Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti félags- og tryggingamálanefndar um frumvarp til breytingar á lögum nr. 101/2010, um greiðsluaðlögun einstaklinga. Nefndin fékk á sinn fund fulltrúa frá félags- og tryggingamálaráðuneyti og umboðsmanni skuldara, einnig frá Sýslumannafélaginu, Samtökum fjármálafyrirtækja og Íslandsbanka. Frumvarpið felur í sér að vegna málafjölda hjá umboðsmanni verði fyrirkomulagi breytt og að skuldari fái fyrr frestun á greiðslu skulda sinna en kveðið er á í lögum um greiðsluaðlögun. Samkvæmt lögum um greiðsluaðlögun þarf umboðsmaður að hafa samþykkt umsókn um greiðsluaðlögun til að frysting samkvæmt 11. gr. taki gildi, en hún felur m.a. í sér að ekki má ganga að eignum skuldara og ekki má krefja hann um greiðslu vegna krafna sem til komu fyrir samþykki greiðsluaðlögunar. Frumvarpið felur í sér bráðabirgðaákvæði þar sem frestunin er flutt framar þannig að um leið og umboðsmaður hefur móttekið umsókn getur frestun hafist. Þá er umsókninni þinglýst og inn á eignir skuldara þannig að hann er í vari fyrir rukkunum kröfuhafa og eins fyrir því að missa heimili sitt á meðan umboðsmaður skuldara fjallar um mál hans. Nefndin gerir nokkrar breytingartillögur. Í nefndinni var rætt hvort birta ætti þessa þinglýsingu í Lögbirtingablaðinu, þ.e. skráningu um tímabundna frestun greiðslu. Þær breytingar sem við gerðum voru miðaðar við hagsmuni skuldara. Birtingu í Lögbirtingarblaðinu, sem annars mundi eiga sér stað eftir að samþykki umboðsmanns lægi fyrir, verður flýtt. Það á að koma í veg fyrir rukkanir kröfuhafa þar sem upplýsingarnar hafa þá verið birtar opinberlega. Við teljum að það muni þó ekki duga til að allir kröfuhafar verði upplýstir um frestunina og það kunni að leiða til þess að gengið sé á skuldara þrátt fyrir það. Þar af leiðandi er mjög mikilvægt að sá sem skilar inn umsókn um greiðsluaðlögun fái fullar upplýsingar um rétt sinn og skyldur. Rétturinn er t.d. sá að þurfa ekki að greiða inn á kröfur sem hafa myndast frá því fyrir frestunina og skyldurnar eru þær að takast ekki á hendur frekari skuldbindingar eftir að frestunin hefur verið veitt. Við gerum einnig breytingartillögu um hvenær frestun lýkur. Ef samþykki fyrir greiðsluaðlögun fæst og greiðsluaðlögunarumleitan hefst mun frestunin náttúrlega gilda. En ef umboðsmaður hafnar umsókn eða skuldari dregur hana til baka lýkur frestuninni. Frestunin mun þó þurfa að gilda út þann tíma sem skuldari hefur til að kæra niðurstöðu umboðsmanns til kærunefndar. Við hnykkjum á þessu í lögunum og tekið er fram að ekki þurfi að greiða þinglýsingargjald af skráningu í þinglýsingabækur samkvæmt ákvæði þessu. Ég ætla að drepa á því helsta sem rætt var í nefndinni um þetta. Við lögðum mikla áherslu á að með bráðabirgðaákvæðinu myndaðist ekki nýr flöskuháls hjá embætti umboðsmanns skuldara. Að sjálfsögðu þyrfti skuldari að leggja fram lágmarksupplýsingar en mest af þeim væri hægt að sækja rafrænt af hálfu umboðsmanns skuldara með leyfi skuldarans. Nefndin leggur mikla áherslu á þetta og jafnframt að skuldari fái eins greinargóðar upplýsingar um þýðingu frestunarinnar og tök eru á. Þá vil ég að lokum, frú forseti, taka það fram að nefndin vinnur að frumvarpi til laga og breytingum á sömu lögum en á löggjöfinni sem við settum í vor eru ýmsir agnúar sem við viljum sníða af. Það var mat bæði ráðherra og nefndarinnar að það lægi á þessari tilteknu breytingu þannig að við ákváðum að drífa hana í gegn með þó nokkru hraði vegna þeirra fjölskyldna sem eiga yfir höfði sér nauðungarsölur. En við munum gefa okkur betri tíma til að vinna að frumvarpinu með fleiri breytingum. Við munum flýta þeirri vinnu en einnig reyna að gera hana þannig úr garði að breytingarnar séu vandlega íhugaðar. Undir nefndarálitið sem ég mælti hér fyrir rita framsögumaður sem hér stendur og hv. þingmenn Ólafur Þór Gunnarsson, Pétur H. Blöndal, Guðmundur Steingrímsson, Árni Þór Sigurðsson, Guðlaugur Þór Þórðarson, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Halldóra Lóa Þorvaldsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. og formanni hv. félags- og tryggingamálanefndar, Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, fyrir framsögu hennar. Þegar við afgreiddum þetta mál frá þinginu, og ég held að það skipti mjög miklu máli að menn horfist í augu við það, var það ekki nógu vel undirbúið og við gengum ekki nógu vel frá því. Það er það sem ég var að ræða við hv. efnahags- og viðskiptaráðherra í morgun, sem áður var hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra. Ég held að það skipti afskaplega miklu máli að menn horfist í augu við það. Það þýðir lítið fyrir okkur að tala á tyllidögum um að mikilvægt sé að vanda til verka hér ef við göngumst síðan ekki við því þegar við gerum mistök. Í örstuttu máli er það þannig að á meðan fólk leitaði eftir þessu úrræði var það í biðröð og á meðan var það ekki í neinu skjóli fyrir því að verða boðið upp. Það er það sem menn eru að reyna að gera hér, menn eru að reyna að koma í veg fyrir að svo verði, þ.e. að um leið og viðkomandi aðili leitar eftir þessu úrræði sé hann kominn í skjól. Virðulegi forseti. Það skiptir máli að menn séu meðvitaðir um að við unnum þetta í miklu hraði. Við skoðuðum þetta á fundi í gær og síðan á nokkrum mínútum fyrir þingfund í dag og ég hafði ákveðnar áhyggjur af því að við mundum kannski búa til aðra biðröð sem mundi bara færast framar, en fólk mundi lenda í sömu vandræðum þó svo það væri í annarri biðröð en áður, þ.e. þá væri fólk í biðröð eftir því að umsóknin yrði móttekin í staðinn fyrir biðröð eftir því að fá greiðsluaðlögunina. Þá væri náttúrlega til lítils að fara í þetta verk ef sú yrði niðurstaðan. Á bls. 2 í nefndarálitinu segir, með leyfi forseta: „Nefndin ræddi verklag við móttöku umsókna hjá umboðsmanni skuldara og fékk þær upplýsingar að umsókn væri móttekin þegar frumgögnum hefði verið skilað, svo sem upplýsingum um tekjur og skuldir og aðgangsheimild að vef ríkisskattstjóra sem og leyfi til handa umboðsmanni til að afla frekari nauðsynlegra gagna. Öflun slíkra frumgagna væri ekki tímafrek og kæmi skuldari með nauðsynleg gögn með sér væri mögulegt að taka á móti umsókn hans samdægurs.“ Með öðrum orðum: Það á ekki að verða nein biðröð og fólk á að geta gengið frá þessu á einum degi. Það er á þessum forsendum sem ég er með á nefndarálitinu. Ég vil trúa því að þetta sé alveg rétt og við séum þá að gera gagn og ekki að skapa önnur vandamál. En það er algjörlega ljóst að það er verkefni þingsins að einfalda þau úrræði sem eru til staðar. Það er algjörlega ljóst í mínum huga. Við höfum búið til allt of flókið kerfi sem gerir það að verkum að þau úrræði sem voru sett á laggirnar hafa ekki nýst því fólki sem þarf á því að halda. Við höfum með öðrum orðum ekki vandað okkur nógu vel. Ef við skoðum hvernig við höfum gengið frá þessum málum, það var nú kannski sérstaklega í október fyrir ári og einnig í sumar, hafa vinnubrögðin ekki verið nógu skýr og skipulögð og afleiðingarnar eftir því. Svo að því sé til haga haldið, virðulegi forseti, er ég ekki hér að gagnrýna einn eða neinn. Ég er ekki að gagnrýna forustuna í hv. félags- og tryggingamálanefnd, alls ekki, ég er bara að vekja okkur til umhugsunar um þetta. Ég vil hins vegar vonast til þess að við höfum rétt fyrir okkur og það verði ekki neinn flöskuháls. Ég get svo sem alveg gengist við því að ég er ekkert alveg viss og ég hefði viljað fara betur yfir þetta. En ég vona hins vegar að hér séum við að leysa vanda sem er brýnn og mjög mikilvægt að leysa. Ég lýsi mig einnig tilbúinn til þess, og veit að allir þingmenn eru tilbúnir í það, að fara í það nauðsynlega verkefni að einfalda verklag og einfalda þau úrræði sem eru til staðar. Við þurfum ekki að hafa mörg orð um það að þau virka ekki sem skyldi. Hér eru nú tveir hæstv. ráðherrar og hvet ég þá til að útskýra það fyrir þeim hæstv. ráðherrum sem eru ekki alveg með það á hreinu núna.

Frú forseti. Ég er ekki með beina spurningu til hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar en ég vil taka undir áhyggjur hans af því að þarna gæti myndast nýr flöskuháls. Við ræddum þetta þó nokkuð en ég held að það skipti meginmáli að umboðsmaður skuldara hafi sem best aðgengi að rafrænum upplýsingum, að þær opinberu stofnanir t.d. sem eiga að veita aðgengi inn í gagnagrunna sína flýti þeirri tengingu. Það hefur verið vandamál, t.d. í samskiptum við Þjóðskrá og skattyfirvöld. Ég veit að á vettvangi ríkisstjórnarinnar er verið að þrýsta á að þetta verði lagfært og ég hef góða trú á að það sé rétt. Þetta er eitt af því sem við í félags- og tryggingamálanefnd þurfum að passa upp á að verði fylgt eftir því þetta mun sannarlega létta undir með skuldurum. Þó að skuldari þurfi kannski að koma með upplýsingar um launaseðla og slíkt þá sé það sem minnst af upplýsingum sem hann þarf að afla sjálfur, heldur geti hann veitt umboðsmanni skuldara heimild til að afla þessara upplýsinga þannig að ekki sé verið að senda fólk bæinn á enda til að leita að einhverjum upplýsingum sem á að vera hægt að nálgast miðlægt. Ég vil bara taka undir með þingmanninum. Ég held við höfum öll áhyggjur af þessu og þurfum að vera vakandi fyrir því að ýta á þá sem eiga að geta komið í veg fyrir að slíkir flöskuhálsar myndist.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Eins og kom fram í máli hv. þingmanns var ekki um beina spurningu að ræða heldur tók hún undir það sem við höfum augljóslega bæði áhyggjur af, sem er það að nýr flöskuháls gæti myndast og þá var náttúrlega til lítils að fara í þessa vegferð. Ég er ekki fastur nefndarmaður í hv. félags- og tryggingamálanefnd en met það svo út frá reynslu minni að hæstv. ráðherrar hafi í einlægni talið að þeir væru búnir að leysa öll mál. Það hafa þeir oftsinnis sagt hér en sú var ekki raunin. Þar sem við erum hér, sem er vel, að velta því upp hvernig við getum breytt vinnubrögðum á þingi vil ég leyfa mér að leggja það til að hv. þingnefnd fái þessa gesti, og sérstaklega fulltrúa umboðsmanns skuldara og sýslumenn, fljótlega á sinn fund til að fá það frá fyrstu hendi hvernig gengur svo að það verði ekki þannig að eftir einhverjar vikur, ég tala nú ekki um mánuði, komi í fjölmiðlum fréttir um að þetta úrræði hafi ekki virkað sem skyldi. Ég held að það falli ágætlega undir það eftirlit sem þingið á að hafa með framkvæmdarvaldinu. Það er sjálfsagt að þingið kanni það og meti sjálfstætt hvernig gengur að framfylgja þeim lögum sem þingið hefur samþykkt. Ég veit að hv. formaður nefndarinnar er allur af vilja gerður og legg því til að fylgst verði sérstaklega með þessu máli þannig að við lendum ekki í sömu vandræðum og við höfum lent í með þau úrræði sem hafa verið samþykkt á undanförnum mánuðum og 

Frú forseti. Það hefur margoft verið sagt í þessum ræðustól að við erum í fordæmalausum aðstæðum. Við höfum þurft að smíða nýja löggjöf út af þeim aðstæðum sem hafa skapast til að taka á vanda sem er mjög umfangsmikill. Ég hef áður nefnt að hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, flutti hér þing eftir þing frumvarp til laga um greiðsluaðlögun sem því miður varð ekki að lögum á sínum tíma heldur höfum við verið að vinna í því núna í þinginu eftir hrunið. Við vissum það í sjálfu sér frá upphafi þegar við vorum í þessari lagasmíð að smám saman þyrfti að sníða agnúana af. Ég tek undir það með hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að þó við séum meðvituð um að við séum í aðstæðum sem við þurfum að reyna okkur áfram í þá eigum við alltaf að hafa það sem markmið þegar við erum að setja lög að vandað sé til þeirrar lagasetningar eins og auðið er. Ég ætla ekkert að slá af kröfum um vönduð vinnubrögð hér í þinginu. Ég fagna þessari tillögu hv. þingmanns og ég hugsa að nefndin muni fljótlega, kannski eftir tvær til þrjár vikur, kalla til umboðsmann og jafnvel fleiri gesti til að heyra að þetta uppfylli væntingar okkar, það er mjög góð ábending. Það er að sjálfsögðu nefndarinnar að fylgjast með því að verið sé að vinna samkvæmt lögum sem hún setur og að lögin uppfylli sín markmið.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessi viðbrögð hv. þingmanns og formanns félags- og tryggingamálanefndar. Ég held að það sé afskaplega vel til fundið að kalla þessa aðila til eftir tvær til þrjár vikur og sjá hvernig gengur. Við verðum að horfast í augu við að mjög margt fór miður fyrir hrunið en það er líka orðið alveg ljóst að stjórnmálamenn hafa brugðist eftir hrunið. Stjórnmálamenn hafa brugðist þegar kemur að atvinnumálum og hafa brugðist þegar kemur að því að vinna vel þau úrræði sem öllum stjórnmálamönnum var falið að vinna að eftir kosningarnar sem voru fyrir einu og hálfu ári. Það er enginn vafi í mínum huga að þeim orðum sem flestir nota um vönduð vinnubrögð þingsins hefur ekki verið fylgt eftir í verki. Við verðum að horfast í augu við það og laga. Ég held að þessi umræða, þessi orðaskipti, séu gott dæmi um að menn geti rætt hlutina málefnalega og æsingalaust. Oft er haft á orði að hér sé óttalegur hanaslagur og menn séu fastir í skotgröfum en þau stuttu orðaskipti sem hér hafa átt sér stað eru ekki dæmi um það. Það er stór munur á því sem er að gerast hér eftir hádegi og því sem gerðist fyrir hádegi því að þau orðaskipti sem ég átti við hæstv. ráðherra í morgun ollu mér miklum vonbrigðum. Mér fannst eins og hæstv. ráðherra vildi ekki horfast í augu við það að þau úrræði sem við höfum unnið að hafi ekki náð tilætluðum árangri og að það þýddi ekki fyrir okkur stjórnmálamenn að benda á aðra. Þetta gefur vonandi tóninn fyrir breytt og bætt vinnubrögð. Ég heiti á okkur öll að stuðla að því. Ég vek athygli á því að það sem hv. félags- og tryggingamálanefnd er að gera núna er ekki gert alla jafna og það er vel. Ég þakka hv. þingmanni og formanni