbreytt vísitölukerfi mundi skila. Sjá menn þá árangurinn þegar til þess er litið að gert er ráð fyrir því samkv. spám Seðlabanka að verðbólga á yfirstandandi ári verði 75% mælt í framfærsluvísitölu frá áramótum til áramóta. Frv. þetta er byggt á gamalli yfirlýsingu í stjórnarsáttmála ríkisstj., en nú eru liðin rúm þrjú ár frá því að sú ágæta bók var gefin út og gerist nú æ fátíðara að vitnað sé til hennar, enda virðist enginn vilja kannast við það sem í þeirri bók stendur. Samkv. stjórnarsáttmálanum átti þó að vera fullt samkomulag á milli stjórnaraðilanna, beggja stjórnarflokkanna og þeirra sjálfstæðismanna sem sitja í ríkisstj., um það sem varðaði kjaramál og sérstaklega ef um kjaraskerðingar væri að ræða. Slíkt samkomulag hefur verið með miklum ágætum í núv. hæstv. ríkisstj., enda hafa allir aðilar ekki vílað fyrir sér að efna til kjaraskerðingar með lögum, bæði með áframhaldandi beitingu svokallaðra Ólafslaga og með sérstökum skerðingum, sem áttu sér stað fyrst að verulegu leyti snemma á árinu 1981, nánar tiltekið frá 1. mars með brbl. þá og svo síðan með brbl., sem sett voru í sumar, en sú skerðing skilaði 7.7% launaskerðingu launafólks í landinu. Um þessa launaskerðingu og aðrar slíkar hefur ríkt fullt samkomulag innan hæstv. ríkisstj., þótt ekki sé um slíkt að ræða við þá viðbót sem kemur með þessu frv. Fyrir rúmu ári, þegar hæstv. ríkisstj. gafst upp við að stjórna efnahagsmálum þjóðarinnar og ákvað að fresta öllum aðgerðum til lausnar efnahagsvandanum og dró það úr hömlu-reyndar allt árið fram til ágústmánaðar - að hefjast handa í lausn aðsteðjandi vandamála, gaf hæstv. ríkisstj. út efnahagsskýrslu og í henni segir, með leyfi forseta, um nýtt viðmiðunarkerfi: „ Ríkisstj. mun nú þegar stofna til viðræðna við samtök launafólks og aðra hagsmunaaðila atvinnulífsins um viðmiðunarkerfi, sem gæti komið í stað núverandi vísitölukerfis og tryggt kaupmátt og jöfnun lífskjara, en væri laust við höfuðókosti þess kerfis sem nú gildir. M. a. verður reynt að finna leið til þess að ráðstafanir til að jafna orkukostnað landsmanna valdi ekki aukinni verðbólgu. Þá mun ríkisstj. hefja viðræður við aðila að verðmyndunarkerfi sjávarútvegs og landbúnaðar um breytingar á skipan þeirra mála, sem stuðlað gætu að hjöðnun verðbólgu, en tryggt um leið afkomu í greinum þessum.“ Hér lýkur tilvitnun í efnahagsskýrslu hæstv. ríkisstj., sem var lögð fram á Alþingi seint í janúarmánuði 1982. Það er full ástæða til að spyrja hæstv. ríkisstj. og talsmenn hennar, hvort eitthvað hafi verið unnið að síðari liðnum, viðræðum við aðila að verðmyndunarkerfi sjávarútvegs og landbúnaðar, og hvernig þeim viðræðum hafi lyktað, hafi þær einhvern tíma hafist. Það er ljóst, að þegar gerðar eru breytingar á borð við þær sem gerðar eru í viðkomandi frv. hlýtur slíkt að hanga saman við hugsanlegar breytingar á verðmyndunarkerfi sjávarútvegsins og landbúnaðarins. Í 1. umr. er full ástæða til að gagnrýna hvernig að þessu frv. er staðið. Í fyrsta lagi ber að nefna það, að ekkert samráð hefur verið haft við stjórnarandstöðuna í þessu máli. Að vísu er sagt að haft hafi verið samráð við verkalýðshreyfinguna og atvinnurekendur, en sé grg. lesin kemur ekkert fram sem bendir til þess að þar liggi fyrir hugmyndir annars vegar verkalýðshreyfingarinnar og hins vegar atvinnurekenda um þessi mál. En það er ljóst að ekkert samráð hefur verið haft við stjórnarandstöðuna í þessu máli og það þrátt fyrir að hæstv. ríkisstj. væri kunnugt um að hún hefði ekki lengur starfhæfan meiri hl. á hv. Alþingi. Nú má spyrja á móti: Er það eðlilegt að haft sé samráð við stjórnarandstöðuna í máli eins og þessu? - Það kunna að vera ýmsar skoðanir uppi um það, en ég vil minna á að þegar ríkisstjórn Geirs Hallgrímssonar skoðaði verðbólgumálin á sínum tíma var ekki einungis haft samráð við stjórnarandstöðuna, heldur tók stjórnarandstaðan fullan þátt í því starfi sem þá var unnið. Í öðru lagi ber að gagnrýna hve seint þetta frv. kemur fram á þinginu. Það er ljóst samkv. yfirlýsingum hv. stjórnarsinna á Alþingi að ætlunin var að leggja frv. miklu fyrr fram á þinginu. Nú eru aðeins fáeinir dagar til 1. mars og það er ljóst að ef þetta frv. á að verða að lögum og taka gildi 1. mars verður samþykkt þess að liggja fyrir um miðja næstu viku. Og ég spyr: Er trúverðugt að leggja fram frv. í gær, fylgja því úr hlaði í dag, þegar ljóst er að bullandi ágreiningur er í hæstv. ríkisstj. um málið, og búast við því að fá hraða afgreiðslu á Alþingi, þegar ljóst er að ráðherrar, þ. á m. hæstv. forsrh., eru á leið úr landi? Ég spyr: Er þetta trúverðugt? Það er fyllilega réttmætt að gagnrýna hve frv. kemur seint fram og það seinlæti skrifast auðvitað á ábyrgð hæstv. ríkisstj. Herra forseti. Við sjálfstæðismenn viljum að sjálfsögðu að þetta mál fái eðlilega meðferð í þinginu. Þetta er viðkvæmt mál, sem þarf að skoðast vandlega af hv. nefnd. Að slíkri eðlilegri skoðun munum við standa.



Herra forseti. Frv. þetta er hingað til Nd. komið með nokkuð undarlegum hætti. Vitað er að mikið ósamkomulag hefur verið ríkjandi í ríkisstj. um nýja vísitöluviðmiðun launa, en yfirlýsing um að slík ný viðmiðun yrði upp tekin fyrir 1. mars n. k. var gefin af ríkisstj. allri í tengslum við setningu brbl. í ágústmánuði s. l. Þegar til átti að taka náðist hins vegar ekki samkomulag um að framfylgja hinni sameiginlegu yfirlýsingu ríkisstj. eins og til stóð. Ítrekaðar viðræður mánuðum saman um sameiginlega niðurstöðu báru ekki árangur, uns forsrh. brá á það ráð að flytja frv. í eigin nafni, en ekki nafni ríkisstj. Er hæstv. ráðh. studdur í málinu af ráðherrum Sjálfstfl. og Framsfl., en ráðh. og þm. Alþb. eru frv.-flutningnum andvígir. Ljóst er því að frv. er ekki stjfrv. í lögformlegum og venjuhelguðum skilningi þess orðs. Þess eru vissulega dæmi að ráðh. í ríkisstj. flytji í eigin nafni frv., sem ekki er stuðningur við meðal allra ríkisstjórnaraðila. Síðast var það gert árið 1979, þegar þáv. forsrh. Ólafur Jóhannesson flutti frv. um stjórn efnahagsmála hér á Alþingi. Einn þáv. stjórnarflokka, Alþb., stóð ekki að því frv. Þetta frv. var undanfari laga sem síðan hafa verið kennd við flm. og nefnd Ólafslög. Ég man eftir nokkrum fleiri dæmum um slíkan flutning ráðh. á frv. sem ríkisstj. sem heild stendur ekki að, en í engu því tilviki minnist ég annars en ráðh. hafi þá flutt málið í þeirri þd. sem hann situr í sem þm., en hæstv. forsrh. á, eins og kunnugt er, ekki sæti í Nd., þar sem hann flytur málið, heldur í hv. Ed. Er það raunar auðsætt að svo þurfi að vera, því að til þess að ráðh. geti flutt mál í annarri deild en hann á sæti í þarf atbeina forseta Íslands, þannig að um stjfrv. sé ljóslega að ræða. Nú hefur frv. það sem hér er til umr. borið þannig fyrir Nd. að forsrh. hefur lagt frv. fram við deildarforseta hafandi fengið undirritun forseta Íslands á skjal sem gerir frv. að stjfrv., enda hefði hæstv. forsrh. ekki fengið frv. samþykkt sem Nd.-mál með öðrum hætti, heldur orðið að flytja það í þeirri þingdeild sem hann situr í sem þm. Engu að síður er því staðfastlega haldið fram af Alþb. að frv. sé ekki stjfrv. Þarna stendur fullyrðing gegn fullyrðingu. Forsrh. flytur frv. hingað inn í Nd. sem stjfrv. og fær það í krafti þess tekið hér fyrir, en lýsir því þó yfir að frv. njóti ekki stuðnings stjórnarinnar. Hæstv. félmrh. segir frv. ekki geta verið stjfrv., enda standi stjórnin ekki að frv. Í leikmanns augum virðist a. m. k. líklegra að lagaskýring hæstv. félmrh. sé nær sanni, því hvernig getur mál orðið stjórnarmál ef stjórnin stendur ekki að flutningi þess? Hvar mundi slíkt enda? Hvaða fordæmi er verið að gefa, sé á slíka málsmeðferð fallist? Þess vegna óskaði ég í gær eftir því, að hæstv. forseti léti mér í té upplýsingar um hvort dæmi séu þess að ráðherrar flytji mál sem hluti ríkisstj. hefur opinberlega lýst andstöðu við í annarri deild en hann situr í sem þm. Ég ítreka þessa ósk mína við hæstv. forseta, að ég fái þessa greinargerð í hendur, hvort nokkur fordæmi séu fyrir slíkum málatilbúnaði. Þá vil ég ennfremur óska eftir svörum við því frá hæstv. forsrh. hvernig á því stendur að hann leggur svo mikla áherslu á að fá flutt mál í Nd., sem hann mætavel hefði sem ráðh. getað flutt í Ed. Mér vitanlega samkv. öllum fordæmum sem til eru úr þingsögunni, - ég fullyrði það með fyrirvara því að ég hef ekki séð annað, - ef þeim hefði verið fylgt, ætti ráðh. að hafa flutt þetta mál í Ed. Ég vildi gjarnan fá á því skýringar frá hæstv. ráðh., hvernig á því stendur að hann vill ekki flytja þetta frv. í þeirri deild sem hann á sæti í sem þm. Ég veit ekki annað en það sé að öðru leyti nokkuð gott samkomulag á milli hæstv. forsrh. og þeirrar deildar sem hann var kjörinn til að sitja í, enda veit ég ekki annað en hæstv. forsrh. hafi verið ljúft að taka þar sæti þegar hann á sínum tíma var þangað kjörinn, en eins og menn muna réði það kjör úrslitum um að hæstv. ráðh. tókst að koma saman þeirri ríkisstj. sem nú situr að völdum. Hins vegar liggur ljóst fyrir að úrskurður hæstv. forseta um að málið skuli skoðast sem stjórnarmál og fá því þá meðferð, sem það nú hlýtur, er endanlegur. Við því getur Nd. út af fyrir sig ekkert gert. Nd. getur ekki breytt þeim úrskurði. Þó að Nd. væri ekki sammála úrskurði forseta getur hún t. d. ekki vísað málinu til Ed., þótt svo það yrði niðurstaða meiri hl. dm. að málið ætti þar heima. Um sjálft efnisatriði frv. get ég hins vegar verið fáorður að þessu sinni. Meginefni 1. gr. er að tekinn verði í notkun nýr grundvöllur framfærsluvísitölu samkv. niðurstöðum neyslukönnunar, sem gerð var á árunum 1979 og 1980, en fyrri grundvöllur var reistur á neyslusamsetningu samkv. búreikningum 100 fjölskyldna í Reykjavík fyrir tæpum 20 árum. Þessi breyting felur það eitt í sér að gera réttari þann mælikvarða sem notaður er til þess að mæla meðaltalshækkun framfærslukostnaðar í landinu. Um langt skeið hefur sá mælikvarði gefið rangar vísbendingar um raunverulegar breytingar á framfærslukostnaði, því grundvöllurinn, sem byggt var á, hefur lengi verið rangur. Fjölmargar tegundir neysluvarnings og heimilisútgjalda, sem voru óþekktar fyrir 20 árum hjá almennum fjölskyldum, tilheyra nú almennum neysluvenjum. Þessar tegundir neysluvarnings og útgjalda eru fæstar inni í vísitölugrundvellinum sem nú er stuðst við til þess að mæla breytingar á framfærslukostnaði. Aðrar neysluvörur og útgjaldaliðir, sem fyrir 20 árum vógu létt í grundvellinum, hafa vaxið að mun, en dregið að sama skapi úr útgjöldum sem voru ráðandi í fjölskylduútgjöldum fyrir 20 árum. Sem dæmi um vaxandi útgjaldaliði fjölskyldna á þessu árabili má nefna útgjöld vegna bifreiða, skemmtana, fatakaupa og ferðalaga, sem vega nú miklu þyngra í neysluútgjöldum almennra fjölskyldna en gerðist fyrir 20 árum. En um minnkandi útgjaldaliði í hlutfallslegri neyslu má sem dæmi nefna kaup almennra matvæla. Löngu er orðið nauðsynlegt að breyta grundvelli framfærsluvísitölunnar með tilliti til breyttrar neyslusamsetningar af þessu tagi. Sú breyting er aðeins til þess gerð að tryggja að mælingin sé rétt til þess að sjá svo um að „hitamælir verðbólgunnar“ sé rétt stilltur. Þeirri breytingu er Alþfl. hlynntur. Hann telur einnig þörf á að setja lög um gerð framfærsluvísitölunnar, sem ekki eru nú til, sem tryggi að grundvöllur framfærsluvísitölunnar sé ætíð neyslukönnun sem gerð sé meðal hæfilega fjölmenns úrtaks þjóðarinnar eigi sjaldnar en á fimm ára fresti og með fullkomnustu aðferðum sem tiltækar eru á hverjum tíma. Jafnframt fari fram kannanir um hugsanlega ólíka neyslusamsetningu og misjafnt vægi einstakra útgjaldaliða eftir landshlutum og upplýsingar, sem þannig eru fengnar, gangi sjálfkrafa inn sem breytingar á grundvelli framfærsluvísitölunnar þannig að hún sem „hitamælir verðbólgunnar“ mæli ávallt rétta breytingu á framfærslukostnaði hverju sinni. Þessi atriði vill Alþfl. að bundin séu í löggjöf - þau atriði að framfærsluvísitalan mæli ávallt rétt þær breytingar sem verða á framfærsluútgjöldum heimilanna. Þessi atriði fjalla aðeins - ég endurtek aðeins - um framfærsluvísitöluna sem mælikvarða á framfærslukostnaði heimila og breytingar á honum. Hvernig og hvort tengja eigi þennan mælikvarða á breytingu á framfærslukostnaði við launin í landinu er svo annað mál, sem ekki má rugla saman við það atriði vístitölumálanna að tryggja að framfærsluvísitalan mæli alltaf rétt breytingu á framfærslukostnaði. Ýmsar aðferðir hafa verið hafðar uppi um tengingu framfærsluvísitölu við laun. Stundum hafa launin verið tengd framfærsluvísitölu með einum eða öðrum hætti, stundum ekki. Þegar um slíka tengingu hefur verið að ræða hefur framfærsluvísitalan ýmist tengst laununum óbreytt eða hún hefur tengst þeim með einhverjum tilteknum skerðingum. Í síðari greinum frv. er fjallað um slíka tengingu framfærsluvísitölunnar við laun. Þar er lagt til að nokkur frávik verði gerð frá þeim viðmiðunum sem nú eru notaðar í sambandi við tengingu framfærsluvísitölu og launa. Sjálfsagt er að skoða áhrif þeirra breytinga og afstöðu aðila til þeirra, og verður það án efa gert í fjh.- og viðskn. þegar hún fær mál þetta til umfjöllunar. Það mál er einnig nú til umr. í Alþfl. Meginatriði málsins er þó það að mínu viti, að reynslan hefur sýnt okkur að vísitölukerfið í þessum skilningi er orðið gerónýtt. Það tryggir ekki kaupmátt launa. Það tryggir ekki öryggi í efnahagsmálum og það tryggir ekki stöðugleika í stjórnarfari og hætt er við að breytingar á einstökum atriðum til eða frá innan þessa kerfis skili mjög takmörkuðum árangri, ef nokkrum. Það er skoðun Alþfl., að menn eigi að leita annarrar og nýrrar lausnar í þessum málum en þeirrar sem byggist á vísitölukerfi sem í raun og sannleika er orðin ónýt og haldlaus vörn. Til þess að tryggja kaupmátt launa, til þess að tryggja stöðugleika í efnahagsmálum og árangur í efnahagsstjórnun ætti frekar að leita eftir samkomulagi milli aðila vinnumarkaðarins og ríkisvaldsins um mörkun tiltekinnar launamálastefnu til eins eða tveggja ára í senn, sem tryggi í senn lágmarkskaupmátt og lágmarkslífsafkomu og um leið tilteknar forsendur efnahagsstjórnunar svo að ná megi einhverjum tilætluðum árangri. Þetta þýðir að sjálfsögðu gerbreytingu á þeim vinnubrögðum sem tíðkast hafa í þessu sambandi í okkar landi. Þetta þýðir að aðilar, bæði stjórnvöld og hagsmunaaðilar, verða að taka ákvarðanir til framtíðar í ljósi staðreynda um raunverulegar efnahagsaðstæður á hverjum tíma annars vegar og hins vegar í ljósi staðreynda um hvað er pólitískt framkvæmanlegt á hverri stundu og standa síðan saman hver og einn ábyrgur fyrir þeirri sameiginlegu stefnumótun og ákvörðunum sem þarna ættu sér stað. Herra forseti. Ég er hér að tala um tillögur okkar Alþfl.-manna frá árinu 1978 um kjarasáttmála þjóðfélagsaflanna og stjórnvalda í stað þeirrar ábyrgðarlitlu hringavitleysu sem felst í því að menn hengja sig aftan í einhvern verðbólguvagn í sinni eilífu endalausu hringferð og halda að það sé einhver vörn gegn vá að menn séu verndaðir af einhverju vísitölukerfi, sem reynslan hefur því miður sýnt að hvorki getur orðið launafólki vörn né tæki til árangursríkrar efnahagsstjórnunar í höndum stjórnvalda. Við Alþfl.-menn teljum að forsenda gerbreyttrar efnahagsstefnu, forsenda gerbreyttrar efnahagsstjórnunar sé að taka upp þessi vinnubrögð, taka upp vinnubrögð í anda þess kjarasáttmála sem við höfum barist fyrir síðan í kosningunum 1978.



Herra forseti. Þegar það gerist að tveir stjórnaraðilar kjósa að flytja frv. til l. um jafnstórt mál og vísitölumálið í trássi við þann þriðja, þá er eðlilegt að fara rækilega yfir málin og átta sig á því, í hverju sá ágreiningur liggur sem veldur þeirri staðreynd að hæstv. forsrh. hefur hér flutt sérstakt vísitölufrv. Þetta vísitölufrv. er ekki stjfrv. eins og hér hefur komið fram hjá hæstv. forsrh. aftur og aftur. Þetta vísitölufrv. er ekki stjfrv. eins og hér hefur verið bent á af hv. þm. Sighvati Björgvinssyni. Hér er um að ræða frv. sem forsrh. flytur einn og skýrir svo frá, að hann hafi á bak við það stuðning sjö ráðh. Framsfl. og Sjálfstfl. Nú hlýt ég að harma það sem einn af aðilum núv. ríkisstj. að ekki skuli hafa tekist samkomulag um jafn veigamikið mál og þetta. Og ekki síst hlýt ég að undirstrika þessar skoðanir mínar þegar þess er gætt, að núverandi stjórnarsamstarf hefur í heildina tekið verið farsælt og árangursríkt, og það hefur skilað mörgum þýðingarmiklum málum í höfn fyrir land okkar og þjóð. Staðreyndin er engu að síður sú, sem við stöndum nú frammi fyrir, að þetta frv. sem hér er rætt varpar skugga á stjórnarsamstarfið og teflir því í tvísýnu. Samþykkt frv. um vísitölu- og kjaramál gegn einum stjórnarflokknum væri tvímælalaust brot á stjórnarsáttmálanum eins og glöggt er þar tíundað, en framlagning frv. um þessi efni af hæstv. forsrh. er ekki með þeim hætti, að menn þurfi að slá því föstu að þetta frv. verði að lögum. Þvert á móti bendir margt til þess að svo verði ekki, m. a. með tilliti til þess að skammt lifir nú af sérkennilegu þinghaldi þessa vetrar. Þegar þetta frv. lá fyrir í ríkisstj. gerði miðstjórn Alþb. svofellda samþykki: „Miðstjórn Alþb. mótmælir harðlega þeim tillögum um breytingar á vísitölukerfinu sem nú liggja fyrir af hálfu annarra aðila í ríkisstj. Miðstjórnin telur að breyta beri núverandi vísitölukerfi í samræmi við neyslukönnun Hagstofunnar frá 1979-1980 og að gera verði ýmsar breytingar á núverandi viðmiðunarkerfi, enda stuðli þær að því að tryggja betur kaupmátt almennra launa og þá ekki síst hinna lægstu launa. Fundurinn leggur áherslu á að breytingar á vísitölukerfinu verða hins vegar að eiga sér stað í beinum tengslum við aðrar breytingar á efnahagskerfinu. Alþb. er reiðubúið til samstarfs um að tryggja nauðsynlegar breytingar á stjórn efnahagslífsins og minnir í því sambandi á ákvarðanir ríkisstj. frá s. l. ári um verðlagskerfi sjávarútvegs og landbúnaðar og tillögur Alþb. varðandi sjóðakerfið, innflutningsverslunina og fleiri þætti efnahagsmála. Því miður hafa ákvarðanir ríkisstj. frá s. l. ári í þessum efnum ekki náð fram að ganga, og þess vegna er fráleitt að mati flokksins að slíta vísitölumálið út úr samhengi, eins og tillögur eru nú um innan ríkisstj. Fundur miðstjórnar Alþb. 12. febr. 1983 telur óhjákvæmilegt að einhliða ákvörðun einstakra stjórnaraðila um flutning frv. um vísitölumálið hljóti að hafa alvarleg áhrif á stjórnarsamstarfið, vegna þess að ákvæði stjórnarsáttmálans kveða á um annað. Flokkurinn hlýtur því að meta slík vinnubrögð í tengslum við framgang annarra mála í stjórnarsamstarfinu og á Alþingi á næstunni.“ Þegar þetta mál var tekið fyrir í ríkisstj. í gærmorgun, þá lagði ég fram þessa samþykkt miðstjórnar Alþb. En fleiri aðilar höfðu þá þegar fjallað um þetta mál, þar á meðal miðstjórn Alþýðusambands Íslands. Í ályktun miðstjórnar Alþýðusambands Íslands 10. febr. s. l. segir svo með leyfi hæstv. forseta: „1. Í samningaviðræðum á s. l. sumri lýsti Alþýðusambandið sig reiðubúið til þess að semja um að nýr vísitölugrunnur yrði tekinn í notkun við útreikning vísitölu framfærslukostnaðar. Á strandaði að Vinnuveitendasambandið hafnaði nýja grunninum nema nýir frádráttarliðir yrðu jafnhliða teknir upp við verðbótaútreikning. Ekkert bendir til að afstaða verkalýðssamtakanna verði önnur í komandi samningum. 2. Alþýðusambandið hefur ávallt verið reiðubúið til þess að ræða breytt vísitölufyrirkomulag. Afstaða Alþýðusambandsins hefur mótast af því sjónarmiði að nýtt viðmiðunarkerfi yrði að tryggja kaupmátt ekki síður en núverandi kerfi. Rétt er að minna á að samkv. erindisbréfi og sérstakri yfirlýsingu ríkisstj. átti svonefnd vísitölunefnd að hafa þetta sjónarmið að meginmarkmiði. Yfirlýsingar einstakra valdsmanna að undanförnu ganga þvert á ofangreind sjónarmið. Krafist er aukinnar verðbótaskerðingar með nýjum frádráttarliðum og lengingu verðbótatímabila. Miðstjórn ASÍ fordæmir þessi viðhorf. Ljóst er að efnahagsvandinn verður ekki leystur með síendurteknum kjaraskerðingum. Miðstjórnin bendir á að frá því í des. hefur verkafólk þolað verulega kjaraskerðingu til viðbótar almennri tekjurýrnun á árinu 1982. Í kjölfar þessarar kjaraskerðingar hefur ekki bólað á efnahagsaðgerðum stjórnvalda á öðrum sviðum. Miðstjórn ASÍ varar við skerðingarhótunum einstakra ráðamanna og harmar það úrræðaleysi sem í þeim opinberast.“ Það er sem sagt ljóst að þegar frumvarpstillaga sú sem hér er nú til umr. lá fyrir í hæstv. ríkisstj. í gærmorgun lágu þar einnig fyrir í fyrsta lagi mótmæli verkalýðssamtakanna, mjög hörð og eindregin, sem þó á að hafa samráð við samkv. stjórnarsáttmála núv. ríkisstj., og þar lá einnig fyrir samþykkt eins stjórnarflokksins, Alþb., enda þótt svo sé kveðið á í stjórnarsáttmála ríkisstj. að ekki megi setja lög um kjaramál nema allir stjórnaraðilarnir séu því samþykkir. Það er því eins ljóst og frekast getur verið að samþykkt vísitölufrv. gegn Alþb. væri skýlaust brot á sáttmála núv. ríkisstj. og hlyti að hafa pólitískar afleiðingar í samræmi við það. Þessi mál hafa verið rædd mjög í þjóðfélaginu núna um nokkurt skeið. Má segja að sú umr. hafi hafist fyrir alvöru í tengslum við efnahagsyfirlýsingu ríkisstj. s. l. sumar og þau brbl. sem þá voru sett og staðfest hér á Alþingi í dag. Þessi brbl. hafa átt sér sögulegan feril eins og kunnugt er og endalokin urðu ljós í dag og í gær, þegar stjórnarandstaðan í Sjálfstfl. ákvað, eftir háværar raddir um að hér væri um að ræða frv. sem væri í öllum atriðum vont og hættulegt, að sitja hjá eftir allt sem á undan var gengið. Í þeirri umr. sem hér hefur farið fram um brbl. var það rætt, einkum eftir að þing kom saman í haust, hvort ríkisstj. hefði meiri hl. til þess að fá brbl. staðfest. Við sem stöndum að ríkisstj. vissum ekki betur, þegar brbl. voru sett, en að þau hefðu þingmeirihluta. Þegar Alþingi kom saman s. l. haust gerðust hins vegar þau tíðindi að einn af stuðningsmönnum ríkisstj. lýsti því yfir, að hann hefði snúist á sveif með stjórnarandstöðunni og þar með væri óvissa um framgang brbl. hér á hv. Alþingi. Þessi yfirlýsing lá fyrir um svipað leyti og Alþingi kom saman og það var þá fyrst með óyggjandi hætti ljóst, að ríkisstj. hafði mjög tæpa stöðu hér í hv. Nd. Í tengslum við þá niðurstöðu ákvað Alþb. að leggja til í ríkisstj. að gripið yrði til sérstakra pólitískra aðgerða. Í fundargerð ríkisstj. 14. okt. s. l. segir svo með leyfi forseta: „Félmrh. lagði fram svohljóðandi samþykkt þingflokks Alþb.: Þingflokkur Alþb. telur nauðsynlegt að frv. til staðfestingar á brbl. um efnahagsaðgerðirnar í ágúst s. l. verði lagt fram á Alþingi þegar í stað og meðferð málsins hagað þannig, að sem fyrst fáist niðurstaða í þeirri óvissu sem nú er í stjórnmálum landsins. Félli frv., sem yfirlýsingar formanna þingflokka stjórnarandstöðunnar benda til, er rétt að rjúfa þing þegar í stað og efna til kosninga svo tímanlega fyrir lok nóvember, að ríkisstj. með skýran þingmeirihluta að baki gæfist tími til að gera þær ráðstafanir sem hún teldi nauðsynlegar fyrir 1. des. n. k. Þingflokkur Alþb. bendir á að sú óvissa, sem nú er um að ræða, getur haft í för með sér að ýmis mál ríkisstj. stöðvist eða tefjist í þinginu. Jafnframt er hætta á að þingstörf verði í heild ekki jafn markviss og skyldi við þessar aðstæður. Með tilliti til framanritaðs leggur þingflokkurinn áherslu á að brbl. verði afgreidd strax.“ Á þessum fundi ríkisstj. 14. okt. s. l. kom m. ö. o. fram að Alþb. vildi að þá þegar yrði látið reyna á það hvort þingið samþykkti brbl. eða ekki. Og ef þau yrðu felld, þá yrði efnt til kosninga svo fljótt fyrir 1. des. að ný ríkisstj. gæti gert viðeigandi ráðstafanir í tæka tíð. Því miður báru samstarfsaðilar okkar í ríkisstj. ekki gæfu til að fara að þessum ráðum strax. Ég hygg að allir þeir sem hafa lifað þennan vetur hér og fylgst með málum á Alþingi Íslendinga nú síðustu mánuðina sjái hversu miklu skynsamlegra það hefði verið að bregðast þarna strax við og afgreiða brbl. þegar í stað, til þess að unnt væri að vísa málum til þjóðarinnar ef brbl. hefðu verið felld í Nd. þingsins, eins og þá benti flest til. Ég hlýt að láta þetta koma fram hér vegna þess að skýringin á þeirri efnahagslegu sjálfheldu sem okkar þjóðarbú er í um þessar mundir birtist ekki í því að menn hafi dregið að leggja fram eitthvert vísitölufrv. Skýringin á sjálfheldunni liggur fyrst og fremst í því að menn voru ekki tilbúnir til að ganga með vandamálin til þjóðarinnar á því augnabliki sem það lá fyrir að slíkt var í rauninni óhjákvæmilegt. Það að ekki tókst að ná samstöðu um þetta í haust er orsök þess hversu komið er og hversu háttar nú til í efnahagsmálum hér í þessu landi. Ég undirstrika þetta atriði hér, herra forseti, vegna þess að ég tel að það sé óhjákvæmilegt að líta á það sem bakgrunn þeirrar efnahagslegu þróunar sem nú hefur verið að ganga yfir. Það er útilokað fyrir hina stjórnaraðilana að bjarga sér frá þessari staðreynd með því að standa nú að þessu vísitölufrv. Þó ekki væri nema vegna þess, herra forseti, að þetta frv., jafnvel þótt samþykkt yrði, hefði um 5% áhrif á verðbólguna í landinu eða svo á heilu ári í 70% verðbólgu. Ég hygg að sjaldan hafi það gerst að menn hafi ætlast til jafn stórra afreka af jafn litlu frv. og því sem hér liggur fyrir í þessa veru. Ég fór þess á leit við Þjóðhagsstofnun í gær, að hún gerði athugun á því hvaða áhrif þetta frv. hefði á þjóðarbúið og efnahagslífið á þessu ári. Í minnisblaði frá Hallgrími Snorrasyni, sem mér barst í gærkvöld um þetta efni, segir svo orðrétt með leyfi hæstv. forseta: „Í greinargerð Þjóðhagsstofnunar frá 14. 01. 1983 um framreikning framfærsluvísitölu og kauptaxta á árinu 1983 voru helstu niðurstöður þær, að á gefnum forsendum mætti búast við að hækkun framfærsluvísitölu á næstu mánuðum yrði yfirleitt 65–70%, færi yfir 70% um mitt ár, en síðan gæti dregið úr árshækkun vísitölunnar ef ekki kæmu upp sérstök verðbólgutilefni. Hækkunin yrði þó enn á bilinu 60–65% í árslok. Meðalhækkun framfærsluvísitölunnar yrði samkv. þessum reikningi 65–70%, en meðalhækkun kauptaxta 55–60% og kaupmáttur kauptaxta rýrnaði að meðaltali um 7% á árinu. Framreikningur framfærsluvísitölu og kauptaxta miðað við frv. forsrh. en að öðru leyti á sömu forsendum og framreikningurinn frá 14. 01. 1983 gefur þær niðurstöður að hækkun framfærsluvísitölunnar frá upphafi til loka ársins geti orðið um 5 stigum minni en ella. Þannig yrði hækkun vísitölunnar 57–58% með svipaðri nákvæmni og í fyrri reikningi, meðalhækkunin frá fyrra ári yrði 64–65% og meðalhækkun kauptaxta 51–52%. Samkv. þessu yrði kaupmáttur kauptaxta um 8% lakari að meðaltali á þessu ári en í fyrra. Í sambandi við þessar tölur verður að hafa í huga að mun meiri óvissa ríkir um framreikning eftir hinum nýja grunni en hinum gamla, m. a. um vægi frádráttarliða o. fl., þótt reynt sé að gera dæmin sem samstæðust. Áhersla skal jafnframt á það lögð að sömu forsendur og fyrirvarar eiga að öllu leyti við um bæði dæmin.“ Hér lýkur tilvitnun í minnisblað Þjóðhagsstofnunar sem sýnir ákaflega vel hvaða áhrif þetta frv. hefði á vísitölu og þar með verðbólgu og kaupmátt á þessu ári. Ég vík nú, herra forseti, að frv. sjálfu og einstökum efnisatriðum þess. Ég vil þá fyrst taka það fram, að þetta frv. hefur verið til meðferðar hjá hæstv. ríkisstj. nú um nokkurt skeið. Málin hafa verið ítarlega rædd, m. a. á fundum vísitölunefndar og á fundum ráðherranefndar sem ég hef átt sæti í, og sömuleiðis hafa þau verið rædd nokkrum sinnum á fundum ríkisstj. sjálfrar. Ég vil taka það fram hér að gefnu tilefni, að ég tel að hæstv. forsrh. hafi lagt sig mjög fram um að ná samkomulagi um þetta mál á milli stjórnaraðila. Og ég tel raunar að hið sama eigi við um formann Framsfl., hæstv. sjútvrh.  Fundarhlé. Herra forseti. Ég minntist á það þegar ég fór úr stólnum hér áðan að þetta mál, vísitölumálið, hefði verið til meðferðar í ríkisstj. nokkuð lengi, bæði á vegum ráðherranefndar, sem ég hef átt sæti í, og á vegum vísitölunefndarinnar svokölluðu. Ég tók það fram að bæði hæstv. forsrh. og hv. formaður Framsfl., sjútvrh., hefðu lagt sig fram um það mestan part að reyna að ná samkomulagi um þetta mál. Ég held að það sé hins vegar svo, að í stuðningsliði beggja hafi verið ýmsir aðilar sem reyndu að pressa það fram að þetta frv. yrði lagt fyrir, jafnvel með ákvæðum sem alltaf hafði legið fyrir að yrðu ekki samþykkt af Alþb. Þar sem um slík viðhorf var að ræða hjá örfáum stuðningsmönnum stjórnarinnar gat auðvitað svo farið sem farið hefur, að lagt yrði fram frv. af forsrh. einum. Frammi fyrir þeirri pólitísku staðreynd stöndum við nú. Ég vil þessu næst, herra forseti, víkja að frv. sjálfu og einstökum efnisgreinum þess og þá fyrst að sjálfsögðu að því sem rætt er í 1. gr. frv. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að nýr vísitölugrundvöllur verði lögfestur nú þegar og taki gildi við næsta vísitöluútreikning. Ég er út af fyrir sig almennt séð þeirrar skoðunar, að það sé eðlilegt að miða við sem nýjastar upplýsingar um neyslusamsetningu, þegar teknar eru ákvarðanir um vísitölugrundvöll. Í þessu efni er þó ekkert sjálfgefið frekar en í öðrum og það er ljóst að nýi vísitölugrundvöllurinn, sem svo er kallaður, er allt öðruvísi samsettur en hinn gamli vísitölugrundvöllur. Þannig eru t. d. landbúnaðarvörur mun léttari í nýja vísitölugrundvellinum en þeim gamla og frá sjónarmiði landbúnaðarins og þeirra sem vilja leggja áherslu á sem mesta sölu innlendra landbúnaðarafurða hlýtur að orka tvímælis að taka inn hinn nýja grundvöll gersamlega óbreyttan. Auk þess eru í hinum nýja vísitölugrundvelli ýmis atriði sem ekki voru til í þeim gamla, eins og t. d. laxveiðar, hey fyrir sporthesta og sólarlandaferðir. Þar voru aftur á móti ferðir fimmta hvert ár með Gullfossi fyrir vísitölufjölskylduna, sem af eðlilegum ástæðum er ekki með í nýja vísitölugrundvellinum. Mér finnst þessi dæmi sýna það dálítið vel að í rauninni er ekki alveg einboðið að vísitölugrundvöll eigi að taka upp nákvæmlega eins og hann kemur út úr neyslukönnuninni á hverjum tíma. Það er ekki einboðið, segi ég, vegna þess að ef við tökum þennan grundvöll óbreyttan og reiknum verðbætur á laun eftir honum, þá erum við í raun og veru að borga þeim sem lægstar hafa tekjurnar lægri verðbætur en þeir ættu að fá, miðað við eigin neyslusamsetningu, en aftur á móti þeim sem eru með meiri neyslu hærri verðbætur. Þetta sýnir hvað vísitölumælingin sem slík er í raun og veru varhugavert tæki ef menn nota það ekki með fullri aðgát. Það er einnig nauðsynlegt, herra forseti, þegar ákveðið er að taka upp nýjan vísitölugrundvöll, ef menn vilja miða við neyslusamsetninguna eins og hún er á hverjum tíma, að það sé í raun og veru nýr vísitölugrundvöllur, en ekki þegar nokkurra ára gamall eins og sá sem hér er verið að tala um. Hann er nú kominn nokkuð á fjórða ár að aldri, þessi vísitölugrundvöllur hinn nýi, sem menn eru að tala um að taka hér upp. Ég er þess vegna alveg sammála því sjónarmiði, sem mér heyrðist koma fram hér hjá hv. þm. Sighvati Björgvinssyni, að nauðsynlegt væri að koma á reglulegum neyslukönnunum til þess að vísitölugrundvöllurinn á hverjum tíma samsvaraði sem best þeirri neyslu sem miða á við. Það er í raun og veru mjög einfalt nú orðið að koma við slíkum könnunum reglulega og útreikningi. Ég teldi reyndar að þetta ætti að vera hægt að gera annað hvert ár eða svo, þannig að tekið væri mið af þeirri neyslu sem menn eru með að jafnaði í landinu á hverjum tíma. Þetta er atriði sem mér finnst að Hagstofa Íslands, sem hefur haft með þessi mál að gera, ætti að taka til athugunar. Ég er alveg viss um að verkalýðshreyfingin í landinu hefur áhuga á því að koma slíkri viðmiðun við. Ég held að það ætti að vera einfalt fyrir okkur, hvað svo sem ágreiningi um vísitölumál líður að öðru leyti, að sameinast um það að viðmiðanir séu endurnýjaðar reglulega. Ég held að það gæti vel komið til greina að koma á nýjum vísitölugrundvelli fljótlega. Það hefur áður verið gert með lögum. En ég minni á að kjarasamningar renna út núna upp úr miðju þessu ári mig minnir 31. ágúst eða svo, og mér fyndist eðlilegt að samið væri um vísitöluna um leið og kjarasamningarnir eru gerðir. Ég veit að báðir aðilar, verkalýðshreyfing og atvinnurekendur, hafa vissan áhuga á því, þó að fram kæmi á s. l. ári, þegar kjarasamningar voru gerðir, að Vinnuveitendasamband Íslands gerði kröfu um það að teknir yrðu inn fleiri frádráttarliðir í vísitöluna, ef hún ætti að koma til framkvæmda, sú hin nýja, og þess vegna var því hafnað af verkalýðssamtökunum. Ég held að þetta ákvæði, sem hér er í 1. gr., sé í raun og veru það einfaldasta í þessu frv. Engu að síður ber að leggja á það áherslu að svona ákvörðun á ekki að taka nema í samráði við verkalýðshreyfinguna. Og auðvitað er eðlilegast að nýr vísitölugrundvöllur sé einfaldlega tekinn upp með ákvörðun kauplagsnefndar. Kauplagsnefnd getur tekið slíka ákvörðun. Það er hún sem ákveður við hvað er miðað þegar verðbætur á laun eru reiknaðar út. Þess vegna gæti kauplaganefnd auðvitað, ef hún vildi. með einföldum hætti tekið ákvörðun um það, hvenær sem henni sýnist, að taka hinn nýja vísitölugrundvöll í notkun. Í 2. gr. frv. er ein veigamesta breyting þess. Þar er kveðið á um breyttar dagsetningar á vísitöluútreikningi. Þar er gert ráð fyrir því að vísitölubætur verði ekki greiddar núna 1. mars heldur 1. apríl og síðan á fjögurra mánaða fresti. Það hefur legið fyrir allan tímann frá því að umr. hófust um þetta mál að Alþb. væri ekki reiðubúið til að fallast á að fresta þessari vísitölugreiðslu til 1. apríl n. k. Við höfum lagt á það áherslu að vísitölubæturnar verði borgaðar út 1. mars. Við teljum að það sé útilokað fyrir fólk að bera dýrtíðina bótalaust einum mánuði, lengur, jafnrík og hún hefur verið nú að undanförnu. Í þessu frv. eru ákvæði í síðustu og næstsíðustu mgr. um bændur og sjómenn. Ég tel eðlilegt að dagsetningar á fiskverði og búvöruverðshækkunum séu þær sömu og á verðbótum á laun. Mér er hins vegar ekki kunnugt um að þær brtt. sem hér eru hafi verið bornar undir bændasamtökin eða sjómannasamtökin formlega eða óformlega að undanförnu. Hér er gert ráð fyrir því að fiskverðshækkun, sem menn hafa búist við 1. mars, eigi sér ekki stað fyrr en 1. apríl, undir lok vertíðarinnar, og munar auðvitað mjög verulega á því hvort fiskverðsbreyting kemur til framkvæmda 1. apríl eða 1. mars. Mér er ekki heldur kunnugt um að þessi breyting á búvöruverðinu hafi verið borin undir bændasamtökin sérstaklega. Væntanlega fást um það upplýsingar á síðari stigum þessa máls. Í 4. gr. frv. er annað veigamesta ákvæði þess, en það gerir ráð fyrir breytingum á svokölluðum frádráttarliðum vísitölunnar. Eins og kunnugt er hafa frádráttarliðir verið inni í vísitölunni um margra ára skeið. Fyrst svokallaður búvörufrádráttur alveg frá um það bil 1950, að mig minnir, og síðan frádráttur vegna verðhækkana á áfengi og tóbaki alveg frá 1974. Þessir frádrættir hafa að vísu verið teknir út af og til. T. d. voru þeir teknir út árið 1981 að fullu ef ég man rétt. En þeir hafa komið inn aftur. M. a. samdi Alþýðusambandið um þessa frádrætti í þeim kjarasamningum sem gerðir voru í lok ársins 1981. Frv. sem hér liggur fyrir gerir ráð fyrir óbreyttum frádráttarliðum frá því sem um er að ræða í Ólafslögum að öðru leyti en því, að bætt er við nýjum frádráttarlið, tölul. 3, en þar segir að breytingar á gjaldskrám raf- og hitaveitna eigi að taka út úr vísitölunni á sama hátt og breytingar á áfengis- og tóbaksverði og breytingar á búvöruverði, sem stafa af breytingum á launalið bóndans. Hér er auðvitað um að ræða grundvallarbreytingu sem hefði vafalaust talsverð áhrif á vísitölu verðbóta á næsta tímabili og framvegis. Í þessari gr. er einnig annar tölul., tölul. 4, þar sem gert er ráð fyrir því að breytingar á óbeinum sköttum og gjöldum og breytingar á niðurgreiðslum fari líka út úr vísitölunni. Hér er um að ræða mikla grundvallarbreytingu frá því sem verið hefur, og í þessum efnum verða menn auðvitað að átta sig á því, að ef ákvörðun er tekin um að taka óbeina skatta og niðurgreiðslur út úr vísitölunni, þá er ljóst að svigrúm stjórnvalda til ákvörðunar um skattlagningu og áhrif á vísitölu er miklu rýmra eftir þessu en það er nú. Einnig verða menn að átta sig vel á því. þegar ákvörðun yrði tekin um þetta, hvaða opinber gjöld það eru sem þarna á að fella niður. Í 7. gr. frv. segir: „ Forsrh. skal setja nánari reglur um framkvæmd laga þessara.“ Og í 4. gr. segir að breytingar á óbeinum sköttum og gjöldum eigi að fara út. Nú er það mín spurning, hvaða gjöld eru þetta? Hvaða óbeinir skattar eru þetta, sem ætlunin er að setja hér inn í reglugerð? Hvernig á að taka óbeina skatta og opinber gjöld út úr verðlagi í öllum tilvikum? Með hvaða hætti verður það gert? Hvernig verður þetta framkvæmt? Það er óhjákvæmilegt að hv. Alþingi fái nákvæmar upplýsingar um þetta meðan málið er hér til meðferðar í þinginu svo að menn geti áttað sig sem gleggst á því hvað hér er á ferðinni. Ég vil aðeins, herra forseti, koma aftur að 2. gr. frv. Þar er gert ráð fyrir því að fækka verðbótadögum úr fjórum á ári í þrjá á ári. Gert er ráð fyrir að hér verði um að ræða dagsetningar 1. apríl og síðan 1. ágúst að því er varðar búvöruverðið, en að Sexmannanefnd geti síðan breytt þessu að vild ef henni sýnist svo. Mér sýnist að hér sé settur inn í frv. mikill óvissuþáttur sem þarf að athuga nánar. Þá er gert ráð fyrir því í 1. mgr. 2. gr. að verðbætur á laun verði greiddar 1. apríl, síðan þá væntanlega 1. júlí og svo aftur 1. nóv. Mér sýnist að hér sé um að ræða dagsetningar sem eru að mörgu leyti mjög óheppilegar. Ég held að heppilegustu dagsetningarnar, ef menn ætla sér að vera með þrjú verðbótatímabil á árinu, væru frekar t. d. 1. jan., 1. maí og 1. sept. Ég held að þessar dagsetningar féllu miklu betur að þeim hreyfingum sem eru í okkar atvinnulífi, bæði í landbúnaðinum og sjávarútveginum, heldur en þær dagsetningar sem settar eru inn í frv. Þess vegna finnst mér að þegar út frá þessari efnislegu ástæðu sé frv. ótímabært og væri miklu eðlilegra að hér yrði við það miðað að nýtt kerfi tæki gildi t. d. frá og með nýjum kjarasamningum í haust í kringum 1. sept. Þetta voru nokkrar athugasemdir, herra forseti, sem ég vildi gera við frv. sjálft. Ég held að það sé óhjákvæmilegt, þegar farið er yfir þessi mál, að við gerum okkur sem besta grein fyrir þeirri almennu stöðu sem okkar þjóðarbú er í um þessar mundir og veltum því fyrir okkur, hvort frv. af þessu tagi geti leyst þar nokkuð verulega úr. Ég held að svo sé í rauninni ekki. Ég held að okkar þjóðarbú standi núna frammi fyrir alvarlegri vandamálum en oft áður, það standi á krossgötum. Við höfum um áratuga skeið búið við svo að segja jafnan hagvöxt á ári hverju. Frá því eru ekki margar undantekningar í eftirstríðsárasögunni. Nú stöndum við frammi fyrir tvennu: Í fyrsta lagi ytri alþjóðlegri kreppu, sem birtist okkur í hækkandi verði á innfluttum afurðum, lækkandi verði á okkar afurðum og samdrætti á mörkuðum fyrir okkar eigin vörur. Hins vegar birtast þessar breytingar okkur í því. að við erum komin að endimörkum nýtingar okkar eigin auðlinda. Það er þess vegna ljóst að mínu mati að vandinn á næstu árum í íslensku efnahagslífi horfir allt öðruvísi við en verið hefur um langt skeið. Það er mikil tíska í stjórnmálaumræðunni þegar eins stendur á og nú í efnahagsmálum, að kenna stjórninni um, stjórn þeirri sem setið hefur á næstu árum á undan, það sé henni að kenna hvað misfarist hefur. Ég held að þarna sé oft um miklar ýkjuumræður að ræða sem gefi mönnum ranga mynd af veruleikanum og gefi mönnum líka falskar vonir um möguleika til að lagfæra hlutina. Ég held að við þurfum að gera okkur það mjög vel ljóst, að frammi fyrir þeim vandamálum sem uppi eru núna duga engar töfralækningar af neinu tagi frekar en fyrri daginn. Viðskiptahallinn magnar vandamál efnahagslífsins dag frá degi. Ég er þeirrar skoðunar að viðskiptahallinn sé eitt alvarlegasta efnahagsvandamálið á Íslandi í dag. Fyrst og fremst vegna þess að hann skapar erlendar skuldir sem eru margfaldar í sumum tilvikum á við þær erlendu skuldir sem stofnað er til vegna framkvæmda. Hér í þessum sal setja menn á langar ræður stundum um fjárfestingar- og lánsfjáráætlanir ríkisstj. Menn eru að vonum áhyggjufullir yfir þeim háu tölum um erlent lánsfé sem þar birtast okkur. Engu að síður er það staðreynd, að þær tölur eru í rauninni lágar miðað við þær erlendu skuldir sem hlaðast upp vegna viðskiptahallans, vegna þess að við flytjum meira inn í landið en við ráðum við að borga með okkar eigin framleiðslu. Ég tel að þetta séu í raun og veru alvarlegustu efnahagsvandamálin á Íslandi í dag. Ég tel að þetta frv. hafi í rauninni þar engin áhrif á, eins og það er nú. Ég tel að gagnvart svona stórum vanda beri að grípa til mjög víðtækra efnahagsaðgerða og að okkur beri þá að leggja áherslu á að sameina kraftana í þjóðfélaginu um þær efnahagsaðgerðir, en við eigum ekki við slíkar aðstæður að sundra þeim sem saman eiga. Núv. ríkisstj. greip til þeirra ráða á s. l. ári að verðbætur á laun voru skertar 1. des. Það var sársaukafull aðgerð, sem kemur við alþýðuheimilin í landinu, hefur í för með sér minni kaupmátt og minni kaupgetu. Þessi aðgerð var einn þátturinn í því að draga úr viðskiptahallanum og erlendum skuldum. En fleira þarf að koma til. Eitt af því sem hefur valdið mér nokkrum vonbrigðum í núv. hæstv. ríkisstj. er hversu seint hefur gengið að grípa til ýmissa efnahagsaðgerða að auki sem óhjákvæmilegar eru. Ef hinn breiði fjöldi launafólks í landinu á að finna sig í því að taka á sig nokkrar byrðar, þá verður heildin að leggja ekki minna, heldur í sumum tilvikum meira á sig. Ég tel að megináhersluatriði efnahagsmálanna núna á næstunni eigi að vera þrjú. Í fyrsta lagi eigi að grípa til ráðstafana innan okkar efnahagskerfis til þess að takamarka innflutning og spara gjaldeyri. Ég er ekki að tala hér um það sem kallað hefur verið höft. Ég er að tala hér um að gripið verði til aðgerða af ýmsum toga sem draga úr innflutningi og þar með úr gjaldeyriseyðslu. Ég er að tala um aðgerðir sem samrýmast okkar alþjóðlegu fríverslunarsamningum í öllum meginatriðum. Ég tel að með slíku átaki eigi að vera unnt að ná eins og 1/3 af þeim viðskiptahalla sem enn stendur eftir á þessu ári. Annar þriðjungur þessa viðskiptahalla verður svo að nást niður með kerfisbundnum sparnaði í þjóðfélaginu öllu. Hér á ég við ríkisvaldið sjálft, hér á ég við sveitarfélögin, hér á ég við fyrirtækin, hér á ég við það að lagðar verði niður stofnanir, sem um árabil hafa verið starfræktar hér í landinu en ekki hefur fengist pólitísk samstaða um að leggja niður eða breyta í grundvallaratriðum. Ég get nefnt eina stofnun til marks um það hvað ég á við þegar ég er að tala um stofnanir sem eigi að breyta í grundvallaratriðum, spara og flytja starfsemina til. Framkvæmdastofnun ríkisins. Ég tel að í þessu alhliða sparnaðarátaki eigi að sameina fyrirtækin. Ég nefni olíufélögin sem dæmi. Ég tel að í þessu allsherjar sparnaðarátaki eigi að draga úr milliliðakostnaði, grípa til ráðstafana þar sem beinlínis fækkar þeim sem fást við innflutningsverslun og tryggja að hún verði sem allra kostnaðarminnst. Ég tel að það eigi að grípa til krónutöluálagningar en ekki prósentuálagningar í innflutningi, eins og núv. ríkisstj. hefur gert fjölmargar samþykktir um en ekki hefur verið sinnt. Ég tel að með þessum hætti mætti ná verulegum árangri til sparnaðar í þjóðfélaginu öllu. Ég er þeirrar skoðunar að það sé meginatriði að þjóðarátak sé gert í þessu skyni, þar sem hvarvetna sé reynt að fara yfir það hvað er hægt að spara, til þess að draga úr þeim mikla viðskiptahalla og erlendu skuldasöfnun sem þjóðin nú horfir á. Ég tel að þessi sparnaður verði að eiga sér stað í atvinnugreinum okkar, í sjávarútveginum, í landbúnaðinum og í iðnaðinum. Ég tel að hann eigi að eiga sér stað í milliliðunum og í versluninni. Hérna þurfi allir að leggjast á eitt. Ég er sannfærður um að með því er unnt að ná hér verulegum efnahagslegum árangri. Þriðja atriðið, sem ég tel að við eigum að leggja áherslu á nú gagnvart þessum mikla viðskiptahalla, er stóraukin framleiðsla. Ég held að unnt sé að auka framleiðsluna í landinu og verðmæti framleiðslunnar. Ég held að bara með því einu að draga verulega úr skreiðarverkun en flytja í staðinn hráefnið yfir til arðbærari greina í sjávarútveginum, hvort sem það er blokk eða flök, gætum við skapað okkur mjög verulega fjármuni. Ég fyrir mitt leyti er viss um það, að með markvissri, skipulagðri stefnu í sjávarútvegsmálum, þar sem tekið er á veiðum og vinnslu í senn, er unnt að ná hundruðum millj. kr. inn í þjóðarbúið. Það voru nefndar tölur í tímaritinu Ægi fyrir nokkru um 200 millj. kr. sem væri hægt að ná inn í þjóðarbúið með betri meðferð aflans í fiskvinnslustöðvunum. Ég er þeirrar skoðunar að þessi tala sé allt of lág til þess að sýna þá möguleika sem okkar sjávarútvegur hefur enn. Hérna eigum við geysilega mikla ónotaða möguleika og þá eigum við að sjálfsögðu einnig í okkar iðnaði, þar sem við getum lagt á það aukna áherslu að framleiða fyrir stærri hluta af heimamarkaðinum en við gerum nú. Með þessum hætti, að leggja áherslu á takmörkun innflutnings, alhliða sparnað og aukna framleiðslu, á að vera unnt að vinna viðskiptahallann niður og skapa forsendur til þess að menn geti stöðvað sig í þeirri skriðu erlendrar skuldasöfnunar sem annars er hætta á. En það þarf fleira að koma til. Þetta dygði að sjálfsögðu ekki vegna þess að núna hafa aðstæður það í för með sér, að örugg atvinna á næstu árum er ekki jafn sjálfgefin og hún hefur verið í sumra augum á síðustu árum. Á síðustu 8 eða 9 árum hafa bæst við á vinnumarkaði á Íslandi 17 þús. atvinnutækifæri. Það hafa bæst við á hverju ári um 1500–1600 atvinnutækifæri, á hverju ári hefur þetta komið til. Nú er því spáð af Þjóðhagsstofnun, að ef þjóðarframleiðslan dregst jafnmikið saman og nú eru horfur á og sumpart er þegar orðið, þá verði atvinnutækifærin sem bætast við ekki 1500–1600 á ári, heldur kannske 100–300 á ári. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að um leið og við setjum okkur það að rífa hér upp framleiðsluna og skapa þannig forsendur fyrir betri lífskjörum í landinu eigum við jafnframt að gera áætlun til nokkurra ára um virka atvinnumálastefnu, þar sem við setjum okkur það að tiltekinn fjöldi manna fái hér störf á næstu árum. Ísland má ekki verða fórnarlamb atvinnuleysisins. En það eru margar aðrar leiðir til en sú sem hv. þm. hér nefndi í þessu efni. Ég er sannfærður um að ef þarna er vel og markvisst unnið, þá er unnt að benda á mikla möguleika, en ég held - eða óttast það öllu heldur, að á síðustu árum hafi menn vanist við það að líta á fulla atvinnu sem sjálfgefinn og fyrirhafnarlausan hlut. En það er ekki þannig að mínu mati. Ég held að við þurfum þarna að standa miklu betur að en við höfum gert á liðnum árum vegna þess hvaða horfur eru fram undan. Þetta, herra forseti, tel ég að séu stærstu málin í íslenskum efnahagsmálum um þessar mundir, þ. e. að hægt sé að verjast á þeim krossgötum sem þjóðarbúið nú stendur frammi fyrir, það sé hægt að verjast atvinnuleysinu með markvissum hætti, verja kjörin og tryggja það að hér verði lífskjör almennt ekki lakari en gerist í grannlöndum okkar, svo að við þurfum ekki að missa héðan fólk í stórum stíl vegna þess að það hafi hér ekkert fyrir sig að leggja eins og var á síðustu árum viðreisnarstjórnarinnar. En hvað kemur þetta allt því máli við sem hér er á dagskrá? Jú, það kemur því þannig við að mínu mati, að ég tel að þegar við ræðum um nýtt viðmiðunarkerfi fyrir laun séum við að ræða um mjög mikilvægan þátt kjara- og efnahagsmála í landinu. Það er óhjákvæmilegt að þá sé bent á hver séu í rauninni aðalatriðin í því efnahagsdæmi sem nú er við að glíma. Ég gæti sýnt fram á það með nokkrum orðum hér í viðbót að á liðnum árum hefur núv. ríkisstj. átt mjög gott samstarf við verkalýðshreyfinguna í landinu. Ríkisstj. hefur gripið til aðgerða sem verkalýðshreyfingin hefur stundum samþykkt og stundum látið ómótmælt. Ég teldi það mikla skammsýni, þegar við stöndum frammi fyrir nýjum kjarasamningum á hausti komanda, að efna til ófriðar við verkalýðshreyfinguna með því að knýja í gegn vísitölufrv. sem hún er í grundvallaratriðum andvíg. Ágreiningurinn um þetta vísitölufrv. stafar í fyrsta lagi af því að við teljum að það sé gagnslítið, eins og það er hér lagt fyrir, í baráttunni gegn verðbólgu. Í öðru lagi af því að ekkert samráð hefur verið haft við verkalýðshreyfinguna, og því að frv. stofnar stjórnarsamstarfinu í hættu eins og nú er í pottinn búið. Það er í þriðja lagi mín skoðun að eðlilegt sé, þegar við nú horfum fram á kosningar eftir skamman tíma, að miða við það að ný ríkisstj. taki á efnahagsmálunum í heild, bæði vísitölumálum, framleiðsluvandamálum þjóðarbúsins, atvinnumálum og öðrum þáttum. Ég tel ekki eðlilegt að rífa þetta mál út úr samhengi við önnur mál um þessar mundir. Ég minni á það að ætlunin var að jafnhliða ákvörðun um vísitölumálið yrði tekin ákvörðun um breytingu á verðlagskerfi sjávarútvegsins, það yrði tekin ákvörðun um breytingar á búvöruverðsákvörðunum, það yrði tekin ákvörðun um breytingar á húsnæðislánakerfinu, það yrði tekin ákvörðun um traustari peningamálastefnu og þar fram eftir götunum. Þetta hefur ekki tekist að tryggja. Það er vegna þess að ríkisstj. hefur ekki haft nægilega sterkan meiri hl. á Alþingi til að koma þessum málum fram. Ég tel því að hérna séu menn að taka út úr einn þátt, sem sé í rauninni fráleitt að gera, miðað við allar aðstæður. Ég vil minna á í þessu sambandi, herra forseti, að fyrir örfáum mánuðum voru umr. um það í þessum sal að nauðsynlegt væri að breyta útreikningi lánskjaravísitölu. Það þyrfti að endurskoða og laga reikning lánskjaravísitölu og tryggja það að þeir sem eru með húsnæðislán þyrftu ekki að bera hækkandi lánskjaravísitölu á tímum lífskjarasamdráttar. Hvað hefur verið gert í sambandi við þetta mál? Það hefur verið gert sorglega lítið. Og ég verð að segja alveg eins og er, að mér finnst það nokkur tilætlunarsemi að á sama tíma og þetta liggur fyrir skuli menn vilja reyna að ná fram máli af þessu tagi, sem sumpart inniheldur hluti sem alltaf hefur verið vitað að við, fulltrúar Alþb., hefðum ekki getað samþykkt. Hv. talsmenn stjórnarandstöðunnar komu hér upp áðan og héldu ræður og erindi. Þeir höfðu enga skoðun á þessu máli. Það var athyglisvert. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Þegar rætt er um það frv. til l. um nýtt viðmiðunarkerfi sem nú er til umr. er ástæða til að rekja í örfáum orðum hvers vegna menn hafa talið nauðsynlegt að hafa slíkt kerfi. Eins og allir hér þekkja hefur vísitölukerfi fyrir laun stöðugt orðið víðtækara hér á landi með hverju ári og reyndar teygt arma sína til langtum fleiri þátta í efnahagslífi okkar en til launa einna. Má reyndar segja að flestallt sé orðið verðtryggt á einn máta eða annan. Verðtrygging launa er út af fyrir sig skiljanleg í verðbólguþjóðfélagi og vitanlega hefur slík verðtrygging vissa kosti. Ætla má að verðtrygging launa stuðli að meira friði á vinnumarkaðinum t. d. Sannarlega er skiljanlegur vilji launþega að verðtryggja sín kjör. Hinu verður þó ekki neitað, að verðtryggingarkerfi eða vísitölukerfi fylgja einnig ýmsir ókostir, sem svo glöggt hafa komið í ljós í okkar efnahagslífi. Verðtryggingarkerfi stuðlar að aukinni víxlverkun og skrúfugangi efnahagslífsins og verðbólgunnar og á örugglega mikinn þátt í þeirri miklu verðbólgu sem við eigum nú við að stríða. Við Íslendingar erum ekki einir um að nota verðtryggingarkerfi launa og fleiri þátta í efnahagsmálum, en þær þjóðir voru þó langtum fleiri áður sem voru með slík kerfi. Staðreyndin er sú, að mjög víða hefur verðtrygging verið afnumin. Ég vek t. d. athygli á því, að það var gert í Finnlandi 1968 og hefur reyndar verið gert í hverju landinu eftir öðru, m, a. nú fyrir nokkru í Belgíu þar sem verðbólga er einna mest í efnahagsbandalagslöndunum. Menn hafa talið nauðsynlegt að afnema slíka verðbindingu vegna þeirra miklu áhrifa sem hún hefur á víxlverkun verðlags og launa og þar með á verðbólgu og einnig vegna þess að slík tengsl binda mjög hendur stjórnvalda til að ráða niðurlögum verðbólgunnar. Við framsóknarmenn höfum ekki talið unnt að afnema verðtryggingu launa. Við höfum talið að slíkt mundi leiða til meiri ófarnaðar og óróa á vinnumarkaði, verkfalla og vinnudeilna. Það er skiljanlegt í svo mikilli verðbólgu sem við stríðum við. Við höfum hins vegar talið nauðsynlegt að reyna að draga úr víxlverkun verðlags og launa með breytingum á viðmiðunarkerfi og höfum beitt okkur fyrir því þegar við höfum haft til þess aðstöðu. Ég vek athygli á efnahagslögunum frá 1979, þar sem gerð er nokkur breyting á viðmiðunarkerfi, m. a. ákveðið að viðskiptakjarafrádráttur skuli tekinn upp og þannig reyndar ráðist að einum oft gagnrýndum þætti þessarar verðtryggingarstefnu, sem oft hefur verið lýst þannig: er kaffi hækkar í Brasilíu hækka laun hér á landi. Með þessu varð þó aðeins lítið skref stigið og ljóst, þegar það var gert, að lengra þurfi að halda áfram á þeirri braut. Þess vegna lagði Framsfl. áherslu á það í síðustu kosningum og síðan við stjórnarmyndun, að viðmiðunarkerfið væri skoðað og lagfært áfram. Í stjórnarsáttmála þessarar ríkisstj. hafa efnahagsmálin sérstöðu og er þar m. a. ákveðið að vísitölugrundvöllurinn skuli endurskoðaður. Öllum var ljóst að í tengslum við það hlaut að verða að endurskoða sjálft viðmiðunarkerfið. Þetta er síðan ítrekað í skýrslu ríkisstj. um aðgerðir í efnahagsmálum frá því í janúar 1982. Þar segir, með leyfi forseta, um nýtt viðmiðunarkerfi: „ Ríkisstj. mun nú þegar stofna til viðræðna við samtök launafólks og aðra hagsmunaaðila atvinnulífsins um viðmiðunarkerfi, sem gæti komið í stað núverandi vísitölukerfis og tryggt kaupmátt og jöfnun lífskjara, en væri laust við höfuðókosti þess kerfis, sem nú gildir. M. a. verði reynt a finna leið til þess, að ráðstafanir til að jafna orkukostnað landsmanna valdi ekki aukinni verðbólgu.“ Að þessari skýrslu stóðu að sjálfsögðu allir aðilar að ríkisstj. og varð um hana fullt samkomulag, m. a. stóðu Alþb.-menn að þessari ákvörðun og hafa tekið virkan þátt í endurskoðun á viðmiðunarkerfinu í samræmi við þá samþykkt sem gerð var í janúar. Allir aðilar að ríkisstj. hafa tilnefnt fulltrúa í svonefnda vísitölunefnd. Sú nefnd starfaði ötullega á síðasta ári, hélt marga fundi og ræddi við hagsmunaaðila. Ég verð því að segja að mér fannst það nokkuð undarlegt, sem mér heyrðist hæstv. félmrh. fullyrða hér áðan, að ekki hefði verið haft samráð við launþega um þessi mál. Vísitölunefndin hefur að sjálfsögðu hitt fulltrúa þeirra og fjallað við þá um þær breytingar sem hér er um að ræða. Þessi mál voru einnig mikið til umræðu í ráðherranefnd um efnahagsmál, sem í áttu sæti hæstv. forsrh. og félmrh. auk mín. Ég hef ekki tölu á því hve oft var á þessi mál minnst þar, en það var mjög oft og eftir umr. í þeirri nefnd var ákveðið að vísitölunefnd ríkisstj. legði fram við hagsmunaaðila ákveðnar hugmyndir um breytingu á viðmiðunarkerfi. Frá þessum breytingum hefur verið greint og koma þær fram m. a. í grg. með því frv. sem nú er til umr. Þar segir á 3. síðu, með leyfi forseta: „Í ágústmánuði voru ákveðnar hugmyndir lagðar fyrir hagsmunasamtökin. Þessar hugmyndir voru í eftirfarandi fimm liðum: 1. Miðað verði við hinn nýja grundvöll vísitölu framfærslukostnaðar. 2. Ný vísitala, lífskjaravísitala, verði grunnur að nýju viðmiðunarkerfi fyrir laun. Þessi vísitala reiknast út frá vísitölu framfærsluskostnaðar, auk þess sem tekið yrði tillit til breytinga á félagslegri þjónustu, útgjöldum til vegamála og tekjusköttum ríkisins á einstaklinga. 3. Búvörufrádráttur og meðferð áfengis- og tóbaksverðsbreytinga við útreikning verðbóta haldist óbreytt. Auk þess verði tekinn upp orkufrádráttur, þar sem breytingar á gjaldskrám raf- og hitaveitna verði dregnar frá hækkun eða lækkun framfærsluvísitölu við ákvörðun verðbóta. 4. Meðferð viðskiptakjara við útreikning verðbóta verði óbreytt. 5. Verðbætur greiðist á fjögurra eða sex mánaða fresti. Búvöruverð og fiskverð ákvarðist af sömu dagsetningum.“ Allir aðilar að ríkisstj. eða a. m. k. fulltrúar allra aðila í ráðherranefnd um efnahagsmál voru sammála um að vísitölunefnd ríkisstj. legði þessar hugmyndir fyrir hagsmunasamtökin eins og fram er tekið í grg. Og ég vil gjarnan taka undir þau orð hæstv. félmrh. og það er ljúft, að samstarf í ráðherranefnd um efnahagsmál um þessi atriði var gott. Ég tel að þar hafi allir lagt sig fram við að finna lausn á þessu máli, sem svo lengi hefur verið til umfjöllunar hjá hæstv. ríkisstj., og er hæstv. félmrh. ekki undanskilinn í því sambandi. Um þessa hugmynd hefur síðan verið rætt í vísitölunefnd. Þar náðist ekki samkomulag eins og hv. alþm. þekkja. Nefndin klofnaði og lagði fram tvö álit. Tveir fulltrúar stóðu að áliti því sem frv. það sem nú er lagt fram byggir á, en einn fulltrúi, fulltrúi Alþb., lagði fram sérálit. Í því sem ég las áðan kemur fram, að menn höfðu þá í huga, þegar ákveðið var að leggja þessar hugmyndir fyrir hagsmunasamtökin, að taka upp nýja vísitölu, svokallaða lífskjaravísitölu. Lífskjaravísitala er hugsuð þannig, að við útreikning hennar verði tekið annars vegar tillit til þeirra gjalda sem þegnar þjóðfélagsins greiða til hins opinbera og hins vegar til þess sem þeir fá fyrir þessi gjöld, beina og óbeina skatta. Ég get sagt fyrir mitt leyti, að mér leist vel á þessa hugmynd og fylgdi henni framan af. Við nánari athugun á framkvæmd komu hins vegar í ljós ýmsir annmarkar. Hvernig á t. d. að meta vegagerð, samdrátt eða aukna vegagerð, sem þá gæti leitt til launahækkunar eða lækkunar? Fjölmörg fleiri vafatilfelli urðu augljós og erfiðleikar í útfærslu á lífskjaravísitölu. Við gerð þessa frv. var því ákveðið að fallast á till. minni hl. í vísitölunefndinni, að í stað lífskjaravísitölu yrðu óbeinir skattar og niðurgreiðslur út úr vísitölunni tekin eða eins og í frv. er sagt: breytingar á óbeininum sköttum og gjöldum og breytingar á niðurgreiðslum vöruverðs hafi ekki áhrif á verðbótavísitölu. Sá liður í þessum hugmyndum, sem fyrir hagsmunasamtökin voru lagðar, sem hins vegar ekki virðist samstaða um, er 5. liðurinn, þar sem segir: „Verðbætur greiðist á 4 eða 6 mánaða fresti. Búvöruverð og fiskverð ákvarðist af sömu dagsetningum.“ Enginn ágreiningur er um það, en hins vegar um verðbótatímabilið, fjóra eða sex mánuði. Við framsóknarmenn gerðum það að okkar tillögu að verðbætur reiknuðust á 6 mánaða fresti. Við teljum að með því dragi enn mjög verulega úr víxlverkun verðlags og launa. Hins vegar var Alþb. því mótfallið og lagði áherslu á styttra verðbótatímabil, 4 mánuði og ekki lengra, og því var þetta orðað eins og ég hef lesið. Ég er alveg sammála hæstv. félmrh. um að eðlilega ættu tímabilin að hefjast 1. jan. og síðan 1. maí o. s. frv. Við samningu þessa frv. þótti flm., hæstv. forsrh. og okkur öðrum sem að þessu standa, hins vegar rétt að byggja á því sem telja mátti næst viðhorfum hv. Alþb. manna. Því var ekki stigið lengra skref en að ákveða fjögurra mánaða tímabil nú þrátt fyrir að þá yrðu verðbætur greiddar, ef frv. er samþykkt, 1. apríl, en ekki 1. maí eins og æskilegra væri. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að vissulega orkar þetta tvímælis, en engu að; síður taldi ég mjög nauðsynlegt að ganga þannig til móts við þá yfirlýstu skoðun Alþb.-manna að verðbótatímabilið yrði a. m. k. ekki lengt í meira en 4 mánuði í þessum áfanga. Þetta veldur vissum vandræðum gagnvart búvöruverðsákvörðun, sem er eðlilegt að ákveða 1. sept. ár hvert frekar en 1. ágúst, og má vel vera að það mál þurfi sérstaklegrar athugunar við. Segja má að þessi vinna í vísitölunefnd hafi að verulegu leyti farið fram á tímabilinu frá því að nefndin var skipuð eftir skýrslu ríkisstj. í jan. í fyrra og þar til efnahagsaðgerðir sáu dagsins ljós 21. ágúst, en þó má segja að í tengslum við efnahagsaðgerðirnar hafi verið hert á þessu máli mjög verulega, bæði með þeim hugmyndum sem lagðar voru fyrir hagsmunasamtökin og ég hef lesið og sömuleiðis með því ákvæði sem fylgir efnahagsaðgerðum og er talið fyrst af 21 atriði sem ríkisstj. ákvað að beita sér fyrir. Þar segir, með leyfi forseta: „Til þess að ná þessum markmiðum hefur ríkisstj. sett brbl. um ráðstafanir í efnahagsmálum. Aðalefni brbl. er eftirfarandi,“ sem síðan er rakið í þremur liðum. Þá segir: „Auk þeirra aðgerða, sem ákveðnar hafa verið með brbl., hefur ríkisstj. ákveðið“- ég undirstrika það - ákveðið að standa að eftirfarandi: 1. Að undangengnum frekari viðræðum við aðila vinnumarkaðarins verði tekið upp nýtt viðmiðunarkerfi fyrir laun, með hliðsjón af hugmyndum viðræðunefndar um vísitölumál, þannig að verðbætur á laun verði greiddar samkv. nýju viðmiðunarkerfi eftir 1. des. 1982.“ Hér er beinlínis vísað í þær hugmyndir sem ég las áðan og fylgja í grg. með þessu frv. Þannig er þetta mál mjög ítarlega samtengt og samtvinnað. Í öllu því sem ákveðið hefur verið í efnahagsmálum er vísitalan einn og óaðskiljanlegur þáttur af því sem þessi hæstv. ríkisstj. hefur sett sér og framkvæmt að verulegu leyti í efnahagsmálum. Hún hefur m. a. framkvæmt ýmsa þá þætti sem upp eru taldir í grg. með frv. til 1. um efnahagsaðgerðir. M. a. hefur orlof verið lengt, láglaunabætur ákveðnar og t. d. hefur innflutningur fiskiskipa verið stöðvaður í tvö ár. Fleira þess háttar mætti nefna, þótt rétt sé að önnur atriði hafa ekki komið til framkvæmda. Í þessu sambandi hafa þeir hv. Alþb.-menn ítrekað nefnt að verðlagskerfi sjávarútvegsins hefur ekki verið tekið til endurskoðunar. Það er rétt, að ákvörðun um það var tekin í jan. í fyrra. Ég hef síðan rætt þetta við einstaka fulltrúa hagsmunaaðila og 20. ágúst s. l. lagði ég fram í ríkisstj. till. um nefnd til að endurskoða lög og reglur um Verðlagsráð sjávarútvegsins. Ég hafði ekki fengið tilnefningar í þá nefnd þegar segja má að hv. Alþingi hafi tekið fram fyrir hendur okkar með ákvæði til bráðabirgða, sem samþ. var við lög um Olíusjóð o. fl., ákvæði sem ég studdi, þar sem gert er ráð fyrir að Alþingi kjósi fjóra menn, en sjútvrh. skipi þrjá fulltrúa hagsmunaaðila í nefnd til þess að endurskoða lög og reglur um Verðlagsráð sjávarútvegsins. Ég vil því leyfa mér að fullyrða að þessi þáttur sé á réttri leið. Þetta er viðkvæmt mál, vil ég segja, og ber ekki að rasa um ráð fram. Margir eru mjög efins um að breyta eigi núverandi verðlagskerfi sjávarútvegsins, óttast að það kunni að leiða til ills. Í þessu sambandi verð ég að vekja athygli á því, að frv. það, sem nú er verið að ræða um, nýtt viðmiðunarkerfi er ekki aðeins launþegum í landi viðkomandi. Að sjálfsögðu hefur það áhrif á alla verðákvörðun, bæði verðákvörðun Sexmannanefndar um búvöruverð, því að launaliður bóndans er ákveðinn þar með hliðsjón af verðbótum á laun, og það er að sjálfsögðu engin launung, þótt ekki sé það tengt saman með ákveðnum ákvæðum laga, að við ákvörðun á fiskverði hefur verið tekið tillit til og satt að segja mjög ákveðin hliðsjón höfð af þeim verðbótum sem ákveðnar hafa verið á laun. Þetta er alls ekki óeðlilegt, því að sjómaðurinn hlýtur að leggja áherslu á að tekjuaukning hans verði svipuð og launþega í landi, þ. e. tekjur hans verði tryggðar með vísitölu eða verðtryggingu á svipaðan máta, þótt svo sé ekki tiltekið í lögum. Ég held satt að segja að enginn geti gert ráð fyrir öðru. Ég verð í þessu sambandi að lýsa nokkurri undrun minni á því, sem undanfarið hefur komið fram m. a. í fjölmiðlum, m. a. hjá einum hv. þm. Alþb., að í efnahagsmálum hafi samkomulag verið rofið með of mikilli hækkun fiskverðs um síðustu áramót. Með þessu er að sjálfsögðu aðeins verið að segja að sjómenn hafi fengið of mikla hækkun sinna tekna. Ég vil leyfa mér að vísa þessu á bug. Ég hef lagt hér fram á hinu háa Alþingi upplýsingar frá Þjóðhagsstofnun sem sýna og sanna, að sjómenn hafa orðið fyrir mjög mikilli tekjuskerðingu vegna þess mikla aflabrests sem varð á síðasta ári - aflabrests sem nemur um það bil 16% af verðmæti sjávaraflans. Ef sjómenn áttu að halda svipuðum tekjum og launamenn í landi var ekki um annað að ræða en hækka fiskverð nokkuð meira en verðbætur á laun. Það var gert. Niðurstaða af athugunum Þjóðhagsstofnunar er sú, að tekjur sjómanna, t. d. miðað við tekjur verkamanna, þegar árið 1977 er lagt til grundvallar, eru mjög svipaðar. Nánar tiltekið áætlar Þjóðhagsstofnun að tekjur sjómanna séu nú á ársgrundvelli 101 miðað við 100 1977. En ég vek jafnframt athygli á því, að aflaleysi hefur nú í jan. því miður verið mjög mikið og veldur að sjálfsögðu miklum áhyggjum. Aflaleysi hefur jafnvel verið meira en gert var ráð fyrir í svartsýnustu spám, þannig að ég held satt að segja að enginn þurfi að öfunda sjómenn af tekjum þeirra. Þetta vildi ég láta koma fram í þessu sambandi, því að opinberlega hefur sú ákvörðun, sem gerð var um áramót um fiskverð, verið gagnrýnd. Ég skal svo fara örfáum orðum um frv. sjálft. Ég þarf þó ekki að fara mörgum orðum um það. Ég tek undir það, sem komið hefur fram, að eðlilegt er að taka í notkun nýjan vísitölugrundvöll. Sá vísitölugrundvöllur, sem nú er byggt á, er orðinn mjög gamall og við getum kallað hann úreltan. Þar eru fjölmörg ákvæði sem alls ekki eiga nema stoð í raunveruleikanum í dag. Ef við erum á annað borð með útreikninga sem þessa er vitanlega rétt að hafa þá sem réttasta, a. m. k. grundvöllinn. Um 2. gr. hef ég nokkuð rætt, þ. e. um tímabilið, og skal ekki endurtaka það. 4. gr. er í raun og veru viðamesta grein þessa frv. Í 4. gr. felast þær breytingar sem einna mikilvægastar eru. Í 4. gr. er m. a. gert ráð fyrir að við útreikning verðbótavísitölu skuli breyting á framfærsluvísitölu til lækkunar eða hækkunar í samræmi við þau áhrif, er leiðir af liðum sem þar eru eftir taldir, koma til frádráttar. Þar er mikilvægur liður breytingar á gjaldskrám raf- og hitaveitna. Þetta er nefnt ítrekað í þeim samþykktum sem ég hef nú rakið, bæði frá því í jan. í fyrra og í þeim hugmyndum sem lagðar voru fyrir hagsmunaaðila. Ástæður fyrir þessu eru raktar í grg. með frv. Eðlilegt er, þegar þjóðin gerir stórt átak á sviði orkumála, að þjóðin leggi meira eigið fjármagn til slíkra framkvæmda, ef ég má orða það svo, en verið hefur og verður þegar allt slíkt framlag leiðir til meiri verðbólgu í gegnum meiri launahækkanir. En ég vek jafnframt athygli á að nýi vísitölugrundvöllurinn dregur verulega úr áhrifum búvöruverðs eða úr þeim frádrætti sem felst í breytingum á búvöruverði, þannig að samtals verða áhrif búvöruverðs, áfengis- og tóbaksverðs og gjaldskráa raf- og hitaveitna mjög svipuð og eru í núverandi kerfi. Hér er því ekki um viðbótarfrádrátt í heild sinni að ræða. Ákaflega mikilvægt er jafnframt, að gert er ráð fyrir því í 4. gr. að breytingar á óbeinum sköttum og gjöldum og breytingar á niðurgreiðslu vöruverðs hafi ekki áhrif á útreikning verðbótavísitölu. Ég endurtek: Hér er fylgt þeirri till. sem fram kom hjá fulltrúa Alþb. í vísitölunefndinni og má segja að þjóni svipuðum tilgangi og lífskjaravísitalan. Ég leyfi mér að fullyrða að launþegar séu á engan hátt hlunnfarnir með þessari ákvörðun. Ég held að mönnum hljóti að vera ljóst að skattar og gjöld renna til þjónustu við þegna landsins. Hér er um jöfnun að ræða, sem við viljum hafa um leið og við ákveðum að tryggja öllum þegnum þessa þjóðfélags sem líkust lífskjör með aðgangi að ýmiss konar þjónustu í heilsugæslu, menntun o. fl. Til slíks er þessum sköttum og gjöldum fyrst og fremst varið. Þá er gert ráð fyrir að viðskiptakjarafrádráttur verði með sama hætti og nú er. Hæstv. félmrh. rakti nokkuð áhrif þessara breytinga. Ég hef einnig slíka útreikninga frá Þjóðhagsstofnun. Það er rétt, sem hæstv. félmrh. upplýsti, að Þjóðhagsstofnun telur að áhrifin af þessu nýja viðmiðunarkerfi, þessu frv. ef að lögum verður, séu um það bil 5–6 prósentustigum minni verðbólga á ári. Ég geri ekki lítið úr þessum áhrifum. Ég tel allt það sem dregur eitthvað úr verðbólgunni ákaflega mikilvægt. Það er einnig rétt, að Þjóðhagsstofnun hefur áætlað að kaupmáttarskerðing af þessum áhrifum geti orðið 1%. Ég vil hins vegar leyfa mér að fullyrða, að slíkur útreikningur er ákaflega mörgum fyrirvörum háður satt að segja. T. d. er ljóst að með lengingu verðbótatímabilsins koma hækkanir á t. d. opinberri þjónustu sem ákveðnar eru í lok tímabilsins síðar, og njóta launþegar þess að sjálfsögðu. Ég vil einnig leyfa mér að fullyrða, að það eitt að draga úr verðbólgu sé veruleg kjarabót. Og ég vek athygli á því, að árangursríkar aðgerðir ríkisstj. á árinu 1981 til að draga úr verðbólgu, þegar úr verðbólgu var dregið úr 60% í 40%, leiddu ekki til kaupmáttarskerðingar, þvert á móti, kaupmátturinn jókst, og var það vafalaust að þakka hagkvæmum áhrifum minni verðbólgu. Ég vil svo segja það, að það veldur mér miklum vonbrigðum að Alþb. hefur ekki séð sér fært að standa að þessu frv., sem haft hefur svo mikla og ítarlega umfjöllun í okkar samstarfi. Ég get sagt að ég gerði mér ákveðnar vonir um að samkomulag næðist. Við framsóknarmenn höfum verið tilbúnir að teygja okkur langt til að svo gæti farið og höfum reyndar gert það t. d. með styttingu verðbótatímabilsins. Ég vil hins vegar leggja á það áherslu, að hér er um einn þátt í heildarsamkomulagi að ræða og vitanlega útilokað annað en við hann væri staðið. Því var ekki um annað að ræða að okkar mati en láta reyna á það á hinu háa Alþingi hvort slík breyting fæst samþykkt. Ég skal ekki lengja þessar umr. með langri ræðu um efnahagsmálin. Hæstv. félmrh. kom nokkuð inn á þau og ég get fyrir mitt leyti tekið undir margt sem hann sagði. Ég get t. d. tekið undir að leggja verður mjög mikla áherslu á aukna framleiðslu. Það eru þar margir kostir góðir. Ég get fullyrt að innan sjávarútvegsins, t. d. með betri meðferð afla, betri gæðum og meiri gæðum o. s. frv., má ná verulegri framleiðsluverðmætisaukningu, og ég gæti einnig talið upp ýmsar iðngreinar, bæði orkufrekar og aðrar, sem byggðar eru meira á hugviti, sem áreiðanlega mundu stuðla að auknum hagvexti. Ég get einnig tekið undir það með hæstv. félmrh. að vinna þarf að sparnaði í opinberum rekstri. Sumt af því sem hann nefndi er svo sannarlega íhugunarvert og hefur verið til meðferðar, m. a. er Framkvæmdastofnun til athugunar hjá nefnd sem sett var á laggirnar fyrir alllöngu til að fjalla um hana. En af því að Framkvæmdastofnun er sérstaklega nefnd vil ég þó leggja á það ríka áherslu að við getum ekki fylgt því að byggðastarfsemi eða starfsemi Framkvæmdastofnunar á sviði byggðamála verði lögð niður. Ég er sannfærður um að í þeim erfiðleikum sem nú eru munu byggðamálin verða ákaflega nauðsynleg. Ég er sannfærður um að þar má hvergi slaka á ef alvarleg byggðaröskun á ekki að verða. Ég er því á þeirri skoðun að efla þurfi byggðaþátt Framkvæmdastofnunar fremur en leggja stofnunina niður. Ég gæti kannske sagt, að byggðaþáttur þeirrar starfsemi þurfi að verða markvissari en hann hefur verið nú allra síðustu árin. Það hefur margt gott verið gert, en markvissari þarf hann að verða. En ég vek einnig athygli á því, að um leið og við tölum um sparnað í ríkisrekstri verðum við að gæta okkur á því að þenja ekki út ýmsa þætti hans, sem taka stöðugt til sín meira og meira fjármagn. Ég veit að hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur miklar áhyggjur af mikilli útþenslu þess kerfis, þ. e. heilbrigðis- og tryggingakerfisins, og hefur birt ýmsar upplýsingar um það. Áreiðanlega er mjög nauðsynlegt að sporna þar gegn um leið og nauðsynleg þjónusta og trygging er veitt öllum þegnum þessa lands í veikindum og slysatilfellum. Um þetta allt mætti hafa langt mál, en ég stytti mitt mál. Ég legg á það áherslu að ég er sannfærður um að öll slík viðleitni er nánast til einskis ef okkur tekst ekki að draga úr verðbólgunni. Því miður verður engri hagræðingu svo vel sé komið við eða nýjar atvinnugreinar settar á fót nema mjög takist að draga úr verðbólgu á næstu mánuðum. Því er ég sannfærður um að það hlýtur að verða forgangsverkefni þeirra sem taka við stjórn að draga úr verðbólgu. Ég ætla ekki að kenna einum eða neinum um að okkur hefur ekki tekist að draga meira úr verðbólgu en raun ber vitni. Það er staðreynd að verðbólga er allt of mikil, margt stuðlar að því. Ég vil þó vekja athygli á því, að mjög vel tókst 1981 og ég vil leggja á það áherslu að við áttum að halda áfram á þeirri braut. Ég tel reyndar, að eitt hið alvarlegasta sem nefna má og telja má ástæðu fyrir því að ekki hefur tekist að draga meira úr verðbólgu nú sé sá langi dráttur sem varð á því að hrinda í framkvæmd nauðsynlegum ráðstöfunum í efnahagsmálum á s. l. ári, eftir að ljóst var hvert stefndi vegna aflabrests og fleira. Ég er tilbúinn að ræða þau mál síðar og er mjög nauðsynlegt að þau mál séu rædd, en legg áherslu á að úr verðbólgunni verður að draga, og það frv. sem hér er til meðferðar stuðlar að því og er að því leyti mikilvægt. Hér er ekki um bráðabirgðaráðstöfun að ræða, heldur varanlega ráðstöfun sem jafnt og þétt mun draga úr víxlverkun verðlags og launa og þar með úr verðbólgunni.



Herra forseti. Hæstv. sjútvrh., sem nú var rétt að ljúka máli sínu, endaði mál sitt á að geta þess, að hann væri sannfærður um það að næsta ríkisstj. yrði að draga úr verðbólgunni. Fyrir tæpum fjórum árum var hann næsta ríkisstj., hafði unnið kosningasigur með þeirri áætlun að ætla sér að draga úr eða banna verðbólgu með lögum. Árangurinn þekkja nú allir því að hann blasir við í dag. Þessi áætlun, sem þá var kölluð niðurtalning og var auðvitað réttnefni fyrir þá áætlun sem gerð var, byggð á þeirri hugsun að telja verðbólguna niður þrep af þrepi með lögum. Niðurstaðan er sú sem við blasir. Nú kemur hæstv. sjútvrh. enn, hann virðist vera þeirrar skoðunar að kosningar séu að koma fyrr en síðar, og segir: Að næstu kosningum liðnum þarf að koma ný ríkisstj. sem bannar verðbólguna með lögum. Það frv. sem hér er til umr. og hæstv. forsrh. hefur mælt fyrir er einmitt frv. af þessari tegundinni, þar sem þess er freistað að banna verðbólguna með lögum eða draga úr henni með lögum. En kjarni málsins er held ég sá, og fulltrúar þessara fjögurra stjórnmálaflokka svokallaðra eiga það allir sameiginlegt að þeirra brautir eru rangar að því leytinu til, að það er ekki hægt að ráða niðurlögum þessa fyrirbrigðis með því að lögbanna það. Reynsla undanfarinna ára ætti að hafa kennt okkur að menn eru á rangri leið. Það sem menn verða að fara að gera er að skoða undirstöðurnar sjálfar og það sem þar er augljóslega úr jafnvægi og veldur fyrir vikið jafnvægisleysi. Ég mun koma að því nokkuð síðar. Áður en lengra er haldið vil ég rifja það upp að þegar hæstv. forsrh. mælti hér fyrir þessu frv. í dag hóf hann ræðu sína á því að tilkynna Alþingi að ákveðið hefði verið að alþingiskosningar færu fram eigi síðar en 23. apríl. Þetta er auðvitað mikil yfirlýsing ef nokkuð er að marka hana. Ég vil lýsa þeirri skoðun minni að ég er sannfærður um að svona yfirlýsingu gefur hæstv. forsrh. ekki nema hann sé knúinn til þess. Það getur ekki verið vilji þess sem á að standa í fyrirrúmi í þjóðarskútunni að varpa fram svona vitlausri hugmynd og kenningu. Og af hverju er kenningin bæði vitlaus og ábyrgðarlaus? Vegna þess að á þessari stundu höfum við ekki hugmynd um hvernig okkur miðar áleiðis í því að gera breytingar á öðrum þáttum þessa kerfis, nefnilega í stjórnarfarslegum efnum og í skyldum málum, þ. e. kosningamálum. Að ákveða þessa hluti áður en Alþingi hefur séð eitthvert samkomulagsfrv., sem okkur skilst aðallega í gegnum fjölmiðla að verið sé að vinna að og sé á döfinni og enginn veit hvort er satt eða logið, það er náttúrlega alveg forkastanlegt. Ef frv. kæmi fram og hv. Alþingi sæi að það gæfist hálfur mánuður til viðbótar, þá væri hægt að ganga frá slíku máli. Vitaskuld eiga málin að koma fyrst og ákvörðun um kosningar svo, nema eitthvað annað hangi á spýtunni, nefnilega það að flokkarnir fjórir ætli að hlaupa frá öllu saman, efnahagsmálum annars vegar og stjórnkerfismálum hinsvegar, með allt niður um sig og biðja fólkið um að kjósa sig aftur. Er það furða þó að sá grunur hvarfli að mér og einhverjum fleirum, sem eru þó fyrir utan þetta hús og ekki inni í því, að það sé nákvæmlega þetta sem stendur til? Ég trúi því ekki að hæstv. forsrh., dr. Gunnar Thoroddsen, flytji þinginu erindi af þessu tagi nema einhverjir, sem hugsa á lægri nótum, hafi lagt að honum að gera svo. Vitaskuld hlýtur röðin að vera sú að tillögurnar, sem fyrir þinginu liggja, komi fyrst og ákvörðun um kosningar svo. Því að um eitthvað ætla menn að kjósa væntanlega, nema menn ætli eftir sem áður að kjósa um ekki neitt? En ætli menn um eitthvað að kjósa, þurfa menn þá ekki að vita hvað það er sem hver og einn er að leggja til? En það er eins og hér sitji fulltrúar fjögurra stjórnmálaflokka, fjórflokkanna, og þeir vilji að slík ákvörðun sé ekki tekin, þeir vilji hlaupa frá öllu saman. Menn verða að huga að því að 23. apríl er ekki ýkjalangt undan. Eigum við ekki að segja að tveir mánuðir séu eðlilegur tími frá þingslitum til kosninga? Það er vika í 23. febr. Á sama tíma er verið að tala um það að formenn fjórflokkanna sitji við og séu að ná allsherjar samkomulagi um eitthvert mál, sem enginn veit hvað er og enginn veit hvort satt er eða logið. Þetta lyktar meira en lítið af pólitísku braski, af pólitískum „spekulationum“ eða hvað það er sem hentar þessu sitjandi valdakerfi. Er það furða þó að sá grunur læðist að manni að það sé það og það eitt sem þessu valdi? Því það hlýtur að vera skylda þjóðþingsins í landinu að afgreiða þau mál sem fyrir því liggja fyrst og efna til kosninga svo, nema fjögurra ára tíminn sé liðinn, en hann er ekki liðinn fyrr en í haust eins og menn vita. Sú yfirlýsing sem hæstv. forsrh. gefur í upphafi síns máls um kjördag byggist m. ö. o. ekki á hagsmunum þjóðarinnar og er væntanlega ekki til þess hugsuð. Hún byggist á hagsmunum einhverra annarra og þeir sitja sennilega flestir hér og ekki annars staðar. Þetta er náttúrlega óhugnanleg ástandslýsing á þjóðkjörinni samkomu sem hér er um að ræða. Ég endurtek það að úr því að hæstv. forsrh. flutti þinginu þessi skilaboð trúi ég því að það geri hann gegn vilja sínum og fyrir orð einhverra annarra, sem hugsa á lægri nótum en hann gerir sjálfur í þessum málum, þó ekki væri nema vegna þess að hann hefur einnig verið formaður stjórnarskrárnefndar. En engu að síður, þessi boðskapur er fluttur og ég trúi því að þjóðin muni meta hann að verðleikum og eins og til er stofnað. En því skiptir þetta máli að menn verða að fara að átta sig á því, að annars vegar er augljóst misvægi í efnahagsmálum. Þessi mikla verðbólga, þessar miklu skuldir erlendis, hinar stöðugu fjármunatilfærslur, mest bak við byrgða glugga, er auðvitað jafnvægisleysi, þær eru misvægi. Við erum matvælaframleiðendur í hungruðum heimi og við gætum búið við bæði jafnvægi og réttlæti. Við eigum ekki að bera okkur saman við stórar iðnaðarþjóðir sem eiga við annars konar vanda að etja. Engu að síður höfum við þetta gegndarlausa jafnvægisleysi. Það sem við verðum að fara að skynja er það, að frv. eins og það sem ráðh. mælti fyrir hér í dag, frv. eins og það að fyrirskipa lækkun verðbólgu á þriggja mánaða fresti eða telja hana niður, slík frumvörp eru tómt rugl ef menn eru ekki á undan búnir að leiðrétta skekkjurnar í stjórnkerfinu sjálfu. Og hverjar eru þessar skekkjur? Í fyrsta lagi auðvitað misjafn atkvæðisréttur, þegar atkvæði eru jafnframt ávísanir á peningastofnanir þjóðfélagsins, þ. e. Framkvæmastofnun, bankaráðin og allar þessar lokuðu stofnanir par sem fjármagn streymir út fyrir atkvæði á móti. Misjafn og misdreifður atkvæðisréttur verður svo ranglátur sem raun ber vitni þegar menn kaupa sig inn á þing og þaðan inn í sjóðina og greiða til baka með sama hætti. Það er þarna sem skekkjurnar í þjóðfélaginu liggja. Menn þurfa ekki annað en horfa á prófkjörin út um allt land og sjá um hvað þeir eru að berjast innan flokkanna. Ég nefni til hv. þm. Eggert Haukdal, sem hér segir og hefur gert lýðræðinu í landinu þann greiða að gera það opinbert sem aðrir blygðast sín fremur fyrir. Þetta veit auðvitað bæði þingið og þjóðin. Við horfum á aðrar skekkjur í stjórnkerfinu. Ein er útgáfa brbl., 100 ára gamalt ákvæði, sem vitaskuld er orðið úrelt, þar sem stjórnkerfið misfer með vald í því skyni að skekkja efnahagskerfið. Þriðja er þingrofsrétturinn, sem menn vita að hefur verið sveiflað yfir þinginu núna sem svipu, 100 ára garnalt ákvæði, úrelt fyrir löngu sem gerir það að verkum að hv. Alþingi verður að standa frammi fyrir því annaðhvort að samþykkja frumvörp gegn vilja sinum raunverulega eða fá þingrof yfir sig með dags fyrirvara. Dæmi um úrelt og ónýt ákvæði. En menn þurfa að ganga lengra. Menn þurfa að jafna atkvæðisréttinn með öðrum hætti. Um það eru uppi tillögur. Menn þurfa að koma í veg fyrir að þeir sem hér eiga að sitja og setja almennar leikreglur séu alla morgna og öll kvöld í peningastofnunum að útvega vinum sínum fríðindi á vildarkjörum, auðvitað pólitískum vinum því að það leitar í þann farveg, manneðlið er alltaf eins að því leytinu til. Það eru þessi lykilatriði í stjórnkerfinu sem við verðum að leiðrétta. Við getum ekki búið til leiðréttingar í efnahagskerfinu sjálfu fyrr en við erum búnir að átta okkur á þessum lykilatriðum. En vitaskuld vill flokkakerfið ekki láta klippa á sín ósmekklegu völd með þessum hætti. Því vilja þeir láta allt húrra niður um sig og vaða út í kosningar sem allra fyrst, svo að engar breytingar verði. Og raunar alveg sama hverjir þeirra mynda stjórn að kosningum loknum, ef þeir aðeins fá að gera það með óbreyttum hætti, t. d. að fjármagna dagblöðin sín í gegnum þetta sama lokaða kerfi, til að nefna fjögur hallærisfyrirtæki í Reykjavík. Það er þetta sem skiptir máli. Það skiptir máli að menn átti sig á samhengi, á nauðsyn stjórnkerfisbreytinga annars vegar til þess að hægt sé að koma efnahagsfleyinu á réttan kjöl. Það er þetta sem er kjarni málsins. Því eru þeir til, þó fleiri séu þeir væntanlega enn utan þessa húss en innan þess, sem hafa áhyggjur af því að verði stjórnkerfið sjálft ekki lagfært, sem er auðveli og ætti að taka skamman tíma, þá verða í kjölfarið engar lagfæringar á efnahagsstefnunni. Þegar svo hæstv. sjútvrh. endar mál sitt á sama tuðinu og fyrir fjórum árum, að næsta ríkisstj. þurfi að setjast niður og lögbinda minni verðbólgu, sem er misheppnuð efnahagsaðgerð í 10 ár, þá er sannarlega engin furða þó að mönnum bregði. Efnislega er hér verið að flytja eitt frv. enn í þessa veru. Ég vil segja það strax að ég er andstæður þessu frv. Ég er ekki andstæður því vegna þess að aðferðin, sem verið er að leggja til, geti ekki verið skynsamleg. Það getur verið skynsamlegt að reikningstímabil verðbóta sé fjórir mánuðir í staðinn fyrir þrjá. En málið er það að slíkt á ekki að lögbinda á Alþingi. Sé slíkt skynsamlegt og hagkvæmt launafólki og fyrirtækjunum, þá eiga auðvitað launamennirnir annars vegar og fyrirtækin hins vegar að semja um það sem frjálsir menn í frjálsum samningum. Nú er þetta frv. eflaust ekki flutt af illum hvötum hjá hæstv. forsrh. eða öðrum ráðh. í ríkisstj. Þeir segja væntanlega að launþegakerfið annars vegar og fyrirtækjakerfið hins vegar sé ófært um að taka þessa ákvörðun sjálft. Þá verða menn að viðurkenna það og ræða að þar er eitthvað að. Ef þetta eru hagsmunir heildarinnar, eins og sagt er og ég út af fyrir sig dreg ekki í efa að sé, þá verður þessi ákvörðun engu að síður að koma úr frjálsum samningum frjálsra manna, því að með öðrum hætti ráðast ekki þessi mál til lykta þegar til lengri tíma er litið. Þá bara lætur kerfið undan einhvers staðar annars staðar. Kjarni málsins er sá, grundvallarhugsun um frjálsa samninga í fyrsta lagi um fiskverð, sem er auðvitað grundvallarstærð efnahagslífsins vegna þess að mikið af okkar útflutningi er sú afurð, er sú að þeir fari fram með frjálsum hætti milli þeirra annars vegar sem draga fisk úr sjó og hins vegar vinnslunnar og þeir beri fulla ábyrgð á niðurstöðum samninga. Og á hinn bóginn að samningar um kaup og kjör fari einnig fram með þessum sama hætti. Ef það er í þágu þjóðfélagsins og þar með launafólksins, sem telur auðvitað langflesta, að verðbólgan verði lækkuð og ef aðferð til þess er að lengja reikningstímabil verðbótanna, þá auðvitað gera launþegarnir það. En það á ekki að fyrirskipa það með lagaboði frá Alþingi, vegna þess að sú leið kemur alltaf ekki bara í bakið á þjóðþinginu heldur á þjóðinni allri og hennar hag. Þetta er svo margsannað að það er auðvitað fáránlegt að vera enn árið 1983 að flytja hugmyndir af þessu tagi. Við getum ekki farið aðra leið en að gera samfélagsgerðina þannig úr garði, að um þessar grundvallarstærðir, verðið á afla sem dreginn er úr sjó, kaup og kjör launþega og verð á landbúnaðarafurðum, sé samið og það verðlagt með frjálsum hætti, það er eina leiðin. Hún tekur auðvitað lengri tíma, hún er meira þolinmæðisverk og oft þurfa menn að fara sér hægar, en menn lögbinda ekki betri lífskjör en samansöfnuð verðmæti bjóða upp á. Það er ekki hægt. Öll þessi saga, um lögbindingu á niðurtalningu, núna lögbindingu á annars konar vísitölu, sýnir sig að koma í bakið á þeim sem lögin settu. Þetta er kjarni málsins. Af þessari ástæðu er ég andvígur þessu frv. en ekki af hinu, að ég sé þeirrar skoðunar að það þurfi að vera óskynsamlegt. Það er bara ekki málið hvert mitt mat er á því eða annarra þeirra sem löggjafarsamkomuna skipa. Það á að ráðast í frjálsum samningum einstaklinga og samtaka þeirra. Hér er verið að leggja til í 2. gr. þessa frv., með því að verðbætur komi ekki til útreiknings fyrr en 1. apríl, þær eiga að koma til samkv. núgildandi samningum 1. mars, flutning á verðmætum hjá launafólki til fyrirtækja. Það er auðvitað alveg augljóst og sér hvert óarn. Með þessum hætti á löggjafinn ekki að grípa inn í samninga. Ef samtök fyrirtækja eru þeirrar skoðunar að skynsamlegra sé að borga verðbætur á fjögurra mánaða fresti eða sex mánaða fresti, þá semja þau um það. Þann samningsrétt hafa þau. Þann samningsrétt hefur launafólkið líka. Það verður að skipa sínum málum með þeim hætti sem eðlilegastur er. Prinsippið um frjálsa samninga og ábyrgð þeirra sem samningana gera verður að vera svarið við þessu ríkisinngripakerfi, sem nánast ævinlega er í þágu þeirra fyrirtækja sem verst eru rekin og þeirra einstaklinga sem ættu að vera að gera eitthvað allt annað en sinna atvinnurekstri. Það er þar sem við þurfum að snúa við blaðinu. Það eru þær undirstöður þessa efnahagskerfis sem við þurfum að styrkja. Þetta er hægt. Útfærslan er í raun og veru sáraeinföld, aðeins ef menn viðurkenna það. En það þýðir auðvitað það, að hv. alþm. eiga ekki að vera í skömmtunarsætunum í Framkvæmdastofnun eða niðri í Útvegsbanka eða í Fiskveiðasjóði eða hvar þeir eru. Það á heldur ekki að vera þeirra hlutverk að vera þar. Þetta er kjarni málsins. Þetta er hægt að laga með þessum hætti. Herra forseti. Ég hóf mál mitt á því að nefna það, að hæstv. forsrh. hefur framsöguræðu sína fyrir frv. til l. um nýtt viðmiðunarkerfi fyrir laun o. fl. á því að lýsa kosningadegi. Hér í bakherbergjum er einhvers staðar verið að semja frv. að nýrri stjórnarskrá. Þorri þm. veit sennilega ekkert um það nema það sem þeir lesa í blöðum. Svona á þetta ekki að vera. Að lýsa yfir kjördegi áður en menn vita hvaða frv. þetta er og hvernig það er hugsað er auðvitað furðuleg yfirlýsing og furðulegur dónaskapur við þjóðina sem í hlut á. Setjum svo, sem er að vísu ekki mjög líklegt, að formenn fjórflokkanna búi til nokkuð gott frv. Setjum svo, að þjóðin vilji þetta og a. m. k. einhverjir þm. mætu það svo. Með hvaða rétti eru menn þá að dagsetja kosningar áður en þetta liggur fyrir? Það er ekki í þágu þeirra sem fyrir utan þetta hús eru. Það er í þágu einhverra þröngra hagsmuna hér inni. Það er það sem auðvitað er alvörumál sem þjóðin þarf að fá um að vita. Þannig hóf hæstv. forsrh. þessa ræðu sína. Hann tengdi þessi tvö mál saman. Ég vil þá gera það einnig, því að augljóslega eru þau tengd. Herra forseti. Að því er efni þessa frv. varðar er ég þeirrar skoðunar að samningar milli einstaklinga eigi að vera frjálsir. Þeir eigi sjálfir að bera ábyrgð á því hvað þeir semja um og með hvaða hætti. Af þeim ástæðum er ég andvígur þessu frv.