Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það var undrafátt, sem hægt var að henda reiður á eða taka alvarlega í hinni löngu og yfirspenntu ræðu, sem hv. 2. landsk., Einar Olgeirsson, flutti hér í gær. Það var þó ljóst af ræðunni, að hv. þm. er einn af þeim trúuðu í söfnuðinum, einn af þeim ofsatrúuðu. Hann minnti mig með köflum á frægan predikara, sem ég stundum hlusta á að gamni mínu tala á kassa niður á Lækjartorgi. Þm. boðaði þjóð sinni ógn og skelfingu, dauða og tortímingu, ef hún tæki ekki skyndilega sinnaskiptum og endurfæddist til annarrar og betri trúar í innanlands- og alheimsstjórnmálum. Annað veifið var helzt að heyra, að íslenzka ríkisstj. væri vel á vegi með framferði sinn að steypa allri veröldinni út í ófriðarbál, sem fyrst og fremst mundi tortíma henni sjálfri. Hitt veifið skildist manni samt, að ófriðarhættan stafaði fyrst og fremst af Bandaríkjunum, hinu ægilega dollaraveldi, eins og þm. nefndi þau, ásamt fleiri uppnefnum, sem með hinni óstöðvandi yfirgangs- og heimsveldisstefnu sinni væri að hrinda hinum friðelskandi þjóðum veraldarinnar út í blóðugt varnarstríð. Óneitanlega hljómar það nú sennilegar, að heimsfriðnum gæti fremur stafað hætta af Bandaríkjunum en Íslandi. Hitt er svo annað mál, hversu alvarlega menn taka almennt slíkar ásakanir. Það væru a.m.k. nokkuð snögg sinnaskipti hjá þjóð, er getur lagt sögu sína sem fylgiskjal fyrir þeirri staðreynd, að hún hefur aldrei háð árásarstríð gegn neinni þjóð, stórri né smárri, og ætíð virt landsréttindi friðsamra þjóða og gengið að samningaborðinu við þær eins og jafningi, et' hún hefur viljað við þær skipta. Þjóð, sem aðeins hefur háð styrjaldir við aðra til að stilla til friðar, þegar árásarþjóðir hafa verið búnar að hleypa heiminum í ófyrirsjáanlegan voða með ofbeldi og yfirgangi, eða til að verja sitt eigið land. Það væru snögg umskipti, ef þjóð, sem í síðustu styrjöld jafnframt því að eiga hendur sínar að verja gegn herskáum nágranna, gráum fyrir járnum, ekki aðeins jós hinum nú margumtöluðu forhötuðu dollurum til styrktar öðrum þjóðum, er eins stóð á fyrir, heldur tefldi í hættu lífi milljóna af sonum sínum í frelsisbaráttu annarra þjóða og þar á meðal rússnesku þjóðarinnar. Nú er okkur sagt, að þessi sama þjóð sé albúin að steypa veröldinni út í nýja styrjöld, vegna taumlauss haturs til sinna fyrri samherja og skjólstæðinga. Það trúir hver því, sem honum trúlegt þykir í þeim efnum. Annars er óþarfi að vera með líkindaútreikning í þessum efnum. Kjarninn í ræðu þm. kom svo óvenjulega skýrt í ljós í gegnum allt málæðið, í lok ræðunnar. Og kjarninn var þetta: Ef Íslendingar sjá ekki að sér og taka þegar upp aðra og heillavænlegri stefnu, að hans dómi, þá er landið í bráðum voða og þjóðin getur búizt við því að verða þurrkuð út af hnettinum. Ef hún hins vegar snýr af villu síns vegar og hættir dekrinu við hið „svívirðilega dollaravald“, þó að það að dómi hans hlyti að skapa íslenzku þjóðinni ónáð þess, þá er öllu óhætt, þaðan er enginn voði aðsteðjandi fyrir land né þjóð. Gat þm. sagt öllu skýrar, hvers konar og hvaðan yfirvofandi hætta sú er, að hans eigin áliti, sem hann telur, að geti haft jafnörlagaríkar afleiðingar fyrir þjóð hans? „Það var ekki skýrt, en menn skildu það þó, á Skagafjörð benti það allt“, var einn sinni kveðið. En þetta var skýrt, hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, og þökk fyrir það. Þm. skýrði frá skoðun ungrar stúlku, er hún hafði látið í ljós við útlending, um það, að henni væri lífið lítils virði, ef það ætti eftir að ske, að þjóð hennar yrði þurrkuð út af hnettinum. Ég býst við, að margir landar hennar gætu þar tekið undir með henni. Öllum þjóðhollum mönnum er land þeirra og þjóð, með kostum sínum og göllum, helgidómur, sem þeir þola ekki að afmáð sé fyrir augum þeirra. Þess vegna leggja þeir jafnan líf sitt í hættu til að verja land sitt og þjóð, þegar þeim er ógnað af utanaðkomandi háska, ef nokkrum vörnum verður við komið. Þetta skiljum við Íslendingar, þó að við séum - eða máske af því að við erum varnarlausastir allra varnarlausra. Þess vegna höfum við flestir fundið sárt til með ýmsum þeim smáþjóðum, sem á undanförnum árum hafa reynt að heyja oft örvæntingarfulla og vonlausa varnarbaráttu fyrir frelsi sínu og tilveru. Ég sagði flestir Íslendingar, en því miður ekki allir, því að sumir landar okkar virðast hafa hlakkað yfir óförum þessara smælingja. En það er fleira, sem okkur Íslendingum, eins og flestum norrænum og vestrænum þjóðum, er heilagt. Okkur eru mjög hin almennu mannréttindi, sem öndvegismenn og öndvegisþjóðir allra alda hafa barizt fyrir og gefið einstaklingum og þjóðum. akkur er heilagt frelsið til að hugsa og láta skoðanir okkar í ljós í ræðu og riti, hvort sem valdsmönnum þjóðarinnar á hverjum tíma líkar betur eða miður, frelsið til að haga athöfnum okkar og lífi eins og hugð okkar og samvizka segir, innan þeirra takmarka, sem almennt velsæmi og hagsmunir heildarinnar leyfa. Og við metum þessi og þvílík réttindi svo mikils, að ég efast um, að okkur mörgum hverjum væri lífið nokkurs virði, ef þetta væri af okkur tekið, þó að við fengjum að ráfa þannig um í landi okkar, sem þá væri orðið okkur aðeins viðáttumikið fangelsi. Þannig litu milljónir manna á þessi mannréttindi, þegar ofurvald nazismans fór með eldi um heiminn á undanförnum árum, og vildu heldur fórna lífi sínu en þessum dýrmætu gæðum lífsins. Og þannig mun það vera enn um mikinn hluta hins siðmenntaða heims, þrátt fyrir allt og allt. Það mundi flestum finnast, að þeir biðu tjón á sálu sinni, ef slík ógn ætti yfir þá að ganga. Og enn eru þau í gildi hin fornu lífssannindi: „Hvað stoðaði það manninn, þó að hann eignaðist allan heiminn, ef hann biði tjón á sálu sinni.“ - Það má segja hv. þm. til hróss. að í þessum kafla ræðu hans kom fram meiri og nýstárlegri hreinskilni en við var að búast og almennt er að venjast í þeim herbúðum. Þar sem hann svo minntist á innanlandsmálin, bar heldur minna á nýjabragðinu. Þar var spiluð sama gamla grammófónplatan, sem gengið hefur látlaust hjá málgögnum flokksins og ræðumönnum hans, innan þings og utan, síðan núv. stj. var mynduð. Þm. skipti ekki einu sinni um nál, svo að maður kannaðist við hljóðin. Aðalefni þeirrar „hljómkviðu“ er þetta: Núv. ríkisstj. er til orðin fyrir samtök vondra manna og saman sett af vondum mönnum, sem hafa það takmark eitt með starfi sínu að níðast á þjóð sinni, nema þá helzt á nokkrum útvöldum gæðingum. Að þessu stefnir hún og verður vel ágengt. Viðleitni ríkisstj. til að stöðva verðbólguna og draga úr henni stafar af löngun hennar til að þrengja kosti almennings í landinu. Þegar hún reynir að beita sér gegn auknum útgjöldum fjárlaganna, er það af fjandskap við umbætur og framfarir. Þegar hún gerir tillögur til tekjuöflunar, svo að unnt sé að mæta útgjöldunum, sem Alþingi hefur ákvarðað, er það eingöngu af löngun til að skattpína þjóðina. Þegar hún beitir sér fyrir ráðstöfunum, sem að því miða að nýta á sem hagkvæmastan hátt hinn takmarkaða gjaldeyri þjóðarinnar, þá er það eingöngu til að níðast á einstökum mönnum og stofnunum og varna þeim að verja fjármunum sínum að eigin vild, því að enn þá á að vera hægt að veita öllum allt, sem þeir óska í þeim efnum, aðeins ef ekki vantaði til þess viljann hjá ríkisstj. Og þegar ríkisstj. sjálfri verður vant nægrar fúlmennsku til þessara skemmdarstarfa, þá fær hún í lið með sér steinrunnar embættismannaklíkur til að fullkomna verkið. En þetta er gælunafn, sem kommúnistar hafa valið fjárhagsráði og viðskiptanefnd. - Um landsbankavaldið þarf varla að ræða. Það er alltaf öruggt vígi til liðsemdar hverju skemmdarstarfi í þjóðfélaginu. - Svona mætti lengi telja. En dramatískust er þó lýsingin á því ægilega áfalli, er ríkisstj. varð fyrir á hermdarverkabraut sinni, þegar síldin kom öllum að óvörum inn á Hvalfjörð síðast liðið haust og kollvarpaði í einu vetfangi 2illum hinum djöfullegu áformum ríkisstj. um að koma þjóðinni í svelti þegar á þessum vetri. Svona er máske hægt að tala með árangri í þeim löndum, þar sem tekizt hefur að hraðfrysta hugsanalíf heillar þjóðar. En það þýðir ekki að bera svona krásir á borð fyrir íslenzkan almenning, - ekki enn þá og verður vonandi aldrei. Læt ég svo útrætt um þetta. Það var í umræðunni í gærkvöld gefið yfirlit um höfuðdrætti í starfi ríkisstj. til viðnáms þeim vanda, sem að höndum hefur borið og þjóðin á nú við að glíma: dýrtíðina, fjárskortinn almennt. Tel ég því enga þörf að bæta við það, en tel hins vegar rétt að gera nokkra grein fyrir aðgerðum ríkisstj. og stuðningsliðs hennar á þingi í veigamiklum málaflokki, sem fellur undir mitt ráðuneyti, en það eru landbúnaðarmálin, og mun ég þar stikla á því helzta. Eitt af þeim málum, sem um var samið við stjórnarmyndunina, var það að fela félagssamtökum bændastéttarinnar meira vald og ráðstöfunarrétt yfir sölu og sölumeðferð afurða sinna en áður hafði verið og fá þeim í hendur hliðstæðan rétt í þeim efnum við þann, sem stéttarfélögum neytenda hefur fyrir löngu verið lögtryggður um kaup þeirra og kjör. Þetta ákvæði stjórnarsamningsins var framkvæmt þegar á þinginu 1947 og kom til framkvæmda á því ári. Í þeirri löggjöf var einnig lögfest ákvæði, sem verið hefur mikið áhugamál bændastéttarinnar, að fá viðurkennt til frambúðar, að þeim bæri það verð fyrir framleiðsluvörur sínar, er gæfi þeim svipaðar tekjur og öðrum almennum starfsstéttum landsins. Á þeim grundvelli fengu þeir síðast liðið haust verðhækkun til móts við hækkanir þær á framleiðslukostnaði og kaupgjaldi, sem orðið höfðu undanfarið ár. Var löggjöf þessi í samræmi við þær kröfur, er Stéttarsamband bænda hafði gert frá stofnun þess, og sett í samráði við það. Þá tel ég rétt að minnast annars máls náskylds þessu, sem nú er nýlega afgr. frá Alþingi fyrir atbeina núv. stjórnarstuðningsmanna, en það er breyt. á l. um búnaðarmálasjóð. Er sú breyting þannig, að hér eftir verður tekjum sjóðsins skipt jafnt milli Stéttarsambands bænda og búnaðarsambandanna, til frjálsra, kvaðalausra ráðstafana þeirra til að standa straum af kostnaði við félagssamtökin og til framkvæmda, er þau hafa með höndum. Er þetta í samræmi við ályktun, sem aðalfundur Stéttarsambands bænda á Akureyri síðast liðið haust samþ. einróma og stjórnir allra búnaðarsambanda landsins féllust á nær einróma, þegar þeirra álits var leitað um málið fyrir skömmu. Er þar með bundinn endir á allviðkvæmt deilumál, sem mikill styr hefur staðið um á Alþingi og utan þess nú um skeið. Höfuðandstaðan gegn þessu máli kom frá kommúnistaflokknum, sem óskiptur, eða því sem næst, beitti sér gegn því, ásamt nokkrum öðrum fylgifiskum þeirra í þessu máli. Kom það í ljós, sem ég hef áður haldið fram, að það voru þeir, sem frá upphafi beittu sér gegn því, að félagssamtök bænda fengju þessar tekjur og til eigin ráðstöfunar, þó að þeim tækist liðsafnaður með ólíklegasta móti til þessara ofbeldisráðstafana og nytu þar áhrifa sinna meðan þeir sátu í ríkisstj. - Á sama hátt beittu þeir sér af öllu afli gegn því, að félagssamtök bændanna fengju umráð yfir afurðasölumálunum samkv. frv. um framleiðsluráð landbúnaðarins. Þá vil ég einnig í þessu sambandi minnast á það ákvæði dýrtíðarlaganna, sem fjallar um útflutningsábyrgð sjávarafurða, að þar var nú veitt hliðstæð verðábyrgð á útfluttu kindakjöti. Gegn þessu ákvæði börðust kommúnistar einnig með hnúum og hnefum. Þetta er þó augljóst réttlætismál, þar sem verðlag landbúnaðarvaranna og þar með tekjur bænda eru við það miðaðar, að hið ákveðna verð fáist fyrir alla söluvöruna. Með því að verða að selja verulegan hluta af kjötinu erlendis með stórum lægra verði en bændum hafði verið ákvarðað, lækkuðu tekjur þeirra að sama skapi niður fyrir meðaltekjur annarra þeirra stétta, sem við var miðað. Og landbúnaðarframleiðsla er engu síður þjóðnauðsynleg en framleiðsla sjávarafurða. Hún sparar þjóðinni stórfé í innflutningi fæðu og klæðnaðar og veitir henni gjaldeyri, það sem út er flutt. Sé það því réttmætt, að ríkið verji sjávarútveginn áföllum vegna hins gífurlega framleiðslukostnaðar af völdum verðbólgunnar, með ábyrgðarverði á útflutningnum, sem flestir munu telja óhjákvæmilegt eins og sakir standa, þá á landbúnaðurinn vitanlega sömu siðferðiskröfu gagnvart sínum útflutningi. Þá er enn þess að geta, að á síðasta ári hefur að fullu verið unnt af hendi greiðsla ríkissjóðs vegna ullar þeirrar, sem ríkissjóður tók verðábyrgð á á stríðsárunum og hafði staðið óuppgerð árum saman. Nokkuð af ullinni hafði þegar verið selt, en verzlanirnar höfðu ekki getað gert upp við bændurna, þar sem allmikið stóð enn þá inni hjá ríkissjóði vegna óseldrar ullar og áfallins kostnaðar. Voru bændur orðnir alllangeygðir eftir greiðslu, sem og vonlegt var. - Litlu eftir að núv. ríkisstj. var mynduð, tók hún mál þetta til meðferðar og galt verzlununum mikinn hluta eftirstöðvanna með bráðabirgðaláni, sem hún tók. Síðar á árinu fór svo fram endurskoðun á þessum viðskiptum og kostnaði á geymslu ullarinnar, og voru þeir reikningar greiddir að fullu í árslok, með 4 millj. og 600–700 þús. kr., sem ríkið varð nú í fátækt sinni að taka að láni til að fullnægja þessum gömlu skuldbindingum. Þá tel ég rétt að gera nokkra grein fyrir lánaútvegun ríkisstj. vegna hinna ýmsu deilda Búnaðarbankans. - Fyrir Alþingi 1946 voru lögð lagafrv. um lánsútveganir fyrir sjávarútveginn og landbúnaðinn. Í lögunum um stofnlánadeild sjávarútvegsins voru ákvarðaðar 100 millj. kr. til vissra framkvæmda sjávarútvegsins, svo sem til skipakaupa og hraðfrystihúsa. Lánsöflun til landbúnaðarins var aftur á móti í því formi, að byggingarsjóði Búnaðarbankans skyldi aflað lánsfjár ca. 5 millj. kr. fyrir 1. júlí 1947, auk þess skyldi hann fá árlegt framlag í 10 ár, 2.5 millj. á ári. Til landnáms og nýbyggða skyldi og veita úr ríkissjóði 2.5 millj. árlega í 10 ár. Ræktunarsjóður skyldi fá 1/2 millj. kr. framlag árlega úr ríkissjóði í 10 ár, en auk þess skyldi afla honum 10 milljón kr. láns með lágum vöxtum. Þannig er gert ráð fyrir 15 millj. króna lánsfjáröflun handa landbúnaðinum nú þegar, en 55 millj. kr. framlagi á næstu 10 árum. Þó að hin beinu framlög megi vissulega telja mikil hlunnindi út af fyrir sig, þá fylgir því mikil áhætta að dreifa þeim á 10 ár fram í tímann og gefa þannig ávísun á óvissa framtíð. - Lögin um ræktunarsjóðinn náðu ekki fram að ganga á þinginu 1946, eins og kunnugt er, en var tryggður framgangur í stjórnarsamningi núv. stj. og samþ. á þinginu 1947. Lögin um stofnlánadeild sjávarútvegsins voru hins vegar samþ. á Alþingi 1946 og komu þegar til framkvæmda, og fékk hún allt það fé, sem Landsbankanum var gert að leggja henni. Nú kom það til kasta núverandi stjórnar að afla þeirra 15 millj. kr. til landbúnaðarins, sem að framan getur. En þá voru mjög breyttar ástæður frá því, sem verið hafði. Stofnlánadeildin hafði að vísu fengið það, sem henni bar hjá Landsbankanum, en nú sýndi reynslan, að hana vantaði 60–70 millj. í viðbót til að uppfylla gefin loforð. Og fjöldi annarra fyrirtækja beið með óuppfylltar þarfir fyrir marga tugi milljóna lánsfjár. Það var því enginn leikur að afla, þótt ekki væri nema 15 millj. kr. láns til langs tíma. Ríkisstj. ákvað samt að gera það, sem unnt væri, til að uppfylla gefnar skuldbindingar um lánsútveganir þessar til landbúnaðarins, þó að svo illa hefði til tekizt, að hann hafði lent í annarri röð af þeim fjáröflunarfrv., sem lögð voru fyrir Alþingi 1946 og ég minntist á áður. Hefur mál þetta verið í stöðugri athugun, Bæði síðast liðið ár og það sem af er þessu, og hefur nú fyrir skemmstu verið ráðið til lykta í samráði við Búnaðarbanka Íslands, þannig að lánið til ræktunarsjóðs er fengið, en verður greitt á fjórum árum, fyrsta greiðsla á þessu ári, en lánið til byggingarsjóðs lánar Búnaðarbankinn í bili, en fær endurgreitt frá ríkissjóði á 3 árum af fé því, sem ætlað er til afborgana af skuldum ríkisins. Er verið að ganga formlega frá málum þessum þessa daga. Er þess að vænta, að með þessu greiðist nokkuð úr brýnustu lánaþörf landbúnaðarins í bili, en því er þó ekki að neita, að enn vantar mikið á, að bætt sé að fullu úr lánsþörf þeirra framkvæmda, er standa fyrir dyrum á næstu árum, engu siður en hjá stofnlánadeild sjávarútvegsins. Samkvæmt upplýsingum frá Búnaðarbanka Íslands lágu fyrir á síðustu áramótum umsóknir um lán úr ræktunarsjóði um 6.7 milljónir, og úr byggingarsjóði, þar með taldar eftirstöðvar lána, sem byrjað var að veita, fullar 10 millj. kr. Það er því auðsætt mál, að enn er fyrir dyrum stórkostleg vöntun á lánsfé til hinna margháttuðu framkvæmda, sem bændastéttin hefur nú í undirbúningi, þrátt fyrir þær úrbætur, sem hér hafa á orðið, og ber brýna nauðsyn til að úr verði bætt. Mun Búnaðarbankinn nú hafa í undirbúningi sölu vaxtabréfa fyrir sjóði sína, og er þess að vænta, að allir velunnarar landbúnaðarins, sem laust fé hafa aflögu, styðji þessa fjáröflunarleið með bréfakaupum, þegar þar að kemur. Brýnust er lánsfjárþörfin hjá byggingarsjóði og ræktunarsjóði. Landnámssjóður, sem ætlað er mikið og merkilegt starf í framtíðinni, er enn sem komið er betur settur, vegna þess að það tekur að sjálfsögðu nokkurn tíma fyrir hann að koma starfsemi sinni í fullan gang, en þeim mun meiri verður þörf hans eftir því, sem tímar líða. Af þessum ástæðum þótti helzt fært að fresta um sinn nokkru af þeim greiðslum, er honum ber lögum samkvæmt, og var því gripið til þess úrræðis, þó að neyðarúrræði megi teljast í þeim vanda, sem ríkisstj. var með að fá tekjur og gjöld fjárlaganna til að vega salt. Þá vil ég að lokum minnast hér mikils nauðsynjamáls, er bændum er mjög hugleikið, en það er bygging innlendrar áburðarverksmiðju. - Haustið 1944 var lagt fyrir Alþingi frv. til l. um áburðarverksmiðju af þáv. landbrh., Vilhjálmi Þór. Var málið m.a. lagt fyrir rannsóknaráð, sem hvatti eindregið til þess, að samþykkt yrðu lög um áburðarverksmiðju, er tryggðu að hún yrði stofnuð, þegar ástæður leyfðu. Eins og kunnugt er, var málinu slegið á frest á þeim grundvelli m.a., að tryggja bæri nægilega raforku til verksmiðjurekstrar, áður en verksmiðjan yrði sett á stofn. Í janúar 1946 skipaði nýbyggingarráð nefnd til þess að rannsaka það og m.a. möguleika á því að fá nægilegt og ódýrt rafmagn til að reka áburðarverksmiðju hér á landi, og yrði miðað við 2500 smálesta ársframleiðslu af hreinu köfnunarefni. Nefndin skilaði allýtarlegu áliti um málið sumarið 1946, og eru niðurstöður hennar þær, að tiltækilegt sé að hefja hér köfnunarefnisvinnslu, en þó ekki fyrr en næsta virkjun Sogsins er framkvæmd. Síðast liðið haust (1947) fól ég svo dr. Birni Jóhannessyni, er verið hafði formaður verksmiðjunefndarinnar, að semja frv. um áburðarverksmiðju byggt á niðurstöðum nefndarinnar, og var ætlunin að leggja það tímanlega fyrir þetta þing. Inn í mál þetta kom svo erindi frá rannsóknaráði eða formanni þess, Ásgeiri Þorsteinssyni verkfræðingi, sem einnig hafði átt sæti í verksmiðjunefndinni, þar sem hann vakti athygli á nýbreytni í framleiðslu köfnunarefnis, sem mjög ruddi sér til rúms, einkum í Bandaríkjunum, og orðið gæti ódýrari og viðráðanlegri í byrjun fyrir okkur Íslendinga, ef athugun og reynsla leiddi í ljós, að hún hentaði hér. - Aðferð þessi er í því fólgin að framleiða í stað fasts köfnunarefnisáburðar ammoníaklög, sem borinn er á sem fljótandi áburður. Kostur þessarar aðferðar er einkum sá, að verksmiðju- og vélakostur er ódýrari og óbrotnari og köfnunarefnið talið um þriðjungi ódýrara en í föstu formi. Hvort aðferð þessi hentar hér eða ekki, læt ég ósagt. En nú er dr. Björn Jóhannesson vestanhafs að kynna sér mál þetta af eigin sjón og reynslu, og er gert ráð fyrir að reyna þennan áburðarlög hér á landi á vori komandi. - Af þessum töfum varð frumvarpið um áburðarverksmiðjuna síðbúnara en ætlað var, en samt þótti rétt að leggja það fyrir Alþingi sem stefnumál ríkisstj., þó að ekki geti orðið að því unnið á þessu þingi. En rannsóknum og undirbúningi verksins verður enn fram haldið á þessu ári, í von um að geta hrint þessu mikla nauðsynjamáli í framkvæmd á næstu árum.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Ég mun fyrst víkja hér nokkrum orðum að ræðum ráðh. í gærkvöld. Allar voru þær með sama markinu brenndar, - sem sagt, aðalefnið Rússaníð, gamlar og nýjar lygasögur um kommúnista, og þó fyrst og fremst um kommúnista einhvers staðar langt úti í löndum. Þeir voru allir á Marshalllínunni, ráðh., og kepptust hver við annan um að segja sem ósvífnastar sögur um kommúnista, en slíkt er jafnan aðalundirbúningurinn að beinni Marshallhjálp. Allir vöruðust ráðh. að ræða stjórnarstörf sín, sem þó eiga að vera hér til umræðu. Þeir minntust ekki á loforðin, sem þeir gáfu fyrir ári síðan, - að ekki sé nú talað um efndirnar. Nei, þess í stað var kommúnistagrýlunni hampað eins og svo oft áður. Hæstv. menntmrh., Eysteinn Jónsson, viðhafði þá aðferð að rangfæra gömul blaðaummæli og skrökva til um efni og aðstæður. Megináherzluna lagði hann á þá sögu, að á fyrstu stríðsárunum hafi kommúnistar reynt að svelta ensku þjóðina með því að vilja stöðva fiskflutninga þangað, en þess í stað hafi þeir hugsað sér að senda togaraflotann til Murmansk eða gera hann út við Ameríkustrendur. Eysteinn Jónsson veit fullvel, að hér skýrir hann rangt frá. Á ósvífinn hátt slítur hann setningar út úr samhengi og læzt ekki vita um það alvarlega ástand af völdum stríðshættunnar, sem íslenzkir sjómenn áttu við að búa um þessar mundir. Hann minntist ekki á, að það voru íslenzkir sjómenn, sem hættu siglingum með fisk, þegar kafbátahættan var mest, - að það voru aðstandendur þeirra, sem kröfðust stöðvunar, ef ekki fengist nægileg vernd. Eysteinn Jónsson lætur sig ekki muna um það að skella allri skuldinni á kommúnista, þó að hann viti, að orsakirnar voru sundurflakandi íslenzk skip, með myrtum íslenzkum mönnum, sem dregin voru að landi, og önnur skip, sem gersamlega var tortímt. En þannig er áróður þessara manna gegn kommúnistum; og því er líka reynt að sækja lygafréttirnar sem lengst að eða grafa upp eitthvað nógu gamalt. Það var sami sultarsöngurinn í hæstv. menntmrh., Eysteini Jónssyni, og vant er: Nú er allt peningalaust, gjaldeyrislaust og tap á öllum hlutum. Það er tap á að salta fisk, tap á að frysta fisk, tap á Hvalfjarðarsíldinni og tap á nýju togurunum, tap á öllu nema kjötframleiðslunni. Á hana minntist hæstv. ráðh. ekki. Já, það er ekkert nýtt, að Eysteinn sjái peningaleysi og tap, sérstaklega hjá íslenzkum sjávarútvegi. Það er af þeim ástæðum, sem hann neitaði um leyfi til að reisa síldarverksmiðju rétt áður en stríðið skall á. Það var af því, sem hann bannaði skipakaup og lét sekta þá, sem slíkt gerðu. Það er af sömu ástæðu, sem hann grætur nú yfir því, að innstæðum þjóðarinnar skuli hafa verið varið til þess að kaupa 31 nýja togara, á annað hundrað fiskibáta, til verksmiðjubygginga o.s.frv. Það hefði verið annað viðhorf nú, segir Eysteinn, ef landsmenn hefðu ekki eytt innstæðunum þannig. Já, þá hefði nú mátt eta upp þær upphæðir, sem fóru til kaupa á atvinnutækjum. - Já, tap á útgerðinni. - En hverjir græða á íslenzkri útgerð? Það hefði kannske mátt minnast á það. Hvað græða kaupmenn, bankar, olíusalar, viðgerðaverkstæði og þeir, sem brangsa með gjaldeyri þjóðarinnar? Hvað græða þeir á útgerðinni? Og á hverju ætli Eysteinn Jónsson og aðrir embættismenn lifi fyrst og fremst, nema á íslenzkri útgerð? Forsrh., Stefán Jóhann, var hér með hinn venjulega róg um nýju síldarverksmiðjurnar og landssmiðjuna. Það leynir sér ekki hatrið út í þær framkvæmdir, sem ráðizt var í af fyrrv. stj. Blákalt var því haldið fram, að nýju verksmiðjurnar á Siglufirði og Skagaströnd hafi farið 20 millj. kr. fram úr áætlun, þó að yfirlýsing byggingarnefndar liggi fyrir um, að engin kostnaðaráætlun var gerð. Kostnaðaráætlun var hins vegar gerð af Jóni Gunnarssyni 1943 um 10 þús. mála verksmiðju á Siglufirði, og var sú áætlun upp á 16 millj. kr., en 1946 reyndist svo bygging 12 þús. mála verksmiðju á Siglufirði um 20 millj. kr., þrátt fyrir stórhækkað verðlag. Það er auðvelt verk að tína fram einstök mistök, sem alltaf verða við stórar framkvæmdir, þar sem tími er naumur. Þannig atvík eru eftirlæti stjórnarliðsins og notuð til persónulegra árása á Áka Jakobsson. Áki Jakobsson var svo ósvífinn, að hann lét framkvæma gildandi lög um byggingu síldarverksmiðja, en áður voru þau lög að engu höfð. Hann skipaði ópólitíska byggingarstjórn, og var enginn flokksmanna hans í stjórninni. Tveir menn voru skipaðir samkvæmt tilnefningu stjórnar síldarverksmiðja ríkisins, sem sé þeir dr. Trausti Ólafsson og Magnús Vigfússon, og tveir án tilnefningar, þeir Þórður Runólfsson, vélaeftirlitsmaður ríkisins, og Snorri Stefánsson, verksmiðjustjóri á Siglufirði. Þessir menn sáu um allt verkið og stóðu sig með afbrigðum vel, eftir því sem kringumstæður leyfðu. Þeir komu verksmiðjunni upp á skemmri tíma en talið var hægt, en hafa í staðinn hlotið ámæli og svívirðingar núverandi valdamanna í landinu. - Nýja verksmiðjan á Siglufirði, sem tvímælalaust er bezta verksmiðja landsins, hefur unnið úr yfir 500 þús. málum af síld í vetur. Það þýðir gjaldeyrisverðmæti fyrir um 40–50 millj. kr. Þessi verksmiðja er ein dýrmætasta eign þjóðarinnar, og því er sem núverandi stjórnarvöld sjái rautt, þegar á hana er minnzt. Þessi verksmiðja hefur afkastað um 11 þúsundum mála á sólarhring, og í janúarmánuði s.l. afkastaði hún t.d. 33640 pokum af mjöli á móti 24280 pokum, sem báðar hinar verksmiðjurnar á Siglufirði afköstuðu þá. Í nýju verksmiðjunni unnu 62 menn, en í hinum báðum 106 menn, - sem sagt 50% meiri afköst, en nærri helmingi færri menn. Af sama toga er landssmiðjurógurinn spunninn. Áki Jakobsson er sagður hafa stjórnað Landssmiðjunni, þó að í stjórn fyrirtækisins væru þrír embættismenn ríkisins, allir valdir af núverandi stjórnarflokkum og allir þeirra flokksmenn, en þeir eru: vegamálastjóri, vitamálastjóri og forstjóri skipaútgerðarinnar. En það er lítill vandi að búa til tap á öllum rekstri með þeim hætti, sem núv. stj. hefur haft á í sambandi við uppgjör bátasmiða landsmiðjunnar. Strax eftir ár eru nýkeyptar eignir afskrifaðar um milljónir króna og Landssmiðjan látin kaupa þær af sjálfri sér. Þannig upplýsir forsrh., að bátaeikin hafi verið afskrifuð um 900 þús. kr., og þó hefur eik stórhækkað í verði, og landssmiðjueikin hefur nú um skeið verið eina hjálp útvegsins í efnisleysinu, og hefur jafnvel þurft að flytja hana með fiskiskipum til útlanda til viðgerða og nýsmíða, vegna þess að eik er ófáanleg. - Tap bátabygginganna er fyrst og fremst tilbúið í tölum, sem ríkisstj. hefur látið búa til. Útistandandi skuldir voru gefnar eftir, eikin seld á slikk, vélar og tæki afskrifuð og húseignir seldar fyrir brot af réttu verði. Þannig var tapið búið til. En víkjum nú að starfi og stefnu ríkisstj. Þeir Stefán Jóhann, Bjarni Ben. og Eysteinn hafa nú setið að völdum í rúmlega eitt ár. Þegar setzt var í stólana, stóð mikið til. Margt átti að gera og miklu var lofað. Í umboði hinnar nýju stjórnar las Stefán Jóhann upp alllanga þulu, en aðalefni hennar var á þessa leið: Höfuðverkefni stjórnar minnar eru: að vernda sjálfstæði landsins, að endurskoða stjórnarskrána, að tryggja góð og örugg lífskjör allra landsmanna og áframhaldandi velmegun, að halda áfram og auka nýsköpun í íslenzku atvinnulífi. Sérstaka áherzlu skal leggja á byggingu íbúðarhúsa við almenningshæfi, m.a. með útvegun lánsfjár og byggingarefnis. - Þá skal sett á stofn Innkaupastofnun ríkisins, sem flytji inn fyrir ríkisstofnanir og ríkisframkvæmdir. Verzlunarmálunum skal þannig hagað, að þeir flytji inn vörurnar, sem hagkvæmust innkaup gera, og almenningur skal fá að verzla þar, sem hann helzt kýs að hafa viðskipti sín. - Síðast, en ekki sízt. var svo fyrirheit stj. um baráttu af alefli gegn dýrtíðardraugnum. Síðan þessi loforð voru gefin, er nú liðið rúmlega eitt ár. Hvað hefur gerzt á þessu tímabili? Hvernig er umhorfs í landsmálunum núna í dag? Við skulum virða fyrir okkur ástandið, bera saman loforð og efndir og gera okkur ljóst, hvert stefnir. Við skulum fyrst athuga baráttu stjórnarinnar gegn dýrtíð og verðbólgu. Fyrsta stórátak stj. í þeim málum var að tvöfalda tollabyrðarnar á landsmönnum. Tollar voru hækkaðir í einni svipan um 40–50 millj. kr., og s.l. ár voru innheimtir tollar í ríkissjóð samtals um 100 millj. kr. Þessi tollabyrði jafngildir orðið 4–5 þús. króna álögum á hverja 5 manna fjölskyldu í landinu. Afleiðing þessa hefur orðið stórfelld hækkun á flestum vörum. Byggingar verða dýrari, vélar og tæki til framleiðslunnar verða dýrari og framkvæmdir allar verða dýrari og óhagstæðari. Afleiðing hinna gífurlegu tollahækkana hefur þegar orðið launahækkanir og hærri framleiðslukostnaður. Önnur ráðstöfun stj. gegn dýrtíðinni var að leggja hinn svo nefnda söluskatt á allt vöruverð í landinn. Sá skattur er talinn nema yfir 20 millj. króna og á samkvæmt lögunum að koma fram í hækkuðu vöruverði. Áður hafði sams konar skattur verið lagður á, en þá var ákveðið, að hann mætti alls ekki hækka vöruverðið, heldur skyldi verzlunin bera skattinn. Nú mátti slíkt ekki, Nú varð skatturinn að koma fram í vöruverðinu. Heldur dálagleg dýrtíðarráðstöfun! Þriðja ráðstöfun stjórnarinnar í dýrtíðarmálunum var svo bann við fullri vísitölugreiðslu á kaupgjald launþega. Með valdboði voru löglega gerðir kaupsamningar rofnir og launþegunum synjað um fulla dýrtíðaruppbót. Hér var um beint launarán að ræða, árás á kjör verkafólks og annarrar alþýðu, sem á sér fá fordæmi um ófyrirleitni og ósanngirni. Afleiðingar þessarar árásar hafa þegar orðið grunnkaupshækkanir hjá fjöldamörgum verkalýðsfélögum. Og enn eru mörg félög, sem ákveðið hafa sams konar svar, en bíða aðeins eftir löglegum uppsagnarfresti á samningum sínum. Fölsun á kaupgjaldssamningum helzt ekki uppi til lengdar, þó að slíkar krókaleiðir atvinnurekendavaldsins séu farnar. Þá er rétt að minnast á enn eina ráðstöfun stjórnarinnar í baráttu hennar gegn dýrtíðinni, en það er hin almenna vaxtahækkun, sem nú hefur verið samþ. Þessi vaxtahækkun stórþyngir fyrir um allar framkvæmdir. Rekstrarútgjöld hækka, reksturinn ber sig verr, verðlag verður að hækka og dýrtíðin eykst. Vaxtahækkunin er ákveðin, þó að fyrir liggi óvefengjanlegar sannanir um meiri gróða bankanna en nokkru sinni áður. En peningamennirnir vilja fá meiri vexti, og undan kröfum þeirra er látið, þó að niður þurfi að skera laun almennings. Þannig hefur barátta stj. verið í dýrtíðarmálunum. Þessar aðgerðir stj. eru auðvitað andstæðar loforðum hennar. En þær eru líka gersamlega andstæðar yfirlýstum stefnumálum stuðningsflokka stjórnarinnar. Það er kunnugt, að í stefnuskrá Alþfl. er lýst yfir andstöðu við tollaálögur, en á Alþingi hefur Alþfl. samþykkt allar tollahækkanir síðustu ára, og þegar formaður flokksins er orðinn forsrh., þá eru tollarnir tvöfaldaðir. - Framsókn átti ekki heldur nógu stór orð um veltuskattinn, þegar hún var í stjórnarandstöðu. Þá hét þessi skattur „óréttlátasti skatturinn“, „skatturinn gegn samvinnumönnum“ o.s.frv. En nú er þessi sami skattur samþykktur af Framsókn; gamla veltuskattsfrv. er nú tekið orðrétt upp, nema hvað nú er ákveðið, að skatturinn skuli hækka vöruverðið, en áður átti verzlunin að bera skattinn, og nú er skatturinn nærri helmingi hærri en áður. Hann er nú ein dýrtíðarráðstöfun Framsóknar. Það er augljóst hverjum manni, að stj. hefur svíkið öll sín loforð um baráttu gegn dýrtíðinni. Í þeim efnum hefur hún öllu snúið öfugt. Hún hefur aukið dýrtíðina, en ekki minnkað. Við skulum nú næst íhuga nokkuð ástandið í verzlunarmálunum og sjá, hvað stj. hefur efnt af loforðum sínum í þeim efnum. - Það er rétt að leiða fram sem vitni einn af stjórnarflokkunum sjálfum um ástandið í verzlunarmálunum og hvernig stj. hefur þar staðið við gefin loforð. Framsfl. hafði mörg og stór orð um verzlunarspillinguna áður en hann fór í ríkisstj. Hann fullyrti, að ekki kæmi til mála, að framsóknarmenn færu í ríkisstj. nema alveg væri tryggt, að hreinsað yrði til í þessum málum og verzlunareinokun heildsalanna af létt. En hvað hefur gerzt? Hvað segir Framsfl. um það? Þann 12. þ. m. segir Tíminn orðrétt á þessa leið: „Í dag er verið að vinna markvisst að því á Íslandi að afnema verzlunarfrelsið. Innflutningshöftunum og skömmtununum er þannig beitt, að verzlunarfrelsið er að verða tómur bókstafur. Menn fá ekki að beina viðskiptum sínum til þeirra aðila, sem þeir telja sér bezt og hagkvæmast að verzla við. Menn eru í mörgum tilfellum neyddir til að verzla við okrarana og svartamarkaðskaupmennina. Í flestum verzlunarstöðum landsins ríkir vöruþurrð vegna þess fyrirkomulags, sem ráðandi er í innflutnings- og skömmtunarmálunum.“ Og enn segir Tíminn: „Hátíðleg loforð, sem ríkisstjórn og Alþ. hafa gefið um endurbætur verzlunarinnar og viðskiptafrelsi almennings, eru einskisvirt og fótum troðin meðan þessu fer fram.“ Dálaglegt vottorð stjórnarblaðsins! Þann 16. þ. m. minnist Tíminn á loforð stjórnarinnar um stofnun innkaupaverzlunar ríkisins, til innkaupa fyrir ríkisstofnanir og ríkisframkvæmdir. Blaðið segir m.a.: „Þessi lög, þ.e. lögin um innkaupastofnun ríkisins, voru sett á seinasta þingi í samræmi við það fyrirheit stjórnarsáttmálans, að sett skyldi á fót stofnun, sem annaðist innkaup á byggingarefni til opinberra framkvæmda. Þótt ár sé nú liðið frá setningu laganna, hólar ekki neitt á framkvæmd þeirra.“ - Þetta loforð hefur sem sagt gersamlega verið svikið, og er skýringin sú, segir Tíminn, að nokkrir heildsalar hafa komið í veg fyrir framkvæmd laganna. Og hér er enn ein tilvitnun úr einu stjórnarblaðanna um ástandið í verzlunarmálunum. S.l. laugardag skrifaði Tíminn á þessa leið: „Það hefur líka verið haldið þannig á stjórn skömmtunarmálanna, að þessar kröfur eru nú bornar fram af meiri krafti og alvöru en nokkru sinni fyrr. Um áramótin er úthlutað skömmtunarseðlum til hálfs árs. Þeir, sem fá þessa seðla, en engar vörur, sem þá sárast vantar, út á þá í grennd við sig, senda þá til Rvíkur og fá oft úrlausn þar, með ærnum aukakostnaði þó, eða þeir geyma þá í þeirri trú, að úr rætist með vorinu. Ef til vill leyfa stjórnarvöldin fyrir þann tíma, að þeir leggi þessa miða inn hjá verzlun heima í héraði sínu og hún fái síðan innflutningsleyfi út á þá. En næsti boðskapur stjórnarvaldanna verður ekki um það, heldur tilskipun á þá leið, að þeir, sem geymi seðla sína enn þá, skuli tapa rétti til þriggja mánaða úttektar um næstu mánaðamót, verði þeir ekki búnir að kaupa fyrir þá áður. Menn heyra þessa tilskipun í, vörulausum verzlunarstöðum, sem e.t.v. hafa póstsamband við Rvík á þriggja vikna fresti eða fjögurra. Og á sveitabæi langan og torsóttan veg frá þessum verzlunarstöðum berst hin volduga tilskipan yfirvaldanna í Rvík, sem hafa í hendi sér að metta einn, en svelta annan, ettir vísdómi sínum og náð. Og þeir menn, sem ráða þessu, keppast við að kenna sig við frjálsa verzlun, jöfnuð og réttlæti.“ Þetta var nýjasta lýsing Tímans á ástandinu, sem stjórn þeirra Stefáns Jóhanns, Bjarna Ben. og Eysteins hefur leitt yfir þjóðina í verzlunarmálunum. Hvert mannsbarn í landinu veit, að ríkisstj. hefur svikið blátt áfram allt, sem hún lofaði í verzlunarmálunum. Hún hefur ekki gert verzlunina ódýrari, heldur dýrari. Hún hefur ekki blakað við heildsölunum. Hún hefur svikið lögin um innkaupastofnun ríkisins, og hún hefur svikið loforðið um, að almenningur mætti ráða, hvar hann verzlaði. Það hefur ekki verið reynt að draga úr dýrtíðinni með breyttu verzlunarskipulagi, sem þó var sjálfsagðasti hluturinn í þessum málum. Kvótakerfið er enn í fullu gildi og innflutningsverzlunin þannig á leigu hjá nokkrum gæðingum stjórnarinnar. Öðrum heildsölum er svo ýtt til hliðar, þrátt fyrir glamrið um frjálsa samkeppni. Sú skipan, sem ríkt hefur í verzlunarmálum þjóðarinnar, hefur leitt af sér gífurlegan gjaldeyrisflótta úr landi. Sannanir liggja fyrir um stórfalsanir á verðlagi innfluttra vara. Þannig hefur vöruverðið verið sprengt upp og dýrtíðin aukin. Vörur hafa einnig verið keyptar inn sannarlega á hærra verði en þörf var á. Og gjaldeyrir hefur verið yfirfærður án innkaupa eða í öðrum tilgangi en til var ætlazt. Þetta eru afleiðingar, sem eru óaðskiljanlegar því verzlunarskipulagi, sem núverandi stjórnarflokkar hafa jafnan staðið vörð um og viðhalda enn í dag. Á meðan þessu fer fram, á að draga úr dýrtíðinni með sílækkandi launum almennings og framleiðslufyrirtæki eru stöðvuð vegna gjaldeyrisskorts. En við verzlunarspillingunni má ekki blaka. - Framsókn var stórorð um verzlunarálagið áður en hún gekk í stjórnina. Þá lýsti hún því yfir, að skilyrði hennar fyrir stjórnarþátttöku væri breytt skipulag verzlunarmálanna. En hvað nú? Og Alþfl. á Íslandi stjórnar þessum dásemdarmálum. Það er hann, sem ber formlega ábyrgð á svikunum. Það er hann, sem hlífir heildsölubraskinu og gjaldeyrisflóttanum. Víkjum nú að atvinnumálunum. Hvernig hefur stj. efnt loforð sín í þeim málum? Þar var lofað áframhaldandi nýsköpun, atvinnu handa öllum, skipulagningu vinnuaflsins og aukinni velmegun. Hverjar eru staðreyndirnar? Nýsköpunin er gersamlega stöðvuð. Lýsisherzluverksmiðjan er stöðvuð. Síldarniðursuðuverksmiðjan er stöðvuð. Fjöldi fyrirtækja stendur enn hálfkláraður, svo sem frystihús, fiskimjölsfyrirtæki, hafnargerðir og rafveitur, og neitað er um áframhaldandi lán. Stofnlánadeild sjávarútvegsins hefur verið lokað. Stöðvunarstefnan setur svip sinn á allt atvinnulíf landsins. Iðnaður landsins er að lognast út af. Ýmis fyrirtæki hafa hætt störfum vegna hráefnaskorts, önnur vinna annan hvern dag og sum aðeins hálfan daginn. Nauðsynlegustu vörur vantar til framleiðslunnar, og liggur jafnvel við, að sjómenn geti ekki stundað vinnu sina fyrir skorti á sjófatnaði, sjóstígvélum og öðru þvílíku. Þá að liðnir séu nærri fjórir mánuðir síðan samþykkt var á Alþ. að veita bátaútveginum stuðningslán vegna óhagstæðrar síldarútgerðar s.l. sumar, þá bólar enn ekkert á þessum lánum, og liggja sumir bátar fastir vegna skuldafjötra. Bátaútvegurinn hefur stórlega dregizt saman vegna síversnandi útgerðarskilyrða. og er sjáanlegt, að afleiðingin verður minnkandi framleiðsla. Vextir á lausaskuldum vegna útgerðarinnar hafa stórhækkað, veltuskattur lagður á ýmsar nauðsynjar, olía og aðrar nauðsynjar hafa stórhækkað í verði. Atvinnuleysið hefur þegar haldið innreið sína. Hér í Rvík er þegar orðið tilfinnanlegt atvinnuleysi hjá vissum atvinnustéttum, og mörg hundruð manns hafa ekki fulla atvinnu, og má búast við atvinnuleysi hvenær sem er. Hefði Hvalfjarðarsíldin ekki algerlega óvænt gripíð inn í, hefði hér verið almennt og mikið atvinnuleysi í allan vetur. Þannig er umhorfs í atvinnumálunum eftir eins árs stjórnarsetu Stefáns Jóhanns, Bjarna Ben. og Eysteins. Þannig hafa þeir efnt loforðin um skipulagningu vinnunnar, atvinnu handa öllum og framhald nýsköpunarinnar. Nefndir og ráð stjórnarinnar, sem áttu að skipuleggja vinnuaflið, skipuleggja nú atvinnuleysi. Þau, sem áttu að skipuleggja innflutninginn, stöðva nauðsynlegan innflutning. Þau, sem áttu að skipuleggja áframhald nýsköpunarinnar, hafa stöðvað nýsköpunina, og þau, sem áttu að tryggja rekstur atvinnutækjanna, eru að stöðva atvinnutækin. Ég hef nú rakið hér nokkur helztu loforð ríkisstj. og efndirnar á þeim. Ef að vanda lætur, fæst stjórnarliðið ekki til þess að ræða þessi mál. Fram hjá þeim er hlaupið í gersamlega óskyld mál, sem ekkert koma íslenzkum þjóðmálum við. Það, sem ég hef dregið hér fram, eru beinar staðreyndir, eru bókfest loforð og reynslan af framkvæmdunum. Stjórnarliðið grípur jafnan til þess ráðs að svara út úr og æpa upp erlendar æsifregnir. Það á engin frambærileg svör til afsökunar á því að hafa svíkið framkvæmd á ýmsum þeim lögum, sem ég hér hef rætt um. Nei, - en það segir bara í þess stað: Rússar eru svín! - Þeir geta ekki varið lögbrot sín á verkamönnum, en svara út í hött og segja: Í Tékkóslóvakíu ríkir ofbeldi! - Stjórnarsinnar reyna ekki að ræða verzlunarmálin, það hneyksli sem þau eru, en tala í stað þess um járntjaldið og veizluhöld Molotoff-hjónanna og að Gottvald í Tékkóslóvakíu og Þóroddur séu skólabræður. Þannig eru aðferðirnar. Þannig á að trufla rétta dómgreind almennings og komast undan áfellisdómi þjóðarinnar. Þetta tekst ekki. Þjóðin fyrirlítur þá öskurapa, sem ræða um erlenda viðburði eins og flón. Og hún mun áður en langt líður fella dóm sinn yfir þeim mönnum, sem nú eru að stefna efnahag hennar og atvinnumálum í strand.

Samgmrh. (Emil Jónsson) Hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, sem talaði hér í gærkvöld af hálfu kommúnistaflokksins, hefur sjálfsagt reynt að tina til flest það, sem hann hefur getað fundið núv. ríkisstjórn tii ávirðingar, en það var í stuttu máli þetta, eftir því, sem ég gat komizt næst: Ríkisstj. hefur lofað fullri atvinnu fyrir alla, en haft alla tilburði til að svíkja það. Hún hefur svipt launþega 10% af launum þeirra. Hún hefur hækkað vextina. Hún hefur þurrkað út allt framtak einstaklingsins, bæði á sviði atvinnurekstrar og verzlunar. Byggingariðnaðurinn hefur verið hnepptur í fjötra og framkvæmdir stöðvaðar að mestu. Hún hefur ekkert sinnt um útvegun hráefna til iðnaðar. Réttur samkvæmt alþýðutryggingalögunum hefur verið rýrður. Ódýr lán til bygginga hafa verið afnumin. Lán úr stofnlánasjóði hafa verið stöðvuð. Ríkisstj. hefur valið stefnu í útflutningsmálum, sem fjandsamleg er hagsmunum þjóðarinnar. Hún hefur ákveðið að taka þátt í Marshallkerfinu. Hún er fulltrúi erlends valds á Íslandi. Ofan á þetta kryddaði svo þm. með spádómum um styrjöld, sem mér virtist hann telja alveg yfirvofandi. Hann sagðist nú ekki sjá skýjaborgir eins og 1944, heldur rústir, og hann ákærði ríkisstj. fyrir andvaraleysi í því sambandi og skírskotaði til þjóðarinnar að feta nú í fótspor sinna beztu fyrirrennara, taka völdin af stjórninni og hefja hinn rétta stríðsundirbúning, því að alþýðan hlyti að sigra í þeim átökum, sem fram undan væru. Kom þm. í því sambandi með ýmsar merkilegar upplýsingar, eins og þær, að sósíalistaherir mundu þegar í upphafi styrjaldar þeirrar, er nú stæði fyrir dyrum, standa gráir fyrir járnum á strönd Atlantshafsins - hann gleymdi að vísu að segja hvar, en það er hægt að ímynda sér, það eru ekki svo margir möguleikar til, - og að Ísland mundi verða gert að styrjaldarvettvangi. Kaupstaðirnir Reykjavík, Hafnarfjörður og Keflavík mundu verða jafnaðir við jörðu, og viðurstyggð eyðileggingar mundi hvarvetna blasa við. Manni verður á að spyrja: Hver ætlar að gera þetta, og hvernig veit þm. allt þetta? En ég kem að því síðar, og bezt að taka hlutina í réttri röð. Hv. þm. sagði fyrst, að ríkisstj. hefði lofað atvinnu handa öllum; hins vegar skildist manni, að hún hefði gert það, sem í hennar valdi stóð, til að svíkja þetta, en ekki tekizt vegna síldveiðanna í Hvalfirði. Það eitt er rétt í þessu, að ríkisstj. setti það efst á stefnuskrá sína að leitast við af fremsta megni að sjá um, að atvinna yrði fyrir hendi handa öllum landsmönnum. Þetta hefur tekizt giftusamlega á þann hátt, að mjög lítið atvinnuleysi hefur verið í landinu þetta ár, sem liðið er síðan hún tók við völdum; og fullyrða má, að ekki hafi verið hægt að fullnægja eftirspurninni eftir vinnuafli í ýmsum atvinnugreinum. Það er nú einu sinni svo, að ekki er hægt að flytja menn tafarlaust milli starfa og staða í lýðfrjálsu landi, eins og sagt er að eigi sér stað í ríkjum, þar sem kommúnistar telja að stjórnarfarið sé til fyrirmyndar, og þess vegna getur það komið fyrir hér, að einhverjir séu atvinnulausir í einni atvinnugrein, þó að nægilegt væri fyrir þá að gera í annarri. Yfirleitt má því segja, að nægileg vinna hafi verið fyrir hendi fyrir alla landsmenn, sem gátu tekið því, sem í boði var, og vildu það. Þessi fyrsta ádeila Einars Olgeirssonar fellur því máttlaus til jarðar og ómerk. Önnur athugasemdin var: Ríkisstj. hefur svipt alla launþega landsins 10% af launum þeirra. Skal það nú athugað. Með dýrtíðarlögunum var ákveðið, til þess að halda framleiðslustarfseminni gangandi, að greiða aðeins vísitöluuppbót miðað við 300 stig. Kommúnistar sögðu, þegar þessi lög voru sett, að framfærsluvísitala, eins og hún var reiknuð, mundi bráðlega hækka upp í 350 stig, og almenningur mundi því fá kaup sitt skert sem næmi 50 stigum. En hvernig hefur reynslan orðið? Vísitalan hefur síðan þessar ráðstafanir voru gerðar verið í 319 stigum og lækkunin því hvorki orðið 50 stig né 10%, heldur 19 stig, eða tæp 6%, sem er mjög nálægt því, sem gert var ráð fyrir í upphafi, þegar lögin voru sett. Og ég fullyrði, að það hafi verið sú minnsta lækkun, sem nokkrar líkur eru til að komast megi af með, þar sem því fer svo víðs fjarri, að höfuðatvinnuvegir okkar geti borið sig með þeim tilkostnaði, sem er innanlands, og því markaðsverði, sem fáanlegt er erlendis. Um þetta vitna fjárlögin bezt. Það, sem sérstaklega setur svip á fjárlögin að þessu sinni og mér liggur við að segja óhugnanlegan svip, er 19. gr. þeirra. Þar er gert ráð fyrir að veita til niðurgreiðslu á vörum hvorki meira né minna en 55 millj. kr. Þessi upphæð hefur farið vaxandi ár eftir ár. Á fjárlögum ársins 1946 var gert ráð fyrir 12 milljónum kr. í þessu skyni; á fjárlögum ársins 1947 35 milljónum kr. og nú 55 milljónum. Þessar tölur, teknar úr fjárlögum tveggja síðustu ára og yfirstandandi árs, gefa betur til kynna en mörg orð, hvert stefnir. Fjórða partinum af öllum gjöldum ríkissjóðs er nú varið til að halda framleiðslukostnaðinum niðri og til að bæta upp útflutningsverðið. Þannig er ósamræmið orðið gífurlegt milli framleiðslukostnaðar hér og sölumöguleikanna erlendis. Samtímis er því haldið fram af stjórnarandstöðunni, kommúnistum, að ríkisstj. setji eftir megni fótinn fyrir atvinnuþróunina í landinu og haldi kaupinu smánarlega lágt niðri. Ég vil aftur á móti halda því fram, að hér sé af ríkisstj. og stuðningsflokkum hennar á Alþingi gengið eins langt til stuðnings við atvinnuvegina og vinnandi fólk í landinu og hagur ríkissjóðsins frekast leyfir - og kannske lengra. En með þessum aðgerðum hefur tekizt að halda í horfinu, greiða útvegsmönnum og bændum það, sem talið er, að minnst sé hægt að komast af með fyrir afurðirnar til þess að framleiðslustarfsemin geti haldið áfram, og það hefur hún gert nokkurn veginn viðstöðulaust. Enn fremur hefur tekizt að mestu að forðast kauplækkanir, nema þau 19 vísitölustig umfram 300, sem nú eru ekki greidd. Hvort og hve lengi þetta tekst, er ómögulegt að segja. Það fer eftir erlendu markaðsverði á afurðunum annars vegar og fjárhagsgetu ríkissjóðs hins vegar. En eitt er vist: Sýndarbarátta kommúnista gegn þessum ráðstöfunum ríkisstj. er ekki sprottin af umhyggju fyrir alþýðu þessa lands. Hún er rekin án tillits til þess, hvort nokkrir praktískir möguleikar eru fyrir hendi að uppfylla kröfur þeirra. Hún er einvörðungu og eingöngu rekin sem sýndarleikur og glæfraspil til þess að reyna að skapa upplausn, sem síðar væri hægt að hafa af pólitískan vinning. Þess vegna ber öllum að kryfja ráð þeirra og tillögur vel til mergjar, og munu menn þá fljótt komast að hinu sanna. Vextir hafa verið hækkaðir, sagði hv. þm., og það var eitt af því fáa, sem hann skýrði rétt frá. Vextir, bæði innlánsvextir og útlánsvextir, voru hækkaðir um síðustu áramót, þó ekki upp í það, sem þeir voru fyrir stríð, en þá voru þeir hækkaðir vegna mikils framboðs á peningum og lítillar eftirspurnar. Nú hefur þetta ástand breytzt. Vegna hinnar gífurlegu fjárfestingar, sem átt hefur sér stað eftir styrjaldarlokin, hefur eftirspurnin eftir lánsfé vaxið miklu meira en hægt hefur verið að fullnægja. Vaxtahækkunin er raunverulega ekki annað en að viðurkenna þetta ástand; því að hefðu bankarnir ekki hækkað innlánsvexti sína, mundi sjálfsagt mjög verulegur hluti af því fé, sem þar er geymt, hafa horfið þaðan og farið í umferð manna á milli með vöxtum, sem sízt væru lægri og sjálfsagt miklu hærri en nú hefur verið ákveðið að hafa þá, og hafa farið til hluta, sem kannske ekki allir væru beinlínis þarfir fyrir þjóðfélagsheildina. Með vaxtahækkuninni hefur hins vegar tekizt að draga úr því fé, sem er í umferð og geymt heima, svo að lánaviðskiptin ættu þá sem því svarar að geta verið meiri hjá bönkunum. Annars, er það eitt okkar alvarlegasta vandamál, hversu mikill skortur er orðinn á lánsfé, hvernig sem úr verður leyst. Ýmsum verkum, sem ákveðið hafði verið að framkvæma, bæði hjá einstaklingum og hinu opinbera, bæjum og ríki, hefur orðið að fresta vegna féleysis. Ég nefni til dæmis landshafnargerð í Njarðvík og Austurveg austur yfir Hellisheiði, sem hvort tveggja er þó lögtekið og á því að gera. En og bæta úr þessari lánsfjárþörf með aukinni seðlaútgáfu, eins og kommúnistar vilja, er að eyðileggja alla efnahagsstarfsemi í landinu og sparifé, sem þjóðin hefur lagt til hliðar til öryggis fyrir afkomu sína. Þessi fólskulega aðferð til að eyðileggja fjárhagskerfi þjóðarinnar hefur viða verið reynd og alls staðar farið á sömu leið, - endað með efnahagslegu öngþveiti. Lán úr stofnlánasjóði hafa verið stöðvuð, sagði Einar Olgeirsson - og þykist koma af fjöllum. En sannleikurinn í því máli er sá, að í tíð fyrrv. stj. voru veittar 100 millj. kr. til A-lána stofnlánasjóðs. Á sama tíma var Einar Olgeirsson með í að úthluta í nýbyggingarráði ávísunum á 148 millj. kr. Undarlegt þetta, að dómi Einars Olgeirssonar, að ekki skuli vera hægt að greiða yfir 140 millj. kr. úr 100 millj. kr. sjóði! Ódýr lán til bygginga hafa verið afnumin, sagði hv. þm. Byggingariðnaðurinn hefur verið hnepptur í fjötra og framkvæmdir stöðvaðar að mestu. - Sannleiksgildi þessara orða má þegar marka af því, að á frumdrögum þeim að fjárfestingaráætlun, sem fjárhagsráð hefur samið og ríkisstj. hafa verið afhent, er gert ráð fyrir, að notuð verði í ár, 1948, til bygginga 50–60 þús. tonn af sementi, en það er með því mesta, sem nokkurn tíma hefur verið notað hér á landi, og annað byggingarefni samkvæmt því, og varið til þessarar fjárfestingar yfir 300 millj. kr., eða sem svarar að verðmæti um 3/4 alls útflutnings eins og hann er nú áætlaður. Skyldi nokkur maður utan kommúnistaflokksins vera til svo forstokkaður, að kalla þetta stöðvun á byggingarstarfseminni í landinu? Og ekki er þetta af því, að þeir viti ekki betur, því að þessar skýrslur fjárhagsráðs hafa þeir haft með höndum og meira að segja látið prenta, áður en þeim var fulllokið. Einar Olgeirsson sat í nýbyggingarráði hátt á þriðja ár. Í því ráði lauk hann aldrei við samningu þeirra áætlana, er honum var með lögum falið að gera. Hins vegar hefur fjárhagsráð nú unnið mjög merkilegt starf með setningu tveggja stórra áætlana, og er önnur um innflutninginn til landsins og gjaldeyrisþörfina 1948 og hin um fjárfestingu þessa árs. Þessi áætlunargerð á, ef vel tekst, að mynda grundvöllinn að skipulegum þjóðarbúskap, sem aldrei fyrr hefur verið reyndur hér á landi, en fjöldi þjóða hefur nú tekið upp. Þetta er Einar Olgeirsson að fjandskapast út í af vanmegnugri reiði yfir því að hafa ekki önnur ádeiluefni betri á ríkisstj. Og þegar hann er búinn að hella sér yfir höftin og fjötrana, sem sósíalistar í öðrum löndum, þar sem þeir ráða, kalla rannar allt öðru nafni, þá leið frá brjósti hans andvarp eitthvað á þessa leið: Ríkisstj. hefur þurrkað út allt framtak einstaklingsins bæði á sviði verzlunar og atvinnurekstrar ! Já, á dauða mínum átti ég von, en ekki þessu, - að Einar Olgeirsson skyldi taka að sér að gerast málsvari hins frjálsa framtaks í atvinnumálum, gegn Sjálfstfl., sem hann, eins og raunar fleiri, hefur deilt harðlega á fyrir skefjalausa einstaklingshyggju. Svo langt getur lýðskrumið gengið hjá þessum hv. þm. og svo auðvelt á hann með að bregða sér í allra kvikinda líki, að hann tekur að sér að deila á Sjálfstfl. fyrir að gæta ekki betur framtaks einstaklingsins ! Ja, það þarf brjóstheilindi til þess arna. Réttur samkvæmt almannatryggingalögunum hefur verið rýrður stórkostlega, sagði hv. þm. Við skulum athuga þetta. Sá fótur er fyrir því, að samkvæmt dýrtíðarlögunum eru bótagreiðslur miðaðar við vísitölu 300, eða lækkuðu um tæp 6%, eins og hjá launþegum. Þó er frá þessu sú veigamikla undantekning, að elli- og örorkulífeyrir er miðaður við vísitölu 315; og meðan vísitalan helzt í 319, eins og hún er nú, svarar þetta til rúmlega 1% og getur því tæplega kallazt tilfinnanlegt. Framlagið til trygginganna úr ríkissjóði hefur í meðferð fjárl. að vísu verið lækkað um 1.5 millj. kr., og má vera, að það sé þetta, sem hv. þm. á við. En um þessa lækkun er það að segja, að hún hefur engin áhrif á bótagreiðslur trygginganna, því að þessi upphæð var fyrir hendi sem rekstrarafgangur frá s.l. ári og yfirfærist til þessa árs, svo að útkoman verður hin sama og ef framlagið hefði staðið óbreytt og engin yfirfærsla frá fyrra ári átt sér stað. Ríkisstj. hefur átt hlut að því, að fjárhagsráð hefur aflað sér nákvæmra skýrslna um starfsemi iðnaðarfyrirtækjanna í landinu, sem ekki voru áður til, hráefnaþörf þeirra, framleiðslugetu og tölu vinnufólks. Á grundvelli þessara gagna hefur fjárhagsráð miklu betri aðstöðu en nokkurn tíma var áður til þess að gera sér grein fyrir þörfum þessarar starfsemi og hvað spara megi í innflutningi af unnum vörum vegna hennar. Að ekki hefur tekizt að útvega nægileg hráefni til iðnaðarins, stafar hvorki af skilningsleysi né viljaskorti, heldur af gjaldeyrisskorti, sumpart, og sumpart af því, að þessar hráefnavörur hafa ekki fengizt á hinum erlendu mörkuðum, og mun verða úr því bætt strax og möguleikar eru fyrir hendi. Þá sagði hv. þm., að ríkisstj. hefði valið sér stefnu í útflutningsmálum, sem fjandsamleg væri hagsmunum þjóðarinnar; Austur-Evrópuþjóðirnar hefðu verið vanræktar og allt miðað við að hafa viðskipti við Bandaríkin og England. Hæstv. utanrrh. sýndi fram á það í gærkvöld, hvernig hér er farið með staðlausa stafi, hvernig allt hefur verið gert, sem unnt er, til að ná verzlunarsamböndum við þessar þjóðir, og ekki strandað á okkur, heldur miklu fremur á hinu, að þessar þjóðir hafa ýmist ekki viljað við okkur tala, ekki viljað kaupa þær vörur, er við höfðum að bjóða, eða þótt þær of dýrar. Sannleikurinn er, að að þessum málum hefur verið unnið jafnt í Austur-Evrópu og annars staðar og ekkert tækifæri látið ónotað til að selja afurðir okkar á hagstæðu verði, án þess þó að binda okkur neins staðar þann fjötur um fót, sem hæpið væri að una við pólitískt séð. En það er það, sem kommúnistar hafa viljað láta gera. Þeir hafa viljað eyðileggja öll okkar sambönd við Vestur-Evrópu og Bandaríkin, en knýta tengslin þeim mun fastar við Sovétríkin og Austur-Evrópu. Þetta hefur ríkisstj. ekki viljað, og af þessu stafa hinar ofsafengnu ádeilur á ríkisstj. fyrir skakka verzlunarpólitík, er þeir telja fjandsamlega hagsmunum þjóðarinnar, eins og Einar Olgeirsson orðaði það í ræðu sinni í gær. Sannast sagna hef ég oft undrazt þann gífurlega áróður, sem rekinn hefur verið af kommúnistum fyrir því að flytja að fullu og öllu verzlunarviðskipti okkar til Rússlands og Austur-Evrópuþjóðanna, svo augsýnilega óhagkvæmt og lítt framkvæmanlegt sem það er. En nú er skýringin komin: Þeir eru að reyna að draga þjóðina í ákveðinn dilk í þeim átökum, sem þeir telja sig vita, að nú séu í vændum. Allt niðurlag ræðu Einars Olgeirssonar var lýsing á hinni ferlegu styrjöld, sem nú væri yfirvofandi milli austursins og vestursins. Hann sá í huganum aðeins hrundar borgir og rústir. Hann skírskotaði til þjóðarinnar að búast nú til þessara átaka og skipa sér réttu megin, því að enginn vafi væri á því, hver mundi sigra í þeim átökum. Og við áttum ekki að skipa okkur þar í sveit, sem málstaðurinn væri betri; það virtist mér aukaatriði. Heldur áttum við að gera það til þess að bjarga okkar skinni. Hann notaði óttann sem aðalvopn og hótanir, sem minna óhugnanlega á svipaðan áróður og átti sér stað fyrir átta árum og á árunum þar á undan. Þessi framkoma sýnir, að hér er nákvæmlega sama á ferðinni og manni var sagt, að gerzt hefði í Osló skömmu fyrir innrás nazista, en þar gerðist þá þessi atburður: Þýzka sendiráðið í Osló kallaði til - eða kannske réttara sagt bauð til sín öllum helztu áhrifamönnum þar í borg, sem það náði til, og sýndi þeim kvikmynd, sem nazistar höfðu látið gera af leifturhernaði þeim, er þeir þá ráku og kölluðu svo, og af öllum þeim eyðileggingum, sem viðnám og mótspyrna á móti þeim í því stríði þýddi. Þeir væru vissir með sigurinn, viðnámið kæmi þeim, sem á var ráðizt, að engu haldi, og því væri bezt að gefast upp strax, skilyrðislaust. Þessar dulbúnu hótanir áttu að verka á Norðmenn á þann hátt, að þeir þyrðu ekki að setja sig upp til varnar, þegar Þjóðverjar réðust á þá, sem þeir voru þá ákveðnir í að gera. En Norðmenn tóku öðruvísi á móti þeim. Þeir börðust meðan nokkur von var. Þeir risu upp og mótmæltu hinni freklegu frelsissviptingu - þ.e.a.s. allir nema kommúnistar, sem í upphafi hinnar þýzku árásar tóku öðruvísi á móti en allir aðrir, og hafa nú orðið að þola fyrir landráðastimpil norskra dómstóla. Frelsið var Norðmönnum meira virði en nokkrar borgir, og þeir börðust til þrautar, töpuðu í bili, en unnu sigur að lokum. Og enn virðast þeir vera sama sinnis, því að forsætisráðherra þeirra hefur nýlega lýst yfir því, að eigi þeir aðeins um tvennt að velja, annaðhvort friðinn eða frelsið, þá muni þeir hiklaust kjósa að berjast fyrir frelsinu. Svona hugsa nú Norðmenn. En ef það er rétt, sem Einar Olgeirsson sagði í gær, að sósíalistaherir mundu þegar í byrjun þessa stríðs, sem hann boðaði, ráðast fram til stranda Atlantshafsins, virðist Norðmönnum munu verða hætt. Einar Olgeirsson og félagar hans hafa reynt ýmsar aðferðir við sitt pólitíska trúboð. Þeir reyndu í upphafi að kynna flokk sinn og stefnu hans ódulbúið, eins og það er í raun og veru, en fengu fáa fylgjendur. Þá brugðu þeir yfir sig sakleysishjúp sameiningar og lýðræðis, með ýmiss konar annarri svikagyllingu. Nokkrir fleiri bættust þá í hópinn, sem í sakleysi trúðu því, að flokkurinn meinti það, sem hann sagði. En það þótti ekki heldur nóg. Þá var gripið til þess ráðs að reyna að eyðileggja framleiðslu- og fjárhagskerfi þjóðarinnar með kröfum til atvinnuveganna um kaupgjald, sem þeir vissu, að ekki var hægt að borga, kröfum til bankanna um lán, sem ekki voru peningar til fyrir, og kröfum til ríkissjóðs um fjárframlög, sem ekki var hægt að afla, í því trausti, að hægt væri í skjóli þess ástands, sem þá skapaðist, að auka fylgið. Einnig þetta hefur mistekizt til þessa. Þá var gripið til þess úrræðis að krefjast þess, að öllum leiðum væri lokað til fyrrverandi viðskiptalanda okkar í vestri og að verzluninni væri beint til Austur-Evrópu í þeirri von, að því er nú virðist bert, að hnýta okkur þar þeim böndum, að mótstaða íslenzku þjóðarinnar yrði veikt og hún dregin í ákveðinn pólitískan dilk á sama hátt og gerzt hefur austur þar. En ekki heldur í þessari viðleitni höfðu þeir heppnina með sér. Og nú þegar allt um þrýtur, kemur Einar Olgeirsson hér fram á Alþingi og boðar rústir og dauða, ef Íslendingar sjái ekki að sér. En ég get fullvissað Einar Olgeirsson um það, að þetta er allra ólíklegasta aðferðin við Íslendinga. Þeir láta aldrei kúgast af hótunum um rústir og eyðileggingu. Þeir munu kynna sér málavexti alla, eftir því sem föng eru á. Þeir munu síðan gera upp sínar skoðanir og fella sinn dóm. Að vísu eru þeir fáir og smáir, og munar því kannske ekki miklu, hvorum megin hryggjar þeir liggja. En íslenzk alþýða mun aldrei með hótunum eða ógnunum láta hræða sig til fylgilags við neinn.



Breytingartillögur við fjárlagafrumvarpið, þær er gerðar voru við 3. umr., hafa nú verið afgr. með atkvgr. á Alþingi. Samkv. því verða niðurstöðutölurnar sem hér segir: Rekstrarútgjöld nema 221084000. Tekjuáætlun 221.4 millj., og tekjuafgangur á rekstrarreikningi er því rúmar 300 þús. kr. Auk rekstraryfirlitsins koma viðbótarútgjöld samkv. 20. gr. 26.8 millj., og nemur þá greiðsluhallinn alls 24.6 millj. kr. Eins og kunnugt er, hefur farið langur tími til afgreiðslu fjárlaga í þetta sinn, og liggja til þess ýmsar ástæður, en þó einkum þær, hversu dýrtíðin og afleiðingar hennar hafa torveldað hóflega afgreiðslu á ýmsum atriðum. Í fjárlagafrv. því, er lagt var fyrir Alþingi í byrjun þings, var ekki gert ráð fyrir útgjöldum til niðurgreiðslu afurða á innlendum markaði né heldur til að standa straum af fiskábyrgðinni. Var þetta af þeim ástæðum, að þá var enn ekki afráðið, hvaða stefna yrði upp tekin af Alþingi í því efni, þ.e. hvort haldið yrði áfram að vinna gegn dýrtíðinni með beinum niðurgreiðslum úr ríkissjóði, eins og gert hefur verið nokkur undanfarin ár, og líka hvort haldið yrði áfram á þeirri braut að létta undir með sjávarútveginum á þann hátt, að ríkissjóður ábyrgðist fast verð afurðanna, en það var, eins og kunnugt er, fyrst gert á s.l. ári. Það er alkunna, að um þessi mál öll fóru fram miklar ráðagerðir á s.l. hausti, og kom það að vísu í ljós, að menn væru sammála um, að lækka þyrfti dýrtíðina, en hitt virtist örðugra, að finna leiðir til lækkunar, sem allir gætu við unað. Útvegsmenn gerðu ýtarlegar kröfur af sinni hálfu um stórkostlega niðurfærslu vísitölunnar og lækkun gengisins, en að þessu ráði var þó ekki horfið. Ekki þarf að orðlengja mjög um þessi mál, því að öllum landsmönnum, þeim er fylgjast með því, er gerist í opinberu lífi, mun kunnugt, hver niðurstaðan varð. Ríkisstj. og þeir flokkar, er að henni standa, urðu ásátt um að setja þá löggjöf varðandi dýrtíðina, sem staðfest var nokkru fyrir áramót. Samkvæmt henni var meðal annars gert ráð fyrir að halda niðurgreiðslum á innlendum afurðum áfram í svipuðu formi og verið hafði, og enn fremur að ábyrgjast verð á fiski líkt og gert var á s.l. ári. Samtímis var lögfest, að vísitalan skyldi verða bundin framvegis, meðan þau lög væru í gildi, við 300 stig. Ég skal ekki gera önnur ákvæði laganna að umtalsefni. En þetta gerði það að verkum, að nauðsynlegt þótti að semja fjárlagafrv. að nýju. Í hinn upphaflega frv. hafði verið reiknað með vísitölu 310, en hún var nú sett í 300, og verkar það á fjölmarga liði fjárlaganna, svo að ekki þótti vel á því fara að gera þær breyt., er lögin höfðu í för með sér, á annan veg en þann að semja frv. að nýju, og var það ósk fjvn. Þetta var svo gert í þinghléinu um og eftir áramótin, en nýtt fjárlagafrumvarp, þar sem m.a. var tekið tillit til þeirra breytinga, sem dýrtíðarlöggjöfin leiddi af sér, var lagt fyrir Alþingi þann 22. jan. Á þessu nýja fjárlagafrumvarpi var rekstrarhalli. er nam um 600 þús. kr., en greiðsluhallinn á frv. var hins vegar 26.9 millj. kr. Höfuðbreytingarnar til íþyngingar á rekstrinum voru afleiðingar þær, sem dýrtíðarlöggjöfin hafði í för með sér, þar sem nú þurfti að taka inn í frv. til útgjalda niðurgreiðslur á innlendum afurðum og einnig upphæðir vegna fiskábyrgðarlaganna. Þetta var sett inn í frv. undir einum lið: Til dýrtíðarráðstafana, 55 millj. kr., og er þá gert ráð fyrir, að um 35 millj. kr. þurfi til niðurgreiðslu afurðanna, en 20 millj. kr. til að standa straum af fiskábyrgðinni. Ráðuneytið hafði að öðru leyti, bæði við frv., sem samið var í haust, og eins þetta hið síðara, leitazt við að halda niðri gjöldunum, eftir því sem unnt var, en það er ekkert áhlaupaverk að halda niðri gjaldaliðum ríkissjóðs, sem flestir eru bundnir í lögum. Eina úrræðið, sem þó þykir ekki vinsælt, er að skera niður ólögbundna liði, en hinir stærstu þeirra eru eins og kunnugt er útgjöld til verklegra framkvæmda. Nú mun það sannast mála, að til verklegra framkvæmda hefur á undanförnum árum verið varið of háum upphæðum, ekki einasta of háum vegna þess, að ríkissjóður hafi ekki megnað að standa sómasamlega undir þeim, heldur hefur hið opinbera sogað til sín of mikið af vinnuafli til þessara framkvæmda, sem betur hefði verið varið til framleiðslustarfsemi að margra dómi. Nú var mér það og vitanlegt, og ég hef þar fyrir mér langa þingreynslu, að svo að segja hvaða upphæðir sem í stjórnarfrumvarpið voru settar til verklegra framkvæmda, mundi þingið vissulega telja sig þurfa að gera á þeim breytingar. Þetta á ekki hvað sízt við um fjárveitingar til vega og til hafna. Af hálfu stjórnarandstöðunnar hefur mér verið legið mjög á hálsi fyrir það að vilja draga úr verklegum framkvæmdum í tillögum mínum í stjórnarfrv. Nú hefur það sýnt sig, eins og frv. ber með sér, að í því verða verklegar framkvæmdir með allra mesta móti, samkv. þeim breyt., sem á því hafa verið gerðar með fullu samkomulagi milli ríkisstj. og meiri hl. fjvn. Þegar nýja fjárlagafrv. var þannig lagt fram, með svo háum útgjaldatölum, þótti mér nauðsyn til bera að reyna að fara sem næst sanni með áætlun teknanna, en þó er ég engan veginn öruggur um, að sú áætlun reynist rétt, og er ég þar sérstaklega hræddur um, að aðflutningsgjöldin kunni að bregðast, sökum þess hvað innflutningur af útlendum vörum, einkum þeim, sem gefa verulega tolla í ríkissjóð, fer minnkandi. Sumir hv. alþm. hafa að vísu reiknað það út, að samkv. innflutningsáætlun fjárhagsráðs, þar sem gert er ráð fyrir yfir 300 millj. kr. innflutningi, eigi verðtollurinn að geta gefið hærri upphæð en þá, sem nefnd er í fjárlagafrv., sem ég hef áætlað 60 millj. kr., en við þann útreikning mun ekki tekið tillit til þess, að krónutala innflutningsins út af fyrir sig er ekki ein leggjandi til grundvallar, því að það skiptir miklu fyrir þennan tekjulið, hvaða vörutegundir eru fluttar inn, og mér er kunnugt um, að einmitt þær vörutegundir, sem gefa mest aðflutningsgjöld, munu sitja á hakanum í innflutningsáætlun fjárhagsráðs. Með hliðsjón af því, sem að framan er sagt, og eins og ég tók fram, þá hef ég fulla ástæðu til að vera nokkuð uggandi um það, að sumir tekjuliðirnir standist áætlun og þá, að áætlunin í heild reynist rétt. Eftir að fjvn. hafði unnið talsvert að athugun frv. og þeirra gagna, er fyrir lágu, var mér tilkynnt, að meiri hl. n. teldi nauðsynlegt að hækka útgjöldin, og þá einkum og sér í lagi til verklegra framkvæmda, um 15.4 millj. kr., og einnig að fyrir lægju ýmsar till. um hækkanir og óskir um fjárframlög, þar á meðal frá ráðuneytunum sjálfum, sem næmu um 15 millj. kr. að auki, svo að um 30 millj. kr. hækkun mundi verða að ræða. Það er nú orðið alkunna og hefur verið mjög tíðkað á síðari árum, að stjórnarflokkarnir eða sá meiri hl. þings, sem að stj. stendur hverju sinni, verður að mynda nokkurs konar samtök varðandi afgreiðslu fjárlaga, til þess að ekki fari allt á ringulreið og menn bindist ótal smásamtökum til þess, hver fyrir sig, að koma sínum áhugamálum fram við afgreiðslu á brtt. við fjárlögin, sem alltaf hlýtur að verða til stórhækkunar útgjaldanna. Þegar á það er litið, hversu fjárlagafrv. var orðið yfirhlaðið af útgjöldum þegar frá hendi stj. og tekjuáætlunin teygð svo sem verða mátti, hlaut fjvn. og ríkisstj. að leita eftir leiðum til þess að forðast mjög mikla viðbót á útgjöldunum, en gera fjárlögin þó sæmilega úr garði að því er framlög til hinna nauðsynlegustu framkvæmda snertir. Til þess að ná þessu marki tókst samvinna milli meiri hl. fjvn. og ríkisstj. með þeim árangri, sem fyrir liggur nú í niðurstöðutölum fjárlagafrv. Ýmsa liði, sérstaklega til vega og hafna, þurfti að hækka, en til að mæta þeim hækkunum að nokkru leyti voru svo skornir niður aðrir útgjaldaliðir, er þegar voru fyrir í frv. og sýnt þótti, að unnt væri að lækka að einhverju leyti. Ekki er fyrir það að synja, að sumar af þessum lækkunum geti reynzt of miklar og að þörfin kalli eftir, þannig að þær reynist ekki raunverulegar, þegar til kemur. Verður það varla séð fyrir nú. - Þessi vinna við frv. og athuganir á því, hvar yrði að hækka og hvar mætti lækka, hefur tekið mjög langan tíma, og eins og gefur að skilja, er oft erfitt að sameina vilja þeirra, er að þessu vinna, til ákveðinna aðgerða. Einn telur þessa hækkun mesta nauðsyn, sem annar telur óþarfa, og niðurskurð á einum eða öðrum lið vel framkvæmanlegan, sem aðrir telja ógerlegan. Það er sízt ástæða til að ætla, að útgjöldin fari ekki upp í það, sem áætlað er. Miklu fremur má búast við, að þau verði meiri, eins og oft vill verða. Hitt er miklu kviðvænlegra, að útlitið hvað tekjurnar snertir er engan veginn bjart. Fyrir útgjöldum á 20. gr., sem eru opinberar byggingar af ýmsu tagi, er ekki séð fyrir neinum tekjum nú, frekar en oft áður, og er það ærið efni til íhugunar, hvort halda á því fyrirkomulagi til frambúðar að hafa þá færslu á slíkum útgjöldum, sem tíðkazt hefur nú um nokkur ár. Þetta frv. er byggt hvað tekjuáætlunina snertir á sömu tekjuliðum og í gildi voru mestan hluta s.l. árs, að því viðbættu, að nú hefur verið lögleiddur svo kallaður söluskattur, samkv. dýrtíðarlögunum, og er honum sérstaklega ætlað að mæta þeim útgjöldum ríkissjóðs, er leiðir af fiskábyrgðinni og ábyrgð á útfluttu kjöti. Auk þess er nú lagt til að hækka gjald af innlendum tollvörum. Þegar fiskábyrgðin var fyrst lögleidd á Alþingi 1946, var ekki séð fyrir neinum sérstökum tekjustofni til að mæta þeim halla, er ríkissjóður kynni að hafa af henni, en hins vegar gert ráð fyrir, að síldarkúfurinn svo nefndi, sem menn bjuggust við af sumarsíldveiðunum, gæti mætt þeim halla. M.ö.o., hugsunin var sú, að sumarsíldveiðarnar ættu að geta borið uppi hallann af vetrarþorskveiðunum. Þetta fór nú ekki þannig, að um neinn síldarkúf yrði að ræða, því að sumarsíldveiðin varð svo rýr, að enginn afgangur varð t.d. hjá Síldarverksmiðjum ríkisins til þess að mæta hallanum af fiskveiðunum. Hins vegar er rétt að geta þess, að hallinn af hraðfrysta fiskinum hefði orðið mun meiri, et ekki hefðu sölusamningar verið gerðir þannig bæði við Breta og Rússa, að tengd var saman sala á vissu magni af síldarlýsi og vissu magni af hraðfrystum fiski og samið um verð þannig, að hraðfrysti fiskurinn naut góðs af sölu síldarlýsisins í báðum þessum löndum. Vegna fiskábyrgðarlaganna frá 1946 eða fyrir framleiðslu ársins 1947 hafa nú verið greiddar 18.8 millj. kr., sem aflað hefur verið með lántöku bæði í Landsbankanum og Útvegsbankanum. Samtals er þessi halli álitinn vera um 23 millj. kr. Þegar nú ekki þótti enn hjá því verða komizt að halda áfram á þeirri braut að ábyrgjast fiskinn og að því ráði var horfið með setningu dýrtíðarlaganna í vetur, þótti vissara að sjá fyrir einhverjum tekjum til ríkissjóðs í þessu skyni, í stað þess að reiða sig á svo kallaðan síldarkúf, þar sem reynslan frá liðna árinu hafði sýnt, að sú tekjulind brást. Þrátt fyrir það, þó að öllum ætti að vera ljós sú hætta, er stafar af þeim miklu útgjöldum ríkisins, sem um ræðir í fjárlagafrv., hefur stjórnarandstaðan, Sameiningarflokkur alþýðu, Sósfl., haldið uppteknum hætti með því að auka, eftir því sem þeir hafa getað, gjaldabyrði ríkisins. Þeir hafa flutt brtt. til hækkunar á gjöldunum um nær 20 millj. kr., sem að vísu voru ekki teknar til greina. Þar að auki greiddu þessir menn. kommúnistarnir, atkvæði með svo að segja hverri einustu brtt. við fjárlögin, sem hafði hækkun útgjalda ríkissjóðs í för með sér. Þeir hafa líka haldið því fram, að tekjuhlið fjárlaganna væri mikils til of lágt áætluð, eða eins og þeir hafa orðað það á sínu máli, að hún væri fölsuð. Með þessu hafa þeir sýnt hið sama skeytingarleysi um afkomu ríkissjóðs og ábyrgðarleysi í athöfnum sínum sem alltaf hefur einkennt þennan flokk. Þau hafa verið mörg erfið verkefnin, sem fjármálastjórn ríkisins hefur haft við að glíma, síðan þessi stjórn tók við völdum. Vegna fiskábyrgðarinnar þurfti að útvega lán til þess að unnt væri að standa í skilum við útgerðarmenn og sjómenn, og stóð ekki á því hjá kommúnistum að gera hróp að ríkisstj., þegar er þeir vissu, að erfitt var að uppfylla ákvæði fiskábyrgðarlaganna, þegar síldin brást. Þá þurfti að útvega lán til þess að uppfylla þær skyldur, er lögin um ræktunarsjóð og lögin um landnám og nýbyggðir í sveitum leggja ríkisstj. á herðar. Nemur það hvort tveggja 15 millj. kr. auk hins beina framlags úr ríkissjóði, sem eru 5 millj. kr. á ári í sambandi við hvora tveggja þessa löggjöf. Enn fremur þurfti að útvega fé í hinn nýja síldarkreppulánasjóð 1 sambandi við töp síldarútvegsmanna á s.l. sumri, 5 millj. kr. Loks var tekið 5 millj. kr. lán hjá Tryggingastofnun ríkisins vegna framkvæmda III. kafla laga um opinbera aðstoð við byggingu íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum. - Ég drep hér aðeins á nokkur hin stærri atriði. En yfir höfuð má segja, að löggjöf síðari ára m.a. leggi svo þungar byrðar á herðar ríkissjóðs bæði hvað bein framlög snertir, útvegun lána samkvæmt lagaboði og ábyrgðir, að sýnt sé, að ríkissjóður fái ekki lengi undir slíku staðið. Þessi skoðun mun nú vera farin að ryðja sér til rúms hjá öllum þeim, sem vilja horfast í augu við staðreyndir og ganga að verkum sínum með fullri ábyrgðartilfinningu. Þessi ríkisstj. tók við margs konar löggjöf frá fyrri þingum, sem hafði í sér fólgnar heimildir til lántöku á fjölmörgum sviðum, heimildir, sem ekki höfðu verið notaðar meðan betur áraði fyrir ríkissjóði, en nú ber nauðsyn til að nota. Ríkisstj. hefur leitazt við að fá þau lán, sem heimildir voru fyrir, til þess að hægt væri að halda áfram þeim framkvæmdum, sem lögin gerðu ráð fyrir, en þau lán hafa ekki reynzt fáanleg, og fyrir því hefur þung útgjaldabyrði hlaðizt á ríkissjóð, er sjálfur hefur orðið að greiða fé til ýmissa framkvæmda, upphæðir, sem ætlazt hefði verið til, að teknar yrðu að láni. Þótt lánsstofnanir landsins, og þá einkum Landsbankinn, hafi ekki getað orðið við öllum beiðnum um lán af ríkisstj. hálfu, þá er rétt að kannast við það, að bæði hann og hinir bankarnir báðir hafa aðstoðað ríkisstj. í mörgum efnum mjög vel, og má þar til nefna til að greiða fram úr fiskábyrgðinni, til að leggja fram lánsfé handa landbúnaðinum og til að greiða ullarábyrgðina, sem fyrir lá að leysa úr og ég hef áður gert að umtalsefni í sambandi við fjárlög. Við þetta bætist svo það, að yfirdráttur ríkissjóðs hjá Landsbankanum nemur nú alltaf um og yfir 40 millj. kr. Ég tel rétt að taka þetta fram, ekki sízt vegna þess, að Landsbankinn verður nú fyrir ómildum dómum af hálfu þeirra manna, sem eru á móti ríkisstj., á móti Landsbankanum og á móti viðreisn atvinnuveganna í landinu. Það hefur verið allmikið talað um það í sambandi við nauðsyn þess að hækka framleiðslukostnaðinn, að rekstrarkostnaður ríkisins væri óhæfilega mikill, og allir munu sammála um, að hann sé hár. Hins vegar hef ég oft á það bent, að sá rekstrarkostnaður er í ýmsum greinum háður lagaákvæðum, sem þarf að endurskoða og breyta til þess að hægt sé að fá lækkun á þessu sviði. Það eru aðrir kostnaðarliðir fjárlaganna, sem ganga enn lengra í því að krefjast útgjalda úr ríkissjóði og skatta af borgurum þjóðfélagsins, útgjaldaliðir, sem Alþ. hefur enn meira vald á árlega en þeim, sem hér hafa verið nefndir. Alþingi hefur á svo mörgum sviðum stofnað til aukinna útgjalda öðrum en þeim, sem beinlínis snerta rekstur ríkisins í þeim skilningi, sem hér hefur verið á drepið, að þar hafa enn þyngri lóð verið lögð á vogarskál útgjaldanna. Við þetta get ég svo bætt því, að samkv. fjárlögum 1946 voru útgjöld samkv. 10. og 11. gr. 16.3 millj. kr., samkv. fjárlögum 1947 18.5 millj. kr., og í því fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir, eru þau 21.4 millj. kr. Hækkunin er að vísu mikil, en þó ekki tiltölulega eins mikil og á öðrum liðum fjárlaganna. Þetta er þó engan veginn sagt til þess að draga neitt úr þeirri þörf, sem orðin er á því að lækka rekstrarútgjöld ríkisins eins og önnur útgjöld. Ég hef mjög haft í huga ráðstafanir í þessa átt, enda er það skyldast, að af hálfu ríkisstj. sé hafizt handa til að lækka rekstrarútgjöld ríkisins. Á öndverðu hausti fékk ég skrifstofustjóra þriggja ráðuneyta og ríkisbókarann, ásamt aðalendurskoðanda ríkisins, til þess að ganga saman í nefnd til að undirbúa sparnað einmitt á rekstri ríkisins. Hefur nefndin starfað síðan í byrjun nóvember. Hún hefur haldið um 40 fundi og safnað miklu af gögnum um rekstur ríkisstofnana, starfsemi nefnda og ýmsa mikilvæga kostnaðarliði. Ég skal hér drepa á einstök atriði, er n. hefur haft til meðferðar. Sparnaðarnefndin hefur starfað síðan í byrjun nóvembermánaðar s.l. Hún hefur haldið um 40 fundi og safnað miklu af gögnum um rekstur ríkisstofnana, starfsemi nefnda o.fl. Nefndin hefur þegar skilað ríkisstj. álitsgerð um starfsemi nefnda og afhent henni frumvarp til laga um eftirlit með rekstri ríkisins og ríkisstofnana. Af þeim 112 nefndum, sem sparnaðarnefndin hefur tekið til athugunar, leggur hún til: 1. að 31 nefnd starfi áfram óbreytt. 2. að 21 nefnd og ráð verði tekin til sérstakrar athugunar af ríkisstj., með það fyrir augum, að breytt verði að verulegu leyti um starfsaðferðir þeirra og stofnana, sem heyra hér undir. 3. að 18 nefndum verði breytt og ýmist lagðar niður fljótlega eða verkefni þeirra fengin sveitarstjórnum í hendur og eru húsaleigunefndir í þeim flokki. 4. að 23 nefndir, sem nú starfa, verði með öllu lagðar niður. 5. að 19 nefndir, sem ekki starfa eins og stendur, en hafa ekki verið formlega lagðar niður, verði nú leystar upp. Árlegur sparnaður ríkisins samkv. till. n. yrði þessi: 1. af breytingum hinna 18 nefnda undir lið 3 ca. kr. 300000. 2. af niðurlagningu hinna 23 nefnda undir lið 4 ca. kr. 450000. Samtals ca. kr. 750000. Frá dregst: áætlaður kostnaður, sem áhjákvæmilega yrði að hafa, þó að nefndirnar yrðu lagðar niður, ca. kr. 150000. Sparnaður ca. kr. 600000. Nefndirnar, sem ekki starfa og nefndin vill nú láta leysa upp formlega, hafa kostað samtals ca. 500 þús. kr. meðan þær störfuðu. Jafnframt því, sem vísað er til grg. þeirrar, sem fylgdi frv., skal það tekið fram, að aðalástæðan fyrir þeirri skipan, sem sparnaðarnefndin hefur lagt til, að tekin verði upp samkv. þessu frv., er það álit n., að eina leiðin til verulegra umbóta á þessu sviði sé sú, að til sé föst ríkisstofnun, sem hafi það hlutverk eitt að hafa eftirlit með því, að rekstur ríkisins og fyrirtækja þess þenjist ekki út um of, en verði á hverjum tíma haldið innan skynsamlegra og viðráðanlegra takmarka. Útþensluna, sem verið hefur að undanförnu, þarf að stöðva nú þegar, og hverfa síðan smátt og smátt til meiri sparnaðar og betri vinnubragða á hinum ýmsu sviðum ríkisbúskaparins. Auk þessa hefur nefndin safnað ýtarlegum skýrslum um bifreiðakostnað ríkis og ríkisstofnana, og hefur niðurstaðan af þeirri athugun orðið þessi: Af 85 fólksbifreiðum, sem eru eign ríkisins, verði 28 bifreiðum skilað og þær seldar. 57 bifreiðar verði notaðar áfram á sama hátt og verið hefur. Við sölu á ofangreindum 28 bifreiðum mundi ríkissjóður alltaf losa ca. kr. 400000, auk þess sem árlegur sparnaður í minnkuðum rekstrarkostnaði bifreiða mundi nema um kr. 1000000. Það er nauðsynin sú, að einhvern tíma þarf að byrja á því að færa niður kostnaðinn við ríkisreksturinn, sem hefur knúið mig til að hefja þær aðgerðir, er að framan greinir. Það er eðlilegt, að þjóðin geri þær kröfur í sambandi við tilraunir til lækkunar á dýrtíðinni, að ríkið veifi sjálft nokkurt viðnám gegn eyðslunni innan sinna eigin stofnana. Frv. um eftirlit með rekstri ríkisins og ríkisstofnana, sem sparnaðarnefndin hefur samið, var ekki lagt fyrir þetta þing. Fullt samkomulag var ekki innan ríkisstj. um fyrirkomulag það, sem frv. gerir ráð fyrir. Hins vegar var samkomulag um aðalinnihaldið, nákvæmara eftirlit, bætta starfstilhögun og sparnað. Samkomulag var um að lögfesta til bráðabirgða heimild fyrir ríkisstj. til að láta fjmrh. fá fullt vald til að ráða því, hvort aukið sé við starfskröftum, þ.e. fjölgað starfsmönnum í stofnunum ríkisins. Þessi ákvörðun markar stefnu. Hún markar viðnám gegn hinum sívaxandi tilkostnaði. Þessi byrjun, sem á að veita viðnám á þessu sviði, lætur lítið yfir sér, en ég ætla, að hér sé rétt stefnt, og verði svo fram haldið sem hafið er, hverjir sem með þessi mál kunna að fara framvegis, þá verði afleiðingin sú, að stórum verði lækkuð rekstrarútgjöld ríkisins og ríkissjóði þá um leið gert færara en nú að styðja framfarir landsmanna til sjávar og sveita. Eins og vænta má, þegar í ríkisstj. sitja menn ýmissa flokka, er eðlilegt, að ýmislegt það sé ákveðið og lögfest, bæði í fjárlögum og öðrum lögum, sem á einn og annan hátt kemur í bága við það, sem manni væri mest að skapi, ef stefna manns eigin flokks réði eða mætti ráða. Svo er það í núv. ríkisstj. Við sjálfstæðismennirnir þar verðum oft að gjalda jáyrði við ýmsu eða þola a.m.k. það, sem við frá flokkssjónarmiði teldum betur mega fara annan veg. Hitt er meira um vert, að með þátttöku sinni í ríkisstj. hefur flokkur okkar tækifæri til þess fremur en ella að hafa heillavænleg áhrif á lausn vandamála þjóðfélagsins, sem nú eru ærin. Viðfangsefni þau, sem fyrir liggja nú og í náinni framtíð, viðreisu á fjölmörgum sviðum og baráttan gegn afleiðingum verðbólgunnar, þurfa athygli og atbeina allra þeirra, hvar í flokki sem þeir standa, sem vilja vöxt og viðgang atvinnuveganna og heill alls almennings í landinu. Þar sem framar þarf að meta þjóðarheill en flokkshagsmuni, viljum við sjálfstæðismenn fúslega leggja okkar lið til. Og þá vitum við okkur vera í samræmi við meginstefnu Sjálfstfl. og vilja hinna beztu manna meðal þjóðarinnar. Sjálfstfl. gekk í fararbroddi til að afla landinu nýrra atvinnutækja og verja fjármagni landsins til þessara hluta í tæka tíð. Markmiðið var að undirbúa öryggi í atvinnu landsmanna. Sjálfstfl. vill líka leggja sitt lið til þess að bægja frá þjóðinni þeirri hættu, sem verðbólgan bakar henni. Það er ekki nóg að hafa gnægð nýrra atvinnutækja, ef við kunnum ekki með að fara eða högum svo búskaparháttum okkar, að allt kafnar í dýrtíð. Þjóðin getur vel komizt fram úr örðugleikum þeim, sem nú standa yfir, ef vit og eining ráða athöfnum hennar. Að því viljum við sjálfstæðismenn stuðla eftir beztu getu.



Herra forseti. Þm. Sósfl. kunna illa við, þegar flett er ofan af afstöðu þeirra eins og hún var á stríðsárunum, og gekk hv. 2. þm. S–M. svo langt í ræðu sinni, að hann neitaði, að þeir hefðu verið á móti Bretum framan af styrjöldinni. Þetta veit hv. þm. sjálfur og aðrir, að er ósatt. Ég hef áður í þessum umr. tínt saman ummæli í Þjóðviljanum, sem sýna glögglega þessa afstöðu, og hvernig hún snérist, þegar Rússar voru komnir í stríðið, og ég get haldið áfram og bætt við, ef kommúnistar vilja. 19. marz 1941 sagði Þjóðviljinn: „Það verður að banna togurunum að sigla út.“ Og nú vill hv. þm. segja, að þessi afstaða hafi verið tekin í blaðinu vegna öryggis sjómannanna, til þess að koma á betri öryggisútbúnaði. Já, nú segja þeir þetta. En hvað sagði Þjóðviljinn 16. apríl 1941, þegar rætt var um aukinn öryggisútbúnað togaranna. Hann sagði orðrétt: „Þegar menn eru að heimta vopnun togaranna, þá eru þeir beinlínis að vinna að því að koma ógnum og villimennsku nazismans og stríðsins yfir Íslendinga. slíkir handlangarar Hitlers á Íslandi vilja reka sjómennina fyrir fallbyssukjafta fasista.“ Og til þess að taka af allan vafa um afstöðu kommúnista hér framan af styrjöldinni til Breta, þá ætla ég að lokum að tilfæra klausu úr Þjóðviljanum 22. jan. 1941. Þar segir svo: „Væri landið í slíku ásigkomulagi að geta varið sig, væri Ísland nú í stríði við England eins og Noregur við Þýzkaland.“ - Svo þegar Bandamenn hafa unnið stríðið, þá skríða þessir menn að fótum þeirra og tala með fjálgleik nm það, að Ísland hafi nú fórnað svo miklu fyrir þá í styrjöldinni. En þetta fal sitt á hvað er engin tilviljun, og það er engin tilviljun, að nú er verið að dæma kommúnista erlendis fyrir störf, sem þeim eru metin til landráða. Hv. 2. þm. S–M. sagði, að ég hefði margt skemmdarverkið unnið meðan ég átti átti í ríkisstj. fyrir styrjöldina. M.a. sagði hann, að ég hefði neitað um leyfi fyrir síldarverksmiðjum og bátum. Ég hygg„ að ég þurfi ekki að bera kinnroða fyrir það, sem hann nefndi, eins og högum var þá háttað. Verðmæti saltfiskútflutningsins hrapaði úr 36 milljónum niður í 17 millj. króna á ári af á milli 40 og 50 millj. króna heildarútflutningi, og ýmsir aðrir erfiðleikar voru eftir þessu. En á þessu sama tímabili voru þó reist um 25 hraðfrystihús, afköst síldarverksmiðjanna jukust um 150%, og enn fremur varð stórmikil aukning í öðrum verksmiðjuiðnaði og mjólkurbúum. Sogsvirkjuninni var komið á fót og fleiri virkjanir gerður, og þannig matti halda áfram að telja, en á sama tíma, eða þessum fjórum árum, jukust skuldir ríkisins út á við aðeins um 6,5 millj. kr. á móti allri þeirri verðmætaaukningu, sem ég hef nú drepið á. Þá minntist hv. 2. þm. S-M. á veltuskattinn og söluskattinn og sagði, að Framsfl. hefði svikið í því sambandi, og síðan las hann upp úr Tímanum í sambandi við verzlunarmálin almennt og var hissa á því, að Tíminn skyldi skrifa þannig, er Framsfl. væri í ríkisstj. En þetta sýnir aðeins heilbrigt frjálslyndi Framsfl. Það er hins vegar ekki að undra, þótt kommúnistar séu hissa á slíku, svo gersamlega gagnrýnilaust og þögult um óhappaverkin sem Blað þeirra var á meðan sá flokkur tók þátt í stjórn landsins. En á meðan þeir voru í ríkisstj. og áttu að geta haft áhrif á þetta, gerðu þeir engar till. um það. Það er því ekki einkennilegt, þó að hv. 2. þm. S-M. segist vera hissa á því, að Tíminn og Framsfl. skuli halda áfram harðri baráttu fyrir þeirri stefnu, sem flokkurinn vildi fara, þegar sá flokkur stendur nú að ríkisstj. Hv. 2. þm. S-M. talaði hér mikið um ýmislegt brask, sem ætti sér stað og væri nú í fullum gangi. En þetta brask, sem er í fullum gangi, er afleiðing af því háttalagi, sem átti sér stað, þegar flokkur þessa hv. þm. var í ríkisstj. Og það er langt frá því, að búið sé að stöðva allt það brask og annað slíkt, sem sett var í gang af þessum flokki hv. þm. á þeim tíma. Þá talaði hv. 2. þm. S-M. um sjávarútvegsmálin. Það er margt, sem ræðumenn Sósfl. ættu að varast, en alveg sérstaklega að minnast á úfgerð. Þeirra hlutur í þeim málum er þannig, að fyrir þá væri þögnin bezt. En fyrst þeir hafa valið sér það hlutskipti að klifa á þessu, er rétt að gera afskiptum þeirra af útgerðinni örlítil skil. Fyrstu stríðsárin voru blómatími fyrir íslenzka útgerð og allt fram á árið 1942, en þá skipti gersamlega um og snérist um þverbak fyrir útgerðinni. En hvað var það, sem gerðist 1942? Það var meðal annars það, að kommúnistar, sem höfðu verið studdir til valda í verkalýðsfélögunum og höfðu líf þáv. stj. í hendi sér, notuðu miskunnarlaust aðstöðu sína til þess að reka af stað verðbólguna. Fyrst og fremst bitnaði þetta á sjávarútveginum, útflutningsatvinnuveginum, því að útvegsmenn og fiskimenn gátu ekki velt af sér yfir á aðra. Ég ætla ekki að fara langt út í það að lýsa hér með eigin orðum þeim búsifjum, sem útgerðin hefur orðið fyrir af ráðabruggi kommúnista, en ætla að leiða hér vitni. Það er Landssamband íslenzkra útvegsmanna. Hinn 7. nóv. í haust gerði fjölmenn n. fyrir hönd Landssambandsins grein fyrir, hvernig ástatt er um útgerðarmálin og þróun þeirra síðustu árin. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í nál. því, sem lagt var fyrir fulltrúaráðsfund Landssambandsins hinn 11. nóv. s.l. ár og fulltrúar hafa fengið afrit af á þessum fundi, er i stórum dráttum og skýrum rakið það helzta. sem gerzt hefur í útvegsmálum þjóðarinnar frá því á árinu 1942, þegar vélbátaflotinn var rekinn með viðunandi afkomu, og jafnframt gerð grein fyrir því, hvernig dýrtíðin í landinn, sem síðan hefur jafnt og þétt aukizt ár frá ári, hefur þrengt meir og meir að aðalatvinnuvegi þjóðarinnar, sjávarútveginum, svo að yfir honum vofði fullkomið öngþveiti eða jafnvel algert hrun, ef ekki yrðu fundnar varanlegar og heilbrigðar leiðir til leiðréttingar i þessum efnum.“ Í umræddu nál. er meðal annars bent á þetta: „Þegar samningar voru gerðir við brezka matvælaeftirlitið 15112 um fisksölur til Bretlands, var vísitala framfærslukostnaðar í landinu 183 stig. Þá var verð á nýjum fiski innanlands, slægðum með haus, kr. 0.45 fyrir kg. Var afkoma vélbátaflotans þá sæmileg og hafði verið frá árinu 1940. Eftir það fer algerlega að halla undan fæti fyrir útveginum í landinu, því að frá þeim tíma fer framleiðslukostnaðurinn ört hækkandi, dýrtíðin vex, en fiskverðið stendur í stað. Þannig reynist meðalvísitala ársins 1913 að vera 257,5 stig, en fiskverðið óbreytt. Árið 1941 er meðalvísitala framfærslukostnaðarins orðin 268.5 stig og fiskverðið enn óbreytt. Enn hefur vísitalan hækkað árið 1945. eða upp í 275.5 stig, en fiskverðið enn að mestu leyti óbreytt, nema hvað greitt var 15% hærra verð - eða kr. 0.52 fyrir kg - fyrir nokkurn hluta fisks þess, sem bátaflotinn seldi til útflutnings i fiskkaupaskip það ár. Árið 1046 er meðalvísitala framfærslukostnaðarins i landinn orðin 2923/4 stig, en hækkar í des. sama ár upp í 306 stig, og er þá fiskverðið aðeins kr. 0.50 fyrir kg.“ Þá er enn fremur bent á hið mikla ósamræmi, sem er á milli tekna (launa) þeirra manna, er fá kaup sitt í hluta af afla vélbátaflotans, og hinna, sem vinna fyrir föstum launum eða tímavinnu i landi, og það i stórum stíl við óarðbæran atvinnurekstur fyrir þjóðarbúið. Í framhaldi af þessu er gerð grein fyrir hinni brýnu nauðsyn þess að koma sjávarútveginum á heilbrigðan grundvöll, svo að hægt sé að reka framleiðslutækin til sjávarins án fyrirsjáanlegs taprekstrar, og bent á ýmsar leiðir til að ná því marki. Enn fremur segir svo: „Allur fjöldi vélskipaflotans er sokkinn í skuldir. Eigendur mjög margra skipa hafa ekki getað greitt skipverjum hlut þeirra af síldveiðunum, vátryggingargjöld skipanna, afborganir og vexti af skipum eða önnur nauðsynleg útgjöld.“ Þetta er þokkaleg lýsing á afkomu sjávarútvegsins! Ekki mjög óglæsilegur vitnisburður uni afrek kommúnista í sjávarútvegmálum þau 2 ár, sem þeim var falin forusta í þeim málum. Það er komið svo í lok þessa tímabils, að engin fleyta er talin geta farið á sjó, nema ríkið taki ábyrgð á fiskverðinu, og stendur þó svo tæpt, að ekkert má út af bera, en meginhluti fiskiflotans þá þegar sokkinn í skuldir. Nú mundu sumir segja, að þetta sé bara barlómur úr útvegsmönnum, og það vantar ekki, að kommúnistar haldi því fram, þegar þeim þykir það henta. þótt þeir hafi útsendara sina í herbúðum útvegsmanna til þess að smjaðra fyrir þeim og reyna að telja þeim trú um, að kommúnistar hafi sérstakan áhuga fyrir afkomu þeirra. En því miður er þessu ekki þannig varið, að hér sé um barlóm útvegsmanna að ræða. Það er bláköld staðreynd, að verðbólgustefnan hefur reytt af útgerðinni það, sem hún var búin að hagnazt framan af styrjöldinni, og hrint henni út í fen taps og skulda. En hvað er þá um fiskimenn, sjómenn? Hefur þá fjármagnið frá útgerðinni ekki runnið til þeirra? Hafa menn ekki stundum heyrt kommúnista guma af því, að þeir hefðu svo mikinn áhuga fyrir afkomu fiskimanna? En það er nú öðru nær en að þannig hafi verið á málum haldið. Í því sambandi skal ég ekki nefna margar tölur, en rifja upp einn vitnisburð. Sá vitnisburður er frá hendi hagfræðinganna fjögurra. sem gerðu upp fjárhags- og atvinnumálin haustið 1946, sömu dagana og kommúnistar voru að hrökklast frá yfirstjórn sjávarútvegsmálanna. Einn af þessum hagfræðingum hefur að minnsta kosti fram að þessu verið sérstakur áhugamaður í liði kommúnista. En hagfræðingarnir segja svo: „Þetta yfirlit ætti að nægja til þess að sýna, hversu geysialvarlegt ástandið er nú í þessum efnum. Sjómenn og landmenn vélbátaflotans vinna erfiðara og áhættusamara starf en nokkrir aðrir þegnar þjóðfélagsins. Aðbúnaður þeirra í verstöðvum er víða ekki mönnum samboðinn. Þeir verða mikinn hluta ársins að lifa fjarri fjölskyldum sínum. Það starf, sem þeir inna af hendi, hefur úrslitaþýðingu fyrir velferð þjóðarinnar. Samt fer því fjarri, að þessir menn hafi sambærilegar tekjur við aðra landverkamenn, hvað þá meiri. Um ástæðurnar fyrir þessari þróun þarf ekki að fjölyrða. Vélbátaútgerðin hefur ekki getað tekið þátt í kapphlaupinu um vinnuaflið á síðari árum, vegna þess að verð hennar er ákveðið á erlendum markaði. Um hitt þarf ekki heldur að fjölyrða, að vá er fyrir dyrum, séu ekki skjótar ráðstafanir gerðar til úrbóta, og engin tök verða á að manna skipin, meðan þetta tekjuhlutfall helzt og næg atvinna er í landinu.“ Þetta er ófagur vitnisburður um aðbúnaðinn að hluta- og fiskimönnum, en hann er sannur. Það er ekki að furða, þótt kommúnistar vilji guma af afrekum sínum í þessum efnum. Það er blátt áfram grátlegt að horfa upp á það, hvernig glæsilegir afkomumöguleikar fyrir undirstöðuframleiðslu landsmanna til útflutnings hafa verið skemmdir og öllu snúið upp í sama baslið og menn þekktu svo allt of vel á tímum verðfalls og markaðstapa fyrir stríð, og út yfir tekur, að svona var á málum haldið og allt sett í þessa sjálfheldu án þess, að nokkrar ytri ástæður kæmu þar til. Það er þrýstingurinn á útgerðina innan frá, sem reið baggamuninn um afkomuna, og kommúnistar lögðu til eldsneytið manna mest, þótt fleiri kæmu þar að. En með þessu er ekki sögð öll sagan um afrek kommúnista í sjávarútvegsmálum. Af eðlilegum ástæðum vilja þeir nú sem minnst um það tala, sem þegar hefur verið rætt, en í stað þess guma þeir af hinum miklu framkvæmdum. En hverjar voru hinar miklu framkvæmdir sérstaklega? Jú, bygging tveggja síldarverksmiðja, sem allir flokkar höfðu sameiginlega ákveðið, að skyldi komast á fót. Það er því ekkert sérstaklega kommúnistum að þakka, að verksmiðjurnar voru byggðar, en það er framkvæmdin á byggingunum, sem kommúnistar eiga að svara fyrir. Og hvernig tókst hún? Með því blygðunarleysi og þeirri óskammfeilni, sem einkennir forustumenn þeirra, héldu þeir þannig á framkvæmdinni, að annað eins hefur víst aldrei þekkzt i íslenzkri stjórnmálasögu, og hefur það sukk og ráðleysi valdið útgerðinni milljónatuga fremur en milljóna tjóni. Þetta verða útgerðarmenn og sjómenn að greiða á næstu árum í lægra hrásíldarverði. Málefnum útvegsins hefur verið þannig komið, að það er ekki létt verk að bæta úr. Dýrtíðarlöggjöf núv. ríkisstj. er fyrsta tilraunin, sem framgang fékk, sem gerð er til þess að bæta úr þessu, þótt skammt nái. Áður höfðu verið gerðar ítrekaðar tilraunir til þess að koma í veg fyrir, að svo þyrfti að fara fyrir útgerðinni sem komið er, en þær tilraunir reyndust árangurslausar. Það þarf ekki að taka það fram, það vita allir, að kommúnistar hafa gengið berserksgang á móti öllum dýrtíðarráðstöfunum ríkisstj., sem fyrst og fremst koma sjávarútveginum til góða. Þeir gera það ekki endasleppt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Það voru ekki svo lítil tíðindi, sem hæstv. fjmrh. (JJós) flutti okkur fyrir skammri stundu. Hann sagði: ný stefna er mörkuð, stefna viðnáms gegn vaxandi útgjöldum. - Og hæstv. ráðh. sýndi fram á, hvernig þessi nýja stefna kæmi fram. En hún er sú, að það á að spara 600 þús. kr. Ja, það er ekki búið að gera það, en það á að gera það, segir hæstv. ráðh. Það á að leggja niður nokkrar nefndir og þannig spara þessar 600 þús. kr., en á sama tíma ætlar ríkisstj. að setja á laggirnar fjárhagsráð og viðskiptanefnd, sem mun kosta um 4 millj. kr. Og svo er stefnan mörkuð, og þannig á að spyrna fótum við vaxandi útgjöldum. Það eru sparaðar eða það á að spara 600 þús. kr., en 4 millj. kr. er fleygt. Ég ætla svo ekki að eyða fleiri orðum út af ræðu hæstv. fjmrh. Hann hefur á glæsilegan hátt lýst stefnu ríkisstj. Klækir og ráðleysi er yfirskriftin yfir hennar stefnu og starfi. Ég vil þá víkja nokkrum orðum að hæstv. samgmrh. Hann minntist á þær markvissu öfgar, sem eru í tollamálum og hv. 2. þm. S-M. hafði gert að umtalsefni. Hæstv. ráðh. var í vandræðum. Hann sagði: Að vísu hefur stj. lagt á tolla og það verulega háa tolla, en þeir eru bara svo dásamlega gerðir, að þeir koma ekki niður á almenningi, því að þeir eru aðeins lagðir á óþarfa varning. - Samkvæmt þeirri kenningu er óþarfi að ganga í fötum. Það er nýstárleg kenning, að byggingarefni og fatnaður heyri undir óþarfa og snerti ekki almenning, þó að þær vörur hækki í verði. Þá kemur söluskatturinn. Hv. 2. þm. S–M. var að tala um, hvernig Framsfl. hefði með hnúum og hnefum barizt gegn sams konar skatti fyrir 2 árum. Því var að vísu haldið fram af Framsfl., að þessi skattur væri nokkuð annars eðlis en eldri söluskatturinn, því að áður var gert ráð fyrir, að þessi kæmi fram í vöruveltu, en nú eiga verzlanirnar sjálfar að borga hann. Áður var þetta að dómi Framsfl. gífurlegur skattur á kaupfélögin, en nú kæmi hann niður á kaupmönnum. En hæstv. samgmrh. vildi ekki leyfa samstarfsflokki sínum að búa lengi í þessu skjóli. Hann lýsti yfir, að í raun og veru væri skatturinn tekinn af verzlununum, þannig að álagning á vörur væri lækkuð sem næst því, sem skattinum nemur. Þetta mun rétt vera. En ég verð að segja, að slík ráðstöfun virðist til þess gerð meðal annars að láta Framsfl. drekka bikar smánarinnar í botn og láta hann þannig kingja hverju einasta orði, sem hann hefur flutt út um alla byggð landsins út af söluskattinum fyrri. Nú stendur hann með ánægju að framkvæmd þessa skatts, sem í öllum meginatriðum er nákvæmlega eins, að einu undanskildu, að hann er lítið eitt hærri. Þá segir hæstv. ráðh., að það sé nú verið að undirbúa alveg nýjar reglur um úthlutun innflutningsleyfa, og eigi nú að koma þar á nýrri skipan í reglugerð í samræmi við loforð ríkisstj. Ég hef haft þá ágætu aðstöðu til þess að heyra formann fjárhagsráðs tala um þessar nýju reglur. Hann sagði, að það mætti skilja þær svona og það mætti líka skilja þær hinsveginn og það mætti skilja þær á marga vegu, og svo las hann upp nokkrar greinar þessarar reglugerðar, sem hann sagði, að segðu bókstaflega ekki neitt um það, hvernig ætti að framkvæma þetta starf. Já, vinna fyrir alla, sagði hæstv. ráðh. enn fremur. Ríkisstj. hefur efnt loforð sitt, sem hún gaf, þegar hún tók við völdum. En má ég spyrja hæstv. ráðh.: Hvaða vinnu ætlaði ríkisstj. þeim þúsundum manna, sem í vetur hafa unnið að því að veiða síld uppi í Hvalfirði og gera hana að markaðsvöru? Það er alveg víst, að ef þetta óvænta happ með síldveiðina í vetur, sem náttúran sjálf hefur fært til okkar, hefði ekki átt sér stað, þá hefði ekki orðið um atvinnu að ræða, sem ríkisstjórnin hefði gert ráðstafanir til, heldur hefði orðið algert atvinnuleysi í Rvík og víðar um land. Það er sýndarleikur og glæfraspil, sagði hæstv. ráðh., þegar verkalýðurinn fer fram á kauphækkanir. Fyrir ári síðan var það blátt áfram glæpur. Í ár er það sýndarleikur og glæfraspil. Svo er því bætt við, að með því að verkalýðurinn fari fram á kauphækkun, þá sé verið með því að eyðileggja framleiðslukerfi þjóðarinnar. Verkalýðurinn hefur heyrt þessi orð áður. Frá upphafi síns vegar hefur hann heyrt þau. Verkalýðurinn hefur aldrei farið svo fram á kauphækkanir, að atvinnurekendur hafi ekki haldið fram, að með því væri verið að reyna að eyðileggja atvinnuvegi þjóðarinnar. Hæstv. ráðh. lauk máli sínu með því að óska eftir, að þjóðin kynnti sér þessi mál. Ég tek undir þá ósk. Ég vil, að þjóðin kynni sér vel þessi mál, og ég vona, að hún hafi hlustað með mikilli athygli á orð þessara þriggja ráðh., sem talað hafa. Það má heyrast, að góð samvinna hefur verið innan stj. Það lítur helzt út fyrir. að þeir hefðu átt að geta komizt af með eina ræðu, og mér virðist það bera vott um, hvernig samkomulagið er á stjórnarheimilinu, að þrír ráðh. skuli þurfa að halda sömu ræðuna, sem var í höfuðatriðum á þessa leið: Kommúnistar eru ofbeldismenn, Rússar eru ofbeldismenn, og þeir sýna yfirgang í Tékkóslóvakíu, og það er verið að farga frelsi Finnlands. - Þetta var höfuðinntak í ræðum þessara þriggja ráðh., vissulega með margvíslegum tilbrigðum. Ég skal nú víkja að nokkrum einstökum atriðum í ræðum þessara hæstv. ráðh., og byrja ég þá á ræðu hæstv. forsrh. Hæstv. forsrh. er mjög háttvís maður, og hann talaði alveg sérstaklega þannig við þetta tækifæri. Hann notaði sem sé tímann til þess að ráðast með sínum venjulegu stóryrðum að hv. þm. Siglf., Áka Jakobssyni. Ég ætla ekki að rekja það mál ýtarlega hér, því hafa verið gerð skil. En þessi hæstv. ráðh. sagði, að það væri búið að gera upp reikninga fyrir flugvöllinn 1946, og niðurstaðan væri ekki glæsileg. Þar væri um halla á þriðju millj. kr. að ræða. En hvernig er þetta gert upp? Það er þannig, að teknar eru með til útgjalda allar endurbætur á öllum flugvöllum landsins og allir styrkir til flugnáms og annað slíkt. Sem sé, dæmið er gert upp á sama hátt og þann, ef svo væri t.d. gert um vegamál okkar, að það fé, sem færi til endurbóta á vegum, yrði þannig fært út, og svo sagt, að þetta sé fals og svindl hjá vegamálastjóra. En úr því að svo mjög er talað um framlag undir fyrrv. hæstv. atvmrh., Áka Jakobssonar, hversu þær hafi verið dýrar, væri þá ekki rétt, að hæstv. dómsmrh. segði okkur um hitaveituna, hvað þær framkvæmdir hefðu kostað, og um vatnsveituna og þá ekki sízt um eimtúrbínustöðina, sem átti að kosta 8 millj., en er nú komin upp fyrir 20 millj. kr. Þetta er ráðsmennska, sem er að skapi hæstv. ráðh. Þarna eru þeirra menn, sem standa að verki. Og svo gæti hæstv. ráðh. sagt okkur eitthvað um það, hvaða heimild hann hefur til þess að taka 90 þús. kr. - eða vel það - til þess að klastra við sumarbústað handa sér og sínum samráðh. á Þingvöllum. Þetta væru líka upplýsingar, ef um þær mætti tala. Þá var hæstv. ráðh. að tala um verkalýðshreyfinguna. Hann sagði, að hún hefði orðið fyrir miklum hnekki sér til vansa. Og hún hefði þegar, fyrir óheillaáhrif kommúnista, útilokað sig frá verkalýðshreyfingu Norðurlanda með því að kjósa mann úr Sósfl. sem forseta Alþýðusambandsins. Hvílíkt lýðræði, ef íslenzkir verkamenn kjósa Hermann Guðmundsson, en ekki Sigurjón Á. Ólafsson, þá er búið að vera með það! Og að þá skuli vera sagt, að íslenzkir verkamenn geti ekki átt neina samleið eða samstarf við verkalýðshreyfingu á Norðurlöndum! En meðan Alþfl. mátti sín í þessari hreyfingu, þá höfðu Alþýðuflokksmenn einir rétt til umboðsstarfs, og þannig er hugsunarhátturinn enn. Þannig er lýðræðið, að aðeins ef Alþfl. á Norðurlöndum ræður verkalýðshreyfingunni, þá er hægt að hafa samstarf. Svo er sagt, og náttúrlega af þeim sömu aðilum, að verkalýðshreyfingin á Norðurlöndum hefði skilið, að ekki mátti gera kröfur til atvinnulífsins, það yrði að stilla þeim í hóf, til þess að forðast verðbólgu og dýrtíð í landinu. Verkamenn hafa heyrt þetta fyrr. Ólafur Friðriksson heyrði það, og Sigurjón Á. Ólafsson heyrði það, þegar hann á sínum æskudögum barðist fyrir verkalýðshreyfinguna. En það má víst ekki minnast á það, hvernig hæstv. forsrh. og hans flokkur á Norðurlöndum hefur nú algerlega hafnað öllum sínum fyrri stefnumálum og gengið í lið með auðvaldinn og afturhaldinu. Um variasjónir hæstv. menntmrh. ætla ég ekki að segja mörg orð. Þær voru eitthvað á þessa leið: tap, aftur tap. - En þessi maður hefur árum saman verið ráðh. - og alltaf tap, ekkert annað en tap. Það eru alltaf erfiðleikar, alltaf vandræði og alltaf eymd í kringum þennan mann. Og það er orðið svo í mínum huga, að það eru tvö hugtök þar samstundis, og man ég aldrei svo annað, að ekki komi hitt í huga, og það er: Eysteinn og eymdin. Svo ætla ég að gefa ykkur upplýsingar, sem getið er um í grein í Tímanum í dag. Þar segir: „Þegar 400 þús. kr. heimanmundur var fluttur vestur um haf á einn bretti, steinþagði Þjóðviljinn. Þegar faktúran fannst í tunnunni, steinþagði Þjóðviljinn.“ Tíminn hefur sjálfur upplýst, að það var hæstv. núv. fjmrh. (JJós), sem kom þessum 400 þús. kr. undan vestur um haf. Tíminn. málgagn Framsfl., talar mikið um þessar falsanir og framkomu kommúnistanna í því sambandi, en hæstv. ráðh. Framsfl., Bjarni Ásgeirsson, hallar sér nú upp að ráðh. með faktúruna í tunnunni og virðist vera ánægður. Það má segja: Sælir eru einfaldir. Ræða hæstv. dómsmrh. snerist mikið um hann sjálfan. Hann byrjaði að segja: Kommúnistar hata mig. Í vetur sagði hann: Kommúnistar hlæja að mér. Nú segir hann: kommúnistar hata mig svo mikið, að þeir eru jafnvel vondir við hann Svein bróður minn líka. Svo segir hæstv. ráðh.: Sigfús Sigurhjartarson flutti till. um að afnema vínveitingar í opinberum veizlum, en Molotov heldur drykkjuveizlur austur í Moskvu. - Svona talar hæstv. dómsmrh. En ég álít, að þótt þessi maður hafi átt erfitt með að fylgja eftir leikfélögum sínum í sínu ungdæmi, þá þurfi hann ekki að vera haldinn af þeirri minnimáttarkennd, sem síðar hefur skapað honum ofsóknarbrjálæði. Hann kom víða við og sagði sögur. Hann sagði t.d. sögu um einn forsrh. í friðsömu ríki, sem við höfum haft vingott við, sem hefði sagt það við sína þm., að ef þeir samþ. ekki þetta frv., yrðu þeir allir drepnir. Nú langar mig að spyrja: Hvernig stendur á þessu? Hvað hefur gerzt? Það er verið að tala um Tékkóslóvakíu. Hvað hefur gerzt þar? Það hefur gerzt þar, að þar var samsteypustjórn allra flokka. Hún ætlaði að halda blönduðu skipulagi, þar sem kapítalisminn ríkti ásamt öðrum öflum. Svo skeði það, að meiri hl. stj. vildi ganga lengra inn á braut þjóðnýtingarinnar. Þeir vildu stíga það spor til fulls. Aðrir ráðh. voru ekki á sama máli. Meiri hl. myndaði stjórn, og sú stj. er studd af yfirgnæfandi meiri hl. þings. líkur stuðningur og stj. Stefáns Jóhanns hefur á þingi Íslendinga. Svo eru spunnar upp sögur um, að það eigi að fresta kosningum. Hver veit það? Ég veit ekki betur en að hér hafi einu sinni verið gegn stjskr. frestað kosningum í heilt ár, og ekki man ég til þess, að Tékkar sýndu okkur neinn samúðarvott. Það eru að gerast átök milli auðvaldsins og sósíalismans. Í Tékkóslóvakíu var einhver Hallgrímur Benediktsson, sem seldi sement og vildi græða, en þjóðin sagði: Það er rétt að þjóðnýta þetta fyrirtæki. - Þar var líka S. Árnason & Co., sem ef til vill geymdi faktúrur í tunnu. Ég veit ekki, hvort fjmrh. þar hefur verið í því fyrirtæki. Þetta hefur gerzt þar, og hver veit nema andstaða þeirra Hallgríms Benediktssonar, S. Árnasonar og Co. og Völundar Tékkóslóvakíu, sem hefur verið aðalhluthafinn í Morgunblaðinu þar, hafi verið svo hatrömm, að það hafi þurft að beita þá harðari tökum en æskilegt hefði verið? Nú hefur það verið svo, að öll átök í heiminum hafa skeð með meiri og minni hörku. Svo er það Marshallhjálpin. Lítum á það. Í Ameríku hefur verið mesta auðvaldsskipulag heimsins. Þar er geysileg framleiðsla, og framtíðarframleiðslan er svo mikil, að það er engin leið fyrir þjóðina að nota sér þá framleiðslu alla. Það eru afleiðingar kreppunnar. Ameríka veit þetta vel. Hún er að reyna að vinna markaði og bjarga sér. Hún ætlar að lána- stórkostlegar fjárfúlgur til annarra þjóða. til þess að þær kaupi vörur frá Ameríku. Íslendingum eru boðnar 30 millj. dollara, sem er kringum 250 millj. kr. Fyrir það eigum við að kaupa amerískar vörur, skv. 10. § 6. tölulið um Marshallhjálpina, og fyrir þetta eigum við að leggja til hliðar jafnháa upphæð hér heima, sem við megum ekki ráðstafa, nema með samþykki Ameríkana, og af þessu eigum við að gjalda skatt um ókominn tíma. Því miður er tími minn búinn. Íslenzka þjóðin er hugsandi, og ég vona, að hún taki sér tíma til þess að hugsa um það, sem er að gerast í heiminum, og þá er ég sannfærður um, að hún stendur með sósíalismanum, en ekki með því auðvaldi, sem nú situr í ráðherrastólum á Íslandi.



Herra forseti. Hv. alþm. og hlustendur hafa nú hlustað á málflutning stjórnarandstöðunnar, kommúnista, í eldhúsinu að þessu sinni. Sá málflutningur kom okkur, sem til þekkjum, ekki á óvart. Það var sami grautur í sömu skál. Fyrst reið formaður flokksins, hv. 2. þm. Reykv., á vaðið. Var ræða hans hinn undarlegasti samsetningur, blandaður hinum gífuryrtustu árásum á Bandaríkin og venjulegum órökstuddum og ósönnum árásum á ríkisstj. En samtímis var ræða hans blandin mikilli volæðiskenndri hræðslu og um leið ógnunum til íslenzku þjóðarinnar um það, að Ísland yrði eyðilagt og þjóðin afmáð. Minnir það nokkuð á orð rússnesku blaðanna um áramótin 1939–40. þar sem sagt var, að finnsku þjóðina ætti að afmá af yfirborði jarðarinnar. Það var af þeirri ástæðu, að þessu stórveldi þótti hin frjálsa og dugmikla finnska þjóð ekki nægilega eftirlátssöm um afsal á hluta af landi sínu og til þess að veita erlendu stórveldi þar herstöðvar. En mundi nú hv. 2. þm. Reykv. tala í umboði einhvers stórveldis, sem ekki þætti íslenzka þjóðin og ríkisstj. hennar nógu stimamjúk og fús til þess að viðurkenna og játast undir hinn nýja austræna sið? - Hv. þm. ógnaði með atómbombu. Hann á eftir að svara hæstv. utanrrh. um það, hvaðan sú atómbomba ætti að koma. Íslendingar óttast ekki, að stórveldi Vestur-Evrópu né Bandaríkin muni ráðast á Ísland og íslenzku þjóðina, hvorki með atómbombu né öðru. Þessi ríki hafa sýnt það á síðustu tímum, að þau virða rétt og sjálfstæði smáríkjanna og hafa allra sízt í huga að leggja undir sig önnur lönd. En hvaðan á þá atómbomban að koma? Hv. 2. þm. Reykv. (EOl) á eftir að gera nánari grein fyrir því. Hv. 2. þm. S-M. (LJós) átti að hafa það hlutverk að bera af flokki sínum þau þungu spjótalög, er að honum var beint í gærkvöld. En varnirnar voru engar, enda var ekki hægt að koma þeim við. Ekkert var hægt að hrekja af þeim rökstuddu árásum, sem beint var að fjárhagsóreiðunni miklu, er dafnaði eins og blóm í vermireit undir verndarvæng kommúnista, þegar þeir voru í ríkisstj. Fjársukkið og spillingin í sambandi við byggingu síldarverksmiðja ríkisins, landssmiðjuna, bátabyggingarnar, flugmálin og fiskimálanefnd var á engan hátt hægt að verja, enda gerði hv. 2. þm. S-M. (LJós) enga frambærilega tilraun til þess. Hann reyndi aðeins af veikum mætti og án árangurs að skjóta nokkrum embættismönnum og starfsmönnum sem skildi fyrir fyrrv. ráðh. kommúnista til afsökunar dæmafáu sukki því og óreiðu, er ríkti undir stjórn kommúnista hvarvetna þar, sem þeir fórn með völd í atvinnu- og fjármálum þjóðarinnar. Þessi hv. þm. tók undir þann sífellda söng, sem kommúnistar hafa kyrjað það rúmlega ár, sem núv. ríkisstj. hefur setið að völdum. Þegar fyrir ári síðan fullyrtu kommúnistar, að atvinnuleysið væri að halda innreið sína í landið og að stj. væri að auka stórlega á dýrtíðina. En sem betur fer hefur þessi hrunsöngur kommúnista reynzt falskur. Þrátt fyrir allar tilraunir kommúnista til þess að skapa öngþveiti og vandræði í atvinnulífinu hefur tekizt að hindra atvinnuleysi. Og þegar núv. ríkisstj. tók við völdum, var verðvísitalan 316 stig, og nú er hún 319 stig. Þannig hafa kommúnistar reynzt algerðir falsspámenn, þó að ekki hafi þá skort viljann til þess að gera hrunóskir sínar að áhrínsorðum. Þá vil ég snúa mér að hv. 6. þm. Reykv. (SigfS). Hann sagði aðeins út af þeim aðfinnslum og þeim sönnunargögnum, sem fram voru færð til stuðnings því, sem sagt var um fjársukkið á meðan kommúnistar voru í stj., að það væri að kenna rangri reikningsfærslu þeirra manna, sem þetta unnu. Til þess voru fengnir færir menn og sérfróðir að gera upp sukkið og gefa skýrslu um það, hvernig ástandið væri. Það er alveg áreiðanlegt, að þeir menn, sem tóku þetta að sér og reyndu að komast til botns í þessu sukki, voru fullkomlega starfi sínu vaxnir og hafa enga tilraun gert til þess að láta annað koma í ljós en það, sem var satt og rétt, og var álitið fengið út úr þeim mjög ófullkomnu reikningum og gögnum, sem fyrir lágu. Það þýðir ekki að reyna að skjóta sér undan þessu rökstudda ámæli með því að segja, að færir menn, sem endurskoðað hafa þessa reikningsfærslu og starfsaðferðir, hafi viljað láta eitthvað annað koma í ljós en það sem rétt var. Þeirra skýrsla stendur algerlega óhögguð. Þá var það önnur aðalaðfinnsla hv. 6. þm. Reykv. (SigfS), að hent hefði verið í það 90 þús. kr. - eins og hann orðaði það - að klastra við sumarbústaði ráðherranna á Þingvöllum nú á síðastliðnu ári. Fyrir nokkrum dögum var frá því skýrt í Þjóðviljanum, að það væru 100 þús. kr. Nú er það komið niður í 90 þús. Ég býst við, að það muni lækka í meðförunum um nokkra tugi þúsunda, a.m.k. þarf það að gera það, til þess að komast nokkuð nærri því rétta. En úr því að nokkuð er á þetta minnzt, er ástæða til að geta um, hver voru höfuðrökin til þess. að nokkuð miklu fé þurfti að verja til alveg bráðnauðsynlegs viðhalds á þessum bústað. Það var sama ástæðan og skýrt var frá í gærkvöld í sambandi við veru kommúnista í stj., að svo illa var farið með fjármuni ríkisins og eignir, að stórtjón varð að. Það skeði það ólán, á sama hátt og ráðh. kommúnista komust í stj., að þeir komust inn í þennan bústað um skeið, og ég hef aldrei komið að ömurlegra býli, sem átti að heita mannabústaður. Hvernig sem á því hefur staðið og af hverju sem það hefur stafað, varð árangurinn af setu þeirra þarna, eins og setu þeirra í stj., að þeir skildu eftir sig auðn og skemmdarverk. Þessi sami þm. (SigfS) minntist nokkuð á þá ömurlegu staðreynd, sem ég gerði grein fyrir í ræðu minni í gærkvöld, að vegna yfirráða kommúnista hafa íslenzk verkalýðssamtök slitnað úr tengslum við norræn verkalýðssamtök. Honum fannst það vera eins konar gikksháttur af alþýðusamtökum Norðurlanda að afþakka samstarf við þá verkalýðshreyfingu á Íslandi, sem er undir stjórn kommúnista. Hann um það. Norræn verkalýðssamtök eiga sina sögu, - sögu um afrek, sem þau hafa unnið fyrir sína þjóð. Herra Sigfús Sigurhjartarson á ekki langa sögu í íslenzkum stjórnmálum, en þó nógu langa til þess, að hann hefur brugðizt þeim, sem fyrr treystu honum, og horfið þaðan burt til andstæðinganna. Hann ætti allra manna sízt.að setja sig á þann háa hest að dæma norræn alþýðusamtök. Hann hefur engin skilyrði til þess. - Og svo kastar tólfunum hjá þessum hv. þm., þegar hann segir, að norræn alþýðusamtök og verkalýðshreyfing sé orðin slík, að hún sé gengin á mála hjá atvinnurekendum. Það má segja það, að þeir segja mest um Ólaf kóng, sem hvorki hafa heyrt hann né séð. Og ég er alveg viss um það, að hv. 6. þm. Reykv. (SigfS) þekkir ekkert til norrænna alþýðusamtaka, en hann skortir ekki hvatvísi til þess að kveða upp yfir þeim rangan dóm. Svo kom þessi hv. þm. inn á það að ræða um Tékkóslóvakíu. Ekki veit ég, hvort hv. 4. landsk. (BrB) hefur komið til hans áður en hann hélt þessa ræðu, eins og hann gerði á stúdentafundinum um daginn, þegar hann skipaði þm. að fara upp á pallinn og ,játa sína kommúnistísku trú. Sigfús Sigurhjartarson hlýddi og talaði á stúdentafundinum. Það má vel vera, að Brynjólfur Bjarnason hafi nú kippt í spottann og látið hann vita, að nú dygði ekki að láta eingöngu íslenzka stúdenta heyra hina einu sáluhjálplegu trú. Hann yrði að láta allan almenning heyra hana, og það gerði Sigfús Sigurhjartarson sannarlega duglega. Ég held, að Áki Jakobsson ætti nú að fara að endurskoða þá fullyrðingu sína, sem hann flutti hér á þ. fyrir nokkru síðan, að Sigfús Sigurhjartarson væri ekki kommúnisti og jafnvel svívirðilegir sósíaldemókrat, því að sósíaldemókratar eru alltaf svívirðilegir í augum þessara manna. Sigfús Sigurhjartarson hefur nú dregið af sér slyðruorðið. Hann fór hér upp í pontuna og talaði um, hvað hefði gerzt í Tékkóslóvakíu. Þar voru nokkrir vondir menn, - svo vondir, að þeir rufu stjórnarsamstarfið. Þá var mynduð ný stjórn. Það var ágæt stjórn, og hún ríkir nú í Tékkóslóvakíu. Búið! Já, það þarf mikil brjóstheilindi til þess að ræða þannig um þennan hörmulegasta þátt í sögu Tékkóslóvakíu. Það vita allir, sem nokkuð vilja vita, að í Tékkóslóvakíu var gerð uppreisn. Fyrst var hrúgað mönnum inn í lögregluna, þvert á móti vilja meiri hluta stj. Þegar að því var fundið og krafizt, að þetta yrði leiðrétt, þá hófust atburðirnir, sem allir þekkja. Og það vita einnig allir, sem nokkuð vilja vita eða nokkuð vilja þekkja, að í Tékkóslóvakíu ríkir nú einræði, fullkomið einræði í skjóli nágrannastórveldis, - að minnihlutaflokkur. sem hafði aðeins tæp 40% af þjóðinni í síðustu kosningum, en talið var að væri að tapa, tók völdin með ofbeldi og heldur þeim með ofbeldi. Ég minntist á það í ræðu minni í gær, hvað það væri ömurlegt, þegar heimsþekkt skáld, eins og Martin Andersen-Nexö, lýsti því yfir, að Jan Mazaryk hefði verið vestrænn sósíaldemókrat og hann hefði bætt fyrir brot sitt með því að svipta sig lífi. Þannig er hugsanagangur hinna sanntrúuðu kommúnista, en ég held aðeins, að 6. þm. Reykv. sé ekki sanntrúaður kommúnisti. Hann er það ekki að minni hyggju. Hann skortir skoðun, en hann fyllir þann flokkinn, sem honum finnst vindurinn blása bezt í. Svo minntist þessi þm. á Marshalláætlunína og fór um hana álíka orðum og trúaðir skoðanabræður hans yfirleitt gera, taldi hana óalandi og óferjandi. Ég skýrði frá því í gærkvöld, hvernig verkalýðssamtökin í Evrópu hefðu tekið fegins hendi þessari miklu aðstoð. þessari framréttu hönd. En það er líka vitað, að kommúnistar hvar sem er hamast gegn framkvæmd Marshalláætlunarinnar. Það gera líka fleiri menn og það gera menn í Bandaríkjunum. Það eru ekki frjálslyndu öflin þar í landi, sem berjast gegn Marshalláætluninni. Það eru þeir, sem kommúnistar kalla Wall-Street menn. Það eru menn eins og Taft öldungadeildarþingmaður. sem reyna að draga úr Marshalláætluninni. Það er sami maður, sem kom í gegn löggjöf um verkalýðssamtökin í Bandaríkjunum. Það er eins og endranær, að það er skammt öfganna á milli og oft eru þeir bandamenn, kommúnistar og hinir svæsnustu íhaldsmenn. Útvarpsumræður þær, er farið hafa fram í gærkvöld og í kvöld, sýna það mætavel, að ástand og horfur í umheiminum orka nú meira á íslenzk stjórnmál en nokkru sinni fyrr. Hér á landi eins og annars staðar starfar stjórnmálaflokkur, sem frekar öllu öðru leggur stund á þjónustu við umsvifamikið og ágengt stórveldi og hagar afstöðu sinni til innanlandsmála í samræmi við það. Þetta eru kommúnistar, sem öllu ráða í svonefndum Sameiningarflokki alþýðu. Þeir eru andvígir lýðræði í norrænni og vestrænni merkingu, en hylla af heilum hug það, sem Austur-Evrópuríkin kalla nú alþýðulýðræði eða framkvæmdalýðræði, en áður var nefnt alræði öreiganna, sem fólgið er í allsráðun eins stjórnmálaflokks - kommúnista. Gegn þessu hættulega og ofstækisfulla hugsanakerfi verða allir sannir lýðræðissinnar að sameinast og gera áhrif þess engu ráðandi í landinn. Og það er einnig nauðsynlegt til þess að sjálfstæði Íslands verði varið og verndað, að umboðsmenn og vikapiltar erlends valds verði með öllu áhrifalausir í íslenzkum stjórnmálum. Þótt þessi að sumu leyti neikvæða barátta sé mjög nauðsynleg og megi aldrei gleymast, þá er þó víst og áreiðanlegt, að taka verður upp ákveðna, jákvæða baráttu fyrir aukinni hagsæld og öryggi almennings í landinu. Er þar mest þörf á að tryggja öruggan og sístarfandi atvinnurekstur og framleiðslustarfsemi, bæði til þess að viðhalda nægri og vellaunaðri vinnu handa öllum landsmönnum og til gjaldeyrisöflunar, svo að unnt sé að fá til landsins nægilegar nauðsynjar. Þá þarf vel að standa á verði gegn verðbólgunni og skipta réttilega takmörkuðum nauðsynjum, sem hægt er að flytja til landsins. Núv. ríkisstj. hefur reynt að gera það, sem í hennar valdi stendur í þessum efnum, og er heitið á alla þjóðholla og réttsýna menn að styðja hana í því oft erfiða starfi.



Ég mun eigi nota ræðutímann, sem mér er ætlaður, til þess að taka þátt í þeim deilum, sem hér fara fram milli stjórnarinnar og stjórnarandstöðunnar. Ég get þó eigi stillt mig um að láta í ljós undrun mína yfir því, hvernig stjórnarandstaðan hagar ádeilum sínum. Þær hafa beinzt fyrst og fremst að því að vita utanríkismálastefnu stjórnarinnar og aðgerðir hennar í sambandi við utanríkisverzlunina. En flestir þeirra, sem eigi hafa fengið austrænt vagl á bæði augu, munu sammála um það, að einmitt í þessum málum hafi stj. bezt tekizt og fyrir afskipti sín af þeim eigi hún því sízt ámæli skilið. Í þeim fáu orðum, sem ég segi hér, vildi ég lýsa frá mínu sjónarmiði þeirri þróun, sem átt hefur sér stað síðari árin í fjármála- og viðskiptalífi þjóðarinnar. Það orkar einskis tvímælis, að þjóðin stóð mjög einhuga að þeirri tilraun, sem hófst við stjórnarmyndunina haustið 1944 til að reisa úr rústum og endurskapa atvinnulíf landsins. Þjóðin var enn þá minnug þess ástands, sem hér ríkti á árunum 1934–1939, og hún mátti ekki til þess hugsa, að það endurtæki sig. Hún krafðist nýrra tækja, hún krafðist vinnu handa öllum, sem unnið gætu, og hún gerði raunar einnig að ýmsu leyti meiri kröfur til lífsþæginda en áður hafði verið gert. Var það eðlileg afleiðing hinnar almennu velmegunar, sem fyrst og fremst stafaði af setuliðsvinnunni. Mikil kaupgeta leiðir jafnan til aukinnar eyðslu. Það er óbrigðul reynsla allra alda. Andstaða þáverandi stjórnarandstöðu gegn nýsköpuninni var ákaflega hjáróma. Var jöfnum höndum deilt á stj. fyrir það, að geyst væri farið, og hitt, að of lítið væri að gert. Það má nú ef til vill segja, að enn þá sé of snemmt að byggja dóma um nýsköpun á þeirri reynslu, sem fengin er. Ýmislegt í sambandi við hana er enn þá í óvissu. Við vitum t.d. ekki, hvort við í framtíðinni getum fengið viðunanlegt verð erlendis fyrir allan þann fisk, sem auðið er að frysta í hinum mörgu og stóru frystihúsum, sem reist hafa verið á undanförnum árum. Og við getum jafnvel ekki fullyrt, að síldinni þóknist að koma í svo stórum torfum að Norðurlandinu, að not verði fyrir hinar stóru og fullkomnu síldarbræðslur, er risið hafa upp. En þannig er með svo margar ráðagerðir vor mannanna. Vér skyggnumst yfirleitt svo skammt inn í framtíðina, að framtíðarætlanir vorar verða yfirleitt að byggjast á líkum, en ekki á fullvissu um réttmæti þeirra. - En hvað sem allri þessari óvissu líður. þá held ég, að fáum skynbærum mönnum geti nú blandazt hugur um það, að í höfuðatriðum var rétt stefnt, þegar hafizt var handa um útvegun hinna nýju tækja. Hitt er svo annað mál, að auðvelt er eftir á að benda á ýmislegt, sem betur hefði mátt fara, og vafalaust einnig á yndislegt ofgert og ýmislegt vangert. En við skulum augnablik reyna að draga upp mynd fyrir hugskotssjónum vorum af því ástandi, sem hér ríkti nú, ef haldið hefði verið að sér höndum og beðið átekta. Það furðulega er, að nú heyrast ýmsar raddir, sem virðast hallast að því, að þessi leiðin hefði verið hin rétta. Þá hefðum vér, segja þessar raddir, átt gilda sjóði í erlendum gjaldeyri, sem vér hefðum nú getað lifað góðu lífi af. En ætli það væri nú alveg víst, að þessi sjóðir yrðu lengi gildir? Líklega er bezt að byggja dóma um það á reynslu sögunnar. Á árunum næstu fyrir styrjöldina var unnið að því af heilum huga að halda verslunarjöfnuðinum í horfi. Til þess var beitt fyrst og fremst hinum ýtrustu innflutningshömlum. En annað vopn var þó -vafalaust miklu sterkara í þeim átökum en allar innflutningshömlur, og það var hin litla kaupgeta alls almennings. Atvinnuleysi og bláfátækt alls þorra þjóðarinnar, bæði til lands og sjávar, gerði það að verkum, að neyzlan hlaut að verða lítil og innflutningskröfurnar því ekki mjög háværar. En þrátt fyrir þetta hvort tveggja fór þó svo, að erlendar skuldir fóru vaxandi ár frá ári og voru 1939 orðnar alls nálega 100 millj. króna. - Togararnir voru þá, eins og nú, stórvirkustu atvinnutækin, að undanteknum máske síldarverksmiðjunum í góðum aflaárum. En togararnir höfðu gengið mjög úr sér á stríðsárunum. Margir lágu á hafsbotni, og engir nýir höfðu komið í hópinn. Með kaupunum á Svíþjóðarbátunum, sem utanþingsstjórnin hafði forgöngu um, mátti ef til vill segja, að séð væri fyrir viðhaldi - eða vel það - á mótorbátaflotanum, en meira var það naumast. Hvernig mundi nú hafa farið, ef þessi gömlu og úr sér gengnu framleiðslutæki hefðu átt að sjá fyrir allri innflutningsþörf landsmanna til langframa, eftir að setuliðsvinnan hætti? Eins og kunnugt er, stafaði svo að segja öll gjaldeyrissöfnunin frá henni. Og nú var sú breyting á orðin. að þjóðin bjó yfirleitt við mjög góðan efnahag og gat af þeim ástæðum veitt sér miklu meiri lífsþægindi en áður. Að vísu má segja, að á því hefði fljótt orðið breyting, þegar atvinnuleysið hélt á ný innreið sína. Hitt er annað mál, hve æskileg sú breyting hefði verið. Þegar þessa alls er nú gætt ég það borið saman við aðstæður allar fyrir styrjöldina, sýnist mér eigi geta orkað tvímælis, að fljótt hefði gengið á gjaldeyrisforðann, auk þess sem augljóst er, að atvinnutækin hlutu áframhaldandi að ganga úr sér, ef engu var við bætt, og ástandið því hlotið að fara versnandi ár frá ári. Nú að undanförnu er því iðulega haldið fram bæði í ræðu og riti, að sá óhagstæði verzlunarjöfnuður, sem átt hefur sér stað á undanförnum árum, stafaði af óhófsinnflutningi. og var seinast að því vikið í umræðunum í gær af hæstv. menntmrh. Ráðh. heggur nærri sinni eigin stjórn með þeim ásökunum, því að aldrei hefur verzlunarhallinn orðið eins mikill og á síðasta ári. En auk þess mætti ráðh. minnast þess, að ekki löngu áður en hann sjálfur fór í stj., réðst hann á fyrrv. stj. fyrir að gefa ekki verzlunina frjálsa. Getur hann athugað sín eigin ummæli um það í Alþt., ef minnið skyldi hafa svikið hann. En tæpast hefði óhófsinnflutningur minnkað við að gefa verzlunina frjálsa. Nei, sannleikurinn er sá, að rausið um óhófsinnflutninginn er að langmestu leyti staðlausir stafir, og að svo miklu leyti sem óþarfavara var innflutt, kom hún frá clearinglöndunum og var leyft einungis vegna stöðugra kvartana um of lítil kaup af okkar hálfu frá hlutaðeigandi löndum, en annað ekki að fá. Skal ég eigi ræða frekar um þetta efni, en leyfa mér aðeins að vísa til ummæla í ræðu, sem hæstv. viðskmrh. hélt 27. maí s.l. Hann mælti á þessa leið: „En við athugun á því, í hverju hinn aukni innflutningur er fólginn, kemur í ljós, að aukningin er næstum einvörðungu á mjög fáum og nauðsynlegum vörutegundum, eins og eftirfarandi samanburður sýnir: Innflutningsvörur 1946 1945 Timbur 39.1 millj. 24.1 millj. Veiðarfæri 7.0 – 3.0 – Sement 11.7 – 8.0 – Ódýrir málmar 29.1 – 16.0 – Vélar og áhöld 36.7 – 20.2 – Rafmagnstæki 31.8 – 16.6 – Flutningstæki 33.6 – 14.4 – Skip 35.7 – 7.7 – Ýmsar fullunnar vörur 18.3 – 15.5 – 243.1 millj. 125.5 millj. Innflutningsaukning þessara vörutegunda nemur um það bil mismuninum á innflutningi áranna 1945 og 1946, svo að ásakanir um gjaldeyrissónn í munaðar- og óhófsvörur eru úr lausu lofti gripnar, nema ef vera kynni, að sumir vilji telja bifreiðar í þeim flokki.“ Hygg ég, að þessum ummælum ráðherrans verði aldrei hnekkt með rökum. Hitt er svo satt og rétt, að allt of mikill gjaldeyrir hefur farið í hinar hóflausu utanfarir Íslendinga á undanförnum árum, og má sjálfsagt með réttu víta fyrrv. stj. fyrir það að hafa verið of svifasein í þeim efnum. Um það má og deila. hvort fyrrv. stj. hefði eigi átt að taka upp skömmtun. Það gat að minnsta kosti vel komið til greina eftir að séð var, að síldarvertíð 1946 mundi bregðast. En um þær mundir var allt starf stj. tekið að snúast um utanríkismálin, og stuttu síðar baðst stjórnin lausnar. Og á það má minna, að núv. stj. tók eigi upp skömmtun fyrr en hún sá úrslit síldarvertíðar, og má því kannske virða fyrrv. stj. til vorkunnar, þótt hún væri ekki viðbragðsfljótari en raun varð á. Það er þannig allt, sem bendir til þess, að gjaldeyrisinnstæðurnar hefðu fljótlega gengið til þurrðar, þótt dregið væri að afla nýrra atvinnutækja. Hverjar afleiðingar aðgerðaleysi í þessum efnum hefði haft á innanlandsástandið, skal eigi rætt hér. Getur hver sem er hugleitt það með sjálfum sér. Menn mála með dökkum litum það ástand, sem nú ríkir í gjaldeyrismálunum, og sumir láta sér jafnvel um munn fara svo furðuleg ummæli, að ástand í þeim efnum hafi aldrei verið jafnískyggilegt og nú. Hinar gömlu óreiðuskuldir eru allar upp greiddar, svo að segja hver eyrir. Þjóðin er skuldlaus út á við. Hún hefur aflað sér nýrra ágætra atvinnutækja í miklu ríkari mæli en nokkru sinni áður í sögu hennar. Hver verkfær maður hefur næga vinnu við arðbær störf, og jafnvel er skortur á vinnuafli. Ég spyr: Hve margar mundu vera þær þjóðir hérna megin Atlantshafs, sem hafa þó þessa aðstöðu? Hve margar þjóðir eru skuldlausar erlendis? Hve margar þjóðir hafa aukið og bætt framleiðslutæki sín síðan fyrir styrjöld? Hve margar þjóðir í Evrópu hafa aukið húsakost sinn, aukið iðnað sinn, reist sjúkrahús, skóla o.s.frv. í líkum mæli og Ísland? Ég hygg engin. Þrátt fyrir allt þetta vil ég alls ekki gera litið úr þeim erfiðleikum, sem við er að stríða í gjaldeyrismálunum. En þeir gefa ekki tilefni til örvæntingar. Örðugleikar okkar í gjaldeyrismálunum munu á næstu tímum aðallega liggja í tvennu. Annars vegar mun verða erfitt að fá dollara til þess að greiða þær nauðsynjavörur, sem flytja verður frá Ameríku. Við erum þar undir sömu sök seldir og flestar aðrar þjóðir. Bandaríkin - og raunar Ameríka - hafa að undanförnu verið forðabúr heimsins. En þau flytja lítið inn. Afleiðingin hlýtur að verða dollaraskortur hjá öllum þeim þjóðum, sem verða að sækja nauðsynjar sínar þangað. Er Bretland þar nærtækasta dæmið. Og jafnvel hina auðugu Svíþjóð skortir nú dollara. Úr þessu verður vitanlega ekki bætt á sæmilegan hátt nema oss takist annaðhvort að selja meira af framleiðsluvörum vorum í dollurum eða þá að oss takist að fá meira af nauðsynjavörum annars staðar frá. Skal engu um það spáð, hvort eða að hve miklu leyti það muni takast. Hinir erfiðleikarnir, sem við mun verða að stríða á næstunni, stafa af hinum geysilega mismun, sem er á verðlagi íslenzku krónunnar eftir því, hvort hún er notuð innanlands eða utan. Afleiðingar þess, hve verðgildi krónunnar er lítið inn á við, en tiltölulega mikið út á við. eru þær, að ásóknin í erlendan gjaldeyri verður hóflaus. Þótt reynt sé að reisa strangar skorður við misnotkun í þeim efnum, mun það aldrei takast til fullnustu. Vér siglum nú hraðbyri inn í „svarta markaðinn“, ekki síður hvað gjaldeyrinn snertir en ýmis vörukaup innanlands. Og mjög þykir mér orka tvímælis sú regla, sem nýlega kvað hafa verið tekin upp að einhverju leyti, að veita innflutningsleyfi fyrir vörum án þess að veita gjaldeyrisleyfi samtímis. Með því er í raun réttri verið að gefa mönnum ávísun á svarta markaðinn, hvetja menn til að verzla á honum. Efast ég um, að það verði affarasælt til langframa. Sannleikurinn er sá, að það getur aldrei blessazt til lengdar að láta verðgildi gjaldeyrisins vera mjög misjafnt eftir því, hvort hann er notaður í landinu sjálfu eða erlendis. Í þessu efni eigum vér aðeins um tvö úrræði að velja. Annaðhvort að auka verðgildi gjaldeyrisins inn á við eða lækka það út á við. Á s.l. hausti var gerð tilraun til að hækka verðgildið nokkuð innanlands. Þótt sú tilraun sé spor í rétta átt og góðra gjalda verð, þá er hún hvergi nærri fullnægjandi. Hér er því mikið vandamál framundan, og skiptir miklu, hvernig úrlausn þess tekst. En þegar þessi tvö vandamál eru frá tekin, get ég eigi betur séð en að réttmæt ástæða sé til að ætla, að gjaldeyrisástandið geti farið batnandi á næstu árum. Að sjálfsögðu þó því aðeins, að þau atvinnutæki, sem þjóðin hefur aflað sér á síðustu árum, verði notuð með eðlilegum hætti. Þess ber að gæta, að þau hafa langt fram á síðasta ár aðallega haft í för með sér gjaldeyriseyðslu. Það er ekki aðeins, að mikið fé hafi farið til að greiða andvirði þeirra sjálfra, heldur hefur og orðið að verja stórfé til að undirbúa rekstur þeirra. Togararnir útheimta í byrjun mikil veiðarfæri og ýmiss konar útbúnað, mótorbátarnir sömuleiðis og svo mætti lengi telja. En nú fara þessi tæki aftur að skila miklum gjaldeyri. Ef fiskverð helzt í Bretlandi svipað og verið hefur, ætti að mega gera sér vonir um, að hver hinna nýju togara gæti selt ísfisk fyrir allt að 4 millj. kr. á ári. Og þótt það sé mikill misskilningur, sem víða verður vart, að togararnir skili til bankanna svo að segja öllu söluandvirði fisksins, þá er hér þó um stórlega breytt viðhorf að ræða. Nokkuð líku máli gegnir um mörg önnur hinna nýju tækja, sem aflað hefur verið. Þau útheimta í byrjun mjög mikinn gjaldeyri, en eiga svo þegar frá líður ýmist að veifa aukinn útflutning eða spara innflutning, eins og t.d. rafmagnsveiturnar og mörg iðnaðartækin. Að sjálfsögðu kemur þetta ekki allt í einn, og vafalaust verða enn um stund gjaldeyrisörðugleikar. Lágmarksgjaldeyrisþörfin er nú áætluð 400 millj. kr. á ári, og mun reynast fullerfitt að halda henni innan þeirra takmarka. Þegar þessa er gætt, ætti hvert barn að geta séð, hvernig farið hefði, ef ekkert hefði verið aðhafzt um öflun nýrra atvinnutækja. Ég held því, að reynslan hafi þegar sýnt, að rétt var stefnt í þessu efni, þótt játað sé, að sumt hefði mátt betur fara. Ég hef dvalizt svo lengi við viðskiptamálin, vegna þess hve blygðunarlaust hefur verið reynt að villa þjóðinni sýn í þeim. Það hefur þrotlaust verið reynt að telja þjóðinni trú um, að einmitt þær ráðstafanir, sem hún verður að byggja allar sínar framtíðarvonir á, hafi orðið henni að fótakefli. Eins og það er háskasamlegt að gylla ástandið og reyna að fá menn til að horfa fram hjá örðugleikunum, eins er hitt og óviturlegt, að reyna að telja mönnum trú um, að ástandið sé verra en það raunverulega er. Og sannfæring mín er sú, að það séu sjálfskaparvíti, ef gjaldeyrisskortur verður oss að fótakefli á næstu árum. Kem ég þá að hinu atriðinu, sem ég ætlaði að gera að umtalsefni, þótt ég tímans vegna hljóti að verða stuttorður um það. Það er ómótmælanleg staðreynd, að atvinnurekstur landsmanna er að ýmsu leyti genginn úr skorðum. Það er orðið langt síðan sú röskun hófst. Fyrstu sjúkdómseinkennin komu í ljós, þegar tekið var að greiða niður verð á landbúnaðarafurðum á stríðsárunum í tíð utanþingsstjórnarinnar. Sú ráðstöfun var gerð engu síður fyrir aðra atvinnuvegi en landbúnaðinn sjálfan. Hún var gerð til þess, að atvinnuvegirnir þyrftu eigi að stöðvast vegna hækkaðrar vísitölu. En síðan gripið var til þessa óyndisúrræðis hefur allur atvinnurekstur landsins að vissu leyti verið rekinn á óheilbrigðum grundvelli. Niðurgreiðslan er og hefur aldrei verið annað en sjálfsblekking. Þjóðin hefur með henni reynt að fela fyrir sjálfri sér rekstrarhallann á atvinnuvegunum. Í meira en 5 ár hefur það verið sannfæring mín, að í stað niðurgreiðslnanna hefði átt að taka landbúnaðarafurðirnar út úr vísitölunni og greiða á þær sömu verðlagsuppbót og kaupið. Þessi aðferð hlaut að vinna gegn þeirri óeðlilegu samkeppni milli kaupgjaldsins og afurðaverðsins, sem átt hefur sér stað síðari árin. En ég hef verið svo að segja einn um þessa skoðun. Hún hefur engan byr fengið í neinum flokki. Samt sem áður er ég ekki fjarri að ætla, að til þessa ráðs verði að síðustu gripið. Í tíð fyrrv. stj. ávannst að vísu nokkuð í þessu efni. Þá var hætt að greiða niður nema nokkurn hluta af kjötverðinu, auk nokkurra smálagfæringa í sambandi við sumarverð o.fl. En á síðasta ári var aftur gripið til niðurgreiðslnanna í ríkari mæli en nokkru sinni áður. Var það gert í sambandi við tilraunir stj. til að halda vísitölunni í skefjum. Segja má, að takmarkinu væri náð með niðurgreiðslunum fram til ársloka 1946. En þegar fiskverðið féll á brezka markaðnum, kom að því, að niðurgreiðslurnar nægðu eigi til þess, að bátaútvegurinn gæti borið sig. Var þá gripið til þess ráðs að ábyrgjast bátunum tiltekið lágmarksverð fyrir fiskinn. Í annað sinn var reynt að fela fyrir sér, að annar stærsti atvinnuvegurinn var kominn út af heilbrigðum rekstrargrundvelli. Sú ábyrgð hefur þegar kostað ríkissjóðinn yfir 20 millj. króna, og enginn veit, hve mikið hún á eftir að kosta hann. Það er óbifanleg sannfæring mín, að í þessum málum báðum sé skakkt stefnt. Og ég held, að stefnan sé jafnskökk, hvort sem litið er á hana frá sjónarmiði atvinnuveganna eða ríkissjóðs. Fyrir atvinnuvegina er það áreiðanlega hollast, að þeir geti staðið að öllu leyti á eigin fótum. Það hlýtur óhjákvæmilega þegar til lengdar lætur að veikja ábyrgðartilfinningu atvinnurekandans og áhuga hans fyrir að ná góðri rekstrarafkomu, ef hann jafnan getur varpað áhyggjum sínum á ríkissjóðinn. Hitt er þó enn þá öruggara, að fjárreiðum ríkissjóðs verður aldrei haldið í góðu horfi. ef hann á að taka á sig öll töp á atvinnurekstrinum án þess að geta nokkurn tíma haft hagnað af honum. Þá er þó hreinn ríkisrekstur betri, þótt ekki sé góð sú reynsla, sem vér höfum af honum fengið. Hin mikla lausaskuldasöfnun ríkissjóðs á síðasta ári stafar einvörðungu frá þessum tveimur meinsemdum. Ef niðurgreiðslur ríkissjóðs hefðu verið hóflegar á síðasta ári, að maður nú ekki tali um, ef þær hefðu verið niður felldar, og ef ríkissjóður hefði ekki þurft að taka á sig fiskábyrgðirnar, stæði hagur hans enn þá með miklum blóma, þrátt fyrir gífurleg og mikil útgjöld til ýmissa verklegra framkvæmda. Ég álít, að stærsta og erfiðasta viðfangsefni núv. stj. sé að ráða bót á vissum meinsemdum. Ég veit, að það kostar mikil átök og ef til vill miklar fórnir. En samt verður það að gerast, ef hin nýju tæki eiga að geta orðið oss til þeirrar hagsældar, sem til er ætlazt og vonir hafa staðið til. Ég sé nú, að ræðutími minn er á þrotum. Áður en ég lýk máli mínu vil ég þá segja það, að það sem ég hef sagt hér síðast, er eigi sett fram í ádeiluskyni á núv. hæstv. ríkisstj. sem ég hef viljað styðja af heilum huga. Það má og segja, að það sæti illa á mér að deila á núv. stj. fyrir niðurgreiðslur og ábyrgðir, þar sem hvort tveggja er, að nokkru leyti að minnstu kosti, illur arfur frá fyrri stjórn eða stjórnum. En um leið og það er viðurkennt, skal á það minnt, að þegar við stjórnarmyndunina 1944 var á það lögð sterk áherzla af fyrrv. forsrh. í stefnuskrárræðu hans og margoft síðar, að ef það sýndi sig, að hin nýju tæki gætu ekki borið sig með því kaupi, sem greitt væri þegar þau væru tekin í notkun, yrði kaupið að laga sig eftir afrakstrinum. Þessi yfirlýsing var samþykkt af fulltrúum beggja verklýðsflokkanna, og ef þeir vilja vera sjálfum sér samkvæmir, geta þeir illa spyrnt á móti, að gert verði kleift að nota hin nýju tæki á heilbrigðan og eðlilegan hátt.



Herra forseti. Heiðruðu hlustendur. Ég sagði í gær í ræðu minni, að svarið hjá ráðh. við öllu, sem ég spurði um, mundi verða: Moskva - Moskva. Það hefur líka rætzt. En þótt þeir tali um utanríkispólitík og sjálfstæði Íslands, þá hafa þeir ekki látið svo litið að svara þeim ádeilum, sem ég kom með út af framkvæmd Keflavíkursamningsins, né spurningunni um það, hvort Ísland ætti að taka þátt í Marshallhjálpinni. Hins vegar hafa þeir reynt að svara ádeilum út af innanlandsmálum. Þá er það vísitalan. Má ég spyrja, hvað vísitalan er nú. Af hverju bannar ríkisstj. að birta hana? Hún hefur alltaf verið birt 15. hvers mánaðar, - nú er kominn 23. Af hverju fær kauplagsnefnd ekki að birta hana? Það er af því, að vísitalan er raunverulega 329 stig í þessum mánuði. þegar smjörið er reiknað með. Það hefur ekki fengizt, þess vegna er rangt að reikna það með. En ríkisstj. þorir ekki að láta frá tölu koma í ljós fyrir eldhúsumræðurnar, en er að reyna að finna einhverjar krókaleiðir til að falsa hana. Þá kom hæstv. samgmrh. að því að tala um lánsfjárkreppuna og sagði að við sósíalistar vildum auka seðlaútgáfuna. Þetta eru ósannindi. Við höfum farið fram á, að hún væri ekki minnkuð, en hún hefur verið minnkuð úr 181 millj. kr. niður í 122 millj. Þannig er farið að því að skapa lánsfjárkreppu, og það hefur hæstv. ríkisstj. gert, og hæstv. samgmrh. hefur aukið hana með því að gefa ávísun á 8 millj. kr. úr stofnlánadeildinni handa ríkustu togaraeigendum Reykjavíkur, en lætur þá fátæku sitja á hakanum. Hann þagði um þessa aðgerð sína. Ég talaði um hráefnaskortinn handa iðnaðinum. Hæstv. samgmrh. svaraði með því að segja, að fjárhagsráð hefði safnað skýrslum. Ég spyr iðnrekendur: Hvernig hefur þeim gengið að halda iðnaðinum gangandi með því að láta hann vinna úr skýrslunum? Emil Jónsson féll í stafi yfir því, að ég væri að hrósa einstaklingsframtakinu. Einstaklingsframtakið er mjög gallað. En einokun sinnulausra afturhaldsseggja er enn verri, en það er það ástand, sem hæstv. samgmrh. hefur skapað, svona illa hefur þá fyrsta ríkisstj. Alþfl. á Íslandi getað stjórnað. Aumleg var útúrsnúningstilraun hæstv. forsrh. og hæstv. samgmrh. úr ræðu minni í gær. Þeir fundu þar ógnun - má ég spyrja, frá hverjum til hverra? Ég þekki stríð betur en hæstv. samgmrh. og hæstv. forsrh., og ég vil ekki. að stríð sé haft í þeim flimtingum, sem Ameríkuagentarnir á Íslandi nú hafa það. Það er of ægilegur og alvarlegur hlutur til þess, og það reyndi ég að gera þjóð minni ljóst. Ekkert var þar fjær en ógnun. En ógnanir og hótanir eru vopn þessarar ríkisstj., sem nú ofsækir alla, sem ekki aðhyllast hennar skoðun. - En hvað hefur hæstv. ríkisstj. hins vegar verið að fara í þessum umr. um alþjóðamálin? Mér skilst hún helzt hafa boðað samninga Íslands við England og Beneluxlöndin, inngöngu í hernaðarlega Vesturblökk. Er það vegna slíkra fyrirætlana, að henni er illa við, að þjóðinni sé sagður sannleikurinn um hve mikið liggi við, að við leggjumst allir á eitt um að bjarga þjóðinni úr eldi ófriðar, en ekki að kveikja eld hér? - Hæstv. forsrh. og atvmrh. töluðu báðir um það, að það væri gersamlega óhugsandi, að Bandaríkin væru að hugsa um árásarstríð. Hverjir eru það, sem hafa ógnað heiminum með atómbombunni nú? Eru það ekki auðmenn Ameríku? Annars get ég ekki rakið ágang þess stórveldis gagnvart oss eða öðrum smáþjóðum á þessum fáu mínútum, en ég vísa þeim, sem kynna vilja sér þá sögu, til greinar, sem ég hef skrifað í tímaritið Rétt nú nýlega um Ísland og Ameríku. Hverjir voru það, sem heimtuðu 1. okt. 1945 að fá þrjá staði af Íslandi - Reykjavík, Hvalfjörð og Keflavík - til 99 ára, afhenta sér sem herstöðvar? Það voru Bandaríkin. Til hvers átti að nota þær herstöðvar. Til hvers á að nota Keflavík, Hvalfjörð og Reykjavík nú? Til að ná sterkum tökum á okkur. Ég hef vakið eftirtekt á þeirri hættu, sem hér er leidd yfir okkur. Ég skal ekkert segja um, hvaðan atómbombur koma. Ég álít þær jafnægilegar, hvort þær væru amerískar eða rússneskar. Það, sem gildir, er að hindra, að Ísland dragist inn í átök þessara hervelda. En þessi hæstv. ríkisstj. er einmitt að draga þjóðina inn í þau átök, þvert ofan í loforð þessara flokka fyrir síðustu kosningar, og því mun þjóðin ekki gleyma. Hún fyrirgefur þeim ekki, því að þeir vita, hvað þeir gera. Ég undrast þrek hæstv. forsrh., þegar hann talar um sukk og óreiðu í sambandi við meðferð á fé og eignum. Vill hann ekki athuga um sumar þær stofnanir, sem heyra undir hann sem félmrh., og upplýsa Alþ. og þjóðina um t.d. þjófnaði úr sjóðum, sem þar hefur brugðið fyrir? Eða vill hann ekki segja, með hve heiðarlegu móti honum og flokki hans tókst að klófesta húseignir verkalýðsfélaganna í Rvík? Ég undrast það, að hæstv. forsrh. skuli minnast á sögu nokkurs manns í íslenzkum verkalýðsmálum, því að fáir eiga þar ljótari sögu en hann. Hitt skil ég vel, að hann reyni eftir mætti að rægja þá menn, sem alltaf hafa reynzt trúir hagsmunum verkalýðsins. Launakúgunarl. 1939 voru fyrsta afrek Stefáns Jóh. Stefánssonar eftir að hann komst í ríkisstj. Þegar þau þrælal. féllu úr gildi, fullvissaði Sfefán Jóh. Stefánsson afturhaldið um það í nóv. 1941, að það væri engin hætta á kauphækkunum. Síðan barðist Stefán Jóhann gegn öllum kauphækkunum, sem verkalýðurinn hefur komið fram, - þeim mestu, sem íslenzk alþýða hefur áunnið sér. - Þegar nýsköpunarstj. var mynduð 1944, til þess að framkvæma stærstu endurbætur í íslenzkum félagsmálum og íslenzku atvinnulífi, þá barðist hæstv. forsrh. á móti þeirri stjórnarmyndun eins og hann gat. Og þegar hann nú loks hefur tekið við af henni, þá er aðalstarf hans að rifa niður stórvægilegustu endurbætur nýsköpunarstj. og setja nýja þrælalöggjöf gegn verkalýðnum. Ég skal ekki segja sögu ráðh. nánar, en ekki mun saga Íslands heldur gleyma því, að hans fyrsta verk eftir að Alþfl. hafði samþ. að berjast fyrir lýðveldisstofnun á Íslandi með samþykkt stefnuskrár sinnar 1938, var, að hann, eftir að Stauning hafði talað við hann, afneitaði því í ágúst 1939, að Alþfl. væri ákveðinn með lýðveldisstofnun. Afstaða hans síðar er kunnari en frá þurfi að segja. Hæstv. forsrh. talaði fagurlega um lýðræði hér í gær sem oftar. En hvernig eru verkin? Þegar þessi hæstv. ráðh. réð í íslenzkum alþýðusamtökum, kom hann þar á einræði Alþfl., bannaði öllum flokkum í alþýðustétt starfsemi og lét svipta þá kosningarrétti. Íslenzk alþýða varð að heyja harða og langa baráttu til þess að hnekkja einræði þessa hæstv. ráðh. og koma á lýðræði. Og ettir að alþýðan vann sigur og endurheimti lýðræðið, þá hófst hin árangursríkasta sókn, sem verkalýður Íslands hefur háð fyrir betri kjörum, og alla þá baráttu varð að heyja gegn þessum hæstv. forsrh. Þessi hæstv. ráðh. hefur aftur sýnt afstöðu sína til lýðræðisins í verki. Einn sinni var lýðræði drottnandi í Byggingarfélagi alþýðu í Reykjavík. Meiri hlutinn kaus Héðin Valdimarsson sem formann. Það þoldi Stefán Jóhann ekki, en hann var þá félmrh. þjóðstjórnarinnar. Hann gaf út brbl. um að afnema lýðræði í byggingarfélögum alþýðu. Þessi hæstv. ráðh. hefur sýnt ást sína á lýðræðinu í því að afnema það, þegar hann hefur getað. þjóðin kallar það ekki lýðræði, heldur gerræði. Mér sýnist allir ráðh. einbeita sér að einu: reyna að skapa hér hatursbál, reyna að sundra þjóðinni, þegar henni ríður mest á að standa sameinuð. Baráttan gegn kommúnismanum, sem er eina sameiginlega stefnuskrá þessarar ríkisstj., eins og Hitlers forðum, er aðeins hjúpur fyrir baráttu gegn lífskjörum og mannréttindum íslenzkrar alþýðu og frelsi íslenzku þjóðarinnar. Ameríska auðvaldið skipuleggur þessa baráttu og blandar sér einnig í innanlandsmál vor Íslendinga til þess að sundra þjóð vorri og stela landi voru. Mér sýnist stjórnvizka þeirra manna, sem nú reka erindi ameríska auðvaldsins, vera sams konar stjórnvizka og Kristjáns skrifara forðum. Og framkvæmd þeirrar stjórnvizku, þar sem ameríska auðvaldið hefur getað farið sínu fram gagnvart sósíalistum, svo sem í Grikklandi, sýnir, að kjörorð afturhaldsins gegn sósíalistum er þetta: „Öxin og jörðin geyma þá bezt.“ Stjórnarliðið er undarlega þögult um ástandið, sem skapað er í þeirri amerísku paradís. - Ég hef reynt af veikum mætti að vara þjóð mína við að láta hatursbálið, sem afturhaldið nú kveikir, vaxa. Ég get ekki meir en varað. Valdið er þjóðarinnar sjálfrar. Íslenzk alþýða á nú í harðri baráttu. Sú barátta er ekki aðeins háð gegn þeirri árás, sem þessi ríkisstj. nú hefur gert á launakjör og samningsrétt verkalýðsins. Barátta íslenzkrar alþýðu fyrir hagsmunum sínum er um leið barátta gegn ágengni erlends auðvalds og íslenzkrar leppstjórnar þess gagnvart íslenzkum I. og rétti, gagnvart yfirráðum íslenzku þjóðarinnar yfir landi sínu. Sigur íslenzkrar alþýðu og þar með sigur íslenzku þjóðarinnar í þessari baráttu er öruggur, ef hún aðeins stendur sameinuð. Ég vonast til, að það takist, áður en þessi ríkisstj. hefur steypt þjóðinni í þau vandræði, sem ég reyndi að lýsa í gær, að skapa slíka sameiningu. Ég hef lagt áherzlu á það oftar en einn sinni, að það verði nauðsynlegt að sameina alla íslenzka krafta til þess að koma í veg fyrir slíka sundrung, og ég treysti á, að þjóðin geri það. Góða nótt.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Reykv. (SigfS) hugðist hnekkja því, sem ég sagði um tollana, með því að tollar væru einnig lagðir á fatnaðarvöru, en ég sagði í minni ræðu, að mestur hlutinn af nauðsynjavörum almennings væri undanþeginn tollum, og ég veit ekki betur en fatnaður sé nauðsynjavara. - Hv. þm. sagði, að nýjar reglur um úthlutun leyfa væru lítils virði. Ég get huggað hv. þm. með því, að viðskiptan. hefur samþykkt þessar úthlutunarreglur og sent þær fjárhagsráði til afgreiðslu, og ég sé enga ástæðu til að efast um, að þær verði afgr. í svipuðu formi og þar er gengið frá þeim. Ég vil nú endurtaka það, að þegar sýnt er, að ríkissjóður þarf að gefa 55 millj. kr. með atvinnustarfseminni í landinu til þess að hún geti gengið, áður en séð er, hvernig stendur með kaup og sölur, þá er það glæpur, - ég skal endurtaka það orð, sem ég hafði um þessa starfsemi kommúnistasprautnanna, - að egna þjóðina til kaupkrafna, sem sýnt er, að ekki er hægt að fullnægja og getur riðið atvinnuvegunum að fullu. Það er að vísu sú hugsun á bak við hjá þessum flokki að nota þá aðstöðu, ef þetta fæst ekki í gegn, til pólitísks ávinnings. En eins og ég hef áður tekið fram, þá hygg ég, að þeir hafi lítið upp úr þessu. Hv. 2. þm. Reykv. hóf hér upp rödd sína á hærri nótu í síðustu ræðu sinni og spurði, af hverju ríkisstj. hefði bannað að birta vísitöluna. Nú væri kominn 23. marz, en það væri vant að birta hana í hverjum mánuði fyrir sinn tíma. Það er af því, sagði hv. þm., að vísitalan er nú 329 stig, og bætti við: það er, ef smjörverðið er reiknað með, - eins og verið er að gera, þar sem þetta smjör hefur ekki verið fáanlegt, þá sé rangt að reikna með því smjörverði, sem gert hefur verið. Ég get fullvissað þennan hv. þm. um það, að af hálfu ríkisstj. eru engar ráðstafanir gerðar til þess að vísitalan yrði ekki birt, ég veit ekki annað en hún sé nú 319 stig, eins og hún var í s.l. mánuði, ef reiknað er eins og áður, því að þetta smjör, sem hv. þm. lýsti eftir, hefur ekki fengizt síðustu mánuði. Það er von á, að skammtur, sem enn stendur upp á ríkisstj. að skaffa, geti komið bráðlega, og þarf þá ekki um það að sakast. Hvers vegna hinum ríku hafa verið gefnar 8 millj. kr. úr stofnlánasjóði, skal ég ekki segja. Með frv., sem hv. 2. þm. S-M. bar fram, var breytt stofnlánasjóðslögunum, sem gerði það að verkum, að sá skilningur, sem áður hafði verið framkvæmdur á 1., varð ekki framkvæmanlegur. Það varð að lána úr stofnlánasjóði með l., með þessari breyt., sem gert er ráð fyrir og Sósfl. á hlut að. Svo kom hv. 2. þm. Reykv. að því, sem mér þótti merkilegast í hans ræðu. Hann sagðist ekki vilja stríð, sagðist þekkja stríð, og hann sagðist vilja biðja þjóðina að dragast ekki inn í átökin. Ég vissi, að hv. þm. er fljótur að skipta um skoðun, en ég hélt ekki, að hann gæti skipt svona fljótlega um skoðun, eins og hann hefur gert síðan í gærkvöld. Hann sagðist þá halda, að hér yrðu ekki skýjaborgir, heldur rústir, og hann nefndi nöfn eins og Reykjavík, Hafnarfjörð og Keflavík og sagði, að fyrir þessum borgum lægi ekkert annað en rústir og skírskotaði til þjóðarinnar, að hún gæti sameinazt þeim megin, sem hann taldi sigurinn vísan. Hann var ekki þá með þau orð á vörunum sem nú, að reyna að draga þjóðina úr átökunum. Að öðru leyti var hv. þm. með ómáttugt níð um hæstv. forsrh. Það eru gamlar lummur, sem hann endurtekur jafnoft og það er hrakið, og hirði ég ekki að rekja það frekar. Þeir, sem hlustað hafa á þessar eldhúsdagsumr., munu hafa veitt því athygli, að þær hafa orðið með nokkuð öðrum hætti en títt er venjulega. Það er gamall og góður siður, að við fjárlagaumr. fari þessar umr. fram í því skyni, að stjórnarandstöðunni sé þá gefinn kostur á því að gagnrýna gerðir ríkisstj., þá stefnu, sem fram kemur við afgreiðslu fjárlaga, og ýmsar stjórnarathafnir, sem þeir telja, að séu ámælisverðar og öðruvísi en vera ætti. Þetta hefur aðeins að litlu leyti átt sér stað nú, en að því leyti sem það var gert, hafa því verið gerð skil. - Hins vegar hefur aðalumræðuefnið orðið um kommúnistaflokkinn, sem ég vil leyfa mér að kalla svo, Sameiningarflokk alþýðu, Sósfl., stefnu hans og starfsemi, bæði hér á landi og erlendis, og ekki að ófyrirsynju. Þetta sýnir, að augu manna eru smám saman að opnast fyrir þeirri hættu, sem felst í starfsemi þessa flokks, hér á landi eins og annars staðar, því að alls staðar eru þeir sjálfum sér líkir. Hin pólitíska þróun hér á næstunni mun því í aðalatriðum mótast af því, hvaða áhrifum þessum flokki tekst að ná og hvernig við starfsemi hans verði snúizt af hinum flokkunum. Eftir styrjöldina var yfirleitt sú stefna uppi í öllum nágrannalöndum okkar að hafa samvinnu við þennan flokk, og þeir voru mjög víða teknir í stjórnir þessara landa. Þessi stefna var að vissu leyti eðlileg, því að þeir höfðu í flestum þessum löndum tekið virkan þátt í baráttunni gegn sameiginlegum óvini, eftir 1941. En það kom fljótt í ljós alls staðar, að þegar krufið var til mergjar starf þeirra á styrjaldartímunum, og sömuleiðis stjórnarstarf þeirra á eftir, að öll þessi störf voru raunar við allt annað miðuð en hagsmuni þeirra landa, er þeir störfuðu í, og þeirrar alþýðu, er þeir þóttust starfa fyrir. Þetta hefur einnig komið í ljós hér. Þegar mest á reið, haustið 1946, að ráðstafanir væru gerðar til að tryggja áframhaldandi starfsemi höfuðatvinnuvegar okkar, sjávarútvegsins, en hann var þá í mikilli hættu vegna vaxandi dýrtíðar, fengust þessir menn, sem þá voru þó í stjórn, ekki til að ræða þessi mál, heldur bundu þeir þátttöku sína um lausn þessa máls við það, að fjandsamleg afstaða væri í ríkisstj. tekin til óskar, er fram hafði komið frá Bandaríkjunum um afnot af Keflavíkurflugvelli fyrir flugvélar á leið til Þýzkalands, á meðan þeir hefðu hersetu í því landi. Og þeir gerðu meira. Þeir rufu stjórnarsamstarfið á þessu máli. Ímyndaðir hagsmunir erlends ríkis voru látnir sitja í fyrirrúmi fyrir lausn stórmála innanlands. Það er þetta, sem hefur opnað augu manna frekar en nokkuð annað fyrir starfsemi þessara manna og meðal annars verið orsök í því, að allir stjórnmálaflokkarnir í landinu hafa nú tekið höndum saman til þess að vinna á móti þeim. í því skyni að eyða áhrifum þeirra á íslenzka pólitík. - Flokkarnir, sem að núv. stj. standa, hafa um margt ólíkar skoðanir, en þeir eru sammála um eitt að minnsta kosti, og það er það, að lausn íslenzkra mála skuli eingöngu miða við hagsmuni íslenzku þjóðarinnar og engra annarra. Þeir hafa sannfærzt um það. að þó að kommúnistar í orði þykist berjast fyrir hagsmunum íslenzkrar alþýðu, þá haga þeir þeirri starfsemi sinni í verki þannig, að aðrir hagsmunir virðast sitja þar í fyrirrúmi. Þegar rætt var um sameiningu Alþfl. og kommúnistaflokksins, sællar minningar, 1937, var það ófrávíkjanlega skilyrði sett fyrir sameiningunni af hálfu kommúnista, að í stefnuskrá hins nýja flokks yrði sett það ákvæði, að „flokkurinn tæki skilyrðislausa afstöðu með Sovét-Rússlandi.“ Inn á þetta skilyrði vildi Alþfl. ekki ganga, og á því meðal annars strönduðu sameiningartilraunirnar, og kannske á þessu atriði fyrst og fremst. Alþfl. var og er fyrst og fremst íslenzkur flokkur, sem ávallt miðar starfsemi sina við hagsmuni umbjóðenda sinna, íslenzkrar alþýðu, og gat því hvorki né vildi bundið sig „skilyrðislaust“ við þessa þjónustuaðstöðu til erlends stórveldis. Þessi afstaða kommúnistaflokksins hefur enn komið berlega í ljós í afstöðunni til Marshalláætlunarinnar. 16 lönd í Vestur-Evrópu hafa bundizt samtökum nm að vinna kerfisbundið að endurreisnarstarfinu í þessum löndum á þeim grundvelli og með þeirri aðstoð, sem gert er ráð fyrir í þessari áætlun. Mörg þessara landa eru okkar beztu viðskiptalönd. Jafnframt er vitað, að ýmis þeirra geta því aðeins haft viðskipti við okkur, að endurreisnarstarfið takist hjá þeim heima fyrir og að þau fái þá fjárhagslegu aðstoð, sem gert er ráð fyrir í áætluninni. Kommúnistar neita allri þátttöku í þessu starfi og berjast gegn henni, þar sem þeir mega sín nokkurs. Þess vegna þykir íslenzkum kommúnistum skylt að gera slíkt hið sama, enda þótt það sé mjög greinilegur fjárhagslegur ávinningur fyrir okkur Íslendinga, að komið sé fótum undir efnahagsstarfsemi þessara þjóða. Þeir hafa bannað Alþýðusambandi Íslands að taka þátt í því og yfirleitt gert allt, sem í þeirra valdi stendur hér, til að hindra það, þó að það hafi ekki tekizt, sem er þeim að þakkarlausu. Yfirleitt hefur framkvæmd þessa flokks í einu og öllu verið á þá lund, að hún verður ekki skýrð nema á einn hátt - þann, að störf og stefna flokksins mótist af þjónustu við erlend öfl. Þetta kunna Íslendingar áreiðanlega ekki að meta, ekki til lengdar að minnsta kosti, og því munu allir hugsandi menn á þessu landi snúa við þeim bakinu.



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns skila kveðju frá formanni Sjálfstfl. Ólafi Thors, sem sakir sjúkleika, er hann hefur verið haldinn af allan þingtímann ettir jól, hefur ekki getað tekið þátt í þessum umr., þótt hann sé nú á batavegi. Mér þótti í kvöld þjóta dálítið öðruvísi í hv. 6. þm. Reykv. (SigfS) í minn garð en hér á árunum áður. Þá var það svo, að hann taldi sér það til heiðurs að geta talið sig vera í skyldleika við mig. Hann gat ekki falið sig vera bróður minn, sem betur fer. En hann fann það út, að hann og ég værum komnir af Grími á Fjöllum, sem uppi var um aldamótin 1800. Það var á þeim árum, þegar æðsta hugsjón hans var sú að verða borgarstjóri í skjóli mínu. Hv. þm. sagði, að hann minntist ætíð tiltekins orðs, þegar hann heyrði hæstv. menntmrh. nefndan. Það er á sama veg, að öllum þm. öðrum en hv. 6. þm. Reykv. dettur í hug sultardropi, þegar þeir heyra Sigfús Sigurhjartarson nefndan. Það er nú svo með þennan hv. þm., sem menn hafa viljað lýsa með þessu orði, að hann hefur ekki í sér manndóm til þess að standa á móti fyrirmælum einráðs flokks síns um að vitna í utanríkismál það var einmitt hann, sem tók að sér vörn atburðanna í Tékkóslóvakíu. En sú vörn var þá ekki óburðug. Þar eru menn á borð við Hallgrím Benediktsson og Jóhann Jósefsson. Auðvitað má ekki sementskaupmaður eða meðeigandi í S. Árnason & Co. eiga sæti á þingi, „þjóðin“ heimtar þá burt. Þess vegna eru þeir sviptir þingmennsku án samþykkis þjóðarinnar og kosningar fyrst sagðar heimilaðar, þegar 10 þús. framkvæmdanefndir eru búnar að hreinsa til. Þá er öllu óhætt, og þá er séra Sigfús með sultardropann ánægður. Það væri ekki ónýtt fyrir þá félaga, ef þeir gætu látið framkvæmdanefnd, undir stjórn Stefáns Guðmundssonar, Steinþórs Guðmundssonar og Lárusar Pálssonar og annarra æstra kommúnista, hreinsa til í þinginu. Hv. 2. þm. Reykv. sæti í ráðherrastóli og hótaði þeim lífláti, er á móti væru. Útvarpsumræður þessar munn lengi verða í minnum hafðar. Fyrst gerðist það, að hv. 2. þm. Reykv. (EOl) kom og tilkynnti - að vísu með grátstafinn í kverkunum - öllum landslýð, að ef þeir færu ekki að sínum ráðum og beygðu sig í auðmýkt undir forsjá hinna austrænu erindreka, mundi Íslendingum öllum verða eytt með atómsprengju. Þegar þeirri spurningu var varpað fram, hver mundi kasta bombunni á Íslendinga, sló þögn á hið grátklökka lið kommúnista. En svörin hafa menn heyrt nú í kvöld. Hv. 2. þm. Reykv. kom hér í gærkvöld og tilkynnti það, að ef Íslendingar aðhylltust ekki stefnu kommúnista. þá mundi þeim verða eytt með atómsprengju. Ég spurði hv. þm., hver mundi varpa slíkri sprengju. Hv. 2. þm. Reykv. vildi gefa það í skyn í ræðu sinni í gærkvöld, að fyrst Bandaríkin hefðu hér bækistöðvar, þá mundu þau varpa hér bombu. Eru líkur til, að nokkur einasti maður mundi trúa því, að Bandaríkin varpi sprengju á Ísland? Hér skal engu spáð um, hvort ógnir þær rætast, sem hv. 2. þm. Reykv. og þeir félagar hóta okkur nú með. Ef þeir eru ekki glöggskyggnari á atburði framtíðarinnar en þeir hafa verið um það, er áður gerðist og nú ber að höndum, hygg ég. að fáir muni láta heiftarorð þeirra halda fyrir sér vöku. Eða hver kannast við þá lýsingu á ástandi síðustu daga eða dagsins í dag, að hér hafi ríkt og ríki hið hörmulegasta atvinnuleysi? Hitt vita allir, að atvinnutekjur hafa einmitt verið óvenju miklar, svo miklar, að verkamenn hafa ekki orðið varir, svo að neinu næmi, þeirrar lítilvægu kjaraskerðingar, sem gerð var um s.l. áramót til viðréttingar atvinnuvegunum. Eða hvernig skyldi stórkostlegt atvinnuleysi hafa átt sér stað, þegar fjöldi nytsamra framkvæmda hefur orðið að biða, meðal annars af skorti á vinnuafli, og tugir skipa hafa staðið í naustum vegna þess, að landsmenn höfðu svo mörgu öðru að sinna, að þeir máttu ekki vera að því að sækja á sjóinn sjálfum sér björg í bú og þjóðarheildinni gjaldeyristekjur? Það má sitt hvað að finna, en atvinnuleysið er sem betur fer ekki meðal þess. Enda er atvinnuleysið það böl, sem allt starf núv. ríkisstj. fyrst og fremst beinist að að víkja frá þjóðinni. en hv. Sameiningarflokkur alþýðu, Sósfl., af skiljanlegum ástæðum vill nú ólmur leiða yfir hana. Ógnarskilyrði í sambandi við Marshalláætlunina þarf ekki að ræða. Nægur tími mun verða til þess, þegar sýnt er, hvort við eigum kost á nokkurri aðstoð samkv. áætluninni og þá með hverjum skilyrðum. Hitt er vitað, að engar frjálsar þjóðir hafa látið sér nægja skilyrði Bandaríkjanna í þessu efni, heldur mjög sótzt eftir að fá þá hjálp, sem þau kynnu að vilja veita. Hefur með fullkominni hörku orðið að halda sumum hinna kommúnistísku ríkja í Austur-Evrópu frá því að sækja um þessa hjálp. En eftirtektarvert er það, að hv. 2. þm. Reykv. slær því föstu, að ef gera eigi íslenzkt gengi öruggt, hljóti það að lækka. Það hefur áður verið bent á, að stefna kommúnista hlyti að leiða til gengislækkunar, og hár framleiðslukostnaður og gegndarlaus seðlaútgáfa eru venjulegur undanfari gengishruns. En kommúnistar hafa skrökvað því upp, að Bandaríkjamenn hefðu hér herstöðvar. Það var auðsætt, að þá langaði til að segja, að Bandaríkjamenn langaði til að varpa sprengjum á sínar eigin stöðvar, svo langt hefðu þeir þó ekki gengið. Það er af öllu auðsætt, að íslenzkir kommúnistar ætla sér nú að ógna íslendingum með rússneskum atómsprengjum. Öðruvísi verða ummæli þeirra um rústir bæjanna við Faxaflóa ekki skilin. Ég minntist á það í ræðu minni á mánudagskvöldið, að Þóroddur Guðmundsson, sem sagði, að sig varðaði ekkert um þjóðarheill, hefði verið í sama skóla og Gottwald, og varpaði þeirri spurningu fram, hvernig stæði á því, að kommúnistar yrðu reiðir, þegar frá þessu væri sagt. Það er vegna þess, að þeir voru skólabræður á skóla, sem er illræmdur fyrir að hafa kennt kommúnistískum njósnurum. En íslenzka þjóðin þekkir kommúnista betur eftir þessar umr. en áður. Hún veit, að þeir eru það illgresi, sem umfram allt verður að uppræta, ef hér á að þróast gróandi líf.



Herra forseti. Það er eftirtektarvert, eftir þær þungu rökstuddu ásakanir. sem hér hafa verið bornar á íslenzka kommúnista, að þá skuli það verða hv. 6. þm. Reyk.v. (SigfS), sem tekur að sér vörnina í því máli, - maður, sem almennt er kallaður hin vonda samvizka Sósfl., og kann það að segja nokkuð út af fyrir sig. Hann hefur þó fengið opinbert vottorð frá flokksbræðrum sínum um það, að hann sé ekki kommúnisti, og ég held, að hann sé það ekki. Hins vegar vill flokkurinn hafa hann innan sinna vébanda, því að hann er duglegur agitator. Það er ekki ósvipuð aðferð höfð við hann eins og svartfuglsveiðimenn á Skagafirði höfðu þegar þeir rotuðu fugl. sem þeir kölluðu bandingja, til þess að draga að sér aðra fugla til að auka veiðina. - Þessi hv. þm. var svo brjóstheill að fara að verja aðfarir kommúnista í Tékkóslóvakíu. Það er þó ekki af því, að hann sé svo einfaldur, að hann viti ekki, hvað þar hefur verið að gerast, en samt gerir hann þetta. Það skyldi þó ekki vera af því, að hann væri tvöfaldur? Núv. ríkisstj. er samstjórn þriggja flokka, með mismunandi stefnu og sjónarmið í innanlandsmálum, sem komu á samtökum sín á milli til að firra algeru öngþveiti á erfiðum tímum og bjarga þingræðinu frá miklum vanda, er illkynjuð og langvarandi stjórnarkreppa hafði sett það í á s.l. ári. Í landi harðvítugrar flokkabaráttu, eins og hér tíðkast, setur jafnan hroll að sumum harðsnúnum flokksmönnum af tilhugsuninni um það að eiga að hefja samstarf með sínum höfuðfjendum og það jafnvel að nýafstaðinni harðri kosningabaráttu, með sviðann enn í sárum undan óvægilegum höggum. En þetta er eðli og nauðsyn þingræðisins, þar sem svo er háttað, að enginn einn flokkur fær meirihlutaumboð þjóðarinnar á þingi. Þá verða fleiri en einn flokkur að taka höndum saman um stjórn landsins, ef þingstjórnarfyrirkomulagið á ekki að verða óvirkt. Afleiðing þess hlýtur að verða tímabundnir samningar um meðferð mála, málamiðlun og vopnahlé. Að þessu geðjast auðvitað misjafnlega ýmsum baráttumönnum í öllum flokkum. og telja þeir jafnan velferð og heiður síns eigin flokks í veði við slíka grautargerð, eins og þeir kalla samstarfið. En fram hjá þessu verður erfiðlega komizt, þar sem búið er við lýðræðisskipulag eins og okkar, þar sem flokkaskipun er svipuð, enda hefur orðið að grípa til sama úrræðis í öllum löndum og álfum, er eins stendur á. Það, sem hver flokkur verður að gera upp við sig, er hann gengur til slíks samstarfs, er það, hvort hann telur sínum hugðarmálum betur borgið með samstarfi og málamiðlun eða fullkominni andstöðu, og hafa sannfæringu sína um það að leiðarljósi í samstarfinn. Hitt held ég, að sé óþarfa vantraust á lýðræði og dómgreind hins frjálsa borgara, þar sem hugsunin er frjáls og orðið er frjálst. að hann geri sér ekki grein fyrir eðli og afleiðingum samstarfsins, ruglist í viðhorfi til flokka og málefna og finni ekki fætur sína, þegar staðið er upp úr flatsænginni. Ég vil í þessu sambandi minnast eins skýrasta dæmis um það, hvernig frjáls og óþvinguð hugsun borgarauna starfar, þrátt fyrir óvenjulegan sveigjanleik í samvinnu við andstæða flokka. Dæmi þetta er frá höfuðheimkynni frjálsra stjórnmála, Englandi. Í síðustu styrjöld var þar náin samvinna milli aðalstjórnmálaflokka landsins, en stjórnarforustuna hafði á hendi sá maður, sem á þeim árum bar ægishjálm yfir flesta stjórnmálamenn veraldar, Winston Churchill. Í stríðslokin var hann átrúnaðargoð ekki aðeins þjóðar sinnar, heldur og alls hins menntaða heims. Og um það leyti gengur hann til kosninga í heimalandi sínu, í fararbroddi fyrir flokk sinn. Og þá gerast þau undur, að þetta átrúnaðargoð þjóðarinnar frá stríðsárunum bíður hinn ægilegasta kosningaósigur og verður að sleppa stjórnartaumunum. Ég ræði ekki um það hér, hvort enska þjóðin hefur farið hér viturlega að ráði eða ekki. En ég tek þetta dæmi til að sýna, hvernig frjáls þjóð, þar sem frelsi í hugsun og orði er í hásæti, gat verið fullkomlega hleypidómalaus gagnvart persónum, og það mikilmennum, og lét einlægt samstarf, en tímabundið um ákveðin mál, á engan hátt villa sér sýn, þegar hún tók ákvarðanir um framtíðarskipun sinna eigin mála við kosningar, sem hófust meðan á samstarfi þessu stóð. Ég held að með þetta dæmi fyrir augum ættu engir hinna varfærnu flokksmanna núverandi stjórnarflokka að þurfa að óttast það, að íslenzkri flokkshyggju þurfi að vera veruleg hætta búin vegna þess tímabundna samstarfs, sem hér hefur verið efnt til af þremur stjórnmálaflokkum. Upplýsingastarfsemi og pólitísk fræðsla hinna einstöku flokka er á engan hátt heft og ber ekki að hefta þrátt fyrir stundar vopnahlé, og frjáls hugsun gerir sínar ályktanir og tekur sínar ákvarðanir á milli bardaganna, engu síður en meðan þeir standa yfir. En þó að stjórnarflokkarnir hafi mjög misjöfn sjónarmið um það, hver sé heillavænlegust lausn ýmissa hinna innlendu þjóðfélagsvandamála, þá er þó eitt mikilsvert undirstöðuatriði, er sameinar þá alla. Þeir tryggja allir stjórnmálastarfsemi sína á grundvelli þeirra lýðræðishugsjóna, sem þingstjórnarfyrirkomulag norrænna og vestrænna þjóða er vaxið upp úr. Þeir leggja megináherzlu á að vernda og viðhalda þessum starfsgrundvelli sem því fullkomnasta skipulagi, er frjálsir menn hafa enn þá fundið til að byggja stjórnmálastarfsemi sína á. Við höfum allir trú á því, að frelsi í hugsun, frelsi í orði og frelsi lýðræðisins í stjórnarháttum sé líklegast eða það eina, sem megni að þroska og siðbæta hið meingallaða mannkyn. En þarna erum við einnig í fullri andstöðu við leiðandi öfl í flokki núverandi stjórnarandstæðinga. Það er sýnilegt, að þau hafa helgað sig hinni nýju einræðisstefnu, sem heimurinn hefur fengið dýrkeypta reynslu af á undanförnum árum. Við sáum hana í alveldi sínu á valdadögum þeirra Hitlers og Mussolinis. Og við sjáum fald hennar rísa að nýju, hærra og hærra með hverju árinu. þó að það sé undir nýju nafni og með öðrum mönnum. Og sporin hræða. Milli þessara tveggja höfuðstefna er og verður óbrúanlegt djúp. Hitt er svo annað mál, að í innanlandsmálum hljóta kommúnistar alltaf, á meðan þjóðin veitir þeim þingsetu, að komast í snertingu við aðra stjórnmálaflokka, eins og aðvífandi reikistjarna, sem birtist í framandi sólkerfi, og með þeim afleiðingum að verða þá sammála öðrum flokkum í ýmsum málum, jafnvel ýmsum góðum málum. Vegna þessa og svo vegna hins, að þeir beita jafnan meiri hávaða og offorsi í baráttu sinni en aðrir flokkar, hafa þeir komið ýmsum saklausum og auðtrúa mönnum til að álíta, að þeir væru hinir sjálfkjörnu forustumenn í ýmsum umbótamálum þjóðarinnar. En það er hinn mesti barnaskapur að byggja á slíku, því að þessir menn eru ekki sjálfum sér ráðandi og óútreiknanlegt, hvernig þeir kunna að snúast við hverju máli. Og þetta er af þeirri einföldu ástæðu, eins og Hæstv. menntmrh. lýsti réttilega í gær, að kommúnistar í hverju landi utan móðurlandsins eru ekki annað en lítið hjól í stórri vél, sem engu ræður um gang vélarinnar.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) Hv. 6. þm. Reykv., sem talaði hér áðan. mætti kalla litla tannhjólið. Það eina, sem hann hafði að segja til svara, var þetta, að miklir erfiðleikar væru þar, sem Eysteinn Jónsson væri. Hef ég varla heyrt þennan hv. þm. aumari í málflutningi sínum en nú. Ég vil aðeins segja það, að ég vorkenni þessum hv. þm. Ég vorkenni öllum, sem flæktir eru í einhverju neti. Ég veit, að hann hefur sagt hér marga hluti vegna þess, að hann er þvingaður til þess að tala móti sannfæringu sinni. Hann stendur í þeirri meiningu, að hann sé í hinum innsta hring kommúnistaflokksins en fær þó ekki að vita það, sem raunverulega skiptir máli. Hv. 1. þm. Reykv., Pétur Magnússon, talaði nokkra stund, aðallega til að fræða okkur nokkuð um verk fyrrv. stj. Vildi hann gefa í skyn, að ekkert væri misráðið í ráðstöfunum hennar. Taldi hann, að þessum eina milljarði og 500 milljónum króna á þremur árum hefði verið ráðstafað fyrir nauðsynjavörur. Hann veit. að þetta getur ekki staðizt. Hitt er annað mál, að ekki var tómur óþarfi fyrir þetta keyptur. Og það hefur ekki verið gagnrýnt, þó að nauðsynlegir hlutir hafi verið keyptir sem undirstaða framleiðslunnar. Þá vildi hv. þm. ekki gera mikið úr því, að nú væri við erfiðleika að etja. En hann er sjálfur bankastjóri Landsbankans og veit, hvernig ástandið er með yfirfærslur. Við vonum, að úr megi rætast. En það er hart, að þessi hv. þm. skuli leyfa sér að halda fram, að það hafi verið fluttar inn tómar nauðsynjavörur fyrir þessar 500 milljónir á ári í þrjú ár, alls eitt þúsund milljónir og 500 betur. Það er létt verk að færa þær tölur mjög langt niður, annars vil ég bæta við, að ég tek undir það, sem komið hefur fram um þessi efni í sumum málgögnum þess flokks. sem þessi hv. þm. telur sig til, þar á meðal það, sem kom í Morgunbl. í sumar, að það mál þyrfti að ræðast vel og vandlega, hvort það megi kaupa tækin svona ört inn. Síðan segir þar orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „En skýrt dæmi þessa kemur nú t.d. fram í því, að nýsköpun atvinnuveganna hefur verið sett í verulega hættu með því að hrúga inn tækjum án þess að sjá um, að fé sé til þess að gera þau fullkomlega úr garði eða reka þau, og án annarrar fyrirhyggju, svo sem um mannafla, sölumöguleika o.s.frv.“ Og 20. ágúst í sumar stóð þetta í blaðinu: „Allt fjárhagslíf þjóðarinnar var orðið svo sjúkt, að góð síldveiði nú gat ekki veitt því varanlega lækningu heldur aðeins frestað um sinn yfirvofandi vandræðum. En á sama veg og góð síldveiði gat frestað þeim vandræðum, er allir heilskyggnir menn sáu að yfir hlutu að dynja fyrr en síðar, þá hlýtur aflabresturinn að verða til að auka vandræðin og gera óumflýjanlegt, að þau brjótist út nú þegar. Að undanförnu hafa Íslendingar átt við mikla efnahagslega velgengni að búa. Hitt hefur öllum ábyrgum mönnum lengi verið ljóst, að framleiðslukostnaðurinn var orðinn svo mikill, að voði hlaut að stafa af.“ Undir þetta get ég tekið. Ég læt svo útrætt um þetta hér í kvöld. Góða nótt.