Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um frestun verkfallsaðgerða Flugvirkjafélags Íslands gegn Icelandair ehf. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Björn Frey Björnsson og Sigurberg Björnsson frá innanríkisráðuneyti, Jón Sigurðsson, Maríus Sigurjónsson og Óskar Einarsson frá Flugvirkjafélagi Íslands, Svala Björgvinsson, Guðmund Pálsson og Björgólf Jóhannsson frá Icelandair ehf., Magnús Pétursson ríkissáttasemjara, Þorstein Víglundsson frá Samtökum atvinnulífsins, Magnús Norðdahl frá Alþýðusambandi Íslands, Ástráð Haraldsson og Hrafnhildi Stefánsdóttur. Með frumvarpinu er lagt til að verkfallsaðgerðum Flugvirkjafélags Íslands gegn Icelandair ehf. verði frestað. Lagt er til að aðilum verði gefið tækifæri til að semja sín á milli fyrir 1. júlí nk. en komist aðilar ekki að samkomulagi á þeim tíma skuli gerðardómur ákveða kaup og kjör fyrir 1. ágúst nk. Ákvörðun gerðardóms skuli gilda frá gildistöku laganna og eins lengi og gerðardómur ákveður. Meiri hlutinn bendir á að við ákvörðun um gildistíma ákvörðunar gerðardóms beri dóminum að horfa til lengdar þeirra kjarasamninga sem gerðir hafa verið á síðustu mánuðum. Á meðan gerðardómur er að störfum geta aðilar komist að samkomulagi um einstök ákvæði eða heildarsamning sín á milli og tekur þá gerðardómur ekki ákvörðun um þau atriði en takist aðilum að koma sér saman um einhver atriði á starfstíma dómsins skal dómurinn taka mið af því. Að öðru leyti skal gerðardómur við ákvörðun um laun aðila og önnur starfskjör hafa til hliðsjónar kjör annarra sem sambærilegir geta talist að menntun, störfum, vinnutíma og ábyrgð sem og kjarasamninga sem gerðir hafa verið nýlega og almenna þróun kjaramála. Það er grundvallarregla að aðilar kjarasamninga ljúki samningum sín í milli, en þegar brýna nauðsyn ber til getur komið til þess að íhlutun löggjafans sé réttlætanleg. Þeirri íhlutun eru þó ákveðin takmörk sett með 74. gr. stjórnarskrárinnar og 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem tryggja rétt launþega til aðildar að stéttarfélögum og hefur verkfallsrétturinn verið talinn falla þar undir. Íhlutun löggjafans er því aðeins réttlætanleg ef ríkir almannahagsmunir eru í húfi en þá þarf að gæta þess að ekki sé um of víðtæka eða langvarandi skerðingu á samningsrétti að ræða. Líkt og fram kemur í athugasemdum við frumvarpið er um mikla efnahagslega hagsmuni að ræða fyrir þjóðarbúið. Ljóst er að verkfallsaðgerðir flugvirkja hefðu í för með sér víðtæka röskun á flugi til og frá landinu og gætu valdið íslensku efnahagslífi verulegu tjóni á mikilvægum tíma fyrir störf fjölda einstaklinga og fyrirtækja. Greiðar flugsamgöngur til og frá landinu eru mikilvægar fjöldamörgum fyrirtækjum og atvinnugreinum sem mundu verða fyrir áhrifum af verkfallsaðgerðum flugvirkja. Ekki á það eingöngu við um ferðaþjónustuna og sjávarútveginn heldur er um mun víðtækari áhrif á atvinnulífið að ræða. Efnahagslegt tjón af verkfallsaðgerðum getur því orðið verulegt. Þá kann áhrifa þeirra að gæta lengi. Það er mat meiri hlutans að þeir heildarhagsmunir sem í húfi eru séu það miklir að um ríka almannahagsmuni sé að ræða sem réttlæti inngrip löggjafans í þetta sinn á þann hátt sem lagt er til í frumvarpinu. Þó að málið sé að einhverju leyti líkt kjaradeilu Félags íslenskra atvinnuflugmanna og Icelandair ehf. sem stóð yfir í maí sl. telur meiri hlutinn rétt að árétta að vegna tímasetningar deilunnar í þessu máli megi færa rök fyrir því að um ríkari efnahagslega hagsmuni og almannahagsmuni sé að ræða. Ekki virðist sem lausn finnist á kjaradeilunni í bráð. Henni var vísað til ríkissáttasemjara 16. apríl sl. en lítið hefur miðað í samningsátt þrátt fyrir 23 fundi aðila. Í ljósi framangreindra sjónarmiða leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 1. Lokamálsliður 2. mgr. 2. gr. orðist svo: Sá sem tilnefndur er af Hæstarétti skal vera formaður dómsins og kallar hann dóminn saman. 2. Síðari málsliður 1. mgr. 3. gr. orðist svo: Jafnframt skal hafa til hliðsjónar, eftir því sem við á, kjarasamninga sem gerðir hafa verið á undanförnum mánuðum, meðal annars út frá gildistíma þeirra, sem og almenna þróun kjaramála hér á landi. Undir nefndarálitið skrifa Höskuldur Þórhallsson formaður, Brynjar Níelsson, Birgir Ármannsson, Fjóla Hrund Björnsdóttir og Vilhjálmur Árnason.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um frestun verkfallsaðgerða Flugvirkjafélags Íslands gegn Icelandair ehf., frá minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Virðulegur forseti. Óumdeilt að verkfallsaðgerðir Flugvirkjafélags Íslands gegn Icelandair hafa mikil og víðtæk áhrif á samfélag okkar, ekki síst á ferðaþjónustu og fyrirtæki sem tengjast henni, en líka á inn- og útflutning og ferðir almennings til og frá landinu. Verkföll hafa yfirleitt áhrif á þriðja aðila og á það við um verkfallsaðgerðir flugvirkja hjá Icelandair ehf. eins og aðrar verkfallsaðgerðir. Víðtæk neikvæð áhrif á mannlíf og atvinnulíf eru óhjákvæmileg afleiðing verkfalla og verkföllum er beinlínis ætlað að hafa áhrif á samfélagið í því skyni. Slík áhrif þurfa því að vera mjög alvarleg og ógna ótvíræðum almannahagsmunum til að unnt sé að réttlæta lagasetningu, eins og hér er verið að leggja til af meiri hluta þingsins, eða hæstv. innanríkisráðherra. Minni hlutinn leggur ríka áherslu á að samningsréttur launamanna er varinn í 74. gr. stjórnarskrárinnar og 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og telur ótvírætt að mjög þung rök þurfi fyrir því að grípa inn í hann með lagasetningu. Það er á ábyrgð samningsaðila að ná samningum. Ef þeir bregðast því hlutverki hefur ríkissáttasemjari samkvæmt lögum ýmsar leiðir til að knýja á um niðurstöðu. Æskilegt væri að slíkar leiðir væru fullnýttar áður en kæmi til inngripa löggjafans. Í þessu máli er þó ljóst að mikið ber á milli og ekki hefur verið unnt að leggja fram slíka sáttatillögu. Við sérstakar aðstæður, þegar um einstaka kjaradeilu er að ræða sem hefur mjög víðtæk áhrif og bil milli aðila er óbrúanlegt, geta inngrip löggjafans komið til álita. Slík réttlæting hefur í ýmsum tilvikum verið talin vera fyrir hendi, en þá hefur ávallt verið um að ræða einstakar deilur sem hafa ekki verið í samhengi við heildstæða kjaramálastefnu á vinnumarkaði. Hér er hins vegar um að ræða þriðju lagasetninguna á þremur mánuðum á verkfallsaðgerðir í samgöngum þannig að lagasetning er hætt að heyra til undantekninga. Dómstólar hafa ekki hafnað því að löggjafinn grípi inn í kjaradeilu, svo fremi sem ríkir almannahagsmunir eru í húfi eða efnahagsleg vá vofir yfir. Í því sambandi er rétt að vísa til dóms Hæstaréttar í máli ASÍ gegn ríkinu nr. 167/2002 þar sem fram kemur að dómstólar gera ríkar kröfur um skilgreiningu almannahagsmuna og afgerandi rökstuðning til að slík inngrip geti talist réttlætanleg og meðal annars er þar vísað ítarlega til lögskýringargagna. Vissulega er erfitt að bera saman sjómannaverkfallið 2001 og þær verkfallsaðgerðir sem nú hafa verið boðaðar en í samtali sem minni hlutinn átti við fulltrúa ASÍ frammi á gangi á nefndasviði kom þó fram að fulltrúi sambandsins taldi ólíklegt að þetta frumvarp stæðist þá sáttmála sem íslenska ríkið er aðili að, m.a. reglur Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, og að frumvarpið væri því líklega brot á 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Til að skýra hvers vegna það samtal átti sér stað frammi á gangi var það vegna þess að formaður nefndarinnar, þrátt fyrir óskir okkar um annað, heimilaði ekki fyrirspurnir í þeirri fjórðu lotu gesta sem komu fyrir nefndina. Minni hlutinn lýsir áhyggjum af því að hér sé um endurtekna lagasetningu að ræða án stefnu af hálfu ríkisstjórnar sem mun veikja verkfallsréttinn til frambúðar og rjúfa frið á vinnumarkaði. Ef viðsemjendur eru farnir að líta á setningu laga á verkfallsaðgerðir sem eðlileg inngrip er hætt við því að litlir hvatar séu til að ná samningum með hefðbundnum hætti. Það er hið alvarlega í málinu nú. Það er ekki hægt að láta lagasetningu á verkföll, trekk í trekk, koma í stað kjaramálastefnu af hálfu stjórnvalda. Óvíst er hvaða afleiðingar það kann að hafa á almennt ástand á vinnumarkaði til lengri tíma. Þess vegna er afar óheppilegt að okkar mati að þessi löggjöf skuli vera sú þriðja á jafn mörgum mánuðum eins og við erum að verða vitni að hér. Undir álitið rita sú er hér stendur, Katrín Jakobsdóttir, Páll Valur Björnsson og Helgi Hrafn Gunnarsson, sem skipa minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Ég mun ekki hafa hér langa ræðu enda fór hv. þm. Katrín Júlíusdóttir, framsögumaður nefndarálits minni hluta, vel yfir afstöðu okkar sem þar birtist í því áliti. Það sem mér finnst út af standa er að þegar við ræðum lagasetningu á verkfallsaðgerðir þarf hún, eins og fram hefur komið, að byggjast á ríkulegum almannahagsmunum. Um það hefur verið rætt að þá þurfi það koma til einhvers konar efnahagsleg vá. Eftir þann fund sem við höfum nú átt og þá kynningu sem við höfum fengið á málinu liggur fyrir að verkfallsaðgerðir munu valda atvinnugreininni, ferðaþjónustunni, verulegu tjóni. Það er ekki búið að færa fullnægjandi rök fyrir því að mínu mati að hér sé um efnahagslega vá að ræða eða lokun samgangna. Fyrir liggur að það eru ferðir til og frá landinu þannig að þau rök sem hafa verið færð fram fyrir því að hér sé um almannahagsmuni að ræða tel ég að þurfi að skerpa. Ég tel að það þurfi að skilgreina talsvert betur hvað þarf nákvæmlega mikið til þess að hægt sé að ráðast í jafn afdrifaríka aðgerð og hér er lagt til að fara í, þ.e. að skerða rétt manna til að beita verkfallsvopninu sem hefur verið lögbundinn réttur hér lengi, áratugum saman á vinnumarkaði, réttur sem var ekki fenginn léttilega. Þetta er ekki réttur sem var fenginn með því að vera hress, hann fékkst með mikilli baráttu á sínum tíma. Því þarf að ganga mjög varlega um þann rétt þegar rætt er að skerða hann með þessum hætti. Eins og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir fór ágætlega yfir er þetta þriðja lagasetningin í röð á þremur mánuðum vegna verkfallsaðgerða. Við hljótum að sjálfsögðu, þó að við skoðum aðstæður í hverju máli fyrir sig, að lýsa áhyggjum af því að hér sé um endurtekna lagasetningu að ræða. Við hljótum líka að velta því fyrir okkur sem alþingismenn hvort þessar aðgerðir muni veikja verkfallsréttinn til frambúðar og hvaða áhrif það hafi á frið á vinnumarkaði ef farið er með lögbundinn og stjórnarskrárbundinn rétt manna með þessum hætti. Hvaða áhrif hefur það á frið á vinnumarkaði til lengri tíma? Hvaða aðferðum verður þá beitt ef menn telja að verkfallsrétturinn dugi ekki til ef ávallt eru sett lög á verkfallsaðgerðir? Það eru því vissulega ýmsir fyrirvarar sem er rétt að vekja athygli á. Ég ítreka það hins vegar að mér finnst eðlilegt að við setjumst saman yfir það verkefni að skoða umhverfi á vinnumarkaði. Ég vil líka segja það út frá því sem ég nefndi í ræðu minni fyrr í dag, sem kom fram á fundi nefndarinnar þó að í mjög stuttu máli væri, að umhverfi á vinnumarkaði mótast kannski að minnstu leyti af löggjöf heldur að meira leyti af menningu, hefðum og venjum. Þar skiptir því miklu máli, held ég, að samtal eigi sér stað þar sem bæði aðilar vinnumarkaðarins og stjórnmálaflokkar komi að málum. Eins og fram kemur í nefndarálitinu höfum við fyrst og fremst dóminn frá 2002 til þess að styðjast við. Það er líka ljóst að sex vikna verkfall sjómanna er ekki að öllu leyti sambærilegt við það verkfall sem nú er í raun og veru ekki hafið í ferðaþjónustu. Það er líka ljóst að sex vikna verkfall sjómanna hafði mikil efnahagsleg áhrif og líklega mundu slík efnahagsleg áhrif hlaðast talsvert hraðar upp í þessum geira. En það breytir því ekki að við horfum til fordæmis þar sem um var að ræða sex vikna verkfall í stærstu útflutningsgrein landsins, vinnustopp og tekjustopp, og þá fyrst var gripið til lagasetningar. Hér er verkfall ekki hafið, þannig að á þessu hlýtur að vera munur þó að þetta séu ekki að öllu leyti sambærileg dæmi. Ég hef tæpt hér á nokkrum atriðum og það er rétt sem kemur fram í uppprentuðu nefndaráliti að við þurftum því miður að ljúka spurningum okkar til síðustu gestanna frammi á gangi. Sá hraði sem þessi mál eru afgreidd á í gegnum þingið er okkur til umhugsunar og ég ítreka það sem ég hef sagt að miklu máli skiptir að við gefum okkur tíma fyrir samtal þegar í húfi eru grundvallarmannréttindi og stjórnarskrárvarin réttindi fólks.

Herra forseti. Ég hafði hugsað mér að ræða aðeins um þetta mál í 1. umr. en hafði svo ekki tök á því þegar til kom þannig að ég ætla að nýta mér að ræða það hér við 2. umr. og taka nokkur atriði, bæði sem snúa að formi málsins og efnisinnihaldi. Í fyrsta lagi verð ég að segja að það kemur mér dálítið spánskt fyrir sjónir sem hefur verið upplýst í þessari umræðu nú þegar af hálfu hv. þingmanna Katrínar Júlíusdóttur og Katrínar Jakobsdóttur og kemur fram í nefndaráliti minni hlutans, að fulltrúar stjórnarandstöðunnar hafi þurft að eiga orðastað við gesti af hálfu Alþýðusambandsins frammi á gangi á nefndasviði en ekki fengið að spyrja þá til hlítar á nefndarfundi. Þetta er eitt af því sem verður að segja að er algjör óþarfi. Það er algjör óþarfi að standa þannig að málum þegar verið er að afgreiða viðkvæm mál eins og hér eru á ferðinni, að reyna þá ekki að vanda sig í því að að öllum formsatriðum sé gætt og menn fái sinn tíma til þess að eiga orðastað við þá gesti sem kallaðir eru á fundi nefndarinnar. Það er ekki aðeins óvirðing við þingmenn sem í hlut eiga heldur líka við þá gesti sem eru boðaðir á þessum tíma til að ræða við þingið og vilja koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Ég sagði í andsvari við 1. umr. eða í athugasemdum fyrr í dag að ég teldi að sjálfsögðu meiri og betri brag að því að setja lög á Alþingi en að það væri gert með bráðabirgðalögum. Sem betur fer hefur bráðabirgðalagaheimildinni æ sjaldnar verið beitt. Ein meginrök fyrir því að þingið komi saman til þess að setja lög eru einmitt að þeir aðilar sem mál varða geti komið sjónarmiðum sínum á framfæri við löggjafann og hafi rétt til þess að á þá sé hlustað og geti komið málflutningi sínum á framfæri. Það gefur líka möguleika á því að þau sjónarmið sem þar koma fram komi fram í nefndarálitum og séu þá gögn í málinu. Það er auðvitað ekki hægt ef aðilar máls fá ekki tækifæri til þess að svara og þingmenn ekki tækifæri til þess að spyrja, þannig að það tel ég ámælisvert. Eins og ég segi er þetta óþarfi. Eitt, tvö korter til eða frá geta ekki skipt sköpum í vinnu nefndarinnar hvað þetta snertir. Síðan langar mig að ræða aðeins um form mála af þessum toga. Það hefur verið viðhaft í allmörg skipti þegar sett hafa verið lög í vinnudeilum að sá ráðherra, fagráðherra sem um málaflokkinn fjallar, komi hér með frumvarp. Ég velti því upp í umræðunni fyrr í dag hvort það væri ekki eðlilegt, af því að hér er inngrip í vinnulöggjöfina, í verkfallsréttinn, þetta er vinnumarkaðsaðgerð, þetta er vinnuréttarinngrip, að það væri sá ráðherra sem færi með vinnuréttarmál sem legði fram frumvarpið og samsvarandi þingnefnd fjallaði þá líka um þau mál. Nú er talað um í þessu samhengi að þetta hafi mikil áhrif á samgöngur en kannski ekki síst á ferðaþjónustuna sem atvinnugrein. Þá veltir maður fyrir sér: Af hverju er það þá ekki sá ráðherra sem fer með ferðaþjónustuna sem flytur málið? Hin samfélagslegu eða efnahagslegu áhrif eru meiri heildstætt á atvinnugreinina sem slíka heldur en einungis á flutninga hjá því eina fyrirtæki sem er undir í þessu efni. Þetta er meira ábending í umræðunni inn í framhaldið, að menn hugi aðeins að því. Svo má líka velta því upp að hefð er fyrir því að forsætisráðherra flytji mál sem heyra undir fleiri en einn ráðherra, sem má alveg færa rök fyrir að séu í þessu tilfelli. Mér finnst tilefni til að velta því fyrir sér. Mig langar að ræða um efni málsins og um vinnuréttinn sem slíkan og verkfallsréttinn sem slíkan. Þess vegna hafði ég orð á því fyrr í dag að mér fyndist mikilvægt að hæstv. félagsmálaráðherra, sem fer með vinnuréttarmál, væri viðstödd þessa umræðu. Hún hefur verið það og komið inn á andsvör við einstakar ræður þar sem tilefni hefur verið til og sett fram ýmis sjónarmið. Mig langar til þess að inna hæstv. ráðherra meira eftir því og ég teldi að gagnlegt væri að fá í ítarlegra máli af hennar hálfu en aðeins í andsvörum sjónarmið um það hvert vinnurétturinn og verkfallsrétturinn er að þróast, vegna þess að eins og hér hefur verið bent á er það að gerast í þriðja skipti á tiltölulega skömmum tíma að farið er með lagasetningu inn í deilu um kaup og kjör á vinnumarkaði. Því er ítrekað haldið fram, og ég held að engin ástæða sé til þess að efast um að það sé sjónarmið þeirra ráðherra sem hafa tjáð sig um málið núna, að þetta sé neyðarúrræði. Þar af leiðandi verður eðlilega að fara mjög sparlega með íhlutununarvaldið af hálfu löggjafans. Menn velta því fyrir sér í þessari umræðu á hvaða leið við séum með verkfallsréttinn þegar inngrip af þessu tagi kemur fyrir aftur og aftur. Mig langar að heyra nánar frá hæstv. félagsmálaráðherra hvort hún hafi engar áhyggjur af því sjónarmiði, vegna þess að eðlilega hlýtur ekki síst launþegahreyfingin að hafa áhyggjur af því að um leið og eitthvað bjátar á eða það gengur illa saman hlaupi menn til og setji lög. Í þessu tilfelli er vinnustöðvunin ekki einu sinni hafin. Hún er ekki hafin. Og hverjir eru hinir ríku efnahagslegu og samfélagslegu hagsmunir sem í húfi eru og hver er mælikvarðinn, hver á hann að vera? Í greinargerð með þessu frumvarpi er aðeins talað um tekjur eða tekjutap þess fyrirtækis sem um ræðir en það eru ekki reidd fram nein gögn um efnahagsleg áhrif vinnustöðvunarinnar á þjóðarbúið í heild og það virðist ekki hafa verið reitt fram í nefndinni, a.m.k. kemur það ekki fram í nefndaráliti meiri hlutans nema í einhverjum almennum orðum. Það eru engar tölur eða eitthvað þess háttar. Í umræðum um verkfall flugstjóra hér fyrr á árinu stóð yfir verkfall framhaldsskólakennara, eins og menn muna. Þá veltu menn því fyrir sér: Hvert er verðmætamatið þegar menn segja að miklir efnahagslegir hagsmunir séu í húfi? Er mælikvarðinn bara krónur og aurar í augnablikinu fyrir það fyrirtæki eða þann vinnuveitanda sem í hlut á hverju sinni? Hver eru efnahagsleg áhrif fyrir samfélagið ef tiltekinn hluti, við skulum segja framhaldsskólanema, flosnar úr námi vegna verkfalls? Það kemur kannski ekki fram í krónum og aurum í augnablikinu en samfélagslegu áhrifin geta verið mjög mikil til lengri tíma litið. Sá mælikvarði virðist ekki vera notaður heldur einungis krónur og aurar einhvers tiltekins vinnuveitanda eða tiltekinna vinnuveitenda í augnablikinu, til skamms tíma litið. Ég hef áhyggjur af því að menn leggi fram almennar vangaveltur um að þetta séu mikil efnahagsleg áhrif og þess vegna þurfi að grípa til ráðstafana án þess að leggja fram ítarleg gögn máli sínu til stuðnings. Þetta á að vera neyðarráðstöfun og þess vegna verða menn að hafa málflutning sinn þannig að hann standist algjörlega skoðun. Ég nefndi fyrr í dag bæði rannsóknarreglu og meðalhófsreglu stjórnsýslulaga. Hæstv. innanríkisráðherra fullyrti að það hefði verið viðhaft í þessu máli af hálfu ráðuneytisins. En þá hefði ég spurt: Var rannsakað hver hin efnahagslegu áhrif eru á samfélagið í heild? Af hverju kemur það hvergi fram, hvorki í greinargerð með frumvarpinu né í nefndaráliti hv. umhverfis- og samgöngunefndar? Það kemur ekki fram. Það er ekki reitt fram hver þau áhrif eru. Frá mínum bæjardyrum séð er mjög erfitt að styðja frumvarp af þessum toga nema þannig upplýsingar séu fyrir hendi að maður sannfærist um alvarleika málsins. Auðvitað vitum við það alveg sem sagt er hér almennum orðum, að vinnustöðvun af þessu tagi hefur áhrif í samfélaginu, maður veit það. En til þess að rökstyðja slíkt inngrip og íhlutun verða að liggja fyrir mjög greinargóðar upplýsingar og í gögnum málsins, að mínu mati. Ég tel að málið hafi ekki verið undirbúið nægilega vel. Ég vil líka nefna að vinnustöðvunin er ekki hafin. Það hafa verið vinnustöðvanir dag og dag en hin varanlega eða lengri tíma vinnustöðvun var boðuð frá og með morgundeginum. Maður veltir þá fyrir sér hvort ekki sé verið að hlaupa dálítið hratt til og fljótt til þess að beita því neyðarúrræði sem menn segja að það sé. Ég neita því ekki að ég hef líka velt því fyrir mér hvað ég hefði gert ef ég væri í þeirri stöðu að vera stjórnarliði við þessar aðstæður. Það er eðlilegt að menn meti líka afstöðu til máls út frá því og reyni að horfa á þetta í heildarsamhengi. Ég geri mér alveg grein fyrir því að það kunna að vera aðstæður til staðar í samfélaginu þar sem óhjákvæmilegt er að fara inn í vinnudeilu á þennan hátt. En ég legg líka ríka áherslu á að það á að fara sparlega með slíkar aðgerðir og það verður að meta hvert tilfelli fyrir sig. Það er ekki hægt að segja að hafi menn til dæmis á einum tímapunkti stutt aðgerðir hljóti menn að gera það alltaf eða öfugt, vegna þess að hvert tilefni er sérstakt og aðstæðurnar eru breytilegar frá einum tíma til annars. Þess vegna hef ég svona miklar efasemdir um þetta mál. Ég vil líka spyrja, af því að ég nefni til sögunnar bæði rannsóknarréttinn og meðalhófsreglu stjórnsýslulaganna, hvort farið hafi verið yfir dóma og annað slíkt. Hér er vísað í hæstaréttardóm frá árinu 2002, en því hefur líka verið haldið fram að íhlutun á borð við þessa fari í bága við mannréttindasáttmála Evrópu. Ég velti fyrir mér hvort menn hafi skoðað til dæmis það sem hefur komið frá Mannréttindadómstólnum, álit eða úrskurðir í tilfellum sem þessum, og hvort stjórnvöld hafi engar áhyggjur af því að það kunni að vera, eins og ég heyri eða sé að Alþýðusambandið segir, að sú leið sem hér er farin fari í bága við mannréttindasáttmála Evrópu. Mér leikur forvitni á að vita hvort ríkisstjórnin og hæstv. ráðherrar sem í hlut eiga eða ríkisstjórnin í heild hafi látið skoða þau mál eitthvað sérstaklega. Þetta eru sjónarmið sem ég vil gjarnan hafa komið fram með í þessari umræðu. Ég ætla ekki að tjá mig sérstaklega um það hvernig ég mun greiða atkvæði um þetta mál, það kemur í ljós á eftir. Ég tel alla vega að ekki liggi fyrir þær upplýsingar sem þyrftu að liggja fyrir til þess að hægt sé að styðja málið, en ég geri mér auðvitað mætavel grein fyrir því að aðstæðurnar eru snúnar í þessu tilfelli. Ég óska eftir því að hæstv. félagsmálaráðherra komi aðeins inn í umræðuna og geri grein fyrir þeim sjónarmiðum sem hún hefur varðandi þróun verkfallsréttarins og hvert við stefnum í því efni. Hún nefndi í andsvörum sínum í dag að hún teldi að það kæmi til álita að hefja vinnu við að skoða þetta umhverfi. Það er auðvitað líka viðkvæmt. Það er að sjálfsögðu ekki hægt að segja fyrir fram að maður sé andsnúinn því að mál af þessum toga séu tekin til skoðunar, en á meðan maður hefur ekkert í höndunum um það á hvaða vegferð núverandi ríkisstjórn er í málefnum sem þessum getur maður auðvitað ekki fyrir fram sagt að maður muni styðja eitthvað í því efni. Það hlýtur að helgast af því hvaða tillögur væru uppi á borðinu og hvernig mál væru unnin, í hvers konar samráði það væri gert við aðila vinnumarkaðarins, við stjórnmálalífið í landinu o.s.frv. Ég kalla eftir því að hæstv. félagsmála- og húsnæðisráðherra tjái sig um þetta því að það skiptir máli hvaða sjónarmið hún hefur í því efni, t.d. hvort hún hafi einhverjar áhyggjur af því að ítrekuð íhlutun í verkfallsréttinn, eins og hér hefur verið talað um, geti orðið til þess að grafa undan þessu mikilvæga tæki launþegahreyfingarinnar til að knýja fram kjarabætur, af því að sá réttur er mikilvægur. Hann er, eins og hefur margítrekað komið fram, tryggður í 74. gr. stjórnarskrárinnar og hann er tryggður í lögunum um stéttarfélög og vinnudeilur þar sem líka er fjallað um ríkissáttasemjara, um sáttastörf í vinnudeilum o.s.frv. Ég tel því að það sé að mörgu að hyggja og menn fari of hratt fram með málið, séu of fljótir að grípa til þess ráðs að blanda sér í vinnudeiluna með lagasetningu, í þessu tilfelli áður en hið raunverulega verkfall er skollið á og það finnst mér orka afar tvímælis. Ég fyrir mína parta hef tilhneigingu til að segja að ef ég væri í þessum sporum - þó að alltaf sé erfitt að segja hvað maður mundi gera - ég hefði haldið að maður hefði frekar viljað láta reyna til þrautar og láta þá verkfallið skella á og ekki bregðast við fyrr en það væri farið að hafa raunveruleg áhrif. Nú geri ég mér grein fyrir því að í þeim geira sem um ræðir þurfa menn að taka ákvarðanir með talsverðum fyrirvara og það kann vel að vera að menn þurfi og hefðu þurft að taka ákvarðanir fyrir einhverja daga fram í tímann. Ég skal ekki gera lítið úr því en það lýtur fyrst og fremst að fjárhagslegum hagsmunum einstaka fyrirtækis en ekki endilega efnahagslegum áhrifum í heild, því að þau koma væntanlega ekki fram nema á mun lengri tíma. Þetta vildi ég láta koma fram. Ég ítreka það sem ég sagði í upphafi að mér finnst mjög miður ef staðið hefur verið að vinnu í nefndinni á þann hátt sem hv. þingmenn Katrín Júlíusdóttir og Katrín Jakobsdóttir létu koma fram, að þeim hafi ekki gefist kostur á að eiga orðastað við alla gesti á fundum nefndarinnar og kalla eftir svörum og viðbrögðum og hafi þurft að gera það utan fundar. Það er óvenjulegt og það er ekki til þess að styrkja málstað þeirra sem flytja málið í þinginu við 2. umr., nema síður sé, og gerir það kannski frekar fýsilegt að leggjast gegn samþykkt frumvarpsins heldur en hitt. Virðulegur forseti. Ég vildi að þessi sjónarmið fengju að koma fram í umræðunni. Ég geri mér grein fyrir því að það stendur væntanlega til þess að afgreiða þetta mál á næstu klukkutímum eða svo en tel mikilvægt að ýmis sjónarmið komi fram, sérstaklega að því er varðar form málsins og það hverjir flytja mál sem þetta og hvernig að því er staðið. Það er umræða sem ég tel að eigi fullan rétt á sér þó að hún snerti ekki þetta mál eitt og sér sérstaklega. Hún á fullan rétt á sér inn í framtíðarvinnu ef það er ætlunin að skoða eitthvað frekar lagaumgjörð á sviði vinnumarkaðsmála, vinnuréttar og það sem varðar verkföll, verkbönn og sáttastörf í vinnudeilum.

Virðulegi forseti. Þó að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hafi óskað eftir því að ég kæmi frekar upp í ræðu taldi ég réttara að nýta andsvarið því að ég tel að ég hafi að vissu leyti svarað spurningum þingmannsins við 1. umr. Eins og kom fram í máli mínu þar tók ég undir að þetta væri eitt af því sem við þyrftum að fara í gegnum og þyrftum að skoða og að ég væri alls ekki mótfallin því að huga að því að samræma íslenska löggjöf við löggjöf Norðurlandanna. Hins vegar liggur afstaða mín ekki fyrir enda fyndist mér mjög einkennilegt að vera að ræða um samráð við aðila vinnumarkaðarins og samvinnu við alla stjórnmálaflokka hér á þingi ef ég væri þegar búin að fullmóta afstöðu mína og farin að huga að því hverju ég mundi vilja breyta. Ég tel það að minnsta kosti ekki vera réttu vinnubrögðin þegar kemur að svona stóru máli. Mér finnst hins vegar mjög margt áhugavert hafa komið fram í máli þingmannsins. Ég vil að það sé algjörlega ljóst að svarið við þeirri spurningu hvert við séum að stefna, hvort um sé að ræða einhverjar grundvallarbreytingar, er nei. Það er algjörlega skýrt að ef eitthvað er þá hafa þeir stjórnmálaflokkar sem standa að þessari ríkisstjórn verið þekktir fyrir ákveðna íhaldssemi sem snýr að stjórnarskránni okkar. Það er mjög mikilvægt, og það er það sem við viljum gera, að standa vörð um þau réttindi sem þar eru og þar á meðal verkfallsréttinn. Í máli hæstv. innanríkisráðherra hafa líka margoft komið fram áhyggjur hennar af því að þurfa að beita þessu neyðarúrræði. Ég tel að allir þeir sem standa að ríkisstjórninni séu sammála um að þetta sé neyðarúrræði. Það er eitthvað sem við viljum helst ekki þurfa að beita en aðstæður eru þannig núna. Mér finnst það líka mjög áhugaverð umræða, og ég held að það sé eitt af því sem við þurfum að ræða, þær vangaveltur um kjarabætur, í hverju kjarabætur felist. 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir andsvar hennar. Ég tel að það sé mjög mikilvægt sem kom fram í máli hennar, að af hálfu stjórnarflokkanna væri ekki litið svo á að um væri að ræða grundvallarbreytingu að því er varðar verkfallsréttinn. Ég tel að það sé mikilvægt innlegg í þessa umræðu. Ég tel engu að síður að þær áhyggjur sem hafa komið fram, bæði í umræðunni í þinginu og hugsanlega af hálfu aðila vinnumarkaðarins, ekki síst þá launþegahreyfingarinnar, séu þess eðlis að taka þurfi þær alvarlega. Það er mikilvægt fyrir ríkisstjórnina að eiga samtöl við aðila vinnumarkaðarins um það mál sérstaklega, hvaða áhyggjur þeir hafa, þannig að ríkisstjórnin taki af allan vafa í þessu efni gagnvart þeim. Ég vildi þá líka inna hæstv. ráðherra eftir því, af því að hún vísaði til þess sem hún ræddi hér í andsvörum fyrr í dag, að hún hefði viljað skoða það að laga kerfið okkar að því kerfi sem þekkist á öðrum Norðurlöndum, hvort hún hafi nú þegar rætt við aðila vinnumarkaðarins um einhverja slíka vinnu og hvort ráðherrann hefði þá hugsanlega litið til annarra landa. Nefnt var í umræðum í dag að þessum málum væri mismunandi fyrir komið, á einn veg í Noregi og Svíþjóð en á annan veg í Þýskalandi og Frakklandi, þannig að hugsanlega þyrfti að skoða þetta í stærra samhengi. Ég tel líka að það sé rétt sem kom fram í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar í dag að allt þetta þarf líka að skoðast í samhengi við launastrúktúrinn í landinu. Það er auðvitað líka mikilvægt fyrir stéttir launafólks að geta barist fyrir kjarabótum. Það eru mikilvæg mannréttindi sem í því felast. 
             En mikilvægt er að ekki sé um grundvallarbreytingu að ræða og ég vil heyra frá hæstv. ráðherra hvort hún hafi nú þegar rætt þessi mál við aðila vinnumarkaðarins.

Virðulegur forseti. Ég hef verið að óska eftir tilnefningum í starfshóp um mótun nýrrar vinnumarkaðsstefnu, þ.e. heildarstefnumörkun sem snýr að vinnumarkaðinum. Ég tel hins vegar rétt í framhaldi af þeirri umræðu sem orðið hefur í dag að ég hugi að því hvort rétt sé að skipa sérstakan hóp sem snúi þá að þessu. Það hefur hins vegar ekki verið, eftir því sem ég hef kynnt mér, sérstaklega mikil eftirspurn eftir því að efla embætti ríkissáttasemjara hingað til. Það hefur ekki verið sérstaklega mikil eftirspurn eftir því að gera þær breytingar sem hér hafa verið ræddar. Aðilar vinnumarkaðarins komu sér saman um ákveðið verklag og fóru meðal annars sameiginlega í heimsókn til Svíþjóðar, að mér skilst, til að kynna sér hvernig menn hafa staðið að samningaviðræðum þar. Þeir nálguðust þetta, að því er mér fannst, mjög ábyrgt, þeir sem stóðu að því. Þeir lögðu áherslu á að kjarabætur felast ekki bara í prósentuhækkunum heldur í því að tryggja kaupmátt og efnahagslegan stöðugleika og lága verðbólgu hér innan lands. Skoðanir hafa verið skiptar innan verkalýðshreyfingarinnar um þessa aðferðafræði. Ég held að nú í framhaldinu, þegar líður að því að stíga næsta skref - af því að hér voru gerðir aðfararsamningar - ættu menn að velta því fyrir sér hvernig þeir vilja hafa þessa hluti. Það þurfa allir að axla ábyrgðina á því að friður sé á vinnumarkaði, að við tryggjum raunverulegar kjarabætur og tryggjum aukinn kaupmátt. Það gerir ríkisstjórnin ekki ein en við erum svo sannarlega þátttakendur í því.

Herra forseti. Eins og kom fram í máli mínu, og kom reyndar fram fyrr í dag í máli hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur, formanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, er sá flokkur tilbúinn til að taka þátt í umræðum og samtölum um hvaðeina sem lýtur að þessum málum. Við getum auðvitað ekki fyrir fram, á meðan við vitum ekki hvað er á borðinu, tjáð okkur hvorki  Ráðherra nefndi að það væri hlutverk allra að reyna að tryggja frið á vinnumarkaði og ég er alveg sammála því að það er mikilvægt. En það má ekki verða þannig að menn líti svo á að beiting verkfallsvopnsins, eða þess vegna verkbannsvopnsins sem er auðvitað líka tæki á vinnumarkaði, verði með einhverju móti talin óeðlileg eða óæskileg. Þar erum við að tala um eina af grundvallarstoðum mannréttinda og ég tel mjög mikilvægt að sá réttur sé til staðar og sé virtur og að menn virði hann og geri ekki lítið úr honum, þannig að þó að stöku sinnum komi til átaka á vinnumarkaði sé það í sjálfu sér ekkert óeðlilegt eða óæskilegt. Það getur jafnvel verið hollt fyrir lýðræðið að á stundum komi til einhverra slíkra átaka. Eins og ég hef þegar komið að í ræðu hafa menn auðvitað áhyggjur af því ef það fer að verða regla að blanda 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni kærlega fyrir ræðuna sem hann hélt áðan, hún var ágæt og yfirgripsmikil. Ég vil taka það fram að ég deili áhyggjum hv. þingmanns af því að nauðsynlegt skuli þykja að grípa inn í verkföll sí og æ. Hv. þingmaður sagði að honum fyndist svolítið bratt af stað farið með því að setja lög á þessa tilteknu vinnudeilu núna. Um daginn þegar eins dags verkfall var hjá þessari sömu stétt kom í ljós að það hafði áhrif á 12.000 farþega hjá Flugleiðum. Þetta snýst ekki bara um farþega, þetta snýst líka um 90% af öllum ferskum fiski sem fluttur er á markað frá Íslandi. Engin sátt var í sjónmáli að sögn þeirra sem sátu við samningaborðið. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hefði hann talið æskilegra að við hefðum beðið í fimm daga eða viku eða eitthvað svoleiðis áður en við gripum til þess arna? Þetta hefði þá haft áhrif á 60.000 farþega eða svo. Þá hefðu áhrifin líka verið komin fram af því að markaðir fyrir ferskan fisk hefðu verið komnir í uppnám. Þetta snýst ekki bara um eitt fyrirtæki, þetta snýst um allan ferðamannageirann. Þetta snýst um bílaleigur, hótel, rútufyrirtæki, þetta snýst um ríkið sjálft vegna þess að hver ferðamaður skilur eftir töluvert fé hér á landi. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Telur hann að rétt hefði verið að bíða í viku eftir því að þetta hefði áhrif á 60.000 ferðamenn, eða tvær vikur og hefði þá áhrif á 120.000 ferðamenn? Mig langar að heyra skoðun hv. þingmanns á því.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar vangaveltur og spurningar. Ég tel reyndar að það sem hann veltir hér upp gæti í sjálfu sér verið tilefni til alllangrar pólitískrar umræðu og skoðanaskipta. En það er auðvitað í þessu efni eins og svo oft að ekkert er algilt. Það er erfitt að fullyrða hver rétti tímapunkturinn er ef menn telja að slíkir hagsmunir séu í húfi að þeir þurfi að blanda sér í deilur. Það er erfitt að fullyrða hvenær nákvæmlega rétti tíminn er til þess. Er hann áður en verkfall skellur á? Er hann eftir að verkfall hefur staðið í sólarhring eða þá eftir lengri tíma? Þá er það líka spurningin: Hvert er verðmætamatið sem undir liggur? Hv. þingmaður nefndi hér sjávarafurðir til útflutnings og annað slíkt og hægt er að mæla það í krónum og aurum. Þess vegna kallaði ég eftir því áðan að það vantaði það kjöt á beinið hér, að menn reiddu fram upplýsingar um það hvað nákvæmlega hver dagur telur fyrir þjóðarbúið. Við vitum líka að ýmislegt hefur áhrif á gengi okkar á mörkuðum og ýmsar ráðstafanir stjórnvalda frá einum tíma til annars geta haft áhrif á það. Ég ætla að leyfa mér í þessu sambandi að nefna að ég tel til dæmis að stefna íslenskra stjórnvalda um langt skeið í hvalveiðum hafi áhrif á útflutningsmöguleika okkar og viðskipti víða um heim. Það er heimatilbúinn vandi, að mínu viti. Þegar hv. þingmaður spyr mig hvort betra hefði verið að bíða þá get ég í sjálfu sér ekki svarað því. Mörg dæmi eru um það í kjaradeilum að skriður komist á samninga um leið og vinnustöðvun skellur á. Það er ekkert hægt að útiloka að það hefði gerst í þessu tilfelli líka. Hvað á að bíða lengi? 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og ég skal taka hvalaumræðuna við hann seinna. Mér fannst það ekki koma nógu skýrt fram hjá hv. þingmanni hversu lengi hann teldi að við þyrftum að bíða með að grípa inn í eða hversu mikið tjón þyrfti að verða til þess að lagasetning væri réttlætanleg. Mig langar því að spyrja hv. þingmann í ljósi þess að vinnudeila nákvæmlega sömu aðila var stöðvuð hér fyrir fjórum árum, árið 2010, en þá sat ég ekki á þingi: Hvað er öðruvísi nú en þá annað en ártalið? Hvaða aðstæður voru þá brýnni og hvers vegna var meira knýjandi að setja lög á vinnudeiluna sem þá stóð en við þær aðstæður sem nú eru?

Herra forseti. Ég hef í þessari umræðu og áður komið þeim sjónarmiðum á framfæri að þegar menn ræða íhlutun í vinnustöðvanir eins og hér var yfirvofandi þá verði alltaf að meta hvert mál fyrir sig. Þau eru ólík, umhverfið er ólíkt og aðstæður ólíkar. Að það sé talið réttlætanlegt í einu tilfelli þýðir ekki endilega að það sé réttlætanlegt í öðru tilfelli þó að um sömu deilendur sé að tefla. Efnislega hefur verið á það bent í þessari umræðu að þegar vinnustöðvunin var yfirvofandi árið 2010 vorum við í miðjum klíðum við að byggja upp eftir efnahagshrunið. Það voru mjög miklir erfiðleikar í efnahagslífi okkar, miklu meiri en nú er. Sem betur fer hefur okkur gengið þokkalega á mörgum sviðum að byggja hér upp eftir efnahagshrunið. Nefnt var að þá var eldgos hér á landi og hafði það að sjálfsögðu áhrif á ferðaþjónustuna og önnur staða var hér þá að því er varðar samgöngur til og frá landinu. Í dag búum við við það að fjölmörg flugfélög sinna flutningum, einkum og sér í lagi farþegaflutningum til og frá landinu. Ekki er hægt að segja að aðstæðurnar hafi að öllu leyti verið þær sömu. Hvort það er nægjanlegt til að hafa aðra afstöðu í dag en fyrir fjórum árum verður auðvitað hver og einn að meta á grundvelli þeirra upplýsinga sem hann hefur. Ég ítreka enn og aftur að ég tel að það vanti að reiða fram þær upplýsingar í þessu máli og líka árið 2010, ég ætla ekki að neita því. Ég skoðaði frumvarpið og nefndarálitið þá, ég var sjálfur ekki staddur hér á þingi þegar það mál var afgreitt, ég var við skyldustörf erlendis. 
             Ég tel að það vanti upplýsingar um efnahagslegu áhrifin inn í þetta mál, það hefði verið ákjósanlegt að þær hefðu verið reiddar fram.

Virðulegi forseti. Ég kem hérna upp í afar stutta ræðu til að útskýra þátt sem ég hélt að mundi ekki valda misskilningi en eftir að ég hlustaði á ræður hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar áttaði ég mig á því að ég þyrfti kannski að leiðrétta einn hlut. Ég las það ekki þannig í áliti minni hlutans að þar væru einhverjar athugasemdir við framkvæmdina á fundi umhverfis- og samgöngunefndar en mér skilst að það sé að finna í uppprentun, sem ég hef reyndar ekki undir höndum. Það er alveg rétt sem hefur komið fram að ég stöðvaði fund þegar sérfræðingar og aðilar frá SA og ASÍ voru þar og sleit fundi. Það var af ástæðu. Í upphafi fundar sagði ég að okkur yrði naumt skammtaður tíminn og er allt í lagi að upplýsa það. Það er mjög mikilvægt að þetta mál klárist núna fyrir miðnætti. Ég held að menn sem stóðu í sambærilegri lagasetningu hér fyrir fjórum árum geri sér fyllilega grein fyrir því að það þarf að vinna hratt. Það er mitt mat. Ég nefndi að hver aðili fengi 30 mínútur og þótt það væri eitthvað sem stæði út af borðinu, hvort sem það væru svör eða spurningar, yrði ekki haldið áfram og ég mundi slíta hverjum dagskrárlið eftir nákvæmlega 30 mínútur. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson nefndi það hér að eins og hann upplifði þetta hefði ekki verið gætt jafnræðis milli aðila. Fulls jafnréttis var gætt á milli deiluaðila, þeir fengu nákvæmlega jafn langan tíma á fundi nefndarinnar. Það er mjög mikilvægt að það komi fram vegna þess að flugvirkjar höfðu áhyggjur af því að hinn samningsaðilinn fengi hugsanlega lengri tíma til að tjá sig. Ég spurði þá ítrekað áður en við kláruðum fundartíma þeirra hvort það væri eitthvað sem stæði út af borðinu og mér skildist að svo væri ekki. Þetta er ástæðan fyrir því að ég taldi mjög mikilvægt, þrátt fyrir að það stæðu einhverjar spurningar út af borðinu, að slíta fundi nefndarinnar. Ég árétta að jafnræðis milli aðila var gætt í hvívetna. Þetta skiptir miklu máli, virðulegi forseti, það er ekki létt verk að koma hér og setja lög á verkföll, alls ekki. Okkur hefur þó lánast að hafa fullt samráð um þá aðila sem koma fyrir nefndina og við gefum okkur þó lengri tíma en var gert fyrir fjórum árum. Við fáum fleiri aðila inn á fund nefndarinnar en var fyrir fjórum árum. Ég skil vel að fulltrúum minni hlutans finnist þetta ósanngjarnt en þetta er útskýringin. Ég vona að menn virði hana.

Virðulegi forseti. Ég verð að lýsa nokkurri undrun minni á ræðu hv. þingmanns. Til mín kom rétt áðan, fyrir nokkrum mínútum, flytjandi þessa máls, hæstv. innanríkisráðherra, og lýsti áhyggjum af því að hér væri umræða að teygjast á langinn. Hér kemur svo formaður nefndarinnar og setur á ræðu sem kallar á svör og skýringar. Það lá fyrir eftir samtöl þingflokksformanna við forseta þingsins í kvöld að málið fengi fullnægjandi meðferð í nefnd. Um það var rætt milli þingflokksformanna og forseta þingsins. Það er óhjákvæmilegt, fyrst formaður nefndarinnar kemur hér upp með ásakanir á aðra, að rekja þessa sögu alla. Engu að síður ákveður formaðurinn að beita klukkureglu við meðferð málsins í nefndinni með þeim afleiðingum að fulltrúar stjórnarandstöðunnar fá ekki tækifæri til að spyrja spurninga. Og það eru engir smágestir sem þeir fá ekki tækifæri til að spyrja, þeir fá ekki tækifæri til að spyrja okkur helstu vinnuréttarsérfræðinga og fulltrúa Alþýðusambandsins og Samtaka atvinnulífsins. Ég veit ekki til hvers nefndarstarf er í máli sem þessu ef þingmenn eiga ekki að fá að beina einni spurningu til Samtaka atvinnulífsins og Alþýðusambandsins og helstu vinnuréttarsérfræðinga landsins. Þess vegna þurftu menn að hlaupa fram á gang til að koma spurningum á framfæri og fá svör. Þess vegna er vísað í þau svör í nefndarálitinu og þess látið getið að þau hafi fengist frammi á gangi. Ég held að það sé full ástæða til þess. Ef ríkisstjórnin ætlaði eitthvað með því að láta þetta mál fara til þinglegrar meðferðar frekar en að beita bráðabirgðalagaheimild þá hlaut það að eiga fá boðlega þinglega meðferð. Það lá fyrir að boðleg þingleg meðferð mundi fela í sér alvörunefndarvinnu. Ég kalla það ekki alvörunefndarvinnu ef fulltrúar minni hlutans í nefndinni fá ekki tækifæri til að spyrja 

Virðulegi forseti. Bara svo ég árétti það var samkomulag um það, eða að minnsta kosti voru ekki gerðar neinar athugasemdir við það í upphafi fundar og þegar gestir komu fyrir nefndina, að fyrirkomulag yrði þannig að hver og einn aðili fengi 30 mínútur. Ástæðan fyrir því að ég stöðvaði fund var sú að ég vildi gæta fulls jafnræðis á milli allra aðila. Ég hafði ítrekað sagt á fundi nefndarinnar að ég mundi hafa þann háttinn á, jafnvel þó að spurningar stæðu út af borðinu. Ég hafna því algjörlega að málsmeðferðin hafi verið slæm og bendi á að við kölluðum þó fyrir Samtök atvinnulífsins og fulltrúa frá ASÍ, en sá háttur var ekki viðhafður hér fyrir fjórum árum.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu að óþörfu þó að hv. þingmaður, formaður nefndarinnar, virðist hafa einbeittan vilja til þess að tefja þetta mál hér fram eftir öllu kvöldi. Það sem liggur fyrir er að það var ekki þannig í meðferð nefndarinnar að það gengi fyrir minni hlutann að spyrja forustu Alþýðusambandsins og forustu Samtaka atvinnulífsins spurninga. Það er óafsakanleg framganga að mínu viti og mér hefði þótt meiri bragur á því að formaður nefndarinnar hefði komið hér upp og viðurkennt að þetta væru mistök og að þau mundu ekki endurtaka sig.

Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég hef sagt hér áður án þess að lengja þetta frekar, að ég ítrekaði það á fundinum að þetta fyrirkomulag yrði á. Því var hvorki andmælt né gerðar athugasemdir við það. Ég stóð við það sem ég sagði og ég hef engu við það að bæta.

Virðulegi forseti. Ég sat þennan nefndarfund og er fyrsti varaformaður nefndarinnar og þetta var svona: Í upphafi fundar tilkynnir formaður nefndarinnar, hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, nefndinni að hvert holl fái eingöngu hálftíma og síðan verði klippt á það. Við fengum ekkert tækifæri til að mótmæla því neitt sérstaklega, ekki var opnað á neinar umræður um það. Gott og vel. Við ætluðum svo sem ekkert að leggjast yfir málið og þetta gekk vel í fyrstu þremur hollunum. Við lögðum okkur fram, gestirnir lögðu sig fram um að láta þetta ganga að menn gátu unnið innan hálftíma með málið. Ég tel að við höfum tæmt þetta sæmilega í fyrstu þremur hollunum. Í því síðasta var það einfaldlega þannig að þangað koma fjórir ólíkir aðilar sem höfðu frá miklu að segja. Þegar tveir þeirra voru búnir að tala ákveður formaðurinn að skjóta inn í vangaveltum um ákveðið framtíðarspursmál og bað þá tvo sem áttu eftir að tala að hafa það í huga í svörum sínum. Þetta lengdi dálítið svör þeirra og þegar þeir höfðu lokið máli sínu var hálftíminn liðinn og formaðurinn tók þá beinlínis ákvörðun sjálfur, þrátt fyrir óskir okkar um annað, að heimila ekki fyrirspurnir til Samtaka atvinnulífsins, Alþýðusambands Íslands, Samtaka iðnaðarins og til lögmannsins Ástráðs Haraldssonar. Þetta var einvörðungu ákvörðun formannsins sem við mótmæltum. Það sem við gerum í nefndarálitinu er ekkert annað en að greina frá því hvers vegna við þurftum að eiga samtalið sem dró þessar upplýsingar fram frá Alþýðusambandinu frammi á gangi á nefndasviði. Ég heyri ekki að formaðurinn sé neitt að mótmæla þessu og það er eðlilegt að þingheimur viti hvernig málum vatt fram í nefndarstarfinu. Þetta var fullkomlega óþarfi, það er mín skoðun, það var fullkomlega óþarfi.  Þetta er ekki heldur boðlegt gagnvart þeim gestum sem koma fyrir nefndirnar.

Herra forseti. Þetta getur verið mjög stutt. Það sem ég var bara að velta fyrir mér áðan, þegar ég nefndi þetta með málsmeðferðina í nefndinni, er að ég skil ekki hvað vakti fyrir formanninum þegar hann sleit fundi og heimilaði ekki þær spurningar sem óskað var eftir. Ég skil vel að menn vilji setja ramma utan um nefndarstarfið og setja sér viðmið en það getur ekki verið svo þröngt að nefndarmenn geti ekki klárað spurningar sínar. Það að þeir málsaðilar sem komi fyrir nefndina fái nákvæmlega upp á mínútu sama tíma hlýtur að ráðast dálítið af því hvaða spurningar þeir fá og við hverja einstakir nefndarmenn vilja helst ræða. Ef tiltekinn aðili sem kemur fyrir nefndina fær meira af spurningum og þarf að útskýra mál sitt betur fyrir nefndarmönnum þá verður það að hafa sinn gang. En ég ætla ekki að hafa frekari umræður af minni hálfu um þetta.

Herra forseti. Við ræðum frumvarp til laga um frestun verkfallsaðgerða Flugvirkjafélags Íslands gegn Icelandair. Ég vil draga fram grundvallarspurningar um hvert við stefnum hvað varðar verkfallsrétt launþega, að við hífum okkur aðeins upp fyrir umræðu um form og nefndarstarf og annað því um líkt, sem mér finnst ekki vega eins þungt þegar verkfallsrétturinn er til umræðu. Við vitum það öll hér inni að hann var ekki auðfenginn og mikið þurfti að hafa fyrir honum. Þess vegna finnst mér tími kominn til að Alþingi - miðað við það sem á undan er gengið, þetta er þriðja lagasetningin á verkföll á þrem mánuðum - taki umræðu um þessa hluti með þeim aðilum sem í hlut eiga, aðilum vinnumarkaðarins, um hvert við teljum að við eigum að stefna varðandi þessi mál. Mér finnst heiðarlegra að tala hreint út í þeim efnum. Eru stjórnvöld að tala um það í fullri alvöru að skerða eigi verkfallsrétt frá því sem nú er? Ef svo er þá á að segja það hreint út. Það á ekki að koma mönnum á óvart að upp komi aðstæður af því tagi sem við stöndum frammi fyrir núna. Hvað vilja menn segja við stéttir sem hafa vissulega sterk vopn í hendi varðandi verkfallsréttinn? Tölum bara íslensku. Erum við þá að segja að slíkar stéttir eigi ekki að hafa verkfallsrétt? Ég get spurt þingheim: Hvenær gætu flugvirkjar hugsanlega farið í verkfall án þess að það hefði áhrif á efnahagslíf þjóðarinnar og almannahagsmuni? Hvenær væri það? Er um einhver slík tilfelli að ræða? Eða erum við að segja að stétt eins og flugvirkjar hafi ekki verkfallsrétt vegna þess að undirliggjandi séu svo ríkir almannahagsmunir og þvílík áhrif á efnahagslíf þjóðarinnar? Erum við að segja að flugvirkjar geti ekki beitt stjórnarskrárvörðum grundvallarmannréttindum, þeim að geta beitt verkfallsvopninu þegar mönnum þykir þörf á, þegar allt annað er fullreynt og löglega að því staðið eins og í þessu tilfelli? Frá því að verkfall var sett á undirmenn á Herjólfi - þá var verið að lækka þröskuldinn niður í ekki neitt, með mati á efnahagslegum afleiðingum og almannahagsmunum - finnst mér að allar stéttir í þessu þjóðfélagi gætu flokkast undir það sama. Ég tel það vera atlögu að verkfallsréttinum, sem er grafalvarlegur hlutur. Við megum ekki ganga þannig fram að hægt sé að klippa á löglega boðaðar aðgerðir með lögum, og það meira að segja áður en til verkfalla kemur. Ég vil ekki sem alþingismaður hafa það vald að vega og meta, eftir stétt og stöðu og eftir tekjum viðkomandi stétta hverju sinni, hverjir eigi rétt á að beita verkfallsvopninu. Það á ekki að vera þannig. Ég tel að láglaunafólk í landinu, sem hefur vissulega mjög sjaldan beitt verkfallsvopni sínu, sé ekkert betur sett með það að verið sé að beita lögum á verkföll stétta sem hafa eitthvað hærri laun. Það kom fram í dag að laun flugvirkja gætu verið rúmar 600 þús. kr. á mánuði, álíka og hinn almenni alþingismaður hefur. Það eru ekkert lág laun en það eru laun sem eru kannski álíka og margar millistéttir í landinu hafa. Ég er mjög hugsi yfir þessu því að mér finnst andrúmsloftið og umræðan vera orðin þannig að þetta sé eitthvað sem Alþingi eigi bara að grípa inn í. Vísað er til þess að skoða vopn í þessum málum og styrkja stöðu ríkissáttasemjara. Gott og vel, það má ræða alla hluti. En það á ekki að ræða þá án aðkomu vinnumarkaðarins og aðkomu stéttarfélaganna - það kostaði forfeður okkar blóð, svita og tár að berjast fyrir þessum rétti. Ég vísa því til ykkar allra hér inni, hv. alþingismanna, að hugsa þessi mál í stærra samhengi, hefja okkur upp yfir argaþrasið. Hvar viljum við vera stödd í mannréttindaflóru þjóðanna varðandi þessi mál? Ég vil að við séum stolt af því að geta varið þessi grundvallarmannréttindi en höfum ekki löggjafann að vopni í því að höggva þau mannréttindi niður í skjóli þess að að þar liggi almannahagsmunir, því að þeir geta átt við í öllum tilfellum. Mér fannst mjög undarlegt að heyra hæstv. ráðherra nefna að það væri mjög slæmt að þurfa að beita lögum á verkföll gagnvart einkaaðilum. Út af hverju er það eitthvað öðruvísi en gagnvart opinberum aðilum? Ég spyr. En ég vil verja þennan grundvallarrétt launþega, verkfallsréttinn, og leggst gegn því frumvarpi sem hér er lagt fyrir Alþingi.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir það hlé sem gert var á umræðunni, sem ræðst af því að nokkrar breytingar hafa orðið á því máli sem við höfum rætt hér í dag. Ég vil upplýsa þingheim um að tilkynning hefur nú borist frá Flugvirkjafélagi Íslands til ríkissáttasemjara og viðsemjenda þeirra, þ.e. Samtaka atvinnulífsins. Ég ætla, með leyfi virðulegs forseta, að lesa bréfið upp. Það er dagsett 18. júní 2014 og yfirskriftin er Aflýsing vinnustöðvunar: „Vísað er til tilkynningar Flugvirkjafélags Íslands til ríkissáttasemjara og viðsemjenda, Samtaka atvinnulífsins, fyrir hönd Icelandair, dagsett 5. maí sl., um boðun tímabundinnar vinnustöðvunar flugvirkja hjá Icelandair 16.–17. júní sl. og ótímabundinnar vinnustöðvunar frá og með kl. 6 hinn 19. júní nk. Með bréfi þessu tilkynnist að Flugvirkjafélag Íslands aflýsir hér með umræddri boðaðri vinnustöðvun, sbr. 4. mgr. 15. gr. laga nr. 80/1938. Af því leiðir að boðaðri ótímabundinni vinnustöðvun flugvirkja hjá Icelandair frá og með 19. júní nk. er hér með aflýst.“ Þetta tilkynnist hér með. Bréfið er undirritað af formanni félagsins og formanni samninganefndar Flugvirkjafélags Íslands. Virðulegur forseti. Ég fagna þessari niðurstöðu og tel að þing hljóti líka að fagna henni. Í framhaldinu legg ég til að atkvæðagreiðslu um frumvarpið verði frestað enda hafa forsendur breyst og vilji til samninga er greinilega til staðar. Ég legg því til við þingheim að frumvarp það sem ég hef mælt hér fyrir verði ekki afgreitt heldur gefum við samningsaðilum þann tíma sem nú hefur verið óskað eftir. Ég vil ítreka þakkir til Flugvirkjafélagsins um þann vilja sem birtist hér og vona innilega að samningar takist án þess að Alþingi þurfi að beita sér í því máli.