Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það mun hafa verið fyrir tæpum hálfum mánuði, að forsrh. birti hér í þinginu eins konar stefnuskrá af hálfu ríkisstj. Í þeim umr., sem fóru fram á eftir, játaði ráðh., að það væri nauðsynlegt að gera ráðstafanir vegna þriggja atvinnugreina, togaraútgerðarinnar, bátaútvegsins og frystihúsanna, vegna þess, hvernig afkomu þeirra væri komið. Ráðh. sleppti hins vegar að minnast á atvinnugrein, sem áreiðanlega býr við sízt betri afkomu um þessar mundir heldur en þessar þrjár, sem ég nú nefndi, en það er iðnaðurinn. Hv. þm. hafa vafalaust lesið það bæði í blöðum og heyrt í útvarpi ýmsar frásagnir forustumanna iðnaðarins um það, hvernig málum hans nú er komið og hvernig að honum þrengir á margan hátt. Í sambandi við þá iðnaðarsýningu, sem hér var haldin á s.l. hausti, voru birtar margar slíkar lýsingar, og tel ég víst. að þær séu þm. enn í fersku minni. Það er þess vegna alveg víst, að það er ekki síður ástæða til þess nú að gera ráðstafanir til leiðréttingar iðnaðinum heldur en til þess að rétta hlut togaraútgerðarinnar, minni vélbátanna og hraðfrystihúsanna. Iðnaðurinn býr við mjög erfiða aðstöðu, eins og líka er meira að segja játað í skýrslu Efnahagsstofnunarinnar til Hagráðs, erfiða aðstöðu, sem hefur leitt af þeirri stjórnarstefnu, sem hefur verið fylgt í landinu á undanförnum árum. Það er ekki aðeins, að verðbólgan hafi þrengt að iðnaðinum eins og öðrum atvinnugreinum, heldur hafa til viðbótar komið stórfelld lánsfjárhöft og svo síðast, en ekki sízt stórfelldur innflutningur á erlendum iðnaðarvörum, án þess að iðnaðurinn væri undir það búinn að mæta slíkri samkeppni. Ég álit það engan veginn óeðlilegt, að íslenzkur iðnaður sé látinn eiga í nokkurri samkeppni við erlenda framleiðslu, en það verður að gerast undir þeim kringumstæðum, að hann hafi aðstöðu til þess að heyja slíka samkeppni. En ég held, að það megi fullyrða, að íslenzkur iðnaður hefur aldrei haft erfiðari aðstöðu til þess að heyja slíka samkeppni en einmitt nú. Það er í fyrsta lagi að nefna hina miklu verðbólgu, sem hefur þróazt í landinu á undanförnum árum, það er að nefna hin stórfelldu lánsfjárhöft, sem iðnaðurinn hefur búið við, og síðast, en ekki sízt það, að íslenzk framleiðsla hefur á undanförnum missirum búið við stöðugt óhagstæðari gengisskráningu, sem hefur gert samkeppnisaðstöðu íslenzkrar Framleiðslu erfiðari og aðstöðu erlendrar framleiðslu betri. Undir þessum kringumstæðum átti ekki að byrja þessa samkeppni. Það átti að byrja á því að laga aðstöðu íslenzks iðnaðar til þess að mæta þessari nýju samkeppni, áður en erlendu iðnaðarvörunum væri sleppt eins mikið inn í landið og raun ber vitni um. En þrátt fyrir það, þó að hag iðnaðarins sé nú þannig komið og hann sé áreiðanlega sízt betri en hagur togaraútgerðarinnar, minni bátanna og frystihúsanna, eru ekki boðaðar neinar ráðstafanir af hálfu hæstv. ríkisstj. til þess að rétta hlut þessa atvinnuvegar. Og skýringuna á því er að finna í þeirri ræðu, sem forsrh. flutti nýlega á flokksráðsfundi hjá sjálfstæðismönnum og birt var í Morgunblaðinu fyrir nokkrum dögum. Þar kemur það alveg hiklaust fram, að það sé skoðun forsrh., að íslenzkur iðnaður sé slíkur atvinnuvegur, að hann sé alls ekki samkeppnishæfur við erlendan iðnað. Forsrh. segir þar orðrétt, að það geti verið rétt að halda iðnaðinum við, en það kostar, segir hann, að hafa hærra verðlag en ella. M.ö.o.: það er hans úrskurður og vafalaust allrar ríkisstj., að það sé ekki hægt að viðhalda íslenzkum iðnaði á annan veg en þann, að það auki dýrtíðina í landinu, það geri verðlagið hærra en ella. Ég vil mótmæla þessari skoðun forsrh. og ríkisstj. Íslenzkur iðnaður hefur á undanförnum árum sýnt það á mörgum sviðum, ef rétt er að honum búið, að hann getur verið fullkomlega samkeppnisfær við erlenda framleiðslu. Og það má nefna fjöldamörg dæmi þess, og það mun ég gera, ef þessu verður mótmælt. Ég tel, að það sé að öllu leyti rangt að bera saman aðstöðu iðnaðarins, eins og hún er í dag, við erlenda framleiðslu og draga ályktun af því, að íslenzkur iðnaður sé ósamkeppnishæfur, því að það er ekki rétt að gera slíkan samanburð, eftir að búið er að þrengja að íslenzkum iðnaði jafnstórfelldlega með stjórnaraðgerðum og gert hefur verið á undanförnu ári. Það er ekki rétt að gera þennan samanburð á þeim tíma, þegar stórkostleg verðbólga þrengir að íslenzkum iðnaði, miklu meiri en iðnaði annarra landa. Það er ekki rétt að gera þennan samanburð, þegar miklu stórfelldari lánsfjárhöft þjaka innlendan iðnað heldur en erlenda framleiðslu sambærilega. Og sízt af öllu er rétt að gera slíkan samanburð undir þeim kringumstæðum, þegar gengisskráningin er jafnóhagstæð íslenzkri framleiðslu og hún er í dag. Ef allt þetta væri hins vegar með felldu, er ég alveg sannfærður um það, að á fjölmörgum sviðum gæti íslenzkur iðnaður verið vel samkeppnisfær við erlenda framleiðslu. Það er þess vegna hin mesta falstrú, sem forsrh. og ríkisstj. er að boða, þegar þessir aðilar halda því fram, að það sé ekki hægt að viðhalda íslenzkum iðnaði öðruvísi en að þjóðin verði að búa við hærra verðlag en ella, meiri dýrtíð í landinu en ella. En það er einmitt þessi vantrú á íslenzkum iðnaði, sem hefur stjórnað öllum aðgerðum hæstv. ríkisstj. í afstöðu hennar til iðnaðarins. Það skal játað, að hún hefur verið að gera smáaðgerðir að undanförnu iðnaðinum til stuðnings, en svo litlar, að þær hafa ekki vegið neitt á móti þeim stórfelldu þrengingaraðgerðum, sem hún hefur gert iðnaðinum til óþurftar, eins og verðbólgustefnunni, eins og lánsfjárhöftunum og eins og hinni röngu gengisskráningu, sem íslenzk framleiðsla býr nú við og er afleiðing þeirrar efnahagsstefnu, sem ríkt hefur í landinu á undanförnum árum. Ég er þeirrar trúar, og hún styðst líka við staðreyndir, að ef íslenzkur iðnaður hefur sambærilega aðstöðu við erlenda framleiðslu hvað snertir þau atriði, sem ég hef nefnt hér á undan, eins og verðbólguþróunina, lánsfjáraðstöðuna og gengisskráninguna, er hann fullkomlega samkeppnisfær. Og það er í þeirri trú, sem ég og nokkrir fleiri flytjum þá till., sem hér liggur fyrir. Sú till. gengur í þá átt, að íslenzkur iðnaður skuli njóta jafnréttis við landbúnað og sjávarútveg hvað snertir kaup á framleiðsluvíxlum hjá Seðlabankanum. Það, að iðnaðinum hefur verið meinað um þetta, stafar eins og margt annað af því, að núv. hæstv. ríkisstj. hefur minni trú á honum en öðrum atvinnugreinum í landinu og býr honum þess vegna lakari kjör. Það eru liðin 8 ár, síðan sú stefna var mörkuð hér samhljóða undir forustu vinstri stjórnarinnar, að iðnaðurinn skyldi í þessum efnum búa við sömu aðstöðu og landbúnaður og sjávarútvegur. En núv. ríkisstj. hefur vanrækt að framkvæma þetta, vegna þess að hún vanmetur iðnaðinn og telur þess vegna ekki nauðsynlegt að láta hann njóta jafnréttis við aðrar atvinnugreinar hvað þetta snertir. Ég skal játa, að þó að þessi till. næði fram að ganga, er þar ekki um að ræða neina allsherjarlausn á málum iðnaðarins, en mundi þó styrkja hann talsvert frá því, sem nú er. Ég álít, að það sé ekkert mark, þó að það komi iðnaðinum að vísu til nokkurra hagsbóta, en í sjálfu sér er það hins vegar ekkert mark að ná í þessum efnum sömu aðstöðu og landbúnaður og sjávarútvegur, vegna þess að það er mín skoðun, að þótt þessar atvinnugreinar búi við betri aðstöðu hvað lánsfjármálin snertir en iðnaðurinn, sé hlutur þeirra stórkostlega fyrir borð borinn í þessum efnum vegna þeirrar lánastefnu, sem ríkisstj. hefur haldið uppi á undanförnum árum. Eins og fram kom í umr., sem fóru hér fram fyrir viku, hafa af hálfu Seðlabankans, að sjálfsögðu vegna fyrirmæla ríkisstj., verið gerðar ráðstafanir til að koma á hinum stórfelldustu lánsfjárhöftum, sem hafa þrengt mjög aðstöðu atvinnuveganna á undanförnum árum. Það stendur að vísu svo í Seðlabankalögunum frá 1961, sem voru flutt og samþ. að frumkvæði núverandi ríkisstj., að það skuli vera eitt af meginverkefnum Seðlabankans að sjá atvinnuvegunum fyrir hæfilegu lánsfé, svo að framleiðslugeta þeirra nýtist til fulls. En hvernig hefur þetta orðið í framkvæmd? Til viðbótar þeim tölum, sem ég nefndi þá, ætla ég að nefna nokkrar fleiri, sem skýra þetta enn betur, hversu stórkostlega Seðlabankinn hefur vanrækt verkefni sitt í þessum efnum. Árið 1960 nam verðmæti útflutningsframleiðslunnar 2541 millj. kr., og á því ári til jafnaðar námu endurkeyptir víxlar hjá Seðlabankanum 844 millj. kr. Á síðasta ári, 1966, eru þessar tölur hins vegar þannig, að verðmæti útflutningsframleiðslunnar, sem Seðlabankinn lánar út á námu á því ári 5563 millj. kr., en endurkeyptir víxlar Seðlabankans námu á því ári ekki nema 840 millj. kr. Í stuttu máli sagt: Verðmæti útflutningsframleiðslunnar hefur miklu meira en tvöfaldazt á þessu tímabili, en endurkeyptir víxlar hjá Seðlabankanum hafa hins vegar lækkað á þessu tímabili um 4 millj. kr. Það er með þessum hætti, sem Seðlabankinn hefur rækt það hlutverk, sem honum er á hendur falið í sjálfum Seðlabankal., að sjá atvinnuvegunum fyrir hæfilegu lánsfé, að á þeim tíma, sem verðmæti útflutningsframleiðslunnar miklu meira en tvöfaldast, verður samdráttur í endurkeyptum hráefnavíxlum hjá Seðlabankanum. Það er með þessum hætti, sem Seðlabankinn hefur rækt þetta verkefni sitt. Ég held, að það sé erfitt að finna dæmi um það, að íslenzk stofnun hafi meira brugðizt hlutverki sínu en Seðlabankinn hefur gert í þessum efnum. Og sagan er ekki hér öll sögð, því að þetta er ekki nema hálf sagan. Síðari hluti sögunnar er sá, að Seðlabankanum hefur ekki þótt nóg að draga inn þau lán, sem hann hefur sjálfur veitt á þennan hátt, heldur hefur hann gert ráðstafanir til þess að þrengja stórkostlega aðstöðu viðskiptabankanna til þess að geta fullnægt atvinnuvegunum. Seðlabankinn hefur tekið upp þann hátt að binda verulegan hluta þess sparifjár, sem viðskiptabankarnir hafa fengið á þessu tímabili, með þeim afleiðingum að sjálfsögðu, að það hefur dregið úr möguleikum þeirra til að gegna þjónustustarfi sínu í þágu atvinnuveganna í landinu. Af þessu hafa að sjálfsögðu hlotizt ennþá stórfelldari lánsfjárhöft en ella. Því hefur verið haldið fram af hæstv. ráðh. í umr., sem hafa farið fram hér á þingi um þetta mál, að þessi binding hafi verið gerð til þess að koma upp gjaldeyrisvarasjóði. Þessu var þó ekki haldið fram á sínum tíma, þegar Seðlabankal. voru sett. Þá var því haldið fram, eins og glöggt kemur fram í grg. fyrir Seðlabankal., að það ætti með allt öðrum hætti að afla gjaldeyrisvarasjóða. Það var skýrt tekið fram þá af þeim talsmönnum ríkisstj., sem þá töluðu, að binding sparifjárins eða frystingin væri eingöngu tekin upp til þess að hafa taumhald á fjármagni því, sem væri í umferð í landinu á hverjum tíma. Ég skal þessu til sönnunar aðeins lesa hér upp úr ræðu, sem viðskmrh. flutti þá, þar sem hann var að skýra og verja þetta ákvæði um sparifjárbindinguna. Ráðh. farast þar orð á þennan veg, með leyfi hæstv. forseta, - þetta eru orð viðskmrh.: „ Hv. þm. spurði, hvers vegna slíkar reglur sem þessar væru settar“ - þ.e. reglurnar um bindinguna. - „Um það mætti margt segja,“ segir ráðh., en ég skal ekki um það fjölyrða. Ég skal aðeins láta þess getið, að til þess liggja tvær meginástæður. Annars vegar eru slík ákvæði nauðsynleg, til þess að Seðlabankinn geti haft vald á peningamagninu í umferð.“ Þetta er önnur ástæðan, sem sagt, til þess að Seðlabankinn geti haldið uppi sparifjárhöftum. Ráðh. heldur áfram: „Það er eitt af meginhlutverkum seðlabanka, um það er ekki ágreiningur, að tryggja, að peningamagnið í umferð og framboð lánsfjár sé hæfilegt miðað við það, að verðlag haldist stöðugt og framleiðslugeta atvinnuveganna sé hagnýtt á skynsamlegan hátt.“ Þetta er önnur meginröksemdin fyrir því, að slíkar reglur séu nauðsynlegar. Hin er sú, að þær eru settar til þess að tryggja öryggi innistæðueigendanna í þeim innlánsstofnunum, sem gert er ráð fyrir að eigi vissar innistæður í Seðlabankanum. Lengra þarf ég svo ekki að rekja, því að hér eru taldar upp þær tvær meginástæður, sem hæstv. ráðh. færði á þessum tíma fyrir frystingunni. Önnur var sú, að hún væri nauðsynleg, til þess að Seðlabankinn gæti haft taumhald á fjármagninu, gæti framkvæmt lánsfjárhöft, og hin ástæðan var sú, að þetta væri eðlilegt til þess að tryggja innistæður í viðskiptabönkunum. Hér er hvergi minnzt á það, að frystingin sé tekin upp til að stofna til gjaldeyrisvarasjóða, enda, eins og áður sagði, tekið fram í grg. fyrir frv. um Seðlabankann eða l. um Seðlabankann, að ætlunin væri sú að gera þetta með allt öðrum hætti eða með þeim hætti að láta þá eðlilegu aukningu, sem yrði á seðlaútgáfunni á hverjum tíma, verða til þess að skapa gjaldeyrisvarasjóð. Þessi röksemd er fundin upp eftir á, algerlega eftir á að sparifjárfrystingunni eða lánsfjárhöftunum sé komið á til að tryggja gjaldeyrisvarasjóð, þegar það þykir ekki lengur heppilegt að vera eins hreinskilinn og hæstv. viðskmrh. var í sinni ræðu. En ég verð líka að segja það, að ef til gjaldeyrisvarasjóðs á að stofna með þeim einum hætti, að það gengur út yfir atvinnuvegina í landinu, dreg ég það í efa, að sú framkvæmd sé rétt. Ég dreg það í efa, að það sé rétt, að í stað þess að efla íslenzka atvinnuvegi, í stað þess að auka framleiðni íslenzkra atvinnuvega, eigum við að fara að geyma sparifé erlendis, íslenzkt sparifé erlendis. Ég dreg það fullkomlega í efa, að það væri t.d. rétt framkvæmd að hafa sleppt því að byggja sementsverksmiðjuna og eiga heldur hliðstæða innistæðu erlendis. Ég dreg það líka t.d. í efa, svo að ég nefni eitt dæmi, að það væri hagkvæmara fyrir landið, að t.d. mannvirki þau, sem Einar Guðfinnsson og synir hans eiga í Bolungarvík, væru ekki til, en í staðinn ættum við hliðstæða inneign erlendis. Ég skal fullkomlega játa, að það getur verið gott og gagnlegt að eiga gilda gjaldeyrisvarasjóði. En ég álít hins vegar, að annar varasjóður sé miklu tryggari og miklu betri fyrir þjóðina en þó gjaldeyrisvarasjóður, og það er sá varasjóður að eiga trausta og blómlega atvinnuvegi. Ég held, að í því felist miklu meira öryggi fyrir íslenzku þjóðina en þótt við eigum gjaldeyrisvarasjóð til 1-2 mánaða. Ég held, að það sé það megintakmark, sem við verðum að keppa að, ef við ætlum að njóta sæmilegra lífskjara í landinu, að leggja sem mest fjármagn í atvinnuvegina, stuðla að því, að þeir geti verið sem blómlegastir og þeir geti stöðugt verið vaxandi. En það er skilningur, sem hæstv. ríkisstj. skortir alveg. Þess vegna hefur það gerzt á undanförnum árum, þrátt fyrir hið mesta góðæri, sem nokkru sinni hefur verið á landi hér, að framleiðni atvinnuveganna hefur sama sem ekkert aukizt á þessum tíma. Þetta er játað m.a. í þeirri skýrslu, sem Efnahagsstofnunin hefur nýlega sent Hagráði, að hinn mikli hagvöxtur á undanförnum árum sé ekki nema að sáralitlu leyti að þakka aukinni framleiðni atvinnuveganna, heldur stafi af mikilli síldveiði, hækkandi verðlagi á útflutningsvörum og lengri vinnutíma en áður. Ég held, að þótt verðbólgan sé mikið alvörumál, þá sé þetta mesta alvörumálið, sem við horfumst í augu við í dag. Síðustu 10 árin hafa á vissan hátt verið meiri byltingatimi í sögu mannkynsins en allir tímar aðrir, og þetta liggur í hinni miklu tæknibyltingu og tækniframförum, sem hafa átt sér stað á þessu tímabili. Ég fullyrði alveg hiklaust, þó að það sé að vísu erfitt að benda á dæmi með áberandi rökum, að í þessum efnum hafa íslenzkir atvinnuvegir verið að dragast aftur úr öðrum atvinnuvegum hvað tækni og hagræðingu snertir. Tækniframfarir og hagræðingarframfarir hafa orðið stórfelldari í öðrum löndum á þessu 10 ára tímabili en nokkru sinni fyrr, svo stórfelldar, að við gerum okkur ekki grein fyrir því. En hins vegar er staðan hjá okkur þannig, að því er sjálf Efnahagsstofnunin játar, að hér hefur sáralítil eða engin framför átt sér stað hvað framleiðni atvinnuveganna snertir, og ég er alveg sannfærður um það líka, að næstu 10 ár munu verða miklu meiri byltingartími í þessum efnum en nokkrir tímar, sem mannkynið hefur áður lifað. Það verða stórfelldari framfarir hjá atvinnuvegunum, hvað snertir alla tækniþróun og hvað snertir aukna hagræðingu en nokkru sinni fyrr. Og sú mikla spurning, sem við stöndum frammi fyrir í dag, er sú, hvort okkur takist að halda þannig á okkar atvinnumálum, uppbyggingu okkar atvinnuvega, að við höldumst í hendur við þróunina, en höldum ekki áfram að dragast aftur úr, eins og átt hefur sér stað á undanförnum 10 árum. Og um það er ég sannfærður, að ef fylgt verður þeirri stefnu í lánamálum gagnvart atvinnuvegunum, sem gert hefur verið á undanförnum árum, munum við hiklaust dragast aftur úr. Þess vegna fullyrði ég, að þau lánsfjárhöft, sem ríkisstj. hefur tekið upp, eru þau verstu höft, sem hægt er að hugsa sér á tímum tækniframfara og hagræðingar, sem nú ganga yfir veröldina. Ég sé ástæðu til þess að ásaka, hæstv. ríkisstj. fyrir margt, en öllu öðru fremur ásaka ég hana þó fyrir það, að hún hefur ekki skilning á nauðsyn þess að auka framleiðni atvinnuveganna og styrkja grundvöll atvinnuveganna, svo sem mikilvægt er á þessum tímum, heldur lætur flest annað hafa forgangsrétt. Mér fannst rétt að láta þetta koma hér fram almennt um atvinnuvegina, því að ég vil láta það koma alveg skýrt fram, að þó að ég telji það vissa leiðréttingu fyrir iðnaðinn, að hann búi við sama borð og sjávarútvegur og landbúnaður hvað endurkaup víxla snertir hjá Seðlabankanum, þá álít ég það engan veginn fullnægjandi lausn, því að ég tel, að það þurfi að gera víðtækar ráðstafanir til að bæta úr lánamálum allra atvinnuveganna frá því, sem nú er, og á meðan sú lánsfjárkreppa. ríkir, sem nú á sér stað, á meðan þeim lánsfjárhöftum er viðhaldið, sem nú er haldið uppi, þá séum við ekki aðeins í þeirri hættu, heldur sé það raunveruleiki, að við séum að dragast aftur úr öðrum þjóðum hvað snertir tækni og hagræðingu hjá atvinnuvegunum, og það álít ég að sé það hættulegasta af öllu, sem fyrir okkur getur komið, jafnvel hættulegra en sjálf verðbólgan. Ég skal svo láta þessi orð nægja, en vil leyfa mér að leggja til, að að umr. lokinni nú verði henni frestað og málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns leiðrétta fullkominn útúrsnúning úr efni ræðu hæstv. forsrh., sem hv. 5. þm. Reykv. fór hér með áðan. Þessum hv. þm. er orðið svo gjarnt að snúa út úr ræðum og skrifum manna í blaði sínu, Tímanum, sem hann er þjóðfrægur fyrir, að hann kemst ekki úr þessum ham, þótt hann komi hér upp í ræðustólinn í þinginu og viti þó, að þm. gera meiri kröfur til málflutnings en svo. Hann segir, að það sé úrskurður forsrh. í þessari ræðu og þar með úrskurður ríkisstj., að það sé ekki hægt að halda við iðnaði á Íslandi nema með hærra verði en annars staðar. Þetta er rangt. Það, sem hæstv. forsrh. sagði, var, þegar hann var að tala um verðbólguna innanlands, að þeir menn, sem vilja lækka verðið innanlands, verða að gera sér grein fyrir því, að þeir eru að vissu leyti að vinna á móti þessari löngun sinni til verðlækkunar, ef þeir standa sí og æ gegn því, að við getum flutt inn erlendar vörur, sem eru ódýrari en þær, sem við getum framleitt í landinu. Í þessu felst enginn úrskurður um það, að iðnaðurinn geti ekki á fjölmörgum sviðum og fleiri sviðum en í dag verið samkeppnisfær við erlenda vöru, og sá innflutningur, sem leyfður hefur verið á innlendri iðnaðarvöru á undanförnum árum, er í engum tilfellum, nema þar sem er gífurleg tollvernd á íslenzkum iðnaði. Það er því allt annar úrskurður hæstv. forsrh. og ríkisstj. um afstöðu okkar til iðnaðarins, sem raunverulegur er. En ég get í afskaplega fáum dráttum gert hv. þingheim grein fyrir því með því að vitna til þess, sem ég hef í þessum efnum gert grein fyrir hjá iðnrekendum sjálfum. Á aðalfundi þeirra á s.l. vetri tók ég saman í nokkrum liðum meginefni stefnu ríkisstj. í iðnaðarmálunum, og skal ég lesa, með leyfi hæstv. forseta, þessa fáu liði vegna þessa tilefnis, sem gafst í upphafi ræðu hv. 5. þm. Reykv. um þetta mál, en þar er svo: „1) Stefnt er að því, að ríkja megi jafnrétti milli aðalatvinnuvega landsmanna, og jafnframt að því unnið, að hagsmunir einstakra atvinnugreina séu ekki fyrir borð bornir, ef það samrýmist hagsmunum almennings eða þjóðhagslegri framkvæmd. 2) Stefnt er að því að létta tollum af vélum og hráefnum iðnaðarins, samfara því að tollum sé almennt aflétt, til þess að veita almenningi ódýrara og betra vöruval og draga með því úr dýrtíð í landinu. Séð verður til þess, að iðnaðurinn njóti í þessu sambandi eðlilegs aðlögunartíma, og ráðstafanir gerðar í lánamálum og á annan hátt til að gera honum auðveldara að tileinka sér ýmsa tækni og aukna hagræðingu og framleiðni til eflingar þessari atvinnugrein í frjálsari viðskiptum. 3) Haldið verði áfram að efla iðnlánasjóð, svo að iðnaðinum skapist viðunandi stofnlánaaðstaða, jafnframt því sem gert er ráð fyrir, að aðstaða hans í bankakerfinu haldist til jafns við aðrar atvinnugreinar. Samtímis hefur verið sköpuð aðstaða til umbóta á sviði lánamála með lögum og reglugerð í samráði við bankana til að breyta lausaskuldum iðnaðarins í löng og hagkvæm lán. 4) Ríkisstj. hefur stuðlað að því, að hefjast megi í landinu nýjar atvinnugreinar á sviði iðnaðarins, þar sem horfur ent á, að verð og gæði standist erlenda samkeppni og þjóðhagslega mikilvægt, að slíkar atvinnugreinar eflist, svo sem innlend stálskipasmíði, samfara endurbyggingu gamalla og úreltra dráttarbrauta, og efling fiskiðnaðar, m.a. með niðursuðu og niðurlagningu síldar til útflutnings. 5) Sett hafa verið lög um rannsóknir í þágu atvinnuveganna og þar með stórefldar rannsóknir á sviði iðnaðarins og á vegum tveggja stofnana hans: Í fyrsta lagi Rannsóknastofnun iðnaðarins, sem vinnur að rannsóknum til eflingar og hagsbóta fyrir iðnaðinn í landinu og rannsóknum vegna nýjunga á sviði iðnaðar og annarrar framleiðslu, rannsóknum á nýtingu náttúruauðlinda landsins í þágu iðnaðarins og veiti nauðsynlega þjónustu og kynni niðurstöður rannsókna í vísinda- og fræðiritum. Þetta er verkefni hinnar almennu stofnunar, en síðan er Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins, sem vinnur að endurbótum í byggingariðnaði og lækkun á kostnaði við mannvirkjagerð, hagnýtum jarðfræðirannsóknum og vatnsvirkjunarrannsóknum, kynni niðurstöður rannsókna, velti upplýsingar um byggingarfræðileg efni og aðstoði við eftirlit með byggingarefni og byggingarframkvæmdum. 6) Stefnt er að virkjun stórfljóta landsins, byggingu stórra raforkuvera, sem verði grundvöllur og orkugjafi fjölþættrar iðnvæðingar í landinu. Orkuver landsins séu eign Íslendinga, en til þess að virkja megi í stórum stíl og undir lántöku verði risið á sem hagkvæmastan hátt, er tryggi ódýrari raforku, og til þess að styrkari stoðum sé rennt undir atvinnulíf landsmanna, verði erlendu áhættufjármagni veitt aðild að stóriðju, ef hagkvæmt þykir skv. mati hverju sinni og landsmenn skortir fjárhagslegt bolmagn eða aðstöðu. 7) Ríkisstj. hefur leitað og mun leita samráðs og samvinnu við samtök iðnaðarmanna, Félag íslenzkra iðnrekenda og Landssamband iðnaðarmanna um hagsmunamál iðnaðarins og stefnir að því að efla samstarf þessara aðila við iðnmrn. og þær stofnanir iðnaðarins, sem undir það heyra, svo sem rannsóknastofnanir iðnaðarins og Iðnaðarmálastofnun Íslands.“ Í þessum 7 liðum er mörkuð meginstefna ríkisstj. í iðnaðarmálum. Ég skal svo víkja nokkuð að þeirri till., sem hér liggur fyrir, um endurkaup Seðlabankans á framleiðslu- og hráefnavíxlum iðnaðarins, og öðrum skyldum málum, sem fyrst og fremst snerta fjármál iðnaðarins. Hv. þm. kemur ekki þessi till. ókunnuglega fyrir sjónir, og mikið á íslenzkur iðnaður gott að eiga svona góðan vin, sem ár eftir ár talar jafnhjartnæmum orðum um löngun sína til að styðja hann og efla eins og hv. 5. þm. Reykv. Einu sinni var hann að tala um, að hann ætti að njóta jafnréttis við landbúnaðinn, en mér heyrðist á honum áðan, að nú ætti iðnaðurinn að njóta miklu betri kjara en jafnvel landbúnaðurinn, og hefur hann ekki verið vændur um eða hans flokkur, að hann vildi ekki styðja þá atvinnugrein. Þessi mál hafa áður verið rædd hér á þingi, að styrkja íslenzkan iðnað og draga úr lánsfjárörðugleikum hans eins og annarra atvinnugreina með endurkaupum á hráefnavíxlum. Það var, eins og fram kemur í grg., samþ. hér á Alþingi till, á sínum tíma frá Sveini Guðmundssyni alþm. um það að fela ríkisstj. að hlutast til um við Seðlabankann, að slík endurkaup geti komizt á á framleiðslu- og hráefnavíxlum iðnfyrirtækja eftir ákveðnum reglum, er settar verða, eins og þar stendur, með svipuðu sniði og reglur þær, sem nú gilda um endurkaup framleiðsluvíxla sjávarútvegs og landbúnaðar. Að þessu hefur verið unnið á undanförnum árum. En sannleikurinn er sá, sem oft hefur verið bent á og komið hefur fram hér í þingsölunum, að það er ekki mögulegt að setja slíkar endurkaupareglur með svipuðu sniði og á sér stað á sviði sjávarútvegs og landbúnaðar, þannig að það komi iðnaðinum að verulegu gagni almennt. Þetta hef ég hiklaust sagt, bæði hér á þingi og í hópi iðnrekenda og iðnaðarmanna. En það er hægt fyrst og fremst með því að stuðla að og styrkja vissan stóriðnað á okkar mælikvarða í landinu. Þar sem er iðnaður, sem hefur mikla framleiðslu og dýra framleiðslu og safnar henni á dýra lagera og hefur einnig miklar vörubirgðir, annaðhvort í framleiðsluvörum eða í hráefnum til framleiðslu í landinu, þá er þetta að sjálfsögðu hægt, og að sjálfsögðu er þetta mjög auðvelt með iðnað, sem framleiðir til útflutnings, því að einn meginmismunurinn á sjávarútvegi í þessu sambandi og iðnaði er sá, að viðskiptabankarnir hafa eftir gömlum og grónum reglum veð í stórum birgðum sjávarútvegsins, í frystihúsunum í fiskvinnslustöðvunum og þar sem skreið er verkuð, og birgðir þessa fisks hafa verið seldar á ákveðnu verði fyrir fram yfirleitt til annarra landa, svo að þegar lánið fer fram af hálfu viðskiptabankanna og endurkeyptur er víxillinn af hálfu Seðlabankans, er vitað, að á tilteknum tíma er ákveðið verðmæti í þessari vöru, og þegar varan er greidd, greiðist hún öll í gegnum bankana. Þeir hafa þess vegna aðstöðu til þess. Þeir taka á móti andvirðinu og gera upp víxlana, viðskiptabankarnir, sem hafa lánað út á þessa vöru í formi endurkeyptra víxla Seðlabankans. Hér er ekki neinu svipuðu saman að jafna á sviði iðnaðarins, eins og okkar iðnaður er byggður upp, að verulegu leyti sem smáiðnaður í fjölmörgum greinum, og þess vegna ekki á færi viðskiptabankanna að lána með þeim hætti að taka veð í framleiðslu, sem er ekki nema í smáum stíl, situr skamman tíma hjá fyrirtækinu og hráefni aldrei nema í litlu magni, sem fljótt er unnið úr og selt út um hvippinn og hvappinn. Það, sem ég nú hef sagt, má ekki skilja svo, að ég telji ekki, að iðnaðurinn þurfi á betri rekstrarlánum að halda og meira rekstrarfé en hann hefur nú. Ég skal víkja að því seinna. Það þarf hann, og að því ber að vinna. Hins vegar hefur og ekki sízt nokkuð fyrir tilverknað ríkisstj. verið unnið að því af hálfu bankanna að koma á endurkaupum, þar sem þeim mætti við koma. Ég gerði grein fyrir þessu fyrir áramótin í fyrra hér í sölum Alþingis, og ég sagði þá frá meginreglum, sem Seðlabankinn var þá með í athugun og vildi fylgja við endurkaup á hráefnavíxlum og framleiðsluvíxlum iðnaðarins og hafði gert bönkunum grein fyrir. Það kom í ljós, að þessar reglur þóttu nokkuð þröngar, og Seðlabankinn lagði sig fram um að rýmka þessar reglur og gaf svo út til bankanna, þannig að þeim væri um það kunnugt, hvaða víxla af þessu tagi væri líklegt að hann vildi endurkaupa, - reglur, sem dags. eru 28. marz 1966. Það er ekki ástæða til þess fyrir mig hér á þessari stundu að lesa þessar reglur, en það eru meginreglur þess, sem Seðlabankinn vili framfylgja í sambandi við endurkaupin, og viðskiptabankarnir hafa átt ýtarlegar viðræður, - og þar get ég fyrst og fremst talað fyrir hönd Iðnaðarbankans, sem ég hef haft hönd í bagga með, - við Seðlabankann um að koma í kring endurkaupum á grundvelli þessara reglna. Þegar það liggur fyrir nú, að þær eru kannske í miklu minna mæli komnar í kring heldur en ég fyrir mitt leyti vildi gjarnan óska, er það vegna þess, að viðskiptabankinn hefur ekki getað lánað slíka víxla, sem uppfylla þetta form. Það eru þó, eins og ég segi, nokkur endurkaup komin á stað, og þau ættu að geta aukizt, a.m.k. á vissum sviðum og sums staðar verulega í framtíðinni, þó að það sé mín skoðun, að okkar íslenzka iðnaði, sérstaklega smáiðnaði, verði þetta ekki að verulegu gagni. Til viðbótar við þessi endurkaup Seðlabankans, sem reglur voru settar um í marzmánuði s.l., þær seinustu, sem farið er eftir, hefur Seðlabankinn endurkeypt framleiðsluvíxla iðnaðarins, þegar Framkvæmdabankinn hefur lánað iðnfyrirtækjum, vegna þess að til stóð að leggja bankann niður og hann af öðrum ástæðum hafði ekki fjárreiður til öðruvísi en Seðlabankinn hlypi þar undir bagga. Mér þykir rétt að gera hv. þingi grein fyrir því, að það var í árslok 1964 samþykkt í bankaráði Framkvæmdabankans fyrir tilmæli ríkisstj. að heimila, að bankinn veitti stutt 1án, eftir því sem aðstaða bankans leyfði, til þess að leysa úr lánsfjárskorti vélaiðnaðarins við framleiðslu frystivéla, véla og tækja í síldar- og fiskimjölsverksmiðjur og annarra hliðstæðra véla, þannig að íslenzki vélaiðnaðurinn gæti að þessu leyti talizt í eðlilegri samkeppnisaðstöðu við erlendan vélaiðnað; þar sem innflytjendum er heimilað að kaupa framangreindar vélar með gjaldfresti. Þá heimilaði bankaráðið bankastjóranum að lána slík lán, allt að 5 millj. kr., án afskipta bankaráðsins, svo að þetta gæti gengið fljótar fyrir sig. Seðlabankinn hafði svo, þegar til átti að taka, ekki fjárreiður til þess, er viðræður fóru fram um það, að Seðlabankinn endurkeypti þessa víxla. Hvernig átti hann að endurkaupa þessa víxla? Vélsmiðja hér smíðar frystivél, selur hana með jafnmiklum gæðum og erlent fyrirtæki og með samkeppnisfæru verði, en hún getur ekki lánað kaupandanum. Kaupandinn getur hins vegar keypt þessa vél frá. einhverjum erlendum aðila og fengið svo og svo mikið lán. Hvernig átti nú að útbúa þessa víxla? Átti að taka veð í þessum vélum, - vélum, sem eru hér og hvar á landinu, keyptar í dag af einum manni, seldar til annars næsta dag, fluttar á milli frystihúsa jafnvel eða annarra atvinnustöðva á landinu? Til þess að koma þessu í kring undirbjó Framkvæmdabankinn sérstakt kerfi, tryggingakerfi á þessum víxlum, í samningi við tryggingarfélögin í landinu, og þannig skapaðist grundvöllur til þess að hafa þessa víxla nægjanlega tryggða Það má vel vera, að sú reynsla, sem þarna hefur fengizt, geti gefið einhverja vísbendingu um tryggða víxla. iðnaðarins, hráefnaiðnaðarins líka, með þessu formi hjá tryggingarfélögunum, sem gætu aukið möguleikana til endurkaupa hjá Seðlabankanum. Síðan hefur þessi heimild bankaráðsins til bankastjórans um þessi lán verið aukin upp í 10 millj. kr. lán í slíku sambandi án þess að fá heimild bankaráðsins, og það mun núna vera búið að lána um 7 millj. kr. Og Seðlabankinn hefur tekið vel í það að auka endurkaupin þannig, að í veltunni geti verið þessar 10 millj. kr., til þess að skapa betri jafnréttisaðstöðu íslenzkra framleiðenda á þessu sviði við erlenda, þar sem fjármagnið er meira. En nú er ég ekki að segja, að þessar 10 millj. séu fullnægjandi, en sennilega verða þær að nægja fram að áramótum. Þegar Framkvæmdabankinn verður lagður niður um áramótin, verður að vera búið að mínum dómi að sjá fyrir því, hver á að taka við þessari fyrirgreiðslu og með hverjum hætti á að auka þessa fyrirgreiðslu, og að því verður að sjálfsögðu unnið. Ég hef nú rétt vikið að tveimur þáttum endurkaupa Seðlabankans á afurða- og framleiðsluvíxlum iðnaðarins, sem auðvitað sanna það, að það fær engan veginn staðizt, þegar verið er að halda því fram, að ekkert hafi verið gert í þessum efnum. Nú geta menn sagt: Ósköp hefur þetta tekið langan tíma. - En þá verða menn einnig að hafa í huga, að á meðan á þessu hefur staðið, hafa verið gerðar stórkostlegar ráðstafanir aðrar á sviði lánsfjármála til iðnaðarins. En áður en ég vík að þeim, vil ég taka fram, að það eru þegar hafnar viðræður innan Seðlabankans og ég sem iðnmrh. hef átt viðræður við bankastjóra Seðlabankans um það, að vegna þess, hvað endurkaupaformið hentar illa þessari atvinnugrein, hefur verið reynt að finna nýtt form, þannig að Seðlabankinn geti í miklu ríkara mæli en fram að þessu stutt iðnaðinn með rekstrarlánum. Ég vænti þess, að þess sé skammt að bíða, að árangur náist af því, og það er auðvitað rétt, að Iðnaðarbankinn einn hefur, held ég, ef ég man rétt, eitthvað um 90 millj. kr. núna af bundnu fé i Seðlabankanum, og margir aðrir bankar hafa bundið fé, sem er líka frá iðnaðinum, og það er eðlilegt að hluti af þessu fé sé hagnýttur til aukinna og nýrra lána, sem ekki hafa fram að þessu verið fyrir hendi, og þá á ég við: nýrra lána einmitt með tilstuðlan Seðlabankans sjálfs. Á þetta legg ég áherzlu, að það takist að finna nýtt lánaform af þeirri reynslu af tilraunum til að koma á endurkaupum frá Seðlabankanum, nýtt lánaform, sem veiti iðnaðinum verulegan styrk af lánsfé, sem á einn eða annan hátt er fengið frá Seðlabankanum sjálfum. Ég sagði: Það hefur margt skeð í lánamálum iðnaðarins á undanförnum árum, og menn mega ekki gleyma því, að fjárfestingarlánaaðstaða iðnaðarins hefur auðvitað tekið algerum stakkaskiptum á undanförnum árum. 1962 mun það hafa verið, að þáverandi iðnmrh. skipaði nefnd til þess að endurskoða lögin um iðnlánasjóð, og þá voru samþykkt ný lög til breyt. á iðnlánasjóðslögunum, sem ég held að hafi upphaflega verið frá 1936, og gott ef þau eru ekki endurskoðuð 1952. En þá hefjast þáttaskipti í sögu iðnlánasjóðs, og það er þá fyrst og fremst iðnlánasjóðsgjaldið sjálft, sem veldur því, að hann fer að fá verulegar tekjur. Samhliða stuðlar ríkisstj. að því að veita iðnlánasjóði mjög verulegt lánsfé til þess að auka ráðstöfunarfé hans, og á þessu sviði eru svo mikil umskipti, að þegar hv. 5. þm. Reykv. var áðan að tala um það, að á tímum vinstri stjórnarinnar hefði verið mörkuð sú stefna, að iðnaðurinn skyldi njóta jafnréttis við aðrar atvinnugreinar, þá varð ég svolítið hissa, því að ég mundi eftir því og sé það af tölum, sem ég hef fyrir framan mig, að þá var ráðstöfunarfé iðnlánasjóðs eitthvað um 2 millj. kr. á ári. Ég held það hafi aukizt um 3500% síðan. Ráðstöfunarfé iðnlánasjóðs nú á þessu ári mun vera eitthvað nálægt 70 millj. kr. Það var á árunum 1956-59 2.2 millj. að meðaltali á ári, á árinu 1960 4.4 millj., 1961 9.7 millj., 1962 13.9 millj., 1963 38.8 millj., 1964 50.6 millj., 1965 58.3 millj. og eins og ég sagði áðan væntanlega eitthvað um 70 millj. á þessu ári. Á sama tíma hefur það einnig skeð, að Framkvæmdabankinn stórjók lánsfé sitt til iðnaðarins, vegna þess að mönnum var ljóst, að það þurfti að gera, vegna þess að iðnaðurinn stóð höllum fæti, og þar hafa verið veittar á undanförnum árum frá 25–40 millj. kr. á ári til iðnaðarlána, og meginhlutinn af öllu lánsfé Framkvæmdabankans til iðnaðarins er veittur á þessum árum, en eins og hv. þm. vita, var hann stofnaður 1952. Það hefur einnig gerzt í þessu síðan, að á síðasta þingi voru samþ. ný lög um breytingar á iðnlánasjóði, þar sem ríkisframlagið var fimmfaldað, úr 2 millj. kr. upp í 10 millj. kr. árlega til iðnlánasjóðs, og það var fyrst og fremst gert til þess að gera honum fært að hagnýta sér ákvæði, sem þá voru sett inn í iðnlánasjóðslögin um, að sjóðnum var veitt lánsheimild allt að 100 millj. kr. til þess að mynda nýjan lánaflokk í því skyni að veita sérstök hagræðingarlán til viðbótar almennum lánum, er að mati sjóðsstjórnarinnar teldust stuðla verulega að því að auka framleiðni og bæta aðstöðu iðnfyrirtækis til að aðlaga sig nýjum viðhorfum vegna breyttra viðskiptahátta, svo sem tollabreytinga og fríverzlunar. Þá var það auðvitað alveg ljóst, að ef átti að lána iðnaðinum þessi hagræðingarlán og framleiðnilán, sem ég tel mjög mikils virði, og þau urðu að vera með betri kjörum en almennt gengur og gerist, hlaut að verða mismunur á því fé, sem iðnlánasjóður gat útvegað sér, og því, sem hann þurfti að lána út, og þennan mismun eða undirballans var iðnlánasjóði gert kleift að taka m.a. með því að auka beina ríkissjóðsframlagið upp í 10 millj. kr. Reglugerð um hagræðingarlán iðnlánasjóðs var gefin út 7. júlí s.l., og iðnrekendum hefur verið kunnugt um þessa reglugerð að sjálfsögðu síðan. Það hafa enn þá fáar umsóknir borizt um hagræðingarlán. En það er ósköp eðlilegt, það tekur iðnfyrirtæki nokkurn tíma að átta sig á því og gera sér grein fyrir því, með hvaða hætti þau geta hagnýtt sér þetta, en það mun, að mínum dómi, að sjálfsögðu ekki lengi á slíku standa. En hefur þá ekkert verið gert, til að koma þessum hagræðinganlánum í framkvæmd? Ég verð að segja það, að á s.l. þingi gerði ég ekki ráð fyrir því, að þetta gæti gengið betur en svo, að það yrði fyrst á næsta ári, eftir að framlagið til iðnlánasjóðs væri aukið, sem þetta kæmist í framkvæmd. En ríkisstj. hefur viljað á þessu hausti stuðla að því, að þessar lánveitingar geti hafizt þegar í ár, og 14. okt. skrifaði ég Seðlabanka Íslands fyrir hönd ríkisstj. sem iðnmrh. eftirfarandi bréf, sem ég held að væri fljótlegast að lesa, með leyfi hæstv. forseta, en það er svo hljóðandi: „Með lögum nr. 25 22. apríl 1966, um breyt. á l. nr. 45 frá 3. apríl 1963, um iðnlánasjóð, var sjóðnum heimilað, að fengnu samþykki ríkisstj., að taka allt að 100 millj. kr. lán til þess að mynda nýjan lánaflokk í því skyni að veita sérstök hagræðingarlán til viðbótar almennum lánum, er að mati sjóðsstjórnarinnar teldust stuðla verulega að því að auka framleiðni og bæta aðstöðu iðnfyrirtækis til þess að aðlaga sig nýjum viðhorfum vegna breyttra viðskiptahátta, svo sem tollabreytinga og fríverzlunar. Mega lán þessi vera með betri kjörum en lán sjóðsins almennt, svo sem lægri vöxtum og lengri lánstíma eða afborgunarlaus fyrst í stað, allt eftir því sem nánar er ákveðið í reglugerð. Jafnframt var árlegt framlag ríkissjóðs til iðnlánasjóðs hækkað úr 2 millj. kr. í 10 millj. kr., m.a. til þess að mæta halla, sem sjóðurinn kynni að bíða af slíkum lánveitingum. Reglugerð um hagræðingarlán var gefin út 7. júlí þetta ár. Á fundi ríkisstj. þann 6. sept. s.l. var samþykkt, að iðnlánasjóður mætti byrja að nota heimild 2. gr. I. nr. 25 22. apríl 1966 nú á þessu hausti, og iðnmrh. og fjmrh. falið að taka málið upp við Seðlabankann í því skyni að aðstoða iðnlánasjóð við fjáröflun eða lánsútboð. Einn viðræðufundur befur verið haldinn með ráðh. og dr. Jóhannesi Nordal seðlabankastjóra. Stjórn iðnlánasjóðs hefur að fyrirlagi iðnmrh. undirbúið frumtill. um kjör á skuldabréfum, ef lán yrði boðið út. Það er nú orðið mjög aðkallandi, að þetta mál komist til framkvæmda, og er því Seðlabanki Íslands hér með beðinn að veita stjórn iðnlánasjóðs þá aðstoð, sem verða má, við lánsfjáröflun og ákvarða þau kjör á væntanlegu skuldabréfaláni, sem heppilegust þættu, t.d. að heildarupphæð 25 millj. kr. að þessu sinni“. Að þessu hefur svo verið unnið í Seðla bankanum í samvinnu við stjórn iðnlánasjóðsins, og ég geri mér vonir um, að mjög fljótlega geti slíkt lánsútboð farið fram, og tel mig hafa ástæðu til þess að ætla, að verulegt lánsfé sé reyndar tryggt í þessu sambandi á þessu ári. Hér hefur þess vegna verið opnuð ný hagræðingarlánadeild, framleiðnilánadeild í iðnlánasjóði, og gerðar ráðstafanir til þess að afla henni fjár til þess að gera íslenzkan iðnað samkeppnisfærari við erlendar iðnaðarvörur, sem kynnu að verða fluttar til landsins. Við það, sem ég nú hef sagt, get ég svo bætt því, að það var ákveðið hér á þingi á sínum tíma, og hv. þm. Sveinn Guðmundsson ásamt fleirum, sem ég man nú ekki, hverjir voru, var flm. að því máli, að breyta lausaskuldum iðnaðarins í löng og umsamin lán. Það var 1964. Það var svo gefin út reglugerð um það atriði 10. maí 1965, og þótti dragast lengi að koma út þessari reglugerð. En löggjöfin, sem var flutt af þm., var eðlilega rammalöggjöf, sem þurfti mikilla útfyllinga í reglugerð, til þess að ætla mætti, að hún gæti orðið raunhæf. Og ég þurfti að hafa um það sem iðnmrh. ýtarlegar viðræður við bankana og vildi hafa samráð við þá, bæði Seðlabankann og viðskiptabankana, áður en reglugerðin yrði gefin út, til þess að tryggja kaup þessara banka með eðlilegum hætti as þeim vaxtabréfalánum, sem iðnlánasjóður í þessu sambandi kynni að þurfa á að halda. Þetta mál er nú í fullum gangi. Mér er ekki kunnugt um í dag, hve miklu af lausaskuldum hefur verið breytt í föst lán, en þó er það verulegt, og held ég, að mér sé óhætt að segja, að þess má vænta, að veruleg aukning geti orðið á því á næstunni, en allt hefur málið þurft nokkurn undirbúning. Þetta hefur óneitanlega bætt rekstraraðstöðu iðnaðarins. Svo er hv. þm. einnig kunnugt um það, úr því að ég minntist á hagræðingarlán og framleiðnilán áðan, að hér á Alþ. hafa verið teknar ákvarðanir um hagræðingarstarfsemi í þágu íslenzkra atvinnuvega og ekki sízt iðnaðarins, og það hafa verið útskrifaðir fyrstu hagræðingarráðunautarnir, en Iðnaðarmálastofnun Íslands hefur haft forgöngu um námskeið í hagræðingarmálum á undanförnum árum, sem ég hygg að hv. þm. sé fullljóst um, en á fjárl. á undanförnum árum hefur verið varið til þess að halda þessi hagræðingarnámskeið, kosta þessa hagræðingarráðunauta eða nám þeirra fyrir atvinnuvegina, 1964 2.2 millj. kr., 1965 2.4 millj. kr. og 1966 2.4 millj. kr., eða um 7 millj. kr. á þessum árum. Ég hef ekki tíundað neitt af þessu til þess að gera mikið úr þeirri aðstöðu, sem iðnaðurinn hefur til fjárfestingarlána og rekstrarlána, en ég hef viljað segja þetta nú, og sumt af því hef ég sagt áður, til þess að kveða niður þann barlóm, að ekkert sé gert fyrir íslenzkan iðnað og íslenzka ríkisstj. vilji draga skóinn niður af fótum þessarar atvinnugreinar, því að það fær með engu móti staðizt. Það er margoft sagt hér, að það sé hvert iðnfyrirtækið að loka á fætur öðru. Vill ekki hv. 5. þm. Reykv. telja okkur upp þessi fyrirtæki, sem hafa verið að loka og sérstaklega eru að loka vegna illvilja núv. ríkisstj.? Ég veit, að eitthvað hefur dregið úr framleiðslu kexverksmiðjanna hér á landi. Ég veit, að fataiðnaðurinn á í erfiðleikum. Ég veit líka, að það er verið að vinna að því að bæta hag fataiðnaðarins með breytingum á tollum á hráefnum til fataiðnaðarins og með athugun á möguleikum á því að hefta þá óeðlilegu viðskiptahætti, að frá einu landi í Evrópu eru flutt hingað tilbúin föt, sem kosta lítið meira en efnið sjálft frá sama landi. Þarna á að mínum dómi að beita undirboðstolli alveg skilyrðislaust til þess að stöðva þennan óheillainnflutning. Ég veit, að skóverksmiðjur hafa lokazt hér á landi, það er alveg rétt. En er alveg víst, að það sé umfram allt atriði fyrir okkur Íslendinga að framleiða skó? Þetta er afskaplega erfið framleiðsla og í hinum stóru og iðnþróuðu löndum talin vera ein erfiðasta framleiðslan, tízkuframleiðsla að verulegu leyti, öll framleiðsla á kvenskóm, og ég held, að við verðum að gera okkur grein fyrir því, að það geti verið alveg eins heppilegt, að fólk hér á Íslandi sé ekki að vinna í slíkri iðngrein, heldur í fiskiðnaði eða á öðrum sviðum iðnaðarins, sem hagkvæmari eru en slíkt. Við eigum ekki endilega að ganga á verri skóm eða borða lélegt kex, af því bara að það er framleitt í landinu. Við verðum að hafa meiri trú á sjálfum okkur og meta meira gildi iðnaðarins sjálfs, sem hefur sýnt sig, að þegar á þarf að halda, er hann virkilega samkeppnisfær, og það er fjöldamörg vara hér í búðunum í dag frá íslenzkum iðnaði, sem er fullkomlega samkeppnisfær við erlendan iðnað að gæðum og verði. Það sýndi hin merka iðnsýning á þessu hausti alveg greinilega. Og þá voru nógu margir, sem heimsóttu þá iðnsýningu, til þess að gera sér þetta ljóst. Ég veit líka, að Norðurstjarnan í Hafnarfirði er lokuð, stórt og nýtt iðnfyrirtæki til þess að sjóða niður síld á erlendan markað. Skyldi það vera fyrir illvilja ríkisstj., að þetta fyrirtæki er lokað? Ég skipaði sérstaka n., eftir að ríkisstj. hafði haft málið til meðferðar í vetur, til þess að rannsaka aðstöðu þessa fyrirtækis, og í henni áttu sæti góðir menn: núv. ráðuneytisstjóri fjmrn., fulltrúi úr Seðlabankanum, Björgvin Guðmundsson, ef ég man rétt, og Einar Guðfinnsson útgerðarmaður í Bolungarvík, sem hlaut mikið lof hér áðan, eins og hann átti fyllilega skilið. Og það var þá sýnt, að stöðnuninni ollu ýmsar aðstæður, sem engum voru viðráðanlegar og fyrst og fremst hráefnisskortur, því að engin síld hafði veiðzt hér í Faxaflóa, frá því að fyrirtækið gat byrjað að taka við vöru, svo sem það byggði sínar áætlanir á; svo sem ýmiss konar óhöpp, íkveikja í verksmiðjunni, afköstin í byrjun ekki nógu mikil hjá íslenzku verkafólki, sem vafalaust stafar af óvana og mundi hafa lagazt, og svo getur vel verið, að of mikil bjartsýni hafi í upphafi verið í áætlunum eigenda þessa fyrirtækis. Ríkisstj. tók þá ákvörðun í sambandi við þetta fyrirtæki, að það skyldi ekki greiða útflutningsgjald, heldur teljast til iðnaðar og greiða þá að vísu gjald til iðnlánasjóðs, sem er miklu lægra. Ríkisstj. hafði verulega hönd í bagga með, að þetta fyrirtæki fékk stofnlán í svo miklum mæli, að það gat ekki og var ekki búizt við af eigendunum, að það gæti fengið meiri stofnlán. Þegar gjaldþrot blasti þess vegna við af þessum óhöppum í sumar, ákvað ríkisstj. að forða þessu fyrirtæki frá gjaldþroti í sumar með það fyrir augum, að það sköpuðust möguleikar á þessu hausti, ef Faxaflóasíld kæmi og veiddist hér síld og aðrar aðstæður væru fyrir hendi, að það gæti haldið áfram rekstri sínum. Þetta varð ekki gert nema útvega því 3 1/2 millj. kr. þegar á stundinni. Ríkisstj. hafði ekki þetta fé milli handanna. Iðnlánasjóður gat ekki lánað þessu fyrirtæki þetta fé, vegna þess að hann gat ekki fengið tryggingar hjá fyrirtækinu. Ég átti viðræður fyrir hönd ríkisstj. við Seðlabankann, sem lánaði iðnlánasjóði þessar 3 1/2 millj. kr., og iðnlánasjóður lánaði þessu fyrirtæki þessar 3 1/2 millj. kr. gegn fyrirheitum ríkisstj. um að afla sér heimildar til þess að ábyrgjast þetta lán fyrir þetta fyrirtæki, sem getur þá alveg eins farið svo, að sé vonarpeningur og tapað fé, ef ríkið tekur ábyrgð á því. En ríkisstj. á eftir að eiga um þetta viðræður við Alþ., að meta þessa aðgerð ríkisstj. Hún mun snúa sér til fjvn. með það og væntir þess, að vel verði undir þetta tekið, þegar að því kemur, bæði í hv. fjvn. og í þinginu, af því að það hefur verið talin viss þjóðarnauðsyn að gera þessa tilraun, til þess að fyrirtækið yrði ekki gert gjaldþrota í vor, og gera enn eina tilraun, til þess að það mætti halda áfram. Það er alveg undir hælinn lagt, hvort þetta fyrirtæki fer undir hamarinn í dag eða á morgun eða þessa daga. Við sjútvmrh. vorum að ræða við formann fyrirtækisins fyrir nokkrum dögum, og ég veit ekki, hvort okkur tekst í ríkisstj. enn að halda þessu eitthvað gangandi. En ég vil aðeins, að menn geri sér grein fyrir því, að þarna eru miklir erfiðleikar í iðnfyrirtæki, sem menn höfðu tengt miklar vonir við. En að svo miklu leyti sem þetta iðnfyrirtæki kann e.t.v. ekki að komast á legg og þarf að gefast upp, sem væri mikil harmsaga, er það vissulega ekki íslenzkri ríkisstj. eða ráðstöfunum hennar að kenna. Ég tel þess vegna, að af því, sem ég nú hef sagt, sé alveg tilgangslaus þessi till., sem hér er flutt. Hún hefur verið jafntilgangslaus á síðustu undanförnum árum. Alþ. samþykkti þessa till. á sínum tíma. Eftir henni var unnið. Það væri náttúrlega ágætt, ef hv. 5. þm. Reykv. tæki upp fleiri mál, sem sjálfstæðismenn hafa flutt á þingi, og flytti þau og gerðist talsmaður fyrir þeim. Ég mundi ekki harma það. Till. var flutt á síðasta þingi, fór þá í n., en kom aldrei úr n. Ég veit ekki, hvort þm. Framsfl. í þeirri n., sem hafði málið til meðferðar, höfðu engan áhuga á að koma henni úr n. Það getur vel verið, að það hafi ekki verið hægt að fá meiri hl. fyrir henni, en þeir gátu gefið út minnihlutaálit til þess að marka afstöðu sína til málsins. En það kom ekki minnihlutaálit og ekkert álit. Það þurfti bara að flytja till., segja nokkur falleg orð, eins og hv. 5. þm. Reykv. sagði hér áðan í sambandi við flutning hennar. Ég vil mega vona, að við getum sameinazt hér á þingi og þá í öllum flokkum um raunhæf úrræði og raunhæfari úrræði heldur en enn hafa verið á boðstólum fyrir hönd iðnaðarins. En ég vil mælast til þess, að við leggjum á hilluna sýndarmennskuna, sem iðnaðinum verður ekki til góðs, og þennan sífellda barlóm um, að þessi atvinnugrein sé á vonarvöl, sem ég hef oft áður sagt, að hefur ekkert gert annað en verða þessari merku og ágætu íslenzku atvinnugrein til stórtjóns.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykv. (ÞÞ) vék nokkrum orðum að mér í ræðu sinni hér áðan, og langar mig þess vegna til þess að leggja örfá orð í belg. Hv. þm. sagði, að iðnaðurinn hefði búið og byggi við algerlega óeðlileg lánsfjárhöft. Því aðeins væri hægt að taka svona til orða, að það fé, sem bankakerfið hefur lánað til iðnaðarins undanfarið, væri hlutfallslega mun minna en numið hefur útlánaaukningu í heild eða því fé, sem bankakerfið hefur haft til ráðstöfunar til útlána. Hvernig eru staðreyndirnar um þetta efni? Frá 1. sept. 1965 til sama dags 1966 jukust útlán viðskiptabankanna til iðnaðarins um 23%.  Ég verð að hafa fyrirvara um það, hvort það kann að vera rétt hjá hv. þm., að síldarverksmiðjurnar séu í þessum tölum. Ég sé það ekki alveg, en það er ekki útilokað, að svo sé. Það þyrfti ég að athuga betur.  Þá gerði hv. þm. samanburð á endurkeyptum víxlum hjá Seðlabankanum og útflutningsverðmætinu á nokkurra ára bili. Slíkur samanburður er alveg út í hött. Endurkaup Seðlabankans á afurðavíxlum miðast við og hafa alltaf verið miðuð við verðmæti birgða. af útflutningsvöru. En síðan 1961 hafa reglur Seðlabankans um þetta efni verið algerlega óbreyttar, hlutfallstalan hvorki verið aukin né heldur minnkuð. Seðlabankinn hefur síðan 1961 lánað 55% út á verðmæti útflutningsbirgða. Áður var þetta hlutfall nokkru hærra og hafði komizt allt upp í 67%. En þess er þá að geta, að algerlega eðlilegt var að lækka þetta hlutfall 1961, m.a. vegna þess, að þá voru samþ. lög og hafin framkvæmd á breytingu stuttra lána til sjávarútvegs í löng lán, og á árunum 1961-1962 var hvorki meira né minna en 300 millj. kr. af stuttum lánum sjávarútvegsins breytt í samningsbundin, föst lán. Þess vegna er eðlileg afleiðing af þessu, að nokkur lækkun yrði á því hlutfalli, sem Seðlabankinn lánar út á útflutningsafurðir. Í framhaldi af þessu langar mig til þess, og ég vona, að hæstv. forseti misvirði það ekki við mig, að skýra frá athugun, sem ég hef gert á mikilvægum ummælum hv. þm. í ræðu hér á miðvikudaginn var um mjög skylt mál, um hlutverk Seðlabankans í þágu íslenzks efnahagslífs og íslenzks fjármálalífs. Hann fór í ræðu sinni með tölur um endurkaup afurðavíxla Seðlabankans, hvernig þau hefðu breytzt á nokkrum undanförnum árum, bar nokkurra ára gamla tölu, sem hann tók, saman við tölu endurkaupa í árslok 1965, benti á, að þetta hlutfall væri mjög lágt og miklu lægra en næmi aukinni rekstrarfjárþörf atvinnuveganna á sama tíma, og lagði síðan út af þessu í tveimur ræðum. Ég hafði auðvitað ekki aðstöðu, sitjandi í mínum stól undir umr. og takandi þátt í umr., til þess að prófa sannleiksgildi þessara talna. Mér þótti þær satt að segja mjög undarlegar, en það vona ég að allir skilji, að meðan á ræðuhöldum stendur, er ekki aðstaða til þess að skoða frumgögn til þess að sannreyna, hvort rétt eða sanngjarnlega er á málum haldið. En þetta hef ég gert síðan, og hér er satt að segja um að ræða svo skýrt skóladæmi um óheiðarlegan málflutning, að mig langar til þess að gera nákvæma grein fyrir því, hvernig hv. þm. vana í þessu tilfelli og hvernig því miður hv. stjórnarandstaða allt of oft vinnur í sínum rökstuðningi og við meðferð einfaldra talna. Hér er um svo einfalt dæmi að ræða, að það má skýra það til botns á örfáum mínútum. Hv. þm. er að leita að röksemd fyrir því, að Seðlabankinn og bankakerfið þjóni illa íslenzkum atvinnuvegum og þjónusta þeirra við íslenzka atvinnuvegi hefði versnað á undanförnum árum. Þetta er það, sem hann langar til þess að segja. Nú fer hann í skýrslu Seðlabankans, í Fjármálatíðindi, og leitar að röksemdum fyrir þessu. Þá gerir hann ekki það, sem hann hefði auðvitað átt að gera, að taka útlánaaukningu bankakerfisins alls í þágu atvinnulífsins í heild eða einstakra atvinnugreina á því árabili, sem hann hefur áhuga á. Það gerir hann ekki. Nei, hann tekur eingöngu einn þátt málsins, þ.e. endurkaup afurðavíxla hjá Seðlabankanum, og gerir samanburðinn þar, sem er auðvitað ekki nein heildarmynd, eins og ég mun víkja nánar að á eftir. Hann flettir upp í Fjármálatíðindum, hver hafi verið endurkaup afurðavíxla í árslok 1965, þ.e. 1165 millj. kr. Svo vill hann fara aftur í tímann, og ef hann hefði verið sjálfum sér samkvæmur og sínum málflutningi svo að segja undantekningarlaust í öðrum efnum, hefði hann átt að bera saman við árslok 1958, þau árslok, þegar sú stjórn, sem við sameiginlega stóðum að, fór frá. En hann kemst ekki hjá því að lesa nokkrar tölur í kringum árið 1958, sérstaklega á eftir, og þær tölur, sem hann hlýtur að hafa rekið augun í þessari skýrslu Fjármálatíðinda, eru þessar: Endurkaup afurðavíxla námu í árslok 1958 645 millj., í árslok 1859 857 millj. og 1960 737 millj. Hér hefur það m.ö.o. gerzt á þriggja ára tímabili, að mjög óvenjuleg breyting verður á endurkaupum afurðavíxla. Þau hækka frá 1958-1959 um meira en 200 millj. kr. Ef hann hefði litið nokkuð í kringum sig, eins og ég talaði um, hefði hann séð, að þetta er algerlega óvenjuleg breyting, sem þarna á sér stað, og hlýtur að eiga sér einhverjar alveg sérstakar skýringar. Hann gerir ekki það, sem hann er annars vanur að gera, að bera saman við árið 1958, því að ef hann hefði gert það, hefði hann komizt að raun um, að aukning afurðakaupa frá 1958-1965 er 81%. Aukning afurðakaupa frá 1858 til ársloka 1965 er 81%. Nei, það, sem hann gerir, er eins og óvandaðir og óheiðarlegir menn gera í málflutningi. Hann tekur hæstu töluna, sem hann finnur á þessu árabili, til þess að bera saman við töluna í árslok 1865 til að fá sem allra lægsta prósentuaukningu. Þannig fær hann prósentuaukninguna, sem hann var alltaf að hampa hér á miðvikudaginn var, 36%, og leggur út af í tveimur ræðum. Hugsið ykkur. hv. alþm., hugsið ykkur, þið, sem fáið að lesa fregnir af þessari ræðu minni: endurkaup afurðavíxla Seðlabankans hafa ekki aukizt á 6 árum síðan 1959 nema um 36%. Og þetta er miklu, miklu minna en sú aukning, sem hefur orðið á framfærslukostnaði og lánsfjárþörf atvinnuveganna. - En eins og ég segi, ef hann hefði tekið það ár, sem hann er vanur að taka til samanburðar, er aukningin 81%. Ef hann hefði tekið ári seinna, 1960, er aukningin 58%. En auðvitað tók hann og án nokkurra frekari skýringa árið 1959. Ég væni hann ekki um þá grunnhyggni að gera sér ekki grein fyrir því, að það er sérstök ástæða fyrir því, að endurkaupin vaxa á árinu 1959 alveg óvenjulega. Þá tekur hann auðvitað þá tölu, sem gaf honum frá hans sjónarmiði séð bezta útkomu, og lagði út af henni, þó að augljóst væri, að einhver sérstök ástæða lægi til grundvallar. Og hver er ástæðan fyrir því, að talan í árslok 1959 er alveg óvenjulega há, svo óvenjulega há, að hún lækkar á árinu 1980 um 120 millj.kr., hafði aukizt frá árinu áður um meira en 200 millj. og lækkar aftur um 120 millj. kr.? Hver er skýringin á þessum alveg óvenjulega toppi? Skýringarnar eru tvær: Eins og alltaf getur komið fyrir, voru birgðir í árslok 1959 alveg óvenjulega miklar. Þó er það ekki aðalskýringin, heldur hin algerlega óvenjulega skýring, sú, að um var að ræða verulegan hala af útflutningssjóði, sem um þessar mundir var einmitt verið að jafna út, og þessi hali á honum í þessu máli var yfir 200 millj. kr. Þannig stendur á því, að endurkaup afurðavíxlanna á árinu 1958 eru alveg óvenjulega há. Hér er auðvitað um að ræða tegund af málflutningi, sem er algerlega óheimill og algerlega óleyfilegur, og hefur þó ekki tekið nema tæpar 5 mínútur að sýna öllum, sem vilja vita hið sanna og hafa áhuga á heilbrigðum málflutningi, hvers konar óheilindi og hvers konar fölsun hér er í raun og veru um að ræða. Hitt er svo annað mál, sem ég gat um áðan, að endurkaup afurðavíxlanna eru ekki nema örlítill þáttur af stuðningi bankakerfisins við útflutningsatvinnuvegina og atvinnulífið í heild, og það að bera saman breytingar á endurkaupunum einar frá ári til árs gefur enga heildarmynd. Það, sem auðvitað á að gera þarna, - hv. þm. var að ræða um aðstoð við sjávarútveg og landbúnað, - er auðvitað að bera saman, hvað heildarútlán bankakerfisins alls, ekki bara Seðlabankans, til þessara atvinnugreina hafa breytzt mikið á þessu tímabili. Ef maður tekur sama tímabil og hann var að tala um, er aukningin frá 1959-1965 63%, m.ö.o. næstum helmingi meiri en aukning afurðavíxlanna ein. Ef maður tekur aftur á móti heildarútlánaaukninguna á þessu sama tímabili, er hún 111%. En það sýnir ekki heldur, að sjávarútvegurinn og landbúnaðurinn hafi ekki fengið eðlilegan hluta, af því að heildarútlánaaukningartalan til þessara atvinnugreina, 90 og 63%. mótast auðvitað af hinni háu grundvallartölu í árslok 1959. Ef við aftur á móti tökum þær tölur, sem hann er vanur að taka í öðrum umr., í árslok 1958, - þar er um sambærilegar tölur að ræða að þessu leyti, - er niðurstaðan sú þar, að heildarútlán bankakerfisins til sjávarútvegs og landbúnaðar hafa aukizt síðan í árslok 1958 til ársloka 1965 um 99%. En hver skyldi hafa verið heildarútlánaaukningin til allra atvinnugreina frá öllum viðskiptabönkunum? 96%. Ef maður gerir því það, sem þessi þm. er vanur að gera, ef hann fellur ekki fyrir freistingunni að verða sérstaklega óheiðarlegur í málflutningi, ef hann ber saman við árslokin 1958, hefur sjávarútvegur og landbúnaður fengið úr bankakerfinu í heild, þ.e.a.s. úr viðskiptabönkunum, svo að segja hlutfallslega alveg sömu aukningu og atvinnulífið yfirleitt eða ívið meiri, 98% aukningu miðað við 96% aukningu. Ég hef rakið þetta svona til þess að sýna hv. þm. og öðrum dæmi um það, fyrir hvers konar freistingum hv: stjórnarandstæðingar falla því miður allt of oft í málflutningi sínum. Það er ekki alltaf, að menn nenna að elta ólar við alla fjarstæðuna, sem frá þeim kemur, en hér fannst mér vera of langt gengið í blekkingum, svo að ég hafði fyrir því, sem raunar var mjög lítil fyrirhöfn, að rekja þetta og taldi rétt að sýna hv. þm. fram á, um hvers konar fjarstæðumálflutning ag hvers konar beina, fölsun hefur verið að ræða í tveimur ræðum hjá hv. þm. s.l. miðvikudag. Að síðustu langar mig svo aftur til þess að víkja örfáum orðum að öðru atriði, sem fram fór í þessum umr. á miðvikudaginn var. Síðasti ræðumaður, hv. þm. Helgi Bergs, sagði nokkur orð, og m.a. sagði hann, að ég hefði farið rangt með tölur um gjaldeyrisforða bankanna, ég hefði talið hann vera um 2000 millj. kr., en Helgi Bergs var með Fjármálatíðindin, eins og ég núna, þá hafði ég þau ekki í sæti mínu, og sagði: Þarna reiknar viðskmrh. rangt, gjaldeyrisforðinn er ekki nema 1800 millj. kr. Hann gleymdi að draga frá gjaldeyrisskuld skuldamegin í reikningi Seðlabankans. - Og að svo mæltu fór hann í sæti sitt. Ég vildi engan veginn útiloka það, að mér kynni að hafa orðið eitthvað smávegis á við það að taks saman þær tölur, sem ég tók saman. Það getur auðvitað hent mig eins og alla aðra að skjótast yfir tölu í stórri talnaröð, svo að ég vildi ekkert um þetta segja, vildi heldur játa það, þó að seinna væri, að mér kynni að hafa skjátlazt, og þar með búið. Ég gáði samt að því rétt á eftir, hver sannleikurinn væri í þessu, og hann er því miður allt annar en hv. þm. vildi vera láta. Mín tala var rétt - ég segi ekki: hún var auðvitað rétt, - hún gat vel verið röng. Munurinn er ekki afskaplega mikill, en mín tala var rétt og hans tala röng, og ég fann á andartaki út, í hverju villa hans var fólgin. Það er rétt, að ég segi líka þessum hv. unga þm. til viðvörunar, að það er dálítið varhugavert fyrir menn, sem eru ekki mun kunnugri því, sem þeir eru að tala um, að líta í sæti sínu í flóknar skýrslur og rjúka síðan upp í ræðustól á hv. Alþ. og bera öðrum á brýn, að þeir fari rangt með tölur. Það er mjög einfalt að sýna fram á, í hverju þetta liggur. Þær tölur hef ég nú fyrir framan mig. Efnahagsreikningur Seðlabankans er prentaður á bls. 78-79 í Fjármálatíðindum. Þar stendur: Erlendar eignir eignamegin, þetta er talan í júnílok, sem ég hafði verið með og hann sagðist líka vera með. Í júnílok eru taldar erlendar eignir 2221 millj. kr. En hann vili láta liggja að því, að ég hafi talið gjaldeyrisforðann ca. 2000 millj. kr. Hann lítur hinum megin á skuldaliðinn, og þar er liður, sem heitir erlendar skuldir, 394.6 millj. kr. M.ö.o.: hann dregur um 400 millj. frá 2200 millj. og segir: Nettógjaldeyriseignin er 1800 millj. Þess vegna hlýtur tala viðskmrh. að vera röng. - En ef ég hefði áttað mig á því, að þetta væri svona einfalt, hefði ég getað svarað þessu á stundinni, hefði ég haft tölurnar fyrir framan mig. En gjaldeyrisforðinn er meira en liðurinn erlend eiga á reikningi Seðlabankans. Gjaldeyrisforðinn er líka gullforði Seðlabankans, sem er 43.7 millj. og gulleign Seðlabankans hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, sem er 161.3 millj., svo að brúttógjaldeyrisforði landsmanna er 2426 millj. kr. Frá því dró ég að sjálfsögðu, eins og þm. gerði, erlendar skuldir bankans, 394.6 millj. kr., og þá er útkoman 2031.4 millj. kr. Þetta hafði ég kallað um það bil 2000 millj. kr. Vona ég, að þetta verði þessum hv. þm. til viðvörunar í framtíðinni.



Herra forseti. Á þskj. 27 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. samgmrh. um Vesturlandsveg. Fsp. hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Hvaða fyrirætlanir eru uppi um notkun lánsheimilda í vegáætlun til lagningar Vesturlandsvegar frá Elliðaám í Hvalfjarðarbotn?“ Tilefni þessarar fsp. er það, að í þál. um vegáætlun fyrirr árin 1965-1968 er tekin upp heimild til ríkisstj. um lántöku vegna framkvæmda á Vesturlandsvegi. Lántökuheimildirnar eru þessar: Árið 1966 nemur lántökuheimildin 25.8 millj. kr., árið 1967 24.3 millj. og 1968 12.4 millj. Þar sem nú er komið að enduðu þessu ári og ekkert hefur verið notað af lántökuheimildinni fyrir þetta ár þrátt fyrir mjög brýna, þörf á, að framkvæmdir verði hafnar við endurbætur á Vesturlandsvegi, leyfi ég mér að bera upp þessa fsp. og vænti þess, að hæstv. ráðh. gefi við henni ýtarleg og glögg svör.



Herra forseti. Hv. þm. spyr, hvað ríkisstj. hugsi sér að gera í sambandi við lántöku til Vesturlandavegar. Því er til að svara, að ekki var byrjað á þessu verki á þessu ári. Undirbúningur að verkinu var ekki kominn það langt, eins og vegamálastjóri hefur upplýst og kemur fram í bréfi vegamálastjóra til mín, dags. í gær. Vegamálastjóri segir, með leyfi hæstv. forseta: „Með vísun til fsp. Jóns Skaftasonar alþm. til samgmrh. á Alþ. um undirbúning að lagningu Vesturlandsvegar frá Elliðaám í Hvalfjarðarbotn og notkun lánsheimilda í vegáætlun í því sambandi skal eftirfarandi tekið fram, að því er varðar undirbúning verksins: Fyrstu mælingar fyrir nýrri veglínu fyrir Vesturlandsveg frá Elliðaám að Kollafirði voru gerðar á árinu 1964. Á því hausti var lega hins fyrirhugaða vegar samþykkt í svæðisskipulagsnefnd Reykjavíkur og nágrennis og þar með af sveitarfélögum þeim, sem hlut eiga að máli, en það eru Reykjavíkurborg og Mosfellshreppur. Sumarið 1965 voru gerðar umfangsmiklar jarðvegsathuganir á hinni fyrimhuguðu veglínu frá Elliðaám að Korpúlfsstaðaá, og þá um haustið var byrjað á vinnu við frumáætlanir að nýjum vegi a þeim kafla. Er það mjög umfangsmikið verk, og verður því væntanlega lokið um næstu áramót. Munu þá liggja fyrir kostnaðaráætlanir um þennan hluta vegarins. Þegar frumáætlanir liggja fyrir, er hægt að hefja jarðvegsvinnu við veginn, en jafnframt þarf þá að gera fullnaðarteikningar að veginum og hinum mörgu brúm og erfiðu gatnamótum, sem byggja þarf á þessum kafla vegarins. Ef fjármagn til framkvæmda verður fyrir hendi, ætti að vera unnt að hefja framkvæmdir við lagningu þessa kafla vegarins á vori komanda. Gert er ráð fyrir því, að upp úr næstu áramótum verði unnt að hefja vinnu við gerð frumáætlana að næsta kafla vegarins, þ.e. frá Korpúlfsstaðaá að Kollafirði.“ Vegamálastjóri hefur látið gera grófa áætlun um kostnað við vegagerð frá Elliðaám að Þingvallavegi, og samkv. þeirri grófu áætlun er gert ráð fyrir, að til þess þurfi 194 millj. kr. Það er því allmikið fé, sem þarf til þessara framkvæmda, þótt ekki sé strax talað um vegagerð alla leið upp í Hvalfjarðarbotn, og þær lántökuheimildir, sem eru fyrir hendi nú í vegáætlun, eru þess vegna of litlar. Ef hrinda á þessu verki í framkvæmd á stuttum tíma, þarf að gera hvort tveggja, að auka ráðstöfunarfé vegasjóðs og auka lánsheimildirnar. Það er ekkert vafamál, að hraðbrautirnar hérna út frá Reykjavík kalla eftir framkvæmdum, ekki litlum framkvæmdum, heldur miklum framkvæmdum. Hér á hv. Alþ. kom fram í tilkynningu forsrh., að ríkisstj. hefði til athugunar fjáröflun til vegasjóðs, enda er starfandi n. einmitt í þessu máli, og það er enginn ágreiningur um það í ríkisstj., að það sé mikil þörf á að flýta framkvæmdum hraðbrauta, ekki sízt hér út frá Reykjavík. Eins og fram kemur í bréfi vegamálastjóra, er hægt að hefjast handa á næsta ári með vinnu í Vesturlandsvegi, ef fé er fyrir hendi. Og það er til athugunar, eins og áður hefur verið á minnzt, hvað gert verður í sambandi við fjáröflun, bæði sem framlag til vegasjóðs og til lántöku.



Herra forseti. Ég vil þakka, svör hæstv. ráðh. við fsp. minni. Það bréf, sem hæstv. ráðh. las upp úr frá vegamálastjóra, varpar að vissu leyti nokkru ljósi á hvernig ástandið er um þennan tiltekna veg. Ég harma það, að sá undirbúningur, sem vinna þarf í sambandi við, að framkvæmdir geti hafizt, virðist hafa gengið talsvert miklu verr en ráðgert hefur verið, því að ég skil það svo, að þegar ríkisstj. fær tekna upp í vegáætlun lántökuheimild á árinu 1968, hafi hún þar með á þeim tíma væntanlega reiknað með, að öllum undirbúningi að framkvæmdum væri þá lokið og hægt væri að hefja verkið, ef fjármagn hefði verið til. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. ýti á eftir því, að þessum undirbúningi verði hraðað. Ég vil minna á að í vegáætlun fyrir árið 1966 eru lántökuheimildir vegna þriggja vega, þ.e.a.s. Reykjanesbrautar, Suðurlandsvegar og Vesturlandsvegar, og a.m.k. lántökuheimildin vegna Suðurlandsvegar, 5.3 millj. kr.. hefur að fullu verið notuð á árinu 1966. Lántökuheimildin vegna Vesturlandsvegar er sú eina af þessum þrem heimildum, sem hefur ekki verið notuð að neinu leyti, og ber að harma það, því að sannarlega, er þörfin á framkvæmdum við veg þennan, sem mun nú fjölfarnasti þjóðvegur landsins að hluta, upp að Þingvallaafleggjaranum a.m.k., ekkert síðri en víðast annars staðar. Eins og allir hv. þm. þekkja, liggja leiðir allra, sem fara héðan úr höfuðborginni og af Suðvesturlandinu og Reykjanesskaganum norður, vestur og austur um allt landið, yfir þennan vegarspotta, og allir þeir, sem ekið hafa hann, t.d. á vorin, þegar bleyta fer úr veginum, vita um ófremdarástandið, sem þar ríkir. Enn fremur er rétt að benda á það í þessu sambandi, að um þennan vegaspotta er mikil umferð mjög þungra bifreiða, sem aka miklum hluta þess byggingarefnis, sem notað er hér í Reykjavík og nágrannasveitum, en það er tekið að miklu leyti uppi í Mosfellssveit og á Kjalarnesi, og þær fara mjög illa með veginn, því að í sanneika sagt er vegurinn engan veginn þess umkominn að bera þá þungu umferð, sem þessir bílar skapa. Hæstv. ráðh. lýsti því yfir, að þörf væri á því að auka tekjur vegasjóðsins og lántökuheimildir vegna Vesturlandsvegar, af því að þar væri um dýra framkvæmd að ræða. Ég er honum alveg sammála um þetta og fagna því, ef eitthvað verður úr því gert af hálfu hæstv. ráðh. að fá auknar lántökuheimildir vegna þessa vegar. En í sambandi við þann fjárskort, sem hæstv. ráðh. upplýsti að væri nú hjá vegasjóði, vildi ég aðeins segja það, að nú kæmi sér vel að hafa 47 millj. kr. ríkisframlagið, sem upphaflega var yfirlýst af hálfu hæstv. ráðh., að ríkissjóður mundi leggja vegasjóðnum til árlega sem algert lágmark. Ég býst við, að hv. þm. minnist þess í þeim umr., sem hér fóru fram fyrir 1-2 árum um vegalagafrv., að hæstv. ráðh. lýsti því þá yfir, að þetta ríkisframlag, 47.1 millj. kr., mundi verða greitt áfram úr ríkissjóði og það gæti ekki lækkað, heldur væri miklu sennilegra, að það mundi hækka. En það var fellt út úr tekjum vegasjóðs, held ég, ári eftir að hæstv, ráðh. gaf þessa yfirlýsingu.



Herra forseti. Hv. þm. gat ekki stillt sig um það að taka svolítið hliðarstökk, þegar hann talaði um 47.1 millj. kr. Hv. þm. veit, að vegasjóður hefur einskis misst í enn sem komið er, þótt þessi 47.1 millj. sé ekki á fjárl., vegna þess að vegasjóði var aflað tekna með öðrum hætti fyrir yfirstandandi ár, og það er ekki enn tímabært að segja það, að vegasjóður hafi tapað, enda þótt þessar 47 millj. séu ekki nú á fjárl. Það gæti vel verið, að það væri hægt að segja það síðar meir, ef vegasjóður væri snuðaður um þá upphæð eða sem því svaraði. Hv. þm. og ég erum alveg sammála um þörfina á því að gera Vesturlandsveg eins og Austurveg. Hv. þm. veit, hvers vegna lántökuheimildin var ekki notuð, eftir að ég hef lesið bréf vegamálastjóra, sem gerir alveg glögga grein fyrir því. Ég held, að það sé ekki sanngjarnt að ásaka verkfræðinga vegagerðarinnar um það, að þeir starfi ekki vel að framkvæmdum og vinni langan vinnudag. Hv. þm. gerði það sennilega ekki, en eigi að síður harmaði hv. þm. það, að undirbúningurinn hafi dregizt á langinn. En enda þótt við séum oft að tala um, að vegirnir séu slæmir yfirferðar og mikil þörf sé á auknu fjármagni til vega, er það þó staðreynd, að vegaframkvæmdir eru mjög miklar um allt land og miklu meiri en hefur verið oft áður. Þessar framkvæmdir þurfa aðilar mikinn undirbúning. Og í sambandi við Vesturlandsveginn má minna á, að það þurfti að velja nýja línu undir veginn, það þurfti að semja við skipulagsnefndir Reykjavíkurborgar og Mosfellshrepps um svæðisskipulag, og það tekur alltaf sinn tíma. Það tekur alltaf langan tíma. og það getum við öll viðurkennt, án þess að hafa nokkra ásökun í garð eins eða annars. Það er staðreynd, að undirbúningur verður tilbúinn næsta ár til þess að hefja framkvæmdir á Vesturlandsvegi, ef fé er fyrir hendi, og það er einnig rétt, sem áður hefur verið sagt, að það er nú í athugun hjá ríkisstj., hvernig með þessi mál verður farið.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af þeirri fsp., sem hv. 4. þm. Reykn. hefur varpað hér fram til hæstv. samgmrh. Við erum sjálfasagt allir sammála um það þrír, ráðh. og við þm. úr Reykn., hversu mikla nauðsyn ber til, að eitthvað verði gert í vegamálum Vesturlandsvegar. Hér er um að ræða, eins og fram kom, einn fjölfarnasta þjóðveg landsins, og um hann fer mjög mikið af þungum farartækjum, sem oft og tíðum gera þennan veg mjög slæman og oft illfæran fyrir minni bifreiðar. Samgmrh. hefur upplýst hér um gang málsins í sambandi við nýja vegalagningu, þ.e.a.s. um Mosfellssveit, og hefur m.a. bent á þann útreikning, sem gerður hefur verið, að talið er, að það séu um 194 millj. kr., sem muni kosta að gera hér nýja hraðbraut. Ég vil varpa fram þeirri hugmynd hér til ráðh., hvort ekki mundi vera ráðlegt að nota það vegarstæði, sem nú er fyrir hendi, og á það yrði lagt varanlegt slitlag. Það má vel vera, að það sé af ókunnugleika mínum, sem ég varpa þessari hugmynd fram, það séu til einhver þau rök í þessu máli, sem mæla gegn henni. Þá kemur það í ljós. En ég mundi halda, að það væri ekki úr vegi að athuga þessa hugmynd. Við sjáum t.d. nú á s.l. sumri, að á Hafnarfjarðarveginn á a.m.k. 5 km svæði hefur verið lagt nýtt slitlag, þ.e.a.s. hann er malbikaður, og hér er um að ræða nýjan veg að mínum dómi. Að aka leiðina frá Kópavogi og suður til Hafnarfjarðar í dag miðað við það, sem var í fyrra, er gerólikt. Þeir, sem hafa ekið veginn, - ég ímynda mér, að flestir þm. hafi gert það, - sjá þann reginmun, sem þar er á. Ég vil varpa þessari hugmynd hér fram, hvort þetta gæti ekki orðið til þess að flýta því, að þarna fáist betri þjóðvegur, enda þótt í framtíðinni yrði unnið að þeim hugmyndum, sem samgmrn. hefur verið með í sambandi við nýjan veg sem Vesturlandsveg.



Herra forseti. Fyrir 2 1/2 ári var samþykkt hér á Alþingi að fela ríkisstj. að skipa n. til þess að rannsaka atvinnuástand í kaupstöðum og kauptúnum, þar sem vinna, væri ónóg, og gera till. til úrbóta. Skömmu síðar skipaði ráðh. 5 menn í n. Tók n. þegar til starfa, og sumarið 1964 fréttist af n. hér og þar á Norðurlandi. Átti hún ýtarleg viðtöl við forustumenn sveitarfélaga, atvinnurekendur, verkalýðsleiðtoga og sankaði að sér margs konar upplýsingum. Hvarvetna, þar sem n. fór um, vakti hún þær vonir, að senn yrðu gerðar öflugar ráðstafanir til að bæta úr atvinnuleysi og stöðva öfugþróun þessara byggðarlaga. Haustið 1964, þegar þing kom saman, lagði ég fsp. til ráðh. um störf þessarar n. og fyrirhugaðar aðgerðir ríkisstj. Var þá dreift til þm. fjölrituðu hefti með bráðabirgðaskýrslu nefndarinnar, og fjallaði þessi skýrsla um ástandið á vestanverðu Norðurlandi. Engar beinar till. komu fram í skýrslu nefndarinnar. Hæstv. iðnmrh., sem svaraði fsp., sagði þá orðrétt, með leyfi forseta: „Þetta er lagt fram sem bráðabirgðaálit, og í því felst í raun og veru, að n. telur sig eiga eftir að skila fullnaðaráliti og till. í málinu, eins og verkefni hennar var.“ Ráðh. bætti því við, að þegar n. hefði skilað sínu endanlega áliti, mundi ríkisstj. byggja ákvarðanir sínar á þeim niðurstöðum, og hann bætti við orðrétt: „Og á það verður lögð áherzla, að það geti orðið svo skjótt sem verða má.“ Svo ég fari nú fljótt yfir sögu, er skemmst frá því að segja, að síðan hæstv. ráðh. lýsti því yfir hér á Alþingi, að nú ætlaði n. að gera till. um úrbætur og ríkisstj. að bregða skjótt við, hefur ekkert heyrzt frá þessari n., hvorki hósti né stuna. Norðlendingar hafa beðið þolinmóðir í 2 ár, en ekkert hefur spurzt til n. Hún virðist hafa horfið sporlaust niður í jörðina og af hvaða orsökum veit enginn.  Nú í sumar gerðust svo þau tíðindi, að ný sendinefnd kom í heimsókn til Norðlendinga að frumkvæði stjórnarvaldanna. Þessi sendinefnd var frá Efnahagsstofnuninni, og kvaðst hún hafa nákvæmlega sama hlutverk og sú fyrri: að rannsaka ástandið og gera till. til úrbóta. Aðspurðir kváðust nefndarmenn ekkert vita, hvað hefði orðið um fyrri nefndina og störf hennar. Síðan hófu þeir rannsóknarstörf með sama hætti og fyrri nefndin, ferðuðust stað úr stað, kölluðu fyrir sig forustumenn sveitarfélaga og ræddu við atvinnurekendur og leiðtoga verkalýðsfélaga. Eins og allir vita, eru Norðlendingar gestrisnir menn og góðir heim að sækja, og þeir hafa auðvitað ekkert á móti því að fá gáfaða, og skemmtilega nefndarmenn í heimsókn annað hvert ár. Og þeir þurfa áreiðanlega ekki að kvarta yfir því, að atvinnuvandamál þeirra hafi ekki verið athuguð gaumgæfilega og rannsökuð til hlítar. En hinu er ekki að leyna, að ýmsa er farið að lengja eftir einhverjum árangri af öllum þessum nefndarstörfum. Vandamálin bíða úrlausnar, og fyrir mörgum árum var þörf á tafarlausum ráðstöfunum. Nú er sem sagt kominn tími til að upplýsa, hver beri ábyrgð á þessum dularfullu vinnubrögðum. Þess vegna spyr ég: Hví hefur enginn sýnilegur árangur orðið af störfum stjórnskipaðrar nefndar, sem fyrir rúmum 2 árum ferðaðist um Norðurland til að rannsaka atvinnuástand þar og gera till. til úrbóta? Og hví hefur ekkert spurzt til þessarar n. í 2 ár? Sendinefndin, sem ferðaðist um Norðurland í sumar, tilkynnti, hvar sem hún fór, að á grundvelli þeirra upplýsinga, sem hún var að safna, yrði samin svo kölluð Norðurlandsáætlun. Með hliðsjón af fyrri reynslu hef ég lagt hér fram spurningu um það, hvort vænta megi árangurs af starfi þessarar seinni n., og ef svo er, þá hvenær? Ef ráðh. ræðir um þessa svo kölluðu Norðurlandsáætlun, væri gott að fá upplýst, hver eigi að semja áætlunina og hve miklu fjármagni verði varið til framkvæmda við hana, ef hægt er að veita slíkar upplýsingar. En sérstaklega er þó nauðsynlegt að fá upplýst, hvers eðlis þessi áætlun eigi að vera. Verður þetta áætlun um ákveðnar framkvæmdir, staðsetningu ákveðinna atvinnutækja á hverjum stað, framkvæmdir, sem ríkisvaldið tekur að sér að standa fyrir, ef einkaframtakið reynist þess ekki megnugt, eða verður þetta aðeins greinargerð um ástandið á hverjum stað, skýrsla, sem atvinnujöfnunarsjóður á að hafa til hliðsjónar, þegar hann afgreiðir lánaumsóknir? Sem sagt, verður þetta raunveruleg áætlun, sem felur í sér áform um tiltekin verkefni og tilteknar framkvæmdir, áætlun, sem garir ráð fyrir, að ríkisvaldið taki frumkvæði og forustu í sínar hendur?



Herra forseti. Svo sem hv. fyrirspyrjandi hefur þegar lesið, er fyrirspurn hans svo hljóðandi: „Hví hefur enginn sýnilegur árangur orðið af störfum stjórnskipaðrar n., sem fyrir rúmum 2 árum ferðaðist um Norðurland til þess að rannsaka atvinnuástandið þar og gera till. til úrbóta, og hví hefur ekkert spurzt til þessarar n. í 2 ár? Má vænta árangurs af störfum nýrrar n., sem í sumar ferðaðist um Norðurland á vegum stjórnarvaldanna og kvaðst hafa nákvæmlega sama hlutverk og hin fyrri? Ef árangurs má vænta, þá hvenær?“ Þessu til viðbótar bætti hv. fyrirspyrjandi hér nokkrum fsp. við þær, sem upphaflega voru fram lagðar, en ég vonast til þess, að í því svari, sem ég gef hér við hinni framlögðu fyrirspurn, felist einnig svör við þeim viðbótarfyrirspurnum, sem fyrirspyrjandi lagði fram. Fyrirspyrjandi virðist, eftir þeirri grg., sem hann gerði fyrir fsp. sinni, hafa orðið var við ókennilega ferðamenn á tveggja ára fresti, og ætlar hann menn þessa nefndarmenn, ýmist stjórnskipaða eða á stjórnarinnar vegum, eftir því sem ætla má af hans ræðu. Er þá rétt að víkja að því, af hverju þessi fyrirgangur nefndarmanna á Norðurlandi vestra stafar og hverjir þeir ferðalangar séu, sem með vissu millibili heimsækja kjördæmi fyrirspyrjanda og raska ró hans þar. Sú nefnd, sem fyrirspyrjandi virðist eiga við með fyrri lið fsp., var skipuð 12. maí 1964 af iðnmrh. samkv. þál. frá 12. marz 1964, og var n. ætlað að athuga, hvað hægt sé að gera til að reka iðnað í þeim kauptúnum og kaupstöðum, þar sem ónóg er atvinna. Í n. voru skipaðir þeir: Adolf Björnsson rafveitustjóri, Bjarni V. Magnússon framkvæmdastjóri, Björgvin Brynjólfsson sparisjóðsstjóri, Þórir Einarsson viðskiptafræðingur og Þorvarður Alfonsson framkvæmdastjóri. Svo sem þegar hefur verið upplýst, safnaði þessi n. upplýsingum um atvinnuástand kaupstaða, og kauptúna á þessum landssvæðum, en af þeim upplýsingum, sem n. bárust, þótti auðsýnt, að illa horfði í atvinnumálum ýmissa staða, svo sem í fyrrgreindu bráðabirgðaáliti kom fram. Ákvað n. því að heimsækja og ræða við heimamenn þessara staða, til þess að kynnast ástandinu þar betur. Í framhaldi af þessu starfi n. óskaði iðnmrh. eftir því í ágústmánuði sama ár, að n. léti frá sér fara álit og till. til úrbóta á atvinnuástandi þessa landssvæðis og skilaði því, áður en Alþingi kæmi saman til funda það haust. Vegna hins umfangsmikla verkefnis n. og hins skamma tíma, er henni var settur til þessara starfa, sá hún sér ekki fært að láta frá sér fara neitt endanlegt álit varðandi verkefnið, en skilaði bráðabirgðaáliti, sem hv. fyrirspyrjandi minntist hér á áðan. Í því áliti voru settar fram till., sem miðuðust fyrst og fremst við það að bæta úr atvinnuástandi á tilteknum stöðum norðanlands. Í áliti n. er gerð grein fyrir atvinnuástandi einstakra staða og kauptúna á þessu svæði, og gerir n. ýmsar till. til úrbóta á atvinnuástandinu á hinum einstöku stöðum. Segja má þó, að n. hafi komizt að þeirri höfuðniðurstöðu, að með því að sjávarútvegur og iðnaður í sambandi við hann væri aðalundirstaða atvinnulífs flestra þessara staða, þá væri ódýrast, fljótlegast og til mestrar frambúðar að aðstoða þann fiskiðnað, í fyrsta lagi með tilliti til aukinnar framleiðslu og frekari nýtingar hráefnisins og í öðru lagi með tilliti til aukins hráefnis og öruggari öflunar þess. Er rétt að benda á í þessu sambandi, að n. taldi, að brýna nauðsyn bæri til að athuga ýtarlega, hvort síðara vandamálið mætti ekki 1eysa með hráefnisflutningum. En í lok nál. segir svo: „Með tilliti til þess, hversu umfangsmikilla athugana lausnir atvinnumála þessara byggðarlaga, krefjast og hversu marga aðila það snertir, vaknar sú spurning, hvort ekki sé rétt, að einn ákveðinn aðili annist slíkt fyrir hönd ríkisvaldsins og annar fyrir hönd sveitarfélaga viðkomandi byggðar Það verður því að teljast eðlilegt og í fullu samræmi við það, sem áður er sagt, að samkomulag varð um það í júní 1965 milli ríkisstj. og Alþýðusambands Norðurlands, að gerð skyldi sérstök framkvæmdaáætlun fyrir Norðurland, svo og að skipuð skyldi 5 manna nefnd til að hafa forustu um ráðstafanir til að bæta úr alvarlegu atvinnuástandi á Norðurlandi. Var verkefni nefndarinnar einkum að stuðla að auknum hráefnisflutningum, og verður vikið að störfum hennar hér á eftir. Í framhaldi af þessu samkomulagi, sem gert var 1965, fól ríkisstj. Efnahagsstofnuninni að gera. áðurgreinda framkvæmdaáætlun og skyldi framkvæmd verksins vera í samráði við Alþýðusamband Norðurlands, svo og sveitarstjórnir og sýslunefndir á Norðurlandi. Hóf Efnahagsstofnunin undirbúning verksins í marzmánuði s.l. með söfnun gagna bæði hér í Reykjavík og á Norðurlandi, og nú í aumar hafa starfsmenn Efnahagsstofnunnarinnar ferðazt um Norðurland, kynnt sér ástand í atvinnu- og félagsmálum og rætt við forvígismenn sveitarfélaga, launþega, atvinnurekendur og fleiri aðila. Hafa öll byggðarlög, að Eyjafirði og nágrannasveitum hans undanskildum, þegar verið heimsótt, en gert er ráð fyrir, að þangað verði farið í nóvember n. k. Nefnd sú, sem fyrirspyrjandi taldi í sínum orðum hér áðan, að hefði ferðazt um Norðurland í sumar, mun vera þessir starfsmenn Efnahagsstofnunarinnar, en engir nefndarmenn. Norðurlandsáætlun er önnur tilraun, sem gerð er hér á landi til þess að rannsaka og vinna að lausn vandamála ákveðinna landshluta á skipulegan hátt með gerð sérstakra byggðaáætlana. Fyrsta tilraunin á þessu sviði er Vestfjarðaáætlunin. Athuganir þær, sem fram fara á Norðurlandi í sumar og farið hafa farið á Vestfjörðum, miðast við að finna, hvar skórinn kreppir mest að í hverju héraði, og síðan er lögð áherzla á, að þær framkvæmdir njóti forgangs, sem mest munar um til lausnar aðsteðjandi vanda. Ein höfuðniðurstaða athugananna á Vestfjörðum var sú, að skilyrði þess, að félags- og efnahagslíf gæti þróazt þar með eðlilegum hætti, væri, að samgöngukerfi landshlutans yrði stórbætt. Því var ákveðið að leggja höfuðáherzlu á framkvæmdir í samgöngumálum í fyrsta áfanga Vestfjarðaáætlunar. Var gerð sérstök 4 ára áætlun um samgöngumál á Vestfjörðum, og standa þær framkvæmdir nú yfir. Of snemmt er enn að segja til um, hverjar niðurstöður athugana þeirra verða, sem nú standa yfir á Norðurlandi. Telja má víst, að þær leiði til kerfisbundinna framkvæmda, bæði á ýmsum sviðum opinberra framkvæmda og í sjálfum atvinnumálunum. Rétt er að geta þess, að sú n., sem um þessi mál fjallaði áður og skilaði fyrrgreindu bráðabirgðaáliti, sem áður er um rætt, átti óhægt um vik, þar sem ekki var neinn sérstakur aðili eða stofnun, sem hafði það hlutverk að styrkja sérstaklega framtak á sviði atvinnulífsins úti á landi. Á þessu hefur nú verið ráðin bót með stofnun atvinnujöfnunarsjóðs með lögum frá síðasta vetri. Þessum sjóði er einmitt ætlað að styðja sérstaklega með lánum, styrkjum og tækniaðstoð arðvænleg fyrirtæki í landshlutum, þar sem brýn þörf er fjölbreyttara atvinnu- og athafnalífs, sem og aðrar þær framkvæmdir, sem stuðla að eflingu slíkra byggða. Samkvæmt lögunum er sjóðnum ætlað að byggja starfsemi sína að verulegu leyti á byggðaáætlunum, sem Efnahagsstofnunin geri, og hafi yfirleitt í starfsemi sinni náið samband við þá stofnun. Hefur þessi starfsháttur þegar verið upp tekinn að því er Norðurlandsáætlunina snertir. Þó að starfsemi þessi sé enn á algeru byrjunarstigi, má þó segja, að henni hafi miðað vel áfram nú í sumar. Með þessum breyttu starfsháttum er að sjálfsögðu hin fyrr nefnda nefnd, sú fyrri, sem fyrirspyrjandi minntist á, leyst upp og starfsmenn Efnahagsstofnunarinnar hafa tekið við þessu verkefni. Starfshópur Efnahagsstofnunarinnar skilar sjóðnum skýrslum um hvern hluta Norðurlands fyrir sig, þar sem lagðar eru fram tillögur um kerfisbundinn stuðning við atvinnulíf svæðanna. Ein skýrsla hefur þegar verið lögð fram, um Húnaflóasvæðið, og er Strandasýsla þá þar með talin. Von er á skýrslum um Skagafjörð ásamt Siglufirði og um austurhluta Norðurlands innan skamms. Reiknað er með, að Efnahagsstofnunin skili ríkisstj. heildarskýrslu um Norðurland allt á þessum vetri. Í þessu starfi hefur einmitt verið lögð áherzla á að flýta eins og kostur er fyrir þeim aðgerðum og framkvæmdum, sem nauðsynlegastar eru taldar. Bein afleiðing þessa starfs er m.a. sú, að á næstunni verður lagt í sérstakan fiskleitarleiðangur á Húnaflóa og Skagafirði og hafsvæðunum þar út af. Einnig er lögð áherzla á skjóta afgreiðslu á umsóknum til atvinnujöfnunarsjóðs frá Norðurlandi. Nú hefur farið fram sérstök athugun á rekstri frystihúsa og fiskvinnslustöðva við Húnaflóa, sem lögð verði til grundvallar við úthlutun lánsfjár. Af því, sem hér hefur verið sagt, má ljóst vera, að gerðar hafa verið ráðstafarnir, sem tryggja, að unnið verði á mun skipulegri hátt en áður að lausn vandamála þeirra byggðarlaga, sem á einhvern hátt hafa orðið út undan í hinni öru hagþróun undanfarinna ára. Þótt mikið starf hafi þannig verið unnið að athugunum og áætlanagerð til úrbóta á atvinnuástandi Norðurlands vestra, eru það ekki einu aðgerðir stjórnarvalda til úrbóta þessum málum svæðisins. Jafnframt hafa verið gerðar beinar ráðstafanir til að bæta úr atvinnuástandinu. Hinn 13. júlí 1985 skipaði þáv. sjútvmrh. 5 manna nefnd til að hafa forustu um ráðstafanir til að bæta úr alvarlegu atvinnuástandi á Norðurlandi. Í nefndina voru skipaðir þessir menn: Vésteinn Guðmundsson framkvæmdastjóri, Hjalteyri, sem var formaður nefndarinnar, Björn Jónsson alþm., Akureyri, Óskar Garibaldason formaður verkamannafélagsins Þróttar á Siglufirði, Jón Þorsteinsson alþm., Reykjavík, Stefán Friðbjarnarson þáv. bæjaritari, núverandi bæjarstjóri á Siglufirði, en um s.l. áramót tók Þorsteinn Hjálmarsson oddviti á Hofsósi sæti Jóns Þorsteinssonar í nefndinni. Nefnd þessi var skipuð samkvæmt samkomulagi ríkisstj. og verkalýðsamtakanna á Norðurlandi frá. 7. júní 1985 og voru Björn Jónsson alþm. og óskar Garibaldason tilnefndir í nefndina, af Alþýðusambandi Íslands og Alþýðusambandi Norðurlands. Svo sam segir í samkomulagi ríkisstj. og verkalýðssamtakanna frá 7. júní 1965 og skipunarbréfum sjútvmrn. frá 13. júli og 10. des. 1965, er atvinnumálanefnd Norðurlands ætlað að hafa á hendi framkvæmd skyndiráðstafana til úrbóta í atvinnumálum á Norðurlandi og 4 Strandasýslu næstu tvö ár frá því í júní 1965. Skipta má starfsemi nefndarinnar í þrjú tímabil. Í fyrsta lagi sumarsíldveiðar árið 1965, í öðru lagi vetrarvertíð árið 1966, þ.e. 1. janúar til 31. maí, í þriðja lagi sumarsíldveiðar árið 1968. Verður hér á eftir getið starfsemi nefndarinnar á hverju þessara tímabila fyrir sig: 1) Sumarið 1965 var gert út skip, botnvörpungurinn Þorsteinn þorskabítur, á vegum nefndarinnar til tilrauna með flutning á ísvarinni síld af fjarlægum miðum til vinnslustöðva á Norðurlandi. Enda þótt lítið magn væri flutt, en það kom til af því, að síldveiðar voru mjög stopular, meðan skipinu var haldið úti, þá gaf tilraunin þann jákvæða árangur, að með henni þótti sannað, að hægt er að geyma síld ísvarða og flytja langleiðis, svo að hún haldist hæf til söltunar. Í annan stað voru veiðiskip styrkt til þess að sigla með eigin afla af fjarlægum veiðislóðum til hafna á Norðurlandi. Voru þannig fluttar rúmlega 31 þús. tunnur, og er fullvíst talið, að verulegur hluti þessa magns hafi borizt til Norðurlandshafna eingöngu fyrir tilkomu styrksins. Alls voru saltaðar og frystar á Norðurlandi þetta sumar 41 þús. tunnur á móti 24 þús. tunnum árið áður. Til framkvæmda þessara var varið um 3 millj. kr. 2) Þegar í ársbyrjun 1966 voru ýmsar ráðstafanir gerðar til þess að auka hráefni til fiskvinnslustöðva á Norðurlandi og í Strandasýslu á komandi vetravertíð, 1. jan. til 31. maí. Helztu ráðstafanir nefndarinnar voru þessar: 1) Ákveðið var að greiða verðuppbætur á afla heimabáta, sem ýmist stunduðu línu- og netaveiðar eða togveiðar, og voru verðuppbætur greiddar á samtals 7 þús. tonn. Aflamagn af heimabátum, sem borizt hafði sömu stöðum á þessu tímabili 1965, nam 4 þús. tonnum. Er ekki að efa, að þessar ráðstafanir stuðluðu mjög að því, að bátarnir stunduðu fremur veiðar frá heimahöfnum í stað þess að leita til annarra landshluta í jafnríkum mæli og áður. Á þetta bæði við um minni bátana, en einkum þó um togbátana. Einn togbátur var gerður út á hverjum þessara staða: Siglufirði, Ólafsfirði og Dalvík. Útgerð slíkra báta hafði haft mikla þýðingu fyrir atvinnulíf þessara staða, fyrir nokkrum árum, en hafði lagzt niður hin síðari ár. Fyrir atbeina nefndarinnar var ráðizt í þessa tilraun nú. Þrátt fyrir ýmsar tafir vegna vanbúnaðar skipanna í byrjun vertíðar og óhagstæðs veðurfars náðist sá árangur, að ekki orkar tvímælis um, að halda beri þessari útgerð áfram. 2) Styrkur var veittur til verðuppbóta á aðflutt hráefni, hvort heldur væri afli togara eða annar aðfluttur fiskur. Það voru einkum Akureyri og Siglufjörður, sem hagnýttu sér þennan styrk. Með auknum löndunum togaranna námu landanir þeirra á þessu tímabili um 2 þús. tonnum. 3) Styrkur var veittur einum bát frá hvorum stað, Skagaströnd og Sauðárkróki, til þess að hefja rækjuveiðar á Húnaflóa og e.t.v. víðar. Nokkurt magn af rækju mun hafa borizt til beggja þessara staða, og stuðlaði nefndin að flutningi hráefnis til þeirra. 4) Síðari hluta maímánaðar var skipi haldið út til tilrauna með loðnuveiðar fyrir Norðurlandi. Engin loðna fannst, og gaf því tilraunin engan árangur. Fjárútlát á vegum nefndarinnar á vetrarvertíðinni síðustu, frá 1. janúar til 31. maí, voru sem hér segir: 1) Verðuppbætur á heimarafla 3 millj. 760 þús. 2) Verðuppbætur á aðfluttan afla 982 þús. 3) Til rækjuveiða 85 þús. 4) Til loðnuveiða 225 þús. Áhöld og annar kostnaður áætlað 248 þús., eða samtals 5 millj. og 300 þús. kr. 3) Sumarsíldarvertíðin í ár. Tilmæli bárust frá nefndinni um að halda úti skipi til flutninga á síld til söltunar á Norðurlandshöfnum. Ekki þótti tiltækilegt að ráðast í slíka útgerð. Taldi nefndin eðlilegt, að frumkvæði til slíkra framkvæmda kæmi frá framleiðandum sjálfum, en henni var ljóst, að nokkurs styrks mundi þurfa við, ef í slíka framkvæmd yrði ráðizt. Eftir nokkrar athuganir af hálfu saltendanna sjálfra var frá því horfið að ráðast í þessar framkvæmdir. Hvað viðvíkur styrk til fiskveiðiskipa, er fluttu eigin afla langleiðis, var haft óbreytt fyrirkomulag frá fyrra ári. Úthlutað var ákveðnu, styrkhæfu hráefnismagni til hinna ýmsu söltunarstöðva og frystihúsa á Norðurlandi. Þó var sú rýmkun gerð gagnvart frystihúsunum á Siglufirði og Akureyri, að þeim var heimilað að verja framlagi því, er þeim bar, til þess að verðbæta síld eða annað hráefni. Endanlegar skýrslur um starfsemi sumarsins liggja ekki fyrir enn þá, en sýnt þykir, að styrkur verði greiddur á 42 þús. tunnur og að auki 11 þús. tunnur eða annað aðflutt hráefni. Kostnaður af framkvæmdum á sumrinu mun verða um 2.5 millj. kr. og er þar með talinn styrkur til tilrauna með reknetaveiði fyrir Norðurlandi á s.l. sumri. Endaleg skýrsla um þessar tilraunir liggur ekki fyrir, en árangur mun hafa orðið mjög lítill. Kostnaður af framkvæmdum þeim, sem n. hefur til þessa haft með höndum, er sem hér segir: Sumarsíldarvertíð 1965 3 millj. kr., vetrarvertíð 1966 5.3 millj. og sumarsíldarvertíð 1966 áætlað um 2.5 millj. kr., eða 10.8 millj. kr. samtals. Atvinnumálanefnd hefur nú nýlega lagt fram till. um starfið á komandi hausti og vetri, og óskir hafa til hennar borizt víða að þess efnis, að starfseminni verði hagað á líkan hátt og s.l. vetur, en til viðbótar verði greiddar verðuppbætur á afla heimabáta að haustinu, þ.e. frá 15. okt. til áramóta. N. hefur í till. sínum tekið tillit til þessara óska og lagt til, að fé verði veitt til vetrarstarfseminnar. Þessar till. eru nú í athugun hjá ríkisstj. Með þessum orðum vona ég, að fsp. fyrirspyrjanda sé svarað og jafnframt þeim viðbótarfsp., sem hann bar fram munnlega hér áðan.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin. Mér þykir leitt, að ekki skyldi fást nein skýring á því, hvers vegna enginn sýnilegur árangur varð af störfum hinnar stjórnskipuðu atvinnumálanefndar frá 1964. Hjá hæstv. ráðh. kom það skýrt fram, að n. hafi rannsakað málið vandlega, en hins vegar liggur ljóst fyrir, að enga framkvæmd á Norðurlandi hefur leitt af störfum þessarar nefndar. Og það líða tvö ár, frá því að starfi þessarar n. lýkur í raun og veru með þessari bráðabirgðaskýrslu og þar til nýir sendimenn koma í heimsókn til að vinna nákvæmlega sama verkið og hin fyrri n. var búin að vinna. Hæstv. ráðh. ræddi nokkuð um atvinnumálanefnd þá, sem skipuð var í samræmi við samninga verkalýðsfélaganna vorið 1965, en það er reyndar eina n., sem þannig hefur unnið, að Norðlendingar hafi séð einhvern árangur af störfum hennar. Þessi n. átti hins vegar aðeins að fjalla um bráðabirgðaúrræði, Hún fjallaði ekki um nein framtíðarúrræði, eins og ævinlega hefur verið reiknað með að væri brýnust þörf á. Framtíðarúrræðin dragast hins vegar á langinn ár eftir ár, meðan nýjar og nýjar n. fjalla um málið. Það er staðreynd, sem ekki verður fram hjá komizt. Hæstv. ráðh, ræddi nokkuð um Norðurlandsáætlun svokallaða, og mig langar í framhaldi af þeim ummælum að draga saman í örstuttu máli, hver ég tel að sé kjarni þessa máls og hvert sé grundvallarskilyrði þess, að áætlunargerð eins og hér er talað um geti heppnazt. Ég vil minna á, að þessir stöðugu þjóðflutningar úr flestum byggðarlögum landsins hér inn á höfuðborgarsvæðið við Faxaflóa eru stórfellt þjóðfélagsvandamál, sem verður því erfiðara að leysa, því lengur sem dregið er að grípa til róttækra ráðstafana. Auðvitað liggur það í augum uppi, að ýmsar ástæður eru þess valdandi, að fólk sækir hingað inn á höfuðborgarvæðið. Það geta t.d. verið orsakir eins og fjölbreyttara menningar- og skemmtanalíf og stundum eru hér fleiri ættingjar og vinir, svo að nefnd séu dæmi. En hitt liggur ljóst fyrir, að það er atvinnuástandið, sem skiptir höfuðmáli. Ef ofan á allt annað bætist, að heima fyrir er atvinnuleysi, en við Faxaflóa stöðugur vinnuaflsskortur, hlýtur fólksflóttinn frá þessum byggðum að magnast um allan helming. Nú er það auðvitað bláköld staðreynd, að í landinu er í raun og veru ekki nema eitt þróað markaðs- og iðnaðarsvæði, þ.e.a.s. Stór-Reykjavík og nágrenni. Öll önnur byggðarlög eru nánast vanþróuð í samanburði við Faxaflóasvæðið. Þar er fjölmenni og þar er allstór markaður. Þar eru öruggar samgöngur, allar helztu peningastofnanir, stjórnarvöld og margs konar þjónusta. Einmitt af þessari ástæðu eru hverju sinni yfirgnæfandi líkur til þess, að sá, senn ætlar að setja á stofn iðnfyrirtæki, reisi það á, þessu svæði. Þetta er meginregla, sem auðvitað er ekki undantekningarlaus. En einkaframtakið vill yfirleitt ekki staðsetja fyrirtæki sín úti um land, nema um sé að ræða útflutningsframleiðslu, sem byggist á hráefnisöflun frá nálægum svæðum. Af þessu leiðir aftur á móti það, að uppbygging atvinnulífsins úti um landsbyggðina hlýtur að ganga mjög hægt og jafnvel standa í stað, ef einkaframtakið fær að ráða stefnunni í fjárfestingarmálum. Það er einmitt þetta, sem hefur verið að gerast á Norðurlandi og víðar á landinu. Atvinnuástand á þessum stöðum er fyrst og fremst afleiðing af þeirri stefnu ríkisstj. að vilja ekki stjórna fjárfestingunni, en láta í þess stað ágóðasjónarmiðið eða sögmál peninganna ráða því, hvar atvinnutækin eru staðsett. Þess vegna held ég, að það ætti að vera hverjum manni ljóst, að byggðavandamálið verður ekki leyst, nema breytt sé algerlega um stefnu í fjárfestingarmálum, ríkið viðurkenni forustuskyldu sína í atvinnumálum og taki að sér það hlutverk að leggja grundvöll að atvinnuuppbyggingu í byggðarlögum, sem að undanförnu hafa glímt við atvinnuleysi og samdrátt á flestum sviðum. Nú þykist ríkisstj. ætla að bæta fyrir vanrækslu sína á undanförnum árum og segist ætla að láta semja heilmikið plögg, sem hún nefnir Norðurlandsáætlun. Ég spurði hæstv. ráðh. áðan að því, hvers eðlis þessi áætlun yrði, en svörin voru mjög óljós, því miður. Ég spurði einnig, hvort þessi áætlun yrði aðeins almenns eðlis eða hvort þar yrði fjallað um tiltekin verkefni og ákveðnar framkvæmdir, en það kom heldur ekki nægilega skýrt fram. Spurningin er sem sagt sú, hvort ríkisstj. ætlar með þessari Norðurlandsáætlun að breyta stefnu sinni í fjárfestingarmálum og viðurkenna frumkvæðis- og forustuhlutverk sitt eða hvort þessi Norðurlandsáætlun verður aðeins almenn hugleiðing um ástand og horfur í atvinnumálum Norðlendinga, samin í þeim tilgangi, að frambjóðendur stjórnarflokkanna geti í næstu kosningum veifað þessu töfraorði, „Norðurlandsáætlun“, framan í kjósendur og talið þeim trú um, að með þessu fína plaggi verði vandamál þeirra endanlega leyst.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi jók ekkert við hróður sinn með þeim eftirmála, sem hann var að þylja núna í sambandi við fsp. sína. Það var aðallega það, að ríkið þyrfti að taka forustuna í sínar hendur í akvinnumálum Norðlendinga. Án þess að ég skuli nokkuð út í það fara, er það vitað, að einmitt á þeim stað, sem hann telur sig nú búsettan, þessi hv. þm. hefur það verið talin ein meinsemdin á undanförnum árum, að það opinbera hefði haft of mikil afskipti af atvinnumálum og hindrað það, að upp kæmust atvinnutæki einstaklinga. Þetta ætti hann að þekkja úr sinni eigin heimabyggð. Ég þarf svo engu við að bæta svar hæstv. félmrh., en það var næsta eðlilegt um þá n., sem ég skipaði sem iðnmrh. eftir samþykkt Alþingis 1964, að eftir að hún hafði skilað sínu bráðabirgðaáliti, var hafin samvinna milli ríkisstj. og verkalýðssamtakanna á Norðurlandi og skipuð atvinnumálanefndin, sem nú hefur verið gerð grein fyrir, og ríkisstj. hefur síðan að sínu leyti lagt sig fram um að leggja fé til umbóta, til þess að þær bráðabirgðaráðstafanir eða skyndiráðstafanir, sem var talað um, að þessi n. hefði ákvarðanir um, gætu komið til framkvæmda. Þegar málum var svo komið og eftir að í uppsiglingu var Norðurlandsáætlunin, talaði ég um það við formann fyrstu n., sem skipuð hafði verið, að hennar hlutverki væri eðlilega lokið. Það er sannast að segja ákaflega einkennilegt, að nokkrum þm. skuli finnast einhver furða að slíkum vinnubrögðum og einhver leyndardómur yfir starfsemi manna, sem unnið hafa að því að rétta við hag ýmissa byggðarlaga á Norðurlandi að undanförnu. En ég tel, að það sé fullt samræmi, frá því að fyrst var skipuð n. hér eftir ákvörðun Alþ. af iðnmrh. og í þeim síðari ráðstöfunum, sem hæstv. félmrh. hefur greinilega gert grein fyrir.



Herra forseti. Síðan ég lagði fram fsp. mínar um það, hvað liði störfum vélbátanefndarinnar, og það, hvort álitsgerð n. yrði birt opinberlegra og hvenær, hefur það ánægjulega gerzt. að dreift hefur verið meðal þm. fjölritaðri álitsgerð umræddrar n., og þetta vil ég þakka. Með því er í raun og veru svarað fsp. mínum. og hafi framlagning þeirra orðið til þess að hraða birtingu nefndarskýrslunnar, hafa þær þó orðið til nokkurs gagns, því að óneitanlega var ýmsa farið að lengja eftir áliti vélbátanefndarinnar, enda mikil vandkvæði um útgerð vélbáta af vissri stærð og nauðsyn á að finna raunhæfar úrbætur í málefnum þessara báta. Ég hef lesið skýrslu vélbátanefndarinnar, og við fljótan yfirlestur sýnist mér n. benda á margt, sem athygli er vert í sambandi við hag hinna minni fiskiskipa, sem ekki eru lengur nothæf til síldveiða. En sérstaka athygli hlýtur að vekja sú niðurstaða n., að óhyggilegt sé að auka nú botnvörpuveiðar í landhelgi. Þetta er athyglisvert, vegna þess að fyllilega hefur verið gefið í skyn, að ríkisstj. hafi í hyggju að beita sér fyrir opnun landhelginnar fyrir togarana. Ég skal ekki ræða meira um þetta mál eða fara neitt efnislega út í það, sem í skýrslunni stendur, enda er ekki vettvangur fyrir það hér í fsp.-tíma. Ég vil aðeins þakka fyrir það, að þessi skýrsla hefur verið birt opinberlega og henni dreift á meðal þm.



Herra forseti. Ég verð að hryggja hv. þm. með því, að það var ekki framlagning hans fsp., sem varð þess valdandi, að vélbátaskýrslunni var hér útbýtt. Það var ákvörðun, sem hafði verið tekin alllöngu áður en fsp. hans var lögð fram, tekin um það á ríkisstjórnarfundi. En það skiptir ekki höfuðmáli. Aðalatriðið er, að alþm. hafa fengið skýrsluna í hendur, og ég vænti þess, að menn kynni sér efni hennar svo sem kostur er, en vil aðeins nota þetta tækifæri til þess að lýsa því yfir, að till. n. eru í athugun hjá ríkisstj. og unnið hefur verið að því á undanförnum vikum að ræða við þá aðila, sem till. n. snerta.



Herra forseti. Ræðutími er hér takmarkaður í fsp.-tíma. Það, sem gaf mér ástæðu til þess að grípa aðeins inn í umr., er það, sem hv. fyrirspyrjandi sagði og lýsti sig mjög ánægðan með í niðurlagi ræðu sinnar, að n. hefði þó komizt að þeirri niðurstöðu, að ekki bæri að veita aukið leyfi til togveiða innan fiskveiðimarkanna. Þetta hefur verið og verður án efa nokkurt deilumál, en hlýtur að koma að því, að Alþ. verður að gera upp við sig, hvernig það í framtíðinni ætlar að láta vélbátaflotann haga sínum veiðum á þessu svæði, Ég skal segja það um skýrslu þá, sem hér liggur fyrir, og hygg ég, að það sé nokkuð samhljóða álit margra, sem þar eiga hlut að máli, eigenda vélbáta undir 120 tonnum, að menn höfðu gert sér nokkrar vonir um, að fram kæmu hjá n. ný úrræði til að létta hag og rekstur þessara báta. Því miður virðist þar mjög fátt nýtt að finna. Það getur vel verið, að á því séu mjög miklir annmarkar að benda á nýjar leiðir, enda er mjög fyrir það brennt, að svo sé, að þar komi nokkuð fram, sem áður hefur ekki raunar verið rætt og menn hafa haft til athugunar. Það, sem n. virðist við lauslega athugun helzt koma með í sínu áliti, er hækkun fiskverða annars vegar, og einnig mælir hún með því, að bátum allt að 65 tonnum að stærð verði nú leyfð dragnótaveiði í stað báta allt að 45 tonnum að stærð áður. Um fiskverðshækkunina er það að segja, að ég hef alltaf staðið í þeirri meiningu, að það væri verðlagsráð, sem fyndi hinn rétta og einasta grundvöll, sem hægt væri að finna hverju sinni. Þar eiga hlut að máli aðilar af hálfu bæði sjómanna og útvegsmanna og fiskkaupenda, og þó að ekki verði samkomulag, hefur fiskverðið gengið til úrskurðar, og fram að þessu hafa allir aðilar talið það skyldu sína að hlíta því. Um aukið fiskverð sýnist mér ekki verði, um að ræða, nema til komi beint fjárframlag úr ríkissjóði eða annars staðar frá. Um það að leyfa bátum allt að 65 tonnum að stærð dragnótaveiðar í stað 45 tonna áður, þá er það að sjálfsögðu til bóta. Það hentar kannske sums staðar, þannig að þetta gæti nokkuð aukið fiskveiðarnar, en ég hygg þó, að reynslan hafi sannað undanfarið, að það verður ekki til þess að rétta hag þessara báta. Það er margt, sem þar gerir, bæði hlutaskipti og annað. Dragnótaveiðar eru mun dýrari en t.d. togveiðar, og útvegsmenn munu ekki sjá sér hag í að auka þær í eins miklum mæli og n. gerir ráð fyrir. Í skýrslu n. kemur það hins vegar fram á bls. 54, að útvegsbændafélög á svæðinu frá Snæfellsnesi að Vestfjörðum leggja það til, að togveiðar séu auknar eða leyfðar innan fiskveiðimarkanna. Vestfirðingarnir eru með skilyrði um, að togurunum verði ekki leyfðar slíkar veiðar. Og á svæðinu allt frá Hafnarfirði og austur um alla suðurströnd landsins leggja þau útvegsbændafélög, sem þar eiga hlut að máli, einnig til, að togveiðar verði leyfðar í auknum mæli innan fiskveiðimarkanna, í Hafnarfirði með vissum takmörkunum um skipastærð og að togurum verði ekki leyfðar slíkar veiðar. Mér sýnist, að eftir þeim plöggum, sem n. hefur fengið í hendur, hefði hún átt að taka þetta atriði til miklu nákvæmari athugunar en hún þó gerir og hefði átt að komast að þeirri niðurstöðu, að þar sem aðstæður eru fyrir hendi og ráðandi menn á þeim stöð telja það hag bátaflotans, hefði hún átt að mæla með, að slíkar veiðar væru leyfðar, Rök nefndarinnar gegn þessu er einnig að finna á bls. 56 í skýrslu hennar, þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: „Með hliðsjón af þeim samningum við erlenda aðila um friðun fiskimiða utan landhelgi, sem n. mælir eindregið með að hafnir verði, álítur hún, að nú sé ekki hentugur tími fyrir Íslendinga, til að auka sínar eigin togveiðar í landhelgi.“ Ég þykist muna, að það hafi komið fram hér hjá fiskimálastjóra og einnig hafi það komið opinberlega fram hjá þeim fiskifræðingum, sem um þessi mál hafa fjallað, að þeir hafi talið það orðið tímabært og jafnvel sjálfsagt, að Íslendingar færu að gera ráðstafanir til þess að nota, þau veiðisvæði, nota landhelgina meira og einmitt með togveiðum. Ég hygg, að það sé rétt hjá mér, að þeir hafi talið þetta orðið tímabært og sjálfsagt og að erlendum aðilum, sem við eigum skipti við, mundi finnast það sjálfsagt, að við notum það að því marki, meðan við sjálfir teldum ekki, að við værum að ganga um of á fiskistofnana. Eins og ég sagði í upphafi, er hér mjög takmarkaður tími til umr. um þetta mál. En það hlýtur síðar meir að koma fyrir Alþ. til umr. og ákvörðunar. Í heild hygg ég, að útgerðarmenn og eigendur þeirra vélbáta, sem hér um ræðir, hafi orðið fyrir verulegum vonbrigðum, þegar skýrslan barst og var gerð opinber.