Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Hjeðinn Valdimarsson) Frá því að fyrverandi forsætisráðherra, Jón Magnússon, fjell frá og fram til þessa þings, sem nú situr, hefir verið hjer á landi bráðabirgðastjórn, en ekki regluleg þingræðisstjórn eins og áður. Í byrjun þessa þings birtist boðskapur frá Jóni Þorlákssyni þess efnis, að hann yrði skipaður forsætisráðherra af konungi, ef ekki kæmu fram mótmæli gegn því á þinglegan hátt. Við alþýðuflokksfulltrúarnir á þingi sendum stjórninni strax brjef, þar sem við lýstum því yfir, að við teldum sjálfsagt, að stjórnin leitaði traustsyfirlýsingar í sameinuðu þingi eða a. m. k. í neðri deild. Jeg veit ekki um svör annara flokka, en um endalok málsins hafa engar upplýsingar heyrst frá hæstv.forsrh. Hæstv. atvrh. (MG) gat þess hjer í umræðunum um fátækralögin, að þótt stjórnin hefði ekki leitað trausts, væri æskilegt, að jeg kæmi með till., sem sýndi, hve mikið traust hún hefði. Þetta hefi jeg nú gert. Það er nú auðsýnilegt, að miklu varðar, hvers eðlis sú stjórn er, sem með völdin fer. Það er nokkur munur á því, hvort hún er bráðabirgðastjórn eða regluleg þingræðisstjórn. En það er auðsjeð, að stjórnin ætlar að breyta sjálfri sjer úr bráðabirgðastjórn í „þingræðisstjórn“, án þess að hafa yfirlýstan vilja Alþingis að baki sjer. Bráðabirgðastjórn getur yfirleitt ekki tekið neinar ákvarðanir eða gert ráðstafanir, sem bindandi eru fyrir eftirtímann. Aftur á móti má segja um slíka stjórn, að hún þurfi ekki að hafa meiri hluta þingsins að baki sjer, þar sem viðurkendar þingræðisstjórnir verða að hafa a. m. k. velviljaðan meiri hluta og helst stuðning ákveðins meiri hluta að baki sjer. Hæstv. ráðh. (JÞ) veit, að hjer er ekki rjett að farið. En hann hefir áður reynt að komast í forsætisráðherrasessinn og mishepnast. Nú hefir hann haldið, að sjer tækist að ná markinu með þessari leið. Jeg hefi borið fram þessa till., til þess að það gæti komið glögt fram, hvort núverandi stjórn á að teljast þingræðisstjórn, og svo af því, að jeg er stjórnarandstæðingur og tel best fyrir land og lýð, að hún leggi niður völdin þegar í stað. Það var vitanlegt þegar eftir síðustu kosningar til efri deildar nú í vetur, að íhaldsflokkurinn átti ekki nema 13 atkv. í hv. neðri deild af 28. Ef stjórnin hefir engan stuðningsmann úr öðrum flokki, er bersýnilegt, að hún hefir aðeins fylgi minni hluta deildarinnar. Nú er það auðvitað, að engin þingræðisstjórn, sem hefir minni hluta í Nd., getur setið áfram. Sú deild hefir mest áhrif á löggjöfina, og hjá henni er aðalfjárveitingavaldið. Þangað koma fjárlögin fyrst, og hún hefir einnig mest áhrif á samþykt þeirra, ef þau þurfa að koma í Sþ. vegna deilu milli deildanna. Það er alment viðurkent nú orðið í þingræðislöndum öllum, að þingræðisstjórn geti ekki setið aðeins með samþykki efri málstofunnar. Jeg geri því ráð fyrir, ef till. mín verður samþ., að stjórnin segi af sjer. Alþýðuflokkurinn er aðalandstöðuflokkur Íhaldsins og greinir á við það í flestum málum. Ágreiningsefnin eru því ekki vandfundin. Þótt Íhaldsflokkurinn hafi kjósendur í öllum stjettum, þá er það vitanlegt, að mergur hans eru stóratvinnurekendurnir við sjóinn. Þeir ráða stefnu hans, kosta blöð hans og bera kosningakostnað. Flokknum er því beitt til hagsmuna fyrir þessa stjett, en stjórnin, sem nú situr, er pólitísk framkvæmdastjórn þessara atvinnurekenda. Flest hagsmunamál þeirra eru gagnstæð hagsmunum verkalýðsins og alþýðunnar, sem aðallega fylkir sjer í flokk jafnaðarmanna. Það er því auðvelt í flestöllum stefnumálum að draga fram andstæðurnar við núverandi stjórn. Má nefna fátækramál og önnur mannrjettindamál, skatta- og tollamál, tryggingarmál, atvinnumál o. s. frv. En jeg ætla heldur að taka dæmi af síðustu stjórnarathöfnum og athafnaleysi núverandi landsstjórnar til að sýna, að nægar ástæður eru til þess að lýsa á henni fullu vantrausti. Því að þótt hún hafi reynt að hafast sem minst að upp á síðkastið til þess að losna við ábyrgð gerða sinna, hafa þó afskifti hennar af mörgum málum orðið til þess að koma upp um hana. Jeg skal þá fyrst snúa mjer að hæstv.forsrh. (JÞ). Hann er skipaður formaður bankaráðs Íslandsbanka. Það segir sig sjálft, að hann muni ekki eiga að sitja þar aðeins til þess að prýða stjórn bankans og hirða laun sín. Hann á að sjálfsögðu að hafa eftirlit með starfsemi bankans og beita áhrifum sínum þar til almenningsheilla. En það er nú kunnugt, að bankinn hefir tapað miklu fje á útlánum, af því að þeim hefir verið hagað þannig, að tiltölulega fáum mönnum hefir tekist að gleypa margar miljónir, sem svo hafa að miklu leyti tapast. Það er líkt og þegar bankinn tapaði mestu á fiskhringnum um árið. Það reyndist bæði þá og nú óheppilegt fyrir þjóðina, að bankinn legði margar miljónir af veltufje sínu í hendur fárra manna. Það er ekki vitanlegt, að hæstv.forsrh. hafi gert neitt til þess að afstýra þessari hættulegu stefnu bankans, enda eru nú afleiðingarnar orðnar stórkostlegar, þar sem er hið mikla hrun á Vestfjörðum. Þar tóku báðir bankamir af skuldheimtumönnunum mótorbáta, sem þeir höfðu haft að veði, og þar sem um var að ræða fjölda báta, sem mikill hluti Ísfirðinga lifði á, var sjálfsagt, að bankarnir gerðu ráðstafanir til þess, að veiði gæti haldið áfram. En þótt Landsbankinn kæmi brátt bátum þeim, sem á vegum hans voru, á veiðar, ljet Íslandsbanki sína báta sitja kyrra. Af þessu hefir skapast hið mesta atvinnuleysi, sem ósjeð er fyrir endann á, þar sem fjöldi fólks á þessum slóðum hefir eingöngu lifað á vinnu við veiðar og fiskverkun. Og þetta er alt á ábyrgð hæstv.forsrh. (JÞ), því að honum mun vera fullkunnugt, ekki síður en bankastjórum Íslandsbanka, hverju fram fór, en beitti þó ekki áhrifum sínum til þess að koma bátunum á flot. En hæstv. ráðh. hefði ekki aðeins getað beitt áhrifum sínum sem bankaráðsmaður Íslandsbanka, heldur hafði hann svipuna í hendi sjer, þar sem bankinn lifir mestmegnis á opinberu fje. Hversvegna voru ísfirsku bátarnir stöðvaðir? Útibússtjórinn hefir lýst því yfir, að ekki væri hægt að reka útgerð frá Ísafirði, af því að jafnaðarmenn rjeðu þar í bæjarstjórn. Því væri best að sýna þeim í tvo heimana með því að taka bátana af þeim. Þetta var bankastjórum Íslandsbanka hjer og ríkisstjórninni fullkunnugt um. Þeim var líka kunnugt, að útibússtjórinn gerði sitt til að selja bátana burtu frá Ísafirði. En með því var verið að eyðileggja atvinnulífið í þessum stóra kaupstað. Í Landsbankafrv. stjórnarinnar, sem nú liggur fyrir þinginu, eru ákvæði um. að stjórnskipaðir bankastjórar megi ekki vera þingmenn og gildi þetta um bankastjóra Íslandsbanka, meðan sá banki fái lán úr Landsbankanum. En hvers virði eru slík ákvæði, þegar útibússtjórnum líðst að neyta bolmagns við pólitíska andstæðinga, eins og hjer hefir átt sjer stað, með vitund og samþykki fjármálaráðherrans? Þessi sami maður hefir líka gengið svo langt að leggja til í blaði fyrir vestan, að fjárráðin verði tekin af bænum, og þetta gerir hann um sama leyti og bærinn er að kaupa Neðstakaupstaðareignina. Slíkt framferði gegn einstökum manni hefði áreiðanlega verið kallað atvinnurógur. En það verður ekki sjeð, að bankastjórar Íslandsbanka nje stjórnin hafi haft neitt við þetta að athuga. Jeg veit ekki hvernig á að bera traust til þess ráðherra, sem lætur sig engu skifta, þótt aðalatvinnuvegur heils kaupstaðar sje lagður í rústir til þess að reyna að ná sjer niðri á pólitískum andstæðingum. Það er auðsjeð, að hæstv. ráðh. lætur sjer ant um Íslandsbanka, því það er viðurkent, að lánið mikla, sem hjer hefir verið mikið um rætt, sje aðallega tekið hans vegna. En ekki verður annað sjeð en að hæstv. ráðh. ætli að halda áfram sömu braut og hingað til hafa Íslandsbanka fyrir höfuðvígi íhaldsins í landinu og nota það til útrása á andstæðingana. Af atferli hæstv. ráðh. í þessu lántökumáli má líka sjá, hvaða meðferð hann vill hafa á opinberum málum hvað hann vill láta þjóðina fá að vita um, hvað gerist í hinum stærri málum. Hann lagði mikla áherslu á, að enginn fengi að vita um upphæð lántökunnar, vaxtakjörin, eða til hvers ætti að nota lánið. Með töngum var hægt að toga sumt af þessu út úr honum, en sumt ekki. „Vjer einir vitum“ virðist kjörorð hans. Um öll stærstu málin má almenningur ekki vita neitt. Þetta er líka í fullu samræmi við einræðisstefnu íhaldsins. Þá má minnast á eftirlit stjórnarinnar með embættismönnum og starfsmönnum landsins, ekki síst tollgæslu- og tollheimtumönnum. Það er vitanlegt, að á síðustu árum hafa verið selda vörur úr skipum, sem enginn tollur hefir verið greiddur af. Það virðist yfirleitt lítið eftirlit með slíku annarsstaðar en hjer í Reykjavík. Hjer er það í góðu lagi. En heyrst hefir, að þessi síðasta sendiför tollmanna austur, sem mönnum er kunnugt um, hafi leitt það í ljós, að á þessum slóðum væri ekkert tolleftirlit. Þegar samþ. var að hækka tóbakstollinn 1925, var ákveðið, að merkja skyldi allar tóbaksvörur með merkinu: Tollur greiddur. Þetta hefir nú verið framkvæmt svo, að 10–20 manns hafa ekki haft annað starf með höndum en að klína þessum merkjum á umbúðirnar. Við þá verslun, sem jeg veiti forstöðu, hafa stundum að þessu unnið jafnmargir menn og starfsmenn verslunarinnar eru. Merking þessi mun kosta ríkið 40–50 þús. krónur. Þetta virðist þó framkvæmt með öðrum hætti úti um land. Það munu vera dæmi til þess, að kaupmönnum sjálfum hafi verið afhentir tollmiðarnir, og má geta nærri, hve mikil trygging er í því fólgin. Þessum peningum er því algerlega kastað í sjóinn. - Við tollinnheimtuna hjer er miðað við meðalþyngd, en úti um land er farið eftir því, sem gefið er upp á reikningum, eða eftir því, sem kaupmenn gefa upp, og munar sumstaðar um 1/3, hvað minna er greitt en hjer. - Hjer í Reykjavík er tollur greiddur út í hönd, en úti um land er algengt, að gefinn sje langur gjaldfrestur, og stundum mun tollurinn þá alls ekki hafa fengist greiddur. Í þessu öllu kemur fram ósamræmi, eftirlitsleysi og stjórnleysi. Þá hefir ekki heldur enn verið svo um búið, að vextir af fje, sem lögreglustjórar hafa undir höndum, renni til ríkissjóðs, nje að þeir hafi ekki slíkt fje á reikningum undir eigin nafni. Nema þessir vextir miklu fje, sem ríkissjóður að rjettu á, en nú rennur til lögreglustjóranna, án þess að hæstv.forsrh. geri neitt til að varna því. Sú venja, sem mun tíðkast víða um land, að sýslumenn hafi aðalverslun á staðnum sem umboðsmenn, er ranglæti gagnvart öðrum verslunum. Ríkissjóður mun einnig hafa brent sig á þessu fyr og síðar. Nýlega hafa t. d. tapast 16 þús. kr. á einum stað fyrir vestan, og veit jeg þó ekki, hvort öll kurl eru komin þar til grafar, svo sem um póstfje. Þá má nefna drátt á ýmsum málum hjá embættismönnum, sem oft er óforsvaranlegur, og má þar minna á skifti búa og drengsmálið í Skagafirði, sem tók 1½ ár í hjeraði, ekki margbrotnara en það er. Allir sjá, hve miklu skiftir, að málin gangi greiðlega, bæði í undirrjetti og hæstarjetti. Það getur engu síður verið óþægilegt fyrir menn, sem eiga kröfur í búum, að þurfa að bíða oft árum saman eftir því, að skifti fari fram. En stjórnin virðist ekki gera sjer neitt far um að hafa eftirlit með embættismönnunum í þessum efnum, heldur eru þeir látnir haga sjer eins og þá lystir. Þá eru tvö eða þrjú mál, sem jeg vildi sjerstaklega beina til hæstv. atvrh. (MG). Fyrst er það útvarpsmálið. Í lögunum um útvarpið frá 1925 er krafist 100 þús. króna stofnfjár og að stöðin skuli vera alt að 1½ kw., „enda draga um land alt“. Það hefir heyrst, að fjelagið hafi ekki haft nema 58 þús. kr., þegar leyfið var veitt, og það er vitanlegt, að stöðin er miklu minni en lögin ætlast til og dregur ekki svipað því um land alt. Menn þurfa að hafa dýr móttökutæki hjer í nágrenninu til þess að sæmilega heyrist það, sem útvarpað er. Í sumum landshlutum heyrist alls ekki neitt til stöðvarinnar, hvaða móttökutæki sem höfð eru. Fjelagið fullnægir því engan veginn þeim skilyrðum, sem því voru sett með lögum. Hæstv. atvrh. (MG) hefir því farið algerlega í bága við lögin sjálf með því að veita þessu fjelag sjerleyfi. Í sömu lögum frá 1925 er heimild til, að ákveða megi með reglugerð stofngjöld og árgjöld fyrir þá, sem móttökutæki hafa. En í reglugerð frá 23. mars 1926 eru sett ýms sjerstök skilyrði. Það er bannað að flytja inn, selja og kaupa tæki og hluta af þeim nema með sjerstöku leyfi landssímastjóra og lagðar sektir við. Sjerstakt gjald til útvarpsstöðvarinnar er lagt á varahluta. Útvarpsstöðinni er heimilað nákvæmt eftirlit með verslunum þeim, sem tækin selja, og þeim gert að skyldu að gera nákvæmar skilagreinir til stöðvarinnar. Atvrh. á að úrskurða ágreining um þetta, og má ekki skjóta slíkum málum til dómstólanna. Allar þessar hömlur á verslun með þessi tæki, gjaldið á varahlutunum, sektirnar og ákvæðin um úrskurð, eru með öllu án heimildar í lögunum sjálfum. Þar er einungis ætlast til, að greitt verði árgjald og stofngjald af uppsettum stöðvum, en viðskiftin sjeu frjáls, enda var einkasala fjelaginu til handa feld á þingi. En auk þess er það svo, að þegar ákveðið var, að stofngjald skyldi sett, var ekki ætlunin að setja það svo hátt, að ókleift væri fyrir alla aðra að versla með vöruna. í reglugerðinni er það svo ákveðið 85 krónur, sem útvarpsstöðin sjálf þarf ekki að borga, svo að illgerlegt er fyrir aðra að keppa, og þannig breytt á móti anda laganna. Þá má minnast dálítið á starfsemi útvarpsstöðvarinnar. Það er viðurkent, að hún getur haft mikið menningarlegt gildi, ekki síst í strjálbýlinu hjá okkur, en þá verður að gæta þess, að það, sem stöðin varpar út, sje einhvers virði. Fyrir utan hljóðfæraslátt er svo að segja eingöngu varpað út ræðuhöldum úr kirkjunum.  (Atvrh. MG: Er það ekki gott?)  . Fyrirlestrar eru af skornum skamti. Þó má geta eins kafla, sem reglulega er varpað út, en það er dagbók „Morgunblaðsins“. Þó að ekki væri ætlast til, að þetta fyrirtæki væri pólitískt, hefir samt verið varpað út pólitískum dylgjum úr dagbók „Morgunblaðsins“, og eina ræðan, sem flutt hefir verið af stjórnmálamanni í útvarpið, var fjárhagsræða hæstv. fjrh. (JÞ). Öðrum hefir ekki verið hleypt að. Það segir sig sjálft, að ekki er hægt að fylgja því lengi, að útvarpsstöðin starfi svona. Flestir sjá, að heppilegast er, að ríkið taki hana að sjer. En alt þetta sýnir, að hæstv. atvrh. (MG) hefir farið á snið við lögin með reglugerðinni og brotið þau með því að veita fjelaginu leyfi til að starfrækja stöð, sem ekki dregur um alt land. Yfirleitt virðist annað hafa vakað fyrir hæstv. atvrh. Í þessu máli heldur en að fara að vilja þingins og eftir lögunum, eða hugsa um hagsmuni almennings gagnvart fjelaginu. Þá ætla jeg að benda á framferði hæstv. atvrh. Í öðru máli, atvinnu við siglingar. Með lögum 1922 var afnumin undanþága, sem hægt var að veita, í lögum frá 1915, um að menn gætu tekið að sjer skipstjórn og stýrimensku án fullra þekkingarskilyrða og siglingatíma. Með lögunum 1922 voru ákveðnar skýlausar og skilyrðislausar kröfur um þessi þekkingarskilyrði og sjóferðatíma. Hjer liggur fyrir þinginu stjfrv., sem fer fram á, að ekki aðeins verði undanþágan frá 1915 sett í lög aftur, heldur miklu víðtækari undanþága frá öllum ákvæðum gildandi siglingalaga og flestar þeirra jafnvel án þess að meðmæli stýrimannaskólans komi til. Það segir sig sjálft, að það er mjög varhugavert að veita slíkar undanþágur, þegar nóg er til af mönnum, sem fullnægja þeim skilyrðum, sem sett eru, eins og nú, þegar á fimta hundrað manna hafa fullan rjett til skipstjórnar og stýrimensku á fiskiskipum og í utanlandssiglingum, og helmingur þeirra siglir sem hásetar. En forsaga málsins sýnir það, að þetta stjfrv. á eftir á að rjettlæta lögleysur, sem hæstv. atvrh. hefir framið nýlega. Á síðastliðnu sumri veitti hann sem sje þremur mönnum að vestan slíkar undanþágur, tveimur til skipstjórnar og einum til stýrimensku, fyrir milligöngu stuðnings manna Íhaldsstjórnarinnar. Fleiri áttu að fá sömu undanþágur frá þekkingarskilyrðum og sjóferðatíma þeim, sem lögin heimta, en þá kom skipstjórafjelagin „Aldan“ til skjalanna og gerði nefnd á fund stjórnarinnar til þess að mótmæla þessu, og hæstv. atvrh. (MG) lofaði, að slíkt skyldi ekki koma fyrir aftur. Þó hefur núna eftir nýárið verið veitt að minsta kosti ein undanþága. En það merkilega er, að þessi undanþáguleyfi hæstv. atvrh. (MG) eru hvergi í lögum. Hann hefir ekki haft meiri rjett til þess að veita þau heldur en jeg eða hver annar, og þessir undanþágumenn hafa því engan rjett til að fara með stjórn á skipum þeim, sem þeir eru nú á. Hæstv. ráðh. (MG) verður að lifa eftir lögunum, jafnvel þó að hann sje dómsmálaráðherra. Undanþágur frá lögunum má aðeins veita eftir 25. gr. stjórnarskrárinnar, en hún gildir einungis um lög, sem voru í gildi fyrir 1874. Til að veita undanþágur frá síðari lögum þarf lagaheimild, svo að þarna er um skýlaust lagabrot að ræða hjá hæstv. ráðh. (MG). Nú stóð svo á, að fjöldi manna hafði nóg til brunns að bera til þess að taka að sjer skipstjórn og stýrimensku á þessum skipum. Jeg hefi hjer nöfn á 36 mönnum, sem hafa próf og nægan siglingatíma að baki sjer og hafa lengi verið á línuveiðurum og jafnvel sumir verið óbreyttir hásetar á skipunum, sem þessir undanþágumenn fengu til stjórnar, svo að ekkert er til, sem getur mildað þetta lagabrot hæstv. atvrh. Jeg vil benda á, að í lögum um ábyrgð ráðherra Íslands frá 1904 stendur í 3. gr.: „Og enn varðar það ráðherrann ábyrgð eftir lögum þessum, ef hann veldur því, að brotið sje gegn öðrum lögum landsins en stjórnarlögum þess“. b-liður: „Með því að framkvæma eða valda því, að framkvæmt sje nokkuð það, sem fer í bága við lögin . . .“ Nú er alveg greinilegt, að hæstv. atvrh. hefir stórlega og af ásettu ráði brotið á móti lögunum, og á hann því að sæta ábyrgð eftir lögunum um ábyrgð ráðherra, þó að hann líklega, eins og þing er skipað, verði látinn sleppa. En jeg sje ekki, hvernig hægt er að bera traust til slíkrar stjórnar, sem virðir að engu lög landsins. Jeg hefi þá hjer dregið fram nokkur þau atriði, er sýna, hvernig núverandi hæstv. landsstjórn er, ónýt þegar vanda ber að höndum, og lætur að minsta kosti viðgangast pólitískar ofsóknir á heil bæjarfjelög, jafnvel þó að af leiði atvinnuhrun, eftirlitslaus með embættismönnum landsins og ljeleg í allri framkvæmdastjórn, en þó kastar tólfunum, er hún þverbrýtur landsins lög. Mörg fleiri dæmi mætti tilfæra úr ferli stjórnarinnar, þó að þessi eigi að nægja til að rökstyðja fult vantraust og óskirnar um stjórnarskifti.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Hv. 4. þm. Reykv. (HjV) byrjaði tölu sína með hugleiðingum um skipun stjórnarinnar, og þá einkum forsætisráðherra. Út af því vil jeg taka það fram, að samkvæmt því, sem gert var ráð fyrir í tilkynningu, sem lesin var upp hjer snemma þingsins, hefir farið fram skipun forsætisráðherra. Jeg þarf ekki að fara út í hugleiðingar hv.þm. (HjV) um mismun bráðabirgðastjórnar og reglulegrar stjórnar, eins og t. d. það, að bráðabirgðastjórn þurfi ekki að hafa þingmeirihluta á bak við sig, en regluleg stjórn þurfi þess. Það liggur ekki hjer fyrir. En jeg þykist þó mega ráða af ummælum hans, að honum sje ljóst, að ef stjórnarskifti verða, og hann fær að taka við, eins og skylda hans er, þá verður hann að sýna til þess þingmeirihluta. Hv. þm. (HjV) sagði, að engin stjórn gæti setið við minni hluta í Nd. Það er nú svo. Eftir allri skipun Alþingis getur engin stjórn látið sjer nægja það út af fyrir sig að hafa meiri hluta í Nd. Okkar skipun er ekki þannig háttað, að forsvaranlegt sje að framkvæma Nd.-þingræði eingöngu. Hjer verður að framkvæma fullkomið þingræði. Væntanleg stjórn verður að sýna meiri hluta alls þingsins. Hv. þm. (HjV) lýsti því rjettilega, að alþýðuflokkurinn er aðalflokkur stjórnarandstæðinga. Sú eðlilega flokkaskifting er á milli sócialista og íhaldsmanna. Þessi skilningur hv.þm. kemur líka rjettilega fram, þegar hann gengur fram fyrir skjöldu stjórnarandstæðinganna, ber merki þeirra og segir: „Fylgið hinum rjetta foringja“. Meðan hv.þm. er eini fulltrúi síns flokks hjer, getur ekki komið til álita um val á forustumanni samkvæmt persónulegum hæfileikum. Meðan hann er hjer einn, skilur hann hlutverk sitt rjett, það, að hann er líka foringi síns flokks. Mjer er mjög kært að fá þannig sem skýrastar línur milli tveggja andstæðra stefna. En þegar svo hv.þm. (HjV) fer að lýsa því, hvernig núverandi stjórnarflokkur sje skipaður. Þá er hann kominn út fyrir sínar herbúðir og inn á þær eyðimerkur, þar sem honum vill verða villugjarnt. Hann sagði, að hann væri skipaður stóratvinnurekendum við sjóinn, og væri stjórnin framkvæmdarstjórn þeirra. Þetta er vanþekking, sem hv.þm. (HjV) var alveg vorkunnarlaust að leiðrjetta. Hann þarf ekki annað en að litast um hjer í hv. deild, meðal fylgismanna stjórnarinnar hjer, svo að jeg ekki vísi honum í aðra eins fjarlægð og þá að gera sjer grein fyrir, hvernig atkvæði kjósenda skiftast á milli flokkanna. Það hefir verið margtekið fram, að Íhaldsflokkurinn er ekki stjettarflokkur og vill ekki vera það. Hann vill bera fyrir brjósti hagsmuni allra stjetta og allra heiðarlegra atvinnuvega jöfnum höndum, og hann álítur hverri einstakri stjett best borgið, ef allar hinar geta staðið í sæmilegum blóma. Þá hefir stjórnin fullkominn skilning á því, að stór og smá útgerð þarf að geta staðið í blóma. Og jeg vil segja, að Íhaldsflokkurinn hafi betri skilning á þörf verkalýðsins en hv. 4. þm. Reykv. (HjV) og þeir, sem tala í sömu tóntegund og hann. Jeg verð að halda, að þeir álíti það bestu gegna fyrir verkalýðinn, að sem flest atvinnufyrirtæki komist á knje, eða jafnvel alveg í þrot. Af því að Íhaldsflokkurinn hefir rjettari skilning á þessu, er það svo, að honum fylgir yfirleitt mikill hluti sjómanna og verkamanna. Hv. þm. fann stjórninni það til foráttu, að hún reyndi að aðhafast sem minst, en hann færði engin rök að þessari staðhæfingu og benti ekki á neitt, sem stjórnin ætti að aðhafast, en hefði ógert látið, nema ef vera skyldi missögn út af ástandinu á Ísafirði, sem jeg síðar skal koma að. Hv. þm. sneri sjer að mjer sjerstaklega og byrjaði á því að minnast formensku minnar í bankaráði Íslandsbanka. Hann lýsti því átakanlega, að bankinn hefði tapað stórfje, að Vestfirðir hefðu gleypt miljónir af fje bankans og að hann hefði lánað alt of stórar upphæðir til alt of fárra manna, en öllu þessu hefði jeg ekki afstýrt. Jeg vil þá fyrst minna hv.þm. á, að það er ekki nema síðan í júlíbyrjun síðastliðið ár, sem jeg hefi átt sæti í bankaráði Íslandsbanka, svo að þau ummæli, að jeg hafi ekki afstýrt töpunum, eru gott dæmi þess, að hv.þm. (HjV) hefir ekki af miklu að taka. Allir vita, að þessi töp stafa ekki frá tímabilinu, síðan jeg tók sæti í bankaráðinu, heldur eru þau afleiðingar af eldri ráðstöfunum. En samkvæmt lögum Íslandsbanka er bankaráðinu eigi ætluð sú aðstaða gagnvart stjórn bankans, að bankaráðið geti borið ábyrgð á töpunum. Jeg er ekki að segja, að það ætti að vera svona. En svona er það. Mjer verður ekki legið á hálsi, þótt jeg hafi ekki gert breytingar á lögum Íslandsbanka, því að það er löng og ströng leið, þar sem til breytinga þarf bæði samþykki hlutafjelagsins og löggjafarvaldsins. Hv. þm. (HjV) sagði hrunið á Vestfjörðum stafa af því, að lánaðar hefðu verið of stórar upphæðir á of fáar hendur. Það má vel vera, að Íslandsbanki hafi liðið nokkur töp, sem meðfram stafa af þessu, en aðalástæðan var auðvitað önnur, og það veit hv.þm. (HjV), þó að honum henti ekki að kannast við það núna. Aðalástæðan er sú, að sú atvinna, sem rekin var fyrir lánsfje bankans, hefir ekki borið sig. Tilkostnaðurinn varð of mikill, meðal annars af því, að gerðar voru meiri kröfur til fyrirtækjanna, bæði að ofan og neðan, en forsvaranlegt var. Kaupgjaldskröfur voru meiri en þau gátu staðið sig við að uppfylla. Einnig voru gerðar of miklar kröfur af hálfu ríkisins, en þó einkum sveitarfjelagsins, til þess að fyrirtækin gætu risið undir þessu. Í þessum bágindum eiga að minsta kosti forsprakkarnir í flokki hv.þm. (HjV) langmestan þátt, því miður. Það væri því sönnu nær af honum að snúa sjer til sinna eigin samverkamanna og flokksbræðra en að gera þetta að aðfinsluefni við stjórnina. Hv. þm. mintist því næst á stöðvun útvegsins á Ísafirði og sagði, að Íslandsbanki hefði látið bátana liggja ónotaða, sem hann tók upp í skuld, en bátar Landsbankans hefðu verið gerðir út. Þeir voru miklu færri, en hv.þm. bætti við, að þetta væri á ábyrgð stjórnarinnar, því að hún hefði getað beitt áhrifum sínum til þess að koma bátunum út. Þegar svona vandamál kemur fyrir, er fyrst á það að líta, að stöðvunin var óhjákvæmileg. Það er eitt af því, sem menn eru mest sammála um hjer, að það má ekki halda áfram, að bankarnir haldi uppi fyrirtækjum, sem altaf eru að tapa. Fje bankanna er lánsfje, sem þeim er trúað fyrir af landsmönnum til geymslu, og bankarnir mega ekki láta það tapast. Þessi ráðstöfun var því alveg rjettmæt. En svo lá fyrir að finna úrræði til þess að útvegurinn gæti haldið áfram, og er handhægt fyrir hv.þm. að koma nú og segja, að það sje á ábyrgð landsstjórnarinnar, að sumum bátunum var ekki haldið út. Jeg verð að segja, að þegar svona vandi kemur fyrir, verður fyrst að heimta af þeim mönnum, sem mest eiga í húfi og næstir standa fyrirtækjunum, að koma með tillögur til umbóta. Nú hafa talað við mig tvisvar menn af Ísafirði. Jeg hefi sagt þeim, að ef þeir kæmu með tillögur í þá átt að koma útgerðinni af stað aftur, skyldi jeg taka þær til velviljaðrar íhugunar og gera það, sem jeg gæti, til þess að styðja þær, ef mjer sýndust þær skynsamlegar. En engar slíkar tillögur hafa komið fram. Jeg skal gjarnan geta þess hjer, að einn mikilsmetinn flokksbróðir hv. 4. þm. Reykv. (HjV), frá Ísafirði, sem tvisvar sinnum átti tal við mig um þetta mál, leit svo á í fyrra skiftið, sem hann talaði við mig, að þessir bátar væru svo ljelegur farkostur, að ekki myndi hægt að gera þá út. En í síðara skiftið hafði hann skift um skoðun og taldi þá kleift að gera bátana út, en gat þó ekki komið með neina tillögu um skynsamlega lausn á málinu. Jeg verð því að segja, að úr því að þeir, sem kunnugastir eru, geta ekki upphugsað neina slíka tillögu, þá sje ekki von, að stjórnin geri það. Þá var hv.þm. að ausa sjer út yfir Íslandsbankaútibússtjórann á Ísafirði og kvarta undan grein, sem hann hefði skrifað í blað á Ísafirði. Jeg sje satt að segja ekki, hvað þetta kemur þessu máli við. Læt jeg þá því eiga þetta sín á milli. Hann sagði ennfremur, að jeg ljeti mig þetta engu skifta. Það er satt. Jeg læt mig það engu skifta, hvað útibússtjórar á Ísafirði skrifa í blöð, alveg eins og jeg læt mjer það á sama standa, hvað háttv. 4. þm. Reykv. skrifar í blöð. Þá bar hann það fram sem ásökunarefni, að jeg ljeti mjer ant um Íslandsbanka. Jeg veit ekki, hvers vegna það er fyrirskipað í lögum, að forsrh. skuli vera formaður bankaráðs Íslands banka, ef ekki er sú meiningin, að skylda forsrh. til að láta sjer ant um bankann, enda er mjer það. Jeg læt mjer ant um, að hann geti int af hendi nauðsynlegan stuðning atvinnuvegunum, og mjer þykir leitt, að þessi banki hefir ekki nú um skeið getað veitt þeim sama stuðning og áður. Jeg vildi því óska, að þetta krepputímabil yrði sem styst, og jeg mun láta mjer ant um, að hann geti fengið aftur sem fyrst kraft til að inna af hendi þessa skyldu fyrir þjóðfjelagið. Þá var hann að tala um, að Íslandsbanki yrði nokkurskonar íhaldshreiður, ef að honum væri hlynt. Þetta skil jeg ofurvel hjá þessum hv.þm., því að ekki er verra til fyrir hans flokk og hans stefnu en að atvinnuvegirnir gangi vel og vel sjálfstæðum einstaklingum fjölgi í landinu. Það er því von, að velgengni bankans sje þyrnir í augum hans. Næst fann hv.þm. að því, að ekki hefði verið látið uppi opinberlega lánskjör o. fl., snertandi lán það, er Landsbankinn hefir tekið hjá National City Bank of New York. Þessu er því að svara, að það hefir alt verið látið uppi um lán þetta, sem Landsbankastjórnin hefir óskað að láta uppi, en ekki meira. Þá talaði hann um, hve vont væri eftirlitið með tollgæslunni úti um land. Út af þessum ummælum vil jeg segja hv. 4. þm. Reykv. (HjV) það, að honum getur tæplega verið annara um, að tollgæslan sje í lagi, en mjer, því fátt er mjer meira móti skapi en að fluttar sjeu inn vörur bak við tollinn. Og þess má geta, að í minni tíð hafa komið fyrir tvö tilfelli, þar sem reynt hefir verið að komast undan að greiða lögmælta tolla, og í báðum tilfellum voru hlutaðeigendur látnir sæta fullri ábyrgð fyrir gerðir sínar. Jeg ætla alls ekki að fara að krefja hv.þm. sagna hjer um átyllur þær, sem hann hefir fyrir ummælum sínum, en hann mun eiga von utanþings vinsamlegra tilmæla frá fjármálaráðuneytinu að láta þetta uppi, til þess að hlutaðeigendur geti fengið sín makleg málagjöld. Annars held jeg, að rjettara hefði verið fyrir þennan hv.þm. að koma strax með þetta beint til ráðuneytisins heldur en að vera að leyna því þar til nú og verða á þann hátt meðsekur þeim, sem sökina hefir drýgt, en það verður hver sem þegir yfir lögbroti, sem hann veit um, og hjelt jeg, að hv.þm. vildi vita sig hreinan af slíku. Hann taldi tolleftirlitið hjer í Reykjavík gott, betra en úti á landi. Þetta er rjett, og liggur munurinn í því, að ekki er hægt að koma við eins góðri tollgæslu úti á landi eins og hjer, nema með mjög miklum tilkostnaði, en því fje, sem til þess þyrfti, hefir stjórnin ekki yfir að ráða. Þá fanst mjer ekki anda hlýtt hjá honum, þegar hann fór að tala um tollmerkinguna á tóbakinu. Sjerstaklega fanst honum eftirlitið með þessu vont úti um land. Þetta má vel vera rjett að einhverju leyti, en það stafar þá af þeirri ástæðu, sem jeg var að geta um, að ekki er hægt að koma við strangri tollgæslu með allri strandlengjunni, nema þá með miklu fje. En hjer í Rvík er reynt að hafa eftirlitið eins gott og hægt er, því að hingað flyst mest af þessum vörum, og væri því stórkostlegast, ef um tollsvik væri að ræða. Þá talaði háttv. 4. þm. Reykv. um ósamræmi í framkvæmd tollunar að því er vindlinga snertir. Það kann að vera eitthvað til í þessu hjá háttv.þm., en jeg hefi ekki heyrt það fyr en nú nýlega. Ástæðurnar liggja sýnilega í þeirri grein tolllaganna, sem um þetta ræðir, og virðist full ástæða til að leiðrjetta hana að þessu leyti. Af flestum öðrum vörum er tollur greiddur eftir þyngd vörunnar að meðtöldum þeim umbúðum, sem hún flyst í til landsins, og þessa þyngd sýna skipsskjölin. En um tóbaksvindlinga er svo ákveðið, að þeir tollast aðeins í þeim umbúðum, sem þeir seljast í, og sú þyngd stendur venjulega ekki á neinum þeim skjölum, sem koma í hendur tollheimtumanna. Þetta mætti leiðrjetta með því að kveða svo á, að tollur skuli greiðast af þeim með þeim umbúðum, sem þeir eru sendir í til landsins. Að tollurinn sje greiddur út í hönd hjer, en gjaldfrestur oft gefinn úti á landi, veit jeg ekki um. En það er víst, að ákvæði þau, er þann gjaldfrest snerta, eru mjög ströng. Út af þessu gat hann um 16 þús. kr., sem tapast hefðu í tolli á Vestfjörðum. Það vill nú svo vel til, að jeg get glatt hv. deild með því, að nú þegar hafa verið greiddar inn í ríkissjóðinn 15 þús. af þessari upphæð, og fullar líkur eru fyrir, að þær 1000 kr., sem eftir standa, verði greiddar innan skamms. Jeg geri sem sagt ráð fyrir, að háttv.þm. hafi átt við eftirstöðvar þær úr Barðastrandarsýslu, sem síðasti landsreikningurinn sýndi. Meðal annars gat hv.þm. um umboðsmenn sýslumannanna. Það er svo um þessa menn, að í lögum eru engin ákvæði um laun handa þeim. En sýslumennirnir, sem flestir eru vinsælir menn, hafa getað fengið þá til þess að annast þessa tollgæslu í þeim kauptúnum, sem þeir eru ekki búsettir í. Annars vil jeg nota tækifærið til að geta þess, að löggjafarvaldið virðist ekki hafa gengið vel frá þessum málum. Næst talaði hv. 4. þm. Reykv. (HjV) um drátt á embættisfærslu embættismanna og nefndi því til sönnunar drengsmálið úr Skagafirði, sem jeg veit alls ekki, hvort rjettmætt var að nefna til sönnunar því. Hann sagði og, að stjórnin liti ekkert eftir, hvernig embættismenn ræktu embætti sín. En þetta verð jeg að telja ómaklega mælt um núverandi stjórn, því að hún hefir gert það betur en fyrv. stjórnir, enda þótt hún hafi ekkert verið að guma af því. Í reglugerð frá 1919 er svo kveðið á, að eftirlit skuli vera með embættisfærslu sýslumanna og bæjarfógeta, og skuli skoðun hjá embættismönnum þessum fram fara eigi sjaldnar en á þriggja ára fresti. Þessu var ekki framfylgt fyr en í tíð núverandi stjórnar, en nú er það gert á þann hátt, að menn úr stjórnarráðinu, sem fullkomlega eru því starfi vaxnir, eru látnir ferðast um og koma á skrifstofur sýslumannanna. Þeir hafa ekki aðeins athugað fjárreiður sýslumannanna, heldur hafa þeir líka farið gegnum dómabækur þeirra og aðrar embættisbækur, athugað skifti á búum og yfir höfuð framkvæmt fullkomna endurskoðun. Áður var þessu eftirliti svo fyrir komið, að landshöfðingi og síðan ráðherrar komu við hjá sýslumönnum svona einstöku sinnum og litu á bækur þeirra. Það verður því ekki annað sagt en hjer hafi orðið breyting til bóta á þessu sviði hin síðustu þrjú árin. Jeg get því ekki annað en verið hv. 4. þm. Reykv. (HjV) þakklátur fyrir það, að hann með hinum ósanngjörnu ummælum sínum hefir gefið mjer tilefni til að geta þessa hjer.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson*): Jeg ætla fyrst að segja nokkur orð út af innganginum að vantraustsræðu hv. 4. þm. Reykv. (HjV). Hann færði fram sem ástæðu fyrir till. sinni, að jeg hefði óskað þess hjer í deildinni, að hann kæmi fram með hana. Þetta er ekki rjett. Hv. þm. var einu sinni nokkru eftir þingbyrjun að minna mig á, að jeg hefði ekki traust þessarar hv. deildar. Benti jeg honum þá á, að eftir þingræðisreglum gæti hann gengið úr skugga um traust mitt með því að koma fram með vantraustsyfirlýsingu. Af þessu gladdist hann mjög, og eftir að hafa melt þetta með sjer í fullan mánuð kemur hann fram með till. þessa. Verður því ekki annað sagt en hann sje duglegur. Hv. þm. sagði, að aðalkjarni Íhaldsflokksins væru stórútgerðarmennirnir við sjávarsíðuna. Jeg býst nú við, að enda þótt þeir sjeu margir, þá hafi hann þó sjeð þá í stækkunargleri, og ekki aðeins 10-falda eða 100-falda, heldur þúsundfalda, því hann þarf ekki annað en kynna sjer kosningarnar síðastliðið sumar og haust, til þess að sjá, að Íhaldsflokkurinn hefir víðar fylgi en við sjávarsíðuna. Þá sagði hv.þm., að svo virtist sem stjórnin hugsaði um það eitt að aðhafast sem minst. Þetta verð jeg að segja að komi undarlega við, þegar það er alkunna, að aldrei síðan landið bygðist hefir verið unnið þvílíkt að verklegum framkvæmdum sem í tíð núverandi stjórnar, og nú er í uppsiglingu það stórkostlegasta mannvirki, sem enn þá hefir verið hugsað hjer á landi, og eigi að síður leyfir hv. 4. þm. Reykv. sjer að halda því fram, að stjórnin hafi ekkert gert. Það er svo sem ekki verið að líta á rökin. Hann mintist líka á embættisfærslu sýslumanna og gerði sjerstaklega að umtalsefni skifti á búum. Það er rjett, að oft getur dregist töluvert með skifti á þeim, en það stafar af því, að oft verður að sæta lagi með sölu á eignum, til þess að sæmil. verð fáist fyrir eignir búanna. Er þetta ekkert einsdæmi hjer, það er líka svo í öðrum löndum. Þá mintist hann á drengsmálið í Skagafirði og sagði, að það hefði dregist í 1½ ár. Þetta er rjett, það drógst þennan tíma, en það verður ekki kallað að hafa dregist lengi. Og er síst hægt að ásaka stjórnina fyrir meðferð þess, því að hún gerði það sem hægt var, þar sem hún ljet æðsta dómstól landsins prófa það. Aðallega voru það tvö atriði sem hv. 4. þm. Reykv. (HjV) gerði að umtalsefni. Hv. þm.(HjV)var reyndar að tala um, að það mætti til tína ýmislegt fleira, en jeg þekki svo snarpan stjórnarandstæðing, að jeg veit, að hann velur ekki það besta, hann velur æfinlega það, sem honum þykir verst, og þá gefur þar á að líta, hvað hv. 4. þm. Reykv. (HjV) álítur að jeg hafi gert verst á þessum árum í þeim málum, sem hann nefndi. Þessi tvö helstu atriði vora útvarpsmálið og lögin um atvinnu við siglingar. Um útvarpsmálið er það að segja, að fjelagið fekk ekki einkaleyfi fyr en trygt var, að það hafði það hlutafje, sem til er tekið í lögunum um útvarp, og þó svo væri, að sú stöð, sem notuð er, sje ekki 1½ kw. í loftnetið, þá er það svo, að í lögunum stendur, að stöðin eigi að vera alt að 1½ kw., en svo er bætt við, að hún eigi að ná um alt land, en þessi viðbót getur ekki staðist, samanborið við stærð stöðvarinnar, vegna þess að fyrst og fremst er það óvíst, að til sje sú verksmiðja, sem búið geti til þá stöð, sem nái um alt land; það er nefnilega svo, að í öllum löndum eru svonefndir dauðir punktar, sem ekkert heyrist á, og svo er nú hitt, sem mjer dettur ekki í hug að neita, að stöðin er of lítil. En það er fyrir efnaskort, að útvarpsfjelagið hefir ekki fengið sjer stærri stöð, og sömuleiðis að það hefir aðeins leigt þá stöð, sem hjer er. En það er svo um ýms mál, þótt góð mál og menningarmál sjeu, að ekki er hægt að fá menn til að leggja fram fje til þeirra, og það er ósköp hægt að ávíta fjelagið fyrir það, að það hafi ekki fengið nægilegt fje, en það er ekki sanngjarnt að heimta það, að fáeinir menn leggi til svo mikið fje úr eigin vasa, þegar svo er, að nær engir aðrir vildu leggja fje til fyrirtækisins. Því var einmitt spáð hjer, þegar útvarpsmálið var hjer til umræðu, að það mundi verða fjöldi manna, sem vildi leggja fje í þetta menningarfyrirtæki. En það hefir reynst á alt annan veg, og að stofngjaldið og árgjaldið var svo hátt eins og það varð, var einmitt af hræðslu við það, að fjelagið myndi ekki fá nægilegt fje til að starfa fyrir. Jeg gerði það, sem jeg gat, til þess að fá gjöldin lækkuð, en hluthafarnir svöruðu, að annaðhvort yrðu gjöldin að vera þetta eða þá að þeir hættu við alt saman, og þegar enginn annar hafði sótt um leyfið, var annaðhvort að láta málið stranda eða gefa þeim sjerleyfi, sem um það sóttu. Hv. flm. (HjV) áleit, að eftirlitið með innflutningi á tækjunum mundi vera ólöglegt, en jeg vil spyrja, hvernig á að hafa eftirlit með því, að þeir, sem setja upp móttökutæki og eiga að borga fyrir að hafa þau, geri það, ef ekkert eftirlit er með innflutningi á slíkum tækjum? Þá sagði hv.flm. (HjV), að óleyfilegt væri að leggja gjald á varahluta, en jeg hefi áður upplýst, að þetta er algerlega rangt. Það er einmitt lagður skattur á varahluta til þess að ljetta undir með þeim, sem fá sjer tækin í heild, því væri ekki neinn skattur á varahlutum, væri ekkert ljettara en að kaupa sjer eintóma varahluta og setja svo upp heil tæki úr þeim og komast þannig hjá öllu gjaldi. Þá kvartaði hv.flm. (HjV) yfir því, að útvarpið væri slæmt, og nefndi þar sjerstaklega til, að ræður prestanna í kirkjunni heyrðust illa. Það er nú alt annað mál heldur en ef hv.þm. (HjV) hefði ekki kvartað um nema það, að útvarpað hefði verið dagbók Morgunblaðsins. En jeg man nú samt eftir því, að hans góði flokksbróðir, Ólafur Friðriksson, hefir haldið fyrirlestur í útvarpið, og þó að jeg viti, að það muni vera heldur grunt á því góða á milli þeirra flokksbræðra, þá dettur mjer þó ekki í hug að halda, að hv.flm. (HjV) vilji væna flokksbróður sinn um það, að hann sje neinn þræll eða leiguþý hjá íhaldinu. En þetta kemur ekki heim við það, sem hv.þm. (HjV) sagði, að stjórnin ljeti ekki útvarpa öðru en því, sem henni kæmi best. Annars er það vitaskuld svo um það, sem útvarpað er, að stjórnin hefir ekki neina hönd í bagga með um val á því, og þykir heldur ekki ástæða til að gera það, vegna þess að hún telur, að þetta mál sje enn þá á tilraunastigi, og má jafnvel búast við, að þetta mál komi að meira eða minna leyti til umræðu hjer síðar á þinginu. Þá vil jeg nefna hitt málið, sem hv. 4. þm. Reykv. (HjV) mintist á, en það eru lögin um atvinnu við siglingar og það frv., sem stjórnin hefir borið fram um það mál hjer á þingi. Það er nú reyndar nokkuð snemt, finst mjer, að bera fram vantraustsyfirlýsingu á þeim grundvelli, þegar þess er gætt, að það frv. er enn þá til meðferðar í nefnd.  Þá sagði hv.flm. (HjV), að það væru nægilega margir menn til, sem tekið gætu að sjer slíkar skipstjórastöður, en hann verður að athuga það, að það er stundum ekki svo ljett að ná í þá menn. Þeir eru kannske komnir í atvinnu hingað og þangað, eða þeir eru einhversstaðar úti á sjó, og það kemur oft fyrir, þegar menn fatlast frá starfinu á einhvern hátt, að þá er ekki hægt að ná í þessa menn, en það verður að vera hægt. Hótun hv.þm. (HjV) um landsdóm tek jeg mjer ekki nærri. Hv. þm. (HjV) er svo gjarn á að fara í mál, að það er ekki undarlegt, þó að málaferli verði á milli hans og landsstjórnarinnar, þegar hv.þm. (HjV) liggur í málaferlum við sína eigin flokksbræður, og jeg get alls ekki búist við, að hv.þm. (HjV) vilji gera mjer hærra undir höfði en sínum bestu flokksbræðrum, því að jeg verð að skoða þetta svo sem hv.þm. (HjV) vilji sýna sanngirni. Hv. flm. (HjV) var eitthvað að minnast á það, að tollheimtan úti um land væri of slæleg, en jeg hefi það fyrir satt, að hv.þm. (HjV) hafi þó ávítað einn bæjarfógeta úti á landi fyrir það, að hann væri of harður í kröfum um toll frá þeirri heildverslun sem hv.þm. (HjV) er framkvæmdarstjóri fyrir. En þessar aðfinslur hv. 4. þm. Reykv. (HjV) eru svo magrar og veigalitlar og lítils virði, að það er ekki hægt að halda verulega svarræðu við þeim, og vil jeg því aðeins benda hv.þm. (HjV) á það, að hvað sem verður um þessa vantraustsyfirlýsingu, getur landsstjórnin og flokkur hennar verið ánægð með þá traustsyfirlýsingu, sem hún fekk við það landskjör, sem fram fór á síðastliðnu hausti, því að það er meira virði að fá traustsyfirlýsingu frá kjósendum landsins heldur en þótt hv.þm. (HjV) tali 1–2 tíma máttlaust í þessari hv. deild. *) Ræðuhandrit óyfirlesið

Flm. (Hjeðinn Valdimarsson) Þá fregn sagði hæstv. fjrh. (JÞ), að hann væri skipaður forsætisráðherra, og þykir mjer það mjög undarlegt, að svo sje, þegar hæstv. ráðh. (JÞ) hefir haldið því öllu leyndu fyrir þinginu. Vildi jeg þá beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ráðh. (JÞ), hvenær þetta hafi skeð, hvort hann hafi ef til vill fengið þá skipun nú í morgun. Annars er það mjög gleðilegt, að þingið fær að vita um það, þegar spurt er að því. En það kemur ekki í bág við hitt, sem jeg hefi sagt, að stjórnin eigi ekki að geta látið skipa sig af konungi án þess að hafa yfirlýstan þingvilja á bak við sig. Þessa trausts þingsins hefir stjórnin ekki leitað og heldur ekki fengið. Ef um þessa vantraustsyfirlýsingu mína fer svo, að hún verði feld, eða ef traustsyfirlýsing til stjórnarinnar verður samþykt, þá er öðru máli að gegna, en hjer leggur stjórnin út í það að láta skipa sig, þótt hún viti það, að hún hefir ekki fengið neina traustsyfirlýsingu eða yfirlýstan þingvilja til þess, og megi telja víst, að meiri hl. hv.Nd. sje á móti henni. Finst mjer hæstv. stjórn því hafa farið út á mjög hála braut, og að hæstv. ráðherrar leggi ofurkapp á að komast í þessi sæti, með því að láta konung skipa sig án þess að hann viti um afstöðu flokkanna á þinginu. Jeg vil nú ekki öfunda hæstv. stjórn, ef endalokin á máli þessu yrðu þau, að stjórnin yrði valdskert og yrði að starfa áfram sem bráðabirgðastjórn, þrátt fyrir hina leynilegu skipun. Jeg verð að taka því sem glensi, að jeg mundi þurfa að taka við störfum stjórnarforseta hjer, ef þessi vantraustsyfirlýsing verður samþykt, því að hæstv. ráðh. (JÞ) veit það, að á meðan hann og hans flokkur sjer um að halda við þeirri kjördæmaskipun hjer á landi, sem nú er, þá eru ekki líkindi til, að Alþýðuflokkurinn ráði stjórn landsins fyrst um sinn, hvað þá heldur jeg einn, enda þótt Alþýðuflokkurinn telji sjer skylt, þegar hæstv. stjórn ætlar að gera slíkar breytingar á ráðuneytinu, sem nú áttu fram að fara, að láta fram koma þingúrskurð um það. Jeg get ekki verið sammála hæstv.forsrh. (JÞ) um það, að nægilegt sje fyrir stjórnina að hafa meiri hl. þings að baki sjer, þótt hún sje í minni hl. í Nd. Finst mjer mjög óeðlilegt af hæstv. fjrh. (JÞ) að halda því fram, að hann geti setið í trássi við hv. deild, og þrátt fyrir það haft fjármálastjórnina á hendi með aðalfjárveitingavaldið á móti sjer. En hjer er nokkru öðru máli að gegna, því ef atkvæðagreiðslan fer hjer eins og við er búist, þá sannast það, að hæstv. stjórn hafi ekki einu sinni meiri hl. Sþ. og sje í minni hl. hjer í deildinni. Er það sannarlega ekki glæsileg aðstaða, og mundi engin stjórn í heimi geta eftir það talið sig þingræðisstjórn. Bæði hæstv.forsrh. (JÞ) og hæstv. atvrh. (MG) voru að fetta fingur út í það, sem jeg sagði, að mergur Íhaldsflokksins væri stóratvinnurekendumir. Mergur flokksins og tala kjósenda hans er sitt hvað, en þeim kjósendum, sem Íhaldsflokkurinn safnar að sjer, safnar hann fyrir atfylgi stóratvinnurekenda í landinu. Þeir leggja fram fje til blaða flokksins, kosta almennar kosningar og landskjör og annað þess háttar. Þeir, sem leggja til fjeð úr pyngju sinni, hljóta mestu að ráða um stefnu flokks þess, sem alt metur eftir peningum. Þetta sýnir best það, sem hæstv. ráðh. (JÞ) vildi ekki viðurkenna, að Íhaldsflokkurinn er í raun og veru stjettarflokkur, enda má þar benda á helstu áhugamál hans, svo sem ríkislögregluna, sem var ætluð til að halda niðri verkamönnum í kaupdeilum þeirra við atvinnurekendurna. Væru atvinnurekendur ekki öllu ráðandi um stefnu Íhaldsflokksins, mundi slíkt mál aldrei hafa getað orðið flokksmál hans. Hygg jeg, að hæstv. ráðh. (JÞ) geti ekki talið mörgum verkamönnum trú um það, að ríkislögreglan hafi verið ætluð til verndar þeim, enda hafa undirtektir verkalýðsins alstaðar á landinu um það mál verið nægilega ákveðnar. Þá hlýtur það að hafa verið glens, sem hæstv.forsrh. (JÞ) sagði, að Íhaldsflokkurinn hefði meira af sjómönnum og verkamönnum meðal sinna kjósenda heldur en Alþýðuflokkurinn. Bæjarstjórnarkosningamar víða úti um land hafa nú um síðustu áramót sýnt fylgisleysi Íhaldsflokksins í kaupstöðum landsins. Hæstv. forsrh. (JÞ) ætlaði svo að skjóta núverandi stjórn hjá þeirri ábyrgð, er leiðir af því, að forsætisráðherra er sjálfkjörinn formaður bankaráðs Íslandsbanka, og honum hefði því verið skylt að sjá um, að bankinn dreifði meira fjármagni sínu og áhættunni við útlánin heldur en gert hefir verið, eins og miljónatöp bankans á Vestfjörðum sýna. Jeg hygg samt, að fáir verði hrifnir af þeirri vörn hæstv.forsrh. (JÞ), því enda þótt hann hafi aðeins verið formaður bankaráðsins hálft ár, þá var á undan honum formaður bankaráðsins samherji hans og stjórnarbróðir, fyrv. forsætisráðherra. Öll stjórnin ber sameiginlega ábyrgð á svo greinilegu stefnumáli, hvernig bankinn, sem er undir eftirliti stjórnarinnar, dreifir fjármagni sínu meðal landsmanna. Hæstv. fjrh. (JÞ) vildi síðan kenna verkamönnum um það, að atvinnufyrirtækin á Vestfjörðum hefðu farið eins illa og raun er á orðin, með því að þeir hefðu gert of miklar kaupkröfur. Jeg veit ekki, hvernig verkalýðssamtök hafa felt fjelagið Andvara á Flateyri um koll, með þeirri miljón króna, sem þar fór í súginn. Þar á staðnum var ekkert verkamannafjelag. Sama er að segja um gjaldþrot verslananna á Bíldudal og Þingeyri, þar voru heldur engin verkalýðssamtök þá. Verkalýðsforkólfar voru heldur ekki þá á neinum þessara staða, því að hvernig geta verið verkalýðsforkólfar, þar sem engin verkalýðssamtök þekkjast og engir. verkalýðshreyfing er til. Það sýnir rökþrot hæstv. ráðh. (JÞ) að segja þetta. Á Ísafirði, þar sem verkalýðssamtök eru, er ekki hægt að segja, að tapið sje þeim að kenna, af þeirri ástæðu, að kaupgjald hefir ekki verið hærra þar en t. d. á Akureyri, þar sem ekkert slíkt hefir fyrir komið. Þá kom hæstv. ráðh. (JÞ) að stöðvun útgerðarinnar á Ísafirði. Það er rjett, að nauðsyn hafi borið til að stöðva útgerðina að því leyti, að bátarnir skiftu um eigendur. Hæstv. ráðh. (JÞ) kom hjer með greinilega vantraustsyfirlýsingu á þá menn, sem höfðu stýrt þeim fyrirtækjum áður og verið aðalstuðningsmenn hans þar, og skal jeg síst bera blak af þeim. En slík eigendaskifti eru alt annað en að láta bátana liggja gersamlega kyrra og alt fólkið atvinnulaust. Það þurfti ekki mikla heilbrigða skynsemi til að sjá, að það væri atvinnubót að láta bátana ganga í þá 3–4 mánuði, sem vertíðin stendur yfir hjer syðra, til bráðabirgða, en nota þann tíma til þess að koma útgerðinni á fastan fót aftur. Mjer er ekki kunnugt annað en að Landsbankinn hafi sjálfur látið gera bátana út, og það hefði Íslandsbanki líka getað, í stað þess að spilla algerlega atvinnu fjölda manns, með því að láta bátana liggja kyrra. Hygg jeg, að hæstv. ráðh. (JÞ) hefði ekki þurft að láta benda sjer á þetta atriði, því að hann mun hafa vitað, að bankinn gat gert bátana út sjálfur. En þar kemur það til, að bankastjórinn var látinn ráða, og hann vildi ekki láta Ísfirðinga hafa atvinnu á bátunum, nje heldur við þann fisk, sem bátarnir öfluðu, og ekkert af þessu reyndi hæstv. ráðh. (JÞ) að hindra, svo að það lítur helst út fyrir, að hann sje mjög ánægður með að láta Ísfirðinga kenna á því, hvernig það er að vera í andstöðu við ráðandi stjett í landinu. Þótt hæstv.forsrh. og fjrh. (JÞ) geti gert útibússtjórann á Ísafirði ómerkan orða sinna, þar sem eru umsagnir hans um fjárhag bæjarins, þá getur þó hæstv. ráðh. (JÞ) aldrei gert hann ómerkan gerða sinna, að láta bátana liggja kyrra yfir hábjargræðistímann. Þá finst mjer það mjög vesallegt hjá hæstv. ráðh. (JÞ), þegar hann er að kenna stjórn Landsbankans um alt pukrið við lántökuna, því að bankastjórnin mun ekki hafa tekið fram nema 1–2 atriði, sem hún óskaði að stæðu í lögunum, án þess að óska þess, að öðru væri leyndu haldið, enda hefði slík ósk ekki verið verjandi, þegar þjóðin átti að taka á sig ábyrgð vegna bankans. Þetta er sama aðferðin og miðlungi vandaðir menn nota stundum til þess að láta auðtrúa menn skrifa upp á óútfylta víxla fyrir sig. Þingið og þjóðin á að samþykja lánið, án þess að fá að vita nokkuð um kjörin fyrir því nje upphæðina. Það sje fjarri mjer að segja það, enda hefi jeg líka tekið það fram áður, að jeg sje á móti því, að Íslandsbanki fái aukið rekstrarfje, en jeg er á móti því að láta mikinn hluta af lánstrausti landsins ganga yfir til Íslandsbanka, án þess að landið fái frekari ráð yfir honum en verið hefir og rannsakaður sje hagur hans, og því síður ef stjórnin ætlar að nota bankann til þess að hefna sín á pólitískum andstæðingum sínum í sumum landshlutum. Það er með öllu rangt hjá hæstv. fjrh. (JÞ), að jeg hafi sagt, að mikið væri selt af ótolluðu tóbaki í Reykjavík. Mjer er ókunnugt um það og tel tollgæsluna hjer að ýmsu leyti góða. En jeg sagði, að það ætti sjer stað víða úti um land, enda hafa ferðamenn orðið þess varir. Jeg vænti þess að geta gefið honum nánari upplýsingar um þetta, en álít samt, að hann ætti frekar að snúa sjer til lögreglustjóranna heldur en til mín. Og jeg kalla það ekki að hylma yfir lögbrot að skýra frá þessu hjer á þingi. Hinu gat jeg ekki trúað, að hann vissi ekki um þetta, en það sýnir ekki annað en það, að hann fylgist ekkert með því, sem gerist í landinu, þó að það heyri undir verksvið hans. Þá gat hæstv. fjrh. (JÞ) þess, að jeg hefði vítt það eftirlit, sem væri falið í tollmerkingu tóbaksins. Jeg sagði, að jeg áliti betra að verja öllu þessu fje, sem jeg geng út frá, að sje milli 40 og 50 þús. kr., til þess að senda menn kringum landið til eftirlits, heldur en að láta menn og stúlkur sitja við að líma þessa miða á pakkana. Þar sem tollgæsla á að vera í skipunum hjer í Reykjavík, þá er þessum peningum fleygt í sjóinn. Hitt varð hæstv. fjrh. að viðurkenna, að þessari tollmerkingu væri ábótavant, og það sýnir, hve mikið „humbug“ hún er, þegar kaupmenn fá tollmerkinguna sjálfir í sínar hendur alveg eftirlitslaust. Þá var heldur barnaleg skýring hæstv. ráðh. á tollinum á vindlum og vindlingum. Vindlar eru tollaðir eftir nettóþunga þeirra, en vindlingar eftir þunga, að meðtöldum umbúðum þeim, sem þeir seljast í. Hann gat þess, að skýrslur vantaði erlendis frá um þungann. En það er ekkert auðveldara en að fá þær, og raunar eru engar skýrslur á reikningum verksmiðjanna til um tollþunga eins og hann er reiknaður hjer á vindlingum. Þótt slíkar skýrslur kæmu, væru þær varla öruggar, en einföld leið er þá að vega tóbakið, eins og gert er hjer í bæ, fá smámsaman reynslu og reikna svo sömu tegund eins alstaðar. En að fara að tolla það með vörutolli kæmi vitanlega ekki til mála. Hæstv. atvrh. (MG) gat þess, að jeg hefði lent í deilu við bæjarfógetann í Vestmannaeyjum út af tollmerkingunni. En sú deila sýnir, hve mikið handahóf er hjá umboðsmönnum stjórnarinnar og hjá henni sjálfri í þessum málum. Í Vestmannaeyjum hefir bæjarfógetinn tekið vigt af vindlingum eftir þyngd á innkaupsreikningunum, en á þeim er reiknuð nettóþyngd. Þannig mun hann ekki hafa innheimt nema 2/3 af því, sem honum bar að innheimta. Þetta munar mörgum þús. kr. þar á staðnum. Jeg hringdi bæjarfógetann upp, en hann gat engar upplýsingar gefið. Þá fór hann að athuga lögin og fór að vega tóbakið og tók þá meiri þyngd. En jeg lenti í deilu við hann út af því, að mjer þótti undarlegt, að það skyldi vera önnur þyngd en löng reynsla hefir sýnt hjer í Reykjavík. En þarna frelsaði jeg mikla peninga handa ríkissjóði. Í sambandi við þetta vil jeg svo geta þess, að bæjarfógeti hefir gefið 2–3 mánaða gjaldfrest á tolli, sem verslanir hafa átt að greiða í ríkissjóð. Og jeg held, að svo sje víðar. Þetta getur verið áhætta fyrir ríkissjóð og vaxtatap, auk þess misrjettis, sem verður á milli þeirra, sem flytja inn tollvörur úti um land, og þeirra, sem flytja inn hjer í Reykjavík. En ókunnugleiki hæstv. ráðh. á þessu máli öllu sýnir, hve lítið ant honum er um störf sín og hve lítið skynbragð hann ber á þessi tollmál. Það er gleðilegt að heyra, ef eftirstöðvarnar á Bíldudal koma inn. En eftir landsreikningi virðast þær hafa verið tapaðar. Annars hefir hæstv. ráðh. viðurkent, að þetta fyrirkomulag geti haft stórtap fyrir ríkissjóð í för með sjer, og mun áður hafa haft það. Það má þá benda á aths. endurskoðenda landsreikninganna viðvíkjandi eftirstöðvum af ógreiddum ríkissjóðstekjum í Gullbringu- og Kjósarsýslu, sem nema á annað hundrað þús. kr. Það virðist svo, sem að minsta kosti töluverður hluti þessara ógreiddu og ófáanlegu eftirstöðva stafi af slælegri innheimtu og eftirlitsleysi hæstv. stjórnar. Þá kom hæstv. ráðh. að því, að sýslumennirnir hafi skipað umboðsmenn stjórnarinnar á hinum ýmsu stöðum úti um land. Jeg fann ekki að því, að þess gæti ekki verið þörf, heldur að því, að skipaðir hafa verið umboðsmenn yfirleitt stærstu verslanirnar á stöðunum, en þær eru ekki vel til fallnir umboðsmenn, ekki síst þar, sem samkepni er milli þeirra og annara verslana. Jeg sje ekki, að stjórnin hafi ráðið nokkra bót á þessu máli, enda þótt oft hafi verið yfir því kvartað. Það er gleðilegt, ef stjórnin hefir gert sitt til þess að flýta málum meir en áður, með því að senda eftirlitsmenn út til sýslumannanna. En þeir, sem eiga kröfur í búum, verða lítið varir við það, enda liggja þær tugum saman, sumar margra ára gamlar. Og þar sem hæstv. ráðh. gat þess, að erfitt væri að koma búunum í verð, þá er það ekki þess vegna, að menn fá ekki kröfur sínar, því að meiri hluti þeirra innheimtist án dráttar, þar sem lítið er um fasteignir. Það er ekki nema ca. 10% af kröfunum, sem þarf að draga að greiða, til að koma eignunum í verð, og gætu skuldheimtumenn þó fengið nokkuð upp í kröfur sínar smámsaman. Þótt eftirlitsmennirnir hafi sent skýrslur til stjórnarinnar, þá hefir ekki sýnt sig, að þær skýrslur rjeðu bót á þessu sleifarlagi. Þá ætla jeg að snúa mjer að hæstv. atvrh. (MG). Það er misskilningur hjá honum, að ástæðan til vantraustsins sje sú, að hann hafi óskað eftir því. En jeg vildi láta þessa getið til að sýna, að hann þyrfti ekki að undrast, þótt það kæmi fram. Hann áleit, að mergur Íhaldsflokksins, stórútgerðarmennirnir, gætu skift jafnvel tugum þúsunda. Jeg efa, að íhaldsmenn skifti tugum þúsunda í landinu, hvað þá heldur ráðandi stjettin innan þess flokks, stórútgerðarmennirnir. Hæstv. ráðh. fór áreiðanlega út fyrir landssteinana, því að menn hafa ekki orðið varir við allan þann fjölda íhaldsmanna hjer á landi. Mig undrar ekkert, þótt stjórnin hafi framkvæmt það, sem samþ. hefir verið hjer í þinginu, en jeg get hugsað, að hæstv. ráðh. hefði kannske viljað brjóta lögin um þau atriði sem önnur. En það er ekki nema eðlilegt, að hún gerði það ekki. Fyrir utan löggjafarsviðið hefir stjórnin reynt að fara með löndum fram. Jeg ávíta hana ekki fyrir það að láta opinberar framkvæmdir verða eftir fjárlögunum, heldur fyrir þau atriði, þar sem vilji sjálfrar stjórnarinnar ræður gerðum hennar, úlfurinn kemur fram úr sauðargærunni. Það er líka rangt, að jeg geti aðeins fundið tvö atriði vítaverð hjá hæstv. atvrh. (MG). Jeg get rakið þannig allan feril hans og skal bæta við öðrum tveimur málum. Jeg sný mjer þá fyrst að þeim málum, sem stjórninni eiga að vera kærust, hermálunum, og þá fyrst og fremst sjóhernum. Það er kunnugt, að hæstv. ráðh. ljet sjá um byggingu strandvarnaskipsins „Óðins“, og það var eytt svo miklum peningum í það skip, að þess hefði mátt vænta, að verulega vandað skip fengist fyrir það. Hæstv. ráðh. hafði svo marga ráðunauta og eftirlitsmenn sjer við hlið, að átt hefði að duga. Samið var við Flydedokken, enda þótt hennar tilboð væri ekki það lægsta - og það hefir engin skýring fengist á því, hvers vegna ekki var tekið lægsta tilboði. Þegar svo skipið kemur, verður reynslan sú, að það er talið ósjófært af dómbærum mönnum, og það jafnvel svo, að háskalegt sje fyrir skipverjana að sigla á því. Norður fyrir Siglufirði kemur það eitt sinn fyrir s. l. sumar, að skipið legst alveg á hliðina og getur ekki rjett sig, öðruvísi en hásetamir velti kolunum úr einni hlið skipsins í aðra. Það var hreinasta mildi, að skipið fórst ekki með allri áhöfn, og hefði skipið lent í vondu veðri og hrept brotsjói, má telja öldungis víst, að það hefði farist. Þessi dugnaður hæstv. atvrh. endar svo með því, að taka verður skipið frá þeirri ónógu strandgæslu, sem fyrir var, og senda það til Kaupmannahafnar til aðgerðar. Það er nú fyrst og fremst undarlegt, að ekki skyldi vera hægt að sjá um, að skipið væri sæmilega bygt, og í öðru lagi er undarlegt, að það skyldi vera látið fara leiðsögulaust til Khafnar, þegar kunnugt var orðið, hvernig það var. Hæstv. ráðh. gat búist við því, að það færist á leiðinni, ef það hrepti vont veður. Hvernig hefði þá farið með samvisku hæstv. ráðh.? Svo liggur Óðinn þrjá mánuði í Khöfn. Það er svo gert við hann. Þótt Flydedokken verði að borga mikið af viðgerðarkostnaðinum, verður stjórnin samt að borga 8 þús. kr. Skipið er frá strandgæslunni allan þennan tíma, svo bætist þar við tímatöfin, mannakaup, fæði, vextir o. fl., og alt þetta er fyrir eftirlitsleysi hæstv. ráðh. við skipssmíðina. Hann ber fyllilega ábyrgð á því, hvernig þetta tókst til. Þegar skipið loksins kemur heim aftur, er sagt, að það sje alls ekki gott, enda ekki við því að búast, þegar farið er að umsmíða skip, að þau verði góð sjóskip. Þá má tala um það, hvernig Óðinn hefir starfað síðan hann kom heim. Í janúar–mars hefir verið fult af togurum í landhelgi við Öndverðarnes. Þeir hafa verið á nýjum togaramiðum, sem liggja á takmörkum landhelgislínunnar, og togað bæði fyrir innan hana og utan. Þótt landsstjórnin hafi hlotið að vita um alt þetta, sem öll Reykjavík veit um, hefir hún ekkert aðhafst. Þess má geta, að þessi mið eru afarmikilsverð vegna þess, að þau eru hrygningarsvæði, að áliti skipstjóranna. Ef togurum er leyft að vera á þessum miðum í landhelgi, þá eyðileggur það ekki aðeins fiskiveiðar þar, heldur líka fiskigöngurnar til miða við Breiðafjörð og Faxaflóa, þar sem bátar veiða. Smáútgerðin er því í veði á þessum slóðum. Strandvarnarskipið virðist ekki hafa gert mikið til að hindra þessi tíðu landhelgisbrot, og enginn íslenski togarinn hefir verið tekinn þarna. Svo hefir strandvarnarskipið farið mjög vægilega að við innlenda togara. En sagt er jafnvel, að Óðinn hafi í marsmánuði komið hjá Lónsdröngum þar vestra, og er hann sást þar, hafi verið að veiðum í landhelgi á miðunum hjá Öndverðanesi um 20 togarar, aðallega íslenskir, sem hafi flýtt sjer út úr landhelginni, en Óðinn engan tekið. Hið einasta, er strandvarnarskipið hafi aðhafst, hafi verið að hleypa af viðvörunarskoti án þess að sekta þá.  (Atvrh. MG: Vill ekki hv.þm. segja, hvaðan hann hefir þetta)  . Jeg tel, að hæstv. atvrh. (MG) hljóti að vita þetta sem sjómálaráðh. Þetta eftirlitsleysi við Snæfellsnes er vítavert. Hæstv. forseti Ed. (HSteins) hefir borið hið sama og jeg nú hefi gert um landhelgisbrot íslensku togaranna þar vestra. Þá vil jeg benda á skipið „Stefni“. Hæstv. atvrh. (MG) hefir lánað 15 þús. kr. úr fiskiveiðasjóði út á það skip, þótt skrifstofustjóri hans neitaði að undirskrifa lánið. En síðan hefir komið á daginn, að sjóðurinn hefir látið leggja sjer út skipið, eftir að á það voru fallin svo mikil sjóveð, að víst er, að alt þetta fje sje farið forgörðum. Jeg vil benda á það, að lánið út á þetta skip fekst fyrir milligöngu flokksmanns hæstv. ráðh., og því er óviðkunnanlegt, hversu farið hefir með það. Þá vil jeg aðeins með nokkrum orðum svara svörum hæstv. atvrh. (MG) um útvarpið. Hann gat þess, að sjerleyfið hefði ekki verið veitt fyr en 100 þús. kr. hlutafje hafi verið trygt. En með lögunum er ætlast til, að innborgað hlutafje hefði átt að vera 100 þús. kr. áður en leyfið hefði verið veitt, og því hefir hæstv. ráðh. farið þarna á snið við lögin. Eins getur hæstv. ráðh. ekki komist fram hjá því, að stöðin átti samkvæmt lögunum að draga um land alt. En hæstv. ráðh. hefir veitt sjerleyfið fjelagi, er ekki gat uppfylt þá skyldu. Hann hlýtur því sjálfur að viðurkenna, að hann hafi farið þarna á snið við lögin. Þá gat hæstv. ráðh. þess, að ekki hefði verið hægt að hafa lægra stofngjald vegna þess, hve fjelagið væri fátækt. En fyrir hverja er nú útvarpsfjelagið? Er það fyrir hluthafana í útvarpsfjelaginu eða notendurna, almenning? Þingið ætlaðist auðvitað til, að það væri fyrir notendurna, og þá átti stofngjaldið ekki að vera svo hátt, að almenningur gæti ekki notað útvarpið. Þingið lagði áherslu á, að fjelagið hefði ekki einkasölu á tækjum, en þá einkasölu hefir fjelagið í raun og veru. þegar stofngjaldið er svona hátt, en fjelagið borgar ekkert stofngjald af tækjum, er það selur. Þá spurði hæstv. ráðh., hvernig ætti að hafa eftirlit með uppsetningu tækjanna. En hvers vegna spyr hann mig? Hann hefir hingað til ekki spurt mig viðvíkjandi stjórnarathöfnum. Mjer fyndust engir erfiðleikar á því að láta landssímastjóra hafa þetta eftirlit á hendi og hafa gjaldið á tækjunum uppsettum eins og lög mæla fyrir. En það er engin heimild í lögunum til þess að banna einstökum mönnum að flytja inn tæki nema með leyfi landssímastjóra og selja þau án þess að leyfi hans komi til. Þegar fjelagið tekur hátt stofngjald, þá má því síður banna viðskifti í þessu efni með hömlum á versluninni með tækin. Hæstv. ráðh. kemst ekki fram hjá því, að hann hafi hvergi lagaheimild til að gefa út slíka reglugerð. Og þótt honum persónulega hafi þótt, að eitt og annað hefði öðruvísi átt að vera í heimildarlögunum, þá bar honum skylda til að fylgja lögunum. Hjer á að vera þingræðisstjórn, en ekki Mussolinisstjórn Fascista. Hæstv. ráðh. segir, að lagt hafi verið gjald á varahluti til að ljetta undir samsetningu nýrra útvarpstækja. En þetta gjald hefir líka verið sett á þá varahluti, sem fara eiga í gömul tæki, og greiða notendur því oft sama stofngjald. Hæstv. ráðh. gat þess, að þetta hafi verið gert til þess að ljetta undir með fjelaginu. En nú voru ákveðin skilyrði sett fjelaginu, og frá þeim mátti ekki víkja. Gæti nú fjelagið ekki uppfylt þessi skilyrði, hefði átt að koma með málið fyrir þingið og þá veita öðru fjelagi þetta sjerleyfi, ef hitt gat ekki uppfylt sett skilyrði, eða ríkið að taka útvarpið í sínar hendur. Þá gat hæstv. ráðh. þess, að Ólafur Friðriksson hefði talað í útvarpið, og hefi jeg ekkert út á það að setja. En hitt er víst, að það hefir ekki verið pólitísk ræða, og hefir enginn andstæðingur íhaldsstjórnarinnar enn fengið leyfi til að halda pólitíska ræðu, er varpað væri út, en það er leyft hæstv. fjrh. (JÞ), og pólitískum slettum úr dagbók Morgunblaðsins er útvarpað. Þótt hæstv. atvrh. (MG) finnist lítið til um það að ganga á móti lögum landsins, þá finst öðrum, að sjálfur dómsmálaráðherrann eigi ekki að ganga á undan með slíkt. Þá gat hæstv. atvrh. þess, að vantraust mitt væri bygt m. a. á frv. um siglingalögin. Jeg hefi auðvitað meðfram fylsta vantraust á stjórninni þess vegna, en lýsti ekki vantraustinu í þetta sinn vegna frumvarpsins, heldur forsögu þess máls, lagabrota hæstv. atvrh. (MG). Jeg vítti það að vísu, að stjórnin vildi láta menn, sem ekki hafa. næga þekkingu og sjóferðatíma til að stjórna skipi, fá undanþágu til þess, þar sem til eru á 5. hundrað manns sem hafa fullkomin rjettindi til þess. En aðalatriðið er, að stjórnin hefir brotið lög með þessum undanþágum, sem hún hefir veitt, þar sem engin lög heimila þær, og hefir hann hjer enn að nýju sett sig yfir lögin og brotið þingræðið. Það má í þessu sambandi benda á það, hvernig hæstv. ráðh. tók í það, að stúdentaefni frá Akureyrarskóla fengju að taka próf fyrir norðan og síðan að innritast hjer við háskólann. Þar mátti ekki víkja frá venjum, jafnvel þótt hægt væri að gera það löglega með reglugerð fyrir Akureyrarskóla. Það virðist því ekki sitja á hæstv. ráðh. að vilja veita þessa undanþágu, þar sem þó er miklu meira í húfi, jafnvel mannslíf. Þá gat hæstv. ráðh. þess, að líka væru veittar undanþágur fyrir vjelstjóra á mótorskipum. En hvernig eru þær í framkvæmdinni? Það er rjett að geta þess, að þær eru hreinasta hneyksli. Samkvæmt lögum á að greiða 10 kr. fyrir undanþágu, en Gísli Jónsson og Ólafur Sveinsson taka 50 kr. af hverjum manni. Hvert rennur mismunurinn? Þetta er líka gert undir handarjaðri hæstv. ráðh. (MG). Svona mundi fara um aðrar undanþágur, sem hæstv. ráðh. veitti. Gæðingar stjórnarinnar mundu væntanlega fá þær til meðferðar og ekki tapa á því, frekar en þeir Gísli Jónsson og Ólafur Sveinsson. Hæstv. atvrh. (MG) gat þess, að jeg vildi draga útgerðina niður í skítinn. En jeg veit ekki til, að hann kæmi fram með nein rök fyrir því. Mjer finst það ekki vera að draga útgerðina niður í skítinn, eins og hann komst svo fagurlega að orði, þó að maður vilji fá sem hæfasta menn til þess að fara með skipin. Hæstv. atvrh. (MG) gerir sjálfur sitt til í því efni með því að leyfa þekkingarlausum mönnum að fara með stór skip, fylgismönnum hans. Fullfærir menn í þessum efnum voru fyrir hendi og gátu tekið að sjer þessi störf fyrirvaralaust eða fyrirvaralítið, þar sem þeir voru ýmist hásetar á skipum hjer, er gátu farið í land hvenær sem var, eða með öllu atvinnulausir. Hæstv. atvrh. (MG) hefir nú líka viðurkent að hafa farið á fremsta hlunn með þessar undanþágur. En hann bætti því við, að hann hefði gert það vegna atvinnuveganna. Hann hefði þó átt að vita það, að jafnvel þótt einhver útgerðarmaðurinn hafi haft gagn af því, þá mátti hann samt ekki gerast svo djarfur að breyta gegn landsins eigin lögum. Jeg veit auðvitað, að hæstv. atvrh. (MG) verður ekki dreginn fyrir landsdóm, hvað svo sem undanþágunum líður, þó að ætti að gera það, en hann er sekur þrátt fyrir það. Jeg hygg, að jeg hafi nú svarað flestu af því, sem hæstv. ráðh. (JÞ og MG) hafa komið fram með til andsvara. Þeir hafa viðurkent, að flest af því, sem jeg sagði, væri rjett, og hæstv. atvrh. (MG) hefir jafnvel ekki borið á móti því að hafa framið lagabrot í embættisrekstri sínum. Öfunda jeg ekki þann stjórnmálaflokk nje þá þingmenn, sem vilja verja gerðir slíkrar stjórnar.

Sigurjón Jónsson Jeg ætla mjer ekki að ganga fram fyrir skjöldu til að fara að verja hæstv. ríkisstjórn. Það er síður en svo, að nokkur ástæða sje til þess. Hæstv. ráðherrar eru svo langsamlega færir um að bera hærri hlut í þeirri orðasennu, er hjer fer fram. En jeg verð að leiðrjetta mishermi hjá hv.flm. (HjV), sjerstaklega af því, að hann hefir komið tvisvar að því sama. En ranghermi þetta ber mjer sjerstaklega að leiðrjetta, af því að það snertir Landsbankaútibúið á Ísafirði, sem jeg veiti forstöðu. Hv. 4. þm. Reykv. (HjV) sagði, að bæði útibúin á Ísafirði hefðu stöðvað þann bátaútveg á Ísafirði, er þau hafa áður styrkt. Hann sagði nú ekki, að Landsbankaútibúið hefði stöðvað á Ísafirði allan þann bátaútveg, er það áður hefir haldið þar uppi, en það tók hv.þm. fram, að útibú Íslandsbanka hefði gert. Svo hefir hann komið tvívegis að því, að stjórn Íslandsbanka, og þá sjerstaklega útibússtjórinn þar, hefði gert þetta til að hefna sín á pólitískum andstæðingum í kaupstaðnum. Hjer er geipilega hallað rjettu máli um öll þessi atriði. Hvað Landsbankaútibúið fyrst snertir, þá hefir það ekki enn stöðvað neitt af þeim bátum, er útibúið hefir áður styrkt. Það gerir heldur ekki sjálft út neinn bát. Hitt skal jeg ekkert um segja, hve lengi útibúið sjer sjer fært að halda þessari útgerð uppi. Hv. flm. (HjV) gat þess, að 23 bátar frá Ísafirði hefðu stöðvast, en þetta er ekki rjett. Þeir voru 9 frá Ísafirði og 5 frá Hnífsdal. Þá er annað atriði. Útibú Íslandsbanka stöðvaði ekki alla þá báta í haust, er haft hafa fjárhagslegan styrk frá útibúinu. Ásökunin á hendur útibússtjóranum er með öllu rakalaus. Erfið afkoma þess útvegs hefir skapað það, sem nú er fram komið. Eignir þær, er bak við útgerðina höfðu staðið, voru eyddar, og lánstraust það, er mennirnir höfðu notið, var þrotið. Þar liggja þær raunverulegu ástæður. Það er annars hálfeinkennileg tvídrægni í þeim ásökunum, sem hjer eru bornar fram á hendur Íslandsbanka. Sumpart er hann ásakaður fyrir að hafa lánað of óvarlega til útgerðarinnar og á því tapað fje, meira en góðu hófi gegndi, en ef hann stöðvar útlán sín og segist ekki geta eða vilja tapa meiru, þá er hann enn grimmilegar skammaður fyrir það. Skil jeg mjög illa, hve gjarnt hv. 4. þm. Reykv. (HjV) er að draga atvinnuleysi Ísfirðinga inn í umræður hjer á hv. Alþingi og leita að orsökum fyrir því þar, sem þær er ekki að finna. Hv. þm. ætti í stað þessa að hvetja skoðanabræður sína á Ísafirði til þess að taka við atvinnurekstrinum og láta fólkið ekki gjalda atvinnuleysisins og komast í örbirgð. Væri ekki nema eðlilegt, að þeir menn, sem svo hátt tala um það, að atvinnufyrirtækin sjeu illa rekin, beittu sjer sjálfir fyrir þeim til þess að firra bæjarfjelagið vandræðum vegna atvinnuskorts almennings.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Hv. flm. (HjV) hefir fundið, að það var lítið, sem hann gat tínt til af ásökunum á hendur stjórninni í fyrri ræðu sinni, og nú hefir hann því bætt við 2 atriðum, sem sjerstaklega snerta mig. Áður en jeg vík að þessum atriðum ætla jeg að svara hv.flm. (HjV) nokkrum orðum út af því, sem hann vjek að viðvíkjandi fyrri ræðu minni. Hv. þm. (HjV) spurði mig, hvort jeg neitaði því, að það væru ríku mennirnir, sem legðu fje í blöð íhaldsflokksins. Finst hv.þm. (HjV) sanngjarnara, að hinir fátæku geri það? Getur hann ekki reiknað það út, að það komi ljettara niður, ef efnaðri mennirnir gera það. En annars hjelt jeg, að efnamennirnir væru ekkert verri menn en hinir, og sá flokkur, sem við þá styðst, því ekkert verri en sá, sem styðst við hina efnaminni. Hvað framkvæmdir stjórnarinnar snertir, þá viðurkendi hv.þm. (HjV), að þær væru miklar, en hann hafði þau orð um þær, að stjórnin færi þar með löndum fram, sem líklegast á að þýða það, að stjórnin fari varlega. Í munni stjórnarandstæðinga þýðir það hið sama og að stjórnin gefi lítinn höggstað á sjer. Jeg skal játa það, að hv.þm. (HjV) sýnir í þessu meiri hreinskilni en jeg hafði búist við úr þeirri átt. Út af ummælum hans um útvarpsmálið, þá sje jeg ekki ástæðu til að segja margt. Hann getur ekki ásakað stjórnina, þó að honum líki ekki það, sem varpað er út. Stjórnin hefir ekki sjeð ástæðu til þess að taka fram fyrir hendur fjelagsstjórnarinnar í því efni. Þó að hv.þm. (HjV) vilji halda því fram, að fjelaginu sje illa stjórnað, þá skal jeg benda honum á það, að fyrir fyrirtækinu stendur sami maður, sem hv.þm. (HjV) fekk til þess að hjálpa sjer til að koma á stofn því stóra fyrirtæki, sem hann nú veitir forstöðu. Ef hann hefir verið góður þá, þá ætti hann alveg eins að vera góður nú. Jeg hjelt, að hv.þm. (HjV) gæti skilið það, að það er ekki hægt annað en að skattleggja varahluti til útvarpstækja, því annars væri hægt að fara í kringum lögin með því að fá hlutina sjerstaka og setja þá síðan saman. Annars er það um útvarpsfjelagið að segja, að það hefir verið mjög örðugt að koma því á stofn vegna þess, hve erfitt hefir verið að fá menn til þess að leggja fje í það, og hvað hv. 4. þm. Reykv. (HjV) snertir, þá hygg jeg, að hann hafi ekki lagt einn eyri í það. Út af því, sem hv.þm. (HjV) sagði um undanþágu þá, er jeg veitti frá siglingalögunum, þá hefi jeg engu við að bæta. Hv. þm. (HjV) mintist á 17. gr. háskólalaganna, sem rætt var um hjer fyrir nokkrum dögum. Jeg skal aðeins geta þess, að hv.þm. (HjV) var þá í því máli ekki hræddur við að ganga á móti skilningi lögfræðinga á þeim lögum. Þá vildi hann ótrauður brjóta lögin, þó að hann vilji það ekki nú, hvað undanþáguna snertir. Þá beindi hv.þm. (HjV) þeirri spurningu til mín, hvort það væri satt, að tveir menn, sem hann nafngreindi, þeir Gísli Jónsson og Ólafur Sveinsson vjelfræðingar, tækju 50 kr. fyrir það að veita undanþáguleyfi fyrir vjelstjóra, en skiluðu ekki nema 10 kr. hinu opinbera. Mjer er alveg ókunnugt um það, en jeg skal spyrja mennina um hið sanna í þessu máli. En hv.þm. (HjV) getur ekki ætlast til þess, að jeg viti um allar peningagreiðslur manna á milli í þessum bæ. Þá mintist hv.þm. (HjV) á smíðina á „Óðni“ og áleit þar illa að farið af hálfu stjórnarinnar. Jeg á hjer hlut að máli, þann, að jeg samdi um smíðina á þessu skipi. En hv.þm. (HjV) ætti að vita það, að samningarnir voru svo tryggir, að hægt var að láta skipasmíðastöðina bera ábyrgð á þeim göllum, sem fram komu á smíði skipsins. Mjer finst ósanngirnin vera komin á nokkuð hátt stig hjá hv.þm. (HjV), ef hann ætlast til þess, að ráðherra geti staðið yfir byggingu skips og athugað smíðagalla á því. Auk þess stóð smíðin á skipinu yfir um þingtímann, og jeg hygg, að mönnum hefði ekki þótt það viðeigandi, að jeg væri úti í Danmörku allan tímann. Mitt verk var að búa til samninginn. Ef skipið reyndist ekki samkvæmt samningnum, þá var að vita, hvort samningurinn var svo tryggur, að hægt væri að setja skipasmíðastöðinni stólinn fyrir dyrnar. Og það hefir nú sýnt sig, að þetta var hægt. Af ráðherranum var ekki hægt að heimta meira. Auk þess varð afleiðingin af smíðisgallanum sú, að við fengum skipið lengt svo án endurgjalds, að það mundi hafa kostað 50–70 þús. kr. meira, ef það hefði átt að vera svo í upphafi. Fyrir það, hve samningamir voru tryggir og vel gerðir, fengum við betra og ódýrara skip en við hefðum fengið, ef það hefði verið eins og ætlast var til í upphafi. Jeg öfunda hv.þm. (HjV) ekki af því að hafa komið hjer fram með vantraust á stjórnina, en hafa ekki af meiru að taka en raun hefir orðið á. Hv. þm. (HjV) sagði, að með því að taka skipið um langan tíma frá strandgæslunni, þá hefði eyðst mikið fje auk þess, sem mikið fje hefði farið í ferðir skipsins fram og aftur milli landa. En þessu er því til að svara, að skipið hefði þurft að fara til Danmerkur hvort eð var, því að svo var ákveðið, að skipið ætti að reyna í 6 mánuði, en að þeim liðnum ætti það að koma aftur til skipasmíðastöðvarinnar til þess að hún gæti litið á væntanlega galla. Er þetta fastur siður um kaup skipa. Það er nú einu sinni svo með skip, að það koma oft fram á þeim smíðagallar, er frá líður, og þess vegna var ákveðinn þessi 6 mánaða reynslutími. Hv. flm. (HjV) gerði meira úr göllum skipsins en rjett er, þar sem hann hjelt því fram, að það hefði verið að stofna lífi manna í hættu að senda það til Kaupmannahafnar. En hann getur ekki haft betra vit á því en skipstjórinn, sem verið hafði með skipið í 5½ mánuð. En hann áleit það hættulaust. Það, sem vantaði til þess að gera skipið stöðugt, var ekki annað en lítilsháttar kjölfesta. Það er nú svo, að við höfum ekki enn þá tekið endanlega við skipinu, þar eð það á eftir að reynast í 6 mánuði enn. Og enn þá hefir ekkert verið greitt fyrir skipið. Það verður ekki gert fyr en það hefir fyllilega sýnt sig, að skipið sje gott. Hv. þm. (HjV) segir, að skipið sje ekki gott, en skipstjórinn hefir sagt mjer, að enn þá hafi ekkert það komið í ljós, er beri vott um, að það sje ekki gott. Jeg vil því leyfa mjer að spyrja hv.flm. (HjV) um það, hver hafi sagt honum það, að skipið sje ekki gott? Jeg hefi fyrir mjer sögusögn skipstjórans. Hverra sögusögn hefir hann? Hv. þm. ljet mikið yfir því, að togararnir væru í landhelgi, og sagði, að varðskipið, mjer skildist það eiga að vera Óðinn, skeytti ekki um að sekta þá, ljeti sjer nægja með að aðvara þá og ræki þá hópum saman út úr landhelginni. Hann sagði áðan: Það er sagt, að þetta sje svona. Jeg spurði hann þá: Hverjir segja þetta? En hann svaraði því ekki þá. Nú vil jeg spyrja hann í heyranda hljóði: Hverjir segja þetta? Ef hann ekki svarar þessu, þá verð jeg að álíta þetta eins og hverja aðra Gróusögu, sem hann ber hjer fram. Þetta er ljótur áburður á skipstjórann á Óðni. Þó hv.þm. sitji hjer í þinghelgi, þá má hann ekki misbrúka hana svona herfilega gagnvart manni, sem ekki getur borið hönd fyrir höfuð sjer. Jeg bíð eftir því, að hv.þm. sanni, að hann sje ekki hjer að bera slúðursögur inn í deildina. Þegar hann hefir nefnt heimildir sínar, þá verður gerð gangskör að því að fá að vita hið sanna í þessu efni. Jeg hjelt, að hv.þm. væri svo viti borinn, að hann vissi, að stjórnin getur ekki verið um borð í varðskipunum og sagt fyrir um það, hvaða togara þau eigi að taka. Hún getur aðeins gefið þeim fyrirskipanir um, hvar þau eigi að vera. Hér er því að ræða um áburð á skipstjórana, en ekki á stjórnina. Það eru skipstjórarnir, sem svíkja skyldu sína, ef þetta væri rjett. Annað mál, sem hv.þm. mintist á, var lán úr fiskiveiðasjóði út á skipið „Stefni“. Það er rjett, að eitthvað mun tapast á því láni, jeg veit ekki, hve mikið, því að skipið er óselt enn. Það er vitleysa ein, að skrifstofustjórinn hafi neitað að skrifa undir þessa lánveitingu. Þetta er ekki í fyrsta sinn, sem fiskiveiðasjóðurinn tapar á lánveitingum. Slíkt getur altaf komið fyrir, og það vil jeg segja hv.þm., að jeg þori óhikað að bera þessa lánveitingu saman við lán þau, sem hann hefir veitt sem opinber starfsmaður við Landsverslunina. Jeg gleymdi áðan að taka það fram viðvíkjandi útvarpinu, að það er rjett, að stöðin dregur ekki um alt land. En þess er þá fyrst að geta, að það er vafasamt, hvort hægt er að fá slíka stöð, og í öðru lagi er þessi stöð aðeins til reynslu. Þá spurði hann, fyrir hvern útvarpið væri. Útvarpið er fyrir allan almenning. En getur hv.þm. heimtað það, að fáeinir menn hugsi svo mikið um almenning í þessu efni, að þeir leggi fram stórfje í þetta fyrirtæki. Því að það er fyrst þegar nægilegt fje er fyrir hendi, að hægt er að gera háar kröfur. Jeg hugsa, að hann sjálfur hafi ekki lagt svo mikið fje fram, að hann geti djarft úr flokki talað. Þá sagði hann, að landssímastjóri ætti að hafa eftirlit með því, hverjir fengju sjer tæki. Hvernig á hann að geta haft slíkt eftirlit? Það er ekki hægt að vita, hverjir fá sjer útvarpstæki, nema haft sje eftirlit með innflutningnum. Á annan hátt er ekki hægt að vita, hvort menn austur á Síðu eða norður á Melrakkasljettu fá sjer tæki. Þá sagði hv.þm., að jeg hefði ekki borið á móti því, að jeg hefði brotið lögin, og leiddi af því, að jeg hefði játað það. Jeg veit ekki, hvort aðrir hv.þdm. hafa skilið mig á þennan hátt, en hitt veit jeg, að hv. 4. þm. Reykv. (HjV) tók svo vel eftir orðum mínum, að hann hefir engan rjett til þess að leiða þetta út af þeim. Þá mun það ekki vera fleira, sem jeg þarf að svara að svo stöddu.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Hv. 4. þm. Reykv. (HjV) óskaði að vita, hvenær skipun forsætisráðherra hefði farið fram. Tillaga um skipunina var afgreidd hjeðan til konungs 16. mars, og samkv. símskeyti frá konungsritara hefir konungur undirskrifað skipunarbrjefið hinn 28. mars. Þá vildi sami hv.þm. halda því fram, að það vantaði yfirlýstan vilja meiri hluta Alþingis til slíkrar skipunar. En hjer vantaði ekki neitt. Núverandi stjórn hefði í raun og veru haft fullan rjett á því að leggja til, að endanleg skipun væri gerð þegar eftir að kunn var orðin atkvæðagreiðslan við landskjörið í haust. Með þeirri kosningu kom vilji kjósendanna ótvírætt í ljós. En stjórninni þótti þó rjett að gera þinginu aðvart um þetta, og því var hjer gefin yfirlýsing skömmu eftir að þing kom saman, þess efnis, að ef ekki kæmi innan hæfilegs tíma á þinglegan hátt ósk frá meiri hluta Alþingis um stjórnarskifti, þá mundi verða lagt til við H. H. konunginn, að út yrði gefið á venjulegan hátt skipunarbrjef handa mjer til þess að vera forsætisráðherra í núverandi ráðuneyti. Yfirlýsingu þessari var ekki svarað með öðru en því, að þm. alþýðuflokksins - minsta flokks þingsins - sendu mjer brjef og kváðust álíta, að stjórninni bæri að leita trausts þingsins áður en slík skipun færi fram. Þetta náði auðvitað engri átt. Það var þingsins að segja til, ef það óskaði stjórnarskifta. Slík ósk kom ekki fram á næstu vikum, og því var gerð sú tillaga, sem H. H. konungurinn nú hefir fallist á. Þegar við þetta bætist, að í brtt. við þáltill.hv. 4. þm. Reykv. (HjV), sem hjer liggur fyrir á þskj. 273, er því yfir lýst af 5 flm. úr fjölmennasta andstöðuflokki stjórnarinnar, að þeir telji ekki sjáanlegt, að hægt sje að mynda meiri hluta stjórn á þessu þingi, þá held jeg, að fengnar sjeu þær yfirlýsingar, sem öllum ættu að nægja til þess að rjettlæta það, að núverandi stjórn situr með venjulegu skipunarbrjefi konungs. Að því er snertir skyldu stjórnarinnar til þess að leita trausts, þá má hv. 4. þm. Reykv. (HjV) vita það, að það er ekki stjórnarandstæðinganna að segja fyrir um það. Það geta fylgismenn hennar gert, ef hún ekki gerir það sjálf. Stjórnarandstæðingar eiga að fara hina leiðina, þá leið, sem hv.þm. hefir nú farið, að bera fram vantraust, ef þeir óska stjórnarskifta. Að því leyti er þetta mál rjett flutt hjer nú, en það var það ekki í brjefi því, sem hv. 4. þm. Reykv., ásamt 5. landsk. (JBald), sendi mjer. Þá sagði hv.þm., að það mundi hafa verið í glensi mælt, er jeg gerði ráð fyrir því, að hann mundi mynda hina nýju stjórn. Hv. þm. má gjarnan líta svo á, sem þetta hafi verið glens, en glensið byrjar þá, þegar hann gerist svo framur að hlaupa fram í fylkingarbrjóst stjórnarandstæðinga með vantraustsyfirlýsingu. Ef svo ólíklega vildi til, að hún yrði samþykt hjer og fengi nægilegan stuðning úr efri deild til þess, að meiri hluti þings stæði á bak við hana, þá mundi af því leiða stjórnarskifti, svo sem til mun vera ætlast. Þá mundu böndin fyrst og fremst berast að þessum hv.þm. með það, að leggja til menn í hina nýju stjórn. En það vill nú svo vel til, eins og einn hv.þm. sagði, að meðan ráðherrarnir eru ekki nema 2, þá getur flokkur sá, sem þessi hv. þm tilheyrir, lagt til menn í bæði sætin. Þá hafði hv.þm. það ekki rjett eftir mjer, sem jeg sagði um afstöðu meiri hluta Alþingis og meiri hluta neðri deildar til stjórnarskifta. Jeg sagði, að til þess að mynda stjórn nægði ekki meiri hluti Nd., heldur þyrfti til þess meiri hluta Alþingis. Hann er nú ungur þm. og því kannske ekki von, að honum sje kunnugt um þetta, en þeirri reglu er altaf fylgt, að krefjast meiri hluta Alþingis, og leiðir það af því, að allir þm. hafa jafnan íhlutunarrjett um stjórnarmyndun. Hitt, að stjórninni nægði að hafa meiri hluta Alþingis, þótt hún væri í minni hluta í annari hvorri deildinni, um það sagði jeg ekkert og segi ekkert að svo stöddu. Þá get jeg horfið frá þessari litlu kenslustund í stjórnlagafræði og vikið að öðru, sem hv.þm. bar fram. En það var að vísu ekki mikið annað en daufar endurtekningar á því, sem hann sagði í fyrri ræðu sinni. Hann tók nú aftur að mestu leyti það, sem hann hafði sagt um stjórnina og stóratvinnurekendurna. Hann sagði í fyrri ræðu sinni, að stjórnin væri skipuð af þeim, og hún væri framkvæmdastjórn þeirra, en nú sagði hann, að þeir væru mergur þeirra, sem stjórnin styddist við. Þetta er samlíking, sem hann má gjarnan eiga. Það eru þá væntanlega einhverjir aðrir, sem eru beinin, taugarnar o. s. frv. Þá mintist hv.þm. á ríkislögregluna sem dæmi þess, að Íhaldsflokkurinn væri stjettarflokkur. Jeg veit ekki, hvort hv.þm. vill halda því fram, að þeir, sem vilja halda uppi lögum landsins og hafa lögregluvald í landinu, sjeu sjerstök stjett manna. Ef svo er, þá eru væntanlega í hinum flokknum tómir lögbrjótar, menn, sem vitandi vits vilja óhlýðnast lögunum. Jeg hefi ekki heyrt nefnda slíka stjettaskiftingu fyr. Hann má gjarnan skipa sjer í þann flokkinn, sem hvorki vill hafa lög eða rjett nje lögreglu. Hinu er búið að marghnekkja, að lögreglunni sje ætlað að ganga á móti verkamönnum sjerstaklega. Henni er ætlað að ganga á móti lögbrjótunum. Það kann að vera, að verkamenn liggi meira undir fortölum til lögbrota en aðrar stjettir manna, en þrátt fyrir þessar fortölur forkólfanna, þá ber jeg það traust til verkamanna, að þeir óhlýðnist ekki boðum lögreglunnar frekar en aðrir. Þá talaði hv.þm. um bankaráð Íslandsbanka. Jeg þarf ekki að bæta miklu við það, sem jeg hefi áður sagt um það. Eins og lögum bankans er háttað, þá hefir bankaráðið ekki aðstöðu til þess að hafa áhrif á einstakar lánveitingar úr bankanum. Þetta hefir verið svo frá upphafi, svo sem m. a. má sjá af því, að 3 af 7 bankaráðsmönnum eru búsettir erlendis. Í sambandi við þetta fór hv.þm. að segja sögu af ástandinu á Ísafirði. Hv. þm. Ísaf. (SigurjJ) hefir svarað því, svo jeg þarf ekki miklu þar við að bæta. Þó vil jeg leiðrjetta það, er hv.þm. sagði, að jeg hefði kent verkalýðnum á Ísafirði um töpin. Jeg sagði, að það mætti rekja kröfurnar um hækkun kaupsins annarsvegar og þynging útgjaldanna hinsvegar til verkalýðsforkólfanna. Jeg get tekið undir með hv.þm. Ísaf. (SigurjJ), að þeir forkólfar alþýðunnar á Ísafirði, sem hæst tala um það, hve útgerðarmennirnir sjeu ónauðsynlegir í bæjar- og þjóðfjelaginu, ættu ekki að standa ráðþrota núna, heldur reyna að finna upp á einhverju til þess að koma starfrækslu á útgerðina aftur. Því að það eru mestu ráðþrotin að heimta, að bankinn taki við og haldi útgerðinni áfram, þegar skuldunautar hans eru orðnir uppgefnir á því. Þá ljet hv.þm. orð falla um það, að jeg vildi gera útibússtjóra Íslandsbanka á Ísafirði ómerkan orða sinna. Þetta er með öllu tilefnislaust. Alt tal hv. 4. þm. Reykv. (HjV) um þetta mál hjer, og sömuleiðis tal hv. 5. landsk. (JBald) um þetta í Ed., er ekki annað en tilraunir manna, eða í þessu tilfelli flokks, sem veit sig hafa farið frámunalega vitleysislega og klaufalega að, til þess að skella skuld sinni á aðra. Þessi herferð á hendur alsaklausum manni er gerð til þess að breiða yfir mistök og misgerninga alþýðuforkólfanna á Ísafirði. Annars má hv.þm. vita, að umræddar ráðstafanir Íslandsbanka eru ekki ákvarðaðar af útibússtjóranum á Ísafirði, heldur af bankastjórninni hjer. En það virðist sem hún sje svo voldug, að þeir þori ekki að beina skeytum sínum til hennar. En það lýsir ekki mikilmensku að taka einn undirmann hennar og ráðast að honum. Þá kom hv.þm. að lánsheimildinni fyrir Landsbankann og sagði, að jeg hefði átt að skýra opinberlega frá öllum málavöxtum viðvíkjandi henni. En hann veit það fullvel, að jeg skýrði frá öllu viðvíkjandi því máli á þann hátt, að allir þm. höfðu fullan aðgang að þeirri vitneskju. Að því er snertir tolleftirlitið, þá vænti jeg þess, að hv.þm. komi til mín einhvern næstu daga og skýri mjer frá, hvers hann hefir orðið var um tollsvik; hann reyndi að víkja sjer undan því áðan og sagði, að mjer stæði nær að snúa mjer til lögreglustjórans um þetta. En það er nú því miður svo, að þegar lögbrjótar eru á ferðinni, þá byrja þeir ekki á því að heilsa upp á lögreglustjórann. Fyrsta vitneskja um lögbrotin verður venjulega að koma frá öðrum. Þá upplýsti hv.þm. það, að sömu tóbakstegundimar reyndust misþungar við vigt í Vestmannaeyjum og í Reykjavík. Jeg vona nú, að vigtin í Reykjavík sje ekki minni en rjett er, því að ef svo er, þá er það tilfinnanlegur tekjumissir fyrir ríkissjóðinn. En jeg mun nota þetta tilefni til þess að láta fara fram athugun á þessu. Á því getur hv.þm. markað, að það er ekki rjett, sem hann sagði, að mjer væri lítið ant um tollgæsluna. Þá mintist hv.þm. á eftirstöðvamar í Gullbringu- og Kjósarsýslu, sem talað er um í landsreikningnum. Athugasemdum yfirskoðunarmannanna um það hefir nú verið svarað. Ef hv. 4. þm. Reykv. (HjV) þykir ekki fullsvarað, getur hann gert sínar athugasemdir, þegar landsreikningurinn kemur til umræðu. Annars er það svo um þessa upphæð, að síðan landsreikningurinn var saminn, hefir heimst inn allmikill hluti af upphæðinni, en nokkur hluti hennar er áreiðanlega ófáanlegur - tekjuskattur öreiga fyrirtækja og tekjuskattur, sem hefir verið færður niður með dómi, - og um sumt er eigi enn sjeð, hvort hægt verður að innheimta það. Þó er vonin um það betri nú en þegar svörin við aths. yfirskoðunarmanna voru skrifuð. Það má vel vera, að það geti oft verið óhentugt fyrir ýmsa kaupmenn, ef aðrir keppinautar þeirra hafa með höndum innheimtu og umboð fyrir sýslumenn. En meðan fjárveitingarvaldið veitir ekkert fje til þessara umboðsmanna, er erfitt að gera sýslumönnum sjerstakar kröfur um það, hverja þeir velji. Samt held jeg nú, að þegar völ er á öðrum hæfum manni en þeim, sem rekur kaupmensku eða viðskiftaatvinnu, þá gangi sýslumenn heldur fram hjá þeim. Hæstv. atvrh. (MG) svaraði því, sem fram kom hjá hv.þm. (HjV) um landhelgisgæsluna, sem sagt ásökununum um hlutdrægni foringjanna á varðskipunum. Jeg vil aðeins bæta því við, að það er ákaflega óheppilegt fyrir landið, þegar slíkar órökstuddar ásakanir koma fram um hlífð gagnvart innlendum sökudólgum, þegar þetta eru ekki heldur annað en sögusagnir óhlutvandra manna. Við verðum að vera vel á verði gegn því, að þeim erlendu fiskiþjóðum, sem helst verða fyrir barðinu á landhelgisgæslunni, þyki ekki brotinn á sjer þjóðarjettur. Eins og nú er, vantar síst kvartanirnar. Þegar útlendir skipstjórar koma heim, eftir að hafa verið dæmdir hjer í þungar sektir, hefir æði oft kveðið við sami söngurinn. Þeir hafa talað við blöðin í landi sínu og sagt, að þetta væri ekki sjer að kenna, heldur fákunnandi skipstjórum á íslenskum varðskipum og fákunnandi og hlutdrægum dómendum. En þessar ásakanir hafa altaf verið ósannar og ósannanlegar. Þess vegna hafa þær ekki gert okkur mein. En það er dálítið hættulegt, þegar fulltrúar þjóðarinnar á Alþingi fara að bera fram svona ásakanir, því að með því gefa þeir þessum útlendingum mjög svo bætta aðstöðu um að vekja tortrygni gagnvart landhelgisgæslu Íslendinga í heimalandi sínu. Því álít jeg, að það hafi verið mjög vanhugsað af hv. 4. þm. Reykv. (HjV) að ráðast þannig á þá stofnun, sem einna mikilsverðast er að haldi fullum heiðri í augum umheimsins.

Þorleifur Jónsson Jeg skal byrja með að gleðja hv. deild á því, að jeg skal ekki lengja mjög þær umræður, sem hjer hafa farið fram. Jeg ætla ekki að gefa mig neitt í þær miklu deilur, sem hjer hafa átt sjer stað milli hæstv. stjórnar og hv.flm. (HjV). En jeg og nokkrir fleiri hv.þm. höfum borið fram brtt. á þskj. 273 við þáltill.hv. 4. þm. Reykv. (HjV), og fyrir henni ætla jeg að mæla nokkur orð. Þó að jeg og aðrir Framsóknarmenn berum nú fram þessa till., þá er það ekki af því, að okkur hafi aukist traust til hæstv. stjórnar í seinni tíð. Það er öllum kunnugt, að svo mikið skilur á milli flokkanna, að ekki er líklegt, að það falli strax niður, og það eru svo merk stefnumál, að okkur er ómögulegt að votta hæstv. stjórn fylgi okkar, meðan þau eru á dagskrá. En hinsvegar verður að taka tillit til ákaflega margs, jafnvel frá sjónarmiði stjórnarandstæðinga, þegar svona mál koma upp, hvort samþykkja eigi vantraustsyfirlýsingu eða ekki. Það er fyrst og fremst helgasta skylda hvers þings og stjórar að gæta þess, að þingræðinu sje ekki traðkað, og það má ekki eiga sjer stað, að stjórn sitji við völd til langframa, án þess að hafa fylgi meiri hl. þings. Um núverandi landsstjórn er það kunnugt, að hún er í minni hl. í neðri deild, og í sameinuðu þingi hefir hún aðeins helming atkvæða, er því ekki meiri hluta stjórn. Aftur á móti er það fyrirfram vitanlegt, að þótt hæstv. núv. landsstjórn vildi beiðast lausnar, yrði ekki hægt að mynda nýja meiri hluta stjórn á þessu þingi. Þannig er alt komið í sjálfheldu, og slíkt má ekki lengi eiga sjer stað. Ef kosningar stæðu ekki fyrir dyrum, áliti jeg það því skyldu hæstv. stjórnar að rjúfa þing og sjá, hvort ekki rættist úr við nýjar kosningar. En þar sem nú á að kjósa í sumar hvort sem er, er það álit okkar Framsóknarmanna, að við þetta ástand verði að una um sinn, og þessi stjórn verði að halda áfram að gegna nauðsynlegum stjórnarstörfum þar til kosningar skera úr. Vantrauststillagan er ekki fram komin frá Framsóknarmönnum, og enginn þeirra hefir svo að jeg viti til hvatt til þess, að hún kæmi fram. Flokknum er því enginn vandi á höndum um þessa till. hvað það snertir, enda þótt hann hefði að sjálfsögðu verið vantrausti fylgjandi, ef hann hefði álitið, að hægt væri að mynda aðra stjórn á þessu þingi. Hæstv. forsrh. (JÞ) lýsti því á öndverðu þessu þingi, að íhaldsflokkurinn hefði tilnefnt hann sem forsætisráðh. og að hann mundi leggja það til við konung, að hann yrði skipaður í það embætti, ef ekki væri mótmælt á þinglegan hátt. Framsóknarflokkurinn hefir nú ekki látið þetta til sín taka og ekki þótt það skifta miklu máli. Nú hefir hæstv.forsrh. (JÞ) lýst yfir því, að honum hafi þótt rjett að leggja til við konung, að hann undirskrifaði skipunarbrjefið. Jeg vil nú ekki fara að mótmæla þessu, en þótt landskjörið í haust hafi sýnt nokkum meiri hluta hjá íhaldsmönnum, þá sýnir það engan veginn, að það sje þingræðisstjórn, sem nú situr við völd. Till. sú, sem við 5 þm. flytjum, er ljós og greinileg, og þarf ekki að eyða mörgum orðum til að skýra hana. Við viljum með henni slá því föstu, að slíkri stjórn, sem nú situr og ekki er meiri hluta stjórn, sje fyrst og fremst ætlað að framkvæma þær stjórnarathafnir, sem þingið leggur henni á herðar, og hin daglegu störf, sem ekki verður hjá komist. Í öllum löndum eru ýmsar stjórnarvenjur, sem smámsaman hafa myndast og fylgt er engu síður en skrifuðum lögum. Hjer er verið að mynda eina slíka stjórnarvenju, ef brtt. okkar verður samþ. Hún er bending um það, að standi svo á, sem hjer er nú, að ekki sje hægt að mynda meiri hluta stjórn, þá skuli sá síður hafður, sem hjer er gert ráð fyrir. Þetta er auðvitað altaf hálfgert neyðarúrræði og má aldrei standa nema sem allra stystan tíma. Auðvitað verður ekki hægt að ætlast til, að slík stjórn geti beitt sjer neitt að ráði fyrir nýjungum eða verulegum framkvæmdum, öðrum en hinum daglegu afgreiðslum. Þess vegna er svo til orða tekið í till., að stjórnin sje „starfandi til bráðabirgða“. Meiningin er sú, að úr þessu verði innan skamms að skera með nýjum kosningum. Af því að við Framsóknarmenn lítum nú svo á, sem þessi stjórn verði að sitja fyrst um sinn, sjáum við ekki ástæðu til að fara að gera upp reikningana við hana frá okkar hálfu, án þess að hún gefi tilefni til þess að fyrra bragði. Það er altaf gert öðru hverju í öðrum málum hvort sem er. Við látum því sem sagt nægja þessa brtt. okkar, sem ætti að geta orðið til þess að skapa nýja stjórnarvenju. Ef hún verður samþykt, er vantrauststillagan úr sögunni og þessi stjórn situr áfram sem starfsstjórn. Eins og hæstv.forsrh. (JÞ) sagði í sinni ræðu, er það Alþingis að segja til, hvort landsstjórnin eigi að sitja eða ekki. Ef þessi brtt. er samþ., þá er þar með látinn í ljós sá vilji, að hæstv. stjórn haldi áfram starfi sínu fyrst um sinn, enda þótt hún sje ekki meiri hluta stjórn, uns þjóðinni hefir gefist kostur á að skera úr. Vona jeg, að þetta megi nægja til að sýna, hvað fyrir okkur flm. vakir, og liggi því málið nægilega skýrt fyrir frá okkar hálfu.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Hv. þm. A.-Sk. (ÞorlJ), formaður Framsóknarflokksins og aðalflm. brtt. á þskj. 273, hefir nú gert grein fyrir, hvað hann telur felast í þeim. Aðalkjarninn er sá, að þar sem núverandi stjórn hafi í sínum eigin flokki á bak við sig helming þingsins, þá sje sjáanlegt, að engin önnur meiri hluta stjórn verði mynduð á þessu þingi, og er það alveg rjett. En mjer fanst hv.þm. draga það í efa, að slík stjórn sem þessi væri þingræðisstjórn, þar sem hún hefði ekki meiri hluta þingmanna með sjer. Jeg verð aftur á móti að halda því fram, að hún sje fullkomin þingræðisstjórn eins og nú stendur, og verði það þangað til fyrir liggur atkvgr. í þingdeildum eða önnur yfirlýsing af hálfu Alþingis, sem annað sannar. Nú er einmitt komin fram þessi brtt. frá langstærsta andstöðuflokki stjórnarinnar, sem sýnir það, að hann óskar ekki stjórnarskifta og er hlutleysisyfirlýsing frá þeim þm., sem greiða henni atkv. Ætti það að nægja til að taka af öll tvímæli. Að vísu er það rjett, að upphaflega þegar þingræði komst á í Englandi, var þess krafist, að stjórnin hefði í flokki sínum stuðning meiri hluta allra þingmanna, og þessi tveggja flokka tilhögun hjelst þar langa hríð. En nú hefir flokkum fjölgað svo mjög í öll um löndum, að alstaðar hefir verið nauðugur einn kostur, að slá af þessum kröfum. Til þess að vera þingræðisstjórn er nú ekki heimtað meira en það, að stjórnin sje skipuð af þeim flokki, sem samkomulag er um, að sje til þess bærastur, og að hún fái yfirlýsingu nægilega margra þm. úr öðrum flokkum um það, að þeir láti hana hlutlausa. Þannig er nú t. d. í Danmörku. Þar er það ekki einu sinni stærsti flokkurinn, sem stjórninni fylgir, en hún hefir frá öðrum flokki samskonar yfirlýsingu og þá, er hjer liggur fyrir frá Framsóknarmönnum, að flokkurinn vilji leyfa stjórninni að reyna sig fyrst um sinn. Mjer hefir þótt rjett að taka þetta fram til þess að gera það ljóst, að núverandi stjórn er fullkomin þingræðisstjórn. Og jeg býst við, að til þess geti einhvern tíma komið hjer eins og annarsstaðar, að við verðum að viðurkenna þá stjórn þingræðisstjórn, sem minna fylgi hefir heldur en þessi. Jeg hefi auðvitað ekkert að athuga við yfirlýsingu hv.þm. A.-Sk. (ÞorlJ), að stjórnin skuli sitja fram yfir kosningar. En þó að svo sje, get jeg ekki sagt hið sama að öllu leyti um brtt. á þskj. 273. í henni er margt, sem jeg fæ ekki fallist á. Þar stendur t. d., að vitanlegt sje, að núv. stjórn sje í minni hl. í Nd. Ef sagt hefði verið, að flokkur núv. stjórnar væri í minni hl., þá mætti þetta til sanns vegar færast, en engin atkvgr. hefir farið fram, sem sanni nokkuð af eða á um það, hvort stjórnin hafi minni hl. í hv. deild eða ekki. Það stendur líka í brtt., að stjórnin hafi ekki meiri hl. í sameinuðu þingi. Um þetta hefir ekki heldur farið fram nein atkvgr. Helst mundi kannske vera vísað í forsetakosninguna í Sþ. En hvernig var sú kosning? Stærsti andstöðuflokkur stjórnarinnar, Framsóknarflokkurinn, greip til þess úrræðis að kjósa mann úr öðrum minsta flokknum. Þetta er heldur óvenjuleg aðferð, og þegar samkomulagið er svona dýru verði keypt, tel jeg það enga sönnun þess, hvernig fara mundi atkvgr. um stjórnarskifti. Jeg tel það því líka ósannað mál, að stjórnin sje án meiri hl. fylgis í Sþ., nema átt sje við það eitt, að flokkur hennar sje ekki í meiri hluta. Hitt get jeg viðurkent, sem í tillögunni stendur, að sýnilegt er, að önnur meiri hl. stjóra verður ekki mynduð á þessu þingi. Það var aðallega eitt, sem jeg hlustaði eftir í ræðu hv.þm. A.-Sk. (ÞorlJ), og það var skýringin á niðurlagsorðum greinarinnar, að líta verði á stjórnina sem starfandi til bráðabirgða. Það, sem jeg hleraði einkum eftir, var, hvort þetta ætti að þýða, að litið yrði á stjórnina aðeins sem „fungerandi“ stjórn, sem svo er nefnt á erlendum málum. Það er nokkuð sama og hjer væri talað um stjórn, sem aðeins væri sett, en ekki skipuð. Munurinn á reglulegri og „fungerandi“ stjórn er nokkurn veginn hinn sami og á skipuðum og settum embættismanni. Jeg heyrði nú ekki, að hv.þm. (ÞorlJ) legði þennan skilning í þetta, enda hefði það ekki verið í samræmi við þá skipun, sem nú er á stjórninni. Mjer skildist helst, að hv.þm. legði þann skilning í orðin, að það væri viðurkent, að stjórnin mætti sitja fram yfir kosningar, og að orðin „til bráðabirgða“ þýddu þá helst, að ekki væri langt til næstu kosninga. Og jeg verð að segja það, þó að hv.þm. A.-Sk. (ÞorlJ) gæfi þessa skýringu, sem var með öllu áreitnislaus í garð stjórnarinnar, þá er jeg hræddur um, ef brtt. verður samþ. með því orðalagi, sem hún hefir, að einhverjir aðrir flokksbræður þessa hv.þm. verði til þess að leggja annan og miður góðgjarnan skilning í orðin „starfandi til bráðabirgða“ en hann gerði. Þess vegna tel jeg þessi orð athugaverð, og mundi því fremur kjósa, að hv. deild sýndi með atkvgr. afstöðu sína til vantrauststill. sjálfrar eins og hún er fram borin af hv.flm. (HjV). Jeg á ekki atkvæðisrjett í þessari hv. deild og get því engu um það ráðið, hvernig fer um atkvgr. En þó finst mjer eðlilegra, að sjálf till. komi undir atkv. deildarinnar, en með samþ.brtt. er það útilokað, og tel jeg það ver farið. Þess vegna beini jeg þeirri ósk til hv.þdm., að þeir felli brtt., svo að þeim gefist kostur að greiða atkv. um vantrauststill. óbreytta.

Flm. (Hjeðinn Valdimarsson) Hv. þm. Ísaf. (SigurjJ) tók til máls áðan til þess að verja gerðir hæstv. stjórnar, og það sem undarlegra var, notaði hann tækifærið til þess að verja gerðir Íslandsbanka og útibússtjóra hans á Ísafirði. Hann vildi ekki viðurkenna, að bátar Landsbankans hefðu stöðvast eins lengi og jeg hafði sagt. En jeg veit ekki betur en að það sje viðurkent, að þeir hafa stöðvast um mánaðartíma og það á þeim tíma, sem talið er að vertíð byrji hjer sunnanlands og þessir bátar eru vanir að sækja. En sá banki mun hafa sjeð sig um hönd, eins og rjett var. Þá vildi hann ekki viðurkenna, að bátarnir væru eins margir og jeg taldi þá vera. Jeg hefi það nú hjerna fyrir framan mig og bátanöfnin. Þar stendur, að 9 sjeu frá Ísafirði, 7 úr Hnífsdal og 1 úr Súgandafirði, en þetta verður til samans 17 bátar, sem allir voru á vegum Íslandsbanka, auk 5 báta, sem Landsbankinn hafði með að gera.

Frá hverjum er þessi skýrsla?

. Hann vildi eitthvað draga úr þessu með því að segja, að bátarnir væru ekki allir frá Ísafjarðarkaupstað, en því verður þó ekki neitað, að meginhluti þeirra er þaðan og hinir allir úr nágrenninu. Þá gat hann þess, að jeg hefði ásakað Íslandsbanka fyrir að lána þessum bátum fje, jafnframt því sem jeg ásakaði hann fyrir það að draga að sjer höndina og stöðva bátana. Jeg held, að reynslan hafi yfirleitt sýnt, hvernig fór fyrir þessum útgerðarmönnum, sem yfir bátunum höfðu að ráða, og hvernig fór um alla þeirra stjórn eða stjórnleysi, en eitt er það að taka bátana af þessum mönnum, og annað að sjá um, að atvinnuvegurinn fari ekki um koll, heldur sjeu framleiðslutækin fengin hæfari mönnum á staðnum. Það hefir Íslandsbanki ekki reynt. Kunnugt er af orðum útibússtjóra Íslandsbanka, að sá banki hefir helst kosið, að bátaútvegurinn hyrfi af Ísafirði. Sakirnar liggja helst á hendur þessum manni, og því hefði bankaráðið átt að taka í taumana, með hæstv.forsrh. (JÞ) í broddi fylkingar, og banna Íslandsbanka að beita Ísfirðinga slíku gerræði, þar sem auðsjeð var, að atvinna fjölda manna var í veði. Hæstv. atvrh. (MG) fjelst á það sem jeg sagði, að ríkustu mennirnir væru í íhaldsflokknum og þeir kostuðu kosningamar og útgáfu blaðanna, og hann bætti því við, að þeir væru ekki verri menn fyrir það. Jeg var nú ekki að tala um það, að þessir efnuðu íhaldsmenn væru sjerstaklega vondir, heldur sagði jeg, að þeir stjórnuðu flokknum og segðu þannig hæstv. stjórn óbeinlínis fyrir verkum. En það er ekki lýðræði, og ólíkt því, sem á sjer stað um alþýðuflokkinn. Þar er öllum gjöldum jafnað niður á breiðari grundvelli, og þegar til þess kemur að velja t. d. fulltrúa til þess að fara með umboð flokksins á Alþingi, þá taka allir flokksmenn þátt í þeirri útnefningu. Jeg geri ráð fyrir því, að ef hæstv. stjórn hefði sjeð sjer fært að fara lengra en „kapitalistar“ flokksins töldu hófi næst, þá hefði hún ekki borið fram jafnmörg og nauðaómerkileg frv., eins og hún hefir gert. Þar er víðast hvar um sáralitlar eða nauðaómerkilegar breytingar að ræða, enda er vikið að því í sumum nál., að það hafi svo sem enga þýðingu, þó að það verði samþ. Stærsta málið er sjerleyfisfrv. til Titans, ef það nær þá fram að ganga. En hæstv. stjórn hefir lýst því yfir, að hún treysti sjer ekki að fylgja því eftir, ef nokkrar tryggingar fylgi með frá fjelagsins hendi fyrir því, að byrjað verði á framkvæmdum. Svo jeg get eins hugsað mjer, að það sje ekki annað en loddaraskapur hjá hæstv. stjórn að hafa borið frv. þetta fram. Þá þóttist hann ekki geta að því gert, hverju væri varpað út frá útvarpsstöðinni, og að hann gæti ekki tekið fram fyrir hendurnar á þeim, sem stjórnuðu stöðinni. Jeg ætla nú með leyfi hæstv. forseta að lesa upp dálitla klausu úr nál.allshn.Nd. 1925, þegar hjer var á ferðinni frv. það, sem síðar varð að lögum og útvarpsstöðin hlýtur að vera háð. Þessi klausa hljóðar þá svo: „Það tíðkast nú mjög, að útvarpsstöðvar flytja ræður stjórnmálamanna, bæði þegar kosningar standa yfir og endranær. Er það og haganlegt, því á þann hátt geta miklu fleiri hlustað á þær en ella. Þetta mundi vafalaust tekið upp hjer, þegar útvarpsstöð er komin. En þess verður að sjálfsögðu að krefjast, að allir stjórnmálaflokkar eigi jafnan aðgang að stöðinni í þessu skyni. Þá verður og að gæta þess, að þau tíðindi eða frjettir, sem stöðin sjálf kann að senda heyrendum, verði eigi lituð í þágu neins sjerstaks stjórnmálaflokks“ (þskj. 364 1925). Með þessu er einmitt lagt í hendur hæstv. stjórnar að hafa eftirlit með því, hverju varpað er út, og gæta þess, að enginn stjórnmálaflokkur sje þar sjerstaklega tekinn fram yfir annan. En nú hefi jeg einmitt skýrt frá því, að það litla, sem varpað hefir verið út af „pólitík“, er vegna íhaldsflokksins gert og litað af hans stefnu. Það hafa ýmist verið íhaldsslitur úr dagbók „Mogga“ eða íhaldsfjármálapólitík hæstv.forsrh. (JÞ). Þá sagði hæstv. atvrh. (MG), að það væri ekki vel við eigandi af mjer að vera að saka forstöðumann útvarpsstöðvarinnar, af því að hann stæði nærri fjelagi, sem jeg er viðriðinn. En jeg gef forstöðumanni þessum ekki að sök, þó að hann hafi reynt að komast eins langt hjá stjórninni eins og raun hefir á orðið. En jeg saka hæstv. stjórn fyrir frámunalegt eftirlitsleysi, er hún lætur forstöðumann stöðvarinnar vefja sjer svo um fingur. Jeg verð að halda því fram, að það sje ólöglegt að leggja sjerstaklega á varahlutina. Lögin gera ekki ráð fyrir því, og þó að það sje tekið fram í reglugerðinni, þá er það ólöglegt, en því aðeins er reglugerð bindandi, að hún hafi þó einhverja stoð í lögum. Það getur vel verið, að erfitt hafi verið að fá fje í þetta fyrirtæki. En jeg held, að upphaflega hafi það ekki verið meiningin, að hæstv. stjórn ætti að hugsa mest um það, að hluthafar hefðu arð af því, heldur hitt, að þjóðin hefði sem mest og best not af því. Það er satt, að jeg hefi ekki lagt fje í þetta fyrirtæki og á engan eyri í því. Jeg hefi talið það gróðafjelag, enda virðist þetta háa stofngjald benda ótvírætt í þá átt. Þá gat hann þess, að stöðin væri aðeins tekin til reynslu, og því ekkert við því að segja, þó að hún dragi ekki um alt land. Þetta getur vel verið, en hvað sem því líður, er það á móti lögunum að hafa svo veika stöð, að allir landsmenn geti ekki heyrt til hennar. Jeg hefi heyrt því fleygt, að hæstv. atvrh. (MG) sje hluthafi í fjelaginu „Útvarp“, enda mun það hafa staðið í dönskum blöðum, að hann væri formaður, sem þó mun ekki vera satt. En hitt mun óhætt að fullyrða, að hann sje það mikið viðriðinn fjelagið, að um eftirlit hans með útvarpsstöðinni. ráði meira eiginhagsmunir heldur en sæmandi er fyrir mann, sem fyrst og fremst á að hugsa um þjóðarheildina og hvað henni kemur best í þessu efni. Hæstv. atvrh. (MG) hefir nú algerlega gefist upp við að tala frekar um siglinga-atvinnulögin. Hann vill ekki viðurkenna, að hann hafi brotið lögin, en játar þó í öðru orðinu, að hann muni hafa gengið fulllangt um undanþágurnar. Jeg get vel trúað honum til þess - sem þykist vera mikill lögfræðingur - að vita, að ekki er hægt að veita undanþágu frá lögum, sem ekki er heimild til. Annars skaut hann sjer hjá því að svara, með því að segja, að jeg hefði hjer á dögunum viljað brjóta háskólalögin. En jeg tók það einmitt fram í þeirri deilu, sem varð um það mál, að jeg teldi stúdentana frá Akureyrarskólanum löglega stúdenta, ef prófin væru lögskipuð og í samræmi við próf mentaskólans í Reykjavík, enda eru margir lögfræðingar þeirrar skoðunar. Mjer kom það dálítið undarlega fyrir, þegar hæstv. ráðh. (MG) kom eins og út úr hömrum og sagðist ekkert vita, hvaða gjald væri tekið fyrir að veita undanþágurnar. Hver ætti þá að vita það, ef ekki hæstv. siglingamálaráðh. (MG)? En mjer er sagt, að einhver hluti þessa gjalds renni til fjelags eins hjer í bænum. Þegar um varðskipið Óðin er að ræða, þá verður ekki hjá því komist að segja þann sorglega sannleika, að skipið var illa bygt í upphafi, og þess vegna varð að endursenda það. Og þessar sakir verður að skrifa á bak hæstv. hermálaráðherra (MG). Hann ber ábyrgðina á því, hvernig skipið var úr garði gert af þeim dönsku, sem þegar hefir komið allþungt niður á ríkissjóði. Það hefir enginn ætlast til, að hæstv. ráðh. væri sá fagmaður, að hann gæti ráðið smíðinni, en hann átti að hafa þá ráðunauta við hönd sjer, sem treysta mátti að hefðu bæði vit og þekkingu til þess að segja fyrir um smíði skipsins. Hefði skipið verið gott og rjett smíðað í upphafi, hefði það hvorki þurft að tefjast um 3 mánaða bil frá strandvörnum nje ríkissjóður þurft að greiða þessar 8 þús. kr., sem talið er að hluti ríkissjóðs í viðgerðarkostnaðinum muni nema. Hann heimtar af mjer að segja hjer, hverjir hafi sagt þetta eða hitt, sem hann á að vita og hlýtur að bera ábyrgð á. Jeg álít þess enga þörf að fara að þylja hjer upp nöfn þeirra manna, sem segja, að skipið sje illa gert og alls ekki fært um að hafa það starf með höndum, sem því er ætlað. Það er hæstv. landhelgismálaráðh. (MG) næst að láta rannsaka þetta, því hann getur aldrei skotist hjá því, að á honum hvílir ábyrgðin fyrst og fremst, og hann verður að standa reikning á gerðum sínum. Og sama er um sjálfa landhelgisgæslu varðskipanna að segja, að hún er alment talin mjög slæleg. Hundruð manna hafa heyrt það, að landhelgisbrot togaranna íslensku hafi verið mjög tíð í vetur, en varðskipin látið sig það litlu skifta, eða jafnvel ekki komið í veg fyrir, að þau slyppu, eins og dæmið sýnir, er jeg nefndi í fyrstu ræðu minni. Þetta veit allur bærinn, og þó heimtar hæstv. ráðh., að jeg sanni þetta, að mjer skilst, með vitnaleiðslu hjer á Alþingi. En þetta er miklu auðveldara fyrir hann, sem valdið hefir í sínum höndum til þess að kalla skipshafnir togaranna og varðskipanna fyrir rjett og láta með yfirheyrslu sanna þennan áburð eða ósanna. Mjer skildist líka, að hann mundi fara þá leið, og er það vel farið. En hitt er óþarfi að þrátta um, að það er hæstv. atvrh. (MG), sem ber ábyrgð á því, hvernig landhelgisgæslan fer úr hendi, eins og á hverjum öðrum framkvæmdum ríkisstjórnarinnar, sem undir hann heyra. Mjer skaust yfir að svara því, sem hæstv. ráðh. (MG) tók fram um utanför Óðins, að það hefði verið hættulaust að sigla skipinu landa milli, þó um hávetur væri. En hann játaði þó, að hann hefði ekki spurt háseta skipsins um þetta atriði. Þó var mikið um þetta talað áður en skipið fór, og hásetarnir allir á einu máli um það, að hættulaust væri það ekki að sigla skipinu landa milli, þegar allra veðra var von, og jafnvel töldu þeir tvísýnu á lífi sínu að fara með skipinu svo langa leið, og bygðu það á því, að skipið hefði verið komið að því að farast í Siglufjarðarmynni þá um sumarið. Þá sagði hæstv. ráðh. (MG), að láninu til „Stefnisfjelagsins“ hefði ekki fylgt meiri áhætta en ýmsum þeim lánum, sem jeg hefði veitt viðskiftamönnum Landsverslunarinnar á meðan jeg hefði verið þar starfandi í þjónustu landsins. Jeg veit ekki, hvað hann meinar með þessu, því að vitanlega veitti jeg engin lán nema með ráði forstjórans, og vil jeg skora á hann að tiltaka nánar, um hvaða lán sje að ræða, eða taka dylgjurnar aftur. Annars get jeg bætt því við, sem hæstv. ráðh. hlýtur að reka minni til, að mikið var um þessa lánveitingu rætt á sínum tíma, og allir á sama máli um það, að lántakandi væri þá svo illa staddur, að það væri mesta óráð að veita lánið, enda kom fljótt á daginn, að trygging sú, er sett var, var aðeins á pappírnum og Fiskiveiðasjóði einskis virði. Og það er að því, sem jeg er að finna, að veita lán, sem sýnilegt er, að aldrei verði endurgreitt. Þá kem jeg nú að hæstv.forsrh. (JÞ), og þótti mjer broslegt að heyra um skipun hans og meðstjórnanda, hæstv. atvrh. (MG). Þeir senda þetta út 16. þ. m. og leita þá staðfestingar á skipun þeirri, sem íhaldsflokkurinn hafði lagt til, að yrði á stjórninni. En svar konungs eða samþykki kemur fyrst í gær. Það er svo sem auðsjeð, að hæstv.forsrh. (JÞ) hefir vaknað við vondan draum, þegar vantraustið var komið fram, og farið þá að reka á eftir skipuninni. Þá voru ekki síður broslegar ályktanir þær, sem hæstv.forsrh. dró út úr landskosningunum í haust. Samband Framsóknar og alþýðuflokksins sannar ekkert um meiri hluta fylgi þjóðarinnar við íhaldsstefnuna. Í fyrsta lagi kusu aðeins þeir, sem voru yfir 35 ára að aldri, en flestir þeir, sem jafnaðarmönnum fylgja, eru yngri, og í öðru lagi hafa jafnaðarmenn ekki fylgt sambandslistanum jafnfast og þeir hefðu gert, ef efsti maðurinn hefði verið úr þeirra flokki. Auk þess mætti og geta þess, að sá maðurinn, sem kosinn var, naut fylgis allmargra bindindismanna, því að hann var talinn mikill bindindisfrömuður og góður „goodtemplari“ á meðan stóð á kosningahríðinni, þó að komið hafi á daginn síðan, að hann muni vera meiri íhaldspostuli en bindindispostuli. Jeg hefi ekki sagt, að hæstv. stjórn væri skipuð af stóratvinnurekendum og öðrum gróðamönnum, en hitt hefi jeg sagt, að þessir menn væru aðalkjarni íhaldsflokksins, sem ekki aðeins kostuðu allar kosningar flokksins, heldur bera þeir og uppi blöð hans, sem stráð er ókeypis út um sveitir landsins. Þess vegna verða það stóratvinnurekendurnir, sem ráða því, hverjir verða í kjöri af hálfu flokksins við kosningar, en hinir, sem stefnu þessari fylgja, hafa ekkert annað hlutverk en að kjósa eins og fyrir er lagt af þeim, sem kostnaðinn bera. Þá vildi hæstv.forsrh. (JÞ) gera lítið úr ríkislögreglunni, hún ætti aðeins að halda uppi betri lögreglu í landinu, og gaf þá, að mjer virtist, í skyn, að í alþýðuflokknum mundi helst að leita lögbrjóta. En jeg held, að þarna sje nokkuð langt seilst, því vitanlegt er, að ríkislögreglunni var stefnt að verkalýðsfjelögunum, til þess að vernda hlut atvinnuveitenda í þeim vinnudeilum, sem upp kynnu að rísa. Ríkislögreglunni mundi aldrei hafa verið beitt, þó að lög landsins væru fótum troðin á þeim sviðum, sem nær stendur hæstv. stjórn, svo sem gegn bannlagabrjótum. Sama er og um bankaráð Íslandsbanka að segja, að hæstv.forsrh. (JÞ) vildi lítið gera úr því og sagði, að það gæti lítið látið sig skifta um daglega stjórn bankans, vegna þess að meiri hl. bankaráðsins væri utanlands. En einmitt þess vegna er aðstaða þeirra manna betri, sem eiga hjer heima, og með aðstoð þeirra ætti hann sem formaður bankaráðsins að geta komið á þeim breytingum, sem hann teldi heppilegar um allan rekstur bankans, ekki síst er hann hefir í raun og veru sem fjármálaráðh. fjárráð bankans í hendi sjer með lánveitingunum til hans af hálfu hins opinbera. Hann sagði, að verkalýðsforkólfarnir vestra hefðu valdið hruninu þar, en þar voru engin verkalýðsfjelög, t. d. á Þingeyri, Flateyri og Bíldudal, og því engir verkalýðsforkólfar. Á Ísafirði hafa raunar verið verkalýðsfjelög, en kaupgjald og álögur ekki meiri en í öðrum kaupstöðum landsins. Þetta er því hrein fjarstæða, sem ekki þarf neinum orðum um að eyða. Jeg skil heldur ekki, hvers vegna hann er að bera það fram, að menn vestra hafi staðið ráðþrota um þessi mál, þegar þeir lögðu einmitt til, að bátarnir yrðu teknir af bankanum 2–3 mánuðum áður en það varð. Það var ekkert eðlilegra en að bátamir hefðu verið teknir af eigendunum og gerðir út af bankanum. Með því hefði þó verið bjargað atvinnu þeirra manna, sem mest tjón biðu við stöðvunina. Ef ætti að beina ádeilu á einhverja menn út af þessu, þá eru það auðvitað þeir, sem hafa verið við útgerðina riðnir. Viðvíkjandi tollgæslunni ætla jeg að fara fljótt yfir sögu, þar sem tíminn er naumur. En jeg vil benda hæstv. fjrh. (JÞ) á, að það er vert að athuga skipin, þegar þau koma hjer að landi. Annars er það lögreglunnar auðvitað að hafa upp á sökudólgum, en ekki óviðkomandi manna. Það væri lítil löggæsla, ef lögreglan biði ávalt eftir því að fá kærur frá einstökum mönnum um ákveðin lögbrot. Svo að hæstv. fjrh. og forsrh getur ekki búist við því, að jeg fari að ganga langt í að vinna að því verki, sem er lögreglunnar að vinna. Jeg skil ekki, hvers vegna hæstv. fjrh. vill ekki hætta við álímingu hjer í Reykjavík, en halda sama ástandi og verið hefir úti um landið, þar sem hún er mesta handahófsverk. Hann viðurkendi, að í Vestmannaeyjum hefði tollurinn yfirleitt verið reiknaður öðruvísi en hjer í Reykjavík. Jeg veit, að það er rjett. Það mun koma á daginn, að ríkissjóður hefir mist mikið vegna of lágt reiknaðs tolls og vegna þessa gjaldfrests á tollgreiðslu, sem hæstv. stjórn hefir ekki skift sjer af hingað til. Það er ófært að fara eftir sinni reglunni á hvorum stað, þar sem fluttar eru inn tóbaksvörur. Til lítils er eftir á að afsaka það, sem hæstv. fjrh. (JÞ) hefir haft heilt ár til að laga. Viðvíkjandi Gullbringu- og Kjósarsýslu gat hæstv. fjrh. þess, að það væri óinnheimtur tekjuskattur hjá öreiga fyrirtækjum. Mjer er spurn: Er skatturinn ekki óinnheimtur af því, að ekki var gengið rækilega eftir honum á sínum tíma? Viðvíkjandi umboðsmönnum sýslumanna úti um land er þess að gæta, sem hæstv. fjrh. virtist ekki ljúka upp augunum fyrir, að með því að halda því fyrirkomulagi, sem hæstv. fjrh. vill, að stærsta verslun á staðnum hafi umboð sýslumanna, þá getur hún sjeð alla innkaupsreikninga þeirra verslana, sem við hana keppa. Jeg vil beina þeirri fyrirspurn til hæstv.forsrh. (JÞ), hvers vegna var skift um póstmeistara í Vestmannaeyjum? Þá kvað hæstv.forsrh. mjög óheppilegt, að slík ásökun um ljelega strandgæslu kæmi fram á Alþingi. Jeg vil spyrja: Hvar ætti slík ásökun að koma fram, ef ekki á Alþingi? Jeg hygg, að þótt hæstv.forsrh. vildi helst, að menn kæmu upp í stjórnarráð til að bera fram slíkar kvartanir, þá mundi því harla lítið sint þar. Eina vonin um, að slíkum kvörtunum sje sint, er að þær sjeu gerðar í heyranda hljóði. Og það er best, að útlendingar þeir, sem þykjast hafa eitthvað við strandgæsluna að athuga, sjái það, að Íslendingar sjálfir vilji, að hún nái jafnt yfir alla. Jeg sje ekki, að hægt sje að kalla það hættulegt, að fulltrúar þjóðarinnar komi með slíkt. Það er ekki nema sjálfsögð skylda hvers þeirra, sem um það veit. Jeg er yfirleitt mjög undrandi yfir þessum svörum hjá hæstv. ráðherrum viðvíkjandi strandgæslunni, að þeim finnist það vera goðgá að skýra frá því, að lög sjeu brotin. En það kemur kannske ekki illa heim við það, að hæstv. atvrh. (MG) lætur sjer það í mjög ljettu rúmi liggja, að hann hefir sjálfur verið að brjóta landslög. Hæstv. forsrh. (JÞ) sagði, að þar sem jeg væri svo framur að flytja vantraust, þá mundi, ef vantraustið yrði samþ., að mjer berast böndin að mynda stjórn. Ekki veit jeg, hvaðan hæstv.forsrh. hefir þessa þingreynslu sína, og fer mjer nú að þykja ekki ótrúlegt, sem sagt er, að hæstv.forsrh. hafi áður gert sig heldur sekan um þingsafglöp. Ef til kæmi að mynda stjórn, þá myndi konungur auðvitað snúa sjer til forseta Sþ. til þess að leita fyrir sjer um það. Annars finst mjer mega segja það um hæstv.forsrh. sjálfan, að hann gerist framur, þegar hann mælir með því við konung, að hann skipi sig ráðherra á þeim tíma, sem hann ræður ekki meiri hluta í þinginu og á vantraustsyfirlýsingu yfir höfði sjer. Enda geri jeg ráð fyrir, að þessari brtt., sem er fram komin, sje einmitt ætlað að koma í veg fyrir, að sú skipun hafi þá þýðingu, sem hann hefir ætlast til. Það mætti nú fara nokkuð lengra út í að rekja syndir hæstv. fjrh. (JÞ) en jeg hefi gert. En jeg hefi ekki tekið stefnumálin yfirleitt, heldur drepið á einstök nýleg mál, og alls ekki farið langt aftur í tímann, eins og hæstv. atvrh. bjóst við. Það hafa áður verið eldhúsdagar og þau mál athuguð. En minna mætti hæstv. fjrh. (JÞ) á það, að fjárhagsástandið í landinu er yfirleitt honum og hans stjórn að kenna. Það, sem mest þjakar fólki nú, það eru þeir miklu tollar, sem gera svo að segja ólíft fyrir alla alþýðu manna í þessu landi. Hans stefna er sú, að láta tollana hvíla þungt á alþýðunni, en láta atvinnufyrirtækin græða. En reynslan hefir sýnt, hversu óviturleg slík stefna er. Atvinnufyrirtækin standa sig ekki betur fyrir það. Fjeð, sem þau fá í góðu árunum, eyðist engu síður, en á krepputímum eins og nú fara þau unnvörpum á höfuðið. En alþýðan, sem þá ætti að hafa gjaldþol, ef hyggilega hefði verið farið að, er þá svo rúin af álögum hæstv. fjrh. (JÞ), að engu er á bætandi.

Pjetur Ottesen Jeg hefi enga löngun til þess að blanda mjer í þær almennu umr., sem hjer hafa orðið um vantraustsyfirlýsinguna. En það var eitt atriði í ræðu hv. 4. þm. Reykv. (HjV), þar sem hann mintist á framkvæmd landhelgisgæslunnar, sem jeg verð að fara nokkrum orðum um, vegna þess, að jeg er hjer fulltrúi fyrir og fer með umboð fjölda manna, sem eiga mikið undir því, að landhelgisvarnirnar sjeu vel ræktar. Á síðasta ári var stigið hjer hið stærsta spor, sem stigið hefir verið enn til þess að auka landhelgisgæslu, með því að láta byggja nýtt strandvarnaskip. Því að það er ekki að efa, að aukning á landhelgisgæslu er eitt hið mesta nauðsynjamál þjóðarinnar Og frá því jeg kom á þing hefir það verið eitt af mínum mestu áhugamálum að koma á auknum endurbótum um landhelgisvarnir. Þess vegna hnykti mjer stórkostlega við, er hv. 4. þm. Reykv. (HjV) upplýsti það um eitt varðskipið - jeg hygg, að hann hafi þar nafngreint varðskipið Óðin - hvernig það hagaði landhelgisgæslunni. Hann sagði það um landhelgisgæsluna, að hún væri mjög slæleg, og nefndi þar sem dæmi þetta, að Óðin hefði - fyrir skömmu, að mjer skildist - borið þar að, sem 20 togarar voru í landhelgi. Og hann sagði, að skipið hefði þá ekki aðhafst annað en það að skjóta einu skoti og látið svo alla togarasyrpuna sigla óáreitta út úr landhelgi. Og hv.þm. (HjV) sagðist geta staðhæft þetta. Þetta er afskaplega hörð ásökun og sú harðasta, sem borin hefir verið á nokkurn mann á Alþingi í mín eyru, og það því fremur, þegar þess er gætt, að hjer er um að ræða formann á skipi, sem hefir mjög ábyrgðarmiklu starfi að gegna, þar sem honum er falið að vernda annan aðalatvinnuveg landsins. Í starfi hans liggur annað og meira en það að vernda fiskiveiðarnar frá degi til dags, heldur liggur starf hans engu síður í því að vernda framtíð fiskiveiðanna hjer við land, sem reynslan hefir sýnt og mun sýna enn betur, hve mikið á í hættunni vegna rányrkju á grunnmiðum. Með þessu er lýst þýðingu landhelgisvarnanna fyrir okkur. En önnur hlið málsins snýr að útlendingum, og þar verðum við að gæta alls varhuga, eins og hæstv.forsrh. (JÞ) sagði í dag, þar sem hann lýsti því svo greinilega, hverja þýðingu það hefði fyrir okkur, að sá orðrómur kæmist ekki á, að varðskipin væru hlutdræg, hlífðu íslenskum lögbrjótum, en ofsæktu hina. Í þessu sambandi má líka geta þess, að hjá okkur eru hærri viðurlög fyrir landhelgisbrotum en hjá nokkurri af nágrannaþjóðum okkar. Okkur er þetta nauðsynlegt, að hafa viðurlögin mikil, sökum þess, að landhelgisgæslan er og verður að minsta kosti fyrst um sinn ónóg í samanburði við hið stóra landhelgissvæði umhverfis land alt. Það er nauðsynlegt, að sektir sjeu svo háar, að þær út af fyrir sig veiti nokkurt aðhald gegn ágengninni á landhelgina. Þetta hafa og þær útlendar þjóðir, er senda fiskiskip hingað, viðurkent. Að þessu leyti eru því viðskifti okkar við aðrar þjóðir örugg. En hjer ber fleira að gæta, og þess sem oss ríður lífið á að gæta, svo að vjer stefnum ekki hreint og beint sjálfstæði vora í voða, en það er, að fylsta rjettlætis sje gætt og hið sama látið ganga yfir alla togara, hvort sem þeir eru innlendir eða útlendir. Og það sem jeg veit best til, þá hefir þessarar skyldu verið gætt. En nú í dag hefir verið borin fram sú ásökun hjer á Alþingi á foringjann á „Óðni“, að hann hafi látið stóran hóp af togurum sigla út úr landhelgi, án þess að hafast neitt að, og jeg held, að jeg hafi ekki misskilið hv. 4. þm. Reykv. (HjV), að hann hafi haldið því fram, að flestir þeirra hafi verið íslenskir. Jeg er ekki að fárast yfir því út af fyrir sig, þó slík ásökun sje borin fram í heyranda hljóði, því að það er gott að ganga hreint til verks, enda þótt gæta verði allrar varkárni, þar sem útlendingar eiga í hlut. En við þetta má ekki sitja. Hv. þm. (HjV) hlýtur að verða til þess knúður, að mjer finst, að verða við ósk hæstv.forsrh. (JÞ) um það að segja skýrt og skilmerkilega frá því, hvað hann hafi fyrir sjer í þessu, og hæstv. atvrh. (MG) verður að láta fara fram nákvæma rannsókn á málinu. Því að sannleikurinn verður að koma í ljós, annað er óforsvaranlegt. Þýðing og mikilvægi landhelgisgæslunnar, og það, að hún sje vel rækt, krefst þess, að hið sanna komi hjer í ljós. Og vegna þess orðróms, er ásökun þessi vekur, og berast mun til útlendinga, því að þeir hafa hjer, ef svo má segja, augu og eyru á hverjum fingri, þegar rætt er um þessi mál á Alþingi, er þetta líka nauðsynlegt. Og síðast en ekki síst á sakborningur, skipherrann á Óðni, fulla rjettlætiskröfu á því, að sannleikurinn komi í ljós. Skyldi það reynast rjett, að hann hefði vanrækt skyldu sína, þá verður hann að taka afleiðingunum af því, en ef hann er saklaus, þá á hann heimtingu á að fá uppreist, og þeir, sem borið hafa hann röngum sökum, eiga þá að fá makleg málagjöld. Af öllum þessum ástæðum, sem jeg þykist hafa sett nægilega skýrt fram, þá skora jeg á hv. 4. þm. Reykv. (HjV), í nafni allra þeirra, sem njóta eiga góðs af landhelgisgæslunni, og í nafni rjettlætisins og öryggisins út á við, að segja frómt frá um heimildir sínar fyrir þessum alvarlega áburði. Og jeg vona, að hann telji sjer skylt að gefa þessar upplýsingar.

Tryggvi Þórhallsson Jeg þarf aðeins að láta örfá orð falla þess tilefnis, að hæstv.forsrh. (JÞ) hefir reynt að vefengja rökstuðning hv.þm. A.-Sk. (ÞorlJ), formanns Framsóknarflokksins, fyrir brtt. okkar á þskj. 273. Mjer þykir rjett, úr því að hæstv. ráðh. (JÞ) vildi vefengja orð hans, að við Framsóknarmenn og meðflm. að brtt. látum einnig heyra hljóð úr horni, til þess að fram komi, að við stöndum fast að baki honum. Fyrir hönd Framsóknarflokksins hefir hann lagt áherslu á ályktarorð till., að líta beri á landsstjórnina sem starfandi til bráðabirgða, með öllum þeim afleiðingum, er það hefir í för með sjer. Hæstv. ráðh. (JÞ) mótmælti þeim tveim ástæðum, sem færðar eru fyrir þessari niðurstöðu. Hæstv. forsrh.(JÞ) neitaði því, að rjett væri sem í till. segir, 1) að stjórnin sje í minni hluta í Nd. og 2) án meiri hluta stuðnings í Sþ, og því væru niðurlagsorðin röng. Með öðrum orðum: alt veltur á því, hvor hefir rjett fyrir sjer, hv.þm. A.-Sk. (ÞorlJ) eða hæstv.forsrh. (JÞ). Og það er ekki erfitt að benda á ráðið til þess að fá að vita með vissu, hvor hefir á rjettu að standa. Öruggur úrskurður um það fæst við atkvgr. um till. Setjum svo, að till. yrði samþykt. Þá verður af þeirri samþykt og afstöðu þingmanna í Ed. hiklaust ráðið, að þetta hvorttveggja er rjett, að stjórnin er í minni hluta í Nd. og án meiri hluta í Sþ. Þá er þar með fallinn dómur um þessar deilur hv.þm. A.-Sk. (ÞorlJ) og hæstv.forsrh. (JÞ). Og þessa dóms við atkvgr. bíð jeg rólegur. Úr því jeg stóð upp, vil jeg bæta við nokkrum orðum. Jeg vil benda á og undirstrika, að svo beri að líta á stjórnina „að svo stöddu“, eins og tillögunni segir. Hvað sú stund stendur lengi, verður ekki um sagt. Þar eru allar leiðir opnar og allar hendur frjálsar. Mjer þykir rjett að benda á annað atriði þessu náskylt. Hæstv. forsrh. (JÞ) upplýsti, að skipun hans sem forsrh. hafi farið fram í gær, með öðrum orðum 5 dögum eftir að till. um vantraustsyfirlýsing á stjórnina er komin fram, og undir þeim kringumstæðum, að hæstv. ráðh. hlýtur að vera kunnugt um, að á völtu stendur um fylgi hans. Jeg vil undirstrika, að það er vitanlega hæstv.forsrh. (JÞ), sem ber ábyrgð á því að hafa ekki látið H. H. konunginn vita, hvernig ástatt var. Og jeg álít það óforsvaranlegt af honum gagnvart H. H. Og jeg vil bæta því við, að ef atkvgr. sýnir þau hlutföll, er jeg geri ráð fyrir og vona, að komi glögt í ljós, þá hefir hæstv.forsrh. (JÞ) gert sig sekan um mjög alvarlegan hlut, mjög alvarlegan í landi, þar sem á að vera þingræðisstjórn. Í samræmi við það, að jeg er meðflm. að þessari till., þar sem gert er ráð fyrir að líta á stjórnina sem starfandi aðeins til bráðabirgða, ætla jeg mjer ekki nú, frekar en á eldhúsdeginum, að fara að rifja upp syndir hæstv. stjórnar. Jeg slepti eldhúsverkunum þá og ætla að gera það líka nú í trausti þess, að fram fari það, er kalla mætti pólitíska „castration“ stjórnarinnar.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg hefi ekki margt að svara hv. 4. þm. Reykv. (HjV). Ræða hans var ekki annað en stytt útgáfa þeirrar fyrri, sem jeg var búinn að hrekja. Jeg tók svo eftir, að hv.þm. gerði ráð fyrir, að till. um skipun forsrh. hafi verið símuð út til konungs. Hafi hann sagt það, þá er það ekki rjett. Till. er afgreidd hjeðan 16. mars brjeflega í pósti til Kaupmannahafnar. Jeg verð að halda því fram, eftir því sem fram hefir farið, að afgreiðsla till. hafi verið öldungis þingræðislega rjett. Að vísu vænti jeg ekki viðurkenningar á því frá hv.þm. Str. (TrÞ). Hv. þm. A.-Sk. (ÞorlJ) benti rjettilega á það, að þegar svo jafnir flokkar með og móti eru í þinginu, sem hann vill nú vera láta, þá geti að því dregið, að óhjákvæmilegt verði að leysa upp þingið. En þá verður að vera til einhver stjórn, sem getur borið ábyrgð á þingrofi. Það hygg jeg hafi verið öllum ljóst í þingbyrjun, er jeg gaf yfirlýsingu fyrir hönd stjórnarinnar. Þá var ekkert á móti því haft, að forsrh. yrði skipaður. Nú hefir það verið gert, og því situr nú stjórn að völdum, sem ber fulla stjórnskipulega ábyrgð. Hvort hún er skoðuð sem bráðabirgðastjórn eða ekki, get jeg látið mjer í ljettu rúmi liggja. En út af þingrofunum vil jeg benda á, að ekki færri en 2 eða 3 frv. um stjórnarskrárbreytingar liggja nú fyrir þessu þingi.

Þau eru þrjú

. Ja, kannske 3, ef hv.þm. Str. (TrÞ) vill telja sína tilraun með. Gerum nú ráð fyrir þeim möguleika, að eitthvert þeirra nái samþykki beggja þingdeilda. Þá mælir stjórnarskráin svo fyrir, að þing skuli rjúfa þá þegar og stofna til almennra kosninga af nýju. Heyrir þá til, að til sje í landinu stjórn, sem bær er að gera till. um þingrof til H. H. konungsins. Vilji Alþingi ekki hafa til þess þá stjórn, er nú situr, þá verður það að segja til þess. Gangi alt á þinglegan hátt, fer stjórnin frá, og þingið sjer um myndun nýs ráðuneytis. Því verður ekki fengið framgengt að afturkalla skipun stjórnarinnar, nema önnur komi í staðinn, eins og mjer skildist helst mega skilja mjög óljósa hugsun hv.þm. Str. (TrÞ). Það er þingsins að velja, hvort það vill þessa stjórn eða vill hana ekki. Þess vegna er rjett, að till.hv. 4. þm. Reykv. (HjV) komi til atkv. eins og hún liggur fyrir. Jeg skal svo reyna að vera stuttorður út af hv. 4. þm. Reykv. (HjV). Hann mintist á landskjörið og vildi gera lítið úr því, af því að kjósendurnir væru 35 ára og eldri. Það getur hann ekki. Meðan stjórnarskráin mælir svo fyrir, að þeir, sem kjósa við landskjör, skuli hafa þennan aldur, eru þeir, sem svo eru kosnir, fullkomlega jafnrjettháir þeim kjördæmakosnu sem þjóðarfulltrúar. Þrátt fyrir persónulegt fylgi, sem játað skal að hv. 6. landsk. (JKr) hafi haft, geta þó stjórnarandstæðingar aldrei annað en viðurkent, að þeir hafi orðið undir, og kosningin sú gefur þeim því síður en svo rjett eða átyllu til að „troða upp“ og segjast hafa meiri hl. þjóðarinnar að baki sjer. Um Íslandsbanka læt jeg útrætt, að öðru en því, að jeg kendi ekki verkalýðsforkólfunum um mistök og skaða á Þingeyri, Bíldudal eða Flateyri, heldur um þann þátt, er þeir eiga í því, hve höllum fæti stendur útgerðin á Ísafirði nú. Jeg skal gjarnan fræða hv. 4. þm. Reykv. (HjV) um, hvað tiltækilegast er til þess að reisa við útveg Ísfirðinga, og hann getur þá látið ráðleggingarnar berast til rjettra hlutaðeigenda. Það er fullyrt, að sterkríkustu og tekjuhæstu mennirnir á Ísafirði sjeu einmitt nokkrir helstu forkólfar alþýðuflokksins þar. Nú þætti mjer rjett, að þessir menn tækju rögg á sig og verðu fje sínu og hættu lánstrausti sínu til þess að stofna einkafyrirtæki eða sjerstakt fjelag til þess að taka við útgerðinni og rækju síðan til atvinnu fyrir bæjarbúa. Það mundi greiða fyrir ekki svo lítið, ef þessir helstu efnamenn legðu fram krafta sína, fje og tíma. Út af því, sem sagt er um slælegt eftirlit með því, að ekki sje selt vín í land úr skipum, skal þess getið, að málið hefir verið til athugunar undanfarið í fjármálaráðuneytinu. Og það hafa verið gerðar uppástungur viðvíkjandi tilhögun um eftirlit með ferðum skipa, er sigla á hafnir hjer við land, sjerstaklega hvað snertir áfengi. Það er að vísu vandkvæðum bundið vegna þess, hve litlum starfskröftum er á að skipa á þeim höfnum, er þau koma við. Það er vandi að sníða eftirlitið svo, að það verði ekki gagnslaust, en þó eigi óframkvæmanlegt með þeirri tilhögun og því liði, sem nú er á að skipa um tollgæslu. En þó að stjórnin komi endurbótum í verk á þessu, getur hún ekki þar fyrir losað borgara ríkisins, eins og t. d. hv. 4. þm. Reykv. (HjV), undan því að gerast meðsekur með því að hylma yfir tollsvik og smyglun. Það er skylda hans að gera rjettum yfirvöldum viðvart, og jeg vona, að þau fái hið fyrsta upplýsingar um, hvar honum er kunnugt um misfellur. Hingað til hefir hann hvorki nefnt heimildarmann nje sakborning. Hv. þm. (HjV) hjelt, að ríkissjóður mundi hafa tapað fje í Vestmannaeyjum vegna ófullkominnar vigtar á tóbaki. Það kemur til athugunar við endurskoðun tollreikninganna í fjármálaráðuneytinu, og jeg get fullvissað hann um það, að komi í ljós, að tollur sje vanreiknaður, verður af hálfu endurskoðanda gefinn úrskurður til lögreglustjóra um að innheimta vangreiddan toll. Þar er ekkert tapað, að ekki verði gengið eftir í tíma. Þá spurði hv.þm.(HjV), hvers vegna hefði verið skift um póstmeistara í Vestmannaeyjum. Jeg veit það ekki, enda heyrir það ekki undir mína stjórnargrein. Það verða svo oft mannaskifti, ekki síst í kaupstöðum. Og það er ekkert undarlegt um Vestmannaeyjar, sem eru í slíkum vexti, að þetta starf, sem var áður aukastarf og haft í hjáverk um, er nú orðið nóg einum manni. Jeg geri ráð fyrir, að ástæðan sje þessi. Um ásakanir hv.þm. um landhelgisgæsluna er það að segja, að hv.þm. Borgf. (PO) hefir nú svo rækilega lagt niður fyrir honum, hverjar sjeu skyldur hans gagnvart því máli, að jeg treysti mjer ekki til að gera betur. Þá endaði hv.þm. (HjV) loks ræðu sína með því að kvarta yfir tollum og sköttum. Jeg neita því ekki, að þeir voru miklir frá því 1. apríl 1924 og þar til farið var að ljetta þeim af aftur. En þar er ekki um stjórnarráðstöfun að ræða. Heldur reyndist það nauðsynlegt af því, hvernig komið var hag ríkissjóðs í höndum fyrverandi stjórnar, og löggjafarvaldið ber á því fulla ábyrgð, því að það hefir gert alt, sem gert hefir verið á þessu sviði. Jeg ætla þá að enda með því að rifja upp og fá yfirlit yfir það, sem hv. 4. þm. Reykv. (HjV) hefir sagt við þetta tækifæri. Hann hefir ekki dregið fram eina einustu stjórnarathöfn úr mínum verkahring, er teljast megi aðfinsluverð eða jeg hafi vanrækt. Alt eru það vonbrigði yfir því, að mjer hafi ekki tekist að koma í veg fyrir ýmislegt, sumpart í atvinnulífinu eða hjá bönkunum eða hjá tilteknum embættis- og starfsmönnum hins opinbera. En svo gengur það jafnan í þessum ófullkomna heimi, að eftir á er hægt að benda á eitt eður annað, er betur hefði mátt fara, og jafnan kemst maður skemra en skyldi. Sú stjórn er þó ekki öllum heillum horfin, er á þeim kjörum að sæta, að ekki er fundið að athöfnum hennar sjálfrar af andstæðingum, heldur því, að henni hefir ekki tekist að afstýra ýmsu, sem liggur fyrir utan hinn eiginlega verkahring hennar. Það kom fram í ræðu hv.þm. Str. (TrÞ), sem jeg gerði ráð fyrir í svari mínu til hv.þm. A.-Sk. (ÞorlJ), að svo góðgjarnlega sem hann túlkaði brtt. þeirra, þá yrðu einhverjir flokksbræður hans til þess að túlka hana miður góðgjarnlega, ef hún yrði samþykt. Hv. þm. Str. (TrÞ) var með dylgjur, að stjórnin starfaði til bráðabirgða, með þeim afleiðingum, er það hefði í för með sjer. Jeg veit ekki vel, við hvað hann átti. Ef hann á við það, að stjórnin sje ekki skipuð, heldur aðeins sett eða „fungerandi“, þá er því ekki til að dreifa. Hafi hv.þm. Str. (TrÞ) þótt stjórnin misgera og brjóta af sjer með till. sinni til H. H. konungsins um skipun forsætisráðherra, ætti það að vera enn ein ástæða til fyrir hann, og hún fullgild, að láta koma til atkv., hvort deildin vill samþykkja vantraust á stjórninni eða ekki. Það nær ekki nokkurri átt að vera með dylgjur um það, að stjórnin hafi gert sig seka um mjög alvarlegan hlut í þingræðislandi, og þora svo ekki að láta koma til atkv.till., sem gefur mönnum kost á að taka afstöðu til annars eins og þessa. Eftir alt þetta verð jeg að líta svo á, að ef hv.þm. greiðir atkv. með till. eins og hún er nú breytt, tjáir hann þar með þessari stjórn hlutleysi sitt að svo stöddu og fram til kosninga, ef ekkert nýtt kemur fyrir. Þetta er gert ómótmælanlega með brtt. Seinasta kjarnyrði hans um pólitíska „castration“ má þm. eiga fyrir mjer. Smekkvísina í þessum ummælum hefir hann víst fundið í Búnaðarfjelaginu, á það svið var samlíkingin sótt. En hitt verður hann að vita, að hans rjettur sem þingmanns og stjórnarandstæðings er að greiða stjórninni vantraust, ef hann vill, að hún fari frá. En sje hann stjórnarandstæðingur og þori ekki að greiða atkv. gegn henni hjer, þegar á hann er kallað, þá hefir hann ekki í sínum vasa neinn kuta til þess að gera neinar dýralæknisaðgerðir á stjórninni. Hann getur vitanlega skrifað í blað sitt eins og hann hefir nú gert um nokkur ár, en um áhrifin af þeim skrifum fer líklega líkt hjer eftir sem hingað til.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson)*): Hv. 4. þm. Reykv. (HjV) mun nú dauður vera og betra að fara varlega með hann. Jeg skal nú heldur ekki sauma mjög að honum, enda hefir það verið gert rækilega hjer í dag. Hann var að lýsa íhaldsflokknum og því, hversu alt væri þar á annan veg en í alþýðuflokknum, en jeg held það væri nú best fyrir hann að tala um sinn eigin flokk, en ekki um aðra, sem hann ekkert veit um. Hv. þm. (HjV) var eitthvað að tala um lítilfjörleg stjfrv., en jeg þori vel að leggja stjfrv. og móttöku þeirra hjer á móti hans frv. Hann var að tala um útvarpsfjelagið og hve ljelegt efni það væri, sem það varpaði út, og fann að því, að stjórnin hefði eigi eftirlit með því. Annars er um þetta að segja, að hingað til hafa ekki heyrst neinar kvartanir um þetta, og þm. hefir sjálfur ekki kvartað fyr. Hinsvegar skal jeg viðurkenna það, að fjelagið er ekki nógu fjesterkt til þess að hafa altaf nógu gott efni til að varpa út, og stafar það af því, að landsmenn hafa ekki viljað leggja fje í þetta fyrirtæki. Hann hefir sjálfur upplýst, að hann hafi ekki lagt einn einasta eyri í fjelagið, og mjer skildist það vera af því, að fjelagið væri gróðafjelag. En jeg leyfi mjer að efast um, að ástæðan sje sú, því að jeg veit, að hann hefir ekki verið svo feiminn við slíkt, og enda jafnvel sjálfur stofnað gróðafjelag. Hinu gæti jeg betur trúað, að ástæðan hefði verið sú, að hann vissi, að það gæfi ekki eins mikið í aðra hönd eins og það stóra fjelag, sem hann stofnaði handa sjálfum sjer. Dóma þm. um það, hvað löglegt sje í þessu efni, met jeg ekki að neinu. Jeg tel mig hafa miklu betri ástæður til að dæma um það en hann. Þá hefir þm. verið að dylgja með það, að jeg væri hluthafi í útvarpsfjelaginu, en um það veit stjórn fjelagsins miklu betur en hann, og hún hefir borið það til baka. Enda gat jeg það ekki, vegna aðstöðu minnar, þar sem jeg átti að veita fjelaginu sjerleyfið. Það var gott, að þm. (HjV) nefndi nöfn þessara tveggja manna, sem með röngu hafi tekið fje af mönnum fyrir leyfi til vjelstjóra. Jeg skal nú rannsaka, hvað rjett er í þessu. Um byggingu „Óðins“ gat hann nú lítið sagt, en vildi halda því fram, að jeg hefði ekki valið góða menn til eftirlits í Kaupmannahöfn. En jeg get sagt hv.þm. það, að til þess valdi jeg það sama firma, sem framkvæmdastjóri Eimskipafjelags Íslands hefir jafnan skift við, og benti mjer á. Hv. þm. vildi láta líta svo út, að skipið hefði verið svo slæmt, að það hefði verið hætta að vera á því út. Jeg verð að líta svo á, að skipstjórinn á Óðni hafi haft betur vit á því en þm., og hann taldi það enga hættu, enda þurfti ekki annað en að setja kjölfestu í skipið til þess að það færi vel í sjó. Jeg veit heldur ekki til, að neinir af hásetunum á Óðni hafi verið hræddir við það að vera á honum til Kaupmannahafnar. Það er vitanlega rjett, að stjórnin ákveður, hvar varðskipin halda sig, en það er algerlega rangt hjá þm. að halda, að hann geti gert stjórnina ábyrga fyrir því, ef yfirmenn skipanna rækja ekki skyldur sínar. Það er algerlega óverjandi af þm. (HjV) að bera yfirmenn skipanna slíkum sökum, en þegar hann er krafinn sagna um það, hver hafi sagt honum þetta, þá neitar hann að svara. Jeg vil ekki nota það orð, sem hjer á við og er fullkomlega rjettmætt um slíkt athæfi, af því hvað það er óþinglegt, en jeg vona, að þm. sjái sjálfur, í hverjar ógöngur hann er kominn, og að sú brýning, sem hann fekk hjá hv.þm. Borgf. (PO), verki svo á hann, að hann sofi ekki fyr en hann hefir upplýst, hver hafi sagt honum þetta, eða játað, að hann hafi sjálfur búið það til. Það er sagt, að Gróa gamla á Leiti hafi verið vön að segja: „ólyginn sagði mjer“, en hv.þm. (HjV) vill ekki einu sinni segja þetta, heldur segir hann bara: Það er sagt. Um lánið út á „Stefni“ vil jeg segja það, að það er ekki verra en þau lán, sem hann hefir sjálfur veitt í Landsversluninni í fjarveru framkvæmdarstjórans. Það skal jeg standa við. Um leið og þm. sýnir fram á, að það hafi verið óforsvaranlegt, skal jeg sýna fram á hitt. Þá vildi þm. láta draga úr tóbakstollgæslu í Reykjavík, en auka hana úti um land. Hann er sjálfur „general“- tóbakskaupmaður hjer í bænum, og þegar hann ætlar að nota sjer þannig aðstöðu sína sem þingmaður, verður það ekki skilið öðruvísi en að hann sje að „agitera“ fyrir sinni eigin verslun. Hann er að kvarta um það, að menn sjeu sendir af stjórninni til þess að tollmerkja hjá honum vörur. Hann ætlast kannske til þess, að hann hafi einkarjett til þess að selja tóbak án þess að greiða toll af því? *Óyfirlesin ræða.

Flm. (Hjeðinn Valdimarsson) Jeg ætla fyrst að snúa mjer að hæstv. atvrh. (MG). Hann snýr alveg við orðum mínum, til þess að reyna að finna ástæður gegn þeim. Jeg veit ekki til, að jeg hafi kvartað yfir tollmerkingu hjá mjer sjerstaklega, enda er hægt að sjá það í ræðum skrifaranna. Jeg hefi aldrei sagt, að það væri sjerstaklega hjá Tóbaksverslun Íslands. Það er hreinn uppspuni hjá hæstv. atvrh. (MG). Hinsvegar hefi jeg sagt það, að öll tollmerkingin hjer væri hreinasta „humbug“, sem kostaði landið 40–50 þús. kr. á ári, en úti um land er tollgæslan sama sem engin. Þar fá kaupmenn tollmiðana senda og setja þá á sjálfir algerlega eftirlitslaust. Annars heyrir þetta undir hæstv. fjrh. (JÞ), og það var hreinn óþarfi fyrir hæstv. atvrh. (MG) að vera að sletta sjer fram í þetta. Jeg held það væri betra að verja einhverju af peningunum til þess að auka tollgæsluna úti um land og senda menn til eftirlits, meðan ekki eru ákveðnar sjerstakar tollgæsluhafnir. Jeg veit ekki betur en hæstv. fjrh. (JÞ) hafi viðurkent það, þó að hann hafi ekki gert það hjer á þingi, að öll þessi tollmerking sje bæði óþörf og kostnaðarsöm, enda sjer þetta hver maður, því að til þess að tollmerkja vörurnar þarf eins marga menn eins og til að afgreiða þær. T. d. voru um tíma sex menn uppi í Tóbaksverslun Íslands við þetta. En það fyrirtæki hefir aldrei skorast undan því að greiða tollinn og mun ekki gera það; enda mun það greiða meiri toll árlega til ríkissjóðs en nokkurt annað fyrirtæki hjer á landi. Hæstv. atvrh. (MG) talaði um eftirlitið með byggingu Óðins og segir, að það hafi verið ágætt. Jeg segi bara: Verkin sýna merkin. Hann var tilknúður að senda skipið út aftur til gagngerðrar breytingar. Hæstv. ráðh. (MG) sagði, að ekki væri hægt að saka stjórnina um ljelega landhelgisgæslu, en jeg spyr: Á hverju ber stjórnin þá ábyrgð, ef ekki á þeim málum, sem undir hana heyra? Hæstv. ráðh. (MG) kallaði þetta dylgjur um landhelgisgæsluna, en hið sama mætti þá segja um hæstv. forseta Ed., sem sagði, að lögin væru þverbrotin í því efni. Hæstv. stjórn hlýtur að vita þetta. Mörg hundruð sjómenn á togurunum vita það, og yfirleitt allur almenningur hjer í bænum veit, að þetta er ekki annað en skrípaleikur. Hæstv. ráðh. (MG) vítti mig fyrir, að jeg hefði lagt fje í ákveðið hlutafjelag, sem væri gróðafyrirtæki, en hefði ekki lagt í h. f. Útvarp. En jeg vil aðeins segja það, að hann veit ekkert um fjárhag minn, og honum kemur það ekkert við, í hvaða fyrirtæki jeg legg. Það mátti heyra, að hæstv. atvrh. (MG) reiddist, er jeg sýndi fram á, að hann hefði bæði brotið lög og sett reglugerð, sem hann hafði alls ekki heimild til samkv. lögum. Það má vera, að þau frv., sem jeg hefi borið fram, hafi sætt verri meðferð en frv. hæstv. stjórnar, en um það er það að segja, að jeg ber mín frv. fram fyrir hönd þess flokks, sem jeg tilheyri, og það eru andstæðingarnir, sem snúast gegn þeim. En frv. hæstv. stjórnar eru slík pólitísk viðrini, að andstæðingum hennar þykir ekki taka því að vera á móti þeim, en jafnvel fylgismenn hæstv. stjórnar segja, að þau sjeu óþörf. Jeg veit ekki, hvort hæstv. atvrh. (MG) þykir það vera þingsigrar. Jeg ætla aðeins að geta þess viðvíkjandi undanþágum vjelstjóranna, að það getur hæstv. stjórn látið rannsaka, og jeg hygg, að þá komi á daginn það, sem jeg hefi sagt, að menn hafi á stundum orðið að greiða fimmfalt verð fyrir leyfin við það, sem heimilt er. Og á þessu ber hæstv. ráðh. auðvitað ábyrgð. Þá vildi jeg beina nokkrum orðum til hæstv.forsrh. (JÞ). Hann sagðist ekki hafa símað til útlanda beiðni um, að hann yrði skipaður. En það virðist svo, sem hann hafi pantað að nýju skipunina eftir að vantraustið kom fram. Skipunin mun hafa komið í símskeyti, dags. Í gær, sem hann mun nú hafa upp á vasann. Viðvíkjandi því, sem hæstv.forsrh. (JÞ) sagði um landskjörið, að Íhaldsflokkurinn hefði haft meiri hluta við síðasta landskjör, skal jeg að nýju geta þess, að við landskjör hafa þeir einir kosningarrjett, sem eru 35 ára að aldri, en það hafa fleiri kosningarrjett til Alþingis en þeir, og er því ekki víst, að útkoman verði sú sama við almennar kosningar, og ef fara má eftir tölu hinna landskjörnu þingmanna, þá hefir íhaldsflokkurinn ekki nema helming þeirra. Þá vil jeg leiðrjetta það viðvíkjandi Ísafirði, sem sagt hefir verið, eftir að jeg hefi fengið nýjar upplýsingar. Tveir menn frá Ísafirði töluðu í dag við tvo bankastjóra Íslandsbanka, og sögðu þeir, að í ráði hefði verið, að bankinn gerði út eftir nýárið alla þá báta, sem voru á hans vegum hjer syðra, og hefðu þeir átt að leggja fiskinn upp í Viðey til verkunar, en þetta hefði strandað á því, að ekki hefði fengist samkomulag við sjómennina ísfirsku um kaupgjald eða hlutaskifti. Jeg hefi nú fengið upplýsingar frá verkalýðsfjelögunum á Ísafirði. Það er alger uppspuni, að nokkuð hafi staðið á sjómönnum á Ísafirði í þessu efni, því að engar málaleitanir hafa borist þeim um breytingu á kaupgjaldi eða hlutaskiftum. Hvort þessi uppspuni er runninn frá stjórn Íslandsbanka eða útibússtjóranum á Ísafirði læt jeg ósagt, en þessum orðrómi er nú algerlega hnekt. Um þetta hefði hæstv. ráðh. (JÞ) getað aflað sjer upplýsinga, hefði hann viljað, fyrir löngu síðan, og getur því ekki haft það til varnar. Það undrar mig, hve hæstv. ráðh. (JÞ) er ánægður með að vera ásakaður. Það virðist svo, sem hann sje ánægður, svo lengi sem hann er ekki sakaður um glæp. Jeg er nú ekki að saka hann um neitt slíkt, heldur aðeins um ljelega stjórn og ljelegt eftirlit með embættismönnum ríkisins og fjármálastofnunum þess, og að hann hafi látið sjer lítið ant um hag landsins. Öll fjármálastjórn hans hefir nú gert það að verkum, að alþýða manna er nú úttærð af álögum og tollum. Þá vil jeg að lokum segja nokkur orð við hv.þm. Borgf. (PO), sem vjek að mjer nokkrum orðum. Hann skoraði á mig að segja til um heimildir mínar fyrir því, sem jeg sagði um landhelgisgæsluna, hverjir hefðu sagt mjer þær sögur. Jeg gæti vel sagt nöfn þeirra manna, ef jeg vildi. Það eru auðvitað sjómenn á skipunum, en jeg veit, hvað það mundi kosta, ef jeg nefndi nöfn þessara manna; það mundi kosta þá lífsuppeldi þeirra um óákveð- inn tíma. Hinsvegar getur hæstv. stjórn, ef hún vill, komist fyrir sannleikann í þessu máli með rjettarrannsókn. Mig furðar ekki, þótt hv.þm. Borgf. (PO) vilji eitthvað láta til sín taka í þessum landhelgismálum, svo hreystilega sem hann hefir fyr talað um rannsókn landhelgisbrota. En á hinu furðar mig, að hann láti sem ekki hafi áður heyrst, að ísl. togararnir stæðu framarlega í landhelgisbrotunum, og þar sem jeg kom með slíkar ásakanir, þá hvíli á mjer sú skylda að sýna heimildir. Jeg vil benda á ræðuhöld þessa hv.þm. í landhelgismálinu 1924, í Alþingistíðindum C. Á bls. 502 skýrir hann í ræðu frá því, að af 5 togurum, sem staðnir hafi verið að landhelgisbrotum, hafi 4 verið íslenskir. Þá segir hann á bls. 513–14: „Þá vildi hv.þm. (ÁF) færa skipstjórunum það til vorkunnar, að þeim væri það of mikil freisting að sjá útlendingana altaf mata krókinn í landhelginni. Jeg hygg nú, að það sjeu Íslendingarnir, sem oftast ganga þar á undan hinum með þetta fagra fordæmi, og það á þeim stöðvum, sem skaðlegast er, að veitt sje á með botnvörpu, einmitt á bátamiðunum, og þá einkum þar, sem þarf kunnugleik til botnvörpuveiða sökum þess, hvernig botnlagi er háttað. Útlendingarnir koma svo á eftir. Lögbrot þeirra eru að nokkru leyti því að kenna, að innlendu skipstjóramir ganga á undan með þessu ófagra eftirdæmi“. - Mér finst þetta mjög röggsamlega og sjálfsagt rjettilega mælt, en hv.þm. (PO) nefnir engin dæmi til stuðnings Ef það er skylda mín nú að nefna nöfn, þá var það engu síður skylda hans í þetta skifti. Jeg vil ráða honum til þess að kynna sjer fyrri afstöðu sína í þessum málum, áður en hann talar aftur, því að sjálfsögðu er ekki minna að koma með slíkar almennar yfirlýsingar um alla ísl. togarana heldur en að nefna ákveðinn stað. En vitanlega er hægt að fá þetta upplýst með rannsókn. Þess má geta, að þáverandi þm. G.- K„ Ágúst Flygenring, hjelt mjög eftirtektarverða ræðu um sama efni. Hann segir: „Útgerðarmenn hafa rekið skipstjóra sína fyrir það eitt að fiska ekki. Þeir hafa meira að segja gert það margsinnis. Vesalings skipstjórarnir hafa því blátt áfram sverðið hangandi yfir höfði sjer. Og við skulum nú taka dæmi til skýringar þessu máli. 40–50 erlendir togarar eru að veiðum í landhelgi austur við Landeyjasand. Íslenskur togari kemur þar að, er að veiðum fyrir utan línuna og fær ekki fisk úr sjó. Hvað á þá skipstjórinn að gera? Hvað mundum við gera í hans sporum? Auðvitað fara inn fyrir línuna. Svo ber varðskipið að. Einmitt þessi togari er ef til vill tekinn - og kannske eingöngu vegna þess, að hann vantar t. d. loftskeytatæki, sem hinir hafa. Og svo á skipstjórinn að missa skipið, en hinir sleppa með alt saman! Þeir fá feng og frægð, en sá eini handtekni skömm og skaða. Í greinargerð fyrir frv. er þess getið, að fá dæmi muni vera til þess, að útgerðarmaður hafi svift skipstjóra skipi fyrir að vera staðinn að ólöglegum veiðum. Jeg vil benda á hið gagnstæða. Að því munu vera mörg dæmi, að skipstjórar hafi óbeinlínis verið sviftir skipstjórn fyrir að stunda ekki veiðar í landhelgi - eða með öðrum orðum: fyrir að fiska ekki nógu vel, af því að þeir hafa hlífst við að fremja lögbrot“. - Þetta er nægilegt til að sýna skoðun þingmanna úr íhaldsflokknum um það, hvernig landhelgisbrotin eru framkvæmd og af hvaða ástæðum. Þá skal jeg fara nokkrum orðum um brtt., sem hjer er komin fram. Í fyrsta lagi er í raun og veru gengið inn á efni till. minnar, þó forminu sje breytt, þar sem till. er brtt. við vantraustsályktun mína og það er skýrt tekið fram, að stjórnin hafi minni hl. í Nd. Ef brtt. verður samþ., fellur sá úrskurður á málið, sem jeg óskaði að fá, það er að segja, hvort stjórnin hefði meiri eða minni hluta fylgi í deildinni. Í öðru lagi er tekið fram, að deildin skoði stjórnina ekki öðruvísi en starfandi bráðabirgðastjórn, og valdsvið hennar er þá þeim takmörkunum háð, sem slíku hlýtur að fylgja. Jeg get því fallist á efni þessarar brtt. að þessu leyti. Mjer hefði að vísu fundist hreinlegra að láta afhöfða stjórnina með öllu heldur en að láta hana verða fyrir þessari pólitísku limlestingu. En með þessu er þó stjórninni sett allmikil takmörkun og yfirlýsing gefin um það, hvernig deildin lítur á valdsvið hennar, og vil jeg því ekki greiða atkvæði á móti tillögunni.

Forseti (BSv): Jeg skal taka það fram, að mjer þykir svona athugasemd í lengsta lagi, þar sem frv. hv.þm. Mýr. (PÞ) um hálftíma athugasemd er ekki enn gengið í gildi.

Pjetur Ottesen Mig undrar stórkostlega á því, hve hv. 4. þm. Reykv. (HjV) getur tekið sjer það ljett, þegar brýnt er fyrir honum, hvaða ábyrgð hvílir á honum í þessum áburði hans á foringjann á Óðni, og hvernig hann reynir að smeygja sjer undan henni. Sú tilraun hans, að lesa upp úr Alþt. ummæli mín og fyrverandi 1. þm. G.-K. (ÁF), er algerlega mishepnuð. Eða skilur hv.þm. ekki muninn á því, að því leyti til, að það veitir honum enga stoð í þessu máli, að í þessum ræðukafla, sem hann las upp eftir mig, eru aðeins almenn rök fyrir nauðsyninni á því að auka og bæta landhelgisgæsluna, en hv.þm. ber fram staðhæfingu um það, að foringinn á varðskipinu Óðni hafi vanrækt skyldu sína við ákveðið tækifæri. Jeg er alveg hissa á því, ef hv.þm. skilur ekki, hvílíkt regindjúp hjer er á milli. Jeg veit að vísu, að hann er búinn að reyna mikið á sig í dag út af þessu vantraustsvafstri sínu, og líklegast er, að hann hafi ofreynt sig. Það væri helsta afsökun hans. Jeg þarf raunar ekki að svara þessu frekar. En jeg get sagt hv.þm. (HjV) það, að hann ljettir ekki hót á samvisku sinni með svona lestri eða yfirleitt á annan hátt en þann að segja frómt frá þeim heimildum, sem hann hefir fyrir þessum áburði. Loks skal jeg taka það fram, að þrátt fyrir þetta ber jeg þó enn það traust til hv.þm. (HjV), að hann hafi þá ábyrgðar- og rjettlætistilfinningu, að hann segi frómt frá atriðum þessa máls, svo að hægt sje að byggja rannsókn á frásögn hans og leiða sannleikann í ljós. En geri hann það ekki, sýnir það bara sorglegan skort á þessu hvorttveggja hjá honum.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Það eru aðeins fá orð til hv.flm. (HjV). En hann er nú svo aðfram kominn, að jeg skal hafa þetta örstutt. Hann var að lýsa muninum á sínum frv. og frv. stjórnarinnar. Hann sagði, að ekki væri undarlegt, þó að þau væru ólík, því að hann bæri sín frv. fram fyrir sinn flokk. Þetta er alveg rjett. Munurinn er fólginn í því, að stjórnin ber frv. sín fram vegna allrar þjóðarinnar. Því er hennar frv. betur tekið en hans. Frá þessu sjónarmiði kallar hann frv. stjórnarinnar pólitísk viðrini, af því að þau falla ekki í smekk þessa eina flokks. Þá sagði hv.þm. (HjV), að landhelgislögin væru brotin og gæslan skrípaleikur. Jeg neita því, að svo sje um gæsluna. En hv.þm. getur ímyndað sjer, að á jafnstórri strandlengju og hjer er um að ræða sje hægt að brjóta lögin, án þess varðskipin viti. En það er alt annað en að halda því fram, að varðskipin leiki sjer að því að svíkjast um sína eigin skyldu. Þá nefndi hv.þm. tollmerkinguna og sagði, að jeg hefði ekki haft rjett til að svara þar til, þar sem jeg væri ekki fjrh. En við erum báðir þingmenn, og jeg læt hv. 4. þm. Reykv. (HjV) ekki segja mjer fyrir um það, hvenær jeg megi tala. En jeg segi bara það, að jeg sje enga ástæðu til þess að fara til aðaltóbakskaupmannsins í bænum til að fá svar hans við því, hvernig verjast skuli tollsvikum.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg veit ekki, hvort það er gustuk að mæða meir á hv.flm. (HjV). - Það var ofmælt, sem hann sagði, að kaupmenn úti um land fengju tollmiða eftirlitslaust. En það er heimtað af þeim, að þeir leggi sjálfir til starfskraftana til þess að líma miðana á umbúðirnar. Jeg mundi telja það góða breytingu, ef stjórninni væri heimilað að krefjast þess sama af tóbakskaupmönnum hjer, enda væru þeir best að því starfi komnir. Út af skipun forsætisráðherrans skal jeg geta þess, að eftir henni var ekki kallað með símskeyti, enda engin furða, þó að svar kæmi eftir 12 daga. Um aukakosningarnar skal jeg bæta því við, að í þremur kjördæmum af fjórum hafði Íhaldsflokkurinn hreinan meiri hluta og fekk 3 þingsæti af 5, en í 4. kjördæminu náði enginn einn flokkur meiri hl. við kosningarnar. Sömuleiðis má benda á, að Íhaldsflokknum hefir bæst einn þm. í viðbót, frá því að hann var stofnaður og stjórnin tók við. Því er ekki til neins að halda því fram, að núverandi stjórn sje ekki þingræðisstjórn. Nú býður stærsti andstöðuflokkur stjórnarinnar henni hlutleysi fyrst um sinn, og það er gefið í skyn, að það hlutleysi standi til næstu kosninga, ef ekkert sjerstakt kemur fyrir. Þetta er gert með brtt. þeirri, er hjer er komin fram, eins og frá var skýrt í ræðu aðalflm. (ÞorlJ). Jeg get ekki neitað því, að mjer fanst verða lítið úr kappanum, hv. 4. þm. Reykv.(HjV), þegar hann lýsti því yfir, að hann gæti snúið frá vantraustsyfirlýsingu sinni og gengið inn á þetta hlutleysisloforð, aðeins af því, að það er að formi til borið fram sem brtt. við hans till., þó að allir skilji, að hjer er ekki um brtt. að ræða, heldur nýja till., sem ekki lætur einu sinni fyrirsögnina við till.hv. 4. þm. Reykv. (HjV) standa. Jeg vil nú ekki móðga hv.þm. (HjV) með því að fara lengra út í þessa sálma, af því hann á ekki kost á að taka til máls. En jeg get sagt það við hv.þm. Str. (TrÞ), af því að hann var að vitna í húsdýrafræðina sína, að vegna þess, hvað hann er skörulegur og röggsamur stjórnarandstæðingur í orði, finst mjer hann nú helst minna á húsdýr, sem glamrar ákaflega hátt, en leggur síðan niður rófuna og skríður inn í holu sína.

Tryggvi Þórhallsson Jeg skal geta þess, af því að hæstv.forsrh. fann þörf á að bæta um fyrri ræðu sína í minn garð, að jeg sagði alt, sem jeg þurfti að segja, og mun standa við það, sem jeg lýsti yfir, að jeg ætlaði að gera. Hvort heldur hæstv. ráðh. biður mig að greiða ekki atkv. með vantraustsyfirlýsingunni eða hann ögrar mjer til að gera það, mun jeg halda mjer við tillögu mína og láta atkvæðin í deildinni skera úr, hvor okkar hefir á rjettu að standa um það, hvert sje hið pólitíska ástand stjórnarinnar.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Hið góða áform hv.þm. Str. (TrÞ), að segja ekki meira um þessa till. en hann er búinn að gera, er allrar virðingar vert. En jeg er bara hræddur um, að sá góði ásetningur hans lifi ekki nema nóttina yfir. Mjer er ekki grunlaust um, að hann muni gera till. að umtalsefni aftur áður en langt líður. Auðvitað heldur hann með till., úr því hann er einn af flm. hennar. En mjer finst hann hafa slíðrað sverðið ákaflega vel, þessi hv. forustumaður í fjölmennasta andstöðuflokki stjórnarinnar, þegar hann nú kaupir flokk sinn undan því að þurfa að sitja hjá í atkvæðagreiðslu um vantrauststillögu, með því að gerast sjálfur flm. að till., sem veitir stjórninni hlutleysi frá hálfu hans flokks.

Tryggvi Þórhallsson Jeg ætla aðeins að minna hæstv. ráðh. (JÞ) á það, að við Framsóknarmenn greiðum atkvæði með þeim tillögum, sem við flytjum, hvort sem við erum aðalflutningsmenn þeirra eða ekki. Við hugsum málin vandlega áður en við berum fram tillögur um þau og stöndum svo við tillögur okkar, hvað sem hv. íhaldsmönnum þóknast að gera við sínar.