Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill vekja athygli á því að kl. 19.50 í kvöld fara fram almennar stjórnmálaumræður, öðru nafni eldhúsdagsumræður.

Herra forseti. Nú er þinghaldi að ljúka og því miður stöndum við enn þá frammi fyrir því að staða Landspítalans er mjög alvarleg. Við stöndum enn þá frammi fyrir því að ekki hefur tekist að semja hjá BHM og þar af leiðandi eru verkfallsaðgerðir enn í gangi og búið er að fresta viðræðum til 4. ágúst. Það hefur ekki gengið vel að fá fólk til starfa aftur, þ.e. geislafræðinga eða aðra þá sem sögðu upp störfum um miðjan síðasta mánuð, og forstjóri spítalans telur að staðan sé afskaplega alvarleg. Það er auðvitað ámælisvert þegar ríkið á í hlut, við erum að fara í sumarfríið, sumarleyfi starfsmanna er á heilbrigðisstofnunum, að staðan skuli vera svo alvarleg sem raun ber vitni. Það þýðir ekki að stæra sig af því að hafa sett mikla peninga í Landspítalann og heilbrigðiskerfið þegar fyrir liggur að fólk, menntað fólk sem þar starfar flýr land unnvörpum vegna þess að kjörin og aðbúnaðurinn er ekki við hæfi. Við hljótum að þurfa að bregðast við og heilbrigðisráðherra þarf að svara því með hvaða hætti hann ætlar að koma að þessum málum. Spítalinn er vanfjármagnaður, ekki liggur fyrir í ríkisfjármálaáætlun að bæta eigi aðbúnaðinn fyrr en í lok tímabilsins, í kringum 2018 eða 2020, þá á að fara að gera eitthvað í þeim málum, þ.e. einhver hönnun og teikningar eiga að liggja fyrir, en engin sýn um það áður en byggður verður nýr spítali að aðbúnaður verði bættur, í ofanálag við það að fólk býr ekki við nægjanlega góð kjör. Virðulegi forseti. Ég hvet hæstv. heilbrigðisráðherra, sem ég vona að verði hér til svara á morgun, til að segja okkur eitthvað um það hvernig hann hyggst bregðast við þessu alvarlega ástandi.

Virðulegi forseti. Þegar fjallað er um jafnlaunastefnu er einkum átt við jöfn laun karla og kvenna. Lítil sem engin umræða hefur farið fram um jafnlaunastefnu eftir vinnu, ábyrgð og menntun. Í sjálfu sér hefur ekki farið fram umræða um hvernig sá munur eigi að vera og hvers vegna. Réttmæt krafa BHM um að menntun verði metin til launa er almenn krafa um launahækkun háskólamanna án þess að fram komi rökstuðningur, hvers vegna og hvernig. Á lögfræðingurinn að fá hærri laun en bílstjóri? Þá hefur heldur ekki verið rætt um launamun á milli háskólamenntaðra. Á lögfræðingur hjá ríkinu að hafa hærri laun en íslenskukennari í framhaldsskóla? Af hverju fá tvíburar sem eru konur og útskrifuðust úr háskólanum, önnur sem lögfræðingur en hin sem ljósmóðir, ekki sömu laun hjá ríkinu? Lífskjararannsókn Hagstofunnar leiðir í ljós að þeir sem eingöngu hafa lokið grunnskólamenntun á Íslandi eru með hærra hlutfall af ráðstöfunartekjum háskólamenntaðra en í nokkru öðru Evrópulandi eða 87,7% árið 2012. Það ár var miðgildi ráðstöfunartekna 345 þús. kr. hjá háskólamenntuðum, 316 þús. kr. hjá fólki með starfs- og fagmenntun og 303 þús. kr. hjá fólki með grunnskólamenntun. Virðulegi forseti. Formaður VR, Ólafía B. Rafnsdóttir, sagði í sjónvarpsviðtali að forsendur samninga VR hafi verið fækkun skattþrepa í tvö, því að þær breytingar skili umtalsverðum ávinningi fyrir félagsmenn í millitekjuhópi VR. Ég spyr því hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur: Þingmenn Samfylkingarinnar hafa rætt um jafnlaunastefnu en jöfnuðurinn er hvergi meiri en á Íslandi. Þið viljið laun í samræmi við menntun og talið á móti skattkerfisbreytingum sem skila millitekjufólki umtalsverðum ávinningi. Hvernig sér Samfylkingin að meiri jöfnuður verði á launamarkaði? Fellst Samfylkingin á kröfur BHM um að menntun verði metin til launa? Er Samfylkingin ósammála formanni VR og á móti því að skattar séu lækkaðir til að bæta hag millitekjufólks?

Virðulegi forseti. Síðasta ríkisstjórn fór í það sem var þá kallað jafnlaunaátak til þess að reyna að ná fram hækkun launa í stórum kvennastéttum. Þetta var markviss stefna til að reyna að hífa þær upp. Mér hefur ekki þótt það verkefni ganga nægilega vel eftir hjá nýrri ríkisstjórn og vona að hún hysji nú upp um sig og haldi áfram að vinna eftir þeirri stefnumörkun, vegna þess að stóru kvennastéttunum hjá hinu opinbera hefur að mörgu leyti verið haldið niðri. Varðandi menntun og laun eigum við auðvitað að meta menntun til launa og það er sanngjörn krafa. Það verður að hífa upp stóru kvennastéttirnar, eins og heilbrigðisstéttirnar og menntastéttirnar, í opinbera geiranum, það er einfaldlega þannig. Við höfum stutt það og sýnt í verki, t.d. með því að leggja af stað með jafnlaunaátakið, en því miður var því ekki fylgt nægjanlega vel eftir. Ég verð að segja um skattkerfið að við höfum talað fyrir þrepaskiptu skattkerfi vegna þess að það á að nota skattkerfið til tekjujöfnunar. Það er mælt með því af OECD, það er mælt með því af fjölmörgum alþjóðastofnunum til þess að reyna að minnka tekjubil hópa og sækja skatta á sanngjarnan hátt. Virðulegi forseti. Þegar við horfum á millitekjuhópana sem oft eru með gríðarlega þunga byrði, unga fólkið og barnafólkið, þá eigum við að nota verkfæri eins og barnabætur og vaxtabætur til að mæta þeim hópum á þyngsta tímabili lífsins hvað varðar útgjöld. Þessi ríkisstjórn er núna að fara að greiða út 1/3 af þeim vaxtabótum sem fráfarandi ríkisstjórn greiddi út þegar sem mest var. 

Virðulegi forseti. Nú er um mánuður síðan ég tók fyrst sæti á þingi og það segja mér reyndari þingmenn að síðustu fjórar vikur gefi ekki rétta mynd af þingstörfunum almennt. Ég vona svo sannarlega að þeir hafi rétt fyrir sér því að ég verð að játa að þingstörfin komu mér heldur undarlega fyrir sjónir. Síðast þegar ég talaði undir liðnum um störf þingsins gagnrýndi ég vinnubrögðin, tuðaði yfir tuðinu, eins og einn félagi minn orðaði það. Mig langar að koma með tillögu að úrbótum, eina litla tillögu um það hvernig við getum bætt störf þingsins, gert þau betri. Ég er nokkuð viss um að við getum náð því fram ef viljinn er fyrir hendi. Þetta kallar á smáæfingu, mikla æfingu fyrir einhverja, en ég trúi því að þetta sé vel hægt og kannski ekki svo erfitt. Ég legg til að við hættum og leggjum alfarið af þann ósið að vera með hróp og frammíköll að þingmönnum sem standa í ræðustól,  Hér eru þrjár góðar ástæður fyrir því af hverju þingmenn ættu að hætta hrópum og frammíköllum. Það er hægt að koma athugasemdum sínum og sjónarmiðum miklu betur á framfæri í ræðustól. Þar er sömuleiðis hægt að tala við þjóðina alla 

Hæstv. forseti. Undanfarið hefur borið allnokkuð á því að fréttir berast af verðhækkunum bæði hjá birgjum og smásölufyrirtækjum. Það er í sjálfu sér mikið umhugsunar- og rannsóknarefni þar sem helstu viðskiptamyntir eru nú um 3% veikari gagnvart krónu en var fyrir ári, þá á ég við evru og Norðurlandamyntirnar, í þeim sem næstliðin missiri hefur ekki verið skilað styrkingu krónu allt að 10–12%. Það virðist einnig koma fram að enn hafi verslunin ekki skilað að fullu þeim lækkunum á sykruðum vörum sem voru ákveðnar á Alþingi um síðustu áramót. Þetta virðist koma fram í verðkönnunum Neytendasamtakanna og ASÍ. Nú ber svo við að í Morgunblaðinu í morgun segir deildarstjóri hagdeildar Alþýðusambands Íslands, með leyfi forseta: „Hafi kaupmáttur ekki aukist í febrúar á næsta ári eru forsendur nýgerðra kjarasamninga brostnar.“ Þetta eru alvarleg tíðindi. Ég held að það hljóti að vera þannig að nú þurfi verslunarmenn að hugsa sig um og ég held líka að neytendur í þessu landi þurfi að hugsa sig um. Það vill þannig til sem betur fer að fólk er fúsara til þess en áður að láta skoðanir sínar í ljós. Það hefur ítrekað komið berlega í ljós fyrir utan þetta hús. Nú er kannski kominn tími til þess að íslenskir neytendur láti til sín heyra með svipuðum hætti og geri alvöru úr því að kjósa með fótunum og hunsa þau fyrirtæki sem lengst 

Virðulegi forseti. Nýlega skilaði Rögnunefndin margumrædda af sér áliti og segja má að ekki hafi slegið á umræðuna, heldur þvert á móti, um það hvort Reykjavíkurflugvöllur verði áfram í Vatnsmýri eða einhvers staðar annars staðar. Það eru ákveðin vonbrigði að nefndin hafi ekki skoðað þá kosti að flugvöllurinn yrði áfram í Vatnsmýrinni og að innanlandsflugið yrði flutt til Keflavíkur. Ljóst er að borgaryfirvöld vilja ekki festa Reykjavíkurflugvöll til langrar framtíðar í Vatnsmýrinni og skipuleggja stóraukna byggð. Að sjálfsögðu þarf ekki að taka það fram að flugvöllur verður ekki færður, hann verður eyðilagður. Ég spyr: Höfum við efni á því að henda 20 milljörðum? Það er ekki gáfulegt að byggja nýjan flugvöll nær Keflavíkurflugvelli eða í Hvassahrauni, að fórna öðru byggingarlandi fyrir það byggingarland sem Reykjavíkurflugvöllur er á núna er ekki gáfulegt. Keflavíkurflugvöllur er í raun sprunginn og ekki hefst undan að stækka flugstöðina. Ferðamannastaðir við suðvesturhornið eru sprungnir og samgöngukerfið í raun líka. Meira en helmingur af bolfisksvinnslunni er klukkutímakeyrslu frá Reykjavík. Því spyr ég hvort ekki sé kominn tími til að byggja upp alvöru alþjóðlegan flugvöll hinum megin á landinu. Með því dreifum við ferðamannastraumnum um landið og hlífum þar með viðkvæmum náttúruperlum sem liggja undir skemmdum vegna áníðslu. Með því eflum við fiskvinnslu á 

Herra forseti. Lesa mátti um það í fréttum nýlega að sveitarstjórn Rangárþings eystra vinni nú að nýju deiliskipulagi við Seljalandsfoss og þar sé einn af möguleikunum sem er til skoðunar gjaldtaka við fossinn. Það er staðreynd að við erum enn með þau mál í ólestri hvort það megi yfir höfuð taka gjald við náttúruperlur landsins af fólki sem þar fer um. Eftir að frumvarp hæstv. iðnaðarráðherra um náttúrupassa steytti á skeri í þinginu hefur ekkert orðið úr því að við tökum fast á því máli. Það liggur fyrir, og það kom fram í umræðum um það mál í þinginu, að almennt mátti greina vilja til þess að skoða upptöku þjónustugjalda innan ferðaþjónustu sem og að skoða möguleikann á því að horfa á ferðaþjónustu eins og hverja aðra atvinnugrein sem nýtir auðlindir landsins, þ.e. náttúruna, hina ósnortnu náttúru, fegurðina sem felst í náttúrunni, og eðlilegt sé að ferðaþjónustan greiði af því sanngjarnt gjald alveg eins og við ætlumst til þess að þeir sem nýta fiskinn í sjónum greiði af því sanngjarnt gjald. Ekkert hefur hins vegar þokast áfram í þeim málum. Það gengur ekki, herra forseti, að við séum enn stödd í einhverju villtu vestri þar sem landeigendur, sveitarstjórnir og aðrir geta farið sínu fram með tilviljanakenndri gjaldtöku við ferðamannastaði og í því sé í raun og veru ekkert hægt að gera. Mér er til efs að þetta standist náttúruverndarlögin sem eru í gildi. Við höfum lagt fram ítrekaðar spurningar um það í þinginu og fengið vísbendingar um að svo sé ekki, en ekkert er gert og ekki er gripið til neinna ráða. Herra forseti. Miðað við hvað þetta þing hefur nú starfað lengi, lengur en nokkurt þing á ári sem ekki eru kosningar frá 1985, finnst mér algjörlega ótrúlegt að hæstv. ríkisstjórninni hafi enn ekki tekist að ná 

Virðulegi forseti. Mig langar að koma hingað upp og taka undir með hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur sem hefur lýst áhyggjum af stöðunni í heilbrigðiskerfinu. Mér finnst óþægilegt, ég verð að viðurkenna það, að vera að fara í sumarleyfi, sem fyrirséð er að við þingmenn hefjum bráðlega, án þess að vita með hvaða hætti menn ætli að bregðast við þeirri stöðu. Nú hafa að minnsta kosti 200 hjúkrunarfræðingar, sem allir eru meira og minna sérhæfðir á ákveðnum sviðum, sagt upp störfum auk þess sem fleiri heilbrigðisstarfsmenn innan spítalans, sem eru innan BHM, hafa einnig sagt upp störfum, þannig að þetta eru hátt á þriðja hundrað manns. Þetta er eftirsótt starfsfólk sem hefur möguleika á að starfa úti um allan heim, sérhæft framúrskarandi heilbrigðisstarfsfólk. Ég hef af þessu miklar áhyggjur og við í Samfylkingunni höfum það. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst það ekki í lagi að Alþingi Íslendinga hafi ekki enn fengið einhvers konar skýrslu eða yfirlýsingu frá hæstv. heilbrigðisráðherra, hvað þá sérstakar umræður sem óskað hefur verið eftir um þetta mál af hálfu Pírata. Áhyggjurnar af þessu eru því þverpólitískar. Ég vildi óska eftir því við forseta að við fengjum umræður um þetta vegna þess að það er ekki bara það að svona stórir hópar hafi sagt upp störfum, heldur þarf líka að vinna upp þá biðlista sem orðið hafa vegna verkfalla og kjaradeilna hjá þessum hópum. Þetta er risamál, mun kosta töluverða fjármuni að vinna þetta upp. Ríkisfjármálaáætlun gerir ekki ráð fyrir mikilli hækkun launa hjá opinberum starfsmönnum, þannig að staðan er í mjög miklum hnút. 

Hæstv. forseti. Í þessari stuttu ræðu minni ætla ég að vera á svipuðum stað og hv. þm. og félagi Þorsteinn Sæmundsson. Það er full ástæða til þess að hafa áhyggjur af þróun mála varðandi verðlagshækkanir. Það er alveg ótrúlegt að lesa fréttir af því að ákveðnar verslanir hafi hækkað vöruverð um rúm 4% á stuttum tíma og einnig les maður fréttir af því að til standi að birgjar hækki enn frekar verð á vörum sínum á næstu mánuðum. Þetta gerist þrátt fyrir, eins og hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson benti á, að krónan hafi verið að styrkjast um 10–12% á ákveðnu tímabili. Verslanirnar hafa ekki verið að skila að fullu til neytenda svokölluðum sykurskatti og neytendur hafa ekki fundið fyrir því að sú lækkun hafi átt sér stað. Hins vegar eru verslanirnar, margar hverjar, ekki lengi að skila til neytenda ef það verður einhver hækkun á markaði. Maður les að það eru Hagkaup og Iceland sem hafa hækkað hvað mest, það kemur fram í könnunum sem gerðar hafa verið á verðlagi undanfarið. Þarna má meðal annars velta því fyrir sér að þetta eru verslanir sem eru með opið allan sólarhringinn. Það er greinilegt á verðlaginu að það eru neytendurnir sem bera þann opnunartíma. Maður veltir því fyrir sér upp á hag neytenda hvort nauðsynlegt sé að opnunartíminn sé svona langur, því að þetta skilar sér í hærra vöruverði sem hefur áhrif á ýmsar vísitölur. Það er full ástæða til að hafa áhyggjur af þessu vegna þeirra forsendna sem gefnar eru í ákveðnum kjarasamningum að ef kaupmáttur heldur sér ekki og eykst ekki séu ákveðnir kjarasamningar í hættu. Ég vonast til þess að þeir birgjar og þær verslanir sem hafa verið að hækka vöruverð hvað mest undanfarið endurskoði þær ákvarðanir sínar og reyni að skila lækkunum út í verðlag.

Forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að fagna sérstaklega niðurstöðu héraðsdóms Reykjavíkur í máli Snædísar Ránar Hjartardóttur í gær gegn íslenska ríkinu eða Samskiptamiðstöð heyrnarlausra og heyrnarskertra. Hún höfðaði mál vegna þess að miðstöðin synjaði henni um endurgjaldslausa túlkaþjónustu, vegna þess að túlkasjóðurinn var tómur eins og hér hefur ítrekað komið fram, en hefur nú verið bættur upp tímabundið, þ.e. á yfirstandandi ári og vonandi á næsta ári. Hér er um gríðarlega mikilvæg þáttaskil að ræða. Það munu væntanlega margir aðrir fylgja eftir, tugir heyrnarlausra sem hafa orðið af táknmálstúlkaþjónustu í daglegu lífi. Í dómi héraðsdóms segir að ríkið hafi brotið á stjórnarskrárvörðum rétti Snædísar til lágmarksþjónustu, réttindum sem séu fjárlögum æðri. Þetta er auðvitað gríðarlega mikilvægur texti í niðurstöðu. Lögmaður Snædísar segir meðal annars að íslenska ríkið hafi í fullri alvöru haldið því fram að því væri heimilt að hafa af þessari ungu konu mannréttindi með þeirri réttlætingu að mannréttindin rúmuðust ekki innan fjárlaga - mannréttindin rúmuðust ekki innan fjárlaga. Lögmaðurinn segir að þetta sé álíka gáfulegt og að segja að konur fái ekki að kjósa í næstu kosningum vegna þess að fjárveiting til kosningamála hafi verið skorin niður. Þá gætum við verið að tala um miklu fleiri stjórnarskrárvarin réttindi, eins og réttindin til menntunar og réttindin til heilbrigðisþjónustu og réttinn til lífsafkomu lífeyrisþega, og maður veltir fyrir sér hvaða mál gætu fylgt á eftir með þeirri skýringu að mannréttindi verði aldrei toppuð af fjárlögum. Ég tel að hér sé á okkar borði gríðarlega stórt og mikilvægt umfjöllunarefni sem stafar af dómi héraðsdóms og snúist ekki aðeins um tjáningarfrelsi heyrnarlausra og táknmálstalandi fólks, heldur miklu stærri úrlausnarefni sem bíða okkar í framtíðinni.

Hæstv. forseti. Undanfarin tvö ár hefur sá sem hér stendur gagnrýnt Seðlabanka Íslands harðlega vegna stýrivaxtaákvarðana á hverjum tíma og gerði það enn fyrir um hálfum mánuði síðan. Í þetta sinn vill svo til að nokkrir hagsmunaaðilar í fjármálakerfinu hafa tekið upp þykkjuna fyrir Seðlabankann og ásakað þann sem hér stendur um loddaraskap fyrir háttsemi sína í gagnrýni á Seðlabanka Íslands og bent á það að Seðlabankinn hafi ekki nema eitt úrræði til að halda aftur af verðbólgu og standa að peningastefnu og það sé stýrivaxtaákvörðun. Þetta er ekki alls kostar rétt. Að mati þess sem hér stendur hefur Seðlabanki Íslands ekki nýtt í þó nokkurn tíma, í þeim mæli sem hann hefur heimildir og getu til, bindiskyldu gagnvart viðskiptabönkunum á Íslandi, þá á ég einkum við ákvæði 11. og 12. gr. laga um Seðlabanka Íslands. Þar er það alveg klárt að Seðlabankinn getur beitt aukinni bindiskyldu á ákveðin útlánasöfn bankanna o.s.frv. Þetta er Seðlabankanum í lófa lagið að gera. Ég tel fulla ástæðu til að brýna peningastefnunefnd bankans og stjórn hans að gaumgæfa þetta vegna þess að ég er þess algjörlega fullviss að við þessar aðstæður, nú þegar við sjáum fram á losun hafta, mun síðasta hækkun Seðlabankans og boðaðar hækkanir auka hættu á því að hér streymi inn fjármagn, eins og gerðist í aðdraganda hruns með þekktum afleiðingum. Þess vegna skora ég enn á ný á Seðlabanka Íslands og stjórnendur hans að gyrða sig í brók og beita þeim úrræðum sem þeim eru fær.

Virðulegi forseti. Rögnunefndin skilaði af sér um daginn og útilokaði marga valkosti sem hefur verið haldið á lofti í umræðunni og gætu leyst Reykjavíkurflugvöll af hólmi. Mér hefur sýnst af umræðunni að ekki sé meiri hluti og það verði ekki meiri hluti fyrir því að færa flugvöllinn í Hvassahraun. Vil ég benda þeim sem telja að hægt sé að færa hann til Keflavíkur á að þá mun innanlandsflugið að öllum líkindum leggjast af að stórum hluta, einfaldlega vegna þess að það verður allt of lítill munur á milli þess að aka frá til að mynda Ísafirði og Akureyri og að taka flug og bíl eða nota annan samgöngumáta. Það sem mér fannst koma út úr þessu var að Reykjavíkurflugvöllur þar sem hann er í dag sé í rauninni besta lausnin. Það var ekki kannað sérstaklega en mér finnst það einhvern veginn liggja milli línanna í skýrslunni og í raun vera mjög augljóst. Dagur B. Eggertsson borgarstjóri lýsti því yfir að hann vildi að aðrir kæmu upp úr skotgröfunum og ræddu þetta mál. Ég vil þá beina því til hans sömuleiðis, hvort hann sé ekki reiðubúinn að gera slíkt hið sama. Hann hefur til dæmis ekki verið reiðubúinn að ræða hvort það sé ekki einfaldlega best fyrir land og þjóð að flugvöllurinn verði áfram í Vatnsmýrinni. Ég hvet hann til þeirrar umræðu. Ég vil líka hvetja hann til að stöðva framkvæmdir á Hlíðarendasvæðinu sem miða allar að því að neyðarbrautin hverfi, hann las það reyndar út úr skýrslunni á óskiljanlegan hátt að hún bæri það með sér að halda ætti áfram með þær framkvæmdir. Einnig vil ég beina því til hans að þangað til að 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að fagna dómi Héraðsdóms Reykjavíkur í gær þar sem mannréttindin sigruðu. Þau sigruðu líka nýlega í hæstarétti Bandaríkjanna, sem er mikið gleðiefni. Mig langar að gera að umfjöllunarefni það sama og hv. framsóknarmenn hafa gert hér, þ.e. Reykjavíkurflugvöll. Ég er þingmaður Reykjavíkurkjördæmis norður og ég kalla sjálfan mig 101-miðbæjarrottu algjörlega skammarlaust og vil helst hvergi vera nema í miðbæ Reykjavíkur. Hins vegar finnst mér umræðan um flugvöll Reykjavíkur oft byrja á röngum enda. Fólk af landsbyggðinni segir oft hversu mikilvægur flugvöllurinn í Reykjavík sé fyrir það og ég skil það mætavel. En áður en við förum að mynda okkur skoðun á því hvar flugvöllurinn eigi að vera til frambúðar finnst mér að við eigum við frekar að byrja á hinum endanum, sem er að við veltum fyrir okkur innviðum landsbyggðarinnar, hvort við eigum ekki frekar að styrkja innviði landsbyggðarinnar, byrja þar, öðlast sátt um hvaða þjónusta skuli vera fyrir hendi  Mér finnst að við eigum að skoða þetta mál allt í miklu víðara samhengi, taka miklu dýpri umræðu um það hvernig hægt er að öðlast sátt milli landsbyggðar og höfuðborgar um þetta mál, vegna þess að þegar ég íhuga þetta sem stolt miðbæjarrotta finnst mér við deila meira um það en við þurfum. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Herra forseti. Það hafa fleiri en hv. framsóknarþingmenn tekið eftir því að verslunin virðist ekki hafa lækkað vöruverð hvað varðar t.d. sykraðar vörur í samræmi við þá miklu lækkun sem varð á sykurskattinum eða með niðurfellingu hans hér um áramótin. En af hverju kemur þetta mönnum á óvart? Af hverju eru hv. þingmenn Framsóknarflokksins hissa á þessu?

Við erum ekki hissa.

Á þetta var margítrekað bent og reynsludæmi nefnd um að veruleg hætta væri á að nákvæmlega þetta mundi gerast, en samt létu menn sig hafa það að styðja þetta, 

Samúð með neytendum.

Að öðru leyti ætlaði ég að taka undir með hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur varðandi það dapurlega ástand, þá sorglegu staðreynd að við erum að sigla inn í þriðja sumarið í röð undir forustu þessarar ríkisstjórnar með algert upplausnarástand hvað varðar ferðamannastaðina og úrbætur þar, svo ekki sé minnst á þrýstinginn á handahófskennda gjaldtöku þar sem einkaaðilar ætla sér að fara að maka krókinn með því að selja inn á svæði sem ríkið hefur í mörgum tilvikum jafnvel lagt peninga í að byggja upp eða leggja göngustíga og annað í þeim dúr. Það verður að segja það bara eins og það er á skiljanlegri íslensku, herra forseti, að ríkisstjórnin hefur svoleiðis forklúðrað þessum málum að það er alveg hroðalegt. Af meinbægni sinni henti hún út fjárfestingum og fjárveitingum til uppbyggingar innviða á ferðamannastöðum sem fyrri ríkisstjórn hafði hafist handa um með verulegum fjármunum í gegnum Framkvæmdasjóð ferðamannastaða og á grundvelli fjárfestingaráætlunar fyrri ríkisstjórnar, þá átti að taka upp einhvern náttúrupassa eða eitthvað annað. Ekkert af því hefur komist í gegn. Ríkisstjórnin reynir að bjarga sér með einhverjum aukafjárveitingum ár eftir ár og hæstv. iðnaðar- og ferðamálaráðherra er heimaskítsmát 

Forseti. Mig langar í fyrsta lagi að taka undir með hv. þm. Eldari Ástþórssyni um að fólk stilli frammíköllum í hóf hér. Auðvitað verða frammíköll aldrei afnumin og stundum geta þau verið skemmtileg, en oftast, því miður, eru þau leiðinleg og trufla ræðumann. Ég vil því taka undir með hv. þm. Eldari Ástþórssyni um að við skulum reyna að venja okkur sem mest af þeim sið eða ósið, eða hvað sem það er nú kallað. Mig langar einnig að nefna það sem tveir framsóknarþingmenn hafa nefnt hér og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom líka inn á það, þ.e. þær hækkanir sem blasa við í verslunum og að lækkun á sykurskattinum hefur ekki skilað sér. En eins og hér hefur komið fram er það ekkert nýtt. Það hefur bara því miður alltaf verið svona. Það hefur alltaf verið þannig að verslunin er fljót að hækka þegar gengi breytist eða þegar verð kemur inn, en dregur því miður alltaf lappirnar við það að lækka og lækkanirnar skila sér - ég ætla bara að segja aldrei eins og hækkanirnar skila sér. Ég vil á sama tíma lýsa mig algjörlega andsnúna því að þingið fari að ákveða hvort búðir hafi opið á næturnar eða ekki. Það er neytenda að velja þá með fótunum og versla 

Virðulegi forseti. Fyrir hönd umhverfis- og samgöngunefndar mæli ég hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um að draga úr plastpokanotkun. Þingsályktunartillagan fjallar um að fela umhverfis- og auðlindaráðherra að finna leiðir til að minnka plastpokanotkun hér á landi. Við val á leiðum verði litið til annarra ríkja í Evrópu þar sem markvisst hefur verið dregið úr plastpokanotkun. Þá er mælt fyrir um það í þingsályktuninni að aðgerðaáætlun verði birt fyrir 1. mars 2015. Sú dagsetning er nú liðin og þess vegna leggur nefndin til breytingartillögu þannig að í staðinn verði það gert fyrir 1. nóvember. Við höfum fjallað um málið og fengið á fund okkar töluvert af gestum auk þess sem við fengum umsagnir góðar um málið. Notkun á plasti og plastefnum er gríðarlega mikil í samfélagi okkar þar sem plast er notað í mörgum vörum, sem umbúðir utan um vörur og þá fer gríðarlegt magn af plasti í gerð plastpoka. Plast og plastefni hafa skaðleg áhrif á umhverfið sem rétt er að draga úr og reyna að finna til þess hagkvæmar leiðir. Mikilvægt er þó einnig að horfa ekki á einn þátt í tómarúmi heldur á heildarumhverfisáhrif vara, þ.e. allt frá því að vara er framleidd og þar til henni er fargað. Leita þarf leiða til að tryggja að umhverfisáhrifin haldist í lágmarki allan lífsferil vörunnar. Þá þarf einnig að horfa til þess að plastpokar eru mismunandi á þykkt og þar með þyngd, en það ræður miklu um þau umhverfisáhrif sem koma til af flutningi þeirra. Ending plastpoka er hins vegar mjög góð og það er sú ending sem veldur mestu um umhverfisáhrif þeirra, en þeir brotna afar hægt niður í umhverfinu. Því kann að vera mun umhverfisvænna að nota annars konar poka og þá sérstaklega taupoka eða poka gerða úr öðrum efnum en plasti sem brotna auðveldar niður og nota þá líka oftar en einu sinni, en einn helsti ókosturinn við plastpokanotkunina er hversu sjaldan þeir eru notaðir miðað við endingu þeirra. Fyrir nefndinni kom fram að Umhverfisstofnun hefur haft frumkvæði að verkefni sem fellur vel að efni þessarar tillögu um að draga úr plastpokanotkun. Verkefnið var fólgið í að greina stöðuna hér á landi og draga saman helstu aðgerðir annarra ríkja og setja fram tillögur um aðgerðir. Gerð var verkefnaáætlun sem auðvelt er að vinna eftir og var áhersla lögð á að hugsanlegar aðgerðir yrðu unnar í samvinnu við hagsmunaaðila, að um þær mundi ríkja sátt og að góð kynning yrði á verkefninu. Að mati nefndarinnar fer efni þessa verkefnis vel saman við þingsályktunartillöguna og teljum við að vinna eigi eitt heildstætt verkefni á grundvelli hennar þar sem þessi tvö verkefni eru lögð saman í eitt myndarlegt. Þá voru nefndinni einnig kynntar tillögur til breytinga á umbúðatilskipun Evrópusambandsins sem nú er til umræðu í Evrópuþinginu. Ljóst er að mikil umræða er í Evrópu og víðar um að draga úr plastpokanotkun og tekur nefndin undir með Umhverfisstofnun um að nú sé rétti tíminn fyrir stefnumótun og aðgerðir af hálfu ríkisins sem miða að því að draga stórlega úr notkun plastpoka, umhverfinu og samfélaginu öllu til góða. Mig langar líka að nefna að það eru sveitarfélög hér á landi sem tekið hafa stór skref í þessu efni. Ekki er hægt að fjalla um þetta mál öðruvísi en að minnast á Stykkishólm sem er með áhugavert verkefni í gangi um að reyna að gera bæinn plastpokalausan og hafa fleiri sveitarfélög skoðað þetta. Þetta mál var fyrst lagt fram á 143. löggjafarþingi af Margréti Gauju Magnúsdóttur, sem er varaþingmaður Samfylkingarinnar, og er núna endurflutt af hópi þingmanna með hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur í broddi fylkingar. Það er mjög ánægjulegt að þetta mál skuli verða að veruleika vegna þess að hér er stórmál á ferðinni þó að það láti lítið yfir sér, vegna þeirra áhrifa sem plastpokar í umhverfinu hafa. Undir þetta nefndarálit ritar öll umhverfis- og samgöngunefnd, hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, sem er formaður nefndarinnar, sú sem hér stendur og er framsögumaður málsins og hv. þingmenn Haraldur Einarsson, Birgir Ármannsson, Elín Hirst, Róbert Marshall, Svandís Svavarsdóttir, Vilhjálmur Árnason, en Jón Þór Ólafsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Eins og ég greindi áður frá leggjum við til eina breytingartillögu, að í stað „1. mars 2015“ komi: 1. nóvember 2015.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að lýsa yfir ánægju minni og þakklæti til hv. umhverfis- og samgöngunefndar fyrir að málið skuli vera komið hingað og að það verði tekið til afgreiðslu í dag. Þetta er mikilvægt mál. Við notum plast mjög víða, plast er notað úti um allt. Við munum ekki hætta að nota plast en við verðum að hafa það í huga að plastið brotnar illa niður og á mörgum tugum ára, það mylst niður í litlar agnir, t.d. í hafinu. Þar fer það út í fæðukeðjuna hjá sjávardýrunum og eftir því sem dýr eru ofar í fæðukeðjunni, þeim mun áhrifameiri verða aukaverkanirnar og verri áhrifin af þessum plastögnum í hafinu. Það er virkilega ástæða til að hafa áhrif á það því að sýnt hefur verið fram á að þetta hefur áhrif á heilsufar og ekki síst hormónabúskap okkar mannanna. Við Íslendingar byggjum ímynd okkar á hreinleika, á hreinum sjó og við seljum fiskinn okkar með einmitt þá ímynd í huga. Við eigum auðvitað að ganga fram með góðu fordæmi og gerum það núna með því að samþykkja þessa þingsályktunartillögu. Við erum á undan Evrópusambandinu sem mun koma með tilskipun, og það á auðvitað að vera þannig. Við tökum eftir því þegar við förum í búðir að við notum mikið af umbúðum þegar við tökum vörurnar með okkur heim, ekki bara plastpoka, heldur er mikið af plastumbúðum úti um allt og sumir tala um að Íslendingar séu á plastumbúðafylliríi dagsdaglega. Við getum tekið á því sjálf, hvert og eitt okkar, en ég fagna því að stjórnvöld munu núna ganga ákveðið fram til þess að vinna að þessari þingsályktunartillögu, sem hefur fengið góða meðferð í þinginu. Eins og fram kom áðan hjá framsögumanni lagði Margrét Gauja Magnúsdóttir, varaþingmaður Samfylkingarinnar, fram þingsályktunartillögu þar sem kanna átti hagkvæmni þess að draga út plastpokanotkun. Í kjölfar umræðu sem sú þingsályktunartillaga fékk, þó að hún hafi ekki fengið afgreiðslu, var ákveðið að ganga lengra og ég og fleiri samfylkingarmenn og hv. þingmenn úr öllum stjórnmálaflokkum ákváðum að flytja þessa þingsályktunartillögu, sem ég fagna enn og aftur að sé komin hér til afgreiðslu.

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni góð tillaga og ég er ánægð með að hún skuli vera komin í þingið og til samþykktar. Ég vildi bara segja að þetta er mjög í þeim anda sem verið er að vinna í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu núna. Við viljum reyna að draga sem mest úr plastnotkun og ýmiss konar sóun. Við vitum sjálf að við notum umbúðir allt of mikið, eins og ofgnóttin af plasti sannar. Ég hef stundum sagt frá því að fyrir allmörgum árum var ég á ferðalagi um Dalina í Svíþjóð og það sem vakti hvað mest athygli mína þar var að þar voru plastpokar til þerris á snúrunum. Þar voru húsmæðurnar það nýtnar að þær endurnotuðu plastpokana, þvoðu þá og hengdu þá út til þerris. Ég held að við getum margt lært af fólki í kringum okkur og hvet til þess að við tökum á þessu, vegna þess að eins og hér hefur komið fram í umræðunni er það er ekki síst varðandi mikilvægustu auðlind okkar, hafið, að sífellt fleiri rannsóknir leiða í ljós að plastið hefur slæm áhrif á allt lífríki þar. Svo taldi maður að maíspokar yrðu kannski lausnin fyrir okkur íslenskar húsmæður, en síðan las ég ágæta skýrslu um maíspokana þannig að þeir eru kannski ekkert betri hvað varðar ýmsa þætti í umhverfinu en plastið. Það eru aðrir þættir sem vega þar þungt þannig að það er stundum erfitt að eiga við þessi mál. Notum taupoka sem mest eða það sem við getum endurunnið.

Forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um athugun á hagkvæmni lestarsamgangna. Tillagan er flutt af þingmönnum fjögurra flokka, Katrínu Jakobsdóttur, Svandísi Svavarsdóttur, Silju Dögg Gunnarsdóttur, Óttari Proppé, Karli Garðarssyni og Oddnýju G. Harðardóttur, og endurspeglar það hversu þverpólitískt þetta mál er að flutningsmennirnir eru bæði úr stjórn og stjórnarandstöðu. Nefndarálitið með breytingartillögu segir: Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ólaf Bjarnason frá Reykjavíkurborg, Jónas Snæbjörnsson frá Vegagerðinni og Hrafnkel Proppé frá Samtökum sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Nefndinni bárust umsagnir frá ýmsum aðilum. Þingsályktunartillagan er í raun tvíþætt. Annars vegar er lagt til að innanríkisráðherra láti kanna í samstarfi við hlutaðeigandi sveitarfélög hagkvæmni lestarsamgangna milli Keflavíkurflugvallar og Reykjavíkur, og hins vegar hagkvæmni léttlestakerfis innan höfuðborgarsvæðisins. Þá verði kannaðir kostir og gallar þessa samgöngumáta og hugsanlegar leiðir til að koma honum á. Sjónum verði einkum beint að kostnaði og ávinningi samfélagsins og efnahagslegum, umhverfislegum og skipulagslegum áhrifum. Niðurstöður athugunarinnar liggi fyrir um mitt ár 2015, segir í tillögunni, en í breytingartillögunni er gert ráð fyrir að í stað ártalsins „2015“ komi: 2016, eðli málsins samkvæmt. Á fundi nefndarinnar kom fram að á síðustu missirum hafi staðið yfir vinna við gerð nýs svæðisskipulags fyrir höfuðborgarsvæðið, en að þeirri vinnu koma öll sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu. Samstarf milli sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu hefur verið mikið og vaxandi eftir ný skipulagslög sem samþykkt voru árið 2010 þar sem svæðisskipulaginu er gert enn þá hærra undir höfði. Má halda því fram með réttu að samstarf sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu hafi verið afar farsælt og hafi ekki bara snúist um hefðbundna skipulagsvinnu heldur ekki síður um samstarf að því er varðar sorphirðu, almenningssamgöngur og fleiri þætti. Í því svæðisskipulagi sem núna er unnið að er sjónum sérstaklega beint að uppbyggingu svæðisins í heild og samgöngukerfis sem tengir sveitarfélögin og tengir síðan höfuðborgarsvæðið við landsbyggðina. Borgarlína er nýtt afkastamikið almenningssamgöngukerfi sem ætlað er að verða hryggjarstykkið í þróun samgangna og uppbyggingu byggðar á höfuðborgarsvæðinu. En ljóst er að á næstu áratugum mun þurfa að taka mið af því að íbúum borgarinnar og höfuðborgarsvæðisins í heild mun fjölga mjög mikið samkvæmt mannfjöldaspá. Ég hef stundum sagt að við þurfum að gæta að þeirri hlið byggðastefnu Íslands að ræða ekki bara þann enda sem lýtur að landsbyggðinni heldur ekki síður þá staðreynd að sífellt fleiri flytja hér á þéttbýlissvæðin. Við þurfum að gæta að því hvernig þéttbýlissvæðin taka við þeirri breytingu. Við gerum ráð fyrir því samkvæmt mannfjöldaspám, samkvæmt því sem fram kemur hjá Hagstofunni, að þetta verði um 300 þúsund manns eftir 25 ár. Höfuðborgarsvæðið ber ekki þennan aukna fjölda ef ekki verða breytingar á ferðavenjum höfuðborgarbúa, það er að tryggt verði meira jafnræði milli ferðamáta, ekki þannig að horfið verði frá möguleikum þeirra sem vilja nýta einkabíl heldur að möguleikum þeirra sem vilja nýta aðra kosti verði lyft, bæði þeirra sem vilja vera gangandi og hjólandi og ekki síður þeirra sem vilja nýta almenningssamgöngur. Þar þarf samfélagið að koma á móti, enda er það svo að okkar stærstu sóknarfæri að því er varðar samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda varða beinlínis samgöngumál og losun gróðurhúsalofttegunda í samgöngum. Þarna er því í raun og veru ákveðin keðjuverkun sem leiðir til stærstu möguleika okkar að því er varðar það að draga úr losun og leggja okkar af mörkum á alþjóðavísu varðandi loftslagsmarkmið. Það er nauðsynlegt að auka þar með hlutdeild almenningssamgangna í ferðavenjum á höfuðborgarsvæðinu í heild, en það gagnast auðvitað líka þeim sem vilja áfram nota einkabíl þar sem það verði greiðara fyrir þá sem það kjósa, án þess að leggja þurfi út í mjög verulegan kostnað við dýr samgöngumannvirki í þágu þess ferðamáta. Þá þarf auðvitað líka að horfa til skipulags byggðarinnar en verið er að skoða það sérstaklega í svæðisskipulaginu og líka í aðalskipulagi þeirra sveitarfélaga sem um ræðir og þá bæði að því er varðar þéttingu og sjálfbærnissjónarmið en ekki síður aukinn möguleika til almenningssamgangna. Hér er auðvitað um langtímaverkefni að ræða og við gerum okkur öll grein fyrir því að þetta er langtímaverkefni sem er bæði mjög dýrt og tekur mjög langan tíma. En við sjáum í löndum í kringum okkur og borgum þar sem er svipaður íbúafjöldi að þetta er verkefni sem borgirnar setja af stað og síðan eru áætlanir um lengingar á svona línum sem ná yfir marga áratugi þar sem verið er að bæta við á þriggja eða fimm ára fresti stoppistöðvum á langar línur og hefur gefist afar vel. Af þeim sökum er mikilvægt að hefjast handa við könnunina. Hér er um það að ræða að ríkisvaldið komi að sem hagsmunaaðili og styðji þá vinnu sem fyrir hendi er hjá sveitarfélögunum, enda kom það fram að nýlega var skrifað undir samkomulag milli Samtaka sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu og Vegagerðarinnar um samstarf um þróun samgöngukerfa á höfuðborgarsvæðinu. Vinnan er því í raun komin í gang að hluta. Samkomulagið snýr að þróun almenningssamgangna og sjálfbærri samgönguáætlun á höfuðborgarsvæðinu sem heild og er þessi tillaga afar vel til þess fallin að skjóta styrkum stoðum undir þá vinnu. Í tillögunni sjálfri segir að innanríkisráðherra sé falið í samstarfi við hlutaðeigandi sveitarfélög og stofnanir að láta kanna hagkvæmni lestarsamgangna milli Keflavíkurflugvallar og Reykjavíkur annars vegar og léttlestakerfis innan höfuðborgarsvæðisins hins vegar. Þar kemur fram að kannaðir verði kostir þess samgöngumáta og gallar sem og hugsanlegar leiðir. Sjónum verði einkum beint að kostnaði og ávinningi samfélagsins og efnahagslegum, umhverfislegum og skipulagslegum áhrifum. Í því skyni verði leitað til sérfræðinga innan lands og utan. Hér er því um að ræða framtíðartillögu, tillögu sem snýst um að hafa augun opin gagnvart framtíðarmöguleikum í skipulagi, í samgöngumátum og ekki síst í þróun byggðar í landinu, þar með talið á höfuðborgarsvæðinu. Ég vænti þess að sú tillaga sem hér er borin upp af þverpólitískum hópi njóti stuðnings í þinginu.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í máli hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur er hér um að ræða þingmannamál sem flutt er af þingmönnum úr fjórum stjórnmálaflokkum. Við umfjöllun í nefndinni er rétt að geta þess að fram komu skiptar skoðanir um ýmsa þætti þessa máls, en hins vegar er þetta mál unnið í samkomulagi að því leyti að samið var um að það væri meðal þeirra mála sem hlyti framgang á vettvangi þingsins á þessu vori. Í áliti minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar, sem ég stend að ásamt hv. þingmönnum Haraldi Einarssyni og Vilhjálmi Árnasyni, er í sjálfu sér að finna jákvæð viðhorf til þess að sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu hafi náð saman að móta í sameiningu framtíðarsýn í skipulagsmálum, ég vísa til þeirrar könnunar á lestarsamgöngum á höfuðborgarsvæðinu og til Keflavíkur sem tillagan fjallar um. Við teljum réttast að sveitarfélögin axli ábyrgð á mótun mála á þessu stigi. Það tengist vangaveltum okkar um hvernig best sé að haga verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga að þessu leyti, en við áréttum að verkefnið er þess eðlis að það er gríðarstórt, það þarf að skoða vel, enda er ljóst að um gríðarlegan kostnað yrði að ræða væri ráðist í þær framkvæmdir sem þarna er verið að vísa til. Í ljósi aðstæðna og umfjöllunar um málið tökum við fram sem undir þetta nefndarálit ritum að við teljum ekki tilefni til að taka efnislega afstöðu til málsins og munum sitja hjá í þinginu við afgreiðslu þess.

Virðulegi forseti. Það er í sjálfu sér jákvætt að sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu hafi komið sér saman um að kanna þá samgöngumáta sem hér eru til umræðu, sérstaklega varðandi léttlestirnar. Ég hef verið mikill stuðningsmaður samgöngubóta og er alveg til viðræðu um hvort það sé nokkuð sem henti Reykvíkingum ágætlega. Á hinn bóginn er verið að tala um einhvers konar lestarsamgöngur til Keflavíkur. Vandamálið við báðar þessar tillögur er að þær eru algjörlega ófullmótaðar. Haldinn var einn fundur um þetta mál í umhverfisnefnd, eða brot úr fundi, þetta var ekki á meðal forgangsmála nefndarinnar og var engin sátt um það í nefndinni, stjórnarandstaðan hafði lagt áherslu á annað mál en þetta er mál Pírata. Í ljósi þess að svæðisskipulagið var samþykkt fyrir mjög stuttu síðan var engu að síður vilji stjórnarandstöðunnar að þetta yrði forgangsmál í þeim samningaviðræðum sem fram fóru á milli stjórnarflokkanna og ég geri svo sem ekki athugasemdir við það. Ég vil hins vegar benda á eitt. Það er afar erfitt að fara af stað með einhvers konar hagkvæmniathugun þegar það liggur á engan hátt fyrir hvernig útfærslan á að vera á annars vegar léttlestakerfinu og hins vegar á lestarsamgöngum á milli Keflavíkur og Hafnarfjarðar. Rætt var á þessum stutta fundi að gert væri ráð fyrir einhvers konar undirgöngum til miðju Reykjavíkur, en ef af þeim verður er kannski um að ræða að eingöngu í léttlestakerfið, sem eru náttúrlega bara járnbrautarlestir innan höfuðborgarsvæðisins, ætti að kosta á bilinu 40–90 milljarða. Við erum þá komin langleiðina í það sem við eyðum í Landspítalann á hverju ári, slíkar eru fjárhæðirnar. Ég bendi á að skekkjumörkin ein og sér eru samtals allt það fé sem við eyðum í öll samgöngumál á landinu, ekki í eitt ár, ekki tvö ár, heldur kannski þrjú til fjögur ár. Í mínum huga er því algjörlega óraunhæft að fara í einhvers konar hagkvæmniathugun á þessu á meðan sveitarfélögin hafa ekki mótað þessa vinnu betur. Það verður líka að liggja fyrir hvort menn hugsa um einhvers konar hraðlest og hvort vilji sé til þess að fara í þá framkvæmd. Síðan vil ég benda á að eitt og annað hefur verið talað um varðandi sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga. Ég hef verið þeirrar skoðunar að hann megi takmarka þegar þjóðarvilji og þjóðarhagsmunir eru aðrir. En það hlýtur að vera umhugsunarvert að skilaboðin séu sú að allir landsmenn eigi að taka þátt í að byggja upp slíkt kerfi innan höfuðborgarsvæðisins á meðan ríkið stendur ekki straum af kostnaði almenningssamgangna annars staðar á landinu, þ.e. innan einstakra sveitarfélaga, annars staðar en hér í höfuðborginni. Mér finnst menn vera komnir í ansi mikla mótsögn við sjálfa sig þegar þeir vilja ekki ræða það að fulltrúar allra landsmanna eigi að taka ákvörðun um framtíð Reykjavíkurflugvallar, sem er jú alþjóðaflugvöllur og eitthvert mikilvægasta samgöngumannvirki þjóðarinnar, en kalla strax eftir því um leið og samþykkt er að taka einhver skref í átt að könnun á léttlestakerfi að það sé ríkið sem kanni og komi væntanlega að einhvers konar fjármögnun upp á tugi ef ekki hundruð milljarða króna. Það eru önnur brýn verkefni. Kallað hefur verið eftir nýjum Landspítala. Sú framkvæmd er mjög dýr. Væntanlega verður hún dýrasta framkvæmd Íslandssögunnar, mun hlaupa á allt að 100 milljörðum kr. Ég vil að menn geri sér aðeins grein fyrir þeim stærðum sem hér eru. Ég vil líka benda á annað. Gert var samkomulag á milli ríkis og höfuðborgar um að ríkið mundi fjármagna almenningssamgöngur á höfuðborgarsvæðinu. Það var gert með þeim skilyrðum að ekki yrði farið í stórar framkvæmdir á þessu svæði í tíu ár. Þá veltir maður fyrir sér: Ef hér á að framkvæma fyrir 50 milljarða, vilja menn þá fara í stórframkvæmdir á þeim tíma? Eru menn reiðubúnir? Ég bendi á að þetta mál virðist engan veginn hafa verið hugsað og mér þykir miður að ekki hafi verið lögð meiri áhersla á það, að við höfum ekki haft tíma eða ráðrúm til þess að fjalla betur um það í samgöngunefnd. Ég tek því að stórum hluta undir með þeim sem hér rita undir minnihlutaálitið og mun ekki greiða þessari tillögu atkvæði mitt.

Virðulegi forseti. Ég hef tekið eftir því að í samgöngumálum virðist alltaf vera svolítill rígur milli manna, meira eða minna eftir búsetu, um það hvar peningar eiga að enda í þágu samgangna. Nú þykir sumum það sérstakt að ég sem þingmaður Reykjavíkur er mjög hlynntur mjög víðtækum aðgerðum í þágu samgangna, þar á meðal gangagerðum og því um líku úti á landi, en ég heyri alltaf þá orðræðu að við í Reykjavík ættum ekki að vera að borga fyrir einhver göng úti á landi. Mér finnst það satt best að segja fráleitur málflutningur, en ég heyri sama tóninn í ræðu hv. þingmanns þótt ég gefi honum það alveg að þetta var mjög málefnaleg ræða sem hann flutti og hann talar um mjög háar upphæðir, vissulega eru þetta háar upphæðir. En er þetta ekki nokkuð sem við eigum öll að sameinast um sem Íslendingar að hafa allt í sem bestu lagi fyrir okkur öll óháð búsetu?

Heyr, heyr.

Virðulegi forseti. Ég hef einmitt verið að kalla eftir því varðandi Reykjavíkurflugvöll að fulltrúar alls landsins fái að taka ákvörðun um það hvort Reykjavíkurflugvöllur verði áfram í Vatnsmýrinni eða ekki. Ég hef heyrt því fleygt að píratar væru til í að fara með málið í þjóðaratkvæðagreiðslu, en ég vil þó benda á að þeir taka þátt í því hörðum höndum innan borgarstjórnarmeirihlutans að farga því. Þetta snýst ekki um landsbyggð eða höfuðborg, þetta er bara spurningin um hvort ríkið eigi að standa straum af uppbyggingu almenningssamgangna innan einstakra sveitarfélaga. Það tíðkast ekki, hefur ekki tíðkast hér í áratugi. Ég nefndi að vísu þá einu undantekningu sem við höfum, þ.e. almenningssamgöngurnar. Það var gert með skilyrði að ekki yrði farið í stórframkvæmdir í tíu ár. Það var þannig. Ríkið rekur ekki eða greiðir fyrir fríar strætóferðir á Akureyri. Það er Akureyrarbær sem stendur straum af því, ekki allir landsmenn. Ég velti upp þeirri spurningu og spyr líka hv. þingmann vegna þess að ég veit að hann, öðrum fremur hér hef ég á tilfinningunni, vill vanda vinnubrögðin, hvort það væri ekki rétt að sveitarfélögin sjálf mundu þróa þessar hugmyndir betur áfram. Ég skil þetta ekki öðruvísi en svo að það sé eingöngu verið að stíga allra fyrstu skrefin og það verði að liggja fyrir á einhvern hátt hvernig þetta léttlestakerfi er hugsað, hvar það á að koma, af hvaða stærðargráðu, hvort það á að koma algjörlega í staðinn fyrir strætó eða að hluta til. Mér skilst að það eigi að koma eingöngu að hluta til í stað strætó. Einhvers staðar heyrði ég því fleygt að það ætti eingöngu að koma að þessum stærstu stofnæðum. Þessir hlutir verða að liggja fyrir áður en ég get samþykkt það fyrir mitt leyti að ríkið fari af stað með hagkvæmniathugun sem á að mínu mati miklu fremur heima hjá sveitarfélagi sem hefur jú kallað ansi sterkt eftir 

Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að fá það á hreint hvernig hægt er að nýta samgöngur sem best fyrir alla landsmenn. Þá á ég ekki bara við tiltekin svæði heldur til dæmis samgöngur milli Keflavíkur og Reykjavíkur, hvernig það getur nýst fólki úti á landi, og hvernig hugsanlega nota megi Keflavíkurflugvöll til þess að dreifa ferðamönnum út á land eða stofna alþjóðaflugvöll annars staðar á landinu, svo sem á Akureyri, sem mér finnst mjög áhugaverð hugmynd. Ég mundi endilega vilja gera hagkvæmniathugun á því, ef ég á að segja alveg eins og er. Að mínu mati eru samgöngumál að verulegu leyti mál allra landsmanna, kannski ekki strætó innan Akureyrarbæjar, enda er það innan Akureyrarbæjar. Sama máli gegnir um strætó innan höfuðborgarsvæðisins. En öll sveitarfélögin taka þátt í strætósamstarfinu á höfuðborgarsvæðinu, það eru mörg sveitarfélög, eðlilega, vegna þess að samgöngur snerta, eðli málsins samkvæmt, mörg svæði, fyrir utan einstaka sveitarfélög. En þegar kemur að þjóðaratkvæðagreiðslum vil ég taka það skýrt fram að ég er alveg til í þær að því gefnu að menn geti tekið upplýsta ákvörðun um mál hverju sinni. Ég tel Rögnunefndina vera eitt skref í þá átt en lýsi mig algjörlega hlynntan því að fólk komi að ákvörðunum sem snerta líf þess, og það er reyndar grunnstefna Pírata. Það er hluti af sjálfsákvörðunarrétti. Hv. þingmaður hefur vissulega samúð mína og skilning hvað þetta varðar þótt spurningin um skipulagsvald sé líka spurning um sjálfsákvörðunarvald hvers sveitarfélags fyrir sig. Ég geri mér alveg grein fyrir því að það er ekkert hlaupið að því, það er ekki endilega einfalt. En ég velti fyrir mér að ef við mundum til dæmis fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um einhver ákveðin göng úti á landi sæi ég ekki tilganginn með því að setja slíkt í þjóðaratkvæðagreiðslu fyrr en það væri komið á hreint hvernig við ætlum að hafa samgöngumálin í heild sinni á landinu. Þá fyrst þyrftum við að ná sátt um að við ætlum einfaldlega að hafa samgöngurnar í frábæru 

Virðulegi forseti. Bara þannig að það sé á hreinu; það eru fulltrúar allrar þjóðarinnar sem taka ákvörðun um uppbyggingu jarðganga hvar sem er á landinu. Allir landsmenn eiga sína fulltrúa við borðið þegar svona stórar ákvarðanir eru teknar, enda snerta þær allar þjóðarhagsmuni. Ég hef verið þeirrar skoðunar eftir að hafa heyrt í samtökum fyrirtækja í ferðaþjónustu og náttúruverndarsamtökum að það sé mjög brýnt að dreifa ferðamönnum um landið. Það sé í rauninni nauðsynlegt vegna þess að slík er samþjöppunin hér á suðvesturhorninu að menn telja að upplifun ferðamannsins gæti orðið neikvæð, þá skaðast allir. Það eru líka aðilar hér í Reykjavík sem hafa bent á þetta. Það eru mikilvægar og fallegar náttúruperlur sem hafa því miður ekki notið sömu fjölgunar ferðamanna og aðrar. Þess vegna segi ég: Í ljósi þess, væri þá ekki langbest að við mundum einbeita okkur að því að byggja upp alþjóðaflugvellina tvo fyrir utan Reykjavíkurflugvöll, á Akureyri og Egilsstöðum? Er það ekki í forgangi? Við erum að tala um náttúruverndarsamtök sem eru að hugsa um hagsmuni alls landsins. Við erum að tala um stærsta þjóðaratvinnuveginn í dag, ferðamannaiðnaðinn. Það eru slíkir hlutir sem ég bendi á. Í mínum huga er það alveg á hreinu varðandi sjálfsákvörðunarréttinn að það er Alþingis að ákveða með almennum lögum samkvæmt 78. gr. stjórnarskrárinnar, það stendur þar, hvað heyrir undir þennan sjálfsákvörðunarrétt. Það er mjög skýrt. En þjóðarhagsmunir verða að koma þar undir. Í þessu máli er einfaldlega verið að biðja ríkið um að koma að hagkvæmniathugun á einhverju sem ég tel að þróa þyrfti betur áður en það kemst einu sinni til umræðu. Það er mín skoðun. Sveitarfélögin verða að þróa þetta mál lengra, koma með skýrari línu um hvað 

Virðulegi forseti. Ég vil koma hingað upp stuttlega til að fagna þessu máli og fagna því að við séum að fara að samþykkja það. Málið hefur verið afgreitt úr nefnd þó að við náum því miður ekki að klára málið á þessu þingi, þ.e. samgönguáætlun eða tillaga til þingsályktunar um samgönguáætlun. Þar leggur minni hlutinn til í nefndaráliti að ríkið komi að þessu verkefni sem sveitarfélögin eru að vinna að á höfuðborgarsvæðinu með fjármunum strax, vegna þess að þetta er auðvitað leiðin sem við verðum að fara. Mér er það algjörlega óskiljanlegt hvað menn sjá athugavert við það að fara í hagkvæmniathugun á því hvort bæta megi samgöngur á höfuðborgarsvæðinu og hvort styrkja megi samgöngur líka við landshluta eins og Suðurnesin og önnur. Mér finnst koma vel til greina og sé það algjörlega fyrir mér í framtíðinni að hugsanlega verði lestarsamgöngur til þéttbýliskjarna nálægt höfuðborgarsvæðinu, til Selfoss, Borgarness, Akraness og fleiri staða, en þá er auðvitað eðlilegt að horft sé fyrst til Keflavíkur enda milljónir manna sem fara þar um og þar á milli. Þetta hefur ekkert með Reykjavíkurflugvöll að gera. Ég skil ekki að menn séu að blanda umræðum um Reykjavíkurflugvöll hér inn í nema þá að menn hafi svo mikla þörf fyrir að ræða það og koma skoðunum sínum á framfæri um það mál að menn ákveði að grípa hvert tækifæri. Það að skoða lestarsamgöngur milli Reykjavíkur og Keflavíkur hefur ekkert með Reykjavíkurflugvöll að gera. En það hefur með það að gera að gríðarleg umferð er á milli höfuðborgarsvæðisins og þess svæðis. Þetta hefur með það að gera að bæta hugsanlega þjónustuna við erlenda ferðamenn og líka við íslenska borgara, að menn geti búið utan Reykjavíkur og höfuðborgarsvæðisins og átt tækifæri á því að starfa þar engu að síður. Þetta er eingöngu til að styrkja höfuðborgarsvæðið og nærsamfélögin sem eitt atvinnusvæði og gefa fólki aukin tækifæri á að lifa og starfa á því svæði án þess að þurfa að vera á sama blettinum. Ég er gríðarlega ánægð með það sem verið er að gera í þessum málum hjá öllum sveitarfélögunum á höfuðborgarsvæðinu. Ég er ánægð með það sem þau kynntu hér í gær, góðar hugmyndir um það með hvaða hætti þau sjá fyrir sér höfuðborgarsvæðið þróast. Það er löngu orðið tímabært að sveitarfélögin vinni þéttar saman og horfi á höfuðborgarsvæðið sem eina skipulagslega heild. Þetta er svo sannarlega mikilvægt skref í þá veru. Sem íbúi á þessu svæði ber ég gríðarlega miklar væntingar til þessa. Borgarsvæðið og höfuðborgarsvæðið er gríðarlega dreift og þetta getur orðið til þess að við getum orðið enn betri höfuðborg og enn betra höfuðborgarsvæði. Þetta getur eingöngu orðið til þess að hér verði betra að búa og að við séum ekki háð því eins og við erum í dag að stórar fjölskyldur þurfi helst að vera með tvo bíla vegna fjarlægðanna og vegna þess að við erum ekki með það góðar almenningssamgöngur á höfuðborgarsvæðinu. Það fer auðvitað eftir því hvar fólk býr hvort og hvernig það getur notað strætó og hvort það sé gott fyrir það eða ekki. Í mínu tilfelli til dæmis hjálpar það mér ekki mikið. Ég held að það sé mjög mismunandi eftir því hvar fólk býr hvort strætó henti. Þetta er líka spurning um það að við erum að stíga inn í 21. öldina. Við erum að fá gríðarlegan fjölda ferðamanna hingað. Við erum sem betur fer ein þeirra þjóða sem fara fjölgandi. Við erum að horfa til þess að samfélagið okkar á eftir að stækka og styrkjast. Ég held að það sé gríðarlega spennandi skoðun sem þarna fer fram og ríkið á að sjálfsögðu að vera þátttakandi í því. Ég sé líka fyrir mér að ríkið eigi að horfa til þess að hugsanlega eigi svona kerfi við víðar um land. Það er eðlilegt að horfa fyrst á höfuðborgarsvæðið, og við erum til dæmis mörg hér sem vonum að atvinnuuppbyggingin á Bakka geti valdið því að þar fari allt svæðið fyrir norðan að styrkjast. Þar gætu orðið möguleikar á lestarsamgöngum milli Akureyrar og bæjanna þar í kring ef við horfum til Siglufjarðar, Dalvíkur, Húsavíkur, en þetta geti bara verið byrjunin hér. Mér finnst þetta gríðarlega spennandi. Svona öflugar lestarsamgöngur geta eingöngu verið til þess að styrkja þau svæði, fyrir austan líka, þar vinna sveitarfélögin mjög vel saman og þar gæti þetta orðið möguleiki í framtíðinni. En einhvers staðar verðum við að byrja. Við þurfum að gera hagkvæmniathugun sem felur í sér að sjónum verði beint að kostnaði þannig að menn geri þetta með opin augun vitandi það hvað þetta muni geta kostað og geti þá gert einhverjar áætlanir, og síðan ávinningi samfélagsins, efnahagslegum, umhverfislegum og skipulagslegum. Þetta er bara bráðnauðsynlegt fyrir hvert samfélag að gera, fara í svona athugun, þannig að við vitum hvaða kosti við eigum. Þetta er það sem stjórnmál snúast um, þ.e. að horfa til lengri tíma en ekki bara til dagsins í dag. Við þurfum að horfa til lengri tíma. Þetta er liður í því og ég fagna þessu mjög.

Herra forseti. Þetta er raunar í fjórða skipti sem þessi tillaga er flutt á þinginu, hún var áður flutt af fyrrverandi hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni. Það kemur því kannski ekki á óvart að við höfum lagt áherslu á að fá tillöguna hér til afgreiðslu. Það hefur verið mælt fyrir henni fjórum sinnum og henni var dreift í september á þessu þingi þótt hún hafi ekki komist á dagskrá þingsins fyrr en 18. febrúar, og maður veltir fyrir sér af hverju það tekur sex mánuði yfir höfuð að fá þingmannamál á dagskrá. Mánuð tók það svo til viðbótar að fá tillöguna senda út til umsagnar. Á meðan hefur mjög margt gerst, frá því að tillaga var flutt í fyrsta skipti, og það er það sem hv. þingmenn hafa farið yfir í ræðum sínum, nýtt svæðisskipulag höfuðborgarsvæðisins. Mig langar að vekja athygli á því að það virðist vera sem hér rofni allar hefðbundnar flokkslínur í ljósi þess að á tillögunni eru flutningsmenn hv. þingmenn fjögurra flokka, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Samfylkingar, Bjartrar framtíðar og Framsóknarflokksins, og undir nefndarálit þess meiri hluta sem styður það að málið fari hér í gegn eru síðan þingmenn Vinstri grænna, Samfylkingar, Sjálfstæðisflokks, Pírata og Bjartrar framtíðar. Það má því segja að þetta mál njóti stuðnings úr öllum flokkum. Ég heyri þó að það virðast vera efasemdaraddir, a.m.k. úr einhverjum flokkum, og það kemur mér á óvart í ljósi þess að hér, eftir að þetta svæðisskipulag var samþykkt af sveitarfélögunum á höfuðborgarsvæðinu, má líka sjá allt hið pólitíska litróf. Raunar er Sjálfstæðisflokkurinn þar í meiri hluta, í meiri hluta þeirra sveitarfélaga, þannig að ég vænti þess að þaðan komi stuðningur við þetta mál, þ.e. ef hv. þingmenn á höfuðborgarsvæðinu styðja sína sveitarstjórnarmenn sem eru að takast á við þessi mál. Mig langar að segja að í stuttu máli að þetta hefur verið rætt í talsverðan tíma og ekki að ósekju. Það hafa ítrekað á undanförnum árum komið fram ábendingar um að almenningssamgöngukerfið á höfuðborgarsvæðinu muni springa og það megi ekki líða mörg ár áður en annars konar kerfi verði tekið í notkun. Það er það sem sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu eru að koma sér saman um í samstarfi við Vegagerðina, sem er auðvitað þáttur hins opinbera í þessu. Þá er verið að ræða annað hvort léttlestakerfi eða einhvers konar hraðvagnakerfi. Það er ljóst að kostnaður við það er verulegur, en það er líka verulegur kostnaður í því að halda áfram umbótum á vegakerfinu innan höfuðborgarsvæðisins. Við vitum alveg að ein mislæg gatnamót kosta marga milljarða, svo dæmi sé tekið. Það mun því alltaf mun verða um kostnað að ræða. Spurningin er hvaða stefnu á að marka í því hvernig samgöngur við ætlum að hafa. Hugsunin á bak við þessa tillögu er að horfa á kostnað og ávinning samfélagsins og efnahagsleg, umhverfisleg og skipulagsleg áhrif, þ.e. hvaða áhrif þetta hefur til að mynda á skipulag höfuðborgarsvæðisins, hvaða áhrif þetta hefur á umhverfismál. Við vitum að hæstv. umhverfisráðherra var að kynna mjög metnaðarfull loftslagsmarkmið. Ég get ekki ímyndað mér annað en að stór hluti í því að uppfylla þau markmið verði að skoða samgöngumáta Íslendinga. Þar eigum við tækifæri, sérstaklega í þéttbýlinu, á að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda þar sem er hægt að nýta almenningssamgöngur í miklu meira mæli en úti um land þar sem eru dreifðari byggðir. Eigum við þá ekki að horfa á það hvernig við getum náð þeim áhrifum? Hér er fyrst og fremst lagt til að þessi könnun fari fram. Þar hafa sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu þegar unnið talsverða vinnu, eins og kemur fram í samþykktu svæðisskipulagi þar sem allir flokkar koma að með einum eða öðrum hætti. En það er mikilvægt að ríkið komi að málinu líka. Ríkið er auðvitað aðili að samstarfi í gegnum Vegagerðina, en ég tel mjög mikilvægt að Alþingi Íslendinga láti sig varða þessa stefnumörkun, því að við erum líka að ræða að hluta um samgöngukerfi allra landsmanna. Þá er ég að vitna til stofnæðanna á höfuðborgarsvæðinu annars vegar og hins vegar þeirrar könnunar sem hér er lögð til, þ.e. að skoða hagkvæmni samgangna á milli Keflavíkur og Reykjavíkur. Eins og bent er á í greinargerð með tillögunni erum við líka að horfa á stóraukinn ferðamannastraum þar sem við höfum vart undan að stækka flugstöðina til að taka á móti þeim ferðamönnum né heldur að koma þeim á milli staða. Þetta var stutt innlegg til að minna á að þetta er alls ekki í fyrsta sinn sem þetta mál er hér til umræðu. Það hefur verið nægur tími til að fjalla um málið. Við erum að horfa á sveitarstjórnarstigið í raun og veru taka fram úr ríkinu með umfjöllun sinni um þessi mál. Mér finnst að minnsta kosti mikilvægt að Alþingi Íslendinga og forustufólk okkar í umhverfis- og samgöngumálum sé virkir þátttakendur í því hvernig við ætlum að þróa samgöngumáta framtíðarinnar, hvort sem er úti um land eða á höfuðborgarsvæðinu. Þar þurfum við að sjálfsögðu að horfa líka á samhengi við loftslagsmarkmiðin og skipulagið. Mér finnst eðlilegt að Alþingi stígi þetta skref og taki þátt í þessu með sveitarfélögunum, en sitji ekki hjá eins og einhver passífur aðili að því hvernig við ætlum að móta samgöngustefnu til framtíðar. Ég fagna því að þetta mál er komið á dagskrá og vænti þess að það fái víðtækan stuðning úr öllum flokkum.

Virðulegi forseti. Ég ákvað að nota tækifærið og þakka hv. þingmanni fyrir að bera þetta mál hér upp í þinginu og koma með það. Mig langar að spyrja hana hreint út hvort það sé ekki rétt skilið hjá mér að menn eigi ekki að blanda einhverri umræðu um Reykjavíkurflugvöll inn í þetta. Þetta mál snýst um framþróun samgangna á höfuðborgarsvæðinu, tengingar við byggðirnar þar í kring, tengingu við stærsta alþjóðaflugvöllinn o.s.frv. Ég held að við ættum að geta samþykkt svona hagkvæmniathugun án þess að fara að hlaupa í einhverjar skotgrafir út af flugvellinum í Reykjavík eins og gert var hér í ræðu áðan af formanni umhverfis- og samgöngunefndar.  
             Virðulegi forseti. Það eru einhver óþægindi hér í salnum hjá hv. þingmanni. Ég óska þá bara eftir því að hann komi hingað upp í ræðu, ég vona að hann geri það, vegna þess að hann virðist hafa eitthvað um málið að segja. Ég vona að hann geri það. En ég vona að hann sé ekki á móti þessu máli vegna þess að það er alveg gríðarlega mikilvægt fyrir höfuðborgarsvæðið eins og ég kom inn á í máli mínu áðan. Að detta alltaf í einhverja paranoju um að nú hljóti þetta að vera ráðabrugg til þess að losa sig við Reykjavíkurflugvöll er bara algjör della. Ég verð að segja alveg eins og er að þeir sem halda því fram þurfa að kynna sér málin eitthvað betur. Keflavíkurflugvöllur eins og hann er núna getur ekki tekið við innanlandsfluginu sisvona. Það hefur verið rætt um það aftur og aftur að hann sé sprunginn. Menn þyrftu að fara þar í gríðarlegar framkvæmdir ef innanlandsflugið ætti að fara þangað. Verum með opinn huga. Horfum til þess hvaða gríðarlegu jákvæðu áhrif 

Herra forseti. Ég ætla rétt að vona að hv. þingmenn horfi ekki á þetta mál sem mál sem aðgreini höfuðborgarsvæðið og landsbyggð. Ég er mikill talsmaður samgöngubóta um land allt sem og á höfuðborgarsvæðinu, mitt mat er það, og má sjá það á því hvernig ég hef greitt atkvæði hér í þinginu á þeim átta árum sem ég hef verið hér. Ég veit hins vegar að samgöngubætur eru með ólíkum hætti eftir því hvort við erum að horfa á aðstæður úti á landi þar sem víða eru mjög dreifðar byggðir eða hér á höfuðborgarsvæðinu þar sem byggðin er mjög þétt, þar sem við eigum einmitt tækifærin í því að efla almenningssamgöngur. En við þurfum að horfa á hlutina með dálítið öðrum gleraugum þegar við horfum á dreifðari byggðir. Þetta snýst svo sannarlega ekki um mun á því. Við öll sem erum hér inni hljótum alltaf að hafa hagsmuni alls landsins undir þegar við ræðum þessi mál. Auðvitað hefur þetta ekkert með Reykjavíkurflugvöll að gera. Ef þetta hefði eitthvað með Reykjavíkurflugvöll að gera kæmi það fram í greinargerðinni með málinu. Þar er farið mjög vandlega yfir það að umferðin um Keflavíkurflugvöll hefur auðvitað stóraukist á undanförnum árum, langt umfram í raun og veru þær spár sem menn höfðu áður sett fram. Því er ósköp eðlilegt að við skoðum samgöngur á milli höfuðborgarsvæðisins og Keflavíkurflugvallar. Á árabilinu 2003–2012 óx fjöldi farþega sem fór um Keflavíkurflugvöll um 40%, fór yfir 1 milljón í fyrsta skipti árið 2012. Árið 2013 var metfjölgun í fjölda erlendra ferðamanna hérlendis, eða 20,7% fyrra árið, þá fóru 781 þúsund erlendir ferðamenn um Keflavíkurflugvöll. Eins og ég kom að áðan í ræðu minni hefur þetta sýnt sig meðal annars í stækkun flugstöðvarinnar, Flugstöð Leifs Eiríkssonar, og við sjáum líka að gríðarleg deigla er í því hvernig byggðin á Suðurnesjum er að þróast. Þetta snýst fyrst og fremst um það hvernig við getum tengt betur ef það er metið hagkvæmt. Auðvitað er ekki verið að leggja til framkvæmdir, hér er verið að leggja til að það verði skoðað af hinu opinbera hvernig við getum komið sem best til móts við þá þróun sem þarna hefur orðið í fjölgun ferðamanna. Ég hef ekki trú á öðru en að hv. þingmenn líti 

Virðulegi forseti. Ég vil eins og margir aðrir fagna þessu máli. Ég tel þetta löngu tímabæra athugun á samgöngubót sem skiptir miklu máli fyrir alla landsmenn til þess að við getum búið hér við sjálfbærar samgöngur um langa framtíð. Þetta skiptir máli fyrir íbúa á Suðurnesjum, það er nú ekki lítið. Það er kalt svæði sem hefur verið í vörn atvinnulega séð árum og áratugum saman. Með því að tengja Suðurnesin með lestarsamgöngum við Reykjavík verða þau hluti af atvinnusvæði Reykjavíkur. Ég skil vel að hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni þyki þetta fjári dýrar hugmyndir. Miklar samgöngubætur eru það gjarnan. Jarðgöng hlaupa á 10–20 milljörðum stykkið. Ég græt ekki þann pening ef hann hjálpar fólki að halda landinu í byggð, ef hann hjálpar fólki að búa þar sem það vill búa og ef sá peningur hjálpar fólki að lifa góðu lífi. Ég vil taka undir orð hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur sem lét sig dreyma um, væntanlega í fjarlægri framtíð, að lestir mundu tengja fleiri byggðakjarna, Selfoss, Borgarnes og jafnvel víðar. Þetta snýst allt um að tengja landshluta og að brjóta niður þann múr sem sumir sjá á milli höfuðborgar og landsbyggðar. Við erum á einu landi. Við erum fá og við höfum ekki efni á því að láta eins og við berumst á banaspjótum milli landsbyggðar og höfuðborgar. Mér reiknast til þar sem ég stend hér á þriðja degi mínum í þessum sal að það sé kominn tími á að ég tjái mig aðeins um umræðuna eins og hefð er. Mig langar sérstaklega að benda á þetta mál sem dæmi um góð vinnubrögð þingsins. Ég heyrði í umræðunum hér á undan að einstaka þingmaður var eitthvað efins um málið en þá verður að horfa til þess að þetta mál er borið fram af þingmönnum fjögurra flokka, þar á meðal þingmönnum Framsóknarflokksins. Hér er stjórn og stjórnarandstaða samhent í því að bera fram mál um athugun á samgöngubót sem skiptir okkur öll verulegu máli hvort sem við búum í höfuðborginni eða úti á landi, hvort sem við erum framsóknarmenn eða vinstri græn og hvort sem við erum lifandi eða eftir okkar dag fyrir börnin okkar. Við erum að tala um sjálfbærar samgöngur til langrar framtíðar.

Virðulegi forseti. Mig langar að leiðrétta nokkur atriði og vekja enn og aftur athygli á því að ég sagðist vera jákvæður gagnvart því að sveitarfélögin hefðu komist að þessu samkomulagi, svo að því sé haldið til haga. Ég sagði það mjög skýrt. Ég ímynda mér að hv. þm. Katrín Jakobsdóttir hafi hlustað á mitt mál og tekið eftir þeim orðum. Ég verð því miður að lýsa vonbrigðum mínum yfir því skítkasti sem ég þurfti að þola frá hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur. Það er ekki í fyrsta skipti. Ég var ekki að blanda Reykjavíkurflugvelli inn í umræðuna nema hvað ég nefndi það á nafn, ef menn hefðu hlustað, að þegar menn ræða sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga þá tala þeir eins og það séu eingöngu Reykvíkingar, höfuðborgarbúar eða fulltrúar þeirra, sem hafi algjört sjálfræði um það hvort flugvöllurinn fari eða verði. Þegar hins vegar kemur að því að skipuleggja léttlestakerfi sem verður væntanlega hluti af almenningssamgangnakerfinu í Reykjavík þá finnst mönnum allt í lagi að íbúar á Vestfjörðum, Norðurlandi og Austurlandi greiði ekki bara fyrir hagkvæmniathugun á því heldur líka fyrir uppbygginguna þegar hún á sér stað. Mér finnst það athugunar vert. Það var í því samhengi sem ég nefndi umræðuna um Reykjavíkurflugvöll. Annars nefndi ég ekki Reykjavíkurflugvöll í tengslum við þetta mál. Ég frábið mér að hér skuli vera haldin löng ræða þar sem var gefið í skyn að ég hafi sagt eitthvað sem ég hef alls ekki sagt með ýmiss konar dylgjum og ósannindum. Ég er alveg sammála hv. þm. Andrési Inga Jónssyni og ég fagna því að það sé breið samstaða og þingmenn úr öllum flokkum standi að málinu, mér finnst það gott. Ég vona að hann sé sammála mér um það að hálfur fundur, fáar umsagnir og nánast engin umræða í nefnd teljist ekki góð vinnubrögð. Þá langar mig að koma að einu. Ég hlustaði á ræðu hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur. Ég er sammála henni. Við eigum einmitt að hugsa heildstætt um samgöngumál. Það hef ég gert og hef talað fyrir því og gerði það reyndar í fyrri ræðu minni. En þegar við tölum um jarðgöng og þegar við tölum t.d. um Landeyjahöfn eða annað þá komumst við ekki hjá því að ræða kostnaðinn. Mér fannst stjórnarandstaðan algjörlega skauta fram hjá því að nefna tölur. Það var vissulega nefnt að kostnaðurinn yrði mikill, en við erum ekki að tala um 10–20 milljarða eða eitthvað svoleiðis, við erum að tala um tölur annars vegar á bilinu 40–90 milljarða samkvæmt fréttaflutningi og svo erum við að tala um að járnbrautarlest eða einhvers konar hraðlest á milli Keflavíkur og Hafnarfjarðar mundi kosta 35 milljarða, það er tala sem ég er með í kollinum. Þá eigum við eftir að ræða göngin sem eiga að koma undir höfuðborgarsvæðið og voru nefnd í nefndinni, sem mundu væntanlega hlaupa á tugum milljarða kr. Ég er bara að benda á, og vona að menn skilji það ekki öðruvísi, að mér finnst að sveitarfélögin þurfi að þróa vinnu sína lengra. Það er aðalatriðið í þessu máli. Þróa vinnuna lengra, koma sér saman um hvar leiðirnar eiga að liggja, hvernig menn sjái þetta fyrir sér og þá fyrst er hægt að ræða hvort eigi að fara í hagkvæmniathugun. Ég verð að segja alveg eins og er að þegar menn tala um járnbrautarlest út um allt land, til Selfoss og upp á Akranes og annað, þá velti ég vöngum yfir umhverfisþættinum. Ég er ekki á því að það sé góður bragur á því að við séum með járnbrautarlestir um allt land. Ég held að það sé óraunhæft í ljósi mannfæðar. Við erum fámennt land. Hér hafa verið nefnd dæmi um léttlestakerfi í einni til tveimur borgum. Mér er til efs að það séu fleiri borgir sem eru jafn fámennar að velta þessu fyrir sér. Ég held að ef við tökum Evrópu í heild sinni þá séu kannski bara þessar tvær borgir að velta þessu fyrir sér, allur hinn aragrúinn láti sér ekki detta það í hug vegna þess að menn verða að sýna ábyrgð þegar þeir tala um fjárútlát. Hér var fullyrt að þetta mál hafi komið áður til tals, væntanlega í tíð síðustu ríkisstjórnar. Ég mundi gjarnan vilja vita af hverju síðasta ríkisstjórn samþykkti ekki sambærilegt mál. Ég veit ekki alveg hvenær það var fyrst lagt fram en mér skilst að það hafi verið gert. Ég velti fyrir mér hvort menn hafi þá ekki horft í fjármunina. Ég tel að það sé ábyrgðarlaust að tala um fjárútlát upp á tugi, jafnvel hundruð milljarða án þess að reifa það á nokkurn hátt hvaðan þeir fjármunir eigi að koma, hvaðan eigi að sækja tekjurnar. Ef menn ætla ekki að sækja tekjur eða eitthvað svoleiðis, af hvaða liðum ætla þeir að taka? Við erum að eyða gríðarlega miklum fjármunum í heilbrigðisþjónustu og það hefur verið í forgangi hjá þessari ríkisstjórn. Ég held að menn þurfi að tala af ábyrgð. Að öðru leyti vil ég ítreka það sem ég sagði hér áðan. Ég er jákvæður gagnvart því að sveitarfélögin vilji hefja þessa vegferð. Ef það er vilji sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu mun ég styðja það, en ég get ekki stutt það á þessu stigi málsins að ríki sé gert að greiða fyrir hagkvæmniathugun og leggst alfarið gegn því að íbúar alls landsins eigi að greiða fyrir uppbyggingu upp á einhverja tugi eða hundruð milljarða.

Virðulegi forseti. Mér er ekki vel við það að vera vænd af þingmönnum um að stunda skítkast. Ég taldi mig vera að ræða málið málefnalega og efnislega og hv. þingmaður sakar mig um skítkast og segir að það sé eitthvað sem ég stundi hér og hann sé vanur því frá þessum þingmanni. Ég vil að hv. þingmaður rökstyðji þetta með tilvitnunum og tilvísunum í orð mín. Það má vel vera að ég hafi oftúlkað ræðu hans áðan varðandi andstöðu hans við þetta mál, að hún snerist um ótta við það að Reykjavíkurflugvöllur yrði inni í myndinni og menn ætluðu sér að nýta ferðina og koma honum fyrir kattarnef, það má vel vera og biðst ég þá velvirðingar á því ef ég hef tengt það saman að ósekju. En að vera vænd um skítkast og að ég stundi það skal vera rökstutt með dæmum, undir öðru sit ég ekki.

Virðulegi forseti. Ég þigg að sjálfsögðu afsökunarbeiðnina. Mér fannst felast skítkast í orðum hv. þingmanns þegar ég var vændur um að segja aðra hluti en ég hafði sagt. Ég biðst velvirðingar á því sömuleiðis.

Herra forseti. Mér er ljúft og skylt að koma hér með nokkrar athugasemdir við ræðu hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar. 
            

Forseti biður um hljóð í þingsalnum.

Eins og fram kom í ræðu minni þá hefur þessi tillaga áður verið flutt. Hún var til að mynda flutt á þinginu 2007–2008, af því hv. þingmaður spurði. Hún hefur verið flutt nokkrum sinnum með hléum og fengið nokkra umfjöllun. Ég vil svo segja, af því hv. þingmanni finnst óábyrgt að vera að ræða hér mál af því að þetta muni kosta eitthvað, að ég er sammála því að þetta muni kosta eitthvað. Ég tók það alveg skýrt fram í ræðu minni. Mér finnst hins vegar ábyrgðarhluti að við reynum að fá þær tölur á hreint og förum í hagkvæmniathugun til þess að meta kostnaðinn þannig að umræðan snúist ekki um að einn segi að kannski kosti þetta þetta marga milljarða og annar segi hina. Á það ekki einmitt að vera okkar markmið að fá þetta fram? Þetta er ekki einkamál sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu enda kom það klárlega fram hjá mér að hið opinbera kemur að samgöngukerfinu á höfuðborgarsvæðinu í gegnum stofnæðar. Fyrir það greiða allir landsmenn alveg eins og allir landsmenn greiða fyrir vegaframkvæmdir úti um land. Þegar hv. þingmaður segir að hann líti ekki svo á að það sé hlutverk ríkisins að koma að slíku kerfi á höfuðborgarsvæðinu segi ég: Það er ekki einkamál höfuðborgarsvæðisins hvernig stofnæðar þess eru fjármagnaðar. Ekki finnst hv. þingmanni það, ég get ekki trúað því að það hafi verið meining hv. þingmanns. Við á höfuðborgarsvæðinu greiðum með glöðu geði fyrir samgöngubætur um allt land. Við þingmenn í þessum sal hljótum að vera að hugsa um hagsmuni alls landsins og hið sama hlýtur að gilda um höfuðborgarsvæðið þegar um er að ræða stofnæðakerfið. Þegar við erum að horfa á stofnæðakerfið á höfuðborgarsvæðinu þá kostar auðvitað að halda því við. Ég fór yfir það í máli mínu. Það kostar að reisa mislæg gatnamót á stofnæðum, svo að dæmi sé tekið, sem er greitt fyrir af Vegagerðinni. Það sama hlýtur að eiga við um þetta. Ég hlýt að hafa misskilið hv. þingmann.

Virðulegi forseti. Ég gæti alveg trúað því að þingmaðurinn hefði misskilið mig. Ég vil í fyrsta lagi segja eitt um stofnæðar. Það er alveg rétt að þær eru greiddar úr sameiginlegum sjóðum allra landsmanna en það eru líka fulltrúar allra landsmanna sem taka ákvörðun um að setja fjármagn í uppbyggingu þessara stofnæða, það er ekki bara gert á höfuðborgarsvæðinu, það er hringinn í kringum landið. Ég er að benda á og mundi gjarnan vilja heyra af hverju hv. þingmaður styður mig ekki í því að það eru ekki fulltrúar alls landsins sem ákveða örlög Reykjavíkurflugvallar. Því finnst mér óeðlilegt þegar sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu eða sveitarfélagið Reykjavík leggur höfuðáherslu á að það sé einkamál Reykvíkinga hvort þetta stóra samgöngumannvirki fari eða verði, en leggur svo á hinn kantinn til að allir landsmenn greiði fyrir uppbyggingu á almenningssamgöngukerfi sem ég get ekki betur séð en eigi heima hjá einstökum sveitarfélögum alveg eins og almenningssamgöngur eiga heima hjá einstökum sveitarfélögum hringinn í kringum landið. Það er þetta sem ég er að benda á. Að sjálfsögðu er algjörlega ábyrgðarlaust að koma hingað, og það var það sem ég nefndi, og segja að það hljóti að vera einhver framtíðarsýn hjá 300 þúsund manna þjóð, sem mun væntanlega fjölga, að byggja járnbrautarlestir hringinn í kringum landið eða til helstu þéttbýlisstaða, væntanlega með aukajarðgöngum undir Hvalfjarðargöng. Mér finnst, svo að ég sé nú alveg hreinskilinn, að þegar menn nefna svona hugmyndir þá þurfi þeir líka að segja að þeir geri sér grein fyrir því að þetta kosti ekki bara tugi milljarða heldur hundruð milljarða og að þeir geti þá kannski líka fært einhver rök fyrir því hvernig þeir ætli að sækja tekjur, auka tekjur 

Herra forseti. Mér finnst ábyrgðarlaust að ræða ekki þá tillögu sem hér er undir. Mér finnast ábyrgðarlaust að ræða það ekki að hér er verið að leggja til að fara í hagkvæmniathugun á kerfi sem snýst um almenningssamgöngur, sem snýst um það hvernig við getum dregið úr losun gróðurhúsalofttegunda frá samgöngum sem eru aðaluppspretta losunar gróðurhúsalofttegunda. Ég vísaði hér í metnaðarfull loftslagsmarkmið hæstv. umhverfisráðherra. Mér finnst að Alþingi eigi að vera að ræða þessi mál. Mér finnst það ekki vera einkamál sveitarfélaganna hvernig þau skipuleggja samgöngumál. Mér finnst þetta vera samstarfsverkefni. Það er það sem verið er að leggja til hér. Sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu eru mjög jákvæð gagnvart því að horfa á þetta sem samstarfsverkefni því að málið snýst einmitt um þann hluta samgöngukerfis höfuðborgarsvæðisins, hvort við ætlum að halda áfram að byggja upp stofnæðar með sama hætti og verið hefur eða hvort við ætlum að fara einhverja aðra leið. Til þess að koma til móts við þau markmið sem ríkisstjórnin setur sjálf, til að mynda í loftslagsmálum, tiltökum við umhverfisþætti og til að koma til móts við breyttar áherslur í skipulagi þar sem er verið að horfa á þéttari byggð og hver kostnaðurinn sé af þessu. Það er búið að fara ítarlega yfir það hér í umfjöllun um þetta mál í þingsal. Ég þekki ekki umfjöllun nefndarinnar. Hv. þingmaður leiðir starf hennar þannig að hann ber auðvitað ábyrgð á því hvernig hún hefur verið. 
             Það liggur algjörlega fyrir, herra forseti, að mjög margar borgir og borgarsvæði af okkar stærð eru að taka upp slík kerfi einmitt til þess að koma til móts við umhverfissjónarmið, skipulagssjónarmið og hagkvæmnissjónarmið. Þar má nefna Óðinsvé og Álaborg í Danmörku, Bergen í Noregi, Le Mans í Frakklandi, borgarsvæði sem eru af svipaðri stærð og það svæði sem hér um ræðir. Ég átta mig hreinlega ekki á því hvernig nokkur getur verið á móti því að við rannsökum þennan kost í samstarfi ríkis og sveitarfélaga því að það er tillagan sem hér um ræðir. Hér er enginn að leggja til hundrað milljarða fjárfestingu, ekki nokkur maður. Hér er verið að leggja til að ríkið komi að þessari vinnu með sveitarfélögunum. Ég trúi því nú ekki fyrr en ég tek á því að einhver sé á móti því að slík athugun fari fram til þess einmitt að umræðan í þinginu geti orðið upplýstari.

Virðulegi forseti. Það er fullkomlega eðlilegt að Vegagerðin komi að því að ræða einhverjar hugmyndir sem eru innan einstakra sveitarfélaga. Það er gert hringinn í kringum landið. Það er svo allt annað mál hvort ríkið eigi að standa straum af hagkvæmniathugun af sömu stærðargráðu og hér um ræðir. Akureyrarbær hefur farið í hagkvæmniathugun á ýmsum þáttum sem snúa að skipulagsmálum, hvernig hægt sé að auka atvinnustigið og annað, án þess að ríkið greiði fyrir. Sveitarfélög fyrir norðan og í Eyjafirði hafa meira að segja komið sér saman um að rannsaka hvernig megi draga til sín aukið flug o.fl. Ríkið hefur ekki borgað fyrir þær rannsóknir. Ég er bara að benda á það, virðulegi forseti, að ef menn ætla ríkinu að greiða fyrir þetta þá þurfi að minnsta kosti að liggja fyrir hverjar þessar hugmyndir eru, að þær séu þróaðar á einn eða annan hátt. Komum aðeins inn á loftslagsmálin. Mín skoðun er sú að það sé hægt að spara útblástur á gróðurhúsalofttegundum með því að koma upp svona léttlestakerfi. Lestirnar munu væntanlega ganga fyrir rafmagni, ekki satt? Einhvers staðar þarf rafmagnið að koma. Við höfum verið að deila hér á landi um virkjanir, jarðvarmavirkjanir o.fl. Hv. þingmaður hefur ekkert verið ánægð með það, að mér hefur fundist. Að öðru leyti finnst mér járnbrautarlest ekkert sérstaklega fallegt samgöngumannvirki, svo að ég segi það bara hreint út, síst af öllu yfir Hellisheiði, til Akraness eða yfir fallegt hraun. Ég velti því fyrir mér hvort við ættum ekki frekar og hvort það væri ekki raunhæfara að rafbílavæða landið, hvort það væri ekki nær. 
             Ég er ekki sammála hv. þingmanni. Ég held að það sé 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, nr. 100/2007, með síðari breytingum (markmið, stjórnsýsla og almenn ákvæði), frá meiri hluta velferðarnefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín fjölda gesta. Jafnframt bárust umsagnir frá fjölda aðila er vörðuðu málið. Með leyfi forseta, ætla ég í ræðu minni að fara yfir nefndarálit meiri hlutans. Frumvarpið er liður í heildarendurskoðun laga um almannatryggingar, nr. 100/2007. Það er lagt fram samhliða frumvarpi til laga um slysatryggingar almannatrygginga og tekur mið af frumvarpi til laga um úrskurðarnefnd velferðarmála. Því er einkum ætlað að gera lög um almannatryggingar skýrari og aðgengilegri og lagfæra hnökra. Unnið er að tillögum um breytingar á efnisreglum laga um almannatryggingar í nefnd sem félags- og húsnæðismálaráðherra skipaði í nóvember 2013. Stefnt er að því að sú nefnd skili af sér niðurstöðum síðar í sumar. Í 2. mgr. c-liðar 2. gr. frumvarpsins er tekið fram að við framkvæmd laganna og rekstur Tryggingastofnunar skuli þess gætt að fjármunir séu nýttir á sem hagkvæmastan hátt. Meiri hlutinn leggur til að ákvæðið verði fellt brott, enda sjálfgefið að nýta beri opinbera fjármuni með sem hagkvæmustum hætti og óþarfi að mæla sérstaklega fyrir um það í lögum um almannatryggingar. Ég vík nú að kaflanum um staðsetningu Tryggingastofnunar. Margir umsagnaraðilar og gestir nefndarinnar gagnrýndu fyrirhugaða heimild ráðherra til að ákveða staðsetningu Tryggingastofnunar og þjónustustöðva hennar samkvæmt d-lið 2. gr. frumvarpsins og töldu æskilegra að hún væri ákveðin í lögum. Fyrir því voru meðal annars færð þau rök að með því móti mætti betur tryggja að ákvörðun um staðsetninguna byggðist á faglegum grunni og gott aðgengi að þjónustu Tryggingastofnunar. Þess ber að geta að eftir að nefndarálit meiri hluta velferðarnefndar var lagt fram var eftirfarandi breytingartillaga gerð á frumvarpinu sem hér um ræðir, sem er að d-liður 2. gr. falli brott, sem er um staðsetningu Tryggingastofnunar og þjónustustöðva, þannig að ákvæðið verður því óbreytt frá og núgildandi lögum um almannatryggingar. Samspil bóta lífeyristrygginga og slysatrygginga. Meiri hlutinn leggur til að bætt verði við tilvísunum til laga um slysatryggingar almannatrygginga í 3. gr. og a-lið 9. gr. frumvarpsins til samræmis við ábendingar Sjúkratrygginga Íslands. Af sama tilefni leggur meiri hlutinn til að síðasti hluti 4. efnismálsgreinar a-liðar 9. gr. frumvarpsins falli brott en við bætist ný efnismálsgrein um að hafi lífeyrisþegi þegar fengið greiddan lífeyri samkvæmt lögum um slysatryggingar almannatrygginga skuli taka tillit til þess við útreikning örorkulífeyris vegna almennrar örorku fyrir sama tímabil. Fangelsisvist, gæsluvarðhald eða önnur dvöl á stofnun. Í 1. málslið 1. mgr. 56. gr. laga um almannatryggingar segir nú að sé bótaþegi dæmdur til fangelsisvistar eða á annan hátt úrskurðaður til dvalar á einhverri stofnun skuli falla niður allar bætur til hans eftir fjögurra mánaða samfellda fangelsisvist eða dvöl. Í a-lið 16. gr. frumvarpsins er ráðgert að mæla fyrir um að afpláni lífeyrisþegi refsingu í fangelsi, sæti gæsluvarðhaldi eða sé á annan hátt úrskurðaður til dvalar á stofnun skuli allar bætur til hans falla niður. Lífeyri almannatrygginga er fyrst og fremst ætlað að mæta kostnaði við framfærslu þeirra sem lög um almannatryggingar taka til og hans þurfa. Því er eðlilegt að hann taki mið af því ef einstaklingar dveljast á stofnunum þar sem hið opinbera greiðir framfærslu þeirra að öllu eða nokkru leyti. Þó kann það að koma illa við lífeyrisþega ef greiðslur lífeyris falla brott strax og vist á stofnun hefst, enda kann það að gera þeim erfitt að mæta fjárhagslegum skuldbindingum sínum. Það á sérstaklega við þegar vistun hefst skyndilega og óvænt, svo sem oft á við í tilviki gæsluvarðhalds. Með því kann að vera óhæfilega harkalega gengið fram gegn einstaklingum sem teljast saklausir þar til sekt er sönnuð. Meiri hlutinn leggur því til breytingu á a-lið 16. gr. frumvarpsins sem felur í sér að sæti einstaklingur gæsluvarðhaldi eða sé á annan hátt úrskurðaður til dvalar á stofnun, en afpláni ekki refsingu, haldist sá fjögurra mánaða frestur sem nú gildir. Taka ber tillit til bótagreiðslna á því tímabili verði lífeyrisþega, sem sætt hefur gæsluvarðhaldi, ákveðnar bætur til samræmis við ákvæði 4. málslið liðarins. Meiri hlutinn leggur til að í 25. gr. frumvarpsins verði mælt fyrir um gildistöku 1. janúar 2016 í stað 1. janúar 2015 sem nú þegar er liðinn. Tryggingastofnun ríkisins hefur lagt áherslu á að ákvæði sem varði greiðslur og réttindaávinnslu taki gildi um áramót. Með gildistöku 1. janúar 2016 er einnig gætt samræmis við gildistöku laga um úrskurðarnefnd velferðarmála samkvæmt breytingartillögu nefndarinnar við frumvarp til laga um úrskurðarnefnd velferðarmála. Samspil örorkugreiðslna almannatrygginga og lífeyrissjóða. Ákvæði samhljóða 24. gr. og b-lið 2. töluliðar og 3. töluliðar 26. gr. frumvarpsins voru lögfest með lögum um breytingu á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð og lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, nr. 137/2014. Meiri hlutinn leggur því til að þau ákvæði frumvarpsins verði felld brott. Í 2. málslið 25. gr. frumvarpsins er fyrir mistök vísað til 23. gr. og b-liðar 2. töluliðar og 3. töluliðar 25. gr. í stað 24. gr. og b-liðar 2. töluliðar og 3. töluliðar 26. gr. Þar sem meiri hlutinn leggur til að 24. gr. og b-liður 2. töluliðar og 3. töluliðar 26. gr. falli brott leggur hann jafnframt til að 2. málsliður 25. gr. verði felldur brott. Tillögur um efnislegar breytingar. Fyrir nefndinni komu fram margar tillögur um breytingar á frumvarpinu sem fælu í sér efnislegar breytingar á gildandi reglum um almannatryggingar umfram það sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Meðal tillagna voru að fjallað yrði um starfsgetumat og framfærsluviðmið, að það tímabil sem einstaklingar haldi tryggingavernd þrátt fyrir nám erlendis, samanber e-lið 1. gr. frumvarpsins, yrði lengt, að frestur til að bera fram kæru um grundvöll, skilyrði eða fjárhæð bóta eða greiðslna samkvæmt lögunum, samanber 2. mgr. g-liðar 2. gr. frumvarpsins, yrði lengdur, að heimild til að greiða bætur til annarra en greiðsluþega eða framfæranda, samanber 11. gr. frumvarpsins, yrði numin brott, að upphaf bótaréttar, samanber 1. mgr. 13. gr. frumvarpsins, miðaðist almennt við umsóknardag, að bætur væru inntar af hendi eftir á frekar en fyrir fram, samanber 2. mgr. 13. gr. frumvarpsins, að heimild til milliríkjasamninga, samanber 20. gr. frumvarpsins, yrði breytt, og að Tryggingastofnun yrði heimilað að endurgreiða sveitarfélögum fjárhagsaðstoð sem þau hafa veitt einstaklingum sem biðu afgreiðslu umsóknar um greiðslur á grundvelli laga um almannatryggingar. Nefndin hefur farið yfir fram komnar tillögur og telur gild rök fyrir mörgum þeirra. Meiri hlutinn telur þó æskilegra að afstaða verði tekin til þeirra við efnislega endurskoðun laga um almannatryggingar fremur en í fyrirliggjandi frumvarpi, sem snýr einkum að formi og framsetningu laganna. Meiri hlutinn gerir því ekki tillögur um breytingar á frumvarpinu með tilliti til þessara atriða. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali og ég ætla að fara stuttlega yfir það núna. Breytingartillögurnar eru eftirfarandi: 1. 2. mgr. c-liðar 2. gr. (10. gr.) falli brott. 2. Við 3. gr. bætist nýr liður, svohljóðandi: Á eftir orðunum „samkvæmt lögum þessum“ í 3. og 4. mgr. kemur: lögum um slysatryggingar almannatrygginga. 3. A-liður 9. gr. orðist svo: 1.–4. mgr. orðast svo: Enginn getur samtímis notið fleiri en einnar tegundar greiddra bóta samkvæmt lögum þessum og lögum um slysatryggingar almannatrygginga vegna sama atviks eða fyrir sama tímabil nema annað sé þar sérstaklega tekið fram. Þó getur lífeyrisþegi samhliða lífeyrisgreiðslum notið bóta og styrkja sem er ætlað að mæta útlögðum kostnaði vegna sama atviks. Eigi greiðsluþegi rétt á fleiri tegundum bóta en einni samkvæmt lögum þessum eða lögum um slysatryggingar almannatrygginga sem ekki geta farið saman skal greiða honum hærri eða hæstu bæturnar. Njóti einstaklingur bóta samkvæmt öðrum lögum fyrir sama tímabil og bætur eru greiddar samkvæmt þessum lögum skulu þær teljast til tekna við útreikning tekjutengdra bóta samkvæmt nánari ákvæðum laga þessara. Hafi lífeyrisþegi þegar fengið greiddan lífeyri samkvæmt lögum um slysatryggingar almannatrygginga skal taka tillit til þess við útreikning örorkulífeyris vegna almennrar örorku fyrir sama tímabil. 4. 1. og 2. málsl. a-liðar 16. gr. orðist svo: Nú afplánar lífeyrisþegi refsingu í fangelsi eða kemur sér viljandi undan því að afplána refsingu og skulu þá falla niður allar bætur til hans, samanber 53. gr. Sæti lífeyrisþegi gæsluvarðhaldi eða sé hann á annan hátt úrskurðaður til dvalar á stofnun skulu falla niður allar bætur til hans eftir fjögurra mánaða samfellt gæsluvarðhald eða dvöl. 5. 24. gr. falli brott. 6. 25. gr. orðist svo: Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 2016. 7. B-liður 2. tölul. og 3. tölul. 26. gr. falli brott. Undir þessa breytingartillögu meiri hlutans og undir nefndarálit meiri hluta velferðarnefndar rita sú sem hér stendur, Elsa Lára Arnardóttir, Ásmundur Friðriksson, Brynjar Níelsson, Hanna Birna Kristjánsdóttir og Páll Jóhann Pálsson.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti minni hluta velferðarnefndar. Minni hluti nefndarinnar er samþykkur meginmarkmiði frumvarpsins um að gera lög um almannatryggingar skýrari og aðgengilegri og lagfæra hnökra en leggst gegn efnisbreytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu. Þegar nefndarálitið var ritað voru það tvær athugasemdir sem minni hlutinn gerði en frá þeim tíma hefur verið lagt til að tillaga um að ráðherra hafi sjálfsvald um staðsetningu Tryggingastofnunar falli niður, þannig að þær athugasemdir í nefndaráliti minni hlutans hleyp ég yfir. Eftir stendur að í a-lið 16. gr. frumvarpsins er lagt til að bætur til lífeyrisþega sem afpláni refsingu í fangelsi, sæti gæsluvarðhaldi eða séu á annan hátt úrskurðaðir til dvalar á stofnun, falli þegar í stað niður fremur en eftir fjögra mánaða dvöl, líkt og nú segir í 1. málslið 1. mgr. 56. gr. laga um almannatryggingar Minni hlutinn telur það skjóta skökku við að helsta efnislega breyting á réttindum fólks í frumvarpinu beinist að því að skerða réttindi hóps sem stendur höllum fæti. Einkum er það óeðlilegt í tilviki þeirra sem sæta gæsluvarðhaldi, enda teljast þeir saklausir þar til sekt þeirra er sönnuð. Standi til að skerða réttindi örorkulífeyrisþega sem sæta gæsluvarðhaldi eða eru dæmdir til fangelsisvistar þarf að færa betri rök fyrir því en gert er í greinargerð með frumvarpinu og leggja til grundvallar yfirlit yfir réttindi fanga til þóknunar fyrir vinnu eða dagpeninga. Minni hlutinn óskaði eftir ítarlegri upplýsingum um þennan rétt fanga en telur sig ekki hafa fengið nægilega skýra mynd sem réttlæti skerðingu réttinda þeirra til örorkulífeyrisgreiðslna fyrstu fjóra mánuði fangelsisvistar. Réttara væri að vísa þessu ákvæði til nefndar sem nú vinnur að heildarendurskoðun á almannatryggingalögum. Þetta síðara ákvæði sem minni hlutinn lagðist gegn eða síðari breyting um réttindi fanga hefur tekið nokkrum breytingum í meðförum meiri hlutans, eins og gerð var grein fyrir, en minni hlutinn telur enn um að ræða veigamikla efnisbreytingu gagnvart hópi sem stendur höllum fæti í samfélaginu og ekki í samræmi við meginmarkmið frumvarpsins. Minni hlutinn mun því ekki styðja frumvarpið. Undir þetta rita hv. þingmenn Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, formaður og framsögumaður, Guðbjartur Hannesson, Páll Valur Björnsson og Steinunn Þóra Árnadóttir og sá sem hér stendur gerir það sem varamaður Steinunnar Þóru.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti og breytingartillögu efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002. Nefndarálitið má finna á þskj. 1509 og breytingartillöguna á þskj. 1510. Ég mun nú reifa aðalatriði nefndarálitsins í mjög stuttu máli. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ákvæðum laga um fjármálafyrirtæki hvað varðar starfsleyfi, eftirlitskerfi með áhættu, virka eignarhluti, stjórn og starfsmenn fjármálafyrirtækja, innri stjórnarhætti, starfskjarastefnu fjármálafyrirtækja og breytileg starfskjör starfsmanna fjármálafyrirtækja, stórar áhættuskuldbindingar, eiginfjárauka, heimild fyrir ráðherra til að taka upp reglugerð (ESB) nr. 575/2013 í íslenskan rétt, heimild fyrir ráðherra og Fjármálaeftirlitið til þess að taka upp tæknilega framkvæmdarstaðla og tæknilega eftirlitsstaðla Evrópsku bankaeftirlitsstofnunarinnar í íslenskan rétt og breytingar á viðurlagakafla laganna til samræmis við framangreindar breytingar. Nefndinni barst 21 umsögn um málið. Fram komu fjölmargar efnislegar athugasemdir sem nefndin fór ítarlega yfir á fjölda funda með fulltrúum umsagnaraðila og ráðuneytis. Fram komu ýmis sjónarmið við vinnslu málsins hjá nefndinni, m.a. ábendingar um að eðlilegt væri að gera ríkari kröfur til stórra fjármálafyrirtækja hvað varðar áhættutöku, takmarkanir á breytilegum starfskjörum þeirra og gildi eiginfjárauka vegna kerfislegs mikilvægis þessara fyrirtækja og þess tjóns sem samfélagið getur orðið fyrir ef slík fyrirtæki lenda í erfiðleikum. Fram kom að greiðslumiðlun í landinu er beinlínis háð greiðsluhæfi innlánsstofnana og því sé tilefni til að gera strangar kröfur til innlánsstofnana hvað varðar greiðslu breytilegra starfskjara. Einnig komu fram efasemdir um að rétt væri að leyfa kaupaukagreiðslur til starfsfólks eftirlitseininga fjármálafyrirtækja. Í ljósi umsagna og vinnu nefndarinnar eru lagðar til allnokkrar breytingar á frumvarpinu, eins og nánar er rakið í nefndaráliti. Fyrst ber að nefna að sá hluti frumvarpsins sem varðar starfskjarastefnu og breytileg starfskjör er talin þarfnast breytinga og umsagnir um frumvarpið höfðu að geyma mjög ólíkar skoðanir á reglum um breytileg starfskjör. Innan nefndarinnar voru einnig ólík sjónarmið um mögulegar útfærslur en þó samhljómur um að reglur um breytileg starfskjör mættu ekki ýta undir áhættutöku starfsmanna í fjármálafyrirtækjum og sérstaklega ekki í tilliti kerfislega mikilvægra fyrirtækja eða innlánsstofnana. Nefndin telur því rétt að þær greinar sem fjalla um starfskjarastefnu og breytileg starfskjör verði ekki afgreiddar að þessu sinni en leggur þess í stað til að lagastoð gildandi reglna Fjármálaeftirlitsins um kaupaukakerfi verði styrkt. Flestar aðrar breytingar sem nefndin leggur til taka mið af athugasemdum sem lúta að skýrleika orðalags, lagatæknilegum atriðum og samræmi við efni ESB-tilskipunar nr. 36/2013. Þó má nefna að í 3. mgr. 19. gr. frumvarpsins er áskilnaður um að framkvæmdastjórar og stjórnarmenn skuli hafa lokið háskólaprófi sem nýtist í starfi. Nefndin telur hins vegar að fólk geti búið yfir gagnlegri þekkingu, menntun og reynslu sem getur nýst í stjórnun fjármálafyrirtækis þó að það hafi ekki lokið háskólanámi. Nefndin bendir á að Fjármálaeftirlitið getur eftir sem áður á hverjum tíma tekið hæfi framkvæmdastjóra og stjórnarmanna til sérstakrar skoðunar. Nefndin leggur því til að fallið verði frá skilyrði frumvarpsins um að framkvæmdastjórar og stjórnarmenn skuli hafa lokið háskólaprófi. Með þeim hætti er kostur á fjölbreyttari samsetningu á stjórnum fjármálafyrirtækja án þess að slakað sé á kröfum um hæfi stjórnarmanna. Frumvarpið leggur til nýjar reglur um fjóra nýja eiginfjárauka sem bætast við 8% eiginfjárgrunn laganna, og kröfu Fjármálaeftirlitsins um hærri eiginfjárgrunn einstakra fjármálafyrirtækja. Eiginfjáraukunum er ætlað að minnka kerfisáhættu og styðja við fjármálastöðugleika en slík tæki hafa fengið aukið mikilvægi á alþjóðavísu eftir áföll á fjármálamörkuðum undanfarin ár. Fyrir nefndinni komu fram sjónarmið um að ráðlegt sé að innleiða eiginfjáraukana fyrr en gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Bent var á að eiginfjáraukarnir hafi nú þegar verið innleiddir á hinum Norðurlöndunum. Þá sé eiginfjárstaða stóru bankanna sterk núna og ráðlegt að viðhalda þeirri stöðu í ljósi fyrirhugaðs afnáms fjármagnshafta. Nefndin fellst á umrædd sjónarmið og gerir tillögu um að gildistöku eiginfjáraukanna verði flýtt. Nefndin leggur um leið áherslu á að við innleiðingu eiginfjáraukanna verði þess gætt að gerður verði greinarmunur á stórum kerfislægum mikilvægum fyrirtækjum og smærri fjármálafyrirtækjum, þannig að eiginfjáraukar íþyngi ekki smærri fjármálafyrirtækjum meira en nauðsyn krefur. Virðulegi forseti. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er tillaga um í þingskjali 1510. Hv. þm. Birgitta Jónsdóttir, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, styður afgreiðslu málsins. Undir álitið skrifa hv. þingmenn Frosti Sigurjónsson, formaður og framsögumaður, Árni Páll Árnason, Brynjar Níelsson, Guðmundur Steingrímsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon, Unnur Brá Konráðsdóttir, Vilhjálmur Bjarnason og Willum Þór Þórsson.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands, með síðari breytingum, frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Nefndin hefur fjallað um málið að nýju eftir 2. umr. og þá sérstaklega 1. gr. frumvarpsins sem heimilar ráðherra að ákveða aðsetur undirstofnana, nema á annan veg sé mælt í lögum. Ákvæði þetta hefur verið umdeilt, en meiri hlutinn telur að þessi heimild sé eðlilegur hluti af stjórnunarheimildum ráðherra almennt. Ekki er mikill munur á aðsetri stofnana eða öðrum atriðum sem varða skipulag stofnana þannig að eðlilegt er að ráðherra hafi þessa heimild. Til að koma til móts við þau sjónarmið sem uppi hafa verið, aðallega um hvaða áhrif þetta getur haft á fjölda manns þegar teknar eru slíkar ákvarðanir, er talið rétt að áður en slík ákvörðun sé tekin gefi ráðherra Alþingi skýrslu um fyrirhugaðan flutning þar sem fram komi hvaða málefnaleg sjónarmið liggja að baki flutningnum og hvernig undirbúningi ákvörðunar ráðherra um nýtt aðsetur undirstofnunar verði háttað. Gert er ráð fyrir að slík skýrsla sé gefin þinginu áður en ákvörðun liggi fyrir. Meiri hlutinn leggur því til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 1. Við 1. gr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Áður en ákvörðun um flutning á aðsetri stofnunar er tekin skal ráðherra gefa Alþingi skýrslu um fyrirhugaðan flutning. 2. 9. gr. orðist svo: Lög þessi öðlast þegar gildi. Þó skal síðari málsliður 1. gr. ekki öðlast gildi fyrr en 1. september 2015. Undir álitið ritar meiri hluti nefndarinnar, þ.e. Brynjar Níelsson framsögumaður, Karl Garðarsson, Sigríður Á. Andersen, Vigdís Hauksdóttir og Willum Þór Þórsson.

Hæstv. forseti. Eins og fram kemur hjá forseta mæli ég fyrir nefndaráliti minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, en hann skipa auk mín, Birgitta Jónsdóttir, Valgerður Bjarnadóttir og Helgi Hjörvar. Eftir 2. umr. þessa þingmáls var ákveðið að taka það aftur inn til nefndar á tvennum forsendum, að fram hefðu komið óskir þess efnis og að breytingartillaga væri fyrirsjáanleg. Minni hlutinn telur þá breytingu sem meiri hlutinn, og með varaformann nefndarinnar hv. þm. Brynjar Níelsson í broddi fylkingar, vera til bóta en sú breyting gerir ráð fyrir að ráðherra geti ekki flutt stofnun að eigin geðþótta því áður verði hann að hafa lagt fyrir þingið skýrslu þar sem færð eru rök fyrir áformum um flutning. Enn mætti herða á þessu ákvæði að okkar mati með því að gera samþykkt Alþingis að skilyrði fyrir flutningi stofnunar. Slíkt væri eðlilegt og til bóta. En meginmáli skiptir þó að tryggja að fyrir liggi efnisleg úttekt og að fram fari málefnaleg umræða um hugsanlegan flutning áður en til framkvæmdar kæmi. Ég legg áherslu á að hér er á ferðinni breytingartillaga sem að okkar dómi er mjög til góðs þótt hún hefði mátt ganga lengra. Ég mæli með samþykkt breytingartillögunnar. Engu að síður vill minni hlutinn ítreka andstöðu við frumvarpið og vísar í nefndaráliti sínu til 3. gr. frumvarpsins um lögfestingu tiltekinna ráðherranefnda og telur ámælisvert að slík breyting sé gerð án þess að fram hafi farið úttekt og rækileg umræða um stjórnskipulega þýðingu slíkrar breytingar. Talsmenn minni hlutans hafa fært ítarleg rök fyrir nauðsyn þessa í umfjöllun um málið, bæði á vettvangi nefndarinnar og einnig í umræðu um þingmálið hér í þingsal. Í 6. gr. frumvarpsins er lagt til að ráðherra verði heimilt að setja á fót „sérstakar starfseiningar og ráðuneytisstofnanir“, eins og það heitir í frumvarpinu, starfræktar sem hluti af ráðuneyti, að eigin vilja og án samþykktar Alþingis. Minni hlutinn telur að þetta ákvæði sé óljóst og orki mjög tvímælis. Heppilegra væri að þessi tillaga um breytingu á lögum fengi nánari skoðun og nánari umræðu. Þá vísar minni hlutinn í umsagnir stéttarfélaga og framkomnar röksemdir í umræðu í þingsal gegn samþykkt heimilda frumvarpsins til að flytja starfsmenn á milli ráðuneyta og stofnana. Minni hlutinn leggst eindregið gegn samþykkt 8. gr. frumvarpsins sem felur í sér að samhæfingarnefnd um siðferðileg viðmið fyrir stjórnsýsluna sé lögð niður og að forsætisráðuneytinu verði þess í stað fært vald varðandi „túlkun siðareglna þegar eftir því er leitað…“ svo vitnað sé í frumvarpið. Minni hlutinn telur að ásetningur um að miðstýra þessari vinnu í forsætisráðuneytinu sé varasamur og mjög ámælisverður. Ég las upp þá þingmenn sem eru með nöfn sín undir þessu nefndaráliti, en vil geta þess sérstaklega að Brynhildur Pétursdóttir, sem er áheyrnarfulltrúi í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, er samþykk áliti þessu. Í stuttu máli er breytingartillagan sem fram kemur frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar mjög til bóta og fyrir mitt leyti mun ég samþykkja hana. En ég mun greiða atkvæði gegn frumvarpinu þegar það er afgreitt í heild sinni vegna þess að það hefur að geyma mjög vanhugsaða þætti sem varhugavert er að lögfesta.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um ráðstafanir afla í svokallaðan litla pott, félagslegar, byggðalegar og atvinnulegar ráðstafanir aflaheimilda. Við vinstri græn leggjum til að þeirri aflaaukningu sem er til ráðstöfunar á næsta fiskveiðiári, það eru 3.000 tonn sem renna í þennan hluta veiðiheimilda, verði ráðstafað þannig að bætt verði við 1.000 tonnum í strandveiðar og auk þess bætt í aflamark Byggðastofnunar svo það verði 5.400 tonn og aukist um tæp 2.000 tonn. Við teljum mjög brýnt að auka þessa tvo þætti sem skilað hafa hinum dreifðu sjávarbyggðum mest varðandi styrkingu byggða. Við leggjum líka til að þessar ráðstafanir séu eingöngu hugsaðar til eins árs þar sem verið er að vinna að skoðun á þessum hlutum, og að við endurskoðum þær fyrir þarnæsta fiskveiðiár.

Hæstv. forseti. Við teljum það hlutfall sem er til úthlutunar af heildaraflamagni í dag, 5,3%, of lágt. Við teljum að auka þurfi það hlutfall og endurskipuleggja hvernig því er ráðstafað svo það gagnist byggðunum sem mest. Við í stjórnarandstöðunni höfum setið þó nokkra upplýsingafundi þar sem verið er að skoða innbyrðis hvernig skiptingin er. Gera á úttekt á þessum málum og skoða þau betur í vetur, og bind ég vonir við að þar fái stjórnarandstaðan enn þá öflugri aðkomu svo tekið sé tillit til vilja hennar í þeim efnum. Það skiptir miklu máli og er ekki einkamál þess meiri hluta sem situr hverju sinni. Ég brýni því stjórnarmeirihlutann til þess að taka stjórnarminnihlutann með í þá vinnu og það samráð sem fram undan er í vetur við endurskoðun á þessum hluta. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Við í Samfylkingunni munum styðja þessa tillögu. Við höfum fallist á þau rök sem færð hafa verið fram um flutning Hvammsvirkjunar í nýtingarflokk. Það er mikill sigur fyrir þá umgjörð sem við höfum byggt með lögum hér í landinu um vernd og nýtingu náttúruverðmæta sem felst í því að stjórnarmeirihlutinn skuli hafa dregið til baka breytingartillögur sem hann reyndi að hnoða í gegn þvert á lögbundna ferla, trekk í trekk síðastliðinn vetur. Það skiptir miklu máli að halda í þá góðu lagaumgjörð og tryggja áfram samstöðu meðal þjóðarinnar um nýtingu og vernd náttúruauðæfa okkar. Við skulum vona að á næsta vetri og vetrinum þar á eftir takist okkur að halda í heiðri þær meginreglur okkur öllum til ávinnings.

Herra forseti. Í þessu máli birtast tvö grundvallaratriði í samtímastjórnmálum, annars vegar meðferð auðlinda, hvernig við umgöngumst náttúruna, lífríkið, og hvernig við nýtum þessa sömu náttúru og lífríkið, og hins vegar hvernig uppbyggingu atvinnulífs við viljum sjá. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði viljum sjá fjölbreytta uppbyggingu atvinnulífs sem byggir á fjölbreyttum stoðum og fara mjög varlega í umgengni okkar við auðlindir þessa lands, því að við lítum ekki á það sem einkamál okkar sem hér lifum hvernig við nýtum til að mynda vatnsaflið í landinu. Nú þegar höfum við virkjað helming alls vatnsafls. Okkur finnst mikilvægt að hafa hagsmuni komandi kynslóða í huga þegar við tökum slíkar ákvarðanir. Í þessu máli viljum við að Þjórsá njóti vafans og vega þar þyngst þau málefnalegu rök sem reifuð hafa verið í þessari umræðu um villta laxinn, sem er auðvitað auðlind sem ekki verður metin til fjár. 

Virðulegur forseti. Það eru mikil vonbrigði að lyktir málsins skuli vera með þeim hætti sem raun ber vitni og sá tvískinnungsháttur sem einkennt hefur umræðuna er með eindæmum og á sér vart fordæmi í þinginu. Hann endurspeglast í atkvæðaskýringum eða þegar rætt er um atkvæðagreiðsluna hjá þeim sem þegar hafa tekið til máls. Tvískinnungshátturinn hjá hv. formanni Vinstri grænna, sem talar um að náttúran njóti vafans. Þau styðja að virkjað verði við Mývatn, jarðvarmavirkjanir til þess að afla orku á Bakka fyrir stóriðju sem mengar sjö sinnum meira á framleitt tonn en álver - og þetta er þeirra mál, á sama tíma og vinstri grænir standa í vegi fyrir því að eðlileg uppbygging geti átt sér stað hér sunnan heiða með því að virkja í neðri hluta Þjórsár þar sem umhverfisáhrifin eru með því minnsta sem gerist, eins og komið hefur fram í öllum skoðunum á öðrum virkjunarkostum í landinu. Tvískinnungshátturinn kristallast í þessu og ég harma að umræðan skuli vera með þessum hætti, 

Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að þegar verkefnisstjórn skilar af sér eigi hún að skila af sér lista af virkjunum. Komið hefur fram, og það er í samræmi við lögin, að verkefnisstjórn á að fjalla um stórt mengi virkjunarhugmynda og raða þeim í ólíka flokka. Ég er þess vegna ósammála þeirri aðferðafræði sem hér er beitt þar sem einn virkjunarkostur er tekinn út. Þessi tillaga hefur þó það sér til málsbóta að verkefnisstjórn hefur mælt með flutningi þessa virkjunarkosts úr biðflokki í nýtingu. Ég er engu að síður þeirrar skoðunar persónulega að ekki sé ástæða til þess að flytja Hvammsvirkjun á milli flokka. Ég byggi þá skoðun mína á þeirri sannfæringu að ekki sé búið að sýna fram á afleiðingar þeirrar virkjunar á vistkerfi og lífríki Þjórsár. Ég er líka þeirrar skoðunar að byggja megi skoðun á virkjunarkostum einfaldlega á þeirri einföldu skoðun að maður vilji hafa landslag eins og það er.

Forseti. Þá er þetta mál loksins komið í sitt endanlega ferli á Alþingi eftir mikil átök um breytingartillögur sem komu úr atvinnuveganefnd. Ég verð að segja að mér líður ekki vel með rammann eins og hann er, en þetta er eina leiðin til þess að ná einhverju faglegu ferli í kringum þessi erfiðu mál er lúta að því hvað á að virkja og hverju beri að hlífa. Verkefnisstjórnin mælti með þessum virkjunarkosti og þess vegna finnst mér erfitt að segja nei, því að þá hlýt ég að einhverju leyti að vera að andmæla ferlinu. Þetta er eini ramminn sem við höfum, ég vil virða þann ramma. Ég get heldur ekki sagt já, þannig að ég ætla að sitja hjá.

Herra forseti. Það er einmitt í svona átakamálum sem þarf að vera rammi. Það þurfa að vera leikreglur sem tryggja að hægt sé að fara í langtímastefnumótun í málum sem varða annars vegar að vernda náttúruna og hins vegar að nýta náttúruauðlindir. Menn takast á af því að þeir hafa ákveðið gildismat. Þegar tekist er á um slíkt verður að vera til rammi fyrir leikinn. Það sem ég er ofboðslega ánægður með er að okkur tókst að tryggja að ekki var farið út fyrir þann ramma sem var búinn til á síðasta kjörtímabili. Við fórum ekki út fyrir rammann. Þegar hv. formaður atvinnuveganefndar, Jón Gunnarsson, segir að það sé bara hálfleikur núna og svo hefjist leikurinn aftur í haust þá vona ég að allir geti haldið sig áfram innan rammans, að þeir fari ekki að taka boltann út af og reyni þannig að svindla málum áfram. Ég vona að við getum haldið okkur inni á leikvellinum í þessum leik.

Herra forseti. Þetta mál hefur allt verið hið undarlegasta frá því að það kom hingað inn á þing með tillögu ráðherra um Hvammsvirkjun. Atvinnuveganefnd hefur leikið marga millileiki í óþökk náttúruverndarsinna í landinu. Ég tel að ekki sé hægt að máta ákveðnar stóriðjuframkvæmdir við vatnsföllin okkar. Það er bara ekki í boði. Það er gamaldags stóriðjuhugsun sem við Íslendingar erum sem betur fer að hverfa frá. 
             Ég tel að við eigum að virða alla ferla. Ég er fegin því að þetta mál er komið á þann stað sem það er, en ég er líka mjög gagnrýnin á að hæstv. ráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson hafi tekið svona fáa kosti og í raun þröngvað verkefnisstjórn til að leggja til einn sem hefði betur verið tekinn inn í stærra mengi til skoðunar. Það er mín skoðun 

Herra forseti. Ég fagna því auðvitað sérstaklega að ófriðartillaga meiri hluta atvinnuveganefndar undir forustu hv. þm. Jóns Gunnarssonar hefur verið brotin á bak aftur. Það er þó nokkur áfangasigur í umhverfisverndarbaráttunni í landinu. Hv. þingmaður ber sig að vísu mannalega þrátt fyrir niðurlagið og boðar áframhaldandi stríð svona í framhjáhlaupi þess að hann atar aðra stjórnmálamenn auri og telur sig þess umkominn. Það er hans vandamál. Varðandi tillögu um að færa Hvammsvirkjun í nýtingarflokk þá er sá augljósi ágalli á því að þar er verið að leggja til röðun á einni virkjun, einum kosti. Það væri lágmark að Hvammsvirkjun biði áfram með öðrum virkjunarkostum í neðri hluta Þjórsár og almennt og fengi svo röðun sem hluti af stærra mengi. Þegar kemur að afstöðu til virkjana í neðri hluta Þjórsár þá er sá sem hér stendur þeirrar skoðunar að þær séu ekki réttlætanlegar og verði aldrei réttlætanlegar. Einn stærsti villti laxastofn í Norður-Atlantshafi, sjóbirtingur, og fleiri fiskar  
             Ég er því algjörlega andvígur tillögunni bæði af formlegum ástæðum 

Virðulegi forseti. Ég harma það að þeir sem hæst hafa um lýðræðið skuli ekki virða það meira en svo að í minni hluta skuli þeir koma í veg fyrir þá viðleitni meiri hluta atvinnuveganefndar og meiri hluta Alþingis að skapa störf og auka útflutningstekjur þjóðarinnar, að nýta auðlindir landsins til að skapa betri lífskjör fyrir fólkið í landinu. Ég harma það. Ég hélt á þessum tímum, þar sem slagur um laun hefur verið mikill undanfarið og lífskjör eru borin saman við nágrannalöndin, að það hvarflaði ekki að einhverjum hér inni að við þyrftum ekki að nýta hér allar auðlindir til að skapa sem best lífskjör og sambærileg lífskjör fyrir fólkið í landinu og eru annars staðar.

Virðulegi forseti. Um hrossakaupin í þessu máli má lesa í bók hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Hér á þessum þingvetri er búið að tala í tæpa fimm daga um fundarstjórn forseta. Ég hef kallað þetta minnihlutaofbeldi og er það réttnefni. Frekjustjórnmál Vinstri grænna og Samfylkingarinnar sigruðu í þetta sinn en þetta er ósigur fyrir atvinnulífið í landinu og hagsæld þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Nú erum við komin á endastöð í þessum hluta rammaáætlunar. Leiðin hefur verið löng og ströng. Ég fagna því sérstaklega að hv. þm. Jón Gunnarsson dró til baka í heyranda hljóði þá ófriðartillögu sem setti hér allt upp í loft ítrekað í vetur. Það er vonandi að meiri hlutinn hafi lært af því. Mig langar að segja til viðbótar við það sem þegar hefur verið sagt um efni og innihald þeirrar tillögu sem er til umræðu og sú sem hér stendur er andvíg að ég hvet hæstv. umhverfisráðherra - undir hana heyrir rammaáætlun, utanumhald og umsýsla um rammaáætlun - til að halda sérstaklega til haga verndarhluta rammaáætlunar, sem hefur algjörlega verið fyrir borð borinn og fjársveltur bæði hjá umhverfisráðuneytinu sjálfu og hjá Umhverfisstofnun. Ég vænti þess að ráðherrann sé okkur samstiga í því að hefja verndarflokkinn til vegs með myndarlegum fjárframlögum í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2016.

Hæstv. forseti. Virkjunaráformum stjórnarmeirihlutans hefur verið lýst sem eins konar kappleik um það hve hratt okkur takist að eyðileggja landið í þágu stóriðju, 

Í boði VG.

Við höfum rætt mikið um rammaáætlun og einstakar virkjanir án þess að fram hafi farið raunveruleg umræða um orkuþörfina. Til hvers? Það eru nokkur ár síðan við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs gengum meðfram Þjórsá þar sem nú á að virkja og við sáum stikurnar frá Landsvirkjun sem vissi að það yrði virkjað, hún ætti næga liðsmenn á Alþingi. Nú er þetta að verða að veruleika, því miður. Ég tek ekki þátt í þessum fögnuði. Ég ætla að standa með Þjórsá. Ég mun segja nei.

Virðulegi forseti. Ég er ánægð með að málið hafi endað í þessum farvegi. Ég mun greiða atkvæði með þessu máli. Ég lít á rammann sem málamiðlun milli þeirra sem vilja virkja allt og vilja ekkert virkja og ég virði það sem kemur frá verkefnisstjórninni. Ég mun því verða á græna takkanum.

Virðulegi forseti. Ég tel ekki fara vel á því að taka eina flís úr rammanum og greiða sérstaklega atkvæði um hana, þá erum við komin aftur á sama stað og áður en rammaáætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða tók gildi. Auk þess tel ég umhverfisrök ekki mæla með þessari virkjun. Ég tel að tími sé kominn til þess að fólk sem býr við neðanverða Þjórsá fái að njóta friðar, rifist hefur verið um virkjanir í þessu litla sveitarfélagi áratugum saman. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Ríkisstjórnarmeirihlutinn heldur áfram á þeirri vegferð sinni að draga úr tekjum okkar allra af sameiginlegum auðlindum, létta veiðigjöldum og þegar allt verður talið núna, eftir þessa síðustu atrennu sem stjórnarþingmenn stæra sig af á göngum Alþingis, mun þeim hafa tekist að létta á ársgrundvelli einum 9 milljörðum í veiðigjöld. Þetta fé gætum við verið að nýta til mikilvægrar uppbyggingar í samgöngumálum, til þess að gera heilbrigðiskerfið okkar aftur þannig úr garði að við getum verið stolt af því og það virki. Við gætum verið að byggja hjúkrunarheimili. Við gætum verið að tryggja aðbúnað fyrir þá sem sjúkir eru og eru í óskapavandræðum inni á spítölum, komast ekki á hjúkrunarrými o.s.frv. Hér er haldið áfram á vegferð sem Samfylkingin getur ekki stutt, 

Herra forseti. Við erum að greiða atkvæði um veiðigjöld eða það frumvarp sem liggur hér fyrir. Verið er að handstýra enn eina ferðina álagningu á veiðigjöldum frá því að þessi meiri hluti tók við. Sú aðferðafræði virkar greinilega ekki eins og menn töldu og endurspeglar ekki afkomu fyrirtækjanna, enda liggja þær upplýsingar ekki fyrir sem leitað er eftir hjá fyrirtækjum varðandi skattskýrslur, en beðið er eftir þeim. Þessi álagning er miklu líkari skattlagningu og veiðigjöldin halda áfram að lækka. Þetta er mjög ómarkvisst og fyrirtæki í bolfisks- og uppsjávargeiranum, stórfyrirtækin, græða á tá og fingri og sýna með afkomu sinni og greiðslu arðs að þau eru vel hæf til að greiða hærri veiðigjöld en þarna kemur fram. En meiri hlutinn heldur áfram að handstýra þessu þótt sá mikli hagnaður sé þarna á ferðinni. 

Virðulegur forseti. Enn og aftur hefst söngurinn hjá hv. formanni Samfylkingarinnar um að verið sé að afsala sér tekjum, hægt sé að pína atvinnulífið enn meira og nota ætti þá peninga til að byggja upp öflugra heilbrigðiskerfi og öflugra velferðarkerfi. Við erum að því, samhliða því að við lækkum álögur á fólk í landinu, samhliða því að við lækkum álögur á atvinnulífið í landinu erum við að setja meiri peninga í heilbrigðiskerfið en nokkru sinni hefur verið gert. Og við erum að styrkja velferðarkerfið og munum halda áfram á þeirri braut. Það sem er athyglisvert í þessari umræðu er: Hvar eru tillögur þessara flokka um hækkun veiðigjalda? Við höfum ekki orðið vör við þær í atvinnuveganefnd, þær hafa ekki litið dagsins ljós þar, þær hafa ekki litið dagsins ljós í þinginu. Hvernig ætla menn að fara upp í 20 og eitthvað milljarða í veiðigjöldum,  
             Helsta vandamál okkar núna í nálgun á þetta mál 

Virðulegi forseti. Það er rétt að sjávarútvegur blómstrar um allt land og fjárfesting fer fram sem aldrei fyrr. Hringinn í kringum landið, þar sem 80% af sjávarútveginum eru utan höfuðborgarsvæðisins, gengur mjög vel. Það er vegna þess að núverandi ríkisstjórn segir að eðlilegt sé að menn greiði eðlilegt gjald fyrir aðgang að auðlind þjóðarinnar. Á þessu kjörtímabili eru auðlindagjöld, veiðigjöld, kostnaður fyrirtækjanna við að sækja í auðlind sem þjóðin á, hærri en þau hafa nokkurn tíma verið. Þegar þetta kjörtímabil verður búið verða þau þau hæstu á einu kjörtímabili, hærri en þau hafa nokkurn tíma verið. Og þegar menn kom upp, sem sátu hér í fjögur ár og reyndu að smíða auðlindagjald sem átti að taka allt að 27–28 milljarða árið 2016 eða 2017 af þessari auðlind og leggja hana í rúst, þegar þeir koma 

Herra forseti. Það er hægt að segja hálfsanna sögu á þennan veg: Það er rétt að aldrei hefur meira verið sett í heilbrigðiskerfið í krónum talið, en krónan kaupir bara ekki það sem hún keypti. Það er því ekki verið að setja jafn mikil verðmæti eða jafn mikinn kraft eða þrótt í heilbrigðiskerfið og hefur verið gert. Það er sannleikurinn. Samkvæmt öllum forsvarsmönnum heilbrigðisstofnana á Íslandi vantaði 3 milljarða á síðustu fjárlögum og þau fjárlög voru samt hallalaus upp á 3,4 milljarða. Það er ekki forgangsröðun í fyrsta flokks heilbrigðisþjónustu. Nú í dag er verið að setja gerðardóm á hjúkrunarfræðinga og aðra heilbrigðisstarfsmenn sem voru í verkföllum. Það hefði verið hægt að afstýra því með því að forgangsraða fé í heilbrigðiskerfið. Það vantaði nokkra milljarða upp á það og alla vega miklu minna en hefur verið afsalað á þessu kjörtímabili til sjávarútvegsins, kannski hefur aldrei verið meira tekið frá honum í krónutölu en það er annar hálfsannleikur. Alvörusannleikurinn er sá að hann hefur aldrei staðið sig betur en núna, þannig að  Nei, það er ekki verið að forgangsraða í fyrsta flokks 

Herra forseti. Hér er minni hluti atvinnuveganefndar, sú sem hér stendur og hv. þm. Kristján L. Möller, að leggja til að afsláttur verði af veiðigjöldum og nýttar í það 500 milljónir og að það nýtist fyrst og fremst minni og meðalstórum útgerðum, verði ekki flatt út, heldur komið til móts við þessar minni útgerðir, sem vissulega eru ekki jafn hagkvæmar og stórútgerðin. Við teljum að þessi útfærsla nálgist mjög hinar minni og meðalstóru útgerðir og geri það betur en tillaga meiri hlutans gerir. Við leggjum til 500 milljónir í þennan þátt meðan meiri hlutinn leggur til 300 milljónir í sína útfærslu, sem er verið fletja yfir allt. Ég tel miðað við umræðuna, menn hafa talað þannig að þeir vilji mæta hinum minni og meðalstóru útgerðum svo að það verði ekki mikil samþjöppun í greininni, mjög mikilvægt að samþykkja þessa breytingartillögu.

Virðulegi forseti. Það liggur við að ég segi: Heyr á endemi. Fyrir tveimur mínútum komu fulltrúar tveggja stjórnarandstöðuflokka hérna upp og kröfðust þess að veiðigjöld yrðu hærri. Síðan kemur fulltrúi annars flokksins upp og fer fram á að veiðigjöldin séu lækkuð meira, það sé yfirboð á stjórnarmeirihlutann, og tillagan felst í því að ganga lengra í að lækka veiðigjöld á svokallaðar minni og meðalstórar útgerðir. Hvernig er svo útfærslan? Hún endar á því að ákveðinn hópur, ekki minnstu aðilarnir, ekki strandveiðarnar, heldur ákveðinn hópur fær umtalsvert meiri afslátt en næsti hópur sem er rétt fyrir ofan. Ég á satt best að segja ekki til orð, en þetta er í líkingu við þá „málefnalegu“ umræðu sem hefur verið hér um veiðigjöld. Það liðu ekki tvær mínútur frá því að menn fóru fram á hærri veiðigjöld þangað til þeir lögðu til meiri lækkanir, yfirboð. Og útfærslan er með þeim hætti að hún tryggir ekki betur hag þeirra smæstu heldur ákveðinna aðila. 

Hæstv. forseti. Hér er meiri hlutinn að leggja til afslætti í veiðigjöld fyrir minni og meðalstórar útgerðir og nýtir til þess 300 milljónir. Öll umræða undanfarin missiri hjá meiri hlutanum hefur gengið út á það að lækkun veiðigjalda heilt yfir hjá þeim hafi átt að nýtast minni og meðalstórum útgerðum, menn hafa falið sig á bak við það. Síðan hafa menn verið að lækka útgjöldin, sem hefur komið sér vel fyrir stóru fyrirtækin í landinu sem eru með bolfisk alveg jafnt og önnur fyrirtæki. Það er verið að lækka veiðigjöld á Samherja og Vinnslustöðina og Granda. Útfærsla okkar Vinstri grænna og Samfylkingar gengur einmitt út á að fanga þessi minni og meðalstóru fyrirtæki, sem menn hafa skreytt sig með í umræðunni, og við viljum að komið sé til móts við þau. Hér er meiri hlutinn að sýna einhvern lit, einhver skref í þá átt, 

Herra forseti. Úr því að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra notar atkvæðaskýringar sínar til að veitast að öðrum þingmönnum þá held ég að mér hljóti að leyfast að segja að ég hef verulega skömm á því hversu önugur, ósanngjarn og ómálefnalegur hæstv. sjávarútvegsráðherra var hér í árás sinni áðan á breytingartillögur minni hlutans. Ég velti því fyrir hvort hæstv. sjávarútvegsráðherra hafi haft þráan makríl í morgunmat sem hafi farið eitthvað illa í hann. Meiri hlutinn hefur notað erfiðleika minni og meðalstórra útgerða við að bera veiðigjöld sem rök fyrir því að stórlækka þau á alla greinina þegar aðstæður eru þannig að íslenskur sjávarútvegur hefur búið við einstakt góðæri í átta ár og framlegðin, fjármunamyndun í greininni verður væntanlega á níunda tug milljarða í ár, 

Herra forseti. Það má vera að ég sé stödd í vitlausum lið og það er ég greinilega, en ég ætla samt að halda mig við ræðu mína. Þarna er verið að breyta varðandi greiðslu veiðigjalds og fresta því að fyrsti gjalddagi verði 1. febrúar 2016. Í ljósi samstöðu held ég að ég greiði atkvæði með þessu.

Virðulegi forseti. Hér er lagt til að afnumin verði ein vitlausasta grein sem finnst í íslenskum lagabókstaf að mínu mati og margra annarra. Ég vil vekja athygli á því að hér er ekki verið að afnema ákvæði sem varðar hatursáróður. Ákvæði almennra hegningarlaga sem varðar hatursáróður er 233. gr. a. Hér er ekki hróflað við því. Hér er um að ræða 125. gr. almennra hegningarlaga, sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Hver, sem opinberlega dregur dár að eða smánar trúarkenningar eða guðsdýrkun löglegs trúarbragðafélags, sem er hér á landi, skal sæta sektum eða fangelsi allt að 3 mánuðum. Mál skal ekki höfða, nema að fyrirlagi saksóknara.“ Mér finnst mikilvægt að halda því til haga að hér er ekki verið að afnema bann við neinu sem varðar réttindi fólks. Þetta ákvæði hefur einungis verið notað og er einungis hægt að nota gegn léttu glensi, sem já, er bannað samkvæmt núgildandi löggjöf. Það er fráleitt, en ég vildi bara halda þessu til haga þannig að enginn misskilningur sé á ferðinni.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessu máli sérstaklega og hlakka mikið til þess að geta sest með félaga Úlfari Þormóðssyni, sem var á sínum tíma dæmdur fyrir það forboðna blað sem gerði grín að því að fermingar og fermingargjafir væru kannski óþarflega dýrar. Það þótti nógu mikið guðlast til að það blað er núna bannfært, væntanlega má ég ekki eiga það og væntanlega má ekki sýna það í sjónvarpi eða hvað það er fyrr en þetta ágæta frumvarp verður að lögum.

Virðulegi forseti. Mér finnst þetta mál nú harla ómerkilegt og varla ástæða til að flytja það. Þetta er partur af afsiðun þjóðarinnar. Það er flest orðið heimilt, til dæmis finnst fólki hvers kyns ummæli í kerfum svokallaðra netmiðla bara alveg sjálfsögð. Það þykir alveg sjálfsagt mál að senda þingmönnum til dæmis skeyti um það að næst þegar viðkomandi muni mæta þingmanninum á götu þá muni hann hrækja á hann. Þetta eru skeyti sem ég hef fengið og ég tel að þetta sé angi af sama meiði. Mér sýnist á þessari skrautlegu töflu að ekki sé á það bætandi að vera á móti, þannig að ég ætla ekki að spyrna meira við, ég hef ekki meira þrek en að sitja hjá. Og ég segi bara: Verði ykkur að góðu. 
            

Hæstv. forseti. Málið er afgreitt frá allsherjar- og menntamálanefnd í fullkominni samstöðu, enda eru umsagnir um málið flestar jákvæðar. Það er kirkjan sjálf, Biskupsstofa og ríkissaksóknari sem óska eftir því að málið verði samþykkt hér í þinginu. Málfrelsi er mikilvægt, við eigum að bera virðingu fyrir því, og það er fallegt að búa í samfélagi þar sem þingmenn mega fá póst eins og hv. þingmaður rakti hér að framan, án þess að við því séu viðurlög. Í slíku samfélagi vil ég búa og vonandi munum við taka frekari skref í átt að því að auka vitund fyrir því að við eigum að bera virðingu fyrir mannréttindum, hvort sem það hefur í för með sér óþægilegar afleiðingar fyrir okkur sum sem hér sitjum eða ekki. 
            

Virðulegur forseti. Þetta mál er borið fram af hv. þm. Björt Ólafsdóttur og fjallar um að efla fjarheilbrigðisþjónustu. Ríkt hefur góð sátt um málið og öll velferðarnefnd er á nefndarálitinu þannig að við biðjum um gott veður og góðan stuðning fyrir þessu mjög svo góða og jákvæða framfaraspori.

Virðulegi forseti. Ég ætla að sitja hjá í þessari atkvæðagreiðslu. Það er afar einkennilegt að hér er sífellt verið hrópa á meira og meira fjármagn í það heilbrigðiskerfi sem við höfum til staðar í landinu í dag. Eins og allir vita er erfitt að fullnægja þeim kröfum sem farið er fram á. Á góðum dögum eins og í dag hrópar stjórnarandstaðan á meira fjármagn og segir að stjórnarflokkarnir geri ekki nægilega vel við heilbrigðiskerfið, þó að þessi ríkisstjórn hafi staðið fyrir því að aldrei hefur jafn mikið fjármagn farið í heilbrigðisgeirann. 
             Virðulegi forseti. Það er algjörlega ótímabært að leggja fram þetta mál, það er mjög gott að vera ábyrgðarlaus í þingstörfum. Það vantar alla fjármögnun á bak við þessar hugmyndir. Eins og ég sagði áðan, virðulegi forseti, ég sit hjá.

Hæstv. forseti. Sem fulltrúi Alþingis Íslendinga í velferðarnefnd Norðurlandaráðs fagna ég þessu máli. Við höfum unnið mjög mikið með þessi mál á vettvangi Norðurlandaráðs og þetta sýnir bara að Íslendingar hafa líka áhuga á þessum málaflokki. Ég segir já.

Virðulegi forseti. Það er mikið ánægjuefni að þessi breyting sé að koma til lokaafgreiðslu í þinginu og að atkvæðataflan sýni stuðning við hana. Þetta er mál sem við í Samfylkingunni höfum lagt mikið upp úr og er burðarásinn í tillögu sem við lögðum fram í haust, um stuðning við lítil og meðalstór fyrirtæki. Það er alveg ljóst að heimildin mun nýtast þekkingarfyrirtækjum. Mikið hefur verið kallað eftir því af þeirra hálfu að heimildir verði rýmkaðar að þessu leyti og á tækni- og hugverkaþingi hefur ítrekað verið lýst yfir stuðningi við hugmyndir í þessa veru. Það er því mikið ánægjuefni að þetta sé að verða að veruleika. Ég vil líka þakka formanni efnahags- og viðskiptanefndar, hv. þm. Frosta Sigurjónssyni, sem er 1. flutningsmaður málsins og hefur borið veg og vanda af meðferð þess í nefndinni.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrir hönd okkar flutningsmanna þakka þinginu og nefndinni fyrir góða vinnu í þessu máli. Eins og fram kom í atkvæðaskýringu hv. þm. Árna Páls Árnasonar er hér um að ræða heimild til lífeyrissjóða til þess að setja 5% af eignum sínum til þess að fjárfesta í þeim fyrirtækjum sem uppfylla strangari kröfur en hlutafélagalög, og uppfylla þau skilyrði sem gerð eru til fyrirtækja á markaðstorgi fjármálagerninga. Það er mjög mikið framfaraskref að íslenskir lífeyrissjóðir, sem fara með allan okkar sparnað, allrar þjóðarinnar, geti núna fjárfest í öðru en allra stærstu fyrirtækjum, þau geta nú líka fjárfest í þeim vaxtarsprotum sem eru svo mikilvægir fyrir framtíð, hagvöxt og lífskjör í þessu landi. Ég fagna því gríðarlega og þakka þinginu fyrir vinnu þess.

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um frumvarp sem lagt er fram um breytingu á hegningarlögum til þess að takast á við þann vágest í samfélagi okkar sem kallast heimilisofbeldi. Ég þakka fulltrúum úr öllum flokkum fyrir að sýna samstöðu í þessu máli og vinna af heilum hug að því allan tímann. Það er fagnaðarefni að öll allsherjar- og menntamálanefnd er á málinu. Við meðferð málsins kom í ljós að innanríkisráðuneytið hefur einnig tekið málið mjög alvarlega og falið refsiréttarnefnd að semja ákvæði um heimilisofbeldi. Þess vegna erum við að fella á brott 1. gr. frumvarpsins en höldum eftir 2. gr., sem fjallar um nálgunarbann sem heimilar öðrum en brotaþola sjálfum að kæra gegn broti á nálgunarbanni. Þetta er mjög þarft mál í þeirri baráttu sem við stöndum í núna og það er fagnaðardagur í þinginu í dag þegar við stöndum saman um þetta mál. 
            

Hæstv. forseti. Allsherjar- og menntamálanefnd hefur fjallað á fundum sínum um heimilisofbeldi allt þetta kjörtímabil og kallað eftir því frá ráðuneytinu hvort ekki sé ástæða til þess að setja sérstakt ákvæði um heimilisofbeldi inn í almenn hegningarlög. Það er mikið fagnaðarefni að þeirri vinnu er nú að ljúka í refsiréttarnefnd. Ég geri ráð fyrir því að frumvarp þar að lútandi komi fram í haust og vonast til þess að viðbrögðin við því í þingsalnum verði svipuð og við þessum hluta málsins sem við samþykkjum nú. Heimilisofbeldi er vágestur sem varðar okkur öll. Þrátt fyrir að það hafi verið viðurkennt sjónarmið hingað til að það sem gerist innan veggja heimilisins komi öðrum ekki við, þá er það einfaldlega ekki þannig. Þess vegna teljum við mikilvægt að fá nýtt frumvarp fram og hlökkum til að takast á við það í haust.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta mál sé nú að afgreiðast í gegnum þingið. Hv. þm. Margrét Gauja Magnúsdóttir, varaþingmaður Samfylkingarinnar, lagði þetta mál fram á þingi í fyrra, þ.e. 2013–2014, og nú er það að verða að veruleika undir forustu hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur. Þetta er stórmerkilegt mál og mikilvægt til að draga úr plastpokanotkun í landinu, en plastpokar í umhverfi okkar hafa gríðarleg áhrif á náttúruna og dýralíf. Það skiptir miklu máli að við göngum samhent og ákveðin til verks við það að draga úr plastpokanotkun. Þessi tillaga rímar vel við hugmyndir og vinnu sem hefur átt sér stað innan Umhverfisstofnunar og þessi tillaga ásamt þeirri vinnu getur orðið að öflugum aðgerðum sem við erum að leggja grunninn að í dag.

Herra forseti. Ég er afar ánægð með að við skulum vera að samþykkja það núna að fela hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra að finna leiðir til að minnka plastpokanotkun hér á landi og hún eigi að skila aðgerðaáætlun fyrir 1. nóvember. Eins og fram kom áður en við greiddum atkvæði, hjá hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur, þá hefur tillagan átt ágæta meðgöngu í þinginu. Að teknu tilliti til umræðu um hana á síðasta þingi var hún lögð hér aftur fram. Flutningsmenn eru hv. þingmenn úr öllum flokkum. Ísland á heilmikið undir því að vera með jákvæða ímynd í umhverfismálum og þess vegna fagna ég því að við skulum vera að taka þetta skref.

Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um að ráðist verði í hagkvæmniathugun á lestarsamgöngum innan höfuðborgarsvæðisins og milli Reykjavíkur og Keflavíkur. Mér er kunnugt um að það eru skiptar skoðanir á þessu máli en ég hef líka orðið vör við að það nýtur stuðnings fulltrúa úr öllum flokkum og er í góðum takti við nýtt svæðisskipulag sem öll sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu hafa nú sameinast um, að þessi valkostur verði kannaður með raunhæfum hætti. Mér finnst mjög mikilvægt að innanríkisráðuneytið og ríki komi að þeirri vinnu og taki virkan þátt í henni, því að hér gæti líka verið um mikilvægt innlegg að ræða, ef kosturinn er metinn hagkvæmur, til þess að draga úr óæskilegum umhverfisáhrifum af samgöngum, sem hlýtur að vera markmið okkar, ekki síst eftir að hæstv. umhverfisráðherra kynnti metnaðarfull loftslagsmarkmið í gær. Ég vonast því að sjálfsögðu til þess að sem flestir þingmenn ljái þessu máli atkvæði sitt.

Virðulegur forseti. Þessi tillaga er mikilvægt skref í áttina að borgarþróun sem skiptir okkur æ meira máli. Og fyrst við höfum á annað borð vísi að borg hér á höfuðborgarsvæðinu skiptir það okkur máli að sú borg þróist. Það er ekki í neinni andstöðu við öðruvísi byggð annars staðar á landinu, þvert á móti, þéttbýli og dreifbýli styrkja hvort annað. Samkvæmt tillögunni er farið fram á athugun á því hvort hagkvæmt sé að fara í ákveðnar framkvæmdir, ákveðnar breytingar. Ég held að það sé til eftirbreytni að við athugum málin áður en við tökum um þær ákvarðanir, áður en við myndum okkur endanlega skoðun.

Virðulegi forseti. Ég hef verið jákvæður gagnvart alls kyns úrbótum í samgöngumálum og þykir gott að samkomulag sé á milli sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu. Hins vegar óttast ég það fordæmi sem hér er verið að gefa. Sveitarfélög víðs vegar um land hafa farið í alls kyns úttektir á málefnum sem snúa að sveitarfélögunum sjálfum, þau hafa lagt út í kostnað án þess að ríkið komi þar að. Mér finnst það óeðlilegt og ég óttast fordæmið sem verið er að gefa í þeim efnum. Að öðru leyti tel ég að málið sé algjörlega vanbúið. Verið er að taka fyrstu skref, þetta er í rauninni hugmynd. Það liggur ekki fyrir hvernig eigi að þróa þetta, hvar línurnar eiga að koma, hvort byggja eigi undirgöng frá Hafnarfirði inn í miðju Reykjavíkur, en allar þessar hugmyndir kosta ógrynni fjár. Við erum ekki að tala um einhverja milljarða, hér er jafnvel um tugi eða hundruð milljarða að ræða. Ég óttast að ef við leggjum af stað núna 

Virðulegi forseti. Það er leitt að það blandist inn í þingstörfin að þessi þingsályktunartillaga sé hér til umræðu, vegna þess að hér er verið að stíga enn eitt skrefið í þá átt að Reykjavíkurflugvöllur fari úr Vatnsmýrinni. Það er mikil jarðskjálftavirkni á Reykjanesi eins og stendur. Ég hef verið talsmaður Sundabrautar sem væri vel til þess fallin að létta á borgarumferðinni og auk þess mundi hún skapa fleiri útgönguleiðir af Stór-Reykjavíkursvæðinu. Allar hugmyndir um léttlestir og lestir til Keflavíkur og annað þýða bara eitt, virðulegi forseti: Fyrst á að setja flugvöll í Hvassahraun og síðan á að koma Reykjavíkurflugvelli í framhaldinu fyrir kattarnef og svo á að fara að vinna eftir þessu plani. 

Herra forseti. Ef þessi tillaga verður samþykkt hérna, um að athuga annars vegar hagkvæmni lestarsamgangna milli Keflavíkurflugvallar og Reykjavíkur og hins vegar léttlestakerfis innan höfuðborgarsvæðisins, þá vona ég að þeir sem vinna þessa vinnu taki líka tillit til þeirra breytinga sem eiga sér stað. Tesla-bíllinn er nú þegar 90% sjálfstýrður, Ford ætlar að koma með slíkan bíl 2018 o.s.frv. Um leið og þessi tækni er orðin algild þá tala bílarnir saman og þeir stilla sér upp eins og lest og keyra jafnt af stað þannig að það verður ekki sama umhverfisöngþveiti og þegar menn stoppa og taka af stað í sífellu. Þetta verður að taka inn í myndina. Það er allt í lagi að skoða þennan kost en við verðum að taka þessa tækniþróun inn í myndina og það virðist ekki alltaf vera gert hér á bæ. 

Virðulegur forseti. Ríkið hefur áður komið að almenningssamgöngum á höfuðborgarsvæðinu í samvinnu sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu og ríkisins og það hafa verið lagðir fjármunir í almenningssamgöngur í stað þess að fara í öflugar vegaframkvæmdir á þessu svæði. Svæðisskipulag höfuðborgarsvæðisins var nýlega samþykkt. Þar gera sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu tillögu til þessara þátta. Hér er verið að leggja til skoðun á þessu verkefni. Skoðunin ein og sér mun væntanlega leiða í ljós hvað, hvort og þá hvernig þetta verður. Í ljósi þess mun ég greiða atkvæði með þessari tillögu en ég vil jafnframt láta þess getið vegna þeirra orða sem hér hafa fallið, virðulegur forseti, að ég er afar hlynnt flugvellinum í Vatnsmýri.

Virðulegi forseti. Ég get ekki talað fyrir alla pírata en sá sem hér stendur er vissulega hlynntur flugvellinum í Vatnsmýri að svo stöddu. Ég lít á þessa tillögu sem eitt af mikilvægum skrefum í þá átt að kanna til hlítar hvaða samgöngukostir verða hér til staðar til lengri tíma. Ég tel að hagkvæmniathugun á þessum forsendum, þ.e. frá Keflavík til Reykjavíkur og síðan innan Reykjavíkur, muni vel geta nýst í framtíðinni hvað varðar hagkvæmniathuganir í lestarsamgöngum á landsbyggðinni síðar og því styð ég þetta góða mál.

Virðulegur forseti. Það kemur fram í þessari tillögu og er rakið sérstaklega hversu margar rannsóknir og úttektir sem hafa verið gerðar á þessu máli. Vísað er til niðurstöðu þeirra, sem allar eru á einn veg. Allt að einu er þessi þingsályktunartillaga lögð fram. Ég vil líka benda á að eftir að þessi þingsályktunartillaga var lögð fram hafa borist af því fréttir að bæði sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu og einkafyrirtæki séu að leggja af stað með könnun af sama toga og hér er verið að fara að greiða atkvæði um. Ég velti því fyrir mér hvort hér sé ekki að nokkru leyti verið að taka fram fyrir hendurnar á sveitarfélögunum og þeim einkaaðilum. Það má jafnvel velta því fyrir sér í framhaldinu hvort hér sé um að ræða einhvers konar dulbúinn ríkisstyrk til þess fyrirtækis sem er að hefja ákveðna vegferð í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég styð þessa skynsamlegu tillögu um könnun á samgöngubótum. Það er mjög sérstakt að heyra málflutning sumra þingmanna þegar þeir ganga svo langt í að grafa sig ofan í skotgrafir út af staðsetningu flugvallar í Vatnsmýri  Í síðustu ferð minni frá útlöndum þá var það nú þannig að ef allt er talið með, biðin í rútunni og ferðin niður á BSÍ, þá tók þetta klukkutíma og 45 mínútur. Það er hægt að bæta mjög og stytta þennan ferðatíma. Það er full ástæða til þess að kanna alla möguleika á því að bæta þessar samgöngur. Það er mjög mikilvægt við þær aðstæður sem við sjáum núna 

Virðulegi forseti. Það kemur því miður í ljós í þessari umræðu að pólitísk tilvera sumra stjórnmálamanna stendur og fellur með því að viðhalda ákveðnum átökum, til að mynda átökunum um flugvöllinn í Vatnsmýri. Ef það glittir í einhvers konar skynsamlega niðurstöðu um þau mál verður fólk hrætt og heldur að öll önnur mál snúist um flugvöllinn í Vatnsmýri, m.a. mál sem eru 

Virðulegi forseti. Við fjöllum um hvort gera eigi könnun á hagkvæmni lestarsamgangna í Reykjavík og á höfuðborgarsvæðinu og alla leið til Keflavíkur. Ef ég man rétt hafa heyrst kostnaðartölur á bilinu 30–90 milljarðar fyrir svona framkvæmd. Eflaust getur verið að þetta sé orðið eitthvað ódýrara eða dýrara í dag og fagna ég allri könnun um það. Það þyrfti eiginlega að koma fram í þessu, þá sem leiðarvísir til ráðherrans, ef þetta verður gert, að fyrir sömu peninga er hægt að kaupa 10–30 þúsund rafbíla til landsins og draga þannig úr bensíneyðslu á Íslandi. Ég vil taka undir þau sjónarmið sem komu fram hjá hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni um að það þurfi líka að skoða af alvöru þá möguleika sem eru að opnast með rafbílavæðingunni og henta okkur mjög vel og eru hugsanlega miklu hagkvæmari. Það er verkefni sem við getum farið í með minni tilkostnaði hins opinbera. Þessir 

Herra forseti. Ég held að það sé tímabært og brýnt að fara í rækilega skoðun, ítarlega fýsileikakönnun á því að tengja saman höfuðborgarsvæðið og Suðurnes og kannski einhvern tíma inni í lengri framtíð Árborgarsvæðið og Vesturland með hagkvæmu og umhverfisvænu lestakerfi. Með vaxandi þjóð sem kannski telur 450 þúsund manns eftir nokkra áratugi og 2/3 til 3/4 hennar búa á þessu svæði þá kann vel að vera að þetta sé fýsilegur og spennandi kostur sem hafi mikla kosti í för með sér. Varðandi að það skapi hættulegt fordæmi að ríkið komi með sveitarfélögunum að skoðun á svona stóru samgöngumáli þá hef ég aldrei heyrt aðra eins vitleysu. Veit hv. þm. Höskuldur Þórhallsson ekki að ríkið á og rekur stærstu samgönguæðarnar líka á höfuðborgarsvæðinu, stofnbrautirnar? Það er stórkostlegt hagsmunamál fyrir ríkið, sem í viðbót styður almenningssamgöngur, ef þarna væri góð lausn sem drægi úr þörfinni fyrir  
             Að lokum, virðulegi forseti, þá styð ég þessa tillögu 

Virðulegur forseti. Það er óskandi að við þingmenn náum að fara að tala saman hér áður en bílarnir fara að gera það. Ég held að lykilatriðið í þessu máli sé orðið „hagkvæmniathugun“, er það ekki? Erum við ekki að athuga hagkvæmni samgöngubóta? Og er formaður samgöngunefndar Alþingis á móti því? Er það? Það er alveg fráleitt. Hann er sammála því að ríkið taki þátt í að flytja efni í flughlöð á flugvöllinn á Akureyri, það er alveg sjálfsagt mál, bara rosaleg samgöngubót. En hvað nú? Hvað heldur hv. þingmaður að þetta muni kosta? Er ekki verið að reyna að finna út úr því hvort spara megi pening? Eru menn svona hræddir við að niðurstaðan gæti leitt til þess að það yrði að veruleika eða að það væri hagkvæmt að koma upp svona kerfi?

Virðulegi forseti. Ég hef í allri þessari umræðu bent á að það eru fulltrúar allrar þjóðarinnar sem taka ákvarðanir um stofnæðar og fjölmörg samgöngumannvirki. Ég hef nú reyndar viljað ganga aðeins lengra og bæta við Reykjavíkurflugvelli. Ég verð þó að segja að í allri þessari umræðu var ég ekki að ræða um Reykjavíkurflugvöll. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir hélt fram svipuðum hlutum og hv. þm. Svandís Svavarsdóttir heldur fram núna. Hún baðst afsökunar á því og ég krefst þess að hv. þingmaður geri það líka, vegna þess að hún hefur í engu hlustað á þær umræður sem fóru fram hér áðan og það þykir mér miður. Að sjálfsögðu kemur Vegagerðin að þeim málum sem heyra undir stofnæðar og annað, enda er það þannig. Það sem ég hef bara bent á og stend við er að ef menn ætla að fara í það að greiða fyrir alls konar hagkvæmniathuganir, og eru þær nú allnokkrar sem sveitarfélögin hafa farið í 

Hæstv. forseti. Að vissu marki væri það mikið stílbrot að samþykkja þessa tillögu. Fyrst ákveðum við náttúrlega að virkja, síðan ræðum við til hvers við ætlum að nota orkuna. Fyrst ákveðum við að leggja lest til Keflavíkurflugvallar eða gera það ekki, eða ráðast í samgöngubætur, lestarsamgöngur á höfuðborgarsvæðinu eða gera það ekki. Það er svona vinnureglan hér. Hér er verið að leggja til að kostirnir séu skoðaðir. Ég hef skoðað tillögur sem fram hafa komið áður um lestarsamgöngur við Keflavíkurflugvöll. Ég hef ekki sannfærst af því. Síðan breytist tæknin og aðstæður breytast og þá skoðum við hlutina og lausnir sem við nýtum okkur í samræmi við þær breytingar. Þessi tillaga gengur ekkert út á annað en að skoða þá kosti. Í mínum huga snýst þetta reyndar um miklu meira þegar kemur að samgöngum 

Virðulegur forseti. Ég hlakka mikið til að sjá þessa skýrslu þegar hún loksins kemur út, af því að halda mætti af máli sumra þingmanna að þetta væri eitt hættulegasta plagg sem skrifað hefur verið á íslensku. Ég hlakka líka til að lesa hana af því að ég er nokkuð sannfærður um að þar komi til með að koma í ljós að sjálfbærar samgöngur til framtíðar sé eitthvað sem er þjóðhagslega hagkvæmt og mjög svo. Ég mun því segja já.

Hæstv. forseti. Ég er nokkuð ánægður með þessa tillögu vegna þess að hún er í sjálfu sér í samræmi við skoðanir Framsóknarflokksins til langs tíma á því að kanna hagkvæmni af lestarsamgöngum. Ég vil minna á það að fyrir aldarfjórðungi kom fyrrverandi borgarfulltrúi flokksins fram með tillögu mjög í þessum anda, Alfreð Þorsteinsson, og það er nú ekki í fyrsta skipti sem hann sá langt framar öðrum. Ég er því mjög glaður með þessa tillögu og ætla að greiða henni atkvæði, herra forseti.

Virðulegur forseti. Ég vil í tilefni af ummælum hér um fyrirhyggju og að verið sé að leggja til að landið verði kannað áður en farið verði í frekari framkvæmdir, þá les ég það í blöðum, í frétt í fyrradag, að svæðisskipulagsstjóri höfuðborgarsvæðisins staðfesti nýja breytingu á nýju skipulagi sem hefur verið staðfest af skipulagsyfirvöldum þar sem gert er ráð fyrir sporvagni, léttlest, eins og það er kallað, eða hraðavagnakerfi. Ég fæ ekki betur séð en að sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu, þar á meðal Reykjavík, séu nú þegar búin að ákveða að leggja þessa teina, búið sé að gera það nú þegar án þess að þetta mál hafi verið skoðað ofan í kjölinn. Ég verð að segja að mér finnst þráhyggja vinstri manna á höfuðborgarsvæðinu fyrir sporvögnum hafa náð ákveðnum nýjum hæðum með þessu máli og með því að það var gert að sérstöku máli í samkomulagi um þinglok, þetta mál, skoðun á sporvögnum. 

Virðulegi forseti. Það er sami háttur hafður á í þessum atkvæðagreiðslum að hæðnistónar heyrast í þingsal frá þingmönnum stjórnarandstöðunnar ef einhver kemur hingað upp í atkvæðaskýringu og er þeim ekki sammála. Virðulegi forseti. Ég styð ekki þetta mál og greiði atkvæði á móti því, vegna þess að hér er beinlínis verið að leggja fram tillögu að ríkispeningavæðingu hugmynda vinstri manna í þessum léttlestamálum, það er alveg ljóst, virðulegi forseti. Þetta er svona svipað og þegar Vinstri grænir fóru í borgarstjórnarkosningar með það að öll börn ættu að fá frítt leikskólapláss frá fæðingu, en svo kom fulltrúi þeirra fram í fréttum núna fyrir örfáum dögum og sagði að það væri ekki hægt nema ríkið kæmi að því. Þetta er algjörlega sambærilegt mál. Ríkið á að borga, skattgreiðendur, almenningur á að borga fyrir allar hugmyndir Vinstri grænna og Samfylkingar.

Virðulegi forseti. Ég er mjög hlynntur rannsóknum og könnunum í samgöngumálum til að skoða hvernig hægt er að gera þær umhverfisvænni, öruggari og skilvirkari. Margar leiðir eru til þess og þess vegna finnst mér þetta nú frekar afmarkað mál að hafa bara einn samgöngumáta undir í svona könnun um hvað sé hagkvæmast, öruggast og skilvirkast. Það sem verra er í þessu máli er að einkaaðilar hafa tekið að sér að kanna hagkvæmni lestar milli Suðurnesja og höfuðborgarinnar. Ætlar ríkið bara að fara að yfirtaka þá vinnu og greiða fyrir þann kostnað? Ég skil ekki svoleiðis forgangsröðun. Sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu eiga að vinna málið betur áður en við förum að leggja í vinnu og kostnað. Þess vegna sit ég hjá í þessu máli en almennt fylgi ég öllum rannsóknum og könnunum í þessu. Ég vil einnig benda á að með því að setja mislæg gatnamót á tíu til sextán stöðum á höfuðborgarsvæðinu er hægt að 

Virðulegi forseti. Eitt af því mikilvægasta við þetta mál er að undirritun aðstandenda verður óheimil og er það í samræmi við athugasemdir sem bárust í nefndinni. Við í minni hluta allsherjarnefndar teljum að ekki eigi að tiltaka einn sjúkdóm, samanber 1. gr., því að það er afar mikilvægt að mannréttindi séu tryggð sem og jöfn réttarstaða og stuðningur við alla, hvort sem fólk á við þroskahömlun, ellisljóleika eða geðsjúkdóma að stríða. Við teljum það vera mannréttindabrot að svipta einhvern lögræði á forsendum skerðingar. Það er mikilvægt að lögregla sé óeinkennisklædd þegar fara þarf inn á heimili í þeim tilgangi að nauðungarvista eða sjálfræðissvipta. Við teljum líka afar mikilvægt að aðkoma félagslegs teymis verði aukin. Það breytir því þó ekki að í þessu máli er afar mikilvægt að fram fari heildarendurskoðun á þessum lögum og það sem hér er verið að gera á að endurskoða innan tveggja ára.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að tíunda það sem áður var sagt en vil þó taka það sérstaklega fram að ef ekki stæði til að fara í heildarendurskoðun á þessum málaflokki gæti ég ekki greitt atkvæði með þessu máli vegna þess að mér finnst þarna ekki nógu langt gengið að ýmsu leyti. Þó tel ég þetta tvímælalaust vera skref í rétta átt, þetta er réttarbót og því mun ég styðja málið.

Herra forseti. Hér er um að ræða stórt og mikið ágreiningsmál, bæði hjá bændastéttinni og hjá sérfræðingum varðandi smitsjúkdóma. Við vinstri græn leggjumst gegn þessu máli, að verið sé að heimila innflutning á erfðaefni. Þó að breyting hafi orðið hvað varðar hvernig upphaflega tillagan leit út og nú sé talað um fósturvísa er líka verið að heimila innflutning á frosnu sæði og við teljum að það geti skapað mikla hættu á búfjársjúkdómum sem geti haft ófyrirséðar afleiðingar í för með sér. Hagsmunir allar bænda eru undir, ekki einungis hagsmunir nautgripaframleiðenda, að fá erfðaefni inn í landið á þennan hátt. Við teljum að þessi umræða eigi eftir að þroskast miklu betur meðal Bændasamtakanna og að taka eigi ákvörðun 

Virðulegi forseti. Minni hluti velferðarnefndar gerði tvær athugasemdir við frumvarpið. Annars vegar varðandi það að ráðherra væri í sjálfsvald sett hvar Tryggingastofnun Íslands væri staðsett, en sú breyting var dregin til baka af meiri hluta velferðarnefndar og er það vel. Hins vegar varðandi það að eina efnisbreytingin á réttindum fólks í frumvarpinu sé sú að draga úr réttindum fanga. Það er breyting sem minni hluti nefndarinnar getur ekki sætt sig við og við munum því ekki styðja málið.

Virðulegi forseti. Í þessu frumvarpi stöndum við að því að innleiða nú þegar ýmsar efnisreglur sem fjármálafyrirtæki munu þurfa að innleiða hér á næstu árum vegna nýrra reglna um fjármálamarkaðinn sem stafa af hinu Evrópska efnahagssvæði. Ég legg á það þunga áherslu að í samþykkt þessa af okkar hálfu felst ekki neinn ádráttur um að það fyrirkomulag sem rætt hefur verið af hálfu fjármálaráðherra við Evrópusambandið og önnur EFTA-ríki um eftirlit á fjármálamarkaði njóti okkar samþykkis eða þá að við teljum það standast stjórnarskrá Íslands. Það fyrirkomulag á eftir að koma til sjálfstæðrar ákvörðunar fyrir Alþingi, væntanlega á næsta vetri, en við samþykkjum þessar efnisreglur. Það er síðan er sérstakt ánægjuefni að við náðum saman um það í nefndinni að fella niður hugmyndir hæstv. fjármálaráðherra um að rýmka frekar heimildir fjármálafyrirtækja til að greiða bónusa og koma þess í stað með breytingartillögu sem styður við núverandi hömlur sem Fjármálaeftirlitið setur við árangurstengdum launagreiðslum í fjármálakerfinu. Þetta er mjög mikilvægur árangur og ég vona að stjórnarmeirihlutinn fari ekki að koma hér aftur í haust með 

Virðulegi forseti. Það er ánægjuefni að okkur hafi tekist hér í málefnalegri umræðu, sem tók því miður allt of langan tíma í þingsölum í vetur, að sannfæra stjórnarmeirihlutann um að það samrýmdist ekki góðum stjórnsýsluháttum og væri ekki í samræmi við lærdóminn af fiskistofumálinu alræmda að gefa ráðherra fyrirvaralausa ótakmarkaða heimild til þess að ákveða staðsetningar opinberra stofnana.  Þess vegna er það fagnaðarefni að við skulum hafa fengið stjórnarmeirihlutann til þess að fallast á þá breytingu að hér þurfi að koma fram þingmál á Alþingi áður en slík ákvörðun verður tekin. Eftir stendur að í frumvarpinu eru ýmis atriði sem eru gagnrýniverð. Við höfum sérstakar athugasemdir við að verið sé að leggja niður grunn fyrir siðanefndir í stjórnsýslunni og munum þess vegna ekki styðja málið í heild sinni.

Hæstv. forseti. Minni hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis í þessu máli, auk mín hv. þingmenn Birgitta Jónsdóttir, Brynhildur Pétursdóttir, Helgi Hjörvar og Valgerður Bjarnadóttir, hefur látið koma fram að við teljum að breytingartillaga stjórnarmeirihlutans varðandi 1. gr. frumvarpsins sé mjög til góðs. Hún gerir ráð fyrir því að ráðherra geti ekki flutt stofnun að eigin geðþótta því að áður verði hann að hafa lagt fyrir þingið skýrslu þar sem færð eru rök fyrir áformum um flutninginn. Hins vegar höfum við gagnrýnt önnur ákvæði þessa frumvarps, t.d. lögfestingu tiltekinna ráðherranefnda án þess að nægileg umræða hafi farið fram um stjórnskipulega þýðingu slíkrar lagabreytingar. Við höfum gagnrýnt að ráðherra skuli heimilað að setja á fót sérstakar starfseiningar og ráðuneytisstofnanir án samþykkis Alþingis, án samþykkis löggjafans og fjárveitingavaldsins. Við höfum tekið undir gagnrýni frá stéttarfélögunum um vistaskipti starfsmanna. Síðast en ekki síst, hæstv. forseti, 

Hæstv. forseti. Þetta frumvarp hefur verið umdeilt, sérstaklega 1. gr. þess. Sjálfur tel ég mjög mikilvægt að ráðherra hafi þær eðlilegu stjórnunarheimildir sem felast m.a. í því að ákveða aðsetur undirstofnana. En það er líka mikilvægt að vandað sé til ákvarðana sem varðað geta fjölda manna og að undirbúningurinn sé klár. Þess vegna styð ég mjög breytingartillögu við 1. gr. til að tryggja að betur verði vandað til þessara verka, að skýrsla verði gefin þinginu áður en ákvörðun liggi fyrir. Þess vegna styð ég málið.

Herra forseti. Þetta mál er bara virkilega slæmt. Það eykur völd ráðherra á sama tíma og það minnkar aðhald og eftirlit með því að þeir fari vel með það vald sem þeim er falið. Það er bara mjög slæm stjórnsýsla. Það sem á að gera þarna er að leyfa ráðherrunum að ákveða einir og svo er einhverju bætt inn; ókei, það þarf að gefa þinginu skýrslu, gott og vel. Að sjálfsögðu er það betrumbót, en betrumbót frá ofboðslega vondu máli gerir það ekki að góðu máli. Eftir stendur að óháðir aðilar, sem eiga að meta það hvort ráðherrar misfari með það vald sem þeir fara með í umboði þjóðarinnar, eru ekki lengur til staðar, óháð siðanefnd er ekki lengur til staðar. Siðanefnd, sem átti að vera í alls konar hlutverki eins og að sinna upplýsingaöflun, fræðirannsóknum, sjá til þess að brugðist væri með samhæfðum hætti við ábendingum, sinna samstarfi við félagasamtök og stofnanir erlendis gegn spillingu í opinbera geiranum, skila árlegri skýrslu og tillögu til stjórnvalda um hvernig draga eigi úr hættunni á spillingu og vanda betur til verka - þetta er farið. Þetta er vont mál, hæstv. forseti og hæstv. forsætisráðherra.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta mál er komið hér fram og hlýtur afgreiðslu, því að það verður að styrkja stoðirnar undir valdheimildir ráðherra þegar taka á ákvörðun um að flytja stofnanir. Mér finnst umræðan í málinu þennan þingvetur hafa verið Reykjavíkurmiðuð, Stór-Reykjavíkurmiðuð, og ákveðnir þingmenn hafa staðið vörð um það að ekki megi hreyfa við neinni stofnun héðan af Stór-Reykjavíkursvæðinu út á land. Umræðan breyttist aðeins þegar ég tók dæmi um að þetta gilti líka um stofnanir úti á landi sem ætti að flytja til höfuðborgarsvæðisins, þá fannst mér andrúmsloftið gagnvart þessu frumvarpi batna aðeins. Ég styð alveg þá breytingartillögu sem er komin hér fram en raunverulega er algjör óþarfi að vera að taka þessa skýrslugjöf fyrir þingið því að vantraustið á stjórnmálin má ekki 

Virðulegi forseti. Ég held að þegar ráðherrar ákveða að flytja stofnanir til og frá sé það yfirleitt, eins og hefur eins og sýnt sig í því máli sem þetta frumvarp er ástæðan fyrir, ekki mjög faglegt, þó að maður eigi náttúrlega ekki að eyða orðum í að svara hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur. Ég segi það að breytingartillaga meiri hlutans bætti 1. grein mjög og þess vegna er mér ekkert að vanbúnaði að styðja hana. En ég segi eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson að það sem eftir er af frumvarpinu er vont og þess vegna mun ég greiða atkvæði gegn frumvarpinu í heild.

Virðulegi forseti. Ég tel rétt að gera grein fyrir atkvæði mínu í þessu máli. Ég tel að stjórnarráðslögin frá 1969, sem tóku gildi 1. janúar 1970, hafi verið sem næst alfullkomin en síðan hefur ýmislegt farið niður á við. Ég tel margt í þessu frumvarpi auka á sveigjanleika í stjórnskipan en hins vegar var tilurð frumvarpsins með þeim hætti að upphafið var að flytja átti Fiskistofu frá Hafnarfirði og eins og það kom fram var það nánast eins og árás á sjálfsvirðingu starfsfólks Fiskistofu. Ég sætti mig illa við það og vona að framkoma ráðamanna við starfsfólk verði þannig að sómi sé að og ég vona að Fiskistofu verði hlíft í þessu máli. Ég styð þetta mál með þeim rökum og vona það þetta verði góðu heilli gert að flestu leyti. Ég hef lokið máli mínu.

Herra forseti. Það eru í rauninni tvö afmörkuð mál hér á ferð. Það er annars vegar að auka valdheimildir ráðherra til þess að flytja stofnanir. Menn geta haft ýmsar skoðanir á því en ef menn eru komnir með einn aðila, jafnvel þótt Alþingi sé gefin skýrsla ræður hann þessu, það er einn aðili sem ræður. Og þá er talað um vönduð vinnubrögð. Hvað gerist þegar einn aðili færa að ráða oft? Þá eru vinnubrögðin ekkert sérstaklega vönduð, af því að ráðherrann ræður og hann gerir það sem honum sýnist. Það er eitthvað sem við höfum séð mjög skýrt. Það er einmitt þess vegna sem þarf að ramma valdið miklu betur af, færa það á fleiri hendur, að það séu fleiri sem geta komið að ákvörðunartökunni og stöðvað slæma ákvörðunartöku. Því er ekki til að dreifa hér, ráðherrann á bara að fá að ráða. Í öðru lagi erum við að tala um eftirlit og aðhald með því að ráðherrar fari vel með það vald sem þeim er falið. Það er verið að henda slíku eftirliti út af borðinu. Hæstv. forsætisráðherra, sem leggur þessa tillögu fram, verður að gera þingheimi grein fyrir því hvers vegna