Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Áki Jakobsson) [Frh.]: Þegar þetta mál var til umr. hér á mánudaginn, var hæstv. samgmrh. ekki viðstaddur. En eins og ég skýrði frá þá, hefur n. haft samráð við hann um þetta mál og tjáði honum þá skoðun sína, að hún teldi rétt og nauðsynlegt að breyta ákvæðum l. um nám vélstjóra þannig, að þau námskeið, bæði hið minna og hið meira vélstjóranámskeið, verði stunduð í vélstjóraskólanum í Rvík, þannig að þetta verði ein menntabraut, svo að ekki þurfi að koma til innbyrðis deilna, sem leiðir af því, að annars vegar er menntaður mótorvélstjóri, sem hefur ekki rétt til þess að stjórna stærri vélum, en 600 hestöfl, en hins vegar er vélstjóri, sem hefur ótakmörkuð réttindi, en kennsla hans er hins vegar mjög svo gölluð, þar sem hún er einkum miðuð við gufuvélar, sem eru að víkja meir og meir úr skipum okkar. N. hefur orðið sammála um það, eftir að hafa kynnt sér málið og sjónarmið þeirra tveggja aðila, sem hér eiga hlut að máli, að flytja brtt. á þskj. 329, og eru þær brtt. samdar með hliðsjón af ábendingum, sem Þorsteinn Loftsson gaf n. Í brtt. eru aðstoðarvélstjóraréttindi miðuð við allt að 900 hestöfl. Í öðru lagi er sú breyt., að til þess að öðlast réttindi sem vélstjórar með vélar frá 600–900 hestöfl, þá þurfa þeir auk þess að vera búnir að taka hið meira mótorvélstjóranámskeið Fiskifélags Íslands og vera búnir að fá 12 mánaða reynslutíma á skipum, sem hafa vél yfir 250 hestöfl, og hafa svo tveggja ára reynslutíma auk þessa, samtals 3 ár. Þó er gerð undantekning með þá menn, sem lokið hafa minna prófi og tekið út reynslutímann samkv. þessum ákvæðum, þ. e. þessum 12 mánuðum. þeir eiga ekki að þurfa að bæta við sig nema 18 mánuðum eða allt að 2 árum. Það munu hins vegar vera margir af vélstjórum, sem hafa farið þannig til meiraprófs, að þeir hafa farið í gegnum minna vélstjóraprófið og tekið svo sinn reynslutíma sem l. mæla fyrir og eiga hægra um vik að öðlast þannig rétt til þess að fara inn á hið meira námskeið. Þó er nú svo ákveðið, að þeir komast inn á meiravélstjóranámskeið eftir 2 ár í smiðju, en það þótti rétt að taka tillit til þeirra, sem farið hafa á minna vélstjóranámskeiðið og hafa tekið út reynslutíma í þeirri grein eins og l. gera ráð fyrir til þess að öðlast þessi réttindi. Aðrar brtt. n. eru aðeins afleiðing af þessari brtt , nema umorðun á 55. gr. l. um atvinnu við siglingar, um að heimild sé gefin ráðh., sem fer með þessi mál, þegar skortur er á skipstjórnarmönnum og vélstjórum, til að veita undanþágu frá skilyrðum þessara laga til skipstjórnar- og vélstjórastarfs, enda sé áður leitað umsagnar hlutaðeigandi stéttarfélags. N. hefur enn fremur bætt við á þskj. 361: „eða sambands þeirra“. Þetta hefur n. gert í samráði við ráðh., en það hefur verið áhjákvæmilegt að veita slíkar undanþágur. Töldum við í sjútvn. rétt, að skýlaus fyrirmæli væru um það í l., að slíkar undanþágur megi veita, og með því að binda undanþáguna við það, að leitað væri umsagnar viðkomandi stéttarfélags, þá töldum við svo um búið, að stéttarfélögin mundu ekki telja sig órétti beitt vegna þessa ákvæðis. - Þar sem hæstv. samgmrh. er kominn í d., vildi ég endurtaka það, sem ég sagði í upphafi ræðu minnar, að n. er þeirrar skoðunar, að þess sé mikil nauðsyn, að ákvæði íslenzkra laga um menntun vélstjóra verði endurskoðuð og samræmd þannig, að menntabrautin verði ein, svo að ekki þurfi að koma til þeirra árekstra, sem orðið hafa, og að hver vélstjóri geti fengið tækifæri til þess að vinna sig upp til ótakmarkaðra réttinda. N. telur sem sagt mjög óheppilegt, að menntabrautirnar séu tvær, eins og nú er, og óska ég þess að heyra hjá hæstv. samgmrh. um álit hans á skoðun n. um að samræma þurfi lagaákvæðin um menntun vélstjóranna.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Ég vil aðeins taka það fram, að ég get fullkomlega fallizt á brtt. hv. sjútvn. og tel rétt, að þær verði samþ. En út af aths. hv. þm. Siglf. (ÁkJ) um það, að nauðsynlegt sé að endurskoða l. um menntun þessara manna, þá er það að segja, að þessi mál heyra raunar undir þrjú ráðuneyti. Mótorvélstjóranámskeið Fiskifélagsins heyra undir hæstv. sjútvmrh., vélskólinn heyrir undir hæstv. menntmrh., en veiting réttinda samkvæmt þeirri menntun, sem fæst á námskeiðunum og vélskólanum, heyrir undir mig, og bendir þetta raunar til þess, að ekki sé vanþörf á að endurskoða l. í heild, og er ég því fullkomlega samþykkur, enda var það meiningin, þegar Sjómannaskólinn var reistur, að þangað yrðu smám saman fluttar allar kennslugreinar, er sjómennsku og siglingar varða, svo sem nám skipstjóra, vélstjóra og mótorista, loftskeytamanna og síðast en ekki sízt matsveina. Nokkur undirbúningur hefur og af minni hálfu verið gerður í þessa átt varðandi matsveina- og loftskeytamannakennsluna, en vegna þess að mótorista- og vélstjórakennslan heyrir undir önnur ráðuneyti, hef ég ekki beint beitt mér fyrir þeim málum, en ég vildi gjarnan gangast fyrir endurskoðun l. og reyna að koma þessum málum í fastara form en verið hefur. Út af 6. brtt. hv. n., um undanþáguveitinguna, er það að segja, að þessi heimild hefur ekki verið í l., en er þó ákaflega nauðsynleg, því að alltaf koma fyrir þau tilfelli, að ekki er hægt að ná í fullkomna réttindamenn og ekki heldur hægt að stöðva viðkomandi skip. Hefur því rn. veitt undanþágur án þess að hafa til þess lagaheimild, enda talið, að þá bryti nauðsyn lög. Reglurnar, sem rn. hefur farið eftir um veitingu undanþágu, eru þær, að venjulega er leitað álits stjórnar Farmanna- og fiskimannasambandsins og skólastjóra Stýrimannaskólans og að miklu leyti farið eftir ummælum þeirra aðila. Mér þykir þó tvímælalaust rétt, að undanþáguheimildin sé í l., því að það hefur komið fyrir, að báðir þessir aðilar hafa ekki viljað veita undanþáguna, en rn. hefur þó veitt hana, þar sem það hefur t. d. ekki viljað stofna dýrmætum farmi í hættu með því að tefja för skipsins. - Ég vil því vænta þess, að málið nái fram að ganga með þeim breyt., sem á því hafa verið gerðar, og skal ég leitast við að hafa samráð við þá aðra ráðh., er málið heyrir undir, og sjá, hvort ekki muni hægt að hafa tilbúnar fyrir næsta þing till. um samræmingu og endurbót þessara mála.



Herra forseti. Þetta er aðeins einn votturinn um það öngþveiti, sem ríkir í menntamálum vélstjóra okkar, að þessi mál skuli flokkast undir þrjú ráðuneyti. Ég vil þakka hæstv. samgmrh. fyrir það, að hann vill beita sér fyrir því, að málið verði athugað, en það er nokkru erfiðara, þegar undir svo marga er að sækja, og væri kannske réttara, að þingið tæki málið í sínar hendur og fengi nefnd það til athugunar. Ég hef að vísu ekki ákveðnar till. í svipinn, en ef til vill mun sjútvn. þessarar d. hugleiða málið, ef hún sér ástæðu til þess.



Þetta frv. barst menntmn. frá kirkjumálaráðuneytinu með ósk um það, að n. tæki frv. til flutnings. Nefndin var sammála um að verða við þeirri ósk að flytja frv. En nm. hafa óbundnar hendur um að fylgja brtt., sem fram kunna að koma við málið. Í l. um kirkjugarða frá 1932 segir, að kirkjumrh. sé heimilt að veita leyfi til þess að taka upp heimagrafreiti, en engin nánari fyrirmæli eru í þeim l. um það, hvaða reglum skuli fylgja eða takmarkanir settar fyrir slíkum leyfum. Þær breyt., sem farið er hér fram á, eru aðallega þrjár: Í fyrsta lagi að binda leyfi til heimagrafreita við þær jarðir, sem eru ættaróðul eða ættarjarðir, eða þær aðrar jarðir, sem liggja svo langt frá sóknarkirkju, að sérstakir erfiðleikar séu á líkflutningum þaðan. Í öðru lagi, að meðmæli héraðsprófasts skuli fylgja beiðni um upptöku heimagrafreits. Þá er og lagt til, að leyfisgjald verði hækkað úr 150 kr. í 500 kr. Þau rök, sem færð eru fyrir þessu frv. af hálfu rn., að breyt. sú, sem að er stefnt með þessu frv., sé æskileg og nauðsynleg, eru fyrst og fremst þau, að með hinum tíðu ábúendaskiptum, sem nú eiga sér stað víða á jörðum, þá sé ekki hirt svo vel um heimagrafreiti sem æskilegt sé og nauðsyn beri til og af því leiði, að nauðsynlegt sé að setja nokkuð þröng skilyrði fyrir, að heimagrafreitir séu leyfðir. Ég hef svo ekki fleira um þetta frv. að segja, en vænti þess, að málið verði látið ganga til 2. umr.



Herra forseti. Mig langar aðeins til að vekja athygli á því, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, er alveg óvenjulega ómerkilegt frv., og er þá mikið sagt. Mér þótti hins vegar sem menntmnm. ekki rétt að hindra, að . n. flytti málið. Það eru nú litlar hömlur á því, að menn geti tekið upp heimagrafreiti, það þarf ekki nema einfalt leyfi til. En með þessu frv. á að binda þetta leyfi við ættaróðul, eða í öðru lagi verða menn að eiga langan veg til kirkjugarða. Mér sýnist, að í þessu heimagrafreitamáli sé ekki nema um tvennt að gera, þ. e. að hafa það eins og það er í l., að megi hafa heimagrafreiti og gera þar engan mun á jörðum eða mönnum, eða banna þá með öllu. Það er óeðlilegt að hafa forréttindi fyrir þá, sem eiga jarðirnar. Ég endurtek það, að þetta er nauðaómerkilegt frv. Ég mun þess vegna, þó að ég vildi ekki brjóta þá venju, að n. flytji mál fyrir ríkisstj., beita mér móti málinu.