Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að leggja hér fram stjfrv. til l. um breyt. á lögum nr. 120 frá 31. des. 1976, um tollskrá o.fl., með síðari breytingum. Frv. það, sem hér er tekið til 1. umr., er lagt fram til staðfestingar á brbl. þeim sem sett voru 28. júní s.l. um breyt. á lögum nr. 120 frá 1976, um tollskrá o.fl., með síðari breytingum. Í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstj. frá 26. maí var ákveðið að hrinda í framkvæmd ýmsum aðgerðum til að draga úr verðbólgu og koma í veg fyrir víxlgengi launa og verðlags, sem leiddi af þágildandi tilhögun launa- og verðlagsákvarðana. Til þess að ná því markmiði var nauðsynlegt að nema úr gildi ákvæði laga og samninga um verðbætur á laun frá 1. júní 1983 til 1. júní 1985. Voru því sett brbl. þar að lútandi, m.a. um launabreytingar 1. júní og 1. okt. s.l. Samhliða var hafinn undirbúningur að ýmsum beinum aðgerðum til að draga úr röskun þeirri sem í fyrstu hlaut að fylgja afnámi verðbóta á laun, þ.e, til verndar kaupmætti, einkum til þess að bæta hag þeirra sem við lökust kjör búa. Var í því sambandi m.a. ákveðið að lækka skatta og tolla á ýmsum nauðsynjavörum til heimilanna. Voru því þegar í lok júní sett brbl. til að koma tollalækkunum til framkvæmda. Tollalækkanir þær, sem felast í brbl., taka einkum til búsáhalda og heimilistækja ýmiss konar, en á vörum þessum voru tollar almennt lækkaðir um helming eða úr 80% í 40%. Þessi stórfellda tollalækkun, sem leiddi jafnframt óbeint ti11ækkunar söluskatts, hafði í för með sér lækkun smásöluverðs um nær fjórðung eða 22%. Ekki þarf að hafa mörg orð um lækkun sem þessa á gjöldum af heimilistækjum, en ljóst er að hún felur í sér verulegar hagsbætur fyrir heimilin í landinu, en er þó ekki hvað síst búbót fyrir yngri kynslóðina, sem í framtíðinni hyggur á stofnun heimilis og þarf að verja stórum hluta launa sinna til kaupa á nauðsynlegum heimilismunum. Jafnframt tollalækkunum á heimilistækjum og búsáhöldum voru tollar lækkaðir úr allt að 70% í 40% á ýmsum matvörum. Lækkun þessi leiddi til lækkunar smásöluverðs á bilinu 6–22%. Auk nefndra vara var tollur almennt felldur niður af gleraugum og heyrnartækjum, en fyrir setningu brbl. var aðeins heimilt í undantekningartilvikum að fella niður toll af þessum mikilvægu hjálpargögnum. Samkv. útreikningi Þjóðhagsstofnunar er áætlað að tekjutap ríkissjóðs vegna nefndra tollalækkana á síðari helmingi þessa árs verði um 20 millj. kr. Auk þess má gera ráð fyrir að tekjur af sérstöku vörugjaldi og söluskatti skerðist um 10 millj. kr. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál og legg því til að málinu verði að lokinni 1. umr. vísað til fjh.- og viðskn. og 2. umr.



Virðulegi forseti. Um þetta mál má auðvitað ýmislegt gott segja. Þarna voru lækkaðir tollar á ýmsum vörum til heimilishalds. Hins vegar vaknar sú spurning, hvort óhjákvæmilegt og nauðsynlegt hafi verið og hvort brýna nauðsyn hafi borið til að notfæra sér ákvæði stjórnarskrár og heimildir um útgáfu brbl. til þess að lækka toll á þurrkuðum döðlum og nýjum og þurrkuðum fíkjum og makkarónum, spaghetti o.fl. Ég held að þessar vörur vegi nú ekki ýkjaþungt í heimilishaldi hjá öllum þorra fólks. Það væri satt að segja fróðlegt að fá skýringar hæstv. fjmrh. á því hvers vegna þetta var sérstaklega valið. Nú fullyrði ég það, að þetta vegur ekki þungt í útgjöldum venjulegra fjölskyldna. Einhverjar ástæður hljóta að hafa legið því að baki að þetta var sérstaklega tekið út úr. Ég fagna því hins vegar, að hér hefur verið lækkaður tollur á ýmiss konar áhöldum, búsáhöldum, borðbúnaði og ýmsu þvílíku. Það vorum við Alþfl.-menn búnir að gera till. um á síðasta þingi. Þó að þetta sé auðvitað góðra gjalda vert og það beri hreint ekkert að vanmeta vekur þetta samt athygli á því að að þessum málum er unnið af hreinu handahófi í stað þess að taka þessi tollskrármál til heildarendurskoðunar og þannig að það gæti nokkurs samræmis þegar við þessum málum er hreyft í stað þess að velja úr af handahófi hluti sem sumir hverjir skipta heimilin verulegu máli og þá einkanlega, eins og hæstv. fjmrh. réttilega sagði, ungt fólk sem er að stofna heimili og er að kaupa þessa búshluti fyrsta sinni. Ég viðurkenni fúslega að þetta skiptir máli fyrir þann hóp fólks. En um annað er það svo, að menn kaupa ekki hnífapör einu sinni á ári að jafnaði og eins og ég sagði áðan skipta þessar matvörur, sem þarna eru tilteknar, rauninni ákaflega litlu flestar hverjar fyrir útgjöld venjulegra heimila. Það skiptir sem sagt meginmáli að hér sé haft samræmi og samræmd vinnubrögð, en ekki sé valið af handahófi. Annað vildi ég spyrja hæstv. fjmrh. um. Hann gaf fyrir skömmu frá sér yfirlýsingar um mál þessu skyld. Vörugjald af hljómplötum og snældum var fellt niður, sem samkv. blaðafregnum á að lækka hljómplötuverð um allt að fjórðung. Ég fagna þessari ákvörðun og vona að fleira fylgi í kjölfarið. Þarna er í flestum tilvikum um hátollavara. Kannske vilja ekki allir flokka allar hljómplötur sem menningarefni, en ég hygg þó að þeir séu til sem telja allt efni af þessu tagi heyra undir menningu af einhverju tagi, og ég er þeirrar skoðunar, að þó að þar sé kannske í sumum tilvikum um tónlist að ræða sem sumir telja léttvæga, þá sé hún kannske þungvæg í annarra eyrum og augum. En ég vildi spyrja hæstv. fjmrh. vegna furðulegra ummæla sem Morgunblaðið hafði eftir honum í sambandi við þetta mál. Hann segir þar, með leyfi forseta: „Það er vitað að það hefur verið svipað með hljómplöturnar og nylonsokkana á sínum tíma,“ sagði Albert Guðmundsson í samtali við Morgunblaðið í gærkvöldi. „Miklu er smyglað inn í landið.“ Og nú vildi ég biðja hæstv. fjmrh. að svara því, hvort hann á við að hér hafi verið stundað í stórum stíl smygl á hljómplötum til landsins, þá er það vissulega alvarlegt mál og hlýtur tollgæslan að láta þar til sín taka, eða hvort hæstv. fjmrh. á við að ef ferðamenn kaupa sér eina eða tvær hljómplötur í úflöndum, annaðhvort til eigin nota eða til að gefa vinum og kunningjum, þá séu þeir að smygla þeim plötum inn í landið. Það er nauðsynlegt að hæstv. fjmrh. skýri þessi ummæli sín vegna þess að hér er um töluvert alvarlega ásökun að ræða. Á hæstv. ráðh. við að ferðafólk smygli þessum plötum inn í landið eða á hann við að hér sé stundað stórfellt smygl á hljómplötum? Þá hlýtur hæstv, ráðh. jafnframt að hafa einhverjar hugmyndir um hverjir það eru sem að því standa. Í öðru lagi vildi ég spyrja hæstv. ráðh. að því, fyrst nú hafa verið lækkuð vörugjöld á hljómplötum, hvort hins sama sé að vænta að því er varðar hljóðbönd, kassettur og myndbönd, sem ég geri ráð fyrir að töluvert sé um að ferðamenn kaupi erlendis. Þeir eru ekki að smygla neinu. Þeir eru að kaupa samkv. heimildum sem þeir hafa þegar þeir fá ferðamannagjaldeyri, vegna þess að þessi vara er tvöfalt eða þrefalt dýrari hér en erlendis. - Og ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann ætli sér að lækka gjöld á þessum vörum eða hvort það sé kannske hugsun ríkisstj. að leggja á þessar vörur, hljóðbönd og myndbönd, sérstaka skatta, eins og gert hefur verið í flestum grannlöndum okkar.



Virðulegi forseti. Hv. 5. landsk. þm. spyr: Var brýn nauðsyn að lækka toll á makkarónum, fíkjum og döðlum? Ég vil benda á að í þessum vöruflokki, sem lækkaður var tollur á, eru fleiri ávextir og matvæli en bara það sem tínt hefur verið til í frekar ómerkilegum dagblöðum og er nú tínt til sem rök virðulegs 5. landsk. þm. Ég ætla að leyfa mér að lesa upp, með leyfi forseta, það sem lækkað var: Það voru þurrkaðar döðlur úr 70% í 40%, nýjar og þurrkaðar fíkjur úr 70% í 40%, makkarónur, spaghetti o.fl. úr 60% í 40%, ýmsar kornvörur, t.d. Corn flakes, 50% í 40%, spergill úr 60% í 40%, ávextir almennt úr 80% í 40%, kaffiduft úr 70% í 40%, hálftilreidd kornvara úr 50% í 40%, maís, niðursoðinn, niðurlagður eða frystur, 60% í 40%. Ég held að þetta séu yfirleitt allt vörur sem heimilin nota nokkuð jöfnum höndum, og svara ég þannig þeirri spurningu. Í öðru lagi var því fagnað að tollur skyldi lækkaður á búsáhöldum o.fl. Ég skil það. Alþfl. hefur haft hagsmuni fólksins í landinu í huga undanfarið. Ég veit ekki hve lengi það varir, en það er fullkomlega tímabært. En það þarf að halda áfram að lækka tolla. Það er heildarendurskoðun á tollskránni í gangi og fleiri vörutegundir nú í skoðun, þó að það hafi verið talið af mörgum þm. - til viðbótar við þrýsting annars staðar frá - að tollar á vörum skyldu lækkaðir sem fyrst og áður en heildarendurskoðun tollskrárinnar lýkur. Hljómplötur og snældur lækkuðu í tolli nýlega og það stendur til að halda áfram að lækka fleira á þeirri línu, hljóðbönd eða myndbönd. Það sem knúði nú á var að fram undan er jólamarkaður og að fullyrt er að mikið sé flutt inn í landið á óeðlilegan hátt - með smygli eins og það er orðað. En hitt er annað mál, að ég reikna ekki með að ferðamenn sem slíkir, sem halda sig innan þess ramma sem þeim er sniðinn, séu taldir smyglarar, þannig að ég tel óheiðarlegt að blanda þeim í tal um smygl. Það segir sig sjálft að ferðamenn, sem kaupa fyrir þann gjaldeyri sem þeir fá og koma með það magn sem þeir mega koma með til baka, eru ekki smyglarar. Ef þeir koma aftur á móti með meira en þeir mega og kaupa fyrir hærri upphæðir en þeir hafa heimild til að nota erlendis, þá er hægt að gefa þeim ýmis nöfn. Og hverjir standa að smygli? Það hef ég ekki minnstu hugmynd um. Hvernig í ósköpunum á ég eða einhver annar þm. að vita það? Ef tollgæslan sjálf vissi það, þá þyrfti hún ekki að hafa mikið fyrir að ná þeim og stöðva smygl. En þetta eru sem sagt svörin við þeim spurningum sem til mín var beint, og ég get fullvissað hv. þm. um að það er unnið mjög kappsamlega í tolladeild fjmrn. að því að endurskoða tollskrána og það verða fleiri vörutegundir lækkaðar í tolli og tollskráin í heild verður vonandi kynnt innan tíðar fyrir þingflokkunum.



Herra forseti. Þar sem hér er á dagskrá mál, sem ég ásamt fleiri átti nokkurn þátt í undirbúningi að, þykir mér rétt að láta nokkur orð falla við þessa umr., þ.e. um lækkun tolla á ýmsum nauðsynjavörum til heimilanna. Það kom fram hjá hv. 5. landsk. þm. að þarna hefðu verið viðhöfð handahófskennd vinnubrögð. Ég neita þessu sem ein af þeim sem tóku þátt í að skoða tollskrána, þegar verið var að athuga hvað hægt væri að gera til að koma til móts við heimilin í landinu, þegar þessi brbl. voru sett. Þetta er einn liðurinn í mildandi aðgerðum ríkisstj. eins og kunnugt er: Það má segja að tollskráin sé heill frumskógur að fikra sig í gegnum og það vænti ég að hv. 5. landsk. þm. þekki eins vel og ég. Þegar ég fór fyrir löngu, eftir að ég kom á hv. Alþingi, að skoða tollskrána, þá komst ég fljótt upp á lagið með að nota nokkurs konar þumalputtareglu til þess að átta mig á því hvað væru nauðsynjavörur heimilanna. Og hún er mjög einföld. Ef maður rennir fingri niður eftir dálkunum með tollaprósentunni, sem er lögð á vörur, og staldrar við töluna 80–90%, þá er það örugglega eitthvað sem tilheyrir nauðsynjum heimilanna. Það gerðist einnig þegar verið var að vinna í þessu máli varðandi þær matvörur sem hér hafa verið til umr. og lítið hefur verið gert úr á þessu sumri að tollar hafi verið lækkaðir á, eins og döðlur og fíkjur, sykraðir ávextir, spaghetti, Corn flakes o.s.frv. Nú er ég handviss um að hv. 5. landsk. þm. þekkir það eins vel og ég að þetta eru einmitt vörur sem eru notaðar næstum daglega á hverju einasta heimili, a.m.k. hjá ungu fólki þó í litlum mæli sé. Þarna var eingöngu verið að hreinsa út úr tollskránni þær vörur sem sátu eftir í háum tollaflokki þegar verið er að tala um matvörur, því að sem betur fer hafa fyrri ríkisstjórnir einnig fundið hvöt hjá sér til að reyna að koma til móts við fólk með því að lækka tolla á matvörum. Það má segja að þarna hafi verið um nokkurs konar hreinsun að ræða, sem þótti eðlilegt og sjálfsagt að láta fylgja með. Það vegur kannske ekki þungt hjá ríkissjóði, en áreiðanlega munar hvern mann um ef lækkaðir eru tollar einnig á þessum vörum. Það hefur undrað mig á þessu sumri, hversu litla umfjöllun þessi ráðstöfun ríkisstj. hefur fengið hjá almenningi í landinu og jafnvel hjá fjölmiðlum, fréttamönnum, sjónvarpi og öðrum. Þarna hefði verið kærkomið tækifæri til að kynna fyrir almenningi, fyrir heimilunum, fjölskyldunum, hvað hefði verið gert til að koma til móts við þær. Það má segja að öll búsáhöld eða nauðsynjavörur heimilanna, sem hér hafa verið taldar upp, hafi lækkað um 20–22%. Við getum nefnt eina pönnu. Ef hún kostaði 1500 kr., þá lækkaði hún um a.m.k. 300. Mér er kunnugt um verslun í Reykjavík sem selur slíkar vörur eingöngu. Eftir að þessi brbl. voru sett voru allar vörur í þeirri verslun lækkaðar um 20%. Ég get ekki séð að það sé hægt að gagnrýna svona aðgerðir hjá hæstv. ríkisstj. Það er sjálfsagt að gagnrýna þegar ástæða er til, en mér finnst einnig sjálfsagt að þakka það sem vel er gert. Og ég er sannfærð um að heimilin í landinu, það fólk sem fer í verslanir og þarf að viða að sér einhverjum vörum til heimilanna, kunna vel að meta þetta. Ég er hér með lista og ég gæti talið upp þær verðlækkanir sem áætlað var að yrðu á útsöluverði varanna sem hér eru nefndar og hæstv. ráðh. taldi upp. Ef við tökum vörur eins og þurrkaðar döðlur og nýjar þurrkaðar fíkjur, sem hv. 5. landsk. þm, ef ég man rétt, gerði heldur lítið úr í blaðagrein í Dagblaðinu og Vísi í sumar að væri nú lítil ástæða til að vera að lækka, þá er það 17% lækkun. Það munar um þetta eins og hvað annað. Það er alveg óhætt að segja það. Borðbúnaðurinn og aðrar slíkar vörur hafa lækkað í útsöluverði um 21–22%. Ég held að allir hljóti að gera sér grein fyrir að þetta er virkilega þess virði að það sé metið þegar svo stendur á í þjóðfétaginu eins og nú er. Við skulum ekki heldur gleyma því hvernig málin hefðu staðið ef ekkert hefði verið að gert, verðbólgan hefði fengið að blómstra áfram - ef við getum talað um það að hún blómstri, við skulum heldur segja bólgna. Þá getum við rétt hugsað okkur hve margir dagar hefðu liðið þangað til öll sú kauphækkun, sem átti að koma 1. júní og mikið hefur nú verið talað um að hafi ekki komið, hefði verið uppurin.



Virðulegi forseti. Ég verð að gera stutta aths. við ræðuna sem hv. 4. þm. Reykn. flutti hér. Í fyrsta lagi: Ég minnist þess ekki að hafa skrifað neina blaðagrein um þessi efni í sumar. Það getur þó verið að eitthvað hafi verið vikið að því í einni setningu. En það var allavega ekkert meginatriði máls. Og hitt er það, að hv. 4. þm. Reykn. hefur ekki hlustað nægilega vel á mína ræðu áðan. Ég hrósaði því sem gert var í sambandi við niðurfellingu tolla af búsáhöldum. Ég verð að endurtaka það hér, hafi hv. 4. þm. Reykn. ekki heyrt það. Annars hefur hún þá valið þann kost að rangtúlka mín orð. Hins vegar spurði ég: Hvað olli því að þurrkaðar döðlur og fíkjur voru sérstaklega teknar út úr umfram ýmis önnur matvæli? Ég fékk ekkert svar við því. Og hér er fullyrt að þetta sé verulegur þáttur í daglegri neyslu heimilanna í landinu. Ég vil biðja hv. þm. að kynna sér neyslukönnun Hagstofunnar og sjá hvað gráfíkjur og döðlur vega þar þungt í útgjöldum venjulegrar fjölskyldu. Hvers vegna kynna hv. þm. sér ekki þessi mál? Ég fullyrði að þetta eru ekki stærstu útgjaldaliðirnir hjá venjulegum fjölskyldum í þessu landi í dag. En hv. þm. hefur rétt mér grein úr Dagblaðinu frá því 15. júlí og það er rétt hjá henni að ég hef vikið að þessu í þremur línum. Þar segir, með leyfi forseta: „Fyrir nokkru var frá því skýrt að lækka ætti tolla á ávöxtum. Þegar að var gætt kom í ljós að þar var einkum um að ræða þurrkaðar fíkjur, sem ekki vega mjög þungt í ávaxtaneyslu Íslendinga.“ Ég held að þetta sé alveg rétt. Ég stend við þau ummæli, að þurrkaðar fíkjur vegi ekki mjög þungt í ávaxtaneyslu Íslendinga. Ég held að því verði ekki móti mælt. En ég fagna þeirri yfirlýsingu hæstv. fjmrh. að tollskráin skuli öll vera í endurskoðun og ég vona að það verði mjög til einföldunar frá því sem verið hefur. En nokkur orð varðandi yfirlýsingu hæstv. fjmrh., sem ég vitnaði til og birt var í Morgunblaðinu 14. þ.m. og ég vil endurtaka með leyfi forseta: „Það er vitað að það hefur verið svipað með hljómplötur og nylonsokkana á sínum tíma,“ sagði Albert Guðmundsson í samtali við Morgunblaðið í gærkvöldi. „Miklu er smyglað inn í landið.“ Fjmrh. í ríkisstjórn Íslands getur ekki leyft sér að viðhafa slík ummæli án þess að finna þeim stað eða skýra þau nánar. Það er mergur þessa máls. Ummæli ráðh. vega þungt og þegar ráðherrar láta hafa slíkt eftir sér verða þeir að finna sínum ummælum stað og skýra þau nánar. Þá kröfu verður að gera til hæstv. ráðh. í virðulegri ríkisstjórn Íslands.



Virðulegi forseti. Frv. til l. um lántöku Áburðarverksmiðju ríkisins, sem er á þskj. 25, er flutt til að leita staðfestingar á brbl. sem sett voru 30. mars s.l. í tíð forvera míns í embætti fjmrh. Í fjárlögum fyrir 1983 var svo ráð fyrir gert, að aflað yrði 80 millj. kr. innlends láns til Áburðarverksmiðju ríkisins. Sú leið mun þó ekki hafa þótt fær og var því heimildar til töku erlends láns aflað með brbl. Var lánið tekið s.l. vor. Í brbl. er að finna heimild til að greiða helming hverrar afborgunar og vaxta af láni þessu og segir þar að greiðslur þessar skuli metnar sem stofnframlag ríkissjóðs í Áburðarverksmiðju ríkisins vegna byggingar saltpéturssýruverksmiðju. Fyrrv. fjmrh. ákvað að nýta þessa heimild. Hér er á ferðinni glöggt dæmi þess, hvernig fyrrv. ríkisstj. flúði undan vanda líðandi stundar og velti honum yfir á framtíðina. Ég bið virðulegan forseta afsökunar, en ég legg til að frv. þessu verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Ég legg hér fram frv. til l. um heimild til niðurfellingar eða endurgreiðslu stimpilgjalda af íbúðalánum, sem eru brbl. Í samræmi við ákvæði í stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. fóru á s.l. sumri fram viðræður við banka og sparisjóði um skuldbreytingalán fyrir þá sem stofnað höfðu til skuldar vegna byggingar eða kaupa á eigin húsnæði í fyrsta sinn undanfarin 2–3 ár. Leiddu þessar viðræður til þess, að lánastofnanirnar féllust á að taka að sér slíkar skuldbindingar af lánum sem þær höfðu veitt. Lánstími þessara skuldbreytingalána var allt að fimm árum og þau voru bundin lánskjaravísitölu með 3% vöxtum og veitt gegn fasteignaveði. Samkv. lögum um stimpilgjald hefði átt að leggja 1.5% stimpilgjald á fjárhæð skuldbreytingalánanna. Ljóst er að stimpilgjald hafði þegar verið greitt af flestum þeirra skammtímalána sem breyta skyldi í lán til lengri tíma á grundvelli ofangreinds samkomulags. Hefði slík gjaldtaka því í mörgum tilfellum leitt til tvísköttunar á þessum lánum. Með þessum rökum og til að draga sem allra mest úr kostnaði húsbyggjenda við skuldbreytinguna voru hinn 6. sept. s.l. sett brbl. um heimild til handa fjmrh. til niðurfellingar eða endurgreiðslu á stimpilgjaldi af þeim skuldbreytingalánum er undir samkomutagið féllu. Er frv. þetta flutt til staðfestingar á þeim brbl. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. til staðfestingar á brbl. um fjármálaráðstafanir til verndar lífskjörum sem sett voru í tengslum við efnahagsráðstafanir ríkisstj. 27. maí s.l. Brbl. þessi voru sett til að milda áhrif efnahagsaðgerða stjórnarinnar á hina lakast settu í þjóðfélaginu. Í þeim er að finna ívilnandi ákvæði til hagsbóta fyrir barnafólk og lífeyrisþega auk þess sem persónuafsláttur til skatts var hækkaður. Í 1. gr. frv. koma fram ákvæði um hækkun persónuafsláttar og barnabóta. Hækkun persónuafsláttarins svaraði tekjuskattslækkun að fjárhæð 135 millj. kr. og hækkun barnabóta nam 90 millj. kr. Í 2. gr. frv. er kveðið á um hækkun lífeyristrygginga og 100% hækkun mæðralauna með einu barni og 30% með tveimur börnum og fleiri. Ákvæði þessarar gr. leiddu til 30 millj. kr. útgjalda fyrir ríkissjóð. En í greininni er gert ráð fyrir að ýmsar lífeyrisgreiðslur hækki um 5% umfram þær launahækkanir sem urðu 1. júní s.l. Í 3. gr. er ríkisstj. veitt heimild til stóraukinna fjárveitinga til jöfnunar og lækkunar hitunarkostnaðar íbúðarhúsnæðis. Er í þessu skyni heimilað að verja allt að 150 millj. kr., en á fjárlögum þessa árs var fjárveiting til þessa þáttar 35 millj. kr. Hér er því um verulega hækkun að ræða og í fjárlagafrv. 1984 er raunar gert ráð fyrir enn frekari hækkun fjárveitingar til þess að jafna og lækka hitunarkostnað eða samtals 230 millj. kr. Í 4. gr. er fjmrh. heimilað að lækka ríkisútgjöld í ár um allt að 300 millj. kr. frá fjárlögum. Ástæðulaust er að hafa um þetta frv. mörg fleiri orð. Þær ráðstafanir sem í því felast eru mjög mikilvægur liður í viðleitni ríkisstj. til að milda áhrif af þeim óhjákvæmilegu ráðstöfunum sem gripið var til í maí og verja þar með hag hinna verst settu. Þau brbl. sem þetta frv. tengist verður að skoða sem einn hluta þeirra heildarráðstafana sem gripið var til á s.l. vori og gerð hefur verið rækileg grein fyrir í stefnuræðu forsrh. og umr. um hana. Ég vil að svo mæltu, hæstv. forseti, leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég skal ekki hafa um þetta mál mörg orð. Ég hygg að réttara sé að taka það mál í víðara samhengi þegar verðlagsmálin koma hér á dagskrá og hæstv. forsrh. verður hér einnig til andsvara ásamt hæstv. fjmrh. En óneitanlega vakna nokkrar spurningar í tengslum við þetta mál sem gott væri að fá svör við. Við heyrðum það um daginn í umr. utan dagskrár á Alþingi að hæstv. fjmrh. taldi að hin mildandi hönd ríkisstj. hefði verið með eindæmum þegar þetta hefði verið gert. Hefði það verið ólíkt vinnubrögðum annarra ríkisstjórna, sem hefðu í raun og veru eingöngu refsað fólki og tyftað, en í þessu tilfelli væri hin mildandi hönd allsráðandi. Eitthvað á þessa leið mæltist hæstv. fjmrh. og klökknaði við . Ég spyr þá, vegna þess að ég veit að hæstv. fjmrh. hefur haft sérstakar áhyggjur af og borið umhyggju fyrir ákveðnum þjóðfélagshóp, sem eru lífeyrisþegarnir, öryrkjarnir okkar og aldraða fólkið, hvort honum þyki, með hliðsjón af þeirri grein þessara laga sem þar að lýtur, 2. gr. hin mildandi hönd ríkisstj. hafi fært þessu fólki nægilega mikið á móti því sem af því var tekið. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, að hæstv. fjmrh. er mjög ljúft að svara því hvort honum hafi ekki þótt eðlilegt að sá allt of lági grunnur, sem þessar greiðslur eru byggðar á, fengi að vera nokkurn veginn óskertur fyrir refsingunni sem ríkisstj. lagði á launþega þessa lands og hvort honum þyki hin smávægilega mildun í vor fullnægjandi fyrir það fólk sem af engu öðru hefur sitt lifibrauð. Öryrkjunum, sem segja manni óhikað að aldrei hafi verið eins þröngt í búi hjá þeim og nú, aldrei hafi þeir átt eins erfitt með að láta enda ná saman, þeir nái í raun og veru engan veginn saman. Þessu veit ég að hæstv. fjmrh. er mjög annt um að svara, af því að ég veit - og mæli þar ekki af neinni hræsni, að hann hefur haft miklar áhyggjur af kjörum þessara þjóðfélagshópa, m.a. í tíð síðustu ríkisstj. Það heyrði ég þá oft. En ef við berum saman kjör þeirra þá og kjör þeirra nú, þá fullyrði ég að þar er vægast sagt ólíku saman að jafna. 3. gr. var nú kannske helsta skrautfjöðrin, sem maður reiknaði með að yrði hæstv. ríkisstj. til framdráttar, þ.e. um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar. Vissulega ber að meta það að tekin var myndarleg fjárhæð og varið í þessu skyni. En sú fjárhæð kom hins vegar ekki nema að takmörkuðu leyti til góða fyrir heimili þessa lands. Það voru nefnilega aðrar ráðstafanir gerðar jafnhliða í sumar, þar sem hið opinbera gekk á undan með hinu góða fordæmi þess að hækka ekki opinbera þjónustu eða vöru með því að hækka svo stórkostlega raforkuverðið í landinu, hækka til Landsvirkjunar svo ríflega, að allar þessar niðurgreiðslur hurfu og vel það. Ég hef það fyrir satt og hef það beint frá Rafmagnsveitum ríkisins, að þrátt fyrir niðurgreiðslurnar hafi orkukostnaður hækkað í júní til ágúst 1983 um 17.4%. Það er hér, skjalfest á blaði. Þetta þýðir í raun og veru það, að hækkun á raforkukostnaði meðalstórrar fjölskyldu í 400 rúmmetra íbúð, sem var vel einangruð í þokkabót, hefur orðið í kringum 4200 kr. á ári vegna hækkana gjaldskrár frá stjórnarskiptum og þrátt fyrir þessa niðurgreiðslu. Hér er um stærsta vanda þeirra að ræða sem búa á köldu svæðunum, og menn eru orðnir býsna langeygir eftir því að sjá einhvern áfanga í þessa átt, sem skilar sér inn til heimilanna en ekki bara í Landsvirkjunarhítina. Þó að margt fleira mætti ræða í þessu sambandi skal ég ekki lengja þessar umr., þetta mál á eftir að verða hér aftur á dagskrá beint og óbeint í tengslum við annað frv., eins og ég sagði áðan, en fróðlegt væri að vita um þær ráðagerðir sem hæstv. ríkisstj. er með varðandi 4. gr. frv., hvaða útgjöld það eru í stærstu dráttum sem lækkuð verða í þeirri heimild sem þar er ákveðið um. Um þetta vildi ég gjarnan fá einhverjar upplýsingar. Ég þykist að vísu vita að það sé engan veginn hægt að gera það tæmandi, en helstu útlínurnar í því væri a.m.k. gott að fá að vita um við þessa umr.



Virðulegi forseti. Þar sem ég á sæti í þeirri nefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar sé ég ekki ástæðu til að tala mjög langt mál í þessari hv. deild við 1. umr. málsins, en örfáum atriðum vildi ég þó vekja athygli á. Í fyrsta lagi er það, að þær svokölluðu mildandi ráðstafanir, sem hér er gert ráð fyrir, náðu og ná að mati og dómi okkar Alþfl.-manna allt of skammt. Það er eitt af þeim atriðum sem við gerðum að ágreiningi í sambandi við þær stjórnarmyndunarviðræður sem áttu sér stað á s.l. vori. Það vita raunar allir að tekjuskatturinn í núverandi mynd er ekkert annað en launamannaskattur og það er löngu tímabært að samþykkja þær tillögur, sem við höfum flutt hér á Alþingi oftar en einu sinni og oftar en tvisvar að ég hygg, að afnema tekjuskatt af almennum launatekjum. Annað er það um þessar svokölluðu mildandi ráðstafanir, sem kom raunar ágætlega fram í máli síðasta ræðumanns, hv. 2. þm. Austurl., að þær eru allar auðvitað löngu uppétnar í þeim hækkunum sem dunið hafa yfir frá því að þessi stjórn tók við völdum. Ég skal bara nefna eitt dæmi varðandi orkukostnaðinn, sem hér hefur borið á góma og fjallað er um í þessu frv. Ég kom á heimili vestur á landi fyrir fáeinum dögum, þar sem húsráðendur sýndu mér orkureikninga. Þetta var ákaflega venjulegt einbýlishús, um 130 fermetrar að stærð, hitað með raforku. Orkureikningur þessarar fjölskyldu verður á þessu ári í kringum 47 þús. kr. Það lætur nærri að það séu hátt í þriggja mánaða laun húsbóndans. Hér er svo komið, - og gefst nú betra tækifæri til að ræða það undir öðrum dagskrárlið í Sþ., þar sem fsp. hefur verið borin fram um raforkuverðið, - og það sér auðvitað hver maður, að við svo búið er ekki hægt að una. Menn verða að gera sér það ljóst. að þessi mismunur og þetta háa orkuverð mun hafa í för með sér búseturöskun í landinu sem verður okkur langtum dýrari og margfalt dýrari en skynsamleg jöfnun orkukostnaðar. Kjör og staða láglaunahópanna, sem þetta frv. átti sérstaklega að milda, hafa verið mikið til umræðu þessa daga á hinu háa Alþingi þótt ekki sé langt liðið þings. Fyrir fáeinum dögum ræddi ég við starfsmann á vinnustað hjá Reykjavíkurborg í lágum launaflokki. Hann vinnur 50 stundir á viku og þau laun sem hann fær til sinnar ráðstöfunar, þegar búið er að draga af honum tekjuskattinn, launamannaskattinn, og fleiri útgjöld, eru á bilinu 12–13 þús. kr. Nú væri fróðlegt ef hæstv. fjmrh. gæti í stórum dráttum lýst fyrir okkur hér, hvernig hann hugsar sér að þriggja manna fjölskylda eigi að skipta 12 þús. kr. þannig að dugi til framfæris í 30 daga. Ég held að það sé ekki hægt. Þess vegna sýnir það með öðru hvernig með ráðstöfunum þessarar hæstv. ríkisstj. hefur verið vegið að fólki sem lægst hefur launin. Og nú er ekki annað að sjá á fjárlagafrv. ríkisstj. en að enn eigi að ganga hart fram og kannske harðar en áður í skattheimtu að því er varðar bæði tekjuskatt og eignarskatt. Við Alþfl.-menn lögðum fram aðrar tillögur um aðra tilhögun mála varðandi tekjuskattinn og skattafslátt, að þetta gæti orðið útborganlegt í þeim tilvikum þar sem um mjög lágar tekjur er að ræða. Sú till. verður endurflutt við síðari umr. þessa máls og látið á það reyna hvort þessi hæstv. ríkisstj. vill raunverulega gera eitthvað til stuðnings þeim sem lægst hafa launin í þessu þjóðfélagi. Ég mun ekki, virðulegi forseti, hafa um þetta fleiri orð að sinni, því að eins og ég sagði í upphafi máls míns gefst tækifæri til að fjalla ítarlegar um þetta þegar fjh.og viðskn. þessarar hv. deildar fær þetta mál til meðferðar.



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð, því að það er nánast eins og að berja hausnum við steininn að vera að deila um lög sem þegar er farið að brúka. Það er sagt um þessa stjórn, sem nú situr, að hún sé sterk, og ef maður horfir á þingstyrk hennar virðist hún hafa krafta í kögglum. En það virðist oft vera þannig, að ekki fara í raun saman kraftar og skynsemi. Það kemur mjög greinilega fram á þeim úrræðum sem þessi stjórn greip til í vor að þau eru flestöll glundroðakennd og í raun og veru engar lausnir á neinu. Maður hefði haldið að á því alvarlega augnabliki, sem menn álitu allavega að vorið í vor væri, þegar holskefla efnahagslífsins skal yfir fólk, hefðu menn talið nauðsynlegt að taka til í íslensku efnahagslífi. Það að rétta launþegum rúmlega 100 kr. á mánuði sem persónuafslátt til uppbótar vegna þeirra kjaraskerðinga, sem þeir höfðu orðið fyrir, verka nánast eins og brandari á fólk. Svo eru sett einhver undarleg aldursmörk fyrir því hvernig barnabótum skuli skipt milli manna. Það er hægt að nefna einhverjar skýringar til þess að reyna að verja það, en þær skiljast aldrei. Maður teldi t.d. eðlilegra að það væri þá frekar miðað við einhver tekjumörk, því að alveg má sjá það fyrir sér, þó að ekki sé horft lengra í kringum sig en bara á þennan þingheim, að hér eru nokkrir aðilar innandyra sem fá þennan barna- og bótaauka og þurfa lítið sem ekkert á honum að halda. Í framhjáhlaupi hefði mig reyndar gjarnan langað til að fá svör hjá fjmrh., en nú veit ég ekki alveg hvort hann er þess megnugur á þessum stað og þessari stundu að svara þeim spurningum. Mér skildist fyrir nokkrum árum, þegar barnabótagreiðslum var breytt, í sama skipti og þegar framtöl hjóna voru aðskilin, að það væri ætlunin að barnabætur rynnu að helmingi til karls og helmingi til konu og óskertar, en ég hef t.d. sjálfur orðið var við það á undanförnum mánuðum að barnabætur sem áttu að fara til kvenna hafa einfaldlega verið teknar upp í opinber gjöld karlmanns þegar hann er eina fyrirvinnan. Lífeyrisbótum lífeyristrygginga til ellilífeyrisþega hefur hv. 2. þm. Austurl. þegar gert skil og ég get ekki bætt þar um betur. Þar er aðeins eitt atriði til viðbótar: Mæðralaun hækka með einu barni um 100%, með tveimur börnum og fleiri um 30%. Maður hefði haldið að hækkunin hlyti í raun og veru að verða meiri eftir því sem börnunum fjölgaði. Þörfin hlýtur að aukast. Síðan er það 3. gr. þessara laga, sem er í raun og veru dæmigerð fyrir það framhald sem vænta má af þessari ríkisstjórn, að enn þá detta menn ofan á þá einu gamalkunnu lausn að halda áfram álíka vitleysu og niðurgreiðslu. Hvers vegna í ósköpunum er ekki hægt að leggja fram sæmilega skynsamlegar tillögur um að styrkja menn í því að auka og bæta sinn húsakost með tilliti til aukinnar orkunýtingar, þannig að þessara niðurgreiðslna verði ekki þörf eða allavega sem minnst þörf? Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta, því eins og ég sagði áðan er kannske ekki tilefni til að ræða lengi um þessa hluti, sem þegar eru orðnir.



Virðulegi forseti. Það er nú ekki gamalt, þetta þing, en mikið vorum við búnir að bíða lengi hér á Alþingi eftir að fá slíka snillinga sem þeir eru Bandalagsmenn, eftir því sem fram er komið í málflutningi þeirra og nú síðast hjá hv. 8. þm. Reykv. Ég er alveg viss um að hér eftir fáum við tillögur úr hugmyndabanka þeirra sem leysa öll okkar vandamál. Ég lít ekki svo á, og svara hv. 8. þm. Reykv. fyrst, að launauppbæturnar verði skoðaðar sem brandarar. Ég held að fólk taki þær mjög alvarlega og að allar launauppbætur sem koma, hvað mikil sem hækkunin er hverju sinni, séu vel þegnar. En hvað í ósköpunum hafa þá vinstri flokkarnir verið að gera nýkomnir úr stjórnarsetu, sem þjóðin veit að sjálfsögðu að var alltof löng? Af hverju voru þeir ekki búnir að hækka launin? Af hverju voru þeir ekki búnir að hækka persónufrádrætti?  Stjórnin er sterk. Hún er einnig viljasterk og stendur af sér allar þær hríðir sem geta komið frá nýsköpuðum þm. hér. Það er óhætt að undirstrika það, því að tillögur Bandalagsmanna eru í einum pakka það sama og var. Málflutningurinn er ekkert annað, með breyttum orðum, en var og ég sé ekki að það komi til með að breyta þessu þjóðfélagi nokkurn skapaðan hlut. - Og það er ekki að berja hausnum við steininn að tala á þingi. Það er yfirleitt tekið nokkuð mikið mark á því sem sagt er. Nál. eru almennt einnig rædd í nefndum og hef ég orðið var við þar að tekið hefur verið tillit til minni hl., hvort sem þeir hafa náð öllu sínu fram eða ekki. Það er ekki alltaf tekið til greina sem þeir segja, en það er þó vissulega tekið mark á því sem sagt er og oft hafa frv. komið breytt fyrir tilstilli minni hl. Við skulum því ekki gera þingræðið að slíkum samastað sem þessir ágætu hv. þm. virðast halda að hann sé. Þeir eiga eftir að læra að fólk vinnur hér vel saman. En það vil ég undirstrika, að þessi stjórn er sterk og hún stendur af sér þau skynsemisköst sem koma frá þessum ágætu nýju þm. Hér er ekki um neina glundroðastefnu að ræða. Hér er verið að taka til í efnahagslífinu. Þeir bara gera sér ekki grein fyrir því. Það er ekki nema eðlilegt. Menn sem koma með það veganesti inn á Atþingi á fyrstu dögum Alþingis að þeir viti allt og hafi ráð við öllu eiga eftir að reka sig illþyrmilega á að það eru margir aðrir sem hafa hugmyndir, og oft kemur fram að aðrir hafa betri hugmyndir en sá sem fullyrðir hvað mest. Virðulegur 2. þm. Austurl. talaði um mildandi aðgerðir. Eigum við að bera saman ennþá einu sinni? Þá skal ég gera það. Með leyfi forseta, þá hef ég verið að tala um og bera brbl. fyrrv. ríkisstj. og þessarar ríkisstj. Og þegar ég ber þau saman ber ég saman það eina skipti sem þessi ríkisstj. hefur skert vísitölu launa og tek fjórtándu skerðingu síðustu ríkisstj. Þessi ríkisstj. skerti vísitölu launa. Það gerði hin líka með brbl. Við lækkuðum gengið í þessari ríkisstj. Það gerði síðasta ríkisstjórn líka. Við notuðum gengismun á sama hátt og síðasta ríkisstj. Svo kemur hin mildandi aðgerð hjá okkur, sem er hækkandi persónufrádráttur, mæðralaun og barnabætur. Á móti kom svo aftur hjá síðustu ríkisstj. lækkandi vörugjald á vörur og nýir vörugjaldsflokkar. Það kalla ég harðari aðgerðir en aðgerðir okkar. Það fer því ekkert á milli mála að aðgerðirnar eru mildandi hjá okkur miðað við það sem síðasta ríkisstjórn gerði. Að sjálfsögðu segir sig sjálft að þær ráðstafanir, sem hafa verið gerðar og hafa lækkað verðbólguna í landinu um og yfir 100% frá því í maí niður í 30%, eins og hún var síðast þegar hún var mæld, hljóta að koma fólkinu í landinu til góða. Annað getur ekki verið. Og ef fólk á erfitt með að búa við 11 eða 12 þús. kr. í dag, sem ég efa ekkert í 30% verðbólgu, hvernig hefði þá verið ástandið hér ef verðbólgan væri komin yfir 150 eða dansaði milli 150 og 200%? Nú heyrum við og sjáum, þegar síðustu hækkanir á landbúnaðarafurðum voru kynntar og launahækkanir, að í fjölmiðlum er talað um, eftir að verðhækkanir hafa verið kynntar, að hefði vísitala launa ekki verið skert hefði fólkið í landinu fengið svona og svona miklu meira í krónutölu í laun. En það er ekkert talað um hvað vöruverðið hefði hækkað mikið ef engar ráðstafanir hefðu verið gerðar. Hvað hefði fólkið þá haft í ónýtum krónum í staðinn fyrir að vera með verðmeiri krónur í vasanum? Það er furðulegt að Alþb.-menn skuli voga sér út í að tala um ástandið eins og það er núna, nokkrum mánuðum eftir að ríkisstj. tekur við af þeim, því að ástandið í þeim ráðuneytum sem þeir höfðu með höndum var þannig - og ekki bara í þeim rn. sem þeir höfðu með höndum heldur í öllum ráðuneytum - að gersamlega allt fé til reksturs ráðuneyta og allra stofnana var þurrausið um miðjan apríl. Alþb. gefur í skyn í sjónvarpsviðtali að það hafi verið 800 millj. kr. í sjóði eða rúmlega það um áramótin 1982–1983 og vitnað í ríkisreikninga til að villa um fyrir fólki. Hvað skeður þá, þegar það er hátt á annað þús. millj. í apríl - maí í yfirdrætti Seðlabanka? Það er skýring á því að Alþb., þessi sjálfskipaði talsmaður verkamanna á Íslandi, hækkaði ekki launin. En þeir skuli svo koma, meðan aðrir eru að reyna að hreinsa til eftir þennan virðulega flokk eða hitt þó heldur, og voga sér í umr. um þessi mál, - svo maður ekki tali um á annan milljarð dollara í yfirdrætti erlendis, sem þýðir það, eins og allir vita og hefur margkomið fram í umr. og fréttum, að heildarskuldir þjóðarinnar eru komnar langt yfir þau hættumörk sem hvaða þjóðfélag sem er er talið þola. Það er alveg rétt, að bæturnar sem hafa verið hækkaðar, bæði mæðralaunin og barnabætur, mættu vera hærri. En það var aldrei áður hugsað um að hækka þetta. Það voru engir tilburðir til að hækka þessa liði meðan síðasta ríkisstjórn sat við völd. Þá var ekkert hugsað í þessa átt. Það er margbúið að gera ráðstafanir í efnahagsmálum. Ef þessar bætur eru lágar nú með 100% hækkun hljóta þær að hafa verið lágar áður en þær voru hækkaðar. Menn hafa bara ekkert hugsað út í að fólkinu líði vel. Í sambandi við 3. gr. Ég get vel svarað því, af því að ég skrifaði það niður eftir hv 2. þm. Austurl. Auðvitað hef ég áhyggjur af því fólki sem þar um ræðir. Ég hef miklar áhyggjur af því. Í öllu mínu starfi hef ég haft áhyggjur af þessu fólki, bæði sem sveitarstjórnarmaður og á Alþingi, og það bera þær tillögur með sér sem við Guðmundur J. Guðmundsson höfum hvað mest flutt saman á Alþingi síðan við urðum þm. saman. En það er eitt hvað maður vill gera og annað hvað er hægt að gera. Ég hefði treyst mér til að gera miklu meira fyrir þetta fólk hefði ástandið verið, þegar ég kom að störfum í fjmrn., eins og var þegar Alþb. tók við fjmrn. - Og ég verð að segja alveg eins og er: Ef hv. þm. hafa ekki tekið eftir því, þá skal þess getið að engar nýjar álögur hafa verið lagðar á síðan ég kom í rn. Meira að segja neitaði ég að leggja kílóagjald á bifreiðir og umferðina. Það hefur ekkert verið gert annað en lækka þetta og lækka hitt þrátt fyrir vandann. En þetta kemur allt fólkinu til góða og hlýtur að auka verðgildi krónunnar í innkaupum , þannig að það er þó verið að gera eitthvað þó að það sé ekki með beinum fjárframlögum. eins og ég veit að Alþb. er með í huga þegar aðrir stjórna, en hugsa ekkert um þegar þeir stjórna sjálfir. Í sambandi við 3. gr. Ríkisstj. bætti við í maí 150 millj. kr. til jöfnunar og lækkunar á húshitunarkostnaði íbúðarhúsnæðis, þegar Alþb. gerði ráð fyrir 5 mánuðum fyrr við gerð fjárl. aðeins 35 millj. kr. Í hvaða stöðu er Alþb. til að deila á þessa 150 millj. kr. viðbót? Það getur verið að hún sé ekki nóg, það þurfi að gera meira, en hún er þó nokkru hærri upphæð en Alþb. gerði ráð fyrir á fjárlögum. Það er alveg sama hvar á er litið. Það var hrein óstjórn hjá Alþb. miðað við þann málflutning sem þeir hafa uppi nú. Annars er það athyglisvert, og það er kannske umhugsunarefni fyrir nýja þm. Reykv., kannske eldri þm. annars staðar frá líka, að húshitunarkostnaði er ekkert jafnað meðan hitaveitum eins og t.d. Hitaveitu Reykjavíkur er haldið niðri í um 6,40 kr. pr. tonn á seldu vatni á sama tíma sem hitaveitur úti á landi, eins og á Akureyri, eru að fá í hækkun eingöngu 8 kr. Ef verðið á heita vatninu í Reykjavík væri það sem það þarf að vera og það kæmi inn í húshitunarkostnaðinn væri kannske minna miðað við þá upphæð sem þá væri ætluð til dreifingar úti á landi. Það eru ýmsir aðrir liðir sem snerta búsetu sem ættu að koma inn í líka og reikna ætti út búsetukostnað á öðrum sviðum og vita hvort það er ekki að einhverju leyti dýrara að búa í Reykjavík en úti á landi og taka það þá inn í heildarbúsetukostnaðinn en ekki þennan eina lið eingöngu. Hv. 2. þm. Austurl. spyr hvaða útgjöld verði lækkuð samkv. 4. gr. Ég vil fá að bíða með að svara því þangað til ég flyt mína fjármálaræðu, með leyfi hv. þm., ég held að það sé ekki ósanngjörn ósk. Það er undarlegt hvernig hv. 5. landsk. þm. Eiður Guðnason virðist taka með annarri hendi um hálsinn á mér og reyna að hengja mig, en klappar mér svo með hinni. „Ráðstafanirnar ná alltof skammt og við í Alþfl. viljum gera miklu meira“. Þetta er alveg rétt. Alþfl. hefur alltaf viljað gera miklu meira en tillögur sem koma fram. Það er alveg sama hvaðan þær koma. Það er af því að Alþfl. hefur aldrei þurft að vera ábyrgur fyrir sínum tillögum. En það var lítið sem kom fram af þessum stóru tillögum þegar þeir voru um skamma stund í ríkisstjórn, afskaplega lítið. Þetta kemur mér ekkert á óvart. Þetta á eftir að halda áfram að vera svona og ég býst við að ég þurfi að margsvara þessari sömu spurningu. Alþfl. vildi þetta og Alþfl. vildi hitt. Hann vill allt frá öllum, nema þegar hann sjálfur er ábyrgur fyrir einhverju. En ég veit ekki hvar þessar tillögur Alþfl. komu fram. Þær komu svo sannarlega ekki fram við stjórnarmyndunarviðræðurnar - ekki á þeim fundinum sem ég sat í stjórnarmyndunarviðræðum með Alþfl. Það getur verið að það hafi komið fram á einhverjum leynifundum utan við þá nefnd sem sat í og reyndi að ná saman ríkisstjórn innan Sjálfstæðisflokksins, en það komu svo sannarlega ekki fram í þeirri nefnd sem ég sat í neinar aths. við neitt af því sem hafði verið rætt þar og endanlega varð svo stefnuyfirlýsing ríkisstj. Eitt var það þó sem kom fram og enginn gat samþykkt, fyrst frá formanni og síðar frá varaformanni. Það var að Alþfl. vildi fá forsrh. Það var það einasta eina. Það var slíkur úrslitakostur að hann gekk út frá öllu saman, en þó ekki fyrr en hann var búinn að samþykkja áður en hann gekk út frá okkar viðræðum að slíta viðræðunum. Þetta er Alþfl. Við skulum ekki vera með neinn leikaraskap. Við skulum bara tala hreint út. Ég verð að segja alveg eins og er, að mér er ekki nokkur leið að skilja hvernig fólk lifir af 11–12 þús. kr. Mér er ekki nokkur leið að skilja það. Það hlýtur að vera mjög sparsamt fólk sem gerir það og ég er ekki í nokkrum vafa um að það er í miklum vanda. En því miður er þjóðfélagið orðið þannig, að það er ekkert svigrúm til. Það er það furðulegasta við það. Ég held að við getum öll verið sammála um að þetta eru lág laun og öll getum við verið sammála um að við verðum að finna leiðir til að bæta úr þessu þegar þar að kemur. En hvernig, það er galdurinn. Það er verið að leita að leiðinni. Til þess þurftum við að fá ákveðið svigrúm og það kalla Alþb.-menn og kannske einhverjir fleiri að samningarnir hafi endanlega verið rofnir og aldrei fái nokkur maður að semja um sín launakjör aftur. Þetta var nú bara frestun í 4,5 eða 6 mánuði - svigrúm sem ríkisstj. þurfti að hafa til að finna leiðir. Ég tek undir að ná þarf þarna árangri í áföngum. En hvernig á að gera það? Á að halda áfram erlendri skuldasöfnun?  Það er ágætt að fá ádeilu. Það er ekkert að því. En eins og við höfum hlustað á núna síðustu dagana og má segja síðan að kosningum loknum, þá hefur ekki komið neitt annað en ádeilan. Einhverjar hugmyndir um hvað stjórnarandstaðan vill, hvað hún telur mögulegt og hvernig hún ætlar að standa undir sínum tillögum, hafa ekki komið fram. Það er ausið út tillögum og krítík á það sem verið er að gera. Ef einhvern tíma koma fram tillögur segja þeir bara: Það er ykkar að finna lausn. Þið hafið gefið kost á ykkur til að stjórna. - Og það sem við gerum svo er einskis virði. Um leið og menn eru komnir í trúnaðarstöðu eru þeir orðnir vondir menn og vilja öllum illt gera. Til þess að svara hvað þessi ráðstöfun ríkisstj. þýddi þó skattalega séð. Hækkun persónufrádráttarins og barnabóta fól það í sér að tekjuskattar einstaklinga hækkuðu á milli áranna 1982 og 1983 um aðeins 39.8%, en hefðu án þessara aðgerða hækkað um rúm 55%. Hér er því á ferðinni allveruleg skattalækkun, eins og kemur glöggt fram í því að tekjur landsmanna milli áranna 1982 og 1983 hækkuðu um 59% að því er áætlað er, en tekjuskattur aðeins um 40%. Hlutfall beinna skatta til ríkis og sveitarfélaga af brúttótekjum greiðsluársins lækkaði þannig úr 12.9% niður í 12.5%. Af því að við erum búnir að vera það lengi saman á Alþingi, mennirnir sem ég er nú að svara, hv. 5. landsk. þm. og hv. 2. þm. Austurl. verð ég að ætlast til þess að þeir sýni mér a.m.k. sama samstarfsvilja og sömu sanngirni og ég hef sýnt þeim frá því að samstarf okkar hófst hérna, séu ekki með neitt fleipur, heldur haldi sig að þeim staðreyndum, þó að þær séu sárar, sem komu út úr því stjórnarsamstarfi sem þessi ríkisstj. er nú að taka við af. Þann samanburð þolum við allavega ennþá, því að hingað til höfum við ekki haft tíma til neins annars en að gera okkur ljóst í hvaða ófremdarástand ríkisstjórn og land og þjóð stefndu, sem undirstrikast af þeim staðreyndum að Alþb. sá ekkert annað og enga aðra leið út úr þessum vanda, sem þeir þekktu en þáverandi stjórnarandstaða ekki, en að gera tillögur um þjóðstjórn til þess að vinna eftir neyðarplani til fjögurra ára. Þessi staðreynd er þó raunverulega rétt. Ég reikna ekki með að Alþb.-menn mótmæli henni. En þetta lagast nú allt. Við erum búnir að fá nýja og góða menn sem mér skilst á fáum og stuttum ræðum sem þeir hafa flutt hér að hafi lausn við öllum vanda sem þjóðin kann að eiga eftir að glíma við.



Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. kvartaði undan því að ég væri í senn að klappa honum og hengja hann eins og hann tók til orða. Ég vil nú ekki kannast við neitt slíkt að mín orð hafi svo hert að hans hálsi að um slíkt megi tala. Hins vegar verður hæstv. fjmrh. að una því að við óbreyttir þm. hrósum því sem við teljum að sé vel eða bærilega gert og það hef ég talið mig gera. En á hinn bóginn að við gagnrýnum líka það sem miður fer og það er okkar hlutverk. Hann hefur ágætan hæfileika til að koma þm. á óvart, hæstv. ráðh., og gerir það með ýmsu móti. Það kom mér t.d. mjög á óvart í umr. hér í Sþ. í síðustu viku þegar hæstv. fjmrh. flutti þar hvassa áreitniræðu og hvarf síðan að vörmu spori úr þingsalnum þannig að það var ekki hægt að eiga neinn orðastað við hann frekar. Mér finnst þetta ekki mjög þingleg framkoma af hæstv. fjmrh. sem ég veit að er vandur að virðingu sinni. Mér fannst það heldur ekki þingleg framkoma hjá hæstv. forsrh. í gær að víkja úr sal Sþ. skömmu eftir að hann hafði flutt sína stefnuræðu þegar ljóst var að umr. um hana áttu eftir að standa til kl. 23.30 um kvöldið. Ég á nú ekki langa setu hér á þingi en ég minnist þess ekki að neinn þeirra forsrh., sem hér hafa starfað síðan 1978, hafi sýnt þingheimi svona framkomu svo að ekki sé sterkar til orða tekið. Hæstv. fjmrh. vék hér að þeim till. sem Alþfl. lagði fram í stjórnarmyndunarviðræðunum og ég minntist á hér áðan. Ég veit nú ekki hversu heppilegt það er upp á framtíðina að gera smáatriði úr stjórnarmyndunarviðræðum, hver,1 ir voru á hvaða fundum, að umræðuefni í þingsölum. Ég vék að þessari till. okkar vegna þess að hún snertir meginmál og hún var mörgum kunn. En hversu heppilegt það er að gera þær viðræður að .ítarlegu umræðuefni hér í þingsölum sem eiga sér stað í trúnaði þegar er verið að freista þess að mynda ríkisstj. hef ég vissar efasemdir um. En hæstv. fjmrh. sagðist ekki hafa séð þessa till. Það er sjálfsagt alveg rétt og ég efast ekkert um það. Hins vegar er ég þess fullviss að hv. þm. Lárus Jónsson sá þessa till. og ýmsir af þeim öðrum sem tóku þátt í viðræðufundum um myndun ríkisstj. sem áttu sér stað í kringum hvítasunnu og næstu dagana þar á undan. En það var svo undarlegt að það voru ekki sömu mennirnir - t.d. af hálfu Sjálfstfl. og raunar Framsfl. líka sem mestan þátt áttu í stjórnarmyndunarviðræðunum og mestan þátt áttu í að koma þessari ríkisstj. á laggirnar og mest unnu þessa síðustu daga - sem svo settust í ráðherrastóla. Það voru allt aðrir menn í flestum tilvikum. Og ég hygg að hv. þm. fjölmargir geti vottað tilvist þessara tillagna Alþfl. í skattamálum og um tekjuskattinn þó að hæstv. núv. fjmrh. hafi ekki verið kunnugt um þær en hann mun þá væntanlega fá tækifæri til að kynna sér þær við 2. umr. málsins þegar þær verða fluttar. Ég satt að segja verð alltaf jafn hissa þegar hæstv. ráðherrar þessarar ríkisstj. koma hér og segja: Hvernig væri ástandið ef ekkert hefði verið gert? Þá væri hérna 150–200% verðbólga. Ég held að það hafi verið alger samstaða um það að við svo búið mátti ekki standa. Sú ríkisstj., sem hæstv. fjmrh. kom á laggirnar á sínum tíma, var búin að leika þjóðarbúið þannig að það voru allir sammála um að það yrði að grípa til ráðstafana - róttækra ráðstafana. Hins vegar var ágreiningur um það hvernig átti að jafna þeim byrðum niður sem hlaut að þurfa að jafna niður. Átti að jafna þeim eftir efnum og ástæðum eða átti að jafna þeim eftir einhverjum handahófskenndari aðferðum? Um þetta var ágreiningurinn, hæstv. fjmrh. Það var ekki ágreiningur um að það þyrfti að grípa til aðgerða sem mundu koma við ýmsa. Spurningin var bara við hverja. Hér sagði líka hæstv. ráðh.: Það hafa engar nýjar álögur verið lagðar á í mínu rn. síðan ég kom þar til starfa. Vel má það rétt vera. Ekki dettur mér í hug að andmæla því. En allar þær álögur sem þessi ríkisstj. hefur samþykkt, allar þær verðhækkanir sem hún hefur látið átölulaust fram ganga, þær hafa vissulega komið við fólk. Það gefst nú betra tækifæri til að ræða þau mál þegar önnur brbl.-frv. koma hér fram til staðfestingar. En mér er það ríkt í minni að ekki var við þá gengisfellingu, sem ríkisstj. framkvæmdi þegar hún kom til valda, haggað við álagningarprósentunni eins og ævinlega hefur verið gert og fleiri atriði í því sambandi mætti nefna. Ég hjó eftir því hér áðan að hæstv. fjmrh. talaði um - að vísu heyrði ég ekki alveg fyrri hluta setningarinnar, en ég hrökk við - á 2. milljarð dollara.  En varðandi þau ummæli sem hæstv. ráðh. lét falla um Alfl. að hann væri aldrei ábyrgur flokkur þá vil ég nú minna hann á að flokkar okkar áttu mjög langt og farsælt stjórnarsamstarf á sínum tíma og ég held að það stjórnarsamstarf hafi gefist vel og kannske betur en samstarf flestra annarra ríkisstjórna.

Það var annað fólk.

Já, að sumu leyti var það annað fólk og þá í báðum flokkum. En ég held að þessi ummæli, sem hann lét hér falla, hafi nú ekki verið makleg og raunar er ég viss um að hæstv. fjmrh. hefur ekki meint þetta eins og það var sagt. En hann fór hér um það mörgum orðum að þessi ríkisstj. væri sterk. Hún er sterk; ég efast ekkert um það. Hún hefur sterkan þingmeirihl. og hún hefur líka hugrekki. Hún hefur vissa tegund af hugrekki, hæstv. fjmrh. En hvort hún hefur hjarta; það hef ég aftur svolítið meiri efasemdir um.



Virðulegi forseti. Ég vil nú byrja á því að biðjast afsökunar á því að ég mun hafa sagt hér herra forseti í fyrri ræðu minni og þykir mér það mjög leitt en sterkur er vaninn. Já, undarleg þótti mér ræða hæstv. fjmrh. Ég hygg t.d. að hann hefði nú ekki talað svona um hv. þm. Ragnar Arnalds, fyrrv. fjmrh., ef hann hefði verið hér inni því að síðan hann tók við embætti fjmrh. hefur hann ekki gert annað en hæla honum og það að makleikum að sjálfsögðu. En nú taldi hann allt ófært og í raun og veru svo illa að staðið í lokin að ógerningur var að hugsa sér hvernig ríkisbúskapurinn hefði verið rekinn frá apríllokum og til þessa dags því að þar var ekkert eftir. Allar tekjur þess árs voru þá uppurnar, að mér skildist, hjá hæstv. fjmrh., allt búið, en síðan hefur þetta nú einhvern veginn rambað og þó hefur hann ekki einu sinni selt eitt einasta ríkisfyrirtæki upp í þetta. Hins vegar þótti mér þessi dagfarsprúði og indæli maður, sem hæstv. fjmrh. er nú, vera kominn í þennan sama tón og hæstv. ráðherrar eru og hafa verið frá því að þeir tóku við völdum, þennan hrokatón. Nú þegar þing er loksins komið saman eftir að þeir hafa haldið óbreyttum þm. utan við allar umr. og alla ákvarðanatöku þá segir hæstv. fjmrh.: Og svo skulu þeir voga sér í umr. Ja, það er ekki nema von þó að honum blöskri. Umr. á þingi. Auðvitað reiknuðu þeir með því að í framhaldi af þeirri þögn sem þeir hafa þó fengið í sumar þá héldu menn sjálfsagt áfram að þegja hér. Þvílík ósvinna. Nú voga menn sér hér í umr. Og það sem mér þótti enn leiðara - ég kunni ekki við þennan tón sem hann sendi nýjum þm. hér sem eru að flytja sitt mál. Mér fannst það lítilsvirðandi tónn og ólíkur þeim tóni sem þessi hæstv. ráðh. er vanur að gefa. Og svo talaði hann fagurlega í lokin um sanngirni. Það var svo sem til að kóróna allt saman að biðja um sanngirni, biðja um vægð eftir þá dóma sem hann hafði sjálfur fellt í sinni ræðu. Já, hv. 5. landsk. þm. benti á það hér áðan að það væri alltaf talað um að ef ekkert hefði verið að gert þá hefði þetta nú farið svona og svona. Og auðvitað er það rétt sem hann kom að að auðvitað datt engum í hug annað en eitthvað yrði að gera. Spurningin var að eins um það, á hvern hátt átti að framkvæma þær aðgerðir sem gerðar voru. Heildarniðurstaðan í raun og veru af ræðu hæstv. fjmrh. hér áðan var sú að þegar allt væri lagt saman, kaupskerðing og mildandi aðgerðir, þá kæmi plús út. Þá væri í raun og veru, þegar öll kurl væru til grafar komin, um mildandi aðgerðir gagnvart fólkinu í landinu að ræða. En það sem við vorum að tala um hér áðan varðar þessar tillögur í þessu frv. Þær eru vitanlega í órofa tengslum við þá stórkostlegu kjaraskerðingu sem varð í vor vegna þess að ríkisstj. varð ljóst að þrátt fyrir steinhjarta hennar, sem hv. 5. landsk. þm. kom hér inn á áðan, þá yrði hún þó í einhverju að sýna lit. Hún yrði að sýna lit í einhverju og það hefur hún verið að gera með þessu sem hér er til umr. sérstaklega núna. Já, ég treysti mér alveg, hæstv. fjmrh., í það að fara í nákvæmt yfirlit varðandi kaupmátt lífeyrisþega, öryrkja og aldraðra á tíma síðustu ríkisstj. og kaupmátt þeirra í dag. Ég treysti mér til þess fyllilega og stend þar fyllilega uppréttur og það veit hæstv. fjmrh. að hér er ólíku saman að jafna. Kaupmáttur þessara aðila sem og annarra hefur stórkostlega farið niður. Og þegar hann er að bera saman kjaraskerðingu sem orðið hafði á tímum fyrri stjórnar og þá kjaraskerðingu sem varð í vor þá auðvitað er kaupmátturinn - hin raunverulegu kjör - vitanlega ólygnastur hér um. Og ég las það fyrir stuttu í ágætu riti sem Vísbending heitir og mun vera gefið út af hagfræðingum nokkrum sem ekki eru nú sérstaklega hliðhollir stjórnarandstöðunni að það þyrfti sko heldur betur að hækka kaupið á næsta ári ef ætti að ná kaupmætti síðasta árs. Og ég efast ekkert um að þessa vísbendingu, þessa sönnu vísbendingu, tekur hæstv. fjmrh. svo sannarlega til greina. Vitanlega er hér verið að tala um það hvað fólkinu í landinu var rétt til baka eftir þá hrikalegu árás sem gerð var á lífskjör þess og ég segi: Það var smáræði eitt þegar litið er til þeirrar skerðingar. Það var smáræði eitt og það sanna kaupmáttartölurnar í dag. Hæstv. fjmrh. rengdi mig vitanlega ekkert um það að þrátt fyrir niðurgreiðslurnar í 3. gr. hefði hitunarkostnaður heimilanna á köldu svæðunum hækkað. Það er aðalatriði málsins að hér er um að ræða meira að segja enn þyngri byrði en áður var, miðað við hin skertu launakjör, enn þyngra hlutfall sem þetta fólk þarf að borga þrátt fyrir niðurgreiðslurnar vegna kjaraskerðingarinnar einnig. Þetta er auðvitað meginmálið því að fólkið spyr um það: Hvað þarf ég að borga mikinn hluta af launum mínum í hitunarkostnað húss míns? Um það spyr það og það hlutfall hefur hækkað en ekki lækkað þrátt fyrir það sem gert hefur verið vegna þess að Landsvirkjun hefur fengið nákvæmlega allar þær hækkanir sem hún hefur viljað - þetta óráðsíufyrirtæki, sem greinilega hefur undir þeirri styrku fjármálastjórn sem maður hélt nú að þar væri, hefur greinilega borið og ber ábyrgð á meginhluta þeirra skulda sem mönnum verður svo tíðrætt um hér af hálfu ríkisstj. Ég skal ekki efna hér til almenns eldhúsdags um þessi mál en ég segi aðeins það varðandi kaupmátt lífeyrisþeganna, varðandi kaupmátt og kaupgetu aldraðra og öryrkja, varðandi kaupgetu láglaunafólksins í landinu þá skulum við hæstv. fjmrh. koma hér með okkar tötur um það hver þau kjör voru á dögum síðustu ríkisstj. og hver þau kjör eru í dag. Ég þori fyllilega í þann samanburð. Og sá samanburður er þessari ríkisstj. til minnkunar, til minnkunar segi ég vegna þess að ég trúi ekki enn að það hafi verið ætlunin að ganga svo hart til verks, sem þeir hafa í raun og veru gert. Ég held sem sé að í sumu, þó þeir eigi sér fáar afsakanir, viti þeir ekki einu sinni hvað þeir eru að gera.



Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér hér smáskynsemiskast og er hérna með fjórar spurningar til hæstv. fjmrh. Ef við reiknum með því að sú upphæð, sem átti að verja þarna til þessara mildandi aðgerða hafi verið upp á einhverja ákveðna krónutölu, og göngum út frá henni, ég er ekki að tala um yfirboð eða annað slíkt, hvers vegna var þá ekki einfaldlega sleppt þessum litla persónuafslætti og hann nýttur frekar til annarra aðgerða í hinum liðunum sem í lögunum er um rætt? Hvers vegna var ekki tekjumark vegna barnabóta notað í staðinn fyrir aldursmark, þar sem við vitum eins og ég sagði áðan að það eru mjög margir sem fá þessar barnabætur sem ekkert þurfa á þeim að halda, sérstaklega ef maður miðar við fólk eins og hæstv. fjmrh. nefndi áðan, sem er með 8 þús. kr. laun á mánuði. Í sambandi við mæðralaunin má spyrja hvers vegna var ekki jöfn hækkun pr. barn, hvers vegna lækka mæðralaunin eftir því sem börnunum fjölgar eða gætum við kannske ímyndað okkur að persónuafslátturinn, sem nefndur er í 1. gr., hefði hugsanlega mátt nýtast þarna, og í fjórða lagi hvers vegna var ekki gert átak til betri nýtingar orku til húshitunar frekar heldur en að halda þessari niðurgreiðsluaðferð áfram sem við vitum að er nokkurs konar eilífðarvél sem verður að stoppa, því ef við tökum t.d. dæmi af nágrönnum okkar hér í nágrannalöndunum, miðum í fyrsta lagi við það að 20% landsmanna nýta hérna 80% af þeirri orku sem seld er til almenningsnota og horfum svo til þeirra aðgerða, sem nágrannar okkar hafa gert til sparnaðar og nýtingar orku, þar sem þeir hafa hreint náð sem sé allt að því 20% betri nýtingu orku fram sem þýddi t.d. á okkar mælikvarða svona ca. 1 stk. Blöndu eða meira? Hvers vegna var ekki gert frekar átak í þessum málum heldur en að halda áfram svona - ja, ég kalla það óráðsíu. Ég hef lokið máli mínu.



Virðulegi forseti. Ég vil leiðrétta ef um misskilning var að ræða, þ.e. upphæðina í erlendum skuldum. Hún er 1 milljarður 1200 millj. dollara, 1.2 milljarðar. Það var mitt framískot og er áreiðanlega áhyggjuefni þjóðarinnar allrar, ekki bara þm. Ég vil svara hv. 8. þm. Reykv. nokkrum orðum. Það var mikið um það rætt í stjórnarmyndunarviðræðunum hvaða mörk ætti að setja og eftir mikla útreikninga bæði Þjóðhagsstofnunar, Seðlabanka og sérfræðinga sem Alþingi og ríkisstj. hafa til umráða skulum við segja eða geta nýtt sér, varð niðurstaðan að þessi aðferð var talin heppilegust og koma best út fyrir fólkið. Það var bæði talað um það, hvort kostnaðurinn væri meiri við börnin ung eða á skólaaldri. Þetta var allt vegið og metið og þetta var niðurstaðan. Ég er ekki með þau skriflegu plögg sem við fengum um mismundandi nöfn á þessu svo að ég get ekki svarað því nú öðru en því að þetta var allt tekið til greina. Ég gæti kannske grafið upp það plagg til þess að við a.m.k. gætum skýrt málin okkar á milli. En í sambandi við húshitunina, þá er þessi upphæð ætluð til þess að einangra hús og ná árangri á því sviði, en ekki bara til þess að greiða peninga og borga hitunarkostnað. Hún er líka til að koma í veg fyrir eyðslu á orku, þannig að það er í grg. með þessum 150 millj. og núna þessum 230 sem verða á fjárlögum. Ég vona að þetta svari þeim spurningum sem hv. þm. beindi til mín.



Enn er einn hv. þm. á mælendaskrá, en eins og ég hafði tilkynnt áðan, þá gerði ég ráð fyrir að slíta fundi kl. 3.45 og þar með að fresta þessu máli. Mér virðist að menn hafi áhuga á að halda umr. jafnvel áfram og ég vil gjarnan gefa hv. þd. kost á því. Ég mun því fresta þessum umr.



Virðulegi forseti. Er það rétt skilið hjá mér að þingfundi sé nú slitið fyrir venjulegan fundartíma sem lýkur kl. 4, vegna þess að ætlunin sé að halda nefndarfund? Það finnast mér ekki eðlileg vinnubrögð, nú í upphafi þings. Nefndum þingsins er ætlaður starfstími á morgnana og þær halda þá gjarnan fundi og ég verð að segja það alveg eins og er að mér finnast það ekki eðlileg vinnubrögð að stytta fundartíma þessarar hv. d. þó ekki sé það langur tími að vísu. Og ég spyr: Hugsa stjórnarflokkarnir sér einhverja breytingu á vinnutilhögun í nefndum þannig að þær ætli sér að halda fundi í auknum mæli eða einhverjum mæli á þeim tíma sem fram til þessa hefur verið ætlaður til starfa í sameinuðu þingi og deildum? Mér finnast þetta ekki rétt vinnubrögð.



Ég mun taka ábendingu hv. 5. landsk. þm. til greina við seinni ákvarðanir í þessum efnum. En þar sem ég taldi að ástæða væri til að halda þessum umr. áfram og þær myndu jafnvel dragast fram yfir þann tíma sem við höfum, til kl. 4 þá taldi ég ástæðu til að slíta fundi núna svo að aðeins gæfist svigrúm til þess að sinna formsatriðum við nefndarfund sem óskað hafði verið hér eftir við forseta. Málinu er því frestað til næsta fundar og tekið út af dagskrá.