Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég er ánægður að heyra þetta sjónarmið hv. þingmanns, ég held að við getum verið sammála um þetta. Ég ætlaði reyndar, til að bera í bætifláka fyrir fjarstadda menn, að nefna að hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson tók undir sjónarmið af því tagi sem ég lét í ljósi við upphaf umræðunnar. Hið sama gerði raunar á sinn hátt hv. formaður fjárlaganefndar, Björn Valur Gíslason, þó að hann tæki ekki jafnsterkt til orða og hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson. En ég geri mér nokkrar vonir um að alla vega hjá þessum tveimur hv. þingmönnum, sem eiga meðal annars sæti í fjárlaganefnd, sé nokkur skilningur á þessu, að minnsta kosti hvað embættin úti á landi varðar. Ég hef meiri áhyggjur af því að sá skilningur þeirra nái ekki til höfuðborgarsvæðisins með sama hætti og hjá mér og hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þetta en ég þekki sjónarmið hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar. Þar sem hann situr í fjárlaganefnd kom mér á óvart að þess sæi ekki stað í tillögum meiri hlutans. Ég ber þar af leiðandi nokkurn kvíðboga fyrir því að sjónarmið hans og okkar hafi orðið undir í nefndinni. Ef formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Björn Valur Gíslason, hefur jafnframt viðrað slíkar skoðanir verð ég eiginlega enn meira undrandi á því að þess sjái ekki stað í frumvarpinu nú þegar. Ég átta mig ekki á því af hverju menn eru að bíða fram til síðustu stundar með að koma með slíka leiðréttingu, af því að stærðargráðan er svo há. Ég tek undir það að þetta gildir um allar löggæslustöðvar landsins, hvort sem þær eru á höfuðborgarsvæðinu eða úti á landi. Sums staðar, eins og hv. þingmaður nefndi, þar sem mikið fámenni er getur síðasti niðurskurðurinn vissulega reynst mjög dýrkeyptur.

Virðulegi forseti. Umræðan um löggæsluna hefur verið mjög áhugaverð. Ég held að þetta sé enn eitt dæmið um það sem ég hef gert að umtalsefni í dag, þ.e. hvernig menn eru svolítið að blekkja sig í gegnum þessi fjárlög. Menn láta eins og þeir taki ekki eftir því að búið er að ganga svo nærri einstökum stofnunum að ef ganga á áfram þann sama veg í niðurskurði, og ég tala nú ekki um að bæta þar í, mun það hafa mjög alvarlegar afleiðingar í för með sér. Þá verða menn að taka þá pólitísku afstöðu til málsins að viðurkenna að ef áfram verður haldið á þessari braut mun það hafa afleiðingar, menn eiga þá bara að horfast í augu við það. Það er áhugavert að setja þetta allt saman í samhengi. Hv. þingmaður nefndi áðan kostnaðinn, herkostnaðinn, vegna álagningar hinna nýju veiðigjalda, 40 millj. kr. sem eiga að fara til Fiskistofu, að minnsta kosti eins og þar segir. Þó er ekki allt upptalið vegna þess að ekki er gert ráð fyrir kostnaði sem þegar er fallinn til vegna þess að gerðar voru breytingar á veiðigjaldafrumvarpinu, sem ég veit að hv. þingmaður þekkir mjög vel, sitjandi í atvinnuveganefnd, sem fólu það meðal annars í sér að fara þyrfti í meiri vinnu vegna endurgreiðslu vegna vaxtagjalda og þess háttar. Ekki er gert ráð fyrir því í þessu og síðan 30 millj. kr. vegna veiðigjaldsnefndarinnar sjálfrar. Þetta eru 70 millj. kr. Ef við setjum þetta nú í samhengi við löggæsluna, sem hv. þingmaður nefndi, þá skoðaði ég það að minni sýslumannsembætti á landsbyggðinni fá um 25–30 millj. kr. Við erum að tala um heildarrekstur tveggja til þriggja sýslumannsembætta á ári sem nú á að verja til að standa straum af herkostnaðinum út af veiðigjöldunum. Nú er hins vegar lögð mikil áhersla á að sameina þessi sýslumannsembætti vegna þess að það á að spara svo óskaplega mikinn pening að fækka þessum litlu embættum sem fá 20–30 millj. kr. á ári. Þegar við skoðum þetta í samhengi við forgangsröðun ríkisstjórnarinnar, 

Virðulegi forseti. Það er ekkert óeðlilegt að menn spyrji hvort blekkingaleikur sé í gangi, þ.e. að bæði sé verið að fela eins margar og víðtækar tillögur frá 1. umr., þ.e. grunnplagginu um fjárlagafrumvarpið, og koma með svo margar breytingartillögur við 2. umr. og lýsa því svo yfir að von sé á fleiri breytingartillögum við 3. umr. Þá hlýtur það plagg sem menn fóru upphaflega af stað með, og voru feiknalega ánægðir með, að vera orðið gjörbreytt þegar menn breyta þessu sjálfir með þessum víðtæka hætti. Það má líka velta því fyrir sér hvort allar þær tillögur sem þar hafa komið inn - og það hefur nú komið fram hér í umræðunni í dag og fyrri daga, meðal annars frá þeim einstaka þingmönnum sem sitja í fjárlaganefnd, sem við hv. þingmenn gerum ekki, að þeir kannist ekki við að slík umræða fari fram um einstaka liði. Það hlýtur að vera ámælisvert og kallar á meiri umræðu hér í þingsal og ætti að verða til þess að menn fengju fleiri svör frá stjórnarmeirihlutanum eða oft og tíðum hæstv. ráðherrum þaðan sem hugmyndirnar virðast sprottnar. Varðandi herkostnaðinn, sem við nefndum í sambandi við veiðigjaldið, þá er það líka sláandi, og rétt að ítreka það sem ég nefndi, að í nýlegu svari sem ég fékk frá hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra varðandi störf, bæði hjá Fiskistofu og Hafrannsóknastofnun, og mögulegan tilflutning þeirra út á land, þá var ekkert slíkt á döfinni þrátt fyrir að starfsemin sé mikil víða úti á landi. Við höfum ekkert rætt um það hversu óskynsamlegt það er að fara í þennan herleiðangur og hversu alvarlegar afleiðingar það hefur fyrir atvinnugreinina.

Virðulegi forseti. Mig langar að koma aðeins inn á það síðasta sem hv. þingmaður nefndi hér áðan. Nú er það þannig að lögin um veiðigjöld voru samþykkt í vor. Þá var möguleiki á því, úr því að það lá þá fyrir, að kostnaðurinn við að innleiða þessi veiðigjöld væri að minnsta kosti 40 millj. kr., að ráða þyrfti að minnsta kosti fjóra sérfræðinga við Fiskistofu. Fiskistofa er þannig uppbyggð að hún er með starfsstöðvar úti um allt land. Í tíð fyrrverandi sjávarútvegsráðherra, Árna M. Mathiesens, var starfsemin þar aukin með því að fiskveiðieftirlitið var fært út á landsbyggðina. Þarna eru starfsstöðvar sem hefðu auðveldlega getað tekið við þessu verkefni sem nú er búið að ákveða og setja niður og er þegar farið af stað í höfuðstöðvum Fiskistofu í Hafnarfirði. Það hefði verið augljóst mál að ákveða það strax í vor að setja þessa starfsemi niður úti á landsbyggðinni, t.d. til að vega upp á móti því að verið er að skera niður þessar litlu stofnanir vítt og breitt um landið, opna þá möguleika á því að búa til einhverja aðra viðspyrnu í stað þess niðurskurðar sem þessar stofnanir 

Virðulegi forseti. Ég get svo sem ekki annað en tekið undir það sjónarmið sem kemur fram hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni. Það var ástæða fyrirspurnar minnar að ég vildi fá það fram hvort það væri ekki stefna hæstv. ráðherra og ríkisstjórnarinnar að verkefni sem væru ný eða auðvelt væri að færa yrðu einmitt staðsett úti á landsbyggðinni. En hér sést enn og aftur forgangsröðun ríkisstjórnarinnar í verki. Í fjárlagafrumvarpinu sést hvað mætir afgangi og í hvað útgjöldin fara. Og útgjöldin eru því miður oft innan stjórnsýslunnar sjálfrar hér á höfuðborgarsvæðinu, inni í ráðuneytunum og inni í stofnunum sem standa þeim næst. Því miður.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson hefur bryddað upp á atriðum sem skipta miklu máli. Það er auðvitað svo að stór hluti stjórnsýslu landsins er í uppnámi og í hers höndum. Fremst í flokki fer hæstv. ríkisstjórn hlaðin doða og sinnuleysi. Nokkur atriði sem hv. þingmaður minntist á, til að mynda heilbrigðisstofnanir og löggæslan, eru í ótrúlega veikri stöðu og máttlítilli. Gott dæmi er sýslumannsembættið í Árnessýslu. Þar eiga að vera 36 lögreglumenn samkvæmt lágmarkskröfum. Þeir eru 24 og stefnir í að þeir verði 20. Þetta gengur ekki, það er bara svo einfalt. Hv. þingmaður vék að Hólmsheiði, að það væri kostur og jákvætt að byggja þar upp. Ég held að það sé rangt, ég vil spyrja hv. þingmann aðeins út í það. Bygging á Hólmsheiði er feikilega dýr bygging með tiltölulega litlum húsakosti fyrir þá þjónustu sem þar á að vera. Það er engin spurning að það er hagstæðast fyrir þjóðfélagið og skynsamlegast að byggja upp við þá einingu sem er við Eyrarbakka á Litla-Hrauni. Það er staður sem er öflugur fyrir og þarf að styrkja og þessi fyrirsláttur, að of langur tími fari í að keyra menn á milli höfuðborgarinnar og Eyrarbakka, er ekki marktækur vegna þess að það munar 15–20 mínútum hámark hvort keyrt er úr miðborginni upp á Hólmsheiði eða til Eyrarbakka. Þetta þarf að 

Virðulegi forseti. Ég talaði auðvitað ekki nægilega skýrt um Hólmsheiði. Það sem mér fannst vera jákvætt við það var að farið yrði í að byggja fangelsi. Ég tek algjörlega undir það sem hv. þm. Árni Johnsen sagði. Ég lít svo á að sú umræða sé töpuð, að búið sé að taka þá ákvörðun. Ég hef verið á þeirri skoðun, eins og hv. þingmaður, að skynsamlegast, ódýrast og hagkvæmast sé að byggja upp á Litla-Hrauni Ég hef haft þá skoðun að hægt sé að byggja þar öryggisfangelsi við hlið hins og ná þannig fram þessum aðskilnaði. Ég blæs á þau rök sem nefnd hafa verið í skýrslum sérfræðinga, hversu langt sé á Litla-Hraun. Það er nákvæmlega jafn langt í báðar áttir. Við þekkjum það mjög vel, við sem búum á landsbyggðinni, að það virðist alltaf vera miklu lengra út á land en til Reykjavíkur þótt nákvæmlega jafnlöng vegalengd sé ekin. Þau rök hafa mér alla tíð þótt vera nokkuð léttvæg. Við þekkjum það sem ökum inn í borgina reglulega hversu langan tíma það tekur. Sá tími mun ekkert styttast þó að farið verði upp á Hólmsheiði þannig að mismunurinn er ekki eins mikill og látið hefur verið í veðri vaka, ég tek alveg undir það. Varðandi sýslumannsembættið á Selfossi þá er það algjörlega sláandi og gengur ekki og það sjá allir. Þegar hefur verið bent á að þegar lögreglumennirnir eru einungis 24, eins og nú er, hafa þeir ekki getað sinnt grunnþjónustu, þeir hafa þurft að keyra fram hjá slysum. Þetta er að gerast á vakt núverandi ríkisstjórnar, þannig er forgangsröðun hennar. Það er hægt að taka aðrar ákvarðanir. Til þess þarf vilja, það þarf að sýna það í verki með réttri forgangsröðun. Það er ekki gert hér.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson segir, að þessi staða eins og hún er gengur ekki. Það verður að leysa þessi mál á annan hátt en reiknað er með. Á sama tíma og hv. ríkisstjórn er með alls konar gæluverkefni, nýja hluti, dýra og kostnaðarsama, hvort sem það er grænt hagkerfi, íslenskt fræðasetur, sem er fín hugmynd en hún er bara ekki tilbúin á dagskrá í stöðunni eins og hún er, og heilbrigðiskerfið eins og það er, ruggar á barmi hengiflugs ef horft er á stöðuna gagnvart hjúkrunarfræðingum, sem eru lykilstarfsmenn á sjúkrahúsunum. Þetta eru hlutir sem verður að taka til hendinni við og þýðir ekkert að láta skripla á skötu í þeim efnum. Það verður að taka fast á og klára málin.

Virðulegi forseti. Ég get verið sammála hv. þingmanni um það. Ég veit að við erum sammála um að sú stefna og sú forgangsröðun sem hefur birst okkur í fjárlagafrumvarpi undanfarinna ára gagnvart heilbrigðisstofnunum, ekki síst heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni, stefnir öll í átt að þeirri byggðastefnu sem verið hefur ríkjandi í 150 ár, þ.e. að færa allar stofnanir til Reykjavíkur og byggja höfuðborgina upp. Okkur hefur tekist mjög myndarlega, kannski betur en nokkurri annarri þjóð, að framfylgja þeirri byggðastefnu. En skoðun mín og skoðun okkar framsóknarmanna - ég veit að hv. þingmaður er sammála þeirri stefnumörkun og fleiri þingmenn - er að nú sé kominn tími á aðra byggðastefnu og aðra forgangsröðun. Bygging Hólmsheiðarfangelsis getur verið hluti af þessari sömu 150 ára byggðastefnu og fleira í þeim dúr. Af þeirri braut verður að snúa en núverandi ríkisstjórn sýnir það í verki 

Virðulegi forseti. Það fjárlagafrumvarp sem við ræðum hér er stórhættulegt. Það er laust í reipunum, það er ómarkvisst, það er tilviljanakennt, háð alls konar geðþóttasveiflum sem ekki eru rök fyrir. Það tekur ekki tillit til stöðu margra mikilvægustu þátta landsins, hvort sem er á sviði heilbrigðiskerfisins, löggæslukerfisins, menntakerfisins að hluta eða margra þátta sem ástæða er til að taka verulega alvarlega við gerð slíks frumvarps, ekki síst tillitsleysið við heimilin í landinu. Þetta frumvarp er verðbólguhvetjandi. Það er auðvitað mikil hætta fólgin í því. Það er augljóst að þessu frumvarpi, ef fram gengur, fylgja verðlagshækkanir. Það er ekki það sem við þurfum á að halda, það er gegn öllu sem við ættum að miða við þegar við sköpum grundvöll til að byggja á. Þetta kemur fram í svo mörgum þáttum í stjórn landsins í dag, eða öllu heldur stjórnleysi landsins. Við skulum taka dæmi sem kemur ekki beint fjárlagafrumvarpinu við en sýnir aðferðafræðina. Fyrir um það bil einu ári var samþykkt byggingarreglugerð sem á í rauninni að taka gildi um næstu áramót. Hvað þýðir þessi byggingarreglugerð, ein umfangsmesta reglugerð sem um getur á landinu? Hún þýðir að byggingarkostnaður við íbúðir, virðulegi forseti, mun hækka um 20–25%. Ég ítreka, virðulegi forseti: Byggingarkostnaður samkvæmt þessari byggingarreglugerð mun hækka um 20–25%. Er á það bætandi eins og staðan er? Það eru ótrúlegir þættir í þessari reglugerð sem eru tóm tjara, tóm vitleysa. Það er t.d. miðað við að einangrun húsa verði snaraukin eins og þorri íslenskra húsa sé ekki nógu hlýr í dag. Hvað þýðir aukin einangrun húsa um tugi sentimetra? Það þýðir að íbúðir stækka, bara með tilkomu einangrunarinnar, og fasteignagjöld leggjast á þá stækkun. Rýmið eykst ekki, heldur eykst vinnslukostnaður og framleiðslukostnaður sem fer í byggingarverðið og hækkar byggingarkostnað á húsnæði fyrir fólk um 20–25%. Danir gerðu fyrir nokkru byggingarreglugerð hjá sér. Það tók þá mörg ár að semja reglugerðina og síðan ætluðu þeir sér sex ár til að gera tilraunir með hana, skoða hana og sjá hvernig hún þróaðist. Nei, íslenska ríkisstjórnin lamdi fram byggingarreglugerð fyrir ári og hún á að taka fullt gildi nú í árslok. Það verður að stöðva þessa reglugerð áður en hún tekur gildi, það verður að skoða þetta mál til hlítar.

Forseti vekur athygli hv. þingmanns á því að hér eru til umræðu fjárlög en ekki byggingarreglugerð.

Virðulegi forseti. Ég er að ræða hlutskipti í gerð fjárlaga. Mér er alveg sama þó að hæstv. forseti sé með hugmyndir í þeim efnum, það verður að tengja saman það sem gert er.

Forseti vekur athygli á því að hér er til umræðu …

Það hefur til að mynda, virðulegi forseti, …

Forseti er að tala og þegar forseti ber í bjöllu ber þingmanni að gera hlé á máli sínu og grípa ekki fram í fyrir forseta. Forseti vekur athygli á því að hér eru til umræðu fjárlög fyrir árið 2013.

Virðulegi forseti. Hefur viðkomandi þingmaður leyfi til að tala núna?

Þingmaðurinn hefur orðið.

Ég byrjaði ekki að tala aftur fyrr en hæstv. forseti lauk máli sínu að mínu mati. Það kom ágætisöndunarhlé þar á milli. Gott og vel. Það skiptir miklu máli líka í sambandi við fjárlagafrumvarpið sem við fjöllum um að þar er gert ráð fyrir margs konar hlutum sem koma fólki mjög í opna skjöldu. Við skulum taka sem dæmi grænt hagkerfi. Hvað er grænt hagkerfi? Ég veit að ég á ekki að spyrja hæstv. forseta um hvað grænt hagkerfi er en það væri fróðlegt að forseti gerði kannski athugasemd við það að talað væri um grænt hagkerfi sem er ekki til í reynd. Það er ekki til í útfærslu, það er ekki til í neinum skilningi, en ég má tala um það en ég má ekki tala um hvernig kerfið virkar þegar byggingarkostnaður er hækkaður um 25%. Það er engin smátala fyrir íslenska þjóð og íslenska þegna. Nei, ég má tala um græna hagkerfið, drauminn sem er ekki einu sinni til í hugum neins því að það er engin ráðning til á honum. Ef ég á að ræða það þá er það allt í lagi, en það sýnir bara hringavitleysuna í yfirstjórn kerfisins sem sumir hæstv. menn í stjórn landsins leika núna lausum hala með. Það er gott dæmi að í fjárlagafrumvarpinu skuli vera keyrt, eins og ég nefndi hér áðan, áfram með þá hugmynd að 800 milljónir fari í byggingu íslensks fræðaseturs. Sú bygging á að kosta, virðulegi forseti, 3,7 milljarða kr. 3,7 milljarðar kr. eru ámóta upphæð og núverandi hæstv. ríkisstjórn ætlar að taka í veiðigjald af verstöðinni Vestmannaeyjum. Það minnir á að þegar Ísland heyrði undir Danakonung og lítið þýddi að tala um fjárlög Íslands þá voru Vestmannaeyjar kallaðar gullkista Íslands og voru í séreign Danakonungs. Peningar frá Vestmannaeyjum voru á þeim tíma, 19. öld, notaðir til að byggja Konunglega leikhúsið á Kongens Nytorv og byggingar við Nýhöfnina. Þetta er sama gjörð hvor á sínum tíma, annars vegar danski konungurinn, hins vegar hæstv. ríkisstjórn sem er nú að véla með peninga sem eru ekki til skiptanna í þessum efnum. Bygging íslensks fræðaseturs, sem er metnaðarfull hugmynd og stórkostleg á margan hátt, er ekki raunhæf miðað við núverandi aðstæður. Þetta þarf að hafa í huga, virðulegi forseti, á margan hátt þegar fjallað er um fjárlagafrumvarpið sem nú á að þvinga í gegn. Auðvitað skiptir miklu máli að menn taki upp nýjan hátt í þessu, menn taki upp þann þráð að vinna mál til sátta, ekki bara stóru málin eins og sjávarútvegsmál, rammaáætlun og mörg önnur mál heldur líka smærri mál, vegna þess að með því fyrirkomulagi sem nú er og keyrslu hæstv. ríkisstjórnar er allt í óyndi.

Virðulegi forseti. Ég hef í ræðum í dag klappað dálítið sama steininn í þeim skilningi að ég hef verið að vekja athygli á þeim miklu veikleikum sem eru í fjárlagafrumvarpinu. Ég hef gert grein fyrir því að í mjög mörgum tilvikum er það þannig að svo er að sjá sem stjórnarliðið hafi ákveðið að vanáætla útgjöld til ýmissa stofnana og viðfangsefna í fjárlögunum. Það hefur verið gert vitandi vits og í trausti þess að þau mál kæmu síðan ekki til uppgjörs fyrr en eftir kosningar þannig að menn gætu sýnt skárri niðurstöðu í fjárlögunum þegar þau verða samþykkt sem væntanlega gerist núna fyrir áramótin. Það er auðvitað mjög alvarlegur hlutur vegna þess að verið er að fela raunverulegan vanda sem við er að glíma og mun auðvitað koma til okkar kasta fyrr eða síðar og undan þeirri ábyrgð verður síðan auðvitað ekki vikist á endanum. Það er alveg sama hvernig menn snúa þeim málum við, ef þannig er gengið frá fjárlögum að fyrirsjáanlegt er að þau duga ekki í einstökum tilvikum fyrir þeim verkefnum og viðfangsefnum sem þeim er gert að sinna, mun koma að skuldadögunum á einhverjum tímapunkti. Þá þurfa menn að horfast í augu við það. Ég hygg að fyrir nýrri ríkisstjórn muni það blasa við að menn verði að fara yfir þá þætti hvern fyrir sig og gera upp við sig hvort ætlunin sé að halda áfram á þeirri braut sem hæstv. ríkisstjórn hefur markað sem er sú braut að vanáætla vísvitandi fjárveitingar til einstakra liða. Þá þurfa menn að taka afstöðu til þess hvort haldið verði áfram á þeirri braut og viðkomandi stofnanir og viðfangsefni einfaldlega svelt til bana, eins og í rauninni er verið að leggja til í ýmsum verkefnum, eða hvort menn taka upp spurninguna um hvort halda eigi áfram þeirri starfsemi eða leggja hana niður, nú eða þá afla viðbótarfjármagns. Það er auðvitað verkefni sem bíður nýrra stjórnvalda. Það er ljóst mál að núverandi ríkisstjórn hefur ekki burði, getu, löngun eða vilja til að takast á við það verkefni og það er auðvitað smám saman að verða okkur ljóst. Ég veit að víða um landið, þar sem stofnanir bíða í ofvæni eftir niðurstöðum fjárlagaumræðunnar, binda menn enn þá vonir við að ríkisstjórnin fái einhverja rænu og takist á við verkefnin. Úr því að ekki sér þess stað við 2. umr. muni það mögulega gerast í 3. umr. Í rauninni eru farnar að berast fréttir af óljósum vilyrðum í þá áttina til einstakra stofnana um að kannski muni nú Eyjólfur hressast eitthvað á milli 2. og 3. umr. og þess sé því að vænta að við munum sjá við 3. umr. frekari breytingartillögur í þá veruna. Það er líka þannig að þegar maður skoðar fjárlagagerðina og fjárlagafrumvarpið blasir við manni óskaplega mikið ósamræmi í einstökum fjárveitingum til einstakra verkefna. Ég ætla að taka eitt dæmi. Þjóðgarðurinn sem kallaður er Vatnajökulsþjóðgarður hefur á síðustu þremur árum fengið samkvæmt fjárlagafrumvarpinu 1,1 milljarð kr. til ýmiss konar viðfangsefna. Nú geri ég ekki lítið úr þeim verkefnum sem Vatnajökulsþjóðgarður sinnir. Ég geri ekki lítið úr starfsemi Vatnajökulsþjóðgarðs. Ég er alveg viss um að starfsemi hans er mikilvæg og hún getur haft þýðingu fyrir náttúru landsins og fyrir ferðaþjónustuna. Hún getur haft þýðingu, og hefur þýðingu, fyrir atvinnustarfsemi í nærliggjandi sveitarfélögum eða sveitarfélögum sem eiga land að eða í Vatnajökulsþjóðgarðinum. Allt eru það örugglega hin bestu og þörfustu verkefni. En hið sama hlýtur þá væntanlega að gilda um annars konar starfsemi, þjóðgarðastarfsemi, sem fer fram annars staðar á landinu. Þá blasir auðvitað við himinhrópandi mismunur. Ég nefndi Vatnajökulsþjóðgarðinn sem hefur á síðustu þremur árum fengið um 1,1 milljarð kr. Ef við tökum annan þjóðgarð sem dæmi, eldri þjóðgarð sem hefur verið við lýði mun lengur og þá er ég að vísa til þjóðgarðsins á Snæfellsnesi, og skoðum fjárveitingar til þess þjóðgarðar þá blasir mjög skýr mynd við. Hún er einfaldlega sú að samkvæmt fjárlagafrumvarpinu er ekki varið einni einustu krónu til þeirrar starfsemi. Það er eins og menn geri sér í hugarlund að starfsemi Vatnajökulsþjóðgarðsins þurfi 300–400 millj. á ári til síns rekstrar og fjárfestingar en þjóðgarðurinn á Snæfellsnesi geti komist af með að fá ekki eina einustu krónu í sinn hlut. Það er auðvitað enn eitt dæmið um hvernig menn eru að reyna að plata sjálfan sig eða öllu heldur að reyna að plata aðra íbúa landsins, okkur þingmenn, til að trúa því að þetta fjárlagafrumvarp muni standast þegar til lengri tíma er litið þótt auðvitað blasi við okkur öllum að svo verði ekki. Enn eitt dæmi sem ég vil nefna í því sambandi er mál sem talsvert hefur verið rætt í þinginu og eru hinar svokölluðu strandsiglingar. Hæstv. innanríkisráðherra greindi frá því á Alþingi fyrir nokkrum vikum að hugmynd ríkisstjórnarinnar og ákvörðun væri sú að hefja hér strandsiglingar undir merkjum ríkisins á næsta ári. Ætlunin væri að bjóða út þær siglingar og hefja þær einhvern tíma á næsta ári. Þótt við förum í lúsarleit í fjárlagafrumvarpinu og nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar sjáum við að það er ekki fimmeyringur ætlaður í það viðfangsefni, ekki fimmeyringur. Samt er hæstv. innanríkisráðherra búinn að segja okkur að um það hafi verið tekin ákvörðun af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Það liggi sem sagt fyrir niðurstaða og ákvörðun um að hefja þessar strandsiglingar. Það eigi að fara fram útboð en ekki er króna hins vegar lögð í verkefnið þrátt fyrir að ríkisstjórnin sé búin að ákveða þetta, þrátt fyrir að búið sé í raun og veru að gefa vilyrði fyrir því að útboðið fari fram. Það er líka dálítið sérkennilegt í ljósi þess að mér er ekki kunnugt um að verið hafi til dæmis lagt á það raunverulegt mat hver áhrifin yrðu af strandsiglingunum þegar þær hefjast. Í fyrsta lagi hafa ekki fengist neinar upplýsingar um hver kostnaðurinn verði við siglingarnar. Það er sagt sem svo að ekki sé gott að gefa þær út vegna þess að það kunni að hafa áhrif á útboðin. Það er auðvitað eitthvað til í því en engu að síður hefði átt að setja þótt ekki væri annað en einhverja málamyndaupphæð inn í fjárlagafrumvarpið, málamyndaupphæð sem þó væri trúverðug og sem hlypi þá að minnsta kosti á einhverjum tugum milljóna og þyrfti örugglega að vera hærri ef hún ætti að nálgast þann kostnað við siglingarnar sem verður örugglega á fyrsta árinu. Það er heldur ekki búið að reikna út hver áhrifin yrðu á flutningskostnað á landsbyggðinni hjá þeim höfnum sem munu njóta strandsiglinganna. Er það þannig að ljóst sé, og hafa menn fært fyrir því rök, að það muni leiða til lækkunar á flutningskostnaði? Ég hefði talið að strandsiglingarnar hlytu að hafa þann tilgang fyrst og fremst að reyna að lækka flutningskostnað út á landsbyggðina. Við vitum að flutningskostnaður til dæmis hjá mörgum framleiðslufyrirtækjum, ég tala nú ekki um þau framleiðslufyrirtæki sem þurfa bæði að flytja til sín aðföng og síðan flytja frá sér framleidda vöru, er sligandi hár. Á sínum tíma var ákveðið að setja tiltekna upphæð í að greiða niður þann flutningskostnað. Ég fagnaði því og tel að sú leið hafi verið skynsamleg. En liggur fyrir núna að þær strandsiglingar sem er verið að boða muni lækka þann flutningskostnað eða er markmiðið eingöngu að færa flutninginn af vegunum og út á sjó? Það gæti út af fyrir sig verið markmið en ég er hins vegar ekki viss um að það sé endilega skynsamlegt markmið á öllum stöðum, t.d. á Vestfjörðum er það þannig að vandi vegakerfisins þar er ekki að það sé svo gatslitið af mikilli notkun. Það er miklu frekar hitt að vegakerfið er ekki nægilega vel nýtt vegna þess að um það fer ekki nægilega mikil umferð. Við leysum það ekki með því að færa hluta af umferðinni sem núna er á þeim þjóðvegum út á sjó. Í öðru lagi er ekki heldur vitað hver áhrifin verði af strandsiglingunum á annan flutningskostnað. Það er til dæmis ljóst mál að ef hluti af umfangi flutningsins núna fer frá landflutningum yfir á strandsiglingar mun það hafa áhrif á getu einstakra fyrirtækja til að standa undir sínum fastakostnaði. Við sjáum af því að það er fjölmörgum spurningum ósvarað um málið í sjálfu sér efnislega en stóra málið í því viðfangi sem við erum að ræða er auðvitað að ekki er gert ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu að lagðir séu neinir peningar í það. Þarna er enn eitt dæmið um hvernig menn eru að plata sjálfa sig og reyna að plata aðra í fjárlagafrumvarpinu. 

Herra forseti. Ég kom örstutt upp áðan undir liðnum fundarstjórn forseta. Þá var reyndar annar forseti í stólnum, það er um klukkustund síðan, og þá spurðist ég fyrir um hvort hægt væri að gera hæstv. innanríkisráðherra viðvart því að ég ætlaði mér að ræða ákveðin mál sem tengjast málefnum innanríkisráðuneytisins. Það eru málefni sem tengjast ríkissaksóknara, lögreglunni og síðan umræðu um millidómstig. Ég sé hvergi í fjárlagafrumvarpinu nokkra tilburði til að koma til móts við þá skýru kröfu sem gerð er varðandi réttarríkið Ísland, að við getum komið hér upp millidómstig. Mér þætti því forvitnilegt að vita hvort hæstv. innanríkisráðherra hafi séð sér fært að koma hingað til móts við þingheim í þessari umræðu.

Eins og hv. þingmaður minntist á var sá sem hér stendur ekki forseti þegar fyrirspurnin var borin fram og getur því ekki upplýst það en mun kanna hvernig mál standi og hvort hæstv. innanríkisráðherra sé væntanlegur.

Ég vil þakka hæstv. forseta fyrir og ef ekki er hægt að ná í hæstv. innanríkisráðherra eru önnur málefni sem væri vert að ræða við hæstv. velferðarráðherra. Ef menn vilja fá upplýsingar um hvaða málefni ég ætla að ræða við hæstv. velferðarráðherra er það annars vegar fæðingarorlofið, sem er búið að leggja fram og samþykkja af hálfu ríkisstjórnarinnar eftir að við lögðum fram fjárlagafrumvarpið, og síðan málefni Landspítala – háskólasjúkrahúss og þá gríðarlega alvarlegu stöðu sem háskólasjúkrahúsið er komið í, m.a. vegna uppsagna hjúkrunarfræðinga. Í þriðja lagi eru það málefni St. Jósefsspítala. Væri hægt að gera hæstv. velferðarráðherra viðvart? Ég þarf ekki svör núna en beini því til hæstv. forseta að hæstv. velferðarráðherra verði einnig gert viðvart um að koma til umræðunnar. Ég efa ekki að ef þeir ráðherrar sem og aðrir ráðherrar ríkisstjórnarinnar sem sjá um ákveðna málaflokka, fagmálefnin, svo ég tali nú ekki um hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, mundu nú einu sinni koma hingað upp í pontu og svara ýmsum ábendingum og fyrirspurnum sem við höfum verið að leggja fram í umræðunni þá væri það til bóta. Það er hefð fyrir því og ég hef vanist því við þessa umræðu bæði sem ráðherra, undir þeim hatti, en líka sem þingmaður, að hæstv. ráðherrar taki saman fyrirspurnir, sitji undir ákveðnum fyrirspurnum og komi síðan upp við umræðuna, stundum í lok hennar, og svari þeim vangaveltum og fyrirspurnum sem þingmenn hafa, hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu, um málefni hinna ýmsu fagráðuneyta. Af nægu er að taka svo vægt sé til orða tekið þegar kemur að þeirri grundvallarþjónustu sem við við viljum að sé staðið vel að, hvort sem það er lögreglan, menntakerfið eða heilbrigðis- og félagsmálakerfið. Það er önnur saga og ég vonast til að þeim ráðherrum verði gert viðvart hvað það varðar. Hæstv. forseti. Það verður satt best að segja að viðurkennast að umræðan í dag fór ekki mjög burðuglega af stað þegar hæstv. ráðherra, og vel að merkja atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, kvaddi sér hljóðs, ekki undir liðnum fjárlög, 2. umr., heldur betur ekki. Atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra setti mál sitt fram með, að mínu mati, nokkuð ógeðfelldum hætti og ég ætla nú ekki einu sinni að tala um sjálfsupphafninguna sem kom fram í máli hans. Hann var enn og aftur, ég held að það sé um það bil þriðja, fjórða eða fimmta tilraun einmitt þessarar ríkisstjórnar, að reyna að binda endi á málfrelsi okkar í stjórnarandstöðunni. Ég held að það verði ekki of oft undirstrikað: Sá stóll sem er hér á Alþingi Íslendinga, elstu löggjafarsamkomu í heimi, er okkar tæki. Það er mikilvægasta tæki hvers þingmanns að geta tjáð sig um mikilvæg mál, stór sem smá. Að geta komið hingað og rætt málin, tjáð sínar skoðanir og fengið oftar en ekki svör við ákveðnum spurningum af hálfu ráðherra. Það var aumkunarvert að fylgjast með uppákomunni af hálfu hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra. Þegar hann talar um einsdæmi í sögunni vil ég nú segja að aldrei nokkurn tíma í sögunni hefur stjórnarandstaðan átt við, á hvaða tíma sem er, aðra eins ríkisstjórn og þá sem þessi stjórnarandstaða þarf að kljást við. Hún er algjört einsdæmi, ríkisstjórn Íslands, og ég vona að hún verði algjört einsdæmi. Að mínu mati var þetta ömurleg og grímulaus tilraun. Enn ein tilraunin, eins og ég gat um áðan, af hálfu ríkisstjórnar Íslands, forustumanna stjórnmálaflokka sem hafa ekki verið hérna í tvö, þrjú ár. Það er hægt að fyrirgefa aumkunarverðar ábendingar þingmanna sem hafa verið hér í eitt, tvö, þrjú eða fjögur ár og koma ekki einu sinni hingað upp í stólinn heldur blogga bara úti í bæ og þá getum við lesið skoðanir þeirra á þinginu í staðinn. Við erum að tala um ráðherra í ríkisstjórn, forustumenn í ríkisstjórn, sem hafa verið hér í ein 30 ár. Ég held að hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon eigi núna 30 ára afmæli. Það er nú ekki skemmtilegt að halda upp á afmælið svona og hæstv. forsætisráðherra hefur náttúrlega verið hér lengur. Þess vegna er hálfnöturlegt að upplifa tilraunir þeirra til að takmarka málfrelsi þingmanna. Eins og ég hef sagt áður erum við ekki að tala um stærð og þyngd á lyfjaglösum eða teygjum eða uppbyggingu akuryrkju á landinu. Við erum að tala um fjárlög Íslands þar sem liggur fyrir stefnumótun ríkisstjórnar hverju sinni í stórum og merkilegum málum. Þess vegna er alveg ótrúlegt að upplifa að til að mynda atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, sem er yfirmaður bankamála, sjávarútvegsmála, landbúnaðarmála, atvinnumála almennt og iðnaðarmála, skuli ekki hafa komið hingað í salinn og tjáð sig um hvaða áhrif frumvarpið hefur á heimilin í landinu, atvinnulífið í landinu og á samfélagið almennt. Það er alveg ótrúlegt að menn skuli ekki hafa komið hingað upp til að tjá sig um þau málefni. Það hefur margoft komið fram af hálfu þingmanna sem hafa til dæmis bent á hvaða skoðanir Samtök atvinnulífsins hafa á frumvarpinu en að mati þeirra er, með leyfi forseta, fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2013 ögrun við fyrirtækin í landinu og starfsfólk þess. Til standi að hækka tryggingagjald þannig að fyrirtækin fái ekki að njóta lækkaðra útgjalda til atvinnuleysistrygginga líkt og gert hafi verið ráð fyrir í gerð kjarasamninga vorið 2011. Verið er að benda á enn eitt svikið loforð ríkisstjórnarinnar. Síðan er haldið áfram, með leyfi forseta: „Fyrirvaralaus þreföldun virðisaukaskatts á gistiþjónustu“, búið að lækka hana aðeins en engu að síður margföld hækkun, „mun kollvarpa áætlunum ferðaþjónustunnar fyrir næsta ár. Viðskipti við erlend ferðaþjónustufyrirtæki eru sett í uppnám og greininni er gert erfitt fyrir að standa undir þeirri fjárfestingu sem ráðist var í í kjölfar markaðsátaks erlendis sem stutt var af stjórnvöldum. Hækkun vörugjalda á bílaleigubíla er önnur alvarleg atlaga að ferðaþjónustunni“, segir meðal annars í yfirlýsingu Samtaka atvinnulífsins þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram. Svo heldur áfram: Þá eru síhækkandi álögur á fjármálafyrirtæki gagnrýndar og bent á að þær bitni fyrst og fremst á viðskiptavinum fyrirtækjanna í formi hærri vaxta og þjónustugjalda, eins og heimilin í landinu og fyrirtækin megi við því, og eru ekki til þess fallnar að örva fjárfestingar, fjölga störfum og stækka skattstofna sem ætti að vera meginviðfangsefni og markmið stjórnvalda. Ég vil taka sérstaklega undir þau orð Samtaka atvinnulífsins. Ég vil einnig benda á ábendingar Samtaka atvinnulífsins um álagningu vörugjalda á matvæli sem hefur leitt til 800 millj. kr. skattahækkunar samkvæmt frumvarpinu. Enn ein atlaga ríkisstjórnarinnar sem hefur slegið slöku við að koma upp skjaldborg fyrir heimilin og leysa fjárhagsvanda íslenskra heimila. Þótt hún hafi sýnt ákveðna viðleitni hefur hún samt slegið slöku við. Þess í stað er verið að fara leiðir í fjárlagafrumvarpinu sem stuðla að því að hækka lán hjá heimilum og fyrirtækjum. Hvað þýðir það? Erfiðari og þyngri greiðslubyrði fyrir heimilin í landinu og líka minna umleikis hjá fyrirtækjunum til þess einmitt að fara í fjárfestingar, skapa þannig störf og reyna að stuðla að verðmætaaukningu í landinu. Það kom fram í máli hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra í upphafi þingfundar undir liðnum Störf þingsins, að frumvarpið væri svo stórkostlegt frumvarp. Frumvarp sem hefur hrikaleg áhrif á heimilin og fyrirtækin í landinu. Frumvarp sem ekki einu sinni ráðherrar í ríkisstjórn vilja eða þora að ræða við okkur hér í stjórnarandstöðunni við 2. umr. fjárlaga. Það er skammarlegt.

Hæstv. forseti. Ég nefndi löggæslumálin sérstaklega í síðustu ræðu minni og tek undir með hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur að ástæða væri til að ræða þau mál við hæstv. innanríkisráðherra. Vonandi verða tækifæri til þess síðar við umræðuna. Sá hæstv. ráðherra hefur líka á sínum snærum málefni kirkjunnar sem ekki hafa mikið verið rædd við umræðuna þótt vissulega hafi verið minnst á fjárhagsmálefni kirkjunnar. Ekki eru margar vikur síðan ég átti samræður í sérstakri umræðu við hæstv. innanríkisráðherra um málefni kirkjunnar og vísaði þar m.a. til ákvæða í greinargerð með fjárlagafrumvarpinu þar sem gert er ráð fyrir áframhaldandi skerðingu á framlögum til kirkjunnar, annars vegar framlögum til þjóðkirkjunnar á grundvelli samkomulags frá 1997 og svo hins vegar varðandi sóknargjöld sem enn þá eru í þeim farvegi að gjöld til trúfélaga eru innheimt af landsmönnum samhliða skattálagningu en þau ekki renna þó að öllu leyti til þess safnaðar sem um er að ræða. Er enn um gjaldtöku af borgurunum að ræða undir þeim formerkjum að hún sé ætluð til að standa straum af safnaðarstarfi annars vegar í sóknum þjóðkirkjunnar og hins vegar í öðrum trúfélögum, en ríkið velur að taka hluta af þeirri fjárhæð til sín. Það er skemmst frá því að segja að nú, milli 1. og 2. umr. málsins í þinginu, hefur engin breyting orðið á því, þ.e. þær skerðingar sem fram koma á þessum tveimur liðum, annars vegar framlögum til þjóðkirkjunnar og hins vegar á sóknargjöldunum, eru látnar standa óbreyttar. Bæst hefur við að í bandorminum svokallaða sem dreift var í þinginu fyrir helgi voru lagðar til lagabreytingar til að staðfesta þau áform sem fram koma í fjárlagafrumvarpinu hvað þetta varðar. Auðvitað getum við rætt það nánar þegar kemur að bandorminum, en hins vegar er líka nauðsynlegt að fjalla um það við fjárlagaumræðuna. Hér er auðvitað um fjárlagatengt mál að ræða þótt sú starfsemi sem fram fer á vegum þjóðkirkjunnar annars vegar og safnaða eða trúfélaga hins vegar sé eðli málsins samkvæmt ekki hluti af rekstri ríkisins, heldur sjálfstæð starfsemi. Þó að sá háttur hafi verið valinn fyrir alllöngu síðan að sóknargjöld skyldu innheimt með sköttum er ekki um eiginlegan skatt að ræða, þetta er ekki hluti af skattheimtu ríkisins, þetta eru í raun og veru félagsgjöld til safnaðanna en ekki skattur sem ríkið innheimtir og skammtar til þjóðkirkjunnar eins og hún væri einhver stofnun á vegum ríkisins, það er ekki svo. Og svo byggja framlögin til þjóðkirkjunnar, á grundvelli laganna frá 1997 og jarðasamkomulagsins milli ríkis og kirkju frá þeim tíma, auðvitað á allt öðrum grunni. Eins og hv. þingmenn þekkja var gert víðtækt samkomulag milli ríkis og kirkju 1997 um fjárhagsleg málefni sem fól m.a. í sér að ríkið varð eigandi að kirkjujörðum en tók í staðinn að sér að greiða fjárhæðir til þjóðkirkjunnar til að standa straum af launagreiðslum til presta, sem líta mætti á sem einhvers konar arð af þessum jörðum. Þarna var um að ræða samning, samkomulag, sem átti annars vegar að undirstrika það að þjóðkirkjan væri sjálfstæð í fjárhagslegum málefnum, en á hinn bóginn var fjármögnun starfsemi hennar tryggð með nokkrum hætti á grundvelli þess að hún afsalaði sér eignum sem sannarlega voru eignir hennar til ríkisins. Þarna var því um gagnkvæmt samkomulag að ræða þar sem báðir aðilar afhentu verðmæti og fengu önnur verðmæti til baka. Eins og málið lítur út núna eru bæði fjárlagafrumvarpið og bandormurinn sem nú er væntanlegur einhvers konar einhliða breyting á þessum samskiptum ríkis og kirkju. Ég innti hæstv. innanríkisráðherra eftir því við umræðuna snemma í nóvember hvort viðræður væru í gangi við kirkjuna vegna þessa því að vísað er til þess í greinargerð með fjárlagafrumvarpinu að nauðsynlegt sé að ræða endurskoðun á samkomulagi ríkis og kirkju hvað þetta varðar. Hæstv. ráðherra gaf ekki mikið út á það en sagði það eitt að hann og ráðuneyti hans væri reiðubúið til viðræðna ef eftir því væri leitað. Mér er ekki kunnugt um að neinar slíkar viðræður hafi farið fram. Hvað sem líður afstöðu hæstv. innanríkisráðherra og ráðuneytis hans, sem fer með málefni kirkjunnar í verkaskiptingu Stjórnarráðsins, virðast ákvarðanir fjármálaráðherra og fjármálaráðuneytisins og síðan ríkisstjórnarinnar í heild vera byggðar á allt annarri stefnu en þeirri sem hæstv. innanríkisráðherra lýsti í umræðunum í þinginu. Það vekur miklar spurningar. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um það að sá fjárhagslegi samdráttur sem kirkjan hefur orðið að taka á sig á síðustu árum hefur verið tilfinnanlegur. Ég hef áður sagt við umræður í þinginu að kirkjan hefur sýnt ákveðið langlundargeð og þolinmæði gagnvart ríkisvaldinu vegna framkomu þess í garð kirkjunnar út af þessum fjárhagslegu málefnum. Ég áfellist ekki kirkjuna fyrir það. Hún hefur sýnt skilning á því að fjárhagslegir erfiðleikar hafa verið í landinu og verið hafa erfiðir tímar í rekstri ríkissjóðs, en engu að síður hafa kirkjunnar menn, bæði prestar og fulltrúar leikmanna, risið upp núna í haust og mótmælt því að þessi skerðing eigi sér stað áfram vegna þess að þarna er gengið nærri þeirri starfsemi sem kirkjan rekur, sem sóknirnar reka. Ég tek fram að það á að mörgu leyti við um önnur trúfélög þó að kirkjan sé auðvitað langstærst í því samhengi. Kirkjan hefur sýnt langlundargeð í þessum málum en tilfinning mín er sú að það langlundargeð sé eiginlega að þrotum komið vegna þess að í staðinn fyrir að ríkið láti af ásælni sinni í fjármuni kirkjunnar virðist það ekki vera raunin, sú ásælni heldur bara áfram þrátt fyrir yfirlýsingar um að betri tímar séu fram undan í fjármálum ríkisins og þrátt fyrir að stjórnarliðar komi hér hver upp á fætur öðrum og hrósi sjálfum sér fyrir mikinn árangur í ríkisfjármálum. Það skýtur mjög skökku við þegar, eins og margoft hefur verið bent á í umræðunni, nægir fjármunir virðast vera fyrir hendi til ýmissa verkefna sem njóta sérstakrar náðar fyrir augum ráðherra og þingmanna ríkisstjórnarflokkanna, sérstaklega ef hægt er að kenna þau við grænt hagkerfi eða menningarmál.

Virðulegi forseti. Ég ætla að gera að umtalsefni í ræðu minni þá misskiptingu sem á sér stað gagnvart uppbyggingu í þjóðgörðum á landinu. Fyrst vil ég þó vekja athygli á því sem blasir við öllum sem hafa vilja til að kynna sér þetta fjárlagafrumvarp og áhrif þess á hvort heldur sem er rekstur einstakra stofnana eða heimilin í landinu. Núna er enn einu sinni farin sú leið að hækka svokallaða óbeina skatta sem fara inn í vísitöluna. Það hefur þær afleiðingar að lán heimilanna hækka og auðvitað öll lán sem eru fyrir hendi, hvort heldur er hjá fyrirtækjum eða heimilum. Mig langar að koma inn á það sem gerist gagnvart heimilunum í landinu. Nú hefur ríkisstjórnin verið gagnrýnd harðlega fyrir það getuleysi sem hún hefur sýnt einstaklingum sem eiga því miður í vandræðum. Þótt hækkunin sé ekki mikil í þessu tilfelli hér, og ekki jafngeigvænleg og hún var til að mynda fyrir fjárlögin fyrir árið 2011, eru óbeinu skattahækkanirnar um 0,25% sem mun hafa áhrif á vísitöluna. Hvað þýðir þetta? Þetta er ekki há tala, 0,25%. Svo getum við tekið umræðuna um hversu skynsamlegt er að hækka enn frekar gjaldið á áfengi og tóbak og hverju það muni á endanum skila til ríkissjóðs. Það er reynslan að þótt gjaldið sé hækkað þá skilar sér minna og við vitum öll af hverju það er. En hvaða áhrif skyldi þetta hafa á heimilin í landinu? Bara heimilin skulda um 1.750 milljarða, sem er að langstærstum hluta vegna húsnæðiskaupa. Ef maður leggur þetta saman og slær á það í huganum eru þetta í kringum 4,5 milljarðar sem lán heimilanna hækka um út af þessum skattkerfisbreytingum, fyrir utan aðrar skattkerfisbreytingar sem rýra tekjur eða kaupmátt heimilanna. Þannig að við sjáum hversu gríðarleg áhrif það hefur að vera að hækka skattana sem fara inn í vísitöluna og munu á endanum ekki skila því sem til er ætlast eins og reynslan sýnir. Eigi að síður er ekki hægt að taka umræðu við hv. stjórnarliða um hversu skynsamlegt er að gera þessar breytingar á sama tíma og heimilin í landinu eru því miður allt of mörg í vandræðum með að sjá sér farborða. Það er vegna aðstæðna og getuleysis ríkisstjórnarinnar til þess að skapa hagvöxt og þá atvinnu sem bráðvantar. Þetta er hinn blákaldi veruleiki sem blasir við heimilunum í landinu. Ég ætla að koma inn á misskiptingu sem á sér stað hér. Nú erum við með þrjá þjóðgarða rekna á landinu, Þingvallaþjóðgarð, Vatnajökulsþjóðgarð og Snæfellsjökulsþjóðgarð. Það er farið í ákveðna uppbyggingu gegnum fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar, sem er nú kannski eitt af skynsamlegri verkum sem má sjá í fjárfestingaráætluninni. Það hefur mikið verið rætt um að herða þyrfti betur á og byggja upp ferðamannastaðina til að taka á móti öllum þeim ferðamönnum sem koma. Ef við tökum það sem er ráðstafað beint út úr fjárfestingaráætluninni er byrjað á því að setja 59 milljónir í Þingvallaþjóðgarð. Síðan skulum við taka næsta þjóðgarð sem er Vatnajökulsþjóðgarður. Hann fær annars vegar beint framlag til að fara í uppbyggingu á gestastofu, einni til viðbótar, upp á um 900 millj. kr. Það eru reyndar 290 millj. kr. inni í frumvarpinu núna og síðan gert ráð fyrir því að það verði eins tvö næstu ár þar á eftir, þ.e. 900 millj. kr. til að fara í stofnframkvæmdir þar. Þessu til viðbótar er sett pósitíft ákvæði um 30 millj. kr. framlag annars vegar og 57 millj. kr. framlag hins vegar. Þá er það upptalið sem fer í uppbygginguna á þjóðgörðunum. Við skulum líka rifja upp að í fjáraukalögunum sem við samþykktum fyrir nokkrum missirum síðan voru settar 90 millj. kr. til viðbótar til uppbyggingar í Vatnajökulsþjóðgarði, í raun og veru í það að greiða upp í neikvæðan höfuðstól. Nú er ég ekki að tala á móti uppbyggingunni á þessum stöðum. Það má ekki skilja mig með þeim hætti, en eigi að síður blasir við það einelti sem er gagnvart Snæfellsjökulsþjóðgarði, eins og ég hef orðað það stundum. Það er ekki ein einasta króna í fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar ætluð í uppbyggingu þar. Þrátt fyrir að það sé rúmur áratugur síðan þjóðgarðurinn var stofnaður og það hefur aldrei komið stofnframlag inn í þjóðgarðinn - aldrei - ekki ein einasta króna. Við skulum líka rifja upp að við niðurskurð á þorskaflaheimildunum 2007 var sett inn sem sérstakt verkefni að byggja gestastofu í Þjóðgarðinum Snæfellsjökli, því þar hefur engin uppbygging átt sér stað. Nei, það skal líka svikið þótt það hafi verið gert ráð fyrir því og sett inn pósitíft ákvæði. Nei, það skal svikið, þótt nánast öll önnur verkefni séu búin fyrir utan veginn um Öxi og veginn um Fróðárheiði. Önnur verkefni voru kláruð sem mótvægisaðgerð við þær aðgerðir sem farið var í í niðurskurði á þorskafla. Nei, enn eina ferðina skal það vera gert með þessum hætti. Ef við skoðum umfang rekstrarins, sem er kannski ekkert sanngjarnt og sambærilegt að bera saman, er það auðvitað þannig að Snæfellsjökulsþjóðgarður fær brotabrot af því sem þeir fá í reksturinn í þjóðgarðinum á Þingvöllum og Vatnajökulsþjóðgarði. Þetta dugar ekki til. Það er haldið áfram. Það er sett fram með því að 500 milljónir eru inni í iðnaðarráðuneytinu, þetta er skiptingin út úr því sem er í umhverfisráðuneytinu. Það er auðvitað umhugsunarefni hvers vegna það skuli vera á tveimur stöðum, annars vegar undir gamla iðnaðarráðuneytinu eða nýsköpunar- og atvinnuvegaráðuneytinu þar sem eru settar um 500 milljónir, þá er sett pósitíft ákvæði inn í ráðstöfunina á því. Mig langar að vitna beint í það sem kemur fram um uppbyggingu á friðlýstum svæðum og þjóðgörðum. Þar stendur þetta með tillögu meiri hlutans um úthlutun á þessum 500 millj. kr., með leyfi forseta: „Þar getur verið um að ræða ferðamannastaði í þjóðgörðum eins og á Þingvöllum eða í Vatnajökulsþjóðgarði …“ Snæfellsjökulsþjóðgarður er ekki nefndur á nafn og ráðstöfunin svo að búið er að eyrnamerkja sérstaklega út úr þeirri fjárveitingu sem er inni í umhverfisráðuneytinu til uppbyggingar í þessa þjóðgarða sem taldir eru hér upp. Þjóðgarðurinn Snæfellsjökull er ekki einu sinni nefndur á nafn. Þetta er í raun og veru ekkert annað en einelti. Spurning sem maður hlýtur að velta fyrir sér: Af hverju við erum með þetta undir tveimur ráðuneytum? Annars vegar þennan 500 millj. kr. pott undir atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu og hins vegar inni í umhverfisráðuneytinu. Það er sérkapítuli út af fyrir sig. Síðan er haldið áfram. Hvað skyldi hafa fylgt með breytingartillögum meiri hlutans á 6. gr. heimildum? Þar er lagt til að einu byggingarnar sem eru innan Snæfellsjökulsþjóðgarðs, sem eru byggingarnar á Gufuskálum, skulu seldar. Hversu skynsamlegt er að selja eignir sem eru inni í þjóðgörðum? Það er auðvitað ekki skynsamlegt. Það er sett 6. gr. heimild að selja eignirnar inni í þjóðgarðinum. Ef við skoðum 6. gr. heimildina sem snýr að Þingvallaþjóðgarði er sagt að þar eigi að kaupa sumarbústaði í þjóðgarðinum og ekki bara það, heldur líka sagt: Það á að kaupa jarðir í næsta nágrenni þjóðgarðsins. Það er væntanlega til þess að hugsa fyrir því ef hann verður stækkaður. En það er verið að selja þær eignir sem eru inni í þjóðgarðinum Snæfellsjökli. Það er orðið svo sláandi, virðulegi forseti, hvernig staðið er að uppbyggingu á þessum þremur þjóðgörðum, að það skuli alltaf sá eini og sami vera út undan. Það er ekki fallegt og það er ekki gott. Þess vegna segi ég að þetta er ekki hægt að túlka öðruvísi en sem einelti gagnvart þessum eina þjóðgarði á móti hinum. Ég ítreka aftur að ég er ekki á móti uppbyggingu í hinum þjóðgörðunum, en ég vil sanngirni. Ég vil réttlæti til að hægt sé að segja að það séu settir einhverjir fjármunir í Snæfellsjökulsþjóðgarð. Einelti, virðulegi forseti, er ljótt.

Virðulegi forseti. Ég hef í ræðum mínum hér í dag og í þessari umræðu reynt að vekja athygli á þeim vanda sem stafar af því hvernig fjárlagafrumvarpið er byggt upp. Hvernig það er til þess fallið að auka á verðbólgu og valda vandræðum á vinnumarkaði vegna hækkana á gjöldum. Ég mun koma aftur að því síðar, því ég held að það skipti einna mestu máli þegar kemur að því að reyna að meta fjárlagafrumvarpið og hvort breytinga sé þörf á því. Ég vil í þessari ræðu minni vekja athygli á öðru máli sem ég tel nokkuð brýnt að við veltum fyrir okkur. Ég gríp hér niður í Peningamál Seðlabanka Íslands, nóvemberheftið, en þar segir, með leyfi virðulegs forseta: „Í spánni er áætlað að fjárfesting hins opinbera taki að vaxa á nýjan leik á næsta ári, m.a. vegna yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar um aukna fjárfestingu samkvæmt svonefndri fjárfestingaráætlun fyrir árin 2013–2015. Í henni kom fram að fjárfestingaráformin væru háð því að hægt yrði að fjármagna þau með hækkun veiðileyfagjalds, arðgreiðslum af eignarhlut ríkisins í viðskiptabönkum og hagnaði af sölu eigna.“ Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi er ég þeirrar skoðunar að ekki sé eðlilegt eða heilladrjúgt fyrir okkur að marka tekjustofna til ákveðinna verkefna með þessum hætti, sama hvort um er að ræða fjárfestingaráætlanir eða eitthvað annað. Ég tel að standa eigi þannig að verki að ríkið afli sér tekna, þær renni inn í ríkissjóð og þaðan fari peningarnir til verkefna sem ákveðið er að úthluta þeim til. Þessi beintenging á milli tekjustofnanna annars vegar og verkefnanna sem um er að ræða hins vegar tel ég ekki eðlilegt fyrirkomulag. Það opnar á alls konar, ég leyfi mér að segja, virðulegi forseti, undarlegheit í pólitískri umræðu, þar sem ákveðið er t.d. að leggja sérstakan skatt á einhvern þjóðfélagshóp til þess að reisa spítala eða gera eitthvað annað sem ríkið ætlar sér að gera. Með því að tengja saman skattheimtuna, hvers eðlis sem hún er, og síðan einstök verkefni þá sjáum við að ef þetta heldur áfram og er gert í ríkari mæli, fyrir utan það hversu margbrotin og flókin fjármál ríkisins verða, þá býður þetta líka heim ákveðinni pólitískri misnotkun. Það er eðlilegra að hafa skattheimtuna sér þannig að skattar séu innheimtir með almennum hætti, síðan sé fjármununum úr ríkissjóði ráðstafað. Ég held að það að tengja saman, eins og til dæmis er gert, annars vegar veiðileyfagjaldið svokallaða og hins vegar fjármögnun á fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar sé auðvitað ekkert annað en einhvers konar pólitískt trix. Það er verið að reyna að réttlæta þessa skattheimtu umfram aðra skattheimtu með því að benda á eða tengja saman notkun fjármunanna. Ég vara við því að þetta verði að einhvers konar reglu eða viðmiði eða að þetta þyki eðlilegt. Þar með kemur líka upp umræðan um veiðigjaldið. Virðulegi forseti. Ég vara við þessari hugsun. Hún er röng að mínu mati, að það sé skynsamlegt að ríkið taki til sín skatt úr atvinnulífinu, taki fjármuni úr fyrirtækjunum með sérstakri skattheimtu til þess að fjárfesta sjálft í kjölfarið, sem sagt með fjárfestingaráætlun ríkisins. Ef ríkið er svona klárt í því að fjárfesta, ef það kemur auga á svo góð tækifæri, hví að takmarka sig við þær upphæðir sem hér hafa verið nefndar í fjárfestingaráætlun ríkisins? Hví ekki að margfalda þessar áætlanir? Úr því að það er sannfæring fyrir að þessir fjármunir muni skila sér til baka til ríkisins í formi aukinna tekna. Með öðrum orðum, það er heillavænlegra fyrir öll samfélög að stilla skattheimtunni í hóf og skilja sem mest eftir fyrir fólkið í landinu til að fjárfesta og til að taka ákvarðanir um fjárfestingar og/eða um neyslu, hvernig sem það stendur af sér, frekar en að opinberir starfsmenn og stjórnmálamenn séu að taka þær ákvarðanir. Ég held að þetta hljóti að vera nokkuð augljóst, virðulegi forseti. Við sjáum afleiðingarnar af þessari hugsun ríkisstjórnarinnar. Við sjáum afleiðingarnar og munum sjá þær á næstu mánuðum og missirum í öllum sjávarþorpunum víðs vegar um landið. Í rekstri lítilla og meðalstórra sjávarútvegsfyrirtækja sem munu verða fyrir barðinu á þessari sérstöku skattheimtu sem er réttlætt m.a. með því að það vanti peninga í fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar. Virðulegi forseti. Það vantar fjárfestingar víða um land. Það vantar fjárfestingar í þorpunum og bæjunum, en það vantar ekki fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar. Það vantar fjárfestingaráætlanir í atvinnulífið. Við höfum misst af mörgum tækifærum á undanförnum árum til að byggja efnahagslíf okkar upp mun hraðar en raun varð. Af hverju gerist það, virðulegi forseti? Það gerist vegna þess að meginatvinnugreinarnar eins og sjávarútvegurinn, eins og orkustarfsemin og orkutengda starfsemin, hafa orðið fyrir barðinu á ríkisstjórninni og þeirri pólitísku óvissu sem hún hefur skapað með skattstefnu sinni og vandræðalegum tilraunum hennar til að gjörbylta kerfinu í sjávarútveginum. Það er auðvitað mergur málsins og sá vandi sem við er að etja, að nú höfum við í höndunum fjárlagafrumvarp sem gerir ráð fyrir áframhaldandi skattahækkunum og áframhaldandi gjaldahækkunum. Allt til að fjármagna einhvers konar óskalista ríkisstjórnarinnar á sama tíma og fyrir liggur að ríkissjóður er allt of skuldugur, fyrirtækin í landinu er of skuldug og almenningur og heimilin eru of skuldug. Það er sá vandi sem þetta fjárlagafrumvarp hefði átt að bregðast við. Það er sú staða sem þarf að takast á við. Það er þessi flótti frá raunveruleikanum, frá hinni raunverulegu stöðu sem verður svo áberandi þegar fjárlagafrumvarpið er skoðað. Yfirlýsingar stjórnarliða um að þetta sé svo gott fjárlagafrumvarp vegna þess að nú þurfi ekki að skera niður verða hjákátlegar þegar staðan er greind. Skuldirnar halda áfram að aukast. Með þessu frumvarpi er, virðulegi forseti, og ég mun koma að því hér síðar í umræðunni, t.d. í raun og veru ekkert gert sem hjálpar okkur til þess eða auðveldar að afnema höftin. Við hefðum þurft að sjá allt öðruvísi frumvarp, allt öðruvísi nálgun og við hefðum þurft að sjá það líka undanfarin ár. Frumvörp sem hefðu byggt á því að auka hagvöxtinn hratt og örugglega, sem hefðu haldist hönd í hönd við stjórnarstefnu sem byggði á þeirri hugsun, sem hefðu verið til þess fallin að gera okkur auðveldara að afnema höftin sem hefði þýtt að frumvörpin hefðu þurft að ganga lengra og ná meiri árangri í því að skapa traust á því að við séum að fara að greiða niður skuldir. Við séum að létta á fjármagnsbyrðinni og þannig gera okkur kleift að afnema höftin, því þau skilaboð verða að vera til staðar í gegnum fjárlögin. 

Hæstv. forseti. Ég minntist í örstuttu máli á það í ræðu minni fyrr í kvöld hversu mikið það hefði komið mér á óvart þegar ég las fjárlagafrumvarpið og jafnframt þegar ég fór yfir þær fjölmörgu breytingartillögur sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur fram við fjárlagafrumvarpið að ekki er tekið á þeim vanda sem blasir við löggæslunni. Ég hélt einfaldlega að menn væru orðnir sammála um að gengið hefði verið of nærri löggæslunni í þeim niðurskurði sem fram hefur farið á undanförnum árum hér á landi. Við skoðun á þessu máli og þeim breytingartillögum sem hér liggja frammi birtist manni sú niðurstaða ríkisstjórnarflokkanna að menn hafi ekki skilið vandann sem blasir við. Heildarniðurskurður á undanförnum árum á löggæsluhlutanum er á uppreiknuðu verði 2,8 milljarðar samkvæmt skýrslu frá innanríkisráðuneytinu sem var unnin í samvinnu við ríkislögreglustjóra. Þessar upphæðir hafa verið ræddar í þingsalnum, m.a. af hæstv. innanríkisráðherra. Ef þetta frumvarp fer í gegn eins og það er hér munu koma til enn frekari uppsagnir innan lögreglunnar. Embættin hafa ekki bolmagn til að reka áfram embættin með þeim hætti sem nú er gert. Mér reiknast svo til að til þess að halda óbreyttu ástandi, án þess að frekari uppsagnir þurfi að koma til, þurfi að bæta 300 millj. kr. inn í löggæsluhlutann. Þá er ég bara að tala um að halda embættunum í því horfi sem þau hafa verið í á þessu ári og minni á að niðurskurðurinn í heild hefur verið 2,8 milljarðar. Mér finnst svolítið undarlegt að menn skuli forgangsraða þannig að þeir ætli ekki að bregðast við þessum vanda heldur leggja það til að hafist verði handa við ýmis verkefni sem reyndar verða ekki kláruð á því fjárlagaári sem þetta fjárlagafrumvarp tekur til, heldur kallar á enn frekari framlög úr ríkissjóði á komandi árum. Það á sem sagt að taka skóflustunguna að ýmsum verkefnum eins og húsi íslenskra fræða en það á ekki að tryggja grundvallarundirstöður samfélagsins eins og lögreglunnar. Af þessu hef ég töluverðar áhyggjur. Það er kannski ekki jafnspennandi að veita fjármuni á kosningaári í það að styrkja öryggi landsmanna eins og að fá að taka fyrstu skóflustunguna að einhverju húsi. Ég held þó að í huga almennings sé algjörlega ljóst hvort er mikilvægara. Það er algjörlega ljóst að öryggi er það mikilvægasta sem við eigum. Í fjölmiðlum var í dag rætt um þann raunveruleika sem íslenskir lögreglumenn búa við. Ein helsta sérstaða okkar á Íslandi er að við erum afskaplega friðsöm þjóð, við höfum engan her og lögreglan okkar er ekki vopnuð. Þegar við ferðumst til útlanda og fylgjumst með löggæslumálum þar sjáum við að því er ekki alls staðar svo farið. Víðast hvar sér maður vopnaða lögreglumenn. Við erum hins vegar svo lánsöm að við höfum hingað til búið í þannig samfélagi að þetta hefur ekki þurft. Það kom fram í dag uppi í háskóla að ýmsir lögreglumenn telja styttast í að við þurfum að bætast í hóp landa þar sem löggæslan er vopnuð. Ég vona sannarlega að við þurfum ekki að fara á þann stað, að við komumst hjá því og náum að halda þessari mikilvægu sérstöðu sem við höfum. Kannski er í huga okkar flestra algjörlega sjálfsagt að þannig sé samfélagið áfram en það er samt ekki þannig í raun. Við þurfum að hlúa að þessu. Við þurfum að bera virðingu fyrir þessu og leggja okkar af mörkum til að þessi sérstaða íslensks samfélags haldist. Hvernig gerum við það? Við gerum það ekki með því að skera það mikið niður til þessara mála að vinna við þær varnir sem hingað til hafa dugað okkur og skilað árangri með öflugum forvörnum fari fyrir lítið. Það verður dýrara fyrir okkur til framtíðar. Um 80% rekstrarkostnaðar lögreglu koma til vegna starfsmannahalds, 10% vegna reksturs lögreglubifreiða og önnur 10% fara í húsnæði og annað þess háttar. Það er lítið sem hægt er að skera niður til síðasta liðarins, þ.e. húsnæðisins, og þá er augljóst að bara starfsmannahaldið er eftir og bifreiðarnar. Ef ekki verður gripið til þess að koma til móts við þann mikla niðurskurð sem átt hefur sér stað verður afleiðingin sú að lögreglumönnum verður sagt upp störfum og þeir sem eftir verða munu keyra minna. Síðan eiga mörg embætti við uppsafnaðan halla að etja. Við getum tekið dæmi af embættinu á Selfossi, þar er halli sem kemur til vegna langtímaveikinda starfsmanna. Venjulega hefur kostnaður sem embætti sitja uppi með vegna slíkra aðstæðna fengist greiddur af ráðuneytinu. En þar hefur orðið breyting á og ráðuneytið ætlast til þess að embættið nái að spara á móti. Nú er staðan sú að ef embættið verður fyrir því að einn starfsmanna þess lendir í langtímaveikindum þarf að grípa til þess að skera niður. Eins og ég sagði áðan er ekkert annað í boði en annaðhvort að segja upp einhverjum öðrum starfsmanni eða keyra bifreiðarnar minna, segja upp og fækka bifreiðum í rekstri. Þetta er ekki flókið rekstrardæmi. Í þessu tilviki, tilviki lögreglunnar í Árnessýslu, er ljóst að í rekstraráætlun embættisins fyrir næsta ár er gert ráð fyrir því að segja þurfi upp lögreglumönnum í föstum stöðum og jafnframt starfsfólki á sýsluskrifstofunni sem nú þegar hefur tekið á sig skert starfshlutfall. Af þessu hefur maður auðvitað miklar áhyggjur. Umdæmi sýslumannsins á Selfossi er landfræðilega stórt. Við þekkjum þann mikla fjölda landsmanna og eins erlendra ferðamanna sem leggur leið sína um Suðurland á sumrin og eins á veturna sem hefur þau áhrif að verkefni lögreglunnar á þessu svæði aukast. Flestallir ferðamenn sem hingað koma leggja leið sína um Suðurland, enda afskaplega fallegt svæði, gullni hringurinn, Landeyjarnar, Vestmannaeyjar o.s.frv. Í ljósi þeirrar umræðu að ferðaþjónustan eigi að fá síaukinn sess í atvinnulífi okkar hljótum við að stefna að því að fjölga ferðamönnum. Og hvað þýðir það? Það hlýtur að þýða aukin verkefni fyrir alla aðila, líka lögregluna. Þetta þarf allt saman að spila saman. Ég vonast til þess að 

Herra forseti. Ég er komin hingað upp til að spyrja hæstv. forseta hvað því líði að fá ráðherra í hús, ég hef beðið eftir og beðið um hæstv. innanríkisráðherra og hæstv. velferðarráðherra. Það væri fínt ef hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra væri hér að hlusta á umræðuna því að hann er í húsi. Það væri ágætt ef hann tæki til máls, það mundi að sjálfsögðu liðka fyrir umræðunni. Ég vil einnig spyrja hæstv. forseta að því hversu lengi standi til að funda, hve langt fram á nótt? Það liggur ljóst fyrir af okkar hálfu að við munum ekki klára umræðuna hér í nótt, sér í lagi ef ráðherrar taka ekki þátt í þeim. Það mundi eflaust liðka fyrir ýmsum málefnum ef hæstv. ráðherrar tækju þátt í umræðunni og útskýrðu ýmis atriði í tengslum við fjárlagafrumvarpið sem eru mjög flókin. Ég spyr hæstv. forseta þessara tveggja spurninga: Hvar eru ráðherrarnir? Hversu lengi munum við halda áfram inn í nóttina? Eins og ég gat um áðan munum við ekki tæma umræðuna hér. Við munum að sjálfsögðu halda áfram á morgun og reyna að knýja fram svör af hálfu ráðherra.

Forseti getur upplýst að gerð hefur verið tilraun til að hafa samband við hæstv. innanríkisráðherra og velferðarráðherra en ekki er vitað til að svör hafi borist frá þeim, þeir hafa alla vega ekki birst. En hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra er í húsi og heyrir væntanlega ræður þingmanna. Hvað varðar lengd þingfunda verður haldið áfram enn um sinn.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forseta kærlega fyrir heiðarleg og einlæg svör. Um leið brýni ég hæstv. forseta til að taka þessi mál upp í forsætisnefnd. Það er með eindæmum, það er nýjasta tískuorðið í þessum þingsal, ef ráðherrar ætla ekki að taka þátt í umræðu um fjárlögin og ef þeir ætla ekki að svara þingmönnum þegar þeir eru kallaðir til. Það er alkunna og það þekkjum við sem höfum setið í ríkisstjórn að ráðherrar hafa verið kallaðir til hvort sem er að nóttu sem degi. Ráðherrar hafa brugðist við með því að mæta á staðinn, vera á staðnum, taka þátt í umræðunum og svara þeim spurningum sem til þeirra hefur verið beint. Ég beini því til hæstv. forseta að þetta verði tekið upp á fundi hjá hæstv. forsætisnefnd til að menn upplýsi þingheim um hvort ætlunin sé að breyta þessu, að þingmenn geti kallað til ráðherra. Ráðherrar verða alla vega að svara kalli löggjafarsamkomunnar þegar þeir eru beðnir um að taka þátt í umræðunni.

Forseti hefur móttekið ábendingu þingmannsins.

Virðulegi forseti. Eftir því sem þessari umræðu hefur undið fram þeim mun betur er manni ljóst hversu margar veilur eru í þessu fjárlagafrumvarpi þrátt fyrir allt. Á fyrstu stigum umræðunnar héldu ýmsir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar því fram að þetta fjárlagafrumvarp bryti á vissan hátt í blað í sögu núverandi ríkisstjórnar, loksins væri verið að ná utan um helstu viðfangsefnin og vandamálin sem væru í ríkisfjármálastjórninni. Sumir hafa gengið svo langt að segja sem svo að þetta fjárlagafrumvarp sé það besta sem hæstv. ríkisstjórn hefur lagt fram. Nú vil ég segja út af því, eins og ég hef áður sagt, að það er nú kannski ekkert mjög glæsilegur samanburður vegna þess að það sem á undan hefur komið er ekki svo burðugt að menn geti verið að búa til einhver viðmið út frá því og miða þetta fjárlagafrumvarp við þau ósköp sem við höfum séð í gegnum tíðina frá hæstv. ríkisstjórn. Eins og ég nefndi fyrr í dag rakti 1. minni hluti hv. fjárlaganefndar það mjög vel í nefndaráliti sínu vegna fjáraukalagafrumvarpsins hvernig veilurnar hafa komið fram smám saman. Eftir að fjárlagafrumvörp voru afgreidd fór að bóla á einstökum fjárveitingum sem voru síðan teknar saman í fjáraukalagafrumvarp og síðan sáu menn enn og aftur birtast enn aðrar tölur sem endurspegluðu útgjaldaþenslu í ríkisreikningi. Í raun og veru er fjárlagafrumvarpið, eins og það hefur verið afgreitt af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, því tiltölulega lítill vegvísir um það sem þarf að vera í alvöru fjárlagafrumvarpi þar sem metnaður er sýndur til þess að reyna að ná utan um það sem er viðfangsefnið á hverjum tíma. Það er af ótal mörgu að taka. Við höfum séð þetta birtast í stóru og smáu. Ég hef til dæmis verið að rekja hér hvernig háskólar eru leiknir í þessu frumvarpi. Þar er vísvitandi gengið þannig frá málum að fjárlagafrumvarpið endurspeglar engan veginn þá fjárveitingaþörf sem þessir skólar þurfa í ljósi þess að þeir eru að reyna að halda úti sambærilegu umfangi miðað við það sem þeir hafa verið að gera á undanförnum árum. Það er hvergi verið að tala um neinar nýjungar. Það er hvergi verið að tala um nýjar fjárfestingar. Það mun auðvitað ekki geta gengið til lengri tíma. Háskóli án fjárfestinga er jafnilla settur og önnur viðfangsefni í fjárlögunum án fjárfestinga. Það er einhver hlutur sem menn geta auðvitað leyft sér um tíma en ekki til lengri tíma. Við sjáum að þannig er gengið frá þessu fjárlagafrumvarpi, eins og það blasir við okkur miðað við breytingartillögur meiri hlutans þegar komið er til 2. umr., að það er alveg ljóst mál að þessi starfsemi mun ekki geta þróast með eðlilegum hætti. 2. umr. er eins og við vitum alla jafna efnisríkasta umræðan. Þá eru kynntar helstu breytingartillögur þannig að við sjáum nokkurn veginn það fjárlagafrumvarp sem ætlunin er að afgreiða endanlega ef hæstv. ríkisstjórn nær sínu fram. Ég ætla að taka enn eitt dæmi um þetta og vekja athygli á því að í 6. gr. heimild fjárlagafrumvarpsins er kveðið á um að heimila sölu ríkisins á eignarhlut þess í sparisjóðum. Nú hafa þau mál verið býsna mikið rædd hér á Alþingi. Okkur er nokkuð ljóst orðið hvaða hugmyndir menn hafa haft uppi, eða að minnsta kosti af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, um sölu eignarhluta ríkisins í sparisjóðunum. Eins og við vitum voru nokkrir sparisjóðir svo illa leiknir að sérstök björgunaraðgerð þurfti að koma til af hálfu ríkisvaldsins. Það má segja að sú vegferð hafi verið mótuð strax með neyðarlögunum, sem voru sett í október 2008, þegar gert var ráð fyrir því að til hliðar yrðu teknir sérstakir fjármunir til að rétta af hlut sparisjóðanna. Það var auðvitað mjög brýnt og mikilvægt verkefni. Sparisjóðirnir gegna miklu hlutverki í fjármálalífi okkar og það væri auðvitað hrikaleg staða ef það kæmi upp að sparisjóðirnir mundu smám saman týna tölunni eins og allt hefði að öðru óbreyttu stefnt í. Ríkisvaldið kom þess vegna til skjalanna, lagði umtalsverða fjármuni inn í þessar stofnanir til að reyna að bjarga því sem bjargað varð. Hins vegar hefur ríkt algjört stefnuleysi og ráðleysi af hálfu ríkisstjórnarinnar þegar hefur komið að því að átta sig á því með hvaða hætti við ætluðum að móta kerfi sparisjóðanna til lengri tíma. Það blasir til dæmis við, samkvæmt áliti Samkeppniseftirlitsins, að samþjöppun á fjármálamarkaði hér á landi hefur aldrei nokkurn tímann verið meiri en núna. Það var oft talað um það á velmegtarárum gömlu fjármálastofnananna að samþjöppunin væri orðin mjög mikil, stóru fjármálafyrirtækin á þeim tíma, Kaupþing, Landsbankinn og Glitnir, væru svo ráðandi að aðrar fjármálastofnanir ættu sér ekki mikla lífsvon í þeirri miklu samkeppni sem þá var um fjármagn. Fjármagnið var að vísu yfirfljótandi, en engu að síður var samkeppni á milli þessara fyrirtækja. Fjármálastofnanir eins og sparisjóðirnir urðu þess vegna að berjast um í mjög erfiðu samkeppnisumhverfi. Þegar menn skoða stöðuna á fjármálamarkaðnum þá og bera hana saman við það sem er nú blasir við skýr þróun í átt til stóraukinnar samþjöppunar. Við sjáum því miður ekki nein merki um að þetta sé neitt að breytast. Við vitum til dæmis að mikil óvissa hvílir núna yfir rekstri og framtíð Afls, sparisjóðsins á Siglufirði og Sauðárkróki, og óvíst hvernig þeim málum öllum lýkur. Ef það gerist þannig að sá sparisjóður hverfi inn í einn af viðskiptabönkunum þremur - eins og ýmislegt virðist því miður benda til núna, nema menn grípi til einhverra úrræða og þar hefur ríkisstjórnin miklu hlutverki að gegna - munu stoðir sparisjóðakerfisins í dag fúna mjög mikið og gera það að verkum að mjög erfitt verður að halda úti því sparisjóðakerfi sem við viljum að sé til staðar. Ég hef allnokkrum sinnum tekið þetta mál upp hér á Alþingi og meðal annars spurt hæstv. atvinnu- og nýsköpunarráðherra, en undir hann heyrir fjármálamarkaðurinn. Ég batt satt að segja nokkrar vonir við svar hæstv. ráðherra við eftirleitan minni um þessi mál. Þegar hæstv. ráðherra sagði að það væri ætlun sín að þegar farið yrði í að selja eignarhlut ríkisins í sparisjóðunum yrði það gert á þann hátt að núverandi eða nýir stofnfjáreigendur hefðu fyrsta rétt til að kaupa eignarhlut ríkisins og markmiðið væri að viðhalda sparisjóðakerfinu. Hæstv. ráðherra tók undir það með mér að það væri mjög vond þróun ef sparisjóðakerfið á Íslandi liði undir lok eða yrði svo óburðugt að það veitti ekki neina samkeppni. Við vitum líka, og það er boðað mjög í þessu fjárlagafrumvarpi, að sú skattstefna sem hæstv. ríkisstjórn hefur fylgt gagnvart fjármálastofnunum í landinu hefur bitnað langharðast á litlu fjármálastofnunum, ekki bara sparisjóðunum heldur líka ýmsum öðrum nýjum fjármálastofnunum sem hafa verið að reyna að hasla sér völl í því erfiða samkeppnisumhverfi sem nú ríkir á þessu sviði. Við sjáum að þeir skattar sem hafa verið lagðir á, sem hafa meðal annars beinst sérstaklega að launaþættinum í rekstri þessara fjármálafyrirtækja, hafa gert það að verkum að fjármálafyrirtækin hafa farið út í að segja upp starfsfólki og einkanlega konum, enda virðist það vera orðin einhver plagsiður, í nafni hinnar kynjuðu fjármálastjórnar og hagstjórnar ríkisins, að uppsagnir sem eigi sér stað þar sem ríkið getur nokkru um ráðið beinist sérstaklega að konum. Það er með öðrum orðum hin skýra forgangsröðun og hin skýra stefna sem hæstv. ríkisstjórn hefur, þ.e. að uppsagnir, bæði á heilbrigðissviðinu og nú á fjármálamarkaðnum, beinist mjög að konum eins og við sjáum. Það skiptir því mjög miklu máli hvernig hæstv. ríkisstjórn hyggst fara með þá 6. gr. heimild sem hún er nú að reyna að afla sér lögmætis á með því að fá samþykkt við fjárlagaafgreiðsluna. Það skiptir mjög miklu máli hvernig hugmyndin er að fara með þetta mál. Þess vegna hefði verið mjög mikilvægt fyrir okkur, í þessari umræðu áður en henni vindur eitthvað lengra áfram, að hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, sem er staddur í húsinu - ég efast um að hann heyri mál mitt, ég geri ekki ráð fyrir að hæstv. ráðherra láti svo lítið að fylgjast með þessari umræðu að öðru leyti en því að fylgjast með því í gegnum sjónvarpsskjái sína með óskipulegum hætti hvernig umræðum vindur fram. Það hefði engu að síður verið mjög mikilvægt að hæstv. ráðherra svaraði því undanbragðalaust hvernig yrði staðið að þessum málum. Það hlýtur að spila mjög mikið inn í afstöðu okkar til þessarar 6. gr. heimildar með hvaða hætti hæstv. ráðherra hyggst fara með þessa heimild. Þetta er býsna opin heimild og það skiptir máli hvernig farið verður með hana. Áður 

Herra forseti. Það eru tvö atriði sem ég vil sérstaklega vekja athygli á og vona að ég nái að fara yfir í ræðu minni. Það eru breytingartillögur sem koma frá meiri hluta nefndarinnar og snerta m.a. þjóðgarðinn á Þingvöllum, en 59,5 millj. kr. eru áætlaðar til nýframkvæmda í þjóðgarðinum. Ég vek athygli á þessu vegna þess að ég sit í hv. Þingvallanefnd sem fer m.a. með málefni þjóðgarðsins. Ég hef ekki fengið tækifæri til að fara yfir þessar tillögur og um hvað þær snúast. Ég hefði haldið að Þingvallanefnd sem hefur það hlutverk að fara með stjórnun og stefnumótun málefna þjóðgarðsins hefði átt að fá tækifæri til að ræða þær. Þetta er sem sagt nýtt framlag og það er gott, það þarf að fara í uppbyggingu á gönguleiðum og ýmsum þáttum í garðinum, en þetta eru 59,5 millj. kr. Þetta er stór fjárhæð, ekki síst fyrir Þingvallanefnd sem fram til þessa hefur kannski ekki verið vön svo háum fjárhæðum og hefur þurft að búa við knappan kost og það er allt í lagi með það. Við förum þá hægar í uppbygginguna. Hér stendur, með leyfi forseta: „Gerð er tillaga um 59,5 millj. kr. tímabundið framlag til að standa undir sérstöku átaki í því skyni að byggja upp innviði viðkvæmra en vinsælla ferðamannastaða á friðlýstum svæðum. Samtals eru gerðar tillögur um 250 millj. kr. til þessarar uppbyggingar á næsta ári á nokkrum fjárlagaliðum. Um er að ræða eitt af verkefnum í fjárfestingaráætlun fyrir Ísland 2013–2015 sem ríkisstjórnin hefur kynnt. Verkefnin verða fjármögnuð annars vegar með sérstakri tekjuöflun af veiðigjaldi á auðlindaarð sjávarútvegsins og hins vegar með tekjum af arðgreiðslum og söluhagnaði af eignasölu. Þar sem þessi tekjuöflun felur í sér nokkra óvissu, svo sem um afkomu sjávarútvegsfyrirtækja og fjármálafyrirtækja, er gert ráð fyrir að framlögin geti tekið breytingum við endurskoðun fyrir fjárlög hvers árs.“ Við þekkjum þessa klausu. Ég hef farið margoft yfir það hversu mjög sú aðferðafræði sem ríkisstjórnin beitir varðandi auðlindagjald skaðar sjávarútveginn. En það er með ólíkindum að menn ætli að taka veiðigjaldið og tekjur af arðgreiðslum og söluhagnaði af eignasölu og nota í ákveðin gæluverkefni - og þetta er eitt af þessum gæluverkefnum - í stað þess að greiða niður skuldir ríkissjóðs og hugsa um hag framtíðarborgara okkar. Verkefnið sem slíkt sem ég er að vekja athygli á varðandi þjóðgarðinn á Þingvöllum er eflaust fínt, það er örugglega gott. En ég mótmæli þessari aðferð af því að hér er ríkisstjórnin að segja okkur í Þingvallanefnd hvernig við eigum að haga verkum okkar. Við höfum ekki komið að þessu máli áður. Þetta er í fyrsta sinn sem ég sé þessa tillögu. Það getur vel verið að það hafi átt að taka þetta upp á fundi Þingvallanefndar en það hefur ekki gerið gert. Með þessu framlagi, með þessari tillögu erum við í nefndinni í raun að taka við tillögum og skipunum frá ríkisstjórninni. Ég vil mótmæla slíkum vinnubrögðum þrátt fyrir að verkefnið kunni að skipta miklu máli. Ég verð að segja að enn og aftur komum við að því að stjórnmálamenn, þótt skammt sé til kosninga, verða að þora að segja hvar og hvernig þeir ætla að forgangsraða. Þeir gera það ekki í þessu frumvarpi. Ég hefði frekar viljað sjá niðurgreiðslu á skuldum ríkissjóðs eða að farið hefði verið í önnur mikilvæg grunnþjónustuverkefni í starfsemi ríkisins sem eru, eins og ég hef margoft áður komið inn á, meðal annars löggæsluverkefnin sem hafa gríðarlega mikla þýðingu. Aftur og aftur koma gestir á fund nefndarinnar sem ítreka mikinn fjárskort hjá lögreglunni. Við vorum síðast í dag með fund hjá Varðbergi þar sem Jón F. Bjartmarz, einn af okkar reynslumestu lögreglumönnum, benti ítrekað á þá vá sem kann að vofa yfir okkur Íslendingum eins og mörgum öðrum þjóðum vegna hugsanlegra hryðjuverk. Það er ekki til fjármagn til að stuðla að forvörnum og vinna að því að hægt sé að spyrna við slíkum óhæfuverkum. Ég hefði gjarnan viljað sjá menn innan ríkisstjórnar og hjá stjórnarflokkunum þora að fara í forgangsröðun í stað þess að setja upp gæluverkefnalista eins og ríkisstjórnin hefur gert með fjárfestingaráætluninni. Þótt eflaust sé hægt að taka undir margt sem þar kemur fram hefði ég viljað sjá annan forgang. Ég vildi vekja athygli á þessu máli, hæstv. forseti. Hitt málið sem ég vil vekja sérstaka athygli á í ræðu minni og byrjaði aðeins á því fyrr í dag varðar 6. gr. heimild til að selja eignarhlut ríkisins í fasteignum St. Jósefsspítala í Hafnarfirði. Þegar ég var að fara yfir fjárlagafrumvarpið í fyrsta sinn og las þessa setningu á bls. 10 um sölu á eignarhlutnum fannst mér það vera uppgjöf, alger uppgjöf, af hálfu ríkisstjórnarinnar í stefnumótun hennar varðandi uppstokkun á heilbrigðiskerfinu. Ég hef undirstrikað að við sjálfstæðismenn höfum svo sannarlega viljað taka þátt í því að taka erfiðar ákvarðanir í heilbrigðismálum. Við vissum að það þurfti að hagræða og nýta allar leiðir til að nýta fjármagnið sem best til að viðhalda þjónustu. Við vorum tilbúin til að taka ákveðin skref varðandi St. Jósefsspítala, en síðan var allt svikið sem lofað var af hálfu hæstv. velferðarráðherra. Ég vil sérstaklega vekja athygli á stuttri grein sem birtist í dag í Morgunblaðinu um St. Jósefsspítala en efni hennar tengist einmitt þeim stjórnarmeirihluta sem nú situr því að við Hafnfirðingar búum einmitt við sama stjórnarmeirihluta í bæjarstjórninni heima í Hafnarfirði, sem er afar miður og til mikils vansa fyrir okkur bæjarbúa. Með leyfi forseta ætla ég að lesa úr þessari grein sem ber yfirskriftina „St. Jósefsspítali - er líf eftir lokun?“ og er eftir Kristin Andersen og Geir Jónsson. „Nú er liðið á annað ár síðan St. Jósefsspítala í Hafnarfirði var lokað, eftir 85 ára farsælt starf fram til síðasta dags. Síðustu árin hafði spítalinn þróað starfsemi á afmörkuðum sviðum heilbrigðisþjónustunnar, sem markaði honum sérstöðu í heilbrigðiskerfinu sem sérgreinasjúkrahús. Árangur spítalans og starfsfólksins þar dugði þó ekki til gagnvart fyrirætlunum ríkisvaldsins og þessi þjónusta lagðist þar af með lokun spítalans. Búnaður og tæki, sem mörg höfðu verið gefin af velgjörðarmönnum og félagasamtökum í bænum, voru flutt út úr húsnæði spítalans við Suðurgötu. Um hundrað störf lögðust af eða fluttust frá Hafnarfirði. Þegar stofnun á borð við St. Jósefsspítala er lögð niður hverfa ekki aðeins efnisleg verðmæti úr bænum, heldur skaðast sú velvild og sá metnaður sem samfélagið hefur haft til starfseminnar og verður ekki metinn til fjár. Nýtt hlutverk St. Jósefsspítala? - Hús St. Jósefsspítala stendur eftir, glæsileg bygging í hjarta Hafnarfjarðar sem nú hefur um alllangt skeið staðið auð og án hlutverks, nöturlegur vitnisburður um skeytingarleysi ríkisvaldsins, sem á spítalahúsið að stærstum hluta. Á hverjum degi minnir húsið á sig í bæjarmyndinni, minnisvarði um gróskumikið og gefandi starf um áratugaskeið. Ekki hefur liðið sá dagur eftir að spítalinn var tæmdur, að Hafnfirðingar hafi ekki hugsað til þess hvað verði um bygginguna. Ýmsum hugmyndum hefur verið varpað fram um nýtingu á húsi St. Jósefsspítala - á vegum einkaaðila eða fyrir opinbera starfsemi. Þar má nefna hótel eða starfsemi sem tengdist t.d. heilsutengdri ferðaþjónustu, skólastarf, námsmannaheimili eða stúdentagarða, eða jafnvel ráðhús bæjarins. Þá má nefna vinnuaðstöðu fyrir frumkvöðla í sprotafyrirtækjum eða listamenn, starfsemi fyrir aldraða, eða heilbrigðis- eða hjúkrunarstarfsemi af einhverju tagi. Ýmis tækifæri felast í nálægð við Flensborgarskólann og Menntasetrið við lækinn, þar sem m.a. hefur verið starfrækt öflugt fjarnám á háskólastigi. Þá má nefna þörf sem nú þegar er fyrir ýmis dvalarúrræði tengd öldrunarmálum, sem St. Jósefsspítali gæti hugsanlega hentað vel fyrir. Það vekur furðu hve hljótt fer um að stjórnvöld finni húsi St. Jósefsspítala nýtt hlutverk, hvort heldur sem er af hálfu ríkisvaldsins eða hjá þeim sem fara með meirihlutavöld í Hafnarfirði. Ef eitthvað slíkt hefur verið uppi á vettvangi bæjarstjórnar hefur ekkert samráð“ - kannast nú einhver við það - „verið haft við minni hlutann þar, bæjarfulltrúa Sjálfstæðisflokksins, sem þó hafa ítrekað látið sig málefni St. Jósefsspítala varða. Í nýlegu viðtali við fyrrverandi bæjarstjóra Hafnarfjarðar og alþingismann Samfylkingarinnar kemur berlega í ljós að framtíðarsýn fyrir St. Jósefsspítala vefst fyrir mönnum og ekkert liggur enn fyrir um framtíðaráform fyrir húsið. Velferð í verki? - St. Jósefsspítali stóð af sér fyrri atlögur, þar sem Hafnfirðingar, starfsfólk og velunnarar spítalans slógu um hann skjaldborg til að verja starfsemina. Svo fór þó að það var einmitt ríkisstjórn skjaldborgarinnar sem að lokum veitti sjúkrahúsinu náðarhöggið. […] Þeir sömu og boðuðu „vinnu og velferð“ í Hafnarfirði horfðu þannig á eftir hundrað störfum að velferðarmálum hverfa úr bæjarfélaginu. Örlög St. Jósefsspítala verða ekki gleymd Hafnfirðingum, eða þeim sem notið hafa þar umönnunar í áranna rás, þegar kemur að uppgjöri við velferðarstjórn að vori.“ Svo mörg voru þau orð og undir þau vil ég taka. Ég mun koma inn á fleiri mál í næstu ræðu minni og bið hæstv. forseta að setja mig á mælendaskrá.

Virðulegi forseti. Þess sér hvergi stað í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2013 að leggja eigi eina einustu krónu til að styrkja starf og þátt Landhelgisgæslu Íslands. Landhelgisgæsla Íslands, útvörður Íslands gagnvart öðrum þjóðum, er núna rekin eins og hreppsómagi. Landhelgisgæsla Íslands býr við þær aðstæður að tvö skipa Gæslunnar, Ægir og Týr, eru kengbundin við Faxagarð í Reykjavík. Þór er á sveimi við Ísland tvær vikur í senn eða þar um bil og liggur svo í höfn í eina viku. Á þeim tíma er ekkert skip á miðunum í kringum Ísland til að vakta og verja íslenska hagsmuni. Þetta er í fyrsta skipti um langt árabil sem svo er málum háttað. 30% af tíma hvers mánaðar er ekkert varðskip á vakt við Ísland. Þetta er grafalvarlegt. Ekki bætir úr að um þessar mundir er fullkomin gæsluflugvél Landhelgisgæslunnar ekki staðsett á Íslandi þegar skammdegið er hvað dimmast. Gæsluflugvél Landhelgisgæslunnar er í Senegal að reyna að kroppa eitthvert fjármagn til rekstrar á þessum stórkostlega mikilvæga þætti í öllu íslenska samfélaginu. Það má ekki gleymast að öll lög á Íslandi eru háð fjárlögum og þess vegna er ekkert mál sem lýtur sérstaklega að peningum og fjármálastarfsemi þess eðlis að það eigi ekki erindi í umræður um fjárlög. Það hefur til að mynda gríðarlega mikil áhrif ef gengur í garð byggingarreglugerð sem hækkar byggingarkostnað um 20–25%. Það kann að skaffa einhverjar tekjur fyrir ríkissjóð sem léttir gerð fjárlaga en það sem það gerir fyrst og fremst er að það setur fólki stólinn fyrir dyrnar, ekki síst ungu fólki sem vill eignast sitt húsnæði. Þar er alvaran mest vegna þess að með þessu fyrirkomulagi, þessari vanhugsuðu byggingarreglugerð, má ætla að ungt fólk á Íslandi geti ekki um langt árabil reiknað með því að eignast eigið húsnæði. Slíkt er stökkið og þetta kemur auðvitað við fjárlögum Íslands. Annað dæmi mætti nefna sem skiptir líka máli. Það skiptir máli í gerð fjárlaga Íslands að grunnurinn sé eðlilegur og markviss og gefi færi á því að afla tekna. Um það snýst fjárlagafrumvarpið, að afla tekna til að hægt sé að standa í útgjöldum sem menn vilja leggja höfuðáherslu á. Við Íslendingar höfum flaskað á því lengi að gæta þess sem við eigum, gæta aðstæðna og verkefna í heimahaga. Við gætum í því tilviki lært af Þjóðverjum sem tryggja það í öllu er lýtur að útboðum til framkvæmda og atvinnu- og tekjusköpunar fyrir þýska ríkið að búta niður stór verkefni þannig að þau lendi í framkvæmdum hjá heimaaðilum. Þetta pössum við ekki upp á. Ég skal nefna eitt dæmi sem er gott að fylgi hér með því að það sýnir að við notum ekki nándar nærri alla möguleika til að tryggja tekjuöflun ríkissjóðs sem ætti að styrkja gerð fjárlaga. Þetta dæmi er frá því fyrir skömmu er Rarik stóð fyrir stóru verkefni á Skagaströnd, Sauðárkróki og Blönduósi upp á 3 milljarða kr. í kaupum á rörum og lagnabúnaði. Íslenskt fyrirtæki sem sérhæfir sig í gerð slíks búnaðar, Set á Selfossi, bauð í þetta 3 milljarða verk en það var erfitt fyrir þetta íslenska fyrirtæki, sem þó hefur unnið markvert starf á markaði í Þýskalandi, að keppa við risastór erlend fyrirtæki sem bjóða í slík verk. Af því að verkið var ekki bútað niður fór þetta úr böndunum að mínu mati, mjög alvarlega úr böndunum. Það endaði með því að búnaðurinn, sem er framleiddur á Íslandi ef menn vildu nýta það, var keyptur frá Danmörku og fluttur norður í land fyrir 3 milljarða kr. Hverjir tapa og hverjir græða á þessu? Það mætti fara ofan í saumana á því, en það er alveg klárt að þarna tapar íslenskt fyrirtæki að minnsta kosti 50 ársstörfum sem væru til að tryggja og þétta byggð á Íslandi og tekjuöflun fyrir ríkissjóð til að geta staðið sómasamlega að fleiri þáttum í gerð fjárlaga. Rarik bregst í þessu efni og hugsar ekki um hag Íslendinga. Það er eitt sem við ættum að huga að í sambandi við gerð fjárlaga á næstu missirum og árum. Svo virðist vera sem það séu margir milliliðir að troðast inn í margs konar viðskipti sem Ísland á í við önnur lönd. Milliliðir sem taka til sín hluta af því fjármagni sem ætti að liggja Íslandsmegin en lendir kannski í flestum tilvikum Evrópusambandsmegin. Þetta eru alvarleg mál sem við eigum ekki að láta fram hjá okkur fara. Virðulegi forseti. 3 milljarða verkefni sem var auðveldlega hægt að stilla þannig upp að íslenskir aðilar gætu sinnt því var sett þannig upp að erlendir aðilar gátu leikið sér að því að knésetja íslenska fyrirtækið. Er það þjóðhagslega hagkvæmt? Er það þjóðarmetnaður? Er það vel til þess fallið að styrkja byggðina í landinu, skapa aukna atvinnu í gríðarlegu atvinnuleysi? Er þetta til þess fallið að kalla heim til vinnu og lífs á Íslandi þær þúsundir Íslendinga sem hafa flutt erlendis á undanförnum árum? Nei, það er ekki til þess fallið. Þess vegna skiptir máli að hugsa um alla þessa hluti í stóru og smáu og láta hvergi deigan síga.

Virðulegi forseti. Mig langar að gera að umtalsefni í ræðu minni það sem blasir við okkur og hefur verið í fréttum á undanförnum dögum og kannski borið hæst í dag. Virðulegi forseti. Ég held að klukkan sé biluð hjá mér.

Það kann að vera að klukkan sé biluð en við látum kanna það. Þingmaðurinn á að hafa 10 mínútur til umráða þó hann sé kominn í 10. ræðu. Við athugum hvort við getum komið þessu í lag.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir að bregðast við því . Ég mun ekki vera í minni síðustu ræðu þannig að seint verður hægt að saka þann sem hér stendur um að sinna ekki sínu starfi enda veitir ekki af að vekja athygli á þeirri forgangsröðun sem birtist í fjárlögunum. Mig langar að gera að umtalsefni það sem hefur blasað við okkur á undanförnum dögum og hefur komið fram í fréttum í kvöld, ástandið sem virðist vera á Landspítalanum þar sem 254 hjúkrunarfræðingar í 193 stöðugildum hafa sagt upp störfum sínum. Uppsagnirnar munu taka gildi 1. mars á næsta ári. Það er nokkuð athyglisvert viðtal við Eddu Jörundsdóttur á mbl.is, konu sem á að baki sex ára nám og hefur 11 ára starfsreynslu, og er það auðvitað umhugsunarefni þegar maður fer í gegnum þessa hluti. Í viðtalinu við þá ágætu konu, Eddu Jörundsdóttur, segist hún vera að íhuga að fara til Noregs þótt launin séu ekki nægilega há, hún sé ánægð í starfi og finnist Landspítalinn góður vinnustaður. Síðan kemur skýringin, sem auðvitað blasir við, frá forsvarsmönnum Landspítalans og hún er sú að Landspítalinn hefur ekki nægt fjármagn til að endurnýja svokallaða stofnanasamninga við hjúkrunarfræðingana. Maður spyr sig, af því að það er boðað við 3. umr. fjárlaga og er 6. gr. heimildin í fjárlögunum að hefja byggingu á nýjum Landspítala, hvort það sé skynsamleg ráðstöfun að fara að byggja nýjan þegar við getum ekki mannað þann gamla. Þar hlýtur að þurfa að staldra aðeins við. Síðan er líka mjög merkileg, og sannar enn eina ferðina það lýðskrum sem hv. stjórnarliðar eru oft með, svokölluð kynjuð fjárlagagerð og kynjuð hagstjórn. Í hverju felst hún? Hún felst í því að starfsfólk er ráðið í ráðuneytin til að skrifa skýrslur og hræra í pappír og í það er eytt hellingsfjármunum, tugum milljóna. Á sama tíma er verið að reka konurnar út af vinnustöðunum, heilbrigðisstofnunum, hvort sem það er eins og í þessu tilfelli gagnvart hjúkrunarfræðingunum á Landspítalanum eða þegar E-deildinni var lokað á Akranesi sem voru síðustu afrekin við fjárlagagerð fyrir árið 2012. Það er haldið áfram á sömu braut endalaust. Það er kannski enn þá furðulegra þegar menn fara að velta því fyrir sér að, og ég held að maður geti eiginlega fullyrt það, meiri hluti starfandi hjúkrunarfræðinga er kvenfólk. Þá kemur í breytingartillögum meiri hlutans sérstök tillaga um 15 millj. kr. fjárheimild til að standa straum af kostnaði við að ráða tvo sérfræðinga til þess einmitt að fara yfir það sem hefur komið svo oft fram á undanförnum missirum. Stofna á sérfræðingateymi í fjármála- og efnahagsráðuneytinu til að aðstoða við launagreiningar og innleiðingu jafnlaunastaðla um launarétt milli kynjanna. Þarna er útgjaldatillaga til að standa straum af því en síðan eru verkin svona. Það gefur auðvitað augaleið fyrir allt hugsandi fólk að það gengur ekki saman. Það kemur í ljós enn eina ferðina hvað verið er að gera. Það hefur komið fram í svörum hv. þingmanna hvað uppsagnirnar hafa í raun og veru bitnað mikið á konum umfram karla. Það er auðvitað sú kynjaða fjárlagagerð og kynjaða hagstjórn sem birtist í verki. Ég efast um að hv. stjórnarþingmenn margir hverjir trúi því þegar þeir tala þannig. Í ljósi þess, eins og ég hef vakið athygli á í umræðunni, að vegið er svona að grunnþjónustunni staldrar maður við. Það hefur komið fram og ég hef nefnt tvisvar, þrisvar, ef ekki oftar í ræðum þá aðgerð sem hefur verið gripið til af hálfu Heilbrigðisstofnunar Vesturlands vegna fjárskorts, að loka Heilsugæslustöðinni í Snæfellsbæ aðra hverja helgi. Það sparar mjög litlar upphæðir en er gert eigi að síður og fólkinu gert að sækja heilbrigðisþjónustu í Grundarfjörð en þangað eru um 30 kílómetra vegalengd. Því miður er það oft þannig á þessum árstíma að það er ófært og illmögulegt að komast á milli. Hvað er verið að gera á sama tíma? Margir hv. stjórnarliðar koma hingað og segja að þetta sé besta frumvarp sem hefur verið lagt fram, hér sjáist árangurinn og viðspyrnan og niðurskurðinum sé lokið. Á sama tíma er verið að leggja í ótrúlegar fjárfestingar, til að mynda byggingu húss íslenskra fræða þar sem áætlaður kostnaður er upp á 3,7 milljarða. Ég ítreka áætlaður kostnaður því reynslan er sú hjá ríkinu að kostnaðaráætlanir standast oft og tíðum ekki nægilega vel. Hvað skyldi vera gert þegar búið er að loka heilsugæslustöðvunum og deildum á Landspítalanum? Á þá að fara með sjúklingana í hús íslenskra fræða? Er það tilfellið? Það sést í raun og veru og endurspeglast hér hversu veruleikafirringin er oft og tíðum mikil þegar menn eru að fara yfir þá hluti. Það er auðvitað ekkert gagn að því að byggja hús íslenskra fræða. Það er engin skynsemi og alger vitleysa og bruðl. Á sama tíma er verið að vega að grunnþjónustu og grunnstoðum landsins. Forsvarsmenn Landspítalans og starfsfólk hans á heiður skilið fyrir að hafa staðið af sér niðurskurðinn sem hefur orðið á stofnuninni og allar aðrar heilbrigðisstofnanir á landinu hafa líka staðið sig einstaklega vel. En svo þegar rofar til að mati hv. stjórnarliða fara menn í svona gæluverkefni sem er auðvitað ekkert annað bruðl og vitleysa og þvæla. Síðan er líka athyglisvert að ef ekki væri byrjað að byggja hús íslenskra fræða, sem á að taka þrjú ár, væri kannski hægt að fara með sjúklingana á sýninguna á Náttúruminjasafninu sem á að vera sett upp á næsta ári og tekur auðvitað styttri tíma. Í þá framkvæmd eru settar 500 millj. kr. Ég spyr mig að því hvers konar vitleysa það sé eiginlega? Hvers konar rugl er það? Á sama tíma og við getum ekki hlúð að innviðum samfélagsins og grunnþjónustunni förum við í svona framkvæmdir. Þess vegna nota ég orðin hálfgerð veruleikafirring. Hver skyldi vera röksemdin fyrir og grunnurinn að ákvarðanatöku Alþingis þegar hv. þingmenn greiða atkvæði? Hér kemur fram að veita á 500 millj. kr. í að setja upp sýningu í leiguhúsnæði á vegum Náttúruminjasafns Íslands. Það sem er enn þá athyglisverðara er það sem stendur þar fyrir neðan: Þar sem aðgangseyririnn á að standa undir leigu og rekstri. Er það virkilega svo að einhver trúi þeirri vitleysu? Það er að minnsta kosti óhætt að segja að hægt sé að efast stórlega um það því að á sama tíma og þær tillögur eru inni af hálfu meiri hlutans er gert ráð fyrir því að setja 400 millj. kr. til viðbótar til að reyna að standa undir rekstrinum á Hörpu. Það er auðvitað furðulegt að það skuli hafa verið sett fram. Hvaða forsendur hafa hv. þingmenn til að leggja mat á það, ef þeir hefðu nú áhuga á því? Það eru engar upplýsingar sem liggja fyrir heldur bara textinn hér og ekkert annað, engar áætlanir. Bara 500 millj. kr. í svona á sama tíma og verið er að hrekja hjúkrunarfræðingana út af Landspítalanum til Noregs og síðan öll afrekin sem hafa verið unnin af hæstv. ríkisstjórn með því að reka konurnar út af sjúkrastofnunum, það eru ekki boðleg vinnubrögð. Það þarf ekki fleiri sérfræðinga til að hræra í pappír inni í ráðuneytum, til að skrifa skýrslu um hvað gerist þegar menn fara í svona vegferð. Það sjá það allir fyrir. Það væri nær að setja þær milljónir og tugi milljóna sem fara í þá vitleysu, sem er auðvitað ekkert annað lýðskrum, í það einmitt að styðja og styrkja við grunnstoðirnar í þeim stofnunum. Það væri auðvitað miklu skynsamlegra að gera. Nei, það skal enn haldið áfram þrátt fyrir öll mótmælin í gegnum tíðina. Það blasir auðvitað við ef hæstv. ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutinn vill horfast í augu við staðreyndir, sem maður stórefast um. Hæstv. forseti. Þetta mun elta ríkisstjórnarflokkana uppi í kosningunum nú í vor.

Hæstv. forseti. Það eru tvö atriði sem ég ætla að minnast á í þessari ræðu. Annars vegar ætla ég að taka upp þráðinn þar sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson lauk máli sínu, um ýmis verkefni sem verið er að setja peninga í á fjárlögum, m.a. í breytingartillögum meiri hlutans. Eins og ég hef áður bent á í þessari umræðu er eins og stundum sé til nægur peningur til ýmiss konar verkefna en önnur starfsemi er þess eðlis að það er mjög erfitt fyrir ríkisstjórnina og meiri hlutann í fjárlaganefnd að finna nokkurt fjármagn til að kosta aðra starfsemi. Kannski var full þörf á því hjá hv. þm. Ásbirni Óttarssyni að nefna tískufyrirbærið kynjaða hagstjórn sem er ekki spurning um stóru tölurnar í fjárlagafrumvarpinu en þó er um nokkrar upphæðir að ræða, tugi milljóna hygg ég á hverju ári, sem fara í verkefni sem ganga, eins og hv. þingmaður lýsti, að miklu leyti út á það að sérfræðingar eru ráðnir, annaðhvort tímabundið eða varanlega, inn í ráðuneyti til að búa til skýrslur til að senda hverjir öðrum. Án þess að ég fari náið út í einstök verkefni af þessu tagi held ég að fullt tilefni sé til að sú umræða sé tekin á þinginu hvort við erum á réttri leið í þessum efnum. Þetta er ákveðið tískufyrirbæri, hygg ég, en það er hins vegar þörf á því að meta hvaða áhrifum og hvaða árangri sú viðleitni sem hefur verið haldið uppi af hálfu núverandi ríkisstjórnar skilar í raun. Hverju hafa verkefnin á sviði kynjaðrar hagstjórnar skilað? Ég man eftir ýmsum dæmum, ég get nefnt verkefni á vegum umhverfisráðuneytisins í kynjaðri hagstjórn sem fólst í því að kanna hvort karlar eða konur sæktu um veiðikort. Hverju í veröldinni eiga svoleiðis verkefni að skila, með fullri virðingu fyrir vísindamönnum? Ef einhverjir félagsvísindamenn hafa áhuga á að rannsaka þetta geri ég engar athugasemdir við það en mér finnst alveg ástæðulaust að ráðuneytið verji sínum fjármunum í að skoða þetta. Eða þegar innanríkisráðuneytið, þáverandi samgönguráðuneyti, fór að mæla hvort það væru frekar karlar eða konur sem keyrðu um Héðinsfjarðargöngin og komst að því að karlar voru tíðari gestir í Héðinsfjarðargöngum en konur. Hvað ætla menn svo að gera með niðurstöðuna? Hvaða áhrif hefur þetta? Hver er einhverju bættari að vita þetta? Ég tek líka dæmi úr allt annarri átt þó að það sé á jaðri þessarar umræðu. Hvaða máli skiptir það fyrir Reykjavíkurborg að vita hvort það eru fleiri karlar eða konur sem fara í sund hjá borginni? Hvaða máli skiptir það? Hvaða ákvarðanir ætla menn að taka sem byggja á þessum forsendum? Svona má lengi halda áfram. Ég ætla að láta hér staðar numið í þessum efnum en held að full ástæða sé til að fara yfir þetta með gagnrýnu hugarfari. Ég bið hv. þingmenn að skoða það þegar framleidd er hver skýrslan á fætur annarri á grundvelli einhverra svona tískuhugtaka. Það eru til nógir peningar í þetta af því að einhvern veginn nýtur þetta velvildar af hálfu þeirra sem nú sitja í ríkisstjórn. Hins vegar eru mestu vandræði að halda í lögreglumennina á Húsavík eða Selfossi. Það eru ekki til peningar til að borga þeim laun. Það er mikið umhugsunarefni hvaða forgangsröð birtist í þessum efnum. Hæstv. forseti. Ég ætlaði svo að nefna eitt sem snertir þessa umræðu með öðrum hætti, spurninguna um það hvaða stuðnings fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar nýtur í þinginu. Nú höfum við vissulega rætt þetta fram og til baka. Hins vegar verð ég að vekja athygli hæstv. forseta og annarra hv. þingmanna á því að á þessari stundu virðist allt jafnóljóst um stuðning meiri hluta þingmanna við þetta fjárlagafrumvarp eins og var þegar umræðan hófst hér í síðari hluta síðustu viku. Einföld talning á fimmtudaginn í síðustu viku gaf til kynna að fjárlagafrumvarpið nyti ekki meirihlutastuðnings og ekkert sem komið hefur fram í þessari umræðu í millitíðinni gefur tilefni til að ætla að breyting hafi orðið þar á. Eins og við vitum er núverandi ríkisstjórn nokkurs konar minnihlutastjórn. Stjórnarflokkarnir hafa eins og sakir standa 31 þingmann af 63. Einn þingmaður, sem nú er utan flokka en hefur gengið til liðs við flokk sem kallar sig Bjarta framtíð, hefur lýst því yfir að hann muni verja ríkisstjórnina vantrausti, en að sama skapi hefur komið fram af hálfu hans og félaga hans í Bjartri framtíð, hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar sem einnig er tæknilega séð utan flokka hér á þingi, að þeir styðji ekki forsendur fjárlagafrumvarpsins. Upphaflega mátti skilja af fréttum að þeir styddu ekki fjárlagafrumvarpið en síðan virtist það einhvern veginn þrengjast við það að þeir styddu ekki þær tekjuforsendur sem byggðu á hækkun virðisaukaskatts á ferðaþjónustu. Við vitum ekki á þessari stundu hvort það eru bara þessar tekjuforsendur sem ekki njóta stuðnings í þinginu eða hvort það er fjárlagafrumvarpið sjálft. En styðji menn ekki mikilvægar tekjuforsendur er grundvöllurinn fyrir frumvarpinu sem slíku brostinn. Hv. þm. Þór Saari flutti ræðu af hálfu Hreyfingarinnar snemma í umræðunni og ekki var á þeirri einu ræðu þingmanna Hreyfingarinnar að heyra að úr þeirri átt væri að vænta stuðnings við fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar. Ekkert í máli hans benti til þess. Hann var að vanda gagnrýninn á allt og alla, þar á meðal ríkisstjórnina og fjárlagafrumvarpið, og það var ekkert í máli hans sem gaf tilefni til að ætla að ríkisstjórnin ætti von á stuðningi úr þeirri átt. Án þess að ég nefni nein nöfn hefur komið fram af hálfu að minnsta kosti eins þingmanns úr Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að hann hefur miklar efasemdir um marga þætti í þessu fjárlagafrumvarpi og fer þá að saxast nokkuð á stuðningslið ríkisstjórnarinnar í þessum efnum. Af hverju tek ég þetta sérstaklega til umræðu hér? Það vakti athygli mína að lesa frétt á vef Morgunblaðsins í kvöld þar sem fram kom að hæstv. atvinnuvegaráðherra hefði tekið til sín aftur frumvarp um fiskveiðistjórn á þeim grundvelli að ekki væri stuðningur við það í stjórnarflokkunum og ekki átti hann von á stuðningi úr stjórnarandstöðunni við það frumvarp. Það liggur með öðrum orðum ekki í augum uppi hver afdrif þess máls verða á næstu vikum. Hið eina sem við vitum er að ráðherrann hefur frestað því um óákveðinn tíma að leggja þetta mál fyrir þingið þó að einhvers konar samþykki með fyrirvörum hafi verið fengið í þingflokkum beggja stjórnarflokkanna. Það leiddi hugann eðlilega að því hvort það fjárlagafrumvarp sem við erum að ræða við 2. umr. nyti þessa stuðnings. Nú er ekki víst að í atkvæðagreiðslu við 2. umr. komi nákvæmlega fram hvernig línur liggi í því, enda geta þá komið fram mismunandi niðurstöður í atkvæðagreiðslum um einstakar greinar og einstakar breytingartillögur, en þetta er óneitanlega umhugsunarefni. Ég vek athygli á þessu vegna þess að á þeim tíma sem umræðan hefur staðið hefur ekkert orðið til þess að skýra þessa mynd og ekkert komið fram hér við umræðuna eða á opinberum vettvangi sem gefur okkur til kynna að frumvarpið njóti meiri stuðnings nú en þegar það kom fram fyrst. Þá var ljóst að það studdist við minni hluta í þinginu, 30–31 þingmann, og má segja að að því leyti skapi þessi skortur á stuðningi við frumvarpið meiri óvissu um afdrif þess en hvort umræðan hér 

Virðulegur forseti. Við ræðum frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2013. Mig langar í því sambandi að lesa um stefnu og horfur í frumvarpi til fjárlaga 2013 þar sem stendur á bls. 14: „Ein alvarlegustu áhrif bankahrunsins tengdust gengisfalli krónunnar. Kaupmáttur almennings skertist til muna og vísitölutryggð lán hækkuðu mjög.“ Svo stendur enn fremur, með leyfi forseta: „Langstærstan hluta kjaraskerðingar hjá þorra almennings í kjölfar hrunsins má rekja til verðlagshækkana vegna gengisfalls krónunnar.“ Hvernig hyggst ríkisstjórnin, ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingar sem kennt hefur sjálfa sig við og kallað hina norrænu velferðarstjórn, í þessu fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2013 að styrkja fólkið í landinu, draga úr rýrnun ráðstöfunartekna og draga úr hækkun vísitölutryggðra lána? Við skulum kíkja á það aðeins nánar, virðulegur forseti. Fjármálaráðherra sem leggur þetta fjárlagafrumvarp fram í nafni norrænu velferðarstjórnarinnar ætlar sér að festa í sessi skatta sem áttu að vera tímabundnir. Stjórnin ætlar að hækka vörugjald af ökutækjum og eldsneyti þar sem meðal annars vörugjald af bensíni hækkar um rúma krónu og hún ætlar að hækka gjald á áfengi og tóbak sem væri í sjálfu sér allt í lagi ef það hefði ekki bein áhrif á vísitölutryggð lán fólksins í landinu. Tekjuöflun þessa fjárlagafrumvarps sem við ræðum nú við 2. umr. hefur bein áhrif til hækkunar verðtryggðra lána hjá fólkinu í landinu. Þetta er í hnotskurn hin norræna velferðarstjórn. Og það er ekki nóg með það, heldur hækkar hún líka bifreiðagjöld. Flestar fjölskyldur í landinu eiga bifreiðar þannig að þar er enn komin rýrnun þeirra ráðstöfunartekna sem fólkið hefur. Gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra á að hækka. Útvarpsgjaldið mun hækka um rúmar þúsund krónur á hvern einstakling 16 ára og eldri, fyrir utan lögaðila. Enn seilist ríkisstjórnin í vasa almennings í þessu fjárlagafrumvarpi til að geta síðan útdeilt fjármunum í gæluverkefni á kosningavetri. Það stendur ekki steinn yfir steini í þessu fjárlagafrumvarpi. Hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra getur haldið áfram að mæra það sem besta frumvarp þessarar ríkisstjórnar, hinnar norrænu velferðarstjórnar, sem hér leggur fram á síðasta ári þessa kjörtímabils fjárlagafrumvarp sem byggir tekjuhlið sína á að hækka gjöld á almenning í landinu og hækka þannig lánin hjá almenningi í landinu. 
             Svo segja menn með fyrirlitningu við þá sem hafa áhuga á að ræða þetta fjárlagafrumvarp að við gætum betur setið heima og gert ekki neitt en að flytja hér lítt innihaldsríkar ræður. Þetta eru þó staðreyndir, virðulegur forseti, og er mér slétt sama um hvort ræðan er innihaldsrík eða ekki. Það eru staðreyndir sem hér eru lagðar fram. Þar að auki ræddi hæstv. velferðarráðherra og að mig minnir forsætisráðherra sjálfur um það að í október kæmi frumvarp frá ríkisstjórninni um tillögur til afnáms stimpilgjalda vegna þess að ríkisstjórnin hefur fengið hverja athugasemdina á fætur annarri vegna þess. Ekkert bólar á því. Ef eitthvað er kemur stimpilgjaldið inn aftur óbreytt. Virðulegur forseti. Menn hafa barið sér á brjóst og sagt að enginn niðurskurður sé til heilbrigðismála heldur haldi menn sig við núllgrunninn þar. Hvernig ætla menn að bregðast við þeim heilbrigðisstofnunum vítt og breitt um landið sem hafa farið út í banka til að taka yfirdráttarlán vegna rekstrarins? Þess sér ekki stað, virðulegur forseti, að þar taki menn á nema það komi á milli 2. og 3. umr. Svo kann að verða. Það verður fróðlegt að hlusta á þegar hæstv. fjármálaráðherra talar hér fyrir ráðstöfunum í ríkisfjármálum, þeirri tekjuhlið sem býr að baki því frumvarpi sem við nú ræðum, frumvarpi sem kom fram eftir að 2. umr. um frumvarp til fjárlaga hófst hér á fimmtudaginn í síðustu viku. Maður veltir líka fyrir sér þegar stofnkostnaður er færður yfir á rekstrarhlið hvort það hefði ekki einhvern tímann þótt slæmur gjörningur. Einhvern tímann hefði þótt slæmur gjörningur að fjárlögum væri breytt með því að stofnframlag væri fært inn til rekstrar. Það er þó gert hér í fjarskiptasjóði þar sem 236,6 milljónir af stofnkostnaðarviðfangi eru gerðar að rekstrarviðfangi til að mæta þjónustusamningi við fjarskiptafyrirtækið Farice. Það er víða, virðulegur forseti, í þessu frumvarpi sem hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra kallar það besta sem hægt væri að hnýta í enn frekar. Virðulegur forseti. Forgangsröðunin í þessu frumvarpi segir að taka eigi arð af bankastofnunum, Landsvirkjun og fleiri ríkisstofnunum, að selja eigi eignir og að þeir fjármunir verði síðan að hluta til veittir í fjárfestingaráætlunina 2013–2015 og að hluti af þeim umframhagnaði í sjávarútvegi sem menn óska eftir að verði fari sömu leið í stað þess, eins og ég hef sagt áður, og ítreka, að verði til arður í fyrirtækjum og verði eignir seldar eigi að nota þá fjármuni í að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Þegar maður horfir til þess að menn sjá nú að þeir geti tekið allt að 9,6 milljarða út úr Landsbankanum en huga jafnframt að því að selja hann virðist sem um hafi verið að ræða einskiptisaðgerð takist að selja Landsbankann á árinu 2013. Virðulegur forseti. Það mætti margt gera með öðrum hætti en hér er gert. Það er þannig í pólitík að menn greinir á um leiðir að markmiðum. Þessu fjárlagafrumvarpi og því sem þar stendur er ég ósammála eiginlega frá A til Ö.

Virðulegi forseti. Ég mun halda mig á svipuðum slóðum og hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir. Stóri vandinn og hið alvarlega við þetta frumvarp er það sem aðilar utan þings hafa ítrekað bent á, þ.e. líkurnar á því og eiginlega fullvissa um að verðbólga muni aukast verði frumvarpið að lögum. Það kemur úr tveimur áttum. Það er annars vegar gjaldskrárhækkanir og aðrar slíkar hækkanir, krónutöluhækkanir, sem fara beint inn í verðlagið. Þegar það gerist, virðulegi forseti, og er mikilvægt að hafa það í huga, hækka lán almennings í beinu hlutfalli þar við. Síðan er það líka að þegar álögur og skattar eru hækkaðir á fyrirtækin þurfa þau að bregðast við. Nokkrir möguleikar eru þar í boði. Einn er sá að fækka starfsfólki, draga úr starfseminni með þeim hætti. Síðan það sem fyrirtæki geta eða telja sig geta gert, þ.e. að bregðast við með því að hækka verð á vöru sinni og þjónustu, sem aftur fer út í verðlagið. Það er þetta og akkúrat þetta sem verið er að vara okkur við. Verið er að vara okkur við þeim áhrifum. Það er ekki þannig, virðulegi forseti, að það sé einhver ómöguleiki í því að búa til fjárlög þar sem þetta gerist ekki. Það er hægt. En þá þarf auðvitað að nálgast fjárlög og fjárlagavinnuna á allt annan hátt en ríkisstjórnin hefur gert. Með öðrum orðum, virðulegi forseti, það þarf að liggja að baki einhver efnahagsstefna, einhver hugsun um það hvert menn eru að fara. Hæstv. atvinnuvegaráðherra og ráðherra nýsköpunar hefur haldið því fram að þetta sé besta fjárlagafrumvarp núverandi ríkisstjórnar og það megi sæta furðu að stjórnarandstaðan yfir höfuð vilji ræða frumvarpið, svo gott sé það. Þetta er mjög umhugsunarvert hvernig hæstv. ráðherra nálgast málið. Getur það verið, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherra hafi ekki tekið eftir orðum til dæmis forseta ASÍ? Getur verið að þau orð hafi fallið af hálfu forseta ASÍ með þeim hætti að hæstv. ráðherra hafi ekki heyrt þau, þau hafi ekki verið sögð nógu hátt, þeim hafi ekki verið veitt næg athygli í fjölmiðlum? Það er ekki mitt að dæma um það, en þó verð ég að segja eins og er að við í stjórnarandstöðunni höfum tekið eftir þessu. Hæstv. ráðherra er engin vorkunn að fylgjast það vel með að hann láti ekki fram hjá sér fara slíkar og þvílíkar yfirlýsingar forustumanna launþega á Íslandi. Og er mér nokkuð brugðið, virðulegi forseti, ef það er svo að vinstri ríkisstjórn í landinu lætur sig engu varða yfirlýsingar forseta Alþýðusambands Íslands. Má það ekki heita furðulegt? Og þegar sami forseti segir að fjárlagafrumvarpið valdi því að búið sé að éta upp svigrúm fyrirtækjanna til að standa undir launahækkunum, þá kemur hæstv. atvinnuvegaráðherra og segir: Þetta er glæsilegt fjárlagafrumvarp. Glæsilegt fyrir hvern? Glæsilegt fyrir hvern? Virðulegi forseti. Við hljótum að spyrja. Er það glæsilegt fyrir félagsmenn í Alþýðusambandi Íslands sem nú horfa fram til kjarasamninga þegar þeir verða lausir og búið er að koma málum þannig fyrir samkvæmt mati Alþýðusambandsins að ekkert svigrúm sé fyrir launahækkanir? Er það virkilega svo að það sé glæsilegt frumvarp ríkisstjórnarinnar? Sér er þá hver glæsileikinn, virðulegi forseti. Ég geri mér grein fyrir að þann boðskap geti ég sennilega endurtekið býsna oft án þess að fá nokkur viðbrögð frá stjórnarliðum. Það verður að hafa það. En ég óttast og vil hafa sagt það hér að þegar kemur að því að ná saman kjarasamningum muni margir líta til baka og segja: Við hefðum betur hlustað og gripið til aðgerða þegar við höfðum tíma til þess, þegar við höfðum tækifæri til þess. Þess vegna skil ég ekki, virðulegi forseti, að ekki skuli fara fram ítarlegri rökræða um þetta. Ég skil ekki hvers vegna stjórnarliðar koma ekki í ræðustólinn til að útskýra hvernig til dæmis forseti Alþýðusambandsins hefur misskilið þetta frumvarp, misskilið það frá grunni og að áhyggjur hans séu óþarfar. Af því að ég neita að trúa því að það sé þannig og ég neita að trúa því, virðulegi forseti, að menn ætli sér þrátt fyrir viðvaranir að halda áfram með málið, þrátt fyrir að bent hafi verið á þennan vanda, af því að hægt er að laga þetta, virðulegi forseti. Það er hægt að setjast yfir frumvarpið og segja: Við verðum að draga úr útgjaldaaukningunni. Við verðum að neita okkur um mörg af þessum nýju verkefnum. Við verðum að endurskoða hina svokölluðu fjárfestingaráætlun svo að við getum dregið úr hækkunum, skattahækkunum og gjaldahækkunum þannig að verðlagsáhrif verði ekki. Hvers vegna ekki að gera það, virðulegi forseti? Eða hver er efnahagsstefnan og hugsunin bak við frumvarpið? Er hún virkilega þannig að menn láti sér það í léttu rúmi liggja þegar allir þeir sem skoða þetta, Seðlabankinn, ASÍ og Samtök atvinnulífsins segja það sama: Þetta mun auka á verðbólguhættuna. Og er hún næg fyrir. Við sjáum hvernig Seðlabankanum hefur gengið að koma verðbólgunni undir þau mörk sem honum er ætlað að gera. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn varar alveg sérstaklega við því í úttekt sinni að víxlverkun launa og verðlags sé að verða meira vandamál en áður var. Það er alveg sérstaklega varað við því. Mitt í þeim aðvörunarröddum öllum, í þessum aðvörunarkór, heyrist rödd hæstv. atvinnuvegaráðherra sem segir: Þetta er glæsilegt frumvarp. Ekki er hægt að segja, virðulegi forseti, að sú rödd sé fögur og hrein. Þess vegna eigum við að nota tímann og það er rangt að halda því fram að stjórnarandstaðan eigi ekki að taka þátt í umræðunni, eigi ekki einu sinni að ræða frumvarpið af því að það sé mat hæstv. atvinnuvegaráðherra að frumvarpið sé svo gott að stjórnarandstaðan eigi ekki að taka til máls, hún eigi bara að halda sig með stjórnarliðunum fjarri þingsalnum. Ég hef þá trú, og ég vona að ég hafi rétt fyrir mér, að nægjanlega margir ábyrgir menn og konur í ríkisstjórnarliðinu séu tilbúin til að setjast yfir málið, endurskoða það og byggja frumvarpið á einhverri efnahagsstefnu þannig að við séum ekki að ýta undir verðbólgu og grafa undan kjarasamningum í landinu. Það er verkefnið, ekki öfugt. Það eiga ekki að koma fjárlög frá Alþingi Íslendinga sem augljóslega valda 

Virðulegi forseti. Í umræðunni hefur aðeins verið vikið að því merkilega fyrirbrigði sem hefur einkennt fjárlagafrumvörp ríkisstjórnarinnar á þessu kjörtímabili, þ.e. því sem menn hafa kallað hina kynjuðu hagstjórn, sem hefur birst með dálítið sérkennilegum hætti. Annars vegar er gert ráð fyrir því í öllum ráðuneytum að tilteknu fjármagni, nokkrum tugum milljóna kr. á ári, sé varið til þess sem menn hafa nefnt þessu nafni, kynjuð hagstjórn, og hefur haft það meginmarkmið að reyna að stuðla að því að jafna hlut kynjanna, stuðla að því að fjárlagagerðin taki meira tillit til hagsmuna kvenna en gert hefði verið. Það er út af fyrir sig áhugavert markmið og sjálfsagt að hafa það í huga. Síðan hefur veruleikinn birst okkur í því að þessu er alveg þveröfugt farið þegar kemur að því að setja niður hinar stóru fjárlagatölur. Ég rakti það áðan hvernig þetta hefði verið að birtast í niðurskurði á ýmsum þáttum sem sérstaklega hafa beinst gegn konum. Frægasta dæmið er niðurskurðurinn í heilbrigðiskerfinu. Það var upplýst hérna fyrir ári síðan í svari við fyrirspurn að sá niðurskurður hefði komið harkalega niður á konum, sérstaklega harkalega niður á konum á landsbyggðinni. Við sjáum að hreint uppnám er núna í einni stærstu og fjölmennustu kvennastétt landsins sem starfar á vegum ríkisins, þ.e. hjúkrunarfræðinga, og það mál sem verið er að takast á um, meðal annars inni á Landspítalanum, er algjörlega óleyst. Á sama tíma er verið að kynna til sögunnar alls konar verkefni sem ráðuneytunum er ætlað að framkvæma sem menn hafa kallað hina kynjuðu hagstjórn og birtist í því að gerðar eru athuganir og rannsóknir á öllum mögulegum sviðum sem hægt er að heimfæra undir það hugtak. Athygli var vakin á því hér að gerð væri rannsókn á áhrifum Héðinsfjarðarganga á starfsmöguleika kvenna á áhrifasvæði ganganna og spurt þeirrar spurningar hverju það mundi breyta. Hvað ætla menn að læra af því? Göngin eru komin, þau hafa tiltekin áhrif sem ég veit svo sem ekki nákvæmlega hver eru þegar þau eru skoðuð með kynjagleraugum, en síðan kemur væntanlega einhver niðurstaða úr þeirri athugun. Hvernig ætla menn að bregðast við? Þegar ég hlustaði á þá ræðu fyrr í kvöld rifjaðist upp fyrir mér saga sem Guðmundur J. Guðmundsson heitinn, fyrrverandi alþingismaður og fyrrverandi formaður Dagsbrúnar, sagði stundum í gamansömum tóni. Merkir félagsfræðingar voru fengnir til þess verks á sínum tíma að gera könnun á starfsháttum og lífsháttum Dagsbrúnarverkamanna. Meginniðurstaðan, sagði Guðmundur, af þeirri rannsókn var sú, sem þótti nokkrum tíðindum sæta, þegar félagsfræðingarnir höfðu rannsakað mjög vel lífshætti Dagsbrúnarverkamanna komust þeir að þeirri óhrekjanlegu niðurstöðu að langflestir verkamenn innan Dagsbrúnar borðuðu kvöldmatinn sinn um sjöleytið.  Virðulegi forseti. Ég ætla að víkja að einu máli sem ég var aðeins búinn að minnast á fyrr í kvöld, þ.e. það sem merkt er í fjárlagatillögunum arðgreiðslur og sala á fjármálastofnunum, sem gert er ráð fyrir að eigi að færa ríkissjóði í tekjur marga milljarða kr. og gert er ráð fyrir því raunar að með auknum arðgreiðslum muni sú tala hækka milli 1. og 2. umr. Ég ætla í þessari ræðu að víkja sérstaklega að stöðu fyrirtækisins Íslandspósts, sem gert er ráð fyrir að muni eins og hann hefur verið látinn gera á undanförnum árum greiða arð til ríkisins af tekjum sínum. Íslandspóstur er mjög mikilvægt fyrirtæki. Það hefur axlað ábyrgð á því sem kallað er alþjónusta, þ.e. fyrirtækinu ber að sinna póstþjónustu allt í kringum landið og dreifa pósti fimm daga vikunnar. Fyrirtækinu hefur farist það í meginatriðum mjög vel úr hendi sem við sjáum best á því að hér um bil allir Íslendingar fá póst til sín fimm daga vikunnar sem er í samanburði við margar aðrar þjóðir, sem þó búa ekki í eins strjálbýlu landi og við, heilmikið afrek. Pósturinn hefur hins vegar verið að ganga í gegnum býsna miklar breytingar. Það kemur fram til dæmis í fjarskiptaáætlun sem nýlega er búið að samþykkja á Alþingi að heildarfjöldi áritaðra bréfa sem voru borin út árið 2006 var um 60 þúsund en á árinu 2010 voru bréfin komin niður í 45 þúsund og fer stöðugt fækkandi. Með öðrum orðum, tekjugrunnur fyrirtækisins, þessa mikilvæga fyrirtækis, er smám saman að veikjast. Það hefur líka komið fram í afkomu fyrirtækisins, þó að fyrirtækið hafi gripið til margs konar hagræðingaraðgerða sem margar hverjar hafa verið býsna umdeildar, að ekki hefur verið hægt að bregðast við þeirri lækkun á tekjum með sambærilegri lækkun á útgjöldum, meðal annars vegna þess að fyrirtækið hefur á sér þessa alþjónustukvöð sem er síðan varin með því að fyrirtækinu er afhentur einkaréttur á dreifingu á bréfum undir 50 grömmum. Þessi einkaréttarþjónusta er hins vegar þannig verðlögð í dag þrátt fyrir allt að hún stendur ekki undir kostnaði og fyrirtækið þarf þess vegna að standa að hluta til undir þeim kostnaði með samkeppnisstarfsemi sinni. Og það dugir heldur ekki til vegna þess að fyrirtækið er auðvitað agað af samkeppninni á því sviði og getur ekki leyft sér að velta kostnaðarhækkunum sem eru til komnar meðal annars vegna annarrar þjónustu út í samkeppnishluta sinn. Það mundi einfaldlega leiða til þess að keppinautarnir gætu náð í stærri hluta af þeirri köku. Á árinu 2011 var 144 millj. kr. tap á rekstri Íslandspósts. Ég ætla svo sem ekki að gerast spámaður um reksturinn á þessu ári en það er ljóst að miðað við forsendur um minnkandi tekjur hlýtur reksturinn að geta orðið býsna erfiður á yfirstandandi ári. Engu að síður var gert ráð fyrir því á árinu 2011 að fyrirtækið ætti að borga arð til ríkisins upp á 80 millj. kr. sem er mjög undarlegt í ljósi þessarar veiku og erfiðu rekstrarstöðu fyrirtækisins. Enn er haldið áfram. Gert er ráð fyrir arðgreiðslum fyrir yfirstandandi ár, 2012. Að vísu er gert ráð fyrir því í breytingartillögum meiri hlutans núna að þær arðgreiðslur lækki um 10 millj. kr. frá upphaflegum áætlunum, sem er auðvitað viðurkenning á því að ekki sé mjög skynsamlegt að leggja arðgreiðslur á fyrirtækið á sama tíma og það tapar peningum. Þetta sýnir hins vegar eitt með öðru enn og aftur það sem ég hef verið að reyna að leggja áherslu á hversu menn eru ótrúlega blindir þegar kemur að því að afgreiða fjárlagafrumvarpið. Menn virðast ekki vilja horfast í augu við staðreyndir og virðast ekki vilja viðurkenna það að aðstæðurnar kunna að vera að breytast og það sem menn ætluðu sér upphaflega í arðgreiðslum, til dæmis frá umræddu fyrirtæki, hljóti menn að þurfa að endurskoða. Það er ekki þannig eins og menn virðast tala um í þessu sambandi að arðgreiðslur sem fyrirtæki þurfa að borga komi hvergi nokkurs staðar við. Arðgreiðslur sem fyrirtæki borga, hvort sem það eru fjármálafyrirtæki eins og Landsbanki Íslands sem á núna að greiða út verulegan arð, munu auðvitað hafa áhrif á rekstur þeirra. Það mun gera það að verkum að fyrirtæki verða einhvern veginn að mæta því. Annars vegar getur það gerst, þar sem það á við, að hagnaður minnki ef hagnaður er til staðar, sem til lengri tíma litið veikir fyrirtækið. Hins vegar að fyrirtækið þurfi að bregðast við með einhverjum hagræðingaraðgerðum til dæmis með því að fækka fólki. Við höfum séð að ýmis ríkisfyrirtæki sem hafa verið í slíkri stöðu hafa verið að gera það og hefur það þá sérstaklega bitnað á konum eins og ég hef farið yfir áður og er auðvitað í algjöru ósamræmi við hugmyndir manna um hina kynjuðu hagstjórn. Þetta verða menn allt saman að hafa í huga. Þess vegna tel ég það mjög gagnrýnisvert að láta sér detta í hug að fara að heimta arð af fyrirtækjum sem eru í þeirri stöðu að þar er taprekstur, sem eru í þeirri stöðu að rekstrarumhverfi þeirra er mjög erfitt, eins og á við um Íslandspóst. Arðgreiðslukrafa á hendur því fyrirtæki mun hafa það í för með sér að fyrirtækið verður að grípa til harðari hagræðingaraðgerða en það hefur þegar gert, sem mun gera það að verkum að þjónustustig þess mun lækka. Menn verða einfaldlega að láta enda ná saman. Það er sérkennilegt 

Hæstv. forseti. Ég les það út úr frumvarpi til fjárlaga 2013, sem við ræðum hér, að skuldir ríkissjóðs eru miklar og hefur það svo sem verið margrætt í þingsal. Þess vegna kemur mér talsvert á óvart að sjá það frumvarp sem hér liggur fyrir og lýst hefur verið af hálfu annars foringja ríkisstjórnarinnar sem besta frumvarpi sem fram hafi komið í langan tíma. Menn hafa á undanförnum þrem árum reynt að halda sig við þá stefnu að skera niður og fylgja ákveðinni stefnu til að reyna að ná tökum á rekstri ríkissjóðs og halda sig við þau markmið stjórnvalda að hafa hallalausan ríkissjóð árið 2014. Ekki eru allir sammála um hvað best er að gera og hvað ekki, en þegar menn ætla að reyna að ná tökum á rekstri ríkissjóðs teldi ég rétt að reyna að greiða niður skuldir. Ég gerði ráð fyrir því að ég mundi sjá slíkar áherslur í frumvarpinu. Jafnframt taldi ég að við mundum sjá að reynt yrði að takast á við þann mikla vanda sem blasir við löggæslunni í ljósi þess gríðarlega niðurskurðar sem orðið hefur í þeim málaflokki á undanförnum árum. Alls er niðurskurðurinn um 2,8 milljarðar, uppreiknað. Slíkt er hins vegar ekki að finna, hvorki í frumvarpinu sjálfu né í þeim breytingartillögum sem koma nú til skoðunar við 2. umr. fjárlaga. Sá hluti kemur mér mjög á óvart því að ég hélt að það væri almennt skilningur þingmanna í þingsal að of langt hefði verið gengið í þeim efnum og að ekki yrði hægt að horfa upp á að embættið þyrfti að skera niður eða fækka starfsmönnum eða takast á við rekstrarvandann með því að segja upp lögreglumönnum frá og með næstu áramótum. En miðað við stefnu ríkisstjórnarflokkanna sem blasir við hér verður raunin sú. Hallarekstur ríkissjóðs er enn of mikill og þær áætlanir sem gerðar hafa verið um bata í þeim efnum hafa ekki gengið eftir. Ríkisstjórnin hækkaði hér skatta mjög mikið, hún lagði gríðarlegar álögur á ýmsar atvinnugreinar sem og einstaklinga og við þekkjum umræðuna um veiðigjaldið. Í frumvarpinu er farið fram með þá stefnu að þeir fjármunir sem innheimtast í gegnum veiðigjaldið skuli fara í ákveðin verkefni sem menn kalla fjárfestingaráætlun í þeim breytingartillögum sem til umræðu eru. Mig langar til að varpa þeirri spurningu fram hvort það hafi aldrei komið til álita af hálfu þeirra sem standa að málinu að þessir fjármunir færu til þess að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Kom það aldrei til skoðunar við umræðurnar í nefndinni eða við þær umræður sem fram fara í reykfylltum bakherbergjum þeirra sem um málið véla? Ég hef velt því talsvert fyrir mér. Ég hef áhyggjur af því að hér sé lagður fram listi af málum og tekin fyrstu skrefin að ýmsum framkvæmdum og verkefnum sem ljóst er að munu kosta mikla fjármuni á næstu árum. Þau verkefni sem lagt er upp með og birtast okkur aðallega í breytingartillögum ríkisstjórnarflokkanna kalla á útgjöld í framtíðinni ef menn ætla sér að klára þau en ekki láta standa hér hálfbyggð hús o.s.frv. Hefði ég smíðað þessi fjárlög sjálf hefði ég talið rétt að leggja áherslu á að greiða niður skuldir ríkissjóðs, í ljósi þess sem gerst hefur hér, sem og að tryggja þær undirstöður samfélags okkar sem veikst hafa vegna of mikils niðurskurðar á undanförnum árum. Ég nefni þar sem dæmi, og nefndi það í ræðu minni fyrr í kvöld, málefni löggæslunnar. Ég kalla eftir svörum við fyrri spurningum mínum um hvers vegna ekki komi breytingartillögur frá meiri hluta fjárlaganefndar um að taka á vanda lögreglunnar. Ég tel það of langt gengið að segja upp fjórum lögreglumönnum í viðbót í lögregluumdæminu í Árnessýslu. Ég tel að þar séum við komin langt út fyrir þau mörk sem eðlileg teljast til að hægt sé að sinna þeim verkefnum sem lögreglunni ber að sinna á því svæði og til að tryggja öryggisstig, bæði fyrir íbúa sýslunnar og þá lögreglumenn sem sinna störfum sínum þar. Ég minntist í örstuttu máli á það fyrr í kvöld að við eigum mikil verðmæti í okkar litla samfélagi. Sérstaða okkar er sú að hér er lítið og öruggt samfélag í mjög friðsamlegu umhverfi, sem betur fer. Þeir erlendu gestir sem sækja okkur heim tala um hversu mikil sérstaða sé fólgin í því að Ísland sé herlaust land og að lögreglan sinni störfum sínum með mikilli friðsemd og án vopna. Það vekur athygli allra þeirra erlendu gesta sem ég hef hitt sem rætt hafa þessi mál við mig. Það er sérstaða sem við skulum reyna að halda í í lengstu lög, en svo það sé hægt verðum við að tryggja lögreglunni góð starfsskilyrði þannig að hún geti sinnt verkefnum sínum og grunnþjónustu. Löggæslan er jú grundvallarþáttur í því að halda samfélagi okkar í því góða horfi sem það hefur verið í. Herra forseti. Við sjáum það í fjárlagafrumvarpinu og sérstaklega í þeirri umræðu sem hér hefur farið fram að það er gríðarlega mikill skoðanamunur á milli ríkisstjórnarinnar og stjórnarandstöðunnar um það hvert stefnt skuli í ríkisfjármálum. Það kemur mér svolítið á óvart í ljósi alls þess sem sagt hefur verið, í ljósi þess hvernig umræðan var fyrir síðustu alþingiskosningar, að hér skuli birtast okkur fjárlagafrumvarp sem felur í sér jafnaugljós kosningatrix og raun ber vitni. Herra forseti. Var það þá ætlunin allt þetta kjörtímabil að haga málum þeim hætti, að á lokaári þessarar ríkisstjórnar mundu menn leyfa sér að koma fram með kosningafjárlög? Var það planið allan tímann?

Herra forseti. Í síðustu ræðu minni benti ég á þætti í fjárlagafrumvarpinu sem vekja mér furðu. Þeir varða þjóðgarð á Þingvöllum og tengjast þeirri nefnd sem ég sit í, fyrir utan allsherjar- og menntamálanefnd, þ.e. Þingvallanefnd. Ég fór yfir tillögu sem ekki hefur verið rædd í Þingvallanefnd, um 59,5 millj. kr. Ég fór einnig yfir 6. gr. heimildina varðandi St. Jósefsspítala. Ég vek sérstaka athygli á ákveðnum þáttum í frumvarpinu sem tengjast þeirri nefnd sem ég sit alla jafna í, þ.e. allsherjar- og menntamálanefnd. Ég sé að nú er annar hæstv. forseti mættur í stólinn en ég hef beðið ítrekað um að fá hér annars vegar velferðarráðherra og hins vegar innanríkisráðherra til að svara spurningum í tengslum við fjárlög og vinnu nefndarinnar. Þeim skilaboðum hefur verið komið áleiðis til ráðherra og vil ég gjarnan fá að vita hvaða svör þingið hefur fengið varðandi þá viðleitni okkar. Það er alsiða hér í tengslum við fjárlagaumræðuna að kalla ráðherra til umræðu. Væri hægt að fá svör við því?

Eftir því sem forseti veit best er ekki von á hæstv. innanríkisráðherra eða hæstv. velferðarráðherra í þessa umræðu.

Það eru nokkur tíðindi ef það er rétt. Það er kannski bara sú taktík sem þessi ríkisstjórn, sem vonandi verður einsdæmi í þingsögu þjóðarinnar, ætlar að beita í málinu og það tefur málið enn frekar. Þessar upplýsingar undirstrika að menn ætla að lengja umræðuna fram á morgundaginn og ræða frekar málefni fjárlaga á morgun og hugsanlega lengur þar sem ráðherrar ætla ekki að vera viðstaddir og svara spurningum eins og tíðkast hefur til að liðka fyrir umræðunni. Það er ágætt að vita það, en ég hvet hæstv. forseta, eins og ég hvatti þann forseta til sem var áðan í stólnum, til að taka þessi mál upp innan forsætisnefndar. Er þetta hin nýja tíska að fagráðherrar ætli ekki að koma í þingsal og svara spurningum þingmanna um þá stóru málaflokka sem um ræðir? Hér er um gríðarlega hagsmuni að ræða hvort sem er á sviði menntamála, sjávarútvegsmála eða landbúnaðarmála. Það vita náttúrlega allir sem í húsinu eru að hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra er í húsi, hann vill bara ekki vera hér inni og svara, það er rétt að draga það fram. Hann er í húsinu en ætlar ekki að svara spurningum okkar, hvað þá að taka þátt í umræðum. Eins og við vitum sem fylgst höfum með málum í þinginu í dag talaði hæstv. ráðherra eingöngu undir liðnum störf þingsins um þessi mál, svo mikil er virðing hans gagnvart þinginu. Það væri ágætt að fá að vita það af hálfu þá hv. forsætisnefndar hvort það eigi að líðast og þetta eigi að vera hin nýja tíska hjá þessari ríkisstjórn og því framkvæmdarvaldi sem nú ræður. Gott og vel. Ég bendi sérstaklega á þau málefni sem skipta okkur gríðarlega miklu máli og margoft hefur verið komið inn á í þingsal. Þau tengjast málefnum sem heyra undir innanríkisráðherra. Ég vek sérstaklega athygli á því að á þessu ári og á því síðasta skiluðu tveir starfshópar niðurstöðu til hæstv. innanríkisráðherra varðandi millidómstigið. Ég undirstrika það líka að það er stefna okkar sjálfstæðismanna og hefur verið samþykkt á landsfundum flokksins míns að koma á millidómstigi í réttarkerfinu því að í því felast gríðarlegar réttarbætur fyrir almenning bæði á sviði einkamála og á sviði sakamála. Undir það hafa tekið sérfræðingar í hinum ýmsu starfshópum og má segja að innanríkisráðherra hafi líka verið jákvæður í garð millidómstigsins. En hvernig birtist forgangsröðunin okkur þingmönnum síðan í fjárlögunum og í stefnumálum ríkisstjórnarinnar? Það á ekki að setja á laggirnar millidómstig, síður en svo. Þess vegna hefði ég viljað koma eftirfarandi spurningu á framfæri við hæstv. innanríkisráðherra: Munum við sjá svipaðar tillögur og varðandi ýmis mál sem ríkisstjórnin leggur fram? Ætlar ríkisstjórnin að halda að sér spilunum fram að 3. umr.? Ætlar hæstv. innanríkisráðherra að beita sér fyrir því að forgangsraða, eins og fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins bendir oft á, innan málaflokksins og forgangsraða þá í þágu millidómstigs? Ég vek sérstaklega athygli á því af því að hæstv. innanríkisráðherra hefur sérstaklega talað um hugðarefni sitt og forgangsmál, sem er þá um leið forgangsmál ríkisstjórnarinnar, þ.e. að koma happdrættisstofu á laggirnar. Við vitum að nú hefur verið lagt fyrir þingið frumvarp um veðmálastarfsemi á Íslandi sem innanríkisráðherra hefur beitt sér fyrir, en hlutverk þess og happdrættisstofu er að stemma stigu við fjárhættuspilum á netinu. Þar birtist forgangsröðun ríkisstjórnarinnar í þeim málaflokki. Hugsanlega felst einhver tilgangur með happdrættisstofu, en ég sé hann ekki. En ég hefði gjarnan viljað eiga orðastað við hæstv. ráðherra um hvers vegna menn ætli frekar að skattleggja Íslenska getspá og Íslenskar getraunir, sem eru í eigu frjálsra félagasamtaka eins og Öryrkjabandalags Íslands, ÍSÍ og UMFÍ. Það er dæmi um vitlausa forgangsröðun. Ég hefði viljað að skýrari afstaða hefði verið tekin varðandi millidómstigið enda hef ég hug á því að leggja fram þingsályktunartillögu varðandi millidómstigið til að undirstrika að það verður að hreyfa við því máli í þágu almennings, í þágu þess að efla réttarríkið sem vinstri stjórnin hefur reynt að höggva skarð í, ekki bara einu sinni heldur margoft. Við verðum að reyna að verja það og liður í því er að koma á millidómstigi í samfélaginu. Ég vil einnig vekja athygli á framlögum til ríkissaksóknara. Það er þýðingarmikið að meiri hlutinn hefur lagt fram tillögu varðandi aukningu til ríkissaksóknara af því að álagið hjá ríkissaksóknara hefur verið sérstaklega mikið. Það hefur margoft komið fram, ekki einu sinni eða tvisvar heldur oft á fundum nefndarinnar, að álagið hjá ríkissaksóknara kemur niður á rannsóknum í kynferðisafbrotum í samfélaginu. Ég held því að rétt sé að taka það skref að auka framlög til ríkissaksóknara. Ég hefði þó viljað eiga orðastað við hæstv. ráðherra um hvort framlagið sé nægilegt því að meiri hluti fjárlaganefndar veit nú lítið um málið eins og virðist vera um ýmis önnur verkefni, ekki nema hún taki beint við skipunum frá ríkisstjórninni og fjalli ekkert efnislega um tillögurnar. En ég hefði viljað eiga orðastað við hæstv. innanríkisráðherra um hvort hann sjái fram á að tillaga um aukin framlög til ríkissaksóknara muni þá bæta og efla rannsóknir á kynferðisbrotum sem hv. allsherjar- og menntamálanefnd hefur farið mjög gaumgæfilega yfir. Það hefði skipt miklu máli fyrir umræðuna þannig að maður áttaði sig á því hvort aukin framlegð á hinum ýmsu sviðum hefur raunverulega eitthvað að segja og nái því markmiði sem að er stefnt, eða er ef til vill ætlunin að setja féð í einhver önnur verkefni? Þess vegna hefði verið fróðlegt að fá innanríkisráðherra í þingsal, sem ég verð að segja að er alla jafna mjög liðlegur í allri umræðu. Hann hefur verið liðlegur í umræðum um ýmis málefni, líka þegar hann var í stjórnarandstöðu. Það er rétt að draga það fram að þegar hæstv. ráðherra var í stjórnarandstöðu taldi hann mikilvægt að ekki ætti sér stað þöggun á þinginu, að menn yrðu að láta í sér heyra hvort sem þeir væru í stjórn eða stjórnarandstöðu, enda virti hæstv. ráðherra þennan ræðustól mjög mikils og eyddi miklum og drjúgum tíma hér, örugglega ekki að ástæðulausu eins og við gerum nú. En þetta var það sem ég vildi ræða; millidómstigið og ríkissaksóknarinn. Ég sé að ég er búin með tímann minn að þessu sinni 

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns vekja athygli á því að ekki hefur enn verið mælt fyrir tekjuhluta frumvarpsins eða bandorminum svokallaða. Það er auðvitað miður, sérstaklega í ljósi þeirra umræðna sem áttu sér stað fyrir ári við gerð fjárlaga fyrir árið 2012. Þar var uppi ágreiningur vegna breytinga á þingskapalögunum um það hvernig standa ætti að því að rýna tekjuhlið frumvarpsins. Ég hélt að við mundum ekki lenda í sambærilegu en því miður er það þannig. Til að undirstrika það þá var bandormurinn, eða kyrkislangan eins og ég kalla hann alltaf, lagður fram á sama degi og 2. umr. fjárlaga hófst sem er ekki ásættanlegt. Í fyrra var hann til að mynda lagður fram 1. nóvember, mælt fyrir honum 3. nóvember og síðan var 2. umr. fjárlaga mánuði seinna. Meira að segja haustið 2009, þegar stærstu skattkerfisbreytingarnar voru, var hann lagður fram 24. nóvember en 2. umr. fór fram 14. desember. Það eru ekki nógu góð vinnubrögð að gera hlutina á þennan hátt. Það er líka umhugsunarefni það sem gerist í tekjuhlutanum núna þar sem gert er ráð fyrir ýmsum skattkerfisbreytingum sem við munum ræða þegar við förum að ræða bandorminn eða tekjuhlið frumvarpsins. Vísitöluáhrifin af þessum óbeinu skattahækkunum, eða þeim sköttum sem hækkaðir eru og krónutölusköttunum sem fara beint inn í vísitöluna, eru 0,25%. Síðast þegar ég gáði voru heildarskuldir heimilanna í landinu um 1.750 milljarðar kr. og þó að þetta sé lág tala, 0,25%, og þegar maður reiknar það í hugunum þá eru það kannski 4,4–4,5 milljarðar sem skuldir heimilanna hækka út af þessum óbeinu skattahækkunum. Því miður hafa þær tekjur sem eru áætlaðar og koma inn með þeim hætti ekki skilað sér. Mikilvægasta verkefnið fram undan er að ná tökum á útgjöldum ríkissjóðs og ríkisfjármálunum í heild sinni. Það verður að segjast eins og er, og það hefur komið fram bæði í fjáraukalögum og fjárlögum, að tekjuhluti fjárlaganna hefur verið að ganga eftir, það eru staðreyndir sem blasa við. En útgjaldaaukningin hefur ekki staðið. Því er auðvitað mjög dapurlegt að þegar tekjurnar hafa verið að aukast, og jafnvel umfram væntingar, að hafa ekki getað byrjað að greiða niður skuldir til að draga úr vaxtakostnaði ríkissjóðs. Vaxtakostnaður ríkissjóðs er gríðarlegt áhyggjuefni og við sjáum það í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2013, þar sem gert er ráð fyrir að vaxtagjöldin ein og sér séu um 84 millj. kr. og vaxtajöfnuðurinn, þegar búið er að taka tillit til vaxtatekna ríkissjóðs, er rúmir 63 milljarðar kr. Manni finnst það vera hálfgerðir blóðpeningar og væri mikilvægt að reyna að ná þessum kostnaði niður til að geta sett það inn í reksturinn og hlúð betur að grunnstoðum samfélagsins. Það hefur því miður gerst á undanförnum árum að þessi vaxtajöfnuður hefur verið að aukast og hann eykst til að mynda milli áranna 2012 og 2013 um 8 milljarða. Í raun og veru er uppsafnaður vaxtamunur um 23 milljarðar á þessum þremur árum og er mjög bagalegt að geta ekki nýtt þá peninga til að nota frekar í rekstur sem mikilvægt er að byggja undir frekar hjá ríkissjóði. Það er líka staðreynd að þegar við höfum verið að ræða hér fjárlög og síðan þegar búið er að mæla fyrir fjáraukalögum hefur niðurstaða ríkisins verið allt önnur. Á síðustu tveimur árum, bæði á árinu 2010 og 2011, munar þar 96 milljörðum kr. sem ríkisreikningur, sem er hin endanlega niðurstaða á rekstri ríkissjóð, er lakari en gert hafði verið ráð fyrir, á tveimur árum munar þar um 100 milljörðum kr. Auðvitað ber að hafa í huga og ekkert annað en réttlátt að geta þess að þarna er kannski um einskiptisaðgerðir að ræða, eins og við höfum stundum nefnt þær. En sér fyrir endann á þeim? Nei, því miður sér ekki fyrir endann á þeim. Það er gríðarleg áhætta sem fylgir Íbúðalánasjóði og þau ský sem þar eru á lofti eru mörg mjög óhagstæð og það er nánast sama hvað gerist tapið mun aukast hjá sjóðnum. Ég held að það eigi eftir að verða gríðarlega mikið tap á Íbúðalánasjóði á næstu árum, að afskrifa þurfi mjög háar upphæðir hjá ríkinu. Það eru viðfangsefni og verkefni sem fram undan eru. Er það núverandi ríkisstjórn að kenna? Nei, það er það ekki en þetta er eigi að síður það verkefni sem við stöndum frammi fyrir. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt að dregið sé úr þeirri útgjaldaaukningu sem á sér stað hjá ríkissjóði. Í þessu frumvarpi, eins og ég hef farið yfir og gerði í síðustu ræðu minni, eru ákveðin verkefni sem að mínu viti væri mjög skynsamlegt að slá af í fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar. En ekki hefur komið fram mikill skilningur á því hversu mikilvægt það er. Síðast en ekki síst vegna skuldsetningar ríkissjóðs sem er alltaf að aukast - skuldir og skuldbindingar ríkissjóðs eru um 1.900 milljarðar kr. og hafa verið að aukast. Það er mikilvægt að ná tökum á því. Í hagspá Seðlabankans er sagt að helsta áhyggjuefnið sé að stjórnvöld hafi ekki innleitt formlegar fjármálareglur. Það er því alveg klárt og skýrt - og ég hef sagt þetta mjög lengi í mörgum umræðum - hve mikilvægt er að þverpólitísk sátt náist um það hvernig menn sjá fyrir sér og hefji þá vegferð að fara að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Að menn setji bara fastar reglur um það hverju megi eyða og ráðstafa af tekjunum inn í rekstur ríkisins. Síðan verður að taka hitt af til að greiða niður skuldir af því að við megum ekki og eigum ekki að gera hlutina á þann veg að við veltum alltaf vandamálunum á undan okkur og látum aðra um að leysa þau. Það sést hve mikilvægt er að setja fjármálareglur af þessu tagi þegar fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar er skoðuð. Eins og ég sagði í fyrri ræðu minni er mikilvægt að skera ákveðna hluti þar af, það er lífsnauðsynlegt að ná niður skuldum ríkissjóðs. Þegar menn fara síðan inn í kosningaár eins og núna þá tala margir hv. stjórnarliðar, að manni finnst, digurbarkalega um að nú sé viðspyrnunni náð og niðurskurði lokið sem er því miður ekki þó að verið sé að hlífa ákveðnum þáttum. Það er enginn pólitískur ágreiningur um að hlífa ákveðnum þáttum en þá þarf að sýna það í verki. Velferðarhluta fjárlaganna hefur til að mynda verið hlíft í niðurskurðartillögum allt þetta kjörtímabil en samt hefur verið vegið það nærri stoðum margra grunnstofnana að það verður að bæta við. Það er líka gríðarlega mikið áhyggjuefni að mistekist hefur að byggja upp þær væntingar sem voru um viðspyrnu í hagvextinum og um varanlegri hagvöxt. Það er staðreynd og það blasir við að alltaf hefur verið að draga úr hagvaxtarspánni og væntingum sem snúa að þessum fjárlögum, að árinu 2012 og að árinu 2013. Það er verið að endurskoða hagspána og því miður hefur hún alltaf farið niður. Menn geta svo komið hingað upp og sagt: Hér er viðunandi hagvöxtur miðað við mörg önnur lönd. Það má vel vera en við höfum bara miklu meiri tækifæri til að spyrna fastar við fótum en gert hefur verið. Það er líka umhugsunarefni hvers vegna þær fjárfestingar sem nauðsynlegt er að fara í eru ekki í fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar. Ef atvinnuuppbygging á að verða á Bakka vantar það inn í fjárlögin til að hægt sé að fara í þá hluti. Bygging húss íslenskra fræða mun ekki styðja við uppbygginguna á Bakka. Það vantar í innviðafjárfestinguna þar fyrir norðan til að sú uppbygging geti orðið.

Hæstv. forseti. Það eru nokkrir þættir sem ég vil ítreka á þessum stað í umræðunni. Fyrst vildi ég nefna það sem ég hef reyndar vikið að áður en ekki fengið svör við. Það varðar þá ákvörðun eða fyrirheit sem lesa mátti út úr greinargerð með fjárlagafrumvarpinu í haust um að við 2. umr. fjárlaga mundu birtast tölur miðaðar við hin nýju ráðuneyti sem nú hafa tekið til starfa eftir þær breytingar á Stjórnarráði Íslands sem ríkisstjórnin beitti sér fyrir. Það er rökstutt í fjárlagafrumvarpinu að með því að setja málin svona fram náist betri yfirsýn yfir ráðstöfun fjármuna ríkisins. Hins vegar var haldið við hina eldri ráðuneytaskipan í frumvarpinu sjálfu eins og það var lagt fram í september þar sem breytingin hafði ekki gengið í gegn á undirbúningstímanum. Það var boðað að við 2. umr. kæmi það fram í nýju formi og ég sakna þess nokkuð að sjá það ekki. Ég held að mikið gagn væri að því ef unnt væri að leiða þannig fram tölur málsins. Þá mundum við kannski líka eiga nokkuð auðveldara með að átta okkur á því hver kostnaðurinn við ráðuneytið verður eða gæti orðið á næsta ári miðað við hina nýju ráðuneytaskiptingu. Það er öllu erfiðara að átta sig á því miðað við skipan hinna eldri ráðuneyta eða fyrirkomulagið að halda sig við hin eldri ráðuneyti þegar nýtt form er ekki komið fram. Eins og ég benti á einhvern tíma fyrr í umræðunni vekur það athygli að enn á ný eru til peningar til að setja í aðalskrifstofu ráðuneytanna þegar erfitt er að finna peninga til að fjármagna hinar ýmsu undirstofnanir. Mér sýnist í fljótu bragði, án þess að ég hafi gert úttekt á því, að í langflestum tilvikum sé um að ræða útgjaldaaukningu vegna aðalskrifstofu ráðuneyta með kannski þeirri undantekningu að velferðarráðuneytið sé að spara eitthvað. Það er atriði sem hefur vakið athygli mína á undanförnum árum vegna þess að hin almenna sparnaðarkrafa sem sagt er að lögð hafi verið á stjórnsýslustofnanir hefur ekki komið mikið niður á aðalskrifstofum ráðuneyta. Hennar hefur þó vissulega gætt víða í stofnunum á vegum þessara ráðuneyta en því hefur verið nokkuð misskipt. Það hefur verið svigrúm til að bæta í víða á ráðuneytisvettvangi þótt fjármuni hafi skort til að halda úti ýmissi starfsemi sem kannski stendur fólkinu nær. Það er á því stigi þegar við erum að ræða fjárlagafrumvarpið við 2. umr. sem auðvitað er hægt að staldra við marga af hinum einstöku liðum og ræða þá nánar. Ég sakna þess kannski að við höfum ekki fengið nánari útskýringar á því eða upplýsingar um hvernig meiri hluti fjárlaganefndar, og þá hæstv. ríkisstjórn, hefur í huga að takast á við ýmsa liði sem frestað hefur verið milli 2. og 3. umr. frumvarpsins. Það segi ég ekki vegna þess að ég ætlist til að hv. meiri hluti fjárlaganefndar sé tilbúinn með breytingartillögur fyrr en málið hefur fengið meðferð milli 2. og 3. umr. Hins vegar er um að ræða það stóra og mikilvæga liði í samhengi ríkisfjármálanna að það hefði að mínu mati verið ávinningur að því við þessa umræðu að fá aðeins gleggri mynd af því hvaða hugmyndir eru uppi um þá þætti sem meðal annars hafa verið nefndir í umræðunni eða komið fram í fjölmiðlum. Við höfum auðvitað nefnt Íbúðalánasjóð, Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, áform um byggingu nýs Landspítala o.fl. Ef við förum í smærri upphæðirnar eru ýmis mál þar óleyst. Ég hef áður vikið að löggæslumálum og átt í samtölum um það við hv. fulltrúa ríkisstjórnarflokkanna í fjárlaganefnd. Mér virðist hins vegar í fljótu bragði að þeir liðir sem eftir á að taka tillit til í fjárlagafrumvarpinu séu allir á útgjaldahliðina, ef svo má segja, eða til þess fallnir að gera stöðu ríkissjóðs og afkomu lakari heldur en birtist í frumvarpinu á þessu stigi. Ég velti fyrir mér hvort meiri hlutinn í fjárlaganefnd eða hæstv. ríkisstjórn hafa einhverjar vangaveltur eða hugmyndir um hvernig eigi að bregðast við. Ef útgjaldahliðin vex varðandi einstaka liði sem ég hef nefnt í því sambandi, verður þá brugðist við með einhverri frekari tekjuöflun eða með því að spara á einhverjum tilteknum sviðum? Ég lýsi mig alveg reiðubúinn til að koma að einhverjum hugmyndum í því sambandi. Verður niðurstöðutalan einfaldlega látin vera óhagstæðara verðlag? Verður kannski farin sú leið sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson minntist á áðan, að geyma að færa svona dýra og erfiða liði inn þangað til ríkisreikningurinn er frágenginn eftir tvö ár? Verður sú leið kannski farin? Ég veit það ekki. Það væri gagn að því að fá nánari upplýsingar um það í umræðunni. Þar sem ég sé að hingað í salinn eru komnir ýmsir ágætir fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna og þeir hlýða á mál mitt væri gott ef þeir gætu auðveldað okkur að átta okkur á stöðunni með því að upplýsa um áform sín í þeim efnum. Ég trúi ekki öðru en að einhverjar hugmyndir séu farnar að mótast í þeirra röðum hvað það varðar. Þarna er um það stór mál og mikla hagsmuni að ræða að einhver lína hlýtur að hafa verið mörkuð varðandi hvernig á því er tekið. Ég ætla áður en ég lýk máli mínu í þessari ræðu að ítreka nokkrar aðrar spurningar sem ég tel rétt að beina til formanns fjárlaganefndar, hv. þm. Björns Vals Gíslasonar, sem hér er staddur. Það hefði hugsanlega einnig mátt beina þeim til einstakra ráðherra en ég mun þá geyma mér það þar til síðar í umræðunni. Ef hv. formaður fjárlaganefndar getur svarað væri ágætt að fá aðeins gleggri mynd af nokkrum liðum sem vissulega eru ekki stærstu liðirnir í fjárlagafrumvarpinu en þó umtalsverðir. Í fyrsta lagi ætla ég að nefna, án þess að fara um það mörgum orðum, að ég og fleiri hv. þingmenn höfum átt í vandræðum með að átta okkur á því nákvæmlega hvernig standi á því að jafnmikil bólga hefur hlaupið í svokallaða IPA-styrki milli 1. og 2. umr. fjárlaga. Það virðist vera að áætlaðir IPA-styrkir hafi meira en tvöfaldast milli 1. og 2. umr. Fyrir því kunna að vera ágæt og góð rök en það kemur hins vegar á óvart að ekki skuli hafa komið fram hver þau eru, af hverju styrkirnir og ráðstöfun þeirra var ekki klár þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram en hins vegar er hægt að gera tillögur um það í 2. umr. Því til viðbótar vildi ég nefna ákveðna liði varðandi fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar þar sem greinargerð meiri hlutans með breytingartillögum sínum gefur harla óljósa mynd af því í hvað eigi að verja verulegum fjármunum sem eru tengdir fjárfestingaráætluninni. Sérstaklega þeir sem eru kenndir við hið svokallaða græna hagkerfi, 280 millj. á einum stað í græna hagkerfið, ýmis verkefni, 150 millj. í græn skref, vistvæn innkaup o.fl. Þarna  
             Hæstv. forseti. Ég óska eftir að vera settur aftur á mælendaskrá.

Forseti minnir menn á að virða tímamörk. Forseti setur menn á mælendaskrá þegar þeir hafa lokið máli sínu.

Virðulegur forseti. Við ræðum frumvarp til fjárlaga 2013 við 2. umr. Mig langar að gera að umtalsefni fjársýsluskatt sem fram kemur í ritinu Stefna og horfur sem lagt var fram með frumvarpi til fjárlaga. Það eru gerðar ákveðnar breytingar á fjársýsluskattinum vegna þess að eins og hann var lagður fram skilar hann ekki að mati ríkisstjórnarinnar tilætluðum árangri. Ætlunin með fjársýsluskattinum var kannski fyrst og síðast sú að efna til hógværðar við launaákvarðanir og með því að setja þrep á fjársýsluskattinn er störfum sem bera lægri laun hlíft því að þau eru gerð hlutfallslega ódýrari fyrir vinnuveitendur. Í tekjuhlið þessa fjárlagafrumvarp er gert ráð fyrir því að skattur, fjársýsluskatturinn sem lagður er á launagreiðslu fjármálafyrirtækja og tryggingafélaga, verði hækkaðar úr 5,45 í 6,75% þannig að skattlagning er oft leið hæstv. ríkisstjórnar til að ná í tekjur. Það virðist hvergi í fjárlagafrumvarpinu örla á því að möguleiki sé á að stækka skattstofninn til að auka tekjur í samfélaginu heldur hækka menn sífellt skatta og bæta á sköttum á skatta ofan. Hluti af því sem á að skapa tekjur í ríkissjóð eru vörugjöld á matvæli þar sem breytingar voru gerðar á vörugjöldum á tilteknum matvælum með hátt sykurinnihald árunum 2007 og aftur 2009. Síðan er það endurskoðað og gjöldin samræmd til að fella þau betur að þeim markmiðum sem eru að baki, sem væntanlega eru manneldismarkmið. Ég velti fyrir mér af hverju ekki sé lögð sú kvöð á þá sem framleiða vöru að í henni sé tilgreint sykurinnihald þannig neytandinn sem slíkur sé meðvitaður um sykurinnihald í vörunni, í stað þess að hækka vörugjöld á matvæli sem hafa að geyma sykurmagn. Ég nefni sem dæmi gosdrykki. Ég er ekki viss um að gosdrykkjaþamb þjóðarinnar hafi minnkað þrátt fyrir að vörugjöld á sykri hafi hækkað. Ef meiningin er að ná fram manneldismarkmiðum væri skynsamlegra að fjármunum væri eytt í að merkja vöruna þannig að hún væri til varnaðar fyrir þá sem hennar neyta. Það er í raun og veru sama hvar maður ber niður, því meira sem maður kannar og fer ofan í saumana á hverjum lið í fjárlagafrumvarpinu því fjarlægari verður maður því, ef það var hægt umfram það sem var í upphafi. Stundum gerir maður sér ýmislegt til gamans. Hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra fór hér mikinn í umræðunni í morgun og taldi að tilburðir stjórnarandstöðunnar í tengslum við umræðuna um fjárlögin hefðu náð, eins og hann kallaði það, nýjum lendum. Hann sagði eitthvað í þá veru að það væri án fordæma og leyfði hann sér að fullyrða að fjárlagafrumvarpið væri þannig tekið í gíslingu með málþófi og það væri enn verra ef það væri gert til að trufla störf þingsins og tefja fyrir öðrum óskyldum málum. Eitthvað í þá veru sagði hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra í morgun. Það hefur nefnilega komið í ljós að minni hæstv. ráðherra er farið að förlast vegna þess að árið 1991 þegar hæstv. ráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, var í stjórnarandstöðu komst fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar, það var þá reyndar til 3. umr., ekki til 3. og síðustu umræðu á Alþingi 20. desember eins og stefnt hafði verið að vegna andstöðu bæði stjórnarliða og stjórnarandstöðu. Þannig að hið fordæmalausa sem hæstv. ráðherra nefndi í morgun er að því er virðist ekki svo og má tengja það því þegar hann sat sjálfur í stjórnarandstöðu árið 1991. Menn telja stundum að þeir geti slegið sér upp á alhæfingum og fyrir þeim er engin innstæða. Enn og aftur er ljóst að frumvarpið sem við ræðum kallar á hækkun skulda ríkissjóðs. Það kallar á hækkun skatta og vörugjalda sem hefur í för með sér hækkun á húsnæðislánum þorra fólks í landinu. Virðulegi forseti. Ég velti fyrir mér hvort ekki hefði verið skynsamlegra að fara aðra leið. Að horfast í augu við þann vanda sem við er að glíma, sameinast um að taka á honum, greiða niður skuldir ríkissjóðs og lækka vaxtagjöldin í stað þess að auka þennan þátt. Horfa til þess að ef tekst að selja eignir verði þeir fjármunir nýttir til að greiða niður skuldir. Ef tekst að innheimta arð af fyrirtækjum verði hann líka settur í að greiða niður skuldir í stað þess að setja hann í rekstur og gæluverkefni komandi kosningavetrar. Virðulegur forseti. Það ætti kannski að vera leiðarljós okkar inn í umræðuna sem verður væntanlega í fjárlaganefndinni á milli 2. og 3. umr. Hugsanlega er þá hægt að breyta frumvarpinu í þá veru sem við mörg höfum talað um. Mig langar að lokum að nefna að hér hefur nokkrum sinnum verið rætt að við sem tölum í umræðunni höfum ekki lagt fram neinar tillögur til breytinga á frumvarpinu. Mig langar að benda á í því sambandi að þingflokkur Sjálfstæðisflokksins hefur tvisvar ef ekki þrisvar á þessu kjörtímabili lagt fram ítarlegar tillögur án þess að hafa fengið þær ræddar og án þess að mið hafi verið tekið af þeim á nokkurn hátt. Það er sýnilegt í mörgum öðrum stórum málum sem hér eru til umræðu að það er enginn vilji hjá stjórnarliðum til að hlusta á röksemdafærslur eða tillögur stjórnarandstöðunnar. Þar af leiðandi veltir maður því fyrir sér af hverju fólk ætti þá að setjast niður og verja tíma sínum í slíkar breytingartillögur sem svo fást ekki ræddar, hvað þá að tekið sé tillit til þeirra. Það er stundum ódýr sending stjórnarliða til okkar að spyrja: Hvað ætlið þið að gera og hvað viljið þið leggja til? Ég ítreka enn og aftur þann ótta sem ég ber í brjósti varðandi fjárfestingaráætlunina sem liggur fyrir frá 2013–2015. Fjárfestingaráætlun sem kallar oftar en ekki á og fylgir í kjölfarið ef af verða aukinn rekstur og aukin umsvif ríkissjóðs. Það er ekki fjárfesting sem skilar sér þannig að hún dragi úr útgjöldum ríkissjóðs. Hún hvetur til og eykur umsvif og útgjöld ríkissjóðs. Slíkar fjárfestingar geta ekki til langtíma litið verið til hagsbóta, hvorki fyrir ríkissjóð né heldur fólkið í landinu.

Virðulegi forseti. Hefjum við þá aftur umræðuna. Ég var að vonast til þess að hv. formaður fjárlaganefndar, Björn Valur Gíslason, yrði hér, ég sá hann hér áðan, af því að ég ætlaði að sjá hvort hann hefði getað aðstoðað mig við að átta mig á ákveðnu samhengi í ritinu Stefna og horfur, sem er fylgirit með frumvarpi til fjárlaga. Ég hef reynt að fiska svör frá hæstv. fjármálaráðherra en orðið lítt ágengt og hefði svo gjarnan viljað ræða við hv. formann nefndarinnar um þessi mál, en ætla kannski að geyma það í þeirri von að hann eigi leið hjá þingsalnum, skjótist jafnvel inn. Mér þætti gott að fá að minnsta kosti skýringar á ákveðnu efnahagslegu samhengi sem birtist í ritinu og snýr að vaxtajöfnuði ríkissjóðs. Geymi það til aðeins betri tíma. Virðulegi forseti. Ég ætlaði mér að halda áfram þeirri umræðu sem var áðan og ég hef gert að meginefni í gagnrýni minni á fjárlagafrumvarpið. Mig langaði til að reyna að ramma það inn og reifa helstu drætti í þeim breytingum sem þarf að gera á frumvarpinu. Í fyrsta lagi er það forgangsröðun. Nú hafa þingmenn stjórnarandstöðunnar farið yfir það bæði í löngu og stuttu máli hvernig forgangsröðunin í frumvarpinu er ekki bara röng, hún er oft á tíðum óskiljanleg. Fjölmörg dæmi hafa verið nefnd, virðulegi forseti, þar sem annars vegar er um að ræða grunnþjónustu víðs vegar um land þar sem greinilega sárvantar framlög. Það má nefna aðstæður þar sem íbúarnir búa við skerta heilbrigðisþjónustu eins og til dæmis hv. þm. Ásbjörn Óttarsson hefur farið vel yfir úr sinni heimabyggð. Hins vegar eru það ýmis gæluverkefni, ég ætla að leyfa mér að nota það orðalag, virðulegi forseti, sem ríkisstjórnin hefur sett í einhvers konar forgang. Þegar þetta er skoðað, farið yfir það og lesið saman blasir við að það er ýmist engin forgangsröðun eða hún er óskiljanleg. Þessi ríkisstjórn hefur að minnsta kosti á tyllidögum viljað kalla sig velferðarstjórn og velferðaráherslan ætti að koma skýrt fram í fjárlagafrumvarpinu, en það vantar töluvert upp á það. Það vantar líka upp á almenna skynsemi. Það er til dæmis engin skynsemi í því að skerða svo mjög heilbrigðisþjónustu úti á landi eins og raun ber vitni og hér hefur verið rætt á sama tíma og ráðist er í ýmiss konar ný verkefni. Það er engin skynsemi í því að ráðstafa hinum sameiginlegu sjóðum okkar þannig. Slík forgangsröðun er til þess fallin að skapa úlfúð í samfélaginu. Það er erfiðara fyrir fólk að sætta sig við sínar aðstæður ef á sama tíma kemur í ljós að fjármunir virðast vera til ýmissa verkefna sem ríkisstjórninni hugnast. Það held ég að sé fyrsti þáttur málsins sem þarf að fara yfir. Það þarf að endurskoða forgangsröðunina. Virðulegi forseti. Númer tvö er að fara yfir - og þetta hef ég gert áður að umtalsefni - allar verðlagshækkanir í frumvarpinu, allt það sem veldur hækkun á verðbólgu. Fara yfir það, „ítemísera“ og horfa um leið á útgjaldahliðina og draga úr útgjöldunum þannig að við þurfum ekki að grípa til hækkana. Það er mjög mikilvægt, virðulegi forseti, vegna þess að það er ekki bara verðlagið sem hækkar heldur munu lánin hækka. Útgjöld heimilanna hækka auðvitað vegna verðlagsbreytinganna en lánin hækka líka. Og það sem ítrekað og aftur og aftur hefur verið bent á í framhaldinu: Svigrúm fyrirtækjanna til að mæta kauphækkunum hefur verið tekið í burtu. Þetta er ekki bara mat þess sem hér stendur. Ég veit að stjórnarliðar taka ekkert mark á okkur stjórnarandstæðingum, það er svo augljóst, en þetta er mat Alþýðusambands Íslands og mat Samtaka atvinnulífsins. Ég hefði haldið að ríkisstjórnin teldi það að minnsta kosti einnar messu virði að hlusta eftir því sem þar er sagt. Þetta er annar þáttur málsins sem þarf að fara yfir, verðlagsbreytingar, verðbólguáhrifin, áhrifin á kjarasamningana. Í þriðja lagi þarf að fara vel og vandlega yfir það hvort við séum með fjárlagafrumvarpinu að stíga rétt skref í átt að afnámi hafta. Það sem ég hef auðvitað áhyggjur af, virðulegi forseti, er að það liggur í loftinu að á milli 2. og 3. umr. komi inn útgjaldaliðir sem annaðhvort auka á hallann eða kalla á enn frekari skatta- og gjaldahækkanir með þeim afleiðingum sem þekktar eru. Þetta er verkefnið og það er þríþætt. Virðulegi forseti. Þessi mynd hefur verið að dragast upp í umræðunni hér um fjárlögin. Verkefni okkar þingmanna sem ekki sitjum í fjárlaganefnd, skylda okkar þegar fjárlaganefnd hefur skilað sínu verki, sinni nefndarvinnu til þingsins, er að ræða þetta, fara í gegnum forsendurnar og reyna að glöggva okkur á allri myndinni. Þá getum við síðan sent skilaboð til nefndarinnar um hvaða atriði það eru sem við teljum að nefndin þurfi að setjast yfir næst þegar hún fær málið til sín, áður en gengið verður til 3. umr. Þetta er verkefni okkar þingmanna. Ég mótmæli því enn og aftur að við hv. alþingismenn eigum ekki að fara í gegnum þessa umræðu, að við eigum ekki að gefa okkur þennan tíma, að við eigum ekki að leggja á okkur vinnuna að fara í gegnum þetta. Að við eigum að láta frumvarpið meira og minna órætt, að einu hv. alþingismennirnir sem eigi að ræða það séu nefndarmenn í fjárlaganefnd og við öll hin eigum bara að sitja heima. Sú mynd sem hefur verið að dragast upp er sú að þetta frumvarp er gallað, forgangsröðunin er röng, verðlagsáhrifin eru augljós, áhyggjur aðila vinnumarkaðarins eru augljósar og skýrar. Við þessu þurfum við að bregðast og það er tími til þess og reyndar alveg nægur tími, það er langur vegur frá að við séum í tímapressu með frumvarpið. Ég minni á hvenær 2. umr. um fjárlög hefur lokið á undanförnum árum. Við höfum nægan tíma og það er mikilvægt að fjárlaganefnd taki vel eftir því sem hér hefur verið sagt. Það er auðvitað verra sem hér hefur komið fram, m.a. annars í ræðum frá hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur, að vita til þess að hæstv. ráðherrar ætli sér ekki, og það skuli vera einhvers konar meðvituð ákvörðun, að taka þátt í 

Virðulegi forseti. Það hefur út af fyrir sig verið fróðlegt að verða vitni að þeirri umræðu sem hefur staðið núna inn í nóttina og við sem höfum tekið þátt í henni höfum gert nokkrar tilraunir til að kalla eftir viðhorfum einstakra ráðherra til þeirra umfjöllunarefna sem við höfum haft uppi um tiltekna málaflokka. Við höfum líka kallað eftir því að hv. þingmenn stjórnarliðsins segðu hug sinn til þessara mála sem við höfum verið að fjalla um. Þá hefur verið bent á að málið sé ekki lengur í höndum framkvæmdarvaldsins, núna sé það komið inn til þingsins og þess vegna sé algjörlega óeðlilegt að kalla eftir viðhorfum hæstv. ráðherra til þeirra mála sem við höfum verið að bera hér upp og kalla eftir svörum við spurningum sem við höfum lagt fyrir í umræðunni og vakið upp með umfjöllun okkar um einstök mál. Það má kannski strangt til tekið segja sem svo að rétt sé að málið sé á forræði þingsins eftir að því hefur verið vísað til fjárlaganefndar og síðan til 2. umr. Engu að síður er það þannig - og við skulum vera hreinskiptin í þeim efnum - að þær breytingartillögur sem bornar eru fram af meiri hluta fjárlaganefndar eru í langflestum tilvikum þannig til komnar að þær eiga uppruna sinn við ríkisstjórnarborðið. Ákvarðanir voru teknar um þær tillögur sem leggja ætti fram og meiri hluti hv. fjárlaganefndar var bara í hlutverki handlangarans, að koma málunum í þinglegum búningi úr fjárlaganefnd og til 2. umr. Fjárlaganefndin og meiri hluti hennar var þess vegna í meginatriðum í hlutverki stimpilpúðans því að tillögurnar áttu rætur sínar að rekja til ríkisstjórnarinnar sem hafði farið yfir málin eftir að umsagnir höfðu borist frá fjöldamörgum aðilum. Eftir að ríkisstjórninni hafði verið gert kunnugt um athugasemdir sem höfðu borist frá til dæmis stofnunum, frá sveitarfélögum, frá fjöldamörgum aðilum sem höfðu sett fram efnislegar athugasemdir við fjárlagafrumvarpið eins og það lá fyrir þegar því var dreift á fyrsta degi þingsins. Það er auðvitað dálítill útúrsnúningur þegar hv. þingmenn reyna að verja sig með þeim hætti að ríkisstjórnin sé nánast orðin stikkfrí í málinu. Sé eins konar hlutlaus áhorfandi sem fylgist bara með því þegar fjárlaganefndin vinnur sína vinnu, skilar henni og afrakstri hennar hér inn í þingið til 2. umr. og þar með fari hin efnislega umræða fram nokkurn veginn án þess að hæstv. ráðherrar skipti sér af henni, hvað þá taki þátt í henni. Það vekur auðvitað mikla athygli að hæstv. ráðherrar skuli kjósa að vera svo fjarverandi þessa umræðu. Ég minnist þess að árum saman þegar við vorum að ræða fjárlögin, líka við 2. umr., þá var gerð sú eðlilega krafa til hæstv. ráðherra að þeir ræddu þessi mál. Einfaldlega vegna þess í fyrsta lagi að þeir eru auðvitað þingmenn og bera þess vegna þá skyldu að taka þátt í umræðum og vera að minnsta kosti viðstaddir og sitja þingfundi eins og kveðið er á um í þingskapalögunum og í öðru lagi því það er hlutverk ráðherranna að fylgja niðurstöðu Alþingis eftir. Einnig þeim fjárhagslega ramma sem settur er utan um einstök viðfangsefni og einstök verkefni sem ráðuneytunum er svo ætlað að framfylgja. Þannig að það er ekki svo, eins og menn eru að reyna að halda hér fram, að ráðherrarnir geti staðið hjá eins og áhorfendur í áhorfendastúku og ekki einu sinni tekið þátt í því að klappa upp sína menn, sem taka ómakið af ráðherrunum og fjalla um málið. Ráðherrarnir hafa auðvitað skyldu og ráðherrunum ber að taka þátt í þessari umræðu ef þeir hafa þá döngun til þess, en nú virðist vera svo komið fyrir hæstv. ríkisstjórn að hún er ekki bara búin að glata allri virðingu út á við, það er líka orðið þannig að hæstv. ríkisstjórn er búin að tapa sinni eigin sjálfsvirðingu. Þá er náttúrlega mjög fátt eftir, þegar sjálfsvirðingin er horfin, þegar viljinn og áhuginn er horfinn fyrir því að reyna að tala fyrir því máli sem hæstv. ríkisstjórn hefur borið fram. Er það kannski þannig orðið að hæstv. ríkisstjórn er búin að koma sér í þá stöðu að hún treystir sér ekki til að taka þessa efnislegu umræðu? Er það þannig orðið að hæstv. ríkisstjórn hefur enga sannfæringu lengur í einu einasta máli sem verið er að bera hér inn í þingið? Leggur hæstv. ríkisstjórn ekki í að taka þessa umræðu? Það er margoft búið að benda á mjög margar alvarlegar veilur í þessu fjárlagafrumvarpi og það er margoft búið að kalla eftir því hvort ríkisstjórnin hafi sagt sitt síðasta í þessum efnum. Það er eins og í sjónvarpsþættinum Útsvari að stjórnendur þáttarins spyrja gjarnan: Er þetta lokasvar? Nú spyr ég: Er þetta lokasvar? Hefur ríkisstjórnin sagt sitt síðasta til að mynda varðandi stofnanir á borð við háskólana? Ég hef gert þá að nokkru umtalsefni. Er það þannig að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hefur lagt árar sínar í bát og treysti sér ekki lengur til að koma hér inn í þingsalinn og ræða þessi mál? Mál sem við höfum svo sannarlega verið að gagnrýna og benda á veilur í málflutningi og benda á veilurnar í þeim tillögum sem þegar liggja fyrir í formi álits meiri hluta hv. fjárlaganefndar og þeim breytingartillögum sem meiri hlutinn leggur fram. Þessar breytingartillögur, eins og ég nefndi áðan, eru í raun og veru ekki breytingartillögur meiri hlutans nema að forminu til. Þetta eru breytingartillögur þær sem ríkisstjórnin kom sér saman um, sem ráðherrarnir gátu komið sér saman um við ríkisstjórnarborðið að hægt væri að leggja hérna fram. Þetta er auðvitað allt saman tilraun til mikillar blekkingar. Menn eru að reyna í þykjustunni að skila einhverju fjárlagafrumvarpi með tiltekinni niðurstöðu þegar allir sem skoða þessi mál vita að þessi niðurstaða mun ekki geta gengið. Eða dettur einhverjum heilvita manni í hug að það eigi til dæmis að afgreiða Háskólann á Hólum með þeim hætti að hann hafi rekstrarfé til þess að reka skólann til septemberloka á næsta ári? Er þá gert ráð fyrir því þannig, er það vilji hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra að það eigi að loka öllum dyrum við Háskólann á Hólum í septemberlok? Svona rétt eftir göngur og réttir. Þá eigi að loka dyrunum í þessum gamla landbúnaðarháskóla, Háskólanum á Hólum, sem gegnir svo miklu hlutverki. Þögn hæstv. ráðherra og þögn hv. þingmanna stjórnarliðsins er auðvitað orðin himinhrópandi og hún talar sínu máli og vitaskuld er það rétt að þetta er ekki mál ráðherranna einna. Fjárlagafrumvarpið er borið fram með tilstyrk meiri hluta Alþingis, þann meiri hluta skipa þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar og það eru ekki síður þeir sem bera þessa ábyrgð. Þingmenn til að mynda Norðvesturkjördæmis eru aðilar að því samsæri sem núna er verið að drýgja gagnvart Háskólanum á Hólum og öðrum háskólum eins og á Bifröst og Hvanneyri. Það á greinilega að ljúka því máli - ef marka má tillögur meiri hluta fjárlaganefndar sem bornar eru fram að frumkvæði ríkisstjórnarinnar og með tilstyrk meirihlutaflokkanna. Það er greinilegt að ríkisstjórnin hefur ákveðið með þessum tillögum sínum að ganga fram eins og ég var að segja frá. Ég rakti það í ræðu fyrr í dag hvernig til dæmis Háskólinn á Bifröst er staddur ef sú niðurstaða verður sem allt stefnir í. Þá er það þannig að Háskólinn á Bifröst mun þurfa að bera mikinn niðurskurð sem mun ekki bara hafa áhrif á starfsemi skólans heldur líka á starfsemi nærumhverfisins í Borgarbyggð í Borgarfirði. Skólinn hefur verið að útskrifa mun fleiri nemendur en hann hefur fengið greitt fyrir. Þetta nemur um 200 millj. kr. að núvirði, eftir að tekið hefur verið tillit til nemendafækkunar síðustu tveggja ára. Háskólinn á Bifröst hefur ekki fengið neina umbun fyrir þann niðurskurð sem hann hefur tekið á sig og það er greinilegt að þarna er í raun og veru verið að hafna málatilbúnaði Háskólans á Bifröst. Það er verið að segja, með öðrum orðum, að viðvörunarorðin sem hafa komið frá stjórnendum þess skóla þau séu marklaus, þau séu ómagaorð, það eigi ekki að taka mark á þeim. Sama er verið að segja gagnvart Landbúnaðarháskólanum á Hvanneyri. Sá skóli hefur tekið á sig 130 millj. kr. niðurskurð, það komu inn fjárveitingar 2007 upp á 70 millj. kr. samkvæmt minnisblaði sem ég hef hér frá stjórnendum skólans og var kynnt á fundi með þingmönnum 

Forseti vill minna hv. þingmenn á ræðutímann, biðja þá um að virða hann.

Herra forseti. Það er freistandi eftir að hafa hlustað á þessa eldræðu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar um menntamálin, um háskólana, að halda áfram þar sem frá var horfið í hans ræðu, en ég ætla að fara betur yfir menntamálin í næstu ræðu minni. Af nógu er að taka þar og ömurlegt að horfa upp á hversu ríkisstjórnin hefur lítt forgangsraðað í þágu menntunar, rannsókna og vísinda. Þetta er ekkert annað en eitthvert tutl sem sett er inn á því sviði í breytingartillögunum frá meiri hluta fjárlaganefndar. Það er eins og menn geri sér ekki grein fyrir því að fjárfesting í menntun, rannsóknum og vísindum er einmitt fjárfesting í því að fá hagvöxt fyrr en síðar. Ekki hefur viðleitni ríkisstjórnarinnar verið mikil í þeim efnum, en gott og vel, ég mun bíða með umræðu um menntamál, rannsóknir og vísindi þar til í næstu ræðu minni. Ég ætla að halda áfram þar sem frá var horfið varðandi innanríkisráðuneytið. Það er sama hvernig ég fletti í gegnum fjárlagafrumvarpið og tillögur frá meiri hluta fjárlaganefndar, ég finn hvergi neitt um uppbyggingu löggæslunnar. Það er rétt að spyrja eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson gerði svo vel áðan í sinni ræðu: Er þetta lokasvar frá ríkisstjórninni? Við vitum öll vel að meiri hluti fjárlaganefndar hreyfir sig ekki hér. Innan nefndarinnar eru hlaupadrengir eins og innan þingsins til að þjóna ráðherrum ríkisstjórnarinnar og stefnu hennar. Þess vegna spyr maður: Ætlar hæstv. innanríkisráðherra virkilega að láta það yfir sig ganga að þetta verði lokasvar ríkisstjórnarinnar varðandi löggæsluna og lögreglumálin vítt og breitt um landið, bæði á suðvesturhorninu og úti á landsbyggðinni? Hver er krafa fólksins í landinu? Fólkið í landinu er ekkert sérstaklega að spá í skipulag lögreglunnar. Við gerum það á þingi og eðlilega lögreglan sjálf. Það sem fólkið vill er sýnileg löggæsla, að lögreglumenn hafi svigrúm og tækifæri til að sinna þeim verkefnum sem þeim eru lögum samkvæmt falin. Það hefur margoft komið fram að þeir geta það ekki í dag, það er ekki fjármagn til þess út af þeirri röngu forgangsröðun sem ríkisstjórn Íslands beitir sér fyrir, í litlum málum upp í stór mál, eins og ég hef nefnt áður. Sum lítil mál sem greinilega eru stórmál í huga hæstv. innanríkisráðherra eins og happdrættisstofa. Við erum að tala um alls konar verkefni; grænkun fyrirtækja, netríkið Ísland og fleiri - allt örugglega ágætismál ef við ættum bara sæg af peningum og þyrftum ekki að hugsa um stöðu ríkissjóðs. Það verður að forgangsraða og þora að segja það. Þess vegna finnst mér sárt að sjá að í tillögum meiri hluta þingsins hefur innanríkisráðherra ekki verið veittur nægur stuðningur, hvað þá skilningur. Þess vegna ítreka ég og lýsi yfir miklum áhyggjum mínum varðandi þessa nýju tísku hjá ríkisstjórninni sem beitir sér nú fyrir því að ráðherrar í ríkisstjórn Íslands taki ekki þátt í umræðunni. Það er búið að lýsa því yfir af hálfu hæstv. forseta að fagráðherrarnir ætli ekki að ræða við okkur. Það lengir heldur betur umræðuna því að við fáum engin svör og þess vegna hlaðast upp spurningar til ríkisstjórnarinnar og til stjórnarmeirihlutans. Hv. þm. Magnús Orri Schram lét sjá sig hér eitt augnablik, varaformaður þingflokks Samfylkingarinnar, ég hefði gjarnan viljað spyrja hann út í málefni St. Jósefsspítala því að hann er í hans kjördæmi og hv. þingmaður á að huga að því hvernig hann sjái fyrir sér uppbyggingu á St. Jósefsspítala, hvernig hann sjái 6. gr. heimildinni beitt, en hér hverfa menn bara. Hér svara menn ekki neinu, svara engum vangaveltum hvort sem er um smærri mál eða hina stóru mynd sem menn hafa ítrekað bent á að hafi þýðingu fyrir heimilin í landinu, eins og m.a. hvernig auknar álögur á heimilin þýða auðvitað hækkun lána og hækkun á greiðslubyrði fjölskyldna og fyrirtækja. En áfram með löggæslumálin. Mér finnst sárt að sjá að lítið sem ekkert tillit hefur verið tekið til þeirra áhyggna og vangaveltna af hálfu hinna ýmsu lögreglumanna, lögreglustjóraembætta, sýslumannsembætta sem hafa verið settar fram á vettvangi allsherjar- og menntamálanefndar. Grunnöryggisþáttum landsins er ekki fullnægt. Ég vil geta þess að ég er fulltrúi Sjálfstæðisflokksins í nefnd um uppbyggingu löggæslumála sem er núna í fyrsta sinn kölluð saman, sú nefnd á að koma saman á föstudag, þ.e. ef þingfundur stendur ekki enn þá yfir þá. Ég sé hvergi í frumvarpinu neitt sem eyrnamerkt er uppbyggingu löggæslunnar, en þó samþykkti þingið í vor þingsályktunartillögu um að móta löggæsluáætlun. Hluti af því er m.a. að koma saman í þessari nefnd um uppbyggingu löggæslunnar og reyna að móta ákveðna framtíðarsýn. Það er hvergi gert ráð fyrir ákveðnu fjármagni til að byggja upp og styðja enn betur við lögregluembættin í landinu. Það er ekki gert ráð fyrir slíkri vinnu við uppbyggingu á þessu sviði inn á næsta ár og vil ég lýsa yfir mikilli vanþóknun vegna þess. Við heyrum síðan af fundum um löggæslumál eins og þeim sem haldinn var í dag og fjallaði meðal annars um hugsanleg hryðjuverk hér á Íslandi. Okkar helstu sérfræðingar innan lögreglunnar hafa verið að funda með norskum kollegum sínum og menn hafa verið að draga fram að það séu meiri líkur en minni á að framið verði svona voðaverk af einhverju tagi hér á landi á næstu fimm til tíu árum eins og kom fram í máli Jóns F. Bjartmarz, yfirlögregluþjóns hjá embætti ríkislögreglustjóra, á fundi hjá Varðbergi í dag. Það er gott að lögreglan er að leita samvinnu og upplýsinga og þekkingar annars staðar frá. Jón segir meðal annars í viðtali sem birtist á mbl.is, með leyfi forseta: „Ekki nóg að marka stefnu. Jón sagði að stjórnvöld væru að vinna að margvíslegri stefnumörkun sem tengist öryggi þjóðarinnar.“ - Fínt. - „Það er einfaldlega þannig að þessar stefnur hafa lítið gildi ef þeim fylgir ekki fjármagn. Þá verður þeim ekki hrundið í framkvæmd.“ Og ég beini þessu til hv. þm. Björns Vals Gíslasonar, formanns fjárlaganefndar. Það væri ágætt að fá viðhorf hans af því að við fáum ekki fram viðhorf hæstv. innanríkisráðherra. Hvaða umræða hefur átt sér stað innan fjárlaganefndar um eflingu og uppbyggingu löggæsluembætta? En það er bara flautað hér og raulað, vonandi þá eitthvert íslenskt popplag. 
             Í viðtalinu segir einnig, með leyfi forseta: „Jón bendir á að þegar stjórnvöld væru að meta áhættu af atburðum eins og eldgosum, hópslysum eða hryðjuverkum væru viðbrögðin alltaf þau sömu. Það þyrfti að grípa til mótvægisaðgerða. „Okkar niðurstaða eftir þessa yfirferð er að áhættustig vegna hættu af hryðjuverkum og öðrum stórkostlegum ofbeldisverkum sé óásættanleg. Áhættustigið er of hátt og það vantar mótvægisaðgerðir, sem í raun og veru verður að grípa til strax.““ Ætla menn ekki að taka mark á þessu? Ætla menn ekki í þessu tilviki sem öðrum að hlusta á löggæsluna? Það væri eftir öðru af hálfu hv. þm. Björns Vals Gíslasonar eða hæstv. ríkisstjórnar að ætla ekki að hlusta á lögregluna í þessum efnum því að þess sér ekki stað að menn ætli sér virkilega að efla löggæsluna í landinu. Hér brosir þingmaðurinn og er örugglega vafalaust stoltur af verki sínu. Það er rétt að draga fram að eitt og annað í þessu fjárlagafrumvarpi er hægt að fella sig við. En við öðru fáum við ekki svör. Það væri ágætt að fá einhver svör, að minnsta kosti útskýringar á því af hverju ákveðnir þættir eru ekki í fjárlagafrumvarpinu eða útskýringu á því af hverju menn standa til að mynda ekki við það sem er sagt á bls. 193 í fjárlagafrumvarpinu, þar sem er farið yfir markmið í ríkisfjármálum, með leyfi forseta: „Meginmarkmið áætlunar í ríkisfjármálum er fyrst og fremst að stöðva þá skuldasöfnun sem leitt hefur af hallarekstri ríkissjóðs í kjölfar bankahrunsins og snúa þeirri þróun í viðunandi afgang á afkomunni til að gera kleift að grynnka á skuldastöðunni. Þar með verður hægt að draga úr óhóflegum vaxtakostnaði og þeim ruðningsáhrifum sem hann hefur óhjákvæmilega á framlög til helstu málaflokka ríkisstarfseminnar. Einungis þannig verður unnt að treysta aftur stoðir velferðarsamfélagsins til frambúðar og styrkja stöðu ríkissjóðs.“ Þess vegna spyr ég: Af hverju nota menn ekki það sem þeir fá af veiðigjöldunum? Af hverju nota menn ekki það sem þeir fá af sölu ríkisfyrirtækja einmitt í það sem hér stendur, að grynnka á skuldum ríkissjóðs til að styrkja stoðir velferðarsamfélagsins? Af hverju er ekki verið að greiða niður skuldir í stað þess að setja enn og aftur fjármagnið í gæluverkefni ríkisstjórnarinnar? 

Virðulegi forseti. Ég ætla í þessari ræðu að fjalla um einstakt mál sem snýr að getu þjóðarbúsins til að standa skil á þeim gjaldeyri sem þarf til að greiða niður lán sem bæði ríki, sveitarfélög og fyrirtæki skulda í landinu. Mig langar að minna á það í þessu samhengi, og ég held að ég muni það alveg rétt, að sá hv. þingmaður sem fór fyrst að tala um vandamálið þegar kæmi að skiptingu þrotabúanna á gömlu bönkunum, sem stefnt var að að yrði núna um áramótin, heitir Lilja Mósesdóttir. Ég man að hún tók þetta upp fyrir margt löngu. Mér fannst að þegar hv. þingmaður vakti athygli á þessu færi kliður um salinn og menn voru kannski að draga úr því sem hún var að segja, eins og ég skildi það. Síðan kemur auðvitað í ljós að eignir erlendra aðila nema um 3 þús. milljörðum kr. Í fyrsta lagi eru 2 þús. milljarðar í gjaldeyri sem er til inn í skiptingu gömlu þrotabúanna, annars vegar í gjaldeyri og hins vegar í eignum erlendis frá, og í öðru lagi er það hin margfræga snjóhengja eins og hún er kölluð sem er bundin í íslenskum krónum sem hafa mikinn og ákveðinn vilja til að komast úr landi. Hvernig skyldu horfurnar vera á því að leysa þetta vandamál? Ég held að þetta sé mikið, erfitt og flókið mál til úrlausnar og ég held að það væri mjög mikilvægt að menn skipuðu þverpólitískan hóp sem héldi utan um þetta mál, hvort sem það væru formenn flokkanna eða aðrir. Ég tel þetta það alvarlegt verkefni. Rifjum til að mynda upp hvernig skuldabréfið milli gamla og nýja Landsbankans er. Það hefur forgang á innstæður ef illa fer. Það er pósitíft ákvæði um það í skuldabréfinu, ef eitthvað gerist hefur það forgang á innstæður. Það komu upp efasemdir þegar gengið var frá skuldabréfinu og sumir töldu að þetta væri þung greiðslubyrði á erlendum gjaldeyri sem mundi streyma úr landi á skömmum tíma. Þá kom það frá fjármálaráðuneytinu að ekki þyrfti að hafa áhyggjur af því, ekki nokkrar einustu, ekki neinar, þetta væri allt klárt og klippt og mundi ganga eftir miðað við þær áætlanir sem menn gáfu sér. Síðan gerist nokkuð undarlegt, það kemur fram í fréttum að seðlabankastjóri og Seðlabankinn telji að greiðslan af skuldabréfinu geti ógnað fjármálastöðugleika landsins, hvorki meira né minna. Það er auðvitað engin ástæða til að ræða athugasemdir stjórnarandstöðunnar í þeirri umræðu. Þegar vakin var athygli á þessu vandamáli sem væri hugsanlega í uppsiglingu var bara slegið á létta strengi, gert lítið úr því og það talað niður. En hvernig skyldi þetta birtast þinginu? Það kemur bara fram í fréttum að þetta sé verkefni sem fram undan er en Seðlabankinn muni að sjálfsögðu leysa þetta og sjá um þetta ef hann fær bara til þess nægilega mikil völd og heimildir. En það var ekki ástæða til að kynna þetta fyrir hv. fjárlaganefnd á sínum tíma. Nei, það var auðvitað algert aukaatriði. Hv. fjárlaganefnd heyrði þetta bara í fréttum. Þá spyr maður sig að því hver sé í raun heildaryfirsýnin yfir fjármál ríkisins. Ef við setjum þetta í samhengi við þá 3 þús. milljarða sem ég nefndi - eða við skulum kannski ekki ræða frekar þá 1.200 milljarða sem vilja komast úr landi því fyrir hinu er til gjaldeyrir. Ég nefndi hv. þm. Lilju Mósesdóttur en hún kom með þá tillögu að setja mjög háan skatt á útgreiðslu á þessum gjaldeyri til að ná niður snjóhengjunni því að geta þjóðarbúsins til að framleiða gjaldeyri til að standa skil á öllum þessum skuldbindingum sem sneru að gjaldeyrisjöfnuði landsins væri allt of lítil. En það var ekkert gert með það. Þá skulum við setja þetta í samhengi við horfurnar og hvernig við getum aukið framleiðslu á gjaldeyrinum. Hver eru sóknarfærin þar? Þau eru ugglaust mörg en ástandið á erlendum mörkuðum, t.d. í Evrópu þar sem eru okkar helstu viðskiptalönd í sjávarútvegi, er þannig að það eru kannski ekki svo bjartir tímar fram undan og ekkert víst að það breytist á einu, tveimur árum. Eru meiri sóknarfæri í því að fara í frekari uppbyggingu stóriðju? Jú, klárlega. En verið að nýta þau eða byggja undir þau til að geta skapað meiri tekjur? Nei, þvert á móti. Eigum við að tala næst um ferðaþjónustuna, vaxtarbroddinn sem á að hjálpa okkur mikið? Jú, það eru möguleikar þar. En það merkilega er að stjórnvöld, ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn, eru í stríði við allar þessar atvinnugreinar, hverja einustu. Fjórar atlögur hafa verið gerðar að sjávarútveginum, og við þekkjum umræðuna um stóriðjuna og svik við þá samninga sem voru gerðir í árslok 2010 þegar samið var um að fá 3,6 milljarða í fyrir fram greiddum sköttum á árinu 2010, 2011, 2012. Þá átti auðvitað að byrja að greiða til baka þegar ríkisstjórnin hætti á árinu 2013. Það liggur fyrir gagn í fjárlaganefnd og minnst er á það í nefndaráliti okkar í 1. minni hluta að eitt fyrirtækið er að hugsa um að leita réttar síns til að ná þessu til baka vegna svika hæstv. ríkisstjórnar að þeirra mati. Þannig er umhverfið. Er hugsanlegt að margir vilji fjárfesta? Já, það held ég, en hvernig hefur hæstv. ríkisstjórn komið fram við þá sem hugsanlega eru tilbúnir til þess? Ég held oft og tíðum að forsvarsmenn hæstv. ríkisstjórnar skilji ekki uppbyggingu atvinnulífsins og hversu mikilvægt atvinnulífið er, miðað við hvernig ríkisstjórnin hagar sér gagnvart atvinnulífinu. Skýrasta dæmið um þetta er kannski þegar hér urðu miklar pólitískar deilur í tengslum við fyrirtækið Magma Energy, burt séð frá því hvaða skoðun menn hafa á því, og menn fóru að klóra yfir það, eins og Vinstri grænir gera eftir á. Niðurstaða nefndar sem hafði stjórnskipulega stöðu var sú að eðlilega hefði verið staðið að málum. Þá varð uppi fótur og fit og sumir hv. þingmanna Vinstri grænna gerðu alvarlegar athugasemdir. Þá var skipaður hópur sem enginn vissi hvaða stöðu hafði og hafði enga stjórnskipulega stöðu til að fara yfir málið. Hver voru svo viðbrögð hæstv. forsætisráðherra á tröppum Stjórnarráðsins þegar kom í ljós að þetta hafði gengið eðlilega fram? Hæstv. forsætisráðherra var með lausnirnar eins og fyrri daginn. Það kæmi auðvitað alvarlega til greina að þjóðnýta fyrirtækið. Bara þjóðnýta það. Það voru skilaboðin til erlendra fjárfesta. Ég gleymi aldrei því símtali sem ég fékk í framhaldi af því frá manni sem starfar erlendis sem spurði mig: Gerið þið ykkur grein fyrir því heima á Íslandi hvaða afleiðingar svona yfirlýsingar frá hæstv. forsætisráðherra hafa? Jú, ég þóttist hafa grun um það. En eftir að hafa hlustað á reiðilestur hans um framkomu íslenskra stjórnvalda verð ég að viðurkenna, virðulegi forseti, að ég var eiginlega í hálfgerðu sjokki. Þannig fer hæstv. ríkisstjórn með möguleikana til að byggja upp atvinnulífið, skapa meiri tekjur og hagsæld fyrir fólkið í landinu. Það hefur stundum verið sagt að eftirmælin um þessa ríkisstjórn sem vísar í norræna velferð verði væntanlega þau að fólkið fer úr landi með búslóðirnar með Norrænu.

Hæstv. forseti. Ég hef í nokkrum ræðum nefnt ákveðna einstaka þætti þessa fjárlagafrumvarps og breytingartillagna við það og einkum staldrað við þau mál sem tengjast þeim málefnasviðum sem ég hef helst sinnt í þinginu. Það er kannski líka rétt að ræða málið út frá breiðari forsendum og þar velti ég því fyrst og fremst fyrir mér að hvaða leyti fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar gefur fyrirheit um að hin nauðsynlega endurreisn geti átt sér stað í íslensku efnahagslífi, að atvinnulífið geti náð vopnum sínum, að fyrirtækin geti farið að skapa meiri verðmæti og þjóðarbúið geti aukið og bætt sinn hag. Hvernig kemur fjárlagafrumvarpið inn í það? Jú, einhverjir mundu segja: Nú er loksins farið út í fjárfestingar. Nú er loksins farið út í ráðstafanir sem fela í sér að peningum er varið til verkefna sem skapa störf og skapa veltu í samfélaginu og þá einkum vísað til þeirra atriða sem eru hluti af fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar. Það eru ábyggilega einhverjir sem eru tilbúnir að koma hingað og segja: Nú er verið að setja peninga inn í framkvæmdir og fjárfestingar og það mun svo hafa jákvæð áhrif á efnahagslífið. Látum það nú vera. Ég hef í fyrri ræðum haft efasemdir um sum af þeim verkefnum sem hér eru færð undir hatt fjárfestingaráætlunarinnar. Ég efa ekki að sum þeirra eru til þess fallin að fjölga störfum á einhverjum sviðum, a.m.k. tímabundið. Það að fara út í að reisa byggingu eins og hús íslenskra fræða eða gestastofu í Vatnajökulsþjóðgarði eða eitthvað þess háttar skapar auðvitað ákveðna veltu, ákveðin störf á framkvæmdatímanum. Því neita ég ekki. Það getur ábyggilega eitthvað jákvætt falist í öllum þeim verkefnum sem tengd eru græna hagkerfinu, ég ætla alls ekki að útiloka það. Mér finnst reyndar mjög ómótað hvernig á að ráðstafa þeim peningum. Eins og ég sagði einhvern tímann fyrr í þessari umræðu þá finnst mér skýringartextinn í nefndaráliti meiri hlutans vera harla loðinn og fátt þar sem hönd á festir, hvað varðar þessi grænu verkefni og nýtingu þeirra fjármuna sem á að verja í þau. Það er talað um að veita 500 millj. í stofnframlag til stofnunar græns fjárfestingarsjóðs. Ég veit ekkert meira um þann sjóð. Ég veit ekkert hvernig þeim peningum verður ráðstafað. Ég veit ekki á hvaða lagagrundvelli á að byggja þann sjóð, ekkert hefur komið fram um það. Ég veit ekki hvernig forsætisráðuneytið ætlar að úthluta 280 millj. sem tengjast ýmsum verkefnum tengdum græna hagkerfinu. Ég las auðvitað, eins og aðrir hv. þingmenn, skýringartextann sem fylgir meirihlutaálitinu en ég fékk harla lítið út úr honum, ekkert sem hönd á festir. Þar var raðað saman fallegum orðum í svona 20 línur, en þar var ekkert sem hönd á festir, ekkert sem gaf mér til kynna hvernig þessum peningum yrði raunverulega varið. Sama má segja um fleiri verkefni. En ég útiloka ekki að a.m.k. hluti þeirra peninga sem verja á í fjárfestingaráætlunina á næsta ári geti með einhverjum hætti haft jákvæð áhrif í hagkerfinu, ég ætla ekki að útiloka það. En það er bara ein hlið á peningnum. Hvaða áhrif hafa aðrar ráðstafanir sem tengjast þessu fjárlagafrumvarpi? Hvaða áhrif hefur t.d. það sem kallað er nýjar tekjur, sem á að ná í með skattbreytingum sem tengjast fjárlagafrumvarpinu? Er það ekki svo að þar á að sækja milljarða og aftur milljarða í viðbótarskatta, einkum frá atvinnulífinu? Getur verið að það sem er að gerast hér sé að verið sé að taka kannski 8, 9 eða 10 milljarða út úr rekstri arðbærra fyrirtækja í atvinnulífinu til að setja í óviss verkefni? Kannski ekkert öll galin, en alla vega verkefni sem óvíst er um í sumum tilvikum hver arðsemi er af. Svo á ekki að setja allt til baka í atvinnustarfsemi sem tekið er frá atvinnulífinu í nýjum sköttum. Ó, nei, kannski helminginn, kannski minna en það. Ef við tökum summuna af þessu reikningsdæmi - jafnvel þó öll verkefnin sem talin eru upp undir liðnum fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar á næsta ári væru fín og arðbær og til þess fallin að auka verðmætasköpun í þjóðfélaginu, sem þau eru ekki. Sum þeirra eru það augljóslega ekki en sum kunna að vera það. En jafnvel þó þau væru öll hin fínustu fjárfestingarverkefni þá er engu að síður um það að ræða, ef við lítum á þau sem framlag til atvinnulífsins, framlag til verðmætasköpunar í samfélaginu, þá er það helmingi lægri upphæð en er verið að taka út úr arðbærum rekstri í auknum sköttum. Það er umhugsunarefni. Þegar hin stórkostlega fjárfestingaráætlun kemur til sögunnar þá er hún gerð þannig að stjórnmálamennirnir, stjórnvöld taka segjum, bara til að rúnna hlutina af, 10 milljarða út úr atvinnulífinu, úr arðbærri starfsemi og setja svo 5 til baka í starfsemi sem stjórnmálamennirnir telja sjálfir að kunni að vera arðbær, geti hugsanlega verið það. Ég veit ekki hvort áhrifin af þessum breytingum bæði á tekjuhlið og útgjaldahlið komi til með að vera jákvæð fyrir hagvöxt og verðmætasköpun í landinu. Ég leyfi mér reyndar að efast um það og þegar maður horfir á aðra þætti, hvaða áhrif þessar skattbreytingar hafa á einstakar greinar, þá er augljóst að þær hafa ekki jákvæð áhrif. Við þurfum ekki að fara mörgum orðum um áhrifin á ferðaþjónustuna af þeim skattbreytingum sem þar eru í bígerð. Við horfum á áhrif breytinga á tryggingagjaldi. Það er reyndar jákvætt að þar er með annarri hendinni verið að skila til baka til atvinnulífsins hluta atvinnutryggingagjalds. Það er gert með vinstri hendinni en með hægri hendinni er megnið af því tekið aftur inn til ríkisins í formi hækkunar á almennu tryggingagjaldi. Ríkisstjórnin þykist vera að standa við fyrirheit gagnvart atvinnulífinu, bæði Samtökum atvinnurekenda og launafólki, með því að lækka atvinnutryggingagjaldið en þá fylgir óvart sá böggull skammrifi að verið er að ná aftur í megnið af þeirri upphæð sem við getum orðað sem svo að verið sé að skila til baka til atvinnulífsins. Það sem er afhent með annarri hendinni er tekið burt með hinni. Auðvitað er ekki um neinar raunverulegar efndir að ræða á þeim fyrirheitum sem gefin voru við gerð kjarasamninga 2011. Það er eiginlega hlálegt að ríkisstjórnin skuli reyna að halda því fram að verið sé að standa við yfirlýsingar um það þegar vissulega er verið að lækka atvinnutryggingagjaldið en almenna tryggingagjaldið er hækkað á móti. Fyrirtækinu sem borgar gjaldið má í sjálfu sér standa á sama þegar það greiðir upphæðina hvort þetta heitir almennt tryggingagjald eða atvinnutryggingagjald. Mönnum má standa á sama um það. Þannig að þetta er bara sjónarspil. Svo eru auðvitað fleiri gjöld í þessu. Við þekkjum umræðuna um fjársýsluskattinn og við eigum eftir að taka hana. Þar er um skattahækkun að ræða. Við þekkjum umræðu um framlengingu á ýmsum auðlinda- og umhverfisgjöldum, þar sem gefin höfðu verið fyrirheit um að gjöldin væru tímabundin en nú er verið að gera þau varanleg, og svo má lengi telja. 
             Hæstv. forseti. Ég lýk hér máli mínu en mun 

Virðulegi forseti. Það er kannski ekki alveg gagnslaust hjá okkur stjórnarandstæðingunum að ræða þessi mál. Ég ber þá von í brjósti að virðulegur forseti sem hefur setið hér og hlýtt á umræðuna beri skilaboð inn í þingflokk sinn næst þegar þingflokksfundur verður haldinn.

Forseti mun taka það til vinsamlegrar athugunar.

Það þykir mér vænt um. Ef ég má þá í framhaldi, með leyfi forseta, vekja athygli á nokkrum atriðum sem ég tel að vera ættu til umhugsunar fyrir þingflokk Vinstri grænna. Ég er viss um að virðulegur forseti getur sett málið í þann búning að það megi til árangurs horfa að benda á eins og hér var gert og gert hefur verið að forgangsröðunin í frumvarpinu er ekki rétt. Ekki er verið að forgangsraða þeim takmörkuðu fjármunum sem við höfum til skiptanna. Það eru verkefni sem við þurfum svo augljóslega að setja meiri fjármuni í, það eru önnur verkefni sem svo augljóslega mega bíða. Við þurfum einkum og sér í lagi að endurskoða á sviði heilbrigðismálanna og heilsugæslunnar en einnig á sviði menntamála. Síðan eru fjölmörg verkefni sem hér hafa verið rakin sem má svo auðveldlega bíða með og ráðast í síðar. Mörg þeirra eru reyndar ágætisverkefni en það er skynsamlegra að forgangsraða. Ég er afskaplega ánægður að heyra að virðulegur forseti er tilbúinn að fara með þau skilaboð inn í þingflokk sinn. Ég held reyndar að mikilvægt sé að vekja athygli hv. þingmanna Vinstri grænna á ummælum og athugasemdum forseta Alþýðusambandsins sem ég hef alloft gert að umræðuefni, því miður fyrir tómum sal vegna þess að ég hef í raun og sann verulegar áhyggjur af því að ef frumvarpið verður að lögum. Ef áhrifin eru þau sem forustumenn Alþýðusambandsins og Samtök atvinnulífsins hafa lýst lendum við út af eina ferðina enn í þessu öllu saman. Þá rætist það sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur spáð og bent á, þá fer af stað víxlverkan launa og verðlags, þ.e. við reynum að bæta okkur upp verðbólguþróunina með launahækkunum sem ýta undir verðbólgu sem kalla aftur á launahækkanir. Þannig keyrum við beint út af. Það má ekki gerast. Því er enn hægt að afstýra, það er hægt að breyta því. Það er ekki þannig að fjárlagafrumvarpið sé svo greypt í stein að ekki megi hreyfa neitt við því. Það er vel hægt og við höfum nægan tíma á næstu dögum og vikum til að endurskipuleggja það þannig að við komumst hjá því að lenda í slíkum vanda. Því bið ég yður, virðulegi forseti, lengstra orða að færa þessi skilaboð inn í þingflokk Vinstri grænna úr því að hv. þingmenn Vinstri grænna hafa ekki séð sér fært að vera með okkur í umræðunni. Það sem er kannski verst er að við Íslendingar höfðum mjög gott tækifæri til að vinna okkur út úr vandanum sem við vorum komin í, með allt öðrum hætti en raun varð á. Þannig er með flestar Evrópuþjóðirnar. Þær eru of skuldsettar, ríkissjóðir þeirra eru of skuldsettir. Á sama tíma er aldurssamsetning þessara þjóða þannig að sífellt verður erfiðara að standa við lífeyrisskuldbindingar o.s.frv. Við þekkjum umræðuna um stöðu margra Evrópuríkjanna og einkum og sér í lagi evruríkjanna við Miðjarðarhafið. Ríkissjóðir þessara landa eru neyddir til að skera niður. Ekki verður undan því vikist vegna þess að vaxtabyrðin er of þung. Menn hafa haft af því áhyggjur að sá niðurskurður mundi valda auknum og harkalegri samdrætti á meðan það gengi yfir. Fyrir því hafa verið færð ágæt rök. Þegar fjármálaóveðrið skall á okkur var staðan sú á Íslandi að ríkissjóður var allt að því skuldlaus og við vorum með öflugt lífeyrissjóðakerfi. Við vorum jú ein af fyrstu þjóðunum sem lentu í þessu. En í framhaldinu, eftir að höggið féll á okkur og samdráttur varð í tekjum og skuldirnar uxu áttum við þó ákveðinn leik. Það var leikur sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn benti strax á, það var leikur sem Samtök atvinnulífsins og ASÍ bentu strax á. Hver var hann? Það var hagvaxtarleikurinn. Það var sá leikur sem íslenska þjóðin átti og gat leikið, þ.e. að vinna sig út úr vandanum með því að hagvöxtur yrði hér mjög myndarlegur. Hvers vegna var það mögulegt? Vegna þess að við búum svo vel að aldurssamsetning þjóðarinnar er afar heppileg og auk þess höfum við miklar náttúrulegar auðlindir sem við getum nýtt, alveg sérstaklega hvað orkuna varðar þar sem við getum bætt í nýtinguna. Á sama tíma er sú staða uppi að við erum með gjaldmiðil sem endurspeglar ástand gjaldeyrismála og gefur þar með útflutningsgreinunum meiri möguleika. Það þýðir að hægt hefði verið að koma allt öðruvísi að uppbyggingu efnahagsmála hér. Ef gripið hefði verið til réttra aðgerða, og þær aðgerðir lágu á borðinu, hefði verið hægt að ná þeim hagvexti sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn benti sannarlega á að ætti að vera mögulegt að ná og þá hefði verið hægt að ná þeim hagvexti sem Samtök atvinnulífsins og ASÍ sögðu að nauðsynlegt og mögulegt væri með undirritun kjarasamninga. Þar með hefðu tekjur ríkissjóðs vaxið verulega. Er á það slegið að hefðu spár um hagvöxt sem gerðar voru í upphafi gengið eftir miðað við það sem stefnir í hefði íslenska hagkerfið verið 100 milljörðum stærra við árslok 2013. Ef það hefði orðið raunin hefði ríkissjóður fengið tugi milljarða í tekjur umfram það sem annars er og það án skattahækkana. Það eru tekjur sem komið hefðu til vegna þess að hagkerfið hefði verið stærra og þannig hefðum við getað unnið okkur út úr þessu. Þannig hefðum við getað komið í veg fyrir að skuldirnar hefðu hrannast upp eins og raun ber vitni. Skuldirnar máttu ekki aukast svona mikið. Hvers vegna ekki? Vegna þess að þar með verður miklu erfiðara að afnema gjaldeyrishöftin af því að þegar skuldirnar eru orðnar þetta miklar liggur fyrir að vaxtakostnaðurinn mun aukast þegar gjaldeyrishöftunum verður aflétt. Með öðrum orðum: Efnahagsstefnan er röng. Áherslurnar eru rangar. Þess vegna er fjárlagafrumvarpið líka rangt. Þess vegna náum við ekki þeim markmiðum sem við þurfum að ná og urðum að ná, og það sem meira er, sem við gátum náð. Þá stöndum við eftir með fjárlagafrumvarp sem er verðbólguhvetjandi, sem hækkar lán heimilanna, sem dregur úr möguleikum okkar til að auka atvinnu í landinu, sem stefnir kjarasamningum í voða. Það er fjárlagafrumvarp sem hæstv. atvinnumálaráðherra segir að sé glæsilegt. Ég býð ekki í það ef hæstv. ráðherra þætti frumvarpið frekar slæmt. Ég veit ekki hver staða okkar væri þá. En ég ítreka að við höfum tíma til að breyta og ég treysti á að virðulegur forseti beri skilaboð inn í þingflokk sinn um það.

Virðulegur forseti. Við ræðum frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2013. Ég verð að játa að mér þykir miður að geta ekki átt orðastað við stjórnarliða um hvaða skoðun þeir hafa almennt á fjárlagafrumvarpinu. Sárafáir þeirra hafa látið sér detta í hug að taka til máls um fjárlagafrumvarpið á þeim dögum sem það hefur verið til umræðu til að láta í ljós skoðanir sínar. Annaðhvort eru allir stjórnarliðar alveg hjartanlega sammála því sem stendur í fjárlagafrumvarpinu eða að fólk hefur ekki lesið það, veit ekki hvað í því stendur og tekur þar af leiðandi ekki til máls. Ekki veit ég hvort er, en hins vegar er hægt að telja á fingrum annarrar handar þá fulltrúa stjórnarinnar sem tekið hafa þátt í umræðu um frumvarp til fjárlaga. Ég ætla að gera að umtalsefni varnaðarorð frá Seðlabanka Íslands. Seðlabankinn varar við auknum útgjaldaþrýstingi í tengslum við komandi þingkosningar og segir að óvíst sé hver aðkoma stjórnvalda verði að kjarasamningum sem hugsanlega verða endurskoðaðir. Síðan varar Seðlabankinn einnig við því að ekki sé gert ráð fyrir útgjöldum vegna nýs Landspítala eða Íbúðalánasjóðs. Einnig er bent á að óvissa ríki um þróun fjármagnskostnaðar hins opinbera vegna þess að ekki hafi tekist að ná tökum á verðbólgu og að eins sé óvissa um gjaldeyrishöft. Það hefði verið áhugavert að heyra skoðanir stjórnarliða almennt á varnaðarorðum Seðlabankans. En varnaðarorð Seðlabankans ná til fleiri þátta. Bankinn telur að nokkur óvissa sé um forsendur fjárlaga og að hætt sé við að verr gangi við að ná jöfnuði í rekstri hins opinbera þar sem stjórnvöld hafi ekki innleitt formlega fjármálareglur. Ég undirstrika það. Seðlabankinn leggur áherslu á að þær verði að innleiða til að styrkja fjármálagerðina og efla aðhald og aga í rekstri hins opinbera. Hins vegar kemur fram á bls. 16 í Stefnu og horfum, sem fylgir frumvarpi til fjárlaga, að fjármálaráðuneytið hafi um nokkurt skeið unnið að endurskoðun fjárreiðulaga, nr. 88/1997, og að haft hafi verið víðtækt samráð um það verkefni, ekki síst við fjárlaganefnd. En hins vegar er sagt að frumvarpið byggist í öllum meginatriðum á tillögum sem lagðar hafi verið fram af stýrinefnd sem skipuð var í nóvember 2011. Nú er desember 2012 og enn bólar ekki á því frumvarpi sem Seðlabankinn leggur þó áherslu á að lagt verði fram og að reglur til að styrkja fjárlagagerðina verði innleiddar. Í Stefnu og horfum um fjárlagagerð stendur jafnframt að frá því að lög um fjárreiður ríkisins, nr. 88/1997, tóku gildi hafi alþjóðlegar kröfur um stefnumörkun í opinberum fjármálum og áreiðanleika fjárhagslegra upplýsinga aukist til muna. Þar segir og að áætlun um lækkun fjárlagahalla á Vesturlöndum hafi ítrekað brugðist og að fjárlagahalli hafi reynst regla frekar en undantekning þróaðra ríkja undanfarin ár og jafnvel áratugi. Jafnframt segir, og ber mér að leggja áherslu á það, með leyfi forseta: „Forsenda sjálfbærni opinberra fjármála er að settar verði skýrar reglur um öflun, meðferð og ráðstöfun opinberra fjármuna, sem nái bæði til ríkis og sveitarfélaga.“ Við sem hér stöndum, bæði þeir sem vinna innan fjárlaganefndar sem og aðrir þingmenn, hljótum að kalla eftir því að menn ljúki endurskoðun fjárreiðulaga, nr. 88/1997, með það að markmiði að styrkja fjárlagagerðina og efla aðhald og aga í rekstri hins opinbera. Þess er þörf nú sem aldrei fyrr því að það er nokkuð ljóst að hagkerfið hér á landi líður fyrir mjög skuldsettan ríkissjóð. Það er öllum ljóst þó að menn greini kannski á um hvaða leiðir fara á til draga á úr halla á skuldsetta ríkissjóði. Ríkisstjórnin setti sér ákveðin markmið um frumjöfnuð og heildarjöfnuð og við getum verið sammála um að það á að vera forgangsmál að ná jákvæðum heildarjöfnuði í ríkisfjármálum svo unnt sé að lækka skuldir ríkisins. Til að svo megi verða eru tvær leiðir færar: Annars vegar þarf greiðsluafkoma ríkissjóðs að skila afgangi, sem hún gerir að mjög takmörkuðu leyti eða ekki og hefur ekki gert undanfarin ár, eða þá að verja þarf eignum ríkissjóðs, arði eða söluandvirði til uppgreiðslu skulda. Hvorugt þessara atriða birtist í fjárlögum ársins 2013, því miður. Það sýnir okkur enn aukna skuldasöfnun ríkissjóðs og þó eigum við eftir að taka inn í fjárlagafrumvarpið þegar framreidda 13 milljarða ríkisstjórnarinnar til að efla eiginfjárstöðu Íbúðalánasjóðs. Í náinni framtíð þarf að leggja enn frekar inn í þann sjóð. Einnig eigum við eftir að fá inn fjármuni vegna nýs Landspítala og samkvæmt síðustu fréttum, sem hafa reyndar ekki enn verið ræddar í þingsal eða í fjárlaganefnd, hefur verið horfið frá svokallaðri einkaframkvæmd sem menn veltu fyrir sér að fara í við byggingu nýs Landspítala. Þess í stað verður farið í hefðbundnar, opinberar framkvæmdir. Svo virðist sem skuldasöfnun ríkissjóðs muni enn aukast til lengri tíma litið nema menn hverfi frá þeim áætlunum sem lagt er upp með. Á ég bágt með að sjá að það gerist. Það er margt í þá veru sem ég hefur kosið að eiga orðastað um við hinn almenna stjórnarliða sem ber að lokum ábyrgð á fjárlögunum og greiðir þeim væntanlega atkvæði sitt. Enn hafa þó sárafáir stjórnarliðar tjáð sig um fjárlögin og þá til þess eins að mæra þau. Þá er spurningin: Af hverju eru skoðanir svona gerólíkar á því hvað stendur í fjárlagafrumvarpinu og hvað það mun hafa í för með sér? Er það enn og aftur það að í pólitík greinir menn á um leiðir að markmiðum? Erum við svo blind sem erum andsnúin frumvarpinu og teljum að það kalli á auknar skuldir ríkissjóðs og að fjárfestingaráætlunin kalli líka á aukin umsvif og rekstur ríkisins en hitt, eða er hér eitthvað sem hinir vilja ekki sjá?

Virðulegi forseti. Ég sagði í ræðu minni áðan að ég saknaði þess mjög að heyra ekki sjónarmið þingmanna stjórnarliðsins og ráðherra, og svör þeirra við ábendingum, gagnrýni og spurningum sem við sem höfum tekið þátt í umræðunni í dag höfum lagt fram. Það eru spurningar af fjölmörgum toga. Það var ekki nægilega nákvæmt hjá mér þegar ég sagði að engir stjórnarliðar hefðu tekið þátt í umræðunni á þessum degi. Það var ekki nákvæmt vegna þess að hv. þm. Jón Bjarnason, fyrrverandi hæstv. ráðherra, tók sannarlega þátt í umræðunni. Ég hafði vikið að því í máli mínu að mjög margt ámælisvert væri að finna í fjárlagafrumvarpinu sem sneri að þremur háskólum í Norðvesturkjördæmi: Háskólanum á Bifröst, Landbúnaðarháskólanum á Hvanneyri og Háskólanum á Hólum. Hæstv. fyrrverandi ráðherra og hv. þm. Jón Bjarnason svaraði því svona, með leyfi virðulegs forseta: „Ég harma að þær tillögur sem nú liggja fyrir í fjárlagafrumvarpinu varðandi þessar stofnanir eru með öllu óviðunandi og sýna fádæma fávisku um þá starfsemi sem þarna á sér stað, með þeim niðurskurði sem þar er viðhaldið.“ Þetta er það síðasta sem hefur heyrst til stjórnarliða í dag. Það er sá mikli áfellisdómur sem hv. þm. Jón Bjarnason fellir yfir ríkisstjórninni, sem hann þó styður, og er auðvitað til marks um stöðuna sem fjárlagafrumvarpið er komið í. Hér er ekkert verið að klípa utan af hlutunum og ekki verið að skafa utan af neinu. Það er sagt umbúðalaust og undanbragðalaust hver ástæðan sé fyrir því að fjárlagafrumvarpið er þannig úr garði gert eins og við sjáum það núna, eftir að hv. fjárlaganefnd og meiri hluti hennar hafa birt sínar tillögur. Þær tillögur lýsa hvorki meira né minna en hreinni fávisku. Það er í raun og veru það sem hv. þm. Jón Bjarnason er að segja. Ég lít þannig á að með þögn sinni í dag hafi stjórnarliðar í rauninni verið að samþykkja þennan mikla palladóm sem hv. þingmaður, og fyrrverandi hæstv. ráðherra, fellir yfir fjárlagafrumvarpinu í mjög veigamiklum atriðum. Mér finnst ástæða til að undirstrika það og vekja athygli á þeim ummælum hæstv. fyrrverandi ráðherra vegna þess að hann er meðal annars að fjalla um málaflokka sem hann er mjög kunnugur og getur þess vegna trútt um talað. Það eru auðvitað fjölda margir þættir sem fróðlegt væri fyrir okkur að fjalla aðeins um í umræðunni um fjárlagafrumvarpið og á vissan hátt er ég að því leytinu þakklátur stjórnarliðum fyrir að hafa ekki verið mikið að trufla okkur í umræðunni um þau mál. Þótt ræðutíminn hafi verið 40 mínútur, 20 mínútur og nú 10 mínútur, þá hefur svo sannarlega ekki veitt af honum til að fara yfir ýmsa efnisþætti sem fjárlagafrumvarpið hefur að geyma. Líka núna eftir meðhöndlun meiri hluta fjárlaganefndar í umboði ríkisstjórnarinnar. Eitt af þeim atriðum er mál sem mér hefur verið mjög hugleikið og það er húshitunarkostnaðurinn. Ég vil setja það í samhengi við þá umræðu sem ég hóf aðeins áðan um hugmyndir ríkisstjórnarinnar um arðgreiðslur ríkisfyrirtækja inn í ríkissjóð. Ég vek athygli á því að tveimur orkufyrirtækjum, Orkubúi Vestfjarða og Rarik, er ætlað að borga um 370 millj. kr. inn í ríkissjóð á þessu ári í formi arðgreiðslna. Orkubú Vestfjarða borgaði í fyrra 46 millj. kr. af 2 milljarða kr. tekjum. 46 millj. kr. af 277 milljón kr. hagnaði og næsta ár er sem sagt áætlað að þær greiðslur muni nema 60 millj. kr., það er að segja rúmlega 100 millj. kr. á tveimur árum sem er þá í kringum 40% af árlegum hagnaði þess fyrirtækis miðað við hagnaðinn sem varð á árinu 2011. Rarik á að borga 310 millj. kr. á næsta ári og þetta er gert þrátt fyrir að á vegum beggja fyrirtækjanna blasi við gríðarleg verkefni. Ég fékk til dæmis svar við fyrirspurn á dögunum, sem ég lagði fyrir hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, um þau áform sem uppi væru um þrífösun rafmagns í landinu. Það er gífurlegt hagsmunamál fyrir hinar dreifðu byggðir og ljóst mál að kostnaðurinn við þrífösunina sem ætlunin er að ráðast í fram til ársins 2035 nemur kannski um 15 millj. kr. Með þeim arðskröfum sem verið er að gera til þessara tveggja fyrirtækja er auðvitað augljóst mál að öllum áformum um uppbyggingu á því sviði mun seinka. Það er einfaldlega þannig að menn geta ekki notað sömu krónuna nema einu sinni. Þegar búið er að taka svo stóran hluta af hagnaði fyrirtækjanna og ráðstafa honum inn í ríkissjóð mun það auðvitað koma niður á fjárfestingargetu þeirra og möguleikum til að takast á við á þau verkefni sem blasa við, t.d. í endurnýjun á raflínum og í því að byggja upp innviði í raforkuframleiðslu um landið. Það mun fyrir vikið síðan tefja alla atvinnulega uppbyggingu á þeim svæðum sem Orkubú Vestfjarða annars vegar og Rarik hins vegar þjóna og er meira og minna allt svæðið utan höfuðborgarsvæðisins. Það segir okkur auðvitað að þarna er eins og menn geti aldrei skoðað heildarhagsmuni. Þær hugmyndir um stórkostlegar arðgreiðslur þessara tveggja fyrirtækja munu því hafa veruleg áhrif á möguleika þeirra til að standa fyrir nauðsynlegri fjárfestingu sem þarf að eiga sér stað á allra næstu árum og þörfin kallar á hvarvetna. Það hefur líka önnur áhrif. Við vitum að húshitunarkostnaður hefur sligað um það bil 10% þjóðarinnar. Um það bil 30 þúsund manns búa við húshitunarkostnað sem er kannski þrefaldur, fjórfaldur miðað við það sem gerist til að mynda á orkuveitusvæði Orkuveitu Reykjavíkur. Í þeim efnum hefur ríkisstjórnin staðið sig afar illa, svo ekki sé nú meira sagt, því að sá húshitunarkostnaður hefur hækkað verulega á undanförnum árum og fyrir því eru þrjár meginástæður. Í fyrsta lagi sú að búið er að draga úr niðurgreiðslum til húshitunarkostnaðar, frá árinu 2008 og fram á þennan dag, um 530 millj. kr. að núvirði. 530 millj. kr. meira var varið til niðurgreiðslu á húshitunarkostnaði á árinu 2008 en gert er ráð fyrir í þessu fjárlagafrumvarpi. Jafnvel þótt eitthvað sé verið að bæta í núna milli 1. og 2. umr. mun það ekki vega upp á móti nema litlu broti af þeirri skerðingu sem hefur átt sér stað í niðurgreiðslunum á þeim tíma. Í annan stað hafa auðvitað orðið verðlagshækkanir sem þessi fyrirtæki eins og önnur hafa orðið að bera og hafa því orðið að hækka sína taxta. Það hefur að sjálfsögðu með beinum hætti að bitnað annars vegar á fjárhagsstöðu atvinnulífsins á þeim svæðum og hins vegar á pyngju heimilanna sem hafa orðið að bera þyngri byrðar bæði vegna rafmagnskaupa almennt og síðan vegna húshitunarkostnaðarins. Í þriðja lagi er það hitt að ríkið hefur tekið ákvörðun um að leggja sérstaka nýja skatta á þau fyrirtæki eins og önnur orkufyrirtæki í landinu. Það hefur líka stuðlað að því að gjaldskrár fyrirtækjanna hafa hækkað í kjölfarið og enn aukið þann kostnaðarlið, þann sára kostnaðarlið, sem bæði fyrirtæki og almenningur á þeim svæðum hafa þurft að bera. Ekki nóg með það, til viðbótar við allt þetta er líka verið að fleyta fram, í samræmi við það sem gert hefur verið á undanförnum árum af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, sérstökum arðgreiðslum sem fyrirtækjunum er ætlað að inna af hendi. Fyrirtæki eins og Orkubú Vestfjarða og Rarik eiga að borga á næsta ári 370 millj. kr. í arðgreiðslur til ríkissjóðs, til eigenda sinna, sem auðvitað mun hafa sömu áhrif og skattahækkanirnar, lækkun niðurgreiðslna og verðlagshækkanirnar hafa haft í för með sér. Þannig að hér eru fjórar aðgerðir sem ríkisstjórnin ber að nokkru leyti ábyrgð á. Auðvitað ekki á verðlagshækkunum eingöngu, þótt hún hafi stuðlað að þeim, en hún ber fulla ábyrgð á lækkun niðurgreiðslnanna, hækkun skattanna og á því að verið er 

Herra forseti. Ég hafði hugsað mér að fjalla örlítið um menntamálin og vísindamálin en ég ætla að bíða aðeins með þau og geymi þau þar til ég fer í næstu ræðu. Ég var að fletta yfir tillögur sem tengjast nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar. Eins og ég gat um í síðustu ræðu minni eru þær tillögur sem við ræðum um, breytingarnar á milli 1. og 2. umr., náttúrlega fyrst og fremst tillögur ríkisstjórnarinnar. Við vitum það alveg og þess vegna höfum við verið að kalla eftir viðhorfum og sjónarmiðum hæstv. ráðherra. Gott og vel, en þegar maður reynir síðan að rýna inn á milli þá velti ég fyrir mér: Hvar eru tillögur þingsins? Hvar eru tillögur þingsins, forsætisnefndar, varðandi fjárlagaumræðuna? Ég vil minna á að hér hefur ekki sjaldan verið rætt um og bent á skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, rætt um þá vinnu sem átti sér stað innan þingsins, og menn hafa talað um 63:0, um það hvernig eigi að koma málum í farveg. En ekki síst hefur umræðan innan þingsins verið sú að efla eigi Alþingi en ekki veikja það á kostnað framkvæmdarvaldsins. Ég hefði haldið að meiri hluti fjárlaganefndar færi að sýna þeim sjónarmiðum ákveðinn skilning og ákveðna virðingu og mundi strax eftir 1. umr. draga fram tillögur þingsins, draga fram mikilvægi þeirra til að efla sjálfstæði þingsins. Það er gríðarlega mikilvægt að tekið sé tillit til þeirra tillagna sem Alþingi leggur fram með forseta Alþingis í broddi fylkingar. Ég er ekki að tala um að taka eigi tillit til allra tillagna en að um þær skuli fjalla. Ég veit að þeim tillögum sem komu frá forsætisnefnd hefur verið frestað til 3. umr. Er það smart? Er það smart að láta Alþingi bíða, að láta tillögur Alþingis bíða, löggjafarsamkomunnar, en skófla síðan öllu inn sem hæstv. ríkisstjórn vill koma inn. Um að gera að forgangsraða í þágu ríkisstjórnarinnar en ekki í þágu löggjafarsamkomunnar. Mér finnst þetta merkileg forgangsröðun og vil einfaldlega vekja athygli á því. Og þegar við sjáum þær tillögur frá forsætisnefnd Alþingis, sem tekin hefur verið ákvörðun um að fresta til 3. umr., þá eru það náttúrlega svolítið forvitnilegar tillögur sem hv. fjárlaganefnd ætlar síðan að fjalla um. Þess vegna hefði nú verið forvitnilegt að fá að heyra sjónarmið hv. formanns fjárlaganefndar um hvaða sjónarmið búa að baki því að fresta þessu til 3. umr. og hvaða viðhorf hann hefur gagnvart tillögum þingsins því að tvær lykilstofnanir þingsins, þ.e. umboðsmaður Alþingis og ríkisendurskoðandi, eru einmitt til þess að styðja og efla sjálfstæði þingsins, ekki síst gagnvart framkvæmdarvaldinu. Það getur vel verið að menn segi: Það kemur vel á vondan að maður skuli beina þessu til hv. formanns fjárlaganefndar því að það er nú ekki þannig að menn hafi beinlínis verið að styrkja til dæmis Ríkisendurskoðun, sem er ein helsta stofnun til stuðnings Alþingis, með ummælum sínum. Það hefur beinlínis verið talað niður til Ríkisendurskoðunar. Menn hafa verið ósáttir við ákveðna málsmeðferð og hafa reynt að draga mjög úr trúverðugleika Ríkisendurskoðunar sem að mínu mati er afar alvarlegt, grafalvarlegt, að menn hafi verið að gera það. Það er bara þannig. Þegar maður sér núna ýmsar tillögur frá forsætisnefnd, eins og ég gat um áðan, hugsanlega einhverjar sem á ekki endilega að taka tillit til - ég vil sérstaklega vekja athygli á þessum tveimur sjálfstæðu stofnunum, undirstofnunum Alþingis, þ.e. umboðsmanni Alþingis og Ríkisendurskoðun - er vert að hafa í huga í því samhengi að það hljóta að koma upp spurningar um þær tillögur forsætisnefndar Alþingis gagnvart Ríkisendurskoðun og umboðsmanni Alþingis, sem hafa verið frekar ósparar á gagnrýni gagnvart framkvæmdarvaldinu. Hvernig viðbrögð munu þær undirstofnanir þingsins fá hjá hv. fjárlaganefnd og þá sérstaklega meiri hluta fjárlaganefndar sem ræður þar öllu innan nefndarinnar? Ef við rifjum upp söguna sem var fyrr á þessu hausti þá er alveg ljóst að Sveinn Arason ríkisendurskoðandi hefur oftar en einu sinni gagnrýnt ráðherra, ekki síst Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs fyrir ýmis verk sín. Í einu tilvikinu kallaði hann aðgerðir ráðherraflokksins algjörlega ólíðandi og í öðru tilviki sakaði ríkisendurskoðandi annan ráðherra um vinnubrögð sem væru nú aldeilis ekki til fyrirmyndar eða til þess fallin að auka tiltrú almennings á stjórnsýslunni. Við vitum og þekkjum gagnrýni hv. þm. Björns Vals Gíslasonar á Ríkisendurskoðun og ég vil gagnrýna þá gagnrýni Björns Vals því að ég held að hann hafi gengið allt of langt í aðhaldi sínu gagnvart ríkisendurskoðanda, eiginlega 

Forseti telur að ræðumaður ætti að líta á það sem hól ef forseta er skemmt.

Það er gott að hæstv. forseti hafi húmor, dagur er að hefjast og það er gott að menn fari glaðir og bjartir inn í daginn og með húmorinn í lagi. En það verður samt að segjast eins og er að ég lít það mjög alvarlegum augum hvernig aðkoma þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs var í þeirri aðför. Og það var ekki um annað að ræða en aðför gagnvart ríkisendurskoðanda. Það er ágætt að hafa húmor fyrir ákveðnum hlutum en við megum samt ekki gleyma því sem málið allt snýst um. Við skulum draga það fram að Ríkisendurskoðun er eftirlitsstofnun sem heyrir undir Alþingi og má örugglega telja hana eina mikilvægustu undirstofnun okkar. Alþingi leitar reglulega til ríkisendurskoðanda eftir áliti í sambandi við gerð fjárlaga en stofnunin er einnig í því hlutverki að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu og þá ekki síst því sem ráðuneytin og ráðherrarnir eru að gera alla jafna. Á síðustu árum hefur Ríkisendurskoðun oftar en einu sinni, eins og ég gat um áðan, gert mjög alvarlegar athugasemdir við framgöngu ráðherra Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og þeir kunna henni ekki alltaf miklar þakkir fyrir. Haustið 2009 samþykkti ríkisstjórnin áætlun um byggingu hjúkrunarheimila með samtals 361 hjúkrunarrými í níu sveitarfélögum á árunum 2010–2013. Þá var áætlaður kostnaður við framkvæmdir um 9 milljarðar kr. Áformað var að fara í það verkefni með þeim hætti að viðkomandi sveitarfélög önnuðust hönnun og byggingu heimilanna í samræmi við viðmið velferðarráðuneytisins en að Íbúðalánasjóður lánaði síðan til framkvæmdanna. Framkvæmdasjóði aldraðra og einnig velferðarráðuneytinu var síðan ætlað að greiða húsaleigu næstu 40 ár til viðkomandi sveitarfélaga og reiknaðist hún sem ígildi stofnkostnaðar. Ef fara ætti í þessa framkvæmd eins og menn ætluðu sér af hálfu ríkisstjórnarinnar hefði skuldbindingin aldrei komið fram í ríkisreikningi. Þessi leið hefur stundum verið kölluð - ég vona að það sé ekki fyndið í augum hæstv. forseta - gríska leiðin, en hún gengur einmitt út á að skuldbinda ríkissjóðs án þess að skuldirnar komi fram í bókhaldi ríkissjóðs með beinum hætti. Ríkisendurskoðandi gerði einmitt grafalvarlegar athugasemdir við þá aðferð og taldi að eignfæra ætti í efnahagsreikningi ríkisins bæði þá fjármuni sem ríkið kaupir og leigir. Ríkisendurskoðandi taldi að líta bæri á leigusamning sjóðsins við sveitarfélögin sem fjármögnunarleigusamning milli ríkisins og þeirra. Það er líka hægt að rifja upp Árbótarmálið þar sem Steingrímur var heldur betur skammaður fyrir að 

Forseti minnir þingmenn á að ávarpa þingmenn og ráðherra fullu nafni.

Algjörlega, en ég held líka að hæstv. forseti verði þá að hlusta á alla setninguna.  Ég mun halda áfram að fjalla um nákvæmlega þetta mál, Árbótarmálið, sem og önnur mál sem þingmenn og ráðherrar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa fengið orð í eyra frá ríkisendurskoðanda. Þess vegna verður forvitnilegt að sjá hvernig meiri hluti fjárlaganefndar mun taka í 

Hæstv. forseti. Ég endaði síðustu ræðu mína einhvers staðar á þeim slóðum að ræða áhrif fjárlagafrumvarpsins á atvinnustarfsemi og verðmætasköpun í landinu. Ég rakti það í nokkuð einfölduðu máli miðað við þann skamma tíma sem var til ráðstöfunar að jafnvel þó að í ákveðnum tillögum meiri hlutans í fjárlaganefnd væri gert ráð fyrir fjárfestingarverkefnum, verkefnum sem væri ætlað að ýta undir fjárfestingu, þá væri á öðrum stöðum verið að taka inn til ríkisins hærri upphæðir en sem því næmi þannig að heildaráhrifin væru neikvæð að því leyti. Hæstv. forseti. Svo er það auðvitað sérstakt vandamál að þeir aðilar sem taka ákvarðanir í samfélaginu um hina og þessa þætti, kjarasamninga, fjárfestingarverkefni og fleira, eiga í sérstökum vandræðum með að átta sig á því hvað ríkisstjórnin vill, hvort þær ákvarðanir sem hún tekur eru til lengri eða skemmri tíma og hvort þær standa eða hvort forsendunum verði breytt eins og gerist í svo mörgum tilvikum. Dæmi um það er þegar skattar sem sagt er að séu lagðir á tímabundið vegna sérstakra aðstæðna eru framlengdir og síðan gerðir varanlegir. Það er verið að gera í tengslum við þetta fjárlagaferli. Við fáum tækifæri til að ræða það nánar þegar við förum í umræður um bandorminn svokallaða, en þar sem þetta er hluti af fjárlagapakkanum er nauðsynlegt að geta þess hér líka. Aðilar sem hafa hugsanlega tekið ákvarðanir á þeirri forsendu að einhverjir skattar sem ríkið hefur lagt á, tilgreindir skattar, séu tímabundnir til eins, tveggja, þriggja ára, standa skyndilega frammi fyrir því að ætlunin er að gera þá varanlega. Það getur breytt forsendum. Það getur skipt heilmiklu máli. Í öðrum tilvikum er um það að ræða að kjarasamningar eru undirritaðir með tiltekin fyrirheit í huga, þ.e. ríkið kemur að gerð kjarasamninga með því að gefa fyrirheit um ákveðnar aðgerðir og að beita sér fyrir því að aðstæður verði með tilteknum hætti. Nærtækasta dæmið er að nefna skattaþáttinn sem lýtur að tryggingagjaldinu sem ég kom inn á áðan en það má líka nefna væntingar sem skapaðar voru varðandi framkvæmdir og fjárfestingar, einkum á sviði stóriðju og orkuvinnslu sem hafa af ýmsum ástæðum lent í sífelldri seinkun. Menn hafa töluvert talað um framkvæmdir á Norðausturlandi sem alltaf eru rétt handan við hornið og hafa verið rétt handan við hornið allt þetta kjörtímabil. Við þekkjum ákveðna sorgarsögu á Suðurnesjum varðandi það hvernig verkefni hafa frestast, hvernig mikill blaðamannafundur í víkingaskipi breyttist í eitt stöðugildi á herminjasafni eða herseturssafni eða hvað það heitir þegar lofað var miklu átaki í atvinnuuppbyggingu fyrir Suðurnesjamenn. Svona má lengi telja. Ég hygg að forsvarsmenn samtaka aldraðra og öryrkja telji sig ekki hafa komið vel út úr samskiptum sínum við ríkisvaldið hvað varðar fyrirheit í þessum efnum. Alþýðusambandið hefur lýst því yfir að ríkisstjórnin hafi svikið fyrirheit varðandi bótagreiðslur úr almannatryggingakerfinu hvað varðar þá hópa og auðvitað hafa þau samtök mótmælt. Hæstv. forseti. Úti um allt eru hópar, samtök, almannasamtök, hagsmunasamtök, fyrirtæki, einstaklingar sem telja sig svikna af aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Gengið er frá einhverju samkomulagi, það er eitthvað handsalað, gengið er út frá því að ríkið ætli að gera þetta eða gera hitt eða þá ekki neitt og einu, tveimur, þremur árum seinna stendur ekki steinn yfir steini af því sem lofað var. Þá koma menn, eins og núverandi hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, og segja: Ja, ég hef ekki afsalað mér almennu skattlagningarvaldi. Eins og var í frægu dæmi þegar forsvarsmenn í orkufrekum iðnaði töldu, að því er virðist réttilega, að ríkisstjórnin hefði gengið á bak orða sinna þegar þeir voru fengnir með hálfgerðum þvingunum til að undirgangast ákveðið samkomulag við ríkisvaldið um skattamál fyrir tveimur árum sem nú á ekki að standa við miðað við þær tillögur sem liggja fyrir. Hæstv. forseti. Þetta er sérstakt vandamál vegna þess að svona starfsumhverfi fyrir fyrirtæki er ekki til þess fallið að hvetja til fjárfestingar. Það er ekki til þess fallið að hvetja til verðmætasköpunar. Það er ekki til þess fallið að stækka kökuna sem er til ráðstöfunar, sem er til skiptanna. Þetta er skaðleg stefna, ekki bara skaðleg vegna þess að hún felur í sér ákveðið viðhorf gagnvart atvinnulífinu sem einkennist af fjandskap, ekki bara skaðleg vegna þess að verið sé að leggja háar álögur á atvinnulífið heldur ekki síst vegna þess að með þeim aðferðum er atvinnulífinu skapaðar svo ótraustar forsendur, svo ótraust skilyrði, svo óstöðug rekstrarskilyrði sem gerir það að verkum að menn eru einfaldlega hræddir við að taka ákvarðanir um fjárfestingar. Menn eru hræddir við að taka ákvarðanir um nýsköpun, menn eru hræddir við að taka þá áhættu sem fylgir því að fara nýjar brautir í atvinnurekstri. Menn eru skíthræddir við þetta vegna þess að aldrei er að vita upp á hverju ríkisstjórnin getur tekið við næstu fjárlagagerð, við næstu breytingu á skattalögum eða í öðrum aðgerðum sínum. Þetta er vandamál, hæstv. forseti. Því miður felur þetta fjárlagafrumvarp ekki á neinn hátt í sér að horfið sé frá þeirri stefnu eða því vinnulagi sem ríkisstjórnin hefur haft uppi í þessum efnum á undanförnum árum. Þvert á móti er verið að auka við skatta, verið er að hækka skatta, verið er að gera tímabundna skatta varanlega og þar sem verið er að draga úr sköttum að litlu leyti er bætt í á öðrum sviðum þannig að niðurstaðan verður neikvæð fyrir þá sem þurfa að standa undir skattheimtunni. Hæstv. forseti. Svo er það auðvitað sérkapítuli út af fyrir sig hvernig er með áhrifin á vísitölu og aðrir hv. þingmenn hafa nefnt í umræðunni. Það á eftir að koma betur í ljós í umræðum um skattamálaþáttinn en segja má að það sé hin hliðin á peningnum sem verið er að ræða hér. Í skattalagaþættinum hlýtur að koma fram raunhæft mat á því hvaða vísitöluáhrif koma fram, ekki bara vegna raunhækkana, þ.e. hækkana umfram verðlag, heldur líka vegna þeirra breytinga þar sem skatturinn er látinn elta verðlagsbreytingar en leiðir síðan af sér áframhaldandi vísitöluhækkanir sem, eins og við þekkjum, koma ekki bara beinlínis niður útgjöldum heimilanna, hvort sem um er að ræða bensíngjald, bifreiðagjald, áfengisgjald, útvarpsgjald eða hvað öll þessi gjöld heita sem verið er að hækka og sagt að sé aðeins verið að hækka til samræmis við verðlagsbreytingar. Þær verðlagsbreytingar sem látnar eru koma fram í þessum skattahækkunum hafa síðan keðjuverkandi áhrif áfram og hafa þar með áhrif meðal annars á skuldastöðu heimilanna sem hefur eins og við þekkjum verið eitt stærsta og kannski erfiðasta, raunverulega viðfangsefni Alþingis og stjórnvalda á kjörtímabilinu sem nú er að líða.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hafði gert mér ákveðnar væntingar um að þeir hv. þingmenn sem ég hef kallað eftir kæmu í andsvör við mig og rökræður um þau mál sem ég hef vakið athygli á í umræðunni hvað eftir annað. Að þeir kæmu hingað í þingsalinn í augnablik í dag til að greiða atkvæði um lengd þingfundar. Það væri til að tryggja að þeir kæmust í andsvör og umræðu á þeim tíma sem við erum að funda núna, kl. að verða 6 að morgni, vegna þess að hv. þingmenn eru jafnvel uppteknir við eitthvað annað á daginn. Maður mundi ætla að þeir hefðu tíma til að koma og ræða málin sem ég hef bent á hér. Ég er margbúinn að nefna lokun Heilsugæslustöðvarinnar í Snæfellsbæ aðra hverja helgi. Íbúum þessa tæplega 1.800 manna sveitarfélags er gert að sækja heilsugæsluþjónustu, sem er auðvitað lágmarksgrunnþjónusta í hverju byggðarlagi, til Grundarfjarðar. Það er ekki eins og verið sé að loka einni deild á sjúkrahúsi heldur er heilsugæslustöðinni lokað aðra hverja helgi, væntanlega til að spara laun læknis því hún er að öllum jafnaði ekki opin um helgar. Fólkinu er gert að sækja heilsugæsluþjónustu til Grundarfjarðar. Þar er starfandi fín stofnun en því miður er oft ófært á milli þessara staða. Ég kallaði eftir því að hingað kæmu þeir hv. þingmenn stjórnarliðsins sem hyggjast styðja það. Ég kalla eftir svörum um hvort þeir hafi gert athugasemdir þegar frumvarpið var afgreitt og þær tillögur voru afgreiddar. Það er bersýnilega að koma í ljós þegar svona er komið fyrir niðurskurði á heilbrigðisstofnunum að farið er að skapa botninn, ef ég má nota það orðalag. Þeir hafa ekki verið að spara háar upphæðir. Þetta eru ekki háar upphæðir heldur lágar. Ég man þegar þáverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, lagði til blóðugan niðurskurð um allt land og boðað var til stórra, fjölmennra funda til að mótmæla honum. Þá runnu tvær grímur á marga hv. þingmenn stjórnarliðsins og þeir byrjuðu strax að draga í land.  Það mátti helst skilja það þannig að það hefði eiginlega komið þeim sjálfum mest á óvart. Það var líka bent á það í umræðunni og ég held meira að segja að það hafi verið hæstv. forseti og hv. þm. Björn Valur Gíslason sem situr hér, formaður fjárlaganefndar, sem einmitt gerðu athugasemdir við að þeir hv. þingmenn hefðu ekki sagt mikið þegar frumvarpið var lagt fram og ekki gert neinar athugasemdir við það en síðan hlaupist undan merkjum þegar á reyndi. Það er auðvitað umhugsunarvert. Á maður þá von á því að það fjármagn verði tryggt sem nauðsynlega þarf í reksturinn á heilbrigðisstofnunum Vesturlands til að hægt sé að opna heilsugæslustöðina sem er núna lokuð aðra hverja helgi? Við áttum okkur auðvitað á því, og það er einmitt bent á það í áliti 1. minni hluta, að stofnanirnar hafa verið að ganga á ónýttar fjárveitingar. Það kom fram í ríkisreikningi, það hefur sennilega verið 2011, að þetta er ein af þeim heilbrigðisstofnunum sem var búin að vera að ganga á ónýttar heimildir og fór meira að segja yfir í mínus og frystur hali var geymdur, eins og sagt er. Það segir okkur að í raun og veru hafa umsvif rekstursins verið meiri en því nemur en nú er því miður búið að ganga á flestar hlöður, það ég best veit, þar sem menn áttu ónýttar heimildir til að halda uppi rekstrinum. Af hverju skyldi maður vera að vekja athygli á því eina ferðina enn? Þetta er auðvitað grafalvarleg staða og það hefur komið skýrt fram í umræðunni af minni hálfu og margra annarra hv. þingmanna að þegar þannig er komið fram við íbúa þessa sveitarfélags, að ekki er tryggð lágmarksgrunnþjónusta, þá spyr maður sig auðvitað að því hvaða þjónustu þeir íbúar þurfa. Það er þyngra en tárum taki að þurfa síðan að fara að skoða þau gæluverkefni ríkisstjórnarinnar sem kristallast í svokallaðri fjárfestingaráætlun. Þar er auðvitað fullt af verkefnum en maður staldrar við sum sem manni finnst svo mikil vitleysa og bruðl og ég veit eiginlega ekki hvaða orð ég á að nota yfir þau. Ég sagði fyrr að mér fyndist sum þeirra vera ákveðin veruleikafirring þegar horft er á þær staðreyndir plús svo margt annað sem hægt er að fara yfir. Þegar horft er á þann veruleika skal horft á að fara eigi að byggja hús íslenskra fræða fyrir 3,7 milljarða. Það er ekki hægt að hafa heilsugæslustöðina opna í þessu 1.800 manna byggðarlagi, eða þarf að loka henni aðra hverja helgi svo það komi skýrt fram, en þá á að fara í þetta. Það þarf auðvitað að skoða það á milli umræðna, af því að það kemur ekkert fram hvernig það skuldbindur ríkissjóð inn í framtíðina, hvað reksturinn á húsinu kostar. Það kemur hvergi fram. Ég hef ekki upplýsingar um hvað áætlað er að reksturinn kosti og auðvitað er verið að skuldbinda ríkissjóð inn í framtíðina. Er það ekki óforsvaranlegt fyrir hv. Alþingi að afgreiða svona tillögu áður en slíkar upplýsingar liggja fyrir? Ég tel það mjög mikilvægt því að þegar ráðstafað er í svona rekstur, það kæmi mér ekkert á óvart þótt þær tölur yrðu mjög háar, er ekki hægt að setja í önnur verkefni á meðan. Það segir sig auðvitað sjálft. Síðan er áætlað að setja eins og 500 millj. kr. í uppsetningu á einni sýningu á Náttúruminjasafni Íslands. Ég er ekki að tala um verkefnin af því að ég er á móti þeim en þau eru auðvitað algerlega ótímabær. Þá kemur auðvitað það sem maður lítur á sem hálfgerðan brandara, skýringartextinn með tillögunni. Hann er að aðgangseyririnn að sýningunni eigi að standa undir leigu og rekstri. Hvað ætli margir hv. þingmenn trúi því svona innst inni að það gangi eftir? Virðulegi forseti. Það er auðvitað ekkert annað en einhver veruleiki sem verið er að búa til og sem getur ekki staðist. Ég ber auðvitað þær væntingar í brjósti að hv. þingmenn sem maður er búinn að kalla eftir svari. Það er líka dálítið athyglisvert að nú hefur hæstv. forseti sagt að hæstv. ráðherra ætli ekki að taka þátt í umræðunni og það hefur komið fram að sumir eigi ekki að vera að kalla eftir ráðherrunum því nú sé málið í meðförum þingsins. Einmitt þegar ákvörðunin, sem ég nefndi áðan, um að loka Heilsugæslustöðinni í Snæfellsbæ aðra hverja helgi er tekin með fullri vitund velferðarráðuneytisins, það veit að sú ákvörðun var tekin. Við hvern á maður að eiga orðastað um þau mál? Hvað þarf maður að gera til að opna augu stjórnarmeirihlutans? Ég er eiginlega að verða ráðþrota. Hvernig er hægt að kalla eftir því? Maður verður auðvitað að bera þá von í brjósti að þetta fólk gefi sér smátíma til að hlusta en ég er ekki viss um það. Þess vegna hef ég kallað ítrekað eftir hv. þingmönnum í því kjördæmi, sem þar eiga að þekkja vel til og hafa gengið hvað harðast fram í því að taka á sama tíma gjald af sjávarútveginum. Verið er að taka einhver hundruð milljóna úr sama byggðarlaginu, úr þessu eina litla byggðarlagi. Er fólkið sem þarna býr og skapar tekjur fyrir þjóðarbúið bara vinnudýr í augum stjórnvalda?

Virðulegi forseti. Ég er afskaplega glaður að sjá að hv. formaður fjárlaganefndar er í salnum. Ég ætla að sjá hvort hann geti aðstoðað mig við að skilja ákveðnar forsendur sem eru settar fram í ritinu Stefna og horfur í frumvarpi til fjárlaga fyrir þetta ár. Það skiptir nokkru að við náum einhverjum skilningi á þeim. Það er verið að tala um vaxtakostnað ríkissjóðs sem skiptir verulega miklu máli varðandi möguleika okkar til að afnema hér gjaldeyrishöft. Ég gríp niður í textann á bls. 54. Þar stendur, með leyfi virðulegs forseta: „Í þessari áætlun er gert ráð fyrir að verðbólga fari lækkandi frá árinu 2012 en að innlendir sem og erlendir vextir hækki og að gengi krónunnar muni veikjast frá fyrra ári.“ Þetta er uppsetning ríkisstjórnarinnar í málinu. Hún er sem sagt þessi: Verðbólgan lækkar á árinu, vextirnir munu samt sem áður hækka. Viðbrögð Seðlabankans við lækkandi verðbólgu eru sem sagt vaxtahækkanir samkvæmt þeim sem skrifa þennan texta. Einnig er gert ráð fyrir að ekki bara innlendir vextir hækki heldur líka erlendir, en jafnframt veikist gengið við það að verðbólga fer lækkandi. Hv. þm. Björn Valur Gíslason er formaður fjárlaganefndar og hefur því væntanlega djúpan skilning á því sem þarna er verið að segja. Ég játa að ég átta mig ekki á þessu. Mér þætti gagn að því ef hv. formaður fjárlaganefndar gæti komið hingað upp á eftir og útskýrt þetta. Svo ég fari nú aftur yfir málið, af því að ég skil það ekki alveg: Verðbólgan lækkar, þá hækkar Seðlabankinn vexti sína samkvæmt því og ekki er bara reiknað með að íslenski seðlabankinn hækki vexti heldur muni erlendir seðlabankar líka hækka sína vexti, ég kem að því hér á eftir. Við þessar aðstæður muni líka gengið gefa eftir. Þetta er svona „senaríóið“. Virðulegi forseti. Það kann vel að vera að það sé eitthvert samhengi í þessu en ég sé það ekki núna. Ég er ekki að fullyrða að þetta sé útilokuð atburðarás. Ég átta mig ekki alveg á þessu og það væri ágætt að fá útskýringu á málinu. Ástæðan fyrir því að þetta skiptir máli kemur fram aðeins neðar á síðunni. Það er mat okkar á því hver nettóvaxtagreiðslustaða okkar er. Hér segir aftur, með leyfi virðulegs forseta: „Hækkun vaxtatekna á árinu 2013 er aðallega vegna áætlana um hærra vaxtastig erlendis …“ Ég hefði hug á því að fá að sjá hvaða áætlanir og spár þetta eru. Nú er það svo að Seðlabanki Bandaríkjanna hefur gefið út þá yfirlýsingu, sem reyndar er sjaldgæft að sé gert með þessum hætti en gerist vegna aðstæðna á fjármálamarkaði, að vextir verði ekki hækkaðir fyrr en í fyrsta lagi á árinu 2015. Við erum að tala um 2013. Það er gert ráð fyrir því í forsendum fyrir fjárlagafrumvarpinu að vextir erlendis munu hækka og að það muni styrkja vaxtatekjuhliðina. Á sama tíma liggur þessi yfirlýsing bandaríska seðlabankans fyrir. Úr því að það er ekki bandaríski seðlabankinn sem er að fara að hækka vextina, reikna þeir sem settu þetta saman þá með því að Seðlabanki Evrópu sé að fara að hækka vextina við þær aðstæður sem eru núna á evrusvæðinu? Í það minnsta mundi ég segja að það væri frekar ólíklegt. Þetta samhengi: Lækkandi verðbólga ásamt fallandi gengi og hækkandi vöxtum við þær aðstæður að vextir erlendis eigi að hækka þrátt fyrir yfirlýsingu Seðlabanka Bandaríkjanna og þrátt fyrir aðstæður á evrusvæðinu. Það er svolítið erfitt að átta sig nákvæmlega á hvernig það er hugsað. Úr því að formaður nefndarinnar er hérna inni með okkur þá vona ég að hann komi hingað upp á eftir og útskýri þetta samhengi fyrir okkur, af því að ég er sannfærður um að þetta er ekki sett hugsunarlaust inn. Það er einhver hugsun sem skýrir þetta en ég átta mig ekki á henni. Það væri vont við 2. umr. um fjárlög ef það væri erfitt að koma heim og saman nákvæmlega hvernig jafnmikilvægur þáttur í þessu öllu saman eins og sá sem snýr að skuldastöðunni og vaxtastöðunni og vaxtabyrðinni væri hugsaður. Við skulum sjá til hvort það fáist einhver svör við þessu, virðulegi forseti. Ég vil þá í síðari hluta þessarar ræðu taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa bent á að ástæða er til að vekja athygli stjórnarliða á þeirri forgangsröðun sem birtist í frumvarpinu. Ég skil ekki alveg þá ríkisstjórn sem nú situr sem telur mikilvægara að ráðast í, ég leyfi mér að segja, röð af gæluverkefnum þegar liggur fyrir að hlutar af grunnþjónustunni eru þannig staddir og þeim þannig fyrir komið að víða um land séu íbúar sem njóti ekki nægjanlegrar þjónustu þegar kemur t.d. að heilbrigðismálum, eins og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson rakti svo ágætlega áðan. Það er enn og aftur nægur tími fyrir þingið og fyrir fjárlaganefndina til að bregðast við þessu. Það er sjálfsagt að rifja það aftur upp, úr því að formaður fjárlaganefndarinnar hér í salnum, að ef við skoðum hvenær 2. umr. hefur lokið um fjárlög á undanförnum árum þá eru dagsetningarnar þessar: 8. desember, 14. desember og 15. desember. Með öðrum orðum, við höfum tíma og við eigum að nota tímann. Ef það færi svo að hv. þm. Björn Valur Gíslason kæmi hingað upp og útskýrði fyrir mér sérstaklega þennan þátt varðandi hækkun vaxta erlendis í ljósi yfirlýsingar bandaríska seðlabankans og ástandsins á evrusvæðinu þá væri líka akkur að því, a.m.k. fyrir okkur sem erum að taka þátt í þessari umræðu, að heyra afstöðu hv. formanns fjárlaganefndar til margræddra yfirlýsinga forseta Alþýðusambandsins um verðlagsáhrif og áhrif á kjarasamninga. Maður skyldi ætla að hin svokallaða velferðarstjórn hefði nokkurn áhuga á því hvað forseti launþegasamtakanna á Íslandi hefur að segja um fjárlagafrumvarpið. Hið glæsilega fjárlagafrumvarp með glæsilegum niðurstöðum. Dómur og mat forseta Alþýðusambandsins er að kjarasamningar fari í uppnám, verðbólgan og þar með lánin fari upp og kaupmátturinn niður. Okkur vantar skýringar og viðbrögð stjórnarliða við þessum ummælum. Það er enginn sem hlustar á þá yfirlýsingu hæstv. ráðherra atvinnumála að þetta sé glæsileg niðurstaða. Það finnst engum glæsilegt þegar lánin hækka. Það finnst engum glæsilegt þegar kaupmátturinn minnkar og það finnst engum glæsilegt þegar kjarasamningar fara í uppnám. 

Virðulegi forseti. Þetta fjárlagafrumvarp er svolítið sérkennilegt að því leytinu að þegar maður les það og reynir að átta sig á samhenginu þá er eins og hægri höndin viti ekki hvað sú vinstri gjörir. Þegar ég tala um hægri höndina og vinstri höndina þá er ég ekki með neinar pólitískar skírskotanir heldur eingöngu að segja að svo er að sjá sem ríkisstjórnin og stjórnarliðar séu að vinna að ýmsum markmiðum með gagnstæðum hætti sem veldur því að ýmislegt sem boðað er í öðru orðinu er tekið til baka með gjörðum í framhaldinu. Ég fór aðeins yfir það áðan hvernig hækkun á arðgreiðslum ríkisfyrirtækja hefur áhrif á stöðu ýmissa málaflokka. Ég tæpti á málum sem snúa að raforkufyrirtækjunum. Ég fór betur yfir það í fyrri ræðu um áhrifin á Íslandspóst, sem er auðvitað í mjög sérstakri stöðu eins og allir vita, og það er ástæða til þess að hafa fleiri orð um hvernig þessi mál virka saman. Annars vegar krafan um auknar arðgreiðslur frá orkufyrirtækjunum og hins vegar áhrifin á orkuverð til landsmanna. Það sem liggur fyrir í þeim tillögum sem núna eru uppi á borðum frá meiri hluta fjárlaganefndar er að ætlunin er að þau tvö orkufyrirtæki sem einkanlega þjóna landsbyggðinni, Orkubú Vestfjarða og Rarik, eiga að greiða 370 millj. kr. í arðgreiðslur á næsta ári. Þetta er dálagleg upphæð og mun auðvitað hafa heilmikil áhrif á möguleika þessara fyrirtækja til að selja orku sína á viðunandi verði. Það er ljóst mál að þetta mun hafa verðlagsáhrif í för með sér. Þetta er mjög sérkennilegt líka í ljósi þess að á sama tíma og meiri hluti fjárlaganefndar kynnir áform sín um að hækka arðgreiðslurnar og hafa þær 370 millj. á næsta ári þá er sýnd hér einhvers konar sýndarfjárveiting upp á 175 millj. kr. vegna aukinna niðurgreiðslna til að lækka húshitunarkostnað. Og hvaða áhrif skyldi þetta hafa? Er það ekki alveg viðblasandi? Það sem hæstv. ríkisstjórn, stjórnarliðar og meiri hluti fjárlaganefndar er í raun og veru að gera er að taka til baka tekjur frá orkufyrirtækjunum í formi arðgreiðslna upp á helmingi hærri upphæð en orkufyrirtækin fá til að ráðstafa til niðurgreiðslna til lækkunar á húshitunarkostnaði. Nettóáhrifin af þessu verða ekki lækkun á húshitunarkostnaði heldur hækkun á húshitunarkostnaði. Hvað er þá orðið um öll stóru orðin? Hvað er orðið um alla svardagana, allar yfirlýsingarnar, öll loforðin um að til standi að lækka húshitunarkostnað í landinu? Hv. stjórnarliðar hafa í öngum sínum í umræðunni fyrr í haust, m.a. þegar ég lagði fram frumvarp um að fara að tillögum stjórnskipaðrar nefndar um hvernig ætti að lækka húshitunarkostnaðinn á hinum köldu svæðum, komið upp og sagt: Þetta stendur allt til bóta. Okkar góða ríkisstjórn ætlar að leggja svolítið meiri pening í púkkið og lækka húshitunarkostnaðinn með því að auka niðurgreiðslurnar. Jú, það er rétt. Þeir leggja fram tillögu um að auka niðurgreiðslur vegna húshitunarkostnaðar um 175 millj. kr. Ef við berum það svo saman við það sem gerst hefur á síðustu þremur árum í tíð þessarar ríkisstjórnar, þar sem þessar niðurgreiðslur hafa verið lækkaðar um 530 millj. kr. að raungildi, þá er verið að stíga skref til baka sem nemur 1/3 af því sem búið er að taka burt í niðurgreiðslum á húshitunarkostnaði. En til að þessi áhrif verði ekki að öllu leyti jákvæð fyrir þá sem búa við mikinn húshitunarkostnað þá er um leið ákveðið að hækka þannig arðgreiðslurnar frá þessum fyrirtækjum að þær nemi tvöfaldri þeirri upphæð sem hækkunin á niðurgreiðslunum nemur. Ríkisstjórnin er að afla sér tekna í ríkissjóð upp á 370 millj. kr. og deilir til baka 175 millj. kr. og talar um þetta eins og þetta sé gert af sérstakri gæsku gagnvart þeim heimilum sem búa við mestan húshitunarkostnað. Ég ætla að taka lítið dæmi í þessu sambandi. Orkubú Vestfjarða þjónar fólki og fyrirtækjum á orkuveitusvæði Vestfjarða. Á Vestfjörðum búa um 7 þúsund manns og arðgreiðslurnar eru 60 millj. kr. Það svarar því að arðgreiðsla á hvern Vestfirðing sé upp á 8.627 kr. Ef við margföldum þetta og reiknum út miðað við fjögurra manna fjölskyldu þá erum við að tala um arðgreiðslur upp á um 35 þús. kr. á hverja fjölskyldu. Þetta svarar væntanlega til húshitunarkostnaðar fyrir einn og hálfan til tvo mánuði, sem í raun og veru er verið að leggja aukalega á í formi arðgreiðslukröfunnar á hendur Orkubúi Vestfjarða, sem lendir með beinum hætti á herðum fólksins sem býr á Vestfjörðum. Þetta eru kveðjurnar. Þetta eru hinar köldu kveðjur sem verið er að senda fólkinu þarna um að það þoli nú enn meiri hækkun á húshitunarkostnaðinum. Það sé ekki nóg að gert af hálfu ríkisstjórnarinnar sem búin er að lækka niðurgreiðslurnar. Hún er að setja sérstakan skatt á orkufyrirtækin sem hefur haft þau áhrif að taxtar orkufyrirtækjanna hafa hækkað sem hefur stuðlað að frekari verðhækkunum í landinu. Það hefur aftur á móti kallað fram hækkanir á töxtum fyrirtækjanna og ríkisstjórnin bætir síðan ofan í kaupið við þessum arðgreiðslum upp á 35 þús. kr. á hverja fjögurra manna fjölskyldu á Vestfjörðum um þessar mundir. Þetta er veruleikinn í þessu máli. Þess vegna skýtur það óneitanlega mjög skökku við að hæstv. ríkisstjórn, sem setti á laggirnar sérstaka stjórnskipaða nefnd til að leggja á ráðin um hvernig ætti að fara að því að lækka húshitunarkostnað, birtir í næsta fjárlagafrumvarpi á eftir áform um að auka arðgreiðslurnar, sem mun bitna bæði á fyrirtækjum og almenningi á þessum köldu svæðum í formi hærri taxta. Það er athyglisvert hvernig þetta er útskýrt þegar við lesum skýringar við breytingartillöguna sem lýtur að hækkunum á niðurgreiðslum á húshitun upp á 175 millj. kr. Þar er vakin athygli á því að núna sé búið að leggja á sérstakan skatt af seldri raforku og heitu vatni. Fjárhæð skattsins af raforku er 12 aurar á hverja kílóvattstund af seldri raforku en 2% af smásöluverði af heitu vatni. Það er jafnframt upplýst í þessum skýringartexta að það sé áætlað að skatturinn gefi af sér 2 milljarða á næsta ári og fyrirhugað er að framlengja lögin, en þau falla að óbreyttu úr gildi í árslok 2012. Skattheimtan gefur 2 milljarða, þetta er nýr skattur. Af þessum 2 milljörðum á að ráðstafa 175 millj. kr. til hækkunar á niðurgreiðslum. Það vantar ekki fyrirheitin, en það er ætlunin að vísa þeim inn í framtíðina. Það eru framtíðarstjórnvöld sem eiga að takast á við vandann sem þessi hái húshitunarkostnaður er. Í þessum skýringartexta segir að lagt sé til að tillögum starfshópsins verði hrundið í framkvæmd á næstu árum. Hér er verið að vísa til starfshóps sem ríkisstjórnin skipaði sem lagði það til að lækka húshitunarkostnaðinn á þessum köldu svæðum með því að greiða niður að fullu dreifingarkostnaðinn sem núna leggst með ofurþunga á þessi svæði, en það er hins vegar ekki ætlunin að efna þetta fyrr en einhvern tímann í blámóðu fjarskans í framtíðinni. Þetta skref upp á 175 millj. kr., sem var tekið tvöfalt til baka með hærri arðgreiðslum, stendur eftir en hins vegar er ætlunin að öðru leyti að efna loforðin einhvern tímann í framtíðinni. Þetta eru náttúrlega mjög lítilmótleg viðhorf sem þarna birtast en sýna hins vegar svart á hvítu hver hinn raunverulegi vilji og áhugi hæstv. ríkisstjórnar er. Ríkisstjórnin lagði fram í upphafi þings lista yfir 177 mál sem voru forgangsefni ríkisstjórnarinnar. Þar er hvergi neitt að finna varðandi húshitunarmálin. Með öðrum orðum, það rúmast 

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfundar, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? 

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs undir þessum lið, um störf þingsins. Ég er ekki tíður gestur í umræðum um þau mál en tel óhjákvæmilegt að ræða hér þá óvenjulegu og í raun fáheyrðu stöðu sem er uppi í störfum þingsins hvað varðar 2. umr. um fjárlagafrumvarpið. Sú umræða hefur nú staðið í þrjá heila daga, tæpar 30 klukkustundir er mér sagt, og ég hygg að það sé án fordæma. Þetta er þeim mun undarlegra sem þetta fjárlagafrumvarp er það langbesta og auðveldasta sem Alþingi hefur haft á sínum borðum í fimm ár.  Það er án fordæma, leyfi ég mér að fullyrða, að fjárlagafrumvarp sé með þessum hætti tekið í gíslingu með málþófi. Það er enn verra ef það er gert til að trufla störf þingsins og tefja fyrir öðrum óskyldum málum. Þá eru málsþófsvinnubrögðin komin inn á nýjar lendur sem ég hygg að hafi aldrei sést áður  Ég hvet stjórnarandstöðuna til að sjá að sér. Það er nóg komið og það er um lítið að tala varðandi skipulag á störfum þingsins fyrr en stjórnarandstaðan lætur af þessum leik. 
            

Forseti. Mér finnst illa komið fyrir Alþingi Íslendinga, mér finnst sorglegt í hvaða stöðu við erum komin, við ráðum ekki við hlutverk okkar og höfum brugðist þeim sem kusu okkur.

… hætta?

Enginn getur breytt Alþingi nema við. Við höfum ályktað um að gera einmitt það. Í lok sumars 2010 ályktuðum við, öll samhljóma, með öllum greiddum atkvæðum meðal annars eftirfarandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að brýnt sé að starfshættir þingsins verði teknir til endurskoðunar. Mikilvægt sé að Alþingi verji og styrki sjálfstæði sitt og grundvallarhlutverk. Alþingi ályktar að taka verði gagnrýni á íslenska stjórnmálamenningu alvarlega og leggur áherslu á að af henni verði dreginn lærdómur. Alþingi ályktar að skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis sé áfellisdómur yfir stjórnvöldum, stjórnmálamönnum og stjórnsýslu, verklagi og skorti á formfestu.“ Þetta er okkar eigin ályktun. Við getum ekki haft hlutina svona, við verðum að komast upp úr þessum hjólförum og það skiptir engu máli hvernig hlutirnir voru einu sinni, það sem skiptir máli er hvernig þeir eru núna, hvað við þurfum að gera til að laga þá og hvernig við viljum hafa þá í framtíðinni. Staðan núna er algjörlega óásættanleg og við þurfum öll að horfast í augu við þann vanda og taka á honum. Það breytir þessu enginn nema við.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon sagði á Vísi í dag, með leyfi forseta: „Það vita það allir að það þarf að setja íslenska ríkinu fjárlög fyrir áramót þannig að hægt verði að borga hér út laun 1. janúar …“ Virðulegi forseti. Nú stendur yfir 2. umr. um fjárlög. 2. umr. fjárlaga fyrir árið 2011 lauk 8. desember 2010. Þá voru greidd út laun 1. janúar næsta ár. Fjárlög 2010. Umræðu lauk 14. desember, þ.e. tíu dögum frá deginum í dag. Þá voru greidd út laun 1. janúar. Vegna fjárlaganna 2009 lauk 2. umr. 15. desember og laun voru greidd út 1. janúar. Ég ráðlegg hæstv. ráðherra að hugleiða söguna um drenginn og úlfinn. Hitt vil ég nefna að það er rétt að staðið hefur yfir umræða í 30 klukkustundir eða svo um 2. umr. fjárlaga. Árið 2007 þegar rædd voru fjárlög 2008 stóð sú umræða yfir í 20 tíma. Í þeirri umræðu talaði hæstv. núverandi ráðherra Steingrímur J. Sigfússon í rúmlega 2,5 klukkustundir. Enginn ræðumanna í þessari umræðu hér hefur talað í líkingu jafnlengi. 
             Hvað með það? er kallað fram í. Það er réttur þingmanna að tjá sig. Það er réttur þingmanna að tala um fjárlög og ég vil leyfa mér að segja að það sé skylda þeirra. Hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon sinnti þeirri skyldu sinni í 2,5 klukkutíma.  Þá geta hv. þingmenn sett þetta í samhengi, 

Virðulegi forseti. Ég ætlaði að ræða allt annað mál í störfum þingsins en get ekki orða bundist þegar hæstv. ráðherra og formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs kemur hingað yfirlætisfullur og önugur í hæsta lagi og byrjar að tala niður til okkar þingmanna.  Ráðherrann vogar sér að koma hingað og segja að þetta fjárlagafrumvarp sé það langbesta og auðveldasta sem við höfum verið að vinna með í fimm ár og að ríkissjóður sé nánast hallalaus. Já, það er vegna þess að öllu er sópað undir teppið í þessu fjárlagafrumvarpi, frú forseti, og gæluverkefnum mokað út af einhverri ímyndaðri fjárfestingaráætlun sem fjármögnun er mjög ótrygg um. Ég var að koma af fundi ofan úr háskóla þar sem norskur lögreglumaður fór yfir voðaverkin í Noregi 22. júlí 2011. Hann endaði ræðu sína á að spyrja: Við erum búnir að læra margt af þessu. Eruð þið viðbúin? Jón F. Bjartmarz, yfirlögregluþjónn hjá ríkislögreglustjóra, svaraði spurningunni nánast með þeim orðum að við værum það alls ekki. Af hverju skyldi það vera? Meðal annars út af einu atriðinu sem er verið að sópa undir teppið í þessum fjárlögum, 

Virðulegi forseti. Mér finnst það að bera í bakkafullan lækinn þegar hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon kemur hingað sjaldan inn, eins og hann réttilega sagði sjálfur, og talar svo niður til okkar þingmanna, segir okkur fyrir verkum. Ég hélt reyndar að það sem við ætluðum að læra af skýrslu þingmannanefndarinnar og skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, og er alveg sammála, hefði meðal annars verið að efla sjálfstæði Alþingis og traust á Alþingi, m.a. með því hvernig við tölum, hv. þingmenn, allir með tölu og hvernig við hegðum okkur, allir með tölu, líka þeir sem tala reglulega, að því er virðist, fyrir hönd einhverra annarra en sjálfra sín og niður til okkar hinna. Það er ýmislegt að í störfum þingsins. Það er ýmislegt sem þarf að bæta, m.a. það að við séum ekki í hvert einasta sinn þegar kemur að þinghléum með heila súpu af málum sem við vitum ekki hvort á að klára, hvort framkvæmdarvaldið vill að verði kláruð. Svo á framkvæmdarvaldið ekki að koma með málin hingað inn til þess að þingið geti fjallað um þau eftir þess höfði heldur eftir eigin sjálfsmati, hvort það sé nauðsynlegt en ekki sem afgreiðslustofnun. Það er málið. Við þurfum einfaldlega meiri tíma. Þingið hefur látið bjóða sér að misfara með stjórnarskrána og settir hafa verið einhverjir ímyndaðir tímafrestir á þingnefndir til að klára mál og fólki neitað um að senda inn skriflegar umsagnir. Ég skil það ekki. Það hefur reyndar verið betri bragur á því í atvinnuveganefnd þar sem við höfum hreinlega beðið fólk um skriflegar athugasemdir og ég vona að það verði við því. En fólk spyr: Þýðir það nokkuð? Á nokkuð að gera með það? Það er nokkuð alvarlegt þannig að það er ýmislegt að í störfum þingsins en vandinn er ekki í því fólginn að við tökum fjárlögin á hverjum tíma til umræðu. Það hefur þvert á móti verið hið gagnstæða, allt of fáir hafa tekið til máls um fjárlögin og fjáraukalögin á hverjum tíma. Það er til skammar 

Virðulegi forseti. Í dag eru að gerast merkilegir hlutir í þinginu þar sem Alþingi Íslendinga á að vera sjálfstætt frá framkvæmdarvaldinu. Hér stígur á stokk hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon og tuktar þingmenn til. Hann hefði alveg eins getað sagt: Nú má ég, nú er ég í ríkisstjórn, nú skuluð þið haga ykkur vel. Það er maðurinn sem á Íslandsmet í málþófi í þinginu, hann sat svo lengi í stjórnarandstöðu. Mér er minnisstætt það sem gerðist hér í beinni útsendingu haustið 2008. Ég ætla ekki að rifja það upp fyrir hæstv. ráðherra Steingrím J. Sigfússon er hann gekk fram hjá þessu ræðupúlti. Hvers lags dónaskapur er hér á ferðinni? Ég spyr: Hefur ráðherra leyfi til að koma í þingsal og tukta þingmenn til, tukta þá til hlýðni? Þvílíkur hroki og sjálfshól sem birtist í því þegar hæstv. ráðherra segir að nú liggi fyrir þinginu allra besta fjárlagafrumvarpið í fimm ár. Virðulegi forseti. Ég tel að nú séu málin komin á ranga braut og ég tel að málin séu líka komin á ranga braut þegar hv. þm. Margrét Tryggvadóttir segist ekki ráða við vinnuna sína. Ég segi: Þeim þingmönnum sem ráða ekki við vinnuna sína ber skilyrðislaust að segja starfi sínu lausu og kalla inn varamann  Ég tel orðið tímabært að hér verði boðað til kosninga úr því að framkvæmdarvaldið sýnir hér sitt rétta andlit 

Forseti. Í fyrrasumar samþykkti Alþingi ný þingskapalög þar sem meðal annars er kveðið á um framlagningu fjárlagafrumvarps sem lagt er fram núna í fyrsta skipti um það bil þrem vikum fyrr en áður. Það var gert til að fjárlaganefnd og aðrar nefndir þingsins sem vildu fjalla um fjárlagafrumvarpið hefðu til þess betri og rýmri tíma og skiluðu málinu betur frá sér til þings. Fjárlaganefnd sjálf hefur komið sér upp öðru vinnulagi en áður hefur verið og þróað vinnulag í átt til betri vegar á undanförnum þrem árum. Um það hefur verið sameiginlegur vilji allra fjárlaganefndarmanna. Rýmri tími hefur gefist núna en áður til að fjalla um fjárlagafrumvarpið og rýmri tími hefur gefist núna en áður fyrr til að fjalla um breytingartillögur sem lagðar hafa verið fram við fjárlagafrumvarpið, m.a. tillögur frá ríkisstjórninni. Til að auka þann tíma enn frekar var gefinn vikufrestur frá áætlaðri starfsáætlun fyrir 2. umr. sem nú stendur yfir þannig að tíminn er mun lengri en nokkurn tíma hefur verið áður, í það minnsta síðan ég kom hingað inn. Samt erum við stödd hér með lög um þingsköp sem voru samþykkt í vor um að það ætti að afgreiða 3. umr. fjárlaga í fyrstu viku desembermánaðar. Allur umbótavilji þingsins sem felst í þingskapalögunum og allur umbótavilji sem fjárlaganefnd hefur sjálf staðið einhuga fyrir, algerlega samstiga, er að engu hafður í því sem hér er verið að gera í dag. Til að bíta höfuðið af skömminni kemur hv. þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins hingað upp og hótar jafnvel að vera í málþófi fram að áramótum  
             Þetta eru skilaboðin 

Frú forseti. Í tengslum við þá umræðu sem hér er í gangi um fjárlagaumræðuna langar mig að vitna í fréttatilkynningu sem var að berast frá Landspítalanum. Í henni kemur fram að á þessu ári hafi 254 hjúkrunarfræðingar í 193 stöðugildum sagt upp störfum á Landspítalanum. Það kemur líka fram að samdrátturinn á Landspítalanum nemi um 23% af heildarútgjöldum spítalans sé miðað við árið 2007. Setjum þetta í samhengi við það sem er að gerast. Við erum að horfa upp á að okkar góða heilbrigðisstarfsfólk flyst núna í miklum mæli til Noregs, Danmerkur og annarra landa. Í Noregi vantar 28 þús. hjúkrunarfræðinga til starfa á næstu 20 árum og þar bjóðast mun betri tekjur. Svo skoðar maður þær tillögur við fjárlagafrumvarpið sem verið er að ræða og ég kalla eftir því að fleiri stjórnarliðar komi í þessa umræðu og fjalli um það af hverju sú forgangsröðun er ofan á sem kemur meðal annars fram í tillögum meiri hluta fjárlaganefndar þar sem er búið að gefa út í kiljuformi breytingartillögur meiri hluta sem virðast snúast að mestu leyti um að veita fjármuni í gæluverkefni hingað og þangað í kringum landið á meðan grunnstoðir samfélagsins eru sveltar, heilbrigðiskerfið þar á meðal. Þarf einhverjar aðrar fréttir úr heilbrigðiskerfinu en þær sem ómuðu í hádeginu? Hér hefur verið komið inn á löggæslumálin. Af hverju eru grunnstoðir samfélagsins sveltar á kosningaári þegar gullvagninn er látinn fara hringinn í kringum landið og sinna alls kyns gæluverkefnum? Ef þetta eru ekki umræður sem skipta máli fyrir þjóðina alla veit ég ekki hvað á erindi. Og, hæstv. ráðherra, þetta á ekkert skylt við málþóf, þetta eru málefnalegar umræður  
            

Frú forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði á undan mér, margt bíður umræðu og afgreiðslu þessa þings. En það kemst ekki á dagskrá vegna þess að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins og nokkrir þingmenn úr liði framsóknarmanna vilja tala endalaust við 2. umr. fjárlaga. Svo ber hv. formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins sig illa undan málþófsstimplinum sem hann kallar, segir að hann hafi verið borinn á sig þegar 20 klukkutímar voru liðnir við 2. umr. og það sé bara rétt eins og hafi verið gert á árinu 2007, þá hafi verið talað í 20 tíma um fjárlög. Nú eru liðnir yfir 30 tímar og við heyrðum áðan að það á að tala í nokkra daga í viðbót og það hlýtur þá að verða mjög innihaldsríkt eða á svipuðum nótum og við höfum verið að hlusta á. Þarna vísaði hv. þingmaður til hrunársins, til fjárlagaársins 2008, þegar óveðursský hrönnuðust upp allt í kringum okkur og þáverandi fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins og forsætisráðherra Sjálfstæðisflokksins skelltu við skollaeyrum. 20 tíma tók að ræða fjárlög ársins 2008. 
             Það þýðir ekki fyrir hv. þingmann að grafa svo langt aftur. Við þingmenn skulum bara vakna og átta okkur á því að við breyttum þingsköpunum í sumar og í 3. mgr. 25. gr. er ákvæði um að stefnt skuli að því að 3. umr. um frumvarp til fjárlaga fyrir næsta ár skuli lokið eigi síðar en við lok fyrstu heilu viku desembermánaðar. 

Hvar eru tekjufrumvörpin?

Forseti. 

Forseti biður þingmenn um að gefa ræðumönnum hljóð og minnir á að samræður úr þingsal við ræðumann eru ekki heimilar.

Frú forseti. Mér finnst ástæða til að gera athugasemdir við þá umræðu sem hér hefur farið fram um stöðu 2. umr. fjárlaga. Í fyrsta lagi er ágætt að minnast þess að í 67. gr. þingskapalaga okkar er gert ráð fyrir því að ræðutími við 2. umr. fjárlaga sé tvöfaldur. Þess vegna er þegar af þeirri ástæðu hægt að gera ráð fyrir því fyrir fram að sú umræða standi lengur en venja er um hefðbundin þingmál. Ef menn skoða hina efnislegu umræðu sem hér hefur farið fram sjá þeir að sjálfsögðu að það hefur verið fullt tilefni fyrir stjórnarandstöðuna til að færa fram athugasemdir. Ég get nefnt nokkra þætti sem við höfum tekið til ítarlegrar umfjöllunar og talið fullt tilefni til. Í fyrsta lagi þetta: Málið var tekið út úr fjárlaganefnd áður en tekjuhlið fjárlaganna var lögð fram í þinginu, áður en gerð var grein fyrir því hvernig ætti að spila með tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins. Áður en það var lagt fyrir var málið tekið út úr fjárlaganefnd. Það er harla óvanalegt. Nú hefur enn ekki verið mælt fyrir tekjuhlið frumvarpsins á þingi, en menn krefjast þess að 2. umr. verði lokið. Þetta er eitt augljóst atriði. Annað er auðvitað umsagnir sem bárust víða að úr samfélaginu, t.d. frá ASÍ sem benti á að fjárlagafrumvarpið væri verðbólguhvetjandi. Er það tilefni fyrir okkur á þessum tímum að staldra við þegar slíkar athugasemdir berast út af fjárlögum næsta árs, verðbólguhvetjandi sem geta sett kjarasamninga í uppnám, og velta því fyrir okkur í umræðunni í þinginu hvort við því þurfi að bregðast? Já, að sjálfsögðu. Svo er verið að sópa undir teppið, eins og bent hefur verið á, ýmsum stórum fjárlagaliðum. Íbúðalánasjóðs er ekki getið. Ríkisendurskoðandi bendir á að 10 milljarða vanti upp á þegar áfallnar skuldbindingar hjá LSR og svo mætti áfram telja, lögregluna og fleiri stóra liði eins og Landspítalann.  
            

Virðulegi forseti. Það er nauðsynlegt að þeir sem þiggja laun frá ríkinu geri sér grein fyrir því að það er engin hætta á því að ekki verði staðið við launagreiðslur þann 1. janúar. Það er nauðsynlegt að taka þetta fram vegna orða hæstv. atvinnuvegaráðherra. Þetta þarf að vera alveg skýrt. Það er líka nauðsynlegt að átta sig á því að það er ástæða til þess að ræða þessi fjárlög. Nú hefur umræðan staðið tíu tímum lengur en hún gerði 2007. Eitt af því sem hér hefur verið rætt og hv. þm. Bjarni Benediktsson benti á er að forseti ASÍ hefur sagt: Þetta eru verðbólguhvetjandi fjárlög. Það þýðir að lán heimilanna í landinu munu hækka. Það þýðir að kaupmátturinn mun skerðast. Og ekki bara það, forseti ASÍ segir líka: Það er hætta á því að kjarasamningar náist ekki vegna þess að þetta frumvarp étur upp, eins og hann orðaði það, virðulegur forseti, svigrúm fyrirtækjanna til að standa undir launahækkunum. Þetta var mat forseta ASÍ. Skyldi vera ástæða til að ræða slíkt frumvarp, virðulegi forseti? Já, það er ástæða til að ræða slíkt frumvarp og hvort sem sú umræða tekur fimm tímum lengur en hún gerði fyrir nokkrum árum eða tíu eða 12 eða 14 skiptir ekki máli. Það skiptir máli hver niðurstaðan verður. Hún skiptir máli fyrir heimilin í landinu, hún skiptir máli fyrir þá sem skulda peninga, að lánin hækki ekki og að hægt verði að standa við kjarasamninga. Þess vegna skiptir umræðan máli. Ég skal þola að talað verði um málþóf. Það kemur mér ekkert við, en ég hef engar áhyggjur af því að þessi umræða klárist ekki í tæka tíð. Af því að við erum að ræða dagsetningar og hafa áhyggjur af launagreiðslum vil ég líka benda á, til að ekki sé bara farið í nýliðna sögu, að síðast 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk. Ræðutíminn er tvær mínútur.

Virðulegi forseti. Það er rétt að minna þingheim á það að skipulag þingstarfa hvað snertir fjárlög er með öðrum hætti en önnur mál. Hvenær umræða á að fara fram er skipulagt og sett niður í starfsáætlun þannig að menn geti gengið að því sem vísu hvenær 1. umr., 2. umr. og 3. umr. á að fara fram. Þannig eru fjárlögin ólík öllum öðrum þingmálum. Ég átti satt að segja von á því að við þingmenn gætum komið okkur saman um að setja þann ramma utan um fleiri mál þannig að menn gætu í upphafi þingvetrar áttað sig á því hvenær 2. umr. um stór og mikilvæg mál, stjórnarskrármál, rammaáætlun o.s.frv., mundi eiga sér stað frekar en að tækjum skrefið til baka og settum fjárlög og umræðu um þau í fullkomið uppnám eins og nú hefur gerst. Að því leytinu til hefur Alþingi stigið skref til baka í uppbyggingarstarfi sínu. Þegar maður gæti átt von á því að við gætum sett ramma utan um almenna umræðu um önnur stór mál erum við að setja umræðu um fjárlög í fullkomið uppnám. Þetta hefur ekki gerst áður á Íslandi og er fordæmalaust. Einungis á einum stað í heiminum gerist þetta og það er hjá hinni bandarísku teboðshreyfingu. Nú erum við hins vegar stödd á þessum stað, ágæti þingheimur, og nú er mikilvægt fyrir okkur að við tökum okkur saman og breytum þessu. Ég minni í þessu sambandi á að engar breytingartillögur hafa enn þá litið dagsins ljós um þetta fjárlagafrumvarp.  
            

Virðulegur forseti. Samkvæmt starfsáætlun þingsins átti 2. umr. að fara fram 22. nóvember. Hún var færð til 29. nóvember og 3. umr. átti að fara fram 4. desember, í dag. Á fundi fjárlaganefndar 26. nóvember voru teknar út breytingartillögur ríkisstjórnarinnar og meiri hluta fjárlaganefndar. Þá voru þrír nefndadagar fram undan. Það hefur því ekki gefist neitt tækifæri  Virðulegur forseti. Ég get tekið undir það að mörgu þarf að breyta í þinginu, bæði í umræðuhefð, frammíköllum og framkomu. Við skulum þá reyna að gera það á þann hátt að hver og einn líti í eigin barm, 

Virðulegi forseti. Ég skora á fulltrúa þingflokkanna að setjast niður og semja um þinglok og leyfa okkur hinum þingmönnum að ræða mál sem brenna á fólkinu fyrir utan þennan þingsal. 
             Ég er komin hingað upp til að ræða aukna misskiptingu og fátækt í samfélaginu. Nú er svo komið að Íbúðalánasjóður þolir ekki misskiptinguna í samfélaginu sem var búin til með fullri innstæðutryggingu og verðtryggingu. Eignafólkið greiðir upp lán sín hjá sjóðnum og nýtir sér betri kjör í bankakerfinu. Á sama tíma lendir eignalausa fólkið í vandræðum með að greiða af lánum og missir fasteignir sínar til sjóðsins vegna þess að laun hafa lækkað, kaupmáttur rýrnað og vegna verðtryggingarinnar. Ört stækkandi hópur fólks býr við fátækt eftir hrun. Í hópi öryrkja, meðal eldri borgara og þeirra sem hafa verið lengi atvinnulausir eru margir svo illa staddir að þeir eiga hvorki í sig né á. Þessum hópum var lofað árið 2009 að skerðingin á bótum og lífeyri yrði bætt um leið og færi að birta. Nú fullyrða stjórnarliðar að það sjái til sólar en engar tillögur hafa komið fram um að bæta kjör þessara hópa.  Frú forseti. Það á að vera forgangsmál að útrýma fátækt. Það er óásættanlegt 

Hæstv. forseti. Hér hefur nokkuð verið rætt um lengd fjárlagaumræðunnar en því miður ekki mikið um innihald hennar. Vonandi verður bætt úr því þegar líður á daginn. Staðreyndin er sú, eins og bent hefur verið á, að það er um fjölmargt að tala í þessari umræðu. Við í stjórnarandstöðunni höfum bent á marga galla, eyður og vankanta á því fjárlagafrumvarpi sem liggur fyrir en í raun hefur verið fátt um svör. Við höfum velt fyrir okkur ýmsum þáttum í því sambandi. Ég nefni sem dæmi að ég hef ítrekað spurt um skiptingu þess fjár sem merkt er undir hina og þessa liði fjárfestingaráætlunar ríkisstjórnarinnar. Þar fundust allt í einu peningar til að setja í ýmis verkefni sem hafa á sér grænan blæ, ef svo má segja. Nægir peningar til í það á sama tíma og menn eru í mestu vandræðum með að fjármagna margvíslega grundvallarþjónustu á vegum ríkisins. Það er dæmi um atriði sem við höfum nefnt. Við höfum líka kallað eftir nánari upplýsingum um hvað meiri hlutinn hyggist fyrir varðandi stóra fjárlagaliði eins og nefnt hefur verið hér, Íbúðalánasjóð, Landspítala – háskólasjúkrahús, LSR og fleiri liði þar sem um er að ræða milljarða eða tugi milljarða sem geta gert stöðu ríkissjóðs verri en lítur út í fjárlagaumræðunni þar sem hún er stödd núna. Við höfum ítrekað kallað eftir því en fátt hefur verið um svör. Vonandi greiðist úr því þegar líður á umræðuna og vonandi koma svör við þeim athugasemdum og fyrirspurnum sem fram hafa komið þannig að fjárlaganefnd gefist kostur á að taka málið til meðferðar milli 2. og 3. umr. Ég er ekki úrkula vonar um að það geti gerst innan skamms en svo að til þess skapist forsendur 

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hér hljóðs til að ræða um þetta mál, fjárlögin … 
            

Forseti biður um hljóð í þingsalnum. Þingmaðurinn hefur orðið.

Þakka þér, hæstv. forseti. Eins og fram kom í umræðunni eru skiptar skoðanir um frumvarpið og það er mjög langt á milli manna heyrist mér. Allt frá því að hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar lýsa því yfir að á leiðinni sé algjörlega frábært frumvarp, það besta sem lagt hefur verið fram í áraraðir, og síðan komum við sem erum því ekki alveg sammála og bendum á þætti sem betur mættu fara. Ég ætla að fara yfir nokkur slík atriði. Í fyrsta lagi tel ég að ef þetta væru algjörlega frábær fjárlög bæru þau ekki í sér þær staðreyndir að hallarekstur ríkissjóðs er of mikill. Áætlanir sem gerðar hafa verið um bata í þeim efnum hafa ekki gengið eftir og hér koma inn við 2. umr. gríðarlega miklar útgjaldatillögur í stað þess að við horfum til þess að sýna að við getum viðhaft einhvern aga í fjárhagsstjórn ríkisins á kosningavetri. Þess vegna er frumvarpið ekki frábært. Við megum taka til nokkur atriði sem skipta miklu máli en manni virðist sem ríkisstjórnarflokkarnir geti ekki og vilji ekki horfast í augu við þau. Hvers vegna er í því frábæra frumvarpi ekki komið til móts við þann mikla vanda sem Íbúðalánasjóður glímir við? Hvers vegna birtist okkur ekki einhver heildstæð stefna um hvernig á að skipa þeim málum til framtíðar? Ef þetta væri algjörlega frábært fjárlagafrumvarp tel ég að það ætti að horfast í augu við það verkefni, koma til móts við vandann og sýna þjóðinni fram á hvernig við ætlum að tækla hann. Hvers vegna er í því frábæra fjárlagafrumvarpi ekki gert ráð fyrir að við á þinginu séum búin að taka ákvörðun um hvort eigi að byggja nýjan Landspítala? Þora menn ekki að taka þá ákvörðun, vilja menn ekki taka þá umræðu og hvað er þá svona frábært við það? Síðan er eitt mál sem talsvert hefur verið í umræðunni og varðar fasteign sem heitir Harpa. Þar eru nú ýmis atriði sem ég tel að ættu að koma fram í fjárlagafrumvarpinu en svo er ei og þess vegna spyr ég: Hvað er svona frábært við frumvarpið ef við horfum á það út frá því máli? Við höfum heyrt, eftir að fjárlagafrumvarpið var tekið út úr fjárlaganefnd, að til standi af hálfu ríkisstjórnarinnar að leggja fram 13 milljarða kr. framlag frá ríkinu inn í Íbúðalánasjóð og það eigi að koma inn í fjárlögin milli 2. og 3. umr. Ef fjárlagafrumvarpið er svona frábært hvers vegna kemur það mál eins og þruma úr heiðskíru lofti, enginn hafi vitað neitt um stöðuna á Íbúðalánasjóði og það þurfi að bæta því inn í á milli 2. og 3. umr.? Hvers vegna? Eru vinnubrögðin þau að menn hafa gleymt Íbúðalánasjóði eða vildu menn ekki leggja það fram í upphafi vegna þess að þá hefði frumvarpið ekki verið nógu skemmtilegt og frábært þegar það var kynnt? Hvers vegna? Við höfum í umræðunni ekki talað mikið um, eða ég hef ekki talað mikið um lífeyrisskuldbindingar. Lífeyrisskuldbindingar B-deildar LSR námu 373 milljörðum kr. Það er ekki ljóst hvernig eigi að fjármagna þær og ekki hefur verið lögð fram trúverðug greiðsluáætlun til fjármögnunar á þeim vanda. Hvers vegna er ekki horfst í augu við það í þessu frábæra fjárlagafrumvarpi? Hvers vegna ekki? Ég hef talið upp nokkur atriði sem rökstyðja þá skoðun mína og annarra, heyri ég, sem eru ekki sammála því að frumvarpið sé frábært. Um að menn vilji ekki horfast í augu við þau verkefni sem fram undan eru. Það er afskaplega slæmt og ekkert frábært við þá afstöðu. Ekki neitt. Þegar maður á í vanda verður að átta sig á því hver hann er, horfast í augu við hann og koma síðan fram með tillögur til þess að mæta honum. Við erum ekki að horfa á slíkt fjárlagafrumvarp. Þvert á móti. Við erum að horfa á frumvarp sem ber öll þess merki að það eru kosningar í vor. Við erum að horfa á frumvarp þar sem menn innan ríkisstjórnarflokkanna hafa trommað upp með það að verið sé að leggja fram fjárfestingaráætlun. Um er að ræða verkefni sem munu til lengri tíma kalla á enn frekari útgjöld úr ríkissjóði. Til stendur að setja af stað ýmis verkefni eins og til dæmis byggingu húss íslenskra fræða fyrir 3,4 milljarða á þremur árum. Engar upplýsingar hafa verið lagðar fram um hvað muni kosta að reka húsið til framtíðar. Ég taldi nú að menn mundu reyna að átta sig á því, svona miðað við að hafa lært eitthvað af byggingunni Hörpu, en svo er ekki. Það veldur mér miklum vonbrigðum og af því hef ég miklar áhyggjur. Menn taka ekki eingöngu ákvarðanir fyrir næsta ár, að geta tekið skóflustungu að nýjum stórum verkefnum á kosningavetri, heldur taka þeir ákvarðanir sem munu hafa mikil áhrif á fjárlög komandi ára. Frú forseti. Ég leyfi mér að fullyrða að menn hafa ekkert lært. Við sjáum og horfum upp á kosningafjárlög sem eru bara eins og hver önnur kosningafjárlög. Þótt menn hafi margtuggið það úr ræðustól að íslensku bankarnir hafi hrunið og við á þinginu verið að takast á við mikinn vanda ríkissjóðs síðan það gerðist, er eins og menn hafi gleymt því. Nú eru að koma kosningar og þá þarf auðvitað að fara að taka skóflustungur. Hvers vegna? Ef fjárlagafrumvarpið væri frábært tel ég að menn hefðu byrjað á því að horfa til þess hvernig ætti að greiða niður skuldir, minnka vaxtakostnað ríkissjóðs og reyna að stuðla að því að í gang færu frekari verkefni sem gætu stutt við öflugra atvinnulíf hér á landi. Þá mundi ég kannski geta sagt að það væri eitthvað frábært á ferðinni en þvert á móti er ekki verið að gera það. Af því hef ég miklar áhyggjur, tel fulla þörf á því að benda á það í umræðunni og tel mig hafa allan rétt á því að nota mitt málfrelsi til þess, hvað svo sem hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, Steingrími J. Sigfússyni, finnst um það. Miðað við umræðuna áðan telur hann ekki mikla þörf á að ræða frumvarpið þar sem það sé frábært. Ég er algjörlega ósammála því. Stjórnvöld settu fram áætlun og markmið um hallalausan ríkissjóð árið 2014. Frumvarpið segir okkur að fallið hafi verið frá þeirri stefnu. Hvar hefur umræðan um það farið fram? Fór hún fram í fjárlaganefnd? Var það þess vegna sem formaður fjárlaganefndar óskaði eftir því að umræðunni yrði frestað um viku? Hvers vegna óskaði formaður fjárlaganefndar eftir því að umræðunni yrði frestað um viku og kemur svo hingað grátandi yfir því að málinu hafi verið frestað um viku? Frú forseti. Ég skil hvorki upp né niður í þeim málflutningi og vonast til að einhverjir fjárlaganefndarmenn sjái nú sóma sinn í því að koma upp og útskýra það fyrir mér.

Það er búið að útskýra þetta.

Það er ljóst að viðvarandi halli verður áfram á ríkissjóði. Auknar skuldir og hærri vaxtagreiðslur muni skaða samfélagið, rýra þjónustuna og draga úr krafti atvinnulífsins. Það er nú allt sem málið inniheldur og ég verð að segja, frú forseti, að mér finnst það ekki frábært. Menn úr fjárlaganefnd kalla framan úr salnum og þora ekki að koma upp í pontu til að útskýra mál sitt, það hafi nú allt verið útskýrt. Ég hef einfaldlega ekki heyrt það. Ég hvet hv. þingmann Sigmund Erni Rúnarsson til að hætta að fela sig á bak við eitthvert dagblað og koma upp í pontuna til að útskýra það fyrir mér. Það er algjörlega óásættanlegt að menn sitji með yfirlætisfullan svip, haldi því fram að frumvarpið sé frábært en komi ekki hingað til að benda á hvernig þeir rökstyðja mál sitt. 

Frú forseti. Ég held hér áfram umræðu um fjárlögin. Ég get reyndar ekki orða bundist varðandi uppákomuna áðan undir liðnum störf þingsins. Ég verð að segja eins og er að það var algjörlega makalaust að verða vitni að eina innleggi hæstv. atvinnu- og nýsköpunarráðherra í þessa mikilvægu umræðu. Ég gat þess sérstaklega í minni fyrstu ræðu að fjárlögin eru stærsta pólitíska plagg sem við þingmenn gætum rætt á þingi af hálfu ríkisstjórnar, sem segir fyrir um stefnu hennar í sjávarútvegsmálum, menntamálum, rannsóknarmálum, landbúnaðarmálum, iðnaðarmálum; stefnumótun ríkisstjórnarinnar birtist í fjárlögum. Hæstv. ráðherra kemur hingað upp undir liðnum störf þingsins - atvinnu- og nýsköpunarráðherra, búið að húrra öllum helstu atvinnuvegaráðuneytunum inn til hans - og hefur lítið til málanna að leggja. Ég er hér með ræðulistann, frú forseti. Hann hefur hvorki rætt breytingartillögu frá meiri hluta fjárlaganefndar né tekið þátt í umræðum um það hvernig hann sjái framtíð sjávarútvegsins sem stendur frammi fyrir stórauknum álögum, grunnatvinnuvegur okkar Íslendinga, hvaða áhrif það hafi á stöðu okkar á erlendum mörkuðum að íslensk sjávarútvegsfyrirtæki geti ekki með sama hætti og áður markaðssett sig, tekið þátt í sömu grimmu samkeppninni, sem er gríðarleg við Norðmenn og við Rússa, þar sem stóraukinn þorskur er að koma inn á markaðinn frá Barentshafinu. Eftir að hafa lesið viðtöl við ýmsa forustumenn í sjávarútvegi er mér ljóst að Íslendingar munu standa frammi fyrir grimmari samkeppni á sviði sjávarútvegs en nokkru sinni fyrr. Hvað gerir ríkisstjórnin? Hún leggur stórauknar álögur á sjávarútveginn. Við sjálfstæðismenn höfum margoft sagt: Við erum ekki á móti veiðileyfagjaldi, en bara að það séu hóflegar álögur þannig að sjávarútvegsfyrirtækin geti haldið áfram að fjárfesta.

Nefndu tölur.

Að sjávarútvegsfyrirtækin - 

Ég er búinn að því.

- Það er fínt, það er glæsilegt að setja sig á mælendaskrá  Þetta hefur margoft verið rætt af hálfu okkar sjálfstæðismanna og einnig af hálfu hagsmunaaðila í sjávarútvegi. Það er ekki hlustað á það. Bara út með ykkur, segir ríkisstjórnin. Hún heldur áfram af fullum krafti að leggja þessar miklu álögur á sjávarútveginn og atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra lætur svo ekki mikið fara fyrir sér í 2. umr. um fjárlögin, segir ekkert um hvaða áhrif þau muni hafa til lengri tíma litið á þróun sjávarútvegs, stöðu okkar í þeirri alþjóðlegu samkeppni sem við stöndum frammi fyrir. Eigum við að fara yfir landbúnaðarmálin? Ég vil biðja hæstv. forseta að setja mig á mælendaskrá nú þegar því að ég þarf að ræða ýmis mál er tengjast landbúnaðinum. Ég hef ekki fengið að heyra sjónarmið hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra þegar kemur að landbúnaðinum. Eigum við að tala um iðnaðinn? Eigum við að tala um þær álögur sem felast í fjárlagafrumvarpinu á matvælaiðnaðinn í gegnum hinn svonefnda sykurskatt? Eigum við að fara að ræða það? Hvaða áhrif það hefur á verðlag í landinu og þar með talið lán heimilanna. Þá vil ég rifja upp þau orð sem höfð voru eftir hæstv. forseta ASÍ hér áðan. Hann sagði að grundvöllur kjarasamninga væri brostinn ef þessar spár allar mundu ganga eftir. Hvað þýðir það? Það hefði verið fróðlegt að heyra það frá hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra hvaða skoðun hann hefur á áhrifum hækkunar á sykri, á álögum á iðnaðinn, á eflingu iðnaðarins til lengri og til skemmri tíma. Við fáum ekki að heyra bofs frá hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra annað en eitthvert tuldur sem margbúið er að reka ofan í hann og á sér enga stoð í raunveruleikanum. Það er ekki þannig að ekki verði hægt að afgreiða fjárlög. Mikil ósköp. Auðvitað verður hægt að ræða og afgreiða fjárlög. Svo kemur hæstv. ráðherra hingað upp undir liðnum störf þingsins og segir að þetta sé einsdæmi. Það er einsdæmi í sögunni að stjórnarandstaðan sem við erum í núna búi við ríkisstjórn eins og nú situr á Íslandi. Hægt er að tiltaka mörg atriði sem sýna hversu óforskömmuð ríkisstjórnin er, ekki eingöngu í sambandi við fjárlögin, hægt er að tína til ýmis stórmerkileg mál, samt ótrúlega vond mál. Nefna má að fyrstu ógildu kosningarnar í landinu voru á ábyrgð þessarar vinstri stjórnar, svo að ég tali nú ekki um fyrstu pólitísku réttarhöldin. Við erum ekki að ræða allt þetta en það undirstrikar engu að síður vinnubrögð þessarar ríkisstjórnar. Talandi um reynslu þá man ég að það brást ekki að í hvert einasta skipti sem 2. umr. fjárlaga stóð yfir voru fagráðherrar kallaðir út, helst að nóttu til, að frumkvæði hæstv. innanríkisráðherra núverandi eða að frumkvæði hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, mitt um nótt. Ekki ætla ég að fara að ræða sérstaklega við hæstv. menntamálaráðherra, svo að dæmi sé tekið, sem er hér iðulega í salnum til að geta svarað spurningum. Aðrir ráðherrar mættu þá frekar taka það sér til fyrirmyndar að sá ráðherra er meira hér í þinginu og reiðubúinn til að svara ýmsum spurningum en þeir ráðherrar sem bara koma hingað undir liðnum störf þingsins.  Ég hvet hv. þm. Sigmund Erni Rúnarsson til að setja sig á mælendaskrá því það eru ýmis málefni sem hægt er að ræða, meðal annars um eflingu og þróun heilsugæslu og heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni. Það hefði verið forvitnilegt að fá sjónarmið hæstv. velferðarráðherra, sem er yfirmaður heilbrigðismála, hér við 2. umr. fjárlaga. Ég fer aftur yfir listann, frú forseti, og sé að ekki einn einasti ráðherra hefur talað við 2. umr. fjárlaga, ekki einu sinni komið upp og svarað spurningum sem ég veit, eftir að hafa hlustað á margar ræður, að hefur verið beint til þeirra. Ég vil gjarnan forvitnast hjá hæstv. forseta hvort það verður raunin, eins og oft hefur tíðkast í gegnum tíðina, að hæstv. ráðherrar komi þá undir lok 2. umr. fjárlaga og svari ýmsum spurningum sem til þeirra hefur verið beint. Það væri mjög æskilegt að vita hvort menn ætluðu líka að bregða út af þeim vana.  Hægt er að taka margt til, en ég ætla sérstaklega að ræða 6. gr. heimild í fjárlögum. Af hverju geri ég það? Jú, meðal annars til að benda á þau málefni sem tengjast St. Jósefsspítala. Þessi ríkisstjórn, undir forustu Guðbjarts Hannessonar velferðarráðherra, undir forustu Jóhönnu Sigurðardóttur, og með stuðningi frá þingmönnum stjórnarflokkanna, eins og hv. þm. Lúðvík Geirssyni, hefur stuðlað að því að starfsemin á St. Jósefsspítala var lögð niður. Ég var tilbúin til að fara í hagræðingu. Ég var tilbúin til að stuðla að því að samþykkja hagræðingu í rekstri ef menn sæju virkilega fram á að úr yrði hagræðing,  Það er brýnt fyrir okkur Hafnfirðinga að tekið verði á málum St. Jósefsspítala, menn eru löngu búnir að sjá það. Biðlistar hafa lengst. Þjónustan sem sinnt var á St. Jósefsspítala snerti fyrst og fremst konur, þar var sérfræðiþekkingin að byggjast upp. Nú sjáum við að í kjölfar ákvörðunar hæstv. velferðarráðherra hafa biðlistar lengst á því sviði læknisþjónustunnar sem konur nýta sér helst. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir ræðuna. Hún fór yfir málefni St. Jósefsspítala í Hafnarfirði. Ég og hv. þingmaður höfum verið baráttukonur fyrir því að þær aðgerðir og sú starfsemi sem þar hefur farið fram undanfarið héldi velli en lenti ekki undir niðurskurðarhnífnum sem ríkisstjórnin beitti í Hafnarfirði. Ég fór yfir það í ræðu minni í gær, að þetta væri svolítið skrýtið. Ég kallaði eftir krötunum í Hafnarfirði og ég kallaði eftir krötunum í ríkisstjórninni vegna þess að búið væri að slá þessa starfsemi af. Hv. þingmaður minntist á 6. gr. heimildina. Hér stendur hvorki meira né minna en að leitað sé eftir heimildum ríkisstjórnarinnar til að selja eignarhlut ríkisins í St. Jósefsspítala. Ekki er nóg með að reksturinn sé lagður niður heldur á bara að loka þessu; lok, lok og læs, skulum við segja. Þar með verða fingraför ríkisins afmáð af þeirri góðu starfsemi sem þarna var rekin og líka úr húsnæðinu. Þetta voru nú öll loforðin. Fyrst átti að skera niður nokkrar deildir og hagræða, svo var þetta smám saman allt sett inn á Landspítalann og nú er verið að afmá allan ríkisrekstur í þessu góða húsi. Þetta var innskot. Þingmaðurinn fór aðeins yfir þá tekjuöflunar- og fjárfestingarleið sem ríkisstjórnin kynnti á dögunum. Hér eru gerðar tillögur um miklar úrbætur og mikið lagt í græna hagkerfið og annað í breytingartillögum meiri hlutans. Finnst þingmanninum rökin ekki léttvæg vegna þess að í tillögu eftir tillögu kemur fram þessi setning, með leyfi forseta: „Þar sem þessi tekjuöflun felur í sér nokkra óvissu, svo sem um afkomu sjávarútvegsfyrirtækja og fjármálafyrirtækja, er  Er þetta ekki óklár fjármögnun?

Herra forseti. Að sjálfsögðu er fjármögnunin óljós. Það er svakalegt að upplifa að við stöndum frammi fyrir því að þurfa að afgreiða þetta og megum helst ekki ræða það. Fyrst þarf náttúrlega að skerða málfrelsið. Það er hjákátlegt að upplifa að fyrsta vinstri ríkisstjórnin hótar að skerða málfrelsi þingmanna. Mér leikur forvitni á að vita hvernig það verður þegar við ræðum vanbúnu tillögurnar varðandi breytingarnar á stjórnarskránni. Hvernig verður það þegar við förum að ræða mannréttindakaflann í þinginu, ekki síst tjáningarfrelsið? Hvað ætlar ríkisstjórnin þá að gera? Ætlar hún að hefta málfrelsi okkar? En það er önnur saga. Auðvitað eru þetta vanbúnar tillögur. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir bendir réttilega á það, en um leið dregur hún fram að við höfum ekki fengið tækifæri til þess að ræða þær við atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, ráðherrann sem er yfir sjávarútvegsmálum, ráðherrann sem er yfir bönkunum. Við fáum ekki tækifæri til að ræða þessar vanbúnu tillögur við hann því að ráðherrar láta ekki mikið fyrir sér fara í þessum ræðustól. Ég held að það sé einsdæmi, eftir þennan tíma, í umræðum á þingi. Það er afar slæmt. Ég ætla að fletta þessu góða blaði, Morgunblaðinu, því að ég vil koma að því sem snertir St. Jósefsspítala. Þar benda bæjarfulltrúar, m.a. okkar sjálfstæðismanna í Hafnarfirði, á hið farsæla starf sem St. Jósefsspítali í Hafnarfirði hefur að baki eftir margra áratuga reynslu og samvinnu við systurnar o.fl. Hér voru höfð uppi fögur fyrirheit. Við reyndum að sýna því skilning að það þyrfti að hagræða, en allt það sem var lofað var svikið. Það var svikið af velferðarráðherra og þeim þingmönnum sem hafa stutt hann í því að loka St. Jósefsspítala, þeirri merku stofnun sem á sér svo miklar og sterkar sögulegar rætur. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir þetta andsvar. Það er rétt og kemur svo sem ekki á óvart að ríkisstjórnin sveik allt sem var lofað varðandi St. Jósefsspítala á upphafsdögum sínum því að hún hefur meira að segja svikið Samtök atvinnulífsins og Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga. Svikabrautin sem þessi ríkisstjórn hefur gengið er endalaus. Það er alveg hreint með ólíkindum hvað ríkisstjórnin fær mikinn frið í samfélaginu miðað við öll þessi svik. Ríkisstjórnin hefur meira að segja svikið minnsta stjórnarandstöðuflokkinn á þingi og þingmennirnir láta það yfir sig ganga, þá er ég að vísa í samkomulagið sem var gert milli jóla og nýárs fyrir rúmu ári, en það er þeirra mál. Þetta eru blákaldar staðreyndir um akkúrat St. Jósefsspítala. Hann er kannski af þeirri stærðargráðu að hægt er að tala um hann. Hann er ekki það stór að fólk skilur upphæðirnar sem liggja að baki. Það er öðruvísi þegar farið er að tala um milljarða þá tapar fólk einhvern veginn sýninni á þær miklu upphæðir sem um er að ræða. Í framhaldi af fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar, þar sem á að fjárfesta langt inn í næsta kjörtímabil fyrir veiðigjald sem á að taka sem ekki er vitað hvað verður mikið og hugsanlega sölu fjármálastofnana, langar mig að spyrja þingmanninn vegna þess að ég veit að hún er áhugamanneskja um bætta fangelsisaðstöðu hér á landi eins og ég. Lagt er til að 1 milljarður fari í nýja fangelsisbyggingu á Hólmsheiði en síðan er bráðabirgðaákvæði um að ef fjármögnun gengur ekki eftir megi búast við breytingum. Er hv. þingmaður ekki hrædd um að ef farið verður af stað með þennan 1 milljarð og honum eytt í hönnunarkostnað og einhverja smáuppbyggingu að þarna 

Herra forseti. Varðandi fangelsið á Hólmsheiði held ég að við séum sammála því, ég og hv. þingmaður, að við þurfum nýtt fangelsi, við þurfum kvennafangelsi og nýtt gæsluvarðhaldsfangelsi. Að þessu hefur verið unnið. Menn geta haft skiptar skoðanir um hvar það eigi að vera, hversu umfangsmikið það eigi að vera og svo framvegis, en við verðum einfaldlega í þessu tilviki að treysta þeim nefndum og sérfræðingum sem hafa sett þessar tillögur fram. Ég tek undir ákveðnar áhyggjur sem komu fram í máli og fyrirspurn hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur varðandi framhaldið á þeirri byggingu sem snertir fangelsið á Hólmsheiði, en ég vonast til þess að hægt verði að halda verkefninu áfram því að það er brýnt fyrir fangelsismálastefnu og innanríkisstefnu okkar Íslendinga. Síðan er það fjárfestingaráætlunin sem slík. Ég hef sagt að það er fullt af fínum verkefnum þarna, talandi um fangelsið á Hólmsheiði og fleiri verkefni, en önnur verkefni eru samt látin sitja á hakanum út af gæluverkefnum ríkisstjórnarinnar sem felast í fjárfestingaráætluninni og á ýmsum öðrum stöðum í fjárlagafrumvarpinu og birtast okkur hverju sinni. Þess vegna finnst mér sárt, af því ég er í allsherjar- og menntamálanefnd, að heyra hvern gestinn á fætur öðrum, líka þá sem eru starfsmenn innanríkisráðuneytisins, tala um að ekki sé hægt að skera meira niður, eins og hjá lögreglunni, það sé bara ekki hægt, þegar ég velti fyrir mér því sem tengist til dæmis grænkun fyrirtækja, fínt verkefni, en það getur beðið. Það er voðalega erfitt fyrir suma þingmenn þegar kosningar eru í nánd að þora að forgangsraða, en það er hlutverk og ábyrgð okkar stjórnmálamanna að þora að forgangsraða og segja stundum óþægilegu hlutina fyrir kosningar. Við eigum að forgangsraða í þágu grundvallarstoðþjónustu okkar Íslendinga, löggæslan er þar á meðal. Ríkisstjórnin er ekki að forgangsraða í þágu löggæslunnar, hvað þá menntunar, vísinda og rannsókna.

Virðulegi forseti. Ég flyt hér aðra ræðu mína í þessari fjárlagaumræðu. Um leið og ég kem hingað upp til að flytja hana furða ég mig á tali stjórnarliða um að hér sé mikið málþóf. Ég held að full ástæða sé til að ræða þetta fjárlagafrumvarp mjög gaumgæfilega. Menn tala einfaldlega frá mismunandi sjónarhólum, þeir sjónarhólar byggja á þekkingu og reynslu viðkomandi þingmanna og er ekki ólíklegt að í þeim umræðum komi alloft upp þær aðstæður að verið sé að segja hlutina í fyrsta skipti og nýju ljósi því varpað á fjárlagafrumvarpið. Það ætla ég alla vega að vona. Ég tel mig hafa heilmikið að segja um þetta fjárlagafrumvarp. Ég er búinn að halda eina ræðu, þetta er önnur ræðan mín og ég mun eflaust halda fleiri ræður. Ef þingmenn geta dekkað þessa umræðu í einni ræðu kalla ég það nokkuð vel af sér vikið, en þó er það ekki nema hjóm hjá því afreki flestra stjórnarþingmanna þessa dagana að tjá sig um fjárlagafrumvarpið án þess að halda ræðu. Það kalla ég vel af sér vikið. Ég sakna þess reglulega mikið, m.a. frá hv. þingmönnum sem hrópa hvað eftir annað héðan úr sal eða bera skilti um salinn, að fá ekki að heyra sjónarmið þeirra.  Við vitum að það er afar ólíklegt að grunnspáin rætist vegna þess að einkaaðilar hafa misst áhuga á því að fjármagna Landspítalann og það er ólíklegt að ríkissjóður geti fjármagnað hann á næsta ári, enda hafa forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar gefið það til kynna með því að segja að reynt verði að finna rúm í langtímafjármálum ríkissjóðs fyrir Landspítalann. Við vitum líka að það er hæpið að ráðist verði í álversframkvæmdir í Helguvík vegna þess að orkusamningar hafa verið í uppnámi. Við sjáum að ríkisstjórnin hefur ekkert gert til þess að reyna að lyfta undir það þarfa verkefni. Vonin gæti því verið bundin við stóriðju á Norðurlandi, á Húsavík. Við vitum það hins vegar af lestri þessa fjárlagafrumvarps að hvergi er minnst á nauðsynlegar fjárfestingar sem þarf að ráðast í á Norðurlandi upp á 2,6 milljarða, annars vegar hafnarframkvæmdir á Húsavík og hins vegar vegaframkvæmdir frá höfninni á Húsavík upp á Bakkasvæðið þar sem er áætlað að stóriðjan muni standa, og við erum að ljúka hérna 2. umr. eða það sér fyrir endann á henni. Jafnframt hafa forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar, þegar þeir eru spurðir út í þessar framkvæmdir, ekki gefið neitt til kynna um að til standi að taka frá peninga í fjárlögum til þessara framkvæmda. Það er því afar hæpið að grunnspáin rætist og mun líklegra að hagvöxtur verði það sem ASÍ kallar frávikaspá án álvers í Helguvík og Landspítala. Efnahagsforsendurnar fyrir þessu fjárlagafrumvarpi eru í besta falli afar brothættar. Ljóst er hvað minni hagvöxtur hefur í för með sér. Hann hefur í för með sér að tekjur ríkissjóðs verða ekki í samræmi við það sem hér er spáð, miðað við þær forsendur sem eru gefnar. Ef við skoðum þjóðhagsyfirlit, sem fylgdi fjárlagafrumvarpinu í ritinu Stefna og horfur, sjáum við að áætlað er að atvinnuvegafjárfesting, eða réttara sagt fjármunamyndun, sem er metið að hafi verið 12,6% á þessu ári, þ.e. vöxturinn, falli niður í 5,3% á næsta ári. Ef við skoðum undirliðina sem eru fyrst og fremst atvinnuvegafjárfestingar upp á 1,5% vöxt og gerum ráð fyrir, eins og ég er að gera því skóna, að ríkisstjórnin ætli sér ekki að styðja við framkvæmdir á Bakka með þeim fjárfestingum sem til þarf þá munu atvinnuvegafjárfestingar dragast saman. Það eru allar líkur á því. Síðan er gert ráð fyrir að íbúðafjárfesting aukist um 20%. Það er svo sem ekki rökstutt neitt, þetta virðist frekar vera tala sem er dregin upp úr hatti. Síðan eru fjárfestingar hins opinbera upp á 6%, og þar inni er náttúrlega Landspítalinn sem er búið að lýsa yfir að muni ekki verða í einkaframkvæmd eins og áður var talið heldur verði reynt að koma honum fyrir í áætlunum um langtímafjárfestingar ríkissjóðs. Það lítur út fyrir að fjármunamyndunin, sem er rót hagvaxtar til langs tíma, muni dragast saman á næsta ári eða í besta falli, eins og spáð er hérna, aukast um einungis 1,5% þannig að hagvöxturinn kemur ekki þaðan. Þetta mun leiða til þess að tekjur ríkissjóðs verða ekki nálægt því sem hér er verið að tala um. Frumjöfnuður og heildarjöfnuður verða mun lakari en gert er ráð fyrir. Ef við skoðum jafnframt aðra tekjuliði sem gætu flokkast undir óreglulegar tekjur, t.d. sölu á Landsbanka Íslands, þá er gert ráð fyrir að 9,6 milljarðar komi í arðgreiðslur - yfir töflunni stendur reyndar sala eigna og arðgreiðslur og síðan er bara sagt Landsbanki Íslands, það er ekki alveg á hreinu hvort átt er við arðgreiðslur eða sölu en ég geri ráð fyrir því að þetta séu arðgreiðslur. Á næsta ári eru afborganir af skuldabréfinu milli gamla og nýja bankans og það er afar ólíklegt að Landsbankinn muni geta staðið undir afborgunum af því skuldabréfi eins og það lítur út í dag. Að vísu er verið að reyna að semja um það upp á nýtt, en það er afar ólíklegt að hægt verði að standa við greiðslur eins og skuldabréfið er í dag. Það er óskynsamlegt að taka fé úr banka sem stendur ekki nægilega föstum fótum, þannig að hér er verið að fara út í afar sérkennilega æfingu sem mun ekki styrkja ríkissjóð eins og talað er um. Þá er komið að Seðlabanka Íslands. Gert er ráð fyrir að þaðan komi 2.600 milljónir. Þegar bankarnir fóru á hausinn hafði það áhrif á Seðlabankann sem leiddi til þess að ríkissjóður gaf út skuldabréf til að koma með eigið fé inn í Seðlabankann aftur, sem ég tel að hafi verið grundvallarmistök en það er allt önnur saga sem ég hef þegar rakið hér í ræðustól. Það verður afar sérstakt ef Seðlabanki Íslands hefur svigrúm til að borga 2,6 milljarða í arðgreiðslur miðað við heildarstöðuna. Síðan eru gerðar arðsemiskröfur á hin og þessi fyrirtæki ríkisins. Þar má nefna Landsvirkjun, 700 milljónir, Rafmagnsveitur ríkisins, 310 milljónir, ÁTVR, 200 milljónir, Orkubú Vestfjarða, Íslandspóstur o.s.frv. Það er ljóst að mjög hæpið er að sala eigna og arðgreiðslur muni skila þeim tekjum sem áætlaðar eru. En ef því verður haldið til streitu að taka þessa peninga út úr fyrirtækjunum þá veikjast þau mjög mikið. Jafnframt er ekki á neinn hátt gert ráð fyrir þeim gríðarlegu útgjöldum sem eru tengd Íbúðalánasjóði. Nú á dögunum þurfti ríkið að grípa inn í og koma með 13 milljarða eiginfjárframlag fyrir Íbúðalánasjóð eftir ummæli eins af forustumönnum Samfylkingarinnar, sem er í stjórn eins og flestir vita þó svo að þeir kannist ekki við að hafa verið í síðustu ríkisstjórn virðast þeir þó enn sem komið er kannast við að vera í þessari ríkisstjórn. Ekki hefur verið fengin fjárheimild fyrir þessu og miðað við fréttir af stöðu Íbúðalánasjóðs virðast allar líkur vera á því að leggja þurfi mun meira fjármagn inn í Íbúðalánasjóð á næsta ári. Það er ekki gert ráð fyrir því hérna frekar en gert var ráð fyrir því í fyrra að leggja þyrfti Íbúðalánasjóði til meira fé þrátt fyrir viðvaranir sem komu úr þessum ræðustóli. Tekjuhliðin á fjárlögum er því öll í skötulíki. Það er full ástæða til þess að ræða hana. Það er skylda sérhvers þingmanns að benda á veikleika í þessu frumvarpi til fjárlaga fyrir næsta ár til að stjórnarliðar eða ríkisstjórnin geti bætt í þau göt sem bent er á. Ekki skal ég trúa því að ríkisstjórnin sé að reyna að beita einhverjum blekkingaleik heldur vil ég taka viljann fyrir verkið og halda því fram að veikleikarnir séu frekar vegna þess að þau hafi ekki kveikt á perunni í þessum málum. Ég trúi ekki að þau séu að blekkja. Hvað varðar útgjaldahliðina þá glímum við við gífurleg vandamál, nákvæmlega eins og ég sagði áðan, sem munu leiða til útgjalda, t.d. sú fjárfesting sem ég nefndi á Bakka sem þarf að eiga sér stað ef ríkisstjórninni er alvara með að styðja við þá framkvæmd, það eru útgjöld upp á 2,6 milljarða. Algjör lágmarksupphæð sem þarf að setja í löggæslu í landinu til þess að hún brotni ekki, því að hún er komin á mjög krítískt stig, er 500 milljónir. Síðan er heilbrigðiskerfið. Næstum því 300 hjúkrunarfræðingar hafa nú sagt upp störfum og við þingmenn höfum ekki farið varhluta af því að fá mikið af skilaboðum frá hjúkrunarfræðingum um að samningar séu lausir og að þeir ætli sér að fara í hart til að ná fram kjarabótum. Þetta er fyrir utan of mikinn niðurskurð vegna þess að við þurfum að halda við heilbrigðiskerfinu þannig að ekki fari illa. Að öllum þessum liðum samanteknum á útgjaldahliðinni er ljóst að útgjöldin verða miklum mun meiri en gefið er til kynna í fjárlagafrumvarpinu. Niðurstaðan verður því sú að tekjurnar verða minni, útgjöldin meiri og þetta stenst engan veginn. Þetta er falsmynd sem er búið að mála hérna upp, falsmynd sem stjórnarflokkarnir mála til að sýna kjósendum á kosningavetri. Það eru önnur vandamál sem fylgja þessu fjárlagafrumvarpi og Alþýðusamband Íslands hefur bent á. Þeir hjá ASÍ halda því fram, eða þau hjá ASÍ, að þetta frumvarp sé verðbólguhvetjandi og muni leiða til þess að raunlaun fólks í landinu lækki, skuldir hækki og afborganir þar með. Þessi fjárlög munu leiða til versnandi lífskjara fyrir allan almenning í landinu. Þetta mat er að nokkru leyti staðfest af Seðlabanka Íslands sem varar sterklega við því að ríkisstjórnin láti freistast og gefi út einhver kosningaloforð á kosningavetri, loforð sem leiða til þess að útgjöld verði meiri en ríkissjóður ræður við. Ef við skoðum þann pakka sem Seðlabankinn hefur varað svo mikið við þá sjáum við að það er augljóst að eingöngu er gefið í til þess að sýnast, rétt eins og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason orðaði svo ágætlega hér fyrr í dag þegar hann sagði að nú ætti að fara með gullvagninn hringinn í kringum landið og dreifa gjöfum. Við sjáum að 800 milljónir, sem er meira en það sem löggæslan þarf að lágmarki, eiga að fara í byggingu húss íslenskra fræða. Ég unni íslenskum fræðum og get verið sammála um þetta verkefni, en þetta er ekki tímabært eins og ástandið er núna í ríkisfjármálum. 
             Ég sé að tími minn er liðinn, en í þessum loforðapakka eru alls konar verkefni. Mikið um grænkun eins og grænkun íslenskra fyrirtækja, græn skref, grænar fjárfestingar o.s.frv., verkefni sem ekki verður annað sagt 

Forseti. Nú er 2. umr. fjárlaga á fjórða degi. Ég tók eftir því að á fyrsta og öðrum degi umræðunnar var hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson á mælendaskrá báða dagana. Hann var færður reglulega niður á mælendaskránni eftir því sem gert er en hékk inni til að vera með nafnið sitt á skránni, svona til að einhver sómi væri að mælendaskrá Sjálfstæðisflokksins, þ.e. að lengdinni til. Nú sé ég að prófessor í hagfræði og þingmaður Norðausturkjördæmis hefur verið á ferðalagi um Norðausturland að bregða birtu á framtíð Norðurlands á þeim sömu dögum, þ.e. fimmtudaginn 29. og föstudaginn 30. nóvember, og var með fundarhöld bæði í Hrísey, á Akureyri, í Eyjafjarðarsveit og Grímsey. Mig langaði að vita hvort það er sami maðurinn og hefur jafnframt verið á mælendaskrá í þinginu og þá haldið henni vakandi og látið færa sig reglulega niður. Eða hvort um annan mann er að ræða og þá, virðulegi forseti, hvort það sé ekki eitthvað sem forsætisnefnd og forseti þarf að taka upp, að þingmenn sem eru ekki í húsi, ekki einu sinni á svæðinu heldur í öðrum landshluta, séu á mælendaskrá í umræðu á þinginu eingöngu til að halda henni sem lengstri.

Virðulegi forseti. Nú er það þannig að á fimmtudaginn og föstudaginn var ég með fundi í kjördæminu og var að hitta kjósendur. Á fimmtudeginum var ég ekki á mælendaskrá í þinginu vegna þess að verið var að mæla fyrir og það voru bara þeir sem mæltu fyrir nefndarálitum sem töluðu þá. Á föstudeginum var ég hér frá klukkan tíu um kvöldið og langt fram á nótt og varð meðal annars vitni að þeirri svívirðilegu framkomu sem hv. þm. Björn Valur Gíslason stóð fyrir.

Forseti. Það er þá á hreinu að hv. þingmaður hefur verið á mælendaskrá án þess að vera á svæðinu og reyndar í hundruð kílómetra fjarlægð. Það er eitt sem mig langar til að spyrja hv. þingmann að. Nú er hv. þingmaður hagfræðingur og hefur starfað við það um tíma og veitt forstöðu slíkri stofnun við Háskóla Íslands. Hann hefur skrifað ótal greinar og bækur um hagfræðileg efni, oft einn og stundum í samstarfi við aðra. Hann hefur rýnt fjárlagafrumvörp og fjárlög yfirstandandi kjörtímabils, hið minnsta, sem hagfræðingur og hefur alltaf haft rangt fyrir sér. Er einhver ástæða til þess að ætla að hv. þingmaður, prófessor í hagfræði, hafi rétt fyrir sér núna og þá hvers vegna?

Í fyrsta lagi var ég ekki að staðfesta að ég hefði ekki verið í húsinu vegna þess að ég var í húsinu á föstudegi til að halda ræðu mína. Ég var ekki í húsi á fimmtudeginum enda var ég ekki heldur á mælendaskrá á þá. Ég skal svara þeirri spurningu hv. þingmanns hvort ég hafi haft rangt fyrir mér eða ekki. Í öllum meginatriðum hef ég haft rétt fyrir mér í sambandi við gagnrýni mína á fjárlagafrumvörp sem ég hef sett fram undanfarin ár. Aftur á móti hefur hv. þm. Björn Valur Gíslason ekki getað náð að sýna fram á með blekkingum sínum - ekki einu sinni með blekkingum - að hann hafi verið eitthvað nálægt því að hafa rétt fyrir sér í því hvernig ríkisfjármálin færu. Það er leiðinlegt þegar hv. þingmaður kemur upp og er með persónulegar dylgjur og persónulegt skítkast 

Ég vil biðja hv. þingmenn að huga að orðum sínum hér í ræðustól.

Herra forseti. Við skulum nú spyrja að leikslokum hverjir verða atvinnulausir og hverjir ekki. Ég vil koma hérna upp því að vikið var orði að þeim sem hér stendur í ræðu hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar. Margir í svokallaðri stjórnarandstöðu  Ég vil hins vegar beina þeirri efnislegu spurningu til hv. þingmanns, hvar Sjálfstæðisflokkurinn vilji helst skera niður. Sjálfstæðisflokkurinn var á tímabili þeirrar skoðunar að það ætti ekki að skera niður, það væri allt of mikið skorið niður, en nú er hann kominn á þá skoðun að skera þurfi niður sem nemur tugum milljarða, það eru nýjustu hugmyndirnar. Að ekki sé talað um hugmyndir Sambands ungra sjálfstæðismanna sem eldri sjálfstæðismenn hafa þráfaldlega talið vera heimskulegar. En hvar á að skera niður?

Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að koma í andsvör við mig. Fyrst ætla ég að benda honum á að ég var á engan hátt að biðja hann um að gera grein fyrir hagvaxtarspám, enda ætlast ég ekki til þess að hann hafi þá þekkingu og þá kunnáttu sem þarf til þess. 
             Aftur á móti var ég að biðja  Hvar skulum við skera niður? Ég skal nefna nokkra hluti. Við skulum fresta byggingu húss íslenskra fræða. Við skulum fresta sýningu fyrir Náttúruminjasafn Íslands. Við skulum fresta byggingu þekkingarseturs á Kirkjubæjarklaustri. Við skulum sleppa því að grænka íslensk fyrirtæki. Við skulum sleppa því að taka græn skref og gera innkaup ríkisstofnana vistvæn og við skulum sleppa grænum fjárfestingum þangað til við höfum efni á þeim, þannig að nokkrir liðir séu nefndir.

Herra forseti. Hv. þingmaður hrósar sér af hagfræðikunnáttu sinni og vek ég þó athygli hans á því að sá sem hér stendur hefur fjallað um þau efni og önnur á löngum fjölmiðlaferli og er ágætlega inni í hagfræði. Hefur t.d. fylgst með hagfræðikenningum sjálfstæðismanna sem gjörsamlega fóru á hvolf og hrundu með óhugnanlega ógeðfelldum afleiðingum fyrir örfáum árum og við erum enn þá að bíta úr nálinni með. Hér nefnir hv. þingmaður örfá hundruð milljóna, á meðan ég hef heyrt þá tillögu sjálfstæðismanna að þeir vilji skera niður sem nemur á að giska um 80 milljörðum kr. til þess að slá á vaxtagjöld ríkissjóðs og annað í þeim dúr. Fá hundruð milljóna duga skammt upp í þá upphæð. Hvar á raunverulega að skera niður? Hvar ætlar Sjálfstæðisflokkurinn, ef svo óheppilega vill til að hann komist í stjórn á næstu áratugum, 

Virðulegi forseti. Ég ætla svo sem ekkert að vera að skattyrðast við hv. þingmann. Ég var ekki að hrósa mér af minni hagfræðiþekkingu, langt í frá, en svo mikið veit ég í hagfræði að hv. þingmaður, þó að hann hefði verið 126 ár í fjölmiðlum, hefur ekki þær forsendur sem þarf til þess að fara nákvæmlega yfir þær hagvaxtarspár sem hér er verið að birta. Það er bara einfaldlega þannig að þær byggja á sérfræðiþekkingu þeirra sem hafa gert þær. Ég er ekki að leggja neitt mat á þær. Ég er að segja að það er mikil sérfræðiþekking sem liggur að baki þeim niðurstöðum sem t.d. Alþýðusamband Íslands hefur verið að birta, þeim viðvörunum sem Seðlabanki Íslands hefur verið að leggja fram. Það eru þær sem ég byggi á að efnahagslegar forsendur þessa frumvarps geti ekki staðist. Ég vona að ég sé búinn að leiðrétta í eitt skipti fyrir öll að  
            

Virðulegi forseti. Hagfræðingar.  Þegar maður skoðar vaxtagjöld ríkissjóðs kemur í ljós að á árinu 2013 er gert ráð fyrir því að vaxtagjöld ríkissjóðs, að frádregnum vaxtatekjum, verði 63 milljarðar. Á árinu 2012 er gert ráð fyrir því að það endi í 55 milljörðum og heildarvaxtagjöldin séu þá 84 milljarðar. Þá hlýtur maður að segja að allt sem við erum að eyða fyrir þessa 84 milljarða erum við þá í rauninni að borga vaxtagjöld af, höfuðstóllinn, þetta eru vaxtagjöldin. Þá hlýtur maður að velta fyrir sér, þegar verið er að ráðast í ákveðnar framkvæmdir og verið að setja fjármagn í ákveðin verkefni, að það hljóti að vera forsenda í fyrsta lagi að annaðhvort séu þau hluti af grunnstoðunum, heilbrigðiskerfinu, menntakerfinu eða öðru, eða þá að um sé að ræða verkefni sem skili meiri hagvexti en vaxtabyrðin er. 

Virðulegi forseti. Ég held að þetta sé algjör grundvallarspurning sem hv. þingmaður spyr. Ég vil halda því fram að það sé hárrétt nálgun að þær fjárfestingar sem hér er lagt upp með í fjárfestingapakka ríkisstjórnarinnar - eflaust getur eitthvað af þeim skilað einhverri arðsemi til langs tíma litið. En þær skila ekki arðsemi á næsta ári eða þarnæsta ári eða jafnvel mörg ár fram í tímann. Fjárfestingarnar byggja mikið á rannsókna- og þróunarvinnu sem skilar sér eflaust á endanum. En þær flokkast ekki sem fjárfestingar sem skila arði fljótt og vel. Það er líka hárrétt að öll útgjöld sem eru umfram tekjur mynda stofn til vaxta hjá hinu opinbera, þau bæta við skuldir hins opinbera. Þau hækka vaxtakostnað, sem er ekki 60 og eitthvað milljarðar eins og hv. þingmaður hélt fram, heldur 84 milljarðar. Vaxtakostnaður ríkisins á næsta ári er áætlaður vera í kringum 84 milljarðar. Það er ljóst að það eru algjörir blóðpeningar, það eru peningar sem betur væru komnir í grunnþjónustu og fjárfestingum sem skila okkur auknum hagvexti til framtíðar.

Herra forseti. Já, sá sem er ekki hagfræðingur ætlar að halda áfram að hætta sér út á þessa braut að ræða um málefni hagfræðinnar. Ég er nú svo mikill einfeldningur að halda að ef maður rekur fyrirtæki, sem ríkissjóður er - við verðum að vísu að taka ákveðin verk út fyrir sviga sem eru heilbrigðiskerfið, menntakerfið og félagslegu grunnstoðirnar. Þegar komið er að öðrum verkefnum og stefnumótandi ákvörðunum hljótum við að spyrja okkur að því - ef maður rekur fyrirtæki sem glímir við mikla vaxtabyrði hljóta menn að velta því fyrir sér hvort það sé skynsamlegt að eyða fjármununum í eitthvað sem skilar auknum tekjum inn til fyrirtækisins, til að mynda að kaupa nýja framleiðslulínu eða eitthvað slíkt, eða þá að eyða fjármununum í það að mála þakið á húsunum. Ég tek undir með hv. þingmanni, ég sakna þess að þessar tillögur væru annaðhvort að setja meira í velferðarkerfið eða setja fjármunina  Ég hef á tilfinningunni, og það er kannski 

Ég vil minna þingmenn á að virða ræðutíma sama hvort það er í andsvörum eða annars staðar.

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt athugað hjá þingmanninum að ef maður talar um fjárfestingar sem eiga að leiða til arðsemi, er einfalt að líkja því við að bæta framleiðslulínu við hjá fyrirtæki, maður þarf ekki að vera neinn hagfræðingur til þess. 

Herra forseti. Við erum í umræðu um fjárlagafrumvarp til ársins 2013. - Virðulegi forseti, ég hef á tilfinningunni að fleiri en einn fundur sé í salnum. 
            

Ég vil biðja þingmenn í sal að gefa ræðumanni hljóð til að flytja sitt mál. Má ég biðja þingmenn um að hafa hljóð í þingsal.

Herra forseti. Ég held þá áfram máli mínu og geri ráð fyrir að mér verði bætt upp sú mínúta sem ég tapaði vegna annars fundar sem var hér í salnum. Herra forseti. Ég flutti ræðu í gær þar sem ég fjallaði almennt um áhrif fjárlagafrumvarpsins á hinar dreifðu byggðir landsins og lýsti miklum áhyggjum af því hvernig ekki er komið til móts við vanda margra af strjálbýlli byggðunum. Ég sagði líka að mér væru hugleikin töluvert mörg önnur mál sem tengdust frumvarpinu. Fjárlagafrumvarpið sjálft er auðvitað stærsta mál hverrar ríkisstjórnar, er hvað mest stefnumótandi plagg stjórnvalda á hverjum tíma og snýst um hvernig við ætlum að afla tekna fyrir ríkissjóð og útdeila síðan þeim tekjum áfram til þjóðarinnar, hvernig við gerum það, um hvaða fjárhæðir er að ræða og svo framvegis. Þess vegna verð ég að segja, áður en ég fer út í fleiri mál sem tengjast fjárlagafrumvarpinu, að það er óneitanlega ekki hægt að segja annað en að það fjúki aðeins í mann, svo ekki sé fastar að orði kveðið, þegar hæstv. ráðherrar koma hér upp áður en umræða um fjárlagafrumvarpið hefst í dag og finna að því að hv. þingmenn skuli ætla að fjalla á málefnalegan hátt um frumvarpið. Ég get sagt það við herra forseta að ég mun ekki tvítaka hér ræður eða eitthvað slíkt. Þetta snýst einfaldlega um að fjalla um þau grundvallarmál samtímans sem fjárlögin eru og hvernig fjármunum er úthlutað. Það þarf enginn að hafa áhyggjur af því að sá sem hér standi tvítaki sig eða verði í einhverjum leik sem tengist fjárlagafrumvarpinu. Virðulegi forseti. Ég ætla að reyna að koma inn á sem flest af málum sem ég átti eftir og vitnaði til í gær. Ég ætla að byrja þar sem umræður enduðu hér áðan í andsvörum við hv. þm. Tryggva Þór Herbertsson við stjórnarliða og sjálfan mig, um stöðu ríkissjóðs almennt. Ef við skoðum vaxtagjöld ríkissjóðs og þróun þeirra er staðan sú að vaxtagjöld ríkissjóðs á þessu ári eru um 84 milljarðar. Ríkissjóður Íslands mun greiða 84 milljarða í vexti árið 2013. Á þessu ári er gert ráð fyrir að ríkissjóður greiði um 76 milljarðar í vexti. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að árið 2013 verði vaxtatekjur 20 milljarðar og vaxtajöfnuður er þá rúmir 63 milljarðar á árinu 2013. Virðulegi forseti. Þetta segir okkur að ríkissjóður Ísland er með gríðarlega háar fjárhæðir að láni og greiðir vexti af þeim. Við verðum að skoða allar fjárlagatillögur og forgangsröðun í ríkisfjármálum út frá þeirri staðreynd að þeir fjármunir sem við erum að forgangsraða, þeir fjármunir sem ríkissjóður veitir, eru að stórum hluta teknir að láni. Þá verðum við að velta fyrir okkur: Hvernig veitum við fjármagnið áfram og til hvaða verkefna? Ég vil skipta þessu í tvo þætti. Annars vegar grunnþjónustu hvers samfélags, svo sem heilbrigðismál, menntamál og annað því um líkt, þar sem við veitum fjármuni til að tryggja grunnþjónustu samfélagsins. Síðan eru það verkefni sem ríkissjóður setur fjármuni í, ýmist til þess að stuðla að bættri umgjörð atvinnulífs - það er hægt að gera það bæði með skattkerfinu og fleiri aðgerðum - til sóknar í atvinnumálum og svo framvegis. Þá verðum við að horfa á það út frá því sama sjónarhorni að þeir fjármunir sem við erum að nota eru að miklu leyti fengnir að láni. Við verðum að vega þetta og meta, stilla þessu upp hvert á móti öðru, hvort við setjum fjármuni í þessi verkefni eða höldum áfram að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Virðulegi forseti. Ég kom inn á það í ræðu minni í gær að mér finnst fjármunum ekki nægilega vel forgangsraðað í tillögum meiri hluta fjárlaganefndar. Ég hefði viljað sjá aukið fjármagn til heilbrigðis- og velferðarmála, svo dæmi sé tekið. Heilbrigðisþjónustan hefur tekið á sig gríðarlegan niðurskurð á undanförnum árum og við blasir mikill flótti heilbrigðismenntaðs starfsfólks frá landinu. Núna síðast í hádeginu vorum við að fá fregnir af því að á þessu ári hafi 254 hjúkrunarfræðingar í 193 stöðugildum sagt upp störfum á Landspítala – háskólasjúkrahúsi og þessar uppsagnir munu taka gildi 1. mars 2013 ef ekki verður gripið inn í. Staðreyndin er sú að á Landspítalanum í dag starfa um 1.350 hjúkrunarfræðingar. Það er ekkert óeðlilegt við það að þessir einstaklingar horfi í kringum sig og skoði möguleikana á því að leita starfa erlendis. Ég kom inn á það í morgun, þegar hæstv. ráðherra og formaður Vinstri grænna fann að því að þingmenn væru að tjá sig um forgangsröðun ríkisstjórnarinnar og fjárlagafrumvarpið, að í Noregi er slíkur skortur á hjúkrunarfræðingum að þeir gætu tekið við öllum hjúkrunarfræðingum frá Íslandi á einu bretti. Það vantar 2–3 þús. hjúkrunarfræðinga til starfa í Noregi og gert er ráð fyrir því að það muni vanta 28 þús. hjúkrunarfræðinga til starfa þar á næstu 20 árum. Á sama tíma horfum við upp á það hér heima að færri hjúkrunarfræðingar útskrifast en þarf til starfa í íslenska heilbrigðiskerfinu og það er mikið áhyggjuefni. Ef við tökum þennan hóp heilbrigðisstarfsmanna sem dæmi, af því að hann hefur verið töluvert í umræðunni að undanförnu, og skoðum launakjör hjúkrunarfræðinga er staðreyndin sú að fari þessi starfsstétt til vinnu í Noregi þar sem norska krónan er yfir 20 á móti íslensku krónunni í dag þarf norska krónan að fara niður í 13 krónur til að launin þar séu þau sömu og á Íslandi. Það er ekki nema von að formaður Félags hjúkrunarfræðinga, forstjóri Landspítalans og fleiri hafi af þessu þungar áhyggjur og sendi frá sér yfirlýsingar nú við vinnslu fjárlagafrumvarpsins. Staðreyndin er auðvitað sú að við erum búin að búa þannig að heilbrigðiskerfinu að við erum komin alveg inn að beini. Það blasir við, hægt er að lesa það út úr fréttum og það er hægt að skoða hver þróunin er. Það verður mikil mannekla í heilbrigðiskerfinu ef við grípum ekki til róttækra aðgerða. Þá erum við komin að því í hvað sé skynsamlegt að veita fjármuni. Er skynsamlegt við þessar aðstæður að veita fjármuni til verkefna sem hér hafa verið nefnd sem ekki er útlit fyrir að muni skapa auknar tekjur fyrir ríkissjóð á næstu árum? Mörg þeirra verkefna sem ríkisstjórnin gerir hér tillögur um að setja fjármuni í svo milljörðum skiptir eru ekki þess eðlis. Þess vegna talar maður um gullvagninn. Þetta lítur út eins og gullvagn sé að fara hringinn í kringum landið og veita smávegis peninga hér og þar á meðan grunnstoðirnar eru sveltar. Er skynsamlegt að ráðstafa fjármunum þannig þegar við horfum upp á flótta heilbrigðisstarfsmanna úr landi? Er þetta skynsamleg forgangsröðun á fjármunum ríkissjóðs? Nei. Þetta er ekki skynsamleg forgangsröðun á fjármunum ríkissjóðs og við eigum að skoða grunnstoðirnar. Hér hefur verið komið inn á löggæslumálin. Það eru engar tillögur um aukningu fjármuna til löggæslumála. Samt æpa löggæslustofnanirnar, lögreglan vítt og breitt um landið og lögregluembættin, og kalla eftir því að við þingmenn sem höfum fjárveitingavaldið hlýðum á þessar raddir og bregðumst við. Er tekið á þessu í tillögum meiri hlutans? Nei, það er ekki gert. Hins vegar eru enn og aftur tillögur um að veita fjármuni til ýmissa verkefna sem svo sannarlega eru brýn, sem svo sannarlega væri gaman að geta veitt fjármuni til, en því miður eigum við ekki þá fjármuni. Ef við ætlum að veita fé í verkefni sem ekki teljast til grunnstoða eins og heilbrigðisþjónusta, menntakerfi, löggæslumál og fleira sem er grunnur hvers samfélags verðum við að spyrja okkur: Hverju skilar þessi fjárveiting ríkissjóði til baka? Við verðum að horfa á það eins og gert er í fyrirtækjarekstri. Ef við ætlum að setja 500 milljónir í ákveðið afmarkað verkefni sem ekki flokkast undir grunnþjónustu hvers samfélags eins og heilbrigðisþjónustu verðum við að spyrja okkur að því: Á hve löngum tíma skilar þessi fjárfesting sér til baka fyrir ríkissjóð? Hér er nefnd sýning á náttúruminjum í Perlunni. Vissulega væri gaman að geta sett upp öfluga sýningu á náttúruminjum Íslands sem hafa verið á miklum hrakhólum alveg frá því að lög um Náttúruminjasafn Íslands voru sett fyrir nokkrum árum. Það væri gaman að geta sýnt íslenskri náttúru, þessari glæsilegu náttúru sem við eigum og hundruð þúsundir erlendra ferðamanna heimsækja á hverju ári, þá virðingu að setja upp safn. En mun það skila sér til baka? Munu 500 milljónir í náttúruminjasýningu skila sér til baka í auknum tekjum fyrir ríkissjóð? Með hvaða hætti? Ég held að það muni ekki gera það. Svona verðum við að taka hverja og eina tillögu og vega og meta. Þetta er það sem ég hef áhyggjur af þegar ég sé í frumvarpinu forgangsröðun og sýn ríkisstjórnarinnar. Sá sem hér stendur er ekki hagfræðingur og ætlar ekki að reyna að halda því fram að hann hafi einhverjar ofurþekkingu á hagfræði, en þetta eru bara mjög einföld lögmál. Þetta er eins og að reka lítið fyrirtæki, sem ríkissjóður er í raun, ríkissjóður Íslands er lítið fyrirtæki samanborið við stórfyrirtæki á heimsmarkaði. Það verður að huga að því hvernig maður veitir fjármuni og hvernig þeir skila sem mestu til baka. Taka síðan út fyrir sviga grunnstoðir samfélagsins og setja þær í algjöran forgang. Það sem er síðan umfram verðum við að skoða út frá þessu. Það er ekki skynsamlegt að mála þakið og veggina á húsinu þegar við höfum ekki tekjur til þess að viðhalda framleiðslulínunum. Það er staðreynd. Þess vegna lítur þetta út eins og kosningavagn, gullvagn ríkisstjórnarinnar sem er verið að keyra með hringinn í kringum landið og dreifa úr honum örlitlu af gulli á hverjum stað og svo eru grunnstoðirnar, stóru mikilvægu verkin eins og heilbrigðiskerfið, algjörlega sveltar. Virðulegi forseti. Þetta er ekki sú forgangsröðun sem við eigum að viðhafa í samfélagi sem á að geta, með öllum sínum auðlindum og tekjumöguleikum, haldið uppi sómasamlegri grunnþjónustu á öllum sviðum, sómasamlegri heilbrigðisþjónustu og svo framvegis. Þegar rýnt er í tillögur meiri hlutans er auðvitað mörg skynsamleg verkefni þar að finna og ekki hefur skort á að ég sé tilbúinn til að viðurkenna slíkt. Veittir eru umtalsverðir fjármunir til framhaldsskólanna enda hafa þeir verið sveltir á undanförnum árum og veittir fjármunir til ýmissa verkefna sem munu skila sér til baka fyrir ríkissjóð. Ég ætla að nefna eitt lítið dæmi sem mörgum kann að finnast að skipti ekki máli, en ég ætla að rökstyðja það hvernig sú fjárveiting mun skila sér til baka í ríkissjóð og hversu óskynsamlegt var að skera niður í þeim málaflokki, þ.e. refa- og minkaveiðum. Töluvert hefur verið fjallað um þetta og reyndar hafa flestallir fulltrúar landsbyggðarsveitarfélaga sem hafa komið fyrir fjárlaganefnd gert athugasemdir við þann niðurskurð og óskað eftir því að gripið yrði til aðgerða og ríkissjóður kæmi á ný með mótframlag til eyðingar á ref og mink. Margir velta því fyrir sér: Er þetta þá ekki gæluverkefni? Er þetta ekki svipað og önnur gæluverkefni ríkisstjórnarinnar? Þegar þessi fjárveiting var skorin niður á sínum tíma af hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra Svandísi Svavarsdóttur, sem þá var umhverfisráðherra, var bent á að þetta mundi að öllum líkindum hafa í för með sér að tekjur ríkissjóðs mundu minnka. Af hverju? Þær fjárveitingar sem ríkissjóður veitti í þetta voru óverulegar, þær voru ekki greiddar út nema með mótframlögum frá sveitarfélögunum, sveitarfélögin urðu að greiða mótframlag á móti greiðslum ríkissjóðs. Síðan var greiddur virðisaukaskattur af refaveiðum til ríkissjóðs og í flestum tilfellum var það svo að mótframlag sveitarfélaganna var miklu hærra en ríkissjóðs og virðisaukaskatturinn af þessu kom til baka í ríkissjóð. Margir vöruðu við því að þetta mundi hafa í för með sér að sveitarfélögin mundu skera niður fjárveitingar til þessa málaflokks, sérstaklega þar sem mikið hefði verið um sameiningar sveitarfélaga og þéttbýliskjarnarnir hefðu kannski ekki mikinn skilning á mikilvægi þess að taka á þessum málum. Nú er komin inn tillaga um auknar fjárveitingar til þessa málaflokks. Ég vil hrósa fjárlaganefnd og formanni fjárlaganefndar fyrir að hafa tekið á þessum vanda, þó fyrr hefði verið. Hv. þm. Björn Valur Gíslason á hrós skilið fyrir að hafa tekið á þessu máli og fjárlaganefnd öll og veitt fjármuni til veiðanna, því að margir hafa bent á að á mörgum svæðum þar sem ref hefur fjölgað hefur fuglalíf farið mjög illa út úr því. Við sjáum líka meira af dýrbitnu fé koma af fjalli sem er tjón af, meðal annars fyrir ríkissjóð vegna þess að töluvert er flutt út af þessum hágæðaafurðum og það sem refurinn étur er ekki hægt að flytja út og ekki getum við snætt það hér. En ef þessi málaflokkur er sérstaklega tekinn fyrir þá hefur legið ljóst fyrir töluvert lengi að það var óskynsamleg ákvörðun á sínum tíma að hætta fjárveitingum til refaveiða. Hæstv. umhverfisráðherra virðist þó ekki hafa skilning á þessu máli og hefur verið í forustu fyrir ríkisstjórnina í málinu og viljað ganga nánast alla leið og friða refinn. Hæstv. umhverfisráðherra sagði í umræðum fyrir ekki löngu síðan að ekki væri hægt að meta hvert fjárhagslegt tjón af fjölgun refs væri, rannsaka þyrfti það betur og hún hefði í hyggju að skipa sérstaka nefnd sem ætti að fara betur yfir málið og skoða það og kryfja til mergjar hvort fjölgun refs hafi valdið einhverju tjóni eða skaða. Staðreyndin er sú að refastofninn hefur stækkað mikið á undanförnum árum. Hann var í kringum 1980 um 1 þús. dýr sem ég held að sé of lítil stofnstærð og er í dag kominn kannski upp í 12–14 þús. dýr. Það er gríðarlegt magn sem þessi dýr éta og mjög mikilvægt að halda stofnstærðinni innan eðlilegra marka. Með því mundum við ná meiri ágóða. Í fyrsta lagi er þetta ekki hátt framlag, um 30 millj. kr. til refaveiða með mótframlögum frá sveitarfélögunum, og virðisaukaskatturinn sem kemur til baka er að öllum líkindum hærri en sem þessu nemur því að sveitarfélögin eru yfirleitt með hærra mótframlag. Síðan er það tekjuágóðinn fyrir þjóðarbúið í heild af fjölgun fugla, af færra dýrbitnu fé og svo framvegis. Ég held að það hafi legið nokkuð ljóst fyrir að skynsemin mundi sigra öfgana í þessu máli eins og svo mörgum öðrum. Ég skrifaði nýlega grein sem birtist í fjölmiðlum um þetta mál og endaði greinina á þessum orðum, með leyfi herra forseta: „Á meðan öfgarnar ráða för þá fjölgar refnum áfram, fugli fækkar og dýrbitið fé verður algengari sjón. Skynsemin mun sigra öfgana í þessu líkt og öðru, það er spurning hvort það gerist við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2013 eða með alþingiskosningum í apríl á næsta ári.“ Hið jákvæða hefur gerst að skynsemin hefur sigrað öfgarnar í þessu máli fyrir tilstilli hv. þm. Björns Vals Gíslasonar og fleiri hv. þingmanna meiri hlutans í fjárlaganefnd, sem tekið hafa á öfgunum hjá hæstv. umhverfisráðherra í þessu máli. Ég held að það væri mjög skynsamlegt og jákvætt ef hv. þingmenn mundu taka á öfgunum í fleiri málum en þessu. Þá er ég sannfærður um að til að mynda 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni Framsóknarflokksins, eins og staðan er í dag, Ásmundi Einari Daðasyni, fyrir hans ágætu ræðu sem var á margan hátt innihaldsrík. Hann hefur farið talsvert í fjárlög í umræðu sinni í dag og þar á meðal minnst á að ríkisstjórnin fari nú eins og á gullvagni hringinn í kringum landið með öll sín gæluverkefni. Það er athyglisvert. Auðvitað er það svo, og það eru allir sammála um sem til þekkja, að gríðarlega hefur áunnist í því verki ríkisstjórnarinnar að skófla burt rústunum eftir nýfrjálshyggjutímann og reisa samfélagið við. Allir erlendir sérfræðingar eru sammála um það og horfa til Íslands sem forusturíkis í þeim efnum að reisa við samfélag sem hefur orðið illa úti vegna nýfrjálshyggjutilraunar og mannfyrirlitningarinnar sem felst í henni. Mig langar að spyrja hv. þingmann mjög einfaldrar spurningar og ég ætla að skipta henni niður eftir andsvörum. Hvar nákvæmlega eru gæluverkefnin? Ég vil fyrst biðja hann um að nefna þau gæluverkefni ríkisstjórnarinnar sem er að finna í Suðurkjördæmi og í fyrri hluta andsvars hans að nefna þau gæluverkefni sem er að finna í Norðausturkjördæmi. Það er einföld spurning, hann getur dvalið við svarið eitt og sér. Byrjum í Suðurkjördæmi, teljum upp öll gæluverkefnin sem er að finna nákvæmlega þar. Síðan í Norðausturkjördæmi, nákvæmlega hvaða gæluverkefni er að finna af hálfu ríkisstjórnarinnar, sem fór á meintum gullvagni sínum hringinn í kringum landið að sögn hv. þingmanns, er að finna í Norðausturkjördæmi? Ég mun síðan í seinna andsvari mínu koma að þeim gæluverkefnum sem er væntanlega að finna í kjördæmi hv. þingmanns en þætti vænt um að heyra fyrst nákvæmlega hvaða gæluverkefni eru á ferðinni í Suðurkjördæmi og í Norðausturkjördæmi.

Virðulegi forseti. Áður en ég kem að spurningu hv. þingmanns vil ég segja að þegar hv. þingmaður mærir árangur sitjandi ríkisstjórnar hefði hann átt að hlusta vel á upphaf ræðunnar hjá þeim sem hér stendur. Þar var talað um að áætlað er að vaxtagjöld ríkissjóðs að verði 84 milljarðar á árinu 2013. Gert ráð fyrir að þeir verði 76 milljarðar á árinu 2012. Þeir voru 68 á árinu 2010 og 65 árið 2011 þannig að vaxtagjöld ríkissjóðs eru að hækka. Það er gert ráð fyrir því að það verði hækkun á vaxtagjöldum ríkissjóðs sem nemur um 8 milljörðum á milli áranna 2012 og 2013. 
             Í ljósi þess verðum við að setja það í samhengi við það þegar menn tala um verkefni sem verið er að ráðast í. Ég kom inn á ýmis verkefni í ræðu minni sem verið er að ráðast í og ég tel að séu ekki hluti af grunnstoðum samfélagsins, þ.e. heilbrigðiskerfinu, menntakerfinu, löggæslunni, 

Herra forseti. Ég sakna þess að hv. þingmaður hafi ekki svarað mér skilmerkilega. Ég bað um nákvæmlega tilnefnd gæluverkefni í Suðurkjördæmi annars vegar og Norðausturkjördæmi hins vegar. Hv. þingmaðurinn kaus hins vegar að fara um víðan völl. 
             Þá vil ég í seinna andsvari mínu að hv. þingmaður staldri einvörðungu við heimakjördæmi sitt, hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar. Nákvæmlega hvaða gæluverkefni er að finna af hálfu ríkisstjórnarinnar í Norðvesturkjördæmi? Við skulum bara halda okkur við það kjördæmi. Ég vil ekki tala um verkefni sem ná yfir landið í heild sinni. Hv. þingmaður fór mikinn í ræðustól fyrr í dag og sagði að ríkisstjórnin væri að fara á gullvagni hringinn í kringum landið með gæluverkefni sín. Hvar nákvæmlega er þau gæluverkefni að finna, hringinn í kringum landið? Hann gat ekki nefnt mér neitt í Suðurkjördæmi áðan, hann gat ekki nefnt mér neitt í Norðausturkjördæmi áðan en þá er komið að hans eigin kjördæmi, hv. þingmanns. Hvar nákvæmlega er gæluverkefnin að finna? Hver eru þau, hvar eru þau og á hendi hverra? Kannski einhverra annarra en ríkisstjórnar, ég veit það ekki. Það væri ánægjulegt að einhver innstæða væri fyrir þeim orðum og hann gæti þá, vegna þess að hann er heimakunnugur, nefnt mér nákvæmlega þau gæluverkefni sem er að finna í hans eigin kjördæmi og hann þekkir betur til en sá sem hér stendur. Hver eru gæluverkefnin í Norðvesturkjördæmi? Hér og nú kemur svarið.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvað það er sem hv. þingmaður skilur ekki í því sem ég er að segja.

Svara.

Ég rakti mjög vel í mínu máli að stór hluti af tillögum ríkisstjórnarinnar muni ekki skila auknum hagvexti á næstunni, 

Viltu svara spurningunni.

Allir þeir sjóðir og verkefni munu renna til hinna fjölmörgu kjördæma og verkefnin eru þannig að þau munu ekki skila auknum hagvexti á næstunni. Það er ekki skynsamlegt að ráðast í slík verkefni þegar við erum að glíma við yfir 80 milljarða kostnað í vaxtagjöld.

Viltu svara.

Hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson, sem hefur hingað til talað um um að hann sé vel að sér í málefnum sem snú að hagfræði og sagði það í ræðu fyrr í dag, ætti að hafa þekkingu og skilning á því.

Viltu svara.

Þegar kemur að atvinnuuppbyggingu og því að efla og auka hagvöxt verðum við að horfa til þess hvernig við ráðstöfum fjármununum.

Viltu svara.

Ég er búinn að svara spurningu hv. þingmanns.

Þú gast ekki svarað þessu.

Það skrýtna við hv. þingmann er að hann vill ekki skilja það sem verið að útskýra fyrir honum.

Það var engin niðurstaða …

Hv. þingmaður vill ekki skilja það sem er verið að útskýra fyrir honum  
            

Virðulegi forseti. Við höldum áfram að ræða frumvarp til fjárlaga 2013. Það er augljóst að stjórnarliðar eru orðnir frekar órólegir yfir þessu máli en það verður að hafa það, því mikið er órætt og ég ætla í þessari ræðu minni að fjalla örlítið um ríkisábyrgðir og áhættuskuldbindingar. Helstu beinu skuldbindingar sem ríkissjóður stendur frammi fyrir eru að sjálfsögðu skuldastaða hans og lífeyrisskuldbindingar, sem eru stærsta óbeina skuldbindingin sem snýr að ríkisábyrgðum. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur farið vel yfir það hvað áætlaðar ríkisábyrgðir af lífeyriskerfi opinberra starfsmanna eru miklar og talar þingmaðurinn þar um 400 milljarða. Þá skulum við snúa okkur að hinum hluta þessara skuldbindinga ríkissjóðs sem er skuldastaða ríkisins og skuldir ríkissjóðs sjálfs. Það er talið og áætlað að heildarskuldir ríkissjóðs nú í árslok 2012 séu tæpir 1.500 milljarðar kr., þar af eru áætlaðar innlendar skuldir 1.070 milljarðar kr. og erlendar skuldir um 430 milljarðar kr. Það er áhætta til staðar, því ef ávöxtunarkrafa ríkisskuldabréfa hækkar mun það leiða til hærri vaxtakostnaðar. Þess ber að geta að hér í þessu fjárlagafrumvarpi er ríkissjóður að borga tæpa 90 milljarða bara í vexti á þessu ári og þá, virðulegi forseti, erum við alls ekki með Icesave-vextina inni í því. Ég man nú ekki lengur upphæðirnar varðandi Icesave-vextina, mig minnir að það hafi verið 30–40 milljarðar á ári, en við þingmenn Framsóknarflokksins og landsmenn komum í veg fyrir að sú ríkisstjórn sem nú situr og þáverandi hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, gæti komið þeim skuldum líka yfir á herðar íslensku þjóðarinnar. Ég hef alltaf haft áhyggjur af því hversu iðinn og duglegur hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon hefur verið við að dæla út ríkisábyrgðum á hina ýmsu hluti. Ríkisábyrgð verður einungis sett á samkvæmt lögum nr. 121/1997, um ríkisábyrgðir, en staða ríkisábyrgða 30. júní síðastliðinn nam um 1.341 milljarði kr. og hafði þá hækkað um 134 milljarða á milli ára. Það eru útskýringar í fjárlagafrumvarpinu sjálfu á því hvers vegna þessar hækkanir hafi orðið og talið er að hækkunin felist aðallega í yfirtöku ríkissjóðs á ábyrgðarskuldbindingum sem Reykjavíkurborg og Akureyrarbær voru með þegar þessi bæjarfélög seldu Landsvirkjun til ríkisins í ársbyrjun 2012. Þessi bæjarfélög voru ábyrgðaraðilar að 50% af skuldbindingum Landsvirkjunar en til þeirra var stofnað fyrir árslok 2006. Þegar 2. ársfjórðungur 2012 rann upp yfirtók ríkið alls skuldbindingar, ríkisábyrgðir, fyrir 104 milljarða kr. Það er ágætistafla á bls. 467 í frumvarpinu þar sem farið er yfir skráðar ríkisábyrgðir og eftirstöðvar. Þar ber að sjálfsögðu hæst að nefna Íbúðalánasjóð, en það hafa orðið breytingar á Íbúðalánasjóði nú síðan þetta frumvarp var í fyrsta sinn lagt fram fyrir þingið og var verið að bæta hressilega við Íbúðalánasjóð nú um daginn. Byggðastofnun ber ríkisábyrgð, er hún nokkuð há. Svo erum við með E-hluta sameignar- og hlutafélaga, undir það fellur t.d. Landsvirkjun, Rafmagnsveitur ríkisins og eignarhaldsfélagið Farice, sem er með ríkisábyrgð upp á 7 milljarða, hvorki meira né minna - 7 milljarða 30. júní 2012. Þess vegna er mjög einkennilegt að sjá hvað er að gerast með þetta fyrirtæki í breytingartillögum meiri hlutans. Þar segir að það eigi að færa stofnkostnað frá fjarskiptasjóði, það er kallað stofnkostnaðarviðfang, yfir á rekstrarviðfang. Þar með er verið að viðurkenna að ríkið er að dæla inn í rekstur sæstrengsins sjálfs en er ekki að leggja til stofnkostnaðarframlag upp á 236 milljónir. Svo er að auki farið fram á 182 milljónir í viðbót, þannig að ríkið er að leggja þessu fyrirtæki til 416 millj. kr. samkvæmt þessari breytingartillögu. Svo er gert ráð fyrir því að önnur eins upphæð verði að fara inn í þetta fyrirtæki frá ríkissjóði á næsta ári vegna þess að illa gengur með reksturinn. Það kemur fram í þessu frumvarpi - með leyfi forseta ætla ég að fá að lesa það hér beint upp, því ég tel að það hafi verið mikil afglöp gerð þegar ríkið tók þetta fyrirtæki í fang sér. Það voru tveir strengir á sínum tíma, Farice og Danice, sem voru sameinaðir undir nýju eháeffi og kallast nú Farice ehf. Nú hefst hin beina tilvitnun: „Eignarhaldsfélagið Farice ehf. og dótturfélag þess Farice hf. fóru í gegnum fjárhagslega endurskipulagningu árið 2010 og voru félögin sameinuð í eitt félag, Farice ehf. Stærstu hluthafar félagsins, íslenska ríkið og Landsvirkjun, lögðu félaginu til nýtt hlutafé að fjárhæð […] sem svarar til um 1,7 milljarða kr. […] Fyrir fjárhagslega endurskipulagningu á árinu 2010 var eiginfjárhlutfall Farice neikvætt. Í lok árs 2011 var hins eiginfjárhlutfallið komið í 48,3%. Töluvert tap var á rekstri síðasta árs en þá nam tapið […] sem svarar til um 1,3 milljarða kr. Tapið var þó öllu meira á árinu 2010 en þá nam það […] sem svarar til 2,6 milljarða kr.“ Svo kemur, með leyfi forseta: „Tekjumöguleikar félagsins eru háðir gagnaversgeiranum hér á landi og vaxandi eftirspurn eftir bandvídd. Fjárhagsleg áhætta ríkissjóðs getur farið vaxandi ef tekjur Farice ehf. standast ekki áætlanir næstu árin og taprekstur heldur áfram. Komist uppbygging gagnaversiðnaðarins á skrið og umferð um sæstrengina eykst getur félagið hins vegar orðið ábatasamt.“ Þarna er beinlínis verið að gefa í skyn að það verði botnlaus taprekstur á þessu fyrirtæki sem hæstv. þáverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, tók í fang ríkisins, veitti ríkisábyrgð og hefur dælt fjármagni inn í síðan. Að þetta komist tæpast á skrið vegna þess að þeir sem eru að reyna að fjárfesta í gagnaverum hér og líta til Íslands sem góðs gagnaverskosts, vegna þess að hér höfum við kuldaauðlindina, sjá ekki hag sinn í að staðsetja gagnaver hér á landi vegna þess að bandvíddin er verðlögð svo hátt og stenst ekki samkeppni við t.d. Norðurlöndin eða Bretland. Það er ríkisábyrgð á Isavia. Það er ríkisábyrgð á Ríkisútvarpinu fyrir 3,5 milljarða. Á Íslandspósti. Það er ríkisábyrgð upp á tæpa 2 milljarða á Kaupþingi banka. Það er ríkisábyrgð á Norræna fjárfestingarbankanum. Svo eru innstæður í íslenskum bönkum sem njóta ríkisábyrgðar samkvæmt yfirlýsingu ríkisstjórnar Íslands, en eru þó ekki meðtaldar í þessu yfirliti. Þá er jafnframt ekki litið á skaðleysisábyrgð vegna innstæðna í Spron sem Arion banki yfirtók. Samtals, eins og ég sagði hér áðan, er búið að veita ríkisábyrgð á 1.340 milljörðum kr. og má segja að þetta séu allt ríkisábyrgðaloforð frá því að þessi ríkisstjórn tók við völdum, að undanteknum Íbúðalánasjóði og einhverju varðandi Byggðastofnun. Þess vegna er mjög einkennilegt að sjá í nefndaráliti að fjárlögin ættu að geta staðið, þ.e. ef eftirstöðvar hrunsins hætta að koma fram. Virðulegi forseti. Hér hefur verið fjallað um að jafnvel hafi sú ríkisstjórn sem nú starfar valdið meira tjóni hér á landi en bankahrunið sjálft og miðað við fjárlög ársins 2013, virðulegi forseti, virðist  Nú er tími minn búinn og ég á eftir að ræða óbeinar skuldbindingar ríkissjóðs, þannig að ég verð, virðulegi forseti, að biðja um að fá að komast á mælendaskrá á ný.

Herra forseti. Þetta var mjög áhugaverð ræða um áhættur hjá hv. þingmanni. Ég hef dálítið verið að fjalla um þær í 2. umr. um fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar, ég hef verið að tala um stórar áhættur ríkissjóðs. Margir hafa í umræðunni rætt um skaða ríkissjóðs vegna áhættu sem þegar er fallin á, eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir. Menn hafa talað um Íbúðalánasjóð, það er nú þekkt. Sumir segja að Íbúðalánasjóð vanti enn þá 13 milljarða, aðrir segja 20 milljarða, sumir 40. Það er eftir því hvernig menn meta þá raunvaxtalækkun sem hefur átt sér stað. Síðan hafa menn talað um A-deild LSR, Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, sem átti að vera sjálfbær en er komin í 57 milljarða í mínus. Þeir 57 milljarðar fara ekki neitt, þeir hafa reyndar hækkað um 10 milljarða frá því í fyrra. Skuldbindingin hefur aukist um 10 milljarða á einu ári. Það er ekki talað um það heldur. Svo var Seðlabankinn með alveg gífurlegt tjón eftir hrun. Þarna eru stóru tölurnar. Ég hef verið að spyrja: Hvað kemur þetta eiginlega fjárlagafrumvarpinu við? Það er dálítið merkilegt. Ég hef verið að líkja þessu við nót, hér eru sumir sjómenn sem þekkja til, herra forseti, skipstjórar og aðrir sem þekkja nætur. Í þeim er fullt af möskvum sem eru hafðir mismunandi stórir, jafnvel til að ná í mismunandi tegundir af fiskum. Það má líta á fjárlagafrumvarpið sem eins konar nót sem menn eru að víkka út möskva á hér og þar til þess að koma að litlum fjárveitingum í þetta og hitt. Ef við lítum á líkinguna við nót má segja að svo kemur allt í einu háhyrningur eða hvalur og sprengir heljarinnar gat á nótina, þá erum við að tala um alvöruupphæðir. Heildaraukning á útgjöldum sem fjárlaganefnd komst að eftir mikla vinnu í allt haust er 7,7 milljarðar. Það leggur hún til. Reyndar er það mest allt frá hæstv. ríkisstjórn, en engu að síður er þetta eitthvað sem fjárlaganefnd leggur til. Þessi upphæð er helmingurinn af því sem menn segja að þurfi að lágmarki í Íbúðalánasjóð. Helmingurinn af því sem þarf að lágmarki í Íbúðalánasjóð er allt það sem fjárlaganefnd er að bisa við að bæta inn í fjárlögin, 7,7 milljarðar. Síðan koma allt í einu 7,7 milljarðar, svo koma allt í einu 13 milljarðar, það er nú ekki einu sinni búið að setja þá inn í fjárlögin eða fjáraukalögin, en það er sú upphæð sem menn eru að tala um. Sumir segja 20 milljarðar, það eru þá þrefaldaðar allar þær breytingar sem fjárlaganefnd er að gera og kemur sem einn liður vegna áhættu hjá Íbúðalánasjóði. Við erum þegar búin að setja 33 milljarða inn í Íbúðalánasjóð í raunverulegum peningum. Þess vegna held ég að umræða um stórar áhættur og umræða um ríkisábyrgðir eigi vel heima inni í umræðum um fjárlagafrumvarpið. Það er þar sem fjárlagafrumvarpið er gatað í gegn, það hafa verið sprengd í það heljarinnar göt. Þau göt eru ekki einu sinni komin fram. Mest af þeim kemur ekkert fram, herra forseti. Ég nefni Sparisjóð Keflavíkur. Þar var vandi upp á 20 milljarða, að sagt er. Hann hefur ekki komið neitt fram. Menn gerðu eitthvað, ég veit ekki almennilega hvað þeir gerðu, það verður nú áhugavert fyrir nefndina að upplýsa það. Hvað varð um þessa 20 milljarða skuldbindingu hjá Sparisjóði Keflavíkur? Mér skilst að skuldabréf hafi verið gefið út til langs tíma. Er það mögulegt innan stjórnarskrárinnar að láta 20 milljarða bara hverfa með því að gefa út skuldabréf?  Ríkisábyrgðir eru stórhættulegar. Af hverju eru þær stórhættulegar? Vegna þess að ríkisábyrgðir eru ábyrgð ríkissjóðs á því að eitthvað sé gert sem ella yrði ekki gert. Íbúðalánasjóður er gott dæmi um það. Þar er ríkið með ríkisbanka, því Íbúðalánasjóður er ríkisbanki, þar sem eiga aðgang að allir íbúar landsins með góðar tekjur og lágar tekjur, miklar eignir, litlar eignir - ég gæti fengið lán hjá Íbúðalánasjóði með ríkisábyrgð. Af hverju er ríkissjóður að standa í þessu? Af hverju þarf ríkissjóður að hjálpa fólki sem er ekkert hjálparþurfi til þess að kaupa íbúðir? Maður spyr: Af hverju er Íbúðalánasjóður ekki lítill og nettur fyrir þá sem raunverulega þurfa á aðstoð að halda við kaup á ódýru húsnæði? Af hverju fá þetta allir? Þetta vildi ég að menn spyrðu sig akkúrat núna þegar Íbúðalánasjóður er í þvílíkum vanda að sumir eru jafnvel farnir að tala um hundruð milljarða. Ég held við þurfum að skoða á mörgum öðrum sviðum af hverju ríkissjóður er að stunda þessa starfsemina og hina. Af hverju er ríkissjóður til dæmis að framleiða raforku? Ég bara skil það ekki. Af hverju framleiðir hann ekki mat? Ég sem einstaklingur þarf miklu frekar mat heldur en raforku. Ég gæti farið yfir í olíu og bensín, en af hverju í ósköpunum er ríkissjóður að framleiða raforku? Ég get sagt herra forseta af hverju það er. Þegar raforkuvirkjanir byrjuðu á Íslandi voru þær svo stór verkefni að það réð enginn við þau nema ríkissjóður. Það er löngu liðin tíð. Ég mundi vilja að menn drægju sig út úr þessari gífurlegu áhættu sem Landsvirkjun er. Ég fór í gegnum það. Landsvirkjun er sennilega 500 milljarða áhætta fyrir ríkissjóð. Við skulum vona að hendi þann rekstur ekki neitt, en allur rekstur er með áhættu, bara svo menn viti það. Svo er spurningin, sem er reyndar ekki í ríkisábyrgð, það er Orkuveita Reykjavíkur. Hún er búin að valda alveg gífurlegu tjóni, sá opinberi rekstur. Hvers vegna er Reykjavíkurborg að framleiða raforku með þeim hætti sem þar er gert? Þar gera menn risamistök að hafa lánin í annarri mynt heldur en skuldirnar af því menn vildu komast í góða, lága vexti og tjónið bera skattgreiðendur, reyndar í Reykjavík og notendur heita vatnsins og raforkunnar hérna í Reykjavík. Ég held að við þurfum að fara að skoða ríkisábyrgðir miklu betur. Það er enn eitt fyrirtæki sem ég hafði gleymt, herra forseti, þess vegna kom ég nú í ræðustól. Það er Landsbankinn. Þar er ríkissjóður að reka banka. Það er þekkt að það er hægt að reka banka án þess að nein ríkisábyrgð sé á honum. Það var gert hérna fyrir hrun og gengur í flestum löndum, meira að segja ESA gerði athugasemd við að ríkissjóður reki banka. Áhættan af Landsbankanum er geysileg. Ef hann færi á hausinn - sem við vonum endilega að gerist ekki, ég vona að sjálfsögðu að allt þetta sem ég er að nefna gerist ekki, en allt er þetta rekstur. Rekstur hefur þann undarlega eiginleika að í honum er áhætta. Ef Landsbankinn færi á hausinn mundi eigið fé upp á 213 milljarða tapast. Skuldir mundu tapast og það þyrfti að standa skil á innstæðum og öðru slíku. Samtals eru þetta yfir þúsund milljarðar. Þúsund milljarðar sem menn eru að leika sér með ábyrgð almennings á. Ég held að menn ættu sem allra snarast að losa sig út úr Landsbankanum sem og öðrum bönkum. Ég sé ekki af hverju í ósköpunum ríkissjóður þarf að stunda slíka starfsemi. Svo eru vandamálin með spariinnlánin sem menn hafa nefnt. Yfirlýsing ráðherra var um að það væri ábyrgð á innstæðum. Reyndar er ekki ríkisábyrgð á þeim sem betur fer, en ég held að menn ættu sem allra fyrst að draga það skýrt fram að það sé ekki nein ríkisábyrgð á innstæðum. Segja skýrt út: Það er ekki ríkisábyrgð á innstæðum. Þar er nefnilega um 2.000 milljarða að ræða. Ég held að þetta mál eigi heima í umræðu um fjárlög vegna þess að það eru einmitt þessar stóru ríkisábyrgðir sem sprengja fjárlögin. Þær sýna margar, margar risatölur inni í þessum fjárlögum, eins og ég hef nefnt í mínum ræðum. Ég nefni 57 milljarða hjá LSR, bara A-deildinni. Svo eru 400 milljarðar í B-deildinni. Svo eru fimmtíu og einhverjir milljarðar í Lífeyrissjóði hjúkrunarfræðinga. Allt er þetta ógreitt. Svo tala menn um að fjárlög séu fín og góð og skotheld og allt slíkt. Þau eru það ekki.

Virðulegi forseti. Við ræðum við 2. umr. frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2013. Ég verð að segja að framkoma hæstv. ráðherra hér áðan undir liðnum um störf þingsins kom mér verulega á óvart en það er kannski af því að ég hef ekki orðið vitni að svona framkomu áður. Hæstv. ráðherra hefur ekki verið í þingsalnum við 2. umr., ekki svarað fyrirspurnum og ekki tekið þátt í umræðum. Mér finnst mjög einkennilegt að ráðherra komi svo hér og gefi þingmönnum fyrirmæli og tilmæli um að nú sé nóg komið og segir að ekki þurfi að ræða fjárlögin meira því að þetta séu algjörlega frábær fjárlög og engin ástæða til að skeggræða þau neitt meira. Þessi framkoma styrkir enn frekar þá skoðun mína að aðgreina þurfi á milli arma ríkisvaldsins, þ.e. að ráðherrar eigi ekki að vera þingmenn, þeir eigi að segja af sér þingmennsku þegar þeir taka að sér ráðherrastörf. Ég er hins vegar komin hingað til að tala um það frumvarp til fjárlaga sem er til umræðu. Þegar kreppir að finnum við því miður öll harkalega fyrir því hversu miklir áhrifavaldar stjórnmálamenn eru raunverulega í lífi okkar og hversu mikið þeir hafa um það að segja hverjar ráðstöfunartekjur okkar eru frá mánuði til mánaðar. Það eru þeir sem hafa áhrif á það hvað birtist í launaumslaginu okkar í mánuði hverjum, auðvitað ásamt því vinnuframlagi sem við leggjum á okkur í hverjum mánuði. Við ráðum bara yfir hluta af því. Greiðslubyrðin hefur aukist gríðarlega undanfarin fjögur ár, alveg frá hruni, ekki bara af því að verð hækkar eða af því að krónan féll heldur er því miður margar ástæður að finna hér fyrir aukinni greiðslubyrðinni. Því valda aðgerðir ríkisstjórnarinnar sem situr hér alla daga og þyngir byrðar fjölskyldnanna í landinu. Skattar virðast hækka í hvert skipti sem fjármálaráðherra stígur í pontu en hátt á annað hundrað skattbreytingar hafa átt sér stað á undanförnum árum. Núverandi ríkisstjórn hefur tekist að gera skattkerfið eins ógagnsætt og mögulegt er. Það er ekki nokkur leið fyrir almenning að fylgjast með öllum þessum breytingum og í frumvarpinu sem nú liggur fyrir er enn gefið í. Það er búið að taka alla hvata úr kerfinu og skilaboðin sem vinstri stjórnin sendir þeim sem reyna að bæta stöðu sína og leggja meira á sig til að ná endum saman er að það borgar sig ekki að vinna meira. Hvers lags skilaboð eru það á þessum erfiðu tímum? Þetta er meðal þeirra fáu skattbreytinga sem flestir eru fljótir að skilja. Það borgar sig ekki að vinna meira því að þá tekur ríkissjóður meira til sín. Meiri vinna þýðir meiri skattur. Það er ótrúleg staða sem við erum búin að koma okkur í og ég segi „við“ því að Sjálfstæðisflokkurinn er ekki ábyrgðarlaus þegar kemur að því hvernig skattbyrðin hefur aukist undanfarin ár. Það er ekki eðlilegt hversu háir skattarnir eru og hversu miklu fé almennings stjórnmálamenn eru farnir að útdeila úr sameiginlegum sjóðum. Það er ekkert eðlilegt við það hversu hátt hlutfall skattar eru af almennum launum. Væri ekki nær að einstaklingar fengju meira af sínum eigin launum og hefðu meira um sín eigin laun að segja og hvernig þeir vilja verja þeim? Við vitum öll hvaða áhrif þessi þróun hefur, hún hefur þau áhrif að atvinnustarfsemi færist neðan jarðar. Svört atvinnustarfsemi fer að margborga sig og það er nokkuð sem við getum ekki mælt. Það eru annars vegar tapaðar tekjur fyrir ríkissjóð og hins vegar ekki góð þróun fyrir þjóðfélagið. Það er kannski óviðeigandi að segja þetta hér en þetta er samt staðreynd, fólk bjargar sér. Það er bara innbyggt í íslensku þjóðarsálina að fólk gefst ekki upp, en nú þegar stjórnmálamenn taka sér svona mikið vald með skattheimtu vitum við hver afleiðingin af því er. Þetta er það sem ríkisstjórnin boðar. Ég er ekki að segja að hún boði svarta atvinnustarfsemi en hún boðar stöðugar skattahækkanir og álögur og að sjálfsögðu færir fólk sig undan svona yfirboði. Það getur ekki liðið þetta endalaust, það þarf einhvern veginn að komast af. Í því frumvarpi til fjárlaga sem við ræðum hér hækka álögur enn frekar á skuldug heimili og fyrirtæki. Fyrir liggur að bensíngjald verður hækkað enn og aftur. Jafnframt verða áfengisgjöld hækkuð. Menn dreymir væntanlega um að þessi skattlagning leiði til þess að áfengisneysla minnki í kjölfarið, en það er öðru nær. Með leyfi forseta var fyrirsögn Fréttablaðsins í vikunni: „Bruggið hellist yfir landann.“ Það er ekki að ástæðulausu, helmingur námsmanna á Íslandi verður meira var við heimabrugg og smygl nú en fyrir hrun. Hlutfallið hefur hækkað frá fyrra ári. Þetta kemur fram í könnun sem gerð var á vegum MMR fyrir Félag atvinnurekenda um miðjan nóvember síðastliðinn. Samkvæmt könnuninni hafði 31% svarenda orðið vart við mikla eða nokkra aukningu á heimabruggi eða smygli á áfengi fyrir hrun. Hlutfallið var um 22% áður. Tæp 48% svarenda á aldrinum 18–29 ára sögðust hafa orðið vör við mikla eða nokkra aukningu. Sjálf er ég nú örlítið eldri, 35 ára, og fyrr á árinu var góður vinur minn staddur í afmæli hjá jafnöldru minni sem væri kannski ekki í frásögur færandi nema að hann fékk sér aðeins í tána, eins og menn gera, en frétti síðar að hann hefði verið að drekka landa sem viðkomandi hefði aldrei gert ef hann hefði vitað af því. Ég er skíthrædd við þessa þróun, að unga fólkið okkar sé að drekka landa sem enginn veit hvaðan kemur eða hvað er í. Þetta getur verið hættulegt heilsu fólks. Þetta er skýr afleiðing af stefnu vinstri stjórnarinnar og þeirri stefnu hennar sem kemur fram í fjárlagafrumvarpinu sem við erum að fjalla um hér. Framleiðslan og neyslan færist út fyrir markaðinn. Það má einnig benda á að hækkun á áfengisgjöldum fer beint inn í vísitöluna og hækkar húsnæðislán fjölskyldna í landinu og leigugjöld og skilar sér ekki í auknum tekjum til ríkissjóðs þar sem til dæmis sala á sterku víni hefur hríðfallið, ég held um 40% á síðustu árum, og heldur áfram að falla. Það er bara verið að færa söluna til og neyslan færist líka til. Með stefnu sinni stuðlar vinstri stjórnin að svartamarkaðsbraski með áfengi sem getur verið hættulegt ungmennum þessa lands. Þetta er staðreynd sem við vissum af, það hefur verið vitað lengi að þetta mundi gerast. Við þekkjum að svona var þetta hér áður, m.a. meðan bjórinn var bannaður. Menn verða sér úti um það sem þá langar að fá sér og sérstaklega ef þá langar að fá sér í tána, þá er það bara þannig. Bensínhækkanir, áfengisgjöld, vörugjöld og önnur gjöld sem hafa bein áhrif á vísitöluna hafa mikil áhrif á húsnæðislánin. Til að taka dæmi um áhrif sambærilegra hækkana á undanförnum árum hefur íbúð sem leigð var fyrir tveimur árum og kostaði 160 þús. kr. hækkað um 15 þús. kr. þannig að nú kostar 175 þús. kr. að leigja sömu íbúð. Það er ágætisvísbending um hvernig gjöldum og skattahækkunum er velt yfir á fjölskyldurnar og heimilin í landinu. Þetta er það sem núverandi ríkisstjórn hefur boðið heimilunum upp á og hún boðar auknar álögur á komandi ári. Því miður eru fæst fyrirtæki í landinu í stakk búin til að bjóða launþegum sínum upp á sambærilegar hækkanir, enda hafa álögur á fyrirtæki aukist samhliða undanfarin ár. Í dag hefur ítrekað verið spurt hvernig við sjálfstæðismenn mundum vilja sjá fjárlögin. Því er auðsvarað í mínum huga. Stærsta verkefnið sem starir á mann, ef maður getur sagt sem svo, þegar maður skoðar fjárlögin er vaxtagjöldin. Þau eru þriðji stærsti útgjaldamálaflokkurinn á eftir velferðarmálunum og heilbrigðismálunum, alls 84,1 milljarður. Hvað þýðir þetta? Hvað þýðir þetta fyrir almenna borgara þessa lands? Hvað þýðir þetta fyrir skattgreiðendur? Ég held við megum spyrja okkur aðeins oftar að því af því að það eru nú einu sinni þeir sem borga brúsann. Þetta þýðir að stór hluti tekna sem almenningur vinnur hörðum höndum fyrir á Íslandi á hverjum degi fer ekki í sameiginlega sjóði heldur brennur vinnuframlagið og tekjurnar upp í vaxtakostnaði. Þetta er hreint og beint grátlegt, sérstaklega þegar ráðstöfunartekjur heimilanna eru ekki meiri en raun ber vitni. Margir berjast í bökkum við að ná endum saman um hver mánaðamót. Vaxtatekjur eru 20,8 milljarðar og vaxtajöfnuðurinn því 63 milljarðar. Vaxtajöfnuðurinn er í rauninni 20 milljörðum hærri en hann var fyrir tveimur árum sem er mikil hækkun milli ára og fyrir liggur tæplega 8 milljarða kr. hækkun á vaxtagjöldum á næsta ári. Það er virkileg eftirsjá í þessum fjármunum í vaxtakostnað að mínu mati og þess vegna held ég að við ættum að leggja aðaláherslu á að greiða niður vexti því að þá erum við fljótari að koma okkur út úr þessu og getum farið að setja fjármuni á rétta staði, á þá staði sem skipta máli, í kjarnastarfsemi ríkisins. Það liggur fyrir að skuldir ríkissjóðs eru miklar og af því leiðir þessi staða. Samkvæmt ríkisreikningi í árslok 2011 námu langtímaskuldbindingar, skuldir og lífeyrisskuldbindingar, og skammtímaskuldir ríkissjóðs alls 1.916 milljörðum kr. Að frádregnum lífeyrisskuldbindingum námu þær um 1.543 milljörðum, þ.e. um 95% af landsframleiðslu þessa árs. Vandamál Íbúðalánasjóðs er ekki inni í þessum tölum og það er varla tími hér til að fara í þá umræðu. Mikið hefur verið komið inn á vanda Íbúðalánasjóðs og þetta telur ekki bara í hundruðum milljóna heldur milljörðum ef ekki tugum milljarða. Vonandi er þetta ekki eins slæmt og menn hafa spáð, að þetta fari í á annað hundruð milljarða. Það væri alveg agaleg niðurstaða. Hagvaxtarspá fyrir næsta ár er á bilinu 2,5–2,9%. Því miður virðist hagvöxturinn ekki vera drifinn áfram af auknum fjárfestingum heldur af einkaneyslu þar sem svo virðist sem heimilin hafi gengið á innstæður í bönkum, en núvirtar innstæður hafa lækkað um tæpa 300 milljarða á síðustu tveimur árum. Á sama tíma hefur verið stöðugt útflæði af séreignarsparnaðarreikningum, um 80 milljarðar. Það er verulegt áhyggjuefni að landsmenn gangi svona hratt á sparnað sinn á svo skömmum tíma. Og hvað gerir ríkisstjórnin? Forgangsröðun hennar kemur skýrt fram í fjárlögum. Hvað blasir við hverjum sem horfa vill? Það sem blasir við er að það er komið að kosningavetri. Við þekkjum þetta frá fyrri tíð en þá var kannski líka aðeins betri tíð og þó að við sjáum fram á smábata í hagkerfinu þýðir það ekki að það sé kominn tími til að gera svolítið vel við sig og leyfa sér að hampa gæluverkefnunum. Nú á að nýta annars vegar sölu eigna og hins vegar arðgreiðslur ríkisfyrirtækja og opinberra hlutafélaga til að útdeila fögrum fyrirheitum undir heitinu fjárfestingaráætlun. Þetta hefur örugglega verið það skemmtilegasta sem ríkisstjórnin fór í í fjárlagaferlinu, hún hefur örugglega verið dansandi af gleði að geta spreðað aðeins, en þarna eru nokkrir áhugaverðir og mjög kostnaðarsamir fjárfestingarkostir sem ríkisstjórnin leggur áherslu á meðan við erum enn að glíma við vanda í kjarnastarfsemi ríkisrekstrarins. Nærtækt vandamál sem hefur verið mikið í umræðunni er að starfsfólkið á Landspítalanum er ekki til í að vinna þar lengur, ekki fyrir þau laun sem því standa til boða. Við erum að missa menntafólkið úr landi, það sér ekki fram á að standa undir skuldbindingum sínum á þeim kjörum sem því bjóðast í dag. Á meðan sjáum við steypu og aftur steypu efst í forgangsröðuninni. Þegar ég segi steypu meina ég virkilega steypu eins og í húsum. Það á að byggja ný hús, það á náttúrlega að byggja nýjan spítala og við vitum ekki enn þá nákvæmlega hvað hann kemur til með að kosta. Til stendur að byggja nýtt öryggisfangelsi, ég vildi að við þyrftum ekki á þessum tíma að setja peningana okkar í það að loka fleiri þegna inni og byggja hús utan um þá en það er staða sem við virðumst búa við. Eitt af því sem ríkisstjórnin setur ofarlega á forgangslistann er bygging húss íslenskra fræða fyrir 800 milljónir. Við erum að tala um 1 milljarð í nýja húsbyggingu og því miður held ég að á þessum tímapunkti getum við ekki leyft okkur það. Jafnframt eru þarna önnur dæmi sem á að leggja áherslu á, svo sem bygging þekkingarseturs á Kirkjubæjarklaustri og grænkun íslenskra fyrirtækja og svo er sýningin fyrir Náttúruminjasafn Íslands, allt hleypur þetta á hundruðum milljóna þannig að þetta eru miklir peningar. Ég hvet þingmenn og sérstaklega stjórnarliða til að hugsa um fjárlögin eins og þessir peningar væru þeirra eigin. Ekki gleyma því að það er fólk sem stendur á bak við þessa fjármuni. Það er fólk sem er búið að vinna hörðum höndum fyrir þeim fjármunum sem menn eru að útdeila hér og meðan skattborgarar þessa lands ná ekki að borga fyrir húsnæðið sem þeir búa í og bara rétt komast af geta menn ekki leyft sér að fara í svona byggingar eða fínar sýningar upp á 500 milljónir eða stofna hvers konar sjóði sem ég kalla lúxussjóði á þessum tímapunkti. Það væri mjög gaman að geta sett á fót myndlistasjóð, tónlistarsjóð og atvinnuleikhópasjóð en við höfum fullt af sjóðum. Við erum enn þá með listamannalaun, þó að ég sé ekki mjög fylgjandi þeim held ég að þau ættu að duga í bili. Við eigum ekki að bæta í þetta akkúrat á þessum tímapunkti. Við höfum hreinlega ekki efni á því. Við ættum að setja fjármuni í að greiða niður vaxtakostnað. Það er það sem við eigum að gera fyrst og fremst og reka kjarnastarfsemina. Hér hefur verið minnst á það að augljóslega telst löggæsla partur af kjarnastarfsemi hér, heilbrigðiskerfið, menntakerfið, velferðarkerfið. Við getum ekki leyft okkur lúxus eins og birtist í fjárlagafrumvarpinu. Það er glapræði að ákvarða hvernig á að verja þessum arði ríkisfyrirtækja sem við vitum ekkert enn þá hvort muni skila sér að fullu, bæði hvað varðar sölu eigna og arðurinn af ríkisfyrirtækjunum. Ef ríkisbankinn Landsbankinn á eftir að skila svona miklum hagnaði hefði ég gjarnan viljað taka sérstaka umræðu um það hvort þessi peningur ætti ekki að fara bara aftur inn í bankann og minnka byrðar viðskiptavina hans, bæði fyrirtækja og einstaklinga. Maður veit að staðan er ekkert góð. Það væri nær að gera það en að setja pening í bókmenntasjóð eða hönnunarsjóð. Ég held að við ættum að skoða þetta með öðrum gleraugum. Menn tala mjög mikið í þessari vinstri stjórn um kynjagleraugu og alls kyns gleraugu en ég held að menn ættu að taka niður gleraugun og reyna að sjá hvernig ástandið er raunverulega, reyna að skilja hvernig þegnar þessa lands hafa það og hver þeirra vandamál eru. Ég ætla ekki að minnast á borgina sem aldrei fannst. Ég held það væri nær að við nefndum hana Atlantis hér eftir, skjaldborgina góðu. Við verðum að forgangsraða fyrir fjölskyldurnar og heimilin í landinu, það er það sem skiptir máli, fólkið sem byggir landið, fólkið sem vill lifa og búa á Íslandi. Við viljum ekki missa fólkið okkar úr landi. Við getum ekki látið stjórnast af skammtímahugsunum og þess vegna ættum við að láta niðurgreiðslu vaxtagjalda vera mikilvægasta verkefni okkar á næstu missirum.

Virðulegi forseti. Þar sem ég komst ekki að í störfum þingsins við upphaf þingfundar langar mig að gera að umtalsefni stöðu þingsins. Hér komu sumir hv. þingmenn og minntu á þá þingsályktunartillögu sem samþykkt var með öllum greiddum atkvæðum um að efla, verja og styrkja bæri stöðu þingsins. Ég velti fyrir mér nú við 2. umr. fjárlaga: Hefur staða þingsins styrkst í umræðum um fjárlög? Nei, mín skoðun er sú að það hafi ekki gerst. Ef við förum aðeins yfir það hverjir hafa tjáð sig í 2. umr. um fjárlög eru menn hér uppteknir við það að pexa um hvort umræðan eigi að standa í tvo, þrjá, fjóra, fimm daga eða einn dag, hvenær sé eðlilegt að henni ljúki og hvað hún taki langan tíma og sýnist sitt hverjum í þeim efnum. Ég hef í fyrri ræðum mínum reynt að kalla eftir hv. þingmönnum eins og til að mynda stjórnarliðum í Norðvesturkjördæmi, bara til að það liggi alveg fyrir hvers óskað er. Ég hef kallað eftir þeim sérstaklega í sambandi við tvö mál og beðið þá um að útskýra það fyrir mér hvernig á því standi að þeir tali um að þetta séu glæsileg fjárlög og það sé ekkert nema uppgangur fram undan. En svo koma hv. þingmenn bara hlaupandi hingað inn til að greiða atkvæði um lengd þingfundar og hverfa svo eins og dögg fyrir sólu. Ég var að hugsa hvort ekki væri eðlilegt að við settum bara upp stimpilklukku eins og á venjulegum vinnustöðum þar sem fólk mætti til vinnu og tæki þátt í þeim umræðum sem eiga sér stað, sérstaklega ef verið væri að kalla eftir því. Ef við tökum bara stóru myndina og skilning Alþingis á stöðu ríkisfjármálanna: Hver er hún? Hvaða upplýsingar hefur þingið? Ég átta mig ekki alveg á því hverjir þykjast hafa þær upplýsingar sem nauðsynlegar eru til að sjá stóru myndina. Hér eru einstaka hv. þingmenn uppteknir við að ná inn einstaka fjárveitingum, með fullri virðingu fyrir þeim, þeir gera það auðvitað, en þeir eiga líka að taka þátt í umræðunni um hver raunveruleg staða ríkissjóðs er. Hér hefur til að mynda enginn hæstv. ráðherra tekið þátt í umræðunni, enginn. Samt koma þeir hingað upp og það eina sem hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon hefur gert í umræðunni er að gera athugasemdir við að þeir tali of lengi sem rækja þingskyldur sínar og taka þátt í umræðunni og benda á það sem ástæða er til að hafa áhyggjur af. Hver skyldi nú vera stóra myndin? Við skulum aðeins fara yfir það. Mig langar að gera það í þessari ræðu af því að hér er verið að tala um að styrkja stöðu þingsins og verja hana. Það var auðvitað niðurstaðan úr skýrslu rannsóknarnefndarinnar með þeirri þingsályktun sem samþykkt var hér með öllum greiddum atkvæðum. Hver var gagnrýnin? Gagnrýnin á Alþingi var sú að það hefði ekki sinnt eftirlitsskyldu sinni nægilega vel. Um það er hægt að nefna mörg dæmi og betur hefði verið hlustað á varnaðarorð. Ég á sæti í hv. fjárlaganefnd og fyrir skömmu heyrði ég þegar seðlabankastjóri sagði í fréttum að skuldabréf milli gamla og nýja bankans mundi hugsanlega ógna fjármálastöðugleika landsins nema gripið yrði til þess að draga úr greiðslubyrði þess. Það hefur til að mynda aldrei verið kynnt í fjárlaganefnd. Það er líka athyglisvert í ljósi þess að ef við skoðum skilmálana á því skuldabréfi hefur það hefur forgang á innstæður í bönkunum. Það er nokkuð merkilegt. Nú er starfandi ríkisfjármálahópur eða ráðherrahópur um ríkisfjármál, skipaður af ráðherrunum, sem segja má að hafi sama hlutverk hjá ríkisstjórninni eins og hv. fjárlaganefnd í þinginu. Fjárlaganefnd á að fylgjast með framkvæmd fjárlaga og reyna að meta stöðu ríkissjóðs. Ráðherranefnd um ríkisfjármál hefur ekki komið fyrrgreindum upplýsingum til fjárlaganefndar, aldrei, þannig að við sem sitjum fyrir hönd þingsins í sérnefnd, fagnefnd sem heitir fjárlaganefnd, höfum mjög takmarkaðar upplýsingar. Ég viðurkenni það fúslega að ég hef ekki heildarsýn yfir stöðu ríkisfjármálanna, ég viðurkenni það bara, það fer ekkert á milli mála og ég reyni ekki að halda því fram að ég hafi hana. Ég stórefast um að nokkur hv. þingmaður hafi þá yfirsýn, að minnsta kosti ekki út frá þeim gögnum sem fram koma í fjárlaganefnd. Það nefni ég sérstaklega vegna þeirrar ógnar sem að okkur stafar vegna gjaldeyrisins og þess gjaldeyrisójöfnuðar sem hér er. Við vitum um svokallaða snjóhengju sem er 1.200 milljarðar, plús það að útlendingar eiga, um 2.000 milljarða gjaldeyrir, þannig að greiða þarf út í gjaldeyri í kringum 3.000 milljarða, en þessir 2.000 milljarðar eru að stærstum hluta til skiptingar út úr þrotabúum bankanna. Hvernig á að standa skil á þeim gjaldeyri? Við sjáum að gjaldeyrisjöfnuðurinn er að minnka, hann minnkaði um 40% á fyrstu níu mánuðum ársins. Ég verð að viðurkenna að ég sé ekki nákvæmlega hvernig þessi mál eiga að leysast. Lítur ríkisfjármálahópurinn þannig á málin, sem fylgjast á með og hafa yfirsýn yfir allt, að ekki þurfi að upplýsa fjárlaganefnd um neitt? Ég spyr því að ég veit ekki. Kemur ráðherrahópurinn til fundar og er þar skráð fundargerð, af því að við vitum hversu hættulegt það er að skrifa ekki fundargerðir? Ástæða þótti til að draga fyrrverandi hæstv. ráðherra fyrir landsdóm. Er það þá þannig að ríkisfjármálahópurinn kemur saman og segir: Jú, hér er ákveðið áhyggjuefni, þ.e. hvernig við eigum að standa skil á öllum þessum gjaldeyri og í raun og veru að framleiða hann. Þá er það bókað í fundargerð og seðlabankastjóra eða Seðlabankanum er falið að sjá um það. Virkar það þannig að þá sé bara málið út af borðinu og ríkisfjármálahópurinn þarf ekki að hafa áhyggjur af því frekar? Ég átta mig ekki á því. Það er dálítið athyglisvert í ljósi þess að ef við segðum að Alþingi væri eins konar stjórn í fyrirtæki og framkvæmdarvaldið væri framkvæmdastjóri þess og síðan væri fjárlaganefnd undirhópur í stjórninni sem hefði það sérstaka markmið að fylgjast með þessum hlutum, þá átta ég mig ekkert á því hvernig þeir sem gegna þessum störfum, eins og t.d. mínu starfi, eiga að geta uppfyllt skyldur sínar við að fylgjast vel með þessum málum. Það gerum við ekki að mínu mati, alls ekki. Það eru alveg hreinar línur. Menn gera mjög lítið úr þeim upplýsingum og ábendingum sem fram hafa komið, en ég hélt að við værum búin að læra það í gegnum tíðina eða bara á undanförnum árum að við eigum að taka mark á þeim varnaðarorðum sem fram koma. Það væri til að mynda mjög áhugavert fyrir hv. fjárlaganefnd að fara yfir öll minnisblöðin sem Seðlabankinn skrifaði í sambandi við fyrstu Icesave-samningana, hvernig átti að vera hægt að standa undir vaxtagreiðslum af því. Ég er ansi hræddur um að hægt væri að haka við margt sem ekki hefur gengið eftir. Þarna er umgjörðin og þarna er umræðan, hún er ekki dýpri en þetta. Þess vegna velti ég fyrir mér hvernig í ósköpunum maður geti haft yfirsýn yfir ríkisfjármálin, eða á það bara að vera þannig að þegar ríkisstjórnin er búin að „víla og díla“ með frumvarpið mánuðum saman og kemur síðan með breytingartillögur inn í þingið að þá eigi að afgreiða það því að þá sé umræðunni lokið? Það er mjög áberandi að enginn hæstv. ráðherra hefur tekið þátt í umræðunni og örfáir stjórnarliðar þó svo að ég hafi kallað eftir einstaka hv. þingmönnum stjórnarliðsins, bara úr Norðvesturkjördæmi, til að útskýra tvo einfalda hluti, en þeir láta ekki sjá sig. Þeir hlaupa hér inn í sal og ýta á græna takkann þegar óskað er eftir því að þingfundur standi lengur. Svo hverfa þeir bara eins og dögg fyrir sólu. Þannig er umræðan og yfirklórið. Við þurfum að breyta vinnubrögðum með það að markmiði að við fáum alla inn í umræðuna og tökum málefnalega umræðu um þessi mál en sitjum ekki hér eftir tvö til þrjú ár í sömu sporum því að það eru mörg óveðursský á lofti. Og ég ætla að segja það einu sinni enn að það kæmi mér ekki á óvart að innan einhvers tíma, eftir tvö ár, þrjú ár eða eitt ár, kæmi hér annað bankahrun. Það kæmi mér bara ekkert á óvart, ekki neitt.

Herra forseti. Þar sem við erum stödd í þessari umræðu eru þrír þættir sem mig langar til að vekja athygli á. Í fyrsta lagi vildi ég nefna vegna umræðu sem átti sér stað hér áðan, um að óeðlilegt væri að beina spurningum og athugasemdum til ráðherra ríkisstjórnarinnar vegna tillagnanna í fjárlagafrumvarpinu, að það er nauðsynlegt að fram komi að langflestar af þeim breytingartillögum sem meiri hluti fjárlaganefndar gerir að sínum eru ættaðar frá ríkisstjórninni sjálfri, ekki frá meiri hlutanum í fjárlaganefnd. Það er meira að segja svo hentugt að í meirihlutaálitinu er sérstaklega tilgreint hver uppruni þeirra tillagna er sem lagðar eru fram. Þar stendur við hvern liðinn á fætur öðrum: Samþykkt af ríkisstjórn, samþykkt af ríkisstjórn og svo framvegis, endalaust. Ég mundi halda að 90% af þeim tillögum sem er að finna í meirihlutaálitinu séu ættuð frá ríkisstjórninni en ekki frá meiri hlutanum í fjárlaganefnd. Út af fyrir sig væri því full ástæða til að spyrja þá sömu ríkisstjórn þar sem uppruni tillagnanna er út í ýmsa þætti í þessu sambandi. Þetta vildi ég taka fram, hæstv. forseti, vegna umræðu sem átti sér stað fyrr í dag þar sem talsmenn ríkisstjórnarflokkanna í fjárlaganefnd létu í veðri vaka að þetta mál væri algerlega þeirra mál og ástæðulaust að blanda ráðherrum ríkisstjórnarinnar þar inn í. Það eru tvö önnur atriði sem ég ætla að nefna í þessari ræðu. Fyrra atriðið varðar mál sem ég hef minnst á örfáum orðum áður í umræðunni en engum svörum hefur verið komið á framfæri vegna þeirra spurninga sem ég hef fram að færa í þeim efnum. Það varðar IPA-styrkina, fjárframlög frá Evrópusambandinu vegna aðildarumsóknar Íslands. Ég spurði fyrr í umræðunni hvernig á því stæði að í upprunalegu fjárlagafrumvarpi hefði verið gert ráð fyrir að til ríkissjóðs rynnu 384 millj. kr. frá Evrópusambandinu á þessum forsendum en sú tala væri nú í breytingartillögum meiri hlutans komin upp í 806 millj. kr. Aukningin milli 1. og 2. umr. er 422,4 millj. kr., sýnist mér í fljótu bragði. Ég velti fyrir mér hvort eitthvað nýtt eða óvænt hefði komið upp sem gerði að verkum að fjárhæðin hefði hækkað milli 1. og 2. umr., eða hvort skýringanna væri hugsanlega að leita í því að það hefði þótt óþægilegt að taka þetta inn í fjárlagafrumvarpið upphaflega og verið væri að lauma þessu með á síðari stigum. Ég hef áður sagt að ég þekki þetta mál ekki það vel að ég geti fullyrt nokkuð í þessum efnum. Ég er vel tilbúinn til að samþykkja skynsamlegar skýringar á því hvers vegna þessi hækkun verður milli umræðna, en þær skýringar hafa ekki komið fram enn þá. Ég fór að hugsa um þetta mál aftur í dag vegna fréttar sem ég sá á vef Ríkisútvarpsins í morgun. Þar er fjallað um IPA-styrkina á næsta ári og þar eru nefndar tölur sem hafa valdið mér nokkurri umhugsun í dag, vegna þess að ég á erfitt með að sjá samhengi milli þeirra og þess sem er að finna í fjárlagafrumvarpinu og breytingartillögunum. Ég ætla, með leyfi forseta, að vitna í þessa frétt Ríkisútvarpsins sem birtist á vef þess í morgun, en þar segir: „Aðildarríki Evrópusambandsins hafa samþykkt að styrkja embætti tollstjóra, Fjármálaeftirlitið og Hagstofuna um 1,8 milljarða króna á næsta ári. Meira en helmingur fjárins fer í að byggja upp nýtt rafrænt tollkerfi. Um svokallaða IPA-styrki er að ræða en þá veitir Evrópusambandið þeim ríkjum sem sótt hafa um aðild að sambandinu til að styrkja stjórnsýslu þeirra og gera þau betur í stakk búin til að takast á við umsóknarferlið. Undanfarin tvö ár hefur íslenska stjórnsýslan þegið hátt í 4 milljarða króna styrki, ýmist til að styðja stofnanir eða undirbúa þátttöku í uppbyggingarsjóðum Evrópusambandsins.“ Svo segir, með leyfi hæstv. forseta: „Eftir því sem fréttastofa kemst næst er gert ráð fyrir að þrjú verkefni hljóti styrki á næsta ári. Hátt í milljarður fer í rafrænt tollkerfi hjá embætti tollstjóra en byggja þarf upp nýtt tölvukerfi sem er sambærilegt við tollskrárkerfi ESB. Um hálfur milljarður rennur til Fjármálaeftirlitsins til að kosta skipulags- og áherslubreytingar í eftirliti með allri fjármálastarfsemi. Loks styrkir Evrópusambandið Hagstofuna til að bæta fyrirtækjatölfræði svo hún verði í samræmi við kröfur EES-samningsins. Samtals nema styrkirnir því 5,7 milljörðum króna á þriggja ára tímabili.“ Svo segir að lokum í niðurlagi fréttar Ríkisútvarpsins: „Umræddir IPA-styrkir hafa verið afar umdeildir, einstaka þingmenn hafa kallað þá áróðursherferð Evrópusambandsins og aðlögun að ESB og Jón Bjarnason hefur kallað styrkina mútufé. Árið 2010 ákváðu ráðherrar Vinstri grænna að hafna styrkjunum fyrir hönd stofnana sem heyrðu undir þeirra ráðuneyti.“ Nú vil ég segja um þetta að ekki kemur fram hvaðan fréttastofa Ríkisútvarpsins hefur þær fjárhæðir sem þarna er um að ræða. Ég finn þeim ekki alveg stað í þeim tillögum sem hér liggja fyrir. Ég velti fyrir mér hvort mér annaðhvort yfirsjáist eitthvað í því sambandi eða fréttastofa Ríkisútvarpsins hafi aðrar upplýsingar en við, en það er a.m.k. ljóst að gert er ráð fyrir IPA-styrkjum til þeirra þriggja stofnana sem þarna eru tilgreindar, Fjármálaeftirlits, Hagstofu og tollstjóra, en í breytingartillögum meiri hlutans og fjárlagafrumvarpinu sjálfu er reyndar um að ræða töluvert af IPA-styrkjum til annarra stofnana. Í fljótu bragði sé ég að nokkrar stofnanir umhverfisráðuneytisins gera ráð fyrir að fá IPA-styrki á næsta ári og hafa svo sem fengið þá áður. Sem dæmi má nefna Náttúrufræðistofnun, Umhverfisstofnun og Veðurstofu Íslands. Atvinnuvegaráðuneytið á að fá, reyndar á lið iðnaðarráðuneytis, tímabundnar fjárheimildir til að undirbúa mögulega þátttöku í byggðastefnu og uppbyggingarsjóðum ESB, og svo er auðvitað um að ræða Þýðingamiðstöð utanríkisráðuneytisins sem hefur fengið styrki og mun fá þá áfram. Þarna er um verulegar upphæðir að ræða. Ef marka má breytingartillögur meiri hlutans eru tillögur um að á næsta ári verði tekið við rúmum 800 milljörðum kr. og er það töluverð aukning milli umræðna eins og ég nefndi í upphafi. Það er hins vegar spurning hvort heimildir Ríkisútvarpsins eru réttar um að það sé jafnvel um enn þá hærri fjárhæðir að ræða og hvernig þær verði þá færðar. Munu þær koma inn milli 2. og 3. umr. eða munu þær detta inn með öðrum hætti inn í bókhald ríkisins, eins og hefur gerst áður og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson hefur vísað til? Því nefni ég þetta, hæstv. forseti, að mér hefur þótt vera töluverður feluleikur í kringum IPA-styrkina. Ég vildi gjarnan að einhver ábyrgðarmaður þeirra tillagna sem hér liggja fyrir, hvort sem um er að ræða ráðherra í ríkisstjórn eða talsmenn meiri hlutans í fjárlaganefnd, mundi útskýra aðeins, áður en þessari umræðu lýkur, hvernig þessu er háttað. Það er síðan athyglisvert, af því að Ríkisútvarpið minntist á það og rifjaði upp í frétt sinni, að ráðherrar Vinstri grænna hefðu ákveðið að sækja ekki um IPA-styrki, að það hefur verið töluverður feluleikur í kringum það. Í stað þess að ráðherrar sæki um sjálfir hefur þetta verið afgreitt þannig að ráðherranefnd um Evrópumál hefur samþykkt tillögur frá samninganefnd og farnar ýmsar krókaleiðir í kringum þetta. En staðreyndin er sú, þegar horft er á þann lista yfir IPA-styrki sem hér er um að ræða, að drjúgur partur, sennilega töluverður meiri hluti IPA-styrkjanna, rennur til stofnana eða ráðuneyta sem lúta stjórn ráðherra úr Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Hafi þeir samþykkt afdráttarlaust að taka ekki við IPA-styrkjum á sínum tíma hefur lítið orðið úr efndum að því leyti. Hæstv. forseti. Ég ætlaði að nefna fleiri atriði en næ því ekki á þeim skamma tíma sem hér er til ráðstöfunar. Ég mun vonandi fá tækifæri til að koma nánar að þeim síðar í umræðunni. Ég vil að lokum segja að þær vangaveltur sem ég hef um IPA-styrkina eru þess eðlis og frétt Ríkisútvarpsins er það mikið á skjön við það sem fram kemur í nefndaráliti meiri hlutans að nauðsynlegt er að 

Virðulegur forseti. Við ræðum frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2013 við 2 umr. Mig langar að fara í þessari ræðu aðeins yfir fyrirliggjandi breytingartillögur og ætla að byrja á að fara yfir þær sem tilheyra svokallaðri 6. gr. sem er heimildargreinin og alla þá nýju liði sem koma inn til viðbótar við það sem fyrir er í heimildum í fjárlagafrumvarpinu. Ég tel að það væri þarft að fá útskýringar á því hvers vegna þessar breytingar eru lagðar til og hvað þær merkja í raun. Hér er grein um sölu lóða og jarða og bætt er við 6. gr. nýjum lið sem er númer 4.11. Fyrir er liður 4.10 en inn kemur þessi nýi liður, 4.11, og í heimildarákvæðinu stendur, með leyfi virðulegs forseta: „Að ganga til samninga við Reykjavíkurborg um sölu á hluta af eða öllu því landi ríkisins við Reykjavíkurflugvöll sem er fyrir utan flugvallargirðingu.“ Maður veltir fyrir sér hvar og hvenær þessi ákvörðun hafi verið tekin af hálfu framkvæmdarvaldsins. Þetta kemur fram sem breytingartillaga meiri hluta fjárlaganefndar. Hvers vegna þetta er ákveðið, og hvar, hefur ekki verið rætt í fjárlaganefnd og ekki heldur almennt í þinginu. Þó er þetta svæði oft til umræðu, einkum og sér í lagi vegna þess að hvorki þingmenn né borgarfulltrúar Reykjavíkurborgar eru sammála um hvort flugvöllurinn eigi að fara eða vera. Þó að hér standi „fyrir utan flugvallargirðingu“ hlýtur það að kalla á umræðu við framkvæmdarvaldið hvers vegna þessari breytingartillögu er komið inn á milli 2. og 3. umr. Hvaða umræða hefur farið fram um þetta tiltekna svæði frá því að fjárlagafrumvarpið var lagt fram 11. september og þar til það er tekið til 2. umr.? Svo er hér liður númer 4.16. Þar stendur: „Að selja land ríkisins á Keldum, á Keldnaholti og við Úlfarsá.“ Maður spyr sig líka: Hvar, af hverjum og hvenær fór fram þessi umræða á milli þess að fjárlagafrumvarpið var lagt fram og 2. umr.? Mér vitanlega hefur það ekki verið rætt hvers vegna ríkið ákveður að setja inn þá tillögu um að selja land ríkisins á Keldum, á Keldnaholti og við Úlfarsá. Ég dreg ekki í efa að ábúandinn á jörðinni sé til þess fær en það kann að vera misskilningur og verður þá væntanlega rætt síðar. Í 4.15 stendur: „Að heimila Jarðasjóði að selja ábúanda ríkisjarðarinnar Áss í Mýrdal 9,8 ha lóð sem nefnd er Brekkur 2.“ Ég hefði haldið, en það kann að vera misskilningur, að ríkisjarðir ætti að auglýsa. Það kann að vera að svo hafi ekki verið gert og eigi ekki að gera. Sömuleiðis var bætt inn á milli 1. og 2. umr. heimild til að selja ríkisjörðina Hlíðarberg í Hornafirði, Myrká í Hörgársveit og selja eigendum jarða á Skarðstorfu í Rangárþingi ytra land í eigu ríkisins á torfunni. Ýmislegt kemur hér inn á milli 1. og 2. umr. og umræður um þessa þætti hljóta einhvers staðar að hafa átt sér stað. Þær eru mér í það minnsta ekki ljósar og ég held að þær séu það fæstum þingmönnum. Sömuleiðis er inni liður við 6. gr. sem heitir 7.9, felur í sér ýmsar heimildir sem þegar eru í frumvarpinu og eru á bls. 11. Þar er 7.8, „Að ganga til samninga við Bláskógabyggð um afnot gamla héraðskólans á Laugarvatni“. Nr. 7.9 í breytingartillögunum er: „Að veita 500 millj. kr. stofnframlag til stofnunar græns fjárfestingarsjóðs.“ Þegar ætlunin er að leggja stofnframlag til sjóðs, mun þá ríkið halda áfram að greiða inn í þann sjóð, til hvers á hann að vera o.s.frv.? Ég tel að þetta hafi ekki verið rætt. Mér er að minnsta kosti ekki ljóst af hverju þessir liðir allir koma hingað inn. Það kann að vera að ég hafi ekki tekið nægjanlega vel eftir í fjárlaganefnd en ég held hins vegar, virðulegur forseti, að hugmyndir um að selja Keldnaholtið eða Reykjavíkurflugvöll hafi almennt ekki verið ræddar í fjárlaganefnd. Það kemur þá væntanlega fram hjá hv. formanni fjárlaganefndar sem hér kinkar kolli. 
             Hér er líka breytingartillaga sem ég óska að hv. þm. Þór Saari segi mér hvernig hann hyggist fara með. Hann hefur sagt að skuldastaða ríkissjóðs sé óbærileg. Hann hefur lagt fram breytingartillögu um vaxtagjöld ríkisins þar sem hann þau eru minnkuð um 8,8 milljarða. Þau færu úr 88 milljörðum niður í 79.287 milljónir. Og hvernig? Er það með því að segja upp gildandi lánasamningi og krefja þá sem hafa lánað okkur um betri greiðslukjör? Hv. þingmaður Hreyfingarinnar, Margrét Tryggvadóttir, talaði í morgun um að umræðan um fjárlögin væri komin út fyrir allt velsæmi þannig að það væri fróðlegt að heyra svör. Í dag hefur íslenska kvennalandsliðið í handbolta keppni á Evrópumótinu í Serbíu og þess vegna langar mig að gera að umtalsefni liði um ýmis íþróttamál og ýmsar listir og velta því upp af hverju fjárframlögum í þetta tvennt er svo misskipt. Hér eru ekki Þjóðleikhúsið og Harpa inni heldur er þetta almennt greitt úr ríkissjóði. Ég held að ég fari með rétt mál. Viðbótin er upp á 282 milljónir og samanlagt eru þetta 1.233,3 milljónir en við setjum í ýmis íþróttamál innan við 500 milljónir. Íþróttamálin tengjast að stærstum hluta íþróttaiðkun barna og unglinga. Það hefur og á að hafa í för með sér forvarnastarf sem okkur verður gjarnan tíðrætt um. Áherslan í gegnum tíðina er ekkert nýrri nú en menn hafa stundum rætt um að við ættum kannski oftar en ekki að ræða hvað liggur að baki fjárlögum og af hverju við erum að setja alla þessa fjármuni í ýmsar greinar en við gætum líka rætt aðra grundvallarspurningu. Hér setjum við í Íslenska dansflokkinn 135 milljónir og í Þjóðleikhúsið 995 milljónir en þar eru sértekjur svo greiddar eru úr ríkissjóði 715 milljónir. Ég er ekki að segja að við eigum ekki að leggja fé til lista en mér finnst að við ættum stundum að velta fyrir okkur varðandi skiptingu fjár af hverju við leggjum áhersluna eins og við gerum. Ég er líka hugsi yfir öðru. Ég starfaði um tíma sem formaður Æskulýðssjóðs sem er og var hugsaður þannig að í hann gætu sótt samtök um einstaka sérvalin verkefni hverju sinni. Nú hefur verið tekin sú ákvörðun að taka úr Æskulýðssjóði til að setja í rekstur hjá KFUM og KFUK. Ekki ætla ég að lasta það að KFUM og KFUK fái 5 milljónir til að reka Vatnaskóg frekar en að ég hefði kosið samhliða að skátarnir hefðu fengið fjármuni til að reka Úlfljótsvatn. En af hverju er verið að taka þessa peninga úr Æskulýðssjóði og færa yfir í rekstur? Það er í grundvallaratriðum gegn lögum um Æskulýðssjóð. Menn hafa sagt að það væri óþarft að ræða fjárlögin í þeirri mynd sem við erum að gera. Margir hafa talað um að ræður okkar væru innihaldsrýrar og haft á því margar og miklar skoðanir. Mér finnst ástæða til að nefna að í breytingartillögum frá meiri hluta fjárlaganefndar er liður sem heitir 04.190 Ýmis verkefni og þar undir er 1.17 Veiðigjaldsnefnd. Til hennar eru lagðar 30 millj. kr. Mig langar að spyrja hv. formann fjárlaganefndar: Eru þessar 30 millj. kr. komnar til að vera fyrir starfsemi veiðigjaldsnefndar á sama hátt og 40 millj. kr. sem veittar eru til Fiskistofu til að hægt sé að reikna út og sýna fram á hvert veiðileyfagjaldið á að vera? Þar eru komnar til að vera 40 millj. kr. þannig að ég spyr hv. formann fjárlaganefndar sem hér er í salnum og situr hér drjúgt, virðulegi forseti, þó að margur annar fjárlaganefndarmaðurinn úr meiri hlutanum geri það ekki, að þessu. Hugsanlega fór þetta líka fram hjá mér í fjárlaganefnd en ég tel svo ekki vera. Það er ýmislegt sem maður getur og horft til samhliða þessum heimildum 6. gr., öllum þessum viðbótum. Mér finnst sumt sérkennilegt í þessum heimildum og fannst það strax við framlagningu frumvarpsins. Við höfum reyndar rætt það að ef kaupa á, eins og kemur fram og hefur komið fram í fjárlagafrumvarpi áður fyrr, hverasvæði Geysis í Haukadal sem hlyti þá að kalla á stórar fjárhæðir úr ríkissjóði er það verkefni sem þingið stendur frammi fyrir, væntanlega til að synja eða samþykkja. Ég sagði í minni fyrri ræðu að mér þætti sem menn væru að velta fyrir sér að hverfa að hluta til frá því sem lagt var upp með þegar við breyttum þeim safnliðum sem við erum hér að fjalla um, eins og þeir koma inn í breytingartillögunum. Margir voru sammála þeirri hugsun að færa þá fjármuni sem lágu í safnliðunum til menningarsamninga eða annarra samninga úti í landshlutunum og að fólk á heimaslóð mundi síðan úthluta í verkefnin. Í þessum breytingartillögum er meðal annars rætt um að veita að mig minnir 15 millj. kr. í sérstakt safn á Djúpavogi, safn sem tengist Ríkarði Jónssyni myndskera, en það er fjárlaganefnd sem ákveður að setja þær breytingar inn. Það er dæmi sem ég tel að hefði frekar átt heima undir samningum landshlutanna og það væri þá landshlutanna, í þessu tilviki Austurlands, að taka ákvörðun um hvort leggja ætti í Ríkarðssafn á Djúpavogi en ekki meiri hluti fjárlaganefndar. Mér sýnist að við séum þegar að fara frá því sem við lögðum upp með um safnliðina. Í grunninn hækka þessi fjárlög skuldir ríkissjóðs. Við hækkum hér skatta og vörugjöld. Það skilar sér í hækkun húsnæðislána til hins almenna borgara. Það er það sem þessi fjárlög ganga út á. Úr því að hæstv. atvinnuvegaráðherra segir hér í ræðustól að þetta séu bestu fjárlög er einsýnt að hann skilur orðið „bestu“ öðruvísi en ég.

Virðulegi forseti. Þegar menn horfa til baka og velta fyrir sér þeirri fjárlagaumræðu sem nú hefur staðið um nokkurt skeið óttast ég að umræðan um hana muni falla mjög í skuggann af þeim dapurlegu atburðum sem urðu hér í fyrrakvöld þegar tveir hv. þingmenn gengu fram af flestum í athæfi sínu með því að ganga hér fyrir framan forsetastól og ræðustól með skilti til þess að tjá hug sinn um það sem væri að gerast í umræðunni um fjárlögin. Á þessu kjörtímabili hefur það gerst í aðdraganda jólahlés og einnig að vorlagi áður en þing fer heim í hefðbundið hlé að stjórnarliðar hafa farið með miklum harmkvælum upp í ræðustól endrum og sinnum til að væla undan því að umræður um einstök mál standi lengur en þeim finnst æskilegt. Þær umræður sem við alþingismenn höfum efnt til um einstök stórmál eins og Stjórnarráðið, fiskveiðistjórnarmál, stjórnlagatillögur og nú fjárlögin verðskulda að þær geti farið fram með tiltölulega afslöppuðum hætti þannig að menn geti rætt þau mál efnislega eins og efni standa til. Það er ekkert eðlilegt að búast við því að hægt sé að ræða svona stórmál, sem eru líka sett fram í öllum tilvikum í formi mikilla átaka af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, á mjög skömmum tíma. Þegar til viðbótar kemur að í öllum tilvikum hafa málin verið ákaflega vanbúin, tekið síðan breytingum í meðförum þingsins vegna þess hve vanbúin þau voru og sett fram í miklum ágreiningi sem hefur einkennt öll hin stærri mál hæstv. ríkisstjórnar, er ekki við öðru að búast en að umræðan taki mið af því og vinnubrögðin og undirbúningurinn setji síðan mark sitt á umræðuna. Það sem hér er að gerast er einfaldlega það að við erum að reyna að ræða um fjárlagafrumvarpið og fara yfir það. Þetta er síðasta fjárlagafrumvarp hæstv. ríkisstjórnar og á vissan hátt dálítið uppgjör við fortíðina á þessu kjörtímabili. Þess vegna er eðlilegt og raunar nauðsynlegt að það sé rætt býsna ítarlega og farið yfir það efnislega. Þar sem ég hef haft aðstöðu til að fylgjast með þessari umræðu tel ég að hún hafi verið efnisleg. Þingmenn hafa vakið athygli á ýmsum veilum í fjárlagafrumvarpinu en líka bent á ýmislegt sem segja má að hafi tekist vel til. Þetta er bara hin eðlilega umræða. Það er hins vegar farið að verða dálítið þreytandi að þurfa að upplifa það, bæði að vorlagi og á aðventunni, að stjórnarliðar komi hér í einhvers konar vælukjóastíl, séu með kveinstafi og kvarti undan því að umræða standi um einstök stórmál í einhverja klukkutíma. Þó er það ekkert einsdæmi að til dæmis fjárlagafrumvarp hafi verið rætt ítarlega. Vakin hefur verið athygli á því að til dæmis þegar hin dæmalausa uppákoma varð hér í þingsalnum að kvöldlagi hafði umræðan um fjárlagafrumvarpið staðið mun skemur en t.d. umræðan um fjárlagafrumvarpið á haustdögum 2007 fyrir árið 2008. Hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, sem nýsloppinn er úr fjármálaráðuneytinu, hefur haldið uppi miklum hræðsluáróðri í fjölmiðlum og endurtekið hann í þingsölum um að með sama áframhaldi sé verið að skapa ákveðna hættu á því að ríkissjóður geti reitt fram fjárskuldbindingar sínar, greitt laun og annað þess háttar og heimildin til að reka ríkissjóð falli úr gildi núna um áramótin. Þetta er sagt 3. og 4. desember, hér um bil einum mánuði áður en þau áramót renna upp. En þegar við skoðum aftur í tímann, t.d. söguna á þessu kjörtímabili, hefur 2. umr. fjárlaga yfirleitt aldrei klárast á þessum tíma, hún hefur raunar alltaf klárast miklu seinna án þess að einhverjar hömlur hafi orðið á því að ríkissjóður gæti staðið við skuldbindingar sínar, borgað laun o.s.frv. Þetta segir okkur að gríðarleg örvænting er greinilega brostin á í stjórnarliðinu. Menn skynja að staða ríkisstjórnarflokkanna er mjög bágborin um þessar mundir og fylgi þeirra mælist slaklegt. Þrátt fyrir margs konar tilraunir til að reyna að rétta úr kútnum, m.a. með miklum lúðrablæstri í kringum fjárfestingaráætlanir, með því að keyra upp átök um sjálfa stjórnarskrána og fleira sem mætti nefna sem allt eru tilraunir til að reyna að rétta hlut ríkisstjórnarinnar og hafa fyrst og fremst þann eina megintilgang, gengur hvorki né rekur hjá ríkisstjórninni að rétta úr kútnum og rétta sinn hlut. Þá líður stjórnarliðum auðvitað ekkert sérstaklega vel og bregðast við með því að leggjast í einhvers konar örvæntingarkast eins og hæstv. ráðherra var birtingarmynd af í þingsalnum núna eftir hádegið og í útvarpinu í morgun. Þetta er hins vegar alveg fráleitt. Það liggur fyrir að við höfum nægan tíma til að afgreiða fjárlagafrumvarpið. Við þurfum að ræða það efnislega og ítarlega eins og við höfum verið að reyna að gera, þótt ég vilji segja að mér finnst mjög margt í því enn þá vera órætt. Við höfum tækifæri til að gera það síðar á þessum sólarhring, svo ég vitni í orðalag sem fyrrverandi formaður Alþýðubandalagsins, núverandi forseti Íslands, hafði stundum um þegar hann var að tala um framtíðina. Þá talaði hann gjarnan um að þessir hlutir mundu skýrast á næstu sólarhringum. Þeir sem við áttu að búa og bjuggust við að þurfa að vinna vinnuna við undirbúning viðkomandi mála sáu fyrir sér langar nætur fram undan, en okkar góði forseti var fyrst og fremst, held ég, að nota þetta orðalag til að undirstrika að þetta væri eitthvað sem þyrfti að vinna á næstunni. Ég tók eftir því að því var haldið fram að fjárlagafrumvarpið sem við ræðum núna væri besta fjárlagafrumvarp núverandi ríkisstjórnar.  Mér finnst miklu eðlilegra að hæstv. ríkisstjórn, ef menn vilja gera raunverulegan samanburð, beri sig saman við myndarlegri og betri tímabil varðandi fjárlögin en beri frumvarpið ekki saman við þær hraksmánir sem fyrri fjárlagafrumvörp hafa verið. Þá sæjum við allt annan veruleika. Það sem einkennir að mínu mati þetta fjárlagafrumvarp umfram flest annað er að það er eins konar pólitísk fegrunaraðgerð. Þetta er tilraun til þess að sópa vandamálunum undir teppið, fela þau, koma í veg fyrir að menn sjái í raun og veru veikleikana í ríkisfjármálastefnunni sem hefur verið fylgt undanfarin ár. Það er auðvitað ekki þægilegt að standa frammi fyrir því að hafa vaðið mjög óskipulega í niðurskurð gagnvart t.d. velferðarstofnununum á landsbyggðinni, eiginlega látið skeika að sköpuðu, en menn ruku fram með alls konar hugmyndir um niðurskurð á einstökum stofnunum sem gengu síðan engan veginn upp. Fóru meira að segja fram með tillögur um niðurskurð, svo ég taki bara dæmi af heilbrigðisstofnuninni á Sauðárkróki, sem var þannig að þegar afleiðingar hennar, ef hún yrði samþykkt, voru síðan skoðaðar í velferðarráðuneytinu sem hafði undirbúið útfærslu niðurskurðarins kom í ljós að stór hluti af þeim niðurskurði var að mati velferðarráðuneytisins sjálfs gjörsamlega óframkvæmanlegur, hann gekk ekki upp. Þeir skiptu niðurskurðarhugmyndunum niður í það sem mætti framkvæma, það sem erfitt væri að framkvæma og það sem væri óframkvæmanlegt. Um það bil þriðjungurinn af niðurskurðarhugmyndum sem boðaðar voru í upphaflega fjárlagafrumvarpinu gagnvart heilbrigðisstofnuninni á Sauðárkróki var að mati velferðarráðuneytisins, sem þó hafði útfært niðurskurðar- og hagræðingarkröfuna gagnvart þessari stofnun með tilteknum hætti, var óframkvæmanlegur. Þessi undirbúningur og vinnubrögð gagnvart ekki stærri stofnun þar sem allar upplýsingar liggja fyrir, þar sem þekking til að mynda stjórnenda og starfsmannanna á stofnuninni er til staðar, þar sem eitt lítið símtal hefði leyst málin og getað upplýst ráðuneytið, segja okkur alla söguna. Samt er farið af stað með niðurskurðarhugmyndir sem eru að mati þeirra sömu sem leggja þær fram óframkvæmanlegar. Það vex ekki mikil tiltrú með mönnum gagnvart svona ríkisfjármálastefnu. Ég hygg að flestir geri sér grein fyrir því að þessar niðurskurðarhugmyndir voru illa ígrundaðar og lítt hugsaðar. Það blasir við á annan veginn að þannig sé þetta, bæði í stóru og smáu, og á hinn bóginn hafa verið lögð á stóraukin gjöld bæði á atvinnulífið og einstaklingana í landinu, beinir skattar hækkaðir, alls konar gjöld lögð á til viðbótar, þjónustugjöld sem í raun og veru hafa verið eins konar skattar. Þegar þetta safnast saman; illa útfærður niðurskurður sem hefur skaðað einstakar stofnanir mjög alvarlega og skattahækkanir sem hafa komið niður á almenningi og atvinnulífi og dregið úr hagvexti, aukið verðbólgu og hækkað lán hjá almenningi, liggur auðvitað mjög mikið við hjá hæstv. ríkisstjórn að koma núna fram og segja: Nú erum við búin að ná tökum á þessu. Þetta var óskaplega erfitt, en nú erum við búin að ná tökum á málinu. Nú leggjum við fram besta fjárlagafrumvarp sem ríkisstjórnin hefur lagt fram. En eins og ég sagði er það kannski ekki sérstaklega glæsileg viðmiðun að bera þetta frumvarp saman við hin fjárlagafrumvörpin eins og þau voru úr garði gerð. Það er þetta atriði, virðulegi forseti, sem ég ætla að gera að umræðuefni í ræðu minni núna, hvernig haldið er áfram á þessari sömu braut, að sópa vandanum undir teppið. Við vitum til dæmis að stór stofnun eins og Landspítali – háskólasjúkrahús er komin að algjörum þolmörkum í niðurskurðinum. Við heyrum ákall um að mjög þýðingarmikil tæki hafi bilað jafnvel í miðri aðgerð. Við heyrum sögur af því að fársjúkt fólk hafi orðið frá að hverfa af þessari mikilvægustu heilbrigðisstofnun landsins vegna þess að tæki sem það átti að fara í til skoðunar og meðhöndlunar bilaði í miðjum klíðum eða var bilað þegar röðin kom að viðkomandi sjúklingi. Þetta er auðvitað hörmungarástand. Við þekkjum þetta líka í löggæslunni víða um land. Ég tek sem dæmi löggæsluna á Vesturlandi sem býr núna við mjög þröngar fjárhagslegar skorður. Auðvitað er öllum ljóst að við svo búið má ekki standa. Þarna er um að ræða vanda sem menn hafa sópað undir teppið í trausti þess að um sé að ræða einhvers konar tímabundna aðgerð og haldið því fram. Þegar við skoðum hins vegar hinar raunverulegu forsendur fjárlaga og stöðu ríkissjóðs er okkur í raun ekki sýnt fram á að þetta verði tímabundnar aðgerðir, ekki með hliðsjón af þeim úrræðum og aðferðum sem núverandi ríkisstjórn fylgir varðandi efnahagsstjórnunina í landinu. Við erum hins vegar búin að skrúfa okkur niður í þetta mikla dý og það verður ekki hægur vandi að koma okkur upp úr því. Ég ætla í dæmaskyni að nefna nokkur tilvik um það hvernig menn eru í raun að blekkja sig áfram með þessari fjárlagagerð og reyna að búa þannig um hnútana að hægt sé að sýna fram á betri árangur í ríkisfjármálastefnunni en raun ber vitni þegar betur er skoðað. Það er auðvitað enginn vandi í sjálfu sér að afgreiða fjárlög með tilteknum niðurstöðutölum ef menn sleppa því að taka tillit til veruleikans. Einu sinni var heimspekingur sem rak sig á það í umræðum að það sem hann hélt fram stangaðist á við raunveruleikann. Þegar viðmælandi þessa fræga heimspekings sagði við hann að heimspekikenningar hans og raunveruleikinn væru sitt hvað og stönguðust á, sagði heimspekingurinn þessi frægu orð: Aumingja raunveruleikinn. Ég held að þetta sé svolítið svipað með hæstv. ríkisstjórn, þótt ég vilji nú ekki segja að hún sé heimspekilega þenkjandi á nokkurn hátt. Hún hefur tileinkað sér það hugarfar að þegar raunveruleikinn og hugmyndir hennar stangast á sé það bara vandamál fyrir raunveruleikann. Það vill nú þannig til að við þennan raunveruleika þarf fólkið í landinu að búa við, og þar breyta engu pólitískar fegrunaraðgerðir í fjárlögum þar sem vandanum er sópað undir teppið, þar sem fjárveitingar eru bersýnilega vanáætlaðar og meira að segja vanáætlaðar þannig að menn vita það. Þegar þetta kemur allt saman sjáum við á hvers konar brauðfótum ríkisfjármálastefna hæstv. ríkisstjórnar stendur og hversu gríðarlegur vandi mun blasa við okkur á næsta ári og mun blasa við þeim stjórnvöldum sem taka við þessu ófrýnilega búi. Ég nefndi að ég ætlaði að taka nokkur dæmi, ég geri það nokkuð af handahófi. Þetta eru ólík dæmi og ekki endilega stærstu fjárlagaliðirnir heldur liðir sem eru kannski vísbending um það sem við hljótum að gera ráð fyrir að geti verið uppi á teningnum í hinum stærri málum. Þegar um er að ræða tiltölulega litlar stofnanir og tiltölulega afmörkuð verkefni er mjög auðvelt að sjá hvort fjárveitingarnar passi við þann rekstur sem þeim er ætlað að standa undir og þeim viðfangsefnum sem þeim er ætlað að fjármagna og þar fram eftir götunum. Ég ætla að byrja á Háskólanum á Hólum. Í nefndaráliti hv. meiri hluta fjárlaganefndar er gert ráð fyrir því að hvorki meira né minna en 1,5 millj. kr. bætist við fjárlagalið Háskólans á Hólum. Nú hefði maður ímyndað sér að þessi tala, 1,5 millj. kr., sé fundin þannig að menn hafi skoðað rækilega fjárhagsforsendur skólans, fjárveitingar sem skólanum eru ætlaðir í fjárlagafrumvarpinu, borið það saman við rekstrarmódel skólans, hvernig skólinn er byggður upp, hverjar eru heildartekjur, hver eru heildarútgjöld og komist síðan að þessari niðurstöðu með vísindalegum hætti. Maður ímyndar sér að úr því þarna er lögð til upphæð upp á 1,5 millj. kr., en ekki t.d. 1 millj. kr. eða 2 millj. kr., sé eitthvað á bak við hana. Er það þannig? Var það þannig að Háskólinn á Hólum þyrfti á að halda 1,5 millj. kr. til þess að geta rekið sig eðlilega? Nei, virðulegi forseti, því er aldeilis ekki að heilsa. Varðandi rekstur Hólaskóla vil ég taka fram að í rekstraráætlunum sem skólinn hefur lagt fram er gert ráð fyrir algjörlega óbreyttri umgjörð í rekstri skólans. Það er ekki verið að leggja upp með nýjar skuldbindingar eða áform um breyttan eða aukinn rekstur. Ekki eru lagðar til hugmyndir um fjárfestingar og ekki gert ráð fyrir því heldur, sem þó hefur verið hluti af rekstri skólans, að annast með einhverjum hætti staðarhaldið á þessum helga stað, Hólum í Hjaltadal. Þetta er með öðrum orðum algjör grunnþörf. Hver er upphæðin sem þarf til að hægt sé að reka skólann eins og hann er rekinn í dag, hver er talan? Er hún eitthvað nálægt 1,5 millj. kr.? Er hún kannski 2,5 millj. kr. eða 3,5 millj. kr.? Nei, virðulegi forseti. Fjárvöntun Hólaskóla á næsta ári miðað við fjárlagafrumvarpið eins og það liggur fyrir er 65 millj. kr. Skoðum nú aðeins samhengið. Fjárveiting til Hólaskóla af fjárlögum ríkisins - þá er ég ekki að tala um sértekjur skólans sem hann aflar sér með öðrum hætti - er 264 millj. kr. Þá vantar í rekstur Hólaskóla til þess að hann geti rekið sig eins og hann er rekinn á þessu ári og stjórnendur skólans hafa gert ráð fyrir að geta rekið hann á næsta ári 65 millj. kr., eða 25%. Það skeikar ekki nema 25%. Við erum hér ekki að tala um einhverja gríðarlega stóra stofnun þar sem menn hafi ekki yfirsýnina. Menn hafa yfirsýnina. Ríkistekjur skólans eru 264 millj. kr. Það vantar 65 millj. kr., 25%. Það er ekki skekkja nema upp á 25%. 
             Og fyrst svo er um hið græna tréð, eins og þar segir, hvað með allt hitt? Hvað með allar stóru stofnanirnar þar sem kannski er erfiðara að hafa yfirlit yfir alla hluti, þótt ég sé ekki að gera lítið úr möguleikum manna til fjárstýringar í stórum stofnunum? Það sjá allir í hendi sér að það getur varla verið einfaldara en þetta að halda utan um og sjá hvernig reksturinn gengur með svona afgreiðslu af hálfu ríkisins. Með þessari fjárlagaafgreiðslu er í raun verið að leggja til, ef ekki kemur annað til, að skólinn endi í fullkomnu öngstræti. Fjárveitingarnar til Hólaskóla duga á næsta ári samkvæmt fjárlagatillögum sem meiri hluti fjárlaganefndar hefur kvittað upp á til þess að reka skólann út septembermánuð. Ef skólinn á að fara eftir fjárlögunum, ef þetta verða fjárlögin og skólinn á að fara eftir þeim, verður þar að vera allt lok, lok og læs 1. október, það er bara þannig. Það hlýtur að blasa við stjórnendum skólans að þurfa að taka afstöðu til þess hvort hætta eigi að taka inn nemendur á næsta hausti. Þetta er nú öll ábyrgðin. Þetta er öll samfélagslega ábyrgðin. Þetta er hugur hæstv. ríkisstjórnar til þessarar mikilvægu menntastofnunar í Skagafirði. Ætla menn virkilega að ganga frá fjárlögunum hvað varðar þessa tilteknu skólastofnun þannig að 25% vanti upp á að hægt sé að reka hana á næsta ári? Ég trúi því ekki, virðulegi forseti, að það verði niðurstaðan. Það er mjög sérkennilegt þegar við erum komin í 2. umr. fjárlaga og stjórnarliðar væla og kvarta og kveina undan því að mál séu rædd að svona sé gengið fram og um hnútana búið í fjárlagagerðinni. Það er með ólíkindum að við séum komin í 2. umr. fjárlaga með mál af þessu tagi sem varða þessa litlu en mikilvægu stofnun. Ég ætla að taka annað dæmi. Bifröst er skóli sem hefur byggst upp mjög hratt á undanförnum árum. Hann gegnir miklu hlutverki og hefur tekið við nemendum víða að af landinu. Hann hefur mátt þola súrt og sætt og ýmislegt má örugglega gagnrýna úr forsögu skólans, en staðreyndirnar sem skólinn stendur núna frammi fyrir er að hann vantar hygg ég um 60, 70 millj. kr. til að geta rekið sig á næsta ári. Sjáum við glytta í tillögur um það í fjárlagafrumvarpinu? Er eitthvað um það í fjárlagatillögum meiri hluta fjárlaganefndar? Sjáum við einhverjar tillögur um að bregðast sérstaklega við gagnvart Bifrastarskólanum? Nei, því er heldur ekki að heilsa. Þetta mál er líka látið sigla sinn sjó. Menn láta eins og hér sé ekkert á seyði og fjárlagatillögur varðandi Bifrastarskólann séu fullkomnar, þetta sé bara allt í lagi. Hér er þó gríðarlega mikið í húfi. Háskólinn á Bifröst hefur útskrifað um árabil mun fleiri nemendur en skólinn hefur fengið greitt fyrir. Skólinn metur það svo að þetta nemi um 200 millj. kr. á núvirði eftir að tekið hefur verið tillit til nemendafækkunar síðustu tveggja ára. Skólinn hefur eins og við vitum um langt árabil ekki fengið greidd sambærileg framlög og aðrir háskólar fyrir rannsóknir sínar. Hann hefur sýnt fram á að hann hafi ekki fengið sambærilega meðhöndlun og margir aðrir háskólar í landinu, og eru þeir þó örugglega ekki ofsælir af sínu. Eftir því sem ég kemst næst er Háskólinn á Bifröst því sem næst eini háskólinn sem hefur ekki fengið neina aukafjárveitingu eftir hrun. Er nokkur furða þó að bæði stjórnendur skólans, nemendur, kennarar og ekki síður samfélagið í Borgarfirði, sem á mjög mikið undir því að rekstur þessa skóla geti gengið vel fyrir sig, upplifi þetta sem einhvers konar skilaboð frá hæstv. ríkisstjórn? Og ekki síður skilaboð frá hv. stjórnarliðum því að ríkisstjórnin ein og sér gerir ekki neitt upp á sitt einsdæmi. Hún sækir vald sitt til þeirra hv. þingmanna sem styðja hæstv. ríkisstjórn og standa að baki fjárlagafrumvarpinu, eru stuðningsmenn þess að fjárlögin gangi fram eins og boðað er, annars vegar í fjárlagafrumvarpinu og núna með afgreiðslu meiri hluta fjárlaganefndar á einstökum fjárlagatillögum. Þess vegna er ekkert óeðlilegt nema síður sé, það er eðlilegt og rökrétt að upplifa það þannig að meðhöndlun hæstv. ríkisstjórnar og hv. stjórnarliða, m.a. þingmanna Norðvesturkjördæmis, á Háskólanum á Bifröst sé einhvers konar skilaboð um að skólinn njóti ekki stuðnings til áframhaldandi starfsemi, a.m.k. ekki af þeirri stærðargráðu sem hann hefur staðið fyrir á undanförnum árum. Ég vil vekja athygli á því að fyrir utan að vera mjög mikilvæg háskólastarfsemi í landinu er skólinn vegna staðsetningar sinnar mjög mikilvægur fyrir samfélagið í Borgarfirði og fyrir Vesturland. Fjöldi íbúa á Bifröst er núna um 400. Í grunnskólanum á Varmalandi sem Borgarbyggð að sjálfsögðu rekur eru 110 börn, þar af búa 60 á Bifröst. Í leikskólanum Hraunborg á Bifröst eru 54 börn sem eru flest búsett á Bifröst. Við Háskólann í Bifröst starfa að jafnaði 65 starfsmenn í 52 stöðugildum, auk annarra verktaka sem selja þjónustu sína, bæði sem kennarar og aðra þjónustu til háskólans. Á árinu 2011 fengu 187 verktakar greiðslu frá háskólanum. Skólinn er í miklum fjárhagslegum þrengingum. Hann skuldar Byggðastofnun 90 millj. kr., auk þess sem Byggðastofnun er í ábyrgð fyrir 73 millj. kr. láni frá Norræna fjárfestingarbankanum. Með öðrum orðum, ef ekki verður brugðist við lendir skólinn í vandræðum með að standa undir þessum skuldbindingum og auðvitað fyrst og fremst skuldbindingum gagnvart nemendum sínum. Hér er um að ræða grafalvarlegt mál. En eins og ég fór yfir áðan varðandi Háskólann á Hólum er eins og menn setji bara kíkinn fyrir blinda augað, þeir láta eins og ekkert sé, þetta sé bara allt í lagi. Þetta er alls ekki viðunandi. Við hljótum að kalla eftir því að hæstv. menntamálaráðherra, sem ég vil trúa að hafi einlægan áhuga á því að byggja upp og viðhalda þessari starfsemi, hafi frumkvæði eins og henni ber skylda til sem eins konar gæslumaður skólahaldsins í landinu að bregðast við með einhverjum hætti þegar svona er komið fyrir tveimur háskólum, annars vegar á Bifröst, hins vegar að Hólum, og á ég nú þann þriðja eftir ótaldan en það er Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri. Eins og við vitum hefur Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri að mörgu leyti mikla sérstöðu. Þegar hann var stofnaður á sínum tíma sem háskóli fékk hann í tannfé heila rannsóknarstofnun sem var Rannsóknastofnun landbúnaðarins, RALA. Þetta var auðvitað gríðarlega mikilvægt og hefur síðan komið fram í því að þessi háskóli, eins og raunar líka Hólaskóli og auðvitað fleiri háskólar, hefur fengið mjög gott faglegt mat sem er framkvæmt á þessum skólum. Það er ómetanlegur styrkur fyrir einn háskóla að hafa fengið nánast í tannfé heila öfluga alþjóðlega vísindastofnun sem RALA sannarlega var og er í dag áfram alþjóðleg vísindastofnun undir merkjum landbúnaðarháskólans á Hvanneyri. Það starf sem þarna er rekið er ómetanlegt og skiptir miklu máli. Nú ætla ég ekki að draga neina dul á að vandi skólans er býsna gamall og það á við um fleiri skóla. Þegar skólinn var fluttur úr landbúnaðarráðuneytinu yfir í menntamálaráðuneytið, sem ég tel í sjálfu sér hafa verið eðlileg aðgerð, átti að skoða starfsumhverfi skólans heildstætt eins og annarra skóla. Hins vegar hafði þessi skóli þá sérstöðu að hann hafði þann bakgrunn sem RALA sannarlega var, hryggjarstykki fyrir skólann. Þá var gert ráð fyrir samningi milli þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis og skólans þar sem skólinn fengi tiltekna upphæð, ég held að hún hafi verið á þeim tíma 150 eða 160 millj. kr., á ári til að tryggja það að skólinn gæti áfram gegnt því hlutverki sínu sem hann hafði axlað með því að RALA varð hluti af háskólanum, hann gæti gegnt því hlutverki sínu að vera rannsóknarstofnun fyrir landbúnaðinn og tengdar greinar. Þetta er samningur sem hljóðar núna upp á 160 millj. kr. og rennur út um áramótin. Það blasir við að mjög brýnt er að koma þeim málum í farveg til framtíðar. Það getur ekki verið þannig að skólinn geti ekki verið viss um að fjárveitingin skili sér til þessa verkefna. Það mundi hafa mjög alvarleg áhrif fyrir möguleika skólans til að standa undir nauðsynlegum rannsóknum. Skólinn varð fyrir miklu áfalli á sínum tíma þegar fjárveitingar til Framleiðnisjóðs landbúnaðarins voru skornar niður. Mig minnar að sú upphæð sem skólinn varð af til rannsókna hafi numið um 15 millj. kr. á ári sem er heilmikil upphæð fyrir starfsemi af þessu taginu. Þess vegna er mjög mikilvægt að þetta sé gulltryggt. Fjárhagsstaða skólans hefur verið mjög erfið frá stofnun hans 2005. Hann lagði af stað með halla og húsnæðið var í slæmu ástandi. Hann hafði starfsemi sína á nokkrum stöðum. Ofan á þetta hefur síðan bæst niðurskurður eins og hjá öðrum stofnunum ríkisins. Hins vegar var það þannig að á árinu 2007 kom inn sérstök upphæð, 70 millj. kr., til að rétta af stöðu skólans. Síðan þá eða á síðustu þremur árum hafa fjárheimildir til skólans verið skornar niður aftur um 130 millj. kr. Þannig að við getum sagt að þær 70 milljónir sem skólinn fékk á árinu 2007 til að rétta af sinn hlut hafi verið teknar af honum og ekki einu sinni heldur tvisvar í formi niðurskurðar. Það hafa staðið yfir látlausar viðræður við stjórnvöld og þær viðræður hafa á mörgum tímapunktum gefið til kynna að staðan yrði lagfærð, en af því hefur hins vegar ekki orðið. Búið er að beita öllum ráðum til þess að breyta rekstri, hætta verkefnum, leggja niður störf og spara á margan hátt, en nú verður auðvitað ekki mikið lengra gengið nema farið verði í mjög róttækar ráðstafanir sem gætu falið í sér að leggja niður einstakar deildir og þar fram eftir götunum. Það er verið að skoða möguleika á því að leggja niður einstakar starfsstöðvar og færa starfsemina meira saman, en jafnvel það mundi út af fyrir sig ekki leysa fjárhagsvanda skólans, þannig að við erum að tala um grafalvarlegt mál. Virðulegi forseti. Ég ákvað að taka þessi þrjú dæmi um háskólastarfsemi í landinu vegna þess að hæstv. ríkisstjórn gumar af því að hún vilji efla það sem hún hefur kallað þekkingarsamfélagið, hinar skapandi greinar er stundum talað um, sem hæstv. ríkisstjórn boðar til dæmis í sérstakri fjárfestingaráætlun að eigi að efla. Í þeirri fjárfestingaráætlun er lagt af stað með ýmis ný fjárfestingarverkefni af margs konar toga, m.a. á menningar- og menntasviðinu sem allar eru örugglega góðra gjalda verðar, ég ætla ekkert að gera neitt líti úr því í sjálfu sér. En það skýtur samt sem áður skökku við að á sama tíma og hæstv. ríkisstjórn býr til svona skóflustunguaðferðir fyrir sjálfa sig varðandi nýjar stofnanir, nýjar byggingar og nýjar fjárfestingar, skuli vera staðið þannig að málum gagnvart þessum þremur mikilvægu háskólastofnunum, sem hafa sannað og sýnt fram á tilverurétt sinn, að þær séu komnar undir brot og slit, að þær þurfi í einhverjum tilvikum að taka ákvörðun um það núna bak áramótum hvort heimila eigi að heimila innritun á næsta skólaári. Á smám saman að láta viðkomandi stofnanir deyja drottni sínum? Ég verð að segja eins og er að þetta er mjög óábyrg stefna. Ég hef skilning á því að ríkissjóður sé ekki aflögufær um þessar mundir. Við sjáum það að fjögurra ára þrautaganga hæstv. ríkisstjórnar hefur skilað því að núna erum við að borga hærri vexti úr ríkissjóði en við gerðum við upphaf þessa kjörtímabils. Hæstv. velferðarráðherra sem flytur yfirleitt nokkurn veginn sömu ræðu um stöðuna í ríkisfjármálum hefur stundum talað um að það sé svo mikilvægt að ná tökum á ríkisfjármálum vegna þess að þá getum við breytt vöxtum í velferð, hætta að borga lánardrottnum vexti en staðið undir öflugri velferð. Þetta er alveg rétt. Auðvitað er það verkefni okkar að ná utan um ríkisfjármálin. En erum við að gera það? Erum við að breyta vöxtunum í velferð? Ekki er hægt að sjá það. Árið 2010 voru vaxtagjöld ríkisins 68 milljarðar. Þau lækkuðu aðeins í fyrra, fóru niður í 66 milljarða og verða á þessu ári 77 milljarðar kr., hækkuðu um 11 milljarða milli ára. Þau verða síðan samkvæmt fjárlagafrumvarpinu 84 milljarðar kr. á næsta ári, hafa sem sagt hækkað úr 68 milljörðum í 84, um hér um bil 20 milljarða á þessu tímabili. Vaxtatekjurnar á næsta ári eru áætlaðar 21 milljarður kr., vaxtagjöldin 84 og neikvæður vaxtajöfnuður 63 milljarða kr., sem er veruleg hækkun frá því sem var í fyrra. Við sjáum það því ekki gerast núna að verið sé að breyta vöxtum í velferð. Það er þvert á móti verið að breyta velferð í vexti. Það er allur árangurinn af öllu þessu umstangi ríkisins. Við höfum fylgst með vegferð hæstv. ríkisstjórnar sem byrjaði með skattahækkunum, hélt áfram með ómarkvissum niðurskurði, hélt enn áfram með þeim hætti sem við sjáum aftur birtast okkur í fjárlagafrumvarpinu, að verið er að sópa vandanum undir teppið, og heldur enn áfram með því að hækka enn á ný hvers konar álögur á landsmenn. Er þetta ekki að verða fullreynt? Er ekki að verða ljóst að þessi ríkisfjármálastefna gengur ekki? Verðum við ekki að fara að breyta um kúrs? Verður hæstv. ríkisstjórn ekki að fara að horfast í augu við það að henni hefur mistekist það sem hún ætlaði sér? Hún hefur ekki breytt vöxtum í velferð. Hún er hins vegar alla daga upptekin við að breyta velferð í vexti.

Frú forseti. Vegna orða hv. þingmanns um fjárveitingar til skólanna, til Háskólans á Hólum og Hólaskóla, til Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri og til Háskólans á Bifröst, vil ég ítreka að ég tek mjög afdráttarlaust undir þau sjónarmið, herra forseti, sem komu fram hjá hv. þingmanni og hef gert. Ég harma að þær tillögur sem nú liggja fyrir í fjárlagafrumvarpinu varðandi þessar stofnanir eru með öllu óviðunandi og sýna fádæma fávisku um þá starfsemi sem þarna á sér stað, með þeim niðurskurði sem þar er viðhaldið. Ég vil þó minna hv. þingmann á að einmitt í hans tíð sem ráðherra í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, þegar Háskólinn á Hólum var færður frá landbúnaðarráðuneytinu og til menntamálaráðuneytisins, þá lá þessi rekstrarvandi skólans fyrir. Það var búið að samþykkja að breyta honum í háskóla með þeim kostnaði sem það hefði í för með sér, sem Alþingi gerði sér grein fyrir og var tekinn fram í kostnaðarmati frumvarpsins á þeim tíma. Samt var það svo að þegar skólinn var fluttur á milli ráðuneyta og því var lofað að tekið skyldi á rekstrargrunni þessarar merku og góðu stofnunar, þá var það ekki gert. Ég gagnrýndi það harðlega og ég hef svo gagnrýnt síðan að það hafa ekki komið fjárveitingar inn í grunnrekstur þessa skóla og þess vegna hafa safnast þar upp vandamál. Þetta er ekki 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, þetta sýnir auðvitað það skilningsleysi sem birtist í fjárlagatillögum þeirra sem núna fara með fjármál ríkisins gagnvart þeim skólastofnunum sem ég hef gert að umtalsefni. Hv. þingmaður sagði líka að þetta sýndi fádæma fávisku um þá starfsemi sem þar fer fram. Ég held að það hljóti að vera eitthvað slíkt sem býr hér að baki, ég trúi ekki að það sé illur hugur. Ég trúi ekki að það sé raunverulegur vilji meiri hluta fjárlaganefndar að búa til dæmis þannig um hnútana gagnvart Hólaskóla að þar verði menn að skella í lás ef þeir ætla að fara eftir fjárlagafrumvarpinu. Skella þar í lás 1. október, því ljóst mál er að það vantar 25% upp á fjárveitinguna frá ríkinu til þess að hægt sé að halda úti núverandi starfsemi. Hv. þingmaður gerði fortíðina að umtalsefni og við skulum dvelja aðeins við hana. Það er alveg rétt að ég var um tíma ráðherra landbúnaðarháskólanna, ég var það í hálft ár. Ég átti nú ekki von á því að ég mundi gera nein kraftaverk á hálfu ári og kannski mundi ég ekki einu sinni gera kraftaverk þó ég hefði verið miklu lengur, ég er einfaldlega ekki þannig náttúraður að ég geti gert kraftaverk. Það eru aðrir stærri sem annast þá hluti,  Ég rakti það að á árinu 2007 var sérstök fjárveiting til Hvanneyrar, 70 millj. kr. Í valdatíma núverandi ríkisstjórnar er búið að taka hana tvöfalt til baka. Varðandi Hólaskóla er rétt að sá skóli fékk aukafjárveitingar og það var enn fremur stofnaður starfshópur til að marka skólanum stefnu, sem lýsti vilja þáverandi stjórnvalda gagnvart skólanum. Eins og menn muna auðnaðist okkur ekki að ljúka því verki að fullu. Skólinn fékk hins vegar fjárveitingar til þess að mæta uppsöfnuðum rekstrarhalla, sem dugðu þó ekki til.

Frú forseti. Það virðist vera erfitt að ná nægilegum skýringum inn í stjórnsýsluna og að upplýsa og sannfæra hana um það mikilvæga starf og það mikla hlutverk sem þessar stofnanir hafa, eins og hv. þingmaður rakti hér og ég gerði líka í ræðu minni hér fyrr um fjárlagafrumvarpið. Þessir skólar eru ábyrgir fyrir grundvallaráherslumálum þessarar ríkisstjórnar sem lúta að grænni atvinnustarfsemi, að nýsköpun til sveita og á landsbyggðinni o.s.frv., sem enginn deilir um. Þetta eru grunnfræðastofnanir og rannsóknarstofnanir fyrir þá þætti. Þess vegna harma ég það mjög og hef, skal upplýsa það hér, ýtt á það mjög, bæði meðan ég var í ríkisstjórn og eins líka í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að það verði tekið á stöðu þessara stofnana - þetta er ekki vansalaust hvernig þar er. Það er ómannlegt að leggja það á starfsmenn að finna leiðir út úr fjárvöntun, sem er ekkert hægt. Eins og með Hólaskóla, það liggur fyrir að það verði að loka þar deildum ef ekki verður úr bætt. Ég veit að við hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson berum þetta mál mjög fyrir brjósti og þekkjum og vitum mikilvægi þessara stofnana, ekki aðeins fyrir nærumhverfi sitt heldur fyrir landið allt. Ég verð að segja og skora á hv. þingmann, að komi ekki viðunandi lausn við 3. umr. frá fjárlaganefnd og frá ríkisstjórn þá held ég að við þingmenn verðum að sameinast um átak fyrir þessar mikilvægu stofnanir sem þarna er um að ræða og ég árétta hér alvöru þessa máls.

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að dvelja við fortíðina aftur. Ég veit að það var ekki meining hv. þingmanns að reyna að gera lítið úr vandanum núna með því að benda á að hann hafi líka verið til staðar áður, en eins og ég fór aðeins yfir var á vissan hátt komið til móts við þessar stofnanir á sínum tíma þó það væri ekki gert með fullnægjandi hætti. Það var hins vegar öllum ljóst að staða þessara skóla var ekki leyst og ef við skoðum Hvanneyri sem dæmi, þá höfðu verið lagðar fram 70 millj. kr. í sérstaka aukafjárveitingu til skólans til þess að rétta hlut hans árið 2007, en sú fjárveiting hefur síðan verið tekin til baka tvöfalt. Séu allir sammála um, sem ég hygg að allir séu, að rekstrarstaða þessara skóla hefur verið mjög erfið var það náttúrlega ekki mjög líklegt til árangurs til að bæta rekstrarstöðu skólans að taka til baka sem svaraði tvöfaldri þeirri aukafjárveitingu sem menn töldu að væri nauðsynleg fyrir skólann. Það lýsti að mínu mati ekki miklum skilningi á þörfum þessa skóla. Þess vegna er það þannig, eins og ég nefndi áðan í ræðu minni, að það er eins og menn hafi sett kíkinn fyrir blinda augað, látið bara eins og ekkert sé. Þessi vandi er til staðar, það er margbúið að fara yfir hann til dæmis með þingmönnum kjördæmisins, okkur er þetta öllum ljóst. Við hv. þm. Jón Bjarnason erum að ég hygg algjörir bandamenn í þessu máli eins og svo sem ýmsum öðrum málum, ekki öllum þó. Það á líka við um menntamálaráðuneytið, það er búið að gera ráðuneytinu mætavel grein fyrir þessari stöðu og ég geri ráð fyrir því að hv. þingmenn fjárlaganefndar geri sér grein fyrir því að þessi vandi er til staðar. Það er eins og menn neiti samt sem áður að horfast í augu við raunveruleikann, setji kíkinn fyrir blinda augað og vonist til þess að þetta reddist einhvern veginn, það verði nú ekki svona slæmt. Ég held að það sem búi að baki sé einfaldlega þetta: Menn hugsa með sér: 

Virðulegi forseti. Þegar rýnt er í fjárlagafrumvarpið og forsendur þess blasa við ógnvænlegir hlutir. Skuldir ríkissjóðs í árslok síðasta árs námu í kringum 1.915 milljörðum og þar af voru lífeyrisskuldbindingar rúmir 400 milljarðar; það sem ekki var fjármagnað í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Það er ljóst að þessar stóru upphæðir munu falla á ríkið í framtíðinni þannig að það er óhætt að segja, eins og segir í nefndaráliti minni hlutans, að óbókfærð lífeyrisskuldbinding sé, með bókhaldsæfingum ríkisstjórnarinnar, fegruð mynd sem blasir við þegar þetta er skoðað náið. Eitt eru þessar svokölluðu innri skuldir, annað eru ytri skuldir, þ.e. skuldir sem íslenska ríkið skuldar bæði hér á skuldabréfamarkaði og erlendis í lánum. Það er ljóst að skuldabyrðin er þung. Ef lífeyrisskuldbindingarnar eru dregnar frá nema skuldir ríkisins um 95% af landsframleiðslu ársins í fyrra. Þá er ekki búið að taka tillit til vandamála eins og Íbúðalánasjóðs og fleiri hluta sem leynast í ríkisbókhaldinu. Ef við skoðum hvaða vexti allar þessar skuldir bera sjáum við að í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir því að vaxtagjöldin verði 84 milljarðar. Það eru gríðarlegir fjármunir. Til samanburðar er þetta meira en menntakerfið fær. Vaxtagjöldin eru næststærsti liðurinn, eini liðurinn sem er hærri en þau eru útgjöld til heilbrigðismála. Það sem meira er, á meðan ríkissjóður er rekinn með halla bætist við skuldirnar, þær eru ekki borgaðar niður og vaxtagjöldin bætast við höfuðstólinn á skuldunum. Bara vextirnir af vöxtunum sem féllu á í fyrra geta numið milli 4 og 5 milljörðum kr. Það sem er alvarlegt í þessu er að ríkissjóður hefur verið rekinn með halla og vaxtagjöld hafa safnast upp í nokkur ár, eða allt frá árinu 2009. Ef við skoðum vaxtajöfnuðinn, þ.e. vexti að frádregnum vaxtatekjum er ljóst að það eru að safnast upp gríðarlegar skuldir, en það eru ekki bein tengsl á milli vaxtagjalda og vaxtatekna þrátt fyrir að það séu nokkur tengsl milli einhverra upphæða. Hér er okkur því mikill vandi á höndum. Ríkisstjórnin hefur hrósað sér af því að hafa náð að snúa ríkissjóði úr miklu tapi í það að vera í jafnvægi á þessu ári, en eins og ég rakti í ræðu minni fyrr í dag eru allar líkur til þess að rekstur ríkissjóðs verði mun verri en gefið er til kynna í frumvarpi til fjárlaga. Ég rakti hérna að í forsendunum er gert ráð fyrir hagvexti sem er ríflegur að mínu mati. Ekki er gert ráð fyrir útgjöldum sem geta numið kannski tugum milljarða, þannig að það er mjög ólíklegt að þessi niðurstaða náist. Enda hefur verið sagt að þetta fjárlagafrumvarp sé kosningaplagg og glansmynd af rekstri ríkissjóðs, ætluð til að fegra myndina fyrir komandi kosningar. Staðan er því grafalvarleg og hvað er þá hægt að gera? Ég er þeirrar skoðunar að ríkisstjórnin hafi vanrækt að taka á raunverulegum rekstri ríkissjóðs. Það er vissulega rétt að það hefur tekist að halda aftur af ríkisútgjöldum en það hefur verið gert með því að fara ekki út í nauðsynlegar fjárfestingar í innviðum samfélagsins. Það hefur verið gert með því að halda niðri launum hjá opinberum starfsmönnum þannig að við erum að sjá hjúkrunarfræðinga á Landspítalanum segja upp svo hundruðum skiptir. Það hefur verið gert með því að vanrækja fjárfestingar og það hefur verið gert með því að vanrækja viðhald. Það hefur safnast upp mikil þörf á fjárfestingum, launahækkunum og öðru slíku sem mun skella á af fullum þunga á næstu mánuðum og árum, þannig að það er skammgóður vermir. Ekki hefur verið á neinn á hátt reynt að fara út í það sem þarf að gera, þ.e. kerfisbreytingar hjá hinu opinbera. Það kom til dæmis ein hugmynd fram í skýrslu sem var birt á dögunum sem er kerfisbreyting sem ég tel að sé til fyrirmyndar. Þar var mælt með því að stytta framhaldsskóla um eitt ár og jafnvel grunnskóla um annað. Þar af leiðandi mundu íslensk ungmenni útskrifast á svipuðum aldri og ungmenni í nágrannalöndunum. Það mundi spara peninga. Annað dæmi er í háskólakerfinu. Hér höfum við sjö háskóla, 320 þúsund manna þjóð. Í heilbrigðiskerfinu er hægt með endurskipulagningu að spara peninga með því að nota önnur rekstrarform og í velferðarkerfinu sjáum við óræk merki um að þar hafa verið settar fátæktargildrur sem halda fólki á bótum um lengri tíma sem leiðir til útgjalda fyrir ríkissjóð og lélegrar lífsafkomu fyrir þá sem eru á bótum. Það hefur ekki verið tekið á þessum hlutum. Það er lengst komið með skólakerfið, þar liggja fyrir hugmyndir og skýrslur sem hægt er að hrinda í framkvæmd, en vandamálið er að ekki er gerð nein tilraun til að gera það. Mín skoðun er því sú að ríkisstjórnin hafi heykst á því verkefni að gera kerfisbreytingar á ríkissjóði þar sem hlutirnir eru gerðir fyrir minna fé og gerðir betur, þannig að þjónustan skerðist ekki en peningar sparist. Það er hægt, ég er sannfærður um það, það er hægt að sýna fram á það og það er verkefni næstu ríkisstjórnar að losna undan kostnaði, ekki með handahófskenndum niðurskurði heldur endurskipulagningu og endurhugsun 

Virðulegi forseti. Það má halda því fram að í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2013 hafi stjórnarflokkunum ekki enn tekist að koma böndum á ríkisútgjöldin. Hallareksturinn er enn allt of mikill og það hefur sýnt sig að áætlanirnar sem gerðar hafa verið á liðnum árum hafa ítrekað ekki gengið eftir. Eins og við í 2. minni hluta fjárlaganefndar bendum á sýnir vinnan við frumvarpið og þær tillögur sem meiri hlutinn gerir, og reyndar líka breytingartillögur ríkisstjórnarinnar, það sannarlega svart á hvítu að ekki er nægilega faglega unnið að verkinu alveg frá A til Ö. Það verður að segjast eins og er að ríkisstjórninni hefur ekki gengið að koma böndum á reksturinn, á verkefni sitt. Ég vil ræða umræðuna um vinnuna við fjárlagagerðina. Talsverð umræða hefur verið í þingsal, ekki bara í dag heldur hófst hún strax á öðrum degi eftir að farið var að ræða fjárlögin. Ég hef ítrekað bent á að mér hefur fundist skorta á áhuga hv. þingmanna á að ræða fjárlög, fjárhagsáætlun ríkisins. Allt of fáir þingmenn taka þátt í þeirri umræðu. Þegar umræðan fer fram verður hún því miður oft og tíðum of einhliða, þ.e. stjórnarandstaðan kemur sjónarmiðum sínum sannarlega á framfæri og nýtir rétt sinn og skyldu til að ræða slík mál á meðan meiri hluti stjórnarliða og jafnvel menn í fjárlaganefndinni eru ekki viðstaddir þingumræðuna, þeir eru ekki í salnum, taka ekki þátt í umræðunni og taka jafnvel ekki til máls. Það hefur líka vakið nokkra eftirtekt að enginn hæstv. ráðherra hefur tekið til máls við 2. umr. fjárlaga. Því er ekki búið að breyta enn að ráðherrar eru jafnframt þingmenn og sitja í salnum, eins og kom til dæmis fram í dag þegar hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, sá sig knúinn af einhverjum undarlegum ástæðum til að koma upp í störfum þingsins og tala í tvær mínútur um það sem hann taldi vera óhæfu. Hann var sjálfur með hræðsluáróður í fjölmiðlum þess efnis að hér væri allt að fara í uppnám vegna 2. umr. um fjárlög. Mikil umræða er um þetta plagg, sem hæstv. ráðherra og ýmsir þingmenn stjórnarmeirihlutans hafa kallað bestu og frábærustu fjárlög ríkisstjórnarinnar og hika ekki við að nota efsta stig lýsingarorðaskalans yfir eigin verk. Mér finnst nú vera drambi næst það sjálfshól að segja það því að í ljós kemur við lestur á frumvarpinu, breytingartillögum og niðurstöðum þess að það er ekki nægilega gott þrátt fyrir yfirlýsingar um að menn vilji taka upp nýtt vinnulag. Þeir hafa að einhverju leyti gert það, alla vega hefur formaður fjárlaganefndar komið hér ítrekað upp og lýst því yfir og það kemur líka fram í áliti 2. minni hluta framsóknarmanna að þess megi sjá stað í vinnu fjárlaganefndar við uppgjör fjárlaga 2010 að ákveðin eftirlitsvinna nefndarinnar sé betri en hún var. Ef ég man rétt fór fjárlaganefnd til Svíþjóðar fyrr á þessu ári og komu allir nefndarmenn þaðan fullir af góðum hug og tillögum um hvernig hægt væri að vinna þetta með öðrum hætti. Ítrekað hefur verið talað um að taka upp það vinnulag sem tíðkast í norrænum löggjafarþingum. Ríkisstjórnin gekk nú svo langt að kalla sig norrænu velferðarríkisstjórnina, sem mörgum hverjum finnst orðin talsverð öfugmæli. Ég hef ítrekað komið hér upp og bent á að sú aðferðafræði sem ríkisstjórnin beitir í öllum stórum málum sem hún kemur með inn í þingið sé andstæða við aðferðafræði hinna norrænu ríkisstjórnanna, eins og varðandi samráð við stjórnarandstöðuna og samráð við ólíka hagsmunaaðila úti á markaðnum. Samvinna er lykilatriði þegar menn vinna að stórum og umdeildum málum. Það á auðvitað líka við um fjárlagagerðina. Betra væri ef vinnulagið væri til dæmis eins og það sem mörg sveitarfélög hafa tekið upp við fjárhagsáætlanagerð sína. Þar leggja menn öll spilin á borðið, óháð meiri hlutum og minni hlutum og setjast saman yfir fjárhagsáætlunina til að sjá hvað hægt er að gera og hvað ekki er hægt að gera og taka þá sameiginlega erfiðar ákvarðanir um niðurskurð. Fjárhagsáætlunin er þröng og erfið þessi misserin, það eru einfaldlega ekki til nægilega miklir peningar í kassanum til að gera allt það sem menn vilja Hér hefur það aldrei verið gert þrátt fyrir markmið þar um. Oft og tíðum koma yfirlýsingar þess efnis að menn vinni að því að breyta verklaginu, það hefur t.d. komið fram hjá þeim sem sitja í fjárlaganefnd. Sá sem hér stendur á ekki sæti þar, en miðað við þær ræður sem komið hafa frá hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni, Kristjáni Þór Júlíussyni, Ragnheiði Ríkharðsdóttur og fleirum í fjárlaganefnd hefur það einmitt ekki verið raunin að verklaginu hafi verið breytt. Ekki hafa öll gögn verið lögð á borðið og jafnvel koma fjölmargar tillögur fram frá meiri hluta fjárlaganefndar sem ekki hafa verið ræddar í fjárlaganefnd. Þá verður umræðan miklu erfiðari við 2. umr. Menn í stjórnarandstöðunni, ekki síst þeir sem ekki sitja í fjárlaganefnd, kalla þar af leiðandi eftir svörum við ákveðnum spurningum og umræðan verður bæði lengri og ekki eins markviss og ella. Mörgum fannst vera mjög góður bragur á 1. umr. þegar henni var skipt upp eins og gert var í fyrsta sinn í haust, þ.e. fagráðherrar voru viðstaddir sína umræðu og tóku þátt í henni og þingmenn gátu beint spurningum beint til þeirra. Ég benti þá strax á að þó að það væri vissulega ágætt teldi ég jafnvel vera meiri þörf á slíku fyrirkomulagi við 2. umr. vegna þess að þá væru komnar fram meiri upplýsingar frá hinum ýmsu fastanefndum þingsins sem ekki hefðu verið komnar fram við 1. umr. Þá væri fyrst og fremst búið að kynna fjárlagafrumvarpið í fjárlaganefnd en ekki fyrir öðrum fagnefndum og menn hefðu mjög lítinn tíma til að undirbúa sig fyrir þá umræðu og kalla eftir svörum. En þegar sú vinna hefur farið fram og menn hafa haft tækifæri til að kynna sér hvernig fjárlög eru fyrir viðkomandi fagnefnd og sjá síðan hvernig fjárlaganefndin tekur á þeim tillögum eða hugmyndum að breytingum sem farið hafa fyrir fjárlaganefnd, er betri tími og tækifæri til að ræða við ráðherrana um einstakar tillögur. Því hefur verið haldið fram af meirihlutamönnum að það sé óþarfi, málin séu þá komin til þingsins og meiri hluti þingmanna í fjárlaganefnd eigi að taka þá umræðu. Tvennt segir mér að það sé engan veginn nægilegt. Annars vegar er sú augljósa staðreynd að nú eru afar fáir, og eins og staðan er núna enginn fjárlaganefndarmaður úr meiri hlutanum staddur í þingsalnum, sem hægt væri að ræða við um tillögurnar. Og hins vegar, ef maður flettir nefndaráliti meiri hlutans er hver tillaga um breytingar ágætlega skýrð og sagt hvaðan hún kemur, en ég held að við nánast allar tillögurnar, eða við yfir 90% þeirra, standi að þær séu samþykktar af ríkisstjórn og að ríkisstjórnin hafi ákveðið þetta; tillagan er ákveðin af ríkisstjórn, samþykkt af ríkisstjórn og ríkisstjórn á að framfylgja tillögunni, þannig að meiri hlutinn hefur fyrst og fremst tekið tillögur framkvæmdarvaldsins og gert að sínum. Það er fullkomlega eðlilegt að fagráðherrarnir svari og það sé tækifæri til að ræða það við þá. Við verðum að taka verklega þáttinn til umræðu og kanna hvort við getum gert vinnu þingsins við fjárlagagerðina markvissari og betri og umræðuna skýrari og hugsanlega á einhvern hátt einfaldari. Varðandi frumvarpið í heild sinni er mjög eðlilegt að velta fyrir sér fyrst hver forgangsröðun verkefna er, hvernig forgangsröðun ríkisstjórnarinnar kemur fram í frumvarpinu. Það er sláandi að þar er ýmislegt sem ekki er búið að taka tillit til. Rætt var fyrr í dag um forgangsröðun í sambandi við háskólana. Þar eru til að mynda nokkrar breytingartillögur sem snúa að reiknilíkaninu og koma inn á flesta háskólana og framhaldsskólana líka. Þar eru sérstaklega tvær tillögur, annars vegar um Háskóla Íslands, sem fær um 800 millj. kr., og veitir örugglega ekki af ef við viljum bæta aðgengi að menntun og hækka menntunarstig þjóðarinnar, og hins vegar um Listaháskóla Íslands. Það vekur athygli að hann fær 60 millj. kr. til að taka inn fleiri nemendur, en enginn annar háskóli fær neitt slíkt framlag. Þá veltir maður því fyrir sér hvort þarna sjáist forgangsröðun ríkisstjórnarinnar, að þrengja enn frekar að háskólum sem standa höllum fæti í dag og kvartað hafa ítrekað undan því að reiknilíkanið sé ekki þeim í hag. Þeir eru með uppsafnaðan halla og þá vantar rekstrarfé, eins og fram kom í umræðum fyrr í dag á milli hv. þingmanna Einars K. Guðfinnssonar og Jóns Bjarnasonar um Háskólann á Hólum. Þar stefnir í að sú stofnun hafi ekki rekstrarfjármuni nema fram til september og þá er spurning hvort þeir eigi yfirleitt að taka inn nemendur á haustönn árið 2013. Er það forgangsröðun meiri hlutans að skilja eftir alla aðra háskóla og að þeir séu þar með þvingaðir til einhverra þeirra aðgerða sem við höfum rætt hér, er þá ekki nauðsynlegt og skynsamlegt að fækka háskólum? Við framsóknarmenn höfum talað um að auka samstarf skólanna og skerða ekki sjálfstæði landsbyggðarháskólanna eins og til dæmis Háskólans á Akureyri sem hefur sýnt sig að vera sú byggðaaðgerð sem skilað hefur hvað mestum árangri í raun. Það má spyrja sig hvort það sé í raun forgangsröðun meiri hlutans. Það má líka spyrja sig þeirrar spurningar gagnvart löggæslunni. Við framsóknarmenn höfum ítrekað lagt fram tillögur á þessum liðnum árum, á niðurskurðartímanum, um að auka fjármuni til löggæslunnar í landinu um allt að 500 millj. kr. Ég held að nú sé öllum ljóst að að minnsta kosti 300 millj. kr. þurfi að fara til löggæslunnar í heild á landinu til þess eins að hún geti rækt grunnþjónustuhlutverk sitt. Ýmsar breytingar eru lagðar hér til og lagðar eru til lágar upphæðir til ýmissa sýslumannsembætta og ríkislögreglustjóra, til að mynda 32 millj. kr. sýslumannsins á Keflavíkurflugvelli til að bregðast við ákveðnum vanda þar, en þau eru sláandi dæmin sem við höfum mörg nefnt hér, til dæmis um löggæsluna í Árnessýslu. Fram hefur komið í fréttum að lögreglan þar hafi þurft að keyra fram hjá slysstað vegna þess að hún var á leið í mikilvægara útkall og gat ekki sinnt því tilfelli því að enginn mannskapur var til þess. Lögreglan í Árnessýslu stendur frammi fyrir því að þurfa að segja upp starfsmönnum og getur engan veginn sinnt grunnþjónustunni lengur. Hvernig á að bregðast við því? Sést forgangsröðun ríkisstjórnarinnar og meiri hlutans í því sem ekki stendur í frumvarpinu? Það sama má segja um heilbrigðisstofnanirnar, um aðgerðaleysið til dæmis gagnvart þeim sem tekið hafa verðtryggð lán. Eru engar hugmyndir um hvernig bregðast á við því? Ég kem betur inn á það á eftir. Ef við lítum aðeins á forsendur fjárlaganna í nefndaráliti 2. minni hluta á blaðsíðu 2 má sjá forsendurnar sem endurmetnar hafa verið af Hagstofu Íslands og er tafla þar með upplýsingum. Þar er sýnd hagvaxtarspá allt frá 2011 til 2017 þar sem hagvöxturinn rokkar á bilinu 2,6–2,8% og verðbólgan, eins og Seðlabankinn hefur ævinlega spáð fyrir um, hefur verið milli 4–5%. Því er alltaf spáð að eftir tvö til þrjú ár verði hún komin niður í 2,5–3%. Það hefur ekki gengið eftir hingað til en þó er því spáð áfram. Spyrja má hvort staðan væri þessi í dag ef þær forsendur sem lágu fyrir fjárlagagerðinni 2009, 2010, 2011 hefðu gengið eftir, þ.e. ef ríkisstjórnin hefði sýnt það í forgangsröðun sinni að til þess að standa undir velferðarkerfinu, undir nauðsynlegum, opinberum fjárfestingum og undir þeirri grunnþjónustu sem ríkið þarf að standa fyrir væri nauðsynlegt að afla fjár. Í forsendum fjárlaga þau ár sem ég nefndi var ævinlega talað um álver í Helguvík. Það var forsenda fyrir hagvexti upp á 3,5% og það var forsenda fyrir því að aukið fé átti koma inn í samfélagið og færri yrðu á atvinnuleysisskrá og annað í þeim dúr. Ekki hefur það gengið eftir og enn eru forsendur fjárlaganna þær að í dag eru stærstu atvinnuvegafjárfestingarnar stækkun álversins í Straumsvík sem og framkvæmdir við Búðarhálsvirkjun. Á árunum 2013–2014 er reiknað með frekari stóriðjuframkvæmdum en um þær ríkir þó veruleg óvissa alveg eins og hingað til. Ef við skoðum hvernig stefna ríkisstjórnarinnar hefur verið í atvinnuuppbyggingunni, ef við skoðum til að mynda rammaáætlun er augljóst að þar verður engin atvinnuuppbygging á næstu árum, hvorki til stóriðju né annarra góðra verkefna sem nauðsynleg eru, einfaldlega vegna þess að öll verkefni sem tengjast slíkri atvinnuuppbyggingu eru tekin út. Einnig má fjalla um þær nauðsynlegu fjárfestingar sem ríkisvaldið hefur þó sagst vera tilbúið að fara í, eins og uppbyggingu innviða á Bakka. Eftir að menn slógu álvershugmyndir út af borðinu og hugðust fara í minni fjárfestingar, sem getur á margan hátt verið mjög skynsamlegt, bæði með tilliti til orkuöflunar og hægari og skynsamlegri atvinnuuppbyggingu á svæðinu og ekki eins stórri innspýtingu sem getur verið markvissari til lengri tíma, er viðurkennt að þá þurfi ríkisvaldið að koma að innviðauppbyggingunni. Það sé ekki hægt að láta það í hendurnar á einu litlu sveitarfélagi sem stendur auk þess ekkert allt of vel frekar en flest önnur sveitarfélög á landinu, ekkert frekar á landsbyggðinni en annars staðar. Það sama getur átt við um hugmyndir um orkufrekan iðnað á Suðurlandi, þ.e. uppbyggingu stórskipahafnar í Þorlákshöfn, þar þyrfti eitthvað slíkt að gerast en hugmyndirnar hafa ekki orðið að veruleika, ríkisvaldið er ekki enn tilbúið til að standa undir því. Menn hafa því velt fyrir sér hvort ríkisvaldið ætli að standa við það að setja fjármuni í uppbyggingu innviða á Bakka við Húsavík. Þess sér þó engan stað í frumvarpinu. Ekki er gert ráð fyrir því og því hlýtur öll sú uppbygging sem þar er fyrirhuguð og sú hagvaxtarspá sem liggur að baki því að vera í fullkominni óvissu. Varðandi rammaáætlun er rétt að minna á að ákveðnir erfiðleikar eru við orkuöflun á Suðurnesjum sem leiðir til þess að uppbygging á orkufrekum iðnaði á suðvesturhorninu er í óvissu, sem er óviðunandi. Óvissa ríkir um margt fleira sem tengist forgangsröðun og forsendum. Við vorum á atvinnuvegafundi í morgun með fulltrúa frá Samtökum iðnaðarins, félögum úr Arkitektafélagi Íslands og Búseta vegna þess að fyrir liggur að fresta á gildistöku byggingarreglugerðar, sem sett var 5. janúar á þessu ári, til áramóta, 1. janúar 2013. Sú byggingarreglugerð mun hækka byggingarkostnað á bilinu 10–20% að mati þessara aðila og hafa þau áhrif á verðtryggð lán að höfuðstóll þeirra hækkar um 3–4%. Það á sem sagt að hækka lánastabba almennings, það á að gera húsnæðið miklu dýrara. Það mun hafa þau áhrif að menn treysta sér ekki til að fara í þær byggingarframkvæmdir sem menn sögðu þó að komin væri þörf á að nýju eftir hrunið. Það mun jafnframt hafa þau áhrif að húsnæði í framtíðinni verður allt of dýrt. Sú forgangsröðun sem fram kemur hjá ríkisvaldinu slær mig þegar ég ber saman hvaða möguleika við höfum til að byggja upp samfélagið og til að standa undir velferðarkerfinu og þegar ég spái í hvort hér verði hagvöxtur og hver verðbólgan og atvinnuleysisprósentan verði á næstu árum. Allt snýr það að því að við þurfum að framleiða meira en við gerum í dag og flytja út meiri verðmæti en við flytjum inn. Aðeins þannig munum við ná í fjármuni til að standa undir allri þeirri grunnþjónustu sem við viljum vissulega hafa. Ég get ekki tekið undir að þessi fjárlög séu frábær eða að þau séu bestu fjárlögin hingað til. Þau eru kannski þau skástu sem þessi ríkisstjórn hefur lagt fram en þar er ekki úr háum söðli að detta. Eitt atriði sem við framsóknarmenn höfum lagt áherslu á við gerð fjárlaga og umræðuna um fjárlögin snýr að byggðamálum. Fyrir tveimur árum var Byggðastofnun falið að vinna úttekt á áhrifum fjárlaga á byggð landsins. Með leyfi forseta ætla ég að lesa smá kafla úr nefndaráliti 2. minni hluta: „Í því sambandi hafði 2. minni hluti sérstakan áhuga á áhrifum niðurskurðar í heilbrigðisþjónustu landsmanna þar sem hann telur að núverandi stefnuleysi hafi skaðað kerfið varanlega. 2. minni hluti leggur áherslu á mikilvægi slíkrar úttektar og bendir á að hún er nauðsynleg til að meta þau áhrif sem stefna stjórnvalda hefur á byggðir landsins. 2. minni hluti hefur lagt fram þingsályktunartillögu þar sem ríkisstjórninni er falið að móta stefnu um jafnan rétt fólks um allt land til nauðsynlegra þátta, til að mynda aðgengis að læknum og heilbrigðisþjónustu. Nauðsynlegt er að fullmótuð byggðastefna sé fyrir hendi áður en stórar ákvarðanir eru teknar í fjárlögum landsins sem munu hafa áhrif á lífskjör almennings til framtíðar.“ Hvar í fjárlagafrumvapinu eða í breytingartillögum meiri hlutans leggja menn sérstaka áherslu á þessi mál? Það sést því miður hvergi. Við framsóknarmenn höfum talað mikið fyrir því að nauðsynlegt sé að endurskoða þá byggðastefnu sem Þórhallur Bjarnason prófessor benti á að væri rekin hér, á fjármálaráðstefnu sveitarfélaganna. Hann sagði að við værum búin að vera með eina byggðastefnu í 150 ár. Hún væri sú að færa allar stofnanir ríkisvaldsins til höfuðborgarsvæðisins og byggja upp Reykjavík sem höfuðborg landsins. Þóroddur sagði að við gætum sannarlega sagt að við hefðum staðið okkur frábærlega í því að reka byggðastefnu öfugt við það sem menn hafa haldið fram, þ.e. að hér væri engin byggðastefna og að við stæðum okkur illa í þeim efnum, og kannski hefði engin þjóð staðið sig jafn vel í því að framfylgja byggðastefnu og við, enda væri þetta eina byggðastefnan sem verið hefði við lýði hér í 150 ár. Við framsóknarmenn höfum talið að nú sé tími kominn á nýja byggðastefnu og höfum verið að vinna að því. Vonandi mun hún sjá dagsins ljós fyrr en seinna. Ég hefði viljað sjá breytingartillögur varðandi jöfnun raforkukostnaðar, og þá er ég ekki bara að tala um húshitunarkostnað. Gerð er breytingartillaga hjá meiri hlutanum um hækkun á jöfnunarframlaginu um 175 millj. kr. og bent á að í framtíðinni megi nota þann skatt til jöfnunar sem ríkisvaldið setti á raforku og varma. Það er ekki algjörlega í anda þess sem nefndin, sem ríkisstjórnin setti á laggirnar, lagði til þó að upphæðirnar séu kannski sambærilegar. Það tekur hins vegar eingöngu á húshitunarkostnaðinum. Eins og við þekkjum hafa 10% landsmanna ekki aðgang að jarðvarma og greiða allt að tífalt hærri upphæð en aðrir fyrir húshitunina, sem nemur að minnsta kosti einum mánaðarlaunum umfram aðra. Þeir hafa í rauninni bara 11 mánaða laun ef við berum þá saman við aðra í þessu tilliti. Ég hefði viljað sjá að menn væru komnir aðeins lengra varðandi jöfnun raforkukostnaðar. Við höfum tekið þá umræðu nokkrum sinnum í þingsal í vetur, þ.e. um nauðsyn þess að jafna þann dreifingarkostnað. Við framsóknarmenn lögðum fram tillögu þess efnis að jöfnuðurinn ætti að vera algjör og að sett yrði á laggirnar nefnd sem skoðaði með hvaða hætti það yrði best gert. Við höfum bent á sambærilega hluti; olíugjöld og símamínútur, svo eitthvað sé nefnt, sem okkur finnst fullkomlega eðlilegt að sé sama verð á alls staðar á landinu. Af hverju er dreifingarkostnaður á raforku, innlenda orku sem við framleiðum? Hann er þar af leiðandi þjóðargersemi, þjóðareign. Af hverju þeim gæðum er svo misskipt með ákvörðun löggjafans? Á það hefur ekkert verið hlustað og þess sér hvergi stað í fjárlagafrumvarpinu að því eigi að breyta. Talað hefur verið um nauðsyn þess að tryggja afhendingaröryggi raforku víða um land. Atvinnuveganefnd hitti forsvarsmenn helstu raforkufyrirtækjanna, í eigu opinberra aðila, ríkis og sveitarfélaga, Landsnets og Rariks og Orkuveitu Reykjavíkur og fleiri, þar sem sýnin á hvað þarf til er mjög skýr. Ég hef nefnt það einu sinni og ég ætla að nefna það aftur núna að ef menn færu þá leið væri hægt að ná sparnaði í ríkisrekstri þar sem Landsnet og Rarik eru nú í eigu ríkisins. Í dag rekum við fimm til sex sjálfstæðar rafveitudreifiveitur. Þær eru allar í opinberri eigu, allar með sérleyfi en það er ímynduð samkeppni á milli þeirra. Þær hafa opinbera gjaldskrá og reka kerfi sitt þvers og kruss, sérstaklega Landsnet og Rarik. Hefði ekki verið skynsamlegra að hafa eitt kerfi, þegar menn hafa verið að velta fyrir sér breytingu á stofnanakerfinu? Það gæti verið í eigu allra þessara mismunandi aðila samkvæmt þeim hlutföllum sem þeir mundu leggja inn í kerfið. Þar með væri það augljós sanngirniskrafa að það opinbera fyrirtæki dreifði rafmagni með jöfnum kostnaði til allra landsmanna. Það sama má segja um netþjónustu. Kallað er eftir því, sérstaklega úti í hinum dreifðari byggðum þar sem er forsenda fyrir því að byggja upp öflugt atvinnulíf, að hafa grunnþjónustuna í lagi. Mundi nokkur nútímamaður sem ætlar að setja sig niður með fjölskyldu sína setjast að á svæði þar sem afhendingaröryggi raforku er ótryggt, þar sem útilokað er að fá þriggja fasa rafmagn og netsambandið er í molum og jafnvel símasambandið líka? Sama má segja með netsambandið, þar eru öflug fyrirtæki. Ríkið á aðild að hinum svokallaða NATO-streng eða ljósleiðara sem er hringinn í kringum landið. Fyrirtækið Míla er með fimm strengi fyrir sig í þeim streng og leigir síðan aðgang til annarra fyrirtækja að því neti, ríkisvaldið á þrjá þræði, held ég. Fjölmörg fyrirtæki bjóða slíka þjónustu og er spurning hvort ekki væri skynsamlegt að sú grunnþjónusta væri undir einum hatti hjá einu fyrirtæki. Svo gætu mismunandi fyrirtæki, mismunandi aðilar með mismunandi eignaraðild komið að því, en þarna væri rekið öflugt grunnþjónustunet alls staðar á landinu sem gæti boðið öllum landsmönnum nægilega öruggar og tryggar tengingar á sama verði. Upphæðirnar í því sambandi eru ótrúlega lágar. Trúlega væri hægt að tengja öll lögbýli landsins og alla byggðakjarna fyrir 4–6 milljarða. Það þyrfti ekki að gerast í einni hendingu. Það gæti verið verkefni sem menn tækju sér á fimm eða tíu árum og upphæðirnar sem ríkisvaldið þyrfti að setja inn í það væru einhver hundruð milljóna í Fjarskiptasjóð. Aðrir aðilar gætu líka komið að því, sveitarfélögin og auðvitað fyrirtækin sjálf, sem mundu sjá sér hag í því að byggja upp þá þjónustu. Þar með væri kominn möguleiki til þess. Tillaga meiri hlutans um rafnetsvæðingu samfélagsins er upp á um 200 millj. kr. Þar virðist fyrst og fremst vera horft á innviði í stofnunum á höfuðborgarsvæðinu í staðinn fyrir að sýna það í forgangsröðuninni að hægt væri með mjög einföldum hætti að byggja upp kerfi þar sem allir landsmenn sætu við sama borð í þessum efnum, fyrir ótrúlega lága fjárhæð, þó að 4–6 milljarðar séu vissulega há upphæð. Það finnst mér skorta á í forgangsröðun verkefna hjá ríkisstjórninni; annars vegar vegna þau verkefni sem alls ekki eru nefnd í þessu plaggi og ég hef nefnt hér nokkur, og hins vegar hvernig menn hafa forgangsröðunina, þ.e. setja verulega fjármuni í Háskóla Íslands og Listaháskólann en enga aðra háskóla. Þó að það sé ekki fallegur leikur að egna saman ólíkum hópum er það engu að síður tilfellið þegar maður flettir nefndaráliti meiri hlutans. Menningargeirinn fær allverulega fjármuni í frumvarpinu og breytingartillögunum en íþróttahreyfingin öll fær minna. Við fulltrúar flokkanna vorum boðaðir á fund í síðustu viku af ÍSÍ og Ólympíusambandinu og aðildarfélögunum sem standa að því. Þar var bent á að sú starfsemi væri komin að fótum fram meðal annars vegna þess að þeir sem áður gátu styrkt þá starfsemi, einkaaðilar, stórfyrirtæki, geta það ekki í dag. Nú er mun harðara í búi þar. Eins er það með sveitarfélögin sem hafa þó allflest unnið markvisst að uppbyggingu íþróttamannvirkja en kannski átt erfiðara með að koma beint að rekstrinum. Forgangsröðun ríkisstjórnarinnar lendir á fólkinu, hjá fjölskyldunum, hún bitnar harðast á þeim sem minnst hafa á milli handanna. Hún bitnar harðast á þeim sem skuldsettir eru og eiga nokkur börn því að það kostar vissulega að taka þátt í íþróttastarfinu. Það er sláandi að sjá að þar er verulegur munur á þó að vissulega sé verið að reyna að setja fjármuni þarna inn, bæði inn í Afrekssjóð og Ferðasjóðinn, sem er jákvætt. En upphæðirnar og tillögufjöldinn er svolítið sláandi þegar maður flettir frumvarpinu. Fram kemur í áliti 2. minni hlutans að ýmsir áhættuþættir eru fram undan og ekki er ólíklegt að endurmeta þurfi þau markmið sem ríkisstjórnin setur sér í sínum bestu og frábærustu fjárlögum að eigin mati. Skuldahlutfall ríkisins er mjög hátt og við greiðum 84 milljarða í vexti. Ef til eru fjármunir til að fara í verkefni sem ríkisstjórnin kallar fjárfestingarverkefni, hefði þá ekki verið skynsamlegra að nota þá fjármuni til að lækka erlendar skuldir þjóðarbúsins? Það er líka mjög sérkennilegt að fjalla um fjárlög ríkisins og skuldahlutfall ríkissjóðs þegar við vitum ekki enn hverjar erlendar skuldir þjóðarbúsins eru. Þó að þær falli auðvitað ekki allar á ríkið hafa þær bein áhrif á ýmsa þætti í ríkisrekstrinum. Bent hefur verið á að ýmislegt komi ekki fram í frumvarpinu, til að mynda mjög erfið staða Íbúðalánasjóðs, sem ég ætla aðeins að koma inn á á eftir ef ég hef tíma, staða Hörpu og erfið fjármögnun á nýjum Landspítala. Ég hef áður nefnt ófrágengin vandamál hvað varðar löggæsluna og heilbrigðiskerfið. Í sambandi við heilbrigðiskerfið höfum við framsóknarmenn bent á að vandinn sem við stöndum frammi fyrir núna varðandi uppsagnir hjúkrunarfræðinga sé nokkuð sem við gátum séð fyrir. Forgangsröðun ríkisstjórnarinnar kemur fram í því að ekki er tekið á þeim vanda. Ekki er sett aukið fjármagn eða gerð gangskör í að jafna kynbundinn launamun, en hjúkrunarfræðingar eru jú kvennastétt, og líka hreinlega til að bregðast við þeim vanda sem uppi er á heilbrigðisstofnunum ef við förum að missa hjúkrunarfræðinga úr landi í stórum stíl. Komið hefur fram að hjúkrunarfræðingar eru eftirsóttir starfskraftar í öðrum löndum, þeir eru með góða, fjölbreytta menntun og er mikil eftirspurn eftir þeim erlendis. Þar eru starfskjörin allmiklu betri en hér, alla vega nú um stundir. Það eru sláandi staðreyndir sem sýna forgangsröðunina hjá ríkisstjórn sem kennir sig við norræna velferð en sleppir algjörlega að fjalla um þessi mál. Ég sé að það gengur nokkuð hratt á tíma minn þannig að ég ætla aðeins að fjalla um þær breytingar sem verða á útgjöldum, á gjaldaumræðunni. Þar er um verulega fjármuni að ræða, útgjöld hækka um tæplega 8 milljarða og eru það mjög góð mál og sum hver nauðsynleg sem njóta þess, eins og framlög til tækjakaupa hjá Landspítalanum og Sjúkrahúsinu á Akureyri. Það er mjög nauðsynlegt að hækka framlög til þeirra hluta og eins að hækka framlag til framhaldsskólanna vegna erfiðrar rekstrarstöðu. Það eru hins vegar allt hlutir sem við framsóknarmenn höfum bent á á liðnum árum. Við höfum lagt fram ítarlegar tillögur þar að lútandi við hver einustu fjárlög en á þær hefur aldrei verið hlustað. Nú er hluti af því að koma fram. Þegar allt er að fara fram af hengifluginu á að bæta í. Við bentum á að það hefði mátt gera fyrr og menn vissu hvert þeir stefndu áður en þeir stöðvuðust á bjargbrúninni. Gagnrýnt hefur verið að við framsóknarmenn höfum ekki lagt fram tillögur að þessu sinni. Við höfum hins vegar bent á að við höfum lagt þessar tillögur fram ítrekað síðastliðin þrjú ár og á þær hefur aldrei verið hlustað. Núna er komið að lokum kjörtímabilsins. Þetta er síðasta fjárlagafrumvarp þessarar ríkisstjórnar og við höfum setið hjá til við fjárlagagerðina. Það er spurning hvort við göngum ekki skrefinu lengra núna og höfnum þessum fjárlögum einfaldlega vegna þess að aldrei hefur verið haft neitt samráð við stjórnarandstöðuna. Aldrei hefur verið hlustað á tillögur okkar og má spyrja sig til hvers við erum að leggja fram tillögur sem verða bara til þess að lengja hér atkvæðagreiðslu þegar þar að kemur. Aðalatriðið er kannski það að ef menn ætla að ná vitrænni umræðu um fjárlögin verður að hafa samráð við stjórnarandstöðuna frá upphafi, hún verður að hafa fullkomið aðgengi að gögnum til þess að menn sitji allir við sama borð og taki ákvarðanir saman. Það er gert þannig á hinum Norðurlöndunum, það er gert þannig í sveitarfélögunum á Íslandi. Af hverju er 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir yfirgripsmikla og málefnalega umræðu um þetta fjárlagafrumvarp. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að ef þetta fjárlagafrumvarp er það besta sem ríkisstjórnin getur boðið upp á þá er það mikill áfellisdómur um fyrri frumvörp sem ríkisstjórnin hefur boðað og kynnt. Það sem hins vegar blasir við þegar við erum komin á lokametra þessa kjörtímabils er að ætlunarverk ríkisstjórnarinnar, að draga úr vaxtabyrði ríkissjóðs, hefur ekki tekist. Við sjáum í tölum sem liggja fyrir í þingskjölum að vaxtabyrðin hefur þvert á móti verið að aukast ár frá ári og verður til dæmis meiri á næsta ári en hún er á þessu ári. Það gerist þrátt fyrir að vaxtakostnaður ríkissjóðs er á margan hátt dulinn, vegna þess að ríkissjóður býr við þau skilyrði að við erum með gjaldeyrishöft. Þau valda því að þeir sem þurfa að ávaxta fé sitt eiga ekki margra kosta völ sem stuðlar að lægri vaxtakostnaði almennt talað í samfélaginu. Það má hins vegar búast við því að þetta geti breyst þegar gjaldeyrishöftin hverfa sem vonandi verður sem fyrst. Ekki vegna þess að ég sé að fagna því að það muni þá leiða til hærri vaxta heldur vegna þess að gjaldeyrishöftin valda margs konar tjóni. Mér sýnist að nú séu menn komnir að ákveðnum endimörkum. Hv. þingmaður kom inn á að það sem við þyrftum að gera væri að framleiða meira til að geta staðið undir þessum mikla kostnaði, bæði vaxtakostnaði fyrirtækja, almennings og ríkisins en ekki eru miklar líkur á að það sé að gerast. Eins og hv. þingmaður rakti þá er ríkisstjórnin fremur að leggja steina í götu hvers konar framkvæmda. Hann nefndi til dæmis nýja byggingarreglugerð sem á að taka gildi eftir þrjár vikur og mun gera það að verkum að húsnæðiskostnaður hækkar og lán heimilanna munu hækka, verðtryggð lán um 3–4%. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé að tala fyrir því að leiðin út úr þessu sé ekki sú leið sem farin hefur verið, með skattahækkunum og misráðnum niðurskurðarhugmyndum, heldur fremur hitt að fara af stað í auknar framkvæmdir sem geti þá gert það að verkum að við búum til meiri umsvif í samfélaginu og búum þannig til auknar tekjur fyrir ríkissjóð.

Virðulegi forseti. Ég komst ekki svo langt í ræðu minni. Ég ætlaði að fjalla um fjárfestingaráætlunina og bera hana saman við til að mynda þær hugmyndir sem koma fram í McKinsey-skýrslunni. Þar er talað um að við eigum að horfa til þeirra þátta sem við erum góð í og reyna að efla atvinnustigið á þeim sviðum. Það kom í ljós í þeirri skýrslu að við erum góð í matvælaframleiðslu, sérstaklega hvað varðar fiskveiðar, stjórn fiskveiða og fiskvinnslu. Við erum góð í orkugeiranum og við erum ágæt í þeim hluta alþjóðlegrar samkeppni sem við erum með, sá partur er bara of lítill, en það er augljóst langtímaverkefni. Við erum hins vegar mjög léleg í 60–70% af þeim atvinnufyrirtækjum eða atvinnustarfsemi í landinu sem við tölum eiginlega aldrei um. Það er alltaf verið að níðast og hamast á þeim þáttum sem við erum þó góð í og eru að skila okkur einhverjum arði. Ég ætlaði einmitt að fjalla um það í ræðu minni ef ég hefði haft tækifæri til og geri það kannski í síðari ræðu. Það að setja upp fjárfestingaráætlun sem byggir á því að setja peninga inn í einhverja hluti sem eru góð verkefni út af fyrir sig en skila engri arðsemi, skila ekki auknum útflutningstekjum, skila ekki tækifærum til að greiða niður höfuðstól af lánum til að lækka vaxtabyrðina, eru hins vegar bara útgjaldahvetjandi. Eins og Seðlabankinn hefur bent á í umsögn sinni eða hvort það var í Peningamálum, eða hvort það var hvoru tveggja, þá er einmitt leiðin út úr þessu - og við höfum bent á það allan tímann við framsóknarmenn að stefna ríkisstjórnarinnar sé röng. Þar segir að það að ganga sífellt lengra og lengra í skattheimtu og niðurskurði sé ekki hægt. Það sé búið að sýna sig margoft að það sé ekki leiðin út úr kreppunni. Það sé bara ein leið, það að snúa hjólunum við, stækka kökurnar, stækka skattkökurnar og auka þar af leiðandi framleiðnina í samfélaginu. Þannig að við getum staðið undir þeim skuldum sem við erum með og helst þurfum við að gera það nokkuð hratt til að 

Virðulegur forseti. Það er auðvitað mjög sérkennilegt að á sama tíma og fyrir liggur í sjálfstæðum úttektum að við erum sérstaklega góð í fiskveiðum og við erum sérstaklega góð þegar kemur að orkugeiranum þá skuli það einmitt vera þessir þættir atvinnulífsins sem ríkisstjórninni er sérstaklega uppsigað við. Við sjáum að ríkisstjórnin hefur verið að leggja fram misráðnar hugmyndir varðandi fiskveiðimálin. Sem betur fer hefur hún ekki komist áfram með margar af þeim. Sömuleiðis vitum við að meðal annars í nýrri rammaáætlun hefur verið reynt að leggja fleiri steina í götu frekari uppbyggingar á orkusviðinu. Þess í stað er boðað í þessu nýja plaggi það sem talsmenn Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd hafa kallað skóflustunguaðferðina. Það er að leggja af stað með ný fjárfestingarverkefni sem aftur munu kalla á aukinn rekstrarkostnað þegar fram í sækir. Við þekkjum nú pínulítið dæmi, Hörpu, sem var mjög metnaðarfull hugmynd á sínum tíma. Hún var hugsuð sem uppbygging við ferðaþjónustu og menningarmál. Síðan sjáum við núna á tölum að hún kallar aftur á móti á aukinn rekstrarkostnað. Við sjáum tölurnar til dæmis hjá Sinfóníuhljómsveitinni, sem þarf að fá stóraukin framlög bara til að geta staðið undir húsnæðiskostnaðinum. Húsið eykur í sjálfu sér ekki menningarsköpun að því leytinu þó að aðbúnaður hljómsveitarinnar sé betri og aðbúnaður þeirra sem koma á tónleikana sé betri, en svona er þetta dálítið umsnúið. Annað atriði vil ég nefna líka af því að hv. þingmaður kom inn á húshitunarmálin. Það er verið að leggja til 175 millj. kr. hækkun á niðurgreiðslum til húshitunar, en ég vil vekja athygli á því að frá árinu 2008 hafa niðurgreiðslur til húshitunar lækkað um 530 millj. kr. Hérna er verið að stíga skref til baka, á kosningaári vel að merkja, sem er augljóst. Stíga skref til baka sem nemur einum þriðja. Eftir sem áður er greinilega ætlunin að fólk búi við sligandi húshitunarkostnað og það sýnir ákveðna forgangsröðun, því það er auðvitað skýr forgangsröðun 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja aftur máls á þessu með húshitunina og einmitt að niðurgreiðslan sé bara þriðjungur þeirrar sem var. Ég held það komi fram í skýringum meiri hlutans að skattur upp á 12 aura sem lagður er á raforkusölu og eins á jarðvarmann muni skila um 2 milljörðum í tekjur til ríkisins. Þá sjáum við að þessar 175 millj. kr. sem á að setja þarna inn - það eru auðvitað skýr skilaboð til þeirra sem búa á köldum svæðum hver vilji meiri hlutans er og sýnir þeirra forgangsröðun. Það er líka rétt sem kom fram hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni með þær greinar sem við stöndum okkur vel í, sem kemur mjög skýrt fram í McKinsey-skýrslunni. Hún er um margt áhugaverð og óskiljanlegt að hún skuli ekki fá meiri umræðu og umfjöllun í samfélaginu í lengri tíma. Í henni er margt áhugavert að sjá, það er ekki bara að ríkisstjórnin hefur lagt sérstaklega steina í götu alls þess sem tengist orkufrekum iðnaði, orkugeiranum, orkuöflun, stóriðju og síðan öllu því sem snýr að fiskveiðunum, heldur töluðu menn til að byrja með mikið um ferðaþjónustuna. Að hún væri mjög jákvæð og góð, svo á einhverjum ákveðnum tímapunkti þegar ferðaþjónustan gat farið að standa á eigin fótum, það kemur reyndar fram í þessari McKinsey-skýrslu að þar er framleiðnin of lág vegna þess að það vantar fleiri ferðamenn, það vantar meiri og betri nýtingu. Þá kemur einmitt ríkisstjórnin fram með skattahugmyndir og rökin fyrir skattahugmyndinni eru að það eigi að draga úr fjölgun ferðamanna. Það á sem sagt að koma í veg fyrir að nýtingin batni, að framleiðnin verði betri. Það er alveg óskiljanlegt að ríkisstjórnin geti ekki áttað sig á því að 

Virðulegi forseti. Við höldum áfram að ræða frumvarp til fjárlaga 2013. Ég komst ekki alveg yfir allt í ræðu minni fyrr í dag varðandi ríkisábyrgðir og áhættuskuldbindingar og langar mig að ljúka því sem ég átti ósagt. Ég átti eftir að taka fyrir kaflann Aðrar óbeinar skuldbindingar ríkissjóðs. Undir þann lið falla samstarfsverkefni ríkissjóðs og einkaaðila sem geta falið í sér fjárhagsáhættu fyrir ríkissjóð þótt engin ríkisábyrgð hvíli á verkefnunum. Þau verkefni eru þannig að þau fela vanalega í sér litla beina fjárhagsáhættu fyrir ríkissjóð en þó geta komið upp aðstæður þar sem verkefni þurfa fjármagn umfram það sem áætlað er samkvæmt fjárlögum. Ég hef nú kallað þá leið grísku leiðina því verið er að færa verkefni sem raunverulega eiga að vera á hendi ríkisins í hverju tilfelli út fyrir ríkisfjármálarammann og setja þau í nokkurs konar einkaferli. Gott dæmi um verkefni sem falla undir það eru til dæmis tónlistarhúsið Harpan, Vaðlaheiðargöng og bygging nýs Landspítala. Fangelsið á Hólmsheiði gæti fallið undir þarna eftir því hvernig verkefninu vindur fram. Mér skilst að hæstv. innanríkisráðherra hafi verið mjög mótfallinn því að það færi í einkaframkvæmd og út af því er nú gert ráð fyrir einum milljarði til fangelsisins samkvæmt breytingartillögunum sem liggja fyrir. Það er haft hér með til að benda á hvernig verkefni þetta eru. Svo er bent á í fjárlagafrumvarpinu, sem mér þykir nokkuð merkilegt, það sem er kallað ýmsar óbeinar skuldbindingar ríkissjóðs og má flokka sem ólögbundnar áhættuskuldbindingar. Hvað skyldi vera þar til umræðu? Jú, sjálft Icesave-dómsmálið. Verið er að setja inn í fjárlagafrumvarpið þann skilning ríkisstjórnarinnar og raunverulega þá undirskrift sem var farið fram með á sínum tíma þegar ríkisstjórnin lagðist á hnén fyrir Evrópusambandinu og hét því að standa skil á Icesave-dómsmálinu hvernig sem það færi. Þar með viðurkenndi ríkisstjórnin á sínum tíma að Íslendingar væru viljugir til að borga hina svokölluðu skuld ef til þess kæmi að við töpuðum dómsmálinu. Þrátt fyrir það er krafan ólögvarin eins og við fórum svo oft yfir. Í frumvarpinu kemur fram að í kjölfar kæru Eftirlitsstofnunar EFTA á hendur íslenskum stjórnvöldum kunni niðurstaðan að hafa áhrif á stöðu ríkissjóðs. Því er ég algjörlega mótfallin því EFTA-dómstóllinn getur ekki dæmt okkur til skaðabóta sem ríkið skal standa í skilum með heldur getur dómurinn einungis fallið þannig að við höfum á einhvern hátt greiðsluskyldu. Svo ber Hollendingum og Bretum að reka málið fyrir íslenskum dómstólum. Það kemur hérna fram að dómur í málinu skapar ekki beina greiðsluskyldu fyrir ríkissjóð og er ekki aðfararhæfur sem slíkur og málið fjalli eingöngu um það hvort stjórnvöld hafi gerst brotleg við skuldbindingar sínar á grundvelli EES-samningsins. En svo stendur orðrétt, með leyfi forseta: „Dómsniðurstaðan kann engu að síður að hafa verulega þýðingu fyrir það, hverjar endanlegar lyktir þessa deilumáls kunna að verða og þar með fyrir mögulegan kostnað ríkissjóðs. Málshöfðun ESA lýtur að tveimur atriðum: Annars vegar því hvort stjórnvöldum beri skylda til að tryggja að innstæðutryggingarsjóðir geti staðið við skuldbindingar um tryggingu innstæðna að tilteknu lágmarki, og hins vegar að því hvort jafnræðis hafi verið gætt milli innstæðueigenda á Íslandi og annars staðar.“ Svo stendur: „Óvíst er um dómsniðurstöðuna og hvaða þýðingu hún kann að hafa í fjárhagslegu tilliti.“ Svo segir að ef dómsniðurstaðan verður hagstæð gæti kostnaður af málinu orðið lítill eða enginn en verði niðurstaðan hins vegar íslenskum stjórnvöldum í óhag mun endanlegur kostnaður ríkissjóðs vera háður ýmsum skilyrðum. Virðulegi forseti. Mér finnst svolítið merkilegt að það skuli vera tekið inn í frumvarpið því eins og við vitum hefur þróun og eignasafn Landsbankans verið þannig að allar líkur eru til að rúmlega fáist upp í forgangskröfur, forgangskröfur sem urðu að forgangskröfum við setningu neyðarlaganna. Verið er að setja að mínu mati á löggiltan pappír að því máli verði við haldið til að viðurkenning ríkisstjórnarinnar á því að greiða, og þeim samning sem var gert við Evrópusambandið varðandi það, yrði haldið til haga og samþykkt í þessu fjárlagafrumvarpi. Það er gaman að rifja upp að fyrstu Icesave-samningarnir áttu að kosta okkur 35 milljarða á ári í vaxtagreiðslur. Það átti að vera sjö ára greiðsluskjól. Virðulegi forseti, ég er að rifja upp hinn svokallaða Svavarssamning. Vaxtagreiðslur eru 85 milljarða á ári og hefðum við bætt við þeim 35 milljörðum sem Íslendingar áttu að taka á sig vegna vaxtagreiðslna af Icesave-skuldbindingunni þá litu nú fjárlögin öðruvísi út því vaxtagreiðslur ríkissjóðs væru um 120 milljarðar. Sem betur fer tókst að forða því tjóni sem var í uppsiglingu með Icesave-skuldbindingunni, Icesave-klafann. Veit ég ekki hvar þessi ríkisstjórn stæði hefði verið gengið að fyrsta Icesave-samningnum eins og lagt var til. Það varð ég að rifja upp í ljósi sögunnar, virðulegi forseti. Svo að allt öðru. Þær breytingartillögur sem liggja fyrir, og sem ég er mjög undrandi á að ekki skuli vera minnst á í því stóra og mikla fjárlagafrumvarpi, er beint tekjutap ríkisins vegna samdráttar á virðisaukaskatti af innlendum vörum og þjónustu. Ég ásamt átta öðrum þingmönnum hef lagt fram beiðni um skýrslu þar sem við förum fram á skýringuna á því að það vanti u.þ.b. 25 milljarða inn í virðisaukaskattskerfið frá árinu 2009 til ársins 2011 og hvað hugsanlega valdi því. Nú hefur sú beiðni um skýrslu verið send til ráðuneytisins og þar kemur til kasta þingsins, að hún fáist rædd hér. Líklega kemur hæstv. fjármálaráðherra til með að svara þeim spurningum og hver skýringin sé á því að orðið hafi svona mikið tekjutap á því árabili og hvað sé raunverulega verið að gera í því í ráðuneytinu, hvort ekki sé verið að endurskoða virðisaukaskattslögin með tilliti til þess. Ég hef svo sem ekki fengið nein svör. Ég hef borið fram munnlega fyrirspurn hér til þáverandi fjármálaráðherra, Steingríms J. Sigfússonar. Það kom nú ekki á óvart að það voru engin svör við spurningum mínum heldur var snúið út úr þeim og þess vegna er skýrslubeiðnin komin fram sem formlegt plagg í þinginu. Virðulegi forseti. Ég ætla að enda þetta á jákvæðu nótunum. Í ljósi þessa sem ég var að tala um varðandi gatið í virðisaukaskattskerfinu ætla ég að fagna því að ríkisstjórnin hefur séð sóma sinn í því að hækka fjárveitingu til skattrannsókna. Ríkisskattstjóri fær tæpar 20 milljónir til að framlengja átak í skatteftirliti og skattrannsóknum og svo fær skattrannsóknarstjóri ríkisins 36 millj. kr. aukaframlag til þess að ráðast í enn frekari rannsóknir og til að herða skatteftirlitið. Ég segi alltaf: Þegar grunur er um tekjutap ríkisins á einhverjum stað eiga rannsóknaraðilar rétt á sér eins og í því tilfelli. Með því að eyða pening í rannsóknaraðila er jafnvel verið að skila enn meiri og margföldum hagnaði til baka. Það eru rannsóknaraðilarnir sem geta komist að því hvar er gat á lögunum og lagt til að þau verði bætt. Þess vegna líka ef um skattundanskot eða skattsniðgöngu er að ræða er hægt að sækja þá peninga á ný. Virðulegi forseti. Tíminn líður hratt. Ég vildi enda á þeim jákvæðu nótum því ég tel að því fjármagni sé vel varið. Ég kem til með að styðja breytingartillöguna um ríkisskattstjóra og skattrannsóknarstjóra ríkisins vegna nauðsynjar þess að koma í veg fyrir leka í skattkerfi landsmanna. Oft var þörf en nú er nauðsyn að byrja á því að koma í veg fyrir 

Herra forseti. Ég hef nokkrum sinnum í umræðunni rætt um áhættu ríkissjóðs, áhættur sem þegar hafa fallið til og aðrar sem eru yfirvofandi og gætu fallið til. Ég hef nefnt til dæmis Landsvirkjun sem er sennilega 500 milljarða áhætta en vonandi kemur ekkert fyrir. Í Orkuveitu Reykjavíkur átti ekki heldur að vera nein áhætta en hún kom heldur betur til vegna þess að menn gerðu mistök í því að taka lán í annarri mynt en þeir höfðu tekjur í sem er grundvallaratriði í öllum rekstri. Svo eru miklar skuldbindingar hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, 400 milljarðar hjá B-deildinni, 57 milljarðar hjá A-deildinni sem átti að verða skuldlaus og ég ætla ekki að fara nánar út í, ég er búinn að því. Síðan er það hjá Lífeyrissjóði hjúkrunarfræðinga, þar eru líka rúmlega 50 milljarðar. Allt ógreitt og falið og ekkert horfst í augu við það. Svo er náttúrlega Íbúðalánasjóður. Hann er margbúið að nefna í umræðunni og ég ætla ekki að tefja við það en þar er búið að setja 33 milljarða. Gert er ráð fyrir, maður heyrir það á göngunum, að setja eigi inn 13 milljarða. Sú breytingartillaga er ekki komin fram enn þá en sumir segja að þurfi 20, aðrir 40, og ekkert er tekið á því. Auðvitað á að loka þeim sjóði, finnst mér. Það sem þarf að gera er að taka á vandanum. Menn áttu að gera það strax og vextir fóru að lækka, fóru niður fyrir 3% í ársbyrjun 2011. Þá vissu menn að eitthvað væri að breytast og auðvitað er hin mikla snjóhengja ástæðan fyrir því öllu saman. En ég verð að komast yfir tímann. Þess vegna held ég að sé mjög mikilvægt, og það á allt hugrakkt fólk á að gera, að horfast í augu við vandann og segja: Vandinn er þarna. Ég ætla ekki að hugsa hann burtu, sópa honum undir teppi eða eitthvað svoleiðis. Varðandi LSR. Þar eru 57 milljarðar. Sú skuldbinding hefur vaxið um heila 10 milljarða - 10 milljarða - á einu ári. Hún er ekkert að fara neitt. Hún bara vex og vex. Það sem menn eiga að gera er að hækka iðgjald í A-deild LSR úr 15,5 upp í 19,5. Það er nauðsynlegt. Við það aukast reyndar gjöld ríkissjóðs um 4 milljarða á ári. Það er bara þannig. Þá er alla vega búið að horfast í augu við vandann og sýna hver hann er. Það ber dálítið mikið, eins og hér hefur verið bent á, keim af því sem þeir gerðu í Grikklandi, að fela halla ríkissjóðs, að hreinlega falsa hann. Þess vegna eru fjárlögin ekki góð fjárlög. Þótt þau séu kannski bestu fjárlög ríkisstjórnarinnar eru þau ekki góð. Hún hefur kannski ekki komið með betri fjárlög hingað til og ef til vill eru þau bestu fjárlög hæstv. ríkisstjórnar en það er ekki þar með sagt að þau séu góð, langt því frá. Í þeim eru stór göt og risaupphæðir sem ekki er horfst í augu við. Svo eru menn að gera dálítið undarlega hluti. Þegar menn horfa á ríkisreikning fyrir ákveðin ár, fyrir árin 2010 og 2011, þá segir hann eitthvað allt annað heldur en lokafjárlög fyrir sama ár og munar 40–50 milljörðum hvort ár. Ég hef beðið um upplýsingar um það og fengið þær en ætlað að biðja um frekari upplýsingar því ég er ekki sáttur við þetta. Það er verið að brjóta stjórnarskrá. Það eru einhverjir að greiða peninga út úr ríkissjóði sem ekki er heimild fyrir í fjáraukalögum vegna þess að í fjáraukalögum á að standa allt það sem má greiða út. Það má ekki greiða krónu umfram það. Samt er ríkisreikningur með 20–30 milljarða meiri útgjöld en fjáraukalög fyrir viðkomandi ár. Það er eitthvað mikið að þarna. Það er einmitt það sem ég ætlaði að nota ræðu mína í að ræða, fjármálalegur agi, að menn fari að reglum. Ég velti því endalaust fyrir mér og ég ætla ekkert að hætta því. Hvað varð um vandamál Sparisjóðs Keflavíkur? Það var talað um að þar vanti 20 milljarða. Hvað varð um þann vanda? Hvert fór hann? Hann er örugglega ekki horfinn. Það er búið að fela hann. Það er búið að fela hann einhvers staðar og ég ætla ekki að linna látum fyrr en ég fæ að vita hvað varð um þennan vanda. Þegar menn gera svona æfingar, láta 20 milljarða hverfa með einhverjum hætti, má heldur ekki taka lán til þess því að þegar þeir taka lán er skylda að geta þess í fjárlögum eða fjáraukalögum. Samkvæmt þeirri sömu stjórnarskrá sem hv. þingmenn hafa svarið eið að. Ég hef áhuga á því að vita hvað varð um Sparisjóð Keflavíkur. Hvað varð um fjölda mörg önnur atriði þar sem menn voru með æfingar? Saga Capital og fleira, bara nefnið það. Allt æfingar sem menn hafa gert þar sem er verið að sópa undir teppið, ekki einhverjum litlum upphæðum, herra forseti. Það er ekki framlag til spítala eða lækningatæki, 200 milljónir eða eitthvað svoleiðis, eitthvert smotterí. Þetta eru tugir milljarða, tugir þúsunda milljóna. Ég vil að menn fari að skoða þær stóru tölur miklu betur og séu ekki alltaf að naggast í einhverjum litlum tölum, það vantar verðlagsuppbætur á brunavarnir á Suðurnesjum eða eitthvað svoleiðis, 10 milljónir. Þegar kemur að stóru tölunum þar sem er verið að tala um 20–30 milljarða, þar eru götin í fjárlögunum. Eftir höfðinu dansa limirnir. Ef ekki er agi hjá ríkinu, ef það lætur svona stórar tölur hverfa, hvað skyldu sveitarfélögin hugsa sem hafa mörg hver reist sér hurðarás um öxl, mjög ógætilega? Þar ættu borgararnir náttúrlega að horfa miklu nánar á hvernig farið er með útsvarstekjurnar. Það smitar niður þetta agaleysi hjá ríkinu. Þess vegna finnst mér frumvarpið sem við ræðum hérna ekki góð fjárlög. Það eru ekki góð fjárlög fyrir íslenska ríkið að hafa svona opnar heimildir inni í þeim eða gleyma vissum hlutum eins og ég nefndi, 47 milljörðum hjá A-deild LSR. A-deildin átti að vera sjálfbær. Það stendur meira að segja í lögunum að stjórn sjóðsins, segir hreint út, á að hækka iðgjald ríkisins ef halli er á. Stjórnin gerði það ekki. Í fjölda ára gerði stjórn Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins ekki það sem lögin buðu. Nú stöndum við uppi með 57 milljarða. Hver skyldi bera ábyrgð á því? Mér skilst að það séu fulltrúar fjármálaráðuneytisins sem hafi ekki fylgt þessari lagaskyldu í stjórninni. Svo var lögunum breytt. Það er alltaf verið að sleppa því að horfast í augu við vandann. Ég kalla það bara hugleysi. Ég er í nefnd sem fjallar um almannatryggingar. Þar var gerð mjög mikil einföldun, það var virkilega gott, en menn gátu heldur ekki horfst í augu við að hugsanlega þyrfti að skerða einhverja hópa. Nei, það skyldi enginn tapa. Þegar framfærsluuppbótin, sem sett var á algjörlega umræðulaust og hugsunarlaust og í rauninni eyðilagði lífeyrissjóðina, ég hef nefnt það áður, er sett inn í kerfið veldur hún gífurlegum kostnaði en bara ekki í ár. Hún gerir það árið 2014, 2015 og 2016. Bíddu við, þá er kominn nýr ráðherra. Það er akkúrat vandamálið, vandanum er sópað undir teppið. Ekki horfast í augu við hann.  Svona er frumvarpið. Það er reyndar ekki búið að afgreiða það samkomulag út úr fjármálaráðuneytinu af því það er hreinlega of dýrt. Síðan er fæðingarorlofið. Það er nákvæmlega sama. Það er verið að lofa einhverju sem á að taka gildi eftir einhvern langan tíma. Fjárfestingaráætlunin, menn komu hérna og hækkuðu gjöld um 5,6 milljarða. Á hverju skyldi það nú byggja, herra forseti? Ég skal upplýsa þingheim um það: Það byggir á veiðigjaldinu. Veiðigjaldinu sem lagt er á útgerð samkvæmt eldgömlum tölum. Þær eru núna orðnar eins eða tveggja ára. Allar markaðsaðstæður gætu breyst. Það horfir ekki vel í útflutningi. Það getur vel verið að útgerðin geti ekkert borgað þetta gjald af því forsendur hafa breyst. Hvað gera menn þá? Búið að eyða peningunum. Aha, næsti fjármálaráðherra. Það er akkúrat vandamálið. Allur vandi er fluttur inn í framtíðina. Það er framtíðin sem á að borga og menn horfast ekki í augu við vandamálið. Þá getur vel verið að þetta séu bestu fjárlög sem þessi ríkisstjórn hefur flutt en þau sem hún hefur flutt hingað til hafa ekki verið góð ef þessi eru þau bestu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir ræðu hans. Aldrei er of oft kveðin sú Lilja hér að benda á að þetta séu sem sagt framtíðarfjárlög sem ný ríkisstjórn kemur til með að þurfa að standa við en ekki sú ríkisstjórn sem nú situr. Úr því þingmaðurinn minntist á að veiðileyfagjaldið væri byggt á eins til tveggja ára gömlum tölum úr sjávarútveginum er rétt að minna á að við vitum ekki hvernig þróun fiskmarkaða verður á næstu mánuðum og árum vegna þess að mikil kreppa er að ganga yfir Evrópu og fiskur er lúxusvara þar. Fregnir berast af því að fisksala dregst mjög saman á heimsmörkuðum. Þar með erum við komin með ákveðinn forsendubrest ef það ástand heldur áfram. Svo er náttúrlega ekkert vitað hvað hin hliðin af þessum framtíðarsjóði á að byggja á varðandi sölu fjármálafyrirtækja. Þetta er jú nokkurs konar hókus pókus fjárlög, ég tek undir það. Miðað við fréttir kvöldsins í kvöld virðist hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon hafa skotið neyðarblysi á loft frá röngum stað því að það kom fram í fréttunum að fyrst og fremst væru það vandræði hans með sjávarútvegsfrumvarpið sem mundi valda þessu ergelsi hans hér í dag en ekki endilega umræða stjórnarandstöðunnar um fjárlög. Úr því að þingmaðurinn fór aðeins yfir málefni Landsvirkjunar er það svo að ríkisábyrgð hvílir á Landsvirkjun upp á rúma 344 milljarða. Ríkið þurfti að taka yfir skuldbindingar frá Reykjavík og Akureyrarbæ vegna þess að flutningur var á eignarhaldi til ríkisins. Talið er að Kárahnjúkar hafi einungis kostað um 120 milljarða. Hefur þingmaðurinn 

Herra forseti. Í öllum rekstri eru eignir og skuldir oft mjög stórar og mismunurinn á því er eigið fé, það er 207 milljarðar hjá Landsvirkjun. Skuldirnar hljóta því óneitanlega að vera miklu hærri. Miðað við öll verkefni Landsvirkjunar, þá ég við Sogsvirkjanir og Þjórsárvirkjanir, þá er langt í frá að það sé allt saman afskrifað og skuldlaust. Landsvirkjun er bara risafyrirtæki með miklar skuldir og miklar eignir, en því miður eru skuldirnar allar með ríkisábyrgð. Það er miður. Eignin er eign ríkissjóðs. Ef illa fer, sem við vonum endilega að gerist ekki, tapar ríkissjóður 500 milljörðum eins og ég nefndi í fyrri ræðu minni. Það má líka vel vera að við gjaldþrot svona stórs fyrirtækis mundu eignirnar verða verðlitlar eða verðminni, þannig að skuldbindingin getur orðið töluvert meiri sem lendir á skattgreiðendum. Ég skil ekki af hverju íslenska ríkið fyrir hönd skattgreiðenda er að framleiða raforku til þess að rafgreina ál. Ég skil það ekki. Ef menn eru eitthvað hræddir við auðlindina sem er þarna á bak við er hægt að koma því þannig fyrir að aðskilja auðlindanotkunina og rekstur fyrirtækisins. Ég held að menn ættu að skoða þá hugmynd sem ég kom með í einni ræðunni að selja Landsvirkjun til 40 ára og síðan aftur og aftur og aftur. Það er hugmynd sem ég hef komið fram með. Þá mundi áhættan hverfa af íslenskum skattgreiðendum. Ég held menn þurfi að fara að skoða það. Menn þurfa líka að fara að skoða áhættu skattgreiðenda af Landsbankanum sem er um 500 milljarðar. Kannski miklu, miklu meira ef illa færi. Þar er áhættan töluvert meiri en hjá Landsvirkjun, held ég. En allur rekstur, herra forseti, er með áhættu. Það þurfa menn að hafa í huga. Ég kom einmitt inn á það sem hv. þingmaður sagði með veiðileyfagjaldið. Það byggjum við að sjálfsögðu á því að útgerðin haldi því háa verði sem hún hefur fengið um alla Evrópu. Í útgerðinni er geysimikil mannvit, mannauður. Eitt af því er til dæmis að hafa tekist að selja íslenskan fisk, gera hann að einni dýrustu vöru, matvöru, í Evrópu. En ef vandræði verða, til dæmis á Ítalíu og Spáni og alls staðar þar sem við erum með markaði, er það að sjálfsögðu það fyrsta sem menn draga saman, þ.e. kaup á munaðarvöru sem er þá íslenskur fiskur.

Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Já, það er akkúrat þetta sem ég meinti í andsvari mínu, þ.e. að verið sé að áætla tekjur fyrir ríkissjóð einhvern veginn út í loftið, byggðar á gömlum tölum og vera svo að útdeila þeim áður en þær eru komnar, búnar að skila sér í ríkissjóð, og útdeila þeim í nýju fjárlagafrumvarpi þar sem aðgerðir ná allt fram til ársins 2015. Rétt til að rifja það upp, af því við erum að tala um Landsvirkjun og stóriðjan tengist henni, að mér er það minnisstætt þegar hæstv. þáverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, lagði það til við stóriðjuna að taka fyrir fram greidda skatta af stóriðjunni alveg fram til ársins 2018. Því var komið inn í ríkissjóð á þeim tíma, ég man ekki hvort það var í fjárlögum 2010 eða 2011, og þá var samið við stóriðjuna um að fá fyrir fram greiddar skatttekjur með það fyrir augum að jafnvel yrði eitthvað slakað á því síðar meir. En það er náttúrlega búið að brjóta það samkomulag. Það er því búið að taka rosalegan framtíðarreikning inn í þessi fjárlög, sérstaklega miðað við öll þau verkefni sem lagt er til í breytingartillögunum að fara eigi í. Ég nefni þar til dæmis hið svokallaða græna hagkerfi eða hvað þetta heitir allt saman og græn kynjuð hagstjórn og það sem maður kallar gæluverkefni, á meðan fréttir berast af því í kvöldfréttum að ekki sé nokkur leið að hækka til dæmis laun hjúkrunarfræðinga. Ég verð að koma því að hér á meðan við sjáum alls konar vitleysu í breytingartillögunum. Ég er hugsi yfir orkufyrirtækjunum, bæði Landsvirkjun og Orkuveitunni. Hér kemur fram að heildarskuldir hjá sveitarfélögum hækkuðu snögglega og skuldir af heildartekjum sveitarfélaga árið 2011 voru 243% en ef Orkuveita Reykjavíkur er tekin út fyrir þann ramma eru þær 140%. Skuldir Orkuveitunnar eru líka rosalega miklar. En 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið því að hún vakti athygli á því sem er mikilvægt, þ.e. að í öllum fyrirtækjarekstri og hjá einstaklingum líka gæti menn þess að hafa skuldir í sömu mynt og þeir hafa tekjur í. Á því sviði hefur Orkuveita Reykjavíkur gjörsamlega brugðist. En við erum ekki að ræða það því það heyrir undir skattgreiðendur í Reykjavík sem borga þann brúsa. Nú gæti það gerst að stjórn Landsvirkjunar gerði einhver mistök. Það er dálítið vandlifað í heiminum þar sem álverð sveiflast upp og niður og gengið sveiflast upp og niður og menn þurfa að skoða vaxtaprósentur og annað slíkt, það er mjög erfitt og vandlifað að stýra svona stóru fyrirtæki. Ég vildi gjarnan, herra forseti, að íslenskir skattgreiðendur og íslenska ríkið taki ekki áhættuna af því. Það hefur ekki gefist vel. Ég hef þá alla vega varað við því - nákvæmlega eins og ég varaði við Íbúðalánasjóði 2004 - að íslenskir skattgreiðendur framleiði rafmagn. Í frumvarpinu sem er besta frumvarp þessarar ríkisstjórnar, sem er reyndar ekki víst að sé gott, kemur ýmislegt fram, þ.e. fjárfestingaráætlun og Fæðingarorlofssjóður, það er verið að gera alls konar svona góða hluti. En það spurning sem ég hef velt upp en getur hv. þingmaður ekki svarað nú: Skyldu íslenskir kjósendur falla fyrir svona trixi? Það er spurningin. Skyldu íslenskir kjósendur ekki átta sig á því að allt sem kemur í þessari fjárfestingaráætlun, græni fjárfestingarsjóðurinn o.s.frv. er framtíðarmúsík? Það er byggt á veiðigjaldi sem hugsanlega kemur ekki.  
            

Virðulegi forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal endaði andsvar sitt á að segja: Skyldu íslenskir kjósendur falla fyrir svona trixum? Mig langar að segja örstutt frá ferð sem við í hv. fjárlaganefnd fórum í til Svíþjóðar til að kynna okkur umgjörð fjárlaga og framkvæmd þar. Ég man að á fundi með fulltrúum í sænsku fjárlaganefndinni fór ég að velta fyrir mér hvernig staðið væri að fjáraukalögum og þar fram eftir götunum, eins og við erum að vinna fjárlögin á hverjum tíma. Sænsku fjárlaganefndarmennirnir skildu ekki spurningarnar. Þeir skildu ekki hvað ég var að spyrja um. Það kom mjög greinilega fram að þeir hafa allt öðruvísi uppbyggingu á umræðum um fjárlög og annað, en þegar ég var búinn að spyrja þá nokkrum sinnum sögðu þeir: Þeir stjórnmálamenn í Svíþjóð sem þykja óábyrgir í fjármálum, sem kjósendur hafa einhvern minnsta grun um að fari óvarlega í fjármálum ríkisins, hljóta ekki kosningu, alveg sama í hvaða flokki þeir eru, þeir eru stignir út. Ef kjósendur í Svíþjóð hafa einhverja tilfinningu, skulum við orða það, fyrir því að einhver stjórnmálamaður sé ekki nógu ábyrgur í fjármálastjórn ríkisins og hafi þannig skoðanir er hann ekki kosinn aftur. Hann er bara stiginn út, alveg sama hvar hann stendur í flokki, skiptir engu máli. Það sem auðvitað vantar mjög mikið er agi í ríkisfjármálum. Um það er ekki deilt. Ég held að allir geri sér grein fyrir stöðu ríkissjóðs og að vandamálið í framhaldinu sé agi. En mig langar þó aðeins að koma inn á eitt atriði sem hv. þm. Pétur Blöndal nefndi, stóru myndin af lífeyrissjóðakerfinu. Það er að mínu mati mikilvægt að þetta komi fram. Það var nefnilega nokkuð merkilegt þegar við færðum vikmörkin inn í A-deildina á síðasta þingi, þá var verið að hækka vikmörkin þannig að sjóðurinn hefði meira svigrúm en auðvitað blasir við að það þarf að hækka greiðslur um 4% inn í lífeyrissjóðinn til að hann standi undir sér. Við höfum í raun dulinn halla í fjárlögunum ef við gerum það ekki. Af hverju skyldi ég vilja ræða þetta? Við munum alveg eftir bréfinu sem kom frá Fjármálaeftirlitinu sem var mjög skýrt; annaðhvort mundum við hækka iðgjaldið eða skerða réttindin. Það var bara um tvennt að ræða. Það voru mjög skiptar skoðanir hvort það væri heimild í A-deildinni að skerða réttindin, en Fjármálaeftirlitið stóð fast á þessari skoðun. Það sem gerðist á fundi í hv. fjárlaganefnd og er auðvitað umhugsunarvert fyrir okkur sem hér störfum er að fulltrúar ríkisins, fjármálaráðherrar á hverjum tíma sem sitja í stjórninni, voru á einum fundi í stjórninni látnir fella tillögu fulltrúa launþega í stjórninni, þ.e. það var gert fundarhlé en eftir það komu þeir með formlega tillögu um að hækka iðgjaldið. Af hverju skyldu þeir hafa gert það? Vegna þess að þeim var bent á að vegna sinnar persónulegu stöðu væri jafnvel skynsamlegt að gera þetta, bera upp tillöguna sjálfir en láta aðra fella hana. Þá veltir maður fyrir sér þeirri stöðu sem það ágæta fólk er í á hverjum tíma sem það situr í stjórninni. Það er fjármálaráðherra sem skipar fólkið og er jafnvel yfirmaður þess á sínum vinnustað. Þetta er auðvitað mjög sérkennileg staða og er mjög ósanngjarnt að mínu viti að gera þetta svona. Ég tók það með í umræðuna þegar við vorum að ræða um hækkun á vikmörkunum að við skyldum gera okkur grein fyrir þessu. Það er mikilvægt að það komi fram að við gerum okkur grein fyrir því. Svo ætti maður að spyrja sig hvað við Íslendingar lærum yfir höfuð af því sem er að gerast. Þegar A-deildin var stofnuð var B-deildin komin alveg í skrall og þá var tekin ákvörðun um að stofna A-deildina. Af hverju var það? Jú, til að stoppa þetta af. Nú skyldi setja á nýja deild sem yrði sjálfbær, þ.e. að hún stæði á hverjum tíma undir skuldbindingum sínum. Við þekkjum stöðuna í dag. Það eru nú þegar fallnir á 10 milljarðar, og 50–60 milljarðar í heildina. Það eru meira að segja áhöld um það hvernig á að færa í ríkisreikningi þann umframhalla sem er fallinn, en fjárlaganefnd gerir tillögu í sínu nefndaráliti um ríkisreikning 2010 um að það verði að vera kominn botn í það áður en ríkisreikningur fyrir árið 2012 verður gefinn út. Ríkisendurskoðun hefur gert athugasemdir við þetta. Hvernig höldum við svo áfram? Þegar við erum búin að stoppa einn stabbann sem er ekki nema rétt tæpir 400 milljarðar í B-deildinni höldum við nefnilega áfram á sömu braut með A-deildina. Þetta er ekki að gerast bara akkúrat í núinu. Það er einhvern veginn þessi þankagangur sem við búum og lifum við. Það er sú hugsun að þetta reddist. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að við setjum okkur ákveðnar fjármálareglur. Ef við stöndum ekki undir skuldbindingunum, eins og gagnvart A-deildinni á hverjum tíma, erum við ekki að sýna réttan rekstur ríkissjóðs. Við geymum til framtíðar að borga launagreiðslur. Þá skiljum við eftir hallann fram í tímann og þá munu á næstu árum eða áratugum stjórnvöld þess tíma standa frammi fyrir þessu vandamáli. Við erum ekki með núvirtan rekstur, ef ég má nota það orð, vegna þess að við erum ekki að sýna rekstrarumfangið. Við verðum að breyta þessum vinnubrögðum. Hugsum síðan út í fyrstu viðbrögðin þegar við stöndum frammi fyrir skuldsettum ríkissjóði upp á 1.900 milljarða með skuldbindingum. Við borgum 84 milljarða í vexti á næsta ári. Og hver eru þá fyrstu viðbrögðin? Að byggja hús íslenskra fræða fyrir tæpa 4 milljarða. Ég upplifi þetta þannig að við séum bara því miður í afneitun. Þá koma stjórnmálamennirnir og segja: Nú förum við í kosningar og við þurfum að fegra einhvern veginn stöðuna til að sýna árangur. Það væri mikilvægt fyrir okkur að komast bara á, eins og ég hef stundum sagt, þennan stað sem við erum á núna og ræða vandamálin fram undan, ekki detta í þrasið um einstaka smáa hluti heldur styrkja fjárlagaumræðuna, fjárlagagerðina, og að Alþingi komi mun meira að því en nú er. Af hverju segi ég þetta? Vegna þess að mér finnst skilaboðin frá framkvæmdarvaldinu oft og tíðum inn í til að mynda það sem snýr að fjárlaganefnd með allt öðrum hætti. Ég ætla að koma með eitt dæmi. Það nýjasta er vandamálið hjá hjúkrunarheimilinu Eir. Vitneskjan hafði verið til staðar í einhverjar vikur áður en vandamálið kom fram í fjölmiðlum. Framkvæmdarvaldið, í þessu tilfelli velferðarráðuneytið, hafði ekki séð neina ástæðu til að tilkynna fjárlaganefnd um það. Nei, við vorum ekki látin vita af því. Þetta heyrðist bara í fréttatímum. Þegar framkvæmdastjóri heimilisins kom á fund fjárlaganefndar var auðvitað gerð krafa um það þar, og menn algjörlega sammála um mikilvægi þess, að formaður nefndarinnar, hv. þm. Björn Valur Gíslason sem er hér í hliðarsal, færi inn fyrir hönd fjárlaganefndar til að menn væru með þessi tengsl í lagi og hann mundi styrkja þá upplýsingagjöf sem þyrfti að koma inn í nefndina. Þetta var samdóma álit. Svona eigum við að vinna og svona eigum við að þróa okkur áfram í vinnunni. Þetta tel ég mikilvægasta verkefnið fram undan, þ.e. að setja okkur fjármálareglur um það hvernig við ætlum að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Það er algjört lífsspursmál að mínu viti. Við þurfum að setja okkur reglur um hvernig við ætlum að greiða niður skuldir því að við getum ekki og megum ekki leyfa okkur að hugsa alltaf að við hendum þessu inn í framtíðina, þetta reddist, en svo bara kemur þetta því miður í höfuðið á okkur. Það er það sem við verðum að passa. Þess vegna segi ég að við verðum að taka höndum saman enda er niðurstaðan í áliti Seðlabankans sú að það þurfi að setja bönd á stjórnmálamenn. Þeir eru alltaf að ráðstafa skatttekjum almennings. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir ræðuna. Ég er algjörlega sammála honum í því að hér þarf fyrst og fremst að gera átak í að borga niður ríkisskuldir, sérstaklega í ljósi hás vaxtakostnaðar sem ríkissjóður ber og fer hækkandi fram á næstu ár. Það er svo sannarlega verið að taka víxil inn í framtíðina með þessum fjárlögum. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn var sérstaklega búinn að vara við því að það yrðu útgjaldamikil fjárlög akkúrat á kosningaárinu, en samt virðist ríkisstjórnin einhvern veginn fá svigrúm til að hafa það svona. Þingmaðurinn fór yfir lífeyrissjóðakerfið og þær skuldbindingar sem liggja að baki og eru raunverulega ekki færðar í ríkisreikning, heldur er þetta undirliggjandi vandamál, snjóbolti sem heldur alltaf áfram að stækka og stækka og vinda upp á sig og verður alltaf meiri skuldbinding hjá ríkissjóði. Þá er mjög athyglisvert að á meðan þessi ríkisskuld safnast upp er búið að fara inn í almannatryggingakerfið, það var gert með lögum 1. júlí 2009, og skattleggja það kerfi. Núna eru orðin mikil skerðingarákvæði hjá því fólki sem þiggur annars vegar greiðslur almannatrygginga, þessar svokölluðu grunnbætur, og hins vegar lífeyrissjóðsbætur. Er það allt að króna á móti krónu. Ríkissjóður safnar skuldum í gegnum lífeyrissjóðakerfið en skattleggur svo hina hliðina. Þess vegna spyr ég þingmanninn: Hvert er álit hans á því að hér verði tekið svolítið djarft skref með það lífeyrissjóðakerfi sem við búum við nú um stundir og er áætlað að fari upp í 15% af launum á almenna vinnumarkaðnum á bilinu 2015–2016, tölur sem atvinnulífið ræður örugglega ekki við, að við stígum 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að við tökum lífeyrisskuldbindingarnar og lífeyriskerfið til endurskoðunar frá grunni. Auðvitað sjáum við að þetta getur ekki gengið svona til lengdar, við verðum að taka á vandanum. Það er alveg lífsspursmál að mínu viti. Þetta er búið að standa allt of lengi, í gegnum ár og áratugi þó að á árum áður hafi oft verið greiddar hellingsupphæðir inn í þetta, en betur má ef duga skal. Við erum með vandamálin fyrir aftan okkur í tæpum 400 milljörðum, við erum þegar búin að safna upp hérna 60 milljörðum. Við megum ekki halda áfram á þessari braut. Það er líka annað sem hefur verið að gerast, á undanförnum árum hefur ríkið yfirtekið lífeyrisskuldbindingar frá fjölmörgum fyrirtækjum, alveg sama hvort það eru sparisjóðir eða bankar eða hvað þetta allt saman er, það er einhvern veginn alltaf nóg svigrúm inni í lífeyrissjóði ríkisins. Nú þegar -  Við verðum að taka á þessu, og ekki seinna en strax.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta svar. Já, það er einkennilegt hvað hinir og þessir eiga raunverulega greiðan aðgang inn í ríkissjóð, og þá ekki bara í gegnum lífeyrissjóðakerfið heldur, eins og ég hef farið yfir í ræðum mínum, hinir og þessir aðilar sem jafnvel eiga bara hlutdeild í fyrirtækjum sem ríkið á á móti þeim. Þar af leiðandi er komin ríkisábyrgð. Hvað er ákjósanlegra en að reka fyrirtæki með ríkisábyrgð? Það er sjaldgæft að ríki fari á hausinn. Varðandi þetta gegnumstreymissjóðskerfi fæ ég ekki betur séð en að tæknilega og verklega séum við komin langleiðina með því að taka hér upp gegnumstreymissjóðskerfi alveg óvart vegna þess hvernig skattkerfið hefur verið sett við hliðina á lífeyrissjóðakerfinu. Þessi skerðingarákvæði eru orðin eins og þau eru núna. 

Virðulegi forseti. Þetta er athyglisverð umræða sem við náum ekki að klára í andsvörum. Ég held að við þurfum líka að gera okkur grein fyrir þeim mikla vanda sem við stöndum frammi fyrir, bæði fortíðarvandanum og því sem er að safnast upp núna. Aðalatriðið er að þegar við fjöllum um ríkisútgjöld ríkisins á hverjum tíma séu þau miðuð við það sem þarf til að standa undir rekstrinum. Tökum til að mynda umræðuna um hvernig umhverfi lífeyrissjóðanna sé til fjárfestingar og hvernig hagkerfið íslenska er búið undir það að lífeyrissjóðirnir geti fjárfest með þessari gríðarlegu fjárfestingarþörf á hverjum tíma inni í okkar litla hagkerfi. Hvaða áhrif hefur það á íbúðaverð og annað sem við erum að horfa á núna? Við þurfum að taka um þetta miklu dýpri umræðu og skoða þessa hluti út frá öllum þessum sjónarmiðum. Ég held að það sé mikið áhyggjuefni, það fjárfestingarumhverfi sem lífeyrissjóðirnir hafa við þessar aðstæður ef það verður öllu lengur.

Rétt.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem mér telst til, ef ég er ekki að ruglast í þessu, að sé hans sjöunda ræða við 2. umr. fjárlaga. Nú eru rétt tæpir þrír mánuðir frá því að málið var lagt fram í þingi. Fjárlaganefnd hefur fjallað ítarlega um það, eins og margoft hefur komið fram, og þingmaðurinn mjög áhugasamur um það eins og oftast áður um ríkisfjármálin. Mig langar að spyrja hvort hv. þingmaður mundi standa að breytingartillögum við fjárlagafrumvarpið, flytja þær sjálfur eða standa að þeim, og hverjar slíkar tillögur gætu orðið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það liggur fyrir að við munum gera breytingartillögur við 3. umr. fjárlaga, það er alveg klárt. Hv. þingmaður þarf ekki að óttast að þær komi ekki fram. En hverjar þær munu verða nákvæmlega mun koma í ljós þegar þær verða lagðar fram.

Forseti. Þetta er mjög athyglisvert svar. Nú hefur stjórnarandstaðan gagnrýnt að ekki séu öll mál komin frá stjórnarliðum fyrir 2. umr., en hér er það tilkynnt að það standi fyrir dyrum að boða umfangsmiklar breytingar á fjárlagafrumvarpinu sem við vitum ekki hverjar eru og getum þar af leiðandi ekki rætt. Væri nú gaman að geta flýtt þessari umræðu og tekist á um þær breytingartillögur sem stjórnarandstaðan mun flytja við 3. umr. Mig langar að spyrja hv. þingmann að öðru: Það kom fram í máli þingmanns Framsóknarflokksins fyrr í dag að Framsóknarflokkurinn hyggist greiða atkvæði gegn fjárlagafrumvarpinu og brjóta þannig í blað við afgreiðslu fjárlaga í þinginu. Kemur til greina, að áliti þingmanns, að Sjálfstæðisflokkurinn greiði atkvæði gegn fjárlagafrumvarpinu við lokaafgreiðslu hér á þinginu, hvenær sem það nú verður?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að svara seinni spurningunni frá hv. þingmanni. Við höfum ekki rætt það í þingflokki sjálfstæðismanna hvernig við munum greiða atkvæði um fjárlagafrumvarpið. Ég get ekki upplýst það eða talað fyrir hönd flokksins í því. Ég vil bara árétta eitt í sambandi við breytingartillögurnar, það þekkir hv. þingmaður mjög vel. Ef við nefnum eitt lítið dæmi til að setja hlutina í samhengi: Nú vitum við af vandamálum löggæslunnar og vilja þingsins til að taka á því. Það hefur komið fram í máli stjórnarliða að til standi að bregðast við því, en ekki verður sýnt á þær tillögur fyrr en við 3. umr. Við höfum því tekið þá ákvörðun að við viljum sjá breytingartillögur meiri hlutans fyrir 3. umr. áður en við komum með okkar eigin tillögur. Hv. þingmaður veit af hverju þessi skýra afstaða kemur fram. Það er vegna þess að þegar verið er að vinna í málinu sér maður ekki ástæðu til að taka það upp, við munum koma með breytingartillögur okkar fyrir 3. umr. eins og hv. þingmaður þekkir að hefur verið venjan.

Herra forseti. Ég ætla ekki að tefja þessa umræðu. Það vill svo til að í 13. gr. laga um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins - nr. 1/1997, sem frægt er orðið, ég flutti við þau breytingartillögur og allt slíkt - stendur nú í lögunum í 2. málslið 4. mgr.: „Leiði tryggingafræðileg athugun í ljós að iðgjald sjóðfélaga til sjóðsins ásamt mótframlagi launagreiðenda dugi ekki til greiðslu á skuldbindingum sjóðsins, sbr. þó 39. gr. laga um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, skal stjórn sjóðsins hækka framlag launagreiðenda í samræmi við niðurstöðu athugunarinnar.“ Þetta ákvæði um 39. gr. - ég hef verið að leita að því síðustu mínúturnar, ég hef ekki fundið út hvernig þetta var áður, ég held að það hafi bæst við. Það er verið að vísa í það að hjá öðrum sjóðum megi fara 15% umfram í skuldbindingum tímabundið á meðan lífeyrissjóðirnir eru að ráða við höggið af völdum hrunsins. Áður stóð að stjórn sjóðsins ætti að gera tillögu um hækkun á iðgjaldi ríkisins. Það er stjórn sjóðsins sem er gerandinn í þessu máli samkvæmt lögunum. Áður en þetta hafði breyst var ekki vísað í þessi lög, þá áttu menn bara að gera þetta hverju sinni. Ég hélt ræðu þegar þessu var breytt, þann 8. nóvember 2011, vísaði í almennu löggjöfina um lífeyrissjóðina þar sem eru 15% vikmörk. Ég gat einmitt um það að þarna væru menn að lofa inn í framtíðina, vegna þess að ella þyrfti að hækka iðgjaldið um 4 milljarða á ári. Það sagði ég 2011. Ég er farinn að endurtaka mig, herra forseti.

Virðulegi forseti. Þetta kom mjög skýrt fram í umræðu um málið í fyrra þegar lagt var til að hækka vikmörkin til að bregðast við vandanum sem A-deildin er í núna. Ef við horfum raunhæft á málið er áfallin skuldbinding 10 milljarðar í dag  Hverjar eru líkurnar á að A-deildin geti rétt sig af með þennan halla? Hann er alltaf að aukast. Ég fór yfir það áðan í andsvari í sambandi við umhverfi sjóðsins til fjárfestingar, möguleikana. Það er engin skynsemi í öðru en að greiða að minnsta kosti þessa milljarða inn, enda lögðum við það til í fyrra að það yrði gert í staðinn fyrir að hækka vikmörkin, en þetta er bara með þessum hætti. Það er líka rétt, sem hv. þingmaður kom inn á, með þetta pósitífa ákvæði. Skilningur sumra var mjög skýr á því, þ.e. að þetta bæri að gera umsvifalaust og væri skylda stjórnar. Þess vegna var ég að draga þetta fram hér áðan með stöðu þess góða fólks sem þarna er. Þurfum við ekki að breyta þessu, hugsa þetta upp á nýtt? Að hafa starfsmenn ráðuneytisins, með fullri virðingu fyrir þeim einstaklingum - ég er bara að hugsa um þeirra eigin hag, því að auðvitað er maður hugsi yfir því þegar fulltrúar launþega koma inn til að láta fella tillögu sem er vitað að verður felld, bara út af sinni persónulegu stöðu þannig að menn lendi ekki í vandræðum í framtíðinni, út af þessum pósitífu ákvæðum, eins og hv. þingmaður benti á, í lögunum um A-deildina. Þetta er umhugsunarefni. Ég segi fyrir mína parta að mér leið mjög óþægilega og hafði fulla samúð með því ágæta fólki sem sett er þarna inn af því við vitum - ég ætla ekki að fullyrða það, en eigum við ekki að segja að séu mjög miklar líkur á því - að sá sem ræður á endanum er hæstv. ráðherra.

Herra forseti. Það var einmitt til að auka agann á A-deildinni, til að hún stæði raunverulega undir sér, að þetta ákvæði var sett í lögin. Það átti að vera agi og stjórninni var falið það af hálfu löggjafans að standa vörð um þann aga. Hún gerði það ekki. Í fjölda ára var vitað hvert stefndi af því að alla tíð hefur verið halli á þessari A-deild. Þarna hafa verið ágætismenn í stjórn eins og hæstv. innanríkisráðherra sem var formaður stjórnar í mörg ár. Hann átti líka að laga þetta. Það er athyglisverð spurning hvort stjórnin er ábyrg ef hún gerir ekki neitt. Eru stjórnarmenn persónulega ábyrgir fyrir litlum 57 milljörðum sem vantar í dag? Eru þeir persónulega ábyrgir fyrir því eða er það ráðherrann sem skipaði þá í stjórnina? Þetta er hlutur sem þarf að skýra. Ég vil að menn fari að sýna ákveðinn aga í ríkisfjármálum og fari 

Virðulegi forseti. Ég kom töluvert inn á þetta í ræðu minni þar sem ég talaði um að þegar A-deildin var stofnuð ætluðu menn ekki að lenda í sömu förunum og með B-deildina. En því miður, við höldum alltaf áfram. Það er þessi hugsunargangur, þessi þankagangur, þetta gerist með þeim hætti. Hver er breytingin? Ég segi fyrir mína parta að ég sé enga breytingu. Hver er breytingin? Við vitum af risavöxnum skuldum ríkissjóðs og skuldbindingum. Við vitum af 84 milljörðum í vaxtagjöld á næsta ári. Nei, hver eru fyrstu viðbrögðin? Að byggja hús fyrir 4 milljarða, eða 5 milljarða. Á sama tíma er verið að setja í fjárlögin 400 milljónir til að rétta Hörpu af. Síðan á setja 500 milljónir í Náttúruminjasafn. Þetta minnir á foreldra sem kvarta undan því að eiga ekki mat fyrir börnin sín en fara síðan út í búð og kaupa sér sígarettur og koma við í ríkinu til að kaupa sér brennivín. Þetta er svipað. Þetta er einhver lenska sem maður skilur ekki.

Herra forseti. Mig langar að gera að umtalsefni hér í þriðju ræðu minni við þessa umræðu - sem hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra býsnaðist yfir að væri orðin allt of löng eins og við munum við upphaf þingfundar í morgun og kvartaði yfir því að við þyrftum að ræða svo mikið þetta frumvarp sem væri besta frumvarp sem ríkisstjórnin hefði lagt fram í sinni valdatíð. Hann dásamaði frumvarpið og sagði það væri nánast hallalaust og honum fannst við algjörlega óalandi og óferjandi vegna þess að við vorum að gera athugasemdir við það og þurftum að ræða það í hörgul. Ég vil gera athugasemd við það, herra forseti. Ég vil gera athugasemd við að hæstv. ráðherra hafi ekkert tekið til máls um fjárlagafrumvarpið. Mér finnst það skjóta skökku við, sérstaklega þegar það liggur fyrir að hér eru ýmis mál sem heyra undir hans ráðuneyti og ekki síður skuldbindingar sem hann í sínu fyrra embætti sem fjármálaráðherra gerði og er verið að svíkja hér í þessu fjárlagafrumvarpi. Ég spurði hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra í fyrstu ræðu minni út í nokkur þessara atriða, en ég hefði gjarnan viljað - og hefði talið að hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra sem af heilagri vandlætingu kemur hér og segir okkur að nú sé komið nóg, þetta fjárlagafrumvarp sé útrætt - að hann gæti til dæmis komið og frætt okkur aðeins um svikin, meðal annars varðandi álagningu raforkuskatts, sem varð forstjóra Norðuráls tilefni til margra blaðsíðna umsagnar. Ég ætla að fá að grípa niður í þá umsögn vegna þess að mér finnst algjörlega með ólíkindum að hægt sé að leggja fram fjárlagafrumvarp með forsendum sem fara á skjön við vinnubrögð sem mönnum þykja eðlileg. Áður en ég kem að umsögn Norðuráls vil ég vísa í orðaskipti hv. þm. formanns Sjálfstæðisflokksins, Bjarna Benediktssonar, við hæstv. forsætisráðherra þann 18. október síðastliðinn þegar Bjarni Benediktsson innti hæstv. forsætisráðherra um hvers vegna verið væri að framlengja skatt sem gert hefði verið samkomulag um að ætti að vera tímabundinn. Árið 2009 þegar samningurinn var gerður voru það orkufyrirtækin sem tóku á sig þennan skatt, ekki síst vegna þess að þá var stemningin þannig að við þurftum öll að standa saman til að koma okkur upp úr því ástandi sem við vorum í og með sameiginlegu átaki gætum við það. Það var gert samkomulag um orkuskatt sem átti að renna út árið 2012. Nú kemur fjárlagafrumvarpið fram, áform ríkisstjórnarinnar koma í ljós og þessi skattur er framlengdur til ársins 2016. Þetta eru engar smáupphæðir, þetta eru fleiri, fleiri milljarðar. Hv. þingmaður Bjarni Benediktsson spurði hæstv. forsætisráðherra að þessu. Hæstv. forsætisráðherra segir, með leyfi forseta, að það sé nú alveg rétt að það hafi verið gerð yfirlýsing við aðila vinnumarkaðarins, það sé rétt hjá hv. þingmanni. Síðar í ræðu hæstv. forsætisráðherra segir: „Það hefur legið fyrir að stjórnvöld hafa ekki talið sig bundin af yfirlýsingunni um það hvernig tekjuöflun yrði háttað að loknum gildistímanum. Það vil ég ítreka, að loknum gildistímanum sem tiltekinn var í yfirlýsingunni. Þannig felur lögfesting skattsins nú í sér nýja ákvörðun um tekjuöflun fyrir ríkissjóð með raforkuskattinum.“ Það sem hæstv. forsætisráðherra sagði var að það sem átti að vera tímabundið og til bráðabirgða stóðst, en svo var tekin ný ákvörðun. Það er ekki brot á neinu samkomulagi vegna þess að það var ekkert verið að framlengja á meðan samkomulaginu stóð, heldur var tekin ný ákvörðun, herra forseti. Hvers lags vitleysa er þetta eiginlega? Ég gríp nú niður í umsögn Norðuráls sem gerir alvarlegar athugasemdir við áform ríkisstjórnar Íslands í fjárlagafrumvarpinu fyrir næsta ár um framlengingu sérstaks raforkuskatts og segir í umsögninni, með leyfi forseta: „Verði áformin að veruleika er gengið þvert á skýrar samningsskuldbindingar ríkisstjórnar Íslands við Norðurál og fleiri stórnotendur raforku.“ Síðan ætla ég að rekja - nú er tími minn að renna út mjög hratt. Ég ætla að stikla á mjög stóru og rekja einungis það sem Norðurál telur á sér brotið með. Það er hér, með leyfi forseta: „Athugasemdir Norðuráls við framangreint fjárlagafrumvarp 2013 og áætlanir um álagningu raforkuskatts […] Norðurál gerir alvarlegar athugasemdir við þessi áform og telur brýnt að koma sjónarmiðum sínum á framfæri varðandi þessar fyrirætlanir ríkisstjórnar Íslands.“ Hvað er verið að svíkja? Það er verið að svíkja fyrirhugaða skattlagningu raforku, það er alvarlegur forsendubrestur á samkomulagi aðila frá 7. desember 2009. Fyrirhuguð skattlagning á raforku er brot á ákvæðum fjárfestingarsamnings vegna álvers á Grundartanga. Það er brot á 3. mgr. 11. gr. fjárfestingarsamnings. Síðan er það einnig brot á 1. mgr. 16. gr. fjárfestingarsamnings. Fyrirhuguð skattlagning raforku er brot á ákvæðum fjárfestingarsamnings vegna álvers í Helguvík. Þar er það brot á 4. mgr. 9. gr. og 5. mgr. 7. gr. þess fjárfestingarsamnings. Síðan er annað brot rakið með sama samning. Síðan eru rakin áhrif samkomulagsaðila á skuldbindingar ríkisstjórnar Íslands samkvæmt fjárfestingarsamningnum vegna Helguvíkur og Grundartanga. Þetta er langur svikalisti, herra forseti. Í niðurlagi umsagnarinnar segir, með leyfi forseta: „Ljóst þykir að komi áform í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2013 um álagningu raforkuskatts til framkvæmda, mun það fela í sér brot á samningsskuldbindingum ríkisstjórnar Íslands samkvæmt sameiginlegri yfirlýsingu dags. 7. desember 2009, sem og skuldbindingum ríkisstjórnarinnar sem felast í fjárfestingarsamningnum við Norðurál.“ Punkturinn er þessi, herra forseti: Í fjárlagafrumvarpinu eru milljarðar áætlaðir af tekjum sem forsvarsmenn í íslensku atvinnulífi færa fyrir góð rök að séu fengnar vegna svika og brota á samkomulagi sem gerð hafa verið við ríkisstjórn Íslands. Þessa sömu ríkisstjórn og hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra er ráðherra í, sem kom hér í dag og býsnaðist yfir því að það þyrfti að ræða þetta fjárlagafrumvarp. Ja, svei, ég segi nú ekki annað. Ef hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra telur sig geta stöðvað okkur í að gagnrýna og færa rök fyrir því að þetta fjárlagafrumvarp sé algjörlega byggt á sandi - það er verið að sópa undir teppið öllum erfiðum málum, geyma þau fram í 3. umr. eða jafnvel þar til eftir kosningar, það er verið að gefa hér innihaldslaus loforð um verkefni sem eru fjármögnuð inn í framtíðina af tekjum sem aldrei munu koma í kassann, svo er verið að svíkja gert samkomulag og mörg samkomulög sem gerð hafa verið við atvinnulífið. 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður fór ágætlega yfir hvernig ríkisstjórnin hefur svikið samkomulag sem hún gerði vegna álagningar raforkuskatts með mjög ósvífnum hætti. Raunar er framganga ríkisstjórnarinnar í orku- og iðnaðarmálum mjög undarleg á mjög margan hátt. Við sjáum það meðal annars í fjárlagafrumvarpinu eina ferðina enn að gert er ráð fyrir heilmiklum tekjum af uppbyggingu iðnaðar, stóriðju ekki hvað síst, en svo eru ekki skapaðar þær forsendur sem eru nauðsynlegar til þess að sú uppbygging geti átt sér stað. Enda hafa spár um tekjur af stóriðjuframkvæmdum aldrei gengið eftir og ólíklegt að þær geri það á þessu ári, miðað við aðrar forsendur fjárlagafrumvarpsins. Ég átti áhugaverðar samræður við hv. þm. Tryggva Þór Herbertsson í gær varðandi aðkomu ríkisins að uppbyggingu iðnaðar á Íslandi og stórum fjárfestingarverkefnum. Mér þótti ánægjulegt að heyra að hv. þingmaður var sammála mér um að ríkið gæti þurft að hafa aðkomu að slíkum verkefnum til að af þeim yrði. Jafnvel fjárfestingarverkefnum sem væru ekkert gríðarlega stór vegna þess að Íslands er ekki stórt land og tiltölulega lítið verkefni, sem skapar til dæmis einhverjum tugum atvinnu, getur haft mjög mikið að segja fyrir ákveðin byggðarlög. Er hv. þingmaður sammála mér og hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni um að ríkið hafi hlutverki að gegna þarna og að það eigi að leggja meiri áherslu á það í fjárlögum að byggja upp þá innviði sem eru nauðsynlegir til þess að framkvæmdirnar fari a.m.k. af stað og að jafnvel í sumum tilvikum geti ríkið þurft að koma beint að málum, t.d. í gegnum Byggðastofnun með eiginfjárframlagi eða lánveitingu?

Virðulegur forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að spár ríkisins á undanförnum missirum um tekjur af iðnaði hafa ekki allar, því miður, gengið eftir. Það er ekki síst vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar sjálfrar. Ég er sammála hv. þingmanni um aðkomu ríkisvaldsins að því leytinu til að það eru ákveðnir hlutir sem ríkisvaldið verður að taka þátt í við uppbyggingu. Ríkinu ber að skapa rammann til þess að það sé hægt að koma hlutum af stað, en svo er hitt sem er miklu mikilvægara, að ríkið þvælist ekki fyrir. Og ríkið er svo sannarlega búið að þvælast fyrir ef ég horfi á stóriðjuframkvæmdir og uppbyggingu orkufreks iðnaðar í mínu heimahéraði á Suðurnesjum, þar er ríkið aldeilis búið að tefja fyrir og þvælast fyrir á öllum stigum. Við þurfum ekki annað en ræða sameiginlegt umhverfismat sem hæstv. umhverfisráðherra setti suðvesturlínur í á sínum tíma og svo mætti lengi telja. Ef Helguvík hefði fengið að vera í friði fyrir þessari ríkisstjórn og ef uppbyggingin hefði verið samkvæmt áætlun værum við að horfa á miklu meira tekjustreymi í ríkissjóð. Það er gert ráð fyrir að Helguvík skapi milljarð á mánuði í tekjur fyrir ríkissjóð, 12 milljarða á ári, á uppbyggingarstiginu. Það eru engir smápeningar. Hlutverk ríkisins, af því að þingmaðurinn spurði um það, er í uppbyggingu innviða, t.d. við uppbyggingu 

Virðulegur forseti. Ég er feginn að heyra af því að hv. þingmaður er ekki harðlínufrjálshyggjusinni og telur að ríkið eigi að hafa aðkomu að uppbyggingu atvinnumála. Ég er líka sammála því mati og þeirri staðreynd, leyfi ég mér að segja, að það eigi að fjárfesta af hálfu ríkisins í verkefnum sem skapa þeim mun meiri tekjur til lengri tíma litið. Það eigi að forgangsraða með þeim hætti að ríkið fjárfesti í slíkum verkefnum, ekki hvað síst þegar menn standa frammi fyrir efnahagsvanda eins og núna. Aðkoma ríkisins að atvinnuverkefnum getur, í grófum dráttum, verið þrenns konar. Í fyrsta lagi getur ríkið þvælst fyrir eins og hv. þingmaður nefndi og við höfum því miður séð allt of mörg dæmi um á undanförnum árum. Í öðru lagi getur ríkið skapað stöðugleika, haldið sig til hlés, gefið mönnum frið, það hefur svolítið vantað upp á það. En í þriðja lagi getur ríkið komið beint að verkefnum, ýmist með uppbyggingu innviða eins og því miður hefur skort töluvert á, eða með því að greiða fyrir verkefnum efnahagslega og styrkja hinar efnahagslegu forsendur verkefnanna jafnvel með lánveitingum eða eiginfjárframlagi. Það er það sem ég hef áhuga á að heyra álit hv. þingmanns á. Er hv. þingmaður mér sammála um að það geti verið hagkvæmt fyrir bæði ríkið sjálft og sveitarfélög og samfélagið að ríkið komi beint að uppbyggingu atvinnulífs, kannski sérstaklega í svona litlu landi eins og Íslandi þar sem við stöndum frammi fyrir því að það komi upp dæmi þar sem ríkið á að koma beint að, ýmist með því að lána fjármagn eða veita einhvers konar ábyrgðir, eða 

Virðulegur forseti. Ég verð nú að hryggja hv. þingmann ef hann hefur túlkað orð mín áðan þannig að ég sé talsmaður þess að ríkið eigi að standa í stórfelldri atvinnuuppbyggingu þar sem einkaaðilar eru fyrir. Ég er ekki sammála því. Það sem ég tel - og það var ágætisgreining hv. þingmanns á því hvernig aðkoma ríkisins getur verið með þrennum hætti, að þvælast fyrir, að skapa frið og stöðugleika eða koma beint að. Ég held nefnilega að annar liðurinn, að skapa frið og stöðugleika - að skapa þannig skilyrði að einkaaðilar geti spriklað innan rammans og nýtt krafta sína, hætt fjármagni sínu vegna þess að þeir vita að rekstrarumhverfið er öruggt og að það verði staðið við gerða samninga eins og ég var að vísa til í ræðu minni hérna áðan. Samningar eru samningar og reglum er ekki breytt í miðri á, í miðjum klíðum, eins og við höfum horft á hérna á síðasta kjörtímabili, með hvaða afleiðingum? Jú, þeim afleiðingum að nú er Ísland, sem var þekkt fyrir pólitískan stöðugleika, komið í flokk með ríkjum sem við viljum helst ekki miða okkur við þegar kemur að pólitísku óþægindaálagi, þegar fyrirtæki leita sér fjármögnunar. Það er ekkert skrýtið. Það er ekkert skrýtið þegar maður hefur séð afrekaskrá þessarar ríkisstjórnar sem hefur brotið hvern samninginn á fætur öðrum, breytt reglum hægri vinstri út um allt eftir eigin geðþótta og ráðherrar í ríkisstjórninni verið dæmdir ítrekað í Hæstarétti, eins og hæstv. umhverfisráðherra fyrir meðferð sína á 

Virðulegi forseti. Í fyrstu ræðu minni um fjárlagafrumvarpið fór ég aðeins yfir þrjú dæmi um háskóla í Borgarfirði og Skagafirði, þ.e. Háskólann á Bifröst, Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri og Háskólann á Hólum og fór yfir það með hvaða hætti þeir skólar væru meðhöndlaðir í fjárlagafrumvarpinu og þeim breytingartillögum sem meiri hluti fjárlaganefndar hefur lagt fram og er eins konar svar við þeim málefnalegum sjónarmiðum sem komu fram í starfi nefndarinnar og þeim ábendingum sem komu þar fram, meðal annars um þessa þrjá tilgreindu háskóla. Ég ætla í sjálfu sér ekki að hafa mörg orð um þetta til viðbótar að öðru leyti en því að ég hygg að hæstv. fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, hv. þm. Jón Bjarnason, hafi rammað þetta inn með kannski stærri orðum en ég lét þó falla í þeirri umræðunni þegar hann sagði að sú meðhöndlun á þessum þremur skólum lýsti fádæma fávisku þeirra sem um það mál fjölluðu við fjárlagagerðina um starfsemina sem færi fram í þeim skólum. Með öðrum orðum, fyrrverandi ráðherra, núverandi hv. þingmaður, lýsti því þannig að þeir sem væru að véla um fjármál þeirra skóla af hálfu framkvæmdarvaldsins, hæstv. ríkisstjórnar og meiri hluta fjárlaganefndar væru haldnir fádæma fávisku um starfsemina sem þarna færi fram. Það væri ástæðan fyrir því að ekki væri orðið við þeim ábendingum sem hefðu komið fram um að gera þyrfti betur og að breyta þyrfti um kúrs varðandi þá skóla. Ég læt þessa umfjöllun í sjálfu sér duga að sinni um skólana þrjá en ætla að koma að fleiri atriðum sem ég tel að sýni þann vanda sem menn hafa í raun og veru verið að sópa undir teppið, reynt að horfa fram hjá og ekki tekið á þrátt fyrir að vandamálið blasi við, sem öllum ætti að vera ljóst sem skoða rekstrarumhverfi þessara þriggja háskóla. Og það eru fleiri atriði sem ég ætla að gera að umtalsefni. Ég hef alveg skilning á því að halda þurfi í og að halda þurfi vel á spöðunum varðandi ríkisfjármálin. Ég er ekki að gagnrýna það. Það sem ég er einfaldlega að segja er að ef það er skoðun manna að þessir skólar til að mynda geti búið við þær fjárveitingar sem fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir þá kallar það á mjög mikið endurmat á starfsemi skólanna. Í tilviki Háskólans á Hólum þýðir það einfaldlega það að þær fjárveitingar duga til að fjármagna skólann út septembermánuð. Ef menn ætla að hlíta fjárlögunum algjörlega í tilviki Hólaskóla yrði að loka öllum dyrum þar 1. október næstkomandi. Það er þetta sem mér finnst svo mikið gagnrýnisefni, að menn skuli nánast með opin augun ganga svona frá málunum. Það er búið að vekja athygli á vandanum. Búið er að sýna fram á að fjárveitingarnar duga ekki fyrir þann rekstur sem markaður er rammi um í starfsáætlun þessara skóla. Hið pólitíska vald, hið pólitíska meirihlutavald á Alþingi verður þá að axla ábyrgð sína og getur ekki einfaldlega sagt sem svo: Þetta er vandamál sem stjórnendur skólans eiga að leysa með einhverjum hætti. Lausnirnar á því máli eru ekki þær að draga aðeins úr blýantakaupum, kaupa færri strokleður eða eitthvað þess háttar eða skúra aðeins minna út í hornin, það er ekki þannig. Það er heldur ekki hægt að draga úr fjárfestingum því ekki er gert ráð fyrir neinum stórkostlegum fjárfestingum í þeim stofnunum á næsta ári. Það er einfaldlega verið að segja að við verðum að hverfa frá þeirri starfsemi í mjög stórum dráttum sem þar fer fram og haga henni með allt öðru móti og í ýmsum tilvikum að loka deildum og hugsanlega að taka ekki inn nýja nemendur eins og Hólaskóli gæti staðið frammi fyrir þegar á næsta hausti. Fjórða dæmið sem ég ætla að nefna í þessu sambandi er að menn standa núna frammi fyrir orðnum hlut. Í fjárlögum fyrir yfirstandandi ár og þrátt fyrir að bætt hafi verið í í fjáraukalögunum sem nýlega voru samþykkt er staðan engu að síður sú, ef ég sný mér núna að vegamálum og Vegagerð ríkisins, að þeir fjármunir sem ætlaðir eru til snjómoksturs í landinu voru í rauninni búnir í októbermánuði. Ef stranglega hefði átt að fara eftir fjárlögunum og eins og skiptingin er þar á einstök viðfangsefni innan Vegagerðarinnar hefði Vegagerðin átt að hætta öllum snjómokstri, hætta að moka vegina. Þá voru nóvembermánuður og desembermánuður eftir áður en menn eru komnir yfir á næsta ár. Auðvitað gerist þetta ekki svona. Menn reyna að líta fram hjá þessu, hreyfa til fjárveitingar milli viðfangsefna sem er ekki í samræmi við þær reglur og lög um fjárreiður ríkisins sem Alþingi hefur samþykkt. En engu að síður er það þannig að hið pólitíska meirihlutavald á Alþingi kýs að láta sem ekkert sé, kýs að tala eða framkvæma þannig og bregðast þannig við að engin ástæða sé til að bæta þarna í eða gera tillögur um að færa á milli viðfangsefna innan Vegagerðarinnar. Það sem blasir væntanlega við á næsta ári er að menn verða að takast á við þetta. Þá vaknar sú spurning sem kom upp líka í fyrra: Verður það gert með þeim hætti að taka fjármuni frá sumarviðhaldi veganna, hefla minna, bera minna ofan í, sinna vegunum með einhverjum hætti minna en áður hefur verið gert til þess að fjármagna snjómoksturinn? Það er í rauninni viðfangsefnið sem meiri hluti Alþingis er að búa sig undir, ef þetta verður hin endanlega niðurstaða, að senda skilaboð til stjórnenda Vegagerðarinnar og eftir atvikum hæstv. innanríkisráðherra um að taka slíka ákvörðun. Þá verða menn bara að horfast í augu við það og það er þá hinn pólitíski vilji á Alþingi sem við getum ekkert frekar að gert. En allt er þetta liður í því að reyna að ýta vandanum á undan sér til að reyna að geta sýnt fram á betri árangur í ríkisfjármálum, um einhverjar krónur og aura til þess síðan að geta hreykt sér af því að náðst hafi einhver árangur í ríkisfjármálum, þó að allir viti að ekki er verið að ná neinum raunverulegum árangri. Það er einfaldlega verið að ýta vandanum á undan sér, láta sem ekkert sé, láta sem menn hafi ekki tekið eftir því sem þarna er að gerast. Annað dæmi sem ég ætla að nefna til viðbótar í þessu sambandi er staða innanlandsflugsins. Við ræddum það mál mikið fyrr í haust þegar erfið staða kom upp hjá Flugfélaginu Ernir sem sér um innanlandsflug á allnokkra staði. Það hefur notið ríkisstuðnings til að hægt sé að halda úti innanlandsflugi. Flugfélagið flýgur á Bíldudal, Gjögur og Höfn í Hornafirði á grundvelli ríkisstyrks, á grundvelli útboðs sem á sínum tíma fór fram. Frá því það útboð fór fram hafa aðstæðurnar breyst gríðarlega mikið. Kostnaður hefur aukist heilmikið. Hæstv. ríkisstjórn hefur beitt sér fyrir því að hækka ýmsa kostnaðarliði meðal annars með þeirri stefnumörkun að stærri hluti af rekstrarkostnaði flugvallanna er núna borinn uppi af tekjum sem eru innheimtar af farþegum og bitnar fyrst á þeim fyrirtækjum sem fljúga á þessum flugleiðum og síðan að einhverju leyti á farþegunum eftir því sem fyrirtækin geta velt þeim kostnaði af sínum herðum ofan í vasa þeirra sem ferðast um þessa flugvelli. Við sjáum hvernig þetta hefur birst. Þetta hefur birst í því að fargjöldin hafa verið að hækka núna ár frá ári sem gerir það aftur á móti að verkum að smám saman dregur úr farþegafjöldanum í innanlandsfluginu, sem aftur á móti gerir það að verkum að rekstur fyrirtækjanna verður stöðugt erfiðari. Í haust tókst sem betur fer svo vel til að hægt var að bjarga málum í horn með því að hæstv. innanríkisráðherra beitti sér fyrir því að greidd var út upphæð sem ella hefði komið til greiðslu í upphafi næsta árs. Sú upphæð var greidd út núna fyrr á árinu sem gerði það að verkum að Flugfélagið Ernir þurfti ekki að grípa til þess óyndisúrræðis sem þeir hefðu annars verið neyddir til að grípa til, sem var að hætta fluginu á fyrrnefnda staði, einfaldlega vegna þess að fyrirtækið hafði ekki burði til að reka flugið á þeim forsendum sem fyrir það var lagt í þeim samningi sem á sínum tíma var gerður og er á margan hátt orðinn mjög úreltur. Nú sjáum við að enn er ætlunin að vega í sama knérunn. Enn er ætlunin að hækka gjöldin á innanlandsflugið. Isavia boðar verulegar hækkanir á sínum töxtum sem verða líka á endanum bornir af annars vegar farþegunum og hins vegar af fyrirtækjunum sem fljúga á umræddum leiðum. Þetta er með öðrum orðum bein skattlagning sem þarna er verið að framkvæma á þeim sem búa við þær samgöngur að þurfa að nýta flugsamgöngurnar en eiga kannski ekki marga aðra kosti. Mér finnst að þarna sé vegið að þeim sem síst skyldi í þeim efnum. Allir vita auðvitað að þær fjárveitingar sem ætlaðar eru til innanlandsflugsins munu ekki hrökkva til þess sem þeim er ætlað að standa undir, sem er að halda úti innanlandsfluginu með eðlilegum og skynsamlegum hætti. Það mun þýða þegar tímar líða fram að þetta flug mun væntanlega leggjast af. Það þarf að fara í annað útboð. Það gerist þá væntanlega að undangenginni mikilli óvissu í sambandi við flugið. Að lokum verður kostnaðurinn meiri sem ríkissjóður þarf svo á endanum að borga væntanlega. Í umræðunum sem fóru fram um þessi mál á Alþingi kom fram að það væri einlægur ásetningur stjórnvalda að halda úti flugi á þá staði sem ekki væri hægt að fljúga til á markaðslegum forsendum. Það liggur því fyrir að hin pólitíska yfirlýsing í málinu er sú að ekki sé ætlunin að hverfa frá ríkisstuðningi, ætlunin sé ekki sú að þetta flug muni leggjast af. En í stað þess að taka á málinu og grípa á vandanum sem liggur fyrir núna, og allir vita að er til staðar, þá er málinu líka ýtt á undan sér, látið sem ekkert sé, kíkirinn settur aftur fyrir blinda augað, málin skoðuð þannig og komist er að þeirri niðurstöðu að flýtur á meðan ekki sekkur, við skulum bara halda þessu áfram, flugið heldur áfram þangað til það mun stöðvast einn góðan veðurdag. Þá verður einhvern veginn gripið á því. Það er ekki mjög skynsamlegt verklag, fyrir utan það að þetta er mjög vont fyrir alla þá sem eiga við að búa og mun auðvitað fyrr eða síðar hefna sín. Hugsunin er greinilega sú hjá þeim sem afgreiða þetta fjárlagafrumvarp núna að syndafallið komi eftir þeirra dag. Syndafallið kemur eftir minn dag, var einu sinni sagt. Það er auðvitað hugsunin, að komast hjá því að auka fjárveitingar til þessa málaflokks þannig að ekki safnist í aukinn halla hjá ríkissjóði. Og síðan vita menn að einhvern tímann þegar líður á næsta ár, eftir næstu kosningar kannski, þurfa þeir sem þá verða við stjórnvölinn að taka á þeim málum. Þetta eru þau tvö viðbótardæmi sem ég tek um það hvernig menn eru í raun og veru að fela þann vanda sem sannarlega er við að glíma og koma svo hingað býsna kokhraustir og segja okkur að til hafi orðið eitthvað sem menn kalla Árangurinn - með stórum staf og greini. Og árangurinn birtist í því að menn eru í rauninni að blekkja sig áfram með tölunum, með því að halda eftir eða takast ekki á við vandamálin sem þó liggja algjörlega fyrir og öllum er algjörlega ljóst hver eru. Virðulegi forseti. Eins og menn muna var ný löggjöf um veiðigjöld samþykkt í vor. Sú löggjöf var gríðarlega umdeild og margir héldu því fram að hún mundi hafa mjög alvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir sjávarútveginn í landinu. Til yrði heilmikil samþjöppun í sjávarútveginum, einyrkjum mundi fækka í sjávarútvegi, sérstaklega mundi þeim fækka sem væru með útgerð án vinnslu og afleiðingarnar gætu orðið býsna alvarlegar fyrir mörg svæði og mörg sveitarfélög. Við höfum þegar séð hvernig það birtist okkur núna dag frá degi. Það var svartur dagur í hugum margra þeirra sem hafa staðið í útgerð núna fyrst í desember þegar gíróseðillinn stóri frá hæstv. ráðherrum kom til útvegsins og margir báru mikinn kvíðboga fyrir því. Ef við skoðum þessi mál í öðru samhengi og látum liggja á milli hluta stóru umræðuna um sjávarútvegsmálin, sem við munum væntanlega takast á við einhvern tíma í vetur í einhverju formi, í hvaða formi það verður veit ég náttúrlega ekki, en lítum aðeins fram hjá þeirri umræðu og bíðum og geymum okkur hana og förum yfir í önnur mál sem eru þessu nátengd. Í fjáraukalagafrumvarpinu sem var samþykkt fyrr í haust var gert ráð fyrir að Fiskistofa fengi í sinn hlut 40 millj. kr. fjárheimild til að standa undir kostnaði stofnunarinnar um aukna og umfangsmikla umsýslu við álagningu og innheimtu veiðigjalda í samræmi við kostnaðarmat sem fylgdi því frumvarpi á sínum tíma. Ég spurðist fyrir um það í umræðunni hjá hv. formanni fjárlaganefndar hvort um væri að ræða einskiptisaðgerð eða hvort um væri að ræða varanlega hækkun á fjárframlögum til Fiskistofu. Hv. þingmaður svaraði því á greinargóðan hátt og greindi frá því að um væri að ræða almenna stækkun á ramma Fiskistofu. Með öðrum orðum, kostnaðurinn við þá herleiðingu og innleiðingu á veiðigjaldinu bara hvað Fiskistofu áhrærir er 45 millj. kr. á ári fram í tímann. Það sem vakti hins vegar athygli mína í umfjöllun nefndarinnar um þetta á sínum tíma var að talað var um að sú áætlun gerði ráð fyrir að ráða þyrfti að minnsta kosti fjóra sérfræðinga, meðal annars á sviði lögfræði og reikningshalds. Ég spurði um hvað „að minnsta kosti“ þýddi, hvort menn væru til dæmis að búa sig undir það að 40 milljónirnar mundu mögulega ekki hrökkva til, 40 milljónirnar voru greinilega ætlaðar til þess að borga laun þessara fjögurra sérfræðinga og annan kostnað sem þeim fylgdi, en greinilega var verið að gera því skóna að sú tala gæti síðan hækkað, úr því að menn töluðu um að ráða þyrfti að minnsta kosti fjóra sérfræðinga. Svo kom auðvitað fram að þeir sérfræðingar eru ráðnir til starfa í höfuðstöðvum Fiskistofu í Hafnarfirði þrátt fyrir að Fiskistofa hafi starfsstöðvar úti um allt land. Þetta er náttúrlega orðið svolítið kórónan á sjálfu sköpunarverkinu. Við höfum veiðigjöld sem að 90% falla til hjá útgerðum utan höfuðborgarsvæðisins. Hins vegar er það þannig að þessi veiðigjöld leiða til kostnaðar í stjórnsýslunni og stjórnsýslan eykst fyrir vikið og það gerist á höfuðborgarsvæðinu. Með öðrum orðum, verið er að taka peninga beint út úr atvinnugreininni sem er á landsbyggðinni, setja þá inn í ríkissjóð, til að nýta fjármunina í ríkissjóði sem munu að langmestu leyti falla til, eins og við sjáum hvernig fjárlögin eru uppbyggð, á höfuðborgarsvæðinu. Og til að strá pínulitlu salti í sárin mun umsýslukostnaðurinn upp á 40 millj. kr., að lágmarki greinilega, koma til atvinnusköpunar á höfuðborgarsvæðinu sem fær þó allar tekjurnar meira og minna af veiðigjaldinu. Það sem vekur athygli mína í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar er að gerð er tillaga um að inn í fjárlög á næsta ári fari 40 millj. kr. fjárheimild til að standa undir þeim kostnaði sem ég hef aðeins gert grein fyrir. En síðan segir í skýringum við breytingartillögurnar, með leyfi forseta: „Í meðförum þingsins voru gerðar breytingar á frumvarpinu“ - þ.e. frumvarpi um veiðigjöldin - „sem leggja flókna vinnu og utanumhald á starfsmenn Fiskistofu við útreikning á rétti einstakra aðila til að fá veiðigjald lækkað vegna vaxtakostnaðar þeirra við kaup á aflahlutdeild fyrir gildistöku laganna. Í þessari tillögu“ - þ.e. tillögunni upp á 40 millj. kr. - „er ekki tekið tillit til hugsanlegs viðbótarkostnaðar Fiskistofu sem rekja má til breytinga þingsins.“ Hvað er verið að segja? Hér er verið að segja okkur að þessi fjárheimild upp á 40 millj. kr. sem búið er að reikna inn í ramma Fiskistofu með varanlegum hætti sem er kostnaður, herkostnaðurinn við það að innleiða þetta nýja veiðigjald bara hvað varðar Fiskistofuna, að tillagan upp á 40 millj. kr. segi ekki alla söguna, því að það sé þannig að það muni líka koma til mögulegur viðbótarkostnaður sem megi rekja til þessara breytinga þingsins. Það sem Alþingi á þá að samþykkja er að reiddar verði fram 40 milljónir vegna laga sem Alþingi setti á sínum tíma að frumkvæði framkvæmdarvaldsins. En aðrar breytingar sem gerðar voru á þessari löggjöf, á frumvarpinu sem hæstv. atvinnuvegaráðherra lagði fram, og leiddu til kostnaðar - ekki er gert ráð fyrir því að það sé borið uppi í þeim breytingartillögum við það fjárlagafrumvarp sem við ræðum núna. Þetta er enn eitt dæmið um hvernig menn eru stöðugt að láta sem ekkert sé, þykjast ekki taka eftir því að Alþingi sjálft gerði breytingar á löggjöf um veiðigjöldin. Þær breytingar út af fyrir sig voru skynsamlegar svo langt sem þær náðu, en þá vaknar óhjákvæmilega sú spurning: Af hverju er það þannig að þegar Alþingi samþykkir breytingartillögu sem leiðir til útgjalda af hálfu ríkisins er ekki talin ástæða til að Alþingi viðurkenni þann kostnað sem það sjálft er að leggja á Fiskistofu og mun væntanlega hafa það í för með sér að Fiskistofa þarf að reiða fram þá fjármuni án þess að gert sé ráð fyrir því að þeir fjármunir séu til staðar? Mér finnst Alþingi leggjast þarna mjög lágt. Það samþykkir breytingartillögu um 40 millj. kr. hækkun 

Hæstv. forseti. Við ræðum um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2013. Miðað við hversu mikil umræða hefur verið bæði hér í þessum sal og í samfélaginu um stöðu löggæslumála í landinu taldi ég að við mundum sjá í þessu frumvarpi eða þá við 2. umr. einhvers konar tillögur um að koma til móts við þann mikla rekstrarvanda og í rauninni vanda vegna þjónustuskerðingar við íbúana. Miðað við fyrirliggjandi upplýsingar sem hæstv. innanríkisráðherra hefur staðfest í þingræðu og koma fram í skýrslu innanríkisráðherra sem unnin var í samráði við ríkislögreglustjóra hafa 2,8 milljarðar, uppreiknaðir, verið skornir af löggæslunni í landinu á síðustu fjórum árum. Af þessu hef ég töluverðar áhyggjur vegna þess að auðvitað vitum við og þekkjum að það hefur þurft að skera niður en við þurfum alltaf að taka mið af því að ekki sé gengið of langt í þá átt að skerða öryggi borgaranna. Þar verður að horfa til þess að ganga ekki of nærri lögreglunni og við höfum farið yfir þá línu að mínu mati. Þess vegna legg ég höfuðáherslu á að við í þinginu tökum okkur það fyrir hendur að laga þetta við þessa fjárlagagerð. Ég tel að til þess að reyna að svara fjárþörf lögreglunnar þurfi um það bil 550 milljónir til að gera ástandið ásættanlegra, en það þarf um 300 milljónir til að lögregluembættin geti haldið í horfinu. Tæplega 90 stöðugildi hafa tapast úr lögreglunni á síðustu árum og hjá sumum embættum hefur verið rætt um að segja upp lögreglumönnum til að mæta þessari stöðu. Það hefur verið í umræðunni hjá embættinu á Selfossi og af þessu hef ég auðvitað töluverðar áhyggjur. Lögreglumönnum við embætti lögreglustjórans á Selfossi hefur fækkað úr 28 í 24 frá árinu 2007. Auk þess hefur aukavinna verið dregin saman um sem nemur 2,5 stöðugildum til viðbótar. Embættið hefur boðað að til að taka á rekstrarhalla embættisins þurfi að segja upp fjórum lögreglumönnum til viðbótar og þá yrðu þeir aðeins 20 eftir áramótin. Við þekkjum öll hér hversu stórt svæði og umfangsmikið verkefni þetta embætti hefur við að glíma. Þá hefur starfandi lögreglumönnum fækkað úr níu í sjö við embætti lögreglustjórans á Hvolsvelli frá árinu 2007 og enginn lögreglumaður er nú staðsettur í Vík í Mýrdal. Íbúum hefur fjölgað á því svæði og auk þess vitum við að töluverður fjöldi landsmanna leggur leið sína austur í sveitir allan ársins hring til að dvelja þar í frístundahúsum sínum með tilheyrandi verkefnum fyrir lögregluna. Ég tel að við eigum við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2013 að horfa sérstaklega til þess að reyna að leiðrétta eða færa örlítið til baka þær miklu skerðingar sem sú mikilvæga þjónusta sem lögreglan veitir hefur orðið fyrir í staðinn fyrir að taka einhvers konar kosningaskóflustungur sem valda því að við erum að taka ákvörðun um fjárveitingar fyrir næstu árin og leggja það fyrir komandi þing að klára þau verkefni sem núverandi ríkisstjórn ætlar sér að taka skóflustungur að fyrir kosningar. Ef við kíkjum aðeins á stöðuna hjá lögreglunni á Suðurnesjum er það mjög stórt embætti sem hefur sætt mikilli sparnaðarkröfu eins og önnur embætti á landinu. Auk þess situr embættið uppi með gamlan halla upp á 186 millj. kr., en þrátt fyrir þá miklu niðurskurðarkröfu sem embættið hefur sætt hafa starfsmenn embættisins náð því samhliða niðurskurðinum að taka hluta af þessum halla og greiða hann niður, um tæpar 50 milljónir. Á sama tíma hafa verkefni embættisins tengd flugvellinum aukist verulega og það er aðeins horft til þess við 2. umr. fjárlaga. Það er ánægjulegt að menn sjái að þarna þurfi að bæta í. Hins vegar er ekki farið í það með þetta embætti frekar en nokkurt annað að reyna að leiðrétta og færa til baka þennan mikla niðurskurð sem starfsemin hefur sætt. Mig langar bara að benda þetta í þessari umræðu. Við verðum að gera hér á breytingar á milli umræðna og ég vonast til þess að sjá áður en fjárlög verða samþykkt eftir 3. umr. framlag upp á að minnsta kosti 300 milljónir til að embættin geti haldið í horfinu. Það er algjör lágmarkskrafa og það verður að líta til þess. Við getum ekki horft upp á að til frekari uppsagna komi af hálfu embætta landsins. Það er of langt gengið ef fram heldur sem horfir, að embættin þurfi að fara í þær uppsagnir sem þau hafa boðað og þeim ekki gefinn neinn annar kostur til að halda sig innan fjárhagsáætlunar en að fara í að segja upp lögreglumönnum. Það er ekki ástand sem við getum boðið fólkinu í landinu upp á. Herra forseti. Ég hef áður í þessari umræðu aðeins vikið að Íbúðalánasjóði. Það er athyglivert að fylgjast með umræðunni sem á sér nú stað, aðallega í fjölmiðlum, um Íbúðalánasjóð. Þar hefur meðal annars komið fram að þingmenn margra flokka hafa lýst því yfir að þeir eru sammála mér um að það þurfi að fara í heildarendurskoðun á sjóðnum. Það er ánægjulegt vegna þess að það ítrekar kannski það sem við vorum að kalla eftir í umræðunni um Íbúðalánasjóð í vor og ánægjulegt að menn eru tilbúnir að fara í þessa endurskoðun. Ég hef reyndar kallað eftir því að menn köstuðu fram þeim hugmyndum sem þeir hefðu - reyndar allir nema framsóknarmenn. Framsóknarmenn hafa talið að engu þurfi að breyta, þetta sé allt saman frábært. Það er eins og hæstv. atvinnuvegaráðherra sagði um fjárlagafrumvarpið í dag, að það væri alveg frábært og að hann hefði sjaldan augum litið betra fjárlagafrumvarp. Eins líta framsóknarmenn á Íbúðalánasjóð. En er ekki rétt að við setjumst nú niður, fulltrúar allra flokka, og vindum okkur í það verkefni að endurskoða starfsemi og lagaumgjörðina utan um Íbúðalánasjóð? Er ekki komin ástæða til að gera það? Mig langar að beina þeirri fyrirspurn til formanns Framsóknarflokksins, sem ég sé að situr í salnum, hvort framsóknarmenn séu ekki tilbúnir að koma í þá vinnu með okkur hinum. Ég tel fulla þörf á því. Við verðum að læra af reynslunni og taka til þar sem þarf og hafa hugrekki til að viðurkenna þegar við höfum farið í ranga átt að einhverju leyti. Það getur ekki verið að starfsemi Íbúðalánasjóðs sé fullkomin frekar en að það fjárlagafrumvarp sem við erum að ræða sé frábært. Herra forseti. Það á enn eftir að ræða þau frumvörp sem ég veit að bíða umræðu hér um tekjuhlið fjárlaganna. Það verður örugglega athygliverð umræða af því að annaðhvort þarf að fjármagna þessi kosningafjárlög á einhvern hátt eða endurskoða forgangsröðunina hjá ríkisstjórninni. Hefði ég skrifað þetta fjárlagafrumvarp hefði ég horft til öryggis borgaranna, reynt að færa til baka að einhverju leyti þann niðurskurð sem lögregluembættin hafa orðið fyrir vegna þess að þar er of langt gengið með tilliti til öryggis borgaranna. Ég mun beita mér fyrir því hér í þingsalnum að að minnsta kosti þessi 300 millj. kr. fjárþörf vegna lögregluembættanna, svo þau geti haldið í horfinu, verði tekin til alvarlegrar skoðunar á milli umræðna. Ég vonast svo sannarlega til þess að menn séu tilbúnir að skera á móti niður eitthvað af þessu fyrirhugaða kosningaplaggi ríkisstjórnarinnar og draga eitthvað úr þeim nýju verkefnum sem munu fela í sér enn meiri kostnað fyrir skattgreiðendur til framtíðar.

Virðulegur forseti. Ég hef verið að bíða eftir því að komast í það að gera nokkrar athugasemdir við fjárlagafrumvarpið sem hér er til umræðu og hefði helst viljað ræða það frumvarp að degi til en einhvern veginn hefur það atvikast þannig að maður er látinn ræða þetta á kvöldin. En þó að ég sé orðinn óþreyjufullur að komast í það get ég ekki látið hjá líða að gera athugasemdir við málflutning hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur. Enn örlar á - og örlar ekki bara á heldur birtast þessir fordómar sjálfstæðismanna í garð Íbúðalánasjóðs í málflutningi hv. þingmanns. Hv. þingmaður hélt því fram að allir vildu gera breytingar, úrbætur á Íbúðalánasjóði nema framsóknarmenn. Ég held að það sé alveg óhætt að segja að framsóknarmenn eins og aðrir vilja gjarnan bæta Íbúðalánasjóð og stöðu hans, en ef hv. þingmaður er að boða það að nánast eigi að loka Íbúðalánasjóði eða fela honum eitthvert smávægilegt félagslegt hlutverk þar sem hann komi einungis til móts við t.d. fólk sem geti ekki fengið lán í bönkunum held ég að það sé mjög hættuleg umræða. Þá er verið að skipta fólki í hópa, þá sem eru ásættanlegir viðskiptavinir bankanna og þá sem eiga að vera hjá Íbúðalánasjóði. Hvernig á að skilgreina fólk þannig, hverjir megi vera viðskiptavinir Íbúðalánasjóðs? Ég held að það sé nefnilega mjög mikilvægt að þeir sem vilja vera í viðskiptum við Íbúðalánasjóð hafi kost á því. Auðvitað nýtist það almenningi í landinu ef ríkið stendur það vel að það geti fjármagnað sig á þokkalegum kjörum, sem vonandi verður raunin áður en allt of langt um líður. Ríkið geti þá nýtt þau kjör til þess að almenningur fái lán til fasteignakaupa á sæmilegum kjörum líka. Það hefur bara sýnt sig að ekki er hægt að treysta á bankana eina í þessu efni, ég tala nú ekki um á landsbyggðinni sem þeir hafa algjörlega vanrækt og raunar gengið fram 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma hér og ræða þetta við mig. Við getum til dæmis hringt til frænda okkar á Norðurlöndunum og spurt hvernig þeir fara að þessu. Það er engin sambærileg lánastofnun með ríkisábyrgð til í Svíþjóð né í Danmörku. Þær eru til í Noregi og Finnlandi en þær stofnanir eru með mun minni markaðshlutdeild en Íbúðalánasjóður er með hér á Íslandi. Ég held að ég hafi einhvern tíma heyrt umræðu um það að til séu hrjóstrug og afskekkt byggðarlög í Finnlandi, Noregi og jafnvel Svíþjóð, kannski síst Danmörku. Einhvern veginn hafa nú aðrir í heiminum komist í gegnum það að búa til húsnæðiskerfi þar sem staðan er ekki sú að skattgreiðendur beri alla áhættuna af því að sá markaður fúnkeri og það sé ríkisábyrgð á meiri hluta þeirra fasteignalána sem útgefin eru. Ég tel að okkur beri öllum skylda til að horfa á þetta stóra fyrirbæri sem Íbúðalánasjóður er með opnum huga og þora að taka að minnsta kosti umræðuna um það hvort okkur finnist eðlilegt að ríkisábyrgð sé til staðar á svo stórum hluta fasteignalána á íslenskum markaði. Finnst okkur það eðlilegt til framtíðar? Finnst okkur það vera lausnin á vanda Íbúðalánasjóðs að hann fari einfaldlega inn í óverðtryggðu lánin og nái þannig að koma sér upp úr þeirri lægð sem hann er í núna? Hvað gerist svo? Eigum við ekki bara að tala um þetta með opnum huga og setjist öll saman yfir þetta verkefni? Við erum til, ég er til í það.

Virðulegur forseti. Það er sjálfsagt mál að ræða þetta með opnum huga og raunar mikilvægt að gera það, en því miður hefur umræðan til þessa markast um of af hreinum rangfærslum eins og t.d. þegar sjálfstæðismenn staglast á þeirri tómu vitleysu að svokölluð 90% lán Íbúðalánasjóðs hafi á sínum tíma myndað fasteignabóluna sem hér varð. Þetta voru náttúrlega aldrei nein 90% lán því að á þeim var hámarksfjárhæð sem var yfirleitt mjög lág miðað við fasteignaverð. Það liggur fyrir ef menn skoða verðþróun á fasteignum að þessar lánveitingar Íbúðalánasjóðs höfðu ekki neitt með fasteignabóluna að gera. Hv. þingmaður nefndi að í Danmörku og Svíþjóð væri ekki íbúðalánasjóður og engu að síður gæti fólk fengið þar lán til íbúðakaupa. En við verðum að taka tillit til þess að Ísland er ekki stórt land og fyrir vikið eru aðstæður um margt ólíkar 

Hæstv. forseti. Þetta var ágætisumræða sem hér átti sér stað og gott að það er komið fram að jafnvel framsóknarmenn eru tilbúnir til að setjast niður og ræða stöðu sjóðsins og framtíðarhorfur. En af því að hv. þingmaður fór að tala um sterka sparisjóði á landsbyggðinni á Norðurlöndunum, þá voru þeir auðvitað til hér á Íslandi líka. Engu að síður voru menn ekkert á því, þ.e. framsóknarmenn, að endurskoða stöðu Íbúðalánasjóðs. Við hljótum að ætla að horfa til framtíðar varðandi sjóðinn. Við hljótum að ætla okkur að byggja upp sterkt Ísland og byggja upp land þar sem er raunhæfur og eðlilegur fasteignamarkaður. Við hljótum þá að ætla að skoða hvernig við viljum að ríkið og þar af leiðandi skattgreiðendur allir skipti sér af og komi að þeim málum. Það hljótum við að ætla okkur að gera. Ég fagna því að hv. þingmaður og formaður Framsóknarflokksins hafi hér lýst því yfir að jafnvel framsóknarmenn séu tilbúnir til að setjast niður og ræða málin. Það er upphafið að góðum hlutum og ég tel einfaldlega að við ættum að vinda okkur í það fyrst allir eru komnir um borð.

Virðulegur forseti. Það verður ekki hjá því komist nú í upphafi þessarar ræðu um fjárlögin að gera athugasemdir við þá umræðu sem hæstv. atvinnuvegaráðherra setti af stað í morgun, fyrst í fjölmiðlum og svo hér í ræðustól þar sem hann sagði nánast berum orðum að hætta væri á því að ekki yrði hægt að greiða ríkisstarfsmönnum út laun 1. janúar vegna þeirrar umræðu sem fer fram hér. Þar þykir mér býsna langt seilst í þeim tilraunum sem við höfum séð á undanförnum dögum til að þagga niður umræðu um fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar. Strax á fyrsta degi aðalumræðunnar um kosningafjárlög ríkisstjórnarinnar var byrjað að hrópa „málþóf“. Svo sáum við hér heldur dapurlega uppákomu þar sem tveir þingmenn - ja, ég þarf ekki að rifja upp mótmælagöngu tveggja þingmanna fyrir framan sjónvarpsmyndavélina fyrir stuttu, en þegar það dugði ekki til þess að hræða þingmenn frá því að ræða fjárlagafrumvarpið var bætt í með þeim dæmalausa áróðri um að hætta væri á því að fólk fengi ekki greidd laun ef þingmenn hættu ekki strax að ræða fjárlögin. Bent var á að fjárlög hefðu oft verið rædd miklu lengur en þetta, mun lengur fram í desembermánuð án þess að það hefði sett launagreiðslur í uppnám. Ég læt þá ábendingu nægja til þess að sýna fram á hversu fráleitur málflutningurinn er. En það var ekki hægt annað en að gera athugasemd við þetta. Við höfum séð fréttaflutning af því þegar stjórnarliðar koma upp og fullyrða alls konar hluti sem standast enga skoðun, eins og að það sé einsdæmi að svo lengi hafi verið rætt um fjárlögin þó að nú sé byrjun desember og jafnvel að hætta sé á að laun verði ekki greidd út. Þetta er vitleysa. Þá að frumvarpinu sjálfu. Í dag höfum við heyrt fréttir af enn einni uppfærslunni á mati Seðlabankans á skuldum þjóðarbúsins. Nú gerir Seðlabankinn ráð fyrir því að skuldir þjóðarbúsins nemi 13 þús. milljörðum, heildarskuldir þjóðarbúsins með þrotabúum bankanna, en ef þau eru tekin út fyrir sviga séu raunskuldir þjóðarbúsins 1.100 milljarðar. Þetta er gríðarlega mikil skekkja. Þó að þetta séu ekki allt skuldir ríkisins hefur skuldastaðan engu að síður áhrif á getu ríkisins til að greiða af skuldum sínum við útlönd vegna þess að ríkið keppir við fyrirtæki og sveitarfélög um þann gjaldeyri sem rennur úr landinu til að greiða af þessum skuldum. Þetta minnir enn betur á það sem ég gerði að umtalsefni í fyrstu ræðu minni um fjárlagafrumvarpið, þ.e. mikilvægi þess að á þessum tímapunkti fjárfesti menn í gjaldeyrisskapandi greinum eða geri að minnsta kosti atvinnugreinum sem skapa gjaldeyri kleift að fjárfesta og standi ekki í vegi fyrir slíkri fjárfestingu. Eitt dæmi um slíkt er fyrirhuguð stóriðja á Bakka við Húsavík sem strandar nú á því að ríkið virðist ekki ætla að ráðast í nauðsynlegar endurbætur á innviðum, svo sem hafnarmannvirkjum, a.m.k. ekki um sinn. Þetta bætist við ýmsar aðgerðir sem núverandi ríkisstjórn hefur ráðist í til að þvælast fyrir fyrirhuguðum verkefnum á Bakka og er auðvitað mjög varasöm nálgun þegar þjóðarbúið skuldar 1.100 milljarða í erlendri mynt. Þarna hefði maður viljað sjá algjöran viðsnúning. Ég vonast til þess að fyrir 3. umr. um þetta mál verði bætt úr, að menn sýni það í verki með fjárlagafrumvarpi ársins 2013 að ríkið ætli að ýta undir gjaldeyrissköpun og aukna verðmætasköpun í landinu. Það er sannarlega ekki vanþörf á því. Við höfum á sama tíma séð að ástandið á alþjóðlegum mörkuðum fer versnandi. Menn hafa nefnt að verð á fiskmörkuðum fari lækkandi. Það mun enn auka þörfina fyrir nýja framleiðslu á gjaldeyrisskapandi útflutningsvörum. Við höfum líka orðið þess vör að ríkið virðist ekki vera í stakk búið til þess að fjármagna grunnþjónustu í landinu. Það er ekki bara að ekki sé ráðist í nauðsynlega fjárfestingu í innviðum heldur skortir mikið á að hægt sé að halda uppi eðlilegri þjónustu, undirstöðuþjónustu eins og löggæslu og heilbrigðisþjónustu. Enn í dag berast fregnir af því alvarlega ástandi sem nú er ríkjandi á Landspítalanum, ekki hvað síst vegna mikillar óánægju hjúkrunarfræðinga með stöðu sína. Þeim er enn er haldið í óvissu um kjör sín, það er ekki enn búið að klára þá stofnanasamninga sem gert var ráð fyrir fyrir meira en ári síðan þegar hæstv. ráðherra gerði kjarasamninga við hjúkrunarfræðinga. Á þessu ári hafa á þriðja hundrað hjúkrunarfræðinga sagt upp störfum á Landspítalanum þó að sem betur fer hafi þær uppsagnir ekki allar tekið gildi, en ef þær gera það þá fáum við að heyra það í fréttum í dag eða í kvöld og þá verður Landspítalinn í raun óstarfhæfur. Á sama tíma og menn horfa fram á þessa stöðu er verið að spá í að ráðast í miklar byggingarframkvæmdir til að stækka spítalann sem tekst ekki einu sinni að halda í starfsmenn sína, svo ekki sé minnst á stöðu mála varðandi tækjakost spítalans. Þetta eru dæmi um það hversu skökk forgangsröðunin er, þau gætu varla verið skýrari. Með öðrum orðum þá þurfa að verða umtalsverðar breytingar á þessu frumvarpi fyrir 3. umr. og það er ástæðan fyrir því að ég og fleiri þingmenn stjórnarandstöðunnar erum enn að benda á hversu alvarlegt málið er þrátt fyrir hræðsluáróður stjórnarliða. Reyndar leyfi ég mér að halda því fram að ef ríkisstjórnin eða fulltrúar hennar hefðu tekið þátt í umræðunni hér og tekið eitthvert mark á þeim ábendingum sem komið hafa frá stjórnarandstöðunni í umræðunni þá væri henni lokið, málið væri aftur komið til nefndar og við værum að bíða eftir 3. umr. En þegar stjórnarandstæðingar eru látnir tala fram á nætur og verða þess á engan hátt varir að ríkisstjórnin taki á nokkurn hátt eftir þeim ábendingum sem þeir hafa fram að færa er ekki annað hægt en að reyna áfram að leiða mönnum fyrir sjónir hversu alvarlegir ágallar eru á frumvarpinu. Það hefur töluvert verið talað um hversu verðbólguhvetjandi fjárlagafrumvarpið er og forseti ASÍ er á meðal þeirra sem hafa bent á hættuna sem í því felst. En það er bara viðbót við þau gríðarlegu verðbólguhvetjandi áhrif sem við höfum horft upp á á undanförnum árum, m.a. vegna síendurtekinna skattahækkana á algengar neysluvörur, vörur sem hafa áhrif á vísitöluna sem lánin eru reiknuð út frá. Enn stefnir í áframhaldandi áhrif af því tagi með þessu fjárlagafrumvarpi þannig að ríkisstjórnin, sem hefur ekki myndað þá skjaldborg um heimilin sem átti að vera eitt af meginverkefnum hennar, hefur þvert á móti hvað eftir annað skilað fjárlögum sem eru til þess fallin að hækka lán heimilanna í landinu, hækka skuldirnar. Þetta frumvarp er sem fyrr segir engin undantekning í því. Hér er ég búinn að nefna nokkur mjög alvarleg atriði sem verður að bregðast við áður en gengið er frá þessum fjárlögum, þ.e. þörfin fyrir að stuðla að aukinni framleiðslu og gjaldeyrissköpun, aukinni fjárfestingu, til að bregðast við mjög alvarlegum gjaldeyrisskorti og fjárfestingu sem er í sögulegu lágmarki, þörfin á því að styðja innviðina, hvort heldur sem er mannvirki eins og nauðsynlegar hafnarframkvæmdir til þess að hægt sé að ráðast í atvinnuuppbygginu eða innviðina sem felast í löggæslu, heilbrigðisþjónustu og slíku, og það er mikilvægi þess 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir góða ræðu og yfirgripsmikla. Hann stiklaði á mjög stórum atriðum en þó ekki nándar nærri öllum þeim stóru atriðum sem tengjast þessu frumvarpi. Ég vil bera niður á sérstaklega einum stað sem tengist útvarpsfréttum eða sjónvarpsfréttum og varðar hjúkrunarfræðingana og hv. þingmaður kom inn á. Í fréttinni segir, með leyfi forseta: „254 hjúkrunarfræðingar hjá Landspítalanum sögðu upp störfum um mánaðamótin.“ - Þetta þekkjum við. - „Uppsagnirnar taka að óbreyttu gildi 1. mars næstkomandi. Stjórn hjúkrunarráðs Landspítalans lýsti í yfirlýsingu í dag yfir miklum áhyggjum af uppsögnunum og það gerði Björn Zoëga, forstjóri spítalans einnig, alvarleg staða kæmi upp léti allur hópurinn verða af því að hætta. Óljóst sé hins vegar hvernig hægt sé að koma til móts við hjúkrunarfræðinga.“ Síðan segir Björn Zoëga, með leyfi forseta: „En það er þó alveg ljóst að að óbreyttu ræður spítalinn ekki við neinar launahækkanir en við ætlum að reyna að finna einhverjar leiðir til að komast áleiðis en hvernig við gerum það er ekki ljóst enn þá.“ Það er ljóst að menn þurfa að fara yfir málin með tilliti til fjárlaga og þeirrar stöðu sem spítalinn er í til þess að takast á við þetta gríðarlega mikla verkefni. Er þingmaðurinn mér sammála um að það sé ekki rétt m.a. í ljósi þess að við erum að ræða fjárlög, uppbyggingu á Landspítalalóðinni, uppbyggingu spítalanna, það er verið að fjárfesta í kaupum á nýjum tækjum, sem er vel, að við fáum engu að síður hæstv. velferðarráðherra hingað niður eftir þar sem við getum rætt um þá grafalvarlega stöðu sem upp er komin og ekki síst einmitt í ljósi þess að við erum að ræða fjárlagafrumvarpið hér í dag og í kvöld? Er hann ekki sammála mér um að það þurfi að ræða þessi mál sérstaklega við hæstv. velferðarráðherra?

Virðulegur forseti. Ég er vissulega sammála því að það sé mjög aðkallandi að ræða þessi mál við hæstv. velferðarráðherra og í tengslum við fjárlagafrumvarpið vegna þess að það mun ráða því hvaða svigrúm menn hafa til að bregðast við vandanum í framhaldinu. Ég er ekki viss um að menn geri sér almennt grein fyrir því hversu alvarlegur vandinn er. Ef ekki verður brugðist við núna getur það haft áhrif mjög langt fram í tímann. Við stöndum nú þegar frammi fyrir því að ekki útskrifast nógu margir hjúkrunarfræðingar og hefja störf á spítölum og heilbrigðisstofnunum til að hægt verði að manna allar þær stöður sem eru nauðsynlegar til þess að halda úti þeirri heilbrigðisþjónustu sem við teljum nauðsynlega. Þegar það bætist svo við að við missum fjöldann allan af hjúkrunarfræðingum ýmist úr landi, t.d. til starfa í Noregi, eða í önnur störf þá er kominn mjög alvarlegur skortur sem getur haft keðjuverkandi neikvæð áhrif á heilbrigðiskerfið. Þessu til viðbótar horfa menn nú fram á að hugsanlega hætti allt að 300 hjúkrunarfræðingar störfum nánast samtímis, eftir nýjustu tölum í dag, með þeim afleiðingum að Landspítalinn yrði í raun, eins og forstjóri hans sagði í fréttum í dag, óstarfhæfur. Þetta er því ekki bara spurning um að ræða einhverja kjaradeilu sem hægt er að velta áfram einhver ár í viðbót og skoða fyrir fjárlög ársins 2014 og 2015, heldur er þetta er spurning um það að ef ekki er tekið á þessum málum núna geta þau haft mjög skaðleg áhrif á heilbrigðisþjónustu á Íslandi til mjög langs tíma. 

Herra forseti. Hv. þingmaður hitti einmitt naglann á höfuðið þegar hann sagði að staðan væri grafalvarleg í þessu máli, það alvarleg að til skemmri tíma muni það hugsanlega valda mikilli röskun á starfsemi Landspítalans – háskólasjúkrahúss en ekki síður hitt, að til lengri tíma erum við að missa fagmenntað fólk. Það var alveg ljóst að margir af þeim hjúkrunarfræðingum sem hafa sagt upp störfum hafa hug á að fara ýmist til Svíþjóðar eða Noregs. Við þessu bregðast stjórnvöld ekki. Ég held hins vegar að það verði afar erfitt fyrir stjórnvöld að láta algjörlega forstjóra Landspítala – háskólasjúkrahúss um að leysa úr þessum vanda. Að mínu mati er líklega ómögulegt að leysa úr þessum vanda án aðkomu stjórnvalda og þar með talið fjárlaganefndar Alþingis sem hlýtur á einn eða annan hátt að koma að þessu máli. Þess vegna er ég að tengja þetta við fjárlögin, það skiptir máli að við vitum horfurnar í fjárlögunum fyrir næsta ár. Mér er það til efs að forustumenn og forsvarsmenn háskólasjúkrahússins geti leyst úr þessari deilu án þess að bæði ríkisstjórn eða þing komi að því með einhverjum hætti, en þeir hafa reyndar verið kraftaverkamenn fram að þessu. Hin spurningin sem ég ætlaði að spyrja hv. þingmann um er sú þróun sem hefur verið hér að um leið og við í stjórnarandstöðunni erum byrjuð að ræða stór mál, hvort sem það er Icesave, stjórnarskráin, fiskveiðistjórnarmálið eða fjárlagafrumvarpið eins og núna, sem er ég hef sagt að sé eitt pólitískasta plagg sem ríkisstjórn leggur fram hverju sinni af því að með því leggur hún línurnar í stóru málunum, þá kemur upp kór stjórnarþingmanna og segir að við séum komin í málþóf. Er hv. þingmaður hræddur um að í ljósi þess verklags sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir í hinum ýmsu málum að hún muni beita sér fyrir takmörkun á málfrelsi 

Virðulegur forseti. Ég hef verulegar áhyggjur af því hvað ríkisstjórnin og stjórnarliðar hafa gengið langt í því að reyna að hefta umræðu í þinginu um ekki hvað síst mjög stór og mjög gölluð mál sem ríkisstjórnin hefur lagt fram. Við höfum, eins og hv. þingmaður nefndi, mjög oft fengið að heyra það, jafnvel á fyrsta degi umræðu um risastór mál, að við séum komin í málþóf. Við höfum þá verið að benda á hluti sem hafa í sumum tilvikum varðað hagsmuni samfélagsins sem nema mörg hundruð milljörðum kr., við höfum verið að tala um hluti sem varða lýðræðið og rétt fólks til þátttöku í stjórn landsins, við höfum verið að ræða sjálfa stjórnarskrána. Þegar við leyfum okkur að taka þátt í umræðu um þessi mál er strax farið að hrópa málþóf. Á sama tíma sleppa stjórnarliðar flestir hverjir því nánast alfarið að ræða málin. Þeir virðast líta svo á að umræðan í þinginu sé bara til trafala, þess vegna eigi stjórnarliðar ekki að taka þátt í umræðunni, það lengi hana bara, og svo megi setja allan mögulegan þrýsting á stjórnarandstöðuna til þess að reyna að þagga niður í henni, jafnvel ganga svo langt, eins og hæstv. atvinnuvegaráðherra gerði í morgun, að gefa í skyn að hætta sé á að fólk fái ekki greidd út laun um mánaðamótin næstu nema stjórnarandstaðan hætti að tala. Þetta er náttúrlega alveg ótrúlega gróf tilraun til að þagga niður umræðu um þá stóru galla sem stjórnarandstaðan hefur bent á í þessu frumvarpi. Hvernig hefur farið með þau mál sem stjórnarandstaðan hefur verið sökuð um málþóf í áður? Þar hafa aldeilis komið í ljós risastórir gallar. Sem betur fer lét stjórnarandstaðan ekki hræða sig frá viðvörunum þá og við munum ekki gera það í þetta skipti heldur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Í framhaldi af þeim orðaskiptum sem urðu hér og í framhaldi af því í ræðu hv. þingmanns að við værum hér að tala um þetta mikilvæga mál fram á nætur og ekkert tillit tekið til þess sem við erum að segja langar mig að spyrja hv. þingmann út í það. Nú er mikið kvartað yfir vinnubrögðum Alþingis og menn sýna mótmæli sín á ýmsa vegu, með missmekklegum aðferðum. Þessi ræðustóll hér á að vera vettvangur skoðanaskipta en á hann ekki líka að vera vettvangur skoðanaskipta sem leiða til einhverra framfara? Hér er mikið gagnrýnt að við tölum lengi en ég tek undir með hv. þingmanni, mér finnst ekkert tillit tekið til þess sem við erum að segja. Hæstv. fjármálaráðherra kom að minni beiðni í salinn þegar ég flutti mína fyrstu ræðu og sat undir henni. Ég spurði margra spurninga sem hún tók samviskusamlega niður en ég hef enn ekki fengið nein svör. Ég veit satt að segja ekki hvenær ég má eiga von á svörum frá hæstv. ráðherra. Ég spyr hv. þingmann um skoðanir hans á þessu. Höfum við einhver önnur tæki í stjórnarandstöðunni til að benda á þá verulegu ágalla sem eru á frumvarpinu og til að krefja framkvæmdarvaldið um svör við athugasemdum okkar og ábendingum?

Virðulegur forseti. Já, ég hélt að tilgangurinn með umræðum í þingsal væri ekki hvað síst sá að með rökræðunni ættu sér stað endurbætur á þeim málum sem eru til umræðu hverju sinni. En við fáum ekki einu sinni viðbrögð við þeim ábendingum sem við höfum haft fram að færa, í mörgum tilvikum ábendingum um mjög alvarlega ágalla á frumvarpinu. Stjórnarliðar koma ekki einu sinni hér upp og segja okkur að áhyggjur okkar séu óþarfar og reyna að útskýra hvers vegna svo sé. Það er bara litið fram hjá umræðunni. Menn hamast hins vegar í fjölmiðlum og halda því fram að stjórnarandstaðan sé í málþófi til að reyna að þagga niður í okkur og fá okkur til að hætta að tala. Þetta viðhorf finnst mér mjög mikið áhyggjuefni, að við séum með ríkisstjórn og stjórnarliða í landinu sem líti á umræðurnar í þinginu sem einhver óþægindi sem þurfi að sitja af sér  Hv. þingmaður nefndi hér að hæstv. fjármálaráðherra hefði skrifað eitthvað hjá sér þegar hv. þingmaður spurði spurninga á sínum tíma en að hæstv. ráðherra hefði ekki enn svarað. Ja, hæstv. ráðherra er ekki hér, það er enginn ráðherra hér og þar af leiðandi geta þeir ekki svarað. Þeir verða kannski með einhverjar skeytasendingar í fjölmiðlum en því miður er það ekki einu sinni svo gott að skeytasendingar í fjölmiðlum fjalli um efni málsins. Þær fjalla bara um það að hér sé í gangi málþóf og tilraunir til að þagga niður í umræðunni.

Herra forseti. Já, svona rétt til að ljúka þessari umræðu var það algjörlega með ólíkindum að hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra skyldi koma í pontu í dag, ekki til að ræða fjárlagafrumvarpið heldur kvaddi hann sér sérstaklega hljóðs undir liðnum um störf þingsins sem venjulega er ætlaður okkur þingmönnum til að skiptast á skoðunum við aðra þingmenn. Við höfum aðra fyrirspurnatíma ráðherra. Nei, hann kom hér á sínum háa hesti til að tala til þingsins með einkar miklum leiðindatón og kom með skilaboð sem mér þóttu mjög undarleg. Hann hefur hins vegar engan þátt tekið í umræðunni um fjárlagafrumvarpið. Mér finnst það algjörlega óskiljanlegt. Hv. þingmaður ræddi um byggingu nýs spítala í höfuðborginni. Mig langaði að spyrja hv. þingmann um skoðanir á þeirri byggingu. Nú heyrir maður í fjölmiðlum að þetta eigi að vera hefðbundin ríkisframkvæmd en við höfum ekki séð nein frumvörp eða þingmál þess efnis. Þessar tölur eru allar á reiki, en ætli þetta séu þá ekki 60–100 milljarðar sem við erum að tala um þarna? Á sama tíma hefur Heilbrigðisstofnunin Vestmannaeyjum ekki fjármagn til þess að kaupa gardínur á skrifstofur lækna, hvað þá að manna rekstur spítalans þannig að hægt sé að halda úti fullnægjandi þjónustu fyrir íbúana. Ég spyr hv. þingmann um álit hans á þeirri framkvæmd sem fyrirhugað er að fara í í höfuðborginni.

Virðulegur forseti. Ég gæti sagt meira um álit mitt á umræddri framkvæmd en ég kem fyrir í tveggja mínútna andsvari  Um það mál held ég að óhætt sé að segja að að minnsta kosti á meðan menn geta ekki haldið starfsfólki spítalans, geta ekki keypt nauðsynleg tæki, sé tómt mál að tala um að setja tugi milljarða í að byggja nýjan Landspítala. Menn þurfa að forgangsraða þannig að þeir geti að minnsta kosti haldið starfsfólkinu sem á að manna hinn nýja spítala áður en ráðist verður í byggingarframkvæmdir. Svo hefði ég reyndar gjarnan viljað segja eitt og annað um skipulag nýja Landspítala – háskólasjúkrahúss af því að hv. þingmaður spurði mig almennt út í álit mitt á þeirri framkvæmd. Það er ekki tími til þess núna en vonandi verður fljótlega umræða um þetta stóra mál í þinginu.

Herra forseti. Ég ætla að gera athugasemdir við 3. lið á dagskrá fundarins í dag. Þar stendur: Ráðstafanir í ríkisfjármálum, 468. mál, og þar á að fjalla um tekjuhluta þeirra fjárlaga sem við erum að ræða hér. Nú vill svo til að eftir rétt rúmlega 11 tíma á að hefjast fundur í hv. efnahags- og viðskiptanefnd þar sem einmitt eina málið á dagskrá er þessi liður, ráðstafanir í ríkisfjármálum, 468. mál. Ég veit ekki hvernig nefndin getur fjallað um þetta eina mál á dagskrá þegar við erum ekki búin að ræða það hér. Við erum sem sagt ekki búin að ræða það, en ræðum samt um fjárlög 2013 í 2. umr. án þess að vita hvaða tekjur eiga að standa undir gjöldunum. Í frumvarpinu um tekjuöflun finnst mér alveg nauðsynlegt að fara í gegnum stærstu liðina. Gert er ráð fyrir nýjum virðisaukaskatti á gistiþjónustu, þ.e. hækkun úr 7% virðisaukaskatti í 14%. Þetta er ekki bara ein lítil og nett hækkun heldur er verið að búa til algerlega nýtt skattþrep í virðisaukaskattinum. Við erum með 25,5% þrep, við erum með 14% þrep samkvæmt þessu, við erum með 7%, við erum með 0% í vissri þjónustu og ákveðnum vörum, og svo erum við með stóran hluta efnahagslífsins, alla heilbrigðisþjónustu og allt menntakerfið, undanþeginn virðisaukaskatti. Þetta er ansi skrautleg flóra sem gefur náttúrlega heilmikla möguleika fyrir þá sem ekki nenna að borga skatta. Það eru alltaf til einhverjir slíkir. Síðan er almennt tryggingagjald hækkað um 0,3 prósentustig. Það held ég að veki ekki mikla lukku hjá atvinnulífinu. Svo er verið að hækka tóbaksgjaldið þrátt fyrir að bent hafi verið á að tekjurnar séu að minnka. Fjársýsluskattur á bankana er hækkaður og bílaleigubílar eru færðir nær vörugjaldi. Þetta er hin atlagan að ferðaþjónustunni sem menn hafa verið að tala um. Það er eins og ríkisstjórnin geti ekki séð neina atvinnugrein ganga þokkalega, ekki sjávarútveginn, ekki áliðnaðinn og ekki ferðaþjónustuna. Gert er ráð fyrir áframhaldandi úttekt séreignarsparnaðar, það er svo sem allt í lagi. Síðan eru það bætt skattskil, 0,6 milljarðar. Það verður gaman að sjá framkvæmdina á því, en það má vel vera að það sé nauðsynlegt. Hingað til í þessari umræðu, sem mér finnst nokkuð gagnleg, um áhættu ríkisins af stórum rekstri, þ.e. Landsbankanum, Íbúðalánasjóði o.s.frv. Áhættan er komin fram hjá Íbúðalánasjóði, ekki hjá hinum tveimur sem betur fer, en áhættan er samt sem áður til staðar vegna rekstrarformsins. Þetta er á ábyrgð ríkisins. Svo erum við með skuldbindingar hjá LSR, ég ætla ekki að fara nánar út í það. En nú ætla ég að ræða um tillögur meiri hluta hv. fjárlaganefndar sem koma fram í nefndaráliti hennar. Þar eru margir liðir. En það sem kannski er athyglisverðast er það sem vantar inn í tillögurnar. Ég ætla að byrja á því að koma hér með tvær fréttir. Í fyrsta lagi er það frétt frá 14. september. Ég hafði spurt hæstv. velferðarráðherra Guðbjart Hannesson hvaða upphæðum væri búið að verja í hönnun á nýjum spítala. Samkvæmt 6. gr. fjárlagafrumvarpsins er gert ráð fyrir því að heimilt sé að taka lán til þess arna, en engin upphæð tilgreind. Það er heimilt að taka lán, þess vegna upp á 1 þús. milljarða eða ég veit ekki hvað. Galopin heimild. Ég held að svona heimildir séu ekki í samræmi við stjórnarskrá. Ég held það ekki, ég er sannfærður um að svo er ekki. Ég spurði: Um hvaða upphæð er að ræða? Þá svarar hæstv. velferðarráðherra: Við erum að tala um 100 milljónir og eitthvað yfir milljarð. Þá vitum við það. 100 milljónir og eitthvað yfir milljarð í rekstri í kringum þetta, fullt af fólki sem kemur að þessu, verið að hanna nýjan spítala og þetta er hvorki á fjárlögum né fjáraukalögum. Það kemur bara fram í lítilli grein að heimilt sé að taka lán til að standa undir þessu. Þetta finnst mér ekki gott, þetta sýnir að fjárlagafrumvarpið er ekki skothelt. Í því eru fullt af götum. Síðan kom frétt 30. nóvember á mbl.is um að 8,7 milljarðar væru tryggðir í Vaðlaheiðargöng. Þar segir: Katrín Júlíusdóttir, fjármála- og efnahagsráðherra, undirritaði í dag fyrir hönd ríkisins lánasamning við Vaðlaheiðargöng hf., upphæð lánsins er 8,7 milljarðar. Þarna eiga menn peninga til. Þetta er brýnt, á sama tíma og fólk veit ekki einu sinni hvort hjúkrunarfræðingar mæta til vinnu í næsta mánuði, hvort þeir verði ekki farnir til Noregs. Ég hef varann á gagnvart svona áherslum. Ég ætlaði að ræða nefndarálitið og byrja á því að vitna í eitt lítið atriði á bls. 3, með leyfi herra forseta. Það er verið að tala um embætti forseta Íslands. Þar stendur: „Gerð er tillaga um 16 millj. kr. tímabundið framlag í eitt ár. Útgjöld forsetaembættisins voru skorin mjög niður eftir fall fjármálakerfisins og opinberum heimsóknum m.a. frestað. Gert er ráð fyrir að þráður opinberra heimsókna verði nú tekinn upp að nýju.“ Nú á að taka upp opinberar heimsóknir að nýju, ekkert mál lengur. 16 milljónir í þetta á sama tíma og við fáum þessar fréttir af hjúkrunarfræðingum og frá mörgum öðrum stöðum. Svo er hér tillaga meiri hluta fjárlaganefndar um græna hagkerfið. Þetta er tillaga sem kemur inn eftir að frumvarp til fjárlaga hefur verið lagt fram. Þetta er tillaga hv. þingmanna meiri hlutans. Með leyfi herra forseta: „Gerð er tillaga um 280 millj. kr. framlag til að standa undir ýmsum verkefnum sem ráðgerð eru samkvæmt þingsályktun um græna hagkerfið. Ríkisstjórnin samþykkti í fjárfestingaráætlun sinni í maí sl., með fyrirvara um samþykkt Alþingis, að 3.850 millj. kr. yrði varið til græna hagkerfisins á árunum 2013–2015 …“ Herra forseti. Er þetta virkilega brýnast? Er þetta brýnast þegar fólk á í vandræðum með að ná endum saman heima hjá sér til að borga af verðtryggðum lánum og standa undir sívaxandi framfærslubyrði heimilisins? Er þetta það brýnasta? 3.850 milljónum á að verja á árunum 2013, 2014 og 2015, á þremur árum. Það eru 1 þús. millj. kr. á hverju ári í græna hagkerfið. Skyldi þetta ekki mega bíða þangað til Íslendingar eru komnir dálítið út úr kreppunni? Svo fær Háskóli Íslands 800 millj. kr. Ég bendi á að við rekum víst sjö háskóla í þessu litla landi. Mín vegna mættu þeir vera tveir. Ég held að við ættum að stefna að því að hafa þá tvo eða í hæsta lagi þrjá. Það er allt of dýrt að hafa svona marga litla háskóla sem eru hver með sína yfirstjórn og hver með sín sérsvið. Þetta er óskaplega dýrt. Hér er lagðar til 800 millj. kr. til að hefja framkvæmdir við byggingu húss íslenskra fræða. Áætlaður framkvæmdakostnaður nemur 3,4 milljörðum kr. Þetta höfum við nefnt fyrr í umræðunni þannig að ég ætla ekki að vera að tönnlast mikið á þessu, en þetta eru tillögur hv. meiri hluta. Ég kemst ekki yfir meira, herra forseti, en ætla að nefna það sem stendur á bls. 7. Þar segir um Rannsóknamiðstöð Íslands: „Lagt er til að rekstrargjöld hækki um 136 millj. kr. og sértekjur um sömu fjárhæð en þær koma allar frá útlöndum. Um er að ræða ný verkefni sem ekki hafa verið í fjárlögum, m.a. tekjur vegna rekstrarstyrks frá Evrópusambandinu 78,3 millj. kr., Nordplus 16 millj. kr. og LME-eTwinning 13,8 millj. kr.“ Þetta heyrir undir menntamálaráðuneytið og þar situr hæstv. ráðherra Katrín Jakobsdóttir, Vinstri grænum, og er sem sagt að deila út peningum frá Evrópusambandinu. Verði henni að góðu.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja ræðu mína á að harma að horfið sé frá því samkomulagi sem gert var um breytingar á svokölluðum safnliðum. Tekin var ákvörðun fyrir fjárlögin 2012 um að breyta safnliðunum og færa þá í annan búning en verið hefur, setja þá í faglegri búning, skulum við segja, sem reyndar margir hv. þingmenn gerðu athugasemdir við og höfðu efasemdir um. Ég var einn af þeim sem stóðu með þessum breytingum og taldi að þær væru skynsamlegar og við ættum að þróa þetta áfram. Ég gerði mér grein fyrir því að það væri ekki sjálfgefið að þetta yrði hnökralaust. Nú kemur meiri hlutinn með beina tillögu inn í safnlið sem er auðvitað stílbrot miðað við það vinnulag sem ákveðið hafði verið. Þetta er ein slík tillaga sem ég ætla að nefna hér, en þær eru fleiri að mínu mati. Það er 15 millj. kr. framlag til svokallaðs Ríkarðssafns á Djúpavogi. Nú geri ég engar athugasemdir við að þetta safn fái fjármuni eins og önnur söfn, en fjárveitingin hefði auðvitað átt að fara í þann eðlilega farveg sem reiknað hafði verið með og á réttan lið. En þetta er brotið og þá er búið að eyðileggja það samkomulag sem gert var. Ég held að hv. þingmaður Oddný G. Harðardóttir hljóti að vera mjög svekkt yfir þessu, vegna þess að hún hélt utan um þetta sem þáverandi formaður hv. fjárlaganefndar og hélt meira að segja utan um málið eftir að hún hætti sem formaður fjárlaganefndar og varð þingflokksformaður. En þetta er gert svona og með því er verið að skemma samkomulagið að mínu viti. Síðan er mjög merkilegt það sem verið er að setja inn í svokallaðar skapandi greinar. Mig langar að staldra við nokkur atriði sem snúa að því. Til að mynda er lagt til að 470 millj. kr. verði veittar til Kvikmyndasjóðs til eflingar á framlögum til skapandi greina. Þetta er eitt af verkefnum í fjárfestingaráætluninni. Fyrir er Kvikmyndamiðstöð Íslands með um 704 millj. kr. framlag og sértekjur upp á tæplega 32 millj. kr., þannig að framlög úr ríkissjóði til þessa eru um 672 millj. kr. Þetta er gríðarlega mikil hækkun. Síðan er að mínu viti viðurkennt það fjárstreymi sem orðið hefur út úr ríkissjóði vegna endurgreiðslna á framleiðslukostnaði við kvikmyndagerð, því lagðar eru til 450 millj. kr. til viðbótar þeim 400 millj. sem er gert er ráð fyrir til þessa í frumvarpinu. Fjárframlögin verða þannig 850 millj. kr. í það heila. Þetta undirstrikar það sem ég hef gagnrýnt mjög harðlega að í raun og veru er búið að taka fjárstjórnarvaldið frá Alþingi með því að hafa svo opnar heimildir og má í raun túlka þannig að sérlögin gangi framar fjárlögum. Það er merkilegt að fletta í gegnum þessar tillögur. Hér er verið að dæla í alls konar gæluverkefni, eins og maður hefur sagt. Mjög mikið er sett í listir og sjóði tengda þeim. Stöldrum við sjóð sem nefndur er Útflutningssjóður tónlistar, hann var með 21 millj. kr. í fjárlögum og fær 20 millj. kr. í viðbót, er tvöfaldaður. Myndlistasjóður fær 45 millj. kr. sem var ekki í fjárlögum, hönnunarsjóður 45 millj. kr. sem var ekki í fjárlögum, handverkssjóður 15 millj. kr. sem var ekki í fjárlögum, bókmenntasjóður, bætt er við hann 70 millj. kr. Hann var með 42 millj. kr. í fjárlögum þannig að hann er kominn með 112 millj. kr. Síðan er það starfsemi atvinnuleikhópa, tónlistarsjóður og svo mætti lengi telja. Þarna er verið að setja nokkra tugi ef ekki hundruð milljóna til viðbótar í þessa sjóði. Svo geta menn haft skoðun á því hversu skynsamlegt það er. Ég set ákveðinn varnagla við þetta. Á sama tíma og við setjum þessa stóru fjármuni hér inn er ekkert sett inn í menningarsamninga sveitarfélaga. Engu er bætt við þá. Þeir fá 230 millj. kr. Þeir hafa reynst mjög vel og þar er faglega staðið að verki því að í raun og veru er búið að færa úthlutunina í hendur heimamanna. En það er ekkert sett í þetta, akkúrat ekki neitt, heldur þessi verkefni. Maður spyr sig auðvitað að því af hverju er verið að setja þessa hluti inn með fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar, fyrir utan allt annað sem þar er inni sem ég geri alvarlegar athugasemdir við, þegar svo er komið að ekki er hægt að reka heilsugæslustöðvar úti á landsbyggðinni. Skýrasta dæmið er um það í mínum heimabæ, Snæfellsbæ, þar sem eru um 1.800 íbúar. Þar á að loka heilsugæslustöðinni aðra hvora helgi Hvað sparast við það? Eru það stórar tölur? Nei, það eru ekki stórar tölur því heilsugæslustöðin er opin þannig að læknirinn er einn á bakvakt. Það er því verið að spara mjög lítið, sem segir okkur auðvitað hvað búið er að ganga nærri heilbrigðisþjónustunni í niðurskurði. En á sama tíma förum við í þá vegferð sem ég var að draga athyglina að, dælum tugum milljóna í hana. Það þyrfti ekki annað en að skera niður pínulítið einn af þeim liðum til að hægt væri að hafa heilsugæslustöðina í Snæfellsbæ opna og það þyrfti ekki að loka henni aðra hvora helgi. Þar er íbúum gert að sækja þjónustu í heilsugæslustöðina í Grundarfirði. Það er auðvitað fínasta stöð, ekkert að henni, en þetta er um 30 kílómetra vegalengd og því miður eru veður oft válynd og ófærð þarna á milli. En þetta er forgangsröðunin eins og hún blasir við. Er það ekki eðlileg krafa íbúa þessa svæðis að fá sína grunnþjónustu? Á sama tíma og verið er að taka nokkur hundruð milljónir út úr sveitarfélaginu í formi auðlindagjalda er ekki hægt að veita íbúunum grunnþjónustu. Ég hef kallað eftir svörum hjá hv. þingmönnum Norðvesturkjördæmis og hjá ráðherrum um hvernig standi á þessu. Þetta er gert í samkomulagi við velferðarráðuneytið. Velferðarráðuneytið vissi af þessari vegferð áður en farið var í hana. Hvaða þjónustu þurfa íbúar þessa sveitarfélags ef ekki grunnþjónustuna? Það er ekki hægt að túlka þetta öðruvísi en svo að stjórnvöld líti á þessa íbúa sem vinnudýr sem eigi að skapa tekjur í ríkissjóð. En hv. þingmenn stjórnarliðsins sem tala um glæsilegan árangur og að viðspyrna sé hafin og nú fái fólk að njóta uppbyggingarinnar, þeir láta ekki sjá sig í umræðunni þótt margoft hafi verið kallað eftir svörum frá þeim um þetta. Þeir koma hlaupandi inn í þingsalinn til að greiða atkvæði um lengd þingfundar, en þetta mun auðvitað elta þessa hv. þingmenn uppi því það verður ábyggilega snúið fyrir þá að útskýra fyrir kjósendum sínum á þessu svæði hvernig standi á því að við getum ekki sinnt grunnþjónustunni en setjum á sama tíma peninga í svona hluti. Þetta er mjög dapurleg staða, virðulegi forseti. Við vitum alveg hvaða skilaboð þetta eru til samfélagsins og hvaða afleiðingar þau hafa. Við þurfum ekki annað en að rifja upp aðförina sem þáverandi hæstv. heilbrigðisráðherra Álfheiður Ingadóttir gerði að mörgum sjúkrastofnunum úti á landsbyggðinni með þeim brjáluðu tillögum sem lagðar voru fram. Þær voru hraktar á bak aftur en óttinn við að svona hlutir geti gerst er fyrir hendi. Það er staðreynd að fólk sem hefur átt kost á sambærilegum kjörum á Stór-Reykjavíkursvæðinu, þar sem ekki þarf að hafa áhyggjur af því að til að mynda Landspítalanum verði lokað, hefur flutt úr þessum sveitarfélögum, það hefur farið þaðan, vegna þess að það þarf öryggi. Það er hrætt við að þetta gerist aftur. Þetta eru auðvitað mjög slæm skilaboð og neyðarleg. Fyrir utan svo það einelti sem snýr að skiptingu á fjármagni til þjóðgarðanna þriggja á Íslandi. Það er sérkapítuli út af fyrir sig. Ég hef ekki fengið neinar skýringar á því hvers vegna hv. þingmenn Norðvesturkjördæmis hafa ekki gert alvarlegar athugasemdir við þessa skiptingu á fjármagninu. Það hafa ekki komið neinar skýringar á því. Hv. þingmenn koma hlaupandi eins og ég sagði áðan til að greiða atkvæði um lengd þingfundar, en þeir sjá ekki ástæðu til að verja grunnþjónustuna á þeim svæðum þar sem þeir eiga að þekkja til, en það er ekki víst að þeir geri það, og sjá ekki ástæðu til að gera athugasemdir við þetta. En þetta mun elta þessa hv. þingmenn uppi því að þeir þurfa að útskýra fyrir íbúum þessa svæðis hvernig á því stendur að viðspyrnan sé ekki meiri en svo að ekki sé hægt að veita grunnþjónustu í viðkomandi sveitarfélagi.

Frú forseti. Örstutt. Mig langar að spyrja hv. þm. Ásbjörn Óttarsson hvernig kjósendum hans á Snæfellsnesi muni líka við eftirfarandi setningu, sem ég las áðan. Hér stendur, með leyfi forseta: „Útgjöld forsetaembættisins voru skorin mjög niður“ - það er verið að tala um forseta Íslands - „eftir fall fjármálakerfisins og opinberum heimsóknum meðal annars frestað.“ - Svo kemur setningin: - „Gert er ráð fyrir að þráður opinberra heimsókna verði nú tekinn upp að nýju.“ Það er spurning hvernig kjósendum hv. þingmanns, sem horfa upp á mikla skerðingu á læknisþjónustu, líki svona setning.

Virðulegi forseti. Ég held að íbúar þessa sveitarfélags muni ekki geta skilið þetta á sama tíma og verið er að taka stórar upphæðir út úr sveitarfélaginu í formi veiðileyfagjalds - tveir hv. þingmenn stjórnarliðsins og kjördæmisins hafa barist fyrir því á hæl og hnakka og kallað réttlætingu, hafa farið mikinn og haldið því fram að tilgangurinn sé að skila eðlilegu gjaldi til þjóðarinnar. Á sama tíma og það er gert er ekki hægt að veita þessa grunnþjónustu í sveitarfélaginu. Skýrasta dæmið til að nefna er kannski bygging Húss íslenskra fræða fyrir 3,7 milljarða - í frumvarpinu er talað um 3,4 milljarða en fram kom á fundi fjárlaganefndar að það væri ekki öruggt, að gert væri ráð fyrir 300 millj. kr. hönnunarkostnaði, þannig að það mundi sennilega bætast við. Og þetta er auðvitað áætlun, við vitum hvernig þær hafa gengið eftir. Á meðan er ríkið með fullt af leigusamningum, fullt af húsnæði sem ekki er nýtt, nóg til af því. Fólkið, alveg sama hvar það býr, skilur þetta ekki og enginn getur ætlast til að það skilji þetta. Skilaboðin eru á þann veg að fólkið sem býr í þessu sveitarfélagi, sem vinnur að langstærstum hluta við sjávarútveg, hlýtur að líta á sig sem vinnudýr fyrir ríkissjóð. Svo er það hinna misvitru stjórnmálamanna, eins og stundum er sagt, að skammta úr hnefanum, hvað megi skammta fólkinu. Þegar ekki er hægt að veita nauðsynlega grunnþjónustu, hvaða þjónustu þarf fólk þá? Þá þarf það enga þjónustu. Ef fólk getur ekki fengið læknisþjónustu þarf það enga aðra þjónustu.

Virðulegur forseti. Ég vil í upphafi máls míns taka undir ummæli hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar um grunnþjónustuna. Það er einmitt það sem við höfum verið að nefna hér og ræða út í gegn í þessari umræðu, þ.e. forgangsröðunin sem birtist í fjárlagafrumvarpinu. Hún er að mínu mati mjög röng. Eins og hér hefur ítrekað verið rakið er ekki verið að forgangsraða í þágu grunnþjónustunnar, heilbrigðismála, menntamála, löggæslunnar, heldur er í gæluverkefni hingað og þangað. Þegar líða tekur að kosningum er svo búin til einhver fjárfestingaráætlun með verkefnum sem ég hef áður gert að umtalsefni. Eflaust eru það allt voða fín verkefni en í mínum augum er það hneyksli að eyða 280 millj. kr. í grænkun íslenskra fyrirtækja þegar við getum ekki mannað lögregluliðið okkar þannig að öryggi borgaranna sé tryggt. Mig langar líka að ræða um forgangsröðun í öðru samhengi. Á vef Ríkisútvarpsins fyrr í dag var frétt um hina margumræddu IPA-styrki. Hér er talað um að ESB veiti 1,8 milljarða í IPA-styrki. Ég hef engar forsendur til að rengja þá tölu, Ríkisútvarpið hefur væntanlega gögn undir höndum um það, en það liggur alla vega fyrir að í fjárlagafrumvarpinu var gert ráð fyrir að mótframlag Íslands væri 384 millj. kr. Með þeim breytingartillögum sem lagðar hafa verið fram við 2. umr. fer mótframlag Íslands upp í rúmar 806 milljónir sem er aukning upp á 422 millj. kr. Í breytingartillögu við fjárlagalið 09-262 Tollstjórinn er einmitt farið yfir 115,2 millj. kr. aukningu, tímabundna heimild til að ráðstafa styrk frá Evrópusambandinu vegna endurnýjunar tollkerfa. Ég hef oft og ítrekað gert þessi tollkerfi að umtalsefni hér. Ég verð að segja, virðulegur forseti, að mér finnst með ólíkindum hvernig greinargerðin með þessari tillögu er. Hér segir, með leyfi forseta: „Á móti fjárheimild samkvæmt þessari tillögu er gert ráð fyrir að komi óafturkræfur styrkur til íslenska ríkisins frá ESB sem færist á tekjuhlið og hefur verkefnið að því leyti til ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs.“ Þá hefur það ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs - þessar 115,2 milljónir hafa þá ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs. Hér segir að mótframlag Íslands til verkefnisins samsvari 2 millj. evra, sem eru eitthvað í kringum 320 milljónir íslenskra króna, sem verður þá ekki varið í önnur verkefni. Tekið var upp á því að forgangsraða í tollkerfi, hversu nauðsynlegt sem það nú getur verið, upp á 320 milljónir í stað þess að forgangsraða í þágu löggæslu eða heilbrigðismála. Þetta er nákvæmlega eins og að góðviljaður einstaklingur veiti mér 100 þús. kr. styrk til að kaupa skó. Segjum það. Ég fengi 100 þús. kr. til að kaupa mér skó gegn því að ég legði sjálf til 50 þús. kr. til þeirra skókaupa. Ég hafði svo sem ekkert hugsað mér að kaupa skó, en fyrst ég fæ þetta svakalega góða tilboð þá tek ég því náttúrlega. En ætlar einhver - hv. þm. Pétur H. Blöndal er nú mesti reiknimeistari hér - að halda því fram að 50 þús. kr. útgjöld hjá mér vegna þessara skókaupa, sem ég fæ 100 þús. kr. styrk fyrir, hafi ekki áhrif á afkomu heimilisins? Að sjálfsögðu hefur þetta áhrif á afkomu heimilisins vegna þess að ég eyði ekki þessum 50 þús. kr. í mat handa börnunum mínum, íþróttir eða fatnað eða nokkuð annað sem ég þarf að borga um hver mánaðamót. Þar sem við fáum 6 milljónir evra, 900 milljónir, frá Evrópusambandinu er sagt að þessi 320 millj. kr. útgjöld íslenska ríkisins hafi ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs. Mér finnst þetta algjör fjarstæða. Ég krefst þess að þessi IPA-mál, alveg eins og útgjöldin vegna aðildarumsóknarinnar í heild, verði tekin saman. Ég sé að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson situr hér í salnum, hann hefur lagt fram þingsályktunartillögu sem ég er meðflutningsmaður að, þar sem lagt er til að Ríkisendurskoðun fari ofan í það hver fjárútlátin og fjárausturinn er orðinn í þessa umsókn. Er einhver með heildaryfirsýn yfir það hvað þetta kostar? Er ferð okkar hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur og fleiri þingmanna til Strassborg í síðustu viku bókuð sem ferðakostnaður Alþingis, eða er hún bókuð á einhverjum ESB-lið sem kostnaður við aðildarviðræðurnar? Þetta var ferð gagngert vegna aðildarviðræðnanna, þingmannanefnd frá Alþingi að ræða við þingmenn frá Evrópuþinginu. Með nákvæmlega sama hætti vil ég fara fram á það, og krefst þess, að gerð verði almennileg grein fyrir því hvert mótframlag Íslands er vegna þessara IPA-styrkja, vegna þess að þeir eru hist og her út um allt ríkisbókhaldið, í stofnunum á vegum umhverfisráðuneytisins, í alls konar verkefnum sem hafa í sjálfu sér ekki neitt að gera með aðildarviðræðurnar eða þá aðlögun sem við erum í vegna þeirra. Þetta er hér út um allt og enginn, ég leyfi mér að fullyrða það, er með yfirsýn yfir þetta. Og að segja hér að þetta hafi ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs!

Er þetta ekki …?

Ég ætla að nefna tvennt sem hægt hefði verið að verja þessum 320 milljónum í - reyndar held ég að nóg hefði verið að verja 20 milljónum í það, en ekki fást peningar í þessi litlu verkefni sem ég er að tala um. Ég sótti um vegabréf um daginn, var heppin, vegna þess að það á að fara að hækka þau. Ég er búin að fá nýtt vegabréf. Fór á sýslumannsskrifstofuna í Keflavík. Myndatakan fyrir vegabréfið tók í kringum klukkutíma. Vegna hvers?  Hitt dæmið og öllu alvarlegra, vegna þess að mig munaði í sjálfu sér ekkert um þennan klukkutíma, var þegar ég heimsótti slökkviliðið í mínum heimabæ. Þar er í fyrsta lagi barátta um það að fá 5–10 milljónir til að verðlagsbæta kjarasamninga sem eiga að taka gildi á næsta ári. Það fæst ekki. Hægt væri að nota hluta af þessum aurum í það. Svo er líka kominn tími á að endurnýja allan búnað, bíla og reykköfunargalla sem duga bara í ákveðinn árafjölda og þarf að endurnýja. Ekki hefur verið til peningur til að setja í endurnýjun á slíkum búnaði. Það getur verið lífshættulegt. Það er hættulegt ef reykkafarar eru ekki með þann búnað sem þeir þurfa. Við vitum það öll. Þetta er röng forgangsröðun, herra forseti, og það þarf að fara ofan í kjölinn 

Frú forseti. Ég kem upp í stutt andsvar við hv. þingmann um ákveðna þætti sem tengjast meðal annars Evrópusambandinu. Ég held að það sé kannski flestum ljóst sem eru hér inni að ég og hv. þingmaður deilum ekkert endilega sömu skoðun hvað það varðar. Ég er enn þeirrar skoðunar að það skipti miklu máli fyrir þjóðarhagsmuni til skemmri og lengri tíma að klára aðildarumsóknina. Hins vegar vil ég taka undir með hv. þingmanni. Það skiptir gríðarlega miklu máli varðandi trúverðugleika umsóknarferlisins að öll gögn, kostnaður og hvað annað sé uppi á borðum þannig að menn viti nákvæmlega hvað það þýðir og hvað það kostar. Ég hef hins vegar þá trú að til lengri tíma skipti það þjóðina miklu máli að fá á borðið samning, sem okkar annars ágæta samninganefnd hefur barist fyrir, og að hann sé góður svo að hann geti þjónað íslenskum hagsmunum hvort sem er á sviði landbúnaðar, sjávarútvegs eða annarra mikilvægra atvinnugreina, svo ég tali nú ekki um íslensk heimili og neytendur. Ég vil taka undir þá kröfu hv. þingmanns um leið og ég vil halda því til haga að ég er ósammála henni varðandi aðildarumsóknarferlið. Ég tel rétt að halda því áfram því þar gildi þjóðarhagsmunir. Hins vegar er hægt að halda margar og langar ræður meðal annars um þann fund sem við áttum saman í sameiginlegu þingmannanefndinni héðan af hálfu Alþingis gagnvart þingmannanefnd ESB. Ég hef lesið greinar í blöðum frá öðrum íslenskum fundamönnum og spyr mig oft og tíðum hvort ég hafi verið stödd á sama fundi. Það er nú kannski efni í ræðu á öðrum vettvangi heldur en akkúrat í fjárlagaumræðunni.

Virðulegur forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni, þótt við séum nú sammála um velflest er þetta eitt mál sem við erum ekki sammála um. Ég fagna því að þrátt fyrir það erum við sammála um að allur kostnaður við ferlið eigi að liggja fyrir og við eigum að vita nákvæmlega hversu miklum fjármunum við verjum í ferlið allt saman. Ég vil nú spyrja hv. þingmann á móti. Þingmaðurinn segir að hún vilji að samningurinn liggi fyrir og það sé öllum í hag að klára viðræðurnar og sjá hvað er í pakkanum. Þarna erum við allsendis ósammála en ég vil spyrja hv. þingmann: Er það þannig og sama hvað það kostar? Segjum að það liggi fyrir að við fáum þá tölu. Ég hef grun um að viðræðurnar hafi kostað miklu meira en upp er gefið. Ég trúi ekki öðru en hv. þingmaður sé mér sammála um að taka þurfi afstöðu til þess þegar þær upplýsingar liggja fyrir, sem ég held að við verðum að kalla eftir. Ég vona að við getum verið sammála um það. Síðan tek ég líka undir með hv. þingmanni um að það er kominn tími til vegna þess hversu margt hefur gerst í ferlinu öllu saman upp á síðkastið og síðan við tókum síðast umræðu, það er orðið mjög tímabært og rúmlega það að taka ítarlega umræðu um stöðuna á aðildarviðræðunum. Hvert þær eru að leiða okkur og hvernig við getum komið því þannig fyrir að íslenska þjóðin fái að kjósa um það. Að mínu mati á það að gerast í næstu kosningum en ég veit að 

Herra forseti. Ég var stödd á afar merkilegum fundi fyrr í dag sem fjallaði einmitt um samstöðu um þjóðarhagsmuni. Það kom fram í máli fólks sem er með ólíkan bakgrunn, ólíkar skoðanir á Evrópusambandinu og er ekkert endilega sammála því að ganga eigi í Evrópusambandið að það var sammála um að klára ætti aðildarviðræðurnar. Það má nefna Stefaníu Magnúsdóttur sem talaði á þeim fundi og er verkalýðsforingi til margra ára. Það er hægt að nefna Guðmund Kristjánsson í Brimi sem sagði það að það væri alveg ljóst af hans hálfu að hann væri ekkert endilega hrifinn af því fyrirbæri sem kallast Evrópusambandið en taldi líka mikilvægt að aðildarviðræðurnar yrðu kláraðar af því að við verðum að halda áfram. Það er það sama með Hugrúnu Dögg, talandi um skó sem ég veit að hv. þingmanni finnst gaman að klæðast en Hugrún Dögg rekur Kronkron og er hönnuður, hún lagði mikla áherslu á þetta. Það skiptir máli í heildarsamhenginu. Mér finnst ekki hægt að koma hingað upp og segja að við eigum að stoppa þetta, m.a. út af kostnaðinum. Já, það er ákveðinn kostnaður en ég tel að það séu meiri þjóðhagslegir hagsmunir fyrir okkur fólgnir í því að klára aðildarviðræðurnar. Það er mín einlæga trú. Ég segi það ófeimin, og vil taka undir með hv. þingmanni, að það er gríðarlega mikilvægt að við fáum, og ég undirstrika ósk okkar hv. þm. Birgis Ármannssonar, umfangsmikla umræðu um Evrópusambandsaðildarumsóknina. Að það verði ekki bara skammtaðir tveir menn á hvern þingflokk því eins og við vitum eru ólíkar skoðanir, m.a. innan þingflokks sjálfstæðismanna, varðandi þetta aðildarumsóknarferli og ég áskil mér rétt til að vera að minnsta kosti hluti af þeim sem geta tekið til máls í slíkri umræðu.

Virðulegur forseti. Ég er þingmanninum ósammála um að það séu sérstakir þjóðarhagsmunir fólgnir í því að klára þessar aðildarviðræður. Ég er hins vegar sammála þingmanninum í því að við eigum að halda áfram. Mér finnst við hafa staðið í stað eða farið aftur á bak einmitt vegna þess að við erum að eyða tíma, peningum og starfskröftum allrar íslensku stjórnsýslunnar í vonlaust aðildarumsóknarferli. Við eigum að taka stefnuna beint fram á við sem þjóð og klára að gera það sem við þurfum að gera, hvort sem menn ganga í Evrópusambandið eða ekki - hvort sem menn ganga í Evrópusambandið eða ekki - og það er að koma okkar eigin húsi í lag. Við þurfum að  Fyrst það er þannig að við göngum hvort sem er ekki í Evrópusambandið fyrr en við erum búin að uppfylla þau skilyrði, fyrr en við erum búin að afnema gjaldeyrishöftin. Það kom einmitt skýrt fram á fundinum sem við sóttum til Strassburg, sem hv. þingmaður vísaði til og við vorum að ræða, að þrátt fyrir að Evrópusambandið sé búið að skipa einhverja sérfræðinga, nefnd til að aðstoða Íslendinga, hvað felst í því? Það var eitt af því sem ég spurði Stefan Füle um. Hann ætti svo sem að svara þeim spurningum okkar en hann sagði þó þarna að það eina sem sú nefnd gerði væri að skiptast á ráðleggingum. Evrópusambandið mun ekki hjálpa okkur við að afnema höftin. Við verðum sjálf að vera búin að afnema höftin til að ganga í Evrópusambandið. Þess vegna eigum við að hætta þessari vitleysu, taka stefnuna þráðbeint áfram með samstöðumátt okkar Íslendinga og nota alla okkar krafta 

Virðulegi forseti. Þar sem ég lauk máli mínu áðan hafði ég aðeins fjallað um þá sérkennilegu breytingartillögu sem er hér í breytingartillögugrúppu frá meiri hluta hv. fjárlaganefndar þar sem er kveðið sérstaklega á um hækkun til Fiskistofu upp á 40 millj. kr. Hver er ástæðan fyrir því að sú breytingartillaga er komin fram? Það er þannig að við samþykktum lög um veiðigjald og það veiðigjald er að 90% innheimt frá útgerðum á landsbyggðinni til ráðstöfunar í gegnum ríkissjóð. Við þekkjum að þegar komið er inn í ríkissjóð fer langstærsti hluti þess fjármagns til ráðstöfunar á höfuðborgarsvæðinu svo að þar er um að ræða mjög skýra fjármagnstilflutninga frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins. Síðan til að kóróna það allt saman er enn fremur lagt til í breytingartillögum frá meiri hluta hv. fjárlaganefndar að auka viðbúnað Fiskistofu þannig að ráða þurfi eins og þar segir „a.m.k. fjóra sérfræðinga“ - a.m.k. fjóra sérfræðinga. Með öðrum orðum er verið að gefa undir fótinn með það að þær 40 milljónir séu nú einhvers konar byrjunarupphæð og mögulega þurfi að hækka hana þegar fram í sækir og þarf að fara að ráða fleiri sérfræðinga til að vinna úr löggjöfinni sem Alþingi setti hérna í vor og hefur auðvitað haft neikvæðar afleiðingar í för með sér fyrir sjávarútveginn, en hefur síðan þessi áhrif til viðbótar. Það sem vakti sérstaka athygli mína er annars vegar að verið er að leggja til þær 40 millj. kr. til að standa straum af kostnaði vegna veiðigjaldsins á grundvelli frumvarps sem hæstv. atvinnuvegaráðherra mælti fyrir. Síðan er líka sagt að í meðferð Alþingis hafi verið gerð breyting á löggjöfinni um veiðigjöldin þannig að þau verða flóknari og það muni síðan kosta viðbótarvinnu og þar með kostnað fyrir Fiskistofu. Það var breytingartillaga sem var gerð við 2. eða 3. umr. málsins af meiri hluta atvinnuveganefndar. Það er hins vegar ekki gert ráð fyrir því í breytingartillögu meiri hluta fjárlaganefndar að með nokkrum hætti sé séð fyrir þeim kostnaði sem fyrirsjáanlega mun falla á Fiskistofu. Þannig að mér finnst það ákaflega lítilmótlegt viðhorf sem koma fram í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar, að taka ekki tillit til kostnaðar sem Alþingi er í raun og veru að framkalla með sinni breytingartillögu á veiðigjaldalöggjöfinni heldur ætlast til að það mál verði leyst einhvern tímann seinna. Það er enn eitt dæmið um það sem ég hef aðeins gert að umtalsefni, hvernig menn skauta í raun og veru fram hjá veikleikunum í fjárlagafrumvarpinu, láta eins og ekkert sé, setja kíkinn stöðugt fyrir blinda augað eins og ég hef orðað það þegar kemur að því að skoða svona mál. Í stað þess að horfast í augu við afleiðinguna af þeim breytingum sem voru gerðar á veiðigjöldunum að frumkvæði Alþingis sjálfs, að sá kostnaður sé einfaldlega ekki borinn uppi heldur vísað inn í framtíðina. Það er auðvitað hraklegt dæmi um hvernig menn eru í raun og veru að ýta vandanum á undan sér í fjárlagagerðinni, í stóru sem smáu. Það er ekki allt. Í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar er líka annar mjög athyglisverður útgjaldaliður. Það er veiðigjaldanefnd. Veiðigjaldanefndin er mikil og merkileg nefnd. Ég hef stundum sagt að í seinni tíma stjórnsýslu er hún mögulega valdamesta og þýðingarmesta nefnd sem nú er starfandi. Sú nefnd hefur lögboðið hlutverk og hún hefur frumkvæðisskyldu. Henni er til dæmis ætlað að rýna forsendur veiðigjaldanna í stóru sem smáu, fara ofan í þorskígildisstuðla og ofan í allar forsendur sem liggja til grundvallar veiðigjaldinu eins og það er hugsað í löggjöfinni. Það sem meira er, henni er ætlað að hafa það frumkvæði því ef hún telur að í óefni stefni fyrir atvinnugreinina af völdum veiðigjaldsins á hún að tilkynna það ráðherranum og ráðherrann á síðan að flytja frumvarp til breytinga til að bregðast við. Til dæmis er það þannig að ef veiðigjaldið gerir það að verkum, eins og blasir við varðandi gulllaxinn og rækjuna svo dæmi sé tekið, að sá veiðiskapur verði óarðbær, ekki hægt að stunda hann, er hættan sú að menn hætti að nýta viðkomandi fiskstofna og þá á veiðigjaldanefndin að hugsa upp ráð og leggja fram tillögu til hæstv. ráðherra um það til dæmis að undanskilja þær tegundir gjaldtökunni. Ráðherrann leggur það svo fyrir Alþingi sem síðan tekur afstöðu til málsins. Sú nefnd á núna að fá 30 millj. kr. Ég ætla að fullyrða að það er örugglega ekki ofáætlað. 30 millj. kr. fyrir nefnd sem á að sinna svona mikilvægu hlutverki getur alls ekki talist ofáætlun af neinu tagi. Nefndin mun örugglega þurfa að kalla fyrir sig mikið af sérfræðingum. Hún þarf að leggja í alls konar kostnað sjálf við þá vinnu þannig að ég er í sjálfu sér ekki að gagnrýna að sú tala sé þarna til staðar. Ég er að vekja athygli á því að við erum komin með, á tveimur stöðum í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar, kostnaðarliði, herkostnað, við innleiðingu veiðigjaldsins upp á 70 millj. kr. Annars vegar vegna þess að það kostar heilmikið umstang í Fiskistofu upp á 40 milljónir að lágmarki, eins og kemur fram þarna þar sem verið er gefa til kynna að talan þurfi að hækka í framtíðinni, og síðan 30 millj. kr til viðbótar vegna veiðigjaldanefndarinnar. Það er auðvitað svona til marks um samhengið sem við okkur blasir. Annars vegar er það samhengi að verið er að leggja þessi gjöld á sjávarútveginn sem að 90% er starfræktur á landsbyggðinni, færa þá fjármuni inn í ríkissjóð og ríkissjóður ráðstafar þeim að langstærstum hluta á höfuðborgarsvæðinu. Síðan er um leið ákveðið, svona bara til að strá pínulitlu salti í sárið á landsbyggðinni, að búa til heilmikla stjórnsýslu upp á 70 millj. kr. til að standa straum af því að reka í raun og veru hið nýja veiðigjaldakerfi. 70 millj. gefa sömuleiðis til kynna að það sé nú örugglega ekki það síðasta sem við eigum eftir að sjá. Nú skulum við bera 70 millj. kr. saman við ýmsar litlar stofnanir hingað og þangað. Við sjáum hér alls konar tölur um heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni sem hafa verið skornar harkalega niður. Sagt er að það sé vegna þess að gera þurfi ráðstafanir í ríkisfjármálum af því að ríkissjóður hafi ekki efni á því að reka þær litlu stofnanir. Það þurfi að hagræða, hér varð hrun. Hæstv. velferðarráðherra er stöðugt að segja okkur frá því að hann standi nú í ströngu vegna þess að það hafi orðið tekjubrestur hjá ríkissjóði. Við sjáum það ekki í þessu. Þarna sjá menn allt í einu matarholur upp á 70 millj. kr., ekki til að halda úti lífsnauðsynlegri starfsemi á landsbyggðinni, ekki til að fjármagna til dæmis heilsugæslustöðina í Ólafsvík sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson nefndi hérna áðan. Hv. þingmaður vakti athygli á því, og er ástæða til að rifja það aðeins upp, að nú er svo komið að búið er að taka um ákvörðun um að loka heilsugæslunni í Ólafsvík fyrir 1.800 manna byggðarlag, Snæfellsbæ, aðra hverja helgi. Þar er um að ræða einn lækni á bakvakt, það er nú allur sparnaðurinn sem af því hlýst. Fólkið þarf síðan að sækja þjónustu um lengri veg við misjafnar aðstæður að vetri ekki síður en að sumri. Maður sér í hendi sér að öll rök væru fyrir því að þarna væri starfrækt heilsugæsla með lækni á bakvöktum allar helgar ekki síður en á virkum dögum. En hæstv. ríkisstjórn telur rétta forgangsröðun í því sambandi að efla fremur stjórnsýsluna í veiðigjaldabatteríinu á höfuðborgarsvæðinu en að halda úti heilsugæslunni í Ólafsvík sem býr við þá skertu þjónustu. Fyrir nú utan það, svo ég haldi áfram að ræða um málin í Ólafsvík af því það er náttúrlega himinhrópandi hvernig það er meðhöndlað, þá er það er auðvitað einskiptis niðurskurður. Það sjá allir. Auðvitað gera sér allir grein fyrir því að í þeim niðurskurði eru menn komnir langt, ekki bara inn að beini, heldur inn í beinið. Þarna er verið að spara og allir gera sér grein fyrir því að auðvitað hlýtur það að verða tímabundinn sparnaður. Þetta er enn eitt verkefnið sem mun bíða nýrrar ríkisstjórnar að takast á við. Það er niðurskurður af því tagi, vanhugsaður og handahófskenndur niðurskurður í lífsnauðsynlegri starfsemi sem menn telja ekki eftir sér að fara í á sama tíma og þeir telja heldur ekki eftir sér að auka í báknið á höfuðborgarsvæðinu í alls konar stjórnsýslu sem er svo fjármögnuð með skatttekjum almennings á landsbyggðinni.

Virðulegi forseti. Það skiptir miklu máli í þessari umræðu að það komist skýrt til skila af hálfu okkar stjórnarandstæðinga hvaða áhyggjur það eru sem við höfum af þessu frumvarpi, hvað það er sem við teljum að þurfi að breyta í meðförum nefndarinnar þegar 2. umr. er lokið. Þess vegna höfum við gefið okkur tíma í umræðuna, við teljum að mikilvægt sé að umræðan eigi sér stað, sjónarmiðin heyrist og auðvitað höfum við óskað eftir því að fá fram gagnrök og mótrök stjórnarliða þannig að það gæti farið fram hér rökræða sem síðan nýttist fjárlaganefndinni við vinnu hennar milli umræðna. Þannig að það væri hægt að bregðast við þeim athugasemdum sem fram hafa komið. Virðulegi forseti. Ég verð að segja að það er ýmislegt sem hefur verið talið til varðandi forgangsröðun sem auðvitað kallar á nánari útskýringar og svör af hálfu stjórnarliða. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson fór ágætlega yfir nokkur mál sem ég hefði haldið að væri mjög gagnlegt að fá viðbrögð við, af því að lokum snýst þetta einmitt um forgangsröðun. Spurningin er um hvernig við verjum fjármunum hins opinbera, hinum sameiginlegu sjóðum okkar landsmanna. Í hvaða mál og málaflokka. Það er hægt að benda á, og það hefur verið gert í umræðunni, að hægt er að setja spurningarmerki við margar þær ákvarðanir sem birtast í frumvarpinu. Þar er mikilvægum stofnunum víða um landið gert að skera niður á meðan ýmis önnur starfsemi fær annaðhvort aukningu eða nýrri starfsemi er bætt við og svo framvegis. Það sem ég vil gera hér að umræðuefni, og ítreka og hamra á og vona svo sannarlega að það sé hægt að bregðast við þessu af því að það skiptir máli, er að þegar horft er stóru myndina, á heildarmyndina þá er staðreynd að þetta frumvarp er verðbólguhvetjandi. Virðulegi forseti. Það þarf ekki að vera þannig. Það er hægt að stilla frumvarpinu upp með öðrum hætti. Það er hægt að gera það öðruvísi. Það þýðir auðvitað að draga þarf úr útgjöldunum, en það er hægt að gera það þannig að ekki þurfi að grípa til þeirra hækkana sem hér er lagt til og þar með koma í veg fyrir verðlagshækkanir sem koma óumflýjanlega vegna frumvarpsins. Á þetta hefur verið bent. Á þetta hefur Alþýðusamband Íslands bent, á þetta hafa Samtök atvinnulífsins bent og á þetta höfum við bent hér í þessum sal. Virðulegi forseti. Ég hef engin svör heyrt. Engar athugasemdir frá stjórnarliðum, engar útskýringar. Af hverju skiptir þetta máli? Jú, þetta skiptir máli meðal annars vegna þess að hækkun á verðlagi vegna þessa frumvarps þýðir að lánin hjá heimilunum hækka. Það er beint samhengi þar á milli. Verðbólgan fer upp og þá fara verðtryggðu lánin líka upp. Það er vegna þess að fjárlagafrumvarpinu er stillt upp með þessum hætti. Væri ekki nær að við sætum yfir þessu máli og einsettum okkur og tækjum ákvörðun um að við skiluðum af okkur fjárlagafrumvarpi sem leiddi ekki til hækkunar á vísitölu? Er það ósanngjörn krafa af hálfu stjórnarandstöðu? Er það einhvers konar öfgapólitík? Er verið að ganga fram af brún hengiflugsins í kröfugerðinni? Virðulegi forseti. Nei, alveg augljóslega ekki. En þetta snýr að því að það sé vilji til þess hjá stjórnarliðinu að setjast niður og fara yfir frumvarpið og segja: Hvernig stillum við þetta af þannig að ekki komi til hækkana á verðlagi? Í það minnsta má segja að halda eigi því í eins miklu lágmarki og mögulegt er, ef ekki er hægt að koma í veg fyrir það alfarið. Virðulegi forseti. Það er ekki bara sá sem hér stendur eða Sjálfstæðisflokkurinn sem talar fyrir þessu. Það á að hlusta eftir því þegar Samtök atvinnulífsins og Alþýðusamband Íslands benda á þetta aftur og aftur. Ég ætla að grípa niður í yfirlýsingar einmitt frá Samtökum atvinnulífsins. Ég ætla að lesa, virðulegi forseti með yðar leyfi: 
             „Samkvæmt samningunum hækkuðu almenn laun um 4,25% 1. júní 2011 og um 3,5% 1. febrúar 2012. Samningarnir eru atvinnulífinu mjög dýrir og fela í sér mun meiri launahækkanir en í samkeppnislöndum Íslands. Lykilforsendur samninganna voru að blásið yrði til sóknar í atvinnumálum og umsvifin í efnahagslífinu aukin. Þeir byggðu á þeirri sýn að hagur fólks og fyrirtækja mundi batna með aukinni verðmætasköpun í atvinnulífinu og minna atvinnuleysi. Meginforsendurnar hafa því miður ekki gengið eftir en atvinnulífið hefur engu að síður staðið við sinn hlut samninganna.“ Svo er haldið áfram: „Ljóst var við undirritun kjarasamninganna þann 5. maí 2011 að án uppsveiflu í atvinnulífinu og aukins hagvaxtar væru samningarnir ávísun á verðbólgu og atvinnuleysi.“ Virðulegi forseti. Ég ætla að endurtaka þetta: „Ljóst var við undirritun kjarasamninganna þann 5. maí 2011 að án uppsveiflu í atvinnulífinu og aukins hagvaxtar væru samningarnir ávísun á verðbólgu og atvinnuleysi. Það er mikilvægt að stefna að því að ná þeim markmiðum sem aðilar settu sér við undirritun samninganna, það verður hins vegar ekki gert með því að hækka laun enn frekar og kynda þar með undir verðbólgunni.“ Þetta var yfirlýsing sem kom frá Samtökum atvinnulífsins 26. nóvember á þessu ári. Virðulegi forseti. Þann 3. desember kom önnur yfirlýsing sem rétt er að veita athygli og hún er svona, með yðar leyfi: „Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, segir að skattahækkanir í fjárlagafrumvarpinu, sem nú er til umfjöllunar á Alþingi, þrengi svigrúm fyrirtækja til að hækka laun þann 1. febrúar í samræmi við kjarasamninga. Jafnframt muni frumvarpið kynda undir verðbólgu með skaðlegum afleiðingum.“ Hér er síðan vitnað beint í framkvæmdastjórann: „„Nú á að auka útgjöld með nýjum sköttum á atvinnulífið. Boðskapurinn frá ríkisstjórninni er sá að nú sé hægt að byrja veisluna með útgjöldum til margvíslegra hluta á kostnað atvinnulífsins,“ segir Vilhjálmur í samtali við Morgunblaðið í dag“ o.s.frv. Virðulegi forseti. Hér kemur það sem skiptir máli, með yðar leyfi: „… eina leiðin sem fyrirtæki hafi til að mæta þessum nýju sköttum sé að segja upp fólki eða hækka verð, með tilheyrandi áhrifum á verðbólgu. Með því fari í hönd vítahringur sem ýti undir vaxtahækkanir.“ Virðulegur forseti. Það hefur verið rætt hér af hálfu stjórnarliða að það sé ómálefnalegt og óeðlilegt að stjórnarandstaðan tali í þessu máli. Virðulegi forseti. Það er óeðlilegt og ómálefnalegt að bregðast ekki við þessum yfirlýsingum. Láta eins og hæstv. atvinnuvegaráðherra gerði í dag, að hér væri besta fjárlagafrumvarp allra tíma til umræðu og það væri alveg furðulegt að stjórnarandstaðan væri með þessa umræðu og tæki ekki þátt í fagnaðarlátunum. Virðulegi forseti. Það er verið að benda á að fjárlagafrumvarpið sé verðbólguhvetjandi, það geti ýtt undir atvinnuleysi og það stefni kjarasamningum í hættu. Ja, það hefur nú verið haldinn þingfundur að minna tilefni heldur en þessu. Það hefur farið fram umræða hér í þingsalnum af minna tilefni heldur en þessu og það eru engin svör frá stjórnarliðum. Það eru engin svör um þetta mál. Það kann að vera að stjórnarliðar telji þetta skipta engu, þetta séu bara orð. Þetta séu bara einhver orð sem enginn þurfi að hlusta á því þau hafi enga merkingu, en þau hafa merkingu og sú merking er mjög raunveruleg. Hver er sú merking? Merkingin er fyrir fólkið sem er með lánin, sem þarf að borga meira af lánum sínum vegna þessa frumvarps. Það er merkingin fyrir fólkið sem ekki hefur atvinnu, sem þarf að bíða lengur eftir því að fá atvinnu vegna þessa frumvarps og það er merkingin fyrir þá sem setjast niður og reyna að semja um kaup og kjör og sem eiga erfiðara með að gera það vegna þessa frumvarps. Þessi orð hafa merkingu. Þessi mál hafa merkingu og það er óeðlilegt og rangt að gera athugasemdir við að stjórnarandstaðan reyni að fá fram rökræðu um þessa hluti 

Hæstv. forseti. Mig langar að byrja mál mitt á því að minnast á eina breytingartillögu sem fram kemur við þessa umræðu og tengist málefnum Íslenskrar ættleiðingar. Ég hef spurt hæstv. innanríkisráðherra hvað því líði að gera þjónustusamning milli ráðuneytisins og félagsins. Íslensk ættleiðing annast samkvæmt lögum skyldur ættleiðingarfélags í þeim tilfellum þegar ættleiðing fer fram. Forsvarsmenn þess félags hafa mikinn metnað og vilja sinna þessu verkefni af mikilli trúfestu en til þess að styrkja rekstrargrundvöll félagsins er nauðsynlegt að tryggja fjárveitingar til að starfsemin geti farið fram og uppfyllt skilyrði laganna. Ég sé að þessar spurningar og fyrirspurnir og það allt saman hefur skilað því að málinu hefur eitthvað miðað áfram. Hér er gert ráð fyrir 25 millj. kr. framlagi sem bætist þá við þær 9,1 millj. kr. sem var í upphaflega frumvarpinu. Sú breyting er rökstudd á þann hátt að hér sé verið að leggja þetta framlag til til þess að unnt verði að tryggja grunnþjónustu sem félaginu er ætlað að sinna. Þá liggur fyrir að heildarframlag til félagsins er þar með 34,1 millj. kr. fyrir næsta ár. Engu að síður er ljóst að enn er ekki búið að undirrita þjónustusamning milli félagsins og ráðuneytisins og ég geri ráð fyrir að miðað við áætlanir félagsins Íslenskrar ættleiðingar sé þessi fjárveiting ekki nægjanleg til að standa undir þeirri grunnþjónustu sem félaginu er ætlað að veita. Til að hjálpa við umræðuna gæti hæstv. innanríkisráðherra svarað þeirri spurningu hvernig því miðar að ná undirritun á þjónustusamningi milli ráðuneytisins og Íslenskrar ættleiðingar. Ég tel að enn beri talsvert í milli þess og þess sem félagið gerir ráð fyrir að þurfa í sinn rekstur á næstu árum. Menn þar á bæ bera þær vonir í brjósti að horft verði til þeirra röksemda sem félagið færir fram með skilningi af hálfu ráðuneytisins og væri gott ef hæstv. ráðherra gæti í umræðunni í dag, kvöld eða nótt upplýst okkur um hvernig þessu miðar áfram. Er ætlunin að bæta í á næsta ári, þ.e. í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2014, eða er eitthvert annað plan í gangi? Er gert ráð fyrir því að skrifað verði undir þjónustusamning á næstu dögum? Þegar svar við þessari spurningu kemur er kannski rétt að taka nánari umræðu um málefni Íslenskrar ættleiðingar. Frú forseti. Ég sagði í ræðu minni áðan að til þess að tryggja undirstöðu samfélags okkar þyrfti að vera hér öflug löggæsla. Við þekkjum öll að það hefur þurft að skera niður í ríkisrekstri á undanförnum árum og auðvitað sýnum við því ákveðinn skilning. Hins vegar má ekki ganga það langt að löggæslan nái ekki að sinna þjónustuhlutverki sínu og ég tel að of langt hafi verið gengið í niðurskurði á þeim málaflokki. Til að lögreglan geti haldið í horfinu miðað við það sem nú er þarf að bæta í þann málaflokk um 300 millj. kr. Heildarniðurskurður til löggæslumálefna á undanförnum árum er um 2,8 milljarðar kr. Þessi fjárhæð er uppreiknuð, kemur fram í skýrslu sem innanríkisráðuneytið hefur gert í samráði við ríkislögreglustjóra og það hefur verið staðfest í þingræðu af hæstv. innanríkisráðherra. Til að halda í horfinu þarf 300 milljónir. Það þarf 550 milljónir til þess að ástandið verði þolanlegt en ef ekkert verður að gert er ljóst að það verður um að ræða frekari uppsagnir í löggæslunni. Af því hef ég töluverðar áhyggjur. 300 milljónir eru 300 milljónir og það eru talsverðir peningar, en ég er með hugmynd um hvernig hægt er að koma til móts við þetta. Hér er liður sem heitir 03-190 Ýmis verkefni, 1.32 Umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu. Hér er lagt til að 40 millj. kr. bætist við þær fjárheimildir sem þegar hafa komið fram í frumvarpinu sem upphaflega var lagt fram um þetta mál. Þar var gert ráð fyrir 90 millj. kr. fjárveitingu til viðræðnanna en með þessari viðbót er gert ráð fyrir 130 millj. kr. Þá erum við þegar komin með nokkurn veginn helminginn af þeirri fjárhæð sem þarf til löggæslumála og þar tel ég ágætlega af stað farið. Við getum byrjað á þessu. Síðan eru fleiri atriði sem hægt er að skera niður á móti. Herra forseti. Mér er hins vegar til efs að þessi liður sem heitir Umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu sé tæmandi til að lýsa þeim kostnaði sem þetta aðlögunarferli allt saman hefur í för með sér. Þess vegna geri ég ráð fyrir því að ef umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu verður einfaldlega dregin til baka náum við enn frekari hagræðingu í ríkisrekstrinum. Ef við náum að tína saman þennan kostnað ætti það að slaga hátt upp í, ef ekki dekka alveg, kostnaðinn af því að bæta því inn í löggæslumálin sem að minnsta kosti tryggði það að menn sem starfa í löggæslunni gætu haldið í horfinu. Mig langar að ræða líka aðeins um lið 09-262, um tollstjórann. Á bls. 55 í nefndaráliti meiri hlutans þar sem tilteknar eru þær breytingartillögur sem gerðar eru hér við 2. umr. er fjallað um 115,2 millj. kr. tímabundna fjárheimild til að ráðstafa styrk frá Evrópusambandinu vegna endurnýjunar tollkerfa. Hér er um að ræða svokallaðan IPA-styrk og ég get ekki séð betur en að þessi styrkur sé notaður til þess að endurnýja og ráðast í úrbætur á tollkerfum ríkisins. Það er áætlað að heildarstuðningur sambandsins við verkefnið verði 6 milljónir evra, þar af 4 milljónir evra í beinum fjárframlögum sem svarar til 640 millj. kr. miðað við að gengi evru sé tæpar 160 kr. Til viðbótar þessu er gert ráð fyrir að til komi annars konar stuðningur frá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins í formi ráðgjafar og tækniaðstoðar. Það er áætlað að mótframlag Íslands til verkefnisins svari til 2 milljóna evra. Er hægt að lesa eitthvað annað út úr þessu verkefni sem er í gangi en að hér sé verið að laga kerfi tollsins að kröfum Evrópusambandsins? Ég held að varla sé hægt að sjá skýrara dæmi en þetta enda er um að ræða aðlögun okkar að Evrópusambandinu, líkt og allra annarra þjóða sem sótt hafa og sækja um aðild að Evrópusambandinu. Það eru kannski fáir orðnir eftir í þeim hópi sem andmæla því að við séum í aðlögun en hér er til dæmis fyrir áhugasama skýrt dæmi sem sýnir okkur svart á hvítu að um aðlögun er að ræða. Enda er það alkunna að það erum við, þ.e. Samfylkingin ásamt nokkrum meðreiðarsveinum sínum, sem erum að sækja um aðild að Evrópusambandinu en ekki Evrópusambandið að sækja um aðild að Íslandi.

Virðulegur forseti. Við ræðum frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2013. Ég hlustaði á ræðu hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar sem greindi frá því meðal annars að í hans heimabæ, Snæfellsbæ, þyrfti að loka heilsugæslunni aðra hverja helgi vegna þess að þar fengist ekki fjárveiting fyrir lækni. Ég dreg ekki í efa orð hv. þingmanns. Á sama tíma er í breytingartillögum frá meiri hlutanum gert ráð fyrir 5,9 millj. kr. fjárveitingu til að unnt sé að ráða spendýrafræðing til Náttúrufræðistofnunar Íslands á meðan ekki er hægt að manna læknisstöðu við heilsugæsluna í Snæfellsbæ. Með fullri virðingu, virðulegur forseti, hvers konar forgangsröðun er á ferðinni? Það á að setja inn varanlega fjárveitingu upp á 5,9 milljónir til að ráða spendýrafræðing við Náttúrufræðistofnun Íslands en það er ekki hægt að ráða lækni við heilsugæslustofnunina í Snæfellsbæ. Virðulegur forseti. Þetta eru áherslur norrænu velferðarstjórnarinnar, hvorki meira né minna. Svo langar mig að ítreka að hér er verið að búa til fjöldann allan af störfum sem eru komin til að vera. Ég ítreka eins og ég gerði í fyrri ræðu minni í dag að það er verið að setja á laggirnar sérstaka veiðigjaldsnefnd sem kostar 30 millj. kr. á ári og til að reikna út veiðileyfagjöldin kallar Fiskistofa á ráðningu starfsmanna upp á 40 milljónir á ári. Það eru 70 milljónir sem eru veittar reglulega úr ríkissjóði vegna þess að þessari ríkisstjórn datt í hug þetta veiðileyfagjald. Virðulegur forseti. Er nema von að mörgum sé brugðið við það sem hér sést? Fyrir ríkissjóð sem er skuldum vafinn er lagt út í hverja fjárveitinguna á fætur annarri sem til er orðin undir heitinu fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar 2013–2015 og öll upphæðin byggist á því að umframhagnaður verði í sjávarútvegi og möguleiki að selja eignir og hirða arðgreiðslu af fyrirtækjum ríkisins í stað þess að greiða niður skuldir. Virðulegur forseti. Á bls. 62 í skýringum um einstakar breytingar með fjárlagafrumvarpinu er komin til að vera 34 millj. kr. hækkun til umhverfisráðuneytisins vegna þess að ekki hafði verið gert ráð fyrir því í breytingum í Stjórnarráðinu að ákveðin verkefni færu til umhverfisráðuneytisins. Væntanlega hafa þessi verkefni verið hjá einhverju öðru ráðuneyti áður nema að inn sé verið að læða nýjum verkefnum án þess að það hafi frekar verið rætt, upp á 34 millj. kr. Síðan er á bls. 37 í skýringum, eiginlega með endemum, ákveðið í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar að færa af stofnkostnaði hjá fjarskiptasjóði 236,6 millj. kr. í rekstur á öðrum lið hjá fjarskiptasjóði sem yfirtekur samning við fjarskiptafyrirtækið Farice. Hér er stofnkostnaði breytt í rekstur sisvona á milli umræðna og það hlýtur að teljast undarleg ráðstöfun en það er ljóst að út af því sem fjarskiptasjóður hefur verið bundinn til að gera vegna þjónustusamnings ríkisins við Farice þarf að millifæra fjármuni með þessum hætti. Virðulegur forseti. Það gerðist líka núna á haustdögum, 28. september 2012, að undirritaður var nýr búvörusamningur sem á að gilda allt til ársins 2017. Búvörusamningur sem þó rennur ekki út fyrr en 2014 var endurnýjaður en núverandi ríkisstjórn þótti ástæða til að endurnýja þann búvörusamning. Í þeim breytingartillögum sem hér liggja fyrir er gert ráð fyrir 48,3 milljónum til Bændasamtaka Íslands fyrir þróunarverkefni og jarðrækt og 25,8 millj. kr. í Framleiðnisjóð landbúnaðarins. Kann að vera að einhverjum þyki ekkert við þetta að athuga, en er ekki tímabært að teknir séu til heildarendurskoðunar allir þessir þættir svo menn sjái í hendi sér til einhverrar framtíðar með hvaða hætti við ætlum að standa að þessum verkefnum? Virðulegur forseti. Í fjárfestingaráætluninni er líka lagt til í 6. gr. heimildinni að fjármálaráðherra verði heimilt að leggja 500 millj. kr. í grænan fjárfestingarsjóð. Það stendur hvergi hver á að hýsa þennan sjóð. Það er hvorki hægt að sjá í raun, ekki enn, hverjir eiga að geta sótt í hann né til hvers konar verkefna. Mest um vert er að hér er verið að um að ræða stofnframlag og þá veltir maður fyrir sér hvernig sjóðurinn eigi síðan að fjármagna sig til framtíðar. Á hann að fjármagna sig með lánum og vöxtum af lánum? Á hann að lána og fjármagna sig með þeim hætti eða er þetta enn einn sjóðurinn með hugsanlegri ríkisábyrgð sem settur er á laggirnar og við horfum til eins og meðal annars er ástatt hjá Íbúðalánasjóði? Virðulegur forseti. Hér eru líka fjármunir vítt og breitt í þessum breytingartillögum, 57 milljónir tímabundið í Vatnajökulsþjóðgarð til að standa undir sérstöku átaki til að byggja upp innviði viðkvæmra en vinsælla ferðamannastaða. Á sama stað hjá Umhverfisstofnun eru 105 millj. kr. til að standa undir sérstöku átaki í því að byggja upp innviði viðkvæmra en vinsælla ferðamannastaða. Gott og vel. Síðan er á bls. 60 Framkvæmdasjóður ferðamannastaða. Þar eru 500 milljónir settar inn til þess að gera nákvæmlega hið sama. Virðulegur forseti. Öll þessi verkefni eru án efa þörf en fyrir ríkissjóð sem er skuldum vafinn er þetta vart boðlegt. Menn verða að forgangsraða með öðrum hætti en gert er í þessu frumvarpi. Fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2013, sem fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra og núverandi atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, mærir svo mjög og segir eitt besta fjárlagafrumvarp, í það minnsta síðustu fimm ára, og telur að flestir eigi að fagna hækkar skuldir ríkissjóðs. Með þessu fjárlagafrumvarpi hækka skattar og vörugjöld sem þýðir að lán heimilanna í landinu hækka. Hingað til höfum við ekki getað leyst úr vanda heimilanna, a.m.k. ekki verðtryggðum lánum. Dómar hafa séð um að lagfæra og breyta öðrum lánum, en með þessu frumvarpi hækka lán heimilanna. Það er svo einfalt og það að fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra, núverandi atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, skuli standa hér og mæra frumvarp og næstum því segja stjórnarandstöðunni að þegja því að hún eigi að taka þessu með þökkum er með ólíkindum.

Herra forseti. Í síðustu ræðu ræddi ég um stórar áhættur, síðan um risagöt á þessu besta fjárlagafrumvarpi hæstv. ríkisstjórnar, sem ekki hafa komið fram. Þá nefndi ég LSR, 57 milljarða, Íbúðalánasjóð 13–40 milljarða, ekki er vitað nákvæmlega hversu mikið, allt risaupphæðir. Í síðustu ræðu fór ég í gegnum tillögur meiri hlutans í fjárlaganefnd en náði ekki að klára það allt saman og ætla því að fara í gegnum það núna. Í fyrsta lagi er á síðu 55 rætt um lífeyrisskuldbindingareftirlaun, 1.000 millj. kr. Ekkert voðalega stór tala miðað við hin götin. Þar stendur, með leyfi herra forseta: „Lagt er til að framlag til greiðslu lífeyrisskuldbindinga verði hækkað um 1 milljarð kr. til að mæta útgjaldaþróun síðastliðins árs.“ Útgjaldaþróun síðastliðins árs? Ég hélt að við værum að ræða fjárlög fyrir árið 2013 en þarna koma sem sagt fram 1.000 millj. kr. til þess að mæta útgjaldaþróun á árinu 2011. Gert var ráð fyrir því í fjáraukalögum. Hér er gert ráð fyrir því að þær hækkanir sem rekja má til kjarasamninga opinberra starfsmanna og eftirlaunarétt starfsmanna í B-deild LSR og LH, sem hafið hafa töku lífeyris gjaldfærist á rekstrarreikning ríkissjóðs. Þetta eru sem sagt hækkanir á launum opinberra starfsmanna, sem koma strax fram í B-deild vegna þess að þar eru lífeyrisréttindi tengd launum, og ríkissjóður borgar hækkunina en ekki skuldbindinguna, hún er ógreidd. Ég vildi vekja athygli á því vegna þess að það tengist því sem ég ræði hér, þ.e. 400 milljarða gati á B-deild LSR, sem ríkissjóður skuldar. Svo skulda aðrir aðilar, sveitarfélög, stjórnmálaflokkar, Bændasamtökin o.s.frv. eitthvað um 130 milljarða. Þeir eru nefnilega tryggðir hjá B-deild LSR. Síðan er vantar Lífeyrissjóð hjúkrunarfræðinga rúmlega 50 milljarða. En ég er ekki að tala um það, þetta er 1 milljarður til að mæta hækkun á lífeyri vegna hækkunar launa. Ég náði ekki að klára það sem ég byrjaði að segja í síðustu viku, en það varðar hæstv. ráðherra Vinstri grænna. Vinstri grænir unnu síðustu kosningar með ýmsum slagorðum. Þeir voru á móti því að ganga í Evrópusambandið, þess vegna unnu þeir kosningarnar, og svo voru þeir á móti því að vinna með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, þess vegna unnu þeir kosningarnar. Svo samþykktu þeir með einhverjum undarlegum hætti þann 16. júní 2009 að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Ég minnist alltaf ræðu hæstv. umhverfisráðherra Svandísar Svavarsdóttur við það tækifæri, sem ég legg nú til að landsmenn lesi sér til hugarhægðar á hverju kvöldi, hún er svo furðuleg. Hæstv. ráðherra sagði í tveggja mínútna ræðu í atkvæðaskýringu að hún væri á móti Evrópusambandinu, það væri hernaðarbandalag og ég veit ekki hvað og hvað. Og svo sagði hún já við því að sækja um aðild. Það var mjög athyglisvert. Þetta er mjög athyglisverð ræða og ætti að fara í sögubækurnar. Ég hef margoft lesið hana, ég ætla ekki að lesa hana einu sinni enn. Það vill svo til að á síðu 7 stendur um Rannsóknamiðstöð Íslands, sem heyrir undir hæstv. menningarmálaráðherra Katrínu Jakobsdóttur sem er hæstv. ráðherra Vinstri grænna, með leyfi herra forseta: „Lagt er til að rekstrargjöld hækki um 136 millj. kr. og sértekjur um sömu fjárhæð en þær koma allar frá útlöndum.“ Þarna tekur sagt ráðherra Vinstri grænna á móti fé frá Evrópusambandinu til alls konar verkefna í ráðuneyti sínu. „Um er að ræða ný verkefni sem ekki hafa verið í fjárlögum, m.a. tekjur vegna rekstrarstyrks frá Evrópusambandinu[,] 78,3 millj. kr.“ sem renna til þessa verkefnis. Svo stendur: „Tillagan hefur ekki í för með sér breytingar á útgjaldaramma ráðuneytisins.“ Féð kemur inn og fer út aftur, það hefur sem sagt engin áhrif á tekjur ráðuneytisins. Ég vildi vekja athygli á því, herra forseti, vegna þess að hér taka Vinstri grænir á móti peningum frá Evrópusambandinu inn í ráðuneyti sín. Þetta eru hæstv. ráðherrar Vinstri grænna og það finnst mér vægast sagt dálítið skrýtið. Svo er það umhverfisráðuneytið. Þar eru nokkrir skrýtnir hlutir. Undir liðnum um Umhverfisstofnun, sem er beint undir ráðuneytinu, undir hæstv. ráðherra Svandísi Svavarsdóttur sem hélt hina merkilegu ræðu í atkvæðaskýringu þegar við greiddum atkvæði um aðild að Evrópusambandinu, stendur, með leyfi herra forseta: „Gerð er tillaga um 13,2 millj. kr. tímabundna fjárheimild í eitt ár til að ráðstafa styrk frá Evrópusambandinu vegna innleiðingar á vatna- og flóðatilskipun sambandsins.“ Er það ekki hámark þess sem menn geta lent í, gráglettni örlaganna? Hæstv. umhverfisráðherra lendir í fyrsta lagi í því að hún vinnur kosningarnar með því að vera á móti Evrópusambandinu. Hún sækir síðan um aðild að Evrópusambandinu með gnístandi tönnum, samkvæmt þessari frægu atkvæðaskýringu. Svo lendir hún í því að stofnanir innan ráðuneytis hennar þiggja peningagjafir frá Evrópusambandinu til þess að standa undir rekstri. Mér finnast örlögin vera að glettast með hæstv. ráðherra. Síðan kemur fram um Náttúrufræðistofnun á síðu 68 - og Náttúrufræðistofnun heyrir náttúrlega líka undir hæstv. umhverfisráðherra, með leyfi forseta: „Lögð er til 9,1 millj. kr. lækkun á heimild til að ráðstafa styrk frá Evrópusambandinu til verkefnisins NATURA 2000. Í frumvarpinu er tillaga um 148 millj. kr. fjárheimild en breytt áætlun um dreifingu greiðslna og styrking á gengi krónunnar frá því að fyrri áætlun var gerð veldur því að framlag lækkar í 138,9 millj. kr.“ Sem sagt þessir peningar nýtast betur vegna þess að krónan er að falla og þess vegna er hægt að lækka framlagið um 9,1 millj. kr. En fram kemur í greininni að stofnun umhverfisráðherra þiggur mikla peninga frá Evrópusambandinu í rekstur sinn og hefur væntanlega ekki áhrif á rekstur hennar samkvæmt fjárlagafrumvarpinu af því að féð fer bæði út og inn, inn sem tekjur frá Evrópusambandinu og út sem gjöld. Þetta er allt að því meinhæðið, herra forseti. Nú er tími minn að verða búinn. Ég ætlaði rétt aðeins að tala um Veðurstofuna. Þar er sagt á síðu 69, með leyfi herra forseta: „Gerð er tillaga um 42,8 millj. kr. tímabundna fjárheimild í eitt ár til að ráðstafa styrk frá Evrópusambandinu vegna innleiðingar á vatna- og flóðatilskipun sambandsins.“ Aftur er verið að taka á móti gjöfum frá Evrópusambandinu til að setja inn í rekstur á stofnunum umhverfisráðuneytisins. Ég vildi koma þessu að, herra forseti, vegna þess að mér finnst Vinstri grænir leika tveimur skjöldum í þessu máli. Þeir þóttust vera á móti Evrópusambandinu og eitt af því fyrsta sem þeir gerðu var að sækja um aðild. Þeir þóttust vera á móti Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og eitt af því fyrsta sem þeir gerðu var að semja við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og þeir urðu meira að segja elsku vinir þeirra. Það var ýmislegt fleira sem þeir gerðu og sem þeir lofuðu í aðdraganda kosninganna og unnu kosningasigur út á, en svo kemur í ljós að það stendur ekki steinn yfir steini.

Herra forseti. Ég tek rækilega undir það með hv. þingmanni að þetta eru á köflum hálfgerð ESB-fjárlög, það er hárrétt. Það er alveg sérstakt að þarna skuli vera lögð til aðlögunarvinna með fjármagni frá Evrópusambandinu til næstu ára, við sem ætluðum bara að hætta þessu. Umboð þessarar ríkisstjórnar rennur brátt út og þar með samningsumboðið. Það sem ég ætlaði aðallega að segja varðandi ráðherra Vinstri grænna og þessa fjárstyrki frá Evrópusambandinu til að undirbúa og aðlaga íslenska stjórnsýslu fyrir Evrópusambandið er að það skal skýrt tekið fram að sá sem hér stendur hafnaði því algjörlega á meðan hann var ráðherra að taka við fjármagni frá Evrópusambandinu til að aðlaga stofnanir og stjórnsýslu  Eitt er að sækja um aðild að Evrópusambandinu, eins og gert var, en þá stöndum við líka í þeim samningum af fullri reisn og á okkar forsendum án þess að þiggja fjármuni frá Evrópusambandinu til að reka þessa samningagerð og laga íslenska stjórnsýslu að Evrópusambandinu áður en samningum er lokið. Eins og hv. þingmaður veit er ég náttúrlega alfarið á móti því að við séum í þessu ferli og sækjum um aðild, en það var ákvörðun Alþingis. Það var ekki ákvörðun Alþingis á þeim tíma að við skyldum þiggja fé til að breyta íslenskri stjórnsýslu í aðlögunarferlinu og þess vegna hafnaði ég því og vil koma því skýrt á framfæri í þessari umræðu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni sem nú er ávarpaður háttvirtur en ekki hæstvirtur. Vegna eindreginnar afstöðu sinnar var honum bolað úr ríkisstjórn. Vegna eindreginnar baráttu sinnar fyrir sjálfstæði Íslands og fullveldi er hann ekki lengur hæstv. ráðherra. Það er bara þannig og það er dapurlegt. Það er sérstaklega dapurlegt fyrir restina af hæstv. ráðherrum Vinstri grænna í ríkisstjórninni því að þeir sitja áfram og þeir þiggja þessa styrki eins og kemur fram í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar sem Björn Valur Gíslason, formaður og framsögumaður, ritar einn undir frá Vinstri grænum. Hann skrifar undir og Vinstri grænir sem eru í ríkisstjórn keyra aðlögunarviðræðurnar áfram og taka á móti öllum þessum styrkjum til að breyta og bæta ímynd Evrópusambandsins á meðal Íslendinga. Það er ljóst að forritari sem fær vinnu við Hagstofuna við að vinna upp heilmikið kerfi veit alveg hver borgar saltið í grautinn hjá honum.

Herra forseti. Ég læt mér í léttu rúmi liggja hvort ég er kallaður háttvirtur eða hæstvirtur, ég vil bara vera ég sjálfur í þessum efnum. Það er alveg klárt að ég á ekki samleið í þeim ákvörðunum að taka við fé frá Evrópusambandinu til að aðlaga og breyta íslenskri stjórnsýslu í þessu ferli. Það að vera komin með áform, eins og er í fjárlagafrumvarpinu, um milljarða króna til næstu þriggja, fjögra ára í aðlögunarferli að Evrópusambandinu er langt umfram það sem ríkisstjórnin lagði upp með á sínum tíma. Hún lagði upp með að Alþingi, þegar það samþykkti aðildarviðræður, skyldi ljúka viðræðum innan árs, sumir töluðu um ár. Þeir sem töluðu um lengsta tímann sögðu innan tveggja ára og þá tæki Alþingi og hugsanlega þjóðin, ef um væri að ræða einhverja samninga, afstöðu. En í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir því að samningarnir og þetta aðlögunarferli haldi áfram næstu ár, tvö, þrjú, fjögur ár. Alþingi þarf að taka á því og átta sig á hvað felst í þessum fjárlögum hvað það varðar. Herra forseti. Ég kom hingað upp til að undirstrika það fyrst og fremst að í samræmi við stefnu flokks míns og sannfæringu mína hafnaði ég því sem ráðherra að taka við styrkjum og gullkálfum frá Evrópusambandinu til að aðlaga ráðuneyti og stofnanir þess að sambandinu sjálfu og það í miðju ferlinu sem er náttúrlega ekkert annað en bein aðlögun sem ég er ekki sammála.

Herra forseti. Það er litlu við þetta að bæta nema því að hv. þm. Jón Bjarnason, fyrrverandi hæstv. ráðherra, er hann sjálfur. Hann er heill í afstöðu sinni til Evrópusambandsins og stendur við sannfæringu sína. Það væri betra að fleiri gerðu það líka.

Herra forseti. Ég vil gjarnan fá að vita hvort hægt sé að fá hæstv. innanríkisráðherra hingað í hús til að ræða þær fjárlagatillögur sem hafa verið gerðar af meiri hluta fjárlaganefndar á milli 1. og 2. umr. Ég þyrfti að spyrja hann spurninga varðandi millidómsstigið sem kemur hvergi fram í þessum breytingartillögum um málefni lögreglunnar. Miðað við þær tillögur sem liggja fyrir er alveg ljóst að þær eru í engu samræmi við þær hugmyndir og þær væntingar sem ekki síst starfsmenn ráðuneytisins settu fram á fundi allsherjar- og menntamálanefndar varðandi lögregluna. Það kom margoft fram að ekki væri hægt að skera meira niður og lögreglan þyrfti ákveðið framlag, bæði á suðvesturhorninu en ekki síður á landsbyggðinni í þeim kjördæmum sem eru afar víðfeðm. Síðast en ekki síst vildi ég gjarnan spyrja hæstv. ráðherra um ríkissaksóknara, aukninguna hjá 

Forseti mun kanna hvort hæstv. innanríkisráðherra er ínáanlegur.

Virðulegi forseti. Í fyrri ræðu minni hér í dag, um það sem hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra hefur kallað besta fjárlagafrumvarpið sl. fjögur ár í það minnsta og ég gat ekki betur heyrt en bæði hann og nokkrir aðrir stjórnarþingmenn væru tilbúnir að lýsa því yfir í hæstu hæðum hvers lags dásemd þetta fjárlagafrumvarp væri, þá gagnrýndi ég nokkuð harðlega þá forgangsröðun sem kemur fram í frumvarpinu. Þó að ekki sé farið að ræða tekjuhlið frumvarpsins hefur það komið fram að ríkisstjórnin heldur áfram á sömu braut að hækka skatta sem hefur síðan víxlverkandi áhrif á sífellt hækkandi vísitölur og þar með verðtryggð lán heimila og er verðbólguhvetjandi. Ég talaði einnig um það í fyrri ræðu minni að hvergi sæi þess stað að ríkisstjórnin hefði hug á því að koma til móts við skuldug heimili sem eru með verðtryggð lán og má eiginlega halda því fram að í raun gangi forgangsröðunin í þveröfuga átt þar sem hugmyndafræðin er að krefja bankana um arðgreiðslur sem á síðan að nota í fjárfestingargæluverkefni ríkisstjórnarinnar sem ég kem inn á síðar í ræðu minni þar sem ég komst ekki í það í fyrri ræðunni. Önnur hlið á þeim arðgreiðslum er auðvitað sú að stór hluti arðsins fer til þeirra sem eiga meira í bönkunum en ríkið og fara þar með úr hagkerfinu þar sem bankarnir, Arion banki að stærstu leyti og Íslandsbanki og að einhverju leyti Landsbanki, eru í eigu erlendra vogunarsjóða eins og fram hefur komið. Þetta er forgangsröðun núverandi ríkisstjórnar sem kennir sig við norræna velferð og kallar þetta fjárlagafrumvarp besta fjárlagafrumvarpið. Í því er ekki pláss fyrir löggæsluna í landinu, enn skortir minnst 300 milljónir. Ég kom inn á það í fyrri ræðu minni að við framsóknarmenn höfum á liðnum árum lagt til um 500 milljóna framlag til lögreglunnar til að standa undir grunnþjónustu. Ef ég fer hratt yfir söguna í því kjördæmi sem ég kem frá, Suðurkjördæmi, frá Höfn og öll suðurlengjan, þá hefur til að mynda komið fram að á því eldfjallasvæði þar sem stöðug vá er vegna eldgoss er enginn löggæslumaður í Vík. Það væri áhugavert ef hæstv. innanríkisráðherra, sem kallað var eftir að væri í salnum, heyrði mál mitt. Hann hefur ítrekað lofað því að horfa jákvætt til þessa svæðis. Það sést ekki í þessu fjárlagafrumvarpi að hann hafi horft neitt sérstaklega jákvætt til þess því að ekki er tekið á þessum vanda þar. Þetta hefur líka komið fram, og ég nefndi það, hjá löggæslunni í Árnessýslu. Það sama á við um löggæsluna í Rangárvallasýslu og á Suðurnesjum, alls staðar á þetta við, um land allt, ekki síst á höfuðborgarsvæðinu. Þess vegna tel ég ákaflega mikilvægt að frumvarpið fari aftur til nefndar milli 2. og 3. umr. og þá verði tekið á þessu og í það minnsta settar um 300 milljónir sem menn telja að sé lágmark til þess að standa undir grunnþjónustu löggæslunnar. Í þessu besta fjárlagafrumvarpi allra tíma, alla vega síðastliðinna fjögra ára, að mati ráðherra og stjórnarþingmanna, er heldur hvergi pláss fyrir grunnþjónustu á heilbrigðissviðinu. Það er líka hægt að fara yfir Suðurkjördæmi, þar sem ég þekki ágætlega til í kjördæmi mínu. Allt frá Suðurnesjum í vestri, allar heilbrigðisstofnanirnar, Heilbrigðisstofnun Suðurnesja, Suðurlands og Suðausturlands, alls staðar vantar fé. Niðurskurðurinn hefur gengið of langt og afleiðingin er, eins og fram hefur komið hjá fleiri þingmönnum, að það er farið að skera niður grunnþjónustu á þessum stöðum til að spara fjármuni sem eru smámunir miðað við þá fjármuni sem er síðan dælt út í forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Ég nefndi það hérna í ræðu minni, án þess að ætla mér að etja saman ólíkum hópum, að það sló mig þegar ég fletti nefndaráliti meiri hlutans hversu margar tillögur eru þess eðlis að þær koma sem ákvarðanir ríkisstjórnarinnar eða eru samþykktar af ríkisstjórn, allflestar. Það gildir um hugmyndirnar í sambandi við framlög í listasjóðina, vísað er til fjárfestingaráætlunar og samþykkta ríkisstjórnarinnar, þannig að í sjálfu sér hefur meiri hlutinn gerst framlengdur armur ríkisstjórnarinnar. Þess vegna er auðvitað mikilvægt að ráðherrarnir séu til staðar. Svo lauslega sé slegið á það sem ætlað er að setja til viðbótar við það sem var í fjárlagafrumvarpinu þá fá ýmsir sjóðir sem heyra undir listir um 220 milljónir. Til samanburðar fara 45–50 milljónir í íþróttamál. Allt eru þetta verulegir fjármunir. Ég hef ekki nefnt Kvikmyndasjóð sem á að fá aukreitis 470 milljónir sem fara til skapandi greina í fjárfestingaráætluninni. Það er til viðbótar við aukinn stuðning við nám í kvikmyndagerð upp á 50 milljónir sem ég tel hið besta mál. Ég vil alls ekki tala neikvætt um kvikmyndir eða Kvikmyndasjóð en ef ég þyrfti að velja, ef mér yrði stillt upp við vegg og ég þyrfti að forgangsraða og tryggja annaðhvort heilbrigðisþjónustu um land allt eða setja þessar 470 milljónir til Kvikmyndasjóðs og 220 í listir, við erum að tala hér um 700 milljónir, herra forseti, þá mundi ég setja 300 milljónir í löggæsluna, alveg klárlega, ef ég ætti þessa peninga og ætti að velja, og ég mundi setja annað eins í heilbrigðiskerfið, m.a. til þess að, eins og við höfum nefnt áður, að gera Landspítalanum kleift að fara í stofnanasamninga við hjúkrunarfræðinga því að við munum ekki reka hér heilbrigðiskerfi án þeirrar mikilvægu stéttar. En þetta er nú forgangsröðunin sem kemur fram í hinu svokallaða besta fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar. Ég nefndi áhrifin af byggingarreglugerðinni í fyrri ræðu minni, og ætla ekki að ítreka það hér, en bara vísitöluhækkanir vegna hennar einnar á verðtryggð lán heimila gætu hækkað höfuðstólinn um 3–4% og byggingarkostnað um milli 10–20%, sem mun hafa þau áhrif að sá vaxtarsproti sem virtist vera að kvikna aftur í byggingargeiranum, þ.e. menn virðast vera tilbúnir að fara að byggja og nauðsynlegt er að fara að byggja, stöðvast í snarhendingu ef ekki verður brugðist við snarlega og þeirri byggingarreglugerð sem á að taka gildi núna 1. janúar 2013 frestað. Það er víða hægt að bera hérna niður. Nokkrir þingmenn hafa bent á að ríkisstjórnin er stöðugt að stækka báknið og búa til fleiri störf, ekki síst á höfuðborgarsvæðinu. Til að mynda á að fjölga bæði störfum hjá Fiskistofu og í ráðuneytinu, minnir mig að það hafi frekar verið þar en hjá Hafrannsóknastofnun, vegna veiðigjaldanna sem verða um 70 milljónir. Það eru þó nokkur störf sem á að bæta við þar. Ég spurði hæstv. ráðherra út í möguleika á að flytja hluta starfa og hversu stór hluti Fiskistofu og Hafrannsóknastofnunar væri starfandi á höfuðborgarsvæðinu og hve stór hluti væri starfandi á landsbyggðinni þar sem um 80–90% af sjávarútveginum á heima. Það er sláandi hvað fá störf eru á vettvangi. Ég spurði hvort það væru einhver áform um flutning höfuðstöðva eða einhverra verkefna og það voru engin áform. Það er sláandi að ráða þurfi nýja starfsmenn með kostnaði upp á 70 milljónir til að innheimta veiðigjöld sem eiga síðan að vera undirstaðan fyrir þessari fjárfestingaráætlun. Ég gæti haft langa ræðu um hversu galið það er að setja veiðigjöldin með þeim hætti sem gert var í vor, hversu alvarlegar afleiðingar það hefur á þá atvinnugrein sem er hvað mikilvægust í samfélagi okkar og undirstaða þess að hér gangi vel. Ég minntist á McKinsey-skýrsluna í fyrir ræðu minni og ég ætla aðeins að bera saman fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar, eins og hún kemur fyrir í frumvarpinu, og áherslurnar sem eru í áðurnefndri skýrslu McKinsey-ráðgjafarfyrirtækisins. Í fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar, sem er listuð upp í töflu í nefndaráliti 2. minni hluta fjárlaganefndar, kemur fram að þar sé um að ræða að minnsta kosti 5,6 milljarða kr. Þar eru fjölmörg gríðarlega stór verkefni. Ef við veltum því fyrir okkur hvað stóð í ráðgjafarskýrslunni umræddu þá var talað um að mikilvægt væri að menn fjárfestu í innviðum í þeim atvinnugreinum þar sem við stæðum okkur vel, þar sem væri vöxtur, þar sem væri mikil framleiðni, til að búa til tekjur, ekki síst útflutningstekjur, til að geta staðið undir velferðarkerfinu og skuldunum. Þar var aftur á móti bent á að gríðarlega stór þáttur samfélagsins væri atvinnugreinar í opinberri þjónustu og minni fyrirtæki á Íslandi, bæði í einkarekstri og opinberum rekstri, sem dekkuðu um 65–70% af mannaflanum þar sem væri allt of lítil framleiðni. Það er til að mynda meginpartur skapandi greina, þar hluti af ferðaþjónustunni undir vegna þess að þar er of lítil framleiðni og fleira í þeim dúr, þar er ekki síst verslunin sem er allt of dýr og í allt of stóru húsnæði með allt of mikinn mannafla og litla framleiðni. Inn í þennan geira á stærsti hlutinn af fjárfestingaráætlun ríkisins að fara, inn í þann geira sem skapar engin störf eða allt of fá störf, er með mjög litla framleiðni og skilar mjög litlum tekjum í þjóðarbúið. Í fjárfestingaráætlun ríkisins á mjög lítill hluti, herra forseti, að fara í atvinnugreinar sem skapa ný störf. Maður gæti haldið fram að hluti af því sem nefnist í áætluninni græn skref og vistvæn innkaup ríkisstofnana upp á 150 milljónir mundi smátt og smátt skila okkur ávinningi. Þó er þessi tillaga aðallega, eins og stendur í útskýringum meiri hlutans, til að endurgreiða opinberum stofnunum allt að 20% af kostnaðarverði vöru og þjónustu og 15 millj. kr. renni til eflingar vistvænna innkaupa og 25 til þess að stuðla að því að Alþingi, ráðuneyti og stofnanir taki græn skref sem feli í sér markvert umhverfisstarf til að bæta nýtingu og draga úr sóun og öðrum neikvæðum áhrifum á umhverfið. Það er sem sagt ekki augljóst að þetta sé bein innspýting í þau fræði að hér séum við að búa til ný störf eða verðmæt störf sem skili okkur gjaldeyri, en hugsanlega er þetta jákvætt til langs tíma. Grænkun íslenskra fyrirtækja upp á 280 milljónir er að einhverju leyti líklegri til að standa undir nýsköpun og atvinnusköpun sem væri jákvæð og auka framleiðni í störfum. Samkvæmt því sem hér segir verður þessu fjármagni varið til græna hagkerfisins vegna þingsályktunar sem var samþykkt á síðasta þingi og á að gilda á árunum 2013–2015. Þar voru 50 tillögur sem eiga að efla græna hagkerfið á Íslandi og hluti af þeim eru sannarlega verkefni sem munu fljótlega skila einhverri arðsemi og bæta hagkerfið. Netríkið Ísland upp á 200 milljónir er líka hugmynd sem er hugsanlegt að gæti að einhverju leyti skilað ávinningi til lengri tíma litið, en þó á það fyrst og fremst að efla rafræna stjórnsýslu, þjónustu og lýðræði og felur einkum í sér stofnfjárfestingu í tölvukerfum í samstarfi stofnana ríkis og sveitarfélaga. Það má vera að framleiðni hjá þessum opinbera geira muni aukast og þess vegna sé þetta eitt af því jákvæða. Hér hef ég verið að telja jákvæðu hlutina sem eru upp á 700 milljónir eða þar um bil. Ýmsir aðrir hlutir eru ólíklegir til þess að hafa bein áhrif á þennan stóra geira sem við þurfum sannarlega að virkja miklu betur og eru mjög líklegir til að auka einfaldlega áframhaldandi útgjöld ríkisins og opinberra stofnana og hafa þannig neikvæð áhrif á hagkerfið. Til að mynda 500 milljónir í sýningu fyrir Náttúruminjasafn Íslands eða 800 milljónir í byggingu húss íslenskra fræða. Auðvitað hefur það einhver áhrif meðan verið er að byggja húsið en síðan er kominn viðbótarrekstrarkostnaður. Við sem höfum starfað í sveitarstjórnum þekkjum það að þó að við getum hækkað liðinn íþróttamál með því að byggja sundlaug meðan á byggingunni stendur - og viðkomandi sveitarfélag er sagt hafa staðið sig býsna vel af því að það byggði sundlaug til íþróttamála því að það er flokkað þannig - þá er sá rekstur yfirleitt mjög neikvæður og stöðugt þarf að bæta í hann. Sundlaugarekstur stendur auðvitað ekki undir sér eins og við rekum hann hér á landi og eykur opinberan rekstur sem er neikvætt í því ljósi sem við höfum verið að ræða, að nauðsynlegt sé að horfa öðruvísi á frumvörp, ekki síst í svona kreppuástandi. Það eru hins vegar nokkrir hlutir hérna sem við erum held ég öll sammála um að muni bæta ástandið, eins og kostnaður við að byggja nýja ferju, nýjan Herjólf eða nýja Vestmannaeyjaferju, og öryggisfangelsi á Hólmsheiði sem gæti leyst úr læðingi einhverja krafta, annars vegar í uppbyggingunni og hins vegar fyrir þá sem eru nú allir á einum stað við óviðunandi aðstæður, þ.e. það gæti létt á þeim störfum sem þar eru og biðlistinn eftir að sitja af sér refsingu, ekki síst vegna fjársvika, gæti hugsanlega skilað sér þarna inn jafnvel þannig að það kæmu fjármunir inn. Eitthvað af þessu má halda fram að sé nokkuð jákvætt. En það eru fá dæmi, ef nokkur, eins og ég hef nefnt, sem hafa bein áhrif á það sem sett er upp í McKinsey-skýrslunni, enda hefði þurft að fara í fjárfestingar til að auka framleiðni, skera niður kostnað, minnka umsvif og setja síðan aukið fjármagn inn í geira eins og matvælaiðnað í sjávarútvegi, sem skilar miklu, og inn í orkugeirann, en það er eitur í beinum þessarar ríkisstjórnar og má ekki minnast á það. Meira að segja ferðaþjónustan sem átti að bjarga öllu í upphafi kjörtímabilsins, en nú finnst ríkisstjórninni nóg komið og vill koma í veg fyrir að fleiri ferðamenn komi sem hefði einmitt þau áhrif að nýtingin mundi aukast, framleiðnin mundi batna og greinin stæði þar af leiðandi betur en ella. Það er sláandi að fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar tekur ekkert mið af þeim ráðleggingum sem eru settar fram í áðurnefndri skýrslu. Við framsóknarmenn höfum talað fyrir öðrum leiðum á undanförnum árum. Við höfum talað fyrir því að setja aukið fjármagn í löggæsluna, heilbrigðismálin, byggðamál og fleiri slíka þætti. Við höfum farið í velferðarmálin, í Fæðingarorlofssjóð, í námsmannahlutann, verið með viðbótarfjármunatillögur þar. Öllu þessu hefur verið hafnað og síðan sjáum við hvað gerist þegar allt er komið á síðasta damp og í óefni, þá kemur ríkisstjórnin og setur smápeninga inn, en forgangsröðunin er skýr, eins og ég fór yfir fyrr í þessari ræðu minni. Við höfum viljað fara þá leið að setja upp langtímafjárlög og aðskilja þá annars vegar þann rekstur sem nauðsynlegur er og hins vegar að horfa til fjárfestingarfjárlaga. Þar erum við að velta fyrir okkur fjárfestingum sem munu stækka skattstofnana og auka tekjur samfélagsins til að geta staðið undir velferðinni, en þær leiðir eru því miður hvergi sjáanlegar í þessu fjárlagafrumvarpi sem ríkisstjórnin kallar besta fjárlagafrumvarpið sitt. Ég ætla að hafa það mín lokaorð, ég sé að tíma mínum er lokið, að ég tek undir lokaorð 2. minni hluta sem hvetur til breyttra vinnubragða við fjárlaga- og áætlunargerð ríkisins þar sem horft verði til lengri tíma í senn og að markmið og stefnumótun liggi fyrir í stað þessarar handahófskenndu gæluverkefnafjárfestingarstefnu sem virðist vera uppi og hefur skilið grunnþjónustu víða um land eftir í hálfgerðri rúst.

Hæstv. forseti. Ég vildi gera eitt atriði, sem hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni, að umtalsefni í þessu andsvari. Það voru þau sjónarmið sem hann lét í ljósi varðandi löggæslumálin, að það væri mat hans og félaga hans í Framsóknarflokknum að sennilega væri þörfin fyrir viðbótarfjármagn til löggæslunnar 500 milljónir en ekki 300 milljónir eins og nokkuð hefur verið rætt um. Ég get tekið undir það. Ég vildi aðeins inna hv. þingmann eftir því hvort hann sé sammála mér um að ekki sé einvörðungu þörf á að bæta stöðu embættanna vítt og breitt um landið. Við erum væntanlega sammála um að það sé raunverulega nauðsyn, sérstaklega á stöðum þar sem fámennt lið hefur miklu hlutverki að gegna á stórum svæðum, eins og í heimabyggð hv. þingmanns þar sem um er að ræða, fyrir utan íbúafjöldann og mikið landflæmi, gríðarlega mikinn ferðamannastraum. Umferðin er mikil og íbúatalan ein ekki góður mælikvarði á þörfina fyrir löggæslu. Ég velti því fyrir mér, hæstv. forseti, hvort hv. þingmaður getur ekki verið sammála mér um að þrátt fyrir að stærri löggæsluumdæmin, t.d. hér á höfuðborgarsvæðinu, búi að sumu leyti við betri aðstæður til að taka á sig högg eins og orðið hafa á síðustu árum, sparnað og fækkun mannskaps, sé engu að síður þörf á að bæta þar úr með sama hætti og vítt og breitt um landið.

Virðulegi forseti. Annaðhvort hefur hv. þm. Birgir Ármannsson ekki heyrt alla ræðuna mína eða ég ekki talað nógu skýrt. Ég lagði einmitt áherslu á að hið sama gilti um löggæslu hringinn í kringum landið og hér á höfuðborgarsvæðinu. Varðandi það mat okkar að 500 milljónir þyrfti til þá var það tilvísun til þess sem við höfum verið að leggja til á liðnum árum. Ég tók jafnframt undir það að til að standa undir nauðsynlegri grunnþjónustu væru 300 milljónir sennilega lágmark. Ég get þess vegna fellt mig við það, við þær aðstæður sem uppi eru í dag, að við reynum alla vega að tryggja að við náum þó með þessum umræðum að sannfæra meiri hlutann um að nauðsynlegt sé að setja slíka upphæð í löggæsluna. Nú er ég ekkert viss um að okkur takist það. Það verður að segjast eins og er að ekki eru margir í meiri hlutanum til að taka þátt í þessari umræðu með okkur eða hlusta og deila sjónarmiðum sínum hvað það varðar. Ég hef satt best að segja ekki heyrt einn einasta meirihlutamann eða hæstv. ráðherra koma hingað upp og taka undir það að löggæslan sé í þeim kröggum að nauðsynlegt sé að setja þessa fjármuni inn. Hér varð þó umræða um daginn, sérstök umræða, þar sem hæstv. innanríkisráðherra viðurkenndi að verulegur skortur væri á fjármunum til löggæslunnar, að niðurskurður hefði gengið mjög langt. Ég gat ekki betur heyrt en að í kjölfarið á því, meðal annars í hv. allsherjar- og menntamálanefnd, hefði slíkum sjónarmiðum verið hreyft. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. þingmanni, að ekki er alltaf hægt að horfa til íbúafjölda. Skaftárhreppur er til að mynda eitt af fámennustu svæðum landsins en þarf að dekka 7% af landsvæðinu.