Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa svohljóðandi bréf: ,,Þar sem ég get ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur af persónulegum ástæðum óska ég eftir því með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að 2. varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í Reykjavík, Drífa Snædal, taki sæti mitt á Alþingi á meðan, en 1. varamaður á listanum, Hjörleifur Guttormsson, er forfallaður. Virðingarfyllst, Kolbrún Halldórsdóttir, 17. þm. Reykv.`` Annað bréfið hjóðar svo: ,,Ég get að sinni ekki tekið sæti á Alþingi í fjarveru Kolbrúnar Halldórsdóttur, 17. þm. Reykv. Virðingarfyllst, Hjörleifur Guttormsson, 1. varaþm. á lista VG í Reykv.`` Drífa Snædal hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný. Þriðja bréfið er svohljóðandi: ,,Hér með óskar undirritaður tímabundins leyfis frá þingstörfum, með vísan til 53. gr. þingskapa, og að 1. varaþingmaður hans í Vestf., Pétur Bjarnason, taki sæti á Alþingi frá og með deginum í dag að telja. Virðingarfyllst, Guðjón A. Kristjánsson, 4. þm. Vestf.`` Samkvæmt upplýsingum þingmannsins er fjarvist hans af persónulegum ástæðum og mun vara í hálfan mánuð. Pétur Bjarnason hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný.

Forseti vill láta þess getið að upp úr kl. 3.30 fer fram umræða utan dagskrár um áhrif af skattstefnu ríkisstjórnarinnar. Málshefjandi er hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir. Hæstv. fjmrh. verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Á sl. ári voru gerð 5.400 árangurslaus fjárnám í eigum einstaklinga og á tíu fyrstu mánuðum þessa árs eru þau orðin 5.300. Þetta er að minni hyggju mjög slæm þróun. Hið sama gildir um gjaldþrotin því búið er að gera 236 einstaklinga gjaldþrota á þessu ári og það stefnir í sama fjöldann og var í fyrra. Gjaldþrotum fyrirtækja fjölgar einnig. Í fyrra voru þau 361 en á fyrstu tíu mánuðum þessa árs eru þau orðin u.þ.b. 400. Gjaldþrot stefna í að verða tvöfalt fleiri þetta árið en árið 1998. Þessi þróun hlýtur að vekja ráðamönnum ugg. Spurningar hljóta að vakna um það hvort allt þetta fólk sé svona óforsjált og vankunnandi í fjármálum. Einnig vakna spurningar um það hvort reglur um lánveitingar séu nægjanlega góðar. Að minni hyggju er a.m.k. ástæða til að fara vel ofan í þessi mál og bregðast við þeim með það að markmiði að þessu linni. Af því tilefni spyr ég, herra forseti, hæstv. forsrh.: Hefur ríkisstjórnin látið fara fram skoðun á ástæðum fjölgunar þessara fjárnáma og gjaldþrota í landinu? Er vitað hversu margir Íslendingar eru nú þegar orðnir gjaldþrota?

Herra forseti. Ég hef ekki þær tölur á hraðbergi sem hv. þm. nefndi en skal gjarnan reyna að láta vinna að því að fá þær. Ég geri ekki ráð fyrir að þingmaðurinn hafi búist við því að ég kynni þær utan að. En það er sjálfsagt hægt að láta athuga það. Ég tek undir með þingmanninum að það er engin ástæða til þess að ætla það að Íslendingar séu almennt þeirrar gerðar að þeir kunni ekki fótum sínum forráð, og alls ekki fremur en aðrar þjóðir. Ég held þvert á móti að okkar þjóð sé mjög upplýst og gæti vel að eigin hag. Hitt er annað mál að á undanförnum áratug eða svo hefur aðgangur að fjármagni mjög aukist, eins og menn vita, og þátttaka einstaklinga á hlutabréfamarkaði og í annarri umsýslu á opinberum vettvangi hefur aukist. Það kann að vera einn þáttur í skýringum á þessu. Það sem að ríkinu snýr hins vegar er auðvitað að reyna að halda uppi sem bestu efnahagslífi, minnstu atvinnuleysi og annarri slíkri almennri umgjörð um efnahagslífið. Það er það sem ríkið getur gert til að tryggja að hagur alls almennings í landinu sé sem traustastur. En ríkið getur aldrei, hvorki fyrr né síðar, komið í veg fyrir að ráðagerðar einstaklinga geti farið út um þúfur þó að þær hafi verið vel meintar og sæmilega undirbúnar. Það verður alltaf á forræði hvers og eins.

Herra forseti. Þessar tölur sem ég gat um áðan eru fengnar hjá Lánstrausti, fyrirtæki sem hefur skrá yfir gjaldþrota einstaklinga og þá sem hafa lent í árangurslausu fjárnámi. Ég tel fulla ástæðu til þess, herra forseti, að ríkisstjórnin hugi að þessum fjölda manna sem orðinn er. Þetta eru orðnar nokkrar þúsundir manna, eða a.m.k. nokkur hundruð manna, sem hafa orðið fyrir því að verða fyrir árangurslausu fjárnámi. Einnig hafa margir orðið gjaldþrota og því fylgja mjög miklar þjáningar. Í kringum þá sem hafa orðið fyrir fjárnámi er líka fullt af fólki sem hefur kannski skrifað upp á lán og annað og er í hinum mestu vandræðum. Við þurfum að íhuga hvort ekki sé hægt að semja einhverjar betri reglur sem gilda á lánamarkaðnum.

Herra forseti. Vegna þessa síðasta sem hv. þm. nefndi hygg ég að bankarnir til að mynda og aðrar lánastofnanir fari miklu varlegar en áður var í að krefjast ábyrgðar utanaðkomandi aðila gagnvart lántökum af þessu tagi sem stundum hafa ekki verið gerðar af mikilli fyrirhyggju og hafa lent síðan á mönnum sem af góðu einu, skyldleika kannski, hafa skrifað undir slíkar skuldbindingar. Ég hygg að bankarnir nú orðið fari miklu varlegar og að reglur séu til sem miði að því að slíkum ábyrgðarmönnum sé kynnt sú ábyrgð sem þeir eru að taka á sig hverju sinni. Það er ekki eins auðvelt eins og sumir vilja vera láta þegar verið er að fá fólk til að samþykkja slíkar ábyrgðir.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin. Ég vona að það sé þannig að bankarnir séu að taka sig á í þessum efnum. Það er alveg ljóst samkvæmt þessum tölum sem ég tel vera ábyggilegar að staðan er mjög slæm. Ég minni á að fyrir þinginu liggur einmitt frv. um ábyrgðarmenn á lánum þar sem gert er ráð fyrr því að góðar og gildar reglur séu um það hverjir eiga að skrifa upp á lán og hverjir ekki. Helst er miðað við að það sé ekki gert almennt heldur að til viðskiptanna sé stofnað á forsendum viðskiptanna sjálfra, svo að ég orði það þannig, frekar en á þeim forsendum að einhver annar skrifi upp á fyrirtæki sem verið er að fara í.

Herra forseti. Ég vil inna eftir áliti hæstv. forsrh. á vaxtaþróun í kjölfar ákvarðana Seðlabankans í vaxtamálum eða í kjölfar leiðsagnar eða þýðingar Seðlabankans. Nú er kunnara en frá þurfi að segja að vaxtastig hér á landi hefur verið afar hátt hin síðustu ár. Síðastliðið eitt og hálft ár og þó einkum undanfarna sex til átta mánuði hefur Seðlabankinn endurtekið lækkað vexti, einum tíu sinnum á einu og hálfu ári, þar af líklega um átta sinnum síðustu átta til tíu mánuði. Lækkunin nemur samtals á þessum tíma rúmum 4,5 prósentustigum. Þegar athugað er hvernig markaðurinn hefur brugðist við eða fylgt þessari leiðsögn Seðlabankans kemur í ljós að vextir af óverðtryggðum lánum hafa gert það nokkuð vel og sömuleiðis vextir af verðtryggðum lánum á almennum markaði, nema í bankakerfinu. Sú merkilega staðreynd blasir við að vextir á verðtryggðum lánum í bankakerfinu hafa nánast ekki lækkað. Þeir eru nánast óbreyttir, um 10,5--11,5 prósentustig ef tekið er mið af því álagi sem algengt er, þ.e. 2,5--3,5% álagi. Hinir almennu vextir verðtryggðra útlána hafa ekki lækkað nema um kannski 0,2--0,3 prósentustig sl. eitt til eitt og hálft ár. Þetta vekur miklar spurningar um stöðu bankakerfisins og hvort samkeppni sé nægjanlega virk, a.m.k. á þessum hluta lánamarkaðarins. Þetta er þeim mun athyglisverðara sem ljóst er að t.d. ávöxtunarkrafa húsbréfa hefur fylgt nokkuð vel niður lækkandi raunvaxtastigi og er núna um 5,2%. Ég vil því spyrja hæstv. forsrh. hvort hann telji þetta eðlilega þróun hvað varðar ávöxtun á verðtryggðum útlánum í bankakerfinu og hvort þetta gefi tilefni til að endurskoða þær reglur sem gilda um verðtryggingu fjárskuldbindinga.

Herra forseti. Ég tel þetta ekki gefa sjálfstætt tilefni til að endurskoða reglur um verðbindingu fjárskuldbindinga. Á hitt er að líta að það er líka eðlilegt að vaxtaþróun á óverðtryggðum lánum svari fyrst og fremst, a.m.k. fyrst, þeim breytingum sem Seðlabankinn gerir á vöxtum á sínum endurhverfu viðskiptum. Það hlýtur að teljast langeðlilegast að þær breytingar verði. Afföllin af húsbréfum sem hafa, eins og hv. þm. nefndi, lækkað þurfa ekki endilega að skýrast eingöngu af vaxtaferli Seðlabankans. Þar koma auðvitað aðrir þættir inn í. Til að mynda geta áform stjórnvalda um að á næstu árum verði dregið úr útgáfu húsbréfa haft þau áhrif að slík afföll minnki. Fjárfestingar lífeyrissjóða eða festingar lífeyrissjóða í slíkum bréfum, vegna þess að þeir vilji færa sig af óráðlegum markaði eða órólegum erlendis yfir í öruggari ávöxtun hérlendis, getur einnig haft þau áhrif að afföll af húsbréfum og slíkum pappírum lækki. Kannski hefur það haft meira að segja en endilega vaxtalækkunarferli Seðlabankans sem hefur gengið ágætlega. Það hefði hugsanlega mátt byrja aðeins fyrr. En það hefur gengið ágætlega upp á síðkastið og samkvæmt opinberum upplýsingum frá Seðlabankanum gera þeir ráð fyrir því að sú þróun muni halda áfram. Mitt svar er því það að þessar breytingar gefi ekki tilefni til þess að breyta reglum um verðbindingu skuldabréfa. Hitt er annað mál að vera kann að það sé umhugsunarefni fyrir bankana að huga að breytingum á verðtryggðum vöxtum og þá ekki bara útlánsvöxtum heldur einnig innlánsvöxtum sem eru töluvert hærri hér en víðast hvar annars staðar þekkist.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin en ég get þó ekki sagt að ég sé alls kostar sáttur við þau eða telji þau fullnægjandi. Ég tel að þetta blasi svo við og stingi svo í augu að bankarnir hafa nánast ekki hreyft vexti á verðtryggðum útlánum sem segja má að séu uppistaðan af öllum lánum sem veitt eru til almennings og fyrirtækja til lengri tíma en fimm ára. Reglurnar eru þannig að það er ekki heimilt að verðtryggja útlán til skemmri tíma en nánast allt sem lánað er til lengri tíma er verðtryggt og þá blasir við að engin raunvaxtalækkun hefur orðið. Að sjálfsögðu er eðlilegt að nafnvaxtalækkunin fari fyrir þegar verðbólga er lækkandi en við erum að tala um meira en það hér. Við höfum verið að vonast eftir raunvaxtalækkun í landinu, er það ekki? Vegna þess að efnahagsleg skilyrði væru komin til þess að raunvaxtastigið færi lækkandi. Það hefur gert það á óverðtryggða markaðnum og það hefur gert það á verðtryggða markaðnum annars staðar en í bankakerfinu og það er það sem mér finnst að yfirvöld efnahagsmála í landinu verði að horfast í augu við.

Herra forseti. Það er ekki ólíklegt að minnkandi afföll á húsbréfum hafi einnig áhrif á afstöðu bankanna því að bankarnir hafa náttúrlega verið í samkeppni við slíka pappíra, ríkispappíra og aðra slíka pappíra þannig að væntanlega hefur sú affallaminnkun áhrif á afstöðu bankanna í þessum efnum. En svo verðum við einnig að hafa í huga að hér á landi hefur þjóðhagslegur sparnaður ekki verið nægilega mikill og þess vegna kannski hefur verið æskilegt að gefa ráðrúm til verðtryggðs sparnaðar með sæmilegum vöxtum. Þetta þarf allt að leika saman. Ef verðtryggðu útlánsvextirnir eru lækkaðir, þá þarf einnig að lækka hina verðtryggðu innlánsvexti fyrr eða síðar. Og menn þurfa að halda hér uppi þjóðhagslegum sparnaði og til þess hafa menn litið á mörgum undanförnum árum.

Herra forseti. Á milli mánaðanna nóvember og desember í fyrra, fyrir rétt tæpu ári, lækkuðu almennir vextir verðtryggðra skuldabréfalána að viðbættu 3,5% álagi úr 11,3% í 11,2. Þeir standa núna í 11. Þeir hafa lækkað um heil 0,2% á tæpu ári á sama tíma og orðið hefur almenn vaxtalækkun upp á 4--5%. Það er þetta sem ég er sérstaklega að vekja athygli á og ég held að þau skörpu skil sem verða við fimm ára mörkin hver bönkunum er heimilt að verðtryggja lán, veki athyglina á þeirri sérkennilegu staðreynd í íslenska viðskiptaheiminum að við drögnumst með verðtryggingu fjárskuldbindinga í miklu ríkari mæli en eiginlega nokkrir aðrir og það er á grundvelli stjórnvaldsákvarðana, það er ekki heimilt að verðtryggja lán til skemmri tíma, og mér finnst kominn tími til t.d. að athuga þau mörk, að færa þessi fimm ára viðmið niður í tíu ár eða eitthvað í þeim dúr.

Herra forseti. Þróunin hefur verið sú eins og hv. þm. veit að menn hafa verið að draga úr verðskuldbindingum á nánast öllum sviðum þjóðlífsins á undanförnum árum en það hefur þó ekki verið uppi sú skoðun manna að það væri endilega rétt að hverfa algerlega frá verðtryggingu skuldbindinga. Reyndar er það svo að víða í heiminum hafa menn verið að taka upp slíka verðbindingu þrátt fyrir að þeir hafi ekki verið að slást við sömu vandamál og við gerðum lengi vel, mikla verðbólgu eða jafnvel óðaverðbólgu.

Virðulegi forseti. Það er afskaplega ánægjulegt þegar tillögur okkar þingmanna ná fram að ganga á hv. Alþingi en staðreyndin er sú að þær tillögur lenda ekki alltaf í ætluðu ferli né ná þær fram að ganga. Það, herra forseti, er óþolandi staða og enn þá verra er að við vitum ekki um afdrif þeirra og höfum engin tækifæri til þess önnur en fyrirspurnir. Vegna fyrirspurnar Karls V. Matthíassonar áðan og orðaskipta hans við hæstv. forsrh. þá hlýt ég að minna á mjög góða tillögu sem flutt var fyrir nokkrum árum um fjármálafræðslu í skólum, um að kenna ungu fólki hvað felist í ábyrgð og uppáskrift lána, fara með greiðslukort og annað slíkt og að gera áætlanir um fjármál sín. Sú tillaga var flutt einmitt í tilefni af auknu fjárnámi hjá ungum einstaklingum og fékk víðtækan stuðning á Alþingi. Hún hefur aldrei náð fram að ganga. Virðulegi forseti. Fyrirspurn mín til hæstv. forsrh. er í tilefni af því að fyrir tveimur árum áttum við orðastað hér um það að taka saman og gefa út þær ályktanir sem hér hafa verið fluttar og fjalla um afdrif þeirra. Við vorum sammála um að mikilvægt væri bæði að gefa tillögurnar út og jafnframt að kanna hvernig brugðist hafi verið við fyrirmælum Alþingis til framkvæmdarvaldsins. Ég er vonsvikin yfir því að kjörtímabilinu sé að ljúka án þess að þessum málum hafi verið komið í lag og ég spyr: Hvað tefur?

Herra forseti. Fyrst um það sem hv. þm. nefndi í byrjun. Ég tel að hluti af þessari fræðslu, eins og ég skil það a.m.k., komi fyrir undir þeim þætti námskrár sem kallast lífsleikni. Ég hygg að þar hafi einmitt sú nýbreytni verið tekin upp, kannski vegna áhrifa frá umræðu hér í þinginu, að nemendur framtíðarinnar ólíkt okkur þessum gömlu, fái einmitt smjörþef af slíkum hlutum nútímans. Að vísu er sá tími naumt skammtaður og margt sem þarf að læra. En ég hef alltaf skilið það svo að m.a. þeir þættir sem hv. þm. nefndi komi fyrir í því prógrammi sem kallað er lífsleikniþátturinn. Varðandi ályktanirnar þá er það alveg rétt að við höfum með nokkurra ára millibili skýrt frá, oft í tilefni fyrirspurna, hver hafi orðið örlög þingsályktana. Ég hygg að við höfum talað um að gjarnan mætti gera þetta upplýst árlega og ég vona að við getum staðið við það núna að á þessu þingi, vonandi fyrir jól, náum við því að koma með síðustu skýrslu um það hvernig okkur hefur miðað varðandi ályktanir Alþingis. Ég tel að það sé hollt ekki bara gagnvart stjórnarandstöðunni heldur líka fyrir þá sem skipa ríkisstjórn á hverjum tíma að sjá hvernig þeim vindur fram. Þegar menn fara yfir þetta í ráðuneytunum, þá fá menn vissa áminningu um það að halda sæmilega á spöðunum þannig að ég vona að okkur takist sameiginlega að halda þessu máli á lofti.

Virðulegi forseti. Já, ég mun leggja mitt af mörkum til þess að því máli verði komið í sæmilegt lag. Það sem ég nefndi hér, eina dæmið sem ég nefndi og gæti ég nefnt mörg fleiri, þá er það því miður ekki tryggt að öllu ungu fólki standi til boða þessi fræðsla, enda vakti það mikla athygli þegar það kom fram í fjölmiðlum að slík fræðsla hefði verið tekin upp á Ólafsfirði. En það var ekki málið hjá mér. Ég þakka þær upplýsingar sem forsrh. hefur veitt.

Herra forseti. Ég vil eiga orðastað við hæstv. samgrh. um svonefnda leyniskýrslu sem fengið hefur það nafn, þ.e. skýrslu Ríkisendurskoðunar um starfslok fyrrv. forstjóra Landssímans hf. Ég hef í einkasamtölum við hæstv. ráðherra farið fram á að fá þá skýrslu og hún verði gerð opinber en hann hefur ekki enn þá orðið við þeirri eðlilegu ósk minni. Raunar höfðum við ætlað að eiga um þetta orðastað utan dagskrár en vegna anna hæstv. ráðherra síðar í vikunni varð úr að ég tæki þetta mál upp undir þessum hatti. Hér er ég að vísa til þeirrar skýrslu sem tekin var saman af hálfu Ríkisendurskoðunar vegna beiðni fyrrum stjórnarformanns Landssímans og laut að viðskilnaði fyrrum forstjóra Landssímans, Þórarins Viðars Þórarinssonar. Þau mál voru hér mjög til umræðu í þinginu fyrr á þessu ári og lutu m.a. að gildum starfslokasamningi sem taldi tæplega 40 millj. og laut m.a. að trjágreinum og öðru því um líku. Í þessum sal, í þessum ræðustól lýsti hæstv. samgrh. því yfir þegar þau mál voru til umfjöllunar, og við þingmenn Samfylkingarinnar lögðum til að sérstök rannsóknarnefnd færi ofan í saumana á þeim hneykslismálum sem skóku þetta þjóðþrifafyrirtæki, Landssímann, að Ríkisendurskoðun væri að skoða málið. Það lá auðvitað í eðli máls þá og nú að þessi skýrsla yrði gerð heyrinkunn. Það eru engin efni til annars því flestar staðreyndir máls hafa þegar verið sýndar og birtar almenningi. Maður hlýtur að gagnálykta að ef hæstv. ráðherra ætlar enn þá að neita að afhenda þá skýrslu að þar séu einhverjir enn frekari maðkar í mysu. Hann hefur tök á því hér og nú að jánka þessari eðlilegu beiðni minni og ég geng út frá því sem vísu að hann geri það.

Herra forseti. Eins og hv. þingmönnum er kunnugt gaf stjórn Símans út yfirlýsingu vegna þessa máls í dag þar sem gerð er grein fyrir afstöðu stjórnar Símans. Það liggur alveg ljóst fyrir að það er í höndum stjórnar Landssímans hf. að fara með þetta mál og það er ekki á mínu valdi að afhenda þessa skýrslu Ríkisendurskoðunar. Mér finnst það heldur ósanngjarnt að láta að því liggja að stjórn Símans sé að breiða yfir óþægileg mál með þeirri ákvörðun sinni. Það er fjarri öllu lagi. Ákvarðanir stjórnar Símans snúast eingöngu um að tryggja framtíðarhagsmuni Símans og skapa frið um það fyrirtæki. Ríkisendurskoðun, eins og fram kom hjá hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni, skilaði stjórninni skýrslu um fjárhagsleg málefni fyrrv. forstjóra Símans og Ríkisendurskoðun komst að þeirri niðurstöðu að skýringar væru trúverðugar og fullnægjandi nema gagnvart einu atriði eins og kom fram hjá hv. þm. Stjórnarformaður hefur gert mér grein fyrir þessari ákvörðun stjórnarinnar og farið yfir þær forsendur sem stjórnin byggir ákvörðun sína á. Niðurstaða mín er ótvírætt sú að treysta stjórninni fyrir niðurstöðu þessa máls og halda þannig á málinu að fyrst og fremst sé haldið til haga hagsmunum Símans til skemmri og lengri tíma.

Herra forseti. Fyrirspurn mín helgast einmitt af því að hagsmunir Símans verði hafðir í fyrirrúmi og eigendanna, þjóðarinnar allrar. Þess vegna fer ég fram á það að þær upplýsingar verði birtar. Kannast menn við tóninn? Var það ekki nákvæmlega svona sem hæstv. ráðherrar svöruðu fyrir þau hneyksli sem áttu sér stað hjá Símanum, reyndu að fjarlægja sig veruleikanum og vísa til annarra, vísa til þáverandi stjórnar Símans? Veruleikinn er sá, herra forseti, að það er hæstv. ráðherra sem rekur stjórn og ræður stjórn og hefur yfir að ráða langstærstum eignarhluta Símans þannig að ábyrgðin er hans pólitísk, stjórnin er hans og það er hans að taka ákvörðun um þetta. Eða hvaða viðskiptahagsmunir geta ráðið för og eru úrslitaatriði í því sambandi hvort og hve mikið var greitt fyrir trjágreinar við Þingvallavatn? Við eigum að ljúka þessu máli og þar sem hæstv. ráðherra hefur ekki séð sóma sinn í því að birta þetta, þá hljóta menn að gagnálykta sem svo og segja: Hvað er verið að fela? Ég mun ekki láta kyrrt liggja.

Herra forseti. Nauðsynlegt er að undirstrika að hér er verið að fjalla um hlutafélag og það er þannig að á aðalfundi hlutafélags eru teknar ákvarðanir. Þar er kjörin stjórn og stjórninni er falið að vinna að málefnum félagsins. Það er því ekki á valdi ráðherra hvað sem hv. þm., sem er í miðjum prófkjörsslag þessa dagana og þarf á því að halda að vekja athygli á sér, þrátt fyrir það er það ekki fyrr en á aðalfundi Símans sem hluthafarnir taka ákvarðanir um nýja stjórn og á milli aðalfunda er það verkefni stjórnar að fara með þau mál sem hér er um fjallað.

Herra forseti. Ég vil minna á að hæstv. ráðherra var auðvitað nauðbeygður fyrr á þessu ári til þess að upplýsa hér um ýmsa einstaka þætti í rekstri Símans og hann verður það líka í þessari lotu. Það liggur ljóst fyrir. Ég mun ekki láta kyrrt liggja. Ég mun í kjölfarið fara þess formlega á leit við Ríkisendurskoðun að hún taki saman sambærilega skýrslu fyrir mig sem alþingismann. Ef það gengur ekki mun ég leggja fram þáltill. því ég er handviss um að þingheimur vill ekki láta traktera sig með þessum hætti. Það er af og frá að mál gangi svona til. Og ég vænti þess að hæstv. forsrh., oddviti ríkisstjórnarinnar, kippi í hæstv. samgrh. og málinu í liðinn.

Hæstv. forseti. Það er auðvitað fjarri öllu lagi að samgrh. hafi verið nauðbeygður til einhverra hluta. Ég hef unnið að þessu máli eins og öðrum í samræmi við það efni sem verið er að fjalla um. Ég legg áherslu á að það er á valdi stjórnarinnar að fara með þetta mál, og það er að sjálfsögðu fullkomlega eðlilegt að hv. þm. leiti eftir þeim upplýsingum sem þingmenn geta fengið í gegnum Ríkisendurskoðun og eðlilegt er. Að sjálfsögðu er ekki gerð nokkur minnsta athugasemd við það og ég hvet hv. þm. að fara þær leiðir sem eðlilegt er að fara, en stjórn Símans fer með þetta mál og það er í hennar höndum og ég treysti henni til þess að fara með það. Hún hefur ekkert að fela.

Herra forseti. Skattstefna ríkisstjórnarinnar er röng og vanhugsuð. Hún byggist fyrst og fremst á því að færa skattbyrði af efnameira fólki og stórfyrirtækjum yfir á lífeyrisþega, fólk með lágar og meðaltekjur og lítil og meðalstór fyrirtæki. Þessi fyrirtæki og fólkið sem minnst hefur milli handanna hefur því greitt fyrir gífurlegar skattaívilnanir og skattalækkanir til efnamanna og stórfyrirtækja. Það gerir ríkisstjórnin með því að frysta skattleysismörkin, lækka barnabætur og hækka tryggingagjöldin sem kemur sér mjög illa fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki. Í hnotskurn snýst skattstefna ríkisstjórnarinnar um skattpíningu á launafólki með meðaltekjur og þá sem minnst hafa og síðan andstæðuna, skattaparadís efnamanna og stórfyrirtækja. Fram hefur komið að staðgreiðsluskattar hafa hækkað í tíð ríkisstjórnarinnar um 107% að meðaltali á hvern skattgreiðanda en launin um 63%. Skattahækkunin er því langt umfram það sem launabreytingar hafa gefið tilefni til. Hvernig ætlar hæstv. fjmrh. að réttlæta það að skattbyrði verkafólks hefur í tíð ríkisstjórnarinnar aukist fjórfalt meira en þeirra efnameiri? Samkvæmt fréttum á Stöð 2 hefur skattbyrði verkafólks aukist um 109 þús. kr. á ári en skattbyrði fólks með tekjur yfir 350 þúsund kr. hefur til samanburðar aukist um 29 þús. kr. Það er sama hvaða mælikvarði er notaður. Skattbyrðin hefur aukist gífurlega. Heildarskattar, þar á meðal tekjuskattur og neysluskattar, hafa aukist úr 31,5% af landsframleiðslu árið 1995 í 37,3% árið 2000. Neysluskattar eru langt frá því að vera helsta skýringin á þessari auknu skattbyrði eins og fjmrh. hélt fram í sjónvarpi í gærkvöldi. Af 103 milljarða viðbótarskatttekjum hins opinbera milli þessara ára má rekja 65 milljarða til meiri landsframleiðslu og verðlagsbreytinga en 38 milljarða vegna hækkunar á skattbyrði, þar af 28 milljarða vegna hækkunar á sköttum á tekjur og hagnað. Það er deginum ljósara að lækkun á tekjuskattshlutfalli einstaklinga og 42% í um 38% hefur fyrst og fremst skilað sér til þeirra efnameiri vegna þess hve persónuafslátturinn er skertur en hann er nú 26 þús. í stað 40 þús. ef hann hefði haldið í við vísitöluþróun. Þeir sem hafa nú um 400 þús. kr. í laun á mánuði eða meira hafa sloppið betur en þeir sem eru með undir 400 þús. kr. á mánuði. Þeir borga nú hærri skatta þrátt fyrir lækkun á tekjuskattshlutfallinu. Þessi aukning á skattbyrði hefur ekki síst bitnað harkalega á lágtekjufólki, lífeyrisþegum og atvinnulausum sem eru með tekjur undir lágmarkslaunum sem greiddu um 1 milljarð í skatt á sl. ári en greiddu ekkert í skatt á árinu 1995. Það er ekki eins og þetta fólk greiði ekki skatta til samfélagsins þó það greiði ekki tekjuskatt því að það greiðir háar fjárhæðir af litlum tekjum sínum í virðisaukaskatt af nauðþurftum en samkvæmt því sem fram hefur komið opinberlega nýverið er almennur neysluskattur hér á landi sá næsthæsti sem þekkist í löndum OECD. Og maður spyr: Hvert er þjóðfélagið komið þegar lífeyrisþegar og lágtekjufólk þarf að greiða 38% af litlum framfærslueyri sínum og lífeyri úr lífeyrissjóði í skatt meðan þeir auðugustu í landinu greiða aðeins um 10% af fjármagnstekjum sínum? 100 einstaklingar og fjölskyldur höfðu á sl. ári að meðaltali um 300 þús. kr. á hverjum degi allt árið um kring eingöngu í fjármagnstekjur eða 116 millj. hver þeirra. Skattstefnan sem íhaldið er í forsvari fyrir og Framsfl. virðist kokgleypa er stefna sérhagsmuna í skattamálum gegn almannahagsmunum. Samfylkingin hefur ítrekað varað við áhrifum af þessari stefnu og lagt fram valkosti í skattamálum sem byggjast á sanngirni og réttlæti. Við í Samfylkingunni höfum teflt fram leið sanngirni og réttlætis gegn þeirri sérhagsmunastefnu ríkisstjórnarinnar sem hyglar þeim sem síst þurfa á því að halda í þjóðfélaginu á kostnað launamanna og lífeyrisþega. Það er rétt sem forustumenn ASÍ segja að ríkisstjórnin er á góðri leið með að búa til stéttskipt þjóðfélag og hún er að skipta þjóðinni upp í tvær þjóðir þar sem gæðunum er óréttlátlega skipt og misskipting fer vaxandi. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hver eru viðbrögð ráðherrans við þeim upplýsingum sem fram hafa komið að undanförnu um áhrifin af skattstefnu ríkisstjórnarinnar, t.d. um skattbyrði verkafólks og lífeyrisþega sem hefur þyngst mun meira en þeirra efnameiri? Er ráðherra reiðubúinn að beita sér fyrir breytingum sem lækka skatta á lífeyrisþegum og fólki með lágar og meðaltekjur og jafna eðlilega skattbyrðina í landinu? Er þess að vænta að ríkisstjórnin beiti sér fyrir því að tekið verði upp fjölþrepa skattkerfi fyrir lok kjörtímabilsins? Telur ráðherra eðlilegt að lífeyrisþegar greiði 38% af lífeyrisgreiðslum úr lífeyrissjóðum og er hann reiðubúinn til að lækka þá skatta í 10% til samræmis við fjármagnstekjur?

Herra forseti. Ýmsir hafa að undanförnu tekið sér það fyrir hendur að reyna að villa mönnum sýn að því er varðar skattamál á Íslandi, þar á meðal hv. síðasti ræðumaður. Dreginn hefur verið fram alþjóðlegur samanburður sem sýnir að heildarskatttekjur ríkissjóðs hafi hækkað t.d. milli áranna 1995 og 2000. Síðan er fullyrt að skattbyrði svokölluð hafi vaxið stórkostlega vegna þessa. Í raun eru þessar fullyrðingar fráleitar. Það sem þessar tölur sýna er auðvitað það að heildarskatttekjur jukust og náðu hámarki á góðærisárunum 1999 og 2000. Í fyrra, árið 2001, lækkuðu þær tölur síðan aftur vegna minni umsvifa í efnahagslífinu. En þýða þessar tölur hærri skattbyrði eins og haldið er fram? Nei, auðvitað ekki. Þær sýna aðeins að tekjur hækkuðu ört sem og neyslan í landinu í uppsveiflunni þannig að flestir skattstofnar voru að gefa meira af sér á meðan. Að auki bættist við nýr og býsna drjúgur skattstofn á þessu tímabili, þ.e. fjármagnstekjuskatturinn sem áætlað er að skili ríkissjóði 5 milljörðum kr. á næsta ári. Þessar tölur um heildarskatttekjur ríkisins hafa því ekkert með skattbyrði að gera, hvað þá skattbyrði einstaklinga. Er vandséð hvað mönnum gengur til í málflutningi af þessu tagi. Hann lýsir annaðhvort djúpstæðri vanþekkingu eða einbeittum vilja til að blekkja eða leiða fólk á villigötur í umræðum um mikilvæg málefni. Þingmaðurinn vildi ræða afleiðingar af skattstefnu ríkisstjórnarinnar. Hverjar eru þær, herra forseti? Í fyrsta lagi stóraukinn kaupmáttur ráðstöfunartekna, þ.e. tekna eftir skatt. Kaupmátturinn hefur aukist um tæplega þriðjung frá árinu 1994 til dagsins í dag. Það sem fólk ber úr býtum eftir skatt er að sjálfsögðu það sem mestu máli skiptir. Þær ráðstöfunartekjur hafa sem sé stóraukist hjá öllum þjóðfélagshópum á fáum árum. Þeir sem tala eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir virðast vera á móti því að tekjur manna aukist stórlega vegna þess að þá komist einhverjir í hóp þeirra sem greiða tekjuskatt. Þetta er auðvitað fáránlegt sjónarmið, herra forseti. Meginmarkmið okkar í ríkisstjórninni er að búa þannig um hnútana að tekjur og kaupmáttur aukist og þá er ekkert við því að segja þótt fjölgi í hópi þeirra sem greiða tekjuskattinn. Í öðru lagi hefur skattstefna ríkisstjórnarinnar stórbætt umgjörð atvinnulífsins þar sem skapað hefur verið umhverfi sem hefur það markmið að laða hingað fyrirtæki, efla þau sem fyrir eru, gera þeim kleift að skila hagnaði þannig að þau geti bætt kjör og aðstæður starfsmanna sinna. Með þeim hætti skapast meiri verðmæti og meira verður til skiptanna í þjóðfélaginu en ekki minna. Draga má þá ályktun af máli fyrirspyrjanda að hún sé líka á móti þessu. Nýlegar tölur sýna svart á hvítu að lækkun tekjuskatts fyrirtækja úr 51% árið 1990 þegar hv. þm. var í ríkisstjórn í 30% undanfarin ár hefur skilað ríkissjóði meiri tekjum en áður. Sama mun verða uppi á teningnum þegar lækkunin í 18% sem kemur til framkvæmda á þessu ári skilar sér að fullu. Sú breyting á eftir að hafa miklar og jákvæðar afleiðingar í för með sér. Í þriðja lagi, herra forseti, hefur skattstefna ríkisstjórnarinnar verið lykilþáttur í því hvernig tekist hefur að gerbreyta efnahagslífi þjóðarinnar á undanförnum árum. Ég hef þegar nefnt kaupmáttaraukninguna. Verðbólgan hefur verið kveðin niður. Viðskiptahallinn er svo gott sem horfinn. Ríkissjóður er rekinn með miklum afgangi ár eftir ár. Skuldir og skuldbindingar ríkisins hafa verið skipulega lækkaðar til hagsbóta fyrir komandi kynslóðir. Góð staða ríkissjóðs er höfuðástæða þess að við gátum leyft okkur að ráðast í þær veigamiklu skattkerfisbreytingar sem lögfestar voru á Alþingi í fyrra og það er fráleitt að halda því fram að með þeim hafi verið fluttir fleiri milljarðar kr. í sköttum frá fyrirtækjum og hátekjufólki yfir á aðra eins og þingmaðurinn og fleiri hafa haldið fram. Staðan er þvert á móti sú að ríkissjóður stendur vel af sér þá breytingu. Hann hefur efni á henni þótt tryggingagjald hafi sömuleiðis verið hækkað lítillega og svo eigum við í vændum þann árangur sem tekjuskattslækkun fyrirtækja mun skila hér eftir nokkur ár. Ekki má gleyma því í þessari umræðu hver áhrif útsvars til sveitarfélaganna eru. Gera menn sér almennt grein fyrir að fólk þarf að hafa um 105 þús. kr. í tekjur á mánuði áður en það byrjar að borga tekjuskatt til ríkisins? Fram að því rennur allur staðgreiðsluskatturinn til sveitarfélaganna. Ég vil enda með því að segja, herra forseti, að það er mjög athyglisvert að flokkurinn sem gagnrýndi ríkisstjórnina mest á árinu 1999 fyrir að lækka tekjuskattinn um 1% skuli nú tala með þeim hætti sem hv. þm. gerir. Þingmaðurinn hélt því þá fram að það væri glapræði, hagstjórnarmistök, að lækka tekjuskattinn. Þeir sem mest hafa gagnrýnt skattalækkanir vilja nú lækka skattana. Þeir sem hafa mest gagnrýnt skattalækkanir vilja núna lækka þá. Það er greinilegt, herra forseti, að komið er annað hljóð í strokkinn. Er það kannski vegna þess að Samfylkingin í Reykjavík er með prófkjör um næstu helgi? Ég spyr.

Herra forseti. Að sumu leyti er rétt hjá hæstv. fjmrh. að bein heildarskattheimta ríkisins hefur kannski ekki breyst svo mikið síðustu árin. En það sem hins vegar hefur gerst er að hún hefur færst til. Hún hefur færst verulega til. Með skattbreytingunum sem gerðar voru á síðasta vetri þar sem tekjuskattur fyrirtækja var lækkaður úr 30% í 18%, þar sem hátekjuskattur var lækkaður úr 5% í 2%, þar sem tryggingagjald var hækkað, allt þetta hefur fært til skatttekjur ríkisins. Ef hæstv. fjmrh. áttar sig ekki á sínum eigin gjörðum, þá verður maður bara að harma stöðu hans og þekkingu á þessum málum. Það sem gerst hefur er að almennir launamenn borga mun hærri hlut í heildarskattheimtu ríkisins en áður. Skattheimtan á almennar launatekjur hefur hækkað um 20 milljarða kr. á sl. þremur árum miðað við áætlun sem gerð er fyrir árið 2003. Ef litið er á hlut þessara aðila í heildarskattheimtunni, hækkar hann um 5% að óbreyttum tölum. Það er því kerfisbundinn tilflutningur á skattbyrði ríkisins til lægri tekna, til lágtekjufólks og miðlungstekna. Þetta er staðreynd og þetta er líka markmiðið með skattbreytingunni því að annars væri ekki verið að standa í henni. Þessu verður að breyta. Ekki er hægt að ellilífeyrisþegar, fólk með lægstu laun, skuli einmitt vera sá hópur sem skattbreytingar ríkisstjórnarinnar bitna harðast á. Það á að beita skattheimtunni til jöfnuðar og þeir sem hafa hæstu tekjurnar hvort sem það eru fyrirtæki eða einstaklingar eiga að greiða mest til samfélagsins. Það er stefna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs.

Herra forseti. Efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar á undanförnum árum hefur leitt það af sér að kaupmáttur launa hefur vaxið um tæplega þriðjung á átta árum. Auðvitað borga launþegar hærri skatta þegar þeir auka tekjur sínar, og vegna þess að ekki er eftir neinn persónuafsláttur upp í kauphækkunina verður aukningin auðvitað þannig að hlutfallsleg skattbyrði þyngist. Það þýðir þó ekki að kjör launþegans hafi versnað við þessa breytingu. Það þýðir að kjör hans hafa batnað. Kaupmáttaraukningin skilar eftir skatta betri lífskjörum en var áður en kaupmáttaraukningin átti sér stað. Það er alveg ljóst, herra forseti, að kjör fólks batna ekki ef efnahagslífið getur ekki greitt hærra kaup. Hvernig batna kjör láglaunafólks ef ekki er hægt að standa undir kauphækkunum? Vegna þess að atvinnulífið hefur getað hækkað kaupið hafa kjör fólks batnað um hartnær þriðjung á tæplega átta árum. Í öðru lagi liggur það fyrir að ríkisstjórnin hefur lækkað tekjuskatt um 7 prósentustig á þessu tímabili. Prósentulækkun á sköttum þýðir að dreifingin á lækkuninni fer eftir tekjum, og menn kunna að spyrja: Hafa kjör lægra launaðs fólks batnað minna en kjör hærra launaðs fólks? Það er ekki víst að svarið við því sé einhlítt. Þá verða menn að taka tillit til annarra breytinga sem gerðar hafa verið af núverandi ríkisstjórn. Í fyrsta lagi hækkun á millifæranlegum persónuafslætti úr 80% í 100%, í öðru lagi hækkun barnabóta um 2 milljarða, í þriðja lagi afnám skattlagningar húsaleigubóta, í fjórða lagi afnám skattlagningar á iðgjöld til lífeyrissjóða og í fimmta lagi lækkunin á virðisaukaskatti á matvöru úr 24,5% í 14%.

Herra forseti. Mikil umræða hefur verið um hækkandi skattgreiðslur einstaklinga og þá einkum vaxandi álögur á láglaunafólk, þar með talda öryrkja og ellilífeyrisþega. Hér er ekki um að ræða staðhæfingar án gildra raka. Gleggsta dæmið um þau er að finna í fréttabréfi ríkisskattstjóra, Tíund, ágústhefti 2002, þar sem Páll Kolbeins fer yfir þessi mál. Þar er ítarlega greint frá hækkunum milli áranna 2001 og 2002 og margt fleira vekur athygli, m.a. hækka fjármagnstekjur en framteljendum þeirra fækkar. Þeim sem nýta sér skattafslátt vegna hlutabréfakaupa fækkar um 48,5% milli þessara ára. Þá lækkar sérstakur tekjuskattur, hátekjuskatturinn, vegna þess að tekjumörk þess skatts hækkuðu um 15% milli ára. Þar virðist ekki standa á að hækka viðmiðunarmörkin. Þá er boðuð enn frekari lækkun hátekjuskatts í fjárlagafrv. næsta árs. Fyrir hverja er þá réttlæti þessarar ríkisstjórnar? Stefna hennar virðist vera fyrst og fremst sú að lækka gjöld þeirra sem hafa hæstar tekjurnar, og sú aðgerð er fjármögnuð með því að hækka gjöld hinna tekjulægri, m.a. með því að lækka í raun persónuafsláttinn og ná þannig til fleiri lágtekjumanna. Hæstv. fjmrh. sagði hér, og fleiri stjórnarliðar reyndar, að skattahækkun væri að sjálfsögðu afleiðing hækkandi tekna. Ættu ekki allir að gleðjast yfir því? Staðreyndin er þó sú að milli áranna 1991 og 2002 fjölgaði þeim framteljendum sem greiða tekjuskatt úr 51% gjaldenda í 65% gjaldenda árið 2002. Ástæðan er ekki fyrst og fremst hækkandi rauntekjur heldur miklu fremur sú árátta stjórnvalda að taka persónuafslátt einstaklinga út úr þessari þróun launanna og ná þannig stórauknum tekjum af þeim sem minnst mega sín í þjóðfélaginu. Það er láglaunafólkið, að stórum hluta öryrkjar og aldraðir, sem ætlað er að auka byrðar sínar á meðan hinni nýju stétt hátekjumanna er hampað. Fréttabréf ríkisskattstjóra hlýtur að teljast marktæk heimild um þetta og það er ekki verið að villa mönnum sýn.

Herra forseti. Ísland hefur slegið enn eitt metið. Við erum í næstefsta sæti hvað varðar neysluskatta af öllum löndum innan OECD. Okurskattar eru lagðir á lægstu laun og bætur. Bótaþegar greiða sem svarar mánaðarbótum í skatt á ári. Hækkun skattleysismarka er rofin úr tengslum við verðlag. Það er allt á einn veg hjá ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Forustumenn Sjálfstfl. boða skattalækkun í orði en hækka í raun skatta á borði. Þeir hækka skatta á barnafólki, öldruðum, einstæðum mæðrum og láglaunafólki. Stóreignamenn og hálaunafólk eru þeir sem hafa notið velvildar ríkisstjórnarinnar með lækkun skatta á fjármagnstekjur. Skattsvik eru svo annar þáttur sem líklega hefur aldrei blómgast jafn vel og undanfarin ár. Virðulegur forseti. Skattkerfi á Íslandi er óheilbrigt, óréttlátt og þar af leiðandi óskynsamlegt. Tekjuskatturinn er refsiskattur sem jafnar hvorki efnahagslega afkomu né hvetur einstaklingana til efnahagslegra framkvæmda. Skattkerfið er úr sér gengið, hvetur til skattsvika, mismunar einstaklingunum og refsar öldruðum með eignarsköttum. Herra forseti. Eina aðgerðin sem dugar er að slá af sitjandi ríkisstjórn í komandi kosningum og ég skora á landsmenn að sjá til þess að svo verði.

Herra forseti. Ég bara spyr: Hvar býr hv. síðasti ræðumaður? Á undanförnum árum hefur mjög markvisst verið unnið að endurbótum á skattkerfinu hér á landi sem m.a. hafa falið í sér lækkun skatthlutfalls, bæði hjá einstaklingum og fyrirtækjum. Þessar aðgerðir hafa skilað sér í einu lengsta og blómlegasta hagvaxtarskeiði í sögu þjóðarinnar og sýna glöggt styrka stjórn á efnahagsmálum undir forustu Sjálfstfl. Það skýtur því skökku við að nú skuli fara fram umræða um skattamál þar sem staðreyndum er snúið á hvolf og öllu er ruglað saman. Í þeirri umræðu er fullkomlega litið fram hjá raunveruleikanum. Þegar eingöngu er litið á tekjuskattinn koma auðvitað þær einföldu staðreyndir í ljós að hækkaðar launatekjur fólks skila meiri tekjum í ríkissjóð þrátt fyrir að skatthlutfallið hafi lækkað um tæplega 5%. Því hærri sem tekjurnar eru, þeim mun hærra hlutfall fer í tekjuskattinn og þetta er einfaldlega mergur málsins. Því hærri sem tekjurnar eru, þeim mun hærra hlutfall fer í tekjuskattinn. Enn fremur er rétt að hafa það í huga að lægstu laun hafa hækkað meira en laun almennt og því fækkar fólki sem er með tekjur undir skattleysismörkum. Það sem skiptir líka máli, kannski raunverulega mestu í þessu samhengi öllu, er að kaupmáttur ráðstöfunartekna hefur aukist um þriðjung frá árinu 1994 og enn er spáð aukningu hans um 2% á næsta ári. Þetta er einsdæmi hér á landi og þótt víðar væri leitað. Einnig má minna á að hækkun barnabóta, afnám skattlagningar húsaleigubóta og 100% millifærsla á persónuafslætti maka koma tekjulægstu hópunum best að gagni. Tekjuskattslækkun fyrirtækja ásamt myndarlegri lækkun 

Ég vil minna hv. þingmenn á að virða tímamörk.

Herra forseti. Ég held að það sé afar gagnlegt í umræðum um þetta mál að halda tveimur hlutum aðgreindum. Það eru annars vegar heildarskatttekjurnar, heildarskattasumman í landinu sem auðvitað vex með vaxandi veltu, og hins vegar innbyrðis dreifing skattbyrðarinnar í kerfinu milli fyrirtækja og einstaklinga, og milli tekjuhópa, tekjuhárra og tekjulágra meðaltekjuhópa. Það er athyglisvert að hæstv. fjmrh. neitar algerlega að ræða þann þátt málsins, tönnlast hér hins vegar á því að menn skilji ekki að heildarskatttekjur vaxi með vaxandi veltu. Það hefur enginn borið á móti því. En við viljum líka umræður, hæstv. fjmrh., um dreifingu skattbyrðarinnar. Við viljum umræður um hvort það sé rétt forgangsverkefni í skattamálum núna að lækka eða fella niður álag á háar tekjur en hreyfa ekki skattleysismörkin. Það er pólitík og það þýðir ekki að reyna að skjóta sér á bak við það með umræðum af því tagi sem talsmenn Sjálfstfl. og stjórnarflokkanna hafa reynt að gera. Það er staðreynd að núna greiða aldraðir og öryrkjar þúsundir króna í skatt af sínum smánarlega lágu tekjum, og þjóðfélagið hefur logað út af því hversu lágar þær eru. En þær eru nógu háar til þess, að mati Sjálfstfl., að borga af þeim skatta, tekjum langt innan við 90 þús. kr. á mánuði sem eiga að duga einstaklingi til framfærslu. Þetta er pólitíkin sem við eigum að ræða um en ekki vera að vafrast hér um með vísun í einhverjar tölur frá OECD um hluti sem í sjálfu sér skipta engu máli, hvar við erum á einhverjum skölum í þeim efnum. Það sem skiptir máli er hvað er eftir í vasanum hjá þeim sem kröppust hafa kjörin eða hvort þar er yfirleitt nokkur skapaður hlutur eftir þegar menn eru að reyna að draga fram lífið í þessu landi þar sem framfærslan er einna dýrust í heiminum af ýmsum ástæðum sem menn þekkja. Lægstu laun fyrir dagvinnu 

Virðulegi forseti. Það er bara ekkert skrýtið að menn hækki röddina. Skattkerfið hér er óréttlátt og það bitnar bæði á einstaklingum og smáfyrirtækjum. Það er mikilvægt að stjórnvöld skapi litlum fyrirtækjum, t.d. í þekkingar- og tækniiðnaði, skattumhverfi sem þau geta bæði blómstrað og vaxið í. Það er ekki þannig. Ríkisstjórnin lækkaði skattaprósentuna en hækkaði tryggingagjaldið sem fer mjög illa með lítil sprotafyrirtæki með litlar tekjur en sem byggja allt sitt á starfsfólki sínu. Ríkisstjórnin veit bara ekkert um það hvernig skattbyrðin dreifist á tekjuhópa. Það er staðreyndin. Hún lækkaði skatta flatt á einstaklinga án þess að hreyfa skattleysismörkin og það bitnar einfaldlega mjög á fólki með lágar og meðaltekjur. Herra forseti. Þetta er líka einfalt reikningsdæmi. Í skattstefnunni á nefnilega að felast stefnumörkun og fjölskyldupólitík. Hún á ekki að flytja meira fjármagn til þeirra sem mest hafa fyrir. Í skattstefnu á að koma fram hvernig menn meta aðstæður fjölskyldufólks, láglaunafólks og þeirra sem lifa á tryggingagreiðslum. Skattkerfið á nefnilega að nota til jöfnunar. Því er ekki að heilsa hjá þessari ríkisstjórn. Við skulum gera okkur grein fyrir því að barnafjölskyldur, venjulegt fólk þar sem báðir foreldrar eru á vinnumarkaði, búa við mjög þunga greiðslubyrði vegna húsnæðislána og námslána og þar á ofan bætist skattbyrðin. Herra forseti. Hæstv. fjmrh. sem jafnan heldur ró sinni var í nokkru uppnámi í ræðustólnum áðan. Það skyldi þó ekki vera vegna þeirrar staðreyndar að sannleikanum verður hver sárreiðastur?

Herra forseti. Skattaumræða er alltaf dálítið sérkennileg umræða og stafar líklega af því að það eru fáir sem borga skatt með mikilli gleði eða af fúsum og frjálsum vilja. En svo mikið er víst að ekki eykur vissan um umfang skattsvika á Íslandi ánægju skattgreiðenda. Ég fullyrði það, herra forseti, að hvorki innan þings né utan er meirihlutavilji fyrir því að taka á skattsvikum. Ég er þar að tala um þá áætluðu 10 milljarða kr. sem þrífast í neðanjarðarhagkerfinu, 10 milljarða sem mætti nota í þágu þurfandi og til góðra verka. Í rauninni er það hálf sjúkt ástand og það hlýtur þá að byggja á því að það kerfi sem við erum með sé hvað þetta varðar ekki alveg heilbrigt. Um skattbyrði, herra forseti, má það annað segja að kaupmáttur almennings hefur aukist um 30% á síðasta áratug, eins og fram hefur komið, sem þýðir einfaldlega það að almenningur hefur meira fé á milli handa. Þetta hefur verið gert með markvissum aðgerðum. Það hefur verið gert með því að lækka markvisst skuldir ríkissjóðs, lækka tekjuskatt um 7%, með því að innleiða barnakort og millifæranlegan persónuafslátt milli hjóna, afnema skatta af húsaleigubótum og þannig má áfram telja. Með öðrum orðum, kaupmáttur hefur aukist og almenningur hefur meira fé á milli handa. Samt er auðvitað til fátækt á Íslandi og það er til þurfandi fólk. Grundvallarspurningin er: Hvernig á að ná til þess? Gerum við það með því að hækka skattleysismörk eins og margir vilja halda fram? Ég hef efasemdir um slíka flata aðgerð, vegna þess að hún nýtist síður þeim sem helst skyldi því það munar afskaplega lítið um þúsund kallinn fyrir millitekjufólkið og hátekjufólkið. Ég tel að slíkum peningum, þúsund krónum í hækkuðum skattleysismörkum, sem þýðir um einn milljarð í útgjöldum, ég tel að sá milljarður væri betur kominn með sértækari aðgerðum í þágu þurfandi og með því að uppræta skattsvikin sem eru mikill vandi í skattkerfi okkar.

Virðulegi forseti. Miklar breytingar hafa verið gerðar á íslenska skattkerfinu á undanförnum árum, skatthlutföll hafa verið lækkuð sem hefur leitt af sér aukna atvinnuþátttöku hjá einstaklingum og stuðlað að eflingu atvinnulífsins. Afleiðing þessa hefur verið að hagvöxtur hefur aukist og lífskjör í landinu stórbatnað. Og kaupmáttur ráðstöfunartekna heimilanna hafa aukist yfir 30%, þ.e. eftir skatta. Mikið hefur verið rætt um fjölþrepakerfi í tekjuskattinum. Til að halda því til haga var árið 1993 tekinn upp skattur á hærri tekjur. Það sem skiptir hins vegar máli er samspil persónuafsláttar og skatthlutfallsins, þar sem einstaklingurinn greiðir eingöngu skatt af þeim tekjum sem fara umfram tiltekið lágmark sem nefnt er skattleysismörk. Þetta veldur því að tekjuskattskerfið er í reynd fjölþrepakerfi með óendanlega mörgum þrepum. Sem dæmi af 150 þús. kr. tekjum greiðir viðkomandi 19,7% í skatt. Og af 300 þús. kr. tekjum er greitt 31,6% í skatt. Þá hafa skattar fyrirtækja verið lækkaðir verulega, eða frá 51% árið 1990 niður í 18%, sem bætir samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs verulega auk þess sem tekjur ríkissjóðs hafa farið vaxandi. Þá hafa eignarskattar einstaklinga og fyrirtækja verið lækkaðir um meira en helming, þ.e. eignarskattar hafa lækkað um 1,2% í 0,6% og sérstakur eignarskattur felldur út og er vægi ellilífeyrisþega þar mikið, eða um þriðjungur. Þá hafa ýmis sveitarfélög afnumið fasteignaskatta að hluta eða alveg hjá öryrkjum og ellilífeyrisþegum. Þá má ekki gleyma að halda til haga skattfrádrætti vegna viðbótarlífeyrissjóðsgjalda úr 4% í 8% af launum. Einnig má nefna barnabætur, 2 milljarða í aukningu barnabóta. Allar þessar breytingar munu skila öflugra atvinnulífi og betri afkomu heimilanna.

Herra forseti. Það er alveg ljóst að hæstv. fjmrh. er í vondum málum. Eða hvers vegna gerir hæstv. fjmrh. engar tilraunir til þess að svara hér þeim fyrirspurnum sem ég lagði fyrir hann, m.a. um það hvernig hann ætlar að lækka skattbyrðina á lífeyrisþegum, fólki með lágar og meðaltekjur, fólki sem staðið hefur undir skattaívilnunum og skattalækkunum til þeirra sem betur hafa það í þjóðfélaginu? Hæstv. ráðherra gerði heldur enga tilraun til þess að hrekja það sem ég sagði, að skattbyrði fólks með 400 þús. kr. í tekjur og meira hefur aukist miklu minna en hjá fólki sem hefur tekjur undir 400 þús. kr. þar sem skattbyrðin hefur aukist verulega. Að ekki sé talað um verkafólkið sem borgar núna fjórfalt meira, skattbyrði þess hefur hækkað fjórfalt meira en hjá þeim sem eru með 400 þús. kr. í tekjur. Hvað ætlar hæstv. ráðherra að gera fyrir þetta fólk? Er hæstv. ráðherra að vinna að því að lækka skattbyrði þess? Ég óska eftir að hæstv. ráðherra svari því. Það er líka alveg ljóst að skattbyrði, ég sýndi fram á það í ræðu minni áðan, hefur hækkað langt umfram það sem launabreytingar gefa tilefni til. Og það sýndi ég fram á með tölum en hef ekki tíma til að endurtaka þær. Einnig er ljóst að þegar hæstv. ráðherra talar um það að tryggingagjaldið hafi hækkað lítillega, hvað er lítillega í huga ráðherrans? Það eru þó hvorki meira né minna en 2,4 milljarðar sem hafa verið lagðir á lítil og meðalstór fyrirtæki til að geta lækkað skattana enn meira á stórfyrirtækin og það hefur kostað ríkissjóð 3,7 milljarða og undir því hefur lágtekjufólkið og fólkið með meðaltekjurnar staðið. Hæstv. ráðherra skuldar fólki, því fólki sem hefur staðið undir sköttunum í þjóðfélaginu, fólkinu sem er með tekjurnar undir 400 þús. kr., hann skuldar því skýringar á því hvort ekki eigi að snúa af þeirri röngu braut sem ríkisstjórnin er komin á. Ég skora á ráðherra að svara skýrt og skilmerkilega þeim spurningum sem fyrir hann hafa verið lagðar.

Herra forseti. Ýmislegt hefur komið fram í þessum umræðum, m.a. það að hv. þm. Gísli S. Einarsson veit ekki að búið er að lækka eignarskatta með lögum um rúmlega helming. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði að það sem skipti máli væri það sem er eftir í vösunum hjá fólki. Það er vitanlega það sem skiptir máli. Það köllum við kaupmátt, kaupmátt ráðstöfunartekna, það sem við höfum verið að segja hér frá að hefur hækkað um meira en 30% á átta árum. Finnst mönnum þetta ekki skipta nokkru máli? 
             Málið er það að við erum með þannig skattkerfi og það var tekið hér upp 1987. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon tók fullan þátt í því ásamt fyrirspyrjanda og þáv. fjmrh. að verða fyrstu ráðherrarnir til þess að falla frá lögbindingu þess að persónuafsláttur skyldi hækka samkvæmt verðlagi. Síðan hefur það ekki verið gert. Og hver skyldi nú vera ástæðan fyrir því að þeir herrar gerðu það á þeim tíma? Nei, málið er auðvitað það að við erum með kerfi þar sem tekjuskattur hækkar og er hlutfallslega meiri eftir því sem tekjur eru hærri. Þetta er fjölþrepakerfi eins og hér hefur komið fram. Það hlýtur að vera eftirsóknarverðara, hv. þm., að hafa 100 þús. kr. í tekjur og borga 11% í skatt af því en að hafa 70 þús. kr. í tekjur og borga engan skatt. En þingmaðurinn er í raun og veru að segja okkur það gagnstæða. Það er betra að hafa lágar tekjur bara ef maður borgar engan skatt. Hvers lags fjarstæða er þetta?  
             Þessi málflutningur stenst ekki. Slíkur málflutningur gengur ekki upp og það vita allir sem hafa þurft að taka þátt í því að stjórna landinu eins og þeir ræðumenn hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem hafa haft sig 

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 54 frá 16. maí 1992, um fullvinnslu botnfiskafla um borð í veiðiskipum, með síðari breytingum. Með lögum nr. 54 16. maí 1992, um fullvinnslu botnfiskafla um borð í veiðiskipum, var kveðið á um það að öll fullvinnsla botnfiskafla um borð í veiðiskipum skyldi óheimil nema að fengnu sérstöku leyfi ráðuneytisins. Í lögunum var fullvinnsla skilgreind þannig að það teldist fullvinnsla ef flökun eða flatning væri þáttur í vinnslu aflans. Í framhaldi af þessu var síðan komið á kerfi varðandi mælingu á nýtingu aflans, sem notað hefur verið að mestu óbreytt síðan. Byggist það á því að nýtingarmælingar fari fram um borð í hverju veiðiskipi sem fullvinni botnfiskafla og að þær mælingar séu grundvöllur fyrir nýtingu aflaheimilda viðkomandi skips. Fiskistofa hefur eftirlit með því að nýtingarmælingar fari fram og að samræmi sé milli útreiknaðrar nýtingar áhafnar og raunnýtingar. Lög nr. 54/1992, um fullvinnslu botnfiskafla um borð í veiðiskipum, taka aðeins til vinnslu á botnfiskafla og aðeins þegar flökun eða flatning aflans er þáttur í vinnslunni. Þau taka því ekki til flökunar á uppsjávarfiski eins og t.d. síld eða til vinnslu afla sem felur ekki í sér flökun eða flatningu, t.d. þeirra tilvika þegar afli er hausskorinn eða skorinn með öðrum hætti. Þegar lögin voru samþykkt á sínum tíma var flökun á uppsjávarfiski um borð í veiðiskipum óþekkt hér á landi og ýmis vinnsla sem ekki felur í sér flökun eða flatningu hefur aukist verulega á undanförnum árum. Í frumvarpinu er lagt til að sú breyting verði gerð á lögunum að öll vinnsla á öllum sjávarafla um borð í veiðiskipum umfram slægingu og ísingu verði háð sérstöku leyfi Fiskistofu og þar með komi önnur ákvæði laganna til með að gilda um alla frekari vinnslu. Þykir nauðsyn bera til að samræma þannig reglurnar um mælingu á nýtingu og eftirlit þannig að þær taki til allra skipa sem vinna afla um borð samkvæmt þessari nýju skilgreiningu. Þó er rétt að geta þess að við vinnslu á ákveðinni tegund eða afurð getur þótt rétt að hafa fastan nýtingarstuðul. Breytingar á einstökum greinum lúta að þeirri breytingu sem hér hefur verið gerð grein fyrir auk þeirrar breytingar að Fiskistofu er falið að gefa út leyfi til vinnslu en það er í raun í samræmi við þá framkvæmd sem tíðkast hefur undanfarin ár. Er því ekki ástæða til að skýra einstakar greinar nánar en hér er gert. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni 1. umr. verði málinu vísað til hv. sjútvn.

Hæstv. forseti. Ég sé ekki betur en að eðlilegt sé að þetta frv. komi fram og ég sé ekkert í því sem mætti betur fara við fyrsta yfirlestur. En auðvitað verður það skoðað betur í nefndinni. Ég kem kannski öðru fremur upp til að nefna það að ég flutti þáltill. í tvígang á næstsíðasta og þarnæstsíðasta þingi um endurskoðun á mælistuðlum í fiskveiðum. Ég nefni þetta hér vegna þess að hæstv. ráðherra sagði í framsögu sinni að að mestu hefðu verið notaðir óbreyttir þeir mælistuðlar sem eru í gangi þarna. Það hefur jú verið uppi mikil gagnrýni á þessar aðferðir. Útgerðarmenn hafa margir síður en svo verið sáttir við hvernig þeir mælistuðlar eru og bent hefur verið á ýmislegt í því sambandi sem ég a.m.k. hef talið ástæðu til að farið yrði betur yfir. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. ráðherra: Finnst honum ekki kominn tími til þess að tekið verði á þessu máli heildstætt og þetta verði yfirfarið? Þar kemur inn slæging fisksins. Þar kemur t.d. inn deilan sem hefur verið um ísprósentuna og ýmislegt annað sem tengist þeim mælingum sem fara fram á nýtingunni. Margir halda því statt og stöðugt fram að fullvinnsla um borð í fiskiskipum hafi forskot á vinnslu í landi vegna þeirra aðferða sem eru notaðar við að meta nýtinguna. Það er ekki gott, heldur er það bara vont í sjálfu sér að menn skuli ekki láta fara fram endurskoðun á þessu sem sætti menn við að yfir málin hafi þó verið farið og menn hafi þá komist að sömu niðurstöðu ef það verður niðurstaðan. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hyggst hann láta skoða þessi mál eitthvað betur? Eða vill hann halda sig við þær aðferðir sem hafa verið, t.d. hvað varðar ísprósentuna? Ég vil nefna eitt í sambandi við það. Það eru fjölmörg vinnsluhús í gangi sem hafa innvigtunarleyfi og í tengslum við þá innvigtun hefur oft orðið ágreiningur milli útgerðarmanna og þeirra sem kaupa af þeim aflann, vegna þess að misræmi er milli landaðs afla og þeirrar vigtunar sem fer fram hjá þeim aðilum sem eru með innvigtunarleyfi. Starfsmenn þeirra fyrirtækja annast slíka vigtun og það er auðvitað hætta á hagsmunaárekstri þegar um er að ræða starfsmenn viðkomandi fyrirtækja. Þannig eru ýmsir hlutir sem þyrfti að yfirfara til þess að menn geti a.m.k. orðið sáttari við það fyrirkomulag sem er í gildi. Það verður ekki nema menn með sanngirni fari yfir málin sameiginlega og sýni þá fram á að þetta sé allt saman í hinu besta lagi, en það gerist ekki nema á málunum verði tekið. En ég geri ráð fyrir að fá tækifæri til þess að fara yfir málið með nefndinni og ætla svo sem ekki að mæla gegn því á nokkurn hátt. Ég tel að full ástæða hafi verið til að flytja þetta mál inn í þingið.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir góð orð í garð frv. Ég kannast við tillögu hans um endurskoðun á mælistuðlum. Þau málefni hafa verið rædd hér áður. Varðandi nýtingarstuðlana í fullvinnslunni er það að segja að tiltölulega stutt er síðan farið var yfir þessi mál út frá því hvort fullvinnslan hefði forskot umfram landvinnsluna, þ.e. fullvinnsla úti á sjó. Við þá skoðun kom ekki fram gagnrýni á mælistuðlana og hvernig þeir voru fundnir. Ég held að miðað við það hve flókið málið er höfum við náð nokkuð góðum árangri. Það að stuðlarnir eru breytilegir er hvatning til frekari og betri nýtingar hráefnisins. Varðandi það sem hv. þm. nefndi um slægingarstuðlana þá hafa farið fram mjög miklar athuganir á þeim. Við höfum mjög góðar upplýsingar um hvert slægingarhlutfallið er eftir árstíma. Eins og hv. þm. veit var síðastliðið vor lagt til í greinargerð með nál. sjútvn. vegna breytinga á lögum um stjórn fiskveiða að skoða þorskígildisstuðla, m.a. hvort hafa ætti undir- og yfirstuðla. Í þessu sambandi þarf líka að skoða slægingarstuðlana. Þeir geta verið mismunandi eftir hafsvæðum eins og þýðing stuðlanna getur verið. Varðandi ísprósentuna og vigtarleyfin þá eru það mál sem ég hef verið að skoða á undanförnum vikum. Ég þori ekki að fullyrða um það núna en ég sé a.m.k. ástæðu til að skoða þau nánar, hvað svo sem síðar verður.

Hæstv. forseti. Mér finnst gott að heyra að hæstv. ráðherra hafi ákveðið að láta skoða þetta með ísprósentuna. Það er ábyggilega full ástæða til að fara yfir það mál. Ég tel að það hafi komið fram góð rök í umræðum í fyrra, þ.e. að varasamt geti verið að hafa þorskígildisstuðlana eins og þeir eru og það geti hreinlega haft áhrif á nýtingu fiskstofnanna. Ég hvet til þess að menn haldi áfram að fara yfir þau mál. Ég hefði talið ástæðu til að taka þessi mál heildstætt og af yrði einhvers konar skýrsla þannig að menn gætu á einum stað farið yfir þau mál sem við höfum verið að nefna í þessari umræðu. Þetta væri handhæg skýrsla handa þeim mönnum sem telja, sumir hverjir a.m.k., að þeir séu órétti beittir með þeim stuðlum sem hér var rætt um. Menn mundu þá líka geta skilið forsendurnar, hvernig þeir eru í endurskoðun sem þeir þurfa sífellt að vera til að þeir úreldist ekki. Menn væru þannig betur upplýstir um þessi mál.

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um frv. til laga um breytingar á lögum nr. 54 16. maí 1992, um fullvinnslu botnfiskafla um borð í veiðiskipum, með síðari breytingum. Það er kannski ekki mikil ástæða til að fjalla mikið um frv. Ég held að það sé svona við fyrsta yfirlestur hið eðlilegasta mál á alla kanta og við munum fjalla um það í hv. sjútvn. Mig langar aðeins til að spyrja hæstv. ráðherra við 1. umr. um málið. Nú gerum við okkur grein fyrir því að aukin ásókn er í að vinna síldina um borð. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort ráðuneytið hafi gert sér grein fyrir því hversu mörg skip taki til þessa ráðs á næstu árum. Í leiðinni væri forvitnilegt að fá að vita hvort ráðuneytið hafi velt fyrir sér hversu mikill afli, hve mörg tonn, mundu fara fyrir borð við veiðar af þessu tagi, þ.e. fullvinnslu um borð. Við erum auðvitað öll þeirrar skoðunar að við þurfum að nýta auðlindina eins vel og hægt er. Mann hryllti satt að segja við því, það er ekki nema rúmt ár síðan, þegar þeir aðilar sem verka fiskhausa töldu að verðmæti þess sem færi fyrir borð væri um 3,5 milljarðar. Það mál þarf að taka föstum tökum og finna allar tiltækar leiðir til að gera sem mest verðmæti úr þeim hráefnum sem menn taka um borð. Ég vildi bara við 1. umr. spyrja hæstv. ráðherra að því hvort ráðuneytið hafi myndað sér einhverja skoðun á því, með samantekt eða úttekt, hver staðan væri. Hvernig standa þessi mál eins og þau horfa við núna? Við gerum okkur grein fyrir því að síldin er sótt lengra og lengra út. Að öllum líkindum er eina færa leiðin að vinna þetta á hafi úti, alla vega úr norsk-íslenska síldarstofninum sem hefur ekki nálgast okkur eins og við bundum vonir við. Það á síður við íslensku síldina sem er unnin í okkar stóru og fínu verksmiðjum fyrir austan. Það var fyrst og fremst þetta sem ég vildi spyrja um í fyrstu atrennu í umfjöllum um málið.

Herra forseti. Það er auðvitað stórmál sem hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson nefnir hér til umræðunnar. Þetta hefur verið til umfjöllunar á vegum ráðuneytisins og er t.d. sérstaklega fjallað um þetta í svokallaðri AVS-skýrslu, um aukið verðmæti sjávarfangs. Þar er farið yfir það hvar möguleikar okkar liggja í að nýta betur aflann sem við drögum úr sjó. Áherslan er einmitt lögð á þennan þátt. Það er stefna ráðuneytisins að koma þeirri vinnu sem AVS-skýrslan leggur til af stað sem allra fyrst. Ég vænti þess að í framhaldi af því verði litið á þennan þátt og um hann sérstaklega fjallað. Ég vænti þess að við munum komast að bærilegri niðurstöðu sem leiði af sér að sem allra mest af þeim verðmætum sem þarna eru skili sér í þjóðarbúið.

Virðulegi forseti. Það er svo sem ekki mikið sem ég vil bæta við. Ég fagna því að ráðuneytið skuli vera í þessari vinnu. Hér er um milljarða og sennilega milljarðatugi að ræða. Ég vil bara þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og lýsa ánægju minni með að þessi vinna skuli vera í gangi.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 33 5. maí 2000, um veiðieftirlitsgjald með síðari breytingum. Með lögum nr. 34/2000, um breytingu á gjaldtökuákvæðum nokkurra laga á sviði sjávarútvegs, voru m.a. lögfestar fjárhæðir sem renna til reksturs veiðieftirlits Fiskistofu. Fram að lagabreytingunni var fjárhæðum breytt árlega með reglugerð. Við útreikning á gjaldinu var miðað við áætlaðan kostnað Fiskistofu af rekstri veiðieftirlitsins enda eftirlitsgjaldinu ætlað að standa undir þeim kostnaði. Gjaldinu var skipt þannig niður að leyfishafar greiða annars vegar gjald fyrir leyfi til veiða í atvinnuskyni og hins vegar gjald sem ákvarðast af úthlutuðu aflamagni eða lönduðum afla hvers skips í þorskígildum talið. Til að halda sömu reglu er hér lagt til: 1. Að gjald fyrir leyfi til veiða í atvinnuskyni hækki úr 16.500 kr. í 17.500 kr. Með þessu móti hækka tekjur af gjaldinu á árinu 2003 um 2,5 millj. kr. og gætu þær orðið um 40 millj. kr. á árinu 2003. 2. Að gjald á úthlutaðar veiðiheimildir eða landaðan afla metið til þorskígilda í tonnum skuli hækka úr 593 kr. í 664 kr. Gjald vegna fiskveiðiársins sem hófst 1. september sl. og lýkur 31. ágúst 2003 verður lagt á 1. desember nk. Gera má ráð fyrir að samtals verði úthlutað um 470 þús. þorskígildum á yfirstandandi fiskveiðiári. Miðað við þá úthlutun veiðiheimilda gætu tekjur af gjaldi þessu orðið um 312 millj. kr. á yfirstandandi fiskveiðiári. Hækkun gjaldsins er nokkuð umfram almennar verðlagsbreytingar og stafar m.a. af hækkun dagpeninga umfram verðlagsbreytingar, auknum stjórnunarkostnaði í kjölfar mikillar fjölgunar veiðieftirlitsmanna auk almennra verðhækkana. Þá er í 3. gr. frumvarpsins lagt til að sú breyting verði gerð á lögunum að ekki aðeins útgerðir skipa sem fullvinna botnfiskafla um borð greiði fyrir eftirlit um borð í skipum sínum, heldur taki greiðsluskyldan einnig til útgerða skipa sem vinna uppsjávarfisk og skipa sem vinna fisk um borð á einhvern hátt þó ekki sé um fullvinnslu að ræða. Fullvinnsla hefur verið skilgreind þannig að hún sé vinnsla þegar flökun eða flatning er þáttur í vinnslunni. Í þessu sambandi skal þess getið að lagt hefur verið fram frumvarp um breytingu á lögum um fullvinnslu botnfiskafla um borð í veiðiskipum, sem gerir ráð fyrir að gildissvið laganna verði rýmkað á sambærilegan hátt. Þá þykir eðlilegt að útgerðir rækjuskipa kosti einnig eftirlit þegar rækja er stærðarflokkuð um borð á hafi úti því slíku fylgir aukin hætta á brottkasti rækju og kallar það á sérstakt eftirlit með þessum skipum. Erfitt er að meta hvort þessi rýmkaða greiðsluskylda útgerða vinnsluskipa auki tekjur Fiskistofu, fer það m.a. eftir hvernig þeim mannafla sem Fiskistofa hefur yfir að ráða er ráðstafað um borð í veiðiskip. Ég legg til, herra forseti, að lokinni 1. umr. verði frv. vísað til hv. sjútvn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 92 24. maí 1994, um Þróunarsjóð sjávarútvegsins, með síðari breytingum. Með lögum nr. 34/2000, um breytingu á gjaldtökuákvæðum nokkurra laga á sviði sjávarútvegs, voru m.a. lögfestar fjárhæðir sem renna til Þróunarsjóðs sjávarútvegsins. Gjöldin eru tvenns konar og eru lögð á eigendur fiskiskipa. Annars vegar er um að ræða gjald sem lagt er á um hver áramót og miðast við stærð skips í brúttótonnum. Hins vegar er um að ræða gjald sem lagt er á við úthlutun aflaheimilda. Fram að framangreindri lagabreytingu hafði fjárhæðum verið breytt árlega með reglugerð og var miðað við breytingar sem orðið höfðu á vísitölu byggingarkostnaðar á sama tíma enda voru ákvæði þar að lútandi í þágildandi lögum. Til að halda sömu reglu er hér lagt til: 1. Að gjald á hvert brúttótonn fiskiskips verði hækkað úr 1.018 kr. í 1.081 kr. og að hámarksgjald sem lagt er á brúttótonn hvers skips hækki úr 387 þús. kr. í 410 þús. kr. Árið 2002 námu tekjur Þróunarsjóðs af þessu gjaldi um 87 millj. kr. og var það lækkun um 5 millj. kr. frá árinu áður. Lækkunin stafaði af fækkun skipa með veiðileyfi. Verði frv. þetta að lögum má gera ráð fyrir að tekjur Þróunarsjóðs af gjaldinu hækki um 5 millj. kr. og verði um 92 millj. kr. árið 2003. 2. Að gjald á hvert úthlutað þorskígildistonn hækki úr 1.358 kr. í 1.441 kr. Árið 2002 má gera ráð fyrir að tekjur Þróunarsjóðs af gjaldi á aflaheimildir verði um 615 millj. kr. Verði frv. þetta að lögum ásamt því að úthlutun þorskígilda verði söm og á yfirstandandi fiskveiðiári má gera ráð fyrir að tekjurnar hækki um 35 millj. kr. frá árinu 2002 og verði um 650 millj. kr. árið 2003. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni 1. umr. verði málinu vísað til hv. sjútvn.