Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. samgn. (Karvel Pálmason) Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá samgn. um frv. til laga til breytingar á lögum um loftferðir nr. 34/1964. Nál. er svohljóðandi: ,,Nefndin hefur fjallað um frumvarpið og fékk til viðræðna um frumvarpið Ragnhildi Hjaltadóttur frá samgrn., Kristján Egilsson frá Félagi ísl. atvinnuflugmanna, Sigurlínu E. Scheving frá Flugfreyjufélaginu, Grétar Óskarsson frá loftferðaeftirliti Flugmálastjórnar, Þorstein Þorsteinsson frá Arnarflugi hf., Guðlaug Helgason frá Flugleiðum hf. og Jón Helgason og Þórhall Magnússon frá Flugskóla Helga Jónssonar. Nefndin mælir með samþykki frumvarpsins með breytingum sem fluttar eru á sérstöku þingskjali. Hér er fyrst og fremst um að ræða orðalagsbreytingar`` sem nefndin leggur til. Í ljósi þess að hér er ekki um efnislegar breytingar að ræða sé ég út af fyrir sig ekki ástæðu til að gera grein fyrir brtt. að öðru leyti en því að vísa í þskj. 1132. Undir þetta nál. skrifa, auk þess sem hér talar, Egill Jónsson, Skúli Alexandersson, Guðmundur Ágústsson, Jón Helgason, Stefán Guðmundsson og Þorv. Garðar Kristjánsson. Ég hygg að deildin muni vera sammála því að hér sé málið fært til betri vetar og skiljanlegra en það var í viðkomandi frumvarpi.

Frsm. allshn. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. frá allshn. um frv. til laga um samningsbundna gerðardóma. Nefndin hefur rætt þetta frv. og kallaði til viðræðu Ólaf Walter Stefánsson, skrifstofustjóra í dómsmálaráðuneytinu. Hæstv. dómsmrh. gerði grein fyrir efni þessa frumvarps við 1. umr., en í stuttu máli fjallar það um að kveða á um skipan samningsbundinna gerðardóma í lögum. Það hefur farið mjög í vöxt að sá háttur sé hafður á að vísa málum til slíkra gerðardóma í milliríkjaviðskiptum þar sem ágreiningur kann að koma upp og einnig er talið að það geti greitt fyrir úrskurði mála innan lands. Allshn. var sammála um að setning slíkra laga væri nauðsynleg og leggur því til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Guðrún Agnarsdóttir sat fund nefndarinnar og er samþykk afgreiðslu frumvarpsins.

Frsm. allshn. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum um kosningar til Alþingis nr. 80/1987 frá allshn. Nefndin hefur rætt þetta frumvarp og kallaði til viðræðu Ólaf Walter Stefánsson, skrifstofustjóra í dómsmrn. Efni frv. fjallar um að heimila þeim íslenskum ríkisborgurum sem búsettir eru erlendis að eiga hér kosningarrétt þó að þeir hafi ekki búsetu hér á landi. Í núgildandi kosningalögum er gert ráð fyrir að íslenskir ríkisborgarar erlendis haldi þeim rétti í fjögur ár. En það hefur komið fram að mörgum finnst að þar sé um of skamman tíma að ræða og breyttar aðstæður hafa gert brýnna að breyta þessu þar sem t.d. nám erlendis tekur oft lengri tíma en fjögur ár og því er óeðlilegt að þeir sem ætla sér að koma heim missi kosningarrétt sinn þó að þarna verði um lengri fjarvist að ræða en fjögur ár. Í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir að þessi tími verði lengdur upp í átta ár, en að þeim fresti loknum gefist íslenskum ríkisborgurum kostur á að sækja um að halda rétti sínum til að vera hér á kjörskrá áfram ef þeir vilja sækja um það. Þeir sem eru þá orðnir rótgrónir erlendis munu sennilega í litlum mæli leita eftir slíkum rétti, en þeir sem þá ætla sér enn að halda heim og fylgjast hér með málum munu líklega vilja notfæra sér þetta ákvæði. Með tilliti til þessa mælir allshn. með samþykkt þessa frumvarps óbreytts. Guðrún Agnarsdóttir sat fund nefndarinnar og er samþykk afgreiðslu frumvarpsins.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Eiður Guðnason): Herra forseti. Fjh.- og viðskn. Ed. hefur fjallað um frv. til laga um ráðstafanir vegna kjarasamninga, en frv. þetta er stjórnarfrumvarp og flutt af ríkisstjórninni í beinu framhaldi af yfirlýsingum hennar til Alþýðusambands Íslands, Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna. Þær yfirlýsingar er að finna sem prentuð fylgiskjöl með frv. Nefndin hefur fjallað ítarlega um þetta frv. og á hennar fund hafa komið m.a. Helgi Bergs frá Hlutafjársjóði Byggðastofnunar, Gunnar Hilmarsson frá Atvinnutryggingarsjóði útflutningsgreina, Vilhjálmur Egilsson frá Verslunarráði Íslands, Guðmundur Malmquist frá Byggðasjóði, Guðmundur B. Ólafsson frá Framkvæmdasjóði, Már Elísson og Hinrik Greipsson frá Fiskveiðasjóði, Bragi Hannesson frá Iðnlánasjóði, Ólafur Davíðsson frá Félagi ísl. iðnrekenda, Þorleifur Jónsson frá Landssambandi iðnaðarmanna, Sveinn Hjörtur Hjartarson frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, Hólmgeir Jónsson og Óskar Vigfússon frá Sjómannasambandi Íslands, Árni Benediktsson frá Félagi sambandsfiskframleiðenda, Arnar Sigurmundsson, Ágúst Elíasson og Brynjólfur Bjarnason frá Samtökum fiskvinnslustöðva og Friðrik Pálsson frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, svo og Lára V. Júlíusdóttir og Ásmundur Stefánsson frá Alþýðusambandi Íslands, Þórarinn V. Þórarinsson frá Vinnuveitendasambandi og Hjörtur Eiríksson frá Vinnumálasambandi samvinnufélaganna. Nefndin varð ekki sammála um afgreiðslu málsins. Meiri hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt með brtt. sem fluttar eru á þskj. 1123. Breytingartillögurnar eru tvær. Sú fyrri er að niðurfelling svokallaðs lántökugjalds eigi sér stað einum mánuði fyrr en frv. gerir ráð fyrir, þ.e. 1. júní í stað 1. júlí eins og upphaflega var ráðgert, og er þarna nokkuð komið til móts við óskir ýmissa aðila sem til fundar við nefndina komu. Það er ljóst að það stendur misjafnlega á fyrir fjárfestingarsjóðunum varðandi þetta gjald. Sumir þeirra hafa hafið erlend lán en ekki endurlánað enn þá og hafa þannig greitt þetta lántökugjald af erlenda láninu. Yfirleitt hafa sjóðirnir velt þessu yfir á lántakendur þannig að þetta hefur verið viðbótarkostnaður. Það þótti ekki fært að fara út í eða taka upp einhvers konar endurgreiðslukerfi gagnvart þessum lánum eins og ég sé að gert er ráð fyrir í tillögum minni hl., en stjórnarandstaðan er jafnan mjög ósínk á fé úr ríkissjóði svo sem kunnugt er. Það þótti ekki fært. Hér er nú ekki um stórar upphæðir að ræða og ég hygg að þeir sjóðir sem hér um ræðir séu ekki illa undir það búnir að taka þetta gjald á sig í þeim tilvikum sem það kann að verða, en þar er nú ekki um verulega háar upphæðir að ræða raunar. Hin brtt. er þess efnis að ný grein bætist við frv. svohljóðandi: ,,Hafi krafa samkvæmt lögum þessum á hendur ríkissjóði verið framseld glatast réttur til greiðslu hennar úr ríkissjóði. Þetta á þó ekki við ef krafan hefur verið framseld stéttarfélagi launþegans eftir að skiptameðferð á búi vinnuveitandans hófst né heldur ef krafan hefur verið að fullu eða hluta til framseld Atvinnuleysistryggingasjóði.`` Í athugasemdum við hið upphaflega frv. segir, með leyfi forseta: ,,Þá vill ríkisstjórnin beita sér fyrir því að á yfirstandandi þingi verði samþykkt lagaákvæði er tryggi launafólki fyrirtækja sem verða gjaldþrota rétt til greiðslu atvinnuleysisbóta þann tíma sem það er án atvinnu á uppsagnarfresti, meðan það bíður eftir endanlegu uppgjöri á launakröfum sínum samkvæmt lögum um ríkisábyrgð á launum. Til meðferðar á Alþingi er frv. tveggja þingmanna um breyting á lögum nr. 23/1985, um ríkisábyrgð á launum. Leggur ríkisstjórnin áherslu á að frv. fái afgreiðslu á þessu þingi.`` Það varð ofan á í nefndinni og var það gert í góðu samráði við flm. umrædds frv. og hv. félmn. í Nd. þar sem málið er til meðferðar að einfaldast væri og hampaminnst að taka efnisatriði frv. sem er til meðferðar í Nd. og fella þau inn í þetta. Ég hygg að það sé einföld og skynsamleg lausn á þessu. Þá losnum við hér í hv. Ed. við að vera í þeirri stöðu að samþykkja lög sem byggjast á því að annað frv. verði afgreitt í Nd. Hér er þessum málum slegið saman og ég hygg að það hafi verið rétt stefna. Ég hygg að tæplega sé ástæða til, herra forseti, að ég lengi þessa umræðu öllu frekar. Það komu margvíslegar upplýsingar fram í nefndinni þegar um málið var fjallað, en eins og áður sagði er hér um að ræða efndir ríkisstjórnarinnar á loforðum og yfirlýsingum sem gefnar voru í sambandi við kjarasamningana sem undirritaðir voru hinn 1. maí. Meiri hl. fjh.- og viðskn. leggur til að frv. verði samþykkt, virðulegi forseti, með þeirri breytingu sem ég hef nú gert grein fyrir.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Hæstv. forseti. Ég gerði ekki athugasemd við það þegar málið var tekið úr nefnd, en vil á hinn bóginn minna á að ég hafði beðið um tilteknar upplýsingar frá Seðlabanka og viðskrn. varðandi erlendar lántökur sem ég tel nauðsynlegt að liggi fyrir nú um leið og þessi umræða fer fram og var það upplýst af fulltrúa Hagsýslustofnunar að þessar upplýsingar lægju fyrir hendi hjá Seðlabanka fram í marslok og hjá viðskrn. fram í apríllok, að vísu sem trúnaðarmál, en ég hygg að eftir atvikum hljóti að vera hægt að fallast á, hæstv. forseti, að nefndarmönnum í fjh.- og viðskn. sé trúandi fyrir slíku og þá merkt sem trúnaðarmál ef ekki þykir ástæða til að þeir geti skýrt þingheimi frá. 

Forseti vill verða við þeirri beiðni að gert sé fimm mínútna hlé á umræðunum meðan þessi mál eru könnuð til þess að hægt sé að verða við óskum hv. þm.

--- Fundarhlé. Hæstv. forseti. Af einhverjum ástæðum hafði farið fram hjá mér, kannski hef ég ekki verið staddur á fundi fjh.- og viðskn., þegar dreift var plöggum frá Seðlabanka Íslands meðan fundur var haldinn í þingflokkshberbergi Alþfl. í asanum í gær og hafa verið gerðar ráðstafanir til að ég fái það plagg í hendur. Ég vil í annan stað, hæstv. forseti, vekja athygli á því að nefndarmenn í fjh.- og viðskn. hafa ekki fengið í hendur neinar upplýsingar eða neinar umsagnir um brtt. meiri hl. fjh.- og viðskn. sem lýtur að atvinnuleysisbótum, þ.e. breyting á lögum um ríkisábyrgð á launum, en svo óheppilega vill til að sá starfsmaður félmrn. sem fjallar um þessi sérstöku mál er erlendis. Það vill enn fremur svo óheppilega til að sá sem gæti gefið nefndinni upplýsingar í Atvinnuleysistryggingasjóði er í verkfalli og af þessum sökum hefur nefndin ekki getað kynnt sér þessi mál sem skyldi og ítreka ég það, sem ég sagði á nefndarfundi, að nauðsynlegt er fyrir nefndarmenn að fá umsagnir um þessi mál ef fyrir liggja í félmn. Nd. þar sem málið var til umræðu. Ef svo er ekki væri mjög gott að fá einhverjar frekari upplýsingar hjá hæstv. staðgengli forsrh. um þau sjónarmið sem lágu til grundvallar í sambandi við breytingu á framkvæmd laga um ríkisábyrgð á launum og eftir atvikum heimild Atvinnuleysistryggingasjóðs til að innheimta slíka kröfu. Þar sem ég fékk ekki brtt. meiri hl. í hendur fyrr en rétt í þann mund sem ég stóð upp hef ég ekki haft tíma til þess að bera nákvæmlega saman texta í 7. gr. frv. og í brtt., en við fyrstu sýn virðist sem í frv. sé gert ráð fyrir að Atvinnuleysistryggingasjóði sé heimilt að tryggja launafólki fyrirtækja sem verða gjaldþrota rétt til greiðslu atvinnuleysisbóta þann tíma sem það er án atvinnu á uppsagnarfresti meðan það bíður eftir endanlegu uppgjöri á launakröfum sínum samkvæmt lögum um ríkisábyrgð á launum, en hins vegar virðist þetta ákvæði vera mun víðara eins og brtt. liggur fyrir og samkvæmt þeim breytingum sem gert er ráð fyrir á lögum um ráðstafanir vegna kjarasamninga. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Hafi krafa samkvæmt lögum þessum á hendur ríkissjóði verið framseld glatast réttur til greiðslu hennar úr ríkissjóði. Þetta á þó ekki við ef krafan hefur verið framseld stéttarfélagi`` o.s.frv. Þarna er talað almennt um kröfur til launa samkvæmt lögum um ríkisábyrgð á launum en ekki bundið sig við uppsagnarfrest eins og er í 7. gr. Ég átta mig ekki alveg á hvernig meiri hlutinn hugsar sér framkvæmd þessara tveggja lagaparagrafa. En ég þykist vita að frsm. meiri hl. muni útskýra með hverjum hætti framkvæmdin verði. Það eru oft deilur uppi um hvort krafa sem liggur fyrir skiptarétti um vangoldin laun eigi rétt á sér. Það er margt sem getur komið til sem veldur því að krafan er ógild --- ef viðkomandi er eigandi, ef viðkomandi er barn eiganda, náfrændi eiganda, tengdasonur eða tengdadóttir eiganda. Það er meira að segja svo, hæstv. forseti, að í vissu máli sem ég er kunnugur er talið að krafa sé ógild vegna þess að viðkomandi er tengdabarn manns sem átti sæti í stjórn viðkomandi félags fyrir þó nokkrum mánuðum. Kröfur eru með margvíslegum hætti, seinagangur í úrskurði mikiill og væri auðvitað mjög þýðingarmikið, hæstv. ráðherra, ef hægt væri að flýta fyrir því að úrskurðir yrðu gefnir um réttlæti launakrafna í þrotabúum. Ég hygg að slík flýting, ef möguleg væri, yrði ekki síður mikil réttarbót en ný lagaparagröf sem auðvitað kalla öll á meira eða minna málavafstur og spurning um hvort krafa sé réttmæt eður ei kemur hvort eð er upp í dæmið. Það má líka spyrja í þessu sambandi hver sé hugsun meiri hl. ef svo fer að skiptaréttur dæmir kröfu á hendur ríkissjóði vegna laganna um ríkisábyrgð á launum ógilda, en Atvinnuleysistryggingasjóður hefur á hinn bóginn innt greiðslur af hendi eða þá sveitarfélag eða stéttarfélag. Það má spyrja hver beri ábyrgð á slíkum greiðslum. Hæstv. forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir er flutt vegna ráðstafana vegna kjarasamninga og er það fyrst að segja að því er síður en svo að heilsa að kjarasamningum sé lokið. Verkfall háskólamennaðra ríkisstarfsmanna stendur enn yfir og því miður hefur maður fulla ástæðu til að ætla að ekki hafi verið haldið á samningamálum ríkissjóðs með þeim hætti að maður geti treyst því að hæstv. ráðherra sem með þessi mál fer og ríkisstjórnin hafi lagt sig fram um að finna lausn á þeim málum. Við heyrum um það í fréttum dag eftir dag, kvölds og morgna. Við lesum það í öllum fjölmiðlum sem út koma hversu miklu tjóni þessar kjaradeilur hafa valdið. Annars vegar horfum við á að ekki er hægt að ljúka skólaárinu með eðlilegum hætti og hægt að færa fyrir því mjög gild rök að ýmsir námsmenn muni af þessum sökum hverfa frá námi. Öll sú óvissa sem nú er í skólamálunum --- og ekki aðeins óvissan um það hvort viðkomandi nemendum verði gefinn kostur á því að ljúka námsárinu nú á þessu vori heldur líka óvissan um það hvenær það verði gert og ekki bætir úr skák þegar farið verður að tala um það að nemendur megi búast við því að þurfa að taka próf sín jafnvel í júnímánuði, ágústmánuði eða september, próf sem þeir að öllu réttu ættu að hafa lokið fyrir næstu mánaðamót. Enn fremur blasir við t.d. í landbúnaðinum að bændur standa frammi fyrir miklum búsifjum og það má færa fyrir því gild rök að til fjárfellis kunni að koma ef fóðurbætir berst ekki í tíma til þeirra byggðarlaga sem harðast hafa orðið úti nú í harðindum hjá bændum sem kannski hafa verið illa undir þau búnir. Í gær ræddi hv. 14. þm. Reykv. um þá sérstöku erfiðleika sem nú steðja að í sambandi við fiskeldið og þannig mætti lengi telja. Hæstv. sjútvrh. talaði með þeim hætti í gær að við því væri að búast að ríkisstjórnin mundi kannski grípa til sérstakra ráðstafana til að koma í veg fyrir tjón á vissum sviðum, en vék minna að hinu hvort slíkar ráðstafanir yrðu almennar og mundu taka til allra þátta þessarar kjaradeilu og afleiðinga hennar. Ég er þeirrar skoðunar að það geti verið hæpið að löggjafarvaldið grípi inn í. Hæstv. forseti. Nú stendur svo á að Svavar Gestsson menntmrh. úr Alþb., Halldór Ásgrímsson staðgengill forsrh. og sjútvrh. úr Framsfl. og Jón Sigurðsson viðskrh. og iðnrh. úr Alþfl. hafa allir gengið úr fundarsalnum á sama tíma og ég hef verið að tala um þær alvarlegu vinnudeilur sem hér eru uppi, allir þessir þrír hæstv. ráðherrar. Hins vegar kæmi mér ekki á óvart þó svo kynni að fara að nú í kvöldfréttum verði það einmitt þessir þrír stjórnmálamenn sem verði spurðir um það hvaða álit þeir hafi á kjarasamningunum vegna þess að fjölmiðlunin er með þeim hætti að sú rödd sem hæst kveður í þinginu heyrist ekki í gegnum fjölmiðlana, en á hinn bóginn eru einstakir ráðherrar farnir að ganga á það lagið að þeir þurfa ekki að vera við í þingsölum vegna þess að fréttamennirnir koma hlaupandi að þeim á eftir og þá geta þeir talað til þjóðarinnar í gegnum fjölmiðlana en þurfa ekki að standa fyrir máli sínu á hinu háa Alþingi. Í gær sá maður mjög glöggt dæmi þessa þegar hæstv. menntmrh. var spurður um hvað hann vildi gera í sambandi við skólamálin og svaraði því einu til að þetta væri mjög alvarlegt mál, eins og allir vissu það ekki, eða þegar hæstv. félmrh. lét sem það væri einhver sigur fyrir hana þegar það tókst með hörmungum að ná húsbréfafrv. í gegnum Nd. Og smekkvísi hæstv. félmrh. var slík að hann gat ekki í útvarpsfréttum stillt sig um að gefa í skyn að þingmenn Kvennalistans hefðu brugðist Alþfl. með því að greiða atkvæði með þeim brtt. sem afgreiddar voru.  En ég harma það hins vegar, hæstv. forseti, að hæstv. ráðherrar skuli ekki vera hér við meðan ég fjalla um þær kjaradeilur sem uppi eru og óska eftir því að það verði gert korters hlé á fundinum þannig að ég geti beint máli mínu til hæstv. ráðherra af þessu tilefni.

Má ég upplýsa hv. þm. um það að Halldór Ásgrímsson, hæstv. sjútvrh., gegnir hlutverki forsrh. og er því á fundi forsrh., forseta þingsins og þingflokkssformanna frá þrjú til a.m.k. hálffjögur. Í salinn er genginn Jón Sigurðsson, hæstv. viðskrh. En vill hv. þm. fara fram á það að menntmrh. sæki þennan fund?

Það vill svo til, hæstv. forseti, að það mál sem hér er til umræðu heyrir undir hæstv. forsrh. og ég held að það sé óhjákvæmilegt að fresta þá fundi deildarinnar þangað til sá ráðherra sem málið heyrir undir getur verið viðstaddur. Ég óska eftir því að það verði gert hlé á ræðu minni þangað til hæstv. forsrh. sér sér fært að vera hér í deildinni og gegna skyldustörfum sínum. Við höfum beðið um það stjórnarandstæðingar svo vikum skiptir að fá einhverjar upplýsingar um það frá stjórnarflokkunum hvernig eigi að ljúka þessu þinghaldi, hver séu þau mál sem eigi að ganga fyrir, hvenær þinginu eigi að ljúka --- er það í þessari viku eða er það í næstu viku? Og svarið hefur verið í styttingi frammi á göngum og hvar sem maður hefur komið: Það á að ljúka þinginu á föstudaginn eða laugardaginn. Og það var í hverri einustu viku og það hefur ekki fengist fram að þessu svo mér sé kunnugt nein skýring á því hvaða mál eigi að sitja fyrir. Ég hygg, hæstv. forseti, að það sé nauðsynlegt að hæstv. sjútvrh. sé hér við. Hann gegnir störfum forsrh. sem ég þarf sérstaklega að ræða við. Þar að auki þarf ég sérstaklega að ræða við hæstv. sjútvrh. Ég óska eftir því að þessari umræðu verði frestað, það má taka önnur mál á dagskrá mín vegna, þannig að hæstv. forsrh. geti heyrt mitt mál. Það var ekki talað um það, þegar ég greiddi fyrir því að þetta mál gæti komið hér til umræðu í dag, við mig einu einasta orði að hæstv. forsrh. yrði ekki við umræðuna eða staðgengill hans, hæstv. sjútvrh. Það er algjörlega út í bláinn að við séum að standa hér upp og beina fyrirspurnum til ráðherra sem er fjarverandi þó hann heyri þær.

Forseti (Guðrún Agnarsdóttir) Ég vona að á þessum fundi, sem nú er haldinn hjá forseta sameinaðs þings, verði gengið frá forgangsröð mála fyrir þinglok og fáist um það skýrari línur en við höfum haft hingað til, en veiti góðfúslega leyfi til þess að gera hlé á þessari umræðu að ósk hv. 2. þm. Norðurl. e.

Eyjólfur Konráð Jónsson Hæstv. forseti. Það er út af fyrir sig ekkert að vanbúnaði að mæla fyrir meirihlutaáliti um tekjuskatt og eignarskatt eða hefja umræðuna. Annað en það að ég sé ekki að þingskjöl séu komin. Þau voru seint afhent.

Við gerum örstutt hlé á fundinum, fimm mínútna hlé, meðan gengið er úr skugga um það að öll þingskjöl hafi borist.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Eyjólfur Konráð Jónsson): Herra forseti. Mál þetta hafði verið tekið fyrir þegar fundi var frestað, en það vannst ekki tími eða var ekki unnt að ræða það þá til hlítar, a.m.k. vegna þess að það vantaði frsm. minni hl. sem var bundinn á forsetafundi og flokksformanna og sama var raunar að segja um flm. sem eðlilegt er að væri viðstaddur þannig að samkomulag er um að fresta umræðu þar til nú. Ég er frsm. meiri hl. í nefndinni og við flytjum nál. sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Nefndin hefur fjallað um frv. og fengið umsögn Ævars Ísbergs vararíkisskattstjóra um frv. Meiri hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt með þeirri breytingartillögu sem flutt er á sérstöku þingskjali. Danfríður Skarphéðinsdóttir sat fundi nefndarinnar og er sammála áliti þessu.`` Við flytjum litla brtt. sem er nánast orðalagsbreyting og hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Í stað orðanna ,,sem byggir nýtt íbúðarhús í stað hússins sem úrskurðað hefur verið óhæft til íbúðar, verðlaust og til niðurrifs`` komi: sem byggir eða kaupir nýtt íbúðarhúsnæði í stað húsnæðis sem úrskurðað hefur verið óhæft til íbúðar, verðlaust eða til niðurrifs.`` Þetta er í sjálfu sér mjög lítið mál. Þetta er ekki mikið útgjaldamál fyrir ríkið. Það getur aldrei numið nema mjög litlum upphæðum, en það þykir eðlilegt að sá sem lendir í því að húsnæði sem hann hefur keypt sé verðlaust og dæmt óíbúðarhæft skömmu eftir að hann eignaðist það sé ekki firrtur þeim rétti að fá húsnæðisbætur á sama hátt og sá sem eignaðist íbúðarhúsnæði í fyrsta skipti. Meiri hl. telur sem sagt ljóst að slík undantekningartilvik sem í efnisgreininni eru geti ekki verið mjög mörg og þetta sé fullkomlega réttlætanlegt og því var frv. flutt og því styður meiri hl. samþykkt þess. Skal ég ekki hafa um það fleiri orð. Þetta er réttlætismál sem kostar sáralitla peninga en getur munað einstaklinga öllu að fá að njóta þessara réttinda.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Eiður Guðnason): Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti minni hl., en um þetta mál var fjallað í nefndinni og þar var fengin umsögn vararíkisskattstjóra um þetta frv. Á grundvelli þeirrar umsagnar leggur minni hl. til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Það kom raunar fram í nefndinni og ég ætla að nefna það hér sérstaklega að verið sé að fara inn á mjög hæpnar brautir þegar verið er að taka eitt einstakt tilvik og breyta lögum þess vegna. Ég held að það sé einstaklega hæpið og ætti alls ekki að gera. En ég ætla að leyfa mér, herra forseti, að lesa umsögn ríkisskattstjóra um málið. Hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt beiðni formanns fjárhags- og viðskiptanefndar efri deildar Alþingis vill ríkisskattstjóri gefa eftirfarandi umsögn um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum, flutt af Salome Þorkelsdóttur: Í lögunum um húsnæðisbætur, þ.e. C-lið 69. gr. laga nr. 75/1981, sbr. 9. gr. laga nr. 92/1987, kemur fram sú meginregla að þeir eigi rétt á húsnæðisbótum sem eru að kaupa, byggja eða að eignast á annan hátt íbúðarhúsnæði í fyrsta sinn til eigin nota. Í milliþinganefnd, sem fjallaði um þetta mál síðla árs 1987, var tekin sú ákvörðun að skilgreining á því hvað teldist fyrsta íbúðarhúsnæði í eigu manns skyldi koma fram í reglugerð, sbr. ákvæði síðustu mgr. C-liðar 69. gr. laganna um þetta atriði. Í reglugerð um húsnæðisbætur, nr. 75/1988, er í fyrsta lagi kveðið á um að hafi maður ekki átt íbúðarhúsnæði í tíu ár fyrir gildistöku reglugerðarinnar teljist hann ekki hafa átt íbúðarhúsnæði áður. Í öðru lagi voru sett ákvæði í reglugerðina um að tveggja ára eignarhald á íbúðarhúsnæði innan framangreindra tíu ára skyldi ekki svipta mann rétti til húsnæðisbóta. Þetta ákvæði var sett í reglugerðina til þess að koma í veg fyrir að eignarhald á íbúðarhúsnæði sem varaði í mjög stuttan tíma, t.d. vegna veikinda, fjárhagslegra erfiðleika, skilnaðar eða vegna annarra ófyrirséðra atvika, kæmi ekki í veg fyrir að meginmarkmið laganna næðu fram að ganga. Í þriðja lagi voru sett ákvæði í reglugerðina um að 10% eignarhlutdeild í íbúð á umræddum tíu árum skyldi ekki teljast íbúðareign og ekki heldur 34% eignarhlutdeild í íbúð sem maður hafði eignast við gjöf eða arf. Með framangreindum ráðstöfunum var talið að náð yrði til flestra tilvika sem komið gætu í veg fyrir eðlilega framkvæmd laganna. Í frv. því sem hér um ræðir er lagt til að eignaraðild að íbúðarhúsi, sem rifið hefur verið vegna óíbúðarhæfni, teljist ekki til eignarhalds fyrstu íbúðar án tillits til þess hve lengi maður hefur átt slíkt íbúðarhúsnæði. Hafi eignarhaldstími í þessu tilviki verið innan við tvö ár fellur tilvikið inna reglna reglugerðarinnar, þó að uppfylltum öðrum atriðum sem máli skipta, en annars gildir sú meginregla að maður, sem hefur átt húsnæði lengur en tvö ár á sl. tíu árum frá útgáfu reglugerðarinnar, á ekki rétt á húsnæðisbótum, sbr. þó ákvæði til bráðabirgða II um húsnæðisbætur, ákvarðaðar með álagningu 1988. Það er því niðurstaða embættisins að slík breyting á C-lið 69. gr. laga nr. 75/1981, sem hér er lögð til, sé í mótsögn við megintilgang laganna um húsnæðisbætur, þ.e. að aðeins þeir fái húsnæðisbætur sem eru að kaupa eða byggja húsnæði í fyrsta sinn til eigin nota. Sé þörf á breytingu á gildandi reglum er bent á að fremur beri að breyta reglugerð en lögum um umrætt atriði.`` Undir þetta ritar f.h. ríkisskattstjóra Ævar Ísberg. Ég hef lokið, herra forseti, tilvitnun í umsögn ríkisskattstjóra um þetta mál og mér sýnist alveg einsýnt í ljósi þess að þessu máli beri að vísa til ríkisstjórnarinnar og tel það í rauninni mjög sjálfsagt mál. Í greinargerð Ævars Ísbergs vararíkisskattstjóra eru rök fyrir því hvernig þessum húsnæðisbótum er úthlutað og ég varð satt að segja svolítið undrandi þegar ekki gat myndast samstaða um þá leið að vísa þessu máli til ríkisstjórnarinnar í hv. nefnd. En við því er ekkert að segja. En ég hygg að öll rök hnígi að því að afgreiða málið með þeim hætti sem minni hl. nefndarinnar leggur til.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið var ég flm. að því litla frv. sem hér hefur verið afgreitt frá hv. fjh.- og viðskn. og ég þakka nefndinni fyrir að hafa nú afgreitt þetta mál út úr nefndinni. Að vísu hefur ekki náðst samstaða um málið þar sem hér hefur verið skilað meiri- og minnihlutaáliti, en ég vil engu að síður þakka nefndinni fyrir að hafa tekið málið fyrir til afgreiðslu og sérstaklega þakka þeim hv. þm. sem skrifa undir meirihlutaálit nefndarinnar. Hv. 3. þm. Vesturl., frsm. minni hl., gerði grein fyrir afstöðu minni hl. nefndarinnar sem byggist fyrst og fremst að mér skilst á bréfi vararíkisskattstjóra og er út af fyrir sig ekkert við því að segja. Hins vegar er það í mínum huga kannski ekki endilega einhlítt að þingmenn eða nefndir þingsins fari ævinlega eftir því sem embættismönnum þykir vera rétt. Þá væri það vissulega óþarft sem við erum að vinna. En af því að hv. 3. þm. Vesturl. kom inn á að hann taldi það hæpnar brautir að setja lög um einstök tilvik vil ég aðeins segja að mér þykir það ekkert óeðlilegt þó að þingmenn taki sig stundum til og reyni að fá leiðréttingu á ýmsum lögum sem sett hafa verið hér þegar í ljósi reynslunnar er sýnt að þau eru að einhverju leyti gölluð eða þau gæta ekki kannski réttlætis í öllum þeim tilvikum sem þeim hafði e.t.v. verið ætlað að gera. Það eru greinilega mismunandi viðhorf til þess í þessu máli hvort réttlætis er gætt samkvæmt lögunum, hvort lögin nái til allra sem um er að ræða, en eftir að ég varð vör við að það geta komið upp tilvik, og þá tek ég sérstaklega fram að þau eru sem betur fer ekki mörg og eins og hv. 8. þm. Reykv. tók fram, frsm. meiri hl., getur hér aldrei orðið um stór fjárútlán að ræða því að sem betur fer er ekki mikið um að íbúðaeigendum eða húseigendum sé gert að rífa húsin sín vegna þess að þau séu bókstaflega heilsuspillandi eins og var um að ræða í því tilviki allt til þess er ég fór að skoða þessi lög. En það er líka rétt að benda á að svona tilvik verða kannski fyrst og fremst úti á landsbyggðinni. Þau eru kannski sjaldgæfari einmitt hér í þéttbýlinu eða í Reykjavík má segja, en geta frekar komið upp úti á landsbyggðinni. Þess vegna sé ég ekkert athugavert við það að við reynum að lagfæra lögin ef við komumst að raun um það að skattstjórar taki ekki tillit til slíkra undantekningartilvika eins og um var að ræða og ég tilgreindi. Ég vil taka sérstaklega fram að það er ekki verið að leggja hér fram frv. til að biðja um lög fyrir einhvern einn einstakling heldur miklu frekar að þarna er ljóst að það er réttlætismál að gera undantekningar í tilvikum sem þessum. Þegar skattstjóri hefur svarað viðkomandi aðilum sem sækja um húsnæðisbætur skiptir engu máli þó húsnæðismálastjórn hafi veitt viðkomandi leyfi sem um nýbyggingu á fyrstu íbúð væri að ræða. Það skiptir skattstjóra eða skattálagninguna engu máli, einungis lögin eins og þau eru sett. Varðandi bréf vararíkisskattstjóra, þá einmitt talaði hann um að þessi lög nái til flestra tilvika sem þýðir að það eru tilvik sem ekki er hægt að skilgreina innan ramma þessara laga. Þess vegna finnst mér það skjóta svolítið skökku við þegar hann í síðustu málsgr. bréfsins segir að sú tillaga sem hér er lögð til sé í mótsögn við megintilgang laganna um húsnæðisbætur sem þeim var ætlað að leysa, en í lok síðustu setningar þessarar síðustu málsgreinar segir hann: ,,Sé þörf á breytingu á gildandi reglum er bent á að fremur beri að breyta reglugerð en lögum um umrætt atriði.`` Það má vel vera. Ég skal viðurkenna að ég er ekki lögfræðingur, en ég hefði haldið að það væri þá ekki hægt að breyta reglugerðinni innan ramma laganna úr því að þetta er í mótsögn við þau. Þess vegna tel ég að hér sé um réttlætismál að ræða sem megi taka tillit til og þurfi ekki að kalla á neina skriðu af alls konar beiðnum eða undanþágutilvikum. Það er svo skýrt skilgreint hvað átt er þarna við. Þetta er m.a. einn liður í því að stuðla að því að fólk geti búið í betra húsnæði, þ.e. að útrýma heilsuspillandi húsnæði. Nú skulum við hafa hugfast að oftast á efnalítið fólk í hlut þegar um slík tilvik er að ræða eins og ég er með hér í huga. En það verður bara að koma í ljós hvaða afgreiðslu þetta mál fær hér. Ég vil engu að síður endurtaka þakklæti mitt til nefndarinnar og þá fyrst og fremst meiri hl. sem mælir með að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu sem flutt er og ég að sjálfsögðu styð.

Halldór Blöndal Herra forseti. Þegar ég hóf blaðamannsferil minn undir góðri og skýrri leiðsögn hv. 8. þm. Reykv. og var sendur til þess að gefa einhverja mynd af þeim umræðum sem fóru fram í borgarstjórn Reykjavíkur eða hér á Alþingi tók ég fljótt eftir að það var mjög fyrirferðarmikill þáttur í umræðum á báðum þessum stöðum hversu langt hið opinbera gæti gengið til þess að útrýma heilsuspillandi húsnæði. Menn töldu að hið opinbera ætti að koma þar myndarlega til hjálpar og myndarlega til aðstoðar. Til allrar hamingju hafa aðstæður gjörbreyst svo á þeim tíma sem síðan er liðinn að umræður af þessu tagi eru farnar að setja lítinn svip t.d. hér á löggjafarsamkunduna og jafnvel svo að menn virðast hættir að hugsa um það að slíkt húsnæði sé enn í notkun. Ég á svolítið erfitt með að skilja að þrír þingmenn utan af landi skuli standa að tillögu um að því frv. sem hér liggur fyrir verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Ég var síðast í morgun að ræða við mann norðan úr Grímsey um húsnæði sem þar hefur verið notað fram að þessu, en í þeim miklu harðindum sem verið hafa undanfarið var svo komið fyrir því hússkrifli að það er ekki lengur íbúðarhæft þannig að fólkið varð að flýja úr þeim híbýlum. Þannig er þetta auðvitað mjög víða. Það var þess vegna mjög ánægjulegt á þeim tíma þegar Sverrir Hermannsson var iðnrh. að sérstakt átak skyldi gert til að auðvelda fólki sem bjó í ófullkomnu húsnæði að einangra það með sérstökum lánaflokki sem tekinn var upp hjá Húsnæðisstofnun ríkisins. Það voru kölluð orkusparandi lán og höfðu tvíþættan tilgang, annars vegar að draga úr orkukostnaði með því að húsin voru betur einangruð en áður og að hinu leytinu voru húsin miklu hollari híbýli eftir viðgerðina en áður mundi. Fram að þessu hefur vilji þingmanna yfirleitt staðið til þess að reyna að koma á móti þessu fólki sem er svo ógæfusamt að búa í heilsuspillandi eða ónýtu húsnæði og væri kannski miklu nær að þingdeildin velti því nú fyrir sér hvernig á því stendur að heilbrigðisyfirvöld, að Hollustuvernd skuli yfir höfuð að tala leyfa búsetu í mörgum þeim húsum sem fólk verður að hírast í. Væri það miklu frekar umhugsunarefni fyrir hv. þm. en hitt hvort ekki sé rétt með húsnæðisbótum að örva og auðvelda fólki íbúðarskiptin þannig að það geti komið yfir sig sómasamlegu mannsæmandi íbúðarhúsi eða keypt sómasamlega mannsæmandi íbúð, þó svo að slík íbúð sé ekki í félagsmálakerfinu, þó svo hún heiti ekki leiguíbúð eða verkamannabústaður. Á sumum stöðum hagar þannig til að á slíkum íbúðum er enginn kostur, þær eru ekki til á þeim stað sem þörf er á íbúðarhúsum. Ég held þess vegna að allir þingdeildarmenn hljóti að vera sammála um að það sé nauðsynlegt að örva fólk til þess að komast yfir holla íbúð, kannski ekki sjálfra sín vegna eingöngu. Halldór Laxness hefur dregið upp skemmtilega mynd af því að það var á sínum tíma talið merki um karlmennsku ef menn gátu gengið um í manndrápsbyl án yfirhafnar, þeir menn þóttu mestir þrekmenn og hraustastir. En þó svo að kannski foreldrar af einhverjum ástæðum sætti sig við hin óhollu híbýli bitnar það auðvitað á öðrum íbúum hússins, t.d. börnunum. Hér er því hreyft mjög merku máli. Ég tel í öðru lagi að það sé nauðsynlegt að í skattalögum komi fram hver sé réttur fólks. Hver sá maður sem fengi bréf ríkisskattstjóra til fjh.- og viðskn. mundi undir eins lesa þannig úr því bréfi að það yrði a.m.k. mikil skriffinnska að fá viðurkenningu á því að viðkomandi ætti rétt á því að réttarstaða hans yrði sú sama og þess sem enga íbúð á, m.ö.o. að honum féllu húsnæðisbætur í skaut ef hann yfirgæfi ónýtt íbúðarhús sitt, hriplekt og nístingskalt. Ég vil í lengstu lög vona, herra forseti, að flm. frávísunartillögunnar dragi hana til baka, en að öðrum kosti geri ég mér fullar vonir um að deildarmenn, þingmenn í þessari hv. deild sem flestir, sýni vilja sinn í verki og samúð sína með því fólki sem býr við verstu híbýlin með því að samþykkja þá brtt. sem hér liggur fyrir. Hitt er auðvitað algjörlega út í bláinn að það sé hlutverk ríkisskattstjóra að færa út heimildir skattalaga eins og Alþingi hefur gengið frá skattalögunum. Það er hlutverk ríkisskattstjóra að framfylgja þeim lögum sem Alþingi setur. Þessi vegna er þessi brtt. við skattalögin nauðsynleg. Þó hún hafi ekki komið fram fyrr en á þessum vetri getum við enn bætt fyrir fortíðina með því að samþykkja hana sem óðast.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Eiður Guðnason): Herra forseti. Aðeins örfá orð í tilefni ræðu hv. 2. þm. Norðurl. e. Það er sjálfsagt allt rétt sem hann sagði um það að hann hefði stigið sín fyrstu spor á blaðamannaferlinum undir öruggri handleiðslu hv. 8. þm. Reykv. Eyjólfs Konráðs Jónssonar, það dreg ég ekkert í efa, en honum hefur hins vegar ekki enn þá lærst að tjá sig í jafnskýru og hnitmiðuðu og stuttu máli eins og hv. þm. Eyjólfi Konráð er svo gjarnan lagið. En varðandi það að heilsuspillandi húsnæði sé aðeins að finna á landsbyggðinni, eins og hv. þm. Salome Þorkelsdóttir og hv. þm. Halldór Blöndal létu liggja mjög sterklega að áðan, er það auðvitað mikill misskilningur. Ég hygg að það sé of mikið um það að í höfuðborginni sé húsnæði af því tagi sem kalla mætti heilsuspillandi. Það er auðvitað því miður líka að finna úti á landi. En að halda því fram að þetta sé eitthvert sérstakt landsbyggðarvandamál og snúa þessu máli upp í þann farveg að þeir sem vilja vísa þessu til ríkisstjórnarinnar séu af því tilefni einhverjir sérstakir landsbyggðarfjendur er auðvitað með hreinum ólíkindum og heitir bara útúrsnúningar á venjulegri íslensku. Ég bið menn bara að misskilja ekki að í þeirri afstöðu sem kemur fram hjá minni hlutanum felst enginn efnisdómur um þetta mál eða þetta sérstaka tilvik sem hér er verið um að fjalla þó það sé heldur óviðurkvæmilegt að vera að fjalla um einstök tilvik í lagasetningu eins og ég sagði áðan og ég dreg það ekkert til baka. Það koma rök fyrir því í bréfi ríkisskattstjóra sem fékk málið til umsagnar að hliðstæð ákvæði við það sem hér um ræðir eru í reglugerð. Hugmynd okkar í minni hlutanum með því að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar var þá sú að ríkisstjórnin tæki það til athugunar, viðkomandi ráðherra, að þetta yrði sett inn í reglugerð ef ástæða þætti til. Ég veit ekki hvað menn sjá svo neikvætt við þá afgreiðslu að vísa þessu máli til ríkisstjórnarinnar. En ég vísa á bug þeirri fullyrðingu að heilsuspillandi húsnæði sé eitthvað alveg sérstakt landsbyggðarvandmál. Það er því miður hér í Reykjavíkurborg líka og víðar í þéttbýlinu. Mér finnst málflutningur af þessu tagi satt að segja fyrir neðan allar hellur. En auðvitað gengur þetta mál til atkvæða hér og þingviljinn kemur í ljós. Það er hin rétta og eðlilega leið. Fari svo að mín skoðun á þessu máli lendi í minni hluta er auðvitað ekkert annað að gera en una því. Það er bara hin lýðræðislega aðferð okkar við að afgreiða mál hér. En þegar málinu er snúið upp á þennan veg getur maður ekki lengur orða bundist vegna þess að það eru takmörk fyrir því hve hægt er að ganga langt. Og að flytja umræðuna á það plan að hér sé verið með einhverjum hætti að ráðast að landsbyggðinni er gjörsamlega fráleitt.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Það var aðeins ein leiðrétting vegna orða hv. 3. þm. Vesturl. af því að hann sagði að ég hefði sagt að þessi tilvik væru aðeins á landsbyggðinni. Það var ekki rétt. Ég sagði að þau væru sennilega frekar þar. Ég punktaði þessi orð hjá mér á blað, að þau væru sennilega frekar úti á landsbyggðinni en hér í þéttbýlinu. Þá var ég með í huga hús sem þarf algjörlega að fjarlægja eða rífa og byggja ný í staðinn. Ég sagði ekki ,,aðeins`` heldur ,,frekar``. Ég ætla ekkert að fara að lengja þessa umræðu. Eins og hér hefur komið fram er það auðvitað atkvæðagreiðsla sem segir til um hvernig málið verður afgreitt. En ég vil aðeins minna á að það kom fram við 1. umr. að það eru fleiri hv. þingdeildarmenn en sú sem hér stendur sem þekkja svona tilfelli og töldu að það væri ekki óeðlilegt að leiðrétta þau. En það sem er í raun og veru grundvallaratriði í þessu er að það má e.t.v. vitna í orð hæstv. fjmrh., sem hann notaði í fréttum einhvers staðar fyrir tveim dögum eða svo, að þeir húsbyggjendur sem lenda í því að þurfa að rífa húsið sitt og byggja nýtt eru komnir aftur á reit eitt og þurfa þess vegna að byrja á nýjan leik og eru þess vegna að byggja í fyrsta sinn að því leyti.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal) (frh.) : Herra forseti. Ég fór fram á það í dag að hæstv. sjútvrh. yrði við og ég sá að hann var inni í deildinni klukkan sex, en síðan er ríkisstjórnarfundur og má kannski segja af þeim sökum að erfitt sé um vik. Ég get auðvitað komið inn á eitthvað annað svo þetta dragist ekki úr hömlu, en ég hafði búist við því að hann yrði hér.

Ég vonast eftir honum líka á hverri stundu, en ef hv. þm. óskar eftir þá skal ég fresta fundi.

Ég vil fyrst ítreka það sem ég sagði í dag að ástæðan fyrir því hversu litla rækt einstakir ráðherrar leggja við að vera viðstaddir umræður og ástæðan fyrir því hversu mjög þeir láta undir höfuð leggjast að svara fyrirspurnum sem einstakir þingmenn beina til þeirra er vitaskuld að í fjölmiðlum kemur ekki fram hvernig umræður í þinginu raunverulega eru og skiptir ekki máli hvort spurt er um mjög afmarkaða hluti í ræðustól eða flókin atriði. Einstakir ráðherrar virðast komast upp með það úti í þjóðfélaginu að gefa yfirlýsingar sem ekki standast og það virðist eins og það komi ekki fram í fjölmiðlum þótt þeir láti undir höfuð leggjast að standa við þau orð og þær yfirlýsingar sem þeir hafa gefið fyrirheit um og jafnvel sagt að séu komin í framkvæmd. Ég er hér með í höndunum lög um ráðstafanir í ríkisfjármálum og lánsfjármálum. Einn kafli þessara laga fjallar um lántökugjaldið. Þetta lántökugjald var sett á til að draga úr þeirri miklu þenslu sem þáv. hæstv. ríkisstjórn taldi að væri hér á landi fyrir rúmlega einu ári. Fyrir 14 mánuðum var lagt 6% lántökugjald á erlend lán eftir ákvæðum þeirra laga og var gefið skýrt fyrirheit um að þetta lántökugjald yrði lagt niður hinn 31. des. sl. Þá höfðu aðstæður í þjóðfélaginu breyst svo að í stað þeirrar miklu þenslu og þeirrar miklu lánsfjáreftirspurnar sem verið hafði árið áður var kominn mikill afturkippur í atvinnulífið og í staðinn fyrir að menn báru kvíðboga áður yfir því að sú mikla eftirspurn sem þá var eftir vinnuafli mundi skrúfa upp raunverulegar atvinnutekjur landsmanna var það nú orðin yfirlýst stefna ríkisstjórnarinnar að með hvers konar hömlum á atvinnureksturinn, hækkun skatta og öðru þvílíku, yrði reynt að vinna bug á verðbólgunni með því að atvinnutekjur landsmanna drægjust saman og jafnframt var það yfirlýst stefna ríkisstjórnarinnar að hinn almenni kaupmáttur í landinu væri of hár og þess vegna væri nauðsynlegt með beinum skattalegum aðgerðum að draga úr kaupmættinum. Þessi afstaða kom m.a. mjög skýrt fram við 1. umr. þessa máls þegar hæstv. iðnrh. aðspurður lýsti þeirri skoðun sinni að það hefði verið efnahagslega rétt ráðstöfun að draga til baka ýmsar leiðréttingar sem ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar hafði gert í sambandi við skattlagningu á fyrirtækjum til þess að styrkja stöðu ríkissjóðs, en á hinn bóginn urðu ummæli ráðherrans í því samhengi sem þau voru sögð ekki skilin öðruvísi en svo að hann teldi að atvinnureksturinn á því herrans ári 1989 væri undir það búinn að taka á sig meiri byrðar en á undanförnum árum. Þó þetta hafi ekki beinlínis verið sagt af hæstv. iðnrh. kom þetta óbeint fram í hans yfirlýsingu þegar hann bætti því síðan við að það væri hans skoðun að á næsta ári væri rétt að lækka skattheimtuna á nýjan leik. Í viðræðum sem fjh.- og viðskn. átti við fulltrúa frá hinum ýmsu sjóðum atvinnuveganna kom fram að erlendum lántökum hjá sumum sjóðanna á þessu ári hefur verið varið með þeim hætti að þeir hafa sumir hikað við að taka erlend lán í von um að lántökugjaldið yrði fellt niður. Stofnlánadeild landbúnaðarins t.d. hefur ekki tekið nein erlend lán á þessu ári og þess vegna kemur ekki til þess að hún þurfi að greiða 6% lántökugjald. Hjá Iðnlánasjóði er ástandið þannig að hann hefur tekið verulegar fjárhæðir að láni sem ekki hefur nema að sumu leyti verið velt yfir á viðskiptavini sjóðsins og verður ekki annað séð en viðskiptamenn Iðnlánasjóðs verði látnir greiða lántökugjaldið í einhverju formi þó svo að brtt. meiri hl. fjh.- og viðskn. verði samþykkt. Hið sama á raunar við um Byggðasjóð. Þar er ástandið þannig að Byggðasjóður hefur greitt um 20 millj. kr. í lántökugjald til ríkissjóðs fram yfir þá fjárhæð sem sjóðnum hefur tekist að velta yfir á viðskiptavini sína. Verulegur hluti þeirra lána sem nú bíða óafgreidd í Byggðasjóði eru tekin vegna skipasmíðaiðnaðarins, þær 200 millj. kr. sem í lánsfjárlögum var gert ráð fyrir að rynnu til viðskiptamanna innlendra skipasmíðastöðva, og liggur nú fyrir að um 6 millj. kr. hafa verið greiddar af útgerðarmönnum sem hafa átt viðskipti við innlendar skipasmíðastöðvar. Þetta er athyglisvert í ljósi þess að hæstv. iðnrh. hefur lýst því yfir, bæði í þessari deild og eins í sameinuðu þingi, að þessi grein iðnaðarins yrði að þessu leyti undanþegin lántökugjaldinu. Ég hef gert athugun á þessu uppi í Byggðasjóði, raunar kom það fram í viðræðum sem fjh.- og viðskn. átti við Guðmund Malmquist, forstjóra Byggðasjóðs, og þar kom fram að engin vitneskja hefur borist til Byggðasjóðs um að skipasmíðapeningarnir svokölluðu verði undanþegnir lántökugjaldi, 200 millj. kr. Það hefur verið greitt lántökugjald af þessum peningum þegar og það liggja ekki fyrir neinar tillögur um það frá meiri hl. fjh.- og viðskn. að til endurgreiðslu komi á þessu fé. Það liggur hins vegar fyrir að afföll sem útgerðarmennirnir og aðrir viðskiptavinir sjóðanna verða fyrir vegna lántökugjaldsins nema um 1% á lánstímanum þannig að lántökugjaldið, þegar það er lagt á nú, þegar engar efnahagslegar forsendur eru fyrir því, þýðir í raun 1% þyngingu á fjármagnskostnaði þeirra fyrirtækja sem í hlut eiga. Við í minni hl. fjh.- og viðskn. töldum þýðingarlaust að fara fram á það eða leggja til að sá lántökuskattur sem stofnlánasjóðirnir hafa endurheimt hjá viðskiptavinum sínum verði endurgreiddir úr ríkissjóði. Auðvitað stendur vilji okkar til þess að svo verði gert, en við töldum eftir þær undirtektir sem það fékk í fjh.- og viðskn. þýðingarlaust að hreyfa slíkri brtt. hér á Alþingi. Af þeim sökum létum við við það sitja að flytja brtt. þess efnis að fjárfestingarsjóðirnir fengju þann hluta lántökugjaldsins endurgreiddan sem þeir hafa goldið ríkissjóði en ekki fengið endurgreiddan af lántakendum. Ég tel óhjákvæmilegt að vekja athygli hæstv. sjútvrh. á þessu. Það er sýnilegt að bæði Byggðasjóður og Iðnlánasjóður verða annað tveggja að taka á sig þessar skattaálögur, sem skipta tugum milljóna, eða ná lántökugjaldinu inn, annaðhvort hjá þeim viðskiptamönnum sjóðanna sem eiga eftir að fá sín lán greidd eða þá með því að auka vaxtamuninn í viðkomandi sjóðum til að ná peningunum inn þannig. Ég veit ekki hvort ástæða er til að spyrja hæstv. sjútvrh. hvaða aðferð hann telji eðlilegt að hafa, hvort honum finnist rétt að þessi fjárfestingarsjóður taki á sig þennan skatt, hvort honum finnist rétt að þeir sem fyrstir eru í röðinni eftir nýjum lánum taki á sig skattinn eða hvort honum finnist rétt að dreifa skattinum á alla viðskiptavini sjóðsins nema þá væntanlega þá sem hafa að fullu greitt lántökugjaldið með því að lánsfjárhæð þeirra var skert um 6% eins og ég gerði grein fyrir. Auðvitað kemur líka til athugunar hvort rétt sé að láta þá sem afföllin bitnuðu á njóta þess með lægri vaxtagreiðslum eftirleiðis. Auðvitað getur margt slíkt komið til álita í þessu sambandi. En herra forseti, ég þakka fyrir það að hæstv. forsrh. skuli vera kominn hingað í salinn. Þar var komið ræðu minni í dag að ég vakti athygli á því að þjóðin stendur nú frammi fyrir miklum erfiðleikum og mikilli óvissu og raunar meiri óvissu en ég hafði þá gert mér grein fyrir sem annars vegar er fólgin í því að ýmsar stéttir háskólamenntaðra manna eiga nú í vinnudeilum við ríkisvaldið og hins vegar skapast óvissan af því að forustumenn bæði Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og Alþýðusambands Íslands hafa lýst því yfir í fjölmiðlum nú í kvöld að þeir telji að ríkisstjórnin hafi brotið á sér samkomulag með því að gengi krónunnar hafi verið fellt nú um 1,5% og með því að Seðlabankanum hefur verið gefin heimild til þess að gengið verði látið síga um 2% til viðbótar. Það væri fróðlegt, hæstv. sjútvrh., að fá það upplýst hér í deildinni hvort í tilkynningu Seðlabankans um þessa gengisbreytingu eða kannski einhverjum innanhússpappír í Stjórnarráði eða Seðlabanka hafi verið gefin út tilskipan þess efnis að nú megi ekki lengur tala um gengissig heldur sé rétt að tala um gengisaðlögun. Þetta orð var mjög vinsælt þegar Svavar Gestsson var viðskrh. á sínum tíma. Þá var orðið ,,gengisaðlögun`` notað í tíma og ótíma. Ég tók eftir því að í ríkissjónvarpinu í kvöld hafði þetta orð allt í einu skotið upp kollinum á nýjan leik --- ,,2% gengisaðlögun``. Þetta gengissig er í fullu samræmi við þá yfirlýsingu sem hæstv. forsrh. gaf við 1. umr. málsins þegar hann lýsti því yfir að gengið yrði látið síga á næstu vikum í þeim svifum sem hann lét þau orð falla eða hann talaði um að falla ekki í sömu gryfju, minnir mig að hann hafi sagt, og síðasta ríkisstjórn í sambandi við gengisstefnuna. Ég mun, herra forseti, geyma mér það þangað til hæstv. forsrh. kemur til landsins að ræða sérstaklega þann þátt málsins sem lýtur að gengisstefnu síðustu ríkisstjórnar og sem lýtur að þeim skoðunum sem hæstv. þáv. utanrrh. hafði á efnahagsmálum yfir höfuð að tala og væri skemmtilegt að fá þá í leiðinni stutta skýrslu hæstv. forsrh. yfir það að hvaða gagni heimsókn hans nú til Ungverjalands hefur komið íslensku þjóðinni, fá um það nákvæma greinargerð. Við munum að þessi hæstv. forsrh. hafði orð á því fyrir einu ári, ég tala nú ekki um í ágústmánuði sl., hversu þýðingarmikið það væri þegar erfiðleikar steðjuðu að sjávarútvegi og óvissa ríkti á launamarkaði að verkstjórinn væri heima. Við höfum upplifað það síðan hann fór að verkstjórnin í þinginu er með öllum hætti. Það er kannski ekki hæstv. forsetum að kenna. Mér dettur ekki í hug að álasa hæstv. forsetum þótt hæstv. fjmrh. haldi uppi málþófi í Nd. En kannski væru vonir til þess ef verkstjórinn kæmi heim að honum tækist að hemja hæstv. fjmrh. En þetta er heldur ekki aðalatriði málsins. Aðalatriði málsins nú í sambandi við það mál sem hér liggur fyrir er að í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir að ríkisstjórnin hafi skuldbundið sig til þess að samkeppnisstaða útflutningsgreina verði viðunandi á samningstímanum. Í fjh.- og viðskn. spurðum við fulltrúa fiskvinnslunnar að því hvað þetta þýddi og voru þau svör á sömu lund og við heyrðum í sjónvarpinu í kvöld. Fulltrúar fiskvinnslunnar skilja þessa yfirlýsingu á þá lund að fiskvinnslan skili hagnaði á þessu ári. Það er alveg laukrétt sem fulltrúar fiskvinnslunnar segja. Það skiptir kannski ekki höfuðmáli hver hundraðshlutinn sé á tapinu hverju sinni, hver er hundraðshlutinn í febrúar, hvernig reiknar Þjóðhagsstofnun hundraðshlutann í mars og hvernig í apríl og hvernig í maí. Það skiptir auðvitað ekki höfuðmáli. Það sem skiptir höfuðmáli er: Teljum við að hagur fiskvinnslunnar sé batnandi eða teljum við það ekki? Það er greinilegt á yfirlýsingu og minnisblaði hæstv. forsrh. að ríkisstjórnin telur að samkeppnisstaða útflutningsgreinanna sé ekki viðunandi. Það er mat hæstv. forsrh. Það er alveg skýrt. Ég hygg að hæstv. sjútvrh. geti líka verið sammála mér um það að þó svo að gengi krónunnar hafi verið fellt um 1,5% og þó svo að til standi að láta gengið síga kannski um ein 2% í næstu viku hafi enn ekki náðst það markmið að gera samkeppnisstöðu útflutningsgreinanna viðunandi. Í fjh.- og viðskn. kom það glöggt fram að fulltrúar fiskvinnslunnar sáu ekki aðra leið til þess að ná því marki en þá að gengi krónunnar yrði fellt allverulega þó svo að þeir tækju fram í leiðinni að slíkar aðgerðir væru aldrei einfaldar og fleira þyrfti til að koma. Við spurðum fulltrúa fiskvinnslunnar að því hvernig þeir skildu 1. gr. frv., þ.e. 3. málsgr. 1. gr. frv., en eins og þingdeildarmönnum er kunnugt er í greininni lagt til að Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins verði heimilt að taka 400 millj. kr. að láni sem verði varið til greiðslu verðbóta á freðfisk og hörpudisk. Það kom skýrt fram hjá fulltrúum Samtaka fiskvinnslustöðva að þeir töldu að það sama ætti við um þessa fjárhæð og um það lán sem tekið var á sl. hausti, að ekki væri ætlast til þess að Verðjöfnunarsjóðurinn greiddi þetta fé til baka heldur litu þeir svo á að þessir peningar væru settir inn í Verðjöfnunarsjóðinn og settir út í fiskvinnsluna gegnum Verðjöfnunarsjóðinn til að reyna að draga úr þeirri gengisbreytingu sem ella yrði óhjákvæmileg þó þeir að vísu í leiðinni bentu á það, kannski meir til gamans en þó fylgdi því gamni full alvara, að það mismunandi gengi sem sjávarútvegurinn og aðrar greinar útflutningsframleiðslunnar búa nú við hefur valdið því að fiskvinnslumenn tala ósjálfrátt um gengi dollarans sem 56 kr. meðan aðrir telja gengi hans 53 kr. Þetta er bein afleiðing af því þegar unnið er eftir mismunandi gengi í landinu til langs tíma og millifærslur af þessu tagi eru látnar ganga til jafnþýðingarmikils atvinnurekstrar og fiskiðnaðurinn er. Það kom raunar líka fram á þessum fundi að fulltrúar fiskvinnslunar, fulltrúar útgerðarmanna og sjómanna, voru allir sammála um að nú væri svo komið að grundvellinum hefði verið kippt undan Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins. Menn töldu að hann hefði á sínum tíma haft þýðingarmiklu hlutverki að gegna, en hins vegar væri sú pólitíska íhlutun í sjóðinn sem nú væri orðin lenska búin að valda því að ekki yrði lengur við hana unað. Það kom fram hjá einum fulltrúa fiskvinnslunnar sem sæti á í Verðlagsráði að hann treystir sér ekki til að samþykkja þá 400 millj. kr. lántöku sem hér er lögð til nema áður liggi fyrir yfirlýsing frá ríkisstjórninni um að endurgreiðslan falli á ríkissjóð. Með hliðsjón af þessu er nauðsynlegt að fá það fram hér við umræðurnar hvernig hæstv. sjútvrh. lítur á þetta mál, hvort hann er reiðubúinn að gefa yfirlýsingu um að þær 400 millj. kr. sem um getur í 1. gr. falli á ríkissjóð og nafn Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins sé eingöngu notað í frv. sakir smekks, það sé smekksatriði nánast hvort Verðjöfnunarsjóðurinn tekur lánið eða ríkissjóður. Það er nauðsynlegt að fá þetta fram hér núna. Þá er talað um í frv. yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að greiðslur verðbóta á freðfisk úr Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins verði lækkaðar á næstu mánuðum þannig að þær falli niður um næstu áramót. Það væri mjög gott ef hægt væri að fá frekari upplýsingar um þetta atriði. Vilhjálmur Egilsson, forstjóri Verslunarráðsins, kom á fund nefndarinnar og ég tel, herra forseti, óhjákvæmilegt að lesa nokkra kafla úr minnispunktum sem hann afhenti nefndinni, þá minnispunkta sem sérstaklega varða sjávarútveginn, og spyrja hæstv. sjútvrh. hvað hann vilji um þá segja, hvort hann hafi athugasemdir við þá að gera og ef hann er sammála hvernig hann hyggist þá bregðast við þeim vanda sem Vilhjálmur Egilsson hagfræðingur dregur upp í þessum minnispunktum. En þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Áframhaldandi samdrætti er spáð í þjóðarbúskapnum á yfirstandandi ári. Enn er verið að vinna út frá síðustu spá Þjóðhagsstofnunar um 1,7% minnkun landsframleiðslu og 4% minnkun einkaneyslu. Þessi spá virðist full bjartsýn ef eitthvað er. Nýgerðir kjarasamningar við BSRB og ASÍ leiða ekki til mikilla hækkana á launum og verðlagi umfram það sem áður hafði verið búist við. Forsendur stjórnvalda í áætlunum fyrir ríkissjóð, byggðar á 7% launahækkun á árinu, og spár Þjóðhagsstofnunar um hækkun framfærsluvísitölu á árinu voru komnar í 13,5% fyrir samningana. Launahækkun í samningum Alþýðusambands Íslands og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja er metin á bilinu 10--12% á samningstímanum. Með því að gengisbreytingar það sem eftir er ársins verði í takt við launabreytingarnar má sjá fram á að framfærsluvísitala hækki um 20--22% frá upphafi til loka árs. Meðalhækkun verðlags frá fyrra ári yrði þá um 20%. Atvinnustig hefur haldist uppi meðal annars vegna góðrar vertíðar og með því að erlendu lánsfé hefur verið dælt inn í sjávarútvegsfyrirtækin. Um 2500 manns voru atvinnulausir í mars, en atvinnuleysi hefur ekki undið upp á sig eins og horfur voru á. Hins vegar þýðir mikill afli á fyrstu mánuðum ársins tilflutning á atvinnu frá sumri og hausti. Minni aflakvóti á þorski og öðrum botnfiski og minni framleiðsla af þeim ástæðum leiða væntanlega til aflaminnkunar í sjávarútvegi á árinu um 600--700 ársverk. Þessi samdráttur hefði getað komið fram að hluta til á vertíðinni, en hann hefur ekki gert það heldur þvert á móti. En þegar samdrátturinn dreifist á seinni hluta ársins er hann að meðaltali 1200--1400 heil störf á mánuði og 2400 og 2800 störf á mánuði ef samdrættinum er dreift á þrjá síðustu mánuði ársins. Atvinnuleysisvofan er því enn til staðar, ekki síst þegar tekið er tillit til þess að þorskveiði eftir fyrstu fjóra mánuði ársins er líklega 20--30 þús. tonnum meiri en í fyrra. Þá má reikna með því að atvinnusamdrátturinn á síðari hluta ársins vegna minni sjávarafla nemi a.m.k. 1600 heilum störfum á mánuði að meðaltali.`` Enn segir Vilhjálmur Egilsson um afla og útflutningsframleiðslu, með leyfi hæstv. forseta: ,,Úthlutaður þorskkvóti samsvarar um 330 þús. tonna ársafla í ár sem er 10% skerðing frá fyrra ári. Annar botnfiskafli á enn fremur að dragast saman um 12.000 tonn. Samtals er miðað við að aflaverðmæti á föstu verði verði 5,6% minna í ár en á árinu 1988. Á fyrstu þremur mánuðum ársins veiddist svipað magn af þorski og á sama tíma í fyrra. Tölur eftir aprílmánuð liggja ekki fyrir, en flest bendir til að þorskafli fyrstu fjóra mánuði ársins verði 20--30 þús. tonnum meiri en á sama tíma í fyrra. Annar botnfiskafli er væntanlega nokkuð svipaður og í fyrra. Mikill þrýstingur mun án ef verða á stjórnvöld um að auka á veiðiheimildir þegar líða fer á árið. Ástæðan er einfaldlega sú að margir bátar eru nú á síðustu kílóunum í þorskkvóta og það sem eftir er ársins verður ekki aðeins að taka út fyrirhugaðan 40 þús. tonna samdrátt í þorskafla heldur líka þau 20--30 þús. tonn sem umframaflinn er. Ekkert hefur þó enn komið fram annað en að ríkisstjórnin haldi fast við fyrri ákvarðanir um afla, enda sjálfsagt óviturlegt að slá þann víxil á framtíðina sem viðbótarkvóti mundi vera. Í febrúarspá sinni gerir Þjóðhagsstofnun ráð fyrir 4% samdrætti í útflutningsframleiðslu sjávarafurða, m.a. á grundvelli aukinnar hagkvæmni í ráðstöfun aflans og meira vinnsluvirði. Þetta er allhæpin forsenda vegna þess að við hið háa raungengi krónunnar er tilhneiging til þess að flytja vöruna út með lægra vinnsluvirði en ella.`` Svo mörg voru þau orð og raunar höfum við orðið varir við þessa tilhneigingu víða og þarf ekki að fjölyrða um hana. Til viðbótar við það óöryggi sem atvinnuminnkunin veldur beinlínis, 800 eða 900 ársverk, og til viðbótar við að þessi atvinnuminnkun lendir á síðari hluta ársins hefur sú staða komið upp í byggðarlögum úti á landi, víðs vegar úti um landið, að þau fyrirtæki sem halda uppi atvinnunni, burðarásar byggðarlaganna, hafa mörg hver átt við versnandi afkomu að búa. Það kom jafnframt fram í viðræðum við stjórnarformann Atvinnutryggingarsjóðs útflutningsgreina að þær upplýsingar sem lágu fyrir eftir septemberuppgjör á sl. ári voru misvísandi að því leyti að síðustu þrír mánuðir ársins, október, nóvember og desember, komu mun verr út en sjóðsstjórnin hafði gert ráð fyrir þannig að þegar kom fram í febrúarmánuð taldi sjóðsstjórnin þá pappíra gagnslausa og treysti sér ekki til að fjalla um einstök fyrirtæki nema nýir ársreikningar lægju fyrir. Þessi versnandi afkoma síðustu mánuði ársins hefur valdið því að mati stjórnarformanns Atvinnutryggingarsjóðs útflutningsgreina að mörg fyrirtæki sem fengu fyrirgreiðslu á sl. hausti þurfi á nýrri fyrirgreiðslu að halda nú. Nokkur hafa sótt, örfá, og eitt þeirra sem sótti fer fram á fyrirgreiðslu til hlutafjáraukningar. Það liggur því fyrir að þær ráðstafanir sem gerðar voru í gegnum Atvinnutryggingarsjóð útflutningsgreina hafa ekki reynst fullnægjandi og það kom raunar líka fram í máli formanns stjórnarinnar að það fjármagn sem sjóðurinn hefur til umráða á þessu ári muni að öllum líkindum og kannski eflaust ekki duga eins og honum virðist ástandið vera nú og reyndi hann þó að tala gætilega, en orð hans urðu ekki skilin öðruvísi. Það kom einnig fram á þessum sama fundi að stjórnarformaður Hlutabréfasjóðs hafði engar fregnir að flytja um hvort þeir aðilar sem stjórn Hlutabréfasjóðsins hefur snúið sér til, ég nefndi sérstaklega Landsbanka Íslands, Fiskveiðasjóð og Byggðasjóð, vegna þess að þessar þrjár stofnanir voru sérstaklega nefndar af hæstv. forsrh. á sínum tíma þegar hann ræddi um hlutabréfasjóðinn, --- formaður sjóðsstjórnarinnar sagði að Hlutabréfasjóðurinn hefði rætt við fleiri aðila, en hann kunni engar fréttir að flytja um það hver yrðu viðbrögð þessara stofnana við málaleitan Hlutabréfasjóðs um kaup á aðildarbréfum, hvorki í A-deild né B-deild Hlutabréfasjóðs. Nú liggur það á hinn bóginn fyrir að hjá mörgum fyrirtækjum er stöðvun yfirvofandi nema hægt sé að grípa inn í með sérstökum ráðstöfunum og er fróðlegt að fá um það upplýsingar hjá hæstv. sjútvrh. hvenær þess er að vænta að einhverjar fréttir berist af því hvaða undirtektir verði við beiðni eða beiðnum stjórnar Hlutabréfasjóðs um að tilteknar stofnanir kaupi aðildarbréf af sjóðnum. Ég gat heldur ekki skýrt eða skilið þær viðræður sem ég átti við þessa stjórnarformenn báða öðruvísi en svo að allar líkur væru á því að nauðsynlegt yrði síðar á árinu að afla frekari heimildar til ríkisábyrgðar í gegnum A-deild Hlutabréfasjóðsins ef sjóðurinn ætti að standa undir þeim vonum sem við hann voru bundnar þegar hugmyndin um Hlutabréfasjóðinn var sett fram á sínum tíma. Ég skal ekki, herra forseti, víkja nánar að 1. gr. þessa frv. Ég legg sem sagt áherslu á að fulltrúar fiskvinnslunnar litu svo á að í fyrirheitinu um viðunandi samkeppnisstöðu útflutningsgreina fælist skuldbinding um að rekstrargrundvöllur fiskvinnslunnar á þessu ári yrði jákvæður. Ég legg jafnframt áherslu á að nauðsynlegt er að fá úr þeirri óvissu skorið hvaða hugmyndir ríkisstjórnin hefur um hver skuli greiða það lán sem Verðjöfnunarsjóðnum er ætlað að taka. Það liggur fyrir að einstakir menn, a.m.k. einn fulltrúi í stjórn Verðjöfnunarsjóðsins treystir sér ekki til að samþykkja slíka lántöku nema áður liggi fyrir yfirlýsing frá ríkisstjórninni um að peningarnir eigi að greiðast úr ríkissjóði hvað sem líði hækkunum á afurðum á næstu þrem árum. Í þriðja lagi vil ég minna á að talið er að gengi krónunnar þurfi að falla um a.m.k. 10% á samningstímanum ef nokkur von eigi að verða til þess að sjávarútvegurinn búi við viðunandi rekstrarstöðu. Væri fróðlegt að fá álit hæstv. sjútvrh. á því hvort hann telji að þar sé offarið með þá gengisfellingu, en segja má að í þeim plöggum sem ég hef í mínum höndum sé raunar gengið út frá því að ef ríkisstjórnin taki ákvarðanir í stíl við þær sem hún hefur áður tekið muni gengisbreytingar verða nokkuð í takt við launabreytingarnar. Verð erlendra gjaldmiðla mundi þá hækka um 10% frá maíbyrjun til áramóta í einhverjum skömmtum. Ég hygg þetta sé síður en svo vanáætlað og væri fróðlegt að fá um það vitneskju frá hæstv. sjútvrh. hvað hann vill um það segja. Ég hygg að ástæðulaust sé að spyrja ráðherra Alþfl. um hans álit á þessu máli. Margar yfirlýsingar liggja fyrir um það frá formanni Alþfl. að gengið sé afgangsstærð og þar eð hugsunarháttur Alþfl. er sá að gengið sé afgangsstærð hygg ég að ástæðulaust sé að hafa fleiri orð um það. Hins vegar, úr því að hæstv. iðnrh. er kominn, vil ég ítreka þá fyrirspurn sem ég gerði að honum fjarstöddum áðan. Ég hef heyrt það hér í deildinni að lántökugjald hafi verið afnumið af lánum til skipasmíðaverkefna. Byggðasjóður hefur tekið það fé að láni, 200 millj. kr., vegna skipasmíðaverkefnanna. Byggðasjóður hefur greitt lántökugjald af þessum peningum. Nú þegar hefur Byggðasjóður innheimt lántökugjald af útgerðarmönnum vegna þessara skipasmíðapeninga. Byggðasjóður hefur ekki fengið neina tilkynningu um það frá stjórnvöldum að þessir peningar eigi að vera undanþegnir lántökugjaldi. Nú er það spurning mín til hæstv. iðnrh. og ég vona að ég fái skýr svör við henni: Er hæstv. iðnrh. reiðubúinn til að beita sér fyrir því að lántökugjaldið af þessum skipasmíðapeningum verði endurgreitt úr ríkissjóði eða telur hann úr því sem komið er, úr því að Byggðasjóður hefur ... Herra forseti, það er erfitt þegar maður heyrir orðræður ráðherranna upp í ræðustólinn að festa sig við fyrirspurnir til þeirra rétt á meðan. Ég var að spyrja hæstv. iðnrh. að því hvort hann sé reiðubúinn til að staðfesta það að sú yfirlýsing hans standi að lántökugjald verði ekki greitt af skipasmíðapeningunum á þessu ári.

Svar: Já.

Svar já. Er þá hugmyndin að lántökugjaldið verði endurgreitt þeim útgerðarmönnum sem þegar hafa greitt lántökugjaldið?

Byggðastofnun verður að bera ábyrgð á framkvæmd sinni á þessu máli. Hafi hún fyrirgert rétti sinna viðskiptamanna er það miður.

Byggðastofnun verður að bera ábyrgð á þessu máli. Hafi hún fyrirgert rétti viðskiptavina sinna er það miður. Þetta er svarið. Byggðastofnun hefur tekið erlent lán vegna skipasmíðaverkefnanna. Hæstv. iðnrh., ráðherra skipasmíðaiðnaðarins, lýsir því hér yfir, herra forseti, eða gefur í skyn að Byggðastofnun hafi fyrirgert rétti viðskiptavina sinna. Í þessum orðum felst, herra forseti, að Byggðastofnun hafi fengið fyrirmæli um það eða vitneskju um það frá réttum stjórnvöldum að henni bæri ekki að greiða lántökugjald af þeim 200 millj. sem hún tók vegna skipasmíðaiðnaðarins. Nú vil ég óska eftir því, herra forseti, að þingið sjái til þess í kvöld áður en þessari umræðu lýkur að ég fái afrit af þeirri reglugerð sem það byggist á að þessir peningar voru undanþegnir lántökugjaldinu eða ég óska eftir því að ég fái áður en þessari umræðu lýkur það bréf í hendur sem Stjórnarráðið, eftir atvikum Seðlabanki, ég veit ekki hver innheimtuaðilinn er, sendi Byggðastofnun þar sem Byggðastofnun var vöruð við skattheimtu ríkisins, að henni bæri ekki að greiða þetta gjald. Er það rétt að 6% lántökugjald átti ekki að falla á þær 200 millj. sem Byggðastofnun var heimilt að taka vegna skipasmíðapeninganna og það hafi týnst bréfið í ráðuneytinu eða týnst bréf í Byggðastofnun? Hafa þá útgerðarmennirnir fyrirgert rétti sínum sem versluðu við innlendu skipasmíðastöðvarnar? Fyrirgerðu þeir sínum rétti?

Það hafa þeir ekki gert.

Fyrirgerði Byggðastofnun rétti þeirra?

Það er hætta.

Er það hættan?

Þú verður að rannsaka þetta, stjórnarmaður.

Ég held, herra forseti, að það sé nauðsynlegt að það verði gert hlé milli 2. og 3. umr. um þetta mál þannig að þingmenn geti fengið úr því skorið hvernig í þessu liggur. Það er algerlega útilokað annað en þetta mál verði athugað ofan í kjölinn. Það er ekki líðandi að ráðherrar í deildinni haldi því fram að að embættismaður sem kemur á fund þingnefndar, forstjóri Byggðastofnunar, hafi farið með rangt mál á fundi fjh.- og viðskn. ( Viðskrh.: Það hef ég ekki gert.) þegar hann sagði það við nefndina að þeir peningar sem hann hefði tekið vegna skipasmíðaverkefnanna væru gjaldskyldir að þessu leyti, af þeim fjárhæðum ætti að greiða lántökugjald. Ef á hinn bóginn málið liggur þannig fyrir að hæstv. ráðherra er að hafa það að gamanmálum hér í deildinni að forstjóri Byggðastofnunar hafi fyrirgert rétti útgerðarmanna með þeim afleiðingum að þeir hafi borgað 6% lántökugjald af peningum sem þeir fengu úr Byggðasjóði vegna skipasmíðaverkefna og ef það ber að skilja orð hæstv. ráðherra svo að útgerðarmenn fái ekki leiðréttingu mála sinna, þá er það mál sem óhjákvæmilegt er að taka upp í fjh.- og viðskn. milli 2. og 3. umr. Þetta atvik, herra forseti, sem hér er komið upp í þessum sökum er þess eðlis að ég tel nauðsynlegt, ef ekki koma fram skýrari yfirlýsingar ráðherra hér við umræðuna en gefnar hafa verið, að þingnefndin fái þetta mál aftur til meðferðar. Á hinn bóginn dugir það mér ef hæstv. ráðherra lýsir því yfir að hann muni beita sér fyrir því að þetta lántökugjald verði endurgreitt. Það dugir mér fullkomlega. Og þá get ég fallist á það að nefndin verði ekki kvödd saman.

Því skal ég lýsa yfir strax.

Að þetta verði endurgreitt?

Að því leyti sem um lántökur vegna skipaviðgerðanna var að ræða. Fyrir því er ríkisstjórnarsamþykkt og það veit þingmaðurinn.

Ég veit ekki hvort fyrir því sé ríkisstjórnarsamþykkt því að það er leyniplagg hvað er ríkisstjórnarsamþykkt.

Þú hefur fengið hana. Þú veist það.

Hitt veit ég að það hafa engin fyrirmæli komið til Byggðastofnunar um að þetta lántökugjald sé fellt niður. Það kom skýrt fram í fjh.- og viðskn. Ed. að lántökugjaldið hafi verið greitt af slíkum peningum. Hér sé ég einn nefndarmann fyrir framan mig. Er það ekki rétt með farið?

Ég efa það ekki.

Formanni fjh.- og viðskn. var kunnugt um að ég athugaði sérstaklega þennan þátt málsins í nefndinni þannig að formaður fjh.- og viðskn. hafði alla möguleika á því að kanna það áður en málinu var vísað úr nefndinni hvort hér væri rétt með farið eða ekki. Þar sem formaður nefndarinnar gaf okkur engar upplýsingar um hið gagnstæða hafði ég fulla ástæðu til að ætla að þessi samþykkt hefði stöðvast einhvers staðar á leiðinni. En ég er á hinn bóginn ákaflega þakklátur hæstv. iðnrh. fyrir að hann skuli nú hafa gefið yfirlýsingu sem ég tel fullnægjandi um það að þeir útgerðarmenn sem hafa greitt lántökugjaldið fái það endurgreitt.

Það er byggðastofnunarmál að framkvæma.

Ég get verið sammála hæstv. ráðherra um að það sé byggðastofnunarmál að skrifa ráðuneytinu bréfið um það að endurgreiða þetta. Það er alveg rétt. En ef hugmynd ráðherrans er sú að Byggðasjóður eigi að endurgreiða útgerðarmönnunum en ekki ríkissjóður  að gefa yfirlýsingar um það sem þeir ætla að gera í Stjórnarráðinu.

Hv. ræðumaður hlýtur að hafa misskilið þetta. Ég var einmitt að segja að þetta væri byggðastofnunarmál.


            

Akkúrat. Ég skil ekkert í þessu. Þetta snýr alveg öfugt.

Já ég heyri að ráðherrann hefur svolítið gaman af því að velta sér upp úr því hvernig þetta er og skal ég ekki gera athugasemdir við það, en ég lýsi ítrekað þakklæti mínu til hæstv. ráðherra að hann skuli nú hafa lýst því yfir að hann vilji vinna að því að þetta verði leiðrétt og ég mun strax í fyrramálið hafa samband við forstjóra Byggðastofnunar og biðja hann um að gefa hæstv. ráðherra skipasmíða glögga skýrslu yfir þá útgerðarmenn sem hafa verið látnir greiða lántökugjald af þeim lánum sem til eru orðin vegna skipasmíðaverkefna. Ég vil líka láta í ljósi ánægju mína yfir því þegar ég kem að kaflanum um tollskrárnúmerin, 4. gr. frv., að hæstv. iðnrh. skuli vera hér í deildinni til þess að ég geti fullvissað hann um að Sjálfstfl. skal standa á bak við hann eins og hann lifandi getur til þess að koma því þrifnaðarmáli í framkvæmd að vörugjald af þeim tollskrárnúmerum sem um getur í 4. gr. verði fellt niður sama daginn og frv. er lögfest. Ég veit að hæstv. ráðherra gerir sér grein fyrir því að margvíslegur ruglingur sem orðið hefur í sambandi við vörugjaldið hefur valdið bæði mismunun, misskilningi og ýmsum erfiðleikum hjá þeim iðnfyrirtækjum sem þurfa að búa við þennan hringlanda. Og ég vonast til þess að hæstv. iðnrh. meti viðleitni okkar sjálfstæðismanna til að létta þessu oki af honum nú strax þannig að iðnfyrirtækin þurfi ekki að bíða eftir þessari leiðréttingu til 1. sept. næstkomandi. Ég sé ekki, hæstv. forseti, hæstv. sjútvrh., en þyrfti gjarnan að fá að leggja fyrir hann eina spurningu. --- Það er nú ekki hægt að neita því að hjónasvipur er með þeim, fjármálaráðherranum og viðskiptaráðherranum, þegar þeir grúfa sig hvor yfir annan. Ég var að segja það, herra forseti, að ég vildi varpa þeirri fyrirspurn til hæstv. fjmrh. í von um að hann svaraði henni í kveðju hvaða hugmyndir hann hafi í sambandi við tölul. 7 í yfirlýsingu eða bréfi hæstv. forsrh. til Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ríkisstjórnin mun taka skattlagningu fyrirtækja til endurskoðunar með tilliti til samkeppnisstöðu þeirra gagnvart erlendum keppinautum. Sérstaklega verður tekið mið af þeim breytingum sem verða innan Evrópubandalagsins. Ríkisstjórnin mun hafa samráð við samtök atvinnurekenda um þessa endurskoðun. Ríkisstjórnin mun við heildarendurskoðun eignarskattlagningar taka til athugunar álagningu eignarskatts á atvinnufyrirtæki.`` Það væri mjög gagnlegt ef hægt væri að fá, hæstv. fjmrh., upplýsingar um hvað liggi hér til grundvallar og hvaða hugmyndir hæstv. fjmrh. hafi í sambandi við þessar viðræður, hvaða atriði skattalaganna hann hyggist sérstaklega taka til athugunar og hvort rétt sé eins og ég hef skilið það að hér sé fyrst og fremst haft í huga að fyrirtækjunum verði gert kleift að leggja fé í sérstaka sveiflusjóði eða fjárfestingarsjóði og í öðru lagi hvort hér sé gert ráð fyrir að auka fyrningar og afskriftir á nýjan leik hjá fyrirtækjum og loks hvort meiningin sé að lækka eignarskattsprósentu fyrirtækjanna. Það væri fróðlegt að fá upplýsingar um það hjá hæstv. fjmrh. Að síðustu, hæstv. sjútvrh. Það er aðeins þessi eina spurning: Er það rétt skilið hjá forustumönnum Alþýðusambands Íslands og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja að ríkisstjórnin hafi gefið fyrirheit um að gengið yrði ekki látið síga og það ekki fellt á samningstímanum? Það er nauðsynlegt að fá fram hver skoðun hæstv. sjútvrh. er á þessu máli. Hv. 14. þm. Reykv. hefur gert að öðru leyti afkomu sjávarútvegsins mjög að umtalsefni hér í deildinni og skal ég ekki í minni framsöguræðu víkja nánar að því, en ítreka það sem segir í greinargerð minni hl. Það vekur athygli að í minnispunktum hæstv. forsrh. er ekki vikið einu einasta orði að málefnum samkeppnisiðnaðarins.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Mér þykir afar leitt að geta ekki verið viðstaddur til lengdar þessa umræðu vegna þess að ég hafði gefið hv. 1. þm. Suðurl. Þorsteini Pálssyni vilyrði fyrir því að vera við umræður um húsbréfafrv. í hv. Nd. Ég vildi engu að síður nota þetta tækifæri hér til að svara þeirri spurningu sem hv. þm. Halldór Blöndal beindi til mín. Sá liður sem hann vitnaði til í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar felur það í sér að aflað verður ítarlegra upplýsinga um lagareglur í helstu samkeppnislöndum Íslendinga hvað varðar skattlagningu fyrirtækja, sérstaklega útflutningsfyrirtækja og fyrirtækja í samkeppnisgreinum. Það er vinna sem alls ekki hefur verið unnin nægilega vel á undanförnum árum. Það er alveg ljóst að í sumum þessara landa er skattlagning á fyrirtæki mun meiri en hér á landi. Í öðrum er hún e.t.v. eitthvað minni. Hún er einnig með töluvert mismunandi hætti frá einu landi til annars. Það sem segir í þessum texta er að það verði ítarlega farið í þessa vinnu, aflað upplýsinga um öll þessi atriði og haft samráð við samtök atvinnulífsins um framkvæmdina á þessari athugun. Ég ætla ekkert að fullyrða hér hver niðurstaðan kann að verða. Það sem felst í textanum er eingöngu það fyrirheit að gera þennan ítarlega samanburð og athuga síðan rækilega með hvaða hætti er hægt að samræma ákvæði í lögum hér á landi um skattlagningu atvinnufyrirtækja sambærilegum lögum í helstu samkeppnislöndum okkar útflutningsatvinnuvega og í þeim löndum sem okkar samkeppnisgreinar í iðnaði og öðrum atvinnugreinum þurfa helst að taka mið af. Ég er nú þeirrar skoðunar að það hafi töluvert mikið skort á að hér á landi væri nægilega traustur og viðurkenndur grundvöllur, hvert væri skattstigið bæði hjá einstaklingum og fyrirtækjum og reyndar þjóðinni síðan í heild hér á landi og í nágrannalöndum. Ýmsar alþjóðlegar töflur sýna að skattar eru mun lægra hlutfall af þjóðartekjum hér á Íslandi en í öðrum löndum. Einstaka sérfræðingar hafa dregið þann samanburð í efa. Ég held að það sé mjög brýnt til þess að stuðla að þroskaðri umræðu um skattamál hér á landi að með kerfisbundnum hætti séu þessi mál skoðuð. Það er viljinn og andinn sem er á bak við þann texta sem hv. þm. lýsti hér og þegar komið verður til þings á næsta hausti hafa menn væntanlega skýrari mynd af þessum efnisþáttum og geta þá dregið af þessari vinnu ályktanir, vonandi sameiginlega. Ég teldi mjög heppilegt að þingið, ríkisvaldið og forsvarsmenn atvinnulífsins gætu náð sameiginlegri niðurstöðu í samanburði á eðli skattlagningar á atvinnulífið hér á landi og í helstu samkeppnislöndum okkar.

Júlíus Sólnes Virðulegi forseti. Af því að ég sé að hæstv. fjmrh. er enn þá í deildinni þó hann hafi tjáð mér, hann gerði það reyndar úr þessum virðulega ræðustól, að hann þyrfti að vera viðstaddur umræðu í Nd., hefði lofað hv. 1. þm. Suðurl. því, Þorsteini Pálssyni, þá langar mig áður en ég sé hann hverfa héðan úr deildinni aðeins árétta að allar tilraunir hæstv. fjmrh. til þess að sanna það fyrir okkur að skattar á Íslandi séu miklu lægri en í nágrannalöndum og yfirleitt í löndum Evrópu þykja mér ákaflega óburðugar. Ef menn átta sig á því hvernig hagur fólks er í nágrannalöndunum, þá segir það miklu meiri sögu en að bera saman skattprósentu launafólks í nágrannalöndunum við skattprósentu launafólks á Íslandi. Við skulum bara hafa í huga að launatekjur almennt eru miklu hærri í nágrannalöndunum. Það er kannski hægt að borga eilítið meiri skatta af miklu hærri launum en við höfum hér á Íslandi fyrir svo utan það að almenningur í nágrannalöndum okkar í Evrópu þarf ekki að borga hið geypiháa verð á matvælum sem tíðkast hér á Íslandi. Matvælaverð á Íslandi er eins og öllum er kunnugt sennilega hærra en nokkurs staðar annars staðar á byggðu bóli hvar sem leitað er í heiminum. Þannig segir það ekki alla söguna að bera saman einhverjar skattprósentur eftir töflum frá OECD og halda því svo fram að skattar á Íslandi séu lægri en gengur og gerist í nágrannalöndunum. Þetta vildi ég sagt hafa áður en hæstv. fjmrh. yfirgefur salinn.

Ég hef fyrst og fremst vitnað í skýrslur OECD.

Einmitt. Ég þóttist vita það, en ég vildi bara árétta að ég tel að það sé ekkert mark takandi á þeim skýrslum þegar verið er að bera saman kjör almennings á Íslandi og kjör almennings í nágrannalöndum okkar í Evrópu.  En við erum að fjalla um frv. til l. um sérstakar ráðstafanir vegna kjarasamninga og því væri ekki úr vegi að fjalla almennt um kjarasamninga þá sem hafa verið gerðir að undanförnu og enn fremur þær kjaradeilur sem enn standa yfir. Áður langar mig þó rétt til að víkja að því nál. sem ég stend að ásamt fulltrúum Sjálfstfl. í hv. fjh.- og viðskn. Ed., þeim hv. þm. Halldóri Blöndal og Eyjólfi Konráð Jónssyni. Þar kemur fram að við munum greiða fyrir afgreiðslu málsins. Við teljum þrátt fyrir allt að hér sé um skref í rétta átt að ræða, þ.e. að sú lagfæring á sköttum sem voru settir á á jólaföstunni svo og ýmislegt annað sem kemur fram í þessu frv. er þó þrátt fyrir allt skref í rétta átt. Ég vil því alls ekki leggjast gegn þessu frv. En það er svo fjarri lagi að það hefði ekki verið hægt að gera miklu betur með þeim breytingum sem hér eru lagðar til. Af því að ég sé að hæstv. sjútvrh. og starfandi forsrh. gengur í salinn langar mig til að ítreka það, reyndar eins og kom fram hjá hv. 2. þm. Norðurl. e. Halldóri Blöndal, að ég held að það verði að vera algerlega á hreinu hvaðan á að taka þessa peninga í Verðjöfnunarsjóðinn, þ.e. þessar 400 millj. sem Verðjöfnunarsjóði er ætlað að taka að láni, til þess að halda áfram greiðslu bóta til frystingarinnar fram eftir ári. Eins og öllum er kunnugt voru 800 millj. teknar að láni sl. haust, en þær eru að verða búnar og lítið hefur samt þokast í þá átt að frystihúsin, þ.e. frystiiðnaður á Íslandi, hafi komist á lappirnar á nýjan leik þannig að hann geti nú staðið á eigin fótum. Sannleikurinn er nefnilega sá, hæstv. sjútvrh., að þrátt fyrir allar tilraunir núv. hæstv. ríkisstjórnar í þá átt að skapa atvinnulífinu á Íslandi viðunandi rekstrarskilyrði er atvinnulífið á Íslandi eins og dauðvona sjúklingur sem liggur í rúminu. Hæstv. ríkisstjórn kemur í heimsókn einu sinni á þriggja mánaða fresti og gefur honum sprautu þannig að hann drepist ekki alveg, en hann liggur í rúminu eftir sem áður, hann kemst aldrei á fætur. Ég veit ekki hvað við ætlum að halda atvinnulífinu liggjandi í rúminu miklu lengur því að það hlýtur að koma að því að ef atvinnulífið í þessari samlíkingu minni liggur áfram í rúminu sem langlegusjúklingur fer allt annað sömu leið. Þá getur þjóðin öll lagst í rúmið. Hún verður þá að leggjast hreinlega í kör. Hún hefur ekki um annað að velja. Hér stendur í gagnmerkri frétt, reyndar viðtal sem er tekið við Árna Benediktsson, framkvæmdastjóra Félags sambandsfiskframleiðenda, að það sé nauðsynlegt að loka 60--70 frystihúsum á landinu, hvorki meira né minna. Eftir telur Árni Benediktsson að eigi að lifa eða geti öllu heldur lifað ein 6--10 frystihús af öllum þeim frystihúsum sem eru til á þessu landi. Þetta er harkalegur áfellisdómur yfir þá atvinnustefnu sem við höfum átt við að búa. Ég skal vera svo sanngjarn úr þessum virðulega ræðustóli í hinni virðulegu deild að segja að það er ekki hægt að skella skuldinni af þessari atvinnustefnu algerlega á núverandi hæstv. ríkisstjórn. Fyrri ríkisstjórnir gömlu flokkanna eru allar samsekar, þ.e. gömlu flokkarnir fjórir hafa í hinum ýmsu samsteypustjórnum sem hér hafa verið við völd undanfarna áratugi hjálpast að og unnið markvisst að því að rústa allt atvinnulíf á landinu. Þeir eru nánast komnir á leiðarenda með þá ætlan sína að ganga þannig endanlega frá atvinnulífinu.  Það var ekki ætlan mín að flytja langa ræðu við 2. umr. þessa máls. Við höfum talað lengi og fjallað um þetta frv. mjög ítarlega bæði í hv. fjh.- og viðskn. og svo við 1. umr. málsins. Ég get tekið undir margt af því sem hv. 2. þm. Norðurl. e. Halldór Blöndal sagði varðandi lántökugjaldið og ég stend að þeirri brtt. ásamt þeim hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni, Halldóri Blöndal og Danfríði Skarphéðinsdóttur að lántökugjaldið verði endurgreitt af erlendum lánum sem voru tekin fyrir gildistöku þessara laga en hafa ekki verið endurlánuð. Það kom einmitt fram í þeim viðræðum sem við áttum við fulltrúa hinna stóru fjárfestingarlánasjóða sem komu á fund okkar í hv. fjh.- og viðskn. að sumir þeirra hafa verið forsjálir og tekið stór erlend lán, sumir jafnvel sl. haust, sem þeir hugðust síðan endurlána á þessu ári. Það er aldeilis fráleitt að ætla að þessir sjóðir verði að svara til ríkisins að fullu lántökugjaldi af þessum stóru erlendu lánum og síðan verði þeir að endurlána þetta lán án lántökugjalds eftir 1. júní eins og reyndar meiri hluti hv. fjh.- og viðskn. leggur til. Þess vegna stöndum við að þeirri brtt. að þetta gjald verði endurgreitt af erlendum lánum sem eru þegar tekin en hafa ekki verið endurlánuð. Hvað önnur atriði þessa frv. varðar er ekki svo ýkja mikið að segja. Þær yfirlýsingar sem fylgja með frv. sem fylgiskjal, þ.e. bréf hæstv. forsrh., vinsælasta stjórnmálamanns Íslands frá því að landnám hófst eru mjög athyglisverðar.

Heimsins og þótt víðar væri leitað.

Sennilega og eftir því sem mér er kunnugt er hann nú á leiðinni heim, hæstv. forsrh., eftir að hafa bjargað efnahagsmálum í Ungverjalandi og er það vel. En það er ómögulegt annað en staldra við sum þeirra mála sem þarna ber á góma. M.a. langar mig til að spyrja hæstv. starfandi forsrh. Í bréfi hæstv. forsrh. til Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna er getið um að ríkisstjórnin muni fyrir næstu áramót beita sér fyrir athugun á ákvæðum laga um stimpilgjöld. Ég minnist þess að við bentum einmitt á þetta atriði í þeim umræðugrundvelli sem við lögðum fram þegar við áttum í viðræðum við núverandi stjórnarflokka í janúar, við fulltrúar Borgfl. Það vakti mikla furðu okkar að það eru greidd hærri stimpilgjöld af hlutabréfum en af öðrum veðskuldabréfum og verðbréfum sem eru á markaði hér innan lands. Þetta þótti okkur mjög merkilegt vegna þess að við héldum þrátt fyrir allt að það ætti að hvetja almenning og hvetja fyrirtæki til þess að fjárfesta í öðrum fyrirtækjum, þ.e. kaupa hlutabréf. Þess vegna hlýtur það að vera eðlileg ráðstöfun að stimpilgjöld og kostnaður vegna hlutabréfakaupa sé lægri en almennt af öðrum verðbréfum. Ég vildi því spyrja hæstv. sjútvrh., og reyndar vísa þessari spurningu enn fremur til hæstv. viðskrh. sem hér situr, hvort það sé einmitt hugmyndin að lækka stimpilgjöld af hlutabréfum við kaup hlutabréfa. Í yfirlýsingunni og reyndar í frv. kemur fram að jöfnunargjald af innfluttum vörum verður hækkað tímabundið úr 3% í 5% og fellur síðan niður þegar virðisaukaskatturinn kemur til framkvæmda. Við setjum okkur ekki á móti þessari breytingu, enda voru fulltrúar hagsmunaaðila sáttir við hana að mestu og kemur hún þá í staðinn fyrir það tekjutap sem ríkissjóður verður fyrir vegna þeirrar breytingar sem verður gerð á vörugjaldinu. Við höfum áður bent á þá hugmynd að það sé ekkert því til fyrirstöðu að leggja jafnvel hærra jöfnunargjald á iðnaðarvörur fluttar inn frá löndum sem stunda óheiðarlega samkeppni við okkur Íslendinga. Þar á ég fyrst og fremst við Noreg sem hefur rústað skipasmíðaiðnaðinum á Íslandi með óheiðarlegri samkeppni. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. iðnrh. hvort hann hafi hugsað sér að aðhafast eitt eða annað í því máli, hvort Norðmönnum á áfram að haldast uppi að greiða niður skipasmíðaiðnað sinn um 20% og með þeim hætti undirbjóða íslenskar skipasmíðastöðvar þannig að það fer að heyra sögunni til að á Íslandi verði smíðuð skip, svo og annar iðnaður sem tengist sjávarútvegi sem er svona í þann veginn að leggja upp laupana og væntanlega hverfur að fullu héðan á næstu árum. Þetta er sorgleg þróun þegar farið er yfir þá sögu og þegar við horfum til baka og hugsum um öll þau tækifæri sem íslenskur iðnaður hefur misst af vegna skilningsleysis stjórnvalda. Hugsið þið ykkur, veltið því fyrir ykkur að Íslendingar, íslenskur sjávarútvegur hefur staðið að því að byggja upp hátækniiðnað í Noregi í sambandi við sjávarútveg, svo sem dýptarmælitæki og alls kyns rafeindabúnað í skipum sem er orðinn stór iðnaður í Noregi. Þetta höfum við Íslendingar fært Norðmönnum á silfurfati fyrst og fremst vegna skilningsleysis íslenskra stjórnvalda sem hafa aldrei séð neitt annað en það að selja héðan úr landi fisk, helst með sem minnstri fyrirhöfn, en allt annað varðar stjórnvöld ekkert um. Þessar ráðstafanir til að liðka fyrir kjarasamningum eru eins og ég gat um skref í rétta átt, en þá vaknar sú spurning og er slæmt að hæstv. fjmrh. skuli vera genginn burt úr salnum: Var ekki hugmyndin að gera neitt áþekkt til að liðka fyrir kjarasamningum við háskólamenntaða ríkisstarfsmenn? Háskólamenntaðir ríkisstarfsmenn hafa nú verið í verkfalli um fimm vikna skeið og það heyrist næsta lítið af hálfu ríkisvaldsins um það með hvaða hætti mætti liðka til og ná samningum við þann hóp sem nú er búinn að vera í verkfalli um langan tíma. Að vísu höfum við tækifæri til að fjalla betur um það mál á morgun þar sem fyrirhuguð er umræða utan dagskrár um málefni háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna eftir því sem mér hefur skilist. Ég vil lýsa furðu minni á því að ríkisvaldið skuli ekki hafa séð ástæðu til að koma með einhverjar áþekkar ráðstafanir og hér eru lagðar fram til að ná samningum við háskólamenntaða ríkisstarfsmenn og/eða liðka fyrir þeim með einum eða öðrum hætti. Það vekur mikla furðu mína að þessi mál hafi verið látin reka á reiðanum um margra mánaða skeið því að það held ég að verði að viðurkenna að sé rétt, sem haldið er fram af hálfu fulltrúa háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna, að fyrstu alvöru samningaumleitanirnar sem voru gerðar af hálfu ríkisvaldsins voru núna fyrir nokkrum dögum, en þá voru liðnir líklega einir fjórir eða líklega á fimmta mánuð frá því að þessi hópur starfsmanna hjá ríkinu hafði óskað eftir samningagerð við ríkið. Ég held að það sé kominn tími til að við Íslendingar og einkum hv. alþingismenn sem eiga nú sæti á hinu háa Alþingi fari að velta því fyrir sér og ræða um það af einlægni hver sé framtíð okkar sem búum hér og byggjum þetta land. Á hverju ætlum við eiginlega að lifa í náinni framtíð og jafnvel ef við horfum lengra fram á veginn? Það virðist vera svo að við séum orðin sammála um að við getum ekki haldið uppi neinum iðnaði hér. Svo mikið er víst að stjórnvöld hafa verið að marka slíka stefnu að iðnaðurinn megi lognast út af. Það er sjaldnast hægt að finna nokkuð sem er bitastætt í þá veru að skapa samkeppnisiðnaði og reyndar öðrum iðnaði sem reynir útflutning þau ytri skilyrði sem gera að verkum að það borgi sig að standa í slíkum rekstri. Ég velti því orðið fyrir mér: Á hverju ætlum við að lifa ef það er rétt, sem hér kemur fram í áður tilvitnaðri grein, að það reynist nauðsynlegt og e.t.v. er það hlutur sem mun gerast á tiltölulega fáum árum að 60--70 frystihús víðs vegar um landið leggi upp laupana og hreinlega loka? Það þýðir þá að heilu landsvæðin í hinum dreifðu byggðum verða án nokkurra atvinnumöguleika. Þá hlýtur að vakna upp sú spurning í hugum okkar: Á hverju ætlar fólkið að lifa sem byggir landið utan höfuðborgarsvæðisins? Eða er verið að koma markvisst á slíku þjóðfélagi að við neyðumst til þess að flytja öll hingað á þetta svæði og lifa --- ja, ég veit ekki af hverju? Það er alveg ljóst að við þurfum að móta einhverja nýja atvinnustefnu. Við þurfum að reyna að hjálpast að við það öll sömul. Það þýðir ekkert að standa og rífast hvert við annað. Við verðum að vinna saman að því að reyna að leysa þessi vandamál okkar á Íslandi. Við þurfum að reyna að leita nýrra tækifæra og finna leiðir til að treysta og tryggja atvinnuöryggi, sérstaklega í hinum dreifðu byggðum. Það kann vel að vera að við eigum eftir að sjá byggðaþróun sem gerbreytir byggð á Íslandi þannig að hún eigi eftir að þjappast verulega saman til þess að þetta verði hægt. Þetta kann að verða mjög sársaukafullt, en þetta er hins vegar þróun sem við verðum að horfast í augu við. Við verðum að reyna að leita leiða til þess að gera þessa þróun sem auðveldasta þannig að hún valdi sem minnstum sársauka og minnstri röskun á högum þeirrar þjóðar sem hér byggir.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegi forseti. Sem áheyrnarfulltrúi í fjh.- og viðskn. þessarar deildar skrifaði ég undir nál. minni hl., með fyrirvara þó, en eins og fram kemur á þskj. með brtt. er ég meðflm. að þeim tillögum, þeim sem liggja frammi frá minni hl., og styð þær þar af leiðandi að sjálfsögðu. Ég get tekið undir flest af því sem fram kom í nál. minni hl. Það er lítill tími þessar klukkustundirnar til að vinna eins og maður helst vildi. Í máli formanns fjh.- og viðskn. fyrr í dag kom fram að umfjöllun um frv. hefði verið ítarleg og get ég að vissu leyti tekið undir það. Eins og ég gat um gafst samt sem áður ekki tími til að mínu mati þessa daga að vanda vinnuna nóg og þess vegna skrifaði ég undir nál. með fyrirvara en er sammála meginefni þess. Mér þykir reyndar höfundar þess taka nokkuð afdráttarlaust til orða í 1. mgr. því að mér finnst að vissu leyti snúið burt frá hallarekstri með þeim aðgerðum sem hér er verið að gera. Það er alla vega örlítið spor í þá áttina og ætla ég aðallega að gera grein fyrir því í máli mínu en ekki fara ítarlega út í frv. sjálft eða yfirleitt kjaramálin. Ég gat um það við 1. umr. málsins að mér þykir hæpið að hafa langan aðdraganda að niðurfellingu þeirra gjalda sem um getur í 2. og 4. gr. Þar af leiðandi styð ég þær brtt. sem hafa komið fram um það. Þá vil ég einnig láta það koma fram núna að mér þótti það í raun og veru afleitt að vegna kjaradeilna sem nú standa milli háskólamenntaðra manna og fjmrn. gafst ekki tækifæri til að fá yfirlit um stöðu Atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég tel ástæðu til þess að hafa af honum nokkrar áhyggjur þar sem honum eru nú fengin síaukin verkefni. Þó að ég sjái nauðsyn þess að þeim verkefnum sem um er getið í 6. og 7. gr. sé sinnt við þær aðstæður sem nú eru uppi tel ég líka að hafi verið til bóta brtt. meiri hl. sem fram kemur á þskj. um ríkisábyrgð á launum til að draga skýrar línur um gildi Atvinnuleysistryggingasjóðsins og sömuleiðis Ríkisábyrgðasjóðsins. En eins og ég sagði ætla ég ekki að hafa um þetta mörg orð. Ég tel að þetta sé spor í rétta átt, aðeins eitt örlítið þó, hefði mátt vera meira og fyrr, og vona ég í ljósi þess að tillögur minni hl. verði samþykktar.

Eyjólfur Konráð Jónsson Herra forseti. Það er ekki langt mál sem ég mun flytja hér, en þar sem er þó ekki alveg kominn háttatími og enginn á mælendaskrá langaði mig að segja örfá orð. Það er kannski fyrst og fremst meðfædd forvitni mín að mig langar að frétta af því hvort eitthvað hafi gerst markvert á ríkisstjórnarfundi, sem mér er kunnugt um að hafi verið nú milli 7 og 9 eða svo, formlegur eða óformlegur, hvort þar hafi komið eitthvað nýtt fram í þeim alvarlegu vinnudeilum, t.d. einhver ný úrræði til lausnar á því máli. Ég veit að annar hvor hæstv. ráðherra mun fræða okkur um það ef svo er því að þjóðin öll stendur nú nánast á öndinni, ekki bara vegna kennara og vísindamanna heldur líka vegna ástands á sjúkrahúsum o.s.frv., og allt þjóðfélagið að vona að eitthvað rofi til í þeim málum, hvort nokkuð sé af því að frétta. Það ætti ekki að taka langan tíma að greina okkur frá því. Í annan stað langar mig að spyrja hæstv. viðskrh. hve mikil samanlögð gengisfelling í tíð þessarar ríkisstjórnar muni vera orðin með þeirri gengisfellingu sem tilkynnt var í morgun og þá að viðbættum þeim 2% sem væntanleg eru, við getum sjálf lagt þau við að sjálfsögðu og þarf kannski ekki að tíunda það, en heildarupphæðin þegar hver gengisfellingin kemur ofan á aðra, hver hún sé í heild sinni. Hæstv. ráðherra á vafalaust mjög auðvelt með að svara þeirri spurningu. Í þriðja lagi langar mig að spyrja annan hvorn ráðherrann um þá spá, nánast fullyrðingu hygg ég, hæstv. fjmrh. í nóvembermánuði sl. að Samband ísl. samvinnufélaga yrði gjaldþrota á 10--14 mánuðum, þ.e. um það bil í lok þessa árs, hvort eitthvað fleira en þá lá fyrir bendi til að svo alvarlegt sé ástandið í stærsta atvinnufyrirtæki eða fyrirtækjasamsteypu þessa lands að það muni verða orðið gjaldþrota eftir hálft ár eða svo. Væntanlega vita ráðherrarnir tveir sem hér eru jafnmikið um það og hæstv. fjmrh. og ég vænti þess að ekki standi á svörum frá þeim hér og nú um hvaða horfur séu í þessu efni því að vissulega væru það mikil tíðindi í þessu þjóðfélagi ef svo færi að þetta stóra fyrirtæki yrði beinlínis gjaldþrota. Ég hygg að hæstv. fjmrh. hafi ekki verið að tala í neinum hálfkæringi um það. Ég held að þetta hafi verið nokkuð ákveðin fullyrðing gagnstætt því sem ég held að hafi verið með hæstv. forsrh. þegar hann talaði um þjóðargjaldþrot. Það átti hann áreiðanlega ekki við í bókstaflegri merkingu, enda væri það æði einkennilegt ef eitt af ríkustu þjóðlöndum heimsins, Ísland, þótt smátt sé, yrði gjaldþrota í heild sinni. Þá langar mig til að spyrja að því hve mikið af þeim kauphækkunum sem nú hafa fengist til 80% launamanna eða um það bil hafi horfið í morgun við þessa tilkynningu um 1% gengisfellingu og væntanleg 2% til viðbótar, hvort það láti nærri, sem ég hygg að hagfræðingur ASÍ hafi sagt í sjónvarpi og útvarpi, að það væru 2% sem gufað hefðu upp af þessum um það bil 10% á árinu. Ég hef ekki orðið var við að boðaðar væru neinar ráðstafanir til að draga úr afleiðingum þessarar gengisfellingar frekar en annarra. Það er allt kák, smávægilegar skattalækkanir sem verið er að tala um nú þegar allt er skoðað, lagt við það sem ávinnst fyrir fólk með nokkrum skattalækkunum. Þá eru lagðar við skattahækkanir og einhverjir voru að reikna út ásamt reiknimeisturum að nettó væru þetta kannski 300 millj. eða svo á ári eða hvort það var kannski bara á þessu rúma hálfa ári sem eftir er. Um það munar ekki neitt. Í framhaldi af því mundi ég vilja spyrja hæstv. viðskrh. hvort hann sé enn þeirrar skoðunar sem hann var í byrjun október árið 1987 þegar stjórnarsáttmáli sá sem þrír flokkar höfðu gert um sumarið var rofinn af ríkisstjórninni með gífurlegum nýjum skattahækkunum sem ákveðnar voru á ríkisstjórnarfundi 8. október, tveim dögum fyrir þingsetningu og tilkynntar í þingflokkunum daginn eftir, matarskattur og annað góðgæti sem dengt var yfir og stjórnarsáttmálinn svikinn þegar hætt var við að framfylgja þeirri stefnu að reyna ekki að ná hallalausum fjárlögum nema þá á þrem árum heldur átti að fylla upp í þriggja milljarða gat með 5 milljörðum og þá átti allt að vera meira en slétt, þá átti að vera tekjuafgangur á fjárlögum árið 1988. Við vitum hver raunin varð. Ég vissi það raunar strax sama daginn og þetta var ákveðið að dæmi þessara reiknimeistara kratanna gat aldrei upp gengið og auðvitað var fjárlagahallinn meiri en nokkurn tíma áður í sögunni. Hann var 7,2 milljarðar. Nú var boðað aftur að með nýjum skattahækkunum núverandi ríkisstjórnar yrði nú aldeilis afgangur á ríkissjóði. Mér skilst að halli sé nú kominn þar kannski í eina 3--4 milljarða strax. Mín spá er sú að hann verði kannski 12--14 milljarðar. Mig langar að vita hvort speki þessara reiknimeistara, sem uppaldir eru í Þjóðhagsstofnun og víðar, sé enn sú hin sama, að þeir haldi að þrátt fyrir þessa kjararýrnun og minnkandi eyðslu verði einhver greiðsluafgangur í ár. Halda menn þetta virkilega enn þá? Halda þeir virkilega enn þá að það verði 600 millj. kr. greiðsluafgangur hjá ríkissjóði, það muni standast í kreppu, stórfelldu atvinnuleysi þegar tekjur ríkissjóðs auðvitað minnka? Eru þessir menn ekki farnir að gera sér grein fyrir því enn þá að það eru tveir dálkar í fjárlögunum, það er nefnilega líka gjaldahlið? Eru þessar kenningar enn svo vitlausar að menn haldi að það verði afgangur á fjárlögum ríkisins í ár? Þetta eru einfaldar spurningar. Ég veit að hæstv. ráðherra finnast þær barnalegar. En stundum sér barnið betur en fullorðnir eins og við sögðum um nýju fötin keisarans. Ég sé ekki að það séu miklar spjarir utan á þessum kennisetningum. Þær voru það ekki í fyrra og þær verða það ekki í ár. En spurningarnar eru fram komnar og ég ætla ekki að tefja þessa umræðu. Menn eru ábyggilega margir þreyttir sem hafa haft andvökunætur út af eðlilegum áhyggjum og við höfum öll áhyggjurnar. En ég vildi úr því að enginn var á mælendaskrá og klukkan þó ekki orðin 11 fá að varpa þessum 4--5 spurningum fram fyrir ráðherrana. Ég vænti þess að þeir svari þeim í lok umræðu.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Hæstv. forseti. Hv. 2. þm. Norðurl. e. beindi til mín spurningu um það hvort lántökuskattur yrði tekinn af sérstökum erlendum lánum Byggðastofnunar vegna skipaviðgerða hér á landi. Ég get vel staðfest það enn á ný að ríkisstjórnin samþykkti á sínum tíma eins og hv. þm. er vel kunnugt að þessi skattur yrði ekki á lagður, enda væri um að ræða skipaviðgerðir samkvæmt áætlun þeirri sem ríkisstjórnin og stjórn Byggðastofnunar hafa samþykkt og varðaði þetta ár. Um það ætla ég ekki að segja fleira og furða mig nú reyndar á því að hv. þm. skyldi inna í fjórða sinn eftir sama máli. Ég kem þá að spurningum sem hv. 7. þm. Reykn. beindi hér til mín. Það var í fyrsta lagi hvort sú endurskoðun á stimpilgjöldum eða lögum um stimpilgjöld sem ríkisstjórnin ráðgerir og frá er skýrt í bréfi hennar til samtaka vinnuveitenda frá 30. apríl sl. mundi taka til stimpilgjalda af hlutabréfum. Ég tel að sú endurskoðun sem þarna er fram undan eigi að gera það, sérstaklega af því að ég tel að það sé keppikefli til þess að bæta virkni fjármagnsmarkaðarins á Íslandi að greiða fyrir sparnaði í mynd hlutabréfa hjá sem flestum. Eitt af því sem stuðlað gæti að því er að lækka stimpilgjöldin af hlutabréfunum. Það er að vísu smámál í heildardæminu, en þó eitt af því sem vert væri á að líta. Í öðru lagi beindi hv. þm. þeirri spurningu til mín hversu lengi Norðmönnum ætti að haldast uppi að borga niður skipasmíðarnar um fimmtung og það væri að ganga af íslenskum skipasmíðaiðnaði dauðum. Ég er að vísu ekki alveg sammála hv. þm. um hvernig spurningin er upp sett. Að vísu get ég alls ekki svarað því hversu lengi Norðmenn munu halda áfram að borga niður skipasmíðarnar. Þeir hafa ítrekað lýst því yfir að þeir ætli að hætta við það. Síðast er það gert í fjárhagsáætlunum norsku stjórnarinnar fyrir þetta ár. Ég hygg að að því dragi senn að þeir láti af því. Hins vegar er ég alls ekki sammála þingmanninum um það að þetta sé orsakavaldurinn um erfiðleika í okkar skipaiðnaði. Hann á sér fyrst og fremst rætur í sveiflum í sjávarútveginum og ég held að það sé nú að rofa til þótt vissulega sé það rétt að við glímum þar við margvíslegan vanda, ekki síst þann að framboð á dráttarbrautaþjónustu til skipaviðgerða er miklu meira en þörfin er fyrir þá þjónustu. Þetta á sér djúpar rætur, fjárfestingu sem teygist yfir langt tímabil. Þetta er kannski það sem er erfiðast. En um þetta er einmitt fjallað í ítarlegri skýrslu um vanda skipaiðnaðarins sem iðnrn. hefur látið semja í samvinnu við samtök iðnaðarins og sjóða hans. Þetta mun senn sent öllum þingmönnum og ég vona að þá verði sumum af þeim spurningum svarað sem hv. 7. þm. Reykn. hefur hér margsinnis hreyft og eiga hér fyllilega rétt á sér, en þar er mjög mikilvægt að menn komi sér niður á sameiginlegan málefnagrundvöll. Ég tel það ekki rétta lýsingu hjá hv. þm. að stjórnvöld hafi jafnan sýnt iðnaðinum skilningsleysi. Það er að vísu spurning um hvað sé réttur skilningur á því hvernig ríkið eigi að standa að því að glæða hér starfsemi, hvort það á að gerast með fyrirgreiðslu án fyrirhyggju eða með almennum starfsskilyrðum sem gerir starfsgreinunum fært að starfa með eðlilegum hætti. Um það geta menn jafnan deilt og ég vona að sú skýrsla sem ég nefndi um skipaiðnaðinn muni einmitt hjálpa okkur að draga þessa markalínu á réttum stað. Þá kem ég að spurningum hv. 8. þm. Reykv., þeim sem hann beindi til mín. Ég á von á því að starfandi forsrh. muni svara þeirri almennu spurningu sem til ríkisstjórnarinnar var beint um stöðuna í kjaramálunum og hvað ríkisstjórnin hygðist fyrir í því, enda mun von á sérstakri umræðu um það mál í þinginu nú á næstunni þannig að ég spara mér að tala um það mál. Hv. þm. spurði hversu mikið gengið hefði breyst frá því að sú ríkisstjórn tók við völdum sem nú starfar, en það var 28. september 1988. Svarið er að 28. september var gengið fellt um 3% á grundvelli heimildar til Seðlabankans sem ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar hafði samþykkt um vorið. 3. janúar var gengið svo lækkað um 4,9%, 7. febrúar um 2,5 og 10. maí, þ.e. í dag, um 1,5%. Auk þess nýtti Seðlabankinn sér heimild sem hann hafði til gengissigs á tímabilinu frá 15. febr. til 3. mars, samtals 2,25%. Þegar þetta er dregið saman hefur gengið breyst um 13,4% til lækkunar. Ég tel með þessi 3% í byrjun. Þau tel ég reyndar vera arf frá fyrri stjórn þannig að hér er í sléttum tölum um 10% að ræða. Ég ætla ekkert að segja fleira um þetta. Raungengið hefur ekki lækkað alveg jafnmikið og þessar tölur benda til. Það er að vísu síbreytileg stærð sem er háð bæði verðbreytingum hér á landi og erlendis, en ég ætla að raungengið hafi breyst á þessu tímabili einhvers staðar á bilinu 6--8%. Það er veruleg breyting og að mínum dómi alveg nauðsynleg breyting og ég ætla ekki að segja fleira um það, bendi þó á að þessar gengisbreytingar í nokkrum áföngum hafa að mínu áliti gefið góða raun og skilað leiðréttingu á starfsskilyrðum útflutnings- og samkeppnisgreina án þess að ýfa verðbólguöldurnar allt of mikið, en um það má náttúrlega lengi deila hvað sé hæfilegt í þessu efni. Hv. þm. innti mig líka eftir því hvort tiltekin spá hæstv. fjmrh. um greiðslustöðu og efnahag fyrirtækjasamtaka hér í landinu væri líkleg til að rætast. Ég ætla ekki að hafa um það mörg orð. Ég vil alls ekki gera lítið úr spádómsgáfu fjmrh. hvorki í þessu efni né öðru en hef ekki forsendur til þess að staðfesta eða hafna þeirri spá. Ég vona reyndar að hún standist ekki. Í þriðja lagi spurði hv. þm. hversu mikið hefði verið tekið til baka af umsömdum launabreytingum með gengisbreytingunni í morgun sem var 1,5%. Það er fljótgert að svara því, að kaupið var hækkað um 4,5--5% með 1. maí-samningunum. Líkleg verðbreytingaráhrif af 1,5% gengisbreytingu eru svona 0,5% eftir nokkrar vikur. Ég hygg að fáum hafi komið þetta á óvart og sérstaklega ekki því fólki sem starfar í undirstöðugreinunum sem veit að það þurfti að tryggja þessum greinum viðunandi stöðu og þetta er skref í þá átt. Síðast innti hv. þm. eftir því hvort líkur væru til þess að greiðsluafgangur yrði hjá ríkissjóði á þessu ári og hvort í gildi væru spár um það efni frá því í vetur. Ég býst við því að líkur séu heldur litlar á því að það verði greiðsluafgangur á þessu ári. Þó vil ég alls ekki taka undir það með hv. þm. að ekki hafi verið nauðsyn að styrkja tekjuhlið ríkissjóðs. Þvert á móti tel ég að það hafi verið óhjákvæmilegt. Hins vegar er það alveg rétt hjá hv. þm. að fari svo að að kreppi og úr atvinnu dragi svo að um munar, sem ég sé þó ekki líkur til, er hægt að sætta sig við greiðsluhalla á ríkissjóði. Sem betur fer árar alls ekki á þann hátt sem skilja hefði mátt á orðum hv. þm. þegar hann sagði að nú væri kreppa og stórfellt atvinnuleysi. Það tel ég vera gáleysi í orðavali þegar maður lítur á ástandið á Íslandi eins og það er í dag. Sem betur fer er þetta ekki rétt lýsing á stöðunni í þjóðarbúinu.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Aðeins til að svara nokkrum fyrirspurnum sem til mín hefur verið beint. Hv. þm. Halldór Blöndal spurði um það hvað sjóðir ættu að gera að því er varðar lántökuskatt sem þeir hafa þegar greitt af erlendum lánum og ekki lánað út. Það verður að sjálfsögðu að vera vandamál viðkomandi sjóða. Það er ekki óeðlilegt að þeir verði að taka það á sig eins og margir þurfa oft að gera þegar breytingar á skilyrðum verða og fjármálastofnanir eru alltaf í áhættuviðskiptum og því ekki óeðlilegt að þeir taki slíkt á sig. En að sjálfsögðu verður það að vera ákvörðun viðkomandi stjórna hvort það er gert með þeim hætti eða jafnað út á lánum til skemmri tíma eða lengri tíma. En ef litið er til reynslunnar er það venja viðkomandi sjóða að koma því einhvern veginn af sér, en ég hygg þó að staða þeirra sé almennt sú að að sé ekkert tiltökumál að taka slíkt áfall á sig. Í öðru lagi spurði hv. þm. um hvort ég teldi að það hefði verið brotið samkomulag gagnvart launþegahreyfingunni vegna gengisbreytinga. Svo er alls ekki og engin slík loforð gefin. Eins og hæstv. viðskrh. tók fram átti þessi breyting ekki að koma nokkrum á óvart og vísa ég til þess sem hann sagði að sérstaklega þeir sem starfa í undirstöðugreinum hafa áreiðanlega fullan skilning þar á. Þar að auki er rétt að benda á það að 7. apríl sl. var gengi á dollarnum 52,88 kr. en núna 54,52 kr. Ef hins vegar er tekinn svissneskur franki var hann 32,22 kr. 7. apríl þegar PCD-samkomulagið var undirritað ef ég mann rétt, 32,21 í dag. Danska krónan var þá 7,28 og er í dag 7,34. Hér hefur því orðið tiltölulega lítil breyting á Evrópugjaldmiðlunum og japanska yeninu. Breytingin kemur fyrst og fremst fram á dollarnum, en eins og kunnugt er er innflutningsverðlag fyrst og fremst háð Evrópumyntunum en útflutningsverðlag í meira lagi háð dollaragenginu þannig að sú breyting sem þegar er orðin hefur haft sáralítil eða nánast engin áhrif á innflutningsjafnvægið. Hitt er svo annað mál að það hefur jafnframt verið ákveðin heimild til Seðlabankans til þess að breyta gengi um 2,25%. Með þessum ákvörðunum er verið að standa við þá yfirlýsingu sem ríkisstjórnin gaf að hún muni beita sér fyrir því að samkeppnisstaða útflutningsgreina verði viðunandi á samkeppnistímanum. Ég er ekki að segja með því að með þessum eina hætti hafi það verið gert. Það þarf meira að koma til. En þetta eru fyrstu skref sem hefur verið ákveðið að stíga í því sambandi og hygg ég að þeim sem stóðu að þessari samningsgerð á sínum tíma ætti ekki að koma það á óvart miðað við þau samtöl sem áttu sér þá stað. Hv. þm. spurði jafnframt um hvað væri með Verðjöfnunarsjóð, hver ætti að borga. Ég vísa til þess að 1. gr. er alveg nákvæmlega eins orðuð og bráðabirgðalögin um sama efni voru og jafnframt sú löggjöf sem var í undirbúningi í tíð fyrri ríkisstjórnar. Og ég vísa til þess sem ég hef áður sagt um þetta mál og þær yfirlýsingar sem ég hef gefið margoft hér í þinginu um Verðjöfnunarsjóðinn eiga jafnt við um þetta mál. Það var jafnframt spurst fyrir um hvort hægt væri að gefa frekari upplýsingar um lækkun bóta úr Verðjöfnunarsjóði. Það er ekki hægt að gera það á þessu stigi. Það hafa ekki verið teknar endanlegar ákvarðanir um það. Það verður m.a. tekið mið af þeim verðbreytingum sem kunna að verða á útflutningsverðlagi, en við það miðað að fella þessar bætur niður um nk. áramót en reynt að gera það í nokkrum áföngum, m.a. með hliðsjón af þróun á útflutningsverðlagi, og gæta þess jafnframt, eins og segir í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, að samkeppnisstaða útflutningsgreina verði viðunandi á samningstímanum. Að því er varðar spurningu um Hlutabréfasjóð, þá er það rétt hjá hv. þm. að þar hefur ekkert mál verið afgreitt og endanleg afstaða hefur ekki verið tekin hjá viðkomandi sjóðum. Þó hygg ég að það sé nokkuð ljóst að það þjóni almennt hagsmunum Byggðasjóðs að taka þátt í slíkum aðgerðum með hagsmuni sjóðsins í huga. Í mörgum tilvikum á hann ekki mjög trygg veð í eignum þótt það sé að sjálfsögðu misjafnt. Ég held að það sé það sama að því er varðar bankana í allmörgum tilvikum. Ég hef átt ítarlegar viðræður við Fiskveiðasjóð Íslands um þetta mál og Fiskveiðasjóður mun meta hvað er hagsmunum sjóðsins fyrir bestu í tilfellum sem þessum og mun væntanlega taka afstöðu til málsins á stjórnarfundi Fiskveiðasjóðs í upphafi næstu viku. Að því er varðar spurningu hv. þm. um gengismál hafa engar aðrar ákvarðanir verið teknar en þær sem felast í tillögu Seðlabanka Íslands sem kom fram í gær eftir bankaráðsfund og var framkvæmd í morgun og það svigrúm sem þar hefur verið gefið. Hv. þm. Júlíus Sólnes spurði um athugun á stimpilgjöldum. Ég get aðeins vitnað til þess sem stendur í þessari yfirlýsingu. Það mun fara fram sérstök athugun á ákvæðum laga um stimpilgjöld fyrir næstu áramót. Það er rétt sem hv. þm. sagði að hér er um allt of flókið mál að ræða og óþarflega margbrotin gjaldskrá sem er í mjög mörgum tilvikum óréttmæt og full ástæða til breytinga, en þær breytingar þurfa undirbúning eins og fram kemur í þessari yfirlýsingu. En það er rétt hjá hv. þm. að þeim undirbúningi hefði mátt vera lokið. Hér er í sjálfu sér ekkert nýtt undir sólinni. Hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson spurði um fund ríkisstjórnar í kvöld, en ráðherrar í ríkisstjórninni hittust óformlega í matarhléi hér í þinginu til að ræða stöðu mála. Það gefst nú ekki allt of mikill tími til þess að hittast þessa síðustu daga nú þegar svo miklar annir eru í þinginu, en full ástæða var til að fara yfir m.a. stöðu mála vegna þeirra kjaradeilna sem nú eru. Einstakir ráðherrar lýstu því hvernig staðan væri í stofnunum sem tilheyra þeirra ráðuneytum og er alveg ljóst að hún er mjög víða hin alvarlegasta, bæði að því er varðar skóla landsins og ýmsar stofnanir tilheyrandi sjútvrn., iðnrn. og þá ekki síst landbrn. og jafnframt hefur deilan komið við stofnanir heilbrmrn. Í sumum tilvikum er það svo að það má gera ýmsar ráðstafanir til að draga úr þeim miklu óþægindum sem þjóðfélagsþegnar hafa orðið fyrir og er verið að gera ýmsar ráðstafanir í því skyni. Hins vegar er alveg ljóst að engin fullnægjandi lausn þeirra mála mun fást nema með lausn þessa verkfalls. En það verður að segjast alveg eins og er að það horfir afar þunglega og ekki miklar líkur á því að samningar takist alveg á næstunni. Það er að sjálfsögðu afar alvarlegt mál og er ekki óeðlilegt að slíkt sé rætt í ríkisstjórninni og hún mun að sjálfsögðu halda áfram að fjalla um það mál, en engar frekari ákvarðanir hafa þar verið teknar. Það er alveg ljóst að ríkisstjórnin getur ekki stuðlað að lausn þessarar kjaradeilu með þeim hætti að sú lausn setji í hættu þá samninga sem þegar hafa verið gerðir á almennum vinnumarkaði. Það ætti ekki að koma neinum á óvart að það verður að vera samræmi í launabreytingum í landinu, ekki síst á erfiðleikatímum sem þessum þegar þjóðartekjur dragast saman. Þá er að sjálfsögðu miklu minna svigrúm til leiðréttinga á milli hópa þótt vel kunni að vera að sumir hafi dregist meira aftur úr en aðrir. Ég skal ekki leggja neitt endanlegt mat á það. En þá er svigrúm til slíks lítið sem ekkert og ríkisstjórnin getur ekki sett í hættu þá kjarasamninga sem þegar hafa verið gerðir því að allar breytingar sem færu verulega fram úr því sem þegar hefur verið gert mundu að sjálfsögðu gera samningsstöðuna almennt miklum mun verri þegar núgildandi samningar renna út að fáum mánuðum liðnum því að það hefur reynst afar erfitt að fá nokkra samninga til lengri tíma hér á landi svo árum skiptir. Það er oftast verið að semja til nokkurra mánaða í senn og samningar til eins árs þykja afar langir samningar í hinni daglegu umræðu. Ég vænti þess að ég hafi að mestu leyti svarað þeim spurningum sem til mín hefur verið beint.

Frsnm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Eins og fram kom í ræðu hæstv. sjútvrh. er kjaradeilan við háskólamenntaða menn í miklum hnút og maður hlýtur að spyrja að því hvernig á því megi standa að sú mikla harka hefur hlaupið í þá kjaradeilu sem raun ber vitni og er óhjákvæmilegt síðar meir að fara ofan í þau mál og rekja það frá degi til dags, frá einni stund til annarrar hversu það mátti verða að sú mikla tortryggni skyldi hafa risið í hópi opinberra starfsmanna sem veldur því að þessi deila er að verða að einhverri mestu kreppu sem við munum eftir í kjaramálum og, eins og hæstv. sjútvrh. sagði, grípur inn á fjölmörg svið þjóðfélagsins, bæði atvinnumálin en þó miklu fremur, sem er auðvitað miklu alvarlegra, inn á skólamálin og heilbrigðismálin og skal ég ekki gera það að umræðuefni nú þar sem þau mál verða almennt tekin til umræðu á morgun. Ég er alveg sammála hæstv. iðnrh. um að það eru hin almennu starfsskilyrði skipasmíðaiðnaðarins sem mestu skipta og auðvitað vitum við að þegar hin almennu starfsskilyrði eru metin er gengisákvörðunin engin afgangsstærð. Það er deginum ljósara. Ég held að það sé líka alveg ljóst að þau almennu starfsskilyrði sem skipasmíðaiðnaðurinn á nú við að búa eru svo þröng að óhugsandi er að iðnaðurinn geti risið undir því að halli þar á ógæfuhliðina. Ef orð hæstv. iðnrh. eru skilin eins og þau voru sögð fela þau það í sér að gengi krónunnar hlýtur að hækka sem svarar launahækkunum á þessum tíma því gengi krónunnar mun hækka um 10% eða svo á samningstímabilinu sem er raunar sú sama niðurstaða og komist er að ef reynt er að meta starfsskilyrði og samkeppnisstöðu sjávarútvegsins. Ég skil vel að hæstv. sjútvrh. skuli ekki treysta sér á þessari stundu til að gefa yfirlýsingar um frekari gengisfellingar en þegar hafa verið ákveðnar. Tæp 4% gengisfelling er þegar ákveðin. Það vakti sérstaka athygli mína að hæstv. sjútvrh. skuli meta það svo að ekki hafi verið brotið samkomulag við aðila vinnumarkaðarins með þeim gengisbreytingum sem orðið hafa. Hann rökstuddi það með því og raunar einnig hæstv. iðnrh. að mönnum mátti vera það ljóst að til slíkrar gengisbreytingar hlyti að koma. Þessu get ég verið alveg sammála. En þá vaknar líka spurningin um það, ef svo er, hvort ekki megi rekja þær gengisbreytingar sem gera verður og yfirvofandi eru til þess samnings sem ríkisstjórnin gerði við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja. Hæstv. forsrh. og hæstv. iðnrh. hafa í rauninni báðir staðfest með orðum sínum hér áðan að þær gengisbreytingar sem nú eru að ganga yfir í þjóðfélaginu og sú verðhækkunarskriða sem óhjákvæmilega gengur samtímis yfir er bein afleiðing af BSRB-samningnum. Þetta er kjarninn í því sem þessir tveir hæstv. ráðherrar sögðu og skýrir með mörgum hætti þær miklu ógöngur sem við erum nú í, en afsakar með engum hætti utanför hæstv. forsrh. nema, eins og ég sagði áðan, hann verði svo elskulegur þegar heim kemur að gera okkur grein fyrir því hvaða gagn hann hafi gert þjóðinni með því að skreppa yfir Atlantshafið til vina sinna austan járntjaldsins sem mér skilst að Framsfl. standi í sérstöku vináttusambandi við. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir þá yfirlýsingu sem hann gaf í sambandi við Verðjöfnunarsjóðinn. Þessi yfirlýsing hans jafngildir því að ekki er ætlunin að Verðjöfnunarsjóðurinn endurgreiði þær 400 millj. sem frv. felur þó í sér að hann skuli taka að láni með ríkisábyrgð. Við höfum frá tíð annarrar vinstri stjórnar í Ríkisábyrgðasjóði annan slíkan minjagrip, það er lán sem tekið var vegna loðnunnar á sínum tíma, og við munum sjá eftir þrjú ár tvær þvílíkar skuldir til viðbótar á mismunandi tíma vegna frysta fisksins og hörpudisksins nema, sem auðvitað væri miklu einfaldara, að þetta lán verði tekið af ríkissjóði sjálfum sem er hinn raunverulegi lántakandi en ekki Verðjöfnunarsjóðurinn. Ég get ekki fagnað því að Fiskveiðasjóður skuli ekki gefa svar varðandi Hlutabréfasjóðinn fyrr en í næstu viku. Það er þó betra að sjá fram úr því, það er þó betra að vita að einhver tímasetning er komin á það hvenær Fiskveiðasjóður gefur hlutafjársjóðnum svar. Það er hálfönugt að senda þingið heim áður en fyrir liggur að Hlutabréfasjóðurinn komi yfirleitt að haldi þar sem hann hefur verið þungamiðjan í sjávarútvegsumræðunni undanfarið hjá hæstv. forsrh. og væri þess vegna mjög ánægjulegt fyrir hann ef í ljós kæmi þegar hann slítur þinginu að lögin um Hlutafjársjóðinn skipta einhverju máli. En við sjáum hvað setur í þeim efnum. Ég hygg að það hafi verið af vangá sem hæstv. sjútvrh. vék ekki að þeim alvarlegu horfum sem eru í atvinnumálum í ýmsum sjávarplásssum, einkum á hausti komanda, sem auðvitað gefa fullkomið tilefni til þess að tala um atvinnukreppu hér á landi. Sömuleiðis verð ég að segja að það er fullkomin ástæða til að tala um atvinnukreppu þegar maður hugleiðir hvernig ástandið verður í sumar hjá nemendum eftir þeim upplýsingum sem hafa komið fram í fjölmiðlum um ástandið þar. Auðvitað horfum við fram á miklu meiri erfiðleika á næstu mánuðum en við þorum að gera okkur grein fyrir á þessari stundu. Þeir erfiðleikar eiga að sumu leyti rót sína að rekja til efnahagsstefnunnar sjálfrar, rót sína að rekja til þess að t.d. sjávarútvegurinn gefur ekki jafnmikið af sér og áður, en að sumu leyti eiga þessir erfiðleikar rót sína að rekja til þess að þjóðin treystir ekki þeirri ríkisstjórn sem nú situr. Þessi ríkisstjórn verkar letjandi á atvinnureksturinn. Menn hafa ekki sama kraft í sér og áður til að grípa til eða fara út í nýjar framkvæmdir, ráðast í ný verkefni eins og glöggt kemur fram ef maður les yfir þær upplýsingar sem komið hafa fram m.a. í fjh.- og viðskn. um lánsbeiðnir í fjárfestingarlánasjóðum t.d. iðnaðarins. Þar er mikil breyting á frá sl. ári og hún verður ekki rakin til annars en þess að það ríkir meiri bölsýni en áður í þeirri atvinnugrein, enda kom það fram hjá Ólafi Davíðssyni á fundum í nefndinni. Aðspurður sagði hann að markaðshlutdeild íslensks iðnaðar færi enn minnkandi. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þessi mál. Ég skildi hæstv. sjútvrh. svo að sjávarútvegurinn gæti treyst því að það yrðu gerðar ráðstafanir til þess á næstu vikum að sjávarútvegurinn hefði viðunandi samkeppnisstöðu. Það þýðir á mæltu máli að nauðsynlegar lagfæringar á gengi verða gerðar fyrir mitt sumar vil ég segja en ekki fyrir haustdaga þannig að staða sjávarútvegsins verði viðunandi á þessu ári. Ég skildi hæstv. sjútvrh. svo að hann vildi við þetta standa og vonast til þess að hann hafi kraft í sér til að knýja samstarfsflokka sína til þess að fylgja sér eftir. Annars er það nú svo um okkar ágæta sjútvrh. að hann gerir oft mjög glögga grein fyrir málefnum sjávarútvegsins í þinginu og maður ætlar af þeim sökum kannski allt of oft að fram undan séu einhverjar þær ráðstafanir sem muni snúa dæminu við, en síðan þegar upplýsingar koma og maður fer að tala við einstaka menn úti í greininni, í fiskvinnslunni eða útgerðinni, eru svörin þau sömu að því miður sé reksturinn áfram fyrir neðan núllið, áfram halli og vafalaust er skammt í að allt eigið fé í sjávarútvegi verði upp urið ef marka má þær stóryrtu yfirlýsingar sem hæstv. forsrh. gaf á Alþingi í febrúarmánuði sl. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess, herra forseti, að ræða þetta mál frekar. Ég hafði pínulítið gaman af því þegar hæstv. viðskrh. talaði um að 3% gengisfellingin í septembermánuði hefði verið heimiluð á grundvelli þeirrar gömlu heimildar sem gamla ríkisstjórnin hefði gefið, ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar. Við töldum það sjálfstæðismenn og ég veit ekki betur en sumir framsóknarmenn hafi talið í þeirri ríkisstjórn að nauðsynlegt hafi verið að sú leiðrétting kæmi miklu fyrr, t.d. í júlímánuði, en einhverra hluta vegna stóð Alþfl. á móti því og í þeim síðustu efnahagstillögum sem Alþfl. lagði fram í þeirri ríkisstjórn var ekki minnst einu einasta orði á nauðsyn gengisbreytingar.  Það er kannski ástæða til þess að fara ofurlítið ofan í þessi mál. Ég hafði að vísu hugsað mér að gera það ekki fyrr en hæstv. forsrh. kæmi til landsins og skal ekki eyða mjög mörgum orðum í það. Ég hef ekki í mínum höndum af þeim sökum minnisblöð mín í þeirri röð sem rétt væri til þess að svara hæstv. iðnrh. Herra forseti. Ég held að hann viti það, hæstv. viðskrh., og ætti a.m.k. að hafa reynslu af því meðan hann var í sínu fyrra starfi, að það getur verið mjög örlagaríkt ef forsrh. lýsir því yfir að gengisfelling sé ákveðin á næstu dögum, hvort sem sú gengisfelling er 3%, eitthvað meiri eða eitthvað minni. Ég hygg að hæstv. viðskrh. hefði ekki látið í ljós ánægju sína yfir því að Þorsteinn Pálsson hefði með þeim hætti skýrt fyrir þjóðinni þann djúpa ágreining sem var milli Sjálfstfl. og Alþfl. í þeirri ríkisstjórn. En aðeins til að sýna þessum ágæta fulltrúa Alþfl. hér við hvers konar menn var að eiga í þeirri ríkisstjórn, hvaða menn það voru sem við áttum þá í höggi við, skal ég lesa hér upp smákafla úr ræðu þáv. hæstv. fjmrh. Jóns Baldvins Hannibalssonar, með leyfi hæstv. forseta: ,,,,Það vissu það allir að gengisfelling kallaði á aukna verðbólgu. Ég sagði það skilmerkilega að 15% gengisfelling kallaði á 50% verðbólgu. Var ekki verið að óska eftir gengisfellingu? Nú eru það sömu aðilar sem standa frammi fyrir afleiðingunum og þeir eru strax farnir að óska eftir frekari gengisfellingu,,, sagði Jón Baldvin. Sagði hann að það væru engar töfraformúlur í þessum efnum og ríkisstjórnin væri ekki að ræða neinar sérstakar efnahagsaðgerðir þessa stundina. ,,Verkefni stjórnarinnar er núna að sjá til þess að ríkissjóður sé rekinn með tekjuafgangi og að stunda aðhaldssama peningapólitík, það er strategía gegn verðbólgu,,, sagði ráðherra.`` Við vitum nú síðan hvernig honum gekk blessuðum að passa ríkiskassann og hvernig ,,strategían`` gekk upp hjá Alþfl. --- Síðan segir enn þá af formanni Alþfl.: ,,Sagði hann jafnframt að gengisfellingar væru ekki efnahagsaðgerð heldur dóp eins og sannast hefði við ítrekaðar gengisfellingar á árinu. Nú ættu mörg fyrirtæki í verulegum erfiðleikum vegna gengisfellingarinnar en þó sérstaklega þau sem væru mjög skuldug.`` Þetta sagði formaður Alþfl. 27. júní. Og hæstv. viðskrh. hefur aldrei svo ég muni gert opinberan ágreining við formann sinn um stefnuna í efnahagsmálum. Það liggur því beint við að ætla að á þessum tíma hafi hæstv. viðskrh. verið sammála formanni sínum um það að gengisfelling væri dóp. En hvað skyldu nú þessir tveir nafnar hafa fellt gengið oft eftir að þeir mynduðu nýja stjórn og nú með Alþb.? Hann var að rifja það upp áðan, viðskrh., í svari til hv. 8. þm. Reykv. Hvað skyldi það hafa verið oft? Það er búið að fella það fjórum sinnum, er það ekki? Svo er búið að leyfa gengisaðhald einu sinni eða gengissig og svo kalla þeir það aftur gengisaðhald og gengissig núna, það er 2,25% ofan á 1,5. --- Nei, 13,4%. Og hér segir formaður Alþfl. að 15% gengisfelling kalli á 50% verðbólgu. Hæstv. viðskrh. segir aftur núna að 3% gengisfellingin í septembermánuði hafi verið gerð á grundvelli samþykktar ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar. Nú veit hæstv. viðskrh. að þessi orð eru ósönn. Hæstv. viðskrh. veit að Seðlabankinn neitaði að fella gengið um 3% á grundvelli efnahagsstefnu ríkisstjórnar sem var búin að segja af sér. Og hæstv. viðskrh. veit að gengisfellingin í september var gerð á grundvelli samþykktar og samkvæmt stefnu þeirrar ríkisstjórnar sem hann var þá nýsestur í sem viðskrh., sem yfirmaður gengismála. Það getur vel verið að hæstv. viðskrh. þyki gott að geta einhvern veginn deilt ábyrgðinni af þessari 3% gengisfellingu með öðrum vegna þess að hann gaf út það álit fyrir Alþfl. nokkrum dögum áður að óþarfi væri að fella gengið í raun og veru þar sem hann tíundaði þar ýmis atriði í efnahagsmálum þar sem hvergi var minnst á gengisfellingu og þar sem önnur markmið í þeim efnahagstillögum voru þess eðlis að augljóst var að gengisfelling gæti ekki rúmast innan þeirra. Um þetta er ég reiðubúinn að tala við þennan hæstv. ráðherra lengi nætur. Hæstv. ráðherra hefur líka sagt meira í sambandi við gengisfellingar. T.d. ef við förum aftur í gengisfellingarnar í maímánuði. Þá töldum við sjálfstæðismenn að nauðsynlegt væri að gera hliðarráðstafanir vegna þess að svo góð sem gengisfelling er kemur hún ekki að fullum notum án hliðarráðstafana. En hvað sagði hæstv. viðskrh. um það 17. maí? Með leyfi hæstv. forseta, tilvitnun í Morgunblaðið: ,,Jón Sigurðsson viðskiptaráðherra segir að ríkisstjórnin hafi tekið skynsamlega á málum miðað við aðstæður með því að fresta hliðaraðgerðum vegna gengisfellingarinnar og leita eftir viðræðum við aðila vinnumarkaðarins.`` Í þessu voru m.a. fólgnir erfiðleikar ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar, að samstarfsmenn okkar lýstu yfir bara eftir því hvernig lá á þeim hinu og þessu um eðli efnahagsmála, um ástæður í atvinnulífinu og um það hvernig ætti að bregðast við vanda sjávarútvegsins og vanda atvinnulífsins yfir höfuð að tala. Ég fullyrði að ég þurfi ekki aðstoð eða hjálp hæstv. viðskrh. til að finna þau orð eftir honum höfð að gengisfelling ein og sér án hliðarráðstafana sé hálfgert kák. Ég fullyrði að hæstv. viðskrh. hefur látið þau orð falla, lagt áherslu á að einn þáttur í slíkum efnahagsaðgerðum hlyti að vera hliðarráðstafanir. En í maímánuði var því ekki að heilsa að við sjálfstæðismenn gætum fengið einhvern hljómgrunn, einhvern grunn fyrir umræðum af því tagi við Alþfl. Það gekk ekki. En hitt hefur alltaf gengið upp hjá Alþfl. að finna nýjar og nýjar skýringar til að geta kennt öðrum mönnum um. Og auðvitað er það sagt gegn betri vitund af hæstv. viðskrh. hér í deildinni að halda því fram að formaður Sjálfstfl. hafi ekki verið reiðubúinn að leiðrétta gengi krónunnar sumarið 1988 og ég fullyrði og ég skora á hæstv. viðskrh. að viðhafa þessi ummæli í þeirri þingdeild sem formaður Sjálfstfl. á sæti. Það er mjög auðvelt hér í Ed., vegna þess að enginn af fyrrv. ráðherrum Sjálfstfl. á sæti í þessari deild, að koma með alls konar sögur af einkaviðræðum af ríkisstjórnarfundum og af ýmsu öðru í síðustu ríkisstjórn. Það er mjög auðvelt, en það hefur áður komið fyrir hæstv. ráðherra að það hafa verið sagðar sögur af viðskiptum manna þar og upp úr stendur að Sjálfstfl. var á þeim tíma reiðubúinn að taka miklu fyrr á efnahagsmálunum en gert var. Hitt er rétt, sem hæstv. viðskrh. sagði, að Sjálfstfl. varð að síðustu að setja það sem tímamark að í efnahagsaðgerðir yrði ráðist ekki síðar en 1. sept. 1988. Það er líka rétt að Sjálfstfl., ég veit ekki hver lagði það til, komst að þeirri niðurstöðu með Alþfl. og Framsfl. að það væri skynsamlegt að skipa nefnd mönnum úr atvinnulífinu til að leggja á ráðin um það hvernig ætti að bregðast við vanda atvinnulífsins. Þetta er rétt. Og ég veit ekki betur en um þetta hafi verið fullkomið samkomulag milli þeirra stjórnarflokka sem þá voru. Það lýsir á hinn bóginn betur en margt annað yfirboðum bæði ráðherra Framsfl. og ráðherra Alþfl. að þeir skuli á sl. hausti hafa þóst gera það að sérstöku stjórnarslitamáli við Sjálfstfl. að Sjálfstfl. væri ekki reiðubúinn að gleypa tillögur forstjóranefndarinnar og ganga að þeim tillögum sem þá voru lagðar fram um niðurfærslur á kaupgjaldi. En hvaða maður var það nú sem fyrstur kvað upp úr um það að ekki væri hægt að ganga að þessum tillögum? Hvaða ráðherra var það sem lýsti því yfir við fulltrúa Alþýðusambandsins að það kæmi til greina að ganga ekki að þeim tillögum? Var það ekki ráðherra Alþfl. sem síðar meir þóttist vera heilagur í þessum efnum? Það hefur raunar verið upplýst af hæstv. forsrh. þó seint sé að hann hafi ekki mátt vera að því að taka alvarlega á málum í septemberbyrjun og lok ágúst sl. vegna þess að hann hafi þá staðið í stjórnarmyndunarviðræðum nýjum. Og hvar kom þetta fyrst á prent? Það kom fyrst á prent í Alþýðublaðinu. Blaðamaður Alþýðublaðsins lýsti því yfir að ráðherrar Alþfl. hefðu átt í samningamakki við Alþb. um myndun ríkisstjórnar sömu dagana og ráðherrar Alþfl. þóttust vera að tala um það við ráðherra Sjálfstfl. hvernig ætti að bregðast við vandanum. Á þeim tíma, í septembermánuði og í októbermánuði, urðu ýmsir til þess að trúa því að þetta væri ekki satt vegna þess að bæði formaður Alþfl. og formaður Framsfl. lýstu því þá yfir að þetta væru ómagaorð, þvættingur í blaðamanni Alþýðublaðsins. En síðan undir allt, allt öðrum kringumstæðum þegar allt annað mál kom til umræðu, þegar farið var að ræða heræfingar Atlantshafsbandalagsins, kom ljós hjá forsrh. þegar hann sagði: Já, það var þegar ég var byrjaður að mynda nýja ríkisstjórn. --- Það var í lok ágúst þegar hann og kratarnir og kommarnir voru á bak við Sjálfstfl. að mynda þá ríkisstjórn sem nú situr að völdum. Þá þóttist hæstv. viðskrh. vilja fara niðurfærsluleiðina. Rétt áðan reyndi hann að kenna Sjálfstfl. um þá gengisfellingu sem hann gaf fyrirmæli um sem viðskrh. í nýrri ríkisstjórn.  efnahagsmálunum eins og þeir voru alltaf að tala um? Af hverju var ekki gripið til niðurfærslunnar þá í apríl? Af hverju var ekki nú gert eitthvað í þá áttina? Af hverju var ekki vöruverðið lækkað? Af hverju var ekki reynt að koma þeim megin að því núna? Af hverju er aldrei talað um það núna að það komi til greina niðurfærsla? Var engin alvara á bak við það eða stendur á Alþb.? Hefur Alþb. hafnað niðurfærsluleiðinni svona gjörsamlega í þessari ríkisstjórn að hvorki ráðherrar Alþfl. né ráðherrar Framsfl. hafa þorað í eitt einasta skipti allan þennan tíma að segja eitt einasta orð um niðurfærslu, hækka skatta, hækka vörugjald, en hvar er niðurfærslan? Hvergi. Og hvað á að fella gengið oft núna? Hvað var gengissigið mikið eftir gengisfellinguna eftir áramótin? Nú er búið að fella gengið og er ekki gengissigið helmingi meira? Og var ekki iðnrh. að segja áðan að það væru hin almennu starfsskilyrði sem skiptu máli í skipasmíðaiðnaðinum og var hann ekki að lofa hv. 7. þm. Reykn. að það væru batnandi dagar í skipasmíðaiðnaðinum, brosleit framtíð? Og hvernig á að laga almenn starfsskilyrði í skipasmíðaiðnaði nema með því að gera innlenda skipasmíðaiðnaðinn samkeppnisfæran hvað varðar vinnuafl? Að innlendi iðnaðurinn sé ekki of dýru verði keyptur, með öðrum orðum að gengi krónunnar sé rétt skráð. Hvernig er það öðruvísi hægt? Það er auðvitað ekki hægt með neinum öðrum hætti. Og að því gefna tilefni að þessi ágæti ráðherra fór áðan að tala um að Sjálfstfl. hafi á síðasta sumri ekki verið reiðubúinn að gera aðgerðir fyrir sjávarútveginn gegn betri vitund, kemur með það hér í þessa hv. deild, þar sem formaður Sjálfstfl. á ekki sæti, hvernig væri þá í framhaldi af þessu, hæstv. sjútvrh., að ég gangi eftir því og ég spyrji um það: Hvernig hyggst ríkisstjórnin bregðast við þeim samdrætti í atvinnu sem fyrirsjáanlegur er á næsta hausti í sjávarplássunum víðs vegar um landið? Hvað á að gera? Ég þykist vita að hæstv. sjútvrh. treysti sér ekki til þess að gefa rýmri heimildir fyrir þorskkvóta. Ég vil spyrja hæstv. sjútvrh. jafnframt og bið nú afsökunar, hæstv. forseti, að ég gleymdi því áðan, en það er sennilega vegna þess hvað Steingrímur er langt í burtu: Hvað líður vinnu við það að veita sérstakar aukafjárveitingar til verklegra framkvæmda til að halda uppi sumarvinnu og atvinnustigi hér á landi eins og hæstv. forsrh. yfirlýsti að gert yrði í Sþ. fyrir skömmu? Hefur þetta verið rætt í ríkisstjórninni og hvar er þetta mál statt? Kemur t.d. til greina í þeim sjávarplássum þar sem kannski enginn afli eða lítill berst á land fyrirsjáanlega að athuga um það að flýta opinberum framkvæmdum á þvílíkum stöðum? Það væri mjög gott að fá upplýsingar um það hvar þetta mál stendur, mjög hollt og gott. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri. Ég veit ekki hvort mér er óhætt að segja það, en ef maður á að taka mark á því að gengisfellingar séu dóp og ef maður verður um leið að viðurkenna að það sé hæstv. viðskrh. sem gefur línuna með gengisfellingarnar og gengissigið, þá hlýtur maður bráðum að fara að velta því fyrir sér hvort viðskrh. sem þvílíkt gerir sé þá dópisti að mati formanns Alþfl.

Frsm. landbn. (Jón Helgason) Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til l. um breytingu á jarðræktarlögum nr. 56 30. mars 1987 frá landbn. Nefndin hefur fjallað um frumvarpið á nokkrum fundum. Nefndin mætti ásamt landbn. Nd. á aukafund búnaðarþings og fylgdist þar með umræðum, en síðan komu á fund landbn. Ed. Bjarni Guðráðsson í Nesi, sem er formaður jarðræktarnefndar búnaðarþings, Magnús Sigurðsson á Gilsbakka, sem er stjórnarmaður Búnaðarfélags Íslands og Jónas Jónsson búnaðarmálastjóri. Að lokinni athugun og viðræðum við áðurgreinda aðila hefur orðið samkomulag í nefndinni um að leggja fram allmiklar breytingar við frv. sem ég mun nú fara lauslega yfir. Við 1. gr. frv. er brtt. Í stað þess að jarðræktarframlög skuli greidd 6--7 vikum eftir að úttekt lýkur komi að framlög skuli greidd svo fljótt sem við verður komið eftir að úttekt lýkur. Hafi greiðsla vegna samþykktra framkvæmda eigi farið fram fyrir 1. nóvember á úttektarári skal framlag taka hækkunum mánaðarlega frá þeim tíma samkvæmt byggingarvísitölu. --- Þá segir enn fremur: ,,Framlög til grænfóðurræktar, kölkunar og endurræktunar, sem jarðræktarráðunautur Búnaðarfélags Íslands metur nauðsynlega vegna kals eða annarra ræktunaráfalla af völdum harðinda, skulu greidd í byrjun næsta árs eftir framkvæmd þótt ekki hafi verið sótt um þau fyrir fram.`` Það er meginregla að sótt skuli um framlög fyrir fram, en þar sem í þessu tilviki hljóta framkvæmdir að verða vegna ófyrirsjáanlegra atvika verður þarna að gera undantekningar á. Hins vegar er þá ekki hægt að gera ráð fyrir þeim kostnaði við afgreiðslu fjárlaga fyrir yfirstandandi ár og þess vegna er óhjákvæmilegt að greiðsla geti dregist fram yfir næstu áramót, en þá kemur til ákvæði um hækkun samkvæmt byggingarvísitölu. Við 2. gr. frv. eru enn fremur allmiklar breytingar. Í fyrsta lagi er í sambandi við ræktun og framræslu farið eftir tillögum búnaðarþings um að setja hámark á framkvæmdir sem framlaga geta notið á hverju ári. Þar er um að ræða 2 milljónir rúmmetra vegna skurðgraftar og 500 km plógræslu á hverju ári og 2000 hektara af ræktun. Þarna er um að ræða miklu minni framkvæmdir á þessu sviði en voru árlega um langt skeið, enda er fyrst og fremst gert ráð fyrir að þarna verði um endurnýjun að ræða, hreinsun skurða og endurræktun túna. Hins vegar getur svo háttað til að það sé hagkvæmara að grafa nýjan skurð en hreinsa þann gamla eða að rækta nýtt land en að endurrækta það sem reynst hefur mjög illa og þess vegna eru heimildir til að styrkja slíkar nýframkvæmdir. Það verður þó að gerast með meðmælum Búnaðarfélags Íslands eftir úttekt héraðsráðunauta. Í sambandi við hreinsun skurða má geta þess að þess er vænst að senn verði flutt inn til landsins stórvirk tæki til þeirra nota sem munu verða miklu afkastameiri en þau tæki sem hingað til hafa verið notuð og ættu þá um leið að lækka mjög kostnaðinn við þetta. Ávinning af því hafa að sjálfsögðu bæði bændur og þá ríkið þar sem heildarkostnaðurinn verður lægri. Með því að setja þetta þak er gert ráð fyrir því að möguleiki sé með reglugerð eða öðrum fyrirmælum að fela Búnaðarfélagi Íslands og búnaðarsamböndunum að annast úthlutun á þessum framlögum e.t.v. á einfaldari hátt en gert er ráð fyrir með aðrar framkvæmdir. En framlög til þessara framkvæmda sem og annarra í þessari grein eru lækkuð sem svarar 12% vegna þess ávinnings sem bændur hljóta að hafa af því að greiðsla fer nú fram á úttektarári eða með verðbótum frá 1. nóvember ef dráttur verður á greiðslu fram yfir þann tíma. Af þessum sökum eru framlög til framræslu nú 60% af kostnaði og framlög á hvern hektara ræktunar að sama skapi lækkuð um 12% frá núgildandi lögum. Það á síðan við um flestar aðrar stærðir í 2. gr. Undantekning mun þar vera framlög til kornræktar þar sem um nýrækt er að ræða. Þá er einnig í málsgreininni um tæki sem framlaga geta notið bætt inn losunarbúnaði í flatgryfjum sem er mjög nauðsynlegur þar og er þar skipað samhliða súgþurrkunarblásurum, kælivélum vegna garðávaxtageymsla og rafstreng sem lagður er sérstaklega í þessu skyni. Í 6. lið 2. gr. er nokkuð breytt ákvæði um framlög til vatnsveitu þar sem segir að fiskeldisbú skuli njóta ofangreinds framlags uppfylli eigendur þeirra skilyrði 8. gr. jarðræktarlaganna, en um þetta atriði hafa ekki verið nægjanlega skýr ákvæði í lögum hingað til og því nauðsynlegt að bæta því inn í. Þá vil ég að lokum geta breytingar á þessari grein sem lögð er til um framlög til skjólbeltaræktunar. Lagt er til að það orðist þannig að framlag nemi 66% af framlögðum kostnaði samþykktum af Búnaðarfélagi Íslands og 44% kostnaðar við nauðsynlegar girðingar vegna ræktunarinnar. Áður var miðað við kostnað vegna plöntukaupa eingöngu, en tækni hefur breyst mjög á síðustu árum í sambandi við þessa ræktun og því nauðsynlegt að taka tillit til þess þar sem nú er kostnaður við plöntukaup orðinn sáralítill eða jafnvel enginn fyrir bóndann ef hann klippir græðlinga af sínum eigin runnum. Í nál. landbn. er bent á að ein afleiðing af samdrætti í jarðræktarframlögum sem gert er ráð fyrir með þessu frv. í ræktun og skurðgreftri sé sú að m.a. muni tekjur búnaðarsambandanna sem hlutfall af þessum framlögum minnka. Þetta hefur leitt til erfiðleika í rekstri sambandanna og mun gera það áfram ef ekki verður úr bætt. Nefndin ræddi ítarlega hvernig það mætti gera. Sú hugmynd kom fram í nefndinni að Stofnlánadeild landbúnaðarins greiddi 18 millj. kr. í þessu skyni sem að mestu leyti yrði skipt milli búnaðarsambandanna eftir sömu reglum og hlutur þeirra er í Búnaðarmálasjóði, en einnig væri nauðsynlegt að t.d. 3 millj. kr. yrði varið til sameiginlegra verkefna búnaðarsambandanna, en samvinnu þeirra er verið að auka á ýmsum sviðum og taka upp nýjungar eins og t.d. í bókhaldi bænda. Hefur þegar verið veittur mikill stuðningur til að koma upp tækjum hjá búnaðarsamböndunum í þessu skyni, en síðan þarf að fá hentugan hugbúnað og fleira sem nauðsynlegt er til þess að það nýtist sem best sem búið er að gera nú þegar. Nefndin féll frá að setja sérstaka tillögu inn í þetta frv. um breytingu á jarðræktarlögunum eftir viðræður við landbrh. sem hann mun gera nánar grein fyrir hér á eftir. Með þeim breytingum sem ég hef nú í stuttu máli gert grein fyrir mælir landbn. eindregið með því að frv. verði samþykkt. Í nefndinni eru Skúli Alexandersson formaður, Guðrún Agnarsdóttir fundaskrifari, Jón Helgason, Valgerður Sverrisdóttir, Egill Jónsson, Karvel Pálmason og Þorv. Garðar Kristjánsson. Guðmundur Ágústsson sat fundi nefndarinnar og er einnig samþykkur þessu áliti.

Egill Jónsson Herra forseti. Frsm. landbn. Ed., hv. 2. þm. Suðurl., hefur gert glögga grein fyrir afgreiðslu nefndarinnar og þar hefur það m.a. komið fram að nefndin er sammála um þessa afgreiðslu. Þetta mál bar fyrst þannig að að hæstv. landbrh. sendi það til umfjöllunar á búnaðarþingi. Búnaðarþing gat ekki sætt sig við frv. í því horfi sem það var þá. Hins vegar tók búnaðarþing tillit til vissra grundvallarmarkmiða í þessu frv. og gerði brtt. með tilvísan til þess. Þessar tillögur höfðu ekki hlotið náð fyrir augum hæstv. landbrh. og þegar málið var lagt fram á Alþingi var það má segja í meginatriðum í sama horfi og þegar hann lagði það fyrir búnaðarþing. Það mætti kannski ætla með tilliti til þessarar forsögu að hér yrðu jarðræktarlögin deilumál, en nú hefur hins vegar komið í ljós að svo er ekki. Það hefur náðst sameiginleg niðurstaða sem ég fullyrði að er full sátt um í landbúnaðinum og það er grundvallaratriði við afgreiðslu þessa máls. Eftir þessum lögum eiga eitthvað í kringum 4 þús. bændur að vinna og búnaðarsamtökin, bæði Búnaðarfélag Íslands og búnaðarsamböndin, og það er þess vegna algert grundvallaratriði að um málið sé friður. Hér er þess vegna um að ræða mikinn árangur í störfum landbn. og væntanlega þessarar deildar, enda hafði ég orð á því við fyrri umræðu að málið kæmist í góða forsjá og mundi njóta góðrar forustu í þessari hv. deild. Þau orð hafa nú sannast með útgáfu þessa nál. Þær breytingar sem verða á jarðræktarlögunum eru í þremur meginatriðum. Í fyrsta lagi er nú ákveðið að setja þak á ræktunarframkvæmdir, nýrækt og endurræktun. Það er lækkað þak sem fyrir var á skurðgröft. Þessar ákvarðanir gera það að verkum að áætlunargerð, m.a. í sambandi við fjárlög, verður bæði markvissari og langtum auðveldari. Innan þessara marka verða bændur að starfa og kemur í ljós hvort þessi þök henta eða ekki og auðvitað er það þá framtíðarinnar að meta það. Þennan kost valdi búnaðarþing frekar en skerðingar. Það hefur heldur aldrei verið neinn sérstakur ásetningur bænda landsins að eyða sem mestu fjármagni heldur að geta nýtt það sem best og beint því til þeirra verkefna sem skila sem mestum árangri. Þar af leiðandi völdu menn þennan kost og er það mikilvæg ákvörðun. Í öðru lagi er greiðslum á framlögum flýtt samkvæmt lögunum og þær eru líka verðtryggðar með mánaðarlegum útreikningum. Þetta er nýmæli og ef þetta verður virkt ákvæði er þetta afar mikilvægt fyrir þá sem þessara fjármuna eiga eftir að njóta. Þetta met ég með þessum hætti þótt hins vegar, sem er þá þriðja meginatriðið, einingarverð í einstökum framlögum séu lækkuð til móts við það hagræði og þann hagnað sem leiðir af þessari skipan mála með greiðslu framlaga. Það sem skiptir hins vegar meginmáli er að hér er ekki vikið af leið. Jarðræktarlögin hafa eftir sem áður sama hlutverki að gegna og verið hefur og það er grundvallaratriði. Í þessu felast fullkomnir möguleikar á því að þau geti áfram hér eftir sem hingað til orðið til þess að efla þróun í íslenskum landbúnaði og það er grundvallaratriði. Ég endurtek svo það, sem ég sagði áðan, að auðvitað sker reynslan úr hvernig hér hefur til tekist. Ég fullyrði að hér hefur engu á glæ verið kastað og að ef vel tekst til með þau fyrirheit sem felast í því fyrirkomulagi sem hér er upp tekið með greiðslur og pantanir innan þeirra marka sem hér er lagt til og fallist á, þá á framkvæmd þessara laga að geta orðið enn markvissari en hún hefur verið a.m.k. á allra síðustu árum. Ég vil svo að lokum, herra forseti, færa samnefndarmönnum í landbn. Ed. þakkir fyrir einstaklega ánægjulegt samstarf. Það er áreiðanlega mikilvægt fyrir landbúnaðinn hver umræðan hefur orðið um einmitt þessi mál hér á þessum vetri. Hún er orðin býsna mikil og hér hefur fengist niðurstaða þeirrar umræðu með þeim hætti sem ég tel að sé fullkomlega ásættanlegt. Það er vissulega það mikið sem á milli manna ber í orðræðum á Alþingi að það er ekki nema sjálfsagður hlutur að þess sé minnst sem vel er gert. Ég þakka trausta forustu fyrir þessu máli í landbn. og svo hér í deildinni og vona sannarlega að framhaldið fari eftir þessu því að hér sannast sannarlega sem endranær að lengi býr að fyrstu gerð.

Skúli Alexandersson Herra forseti. Ég tek undir það, sem hér hefur komið fram í ræðum þeirra hv. 2. þm. Suðurl. og 4. þm. Austurl., að hér séu ánægjulegir hlutir að ske með því að öll hv. landbn. Ed. stendur að flutningi brtt. við frv. og að nál. Ég tel það mikilsvert fyrir landbúnaðinn, fyrir bændur landsins að pólitísk samstaða skuli hafa myndast um frv. þetta svo og um frv. um búfjárrækt. Ég held að það sé ekki hallað á neinn þó ég nefni að þeir hv. þm. sem ég nefndi hér áður hafi verið burðarásarnir í því að koma þessu máli á þann vettvang sem það er nú. Einnig vil ég ekki gera lítið úr hlut hæstv. landbrh. sem hefur staðið að þessu máli einhuga með okkur meðan við höfum verið að vinna að þessu máli í nefndinni og einnig aðstoðarmaður ráðherra, Álfhildur Ólafsdóttir. Ég þakka öllu þessu fólki, svo og öllum nefndarmönnum í landbn., fyrir ánægjulegt samstarf sem leitt hefur til þess árangurs sem hér blasir við.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Herra forseti. Ég vil með mikilli ánægju þakka hv. landbn. Ed. fyrir mikið og vel unnið starf að þessu máli og þeim mikilvægu málum öðrum sem hér hafa verið á dagskrá í hv. deild að undanförnu og landbúnaðinum tengjast. Ég fagna að sjálfsögðu þeirri samstöðu sem hefur tekist um frv., afgreiðslu þess og breytingar á því. Þær breytingar eru, eins og hér hefur þegar verið rakið, til móts við vilja búnaðarþings en þó þeirri meginbreytingu á frv. frá gildandi lögum haldið sem felst að mínu mati einkum í tveimur efnisatriðum. Það er í fyrsta lagi að framvegis verði fjárveitingar til þessa málaflokks á grundvelli kostnaðaráætlana sem byggjast á samþykktum umsóknum og jafnframt verði þak á mikilvægustu framkvæmdaflokkunum sem eins og réttilega var tekið fram af 4. þm. Austurl. ásamt með þessari tilhögun framkvæmdanna á að auðvelda mjög áætlanagerð og ákvörðun fjárveitinga til þessa málaflokks. Það er einlæg von mín og ég vil að sá skilningur komi fram að með þeim hætti takist að tryggja betur en tekist hefur að undanförnu að fjárveitingar á hverju ári verði nægilegar til að standa straum af framkvæmdum að fullu samkvæmt ákvæðum gildandi laga. Það held ég að sé sameiginlegt áhugamál þeirra sem að þessum verkefnum koma að svo verði í framtíðinni. Í öðru lagi er hér áhersla nokkuð færð til á endurræktun lands og hreinsun og endurbætur á þegar þurrkuðu landi, en heimild er fyrir því að styrkja nýrækt og nýskurðgröft þar sem það þykir sérstaklega henta og vera hagkvæmt og skynsamlegt. Þetta er að mínu mati skynsamleg niðurstaða og hefur vel tekist til í þessum efnum eins og öðrum við endanlegan frágang á frv. Ég vil sérstaklega koma að því atriði sem vikið er að í nál. hv. landbn. og lýtur að fjárhagsvanda búnaðarsambandanna, en eins og þar er réttilega bent á hafa tekjur þeirra dregist saman á undanförnum árum vegna minni framkvæmda á sviði jarðræktar og búfjárræktar eða minni framlaga til þeirra verkefna, og ég vil taka undir það og árétta það, sem fram kemur í nál., að ég mun beita mér fyrir því að reyna að afla búnaðarsamböndunum aukins starfsfjár á þessu ári með einhverjum þeim hætti sem viðunandi geti orðið fyrir þeirra verkefni og þeirra störf. Rétt er að minna á í þessu sambandi að það stendur yfir heildarendurskoðun sjóðagjalda landbúnaðarins og hefur m.a. verið um það rætt að búnaðarsamböndunum yrði tryggður einhver fastur tekjustofn út úr þeirri endurskoðun. Þess vegna er að vonum að menn hafa velt þeim möguleika fyrir sér að leita til Stofnlánadeildar landbúnaðarins um eitthvert framlag á þessu ári til að styrkja starfsemi búnaðarsambandanna og ég mun beita mér fyrir því að þau mál verði tekin upp í stjórn Stofnlánadeildar landbúnaðarins. En til greina kæmi að leita til fleiri aðila, bæði hvað varðar fjárstuðning við búnaðarsamböndin sjálf og eins til að styðja að sameiginlegum verkefnum þeirra. Þá vil ég að lokum, herra forseti, endurtaka þakkir mínar til nefndarinnar fyrir vel unnin störf og mjög ánægjulegt samstarf um afgreiðslu þessa máls. Ég vil taka það fram að gefnu tilefni vegna orða sem féllu í hv. Nd. fyrir skömmu að það er ekki viðkvæmnismál fyrir þann ráðherra sem hér talar þó að frumvörp sem ég legg fram og mæli fyrir taki breytingum í meðförum Alþingis nema síður sé. Séu þær breytingar skynsamlegar og af hinu góða fagna ég þeim og styð þær, enda er það eðli löggjafarstarfsins að það mikilvægasta í því sambandi sé að vilji Alþingis, löggjafarsamkundunnar, komi fram. Það eru ekki einstakir ráðherrar sem fara með löggjafarvald né geta gert tilkall til þess að þeirra einkaskoðanir eða útfærslur mála nái fram að ganga heldur er það svo að það mikilvægasta er að vel takist til við að leiða fram við afgreiðslu mála hinn endanlega og eiginlega vilja Alþingis, löggjafarsamkundunnar sjálfrar. Þess vegna er það að mínu mati misráðið og óskynsamlegt að ráðherrar bregðist öðruvísi en vel við því ef nefndir Alþingis og Alþingi vilja leggja vinnu í að lagfæra mál og bæta þau frá því formi sem það upphaflega var á þegar þau voru þar lögð fyrir hvort sem um stjórnarfrumvörp eða frumvörp þingmanna er að ræða. Að þessum kafla loknum ítreka ég þakkir mínar til hv. landbn. og er ánægður með þá samstöðu sem hér hefur tekist um afgreiðslu þessa mikilvæga máls.