Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf frá formanni þingflokks sjálfstæðismanna, Einari K. Guðfinnssyni, dags. 3. maí: ,,Þar sem Árni M. Mathiesen sjávarútvegsráðherra, 1. þm. Suðvesturkjördæmis, er á förum til útlanda í opinberum erindum og getur því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í Suðvesturkjördæmi, Sigurrós Þorgrímsdóttir stjórnmálafræðingur, Kópavogi, taki sæti hans á Alþingi á meðan.`` Sigurrós Þorgrímsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa.

Herra forseti. Þann 29. janúar sl. lagði ég og fleiri þingmenn Samf. fram beiðni um skýrslu frá forsrh. um fjárframlög til stjórnmálastarfsemi og starfsumhverfi stjórnmálaflokka á Íslandi. Sá tími sem hæstv. ráðherra hefur til að svara þessari beiðni er löngu liðinn. Ráðherrann hefur 10 vikur til að svara henni en nú er komið á 14. viku frá því að ráðherra barst þessi beiðni. Í beiðninni er ráðherrann m.a. beðinn um að svara því hvernig Ísland hefur undirgengist og framfylgt alþjóðlegum skuldbindingum um aðgerðir gegn pólitískri spillingu og hagsmunaárekstrum og með gagnsæi og eftirliti með fjármálum stjórnmálaflokkanna. Herra forseti. Ítrekað hefur komið fram af hálfu stjórnarliða að það séu þjóðréttarlegar skuldbindingar samkvæmt tilmælum Evrópuráðsins að settar verði takmarkanir á eignarhald á fjölmiðlum. Þess vegna vekur það furðu að hæstv. forsrh. hafi ekki svarað þessari spurningu. Það brennur auðvitað á þinginu hvort ekki eigi að setja lög um starfsemi stjórnmálaflokkanna og þeir undirgangist þær alþjóðlegu skuldbindingar eins og stjórnarliðar kalla nú eftir gagnvart fjölmiðlum. Ég beini því til hæstv. forsrh. hvort ekki standi til að skila þessari skýrslu áður en þingi lýkur vegna þess að það er nauðsynlegt að ræða hana. Það vakti vissulega furðu mína að rétt áður en fundur var settur í dag barst mér bréf í hendurnar frá ráðuneytinu um að beðið væri um frest til að svara þessari skýrslubeiðni eftir að ég hafði um hádegisbilið óskað eftir því við ráðuneytið að forsrh. svaraði þessu og óskaði eftir því við hæstv. ráðherrann líka í hádeginu að hann svaraði þessu. Það á að fresta skilum skýrslunnar fram á næsta þing stendur í bréfinu, herra forseti. Þetta eru ótæk vinnubrögð, og ótækt með öllu að þetta skuli vera viðbrögðin þegar búið er að biðja um þessa umræðu um störf þingsins. Ef þingið hefur þurft að ráða starfsmann til að svara þessu eins og kemur fram í bréfinu, af hverju var það ekki gert strax í janúar þegar beðið var um að þessi skýrsla yrði unnin? Þetta eru ólíðandi vinnubrögð.

Ég vil láta þess getið að það bréf, sem ég hef í höndum, er dagsett 30. apríl 2004 og ég hygg að ég og hv. þingmaður höfum fengið bréfið í hendur nú í morgun en þess ber að gæta að ekki er unnið 1. maí. 
            

Herra forseti. Það er engin ástæða til að efast um að þessi dagsetning er rétt en hún breytir í sjálfu sér engu. Ráðuneytið getur ekki skýlt sér á bak við þessa dagsetningu en dagsetningin er örugglega rétt frá ráðuneytinu. Menn eru ekki að biðja um neina mismunun vegna þessarar dagsetningar eða að gera mál úr henni. Hitt er svo málið sem þarna er lýst. Vinna við þessa skýrslu eins og vill verða er svo umfangsmikil, eins og skýrslubeiðnin ber með sér, að ráðuneytið hefur tilkynnt þinginu að ekki muni nást á tilskildum tíma að vinna skýrsluna. Það liggur fyrir og þetta er ekkert undarlegt, þannig er málið vaxið. Menn þurfa ekki annað en að lesa skýrslubeiðnina og þá sjá menn strax í hendi sér að skýrslan kallar á 

... í allt sumar?

Já, það má vel vera að menn verði það lengi en eins og segir í bréfi frá ráðuneytinu er þessi skýrslubeiðni þannig sem menn þurfa að vinna vel og hún kallar á meiri tíma. Það er ekkert flóknara en svo. Einfalt, ekki flókið.

Forseti. Hæstv. forsrh. verður auðvitað að skipa mönnum sínum til verka eins og honum líkar og hann virðist hafa meiri áhuga á að klára Norðurljós í lok þings en að svara skýrslubeiðnum þingmanna um jafnmikilvært lýðræðismál og fjármagn til stjórnmálaflokkanna. Hefur þó í fjölmiðlaumræðunni verið vitnað afar hvatskeytislega í Evróputilmæli seint og snemma eins og rakið verður væntanlega síðar í dag. Ég vil segja frá því líka að rétt áður en ég gekk hér inn fékk ég bréf í hendur, dagsett 28. apríl, þar sem ráðuneytið, hið sama háa ráðuneyti, fer fram á frest þangað til á næsta þingi til að svara sárasaklausri fyrirspurn minni um hvernig stæði á því að forsrh. héldi einu fram í ræðustól en svaraði hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni öðru. Þetta var um kostnað við skýrslur. Það virðist vera svo umfangsmikið, eins og hér stendur, að upplýsa þetta misræmi milli orða hæstv. forsrh. og síðan þess sem drýpur úr penna hans eða ráðuneytisstarfsmanna hans að það þarf að hafa heilt sumar undir. Málið er það að hæstv. forsrh. er ósköp einfaldlega að koma sér undan því að svara óþægilegum spurningum, svo sem að leggja fram skýrslur sem ekki henta honum og ríkisstjórn hans í þeim verkefnum sem hún hefur sett sér hér, að halda áfram því ofbeldi og þeirri geðþóttastjórn sem því miður hefur verið tekin upp hér á landi á síðari tímum þessa lýðveldis.

Herra forseti. Helsti brautryðjandi Framsfl. í íslenskum stjórnmálum, hæstv. forsrh. Davíð Oddsson, hefur með oddi og egg beitt sér gegn því að settar verði reglur um starfsemi stjórnmálaflokkanna og þeim gert skylt að opinbera hverjir leggja til þeirra fé. Hann þarf þess vegna ekki að koma neitt á óvart, sá frestur sem hæstv. forsrh. fékk til að skila skýrslu vegna beiðni hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og okkar fleiri þingmanna Samf. um þetta efni. Henni hefur ekki verið sinnt þó að það hljóti að vekja upp spurningar um það hverju Sjálfstfl. hafi að leyna í þessu sambandi. Hæstv. forsrh. hefur jafnan réttlætt þessa afstöðu sína með því að stjórnmálaflokkarnir eigi að hafa sjálfstæði frá ríkinu, frá ríkisvaldinu, til að geta veitt því aðhald, þá trúlega með sama hætti og það er hlutverk fjölmiðlanna. Í ljósi þess hlýtur maður að spyrja hæstv. forsrh. hvort ástæðan fyrir því að ekki megi leggja fram skýrslu um fjármál stjórnmálaflokkanna eins og honum ber sé sú að það megi ekki gera þegar umræða fer fram um fjölmiðlafrv. hans sjálfs sem hér verður kynnt á eftir. Við hljótum líka að spyrja hæstv. forsrh. hvort hann, eftir að hafa tekið þessa miklu U-beygju í afstöðu sinni gagnvart fjölmiðlunum í landinu, hafi tekið sömu U-beygju gagnvart fjármálum stjórnmálaflokkanna og hvort hið sama eigi ekki að gilda um Sjálfstfl. og um Stöð 2, að fólkið í landinu viti hverjir leggi þar til fé.

Herra forseti. Það er afar einkennilegt hvað það gengur hægt að þoka málum fram hvað varðar lög og reglur um fjármál stjórnmálaflokka. Við höfum ítrekað lýst því yfir í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði að við viljum sjá löggjöf um fjármál stjórnmálaflokka, um samskipti stjórnmálalífsins við fyrirtæki og um opinberan fjárstuðning við stjórnmálastarfsemina og þar með við lýðræðið í landinu. Allar reglur af þessu tagi vantar í lög á Íslandi og ég hygg að við séum eitt örfárra vestrænna ríkja, ef ekki lýðræðisríkja yfir höfuð, í heiminum sem ekki hefur neinar opinberar lögbundnar reglur af þessu tagi. Hvað okkur varðar í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum við einfaldlega gert hreint fyrir okkar dyrum. Það geta stjórnmálaflokkarnir að sjálfsögðu gert ef þeir svo kjósa. Bókhald okkar er opið, það er endurskoðað af löggiltum endurskoðanda og lagt þannig fram á landsfundum hverju sinni. Við höfum skýrar reglur um fjármálaleg samskipti við fyrirtæki. Ef einstakur styrktaraðili leggur meira af mörkum en 300 þús. kr. á ári er nafn hans tilgreint. Ég vil leyfa mér að spyrja í ljósi þess að menn draga fram til vitnisburðar samþykktir Evrópuráðsins og bera sig mjög saman við önnur lönd í ýmsum tilvikum, og það er gjarnan gagnlegt: Hlýtur þá ekki hið sama að eiga við hér? Ef við lítum umhverfis okkar mælir auðvitað allt með því að þetta svið verði tekið fyrir og því komið í eitthvert skikkanlegt horf, eitthvað svipað og viðgengst annars staðar. Hvaða rök ættu að vera fyrir því að reglur sem menn telja nánast alls staðar annars staðar nauðsynlegt að hafa eigi ekki við og þurfi ekki hér? Ég held að það þurfi að færa fram sterk rök fyrir því að stjórnmálalíf okkar sé með einhverjum slíkum algerlega sérstökum hætti að reglur sem eru alls staðar annars staðar á Norðurlöndunum og víðast hvar í kringum okkur eigi ekki við hér. Er ekki hægt að nota sumarið í það m.a. að setjast yfir þetta mál hverjar sem niðurstöður verða hvað varðar aðra hluti hér?

Hæstv. forseti. Það er orðið býsna hlálegt að verða vitni að því hvernig stjórnarflokkarnir mæta sjálfum sér í dyrunum dag eftir dag þessa dagana, oft í viku. Nú fer hér fram í dag umræða um eignarhald á fjölmiðlum, gagnsæi í eignarhaldi á fjölmiðlum. Gott og vel, við skulum taka þá umræðu, Frjálsl. er reiðubúinn til að taka hana. En þá finnst okkur líka sjálfsagt að fleiri hluti séu skoðaðir, t.d. gagnsæi í fjármálum stjórnmálaflokka. Frjálsl. var fyrsti flokkur hér á landi til að opna bókhald sitt. Það höfum við gert alla okkar tíð. Við höfum alltaf verið í fararbroddi hvað þetta varðar. Við höfum birt okkar endurskoðuðu reikninga, í haust og aftur í dag á vefsíðu Frjálsl., www.xf.is.

Við gerðum þetta 1999.


             Þetta er nefnilega nokkuð mikilvæg spurning, einmitt varðandi fjármuni stjórnmálaflokka og hverjir standa á bak við þá með peningagjöfum. Ég fór í gegnum mína fyrstu kosningabaráttu sl. vor og það kom mér verulega á óvart hvað hún var ofboðslega dýr, hvað það er dýrt að auglýsa, hvað það er dýrt að halda úti kosningabaráttu. Kosningabarátta okkar kostaði 13 millj. kr. Ég er alveg sannfærður um að í kosningabaráttu hinna flokkanna og þá er ég sérstaklega að tala um Samf., Framsfl. og Sjálfstfl. erum við að tala um upphæðir sem jafnvel fóru vel á annað hundrað milljónir króna miðað við þá reikninga sem við í Frjálsl. þurftum að borga. Ég tel að þjóðin eigi skýra kröfu á að fá að vita hvaðan þessir flokkar fái peninga. Þetta er spurning um lýðræði og þetta er spurning um trúverðugleika stjórnmálaflokkanna.

Hæstv. forseti. Það er auðvitað ekkert annað en fyrirsláttur hjá hæstv. forsrh. að biðja um frest fram á næsta haust til að skila þessari skýrslu þegar litið er til þess um hvað var beðið. Þarf virkilega að ráða heilan starfsmann til þess að svara þeirri spurningu hvernig Ísland hafi undirgengist og framfylgt alþjóðlegum skuldbindingum um aðgerðir gegn pólitískri spillingu? Þarf virkilega að ráða starfsmann í það að svara þeirri spurningu hvort hæstv. forsrh. telji að setja eigi fram aðgengilegar upplýsingar um fjármál stjórnmálaflokkanna? Þarf starfsmann til að svara því hver afstaða ráðherra sé til lagasetningar sem skyldar stjórnmálaflokka til að birta opinberlega yfirlit um útgjöld fyrir kosningabaráttu? Þannig má áfram telja. Þetta er fyrst og fremst spurning um afstöðu Sjálfstfl. til lagasetningar í þessu efni. Því er það fráleitur fyrirsláttur að kalla eftir því að starfsmaður verði ráðinn til þess að grafa upp þá afstöðu. Ég spyr: Hvers vegna var þessi starfsmaður þá ekki ráðinn þegar í janúar þegar skýrslubeiðnin kom fram? Þarf kannski líka starfsmann til að svara því sem hér kemur fram í þessari beiðni, svara því hvort ráðherra sé þeirrar skoðunar að ákvæði stjórnarskrár um félagafrelsi feli í sér sérstaka verndun við stjórnmálaflokka og komi í veg fyrir að hægt sé að setja lög um fjárreiður þeirra? Þessar voru viðbárur hæstv. ráðherra og þeirrar nefndar sem starfaði í fimm ár til að komast að niðurstöðu um það hvort setja ætti lög um fjármál stjórnmálaflokkanna. Allt er þetta fyrirsláttur af hálfu hæstv. ráðherra. Það eru auðvitað takmörk fyrir því, hæstv. forseti, hvað ráðherrar Sjálfstfl. geta vanvirt þingið í þessu efni. Ég verð að segja að það er ekki hægt að þessu þingi ljúki nema við ræðum þessi mál ítarlega og ég mun leggja fram beiðni til hæstv. forseta um að tekin verði utandagskrárumræða um fjármál stjórnmálaflokkanna áður en þessu þingi lýkur.

Herra forseti. Það er sjálfsagt að taka utandagskrárumræðu um þau málefni eins og mörg önnur. Ég hef ekkert á móti því. Menn verða þó að hafa í huga, af því að menn tala um Sjálfstfl. í þessu sambandi, að það var nefnd allra flokka sem skilaði áliti  Hitt er annað mál að hver og einn flokkur getur upplýst um það hverjir hafi stutt hann í kosningabaráttu. Þannig vill til, vegna þess að menn tala um fresti, að þáverandi talsmaður Samf. lýsti því yfir í sjónvarpi, þar sem hún sat ein fyrir svörum fjórum dögum fyrir kosningarnar 1999, að strax eftir kosningarnar yrði upplýst hverjir hefðu styrkt þann flokk eða þau stjórnmálasamtök. En það hefur aldrei gerst. Síðan árið 1999, vorið 1999, hefur það aldrei gerst. 

Hefurðu ekki verið á landinu?


             Við getum ekki fært fleiri ræðustóla, herra forseti, inn í þingið. En þetta hefur aldrei verið gert. Það er svo merkilegt að meira að segja fjölmiðlar sem birta flestar myndir af sumum hér í dag síðustu daga, hafa ekki spurt þessa flokka að því,  Ég skal nefna eitt, meðan menn gjamma hér fram í eins og þeir vilja. Ég skal nefna eitt. Það er að ég hef margoft lýst því yfir að ég væri tilbúinn til að samþykkja frv. og lög um að banna fyrirtækjum að leggja fé til stjórnmálaflokka. Ég hef ekki fengið neinn stuðning við það af einhverjum undarlegum ástæðum.

Virðulegur forseti. Það er ekki laust við að sú spurning sem ég setti fram við upphaf umræðnanna hafi heldur ágerst eftir því sem leið á síðari ræðu hæstv. forsrh., um hvað Sjálfstfl. hafi að fela í þessu efni. Hæstv. forsrh. vildi augljóslega tala um allt annað og alla aðra en sig og Sjálfstfl. í þessu efni. Það liggur fyrir að Samf. hefur markað stefnu um að við upplýsum um það ef fyrirtæki veita okkur meira en 500 þús. kr. árlega. Það veit hæstv. forsrh. mætavel. Þær upplýsingar hafa verið lagðar fyrir. Að vísu hefur enginn svo stór styrktaraðili verið í síðustu kosningabaráttu. Það er ekki flóknara mál en það. En hvers vegna í ósköpunum er hæstv. forsrh. svo hræddur við að létta leyndinni af fjármálum stjórnmálaflokkanna? Hvað er þar að fela? Hvers vegna má ekki setja um það lög og reglur? Gildir ekki hið sama um stjórnmálaflokkana og fjölmiðlana í huga forsrh.?

Hæstv. forseti. Ég tel full rök fyrir því að stjórnmálaflokkar upplýsi um fjármál sín með sama hætti og ég tel rök fyrir því að við ræðum um eignarhald og gagnsæi fjölmiðla. Frjálslyndi flokkurinn hefur, eins og hér hefur komið fram, birt fjármál sín og stuðning við flokkinn í gegnum árin. Það er sérstaklega tekið fram að vilji einstakir aðilar sem styrkja flokkinn láta birta þær upphæðir sem þeir styrkja flokkinn með þá sé það gert. Við höfðum þá reglu upprunalega, árið 1999, að ef styrkur fór yfir 300 þús. kr. þá var það birt. Í síðustu kosningum var miðað við 500 þús. kr. Fjármál flokksins eru birt á netinu ár hvert. Það þurfa ekki að koma tilkynningar utan úr bæ um hverjir styrki Frjálslynda flokkinn. Það er auðvitað áhugavert, sem er að birtast í blöðunum núna, að stjórnmálaflokkar séu orðnir áskrifendur að fjárstyrkjum og fái slíka styrki reglulega, mánaðarlega frá einhverjum ákveðnum fyrirtækjum. Það er auðvitað nýmæli og kannski þurfa fyrirtækin að taka fram fyrir hendurnar á stjórnmálaflokkunum og upplýsa hverja á að styrkja og hverja þeir styrki ekki.

Hæstv. forseti. Ég ætla að gera athugasemdir við fundarstjórn forseta en vil gera grein fyrir málavöxtum með eftirfarandi hætti. Sá fáheyrði atburður átti sér stað í efh.- og viðskn. þingsins á fundi sem boðað var til klukkan eitt í dag að hv. formaður nefndarinnar, Pétur H. Blöndal, reyndi að rífa út úr nefndinni þingmál.

Ég vil vekja athygli hv. þm. á því að ég benti honum á það fyrir fram að ekki væri rétt að taka þetta mál upp undir dagskrárliðnum um fundarstjórn forseta. En ég mun eftir atvikum, vegna þess hversu rýmilegur ég er í stjórn þingsins, gefa hv. þm. tækifæri til að ljúka máli sínu en vil biðja hann eftirleiðis að taka mál upp undir réttum dagskrárlið.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir og tel mig gera það. Hv. formaður efh.- og viðskn. reyndi að rífa þingmál út úr nefnd gegn vilja meiri hluta nefndarinnar. Hann byrjaði á að bera upp dagskrártillögu til að koma í veg fyrir nokkrar umræður um umdeilt frv. sem var til umfjöllunar. Síðan bar hann undir atkvæði nefndarinnar hvort hún væri tilbúin að taka málið út úr nefnd. Það var fellt. Meiri hluti nefndarinnar lagðist gegn því. Þá lagði hann fram aðra tillögu, um að málið yrði tekið út á grundvelli fleiri álita en eins, þessara þriggja álita. Hann bar það undir atkvæði fundarins og það var fellt. Síðan kom fram tillaga frá okkur, dagskrártillaga, um að ekki yrði gengið frá málinu fyrr en gestir yrðu kallaðir fyrir nefndina til að ræða breytingatillögur sem fram höfðu komið. Formaður nefndarinnar neitaði að verða við því. Hann ákvað hins vegar upp á sitt eindæmi að rífa málið út úr nefndinni. Þar kem ég að hlut hæstv. forseta. Hann vísaði í úrskurð hæstv. forseta þingsins um að þetta væri heimilt. Stjórnarandstaðan óskaði í kjölfarið eftir fundi með forseta þingsins þar sem hún vildi fá að vita hvort hæstv. forseti liti svo á að heimilt væri að taka mál út úr þingnefnd með þessum hætti. Við höfum ekki fengið endanlegt svar við þessu en hæstv. forseti hefur engu að síður tjáð okkur, áður en þingfundur hófst, að nefndin yrði kölluð saman að nýju. Ég lít svo á, hæstv. forseti, að hér hafi verið gerð tilraun til að viðhafa mjög ólýðræðisleg vinnubrögð í þinginu. Ég lít svo á að þegar nefndin kemur saman að nýju þá hljóti að þurfa meiri hluta nefndarinnar, lýðræðislegan vilja, að baki því að taka málið út úr nefndinni.

Ég vil af þessu tilefni segja að formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar óskuðu eftir því að nefndin kæmi aftur saman. Formaður nefndarinnar hefur ljúfmannlega við því orðið þannig að ég sé satt að segja ekki að hverju athugasemdir hv. þm. við fundarstjórn forseta beinast. Ég vil í annan stað staðfesta það sem ég hef áður sagt og sagði við formenn þingflokka. Það er skilyrðislaus réttur þingmanna að þeim er heimilt að gefa út nefndarálit ef þeim svo sýnist og ef þeim þykir það rétt, hvort sem þeir eru í meiri hluta eða minni hluta. Getur hvorki meiri né minni hluti nefndar takmarkað athafnafrelsi þingmanna að þessu leyti, enda lýtur þingið ákvæðum stjórnarskrár og einn þingmaður getur með engum hætti skert tjáningarfrelsi annars þingmanns.

Herra forseti. Ég á engan annan kost en að leita í náðarfaðm herra forseta þegar að manni er sótt og sótt er að lýðræðislegum réttindum okkar sem vinnum almenn þingstörf í nefndunum. Það er einfaldlega þannig að á köflum er varla vært í efh.- og viðskn. undir stjórn hv. þm. Péturs H. Blöndals vegna þess að hann hikar ekki við að ganga á bak orða sinna og viðhafa vinnubrögð sem eru þess eðlis að það er ekki hægt að sætta sig við þau. Í þessu tiltekna dæmi, herra forseti, hafði ég sem fulltrúi Samf. í efh.- og viðskn. óskað eftir því að til fundar við nefndina kæmu fulltrúar BHM og BSRB. Ég skildi hv. þm. þannig að við því skyldi orðið áður en málið yrði afgreitt. Ég ítrekaði síðan þá beiðni mína með tölvupósti til allra nefndarmanna og starfsmanns nefndarinnar. Ég taldi að það lægi fyrir að með þessum hætti yrði fullnægt þeim lágmarksréttindum sem ég nýt, að fá að rannsaka málið. Ég vil að það komi fram að það hefur aldrei verið ætlan okkar að reyna með ólýðræðislegum hætti að koma í veg fyrir að mál væru afgreidd þegar búið væri að rannsaka þau til hlítar. Það var ekki búið í þessu tiltekna máli og þetta þarf að koma skýrt fram. Nú er það svo að hæstv. forseti, sem sjálfur hefur í dag lýst sér þannig að hann væri eftir atvikum rýmilegur við þingmenn, gegnir þeirri stöðu að hann er líka forseti minn. Hann á líka að verja rétt minn. Það var þess vegna sem við mótmæltum þessu gerræði og leituðum til hæstv. forseta. Ég vil að gefnu tilefni þakka hæstv. forseta fyrir að hafa með þessum hætti staðið á rétti okkar í minni hlutanum. Ég vil hins vegar lýsa því yfir að ég er út af fyrir sig sammála hæstv. forseta um að minni hluti nefndar geti hvenær sem er gefið út nefndarálit á tilteknu máli. Eigi að síður skil ég þingsköpin þannig að það sé ekki hægt að afgreiða mál úr nefnd endanlega nema fyrir því sé meiri hluti. Hins vegar er það þannig, af því að þetta er ekki í fyrsta skipti ég geri vinnulagið í efh.- og viðskn. að umræðuefni, að hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur rofið þá hefð sem forverar hans sköpuðu, hv. þm. Einar K. Guðfinnsson og áður Vilhjálmur Egilsson. Þeir byggðu á samstöðu og samvinnu. Engin nefnd afgreiðir jafnmörg mál og ég man ekki eftir því frá setu minni í nefndinni að minni hlutinn hafi beitt gerræði til að koma í veg fyrir afgreiðslu máls. Nú liggur hins vegar fyrir að það er kominn nýr meiri hluti í nefndinni. Ég áskil mér allan rétt sem þingmaður til að leita eftir því hvort ekki sé eftir atvikum rétt að skipta um formann þar.

Ég vil að þessu gefna tilefni taka skýrt fram að það eru mörg fordæmi fyrir því að stjórnarmeirihluti hafi haft minni hluta í einstökum nefndum þingsins. Svo var t.d. á árunum frá 1980--1983 og minnist ég þess ekki eitt einasta skipti að stjórnarandstaðan á þeim tíma hafi gert tilraun til að standa gegn því að meiri hluti þingsins næðist fram eða að umræður af þessu tagi ættu sér stað, að minni hluti þingsins héldi því fram að ef hann hefði, af tilviljun, meiri hluta í einhverri þingnefnd gæti hann stöðvað þingmál. Það er auðvitað ekki svo. Það er auðvitað svo að þingmenn í nefndum geta gefið út nefndarálit hvenær sem þeim sýnist en komi í ljós að meiri hluti nefndar ætli að standa gegn vilja þingsins með því að reyna að koma í veg fyrir að mál sé afgreitt frá nefnd þá kemur til forseta Alþingis að meta stöðuna og skera úr ágreiningi um það hverju sinni. Slíkir úrskurðir eru auðvitað gefnir eftir efni máls eins og okkur er kunnugt. Ég geri ráð fyrir að hv. þingmenn hafi kynnt sér þingsöguna í þessu efni áður en þeir tóku til máls og átti sig á því, án þess að ég þurfi að hafa um það fleiri orð, um hvað ég er að tala.

Herra forseti. Ég held að á langri þingsögu minni hafi ég aldrei orðið vitni að öðrum eins vinnubrögðum og í efh.- og viðskn. í morgun. Er ég nú ýmsu vön í þingstörfunum. Í fyrsta lagi var það þannig að hv. formaður nefndarinnar bar upp dagskrártillögu um að taka málið út með meiri hlutanum og það var fellt. Þá bar formaðurinn fram tillögu um að nefndin skipti sér í þrjá minni hluta við afgreiðslu málsins og það var líka fellt. Þá tók formaðurinn til þess bragðs að segja: ,,Þá ætla ég bara sjálfur að afgreiða málið út einn og sér.`` Hann leitaði ekki einu sinni atbeina minni hlutans til þess en vitnaði þar í túlkun hæstv. forseta um að hann gæti það. Ég bað hv. þm. að láta okkur vita með stoð í hvaða grein þingskapanna hann gæti þetta. Hann hafði engin svör á reiðum höndum. Því er nauðsynlegt að hæstv. forseti, ef það er rétt að þetta sé túlkun hans, nefni hvaða grein þingskapa heimilar að einn nefndarmaður, einn og sér, jafnvel þó hann sé formaður nefndar, geti afgreitt, tekið mál bara út úr nefnd og sagt síðan að fundi sé slitið. Í 27. gr. þingskapa stendur, með leyfi forseta: ,,Ef nefndarmaður gerir tillögu um að athugun máls sé hætt og það afgreitt frá nefndinni er formanni skylt að láta ganga atkvæði um þá tillögu á þeim fundi sem hún er borin fram. Tillagan telst því aðeins samþykkt að meiri hluti nefndarmanna greiði henni atkvæði.`` Hér er um alveg nýja túlkun á þingsköpum að ræða og fordæmisgefandi ef hæstv. forseti leyfði, eftir það sem fram hefur komið hjá formanni nefndarinnar í morgun því að hann bar fyrir sig túlkun hæstv. forseta á því að hann einn og sér og óstuddur gæti tekið mál út úr nefnd. Þess vegna beini ég því til forseta að hann vísi okkur á þá grein í þingsköpum sem heimilar þetta.

Mér þykir nú leiðinlegt að hv. þm. hefur lesið þessa grein vitlaust. Ég vil lesa þessa grein svo að hv. þingmenn megi glöggt heyra um hvað hún fjallar. Hún fjallar nefnilega um það að minni hluti nefndar getur ekki staðið á móti því að meiri hlutinn fái mál afgreitt úr nefnd ef meiri hlutinn telur það  ,,Ef nefndarmaður gerir tillögu um að athugun máls sé hætt og það afgreitt frá nefndinni er formanni skylt að láta ganga atkvæði um þá tillögu á þeim fundi sem hún er borin fram. Tillagan telst því aðeins samþykkt að meiri hluti nefndarmanna greiði henni atkvæði.`` Þetta þýðir það að minni hluti nefndar, þó svo að formaður sé í minni hluta, getur ekki staðið gegn því að mál fáist afgreitt úr nefnd. Á hinn bóginn hef ég aldrei heyrt það fyrr en nú, ef það á að vera eitthvert sérstakt keppikefli þingmanna, ég tala nú ekki um stjórnarandstöðuþingmanna, að standa á rétti minni hlutans til þess að skila nefndaráliti eða þrýsta á það að mál sé tekið úr nefnd.

Hæstv. forseti. Við erum komin út í mjög undarlegar skýringar hér. Samkvæmt þingsköpum fara frumvörp í þrjár umræður. Milli umræðna ganga þau til nefnda. Það þarf meiri hluta í nefnd til þess að afgreiða þau út úr nefndinni. Oft hefur okkur sárnað í stjórnarandstöðunni að okkar mál komist ekki úr nefnd vegna þess að við höfum minni hluta í nefndinni en ekki meiri hluta.  Við erum ekki á þingflokksfundi í Sjálfstfl. Við höfnum slíkum vinnubrögðum. Við erum á Alþingi Íslendinga og það á að virða lýðræðislegar reglur og það á að virða þingsköp Alþingis. Það hefur ekki verið gert. Það var tilraun gerð í dag til þess að brjóta þessi þingsköp.

Ég vil minna hv. þm. á að hann kom að máli við mig með öðrum þingflokksformönnum og óskaði sérstaklega eftir því að fundur yrði haldinn í nefndinni til þess að tækifæri gæfist til að kalla menn á ný fyrir nefndina og við því var orðið. Og að vera síðan að halda því fram að hér séu ólýðræðisleg vinnubrögð er fyrir neðan allar hellur.

Virðulegur forseti. Þegar meiri hluti þingnefndar fellir það að afgreiða mál úr þingnefnd þá felst í því sú efnislega afstaða að athugun málsins sé ekki lokið. Þingnefndirnar eru sjálfstæðar í störfum sínum. Ég hef aldrei áður heyrt það á mínum þingferli að einhverjir utanaðkomandi aðilar geti í sjálfu sér sagt þeim fyrir verkum, enda held ég að það væri mjög háskalegt. Forseti þingsins situr ekki í þingnefndum og er ekki þar á vettvangi til þess að blanda sér í ágreining um það t.d. hvort mál sé fullkannað og vinnu við það lokið. Ég tel það alveg ótrúlegar fréttir að formaður þingnefndar, sem lendir í minni hluta með það sjónarmið sitt að athugun máls sé lokið, telji að hann hafi sem slíkur einhverja persónubundna stöðu til að ákveða afgreiðslu málsins. Hitt, að menn geti í mótmælaskyni skilað nefndarálitum ef mál sitja föst inni í nefndum, er allt annar hlutur og hefur ekkert gildi í þessu sambandi. Þau nefndarálit liggja hér á borðum og skipta engu máli vegna þess að málið er hjá nefndinni. Þetta nefnda frv. er enn í efh.- og viðskn. Afgreiðsla þess út úr nefndinni er ómark. Meiri hlutinn felldi það. Þannig er það. Það er hér í þingsalnum sem mál eru send til nefndar, herra forseti, og ég lít svo á að einungis hér gætu menn tekið valdið af nefndinni, þ.e. tekið mál sín til sín aftur með samþykkt í salnum. Það hlýtur að liggja þannig. Þingnefndirnar eru rétt kjörnar, hafa skýrt verkefni samkvæmt þingsköpum og eru sjálfstæðar í störfum sínum. Þannig hefur það alltaf verið og þannig á það að verða. Ég held að hæstv. forseti og aðrir þeir sem eru lagðir út í lagaskýringar um að þetta sé einhvern veginn öðruvísi séu á mjög hálum ís. Hér er mjög mikilvægt að halda aðgreindu annars vegar efnislegum ágreiningi um málin og hins vegar spurningunni um vinnu nefndarinnar þar sem nefndin sjálf er eigin dómari að sjálfsögu og ákveður hvenær hún hafi lokið störfum um einhver mál og hvenær ekki. Og sjaldan ef nokkurn tíma reynir á það að lokum þó að nefndin sé margklofin og enginn meiri hluti hvað varðar efnislega afstöðu til málsins ef menn ná þó saman um það að vinnunni sé lokið. Þess vegna eru þau fræðilegu dæmi sem forseti er að vitna til a.m.k. fyrir mitt minni í þingsögunni því að yfirleitt hafa menn komist að niðurstöðu um þessa hluti hjálparlaust og án íhlutunar forseta. Herra forseti. Ég held sem sagt að allir hljóti að sjá og skilja að það er algerlega fráleitt og væri náttúrlega fáheyrt, ef meiri hluti nefndar telur að nefndin hafi ekki lokið störfum í einhverju tilteknu máli, að einn einasti nefndarmaður, þ.e. formaðurinn sem hefur eitt atkvæði eins og allir hinir, geti breytt einhverju þar um. Það liggur bara ekki þannig. Málið er því enn til umfjöllunar í viðkomandi nefnd og ætti ekki að þurfa meira um það að segja.

Ég heyri að hv. þingmenn eru að væna mig um að ég vilji standa ólýðræðislega að málum. Það er auðvitað mjög alvarleg ásökun á forseta. En ég vil minna hv. þingmann á að t.d. meðan Gunnar Thoroddsen var forsrh. var stjórnarmeirihlutinn þá iðulega í minni hluta í fjárhags- og viðskiptanefnd neðri deildar og ég man ekki eftir því í eitt einsta sinn að meiri hluti þeirrar nefndar hafi reynt að standa gegn því að umdeild stjórnarfrumvörp ríkisstjórnar Gunnars Thoroddsens kæmust til 2. umr. í þinginu heldur var almennt litið svo á að meiri hluti þingsins og ríkisstjórnin hlytu að fá sín mál til 2. umr. þó svo hafi staðið á að í þeirri nefnd væru stjórnarandstæðingar í meiri hluta, enda er það þingið sjálft sem á að skera úr um afgreiðslu mála að lokum en ekki einstakar nefndir. Ég er algerlega sammála því sem hv. þm. sagði að það er hér í þessari deild, í þessu herbergi hér, sem úrslit mála eiga að ráðast. Ef svo fer að forseti tekur ákvörðun um að mál skuli tekið á dagskrá þá getur hann eftir atvikum sett það undir úrskurð þingsins hvort við því skuli orðið og það á við í þessu tilviki. Það er alveg ástæðulaust af hv. þingmönnum að gefa það til kynna að ég vilji aðhyllast ólýðræðisleg vinnubrögð í mínum störfum 

Herra forseti. Þetta var fróðleg og skemmtileg upprifjun frá dögum þeirrar sælu ríkisstjórnar sem sat undir forsæti Gunnars Thoroddsens. Ég vil einungis árétta að ég tel, og er sammála hæstv. forseta um það, að minni hluti nefndar getur hverju sinni sem hann vill ákveðið að senda frá sér nefndarálit. En minni hluti nefndar getur ekki ákveðið að ljúka endanlegri umfjöllun í nefnd. Það verður nefndin sjálf að taka ákvörðun um og það gerir hún með afli atkvæða ef þarf. Það eru ýmis dæmi um það áður. Hins vegar vil ég segja og láta það koma alveg skýrt fram að ég tel að minni hlutanum sé ekki stætt á því þegar hann telur að málið sé fullrannsakað, þegar búið er að skoða það út í hörgul og ekki þarf að brjóta það frekar til mergjar, að liggja á því máli. Ég vil að það komi fram og það hef ég sagt áður. Það kom hins vegar fram hjá hæstv. forseta að hann hefði átt ánægjulegan fund með hv. þm. Pétri H. Blöndal, formanni efh.- og viðskn., og að formaðurinn hefði fallist á að hafa fund á morgun. Það þurfti með öðrum orðum atbeina hæstv. forseta til þess að ekki væri brotið gegn rétti okkar í stjórnarandstöðunni. Ég vil því spyrja hæstv. forseta hvort það sé þá ekki réttur skilningur hjá mér að hæstv. forseti hefur tekið þá afstöðu að vinnslu málsins sé ekki lokið í efh.- og viðskn. því ella hefði hann ekki hlutast til þess að á morgun yrði fundur um málið. Er það ekki réttur skilningur hjá mér, herra forseti?

Mér finnst þetta svolítið undarleg uppsetning. Hv. þingmenn báðu mig um að ræða málið við Pétur H. Blöndal og það var að þeirra frumkvæði sem ég átti tal við hann um þetta mál. En ekki lá hins vegar fyrir hvort hv. þingmaður ... 

Herra forseti. Ég hlýt að taka þetta svo að bank mitt hér áðan sem forseti varð ekki var við sé um þann lið sem við erum að fara að greiða atkvæði um, þ.e. afbrigði við að taka fjölmiðlafrumvarpið svokallaða á dagskrá. Þingflokkur Samf. greiðir atkvæði á móti því, er á móti því að veitt verði afbrigði fyrir því að taka málið á dagskrá, enda er það illa unnið eins og komið hefur fram, bæði í umræðu á Alþingi um skýrslu nefndarinnar svo og í annarri umræðu. Þess vegna greiðum við atkvæði gegn því að þetta mál fái að ganga hér fram enda lagt fram eftir 1. apríl.

Herra forseti. Áður en þessi atkvæðagreiðsla fer fram óska ég eftir því að hæstv. forsrh., fyrir hönd aðstandenda þessa frv., upplýsi þingheim um það hverjar áætlanir aðstandendanna eru um meðferð málsins. Er þetta frv. lagt hér fram eftir atvikum til kynningar, 1. umr. og umfjöllunar á þessu vorþingi og þessum fáu dögum sem eftir lifa eða er ætlun hæstv. ríkisstjórnar í krafti meiri hluta síns hér að knýja málið í gegn á þessu vorþingi? Ég tel að það skipti okkur máli sem ætlum að fara að taka þátt í atkvæðagreiðslu hér um það hvort veita eigi heimildir fyrir afbrigðilegri málsmeðferð að fá um það skýr svör. Við eigum heimtingu á því. Ég vil taka það fram fyrir hönd þingflokks okkar, Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, að við mundum ekki gera athugasemdir við það að þetta mál kæmi hér á dagskrá og yrði rætt en við erum alfarið andvíg því að það verði knúið fram með flýti á fáeinum sólarhringum í bullandi ágreiningi ef svo ber undir og munum þá að sjálfsögðu ekki fallast á heimildir fyrir afbrigðum ef svo er. Ég óska því eftir því að hæstv. forsrh. gefi skýr svör um það hver áform ríkisstjórnarinnar og meiri hluta hennar eru um meðferð eða afdrif málsins á þessu þingi. Ég held að allir hljóti að sjá að við eigum heimtingu á því að verða upplýst um stöðu málsins áður en atkvæðagreiðslan fer fram.

Herra forseti. Þetta mál er út af fyrir sig ekki lagt fram til kynningar, það er lagt fram til afgreiðslu eins og oftast er með stjórnarfrumvörp. Það fer hins vegar eftir þingheimi hvort það verður afgreitt. Menn hafa kallað eftir því að mega eiga umræður um mál af þessu tagi. Svo er það þingsins að ákveða hver niðurstaðan verður. Hins vegar er mér sagt að þess séu engin dæmi í þingsögum að menn hafi neitað mönnum um afbrigði vegna 1. apríl frestsins. Það er eitthvað óskaplega mikið í húfi hjá sumum þingmönnum ef þeir ætla nú að reyna að neita mönnum um slík afbrigði. Það hefur aldrei gerst í þingsögunni fyrr.

Hæstv. forseti. Þingflokkur Frjálsl. mun leggjast gegn því að þetta mál verði tekið upp á hinu háa Alþingi. Hér er um mjög umdeilt mál að ræða. Við teljum að það sé illa undirbúið, frv. sem hér á að leggja fram sé hroðvirknislega unnið og það sé meira en nægur tími til að skoða þessi mál á sumri komanda, taka það upp í þinginu næsta haust og vinna það síðan næsta vetur almennilega eins og fólk á að gera. Hér er um gríðarlega stórt og mikið og vandasamt mál að ræða sem snertir hagsmuni fjölmargra Íslendinga og við getum ekki leyft okkur það, herra forseti, að afgreiða þetta mál með svo hroðvirknislegum hætti sem nú stefnir í. Mér varð litið út um gluggann rétt áðan. Hér fyrir utan stendur mannfjöldi og veifar banönum. Á Austurvelli er fólk með banana. Þetta er sennilega í fyrsta skipti í sögu lýðveldisins sem fólk stendur fyrir framan hið háa Alþingi og veifar þeim ávöxtum. Hvað það á að þýða veit ég ekki. Ég læt hverjum og einum það eftir að túlka það með sínum hætti.

Af ávöxtunum skuluð þér þekkja þá. Atkvæðagreiðslan er hafin. 

Forseti, um atkvæðagreiðsluna.

Gerir hv. þm. grein fyrir atkvæði sínu? Það eru ekki almennar umræður sem standa yfir núna.

Ég þarf að eiga orð við hæstv. forsrh. út af því sem hann sagði í svari sínu áðan. Það skiptir máli fyrir atkvæðagreiðsluna.

Það gengur ekki.

Hæstv. forsrh. svaraði því ekki.

Það gengur ekki.

Herra forseti. Ég sé mig knúinn til þess að leggjast gegn því að afbrigði séu samþykkt við þessar aðstæður úr því að það er ekki einu sinni hægt að sýna þinginu þá kurteisi að gefa hér sæmilega skýr svör að þessu leyti. Það var ósköp einfalt að við vorum að fara fram á að fá um það a.m.k. einhvern ádrátt af hálfu hæstv. forsrh. fyrir hönd ríkisstjórnarinnar að hér mundi skapast það andrúmsloft í kringum þetta mál að ekki yrði beitt ýtrustu hörku til að knýja það í gegn á vordögum í ágreiningi, þ.e. ef ekki tækist að ná samkomulagi um málið. Það fór lítið fyrir slíku. Í sjálfu sér segir það okkur ekki mikið að fá það staðfest sem við vitum, að málið er komið til kasta þingsins þegar það er hér fram lagt. Við kærum okkur ekki um að eiga aðild að þeim vinnubrögðum sem þar með gætu verið í uppsiglingu, í ljósi þess líka að aðdragandi málsins er með mjög sérstökum hætti. Þó að mér sé það heldur óljúft --- það mun rétt vera hjá hæstv. forsrh. að það gerist ekki oft --- sé ég mig knúinn til þess að greiða atkvæði gegn þessum afbrigðum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á útvarpslögum, nr. 53/2000, og samkeppnislögum, nr. 8/1993, er hefur það markmið að sporna við því að samþjöppun eignarhalds á fjölmiðlum hamli gegn æskilegri fjölbreytni og fjölræði í fjölmiðlum og skapi þeim nauðsynlegt frelsi og sjálfstæði til að geta haft jákvæð áhrif og veitt stjórnvöldum og atvinnulífi heilbrigt aðhald í nútímalýðræðisþjóðfélagi án þess þó að hafa til þess lýðræðislegt umboð. Frumvarp þetta er byggt á skýrslu nefndar sem menntmrh. skipaði í desember sl. til að meta þörf á lagasetningu um eignarhald á fjölmiðlum. Hæstv. menntmrh. gaf skýrslu um niðurstöður hennar hér á hinu háa Alþingi í síðustu viku og skýrsla nefndarinnar er bæði prentuð sem fylgiskjal með frv. og hefur verið til umræðu í þjóðfélaginu nú um nokkurt skeið. Það væri því að bera í bakkafullan lækinn að gera sér hana að umtalsefni hér. Engu að síður leggur hún þó svo veigamikinn grundvöll að frv. sem hér er mælt fyrir að nauðsynlegt er að vísa til hennar jöfnum höndum til að þjóðfélagsleg nauðsyn og markmið þeirra ráðstafana sem hér eru lagðar til liggi skýrt fyrir við umræðuna. Fjölmiðlar gegna lykilhlutverki sem vettvangur skoðanaskipta um ólík viðhorf til stjórnmála og menningar- og samfélagslegra málefna í víðum skilningi. Af þessu lykilhlutverki fjölmiðla í þágu skoðana- og tjáningarfrelsis í nútímalýðræðisþjóðfélagi spretta ákveðnar kröfur um fjölbreytni í fjölmiðlun sem ætla má að varðar séu af mannréttindaákvæðum bæði stjórnarskrárinnar og mannréttindasáttmála Evrópu eins og hann hefur verið túlkaður af Mannréttindadómstóli Evrópu en sá sáttmáli leggur okkur skyldur á herðar, bæði að alþjóðarétti, þjóðarétti og landsrétti eftir að hann var lögleiddur hér á landi og reyndar ríkt tillit til hans tekið við endurskoðun mannréttindaákvæða stjórnarskrárinnar frá 1995. Inntak kröfunnar um fjölbreytni er tvenns konar. Í grófum dráttum má segja að það geri annars vegar kröfu til fjölbreytni í dagskrá fjölmiðla en hins vegar til fjölbreytni eða fjölræðis í eignarhaldi þeirra. Séu þessi skilyrði ekki fyrir hendi á fjölmiðlamarkaði hefur verið litið svo til að stjórnvöldum sé rétt að grípa til virkra aðgerða til að tryggja að svo megi verða. Í skýrslu þeirri sem liggur frv. til grundvallar eru færð fyrir því rök að til þess liggi bæði þjóðréttarleg skylda og stjórnskipuleg nauðsyn með tilliti til þeirra skýringaraðferða sem dómstólar hafa mótað við túlkun á mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar til samræmis við mannréttindasáttmála Evrópu. Sú er og raunin að nær alls staðar í þeim löndum sem töldust til Evrópska efnahagssvæðisins fyrir stækkun þess um helgina hafa verið settar reglur sem hafa það að markmiði að stemma stigu við samþjöppun á fjölmiðlamarkaði og heimila stjórnvöldum að grípa til aðgerða ef samruni fyrirtækja er talinn ógna fjölbreytni í fjölmiðlun með því að færast á of fárra hendur. Reglur af því tagi sem hér er mælt fyrir eru því fjarri að vera séríslenskt fyrirbæri, jafnvel þótt þær aðstæður sem þeim er ætlað að bregðast við hér á landi eigi sér hvergi hliðstæðu. Án þess að ég vilji segja að við höfum sofnað á verðinum er tilfinningin þó ekki ósvipuð því að vakna upp við vondan draum þegar litið er til þess hvernig málum er hér komið. Í skýrslu þeirri sem birt er sem fylgiskjal með frv. kemur fram að samþjöppun á íslenskum fjölmiðlamarkaði verði að teljast mikil og gildir þá einu hvort horft sé til eignarhalds eða stöðu einstakra aðila á markaði, eitt fyrirtæki beri þar ægishjálm yfir önnur hvað rekstrarlegt umfang og veltu varðar. Heildarmarkaður fyrir dagblöð og útvarp hafi í ljósi þess ýmis þau einkenni sem talin séu óheppileg út frá þeim alþjóðlegu viðmiðunum sem getið er um í tilmælum Evrópuráðsins, leiddar eru af mannréttindasáttmála Evrópu og taldar eiga við í öðrum löndum. Í þessu sambandi er sérstaklega bent á tvennt, annars vegar að fyrirtæki sem hafi sterk ítök á mikilvægum sviðum atvinnulífsins, sér í lagi á matvörumarkaði, séu einnig ráðandi á fjölmiðlamarkaði. Hins vegar að sama fyrirtæki hafi mjög sterk ítök bæði á dagblaðamarkaði og á markaði fyrir ljósvakamiðla. Staðan sé með öðrum orðum sú að eitt félag hafi bæði yfir að ráða því dagblaði sem mesta útbreiðslu hefur auk annars sem markverða útbreiðslu hafi og ráði þar að auki yfir um 37% af áhorfi á sjónvarp og tæplega 44% af hlustun á hljóðvarp, auk eignarhalds sama fyrirtækis á öðrum afþreyingartengdum rekstri. Þetta er sem sagt sú staða sem uppi er, herra forseti, og við henni hygg ég að allir flokkar sem eiga sæti hér á hinu háa Alþingi hafi lýst sig reiðubúna til að bregðast þótt einhverjir hafi af einhverjum ástæðum fipast þegar til alvörunnar kom. Í tilnefndri skýrslu eru enda lagðir á þessa stöðu þeir alþjóðlegu mælikvarðar sem þar er lýst og notast hefur verið við í öðrum löndum og óhjákvæmilega komist að þeirri niðurstöðu að eignarhald á fjölmiðlafyrirtækjum og eignatengsl milli þeirra og annarra fyrirtækja séu slík að ástæða sé til að draga í efa að fjölbreytni í fjölmiðlun sé nægilega tryggð hér á landi, eins og það er svo varfærnislega orðað í niðurstöðukafla skýrslunnar. Að þessu athuguðu er sú skoðun sett fram af hálfu nefndarinnar sem skýrsluna samdi að það hljóti að teljast afar æskilegt að löggjafinn bregðist við stöðunni með lagasetningu, einkum þannig, með leyfi forseta, ,,að settar verði reglur sem miði að því að hamla gegn óæskilegum áhrifum samþjöppunar sem þegar er til staðar á fjölmiðlamarkaði og einnig til að hamla frekari samþjöppun á þessum markaði í framtíðinni``. Í því skyni er síðan bent á nokkrar leiðir um leið og tekið er fram, vegna samanburðar við önnur ríki, að löggjöf hvers lands taki í ríkum mæli mið af aðstæðum í hverju landi, svo sem þeim sérstöku aðstæðum sem viðkomandi löggjöf er ætlað að taka á. Að teknu tilliti til aðstæðna hér á landi mælir nefndin hins vegar alveg sérstaklega með því að litið verði til þeirra áhrifa sem hafa má á gerð og uppbyggingu fjölmiðlamarkaðarins með úthlutun leyfa til að reka fjölmiðla, einkum útvarp, og tekur að því leyti undir sams konar ábendingar sem fram koma í tilmælum Evrópuráðsins um eflingu fjölmiðlafjölbreytni. Að athuguðu máli varð það og niðurstaða ríkisstjórnarinnar að taka þessari leiðbeiningu, enda fellur leiðin um margt ágætlega að því regluverki sem fyrirtæki í útvarpsrekstri hafa búið við fram að þessu. Mun ég þá, herra forseti, víkja að einstökum ákvæðum frv. eftir því sem ég tel tilefni til en vísa að öðru leyti til athugasemda sem frv. fylgja. Samkvæmt 1. gr. frv. er lagt til að við 6. gr. útvarpslaga verði bætt nokkrum skilyrðum er varða eignarhald þeirra fyrirtækja sem útvarpsleyfi geta fengið og haldið þeim. Tekið skal fram að áskilnaður um slíkt leyfi er almennt óháður því hvaða tækni er notuð til að miðla þeirri dagskrá sem lögin taka til og leyfi þarf samkvæmt þeim til að útvarpa. Þá skal þess jafnframt getið að hugtakið ,,fyrirtæki`` er notað í sömu merkingu og í samkeppnislögum og getur því einnig náð til einstaklinga. Sama á við um þær kröfur sem gerðar eru til eignatengsla milli fyrirtækja til að um fyrirtækjasamstæðu geti verið að ræða. Um skilgreiningu þess vísast einnig til samkeppnislaga og eftir atvikum hlutafélagalaga þegar um hlutafélög er að ræða. Loks er í b-lið sleginn sá varnagli að ákvæði a-liðar greinarinnar geti átt við ef á milli fyrirtækja eru önnur náin tengsl en þau sem uppfylla skilyrði samstæðutengsla ef þau eru til þess fallin að leiða til yfirráða. Eru þá m.a. höfð í huga tilvik eða tengsl á borð við þau sem lýst er í 28. gr. laga um verðbréfaviðskipti, enda þótt þar séu ekki tæmandi talin þau atriði sem hér geta komið til. Að efnisákvæðum greinarinnar. Í a-lið er í fyrsta lagi lagt til að óheimilt verði að veita fyrirtæki útvarpsleyfi sem hefur að meginmarkmiði rekstur sem er óskyldur fjölmiðlarekstri. Með þessu móti er komið í veg fyrir að fyrirtæki í annarri starfsemi sem hafa annarra og óskyldra hagsmuna að gæta taki jafnframt upp útvarpsrekstur. Á sama hátt leiðir af þessu ákvæði að fyrirtæki í útvarpsrekstri er óheimilt að taka upp annan og óskyldan rekstur. Tekið skal fram að undir ,,óskyldan rekstur`` fellur ekki rekstur sem hefur eðlileg tengsl við rekstur útvarpsins, svo sem rekstur netmiðils í þágu þess. Slíkt verður þó að sjálfsögðu að meta hverju sinni og í hverju tilviki fyrir sig. Í skýrslu nefndarinnar kemur reyndar fram að sjaldgæft sé annars staðar að beinar takmarkanir séu á því að eignatengsl séu á milli fjölmiðlafyrirtækja og fyrirtækja í öðrum rekstri. Á hinn bóginn þekkist það hvergi að fyrirtæki sem hefur hliðstæð umsvif í viðskiptalífi annarra landa og tiltekinn aðili hefur hér á landi fari jafnframt með ráðandi hlut í öflugu fjölmiðlafyrirtæki. Það þekkist sem sagt hvergi á byggðu bóli. Í þessu liggur hins vegar rót vandans sem við er að glíma hér á landi. Þess vegna sýnir nauðsyn ákvæðisins jafnvel betur en margt annað hvers vegna lög af þessu tagi hljóta svo mjög að taka mið af aðstæðum á hverjum stað. Í öðru lagi er lagt til að óheimilt verði að veita útvarpsleyfi fyrirtæki sem er í eigu markaðsráðandi fyrirtækis eða fyrirtækjasamstæðu í markaðsráðandi stöðu á einhverju sviði viðskipta. Á viðskiptaþingi Verslunarráðs nýlega vék ég að því að gera mætti ráð fyrir að fyrirtæki næðu markaðsráðandi stöðu hér á landi við það eitt að ná því sem kallað væri eðlilegri stærð. Við því væri lítið að segja. Þá skiptir hins vegar öllu máli að fjölmiðlar sinni eftirlitshlutverki sínu af árvekni og ábyrgð. Almenningur verður að geta treyst því að fyrirtæki sem eru í markaðsráðandi stöðu hafi eðlilegt aðhald af fjölmiðlum, neytendavernd sé virk og tryggt sé að dregin sé upp hlutlaus og óbjöguð mynd af starfsemi slíkra fyrirtækja. Ef við eigum að umbera það í nafni hagkvæmni að fyrirtæki hafi markaðsráðandi stöðu verðum við að geta treyst því að þau hafi virkt aðhald frá fjölmiðlum. Það gefur því augaleið að ekki er heppilegt að fyrirtæki sem er í markaðsráðandi stöðu eigi jafnframt fjölmiðla. Það er beinlínis hættulegt. Enn fremur er mjög varhugavert að fyrirtæki sem er með yfirburði, jafnvel á fleiri en einum markaði, sé jafnframt í markaðsráðandi stöðu á fjölmiðlamarkaði. Engin leið er til þess að fjölmiðill sem býr við slíkt eignarhald geti með trúverðugum hætti sinnt skyldu sinni og veitt eiganda sínum það aðhald sem gera verður kröfu um. Nýjustu dæmin eru hrópandi hvað þetta varðar. Það hafa allir menn séð, jafnvel líka þeir hv. þm. sem tekið hafa að sér að vera eins konar blaðafulltrúar fyrir fyrirtækin. 
             Í þriðja lagi er lagt til að óheimilt verði að veita fyrirtæki útvarpsleyfi ef annað fyrirtæki á meira en 25% eignarhlut í því eða fyrirtæki í sömu fyrirtækjasamstæðu eiga samanlagt í því meira en fjórðungshlut. Með þessu móti er leitast við að tryggja dreifða eignaraðild að fyrirtækjum á þessum markaði án þess þó að takmarkanir á eignarhaldi setji fyrirtækjunum ótilhlýðilegar skorður eða raski rekstrargrundvelli þeirra meira en eðlilegt er í þágu markmiðsins um fjölbreytni í fjölmiðlum. Útgáfa dagblaða hér á landi hefur aldrei sætt sams konar eftirliti og ljósvakamiðlar. Ekki er lagt til að breyting verði þar á. Á hinn bóginn er lagt til að óheimilt verði að veita fyrirtæki útvarpsleyfi ef það eða fyrirtæki úr sömu fyrirtækjasamstæðu á hlut í dagblaði eða það er að hluta eða öllu leyti í eigu slíks fyrirtækis. Með þessu er leitast við að reisa ákveðnar láréttar takmarkanir á eignarhaldi milli ólíkra tegunda fjölmiðla til að tryggja fjölbreytni og koma í veg fyrir að útgáfa dagblaða annars vegar og útvarps hins vegar safnist á eina hönd. Með dagblaði er í samræmi við almennar viðmiðanir átt við blað sem kemur út fimm sinnum í viku eða oftar. Í c- og d-liðum greinarinnar er fjallað um upplýsingaskyldu umsækjanda um útvarpsleyfi og útvarpsleyfishafa gagnvart útvarpsréttarnefnd og um heimildir nefndarinnar til að afturkalla leyfi ef þær breytingar verða á eignarhaldi eða öðrum skilyrðum a- eða b-liðar að leyfishafi uppfyllir þau ekki lengur. Í samræmi við viðtekin sjónarmið um meðalhóf er þó jafnframt kveðið á um ákveðinn frest sem veita má, að hámarki þó í 60 daga, til að koma eignarhaldi eða öðrum skilyrðum í það horf að samrýmist ákvæðum greinarinnar að öðru leyti. Á sama hátt er í samræmi við sjónarmið um meðalhóf lagt til í bráðabirgðaákvæði að fyrirtæki sem lögin snerta gefist allt að tveggja ára aðlögunartímabil að þeim skilyrðum sem lögin setja hafi leyfi þeirra ekki runnið út fyrir þann tíma. Sjálfsagt er að gefa rúman frest í þessu skyni, enda fyrirsjáanlegt að frv. geti haft nokkra röskun í för með sér verði það að lögum. Áður en ég lýk máli mínu, virðulegi forseti, vil ég víkja nokkrum orðum að öðrum tillögum og hugmyndum sem nefndin bar fram í skýrslu sinni og ríkisstjórnin hefur vísað til hennar á ný til nánari útfærslu. Þar á meðal var tillaga um að hugað verði að stöðu Ríkisútvarpsins sem almenningsútvarps með það að markmiði að tryggja því trausta stöðu til frambúðar á markaði fyrir hljóðvarp og sjónvarp. Einnig að taka upp í samkeppnislög aukin úrræði til að stemma stigu við neikvæðum áhrifum samþjöppunar og samráðs fyrirtækja á fjölmiðlamarkaði og kanna hvort þörf sé á að reisa skorður við eignarhaldi útlendinga utan EES-svæðisins á fjölmiðlafyrirtækjum. Jafnframt að setja í lög um prentrétt ákvæði sem skylda fyrirtæki í dagblaðaútgáfu til að setja sér innri reglur sem miði að því að tryggja sjálfstæði blaðamanna og ritstjóra gagnvart eigendum og enn fremur reglur um stöðu blaðamanna gagnvart ritstjórn. Virðulegi forseti. Ég legg áherslu á að frv. hefur að geyma almennar reglur sem ætlað er að stuðla að því að innan tiltekins tíma komist á sú fjölbreytni í fjölmiðlun sem bæði stjórnvöldum og löggjafanum ber jafnt stjórnskipuleg sem þjóðréttarleg skylda til að tryggja. Það er mat ríkisstjórnarinnar að frv. gangi ekki lengra en þörf krefur til að þessu markmiði verði náð miðað við það ástand sem nú varir á íslenskum fjölmiðlamarkaði. Við mat á því var byggt á skýrslunni sem fylgir frv. sem fylgiskjal og flestir hafa orðið til þess að bera sérstakt lof á fyrir að hafa að geyma vandaða og gagnmerka úttekt á íslenskum fjölmiðlamarkaði og þeim úrræðum sem tiltæk eru til að bregðast við því ástandi sem þar ríkir. Engin ástæða er því til að efast um að frv. er reist á traustum grunni að þessu leyti. Víða um heim, einkum þó í löndum sem við berum okkur saman við, hafa gilt lög um eignarhald á fjölmiðlum jafnvel svo árum og áratugum skiptir. Þörfin á þeim er því ekki ný þótt hún sé tiltölulega nýtilkomin hér á landi. Alls staðar meðal siðaðra lýðræðisríkja eru reglur sem setja skorður við því að stór og voldug fyrirtæki geti sölsað undir sig fjölmiðla. Reglur um eignarhald eru því settar til að tryggja fjölbreytta fjölmiðlun og lýðræðislega stjórnarhætti. Við erum því að feta í fótspor annarra lýðræðisríkja sem hafa talið rétt og skylt að setja reglur sem stefna að sama marki. Þróunin hér hefur orðið með þeim hætti að upp er komin afar óæskileg staða. Einkafjölmiðlar eru næstum allir á sömu hendi sem þar fyrir utan er eitt stærsta fyrirtæki landsins. Þess vegna er í alla staði tímabært, rétt og skylt að löggjafinn láti málið til sín taka til að tryggja að hér þrífist heilbrigður fjölmiðlamarkaður. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Virðulegur forseti. Það fyrsta sem fjölmiðlanefndin leggur til er að hugað verði að stöðu Ríkisútvarpsins með það að markmiði að tryggja því trausta stöðu til frambúðar á ljósvakamarkaði. Í grein Páls Þórhallssonar, lögfræðings hjá Evrópuráðinu, í Morgunblaðinu í gær er bent á tilmæli Evrópuráðsins um þjóðarútvarp og sagt að Ríkisútvarpið á Íslandi sé ekki nógu sjálfstætt ef hliðsjón er tekin af þróuninni í Evrópu, ríkisstjórnarmeirihlutinn skipi meiri hluta útvarpsráðs sem fjalli jafnframt um ráðningar fréttamanna. Þetta þyki ekki góð latína hjá Evrópuráðinu og fundnar hafi verið leiðir til að tryggja að slíkt ráð gæti almannahagsmuna en ekki stjórnarmeirihluti hverju sinni. Virðulegi forseti. Í ljósi þess að þetta er það fyrsta sem nefndin leggur til og gerir meira að segja jafnframt ráð fyrir, ef skilja má textann í skýrslu hennar, að þetta úrræði gæti dugað eitt og sér spyr ég hæstv. forsrh.: Hvers vegna byrjar ríkisstjórnin ekki á því að tryggja þennan þátt málsins? Hvers vegna mátti ekki bíða með frv. sem hér liggur fyrir og taka þennan mikilvægasta þátt að mati nefndarinnar inn í frv.?

Herra forseti. Ég er algjörlega ósammála þeirri túlkun hv. þm. að nefndin hafi litið svo á að það væri mikilvægasti þátturinn. Á hinn bóginn, eins og ég gat um í lok ræðu minnar, hefur ríkisstjórnin falið nefndinni að huga sérstaklega að þessum þáttum og öðrum sem ég nefndi til sögunnar í framhaldsvinnu við meðferð málsins.

Virðulegur forseti. Ég vitna í skýrsluna, bls. 81, með leyfi forseta: ,,Nefndin leggur fyrst til að hugað verði að stöðu Ríkisútvarpsins, með það að markmiði að tryggja því trausta stöðu til frambúðar á markaði fyrir hljóðvarp og sjónvarp. Ástæðan fyrir því að þetta er nefnt fyrst er að sú leið felur ekki í sér neina beina íhlutun í málefni einkamarkaðar fyrir fjölmiðla, þótt sterkt ríkisútvarp þrengi auðvitað svigrúm einkaaðila til vaxtar á sama markaði.`` Síðan er beinlínis tekið fram, að sé þetta gert eitt og sér, með öðrum orðum er gert ráð fyrir að þetta gæti dugað eitt og sér. Páll Þórhallsson bendir á það í Morgunblaðinu að það sé skylda ríkja að leita fyrst vægari leiða áður en farið er út í beina íhlutun á borð við þá sem hér er lögð til. Virðulegi forseti. Þetta stendur í skýrslunni. Nefndin nefnir þessa leið fyrsta til sögunnar og gerir beinlínis ráð fyrir að hún gæti dugað ein og sér.

Herra forseti. Eins og fram kom í framsöguræðu minni áðan fyrir frv. lít ég þannig á að þær leiðir sem ríkisstjórnin velur og eru valdar í frv. séu mildar leiðir til að ná þeim markmiðum sem við teljum nauðsynleg. Þar sé farið í nákvæmlega sama far í öllum meginatriðum og gert er í öðrum löndum. Nýlega bárust fréttir um að ríkisstjórn séra Kjells Magnes Bondeviks vildi fara sömu leið. Ég hef hvergi séð að nokkur maður hafi gengið fram fyrir skjöldu og sakað séra Kjell Magne Bondevik um að fara með ógnarstjórn í landi sínu eins og sumir hafa lagst svo lágt að gera hér á landi.

Forseti. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. forsrh. vegna þess að hann minntist ekki á þau mál í framsöguræðu sinni: Hvaða fjölmiðlafyrirtæki sem hér hafa starfað frá 1985--1986, þegar einkaréttur Ríkisútvarpsins var afnuminn, mundi standast það nálarauga sem frv. hans gerir ráð fyrir? Sérstaklega vil ég spyrja hæstv. forsrh. um það í tilefni af ummælum hans fyrir nokkrum missirum í sérstakri bók að þátttaka hans, Morgunblaðsins og ýmissa risa á markaði sem þá voru í tilraun hans til ljósvakafjölmiðlunar í fyrirtækinu Ísfilm 1987--1988. Um það sagði forsrh. að það hefði verið rétt ákvörðun á röngum tíma. Væri það núna rétt ákvörðun á réttum tíma eða hvernig liti forsrh. á það fyrirtæki í ljósi frv. sem hann flytur nú?

Herra forseti. Ég tel að þessar spurningar eigi ekki mikið erindi inn í umræðuna og séu ekki mikið innlegg í umræðuna hvaða fyrirtæki hefðu passað hér fyrir 20 árum. Ég hef enga sérstaka rannsókn gert á því og nefndin hefur ekki gert það. Varðandi Ísfilm sáluga voru þær aðstæður uppi þá að menn töldu að það væri afskaplega erfitt, flókið og dýrt að koma upp öðru útvarpsfyrirtæki sem gæti keppt við Ríkisútvarpið. Sem betur fer hafa forsendur breyst og það er bæði léttbærara og ódýrara að gera slíka hluti. Allar forsendur, líka sem vörðuðu Ísfilm á sínum tíma, hafa að sjálfsögðu breyst.

Forseti. Það kemur í ljós að hæstv. forsrh. og menn hans hafa ekki hugleitt málið. Þeir hafa ekki skoðað þá 19 ára sögu sem ljósvakar á markaðsforsendum eiga hér á landi. Þeir hafa ekki farið í gegnum það hvernig fyrirtæki fyrir 19 árum og þau sem voru til fyrir þremur árum hefðu staðist frv., sem hlýtur þó að sýna að einhverju leyti hvaða framtíð við megum eiga von á í þessu. Það er undarlegt að hæstv. forsrh. skuli ekki geta svarað því til hvað honum finnist um Ísfilm vegna þess að það er ekki langt liðið síðan hann sagði í bók Ásdísar Höllu Bragadóttur að Ísfilm hefði verið rétt ákvörðun á röngum tíma. Hæstv. forsrh. sagði að tíminn hafi verið rangur vegna þess að efnahagslegar aðstæður voru ekki fyrir hendi til þess að slíkt fyrirtæki gæti rekið sig. Hvað er rangt við þann tíma sem nú lifir?

Herra forseti. Ég nefndi það áðan og vona að það hafi ekki farið fram hjá hv. þm. að frv. horfir til frambúðar og framtíðar. Við erum ekki að leggja mælistiku á 20 ára löngu liðinn tíma. Auðvitað geta menn gert það og hv. þm. getur lesið frv. og gert það. Ég sé enga sérstaka þörf á því.

Herra forseti. Ég var mjög hissa þegar ég las ræðu eftir hæstv. forsrh., en hún er merkileg því hann sakar okkur í Frjálsl. um að vera að kasta sprengjum inn í íslenskt efnahagslíf og atvinnulíf þegar við ætluðum að koma á réttlátu og árangursríku fiskveiðistjórnarkerfi. Ég get ekki séð annað en að hann sé að kasta sprengjum hér. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. forsrh.: Hvað á það að þýða að setja afturvirk lög? Ég get ekki séð annað en að frv. sem við ræðum sé afturvirkt. Fjölmiðlafyrirtækin sem frv. beinist gegn hafa leyfi lengra fram í tímann en umrædd tvö ár sem fram koma í ákv. til brb. Ég vil því spyrja lögfræðinginn og fyrrum blaðamanninn, hæstv. forsrh. Davíð Oddsson: Hvað á svona lagasetning að þýða?

Herra forseti. Það getur vel verið að einhver hafi hugsað með eftirfarandi hætti: Mjög varhugavert er að of fáir aðilar verði ráðandi um þátt fjölmiðla í skoðanamyndun samfélagsins. Slíkt skapar hættu á að ólíkum sjónarmiðum sé gert mishátt undir höfði og fjölmiðlarnir ræki ekki sem skyldi aðhalds- og gagnrýnishlutverk sitt. Það var spurt hvort ekki væri ástæða til þess að takmarka sérstaklega möguleika aðila til eignarhalds á fjölmiðlum sem eru markaðsráðandi eða mjög umsvifamiklir á öðrum sviðum fyrirtækja. Þetta er þáltill. sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson flutti á þessu þingi. Hann var til skamms tíma, a.m.k. áður en ég fór til útlanda, formaður flokks þíns. Það kann að hafa breyst. 
            

Herra forseti. Við höfum ekki verið á móti umræðunni í Frjálsl. Hæstv. forsrh. hefur náttúrlega lítið verið í þingsalnum, en hann hefur greinilega komist yfir þetta skjal. Við hefðum gjarnan viljað koma að vinnunni því það eru fáránleg vinnubrögð og lýðræðinu til skammar að ætla að setja lög með þessum hætti á fjölmiðla í landinu. Ég lagði þá tillögu fram á fundi með forseta þingsins að við lengdum þingið a.m.k. um einn mánuð til að fara vel yfir þetta mikilsverða mál. Ég styð þá tillögu að við frestum málinu. Ég skil ekki hvað liggur á að afgreiða það. Ef á að afgreiða það á þessu þingi ættum við að taka okkur góðan tíma í það og a.m.k. einn mánuð. Er von á því að hæstv. forsrh. styðji það?

Herra forseti. Ég er ekki alveg viss um að ég hafi fylgt hv. þm. nákvæmlega eftir í öllum fyrirspurnum hans og hringlanda. Hann vildi umræðu um málið og helst lengja þingið, bíddu, við erum einmitt að leggja það til. En hv. þm. greiddi atkvæði gegn því rétt áðan að það yrði gert. --- Það þýðir ekkert að gapa framan í mig, hv. þm.

Hæstv. forseti. Við höfum aldrei verið á móti því að taka þessa umræðu, langt í frá. Ég minntist á það í ræðu minni um daginn að það væri alveg sjálfsagt og benti m.a. á þá þáltill. sem hæstv. forsrh. var að veifa áðan. Það er stór munur á því að ræða málin og ræða það að setja lög á menn. Herra forseti. Í frv. kemur fram að óheimilt sé að veita fyrirtækjum útvarpsleyfi sem eiga meira en 25% eignarhlut í hinu og þessu. Forsrh. veit eflaust hvað ég er að tala um. Nú háttar svo til að Morgunblaðið, sem er í eigu sjálfstæðismanna og hæstv. dómsmrh. og ráðherra í ríkisstjórn Íslands er einn af hluthöfum í, er eini eigandi að stærsta netmiðli Íslands, mbl.is. Það er hægur vandi með nútímatækni að útvarpa í gegnum internetið. Mig langar til að spyrja hæstv. forsrh. að því hvort hann sjái enga hagsmunaárekstra í því að ráðherra í ríkisstjórn Íslands, sem á hlut að frv., eigi hlut í Morgunblaðinu og að Árvakur eigi að fullu stærsta og nánast eina netfréttamiðil Íslands.

Nei, herra forseti, ég sé það ekki, enda er gert ráð fyrir því að rekstur netmiðils sé eðlilegur hluti af rekstri fjölmiðils, eins og ég gat um áðan. Hv. þm. nefndi að þeir í Frjálsl. væru tilbúnir til þess að ræða málið eins og þáltill. segir fyrir um en ekki að setja lög. En þeir segja, með leyfi forseta, ,,hvort ástæða sé til að takmarka sérstaklega möguleika aðila til eignarhalds á fjölmiðlum``. Hvernig ætla menn að gera það án þess að setja lög? 

Hæstv. forseti. Heldur fannst mér svar hæstv. forsrh. þunnt. Ég spurði hann m.a. að því hvort hann sæi engan hagsmunaárekstur í því að ráðherra í ríkisstjórn Íslands væri líka hluthafi í næststærsta dagblaði Íslands sem einnig á að fullu netmiðil. Við vitum það öll sem fylgjumst með og notum okkur tækni dagsins í dag að internetið verður sífellt meira ráðandi í fréttamiðlun, bæði á Íslandi og út um allan heim og hægur vandi bæði að sjónvarpa og útvarpa í gegnum internetið. Hafa menn ekkert hugleitt þennan möguleika? Hitt atriðið sem ég spurði um varðar umræðuna. Umræða og orð eru til alls fyrst. Hægt er að taka umræðuna á málefnalegum grundvelli til að byrja með og fara síðan að huga að lagasetningu. Það var það sem ég var að tala um áðan. Við ættum að gefa okkur tíma til þess í sumar, hæstv. forsrh., að fara yfir hvernig við ætlum að búa til lög um þetta, því að ég er alveg sammála því að það þarf að skoða þessa hluti og byrja síðan í haust og nota næsta vetur til þess að ganga frá málinu en ekki að gera það núna á tíu dögum eða tveimur vikum.

Herra forseti. Við tökum okkur þann tíma sem við viljum og ef þingmenn þurfa mikinn tíma í vor þá tökum við hann. Það mælir ekkert á móti því. Ég tel að hv. þm. eigi ekki að reyna að fela sig og afstöðu sína með því að vísa til þess að betra sé að gera þetta á einhverjum öðrum tíma en núna. Nú er vandamálið fyrir framan okkur, nú liggur frv. fyrir, skýrt, augljóst og einfalt. Það ber allan keim af því að taka nákvæmlega mið af þeirri þáltill. sem formaður Frjálsl. flutti. Ef þið ætlið ekki að styðja frv. þrátt fyrir það skuldið þið bæði okkur og þjóðinni skýringu á því hvers vegna þið hafið svona snúist.

Hæstv. forseti. Ég sé ástæðu til þess að spyrja: Hvernig sér hæstv. forsrh. fyrir sér fjármögnun fjölmiðlafyrirtækis eftir að lögin taka gildi? Fyrirtækjahópar, t.d. bankar, geta verið markaðsráðandi samkvæmt skilgreiningu Samkeppnisstofnunar. Sameiginlega hafa þeir markaðsráðandi stöðu vegna tengsla í gegnum kortafyrirtæki og Reiknistofnun. Þeir gætu, bæði vegna ákvæðisins um markaðsráðandi stöðu og vegna þess að ekkert fyrirtæki má eiga meira en 25% í fjölmiðlafyrirtæki, ekki tekið veð í hlutabréfum fjölmiðlafyrirtækis vegna þess að þeir mættu ekki eiga í fyrirtækinu. Þýðir þetta ekki að engin lán er að hafa fyrir slík fyrirtæki á markaðnum? Ekkert lán. Hverjir gætu þá tekið við fyrirtækinu Norðurljósum? Hvernig sér hæstv. forsrh. fyrir sér eignarskipti á fyrirtækjum af þessu tagi ef þau komast í þrot?

Herra forseti. Ég sé þetta fyrir mér með einföldum hætti, vegna þess að ég horfi ekki bara til þess eins og hv. þm. að það verði að vera fyrirtæki í markaðsráðandi stöðu sem fari með eignarhald í slíku fyrirtæki. Hér er sem betur fer gríðarlegur fjöldi fyrirtækja í landinu og einstaklingar sem ekki eru í markaðsráðandi stöðu geta átt dreifða eignaraðild, allt að 25% hlut, í fyrirtækjum af þessu tagi. Ef menn hafa fjárfest í þessum fyrirtækjum, þeir sem nú hafa eignarhald á þeim, og ekki gert það í annarlegum tilgangi heldur vegna þess að þetta sé góður rekstur geri ég ráð fyrir því að fjöldi annarra geti keypt slíkan rekstur og komið að honum. Ég tel enga ástæðu fyrir þingmenn til að mála skrattann á veginn hvað það varðar fyrir fram. 
            

Hæstv. forseti. Annaðhvort hefur hæstv. ráðherra ekki skilið spurninguna eða viljað smokra sér fram hjá henni. Ég var að spyrja hvernig hæstv. ráðherra teldi að færi fyrir fyrirtæki sem færi á hausinn og skuldaði fjármálafyrirtækjum peninga, vegna þess að fjármálafyrirtækin gætu ekki tekið veð í hlutabréfunum, mættu ekki eiga viðkomandi fjölmiðlafyrirtæki og gætu ekki tekið það yfir. Hvernig dettur mönnum í hug að hægt sé að fá lán til að reka slíkt fyrirtæki? Hvaða banki mundi lána þessu fyrirtæki peninga til reksturs? Hver mundi taka við Norðurljósum undir þessum formerkjum?

Herra forseti. Mér er nú reyndar sagt að fjármálastofnun taki aldrei veð í eigin hlutabréfum fyrirtækis. En þess utan kemur fram í frv. að fyrirtæki hafa við slíkar aðstæður sex mánuði til að laga stöðu sem þannig er upp komin. Ef einhverjir hlutir ganga til lánastofnana ... 

Herra forseti. Samf. leggst gegn því frv. sem hér er um að ræða. Við teljum að í því sé höggvið mjög nærri tjáningarfrelsi og athafnafrelsi. Við teljum að það þrengi óeðlilega að rekstrargrundvelli fjölmiðlanna og þar með að einum mikilvægasta grundvelli lýðræðissamfélagsins. Frumvarpið er flutt í nafni fjölbreytni á fjölmiðlavettvangi en við teljum að í því felist sú hætta að það muni leiða til fábreytni í innihaldi dagskrár og framboði efnis. Störfum hundruða manna í vaxandi atvinnugrein er jafnframt stefnt í hættu. Frumvarpið sýnist vera afturvirkt og það mun að öllum líkindum skapa ríkinu skaðabótaskyldu sem gæti hlaupið á milljörðum. Virtir lögfræðingar telja jafnframt að það geti brotið í bága við stjórnarskrána. Það er athyglisvert, herra forseti, að frv. gengur gegn ýmsum meginniðurstöðum fjölmiðlaskýrslunnar. Ég er sammála hæstv. forsrh. um að sú skýrsla er býsna gott plagg. En í frv. er ekki farið að eindregnum tilmælum í skýrslunni um að setja lög um aðgang almennings að upplýsingum um eignarhald og ekki að eindregnum óskum um að skylda fjölmiðla til að setja sér innri reglur sem tryggi sjálfstæði ritstjórna gagnvart eigendum. Það kann að vera að það eigi að huga að því, eins og hæstv. forsrh. segir, en hvers vegna í ósköpunum er það ekki í frv.? Frumvarpið á að festa í lög tilmæli Evrópuráðsins en í frv. er samt sem áður ekki að finna fjölmörg tilmæli ráðsins, svo sem um að pólitískir áhrifamenn úthluti ekki útvarpsleyfum eða að pólitískur meiri hluti fjalli ekki um ráðningar fréttamanna á ríkismiðlum. Frumvarpið, eins og þegar hefur komið fram í þessari umræðu, hunsar algjörlega tilmæli Evrópuráðsins og tillögur fjölmiðlanefndarinnar um að efla RÚV sem almenningsmiðil til að tryggja fjölbreytni á markaði. Herra forseti. Þó að það sé hvergi tíundað þá hlýtur tilgangur frv. að vera að bægja frá möguleikum á að eigendur misnoti stóra fjölmiðla með einhverjum hætti í eigin þágu. Þeim tilgangi er hægt að ná með því að beita hugmyndum Samf. um lög sem tryggja sjálfstæði ritstjórna, um lög sem tryggja gagnsæi um eignarhald og ekki síst með því að beita samkeppnislögum, eins og hæstv. dómsmrh. hefur manna best rökstutt mörgum sinnum þótt hann hafi að vísu sýnt aðdáunarverðan sveigjanleika í skoðunum með því að skipta um þær samstundis og þetta frv. var lagt fram. Ég lít því svo á að þetta frv. forsrh. sé óþarft. Það þjónar ekki markmiðum um fjölbreytni heldur fyrst og fremst geðþótta stjórnamálamanna sem þola ekki eðlilega gagnrýni. Samf. hefur sérstaklega vakið máls á því að tímabært sé að ræða stöðu fjölmiðlunar hér á landi. Hún hefur af þeim sökum lagt fram tvö þingmál, þar af annað sem tekur beinlínis á sömu málum og frv. hæstv. forsrh. Málefni íslenskra fjölmiðla, ekki síst kostir og gallar samþjöppunar á eignarhaldi, þurfa alvarlega og mikla umræðu. Þau verður að ræða í samhengi við allan markaðinn. Það er ekki hægt að ræða íslenska fjölmiðlun nema taka stöðu, þróun og stjórnsýslu Ríkisútvarpsins með. Þess vegna átel ég þessi vinnubrögð ríkisstjórnarinnar og tel þau í reynd fráleit. Ríkisstjórnin kastar inn á þing, korteri fyrir þinglok, frumvarpi og ætlast til þess að umræðulítið séu samþykktar grundvallarbreytingar á frelsi fjölmiðla. Þær kunna hugsanlega að fela í sér brot á stjórnarskrá og það á að ræða það án þess að teknar séu ákvarðanir um breytingar á Ríkisútvarpinu, án þess t.d. að nokkuð sé rætt um að skilyrða leyfisveitingar kröfum um innlenda dagskrá eða annað af skyldu tagi. Þetta finnast mér, herra forseti, vera skrýtin vinnubrögð. Þau eru ekki síst skrýtin í ljósi þess að á sama tíma er ríkisstjórnin að tala um gagngerar breytingar á umhverfi RÚV, t.d. að fella burt skylduáskrift og taka RÚV út af auglýsingamarkaði. Hvort tveggja eru athyglisverðar hugmyndir en þær hljóta óhjákvæmilega að skapa óvissu um rekstrarforsendur og markaðsvirði annarra fjölmiðla. Á þetta er þó ekki einu sinni drepið í frv. ríkisstjórnarinnar. Það er rætt svona til hliðar og helst þegar hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar komast í vanda í umræðu um frv. Ríkisstjórnin segir brýnt, og hæstv. forsrh. lagði á það sérstaka áherslu, að leggja fram þetta frv. af því að ríkisstjórnin hafi þjóðréttarlegar skuldbindingar til að fara að tilmælum Evrópuráðsins. Þetta finnst okkur í Samf. athyglisvert í ljósi þess að Evrópuráðið telur fjölmörg önnur atriði jafnbrýn og jafnvel brýnni sem er ekki að finna í frv. Tilmæli Evrópuráðsins frá 1996 mæla gegn því að pólitískt skipað útvarpsráð fjalli um ráðningar fréttamanna. Því er ekki breytt þrátt fyrir að ríkisstjórnin telji óskaplega brýnt að fara að ábendingum ráðsins. Tilmæli Evrópuráðsins frá 2000 mæla gegn því að þeir sem sitja í nefndum sem úthluta útvarpsleyfum séu undir áhrifum frá pólitískum öflum. Því er ekki breytt og ég leyfi mér að upplýsa hæstv. forsrh. um að enn situr formaður útvarpsréttarnefndar sem er líka framkvæmdastjóri Sjálfstfl. Tilmæli frá 1999 mæla með því að staða miðla eins og RÚV sé tryggð sem almenningsútvarps. Frumvarpið fjallar ekkert um það. Þvert á móti lýsti einn hv. þm. Sjálfstfl. því yfir fyrir tveimur sólarhringum að hugsanlega gæti myndast samstaða innan Sjálfstfl. um að selja Ríkisútvarpið. Er það kannski skýringin á því að það má ekki ræða RÚV í tengslum við fjölmiðlamarkaðinn? Tilmæli Evrópuráðsins frá 1994 fela í sér að setja beri lög sem tryggi að almenningur eigi greiða leið að upplýsingum um eignarhald á fjölmiðlum til að geta metið trúverðugleika. Það er nýlegt dæmi um forkastanlegt brot á þessari reglu hér á landi en um þetta er ekkert í frv. Tilmæli Evrópuráðsins mæla eindregið með því að lög verndi sjálfstæði ritstjórna gegn misnotkun eigenda, sem við í Samf. teljum vægari en jafnframt áhrifaríkari leið til að vinna gegn áhrifum samþjöppunar en þær leiðir sem hæstv. ríkisstjórn hefur lagt fram. Það er heldur ekki í frv. ríkisstjórnarinnar en hæstv. forsrh. ætlar allra náðarsamlegast að leyfa að hugað verði að því í nefnd. Hver er skýringin á því, herra forseti, að ekki eru sett lög sem tryggja þessa þætti fyrst ríkisstjórnin telur sig hafa þjóðréttarlegar skuldbindingar til þess að fara að tilmælum Evrópuráðsins um fjölmiðla? Á Íslandi hafa ólíkir flokkar og stjórnmálamenn jafnan reynt að mynda breiða samstöðu um þætti sem varða grunnatriði lýðræðisins. Eitt af því er tjáningarfrelsið og þar með þróun fjölmiðla. Ég rifja það upp að jafnvel á tímum kalda stríðsins, þegar stjórnmálin loguðu af ágreiningi, lögðu ábyrgir forustumenn sig fram um að mynda breiða samstöðu um mál eins og Ríkisútvarpið sem fjölmiðil allra landsmanna. Það gerðu menn af því að þeir töldu að það væri menningarlegur bakhjarl Íslendinga. En þessi ríkisstjórn hefur vikið frá hinni lýðræðislegu hefð um breiða samstöðu um grundvallarþætti. Hún forsmáir hina íslensku hefð um samráð þegar unnið er að málum sem varða slík grundvallaratriði. Helsti sérfræðingur Evrópuráðsins varðandi stefnu þess um fjölmiðla er Íslendingur. Það var ekki haft samráð við hann. Það var ekki haft samráð við samtök blaðamanna. Það var ekki haft samráð við fyrirtækin sem þessi lög varða þó. Offorsið var jafnvel svo mikið að til að tryggja rétta niðurstöðu fengu hæstv. ráðherrar Framsfl. ekki að sjá skýrsluna fyrr en sama dag og frv. var lagt fram og átti það þó að byggjast á skýrslunni. Einn af höfundum fjölmiðlaskýrslunnar hefur opinberlega fordæmt þessi vinnubrögð og segir þau óheppileg. Hann hefur sagt að þau vinni gegn því að hægt sé að ræða þróun fjölmiðla hér á landi með yfirveguðum hætti. Er nema von þó Páll Þórhallsson, sérfræðingur Evrópuráðsins um fjölmiðlamarkað álfunnar, spyrji í fyrirsögn í grein í Morgunblaðinu í gær: Helgar tilgangurinn meðalið? Helsta ástæðan sem í orði er gefin fyrir nauðsyn þess að takmarka eignarhald á fjölmiðlum með þeim hætti sem nú er lagður til er að tryggja fjölbreytni. Nú er það svo að við, sem höfum fylgst með fjölmiðlum og höfum jafnvel sum nokkra reynslu af fjölmiðlun, vitum vel að það hefur aldrei verið önnur eins gróska í fjölmiðlun á Íslandi og nú. Samkeppnin hefur heldur aldrei verið meiri, úrvalið aldrei meira, fjölbreytnin aldrei meiri. Það ríkir vor í íslenskri fjölmiðlun. Og ein af merkustu niðurstöðum skýrslunnar sem hæstv. forsrh. hefur lofað er einmitt að það ríki mikil fjölbreytni á fjölmiðlamarkaðnum í dag. Um dagblaðamarkaðinn segir á bls. 11 í skýrslunni, með leyfi hæstv. forseta: ,,... þau blöð sem eftir eru standa sterkar að vígi en áður og geta boðið lesendum sínum upp á betri þjónustu og aukið efnisval.`` Um hljóðvarpsmarkaðinn segir á bls. 13, með leyfi forseta: ,,Fjölbreytni er mikil á hljóðvarpsmarkaði þegar litið er fjölda stöðva ...`` Um sjónvarpsmarkaðinn segir á bls. 23: ,,Íslenskur sjónvarpsmarkaður er fjölbreyttur þegar litið er til fjölda sjónvarpsstöðva og að teknu tilliti til smæðar íslensk þjóðfélags.`` Síðar segir í skýrslunni á bls. 81, með leyfi forseta: ,,Þá verður að telja að skipting markaðar fyrir sjónvarp á þá þrjá aðila sem allir hafa marktæka stöðu á markaði, sé ásættanleg þegar höfð er í huga smæð markaðarins.`` Um markaðinn í heild segja höfundar að sé litið fram hjá eignarhaldi hafi þróunin undanfarin missiri --- eftir að hið óttalega fyrirtæki Norðurljós varð til í núverandi mynd --- með leyfi forseta, ,,verið á margan hátt jákvæð``. Það er því deginum ljósara að höfundar fjölmiðlaskýrslunnar finna ekkert að efnistökum og innihaldi fjölmiðlanna sem nú eru á markaði sem bendir til að fjölbreytni sé í svo mikilli hættu vegna samþjöppunar að það sé þörf á tafarlausri og brýnni lagasetningu. Hvaða nauð rekur menn til þess á hinu háa Alþingi að það þurfi nánast með hraða ljóssins að reka í gegn frv. sem setur í uppnám afkomu fjölmargra starfsmanna í fjölmiðlum? Hvaða sérstöku aðstæður eru fyrir hendi sem gera það að verkum að í einu vetfangi þarf að samþykkja lög sem eiga að tryggja fjölbreytni, sem nefndin segir að sé til staðar? Það er ekkert sem segir það, ekkert nema geðþótti valdsins. Vissulega segja höfundar að í ljósi samþjöppunar og eignatengsla séu á markaðnum ýmis einkenni sem í ljósi alþjóðlegra viðmiðana teljist óheppileg. Þeir segja að sönnu afar æskilegt að bregðast við með lagasetningu en ekkert í textanum segir að það þurfi að gerast tafarlaust. Ekkert kemur fram hjá þeim sem bendir til þess að þeir telji óhjákvæmilegt að ráðast í það með þessum hætti, svo að segja án umræðu í samfélaginu. Eins og hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir hefur fjallað um benda þeir líka á leiðir sem ná þessu marki án lagasetningar. Það er að mínu mati athyglisvert að margt í þessu stutta frv. gengur gegn yfirlýstum tilgangi þess varðandi fjölbreytni í fjölmiðlun. Sami aðili má ekki eiga í bæði dagblaði og ljósvakamiðli. En frv. bannar ekki að sami aðili eigi þrjú, fjögur, fimm, sex eða sjö dagblöð. Það bannar ekki að sami aðili eigi öll dagblöð á Íslandi og það bannar heldur ekki að sama fyrirtæki eigi marga ljósvakamiðla. Er það fjölbreytni? Frv. virðist hins vegar banna, eins og fram hefur komið, Hallbirni Hjartarsyni að reka bæði Kántrýbæ og senda út Útvarp Kántrýbæ, ef það væri sent til allra landsmanna. Ég spyr nú: Hvers konar grín er þetta, hæstv. forseti? Hæstv. forsrh. gerði eðlilega --- af því að hann hefur hingað til litið á sjálfan sig sem boðbera frelsis í atvinnurekstri --- töluvert úr því ákvæði í frv. sem bannar markaðsráðandi fyrirtækjum að eiga nokkuð í fjölmiðli. Frumvarpið segir að slík fyrirtæki megi ekki eiga nokkurn skapaðan hlut í fjölmiðlum. En er ekki hæstv. forsrh. sammála mér um að með þessum hætti er óhæfilega verið að rýra sjálfsagða möguleika ungra og nýrra miðla til að verða sér úti um fjármagn til að byggja sig upp? Ég rifja það upp að það eru örfáir dagar síðan hæstv. samgrh. lýsti því vel í ræðu á hinu háa Alþingi að fram undan væri mikil og kostnaðarsöm bylting í fjarskiptatækni sem yrði ljósvakamiðlunum svo erfið að hann taldi þurfa að grípa til sérstakra aðgerða af hálfu ríkisins, setja upp sérstakt samlag, til að auðvelda þeim það. Það sýnir auðvitað hversu vitlaust þetta ákvæði er að einn af höfundum skýrslunnar, sem hæstv. forsrh. hefur lofað svo mjög í dag, hann hefur opinberlega dregið réttmæti þess í efa. Mig langar að deila með hæstv. forsrh. reynslu minni af því að horfa á sjónvarp. Ég horfi sjálfur mikið á Skjá 1. Ég er nátthrafn eins og kannski hæstv. forsrh. og tel að Skjár 1 sé frábær stöð. En það hefur komið fram í fréttum að fyrirtækið þarf fjármagn til að byggja sig upp til að standast samkeppni og veita mér og öðrum þegnum landsins betri þjónustu. Þá spyr ég: Hvers vegna má ekki gott og öflugt markaðsráðandi fyrirtæki, t.d. Flugleiðir sem hefur lýst því yfir að það sér að leita að heppilegum fjárfestingartækifærum innan lands sem skili góðum hagnaði, fjárfesta í Skjá 1 og hjálpa honum til að veita mér, hæstv. forsrh. og öllum þingheimi betri þjónustu og efla þannig fjölbreytni á markaðnum? Herra forseti. Eins og ég rakti fyrr í ræðu minni hefur ríkisstjórnin ekki skilgreint þær ógnir sem gætu falist í því að eitt og sama fyrirtæki eigi bæði í dagblaði og ljósvakamiðli og enn síður hvers vegna markaðsráðandi fyrirtæki má ekki með þessum hætti byggja upp fjölmiðil. Ég tel að önnur lögmál gildi um fjölmiðla en atvinnulífið almennt. Ég tel að samþjöppun í eignarhaldi gæti til langs tíma falið í sér ákveðna hættu. Það er ekki hægt að útiloka að eigandi margra miðla freistaði þess að samræma ritstjórnarstefnu þeirra allra í krafti eignarhalds og misnota hana síðan gegn einstökum stjórnmálamönnum, einstökum flokkum eða fyrirtækjum sem hann á í samkeppni við eða til að setja sitt eigið fyrirtæki í hagstætt ljós. Þetta eru hætturnar. En þær eru hvorki tíundaðar í máli né frumvarpi hæstv. forsrh. Samfylkingin gerir sér ljósa grein fyrir þessum möguleikum og það er þess vegna sem Samfylkingin hefur lagt fram sérstakar hugmyndir sem við teljum að bægi þessum hættum frá en með miklu mildari aðgerðum en þær leiðir sem hæstv. ríkisstjórn vill fara. Þessum hugmyndum okkar er beinlínis stefnt gegn afleiðingum samþjöppunar á markaðnum til lengri tíma. Í þingmáli sem hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir var 1. flutningsmaður að hér fyrr í vetur var lagt til tvennt. Í fyrsta lagi að í lög verði leitt að eignarhald á fjölmiðlum verði gagnsætt þannig að almenningur eigi alltaf greiðan aðgang að upplýsingum um hver eigi þá. Við teljum að það skipti miklu máli til að menn geti metið innihald þeirra í því ljósi og þar með trúverðugleika. Fyrir skömmu var sú staða uppi að enginn vissi um tíma hver átti Fréttablaðið. Ég taldi það forkastanlegt. Það gerði hæstv. forsrh. líka og það kom síðar í ljós að það voru Baugsmenn. En þrátt fyrir réttmæta hneykslan hæstv. forsrh. á þessu, þrátt fyrir að höfundar fjölmiðlaskýrslunnar leggi áherslu á að gagnsæi um eignarhald sé sett í lög og þrátt fyrir eindregin tilmæli Evrópuráðsins og þrátt fyrir tillögu Samfylkingarinnar frá því fyrr í vetur þá er ekkert um þetta í frv. hæstv. ráðherra. Ríkisstjórnin blessar þetta í reynd með þögninni og aðgerðaleysi. Ég gef ekkert fyrir það þó að hæstv. forsrh. segi að það eigi að huga að málinu í nefnd. Við þekkjum það að þegar þessi ágæti maður ætlar að huga að málum þá svæfir hann þau. Í öðru lagi lagði Samfylkingin til að fjölmiðlar hefðu lagaskyldu til að setja sér innri reglur sem tryggi sjálfstæði ritstjórna gagnvart eigendum. Þannig er tryggt að eigandinn geti ekki misnotað ritstjórnir. Það þarf engar opinberar eftirlitsstofnanir með þessu eins og hæstv. menntmrh. hélt fram á þingi í síðustu viku vegna þess að hið sívirka aðhald kemur að innan frá starfsmönnum ritstjórnanna af því að það er í þeirra þágu að slíkar reglur séu haldnar. Við höfum nýlegt dæmi sem varðar einmitt ráðherra hæstv. ríkisstjórnar sem sýnir þetta svart á hvítu. Við í Samfylkingunni teljum því að lög af þessu tagi, lög sem tryggja gagnsæi varðandi eignarhald auk þeirra víðtæku möguleika sem samkeppnislög veita til íhlutunar vegna misnotkunar á stöðu á markaði, dugi til að bægja frá þeirri hættu að samræmd ritstjórnarstefna yrði misnotuð af eiganda. Leið Samfylkingarinnar er mildari leið sem skilar meiri og markvissari árangri, sem er líka í samræmi við viðurkenndar aðferðir, t.d. fyrirmæli Evrópuráðsins. Ég tel því að ef lögum væri breytt samkvæmt þessum hugmyndum Samfylkingarinnar yrði frumvarp hæstv. forsrh. óþarft. Ég vek eftirtekt á því að í þessari umræðu af hálfu hæstv. forsrh. hér í dag fann ég ekkert, fremur en ég fann það í fjölmiðlaskýrslunni, sem kallar á tafarlausar aðgerðir. Ég tel þess vegna að í ljósi þessa væri langskynsamlegast að láta þetta mál fá yfirvegaða umræðu. Ríkisstjórnin og hæstv. forsrh. hafa lagt mikla áherslu á Evrópuráðið. Ég vek eftirtekt á því að núna nýlega lagði ríkisstjórn Lúxemborgar fram frumvarp um breytta skipan fjölmiðla. Það var yfirlýst markmið þeirrar ríkisstjórnar að umræða og umfjöllun um það frumvarp yrði vönduð og fagleg. Þess vegna sendi ríkisstjórn Lúxemborgara frumvarpið til umfjöllunar og umsagnar Evrópuráðsins áður en ætlunin var að afgreiða það endanlega. Þessu var lýst sérstaklega af talsmanni Evrópuráðsins í fjölmiðlamálum sem mjög eftirsóknarverðum og faglegum vinnubrögðum. Ríkisstjórn Íslands hefur í þessu máli lagt mikla áherslu á að fara eftir því sem Evrópuráðið mælist til. Ég vil því taka hæstv. forsrh. á orðinu og leggja til fyrir hönd Samfylkingarinnar að ríkisstjórn Íslands fari að fordæmi Lúxemborgara og sendi sitt frumvarp um breytingar á starfsemi fjölmiðla til umsagnar Evrópuráðsins. Það mundi fela í sér vönduð og fagleg vinnubrögð.

Herra forseti. Hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni var tíðrætt um hvað vanti í frv. sem liggur nú fyrir en fjallaði lítið um efni frv. Hv. þm. taldi að setja þyrfti í lög efni um sjálfstæði ritstjórna, um gagnsæi eignarhalds og síðan ætti að beita samkeppnislögunum, en að ekki ætti setja lög um eignarhald fjölmiðla. En hv. þm. Margrét Frímannsdóttir, formaður þingflokks Samfylkingarinnar, sagði á Alþingi þann 19. nóvember 2003 um samþjöppun á fjölmiðlamarkaði, með leyfi forseta: ,,Það getur vel verið að það sé nauðsynlegt að taka sérstaklega á eignarhaldinu og að fjölmiðlarnir verði í mismunandi eða fjölbreyttri eignaraðild. Þá skiptir ekki eins miklu máli hvað kemur frá fréttastofunum ef tryggð er dreifð eignaraðild og mismunandi eignaraðild á fjölmiðlunum.`` Fleiri þingmenn Samfylkingarinnar hafa tjáð sig gegnum árin á sömu nótum. Nægir þar að nefna hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur, Guðmund Árna Stefánsson og Jóhönnu Sigurðardóttur. Ég spyr hv. þm. Össur Skarphéðinsson: Hvað veldur því að hann leggst nú gegn nefndum orðum Margrétar Frímannsdóttur?

Ja, drottinn minn, herra forseti. Hv. þm. Jónína Bjartmarz hélt hérna frábæra ræðu, eina bestu ræðuna um fjölmiðlaskýrsluna. Hún lagði mikla áherslu á að sett yrðu lög sem skylduðu ritstjórnir til þess að setja sér innri starfsreglur. Hún gekk meira að segja svo langt að hún óskaði eftir því að það yrði hugað að því hvort ekki ætti að setja sérstakar reglur sem tryggðu sjálfstæði blaðamanna gagnvart ritstjóra. Hv. þm. Jónína Bjartmarz talaði líka um nauðsyn þess að setja lög um gagnsætt eignarhald. Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. hefur flutt bestu rökin fyrir því að það þurfi ekki að hrófla við lögum, bæði í pistlum sínum hér fyrr á árum og í umræðu fyrir ekki svo mörgum missirum síðan, þar sem hann færði skýr rök fyrir því að samkeppnislög dygðu. Ef ég man rétt held ég að hann hafi vísað í úrskurð samkeppnisráðs um Landssímann þar sem kom fram að Samkeppnisstofnun hefði í reynd valdheimildir til þess að skipta upp fyrirtækjum. Ég nefni þetta nú, herra forseti, af því að ég heyri að hæstv. forsrh. er farinn að ókyrrast, að menn hafa sagt ýmislegt í þessu máli. En ég vil taka það alveg skýrt fram að þau sjónarmið sem hv. þm. Margrét Frímannsdóttir hefur sett fram í þessum efnum eru fullkomlega gild. Það er fullkomlega rétt að taka þau inn í umræðuna og það eru margir sem hafa svipuð viðhorf. Í umræðu innan Samfylkingarinnar, sem var mjög ítarleg, tók hv. þm. Margrét Frímannsdóttir þátt í sérstökum verkhópi um þetta og það var niðurstaða hans og líka hv. þingmanns að þessi vægari leið sem við viljum hér næði þessum markmiðum.

Herra forseti. Ég var ekki að spyrja um hvað hv. þm. Jónína Bjartmarz eða hæstv. dómsmrh. Björn Bjarnason hafa sagt um þetta mál heldur formaður þingflokks Samfylkingarinnar, Margrét Frímannsdóttir. Og um þau orð viðhefur formaður flokksins: ,,Ja, menn hafa nú sagt ýmislegt.`` Ég vil þá líka nefna að hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson hafði orð um þetta efni 1995 og sagði, með leyfi forseta: ,,Mat mitt er að ekki verði hjá því komist á þessum viðkvæma þætti fjölmiðlunar að setja um það skýrar og afmarkaðar reglur með hvaða hætti eignarhaldi er háttað á þessum fjölmiðlum.`` Það liggur því fyrir og hægt er að fara yfir það í enn frekara máli --- og ég mun gera það í ræðu minni síðar í umræðunni --- að þingmenn Samfylkingarinnar hafa ítrekað lýst þeirri skoðun sinni að setja og færa eigi í lög ákvæði um eignarhald fjölmiðla. Nú hins vegar bregður svo við að formaður Samfylkingarinnar lýsir afdráttarlausri andstöðu við það frumvarp sem hér liggur fyrir, tínir fram hvað vantar í það og megi þar bæta við, en skuldar okkur auðvitað skýringu á því hvers vegna hann hafnar því svo afdráttarlaust að færð verði í lög ákvæði um eignarhald á fjölmiðlum.

Herra forseti. Hv. þm. hefur ekki hlustað nógu vel. Við í Samfylkingunni höfum einmitt lagt fram tillögur um það að sett verði lög sem hafa áhrif á afleiðingar samþjöppunar á fjölmiðlamarkaði. Það eru þessar hugmyndir sem ég hef hér verið að lýsa. Ég veit ekki hvernig menn vinna í Framsfl., herra forseti, en svona af þessari umræðu og málavöxtum öllum tel ég að þeir vinni þannig að hæstv. forsrh. tekur ákvörðun og síðan fari þeir eftir henni. Í Samfylkingunni er það þannig að við förum gaumgæfilega yfir þessi mál. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir og fleiri þingmenn sem hafa tjáð sig um þessi mál tóku þátt í þessari vinnu. Hvernig heldur hv. þm. að þetta þingmál sem ég er hér að vísa til hafi orðið til? Heldur hann að það hafi dottið af himnum ofan? Það er ekki svona. Hlutirnir detta ekki inn á borð hjá okkur í Samfylkingunni eins og þeir gera hjá Framsfl. þar sem þeir detta úr Stjórnarráðinu inn á borð hv. þingmanna Framsfl. sem virðast ekki hafa sjálfstæðan vilja og eru búnir að sýna það hve mikils virði forsætisráðherrastóll er. Það er nú önnur saga. Það sem ég vil segja hér, herra forseti, er að ég er sammála hæstv. forsrh. um að við eigum að taka mikið mark á tilmælum Evrópuráðsins. Það kemur fram í grein í Morgunblaðinu í gær hjá færasta og fremsta sérfræðingi Evrópuráðsins um fjölmiðlamál að túlka beri tilmælin með þeim hætti að ríki sem herðir mjög skilyrði fyrir því að veitt séu útvarpsleyfi verður að rökstyðja hvers vegna aðrar vægari leiðir voru ekki færar og ekki farnar. Það er það sem vantar inn í þessa umræðu. Til eru vægari leiðir sem við teljum og höfum a.m.k. reynt að færa rök fyrir að nái þessum markmiðum. Hæstv. ríkisstjórn, þar með talinn hv. þm. Páll Magnússon, verða að skýra af hverju sú leið var ekki farin.

Herra forseti. Hv. þm. heldur því hér fram að við í Framsfl. tökum við skýrum fyrirmælum frá hæstv. forsrh.  Ég vil ítreka, herra forseti, að formaður Samfylkingarinnar leggst afar lágt þegar hann bregst við andsvari mínu í þessari umræðu og heldur því fram að Framsfl. hafi ekki vilja í málinu og taki við einhvers konar fyrirskipunum úr forsrn. 
            

Herra forseti. Ég heyri að menn hafa gaman af því að taka hverjir aðra upp hér og sanna að þeim hafi snúist hugur á þennan veginn eða hinn. Satt best að segja sé ég nú ekki hvaða árangri það skilar okkur í þessari umræðu, þ.e. að greina kjarna málsins og velta því fyrir okkur hvaða efni er hér á ferð. Þó svo að menn kunni að hafa sagt eitt eða annað á umliðnum árum þá breytir það í sjálfu sér ekki þeim aðstæðum sem við stöndum frammi fyrir og þeirri spurningu sem hér ætti að vera til umfjöllunar fyrst og fremst, þ.e. hvort tilefni sé til þeirrar lagasetningar sem hér er borin fram af hæstv. ríkisstjórn og hvað þá í því frumvarpi sé nothæft og hvað ekki ef svo ber undir. Herra forseti. Mér finnst líka talsverð léttúð á ferðum þegar það er haft í huga að auðvitað hljóta lög og leikreglur um fjölmiðla í landinu að vera grundvallarleikreglur. Þetta er mikilvægt svið og menn ættu að nota vinnubrögð og nálgun af því tagi sem gjarnan er viðhöfð þegar um er að ræða mikilvægar undirstöður í samfélaginu sem menn vanda sig við eins og kostur er að ná samkomulagi um. Það þjónar engum tilgangi, ef hægt er að komast hjá því, að vera með óþarfa stríðsrekstur og ágreining um grundvallarleikreglur af þessu tagi, eins og um starfsumhverfi fjölmiðlunar í landinu. Það eitt og sér ætti í raun að nægja til þess að menn segðu í grófum dráttum: Nei, nú skulum við aðeins gá að okkur. Það er greinilega allt of mikill ágreiningur uppi um málsmeðferðina og tillögurnar og blæs ekki byrlega með að sæmileg samstaða takist innan þings og utan um þann málatilbúnað sem hér er á ferðinni. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði gerum ekki lítið úr þörfinni fyrir að fara rækilega yfir löggjöfina að þessu leyti og svara þeirri spurningu hvort hér á landi, eins og mjög víða annars staðar er gert, sé ástæða til að hafa sértækar reglur í gildi um eignarhald og starfsumhverfi fjölmiðla. Menn bera sig mikið saman við útlönd og nefna samþykktir frá Evrópuráði og víðar að. Það er þarft og gott. Ein niðurstaðan af slíkri skoðun er sú að mjög víða eru einhverjar sértækar reglur af þessu tagi við lýði. Það hlýtur að færa okkur heim sanninn um að okkur er rétt og skylt að fara yfir þetta. Við hreyfðum við þessu máli fyrir áramót þegar hv. þm. Álfheiður Ingadóttir lagði fyrst fram fsp. til hæstv. forsrh. og hafði síðan forustu um að flytja hér þáltill. sem rækilega er búið að vitna til. Þannig komst málið á dagskrá. Illu heilli valdi hæstv. ríkisstjórn ekki þá leið að reyna frá byrjun að hafa þverpólitíska þátttöku í að vinna málið heldur var sett á laggirnar nefnd sem var eingöngu skipuð fulltrúum og trúnaðarmönnum stjórnarflokkanna. Nú er komið á daginn það sem verra er, að sú nefnd vann tiltölulega einangrað, leitaði ekki til málsaðila. Hvorki Blaðamannafélagið né helstu fjölmiðlafyrirtæki áttu kost á að koma sjónarmiðum sínum á framfæri við nefndina. Þetta er stórkostlegur ágalli á aðdraganda málsins, á undirbúningi þess og er beinlínis óskynsamlegt að standa þannig að málum. Umræðan er hins vegar vel þekkt og það er þeim mun dapurlegra þegar haft er í huga að fljótt á litið ætti ekki að þurfa að vera mikið ágreiningur um markmið málsins. Ég hef eiginlega ekki heyrt nokkurn mann mæla gegn því að mikilvægt sé að tryggja í landinu fjölbreytta, óháða og hlutlæga fjölmiðlun. Spurningin er bara hvernig það verði best gert og hvort einhver reglusetning af þessu tagi sé til þess fallin að ná þessum markmiðum fram, eða hvort hún sé óþörf eða beinlínis skaðleg eins og sumir halda fram. Mér finnst mikilvægt að menn skoði málið út frá raunsæju mati á aðstæðum á íslenskum markaði. Það gerir það auðvitað að verkum að við getum ekki endilega flutt inn reglur sem menn telja að dugi vel annars staðar, þótt ekkert annað kæmi til en það að markaðurinn er mjög smár. Því hljóta að vera takmörk sett hversu mörg fjölbreytt eða sterk sjálfstæð fjölmiðlafyrirtæki hann ber. Það markmið hlýtur hins vegar að teljast æskilegt í sjálfu sér. Ég sakna þess nokkuð í umræðunni hversu mikla tilhneigingu menn hafa til þess að vera annaðhvort eða. Það hlýtur að vera gott að fjölmiðlunin sé eins fjölbreytt og í eins mörgum sjálfstæðum óháðum einingum og raunhæft er. Fjölmiðlarnir kallast auðvitað á og út frá öllum venjulegum mælikvörðum og sjónarmiðum er æskilegt að fleiri en færri séu á sviðinu. Að óbreyttu, með engum gildandi sértækum lögum, er ekkert sem útilokar að í raun væru fyrst og fremst tvö fjölmiðlafyrirtæki í landinu, þ.e. Ríkisútvarpið og ein einkarekin samsteypa. Þá stæðum við frammi fyrir spurningunni: Viljum við það? Þættu okkur það góðar fréttir ef í kvöld fréttist að Árvakur væri að kaupa Norðurljós? Nei, ég held nú ekki. Væntanlega mundu menn velta því fyrir sér hvort þá sé ekki fulllangt gengið. Það mundi eingöngu ráðast af því, og því einu, hvort samkeppnisyfirvöld stöðvuðu slíka sameiningu, á almennum grundvelli almennra ákvæða samkeppnislaga, þ.e. hinna viðskiptalegu sjónarmiða í málinu en ekki því er lýtur að fjölmiðlum út frá skoðanafrelsi, menningu og öðru slíku. Það er ekki hlutverk Samkeppnisstofnunar. Af því spretta efasemdirnar um að hin almennu ákvæði samkeppnislaga, hér eins og annars staðar, dugi ein og sér. Mér finnst líka miður, herra forseti, þegar menn ræða málið út frá spurningunni um hvort núverandi ástand hafi verið eða sé misnotað eða ekki. Mér finnst óþarft að setja málið í það samhengi. Vonandi getum við verið sammála um og treyst því að það sé engin sérstök ástæða til að halda því fram að núverandi ástand eða nýtilkomið hafi verið misnotað eða menn hafi ráðist í það af annarlegum hvötum að setja peninga í fjölmiðla, endurreisa þá sem voru illa staddir eins og raun ber vitni að undanförnu. Það ætti ekki að vera til umræðu hér heldur hitt: Hvernig viljum við hafa reglurnar til lengri tíma litið? Við þurfum að svara spurningunni um það hvort felist hættur í ástandinu eins og það er eða gæti orðið. Þá er mitt svar já. Ég held því hiklaust fram að það felist hættur í að leyfa ótakmarkaða samþjöppun og hafa engar reglur sem komi í veg fyrir að stóraðilar á öðrum sviðum viðskipta geti þess vegna lagt alla einkareknu fjölmiðlana í landinu undir sig. Með því er ég ekki að segja að verið sé að misnota þá stöðu sem uppi er í dag né heldur að það hafi verið tilgangur manna með því að setja í þá fjármuni. Ég hef aldrei haldið slíku fram og mundi ekki gera það nema ég gæti nefnt um það skýr dæmi. Mér hefur einnig fundist það ódýr málflutningur í þessum efnum oft á tíðum, að gefa sér það fyrir fram að þar sé eitthvað óhreint á ferðinni. Það er mikill barnaskapur að sjá ekki að aðstæðurnar sem hér hafa verið að skapast bjóða upp á tortryggni. Þær bjóða tortryggni heim. Þær eru mjög líklegar til að valda viðvarandi vangaveltum um hvort einhver óeðlileg hagsmunatengsl séu flæðandi á milli þótt ekki væri nema vegna þess að um er að ræða aðila sem eru mjög stórir í almennu viðskiptalífi og nota mikið auglýsingar til að koma vörum sínum eða þjónustu á framfæri. Þeir eru um leið orðnir helstu tekjugjafar fjölmiðlanna og menn velta fyrir sér þeim hagsmunum sem liggja þar á milli. Skýrslan sem hér er til umræðu er, eins og margir hafa áður sagt, að mörgu leyti hið ágætasta plagg. Það má hrósa henni fyrir að menn eru þar varfærnir í ályktunum. Menn velta hlutum upp til frekari skoðunar og mér finnst að skýrsluhöfundar ættu að njóta sannmælis í því að þeir gefa það ítrekað í skyn að þeir séu að leggja fram grundvöll til umræðu í málinu, grundvöll til frekari skoðunar, en ekki endilega að skýrslan sé tæk til ákvarðanatöku hér og nú. Til marks um það get ég t.d. vitnað í innganginn að kafla 6.4 á bls. 81, Leiðir sem koma til greina. Þar segir m.a. um tillögurnar, með leyfi forseta: ,,Nauðsynlegt er að hafa í huga við lestur þeirra að þær þarfnast allar ítarlegri tæknilegrar útfærslu en tök eru á að setja fram hér. Er við það miðað á þessu stigi að þær geti orðið grundvöllur að pólitískri ákvörðun um það hvaða leiðir skuli farnar.`` Áður er búið að benda á að settar séu fram hugmyndir og atriði til umræðu og skoðunar. Nefndin veltir upp fjölmörgum leiðum sem til greina koma. Þær er að finna í þessum sama kafla. Þar er byrjað á að fjalla um Ríkisútvarpið, eins og hér hefur verið nefnt, og lögð mikil áhersla á eflingu þess. Fjallað er um samkeppnislög og hvaða möguleika menn hafa til að beita þeim einum. Höfundar komast að vísu að þeirri niðurstöðu að víðast hvar hafi menn talið sig þurfa frekari úrræði, sérreglur. Þó er bent á þá leið sem hér er ekki valið að fara, að setja inn í samkeppnislög ákvæði um að fjölmiðlafyrirtækjum sé gert að gefa nánari upplýsingar um eignarhald á þeim fyrirtækjum og félögum sem að fjölmiðlarekstrinum standa en almennt gengur og gerist, þ.e. að settar yrðu í almenn samkeppnislög sérstakar reglur sem væru vissulega ákveðnar kvaðir á fjölmiðlafyrirtæki, sérreglur hvað varðar upplýsingar um eigendur þeirra. Er eitthvað að þessu? Nei. Eru fordæmi fyrir slíku sambærileg? Já, þannig t.d. verða fyrirtæki í fjármálaþjónustu að sinna mun strangari tilkynningarskyldu um breytingar á eignarhaldi og eigendasamsetningu en gerist annars staðar. Menn eiga t.d. að tilkynna til Fjármálaeftirlitsins fyrir fram um áætlanir um að kaupa virkan eignarhlut í bönkum eða fjármálafyrirtækjum. Hér er talað um leyfisveitingar, bæði hvað varðar dagblöð og útvarp. Þá staldra menn við þá staðreynd að dagblaðaútgáfa er ekki leyfisskyld sem geri það kannski að verkum að fjallað verður með svolítið öðrum hætti um þann hluta málsins. Það þýðir ekki að menn þurfi að gefast upp við að kalla t.d. eftir upplýsingum um gagnsæi hvað varðar eignarhald dagblaðafyrirtækja. Um það mætti setja sérstakar reglur. Í frv. er hins vegar eingöngu óskað eftir upplýsingum sérstaklega þegar í hlut eiga ljósvakamiðlar í gegnum þær upplýsingar sem þeir eiga að veita útvarpsréttarnefnd. Síðan er vissulega farið rækilega yfir reglur um eignarhald á fjölmiðlum, fjallað um stafrænt sjónvarp, eignarhald erlendra aðila, sjálfstæði blaða- og fréttamanna, úrræði sem lúta að dagskrá og meira að segja ríkisstyrki til fjölmiðla. Því er velt upp hvort hér ætti jafnvel að hugleiða að koma á fót fjölmiðlastofnun, eins og víða hefur verið gert erlendis, sérstakri stofnun stjórnsýslu- og eftirlitsstofnun til að halda utan um þetta svið. Því ekki það? Er síður mikilvægt að hér sé til staðar opinbert tæki í höndum stjórnvalda til að hafa eftirlit með og stuðla að því að markmið á þessu sviði náist fram? Er síðri þörf á því en að hafa samkeppniseftirlit, fjármálaeftirlit eða ýmsar stofnanir og eftirlitsaðila á sviði samgangna, fjarskipta o.s.frv.? Ég sé ekki að svo þurfi að vera. Um frv. sjálft, herra forseti, verð ég að segja að ég tel ýmis ákvæði þess meingölluð. Það er alveg ljóst að það eitt og sér nær á engan hátt utan um allt þetta stóra svið. Frv. ríkisstjórnarinnar dregur út einn tiltekinn þátt, takmörkun á eignarhaldi, og einskorðar sig við hann mjög þröngt. Það er mikill galli að mínu mati. Langæskilegast hefði verið að reyna að ná utan um málið í heild sinni í vandaðri og vel undirbúinni löggjöf sem hefði þá sjálfsagt komið inn á fleiri svið en útvarpslögin ein. Í raun má segja að breytingin sem hér er gerð á samkeppnislögum sé nánast til málamynda, þessi eina grein um að Samkeppnisstofnun skuli aðstoða útvarpsréttarnefnd, er eiginlega sjálfsögð. Ég geri ekki ráð fyrir því að Samkeppnisstofnun hefði skorast undan því að veita slíka þjónustu, jafnvel þótt ekki hefði hvílt á henni lagaskylda hvað það varðar. Ég held að það ætti líka, að svo miklu leyti sem menn ætla að setja sértækar reglur til að tryggja dreifingu eignarhaldsins, að fara mjög vandlega yfir það hve langt eigi þá að ganga. Hversu langt þarf að ganga til að ná fram þeim markmiðum sem menn vilja? Menn þurfa að gæta þess vel að fara þar ekki offari og beita ekki harkalegri eða meira íþyngjandi aðgerðum en ástæða til og hafa hliðsjón af veruleikanum eins og hann er á Íslandi. Nú má segja að það hefði verið miklu betra ef þessar reglur hefðu legið fyrir fyrir einu ári eða fyrir fimm árum, að menn hefðu gengið að þeim vísum og þær verið með tilteknum hætti þegar t.d. uppstokkun í fjölmiðlaheiminum átti sér stað eins og við höfum upplifað á síðustu mánuðum. En því fáum við ekki ráðið eða breytt. Menn verða að taka mið af þeim veruleika sem við þeim blasir og standa þannig að lagasetningunni að það sé ekki bersýnilega ósanngjarnt, raski ekki högum starfandi aðila umfram það sem efni standa til og óhjákvæmilegt er með hliðsjón af þeim markmiðum sem menn ætla að ná fram. Það heitir að gæta meðalhófs og ber að skoða málið í því ljósi. Ég vil taka fram, m.a. vegna umræðna hér áðan um að menn gætu náð þessum markmiðum alfarið með því að setja ákvæði um ritstjórnarlegt sjálfstæði og annað í þeim dúr og með því sé óþarft að hafa áhyggjur af eignarhliðinni, að ég er ekki þeirrar skoðunar. Ég held að það mundi reynast erfitt að tryggja þetta með ákvæðum um ritstjórnarlegt sjálfstæði einum og sér og leyfa algerlega og óhefta samþjöppun hvað eignarhaldið snertir. Enda er niðurstaðan víðast hvar þar sem við skoðum þetta sú að menn reyna að einhverju leyti að fara báðar leiðir og setja ákveðnar reglur sem dreifa eignarhaldinu jafnframt, m.a. vegna þess að að lokum er alltaf erfitt að komast fram hjá þeirri augljósu staðreynd að eigandi fyrirtækis er eigandi fyrirtækis og hann ræður því. Hann ræður m.a. hvort hann rekur það, hvort hann starfrækir það áfram. Að því hefur verið spurt og er engin hótfyndni að endurtaka það: Hversu lengi kæmi Morgunblaðið út í höndum núverandi eigenda sinna ef Styrmir Gunnarsson tæki ákvörðun um það á morgun að það færi að berjast fyrir sósíalisma og brottför hersins? Einhvern veginn hef ég efasemdir um að hvort tveggja mundi halda áfram, að Styrmir Gunnarsson yrði ritstjóri blaðsins áfram og/eða að Morgunblaðið kæmi lengi út. Það er nú þannig. En auðvitað væri það ákaflega fróðlegt ef þetta gerðist og sögulega séð skemmtilegt. Jafnvel þótt í gildi væru reglur sem gerðu það alveg ljóst og skýr lög um að ritstjóri ráði ritstjórnarstefnunni þá er veruleikinn sá að eigandinn er eigandi. Hann ræður því hvort hann starfrækir miðilinn áfram og ræður og segir upp starfsfólki. Fram hjá þessu verður alltaf erfitt að komast. Ég vil hins vegar undir lokin gera athugasemd og ræða nokkur efnisatriði frv. í þeirri von og trausti þess að menn komist einhvern tímann til þess að ræða efnisatriði þessa máls yfirvegað. Ég trúi því auðvitað þangað til ég tek á öðru að menn fái þann tíma sem þeir telja sig þurfa til að skoða þessi mál. Það er augljóst að hér er stórmál á ferð sem undir öllum eðlilegum og venjulegum kringumstæðum væri heppilegast að hafa til umfjöllunar um einhverra mánaða eða missira skeið, senda til umsagnar, draga inn öll sjónarmið og vinna rækilega úr þeim. Með öðrum orðum erum við að tala um ferli sem tæki frekar missiri en mánuði. Ég tel að það gangi mjög langt að segja að fyrirtæki í markaðsráðandi stöðu á einhverju sviði viðskipta megi ekki eiga eina einustu krónu í fjölmiðlafyrirtæki, í ljósvakamiðli. Það er stór spurning hvort menn eiga að fara þá leið að segja bara núll prósent. Því kann að vera ansi erfitt að koma fyrir vegna þess hversu samsett fyrirtæki eru í stórum stíl í landinu. Markaðsráðandi fyrirtæki lenda oft í því, eðli málsins samkvæmt, gegnum dótturfyrirtæki og víðtækt net að eiga í aðilum hér og þar. Þetta verður nú talsverður handleggur að fara yfir. Þarna er spurning um hvort setja mætti þak sem miðaðist við tiltölulega lága prósentu, hvort það væri ekki sanngjarnara og raunhæfara. Hið sama gildir um að fyrirtæki eða fyrirtækjasamsteypa sem tengist starfsemi á sviði ljósvakamiðla megi ekki eiga eina einustu krónu í útgefanda dagblaðs. Er ástæða til þess að ganga svo langt, jafnvel með fullri virðingu fyrir því sem var alveg gilt sjónarmið að skoða, að halda dreifðri eignaraðild? Hvað með að nota þar ákvæði laga um fjármálastofnanir, að þar séu mörkin dregin við virkan eignarhlut? Það mætti þess vegna nota sömu skilgreiningu og þar er, með leyfi forseta, þ.e. að ,,með virkum eignarhlut er átt við beina eða óbeina hlutdeild sem nemur 10% eða meira af eigin fé eða atkvæðisrétti eða aðra hlutdeild sem gerir kleift að hafa veruleg áhrif á stjórnun viðkomandi`` fyrirtæki. Með öðrum orðum, mætti ljósvakafyrirtæki aldrei hafa veruleg áhrif á stjórnun hins fyrirtækisins, enda undir 10% þaki. Að síðustu vil ég segja, herra forseti, um gildistökuákvæði frumvarpsins, að þau tel ég alls ekki ganga eins og þau eru úr garði gerð. Mér finnst lágmark að þegar útgefin útvarpsleyfi haldi gildi sínu og lagaskilin séu með þeim hætti að menn hafi hið minnsta tveggja til þriggja ára aðlögunartíma óháð þeim leyfum sem þeir hafa í höndunum en til viðbótar gildi öll þegar útgefin útvarpsleyfi þar til þau renna úr gildi og þarf að endurnýja þau, þá á grundvelli hinna nýju reglna. Mér finnst t.d. fáránlegt ef höggvið verður eitt ár aftan af útgefnu leyfi næststærstu sjónvarpsstöðvarinnar í landinu, eins og frv. gerir ráð fyrir. Stöð 2 hefur samkvæmt fylgiskjölum í frv. útvarpsleyfi fram í ágúst á árinu 2007 og mundi þar af leiðandi missa eitt ár aftan af þegar útgefnu leyfi. Auk þess ímynda ég mér, hvað sanngirni varðar og málsástæður fyrir dómstólum ef á slíkt mundi reyna, að hyggilegra væri að fara þá leið sem ég tala hér fyrir.

Herra forseti. Spyrja má hver séu aðalrökin fyrir að leggja fram frv. sem hér er um að ræða. Hvers vegna stend ég að þessu frv. ásamt félögum mínum í Framsóknarflokknum? Ég mun leitast við að svara hvers vegna. Grundvallaratriðið er að samþjöppun eignarhalds á fjölmiðlum hér á landi er orðið mjög mikil. Þróunin í því efni hefur tekið stökkbreytingum síðustu árin. Í umræðum um þetta mál hefur verið vitnað til mjög athyglisverðrar umræðu sem fram fór um þessi mál árið 1995. Sú umræða fór fram af því tilefni að Íslenska sjónvarpsfélagið hafði keypt 35% í Frjálsri fjölmiðlun. Mér er þetta í fersku minni. Ég var reyndar starfsmaður Frjálsrar fjölmiðlunar þegar þetta var og sinnti þar störfum ásamt þingmennsku, eins og þeir muna sem voru þá með mér á þingi. Um þetta urðu mjög miklar umræður varðandi eignarhald á fjölmiðlum og samþjöppun í fjölmiðlun hér á landi. Ég verð að segja að þá komu fram, í máli manna eins og núverandi forseta Íslands og hv. þingforseta, Guðmundar Árna Stefánssonar, sem nú situr í stólnum, miklar áhyggjur af þessari samþjöppun. Hún var þó ekki ekki meiri en svo að Íslenska sjónvarpsfélagið hafði keypt 35% í Frjálsri fjölmiðlun. En hvað hefur gerst síðan? Það skýrir kannski blæbrigðamuninn á afstöðu minni frá áðurnefndum umræðum, það sem hefur síðan gerst. Þá var Morgunblaðið allsráðandi á dagblaðamarkaði, með 52.000 eintök ef ég man rétt og mikinn lestur. Við sem unnum við blaðamennsku þá höfðum áhyggjur af yfirburðum þess, skoðanamyndandi yfirburðum. Nú hefur það breyst. Það er kominn fjölmiðill sem dreift er ókeypis í landinu og hefur upp undir þriðjungi meiri lestur en Morgunblaðið. Þar að auki hefur orðið samruni þessa fjölmiðils og DV, sem var stóri bróðir okkar á Tímanum í því samstarfi sem var innan Frjálsrar fjölmiðlunar. Þessi blöð hafa runnið saman. Það sem meira er, þau hafa runnið saman við aðra sjónvarpsstöðina í landinu. Þarna er náttúrlega gjörsamlega nýtt landslag. Hins vegar ég veit ekki hvort þeir ágætu þingmenn sem töluðu í þessum umræðum hafi séð svo langt fram í tímann. Þeir lýstu áhyggjum sínum af þeirri samþjöppun sem þá var. Nú er landslagið alveg gjörbreytt í þessum efnum og það er ástæðan fyrir því að ég tel nauðsynlegt að setja reglur eins og margoft er tekið fram í áðurnefndum umræðum. Það frv. sem hér liggur fyrir tekur á reglum um ljósvakamiðla og eignarhald á þeim. Það má spyrja hvers vegna við tökum á ljósvakamiðlunum en ekki dagblöðunum. Það er að sjálfsögðu vegna þess að ljósvakamiðlarnir eru leyfisskyldir en útgáfa dagblaða hér á landi er ekki háð opinberum leyfum samkvæmt íslenskum lögum. Það stendur ekki til að grípa þar inn í. Engar hömlur hafa verið lagðar á útgáfu dagblaða hér á landi. Í tilmælum Evrópuráðsins segir, svo ég vitni í skýrsluna, með leyfi forseta: ,,... er sérstaklega bent á að ein leiðin til að hafa áhrif á gerð og uppbyggingu fjölmiðlamarkaðarins sé með reglum um úthlutun leyfa til að reka fjölmiðla, einkum hljóðvarp og sjónvarp. Nefndin er sammála þessu og telur, þegar tekið er tillit til aðstæðna á íslenskum fjölmiðlamarkaði, að þetta sé sú leið sem helst beri að skoða. Ástæða er til að gera greinarmun á dagblöðum annars vegar og útvarpi, hljóðvarpi og sjónvarpi, hins vegar.`` Einmitt þetta er verið að gera með frv. sem hér um ræðir. Með því er tekið skref til að sporna við þeirri samþjöppun sem hér hefur orðið og gefinn er aðlögunartími til að laga sig að hinni breyttu löggjöf. Mér finnst satt að segja að umræðan hafi snúist allt of mikið um ákveðin fyrirtæki í þessu efni frekar en að hún snúi að þeim prinsippmálum sem við erum að tala um varðandi samþjöppunina. Ég vona svo sannarlega að þeim fjölmiðlafyrirtækjum sem starfa í landinu takist að laga sig að þessari löggjöf. Ég hef í sjálfu sér ekkert á móti þeim þótt ég sé uggandi út af þeirri samþjöppun sem hefur átt sér stað. Ég trúi því ekki að ekki sé mögulegt, innan þess ramma sem frumvarpið setur, að laga sig að þessum breytta veruleika. Tilgangur frumvarpsins er að tryggja fjölbreytni í fjölmiðlun hér á landi. Það stendur ekki annað til. Ég vona satt að segja fastlega að það takist að stemma stigu við hinum mikla samruna sem hér er um að ræða og jafnframt takist að tryggja eðlilega fjölbreytni í fjölmiðlun hér á landi. Það er nauðsynlegt varðandi þessi mál og ég tel þörf á að vinna þetta verk. Hér er um prinsippmál að ræða og ekki seinna vænna en að láta af þessu verða. Nú hafa áreiðanlega verið lesnar allar helstu tilvitnanir í umræðuna sem fór fram 13. febrúar 1995. Ég ætla ekki að lengja þann lestur. Ég taldi hins vegar nauðsynlegt að þessi afstaða mín kæmi fram. Að sjálfsögðu verður þetta frv. skoðað í þingnefnd eins og önnur mál.  Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Mér finnst það grundvallaratriði í þessu máli að hér er tekið skref til að sporna við óhóflegri samþjöppun eignarhalds á fjölmiðlamarkaði. Ég vona að þeir fjölmiðlar sem starfa hér og hafa unnið ágætlega í mörgum greinum, þótt við séum ekki alltaf ánægð með umfjöllun þeirra um okkur eða okkar mál, geti lagað sig að þessari væntanlegu löggjöf sem vonandi verður til innan tíðar.

Herra forseti. Ræðan byrjaði eitthvað á þá leið hjá hæstv. heilbrrh.: Hvers vegna? Ég verð að segja að ég var litlu nær hvers vegna hann er fylgjandi frv. Það eru fleiri sem eru alveg gáttaðir á frv. og vil ég nefna unga framsóknarmenn en það má lesa í málgagni þeirra, Maddömunni, grein sem fjallar einmitt um þetta frv. Þar segir m.a. svo, með leyfi forseta: ,,Þingmenn Framsóknarflokksins skulda skýringar á því hvers vegna þeir kjósa að leggja þessum fasisma lið. Þeir skulda flokksfélögum sínum skýringar, þeir skulda kjósendum sínum skýringar og þeir skulda þjóðinni allri skýringar. Eru menn svo taugaveiklaðir yfir stjórnarsamstarfinu og svo spenntir yfir því að taka við forsætisráðuneytinu þann 15. september nk. að menn séu tilbúnir að samþykkja hvað sem er? Eru menn reiðubúnir að fylgja Davíð Oddssyni og blindu hatri hans á tilteknu fyrirtæki út á hvaða fúafen sem er?``

Herra forseti. Hv. þm. verður að gera það upp við sjálfan sig hvernig hann skilur ræðu mína. Ég talaði alveg skýrt um það hvers vegna ég er fylgjandi frv. og ég ætla ekki að fara að endurtaka það hér fyrir hv. þm. Ég talaði gersamlega skýrt um það hver væru prinsippmálin í frv. og ég tel mig ekki þurfa að endurtaka þær skýringar. Það er samþjöppun í eignarhaldi á fjölmiðlum og ég vona að það komist til skila til hv. þm.

Herra forseti. Það þarf líka að komast til skila til ungra framsóknarmanna en greinilega skilja þeir ekkert hvað þingmenn flokksins eru að fara með frv. Menn tala um skref. Ég mundi varla kalla þetta skref. Menn hafa jafnvel talað um að sá skammi tími sem verið er að tala um í bráðabirgðaákvæðinu jafngildi eignaupptöku og þetta séu afturvirk lög og það sé jafnvel hætta á því að þau ríði ákveðnum fjölmiðlum að fullu. Ég skora á hæstv. ráðherra að koma upp og segja okkur frá því hvort hann taki það til greina að skoða jafnvel smærri skref, taka smærri skref og gefa fyrirtækjunum lengri tíma og jafnvel taka lengri tíma í lagasetninguna. Ég sé ekki að það liggi neitt á. Við gætum þess vegna sett lögin í samráði við sem flesta. Finnst hæstv. ráðherra það ekki eðlilegt?

Herra forseti. Ég vona að sú afstaða mín hafi komið skýrt fram að ég fylgi frv. eins og það er en hins vegar fer það að sjálfsögðu til umræðu og afgreiðslu á hv. Alþingi og fær þinglega meðferð. Aðilar úti í samfélaginu munu að sjálfsögðu tjá sig um málið þannig að ég vil sjá hvernig sú umræða þróast. En ég vona að það fari ekkert á milli mála að ég er fylgjandi frv. eins og það er.

Forseti. Ég verð að viðurkenna að ég er engu nær en hv. þm. Sigurjón Þórðarson um hver rökin að baki afstöðu hæstv. heilbrrh. eru í málinu nema þau að hann er hér eins og heillum horfinn, sá ágæti maður, einhvers staðar aftarlega í þeirri lest sem nú hefur verið hnýtt saman frá tagli til kjafts og gengur á eftir hæstv. forsrh. í þinginu. En ég vil spyrja hann nákvæmlega út í frv. sem hann styður af einhverjum ástæðum. Hvernig líst honum, sem gömlum ritstjóra, á það inngrip í prentfrelsið sem felst í því að sett eru sérstök takmörk við eignarhaldi í dagblöðum, þau að það ekki megi fara saman við eignarhald í ljósvakanum? Hvernig finnst honum það og hvernig rökstyður hann sjálfur í stuttu máli það ákvæði í frv. hæstv. forsrh.?

Herra forseti. Það ákvæði er nákvæmlega til þess að sporna við samruna í fjölmiðlum. Það er nákvæmlega þetta ákvæði sem ýmsir núverandi flokksbræður hv. þm. lýstu áhyggjum yfir árið 1995. Það er nákvæmlega af þeirri ástæðu sem sú umræða spratt og það er ljóst að samruninn hefur verið miklu meiri en menn sáu fyrir þá, fyrir tíu árum. Það er þess vegna sem ég fylgi frv.

Forseti. Enn vantar rökin. Sleppum hinu sérstaka staðbundna ákvæði laganna og segjum að útvarp Kántrýbær gæfi út dagblað á Skagaströnd. Væri það hættulegt fyrir lýðræðið og fyrir fjölmiðlana eða væri það þvert á móti kannski æskilegt? Er sú þróun óæskileg í heiminum, í okkar heimshluta á Norðurlöndum og á Íslandi að fjölmiðlafyrirtækin séu í sívaxandi mæli að verða margmiðlunarfyrirtæki, reki í raun og veru starfsemi sína á grundvelli efnis og dagskrár og dreifi þeim síðan á ýmsa miðla, netið, blöð, tímarit, útvarp, sjónvarp? Er það hættuleg þróun fyrir lýðræðið eða stendur lýðræðinu mikil ógn af þeirri þróun? Það er einmitt það sem verið er að koma í veg fyrir með frv. fyrir utan það að verið er grípa inn í sjálft prentfrelsið nánast í fyrsta sinn í sögu okkar að einhverju marki og mér finnst furðulegt að hv. þm. Jón Kristjánsson, gamall ritstjóri og blaðamaður, skuli ljá því stuðning sinn.

Herra forseti. Það er að sjálfsögðu alger oftúlkun að verið sé að grípa inn í prentfrelsið og satt að segja finnst mér mjög sérkennileg þessi eilífa umæða um útvarp Kántrýbæ á Skagaströnd því það er undanþáguákvæði í frv. sem varðar svæðisbundna fjölmiðlun þannig að sú umræða er náttúrlega algerlega út í hött.

Virðulegi forseti. Frá Skagaströnd og til Sauðárkróks en þar býr og starfar ungur lögfræðingur, Jón Einarsson, sem jafnframt ritar í vefritið Maddömuna, sem er málgagn ungra framsóknarmanna og hefur verið vitnað til í umræðunni fyrr í dag. Þar er að finna mjög merkilega og vandaða grein sem heitir Lögfræðileg úttekt á fjölmiðlafrumvarpi og segir þar, með leyfi forseta: ,,Einnig er þar farið ofan í hvers vegna frumvarpið brýtur gegn grundvallarhugmyndafræði Framsóknarflokksins.`` Hér er að finna harkalega en þó málefnalega úttekt á frv. og mig langaði að fá viðhorf hæstv. heilbrrh. til málsins en í niðurstöðu og samantekt segir, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt ofangreindu brýtur frumvarpið eins og það er núna gegn stjórnarskrá og alþjóðaskuldbindingum, hugmyndum um réttarríki og grundvallarhugmyndafræði Framsóknarflokksins. Það væri því slys, bæði pólitískt og lögfræðilega ef það yrði að lögum.`` Mig langar að fá viðhorf hæstv. ráðherra til þessarar skorinorðu lýsingar unga framsóknarmannsins á Sauðárkróki.

Herra forseti. Það eru skoðanaskipti í flokki okkar um málið. Ég get haft fá orð um það. Ég er ósammála þessum skilgreiningum.

Herra forseti. Það varpar kannski ljósi á undrun margra og mína m.a. á sinnaskiptunum sem mörgum virtist Framsfl. sýna í þessu stóra máli allt í einu og langar mig að vitna aftur í ummæli Jóns Einarssonar, lögfræðings á Sauðárkróki, sem hæstv. heilbrrh. vildi lítið gefa fyrir, þar sem hann segir í lokin, með leyfi forseta: ,,Frumvarp þetta er meira í ætt við einhverja af martraðarkenndum skáldsögum Frans Kafka. Jafnframt felur frumvarpið í sér minnkað frelsi án þess að séð verði að raunverulega sé þörf á þeirri frelsisskerðingu.`` Aftur vil ég óska eftir því að hæstv. heilbrrh. veiti málefnaleg viðbrögð við þessum hörðu yfirlýsingum í Maddömunni, vefriti ungra framsóknarmanna, þar sem farið er mjög harkalega gegn frv. og þeirri afstöðu sem Framsfl. hefur haft uppi. Það er fullyrt að hún þverbrjóti grundvallarstefnuskrá flokksins og er vitnað í samþykktir á flokksþingum, bæði frá 2001 og 2003. Það brjóti algerlega gegn henni af því að Framsfl. sé frjálslyndur félagshyggjuflokkur sem eigi að vinna að stöðugum umbótum í samfélaginu. Frumvarpið fari þvert gegn þeim yfirlýstu markmiðum flokksins og því vildi ég spyrja hæstv. ráðherra um viðhorf hans til þessara orða.

Herra forseti. Ég tel það algera oftúlkun að hér sé um frelsisskerðingu að ræða. Hér er ekki verið að skerða málfrelsi. Hér er ekki verið að leggja hömlur á skoðanaskipti í landinu. Hér er verið að sporna við samþjöppun í eignarhaldi á fjölmiðlum sem á að vera til að tryggja fjölbreytni í fjölmiðlun í landinu. Ég tel því að þarna sé um oftúlkun að ræða. Auðvitað munum við innan Framsfl. ræða málin af fullri hreinskilni og skiptast á skoðunum um þau og ég veit að þá leiðréttist þessi misskilningur, ef svo má segja, og menn fara að túlka þetta eins og efni standa til.

Hæstv. forseti. Ég tók eftir því að hæstv. ráðherra orðaði það svo að hann vonaðist til að þau fyrirtæki sem væru á fjölmiðlamarkaði gætu lagað sig að þeim lögum sem hér á að setja. Nú liggur það fyrir í frv. að fyrirtæki sem lenda í þeirri stöðu sem komið getur upp að fyrirtæki í fjölmiðlarekstri fari á höfuðið og bankar sem ættu hugsanlega veð í fyrirtækinu þyrftu þá að taka það yfir. Hvernig sér hæstv. ráðherra fyrir sér að hægt sé að leysa úr slíkum málum á 60 dögum eins og talað er um í frv.? Sýnist hæstv. ráðherra að nokkur banki láti sér detta í hug að lána fyrirtækjum í fjölmiðlarekstri hafandi svo þrönga stöðu til að leysa úr vandamálum sem upp kæmu síðar? Telur hæstv. ráðherra að t.d. Norðurljósum hefði verið bjargað á 60 dögum frá gjaldþroti eða yfir til annarra eigenda? Er hæstv. ráðherra sannfærður um að fyrirtæki í fjölmiðlarekstri geti lagað sig að frv.?

Herra forseti. Ég endurtek að ég vona að þau fjölmiðlafyrirtæki sem fyrir eru í landinu geti það. Gerðar hafa verið miklar breytingar á 60 dögum, en hins vegar ætla ég ekki að leggja neinn dóm á það í smáatriðum. Það er mál sem verður að sjálfsögðu rætt en það hefur verið leyst úr margri flækju á 60 dögum, það er alveg ljóst. Það er nokkuð langur tími í viðskiptum.

Hæstv. forseti. Það er eins og mig minni að lífróður Frjálsrar fjölmiðlunar hafi verið lengri en þetta og lífróðurinn sem Norðurljós háði var miklu lengri en 60 dagar. Ég held að engum manni detti í hug að nokkur lánastofnun, þar sem menn með fulla ábyrgð á því sem verið er að gera og taka ákvarðanir, láti sér detta í hug að fjármagna fyrirtæki eins og Norðurljós með reglum sem eru svo þröngar sem þessi. Ég held að menn þurfi að fara vandlega yfir þetta vegna þess að ég get ekki séð að það verði nokkur vegur að finna fjárfesta sem eru tilbúnir að koma með 100% eigið fé inn í slík fyrirtæki eða svo hátt að bankar fari að lána þeim án þess að tekin séu veð í hlutabréfum. Þannig er staðan sem verið er að setja upp. Mér finnst líka að full ástæða til að spyrja hæstv. ráðherra og fyrrv. ritstjóra: Finnst honum það ekki svolítið erfið lína að ganga yfir að taka barmmerki lýðræðisins niður sem er að allir geti fengið leyfi til þess að gefa út blað?

Herra forseti. Ég tel náttúrlega að menn fari mjög fram úr sér í túlkunum í þessu máli. Hér er ekki verið að taka barmmerki lýðræðisins niður. Það er mikið öfugmæli. Hér er ekki verið að grípa inn í útgáfu dagblaða. 

Þetta er nýmæli.

Herra forseti. Ég vil hefja þessa ræðu á því að lesa tilvitnanir úr ritlingi sem er að finna á heimasíðu Sjálfstæðisflokksins. Ritlingurinn ber heitið Sjálfstæðisstefnan og er sérstaklega tekið fram að stærsti hluti ritlingsins sé eftir hæstvirtan forsætisráðherra Davíð Oddsson. Með leyfi forseta: ,,Afstaða Sjálfstæðisflokksins til nokkurra lykilhugtaka þjóðmálabaráttunnar varpar ljósi á stefnu hans. Sjálfstæðisflokkurinn er lýðræðisflokkur. Hann setur traust sitt og trú á sérhvern borgara lýðveldisins í þeirri vissu, að fái frumkvæði hans, framkvæmdaþróttur og kapp notið sín, miði skjótast áfram. Stefna flokksins miðast við það, að menn fái notið ávaxta verka sinna og sjái tilgang í því að leggja sig alla fram. Þessi trú á manninn markar einnig ríkinu sinn bás.`` Síðar segir, með leyfi forseta: ,,Fram hjá því verður ekki litið, að það er pólitísk tvöfeldni að vinna að því öllum árum að auka hlut ríkisvaldsins á kostnað einstaklingsins og athafnafrelsis hans svo sem kostur er, en segjast á hinn bóginn vilja veg lýðfrelsis sem mestan.`` Á öðrum stað segir í ritlingi forsætisráðherra, með leyfi forseta: Það sem öðru fremur einkennir skoðanir sjálfstæðisfólks er trú á frelsi einstaklingsins samfara ábyrgð á eigin gerðum, umburðarlyndi gagnvart mismunandi lífsviðhorfum og lífsháttum, áhersla á sameiginlega hagsmuni ólíkra þjóðfélagshópa og efasemdir um að ríkisvaldið geti leyst öll vandamál.`` Frumvarp hæstv. forsætisráðherra sem hér er til umræðu brýtur augljóslega gegn æðstu og göfugustu gildum hægri sinna í íslenskri pólitík. Hans eigin skrif sanna fullyrðingu mína. Frumvarpið endurspeglar í senn óvönduð vinnubrögð við gerð frumvarpsins sem og bræði og langrækni fyrsta flutningsmanns frumvarpsins út í áberandi persónur í íslensku viðskiptalífi. Herra forseti. Sjálfstæðismenn segja lögin almenn og ekki beinast gegn einhverjum tilteknum fyrirtækjum. Trúi því hver sem vill. Sjálfstæðismenn segja markmið laganna að tryggja eðlilegt umhverfi fjölmiðla á Íslandi. Ég spyr á móti: Er eitthvað óeðlilegt við starfsemi fjölmiðla á Íslandi? Sjálfstæðismenn segja lögin koma í veg fyrir að fyrirtæki í markaðsráðandi stöðu geti átt fjölmiðla. Ég spyr á móti: Gera menn sér grein fyrir smæð hins íslenska markaðar? Er ekki líklegt að dragi undan fjárstreymi í fjölmiðlarekstur þegar öflugum fyrirtækjum í viðskiptalífinu er meinaður aðgangur að greininni? Þá spyr maður sig um leið: Hvað um störf hundruð ungra Íslendinga sem fengu áfram tækifæri í rekstri Norðurljósa þegar fyrirtækinu var bjargað frá gjaldþroti? Skipta afdrif þessa fólks Sjálfstæðisflokkinn engu máli? Sjálfstæðisflokkurinn heldur því fram að markaðsráðandi fyrirtæki þurfi strangt aðhald fjölmiðla. Slíkt aðhald verður ekki trúverðugt ef meiri hluti fjölmiðla er t.d. að stærstum hluta í eigu markaðsráðandi fyrirtækis. Ég spyr á móti: Hvað um hugmyndir sem tryggja ritstjórnarlegt frelsi innan fjölmiðla? Hvað um hugmyndir sem varða fullkomið gagnsæi? Engan veginn er tekið á þessum góðu gildu hugmyndum í frumvarpinu þó svo skýrsla menntamálaráðherra hafi svo mælt fyrir. Enn einn áróður sjálfstæðismanna er að prentmiðlar og ljósvakamiðlar geti ekki verið á sömu hendi, það tryggi jafnvægi á fjölmiðlamarkaði og er sambærilegt við reglur sem gilda víða erlendis. Hvernig má það vera að eitt fyrirtæki hafi getað átt kvótann, verksmiðjurnar, skipin og flutningana í áranna rás án þess að sjálfstæðismenn lyftu svo lítið sem litla fingri? Hér tala ég um Eimskip, óskabarn þjóðarinnar. Er það ekki einsýnt og deginum ljósara að hér er um persónulega aðför forsætisráðherra að ræða? Ef svarið við þessari spurningu nei, af hverju í ósköpunum vó hann ekki að hringamyndunartilburðum Eimskips? Má vera að fyrirtækið sem innsti koppur í kolkrabbaveldi Sjálfstæðisflokksins hafi greitt mynduglega inn á reikninga Sjálfstæðisflokksins í kosningabaráttum undanfarinna ára? Sjálfstæðismenn segja málsmeðferð ríkisstjórnarinnar eðlilega og þá sömu og við önnur viðamikil mál. Að mínu mati er þessi fullyrðing sjálfstæðismanna staðfesting á því slæma eðli sem einkennir orðið flokkinn. Hér vitna ég til einræðis og mjög slæmrar misbeitingar á valdi í áranna rás. Siðferðisbresturinn er orðinn hættulega mikill. Á heimasíðu Sjálfstæðisflokksins segir, með leyfi forseta: ,,Alþingi fær nægan tíma til að ræða frumvarpið. Þingstörfum lýkur ekki fyrr en Alþingi hefur tekið allan þann tíma sem þurfa þykir til að afgreiða málið.`` Herra forseti. Hér vil ég staldra við. Stórgallað mál er til meðferðar í fyrstu umræðu. Bræði, langrækni og einræði einnar persónu sem hefur kollvarpað þjóðfélagsumræðunni hér á landi síðustu daga skal nú keyra í gegn nú á síðustu dögum yfirstandandi þings. Önnur athyglisverð mál skulu lögð til hliðar og á endanum sofna í nefndum. Hvað um hagsmuni þeirra sem frumvarp Sigurlínar Margrétar Sigurðardóttur um íslenska táknmálið sem fyrsta mál heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra tekur á? Hvers á fólk að gjalda sem sá til sólar í frumvarpi Jóhönnu Sigurðardóttur um gjaldþrota einstaklinga eða þá lýðræðissinnar sem höfðu velþóknun á frumvarpi Kristins H. Gunnarssonar um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands? Fleiri tugir annarra þingmannamála bíða efnislegrar afgreiðslu og lýðræðislegrar meðferðar. Sjálfstæðismenn segja að erlendis séu margs konar reglur sem stjórnvöld setja um fjölmiðlamarkaðinn. Þeim er ætlað að tryggja lýðræðislega umræðu og að fjölmiðlar sinni hlutverki sínu. Hér vil ég nota tækifærið og minna sjálfstæðismenn á að víða erlendis eru einnig lög sem tryggja opið bókhald stjórnmálaflokka. Hvað finnst sjálfstæðismönnum um slík lög? Eru slík lög ekki til lýðræðislegra umbóta? Önnur bein tilvitnun af vef Sjálfstæðisflokksins, með leyfi forseta: ,,Ef ljósvakamiðlar eru rekstrarhæfir og geta skilað eigendum sínum eðlilegum arði, þá ætti ekki að verða skortur á fjárfestum til að koma í stað þeirra fyrirtækja sem sökum markaðsráðandi stöðu sinnar mega ekki eiga í ljósvakamiðlum.`` Hér endurspeglast hin ótrúlega firra sem einkennir frumvarpið. Það er ekki langt að leita um rekstrarerfiðleika fjölmiðla, þá sérstaklega ljósvakamiðla. Fyrirtæki í ríkiseign, öðru nafni RÚV, sem hefur það ótrúlega forskot á önnur fyrirtæki í greininni að njóta skyldugreiðslu frá landsmönnum í formi afnotagjalda rekur sig engu að síður með stórkostlegum halla. Ef fjársterkir aðilar fá ekki inni í greininni þá er ljóst að ljósvakamiðlar munu eiga alvarlega undir högg að sækja. Herra forseti. Ég er fylgjandi því að umræða skapist um störf og umhverfi fjölmiðla. Að sjálfsögðu þarf að huga að lýðræðislegri umfjöllun, huga að fjölbreytni, tryggja heilbrigða umfjöllun og góða siði öllum Íslendingum til vegs og virðingar. En þessum markmiðum verður aldrei náð með einræðisstíl hæstv. forsætisráðherra sem svo sannarlega endurspeglast í umræðu undanfarinna missira. Tony Blair er oft umdeildur á síðum enskra dagblaða. Sama gildir um George Bush í bandarískum dagblöðum. Í þessum tveimur lýðræðisríkjum er ekki nokkur vegur að þeir geti upp á sitt einsdæmi vegið að fjölmiðlum með eins afgerandi hætti og hæstv. forsætisráðherra gerir nú. Þá er dapurt til þess að líta að meðvirkni almennings er mikil fyrir þeim einræðishætti sem einkennt hefur störf hæstv. forsætisráðherra síðustu missirin. Annaðhvort er almenningur í stríðshug og hyllir foringjann eða hann er furðu lostinn og um leið hneykslaður á framferði helstu ráðamanna þjóðarinnar. Til allrar lukku fækkar þeim stríðslyndu þessi missirin. Herra forseti. Ef þessi lög öðlast gildi þá er tryggt að fjölbreytni á íslenskum fjölmiðlamarkaði mun eiga undir högg að sækja. Þá er einnig líklegt að fjölmargir íslenskir fjölmiðlamenn missi atvinnu sína. Umfram allt mun Ísland festa sig í sessi sem alvarlega gallað lýðveldi sem einna helst líkist fyrrum ráðstjórnarríkjum gamla kommúnismans. Herra forseti. Á síðasta landsþingi Frjálslynda flokksins var eftirfarandi ályktun samþykkt, með leyfi forseta: ,,Íslendingar þurfa að heimta aftur frelsi til orða og athafna, sem hefur verið stórlega skert af misvitrum valdhöfum. Athafnafrelsi og frelsi í viðskiptum eru undirstöðuatriði í framfarasókn þjóðarinnar. Hvers konar einokun verði aflétt.`` Við heilbrigða hægri menn í íslenskri pólitík vil ég segja: Það er einungis einn heilbrigður hægri flokkur til á Íslandi í dag. Sá flokkur er Frjálslyndi flokkurinn.

Herra forseti. Hér er til umræðu frumvarp sem byggist á viðamikilli og góðri skýrslu um eignarhald á fjölmiðlum sem hér var rædd í síðustu viku og fékk mjög ítarlega umræðu. Í skýrslunni er komist að þeirri niðurstöðu að íslenskur fjölmiðlamarkaður hafi ýmis þau einkenni samþjöppunar sem talin eru óheppileg út frá þeim alþjóðlegu viðmiðunum um fjölbreytni í fjölmiðlun sem byggt er á í skýrslunni og telur nefndin æskilegt að brugðist verði við þessu ástandi með lagasetningu. Af mannréttindasáttmála Evrópu, eins og hann hefur verið túlkaður af Mannréttindadómstól Evrópu, leiðir að tryggja ber fjölbreytni í fjölmiðlun. Á þeim grundvelli hefur ráðherraráð Evrópuráðsins samþykkt tilmæli um að leita leiða til að ná því markmiði. Á okkur hvílir því sú þjóðréttarskylda að leita leiða til að tryggja þá fjölbreytni. Markmið frumvarpsins er að tryggja frelsi og fjölbreytni í framboði og að margbreytileg sjónarmið fái að koma fram. Eitt helsta hlutverk fjölmiðla er að vera vettvangur lýðræðislegra skoðanaskipta því að þau eru ein meginstoð opins samfélags og lýðræðislegrar stjórnskipunar. Á fjölmiðlamarkaði þarf að ríkja fjölbreytni til að almenningur fái upplýsingar úr ólíkum áttum. Það er varhugavert að of fáir aðilar verði ráðandi um þátt fjölmiðla í skoðanamyndun samfélagsins. Herra forseti. Frumvarpið beinist ekki gegn neinum tilteknum fyrirtækjum. Með því á að setja almennar reglur. Vegna mikilvægis fjölmiðla fyrir almenning er eðlilegt að setja sérlög um starfsemi þeirra rétt eins og sérlög eru t.d. sett um starfsemi fjármálafyrirtækja. Í öllum þeim löndum sem við berum okkur saman við eru í gildi ýmis lög sem setja fjölmiðlum og eigendum þeirra margvíslegar skorður. Það virðist sem svo að lagasetning hafi gjarnan komið til vegna þess að sérstakar aðstæður hafi myndast á fjölmiðlamarkaðnum sem löggjafinn hefur talið að ekki samræmdust þeim kröfum sem gerðar eru til þarfa lýðræðisins. Þess vegna eru reglurnar margbreytilegar eftir löndum. Í Bandaríkjunum er t.d. óheimilt að eiga bæði ljósvaka- og prentmiðla á sama markaðssvæði. Í Evrópu eru margháttaðar reglur um starfsemi fjölmiðla og í Noregi er um þessar mundir verið að undirbúa lagasetningu sem takamarkar möguleika eins fyrirtækis til að verða ráðandi í fleiri en einum geira fjölmiðlunar. Herra forseti. Meginhugsunin í frumvarpinu er sú að markaðsráðandi fyrirtæki eigi ekki hlut í ljósvakamiðlum, að ekki verði sameiginlegt eignarhald á prentmiðlum og ljósvakamiðlum og að tryggt verði að eignarhald verði dreift. Til þess að þessi markmið gangi fram verða lögin að taka til þess ástands sem nú er á markaðnum. Lög um fjölmiðla erlendis markast greinilega af því að löggjafinn hefur brugðist við einhverjum ákveðnum vandamálum sem hafa komið upp á fjölmiðlamarkaði. Sá vandi sem við er að etja á Íslandi er að sökum smæðar hagkerfisins gerist það oftar en annars staðar að fyrirtæki komast í markaðsráðandi stöðu. Oft er það blátt áfram vegna þess að til þess að geta boðið vöru og þjónustu á hagstæðu verði fyrir neytendur verða fyrirtækin að ná ákveðinni lágmarksstærð og þegar þeirri stærð er náð kann fyrirtækið að vera komið í markaðsráðandi stöðu. Ríkisvaldið hefur ekki viljað beita sömu hörku gegn fyrirtækjum í þessari stöðu og gert er víðast hvar erlendis. Nauðsynlegt er að taka tillit til smæðar íslenska markaðarins. En á móti kemur að gera verður þá kröfu að fjölmiðlar sinni sérstaklega vel þeirri skyldu sinni að gefa óbjagaða mynd af þessum fyrirtækjum og að þau sinni neytendavernd vel og dyggilega, t.d. með verðkönnunum og öðru því sem veitir markaðsráðandi fyrirtækjum aðhald. Herra forseti. Það þarf líka að hafa í huga að fjölmiðlanefndin lýsti þeirri skoðun sinni að ekki væri hægt að búa við núverandi ástand. Til lítils væri að setja lög sem hefðu engin áhrif og mundu einungis festa í sessi til margra ára stöðu þeirra fyrirtækja sem nú þegar hafa komið sér fyrir á fjölmiðlamarkaðnum. Fyrirtækjum er hins vegar tryggður rúmur tími til að laga sig að þeim breytingum sem frv. felur í sér, eða tvö ár. Markaðsráðandi fyrirtæki þurfa strangt aðhald fjölmiðla. Slíkt aðhald verður ekki trúverðugt ef meiri hluti fjölmiðla er t.d. að stærstum hluta í eigu markaðsráðandi fyrirtækis. Vandinn er einnig sá að eignarhaldið veldur sjálfkrafa vafa um sannleiksgildi frétta. Fréttamenn ættu ekki að þurfa að vera í þeirri stöðu og það á ekki að koma þeim í þá stöðu að þurfa að fjalla um eigendur sína. Markaðsráðandi fyrirtæki eru því óæskilegir eigendur fjölmiðlafyrirtækja þar sem viðskiptahagsmunir þeirra geta haft mikil áhrif, bein og óbein, á fréttaflutning málgagna þeirra. Hlutverk fjölmiðla er öðrum þræði það að fjalla um viðskiptalífið, veita því aðhald og styðja við neytendavernd. Það hlutverk fjölmiðla er sérstaklega mikilvægt á Íslandi þar sem smæð markaðarins er slík að markaðsráðandi fyrirtæki eru algengari en víðast annars staðar. Herra forseti. Það er afar varhugavert að fáir aðilar verði ráðandi um þátt fjölmiðla í skoðanamyndun í samfélaginu. Fjölmiðlar verða að njóta frelsis og sjálfstæðis, vera fjölbreyttir að gerð og eiginleikum og óháðir hver öðrum til að þeir geti speglað ólík sjónarmið og þeim sé ekki gert mishátt undir höfði. Erlendis eru margs konar reglur sem stjórnvöld setja um fjölmiðlamarkaðinn. Þeim er ætlað að tryggja lýðræðislega umræðu og að fjölmiðlar sinni hlutverki sínu. Alls staðar meðal siðaðra lýðræðisríkja eru reglur sem setja skorður við því að stór og voldug fyrirtæki geti sölsað undir sig fjölmiðla. Þar eru settar reglur um eignarhald til að tryggja fjölbreytta fjölmiðlun og lýðræðislega stjórnarhætti. Herra forseti. Umræða um fjölmiðlamarkaðinn hefur staðið um langt skeið. Með því að frv. hefur verið lagt fram hefur sú umræða náð nokkru hámarki. Það er því rangt að halda því fram að málið hafi ekki verið rætt í þjóðfélaginu áður en frv. leit dagsins ljós. Ekki þarf að líta langt aftur, þetta er eina málið sem er í fjölmiðlum dag eftir dag frá því að skýrslan kom fram. Það er því rangt að halda því fram að umræðan hafi ekki farið fram. Hvað þingið varðar er allur málatilbúnaður ríkisstjórnarinnar með eðlilegum hætti og sökum mikilvægis málsins hefur verið ákveðið að þinglokum verði frestað og þingið hefur því allan þann tíma sem það sjálft telur nauðsynlegt til að tryggja vandaða umfjöllun áður en til afgreiðslu kemur.

Hæstv. forseti. Nú þegar fyrsti óbreytti þingmaður Sjálfstfl. hefur talað í málinu, eini sjálfstæðismaðurinn á eftir hæstv. forsrh., þá hlustaði ég með athygli á þingmanninn ræða um markaðsráðandi fyrirtæki o.s.frv. Því langar mig að spyrja hv. þm. Drífu Hjartardóttur hvað henni finnist um það að einstaklingar sem eiga í markaðsráðandi fyrirtækjum --- mig langar að taka dæmi af Kára Stefánssyni, forstjóra Íslenskrar erfðagreiningar, þessa ágæta fyrirtækis, sem heyrðum um í fréttum að tók sig til og lagði töluvert af peningum sínum inn í Norðurljós í fjárhagslegri endurskipulagningu þess fyrirtækis. Finnst hv. þm. til bóta að það verði bannað, að settum þessum lögum, að aðili sem á í markaðsráðandi fyrirtæki sem er alls óskylt, í þessu tilviki Íslensk erfðagreining, megi ekki leggja fram fé ef hann vill í að endurskipuleggja og skjóta styrkari stoðum undir fyrirtæki eins og Norðurljós í þessu tilfelli?

Virðulegur forseti. Ég held að það hafi komið fram sem ég vildi sagt hafa í ræðu minni. Ég mun ekki ræða hér um einstök fyrirtæki eða einstaklinga.

Herra forseti. Það er ekki gott ef hv. þm. Drífa Hjartardóttir sem hefur flutt ræðu og lýst yfir stuðningi við frv. sem hér er verið að ræða vill ekki segja skoðanir sínar og svara spurningum eins og þeim sem ég lagði fram. Ég skal þá leggja þær fram á ný þannig: Ef ónefndur einstaklingur sem á í markaðsráðandi fyrirtæki á Íslandi í óskyldum rekstri vill leggja eitthvað af peningum sínum í fjölmiðlafyrirtæki í þessu tilfelli, eru það eitthvað verri peningar en frá einhverjum öðrum? Ef menn sem hafa mikið milli handanna vilja leggja fé í fjölmiðla og skjóta stoðum undir rekstur þeirra þannig að þeir séu ekki eins og blöðin voru í gamla daga, alltaf á hausnum og vantaði fé og starfsfólk fékk jafnvel ekki borguð laun um mánaðamót o.s.frv., er fé frá slíkum aðilum eitthvað verra fé en frá einhverjum öðrum? Í öðru lagi, hverjir eiga þá að leggja fé til fjölmiðla á Íslandi?

Herra forseti. Ég tel að það sé rangt að markaðsráðandi fyrirtæki eigi fjölmiðla hér á landi því að við verðum að tryggja lýðræðið. Eins og Samf. er mikið með lýðræðið á sínum vörum alla daga er ég aldeilis undrandi yfir því að þeir skuli ekki taka heils hugar undir frv.

Frú forseti. Mig langar að spyrja út í ræðu hv. þm. Drífu Hjartardóttur. Það er varðandi skýrsluna. Það kemur fram að markmið skýrslunnar er að tryggja lýðræðislega umræðu og þá væri fróðlegt að fá viðhorf hv. þm. til þess hvort ekki hefði verið eðlilegt að það væru ólík viðhorf innan nefndarinnar, að þar væru fulltrúar frá t.d. öllum stjórnmálaflokkum, hvort það væri ekki eðlilegt til þess að það væri tryggt að sjónarmið allra kæmu fram. Síðan er annað sem mig langaði að spyrja hv. þm. út í. Það kom fram í máli hennar að dag eftir dag væri verið að fjalla um skýrsluna. Ég hefði t.d. talið eðlilegra að við fengjum umræðu um skýrsluna og hún tæki lengri tíma og við kynntum okkur hvernig slík lagasetning færi fram hjá hinum Norðurlöndunum. Þá bærist skýrslan út í samfélagið og menn reyndu að ná fram góðri sátt í stað þess að henda sprengjum út í samfélagið sem virðast beinast nánast að einu fyrirtæki.

Virðulegur forseti. Varðandi fyrri hluta spurningar hv. þm. vil ég bara geta þess að þeir sem áttu sæti í nefndinni voru Davíð Þór Björgvinsson, prófessor við lagadeild Háskólans í Reykjavík, Guðmundur Heiðar Frímannsson, deildarstjóri kennaradeildar Háskólans á Akureyri, Karl Axelsson, hæstaréttarlögmaður og lektor við lagadeild Háskóla Íslands, og Pétur Gunnarsson, skrifstofustjóri þingflokks Framsfl. Það eru ekki pólitískir aðilar í nefndinni, ekki stjórnmálamenn. Ég lít því svo á að þeir aðilar sem komu að skýrslunni séu með mjög breiðan og góðan grundvöll til þess að skoða slík mál. Það hefur verið gert og skýrslan er afar góð og hefur verið rædd hér ítarlega og fengið mjög góða umfjöllun í samfélaginu.

Frú forseti. Ég er algjörlega ósammála hv. þm. að þetta sé ekki nefnd stjórnarflokkanna. Ég veit ekki betur en hæst forsrh. hafi einmitt kallað hana nefnd stjórnarflokkanna. Að segja að framkvæmdastjóri Framsfl. sé ekki fulltrúi flokksins, ég veit eiginlega ekki hvað hv. þm. er að fara,  Ég kannast a.m.k. ekki við að nokkur af þeim mönnum sem hv. þm. nefndi væri í Frjálsl., hvað þá í Vinstri grænum eða í Samf. Það væri fróðlegt að fá nánari útskýringu á þessu atriði hjá hv. þm. Fram kom að það væri rúmur tími sem fyrirtækin hefðu til að aðlaga sig að bráðabirgðaákvæðinu, að þessum breyttu tímum. Ég get ekki séð annað en að hér sé um afturvirkt ákvæði að ræða og margir málsmetandi lögfræðingar eru mér sammála um að það sé í rauninni verið að kippa rekstrarleyfi af starfandi fyrirtækjum. Ég vil spyrja hv. þm. hvort hún telji það ekki afturvirkt ákvæði sem sviptir útgefin leyfi af fyrirtækum. Það væri fróðlegt að fá að heyra afstöðu hv. þm. til þess.

Virðulegur forseti. Ég held að hv. þm. hafi ekki skilið það sem ég var að segja áðan. Það sem ég vildi sagt hafa var að þetta voru ekki stjórnmálamenn. Ég veit ekki hvaða stjórnmálaskoðanir þeir ágætu menn sem voru í nefndinni hafa,  Síðan vil ég minna ágætan þingmann Frjálsl. á að á haustdögum var lögð fram till. til þál. um könnun á starfsumgjörð fjölmiðla þar sem Álfheiður Ingadóttir var 1. flm., ég var 2. flm., Guðjón A. Kristjánsson sá þriðji, Hjálmar Árnason sá fjórði og síðan var Steingrímur J. Sigfússon. Þessi nefnd fjallar nánast um það sama. Tillagan er í meðförum þingsins enn þá. 

Hæstv. forseti. Ég hlustaði á ræðu hv. þm. Drífu Hjartardóttur með nokkurri athygli og þótti hún þar með gefa tóninn því að hún var, held ég, fyrsti óbreytti stjórnarþingmaðurinn sem talar fyrir frv. Mér finnst málflutningur stjórnarliða svolítið gefa þann tón að hér sé verið að draga upp einhvers konar pótemkíntjöld um að það sé mikil sátt og einhugur um frv. í stjórnarflokkunum. En er það nú svo, frú forseti? Ég er ekki viss. Ég var að skoða áðan heimasíðu ungra framsóknarmanna, maddaman.is, og þar er grein sem ber titilinn, með leyfi forseta: ,,Ertu farin að leika þér að hakakrossfánunum hans afa þíns, strákur?`` Þarna eru ungir framsóknarmenn að ráðast, að ég tel, með mjög ómaklegum hætti að hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir að hann skuli hafa stutt frv. Höfundur sem mér skilst að heiti Jón Einarsson er í stjórn ungra framsóknarmanna í Skagafirði og varamaður í stjórn Sambands ungra framsóknarmanna. Þarna er hv. þm. Birgir Ármannsson, þingmaður Sjálfstfl., sá ágæti drengur, orðaður á mjög ósmekklegan hátt við nasisma fyrir það að hann skuli leyfa sér að tala fyrir frv., sem hinn ungi framsóknarmaður segir að sé meira í anda Hitlers, Stalíns og Kim Il Sungs en frelsis. Mér þætti mjög áhugavert að fá að heyra það hjá hv. þm. Drífu Hjartardóttur hvort henni þyki þetta í fyrsta lagi bera vitni um að það sé mikill einhugur um frv. hjá stjórnarflokkunum og í öðru lagi hvort henni þyki þetta ekki frekar ómálefnalegur málflutningur af hendi framsóknarmanna í garð samstarfsflokksins í ríkisstjórninni, Sjálfstfl. Það væri mjög áhugavert að fá að heyra nokkur orð um það.

Virðulegi forseti. Ég get bara sagt að það er mikil sátt um frv. í mínum þingflokki. Framsfl. svarar fyrir sig og hefur gert það hér í umræðunni. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson talaði um ómálefnalega eða skömmustulega grein á netinu. Ég veit ekki betur en að hann sé ansi liðtækur á netinu með sínar greinar.

Þetta var nú mjög djúpt svar sem sagði mér nákvæmlega ekki neitt. Svo skal böl bæta að benda á eitthvað annað.  Gott og vel. Ég átti heldur svo sem ekki von á því að fá fyllilegt svar við þessari spurningu því að hún er að sönnu frekar pínleg fyrir báða stjórnarflokkanna. Þetta er ekki eina greinin eftir unga framsóknarmenn gegn þessu frumvarpi. Tína má fleiri til og eflaust munu þær poppa hér upp seinna í kvöld. Ég heyrði líka að hv. þm. Drífa Hjartardóttir talaði um að tvö ár væru fyllilega nægur tími til aðlögunar fyrir fjölmiðlafyrirtæki varðandi þetta frumvarp. Gott og vel. Þá langar mig til að spyrja formann landbúnaðarnefndar að því hvort hún telji þá sömuleiðis að tvö ár væri nægur tími fyrir bændur þessa lands hvað varðar mjólkurkvóta ef mjólkurkvótinn yrði nú tekinn af þeim og þeir fengju bara tvö ár til að aðlaga sig. Það væri líka gaman að heyra hvort hún teldi að tvö ár væru nægur tími til aðlögunar fyrir íslenska útgerðarmenn ef veiðiheimildirnar yrðu allt í einu teknar af þeim. Það væri gaman að heyra það. Þarna er hvort tveggja um að ræða stéttir sem hafa skuldsett sig verulega til að kaupa sér atvinnurétt, veiðirétt í öðru tilfellinu og framleiðslurétt í hinu tilfellinu. Hér erum við að ræða um fjölmiðlafyrirtæki sem hafa skuldsett sig verulega til að kaupa bæði tækjabúnað, vélar og annað þess háttar, markaðssetja sig og ná fótfestu á mjög erfiðum markaði. Við vitum að hann hefur verið mjög erfiður og iðulega skilað miklu tapi. Verið er að taka mikla áhættu. Hér er verið að setja fjárfestingar þessara aðila í stórvoða. Eins og hefur komið fram hér fyrr í dag þá hafa verið rifjuð upp ummæli hæstv. forsætisráðherra, frú forseti, frá því í kosningabaráttunni í vor þar sem hann sakaði meðal annars Frjálslynda flokkinn um að henda sprengju inn í íslenskt atvinnulíf þegar við vorum ekki að leggja til neitt annað en, jú, að taka kvótann af mönnum. En við ætluðum ekki að taka af þeim veiðiréttinn. Þeir áttu að halda áfram að veiða fisk eins og fyrr og sennilega miklu meira en þeir hafa gert fram að þessu. Hver er að henda sprengjum í dag?

Virðulegur forseti. Það er nú ekki auðvelt að svara hv. þm. þar sem hann fer með umræðuna út og suður og ætlar mér að fara að meta skrif eftir eitthvert fólk úti í bæ. Það dettur mér alls ekki í hug.

Þú ert með þessum flokki í ríkisstjórn.

Ég ber ábyrgð á því sem ég segi og vil bera ábyrgð með mínum flokki. Ég ber ekki ábyrgð á öðrum. Hv. þm. afbakar hér málið alveg með ólíkindum, eins og er gert úti í samfélaginu. Þar er þetta mál allt afbakað. Ég er alveg sannfærð um það að eftir ekki mörg missiri mundu margir vilja þessa lilju kveðið hafa. Hvað varðar mjólkurkvótann þá stendur ekki til að taka hann af bændum.

Ég er að spyrja fyllilega réttmætra spurninga.

Forseti. Í dag er 3. maí og 3. maí er alþjóðlegur dagur frjálsrar blaðamennsku. Hann er það vegna þess að árið 1753 var ritstjóri í því sem þá var New York nýlendan dæmdur fyrir skrif sem þóttu andstæð yfirvaldinu. Það er kannski viðeigandi að þessi umræða fari hér fram í dag á alþjóðlegum degi frjálsrar blaðamennsku. Það er sérkennilegt að þrátt fyrir þann tíma sem liðinn er frá þessari athöfn --- tvær og hálf öld mun það vera --- þá hafa valdamenn í upplýstu lýðræðisríki enn þær skoðanir að í bága brýtur við hina frjálsu blaðamennsku. Það er til að mynda sérkennilegt að hæstv. forsætisráðherra og hans lið hefur þau ein dæmi nefnt, fyrir utan lyfjamál ýmis --- Forseti. Ég sé að ráðherrabekkir eru auðir. Hæstv. menntamálaráðherra sé ég ekki. Heilbrigðisráðherra sem hér var áðan sé ég ekki og hæstv. forsætisráðherra og flutningsmann sé ég ekki heldur. Hverju sætir það, forseti?

Forseti gerir ráð fyrir, hv. þm., að nefndir ráðherrar og ýmsir fleiri sem ekki verma hérna bekkina séu að fylgjast með ágætri ræðu hans annars staðar.

Telurðu að formaður allsherjarnefndar sé til dæmis að því? Hann fór héðan út mjög snemma í dag og hefur ekkert sést hérna síðan. Ég geri ráð fyrir að við viljum hafa þetta þannig að ráðherrar séu viðstaddir þegar maður er að mæla við þá og ef þeir eru það ekki þá sé tryggt að þeir séu einhvers staðar þar sem þeir heyra í manni og ef þeir heyri ekki í manni að þeir fái þá heyrnartæki lánað hjá forsetum þingsins. Ég bið forsetann að athuga þetta. Ég vil halda áfram ræðu minni. Sú sérkennilega staða er uppi að það dæmi eitt sem hæstv. forsætisráðherra, sem ekki er hér viðstaddur nú, nefnir um misnotkun fjölmiðla, þá sem samþjöppunin hafi leitt til og hér á að koma í veg fyrir, eru meint viðbrögð ákveðinna fjölmiðla við nákvæmlega því frumvarpi sem hér er lagt fram. Það er sem sé þannig að hæstv. forsætisráðherra er óánægður með viðbrögðin við því frumvarpi sem lagt er fram og úr þeirri óánægju eru jafnframt búin til rök um það að frumvarpið hefði átt að leggja fram. Það má kannski segja eins og einhver sagði við mig um daginn að svona röksemdafærsla sé svipuð þeirri að maður segi við annan: ,,Þú ert dóni.`` Og hinn segi: ,,Nú? Ja, þú ert nú eiginlega bara dóni sjálfur.`` Þá segir þessi: ,,Þarna sérðu. Þú ert dóni.`` Það er svona svipað sem hér fer fram. Á 3. maí, alþjóðadegi frjálsrar blaðamennsku, er rétt að benda hæstv. forsætisráðherra, einkum ef hann væri nú staddur hér, á það hvað Jón gerir í þeim málum þegar hann er óánægður með umfjöllun blaða og ljósvaka um sjálfan hann. Ef hann er mjög óánægður þá leitar hann gjarnan einhvers konar leiðréttingar hjá fjölmiðlinum. Hann skrifar sjálfur grein. Hann biður um að geta sjálfur komið fram í frétt eða á einhverjum þeim stað þar sem hann getur andæft umfjöllun fjölmiðilsins. Ef hann er mjög óánægður á hann t.d. það ráð að hann talar við siðanefnd blaðamanna og kannar það hvort í siðareglum blaðamanna muni vera einhver leið til þess að hann fái leiðrétting mála sinna. Og ef hann er aldeilis hífandi rokvondur þá á hann þann rétt að fara í meiðyrðamál við ritstjóra blaðsins eða fréttastjóra fjölmiðilsins eða yfirmann og þann sem brást honum með þessum hætti. Séra Jón, hvað gerir hann? Jú, hann lætur banna fjölmiðilinn. Leið séra Jóns er sú að banna fjölmiðilinn og það er það sem við erum að upplifa núna í dag, 3. maí, á alþjóðadegi frjálsrar blaðamennsku. Það er ekki nema von að það frumvarp sem hér er til umræðu eigi sér fáa formælendur. Þeir eru einkum tveir hópar sem við höfum orðið varir við hér síðustu daga. Það eru annars vegar launaðir málsvarar og erindrekar stjórnarflokkanna með ýmsum hætti, núverandi aðstoðarmenn ráðherra ýmsir en ekki mjög margir af þeim fyrrverandi. Það eru nokkrir nefndarmanna í fjölmiðlanefndinni, einir tveir að ég held, annars vegar formaður nefndarinnar, sem er nýskipaður alþjóðlegur mannréttindadómari og hefur líka móðgast yfir því að hafa verið lýst í fjölmiðlum. Og það er Pétur Gunnarsson, hinn ópólitíski framkvæmdastjóri skrifstofu þingflokks Framsóknarflokksins sem hv. þm. Drífa Hjartardóttir nefndi áðan. En það er t.d. ekki Guðmundur Heiðar Frímannsson sem atyrðir, vissulega á þann kurteislega hátt sem hæfir Menntaskólanum á Akureyri þaðan sem hann er upprunninn og þar sem hann, hygg ég, starfar, forsætisráðherra og hæstv. ríkisstjórn fyrir að leggja þetta frumvarp hér fram og gerir alvarlegar athugasemdir við samhengi frumvarpsins og fjölmiðlaskýrslunnar. Og það eru ýmsir aðrir starfsmenn í sérstökum verkefnum hjá ríkisstjórninni. Til dæmis dúkkaði upp ritstjóri hinnar frægu bókar Forsætisráðherrar Íslands og var kynntur sem óháður blaðamaður í Kastljósi um daginn. Hann varði þetta frumvarp með oddi og egg, enda fær hann ágæt laun fyrir ýmis vikastörf hjá forsætisráðherranum. Svo hafa reyndar líka, og það ber að viðurkenna og gefa því þá virðingu sem því hæfir, gamlir og góðir vinstri menn nokkrir sem einkum hafa reyndar fjölmiðlareynslu af gömlu flokksblöðunum komið fram og sagt sem svo að þeir séu á móti því að markaðslögmál gildi yfir höfuð og allra síst í fjölmiðlun. Þeir hafa sín rök og hafa nefnt þau og ég ber fulla virðingu fyrir þeim í sjálfu sér. Hins vegar hefur frumvarpið vakið öldu mótmæla í samfélaginu. Það eru blaðamenn, stéttarfélög, það eru fulltrúar viðskiptalífsins, áhugamenn um stjórnmál og menningu og fjölmiðlun, það eru neytendur fjölmiðlunar sjálfir, það er almenningur, þátttakendurnir í upplýsingasamfélaginu og aðilarnir, leikararnir í lýðræðissamfélaginu. Þeir hafa líka risið upp. Ástæða væri til að fara yfir þessa ítarlegu umræðu hér alla. En aðstæður leyfa það nú ekki þannig að það verður að takmarka sig. Kannski gefst tækifæri til þess í 2. umr. um málið, ef það nær svo langt, að fara rækilega yfir þessa umræðu. Ein merkasta röddin í umræðu síðustu daga að öðrum ólöstuðum er Páll Þórhallsson sem skrifar í sunnudagsblað Morgunblaðsins. Páll hefur mikla reynslu sem blaðamaður. Hann er lögfræðingur og vinnur nú í fjölmiðladeild Evrópuráðs þess sem hér er mjög tíðrætt.

Frændi Hjörleifs.

Frændi Hjörleifs. Ekki versnar það hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Þetta er maður sem þekkir málin frá öllum sjónarhornum. Hann hefur haft kynni af Morgunblaðinu líka, þessi maður, og honum til heiðurs er auðvitað það að hæstv. menntmálaráðherra, sem ekki er hér stödd, vitnaði í aðra ágæta blaðagrein Páls á miðvikudaginn. Hann hlýtur að leggja við eyru nú þar sem hann situr einhvers staðar úti í bæ og hlustar á umræður um þetta frumvarp. Páll fjallar um störf Evrópuráðsins að fjölmiðlun síðustu áratugi og er ekki vanþörf á miðað við það stig þekkingar sem komið hefur fram í þingsölum á þeim störfum. Hann rekur atriði úr tilmælum þess á því sviði, en elstu tilmælin sem Páll talar um eru að mér sýnist frá 1974. Hann dregur síðan ályktanir af þessari umfjöllun sinni. Hann dregur þær ályktanir að takmarkanir á því hverjir geta sótt um útvarpsleyfi séu í sjálfu sér íhlutun í tjáningarfrelsi, þess vegna teljist þær ekki heimilar nema þær uppfylli ákveðin skilyrði í mannréttindasáttmálanum og það þýðir að þær verða að vera byggðar á lögum, þær verða að þjóna lögmætu markmiði og vera það sem kallað er nauðsynlegar í lýðræðisþjóðfélagi þannig að við lagasetningu af því tagi sem við erum hér að fást við verður það að vera hafið yfir allan vafa að takmarkanir á útvarpsleyfum eigi sér lýðræðisleg rök. Páll segir líka að fjölbreytni í fjölmiðlun sé lögmætt markmið. Það er lögmætt. En þá er það auðvitað fjölbreytni af því tagi sem tilskipunin frá 1999 lýsir. Ég bendi mönnum á að í fjölmiðlaskýrslunni segir hver hún er, vegna þess að menn hafa hér, einkum þeir sem tala af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, talað um aðeins eina tegund fjölbreytni. Ég vona að mér gefist tími, annaðhvort síðar í ræðu minni eða síðar í dag, til þess að fara aftur með þá skilgreiningu, vegna þess að klukkan var orðin nokkuð margt og aðeins staddir hér nokkrir þingmenn, háttvirtir reyndar, í síðustu umræðu um þetta mál þegar ég fór með þessa skilgreiningu. Þar er sagt að fjölbreytni sé að sjálfsögðu markmið sem réttlætt getur stjórnun útvarpsmála umfram tæknileg atriði, til dæmis sé heimilt að setja skilyrði um gerð dagskrár við slíkt útvarpsleyfi af félagslegum og af menningarlegum ástæðum. Hann segir svo í þriðja lagi, og það er sú þriðja af ályktunum Páls Þórhallssonar, og nú ætla ég að biðja um leyfi forseta til þess að vitna beint: ,,Ríki sem herðir mjög skilyrði fyrir því að veitt séu útvarpsleyfi verður að rökstyðja hvers vegna aðrar vægari leiðir voru ekki færar til að ná sömu markmiðum.`` Þetta segir Páll Þórhallsson lögfræðingur í fjölmiðladeild Evrópuráðsins. Ég endurtek: ,,Ríki sem herðir mjög skilyrði fyrir því að veitt séu útvarpsleyfi verður að rökstyðja hvers vegna aðrar vægari leiðir voru ekki færar til að ná sömu markmiðum.`` Höfum við heyrt slíkan rökstuðning hér í dag, í umræðu síðustu daga í máli hæstv. forsætisráðherra sem er annars staðar að hlusta á umræðuna eða í máli annarra hæstv. ráðherra sem eru sum sé á herbergjum sínum eða í sínum skotum með sjónvarpið opið og beina útsendingu frá þingi? Nei, við höfum ekki heyrt það. Við samfylkingarmenn höfum hins vegar bent á slíkar leiðir. Við höfum sett þær fram. Við höfum sagt: Það eru tvær aðferðir til þess að gera þetta. Og ég þakka Steingrími J. Sigfússyni fyrir að taka undir þetta og verja hér ræðu sinni til þess að fara í þetta mál. Það eru tvær aðferðir til að gera þetta. Önnur aðferðin er leið bannsins, leið hinnar fullkomnu takmörkunar, í raun leið geðþóttans, þess óðageðþótta sem hér virðist ríkja í samfélagi okkar tíma og hefur tekið við af frænku sinni óðaverðbólgunni eins og ágætlega er sagt í góðri grein í Morgunblaðinu. Þetta er leiðin sem hæstv. forsætisráðherra hefur togað ríkisstjórn sína og stjórnarflokka alla í. Hin leiðin er til. Til eru vægari leiðir. Við samfylkingarmenn höldum því fram að þær séu færar. Við teljum það skyldu okkar, og undir það tekur Páll Þórhallsson, að fara þær fyrst til að ná sömu markmiðum. Við höfum aldrei útilokað takmarkanir á eignarhaldi á fjölmiðlum. Í tilvísun okkar til samkeppnislaganna felst það að með þeim lögum er hægt að takmarka eignarhald í fjölmiðlum eins og annars staðar. Við höfum hins vegar sagt: Þetta er neyðarúrræði, neyðarúrræði sem ekki á að grípa til nema aðrar leiðir séu ófærar. Á meðan hæstv. forsrh. og ríkisstjórnin sem situr nú og hlustar á umræðurnar frá Alþingi, á meðan stjórnarflokkarnir, sem eru meira og minna að fá sér kaffi frammi í Skála, á meðan þetta fólk hefur ekki sagt okkur af hverju aðrar leiðir eru ekki færar þá er ekki hægt að taka mark á frumvarpinu sem hér er borið fram, sem alvörufrumvarpi, sem stjórnvaldsaðgerð sem ætlað er að bæta hag almennings í samfélaginu, að búa til leikreglur sem eru almennar og ekki sértækar. Almennar leikreglur ættu að vera grundvöllurinn að allri lagasetningu í því samfélagi sem forfeður okkar skiluðu okkur og okkur ber skylda til að færa fram og gera betra með hverri kynslóð. Í fjórða lagi segir Páll Þórhallsson í ályktunum sínum, með leyfi forseta: ,,Reglur mega ekki vera það fortakslausar að þær útiloki með öllu að tilteknir aðilar geti fengið útvarpsleyfi.`` Þetta segir hann. Takmörkun sem byggist á því að tilteknir aðilar séu útilokaðir frá útvarpsleyfum er slæm. Páll Þórhallsson talar nokkru síðar í grein sinni um útvarpspólitíkina og fjallar um stýringu og eftirlit með handhöfum útvarpsleyfa, sem sé í lágmarki hér og hafi verið. Hann vekur athygli á þeim galla sem hér hefur verið mörg undanfarin ár, að útvarpsréttarnefndin sem sett var á fót í árdaga hins nýja tíma í ljósvakamiðlun, hefur ekki staðið sig. Hún hefur ekki staðið sig af ýmsum ástæðum. Við þurfum að gera okkur grein fyrir því hvers vegna það er. Hvernig varð það ástand til sem nú er uppi og hæstv. ríkisstjórn er svo í nöp við? Það þarf að segja okkur hvernig stendur á því að útvarpsréttarnefndarformaðurinn, framkvæmdastjóri Sjálfstfl., Kjartan Gunnarsson, hefur ekki staðið sig sem skyldi. Það þarf líka að sjálfsögðu að segja okkur hvar það stendur í frv. sem nú hefur verið nefnt, og hæstv. menntmrh. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir hélt fram í sjónvarpi fyrir nokkrum dögum, að það ætti að breyta útvarpsréttarnefndinni og reka Kjartan Gunnarsson. Við sjáum það ekki í frumvarpinu. Forseti. Við sjáum það ekki í frv. að neitt sé minnst á útvarpsréttarnefnd, skipun hennar og hæfi í henni. Enn rekur allt að því sama, öll vötn falla til þess sama fjarðar að hér sé um sérsniðið frv. að ræða, frv. sem einkum er beint gegn einu fyrirtæki, sem á að höggva á tiltekið vandamál í samfélaginu, þ.e. að frumvarpsflytjandanum og semjandanum líkar ekki við eigendur þess fyrirtækis. Það er vert að minna á að fyrirtækið sjálft, Norðurljós, hefur lýst því yfir að það stefni að því, þegar endurskipulagningu þar er lokið, sem ég vona að gerist sem fyrst en hefur tafist mjög fyrir tilverknað hæstv. forsrh. og Sjálfstfl., að fara með fyrirtækið á markað. Það að fara með þetta fyrirtæki á markað ætti í sjálfu sér að leiða til þess að eignaraðildin verði dreifð og fjölbreytt. Þær reglur sem gilda á Verðbréfaþingi eru þannig að gagnsæi verður augljóst á hverju kvöldi. Það er svo annað mál, sem verður væntanlega rætt síðar, hvernig þetta frv. fer með þau fjölmiðlafyrirtæki sem vilja vera á markaði. Ég vona að menn gefi því gaum þegar það kemur upp. Í fullri kurteisi, sem fer Páli Þórhallssyni vel, er öll hans grein, sem ég get ekki lesið meira úr, vægðarlaus dómur um þetta frumvarp ríkisstjórnarinnar. Í grein Páls Þórhallssonar er vísað á allt aðrar leiðir, leiðir sem fara í sömu átt og við samfylkingarmenn höfum lýst hér í ræðustól og í þingmálum okkar. Það er líka athyglisvert, svo ég taki enn einu sinni upp þessa litlu bláu bók frá 1996, að starfshópurinn um endurskoðun á útvarpslögum sem Björn Bjarnason, þáverandi menntmrh. og núverandi hæstv. dómsmrh., skipaði og í voru Gunnlaugur Sævar Gunnlaugsson, núverandi formaður útvarpsráðs, Tómas Ingi Olrich, fyrrverandi menntmrh., Ásdís Halla Bragadóttir, núverandi bæjarstjóri í Garðabæ og Páll Magnússon, sem skrifar einmitt, í dag að ég hygg, snjalla grein í blað þar sem hann lýsir sárindum sínum í garð fyrri ríkisstjórnar sem hann vann þó fyrir, kemst að sömu niðurstöðu. Einnig má minna á að starfsmaður nefndarinnar var ... hann heitir Jónmundur Guðmarsson --- það kemur úr hörðustu átt að ég skuli ekki muna sérkennileg nöfn. Hann starfaði þar líka og er bæjarstjóri Sjálfstfl. á Seltjarnarnesi. Niðurstaða þeirra er í raun hin sama. Ég ætla að lesa lokaorðin í kafla 11 í þeirri ágætu skýrslu starfshóps um um endurskoðun á útvarpslögum. Þar segir að ákjósanlegra sé, heldur en að setja takmarkanir á eignarhald, með leyfi forseta: ,,... að samkeppni á ljósvakamarkaði og starfsemi ljósvakamiðla í heild lúti sömu almennu leikreglum og aðrar atvinnugreinar á landinu. Í þessu sambandi skal eignarhald og starfsemi útvarpsstöðva falla undir almenn ákvæði samkeppnislaga um einokun og fákeppni þótt e.t.v. sé nauðsynlegt að aðlaga þau betur aðstæðum ljósvakans.`` Ég tek undir það og herði heldur á því. Síðan lýkur þessu, með leyfi forseta, á þessum orðum: ,,Til að mynda væri mögulegt að styrkja með einhverjum hætti lagalega framkvæmd við úthlutun útvarpsleyfa þannig að stuðlað verði að fjölbreytni og samkeppni.`` Niðurstaða nefndarinnar frá því árið 1996 vísar í sömu átt og leið Samf. í málinu. Það er afar athyglisvert í ljósi síðari tíðinda í þessu efni. Síðan verður auðvitað að spyrja forsrh. að nokkru sem þarf að koma fram. Hann segir að frumvarpið sé til frambúðar, vísi til framtíðar og eigi ekki að tönnlast hér á atburðum úr fortíðinni. Þá er spurningin: Hvað gerist þegar þetta frv. gengur í gildi? Hvað gerist á næstu mánuðum og næstu missirum? Hvað verður eftir tvö ár? Hver á þá Norðurljós? Verða þau starfandi? Hve margir fjölmiðlar verða í landinu? Verða þeir kannski bara tveir? Ríkisútvarp Sjálfstfl. á ljósvakasviðinu og Morgunblað Sjálfstfl. á blaðasviðinu. Er það svo? Er það kannski tilgangurinn með frumvarpinu, sem nær markmiðum sínum vorið 2006 í sveitarstjórnarkosningum og vorið 2007 í alþingiskosningum?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að segja að ég fagna þeirri umræðu sem fram hefur farið bæði á Alþingi og í þjóðfélaginu almennt í tengslum við þetta lagafrumvarp ríkisstjórnarinnar. Ég hef hins vegar miklar efasemdir og set mjög ákveðna fyrirvara við þann farveg sem þessu máli hefur verið beint í. Dagblöðin birta mjög athyglisverðar greinar um þetta mál og leiðarahöfundar blaðanna tjá sig. Það er efnt til umræðuþátta í útvarpi og sjónvarpi og í þjóðfélaginu fer fram lífleg umræða manna á meðal um þetta málefni. Umræðan er hins vegar að hefjast. Ég vil byrja á að leggja áherslu á að þessi umræða verður að fá að eiga sér stað. Það er rangt sem hér kom fram í máli hv. þm. Drífu Hjartardóttur, þingmanns Sjálfstfl., að hún hafi þegar átt sér stað. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. forseta þingsins hvar 1. flutningsmaður frv. sé niðurkominn og setja fram ósk um að hann verði viðstaddur umræðuna.

Forseta er ókunnugt um hvar 1. flutningsmaður heldur sig. Ég geri ráð fyrir að hann sé ekki langt undan. Ég skal koma þessum boðum til hans, ósk þingmannsins um að hann verði viðstaddur umræðuna.

Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir að verða við beiðni minni um að vera viðstaddur umræðuna. Honum til upplýsingar þá byrjaði ég á að taka fram að ég fagna þeirri umræðu sem fram fer í tengslum við þetta lagafrv. ríkisstjórnarinnar þótt ég geri mjög ákveðna fyrirvara við framvindu málsins að öðru leyti og þann farveg sem því hefur verið beint í. Ég hef vísað til athyglisverðra greina sem skrifaðar hafa verið í dagblöð, leiðarahöfunda blaðanna, umræðuþætti í útvarpi og sjónvarpi og samræðna manna á meðal í þjóðfélaginu. Ég vil byrja á að leggja áherslu á að víðtæk umræða um þetta mikilvæga mál þarf að eiga sér stað. Ég andmælti því sem fram kom í máli eins þingmanns Sjálfstfl. að umræðan hefði þegar átt sér stað. Því fer fjarri. Ég vil til samanburðar nefna að síðasta vor, fyrir réttu ári, var fyrirsjáanlegt að á þinginu yrði umræða um skólagjöld í Háskóla Íslands. Enda þótt við í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hefðum mjög skýra sýn á þetta málefni, værum andvíg því að sett yrðu á skólagjöld við Háskóla Íslands, ákváðum við engu að síður að kalla til fundar við okkur fulltrúa háskólastigsins almennt, allra háskólanna í landinu, til að kanna hvort sjónarmið kæmu fram í málinu sem okkur væru ekki kunnug. Við unnum í þessu í fyrrasumar. Á grundvelli þessa höfum við síðan mótað stefnu okkar í þeim málum. Það er þetta sem ég auglýsi eftir í tengslum við þetta mál, sem snertir grundvallaratriði í þjóðfélaginu. Ágreiningurinn um mál þetta er af ýmsu tagi. Menn skiptast í fylkingar á mismunandi forsendum. Í fyrsta lagi eru til þeir sem vilja reisa skorður við eignarhaldi á fjölmiðlum en eru hins vegar ekki á einu máli um hvernig þær skorður eigi að vera. Er það t.d. rétt, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., að einn aðili gæti átt öll dagblöðin í landinu eða alla ljósvakamiðla í landinu, en ekki blandað þess á milli þannig að dagblaðseigandi gæti átt útvarpsstöð? Er þetta rökrétt, að reisa skorður við eignarhaldi á þennan hátt? Ég hef t.d. miklar efasemdir um slíkt og sé ekki rökin á bak við það ef það sem fyrir okkur vakir er að tryggja fjölbreytni í fjölmiðlaflórunni og taka einnig tillit til eignarhaldsins. Með öðrum orðum, þarna eru mjög mismunandi sjónarmið uppi á meðal manna og mikilvægt að fá góða umræðu um málið til þess að varpa ljósi á hinar ýmsu hliðar þess. Þetta var fyrsta atriðið sem ég vildi leggja áherslu á, þ.e. að málið fái góða, vandaða, lýðræðislega umræðu, ekki aðeins innan veggja Alþingis heldur í þjóðfélaginu almennt. Það er lykilatriði. Annað atriði sem ég vil leggja áherslu á er að ég tel að eignarhald á fjölmiðlum skipti máli. Stjórn fjölmiðla og eignarhald skiptir máli. Því óskuðum við eftir því á sínum tíma, í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, að ráðist yrði í skýrslugerð um efnið og á grundvelli þess sem þar kæmi fram yrði síðan efnt til umræðu í þjóðfélaginu. Eignarhald skiptir máli og stjórn fjölmiðla skiptir máli. Það skiptir máli hvernig Ríkisútvarpinu er stýrt, hverjir gera það og á hvern hátt þeir gera það. Ég tek einnig undir með leiðarahöfundi Morgunblaðsins frá því fyrir nokkrum dögum þegar hann spyr hvers vegna vopnaframleiðendur vilji eiga fjölmiðil. Niðurstaða hans er sú að viðskiptavinir vopnaframleiðenda séu ríkisstjórnir. Fjölmiðlar kunni að vilja hafa áhrif á ríkisstjórnir með því að hafa áhrif á almenningsálitið. Leiðarahöfundur gefur sér að ef vopnaframleiðandi vildi eignast New York Times yrði uppi fótur og fit á bandaríska þinginu, vegna þess að menn gera sér grein fyrir því að það skiptir máli hver eigandinn er. Það kemur einnig fram í þessum leiðara að hefði, eins og reyndar gerðist, ritstjóri New York Times verið rekinn, hefði orðið nokkur umræða í þjóðfélaginu en sáralítil, vegna þess að menn hafi gert sér grein fyrir að vald eigandans var mikið. Ég minnist í þessu sambandi viðtals sem ég heyrði við ritstjóra New Statesman, sem er tímarit vinstri sinna í Bretlandi. Hann hafði gagnrýnt Tony Blair forsætisráðherra og ríkisstjórn hans mjög harðlega. Lesendur þess blaðs eru úr þeim ranni. Hann var spurður hvort hann teldi að þetta mundi hafa afleiðingar í för með sér fyrir hann, að hann kynni hugsanlega að glata ritstjórastólnum. Hann sagði: ,,Ég tel að eigendur blaðsins muni fara varlega í sakirnar að hrófla við mér, en á endanum er það eignarhaldið sem skiptir máli. Eigandinn getur sagt mér upp störfum, hann getur rekið mig.`` Við erum að verða vitni að því og munum eiga eftir að ræða það við annað og betra tækifæri, hugsanlega síðar við þessa umræðu eða af sérstöku tilefni, að það skiptir máli hvernig almannaútvarpi og sjónvarpi er stýrt, hvernig farið er með vald þar innan dyra. Það skiptir máli. Þetta var annað atriðið sem ég vildi leggja áherslu á að þessi mál eru mjög umræðunnar verð. Það er tvennt sem veldur því að menn horfa til þessara mála núna af sérstökum áhuga. Í fyrsta lagi er það staðreynd að á fjölmiðlamarkaði á sér stað mjög mikil samþjöppun. Greint var frá því ekki alls fyrir löngu að undir regnhlíf Norðurljósa væru að sameinast Frétt, þ.e. útgáfufélag Fréttablaðsins og DV, og Íslenska útvarpsfélagið sem rekur Stöð 2, Bylgjuna, Sýn og fjöldann allan af smáum útvarpsstöðvum. Það hefur einnig komið fram varðandi eignarhaldið að um 60% í hinu nýja eignarhaldsfélagi voru tengd Baugi og Feng, aðilum sem eru orðnir firnasterkir og áhrifamiklir í íslensku atvinnulífi, og það er ekkert séð fyrir endann á samþjöppunarferlinu þar. Við getum alveg séð það fyrir okkur að eignarhald á öllum fjölmiðlum í landinu færðust á eina hendi, kæmust á eina hönd, ef, og þá er ég kominn að hinu atriðinu, Ríkisútvarpið væri ekki við lýði. Ríkisútvarpið er mótvægi við einkaaðila á markaði. Þess vegna skiptir höfuðmáli í mínum huga hver framtíð Ríkisútvarpsins verður. Þá horfum við til yfirlýsinga sem gefnar hafa verið af hálfu fulltrúa Sjálfstfl. sem vilja hlutafélagavæða Ríkisútvarpið og setja það á markað. Það hefur komið fram frv. frá þingmönnum Sjálfstfl., það liggur fyrir í þinginu. Ég veit ekki betur en einn viðstaddur þingmaður, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson,  Þá er komið að því hvernig á að taka á þeim málum sem liggja fyrir okkur núna. Þegar sameiningin varð, sem ég var að vitna til áðan, samþjöppunin, fannst mér hún að mörgu leyti vera góð. Að því leyti sem hún kæmi til með að styrkja rekstur þeirra stöðva sem hafa átt í miklum erfiðleikum þótti mér hún vera góð. Við vitum að það er óhemjulega dýrt að reka fjölmiðla. Góð og vönduð fjölmiðlun kostar peninga, mikla peninga. Stór og öflugur fjölmiðill sem gerir það gott, rekur öfluga fréttastofu með hæfu fólki og býr þar af leiðandi við innra sjálfstraust, er líklegri til að vera sjálfstæður í vinnubrögðum en fjölmiðill sem berst í bökkum með fólk í brúnni sem er stöðugt í óvissu um framtíð sína. Þess vegna fagna ég því ef fjölmiðlum auðnast að styrkja fjárhagslega stöðu sína. Ég vil fara mjög varlega í því að hrófla við þeim grunni. Ég vil gera það að mjög yfirveguðu ráði vegna þess að ég held að mesta öryggið og aðhaldið gegn misnotkun á fjölmiðli liggi í tvennu. Í fyrsta lagi að vitað sé um eignarhaldið. Allt sem snertir eignarhaldið og allt sem snertir stjórnun sé opinbert, að það sé vitað. Í frv. er reyndar verið að styrkja þann þáttinn, í c-lið 1. gr. varðandi ljósvakafjölmiðlana, en það er hins vegar ekki gert varðandi prentmiðlana. Ég tel að við eigum að stíga það skref hugsanlega núna að setja lög sem geri fjölmiðlum skylt að upplýsa um eignarhald sitt. Ég held að það skipti miklu máli um aðhald utan úr þjóðfélaginu. Ég tel það vera lykilatriði. Hitt atriðið sem gerir fjölmiðil sterkan og óháðan, jafnvel eiganda sínum, er eins og ég gat um áðan kröftugt starfsfólk sem býr við starfsöryggi. Ef til verður öflug fréttastofa á einkareknum miðli, jafnvel þótt hann búi við samþjappaðan eiganda, stóran, er ég ekki eins hræddur um þá fréttastofu og hina sem er mjög veikburða og þar af leiðandi auðvelt að hafa áhrif á. Menn hafa rætt svolítið hvort setja eigi reglur og skilyrði til að vernda ritstjórn svo dæmi sé tekið. Ég hef miklar efasemdir um slíkt. Ég held t.d. svo ég taki annað dæmi eða samanburðardæmi, þegar menn hafa velt fyrir sér hvort úrskurður umboðsmanns Alþingis eigi að vera endanlegur, þá tel ég svo ekki vera. Ég tel hins vegar að hann eigi að vinna sér það traust í samfélaginu og trúverðugleika í stofnunum samfélagsins að tekið sé tillit til sjónarmiða. Reyndar er ég þeirrar skoðunar líka varðandi úrskurðarnefnd um jafnréttismál. Ég tel ekki að hann eigi að vera endanlegur. Slík stofnun eða slík nefnd á hins vegar að vinna sér traust í samfélaginu þannig að erfitt sé að ganga gegn slíkum úrskurði. Eins er það með fjölmiðlana, þeir verða að ávinna sér traustið, þá verða þeir sterkir. Við eigum ekki að smíða samfélag sem byggir á reglugerðum og eftirliti heldur á opnu lýðræði og aðhaldi frá almenningi. Herra forseti. Ég ítreka að ég fagna þeirri umræðu sem er að kvikna í samfélaginu í tengslum við þetta lagafrv. Hún er mjög brýn og hún verður að fá að eiga sér stað.

Herra forseti. Það var virkilega mikill munur á því að heyra ræðu hv. þm. og sjónarmið hans, hann tekur bersýnilega ekki eins og til að mynda talsmenn Samf. hráar skýringar auðhringsins sem á þessa fjölmiðla alla og flytur mál þeirra hérna inni algjörlega hrátt og gagnrýnislaust eins og við höfum öll orðið vör við. Það var ekki svo hjá hv. þm. sem síðast talaði og það er mikilsvert. Ég vil hins vegar nefna það að hann segir að málið snerti grundvallaratriði. Ég tek undir með honum að það þarf umræður og byggja umræðuna á þáttum sem liggja fyrir. Frumvarp eins og þetta hefði út af fyrir sig verið hægt að leggja fram með venjulegri greinargerð. Sú er eiginlega venjan varðandi lagafrumvörp hér. Það er ekki gert. Það fer fram margra mánaða vinna og skýrsla er lögð fram sem almennt séð hefur verið tekið vel fyrir utan þá sem telja sig eiga að tala hér eingöngu máli Baugs. Þeir hnýta í skýrsluna. En almennt séð hefur skýrslunni verið tekið vel. Þannig að það er heilmikill grundvöllur til þess að byggja ákvörðun á. Ég áttaði mig ekki á því við ræðu hv. þm. hvaða afstöðu hann ætlar að taka til þessa frumvarps. Mér urðu það vonbrigði að hv. þm. greiddi atkvæði gegn því að umræðan færi fram af því að hann vill umræðuna. Við stöndum frammi fyrir þessu frumvarpi núna. Við verðum hvort sem okkur líkar það betur eða verr að taka afstöðu til þess. Gagnvart Ríkisútvarpinu þá hef ég aldrei haldið því fram að það eigi að veikja Ríkisútvarpið. Það er ekki hægt að finna þau orð eftir mér höfð, hygg ég, nema það verði þá farið langt aftur frá því að ég var mjög ungur maður. En ég hygg að ekki sé auðvelt að finna slík orð frá mér.

Hæstvirtur forseti. Er það ekki réttur skilningur hjá mér að landsfundur Sjálfstæðisflokksins hafi ályktað í þá veru að Ríkisútvarpið skuli gert að hlutafélagi? Og er það ekki réttur skilningur hjá mér að innan Sjálfstæðisflokksins á Alþingi sé ríkur vilji til að fara þá leið? Er það ekki líka réttur skilningur hjá mér að uppi séu raddir um að skerða auglýsingatekjur Ríkisútvarpsins? Er það ekki líka réttur skilningur hjá mér að það hafi komið fram hjá hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra að þeir ætli að beita sér fyrir því að afnotagjöld Ríkisútvarpsins verði afnumin og færð inn í annað form sem margir telja að gæti skert eða veikt fjárhagslega stöðu Ríkisútvarpsins? Er ekki hæstv. ráðherra sammála mér um það að allir þessir þættir séu í óvissu? Um grundvallaratriðin sem þetta mál byggir á erum við sammála. Hvert er það grundvallaratriði sem skiptir mestu máli? Það er lýðræðið og það eru lýðræðisleg vinnubrögð. Er hæstv. forsætisráðherra ekki sammála mér um það að til þess að tryggja lýðræðislega umfjöllun um þetta mál, sem á síðan að taka á og standa vörð um lýðræði í landinu, þurfi að viðhafa lýðræðisleg vinnubrögð? Ég held að það sé rangt að líta þar á einhverja skýrslugerð eða greinargerð með þessu frumvarpi. Spurningin snýst um það að við sem hér erum inni og eigum að taka ákvörðun um þessi efni fáum tóm til að móta okkur upplýsta skoðun. Það gerum við ekki nema með samræðu við samfélagið, Blaðamannafélag Íslands og ýmsa aðila sem koma að þessum málum. Þetta þykir mér vera grundvallaratriði í þessu máli. Ég kem að þeirri spurningu sem hæstv. ráðherra beindi til mín í síðara andsvari.

Herra forseti. Vagga lýðræðisins hvað okkur varðar er auðvitað hér. Varðandi þetta mál var ég ekki að segja að skýrsla ein væri nægjanleg endilega. En það er þó örugglega til þess að auðvelda umræðuna að það er búið að kortleggja bæði innlend og erlend dæmi. Til viðbótar þessu kemur það að við erum ekki að búa til séríslenskar reglur sem hvergi þekkjast. Við erum seinastir allra að fara inn á þessa braut. Það er ekki eins og við séum, eins og reynt er að setja fram til að mynda af hálfu Samfylkingarinnar, í einhverjum hefndarhug gegn einhverju fyrirtæki. Gerðu allir þeir sem settu reglurnar í Noregi, í Skandinavíu, í Evrópu og sem Evrópusambandið var að krefjast, það af hefndarhug? Eða er það bara ég sem geri þetta af hefndarhug? Þetta er málatilbúnaður sem hafður er uppi. Auðvitað er það ekki þannig. Við erum síðust til þess að fara til þessara verka og við þekkjum reglurnar. Þess vegna er umræðan ekki eins flókin og ella væri. Varðandi Ríkisútvarpið þá hafa menn talað um að breyta rekstrarskipulagsforminu í hlutafélag. Menn hafa ekki talað um að selja það hlutafé. Í annan stað vil ég segja, af því að vitnað hefur verið í nýleg orð okkar, bæði mín og hæstv. utanríkisráðherra um afnotagjöldin: Ég er frelsisins maður en byggi það einnig á því að frelsi eins megi ekki ganga yfir frelsi annars. Það tengist þessu máli. Mér hefur alltaf fundist óþægilegt að við þurfum að hafa rukkunarvald fyrir Ríkisútvarpið sem gengur út á það að við getum lokað sjónvarpinu fyrir öðrum stöðvum til þess að innheimta afnotagjaldið. Þessi aðferð fer alltaf í taugarnar á mér. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki enn þá fundið kannski endilega þá aðferð sem við eigum að nota en ég er opinn fyrir því. Það er það sem ég hef verið að segja og ég hygg að hæstv. utanríkisráðherra hafi verið að gera það sama, án þess að ég ætli að fara að tala fyrir hans hönd.

Hæstvirtur forseti. Þarna fékk ég staðfestingu á því að það væri stefna Sjálfstæðisflokksins að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi á sama hátt og sami flokkur beitti sér fyrir því að Póstur og sími var gerður að hlutafélagi á sínum tíma. Sá sem situr hér fyrir aftan mig, hæstv. forseti þingsins, var þá samgönguráðherra landsins. Þá var talað um að Síminn yrði ekki seldur. Hann er kominn á sölulista núna eins og allar stofnanir sem gerðar hafa verið að hlutafélögum. Það er þetta sem ég einmitt óttast, að það koma fram þessar yfirlýsingar. Það gerðist líka með ríkisbankana. Það á bara að breyta rekstrarforminu. En síðan vitum við náttúrlega hver niðurstaðan verður. Spurt var hvað ég vildi gera núna á þessu stigi. Ég tel að það væri fyrir því samkomulag í þinginu og í þjóðfélaginu almennt að stíga fyrsta skrefið á þessu sviði, setja lög um upplýsingaskyldu um eignarhald á fjölmiðlum. Það tel ég að við eigum að gera núna. Ég er sannfærður um að þverpólitískur vilji er fyrir því í þinginu og í samfélaginu almennt.

Það hefur enga þýðingu.

,,Enga þýðingu,`` segir hæstv. ráðherra. Ég held það. Ég held að máli skipti aðhald frá almenningi sem byggir á slíkum upplýsingum, upplýst aðhald. Það skiptir máli. Það hefur vissulega þýðingu. ,,Séríslenskar reglur,`` segir hæstv. ráðherra, að þetta séu ekki séríslenskar reglur. Við búum í séríslensku samfélagi sem heitir Ísland. Það er mjög lítið og allar aðstæður hér eru að mörgu leyti ósambærilegar við það sem gerist með stærri þjóðum. Þess vegna segi ég það að þegar til er orðin fjölmiðill sem hefur skapað sér sæmilega öruggar fjárhagslegar forsendur þá skulum við fara varlega í sakirnar. Ég tel að aðhaldið á fjölmiðlamarkaði liggi í sterku Ríkisútvarpi, útvarpi í almannaeign.

Herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson lagði mér þau orð í munn í ræðu minni hér í umræðunni um fjölmiðlaskýrsluna að ég hefði verið talsmaður þess að svipta Ríkisútvarpið auglýsingatekjum og hann tengdi ræðu mína jafnframt við þau tilteknu sjónarmið að veikja ætti Ríkisútvarpið en ekki að styrkja það. Hv. þm. til upplýsingar vil ég fá að taka það fram að megininntakið í allri minni ræðu var þýðing þess fyrir menningarlega fjölbreytni að styrkja Ríkisútvarpið. Það var megininntakið í öllu því sem ég sagði við þessa umræðu. Hv. þm. er því að fara rangt með eða hann hefur misskilið ræðu mína, hafi hann fylgst með henni eða lesið hana. Annað sem ég talaði um var að að mínu mati skipti rekstrarformið ekki öllu máli, mér fyndist það að stærstum hluta deilur um keisarans skegg. Það er hægt að styrkja Ríkisútvarpið sem stofnun, sem ég vil viðhalda eins og margir aðrir sem ríkisútvarpi faglega og fjárhagslega. En ég held að rekstrarformið skipti þar litlu máli. Ég hafði líka orð á því að afnotagjöldin væru hugsanlega barn síns tíma vegna þess að þau miða við útvarpstækið sjálft, sjónvarpstæki sem menn ráða yfir. En nú er hægt að fylgjast með útsendingum sjónvarpsins á netinu og það væri hægt að huga að því að taka upp aðrar fjármögnunarleiðir, til að mynda nefskattsleiðina sem margir hafa bent á. Um auglýsingatekjurnar sagði ég, með leyfi forseta: ,,Ég tel þess vegna rétt að við aðgerðir til þess að tryggja stöðu Ríkisútvarpsins til frambúðar verði leitað leiða til þess að milda eða draga úr áhrifum þess óhjákvæmilega inngrips í rekstrarumhverfi fjölmiðla sem mun leiða af lagasetningu um þau atriði sem lúta að eignarhaldi með því að stefna að því að draga Ríkisútvarpið út af auglýsingamarkaði, eða a.m.k. að takmarka hlutverk Ríkisútvarpsins verulega á þeim markaði.`` Hv. þm. hefur mistúlkað orð mín eða fer rangt með þau, herra forseti.

Hæstvirtur forseti. Það var ekki meining mín að mistúlka orð hv. þm. En sannast sagna taldi ég mig skilja þau á nákvæmlega sama hátt og ég gerði núna þegar ég las frásögn af ræðu hv. þm. í Morgunblaðinu fyrir fáeinum dögum, en þaðan hafði ég vitneskju mína. Ég var ekki viðstaddur þessa umræðu. En ég heyri ekki betur en hv. þm. sé að staðfesta að það eigi að stefna að því að taka Ríkisútvarpið út af auglýsingamarkaði. Ég skil ekki orðin á annan veg en þennan, það er til að milda áhrifin af þessu lagainngripi gagnvart þá væntanlega öðrum fjölmiðlum, ekki satt? Þeim eru reistar skorður, settar takmarkanir og til að milda áhrifin af því þá þurfi að draga úr auglýsingatekjum Ríkisútvarpsins. Ég skil þetta þannig. Ég ætla hins vegar að leggjast yfir þennan texta. Það er ekki meining mín að mistúlka orðin. Ef við erum í sama liði til að standa vörð um Ríkisútvarpið þá er það ekki nema hið besta mál, nema við erum það náttúrlega ekki að því leyti að hv. þm. Jónína Bjartmarz telur rekstrarformið ekki skipta neinu máli. Ég tel að það sé grundvallaratriði vegna þess, eins og ég sagði hér áðan, að eignarhaldið eitt sér kemur ekki eitt hér til álita heldur stjórnun, og rekstrarform segir okkur til um stjórnunina. Hlutafélagi er stýrt á annan hátt en stofnun í almannaeign.

Herra forseti. Ég vil fyrst fá að geta þess að þegar ég hlustaði á ræðu hv. þm. áðan þá kom í ljós að við erum alla vega sammála um það atriði að eignarhald á fjölmiðlunum skiptir mjög miklu máli fyrir fjölbreytileikann og lýðræðislega umræðu, svo að ég get tekið undir það að um það erum við sammála og hugsanlega ýmislegt margt annað sem varðar frumvarpið sem hér til umræðu og ágæta skýrslu. Ég sagði hins vegar ekki, herra forseti, að rekstrarformið skipti engu máli. Ég sagði að að mínu mati skipti það ekki öllu máli fyrir rekstrarlegar og fjárhagslegar forsendur Ríkisútvarpsins. En orð mín varðandi auglýsingamarkaðinn má fyrst og fremst rekja til þess að menn hafa haldið því fram að með því inngripi inn í þá samþjöppun sem núna er á fjölmiðlamarkaðnum séu ekki rekstrarforsendur, ekki rekstrargrunnur lengur fyrir því að reka einkareknar sjónvarpsstöðvar. Hagsmunirnir sem við stefnum að eru að tryggja lýðræðislega umræðu og fjölbreytni. Ef raunin er hins vegar sú þá getum við alveg hugsað okkur að við leyfðum okkur að hafa þá framtíðarsýn að til lengri tíma litið tryggjum við samkeppnina við Ríkisútvarpið innbyrðis milli þeirra aðila sem reka ljósvakamiðlana með greiðari aðgangi þeirra og meiri hlutdeild á auglýsingamarkaði en verið hefur. Samtök auglýsenda hafa fagnað Ríkisútvarpinu inn á auglýsingamarkaði vegna samkeppninnar við einkarekna aðila. En með breyttu fyrirkomulagi, þegar við erum búin að setja reglur sem takmarka eignarhald á fjölmiðlunum, þá er umhverfið bara annað. Ég leyfði mér, herra forseti, í ræðu minni hér um þessa ágætu skýrslu að hafa ákveðna framtíðarsýn um það hvaða breytingar þetta mundi fela í sér og hvernig við gætum hugsanlega brugðist við þeim, sérstaklega með það fyrir augum að tryggja áfram samkeppni á þessum markaði, meðal annars til hagsbóta fyrir neytendur og auglýsendur.

Hæstvirtur forseti. Ég mun koma upp í þessari umræðu síðar í kvöld og fara aðeins nánar í saumana á þessum málum. En hér er hv. þm. að staðfesta að með breyttu lagaumhverfi fjölmiðlanna þurfi að koma til móts við einkarekna fjölmiðla með því að draga úr auglýsingatekjum Ríkisútvarpsins. Árið 1989 var ég formaður nefndar sem samdi drög að frumvarpi um ný útvarpslög. Við fórum mikið í saumana á þessum málum, hvernig ætti að fjármagna Ríkisútvarpið. Niðurstaðan varð sú að ef dregið yrði úr auglýsingatekjum mundi það óhjákvæmilega hafa samdrátt í för með sér því að það væri mjög ólíklegt að samþykki fengist fyrir því á löggjafarsamkundunni að styrkja Ríkisútvarpið á annan hátt, með þá fjárveitingu úr ríkissjóði eða með því að hækka afnotagjöldin sem þessu nemur. En nú er sem sagt verið að tala um að skerða tekjur Ríkisútvarpsins og þar með umfang þess. Það er þetta sem er meginhugsunin í mínu máli eða ég sé fyrir mér tvenns konar fyrirkomulag, annars vegar Ríkisútvarpið sem mótvægi einkarekinna fjölmiðla, og þess vegna mjög öflugra, og hins vegar lagaramma af því tagi sem við erum að ræða núna. En þá óttast ég að einmitt það muni gerast sem hv. þm. Jónína Bjartmarz er að boða. Þetta þurfum við að ræða miklu, miklu nánar.

Borist hefur svohljóðandi bréf frá varaformanni þingflokks Samf., Kristjáni L. Möller, dagsett 3. maí: ,,Þar sem Guðrún Ögmundsdóttir, 5. þm. Reykv. n., getur ekki sökum veikinda sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að 1. varamaður á lista Samf. í Reykv. n., Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, taki sæti hennar á Alþingi á meðan.`` Ingibjörg Sólrún Gísladóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Virðulegur forseti. Á íslenskum fyrirtækjamarkaði á síðustu árum hafa orðið gífurlega miklar breytingar. Það má með sanni segja að íslenskur fyrirtækjamarkaður standi á viðkvæmu þroska- og þróunarstigi. Fyrir þróuninni eru ýmsar ástæður og má fyrst nefna þær breytingar sem orðið hafa þar sem dregið hefur verið úr opinberum rekstri og einkaaðilar í vaxandi mæli tekið við rekstri sem áður var á hendi hins opinbera, rétt eins og hefur gerst víðast hvar í nágranna- og samkeppnislöndum okkar. Önnur ástæða þess er sú að verðmætasköpun og velsæld hefur verið mikil í þjóðfélaginu og þar af leiðandi mikil verðmæti orðið til og um þau verðmæti hafa skapast fyrirtæki. Eitt af því sem hefur leitt til þessa er m.a. að samkeppni hefur farið mjög vaxandi á hinum mikla íslenska fyrirtækjamarkaði og menn hafa brugðist við samkeppninni með ýmsum hætti, m.a. með þeim hætti að steypa saman fyrirtækjum í nafni hagræðingar með það að markmiði að styrkja samkeppnisstöðu einstakra fyrirtækja. Þetta hefur leitt til þess að fyrirtækjum á einstökum sviðum hefur fækkað og til hafa orðið samrunafyrirtæki, sum hver æðistór. Meðal annars vegna þessa hafa iðulega á hv. Alþingi og víðar í samfélaginu orðið heitar umræður um þróunina og þar hafa ekki síst ýmsir hv. þm. stjórnarandstöðunnar staðið fyrir utandagskrárumræðum, lagt fram fyrirspurnir og jafnvel þingmál önnur, þingsályktunartillögur, þar sem fjallað er um þessa þróun á hinum íslenska fyrirtækjamarkaði. Hvaða hugsun skyldi vera á bak við þá umræðu og þær utandagskrárumræður sem snerta olíugeirann, tryggingageirann, fjármálageirann, samgöngumálin og þannig má áfram telja? Hvaða hugsun skyldi vera á bak við þann vilja sem hefur birst í því að einstakir hv. þm. stjórnarandstöðunnar hafa ítrekað komið með utandagskrárumræður og fyrirspurnir? Rökin hafa verið þau að fákeppni sé óæskileg fyrir neytendur á Íslandi og að einstakir aðilar eigi ekki að hafa frjálsan aðgang að vösum almennings, að vösum neytenda, þeir eigi ekki að græða í skjóli fákeppni. Samkeppni eigi að veita aðhald, leiða til lægra vöruverðs, lægra verðs á þjónustu og þar fram eftir götunum, en slíkt gerir fákeppni ekki. Undir þessi sjónarmið sem fram hafa komið í ítrekuðum utandagskrárumræðum á liðnum árum um þessi mál get ég tekið. Hins vegar vekur það athygli mína, frú forseti, að á síðustu missirum hefur verið heldur hljótt um Samf. hvað varðar fákeppni á einstökum sviðum og nefni ég sérstaklega matvörumarkaðinn. Hin æpandi þögn Samf. á því sviði hefur vakið athygli mína á síðustu missirum. Þá hlýtur maður að spyrja hvort allt sé í lagi á matvörumarkaðnum. Ef við lítum yfir þann geira má segja að fyrir u.þ.b. tíu árum hafi verið um 20 aðilar að keppa á matvörumarkaði hérlendis. Enginn þeirra hafði stærri markaðshlutdeild en u.þ.b. 24%. Í dag, frú forseti, er einn aðili með yfir 50% af matvörumarkaði á Íslandi og Samf. þegir þunnu hljóði. Á því kann ég ekki skýringu og hefur vakið undrun mína. Meðan einn aðili hérlendis er með um og yfir 50% á matvörumarkaði, sem er líklega einn mikilvægasti markaður í daglegu lífi fólks, má benda á til samanburðar að í Bretlandi og Þýskalandi er enginn aðili með meira en u.þ.b. 27%. Það sem meira er að stjórnarformaður BigFood Group matvörukeðjunnar í Bretlandi hefur lýst áhyggjum yfir því að stærsti aðilinn í Bretlandi, Tesco, er með 27% markaðshlutdeild og vekur það ugg og áhyggjur einstaklinga og fólks í Bretlandi. Þar sem markaðshlutdeildin í Bretlandi og Þýskalandi er þannig að enginn er með meira en 27% virðist matvöruverð í Evrópu vera lægst miðað við þróun neysluvísitölu í löndum Evrópu. Hins vegar þar sem markaðshlutdeildin er á hendi færri aðila og risastórra aðila sem eru með yfir 27%--30% eru meiri sveiflur í verði og tilhneiging til hækkaðs verðs. Hvers vegna? Líklega vegna þess að þá verður samkeppnin minni. Þegar einn aðili hefur þannig tögl og hagldir á einu markaðssviði má segja að viðkomandi aðili taki við hlutverki Verðlagsstofnunar sem hafði það hlutverk áður fyrr að gefa upp viðmiðunarverð. Einn drottnandi aðili á hvaða sviði sem er hefur í rauninni tekið við hlutverkinu með því að stýra verðlagi samkeppnisaðila, með því að hafa fullkomið tak á birgjum sínum og með því að kaupa upp og/eða drepa af sér samkeppnisaðila. Þetta má telja, virðulegur forseti, eitt af brýnustu viðfangsefnum okkar, að koma á virkri samkeppni, ekki bara á matvörumarkaði heldur á hinum íslenska neytendamarkaði almennt vegna þess að það eru hagsmunir neytenda. Þetta eru staðreyndir sem ég nefndi af matvörumarkaði og þær skipta fólkið í landinu mest af öllu því allir þurfa að njóta matar. Þegar við bætist að einn aðili, ein stór keðja, er með um og yfir 50% má líka bæta því við að sami aðili er drottnandi á ýmsum öðrum sviðum, hin mikla fyrirtækjasamsteypa. Þar má nefna fasteignasvið, byggingarvörur, lyfjasölu, farþegaflutning og ýmsar sérvörur eins og íþróttavörur, það má nefna vátryggingar og afþreyingu að ónefndum fjármálamarkaðnum eða brauðgerðinni. Allt er þetta gífurlega stór og mikil keðja sem er drottnandi á þeim sviðum sem íslenskir neytendur þurfa á að halda í sínu daglega lífi. Þess vegna er eðlilegt að spyrja í tengslum við frv.: Hvers vegna skyldi ég vera að nefna matvörumarkaðinn, tryggingamarkaðinn og byggingarvörumarkaðinn í tengslum við frv. um fjölmiðla? Vegna þess að við hljótum að spyrja hvort eðlilegt sé fyrir íslenskan samkeppnismarkað að bæta fjölmiðlun í þessa stóru samsteypu. Það er rétt að taka fram að að mínu mati hefur þetta ekkert með einstaklinga, einhverjar tilteknar persónur, að gera. Við erum að fjalla um prinsipp. Auðvitað virðum við dugmikla einstaklinga sem hafa haslað sér völl í atvinnulífinu en við erum að ræða um prinsipp, við erum að ræða um leikreglur sem lúta að því að skapa samfélag sem er neytendum hagstætt. Það getur varla, frú forseti, verið hollt fyrir samfélagið að stórar keðjur, hverju nafni sem þær nefnast, sem eru ráðandi á einstökum sviðum hins íslenska markaðar ráði jafnframt yfir fjölmiðlum og séu ráðandi á fjölmiðlamarkaði, vegna þess að fjölmiðlar eru eitt af grundvallaratriðum í lýðræðisumræðu og eitt af grundvallaratriðum lýðræðisins almennt. Það er ef til vill einn mikilvægasti þátturinn af öllum þeim atriðum sem ég hef talið upp. Það getur ekki verið vilji Alþingis, það getur ekki verið vilji einstakra þingmanna að vilja bæta fjölmiðlum inn í hinar risastóru samsteypur á hvaða sviði sem þær eru. Um það snýst málið og einmitt á þeim forsendum, frú forseti, hafa verið sett lög á Alþingi með samþykki allra þingmanna ef ég man rétt. Við höfum sett lög um úthlutun heimildar til reksturs ljósvakamiðla þar sem sett eru ákveðin lög með ákveðnum kröfum og ákveðnum fyrirvörum um með hvaða hætti eigi að úthluta heimildum til reksturs ljósvakamiðla og til hverra. Ég lít svo á að með frv. sé einmitt verið að bæta samkeppnissjónarmiðinu inn í þau lög til að hindra að fákeppni verði jafnframt ríkjandi á öldum ljósvakans, á fjölmiðlamarkaðnum, rétt eins og hefur verið að gerast á öðrum sviðum hins íslenska neytendamarkaðar. Það hefur ekkert með einstaklinga að gera, frú forseti, það er hin almenna regla sem verið er að fjalla um. Það er einmitt á þeim nótum sem Evrópuþingið hefur ályktað um málið og beint því til aðildarþjóða sinna, og frv. sem hér er til umfjöllunar og mikið er gert veður út af byggir einmitt á meginsjónarmiðum Evrópuráðsins. Það er á sömu nótum sem Mannréttindadómstóllinn í Strassborg hefur fjallað um málið og beint til aðildarríkja sinna. Það er á sömu forsendum sem þjóðþing einstakra Evrópuríkja og þjóðþing Bandaríkjanna hefur fjallað um málið og sett takmarkandi lög um fjölmiðla, vegna þess að menn vilja varðveita fjölmiðlana, menn vilja varðveita lýðræðið og halda uppi fjölbreytileika í fjölmiðlun. Fjölbreytileiki í fjölmiðlun nær jafnt til innihalds, dagskrárgerðar, ritstjórnar sem og til eignarhaldsins því það hangir mjög vel saman. Þetta er með öðrum orðum gert á grundvelli hinna almennu sjónarmiða en ekki bundið við einstaklinga. Við hér á Íslandi getum ekki vikið okkur undan því þó þau sjónarmið hafi heyrst. Það er beinlínis rangt að stilla frv. upp eins og það sé til höfuðs einhverjum tilteknum einstaklingum, verið er að ræða um hina almennu reglu og um prinsippin. Það eru sömu prinsipp og þjóðir heims hafa verið að horfa á, eru að horfa á og munu horfa á. Það skyti skökku við ef við Íslendingar ætluðum að víkja okkur undan því á einhverjum annarlegum forsendum, líklega vegna þess að við séum svo sérstök sem við erum ekkert. Það vill svo til, virðulegur forseti, því hér hefur oft verið nefndur einn ákveðinn einstaklingur, duglegur og mikill athafnamaður, að meira að segja hann hefur í merkilegu viðtali í Viðskiptablaðinu fallist á þau sjónarmið að mikilvægt og nauðsynlegt sé að takmarka drottnandi eignaraðild sömu aðila á fjölmiðlamarkaðnum. Hér stendur, með leyfi forseta: ,,Tilbúinn að fallast á fjórðungshlut í óbreyttum Norðurljósum.`` Það er hvorki meira né minna en Jón Ásgeir Jóhannsson sem segir þetta, væntanlega vegna þess að hann er sammála því meginsjónarmiði sem liggur að baki frv., að það sé óhollt lýðræðisins vegna að þar myndist drottnandi aðili sem sé jafnt drottnandi á neytendamarkaði sem og á fjölmiðlamarkaði.

Varstu ekki að tala um prinsipp?

Það skýtur hins vegar skökku við, virðulegi forseti, af því að hinn virðulegi formaður Samf. kallar fram, að ég fæ ekki betur séð en fulltrúar Samf. hafi tekið U-beygju í málinu. Svo háttar til að ég er með á minnisblaði sem ég hef tekið saman mér til fróðleiks og undirbúnings fyrir umræðuna ýmsar yfirlýsingar virðulegra þingmanna Samf. um fjölmiðlamarkaðinn á síðustu árum. Ég sé ekki betur en að þau sjónarmið sem hafa verið kynnt á síðustu fimm árum --- við þurfum ekki að fara lengra aftur í tímann --- bendi til þess, miðað við þann tón sem nú heyrist í Samf., að hún hafi skipt um skoðun. Hér segir hvorki meira né minna en hv. formaður Samf. 30. október 2001 m.a.: ,,Eins og málin eru að þróast á fjölmiðlamarkaði í dag gæti það með vissum hætti styrkt aðra kima fjölmiðlamarkaðarins og það er nauðsynlegt til þess að tryggja lýðræðislega umræðu í samfélaginu. Hún er ekki nógu sterk í dag, m.a. út af því hvernig þróunin er á fjölmiðlamarkaðnum þar sem við sjáum að allt hnígur í átt að vaxandi samþjöppun.`` Sami virðulegi formaður, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, segir meira að segja 19. maí 2001: ,,Þá er ekki bara blokkamyndun til staðar í atvinnulífinu heldur eru nýjar blokkir að hreiðra um sig m.a. í afþreyingariðnaði. Ég spurði hæstv. ráðherra áðan hvernig stæði á því að ekki er tekið á þeim iðnaði. Af hverju er t.d. ekki blokkarinnar í kringum Norðurljós að nokkru getið?`` Þetta segir hv. þm. Össur Skarphéðinsson hinn 19. maí 2001. Margrét Frímannsdóttir, eitt sinn talsmaður Samf., segir 19. nóvember 2003: ,,Það hlýtur að vera hlutverk okkar á Alþingi að tryggja réttlátar og skýrar leikreglur hvað varðar fjölmiðla og fjölmiðlamarkaðinn rétt eins og aðra þætti. Það er okkar að móta leikreglurnar og hafa eftirlitið og annarra að vinna úr því. Það getur vel verið að það sé nauðsynlegt að taka sérstaklega á eignarhaldinu og að fjölmiðlarnir verði í mismunandi eða fjölbreyttri eignaraðild. Þá skiptir ekki eins miklu máli hvað kemur frá fréttastofunum ef tryggð er dreifð eignaraðild og mismunandi eignaraðild á fjölmiðlunum.`` Þetta er hv. þm. Margrét Frímannsdóttir, líklega þáverandi talsmaður Samf., hinn 19. nóvember 2003. Jóhanna Sigurðardóttir, virðuleg jafnréttisfrú Samf., segir á hinni mjög svo öflugu heimasíðu sinni 23. september 2002: ,,Við jafnaðarmenn berjumst gegn samþjöppun valds og fjármagns sem leitt hefur til fákeppni í stórum atvinnugreinum.`` 15. ágúst 2002 segir hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir: ,,Þessi þróun`` --- þ.e. samþjöppunin --- ,,er alvarleg ógn við heilbrigða samkeppni og gengur gegn almannahagsmunum.`` Enn segir á þessari ágætu og kraftmiklu heimasíðu í pistli sem ber heitið ,,Tifandi tímasprengja``, 31. júlí 2002: ,,Þá tímasprengju sem nú tifar verður að aftengja. Örfáar stórar valdablokkir gífurlegra sterkra fjármagnseigenda ráða orðið öllum helstu atvinnugreinum í landinu.`` Í Morgunblaðinu segir sami þingmaður, frú Jóhanna Sigurðardóttir, 20. apríl árið 2000: ,,Fákeppni og samþjöppun valds er líka að verða meira áberandi í fjölmiðlastarfsemi sem er vissulega mjög varhugavert fyrir lýðræðið og eðlilega skoðanamyndun í landinu.`` Áfram úr smiðju Samf. Guðmundur Árni Stefánsson, virðulegur þingmaður og fyrrverandi blaðamaður segir: ,,Það gefur augaleið að ritstjórnarstefna þessara fjölmiðla tekur beint og óbeint mið af eigendum sínum, ekki með beinum hætti endilega heldur einfaldlega með markaðslegum sjónarmiðum.`` Síðan segir Ásta R. Jóhannesdóttur árið 1996: ,,Ég held að það væri vænlegast fyrir ríkisstjórnarflokkana báða að huga að stefnumótun þessarar ríkisstjórnar í fjölmiðlamálum. Það er sannarlega þörf á skýrum reglum um rekstur ljósvakamiðla hér á landi ...`` og þar fram eftir götunum. Jafnframt segir sami hv. þm. árið 1995: ,,Það ber einnig að rannsaka fjárhagslega tengingu fjölmiðlafyrirtækja við önnur fyrirtæki því að það er augljóst að slík tenging hefur bein áhrif á tjáningarfrelsið.`` Virðulegur forseti. Ég skil ekki hvers vegna hv. þm. Samf. leggjast gegn því frv. sem hér er til umræðu vegna þess að það byggir á almennum sjónarmiðum til þess að varðveita það að hér geti starfað sjálfstæðir, öflugir fjölmiðlar án þess að vera háðir ofurvaldi einhvers eins risastórs aðila. Samf. gengur meira að segja það langt að hún greiðir atkvæði gegn því að málið komi til umræðu og fái eðlilega vinnslu í nefnd. Þess vegna fæ ég ekki betur séð en að virðulegir fulltrúar Samf. hafi beinlínis tekið U-beygju. Af er sem áður var þegar Samf. kom reglulega hingað upp til þess að vara við þróun á íslenskum neytendamarkaði þar sem hún taldi tilhneigingu til fákeppni vera orðna of einkennandi fyrir hinn íslenska fyrirtækjamarkað. Ég fæ ekki betur séð af málflutningi Samf. en að hún styðji fákeppni á sviði fjölmiðlamarkaðar og af því hef ég, frú forseti, töluverðar áhyggjur.

Frú forseti. Það var fróðlegt að heyra hv. þm. Framsfl. tala um prinsipp og U-beygjur. Hvar eru prinsipp Framsfl. í málinu? Framsfl. hefur ekki einu sinni sjálfstæðan vilja í málinu, hann tekur beinlínis við forskriftinni beint úr Stjórnarráðinu. Hv. þm. Hjálmar Árnason ætti að sjá sóma sinn í því að rifja frekar upp fyrir hv. þingheimi þær afstöður sem Framsfl. hefur áður haft í þessum efnum. Þær hafa allar gufað upp. Það er ekkert eftir af þeim. Hv. þm. Hjálmar Árnason las upp úr ræðu minni. Hann ætti kannski að reyna að rifja upp af hvaða tilefni hún var flutt. Hún var flutt þegar það lá fyrir skýrsla um gríðarlega samþjöppun á matvörumarkaði og það var rökstuddur grunur um að menn hefðu misneytt þá afstöðu. Ég tók málið upp í þinginu. Hverjir mótmæltu því? Ráðherrar Framsfl.

Frú forseti. Ég hélt að ég þyrfti ekki að rifja það upp fyrir hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, fyrrverandi ráðherra í ríkisstjórn Íslands, að þegar ríkisstjórn flytur frv. verða þau til í Stjórnarráðinu og berast hingað inn. Hv. þm. spyr um prinsipp Framsfl. í málinu. Þau eru ósköp skýr og ég var að reyna að reifa þau í ræðu minni. Prinsippin eru þau að það má ekki vera fákeppni á íslenskum fjölmiðlamarkaði. Við viljum sjá samkeppni, við viljum sjá íslenska fjölmiðla blómstra og þeir munu ekki blómstra ef hér verður fákeppni. Hættan á fákeppni er fyrir hendi ef stórir eignaraðilar drottna á fjölmiðlamarkaði, ég tala ekki um ef sömu aðilar drottna á almennum neytendamarkaði. Ég hef ekki tíma til að segja mikið meira við hv. þm. annað en að hafi hv. þm. verið áhyggjufullur árið 2002 um þróun íslensks fjölmiðlamarkaðar ætti hann að vera angistarfullur í dag miðað við söguna.

Frú forseti. Angist mín þessa stundina stafar öll af Framsfl. og hvernig hann hefur lekið niður og orðið viljalaust verkfæri í höndum hæstv. forsrh. Mér er mætavel kunnugt um hvernig frv. verða til, en ég hef aldrei vitað fyrr að í einni ríkisstjórn séu tveir flokkar og formaður annars flokksins kemur ekki að því að semja frv. Það umdeilda frv. sem hér er til umræðu var samið undir handarjaðri hæstv. forsrh. og einskis annars. Hæstv. utanrrh. sagði í kvöldfréttum Stöðvar 2 þann 30. apríl að hann hefði vitað að frv. væri á leiðinni. Virðing hæstv. forsrh. fyrir samstarfsflokki sínum er ekki meiri en sú að hann lætur ekki einu sinni flokkinn koma að því að semja frv. Hann kynnir ekki skýrsluna fyrr en sama dag og frv. kemur fram og átti þó frv. að byggjast á skýrslunni. Hvað heitir þetta? Þetta heitir að vera viljalaust verkfæri.

Frú forseti. Ég hjó eftir því að virðulegur formaður Samf. svaraði engum athugasemdum um fyrri ræður sínar og þann viðsnúning sem hann hefur tekið í málinu. Þær áhyggjur sem hann hafði 2002 virðast hafa gufað upp með öllu. Frumvarpið er flutt í nafni ríkisstjórnar og Framsfl. stendur heils hugar að baki frv.  Um það að lyppast niður. Ég veit ekki hvernig samskipti hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar og fyrrverandi félaga hans í ríkisstjórn voru en ég kannast ekki við að framsóknarmenn lyppist niður. Þá er hv. þm. að lýsa eigin reynslu og er játning hans og ég virði það við hann.

Forseti. ,,Á sjónarmiðum Evrópuráðsins``, sagði hv. þm. Þá ætla ég að biðja hann að skýra fyrir mér hverjir af þessum þáttum eru tryggðir í frv. hæstv. forsrh. og ríkisstjórnarinnar. Það er talað um fjölbreytni í skýrslunni á síðu 69 í frumvarpslíkinu. Þar er þetta sagt um fjölmiðlafjölbreytni, með leyfi forseta: ,,Segir að átt sé við fjölbreytni í framboði fjölmiðla, sem fram komi m.a. í mörgum og ólíkum sjálfstæðum fjölmiðlum og fjölbreytni í tegundum fjölmiðla og innihaldi fjölmiðlaefnis, að því er varðar sjónarmið og skoðanir, sem aðgengileg séu almenningi. Í tilmælunum er leitast við að tryggja þessi markmið, þ.e. fjölbreytni í uppbyggingu fjölmiðlamarkaðarins og því efni sem þeir miðla til almennings. Þá er áréttað að mikilvægustu efnisþættir hugtaksins séu annars vegar pólitísk fjölbreytni og hins vegar menningarleg.`` En í frv. er aðeins á ákaflega kauðalegan, þunglamalegan og kjánalegan hátt sem á eftir að fara illa með fjölmiðlana hér á landi minnst á eignarhaldið. Hvar er virðingin fyrir tilmælum Evrópuráðsins? Þetta er 1999 sem ég er að tala um.

Frú forseti. Það er engu líkara en að hv. þm. Mörður Árnason hafi ekki áttað sig á því að frv. lýtur að eignarhaldi. Það er eins og hv. þm. hafi ekki kynnt sér það sem Evrópuráðið beinir til aðildarríkja sinna og eins og hv. þm. hafi ekki fylgst með því sem verið er að gera í öllum ríkjum hins vestræna heims a.m.k., þar sem verið er að takmarka eignaraðild á fjölmiðlum. Hvers vegna eignarhaldið sem útgangspunktur? Vegna þess að eignarhaldið og starfsemin eru náskyld. Sá sem á fjölmiðil hefur ógnartak á fjölmiðlinum. Það er reynsla flestra þjóða og þess vegna grípa þjóðir til þess að takmarka eignaraðild til þess að hún verði dreifð og fleiri sjónarmið en eins aðila komist að. Það er grundvöllur málsins. Ég hélt að hv. þm. væri búinn að gera sér grein fyrir því.

Forseti. Ég held að í skynsamlegri umræðu, rólegri og yfirvegaðri, værum við hv. þm. Hjálmar Árnason miklu meira sammála en hér lítur út fyrir. Það er háttur Framsfl. í ríkisstjórn að sveigja sig að því að vera í ríkisstjórninni, það er markmið númer eitt að vera í ríkisstjórninni og njóta þeirra kosta sem kjötkatlarnir gefa. Þetta er kjötkatlaflokkur. Það má til sanns vegar færa með þeim hætti að bera ummæli hv. þm. --- af því að verið var að lesa úr ræðum áðan --- saman við ummæli fulltrúa Framsfl. í umræðunni 1995, með leyfi forseta: ,,Það hefur verið þannig í íslenskri fjölmiðlun og er nú orðið svo að þrír stórir aðilar eru í fjölmiðlum á Íslandi. Það er Íslenska sjónvarpsfélagið og Frjáls fjölmiðlun, það er Morgunblaðið og það er Ríkisútvarpið. Ég hef í sjálfu sér engar áhyggjur af því að samkeppni sé ekki fullnægt meðan menn hafa þá stefnu að reka hér ríkisútvarp og ef menn standa almennilega að því.`` Þetta var hv. þm. Jón Kristjánsson. Hann sagði allt annað í dag vegna þess að ríkisstjórnarþátttakan var í veði, vegna þess að kjötkatlapólitíkin blífur í Framsfl.

Hér kom djúpur sálgreinir og fór yfir stöðu mála á ríkisstjórnarheimilinu eins og hann hefði verið fluga á vegg inni á ríkisstjórnarfundum. En ég hygg að þó að máttur hv. þm. Marðar Árnasonar sé mikill þá viti hann lítt um hvað gerist þegar okkar ágætu ráðherrar ræða saman. Ég endurtek það, ef hv. þm. hefur ekki náð því áðan, að hér var birt fjölmiðlaskýrsla, afskaplega vönduð skýrsla og málefnaleg.

Hefurðu lesið hana?

Ef hv. þm. reynir einu sinni að hlusta þá get ég sagt honum að á grundvelli þessarar skýrslu var samið frumvarp. Ríkisstjórnarflokkarnir standa heils hugar að þessu frv. og eru sammála því meginprinsippi sem þar ríkir. Hins vegar gildir annað um hv. þm. Hann er í því liði sem hefur fallið frá því að hafa áhyggjur af fákeppni á fjölmiðlamarkaði. Það er umhugsunarefni.

Hæstv. forseti. Það var athyglisvert að hlusta á hv. þm. Hjálmar Árnason flytja ræðu sína. Ef ég hef talið rétt þá er hann annar óbreytti stjórnarþingmaðurinn sem flytur ræðu í kvöld um þetta frv. forsrh. Manni skilst af ræðu hv. þm. Hjálmars Árnasonar að reyna eigi að telja þjóðinni trú um að hér trampi 68 stígvél stjórnarliða í takt á hinni grýttu braut sem efalaust bíður stjórnarliða, þeirri grýttu braut sem forsrh. hefur varðað fyrir þá til að þetta frv. nái fram að ganga. Mig langar til að spyrja Hjálmar Árnason að því og vona að hann svari því hreinskilnislega: Er full eining og sátt um þetta frv., ekki bara í þingflokki Framsfl. heldur líka hjá flokksmönnum almennt? Það væri gaman að fá að heyra álit hans á því.

Frú forseti. Þó að Framsfl. sé ekki mjög stór þá er hann þó það stór að erfitt getur verið að gera sér grein fyrir skoðun allra flokksmanna. Nú kann að vera að hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson tali af þeirri reynslu að hann geti í einum snarsnúningi hringt í félagsmenn sína, flokksbundna félaga í Frjálsl.

Ég er í góðu sambandi við mína flokksmenn.

Þótt Framsfl. sé ekki mjög stór þá er erfitt að ná í alla flokksmenn og spyrja þá um skoðun þeirra á þessu máli. Ég dreg ekki í efa að í röðum framsóknarmanna megi finna einhverja sem hafi efasemdir, sérstaklega þegar málið hefur verið blásið upp og afbakað í umræðunni, t.d. hér í dag, eins og raun ber vitni. Hins vegar held ég að það sé einfaldast að svara hv. þm. með því að við skulum spyrja að leikslokum. Mál koma fram, þau fá umræðu og síðan eru þau afgreidd með atkvæðagreiðslu. Spyrjum að leikslokum.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé full ástæða til að staldra við og segja: Við skulum spyrja að leikslokum í þessu máli. Ég tel að hér sé ríkisstjórnin að gera mjög stór og afdrifarík mistök og í þann veginn að fara fram með frv. sem verður mjög óvinsælt, ekki bara í þingsölum heldur líka meðal þjóðarinnar. Ég tel að þetta frv. verði upphafið að ferli sem ég tel að geti orðið mjög varasamt. Hér er farið út í mjög vandasama hluti að illa ígrunduðu máli. Ég held að það hljóti að vera mikið umhugsunarefni fyrir báða stjórnarflokkana, þingflokka beggja stjórnarflokkanna, að þessi mál skuli einmitt ekki hafa verið krufin til mergjar í flokkum þeirra. Ég mundi a.m.k. ekki vilja fara út í það fúafen sem mér sýnist stjórnarflokkarnir vera að fara út í núna, án þess að hafa rætt þetta mál mjög vandlega í flokki mínum. Þótt hann sé ekki stór þá hefði ég gefið mér lengri tíma en örfáar vikur til að ræða þetta mál til hlítar, áður en ég færi með það hingað.

Ég hygg að um sé að ræða misskilning hjá hv. þm. Hér er ekki farið fram í fljótræði, eins og margsinnis hefur komið fram. Frumvarpið byggir á mjög vel ígrundaðri skýrslu og ég trúi ekki öðru en að hv. þm. hafi lesið hana. Hún hefur fengið góða umfjöllun, er afskaplega fagleg. Hún vísar í samþykktir alþjóðasamfélagsins, til þróunarinnar á fjölmiðlamarkaði hér og erlendis og þá held ég að hv. þm. sjái að við erum ekki á leiðinni út í fúafen heldur erum við á þeirri braut að vilja verja íslenska fjölmiðlun og lýðræðisumræðu í íslensku samfélagi. Ef hv. þm. er þeirrar skoðunar að það sé leið í fúafen þá er það væntanlega vegna þess að hann hefur ekki áhyggjur af stöðu fjölmiðlanna. Honum finnst þá eðlilegt að hér sé fákeppni ríkjandi á íslenskum fjölmiðlamarkaði. Um það erum við hv. þm. einfaldlega ósammála. Ég trúi á að þar eigi að vera dreifð eignaraðild.

Ekki gera mér upp skoðanir.

Frú forseti. Það kom fram í máli hv. þm. að hann hefði miklar áhyggjur af samþjöppun og hlutleysi fjölmiðla. Í framhaldi af því langaði mig að spyrja hv. þm. hvort hann hefði ekki áhyggjur af því að nú hefði sami flokkur, Sjálfstfl., farið með stjórn í menntmrn. í 18 af rúmum 20 árum og þar með haft talsverð áhrif á sjónvarpið. Mig langaði að spyrja hann hvort hann teldi að þetta gæti haft áhrif á hlutleysi ríkissjónvarpsins. Í framhaldi af því, vegna þess að hann hafði miklar áhyggjur af fákeppni, væri fróðlegt að vita hvort hann telur að Stöð 2 og Sýn hafi markaðsráðandi stöðu.

Frú forseti. Ég er ekki alveg viss um að ég hafi skilið þessa spurningu. Hér er annars vegar borin saman fákeppni á hinum frjálsa markaði og hins vegar stjórnskipun, lýðræðislegar kosningar o.s.frv. Hv. þm. talar um að Sjálfstfl. hafi setið um hríð í menntmrn. Mér finnst hann gera afskaplega lítið úr starfsfólki Ríkisútvarpsins, miðað við þær ályktanir sem hann dregur af því. Hins vegar er ólíku saman að jafna. Annars vegar eru lýðræðislegar kosningar þar sem eru úrslit sem ber að virða. Sjálfstfl. var með 33% fylgi, svo að ég rifji það upp fyrir hv. þm., og Framsfl. því miður ekki með nema um 17%. Við getum hins vegar ekki fjallað um fákeppni á atvinnumarkaði og borið saman við kosningar til Alþingis Íslendinga. Ég skil ekki á hvaða leið hv. þm. er.

Frú forseti. Ef ég skil hv. þm. rétt þá telur hann að það hafi engin áhrif á efnistök sjónvarpsins hvernig menn eru ráðnir til stofnunarinnar, að sami flokkur hafi farið með stjórn menntmrn. í 18 ár af 21. Mér finnst það undarlegt að hann trúi því að það hafi ekki haft nein áhrif. Hv. þm. tók hins vegar upp sjónarmið Evrópuráðsins. Það væri fróðlegt að heyra í framhaldinu hvort hann telur að við ættum að líta til Evrópuráðsins varðandi tilmæli um að opinbera bókhald flokkanna. Nú hefur Framsfl. lokað bókhald. Það er ótrúlegt að flokkar sem kenna sig við lýðræði skuli leyna fyrir kjósendum sínum hverjir greiða í flokkssjóði. Mér finnst verðugra viðfangsefni fyrir okkur, sem erum lýðræðislega kjörnir, að upplýsa um hverjir hafi greitt í kosningasjóði. Það væri fróðlegt að fá að heyra álit hans á því. Er það ekki verðugra verkefni?

Nú ber illa við. Áðan var verið að bera fákeppni á fyrirtækjamarkaði saman við úrslit kosninga.

Nei.

Nú er völlurinn stækkaður og farið að tala um kosningasjóði og mér ætlað að svara því á innan við einni mínútu. Hafi hv. þm. ekki áttað sig á því, af því að hann spurði hvort ég teldi að Sjálfstfl. hefði ekki haft áhrif þann tíma sem hann hefur stjórnað menntmrn., þá held ég að menn séu almennt í stjórnmálum til að hafa áhrif. Ég geri ráð fyrir að hæstv. forsrh. stæði ekki á sama ef Sjálfstfl. hefði engin áhrif haft á þróun menntamála síðustu árin. Til þess eru menn í stjórnmálum. Það kann vel að vera að hv. þm. sé í stjórnmálum til að hafa engin áhrif en koma bara upp annað slagið og rífa kjaft, eins og það heitir á góðri íslensku. En af því að hv. þm. vísar í Evrópuráðið þá vil ég að það komi fram að ég er mjög stoltur af því að þetta frv. byggir á skýrslu fjölmiðlanefndar sem hefur skírskotun í Evrópuráðið. Ég er stoltur af því að taka þátt í vinnu sem byggir á samþykktum Evrópuráðsins.

Hæstv. forseti. Í upphafi máls míns tel ég rétt, vegna ummæla hæstv. forsrh. fyrr í dag um þann sem hér stendur, að endurtaka nokkuð af því sem ég sagði nýlega í umræðu um hina svokölluð fjölmiðlaskýrslu, með leyfi forseta. Þar sagði ég, með leyfi hæstv. forseta: ,,Hæstv. forseti. Það vill svo til að sá sem hér stendur stóð að þáltill. um starfsumgjörð fjölmiðla sl. haust sem var rædd 2. desember ásamt fleiri þingmönnum. Fyrsti flm. að þáltill. var hv. varaþingmaður Vinstri grænna, Álfheiður Ingadóttir. Ég ætla að leyfa mér að vitna í nokkuð sem ég sagði undir þeirri umræðu í upphafi máls míns, en meginefni þáltill. hljóðaði upp á að skipa nefnd skipaða fulltrúum allra þingflokka sem fái það verkefni að kanna starfsskilyrði fjölmiðla og hræringa á fjölmiðlamarkaði og hvert stefnir og hvort huga þurfi að sérstakri lagasetningu eða aðgerðum til að treysta stöðu sjálfstæðs og fjölbreytts fjölmiðlareksturs hér á landi. Síðan skipaði hæstv. menntmrh. nefndina sem skilaði af sér þeirri skýrslu`` --- sem við vorum þá að ræða. Síðan vitnaði ég í ræðu mína frá 2. desember 2003. ,,Ég tel það mjög eðlilegt, virðulegi forseti, að í fyrsta lagi sé algerlega skýrt og liggi fyrir og megi jafnvel setja um það lög að það skuli vera opinbert hverjir eigi fjölmiðla á hverjum tíma. Ég held að við hljótum að gera kröfu til þess til að geta dregið ályktanir af því ef okkur sýnist svo hvernig eignarhaldi fjölmiðla er fyrir komið.`` Þetta var fyrra atriðið sem ég vildi láta koma fram. Ég vitna síðan aftur í ræðu mína frá 2. desember 2003, með leyfi hæstv. forseta: ,,Tillagan fjallar m.a. um það að huga eigi að því hvort þörf sé lagasetningar eða aðgerða til að treysta stöðu sjálfstæðs og fjölbreytts fjölmiðlarekstrar hér á landi. ... Ef starfshópurinn eða nefndin sem sett verður á laggirnar kemst að þeirri niðurstöðu að þörfin sé brýn, þá að sjálfsögðu komi menn fram með tillögur í þá veru. Það liggur í hlutarins eðli. En það er alls ekki sjálfgefið af efni tillögunnar að hún sé beinlínis forskrift að lagasetningu. Hún er miklu frekar forskrift að því að skoða gaumgæfilega hvernig starfsemi fjölmiðla fer fram hér á landi og hvernig eignarhaldi á þeim er fyrir komið.`` Í niðurlagi ræðunnar sagði ég, með leyfi forseta: ,,Virðulegi forseti. Ég held að sú till. til þál. sem við ræðum nú um að skoða eignarhald og starfsemi fjölmiðla, hvernig því er varið í framtíðinni, sé af hinu góða og það sé ágætt fyrir okkur að fara í gegnum það. Ég tek það hins vegar fram, virðulegi forseti, að það er ekki sjálfkrafa ávísun á það að við setjum fram stíf eða ströng lög um þetta efni en vel kann þó að vera að það verði niðurstaðan.`` Þetta var meginefni ræðu sem ég flutti í tilefni af þáltill. sem ég flutti ásamt öðrum þingmönnum um að kanna stöðu fjölmiðla á landinu í byrjun desember á sl. ári. Hæstv. forsrh. gerði hana að umtalsefni í dag og taldi, ef ég skildi orð hans rétt, að mín afstaða væri verulega breytt frá því sem verið hefði. En svo er ekki. Ég hygg að þingmenn Frjálsl. séu því hlynntir að skoða starfsemi fjölmiðla hér á landi en það er ekki sjálfkrafa ávísun á eða samþykki fyrir því að setja þau lög sem það frv. sem hér er til umræðu býður upp á. Þingmaður Frjálsl., Sigurjón Þórðarson, lagði til á fundi með forseta þingsins í dag að starfstími þingsins yrði ákveðinn, að hann væri t.d. í einn mánuð til viðbótar. Ekkert var ákveðið um framhaldið á þeim fundi svo mér sé kunnugt um. Þegar umræðan hófst var einnig spurt áður en greidd voru atkvæði um afbrigði hvaða starfstíma þinginu væri ætlað til vinnslu málsins. Við því fengust engin skýr svör. Þess vegna lögðust þingmenn stjórnarandstöðunnar gegn þeim afbrigðum sem átti að veita. Við vildum að vel yrði vandað til verksins og frv. er að mínu viti ekki ásættanlegt, hæstv. forseti. Ýmislegt í frv. vekur furðu og hægt að tengja við það sem fram kemur í fjölmiðlaskýrslunni en annað er ekki hægt að tengja við hana. Maður spyr: Er skynsamlegt að leggja upp með frv. eins og það er í pottinn búið, að aðilar sem með einhverjum hætti eru með markaðsráðandi stöðu í einhverri starfsemi megi ekki eiga krónu í útvarpsfjölmiðlun og það megi ekki vera sömu eignabönd á milli útvarpsfjölmiðla og blaðaútgáfu? Þetta er ein af þeim spurningum sem við hljótum að spyrja og velta fyrir okkur hvort það teljist sanngjarnt miðað við tillöguna eins og hún liggur fyrir í frv. Það hlýtur líka að verða að spyrja þeirrar spurningar hvort uppsetningin á 1. gr., einkanlega a-liðnum, teljist eðlileg eins og hún er sett fram. Að fyrirtæki, þó þau eigi markaðsráðandi stöðu í einhverri starfsemi hér á landi, megi ekki eiga nokkurn hlut í fjölmiðlum. Einnig er áleitin spurning hvort tvö ár séu eðlilegur aðlögunartími í því sambandi þegar ætlast er til þess að fyrirtæki sem nú eiga í frjálsri fjölmiðlun hér á landi fari algjörlega út úr þeirri starfsemi. Ég tel að slík umgjörð í lagasetningu sé ekki ásættanleg og ekki eðlileg framsetning á málinu. Ef niðurstaða manna við yfirferð og skoðun á málinu verður sú að nauðsynlegt sé að breyta eignarhaldinu verulega frá því sem nú er tel ég að í fyrsta lagi þurfi lengri aðlögunartíma og í öðru lagi sé órökrétt að banna fyrirtækjum, þó stór séu og markaðsráðandi, að eiga aðild í útvarps- og sjónvarpsrekstri. Mér finnst að skoða þurfi vandlega hvaða reglur menn ætla að setja í því sambandi og ítreka að eins og frv. er fram sett tel ég það óásættanlegt og of harkalega að verki staðið og hef að mínu mati ekki fengið sannfærandi rök fyrir því að markaðsráðandi fyrirtæki megi ekki með neinum hætti eiga í útvarpsrekstri. Þar að auki hlýtur að verða að gera þá kröfu, ekki síst í ljósi þeirra ummæla sem m.a. hæstv. forsrh. hafði í kosningabaráttunni þegar verið var að tala um breytt fyrirkomulag í stjórnun sjávarútvegsins og um breytingar á fiskveiðistýringunni með fimm ára og upp í 15 ára aðlögun að þetta væri stórhættulegt og mundi setja allt í þjóðfélaginu á annan endann. Í frv. er hins vegar talað um að það megi ganga til gjörbreytinga á eignarhaldi með tveggja ára fyrirvara. Ég tel að tíminn verði í fyrsta lagi að vera lengri og í öðru lagi tel ég óeðlilegt að mönnum sé algjörlega ýtt út úr atvinnurekstrinum. Varðandi útfærslu á þessum atriðum væri spurning hvort trappa mætti þetta niður og á lengri tíma. Ég teldi miklu ásættanlegra að stór og öflug fyrirtæki mættu eiga allt að 30% í útvarpsfyrirtæki og að hámarkseignaraðild hvers fyrirtækis væri 15% eða 10%. Við nánari skoðun á frv. er þar fjöldamargt sem stangast hvert á annars horn. Útvarps- eða sjónvarpsfyrirtæki má eiga vikublað og netmiðil, jafnvel svæðisútvarp en hin pólitíska útvarpsréttarnefnd, eins og segir í e-lið 1. gr.: ,,Útvarpsréttarnefnd getur vikið frá skilyrðum a- og b-liðar ef um er að ræða leyfi til svæðisbundins hljóðvarps.`` Sem sagt, ef hljóðvarpið er á landsvísu er eignarhaldið bannað, en ef það er á ákveðnu landsvæði má víkja frá þessum skilyrðum. Pólitísk nefnd, útvarpsréttarnefnd, á að samþykkja að víkja megi frá skilyrðunum. Það er því ekki fortakslaust að stórfyrirtæki megi samkvæmt þessu eiga í útvarpsrekstri en hann þarf að vera svæðisbundinn og menn þurfa að fá þá afgreiðslu með undanþáguákvæði frá útvarpsréttarnefnd, eins og frv. er upp sett. Ég held að fjöldamargt þurfi að skoða í málinu. Það er ekki hægt að tala um það með þeim hætti sem hér er upp sett, um það verður ekki sátt. Þar með er ég ekki að segja, hæstv. forseti, að ekki megi ná einhverri lendingu um eignarhald á fjölmiðlum og einhverri takmörkun í kringum það. Því höfum við alls ekki hafnað í Frjálsl. enda vorum við meðflytjendur að þáltill. um þetta efni. Það hefði kannski verið meiri sátt um málið ef hæstv. ríkisstjórn og ráðherrar hennar hefðu tekið þá þáltill. sem var rædd í byrjun desember og gert hana að sinni, skipuð hefði verið pólitísk nefnd fulltrúa allra þingflokka og farið hefði verið öðruvísi í þá vinnu en gert var og haft samráð við m.a. Blaðamannafélag Íslands og fleiri aðila. Þá værum við kannski nær því að lenda málinu en núna. Niðurstaða mín, hæstv. forseti, er sú að það þurfi góðan tíma til þess að vinna málið og að við eigum að taka okkur tíma til þess. Þess vegna vorum við á fundi með hæstv. forseta þingsins að leggja til ákveðinn starfstíma á þessu vori ef vinna ætti málið nú til enda, og að það lægi ljóst fyrir áður en veitt yrðu afbrigði hvaða tíma menn ætluðu sér til verksins. En í hvorugu tilfellinu fengust ákveðin svör. Síðan var mér sagt, ég heyrði það ekki sjálfur, að í fréttum í kvöld hafi hæstv. fjmrh. látið þess getið að hann hefði áhuga á því að koma inn með skattalagabreytingar. Ég sagði í Kastljósi í sjónvarpinu fyrir örfáum dögum að e.t.v. lægi mönnum ekki svo mikið á með frv. í þinginu, að menn væru kannski að vinna sér tíma miðað við framlagningu þess, því frv. var fyrst lagt fram í fjölmiðlum. Það var lagt fram í Morgunblaðinu, kynnt þar sérstaklega og kom tveimur dögum síðar inn í þingið. Þetta var ágiskun mín vegna þess hvernig mér fannst menn fara í málið, því það hefði verið hægt að ræða frv. samhliða fjölmiðlaskýrslunni og flýta þannig eitthvað fyrir. En það var greinilega ekki ásetningurinn. Það skyldi þó ekki vera, hæstv. forseti, að mönnum gengi það til að vinna sér tíma með frv. og ef svo er fer maður að skilja ýmislegt í samhengi málsins. Eins og ég sagði áðan held ég að við ættum að gefa okkur góðan tíma í málið. Ég skil ekki hvers vegna á að hraða málinu núna á vordögum. Það liggur fyrir, bæði miðað við þá tillögu sem var flutt í byrjun desember, eins og ég gat um áður, og einnig miðað við tillögu sem Samf. hefur kynnt, að það er vilji allra til að skoða málin, en menn eru ekki sammála þeirri málsmeðferð sem ríkisstjórnin leggur upp með og þarf kannski engan að undra miðað við hvernig málið er fram sett. Ég er þeirrar skoðunar, hæstv. forseti, að það sé ágætt að taka þessi mál til umræðu. Skýrslan sem var lögð fram er að mörgu leyti ágætlega unnin og ágætisupplýsingaplagg til að byggja á, en það er fjöldamargt annað sem við hefðum viljað ræða í sambandi við málið. Það hefði t.d. verið mjög nauðsynlegt að mínu viti að ræða um upplýsingaskyldu um eignaraðild að fyrirtækjum, gegnsæi þess. Ég held að það sé líka mjög nauðsynlegt að taka inn í umræðuna um frv., og vonandi verður það rætt af skynsemi í hv. nefnd, stöðu ritstjórna og blaðamanna gagnvart eigendum sínum, að reyna að tryggja þeim betri og öruggari starfsvettvang þannig að þeir geti mætt þrýstingi, ef upp kemur, frá eigendum sínum og eigi þar ákveðinn varinn rétt. Það er líka mjög mikilvægt að ræða um útvarp og netmiðla og hvernig sú þróun er að verða. Við getum spurt okkur að því hvaða tökum við náum utan um útvarps- og sjónvarpsrekstur þegar litið er til þeirrar tækni að hægt er að senda allt efnið um gervihnött. Hvernig ætla menn að taka á því? Hafa menn velt því fyrir sér? Málið er því mjög víðfeðmt og mörg atriði sem þarf að skoða. Þess vegna er það eðlileg krafa sem stjórnarandstaðan hefur sett fram í umræðunum að menn taki sér góðan tíma í málið. Það væri eðlilegt að vinna málið vel og vandlega í sumar og koma aftur að því á haustdögum. Ég sé ekki að það sé neitt sérstakt að fara á hliðina varðandi fjölmiðla í landinu, fjölmiðlaflóran hefur verið fjölbreytt. Ég hef ekki séð að í fjölmiðlum sé gengið þannig á svig við --- hvað við eigum að segja --- sannleikann að eingöngu sé verið að snúa út úr því sem ríkisstjórnin hefur flutt eða sett fram. Ríkisstjórnir fá ákveðið aðhald frá fjölmiðlum og eiga að fá það. Við fáum það reyndar allir þingmenn og sérstaklega ráðherrar og getum ekkert verið að kveinka okkur undan því. Að lokum, virðulegi forseti, vil ég segja að við erum að tala um atvinnurekstur í landinu, fjölmiðlastarfsemin er atvinnurekstur. Lagaumgjörð um fjölmiðlana er ekki ein og sér takmörkuð, hún hefur áhrif á aðra atvinnustarfsemi í landinu. Það hlýtur að þurfa að líta til þess að það sem við aðhöfumst gagnvart fjölmiðlum getur haft áhrif á annan atvinnurekstur. Mér finnst líka afar einkennilegt að sá einstaklingur sem vill eiga í útvarpsrekstri þurfi nánast að gera það upp við sig fyrir fram hvort hann vilji eiga í einhverju öðru fyrirtæki. Ég er ekki sammála þeim sjónarmiðum sem sett hafa verið fram í frv. og tel að það sé mikið verk óunnið við að lenda því. Ég er jafnframt sannfærður um að verði verkið vel og vandlega unnið megi ná miklu betri lendingu í málinu og miklu víðtækari lendingu en það frv. sem ríkisstjórnin ætlar sér að keyra í gegn.

Hæstv. forseti. Það er oft erfitt að átta sig á málflutningi Frjálslynda flokksins í þingsal. Fyrr í dag þegar málið var tekið á dagskrá talaði hv. þm. Sigurjón Þórðarson og mæltist til þess að þinghaldið yrði lengt fram á sumar og málið klárað á þessu þingi. Nú kemur formaður Frjálslynda flokksins, hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, og leggur til að málið verði rætt í sumar og afgreitt í haust. Það væri ágætt að heyra hver afstaða flokksins er eða hvort menn séu mjög ósammála um þetta. Ég vildi hins vegar ræða um till. til þál. sem hv. þm. sem hér talaði flutti ásamt öðrum fyrir áramótin. Þar var lagt til, með leyfi forseta, að skipa nefnd sem kannaði eftirfarandi atriði: ,,... hvort þörf sé á að sporna með lagaákvæðum eða öðrum hætti gegn óæskilegri samþjöppun á fjölmiðlamarkaði, svo sem að óheimilt sé að dagblöð eða aðrir áhrifamiklir prent- og ljósvakamiðlar séu í eigu sömu aðila ... hvort ástæða sé til að takmarka sérstaklega möguleika aðila til eignarhalds á fjölmiðlum sem eru markaðsráðandi eða mjög umsvifamiklir á öðrum sviðum viðskipta ... löggjöf og starfsskilyrði fjölmiðla í nálægum löndum með hliðsjón af markmiði nefndarstarfsins.`` Nú liggur fyrir frv. sem tekur mið af öllum þessum þáttum. Það er að heyra á hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni að það sé fyrst og fremst málsmeðferðin sem hann sættir sig ekki við, að ekki hafi verið fallist á að skipa einhverja nefnd með þátttöku stjórnarandstöðunnar til að komast að þeirri niðurstöðu sem nú liggur fyrir. Hv. þm. hælir skýrslunni sem fylgir frv. Formaður nefndarinnar sem vann skýrsluna hefur sagt að frv. byggi á skýrslunni. Hann hælir því starfi. Hann stendur fyrir tillögu fyrir áramót þar sem fjallað er um alla þá þætti sem koma fram nú og blasa við í þessu frv. en sættir sig ekki við málsmeðferðina. Hæstv. forseti. Þetta finnst mér ómálefnaleg afstaða.

Hæstv. forseti. Varðandi tímann og hvort skoða eigi málið yfir sumartímann. Það er rétt að við lögðum fram tillögu á fundi með forseta um hvort hægt væri að fá upp gefið eða hvort fá mætti umræðu á fundi þingflokksformanna um hvort þinghaldið stæði til mánaðamóta maí/júní. Við því fengust lítil viðbrögð. Vonandi getur hæstv. forseti þingsins greint betur frá þeirri umræðu. Stjórnarandstaðan, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon m.a., spurði sérstaklega um hverjir starfshættirnir ættu að vera á þessu vori áður en hér var kosið um afbrigði. Við því fengust ekki skýr svör og ég hygg að stjórnarandstaðan hefði metið það við atkvæðagreiðslu um afbrigðin á hvern veginn það svar lá. Hins vegar fengust engin skýr svör um það. Í ræðu minni áðan sagði ég að ég sæi ekki að allt væri að fara á hliðina út af rekstri fjölmiðlanna að undanförnu, þess vegna sæi ég ekki að það lægju þau lifandis ósköp á að afkasta þessu nú á þessu vori, það væri ekkert að fara á hliðina. Þess vegna mætti taka sér tíma og vinna málið vel. Ég sagði einnig að ef það yrði gert þá teldi ég að um málið mætti ná miklu betri sátt en stefnir í nú, miklu betri sátt. Það er eins og hv. stjórnarliðar hafi ekkert með neina sátt að gera og vilji enga sátt í málinu. Það á bara að keyra áfram á þeirri merinni sem sett var undir þetta mál. Það er nákvæmlega þannig. Afstaða okkar er skýr að þessu leyti. Varðandi þáltill. þá liggur algerlega fyrir að við vildum kanna þetta mál gaumgæfilega. Ég tók það fram og held að fleiri ræðumenn hafi tekið það fram í umræðunni í desember að það væri ekki fyrir fram ávísun á lagasetningu.

Hæstv. forseti. Þetta var undarlegt svar hjá hv. þm. Það fengust ágætissvör við því í dag þegar málið var tekið á dagskrá að hér yrði málið afgreitt og þinghald lengt ef á þyrfti að halda. Það var skýrt svar sem hæstv. forsrh. lagði fram enda var hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon að spyrja hvort málið yrði lagt fram til kynningar eða afgreiðslu og fékk svar við þeirri spurningu. Það er merkilegt að hv. þm. skuli tala með þeim hætti sem hann gerir og gefa í skyn að ekki þurfi með hraði að bregðast við þeirri miklu samþjöppun sem orðið hefur á fjölmiðlamarkaði. Hann telur að nægur tími sé til þess að ræða málið. Mér heyrist rauði þráðurinn í svari hans vera sá að ríkisstjórnarmeirihlutinn geti ekki lagt þetta mál fram nema hann nái sátt við stjórnarandstöðuna fyrst. Það er mjög einkennilegur málflutningur. Stjórnarliðar þurfa ekki að ná neinni sátt við stjórnarandstöðuna til að leggja fram lagafrv. Stjórnarflokkarnir hafa lagt fram lagafrv. sem grundvallað er á mjög faglegri skýrslu sem unnin var af fagfólki og tók talsverðan tíma. Mikil gögn liggja þar til grundvallar. Skýrslunni hefur verið hælt, frv. byggir á henni og er í anda þeirrar þáltill. sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson flutti fyrir örfáum vikum. Hann er nú hlaupinn á brott frá því sjónarmiði.

Hæstv. forseti. Það er afar erfitt að eiga tal við þingmenn Framsfl. um þetta mál, a.m.k. þann hv. þm. sem síðast var í ræðustól. Hann virðist ekki hafa skilið það sem ég sagði áðan um hvaða málsmeðferð ég teldi eðlilegasta og besta í þessu máli. Hann skilur ekki þau orð mín að það væri betra að það lægi fyrir ákveðinn tími til að vinna þetta verk, hvort menn væru að tala um 20. maí eða 1. júní. Hann áttaði sig ekki heldur á því að hægt væri að vinna þetta mál í sumar og koma með það tilbúið í miklu betri sátt inn í þingið á haustdögum. Ég skil vel þau orð hv. þm. að það sé ónauðsynlegt að ná nokkurri sátt um mál. Við höfum séð afgreiðslu ríkisstjórnarflokkanna á hverju einasta máli. Það er nánast valtað yfir alla.

Hæstv. forseti. Hv. 5. þm. Norðvest. Guðjón A. Kristjánsson er vanur að tala sjómannamál og hugsar í skipum og öldugangi. Það er út af fyrir sig ágætt. Tími er honum líka framarlega á tungu. Hann talaði um að taka þurfi tíma til að vinna þetta verk. Ekki liggur ljóst fyrr hvaða verk hann ætlar að vinna. Hann segir að fjölmiðlarnir séu ekkert að fara á hliðina. Ekki átta ég mig heldur á því hvað hann meinar þar, sérstaklega þegar hann bætir því síðan við að nauðsynlegt sé að ná betri lendingu. Það er kannski hægt að vera úti svolítið lengur ef allt er ekki að fara á hvolf. Ég átta mig heldur ekki á því hvaða afla þessi skip sækja sem hann hugsar svona mikið um. Það lýtur auðvitað líka að hinu, að enginn skilur hvaða verk hv. þm. vill endilega vinna. Þess vegna langar mig til að spyrja hann einfaldrar spurningar til að reyna að fá samhengi í ræðu hans: Telur hv. þm. óæskilega samþjöppun á eignarhaldi í fjölmiðlum?

Frú forseti. Já. Það má eiginlega svara því játandi, að það er hægt að finna því stað að óheppileg samþjöppun sé í fjölmiðlum með sama hætti og ég tel óheppilega samþjöppun á eignarhaldi í sjávarútvegi, þar sem tíu fyrirtæki eiga kvótann og gera hina að leiguliðum. Með sama hætti tel ég að eignasamsetning í bankakerfinu sé orðin óheppileg hér á landi, þar sem tiltölulega fáir aðilar ráða öllu á þeim markaði. Hið sama má segja um olíufélögin og tryggingafélögin, sem var verið að tala um í dag. Það er mjög margt sem hefur farið úrskeiðis í þessu þjóðfélagi á undanförnum árum, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Ég er mjög ánægður með að hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson skuli í sátt gefa þá yfirlýsingu að hann sé þeirrar skoðunar að það sé óæskileg samþjöppun í eignarhaldi á fjölmiðlum. Það skýrir þá skoðun hans að við höfum verk að vinna til að draga úr hinni óheppilegu samþjöppun í eignarhaldi á fjölmiðlum. Það skýrir það enn fremur, þegar hann talar um að ná lendingu í þessu máli, að hann á við að ríkið þurfi að grípa inn í til að draga úr þeim óæskilegu áhrifum sem slík óæskileg samþjöppun í eignarhaldi á fjölmiðlum hefur. Ég geri ráð fyrir því að hv. þm. tali, eins og hann gerir oft öðrum þræði, sem gamall verkalýðssinni og hugsi auðvitað um það með hvaða hætti hann geti komið launþegum og almenningi til góða. Við skulum jafnframt hafa í huga þá miklu sérþekkingu sem hv. þm. hefur á kjörum fólks úti á landi sem líka skýrir að hann skuli með þessum orðum sínum leggja áherslu á að hér sé óheppileg samþjöppun í fjölmiðlun. Þetta er einmitt atriði sem við þurfum að glöggva okkur á og skýrir um leið, svo ég bæti inn í, það sem fram kom í ræðu hv. 9. þm. Reykv. s., Ögmundar Jónassonar, í dag. Hann hefur líka áhyggjur af þeirri óæskilegu samþjöppun sem verið hefur í fjölmiðlun hér á landi. Hann lagði að sínu leyti mjög ríka áherslu á að ef til vill mundi nægja eða að a.m.k. væri fyrsta skrefið til að mæta henni að styrkja Ríkisútvarpið meira en gert hefur verið. Ég er að vísu ósammála honum um að það sé nægjanlegt en hann leggur áherslu á þennan þátt málsins. En þar með liggur það fyrir að fjórir stjórnmálaflokkar af fimm eru sammála um að óæskileg samþjöppun sé á fjölmiðlamarkaði. Á hinn bóginn liggur líka fyrir að fimmti stjórnmálaflokkurinn, Samf., er því fullkomlega andvígur og telur að ekki sé ástæða til að hrugga neitt við þeirri samþjöppun sem þar hefur orðið. Ég vil líka sérstaklega minna á að þetta þarf ekki að koma svo mjög á óvart ef við höfum í huga hverjir hafa eignarhald á þessum fjölmiðlum. Það eru einmitt þeir sömu aðilar og varað var svo sterklega við, í Borgarnesræðunum báðum, að við mætti hrugga. Það er auðvitað ánægjulegt að hér skuli kominn inn á Alþingi sá stjórnmálaleiðtogi sem sérstaklega hefur borið fyrir brjósti hagsmuni þessarar fyrirtækjasamsteypu Baugs og Jóns Ólafssonar. Hún getur þá með öðru skýrt hugmyndir sínar um æskilega þróun á smásölumarkaði og æskilega þróun á fjölmiðlamarkaði hin síðustu missirin. Mér finnst mjög þarft að fá þau sjónarmið skýrt fram. Auðvitað gerum við, sem um þetta ræðum og berjumst fyrir því að hér verði settar nokkrar hömlur á slíka samþjöppun valds, okkur grein fyrir því að þeir sem mest eiga þar í húfi berjast sterklega gegn því sem við erum að gera. Í því sambandi er líka eftirtektarvert að sjá og heyra þegar þingmenn Samf. tala um það hér að þeir óttist mjög að engir verði til þess að reka Stöð 2 ef Baugur hættir því. Nú skulum við líta á hvaða augum Jón Ásgeir Jóhannesson lítur á Stöð 2 að þessu leyti. Í viðtali við Jón Ásgeir í Viðskiptablaðinu var hann spurður: Skiluðu innlendar fjárfestingar Baugs hagnaði á síðasta ári? Þá svaraði hann, með leyfi hæstv. forseta: ,,Já. Fyrirtækið skilaði um 9 milljörðum í hagnað og 2--3% af því kemur úr innlendri starfsemi,`` segir hann. 2--3% af 9 milljörðum eru um 180--270 millj. kr. Ef við á hinn bóginn horfum til þess hvaða hagnað þessi reyndi viðskiptajöfur telur hægt að hafa af Stöð 2 þá svarar hann, með leyfi forseta: ,,Þegar spurt er hvar er hægt að spara í í Norðurljósum er svarið alltaf fréttastofan. Þar eru um 200 millj. Möguleikarnir sem við sáum í þessu voru að byggja upp fyrirtæki sem hefði 1.000--1.200 millj. rekstrarhagnað fyrir afskriftir og fjármagnskostnað og ætti von á sparnaði upp á 300--400 millj. á næstu 2--3 árum. Þannig var hægt að búa til ágætt félag.`` Þetta er mat Jóns Ásgeirs Jóhannessonar á því hvaða arðsemi hægt er að ná út úr Stöð 2. Þegar við horfum á þessar niðurstöður, þegar við gerum okkur grein fyrir því að hann telur að hann geti haft meiri sparnað, meiri nettóhagnað af Stöð 2 einni en af allri innlendri starfsemi Baugs, þá skiljum við um leið að það eru staðlausir stafir, í þessu ljósi, að það sé vafi á því að einhverjir aðrir muni hafa áhuga á rekstri Stöðvar 2 og Bylgjunnar. Hér er beinlínis sagt að þessi fyrirtæki séu mjög arðvænleg ef rétt er að rekstri þeirra staðið. Á hinn bóginn vekur það líka athygli sem þessi ágæti viðskiptajöfur segir þegar hann hótar með hinu orðinu, með því að segjast sjá fram á að ef frv. af þessu tagi verði að lögum muni einungis rekin ein fréttastofa í sjónvarpi, ríkisfréttastofa, einungis þessi eina fréttastofa. Þetta fellur ekki saman við það sem hann segir á öðrum stað. Hann segist geta haft 300--400 millj. kr. nettó upp úr krafsinu en einungis kosti 200 millj. kr., segir hann, að reka fréttastofuna, þ.e. sá sparnaður mundi hljótast af því að leggja hana niður. En það er annað hjá þessum ágæta viðskiptajöfri sem við skulum hyggja að í þessu samhengi. Það er að í raun og veru er hann að gefa í skyn að fréttastofa Stöðvar 2 sé rekin með samlegðaráhrifum við fréttastofu Fréttablaðsins og fréttastofu DV. Þá erum við einmitt komin að þeim kjarna málsins sem fram kemur hjá Evrópuráðinu og hjá þeim mönnum sem vilja hugsa frjálst og óháð, sem hugsa um að í gegnum fjölmiðlana sé hægt að fá túlkun og frásögn af því sem er að gerast á hlutlægan hátt, þ.e. að fréttastofa á hverjum fjölmiðli sé sjálfstæð og öðrum óháð. Á þetta hefur verið lögð svo mikil áhersla í Ríkisútvarpinu, og af stjórnmálamönnum fram til þessa, að mér er ekki kunnugt um að einum einasta stjórnmálamanni hafi dottið í hug að bæta rekstur Ríkisútvarpsins með því að reka saman fréttastofu sjónvarps og útvarps. Hér sjáum við eins og þetta er túlkað hér, nema þarna sé eitthvað sem maður sér ekki við fyrsta lestur af því að maður er ekki viðskiptajöfur, gefið í skyn að þetta eigi allt að reka saman. Ef maður reynir að lesa blöðin og hlusta á Stöð 2, á hvernig fréttir eru túlkaðar þegar mikið liggur við þar sem hagsmunir Baugs eru, þá vitum við að blærinn er sá sami og myndbirtingin í þessum þremur fjölmiðlum svipuð. Með þessu er ég ekki að segja að ég sé á móti því að Fréttablaðinu eða DV sé beitt af mikilli óskammfeilni. Ég hef langa reynslu í blaðamennsku og geri mér grein fyrir því að smátt og smátt glöggva lesendur sig á því ef einhver fjölmiðill kemur fram æ ofan í æ með sömu messugjörðina og reynir að stinga ofan í hlustarkokið á fólki einhverju sem hlustarkokið vill ekki kyngja. Ég óttast því ekki svo mjög að þessir tveir fjölmiðlar, DV og Fréttablaðið, muni þegar til lengdar lætur verða svo skoðanamyndandi að úrslitum ráði. En ég vek athygli á að mér vitrari menn, eins og í Evrópuráðinu og á ýmsum öðrum stöðum, leggja upp úr því að frjáls fréttaflutningur sé grundvallaratriðið í almennum mannréttindum lýðfrjálsra þjóða. Þeir ætlast til þess að lýðfrjálsar þjóðir tryggi það, m.a. með því að setja reglur um eignarhald fjölmiðla. Þetta liggur fyrir. Þegar hv. þingmenn Samf. koma og reyna að lesa upp úr skýrslu nefndarinnar aðrar staðreyndir en ég hef sagt frá þá er með því verið að drepa málinu á dreif. Það er kjarni málsins. Þá er verið að drepa málinu á dreif. Nú skulum við athuga einn hlut. Nú geta menn auðvitað sagt, sem trúa og treysta Samkeppnisstofnun: Já, við skulum bara láta Samkeppnisstofnun um þetta. Hún sér um það. En það er hvergi gert vegna þess að samkeppnislögin eru fyrst og fremst viðskiptalegs eðlis. Þau geta aldrei tekið á hlutum eins og frjálsum fréttaflutningi, huglægum hlutum eins og frelsi og öðru slíku. Það er af þeim sökum sem hvarvetna er sagt að það verði að setja frekari tryggingu þegar fjölmiðlar eiga í hlut. Þetta vitum við öll sem hér erum inni. Við vitum öll að við viljum ekki of sterkan einhliða áróður. Hver hefðu svörin orðið ef við hefðum spurt þingið fyrir tíu árum, fyrir átta árum, fyrir fjórum árum: Er einhver þingmaður hér inni sem mundi hika við að rétta upp hönd með því að sá smásöluaðili sem er með 30--50% af allri smásölu í landinu og kannski með 30--50% af öllum auglýsingunum í sínum höndum, hafi ofurvald í eign sinni á meiri hluta fjölmiðlanna? Hefði Kvennalistinn fagnað því sérstaklega að láta einhverja karla hafa þetta allt í sínum vösum?

Þeir eru það.

Var það stefna Kvennalistans á sínum tíma? Það var ekki stefna Kvennalistans. Ég skal ekki fara út í það hvernig þær konur sem ég tek mest mark á hafa gert grein fyrir því að þær hugsjónir og sá flokkur og sá kvennalisti var eyðilagður. Horfum til þeirra manna sem hafa verið að predika sósíalisma og annað í þá áttina og þá getum við spurt: Hvernig stendur á því að þeir leggja sérstakt kapp á það að gerast talsmenn þess að tveir eða þrír einstaklingar eigi, ofan á það að bera ægishjálm yfir alla aðra í smásölunni, líka að ráða meiri hluta á fjölmiðlamarkaði? Hvernig hafa menn geð í sér til að halda slíku fram? Hvernig hafa menn það? Svo tala menn um það hér að tryggja eigi ritstjórum og blaðamönnum frelsi gagnvart eigendunum með einhverri löggjöf.  Það er hálfbroslegur pistill sem hér er verið að flytja. Tökum annað dæmi. Ég man ekki betur en að hver á fætur öðrum úr gamla Alþýðuflokknum --- sumir tóku meira að segja stökk yfir í nýjan flokk áður en þeir komust í Samf. --- hafi haldið því fram að það skipti höfuðmáli og öllu máli að hér skuli vera samkeppnislög. Við skulum passa upp á samkeppnina, hafa þeir sagt. Förum fjögur ár aftur í tímann, halda menn að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefði flett upp í einkamálgagni lyfsala til að fá þaðan fréttir um það hvort lyfjaverð væri hæfilegt í landinu? Dettur einhverjum hv. þm. í hug að sami hv. þm., Jóhanna Sigurðardóttir, hefði flett upp í ársskýrslu kjötsala hafi hún velt fyrir sér kjötverðinu? Ætli það sé ekki best að eftirlitið sé í höndum þeirra sem eiga að fylgjast með? Ætli við vitum það ekki öll að við tökum ekki mark á Fréttablaðinu, DV eða Stöð 2 þegar þessir fréttamiðlar, eins og þeir eru skrifaðir, eru að tala um það hvort samkeppni sé rétt og sönn á smásölumarkaði? Ég held að hver einasti þingmaður, jafnvel líka þeir sem hefðu trúað á blað lyfsala, séu sammála mér um að frjáls fjölmiðlun sé forsendan fyrir því að fólk geti treyst útvarpi og því sem í blöðum stendur. Hér er ekki stigið lengra en svo að það á að takmarka eignarhald á sjónvarpi vegna þess að ljósvakafjölmiðlarnir eru áhrifamestu fjölmiðlarnir og það er þess vegna sem við þurfum að taka á þeim fyrst, og vonandi er það nóg. Í þessum umræðum öllum er eitt sem mér hefur þótt mjög leiðinlegt og satt að segja óhuggulegt. Það var ekki fyrr byrjað að ráðast á Ríkisútvarpið fyrir óheiðarleika í Bónus-fjölmiðlunum en sá sami tónn bergmálaði hér í þingsölum frá þingmönnum Samf., ekki væri hægt að treysta Ríkisútvarpinu og sjónvarpinu. Þar væru þættir og þar væru menn sem væru hallir undir ríkisstjórnina. Hið sama heyrðist frá Frjálsl. Nú vitum við auðvitað að menn geta haft deildar meiningar um heiðarleika þeirra manna sem vinna í Ríkisútvarpinu. Er samt ekki lágmarkskrafa að biðja hv. þm. sem eru að verja Baugsveldið um að hlífa þeim og sýna þeim nokkra kurteisi? Ekki hafa þeir neitt til saka unnið. Að síðustu vil ég aðeins minna á að Þorbjörn Broddason segir í viðtali við Fréttablaðið, með leyfi forseta: ,,Hann telur hins vegar eðlilegt að gjalda varhuga við sterkri stöðu Baugs, bæði á matvöru- og fjölmiðlamarkaði, en hugsanlega ætti að beita öðrum úrræðum ef vilji sé til þess að draga úr þeim.`` Nú getur enginn maður borið þessum manni það á brýn að hann sé einhver sérstakur vinur okkar sjálfstæðismanna, eins og hann hefur talað. Hér segir hann þó beint og afdráttarlaust að við skulum gjalda varhuga við því að sami aðilinn skuli hafa svo sterka stöðu á matvörumarkaði og fjölmiðlamarkaði og staðfestir með því þann ótta og þann kvíða sem við höfum borið í brjósti. Það er ekki hægt að koma hér upp og tala eins og ekkert af þessu sé fyrir hendi sem ég hef verið að lýsa. Við vitum að þessi ógnvænlega samþjöppun á sér stað og það er skylda Alþingis gagnvart því fólki sem hér býr og gagnvart frjálsri hugsun að bregðast við og það munum við gera nú á þessu vori.

Mér þykir nokkuð langt seilst hjá hv. þm. sem hér talaði síðast að telja alla þá í landinu bandamenn sína sem gjalda varhuga við því að stórt fyrirtæki eins og Baugur eigi svo mikið í Norðurljósum og svo mikið í fjölmiðlamarkaðnum sem raun ber vitni. Það hafa margir sagt það. Ég skal segja það hér hv. þingmanni til ánægju og gleði að ég geld varhuga við. Ég tek líka mark á því sem Baugur sjálfur segir um það, og tel að við eigum að virða þá menn sem þar sitja þess að þeir standi við orð sín, um að þeir ætli með þetta fyrirtæki á markað eftir að þeir hafa verið að stokka það upp og reyna að bjarga því. Ég vil hins vegar spyrja hv. þm.: Hvar var hans frelsishugur og hin mikla barátta fyrir lítilmagnann þegar Ísfilm átti að verða til, þegar Stöð 2 eignaðist þriðjung í DV 1995, þegar Morgunblaðið og Stöð 2 ætluðu að rugla saman reytum sínum 1995--1997 og þegar DV og Skjár 1 runnu saman eða ætluðu að renna saman 2000--2003? Hvar var hv. þingmaður þá?

Herra forseti. Ég hlýt að láta í ljós ánægju yfir því að þessi þingmaður Samfylkingarinnar skuli hafa eins og ég áhyggjur af óæskilegri samþjöppun og eignarhaldi í fjölmiðlum. Ég vona að hv. þm. dragi af því réttar ályktanir. Hann var að spyrja hvar ég hefði verið þegar erfiðlega gekk rekstur ýmissa fjölmiðla. Við vitum alveg að miklar umbyltingar hafa orðið á fjölmiðlamarkaði nú á síðustu missirum. Eftir því sem Baugur hefur styrkt stöðu sína sem afgerandi sterkasti aðilinn á smásölumarkaði, sem er með flestar auglýsingarnar, og eftir ýmislegt annað sem þar gerðist þá urðu fyrirtæki gjaldþrota og það voru miklir erfiðleikar. En eins og ég sagði þá hefur forstjóri Baugs lýst því yfir hvernig hann telur stöðuna núna og hann telur að hún sé mjög björt.

Forseti. Það er auðvitað sorglegt að hinn forni ritstjóri Íslendings og mikilvirki blaðamaður á flokksblöðum hér á öldinni sem leið skuli kunna aðeins eitt ráð við sjúkdómi í fjölmiðlun og það er að höggva. Það er nefnilega hægt að lækna. Það er hægt að fara hinar mildari leiðir sem Páll Þórhallsson m.a. tekur til í gær í Morgunblaðsgrein sinni. Það eru þær mildari leiðir, það eru þær vægari leiðir sem við höfum lagt til hér samfylkingarmenn sem Páll telur ríki skylt að gera grein fyrir hvers vegna séu ekki farnar áður en höggvið er. Ég biðst undan því frá hv. þingmanni og félögum hans að vera hér kenndur við eitthvert Baugsveldi. Ég þekki ekki neinn í Baugi. Það eina sem ég geri er að kaupa hjá þeim matvörur, skyr og mjólk, í búðinni hjá þeim á Laugaveginum. Það er ókurteislegt að láta svona, sérstaklega þegar um jafnmikla kappa í lagasetningu og hagsmunatengslum er að ræða og hv. þingmann og flokksbræður hans.

Herra forseti. Bara vegna ókunnugleika hv. þingmanns þá var ég nú lengur blaðamaður á Morgunblaðinu heldur en ritstjóri Íslendings þó hvort tveggja væri gott og skemmtilegt svo hv. þingmaður svona sér til tilbreytni geti nefnt eitthvert annað blað en Íslending. Hann getur þá kannski nefnt tvö blöð líka. Ég ítreka það sem ég áður sagði að mér þykir vænt um að hann skuli nú hafa lýst því yfir að hann telji þessa samþjöppun hættulega. Honum er það auðvitað ljóst að ekki er hægt að draga úr óæskilegri samþjöppun nema með því að draga úr henni. Það er einmitt það sem lagt er til hér með þessu frumvarpi.

Herra forseti. Það mátti helst skilja á orðum hv. þm. að eignarhaldið skipti öllu máli til að fá hlutlausar fréttir og að best bæri að eignarhaldið væri ríkisins á fjölmiðlum. Hann lýsti yfir hneykslun á þeim orðum okkar frjálslyndra að við höfum efast um hlutleysi Ríkisútvarpsins í einu og öllu. Fyrir því eru gild rök, m.a. þau að sami flokkurinn hefur farið með stjórn þessa ráðuneytis, menntamálaráðuneytis, í 18 af 20 árum. Við höfum séð fingraför Sjálfstæðisflokksins. Það var t.d. ekki hægt að ráða ákveðna manneskju með öll tilskilin próf, Helgu Völu Helgadóttur, einungis vegna þess, eftir því sem fréttir herma, að maðurinn hennar hafði starfað fyrir ákveðið stjórnmálaafl, Vinstri græna. Við höfum séð það í Frjálslynda flokknum að borgarfulltrúi okkar er ekki með í umræðuþáttum, í Kastljósinu t.d. Þetta eru okkar rök.

Herra forseti. Ég get nú þakkað það 100 ára afmæli ráðherradóms á Íslandi að ég fékk að fara í Kastljósið. Að öðru leyti vil ég spyrja hv. þm. hvort hann sé sammála formanni sínum um að hér á landi sé óæskileg samþjöppun á eignarhaldi í fjölmiðlum?

Herra forseti. Nú er það ég sem er í andsvörum, hv. þm. Ég vil spyrja út í ræðuna af því hún var athyglisverð. Honum var tíðrætt um ákveðinn viðskiptajöfur. Það mátti helst skilja á ræðunni að lagafrumvarpinu væri beinlínis beint gegn þessum ákveðna manni vegna þess að hann hefði misnotað sína fréttastöð. Mér finnst þetta staðfesta í raun þann grun sem uppi er í þjóðfélaginu, að lagafrv. sem við erum nú að ræða snúist einungis um persónulegan ágreining. Hæstv. forsrh. hefur horn í síðu þessa ákveðna manns og virðist vera að beina Alþingi til að koma höggi á hann.

Herra forseti. Ég veit ekki hvort þessi hv. þm. hefur lesið það viðtal sem er við forstjóra Baugs í Viðskiptablaðinu  ,,Ég held að það sé ekkert endilega hollt að menn eigi meiri hluta í fjölmiðlum, þ.e. fjölmiðlum sem eiga fréttastofur.`` Það kemur því alveg skýrt fram hér að forstjórinn gerir sér grein fyrir því að völd sömu samsteypunnar mega ekki verða of mikil í fjölmiðlum, sérstaklega ef þeir reka fréttastofur. Hann hefur sína mælistiku á það hvar mörkin liggi. Ég hef aðra mælistiku en hann. En hann viðurkennir að þessi hætta sé fyrir hendi. 
            

Virðulegur forseti. Sá dásamlegi kafli í ræðu hv. þm. Halldórs Blöndals sem laut að áhrifum eigenda á fjölmiðla er auðvitað giska góð lýsing á því hvernig Sjálfstfl. hefur beitt sér gagnvart Ríkisútvarpinu. En hv. þingmanni stoðar ekki að vitna til Evrópuráðsins því Páll Þórhallsson lögfræðingur hefur í Morgunblaðinu gert ágæta grein fyrir málinu undir fyrirsögninni: Helgar tilgangurinn meðalið? Enda er málið þannig að þessum lögum er beint gegn einu fyrirtæki og einu fyrirtæki aðeins sem hv. þingmaður og félagar hans í Sjálfstfl. virðast hafa á heilanum og það eru vond lög og það eru ólög sem sett eru afturvirk gegn einu fyrirtæki, hv. þm. Það er vandséð hvernig við nytum þeirrar fjölbreytni í fjölmiðlun sem við njótum ef markaðsráðandi fyrirtæki í gegnum árin og áratugina hefðu ekki verið fáanleg til að leggja fé, reynslu og þekkingu í fjölmiðlana.

Herra forseti. Það staðfestist á ræðu hv. þm. hvaða skoðun þingmenn Samfylkingarinnar hafa á trúverðugleika starfsmanna Ríkisútvarpsins, að þeir séu ekki menn fyrir sínu starfi og  Að öðru leyti vil ég einungis undirstrika það sem hv. þm. veit og allir vita, að það er óæskileg samþjöppun í eignarhaldi á fjölmiðlum og menn ætla að reyna að draga úr henni með lagasetningu. Þá hlýtur lagasetningin einmitt að beinast að því að draga úr þessari óæskilegu samþjöppun á eignarhaldi. Þetta er nú einfalt. Það þarf ekki hv. þm. Helga Hjörvar til að segja manni það.

Virðulegur forseti. Ef það ber að lesa ræður manna svona þá voru þetta náttúrlega ótrúlegar dylgjur í garð blaðamanna Morgunblaðsins hjá hv. þm. Halldóri Blöndal hér áðan. Nei, herra forseti. Ég lít svo á að starfsmenn, hvort heldur Ríkisútvarpsins eða Baugs, reyni nú heldur að hrista af sér þau afskipti sem eigendur þessara miðla kunna að hafa og við njótum sem betur fer nokkuð sjálfstæðrar fréttamennsku í þessu landi. Það er hins vegar alveg ljóst að þau fyrirtæki sem hér á að setja lög á sölsuðu ekki eitthvert stórveldi undir sig heldur voru þau hirt upp úr gjaldþroti vegna þess að það voru ekki forsendur fyrir rekstri þeirra. Það er mótsögn og þversögn í sjálfu sér, hv. þm. Halldór Blöndal, að ætla að auka fjölbreytni í fjölmiðlun á Íslandi með því að banna stórum hópi manna og fyrirtækja að leggja fé sitt, reynslu og þekkingu í að veita ríkinu samkeppni á ljósvakamarkaði. Það er enginn að sækja um það að fá að reka sjónvarpsstöð. Það er enginn að biðja um það að fá að leggja peninga í Skjá 1. Það hefur enginn viljað fara inn á þennan markað. Og af hverju er þá verið að reka menn út af honum?

Herra forseti. Þetta er nú undarleg röksemdafærsla, að það eigi að auka fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði og að það sé einn aðili sem sé þar allsráðandi. Ég veit ekki hvernig hv. þm. dettur þetta í hug. Þetta er alveg andstætt því sem menn hafa haldið fram alla tíð. Þetta er ný heimspeki sem þarna er fundin upp. Auðvitað, ef við horfum eitthvað fram í tímann, dregur það úr fjölbreytni og trúverðugleika ef sami aðilinn er eignaraðili að öllum fjölmiðlum. Þetta er alveg augljóst. Hitt er auðvitað líka merkilegt ef svo skyldi nú vera að Samkeppnisstofnun hafi ekkert hugleitt hvort þarna sé um of mikla samþjöppun að ræða, sem er auðvitað annað mál. En ég get nú ekki skilið að margir hv. þingmenn taki undir með hv. þm. Helga Hjörvar að ef eitt fyrirtæki er markaðsráðandi þá auki það fjölbreytni.

Virðulegi forseti. Hv. þm. og hæstv. forseti Halldór Blöndal hafði langt og ágætt mál um nauðsyn ríkisafskipta og inngripa fjölmiðla og stjórnvalda á frjálsan markað fjölmiðlunar og nauðsyn þess að setja sérstök lög sem er stefnt gegn einu sérstöku fyrirtæki. En nú var það lengi trú og grundvallarþáttur í frjálshyggju og markaðshyggju hvers konar að markaðurinn leiðrétti sjálfur allar skekkjur sem myndast gætu á markaði hvort heldur það er á sviði fjölmiðlunar eða annars rekstrar líkt og fram hefur komið í máli margra forustumanna frjálshyggjumanna, t.d. hjá Ólafi Teiti Guðnasyni blaðamanni og frjálshyggjumanni í Kastljósinu á föstudaginn. Því langaði mig að spyrja hv. þm. Halldór Blöndal hvort hann hafi hafnað því grundvallaratriði hægri stefnunnar og markaðshyggjunnar að markaðurinn leiðrétti sig sjálfur gefist honum tími til þess án hvers konar freklegra inngripa stjórnmálamanna og ríkisvaldsins.

Herra forseti. Það er nú ekki við því að búast að þessi gamli vinstri sósíalisti, allaballi --- og ég veit ekki hvort hann var einhvern tíma kommi --- viti mikið um frjálshyggju eða frjálsa samkeppni. Það er nú síður en svo að Ólafur Björnsson prófessor sem var nú nestor okkar allra hafi haldið því fram að íslenski markaðurinn væri það stór að við gætum treyst því skilyrðislaust og undantekningarlaust að þar nytu sín allir kostir hins frjálsa markaðar. Það var alls ekki svo. Það var alls ekki til í hans ræðu heldur varaði hann við því að við mættum ekki ofmeta markaðsáhrifin á okkar litla markaði. Þetta vita allir frjálshyggjumenn. En það er nú varla von að þessi sannleikur hafi náð hlustum hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Sannleikanum er hver sárreiðastur. Eins og við öll vitum þá er það grundvallaratriði í allri frjálslyndri stjórnmálastefnu að sé hlutunum og fyrirtækjunum gefinn friður fyrir inngripum frekra og ráðríkra stjórnmálamanna þá hefur markaðurinn tilhneigingu til þess að rétta sig af sjálfur og leita jafnvægis. Algjört grundvallaratriði í frjálslyndri stjórnmálaumsýslu hvers konar nú á dögum er að gefa fyrirtækjunum frið fyrir inngripum stjórnmálamanna og stjórnvalda hugnist þeim ekki sérstaklega stefna og rekstur fyrirtækjanna tímabundið. Því er það með ólíkindum að heyra jafnglæsilegan fulltrúa hægri manna og frjálshyggjumanna og hv. þm. Halldór Blöndal færa rök fyrir lagasetningu sem er alls ekki almenns eðlis heldur eingöngu sett fram sem sértæk lög til að brjóta upp eitt ákveðið fyrirtæki sem þóknast ekki stjórnvöldum tímabundið. Með ólíkindum er að það eigi og megi eiga sér stað í lýðveldinu Íslandi í dag.

Herra forseti. Hafi ég efast um það áður að hann hafi einu sinni verið kommi heyrði ég það á síðustu orðunum að hann er það sennilega enn. Auðvitað liggur alveg ljóst fyrir að þessi lög eru ekki sett gegn einhverju ákveðnu fyrirtæki, bara gegn því. 

Hæstv. forseti. Þetta byrjaði allt á bolludaginn og þessi bolludagur stendur enn. Ég hefði gjarnan viljað að hæstv. forsrh. yrði hér og hlýddi á ræðu mína 

Forseti mun gera ráðstafanir til að gera forsrh. viðvart um þessa ósk hv. þingmanns.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir það. Þetta er ekki langt frv. sem við höfum hér til meðferðar en vissulega er það mikilvægt og í því eru flókin atriði. Ég ætla að leyfa mér að fara yfir þetta frv. út frá sjónarmiðum mínum og Samf. Þetta byrjar, með leyfi forseta, í 1. gr. á orðunum: ,,Útgáfa útvarpsleyfis er háð eftirfarandi skilyrðum.`` --- Mér verður á að spyrja: Þarf útvarpsleyfi? Það er ástæða til að spyrja þess. Ástæðan er sú að það þarf nefnilega ekki útvarpsleyfi í nærri öllum tilfellum til þess að útvarpa á Íslandi. Það þarf ekki útvarpsleyfi til endurvarps, ekki í gegnum breiðband Símans, ekki í gegnum koparleiðslurnar hjá Orkuveitunni og ekki í gegnum gervihnetti. Það er nóg að tilkynna að það eigi að nýta þennan rétt. Aðferðin sem hér á að beita er ónýt. Hún getur í versta tilfelli eyðilagt fyrirtæki á þessum markaði en hún kemur ekki í veg fyrir að hægt sé að útvarpa á Íslandi án leyfis af því tagi sem verið er að tala um að úthluta hér. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. forsrh. hvort hann telji að þessar reglur, þ.e. að setja það í reglur að leyfi af þessu tagi þurfi og binda það þeim skilyrðum sem hér eru sett fram, endist til einhverrar framtíðar. Ég spyr vegna þess sem nú er þegar komið og ég var að telja upp, breiðbands Símans, koparleiðslna Orkuveitunnar og gervihnattanna, og líka vegna þess að nú nálgast það óðum að menn geti útvarpað hér stafrænt og öllum verður gert kleift að komast að sem vilja stunda einhvers konar fjölmiðlun. Það vantar sem sagt innan skamms, og sennilega ekki einu sinni núna, möguleika á hvað varðar rásir til að uppfylla þarfir þeirra sem hugsanlega vildu koma inn í þennan rekstur og stofna útvarpsstöð. Það er grundvallaratriði fyrir samkeppni á þessum markaði að alltaf sé hægt að veita nýjum aðilum réttinn eða möguleikann til að útvarpa. Núna er í alvöru tæknilega mögulegt og sennilega fjárhagslega líka að senda sjónvarpsdagskrá til notenda á Íslandi þrátt fyrir þau lög sem hér er verið að tala um að setja. Lögin sem á að setja samkvæmt þessum hugmyndum eru skv. a-lið 1. gr. í frv., með leyfi forseta: ,,Óheimilt er að veita leyfi til útvarps til fyrirtækis sem hefur að meginmarkmiði rekstur sem er óskyldur fjölmiðlarekstri.`` Þetta þýðir að ekkert fyrirtæki sem er í öðrum rekstri getur fengið úthlutun leyfis og stofna verður sérstakt fyrirtæki um reksturinn. Þetta þýðir líka, og hæstv. forsrh. staðfesti það í ræðu sinni í dag, að einstaklingar geta ekki fengið leyfi til útvarpsreksturs.

Þetta sagði ég aldrei, þvert á móti.

Hæstv. forseti. Þá hef ég eitthvað misskilið ræðu hæstv. forsrh. Það er gott. Ef einstaklingar geta fengið leyfi til útvarpsreksturs en ekki fyrirtæki gæti þá t.d. fyrrverandi eigandi Norðurljósa tekið við rekstri Norðurljósa ef sú tilraun klikkar sem nú er í gangi. Það verður að vera einstaklingur en ekki fyrirtæki. Hæstv. forsrh. er hér búinn að leiðrétta misskilning minn. Í a-lið 1. gr. segir áfram, með leyfi forseta: ,,Einnig er óheimilt að veita útvarpsleyfi fyrirtæki sem að hluta eða öllu leyti er í eigu fyrirtækis eða fyrirtækjasamstæðu í markaðsráðandi stöðu á einhverju sviði viðskipta.`` Þetta er algjörlega fortakslaust ákvæði og þýðir að enginn sem hefur markaðsráðandi stöðu á einhverju sviði eða landsvæði, svo sem Baugur í matvöru, Hampiðjan í veiðarfæraframleiðslu, Sæplast í fiskikerjaframleiðslu, Góa í páskaeggjum, sérverslun í sjávarþorpi með matvöru eða veiðarfæri, myndbandaleiga á einhverjum slíkum stað, getur verið í fjölmiðlarekstri. Ef þessi fyrirtæki eru talin hafa markaðsráðandi stöðu eru tvær skilgreiningar hjá Samkeppnisstofnun. Önnur gengur út á það að markaðsraðandi staðan sé á landsvísu, hin um það að um sé að ræða markaðsráðandi stöðu á einhverju svæði. Öll fyrirtæki í þessu landi sem hafa markaðsráðandi stöðu, og þau eru býsna mörg í hinu litla samfélagi okkar, eru öll undanþegin því að geta tekið þátt í fjölmiðlarekstri. Þeir sem eiga þau fyrirtæki geta ekki notað hluta af fjármunum sínum til að styrkja eða taka þátt í fjölmiðlarekstri á Íslandi. Fyrirtækjahópar geta líka verið markaðsráðandi. Það er ekki nóg að eitt fyrirtæki á markaði sé lítils háttar stærra en önnur, það er líka skilgreint frá hendi Samkeppnisstofnunar sem markaðsráðandi með þeim hætti að um sé að ræða hóp fyrirtækja á markaðnum sem eru álíka stór. Þá eru þau sameiginlega talin markaðsráðandi. Þetta mundi t.d. eiga við um bankana á Íslandi núna. Þrír stærstu bankarnir eru ekki að marki misstórir og þeir sameiginlega teldust markaðsráðandi og hefðu slíka stöðu, líka vegna þess að þeir hafa tengsl í gegnum kortafyrirtæki og Reiknistofu. Þá hljóta menn að spyrja, og það er ekki síst þess vegna sem mig langar til að heyra betur svör hæstv. forsrh., hvert hlutskipti þessara fyrirtækja, bankanna, sem hafa fjármagnað fjölmiðlarekstur á Íslandi og eiga stærstu peningafúlgurnar hjá Norðurljósum, t.d. núna, verður. Þeir eru settir í skrýtna stöðu til framtíðar. Nú eru menn að tala um að Norðurljós fái tvö ár til að aðlaga sig að þeim reglum sem hér eru settar fram en lögin sem á að setja þýða að fyrirtæki í fjölmiðlarekstri sem lendir í þrotum og verður yfirtekið af banka eða fjármálafyrirtæki vegna veða í fyrirtækinu eða hlutabréfum þess fær einungis tvo mánuði, 60 daga, til að koma fyrirtækinu aftur í hendur annarra eigenda. Þetta er fortakslaust í þeim tillögum sem hér eru, þetta er hámarkstíminn sem er settur samkvæmt frumvarpstextanum. Það er ekki bara að um sé að ræða fyrirtæki með markaðsráðandi stöðu, heldur er það líka þannig að ekkert fyrirtæki má eiga meira en 25% í fjölmiðlafyrirtæki. Það þýðir að fjármálafyrirtæki sem hefur tekið veð eða lánað fjölmiðlafyrirtæki lendir í þeirri stöðu að það má ekki samkvæmt lögunum eiga meira en 25% í þessu fyrirtæki þó að jafnvel ákvæðið um markaðsráðandi stöðu væri ekki til staðar. Það eru tvö ákvæði í frv. sem gera fjármálafyrirtækjum í landinu ókleift að fjármagna fjölmiðlafyrirtæki. Mér er sem ég sjái bankastofnun á Íslandi tilbúna til að fjármagna fyrirtæki af þessu tagi, fyrirtæki sem hafa ekki möguleika á því að hafa áhrif á það hvernig fer fyrir þessu fyrirtæki ef í illt stefnir. Síðan er hér ákvæði í framhaldi af þessu sem segir, með leyfi forseta: ,,Sömuleiðis er óheimilt að veita fyrirtæki útvarpsleyfi ef fyrirtæki í sömu fyrirtækjasamstæðu eiga samanlagt meira en 25% eignarhlut í því.`` Þetta þýðir hömlur á krosseign. Út af fyrir sig finnst mér þetta jákvætt ákvæði. Í raun og veru hef ég alltaf haft ímugust á þessum krosseignafyrirtækjum sem eru notuð með ýmsum hætti á fjármálamarkaði. Síðan stendur í framhaldi af þessu: ,,Jafnframt er óheimilt að veita fyrirtæki útvarpsleyfi ef það eða fyrirtæki í sömu fyrirtækjasamstæðu eiga hlut í útgefanda dagblaðs eða það er að hluta eða öllu leyti í eigu slíks fyrirtækis eða fyrirtækjasamstæðu.`` Þetta hef ég kallað atlöguna að prentfrelsinu. Prentfrelsið hefur eiginlega verið barmmerki lýðræðisins í gegnum tíðina. Ég fullyrði, og ég vil að ég verði leiðréttur ef það er ekki rétt hjá mér, að þetta er í fyrsta skipti sem mönnum svo sem flögrar í hug að það eigi að taka prentfrelsisréttinn af nokkrum aðila í þessu samfélagi. Ég spyr hæstv. forsrh.: Finnst honum ekkert erfitt að hoppa yfir þessa línu? Prentfrelsið hefur verið talið heilagur réttur og ég get ekki, hvað svo sem mér finnst um einstök fyrirtæki í landinu, hvort sem þau heita Baugur eða eitthvað annað, sagt að taka megi af þeim prentréttindi til þess að gefa út blað, til þess að bera ruslpóst heim til mín, gefa út frítt blað og bera það út, senda mér það. Hvers lags háttsemi er það eiginlega á Íslandi þegar menn eru komnir að þeirri niðurstöðu að ekki megi bera út blöð til þeirra sem fá þau frítt eða bara yfirleitt, að mönnum skuli detta í hug í dag að prentfrelsið sé ekki handa öllum? Þá meina ég öllum. Í b-lið stendur: ,,Ákvæði a-liðar á einnig við ef á milli fyrirtækja eru önnur náin tengsl en samstæðutengsl sem leitt geta til yfirráða.`` --- Hvað þýðir þetta? Mig langar til að biðja hæstv. forsrh. að útskýra það. Þýðir þetta t.d. að Kári Stefánsson megi ekki eiga í Norðurljósum?  C-liður: ,,Með umsóknum um útvarpsleyfi skulu fylgja upplýsingar sem gera útvarpsréttarnefnd kleift að meta hvort skilyrðum a- og b-liðar sé fullnægt og útvarpsréttarnefnd telur nauðsynlegar. Við mat á því hvort fyrirtæki eða fyrirtækjasamstæða sé í markaðsráðandi stöðu skal útvarpsréttarnefnd leita álits Samkeppnisstofnunar.`` --- Hvaða kröfur þarf að gera til þeirra sem sitja í útvarpsréttarnefnd? Ég spyr hæstv. forsrh.: Mega þeir vera framkvæmdastjórar stjórnmálaflokka? Mega þeir sitja í bankaráðum? Bankar geta átt verulegra hagsmuna að gæta hvað varðar útvarpsleyfi ef hætta er á ferðum hvað varðar rekstur fjölmiðlafyrirtækja sem þeir hafa lánað. Mega þeir eiga í bönkum eða fjármálafyrirtækjum? Mega þeir eiga í fjölmiðlafyrirtækjum? Hvaða kröfur á að gera til þeirra sem sitja í þessari nefnd, útvarpsréttarnefnd? Mér finnst a.m.k. athyglisvert að velta fyrir mér hvort þeir sem sitja í henni núna geti verið þar áfram. Í d-lið er sagt: ,,Skylt er þeim aðilum sem útvarpsleyfi hafa að tilkynna útvarpsréttarnefnd um allar breytingar sem verða á eignarhaldi eða öðrum skilyrðum sem kveðið er á um í a- og b-lið. Útvarpsréttarnefnd getur afturkallað útvarpsleyfi ef breytingar verða á eignarhaldi eða öðrum skilyrðum þannig að í bága fari við ákvæði a- eða b-liðar. Þó skal veita leyfishafa frest í allt að 60 daga til að koma eignarhaldi eða öðrum skilyrðum í það horf að samrýmist ákvæðunum.`` --- Ég vek athygli hæstv. forsrh. á þessu vegna þess að í andsvari við mig í dag leyfði hann sér að halda því fram að ég hefði ekki lesið frv. Ég talaði um þessa 60 daga en hann sagði sjálfur að um væri að ræða sex mánuði. Mér finnst ástæða til að hæstv. forsrh. komi hér upp og útskýri hvað hann átti við. Hann sagði þetta ekki bara einu sinni, hann sagði þetta tvisvar. Ég spyr líka: Úr því að þetta er svona fortakslaust orðað, ,,skal veita leyfishafa frest í allt að 60 daga``, sem verður ekki misskilið er hámarksfresturinn 60 dagar. Verður þá ekki nefndin að beita ákvæðinu? Ekki verður það geðþóttaákvörðun hverju sinni hvort ákvæðinu verður breytt. Þetta virðist, og ég bið hæstv. forsrh. að leiðrétta mig ef það er ekki þannig, gera fyrirtæki ókleift að vera t.d. á verðbréfaþingi vegna þess að þar er ekki hægt að stjórna því hverjir kaupa í fyrirtækinu. Verðbréfaþingið mun ekki sjá um að ekki verði seld hlutabréf í fyrirtækjum þeim sem vilja kaupa. Það þýddi að ef einhver af hefnigirni --- við skulum segja það --- einhver sem hefði orðið fyrir barðinu á þessum væntanlega lögum mundi kaupa hlut í þessu fyrirtæki er það búið að missa leyfið eftir 60 daga. Ég held að allir sem lesa þetta og velta þessu fyrir sér sjái að það er gjörsamlega vonlaust að hafa fyrirtæki á verðbréfaþingi sem þyrfti að sæta þeim reglum sem hér eru á ferðinni. Síðan segir í e-lið, svo ég klári þetta nokkurn veginn: ,,Útvarpsréttarnefnd getur vikið frá skilyrðum a- og b-liðar ef um er að ræða leyfi til svæðisbundins hljóðvarps.`` --- Hvað er þá svæðisbundið hljóðvarp? Það væri fróðlegt að fá að vita það. Værum við að tala um að svæðisbundið hljóðvarp sem gæti fengið undanþágur frá þessum ákvæðum væri t.d. 101 Reykjavík? Eða er það kannski bara Kántrýbær á Skagaströnd? Ég sé að tíma mínum er að verða lokið og ætlaði þó að segja meira. Ég vonast til að hæstv. forsrh. a.m.k. leiðrétti það sem hann var að leiðrétta mig með í andsvari fyrr í dag.

Herra forseti. Það kemur á óvart, það síðasta. Ég sagði við þingmanninn fyrir klukkutíma síðan að ég hefði mismælt mig en þingmanninum var ekki nóg að heyra það. Ég vona að hann kannist við það. Kannski var það fyrir tveim tímum. Vegna þess sem hv. þm. sagði um tækniþáttinn vék ég reyndar að þessum þætti sérstaklega í ræðu minni og sagði, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt 1. gr. frv. er lagt til að við 6. gr. útvarpslaga verði bætt nokkrum skilyrðum er varða eignarhald þeirra fyrirtækja sem útvarpsleyfi geta fengið og haldið þeim. Tekið skal fram að áskilnaður um slíkt leyfi er almennt óháður því hvaða tækni er notuð til að miðla þeirri dagskrá sem lögin taka til og leyfi þarf samkvæmt þeim til að útvarpa.`` --- Auðvitað gilda alveg sömu tæknimöguleikar hér á landi og annars staðar. Þar er enginn munur á og alls staðar eru í gildi lagakostir eins og við höfum áður rakið hvað það varðar. Er það einhver atlaga að prentfrelsi ef einum aðila sem á sjónvarpsstöð er ekki jafnframt leyft að gefa út dagblað? Verkfallsrétturinn er heilagur. Það eru til menn sem aldrei hafa fengið að hafa verkfallsrétt, sérstaklega er tekið fram að þeir hafi hann ekki, alla ævina, til að mynda ég allt frá því að ég útskrifaðist. Það er sérstaklega tekið fram að ég hafi ekki verkfallsrétt í þeim stöðum sem ég hef gegnt. Almennur verkfallsréttur gildir, auðvitað gildir prentfrelsið. Út á hvað gengur Evrópuráðið? Nálarauga Evrópuráðsins er það að ríki uppfylli skilyrði mannréttindasáttmálans, það er nálaraugað. Svo er látið eins og það að tillögur sem Evrópuráðið gerir sérstaklega séu til þess fallnar að níða af mönnum skóinn, taka af mönnum merki lýðræðisins, sjálft prentfrelsið. Þetta eru algjörir útúrsnúningar. Varðandi útvarpsréttarnefnd eins og rætt var um lýtur hún almennum lögum vanhæfis. Í nefndinni sitja núna Kjartan Gunnarsson framkvæmdastjóri, Árni Gunnarsson framkvæmdastjóri, Bessí Jóhannsdóttir sagnfræðingur, Björn Ingi Hrafnsson skrifstofustjóri, Lára Júlíusdóttir hæstaréttarlögmaður, Kristín Pétursdóttir lögfræðingur og Ástráður Haraldsson hæstaréttarlögmaður. Ég hef aldrei heyrt um ágreining í þessari nefnd.

Hæstv. forseti. Hæstv. forsrh. svaraði því ekki sem ég spurði um, þ.e. hvort menn gætu setið í þessari nefnd sem gegndu tilteknum embættum sem ég upp taldi. Það er athyglisvert að hann skuli ekki hafa gert það. Það sem ég var að leita eftir með því að spyrja um tækniþáttinn var einfaldlega það hvort hæstv. forsrh. tryði því virkilega að þær reglur sem hér er verið að setja í lög ef hann fær að ráða muni eitthvað ráða því til lengdar hverjir útvarpa hér. Er forsrh. kannski tilbúinn til að útbúa einhverjar viðbótarreglur sem koma í veg fyrir það að héðan verði sent út með þeim kostum sem ég taldi upp áðan, breiðbandinu, koparleiðslunum hjá Orkuveitunni, gervihnöttunum og öðru því um líku? Það hlýtur að verða hluti af því sem menn velta fyrir sér þegar þeir hugsa um hvort eigi að setja svona reglur, þ.e. hvort þær gangi. Mín skoðun er sú að þær muni ekki ganga. Mín skoðun er jafnframt sú að þær reglur sem verið er að setja núna séu settar í flaustri vegna þess að menn eru ekki í jafnvægi, vegna þess að menn hafa áhyggjur af eignarhaldi viðkomandi aðila. Ég tel möguleika til að taka á þessum hlutum með vægari hætti sem setja það fyrirtæki sem hér um ræðir ekki í þau vandræði sem í stefnir með því sem hér er til stofnað og það þurfi að taka sér tíma til að skoða þau mál almennilega. Um prentfrelsið vil ég segja að það hlýtur að vera umhugsunarefni fyrir menn að taka upp slíkt ákvæði að einhver aðili í þessu landi hafi ekki rétt til þess að eiga og reka prentmiðil.

Herra forseti. Það er enginn sviptur prentfrelsi. Ef menn vilja nota prentfrelsi þurfa þeir að lúta þeim hræðilegu kröfum að reka ekki jafnframt sjónvarpsstöð. Eru það einhverjar ofboðslegar kröfur? Það geta allir notað prentfrelsi sitt. Þetta er ótrúlegur útúrsnúningur eða vanþekking, finnst mér. Allir þeir þættir sem síðasti hv. ræðumaður nefndi til sögunnar til að reyna að gera þetta frv. tortryggilegt standast ekki. Hann sagði að fyrirtæki af þessu tagi gætu ekki verið á verðbréfaþingi eftir að lögin væru sett. Slík fyrirtæki með slíka annmarka eru á verðbréfaþingi úti um allan heim. Því ekki hér? Af hverju sér hv. þm. alla þessa erfiðleika þegar við erum að skapa sömu aðstæður og aðrir búa við annars staðar þar sem markaður er frjáls? Hvers vegna vex honum þetta svona skyndilega mikið í augum? Ég vakti athygli á því hverjir sitja í útvarpsréttarnefnd. Ég sé ekki betur en að flokkarnir hér séu sæmilega varðir hvað það varðar. Kjartan Gunnarsson er formaður frá 1985. Ég hef aldrei heyrt að það væri ágreiningur um það. Ég hef aldrei heyrt að störf hans væru gagnrýnd 

Þá ertu bara heyrnarlaus.

Og þú ert ágætlega kurteis, hv. þm. 

Herra forseti. Samkvæmt tilmælum Evrópuráðsins eru í útvarpsréttarnefndum ekki pólitískir fulltrúar en af því að hæstv. forsrh. nefndi Kjartan Gunnarsson, framkvæmdastjóra Sjálfstfl., spurði ég einmitt um stöðu sem gæti komið upp gagnvart honum. Hann er stóreigandi í banka sem á verulegra hagsmuna að gæta hvað varðar þetta fyrirtæki. Hann er framkvæmdastjóri Sjálfstfl. og hlýtur að verða litið á hann sem slíkan í umfjöllun um þau málefni sem hér um ræðir. Fleira mætti tína til en ég ætla ekki að nota tíma minn í það hér. Ég vil koma aftur að þessu með prentfrelsið enn einu sinni, einfaldlega vegna þess að mér finnst það vera miklu stærri atburður en að hægt sé að afgreiða hann sisvona, að einhver aðili í þessu samfélagi megi ekki gefa út prentmiðil. Það er verið að taka prentfrelsið af fyrirtæki í þessu landi. Það liggur fyrir, bara núna, að fyrirtækjum á fjölmiðlamarkaði af þessu tagi er ekki heimilt að gefa út prentmiðil. Þar með er ekki lengur fortakslaust prentfrelsi á Íslandi. Þetta barmmerki lýðræðisins er að því leyti til fallið hér. Menn geta auðvitað haft þá skoðun að það eigi að gera þetta. Ég hef hana ekki. Ég tel ekki að slíkur voði sé á ferð þó að Norðurljós beri eitthvert blað í hús, hvort sem það væri selt eða gefið. Hæstv. forsrh. fullyrðir að ekki myndist vandamál á verðbréfaþingi. Ég sé þau samt fyrir mér því að ef eignarhaldið breytist með þeim hætti að ekki passar við þær reglur sem hér eru settar fram missir fyrirtækið innan 60 daga útvarpsleyfi sitt. Það er ekki hægt að hoppa fram hjá svona ákvæði.

Herra forseti. Ég hef fylgst hér í dag af mikilli athygli með umræðunni um frv. um breytingar á útvarpslögum og samkeppnislögum. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að það sem stendur upp úr þegar liðið er fram á kvöldið er að ég hef ekki enn áttað mig á því hvers vegna Samf. sem árum saman --- eins og hefur verið vísað til hér í dag og sést í gömlum þingræðum --- hefur lagt sig fram við og lagt áherslu á að brugðist yrði við samþjöppun í viðskiptalífinu almennt finnst gilda allt önnur sjónarmið þegar kemur að fjölmiðlamarkaðnum og fyrirtækjum í fjölmiðlarekstri. Það er athyglisvert að fara aðeins til baka í tímann. Mig langar í tengslum við þetta að vísa í orð hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sem hún skrifaði á heimasíðuna sína í september 2002. Þar segir þingmaðurinn, með leyfi forseta: ,,Á kjörtímabilinu höfum við lagt þunga áherslu á að nýta kosti markaðarins í almannaþágu, en tryggja um leið heilbrigðar leikreglur og öfluga samkeppni í atvinnulífi og á fjármálamarkaði.`` Síðan segir hv. þm. áfram, með leyfi forseta: ,,Við jafnaðarmenn berjumst gegn samþjöppun valds og fjármagns sem leitt hefur til fákeppni í stórum atvinnugreinum.`` Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir sagði í umræðu á Alþingi 19. nóvember 2003 þegar rætt var um samþjöppun á fjölmiðlamarkaði, með leyfi forseta: ,,Það hlýtur að vera hlutverk okkar á Alþingi að tryggja réttlátar og skýrar leikreglur hvað varðar fjölmiðla og fjölmiðlamarkaðinn rétt eins og aðra þætti. Það er okkar að móta leikreglurnar og hafa eftirlitið og annarra að vinna úr því. Það getur vel verið að það sé nauðsynlegt að taka sérstaklega á eignarhaldinu og að fjölmiðlarnir verði í mismunandi eða fjölbreyttri eignaraðild. Þá skiptir ekki eins miklu máli hvað kemur frá fréttastofunum ef tryggð er dreifð eignaraðild og mismunandi eignaraðild á fjölmiðlunum.`` Ég spyr, herra forseti: Hvað er það sem hefur breyst frá þeim tíma að hv. þm. Samf. Jóhanna Sigurðardóttir og Margrét Frímannsdóttir viðhöfðu þessi orð, annar hv. þm. á heimasíðunni sinni almennt um samþjöppun í viðskiptalífinu og hinn hv. þm. í þingræðu um samþjöppun í rekstri fjölmiðla? Annað sem vekur athygli í þessari umræðu hér í dag er öll áherslan sem lögð er á aðdragandann að frv., aðdragandann að því að frv. er lagt fram. Áhersla er lögð á að skýrslan hafi ekki verið birt og henni ekki dreift með hæfilegum fyrirvara og að ekki hafi gefist nægjanlegt svigrúm og nægjanlegur tími til umræðunnar. Mig langar af því tilefni til að minna á að hér var rædd í heilan dag skýrsla fjölmiðlanefndarinnar sem fylgir sem fylgiskjal með þessu frv. og við umræðuna hér í dag er gefinn kostur á því að halda áfram þeirri umræðu. Því er líka haldið fram að ætlunin sé að keyra frv. í gegnum þingið á engum tíma, að það eigi ekki að leyfa umræðu um málið. Ég vil árétta, ef ég fæ að segja bara fyrir mitt leyti, að ég er tilbúin til að sitja fram á mitt sumar til að halda áfram að ræða þetta mál og ég geng út frá því að aðrir stjórnarliðar séu sama sinnis, ætlunin sé að fá góða umræðu, bæði hér á þingi og sömuleiðis áframhaldandi úti í samfélaginu til að fá fram hin ólíkustu sjónarmið. Burt séð frá þessum viðhorfum verð ég að segja að í umræðunni hafa fallið mjög stór og þung orð, einstaklingar ýmsir hafa setið undir miklum aðdróttunum og mér finnst þannig málflutningur síst til framdráttar eða vitnisburður um málefnalega og lýðræðislega umræðu í samfélaginu. Mér finnst alveg óþarfi, herra forseti, að vera alltaf að tiltaka inn í þessa umræðu ákveðna einstaklinga og ákveðin fyrirtæki. Ég kýs í umfjöllun um málið, bæði hér í þingsal og líka þegar málið er komið til allshn., að reyna að fjalla um þetta almennt og út frá tilteknum prinsippum. Það sem maður hefur heyrt í þeim sem hafa talað hérna í dag úr hópi stjórnarandstæðinga sumra skil ég svo að í rauninni sé því ekki lengur haldið fram að almennt séu ekki reglur í Evrópuríkjum og í Bandaríkjunum sem takmarka eignarhald á fjölmiðlum. Ég held að nokkur sátt sé um að svo sé og að við séum eitt fárra ríkja sem ekki hafa gripið til þess að setja reglur um eignarhald á fjölmiðlum. Mér hefur líka skilist, herra forseti, að það sé nokkuð víðtæk samstaða hér á þingi um það sem meginmarkmið að tryggja fjölbreytni í fjölmiðlum og standa vörð um tjáningarfrelsi. Í þriðja lagi, herra forseti, hefur mér heyrst vera víðtæk samstaða milli stjórnmálaflokka og líka hagsmunasamtaka blaðamanna um nauðsyn þess að setja reglur um eignarhald á fjölmiðlum. Ágreiningurinn er fyrst og fremst um útfærslu slíkra reglna og slíkrar löggjafar. Það hlýtur að vera þess vegna sem maður hlustar grannt eftir raunverulegum vilja þingflokks Samf., sérstaklega í ljósi þess sem þingmenn Samf. hafa sagt í gegnum árin um nauðsyn þess almennt í viðskiptalífinu að sporna við samþjöppun og hringamyndun. Ég velti því líka fyrir mér, herra forseti, hvort við getum ekki almennt fallist á að það skipti máli fyrir tjáningarfrelsið, lýðræðislega umræðu og fjölbreytni hverjir eigi fjölmiðlana. Í umræðunni hér um fjölbreytni hafa þingmenn gjarnan bent á að við eigum kost á fjölbreyttu efni. Það sem ég er að reyna að átta mig á er hvort einhver hér á þingi sé raunverulega þeirrar skoðunar að það skipti engu máli hvert eignarhaldið á fjölmiðlunum sé. Hv. þm. Ögmundur Jónasson tók í ágætri ræðu sinni fyrr í kvöld dæmi frá Bandaríkjunum um vopnasala sem vildi eignast fjölmiðla. Mér fannst það mjög lýsandi. Þá ruku menn upp til handa og fóta. En við getum alveg séð fyrir okkur fyrirtæki í öðrum rekstri en vopnasölu sem fá menn aðeins til að hrökkva í gírinn. Væri ekki hætt við að umræðan yrði einsleit ef allir fjölmiðlarnir væru á sömu hendi? Ég held að það sé sannanlega óumdeilt andstætt hagsmunum alls almennings og rétti almennings til fjölbreytni í upplýsingum að fjölmiðlarnir séu í jafnmiklum mæli og þeir eru nú á sömu hendinni. Mér finnst óeðlilegt að eitt fyrirtæki geti stýrt því að eins miklu marki og nú er hvað við lesum, heyrum og sjáum. Ástæðan er fyrst og fremst sú að skoðanamyndandi þáttur fjölmiðla í lýðræðinu er allt of stór. Fjórða valdið er allt of sterkt í samfélagi okkar ef við ætlum ekki að spyrna fótum við því að samþjöppunin sé jafnmikil og hún hefir orðið á liðnum missirum. Mig langar í þessu samhengi, herra forseti, að vísa til Reykjavíkurbréfsins í gær til samanburðar þar sem tekið var hvernig við setjum í löggjöf okkar reglur sem setja valdi stjórnmálamanna mörk. Mér fannst það ágæt samlíking og það var ekki vegna þess að við ætlum einhverjum að misbeita valdi sínu, hvorki að við gerum þeim upp að þeir séu eða ætli að gera það einhvern tíma. Þetta eru reglur til að taka af allan vafa og til að standa vörð um tiltekinn trúverðugleika. Mig langar, herra forseti, að leggja áherslu á það að þetta frv. sem ekki er ætlunin að flýta hér í gegnum þinglega meðferð  Annað sem ég tel að við þurfum líka að gefa sérstakan gaum í allshn. og ábendingar hafa komið um frá ágætum lögfræðingum og prófessorum úti í samfélaginu er bráðabirgðaákvæðið. Við horfum þá til stjórnarskrárinnar og sjáum hvort ákvæðið eins og það er sett fram standist ákvæði hennar. Ég held að sjónarmið um það og ýmislegt annað sem lúti að efni frv. eigi eftir að koma fram á fundum allshn. og ég geri ráð fyrir að það fái þar góða umfjöllun.

Frú forseti. Það er orðið svolítið þreytandi að hlusta á enn eina ræðuna frá hv. þingmönnum framsóknarmanna sem eru allar upplesnar, sömu gömlu greinar eða ræður hv. þingmanna Samf., og ég ætla ekki að endurtaka einu sinni enn hverjir það eru. Þetta hefur greinilega vakið óskipta athygli framsóknarmanna. Ég segi ekki annað en það, virðulegi forseti, að hv. þingmönnum Framsfl. hefði verið nær að lesa betur hin ýmsu tilmæli Evrópuráðsins og skoða betur frv. sem þessi ágæti flokkur samþykkti út úr þingflokki sínum án nokkurra mótatkvæða --- vegna þess að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson var ekki á landinu --- og samþykkir þar af leiðandi að sé lagt fram í þessari mynd. Ég vil því spyrja hv. þingmann, kannski ekki síst vegna þess að hún er löglærð: Telur hún yfir allan vafa hafið að þetta frv. feli í sér afturvirkni, eins og fram hefur komið gagnrýni á að það geri, þrátt fyrir að í því felist heimild til að afturkalla útgefin útvarpsleyfi áður en þau renna út? Telur hv. þm. yfir allan vafa hafið, úr því að hún samþykkti frv. út úr þingflokknum, að þetta feli í sér afturvirkni? Ekki trúi ég því, virðulegi forseti, að hv. þingmenn Framsfl. telji rétt að leggja hér fram frv. sem hugsanlega feli í sér afturvirkni eða að þeir ætli að skoða það á síðari stigum og hefja það yfir allan vafa. Á það ekki að gerast áður, virðulegi forseti? Ég spyr að þessu og ég vil líka spyrja hv. þingmann hvort ekki hafi komið til greina af hennar hálfu að fara aðrar vægari og mildari leiðir, eins og m.a. er bent á í grein sem Páll Þórhallsson ritar í Morgunblaðið í gær.

Frú forseti. Það er ekki skrýtið þó að Samf. svíði þegar rifjuð eru upp orð þingmanna flokksins ...  Við komumst ekki hjá því í þessari umræðu, þegar verið er að hlusta eftir því hver afstaða Samf. er, hvað hún vilji gera í þessu máli, að rifja upp nokkurra mánaða gömul ummæli. Raunveruleikinn er sá að þessi ágæti flokkur hefur sett sig upp á móti því og sagt að taka eigi á samþjöppun í viðskiptalífinu. Spurning mín er: Af hverju gegnir öðru máli með fjölmiðlamarkaðinn? Til viðbótar því að hv. þm. 

Virðulegur forseti. Ég hélt satt best að segja að lagasetning hjá ríkisstjórninni ætti að vera það vönduð að það væri hafið yfir allan vafa að frv. fælu í sér afturvirkni. Varðar mig þó engu hvaða breytingar hafa verið gerðar á þessu frv. í fyrri meðferðum ríkisstjórnarinnar. Mér kemur það ekkert við. Ég geri þá kröfu, virðulegi forseti, að þegar frv. eru lögð fyrir hið háa Alþingi sé búið að hefja það yfir allan vafa innan ríkisstjórnarinnar og hjá þeim ráðuneytum sem í hlut eiga og hafa unnið og undirbúið frv. að þau a.m.k. brjóti örugglega ekki í bága við stjórnarskrá. Það á greinilega að skoða eftir á, virðulegi forseti. Ég spurði líka hv. þingmann hvort hún hafi ekki talið koma til greina, eins og Páll Þórhallsson bendir á í ágætri grein í Morgunblaðinu í gær, að leita fyrst annarra vægari leiða eins og hv. þm. veit að Samf. hefur lagt til. Hún hefur lagt það til í tillögum sem liggja fyrir þinginu og vill að þær leiðir verði reyndar áður en farið verður út í alvarlega íhlutun inn í þessa starfsemi eins og hér er verið að leggja til. Tillögur Samf. hvað varðar samþjöppun á markaði gilda allar enn og öll þau orð sem hér hefur verið vitnað til standa óhögguð.

Frú forseti. Spurningu minni er enn ósvarað: Hvers vegna hefur Samf. aðra afstöðu til samþjöppunar á fjölmiðlamarkaði en í viðskiptalífinu almennt? Hér segir hv. þm.: Við viljum fara aðrar og vægari leiðir. Hvers vegna gildir það bara í þessum rekstri?

Samkeppnislög gilda.

Samkeppnislög, hv. þingmaður, hafa ekki sama gildi varðandi rekstur fjölmiðla þar sem við þurfum m.a. að standa vörð um tjáningarfrelsið og að þau gildi á viðskiptalífinu, alveg rétt. Af því að hv. þm. vísaði til þess að sú sem hér stendur er löglærð vísa ég til þess að hv. þm. er það jafnframt. Hún túlkar samkeppnislögin svo og ég held því fram að henni sé ekki stætt á því af því að sérstakar reglur gilda, sérstök sjónarmið, um tjáningarfrelsið. Það er ekki viðskiptalegs eðlis. Svo að svarað sé varðandi afturvirknina veit hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir alveg eins og ég að úti í samfélaginu greinir lögfræðinga og prófessora á um það ákvæði. Ég geri ráð fyrir að við skoðum það sérstaklega í allshn.

Virðulegur forseti. Ég hjó eftir því í máli hv. þm. Jónínu Bjartmarz að hún taldi meginrökin fyrir því að setja ætti stífari reglur á Íslandi en í öðrum þjóðum sem við berum okkur saman við vera fámennið í íslensku samfélagi og smæð markaðarins. Þess vegna ættum við að setja strangari reglur en tíðkast annars staðar. Í rauninni á hið öndverða við. Þegar við skoðum regluverk í öðrum löndum sjáum við einmitt að í stórum ríkjum, á stórum mörkuðum, er regluverkið mun strangara en hjá minni ríkjum á minni mörkuðum. Við þurfum ekki annað en að horfa á Norðurlöndin, þ.e. Finnland, Svíþjóð og Danmörku, sem eru með mjög takmarkað regluverk í kringum eignarhald á fjölmiðlum. Eina ríkið sem hefur sett slíkar reglur á Norðurlöndunum, strangar reglur, er hið norska og Norðmenn eru einmitt núna að endurskoða þær reglur með tilliti til þess að draga úr þessum takmörkunum. Það kemur líka fram í skýrslunni sem unnin var, fjölmiðlaskýrslunni, að það sé almennt á hinn bóginn. Hér segir, með leyfi forseta, að mælikvarðar sem miða við hlutafjáreign eða veltu séu ,,... á undanhaldi, enda hafi reynslan sýnt að fyrirtækjum er tiltölulega auðvelt að fara kringum viðmiðanir og takmarkanir sem lúta að því``. Ég er hér með grein eftir sænskan prófessor í fjölmiðlafræði, Jens Cavallin, sem er að fara yfir sænska markaðinn og sænska regluverkið. Hjá honum kemur fram --- og það skýrir hvers vegna frv. um þetta fór ekki í gegnum sænska þingið --- að það er talið að það mundi beinlínis brjóta á stjórnarskránni sænsku ef menn reyndu að gera slíkar breytingar án þess að breyta málfrelsisákvæðum sænsku stjórnarskrárinnar. Þetta verða menn að hafa í huga, virðulegur forseti.

Frú forseti. Mér er alveg sérlega ljúft að koma í þennan ræðustól og leiðrétta misskilning. Hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir hefur greinilega misskilið ræðu mína. Ég hélt því ekki fram hér í þessum stól áðan að ástæða væri til að setja strangari reglur á Íslandi um eignarhald á fjölmiðlum vegna fámennisins og vegna smæðar markaðarins. Í fyrsta lagi hélt ég því ekki fram að ástæða væri til að setja strangari reglur hér á landi en annars staðar. Reglur svipaðar og þær sem við erum að setja eru settar víða annars staðar, en ég sagði að við þyrftum, vegna smæðar markaðarins sérstaklega, að huga að því hver rekstrargrunnur fyrirtækjanna væri. Ég tók fram að við þyrftum sérstaklega að gefa því gaum við þessa umræðu vegna þess hvað markaðurinn er smár. En það eru áhöld um það í umræðunni. Af hv. þingmönnum Samf. hefur því verið haldið fram að verði frv. að lögum sé rekstrargrunninum kippt undan Norðurljósum. Ef ég skil viðtal í Viðskiptablaðinu við forstjóra Baugs rétt má hins vegar akkúrat lesa hið andstæða. Ég tók það fram að þetta væri eitt af því sem við þyrftum að gefa gaum og sérstaklega að skoða í meðferð allshn. á málinu svo að ég leiðrétti allan misskilning um það. Meira fámenni, minni markaður --- það segir sig sjálft að þá þarf að skoða sérstaklega rekstrargrunn fyrirtækjanna. Ef þeim fækkar of mikið höfum við ekki fjölbreytnina sem við viljum halda í, frú forseti.

Virðulegur forseti. Ég átti mjög erfitt með að skilja þessa ræðu hv. þingmanns og fannst hér allt reka sig hvað á annars horn. Ég er búin að hlusta á þennan þingmann tala um það mál sem hér er til umfjöllunar, ekki bara hér heldur á opinberum vettvangi. Fyrst byrjaði þingmaðurinn með þá röksemdafærslu að það væri að sjálfsögðu enginn í fjölmiðlarekstri nema vegna þess að hann vildi hafa völd og áhrif. Það væri ekkert að hafa upp úr fjölmiðlarekstri, þetta væri svo óarðbær atvinnugrein. Þess vegna væru menn í þessum atvinnurekstri beinlínis til að hafa völd og áhrif. Það kann vel að vera að einhverjir séu af þeim sökum í þessu. Nú halda menn því hér fram, m.a. þessi þingmaður, að í sjálfu sér sé ekkert að óttast við uppstokkun þessara fyrirtækja vegna þess að þau séu arðvænleg. Hér rekur sig hvað á annars horn í málflutningi þeirra þingmanna sem tala um þessi mál. Þá hefur því líka verið haldið fram í þessari umræðu að þetta séu þjóðréttarlegar skuldbindingar sem við verðum að uppfylla. Hér sagði forseti þingsins í dag að lýðfrjálsar þjóðir setji sér reglur um þetta. Varð Ísland lýðfrjálst árið 2004, með leyfi að spyrja?

Minni hv. þingmenn á að ávarpa hv. þingmenn með réttum hætti.

Frú forseti. Hv. þm. hefur hlustað, segir hv. þm., á málflutning minn í þessu máli og leggur út af honum eins og hún skilur hann. Ég verð að segja fyrir mitt leyti, frú forseti, að ég botna ekkert í málflutningi hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur og ætla ekki að reyna að leggja út af honum. Ef fyrirtæki eru ekki rekin til að skila hagnaði, þá spyr ég: Í hvaða tilgangi vill markaðsráðandi fyrirtæki á matvörumarkaði eða einhverjum öðrum reka fjölmiðil? Er það þá ekki til þess að hafa áhrif og völd, eða á einhvern hátt að nýta hagræðið af því að fyrirtækin eru rekin saman? Þetta er það sem við hljótum að velta fyrir okkur. Hvort það er rekstrargrunnur til að reka fyrirtæki eins og þetta ef það er leyst upp er bara eitthvað sem ég á eftir að kanna hvort sé eða sé ekki. Frásagnir af því eru mjög misvísandi, þ.e. hvort svo sé. Ef það er ekki hagnaðarvonin, frú forseti, hlýtur það að vera eitthvað annað sem menn ætla að ná fram með rekstrinum. Hvers vegna ekki áhrif og völd? Það hafa menn beinlínis sagt og forstjóri Baugs viðurkennt.

Virðulegur forseti. Hv. þm. sagði: Fjórða valdið er orðið allt of sterkt. Vegna þess að hv. þm. er málefnaleg vil ég trúa að það hafi verið mismæli og vonast til að þingmaðurinn staðfesti í ræðu á eftir að svo hafi verið. Ég minni samt hv. þingmanninn á að hlutverk fjórða valdsins er fyrst og fremst að veita stjórnvöldum aðhald því að almenningur getur aðeins veitt okkur aðhald á fjögurra ára fresti. Fyrirtækjum á markaði veita neytendur hins vegar aðhald á hverjum degi með innkaupum sínum, ekki aðeins á fjögurra ára fresti. Stjórnvöld hafa hins vegar eftirlit með starfsemi fyrirtækja á markaði og vilji menn koma í veg fyrir óheilindi af hálfu markaðsráðandi fyrirtækja er nærtækast að setja reglur um fjárhagsleg samskipti þeirra og stjórnmálaflokkanna sem hafa yfir Samkeppnisstofnun og öðrum eftirlitsstofnunum að segja. Ég verð að spyrja hv. þingmann: Hvar í veröldinni er markaðsráðandi fyrirtækjum bannað að eiga í ljósvakamiðlum? Er það ekki rétt, hv. þingmaður, að ástæðan fyrir því að takmarkanir eru á slíkum leyfum í öðrum löndum sé sú að þar eru það takmörkuð gæði? Hér á Íslandi eru til ráðstöfunar sjónvarpsrásir fyrir þá sem hafa vilja og hér gengur sjónvarpsstöð og hefur gengið manna á meðal í leit að fjármagni, og gengið illa vegna þess að staðreyndin er sú að hér hefur fremur skort á það að menn vildu leggja fjármagn í sjónvarpsrekstur en hitt. Þess vegna er fásinna að ætla að tryggja fjölbreytni með því að banna þó þeim fáu aðilum sem tilbúnir hafa verið að leggja fé í þennan rekstur að gera það. Það mun einfaldlega styrkja einokunaraðstöðu ríkissjónvarpsins á þessum markaði og það kann að vera hið pólitíska markmið sem Sjálfstfl. hefur í þessum leiðangri. Það er hins vegar illskiljanlegt að Framsfl. skuli vera honum svona eftirlátur í þessu efni.

Frú forseti. Í lok andsvars síns lagði hv. þm. Helgi Hjörvar áherslu á þá þrautagöngu sem sjónvarpsstöð hefði gengið í gegnum til að fá fjármagn. Ég spyr hv. þingmann: Er það eitthvert skilyrði fyrir góðum rekstri á sjónvarpsstöð að um hann sjái markaðsráðandi aðili? Hvers vegna geta ekki önnur fyrirtæki á markaði stutt þetta? Hvers vegna þarf það að vera markaðsráðandi aðili? Í annan stað hélt hv. þm. því fram að ég hefði sagt, og tekur það úr samhengi, að fjórða valdið væri orðið allt of sterkt. Ég spurði hvort ekki væri hætt við því að fjórða valdið yrði of sterkt og veldi fjölmiðlanna of mikið ef allir fjölmiðlar væru komnir á sömu höndina eða í slíka meirihlutaeign sem nú er. Það er eitthvað sem ég held að sé umhugsunarefni fyrir lýðræðislega umræðu og fjölbreytni. Það sem ég vakti líka athygli á og spurði eftir er hvort þingmenn Samf. héldu því virkilega fram að eignarhald á fjölmiðlum skipti engu máli.

Hvað eru bankarnir ... markaðsráðandi ...?

Virðulegur forseti. Ég harma yfirlýsingar hv. þingmanns hér því að hún staðfesti það í ræðu sinni að stjórnvöldum í þessu landi þyki fjórða valdið vera orðið of sterkt, gagnrýnin á sig og aðhaldið of mikið og nauðsynlegt að setja við því skorður. Það er ekki hægt að skilja ræðu hv. þingmanns öðruvísi. Ég spurði hv. þingmann hvar í veröldinni væru dæmi þess að markaðsráðandi fyrirtækjum væri bannað að eiga í fjölmiðlafyrirtækjum. Ekkert dæmi gat þingmaðurinn nefnt. Það getur vel verið, hv. þingmaður, að aðrir aðilar en markaðsráðandi geti rekið sjónvarp hér í landinu. Þeim er það frjálst, það eru sjónvarpsrásir til ráðstöfunar. Það eru sjónvarpsfyrirtæki á markaðnum sem fegin yrðu að fá nýtt fjármagn inn í rekstur sinn til að styrkja hann og efla. Rekstur Norðurljósa varnar því ekki. Það er þess vegna engin ástæða til að banna þeim aðilum sinn rekstur þó að menn vilji auka enn á fjölbreytni. Þvert á móti.

Frú forseti. Hv. þm. spyr hvar annars staðar markaðsráðandi aðila sé bannað að eiga í ljósvakamiðli. Ég verð að viðurkenna að ég þekki það ekki gjörla eða hvort markaðsráðandi aðili hafi einhver takmörk á því hvað hann megi eiga mikið í ljósvakamiðli. Við skulum hins vegar halda því til haga að þegar við setjum reglur fyrir íslenskan fjölmiðlamarkað þurfum við sérstaklega að horfa til séraðstæðna á Íslandi. Það kemur í ljós í ágætri skýrslu sem er fylgiskjal með frv. að aðstæður eru svo mismunandi frá einu landinu til annars að það er ekki hægt að apa eftir löggjöf eða reglum sem eru settar neins staðar annars staðar. Við þurfum sérstaklega að skoða þennan markað sem við búum á.

Frú forseti. Í dag, 3. maí, er dagur sá sem Sameinuðu þjóðirnar hafa útnefnt sem alþjóðlegan dag frjálsrar fjölmiðlunar. Það er nokkuð kaldhæðnislegt að hæstv. forsrh., formaður stjórnmálaflokks sem löngum hefur hagað málflutningi sínum með þeim hætti að ætla mætti að hann ætti einkarétt á notkun hugtaksins ,,frelsi`` skuli einmitt í dag ákveða að tala fyrir frv. sem reisir skorður við eignarhaldi á fjölmiðlum. ,,Ég er frelsisins maður,`` sagði hæstv. forsrh. í ræðu fyrr í dag. En hæstv. forsrh. kvartar sáran undan því að í umræðunni hafi ásetningur hans verið gerður tortryggilegur og því haldið fram að frv. sé af gremju stefnt gegn óvinum ráðherrans. Framlagning þessa frv. þarf auðvitað að vera hafin yfir allan vafa, virðulegi forseti, um að þar búi að baki annar ásetningur en sá sem hæstv. ráðherra hefur gefið upp. Þegar litið er til þess að Norðurljós eru eina fyrirtækið sem verður fyrir áhrifum við lagasetningu þessa er ekki einfalt að trúa því að málið sé eingöngu lagt fram til að ná fram réttlæti og fjölbreytni í fjölmiðlun, eins og hæstv. forsrh. virðist vilja vera láta. Frú forseti. Það er klifað á því að frv. sé ætlað að auka fjölbreytni í íslenskri fjölmiðlun. En það hefur ekki farið mikið fyrir því í umræðunni, það sem af er, hvað menn meina með þessu fjölbreytnihugtaki. Er þetta kannski bara þægilegt hugtak sem hefur yfir sér jákvæðan blæ og því gripið til þess nú, svo fólk haldi að samþykkt frv. forsrh. færi okkur betri heim hvað þetta varðar? Ég verð að segja að ég ekki ánægð með stöðuna í þessu tilliti eins og hún er í dag. Í mínum huga er dagskrárframboð hér á landi fremur einhæft, bæði í sjónvarpi og hljóðvarpi. Þær stöðvar virðast allt of margar sem varla hafa þrek til að gera meira en setja annan geisladisk í spilarann. Í sjónvarpi sakna ég sjálfstæðrar dagskrárgerðar. Ég sakna fjölbreyttra fréttaskýringaþátta, heimildamynda, fræðsluefnis um menningu okkar jafnt sem annarra þjóða, þjóða í fjarlægum heimshlutum. Ég er orðin langþreytt á bandarískum sápum og þrái innlent leikið efni og leikið efni frá öðrum menningarheimum en þeim engilsaxneska. Það er ekki fjölbreytni af þessu tagi, virðulegi forseti, sem við höfum fjallað um síðustu daga, öðru nær. Okkur er stillt upp við vegg og við fáum eingöngu að ræða fjölbreytni í eignarhaldi. Að þessu leyti er ég sammála höfundum skýrslunnar sem hæstv. menntmrh. bað um að yrði gerð. Þeir leggja höfuðáherslu á það að fjölmiðlum beri að tryggja aðgengi almennings að dagskrárefni sem endurspegli mismunandi menningarleg og pólitísk sjónarmið. Það er kjarni málsins í umræðunni um fjölbreytni í fjölmiðlum. Þingmenn stjórnarflokkanna hafa ekki gert neina tilraun til þess í ræðum sínum í dag að beina umræðunni inn á þá braut, því miður. Virðulegur forseti. Það eru mörg atriði í þessu frv. sem skoða þarf nánar. Áður en ég fer að telja þau upp eða líta frekar á þau vil ég segja að það ergir mann óneitanlega við umræðu um þetta mál að umræðan um skýrslu hæstv. menntmrh. skuli þá þegar hafa verið lituð af þegar framkomnu frv. forsrh. Það gefur manni ekki til kynna að ríkisstjórnin hafi viljað öfluga skapandi umræðu um skýrslu ráðherrans. Það gefur manni til kynna að meiningin hafi verið að stýra umræðunni strax inn á þá braut sem frv. lagði. Það er mjög miður, þegar mál af þessu tagi kemur fyrir Alþingi, að ekki skuli gætt að frelsi umræðunnar, að þegar skuli sett á hana höft eða bönd og eins og menn hafa verið að kvarta undan hér í dag. Afgreiðsla málsins var sett í flýtifarveg sem lokar fyrir möguleika okkar á að eiga skapandi umræðu, samtal við aðila á markaði, samtal við fagmenn sem starfa á fjölmiðlunum, samtal sem gæti mögulega leitt af sér niðurstöðu sem allir gætu meira eða minna sætt sig við eða orðið ásáttir um að yrði til bóta. Í frv. eru, eins og ég sagði, mörg atriði sem þarf að skoða nánar. Ef við værum að vinna af skynsemi mundum við afgreiða málið til nefndar, að öllum líkindum til menntmn. Alþingis, sem síðan mundi senda málið út til umsagnar til allra hagsmunaaðila. Í því ferli væri ljósi varpað á alla vankanta frv. og velt upp öðrum möguleikum til að ná fram sömu eða svipaðri niðurstöðu, a.m.k. til að tryggja fjölbreytni dagskrárframboðs íslenskra fjölmiðla eins og markmiðið er sagt vera. Frú forseti. Ég get tekið undir með þeim sem gert hafa athugasemdir við að í frv. sé ekki gætt jafnræðisreglu. Það er eitt þeirra atriða sem undir eðlilegum kringumstæðum hlyti að verða skoðað í meðförum nefndar. En vegna þess hvernig mál þetta ber að er eðlilegt að það veki ótta hjá okkur sem sitjum á Alþingi í umboði þeirra sem andæfa ríkisstjórninni og stefnu hennar. Sá ótti er fólginn í þeirri tilfinningu sem við kennum nú, undan sporunum sem eru reknir í síður reiðskjótans. Hér á ekki að vinna af sanngirni og það skelfir mann. Eða hvers vegna er frv. sett fram með þeim hætti að útvarpsrekstur er gerður leyfisskyldur í þessu plaggi en ekki blaðaútgáfa? Hvar er jafnræðisreglan? Hæstv. forsrh. hefur ekki séð ástæðu til þess að varpa neinu ljósi á það í ræðum sínum í dag þótt hann hafi fengið ótal tækifæri til þess. Þessari spurningu hefur enn ekki verið svarað. Eða hvernig er hægt að horfa fram hjá því að frv. vegur sannarlega að hagsmunum ákveðins fyrirtækis? Ég spyr hvort ríkisstjórnin sé tilbúin til að ræða gildistökuákvæðið eða ákvæði til bráðabirgða í frv. eða hvort það verði að fara óbreytt í gegn. Ég gæti hugsanlega verið til viðræðu um að gildistakan héldist í hendur við sólarlag núgildandi útvarpsleyfa en ég sé ekki nokkur merki þess að slík umræða eigi upp á pallborðið hjá stjórnarmeirihlutanum. Ég get þó ekki séð að það ætti að vera svo útlátamikið fyrir þingmenn stjórnarmeirihlutans að ræða gildistökuákvæðið þannig að útvarpsleyfi viðkomandi fjölmiðla, sem hafa leyfi í dag, verði látin renna út áður en breytingar frv. taki gildi hjá viðkomandi rekstraraðilum. Frú forseti. Ég er mjög efins um þá kröfu sem í frv. er, að fyrirtækjum með markaðsráðandi stöðu á öðrum sviðum viðskipta skuli ekki heimilt að eiga baun í bala í ljósvakamiðlum. Ef við fáum svigrúm til að skiptast á skoðunum um þetta atriði þá held ég að finna mætti miklu skynsamlegri niðurstöðu en þá sem frv. gerir ráð fyrir. Í þessu frv. er heldur ekkert fjallað um innri reglur sem tryggt geti sjálfstæði ritstjórna eða fréttastofa, sem auðvitað er flókið mál í eðli sínu. Maður getur vel ímyndað sér að eigandi og ritstjóri fjölmiðils séu óhjákvæmilega í sama liði og það er spurning hvort nokkuð sé óeðlilegt við að eigandi fjölmiðils og ritstjórn hans myndi með sér bandalag. Þá verður hins vegar eitt að vera ljóst: Almenningi verður að vera ljóst hver er eigandi fjölmiðilsins. Þarna er ég komin að því, frú forseti, sem mér finnst vega þyngst í umræðunni allri. Ég get ekki annað en furðað mig á því að frv. skuli ekki hafa að geyma nein ákvæði um gagnsæi eignarhalds. Í mínum huga er það algert lykilatriði, í þeim heimi sem okkur hefur verið búinn --- af hverjum? Af ríkjandi stjórnvöldum, nota bene --- að eignarhald fjölmiðlanna sé öllum ljóst og upplýsingar um það aðgengilegar á hverjum tíma. Það er algert frumskilyrði. Á þann hátt einan getur almenningur áttað sig á því hvernig best er að hlusta á viðkomandi fjölmiðil og með hvaða gleraugum beri að lesa viðkomandi blað. Frú forseti. Ég endurtek það sem ég sagði við umræðuna um skýrslu menntmrh., sem hér er eiginlega notuð sem skálkaskjól hugmynda í frv. Ég sakna þess að hugmyndafræði lýðræðisins sé gætt við framlagningu þessa máls. Ég get ekki fellt mig við að ekkert samráð skuli hafa verið haft við aðila á fjölmiðlamarkaði eða við fagfélag þess fólks sem starfar við fjölmiðlana, Blaðamannafélag Íslands. Blaðamannafélagið hefur lýst, með ályktun á aðalfundi sínum, vilja sínum í þessum efnum. Það er ekki á móti lagasetningu en það er ekki sátt við framgang mála. Ég vitna, leyfi forseta, í ályktun aðalfundar Blaðamannafélagsins sem haldinn var fyrir skemmstu en þar segir: ,,Aðalfundurinn hvetur til málefnalegrar umræðu í samfélaginu um eignarhald á fjölmiðlum með mögulega lagasetningu í huga, en efnisatriði fyrirliggjandi frumvarps munu tæplega fá viðunandi umræðu á opinberum vettvangi eigi að samþykkja það sem lög fyrir þingfrestun í vor.`` Ég verð að segja, frú forseti, ég hlýt að taka undir ályktun fundarins hvað þetta varðar. Hér hefur því miður ekki verið efnt til eðlilegrar, lýðræðislegrar umræðu, því miður. Þá er ég komin, frú forseti, að atriði sem mér er mikið í mun að komist að í umræðunni. Það hefur svo sem örlað á því í þeim ræðum sem haldnar hafa verið í dag, þ.e. málefnum Ríkisútvarpsins. Í mínum huga er mjög miður hvernig formenn stjórnarflokkanna hafa kosið að færa málefni Ríkisútvarpsins inn á borð í þessari umræðu. Með hvaða hætti er það? Jú, með yfirlýsingum um það að nú sé rétti tíminn til að leggja af afnotagjöld Ríkisútvarpsins, þau séu úrelt og finna þurfi afnotagjöldunum annað form. Eitthvert annað form. Ég minnist þess að hafa verið gagnrýnd fyrir að tala alltaf um ,,eitthvað annað`` í þessum stól, sem ég geri reyndar ekki. Ég hef yfirleitt hugmyndir til að leggja í pott vilji ég fara aðrar leiðir en ríkisstjórnarflokkarnir. En nú vilja stjórnarherrarnir, hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh., gera eitthvað annað við fjármögnun Ríkisútvarpsins en að láta borga afnotagjöld. Ég fullyrði það, frú forseti, að ég treysti Sjálfstfl. ekki fyrir horn í málefnum Ríkisútvarpsins. Það er á stefnuskrá þess flokks að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið. Til eru landsfundarsamþykktir fyrir því, samþykktir ungra sjálfstæðismanna og samþykktir Heimdallar. Ekki nóg með það heldur vill yngra fólkið í Sjálfstfl. selja Ríkisútvarpið þegar búið verður að hlutafélagavæða það. Við þekkjum öll þessa sögu um hlutafélagavæðingu ríkiseigna sem eru síðan alltaf seldar, ekki á elleftu stundu, heldur nánast strax eftir að búið er að hlutafélagavæða. Þá er farið í söluferli. Ég vara alvarlega við því, frú forseti, að í þessari umræðu sé vegið að þeim máttarstólpa Ríkisútvarpsins sem fólginn er í afnotagjaldinu. Ég vil leyfa mér að vitna til greinar sem G. Pétur Matthíasson, starfsmaður Ríkisútvarpsins til margra ára, skrifar í Morgunblaðið í gær, sunnudag, eftir því sem ég held ég muni rétt, en með leyfi forseta þá segir G. Pétur Matthíasson þar: ,,Nú eru uppi hugmyndir um að afnema afnotagjald Ríkisútvarpsins. Með því er vegið að sjálfstæði Ríkisútvarpsins því afnotagjaldið gerir Ríkisútvarpið að fjölmiðli þjóðarinnar en ekki fjölmiðli ríkisins.`` Þessi yfirlýsing G. Péturs Matthíassonar er alveg samhljóða yfirlýsingu nefndar menntmrh. Hvað segir nefndin í kafla 4.3 þar sem fjallað er um lög Ríkisútvarpsins? Þar segir, með leyfi forseta: ,,Nefndin er sammála um að mikla þýðingu hafi fyrir efni þessarar greinargerðar, að gefa gaum að hlutverki og stöðu Ríkisútvarpsins á íslenskum fjölmiðlamarkaði, enda er ljóst að styrking og efling ríkisútvarps er ein þeirra leiða sem koma til greina til að hamla gegn neikvæðum áhrifum samþjöppunar eignarhalds á fjölmiðlamarkaði.`` Þetta er er afar mikilsverð yfirlýsing og athyglisverð. Í þessum sama kafla segir jafnframt, sem mér finnst vera lykilatriði í niðurstöðu nefndarinnar, með leyfi forseta: ,,Réttur til innheimtu afnotagjalda styrkir mjög stöðu Ríkisútvarpsins og sjálfstæði``. Það er lykilatriði fyrir sjálfstæða stöðu Ríkisútvarpsins að neytendur og eigendur Ríkisútvarpsins finni að þeir eigi það, þeir greiði til þess og finni það á eigin skinni og eigin buddu að þeir reki þennan fjölmiðil. Ríkisstjórnin á ekki ríkisútvarpið. Þjóðin á það. Það er einn af máttarstólpum íslenskrar menningar. Þegar stjórnarherrarnir leyfa sér að færa umræðuna um Ríkisútvarpið inn í þessa umræðu eins og þeir hafa gert, að varpa því fram sisvona ábyrgðarlaust að afnotagjöldin séu úrelt þótt þeir hafi engar hugmyndir um hvernig megi leysa málin á annan hátt þá segi ég að þeir standi ekki undir ábyrgð sinni, frú forseti. Ég mundi segja að ef Ríkisútvarpið yrði sett á fjárlög þá væri það dauðadómur yfir því. Það væri þar með sett undir geðþóttavald stjórnvalda og þá fyrst yrði það fyrir alvöru ríkisstjórnarútvarp. Ástandið er ekki gott eins og það er í dag en það yrði skelfilegt ef Ríkisútvarpið yrði sett á fjárlög. Það er tilfinning mín fyrir þessu því að endanlegt skjól Ríkisútvarpsins er að eigendurnir viti að þeir geti treyst því, eigendurnir finni að þeir eigi þar innhlaup og eigi sinn þátt í þeim trúverðuga fréttamiðli sem Ríkisútvarpið er. Ég tel verulega þörf á að tryggja stöðu Ríkisútvarpsins. Ég tel að leysa eigi það undan pólitískum áhrifum ríkisstjórnarflokkanna. Ég tel að losa þurfi það undan pólitísku ráði sem leyfir sér að hafa áhrif á ráðningu fréttamanna og annars starfsfólks. Það verður ekki gert með því að færa málefni þess inn á þetta borð með þeim hætti sem hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. hafa gert. Það er mjög athyglisvert, frú forseti, að lesa kafla 6.4.1 í skýrslu nefndar menntmrh. þar sem lagt er til að hugað verði sérstaklega að stöðu Ríkisútvarpsins í þessari umræðu með það að markmiði að tryggja því trausta stöðu til frambúðar á markaði fyrir hljóðvarp og sjónvarp. Það er einnig athyglisvert að nefndin segir að ástæðan fyrir því að þetta sé nefnt fyrst --- nota bene, þetta er fyrsta leiðin sem sögð er koma til greina til úrbóta, þ.e. að tryggja traust almenningsútvarps eða ríkisútvarp --- sé að sú leið feli ekki í sér neina beina íhlutun í málefni einkamarkaðarins. Hún segir jafnvel í niðurlagi kaflans að það virðist hægt að hrinda slíkum áformum í framkvæmd án breytinga á gildandi lögum, að slíkt mundi geta haft ákveðin áhrif á frjálsa markaðinn, einkamarkaðinn, sem hefði ákveðið svigrúm utan þess vallar sem Ríkisútvarpið leikur á. Kafli 6.4.1 er sannarlega athyglinnar virði í skýrslu menntmrh. Frú forseti. Ég verð að segja að í heildina tel ég á ferðinni gallað frumvarp. Ég tel það ekki gera neina tilraun til að horfa heildstætt á málin. Þar af leiðandi sver það sig í ætt við önnur stórmál þessarar ríkisstjórnar sem sífellt skautar á yfirborði hlutanna og hikar ekki við að beita meirihlutaafli sínu til að forðast lýðræðislega umræðu og lýðræðislega ákvarðanatöku.

Hæstv. forseti. Ég kem í ræðustól vegna orða hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur um ummæli forsrh. hæstv. og utanrrh. um afnotagjöld Ríkisútvarpsins. Hv. þm. talaði um að þessir ágætu hæstv. ráðherrar hefðu ábyrgðarlaust varpað fram hugmyndum um að afnema afnotagjöld og ekki rætt um hvað ætti þar að taka við. Ég tel að þeir hafi ekki varpað þeim hugmyndum fram af ábyrgðarleysi. Mér finnst furðulegt að hv. þm. skuli ekki hafa getið þess í ræðu sinni að í kjölfarið var m.a. rætt við hæstv. menntmrh. sem tók reyndar undir þessi sjónarmið en lýsti jafnframt þeirri skoðun sinni að hún væri fylgjandi því að nefskattur mundi fjármagna rekstur Ríkisútvarpsins. Ég tel að við eigum að fara í umræðu um hvort rétt sé að innheimta gjald af eigendum viðtækja við fjármögnun Ríkisútvarpsins. Ég tel að það kunni að vera úrelt fyrirkomulag. Eins og útvarpsstjóri hefur viðrað í umræðunni gefast orðið aðrar leiðir við að ná útsendingum sjónvarpsins, það er m.a. gert í tölvum með sjónvarpskortum og af þeim eru ekki innheimt afnotagjöld. Fólk sem t.d. hverfur af landi brott um árabil vegna náms eða annars þarf að innsigla viðtæki til þess að komast hjá þessum greiðslum. Slíkt fyrirkomulag er kannski barn síns tíma. Að lokum má nefna að innheimtukostnaður Ríkisútvarpsins vegna afnotagjalda nemur tugum milljóna króna. Hann er tekinn af rekstri stofnunarinnar. Þetta er óvinsælt form. Skapar stofnuninni óvinsældir meðal greiðenda að mörgu leyti, að halda úti leitarsveitum við að leita uppi viðtæki. Ég tel fullkomlega eðlilegt að skoða aðrar leiðir við fjármögnun Ríkisútvarpsins en tek undir með hv. þm. varðandi það að þar þarf að gæta mjög að sjálfstæði Ríkisútvarpsins.

Frú forseti. Ég er ánægð með að hv. þm. skuli samsinna sjónarmiðum mínum varðandi það að huga þurfi vel að sjálfstæði Ríkisútvarpsins. Ég tel að við getum þá a.m.k. orðið bandamenn í þeirri baráttu. En um hugmyndina um að leggja af afnotagjöld ríkisútvarpsins vegna þess að þau séu úrelt þá verð ég að segja að menn þurfa ekki að leita mjög langt til að finna aðrar hugmyndir sem eru til staðar varðandi það hvernig megi gera þessa hluti á annan hátt, án þess að skerða eða minnka eða slíta tengsl eigendanna, þjóðarinnar, við miðilinn. Sú leið sem ég hef nefnt í ræðum og hef heyrt fjallað um á afar gáfulegan hátt er sá möguleiki að tengja afnotagjöldin við fasteignir og gjaldið sé innheimt með fasteignagjaldi sem ákveðinn hluti fasteignagjalds. Það væri þar með bundið fast við ákveðnar fasteignir. Þetta er leið sem er vel fær og hefur verið til athugunar að fara, a.m.k. hjá því fólki sem hefur haft áhuga á að velta fyrir sér öðrum möguleikum. Það er hins vegar eitt sem dettur niður við þetta, t.d. hótelin, sem greiða umtalsverð afnotagjöld af því að þau eru með mikinn fjölda tækja. Það er ekki alveg sama hverjir neytendurnir eða notendurnir eru. Ég verð að segja að mér finnst það frumhlaup af stjórnarherrunum að koma með þennan þátt inn í umræðuna án þess að hafa velt því fyrir sér hvaða umræða eða hvaða hugmyndir hafa verið á sveimi varðandi þetta mál. Ég segi: Höfum allan vara á þessu því að það að fella einhliða niður afnotagjöld Ríkisútvarpsins og breyta þeim í nefskatt, sem mundi hverfa inn í einhverja hít og gera það að verkum að fólk hætti að finna fyrir því að það væri að greiða til Ríkisútvarpsins, tel ég að vegi að rótum sjálfstæðis Ríkisútvarpsins og vinni þar með gegn sjónarmiðum þeim sem hv. þm. talaði fyrir rétt áðan.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir það með hv. þm. að skoða megi þá leið að binda greiðslur við fasteignir. Það er eitt af því sem hefur verið í umræðunni og þarf að fara yfir. Ég ítreka að mér finnst alls ekki óeðlilegt og ekkert frumhlaup af hálfu hæstvirtra ráðherra að nefna að það kunni að vera rétt að afnema afnotagjöldin. Af hálfu formanns Framsfl. er a.m.k. ekki hægt að halda því fram að þar sé um frumhlaup að ræða. Flokkurinn hefur markað sér stefnu í málefnum Ríkisútvarpsins og samþykkti hana á miðstjórnarfundi fyrir einum tveimur árum. Þar er einmitt fjallað um að það kunni að vera heppilegt að breyta um aðferð við fjármögnun Ríkisútvarpsins og afnema afnotagjöldin. Þó er tekið skýrt fram að sú breyting verði að taka mið af því að viðhalda sjálfstæði Ríkisútvarpsins, þannig að það verði einmitt ekki bundið pólitísku valdi við úthlutun fjármuna eins og hætt er við að verði ef stofnunin fer á fjárlög. Útvarpsstjóri hefur m.a. minnt á það í opinberri umræðu síðustu daga.

Frú forseti. Ég taldi mig einmitt vita að Framsfl. hefði markað sér stefnu varðandi Ríkisútvarpið. Við vitum það öll sem hér erum inni og þjóðin veit það öll að Framsfl. hefur staðið gegn mjálmi Sjálfstæðisflokksins um breytingu á rekstrarformi og veikingu Ríkisútvarpsins. Framsfl. hefur staðið gegn þeim hugmyndum sem Sjálfstfl. hefur haft um málefni Ríkisútvarpsins. Eins og ég sagði í ræðu minni treysti ég Sjálfstfl. ekki fyrir horn í málefnum Ríkisútvarpsins. Mér finnst því mjög miður þegar Framsfl. leggst við fætur Sjálfstfl. í þessum málum. En nákvæmlega þannig lítur málið út núna. Af því við erum að tala um að afnotagjaldið eigi að tryggja sjálfstæði Ríkisútvarpsins og við hv. þm. erum sammála um að það beri að tryggja það þá langar mig að ljúka þessu síðara andsvari mínu með því að vitna aftur til orða G. Péturs Matthíassonar sem skrifaði grein í Morgunblaðið um helgina. Hann segir, með leyfi forseta: ,,Afnotagjaldið er stuðpúði eigenda Ríkisútvarpsins, þjóðarinnar, gagnvart stjórnvöldum sem síðan hafa sín áhrif í gegnum útvarpsráð. Það dugir þeim, þeir þurfa ekki líka að hafa fjárhagslegt vald yfir Ríkisútvarpinu.`` Verum þessara orða minnug, frú forseti. Ég treysti því að þingmenn Framsfl. fari ekki að láta sjálfstæðismenn leiða sig út í þá gildru núna, sérstaklega ekki í umræðu eins og þeirri sem hér fer fram og farið er í með hasti, að búa til málatilbúnað kringum Ríkisútvarpið sem veikt gæti stöðu þess eða tekið frá því sjálfstæðið.

Virðulegi forseti. Ég verð að byrja á að segja að ef þessi ríkisstjórn er flink í einhverju þá er hún reglulega flink í að kveikja elda. Nú logar enn eitt ófriðarbálið sem kveikt hefur verið af hálfu ríkisstjórnarinnar. Heimurinn hefur enn á ný verið málaður svart/hvítum litum og með eða á móti pólitík ræður hér allri för. Þetta kom skýrt fram í framsögu hæstv. forsrh. þegar hann kallaði hv. þingmenn, sem hafa lýst sig andvíga frv. hans, sérstaka blaðafulltrúa ákveðinna fyrirtækja í þessu landi. Það er óþolandi að sitja undir svona ávirðingum ef maður er ekki sammála hæstv. forsrh. Að sama skapi virðist það orðið hegðunarmynstur hjá þessari ríkisstjórn að troða í gegnum þingið mikilvægum málum á síðustu dögum í krafti meiri hlutans án nægjanlegrar umræðu. Þetta eru óþolandi vinnubrögð. Helst mætti ætla að ríkisstjórnin leggi hreinlega ekki í umræður um mikilvæg mál. Hún vill klára málin áður en umræða þroskast. Þetta er eins og að rífa upp ræturnar áður en uppskeran hefur svo mikið sem gægst upp úr moldinni. Hins vegar gæti verið að ríkisstjórnin sé hreinlega orðin það vön völdunum að henni standi nákvæmlega á sama um viðhorf fólks. Hvaða aðrar ástæður geta verið fyrir því að þegar svo umfangsmikil skýrsla, sem fjölmiðlaskýrsla menntmrh. er, er lögð fram þá komi fram. frv. á sama tíma sem á að byggja á henni? Þannig er slökkt á vitrænni umræðu um skýrsluna sjálfa. Þetta segir mér að ríkisstjórnin hafi ekki nokkurt samráð í huga og hafi ekki nokkurn vilja til samræðu um þetta mál. Vinnubrögðin hingað til bera þess a.m.k. ekki merki. En það logar ekki bara ófriðarbál vegna þessara vinnubragða innan veggja Alþingis heldur berast mótmæli og hafa borist undanfarna viku frá ýmsum hagsmuna- og stjórnmálasamtökum. Ástæðan er m.a. sú að ekki var haft samráð við þá aðila við samningu frv. Þeir hafa nú sent frá sér mótmæli og nægir þar að nefna samtök á borð við Samtök auglýsenda og Blaðamannafélagið. Þetta eru engin vinnubrögð þegar um svo afdrifaríkt frumvarp er að ræða. Ég segi afdrifaríkt, vegna þess að við vitum að það mun aðallega snerta eitt fyrirtæki á íslenskum fjölmiðlamarkaði sem heitir Norðurljós, fyrirtæki með um 2.000 starfsmenn. Frv. hefur gríðarleg áhrif á afkomu og líf fólks. Af lestri skýrslunnar er ljóst að staða Ríkisútvarpsins er afar sterk á ljósvakasviðinu. Það ánægjuefni. RÚV er risi á þessum markaði, með 43% hlutdeild í sjónvarpi og 52% hlutdeild í útvarpi, auk þess að reka einn mest sótta vefmiðil í landinu. Hér er því um að ræða restina af þeirri köku sem til skipta kemur á hinum frjálsa markaði þegar ríkið hefur tekið sinn bita. Í þessu sambandi er einnig vert að benda á að ekki er snert við netmiðlum né sjónvarpsstöðvum þeim sem Landssíminn er með á sínum snærum í gegnum breiðbandið. Ekki er heldur gert ráð fyrir sjónvarpi sem sent er í gegnum gervihnött frá sendum úti í heimi, hvað þá stafrænum pökkum sem hægt er að senda gegnum netið. Slíkur er flýtirinn í öllu þessu máli við að brjóta upp fjölmiðlafyrirtækið Norðurljós eins og það er nú að það er ekki litið heildrænt á málin, nema þá menn átti sig hreinlega ekki á því að það eru til fleiri leiðir til að senda út og gefa út lifandi efni en sjónvarps- og útvarpsbylgjur á tímum nýrrar tækni. Virðulegi forseti. Afleiðingar þessa frv. tel ég að verði margar og ekki síður hætturnar, sem ég tel að verði allnokkrar. Þær eru fyrirsjáanlegar og ég vil nefna nokkrar þeirra. Í fyrsta lagi má gera ráð fyrir að fjölmiðlarekstur verði mun erfiðari og fjölmiðlar á hinum frjálsa markaði verði fjársveltir vegna þeirra miklu takmarkana á fjármögnunarleiðir sem settar eru í frv. Þetta veldur mér áhyggjum vegna þess að ég tel fjársvelta fjölmiðla verri en enga. Ritstjórnarlegt frelsi er betur tryggt með kínamúr, alvöru kínamúr á milli fjármagns og ritstjórna, sem hætt er við að verði ansi þokukenndur hangi fjölmiðill á horriminni. Í öðru lagi tel ég að fjölmiðlaflóran verði einsleitari á ný og minna í boði á okkar litla markaði. Þetta getur haft mikil áhrif á fjölbreytileikann í menningu og afþreyingu. Íslensk dagskrárgerð hefur verið afar fjölbreytt á undanförnum árum og þá ekki síður hjá hinum frjálsu sjónvarpsstöðvum en hjá Ríkisútvarpinu. Hef ég verulegar áhyggjur af því að íslensk dagskrárgerð og afþreying muni koma afar illa út úr þessu og fjölbreytileikanum þannig stefnt í hættu. Í þessu samhengi verður einnig að minna á að mælingar benda til aukinnar notkunar á fjölmiðlum og aukinnar lesningar dagblaða. Það er ekki merki um einsleitni að mínu mati, öllu heldur um meira og fjölbreyttara framboð á þessum markaði. Þessu á að fagna í okkar lýðræðislega samfélagi, ekki setja lög á það. Fleiri virðast komast í miðlana og væri ráð, áður en svona lög eru samþykkt og fullyrðingum haldið fram um að hér ríki einsleitni, að hreinlega yrði gerð úttekt á því hversu margir Íslendingar ár hvert komast með sín mál í fjölmiðla og það verði tekið saman. Fullyrðingum um að hér sé ekki fjölbreytni ráðandi verða að fylgja mælingar en ekki persónulegt mat. Samhliða þessu er einnig hætta á að með þessu frv. sé verið að minnka farmboð eftirsóknarverðra starfa fyrir blaðamenn, tæknifólk, dagskrárgerðarmenn og fleiri sem starfa við þennan iðnað. Þetta er stór iðnaður. Í þriðja lagi má alls ekki gleyma því að bak við þessi fyrirtæki er fjöldinn allur af fólki og fjölskyldum. Sú tala hleypur á hundruðum. Við erum að tala um fjölskyldur sem eiga allt sitt undir störfum hjá þessu fyrirtæki. Störf þeirra eru nú í uppnámi. Þetta snýst nefnilega líka um afkomu fólks og fjölskyldna þess. Því megum við ekki gleyma í öllum þessum flýti og öllu þessu hanaati sem hér hefur átt sér stað. Ég hef sérstaklega hoggið eftir því að þegar þingmenn Sjálfstfl. koma fram í fjölmiðlum, sérstaklega í síðustu viku, hamra þeir á því að þessi lög verði sett vegna samfélagslegra hagsmuna. Þá get ég ekki annað en spurt mig: Í hvaða samfélagi búa þeir eiginlega? Það að koma hundruðum eða þúsundum starfa í uppnám hjá einni stétt atvinnulífsins eins og nú er gert get ég ekki séð að feli í sér neina samfélagslega hagsmuni né séu það samfélagslegir hagsmunir að vega að starfsheiðri manna eins og gert hefur verið í þessari umræðu af hálfu stjórnarliðsins. Í fjórða lagi, síðasta en ekki sísta, finnst mér undarlegast að í þeirri umræðu sem hefur átt sér stað um þessi mál af hálfu stjórnarliða er allt kapp lagt á að drífa sig að brjóta upp og banna með lagasetningu eignarhald stærstu fyrirtækja landsins í fjölmiðlun en ekki einu einasta orði minnst á gagnsæi eignarhalds. Gagnsæið er miklum mun mikilvægara en lagasetning á borð við þá sem ríkisstjórnin hefur hér lagt fram. Þingmenn Samf. hafa lagt fram þáltill. á þessu þingi sem lýtur að því að auka gagnsæi á eignarhaldi á fjölmiðlum til að skapa traust milli neytenda og fjölmiðlanna. Neytandinn er skynsamur, frú forseti, og lætur ekki bjóða sér fréttir sem bornar eru fram af eigendum fjölmiðlanna. Neytandinn sér í gegnum slíkt. Neytandinn mun þannig tryggja hið ritstjórnarlega frelsi. Neytandinn er gagnrýninn en með þessari aðgerð er ekkert slíkt gagnsæi tryggt, þvert á móti er aukin hætta á því að fjármagnið verði neðan jarðar og komi með krókaleiðum yfir landamæri vegna þess að óeðlilegar hömlur eru settar á markaðinn. Það er því mikil hætta á því að ekki verði nægilega ljóst fyrir neytandann hverjir eigi miðlana og við getum ekki viljað neðanjarðareignarhald það sem þetta frv. getur mögulega leitt af sér. Virðulegi forseti. Við höfum margar vísbendingar um að þessi lög séu til komin vegna sárinda og gremju hæstv. forsrh. út í einstaka eigendur Norðurljósa. Hefur þetta birst með ýmsum hætti, bæði úr þessum stóli hér og í fjölmiðlum undanfarið. Í síðustu viku sagði hæstv. forsrh. við fjölmiðlamenn að fréttamenn á fréttamiðlum Norðurljósa hefðu ekkert frelsi og að þeir gengju algjörlega og eingöngu erinda eigendanna. Frú forseti. Þetta eru stór orð sögð um fjölda manns og þarna finnst mér harkalega vegið að blaðamönnum. Miðað við ræðu hæstv. félmrh. fyrir helgi í umræðum um fjölmiðlaskýrsluna virðist hann líka vera býsn fúll út í fréttaflutning ákveðinna miðla í þeirra eigu. Hann veifaði hér Dagblaðinu og gekk svo langt að fullyrða að blaðamenn semdu ekki fyrirsagnir á fréttum sínum. Ég spyr: Hvað hefur hann eiginlega fyrir sér í því? Ég átta mig ekki á því, en þetta er álíka málefnaleg fullyrðing og ef ég héldi því hér fram að ríkisstjórnin stýrði uppslætti á Ríkisútvarpinu. Í reynd má spegla rök stjórnarliðsins um hlutdrægan málflutning frjálsu fjölmiðlanna á Ríkisútvarpið sem lýtur meirihlutastjórn ríkisstjórnarflokkanna. En mér dettur það ekki í hug vegna þess ég tel blaðamenn almennt faglega, hvort sem þeir starfa hjá ríkinu eða öðrum miðlum. Virðulegi forseti. Mér finnst svona málflutningur ekki boðlegur. Ég skil samt að ráðherrarnir séu stundum súrir út í umfjöllun einstakra fjölmiðla eins og t.d. DV. Sjálf hef ég lent í þeim. Eins og kannski einhverjir muna birtist rætinn pistill um mig á milli jóla og nýárs í því blaði þar sem ég var uppnefnd og reynt að gera mig tortryggilega í starfi mínu. Ekki hvarflaði að mér eina mínútu að þessi pistill væri skrifaður vegna þess að Jón Ásgeir, Jóhannes í Bónus eða einhver annar ætti eitthvað sökótt við mig, þar með væri eitthvert stórkostlegt plott á bak við, annað en það að maður er opinber persóna og gefur blaðamönnum færi á sér. Ekki hvarflaði að mér sú hugsun, ekki eina einustu sekúndu, hvað þá mínútu, að á slíka menn þyrfti þess vegna að setja lög. Ég hef greinilega ekki eins frjótt ímyndunarafl og hæstv. forsrh. Davíð Oddsson og þessi ríkisstjórn. Virðulegi forseti. Það þarf ríkar ástæður til að grípa inn í markaðinn með svo afgerandi hætti, á slíkum hraða og án alls samráðs við þá sem málið snertir. Ég tel að fórnarkostnaður þessa frv. sé allt of hár og hann geti haft áhrif á störf fjölda manna og gert fjölmiðlamarkaðinn einsleitan eins og hann var á árum áður þegar það eina sem var í boði á sunnudögum var Húsið á sléttunni. Hér er gengið of nálægt tjáningarfrelsinu, virðulegi forseti. Hér gengur ríkisvaldið allt of langt. Það er mikilvægt að stíga varlega til jarðar, það eru nefnilega mörg hundruð störf undir og við skulum ekki gleyma því í þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Það kemur fram í viðtali við Jón Ásgeir Jóhannesson forstjóra Baugs, eins og ég hef rakið hér áður, að það sé mjög góður fjárfestingarkostur að eiga hlutafé í Stöð 2 og hann talar um að þeir hyggist reka fyrirtækið með svo góðum árangri að það skili á næstu 2--3 árum 300--400 millj. í sparnað. 

Virðulegi forseti. Ég hélt því aldrei fram að blaðamenn eða fréttamenn á Ríkisútvarpinu væru óheiðarlegir blaðamenn. Ég sagði að almennt teldi ég alla blaðamenn heiðarlega, hvort sem þeir ynnu hjá ríkinu eða hjá hinum frjálsu miðlum þó að í umræðunni hafi ítrekað komið fram að hæstv. ríkisstjórn treysti ekki fréttamönnum á miðlum Norðurljósa, eins og ég vitnaði til. Varðandi þennan upplestur úr Viðskiptablaðinu --- hv. þm. Halldór Blöndal hefur verið með það hér í dag --- tel ég að þeim þætti hafi verið svarað hér ágætlega í fyrra skiptið sem þetta var lesið upp.

Hæstv. forseti. Ég tók það svo að hv. þm. hefði verið að tala um að ríkisstjórnin hefði tök á sjónvarpinu. Ef það hefur ekki komið fram í ræðu hv. þingmanns hef ég tekið rangt eftir og bið afsökunar á því. Mér þykir vænt um að hv. þingmaður skuli bera traust til starfsmanna Ríkisútvarpsins og telja þær árásir sem Ríkisútvarpið hefur orðið fyrir, m.a. af öðrum þingönnum Samf., ekki á rökum reistar. Mér þykir gott að hv. þingmaður skuli deila þeim skoðunum með mér og læt sérstaka ánægju í ljósi yfir því að hv. þingmaður skuli hafa traust og trú á ríkisfjölmiðlunum. Mjög gott að fá það fram. 
             Á hinn bóginn held ég að það sé óhjákvæmilegt fyrir hv. þingmann að skýra nánar hvers vegna hún telur að aðrir geti ekki rekið Stöð 2 jafn vel og Baugur. Það kemur fram hjá forstjóra Baugs, eins og ég gerði grein fyrir, að það er mjög góður kostur að fjárfesta í Stöð 2 og er engin ástæða til að draga dómgreind hans í efa hvað það varðar  Annars langar mig að lokum að spyrja hv. þingmann hvort hún telji að óæskileg samþjöppun á eignarhaldi í fjölmiðlum hafi átt sér stað. Fá já eða nei við því ef hv. þm. vill vera svo elskuleg.

Í fyrsta lagi þetta: Það er rétt hjá hv. þm. Halldóri Blöndal að ég var alls ekki með einhverjar aðdróttanir um eða að draga í efa heilindi blaðamanna og fréttamanna á Ríkisútvarpinu. Miklu heldur var ég að lýsa yfir trausti á blaðamannastéttina yfirleitt. Ég tel almennt að blaðamenn starfi býsna faglega í þessu landi og hafi fengið sæmilegt rými til þess, hvar sem þeir hafa starfað. Það á bæði við um ríkið og einkamarkaðinn. Við höfum séð eitt glöggt dæmi sem mér finnst ég eiginlega verða að nefna hér, dæmi sem kom upp síðasta sumar á einkamiðli þar sem eigandinn hafði bein afskipti af fréttastofu með áberandi hætti, og hvað gerðist? Fréttamenn á þeim miðli gerðu uppreisn vegna þess að þeir vilja vera faglegir. Það varð uppi mikið fár. Hvað gerðist í kjölfarið? Traust á fréttastofunni fór niður og það endaði með því að það þurfti að stokka hana algjörlega upp og þar var á endanum skipt um fréttastjóra og tekið til. Það er til komið vegna þess að fréttamennirnir sjálfir á faglegum forsendum gerðu uppreisn og mótmæltu þessari aðkomu eigendanna að fréttastofunni. 
            

Stöð 2.

Þetta var Stöð 2.  Varðandi þá fullyrðingu mína að ég teldi að störf væru í uppnámi get ég ekki með nokkru móti séð hvaða fyrirtæki með alvörufjármagn í þessu landi eiga að geta fjárfest í þessum fjölmiðli eins og staðan er núna, samkvæmt þessu frv. Ég vil gjarnan fá dæmi ef hægt er að nefna slíkt fyrirtæki sem það gæti eða einstakling sem gæti komið inn með þá milljarða sem til þarf.

Herra forseti. Hér hafa verið miklar umræður í dag um þetta mál og ekki að ófyrirsynju. Hér er um að ræða býsna viðamikið mál sem hefur hreyft við mörgum í þjóðfélaginu. Það er eðlilegt því það lýtur að löggjöf um fjölmiðla og fjölmiðlar eru einn hornsteinninn í lýðræðislegu þjóðfélagi þannig að það er eðlilegt að menn hafi skoðanir á því hvernig eigi að ganga frá og útbúa löggjöf um það efni. Ég vil segja, herra forseti, að mér finnst eðlilegt að menn taki þetta mál til umfjöllunar. Ég hefði hins vegar talið eðlilegt að menn litu til málsins í heild og huguðu að löggjöf um hringamyndun í atvinnulífinu. Ég hef haft nokkrar áhyggjur af því um nokkurt skeið að mjög mikil samþjöppun hafi verið á mörgum sviðum atvinnulífsins. Þar er nærtækast að nefna matvörumarkaðinn og fjármálamarkaðinn. Það hefur á seinustu árum þróast líka yfir í það að fyrirtæki hafa orðið mjög umsvifamikil í öðrum atvinnugreinum en þau byggja meginstarfsemi sína á. Þar vil ég fyrst og fremst nefna fjármálafyrirtækin sem hafa með beinu eignarhaldi í öðrum atvinnugreinum stjórnað þróuninni í þeim með mjög afgerandi hætti. Þar má nefna ýmis dæmi eins og afskipti bankanna af svínarækt og kjúklingarækt, svo ekki séu önnur dæmi nærtæk nefnd því til sönnunar. Við getum nefnt sjávarútveg og fleira í þeim dúr. Ég tel fyllstu ástæðu til að setja löggjöf um hringamyndun til þess að takmarka vald og áhrif einstakra fyrirtækja og aðila þvert í gegnum atvinnulífið. Ég bar fram tillögu um það á flokksþingi Framsfl. í febrúarmánuði á síðasta ári sem var samþykkt, svohljóðandi: ,,Undirbúin verði löggjöf um hringamyndun í atvinnulífinu þar sem m.a. komi til greina að skipta upp stórum fyrirtækjum sem eru markaðsráðandi.`` Þetta er mín almenna afstaða til máls af þessu tagi. Ég hef ekki í aðdraganda þess máls sem hér er komið inn í þingsali velt sérstaklega fyrir mér hvort ástæða væri til að setja sérstaka löggjöf um fjölmiðlamarkaðinn og draga hann þannig út úr. Ég er eiginlega á því að það sé ekki eðlilegt, heldur eigi menn að taka málið í heild og undirbúa löggjöf um hringamyndun. Ég sé ekki forsendur fyrir því að taka eitt svið atvinnulífsins út úr í þessu skyni. Löggjöf um hringamyndun hlýtur að taka á viðskiptaþætti málsins með það að markmiði að tryggja samkeppni af því að menn trúa því að samkeppnin sé besta leiðin til að tryggja viðskiptavinunum lágt verð og góða þjónustu. Þess vegna ætti hún að stuðla að samkeppni á fjölmiðlamarkaði alveg eins og samkeppni á matvörumarkaði og víðar. Menn leggja önnur sjónarmið til grundvallar því og spyrja: Eigum við að setja sérstaka löggjöf um fjölmiðla til að tryggja það að lýðræðisleg umfjöllun í þjóðfélaginu verði með einhverjum þeim hætti sem menn telja eðlilegt? Nú er hlutverk fjölmiðla fyrst og fremst það að draga fram staðreyndir máls, segja frá þeim staðreyndum og draga fram þau sjónarmið sem eru í hverju máli þannig að þeir sem tala fyrir þeim geti komist að í fjölmiðlum með sjónarmið sín. Þau eru meginhlutverk fjölmiðla. Það er engin skylda á fjölmiðlum að þeir hafi ekki skoðun. Þeir mega hafa skoðun en þeir verða að gæta þessara atriða við fréttaflutning í einstökum málum. Ég held að við þurfum að skoða smæð íslenska markaðarins. Ég hef að vísu fengið þær röksemdir gegn því að rétt sé að setja sérstaka löggjöf um hringamyndun að menn geti ekki haft samkeppnisþjóðfélagið hér á landi eins og það gerist í milljónaþjóðfélögunum erlendis. Menn færa fyrir því þau rök, sem eru alveg rétt, að á flestum sviðum þjóðfélagsins sé ekki um að ræða samkeppni milli margra aðila, heldur fárra aðila. Þeir eru tveir til þrír og í fáum tilvikum fleiri, á flutningamarkaði einn eða tveir aðilar, í innanlandsflugi líka o.s.frv. Smæð markaðarins gerir það að verkum að það er kannski ekkert alveg víst að samkeppnislögmálin skili okkur á enda eins og við ætlumst til út frá þessu sjónarmiði sem ég nefndi og liggur að baki því að setja löggjöf um hringamyndun. Það hefur hins vegar orðið ofan á, getum við sagt, í pólitískri umræðu að trúa á samkeppnina. Þess vegna tel ég að við verðum að vinna eftir því þangað til við sannfærumst um annað en þá þurfum við líka að huga að löggjöf sem er til þess fallin að tryggja stöðu neytenda á markaði þó að hún kunni að vera að einhverju leyti öðruvísi en menn vildu hafa hana í öflugu samkeppnisþjóðfélagi. Við skulum ekki gleyma því að fjölbreytni, t.d. á blaðamarkaði á Íslandi, hefur verið mikil í gegnum tíðina. Hún hefur farið minnkandi vegna þess að það var ekki rekstrargrundvöllur undir blöðunum. Eitt af öðru týndu þau tölunni og engin löggjöf hefði getað tryggt þeim rekstrargrundvöll. Það verður að gæta að því í löggjöf að hún sé um það sem getur orðið en komi ekki í veg fyrir þá fjölbreytni sem þó er til staðar. Mér sýnist fljótt á litið að þetta frv. dragi úr möguleikunum á því að þeir fjölmiðlar starfi sem eru þó starfandi í dag, mér sýnist það, án þess þó að samkeppnin sé í nægilegu samræmi innbyrðis til að vera trúverðug. Hvernig má það vera að það sé hættulegt að fyrirtæki sem á útvarpsstöð eins og Útvarp Stjörnuna sem útvarpar íslenskri músík allan sólarhringinn en engum fréttum eigi hlut í dagblaði? Hún má eiga allar aðrar útvarpsstöðvar og það má þjappa þeim saman alveg út í það óendanlega. Það finnst frv. ekki hættulegt. Eykur annað fjölbreytnina en hitt ekki? Það verður auðvitað að vera samræmi í því, virðulegi forseti. Menn hafa dregið fram ályktanir Evrópuráðsins til grundvallar umræðu um þetta mál. Ég er hér með ákveðna skýrslu frá Evrópuráðinu sem mig langar að fara aðeins yfir. Ég vil þó segja að ég tel að mál af þessu tagi eigi að taka almennt eins og ég nefndi. Menn eiga að leggja fram skýrslu um það til opinberrar umfjöllunar sem á síðan að vera til umræðu í nokkurn tíma áður en menn taka málið til endanlegrar niðurstöðu, t.d. með frumvarpsgerð hér á Alþingi. Það samrýmist ekki sjónarmiðum mínum um lýðræðislega umfjöllun að þau gögn sem eru grundvöllur ákvarðanatöku í þessu máli skuli þá fyrst vera gerð opinber þegar menn eru búnir að ná meiri hluta þingsins á bak við tiltekna niðurstöðu. Það samrýmist ekki þeim viðhorfum sem ég hef til lýðræðislegrar umfjöllunar máls. Það eru mörg þúsund manns í stjórnmálaflokkunum á Íslandi, þar á meðal stjórnarflokkunum, sem eru í þeim vegna áhuga síns á þjóðmálum. Það fólk vill auðvitað fá að hafa áhrif á það hvernig þessi umræða þróast. Mér finnst að menn eigi að gefa fólkinu tíma til að koma að málinu áður en búið er að ljúka því með lagasetningu. Það er allt annað að koma að máli sem búið er að loka. Þegar aðkoma áhugamanna um stjórnmál er opin eru menn að fjalla um það hvort þeir vilji hafa þá lagasetningu eða niðurstöðu sem orðin er en ekki hvort þeir geti haft áhrif á hvernig hún verður. Það er tvennt ólíkt. Málsmeðferðin er að mínu viti, virðulegi forseti, ekki í samræmi við það sem ég hefði lagt til í þessu máli. Ég er hér með skýrslu stjórnarnefndar um fjölmiðla frá Evrópuráðinu sem er gefin út í desember 2002 og heitir ,,Media Diversity in Europe``. Hún er mjög fróðleg og dregur það fram að margar þjóðir vilja setja reglur um þessa hluti til að tryggja að umfjöllun fjölmiðla verði sem lýðræðislegust en varpar líka ljósi á það hvernig menn telja að eigi að nálgast þetta viðfangsefni. Ég vil fyrst nefna að í skýrslunni er tekið fram að fjölbreytni í eignarhaldi tryggi ekki í sjálfu sér fjölbreytni í fjölmiðlun eða efni fjölmiðilsins. Það er skýrt tekið fram í skýrslunni. Í öðru lagi er líka tekið fram sem menn hafa komist að raun um að mikil samkeppni, t.d. milli dagblaða eða milli sjónvarpsstöðva, tryggir ekki heldur fjölbreytni í efnisinnihaldi. Hvorki samkeppnin né eignarhaldið eitt og sér dugar til að tryggja fjölbreytni í fjölmiðlun. Þetta er afstaða stjórnarnefndarinnar sem ég vitna hér til. Það þarf því fleiri atriði. Það þarf að leggja mat á fleiri atriði til þess að menn geti nálgast viðfangsefnið. Mælikvarðarnir sem menn nota í Evrópu eru allmargir. Þeir nota þá saman, ekki bara einn stakan, heldur taka þá alla saman. Helstu mælikvarðarnir sem menn nota eru áhorf eða útbreiðsla, velta, útgjöld, fjöldi rása o.s.frv. Menn leggja saman mörg atriði til að leggja til grundvallar stefnumörkuninni í þessu efni. Ef til er einhver meginlína hjá þessum þjóðum sem eru til athugunar má segja að hún sé sú að markmið löggjafar í þessum efnum sé að tryggja að a.m.k. þrír stórir aðilar séu á hverju sviði á landsvísu, t.d. tveir einkaaðilar og einn ríkisaðili. Þá liggur til grundvallar að það sem menn geta kallað eðlilega hlutdeild á markaði í öllum þessum þáttum sé á að giska þriðjungur. Þetta eru hinar almennu reglur í milljónaþjóðfélögunum. Í fámennari þjóðfélögum getur ástandið verið annað, sérstaklega vegna þess að efnahagslegar forsendur eru ekki fyrir hendi til þess að svona margir aðilar geti starfað. Því má segja að í fámennari löndum sé venjan sú að ýmist eru bara tveir aðilar, ríkisaðili og einkaaðili, jafnvel bara einn aðili á markaðnum og í þeim tilvikum kemur samkeppnin frá erlendum stöðvum sem hafa útsendingarrétt í viðkomandi landi. Ég minni á að hér er búið að lögtaka Evróputilskipun sem við getum flett upp í útvarpslögunum sem heimilar útvarps- og sjónvarpsstöðvum að senda út um allt Evrópska efnahagssvæðið. Það er ekki hægt að banna mönnum að senda út til Íslands efni frá Hollandi eða Þýskalandi. Hvernig ætla menn að taka á því fyrirtæki? Hvernig ætla menn að skilgreina stöðu þess? Í hvaða skilningi á það að vera markaðsráðandi? Þetta er mjög athyglisverð ábending frá þessari stjórnarnefnd. Í hinum fámennari þjóðfélögum er hin venjulega staða sú að einn ríkisaðili og einn einkaaðili séu á markaði, eða bara einn aðili og síðan erlendar stöðvar. Þetta er mjög svipað ástand og við búum við. Mér sýnist staðan hér á landi vera mjög svipuð því sem er í öðrum fámennum ríkjum. Þetta er það sem kemur fram í téðri skýrslu. Það sem mér þykir athyglisvert, virðulegi forseti, er hvernig nefndin leggur til að menn bregðist við ef einstakur aðili fer yfir þá þröskulda sem settir eru um stærð og umfang viðkomandi fyrirtækis. Það er lagt til að beitt verði viðurlögum eða refsingum eftir eðli máls. Hafi menn fjárfest of mikið verður mönnum gert að draga úr fjárfestingu, draga úr áhrifum á tilteknum markaði eða nýjum aðila er t.d. úthlutað nýjum útsendingartíma eða rás. Svo er síðasta úrræðið, virðulegi forseti, ég leyfi mér að lesa það á ensku: ,,... or the extreme sanction of the withdrawal of a license.`` Það er síðasta úrræðið og harðasta refsingin að afturkalla leyfið. Þetta er í niðurstöðukafla skýrslunnar. 
             Mér finnst að frv. endurspegli ekki þá lýsingu sem er að finna í skýrslunni frá desember 2002 sem heitir ,,Media Diversity in Europe``. Ég tel nauðsynlegt að menn endurskoði frv. í ljósi skýrslunnar ef þeir á annað borð ætla sér að ljúka því á þessu vori. Ég held að annað væri afar óskynsamlegt og er reyndar á þeirri skoðun að frv. gangi gegn ákvæðum stjórnarskrárinnar. Gildistökuákvæðið er með þeim hætti að þeim forsendum sem fyrirtæki sem hafa leyfi starfa eftir og gengu út frá þegar þau fengu leyfið er breytt. Verið er að breyta forsendunum jafnvel áður en leyfi rennur út. Við ræddum mikið um sjávarútvegsmál á sínum tíma í þingsölum og um það hvort við ættum ekki að breyta úthlutun veiðiheimilda úr því kerfi sem er yfir í annað kerfi og ætla okkur síðan einhvern tíma til að fara á milli kerfa. Það var kölluð fyrningarleið. Mínar hugmyndir voru að fara á milli kerfa á 33 árum, 3% fyrning á ári. Í gildistökuákvæðinu er í raun 50% fyrning. Það er mjög hröð aðlögun að nýjum veruleika sem ég fæ ekki séð að gangi upp. Þá held ég líka að það ákvæði að fyrirtæki sem skilgreint er markaðsráðandi megi ekki eiga neitt í ljósvakamiðlum sé algert einsdæmi. Ég hef ekki séð svo strangar kröfur í neinu landi. Í Frakklandi t.d. er gert ráð fyrir að hvaða fyrirtæki sem er megi eiga 49%. Ég held því að menn verði að rýmka það og eins líka að hafa takmarkanir ekki eins skarpar og eru á milli ljósvakamiðla annars vegar og blaða hins vegar. Setji menn sér einhver mörk um útgáfu, veltu og annað á það ekki að skipta máli hvort fyrirtæki er að reka sjónvarpsstöð og dagblað eða sjónvarpsstöð og útvarpsstöð. Það ætti að taka starfsemi fyrirtækisins í heild til grundvallar en ekki skilja þetta með þeim hætti sem gert er í frv. Það má segja margt um málið, herra forseti, en ég læt þessu lokið að sinni. Ég held að mönnum væri hollt að kynna sér þær áherslur sem uppi eru af hálfu Evrópuráðsins í þessum efnum. Ég held að þær séu að mörgu leyti eilítið öðruvísi en menn hafa rætt um í umræðunni til þessa, og er ég þó ekki að gera lítið úr þeirri skýrslu sem liggur til grundvallar. Ég held að það sé margt gott í henni og að hún sé ágætur grundvöllur umræðu, en hún getur ekki verið grundvöllur niðurstöðu sem er tekin áður en umræðan hefst.