Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mér virðist það hafa komið fram í umr. um þessa till., að ekki hafi verið nauðsynlegt að flytja till., þar sem upplýst er, að sjómenn hafa að undanförnu fengið aukaskammt af þeim vörum, sem þarna er um að ræða, eins og vitanlega var nauðsynlegt og réttlátt að láta þá hafa. Ég tel hins vegar, að það hefði verið ástæða til að flytja till. um það að auka nokkuð úthlutun á þessari vöru til allmargra sveitaheimila. Mér er kunnugt um það, að kaffi- og sykurskammturinn hefur reynzt of lítill á mörgum sveitaheimilum, sérstaklega þar sem heimilisfólk er fátt, en gestakomur tíðar. Í kaupstöðum geta menn farið á veitingahús og keypt þar kaffi og keypt kaffibrauð í brauðgerðarhúsum án þess að afhenda skömmtunarseðla fyrir því. Sveitafólkið hefur hins vegar ekki þessa möguleika, og er þarna töluverður aðstöðumunur, sem þörf væri að jafna. Ég hefði því talið ástæðu til að flytja brtt. við þessa till. eða bera fram nýja till. um nokkra jöfnun á þessum aðstöðumun, sem ég gat um, en eins og nú er ástatt, sé ég ekki ástæðu til að gera þetta, vegna þess að nýlega hefur verið ákveðið af skömmtunaryfirvöldunum að láta nokkurn aukaskammt af þessum vörum nú fyrir jólin, og bætir það úr brýnni þörf sveitaheimila og annarra fyrir þessar vörur. Vegna þeirra ákvarðana sé ég ekki, að þörf sé frekari aðgerða í málinu nú í svipinn. Ég get því fallizt á þá till. til rökstuddrar dagskrár, sem hér liggur fyrir á þskj. 163.

Flm. (Hermann Guðmundsson) : Herra forseti. Í umr., sem fóru fram um þetta mál, síðast þegar það var rætt á þingfundi, lét hæstv. viðskmrh. þau orð falla, að ég gæti vel skemmt mér við það, ef ég vildi, að telja mér trú um, að þáltill., sem fram hefðu verið bornar, hefðu haft svo og svo mikil áhrif til bóta í þeim málum, sem þær hefðu fjallað um. Ég geri ráð fyrir því, að það sé að sjálfsögðu gaman fyrir mig að skemmta mér í sambandi við þessi mál, en hitt er þó þýðingarmeira, að þeir, sem eiga að njóta góðs af þessu í framkvæmd, vegna þess að þessu máli var hreyft, geti notið þess. Það er raunhæfara og skemmtilegra, að þeir geti notið þess, en þó að ég hefði skemmtun af þessu. Í þeirri rökstuddu dagskrá, sem hér liggur fyrir, er sagt það sama sem hæstv. viðskmrh. hélt hér fram á síðasta fundi, að upplýsingar lægju fyrir frá skömmtunarstjóra um það, að aukaskammtur af kaffi og sykri til sjómanna væri veittur eftir því, sem farið væri fram á. Nú er það svo með sjómenn sem aðra, að þegar auglýstar eru ákveðnar reglur um skömmtun og annað slíkt, þá reikna þessir aðilar með því, að þessar skömmtunarreglur eigi að haldast, og staðreyndin er sú, þrátt fyrir þetta bréf frá skömmtunarstjóra, að sá skammtur af kaffi og sykri, sem sjómenn hafa fengið til síðustu daga, hefur verið það lítill, að hvergi hefur nægt, og það var ástæðan, sem ég sagði, að væri fyrir því, að þessi till. er flutt. Hvað síðan hefur gerzt, hvort nú er allt laust hjá skömmtunarstjóra til sjómanna, veit ég ekki, það færi betur, en þá hefur náðst sá tilgangur, sem ætlazt var til með þessari till. Mér fyndist eðlilegast, að þessi till., sem hér liggur fyrir, fengi venjulega afgreiðslu, færi til n., sem athugaði um það, hvort ekki er þörf á því að auka kaffi- og sykurskammt til sjómanna. Í sambandi við það, sem frá er sagt í rökstuddu dagskránni, að samvinna hafi tekizt um lausn málsins við Landssamband íslenzkra útvegsmanna, þá vil ég segja það, að það er ánægjulegt, að skömmtunaryfirvöldin skuli hafa samvinnu við L. Í. Ú., en ég vil benda hæstv. ráðh. og öðrum á það, að L. Í. Ú. er ekki og hefur ekki verið aðili fyrir íslenzka sjómannastétt, það eru samtök útvegsmanna, en ekki sjómanna. Mér hefði fundizt eðlilegra, að hæstv. viðskmrh., vegna þess flokks, sem hann kennir sig við, hefði tekið dálítið meira tillit til verkalýðssamtakanna en hér er gert ráð fyrir, því að þau eru fyrst og fremst aðili í þessu máli, en ekki L. Í. Ú. Ég tel ekki þörf að ræða frekar um þetta mál, en vænti þess, að þessi rökstudda dagskrá verði felld, umr. frestað og till. vísað til allshn.



Herra forseti. Það var út af þessari rökstuddu dagskrá, sem ég vildi mega leggja fyrir hæstv. viðskmrh. nokkrar spurningar. Ég gat því miður ekki verið við umr. um þetta mál, sem fram fóru hér áður, en ég hef litið eftir því, hvað um það hefur verið skrifað í blöðum, og sé, að þessi rökstudda dagskrá er í beinu framhaldi þar af. Því er sem sé haldið fram, að sú till., sem hér liggur fyrir um aukinn kaffi- og sykurskammt til sjómanna, sé óþörf, vegna þess að samkomulag hafi fengizt við L. Í. Ú. um afgreiðslu þessa máls, vegna þess að skömmtunaryfirvöldin hafi veitt sjómönnum aukaskammt í þessum efnum. sem farið hefur verið fram á. En ég tók líka eftir því í blaði hæstv. viðskmrh., að þar var sérstaklega talað um aukinn kaffi- og sykurskammt til síldveiðiskipa, sem hér voru nú við Faxaflóa. Vegna þess að mér þykja þessar upplýsingar koma allskakkt heim við réttar staðreyndir í málinu, þá vil ég spyrja hæstv. ráðh. um það í tilefni af þessari rökstuddu dagskrá hans, hvort það sé tilfellið, að útvegsmenn og sjómenn hafi að undanförnu fengið þann aukaskammt af kaffi og sykri, sem talið er í bréfi skömmtunarstjóra, yfirleitt í sambandi við sjósókn, því að síldarútvegurinn í Faxaflóa er ekki eina atriðið í þessu máli, síður en svo. Þessi till. er ekki eingöngu flutt vegna síldveiðanna, sem nú fara fram í Faxaflóa. Það er almennt um kvörtunarmál þeirra, sem á sjónum eru, að sá aukaskammtur, sem sjómönnum er nú ætlaður, sé of knappur. Mér er kunnugt um það, að í mínu byggðarlagi hefur þessi aukaskammtur þótt algerlega ófullnægjandi, og svo hefur verið farið fram á að fá rýmkun hjá skömmtunaryfirvöldunum, sem vitanlega hafa farið eftir settum reglum og sagt nei þar við. Þegar svo kemur fram rökstudd dagskrá í þessu máli, þar sem gert er ráð fyrir að vísa málinu frá, þegar farið er fram á aukinn kaffi- og sykurskammt, þá get ég ekki sætt mig við það, nema yfirlýsing komi frá hæstv. ráðh. um, að það muni verða gengið inn á þá braut að veita útvegsmönnum og sjómönnum þennan aukaskammt almennt. Þar að auki vil ég benda á það, að L. Í. Ú. er vitanlega enginn samningsaðili í þessu máli, og er því ófullnægjandi að fá samkomulag við það í sambandi við útgerð báta og skipa víðs vegar annars staðar á landinu, og væri fróðlegt að fá að vita, hvers konar samkomulag það er, sem skömmtunaryfirvöldin og L. Í. Ú. hafa gert um aukaskammt til útgerðarinnar yfirleitt, því sé þetta ekki upplýst, þá hlýt ég að vera á móti þessari rökstuddu dagskrá, sem er um það að vísa frá sanngjörnum kröfum um aukinn skammt af þessum vörum til sjómanna og útvegsmanna við þeirra störf.



Herra forseti. Ég á hér brtt. og sagði nokkur orð um hana um daginn. Í tilefni af dagskrártill. vil ég segja það, að nokkur undanfarin ár hef ég verið milligöngumaður milli nokkurra vinnuflokka, sem hafa verið við vegavinnu langt frá byggð, um það að útvega þeim aukaskammt af kaffi og sykri, og á því hefur ekki verið neinn hörgull, það hefur alltaf fengizt þegar beðið hefur verið um. Ég hef líka verið milligöngumaður milli einstakra heimila, sem hafa verið í sérstakri gestanauð, sem líka hafa fengið undanþágu. Megi ég eiga vísa sams konar afgreiðslu um undanþágubeiðnir, þegar þær eru rökstuddar, eins og hefur verið, get ég vel sætt mig við þessa afgreiðslu, að till. verði vísað frá nú, því að ég hef ekki ástæðu til að ætla annað en að þetta verði gert eins og verið hefur.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Ég hef litlu við það að bæta, sem ég sagði hér á síðasta fundi, þegar þetta mál var hér til umr. Ræða hv. síðasta ræðumanns, hv. 1. þm. N-M., sagði raunar það, sem ég þarf að segja í þessu máli. Efni hennar var það, að þegar farið hefði verið fram á aukaskammt með fullum rökum, þá hefði verið orðið við þeim tilmælum. og ætlunin er vissulega að halda þeirri stefnu áfram, svo að að því leyti tel ég, að framkoma þessarar tillögu sé algerlega óþörf. Út af því, sem hv. 2. þm. S-M. sagði hér, þá skal ég svara þeirri spurningu, sem hann bar fram, með því að endurtaka það, sem ég sagði á síðasta fundi, en hann hefur ekki heyrt. Fastur aukaskammtur til sjómanna er um 40–50% af venjulegum skammti, eða 120 g af kaffi á móti 333 g, sem er aðalskammturinn, og 800 g af sykri á móti 1500 g. Auk þessa fasta aukaskammts hefur svo enn verið veittur viðbótarskammtur, 160 g af kaffi og 800 g af sykri, þannig að viðbótarmagnið er rúmlega eins mikið af sykri, en tæplega eins mikið af kaffi eins og frumskammturinn, m. ö. o., skammturinn hefur verið tvöfaldaður. Þó segir meira í þessu bréfi frá skömmtunarstjóra, því að hann segir, að það hafi ekki verið synjað um viðbót þeim, sem hafa farið fram á það og fært fyrir því rök við skömmtunarskrifstofuna, svo að það tilfelli, sem hv. þm. nefnir, að hafi verið synjað um viðbótarskammt, er mér ókunnugt um. Það er eðlilegt, að Landssambandið komi fram sem heildaraðili fyrir sjómenn, er eitthvað skortir til útgerðarinnar, og sé á verði um hagsmunamál útvegsins, enda hefur það sjónarmið svo oft komið fram og verið viðurkennt, bæði með tilliti til veiðarfæra, salts og fleiri hluta, sem útgerðina varða. Það er því mjög eðlilegt, að L. Í. Ú. komi fram við skömmtunarstjóra sem heildaraðili og tilkynni honum þarfir útgerðarmanna. Ég hef það skriflegt frá skömmtunarstjóra, að L. Í. Ú. hefur boðizt til að koma fram fyrir hönd útgerðarmanna og bera fram óskir þeirra í þessu efni, og skömmtunarstjóri hefur lofað að taka þær til greina, eftir því sem efni standa til, og ég ætla ekki annað en unnt sé að skipa þessum málum á tiltölulega auðveldan hátt án íhlutunar Alþingis. Hv. 2. þm. S-M. spurði, hvort skammturinn gilti aðeins fyrir síldveiðiskipin, en ég teldi eðlilegt, að þetta gengi jafnt yfir alla sjómenn. Að vísu hafa verið bornar fram sérstakar óskir fyrir síldveiðimenn, en ég tel eðlilegt, að fiskimenn yfirleitt fái fyrirgreiðslu í þessu efni. Ég tel svo að lokum óþarft fyrir Alþ. að gera ályktun um þetta mál.



Herra forseti. Mér sýndist það koma greinilega fram hjá hæstv. viðskmrh., að það samkomulag. sem vitnað er til, sé naumast unnt að kalla samkomulag, þó að Landssamband ísl. útvegsmanna hafi látið þessar beiðnir ganga áfram, en hitt er augljóst, að útgerðinni um land allt hefur verið neitað um aukinn skammt til sjómanna og útvegsmanna. Nú hefur hæstv. ráðh. lýst yfir því, að aukning skuli ná jafnt til allra sjómanna, og þykir mér vænt um að heyra það en einkennilegt er það, að þegar gengið er nú inn á þessa braut, þá skuli það vera gert á þann hátt að vísa þáll. um aukaskammt frá. Ef ástæða er til að afgreiða málið þannig, þá verð ég að segja, að það er einkennilegt, og þá væri rétt fyrir skömmtunaryfirvöldin að nema úr gildi þá heimild, sem fyrir hendi er til að veita útgerðinni aukaskammt, sem felur í sér töluverða rýmkun. Þó að ráðh. hafi nú lofað aukaskammti, þá hefur sú stefnubreyting einmitt gerzt í sambandi við flutning þessa máls hér. Það þarf vissulega að auka þennan skammt og afnema skömmtunarreglurnar viðvíkjandi sjómönnum og setja nýjar, sem eru meira miðaðar við þarfir þeirra. Það er einmitt ástæða til að samþykkja þessa till. vegna þess. sem hæstv. ráðh. sagði.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Hv. 2. þm. S-M. hélt því fram, að þær breytingar á skömmtunarreglunum, sem hér er um að ræða, væru afleiðing af þessari till., og hið sama sagði hv. 11. landsk. fyrir helgina. Einu gildir, hvað þessir hv. þm. segja um þetta, hitt stendur fast, að skammtarnir voru ákveðnir, áður en þessi till. kom fram. Ég sé enga ástæðu til að taka upp nýtt kerfi. Um veitingu aukaskammta hafa þegar skapazt fastar reglur, og þeir eru veittir, þegar upplýst er, að þörfin er fyrir hendi. Skömmtunaryfirvöldin hafa lýst yfir því, að þau séu fús til að taka slíkar óskir til velviljaðrar athugunar og veita aukaskammta. þegar þörf er á og unnt er. Og varðandi sykur og kaffi, sem hér er sérstaklega til umræðu, þá fæ ég ekki betur séð en að núverandi kerfi nægi fyllilega til að uppfylla þær þarfir, án þess að þar þurfi að koma til sérstök þál.



Herra forseti. 1. flm. er ekki staddur hér í svipinn, en hann ætlaði sjálfur að hafa framsögu í málinu. Ég vil því fara fram á það við hæstv. forseta, að hann bíði með að taka málið fyrir, unz 1. flm. kemur, ef ekki þarf lengi að bíða eftir honum, ella, mun ég hafa framsögu, ef hann getur ekki mætt. En nú sé ég, að hv. 1. flm. er að koma inn í deildina.

Flm. (Áki Jakobsson) : Herra forseti. Þetta er till., sem lá hér fyrir á þingfundi á föstudag. Hún er flutt vegna ástandsins í síldarmálunum hér, og þegar hún var flutt, biðu hér, eins og tekið er fram í grg. till., 70 skip með um 60 þús. mál. Nú liggja hér fleiri skip með heldur meiri síld, en hins vegar hefur ýmislegt skeð í þessum málum í millitíð. Till. þessi hefur í rauninni borið þegar mikinn og góðan árangur, því að strax og hún kom fram, boðaði sjútvmrh. stjórn síldarverksmiðja ríkisins á sinn fund, og þar var ákveðið að taka einn farm af hverju skipi í bing á 22 kr. málið. Kvöldið áður hafði verksmiðjustjórnin rætt málið og ákveðið þar að taka a. m. k. 40 þús. mál og 15 þús. í hús í Hvítanesi við Hvalfjörð, en þar eru mjög erfið löndunarskilyrði. Sú löndun átti að byrja í dag eða á morgun, svo að þær ráðstafanir, sem stjórn SR var búin að gera áður en við fluttum þessa till., drógu ekki úr löndunarstöðvuninni. Ég vil þó þakka hæstv. sjútvmrh., hvað hann brá skjótt við, er till. okkar kom fram, þó að miklar misfellur hafi hlotizt af því, að hann hafði ekki samráð við útvegsmenn um löndunina. Það var sem sé auglýst upp úr kaffi á föstudag, að nú tækju síldarverksmiðjur ríkisins við síld í bing, einum farmi úr hverju skipi, og síðan er birt yfirlýsing um verðlækkun án samráðs við útvegsmenn. Því næst er reiknað með, að löndun hefjist af fullum krafti, en hið merkilega skeður, að enginn útvegsmaður vill láta aflann á hinu auglýsta verði. Þessu fer fram frá því á föstudagskvöld og þar til seint í gærkvöld, að tilkynning kemur um, að síldin verði tekin á 25 kr. í stað 22 kr. verðsins, og þá hófst löndun. Vegna hinnar óhóflegu lækkunar, sem upphaflega var auglýst á síldarverðinu, varð á þessu tímabili ekkert gagn að ráðstöfun ráðh. og stjórnar SR, og svo var komið í gærkvöld, að 90 skip biðu hér losunar með samtals um 70 þús. mál, eftir því sem útvarpið sagði, og þá tók ráðh. málið í sínar hendur á nýjan leik. Um verðið átti auðvitað þegar að hafa samráð við útvegsmenn, verðið getur verið svo lágt, að það sé sama og stjórnin segi, að síldveiðum skuli hætt. Menn sjá nú, hve útvegsmenn eru fúsir til að fara af stað, er verðið hefur verið hækkað um 3 krónur. Hæsta verð, sem útvegsmenn hafa fengið fyrir síldina, komna um borð í flutningaskip hér, er 32 kr., en þegar síldin hefur verið flutt á bílum úr veiðiskipi í flutningaskip, hefur það aukið hraðann á losun þeirra veiðiskipa, og þau hafa fengið 30 kr. og 50 aura fyrir málið, eða orðið að borga 1 kr. og 50 aura pr. mál í flutningskostnað með bílunum. Og síðan var auglýst þriðja verðið á síld í bing, 22 kr. málið, eins og kunnugt er. kosti það 1 kr. og 50 aura að flytja síldina á bílum í flutningaskip, þá býst ég við, að það sé ekki dýrara að aka henni í bing, svo að verðið á henni kominni í bing og kominni í flutningaskip sé svipað, eða um 30 kr. og 50 aurar. Með 22 kr. verðinu tekur því stj. kr. 8,50 af hverju máli fyrir rýrnun í bing og flutningskostnað úr bing, eða 7 kr. fyrir rýrnun í bing, ef gert er ráð fyrir, að það kosti 1 kr. og 50 aura að flytja síldina úr bing, eins og það kostar að flytja hana í binginn. Það er álit margra útvegsmanna, að hér sé mjög ríflega í farið. Og það ber líka að athuga, að við að geyma síldina er hægt að gera nýja samninga við flutningaskip og hagstæðari, af því að vitað er um ákveðið magn fyrir hendi og stöðuga flutninga. Þannig er hægt að lækka flutningskostnaðinn allverulega. Ég er sannfærður um, að það má borga meira en 25 kr. fyrir síld í bing. Útvegsmenn hafa ná fengið verðið upp í það, en ég er sannfærður um, að það mætti fara hærra. Þegar 22 kr. verðið var auglýst, var jafnframt auglýst klausa, sem stórspillti fyrir, og á ég við, að tekið var fram, að aðeins yrði veitt móttaka einum farmi úr hverju skipi í bing. Það var út af fyrir sig að þola þessa lækkun, en til þess að geta staðizt hana varð að vinna tapið upp með hiklausri og stöðugri löndun, en það var einmitt auglýst, að aðeins yrði tekið við einum farmi, og það reið alveg baggamuninn. Ég hef nú ekki séð tilkynninguna um hið nýja 25 kr. verð og veit því ekki, hvort þar er tekið fram, að ekki verði tekið á móti nema einum farmi frá hverju skipi. Ef við drögum sögu þessa máls saman, þá ber mest á því, að stjórnin er á stöðugu undanhaldi. Fyrst eru það 15 þús. mál, þá einn farmur á skip á 22 kr. málið, þá 25 kr. málið og loks ótakmörkuð löndun. Þetta er kannske smekksatriði, en lítinn vott ber það um festu, framsýni og heildarsýn, og ég vil benda hæstv. sjútvmrh. á, að ef stjórnin hefði ákveðið 25 kr. verðið fyrir viku eða hálfum mánuði, þá hefðum við getað bjargað stórkostlegum verðmætum fram að þessu. Það hefur verið gert mikið úr því, að síldin mundi skemmast í bing, og í því liggur viss hætta að geyma hana þannig, því er ekki að leyna. Það verður að fylgjast vel með henni, og áreiðanlega er æskilegast, að geymslan sé undir þaki, svo að síldin sé varin fyrir úrkomu, og má t. d. í því sambandi benda á flugskýlið, þar sem landbúnaðarsýningin var haldin. Þar er gólf allt steinsteypt, svo að hægt er að nota ámokstursvélar til að moka síldinni á bíla, þegar hún er flutt burtu, án þess að hætta sé á, að grjót komi upp í moksturstækin og fari síðan í vélar verksmiðjanna, en á því er hætta, ef ekki er steinsteypt gólf undir síldargeymslunni. En vitanlega verður stjórnin undir öllum kringumstæðum að láta fylgjast vel með því, hvernig um vöruna fer í geymslu, og ef útlit er á, að hún ætli að skemmast, verður stjórnin að gera sínar ráðstafanir, áður en það er orðið of seint. Hún yrði þá að fá veiðiskipin til flutninga eða fá fleiri flutningaskip, og ef um það er að ræða að stöðva síldveiðarnar um stund eða bjarga síldarmagni í bing frá skemmdum, þá er það vitanlega fjárhagslegt matsatriði, hvað skal gera. Ef mikið liggur undir skemmdum, er rétt að bjarga því fyrst. Ég tel, að unnt sé að forðast stórkostleg fjárhagsleg áföll, ef geymslustaðirnir eru vel valdir, en ef síldin fer að skemmast á annað borð, er hún mjög fljót að renna í sundur. Með því að geyma í bing aflast líka mjög þýðingarmikil reynsla. Ef hægt er að geyma síldina, er hægt að gera stórfelldar ráðstafanir án mikils tilkostnaðar. Ef við verðum svo lánsöm að fá síld á næstu vetrarvertíð, sem margir ætla, þá gæti komið til mála, ef vel tekst um geymsluna nú, að byrja á því að byggja þrær hér syðra, en sjá vitanlega um, að lýsið, sem rennur af síldinni, sé tekið upp og unnir úr því peningar. Hér er því um stórfellda tilraun að ræða og kannske nýjar leiðir. Og allt bendir til þess, að unnt sé að geyma síldina án stórvægilegs tjóns. Ég vil svo að lokum benda á, að þegar allt í einu berst svo mikil veiði, að slíks eru fá eða engin dæmi og ekkert lát er á veiðinni, þá er það alveg óforsvaranlegt, að allar þær ráðstafanir, sem í slíku tilfelli þarf að gera, sé talið sjálfsagt að framkvæma einungis á ábyrgð útgerðarinnar, en ríkissjóður taki ekki neina ábyrgð á sig. Það ætti fremur að vera öfugt, þegar svona stendur á, því að það er útvegurinn, sem vinnur undirstöðustörfin, og öll vinna í landi og allur sá ágóði, sem þjóðinni hlotnast, veltur í þessu sambandi á því, að útgerðarmenn sjái sér fært að senda skip sín út á miðin. Og út frá þessu sjónarmiði er réttmætt, að ríkisstj. taki á sig ábyrgðina af því, sem gera þarf til þess að tryggja útgerðinni það, sem hún þarf til þess að geta gegnt skyldu sinni og sótt veiðina. Það hefur greinilega komið í ljós það princip ríkisstj. að láta útveginn bera alla áhættuna, og þegar loks að því kom, að ríkisstj. sá sig tilneydda að taka á sig nokkra ábyrgð, þá var kostnaðurinn svo ríflega áætlaður, að hún varð að leiðrétta sitt eigið mat um 3 kr. á hvert síldarmál, sem er hreint ekki lítill peningur. Ég vildi svo spyrja hæstv. fjmrh., hvernig því er háttað með þessa þriggja króna tilslökun, hvort hún er bundin við það, að enn þá sé aðeins tekinn einn farmur af hverju skipi, og hvort enn þá standi það fyrirheit, að útvegsmenn fái verðið hækkað, ef kostnaðurinn vegna aðgerða ríkisstj. verður minni en ríkisstj. hefur metið, og enn fremur, hvort ríkisstj. hafi ekki hugsað sér, þegar héðan verður um fasta og varanlega síldarflutninga að ræða, að reyna að fá lækkað flutningsgjald síldarinnar, sem er mjög hátt. Flutningsgjaldið var ákveðið svo hátt til þess að fá veiðiskipin sjálf til þess að flytja síldina, en fá þeirra bera meira en 1000 mál, en hins vegar, þegar flutt eru í einu 10, 12 og 14 þús. mál og jafnvel enn meira, þá sér hver maður, að flutningskostnaðurinn verður ekki eins mikill, svo að þarna mætti stórlækka kostnaðinn, enda er talið, að stóru flutningaskipin hafi góða þénustu af síldarflutningunum, en það var ekki meiningin að láta þau stórgræða á þeim tíma, sem verð síldarinnar er lækkað til sjómanna. Ég tel því, að hefði ríkisstj. gert skyldu sína í þessu efni, þá hefði verðið ekki þurft að lækka. Í þessari till. er meginatriðið það, að sem mestu síldarmagni verði komið á land með sem minnstum töfum, og hefur hún þegar að verulegu leyti náð tilgangi sínum með því að ýta við ríkisstj. til þess að að hafast eitthvað. Hins vegar tókust ríkisstj. framkvæmdirnar svo bögulega, að af þeim varð ekkert gagn fyrr en verðið hafði verið hækkað aftur. Enda þótt nokkur árangur hafi þegar náðst, tel ég rétt að samþykkja till., með því að hún miðar að því að nýta síldaraflann til hins ýtrasta, enda býst ég við því, að umr. um þessa till. muni verða - og það hafa þær raunar verið - til þess að gera ríkisstj. hugdjarfari í framtíðinni til þess að leysa þessi mál.



Herra forseti. Þetta mál bar hér að með þeim einkennilegasta hætti, sem ég hef vitað þingmál bera fyrir, og gildir það þegar um það, sem opinberlega var vitað á föstudaginn var, og þó einkum, ef athuguð eru öll tildrög og málavextir. Hér stendur upp einn þm. í fundarbyrjun á föstudaginn og segist vera með till., sem hann veifar og les upp utan dagskrár og krefst þess, að till. sé tekin fyrir sama dag. Mig rekur ekki minni til óþinglegri aðferðar við að flytja mál, sem ætlazt er til, að tekið sé alvarlega. En enn þá einkennilegri er þessi málatilbúnaður hv. þm. Siglf. (ÁkJ), þegar upplýst er það, sem ég skal nú upplýsa, en það er, að þegar hann ber fram þáltill. sína, er ekki liðin nema lítil stund síðan hann í viðtali við framkvæmdastjóra Landssambands íslenzkra útvegsmanna, Jakob Hafstein,. er búinn að fá að vita, að það standi til að fara nú að taka síldina á land hér fyrir sunnan. Þetta fær hv. þm. Siglf. að vita í viðtali við Jakob Hafstein fyrripart föstudags, en skömmu eftir hádegi kemur hann askvaðandi með sama mál á þskj. sem sína till. Hann fékk enn fremur að vita, að málið hafði verið til athugunar hjá stjórn síldarverksmiðja ríkisins og hjá ríkisstj. Nú skal ég segja það, að meðan þetta mikla happ berst til landsins svo ríkulega, þá skal ég játa það, að ég sem ráðh. sjávarútvegsmála hefði ekki treyst mér upp á mitt eindæmi að ráða fram úr því að hafa til næg flutningaskip á degi hverjum. Hitt er vitað, að til er stjórn þessara mála, þar sem er stjórn síldarverksmiðja ríkisins, og leitaði hún að leiðum til úrbóta með þeim erfiðleikum þó, sem ég lýsti í ræðu minni á föstudaginn var, og einkum stöfuðu af því, að einn meðlimur verksmiðjustjórnarinnar vildi enga áhættu leggja á verksmiðjurnar og var yfirleitt hinn þverasti, en það var flokksbróðir hv. þm. Siglf., Þóroddur Guðmundsson. Hin frægu ummæli hans: „Hvað varðar okkur um alþjóðarhag?“ voru samstundis og hann sagði þau skrifuð niður í dagbók eins af meðlimum verksmiðjustjórnarinnar, og tjáir þar ekki móti að mæla. Þessi virðulegi fulltrúi, kommúnistinn Þóroddur Guðmundsson, hefur nú tekið sér frí og er farinn norður í land, og verða aðrir stjórnarmeðlimir að taka að sér störf hans. Þegar leitað var til útgerðarfélaganna hér í bænum um að leggja til flutningaskip, skal ég segja Eimskipafélagi Íslands til verðugs hróss, að það brást mjög vel við og sömuleiðis Skipaútgerð ríkisins, sem tafarlaust leigði annað strandferðaskip sitt til flutninganna. Síðan voru útveguð útlend skip í sama tilgangi, þannig að stjórn síldarverksmiðja ríkisins hefur náð á flot til síldarflutninga skipastól, sem ber um 100 þús. mál. Það getur vel verið, að einhverjir hefðu sýnt meiri dugnað og framsýni, sem hv. þm. Siglf. taldi þurfa í ríkara mæli en verið hefði, en ég held, að mér sé óhætt að segja, að af hálfu stjórnar síldarverksmiðja ríkisins og ríkisstj. hafi ekki verið legið á liði sínu. Hitt hlaut svo að koma til athugunar, þegar flutningaskipin reyndust ónóg, hvaða aðgerðir kæmu þá til greina aðrar, og var þá t. d. rætt um að flytja síldina í bílum norður, en sú leið virtist ófær vegna mikils kostnaðar og erfiðra samgangna. Hitt, að landa síldinni hér, var búið að vera til athugunar fleiri daga, þegar þáltill. þessi kom fram. Þá var verið að athuga, hvort landa mætti síldinni í Hvítanesi og einnig hér í hinu svo kallaða Kveldúlfsporti, og allt þetta fékk hv. þm. Siglf. að vita í viðtali sínu við Jakob Hafstein þann sama dag og hann flýtti sér með till. sína. hingað í þingsalinn. 5. des. var það, að hann flutti till., en 4. des. skrifar stjórn síldarverksmiðja ríkisins Landssambandi íslenzkra útvegsmanna eftirfarandi bréf, sem ég vil lesa upp, með leyfi hæstv. forseta: Bréfið er svo hljóðandi: „Stjórn síldarverksmiðja ríkisins hefur athugað möguleika á því að flytja bræðslusíld á 1and til geymslu í Reykjavík og víðar og áætlað kostnað við það. Mun hann nema að minnsta kosti kr. 10.00 á hvert mál síldar, er sundurliðast þannig: Vinna við móttöku, akstur, lageringu og útskipun síldarinnar í flutningaskip kr. 5.00 pr. mál. Rýrnun 10% - 3.20 - - Aukakostnaður á salti - 0.30 - - Lóðarleiga - 0.50 - - Undirbúningur og annar kostnaður - 1.00 - - Samtals kr. 10.00 pr. mál. Stjórn síldarverksmiðja ríkisins sér, sér ekki fært að leggja út í þann mikla undirbúningskostnað, sem þessu fylgir, nema tryggt sé, að útgerðarmenn vilji samþykkja þessa lækkun á verði þeirrar síldar, sem tekin verður til geymslu. Stjórn S. R. tekur það fram, að hún skyldar engan til að afhenda síldina á framangreindan hátt, en vill hins vegar gefa mönnum kost á að losna við síldina með þessu móti, ef útgerðarmenn óska, en svar um það þarf oss að berast fyrir kl. 5 e. h. á morgun.“ Þetta er undirritað af formanni verksmiðjustjórnarinnar, Sveini Benediktssyni, fyrir hönd stjórnarinnar allrar. Svar Landssambands íslenzkra útvegsmanna mun hafa verið í þá átt, að það teldi, að menn mundu geta sætt sig við þetta verð, þar sem bátunum gafst þarna tækifæri til að losa sig við einn farm, meðan þeir biðu eftir að koma afla sínum í skip, og gætu þannig aukið afla sinn. Í samræmi við þennan skilning var gefin út eftirfarandi tilkynning þann 5. des., með leyft hæstv. forseta: „Þrátt fyrir það, að ráðin hafa verið til síldarflutninga skip, sem bera í einni ferð rúmlega 100 þús. mál, hafa veiðarnar gengið svo vel, að þessi flutningaskipastóll hefur reynzt ófullnægjandi. Hafa því undanfarna daga verið athugaðir möguleikar á því að taka síld í land til geymslu í Rvík eða nágrenni bæjarins og í Hvítanesi við Hvalfjörð. Á fundi sínum í gær, hinn 4. des., ákvað stjórn síldarverksmiðja ríkisins að hefja móttöku á bræðslusíld til geymslu í Rvík og nágrenni bæjarins. Sökum kostnaðar og rýrnunar á síldinni við geymsluna getur verð á þessari síld ekki orðið nema kr. 22.00 fyrir málið afhent á bíl við skipshlið. Stjórn síldarverksmiðja ríkisins hefur kynnt sér vilja útgerðarmanna í þessu efni, og virðast þeir geta sætt sig við lækkun á síldarverðinu undir þessum kringumstæðum. Það verður lagt í vald útgerðarmanna skipanna, hvort þeir vilji afhenda síldina með þessum skilmálum eða kjósi heldur að bíða eftir afgreiðslu í síldarflutningaskip og fá þá hærra verðið, kr. 32.00 pr. mál, ef landað er beint í skip úr málum, eða kr. 30.50, ef landað er á bílum í flutningaskip. Stjórn síldarverksmiðja ríkisins býst við að geta hafið móttöku síldarinnar til geymslu í Rvík á morgun, laugardag, og verður fyrst um sinn tekinn einn farmur af skipi.“ Nú bar það við, eins og hv. þm. Siglf. lýsti, að útgerðarmenn og sjómenn voru ekki ánægðir með þetta verð. Ég skal ekki segja um, að hve miklu leyti sú óánægja var aðflutt og að henni orðið, en nokkuð var það, að þeir vildu ekki landa síldinni á þessu verði. Hv. þm. Siglf. telur það eðlilegt, og má vel vera, að svo sé. Ég segi bara, að ég teldi mig heppinn, og sennilega hv. þm. Siglf. líka ef ég gæti boðið sjávarútveginum upp á ekki óarðvænlegri kjör en þau að fara inn í Hvalfjörð og stútfylla þar bátana og koma aflanum viðstöðulaust á land. Hitt er auðvitað betra, að fá hærra verðið, og allir vilja sitja við þann eldinn, sem bezt brennur. En er sýnt var, að þessar aðgerðir voru gagnslausar, því að útvegsmenn vildu ekki sætta sig við að landa á þessu verði, þá ræddi ríkisstj. þetta mál við stjórn síldarverksmiðja ríkisins, en ég skal taka það fram, að fyrri ákvarðanir verksmiðjustjórnarinnar voru þar ekki í einstökum atriðum bornar undir ríkisstj., enda tel ég, að ríkisstj. eigi ekki að blanda sér inn í störf stjórnskipaðra nefnda, nema um mjög alvarleg atriði sé að ræða. En stjórn S. R. óskaði viðræðna við ríkisstj. um það, að þrátt fyrir, að löndunarpláss væri fengið, þá vildu útgerðarmenn ekki landa á 22 kr. verði, og varð það að samkomulagi að reyna að greiða úr þessu þannig, að ríkisstj. tæki á sig áhættuna af því, ef einhver halli yrði á, og í samræmi við þetta samkomulag var gefin út svo hljóðandi tilkynning í gærkvöld, með leyfi hæstv. forseta: „Vegna þess, að kostnaður og rýrnun á bræðslusíld þeirri, sem tekin verður í land til geymslu hér í Reykjavík, er áætlaður að minnsta kosti kr. 10.00 á mál, ákvað stjórn síldarverksmiðja ríkisins verð þeirrar síldar skv. því kr. 22.00 málið. Þar sem hlutur sjómanna og útvegsmanna þykir rýr með framangreindu verði, hefur ríkisstj. ákveðið, að S. R. og ríkissjóður tækju á sig hallann við að hækka bræðslusíldarverðið upp í kr. 25.00 málið, komið á bíl við skipshlið, á þeirri síld, sem S. R. veita móttöku til geymslu hér syðra. Er þetta sama verð og greitt var fyrir Kollafjarðarsíld í fyrra afhent í flutningaskip og kr. 5.50 lægra pr. mál en á síld þeirri, sem nú er landað á bílum beint í flutningaskip. Greitt verður áfram kr. 32.00 pr. mál fyrir síld, sem landað er í málum í flutningaskip, og kr. 30.50 fyrir síld, sem landað er á bílum í flutningaskip.“ Þetta er nú það síðasta, sem gerðist í þessum verðmálum varðandi þessa síld. Hv. þm. Siglf. þakkaði mér, hve fljótt ég hefði hafizt handa skv. þáltill. hans. Ég frábið mér þakklæti hans í því sambandi. Hins vegar hef ég löngu áður en hans till. kom fram og alltaf reynt að gera það, sem í mínu valdi hefur staðið, og aðeins í því efni gert það, sem mér var skylt, en ég hef ekki viljað taka fram fyrir hendur stjórnar S. R. og ekki talið mig hafa ástæðu til þess, því að þótt komið geti fyrir, að sitt sýnist hvorum, þá þarf það að vera mjög alvarlegt mál, ef ríkisstj. á að taka ráðin af þeim, sem hún sjálf hefur valið til að vinna verkið. Og ég tel, að meiri hluti stjórnar S. R. hafi gert allt, sem hann gat, til þess að bjarga þeim verðmætum, sem okkur hafa borizt. Málin standa því þannig, að það, sem farið er fram á í þessari þáltill., var ákveðið áður en till. kom fram og er nú komið í framkvæmd. Hv. þm. Siglf. var svo með ýmsar hugleiðingar, og get ég tekið undir sumt af því, sem hann sagði og hann sér auðvitað jafðrétt og aðrir. En það er heldur óviðkunnanlegt, þegar þessi hv. þm. er að tala um, að ríkisstj. hafi skort framsýni, þm. með aðra eins framkvæmdasögu að baki í síldarmálum og ýmsum öðrum málum frá því að hann var í ríkisstj. Það er hins vegar ekki lítið verkefni fyrir alla aðila, sjómenn, útgerðarmenn, stjórn S. R. og ríkisstj., þegar svona mikil veiði og óvænt berst með ekki meiri reynslu og undirbúningi en verið hefur. Hv. þm. Siglf. taldi, að þurft hefði að byrja á að bingja síldina fyrir hálfum mánuði, en er hann ekki enn sammála mér um það, að meðan von var nægra flutningaskipa, var varla gefinn hlutur að fleygja síldinni hér upp í bingi? Ég held, að jafnvel hann hafi þurft að hugsa sig um. Hér hef ég bréf, sem þáv. sjávarútvegsmálaráðh., þm. Siglf., skrifaði stjórn síldarverksmiðjanna varðandi Kollafjarðarsíldina. Þar heimilar hann stjórn síldarverksmiðjanna að greiða ákveðið verð fyrir síldina, en þó er það tekið fram, að þetta verð sé aðeins miðað við það, að nægilegur skipastóll fáist til að flytja síldina fyrir 15 kr. pr. mál. Ef það hins vegar fáist ekki, þá breytist bræðslusíldarverð í samræmi við það. Hann hefur sem sagt vaðið fyrir neðan sig og setur verðið með þeim skilyrðum, að síldin sé flutt norður og það fyrir 15 kr. pr. mál. Ég er ekki að tala um, að þessi fyrirvari hafi verið að ófyrirsynju, þvert á móti, því að það er nauðsynlegt að gæta varúðar. Það skal líka tekið fram, að í þessu bréfi þáv. ráðh. er jafnframt lagt fyrir stjórn síldarverksmiðjanna að útvega nægilegan skipastól til flutninganna. Kollafjarðarsíldin var að vísu mikil í fyrra miðað við það, sem áður hafði þekkzt, en þó var hún ekki nema smámunir miðað við Hvalfjarðarsíldina nú. Án þess að ég sé á nokkurn hátt að gera mikið úr mínum störfum í þessu máli, þá held ég, að ég hafi gert meira en að skrifa eitt bréf, og býst ég við, að stjórnir síldarverksmiðjanna og Landssambandsins mundu bera mér vætti í því máli, ef til væri leitað. Forsaga þm. Siglf. í þessum málum er því sú, að hann miðaði verð síldarinnar í fyrra við það, að hún væri sett í flutningaskip og flutningsgjaldið skyldi ekki fara yfir 15 kr. pr. mál, og svo varpaði hann áhyggjum sínum á stjórn síldarverksmiðjanna með að útvega skip til flutninganna. Auk þessa má að sjálfsögðu nefna„ að hann lét flytja einn skipsfarm út, en það mun hafa kostað ríkið 63 þús. kr. Þegar þessi saga er athuguð, þá kemur málflutningur þessa þm. harla einkennilega fyrir eyru manna. Ég get verið sammála þm. Siglf. um það, að æskilegast væri að geyma síldina inni eða undir þaki, og það er þess vegna, að ég hef gert sérstakar ráðstafanir til að fá slíka staði, svo að tryggja megi, að ekki rigni í síldina. Þessar ráðstafanir hafa borið þann árangur, að nú er góð von með að fá skemmu þá á flugvellinum, sem þm. minntist á. En jafnvel þó að gólfið sé gott, eins og þm. benti á, þá mun ekki vera óhætt að setja síld þangað, nema gera nokkrar ráðstafanir, því að fróðir menn telja, að veggir skemmunnar muni ekki þola þunga síldarinnar, og þess vegna hefur verið ákveðið að slá upp þró fyrir síldina. Auk þessa geta fleiri staðir komið til greina. En hins vegar fellur þetta ekki saman við þá skoðun þessa. þm., þegar hann leggur til, að síldinni verði rótað upp á Ægisgarðinn, því að þar er ekkert þak. Hv. þm. var hvassyrtur yfir því, að útvegsmenn yrðu alltaf að bera alla áhættuna. En ég vil minna þm. á það. að þetta er ekki ný saga, því að þeir, sem við áhættusaman atvinnurekstur fást, hafa alltaf orðið að bera áhættuna. Ég hefði oft kosið það sem útvegsmaður, að skakkaföllin hefðu ekki lent á mér. En hins vegar tel ég nokkra hættu í því að láta ríkið bera áhættuna og hætt við, að þá mundi ábyrgðartilfinning manna dofna. Og hvað er svo þessi ríkissjóður, sem alla áhættu á að hafa? Jú, hann er ekkert annað en vasi borgaranna. Það getur að vísu oft verið réttmætt, að borgararnir almennt beri áhættuna, en það getur gengið of langt, ef skella á allri áhættu á ríkissjóð. Það er ekki nein smááhætta, sem ríkið stendur á bak við með rekstri síldarverksmiðjanna. Og í sambandi við þær skuldir, sem á þeim hvíla, þá hef ég ekki heyrt annað en að ríkið bæri ábyrgð á þeim. Hv. þm. spurði að því, hvort ekki væri ætlunin að borga útvegsmönnum og sjómönnum til baka, ef umræddur kostnaður yrði ekki eins hár og gert væri ráð fyrir. Því er til að svara, að það mun hafa verið rætt um það og ætlunin að bæta upp verðið, ef rýrnunin eða annar kostnaður mundi ekki reynast eins mikill og upphaflega var gert ráð fyrir. Þá spurði þm., hvort ekki yrði reynt að lækka flutningskostnaðinn, þegar síldin væri til staðar í landi, og í því sambandi minntist hann á, að það væri ekki svo lítill gróði, sem flutningaskipin bæru frá borði. Það er eflaust rétt, að skipin fá miklar tekjur af þessum flutningum, en þess ber að gæta, að skipin voru tekin út úr áætlun, t. d. hjá Eimskip, auk þess sem forstjóri þess fyrirtækis útvegaði True Knot. En þessi fyrsta aðferð þess sýnir, að það er ekki öll sagan sögð, þó að mikið fáist fyrir flutningana, sérstaklega þegar svo háttar, að skipin eru alls ekki gerð fyrir flutninga eins og hér er um að ræða, og eru breytingar þær, sem þörf er að gera á skipunum, oft miklar og kostnaðarsamar, en ef þær eru ekki gerðar, þá fer eins og með þetta stóra skip, sem enn þá liggur á Patreksfirði. Ég tel, að fyrst og fremst verðum við að fá skip til flutninganna, þó að þau séu dýr. Hins vegar getur verið, að það skapist aðstaða síðar til að fá þessa flutninga ódýrara, þó að ég sé hræddur um, að þörfin verði ekki síður brýn, ef síldin er geymd hér í stórum bingjum. Af því, sem hér hefur verið sagt, þá tel ég, að það hafi greinilega komið í ljós, að þessi till., sem hér er til umr., er fyrst og fremst flutt að yfirvarpi. Því að það, sem hún felur í sér, var þegar búið að gera eða gera ráðstafanir til að yrði gert, þegar till. kom fram. Þess vegna sé ég ekki að Alþ. geti haft nein afskipti af þessu frekar en þegar hefur verið gert. Ég man ekki að það sé fleira, sem ég hef ekki svarað. Það var jú eitt atriði, - að ég hefði kallað stjórn síldarverksmiðjanna á fund síðastliðinn föstudag. Þetta er ekki rétt. Ég átti tal við einn mann úr stjórninni, en það var enginn fundur haldinn, enda var vitað, hvað til stóð, svo að það þurfti engan fund að boða. Í sambandi við það að setja síldina á land hér í Rvík, þá viðurkenndi þm. það, að einhver smávægilegur munur væri nú á því og landa í skip. Ég er sannfærður um það, að ætti þessi þm. að bera persónulega ábyrgð á síldinni, þá mundi hann vilja gefa allmiklu hærra verð fyrir þá síld, sem lönduð væri beint í skip, en það er í raun og veru alveg sama hvað verksmiðjurnar áhrærir. Það er ekki hægt að krefjast hærra verðs en hugsanlegt er að fá fyrir síldina þegar kostnaður og rýrnun hefur verið dregin frá. Og það er óhætt að fullyrða, að stjórn síldarverksmiðjanna hefur gert allt, sem í hennar valdi hefur staðið, og mun gera það áfram. Auk þess mun ríkisstj. veita henni allan sinn stuðning, sem vera ber.



Herra forseti. Till. sú, sem hér liggur fyrir, er í raun og veru tvíþætt. Í fyrsta lagi, að allt, sem unnt er, verði gert til þess að ekki þurfi að koma til löndunarstöðvunar á Hvalfjarðarsíldinni, en hinn þátturinn er annars eðlis, eða um það, hver bera skuli áhættuna og kostnaðinn af þeim ráðstöfunum. Ég vil nú ræða báða þessa þætti nokkuð. Þegar hinn óvænti uppgripaafli barst hér að landi af Hvalfjarðarsíld, þá voru landsmenn alveg óviðbúnir að flytja allan þann afla til verksmiðjanna til vinnslu. En ég held, að það sé óhætt að fullyrða, að það hafi enginn beitt sér meira fyrir, að þetta mætti vel takast, heldur en sjávarútvegsmálarh., því að það má segja, að hann hafi lagt saman nótt og dag við að ráða fram úr þeim örðugleikum, sem skapazt hafa. Þetta starf hans hefur ekki heldur verið árangurslaust, því að það má telja kraftaverki næst, hvað mikið magn af síld er komið norður á svo skömmum tíma, sem hér hefur verið til stefnu. Ég skal ekki fara að rekja það í smáatriðum, en á það má benda, að það hefur verið tekinn floti frá öðrum störfum og það skip, sem alls ekki eru ætluð til slíkra flutninga, sem hér er um að ræða, enda hefur það haft sínar afleiðingar, þar sem eitt stærsta skipið varð fyrir áfalli og það fyrst og fremst vegna þess, að það er ekki útbúið fyrir þess konar flutninga sem hér um ræðir. Það er því óþarfi að bera ráðh. það á brýn, að hann hafi ekki sýnt áhuga á þessum málum, því að hann hefur í raun og veru gert allt, sem hugsanlegt hefur verið, til þess að ekki þyrfti að koma til löndunarstöðvunar. Hann hefur meira að segja látið athuga möguleikana á því að fylla skipsflak það, sem liggur hér inni á sundum, og flytja það norður eða geyma í því síld, og nefni ég það sem dæmi, hvernig hann hefur gert sér far um að athuga alla möguleika. Ég sé því ekki ástæðu til að ræða þessa hlið till. frekar, en vil næst víkja að hinu atriðinu. Hæstv. ráðh. upplýsti, að nú væri greitt fyrir síldina 32 kr., en flutningsgjald norður væri 20 kr. pr. mál. Síldin kostar verksmiðjurnar því 52 kr. pr. mál. Nú vil ég spyrja flm. till., hvort von sé til, að þetta verð fáist aftur. Allir, sem hafa kynnt sér rekstur verksmiðjanna, komast að raun um, að á þeim er mikill rekstrarhalli, en sá rekstrarhalli stafar af ráðstöfunum, sem flm. þessarar till. gerði í sinni ráðherratíð. Hvort þær ráðstafanir voru góðar eða slæmar, skal ég ekki fara út í hér. En sé það tilfellið, að verksmiðjurnar fái ekki það fé aftur, sem þær þurfa að láta af hendi, en það er 52 kr. pr. mál að viðbættum vinnslukostnaði, sem búast má við, að verði hár nú, þá er mjög hæpið, að verksmiðjurnar geti tekið á sig meiri áhættu. Varðandi flutningskostnaðinn, þá hygg ég, að öll hin smærri skip séu ekki ofsæl af því flutningsgjaldi, sem þau fá nú, enda hef ég heyrt, að það sé 5–6 hundruð kr. halli á þeim á dag. Það styður líka þessa skoðun, að síldarskipin vilja heldur liggja hér dögum og jafnvel vikum saman en flytja síldina norður fyrir þetta gjald. Um stærri skipin skal ég ekki segja, en hins vegar er það vitað, að mjög mikill stofnkostnaður er við að hefja þessa flutninga, því að það þarf að breyta útbúnaði skipanna, og höfum við glöggt dæmi um það, hvernig fer, ef sá undirbúningur er ekki vandaður. Flutningur frá veiðiskipum til skips er reiknaður kr. 1,50 á mál. Þó má gera ráð fyrir, að það þurfi að auka þetta eitthvað, ef þarf að fara með síldina suður á flugvöll. Þá kemur til greina flutningur frá skipi og að þeim stað, þar sem síldin er geymd, og rýrnar síldin töluvert á geymslustað. Ég hygg að kr. 8,50 sé ekki nægilegt til að standast þann kostnað. Reynslan sannar þetta, þegar að því kemur. Þess utan er vitanlegt, að því lengur sem síldin er geymd, því minna verður fitumagn hennar, svo að ég hygg, að nú daglega komi ekki nema 12% í stað 16%, enda er það svo, að þær verksmiðjur, sem áður keyptu málið á 52 kr., aðrar en Síldarverksmiðjur ríkisins, mundu stöðva reksturinn nema málið yrði lækkað um 10 kr. Allt þetta sýnir, að boginn er spenntur eins og hægt er. [Frh.].

Forseti (JPálm) : Ég verð að spyrja hv. ræðumann, hvort hann á mikið eftir af ræðu sinni.