Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en til kl. 8 í kvöld. Ef ekki er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta telst hún samþykkt. Þá vill forseti láta þess getið að hlé verður á þingfundi milli kl. 7 og 8 í kvöld vegna nefndafunda.

Virðulegi forseti. Það er að verða komið ár síðan þáverandi utanríkisráðherra mælti fyrir þingsályktunartillögu um samninga varðandi ábyrgð ríkissjóðs á innstæðutryggingum. Í framhaldi af því að mælt var fyrir málinu fór það til utanríkismálanefndar, fékk þar afgreiðslu og þingið samþykkti þingsályktunartillöguna í desember. Frá utanríkismálanefnd var tillaga um að ríkisstjórninni væri veitt heimild til að leiða til lykta samninga við viðeigandi stjórnvöld afgreidd með þeim orðum m.a. að skyldu samningar ekki leiða til ásættanlegrar niðurstöðu fyrir Ísland væri það sjálfstætt úrlausnarefni hvernig stjórnvöld og Alþingi mundu vinna úr þeirri stöðu. Sá ráðherra sem lagði fram þingsályktunartillöguna sjálfa fyrir tæpu ári tjáði sig um það nýlega í fjölmiðlum að við Íslendingar hefðum í þessum viðræðum komið til viðræðnanna eins og sakamenn. Það fer ekkert á milli mála að hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra er afar ósátt við niðurstöðuna og telur að viðsemjendur okkar hafi ekki lagt neitt af mörkum til að finna ásættanlega lausn fyrir báða aðila, en það var einmitt það sem utanríkismálanefnd hafði í huga þegar hún veitti umboðið til viðræðna og meiri hluti utanríkismálanefndar afgreiddi með þeim orðum sem ég rakti áðan, að ef ekki fengist ásættanleg niðurstaða þyrfti að taka á því sérstaklega. Nú hefur hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra tjáð sig um málið. Það er augljóst að hún er ósátt við niðurstöðuna, telur að ekki sé neitt jafnvægi milli samningsaðila í málinu. Ég spyr hæstv. félagsmálaráðherra, sem á þessum tíma gegndi varaformennsku í utanríkismálanefnd, hvort hann sé sammála þeirri niðurstöðu 

Virðulegi forseti. Menn geta vissulega haft ólíkar skoðanir á þeim samningum sem við höfum nú náð um Icesave-málið og ég fer ekkert í launkofa með það að mér þótti í upphafi þessa máls, þegar þeir samningar komu fyrir þing í júnímánuði, málið ekki alveg nægilega skýrt. Mér þótti mikilvægt að binda betur um ýmsa hnúta. Eins og ég rakti í ræðu minni við 1. umr. þess máls fannst mér mjög mikilvægt að skýrt kæmi fram að tekið væri tillit til hinnar sérstöku aðstöðu sem Ísland var í vegna þessa máls sem ég held að hafi náðst að gera með aðkomu Alþingis með góðri nefndarvinnu í sumar, og með annarri samningaumferð held ég að náðst hafi fullkomlega ásættanlegur árangur hvað þetta allt saman varðar. Við höfum náð viðurkenningu á því að ekki verði greitt af þessum skuldbindingum verði okkur sem þjóð um megn að standa undir þeim og við höfum tryggt það að nágrannaríkin viðurkenna tilvist vafa um þá skuldbindingu sem að baki liggur sem er mikill pólitískur ávinningur og lá ekki fyrir þegar við fórum yfir þetta mál í fyrrahaust. Þá er ég að vísa til tilvísunar um ágreining um skyldu til greiðslu sem er að finna í hinni sameiginlegu yfirlýsingu fjármálaráðherranna sem ég held að sé mjög mikils virði fyrir okkur sem þjóð að hafa fengið.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað augljóst að hæstv. félagsmálaráðherra og fyrrverandi utanríkismálaráðherra eru á algerlega öndverðum meiði i þessu máli. Fyrrverandi utanríkisráðherra segir að við höfum samið eins og hinn seki, það gangi ekki að öll ábyrgðin í þessu máli lendi á Íslendingum. Fyrrverandi utanríkisráðherra er þeirrar skoðunar að íslenska samninganefndin hafi alls ekki lagt nógu mikla áherslu á ábyrgð Breta í þessu máli og það hversu illa gallað regluverk Evrópusambandsins er. Það er augljóst að núverandi hæstv. félagsmálaráðherra og fyrrverandi utanríkisráðherra eru algerlega ósammála og það er mjög merkilegt vegna þess að það var þessi utanríkisráðherra sem lagði fram beiðnina um heimild til að leiða samningana til lykta. Pólitískur ávinningur skiptir engu máli ef við njótum ekki í reynd góðs af niðurstöðu 

Virðulegi forseti. Eins og ég rakti áðan og hv. þingmaður hefur kannski ekki numið alveg nægilega vel er ég sammála fyrrverandi utanríkisráðherra um að ekki var nægjanlega gengið úr skugga um það í þessum samningum í upphafi að Brussel-viðmiðin giltu og tekið yrði tillit til hinnar sérstæðu og fordæmislausu stöðu Íslands. Það tel ég hins vegar að hafi náðst í því ferli sem síðan fór í hönd og ég held einfaldlega að það verk sem var unnið í sumar hafi verið mjög íslenskum þjóðarhagsmunum til góðs sem og sú seinni samningahrina sem fór af stað í kjölfarið. Ég held að við stöndum eftir með mun sterkari réttarstöðu, það sé mun betur um það búið hvernig tillitið er til stöðu Íslands. Ég held að við getum verið mjög sátt við þá niðurstöðu sem nú er komin í þetta mál og ég held að hún sé til þess fallin 

Frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur á síðustu mánuðum talað fyrir mikilvægi sparisjóðakerfisins í landinu, um það hvernig sparisjóðirnir geti mögulega verið lykilaðilar við uppbyggingu að endurreisn íslensks fjármálalífs. Sérfræðingur ríkisstjórnarinnar í endurreisn bankakerfisins, Mats Josefsson, sagði í viðtali í sjónvarpinu í gær að hann hefði tekið eftir því hversu mikill velvilji væri í garð sparisjóðakerfisins hér á landi og vakti vissulega athygli mína hvernig Mats talaði um þær mikilvægu stofnanir sem sparisjóðirnir eru. Tíminn sem fer til spillis við þessa endurreisn er okkur mjög dýr. Um mánaðamótin júlí/ágúst samþykktum við í andarteppustíl frumvarp sem gerði ráð fyrir samstarfi ríkisvaldsins við sparisjóðina um enduruppbyggingu þess kerfis. Síðan þá hafa sparisjóðurinn BYR og Sparisjóður Keflavíkur náð samkomulagi við erlenda kröfuhafa en það sem strandar á í þeim efnum er að fá einhver svör frá ríkisstjórninni um hvernig aðkoma ríkisvaldsins verði að þessu. Á föstudaginn sendu erlendir kröfuhafar hæstv. fjármálaráðherra bréf, m.a. þýskir sparisjóðir sem eru orðnir mjög óþolinmóðir, þýskir sparisjóðir sem vilja efla og reisa við sparisjóðakerfið hér á landi. Beðið er eftir svörum frá hæstv. ráðherra um hvernig ríkisstjórnin ætlar að efna það sem hún hefur talað fyrir, að styrkja sparisjóðina í landinu. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Hvenær stendur til að að grípa til einhverra aðgerða til að reisa sparisjóðakerfið við? 105 dagar eru liðnir síðan við samþykktum hálfgerð neyðarlög á þingi til að bjarga sparisjóðunum. Ekkert hefur gerst á því tímabili og ég spyr líka hæstv. ráðherra, af því að sérstakur ráðunautur hans er varðar uppbyggingu bankanna hefur gagnrýnt ríkisstjórnina harðlega: Má ekki vænta þess að þrátt fyrir þá gagnrýni muni Mats Josefsson áfram verða ríkisstjórninni til ráðgjafar 

Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. málshefjanda og við eigum það örugglega sameiginlegt eins og svo margt annað fyrir utan að koma úr Norðausturkjördæmi báðir, sem má ekki fara rangt með hér, að sparisjóðirnir eru mikilvægar stofnanir og njóta velvilja og stuðnings almennt, eru yfirleitt vinsælar stofnanir í byggðum sínum og hafa mjög lengi skorað hæst í bankakerfinu hvað varðar traust og tiltrú almennings. Það breytir ekki þeirri staðreynd, því miður, að sparisjóðakerfið er gríðarlega illa laskað, það sem eftir er af því. Það varð að stærstum hluta til græðgisvæðingunni að bráð, því miður, eins og svo margt annað, með alveg hryllilega sorglegum afleiðingum í ónefndum byggðum landsins. Það er kannski eitt það dapurlegasta sem maður sér, það hvað varð um góða sparisjóði sem lentu á altari gróðahugsunarinnar þegar allir ætluðu að stórgræða á því að kaupa stofnbréf eða auka hlut sinn í þeim. Þar af leiðandi hefur því miður reynst erfiðara verkefni og ekki eins einfalt og til stóð að styrkja sparisjóðakerfið með innkomu ríkisins í formi 20% stofnfjáraukningar miðað við efnahagsreikning 2007, aðallega vegna þess að ekki hefur séð til lands í að slík viðbótarinnspýting eigin fjár dygði til að þeir kæmust á réttan kjöl, fengju starfsleyfi og uppfylltu skilyrði sem Fjármálaeftirlitið setur. Það stendur ekki á undirbúningsvinnu fjármálaráðuneytisins í þessum efnum. Enn ein úttektin er í gangi sem á að svara því hvort viðkomandi sparisjóðir munu, eftir úttekt óháðs aðila, fullnægja kröfum að fengnu eiginfjárframlagi ríkisins. Niðurstaða mun liggja fyrir innan fárra daga. Í því efni, sérstaklega hvað varðar tvo þá stærstu og vegna innbyrðis tengsla meira og minna allra sparisjóðanna, verður þetta að 

Frú forseti. Það var alveg gríðarlegur þrýstingur innan veggja Alþingis um mánaðamótin júlí/ágúst að við mundum drífa það í gegn að samþykkja löggjöf til bjargar sparisjóðunum í landinu. Það sagði m.a. hæstv. fjármálaráðherra. Það eru liðnir 105 dagar síðan það var. Á meðan bíða erlendir kröfuhafar, m.a., eins og ég nefndi, þýskir sparisjóðir sem trúa á þá hugsjón sem fylgir því að starfrækja sparisjóð og vilja koma þessu kerfi til hjálpar hér á landi. Þeir hafa mikið fjármagn til þess, eru erlendir kröfuhafar og þeir hafa ritað ráðherranum og ríkisstjórninni bréf og biðja um svör við þessu. Það eru rúmlega 100 dagar síðan við samþykktum löggjöf í þeim efnum. Ég tók eftir því að hæstv. ráðherra svaraði ekki þeirri fyrirspurn minni í ljósi þess að sérlegur ráðgjafi ríkisstjórnarinnar, Mats Josefsson, hefur gagnrýnt hana harðlega vegna seinagangsins við endurskipulagningu bankakerfisins. Má vænta þess eftir þessa gagnrýni að ríkisstjórnin 

Frú forseti. Ef ég man rétt er samningurinn við Mats Josefsson a.m.k. út þetta ár. Ég veit ekki hvort tekin hefur verið ákvörðun um framhaldið. Hann kemur nú og gleður okkur með nærveru sinni sjaldnar en áður var, þ.e. hann hefur ráðist í fleiri stórverkefni, m.a. á Balkanskaganum. Ég tel að það hafi verið mjög gagnlegt og mjög gott að hafa Mats Josefsson. Hann hefur veitt aðhald og hann hefur verið ákveðin svipa á lofti þótt ég skrifi þar með ekki undir allt sem hann hefur sagt. Hann er kappsfullur maður og tekur stundum stórt upp í sig en það hefur verið gott að hafa ráð hans og reynslu og það aðhald sem í því hefur verið fólgið að hafa hann við borðið. Varðandi erlenda kröfuhafa hef ég eytt talsverðum tíma undanfarna mánuði í samskipti við þá og það er ekki þannig að þeir bíði eftir því að rétta meiri fjármuni inn í íslenskt efnahagslíf eða íslenskt fjármálakerfi. Æ sér gjöf til gjalda. Það tilboð eða þær tillögur sem nú liggja fyrir um þátttöku þeirra í tiltekinni fjárhagslegri endurskipulagningu hefur það m.a. í sér fólgið 

Frú forseti. Þann 5. nóvember spurði ég hæstv. forsætisráðherra um efnahagslegar afleiðingar þess að krafa innlánstryggingarsjóðs á hendur Landsbankanum hefði verið fryst í krónutölu. Hæstv. forsætisráðherra sagðist vera að skoða það mál. Viku seinna spurði ég hana aftur að þessu og þá fékk ég svar sem ég skildi bara ekkert í, frú forseti. Það var um einhverja lagalega skoðun. Ég spurði hana um efnahagslegar afleiðingar. Nú vil ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra sem sér um fjármál ríkisins og vonandi ekki bara í dag heldur líka til framtíðar,  Innlánstryggingarsjóður á þessa krónutölu sem eign og hann skuldar gífurlegar fjárhæðir í pundum og evrum með miklum og háum vöxtum. Hann fær hvorki vexti né verðbætur á þessa eign sína og þetta er geysilega áhættusamt og háð gengi krónunnar þegar þetta verður greitt út. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann hafi þá látið skoða hvernig þetta er háð gengi krónunnar, hvaða áhætta er fólgin í því og hvort nefndir þingsins geti fengið þannig skýrslu til að byggja mat sitt á þegar þær afgreiða Icesave úr nefndunum.

Frú forseti. Hv. þingmaður er mjög upptekinn af þessu. Nú hefur því þegar verið svarað og ætti ekki að þurfa að endurtaka svo sjálfsagt svar að þessi mál fara nákvæmlega að lögum og þau geta ekki öðruvísi farið, þ.e. hvað varðar uppgjörið, kröfuafstillinguna og dagsetningar í þeim efnum. Varðandi hinn efnahagslega þátt í þessu er hann að sjálfsögðu undirorpinn margs konar óvissu, eins og hv. þingmaður veit manna best. Það er ekki bara þetta atriði eitt og sér. Þetta er háð óvissu um gengi krónunnar, um verðbólgu í Bretlandi, um gengi pundsins, um endurheimtur úr búinu. Þar er staðan þannig að hluti eignanna er í erlendri mynt, hluti í innlendum krónum, og þegar þetta er vegið og metið er það niðurstaða okkar að þessi óvissuþáttur sem slíkur sé ekki stór. Það er hins vegar samanvegin heildaróvissa 

Getum við fengið að sjá eignasafnið?

Frú forseti. Ég verð afskaplega dapur við að heyra þessa ræðu hæstv. fjármálaráðherra því að hún lýsir - ja, ég vil ekki segja vankunnáttu eða vanþekkingu á þessu. Þegar hann segir að Landsbankinn geti borgað 90%, jafnvel 95 upp í 100% er það rétt vegna þess að krafan er í krónum miðað við apríl á síðasta ári. Krafan er föst í krónum en eignir Landsbankans hækka eins og erlent gengi. En hinum megin er innlánstryggingarsjóður með eign í krónum en skuld í erlendri mynt og gatið þar á milli vex og vex eftir því sem krónan fellur. Ef ég heyri menn enn einu sinni segja að Landsbankinn geti borgað 95% eða meira og það sé gott, lýsir það í mínum huga óskaplegu skilningsleysi á því hvað er hinum megin hjá innlánstryggingarsjóði.

Frú forseti. Það hlýtur samt að vera betra að Landsbankinn geti borgað sem mest.

Í krónutölu?

Ég held að hv. þingmaður hljóti að verða að viðurkenna það.

Nei.

Ef raunverulegt verðmæti eignasafnsins reynist meira óháð gengi krónunnar þá hlýtur það að vera gott.  
            

Virðulegi forseti. Nýlega samþykkti þingið frumvarp um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja vegna banka- og gjaldeyrishrunsins. Nú hefur fulltrúi Samtaka fjármálafyrirtækja lýst því yfir að samtökin hafi lagt mikla vinnu í frumvarpið þegar það var í vinnslu í ráðuneytinu. Því langar mig að spyrja hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra Árna Pál Árnason: Hver ákvað að setja inn ákvæði um skattaniðurfellingu í frumvarp félagsmálaráðherra sem ætlað var heimilunum? Komu Samtök fjármálafyrirtækja að þeirri ákvörðun og þá með hvaða hætti?

Virðulegi forseti. Þegar unnið var að því frumvarpi sem hér um ræðir höfðum við mjög mikið samband við fjármálastofnanirnar, að sjálfsögðu, og leituðum einnig margháttaðs samráðs við ýmis hagsmunasamtök. Ég skil spurningu hv. þingmanns þannig að hún sé að vísa til þess ákvæðis sem tekið var út úr frumvarpinu fyrir samþykkt þess. Ég verð að upplýsa að það ákvæði var ekki í frumvarpinu eins og það kom úr félags- og tryggingamálaráðuneyti. Því ákvæði var bætt við í meðförum félags- og tryggingamálanefndar. Í framsöguræðu minni fyrir málinu og í greinargerð með því var rakið að tryggja þyrfti hvernig farið yrði nákvæmlega með skattskyldu þannig að hún girti ekki fyrir afskriftir í þeim tilvikum þar sem þær væru óhjákvæmilegar og þar kom fram að það væri niðurstaða fjármálaráðuneytisins og ríkisskattstjóra að ekki væri þörf lagabreytinga vegna þess. Eins og ég skil málið komu einhverjar aðrar upplýsingar fram. Við höfum svo sem heyrt þær skoðanir að það þyrfti lagabreytingar til en niðurstaða okkar varð sú að þess þyrfti ekki. En mér skilst að síðan hafi einhverjar slíkar upplýsingar komið til nefndarinnar og hún ákvað að setja inn ákvæði í frumvarpið. Það var svo það ákvæði sem tekið var út áður en frumvarpið varð að lögum.

Frú forseti. Ég er með þskj. 69, frumvarpið sjálft án breytinga fyrir framan mig og þar stendur m.a.: „Tryggt þarf að vera að eftirgjöf skulda sem sannanlega eru glataðar myndi ekki skattstofn hjá þeim sem hennar nýtur.“ Bara svo því sé haldið til haga. Mig langar að spyrja annarrar spurningar og það er um hraðann á frumvarpinu. Frumvarpið fór í gegnum þingið á einni viku og það var réttlætt með því að lögin þyrftu að taka gildi um mánaðamótin október/nóvember svo almenningur fengi notið lækkunar afborgana um þau mánaðamót. Komið hefur í ljós að það gekk ekki eftir og engin lækkun kemur fyrir næstu mánaðamót. Nú væri gott ef hæstv. Árni Páll Árnason gæti svarað mér því hvers vegna lækkunin gekk ekki í gegn um síðustu mánaðamót eða var þetta kannski sagt til að hraða málinu í gegnum þingið svo fólk áttaði sig ekki á um hvað málið snerist?

Virðulegi forseti. Ég held að við eigum ekki að vera að gera frekar einföld mál flókin eða vera að gera fólki upp einhverjar annarlegar hvatir. Það var einfaldlega mikilvægt að reyna að hraða þessu máli í gegn þannig að lögin gætu tekið gildi strax svo lækkun greiðslubyrði gæti komið til framkvæmda strax í byrjun nóvember og hún gerði það, allir þeir sem óskuðu eftir lækkun á greiðslunum þá fengu hana. Hins vegar gafst ekki tími til að breyta öllum þeim fjölmörgu kerfum sem þarf að breyta til þess að greiðslujöfnun verði meginregla hjá verðtryggðum lánum, bankarnir náðu því ekki. Alveg fram á vikuna eftir að lögin tóku gildi voru bundnar vonir við að það tækist en það tókst ekki. En það var hins vegar mikilvægt að fá þau í gildi fyrir mánaðamótin vegna þess að vextir eru greiddir eftir á. Og vegna þess að þau tóku gildi fyrir mánaðamót falla áfallnir vextir 

Hæstv. forseti. Við höfum hér á þessum vettvangi velt nokkuð fyrir okkur samskiptum íslenskra stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í tengslum við Icesave-málið. Í nýlegu bréfi kemur fram sú afstaða af hálfu Dominique Strauss-Kahns, framkvæmdastjóra Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, að sjóðurinn hafi aldrei sett það sem skilyrði fyrir endurskoðun efnahagsáætlunar fyrir Ísland að gengið yrði frá Icesave-málinu. Það stangast töluvert á við ýmislegt sem sagt hefur verið úr þessum ræðustól. Satt að segja er þetta mál þannig að það er mjög erfitt að átta sig á því hver setti hvaða skilyrði og hvenær. Í einhverjum skýringum talsmanna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins var sagt að staðið hefði á því við endurskoðunina að Norðurlöndin tryggðu fjármagn. Norðurlöndin bundu lánveitingar sínar við afgreiðslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þarna er einhver hnútur á málinu. En a.m.k. er ljóst að einhver aðili hefur ekki sýnt fulla hreinskilni í málinu. Kannski er það Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn. Kannski eru það íslenskir ráðamenn. Kannski eru það talsmenn norrænu ríkisstjórnanna. Ég spyr því hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, sem er í hópi þeirra sem gefið hafa mjög eindregið í skyn að afgreiðsla Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hafi verið háð Icesave-samkomulaginu, út í þessi ummæli Dominique Strauss-Kahns, hvort hann sé sammála því að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi aldrei sett það sem skilyrði að gengið yrði frá Icesave-samkomulaginu. Telur hann að framkvæmdastjóri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sé ekki að segja satt í því bréfi sem ég vitnaði hér til?

Virðulegi forseti. Þetta eru ágætar spurningar hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni. Það er alveg rétt að það hafa engir viljað sitja uppi með þá heitu kartöflu, eða hvað maður á að kalla það, að hafa neitað framgangi áætlunar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins fyrir Ísland og hafa bent þar hver á annan. Efnislega hefur það legið fyrir í mínum huga mánuðum saman að þessari endurskoðun mundi ekki ljúka fyrr en við værum búin að ganga frá þessu Icesave-samkomulagi, en hins vegar hafa menn notað ýmsa framsetningu á því formlega á hverju strandaði nákvæmlega, þ.e. hvort það væri að frágangur Icesave-málsins væri skilyrði Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, eða hvort það væri skilyrði Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að Norðurlöndin væru reiðubúin að reiða féð af hendi eða ganga frá lánunum eða að Norðurlöndin settu það sem skilyrði að við værum búin að ganga frá Icesave-samkomulaginu. Þetta er að vissu leyti karp um keisarans skegg, þ.e. það lá fyrir efnislega að við yrðum að ganga frá Icesave-samkomulaginu, en hvort það var formlega vegna þessarar Norðurlandatengingar eða vegna þess að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn krafðist þess - það hefur hver bent á annan hvað það varðar. Ég vil ekki halda því fram að Strauss-Kahn hafi farið með staðlausa stafi í þessu bréfi en vissulega fannst mér hann skauta dálítið létt yfir þessa tengingu. Hann verður sjálfur að bera ábyrgð á því, ég ætla ekki að gera það.

Hæstv. forseti. Það er ekki hægt að skilja orð hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra öðruvísi en svo að hann álíti að Dominique Strauss-Kahn, framkvæmdastjóri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, sé ekki að segja satt. Ráðherra tók auðvitað kurteislega til orða en það er ekki hægt að skilja orð hans með öðrum hætti. Ástæðan fyrir því að ég vek máls á þessu er sú að það hefur verið hér mánuðum saman notað sem vöndur á þingmenn og þjóðina raunar líka, að það þyrfti að klára Icesave-málið í tímaharki vegna kröfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Það var notað sem veigamesta röksemdin fyrir því að hraða málinu að það þyrfti að klára þetta mál til þess að fá afgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. 

Virðulegi forseti. Ég get nú ekki gefið út allsherjarheilbrigðisvottorð fyrir alla sem hafa tjáð sig um Icesave-málið, þ.e. að þeir hafi allir sagt satt. Ég get auðvitað bara talað fyrir hönd sjálfs mín og minna og ég veit ekki annað en stjórnvöld og ég sjálfur hafi farið með rétt mál. Ég verð nú að gera athugasemd við eina fullyrðingu hv. þingmanns og hún er sú að þetta mál hafi verið afgreitt í einhverjum flýti. Það eru núna komnir meira en 13 mánuðir síðan Landsbankinn, sem þetta snýst nú allt um, féll og það eru líklega einhverjir hillumetrar af ræðum og málsskjölum sem hafa orðið til. Það hafa verið haldnir ótal fundir, bæði í þingnefndum og í þingsölum, fyrir utan alls konar fundi á öðrum vettvangi til þess að fjalla um þetta mál þannig að þetta hefur verið reifað að mínu mati eins vel og hægt er. Það er varla hægt að tala um að eitthvað hafi verið keyrt í gegn með of miklum hraða.

Frú forseti. Það frumvarp sem hæstv. sjávarútvegsráðherra leggur hér fram, um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, er tímabært frumvarp sem felur að mínu viti í sér þarfar umbætur á fiskveiðistjórnarkerfinu og lagfærir ýmsa ágalla þess. Hér er þó ekki um að ræða neina umbyltingu. Þær breytingar sem hér eru lagðar til eru allt lagfæringar, hófsamar en um leið ákveðnar og stefnumótandi lagfæringar. Þær munu ekki raska afkomu útgerðanna, þær eru þvert á móti til þess fallnar að bæta hag þeirra og afkomu um leið og þær munu leiða til aukins fiskafla og þar með færa björg í þjóðarbúið á erfiðum tímum. Eina mikilvæga nýbreytni er þó að finna í þessu frumvarpi sem ég kem auga á og ég fagna sérstaklega. Það er bráðabirgðaákvæði sem lýtur að viðbótaraflaheimildum í skötusel gegn gjaldi í ríkissjóð fyrir úthlutun aflamarks.  Ég vil, með leyfi forseta, fá að vitna hér aðeins í sáttmála ríkisstjórnarinnar. Þar er sérstakur kafli um fiskveiðar og þar segir: „Markmið sjávarútvegsstefnu ríkisstjórnarinnar er að fiskveiðar umhverfis landið séu hagkvæmar og skapi verðmæti og störf en séu jafnframt sjálfbærar og vistvænar og í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar um verndun vistkerfa, lífríkis og hafsbotns.“ Mér sýnist að þessi markmiðssetning rími vel við það frumvarp sem hér er lagt fram og þær breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu sem felast í frumvarpinu. Það er t.d. fagnaðarefni að með þessu frumvarpi skuli línuívilnun aukin úr 15% í 20% til þeirra sem afla á línu sem beitt hefur verið í landi. Við þá ívilnun bætist nú við nýr flokkur, þ.e. 15% ívilnun vegna afla á línu sem stokkuð er upp í landi. Það munar umtalsverðu fyrir þá sem gera út línubáta, en línuveiðar eru með vistvænustu veiðum sem eru stundaðar á Íslandsmiðum og þar af leiðandi má gjarnan gera þeim veiðum hærra undir höfði en verið hefur. Ákvæði frumvarpsins um vinnuskyldu tiltekins hluta uppsjávarafla miðar augljóslega að því að efla fiskvinnslu, bæta við virðisauka sjávarafurða hér í landi og bæta atvinnustigið við sjávarsíðuna. Er það vel. Þá sýnist mér vera til bóta að veiðiskyldan skuli vera aukin og miðað við að 50% af aflamarki skips sé nýtt með veiðum þess á hverju fiskveiðiári, í stað þess að láta duga að það sé gert annað hvert ár eins og er í núgildandi lögum. Þá eru líka settar skorður við kvótaflutningi af einu skipi á annað og báðar þessar breytingar eru til þess fallnar að minnka brask en stuðla að því að aflaheimildir séu nýttar til veiða. Það er til bóta. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að dregið verði úr heimild til að flytja aflamark á milli fiskveiðiára, úr 33% í 15%. Það er þörf breyting. Í því sambandi má rifja það upp að hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson, fyrrverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra, jók þessa yfirfærsluheimild úr 20% í 33% um síðustu áramót. Sú ráðstöfun sætti fljótlega gagnrýni, enda var hún talin ýta undir brask með kvóta og tilfærslu milli tegunda. Reynsla þessa árs hefur sýnt að ekki var þörf fyrir svo ríflega yfirfærsluheimild og hafa ýmsir haldið því fram að nær hefði verið að þrengja hana en víkka. Nú hefur það verið gert. Ástæða er til að vona að þessi breyting nú, þ.e. að takmarka yfirfærsluna við 15%, muni þjóna verndunarmarkmiðum fiskveiðistjórnarlaganna og ekki veitir af. Frú forseti. Ég hef hér gert grein fyrir þeim atriðum í þessu frumvarpi sem mér finnst varða mestu til úrbóta. En mörg og stór mál bíða óleyst enn í íslenskum sjávarútvegi. Brottkast á fiski er allt of mikið á Íslandsmiðum og hráefnisnýting þess afla sem kemur upp úr sjó um borð í frystitogara, er lítil. Ég nefni sem dæmi að af þeim 88.000 þorsktonnum sem veidd voru af frystitogurum árið 2007 fóru um 52.000 tonn forgörðum. Árið 2008 drógu íslenskir frystitogarar 85.00 tonn úr sjó, 49.000 tonn fóru forgörðum. Þetta hljóta allir að sjá að er sóun á verðmætum. Heildarendurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu stendur nú yfir og er að henni unnið m.a. í starfshópi sem hæstv. sjávarútvegsráðherra skipaði skömmu eftir kosningar. Það mál er í ákveðnum og vonandi öruggum farvegi. Á meðan sá starfshópur er að störfum tel ég mikilvægt að tíminn verði notaður til þess að afla gagna og upplýsinga um íslenska þorskstofninn svo menn fái betur glöggvað sig á þeim möguleikum sem fiskimiðin gefa. Það væri verðugt verkefni fyrir sjávarútvegsráðuneytið að efna til umfangsmikilla rannsókna á lífsskilyrðum þorsksins í hafinu umhverfis Ísland. Ég hef í því sambandi sett fram hugmynd að frjálsum vísindaveiðum í samstarfi við alþjóðlegar vísindastofnanir með það fyrir augum að tiltekinn hluti íslenskra fiskiskipa fái, að uppfylltum ákveðnum skilyrðum og undir vísindalegri stjórn, að fara til vísindaveiða. Í hugmyndinni felst að jafnhliða veiðunum verði skilyrðin í hafinu könnuð á þeim svæðum þar sem fiskurinn veiðist, hitastig sjávar og beitarþol sjávarhaganna verði rannsakað og þannig verði aflað upplýsinga á borð við þær sem gáfust í Barentshafsrannsókn rússnesku hafrannsóknastofnunarinnar í Múrmansk árið 2006. Sú rannsókn leiddi í ljós að þorskstofninn í Barentshafi mældist 70% stærri en áður var talið, tvær og hálf milljónir tonna í stað einnar og hálfrar milljónar. Þessar niðurstöður fengust með því að nýta fiskiskipin á svæðinu og afla sem gleggstra gagna með því að fylgjast með fiskiskipunum, mæla aflann og yfirborðshita sjávar og fleiri gögn sem komu upp úr sjó við veiðarnar. Ég vil minna á að í stjórnarsáttmálanum er sérstaklega talað um þörfina á því að nýta krafta sjómanna og útgerðarmanna í hafrannsóknum til að efla gagnasöfnun og rannsóknaverkefni sem þeir gætu verið þátttakendur í. Þetta ákvæði stjórnarsáttmálans er að mínu viti afar mikilvægt og vísindaveiðar á borð við þær sem hér um ræðir falla einkar vel að þessu markmiði. Það væri tilraunarinnar virði fyrir okkur Íslendinga að yfirfæra rannsókn rússnesku fiskifræðinganna á íslensk fiskimið, þar mundu reynsluvísindin vinna með akademískum vísindum. Hér er mikið í húfi því að fiskimiðin eru okkar verðmætasta auðlind. Og aldrei hefur verið brýnna að ná fram hagkvæmri nýtingu fiskstofna og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu, sem er markmið fiskveiðistjórnarlaga.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hefur greinilega misskilið dálítið mikið þá gagnrýni sem var á sínum tíma á þá ákvörðun að auka svokallaðan geymslurétt á milli fiskveiðiára. Sú gagnrýni snerist alls ekki um að með þessu væri verið að ýta undir leiguframsal í aflamarkskerfinu, þvert á móti var gagnrýnin sú að það hefði slæm áhrif vegna að það drægi úr leiguframsalinu, þar sem hv. þingmaður kallaði brask varðandi kvótann. Það er því mikill misskilningur. Hins vegar er staðreyndin sú að þetta hafði engin áhrif á það vegna þess að það er ljóst mál að nýtingin á geymsluréttinum var ekki svo mikil á milli fiskveiðiára. Hún snerist fyrst og fremst um það hjá þeim sem nýttu sér hana að reyna að draga úr sveiflunum sem ella hefðu orðið á möguleikum manna að sinna m.a. þeim mörkuðum sem menn hafa verið að byggja upp hörðum höndum. Hv. þingmaður fagnaði hins vegar, um leið og hún gagnrýndi aukna veiðiskyldu, að verið væri að draga úr henni. Þá fagnaði hv. þingmaður því líka að nú væri verið að auka veiðiskylduna, sem þýddi að það sem hún kallaði „braskið“ hefði minnkað. Við ræddum þessi mál nokkuð fyrir helgina, ég og hv. þingmaður, vegna þess að ég vitnaði til greinar sem hún skrifaði, sem ekki verður skilin öðruvísi en svo að hv. þingmaður hafi talið að útvegsmenn væru með óeðlilegum hætti að koma málum þannig fyrir að það leiddi til þess að minna framboð væri af leigukvóta en þyrfti að vera. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann að því hvort hún telji æskilegt eða óæskilegt að það sé leiguframsal innan aflamarkskerfisins, að það sé þá æskilegt að draga úr leigukvótaframsali. Það gerir það auðvitað að verkum að ýmsir þeir sem hafa nýtt sér það, lenda í vandræðum, rétt eins og við höfum tekið eftir að menn hafa gagnrýnt á þessu ári. Menn hafa kvartað mjög undan því að hafa ekki fengið nægjanlegt aðgengi að leigukvótum. 

Frú forseti. Spurningin var löng og ég er ekki viss um að ég hafi skilið hana rétt. Varðandi framboð á leigukvóta, ef þingmaðurinn á við það hvort ég telji óæskilegt að íslenskir útvegsmenn sitji á leigukvótanum og takmarki framboð hans, held ég að það blasi við að það gerir þeim mjög erfitt fyrir sem eru háðir því að fiska á leigukvóta. Því það vill nú bara þannig til að það fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við, kvótakerfið, kallar öðrum þræði á leiguliðakerfi. Það kemur í veg fyrir nýliðun og gerir það að verkum að umtalsverður hluti útgerðarmanna er algjörlega ofurseldur framboði á leigukvóta og á afkomu sína undir því. Þegar handhafar kvótans sitja á honum og hann er ekki í framboði lengur hefur það auðvitað slæm áhrif á þá sem eiga allt sitt undir leigukvótanum. En það er innbyggt í þetta óréttláta kvótakerfi, sem er ástæða þess að ég tel brýnt að breyta því.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hefur gagnrýnt að útgerðarmenn séu ekki nægilega útbærir á leigukvóta og ættu auðvitað að standa þannig að málum að það væri nægilegt framboð af leigukvóta, það var það sem hv. þingmaður gagnrýndi í blaðagrein sem ég gerði að umtalsefni á dögunum. Það sem hv. þingmaður sagði hins vegar í ræðu sinni áðan var mjög afdráttarlaust. Hún fagnaði því að með þeim breytingum sem hér er verið að boða væri verið að draga úr því sem hv. þingmaður kallaði „brask“, þ.e. framboði á leigukvóta. Þess vegna vil ég bara spyrja hv. þingmann: Telur hv. þingmaður að það eigi að vera sjálfstætt markmið að draga úr leiguviðskiptum með kvóta? Eða er hv. þingmaður þeirrar skoðunar, sem mér fannst hún vera í blaðagrein sinni, að framboð af þessu taginu sé nauðsynlegt þannig að leiguviðskiptin geti átt sér stað til hagsbóta fyrir þá sem leigja?

Frú forseti. Þetta eru miklar orðalengingar og málalengingar, mér liggur við að segja orðhengilsháttur. Hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson túlkar orð mín þannig að ég fagni því að dregið sé úr leigukvóta. Það er bara ekki réttur skilningur á því sem ég sagði. Ég tel hins vegar mjög brýnt að dregið verði úr braski í kvótakerfinu, það er mín skoðun. Þetta með leigukvótann og það leiguliðakerfi sem innbyggt er í sjálft kvótakerfið, það er m.a. óréttlætið í kvótakerfinu. Það gerir það að verkum að ein stétt manna sem heyrir til útgerðarmanna, er algjörlega ofurseld annarri stétt útgerðarmanna, sem eru kvótahafarnir. Og það er náttúrlega óréttlætið sem kemur í veg fyrir nýliðun í greininni. Hins vegar hef ég ekkert á móti því og tel það mjög góða breytingu sem felst í frumvarpinu, að hluti úthlutaðs kvóta í skötusel sé tekinn út 

Virðulegi forseti. Fyrst ætla ég að segja að mér þótti ræða hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur á köflum sérkennileg og mótsagnakennd en ég ætla nú ekki að dvelja lengi við það. Hv. þingmaður las upp úr stjórnarsáttmálanum um að fiskveiðarnar ættu að vera sjálfbærar og þær ættu að vera umhverfisvænar o.s.frv. Þá langar mig að spyrja hana í framhaldinu, þar sem aukningin í skötuselskvótanum er 80% umfram ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar, hvort það sé þá sjálfbært að hennar mati? Eins og hv. þingmaður kom réttilega inn á er lagt til að línuívilnun verði 15% fyrir þá sem stokka upp í landi, fyrir svokallaða trektarbáta. Hvað finnst hv. þingmanni um það ef þeir sem eru með beitningarvél stokka upp í landi, mega þeir nýta þessa heimild líka? Og í sambandi við veiðiskylduna, hefði hv. þingmaður talið eðlilegra - það er reyndar ekki í frumvarpinu - að menn hefðu svigrúm innan kennitölunnar, þ.e. að sama útgerð sem væri kannski með þrjú skip, mætti þá færa heimildir á milli án þess að vera bundin þessu? Hvaða skoðun hefur hv. þingmaður á því? Hv. þingmaður hefur nú oft rætt að menn hefti aðgang að einhverjum tegundum og annað. En það sem ég vil aðeins koma inn á eru þær breytingar sem verið er að gera í sambandi við karfaúthlutunina. Það liggur fyrir að ef það gengur eftir sem er í frumvarpinu, muni minni togskip fá úthlutað svokölluðum djúpkarfa, en þau hafa enga möguleika á að veiða hann. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort hún telji mjög skynsamlegt að gera þessar breytingar. Það er hægt að hafa þær öðruvísi, það er hægt úthluta miðað við aflareynslu því að margar útgerðir hafa eingöngu veitt gullkarfa í mjög ár og áratugi og hafa enga möguleika á að veiða úthafskarfa eða djúpkarfa 

Frú forseti. Ég efast um að mér takist á þeim stutta tíma sem ég hef að svara öllum spurningum þingmannsins. En hv. þingmaður Ásbjörn Óttarsson spyr mig fyrst um hvað mér finnist um að þau 80% sem fara núna umfram ráðgjöf í úthlutun á skötusel. Sannleikurinn er sá að skötuselurinn er ný fisktegund á Íslandsmiðum, það eru ekki mörg ár, kannski tveir áratugir, síðan hans fór fyrst að verða vart á íslenskum fiskimiðum. Það hefur ekki verið sýnt fram á það með neinum hætti að þessi tegund sé í neinni útrýmingarhættu og hefur einmitt sætt gagnrýni að það skuli yfirleitt hafa verið gefið út sérstakt aflamark á skötusel. Ég hef því engar sérstakar áhyggjur af því þótt sá kvóti sé aukinn um 2.000 tonn umfram þau 2.500 tonn sem áður hafði verið úthlutað og Hafrannsóknastofnun virðist ekki hafa áhyggjur af því heldur. Hins vegar finnst mér mjög gott og ég er mjög hlynnt því að tekjurnar af því sem þarna er tekið umfram ráðgjöf skuli renna í ríkissjóð og að þær skuli verða eyrnamerktar til uppbyggingar annars vegar í atvinnulífi og til rannsókna hins vegar. Það held ég að sé bara mjög þarft. Varðandi það sem þingmaðurinn spurði um svigrúm innan kennitölu varðandi veiðiskyldu, er ég ekki svo útfærð í tilfærslum og „bókhaldsfiffum“ útgerðarinnar að ég geti hreinlega svarað þeirri spurningu. Enda áttaði ég mig ekki alveg á því hvað þingmaðurinn var að fara og læt það liggja milli hluta og vil gjarnan leyfa öllum slíkum álitamálum að bíða umfjöllunar nefndarinnar þegar til hennar kasta kemur.

Virðulegi forseti. Það sem ég á við í sambandi við það þegar menn nota sömu kennitölu eru ekki neinar útfærslur á þess háttar hlutum. Þetta fjallar bara um að ein útgerð sem á kannski þrjá, fjóra báta, geymir heimildirnar og skiptir með mismunandi hætti á milli þeirra. En ég ætla að endurtaka hinar spurningarnar sem hv. þingmaður gat ekki svarað. Það er í fyrsta lagi varðandi mat hennar á því hvað gerist ef menn með beitningarvél stokka upp línu sem í landi. Í öðru lagi, hvað finnst hv. þingmanni um að með þessum breytingum á úthlutun karfakvóta eigi að úthluta minni útgerðum togskipanna karfakvóta sem þau geta ekki veitt? Ég vil að lokum spyrja hv. þingmann varðandi skötuselinn, hvort henni hefði ekki fundist það eðlilegra að menn færu aðra leið, að þeir fengju að veiða þetta sem meðafla, að það fengi að vera einhver prósenta fyrir utan þetta í stað þess auka svo mikið beina sókn í skötusel. Hefur þessi aukning ekki 

Frú forseti. Ég held að ég og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson ættum að taka spjall í rólegheitum þar sem við höfum tíma til að leiða til lykta þær spurningar sem hér hafa vaknað. Þingmaðurinn spyr mig um línubátana, hvort mér finnist að þessi ívilnun eigi að ná til þeirra línubáta sem stokka uppi í landi en eru með beitningarvélar. Reyndar skildi ég nú frumvarpið þannig að þar væri átt við þetta, en ég skal ekki fullyrða um það. En ég skil frumvarpið þannig að þetta eigi við um vélræna beitingu svo fremi sem línan er stokkuð upp í landi. Línuveiðar eru að mínu viti vistvænar veiðar og þær skaða ekki sjávarbotninn, þannig að ég held að þessi veiðiaðferð sé nokkuð sem við ættum að gera hærra undir höfði en við höfum gert á undanförnum árum. Ég fagna í raun og veru öllu sem nýtist þessari veiðiaðferð. Nú er ég búin með tímann, frú forseti, ég biðst afsökunar á því að geta ekki svarað ítarlegar þeim spurningum sem þingmaðurinn bar fram en geri það kannski utan ræðustóls.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann um ummæli hennar um að Hafrannsóknastofnun hafi ekki áhyggjur af þessum aukna afla í skötusel. Hún sagði það hér áðan úr ræðustól að svo virtist vera. Hafrannsóknastofnun hefur alltaf haft áhyggjur af því ef farið er umfram ráðgjöf þeirra og ber að minnast þess að aflaráðgjöfin varðandi skötusel var lækkuð úr 3.000 tonnum í 2.500. Það var það byggt á haldbærum rökum að þeirra mati. Ég vil heyra frá hv. þingmanni hvaða skýringar hún hefur á þessum ummælum sínum. Varðandi frjálsar vísindaveiðar sem hún leggur til, langar mig að heyra í örstuttu máli útfærslu á þeim þætti og þá hvort taka eigi þessar vísindaveiðar af núverandi aflaheimildum eða beita aðferð hæstv. sjávarútvegsráðherra, sem kemur fram í þessu frumvarpi, um að hreinlega verði bætt við núverandi aflaheimildir. Hversu miklu magni vill hún sjá að verði varið í þessa svokölluðu vísindaveiðar? Getur hv. þingmaður gefið okkur skýringar á því að þegar hún segist ekki vera á móti því að draga úr leiguframboði en vilji koma í veg fyrir brask? Ég vil minna hv. þingmann á að Hagfræðistofnun Háskóla Íslands telur framsalið og þar með leiguna í núverandi fiskveiðistjórnarkerfi vera einn aðalgrunninn að hagkvæmni þessa kerfis og mikilvægi þess fyrir þjóðarbúið. Um það verður ekki deilt að hér hefur tekist betur til en í mörgum öðrum löndum - í flestum öðrum löndum. Ég vil fá skýringar hjá hv. þingmanni á því hver munurinn er í hennar huga á því þegar verið er að tala um brask eða framsal, þar sem verið er að leigja aflaheimildir með eðlilegum hætti innan núverandi fiskveiðistjórnarkerfis.

Frú forseti. Ég hef ekki heyrt áhyggjuraddir vegna útbreiðslu skötusels eða að hann sé í neinni hættu á Íslandsmiðum. Hafrannsóknastofnun hefur ekki sett fram neinar sérstakar áhyggjur af því og ég kann ekki að skýra hvers vegna upphaflega var sett ákveðið aflamark á skötusel. Ég hef ekki heyrt það frá mönnum sem til þekkja í greininni og ekki heldur innan Hafrannsóknastofnunar að það hafi verið vegna þess að sá stofn væri í neinni sérstakri hættu. Þvert á móti virðist skötuselsstofninn vera frekar í sókn á Íslandsmiðum en hitt. Varðandi vísindaveiðarnar hef ég lýst því áður að ef farið yrði að minni hugmynd yrði farið á frjálsar veiðar á þorski með tiltekinn fjölda skipa. Við skulum ímynda okkur 10–15 togara á miðunum. Þessi fjöldi skipa, ásamt tilteknum fjölda annarra fiskiskipa með önnur veiðarfæri, fengi að veiða frjálst. Stýringin færi frekar fram í gegnum tíma og svæði því að með því að gefa slíkar veiðar frjálsar yrði tíminn bara að ráða úrslitum um það hvað við teldum að kæmi mikið magn úr sjó með þessum frjálsu veiðum, hvort við værum þá að tala um sex mánuði eða níu. Síðan yrði það vísbending um m.a. stofnstærðir og magn þess fiskjar sem er að hafa upp af íslenskum miðum.

Virðulegi forseti. Ágæt regla hefur verið viðhöfð í nýtingu á náttúruauðlindum í landinu, að náttúran sé látin njóta vafans. Ég vil þá ítreka þá spurningu til hv. þingmanns hvort hún telji að með því að fara 80% fram úr veiðiráðgjöf Hafrannsóknastofnunar á skötusel sé verið að láta náttúruna njóta vafans. Telur hún að þetta hafi bara verið tala sem mönnum í Hafrannsóknastofnun hafi dottið í hug án nokkurra forsendna? Gefur hún henni þá einkunn? Varðandi vísindaveiðarnar talar hún um að þetta eigi að vera tiltekinn fjöldi skipa, þetta eigi að vera frjálsar veiðar. Hún svaraði ekki spurningu minni um það hvort það ætti að vera gólf og þak í þessari kvótaúthlutun til þessara veiða, hvort það ætti að vera eitthvert lágmark og eitthvert hámark og hvaðan sá kvóti ætti að vera tekinn, hvort það ætti að gefa út viðbótarkvóta við núverandi aflaheimildir eða hvort þetta yrði tekið af núverandi aflaheimildum.

Frú forseti. Varðandi vísindaveiðarnar, gólfið og þakið, hef ég séð það þannig fyrir mér að þessar veiðar yrðu viðbót við úthlutað aflamark. En í ljósi þess að við erum að tala þarna um mjög skamman tíma, kannski 6–9 mánuði, tel ég að engin áhætta sé tekin, en ég ítreka það sem ég hef áður sagt að ef farið yrði út í slíkar veiðar finnst mér að það yrði að vera í vísindalegu skyni. Við förum ekki út fyrir ráðlagða veiðiráðgjöf nema til að læra eitthvað af því í leiðinni. Við gerum það ekki bara til þess að fá aukið fé í budduna. Varðandi skötuselinn er ég hlynnt því að náttúran njóti vafans, en skötuselur er ágeng fisktegund og vaxandi stofn á Íslandsmiðum þannig að ég held að ekki sé ástæða til að óttast það mjög þó að aflaheimildir séu auknar í þessari tilteknu tegund. Ég trúi því að þessi tillaga sé komin inn í frumvarpið að höfðu samráði við Hafrannsóknastofnun án þess að ég ætli nú að svara fyrir það.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á stjórn fiskveiða. Mig langar þó aðeins að byrja þar sem síðasti ræðumaður hætti í sínu andsvari. Það er náttúrlega alveg ljóst að þessar tillögur um aukningu á skötuselskvótanum eru ekki í samráði við Hafrannsóknastofnun Íslands, það liggur alveg ljóst fyrir. Ég hef hins vegar sjálfur talað fyrir því að menn bæti 1.500 tonnum við skötuselinn. Ég tek undir það með hv. þingmanni, ég tel að þar sé ekkert óvarlega farið svo það komi líka skýrt fram, þannig að menn séu samkvæmir sjálfum sér. Mig langar líka að koma aðeins inn á það sem hv. þingmaður sagði um svokallaðar vísindaveiðar. Ég veit að þær upplýsingar sem hv. þingmaður ætlar að leitast við að fá við þessar vísindaveiðar eru allar til í dag. Öll stóru sjávarútvegsfyrirtækin eru með skráð hjá sér nákvæmlega upp á dag hvar þau eru að veiðum, samsetningu aflans, aflamagn á krók og þar fram eftir götunum þannig að það er til ógrynni af upplýsingum sem væri hægt að nýta einmitt í sambandi við þetta sem hv. þingmaður benti hér á. Ef hægt væri að keyra það saman við gagnagrunninn hjá Hafrannsóknastofnun gætum við nýtt þessar upplýsingar strax. Það væri mjög æskilegt. Ég segi fyrir mína parta að ég er svo sem ekki ósammála öllu í þessu frumvarpi sem fjallar um margt. Fyrst vil ég þó segja að ég tel mjög óskynsamlegt af hæstv. ráðherra að leggja þetta fram við ríkjandi aðstæður - nú er nefnd að fara yfir kerfið og mun hugsanlega leggja til einhverjar breytingar á því, gerir það væntanlega - akkúrat ofan í vinnu nefndarinnar þegar nefndin mun skila af sér í janúarmánuði á næsta ári. Þetta eru algjörlega óskiljanleg vinnubrögð, og líka í ljósi þess að hæstv. sjávarútvegsráðherra er búinn að segja hvað eftir annað á undanförnum vikum, við alla sem ræða við hann, eða marga: Við skulum gefa nefndinni frið, verum ekkert að trufla starf nefndarinnar, verum ekkert að ræða þetta svona efnislega og svona djúpt, nefndin er að störfum. Það hefði mér þótt virðingarvert af hæstv. ráðherra, en síðan kemur hann með svona flopp, bara hendir út einhverju eins og þessu hér, eins og ég lít á það, vegna þess að, frú forseti, það er akkúrat ekkert í þessu frumvarpi sem þarf að klárast fyrir lok janúar. Þetta eru algjörlega óskiljanleg vinnubrögð og líka í ljósi þess að þurfa að eyða tímanum hér í að ræða þessa vitleysu þegar við höfum miklu meira en nóg af verkefnum til þess að vinna. Bara til að árétta það langar mig að koma því á framfæri hér, þar sem ég sit nú í fjárlaganefnd Alþingis, að til stendur að taka Icesave-samningana út úr fjárlaganefnd í kvöld. Og hvaða tíma og hvaða tækifæri höfum við til að fara mjög efnislega yfir það? Við fengum álitin út úr efnahags- og skattanefnd í hádeginu og svo eru menn settir í þessa vinnu hér. Og það eru einungis 18 dagar eftir af starfstíma þingsins til jóla. Ég segi það, frú forseti, við hefðum átt að nota tímann miklu betur en að fara að ræða þessar breytingar. Það er alveg ljóst í mínum huga. Það er ekkert í þessu frumvarpi sem hefði ekki þolað bið fram í lok janúar, akkúrat ekki neitt. Þegar maður fer að spyrja koma nefnilega engin svör. Mig langar að velta hér upp þessu með skötuselsákvæðið í frumvarpinu þar sem hæstv. ráðherra hefur heimild til að - hann er reyndar kominn aðeins á flótta undan því - veiða allt að 2.000 tonnum, hugsanlega minna, allt í lagi með það. En hvað gerir þetta, frú forseti? Það er tekið út afmarkað svæði, svokallað svæði þar sem menn bjuggu sér til veiðilistann á sínum tíma - skötuselurinn hefur veiðst hérna síðan 1960, svo því sé líka komið á framfæri, ég gleymdi því áðan.

Einn og einn.

Einn og einn, já. Það er fullt af bátum sem hafa sérhæft sig í þessum veiðum vegna útbreiðslu skötuselsins á þeim svæðum sem fengu enga úthlutun, hafa keypt sér varanlegar veiðiheimildir. Núna er þetta þannig í þessu frumvarpi að þeir hafa ákveðna úthlutun í sínum veiðiheimildum en þeir verða að veiða þær inni á þessu svokallaða frísvæði eða þar sem menn hafa möguleika að leigja frá ríkinu en þeir mega ekki gera það fyrr en þeir eru komnir niður fyrir 5 tonnin, eða niður fyrir 2 tonn eða 2,5 tonn. Hvað þýðir þetta, frú forseti? Þetta þýðir að það er verið að mismuna mönnum með stórum hætti þarna. Og hvað gerist með þessu, frú forseti? Menn munu hugsanlega, nú er ég bara að geta mér til, færa til fullt af heimildum á einhvern annan bát, til að reyna að standa þó jafnfætis þeim mönnum sem eru að fara af stað. Svo er annað, frú forseti, sem er líka mikilvægt. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir sagði hér áðan að auðvitað þyrftum við að ræða saman. En hefði ekki verið skynsamlegra fyrir hæstv. ráðherra að ræða einmitt við þá menn sem starfa í greininni til að koma þessum sjónarmiðum á framfæri, til að reyna að leiðrétta þessa vitleysu sem á sér hér stað? Það hefði kannski verið mun skynsamlegra heldur en að ræða þetta hér í andsvörum þar sem enginn tími er til að svara, akkúrat enginn tími. Hvað þýðir þetta, frú forseti? Þetta þýðir að menn ætla að auka beina sókn í skötuselinn. Ég er ansi hræddur um að mjög margir þingmenn hér inni geri sér ekki grein fyrir afleiðingum þess, viti ekki hvað það þýðir. Og bara til að árétta það er meðalvertíðarbátur á skötuselsveiðum með net að lengd upp á 42 km. Auðvitað er ekkert farið að hugsa um það hér hvort svo eigi að laga það og breyta, hvort eigi að setja einhverja takmörkun á netin og þar fram eftir götunum. Svo er líka annað, frú forseti, það er algjörlega útilokað að mínu viti að skötuselsveiðar, t.d. í Breiðafirði, verði leyfðar á tímabilinu frá 15. desember til 15. maí. Það er algjörlega ófært vegna þess að það er sá tími þegar fiskurinn kemur upp á grunnslóðina til hrygningar og gengur inn í fjörðinn. Við þekkjum reynsluna af því að bátar sem voru að prófa að leggja í fyrra í Breiðafirði í apríl enduðu með fullar trossur af þorski. Nei, það er ekkert verið að spá í þetta. Ekki neitt. Akkúrat ekki neitt. Það er ekkert um það hér. Ekki neitt. Þess vegna segi ég að rök fyrir því að þetta mál nái fram að ganga á þessum tímapunkti og geti ekki beðið eftir störfum nefndarinnar eru algjörlega út úr kú. Það er ekkert sem bendir til þess að menn þurfi að gera þetta svona. Ef menn veiða þetta með þessum hætti eykst sóðaskapur óhjákvæmilega mjög mikið á miðunum. Ég fullyrði að það muni gerast. Ef menn fara ekki mjög „grundigt“ ofan í það að finna út á hvaða tímabilum og á hvaða svæðum menn fá að vera með þessi net mun það hafa ekki góðar afleiðingar vegna þess að þessi net eru ekki dregin nema tvisvar til þrisvar í viku. Þetta eru ekki eins og hefðbundin þorskanet sem menn vitja um á hverjum einasta degi. Það er algjörlega útilokað. Síðan langar mig líka að koma aðeins inn á það sem er verið að gera í breytingum á karfakvótanum eins og ég var að reyna að spyrja hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur áðan. Það er 50.000 tonna karfakvóti í dag og það er áætlað að það séu 35.000 tonn af gullkarfa, 15.000 tonn af djúpkarfa. Eins og menn hafa gert þetta hafa þeir veitt bara kvótann, hvort sem þeir eru að veiða djúpkarfa eða gullkarfa. Þeir fá sína hlutdeild í karfaúthlutuninni, en við þessar breytingar hérna er verið að færa á milli. Við getum bara tekið eitt dæmi þar sem fiskvinnsla og útgerð er með þúsund tonna karfakvóta. Eftir þessar breytingar hér mun hún fá 700 tonn af gullkarfa og 300 tonn af djúpkarfa. Þau 300 tonn af djúpkarfa sem t.d. þessi útgerð fær mun hún ekki hafa neina möguleika á að veiða, ekki neina. Það er algjörlega útilokað að hún muni geta veitt karfann, þessi 300 tonn. Það er mjög sérkennilegt að menn skuli þá ekki fara þá leið vegna þess að það liggur fyrir í öllum gögnum Fiskistofu og Hafrannsóknastofnunar á hvaða svæðum þetta er veitt. Það liggur fyrir samkvæmt afladagbókum og öðru og það hefði alveg verið hægt að úthluta miðað við veiðireynslu viðkomandi skips mörg ár aftur í tímann. En hvað er verið að gera þarna? Jú, það er verið að færa til heimildir á milli skipa sem er algjörlega útilokað að veiða. Það er ekki hægt að veiða þær. Það hefur enginn tök á því nema fá sér þá einhver risastór skip, eða skipta þessum stóru. Og þá sjáum við hvað muni gerast, frú forseti, stóru öflugu skipin sem hafa ljóst og leynt beitt sér fyrir þessum breytingum munu fá djúpkarfakílóin hjá minni togskipunum á niðurfelldu verði. Það gefur alveg augaleið, vegna þess að þau hafa ekki aðgang til þess að veiða. Það er mjög sérkennilegt að gera þetta svona. Það kemur nú ofan í allar ræðurnar hjá mörgum þingmönnum um að menn ætli að gera þetta þannig að menn fái aflaheimildir sem þeir geta síðan ekki nýtt. Það er akkúrat verið að gera það hér. Það er á skjön við margar ræður og rit hjá mörgum hv. þingmönnum. Síðan langar mig að koma aðeins inn á það, frú forseti, þar sem menn eru að tala hér um geymslurétt, veiðiskyldu og þar fram eftir götunum að þegar menn juku geymsluréttinn á sínum tíma var það gert með þeirri hugsun að við þann niðurskurð sem fram undan var mundu menn út frá markaðslegum forsendum fá að laga sig að því. Sú hugsun lá þar að baki, menn geta haft einhverjar útfærslur á því en hugsunin var sú. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að geymslurétturinn þurfi ekki að vera svona mikill. Hann þarf ekkert að vera 33%, enda sýnir það sig núna við síðustu kvótaáramót að menn fluttu ekkert nema upp undir 14–17% eða hvað það var, enginn upp fyrir 20% í neinni tegund sem ég man eftir í fljótu bragði í þessum hefðbundnu stóru stofnum okkar. Það mun í sjálfu sér ekki hafa nein áhrif. En hugsunin, og það er mikilvægt að við höldum því til haga í þessari umræðu, var ekki sú að menn gætu fengið eitthvað mikið af heimildum til að braska með eða eitthvað svoleiðis, þetta var bara hugsunin út frá markaðslegum forsendum til að fyrirtækin hefðu möguleika til þess að halda markaðnum og því markaðsstarfi sem þau hafa verið að vinna á undanförnum árum. Það er mjög mikilvægt. Síðan vil ég segja, frú forseti, þar sem kemur að þessu í sambandi við veiðiskylduna að ég er mjög sáttur við það að veiðiskyldan sé aukin. Það er algjörlega útilokað að hafa þetta eins og þetta er, 50% annað hvert ár, þannig að ég er hlynntur því. Mér finnst hins vegar, eins og ég var að reyna að segja í andsvari áðan, að menn þurfi líka að líta á þetta þannig að útgerð sem er á sömu kennitölunni, sem er ekkert að flakka eða gera neitt, bara útgerð sem er með nokkur skip, fái svigrúm innan þessarar reglu hjá sér til þess að færa. Það er starfandi eitt útgerðarfyrirtæki í mínu sveitarfélagi sem gerir út þrjá smábáta og leigir til sín töluvert af heimildum til þess að láta það ganga, en er með tiltölulega lítinn hluta á skrá, t.d. einn eða tvo þeirra. Það er ekkert neitt brask eða nein svoleiðis hugsun í gangi með það, það er bara það svigrúm að menn endurskoði í hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd þennan hluta hér. Ég tek það fram að ég er ekkert sérstaklega á móti því að auka veiðiskylduna, enda er það jú það sem hefur legið fyrir mjög lengi og hefur verið beiðni bæði sjómannasamtakanna og útvegsmanna, þeir hafa verið einmitt lagt það til að menn ykju veiðiskylduna. Þá verða menn líka að gera sér grein fyrir því að menn mega ekki tala í kross. Þegar við aukum veiðiskylduna mjög hátt minnkar framboð á leigukvóta. Þá verða menn bara að vera samkvæmir sjálfum sér og gera sér grein fyrir því. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það eigi að auka veiðiskylduna. Þegar menn ræða um þennan skort sem hefur verið á leigukvóta og öðru á þessu ári verða hv. alþingismenn að gera sér grein fyrir því að það var skorið mjög blóðugt niður núna við síðustu úthlutun. Og bara til að rifja það upp var ýsukvótinn skertur um 32%, ufsakvótinn um 23%, grálúðan um 20% og þorskurinn um tæp 10%. Það á ekki að koma neinum á óvart að það verði minna framboð á kvóta á þessu kvótaári. Það er algjörlega með ólíkindum að menn haldi því fram að það séu einhver samantekin ráð hjá útgerðarmönnum eða þar fram eftir götunum að reyna að hefta eitthvert flæði þarna á milli. Það er ekki þannig. Menn verða að fara að horfa á staðreyndirnar eins og þær eru. Og þær eru nákvæmlega þessar við svona mikinn niðurskurð á veiðiheimildum. Það gefur alveg augaleið að þá getum við ekki notað sama fjölda báta til að veiða. Það segir sig algjörlega sjálft. Ég hefði viljað, frú forseti, að þegar sú ákvörðun var tekin um að fara í þessar stóru skerðingar hefðu menn bara tekið þessa umræðu og gert sér algjörlega grein fyrir því að það þyrfti að reikna með ákveðnu brottfalli úr greininni. Annað er ekki hægt, það er nákvæmlega sama hvort menn skera niður á þessum stöðum eða öðrum. Það sem er þó mikilvægast í þessu öllu saman, frú forseti, er eins og ég benti á í utandagskrárumræðu í síðustu viku að við förum að bæta við aflaheimildir þar sem er þó svigrúm til þess, eins og t.d. í þorski 

Frú forseti. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson talar um hinar svokölluðu vísindaveiðar og bendir á að nú séu allar upplýsingar til í afladagbókum skipstjóra og í gagnagrunni LÍÚ og Hafrannsóknastofnunar. Það er vissulega rétt að miklar upplýsingar og mikil gögn eru til staðar en það skortir frekari líffræðilegar upplýsingar um hitastig sjávar, um lífsskilyrði þorsksins í sjónum, um það sem Ásgeir Jakobsson heitinn kallaði m.a. beitarþol sjávarhaganna. Ég ætla ekki að svara fyrir það hvort sjávarútvegsráðuneytið hefur haft samband við Hafrannsóknastofnun vegna aukningar aflaheimilda í skötusel. Hæstv. sjávarútvegsráðherra er staddur í þingsal og getur væntanlega svarað því betur en ég. Ég vil hins vegar taka undir orð þingmannsins, sem mér þykja umhugsunarefni, þegar hann lýsir veiðiháttseminni eða hinum mögulega skaða sem gæti orðið á miðunum vegna netaveiða á tilteknum tímum. Það er nokkuð sem er fullkomlega umræðunnar virði og mér finnst ástæða til að við ræðum það frekar í nefndinni þegar kemur að því að fjalla nánar um frumvarpið. Ég vil ekki halda því fram úr ræðustóli að öll leiguviðskipti með kvóta séu brask og til að fyrirbyggja allan misskilning lít ég svo á að margar vel reknar og heiðarlegar útgerðir séu í landinu. Þetta braskóorð sem komið hefur á greinina stafar af háttsemi nokkurra óprúttinna aðila sem hafa kannski ekki hagað sér eins og best verður á kosið. En brask er ekkert samheiti yfir viðskipti með leigukvóta.

Virðulegi forseti. Út af síðustu orðum hv. þingmanns, hvað varðar brask, þá er það þannig í kerfinu í dag að menn geta leigt til sín og frá sér veiðiheimildir. Menn mega heldur ekki gleyma því að sá sveigjanleiki í kerfinu hefur komið mörgum útgerðum á koppinn. Þær hafa getað keypt sér varanlegar heimildir í ákveðnum þrepum og síðan getað leigt sér meira til að geta búið sér til grunn. Mig langar aðeins að halda áfram með vísindaveiðarnar af því að þær eru mér hugstæðar. Í sambandi við upplýsingarnar sem liggja fyrir þá átti ég við það að þær liggja fyrir hjá sjávarútvegsfyrirtækjunum. Það eru mjög mörg sjávarútvegsfyrirtæki sem láta dagmerkja og svæðismerkja hvert einasta kar sem veitt er um borð í fiskiskipin og það er til í upplýsingabanka hjá viðkomandi sjávarútvegsfyrirtæki. Þar kemur t.d. fram hve þorskurinn er þungur, hvað hann er langur og hvernig nýtingin út úr honum var. Það eru því til miklar upplýsingar sem væri til hagsbóta fyrir okkur að nýta inn í þetta. Þar sem ég sé að hv. þingmaður ætlar að koma aftur í andsvar við mig langar mig að spyrja - af því að ég er að leggja lokahönd á þingsályktunartillögu, um að stofnuð verði svokölluð aflaráðgjöf sjómanna, sem gefur þá ráðgjöf til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra á hverju ári, sem hann hefur til viðmiðunar og getur stuðst við, eins og t.d. tillögu Hafrannsóknastofnunar - hvort hún mundi þá ekki styðja þá tillögu mína að ráðherra fengi það álit frá þeim sem væru starfandi í greininni sem mundu þá hugsanlega geta gefið komment á vísindaveiðarnar þannig að menn fái meiri upplýsingar um það sem er að gerast úti á miðunum.

Frú forseti. Ég tek heilshugar undir það með hv. þm. Ásbirni Óttarssyni að það eru til góð og mikil gögn sem mér finnst full ástæða til að vinna með og skoða og bera saman við t.d. þau gögn sem til eru hjá LÍÚ, að þau séu borin saman við þau gögn sem fyrirfinnast hjá Hafrannsóknastofnun, og ég gæti trúað að það væri þegar gert í einhverjum mæli. En ef farið yrði út í vísindaveiðar með þeim hætti sem ég legg til, þ.e.a.s. að gerð yrði alþjóðleg rannsókn utanaðkomandi aðila, alþjóðlegra vísindamanna, með þátttöku Hafrannsóknastofnunar og útvegsmanna, mundi með slíkri rannsókn fást mjög verðugur samanburður við einmitt þau gögn sem þingmaðurinn nefndi, afladagbækur skipstjóra og ýmis rannsóknargögn sem eru hjá Hafrannsóknastofnun. Ég hef alltaf verið veik fyrir hugmyndinni um aflaráðgjöf sjómanna vegna þess að ég held að þeir sem eru á miðunum - og vísindaveiðahugmynd er kannski líka svolítið sprottin upp af þeirri hugsun að sameina reynsluvísindin og akademísku vísindin. Þessar tvær greinar þurfa í mun ríkari mæli á mun fleiri sviðum að tala saman og ekki síst í sjávarrannsóknum. Aflaráðgjöf sjómanna er því fyrirbæri sem mér hugnast vel. En það er hins vegar með það eins og allt annað að veldur hver á heldur og það er ekki alveg sama hvernig að slíku er staðið. Það þarf að hugsa það vel frá upphafi til enda og hugsa það vel hvaða markmið á að nást fram með aflaráðgjöf sjómanna þannig að hún nýtist sem best.

Virðulegi forseti. Aðeins að því sem við köllum aflaráðgjöf sjómanna. Ég lít svo á að þá séu sjómenn og hagsmunasamtök þeirra að færa þær upplýsingar og þá upplifun sem þeir hafa af miðunum inn á borð hæstv. sjávarútvegsráðherra. Þá getur hann að sjálfsögðu tekið mið af því og metið þau gögn sem þar liggja að baki því að einstaklingarnir sem starfa í sjávarútvegi geta fært mikið af gögnum og mikla vinnu á borð hæstv. sjávarútvegsráðherra. Það mun að sjálfsögðu gagnast honum vel. Síðan langar mig líka, vegna þess að hv. þingmaður var að tala um að það þyrfti að hafa upplýsingar um hitastig og annað - þessar upplýsingar eru allar til. Þær eru allar til þessar upplýsingar um hvernig hitastig hefur verið að breytast og það er mjög sláandi hvernig það er. Það er ein af ástæðunum fyrir því að skötuselur hefur verið að dreifa sér fyrir norðan, það er út af hitastigi sjávar. Ýsan er komin norður fyrir land, þar sem hún hefur aldrei verið, þannig að það er margt annað sem hefur gerst í þessu. Eins langar mig að benda hv. þingmanni á að stærsta breytingin í Barentshafinu var kannski sú að menn hættu þessum gegndarlausu veiðum á loðnu. Við erum alltaf að veiða allt æti frá fiskinum og það er það sem við verðum að skoða og fara ofan í grunninn á. Útvegsmannafélag Breiðfirðinga hefur t.d. margoft bent á þetta. Við höfum margbent á að það þurfi að stoppa gegndarlausar bræðsluveiðar á loðnu sem hafa tekið út yfir allan þjófabálk. Í lokin langar mig að benda á að t.d. kemur það fram í gögnum Hafrannsóknastofnunar að fjögurra ára ýsa, árgangur sem er fjögurra ára gamall, er að meðaltali 865 gr í togararallinu. En ef við tökum fjögurra ára ýsu sem er veidd á miðunum þá er hún 1.235 gr. Það er 40% munur þarna þannig að það er mjög sláandi og mjög mikilvægt að menn fari vel ofan í þessa hluti. Virðulegi forseti. Af því að ég var á þjóðfundi á laugardaginn þá ætla ég að enda þetta á jákvæðum nótum og geta þess, af því að ég kom ekki inn á ákvæði hæstv. sjávarútvegsráðherra, um að mega skylda til manneldis, að það er skref í rétta átt.

Frú forseti. Við ræðum mikilvægt mál, undirstöðuatvinnugrein landsins sem er íslenskur sjávarútvegur sem hefur trúlega aldrei verið okkur Íslendingum eins mikilvægur og nú. Það er því eðlilegt að við gerum ráð fyrir kvöldfundi í kvöld í ljósi þess hversu umfangsmikið þetta mál er og mikilvægt að við gefum okkur góðan tíma til að fara yfir það. Ég sé að hæstv. ráðherra, sem ég ætlaði að spyrja nokkurra spurninga, er staddur í hliðarsal. Í ljósi þess að við höfum hafið strandveiðar, sem er áhugaverð tilraun, vil ég spyrja hæstv. ráðherra að því hvernig hann sjái framtíðarfyrirkomulag þeirra veiða. Það vakti athygli okkar þegar við fórum um Norðausturkjördæmi í kjördæmavikunni að þegar við spurðum hvað orðið hefði um þann fisk sem var veiddur í strandveiðunum, hvort hann hafi farið til vinnslu í viðkomandi byggðarlögum, og Norðausturkjördæmi er nú mjög víðfeðmt kjördæmi eins og hv. þingmenn þekkja, þá var það sem rauður þráður í svörum þeirra sem við spurðum að fiskurinn, um þrjú þúsund tonn af þorski, fór því miður sáralítið til vinnslu í viðkomandi byggðarlögum sem er þvert á hugmyndina með byggðakvótanum. Nú er búið að skerða byggðakvótann niður um helming,  Ég vil líka taka undir það frumvarp, eins og margir aðrir þingmenn, er varðar veiðiskylduna, en með því er mælst til þess að hún sé aukin. Það hefur farið fyrir brjóstið á mörgum að horfa upp á það að handhafar kvótans skuli hafa getað leigt hann frá sér í jafnmiklum mæli og hér um ræðir vegna þess að það er sýn okkar margra og held ég flestra í samfélaginu, a.m.k. okkar framsóknarmanna, að kvótinn sé ekki eign heldur réttindi til að hafa atvinnu af því að veiða það sem úr auðlindinni kemur. Okkur greinir reyndar dálítið á eftir stjórnmálaflokkum í þeim efnum en við framsóknarmenn lítum þannig á að hér sé einungis um réttindi viðkomandi aðila að ræða og það er með öllu ólíðandi að horfa upp á að þeir geti leigt frá sér kvóta í svona miklum mæli án þess að þurfa að veiða. Frú forseti. Í þriðja lagi vil ég nefna vinnsluskylduna. Með þessu er verið að veita ráðherra heimild, þ.e. að ráðherra verði gert heimilt með reglugerð að kveða á um vinnsluskyldu á ýmsum uppsjávartegundum. Ég vil svo sem ekki mótmæla því hér en það er mikilvægt að sú heimild verði nýtt á mjög hófsaman hátt og í samvinnu við helstu aðila í þessari útgerð sem hafa mikla þekkingu á þessum stofnum. Þar er ég náttúrlega fyrst og fremst að tala um stóru fyrirtækin á Austfjörðum sem hafa verið að skapa milljarðatugi á undangengnum árum í gjaldeyristekjur fyrir þjóðina með því að stunda veiðar á uppsjávarfiskinum. Það væri ágætt að fá það fram hjá hæstv. ráðherra hversu afdráttarlaus hann ætlar að vera þegar kemur að því að takmarka slíkar veiðar. Það verður náttúrlega að vera einhver skynsemi í þeim efnum. En eins og ég sagði áðan erum við nýbúin að fara um Norðausturkjördæmi og við funduðum með aðilum í þessum geira atvinnulífsins og ég legg mikla áherslu á að hæstv. ráðherra sýni góða samvinnu og gott samráð þegar kemur að þessum efnum. Þótt margt sé jákvætt í þessu frumvarpi þá er margt umdeilanlegt. Mig langar að inna hæstv. ráðherra eftir rökstuðningi fyrir að færa heimild til flutnings á aflamarki milli ára úr 33% niður í 15%. Nú geri ég ráð fyrir því að hæstv. ráðherra geri þetta af heilum hug. En við verðum að átta okkur á því hversu mikil áhrif breyting sem þessi getur haft á ýmis fyrirtæki sem eru mjög mikilvæg í samfélaginu, m.a. fyrirtæki í kjördæmi hv. þingmanns í Skagafirðinum. Ég get ekki annað en vitnað til hugleiðinga Jóns Eðvalds Friðrikssonar, framkvæmdastjóra Fisk Seafood, sem birtust á heimasíðu þessa merka útgerðarfélags í morgun undir fyrirsögninni: „Hvert eru stjórnvöld að fara?“ Mig langar að vitna í fáum orðum í greinina sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Í frumvarpinu kemur fram svo dæmi sé tekið að ráðherra ætlar að skerða geymslurétt veiðiheimilda á milli ára úr 33% í 10% á þessu ári. Augljós tilgangur þessara hugmynda er að koma á móts við þá aðila sem hafa byggt á því að leigja til sín veiðiheimildir og þvinga núverandi handhafa veiðiheimilda til þess að leigja þær frá sér ef þeim tekst ekki að veiða upp sínar heimildir sjálfir. Þessi áform ganga þvert á hagsmuni þeirra 230 starfsmanna FISK sem hafa lifibrauð sitt af vinnu hjá fyrirtækinu og starfsfólks fyrirtækja sem þjónusta FISK. Ekki þjóna þessi áform heldur þeim sveitarfélögum sem FISK starfar í, því fram hefur komið hjá forsvarsmönnum þeirra að t.d. útsvarstekjur sjómanna skila sér 100% hjá fyrirtækjum eins og FISK en mun lakar hjá ýmsum öðrum aðilum svo sem strandveiðimönnum og leiguliðum í kvótakerfinu og það sama á væntanlega við um hátekjuskattinn til ríkisins. Ég hef lagt mikla áherslu á að auka geymsluréttinn á milli ára til þess að auðvelda fyrirtækjunum að takast á við þær miklu breytingar sem verða á úthlutun veiðiheimilda á milli ára og komust í gegnum þennan mikla niðurskurð veiðiheimilda sem átt hefur sér stað síðustu ár. Á þessu fiskveiðiári, sem hófst 1. september sl. var ýsukvótinn skorinn niður um 32%, ufsinn um 23%, grálúðan um 20% og þorskurinn um rúm 6%, sem í tilfelli FISK er 2.180 tonn. Ætli bændum landsins þættu ekki lítil hyggindi í því að landbúnaðarráðherra bannaði þeim að fara með nema 10% af heyfengnum á milli ára þó svo að útlit væri fyrir slæmt heyskaparsumar? Ætla má að sá fiskur sem fyrirtækin kjósa að veiða ári seinna en ella hafi stækkað og gefi meira af sér auk þess að þjóna þeim verndunarsjónarmiðum sem uppi eru, öfugt við heyið sem rýrnar að gæðum við geymslu.“ Þetta þekkir hæstv. ráðherra sem er líka ráðherra landbúnaðarmála. Þarna er um að ræða fyrirtæki sem er í raun og veru í eigu Kaupfélags Skagfirðinga sem er sameign félagsmanna í Skagafirði. Þar vinna 230 manns auk þess sem tugir annarra einstaklinga í samfélaginu hafa lífsviðurværi sitt af því að þjónusta þetta mikilvæga fyrirtæki. Hér staðhæfir forsvarsmaður þessa útgerðarfélags að með þessum breytingum verði félaginu gert erfiðara fyrir að halda uppi stöðugri atvinnu hjá fyrirtækinu sem mun að sjálfsögðu bitna harkalega á atvinnulífi í Skagafirði sem ég veit að hæstv. ráðherra þekkir vel til. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi áður en hann tók þessa ákvörðun kynnt sér þessi sjónarmið, þ.e. sjónarmið þeirra fyrirtækja sem veita fólki í landi, þúsundum einstaklinga atvinnu, mörg hundruð sjómönnum, hvort hann hafi kynnt sér hvaða áhrif þessi breyting hafi haft eða muni hafa á atvinnulíf í mörgum byggðarlögum vítt og breitt um landið. Þetta er sjónarmið í umræðunni sem vert er að taka tillit til og eins og ég sagði í upphafi má ekki kasta til höndunum þegar kemur að undirstöðuatvinnugrein sem sjávarútvegurinn er. Það er því mikilvægt í ljósi þess að orðræðan hjá ríkisstjórninni er um samráð og samvinnu, að heyra það frá hæstv. ráðherra hvernig hann hafi staðið að undirbúningi þessa frumvarps því að sjálfsögðu er samráð æskilegt við alla helstu hagsmunaaðila í þessari grein, hvort sem þar er um að ræða stórútgerðarfyrirtæki, smábátasjómenn, fiskverkafólk, samtök sjómanna og svo mætti áfram telja. Mig langar að lokum, frú forseti, aðeins að ræða um þá leið sem stjórnarflokkarnir hafa talað fyrir á undangengnum vikum eða allt frá því fyrir síðustu kosningar og það er um fyrningu og fyrningarleiðina, hvernig sú vinna standi á vegum hæstv. ráðherra. Mér skilst að það séu rúmlega tuttugu manns í þeirri nefnd og því má segja að víðtækt samráð sé í þeim efnum. Hvar stendur sú vinna? Þegar við tölum um fyrningu verða menn líka að átta sig á því að margir hafa lagt út í gríðarlega fjárfestingu á undangengnum árum í þessari atvinnugrein og ég ætla að fá að vitna til sömu greinar sem framkvæmdastjóri Fisk Seafood ritaði á heimasíðuna í morgun þar sem hann tekur sem dæmi, með leyfi frú forseta: „FISK keypti í ársbyrjun 2004 fyrirtækið Skagstrending hf. sem auglýst var til sölu. Kaupverðið að meðtöldum skuldum var á þeim tíma 4.200 milljónir, sem samsvarar 8.400 milljónum miðað við gengið í dag. Þróun helstu veiðiheimilda fyrirtækisins frá þeim tíma er eins og fram kemur í meðfylgjandi töflu.“ Ég ætla ekki að lesa hana upp en á þessu tímabili hafa fiskveiðiheimildir þessa aðila, þ.e. Skagstrendings, lækkað um 33% á tímabilinu. „Í krónum talið jafngildir þessi skerðing miðað við verðlag í dag tekjumissi fyrir FISK upp á 2.800 milljónir á ári og launakostnaður vegna starfsmanna er yfir 900 milljónum krónum lægri en ella.“ Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, sem er reyndar ekki í salnum í augnablikinu en ég vona að hann heyri mál mitt, hvort til standi gagnvart þessu fyrirtæki sem í þessu tilviki er búið að missa 33% af aflaheimildum sínum, en er sem betur fer ekki eins skuldsett og mörg önnur íslensk sjávarútvegsfyrirtæki, stendur til hjá hæstv. ráðherra að hefja mikla fyrningu gagnvart aðilum sem þessum og hafa þessir aðilar gerst sekir um eitthvert brask í því að byggja upp fyrirtæki sitt? Mér finnst það vera síður en svo því hér er um eitt glæsilegasta sjávarútvegsfyrirtæki landsins að ræða. Ég tek þetta bara sem dæmi hér vegna þess að hugleiðingar þessa ágæta framkvæmdastjóra eru frá því snemma í morgun og gefa okkur stjórnmálamönnum ákveðna innsýn í það hvernig aðilar í þessari mikilvægu atvinnugrein velta fyrir sér hver skilaboð stjórnvalda séu. Reyndar eru þau afar misvísandi, því miður. Misvísandi skilaboð gagnvart útvegi, gagnvart atvinnugrein eins og sjávarútveginum eru af hinu slæma og margir þingmenn hafa heyrt það að misvísandi skilaboð ríkisstjórnarinnar hafa haft mjög neikvæð áhrif á rekstur atvinnugreinarinnar. Ég vil fyrir hönd okkar framsóknarmanna í þessari umræðu leggja áherslu á að við förum í þessi mál af mikilli yfirvegun, án upphrópana, förum yfir helstu staðreyndir málsins og hvaða áhrif einstakar ákvarðanir sem við ákveðum á vettvangi þingsins hafa á atvinnulífið í landinu, bankakerfið í landinu og mörg heimili í landinu, ekki síst í hinum dreifðu byggðum sem hafa undirstöðu sína af því að afla sér tekna með því að starfa við sjávarútveg. Ég hnykki á fyrirspurn minni áðan til ráðherra um samráð og samvinnu sem hann hafði gagnvart aðilum í sjávarútvegi við það að semja þetta frumvarp. Mér hefur heyrst á fréttum að það samráð hafi verið alllítið en ég veit að hæstv. ráðherra er velmeinandi maður og við hljótum að geta náð niðurstöðu á vettvangi Alþingis um að breyta þessu frumvarpi með heildarhagsmuni í huga og við eigum að sjálfsögðu að hafa þá í fyrirrúmi. Ég held að mikil vinna sé fram undan á sviði landbúnaðar- og sjávarútvegsnefndar við að fara yfir þetta frumvarp, kalla helstu hagsmunaaðila til að ræða þau álitamál sem ég og aðrir þingmenn höfum velt upp. Að sjálfsögðu eru breytingar á svona mikilvægum málaflokki ekki yfir gagnrýni hafnar en ég legg mikla áherslu á að ríkisstjórnin, meiri hlutinn á Alþingi sýni samráð þegar farið verður að vinna þetta í nefndum þingsins. Ég vona að sú vinna muni skila því og leiða það af sér að íslenskur sjávarútvegur muni blómgast og eflast um langa tíð.

Frú forseti. Það voru ákveðin atriði sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson vék að í ræðu sinni sem ég vildi koma inn á. Það er í fyrsta lagi að hann spurðist fyrir um strandveiðarnar og hvert væri hugsanlegt framhald þeirra. Ég get bara sagt að þær voru á síðasta fiskveiðiári settar í gang á grundvelli bráðabirgðaákvæðis í lögum og síðan var gert ráð fyrir að gerð yrði sérstök úttekt á því hvernig til hefði tekist og þá undirbúið að fram kæmi á ný lagafrumvarp sem kvæði á um áframhaldandi strandveiðar. Strandveiðasetrinu á Ísafirði var falið að hafa forgöngu um þessa úttekt og ég á von á því að alveg á næstu dögum eða vikum komi sú úttekt og ábendingar um þau atriði sem betur hefðu mátt fara í sambandi við framkvæmd strandveiðanna á síðasta sumri. Heilt yfir tekið verð ég að segja að þær hafi gengið mjög vel. Ég minni á og er afar þakklátur fyrir að ég fékk mjög gott bréf frá miklum fjölda fólks á Langanesi, frá Langanesbyggð, þar sem einmitt var látin í ljós mikil ánægja með það að farið hafi verið út í þessar strandveiðar og hvernig þær hefðu komið þar fyrir. Hitt er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að auðvitað vildum við helst að þessi fiskur væri unninn sem mest en engu að síður var mjög mikil ánægja með þetta og ánægjulegt að fá þennan langa undirskriftalista. Ég vil líka benda á samþykktir frá Félagi smábátaeigenda í Skagafirði og á Siglufirði og á því svæði þar sem lýst er mikilli ánægju með þetta og svona mætti víðar fara hringinn í kringum landið. Ég held að það sé ekki nokkur vafi á því að við munum halda áfram með strandveiðarnar 

Frú forseti. Ég held að ég hafi beint einum sex spurningum til hæstv. ráðherra og hann komst yfir eina, því miður. Það verður því að bíða betri tíma hjá hæstv. ráðherra og væntanlega fer hann í sinni lokaræðu yfir hinar spurningarnar sem ég beindi til hans. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra aðeins út í þá hugmynd að draga úr heimild á flutningum á aflaheimildum á milli ára og þeirra sjónarmiða sem hafa komið fram m.a. hjá forsvarsmönnum Fisk Seafood sem er í Skagafirði og skapar 230 manns atvinnu þar og hefur verið eitt af fyrirmyndarfyrirtækjum í sjávarútvegi sem hefur mátt þola líka ofan á þetta gríðarlegan samdrátt í aflaheimildum. Það sem forsvarsmenn þessa félags hafa gert er að nýta þessa heimild til að og með það að markmiði að sem flestir starfsmenn haldi atvinnu, að það sé hægt að halda uppi stöðugri atvinnu hjá fyrirtækinu og líka að fyrirtækið geti verið með ákveðinn sveigjanleika þegar kemur að afhendingaröryggi á vörunni, því að að sjálfsögðu er þetta fyrirtæki að flytja út sjávarafurðir eins og önnur sjávarútvegsfyrirtæki. Lykilatriði í því er að geta tryggt það að aflinn sé afhentur á tilsettum tíma því að annars bitnar það á viðkomandi viðskiptasamböndum og þar af leiðandi á rekstri fyrirtækisins. Það er mikilvægt að heyra frá hæstv. ráðherra um þetta samráð, hvernig staðið var að frumvarpssmíðinni og hvort hæstv. ráðherra hafi tekið tillit til hagsmuna mörg hundruð einstaklinga sem vinna hjá fyrirtækjum eins og Fisk Seafood þegar kemur að þessum mikla samdrætti og hvort ráðherrann hyggist jafnvel taka sérstakt tillit til fyrirtækja í slíkum rekstri, sem sannarlega hafa reynt að veita fjölda fólks atvinnu, að 

Frú forseti. Í fyrsta lagi spurði hv. þingmaður um vinnsluskylduna og hvernig ráðherra hygðist beita henni. Þetta er fyrst og fremst heimild til ráðherra en hún er stefnumarkandi þannig að það er lögð áhersla á að vinnsluskyldan sé höfð að leiðarljósi. Vonandi þarf ráðherra ekki að beita henni en hún er samt kvöð. Þegar var gefinn út núna upphafskvóti í síld, sem var mjög ánægjulegt, upp á 40 þús. tonn var einmitt lögð áhersla á að útgerðaraðilar kæmu með allar aukaafurðir að landi og allan afskurð í land. Þetta er það sem er stefnumarkandi. Að hvaða marki ráðherra þarf síðan að beita því hverju sinni, ég held að útgerðirnar séu á sama báti hvað það varðar, þannig að þetta er stefnumarkandi ákvörðun. Varðandi það sem hv. þingmaður minntist á um að takmarka flutning á aflaheimildum milli fiskveiðiára, vil ég bara minna á að Hafrannsóknastofnun leggur til ráðgjöf á veiðimagni innan einhvers ákveðins tíma sem er innan fiskveiðiársins. Á þeim grunni eru svo gefnar út þær aflaheimildir sem gert er ráð fyrir að veiddar séu á viðkomandi ári. Það þýðir að bæði þjóðarbúið og atvinnulífið í landinu gerir ráð fyrir að þessi afli komi að landi innan ársins. Sá sveigjanleiki sem er þarna áfram inni upp á ein 15%, eins og hv. þingmaður minntist á, er samt talsverður og auk þess hafa útgerðir heimild til að ganga, að mig minnir, allt að 5% inn á aflaheimildir næsta árs til að jafna þann sveigjanleika. Sveigjanleikinn er því ærinn fyrir. En ég vil minna á að það er ekki bara útgerðin ein sem þarna á í hlut heldur líka atvinnustigið, efnahagslífið og annað því um líkt, sem gerir ráð fyrir því að sá fiskur sem þarna er um að ræða komi og sé veiddur innan þess tíma og komi þannig inn í efnahags- og atvinnulíf þjóðarinnar. Ég hygg að útgerð eins og Fisk á Sauðárkróki standi sig einmitt vel í þessum efnum 

Frú forseti. Við eigum greinilega eftir að ræða heilmikið um þetta atriði því að miðað við svör ráðherrans finnst mér eins og hann átti sig ekki á kjarna málsins. Með þessum málflutningi er ekki verið að sinna einhverjum sérhagsmunum heldur heildarhagsmunum, m.a. þess starfsfólks sem vinnur hjá þessu fyrirtæki. Eins og framkvæmdastjóri Fisk á Sauðárkróki benti réttilega á þá sagði hann, með leyfi forseta: „Ætla má að sá fiskur sem fyrirtækin kjósa að veiða ári seinna en ella hafi stækkað og gefi meira af sér, auk þess að þjóna þeim verndunarsjónarmiðum sem uppi eru.“ Ég hélt að hæstv. ráðherra væri fylgjandi verndunarsjónarmiðum og sjálfbærri þróun, því að fiskurinn stækkar á milli ára og þar af leiðandi getum við gert okkur það í hugarlund að það styðji við uppbyggingu fiskstofnanna í kringum landið og veitir svo sem ekki af því. Mér finnst að hæstv. ráðherra þurfi að ræða betur við okkur hér á þessum vettvangi, hvaða hugmyndafræði er á bak við þetta, hvaða samráð og hvaða samvinna var viðhöfð við aðila í sjávarútvegi? Þá erum við að tala um fiskverkafólk, sjómenn, útgerðarmenn, smábátasjómenn og fleiri aðila. Það er mikilvægt að við fáum það á hreint því að mér heyrist því miður í hverju málinu á fætur öðru að þetta séu einungis orðin tóm hjá hæstv. ríkisstjórn þegar hún talar um samráð og samvinnu við sem flesta í samfélaginu. Það er mikilvægt að hæstv. ráðherra, sem því miður getur ekki komið aftur upp í andsvar og verður þar af leiðandi að svara í seinni ræðu sinni í þessari umræðu, geri okkur grein fyrir því hvert samráðið var því að það er alltaf verið að tala um þetta samráð, en þegar öllu er á botninn hvolft virðist í máli eftir máli sem samráðsleysi sé frekar reglan en samráð. Það er sem sagt búið að snúa öllu á hvolf í þessum málum 

Hann hefur staðið sig mjög vel í þessu.

Frú forseti. Hér er auðvitað á ferðinni mjög mikilvægt og stórt mál, sem lýtur að grundvallaratvinnugrein okkar Íslendinga, sjávarútvegi. Það er nú svo, frú forseti, að um þetta mál má örugglega hafa mörg orð og halda langar ræður og tíma okkar eru takmörk sett, en ég hef velt því fyrir mér varðandi þetta frumvarp og staðnæmst svolítið við það að mér finnast heildarafleiðingarnar af því vera heldur til hins verra og sumt í frumvarpinu finnst mér vera þess eðlis að það rekist hvert á annars horn. Ég verð að segja það og veit að það gleður nú ekki hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sérstaklega, að gangi þetta frumvarp eftir svona óbreytt þá auðveldar það okkur Íslendingum í það minnsta inngönguna í ESB, vegna þess að ein helsta hindrun þess að við göngum í það samband er einmitt sú að sjávarútvegur okkar og umgerðin utan um hann eru miklu betri heldur en þar og því miður finnst mér þetta frumvarp höggva þar nokkuð nærri. Ég trúi því nú ekki upp á hæstv. ráðherra að hann sé sérstakur áhugamaður um það, en ég veit að hér í salnum eru aðrir sem hafa nægan áhuga á slíkri vegferð. En þá að einstökum greinum frumvarpsins, frú forseti, og frumvarpinu almennt. Reyndar fyrst, svo ég klári það nú, tek ég undir ummæli margra hv. þingmanna sem hafa bent á að það skjóti nokkuð skökku við hvernig þetta frumvarp er til komið, þegar sú ákvörðun hæstv. sjávarútvegsráðherra að setja málefni sjávarútvegsins í nefnd liggur fyrir. Það gerði hann með bréfi þann 3. júní og í því bréfi kom eftirfarandi fram um starfshópinn, með leyfi frú forseta: „Hann láti vinna nauðsynlegar greiningar og setji að því loknu fram valkosti um leiðir til úrbóta þannig að greininni séu sköpuð góð rekstrarskilyrði til langs tíma, en jafnframt að sátt náist um stjórn fiskveiða.“ Mjög mikilvægt er að sátt náist um þessa mikilvægu atvinnugrein. Þess vegna hljóta menn í það minnsta að stoppa við ýmislegt í frumvarpinu og velta því fyrir sér hvort það sé til sátta fallið og hvort ekki hefði verið skynsamlegra að fara með ýmislegt í þessu frumvarpi frekar inn í þennan starfshóp og vinna það þar. Hitt er líka að í samkomulagi aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar sendu forsætisráðherra og fjármálaráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar frá sér yfirlýsingu, dagsetta þann 28. október 2009, þar sem fram kemur um sjávarútvegsmál, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin lýsir því yfir að engin breyting hefur orðið varðandi þann sáttafarveg sem endurskoðun fiskveiðistjórnarinnar var sett í með skipun nefndar sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í sumar, þar sem forsenda nefndarstarfsins er að skapa sjávarútveginum góð rekstrarskilyrði til langs tíma.“ Hér liggur þá fyrir bæði bréf hæstv. sjávarútvegsráðherra, sem og yfirlýsing forsætisráðherra og fjármálaráðherra hæstvirtra, um að það eigi að vinna þetta mál með öðrum hætti en hér er lagt upp með, það verður að segjast eins og er. Og það eru ákveðin vonbrigði að þetta mál hafi gengið fram með þessu móti. Eins vil ég nefna það áður en ég sný mér að einstökum greinum að auðvitað hlýtur það að valda hæstv. sjávarútvegsráðherra nokkru hugarangri að fylgjast með heimasíðu Frjálslynda flokksins þar sem fjallað er um það frumvarp sem sjávarútvegsráðherra telur sig sennilega hafa lagt fram í sínu nafni hér á þinginu, því þar kemur fram, með leyfi forseta: „Eftir því sem xf.is hefur fregnað um þátt formanns Frjálslynda flokksins í þessum breytingum þá er ekki ósanngjarnt að segja að nú sé verið að ræða frumvarp um breytingar til bóta á sjávarútvegskerfinu lagt fram af Frjálslynda flokknum, þótt flokkurinn eigi ekki þingmann á þingi í bili.“ Hér er vitnað til sérstaks ráðgjafa hæstv. sjávarútvegsráðherra og aðkomu hans að því máli sem hér er rætt, þ.e. þess frumvarps sem margir þingmenn telja að hæstv. sjávarútvegsráðherra hafi lagt fram á þinginu. Það væri ágætt ef sjávarútvegsráðherra nýtti tækifærið hér á eftir og leiðrétti þennan misskilning sem fram hefur komið frá þeim xf-mönnum. Þá, frú forseti, að einstökum efnisgreinum frumvarpsins. Fyrst um 2. gr., sem lýtur að því að minnka heimildir manna til yfirfærslu eða tilfærslu milli ára. Í sjálfu sér skil ég vel mörg þau sjónarmið sem þar hafa komið fram, en mikilvægt er að þessi möguleiki sé til staðar, hvort sem hann er 15% eða 33%, þó ætla ég svo sem ekki að vera einhver sérfræðingur í því máli. En það kemur fram og þeir sem þekkja til í greininni vita það að t.d. eins og í ástandinu sem skapaðist nú á mörkuðunum á Spáni, þar sem verðið féll alveg gríðarlega og það var bara hreint og beint þannig að menn töpuðu á því að flytja inn á markaðinn, verðin voru svo erfið, þá getur verið skynsamlegt fyrir greinina að geta fært aflann yfir til næsta árs í þeirri von að úr rætist á mörkuðum í staðinn fyrir að veiða og vinna og jafnvel sitja uppi með miklar birgðir eða í það minnsta að þurfa að losa sig við þær á mjög lágu verði. Engin vissa er fyrir því að slíkt gerist, en menn eru þá í það minnsta ekki að fara í framleiðslu í stöðu sem er fyrir fram algjörlega vonlaus. Þannig að rök eru fyrir slíku ákvæði, hvort um er að ræða 33% eða 15% ætla ég ekki að gera að miklu umtalsefni, en þó vil ég benda á að það sem er ekki veitt á yfirstandandi ári verður veitt á því næsta. Sé minna framboð núna eða minna veitt á yfirstandandi ári, þá bætist það bara við veiðina á næsta ári. Ég hef þá trú að það valdi engum vandræðum í lífríki hafsins þegar menn horfa á það hvort þeir eru að veiða eitthvert ákveðið magn á 24 mánuðum eða 12, ég held að það sé ekkert sem setji okkur í hættu. En hvað varðar síðan áfram 2. gr., þá er þar í d-lið ákvæði sem mér þykir áhugavert. Þar stendur, með leyfi forseta: „Ráðherra getur í reglugerð ákveðið að skylt sé að vinna einstakar tegundir uppsjávarfisks til manneldis.“ Væntanlega er þetta til komið vegna þeirrar umræðu sem var um makrílveiðar fyrir nokkru síðan. Mér þykir þetta nokkuð rúm heimild, satt best að segja, að ráðherra geti hlutast til um allar uppsjávarveiðar og vinnslu á uppsjávarfiski hvenær sem er, væntanlega þá með málefnalegum hætti ætla ég, en það er sama. Í makrílveiðunum birtist sá vandi að þar er um að ræða frjálsar veiðar, þar er veitt án þess að menn séu með kvótakerfi, þar veiða menn í kapp í ólympískum veiðum. Það er vandinn. Það er auðvitað verkefni stjórnvalda að leysa þann vanda, ekki að bregðast við honum með því að segja: „Við ætlum að stýra því hvað þið vinnið, í hvaða vinnslulínur þið eigið að setja þann afla sem þið komið með að landi.“ Ég held að þessi hugsun sé röng nálgun á þeim vanda sem upp hefur komið, m.a. vegna makrílveiðanna, aðrar leiðir séu heppilegri til að leysa það og við getum svo sem rætt það einhvern tímann síðar, en það er ekki, held ég, góð stjórnsýsla að ráðherra sitji á skrifstofu sinni með sérfræðingum sínum og vegi það og meti fyrir útgerðirnar og fiskvinnsluna í landinu, hvort fara eigi í þessa vinnslulínuna eða hina. Ég held að það sé ekki skynsamlegt. Það segir sig bara sjálft. Síðan hvað varðar 3. gr., þar sem um er að ræða veiðiskylduna, sem oft hefur verið hér til umræðu, þá er ég er þeirrar skoðunar að það eigi ekki að fara þá leið sem hér er lagt upp með, að auka við veiðiskylduna. Og af hverju er það, frú forseti? Vegna þess eftir því sem veiðiskyldan er hærri, því minna framboð er á leigukvóta. Og hvað þýðir það? Eftir því sem framboðið er minna, því hærra verður verðið. Með öðrum orðum, fyrir nýliða, þá sem eru að koma nýir inn í greinina, er það erfiðara og dýrara, það eru færri sem eiga séns. Ég tel, frú forseti, að það sé ekki skynsamlegt að byggja kerfi þannig upp að nýliðar eigi erfiðara með að komast inn en áður. Það getur vart verið skynsamleg nálgun að því verkefni sem við höfum fyrir framan okkur. Reyndar virðist það vera þannig að ákveðin þversögn sé fólgin í frumvarpinu að það sé annars vegar hugsað þannig að með því að draga úr yfirfærsluheimildunum og auka þar með framboð á leigukvóta, sé á sama tíma dregið úr framboði á leigukvóta með því að auka veiðiskylduna. Ég held að menn þurfi svolítið að skoða þessa nálgun, það að auka veiðiskylduna gerir ekki bara nýliðum erfiðara fyrir, heldur þýðir það líka að hagkvæmni í greininni minnkar. Það sér hver maður í hendi sér. Allar þessar gríðarlegu áhyggjur um brask eru þó þess eðlis að menn verða aðeins að horfa á það, að það þarf tvo til, það þarf leigusala og leigutaka. Einhvern sem telur sig hafa hag af því að leigja kvótann, vill gera það frekar en ekki, einhvern sem vill gera það í sínum rekstri. Þegar það gengur þannig fyrir sig, þá erum við auðvitað að auka hagkvæmni í sjávarútvegi. Ég held að þeir tímar séu nú á Íslandi að ekki sé rétt að draga úr hagkvæmni í sjávarútvegi. Ég geri mér grein fyrir því, frú forseti, að um þetta eru deildar meiningar, en þetta er mín skoðun. Það sem ég tel nú skipta kannski einna mestu máli, það sem snýr að skötuselnum, kemur einmitt fram á heimasíðu Frjálslynda flokksins, þar er færsla sem ég tel að sé allrar athygli verð, með leyfi frú forseta: „Fisktegundin skötuselur hefur verið tekin út fyrir kvóta. Vissulega vildum við frjálslyndir ganga lengra í þessu máli en dropinn holar steininn. Það að skötuselur hafi verið tekinn út fyrir kvóta eru merkileg tíðindi.“ Þar sem þetta kemur frá höfundum frumvarpsins og þeim sem virðast bera einna helst ábyrgð á því að frumvarpið er komið hér inn í þingsal, þá er ástæða til að staldra við og velta fyrir sér þessari fullyrðingu. Þetta er rétt hjá talsmönnum Frjálslynda flokksins, alveg hárrétt. Þetta eru mikil tíðindi. Þetta er breyting í grundvallaratriðum á fiskveiðistjórnarkerfinu sem við höfum búið hér við. Þetta er grundvallarbreyting. Ég verð að segja eins og er að mér finnst rökstuðningur sá sem hefur komið fram í greinargerð frumvarpsins hvers vegna nauðsynlegt sé að grípa til þessara aðgerða sem ríkið ætlar sér, að leigja út kvótann, mér finnst hann ekki mjög burðugur. Þar kemur fram, með leyfi forseta, eftirfarandi: „Í ljósi þess að útbreiðsla skötusels hefur breyst verulega frá því að aflaheimildum var úthlutað á grundvelli veiðireynslu og skötuselur hefur í auknum mæli verið að veiðast sem meðafli hefur sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra boðað að breytingar verði gerðar á lögum í því skyni að auka aðgengi útgerðarmanna að aflaheimildum í skötusel.“ Nú er það bara þannig að fisktegundir breyta um hegðan, þ.e. sú staða getur komið upp fyrir norðan land, eins og hefur gerst, að þar er allt í einu farin að veiðast mikil ýsa, breytingar geta orðið á göngu síldarstofnanna, breytingar geta orðið á því hvar þorskurinn veiðist o.s.frv. Það að stofnar breyti hegðan sinni, getur ekki orðið grundvöllur fyrir úthlutun veiðiheimilda, í það minnsta ekki innan núverandi kerfis. Þannig að sé þetta grunnurinn að ákvörðun hæstv. ráðherra, þá hljóta menn í greininni að spyrja sig þeirrar spurningar: „Á hverju eigum við von? Hvert er þá rekstraröryggið í greininni?“ Nú taka menn þegjandi og hljóðalaust á sig heilmiklar skerðingar, vegna þess að nauðsynlegt er talið að grípa til slíkra aðgerða, í þeirri vissu að þegar kemur að því að aflaheimildir verði auknar, fái þeir að njóta aukningarinnar. Nú bætist við sú óvissa sem hér er búin til og búið til fordæmi fyrir og þess vegna er þetta einmitt áhugavert og mikilvægt eins og kemur fram hjá Frjálslynda flokknum, þá bætist við sú óvissa að ef fisktegundin breytir göngu sinni, þá ætlar sjávarútvegsráðherrann hæstv. sér að breyta aflaúthlutuninni og kvótakerfinu. Þannig að ég bið hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd að íhuga vel akkúrat það sem hér er sagt og velta því fyrir sér hvort þetta sé nægjanlegur grunnur fyrir þessari aðgerð. Ég tel að svo sé ekki. Eins tel ég að það sé misskilningur að ætla að tegundir fari ekki í kvóta nema þær séu í einhvers konar útrýmingarhættu, en í umræðunni hefur borið á því að ástæðan fyrir því að skötuselurinn eigi ekki að vera í kvóta sé að hann hafi ekki verið í útrýmingarhættu. Kvótakerfið er ekki sett á til þess einungis að vernda fiskstofna heldur til að tryggja hagkvæma nýtingu á fiskstofnunum. Við sjáum þetta akkúrat, frú forseti, í makrílveiðunum, þar sem eru ólympískar kappveiðar, þar sem við lendum einmitt í því sama og þegar við vorum með sóknarmarkið, eins og var þegar við vorum með skrapdagakerfið, þar sem var kappveiði, þar sem menn gátu ekki unnið fiskinn í bestu og fínustu pakkningarnar, af því menn höfðu á ákveðnum tíma á árinu ekki til þess getu í vinnslu sinni. En um leið og menn geta jafnað þetta meira út yfir árið, þá geta menn einmitt gert hámarksverðmæti úr því sem er veitt. Það er akkúrat þessi tegund af fiskveiðistjórnarkerfi sem við viljum ekki fara í, við viljum ekki fara í kerfi sem er einmitt það sem við höfum séð hjá ESB og löndum, sem byggja á þessum sömu mistökum. Hví skyldum við nú breyta okkar kerfi í þessa átt? Hví skyldum við gera það, hæstv. forseti? Hví skyldum við vera að fara að breyta því af því margt þarf að skoða upp á kerfið. En hví skyldum við höggva í þann grundvöll sem þó er, sem tengir það saman að þegar menn þurfa að taka á sig skerðingu vegna þess að það er líffræðilega nauðsynlegt, þá geti þeir átt von á því að þeir fái líka til baka þegar betur gengur. Það verður algjörlega ómögulegt að fá nokkurn mann til að sætta sig við skerðingu á aflaheimildum í framtíðinni ef niðurstaðan verður sú sem hér er boðuð í frumvarpinu sem þeir flytja hér saman hæstv. sjávarútvegsráðherra og Frjálslyndi flokkurinn.

Frú forseti. Það eru örfá atriði sem ég vildi víkja að í ræðu hv. þm. Illuga Gunnarssonar. Í fyrsta lagi varðandi það hver skilin eru á milli annars vegar þeirra verkefna sem ráðuneytið ræðst nú þegar í að vinna og hins vegar hlutverks hópsins, sem er skipaður til að endurskoða tiltekna þætti í fiskveiðistjórnarkerfinu, þá er það alveg skýrt og hefur alltaf verið mjög skýrt. Í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er einmitt kveðið á um brýnar aðgerðir í þeim efnum sem ráðuneytið snýr sér að svo fljótt sem verða má. Það er eins og að knýja á um frekari fullvinnslu afla hérlendis, takmarka framsal á aflaheimildum, auka veiðiskyldu og endurskoða tilfærslur á aflaheimildum á milli ára, stofna auðlindasjóð, sem fer með ráðstöfun fiskveiðiréttinda, vernda grunnslóð, skipa ráðgefandi hóp útgerðarmanna og sjómanna og heimila frjálsar handfæraveiðar smábáta yfir sumarmánuðina. Þetta er allt saman tilgreint þarna. Verkefni starfshópsins var líka skilgreint, en honum er einmitt ætlað að taka á framtíðareignarrétti á aflaheimildum og með hvaða hætti útgerð fer með þá ráðstöfun og einnig byggðatengingarform eða hvernig menn skipta þessum málum upp til lengri tíma. Þarna eru alveg skýr mörk á milli. Ég kemst nú ekki til að rekja spurningarnar, frú forseti, í þessu andsvari. En varðandi það sem hann vék að Frjálslynda flokknum, þá vil ég bara geta þess að undanfarin ár á þingi í stjórnarandstöðu, fluttum við, Vinstri hreyfingin – grænt framboð og Frjálslyndi flokkurinn, mörg frumvörp saman um ákveðin tiltekin atriði í sjávarútvegsstefnunni. Þótt við eigum ekki samleið í öllum málum, þá áttum við samleið í mörgum málum og það er ekkert óeðlilegt þótt það sjáist í þeim tillögum sem lagðar eru fram að þessir flokkar hafa setið hér saman 

Frú forseti. Fyrst hvað varðar verkefni þeirrar nefndar sem hér er til umræðu, þá er það svo að hún á einmitt að taka á þeim grundvallarsjónarmiðum sem liggja að baki aflamarkskerfinu, eignarréttarumræðunni, og það er þó sú ákvörðun sem liggur fyrir í því frumvarpi sem hér er til umræðu, hún snýr akkúrat að þessum grundvallarþætti. Hún snýr akkúrat að þeirri spurningu hvernig eigi að fara með t.d. þegar er möguleiki á að auka aflaheimildir í ákveðinni tegund. Á að fara með það samkvæmt því kerfi sem við höfum búið hér við á undanförnum áratugum eða á að fara einhverja allt aðra leið? Þessi allt önnur leið er sú leið sem ráðherrann hæstv. vill fara í því frumvarpi sem hér er lagt fram. Það er lykilatriði. Þetta snýr að grundvallarhugsuninni undir sjávarútvegskerfinu öllu saman og að sjálfsögðu hefði það þá átt að fara inn í þessa nefnd, því sérstaklega er kveðið á um að sérstakt verk þessarar nefndar sé að fjalla um það og ná fram góðri sátt um sjávarútvegsmálin á grundvelli þess. Þess vegna er hryggilegt að í þessu frumvarpi skuli vera farið fram með þessa niðurstöðu. Síðan hvað varðar Frjálslynda flokkinn, þá er það alveg rétt að það kom fyrir að frumvörp voru flutt saman af þessum aðilum. Ég ætla að hlífa sjálfum mér og öðrum að fara yfir skoðun mína á mörgum af þeim frumvörpum. En þannig var að Frjálslyndi flokkurinn, sem hafði nú helst einmitt sjávarútvegsmál sem sín aðalstefnumál og lagði þau fram fyrir þjóðina í síðustu kosningum, fékk ekki mikið fylgi. Ekki var mikill hljómgrunnur fyrir þeim skoðunum og þeirri stefnu sem Frjálslyndi flokkurinn hafði fram að færa í sínu aðalstefnumáli, sem voru sjávarútvegsmál. Það liggur fyrir bara í úrslitum alþingiskosninganna. Það er vont að það skuli þá hafa farið þannig að þeirra skoðanir hafi farið bakdyramegin í gegnum þetta og komið fram með þessum hætti, sem ég tel að sé ekki til heilla fyrir land og þjóð, og þegar menn horfa til lengri tíma fyrir sjávarútveginn ekki sú leið sem við eigum að fara, ekki sú leið sem ráðherrann var að fara upp hér varðandi skötuselinn og í ýmsum öðrum málum sem þetta frumvarp fjallar um.

Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Illuga Gunnarssyni að Sjálfstæðisflokkinn og Vinstri hreyfinguna – grænt framboð greinir töluvert á í sjávarútvegsmálum. Þær aðgerðir sem verið er að grípa til eru margar hverjar þær sem sjávarútvegsráðherrar Sjálfstæðisflokksins hafa sett á undanförnum árum og hafa reynst þjóðinni dýrar og óhagkvæmar og eru eftir þeim ágöllum sem eru á útfærslu fiskveiðistjórnarkerfisins. Það er alveg hárrétt, okkur greinir á um það og það verður svo að vera. Sjálfstæðisflokkurinn er Sjálfstæðisflokkurinn með sín sjónarmið, sín baráttumál og hagsmunaaðila sem hann ver. En í þessari ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingar er ákveðin stefna sett á önnur atriði og aðrir þættir dregnir fram. Það er alveg hárrétt. Þar er uppi ágreiningur eða mismunandi skoðanir. En öll berum við nú samt vonandi þjóðarhag fyrir brjósti. Varðandi heimildir til að flytja á milli ára, sem hv. þingmaður kom inn á, að lækka úr 33% niður í 15% og helst niður í 10% á þessu ári, þá skiptir það máli. Ég vil ítreka að sá fiskur sem ætlast er til og veitt er ráðgjöf um að megi veiða á þessu ári komi að landi á árinu og sé til ráðstöfunar fyrir íslenskt þjóðarbú og íslenska atvinnu. Þessi heimild sem áfram mun standa upp á 15–20% held ég að þyki mörgum býsna rúm og auk þess ýtir þetta undir að sá fiskur sem ætlast er til að veiða verði annaðhvort veiddur af viðkomandi aðilum eða leigður út og aðrir veiði hann. Það er hlutverkið í sjávarútvegi, að fiskurinn komi á land sem ætlast er til að sé veiddur á ákveðnum tíma. Varðandi ákvæðið um manneldiskröfuna þá er alveg hárrétt að viðkvæmt er að beita því, en hún er stefnumarkandi. Þegar rætt var um að setja þyrfti vinnsluskyldu á makríl á síðasta sumri var talið að ráðherra hefði ekki nægilega lagaheimild til að fylgja þeirri kvöð eftir. Engu að síður var unnið eða fór til manneldis að ég held um 30%, það er kannski betra en margir hafa viljað vera láta.  
             Ég kem að öðrum atriðum seinna í ræðu minni, frú forseti.

Frú forseti. Það er rétt hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra að Sjálfstæðisflokkurinn er Sjálfstæðisflokkurinn. En hitt vissi ég ekki að Vinstri grænir væru Frjálslyndi flokkurinn.  Frumvarpið snýr að ákveðnum grundvallarsjónarmiðum og það kom réttilega fram hjá hæstv. ráðherra. Þetta eru grundvallarsjónarmið sem m.a. snúa að því hvernig, eins og ég nefndi áðan, er farið með þá þegar leyft er að auka veiðar í ákveðnum tegundum sem eru í kvóta. Það er grundvallarmál. Fram kom hjá hæstv. ráðherra að um slík mál skyldi fjalla í þeirri nefnd sem hann setti á laggirnar og það skyldi vera gert þannig að um það næðist sátt í samfélaginu. Með þessu er verið að rjúfa þá sátt sem m.a. hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra lögðu áherslu á í yfirlýsingu sinni hvað varðar samskipti ríkisstjórnarinnar við aðila á vinnumarkaði að yrði haldin. Það var grundvallaratriði. Og sama þegar menn skoða aðrar greinar og einstök atriði í frumvarpinu, rétt eins og umræðan um hversu mikið menn skulu veiða, þ.e. veiðiskyldan, hún hefur það í för með sér, það er alveg ljóst og ég held að enginn reyni að bera því í mót, að það er þannig að þetta þýðir að leiguverðið mun hækka. Það verður erfiðara fyrir nýliða að komast inn í greinina og verið er að auka afskipti, pólitísk afskipti, af sjávarútveginum. Verið er að ýta undir það að ráðherra geti með ákvörðun sinni, þó að melding um slíkt hafi komið frá Hafró, ákveðið að auka heimildir manna til að flytja á milli ára, eða minnka, allt eftir hentugleik, án þess að sérstaklega sé kveðið á um það, það er bara ákvörðun hans. Sama á við um vinnslu úr uppsjávarfiskinum. Nú er það ráðherra sem með símtali getur ákveðið og tilkynnt að ekki eigi að fara með fisk í bræðslu, þó það sé jafnvel hagkvæmasta leiðin fyrir viðkomandi útgerð, að mati þeirra útgerða og vinnslu. En ef hæstv. ráðherra kemst að annarri niðurstöðu, þá tekur hann upp símann og getur sagt: Heyrðu, þið eigi að vinna þetta öðruvísi. 

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp hæstv. sjávarútvegsráðherra sem hann mælti fyrir í síðustu viku. Þó svo að sumir haldi því fram að þetta frumvarp sé í rauninni frumvarp Frjálslynda flokksins, þá hygg ég að hæstv. ráðherra vilji eigna sér málið og ég treysti því að hann standi við þá skilmála sem aðilar þessarar greinar hafa komið sér saman um að starfa innan. Ég vakti máls á því í andsvari við framlagningu málsins að stóra spurningin í framsöguræðu hæstv. ráðherra hefði verið sú hvernig færi með þá sátt sem svo brýnt væri að ná fram í þessum mikilvæga málaflokki sem sjávarútvegsmálin eru vissulega. Ég held að við getum öll verið sammála um að á þeim tímum sem við lifum nú og störfum í þurfi þjóðin á því að halda að allar atvinnugreinar skili sem mestum arði til þjóðarbúsins og að það hjálpi til við að vinna okkur í gegnum þann skafl sem fram undan er og við erum stödd í miðjum. Þess vegna er stóra spurningin um sjávarútvegsmálin, og hugsanlega breytingar sem menn vilja kunna að gera á þeim, í huga mínum sú hvort þetta auki hagkvæmnina í greininni og skapi meiri verðmæti en áður hafði verið. Hér hefur verið vitnað til þess að ríkisstjórn Íslands hafi gefið aðilum vinnumarkaðarins og þar með sjávarútveginum líka fyrirheit um að engar stórar breytingar yrðu gerðar á sjávarútvegsmálum landsins fyrr en að loknu starfi nefndar sem skipuð var í sumar. Í máli manna hefur komið fram mjög skýrt og skorinort við umræðuna að það frumvarp sem lagt hefur verið fram gangi þvert á þær yfirlýsingar sem ríkisstjórnin hafði gert. Sú umræða hefur verið ágætlega rökstudd að þetta gangi þvert á þau fyrirheit sem gefin voru. Ég vil í því tilefni, virðulegi forseti, leyfa mér að vitna til ræðu sem hæstv. sjávarútvegsráðherra flutti fyrir rúmum hálfum mánuði á aðalfundi Landssambands íslenskra útvegsmanna og leyfi mér að vitna orðrétt í það sem ráðherra sagði þar, með leyfi forseta: „Eins og þið þekkið þá ákvað ég á grundvelli samstarfsyfirlýsingar þessarar ríkisstjórnar að setja á fót vinnuhóp til þess að fara yfir stóru drættina og álitaefnin í fiskveiðistjórnarkerfinu og koma með tillögur til úrbóta. Meginmarkmiðið með skipan þessa vinnuhóps er að freista þess að ná fram tillögum sem skapa meiri sátt um það meðal þjóðarinnar. Ég vil tiltaka hér sérstaklega að ég hef fyrir löngu ákveðið að gefa vinnuhópnum það svigrúm sem hann þarf. Með þessu á ég við að hann mun fá frið til verka sinna án sérstakrar íhlutunar af minni hálfu. Ég tel mikilvægt að aðrir sem hér eiga hlut að máli haldi þessari sömu stefnu í heiðri. Rétt er að nota tækifærið og tiltaka að samtök ykkar hafa tekið fullan þátt í starfi hópsins þó það hafi án alls vafa verið samtökunum erfitt í byrjun. Ég fagna bara aðkomu ykkar að þessu máli.“ Svo mörg voru þau orð hæstv. ráðherra og ég vænti þess að hann muni leggja sig fram um að standa vörð um þá yfirlýsingu sem hann gaf við þetta tækifæri ásamt því að standa vörð um þá yfirlýsingu sem hæstv. ríkisstjórn hefur gefið í þessum efnum. Ég minnist þess, virðulegi forseti, að þegar það frumvarp sem hér liggur fyrir kom fyrst fram voru ein af fyrstu viðbrögðum hæstv. ráðherra þau að gefa í skyn að frumvarpið væri sett fram á Alþingi og út í þjóðfélagið m.a. til þess að reyna að ná fram viðbrögðum við þeim hugmyndum sem það fæli í sér. Ég trúi því tæpast að það hafi verið meining hæstv. ráðherra því ég þekki hann af öðru en sýndarmennsku því sýndarmennska væri það ein að vinna málin með þeim hætti sem hér liggja fyrir. Þegar við ræðum þessa sátt í fiskveiðistjórnarkerfinu, þá spyr maður: Hver er að kalla á hana? Algengasta svarið við þeirri spurningu er að það sé þjóðin sem kalli á þá sátt sem nauðsynleg sé. Þá spyr maður líka: Hver ætlar sér að greina þá þræði sem kalla á og leggja inn í þá sátt? Er hægt að fullyrða það með frumvarpinu að búin verði til meiri sátt um það fiskveiðistjórnarkerfi sem hefur verið alla tíð mjög umdeilt? Í huga mínum eru starfsskilyrði þessarar atvinnugreinar með þeim hætti, því miður, að hún er sett á uppboð, venjulega á fjögurra ára fresti, hefur alltaf verið gert í kringum hverjar kosningar. Það er hins vegar nokkuð nýtt að það sé unnið með þeim hætti hér og nú, á miðju kjörtímabili og í upphafi þess að setja ákveðna þætti hennar á uppboð án þess að tengja það annarri vinnu við þá framkvæmd að breyta ákvæðum og innihaldi atvinnugreinarinnar. Menn hafa talað um að veiðiheimildir safnist á fárra manna hendur, það séu sömu sægreifarnir svokallaðir sem sitji alla tíð að þessum veiðiheimildum. Þá spyr maður á móti hvernig í ósköpunum standi á því að veiðiheimildir frá því fiskveiðistjórnarkerfið var sett á laggirnar hafa gengið kaupum og sölum alla tíð og fyrir liggur að þær hafa skipt um hendur í 85–90% tilvika. Þær eru komnar í umsjá annarra en höfðu verið í upphafi, allt að 85% þeirra veiðiheimilda sem þá var úthlutað. Þá ætla menn að horfa þannig til að ríkisvaldið geti með ákveðnum hætti gripið inn í þessa þróun og skipt þessu á allt annan hátt en þeir sem á markaðnum hafa starfað og kosið sér það hlutskipti, væntanlega með það að meginmarkmiði að hámarka arðsemi sjálfs sín vissulega en jafnframt hámarka arðsemina fyrir allt þjóðfélagið. Í huga mínum er frumvarpið ekkert smáatriði. Hér er tekist á um, eins og komið hefur fram í umræðunni, grundvallaratriðin varðandi fiskveiðistjórnarkerfið. Það lýtur að því hvernig framsalið á að eiga sér stað. Verið er að kippa inn í það með því að fara inn í þá tegund sem skötuselurinn er. Menn kalla það tilraun til að breyta úthlutun á aflaheimildum. Þarna er fyrst og fremst verið að setja á laggirnar og setja af stað uppboðsmarkað sem ég tel að sé algjört stílbrot á því kerfi sem við höfum verið að vinna eftir og teldi ef menn hafa hug á því að gera þetta miklu nær að vísa þessu atriði inn í þá vinnu sem hafin er í þeirri nefnd sem margoft hefur verið rætt um að verði einhver grunnur að sátt ef við getum kallað sem svo í þessu umdeilda máli. Hitt atriðið lýtur að tilflutningi aflaheimilda milli fiskveiðiára. Þar er verið að draga, eins og bent hefur verið á, úr hagkvæmni kerfisins. Vissulega er það hins vegar svo að menn hafa skipst í nokkur horn, nokkra hópa, varðandi það hvort gerlegt sé að skapa meiri sátt um kerfið með því að draga úr veiðiskyldu. Ég get alveg upplýst að ég hef verið þeirrar skoðunar að þetta sé atriði sem vel megi ræða en tel þó að það þurfi og beri að skoða það í heildarsamhengi. Ég vil nefna sérstaklega bráðabirgðaákvæði IV í lagafrumvarpinu sem lýtur að því að takmarka yfirfærslu aflaheimilda milli fiskveiðiára á þessu fiskveiðiári um 10%. Þetta er grundvallarbreyting sem verið er að gera á starfsskilyrðum greinarinnar. Við skulum hafa það í huga að við erum komin inn á það fiskveiðiár sem sú breyting á að taka gildi og taka til. Mér finnst mjög vafasamt að grípa þannig inn í starfsskilyrði atvinnugreinar sem þarf að skapa sem mest verðmæti þegar hún er búin að marka sér stefnu. Hún er búin að leggja plön sín fyrir þetta fiskveiðiár á grundvelli þeirra reglna sem um starfsemina gilda. Þetta er í huga mínum mjög hart ákvæði að beita og réttlætingin á því kom fram í máli hæstv. ráðherra þegar frumvarpið var lagt fram og raunar talsmönnum frumvarpsins líka við þá umræðu í andsvörum, að þessi breyting væri gerð núna á yfirstandandi fiskveiðiári til þess að hámarka þann afla sem kæmi inn til atvinnusköpunar í íslensku þjóðfélagi þessa stundina. Það er ekki á neinn hátt litið til þeirra ráðstafana og þeirra ákvarðana sem atvinnugreinin sjálf hefur gert og skuldbindingar sem hún hefur undirgengist þegar ákvæði sem þetta er sett fram. Af því ég veit að hæstv. sjávarútvegsráðherra er mikill áhugamaður um landbúnað líka skora ég á hæstv. ráðherra að sjá það fyrir sér hvernig menn geti takmarkað starfsskilyrði annarra atvinnugreina. Tökum dæmi úr landbúnaðinum um sauðfjárbónda sem hefur gert áætlanir sínar um starfsemi búsins til lengri tíma. Ef hann fengi fyrirmæli um að skera meira niður af stofni sínum en ætlað var, leggja meira af afurðum sínum til þjóðfélagsins ef við hefðum þurft á því að halda, þá værum við með því að setja allar áætlanir hans, öll starfsskilyrði búsins í hættu með ákvæði sem þessu. Það sama gildir um sjávarútveginn að sjálfsögðu vegna þess að þetta er atvinnurekstur sem gerir ekki áætlanir sínar til eins árs eða tveggja ára, þetta er hugsað í lengra tímaplani. En hér er beinlínis gert ráð fyrir því að sjávarútvegurinn hugsi og geri ráðstafanir sínar á þann hátt að hann horfi ekki lengra en til nokkurra mánaða. Það er ósanngjarnt og óhagkvæmt líka fyrir þjóðfélagið að vinna þannig í þeirri atvinnugrein sem hér um ræðir. Ég læt liggja á milli hluta þá umræðu sem hér hefur orðið um hvort sjávarútvegsráðherra beri og hafi betri og meiri skilning á því en þeir sem starfa í greininni, hvort viðkomandi fisktegund, uppsjávarfiskurinn, eigi að koma inn í vinnslu til manneldis eða ekki. Ég treysti því og verð að trúa því að þetta ákvæði verði, ef þetta gengur eftir, útfært á þann hátt að það séu í rauninni þeir sem starfa í viðkomandi atvinnugrein sem leggi upp línurnar fyrir þetta, því með fullri virðingu fyrir þekkingu og getu hæstv. ráðherra og ráðuneytis hans, þá held ég að þetta ákvæði sé best lagt í mat þeirra sem eru í sem nánastri snertingu við atvinnugreinina. Ég tiltók sérstaklega þau atriði sem mér finnst lúta að því að menn eru að fara inn í grunnatvinnuveg þjóðarinnar, sem sjávarútvegurinn er, gera þar og hyggja á miklar breytingar án þess að gefinn sé kostur á því að þeirri sátt sem nauðsynleg er að um þetta ríki sem mest, sé haldið við. Ég batt vonir við að þeirri nefnd sem sett var á laggirnar gæfist tími til í þessu umdeilda máli að fara vandlega yfir kosti og galla þess að gera breytingar á þessu en frumvarp þetta er algjör stílbrjótur í því efni, því miður. Ég heiti á hæstv. ráðherra að beita sér fyrir því að þær athugasemdir sem fram koma í umræðunni verði teknar til greina og þessu verkefni og viðfangsefni sem hann hefur lagt fram í formi frumvarps verði vísað í þann farveg að fara inn til þeirrar nefndar sem að störfum er og væntanlega skilar af sér fyrr en síðar. Ég vona það svo sannarlega því ég er ekki talsmaður þess að halda uppi háværum deilum um þessa atvinnugrein. Ég geri mér það fullkomlega ljóst að um hana eru og verða ætíð skiptar skoðanir en við megum ekki undir neinum kringumstæðum vinna með þennan málaflokk þannig að við drögum úr hagkvæmni þess að gera út, veiða fisk, verka fisk og selja hann á sem bestu verði. En því miður er ýmislegt sem bendir til þess að ef frumvarp hæstv. ráðherra gengur eftir verði þessum grunni okkar raskað og þá er verr af stað farið en heima setið. Virðulegi forseti. Ég skora hér með á hæstv. ráðherra að leggja sitt af mörkum að það frumvarpsígildi sem hér liggur fyrir verði með einhverjum hætti dregið til baka og skotið til vinnu í þeirri nefnd sem ætlað er að ná meiri sátt um fiskveiðistjórnarkerfið, þó svo að ég taki ekki undir þau orð hæstv. ráðherra sem komu fram við framlagningu frumvarpsins þar sem hann sagði aðspurður að hann teldi að sem mestri sátt væri hægt að ná um fiskveiðistjórnarkerfið með því að sjávarútvegsstefna vinstri grænna yrði höfð að leiðarljósi. Ég er þeirrar skoðunar, með fullri virðingu fyrir stefnu vinstri grænna, að það sé ekki sú leið sem geti orðið til þess að sameina þjóðina ef vilji manna stendur til þess um þetta umdeilda og mikilsverða mál.

Frú forseti. Ég veit ekki hvort ég hef heyrt rétt. Ég skil hv. þm. Kristján Þór Júlíusson þannig að hann sé að leggja til að frumvarp sem hér er komið til þinglegrar meðferðar verði tekið úr þinglegum farvegi og vísað til nefndar þar sem LÍÚ er hluti af starfshópi. Ég á bara ekki eitt einasta orð. Að halda því fram að hér hafi verið rofin sátt við útvegsmenn þegar hæstv. sjávarútvegsráðherra leggur fram frumvarp í þinginu sem hefur það markmið að auka afla og þar með tekjur inn í íslenskt þjóðarbú. Hér er fimbulfambað um þetta skötuselsákvæði eins og verið sé að skerða starfsskilyrði íslenskrar útgerðar. Skötuselsákvæðið felur í sér hreina viðbót við áður úthlutað aflamark. Með öðrum orðum er verið að bæta við. Gerð er tilraun með að leigja þá viðbót og afla þar með tekna beint í ríkissjóð sem ráðstafað verði til atvinnuuppbyggingar og rannsókna, sem er bara hófleg tillaga og í raun og veru skerðir ekki á nokkurn hátt starfsskilyrði íslenskra útvegsmanna. Sú var tíðin að fullyrt var að LÍÚ stjórnaði sjávarútvegsráðuneytinu. Ég ætla rétt að vona að sú tíð sé liðin. Sú tillaga að vísa því frumvarpi sem hér hefur verið lagt fram inn í þann starfshóp sem nú er að störfum, sem útvegsmenn hafa reyndar hunsað því þeir mættu ekki á síðasta fund sem var haldinn í þeirri nefnd og ætla þar með sjálfsagt að setja auka þrýsting á stjórnvöld vegna þessa frumvarps, er frekja sem komin er út yfir allan þjófabálk.

Virðulegi forseti. Það er alltaf ákveðin heiðríkja yfir hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur þegar hún ræðir sjávarútvegsmálin. Mér þótti þó sem yfir henni væri þrumuský vegna þess að ég dirfðist að nefna einn tiltekinn hóp, ég vitnaði til ágætrar ræðu hæstv. sjávarútvegsráðherra af aðalfundi þeirra samtaka. Ég geri engar athugasemdir við það hverjir skipa þann starfshóp. Ég held að 23 einstaklingar sitji í þeirri nefnd sem um ræðir. Það væri nú undarlegt ef hv. þingmaður gerði kröfu um að einn tiltekinn hópur úr þeirri atvinnugrein sem við erum að ræða hér ætti ekki sæti í viðkomandi nefnd.

Hvaða vitleysa er þetta? Ég hef ekkert talað um það.

Hv. þingmaður, mætti ég biðja um frið fyrir frammíköllum, þú færð tækifæri til að svara í andsvari síðar. Ég hef ekkert verið að tala um það. Það er rangt að gefa til kynna að ég hafi hagað máli mínu þannig að ákvæðið svonefnda um skötuselinn væri til þess gert að kippa grunninum undan tilteknum hópi eða tilteknum flokki í þessari atvinnugrein. Það er bara ekki rétt. Ég orðaði það hins vegar þannig að þetta ákvæði eins og það er sett fram í frumvarpi hæstv. ráðherra gerði kröfu um og væri fyrsta skrefið í að gera grundvallarbreytingar á því fiskveiðistjórnarkerfi sem við höfum unnið eftir. Það er sjálfsögð og eðlileg krafa að slík breyting sé rökstudd með ábyrgari og fyllri hætti en þarna er dregið fram. Það er einnig sjálfsögð og eðlileg krafa að settar séu fram hugmyndir um með hvaða hætti menn ætli að halda áfram með þetta dæmi. Ég mótmæli því hins vegar að menn setji mál sitt þannig fram að hér sé dregið í dilka eftir því hvar fólk kýs að starfa í þeirri atvinnugrein sem 

Frú forseti. Ég mótmæli þeim útúrsnúningum sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, minn gamli skólabróðir, viðhefur á mínum orðum. Ég hef ekki sett fram kröfu um að ákveðinn hópur eigi ekki aðild að umræddum starfshópi sjávarútvegsráðherra. Íslenskir útvegsmenn eiga að sjálfsögðu aðild að þeim starfshópi, það er sjálfsagt og eðlilegt mál, enda var þeim skipað þar til verka ásamt öðrum fyrr í sumar. Þeir hafa hins vegar núna kosið að hunsa þennan starfshóp og mæta ekki þar til starfa eftir að þetta frumvarp sem hér er til umræðu var lagt fram. Það sýnir líka í hvaða stellingum menn eru. Hér er ekki verið að gera neinar grundvallarbreytingar á íslenskri fiskveiðistjórnun þó að veitt sé leyfi til að veiða 2.000 tonn af skötusel umfram áður ákveðið aflamark. Hins vegar er verið að gera þarfa og kærkomna tilraun til þess að taka gjald fyrir úthlutun þessarar viðbótar með öðrum hætti en verið hefur. Íslenskir útvegsmenn eiga náttúrlega að nota það tækifæri sem þeir hafa núna til að taka í útrétta hönd stjórnvalda og þiggja það tækifæri sem þeir hafa til þess að koma raunverulega að borðinu þar sem teknar eru ákvarðanir um framtíð íslenskrar fiskveiðistjórnar. Þetta er kjörið tækifæri fyrir þá að koma og sitja til borðs með öðrum sem hafa hagsmuna að gæta í þessari grein og koma með raunverulegu og heilbrigðu hugarfari að þeirri vinnu. Að setja allt í uppnám, og ég tala nú ekki um þegar þingmenn tala eins og það eigi að vera hægt að taka mál úr þinglegum farvegi til þess að þóknast útvegsmönnum, er of langt gengið.

Virðulegi forseti. Það er undarlegt að heyra í umræðu um fiskveiðistjórnarkerfið frá þeim sem kalla eftir breytingum á því, eins og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir gerir, að umræðan sé alltaf einangruð við þennan sama stabba sem við getum kallað „sægreifa“ og eru  
             Ég ræði fiskveiðistjórnarkerfið og hef kappkostað að gera það með hagsmuni allra þeirra sem eru undir í því að leiðarljósi að breyta þessu svokallaða fiskveiðistjórnarkerfi. Miklu fleiri einstaklingar og fjölskyldur eiga sitt undir því að ekki sé ráðist að þessu kerfi og það sett í mikla óvissu en að við getum einskorðað það við örfáa útgerðarmenn, sama hvort þeir eru í smærri útgerðum eða stærri. Fiskverkunarfólk og sjómenn eiga mikla og gríðarlega hagsmuni bundna í því að hafa öryggi um sitt starf. Ég nefni það til vitnis að í mínu kjördæmi, Norðausturkjördæmi, er sennilega hvað mestur fjöldi fólks sem vinnur innan þessarar greinar á landinu. Ég skal standa vörð um hagsmuni þess hvar sem ég get. Ég neita því, hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir, við erum álíka gömul, hv. gamla skólasystir - ég neita því að ég sé dreginn í tiltekinn flokk og sé málsvari hans við umræðu um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Það er ósanngjarnt að halda slíku fram. Ég hef hagsmuni allra minna umbjóðenda undir í því efni. Getur hv. þingmaður ekki verið sammála mér um það atriði sem ég nefndi varðandi bráðabirgðaákvæði IV í þessu frumvarpi, að það sé óhagkvæmt og óeðlilegt að takmarka starfsskilyrði 

Forseti vill áminna hv. þingmann að ávarpa forseta en ekki þingmenn úti í sal.

Frú forseti. Ég vil minna á um hvað þetta frumvarp fjallar. Menn eru komnir út um víðan völl og gera því skóna að hér séu stórbreytingar á ferðinni. Sama hvaða skoðanir ég hef á því að mikilvægt sé að gera grundvallarbreytingar vil ég bara minna á um hvað þetta frumvarp fjallar. Í fyrsta lagi að heimilað verði að stunda veiðar í atvinnuskyni á sama tímabili og frístundaveiðar eru stundaðar. Þetta snýr að ferðaþjónustunni til að liðka fyrir því að menn geti bæði stundað ferðaþjónustu á frístundaveiðum og atvinnuveiðar. Er það ekki gott mál? Er það kollvörpun á kerfinu? Nei, ekki að mínu mati. Í öðru lagi að dregið verði úr heimildum til að flytja aflamark milli fiskveiðiára úr 33% í 15%. Sérstaklega er kveðið á um í bráðabirgðaákvæði að á þessu fiskveiðistjórnarári verði heimildin 10%. Er það grundvallarbreyting? Nei, það er breyting á stuðlum á milli ára til að færa afla og aflaheimildir inn á það ár sem þeim er úthlutað á. Sveigjanleikinn er samt sem áður 15–20% því það má færa 5% inn á næsta ár. Þetta er því engin grundvallarbreyting en talin brýn og sjálfsögð. Línuívilnun er aukin til að nýta það aflamark sem var sett í línuívilnun á sínum tíma. Það var eitt af þeim góðu verkum sem Einar Kristinn Guðfinnsson gerði sem sjávarútvegsráðherra að mínu mati, að koma á línuívilnun. Eruð þið á móti því? Ekki held ég það. Heimild til að kveða á um vinnsluskyldu á uppsjávarfiski. Erum við ekki sammála um að það sé nauðsynlegt að hafa það inni? Jú. Svokölluð veiðiskylda er aukin til þess að fiskur sé veiddur af þeim sem ætlast er til að veiði hann eða þeir leigi hann þá frá sér til þess að hann sé veiddur. Jú. Heimild til að flutningur aflamarks frá skipi verði takmarkaður. Jú, þetta hefur verið krafa margra um langan tíma. Þetta er engin kollvörpun á kerfinu. 

Virðulegi forseti. Ég skal alveg viðurkenna að ég hafði meira gaman af því að vinna með hæstv. ráðherra að gerð fjárlaga en að hlýða á rökstuðning hans fyrir því frumvarpi sem hefur orðið hlutskipti hans að leggja hér fram. Það eru alveg hreinar línur í því. Hvernig sem menn reyna að snúa sig út úr því er grunnhugmyndin í því frumvarpi sem hér liggur fyrir tvíþætt, þ.e. annars vegar að gera breytingar á framsali veiðiheimilda og hins vegar að takmarka flutning á veiðiheimildum milli fiskveiðiára. Önnur atriði sem í því frumvarpi sem hér liggur fyrir eru smærri í sniðum. Ég skal viðurkenna það hér fyrir hæstv. ráðherra, virðulegi forseti, að ég rak augun í eitt atriði í frumvarpinu sem er þess eðlis að ég fagna því. Það er að afnema skylduna af línubátum til að landa afla sínum í þeirri höfn sem þeir lögðu upp frá. Ég held að þetta sé fyrst og fremst öryggisatriði, þótt ekki væri annað. Þetta er ekki alvont að þessu leytinu til, en stóru línurnar í frumvarpinu eru það sem ég er að mæla gegn, mæla eindregið gegn. Við höfum fengið viðbrögð við þessu frumvarpi hæstv. ráðherra þess eðlis að menn líta þessa frumvarpssmíð þeim augum að verið sé að taka til handa við verkefni sem ættu að vera í þeim eðlilega og góða farvegi sem markaður var af ríkisvaldinu og hagsmunaaðilum í greininni fyrr í sumar. Ég hvet þess vegna hæstv. ráðherra eins og ég gerði í ræðu minni að beina vinnunni 

Frú forseti. Varðandi skilin á milli þeirra verkefna, brýnu verkefna, sem ráðuneytið tekst á við og hefur hér að nokkru verið lagt fram í frumvarpsformi, og þeirrar nefndar eða starfshóps sem á að taka á hinum stóru dráttum til framtíðar, þá hafa þau alltaf verið mjög skýr, bæði þegar þau voru kynnt í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, í ræðum á Alþingi þar sem ég hef lagt áherslu á þetta, í umræddri ræðu á aðalfundi LÍÚ þar sem var mjög fróðlegt að koma og ánægjulegt, þar einmitt gat ég um að væntanlegt væri á næstu dögum frumvarp sem lyti að tilteknum atriðum við framkvæmd á stjórn fiskveiða. Ég rakti þau mjög ítarlega líka og kom inn á þau í ræðu á aðalfundi Landssambands smábátaeigenda. Ég hef gert þetta víðar, þannig að það er ekkert sem kemur á óvart í sjálfu sér í þeim efnum. Ef hins vegar sá starfshópur sem núna vinnur að þessum stóru dráttum, að eignarhaldi í sjávarútvegi og framtíðarskipan í þeim málum, kemur síðan fram með tillögur sem þykir rétt að fylgja eftir í frumvarpsformi inn á Alþingi og taka á þeim þáttum sem hér er um að ræða, þá gerir Alþingi það að sjálfsögðu. Varðandi umræðuna um skötuselinn, sem er algjörlega nýr stofn hér, algerlega nýr fiskur og er í stöðugri útbreiðslu hér, þá er þar um að ræða bráðabirgðaákvæði sem fellur sjálfkrafa úr gildi og þarf að flytja nýtt frumvarp til laga um að halda áfram að einu og hálfu ári liðnu. Þetta er það sem verið er að fjalla um, frú forseti. 

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra er mikill bjartsýnismaður. Ég hef lesið þetta ágætlega og viðurkenni að þetta er eina atriðið sem ég nefndi áðan í fyrra andsvari mínu sem ég get tekið undir. En mér þykir með ólíkindum að hlusta á hæstv. ráðherra hér. Hann hlýtur að búa yfir einhverjum allt öðrum upplýsingum en velflestir landsmenn varðandi skötuselinn, hvað hann þolir, hvar hann liggur, í hvaða magni hann er o.s.frv. Það eina sem liggur fyrir í þessu er að tillaga hæstv. ráðherra gerir ráð fyrir því að farið sé 80% fram úr veiðiráðgjöf Hafrannsóknastofnunar. Það hlýtur að vera eðlilegt að gera kröfu til ráðherrans um að hann rökstyðji þessa tillögu sína með þeim hætti að hann styðjist við þær grunnrannsóknir sem hann hefur undir höndum um stofnstærð skötuselsins og útbreiðslusvæði hans. Það er hins vegar umhugsunarefni að á þeim tímum sem nú eru uppi og við erum að vinna í virðist líftími á þeim yfirlýsingum sem hæstv. ríkisstjórn er að gefa í hverju málinu á fætur öðru ekki vera lengri en tvær vikur, fjórtán dagar, og þá er alltaf breytt um kúrs. Þetta stóra mál, fiskveiðistjórnarkerfið, er ekki eldra í yfirlýsingu frá hæstv. ríkisstjórn, virðulegi forseti, en tveggja vikna frá því að gefin voru fyrirheit og heitstrengingar gefnar og settar fram um að ekki yrði hróflað við þessum grundvallaratvinnuvegi þjóðarinnar fyrr en nefndin lyki störfum. Þannig væri líka hægt að tiltaka fleiri mál. Þau eru að vísu að koma inn í þingið annað slagið en þetta virðist vera unnið með þeim hætti að það stendur ekki steinn yfir steini í yfirlýsingum sem gefnar eru um fyrirheit hvernig eigi að vinna með atvinnugreinum landsins. Því miður er þetta svona og þetta frumvarp er, hvort sem mönnum líkar betur eða verr að heyra það, af sama meiði. Þess vegna, enn og aftur hef ég skorað á hæstv. ráðherra að leggja þetta mál til 

Virðulegi forseti. Ekki verður annað sagt en að hæstv. ríkisstjórn er ansi lagin við það að setja höfuðatvinnuvegi landsins í ákveðið uppnám og þetta frumvarp er alveg sérstaklega til þess fallið, sérstaklega ef horft er til þeirra aðstæðna sem við búum við núna og þeirrar umræðu sem fer fram um mögulegar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Þetta á reyndar við um orkufrekan iðnað í landinu líka og aðrar þær atvinnugreinar sem við þurfum að byggja okkar viðreisn á. Fiskveiðistjórnarkerfið gæti örugglega verið með einhverjum öðrum hætti og ég tek undir það að mikilvægt er að reyna að ná um það sem víðtækastri sátt. Mörg umræðan um þetta kerfi hefur þó farið fram án þess að skilningur á því sé kannski mjög djúpur eða mikill. Það er mjög mikilvægt í allri þeirri vinnu sem fer fram varðandi fiskveiðistjórnarkerfið að ekki verði fórnað þeim góðu kostum sem þetta kerfi er einnig gætt. Við erum rekum hér einhvern hagkvæmasta sjávarútveg í heimi, fram hjá því verður ekki horft, og hann grundvallast á því fiskveiðistjórnarkerfi sem við höfum haft hér á landi síðustu áratugi. Við getum borið okkur saman við Evrópusambandið í þessu sambandi og horft á þær styrkgreiðslur sem þar liggja til sjávarútvegsfyrirtækja. Ef við ættum að setja sömu styrkgreiðslur inn í íslenskan sjávarútveg mundu það vera um 100 milljarðar á ári sem þyrfti að borga með sjávarútveginum. Í stað þess skilar sjávarútvegurinn okkur gríðarlegum verðmætum. Við veiðum mikið magn, við erum að veiða um 2 milljónir tonna á meðan Evrópusambandsþjóðirnar veiða rúmlega 5 milljónir tonna. Leikreglur hafa verið skýrar hér og atvinnugreinin hefur getað treyst á það að starfa í föstum skorðum og byggja upp sína framtíðarmöguleika. Þetta á ekki síst við um fjölmargar smábátaútgerðir út um land, sem hafa vaxið mjög á undanförnum árum og eru grunnurinn að atvinnustigi í mörgum sjávarþorpum og þeirri mögulegu vinnslu sem þar fer fram, fiskvinnslu. Þessir aðilar hafa á undanförnum árum verið að fjárfesta í kvóta. Þetta hefur verið grunnurinn að þeirri nýliðun sem er í kerfinu. Stundum hefur þessi kvóti verið á of háu verði að manni finnst, en þar hefur auðvitað ráðið mikil eftirspurn umfram framboð og þessir aðilar þurfa að standa skil á sínum skuldum í dag, þessir nýliðar í greininni. Þeir treysta á að geta leigt inn með sínum kaupum, jafnframt því að fara í frekari kaup geta þeir leigt til sín einhvern kvóta til að geta haldið uppi öflugri útgerð. Við verðum líka að hafa það í huga að Hagfræðistofnun Háskóla Íslands hefur ítrekað fjallað um íslenska fiskveiðistjórnarkerfið og telur framsalið og framsalsmöguleika einn af hornsteinum þess og grundvöll í hagkvæmni kerfisins. Um þetta framsal hefur reyndar mesti styrinn staðið. Sú gagnrýni er að mörgu leyti skiljanleg þar sem menn hafa selt sig út úr greininni á undanförnum árum og fengið út úr því ansi mikil verðmæti, en það er bara atriði sem sett var á hér fyrir u.þ.b. 20 árum síðan. Þeir sem starfa í greininni í dag eru velflestir búnir að kaupa sinn kvóta, hafa spilað eftir þeim leikreglum sem voru ákveðnar í ríkisstjórn Alþýðuflokks, Alþýðubandalags og Framsóknarflokks, sem voru í ríkisstjórn þegar framsalið var sett inn í fiskveiðistjórnarkerfið. Sum atriði þessa frumvarps orka verulega tvímælis og eru til þess að auka enn á óvissuna í greininni sem er nægjanleg fyrir vegna yfirlýsinga núverandi hæstv. ríkisstjórnar um svokallaða fyrningarleið. Skötuselsákvæðið til að mynda er alveg nýtt, ný nálgun í okkar fiskveiðistjórnarkerfi, þar sem sú skerðing sem þær útgerðir sem hafa fjárfest í þeim kvóta á undanförnum árum kemur ekki til baka. Útgerðirnar sitja áfram með skuldirnar af þeim kvótakaupum en fá ekki núna til baka þá skerðingu sem þær urðu fyrir. Það hlýtur líka að orka tvímælis þegar verið er að auka kvóta um 80% í einni tegund. Það eru ekki rök í málinu að þessi stofn sé svo nýr á Íslandsmiðum að það sé engin áhætta tekin. Á einhverjum forsendum lagði Hafrannsóknastofnun það til að minnka kvótann í skötusel á milli fiskveiðiára, úr 3.000 tonnum í 2.500 tonn. Það er ekki gert bara af því það er einhver tala sem þeim datt í hug. Fyrir því hefur stofnunin fullgild rök að hennar mati. En þarna er verið að auka þetta um 80%. Þá er spurningin: Er þetta fordæmi fyrir það sem koma skal? Því hljóta menn í greininni að velta fyrir sér og skapar náttúrlega heilmikla óvissu í greininni. Og er þetta sjálfbær nýting á þessum stofni eða er verið að láta náttúruna njóta vafans ef þekking á þessum stofni er ekki nægileg fyrir? Við höfum umfram allt lagt á það áherslu á alþjóðavettvangi og í okkar fiskveiðistjórn að náttúran njóti vafans. Þessar ákvarðanir eru lagðar fram af ráðherra á meðan verið er að reyna að nálgast í málefnalegri umræðu einhverjar sáttaleiðir um þetta kerfi, þar sem búið er að draga að borðinu alla hagsmunaaðila og verið að reyna að vinna einhverja sáttaleið. Það er ekki verið að þóknast útgerðarmönnum með því og það er ekki verið að þóknast útgerðarmönnum stórra útgerða í málflutningi okkar sjálfstæðismanna. Það er fyrst og fremst verið að þóknast sjávarútvegi á Íslandi, stórum og smáum útgerðarfyrirtækjum og fiskvinnslum um allt land, reyna að draga úr þeim óstöðugleika sem búið er að kalla yfir á þessum vettvangi. Sú vinna sem er í gangi grundvallast á stöðugleikasáttmálanum. Það er alveg ljóst að Samtök atvinnulífsins hefðu aldrei undirritað stöðugleikasáttmálann ef fyrir hefðu legið þær leiðir sem hæstv. ríkisstjórn er að fara, það á bæði við um sjávarútvegsmál og orkufrekan iðnað. Það er alveg ljóst að þau voru látin skrifa undir stöðugleikasáttmálann á fölskum forsendum. Ríkisstjórnin er engan veginn að standa við þau loforð sem hafa verið gefin. Það á við um kosningaloforð ríkisstjórnarflokkanna og málefnasamninginn þar sem kveðið er svo sterkt á um fyrningarleiðina sem hefur komið fram í máli ákveðinna hv. þingmanna, sérstaklega Samfylkingarinnar, að verði farin, alveg sama hvað tautað verður. Þetta hefur sett einhverja mestu óvissu að greininni í áratugi. Vinnu í þeirri nefnd sem átti að skipa um málið átti að ljúka fyrir 1. nóvember. Nú er búið að fresta því til 1. febrúar og vonandi tekst nefndinni að vinna sig niður á einhverja niðurstöðu fyrir þann tíma þannig að koma megi á meiri festu og öryggi í þessum rekstri. Margir stjórnarþingmenn, sérstaklega Vinstri grænna, gera sér orðið grein fyrir því að þessi fyrningarleið verður aldrei farin. Þetta er ófær leið, hún getur aldrei gengið upp. Hún er að hafa það í för með sér - sú ógn sem vofir yfir greininni, og þetta frumvarp er alveg til þess fallið að kynda þann eld og ýta undir þá óvissu sem er - að útgerðir um allt land, smáar og stórar útgerðir, halda að sér höndum varðandi allar nýframkvæmdir, alla fjárfestingu. Þetta er farið að koma verulega niður á þeim fyrirtækjum sem þjónusta sjávarútveginn. Þetta vita hv. þingmenn. Þetta er að gerast út um allt land. Stór fyrirtæki, smá fyrirtæki sem hafa lifibrauð sitt af því að þjónusta þessa mikilvægu grein, finna fyrir miklum samdrætti í allri sinni starfsemi og eftirspurn eftir þjónustu. Afleiðingarnar eru skelfilegar og það stefnir í mjög alvarlegt ástand í sjávarbyggðum um allt land. Það er talað um að strax um og eftir áramót muni fiskvinnslur fara að loka, þær muni hætta að vinna og smábátaútgerðir, menn munu hætta að fara á sjó. Þegar er farið að bera á þessu. Það verður að bregðast við þessum þáttum. Það gerist ekki með því að setja fram enn eitt frumvarpið eða hugmyndir sem kannski er eitthvað gott í. Ég er ekki að segja að það séu ekki góðir hlutir í þessu frumvarpi líka sem sátt getur verið um, en það eru aðrir hlutir, mjög stór atriði sem eru mjög umdeilanleg og er mikilvægt að reynt sé að ná sátt um í þeirri nefnd sem er að störfum, sem er að vinna að sátt um fiskveiðistjórnarkerfið. Það er alveg með ólíkindum hvernig ríkisstjórnin kýs að vinna í þessu máli og svo mörgum öðrum þegar kemur að íslensku atvinnulífi. Ég vil taka undir þær áskoranir sem hafa komið fram hér til hæstv. sjávarútvegsráðherra, um að draga þetta frumvarp til baka eða að það verði tekin formleg ákvörðun um það í hv. sjávarútvegsnefnd að við setjum málið á ís og bíðum eftir þeirri vinnu sem er í gangi. Ég held að við mundum gera vel í því að reyna að ná sátt um það og segjast þá ætla að hlusta á þær breytingartillögur sem koma fram og koma út úr þessu nefndarstarfi. Það er ekkert í þessu sem bráðliggur á. Það er ekki hægt að færa nein haldbær rök fyrir því að í þessu frumvarpi séu hlutir sem bráðliggur á að fara í. En það bráðliggur á því að við setjum eitthvert frekara öryggi að greininni. Það bráðliggur á því að við bætum við þann kvóta sem ákveðinn var fyrir þetta fiskveiðistjórnarár þannig að það fari að aukast streymi inn á leigumarkaðinn, inn á viðskipti með kvóta, bæði í leigu og kaupum. Það bráðliggur á því svo við fáum hjólin til að snúast í þessari mikilvægustu atvinnugrein þjóðarinnar. En það er alveg eins og hæstv. ríkisstjórn skilji ekki mikilvægi þess að höfuðgreinar atvinnulífsins fái frið til að starfa við þær erfiðu aðstæður sem eru í samfélaginu. Það er eins og það sé bara ekki skilningur fyrir því hversu mikilvægt það er og á hverju við ætlum að byggja okkar viðreisn. Það var með ólíkindum að hlusta hér á hæstv. ráðherra þar sem hann lagði upp rök sín  Ef við ætlum að ná vopnum okkar í viðreisn íslensks samfélags gerist það ekki nema höfuðatvinnugreinar okkar fái að dafna. Það gerist ekki nema við förum í skynsamlega og aukna nýtingu á náttúruauðlindum okkar, bæði til handa orkufrekum iðnaði í landinu og uppbyggingu sjávarútvegs. Það verður ekki sagt með neinum rökum að aðgerðir núverandi ríkisstjórnar séu til þess fallnar að efla trú á þá leið.

Frú forseti. Það er svolítið merkilegt að heyra hv. þm. Jón Gunnarsson tengja kvótakerfið við þá staðreynd að hér sé sjávarútvegur ekki ríkisstyrktur. Ég sé engin bein tengsl þarna á milli, staðreyndin er hins vegar sú að við Íslendingar búum að einum bestu fiskimiðum í heimi, mun betri fiskimiðum en Evrópuþjóðir. Engu að síður er staðreyndin líka sú að við veiðum núna ekki nema um þriðjung þess fiskafla sem við veiddum fyrir daga kvótakerfisins. Ég kem hingað til að spyrja hv. þingmann, sem fullyrðir að við rekum hagkvæmasta fiskveiðistjórnarkerfi í heimi, hvernig hann skilgreini orðið „hagkvæmni“ í því samhengi. Opinberar tölur sýna að um þriðjungur íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja eigi sér ekki viðreisnar von vegna rekstrarerfiðleika, annar þriðjungur þurfi sértækar aðgerðir til aðstoðar og að um 40% íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja standi traustum fótum eins og má kannski orða það. Er þetta hagkvæmnin í íslenskum sjávarútvegi? Greinin skuldar 550 milljarða kr., grein sem á síðasta ári hafði í tekjur 170 milljarða kr. Mér þætti þar af leiðandi vænt um að heyra hvernig hv. þingmaður skilgreinir hugtakið hagkvæmni í þessu samhengi. Þingmaðurinn segir réttilega að menn hafi keypt kvóta í þessu kerfi, en þeir hafa gert gott betur en að kaupa sér kvóta, þeir hafa veðsett kvótann. Það væri athyglisvert að vita í ljósi þeirrar skuldastöðu sem ég nefndi hér, 550 milljarða kr. skuld - þar af er umtalsverður hluti erlendar skuldir - hvaða áhrif þingmaðurinn telur að þetta geti haft fyrir stöðu sjávarútvegsins í íslenskri eigu, þ.e. gagnvart erlendum kröfuhöfum í ljósi hinnar miklu skuldsetningar og veðsetningar íslenskra aflaheimilda.

Virðulegi forseti. Hagkvæmni íslensks sjávarútvegs felst m.a. í því hvernig við höfum umgengist náttúruauðlindina. Það að við eigum hér betri fiskimið og að við veiðum hér minna en við gerðum þegar allt stefndi í óefni og ofnýtingu á stofnum er auðvitað grundvöllurinn að því. Þar höfum við forskot á aðrar þjóðir. Við eigum betri fiskimið af því að við höfum umgengist auðlindina af skynsemi og takmarkað sókn í ákveðna nytjastofna. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að mörg fyrirtæki eru skuldug og eiga í erfiðleikum í íslenskum sjávarútvegi. En getur hún nefnt mér einhverja grein í íslensku atvinnulífi í dag þar sem ekki eru uppi vandamál af sambærilegum toga?  Það er nákvæmlega þarna sem þetta liggur, hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir, við höfum gengið varlega um þessa auðlind okkar og við höfum náð að byggja hér upp og halda öflugum fiskstofnum og nytjastofnum og það er á því sem hagkvæmnin byggist. Með þessu kerfi hafa útgerðarfyrirtækin í landinu 

Frú forseti. Það er hárrétt sem hér kemur fram hjá hv. þingmanni, við veiðum minna og minna, og minna og minna. Það er nefnilega vandi íslenskrar fiskveiðistjórnar að á áratugum er ekki komin í ljós hin aukna hagkvæmni og hagsæld af veiðistjórninni, því miður. Ég ætla ekki að hafa uppi neinar kenningar um það hvað valdi en hagsældin hefur ekki aukist í tengslum við íslenskan sjávarútveg þrátt fyrir veiðiráðgjöf undanfarinna áratuga. Það var önnur mótsögn í máli hv. þingmanns sem ég vil líka vekja athygli á. Hann gagnrýnir harðlega þá aukningu sem frumvarpið gerir ráð fyrir í skötusel en segir í hinu orðinu að það bráðliggi á að auka hér við kvóta og aflamark. Ég veit ekki betur en að hv. þm. Ásbjörn Óttarsson hafi sem sjálfstæðismaður lagt til t.d. 40.000 tonna aukningu í þorskkvóta þannig að mér finnst ákveðin mótsögn í málflutningi hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins þegar þeir í einu orðinu gagnrýna harðlega að veiðiráðgjöf Hafrannsóknastofnunar sé ekki fylgt en krefjast þess í hinu orðinu að farið sé í að auka aflamark.

Virðulegi forseti. Ekki eykst nú hagkvæmnin í greininni við það að ríkið þurfi að taka til sín aflaheimildir eins og er að gerast í skötusel þar sem útgerðirnar eru skildar eftir með skuldirnar, þær skuldir sem þær lögðu í til þess að fylgja leikreglum og keyptu sér kvóta. Nú á að skilja þær eftir en ríkið ætlar að úthluta nýtingarréttinum sem í raun tilheyrir þeim. Það er alveg rétt að við sjálfstæðismenn höfum kallað eftir því, og það kemur fram í efnahagstillögum okkar, að með því að auka aflahlutdeild í ákveðnum nytjastofnum megi efla íslenskt atvinnulíf og það sé réttlætanlegt að gera það við þær erfiðu aðstæður sem eru í okkar samfélagi. Það liggur alveg fyrir að það mundi verða mikil vítamínsprauta ef menn ykju aflann eins og fram hefur komið hjá okkur í þessum helstu nytjastofnum. Það er enginn að tala um 80% þar. Við erum að tala um að sú ákvörðun sé byggð á vísindalegum forsendum. Vísindalegar forsendur liggja fyrir því frá vísindamönnum Hafrannsóknastofnunar og öðrum að með því að fara þá leið og gera það af ákveðinni hógværð erum við aðeins að seinka uppgangi og uppvexti okkar helstu nytjastofna. Við teljum eðlilegt að gera það við þessar aðstæður. Við teljum það líka algert grundvallaratriði að þær smáu og stóru útgerðir sem hafa fjárfest í aflaheimildum á undanförnum árum og hafa tekið á sig miklar skerðingar, m.a. margar smábátaútgerðir í kjördæmi hv. þingmanns sem keyptu, einmitt árið sem skerðingin kom, mikinn kvóta og dreifðu á milli sín á Vestfjörðum, fái að njóta aukningarinnar. Væntanlega vill hv. þingmaður ekki að þessar útgerðir fái núna aukninguna til baka, heldur taki ríkið hana og leigi út með öðrum hætti. Það finnst henni væntanlega vera sú leið sem á að fara, skilja þetta fólk eftir með skuldirnar, það fólk sem er kannski skuldsettast og þarf á öllu sínu að halda til þess að geta rekið sína útgerð og staðið undir skuldbindingum sínum. 

Ég vil fá að bera af mér sakir.

Forseti tekur ekki undir þá beiðni.

Virðulegi forseti. Sú umræða sem staðið hefur um þetta frumvarp hefur á margan hátt verið málefnaleg og efnisleg en hins vegar verður að segjast eins og er að hún hefur ekki að öllu leyti verið til þess fallin að skýra það frumvarp sem hér liggur fyrir eða þann raunverulega tilgang sem býr að baki því. Að vísu sagði hæstv. ráðherra í ræðu sinni þegar hann fylgdi þessu máli úr hlaði að markmiðið væri að reyna að draga úr sveigjanleikanum í sjávarútveginum og það má til sanns vegar færa að hæstv. ráðherra hefur á margan hátt tekist vel upp við að draga úr sveigjanleikanum, draga úr möguleikanum á hagkvæmninni, sem er sjónarmið sem ég get hins vegar ekki tekið undir. Ég ætla að taka tvö dæmi. Hér hafa komið fram mjög ólík sjónarmið um hvort hið umrædda skötuselsákvæði sé á einhvern hátt stefnumarkandi um það sem gert verður að öðru leyti í fiskveiðistjórnarkerfinu. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra lagði á það mikla áherslu í andsvari fyrir helgina að þetta væri ekki stefnumarkandi ákvæði, þetta væri eingöngu ákvæði sem snerti þessa einstöku tegund. Aðrir þingmenn hafa hins vegar vakið athygli á því að hér sé komið mjög gott fordæmi sem ástæða sé til að beita við aðrar fisktegundir. Auðvitað má segja sem svo að úr því að rök hæstv. ráðherra eru þau að það þurfi að beita þessari aðferð vegna þess að útbreiðsla skötuselsins hafi verið að breytast geti sömu rök átt við um fleiri tegundir, alveg eins og ég vakti athygli á varðandi ýsuna, um síldina og steinbítinn, svo ég taki dæmi af þremur fisktegundum. En það væri mjög mikilvægt að hæstv. ráðherra taki af skarið og segi hvort hann telji að ákvæðið varðandi skötuselinn sé að hans mati líklegt til að vera á einhvern átt stefnumarkandi um þær breytingar sem hann vill sjá á fiskveiðistjórnarkerfinu. Það skiptir miklu máli að heyra hvert sjónarmið hæstv. ráðherra er í þessum efnum. Sama má segja síðan um það ákvæði sem kemur fram í 3. gr. frumvarpsins, sem er þess efnis að þar er gert ráð fyrir því að reyna að draga úr eða auka veiðiskylduna með það að markmiði að minnka framsalið og þar með framboðið af leigukvóta. Hér hafa ýmsir hv. þingmenn fagnað þessu og bent á að þetta muni leiða til þess að framboðið af leigukvóta dragist saman. En hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sagði hins vegar á aðalfundi LÍÚ að leigumarkaður á kvóta sé talinn nauðsynlegur fyrir hagkvæmni fiskveiðistjórnarinnar og fjölbreytni í sjávarútvegi og mörg fyrirtæki, jafnvel heilar byggðir, hafi reitt sig mjög á þennan leigumarkað. Þess vegna beri sjávarútvegsfyrirtæki og stjórnvöld sameiginlega ábyrgð á því að hann sé virkur en ekki afnuminn í einu vetfangi. Hæstv. ráðherra segir með öðrum orðum að það sé mjög mikilvægt að til staðar sé leigukvóti, en leggur síðan fram frumvarp sem hefur þann yfirlýsta tilgang að draga úr vægi leigukvótans. Hæstv. ráðherra og ýmsir aðrir hafa lagt áherslu á mikilvægi þess að minnka geymsluskylduna á milli ára. Ég fullyrði að verði hæstv. ráðherra að ósk sinni mun það leiða til þess á þessu fiskveiðiári að útflutningur á ferskum og óunnum fiski mun aukast. Það leiðir til meiri kraftveiði. Það leiðir til þess að fiskvinnslufyrirtækin geta ekki hagrætt eins og þau þyrftu að geta gert við svo ótryggar aðstæður eins og nú eru uppi. Þess vegna mun það fyrirkomulag sem hæstv. ráðherra mælir fyrir leiða til þess að meiri óunninn fiskur fer úr landi og það getur vel verið að það sé ætlun hæstv. ráðherra að stuðla að því. Ég vil nefna eitt atriði í viðbót. Í þessu frumvarpi er ákvæði þar sem kveðið er á um að hæstv. ráðherra hafi sérstaka heimild til að skylda eða setja reglur sem leiði til þess að aukinn hluti af uppsjávarfiski fari til manneldisvinnslu. Sú staða sem er uppi varðandi makrílinn hefur vakað yfir í þessari umræðu. Hæstv. ráðherra vakti að vísu athygli á því að gagnstætt því sem margir hafa talið fóru samt sem áður um 30% af kvótanum til manneldisvinnslu. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvaða sjónarmið hefur hann uppi í þeim efnum? Hvernig hyggst hann beita þeirri heimild sem hann hefur? Hyggst hann fara með heimildina varðandi makrílinn upp í 70%? Hyggst hæstv. ráðherra beita þessari heimild varðandi aðrar tegundir í uppsjávarfiski, eða hvað er það sem býr að baki? Það er óþolandi að hæstv. ráðherra sé að reyna að næla sér í galopnar heimildir til að geta nánast farið með framkvæmd fiskveiðistjórnarlaganna að eigin vild. Hann hefur annars vegar opnað á heimild í þessu frumvarpi um að draga úr geymsluréttinum en hins vegar 

Frú forseti. Aðeins varðandi örfá atriði sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson kom inn á. Í ræðu minni á aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna benti ég á þá staðreynd að leigumarkaðurinn og leiga á aflaheimildum til veiða hafa verið og eru hluti af því veiðimunstri sem verið hefur nú síðustu ár. Það er gríðarlega mikil óvissa fyrir þá sem eru háðir því að leigja til sín aflaheimildir og veiða. Auðvitað vita menn að í svona áhætturekstri og áhættubúskap að það er áhættan í kringum lífríkið. Þetta er engin föst tala í sjálfu sér, við erum háð lífríkinu og því fylgir óvissa. Þetta er sú staðreynd sem ég benti á og að verður því að huga hvaða afleiðingar það hefur þegar verið er að horfa á þessi mál. Að hvetja til og setja ákvæði um aukna veiðiskyldu á aflaheimildum innan fiskveiðiársins, að lækka úr 33% af heimildum niður í 15% og jafnvel niður í 10% á þessu ári, ætti að hvetja til þess að þær aflaheimildir sem eru til ráðstöfunar innan ársins verði veiddar á árinu. Geti viðkomandi skip ekki veitt það magn er því ráðstafað á leigu til annarra þannig að það sé veitt. Hv. þingmaður talar um að hér sé verið að þrengja að en þetta ætti að mínu mati einmitt að opna möguleika fyrir leiguútgerðir hvað þetta varðar. 

Virðulegi forseti. Það er einmitt þetta sem er svo mótsagnakennt m.a. í þessu frumvarpi. Hæstv. ráðherra talar mjög um að með því að draga úr geymsluréttinum muni honum takast að stuðla að því að leiguframsalið aukist og möguleikar manna, sem starfa við þær aðstæður, til að leigja sér heimildir aukist. En í 2. gr. sama frumvarps er bókstaflega kveðið á um að reyna að draga úr þessu leiguframsali og þeir sem hafa talað fyrir þessu frumvarpi hafa sérstaklega nefnt það sem sérstök rök með því að með 2. gr. sé dregið úr því sem hér var kallað í umræðunni í dag „leigubraskið“. Hæstv. ráðherra er með frumvarp sem gengur í gagnstæðar áttir í veigamiklum atriðum. Ég spurði hæstv. ráðherra einfaldra spurninga sem hann svaraði ekki og ég vil biðja hann að gera það þá í ræðu sinni á eftir. Hann aflar sér með þessu frumvarpi mjög víðtækra, opinna heimilda, annars vegar til að fara með geymsluréttinn eins og hann lystir. Hann getur, samkvæmt orðanna hljóðan í frumvarpinu, hækkað geymsluréttinn eins mikið og hann langar til. Ef þannig stendur í bælið hjá hæstv. ráðherra fer hann bara með það upp í 100% eða niður í 0, eða hvernig sem hann vill fara með þetta mál. Ég bað hæstv. ráðherra einnig, sem líka skiptir miklu máli fyrir efni málsins, að útskýra það fyrir okkur hvernig hann hyggist nýta sér þær heimildir sem hann hefur aflað sér með þessu frumvarpi til að setja reglur um hlutfall af uppsjávarfiski sem á að fara til manneldis. Hefur hann hugsað sér t.d. að beita þessu gagnvart loðnunni, síldinni eða kolmunnanum? Hvernig hefur hann t.d. hugsað sér að beita heimildunum varðandi makrílinn? Hann nefndi sjálfur með velþóknun að manneldishlutinn úr makrílnum væri þá 30%. Ætlar hæstv. ráðherra að gera meiri kröfur en þetta? Þetta eru einfaldar spurningar sem hæstv. ráðherra 

Frú forseti. Ég er ekki sömu skoðunar og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, að þeir sem leigja til sín aflaheimildir og veiða þær séu hluti af einhverju braski, alls ekki, þannig að …  Hv. þingmaður vék að vinnsluskyldunni og það er alveg hárrétt. Það hefur verið mikil hvatning til þess að hægt sé að beita vinnsluskyldu og kvöðum. Við höfum átt ágætisviðræður við útgerðarmenn um þá þætti. Allir eru sammála um að það sé beinlínis áréttuð sú stefna að við ætlum að auka fullvinnslu á fiski og þeim afurðum sem veiddar eru úr sjónum. Varðandi það að geyma heimildir á milli ára og að ráðherra hafi heimild til að grípa þar inn í, yrði sú heimild altæk varðandi viðkomandi fisktegund. Það stendur í lagafrumvarpinu, ef ég man rétt, að þá sé leitað ráðgjafar Hafrannsóknastofnunar um þörfina fyrir því. Ég held að þegar á allt er litið séu þessar breytingar mjög til góða og ég geri ráð fyrir því að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hljóti að fagna ákvæðinu um línuívilnunina, að hún sé þá nýtt að því marki sem ráð var fyrir gert og hv. þingmaður, sem var þá ráðherra, beitti sér fyrir að hún væri sett. Þarna eru mörg atriði sem gera núverandi kerfi fyrst og fremst virkara og sanngjarnara, frú forseti.

Virðulegi forseti. Hefst nú taka tvö við að reyna að fá hæstv. ráðherra til að svara mjög einfaldri spurningu sem var þessi: Það er rétt sem hæstv. ráðherra sagði áðan, hann orðaði þetta alveg rétt, miklu betur en ég hef gert nokkurn tíma. Hann talaði um að þær heimildir sem hann fái séu altækar. Það er alveg rétt. Hæstv. ráðherra fær hér gríðarlegar heimildir. Ef Alþingi samþykkir þetta frumvarp afsalar það sér valdi, sem það hefur hingað til haft, til sjávarútvegsráðherrans með altækum hætti. Ég spurði einfaldlega hæstv. ráðherra þeirrar spurningar hvernig hann hygðist nýta sér þetta mikla vald ef Alþingi samþykkti á annað borð að veita honum það. Ég vona svo sannarlega að Alþingi breyti þessu frumvarpi þannig að þetta mikla vald hæstv. ráðherra verði takmarkað. Alþingi hefur komist að þeirri niðurstöðu að það eigi að hafa skoðun á því til að mynda hver geymslurétturinn á að vera. Hér segir hæstv. ráðherra: Jú, ég vil hafa þetta 15%, en eftir að ég hef fengið umsögn Hafrannsóknastofnunarinnar vil ég geta ráðið því ef ég tel slíkt stuðla að betri nýtingu tegundarinnar. Með öðrum orðum, hæstv. ráðherra vill fá algert vald yfir því hvernig hann fer með þessi mál að öðru leyti. Hæstv. ráðherra hlýtur að hafa velt því fyrir sér hvaða svigrúm hann telur sig þurfa til að beita þessari heimild. Sama á við varðandi vinnsluþáttinn. Hér er verið að opna heimild til þess að hæstv. ráðherra geti ráðstafað allt að 70% af uppsjávaraflanum til vinnslu. Ég spurði hæstv. ráðherra hvort hann vildi fara hærra en 30% sem fóru af makrílnum í vinnslu. Hæstv ráðherra svaraði því ekki. Ég spurði hann hvort hann hygðist beita þessu í öðrum uppsjávartegundum. Hæstv. ráðherra svaraði því ekki. Hæstv. ráðherra hefur að vísu tækifæri til þess þegar hann kemur í ræðustólinn til að fara yfir efni umræðunnar hér á eftir. Ég óska þá eftir því í annað sinn, 

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að fagna því frumvarpi sem hér er kynnt til sögunnar og þeim varfærnislegu skrefum sem er verið að stíga í átt til lagfæringar á lögum um stjórn fiskveiða. Með frumvarpi þessu er lögð til breyting á ákvæði laga sem snýr að línuívilnun, þ.e. þeirri reglu að afli sem er veiddur á línu reiknast ekki að fullu til aflamarks hlutaðeigandi báts að tilteknum skilyrðum uppfylltum. Þá er verið að setja í lög ákvæði sem heimila ráðherra að skylda útgerðir skipa sem stunda veiðar á uppsjávarfiski til að vinna hluta aflans, sem sagt vinna aflann til meiri verðmæta heima fyrir og til útflutnings og skapa fleiri störf. Þá er jafnframt verið að setja ákvæði til bráðabirgða sem heimilar ráðherra á yfirstandandi fiskveiðiári og því næsta sérstaka ráðstöfun á allt að 2.000 lestum af skötusel. Svo fagna ég því að gert er ráð fyrir að útgerðum skipa sem hafa leyfi til veiða í atvinnuskyni verði heimilað að sækja um að fá hluta af þeim aflaheimildum gegn greiðslu gjalds sem rennur í ríkissjóð og ég vek sérstaka athygli á því að tekjum af aflaheimildum verður ráðstafað á þann veg að 40% þeirra renni í rannsóknasjóð til að auka verðmæti sjávarfangs og 60% í byggðaáætlun með það að markmiði að stuðla að atvinnuþróun og nýsköpun í sjávarbyggðum. Mér þykja þetta nokkuð varfærnislegar tillögur sem hér eru kynntar til sögunnar og það er því miður til marks um hversu föst umræðan um stjórn fiskveiða er orðin í djúpum hjólförum áralangra deilna að alltaf hefst sami söngurinn þegar þessi mál eru rædd. Það er aldrei hægt að ræða um stjórn fiskveiða án þess að gripið sé til mikilla gífuryrða um þá óvissu sem það skapar fyrir byggðir landsins og þann óróa og ótta sem grípur um sig í hvert skipti sem menn ætla að gera breytingar á þessum lögum. Þannig var það í sumar að þegar kynntar voru til sögunnar reglur um strandveiðar kepptust dómsdagsspámenn stjórnarandstöðunnar við að lýsa þeim sem einhvers konar upphafi að endalokum Íslandssögunnar án þess þó að sú spá gengi eftir. Hér hafa menn komið í ræðustól í dag og fyrir helgi og spurt um þá sátt sem skapa eigi, hvaða sátt sé verið að reyna að ná og hvaða ósætti sé með núverandi kerfi. Það liggur fyrir og hefur margsinnis komið fram í margvíslegum skoðanakönnunum hversu ósáttur meiri hluti þjóðarinnar er við lög um stjórn fiskveiða, 70–80%, ítrekað. Nú er full ástæða til að minna hv. þingmenn sem eru við þessa umræðu á að tveir stjórnmálaflokkar sem buðu fram í aðdraganda síðustu kosninga voru með það á stefnuskrá sinni að breyta þessu kerfi með svokallaðri fyrningarleið - og þeir hlutu til þess meiri hluta. Samt sem áður eru fluttar, án þess að ég ætli að fara að ræða næsta mál á dagskrá, þingsályktunartillögur sem fela í sér að menn hunsi þann vilja kjósenda, gangi beinlínis á skjön við það sem lagt var fyrir kjósendur og hunsi það sem þeir hafa sérstaklega beðið um að yrði gert. Ég held því fram að ástæðan fyrir harðri baráttu gegn þessu fiskveiðistjórnarkerfi og hörku þeirrar umræðu sem einkennir fiskveiðimálin sé einstrengingsháttur þeirra sem varið hafa þetta kerfi í gegnum árin og áratugina. Það hefur aldrei verið tekið í mál að ræða breytingar á þessu kerfi og fyrir nokkrum mínútum var því haldið fram í þessum ræðustól að ástæðan fyrir þessari óánægju væri sú að hægt væri að framselja kvótann, það hefði skapað óánægjuna vegna þess að menn hefðu verið að selja sig út úr greininni dýrum dómum. Að vísu hefði það verið ákveðið fyrir 20 árum af ríkisstjórn Alþýðubandalagsins, Alþýðuflokksins og Framsóknarflokksins, rétt eins og flokkarnir sem þar á eftir komu hefðu verið gersamlega ófærir um að gera nokkrar breytingar á kerfinu fyrst þetta var svona ómögulegt að mati þess sem hér talaði. Hann er reyndar farinn úr salnum. Til marks um hörku þessarar baráttu má nefna að nú grípur Landssamband íslenskra útvegsmanna til þess ráðs vegna þessara varfærnislegu tillagna hæstv. sjávarútvegsráðherra að mæta ekki á fundi í sérstökum hóp sem skipaður hefur verið til að vinna að breytingum á fiskveiðilöggjöfinni. Þá mæta menn ekki á fundi vegna þess að hæstv. sjávarútvegsráðherra vogaði sér að leggja fram frumvarp um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Þá var búið að rjúfa einhverja sátt. Landssamband íslenskra útvegsmanna tók allra náðarsamlegast þátt í því að koma inn í þann hóp sem nú er að vinna breytingar á lögunum og þá átti ekki að hrófla við nokkrum sköpuðum hlut þangað til að niðurstaða lægi fyrir. Hér koma menn upp og ræða mikið um umhyggju sína fyrir öllum þeim sem koma að sjávarútvegi, hvort sem það eru útvegsmenn, fiskvinnslufólk eða sjómenn. Ég held því hins vegar fram að því miður hafi hagsmunir útvegsmanna vigtað meira í þessari umræðu en hagsmunir fiskvinnslufólks og byggðanna í landinu, enda er ástæðan fyrir óánægjunni með þetta kerfi afleiðingarnar sem það hefur haft fyrir byggðirnar í landinu. Ég hef talað við sjómenn alla síðustu viku um þessar breytingar sem eru himinlifandi með þetta vegna þess að við vitum sem erum hér og allir vita það og sjá það í hendi sér að 5.000 tonn sem hægt er að fá á grundvelli þessara breytinga hér munu ekki skapa sjálfstæðan rekstrargrundvöll fyrir nokkurn útgerðarmann. Það fer enginn að kaupa sér bát til að geta veitt 5.000 tonn af skötusel. Það virkar ekki svoleiðis, það fer enginn að gera það. Ég upplifði það sjálfur í mínum störfum sem sjómaður síðast í byrjun árs 2007 að vera á fiskveiðum á fótreipistrolli á Háadýpi fyrir suðurströnd landsins og veiða þar skötusel, og veiða nokkuð mikið af honum, og fara síðan aftur á grásleppuveiðar á Breiðafirði í sumar og sjá með eigin augum og verða þess áskynja hvernig sá stofn hefur breitt úr sér frá því að vera nánast eingöngu við suðurströndina og vera kominn núna vel vestur með landinu. Þarf ekki að bregðast við því með einum eða öðrum hætti? Hvað halda menn að hafi verið kastað miklu af skötusel í sjóinn vegna þessa? Er ekki ástæða til að bregðast við því? Er ekki ástæða til að reyna að minnka það magn af afla sem menn einfaldlega bræða? Er ekki ástæða til að reyna að framleiða meira til manneldis? Hafa menn fylgst með þeirri umræðu sem á sér stað um umgengni um auðlindir sjávar í útlöndum og hafa þeir lesið þær bækur sem núna fást í bókabúðum um hin dauðu höf hægri og vinstri? Um öll heimsins höf er verið að fjalla þar sem eiga sér stað umtalsverðar breytingar á lífríki sjávar. Hafa menn reynt að gera sér í hugarlund hvaða áhrif þessi umræða, jafnstjórnlaus og hún getur orðið, og vitna ég þá t.d. til umræðunnar um hvalveiðar, getur haft á þennan undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar? Hún getur haft gríðarlega neikvæð áhrif. Ég hef miklar áhyggjur af því hvernig sú umræða þróast og ég vek athygli bæði þeirra hæstv. ráðherra og þingmanna sem tala hér á mikilvægi þess að við gætum vel að umhverfissjónarmiðum í öllum þeim breytingum sem við gerum á þessu kerfi. Ég held líka, og vil hvetja þingmenn sem hér taka til máls, að við ættum að reyna að haga vinnu okkar þannig að til sátta horfi, að menn geti þá komist að niðurstöðu sem einhver sátt skapast um til framdráttar í íslensku samfélagi. Það er engum til góðs að ganga fram af slíkum einstrengingshætti að þeir hlusti ekki á nein rök, séu ekki reiðubúnir til að ræða neinar breytingar. Það verður til þess að hjólför deilunnar dýpka og dýpka og sífellt erfiðara verður að komast upp úr. Þess vegna held ég að þetta sé heillavænlegt spor sem hæstv. sjávarútvegsráðherra stígur af mikilli varfærni svo ekki sé fastar að orði kveðið. Við vitum það, margir sem hér erum inni, að sá sem hér stendur mundi vilja ganga mun lengra í þá átt en hér er gert. Menn ættu að reyna að mæta þessu vegna þess að hér er mikil þekking á þessum málaflokki, hjá hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins og hæstv. fyrrverandi sjávarútvegsráðherra, Einari K. Guðfinnssyni. Menn ættu frekar að reyna að mætast í umræðunni, koma með mismunandi sjónarmið en ekki fara að ræða um eitthvað sem gerðist fyrir 20 árum í ríkisstjórn Alþýðubandalagsins og Alþýðuflokksins, stjórnmálaflokka sem ekki eru lengur til og heyra sögunni til. Það er ekki málefnalegt og það er ekki til árangurs fallið á nokkurn hátt. Ég hvet að endingu til þess að menn reyni eftir fremsta megni að stilla sig í umræðunni fram undan, bæði í þessu máli og svo þegar kemur að umræðunni um svokallaða fyrningu sem verður ekki undirstrikað nægilega mikið að er ekki sjálfstætt fiskveiðistjórnarkerfi í sjálfu sér, menn ætla ekki að reka sérstaka fyrningarleið sem grundvöll fiskveiðistjórnarkerfis. Menn tala um framsalið sem rót hins illa í þessum efnum en ég er ekki sammála því. Ég held að kvótakerfið eins og það er byggt upp grundvallist meira og minna á því að menn hafi möguleika á því að selja kvótann. Það sem hefur gengið fram af fólki er sú staðreynd að menn hafa selt sig út úr greininni dýrum dómum. Kannski er það nokkuð sem menn hefðu átt að huga frekar að. Getan til að hagræða í rekstri, kaupa til sín og selja frá sér, er gríðarlega mikilvægur þáttur þessa kerfis. En auðvitað hafa menn ekki verið tilbúnir til að ræða það vegna þess að þeir hafa kosið sérstaklega að túlka fyrningarleiðina sem ómögulegt fiskveiðistjórnarkerfi, galna eins og svo margt er kallað. Auðvitað er það ekki vilji nokkurs manns að ganga þannig fram í þessum málaflokki að eftir sé sviðin jörð. Það er dálítið sérkennilegt að heyra málflutning hv. þingmanna sem annars vegar lýsa því að upp úr áramótum verði svo mikil óvissa í greininni að það horfi til þess að hér fari heilu og hálfu byggðirnar í eyði út af óvissunni sem fyrningarleiðin skapar en svo þegar fjallað er um skuldir sjávarútvegsins koma þeir upp í þennan sama ræðustól og verja það hversu glæsilegur og hagkvæmur sjávarútvegurinn sé. Þetta er einfaldlega ekki málefnalegur málflutningur og við verðum að komast upp úr þessum hrikalega djúpu og ömurlegu hjólförum. Þess vegna hvet ég að endingu menn til að fara í málefnalega umræðu um þetta frumvarp og taka síðan þátt í henni áfram í þeim hópi sem sjávarútvegsráðherra hefur skipað til að vinna í átt til sáttar í íslenskum sjávarútvegi.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Róbert Marshall um eitt sem kemur fram í þessu frumvarpi, þ.e. þessa nýju allt að 2.000 tonna potta í skötusel sem á að leigja út en að hámarki fimm tonn í einu. Mig langar að velta því upp af því að þannig háttaði til í sumar að einn bátur af svæði hv. þingmanns reri í Breiðafirðinum fyrri hluta sumars og veiðir nú við suðurströndina inni í þessu lokaða hólfi þar sem hann hefur heimildir. Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því að svoleiðis útgerðir muni einangrast vegna þess að bátarnir mega ekki sækja í pottinn fyrr en þeir eru komnir niður fyrir fimm tonn? Mun það ekki hafa þær afleiðingar að viðkomandi útgerð einangrist vegna þess að báturinn veiðir fyrir þær heimildir sem er skylt að nota í svokölluðu lokahólfi en getur í raun og veru ekki gert það sama og þetta haustið, þ.e. að róa á skötusel á suðursvæðinu þegar kemur fram á haustið? Síðan segir hv. þingmaður að það sem hafi gengið mest fram af fólki sé að þeir sem hafa selt sig út úr greininni eigi mikið af fjármunum. Þá vil ég benda hv. þingmanni á að þær tvær breytingar sem hafa verið gerðar á fisveiðistjórninni eftir að þessi ríkisstjórn tók við hafa ekki gert neitt til þess að varna því að svoleiðis aðilar komist aftur inn í greinina. Nú er enn og aftur verið að opna glufu fyrir menn sem eru búnir að selja sig fjórum, fimm sinnum út úr greininni, bæði hvað varðar strandveiðarnar og þetta. Hver er skoðun hv. þingmanns á því? Vill hann skoða núna að þeir sem hafa selt sig út úr greininni fái ekki að leigja út úr þessum skötuselspotti sem er verið að bæta við núna? Reynslan af strandveiðunum í sumar, þó að þær hafi um margt verið ágætar, sýndi t.d. að í sveitarfélaginu þar sem ég bý í voru 64 útgerðir við strandveiðar en 

Virðulegi forseti. Varðandi spurningu hv. þingmanns um hvort ég hafi áhyggjur af því að einstakar útgerðir muni einangrast þá hef ég þær í raun og veru ekki. Ef það horfir til þess held ég að menn verði þá bara að skoða það sérstaklega og taka til umfjöllunar í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd þegar þar að kemur. Það sem ég horfi kannski fyrst og fremst til varðandi þetta er að menn klári þennan pott, þessi 5.000 tonn sem þeir hafa fengið. Menn geti komið aftur og keypt meira, sé eitthvað eftir í pottinum. Varðandi hvort mönnum sem hafa selt sig út úr greininni eigi að vera óheimilt að koma aftur að veiðum tel ég það ekki vera framkvæmanlegt. Það á einfaldlega að vera jafnræðisgrundvöllur gagnvart þessum atvinnuvegi. Mér finnst skipta gríðarlegu máli að þeir sem hafa áhuga á að nýta auðlindina hafi tækifæri til þess og geti þá keypt eða leigt til sín heimildir til þess frá ríkinu en ekki að einhverjir sem eru fyrir í kerfinu hagnist sérstaklega af því eða geti stjórnað því hverjir koma nýir að. Það finnst mér vera hið ósanngjarna í þessu. Ég held að það sé hægt að ræða sig að niðurstöðu í þessum efnum. Mér finnst skipta mjög miklu máli og legg áherslu á að mér finnast þau skref sem hér eru stigin vera mjög varfærnisleg og engin ástæða til þess að taka þeim þannig að verið sé að ógna 

Virðulegi forseti. Ég var einfaldlega að benda hv. þingmanni á að ef veiðimunstur viðkomandi útgerðar sem ég nefndi verður eins á næsta ári og það er núna þá er það þannig að þú verður að vera með kvóta innan þessa lokahólfs, þ.e. suður úr Krýsuvíkurvita og suðaustur úr Hvítingum, þar þarftu að hafa heimildir í skötusel en það geturðu ekki leigt út úr þessum potti. Ef viðkomandi útgerð verður að fara niður fyrir fimm tonn áður en hún fær að leigja úr pottinum, sem er þá á þessu frísvæði alls staðar þarna fyrir utan, klárar viðkomandi útgerð allan sinn kvóta inni á þessu frísvæði sem hún hefur til þess að veiða á þessu lokaða svæði. Það sem hefði gerst hér og ég er að benda hv. þingmanni á er að þá hefði þessi útgerð ekki haft sama aðgang að því að leigja út úr þessum potti og hinir. Ég verð að minna á að í þessum potti, þessum allt að 2.000 tonnum sem menn eru að tala um, eru 350–400 skammtar. Ég sé fyrir mér að þeir muni klárast mjög fljótt vegna þess að allir bátar, alveg sama hvort þeir fara í beina skötuselssókn eða annað, á öllum öðrum veiðum, munu leigja til sín þessar heimildir því að þær hafa jú komið sem meðafli. Þá langar mig í framhaldi af þessu að beina til hv. þingmanns spurningu. Úthlutun á veiðiheimildum á síðasta kvótaári var 3.000 tonn en nú fer hún niður í 2.500 tonn sem er 16% fyrning að mínu mati. Eins og hv. þingmaður benti réttilega á í ræðu sinni hefur skötuselurinn breitt mikið úr sér. Hefði þá ekki verið skynsamlegra að segja - af því að hann vitnaði sérstaklega í grásleppuveiðar - að þeir sem væru á grásleppuveiðum mættu vera með jafnmikið af skötusel fyrir utan kvóta inni í þessum potti eins og hrogn? Eða að þeir sem væru á dragnót, trolli eða línu eða hvað sem er mættu þá hugsanlega vera með 2% eða 5% af því sem þeir veiddu sem meðafla til þess að koma til móts við þetta 

Virðulegi forseti. Ég hef í sjálfu sér ekki miklu að bæta við það sem ég hef þegar sagt í þessu máli. Ég vil bara fagna þeim spurningum sem hv. þingmaður beinir til mín og er tilbúinn til þess að taka þátt í málefnalegum skoðanaskiptum um það í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Ég hlakka sérstaklega til þess.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu og þarna er hæstv. sjávarútvegsráðherra. Nú ætla ég að segja það í upphafi máls míns að ég ætlast til þess að hann komi í andsvar vegna þess að hann gerði það ekki áðan en hefur farið trekk í trekk í andsvar við aðra og meira að segja farið út í það að lesa frumvarpið upp á það að menn væru að fjalla um hvað stæði í því. Ég vil benda hæstv. ráðherra á það að þegar hann fór í andsvar áðan þá talaði hann mjög mikið um strandveiðar en ég hef ekki rekist á nein ákvæði í þessu frumvarpi um þær. Þá vil ég segja, eins og ég sagði í dag í ræðu minni, að ef hæstv. ráðherra getur nefnt mér eitt atriði í þessu frumvarpi, eitt atriði, þó ekki væri nema eitt, sem ekki getur beðið til loka janúarmánaðar þegar nefndin sem nú er að störfum skilar af sér. Hvaða eitt atriði hastar því að það getur ekki beðið, bara eitt? Vegna þess að að mínu viti er ekkert í þessu frumvarpi sem þarf að afgreiða með þessum hraða. Það er þannig, frú forseti, að ríkisstjórninni er eðlislægt að fjalla akkúrat um mál sem ekki þarf að eyða tíma í og skilja eftir öll þau mál sem þarf að ræða, hvernig á að bjarga heimilunum og fyrirtækjunum o.s.frv. Klára fjárlagafrumvarpið, ljúka fjáraukalögunum, nei. Það er sett á dagskrá hér hvert vitlausa málið á fætur öðru. Síðan langar mig aðeins að koma inn á það hjá hæstv. ráðherra og kalla þá eftir hans sjónarmiði vegna þess að margir hafa haft samband við mig. Ef línan er stokkuð upp í landi mega þá bátar með beitningavél njóta svokallaðrar 15% ívilnunar? Er það alveg klárt og klippt og hver er skoðun ráðherrans á því? Misvísandi skilaboð eru komin frá stjórnarliðum um það hvernig þeir túlka þetta ákvæði. Mjög mikilvægt er að hæstv. ráðherra kveði upp úr um það hvernig þetta er hugsað í þessu frumvarpi, þannig að þeir aðilar sem eru með beitningavélar um borð núna og eru að fara að rífa þær út í stórum stíl til að kaupa sér línu og fara á handbeitta línu út af þessari aukningu sem á sér stað - hver er skilningur ráðherrans á þessu í frumvarpinu? Síðan langar mig líka að koma aðeins inn á það af því að hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir kom og sagði í andsvari við hv. þm. Jón Gunnarsson að hér væru engar breytingar heldur eingöngu viðbót. Þá vil ég bara benda á það, frú forseti, að úthlutun á skötusel á síðasta kvótaári var 3.000 tonn. Núna er 2.500 tonnum úthlutað. Að mínu viti er þetta 16% fyrning á veiðiheimildum hjá þeim aðilum sem hafa haft heimildir í skötusel og algerlega óviðunandi hvernig þetta er gert. Mig langar líka að velta því upp við hæstv. ráðherra, af því að nú er eitt mál sem menn hafa rætt mjög lengi, þ.e. gagnvart þessari línuívilnun, að menn þurfa, eins og þetta er í dag, að landa í sömu höfn og þeir fara út úr innan sólarhrings. Margoft hefur verið bent á og menn hafa rætt um að mikil slysahætta sé af þessu, hvers vegna er ekki tekið á því í þessu frumvarpi? Hver er þá vilji ráðherrans til að menn megi landa í annarri höfn innan þessa eins sólarhrings tíma sem er? Það er ekkert gert með. Síðan langar mig líka að fá skýrari svör hjá hæstv. ráðherra, af því að hann á eftir að flytja ræðu sína hér á eftir, að þessi breyting á karfaúthlutuninni sem þýðir að fullt af skipum sem munu fá úthlutað karfa, þessum svokallaða djúpkarfa sem er þá einn þriðji af þeim kvóta sem þeir hafa eða 30%, geta ekki veitt hann. Það er ekki fræðilegur möguleiki að viðkomandi útgerðir geti veitt þennan karfa. Þær hafa ekki skip til að veiða hann. Finnst hæstv. ráðherra skynsamlegt að færa aflaheimildir þarna á milli manna eða útgerða og það er klárlega fyrir séð að stór hópur útgerða geti ekki nýtt sér þann möguleika að veiða þennan kvóta? Síðan langar mig að koma örlítið inn á það hvort hæstv. ráðherra hefði ekki talið skynsamlegra að setja inn einhver ákvæði í sambandi við breytingar á útbreiðslu skötusels um að bátar sem stunda ekki beinar skötuselsveiðar, hvort sem þeir eru á línu eða dragnót, fengju þá hlutfall af afla sínum, þ.e. kannski 5% eða eitthvað svoleiðis, frítt utan kvótans til að mæta þessari útbreiðslu og breytingu á hegðun skötuselsins. Svo að lokum til að tryggja það, frú forseti, að ég fái eitthvert svar frá hæstv. ráðherra, 

Frú forseti. Ég vil aðeins koma inn á nokkrar spurningar sem hv. þingmaður vék að varðandi karfann og það hvernig úthlutun aflaheimilda í honum er lögð til. Þá er það svo að skipuð var nefnd eða starfshópur sem Landssamband íslenskra útvegsmanna, Hafrannsóknastofnunin og ráðuneytið áttu aðild að. Mat nefndarinnar var að ekki væri hægt að hafa þessa úthlutun með öðrum hætti. Ég veit alveg um sjónarmið hv. þingmanns og þau voru einmitt uppi í sumar þegar þetta var til meðhöndlunar í þinginu, en það var mat þessara aðila að þær aflatakmarkanir sem lægju fyrir væru með þeim hætti að ekki væri hægt að byggja á þeim og yrði þá að fara út í þetta sem hér er lagt til. Það eru bara þau rök sem ég hef í þessu máli og farið er eftir þeim tillögum sem þarna er um að ræða. Varðandi báta sem róa samkvæmt línuívilnunarreglunum og það að fá undanþágu frá því að landa í og koma inn til sömu hafnar og lagt er frá, þá lít ég svo á að þetta sé meira undanþáguákvæði, þ.e. þegar er vont í sjóinn. Fyrri lög sem lutu að þessu voru þau, held ég, að skipið yrði að koma til sömu hafnar, annars hefði það ekki þann rétt sem línuívilnunin veitti, þannig að þarna er fyrst og fremst verið að taka til öryggissjónarmiða sem ég held að allir hafi verið sammála um að leggja til en ekki að eitthvert mikið svigrúm væri skapað 

Virðulegi forseti. Þetta var nokkuð athyglisvert svar hjá hæstv ráðherra. Grunnhugmyndin á bak við það að menn fengju að landa í annarri höfn en þeir færu úr - þ.e. innan þessa tímaramma, það er enginn að tala um að lengja hann - er að þetta snýst um öryggismál sjómanna. Auðvitað er það það. Margsinnis hefur verið bent á það. En telur hæstv. ráðherra þá að ekki væri skynsamlegt, að þau rök fengju að njóta sín og menn mundu þá breyta þessu í þá veru og segja: Þetta er þannig mál að það fjallar um öryggismál sjómanna og að sjálfsögðu munum við breyta því. Það er ekkert nema skynsamlegt að gera það. Aldrei hafa verið færð nein önnur rök fyrir því og alveg fáránlegt að halda því fram að þetta auki eitthvað svigrúmið til að nýta sér þessa línuívilnun, alls ekki. Þetta fjallar eingöngu um öryggismál sjómanna. Síðan kemur hæstv. ráðherra inn á það að lengi hafi verið bent á það hjá Hafrannsóknastofnun að skipta þurfi karfanum í gullkarfa og djúpkarfa, þ.e. úthlutuninni. Það er alveg hárrétt hjá hæstv. ráðherra. Ég velti því fyrir mér vegna þess að af afladagbókum fiskiskipa við Íslandsströnd liggur alveg fyrir hvað þau hafa verið að veiða, ef menn vildu hafa það þannig að úthlutunin færi eftir því hvað hver hefði verið að veiða, þ.e. þeir sem hafa veitt gullkarfa fengju þá úthlutað í gullkarfa og þeir sem hafa veitt djúpkarfa fengju þá úthlutað í djúpkarfa. Þetta er algert grundvallaratriði og ekkert vandamál að bregðast við þessu með því að rétta þetta af. Það er ekkert vandamál, það vantar viljann til að gera það. Þessu frumvarpi þarf að breyta og eins og hæstv. ráðherra sagði, stóru togskipin hafa verið að veiða djúpkarfa en minni togskipin gullkarfa. Hér eru lítil togskip sem hafa í áraraðir eingöngu veitt gullkarfa en fá nú úthlutað djúpkarfa eftir þessu vitlausa frumvarpi. Það er algerlega óásættanlegt að menn 

Frú forseti. Ég vil árétta það sem ég sagði áðan að ég held að ástæða sé til að leggja upp úr öryggi sjómanna og að ekki séu settar á þá svo strangar reglur að bátar geti ekki lagt upp í annarri höfn ef nauðsyn krefur. Ef einhver álitamál eru í þessu efni þá er sjálfsagt að kveða nánar á um þau í reglugerð. Varðandi karfann ítreka ég það sem ég sagði áðan að mér er kunnugt um þau álitaefni sem hv. þingmaður vék að og þau voru rædd mjög ítarlega í sumar. Hliðstæð grein var í því frumvarpi sem þá var lagt fram og má segja að þeirri grein hafi verið ýtt út af borðinu og menn reynt að kanna fleiri hliðar á málinu, eins og hv. þingmaður minntist á. Eftir að það hefur verið skoðað vísa ég til tillögu þeirrar nefndar, þeirra aðila sem fóru yfir málið, en það var mat þessa hóps Hafrannsóknastofnunar, Landssambands íslenskra útvegsmanna og ráðuneytisins að þetta væri ekki hægt á annan veg. Það má vel vera og alveg sjálfsagt að hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd fari yfir þessi atriði aftur og fái inn þau sjónarmið sem hv. þingmaður nefnir. Ég virði það á margan hátt en bendi aftur á hvað þessir fagaðilar og þeir sem þarna eiga hlut að máli, eins og Landssamband íslenskra útvegsmanna, hafa bent á að þetta verði að vera með þessum hætti. En ég tel bara sjálfsagt að nefndin fari yfir þessi atriði eins og önnur í frumvarpinu.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. ráðherra segir að hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd muni fjalla um það sem lýtur að þessari línuívilnun. Mjög mikilvægt er að menn taki þetta af því þetta er eingöngu öryggismál og á ekki að vera neitt, þetta eykur ekkert þrýstinginn eða neitt. Þetta er fyrst og fremst öryggismál sjómanna. Hins vegar vil ég líka fagna því sem hæstv. ráðherra segir að hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd fái svigrúm til að fara einmitt yfir úthlutun í djúpkarfa og gullkarfa. Mig langar til að setja þetta í smásamhengi. Ef tvö skip eru að veiða á sama svæði, annað í flottroll og hitt í botntroll og toga hlið við hlið, þá er afli þess sem veiðir í botntrollið skráður sem gullkarfi en afli þess sem veiðir í flottrollið við hliðina á honum skráður sem djúpkarfi vegna þess að þetta blandaðist svo saman. Þess vegna er svo mikilvægt að þeir aðilar sem geta eingöngu veitt í botntroll fái að njóta þess og fái þá ekki úthlutanir í einhverjum veiðiheimildum sem þeir geta ekki nýtt. Það sem mun gerast, eins og ég benti á í ræðu minni í dag, er einfaldlega að stóru skipin sem geta veitt djúpkarfann með flottrolli munu að sjálfsögðu skipta á heimildum við minni togskipin og á þá náttúrlega miklu lægri stuðli vegna þess að hinir hafa ekki aðgang og geta ekki veitt djúpkarfann þannig að þeir verða að selja frá sér gullkarfann fyrir mun minna. Síðan langar mig að benda á það, frú forseti, rétt í lokin, að það sem er líka að gerast í þessu er að við erum alltaf að taka stærri og stærri hluta út úr kerfinu með sértækum aðgerðum, hvort sem það er byggðakvóti, línuívilnun eða þar fram eftir götunum. Bara á síðasta ári voru 10% tekin af þeim sem voru með aflaheimildir í þorski fyrir utan kerfið. En þeir sem eru með aflaheimildir í karfa láta einungis um 1% af aflaheimildum sínum 

Frú forseti. Ég vil gera athugasemd er snýr að þeim umræðum sem hér fara fram. Augljóslega eru mikilvæg mál undir og skiptir miklu að þau sjónarmið sem hér koma fram í umræðunum eigi greiðan aðgang inn í hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd til að nefndarmenn þar geti unnið í samræmi við og tekið tillit til þeirra sjónarmiða sem koma fram í umræðunum. Það veldur mér nokkrum vonbrigðum hversu fáir nefndarmenn í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd eru mættir. Hér sitja þó í salnum í það minnsta tveir nefndarmenn, varaformaður nefndarinnar og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson. Ég veit að hv. þm. Atli Gíslason er löglega afsakaður, getur ekki verið hér í kvöld, en úr því að ákveðið var að fara með þennan fund inn á kvöldið þá finnst mér að þeir þingmenn sem málið varðar helst ættu auðvitað að vera hér og taka þátt í umræðunni og hlýða á þau sjónarmið sem fram koma til að tryggja að við nýtum tíma Alþingis eins vel og mögulegt er þannig að þau sjónarmið sem hér koma fram eigi, eins og ég sagði áður, frú forseti, greiða leið inn í nefndina.

Forseti getur tekið undir þessi orð og mun gera ráðstafanir til að kanna hvar nefndarmenn eru staddir og láta þá vita af því að kallað hafi verið eftir viðveru þeirra við þessa umræðu.

Frú forseti. Ég hyggst í síðari ræðu minni í þessari umræðu gera aðeins að umtalsefni ítarlegar en ég náði að gera í fyrstu ræðu minni, þá ákvörðun sem hér er lagt til að verði tekin er snýr að útgáfu veiðiheimilda í skötusel. Ég er þeirrar skoðunar að um sé að ræða mikilvæga og meiri háttar stefnubreytingu í því fiskvinnslukerfi sem við búum við og höfum búið við síðasta áratuginn. Breytingin felst í því að hingað til hafa menn getað gengið að því sem vísu að ef aflaheimildir þeirra eru skertar muni þeir þegar tækifæri er til eða ef hæstv. sjávarútvegsráðherra ákveður að svo verði gert, þá fái þeir notið þeirrar aukningar sem ákveðin er. Það er þess vegna samhengi á milli þess að vera skorinn niður og fá síðan aukningu þegar á því er möguleiki. Með því að við samþykkjum þessa aðferð hefur verið brotið blað í sögu fiskvinnslukerfisins á Íslandi. Nú kann að vera að mörgum finnist það hið besta mál en það er ekki hægt að nálgast það á þeim forsendum að hér sé um eitthvert smámál að ræða sem ekki hafi neinar afleiðingar. Þessi regla mun gera það að verkum að óvissa mun aukast mjög í íslenskum sjávarútvegi því það getur enginn sagt annað en að það er komið ákveðið fordæmi fyrir því að fara þessa leið. Menn vita því ekki nema næst þegar skorið verður niður hjá þeim í aflaheimildum hvort þeir fái notið hækkunar sem verður, hvort sem um er að ræða þorsk, ýsu eða aðrar tegundir. Sérstaklega þykir mér rökstuðningurinn vera léttvægur í greinargerðinni þar sem lagt er upp með að það séu meginrök að útbreiðsla skötusels hafi breyst frá því sem áður var. Þetta á því miður við um margar aðrar tegundir. Sé þetta grundvöllur fyrir þessari mikilvægu ákvörðun tel ég að þar með hafi verið skapað fordæmi og þá um leið mikil óvissa í greininni og er ekki á bætandi hvað varðar ákvörðun ríkisstjórnarinnar og rekstrarumhverfi þessarar atvinnugreinar. Annað vil ég ræða við hæstv. ráðherra og vil gjarnan fá svör við. Í frumvarpinu er lagt upp með það í ákvæði til bráðabirgða sem snýr að skötuselnum að fast verð er sett á aflaheimildir, 120 kr. hvert kg. Nú liggur það fyrir að á fyrstu mánuðum þessa fiskveiðiárs má ætla að nú þegar sé búið að veiða ein 68% af þeim skötusel sem til ráðstöfunar er og því er spurning mín, frú forseti, sem ég beini til hæstv. sjávarútvegsráðherra þessi: Hvernig verður farið með af hálfu ráðuneytisins og framkvæmdarvaldsins ef eftirspurnin eftir veiðileyfum á skötusel verður meiri en nemur þeim tonnum sem um er að ræða, þ.e. ef mikill fjöldi sækist eftir þessu, þ.e. 120 kg, verður þá tekinn allur fjöldinn sem sækir um og kílóunum deilt á viðkomandi eða hvaða reiknireglur sjá menn fyrir sér í þessu? Sjá menn fyrir sér að sá sem fyrstur sækir um fái og þeir sem koma of seint fái þá ekki neitt eða hvernig hefur ráðuneytið séð fyrir sér fyrirkomulag þessara mála? Þetta skiptir heilmiklu máli vegna þess að menn munu strax fara að vinna eftir þeim reglum sem hér hafa verið settar. Ég sé ekki alveg útfærslu á þessu í greinargerðinni né heldur í reglunni sjálfri, þ.e. lagagreininni sjálfri þannig að það væri ágætt ef einhver leiðsögn kæmi fram frá hæstv. ráðherra, einhver hugmynd um hvernig þetta verður gert því þetta mun skipta töluvert miklu máli þegar kemur að því að framkvæma þetta frumvarp, ef að lögum verður.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka umræðuna um það frumvarp sem hér hefur verið lagt fram. Frumvarpið fjallar um tilgreind atriði sem var kveðið á um í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um að teldust til brýnna aðgerða í sjávarútvegsmálum og einnig atriða sem lúta að beinum annmörkum sem menn hafa séð á því fiskveiðistjórnarkerfi sem nú er. Ég þarf ekki að fara mjög ítarlega í gegnum þau atriði en ég get farið yfir þau aftur. Í fyrsta lagi er lagt til að heimilað verði að stunda veiðar í atvinnuskyni á sama tíma og frístundaveiðar eru stundaðar. Ég greindi frá því í framsöguræðu minni að komið hefðu upp agnúar á því hvernig lög sem lutu að frístundaveiðum og ferðaþjónustuaðilum sem bæði stunduðu veiðar í atvinnuskyni og einnig frístundaveiðar fyrir ferðamenn, hvernig þetta hefði rekist á vegna þess að þar væri um óeðlilega afmörkun og takmörkun að ræða og þess vegna væri rétt að rýmka þau ákvæði. Ég veit að fyrir þá sem þarna eiga hlut að máli er þetta mjög mikilvægt. Síðan er gert ráð fyrir að draga úr heimildum til að flytja aflamark á milli fiskveiðiára úr 33% í 15% og heimiluð 10% á þessu ári. Þarna er verið að leggja áherslu á, eins og ég hef rakið, að aflaheimildir sem ráðstafað er og veiddar innan fiskveiðiársins séu almennt veiddar en engu að síður þarf töluvert mikið svigrúm til því að útgerðirnar hafa einnig heimild til að flytja 5% eða ganga inn á 5% af hlutafénu í næsta fiskveiðiári og því er samt áfram umtalsverður sveigjanleiki. Eins og einnig hefur komið fram á að auka línuívilnun. Það hefur verið ráðstafað ákveðnu aflamagni í línuívilnun sem ekki hefur náðst innan þess eins og henni hefur verið beitt á undanförnum árum og þykir því rétt að hlutdeild í línuívilnun einstakra báta sé aukin til að ná þeim markmiðum laganna sem sett voru á sínum tíma um línuívilnun. Þá er líka heimild til að kveða á um vinnsluskyldu á uppsjávarfiski eins og hérna hefur verið rakið. Þar er fyrst og fremst um að ræða stefnumörkun og áherslur í þeim efnum sem hefur verið almenn samfélagsleg krafa um. Síðan er kveðið á um aukna veiðiskyldu og heimild til flutnings aflamarks frá skipi takmörkuð og síðan eins og hérna hefur verið komið inn á, bráðabirgðaákvæði er lýtur að veiðistjórnun á skötusel og gjaldtöku fyrir úthlutun aflamarks. Þá hefur eins og hér hefur líka verið komið inn á verið kveðið á um skiptingu leyfilegs heildarafla í karfa. Þetta hefur verið ítarleg og góð umræða um þessi mál og ég hef í andsvörum komið inn á einstök atriði sem spurt hefur verið um þannig að það er sjálfsagt ekki miklu við það að bæta. Varðandi skötuselinn vil ég leggja áherslu á, og um það hefur verið nokkuð rætt, að þarna er að koma nýr fiskur upp að landinu og dreifa sér hringinn í kringum landið og útbreiðslan hefur verið býsna hröð og er óvíst í sjálfu sér hvernig hann mun hasla sér völl við land. Það eru skiptar skoðanir um hvort eigi að láta hann gera það eða ekki. Ég ætla ekki að blanda mér inn í þá umræðu en þessum fiski er lýst sem miklum ránfiski. Af því að hv. þm. Ásbjörn Óttarsson velti fyrir sér hvernig hegðan hans er varðandi kynjuð atriði þá er, eftir því sem ég best veit, einungis kvenfiskurinn veiddur. Karlfiskurinn lifir meira í samlífi við kvenfiskinn og þykir ósköp lítið burðugur, vægt til orða tekið, mér skilst að hann verði einhvers konar varta á þessum stóra kvenfiski og eyðist smám saman. En skötuselurinn er gríðarlegur átfiskur og ránfiskur og við sem höfum séð skötusel finnst hann ekkert sérstaklega frýnilegur, það er alveg hárrétt, en hvort hann á endilega að gjalda þess að hann sé óæskilegur er svo aftur annað mál. Sumir kalla hann ryksugu vegna þess að hann gangi svo á annað lífríki, aðra fiska í nágrenni sínu sem hann gleypir og einn lýsti fyrir mér að hann hefði fengið skötusel og þegar hann skar hann upp komu tveir stórir spriklandi þorskar út úr maganum á honum. Hvort það er satt eða ekki þá er þetta greinilega mjög sérstæður fiskur í íslensku lífríki. Þess vegna tel ég líka mjög mikilvægt að jafnframt því sem verið er að fara þarna nýja leið varðandi veiðar á honum að auknar séu á því rannsóknir og fylgst með hvaða áhrif hann hefur í íslensku lífríki, hver er útbreiðslan, hver er tímgun hans er og annað því um líkt því þetta er greinilega fiskur sem segja má að láti til sín taka, svo vægt sé til orða tekið, í íslensku lífríki þar sem hann ber niður. Þess vegna er mjög mikilvægt að þetta sé rannsakað. Hafrannsóknastofnun gerði nokkurt átak á liðnu sumri í þeim efnum en ætlunin er að því sé fylgt enn frekar eftir. Af því að það hefur verið gert að umtalsefni að tekið hefur verið gjald fyrir viðbótaraflaheimildir sem gæti komið til með að vera úthlutað varðandi skötuselinn og það rynni að hluta til rannsókna í sjávarútvegi þá hef ég einmitt hugað að því að það mundi renna til aukinna rannsókna varðandi skötuselinn sem ég tel mjög mikilvægt. En eins og nú er háttað og allir þekkja er almennt niðurskurður á fjármagni vegna kreppuástands og erfiðleika í efnahagslífi þjóðarinnar og þá er töluvert mikill niðurskurður á framlögum til Hafrannsóknastofnunar og til starfsemi ráðuneytisins. Landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytið verður að taka á sig verulegan niðurskurð og það bitnar á þessu en þá er líka lag til að sækja rannsóknarfé til að rannsaka þennan fisk. Gert er ráð fyrir að hinn hluti andvirðisins renni til byggðaáætlunar og til þess að efla annað atvinnulíf í sjávarbyggðum vítt og breitt um landið þannig að ekki er verið að taka þetta beint í ríkissjóð í óskylda starfsemi heldur á þetta að renna annars vegar til rannsókna og hins vegar til atvinnulífs í sjávarbyggðunum. Ég vil leggja áherslu á það sem ég hef sagt og stendur í frumvarpinu að hér er um bráðabirgðaákvæði að ræða, gert er ráð fyrir því til tveggja ára. Það er nokkuð liðið á þetta ár og þess vegna eðlilegt að þetta taki til næsta árs líka. En komi hins vegar fram einhverjar aðrar ástæður til að lögum sé breytt á þessu sviði þá er það náttúrlega Alþingis að gera það. En þetta er þá tilraun og tilhögun sem er afmörkuð í tíma og rennur út nema Alþingi ákveði annað. Það var einnig verið að velta fyrir sér verði en þarna er lagt til verð sem er meðalverð á allan venjulegan kvóta í skötusel á síðasta ári. Varðandi úthlutun á skötusel er gert ráð fyrir og það er nefnt í lögunum að nánar verði kveðið á um það í reglugerð og ég tel eðlilegt að þau grunnatriði sem muni standa í reglugerð um skötusel verði kynnt í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Þetta lýtur bæði að, eins og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson hefur komið að áður, netafjölda og tilhögun veiða hvað það varðar, sú umgjörð öll, sem ég er alveg sammála hv. þingmanni að þarf að taka til skoðunar og setja í ramma, óháð því hvort þessi þáttur skötuselsveiðanna er til umræðu heldur er mjög mikilvægt að gera það alltaf vegna almennra krafna í þeim efnum. Ég hygg að við séum öll sammála um að það eigi að setjast í þann farveg sem mönnum finnst ásættanlegt, bæði hvað varðar umgengni, nýtingu og meðferð fisksins. Varðandi úthlutun eða hvenær þetta er boðið út þá hefur verið gert ráð fyrir að þetta verði boðið út á afmörkuðum tíma og allir geti óskað eftir að fá fyrstu úthlutun en síðan til að mega fá næstu úthlutun þurfi þeir að vera búnir að veiða að minnsta kosti ákveðinn hluta af því aflamarki sem þeir hafa tekið á leigu, áður en þeir fái viðbót. Með því móti aðlagi menn sig inn í þennan feril og að frá upphafi verði enginn útilokaður í þessu hafi menn á annað borð atvinnuréttindi til veiða. Ég tel eðlilegt að þessi atriði sem koma fram í reglugerð, mér finnst ekkert óeðlilegt þó að ákveðin grunnatriði varðandi reglugerðina verði kynnt í landbúnaðar- og sjávarútvegsnefnd samtímis því að fjallað verði um þessa þætti þar. Frú forseti. Ég ítreka að ég þakka ágæta umræðu um þetta mál og treysti því að hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd fari mjög vandlega yfir málið eins og ég veit og treysti að það fái síðan farsæla meðferð í þinginu. Ég hygg að mörgum landsmönnum finnist mjög brýn þau atriði, þó að þau séu ekki stór, sem þarna er kveðið á um og brýnt að þau komist sem fyrst til framkvæmda. Ég ítreka að ég þakka góðar umræður um málið og vonast eftir því að hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd afgreiði þetta mál vel og greiðlega.

Virðulegi forseti. Mig langar að ítreka spurningu mína til hæstv. ráðherra sem ég bar upp við hann áðan og hann vék sér undan að svara, bæði í andsvari og eins núna í ræðu sinni, nema hann hafi bara gleymt því. Þess vegna vil ég ítreka hana við hann. Fá þeir bátar sem eru með beitningarvélar um borð og breyta núna til og fara að stokka uppi í landi en hafa beitningarvélina áfram um borð svokallaða 15% ívilnun eða eru það eingöngu trektarbátar? Það er mjög mikilvægt að þetta komi fram. Síðan langar mig að gera smáathugasemd við það sem hæstv. sjávarútvegsráðherra sagði um að það væri verið að auka línuívilnunina til að ná markmiði laganna um að nýta heimildirnar. Ég bendi hæstv. sjávarútvegsráðherra á að í sumum tegundum í línuveiðunum hefur potturinn klárast oft og tíðum og hefur þurft að stoppa það í nokkrar vikur þannig að það er dálítil þversögn í þessu hjá hæstv. ráðherra. Nánast eingöngu í þorskinum hefur þetta ekki náðst. Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra hvað hann reikni með að margir bátar muni færa sig yfir í þetta núna eftir að ívilnunin verður hækkuð. Hvað reiknar hann með og áætlar að margir af þessum beitningarvélabátum sem eru núna að róa muni breyta yfir og fara á balalínu? Síðan langar mig líka að velta því upp við hæstv. ráðherra að við síðustu úthlutun var 3.000 tonnum af skötusel úthlutað. Núna eru það 2.500 tonn sem þýðir að menn fá 16% skerðingu á kvóta sem þeir voru með í fyrra. Fyrst hæstv. ráðherra velur að fara þessa leið, hefði honum þá ekki fundist sanngjarnara að úthluta a.m.k. þessum 3.000 tonnum og fara síðan einhverjar aðrar leiðir í að útdeila þessum hugsanlega þúsund tonnum til viðbótar, hugsanlega miða við veiðireynslu þeirra báta sem hafa verið að veiða undanfarin þrjú ár eða eitthvað í þeim dúr en að fyrna eingöngu 

Frú forseti. Varðandi þá báta sem um er að ræða með línuívilnun hef ég litið svo á að þetta væru svokallaðir trektarbátar sem verið var að tala um, en nefndin getur þá farið yfir þau atriði ef eitthvað er óljóst um það. Þannig hefur þó verið um þetta rætt. Varðandi síðan línuívilnunina sem hv. þingmaður minnist á að sé aukin er ég þar reyndar sammála hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni sem beitti sér sem ráðherra fyrir því að Alþingi samþykkti ákvæði um línuívilnun. Þá var tvenns konar aðgerð í því, virk byggðatenging á aflaheimildum og líka viss atvinnuaukning, skulum við segja, þ.e. mannaflaaukning. Við skulum gera ráð fyrir því. Það er mikil sátt um að út í þetta væri farið af hálfu þessa flota og byggðanna sem njóta þess þannig að ég tel öll rök fyrir því að styðja við línuívilnun og að þáttur hennar sé styrktur. Varðandi orð hv. þingmanns um skötuselinn er þetta fiskur sem er alveg nýkominn í aflakvóta, það var fyrir líklega fjórum árum og það án þess að Hafrannsóknastofnun hefði lagt það til í sjálfu sér. Við vitum ekki um útbreiðslu og magn á þessum fiski til framtíðar og þó að í frumvarpinu séu heimildir ráðherra til að úthluta allt að 2.000 tonnum verður farið nánar ofan í það hvar þau mörk verða dregin. Þetta er að mínu mati 

Virðulegi forseti. Aðeins út af þessu sem hæstv. ráðherra endaði á. Það er alveg klárlega þannig að í fyrra var 3.000 tonnum úthlutað en núna um 2.500 tonnum. Þetta er 16% fyrning hjá þeim sem eru með veiðiheimildir í skötusel. Það er svoleiðis. Þess vegna spurði ég hann hvort honum fyndist sanngjarnt að taka eina tegund og fyrna hana. Margir bátar og útgerðir hafa keypt sér varanlegar heimildir í skötusel og látið jafnvel aðrar tegundir frá sér. Þess vegna finnst mér mjög ósanngjarnt að hafa þá ekki a.m.k. úthlutað 3.000 tonnum og haft svo eitthvert fiff og fíníseringar með hitt eins og hæstv. ráðherra er að gera. Síðan langar mig aðeins til viðbótar að benda á að um línuívilnun sem var sett á sínum tíma, þessi 16%, hefur ríkt „mikil sátt“. Auðvitað eru ekki allir sáttir við hana en ég bendi líka á, og maður þarf ekki annað en að horfa sér nær, að þeir bátar sem gera út á línu fá líka ákveðið forskot hvað varðar slægingarstuðul vegna þess að slægingarstuðullinn er fastur í 16% 

Frú forseti. Skiptar skoðanir eru um hvorum megin og hvar slægingarstuðullinn sem hv. þingmaður minntist á liggur hvað þetta varðar. Það fer líka eftir árstíðum og hvernig fiskurinn er o.s.frv. þannig að ýmis sjónarmið eru uppi varðandi slægingarstuðulinn en þó talið að eins og sakir standa sé a.m.k. ekki ástæða til að breyta honum. Ég hef svo sem ekki miklu að bæta við orð mín síðan áðan. Ég er þeirrar skoðunar, hvort sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson er sammála mér í því eða ekki, að línuívilnun eins og hún var lögð upp sé gott skref. Í sjálfu sér er ekki miklu magni af fiski ráðstafað þarna en það kemur tilteknum byggðum til góða, einmitt byggðum sem margar hverjar 

Frú forseti. Ég ítreka þá spurningu sem ég lagði fram til hæstv. sjávarútvegsráðherra í ræðu minni áðan sem snýr að því hvernig menn sjái fyrir sér þessa úthlutun, hvernig menn sjái fyrir sér það kerfi sem var lagt til grundvallar, það að búið er að setja ákveðið fast verð, 120 kr./kg. Nú kann að vera að fleiri vilji sækja um þetta en raunverulegt rúm er til, þetta eru 2.000 tonn, talað um 5 tonn á bát og þá geta menn reiknað það út. Til að átta sig á því geta menn séð hvaða fjöldi nýrra skipa kom á sjó vegna frístundaveiðanna eða strandveiðanna sem fóru af stað í sumar þannig að menn átti sig á fjölda báta á Íslandi. Það er staðreynd, og ég vek athygli hæstv. ráðherra á því, að af þessum 2.500 tonnum sem var úthlutað á þessu fiskveiðiári sem hófst fyrir tveimur og hálfum mánuði má ætla að nú þegar sé búið að veiða 1.700 tonn af skötuselnum, 68% eða svo, 

Frú forseti. Ég vék aðeins að því í ræðu minni áðan hvernig gert er ráð fyrir að í þetta verði farið, í fyrsta lagi sett á tíma, það verður boðið ákveðið magn á einum eða tveimur mánuðum og síðan áfram. Ég bendi á að það þarf fjárfestingar til að búa sig undir að fara í svona veiðar þannig að þó að hv. þingmaður búist við að allir bátar landsins sæki um skötuselsheimildir þarf að borga þær. Maður getur ekki sótt um aftur fyrr en megnið af því hefur verið veitt. Þá verður bara að sjá til hvernig þessu reiðir af. Eins og hv. þingmaður kom inn á er nú þegar búið að veiða tæplega 70% af aflaheimildunum sem sýnir kannski líka hina miklu og öru útbreiðslu á þessum fiski. Þess vegna hef ég lagt áherslu á að rannsóknir á skötuselnum verði auknar. Á hvaða vegferð er hann í íslensku lífríki? Það eru ekki aðeins veiðarnar sem eru rannsakaðar, heldur þurfum við líka að sjá hvaða stöðu hann er að taka í íslensku lífríki vítt og breitt við landið þannig að ég tel að þetta sé tvíþætt markmið sem áhersla er lögð á.

Frú forseti. Þetta var ekki greinargott svar. Ég spurði nákvæmrar spurningar. Hvernig hyggst ráðherrann fara með það ef sú staða kemur upp, vegna þess að fast verð er 120 kr. á kílóið, að fleiri á því tímabili sem hann leggur upp með sækjast eftir því að fá slíkar heimildir heldur en hann raunverulega hefur aflaheimildir til þess að veita? Þar koma upp atriði sem snúa að stjórnsýslureglum og skyldum ráðherrans. Hvaða réttarstöðu hefur t.d. sá útgerðarmaður sem sækir um og aðrir eru komnir ef búið er að úthluta þessu öllu saman á þessu verði, á hvaða málefnalegum grundvelli ætlar ráðherrann að segja já við einn en hafna öðrum? Þetta verður að liggja fyrir vegna þess að ekki er hægt að gera eins og hæstv. ráðherra sagði í andsvari sínu, að bíða og sjá til hvernig það gerist. Þetta verður að liggja fyrir algerlega kristaltært áður en menn fara af stað þannig að menn viti hvernig á því verður tekið komi slík staða upp. Það er ekki hægt að segja eins og hæstv. ráðherra sagði áðan að menn yrðu að bíða og sjá til.

Frú forseti. Eins og ég sagði áðan verður kveðið á um þetta atriði í reglugerð og þá verður það nánar útfært. Ég hef eiginlega meiri áhyggjur af mannréttindamálum varðandi sjávarútveg ef við breytum ekki neinu. Þá hef ég virkilega áhyggjur því við erum þó með álit frá mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna um að óbreytt fiskveiðistjórnarkerfi gengur ekki. Ég hef áhyggjur við breytum engu. Því voru strandveiðarnar opnun á því og þess vegna geta menn nefnt til viðbótar skötuselinn. Við verðum líka að hlusta á þau mannréttindi. En um skötuselinn almennt bendi ég á, eins og hv. þingmaður minntist á, að búið er að veiða um 70% af útgefnum aflaheimildum í skötusel þó að liðnir séu tæpir þrír mánuðir af fiskveiðiárinu sem sýnir að hann er í mikilli útbreiðslu. Þetta er bráðabirgðaákvæði sem verið er að leggja til í lagafrumvarpinu og verður spennandi að sjá hvernig því vindur fram.

Virðulegi forseti. Fyrst út af síðustu orðum hæstv. ráðherra þá er það ekki merkilegt eða björgulegt innlegg í mannréttindaumræðuna ef á að standa að úthlutun varðandi skötuselinn án þess að það sé gert á málefnalegum forsendum. Ég er hræddur um að við fáum annað klögubréf frá mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna ef farið verður að gera það eftir óljósum reglum sem enginn veit um. Hins vegar fannst mér ræða hæstv. ráðherra dálítið skýra það hvers vegna hann telur að rétt sé að fara 80% fram úr ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar með skötuselinn. Hann lýsir skötuselnum sem eins konar ránfiski í lífríki hafsins og þess vegna væri það til bóta fyrir lífríkið að veiða þann stofn niður. Ég spurði hæstv. ráðherra fyrr í umræðunni um mjög afmarkaðar spurningar og ég ætla að ítreka þær núna. Í fyrsta lagi: Telur hæstv. ráðherra að efnisatriðin um skötuselinn og þær breytingar sem hann er að leggja þar til séu og líta beri á þær sem stefnumarkandi fyrir fiskveiðistjórnina í landinu? Í öðru lagi: Ég gagnrýndi harðlega að hæstv. ráðherra væri að sækja sér mjög opnar heimildir til þess að ráðskast annars vegar með geymsluréttinn og hins vegar að taka ákvarðanir um það sem hann kallar vinnsluskylduna varðandi uppsjávarfiskinn. Ég hef ekki enn fengið nein svör við þessum spurningum. Mér finnst það vera óvirðing við Alþingi og ekki trakteringar sem hægt er að bjóða okkur að ekki sé reynt að svara á einhvern hátt, það getur vel verið að svarið sé ekki til af hálfu ráðherrans og það verður þá að koma fram, en mér finnst að ekki sé hægt að ljúka umræðunni þannig að hæstv. ráðherra geymi í hugarfylgsnum sínum hvaða hugmyndir hann hafi um það hvernig hann hyggist beita þeim gífurlega miklu og opnu heimildum sem hann er að koma fram með. Að lokum. Línuívilnunin er á vissan hátt blekking vegna þess að það eru lög sem kveða á um hvað hægt er að leyfa mikið með línuívilnun í þorskinum og um hinar tegundirnar gilda reglugerðarákvæði, þannig að 20% munu ekki hafa þau miklu áhrif sem hæstv. ráðherra lætur í veðri vaka.

Frú forseti. Ef menn lesa frumvarpið vel og greinargerðina með því kemur fram að skötuselurinn er ný fisktegund við land í þeirri útbreiðslu sem hún er en við vitum ekki enn hve sú útbreiðsla er mikil. Um er að ræða ákvæði sem verið er að leggja til ef menn hafa ekki séð það. Þar stendur að þetta sé ákvæði til bráðabirgða sem sett er til yfirstandandi fiskveiðiárs og þess næsta og þá þarf að koma endurnýjuð lagaheimild eða ný lög sem taka á framhaldinu. Því er augljóst hvað skötuselinn varðar að hér er um sérstæða aðgerð að ræða sem kveðið er á um og lýst er í lagafrumvarpinu. Menn geta síðan velt því fyrir sér hvort breytingar verða á fiskveiðistjórnarlögunum almennt sem koma þar inn í. En í bráðabirgðaákvæðinu er, eins og kveðið er á um í frumvarpinu, fyrst og fremst verið að taka til skötuselsins. Hvað varðar heimildir til flutnings milli ára sem hv. þingmaður minntist á þá ítreka ég að það geta komið upp tilvik að nauðsynlegt sé að grípa til aðgerða af því tagi að heimila aukinn tilflutning. Því er kveðið á um það í frumvarpinu að það sé þá samkvæmt tillögum Hafrannsóknastofnunar og endurteknu mati í þeim efnum. En ég trúi því ekki að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson ætli að fara að verja að það eigi að vera möguleiki útgerðarinnar til 33% flutnings aflaheimilda milli ára, það sé hin algilda regla. Það er svo fjarri því. Við viljum fá fiskinn að landi 

Virðulegi forseti. Þetta er allt að koma. Ég hef spurt hæstv. ráðherra nokkurn veginn sömu spurninganna í þrígang og nú er ég búinn að fá svar við einni. Þetta er út af fyrir sig mjög áhugavert og mjög mikilvægt svar sem hæstv. ráðherra gaf. Ég spurði hvort skötuselsákvæði frumvarpsins væri á einhvern hátt fordæmisgefandi og ég held að ekki hafi verið hægt að túlka svar hæstv. ráðherra öðruvísi en svo að þetta hafi verið eins og hann orðaði það sérstæð aðgerð og hafi ekki fordæmi um annað og það er mjög þýðingarmikið. Hér er ekki um það að ræða að verið sé að brjóta í blað í fiskveiðipólitísku sambandi. Ég spurði ekki einungis um geymsluréttinn, ég spurði einnig um vinnsluskylduna, hvernig hæstv. ráðherra hygðist beita þessu opna ákvæði sem hann hefði til að setja á vinnsluskyldu. Ég spurði sérstaklega fyrr í umræðunni um það hvort hann mundi láta sér duga t.d. 30% vinnsluskyldu í ljósi þess að hann vitnaði með dálítilli velþóknun í að það hefði gerst varðandi makrílinn. Ég ítreka þess vegna þann hluta spurningar minna hvort hann vilji nefna einhverjar tölur eða hvort hann vilji skýra frekar hvernig hann hyggist beita því ákvæði fái hann heimild frá Alþingi til þess.

Frú forseti. Ég ítreka að það atriðið sem varðar skötuselinn er, eins og kemur fram í frumvarpinu, bráðabirgðaákvæði og lýtur að honum. Um vinnsluskylduna held ég að það sé almenn krafa um að gefin sé stefnumarkandi yfirlýsing um að nýta eigi til manneldis allar þær fiskafurðir sem nokkur kostur er og uppsjávarfiskurinn hefur verið nefndur líka. Að sjálfsögðu fer ráðherra varlega með þá heimild en hann hlýtur að hafa hagsmuni útgerðar, fiskvinnslu, þjóðarhags og allra í huga í þeim ákvörðunum. Ég minni á að í sumar þegar verið var að tala um að setja auknar skyldur og kvaðir á vinnslu á makríl var einmitt talið að ráðuneytið hefði ekki til þess lagaheimildir. Ég held því að mjög mikilvægt sé að við eigum slíkar heimildir til að beita, frú forseti.

Frú forseti. Sú þingsályktunartillaga sem hér er lögð fram er flutt af öllum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, ásamt nokkrum þingmönnum Framsóknarflokksins, þeim hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni, Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni og Sigurði Inga Jóhannssyni. Tildrög þessarar þingsályktunartillögu eru þau að sjávarútvegsráðherra skipaði með bréfi þann 3. júní sl. starfshóp sem ætti að hafa það hlutverk að, eins og fram kemur í bréfi ráðherrans, með leyfi forseta, „vinna nauðsynlegar greiningar og setj[a] að því loknu fram valkosti um leiðir til úrbóta þannig að greininni séu sköpuð góð rekstrarskilyrði til langs tíma, en jafnframt að sátt náist um stjórn fiskveiða“. Þetta snýr að endurskoðun á fiskveiðilöggjöfinni. Á sama tíma liggur fyrir stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar þar sem kveðið er á um endurskoðun laga um fiskveiðar, með leyfi forseta: ,,6. leggja grunn að innköllun og endurráðstöfun aflaheimilda á 20 ára tímabili í samræmi við stefnu beggja flokka.“ Hér er mjög skýrt kveðið að orði. Hér er um að ræða fullkomna og algjöra stefnubreytingu frá því fyrirkomulagi sem við höfum haft um fiskveiðar á Íslandsmiðum undanfarna áratugi. Þess vegna skýtur nokkuð skökku við að á sama tíma og þessi yfirlýsing liggur fyrir með þessum hætti, sem ljóst má vera að ekki nokkur sátt mun nokkurn tímann nást um, skuli vera stofnaður starfshópur sem á að ná fram slíkri sátt og á að leggja grunn að endurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu. Ég er þeirrar skoðunar, frú forseti, að það sé nauðsynlegt að fara í gegnum slíka endurskoðun. Ýmis þau mál sem uppi eru í okkar fiskveiðistjórnarkerfi þurfa nánari skoðunar við. Vek ég þar sérstaklega athygli ráðherrans á samspili þess aflamarkskerfis sem við búum við og fiskveiðiráðgjafar, þ.e. ráðleggingar Hafrannsóknastofnunar sem ég tel að þurfi að skoða mjög ítarlega. Reynslan af því hefur að mínu mati ekki verið góð. Jafnframt eru ýmis önnur atriði sem snúa að fiskveiðistjórnarkerfinu, aflamarkskerfinu, sem ég tel að þurfi að skoða, m.a. hvað varðar fiskverndarsjónarmið, hvar og hvenær er veitt o.s.frv. Allt eru þetta atriði sem við þurfum að ræða og því miður hafa þau fallið nokkuð í skuggann af þeim deilum sem hafa verið um grundvöll sjálfs kerfisins, þ.e. hvar nýtingarrétturinn liggur. Þess vegna er það tillaga okkar hv. flutningsmanna að ríkisstjórnin kalli umsvifalaust til baka þessa stóru yfirlýsingu sína um fyrningu aflaheimilda og láti þá nefnd sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur skipað það eftir að móta þessar tillögur þannig að einhver sátt náist um nauðsynlegar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Síðan er hitt alveg sérstakt mál og mjög alvarlegt að með því að þessi yfirlýsing er í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er búið að skapa alveg gríðarlega óvissu í sjávarútveginum. Þeir sem þar starfa búa nú við það að þeir geta átt von á því að aflaheimildirnar verði fyrndar á næstu 20 árum, með öðrum orðum að hið opinbera eða ríkisvaldið geri upptækar þessar heimildir sem langstærstur hluturinn af útgerðarmönnum á Íslandi í dag hefur fjárfest í fyrir fé sem útgerðirnar hafa annaðhvort fengið að láni eða tekið úr eigin rekstri. Þetta er mjög alvarlegt við þær aðstæður sem eru uppi í íslensku atvinnulífi þessa dagana og fyrirsjáanlegt er að verði hér næstu missirin. Það er alvarlegt að það sé uppi jafnmikil grundvallaróvissa í íslenskum sjávarútvegi og þessi yfirlýsing ríkisstjórnarinnar kallar fram. Þeir sem þekkja til í greininni og hafa rætt við forustumenn fyrirtækja og þá sem þarna starfa hafa auðvitað heyrt hvaða afleiðingar þessi óvissa hefur. Ein erfiðasta og versta afleiðingin fyrir íslenskt þjóðarbú er að það dregur úr fjárfestingum sem gerir það að verkum að menn halda að sér höndum og nýta ekki þá uppsveiflu sem nú er í greininni, bæði vegna þess að verð á mörkuðum hefur farið hækkandi og vegna þess að gengið er mjög hagstætt fyrir þessa starfsemi. Það er alvarlegt mál, frú forseti. Þess vegna eru í sjálfu sér alveg sérstök rök fyrir ríkisstjórnina til að draga þetta til baka og beina málinu inn í þann farveg sem upp hefur verið settur af hæstv. sjávarútvegsráðherra sem ég tel skynsamlegan farveg, að það fari inn í þá nefnd sem hann setti af stað með bréfi þann 3. júní sl. Í þeirri umræðu sem hér hefur farið fram um fiskveiðistjórnarkerfið og sjávarútveginn almennt hefur gjarnan verið bent á, og menn hafa þá jafnan haft um það stór orð, að skuldir sjávarútvegsins séu miklar. Það er alveg hárrétt. Skuldir sjávarútvegsins eru miklar. Það er þó ofmælt eins og líka hefur verið haldið fram í opinberri umræðu hér á Íslandi að orsök þess efnahagshruns sem við stöndum nú frammi fyrir hafi verið vegna skuldsetningar sjávarútvegsins. Það er mjög ofmælt. Það er rétt að líta til þess að árið 2001 voru skuldir sjávarútvegsins 9,18% af heildarskuldum íslensks atvinnulífs. Árið 2007 var þetta hlutfall 2,07%. Það að halda því fram að skuldir sjávarútvegsins hafi komið íslenskri þjóð á kaldan klaka er auðvitað rangt. Þannig var það ekki. En það sem gerist er að ef þessi leið ríkisstjórnarinnar á að ganga fram, ef það á að innkalla þetta stóran hluta af aflaheimildum sem að stórum hluta eru þannig komnar í eigu manna að þeir hafi greitt fyrir þær fullt verð, annaðhvort af sjálfsaflafé eða fengið til þess lán sem þeir eiga síðan að borga til baka, standa menn auðvitað frammi fyrir því að þau lán sem eru í greininni núna standa eftir veðlaus og það er enginn möguleiki fyrir útgerðina að greiða slík lán ef eignir útgerðarinnar eru rýrðar um ein 7% eða svo á ári. Það hlýtur að gefa augaleið. Menn geta velt fyrir sér hvort annar atvinnurekstur á Íslandi stæði það af sér ef tekjugrunnur greinarinnar yrði lækkaður á hverju ári um 7% eða svo. Innköllun aflaheimilda án þess að bætur komi til þýðir einfaldlega þetta. Fyrirtæki sem hefur kannski 100 tonn þarf þá að gefa frá sér sem nemur þeirri prósentulækkun sem ráðist verður í á grundvelli þess að aflaheimildir verða innkallaðar á 20 ára tímabili. Augljóslega getur engin atvinnugrein á Íslandi staðið undir slíku. Það þýðir þá að þær skuldir sem eru í greininni munu falla eitthvað. Einhvern veginn verða þær greiddar og þær falla þá á bankana vegna þess að fyrirtæki sem eiga að standa undir þessu verða gjaldþrota. Það er engin leið fram hjá því. 
             Þetta skiptir miklu máli þegar við veltum fyrir okkur því fyrirkomulagi sem við höfum hér varðandi afskriftahugmyndina sem nú hefur verið lögð til í þessari stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Frú forseti. Ég vek athygli yðar á því að klukkan fyrir ræðutímann er hætt að virka. Ég reikna með að fá þá bara tilkynningu þegar að því kemur að tíminn klárast. Síðan kemur að þeim spurningum sem menn hafa rætt í þingsölum. Er það kerfi sem við búum við núna réttlátt eða ranglátt? Það má finna á því margar hliðar. Ákveðið réttlæti er fólgið í því að þeir sem hafa keypt til sín aflaheimildir, sem eru auðvitað langflestar útgerðirnar á Íslandi, hafi þar með eignast og fengið yfirráðarétt yfir þeim sóknarrétti sem þær aflaheimildir veita þeim. Það er ákveðið réttlætismál. Ég er þeirrar skoðunar líka að í ljósi þeirra ákvæða sem liggja til grundvallar lögum um fiskveiðistjórn sé einmitt kveðið á um þjóðareign. Hvað mig varðar lít ég svo á að það sé augljóst mál að íslenska þjóðin á þessa fiskstofna rétt eins og íslenska þjóðin á íslenskt land. Það breytir ekki því að það getur verið skynsamlegt að hafa séreignarfyrirkomulag og við höfum metið það svo að það eigi að vera á veiðiréttinum, rétt eins og við höfum séreignarfyrirkomulag á landnýtingu bænda. Það hreyfir ekki við þeirri staðreynd að við Íslendingar eigum landið okkar og það hreyfir ekki heldur við þeirri staðreynd að við Íslendingar eigum og höfum forræði yfir fiskstofnunum við landið, enda áskilur ríkisvaldið sér þann rétt að ákveða hver heildarafli á að vera og ýmislegt annað sem snýr að veiðunum, sem ríkisvaldið ákveður einmitt í krafti þessa. Það að taka þá ákvörðun að víkja frá því fyrirkomulagi að það sé séreignarréttur á veiðiréttinum, á veiðiheimildunum, hefur mjög alvarlegar afleiðingar í för með sér að mínu mati. Það grundvallast í fyrsta lagi á þeirri hugsun að ríkið eigi raunverulega þennan rétt og sé að kalla hann til sín, og hann hafi aldrei verið nema í eigu ríkisins. Ég er mjög ósammála þeirri skoðun og ég er nokkuð sannfærður um að niðurstaðan sem af því verður verður ekki til heilla fyrir íslenska þjóð. Eða eru menn búnir að gleyma því hvernig var ástatt í íslenskum sjávarútvegi á árum áður en við tókum kvótakerfið upp? Menn geta skoðað t.d. rekstrarniðurstöðu þessarar greinar. Þá blasir við sú mynd að frá og með árunum 1990 og 1991 - það var þegar ríkisstjórn Alþýðuflokks, Alþýðubandalags og Framsóknarflokks tók ákvörðun um að heimila framsal sem var skynsamleg ákvörðun - hefur rekstrarniðurstaða þessarar greinar nærri því öll árin, að undanskildum tveimur, verið jákvæð. Árin þar á undan var allt öðruvísi um að lítast í greininni. Kannski eru menn búnir að gleyma því þegar biðstofur ráðherranna voru fullar af útgerðarmönnum sem biðu eftir fyrirgreiðslu frá ríkisvaldinu til að geta bjargað fyrirtækinu sínu frá gjaldþroti, þegar milljarðar fóru úr vösum skattgreiðenda, t.d. í bjargráðasjóðunum sem voru hér fyrir ekki svo mörgum árum þegar skattpeningar voru settir inn í sjávarútveginn. Þarna eru menn búnir að gleyma þeim ósköpum öllum. Eða meðferðinni á afla sem var hér t.d. á tímum skrapdagakerfisins og við höfum rætt í þessum ræðustól, og við ræddum hér í dag þegar við vorum að ræða um makrílinn. Hið sama gilti m.a. í þorskveiðunum af því að þær voru með sama fyrirkomulagi um margt, eins og makrílveiðarnar voru hér, vegna þess að það voru kappveiðar og í landvinnslunni var oft ekki möguleiki til að anna þeim afla sem barst að landi - vegna þess að menn voru að keppa sín á milli um að klára að veiða sem mest. Allt þetta eiga menn að hafa í huga þegar verið er að finna nýjar leiðir eða menn ætla að gera stökkbreytingar á íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu. Enn og aftur er ekki þar með sagt að þetta kerfi sé gallalaust eða að við eigum ekki að ræða endurbætur á því. Ég er mjög þeirrar skoðunar að ýmsa þætti eins og ég kom að í upphafi ræðu minnar, sérstaklega sem snúa að samspili hafrannsókna og fiskveiðiráðgjafarinnar annars vegar og hins vegar kvótakerfisins, þurfi að skoða miklu betur. En það að setja það fram með þeim hætti sem ríkisstjórnin hefur gert að það eigi að innkalla þessar aflaheimildir á næstu 20 árum, þá væntanlega bótalaust, setur alla greinina í uppnám á þeim tíma sem hún má alls ekki við því. Ég ætla hvorki að þreyta mig né hæstv. ráðherra með að fara yfir skoðanir mínar á ýmsu því sem hæstv. ráðherra hefur þó gert hingað til sem snýr að strandveiðum,  Samantekið, frú forseti, er það þannig að ef við ætlum að láta skynsemina ráða í þessu máli förum við þá leið sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur þó lagt upp með, setjum málið í þann farveg að nefndin fáist við endurskoðun á íslenskum sjávarútvegi, það er sjálfsagt mál, og tökum í burtu þetta ákvæði. Ef það er ákvörðun og tillaga nefndarinnar að skoða slíka leið, gott og vel, en tökum þetta út núna, látum þetta ekki hanga yfir bæði nefndinni og greininni vegna þess að nefndin á að nálgast þetta þannig að það sé ekki fyrir fram búið að ákveða niðurstöðu nefndarinnar, að sjálfsögðu ekki, og greinin á ekki að þurfa að búa við þá óvissu sem þetta ákvæði býr til. Það er skoðun mín og það er skoðun þeirra hv. þingmanna sem flytja þessa tillögu, frú forseti. Að lokum legg ég til að málinu verði vísað til síðari umræðu og til hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar.

Frú forseti. Ég vil bara ítreka það sem ég hef áður sagt hér um það hvernig kveðið er á um þessi mál í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, þar sem flokkaðar eru annars vegar brýnar aðgerðir og hins vegar ákvæði sem hefur yfirskriftina Endurskoðun laga um fiskveiðar. Þar stendur og ég bið menn að átta sig á því að lesa öll þau atriði sem þarna er talað um. Þau eru þá hluti af heild hvert og eitt: „Lög um stjórn fiskveiða verði endurskoðuð í heild með það að markmiði að: 1. stuðla að vernd fiskstofna 2. stuðla að hagkvæmri nýtingu auðlinda sjávar 3. treysta atvinnu 4. efla byggð í landinu 5. skapa sátt meðal þjóðarinnar um eignarhald og nýtingu auðlinda sjávar 6. leggja grunn að innköllun og endurráðstöfun aflaheimilda á 20 ára tímabili í samræmi við stefnu beggja flokka.“ Það verður að lesa öll þessi atriði saman. Þau eru á vegum þessa starfshóps sem á að fara yfir þau miðað við að móta framtíðarstefnu og leggja mat á öll þessi atriði, ekki bara eitt, og vega þau saman. Innan starfshópsins er þá að sjálfsögðu kallað eftir upplýsingum og hópurinn vinnur eins og ráð hefur verið fyrir gert og ég treysti honum vel til þess. Ég bendi á þessi atriði, menn festa sig gjarnan í einu atriði en þarna eru þau mörg saman. Ég ítreka líka það sem ég hef áður nefnt að á samfélagslega ábyrgð útgerðar eins og annars atvinnulífs í landinu hvað varðar byggð og fleira þurfum við að horfa saman. Frú forseti. Þetta var það sem ég vildi segja varðandi ræðu hv. þingmanns og þær tillögur sem hv. þingmaður mælti þarna fyrir, ég vildi benda á þessi atriði.

Frú forseti. Það var vel við hæfi að hæstv. ráðherra teldi upp þau atriði sem snúa að endurskoðun laga um fiskveiðar í þessari stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Þetta eru sex atriði. Fyrstu fimm atriðin sem ráðherrann las upp, þ.e. stuðla að vernd fiskstofna, stuðla að hagkvæmri nýtingu auðlinda sjávar, treysta atvinnu, efla byggð, skapa sátt o.s.frv., eru almenn atriði sem er mjög eðlilegt að fari til nefndarinnar og að nefndin starfi innan þess ramma. Svo kemur sjötta atriðið og þar kemur algjörlega kristalklár ákvörðun sem er allt annars eðlis en fyrstu fimm atriðin sem ég taldi hér upp. Það er svona: „6. leggja grunn að innköllun og endurráðstöfun aflaheimilda á 20 ára tímabili í samræmi við stefnu beggja flokka.“ Hér er ekki lengur verið að ræða um neina sátt, ekki nein almenn markmið, hér er bara ákveðið af ríkisstjórninni að það eigi að komast að þeirri niðurstöðu að það eigi að innkalla allar aflaheimildir á 20 árum. Hæstv. sjávarútvegsráðherra er það reyndur stjórnmálamaður að hann gerir sér fyllilega grein fyrir mun á þessum atriðum. Hér er um að ræða fullkomin frávik og breytingu á þeim grunni sem lagður hefur verið af öllum flokkum sem áttu fulltrúa á Alþingi á sínum tíma, þ.e. Alþýðubandalagi og Alþýðuflokki sem síðan urðu að Samfylkingu, Sjálfstæðisflokki sem hefur stutt þetta og Framsóknarflokki líka. Nú verð ég að játa að ég veit reyndar ekki um afstöðu Hreyfingarinnar, ég þekki hana ekki. Það er grundvallarmunur á þeim atriðum sem hæstv. ráðherra taldi upp. Hvað varðar síðan samfélagslega ábyrgð við útgerðina í landinu er hún heilmikil og ég veit að við hæstv. ráðherra erum sammála um það. Ég veit líka að margir útgerðarmenn hafa staðið mjög myndarlega að þeirri ábyrgð sinni, en ég veit líka því miður dæmi annars og ég veit að hæstv. ráðherra þekkir líka dæmi þess þar sem menn hafa ekki gert það, það er eins og gengur í öðrum atvinnuvegi á Íslandi. Sumir standa sig vel og standa sína plikt, og aðrir ekki. Það hefur ekkert að gera með það mál sem við ræðum hér, frú forseti.

Frú forseti. Ég vil bara árétta það að öll þau atriði sem þarna eru talin upp eru hluti af heild og ber að skoða þau þannig og þarna koma þá rök og gögn inn í starfshópinn. Ef eitt reynist alveg fullkomlega ómögulegt og stangast á við öll hin atriðin sem talin eru upp, eru ekki líkur til þess að út í það verði farið. Menn verða bara að hafa þá heildarsýn að horfa á þetta sem hluta af heild en vera ekki niðurnjörvaðir við eitt atriði í þessum efnum. Ég vil minna á það, frú forseti, hversu mikilvægt er einmitt að fara yfir þau atriði sem hafa skapað þessa ósátt. Ég hef minnt ítrekað á könnun sem Háskólinn á Akureyri gerði meðal ungs fólks í framhaldsskóla, milli 16 ára og tvítugs, þar sem það var spurt hvaða atvinnuveg það teldi að yrði mikilvægastur fyrir íslenska þjóð í framtíðinni. Þau nefndu sjávarútveg í fyrsta sæti og síðan kom ferðaþjónusta, landbúnaður og fleira, en sjávarútvegur var yfirgnæfandi í fyrsta sæti. En svo voru þau spurð að hvaða atvinnuvegi þau vildu helst beina menntun sinni eða starfa við og þá voru það innan við 2% sem nefndu sjávarútveg. Ég held að við þurfum öll að horfa í eigin barm varðandi þá ímynd sem þarna er á ferðinni. Þetta er einn stærsti, öflugasti og mikilvægast atvinnuvegur okkar, sá sem skapar okkur atvinnu og gjaldeyri, er grunnur að efnahagslífi og samfélagi vítt og breitt um landið og við þurfum að hafa aðra ímynd en speglast í þessari viðhorfskönnun. Ég er ekki að setja út á það að þetta unga fólk hafi metið þetta svo, ég er að setja út á okkur og þá sem hafa búið þessum mikla atvinnuvegi þá umgjörð að unga fólkið metur hann svo. Ég held að við eigum að taka þetta mjög alvarlega, við eigum að fara ofan í það og skoða hvar þessir veiku hlekkir um 

Frú forseti. Hvað varðar þá þætti sem hæstv. ráðherra taldi upp enn á ný og vakti athygli á í stefnuyfirlýsingunni, þá er bara grundvallarmunur á þessum þáttum, svo ég ítreki það. Ef eitthvað reynist þarna ómögulegt, eins og hæstv. ráðherra sagði, þá fara menn ekkert í það. Gott og vel. Ég vona að það verði niðurstaðan. En á meðan hangir þetta ákvæði yfir greininni, þessi ógn og þessi hótun hangir yfir íslenskum sjávarútvegi að allar aflaheimildir verði kallaðar inn bótalaust á 20 árum. Það segir sig sjálft hvaða áhrif það hefur á íslenskan sjávarútveg, það þarf ekkert að ræða það. Hvað varðar þá könnun sem hæstv. ráðherra nefndi, gleður það mig mjög - ég hafði reyndar heyrt hæstv. ráðherra nefna þetta áður þegar hann var hv. þingmaður - það sem þessi könnun segir auðvitað er að það ágæta fólk sem tók þátt í könnuninni hefur rétt fyrir sér, sjávarútvegurinn er ein meginstoð íslensks efnahagslífs. Einmitt þess vegna, frú forseti, verðum við þingmenn að gæta okkar á því að vera ekki að leika okkur í einhvers konar tilraunastarfsemi, að prófa og skoða og gera hitt og þetta bara af því okkur líður þannig þennan daginn. Með öðrum orðum, menn verða að fara varlega og skynsamlega í gegnum allar breytingar vegna þess að við vitum hvernig þetta var hér á árum áður þegar allt var í kalda koli, þegar við þurftum skattpeninga inn í greinina. Menn geta velt því fyrir sér hvernig það hefði komið út í slíkri skoðanakönnun ef ungt fólk hefði verið spurt þá hvort það teldi að sjávarútvegurinn ætti framtíð fyrir sér þegar allt var á hausnum í greininni, eða hversu margir hefðu áhuga á að starfa í greininni við slíkar aðstæður. Það er nefnilega mikill munur á því að vilja starfa í grein þar sem er eðlilegur hagnaður af starfseminni, þar sem eru vaxtarmöguleikar, þar sem er öryggi og fyrirsjáanleiki. Það er það sem dregur að. Svo er reyndar hitt líka, frú forseti, sem er rétt að hafa í huga að það eru ekki mörg prósent þjóðarinnar sem vinna í sjávarútvegi yfir höfuð. Það kemur ekkert á óvart þó að 2% af þeim sem tóku þátt í þessari könnun vilji vinna í greininni, það eru kannski á bilinu 5–10% þjóðarinnar sem vinna í sjávarútvegi og sennilega nær 5 en 10, þannig að sú tala þarf ekki að koma hæstv. ráðherra neitt á óvart.

Virðulegur forseti. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um þær langvarandi deilur sem hafa verið í sjávarútvegi árum og nú áratugum saman og stöðugt virðist vera hægt að finna nýjan flöt að ræða um. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að það sé tiltölulega mikil sátt um sjávarútveg, um flest atriði sjávarútvegsins, þ.e. flest meginatriði, sem í fáum orðum má lýsa svo að við viljum ganga þannig um auðlindir hafsins að við komum ekki að þeim í verra ástandi á morgun en við skildum við þær í dag, við viljum nýta fiskstofnana þannig að við sköðum þá ekki það mikið að við getum haft not af þeim á morgun. Sama á um allt lífríki hafsins. Vissulega hefur okkur miðað talsvert áfram hvað þetta varðar að mörgu leyti. Deilan um sjávarútveginn snýst fyrst og fremst um eignarhaldið, hvort þetta er séreign eða sameign, um ráðstöfunarrétt ákveðinna aðila, í þessu tilfelli útgerðar sem fær veiðiheimildir afhentar, hvort það þýði í leiðinni, eins og hv. þm. Illugi Gunnarsson nefndi áðan, að þarna sé nánast um séreign að ræða. Þess vegna langar mig til að spyrja hv. þingmann að því til að það sé alveg ljóst og fari ekki á milli mála: Telur hv. þingmaður veiðiheimildir vera séreign þeirra sem hafa fengið þær úthlutaðar eða þeirra sem hafa keypt þær til sín af öðrum? Hvort lítur hann frekar á veiðiheimildir sem séreign þeirra eða sameign þjóðarinnar? Þetta er grundvallaratriði í umræðunni. Um þetta stendur hin mikla deila í sjávarútvegi.

Frú forseti. Svarið er alveg augljóst af minni hálfu. Ég er þeirrar skoðunar að fiskstofnarnir á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar, rétt eins og kveðið er á um í lögum um stjórn fiskveiða, en nýtingarrétturinn sé séreign. Þessu hef ég haldið fram árum og jafnvel áratugum saman. Það er hálfskrýtið að segja þetta, manni finnst maður verða svo óskaplega gamall þegar maður segir slíkt, en það er þó þannig að þetta hefur verið afstaða mín alla tíð að um sé að ræða séreign á nýtingunni en það á sama tíma sé sameign þjóðarinnar, þ.e. ef slíkt hugtak er til. Ég held að menn hafi haft miklar efasemdir um það og fært fyrir því gild rök að um slíkt sé ekki að ræða, þ.e. sameign þjóðar, heldur miklu frekar eign ríkis og um leið forræði ríkis á fiskstofnunum. Það birtist síðan, eins og ég sagði í ræðu minni, í því að ríkisvaldið hefur til þess möguleika og vald að ákveða heildaraflamark, þ.e. hve mikið má veiða, með hvaða hætti og setja allar þær takmarkanir sem það telur nauðsynlegt til að vernda stofna o.s.frv. Fyrirkomulag þar sem um er að ræða framseljanlegar aflaheimildir hefur gert það að verkum að íslenskur sjávarútvegur hefur skilað hagnaði frá því að þessu kerfi var komið á. Fram að þeim tíma gekk upp og niður svo ekki sé meira sagt í þeirri grein. Ég tel að um leið og við höfum náð þeirri festu sem því fylgir að vera með aflamarkskerfi í sjávarútvegi, höfum við líka um leið fengið mikla festu inn í sjálft hagkerfið vegna þess að þegar hinar miklu sveiflur voru í sjávarútveginum á árum áður, þýddi það líka um leið að það urðu miklar sveiflur í íslenska hagkerfinu. Það er því til mjög mikils að vinna, ekki bara fyrir íslenskan sjávarútveg heldur fyrir alla aðra atvinnustarfsemi á Íslandi, sérstaklega alla nýsköpun, að það sé miklu meiri stöðugleiki í íslensku efnahagslífi og sá stöðugleiki verður aldrei nema stöðugleiki sé í sjávarútvegi. Það verður ekki stöðugleiki í sjávarútvegi ef við t.d. hverfum aftur til fyrri tíðar þar sem var einhvers konar skrapdagakerfi, það verður heldur ekki stöðugleiki ef stjórnmálamennirnir ætla að fara að hafa puttana í því, m.a. eins og lagt er til í frumvarpinu sem rætt var áðan, í hvaða vinnslu á að vinna ákveðnar afurðir o.s.frv. Ef stjórnmálamenn ætla að auka afskipti sín af greininni mun það auðvitað valda 

Virðulegi forseti. Í ræðu sinni fyrr við upphaf þessar umræðu sagði hv. þm. Illugi Gunnarsson að verði eignir útgerðar innkallaðar muni þær ekki standast það, þ.e. um 7% á ári, ef ég man rétt eftir honum, af eignum útgerðar innkallaðar muni þær ekki þola það. Þess vegna finnst mér mjög eðlilegt að gengið sé eftir því hvert álit hv. þingmanns er á veiðiheimildunum, hvort þær eru eignir, hvort fiskstofnarnir eru eignir, hvort veiðiheimildirnar sem slíkar eru eignir sem má ráðstafa að eigin vild, því að þetta er kjarni málsins, um þetta snýst deilan. Hér hefur líka verið talað um að útgerðin hafi skilað hagnaði á hverju ári síðan þetta kerfi var tekið upp, þ.e. heimild til að framselja þessar heimildir, kaupa þær og selja eða leigja. Í dag er staðan hins vegar þannig að skuldir sjávarútvegsins eru taldar vera um 550 milljarðar kr. Réttur helmingur þeirra skulda á rætur sínar að rekja til rekstrar, þ.e. innan greinarinnar sjálfrar, kannski 52–54%, annað á rætur sínar að rekja út fyrir greinina, mestan part eftir því sem mér skilst í kaupum á hlutabréfum að stærstum hluta til í fjármálafyrirtækjum, sem er umhugsunarefni líka hvers vegna þessi fína atvinnugrein sér ekki ástæðu til að fjárfesta í greininni frekar en að fara út úr henni, og þá kannski nánast eingöngu í sama atvinnurekstri. Hvernig í ósköpunum stendur á því? Það er vandi sem við stöndum frammi fyrir í dag og því er full ástæða til að taka þessi mál til endurskoðunar eins og við höfum gert. Ég hvet hv. þm. Illuga Gunnarsson og flytjendur þingsályktunartillögunnar til að bogna ekki undan rökræðunni,  
            

Frú forseti. Ég skal síðastur manna biðjast undan rökræðu um sjávarútvegsmál eða kvótakerfið. Ég hef reyndar lagt mig sérstaklega eftir slíkri umræðu árum saman, gaf út í félagi við annan mann sérstakan bækling um það mál, akkúrat þá spurningu sem hv. þm. Björn Valur Gíslason veltir hér upp, sem er þessi: Hvar liggur eignarrétturinn? Þannig að ég hef tjáð mig mjög ítarlega um það mál, ég gerði það áðan þar sem ég benti á að ég væri þeirrar skoðunar að fiskstofnarnir á Íslandsmiðum væru í eign ríkisins. Ég tel hugtakið „þjóðarréttur“ mjög loðið hugtak og að það sé miklu skynsamlegra að tala bara beint um hvað þetta er, að þetta sé eign ríkisins, ríkið hafi ráðstöfunarrétt hvað það varðar að ákveða heildarafla og annað slíkt, en síðan sé nýtingarrétturinn í séreign, hann gangi kaupum og sölum og það sé skynsamlegasta fyrirkomulagið sem við getum haft hvað varðar fiskveiðar á Íslandsmiðum. Hvað varðar skuldir sjávarútvegsins, þá voru heildarskuldirnar 325 milljarðar við árslok 2007. Síðan hrynur gengi íslensku krónunnar og það er eðlilegt að skuldir sjávarútvegsins séu í erlendri mynt vegna þess að tekjur sjávarútvegsins eru í erlendri mynt. Þannig að þegar skuldirnar hafa vaxið svo mjög, hafa líka tekjurnar vaxið mjög. Menn verða auðvitað að hafa það í huga. Enn og aftur, heildarskuldir íslensks sjávarútvegs voru ekki nema rétt rúmlega 2% af heildarskuldum íslensks atvinnulífs, þannig að menn geta ekki haldið því fram að íslenskir útgerðarmenn hafi gjörsamlega misst vitið í skuldsetningu. Hitt er alveg rétt að það eru dæmi um að menn hafi verið að taka stöður í ýmsum öðrum rekstri, fjármálastofnunum og öðru, og það er bara eitt sem gildir um þetta. Ef menn hafa farið þannig með sín fyrirtæki að þeir hafa gengið of langt, tekið of mikla áhættu eða farið í rangar fjárfestingar, eiga menn auðvitað bara að standa frammi fyrir því. Það þýðir að annaðhvort verða bankarnir að leysa til sín aflaheimildir og selja þær aftur á markaði og þar með tapa þessir einstaklingar sínum fyrirtækjum og það þýðir bara það í framhaldinu að einhverjir aðrir kaupa og fara af stað. Það er hið eðlilega. Þannig gerist það, öðruvísi getur það ekki verið. Það er ekkert óeðlilegt við það, þannig gengur hinn eðlilegi og virki markaður fyrir sig. Það er mjög mikilvægt að einmitt bankarnir horfi til þessa að það sé ekki verið að koma í veg fyrir að það myndist rétt verð á aflaheimildunum 

Frú forseti. Hér er rætt um þá þingsályktunartillögu hv. þm. Illuga Gunnarssonar o.fl. um að ríkisstjórninni verði falið að lýsa því yfir að horfið verði frá fyrirhugaðri fyrningu aflaheimilda sem getið er um í verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar. Raunar er mótsögn í þeirri yfirlýsingu sem felst í þingsályktunartillögunni því að þar er þess krafist að fallið verði frá fyrningarleið af því að það sé svo mikilvægt að gefa sér enga niðurstöðu fyrir fram. Samt vilja flutningsmenn gefa sér það fyrir fram að ekki verði farin sú leið sem kosið var um í síðustu alþingiskosningum, sú stefna sem borin var fram af báðum stjórnarflokkum, stefnan sem hv. þm. Illugi Gunnarsson kallar hótun en ég vil segja að sé loforð og var auðvitað kosningaloforð. Ég held að hagsmunaaðilum í sjávarútvegi væri nær að ganga til samstarfs við íslensk stjórnvöld um nauðsynlegar breytingar á núverandi kvótakerfi, þiggja þá útréttu hönd sem þeim hefur verið rétt, koma að borðinu og vera hluti af þeim sáttum sem þarf að ná við sjálfa þjóðina um þetta mál, ekki bara við útgerðina heldur líka við þjóðina. Áróðursstríðið sem nú er háð gegn eðlilegum og tímabærum breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu er í raun og veru í sáralitlu samræmi við tilefnið, eins og ég hef áður rætt á þessum vettvangi, og það á mun meira skylt við sérhagsmunagæslu undir yfirskini stjórnmála. Menn hrópa hér hrun yfir sjávarútveginn í landinu, verði fyrningarleiðin farin, tala eins og verið sé að hrammsa frá þeim þeirra lögmætu eign og þjóðnýta hana, eins og það er oft orðað, og gott ef byggðir munu ekki leggjast í eyði og fiskveiðar leggjast af við strendur landsins. En það er því miður fátt sem fær staðist í þessum málflutningi útvegsmanna og talsmanna þeirra á Alþingi. Fiskveiðar munu að sjálfsögðu ekki leggjast af eða byggðir fara í eyði þó að útgerðarmenn verði með formlegum hætti að horfa upp á að því, sem þeir kalla eignarrétt sinn, verði breytt í nýtingarrétt í samræmi við markmið núgildandi laga og þó að stofnaður yrði auðlindasjóður þaðan sem veiðiheimildum yrði ráðstafað til framtíðarnota fyrir útgerðina í landinu gegn hóflegu gjaldi. Því er einmitt þveröfugt farið því að það er núverandi kvótakerfi eins og það er í dag sem hefur kallað alvarlega röskun yfir byggðir landsins. Það ætti hv. þm. Illugi Gunnarsson að þekkja mörgum öðrum betur, svo nátengdur sem hann er Flateyri við Önundarfjörð þaðan sem útgerðarmaðurinn seldi og fór með 3 milljarða í vasanum fyrir tveimur eða þremur árum og skildi byggðarlagið eftir í sárum, byggðarlagið sem kallar hv. þm. Illuga Gunnarsson tengdason Flateyrar. Ég vil líka minna á 1. gr. fiskveiðistjórnarlaga í framhaldi af því sem við erum að tala um og það sem hv. þingmaður kallar séreignarrétt. Þar segir, með leyfi forseta: „Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar. […] Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildunum.“ Það er með öðrum orðum þjóðin sem á fiskinn í sjónum, við getum kallað það ríkið, í lögunum stendur „þjóðin“ og ég hef hingað til gert greinarmun á þjóð og ríki. Það var frá fyrstu tíð vilji löggjafans að útgerðin hefði nýtingarrétt á þessari auðlind, ekki eignarhald. Það er algerlega skýrt í þessari markmiðslýsingu. Það er fráleit fullyrðing að innköllun aflaheimilda í áföngum á 20 árum í samráði við þá sem eiga hagsmuna að gæta sé einhvers konar umbylting á fiksveiðistjórnarkerfinu. Þaðan af síður fær það staðist að hófsöm og löngu tímabær leiðrétting á þessu óréttláta kerfi muni leiða hrun yfir greinina. Það má rifja það upp, sem hefur reyndar oft komið til umræðu á þessum vettvangi, að við erum að tala um kerfi sem samkvæmt úrskurði mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna brýtur mannréttindi og hindrar eðlilega nýliðun þar sem menn eru tilneyddir að gerast leiguliðar hjá handhöfum aflaheimildanna. Þetta kerfi sem felur í sér sams konar meinsemd skuldasöfnunar og yfirveðsetningar og þá sem ollu efnahagshruninu í haust. Ég segi sams konar meinsemd. Ég er ekki að tala um að núverandi skuldir sjávarútvegsins séu orsök efnahagshrunsins sem við lentum í í haust. Ég er að tala um að inn í kerfið er innbyggð þessi sams konar meinsemd. Við erum að tala um kerfi þar sem aflaheimildirnar voru upphaflega færðar útgerðunum endurgjaldslaust í hendur, þótt þær hafi skipt um hendur síðan, með þeim afleiðingum að LÍÚ hefur slegið eign sinni á fiskinn í sjónum. Fiskveiðiauðlind þjóðarinnar sem er eign þjóðarinnar en ekki LÍÚ. Aflaheimildirnar úr þessari þjóðarauðlind hafa útgerðir landsins meðhöndlað sem söluvöru, sem skiptagóss og leiguvarning og þær hafa veðsett aflaheimildirnar. Menn tala eins hið frjálsa framsalskerfi fiskveiðiheimilda, kvótakerfið, sé einhvers konar fyrirmyndarkerfi sem ekki megi raska. En hvernig stendur þá á því að svo illa er komið fyrir sjávarútveginum að gamli grátkórinn hrópar hrun yfir greinina ef hróflað verður við þessu kerfi? Ætli það sé ekki frekar hin geigvænlega yfirveðsetning og skuldastaða greinarinnar sem skapar henni meiri hættu en þær breytingar sem boðaðar hafa verið? Sjávarútvegurinn skuldar 550 milljarða kr., atvinnuvegur sem á síðasta ári hafði 170 milljarða kr. tekjur og hefur - af því að það kom til tals í máli hv. þingmanns rétt áðan - frá árinu 2005 skuldað meira en helming umfram ársveltu á hverju ári, en vitanlega jukust skuldirnar hratt síðasta árið eftir hrun. Þessar skuldir hafa aukist um 250% á síðustu sjö árum, þ.e. þrisvar sinnum meira en tekjur greinarinnar. Það er athyglisvert að af þeim 500 millj. sem greinin skuldar er um það bil helmingur vegna kaupa á skipum og kvóta, eins og hv. þm. Björn Valur Gíslason nefndi. Hinn helmingurinn er vegna afleiðusamninga, hlutabréfakaupa og áhættuviðskipta, má segja, utan greinarinnar. Það er raunveruleg hætta á því í ljósi þessarar stöðu að íslenskar aflaheimildir renni úr höndum okkar Íslendinga og lendi í höndum erlendra fjármálastofnana og kröfuhafa. Samkvæmt upplýsingum sem birtar hafa verið opinberlega kemur fram að innan við helmingur íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja stendur traustum fótum. 27% eiga sér ekki viðreisnar von og annar eins fjöldi þarfnast tímabundinna aðgerða, þ.e. getur ekki staðið við skuldbindingar sínar eins og sakir standa. Síðan eru nálægt 40% sem segja má að séu starfrækt á eðlilegum rekstrargrundvelli. Ég held að eina leiðin til að forða því að veiðiheimildirnar lendi í höndum erlendra fjármálastofnana sé þess vegna að styrkja í verki markmið og fyrirmæli íslenskra laga um að aflaheimildir á Íslandsmiðum séu í reynd eign íslensku þjóðarinnar en ekki einstakra útgerðarfyrirtækja. Staðreyndin er nefnilega sú að núverandi kvótakerfi hefur í gegnum tíðina verið vettvangur fyrir brask. Og þó að það verði ekki sagt um hvern einasta útgerðaraðila - því að vitanlega fyrirfinnast vel rekin útgerðarfyrirtæki og einstakir útgerðarmenn sem reka fyrirtæki sín af ábyrgð - er engu að síður staðreynd að í greininni hafa viðgengist óvönduð meðul. Í því sambandi gæti verið fróðlegt fyrir þingheim að kynna sér vel skýrslu tveggja laganema á Bifröst, þeirra Þórðar Más Jónssonar og Finnboga Vikars Guðmundssonar, um þá meðferð aflaheimilda sem viðgengst í þessari atvinnugrein. Það er athyglisverð lesning og vönduð greining á ástandinu. Frú forseti. Ég treysti því að sú ríkisstjórn sem nú situr láti einskis ófreistað að knýja í gegn þær breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu sem kjósendum var heitið fyrir síðustu kosningar og skýrt er kveðið á um í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Ef LÍÚ ætlar að halda áfram sínu stríði við stjórnvöld vegna fyrirhugaðra breytinga á fiskveiðistjórnarkerfinu skulu samtökin átta sig á því að þau eru í stríði við íslenska þjóð. 

Virðulegi forseti. Mér þótti ræða hv. þingmanns að sumu leyti alveg með ólíkindum en í sjálfu sér er ekkert nýtt við þann tón sem kvað við í ræðu hennar. Ég ætla að leyfa hv. þm. Illuga Gunnarssyni að svara fyrir sig en einhvern veginn fannst mér þetta með óskiljanlegri og ósmekklegri orðum sem fallið hafa í þessum ræðustól og þó hefur ýmislegt komið héðan og ekki síst frá flokki hv. þingmanns. Það verður að segjast eins og er. 
             Þingmaðurinn á það gjarnan til eins og samherjar hennar að tala í nafni þjóðarinnar. Það er mjög slæmur ávani að standa í ræðustól Alþingis og þykjast vera að tala í nafni heillar þjóðar þegar maður hefur ekki það umboð, hv. þingmaður. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún telji ekki að þjóðin þurfi núna á öllum þeim tekjum að halda sem hægt er að hafa út úr sjávarútvegi. Og í framhaldi af því: Telur hún enga óvissu hafa skapast í íslenskum sjávarútvegi vegna ákvarðana ríkisstjórnarinnar um að fyrna aflaheimildir? Telur hún enga óvissu hafa skapast þannig að sjávarútvegurinn starfi sem aldrei fyrr og taki allar þær ákvarðanir um fjárfestingar og annað, að þar ríki engin óvissa? Mig langar líka að spyrja hv. þingmann, af því að henni er tíðrætt um samráð, hvort haft verði samráð varðandi fyrninguna. Hvernig háttar því samráði? Hvernig sér hún fyrir sér að það samráð verði? Við hverja ætlar hún að hafa samráð? Af því að hv. þingmanni er tíðrætt um LÍÚ, og ekki ætla ég að fara að afsaka þau samtök á neinn hátt, hefur hún kynnt sér afstöðu Landssambands smábátaeigenda t.d.? Hefur hún kynnt sér afstöðu þeirra varðandi fyrningarleiðina? Hefur hún kynnt sér afstöðu Sjómannasambandsins, talsmanna sjómanna og talsmanna skipstjórnenda? Ég held að hún ætti að kynna sér hana áður en hún fer að tala 

Frú forseti. Ég tala ekki í nafni smábátasjómanna eða annarra. Ég tala í mínu nafni og er í þessum ræðustóli að tjá mínar skoðanir og þarf ekki að leita til útvegsmanna eða annarra hagsmunaaðila til að óska leyfis fyrir því hvað ég megi segja í þessum ræðustól. Ég tala frjálst. Ég tala heldur ekki í nafni íslenskrar þjóðar. Ég tala kannski í nafni þess meiri hluta sem kaus núverandi ríkisstjórnarflokka sem buðu fram í síðustu kosningum loforð um breytingu á núverandi kvótakerfi. Vissulega þurfum við tekjur í þjóðarbúið, eins og hv. þingmaður bendir á. Hann spyr hvort engin óvissa hafi hlotist af áformum um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Vitanlega hljóta spurningar að vakna þegar boðuð er breyting á fiskveiðistjórnarkerfinu, en ég spyr hv. þingmann á móti: Telur hann að skuldastaða greinarinnar hafi ekkert að gera með þá óvissu sem fram undan er? Telur hann að ótti manna við hrun í sjávarútvegi hafi nákvæmlega ekkert að gera með þá geigvænlegu skuldastöðu sem greinin stendur frammi fyrir og þá veðsetningu sem orðin er í þessari atvinnugrein?

Virðulegi forseti. Eflaust er einhvers staðar ótti varðandi skuldastöðu sjávarútvegsins en það er ekki meginorsökin fyrir því að aðilar í sjávarútvegi eru óttaslegnir, telja að sér vegið eða þora ekki að fjárfesta eða annað. Það er ekki ástæðan fyrir því að sú staða er uppi. Ástæðan fyrir því að óvissa er í sjávarútvegi er að við erum með ríkisstjórn sem boðað hefur að fyrna aflaheimildir sjávarútvegsins og það eru ekki bara þeir sem heyra undir LÍÚ sem þar eru undir, eins og hv. þingmaður virðist halda, það eru líka aðilar sem eru í hagsmunasamtökum smábáta. Ég held að hún ætti að fara aðeins betur yfir heimavinnuna þegar hún fer að ræða þessa hluti og kynna sér afstöðu þessara aðila líka því að ég fullyrði að þorri þeirra sem starfa í sjávarútvegi í dag er á móti þeirri aðferð sem hv. þingmaður talar fyrir. Mig langar að spyrja hv. þingmann fyrst ég er kominn aftur upp: Hvað gefur hún hæstv. sjávarútvegsráðherra, og þá væntanlega sjávarútvegsnefnd, langan tíma til að komast að þeirri niðurstöðu að hrinda fyrningu í framkvæmd? Hvað gefur hún sjálfri sér langan tíma? Ef fyrning verður ekki innan þess tíma, lítur hún þá svo á að slíta beri ríkisstjórnarsamstarfinu?

Frú forseti. Varðandi tímasetninguna þá er hún alveg skýr í stjórnarsáttmálanum. Þar segir: „Endurskoðunin mun verða unnin í samráði við hagsmunaaðila í sjávarútvegi og miðað við að áætlun um innköllun og endurráðstöfun taki gildi í upphafi fiskveiðiárs 1. september 2010.“ Það stendur þarna svart á hvítu og við þetta ætlast ég til að verði staðið eins og aðrir fylgismenn og þingmenn stjórnarflokkanna hljóta að ætlast til.

En ef ekki?

Ef það næst ekki er það bara sú staða sem er uppi sem þarf að líta á þegar þar að kemur. Við skulum ekki vera með neina spádóma fram í tímann varðandi það. Að halda því síðan fram eins og hv. þingmaður gerir að skuldirnar séu ekki áhyggjuefni í íslenskum sjávarútvegi eins og staðan er, það sé ekki skuldastaðan sem valdi ótta heldur áform um breytingar á þessu óréttláta kvótakerfi sem nú þegar hefur leitt hrun yfir margar sjávarbyggðir.

Hvað er óréttlátt?

Og þegar þingmaðurinn brýnir mig um að vinna heimavinnuna mína og kynna mér afstöðu aðila í greininni, þarf ég enga slíka brýningu. Ég hef þegar rætt við fjölmarga aðila í greininni sem bæði tengjast henni beint og óbeint og ég hef kynnt mér ítarlega sjónarmið manna í þessu sambandi. Þar fyrir utan hef ég auðvitað líka kynnt mér og kynnst sjónarmiðum almennra kjósenda á opnum fundum, í samtölum og í tölvupóstum sem mér hafa borist því að það er mikill áhugi fyrir þessu máli í samfélaginu. Þetta er eitt af brýnustu málunum í samfélaginu í dag og ég harma það ef hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson hefur ekki skynjað þann undirþunga.

Frú forseti. Síðustu orð hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur valda mér nokkrum vonbrigðum, að hún hafi kynnt sér málið ítarlega. Ég verð að játa að ég stóð í þeirri von að það mætti skýra ýmislegt í málflutningi þingmannsins þannig að viðkomandi hv. þingmaður hefði ekki kynnt sér málið og þar með væri komin skýring á ýmsu því sem sagt var í þeirri ræðu sem flutt var hér áðan. En nú er komið í ljós að það var ekki byggt á vanþekkingu heldur einhverju öðru sem þar var sagt. Ég ætla ekki að elta ólar við það sem fram kom þar  Hitt er alveg rétt að það komu upp mál eins og þingmaðurinn nefndi með svo smekklegum hætti, sem snúa að byggðarlaginu Flateyri. Til þess höfum við líka sett upp byggðakvóta, til að bregðast við slíkum uppákomum og þar hafa reyndar komið einstaklingar að rekstri sem hafa tryggt að undirstöður atvinnulífsins þar standa enn. Það sem ég vil spyrja hv. þingmann að er þetta: Þegar liggur fyrir að kalla á inn eignir sjávarútvegsins bótalaust, sem eru að stærstum hluta kvótinn og aflaheimildirnar, og það eru miklar skuldir í greininni, er hv. þingmaður þá þeirrar skoðunar að það muni styrkja greinina og auka möguleika hennar til að greiða skuldir sínar eða minnka að stærsti hluti eignanna verði kallaður bótalaust inn til ríkisins? Skuldirnar standa áfram. Telur hv. þingmaður að greinin muni eiga auðveldara 

Frú forseti. Þetta er sérkennileg málfundartækni að gefa sér forsendurnar og fara svo að rökræða þær. Ég veit ekki til þess að það hafi nokkurn tíma verið talað um að kalla inn eignir bótalaust. Ég vil nota allt önnur hugtök yfir það sem fram undan er. Ég mundi frekar vilja tala um að breyta því sem útvegsmenn kalla eignarrétt sinn í afnotarétt, nýtingarrétt. Ég sé heldur ekki ástæðu til að við séum í þessum ræðustóli að reyna að leiða til lykta það starf sem starfshópi sjávarútvegsráðherra hefur verið falið. Þó svo að útvegsmenn hafi stokkið á braut úr starfi þeirrar nefndar um hríð treysti ég því að þeir muni koma til starfa aftur og taka þátt í því starfi og því verkefni sem þeim hefur verið falið, þ.e. að leiða þetta mál til lykta. Ég hef enga trú á öðru en að ef menn virkilega leggja sig fram og reyna að horfa af einhverri sanngirni á þetta mál, takist þeim að ná einhverri niðurstöðu. En sá átakafarvegur sem þetta hefur verið í frá upphafi og þær stríðsstellingar sem menn eru í gera mönnum óneitanlega mjög erfitt fyrir. Ég neita því ekki og það er áhyggjuefni.

Frú forseti. Það er mikið ánægjuefni ef allt þetta snýr bara að því að breyta hugtakinu og að ekkert annað standi til af hálfu ríkisstjórnarinnar þannig að það sem áður var kallað sérstakt kosningaloforð um að aflétta mesta óréttlæti Íslandssögunnar, er orðin breyting á skilgreiningu á hugtaki. Auðvitað er það ekki svo, frú forseti. Auðvitað er verið að tala um það sem stendur í stefnuyfirlýsingunni að innkalla og endurráðstafa aflaheimildum á 20 ára tímabili, nema hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir sé tilbúin að koma upp og lýsa því yfir að það eigi síðan að láta sanngjarna greiðslu koma á móti, sem er auðvitað ekki hugmyndin. Enn á ný hlýt ég að spyrja: Hvernig sjá menn þetta fyrir sér? Ástæðan fyrir að ég spyr er vegna þess að þetta er mikilvægt. Þetta fjallar um grundvöll sjávarútvegs á Íslandi við mjög erfiðar aðstæður. Ég spyr þingmanninn þess vegna aftur, og hér er ekki talað úr neinum skotgröfum, þetta er bara eðlileg spurning þingmanns á Alþingi Íslendinga til annars hv. þingmanns sem leggur til þessa grundvallarbreytingu á sjávarútveginum: Telur hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir, miðað við núverandi skuldastöðu að ef aflaheimildirnar eru innkallaðar bótalaust án þess að viðkomandi útgerðir fái neitt til baka en standi áfram með skuldirnar, það líklegra að þessar útgerðir geti greitt skuldir sínar til baka eða telur hún að það sé ólíklegra? Það skiptir miklu máli. Hér er ekki talað úr neinni skotgröf. Hér er mjög einföld spurning sem er beint til hv. þingmanns. Ég vil líka að lokum taka undir það sem kom fram hjá einum hv. þingmanni, Gunnari Braga, sem sagði þetta: Það fer ekki vel á því þegar menn fullyrða eins og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir gerði í ræðu sinni. Hún sagði: Þjóðin hefur þessa skoðun og Landssamband ísl. útvegsmanna skal passa sig á að fara ekki gegn skoðun þjóðarinnar. Þetta fer ekki vel í pólitískri umræðu og það er rangt hjá hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur þegar hún sagði að hún teldi sig ekki vera einhvern handhafa þjóðarvilja. Það mátti svo augljóslega lesa úr ræðu hv. þingmanns og heyra af máli hennar áðan, því miður.

Forseti vill áminna þingmenn um að nefna þingmenn með fullu nafni.

Frú forseti. Það er ekki mitt hlutverk að útfæra fyrningarleiðina. Það er hlutverk þess starfshóps sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur sett á laggirnar. Sá starfshópur er með tiltekna verklýsingu og það er í verkahring þeirra sem sitja við það borð að leggja til útfærslu og sáttina í þessu máli. Ég er óbreyttur stjórnarþingmaður. Ég styð þau áform sem ríkisstjórnin hefur uppi um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Ég stjórna ekki því ferli. Ég styð það hins vegar og ber í brjósti ákveðna von um hverjar lyktir þess máls megi verða. Ég ætla ekki að fara í orðahnippingar og orðhengilshátt við hv. þingmann um hvernig eigi að útfæra þessar breytingar. Ég er hins vegar þeirrar sannfæringar að breytingar á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi séu brýnt hagsmunamál fyrir byggðir landsins og tvímælalaust þjóðþrifamál sem ætti að geta verið til þess fallið að bæta rekstrarstöðu og treysta frekar starfsskilyrði íslenskra útgerðarfyrirtækja og gera þau öflugri en verið hefur.

Virðulegi forseti. Hér erum við að ræða líklega eitthvert mesta hagsmunamál þjóðarinnar á síðari tímum og líklega eitt mesta hagsmunamál þjóðarinnar í dag, því ef við höfum einhvern tímann þurft á því að halda að hafa frið og sátt og enga óvissu um undirstöðuatvinnugreinar þjóðarinnar þá er það nú. Ég hef velt því fyrir mér eftir að svokölluð fyrningarleið var boðuð, hvort það sé þá líka markmið ríkisstjórnarinnar, bara ekki búið að segja frá því enn þá, að fyrna heimildir eða rétt manna til að stunda landbúnað, jarðrækt, mjólkurframleiðslu eða framleiðslu á lambakjöti, svo dæmi sé tekið. Á ekki í rauninni það sama við? Er það næsta skref hjá hæstv. ríkisstjórn, frú forseti, að ganga þann veg að fara í innköllun á slíku? Það besta fyrir íslenska þjóð í dag væri að sjálfsögðu að eyða þeirri óvissu sem ríkisstjórnin hefur nú skapað varðandi sjávarútveginn, með því að afturkalla yfirlýsingu þá sem er í stjórnarsáttmálanum um fyrningu aflaheimilda. Sú tillaga sem við leggjum hér fram er til þess fallin að reyna að hvetja ríkisvaldið og ríkisstjórnina til að taka skref til þess að við getum horft fram á við og starfað áfram í þeirri atvinnugrein sem skiptir okkur mestu og til þess að fjárfestingar verði í atvinnugreininni, því þrátt fyrir þau orð sem hér hafa fallið varðandi skuldastöðu sjávarútvegsins, þá hafa menn tækifæri og vilja til að fjárfesta í honum og það er beinlínis nauðsynlegt að áfram verði fjárfest í sjávarútvegi, t.d. varðandi fiskiskipaflotann, tækniþróun og annað. Fyrning aflaheimilda er til þess fallin að skapa óvissu og draga úr vilja til að ráðast í nauðsynlegar umbætur í sjávarútvegi, þ.e. rekstur fyrirtækja og tækniþróun og annað. Það er mjög mikill og stór ábyrgðarhluti að setja svona fram, ekki síst vegna þess að það virðist algjörlega óljóst hvernig á að hrinda þessu í framkvæmd. Það virðist algjörlega óljóst og vanhugsað eða ekkert búið að hugsa um hverjar afleiðingarnar mögulega verða. Hjá hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur kom fram hér rétt áðan, að það væri í rauninni ekki hennar að útfæra fyrningarleiðina. Ég hélt það væri einmitt ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna sem kasta slíku fram, að útfæra og koma með útfærsluna. Hver annar á að útfæra? Eru það þeir sem eru í greininni í dag? Á að láta þá útfæra fyrningarleiðina? Er búið að stilla þeim upp við byssuhlaupið og segja: Nú skuluð þið bara útfæra, annars hljótið þið verra af? Hvert er markmiðið með þessu? Hv. þm. Illugi Gunnarsson velti því hér upp áðan hvort kerfið væri réttlátt. Það má alltaf spyrja sig þeirrar spurningar: Er eitthvert kerfi réttlátt? Er kerfið í landbúnaðinum réttlátt? Er kerfið sem við höfum varðandi nýtingu náttúruauðlinda í jörðu réttlátt? Er atvinnuleysisbótakerfið réttlátt? Hvaða kerfi er yfir það hafið eða hvaða samþykktir stjórnmálamanna eða ríkisstjórnar eru einhvern tímann yfir allan vafa hafnar um að þær séu réttlátar? Við eigum að sjálfsögðu að vera reiðubúin, sem við erum, að skoða ábendingar sem koma varðandi sjávarútvegskerfið eins og allt annað. Ég hygg að allir eða velflestir þingmenn, frú forseti, séu reiðubúnir til þess að leggja í slíka vinnu. Hæstv. sjávarútvegsráðherra nefndi í ræðu sinni samfélagslega ábyrgð sjávarútvegsfyrirtækja. Ég held að það yrði einmitt mjög forvitnilegt ef það yrði skoðað og hreinlega gerðar rannsóknir á því hvað sjávarútvegsfyrirtæki leggja til samfélagslegra verkefna á Íslandi. Samfélagsleg ábyrgð þeirra er nefnilega mikil. En það fer vitanlega eftir því hvernig menn teygja og toga þetta hugtak hver niðurstaðan verður. Ímynd greinarinnar kom líka fyrir í orðum hæstv. sjávarútvegsráðherra. Ef ég skildi hæstv. ráðherra rétt, þá var hann að velta því upp að það þyrfti að bæta ímynd greinarinnar. Ég held ég geti verið sammála hæstv. ráðherra með það, frú forseti, að ímynd þessarar greinar okkar er kolröng; ósanngjörn og röng. Röng ímynd er dregin upp af spunameisturum þeim sem nú vilja innkalla veiðiheimildir, fyrna veiðiheimildir, og láta líta svo út að bara bófar og bandítar séu í þessari grein. Það er vitanlega ekki þannig. Þetta er uppsláttur. Þetta er popúlismi. Ég verð, frú forseti, að koma aðeins inn á vinnubrögð ríkisstjórnarinnar í þessu máli. Hér er skipuð fjölmenn nefnd til að vinna að endurskoðun fiskveiðistjórnarkerfisins, eða þeirra laga sem við vinnum eftir. Hún vinnur í fyrsta lagi í því umhverfi að yfir hangir þessi svokallaða fyrningarleið. Það verður að segjast eins og er að það hefur vissulega mótað og haft veruleg áhrif á umræðu í þessari nefnd að þetta hangir yfir okkur. Það verður líka að segjast eins og er að því miður höfum við kannski frekar lítið komist áfram í vinnu nefndarinnar, vegna þess að þetta hangir yfir. Hitt er svo líka, sem ég verð að nefna hér, að mér finnast þau vinnubrögð ekki í lagi sem nú eru viðhöfð, að koma hér með frumvarp um breytingar á því kerfi sem við eigum að fjalla um og endurskoða, að koma með það hér inn í þingið, á meðan á þessari vinnu stendur. Ég held að það sé eitthvað það mikilvægasta sem við getum gert - ef við erum að meina það í alvöru að endurskoða þessa hluti og hafa um þá sátt - að ástunda ekki þessi vinnubrögð. Að ástunda ekki þau vinnubrögð að koma með umtalsverðar breytingar á þeim lögum eða umhverfi sem okkur er falið að endurskoða ofan í þá vinnu sem verið er að vinna. Það er þá betra að bíða með það og sjá hvort nefndin skili af sér ásættanlegri niðurstöðu fyrir ríkisstjórnina. Ég hugsa að ef sú leið væri farin að hætta við eða lýsa því yfir að fyrningin yrði ekki farin með þeim hætti sem kveðið er á um í stjórnarsáttmálanum, og að hæstv. ráðherra og ríkisstjórn mundi gefa það loforð hér til Alþingis eða til þingmanna eða þeirra sem í nefndinni sitja, að fleiri frumvörp muni ekki koma fram ofan í starf nefndarinnar, þá hygg ég að hægt verði að vinna þessa vinnu í þokkalegri sátt. En ég segi það hreint út fyrir mig, sitjandi í þessari nefnd, að ég hef hugsað það vandlega hvort einhver leikur sé í gangi, hvort verið sé að plata okkur með þessari nefnd. Ég hlýt að afla mér upplýsinga um það hjá hæstv. ráðherra núna á næstunni hvort svo sé, ég hlýt að endurmeta veru mína í nefndinni út frá því, því vitanlega er ekki hægt að búa við slíkt. Það hafa komið hér upp ýmsar spurningar varðandi þessa fyrningu. Alveg ljóst er og það þekkja hv. þingmenn að fjölmörg fyrirtæki í sjávarútveginum, hvort sem það eru nú útgerðarfyrirtækin, fiskvinnslurnar eða fyrirtæki sem bjóða þjónustu, vöru og þjónustu til þessara fyrirtækja, halda að sér höndum, vegna þess að þetta vofir yfir. Það er alveg rétt að tekjur sjávarútvegsins eru ágætar núna. Það er hátt verð á afurðunum, sem betur fer, því þjóðarbúinu veitir heldur ekkert af því að hafa hér góðar tekjur. Það þarf að vera þannig áfram og það þarf að vera þannig um margra ára skeið. Því held ég að mjög skynsamlegt væri að ríkisstjórnin drægi til baka, lýsti því yfir að hugmyndir ríkisstjórnarflokkanna um fyrningu yrðu dregnar til baka. Það þýðir ekki að segja að það yrði tímabundið, heldur bara draga það til baka til þess að skapa það svigrúm sem þarf til að byggja upp íslenskt atvinnu- og þjóðlíf á ný. Sjávarútvegurinn er í dag mikilvægasta atvinnugrein okkar. Það eru líka iðnaðurinn og ferðaþjónustan. Við verðum að skapa þessum greinum þau skilyrði að þær geti áfram staðið undir þeim væntingum og kröfum sem við gerum hér á Íslandi. Það gerum við ekki með háttalagi hæstv. ríkisstjórnar, því miður. Það kann vel að vera að þeir tímar komi síðar að þeir flokkar sem hafa þessar hugmyndir geti með einhverju móti hrint þeim í framkvæmd, en tími til sigra á þessu sviði er ekki núna. Nú þarf að skapa tekjur og það þarf að gera í umhverfi sem er þokkaleg sátt um. 
            

Virðulegi forseti. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson gerði ímynd sjávarútvegsins að umfjöllunarefni og taldi hana vera bæði ósanngjarna, óréttláta og ranga og ég er honum nokkuð sammála um það. Ég hef starfað í sjávarútvegi í yfir 30 ár og gert það nánast að lífsstarfi mínu stærsta hluta ævinnar. Ég er nokkuð sammála hv. þingmanni um að ímynd greinarinnar sé ekki góð út á við, hún er það alls ekki. En það er ekki að gerast núna. Ég ætla að frábiðja mér það og ég bið hv. þingmann um að undanskilja mig í það minnsta ef hann heldur að flutningsmenn eða stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar telji að innan sjávarútvegsins starfi bara bófar og bandítar. Mér kemur ekki til hugar að segja slíkt, ég ætla eiginlega að óska eftir því að hann dragi þau orð sín hér til baka, alla vega hvað mig varðar. Þetta er grein sem ég er alinn upp í og mér þykir vænt um og innan þessarar greinar þekki ég og hef verið samferða fjöldanum öllum af fólki og ég kannast ekki við það að þar séu bófar og bandítar á ferð. Þannig að ég bið um að vera undanskilinn í þeirri upptalningu og veit að orðið verður við því. En ímynd sjávarútvegsins skiptir mjög miklu máli sem og það að þessi mikilvæga og sterka atvinnugrein í gegnum tíðina hafi góða ímynd og njóti virðingar í samfélaginu og að við fjöllum um hana þannig. Þess vegna eigum við ekki að biðjast undan því að takast á um deiluatriði í greininni, ekki biðja um að málum sé ýtt út af borðinu, vegna þess að við verðum að ljúka þessari umræðu. Á einhverjum tímapunkti verðum við að ljúka þessari umræðu til að viðhalda ekki óvissunni.

Virðulegi forseti. Ég get alveg verið sammála hv. þingmanni um það að við þurfum að ljúka umræðunni, en ég held að við séum á rangri leið ef við ætlum að ljúka umræðunni með því að setja fram eða kasta fram hugmyndum eins og þessari fyrningarleið, þá erum við ekki að ljúka neinni umræðu heldur endurvekja umræðu og búa til meiri deilur. Við hefðum alveg eins getað sett fram tillögu um það að úr lögunum færi orðið „sameign“ og það yrði bara eign útgerðarmanna. Það hefði haft álíka gáfuleg áhrif held ég og þessi yfirlýsing varðandi fyrninguna. Við verðum að hafa umræðuna á skynsamlegu plani. Ég tel því miður að þessi fyrningarumræða fari með umræðuna á óskynsamlegt plan. En varðandi ímyndina, þá er mér ljúft og skylt að skilja undan hv. þingmann ef hann er að fara fram á það, en ég var almennt að ræða um ímynd greinarinnar og þá staðreynd að það eru stjórnarþingmenn, það eru spunameistarar ríkisstjórnarflokkanna, eða alla vega annars flokksins, sem leika þann leik að draga upp þá ímynd að það séu bófar og bandítar innan greinarinnar. Við vitum það báðir, ég og hv. þingmaður, að það er rangt. Í öllum greinum, alveg sama hvort við tölum um útgerðarmenn, dýralækna, presta, lækna eða bændur, eru inni á milli aðilar sem kunna ekki að starfa í því umhverfi sem þeim er skapað. En það þýðir ekki að þær greinar eða starfsstéttir í heild séu settar undir þann hatt að þær séu óalandi og óferjandi. Það er ekki þannig. Ég held að mikið verkefni sé fyrir höndum að koma réttri ímynd sjávarútvegsins á framfæri. Ég held að hagsmunaaðilar 

Forseti. Enn og aftur tek ég undir þetta álit hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar um ímynd greinarinnar og við eigum kannski að líta okkur nær hvað það varðar, þ.e. við sem höfum starfað í sjávarútvegi. Ekki síst hvers vegna ímyndin er svona slæm og hvað við sem vinnum eða höfum unnið í þessari grein getum gert í því. Þetta er ekki nýtilkomið og ímyndin hefur verið slæm, m.a. vegna deilna um sjávarútveginn og fiskveiðistjórnarkerfið. Ungt fólk kannast helst við sjávarútveginn vegna þess að alltaf er verið að rífast um hann. Þetta hef ég oftsinnis heyrt, ég hef farið í heimsóknir í skóla, framhaldsskóla og grunnskóla, og þar nenna börn og unglingar oft ekki að tala um sjávarútveginn af því að þau segja að það sé svo leiðinlegt vegna þess að það er alltaf verið að rífast, alltaf verið að skammast. Þess vegna legg ég svona mikla áherslu á það að við klárum þessa umræðu. Núna höfum við tækifæri til þess að takast á um hana, taka rökræðuna, komast að niðurstöðu við sjávarútveginn og innan þessara veggja líka, til að geta sléttað þetta út. Það kemur engum betur en þeim sem starfa í sjávarútvegi að leysa málið með þeim hætti. Það hefur verið talað um fyrningarleiðina. Um hvað erum við að tala með því? Við erum að tala um eignarréttinn. Við erum að tala um framsalsréttinn, leiguréttinn, því það er það sem stingur í augu. Þetta þekki ég bara af áralangri umræðu um sjávarútveg víðs vegar um landið. Þetta er það sem stingur í augun. Fyrningu, ef við notum það orð, má gera með ýmsum öðrum hætti en innkalla veiðiheimildir ef mönnum líst ekki á það. Það getur hreinlega falist í því að takmarka það hvernig þeir sem fá að hafa yfir veiðiheimildum að ráða, hvernig þeir mega ráðstafa þeim, hvernig þeir mega haga málum sínum, takmarka það hvernig við umgöngumst auðlindina. 

Frú forseti. Í tillögu hv. þm. Illuga Gunnarssonar og fleiri hv. þingmanna er lagt upp með að þeir vilja að Alþingi ákveði að fela hæstv. ríkisstjórn að breyta verkefnaskrá hæstv. ríkisstjórnar í einu tilteknu atriði eða eins og segir í tillögunni, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að lýsa yfir því að horfið verði frá fyrirhugaðri fyrningu aflaheimilda sem getið er um í verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar.“ Nú mætti kannski skilja það sem svo að hv. þingmenn séu að öðru leyti ánægðir með þessa málefnaskrá, eða hvað?  Í greinargerð tillögunnar er að mínu viti mjög meinleg rökvilla, eins og raunar hefur verið komið inn á hér áður, þar sem því er haldið fram að áform um fyrningu aflaheimilda bindi hendur starfshópsins. Á hinn bóginn mætti alveg eins segja að einhliða yfirlýsing, eins og um getur í tillögu hv. þingmanna, bindi hendur nefndarinnar eða hópsins í hina áttina, þ.e. í kjölfar slíkrar yfirlýsingar gæti nefndin væntanlega ekki lagt til að fyrningarleiðin yrði farin ef rök þingmanna, eins og þau koma fram í greinargerðinni, eiga að halda. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson nefndi að við ættum að skoða allar hugmyndir. En er ekki tillagan sem hv. þingmaður flytur einmitt í andstöðu við þá skoðun? Þ.e. að ýta einni hugmynd út af borðinu vegna þess að hún bindi hendurnar frekar en einhver önnur hugmynd? Við erum með samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og ég held, frú forseti, að hún bindi á engan hátt hendur starfshópsins og tel að tillagan sé því óþörf.

Frú forseti. Hvað varðar þá meinlegu rökvillu sem hv. þingmaður taldi sig hafa komið auga á og fylgdi þar í fótspor annars þingmanns, hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur, er það nú svo að sú nálgun ríkisstjórnarinnar sem birtist í þeim sex liðum sem sérstaklega lúta að endurskoðuninni, eru fimm af þeim liðum almenns eðlis. Sjötti liðurinn eru alveg sérstök fyrirmæli um að ráðist verði í þessa fyrningu á næstu 20 árum og hún kláruð. Þetta er allt annars eðlis og þarna eru bein fyrirmæli um niðurstöðu máls og síðan er nefndinni væntanlega ætlað að útfæra niðurstöðuna. Það er það sem stingur í stúf, það er það sem er rangt. Það að ríkisstjórnin dragi þetta til baka gerir það ekki að verkum. Ég verð að segja eins og er að það er nokkuð meinleg rökvilla hjá hv. þingmanni. Það þýðir ekki að nefndin geti síðan komist að þeirri niðurstöðu sjálf á sínum eigin forsendum að ráðast eigi í einhvers konar afskriftaferli. Það er síðan annað og sjálfstætt mál og er þá á vettvangi nefndarinnar í þeirri samvinnu sem þar á sér stað, eins og hæstv. sjávarútvegsráðherra hafði lagt upp með. Á því er reginmunur. Ég get því glatt hv. þingmann með því að hér er ekki um að ræða neina slíka rökvillu. Ástæðan fyrir því að flutningsmenn þessarar tillögu vilja taka út einmitt þennan þátt í stjórnarsáttmálanum er vegna þess að umfram marga aðra þætti veldur þessi yfirlýsing í stjórnarsáttmálanum miklum skaða í grundvallaratvinnugrein þjóðarinnar, sjávarútveginum. Yfir það hefur verið farið í löngu máli hér í umræðum í dag bæði hversu mikilvæg greinin er og hversu mikill skaði hlýst af einmitt þessari yfirlýsingu. Það er skaði sem við höfum ekki efni á, frú forseti. Ég held að það sé hægt að komast að þeirri niðurstöðu að hér sé ekki um að ræða neinn galla á því þingmáli sem 

Frú forseti. Ég verð þá að spyrja hv. þingmann, og hann virðir mér það þá til vorkunnar að ég sjái rökvillurnar öðrum augum en hann: Má þá skilja það svo á hv. þingmanni að séu önnur atriði almennt séð í málefnasamningi hæstv. ríkisstjórnar sem ekki eru almenns eðlis, trufli þau alla umræðu eða alla vegferð löggjafarsamkundunnar, eða þeirrar nefndar sem hún kann að skipa, að þau eigi að taka út? Á sömu forsendum hlyti það að gilda um önnur sambærileg efni. Við höfum verið að fjalla um ansi mikilvæg og stór mál hér á þinginu sem snúa að velferð þjóðarinnar. Ríkisstjórnin hefur stefnu í þeim öllum, þykist ég vita, og auðvitað getur það ekki verið svo að yfirlýsing ríkisstjórnarinnar bindi með einhverjum ófrávíkjanlegum hætti þá umræðu sem verður innan nefndarinnar. Ég treysti þessari nefnd fullkomlega til þess að ráða ríkisstjórninni heilt, ráða Alþingi heilt, og koma fram með tillögur sem geta orðið þjóðinni allri til heilla.

Frú forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni, það er af mjög mörgu að taka í stjórnarsáttmálanum sem má nefna að væri sérstök ástæða til að taka út. Ég verð að segja eins og er að ég gæti séð fyrir mér samstarf með hv. þingmanni þar sem við tveir getum sest saman niður og farið yfir það versta og reynt að ná því út með þingmálum eins og þeim sem við höfum lagt saman, ég og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson ásamt öðrum, eða eins og við höfum gert hér. Við höfum margsinnis mótmælt ýmsu af því sem ríkisstjórnin stendur fyrir og hefur gert sem valdið hefur skaða. Við skulum taka sem dæmi, þótt ekki hafi sérstaklega verið kveðið á um það í stjórnarsáttmála, hvernig tekið hefur verið á orkusköttum og þeir hafa fælt frá erlenda fjárfesta úr landinu o.s.frv., hvernig skattamál ríkisstjórnarinnar hafa verið að þróast á undanförnum mánuðum. Listinn er nokkuð langur. Aðalatriðið er að hér ræðum við málefni sjávarútvegsins. Þetta veldur alveg augljóslega skaða og hefur dregið úr fjárfestingu í greininni, þetta hefur valdið og skapað óvissu í grundvallaratvinnugrein okkar Íslendinga. Þess vegna leggja alþingismennirnir það til að þetta verði tekið út. Það sé síðan nefndin sem nálgist verkefni sitt á sama grundvelli og fyrstu fimm atriðin í stjórnarsáttmálanum, þar sem kveðið er á um endurskoðun fiskveiðistjórnarkerfisins, með almennum opnum hætti en ekki með ákvörðun sem búið er að taka með þeim hætti sem ríkisstjórnin hefur gert með stefnuyfirlýsingu sinni, þar sem er sérstaklega kveðið á um þetta. Það eina sem eftir er er þá bara útfærsluatriði. Það sem skiptir þá máli hér, úr því að þessi stefnumótandi yfirlýsing ríkisstjórnarinnar á að standa, er að nefndin sem skipuð er og hefur meiri hluta stjórnarflokkanna á bak við sig, hlýtur að að vinna í samræmi við það. Niðurstaðan liggur fyrir í upphafi og þá á einungis eftir að útfæra hana. Það er það sem við gerum athugasemdir við. Það verður ekki hægt að ná sátt um þá niðurstöðu sem þarna myndast ef leggja á upp með þá stefnu sem ríkisstjórnin hefur illu heilli skrifað inn í stefnuyfirlýsingu sína.

Frú forseti. Á sömu forsendum og hv. þm. Illugi Gunnarsson telur hér upp, þ.e. að yfirlýsing ríkisstjórnarinnar skaði umræðuna 

Virðulegi forseti. Ég er einn af flutningsmönnum þessarar tillögu og ætla að gera grein fyrir því hvernig ég horfi á þessi mál. Að mínu mati hefur það ákvæði sem er í stjórnarsáttmálanum og hangir yfir þessari grein og vinnu endurskoðunarnefndarinnar ekki aðeins valdið óvissu í atvinnugreininni, heldur er það farið að trufla störf nefndarinnar sjálfrar. Þegar við skoðum verkefni starfshópsins, sem á að vera að endurskoða fyrirkomulag fiskveiðistjórnarinnar, segir svo, með leyfi virðulegs forseta, í starfslýsingu hópsins: „Verkefni starfshópsins verður að skilgreina helstu álitaefni, sem fyrir hendi eru í löggjöfinni og lýsa þeim. Hann láti vinna nauðsynlegar greiningar og setji að því loknu fram valkosti um leiðir til úrbóta …“ o.s.frv. Í raun er kjarni málsins þarna. Það er búið að gefa starfshópnum mjög opið umboð og þess vegna er mjög vel til fundið að trufla starf nefndarinnar þegar hér koma yfirlýsingar eins og til að mynda frá hv. varaformanni sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, sem talar um að þetta sé eins konar gefin stærð og gefin niðurstaða um að fara skuli fyrningarleiðina einfaldlega vegna þess að það liggi fyrir í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og í stefnuyfirlýsingu stjórnmálaflokkanna. Í ljósi þess hvernig ríkisstjórnarflokkunum hefur gengið að efna loforðin sín, held ég að ekki mundi nú mikið muna um það þótt þessu loforði yrði kippt til baka, það munar nú ekki mikið um kepp í sláturtíðinni, eins og stundum er sagt. Bara af þeirri ástæðu væri útlátalítið fyrir ríkisstjórnarflokkana að hverfa frá þessu eða leggja þennan hlut til hliðar í því skyni að reyna að ná því sem er markmið nefndarinnar, að ná samkomulagi í þessu veigamikla máli. Það er ekki hægt að gefa sér niðurstöðuna fyrir fram. Ef niðurstaðan er gefin fyrir fram er verkefni starfshópsins óþarft. Starfslýsingin sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra gaf okkur sem sitjum í nefndinni er þá ekkert í samræmi við það sem ætlast er til af nefndinni eins og hún var skipuð og eins og henni var skipað til verka. Það sem við ræðum nú er mál sem oft hefur verið til umræðu hér í þinginu. Við skulum ekki gleyma því að á sínum tíma var samþykkt þingsályktunartillaga að frumkvæði þáverandi hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur. Það leiddi til þess að sett var á laggirnar ákaflega góð nefnd sem fór mjög rækilega yfir þær spurningar sem lutu annars vegar að auðlindagjaldinu og hins vegar að fyrningarleiðinni. Nefndin varð ekki samdóma í niðurstöðu sinni. Meiri hluti nefndarinnar komst að tiltekinni niðurstöðu og hafnaði í raun og veru því að fara þessa fyrningarleið. Þessi meiri hluti gerði það að mjög vel rökstuddu máli og sýndi fram á það í málflutningi sínum að fyrningarleiðin væri mjög illa til þess fallin að ná þeim markmiðum sem við vildum hafa í heiðri varðandi fiskveiðistjórnina. Þáttum eins og hagkvæmni, hagsmunum byggðanna, góðri nýtingu fiskstofnanna og því að skapa vissu um starfsumhverfi sjávarútvegsins væri öllu stefnt í tvísýnu ef farin væri leið fyrningarinnar. Ég veit að um það eru ekki allir sammála og um það var tekist á þótt niðurstaðan hefði orðið sú sem hún varð á sínum tíma. Þess vegna leit ég þannig á þegar ég tók sæti í þessari nefnd, þá skipaður af hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra til þess að fara yfir þessa hluti, að umboð okkar væri mjög opið. Ég get þess vegna ekki með neinum hætti tekið undir þá lýsingu eða túlkun hv. varaformanns sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar sem talaði hér áðan. Hann lét í veðri vaka að úr því að núverandi stjórnarflokkar hefðu umboð þjóðarinnar bæri að vinna að þessari niðurstöðu og engri annarri. Þá er búið að setja starf þessarar nefndar í uppnám. Þá hefur hún ekki lengur erindi í samræmi við það sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra lagði upp með. Þá er starf nefndarinnar til ónýtis. Það má kannski segja að það sé aukaatriði í málinu hvort þessi nefnd lifir eða deyr en þó væri illt til þess að hugsa ef tilraun manna til þess að reyna að ná saman í þessu vandasama máli væri að engu gerð ef niðurstaðan væri fundin fyrir fram. Það er hægt að sýna fram á það með margvíslegum hætti að það hlytist mikill skaði af því að fara fyrningarleiðina. Það hefur oft verið bent á það í umræðunum, ekki bara í dag heldur oft áður, að um leið og yfirlýsing ríkisstjórnarinnar var gefin um að fara fyrningarleiðina var skaðinn skeður. Við þekkjum fjölmörg dæmi um það, við heyrum það m.a. úr sjávarútveginum. Þar halda menn að sér höndum, þar hika menn við að fara í fjárfestingar, þar hika menn við að skipuleggja sig fram í tímann vegna þess að þeir vita ekki hvert rekstrarumhverfi þeirra verður. Nákvæmlega sama segja þeir sem eiga viðskipti við sjávarútveginn, fyrirtæki hér á Íslandi sem framleiða tæki fyrir sjávarútveginn, eins og 3X Technology, Marel og slík fyrirtæki, segja öll þessa sögu. Það er þýðingarlaust að tala við íslenska sjávarútveginn um þessar mundir einfaldlega vegna þess að menn vita ekki hver framtíðin verður. Það er alveg rétt, sjávarútvegurinn býr við margs konar aðrar ógnir og auðvitað er ein ógnin falin í þeim miklu skuldum sem við er að glíma. En alveg eins og hv. þm. Illugi Gunnarsson benti hér á áðan í máli sínu er ekki líklegt að leið sem felur það í sér að rýra fiskveiðirétt sjávarútvegsfyrirtækjanna sé líkleg til þess að stuðla að því að þessi sömu fyrirtæki geti staðið betur undir skuldbindingum sínum. Leið sem felur í sér óvissu af þessu taginu grefur undan framtíðarmöguleikum fyrirtækjanna, þau geta ekki skipulagt sig. Og gleymum því aldrei að sjávarútvegur umfram mjög margar atvinnugreinar er grein sem reiðir sig á að vita eitthvað hvað framtíðin ber í skauti sér. Það eru margir óvissuþættir í sjávarútveginum eðli málsins samkvæmt og þess vegna er það mjög alvarlegt ef bætt er pólitískri óvissu ofan á allt saman. Hér er mikið búið að tala um Landssamband íslenskra útvegsmanna. Við skulum aðeins hvíla okkur á því og ræða aðeins um afstöðu annarra útgerðarmanna sem eru smábátaútgerðarmennirnir í landinu. Það er engin tilviljun að það eru einmitt þeir sem hafa mestar áhyggjur af því ef boðuð fyrningarleið verður farin vegna þess að í þeirra hópi eru flestir nýliðar. Í þeirra hópi eru þeir flestir sem nýlega eru komnir inn í greinina og eru þess vegna með miklar skuldbindingar á herðum sér. Þeir kvíða því auðvitað mjög ef tekjugrundvöllur þeirra verður rýrður. Ég ætla að taka dæmi og vitna aðeins til ræðu formanns Landssambands smábátaeigenda sem hann flutti á aðalfundi sambandsins fyrr á þessu hausti. Hann segir svo, með leyfi virðulegs forseta: „En gera þeir“ - nú vísar hann til þeirra sem gagnrýna sjávarútveginn - „sem eru fullir […] gremju sér grein fyrir því að innan sjávarútvegsins eru fjölmörg lítil sjávarútvegsfyrirtæki, fjölskyldufyrirtæki, sem hafa aldrei gert annað en að nýta þær aflaheimildir sem þeim hefur verið úthlutað samkvæmt lögum og sum hver lagt allt að veði til að auka við sig á því sviði? Ég tek dæmi: Fyrirtæki í smábátaútgerð er með 100 tonna kvóta og skuldar 100 milljónir eftir gengishrun krónunnar. Hinn 1. september 2010, að óbreyttum aflaheimildum, mun fyrirtækið hafa 95 tonna kvóta en skulda um 105–110 milljónir. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er augljóslega vilji til að styrkja smábáta- og strandveiðar. Ekki hvarflar að mér að gera þar lítið úr og [ég er] handviss um að málinu fylgir góður hugur. En ég spyr: Hvernig mun framangreint smábátafyrirtæki eflast við það sem að framan er talið? Er líklegt að viðkomandi fyrirtæki hafi færst upp á „styrkleikalista“ viðskiptabankans? Og hitt, sem er ekki síður mikilvægt: Er líklegt að viðkomandi einstaklingi eða fjölskyldu hafi aukist þróttur og þol í útgerðinni eftir að hafa verið tilkynnt um 5 tonna fyrninguna? spyr sá sem vill fá svör og það skjótt og vel.“ Síðan segir hann: „Með þessari lýsingu er ég ekki að lýsa stuðningi við núverandi fiskveiðkerfi eins og svo margir virðast halda. Ég er einfaldlega að benda á þá stöðu sem fjölmörg smábátafyrirtæki, lítil fjölskyldufyrirtæki, hringinn í kringum landið eru í. […] Það er fullkominn ruddaskapur að tala um innköllun veiðiheimilda/atvinnuréttar eins og ég hef ætíð litið á kvótann, án þess að taka skuldir fyrirtækjanna og einstaklinganna þar inn í. Finnst talsmönnum fyrningarleiðarinnar það sjálfsagt að sjávarútvegsfyrirtækin, stór sem smá, séu skilin eftir með skuldirnar, skuldir sem breyttust í hrein og klár skrímsli við gengishrun krónunnar?“ Ég held að þarna sé komið að kjarna málsins. Sá sem hér talar er formaður félags smábátaeigenda og gerir sér grein fyrir því hvaða afleiðingar það hefur fyrir nýliðana, einmitt fyrir þá sem komu síðastir inn í greinina, einmitt fyrir þá sem hafa tekist á hendur skuldbindingar í góðri trú. Þeir hafa trúað á einhvern fyrirsjáanleika en hafa lent í því að það hefur orðið gengishrun sem hefur aukið skuldir þeirra. Þá segja menn: Er nú gráu bætandi ofan á svart? Er nú ástæða til þess að rýra tekjumöguleika þessarar greinar? Það er þetta sem málið snýst um. Þess vegna er það svo mikilvægt fyrir hagsmuni greinarinnar og möguleika hennar að við getum náð sáttum í þessu erfiða máli, að menn leggi þetta til hliðar, gefi sér ekki niðurstöðuna fyrir fram og gefi þeirri nefnd starfsfrið, sem nú starfar af góðum hug undir ágætri forustu Guðbjarts Hannessonar alþingismanns, til að reyna að ná  
            

Virðulegur forseti. Má ekki halda því fram með sömu rökum og hv. þingmenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks hafa notað í kvöld að sverð Damóklesar hangi yfir fyrir hverjar einustu kosningar? Væri þá ekki betra að sleppa því að halda alþingiskosningar á Íslandi vegna þeirrar óvissu sem það skapar fyrir fjöldann allan af atvinnugreinum? Hvers lags málflutningur er þetta sem við hlustum á hér í kvöld, þ.e. tillaga til þingsályktunar sem felur í sér að ríkisstjórnin framkvæmi ekki boðaða stefnu sem hún hefur verið sérstaklega kosin til að framkvæma? Það er með hreinum ólíkindum hvað mönnum er boðið upp á og það er sennilega til bóta að umræðan fer hér fram þegar langt er liðið fram á kvöld og fáir fylgjast með. Því miður verður þessu líklega sjónvarpað á morgun, almenningur getur þá fylgst með því hvernig þingmenn eyða tíma sínum á kvöldin í algjörlega fánýta umræðu. Af hverju kemur hv. þingmaður ekki með tillögu sem felur í sér að tillögur ungra sjálfstæðismanna í skattamálum komi aldrei til framkvæmda á Íslandi? Það væri nær.

Virðulegi forseti. Ég vitnaði m.a. til þess þegar ég settist í nefnd á vegum hæstv. sjávarútvegsráðherra til að endurskoða fyrirkomulag fiskveiðistjórnar að ég fékk þá í hendurnar erindisbréf. Í því erindisbréfi var tilgreint hvað við skyldum fást við í nefndinni. Þar var ekki talað um að við ættum að fara fyrningarleið. Þar var ekki sagt að það væri hin gefna niðurstaða af starfi nefndarinnar. Þar var ekki sagt að það væri vegna þess að stjórnarflokkarnir hefðu fengið til þess umboð þjóðarinnar að knýja fram fyrningarleið, að við ættum að komast að þeirri niðurstöðu fyrir fram. Þar var einfaldlega sagt að við ættum að kortleggja þessi mál og reyna að komast að skynsamlegri niðurstöðu. Ég er að halda því fram að meðan þessi óvissa ríkir, sem er fyrst og fremst að skaða atvinnugreinina og hefur áhrif, og einnig vegna þeirrar umræðu sem hefur farið hérna fram, að það er alls ekki ljóst hvort menn líta þannig á, fulltrúar stjórnarflokkanna, sem eru þeir sem veita nefndinni umboð í gegnum sjávarútvegsráðherra, að þessi niðurstaða sé gefin. Það er ekki verið að tala um að koma í veg fyrir umræðu um þessi mál, öðru nær. Við lítum þannig á að þetta sé eitt af þeim álitaefnum sem við erum að brjóta til mergjar og takast á við en við getum ekki fallist á að það sé hin eina gefna niðurstaða.

Virðulegur forseti. Má þá draga þá ályktun af málflutningi hv. þingmanns að boði ríkisstjórnin að hún muni fresta áformum um fyrningarleið eða hún feli ekki þessum starfshópi þau fyrirmæli að skoða hana sérstaklega, að með því sé forðað gjaldþroti fjölda sjávarútvegsfyrirtækja? Þá muni með þeirri yfirlýsingu fjöldi lánastofnana og lánveitendur fara að lána fyrirtækjum í sjávarútvegi og þá muni umfangsmiklum gjaldþrotum í sjávarútvegi með því einu vera forðað? Munu þá engin sjávarútvegsfyrirtæki fara á hausinn ef ríkisstjórnin tilkynnir að hún muni fresta þeim áætlunum sínum?

Virðulegi forseti. Þótt ríkisstjórnin gæfi út slíka yfirlýsingu yrði örugglega ekki öllum fyrirtækjum forðað frá gjaldþroti. Við þekkjum það í gegnum tíðina að sjávarútvegsfyrirtæki eins og önnur fyrirtæki hafa orðið gjaldþrota. En það er engin spurning að yfirlýsing af hálfu ríkisstjórnarinnar af þessum toga mundi mjög greiða götu sjávarútvegsins. Það er engin spurning um að þetta er þegar farið að valda óvissu, það þekkja þeir sem starfa í þeirri grein. Sú óvissa lýtur ekki bara að fjármögnun fyrirtækjanna, hún lýtur líka að því að fyrirtækin sjálf eða forsvarsmenn þeirra eru hikandi við að takast á hendur fjárskuldbindingar vegna þess að þeir vita ekki hvort þeir geti staðið við slíkar fjárskuldbindingar af því þeim er ekki ljóst hvert rekstrarumhverfið verður. Það skiptir auðvitað miklu máli að vita hvort einhver fyrirsjáanleiki sé í þessari grein, það skiptir mjög miklu máli að vita hvort að standa eigi við yfirlýsinguna um fyrninguna. Ég lít þannig á að starf nefndarinnar sé m.a. að leiða þessi mál til lykta en það verður ekki gert ef búið er að setja mönnum fyrir með þeim hætti að niðurstaðan sé fundin fyrir fram.

Virðulegi forseti. Við ræðum þingsályktunartillögu, sem ég er meðflutningsmaður að, sem felst í því að skora á ríkisstjórnina að lýsa því yfir að horfið verði frá fyrirhugaðri fyrningu aflaheimilda í sjávarútvegi. Mig langar að koma aðeins inn á það sem hæstv. sjávarútvegsráðherra sagði í ræðu sinni undir öðrum lið í dag að það er rosalega mikil óvissa í greininni. Ég tel alveg með ólíkindum að menn skuli þá fara að bæta við þá óvissu sem fyrir er, það er ekki skynsamlegt. Síðan langar mig að fara yfir stöðuna eins og hún nákvæmlega er í greininni í dag. Frú forseti. Mjög margir einstaklingar sem eru í litlum útgerðum eru að gefast upp. Þeir eru að missa móðinn, þeir eru að guggna og bogna, m.a. vegna þess að svokölluð boðuð fyrningarleið, sem ég tel reyndar algjörlega ófæra, gerir það að verkum að menn sjá ekki framhaldið og sjá ekki til lands í því sem þeir eru að gera. Til að fara aðeins yfir það þá hafa menn rætt skuldir sjávarútvegsins mikið í kvöld og það er alveg rétt að skuldir sjávarútvegsins eru 550 milljarðar, en hvað hefur breytt því, frú forseti? Fyrir rúmu ári, áður en gengisfallið varð og bankahrunið kom, skuldaði þessi atvinnugrein upp undir helmingi minna en hún gerir í dag, bara eins og öll önnur fyrirtæki, heimilin í landinu sem voru með erlend lán o.s.frv. Til þess að bæta gráu ofan á svart hafa menn eða útgerðarfélög lent í því að búið er að skera aflaheimildir mjög mikið niður. Það gerir það að verkum að menn eru í bölvuðu basli við að reyna að ná endum saman og sjá fram úr því sem verið er að gera. Þar sem ég þekki til af eigin raun frá heimasvæði mínu og reyndar víðar eru menn að örmagnast undan því að hafa þessa fyrningarleið hangandi yfir sér. Það eru staðreyndir málsins. Ég vil líka benda á, frú forseti, að mörg lítil útgerðarfélög í heimaplássi mínu hafa verið í viðskiptum hjá bankastofnunum sem eru nú þegar búnar að hækka álagið á erlendu lánin frá því að vera undir 2% upp í tæp 8% ofan á jen og franka. Allir heilvita menn sjá að það er mikið meira en nóg að standa undir því og nánast ófært. Það er því algjörlega vonlaust að menn geti haldið áfram með þessum hætti. Þá velti ég því líka upp hvort ekki væri skynsamlegra, eins og einn útgerðarmaður benti á þegar menn fóru að ræða þetta hvers vegna menn væru að fara að eyðileggja fyrirtækin, að menn mundu þá fyrna hlutabréfin í fyrirtækjunum. Það væri miklu skynsamlegra að fyrna hlutabréfin heldur en aflaheimildirnar og setja allt upp í loft. Það er hin kalda staðreynd málsins. Ég vil benda á að í vandaðri skýrslu sem endurskoðunarfyrirtækið Deloitte gerði kemur berlega í ljós að ef menn færu þá leið að fyrna um 5% á ári eins og upp var lagt með, þá tekur það 5–6 ár fyrir stærstu og stöndugustu útgerðarfyrirtækin að fara í þrot, það tekur þann tíma að fara í þrot. Ég vil einnig koma aðeins inn á það, af því menn festast alltaf við sjávarútvegsumræðuna út frá kvótanum og veiðiréttindunum, að mjög mikilvægt er að menn skipuleggi sig fram í tímann því að þetta er einn hluti af þeirri verðmætasköpun sem á sér stað í sambandi við sjávarútveginn. Það eru í fyrsta lagi veiðarnar, síðan vinnslan og loks markaðssetningin. Það er fullt af fyrirtækjum um allt land sem eru búin að ná samningum við erlenda kaupendur um að þeir tryggi það að þeir geti skaffað ákveðna vöru með ákveðnu fyrirkomulagi á grundvelli þeirra aflaheimilda sem þeir hafa yfir að ráða. Ef það yrði gert með þeim hætti að þeir mundu ekki vita hvort þeir hefðu svo og svo mikinn kvóta eða hvort þeir hefðu þúsund tonn eða fimm hundruð tonn eða hvað það væri, þá væri þetta allt komið upp í loft. Frú forseti. Við erum alltaf ræða bara einn þátt sjávarútvegsins, þ.e. veiðiheimildirnar. Hins vegar mega menn ekki gleyma því og mjög mikilvægt er að menn átti sig líka á því að margir hverjir eru búnir að sérhæfa sig í vinnslu og markaðsstarfi og hafa lagt mikla vinnu og kostnað í það. Við megum ekki fórna því. Síðan verðum við að átta okkur á því að mjög mörg hagsmunasamtök, hvort heldur sem eru sjómanna, útgerðarmanna eða sveitarfélaga, þvert á alla pólitík, það skiptir engu máli hvort sveitarstjórnarmennirnir eru í þessum flokknum eða hinum, hafa verulegar áhyggjur af boðaðri fyrningarleið og hafa komið þeim skilaboðum til hv. alþingismanna. Ég vona svo sannarlega að menn taki mark á því, af því að þetta er svipað og við upplifðum í sambandi við hrunið að ekki var hlustað á þá sem bentu á það sem gæti gerst. Þess vegna er mjög mikilvægt að við lærum af þeirri reynslu og virðum skoðanir hvers annars með því að taka fullt mark á því fólki. Þeir sem eru kjörnir sveitarstjórnarfulltrúar eru eingöngu að hugsa um hag íbúanna og byggðarlagsins, þeir eru ekkert að hugsa um hag einhverra einstaklinga, þeir eru að hugsa um heildina. Það er því mjög mikilvægt að gera það með þessum hætti. Það að boða þessa fyrningarleið dregur að sjálfsögðu allan þrótt úr greininni. Það hefur maður margoft séð vegna þess að menn eru hikandi, þeir fara ekki út í nýfjárfestingar. Ég er búinn að fara í tvígang að heimsækja fyrirtæki sem heitir 3X-Stál á Ísafirði. Það var alveg skýrt af þeirra hálfu að þegar menn horfðu fram á þessa boðuðu fyrningarleið og niðurstaðan varð sú í stjórnarsáttmálanum, þá hættu allir við sem voru með áform uppi um að fjárfesta í búnaði hjá því ágæta fyrirtæki, það kipptu allir að sér höndum og allir hættu við það sem var í pípunum hjá því fyrirtæki vegna þessarar óvissu. Þess vegna er mjög mikilvægt að menn eyði henni. Margir segja að þetta hafi verið einhver gjafakvóti, útgerðarmaðurinn hafi fengið þetta endurgjaldslaust í upphafi. Ég minni þá á, frú forseti, og ég kalla það ekki gjöf þegar aflamarkið var sett á á sínum tíma eftir að hafa verið í sóknarmarkskerfinu eftir hina svokölluðu svörtu skýrslu Hafrannsóknastofnunar þar sem við höfum verið á þremur árum, þ.e. viðmiðunarárunum frá 1981–1983, verið að veiða 370 tonn af þorski á ári. Þá kom þessi skýrsla og sagði: Ef menn gera ekki einhverjar róttækar breytingar og fari að stýra þessu af einhverju viti mun þorskstofninn við Íslandsstrendur hrynja. Þess vegna fóru menn að gera þetta. Það sem gerðist í framhaldinu, frú forseti, var að þeir sem höfðu unnið og veitt og skapað sér rétt til þess að veiða fengu 60% út úr þeim viðmiðunum sem þeir höfðu. Það kalla menn í dag gjöf. Þannig var þetta í upphafi og virðast margir hverjir hafa gleymt því hvernig þetta var gert. Ef menn fengju 40% skerðingu á tekjumöguleikum í atvinnu sinni mundu þeir ekki líta á það sem gjöf. Menn mundu líta svo á að það væri skerðing. Frú forseti. Eftir að aflamarkskerfið var sett á 1984 er búið með pólitískum aðgerðum að færa 40% af veiðiheimildunum handvirkt frá útgerðunum, þ.e. stjórnvöld hafa gripið inn í og fært 40% af aflaheimildunum með pólitískum aðgerðum ofan á þær skerðingar sem menn fengu. Það er nú ekkert smáræði sem búið er að fikta í kerfinu. Mig langar að koma aðeins inn á eignar- og nýtingarrétt. Ég hef alltaf litið á það þannig, og það er mín persónulega skoðun, að þjóðin eigi fiskstofnana í sjónum. Það er sameign þjóðarinnar en nýtingarrétturinn er hjá útgerðarmönnunum og sjómönnunum. Það er alveg kristaltært í mínum huga. Um það þarf ekki að deila. Ég get fært mörg rök fyrir því. Þegar menn úthluta aflaheimildunum þá er það gert með þeim hætti að pólitíkin ákveður aflahámark í hverri tegund fyrir sig. Í framhaldi af því gera menn það þannig að þeir taka fullt af aflaheimildum áður en þeim er úthlutað í sértæka potta og þar fram eftir götunum, þannig að það er alveg klárt og klippt að eingöngu nýtingarrétturinn er hjá útvegsmönnum og sjómönnum, alls ekki eignarrétturinn. Um það mun ég ekki deila. Ég get hins vegar, frú forseti, tekið undir með hv. þm. Birni Val Gíslasyni sem sagði áðan í andsvari að menn yrðu að ræða þessi mál. Við verðum að gera það á hófsaman hátt og við þurfum að komast að niðurstöðu. Það er kannski rétt sem hv. þingmaður sagði að það er mjög vont að hafa alltaf þessa óvissu á fjögurra ára fresti, þ.e. uppboð á aflaheimildum eða hvernig menn vilja hafa það. Það er mikilvægt að þeirri óvissu verði eytt. Það er eins og hv. þingmaður benti einnig á að ef menn mundu ræða t.d. hvernig ætti að standa að nýtingunni og hvernig menn sem hefðu þessar heimildir mundu ganga um þær með því t.d. að auka veiðiskyldu og þar fram eftir götunum, þá er ég meira en fús til að leggja sáttarhönd á 

Virðulegur forseti. Eitt af markmiðum þess starfshóps sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur skipað er að svara áliti sem liggur fyrir frá mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna. Það er einn af þeim þáttum í starfi þessa hóps sem lítið hefur verið fjallað um í kvöld en ég tel afar mikilvægt að það sé gert vegna þess að að mínu mati og margra annarra hefur það ekki verið gert með fullnægjandi hætti. Menn hafa verið að ræða hér tilurð kvótakerfisins og farið svolítið aftur í söguna og því langar mig að minnast á ágætissjónvarpsviðtal sem var tekið við Hannes Hólmstein Gissurarson í Íslandi í dag, mjög lýsandi sjónvarpsviðtal sem margir hafa skoðað upptöku af á netinu síðustu mánuði og missiri. Hann lýsti því að mönnum hefði hugkvæmst að breyta fiskinum í sjónum í peninga sem fóru að vinna fyrir okkur og hann segir, með leyfi forseta: „Svo einkavæddum við bankana sem voru steindauðir og hugsið hvað það verður nú gaman þegar bankarnir eru orðnir 7- til 10-faldir á við stærð íslenska hagkerfisins, ef við gætum bara gefið í,“ sagði talsmaður einkaeignarréttarins í sjávarútvegi. Þetta var einmitt í tengslum við kynningu hans á fyrirlestri sem ég held að hafi verið kallaður Íslenska efnahagsundrið. Þorvaldur Gylfason lýsti því svo í Skírni, með leyfi forseta: „Fyrir aldarfjórðungi ákváðu stjórnmálamenn að afhenda útvegsmönnum ókeypis aðgang að sameiginlegri auðlind þjóðarinnar. Þessi rangláta ákvörðun, sem allir flokkar á þingi báru sameiginlega og sinnulausa ábyrgð á, skerti svo siðvitund stjórnmálastéttarinnar, að þess gat ekki orðið langt að bíða að aðrar jafnvel enn afdrifaríkari ákvarðanir af sama tagi sæju dagsins ljós. Því skyldu menn, sem víluðu ekki fyrir sér að búa til nýja stétt auðmanna með ókeypis afhendingu aflakvóta í hendur fárra útvalinna, hika við að hafa svipaðan hátt á einkavæðingu banka og annarra ríkisfyrirtækja? Því hlaut að fara sem fór. Kvótakerfið varðaði veginn inn í sjálftökusamfélagið.“ Hv. þm. Illugi Gunnarsson er örugglega ekki sammála þessari fullyrðingu Þorvaldar Gylfasonar. Ef til vill skrifar hann upp á þá söguskýringu að það hafi í raun verið Sighvatur Björgvinsson og Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, hæstv. forseti Alþingis, sem klúðruðu einkavæðingu bankanna. Og ef til vill skrifar hann líka upp á þá vandræðalega risavöxnu söguskýringu að í raun hafi framsalsheimildin á ábyrgð Alþýðuflokks, Alþýðubandalags og Framsóknarflokks leitt til óánægjunnar með kvótakerfið, eins og hv. þm. Jón Gunnarsson leyfði sér að halda hér fram fyrr í dag, líkt og kerfið hafi verið meitlað í stein þau 18 ár sem Sjálfstæðisflokkurinn stýrði sjávarútvegsmálum á Íslandi. Svo farið sé hratt yfir sögu var það svo að samkvæmt dómi Hæstaréttar 1998 gekk kvótakerfið gegn jafnræðis- og atvinnufrelsisákvæðum í stjórnarskránni í svokölluðu Valdimarsmáli, en rétturinn skipti um skoðun árið 2000. Síðari dómurinn og annar eins voru kærðir til mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna, en þar sitja 18 af fremstu mannréttindasérfræðingum heims. Nefndin úrskurðaði að fiskveiðistjórnarkerfið bryti gegn alþjóðasamningi um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi sem Ísland hefur skuldbundið sig til að virða. Þá steytir kerfið einnig á jafnræðisákvæðum í stjórnarskránni. Úrskurði mannréttindanefndarinnar verður ekki áfrýjað. Ókeypis afhending aflakvóta allar götur frá 1984 færði útvegsmönnum að undirlagi þeirra sjálfra mikið fé sem frjálst framsal kvótanna eftir 1990 gerði þeim kleift að nota til að steypa sér í skuldir og blása upp efnahagsreikninga bankanna með því að veðsetja kvótann sem á þó að heita sameign þjóðarinnar að lögum. Veðsetningarheimildin var leidd í lög 1997, skömmu áður en einkavæðingu bankanna var hrundið af stað. Mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna byggði úrskurð sinn á að ókeypis úthlutun aflakvóta til þeirra sem stunduðu veiðar 1980–1983 bryti gegn 26. gr. mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna sem er samhljóða 65. gr. stjórnarskrár okkar. Úthlutunarregla laganna fullnægir ekki þeirri kröfu að allir sitji við sama borð, séu jafnir fyrir lögum og njóti mannréttinda án tillits til efnahags. Úrskurður mannréttindanefndar er í höfuðatriðum samhljóða dómi Hæstaréttar í máli Valdimars Jóhannessonar gegn ríkinu 1998. Báðir úrskurðir eru reistir á þeirri skoðun að mannréttindi séu algild og verði því ekki hneigð eða sveigð að öðrum hagsmunum. Frjálst framsal var æskilegt af hagkvæmnisástæðum, en það krafðist réttlátrar og löglegrar úthlutunar í upphafi. Þarna er rót vandans í þessu kerfi að mínu mati og margra annarra sem fjallað hafa um þetta mál. Ég ætla ekki að hafa mörg fleiri orð í kvöld um þá þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir. Ég hef lýst skoðun minni á henni og tel að hún sé fullkomin tímaeyðsla af hálfu þingsins. Það væri miklu nær að taka efnislega umræðu um þetta mál, bæði í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og í sölum þingsins. Menn hafa ekki skorast undan því að ræða þetta, en að leggja fram tillögu sem felur í sér að ákveðin leið sé ekki rædd, hún sé ekki á dagskrá, hún valdi svo mikilli óvissu, er einfaldlega ekki boðlegt í þessari umræðu, ekki boðlegt í stjórnmálalegri umræðuhefð á Íslandi, að ýta málum, málefnum og málaflokkum út af borðinu með þessum hætti. Það höfum við séð áður gert þegar fjallað hefur verið t.d. um aðild Íslands að Evrópusambandinu, menn hafa haldið því fram að málið væri bara einfaldlega ekki á dagskrá. Það hefur að mínu mati leitt okkur í gríðarlegar ógöngur, sérstaklega þegar litið er til efnahagshrunsins og þess hvernig okkar eigin örlitli gjaldmiðill fór með okkur í því. Ég vil líka, virðulegur forseti, brýna talsmenn stjórnarandstöðunnar hér í kvöld til að tala ekki af þeirri lítilsvirðingu og því yfirlæti til þingmanna með brýningum um að þeir þekki ekki nægilega vel til þess máls sem þeir fjalla um.  Þá er virkilega til vansa sá siður í þinginu að alhæfa í nafni andstæðinga sinna og mótmæla svo alhæfingunni, eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson gerði hér í kvöld. Hann sagði spunameistara annars flokksins búa til þá mynd að í hópi útgerðarmanna væru ekkert nema bófar og bandítar. Hver hefur sagt hér í kvöld, virðulegur forseti, að í hópi útgerðarmanna væru ekkert nema bófar og bandítar? Það væri ágætt að hv. þingmaður útskýrði fyrir þingheimi hver hefði notað þau orð. Er það nokkur nema hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson sem hefur haldið því fram og notað það sérstaka orðalag? Svo fór hann í rökræðu við sjálfan við sig um það hvað það væri dónalegt að nota þessi orð. Það er ömurlegur siður að alhæfa svona í nafni annarra og fara svo í rökræður við þá á grundvelli þess. Enginn nema fulltrúi Framsóknarflokksins, hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, hefur talað um bófa og bandíta hér í kvöld. Ég hvet til þess að menn reyni eftir fremsta megni í þessari umræðu allri sem hefur einkennst af gríðarlegum tilfinningahita og mikilli heift sem hefur gengið fram úr öllu hófi að vanda málflutning sinn og tala af hófsemd og kurteisi og mildi, sérstaklega þegar svo langt er liðið fram á kvöld.

Frú forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka hv. þingmönnum fyrir ágæta umræðu sem ég verð að segja að hefur að mestu leyti verið hófstillt, hefur farið fram af ágætri mildi og verið málefnaleg í langflesta staði. Ég verð að segja eins og er að ég tek ekki til mín þau ummæli sem féllu hjá hv. þm. Róberti Marshall, að hér hafi menn farið fram með einhverri gríðarlegri heift. Það var ekki svo, í það minnsta hvorki í mínum ræðum né þeirra ræðumanna sem eru skráðir hv. flutningsmenn þessarar tillögu. Það sem mér fannst standa svolítið upp úr og vera áhugavert að heyra var það sem kom fram hjá hv. þingmönnum í stjórnarliði, m.a. hjá hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur, að allar hugmyndir um fyrningarleiðina væru óútfærðar, það væri ekki búið að útfæra þessar leiðir. Nú vill þannig til, frú forseti, að við höfum verið að ræða í a.m.k. nokkra áratugi þessar fyrningarleiðir og þá spurningu hvar eignarhaldið liggur. Það er alveg furðulegt að ríkisstjórnin skuli lýsa því yfir með jafnskýrum hætti og hún gerir að farin verði fyrningarleið, að aflaheimildir frá útgerðinni verði kallaðar inn á 20 árum, bótalaust, komi svo hingað og segi: Við höfum bara ekki hugmynd um hvernig við ætlum að gera það. Og þegar spurt er einfaldrar spurningar eins og hvort hv. þingmaður telji líklegra að sjávarútvegurinn geti borgað skuldir sínar eða ólíklegra, verði þessi leið farin, sé því svarað þannig að menn hafi grafið sjálfa sig niður í einhvers konar hjólför og ofan í stríðsgrafir og í framhaldinu sagt: Enda er ekki búið að útfæra eitt eða neitt. Á sama tíma þarf sjávarútvegurinn, þessi mikilvæga atvinnugrein, að búa við þessa ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Þegar hv. þingmenn hafa hér í ræðustól ekki sagst skilja hvers vegna þessi tillaga sé flutt og finnst út í hött að farið sé fram á þetta við ríkisstjórnina er það gert af mjög gildri og góðri ástæðu. Það er vegna þess að akkúrat þetta ákvæði, stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar, hefur þau áhrif sem ég og aðrir hv. þingmenn höfum lýst hér mjög skýrt. Þess vegna er ástæða til að flytja þingmál sem þetta til að skora á ríkisstjórnina að draga þetta til baka, til að láta reyna á hvort þingmeirihluti sé á Alþingi fyrir þessari stefnu ríkisstjórnarinnar. Það er sjálfsagt mál að láta reyna á það í jafnmikilvægu og -afdrifaríku máli og þessu. Hvað varðar það sem kom fram í máli hv. þm. Róberts Marshalls um að það sé óeðlilegt að menn hafi dregið þá ályktun sem hefur verið dregin, að það andi nokkuð köldu svo ekki sé meira sagt frá ýmsum stjórnarliðum til útgerðarmanna, er rétt að rifja upp að fyrir kosningarnar 2003 birti Samfylkingin blaðaauglýsingu með mynd af fremur verð ég að segja ógeðfelldum karli sem lá á vindsæng og átti sá karl að tákna íslenska útgerðarmenn sem lægju og hefðu það náðugt í sólinni meðan aðrir Íslendingar væru í vinnunni.  Síðan er auðvitað hitt, sem var alveg sérstök umræða, hvað það er í núverandi kvótakerfi og aflamarkskerfi sem gerir það svo óvinsælt. Reyndar sýna margar rannsóknir að það sé einmitt framsalið, þ.e. að menn hafi þann möguleika að selja og kaupa aflaheimildir, sem hefur vakið hvað mesta úlfúð í samfélaginu. Ég er aftur á móti þeirrar skoðunar að hárrétt ákvörðun hafi verið tekin á sínum tíma af forustumönnum Alþýðubandalags, Alþýðuflokks og Framsóknarflokks, sem við sjálfstæðismenn höfum síðan stutt, að heimila framsal. Einn ágætur þingmaður Sjálfstæðisflokksins sagði eitt sinn á fundi sem ég heyrði til að kvótakerfi án framsals væru jafngáfulegt og flugvél án vængja. Auðvitað verður framsalið að eiga sér stað, en það hefur aftur á móti kallað á miklar umræður og ekki verið nein sérstök sátt um það í samfélaginu. Þar ræður nokkru hvernig menn hafa valið að ræða um þetta. Ég tel þetta eðlileg viðskipti og að þau séu grundvöllur þess að hægt sé að ná fram hagkvæmni í sjávarútvegi, sem ég tel skyldu greinarinnar við þjóðina, sem er eigandi fiskstofnanna, svo lengi og svo langt sem þjóðareignarhugtakið nær svo ég hafi nú aftur þann fyrirvara. Sú skylda á að hvíla á greininni að skila sem mestum verðmætum út úr nýtingunni á sóknunum og það er best gert með því að hafa möguleika á framsali. Þar höfðu forustumenn Alþýðubandalags, Alþýðuflokks og Framsóknarflokks alveg rétt fyrir sér, enda höfum við stutt þá niðurstöðu. Það er engin ástæða fyrir hv. þm. Róbert Marshall að hlaupa frá henni, það var bara ágætisniðurstaða. Eins og ég sagði áðan höfum við rætt þetta mál lengi á Íslandi, og mjög ítarlega í þessum þingsal. Það sem er sérstakt núna og gerir það að verkum að við teljum okkur ekki annað fært en að flytja þetta þingmál er sú staðreynd að ákvörðunin sem liggur fyrir, þessi yfirlýsing sem liggur fyrir í stefnuyfirlýsingunni, er farin að valda miklum skaða. Þess vegna flytjum við þetta mál og vonumst til þess að í umfjöllun hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar muni menn komast að þeirri niðurstöðu að það sé ástæða til að hleypa málinu áfram, setjast ekki á það, hleypa því aftur til umræðu og ákvörðunar þannig að við látum reyna á þingviljann í þessu máli. Þetta er svo mikilvægt mál að það er sjálfsagt að gera það. Hitt er líka að ég tel fara miklu betur á því að við komum heils hugar að því nefndarstarfi sem hæstv. sjávarútvegsráðherra lagði upp með í bréfi sínu þann 3. júní sl. þar sem einmitt var lagt upp með að við mundum saman og í sameiningu ræða okkur að niðurstöðu um þá endurskoðun sem við viljum gera á sjávarútvegsmálum okkar Íslendinga og fiskveiðistjórnarkerfinu. Ég er í hópi þeirra, eins og margir hér inni, sem telja að það þurfi að endurskoða ýmislegt og ég hef áður bent á t.d. samspil ráðgjafarinnar um heildarafla annars vegar og hins vegar aflamarkskerfisins. Þar þarf margt að skoða. Það er ýmislegt sem þarf að skoða varðandi stöðu veikari byggða þegar kemur að því að kvóti er seldur í burtu o.s.frv. Allt þetta á að ræða og þess vegna ræða slíka leið sem hér er farið upp með. En til að það geti orðið með einhverjum vitrænum hætti er eðlilegt að ríkisstjórnin dragi þetta til baka, vísi þessu máli bara eins og öðrum til þeirrar nefndar sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur stofnað, menn ræði sig þar saman að niðurstöðu og ef niðurstaða nefndarinnar er að það sé eðlilegt og menn nái sátt um einhvers konar afskriftaleið, gott og vel, þá ræðum við það. En að ætla nefndinni bara það eitt hlutverk þegar kemur að afskriftaleiðinni sem hér hefur verið lögð til að hún eigi bara að útfæra einhverja aðferð til að framkvæma þetta tel ég ekki skynsamlega málsmeðferð, frú forseti. Enn á ný þakka ég fyrir þá umræðu sem hér hefur orðið. Ég tel að hún hafi um mjög margt verið málefnaleg og upplýsandi og þó að við höfum verið að ræða málið með þessum hætti, þ.e. þetta form, þessa þingsályktunartillögu, hafa komið í ljós skoðanir ýmissa hv. þingmanna á málinu. Það er ágætt og er vel, og gott veganesti inn í frekari umræðu á okkar vettvangi. En enn og aftur skora ég á hv. þingmenn sem sitja í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd að veita þessu máli brautargengi þannig það megi koma aftur í þingsalinn og að við getum þá leitt fram í raun og sanni hvort það sé þingmeirihluti fyrir þessari stefnu ríkisstjórnarinnar.