Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Fyrr í vetur var lagt fram frv. til laga um dánarvottorð. Það hefur komið til umfjöllunar í heilbr.- og trn. og ég mæli hér fyrir áliti þeirrar nefndar. Nefndin studdist við munnlegar og skriflegar umsagnir fjölda aðila sem tilgreindir eru í nál. Í frv. er leitast er við að setja skýrar reglur um það hvernig eigi að bregðast við þegar andlát ber að. Lagt er til að löggjöf verði sameinuð um dánarvottorð annars vegar og hins vegar um mannskaðaskýrslur og einnig um rannsóknir á fundnum líkum. Þegar þessi endurskoðun var gerð var meðal annars horft til löggjafar sem er í gildi á þessu sviði annars staðar á Norðurlöndum. Rétt er að taka fram að þetta frv. tekur ekki til einstaklinga sem hafa horfið en um þá gilda lög um horfna menn, nr. 44/1981, eins og hv. þm. Hjálmar Jónsson gat um fyrr í dag. Eðli málsins samkvæmt verða ekki gefin út dánarvottorð vegna horfinna manna og þess vegna tekur þetta frv. ekki til þeirra. Nefndin telur rétt að fram komi nokkur atriði í tengslum við frv. að því er varðar túlkun þess. Nefndin telur í fyrsta lagi að setja þurfi skýrar reglur um það hver sé viðkomandi héraðslæknir sökum ákvæðis sem er að finna í 4. mgr. í 2. gr. frv. Þau tilvik geta nefnilega komið upp að um sé að ræða héraðslækni þar sem viðkomandi á lögheimili, t.d. ef andlát á sér stað í heimahúsi en í öðrum tilfellum getur verið um að ræða héraðslækni þess héraðs þar sem sjúkraflutningi lýkur. Nefna má í því sambandi að sú vinnuregla hefur skapast í Reykjavík til að mynda og á suðvesturhorninu að læknar í neyðarbílnum í Reykjavík kalla til héraðslækninn í Reykjavík til að staðfesta andlát takist ekki lífgunartilraunir jafnvel þó að um sé að ræða sjúkling úr öðrum læknishéruðum en Reykjavík. Þá gerum við einnig, herra forseti, athugasemd við orðalag greinargerðar um samþykki nánustu venslamanna samkvæmt 2. mgr. í 5. gr. frv. Við viljum taka fram að þegar ekki reynist unnt að ná til venslamanns eða þeir reynast engir þá segir í greinargerðinni að nægilegt sé að afla samþykkis þeirra sem annast útför hins látna. Það er hins vegar skilningur nefndarinnar eftir að hafa fjallað um þetta mál að hér geti ekki verið um að ræða ríki eða sveitarfélög þegar þeir aðilar þurfa lögum samkvæmt eða af öðrum ástæðum að sjá um útför hins látna. Með orðalagi greinargerðarinnar samkvæmt þeim skilningi sem heilbr.- og trn. hefur komist að niðurstöðu um er átt við nána vini eða kunningja sem taka að sér að sjá um útförina án tillits til þess hvort viðkomandi kostar hana eða ekki. Í þriðja lagi bendir nefndin á að með orðunum --- og ég vitna í frv., með leyfi forseta: --- ,,eða á öðrum áþekkum stað`` sem er að finna í 3. gr. frv., raunar í 4. tölul., er átt við staði þar sem viðkomandi dvelst á grundvelli valdboðs stjórnvalda. Í fjórða lagi telur nefndin rétt að taka fram að sá sem annast útför í skilningi 10. gr. er fyrst og fremst sá prestur sem jarðsyngur. En í þeim tilvikum sem prestur jarðsyngur ekki er átt við þann aðila sem stjórnar útförinni. Að lokum vill nefndin líka taka fram sökum ábendinga prófessors Gunnlaugs Geirssonar réttarlæknis að við samningu reglugerðar af hálfu hæstv. heilbrrh. verði séð til þess að réttarkrufningum verði ekki fækkað hér á landi. Það er alfarið skilningur nefndarinnar að með þessu frv. sé ekki ætlunin að fækka réttarkrufningum á Íslandi. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru til í sér stöku þingskjali, en ég tel nauðsynlegt, herra forseti, að reifa þessar breytingar í helstu aðalatriðum. Í fyrsta lagi leggur nefndin til að við 1. mgr. 5. gr. verði bætt við tilvísun til laga um brottnám líffæra. Með því áréttar nefndin að ákvæði laga um dánarvottorð gilda ekki þegar um er að ræða líffæragjöf. Þá er sömuleiðis lagt til í tengslum við þetta að bætt verði við 5. gr. tveimur nýjum málsgreinum, í stað núv. 2. mgr. frv. sem eru efnislega samhljóða 2. og 3. mgr. 5. gr. laga nr. 16/1991, sem fjallar um brottnám líffæra og krufningar en samhliða þessu leggur nefndin til að brott verði numinn úr þeim lögum sá kafli sem fjallar um krufningar. Jafnframt leggur nefndin áherslu á það að ákvæði málsgreinanna verði túlkuð með sama hætti og verið hefur. Samhliða þessu er lagt til að ákvæði núverandi 2. mgr. falli brott. Nefndin telur að það ákvæði þjóni ekki lengur neinum tilgangi að þessum breytingum orðnum. Í annan stað, herra forseti, leggur nefndin til breytingu á 6. gr. Þar er ekki um að ræða efnislega breytingu heldur breytta uppsetningu á ákvæðinu. Í þriðja lagi leggur heilbr.- og trn. til að á 9. gr. verði gerð sú breyting að í stað orðsins ,,líkinu`` komi ,,viðkomandi``. Ástæðan er sú, eins og ég veit að þingheimur gerir sér grein fyrir, að ef ekki er unnt að staðfesta andlát er vart um lík að ræða. Sömuleiðis leggur nefndin til að 2. mgr. greinarinnar verði felld brott. Það var upplýst við meðferð málsins að oft drægist að gefa út dánarvottorð þrátt fyrir að læknir hefði staðfest dauðaskilmerki. Lík væru því jafnan lögð í kistu áður en dánarvottorð væri gefið út, meðal annars þegar þau væru flutt á milli staða. Nefndin telur nægjanlegt að staðfest séu dauðaskilmerki áður en lík er lagt í kistu og því þjóni 2. mgr. engum tilgangi. Í fjórða lagi leggur nefndin til að gildistöku laganna verði frestað til 1. janúar 1999 til þess að meiri tími gefist til undirbúnings og kynningar. Þessi breyting, herra forseti, er lögð til að áeggjan Hagstofunnar sem taldi þetta nauðsynlegt. Í fimmta lagi er lagt til að við 17. gr. frv. bætist nýr töluliður sem fjalli um breytingar á lögum um brottnám líffæra og krufningar, sem ég hef áður drepið á. Þar leggur nefndin til að II. kafli laganna, sá sem fjallar um krufningar, verði í heilu lagi felldur brott og heiti laganna verði þar af leiðandi í samræmi við það breytt í lög um brottnám líffæra. Þau lög fjalla einungis um brottnám líffæra ef breytingin nær fram að ganga. Í sjötta lagi, herra forseti, er lagt til að nafni frv. verði breytt þannig að heiti laganna gefi til kynna að lögin taki til krufninga nái frv. fram að ganga. Undir þetta, herra forseti, rita hv. þm. Össur Skarphéðinsson, formaður nefndarinnar, Jón Kristjánsson, Ásta R. Jóhannesdóttir, Guðni Ágústsson, Guðmundur Hallvarðsson, Svavar Gestsson, Sólveig Pétursdóttir og Sigríður Anna Þórðardóttir.

Herra forseti. Fyrr í vetur var lagt fram í þinginu frv. til laga um að breyta læknalögum, nr. 53/1988, með síðari breytingum. Heilbr.- og trn. fékk til umfjöllunar þetta mál Jón Snædal frá Læknafélagi Íslands og Ólaf Ólafsson landlækni. Þetta frv. felur í sér breytingu á læknalögum í þeim tilgangi að afmarka tilkynningarskyldu vegna óvæntra skaða en gera jafnramt um leið strangari kröfur til heilbrigðisstofnana um að rannsaka slík mál sjálfar. Þetta markmið tekur nefndin undir og hún leggur því til að frv. verði samþykkt. Undir þetta, herra forseti, skrifa allir nefndarmenn en hv. þm. Margrét Frímannsdóttir gerir það eigi að síður með fyrirvara.

Herra forseti. Að þessu sinni mæli ég fyrir nál. heilbr.- og trn. um tillögu sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir ásamt einum fulltrúa úr öllum stjórnmálaflokkunum sem hér sitja fluttu um stefnumótun í málefnum langsjúkra barna. Um þetta fjallaði heilbr.- og trn. mörgum sinnum og fékk marga aðila á sinn fund sem nefndir eru í álitinu. Jafnframt bárust fjölmargar skriflegar umsagnir. Umsagnir um þessa tillögu eru að heita má nánast undantekningarlaust jákvæðar og þar er alls staðar mælt með samþykki tillögunnar. Þessi tillaga, eins og yfirskrift gefur til kynna, felur í sér að skipuð verði nefnd til að undirbúa heildstæða og samræmda stefnu í málefnum langsjúkra barna. Nefndin tekur undir með flutningsmönnum tillögunnar að brýnt sé að bæta þjónustu við langsjúk börn og koma málefnum þeirra í farsælan farveg. Fram kom, herra forseti, í umsögn félmrn. að nú sé verið að vinna að nýrri löggjöf um félagsmál á vegum ráðuneytisins þar sem sérlög um málefni fatlaðra verða felld inn í og samþætt annarri þjónustu á vegum sveitarfélaga. Í ljósi þess og jafnframt með hliðsjón af því að þáltill. gerir ráð fyrir að kannað verði hvort málefni langsjúkra barna verði felld undir gildissvið laga um málefni fatlaðra, þá leggur nefndin til að sú nefnd sem verður skipuð á grundvelli tillögunnar hafi samráð við vinnuhóp félmrn. sem um þessar mundir hefur starfað við að móta samþætta löggjöf um félagsþjónustu sveitarfélaga, en sá hópur mun ekki ljúka störfum fyrr en einhvern tíma á næsta ári þannig að nægur tíminn ætti að gefast til að vinna að málinu á þann hátt sem hér er lagt til.

Herra forseti. Ég kem eingöngu upp til að lýsa áhuga yfir því að stefnumótun í málefnum langsjúkra barna verði sem fyrst tekin til gagngerrar athugunar. Samræmd stefna er ekki til. Foreldrar langsjúkra barna upplifa oft úrræðaleysi kerfisins, þess kerfis sem er þó sett þeim til verndar. Því fagna ég þessari framlagningu og vænti þess að fram undan og innan tíðar sé betri tími upp runninn fyrir langveik börn og foreldra þeirra að meira verði gert og allt verði gert til þess að auðvelda þeim lífið.

Herra forseti. Fyrr í vetur lagði hv. þm. Siv Fiðleifsdóttir ásamt nokkrum öðrum þingmönnum fram till. til þál. um að setja á stofn sérstaka blóðbankaþjónustu við þjóðarvá. Heilbr.- og trn. fjallaði um málið og í þessari tillögu er lagt til að skipuð verði nefnd sem á að hafa það verkefni með höndum að leggja fram tillögur um hvernig öryggi blóðbankaþjónustu skuli tryggt við stórslys og þjóðarvá. Nefndin tekur undir efni tillögunnar og athugasemdirnar sem koma fram í greinargerðinni og leggur samhljóða til að hún verði samþykkt óbreytt.