Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Fjh.og viðskn. þessarar hv. deildar hefur fjallað um frv. það til l. sem hér er til umr., um frestun á greiðslum vegna verðtryggðra íbúðalána og er 47. mál þessa þings. Í frv. er gert ráð fyrir heimild til að fresta greiðslu á allt að 25% af samanlagðri fjárhæð afborgana og verðtryggingarþátta og vaxta verðtryggðra lána Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna og verðtryggðra íbúðalána banka og annarra lánastofnana er gjaldfalla á tilteknu tímabili ef lántakandi óskaði eftir því. Nefndin var sammála um að mæla með samþykkt frv. en leggur til eina brtt. sem er hér flutt á þskj. 225. Hún felur í sér að 2. málsgr. 1. gr. orðist svo: „Þeim greiðslum, sem frestað er skv. framansögðu, skal bætt við höfuðstól lánsins og lánstíminn lengdur þannig að greiðslubyrði lánsins á hverjum tíma aukist ekki af þeim sökum og lánið sé með óbreyttum kjörum að öðru leyti svo og með hliðstæðum áfangagreiðslum og ella hefði verið.“ Ég vek athygli á að þarna eru felld niður tvö orð sem eru í 2. málsgr. frv. en það eru orðin „eftir þörfum“. Nefndin sá ekki ástæðu til að þessi orð væru höfð þarna inni og gerir því till. um að þau falli út með þessari brtt. Um þetta þarf ekki að hafa öllu fleiri orð þar sem þetta er komið til framkvæmda að verulegu leyti. Mér er ekki kunnugt um hvað mörg lán hafa verið afgreidd á þennan hátt. Þó að það sé ekki beint í þessu frv. fór fjmrh. þess á leit við lífeyrissjóðina að þeir gerðu þetta á sama hátt. Eftir þeim upplýsingum sem ég hef fengið hjá viðskrn. með viðtali við fulltrúa þaðan, Björn Líndal, var lítil ásókn í að fá þeim lánum breytt. Sama sagði framkvæmdastjóri SAL-sjóðanna, Hrafn Magnússon. Það hafði ekki verið mikið leitað eftir því að fá þessum lánum breytt til samræmis við það frv. sem hér liggur fyrir. Aftur á móti hefur verið allmikil ásókn í það í viðskiptabönkunum að þau lán sem voru þar til skemmri tíma en fjögurra ára yrðu lengd og er búið að afgreiða altverulegan hluta af þeim málum.



Virðulegi forseti. Meiri hl. fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar hefur skilað áliti um þetta mál og mælir með að það frv. verði samþykkt sem hér um ræðir. Raunar hafa þau mistök orðið, sé ég núna, við nál. að ekki kemur fram í nál. afstaða meiri hl. Hv. þm. Skúla Alexanderssyni finnst það sjálfsagt leiðinlegt og hann getur þá líklega gert grein fyrir því hér á eftir af alkunnri hæversku. En af hálfu meiri hl. fjh.- og viðskn. vil ég greina frá því að nefndin fékk fulltrúa byggingarnefndar flugstöðvarinnar á sinn fund og þeir skýrðu málið og svöruðu þeim spurningum sem fyrir þá voru lagðar. Meiri hl. mælir sem sagt með því að frv. verði samþykkt. Þetta mál hefur valdið miklum umr. hér, ekki bara á þessu ári heldur um margra ára skeið. Það hefur oft verið nefnt að sú aðstaða sem er fyrir hendi í flugstöðinni á Keflavíkurflugvelli er ekki aðeins gersamlega ófullnægjandi heldur hefur hún verið það um langt árabil. Þetta er ekki aðeins það fyrsta sem erlendir gestir sjá þegar þeir koma hingað til lands heldur má með nokkrum sanni segja að þetta sé eins konar andlit landsins út á við. Mönnum kann e.t.v. að finnast það næsta léttvæg röksemd en skiptir þó máli samt. Hitt er svo meginatriði að með byggingu nýrrar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli er hægt að skilja með öllu að varnarliðið annars vegar og hið venjulega farþegaflug hins vegar. Einhverra hluta vegna hefur sú staðreynd alla tíð verið eitur í beinum þeirra Alþb.manna. Það er ekki auðvelt að sjá skýringar á því, en þeir hafa aldrei mátt til þess hugsa að þarna yrði skilið á milli eins og auðvitað hefði átt að vera frá upphafi. En með þessari nýju byggingu verður það sem sagt gert og ég hygg að velflestir muni fagna því. En það eru önnur rök sem mér finnst þung á metunum og veigamikil varðandi byggingu nýrrar flugstöðvar. Það er í fyrsta lagi að núverandi flugstöð er gamall timburhjallur sem gæti brunnið til kaldra kola á stuttri stund ef illa færi. Kannske er það nábýlið við hið rómaða slökkvilið á Keflavíkurflugvelli og traust eldvarnaeftirlit sem þar er sem hefur bjargað því að þarna hafa ekki orðið óhöpp af þessu tagi, sem betur fer. En eins mikið og við eigum undir flugsamgöngum og flugflutningum væri það alvarlegt áfall, að ekki sé sterkara til orða tekið, ef þarna yrði eitthvert óhapp af þessu tagi. Inni í þessu húsi eru oft 400, 500, 600 manns í senn og sú aðstaða sem þarna er samræmist í engu þeim öryggiskröfum sem skylt er að gera og hljóta að vega þungt í þessu máli. Annað er það að flugstöðin á Keflavíkurflugvelli er stór vinnustaður, einn stærsti vinnustaður á suðurnesjum, og aðbúð og aðbúnaður starfsfólks í þessari byggingu er fyrir neðan allar hellur. Hið sama gildir auðvitað um aðstöðu fyrir farþega sem fara þarna um. Ég veit ekki hvort menn hafa komið inn í þetta hús að vetrarlagi þegar hafa verið snjóþyngsli og komin er asahláka. Þar er á gólfum fata við fötu, dallur við dall vegna þess að byggingin er öll hriplek. Það mætti tíunda mörg fleiri rök fyrir þessu máli en þeir sem gagnrýna þessa framkvæmd nú segja sem svo að nú sé ekki rétti tíminn til að ráðast í þessa framkvæmd. Það er sjálfsagt hægt að styðja það ýmsum rökum, en ég hygg að þeir sem eru á móti þessari byggingu í sjálfu sér muni ævinlega geta notað þau rök að nú sé ekki rétti tíminn. Það er vissulega rétt að ekki árar björgulega til svona framkvæmda núna, á það skal fallist. Hins vegar eru öllum kunn þau rök sem vega þungt í því að ráðist er í þetta núna. Ég býst við að seint væri svo rúmt um fé og lánsheimildir í íslensku efnahagslífi að þeir sem gagnrýna þessa byggingu teldu kleift að ráðast í hana. Ég hef einn fyrirvara varðandi minn stuðning við þetta mál og treysti því að tekið verði tillit til hans og veit raunar að aðrir nm. muni geta tekið undir hann. Það er sú staðreynd að að undanförnu hefur það reynst svo varðandi útboð á verklegum framkvæmdum að kostnaðaráætlanir hafa allajafna reynst verulega miklu hærri en raunveruleg einingaverð þegar tilboð hafa legið fyrir. Ég held að ástæða sé til að ætla að svo muni einnig verða í þessu tilviki að raunverulegur kostnaður verði töluvert minni en þær áætlanir sem nú liggja fyrir gefa til kynna. Þess vegna legg ég þunga áherslu á að varðandi lántökur til þessarar framkvæmdar verði gætt ýtrustu varkárni og ekki gengið lengra en brýnasta nauðsyn krefur. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að hafa um þetta öllu fleiri orð, en að sjálfsögðu mætti margt frekar um þetta segja. Einhverjum kann að þykja það skjóta svolítið skökku við að stjórnarandstæðingur skuli mæla fyrir þessu nál. varðandi þetta stjórnarfrv. En Alþfl. studdi þetta mál frá upphafi. Utanrrh. Alþfl. á sínum tíma, Benedikt Gröndal, vann að framgangi þess og að sjálfsögðu skiptum við ekki um skoðun á svona málum eftir því hver situr í stjórn hverju sinni.



Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið skiptist fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar í afstöðu sinni til frv. til l. um lántöku o.fl. vegna byggingar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Minni hl. hefur lagt fram álit sitt á þskj. 241 og er það svohljóðandi, með leyfi forseta: „Undirritaðir nm. eru andvígir byggingu umræddrar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli vegna þess að byggingin tengist óneitanlega hernaðarumsvifum hér á landi og er auk þess langtum of stór og dýr miðað við þarfir farþegaflugs milli Íslands og annarra landa. Jafnframt teljum við að bygging nýrrar flugstöðvar sé ekki forgangsverkefni eins og nú háttar í efnahagsmálum þjóðarinnar. Þess í stað sé það næsta verkefnið í máli þessu að endurskoða og hanna byggingu nýrrar flugstöðvar í samræmi við þarfir farþegaflugs á komandi árum. Við erum þar af leiðandi andvíg ákvæðum þessa frv. og leggjum til að það verði fellt. Stefán Benediktsson, áheyrnarfulltrúi BJ í n., stendur einnig að þessu nál.“ Undir þetta skrifar auk mín Ragnar Arnalds. Eins og hér kemur fram er minni hl. n. andvígur því frv. sem hér liggur fyrir af tvennum ástæðum. Annars vegar vegna þess að bygging sú sem hér um ræðir tengist óhjákvæmilega hernaðarviðbúnaði hér á landi. Eins og segir í grg. með frv. er flugstöð þessi reist í samvinnu við Bandaríkjastjórn og hafa Bandaríkin leyfi til að nota hana á hættu- og ófriðartímum. Í fyrsta lagi er vart til sóma fyrir sjálfstæða þjóð að standa ekki óstudd að sínum byggingarframkvæmdum hverjar svo sem þær eru og er það ein ástæða þess að við setjum okkur á móti byggingu flugstöðvar með þeim hætti sem hér um ræðir. Í öðru lagi hlýtur þessi bygging að teljast til aukinna hernaðarumsvifa hér á landi því hún telst hernaðarmannvirki um leið og hættuástand myndast sem ekki er nánar skilgreint í grg. með frv. né annars staðar í þeim gögnum sem fram hafa verið lögð í þessu máli. Auknum hernaðarumsvifum, af hvaða tagi sem eru, er minni ht. n. eindregið andvígur. Í raun má líta svo á að á meðan veröldin hefur innanborðs gereyðingarvopn á borð við kjarnorkuvopn séu allar hernaðarframkvæmdir tengdar þeim á einn eða annan hátt. Vígbúnaður heimsins, hvaða nöfnum sem hann nefnist, er ekki í aðskiljanlegum einingum heldur tengdur innbyrðis á margvíslegan máta. Umrædd flugstöð á Keflavíkurflugvelli er liður í þessari vígbúnaðarkeðju þótt lítill liður sé og það er ein ástæða þess að ég er eindregið á móti byggingu hennar með þeim hætti sem fyrirhugaður er. Í annan stað telur minni hl. fjh.- og viðskn. að bygging nýrrar flugstöðvar sé ekki forgangsverkefni eins og nú háttar í efnahagsmálum þjóðarinnar. Því er ekki á móti mælt að núverandi flugstöð á Keflavíkurflugvelli þarf að endurnýja og það um leið og efni leyfa. En á meðan íslenska þjóðin hefur t.d. ekki efni á að byggja hús yfir bækur sínar, yfir menningarverðmæti þessa lands, tel ég að ,hún hafi heldur ekki efni á að byggja hús yfir flug á milli landa. Í rauninni er bygging þessarar flugstöðvar í hróplegu ósamræmi við þau skilaboð sem ríkisstj. annars leitast við að koma til þjóðarinnar. Fólkinu í landinu er sagt að engir peningar séu til, allir verði að spara. Um daginn var frv. til l. um launamát, sem kveður á um gífurlega launaskerðingu landsmanna, samþykkt í þessari hv. d. sem lög frá Alþingi. Nú, 14 dögum síðar, stöndum við hér enn og í þetta skipti erum við beðin um að veita ríkisstj. heimild til að taka allt að 616 millj. kr. erlend lán, ekki til að rétta við fjárhag þjóðarinnar, stöðu atvinnuveganna eða til að hjálpa þeim sem eru hjálpar þurfi, heldur til að reisa íburðarmikið anddyri framan við þjóðarheimilið. Hvernig á fólk almennt að trúa þessari ríkisstj. á meðan slíkt misræmi er á milli gerða hennar og raun ber hér vitni? Hvernig er hægt að trúa því að ekki séu til peningar fyrir brauði á meðan hægt er að útvega peninga fyrir byggingu sem þessa? Og hvernig er hægt að trúa því að núverandi ríkisstj. vilji ekki auka erlendar lántökur á meðan hún er tilbúin að taka slík lán svo hundruðum milljóna skiptir í gersamlega óarðbært fyrirtæki? Hér er þvílík sýndarmennska á ferðinni að mínum dómi að út yfir tekur og minnir í rauninni óneitanlega nokkuð áþreifanlega á þær blekkingar sem tíðkast við gerð kvikmynda. Reist er fögur framhlið á húsið en aftan við hana er allt í rusli og drasl, í okkar tilfelli eymd og volæði. Slíkar blekkingar koma ekki að sök í kvikmyndum, hæstv. fjmrh., en þær eru alvarlegt mál í raunveruleika daglegs lífs, þær eru alvarlegt mál fyrir fólkið í landinu. Í umræðunni um fjárlög næsta árs á Alþingi fyrir tveimur dögum kom fram að tekjur ríkisins eru hvorki álitnar duga til að standa straum af nauðsynlegri uppbyggingu á hinum ýmsu atvinnusviðum né til að framfylgja ákvæðum gildandi laga í hinum ýmsu málaflokkum. Í 2. gr. þess frv. sem hér liggur fyrir er hins vegar verið að rýra þær tekjur sem ríkið gæti haft af framkvæmd eins og byggingu flugstöðvar, en í gr. er kveðið á um niðurfellingu aðflutningsgjalda, vörugjalds og söluskatts af vélum, tækjum og búnaði til framkvæmdanna. Hér skýtur óneitanlega skökku við miðað við stöðu ríkisfjármála. Hvernig höfum við í rauninni efni á þessu? Þar að auki bendir allt til þess að niðurfelling þessara gjalda hafi þau áhrif á atvinnusviðinu að rýra samkeppnisaðstöðu Íslendinga gagnvart tilboðum erlendis frá því að íslenskir verktakar hafa þegar greitt umrædd gjöld af þeim búnaði sem þeir eiga og það hlýtur að koma inn í þeirra kostnaðarverð. Af öllum þeim ástæðum sem ég hef nefnt er minni hl. fjh.- og viðskn. eindregið á móti því frv. sem hér liggur fyrir og leggur til að það verði fellt.



Virðulegi forseti. Þar eð ég var fjarstaddur afgreiðslu þessa máls vegna veikinda vil ég aðeins að fram komi að ég fylgi meiri hl. að málum og legg til að frv. verði samþykkt. Auðvitað mætti flytja langt mál um þetta, bæði almennt um þessi mál, um þessa byggingu og um þann rökstuðning sem að baki býr. Um bygginguna vil ég aðeins segja að ég held að það hafi býsna mikla þýðingu fyrir landið eins og nú er komið að hafa eðlilega flugstöðvarbyggingu á eina alþjóðaflugvellinum sem við höfum. Flugstöðvarbyggingin sem nú er þar er náttúrlega á engan hátt boðleg eins og hér hefur verið réttilega bent á af hv. þm. Eiði Guðnasyni. Ég get almennt tekið undir hans orð í sambandi við þetta mál. Það sem ég vildi sérstaklega taka fram í þessu efni er að Framsfl. hefur frá fyrstu tíð verið þeirrar skoðunar að á meðan talið er nauðsynlegt að hafa varnarlið hér í landinu skuli allt gert sem hægt er til að einangra það eins og unnt er. Þess vegna beitti Framsfl. sér fyrir því á árunum 1953–1956 að aðgreina meðferð mála sem snerta samningssvæði varnarliðsins - en það eru kölluð samningssvæði þar sem varnarliðið hefur umsvif á - frá öðrum málum og setja þau undir utanrrn. í sérstakri stjórnardeild. Á þeim árum var einnig ákveðið að erlendir verktakar sem stóðu fyrir byggingarframkvæmdum á Keflavíkurflugvelli hyrfu úr landi og Íslendingar tækju þessi mál alfarið að sér. Þá var og ákveðið á þessum árum að radarstöðvarnar fjórar sem þá voru byggðar skyldu vera einangraðar. Þær hafa verið það alla tíð og mér er ekki kunnugt um að í raun og veru hafi sú sambúð valdið neinum erfiðleikum. Teknar voru upp allstrangar reglur, ég vil segja mjög strangar reglur um takmarkanir á ferðum varnarliðsmanna út af Keflavíkurflugvelli og úr radarstöðvunum. Að mati okkar framsóknarmanna er einn þáttur þessa flugstöðvarmáts alveg sérstaklega þýðingarmikill, þ.e. að aðgreina almenna flugið frá varnarliðinu þannig að varnarliðið hafi sína flugstöð, sína afgreiðslu með sínum málum alveg sér en Íslendingar hafi sína flugstöð atgerlega aðgreinda frá starfsemi varnarliðsins. Við teljum kannske þetta að mörgu leyti þýðingarmesta þáttinn í málinu þó að margt fleira komi þar til eins og t.d. það að flugstöðin núna er í raun og veru engan veginn forsvaranleg. Gerum t.d. ráð fyrir, eins og stundum kemur fyrir, að það komi kannske tvær eða þrjár stórar farþegaflugvélar sem af einhverjum ástæðum verði að lenda á Keflavíkurflugvelli að vetri til. Þá koma fleiri hundruð manna í flugstöðina, 4–700 manns í einu. Þá er þessi aðstaða engan veginn forsvaranleg. Þetta vita allir sem þekkja til og margt mætti tína til í þessu efni. En ég skal ekki lengja mál mitt, aðeins staðfesta það að ég er fylgjandi því að frv. nái fram að ganga.



Virðulegi forseti. Það hefur oft áður komið fram að flokkur minn, Alþb. er þess eindregið hvetjandi að stefnt sé að því að byggð verði ný flugstöð á Keflavíkurflugvelli. Spurningin er hins vegar ósköp einfaldlega þessi: Hvers konar flugstöð á að byggja á þessum stað, hversu stór á hún að vera, á hún að vera eingöngu til nota fyrir farþegaflutninga og vöruflutninga milli Íslands og annarra landa eða á hún að vera að einhverju leyti í þágu bandaríska hersins á Keflavíkurflugvelli? Hv. þm. Eiður Guðnason flutti framsöguræðu fyrir þessu máli áðan. Í hans máli var ekki margt annað að finna en þær staðreyndir sem hann lagði áherslu á, að flugstöðin væri of lítil og hún væri meira að segja svo lek að það þyrfti að nota margar fötur ef rigndi og þar að auki gæti hún brunnið.

Eins og Arnarhvoll?

Já, það er rétt hjá hv. þm. Tómasi Árnasyni. Þetta er víst ekki eina byggingin á landinu þar sem bregða þarf upp fötum þegar rignir. Jafnvel stjórnarráðshúsið við Arnarhól er á þann veg gert að þar getur lekið vatn. Það er sem sagt víða pottur brotinn. Og þó að stöðin sé gerð úr viði að verulegu leyti er rétt að taka fram að að sögn kunnugra er ekki um beina lífshættu að ræða fyrir það fólk sem þarna starfar einfaldlega vegna þess að viðurinn er að verulegu leyti eldvarinn og byggingin öll á einni hæð með stórum gluggum og útgöngudyrum þannig að menn komast nokkuð auðveldlega út úr byggingunni ef eldur kemur upp og slökkvilið í næsta húsi. Þetta er ein af ástæðunum fyrir því að ýmsir forráðamenn flugmála hafa verið sammála okkur Alþb.-mönnum um að þetta væri vissulega eitt af verkefnum framtíðarinnar en alls ekki það allra brýnasta, alls ekki það sem kallaði meira á en öll önnur verkefni á sviði íslenskra þjóðmála. Hér koma tveir menn upp og mæla fyrir þessu máli ósköp einfaldlega með því að spyrja: Er forsvaranlegt að hafa flugstöð á Keflavíkurflugvelli í því standi sem hún er? Ég spyr á móti: Telja þessir menn forsvaranlegt að það skuli vera flugvellir víðs vegar um land þar sem engin flugstöð er, ekki nokkur einasta flugstöð, bara himinninn einn sem yfir mönnum er? Telja menn forsvaranlegt að hér séu víða um land flugvellir sem eru ekkert annað en möl og skítur þannig að flugvélarnar sökkva ofan í flugvellina oftar en einu sinni á hverju ári og jafnvel ýmsir sem verða fyrir sömu reynslu og ég að þurfa stundum að ýta á eftir flugvélinni sem þeir eiga að vera farþegar í til að hún komist upp úr drullunni?  En þetta sýnir að víða er pottur brotinn, þetta sýnir að það er ósköp billegt að standa upp á Alþingi og segja: Er forsvaranlegt að hafa hlutina svona, er forsvaranlegt að hafa þá hinsegin? Ég spyr hv. þm.: Er það í raun og veru forsvaranlegt að aðalþjóðvegurinn milli Reykjavíkur og Akureyrar eða milli Reykjavíkur og Egilsstaða skuli ekki vera lagður varanlegu slitlagi, er það forsvaranlegt í nútíma þjóðfélagi? Og ættum við ekki að skammast okkar fyrir það við Íslendingar að vegakerfi landsmanna skuli ekki vera í betra ástandi en það er? Jú, auðvitað eigum við að skammast okkar fyrir það og auðvitað er það ekki forsvaranlegt.  Þetta er kjarni þessa máls. Við Alþb.-menn höfum verið andvígir því að byggð yrði flugstöð sem væri allt of stór fyrir millilandaflugið og miklu dýrari, miklu þyngri baggi á herðum íslenskra skattgreiðenda en þörf væri á. Við höfum alveg sérstaklega varað við því að blandað væri saman hernaðarhagsmunum Bandaríkjamanna og þörfum Íslendinga fyrir nýja flugstöð. En það hefur gerst eftir að þessi ríkisstj. var mynduð að ákveðið hefur verið að ráðast í flugstöðvarbyggingu í samræmi við áform sem urðu fyrst til í ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar fyrir rúmum fimm árum en hafa fram undir þetta ekki orðið að veruleika vegna aðildar Alþb. að ríkisstj. Það sem við Alþb.-menn höfum að athuga við þennan samning er þetta: Í fyrsta lagi er mikil óvissa enn ríkjandi um millilendingar á Íslandi í Atlantshafsflugi og okkur þætti skynsamlegra að skýrar lægi fyrir hver þróunin verður í millilandafluginu á næstu árum áður en endanleg ákvörðun verður tekin í þessu máli. Okkur þykir líklegt að hér sé verið að byggja allt of stóra flugstöð enda vitað að hún er stærri en flugstöðvar í ýmsum stórborgum Evrópu þar sem farþegafjöldi er margfatt meiri. Við bendum líka á að þrátt fyrir yfirlýsta kostnaðar hlutdeild Bandaríkjamanna er sá kostnaður sem fellur á íslenska skattgreiðendur gífurlega mikill, eða um 600– 700 millj. kr. Með tilliti til þess sem ég sagði áðan, þegar ég ræddi um þarfirnar á íslenskum flugvöllum víðs vegar um land, er kannske rétt að hafa í huga að þessi upphæð, sem öll verður greidd úr vasa íslenskra skattgreiðenda, er 12–13 sinnum hærri en sú fjárhæð sem varið er til öryggistækja á íslenskum flugvöllum og til byggingar flugvalla hér á landi á komandi ári skv. því fjárlagafrv. sem nú er til lokaafgreiðslu á Alþingi. Eða svo annað dæmi sé nefnt, að fyrir þá upphæð sem hér á að verja til byggingar flugstöðvar mætti ekki aðeins leggja slitlag á aðalþjóðvegi heldur byggja þá upp frá grunni, vegalengd sem nemur 600–700 km, þ.e. álíka vegalengd og héðan og austur í Egilsstaði. Sjá þá allir að miðað við þær framkvæmdir sem áformaðar eru á næstu árum í lagningu slitlags og miðað við það sem þegar hefur verið gert mundi upphæðin sennilega nægja nokkurn veginn til að ljúka við hringveginn og koma slitlagi á hann allan, jafnvel til nokkurs meira. Í þriðja lagi er rétt að benda á að þessi ákvörðun um byggingu flugstöðvar er ekki tekin á þessum vikum, það er ekki verið að taka hana núna með samþykkt þessa frv. Þessi ákvörðun var tekin í sumar af núv. ríkisstj. án þess að Alþingi væri kallað saman. Utanrrh. undirritaði í júnímánuði s.l. bindandi samkomulag við Bandaríkjamenn um að Íslendingar legðu fram þessa upphæð, 600–700 millj. kr., og þessi ákvörðun var tekin af utanrrh. og af ríkisstj. án þess að Alþingi fengi nokkurt tækifæri til að fjalla um stærð stöðvarinnar eða fjármögnun framkvæmda. Ég vil minna á í þessu sambandi að þegar málið var til umræðu í utanrmn. hinn 5. júlí s.l. óskaði ég eftir því að utanrrh. legði fram sundurliðaða kostnaðaráætlun á fundi nefndarinnar um þá framkvæmd sem hann var í þann veginn að taka ákvörðun um og skuldbinda þjóðina til að taka þátt í. En hann treysti sér ekki til að leggja þau plögg fram og taldi að þau væru ekki fyrir hendi. Hann gat heldur ekki á þessari stundu gefið þjóðinni eða utanrmn. upplýsingar um hönnun byggingarinnar eða hönnunarforsendur. Samt sem áður liðu aðeins tveir tímar frá því að þessi fundur utanrmn. var haldinn þar til utanrrh. undirritaði bindandi samkomulag við Bandaríkjastjórn um að Íslendingar legðu fram þessar 600–700 millj. kr. í byggingu flugstöðvar. Ég tek það skýrt fram að hér var ekki um að ræða samkomulag undirritað með fyrirvara um samþykki Alþingis eins og oft er í slíkum tilvikum, þetta var endanleg skuldbinding af hálfu íslensku þjóðarinnar. Og því segi ég að það er eitt það furðulegasta í máli þessu að við erum ekki nú hér á Alþingi að taka ákvörðun um að gera þetta, þ.e. að leggja fram þetta fé, með samþykkt þessa frv. því að utanrrh. er þegar búinn að undirrita skuldbindandi samning við Bandaríkjastjórn þessa efnis, gerði það hinn 5. júlí s.l. Alþingi stendur því núna ósköp einfaldlega frammi fyrir gerðum hlut og er skv. þessum milliríkjasamningi nauðbeygt að leggja fram þetta fé. Engu að síður tel ég sjálfsagt að greiða atkv. gegn þessu frv. miðað við alla forsögu þessa máls og eðli þess. Í þessu sambandi er rétt að rifja upp að þegar utanrrh. var beðinn um að leggja fram sundurliðaða kostnaðaráætlun vegna byggingar flugstöðvar og að skýra hönnunarforsendur vegna byggingarinnar og hann neitaði hvoru tveggja, þá var hann beðinn um að fresta fundinum þannig að hann gæti lagt fram þessar upplýsingar á nýjum fundi, en hann neitaði því líka. Nefndin samþykkti undir forustu formanns Alþfl., sem stýrði þessum fundi, - það gekk auðvitað ekki hnífurinn á milli formanns Alþfl. og formanns Sjálfstfl. í þessu máli - að ástæðulaust væri að fresta fundinum og því var samningurinn við Bandaríkjamenn undirritaður aðeins tveimur tímum síðar. Ég álít að þessi framkoma ríkisstj., hæstv. utanrrh. og raunar formanns Alþfl. - því hans framkoma var ekkert skárri - sé nokkuð einstæð í íslenskri sögu. Ég segi nokkuð einstæð vegna þess að sjálfsagt má finna örfá hliðstæð tilvik sem snerta sögu hernaðarhagsmuna Bandaríkjamanna hér á landi, en fara verður nokkur ár aftur í tímann til að finna hliðstæð dæmi. Ég hef hér gert grein fyrir því að við Alþb.-menn teljum óvissu ríkja um heppilegustu stærð þessarar stöðvar og vekjum athygli á hversu gífurlega há þessi fjárhæð er sem leggst á íslenska skattgreiðendur á næstu árum en verður öll tekin að láni til bráðabirgða. Kemur því ekki í hlut núverandi fjmrh. eða þessarar ríkisstj. að afla þess fjár með raunverulegum hætti, heldur verður þetta tekið að láni og lagt í hendur komandi ríkisstjórnum að útvega fé frá skattgreiðendum til að borga þennan víxil. Ég hef einnig bent á að sagan um það hvernig samningur þessi var gerður er nokkuð einstæð og auðvitað þeim til háborinnar skammar sem að honum stóðu. Enda var það löðrungur í andlit Alþingis að utanrmn. skyldi neita um allar upplýsingar um málið áður en það var afgreitt. Raunar á ekki að afgreiða mál af þessu tagi, þar sem um er að ræða endanlega skuldbindingu Íslendinga gagnvart annarri þjóð, öðruvísi en að Alþingi sé áður búið að fjalla um málið og fá tækifæri til að skoða allar hönnunarforsendur og afla þeirra upplýsinga sem nauðsynlegar eru. Ég vek á því athygli í þessu sambandi að þegar málið kemur nú til Alþingis er ekki orð að finna í þessu frv. um það hvers konar flugstöð eigi að reisa á Keflavíkurflugvelli, hversu stór hún er og hvað annað þar er um að ræða. Auðvitað hefði verið lágmark að í þessu frv. hefði verið ítarleg grg. um þá stöð sem hér er um að ræða, en eins og menn sjá af frv. er þar um athugasemdir og upplýsingar að ræða sem komið er fyrir á rúmlega einni síðu. Ég vil leyfa mér að fullyrða að lagalega séð er ekki aðeins um mjög hæpin vinnubrögð að ræða í þessu máli, heldur sé hér líka verið að gera ein stærstu fjárfestingarmistök sem gerð hafa verið hér á landi. Staðreyndin er auðvitað sú að mannvirkið sjálft mun aðeins standa undir broti af líklegum rekstrarkostnaði stöðvarinnar. Allt framlag Íslendinga verður tekið að láni erlendis á háum vöxtum á þeim tíma þegar brýnast er að Íslendingar takmarki erlendar lántökur eins og nokkur kostur er. Ég vil minna á að almennt hefur verið gildandi, þó að það gildi ekki eftir að þessi ríkisstj. tók við, að erlend lán hafi ekki verið tekin til annarra framkvæmda en þeirra sem geta staðið undir greiðslu afborgana og vaxta af viðkomandi lánum. Það heyrir t.d. til algerra undantekninga að tekin hafi verið erlend lán til vegagerðar. Fyrst og fremst hafa það verið lán Framkvæmdasjóðs sem hafa verið endurlánuð Vegagerðinni sem hafa verið erlend lán, en þau eru aðeins brot af vegagerðarkostnaði í heild. Reynt hefur verið að gæta þess að erlend lán væru fyrst og fremst tekin í þágu stofnana og fyrirtækja á vegum ríkisins sem gætu sjálf staðið undir greiðslu afborgana og vaxta af þessum lánum fyrr eða síðar. Ég segi að vísu ekki að þetta hafi verið undantekningarlaus regla en þetta hefur verið meginreglan og ég gæti mjög auðveldlega sýnt fram á hvernig þetta hefur verið framkvæmt undanfarin ár. Ég sagði áðan að t.d. varðandi vegagerðina væru vissulega nokkur lán sem hefðu verið tekin erlendis en meginhlutinn af því fé sem vegagerðin hefur fengið að láni hefur verið fjármunir sem teknir hafa verið að láni hér innanlands. Í þessu tilviki er hins vegar tekið erlent lán til greiðslu á öllum kostnaði sem á Íslendinga fellur. Vissulega er reynt að telja fólki trú um að rekstur stöðvarinnar standi undir sér með því að vísa til flugvallagjalds, lendingargjalda eða tekna af fríhöfn eins og gert er í áætlun einni sem gerð var á vegum byggingarnefndar flugstöðvarinnar. En ég minni á að þessir tekjupóstar ganga nú þegar til annarra verkefna á vegum ríkisins hvort sem menn telja það eðlilegt eða ekki, það skiptir ekki öllu máli. Það er bókhaldsblekking þegar reynt er að halda því fram að þessir tekjupóstar leysi vandann vegna þess að ef þeir eru notaðir til að fjármagna kostnaðinn af flugstöðinni segir það sig sjálft að álíka mikill vandi skapast einhvers staðar annars staðar. Þar af leiðandi er auðvitað alger blekking að halda því fram að flugstöðin sem slík standi undir þeim kostnaði sem við hana verður. Hún verður þá, ef svo á að vera, að taka til sín tekjupósta sem í dag eru notaðir til að standa undir ýmiss konar kostnaði m.a. við flugið. Það á að heita svo að flugvallagjaldið gangi allt til framkvæmda í flugmálum. Þannig hefur það verið undanfarin ár og m.a.s. er tekið alveg sérstaklega fram í lögunum að flugvallagjaldið eigi að ganga til framkvæmda við uppbyggingu flugvalla víðs vegar um land. Lendingargjöld af flugvélum ganga til rekstrar flugumferðarmiðstöðvarinnar á Keflavíkurflugvelli, m.a. til að kosta hana. Tekjurnar af fríhöfninni ganga vissulega til margra hluta en m.a. til að kosta rekstur ferðamálaráðs að nokkrum hluta. Ef þessir tekjupóstar eru allir teknir og eiga nú að standa undir rekstri flugstöðvarinnar segir sig ósköp einfaldlega sjálft að þá vantar fé til að standa undir þeim útgjöldum sem hér hafa verið nefnd. Það er því ekkert annað en bókhaldsblekking þegar reynt er að telja fólki trú um að flugstöðin standi undir sér sjálf eftir að hún hefur verið byggð því að hún skapar engar nýjar tekjur umfram það sem nú er. Það er auðvitað kjarni málsins. Fráleitasta og furðulegasta ákvæðið í þessum nýja samningi við Bandaríkjastjórn er þó tvímælalaust það að skv. samningnum hefur Bandaríkjastjórn rétt í neyðartilvikum til að yfirtaka þetta helsta samgöngumannvirki þjóðarinnar í heilu lagi. Þar með eru Íslendingar sviptir með öllu yfirráðum og notkunarrétti yfir þessu mannvirki sem þeir hafa þó lagt gífurlega fjármuni fram til að kosta. Ég vek á því athygli að framlag Bandaríkjamanna til byggingar flugstöðvarinnar er svo sannarlega ekki útlátalaust fyrir okkur Íslendinga því að við verðum að sætta okkur við að glata yfirráðum yfir þessu mannvirki þó að við höfum sjálfir greitt meiri hlutann af kostnaði við það. Þetta getur gerst hvenær sem Bandaríkjamenn telja að hagsmunir sínir kalli á. Ég hygg að þetta samningsákvæði eigi sér engin fordæmi í samskiptum sjálfstæðra þjóða. En kannske er það einmitt þetta ákvæði sem skýrir að verulegu leyti hvers vegna stærð og gerð flugstöðvarinnar var og er ákveðin svo langt umfram þarfir Íslendinga og hvers vegna kostnaðurinn sem leggst á íslenska skattgreiðendur er miklu meiri en nokkur þörf er á. Ég vil svo að endingu lýsa því yfir að ég tel furðulegt að forustumenn Sjálfstfl. og Framsfl. með forustumenn Alþfl. í eftirdragi skuli, þegar svo miklir fjárhagslegir erfiðleikar steðja að þjóðinni sem raun ber vitni, leyfa sér að fara eins gáleysislega með sameiginlega fjármuni landsmanna og raun ber vitni í þessu máli. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara frekari orðum um þetta stórmál þótt vissulega væri ástæða til að víkja hér að mörgum fleiri atriðum málsins en legg áherslu á að við Alþb.-menn munum greiða atkvæði gegn frv.



Virðulegi forseti. Auðvitað má gera ráð fyrir að miklar umr. verði um byggingu flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli því þetta mál er búið að velkjast fyrir Alþingi og ríkisstjórnum í áraraðir. Það er vissulega há upphæð sem fyrirhugað er að taka að láni og það sker í augu nú þegar verið er að skera niður alla skapaða hluti. En þetta hefðum við getað verið búin að gera þegar betur áraði og þá hefðum við ekki staðið frammi fyrir þessu nú. Ég vil sérstaklega benda á að Alþb. hefur staðið í vegi fyrir því að þessar framkvæmdir yrðu hafnar. Þó hafa þeir ekki metið þessa byggingu þess virði að hætta þátttöku í ríkisstj., þeir hafa unað við það að undirbúningsframkvæmdir hafi verið á fullu og þeim lokið í þeirra stjórnartíð. Því hefur verið haldið fram af okkur sem styðjum það að þessi bygging verði að veruleika að hún sé mikils virði af tvennum ástæðum einkum. Í fyrsta lagi að auka á reisn íslenskra flugmála og íslensku þjóðarinnar á þann hátt að byggingin verði myndarleg og aðbúnaður starfsfólks verði betri en raun ber vitni í því flugkoti, eins og ég hef oft nefnt það, sem við búum við nú. Í öðru lagi höfum við talið nauðsynlegt að aðskilja herflug og farþegaflug sem allra mest og það verður gert með þessari byggingu. Ég tel það afar mikils virði og átta mig ekki á hvers vegna Alþb.-menn eru andvígir því að svo verði. Reyndar hafa skoðanir þeirra á þessu máli oft verið harla undarlegar. Í upphafi voru þeir á móti því að byggja flugstöð. Síðar kom það til að þeir vildu byggja flugstöð en ekki eins stóra og aðrir og þeir vildu ekki gera það í samráði við Bandaríkjamenn. Þannig að þeir hafa nokkuð hopað frá sinni fyrri afstöðu sem var á þann veg að byggja enga flugstöð. Fram kom áðan í ræðu frsm. minni hl. að hætta væri á að erlend samkeppni yrði nokkur í sambandi við útboð. Ég bendi á að því hefur verið svo fyrir komið að verkeiningar eru svo litlar að svo til ómögulegt er fyrir erlenda verktaka að bjóða í framkvæmdir þarna. Það er því öruggt mál að það verða Íslendingar eða íslensk fyrirtæki sem munu sjá um þessar framkvæmdir. Ég má til með að koma inn það sem haldið hefur verið fram að þessi bygging væri allt of stór. En þeir sem því hafa haldið fram hafa ekki gefið neitt til kynna um það hvernig þeir vildu hafa þessa byggingu. Ég minni á að þegar upphaflega var gerð teikning eða útfærð hugmynd af því hvernig þessi bygging ætti að vera var reiknað með að hún yrði 23.500 fermetrar. Síðan var hún minnkuð um 30%, niður í 16 þús. fermetra og nú er hún komin niður í 12.284 fermetra. Ég býst við að þegar hún verður tekin í notkun verði hún frekar of lítil en of stór. Ég varð var við það áðan að menn hafa ekki lesið grg. þar sem greint er frá því hvað flugstöðvarbyggingin eigi að vera stór, en það er tilgreint hér í athugasemdum við frv. Ég spyr: Hvað vilja menn hafa þessa stöð stóra eða hvað vilja þeir hafa hana litla? Ég kom að því áðan meðan hv. 3. þm. Norðurl. v. var ekki viðstaddur að ég tel að þessi stöð verði frekar of lítil en of stór þegar til kemur. Og ég benti á að hún hefði verið margminnkuð frá því sem upphaflega var áætlað. Ég minni og á að erlend lán hafa verið tekin til vegagerðar og mig minnir að svo hafi verið gert t.d. þegar Keflavíkurvegurinn var byggður. Ég hygg að það sé ein sú arðbærasta vegagerð sem innt hefur verið af hendi á Íslandi til þessa. Það varð að umræðuefni hér hvernig ætti að sjá fyrir rekstrarkostnaði við þessa flugstöð. Hvort sem flugstöðin verður eitthvað minni eða þetta stór hlýtur einhver rekstrarkostnaður að verða af henni og einhvers staðar þarf að taka peninga til að greiða það. Mér finnst mjög eðlilegt og ég hygg að flestir Íslendingar telji það eðlilegt að þeir peningar sem aflað er eða sem koma inn vegna starfsemi flugstöðvarinnar verði nýttir til að halda fluginu gangandi. Mér finnst það afar eðlilegt og sjálfsagt. Tekjur af fríhöfninni koma ekki til nema vegna þess að þarna er flugvöllur, tekjur af lendingargjöldum koma ekki til nema vegna þess að þarna lenda flugvélar og mér finnst mjög eðlilegt að þessar tekjur renni til síns heima en séu ekki látnar í aðrar þarfir eins og gert hefur verið til þessa. Ég vona að þetta frv. fái skjóta afgreiðslu og áfram verði unnið af krafti við að byggja þessa flugstöð. Ég hef sagt áður að ég teldi það auka á reisn þjóðarinnar að þessi flugstöð verði til. Þær aðfinnslur sem hér hafa komið til tel ég vera einkum af þeim toga spunnar að menn eru á móti vestrænu samstarfi og það blandist inn í það hvort við eigum að byggja þessa flugstöð sem ég ítreka að verður vafalaust of lítil þegar hún á að koma til notkunar.



Virðulegi forseti. Í tilefni af síðustu orðum hv. 6. landsk. þm. vil ég taka fram að a.m.k. í mínum huga er ekki um það að ræða hvort ég er með eða á móti vestrænu varnarsamstarfi. Varnarsamningurinn við Bandaríkin og NATO er staðreynd og við honum verður ekki hróflað, a.m.k. í bili. En þó hann sé staðreynd er samningurinn í sjálfu sér viðurkenning á því með sínum tímatakmörkunum að varnarsamstarfið er ekki óendanlegt. Og þess vegna ekki hvað síst er ég því hlynntur að aðskilnaður á starfi Atlantshafsbandalagsins og starfi íslenskrar flugstöðvar sé alger, þannig að þegar og ef varnarsamningurinn rennur út og ekki er talin þörf á að endurnýja hann séum við ekki með alls kyns óþarfa búnað í þessu húsi sem við höfum ekkert við að gera. Hönnunarforsendur þessa húss, án þess að við höfum fengið mjög mikið um þær að vita, taka náttúrlega að mjög stórum hluta tillit til þess að þessu húsi er ætlað að gegna ákveðnu hlutverki í ákveðnum tilvikum. Því er ætlað að vera einhvers konar stjórnunarmiðstöð á stríðstímum og ég get ekki séð að þær forsendur samræmist venjulegu almennu farþegaflugi. Án þess að við vitum í raun og veru nokkuð um það hvað við erum um að tala því að þessar upplýsingar hafa aldrei fengist skoðaðar hljóta menn að gera sér grein fyrir því að samblöndun á hernaðarstarfsemi og almennu farþegaflugi er samblöndun tveggja ólíkra verkþátta og aðskilnaður þeirra hefði alla vega fyrir okkar hagsmuni verið heppilegri. Auðvitað er enginn vandi að byggja flugstöð sniðna að íslenskum þörfum ef rekstur hennar stendur traustum fótum. Fyrir fjh.- og viðskn. var lögð ákveðin rekstraráætlun sem gerð hefur verið. Hv. 3. þm. Norðurl. v. hefur farið um hana nokkrum orðum og því verður náttúrlega ekki á móti mælt að þar er gert ráð fyrir ákveðnum tekjuliðum sem í dag eru notaðir til allt annarra þarfa og verka en þessi rekstraráætlun gerir ráð fyrir. Þannig að einhvers staðar verður að taka þann mismun sem upp kemur þegar þessir fjármunir eru notaðir til að standa undir flugstöðinni. Hv. 3. þm. Norðurl. v. talaði um fjárfestingarmistök og ég hef ekkert legið á því að ég tel þetta hús vera fjárfestingarmistök. Þá er ég ekki að tala um í því tilviki endilega samblöndun þessara tveggja starfsþátta sem við vitum að þarna er um að ræða. Það hefur verið mjög erfitt að fá fram einhverjar tölur um byggingarkostnað annars vegar og hins vegar þær stærðir sem þessi byggingarkostnaður er miðaður við.

Þið getið fengið þær allar.

Nei, Karl, við getum ekki fengið þær allar, það höfum við nokkurn veginn sannreynt. En á fundi fjh.- og viðskn. fékkst húsameistari til að nefna ákveðnar tölur um fermetraverð í þessu húsi og bar það saman við fermetraverð í væntanlegri K-deild Landspítala Íslands sem hann einnig annast. Þetta voru í raun og veru fyrstu tölurnar sem hægt var að bera saman við eitthvað annað sem maður hafði vitneskju um. Ég hef aflað mér upplýsinga um byggingu sem er sambærileg við K-deildina á þeim grundvelli sem húsameistari nefndi, því hann bar þarna saman byggingarkostnað án búnaðar, þ.e. byggingu upp komna, frágengna með þeim hætti sem Íslendingar kalla gjarnan tilbúið undir tréverk. Hér er í gangi innan borgarmarka Reykjavíkur bygging á vegum einkaaðila. Sambærilegt fermetraverð í þeirri byggingu er helmingi lægra en í K-deildinni og í flugstöðinni. Það er ekkert í hönnun þessara bygginga sem réttlætir 100% mun í byggingarkostnaði þessara húsa. Það eina sem sá kostnaður getur grundvallast á er annað hvort alröng hönnun, allt of dýr, eða einfaldlega rangar upplýsingar. Hv. 3. þm. Norðurl. v. gat um föturnar sem hv. 5. landsk. þm. minntist á. Þessi bygging er nú hönnuð með þeim hætti eða það sem maður getur af henni séð að alls ekki er útséð um að ekki verði þörf þar á allmörgum fötum þegar vel rignir því að stór hluti þaks hennar er úr gleri eins og menn þekkja. Ég áskil mér einfaldlega rétt til að koma síðar að þessu máli, þ.e. byggingarkostnaði þessarar byggingar. Ég held að ég láti þennan söng ekki niður detta því að mér finnst í raun og veru óþolandi að við séum að stofna til miklu meiri kostnaðar í byggingum sem þessum en nauðsyn ber til. Við erum að tala hér um svo stórar upphæðir. Ef við tökum þann byggingarkostnað sem nefndur var á fundi fjh.- og viðskn., sem er einhvers staðar á milli 50 og 60% af endanlegum byggingarkostnaði þeirra húsa eða bygginga sem um ræðir, lækkum hann um helming og tökum þá til viðmiðunar þessa sambærilegu byggingu sem ég nefndi erum við að tala um að draga úr kostnaði þessa húss, flugstöðvarinnar á Keflavíkurflugvelli, um 25–30%, við erum að tala um 150–200 millj. Breyttar tekjuforsendur fjárlaga, þróun tekna milli ára tekur núna úr vasa fjmrh. að því er ég hef heyrt 100 millj. Hv. 3. þm. Suðurl. getur kannske leiðrétt mig ef það er ekki alveg rétt, en mér skilst að sá tekjumismunur sem er á milli framlagðra fjárlaga og þeirra breytinga sem nú verða á þeim nemi eitthvað um 100 millj. Við erum að tala um að draga úr kostnaði sem þessum mismun nemur og jafnvel tvöfalda hann miðað við endanlegan byggingarkostnað þessa húss. Mér finnst þetta vera það stórir hlutir að menn hljóti að verða að staldra við. Ég er ekki að tala um föðurlandið og her úr landi eða eitthvað því um líkt, ég er bara að tala um krónur. Ég er að tala um að við erum að taka peninga landsmanna og nota þá, sólunda þeim nánast til hluta sem mætti standa miklu gáfulegar og betur að, einfaldlega þannig að þeir kostuðu minna og gæfu þar með meira af sér. Í þessu tilviki, þegar verið er að samþykkja lánsfjárheimild um mjög stórt og mikilvægt atriði, hlýtur hver maður að sjá í hendi sér að þótt uppi séu afskaplega drengileg áform um að taka ekki meira fé að láni á hverju ári en þörf er fyrir hlýtur sú freisting að vera stór, þegar aðgangurinn og heimildin er til þess að taka þetta fé í búskap sem núna býr við mjög þröngan kost, að misnota þessa fjármuni. Ég endurtek að ég áskil mér rétt til þess, þó að þessi umr. líði hjá, að koma oftar að þessu máli og linna ekki látum fyrr en menn hafa virkilega farið ofan í saumana á því með tilliti til þess hvaða krónur og aura við erum hér virkilega að tala um.



Virðulegi forseti. Vegna þess sem fram kom í máli síðasta ræðumanns vil ég aðeins rifja það upp að fulltrúar byggingarnefndar flugstöðvarinnar komu á fund n. og svöruðu þar að mínu mati eftir því sem hægt var þeim spurningum sem fyrir þá voru lagðar. Ég held að allir sem þekkja til í byggingariðnaði og verktakaiðnaði viti að byggjandi eða sá sem kostar byggingu, stendur að framkvæmd hennar, hefur ekki beinlínis fyrir sið að gefa upp nákvæmlega og í smáatriðum allar sínar kostnaðaráætlanir áður en framkvæmdin er boðin út. Ég held að það sé bara almenn venja í þessum viðskiptum. Ég veit ekki til þess t.d. að þegar Vegagerð ríkisins býður út framkvæmdir gefi hún áður upp sítt áætlaða kostnaðarverð. Ég held að sá vinnumáti tíðkist ekki og væri m.a.s. mjög óskynsamlegur. Auðvitað gerir aðilinn sér hugmyndir um framkvæmdakostnaðinn, býður síðan út og síðan er gerður samanburður á væntanlegum kostnaði og þeim tilboðum sem liggja fyrir. Ég held að þetta séu ósköp eðlileg vinnubrögð. Hitt er svo aftur annað mál að ég held að þessi bygging sé kannske betur undirbúin en margar aðrar opinberar framkvæmdir sem ráðist hefur verið í hér á landi. Ég er nær alveg sannfærður um það. Ég verð nú að segja alveg eins og er að mér finnst það næsta hæpin röksemd hjá hv. andstæðingum þessa frv. þegar þeir segja að þessi bygging sé liður í vígbúnaðarkeðju, eins og það var orðað hér áðan. Ég held að þá séu menn að teygja röksemdafærsluna ansi langt. Ég mundi miklu frekar skilja ef það fólk sem þessu heldur fram segði að Keflavíkurflugvöllur væri liður í vígbúnaðarkeðju og þess vegna ættum við að hætta að nota hann fyrir millilandaflug og byggja nýjan millilandaflugvöll. Ef menn vilja vera sjálfum sér samkvæmir eiga þeir auðvitað að segja þetta. Þessi bygging ein og út af fyrir sig kemur ekki neinni vígbúnaðarkeðju nokkurn skapaðan hlut við. Að vísu er þarna ákvæði um að á ófriðar- eða neyðartímum geti Bandaríkjamenn tekið þessa byggingu til notkunar - ég man nú ekki nákvæmlega hvernig það er orðað. Ég skal játa að mér er það ákvæði ekkert sérstaklega geðfellt. En horfum á raunveruleikann. Vonandi sjáum við aldrei framan í að hér verði þeir alvörutímar sem þarna er gert ráð fyrir. Og segjum sem svo að þetta ákvæði væri ekki í lögum. En mér er spurn: Minnast menn þess að þeir sem standa í styrjaldarrekstri séu eitthvað sérstaklega að spyrja smáþjóðir ráða? Við skulum bara horfast í augu við veruleikann, en við skulum jafnframt vona að við þurfum aldrei að horfast í augu við þennan veruleika. Virðulegi forseti. Vegna ummæla hv. þm. Ragnars Arnalds áðan vildi ég gjarnan að hann gæti heyrt það sem ég nú ætla að segja.

Við skulum reyna að hafa upp á honum.

Menn tala hér mikið um að þessi bygging sé allt of stór, aðrir halda því fram að hún kunni að vera í minna lagi. En ég vil bara leggja þunga áherslu á að ég held að eins og samgöngum og þróun flugmála er háttað sé gersamlega útilokað að spá fyrir um hver verði þróun þessara mála. Ekkert þýðir að vera að vitna í það að menn eigi að gera framtíðarspár, ég held að það sé ekki hægt. Menn geta gert einhverjar ágiskanir út í loftið en ég held að ekki sé hægt að spá af neinu viti um hver muni verða þróunin í þessum málum í framtíðinni. Mín skoðun er sú að þessi bygging sé af sæmilega skynsamlegri stærð. Við skulum bara minnast þess að sagt hefur verið um velflestar opinberar byggingar, sem ráðist hefur verið í hér af stærri gerðinni, að þær væru allt of stórar. Hvað var sagt um Háskóla Íslands, átti hann ekki að duga fram yfir árið 2000? Ég man ekki betur en að það hafi verið haft á orði. Hvað var sagt um Sundhöll Reykjavíkur þegar hún var byggð? Bruðl, allt of stórt. Við skulum fara varlega í að fullyrða í þessum efnum. Hv. þm. Ragnar Arnalds talaði um erlend lán, m.a. um erlend lán og vegagerð. Það var til skamms tíma svo að erlend lán stóðu undir hérumbil allri meiri háttar vegagerð í landinu og vegum með bundnu slitlagi. Ég minni á Reykjanesbraut, ég minni á þjóðveginn austur yfir fjall. Það voru lán frá Alþjóðabankanum sem stóðu undir þeim framkvæmdum. En þegar hv. 3. þm. Norðurl. v. segir að erlend lán hafi ekki verið tekin til annarra framkvæmda en þeirra sem hafi getað staðið undir afborgunum og vöxtum get ég nú ekki orða bundist að minna hann á eina framkvæmd sem hann ber meiri ábyrgð á en ýmsir aðrir. Þá á ég við Kröfluvirkjun.

Hún mun líka standa undir sér.

Ágætur maður sagði að hún mundi standa undir sér en eigum við ekki að fletta upp í fjárlagafrv. núna og sjá hvernig þessi virkjun stendur undir sér, við skulum gera það, hv. þm. Á bls. 189 stendur: „Lánsfjárþörf ríkissjóðs skv. fjárlögum 1983 og frv. til fjárlaga 1984: Kröfluvirkjun fjármagnsútgjöld, lánsfjárlög 1983 219 millj. og 400 þús., fjárlagafrv. 1984 358 millj.“ Hér er komin ein flugstöð á tveimur árum. Og hvað varð um rafmagnið frá Kröfluvirkjun í sumar? Landsvirkjun vildi ekki kaupa það, það var enginn markaður fyrir það, hún gat ekkert rafmagn seli í sumar. Í ljósi sögunnar skulum við fara varlega í svona fullyrðingar. Kröfluvirkjun er mesta fjármálahneyksli í allri atvinnusögu Íslendinga fyrr og síðar. Þeir sem voru í svokallaðri Kröflunefnd bera auðvitað ábyrgð á því máli umfram aðra.

En þeir þm. á Alþingi sem greiddu atkv. með því, m.a. þm. Alþfl.?

Auðvitað er þeirra ábyrgð einhver líka, en við höfum gagnrýnt þetta mál alla tíð frá upphafi. Þeir sem nú sitja á þingi hér fyrir Alþfl. - 

Já.

Vegna þess að það þurfti að standa við skuldbindingar. Auðvitað stöndum við við þær skuldbindingar sem Ísland hefur gert á alþjóðavettvangi og viljum standa að því að lán verði borguð þó þau hafi verið tekin til vitlausra hluta. Við höfum gagnrýnt þetta mjög sterkt, það veit hv. þm. En ég heyri að hann hefur kannske ekki mjög óða samvisku í þessu máli og ég lái honum það ekki. Ég held að menn hafi verið leiddir þarna villir vegar og ekki dettur mér í hug að menn hafi gert þetta viljandi. En í ljósi sögunnar er eins gott að tala varlega í þessum efnum. Ég hygg að við séum reynslunni ríkari varðandi ævintýrið Kröfluvirkjun. Ég bara ítreka það og minni hv. þm. Ragnar Arnalds á að enginn flokkur hefur haldið uppi jafnharðri gagnrýni á þetta mál og Alþfl. Alþfl. átti enga aðild að Kröfluvirkjun, það voru aðrir flokkar sem þar áttu fulltrúa, þetta veit hv. þm. vel. En ég ætla ekki að þessu sinni að fara lengra út í þessa sálma, það gefst væntanlega tækifæri til þess síðar. Ég bara ítreka það sem ég sagði í upphafi um þessa flugstöð á Keflavíkurflugvelli: Þegar menn eru að halda því fram að hún sé liður í einhverri ímyndaðri eða raunverulegri vígbúnaðarkeðju er slíkt auðvitað argasta rugl. Ef menn vilja vera sjálfum sér samkvæmir eiga þeir að segja að Keflavíkurflugvöllur sé liður í vígbúnaðarkeðju og við eigum þess vegna að hætta að nota hann sem flugvöll. En það gerir þetta fólk ekki. Þess vegna falla þessar röksemdir þeirra auðvitað um sjálfar sig og eru úr lausu lofti gripnar.



Virðulegi forseti. Það var undarlegt að heyra hv. 11. þm. Reykv. fjalla um flugstöð á Keflavíkurflugvelli sem óarðbæra byggingu, óarðbæra fjárfestingu. Það er líka furðulegt að heyra sama þm. sífellt klifa á því að á Íslandi ríki eymd og volæði. Hv. þm. minnti á í umr. hér fyrir skömmu að heimskt væri heimaalið barn. Ef eymd og volæði er á Íslandi, sem er í hópi einhverra best settu ríkja heimsins í dag, hvað heitir það þá að vera í eymd og volæði í ýmsum öðrum löndum? Flugstöð á Keflavíkurflugvelli er samastaður hundraða verkamanna, sem skilar gjaldeyristekjum, sem aflar fjár og hefur alla möguleika til að vera arðbær fjárfesting. Það sem er blettur á flugstöðvarmálinu er neitunarvald Alþb. sem um leið er blettur á sjálfstæði Íslendinga. Nú er sú tíð liðin enda hafa orðið breytingar á Alþingi og það ber að fagna slíkri þróun. En ég furða mig enn á því að hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir skuli hljóma í þessu máli sem eins konar bergmál úr görnum Alþb. Hv. 3. þm. Norðurl. v. kvað dýrt að hafa ekki flugstöðvar á landinu. Það eru allir sammála um það, það er dýrt að hafa ekki húsaskjól þar sem það þarf að nota. Hann lagði áherslu á að blandað væri saman hernaðarhagsmunum með byggingu flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli sem um er rætt. Það er þó flestra manna mál að þarna sé verið að skilja á milli starfs að hernaðarmálum og almenns starfs í þágu borgara þessa lands og er miklu skynsamtegri útfærsla. Ég veit auðvitað að samstarf vestrænna ríkja er slíkur þyrnir í augum hv. þm. Ragnars Arnalds að bygging flugstöðvar í samvinnu við þá aðila fellur ekki að hans skapi. En ég hygg að þegar allt kemur til alls sé samviskan á annan veg en á yfirborðinu sýnist því þegar hv. þm. Eiður Guðnason minntist áðan á arðsemi Kröfluvirkjunar og arðsemi flugstöðvar greip hv. þm. Ragnar Arnalds fram í og sagði að Kröfluvirkjun mundi skila arði líka. Hann hefur sem sagt þá trú að flugstöðin muni verða arðsöm bygging og er gott að fá staðfestingu á því þrátt fyrir allt. Flugstöðin á Keflavíkurflugvelli er lítil miðað við þann tón sem athafnasamt fólk á Íslandi, sjálfstæð félög og fyrirtæki, hvort sem þar eru við stjórn karlmenn eða konur, hafa skapað, en hún er stór miðað við það músarholusjónarmið sem Alþb. er fast í og það er kannske mergurinn málsins. sú flugstöð sem um er að ræða er 70% stærri eða þar um bil en sú flugstöð sem nú er. Allir þekkja hvernig húsakostur þar er og allir eru sammála um að lágmarksstærð á flugstöð á Keflavíkurflugvelli ætti að vera a.m.k. 50% stærri en núverandi stöð er. Við erum hins vegar um leið að byggja fyrir framtíðina og í rauninni er mjög knappt ætlað að hafa bygginguna ekki stærri en hún er. Við erum einnig að ræða um byggingu sem á að hlíta lögum landsins. Sú bygging sem starfsfólk á Keflavíkurflugvelli býr nú við í flugstöðinni þar brýtur allar reglur um hollustuhætti, eldvarnir og fleiri mál sem Alþingi Íslendinga hefur sett lög um. Á fimmta hundrað manns vinna í þessari byggingu á sumri hverju, um 250 eru fastir starfsmenn sem vinna árið um kring. Þetta er því stórt fyrirtæki sem skapar mörgum vinnu og miklu máli skiptir. Ef við aðeins veltum fyrir okkur skipulagi nýju byggingarinnar miðað við þá sem nú er er gert ráð fyrir svipuðu húsrými undir verslanir í þeirri nýju og þeirri gömlu, stærri er nú ekki sá þáttur í sniðum. Það eina sem er nýtt í væntanlegri byggingu er svo kallað flugeldhús sem hefur gott rými enda er þar um að ræða mikið verkefni sem á að vinna. Flugleiðir flytja 160– 190 þús. farþega á ári um landið. Til skamms tíma hafa þeir keypt nær allan mat fyrir þetta fólk erlendis frá. Þarna er verið að flytja inn vinnu, flytja inn markað fyrir íslenskt hráefni. Þarna er um að ræða matreiðslu á hráefni frá mörgum aðilum hvort sem þar er um að ræða sælgætisgerð eins og Ópal, Osta- og mjólkursamsöluna, lambakjöt, fisk og margt fleira. Þetta er þáttur sem vert er að hafa í huga þegar fjallað er um þessa væntanlegu mikilvægu byggingu. Gert er ráð fyrir því í nýrri flugstöð að yfirbyggður landgangur sé inn í stöðina. Ef nokkurs staðar er ástæða til þess í heiminum og á norðurhveli jarðar að hafa yfirbyggða landganga er það á Íslandi. Þess eru mörg dæmi að farþegar hafi teppst allt að 3–4 klst. um borð í flugvélum á Keflavíkurflugvelli vegna þess að þeir hafa ekki komist frá borði. Við erum þannig að vinna með þessari byggingu fyrir framtíðina og við erum að skapa aðstöðu með þeirri vinnu sem þarna fer fram fyrir íslenskar hendur. Það er arðsöm fjárfesting.



Virðulegi forseti. Ég flutti nokkra tölu við 1. umr. málsins og ég þarf ekki að hafa mjög langt mál um það nú. Þessar umr. hafa hins vegar að mörgu leyti verið hinar merkilegustu fyrir þann tón sem gefinn hefur verið, merkilegar fyrir þá sök að komið hafa fram ný rök í þessu máli, mótrök gegn þessari byggingu. Flutt hefur verið vönduð, skýr og umfram allt vel rökstudd framsaga af hálfu minni hluta n., hv. 11. þm. Reykv. Hér hefur komið upp hv. 8. þm. Reykv. sem sakir sinnar menntunar talar af meiri þekkingu en ég hygg flestir aðrir hér inni vægast sagt og - 

Rautt.

Já, eða þá ef hv. formaður fjvn. er farinn að sjá allt rautt úti í fjvn. og þykir engum mikið eftir þær þrengingar sem hann hefur orðið þar við að búa, horfandi svo upp á það hér inni hvernig fé er sólundað á sama tíma og hann verður svo naumt að skammta til hinna ýmsu verkefna úti í fjvn. Ég er ekki hissa á því þó hann sjái þar rautt og svartar flygsur fyrir augum. Mér hefur þótt þessi umr. mjög merkileg að þessu leyti og væri ástæða fyrir fleiri að hyggja að þegar þeir geta ekki nýtt sér þá kenningu sem hér hefur ævinlega heyrst, að andstaða við þessa gerð byggingar, vilji til þess að hanna og reisa minni og viðráðanlegri flugstöð, væri einhver trúarsetning kommúnista af þeirri einföldu ástæðu að þeir væru á móti vestrænu samstarfi. Þessi tónn hefur reyndar heyrst núna enn einu sinni, m.a. hjá hv. 3. þm. Suðurl. Árna Johnsen sem boðaði hér nýja flugmálastefnu Sjálfstfl., yfirbyggða landganga á hvern flugvöll á Íslandi. Það þótti mér hraustlega mælt miðað við þær aðstæður sem þar eru og miðað við það fjármagn sem hann hefur yfir að ráða til skiptingar á flugvelli landsins því ekki ætla ég honum að láta einungis þar við sitja að flugstöðin á Keflavíkurflugvelli njóti þessa heldur allir flugvellir landsins og flugstöðin á Keflavíkurflugvelli auðvitað með engan forgang þar að. Annars var hann kominn í þá matreiðslumynd að manni var helst farið að detta í hug að nú ætlaði hann að fara að víkja að kjötsmyglsmálinu fræga, sem nú ríður húsum, en hann sá sig a.m.k. um hönd hafi hann haft það eitthvað í huga. Ekki ætla ég að fara út í að svara eymdar- og volæðistalinu sem hér hefur verið útbásúnað af hv. 3. þm. Suðurl. Ég sá á hæstv. fjmrh. að honum blöskraði að heyra þessi orð, því svarar hv. 11. þm. Reykv. En ég spyr bara: Hverjir eru með þennan svartnættissöng í dag?

Hefur þm. umboð fyrir 11. þm. Reykv.?

Nei, ég sagði að hann svaraði því, hv. 11. þm. Reykv., ég sagði það. En hins vegar þegar menn tala hér digurbarkalega um að menn sjái svart í hverju horni er ástæða til að minna á hverjir það eru sem sjá það þessar vikurnar og prédika það yfir öllum landslýð. Vissulega er rétt að með sama áframhaldi verður ekkert sérstakt vandamál fyrir þessa hæstv. ríkisstj. að koma hér á eymd og volæði. Hún stefnir hraðbyri á það markmið sitt, það gengur hratt og vel. Ég veit að það verður ekki eymd og volæði fyrir þá aðila sem sjá frjálshyggju sem einu lausn vandamálanna, fjármagnseigendurna í þjóðfélaginu. Ekki er eymd og volæði hjá þeim því hér stendur vitanlega til númer eitt að færa fjármagn í þjóðfélaginu til stórkostlegar en nokkru sinni hefur verið gert.

Samanber tillögu Alþb.

Nú held ég að farið sé að slá út í fyrir hv. 11. landsk. þm. eins og stundum áður allalvarlega og þætti mér vænt um að heyra hann rökstyðja þetta mál sitt á eftir, hafi ég skilið hann rétt að Alþb. hafi verið með einhverja till. í þá átt að færa fjármagn til hinna ríku í þjóðfélaginu. Hér hefur verið margt talað um reisn þjóðarinnar, þann tón sem við ættum að gefa út á við og annað því um líkt. Menn geta endalaust deilt um í hverju reisn þjóðar á að vera fólgin en mér er alveg útilokað að telja það æðsta dæmi um reisn þjóðar hvernig flugstöðin á Keflavíkurflugvelli á að vera. Ég gæti nefnt óteljandi mannvirki sem ég teldi miklu meiri ástæðu til að sýna reisn þjóðarinnar, bæði í menningarmálum, í mátefnum aldraðra, í málefnum sjúkra. Mér dettur ekki í hug að menn séu í raun og veru að meina að þarna sé æðsta draumamarkmið þeirra til að sýna reisn þjóðarinnar.

Hver nefndi æðsta?

Ja, svo er að heyra þegar gert er að aðalatriði í hverri ræðunni á fætur annarri að þarna hafi menn hið gullna tækifæri til að sýna reisn íslensku þjóðarinnar, þá hlýtur það að verða æðst og helst, enda er þetta algert forgangsmál. Ég minni á það enn og aftur sem ég sagði við 1. umr. þessa máls að hér er ekki um það að ræða hvort menn eru að byggja flugstöð á Keflavíkurflugvelli eða ekki, heldur í hvaða samhengi það er gert, hvort við erum að taka öll flugmál okkar, flugöryggismálin meðtalin, til gagngerðrar endurskoðunar, veita í það verulega miklu fjármagni og taka þessa flugstöð inn í þá mynd sem einn þáttanna en ekki forgangsþátt, um það snýst málið. Menn hafa hins vegar valið hér að gera þetta að forgangsmáli m.a. vegna hinnar þjóðlegu reisnar sem þeir kalla svo, en skilja flugvellina úti á landi eftir í því ástandi sem m.a. Egilsstaðaflugvöllur er í, í forarbleytunni þar. Menn hafa ekki treyst sér til að fara út í að endurbyggja þann flugvöll á nýjum stað. -  Auðvitað kemur engum á óvart þó að hv. 3. þm. Suðurl., hv. 5. landsk. þm. og fleiri, sem hafa valið sér hina láréttu stöðu gagnvart Bandaríkjunum í þessum málum eins og öðrum, svíði nokkuð undan rökstuddum till. og ábendingum sem hér koma fram frá hv. 8. þm. Reykv., ég er ekki hissa á því. Ég skal ekki hafa þetta mikið fleira. Hér hefur verið rakið t.d. hve dæmalaus framkoma hæstv. utanrrh. hefur verið í þessu máli og meiri hl. utanrmn. þegar þeir skuldbundu Ísland í þessu efni í sumar. Það sýndi auðvitað bara hvað menn höfðu beðið lengi málþola með þetta hjartans mál sitt, þeir voru gersamlega orðnir málþola með þetta af eðlilegum ástæðum og sjálfsögðum.

Njet-ið er úr gildi.

Njet-ið er úr gildi, segir hv. þm. og telur þar með öll þjóðfélagsvandamál leyst varðandi þetta mál. Það er glöggt að honum stendur þetta mál hjarta nær en flest önnur. Hér hafa verið ófagrar lýsingar á aðstöðu á Keflavíkurflugvelli. Ég efast ekki um að þær lýsingar sem hv. þm. hafa gefið séu sannar. Ég man eftir að nákvæmlega þetta sama var talað um hér fyrir nokkrum árum um Reykjavíkurflugstöðina. Þá var það bara þannig að m.a. vegna öryggismálanna á flugvöllum okkar treystu menn sér ekki að ráðast í nýja flugstöð eins og þá var byrjað að veita peningum til. Menn tóku þá hins vegar þá skynsamlegu afstöðu miðað við allar aðstæður í okkar flugmálum að reyna að lagfæra þar sem allra mest og gera þá aðstöðu sem besta miðað við þann þrönga stakk sem henni er skorinn, og það tókst bara merkilega vel, það sjá allir sem um þá flugstöð fara. En ég veit vitanlega að aðstæður þar og aðstæður á flugvöllum landsins skipta þá litlu máli sem telja hér í fólgna helstu reisn þjóðarinnar út á við sem inn á við. Nei, eins og kom glöggt fram í máli hv. 11. þm. Reykv. er auðvitað númer eitt um það að ræða hvað menn velja í forgang á erfiðum tímum þegar lítið er til skipta. Valið hefur farið fram, ríkisstj. hefur valið þessa framkvæmd umfram aðrar, í hana skal veitt fjármagni að vild með þeim skilyrðum sem Bandaríkjastjórn að sjálfsögðu setur. Og það er dálítið dýrlegt að heyra menn tala hér um aðskilnaðinn og allt í kringum það á meðan hinn svokallaði aðskilnaður á að byggjast á því að inn í íslenskt efnahagslíf sé dælt erlendu betlifé á þann hátt sem hér er gert.



Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að mér kemur málflutningur hins styrkta stjórnarliðs allur dálítið kynlega fyrir sjónir. Ég hef hér gert að aðalefni míns málflutnings spurninguna um kostnað þessarar byggingar. Bara til þess að það fari ekki fram hjá neinum hef ég ekki einu orði minnst á hvort þetta er of stór eða of lítil bygging, ég hef sagt hana of dýra. Og hvað viðvíkur því að erfitt sé að gera sér grein fyrir kostnaði slíkrar bygginga fyrir fram þá viðurkenni ég alveg að aldrei er hægt að gera slíkt algerlega. Það er líka á vissan hátt óheppilegt að leggja öll sín spil á borðið í þeim efnum fyrir fram ef maður ætlar að ná út hagkvæmum samningum um uppbyggingu slíkra mannvirkja. En þær kostnaðaráætlanir sem menn gera, sérstaklega með tilliti til þess að taka lán til þeirra, hljóta að verða að byggjast á raunsæi. Og ef mönnum var í þessu tilviki í raun og veru virkilega hugleikið að byggja hagkvæma byggingu hefðu þeir t.d. getað leitað til fleiri aðila en þess eina ráðgjafa sem stjórnað hefur allri ráðgjöf á þessu sviði og reynt að kynna sér hvort ekki væru hugsanlega einhverjir þeir ágallar á þeim áættunum sem fyrir liggja sem lagfæra mætti og þar með ná niður kostnaði þessarar byggingar. Því að það hlýtur að vera mikið hagsmunamál að þessi bygging sé ekki of dýr. Arðsemi flugstöðvarinnar hef ég heldur ekki í raun og veru dregið í efa að því leyti að ég tel alveg hægt að gera hana arðsama. Þar eru uppi vissar áætlanir t.d. um verslanarými og annað þess háttar sem ég fel mjög hyggilegar áætlanir en aftur á móti er spurning um hvort það verslanarými er t.d. nægilega stórt. Hv. 3. þm. Suðurl. benti á að það er ekki stærra en það er í núverandi flugstöð. Það er spurning hvort ekki má hugsa fyrir stærri hluta hússins undir þetta verslanarými þannig að ekki þurfi að taka fé til rekstrar þessarar stöðvar sem í dag er notað til að standa undir kostnaði við flugumsjón. Ég er reiðubúinn að taka undir með hv. 2. þm. Vesturl. og ég hefði meira að segja hugsanlega verið til í að standa að samþykkt þessarar lánsfjáráætlunar fyrir flugstöðina ef fyllilega væri tryggt að byggingarkostnaður flugstöðvarinnar á Keflavíkurflugvelli væri endurskoðaður, sem ég veit að mun leiða til lækkunar hans, og að þeir fjármuni.r sem þar fengjust væru síðan notaðir til annarrar uppbyggingarstarfsemi á landinu, á flugvöllum sem margir hverjir þurfa miklu brýnna á þessu fjármagni að halda en flugstöðin á Keflavíkurflugvelli í dag. Hv. 6. landsk. þm. gerði að umtalsefni að menn hefðu ekki gagnrýnt það hvers vegna ekki væri byggður nýr flugvöllur í Keflavík.  Ég verð reyndar að viðurkenna að mér kemur þessi viðkvæmni þm. dálítið undarlega fyrir sjónir. Þó að það hafi verið flokksbróðir þeirra sem á sínum tíma hóf hönnun þessarar byggingar finnst mér það ekki snerta þá ýkja mikið í dag. Sama gildir um stjórnarliðið. Þetta er framkvæmd sem stendur á ákveðnum grunni sem lagður var á þeim stutta stjórnartíma sem Alþfl. réði hér ríkjum og urðu þar ákveðin áfangaskipti í þessari hugsun allri.  Fundarhlé.



Virðulegi forseti. Mönnum hefur orðið nokkuð tíðrætt um ýmis atriði í máli mínu. Ég sé að flestir eru fjarstaddir núna, en mig langar samt til að víkja að þeim aftur fáeinum orðum. Hv. þm. Eiður Guðnason taldi að ef þau rök mín stæðust að flugstöðin á Keflavíkurflugvelli væri liður í vígbúnaðarkeðju - ég tók reyndar fram að hér væri um lítinn lið að ræða - þá væri allur Keflavíkurflugvöllur það með sömu rökum. Þetta er vitaskuld alveg laukrétt hjá hv. þm. og ég tel nauðsynlegt að horfast í augu við þá staðreynd með tilliti til stöðu heimsmála í dag. Hins vegar tel ég, og ég hygg að hv. þm. sé mér einnig sammála í því efni, að hin ógnvænlega vopnastaða heimsins verði ekki leyst með því að við beitum orku okkar nú í að deila um aðild okkar að Atlantshafsbandalaginu eða staðhætti á Keflavíkurflugvelli. Afvopnunarmál heimsins verða ekki leyst í því samhengi. Þessi flugstöð skiptir engum sköpum í þeim efnum, en hún er tengd þessum málum og það var það sem ég sagði. Hv. þm. Árni Johnsen sakaði mig um eitthvað sem mig minnir að hann hafi kallað Alþýðubandalagsgarnagaui. Nú er verst að hann skuli vera fjarstaddur þannig að hann getur ekki borið hvort þetta er rétt munað hjá mér. Hvað sem hann á við þarna vil ég vísa því á bug einfaldlega með því að lesa fyrir hann kafla úr stefnuskrá Kvennalistans, með leyfi forseta: „Við viljum draga úr umsvifum erlends hers á meðan hann er hér á landi því aukin hernaðarumsvif hvar sem eru í heiminum auka á vígbúnaðarkapphlaupið. Við viljum strangt eftirlit með starfsemi hersins. Við viljum að stjórnvöld skýri undanbragðalaust frá framkvæmdum og herbúnaði Bandaríkjahers hér. Við viljum minnka áhrif hersins í íslensku efnahagslífi svo að tryggt verði að afstaða til hans mótist ekki af efnahagshagsmunum. Við viljum að íslenskt atvinnulíf sé óháð veru hersins.“ Á þessari grein byggjum við Kvennalistakonur afstöðu okkar í þessu máli svo og því, eins og ég tiltók áðan, að við teljum þessa byggingu ekki vera forgangsverkefni eins og nú háttar í þjóðarbúskapnum. Mig langar líka að víkja fáeinum orðum að þeim atriðum sem komu fram í máli hv. þm. Karls Steinars Guðnasonar. Það var út af ákvæðum 2. gr. þessa frv. þar sem kveðið er á um að fella skuli niður ýmis gjöld af þeim búnaði og tækjum sem nota skal við þessa byggingu. Það er gott ef málum er þannig hagað að útboð eru í það litlum einingum að ekki sé mikil hætta á að samkeppnisaðstaða íslenskra aðila í þessi verk verði slæm. En mig langar aðeins til að minna á að þetta atriði gæti hins vegar hvatt til umframfjárfestingar innanlands þar sem nýir aðilar sjá sér þá hag í að fjárfesta í þeim búnaði sem hér um ræðir þar sem kjörin eru það góð. Slíkt mundi einfaldlega þýða slæma nýtingu á þeim fjárfestingum sem þegar eru gerðar á þessu sviði. Hv. þm. taldi það auka á reisn þjóðarinnar að reisa glæsilega flugstöð. Ég tel svo sannarlega að glæsilegar og menningarlegar byggingar auki á reisn þjóðarinnar, en ég vil spyrja hv. þm.: Finnst honum það vera reisn að geta ekki staðið sjálfur fyrir sínum húsbyggingum?



Herra forseti. Mér þykir svolítið miður að hv. 5. landsk. þm., frsm. í þessu máli, skuli ekki vera hér staddur vegna þess að ég er fyrst og fremst kominn í ræðustól vegna áskorana hans. Ég vildi frekar óska þess ef forseti er með fleiri á mælendaskrá að ég mætti bíða með mína ræðu.

Forseti hefur þegar gert ráðstafanir til að náð verði til 5. landsk. þm.

Ég þakka fyrir hugulsemi forseta. En meðan að ég bíð ætlaði ég aðeins að tala við hv. þm. Tómas Árnason í sambandi við hans ræðu áðan, 4. þm. Austurl. 

Ég vil upplýsa hv. ræðumann um að 5. landsk. þm. ku vera á forsetafundi en gerðar hafa verið ráðstafanir til að ná í hv. 4. þm. Austurl.

Þakka fyrir. En svo ég víki umræðu þessa máls burt frá því sem ég ætlaði að tala sérstaklega við þessa hv. þm. þá hafa það verið ein aðalrök flm. þessarar till. eða áhugamanna um stóra flugstöðvarbyggingu á Keflavíkurflugvelli að það hús sem núna er notað væri gamall og lélegur timburhjallur sem ekki héldi vatni og þar væri ekki hægt að uppfylla eðlilegar öryggiskröfur gagnvart starfsfólki né farþegum. Ég held að heilmikill sannleikur sé í þessum fullyrðingum en þessi lýsing nær yfir miklu breiðara svið í samgöngumálum okkar, því er verr og miður. Við þurfum ekki að fara lengra en út á Reykjavíkurflugvöll. Flugstöðin á Reykjavíkurflugvelli er síst betri en sú flugstöð sem við notumst við á Keflavíkurflugvelli. Þó að vitaskuld sé áhugavert og sjálfsagt að byggja flugvöll á Keflavíkurflugvelli og það þjóni okkar samgöngukerfi og uppbyggingu í því kerfi held ég að uppbygging flugstöðvar á Reykjavíkurflugvelli sé ekki síður nauðsynleg. Á sama tíma og verið er að lýsa yfir nauðsyn þess að komið sé upp góðri flugstöð, stórbyggingu á Keflavíkurflugvelli er strikað yfir fjárveitingu til að byggja yfir slökkviliðið á Reykjavíkurflugvelli. Eins og nú standa sakir eru ekki líkur á að hægt sé að halda áfram byggingu fyrir slökkvistöð á Reykjavíkurflugvelli en þar voru hafnar framkvæmdir. Ég geri ráð fyrir að það hljóti að vera alveg eins nauðsynlegt fyrir okkur Íslendinga að hafa sæmilega aðstöðu fyrir slökkviliðið á Reykjavíkurflugvelli og fyrir farþega sem fara um Keflavíkurflugvöll. Ef öryggiskröfum er ekki sinnt á Keflavíkurflugvelli liggur í augum uppi að það er ekki síður á Reykjavíkurflugvelli. Kannske er okkur svolítið nær að standa að því að öryggiskröfum gagnvart slökkviliði á Reykjavíkurflugvelli sé sinnt en að fara í þá stórbyggingu sem áætluð er á Keflavíkurflugvelli. Ég vil undirstrika það og það hefur komið fram hjá Alþb.-mönnum sem tekið hafa þátt í þessari umr. fyrr í dag að við Alþb.-menn erum síður en svo á móti byggingu flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli.  Austurl. var yfirlýsing hans um að Framsfl. hefði verið sérstaklega duglegur í að fá aðskilið her og almenning á Íslandi. Ég skal svo sem taka undir það að vissu marki og verið er að boða okkur að með þessari byggingu sé verið að því. Ég hef nú því miður dálítið öðruvísi reynslu af þessum áætlunum Framsóknar um aðskilnað og rökum þeirra fyrir því að nauðsynlegt sé að girða herinn af o.s.frv. Ég hefði því litla trú á að stuðningur Framsfl. við flugstöðvarbygginguna byggist eingöngu á því að þarna sé verið að berjast fyrir aðskilnaði hers og almennings. Ég hef ekki fundið fyrir því. Mín tilfinning er miklu frekar sú að verið sé að binda samvistir Íslendinga og hersins með þessari byggingu.  Það sem ég ætlaði að segja frá í sambandi við þessa stefnu Framsfl. var að þegar verið var að byggja upp Lóranstöðina á Gufuskálum höfðu framsóknarmenn og Alþfl.-menn ákveðna skoðun um uppbyggingu þeirrar stöðvar. Það var þessi skoðun að hafa aðskilnað hers og almennings. Það er nú svo merkilegt að þegar kom að því að fara átti að byggja þessa stöð voru það tillögur sveitarstjórnar á Hellissandi að hluti af þessari stöð yrði byggður inni á Hellissandi. En þetta fékk ekki náð fyrir augum valdamanna og það mun hafa verið stefna Framsóknar og Alþfl. sem réði þar. Þetta var á árunum 1956–1957 og munu hafa fallið þar saman ráð Framsfl. og Alþfl. í utanríkisráðherrastólum. 

Ég vil benda hv. þdm. á að hér talar einn í einu.

Það er ósköp heppilegt, herra forseti, að menn geti svolítið spjallað saman, ekki kvarta ég sérstaklega undan því. En þessir höfðingjar töldu af og frá að þannig ætti að byggja upp hernaðarstöð á Íslandi og voru með þessa skoðun sem við töldum alveg öfuga, því að þarna var okkur sagt að Íslendingar ættu að vera og þjóna og þess vegna ættu Íslendingar að vera innan um Íslendinga.  Nú blasir við að Gufuskálastöðin er að verða úrelt og verður lögð niður. Þá sést þessi ágæfa skoðun Framsóknar og Alþfl. í þeirri mynd að ekki aðeins stöðvarbyggingar á Gufuskálum verða úreltar og gagnslausar þar sem þær standa heldur einnig allar íbúðarhúsabyggingar á svæðinu. Mér finnst þetta vera ákveðin mynd af því hvernig menn geta hugsað skakkt og búið sér til kreddur í kringum svona hluti. Verið er að byggja stóra flugstöð á Keflavíkurflugvelli, ekki til að þjóna okkur Íslendingum og ekki til að þjóna þeim farþegum sem eiga að fara hér um, heldur til að þjóna hernum. En okkur er sagt hitt. Og ég get vel trúað að þeir trúi þessu jafnvel framsóknarmenn og kratar en útkoman verður ósköp svipuð.  Hv. 5. landsk. þm., ég held að ekki sé neitt óeðlilegt að ég nefni mátflutning hans þó að ég sleppi því sem ég hefði viljað ræða sérstaklega við hann beint, taldi það vera eðlileg vinnubrögð að við alþm. fengjum ekki upplýsingar um hvað þessi stöð ætti að kosta, hvað einingarverð, rúmmetraverðið,í uppbyggingu þessarar stöðvar ætti að verða. Það væri eðlilegt að opinber stofnun þegði yfir þessu til að geta staðið frammi fyrir sínum verktaka, verið með leyndar tölur gagnvart verktaka. Hann sagði einnig að Vegagerð ríkisins gerði slíkt hið sama þegar hún byði út verk. Mér er kunnugt um að Vegagerð ríkisins hefur boðið út tvö þó nokkuð stór verk á Vesturl. Bæði þessi verk voru það opinber að við þm. Vesturl. vissum upp á hár hver áætlun Vegagerðarinnar var.  Hv. þm. Eiður Guðnason mótmælti því að flugstöðvarbyggingin á Keflavíkurflugvelli væri liður í vígbúnaðaruppbyggingu eða vígbúnaðarkeðju. Með því að tala um slíkt værum við jafnvel að tala um að leggja ætti Keflavíkurflugvöll niður og hann fílósóferaði dálítið út frá því. Vitaskuld er þetta liður í vígbúnaðaruppbyggingu og Keflavíkurflugvöllur allur. Ekki er hægt að skipta Keflavíkurflugvelli niður í neina sérstaka hluta. Og eftir að komin er svo myndarleg flugstöðvarbygging á Keflavíkurflugvelli sem verið er að tala um sem neyðarhernaðarmannvirki er þetta vitaskuld vígbúnaðaruppbygging og staðurinn verður álitlegra og eðlilegra skotmark eftir en áður. Það var alveg hárrétt sem hv. 5. landsk. þm. sagði: Þeir sem standa í styrjaldarrekstri eru ekki að spyrja smáþjóðir ráða. Það er alveg satt.  Það liggur náttúrlega alveg í augum uppi að um leið og varnarliðið óskar eftir að nota þessa stöð notar það hana. Jafnvel það getur búið sér til tylliástæðu um einhverja atburði sem eru að ske í Líbanon eða Ísrael, að nú sé að koma hernaðarástand og við þurfum að styrkja einhverja flutningalínu yfir Atlantshafið og þá þurfi menn að komast inn í flugstöðina. Það liggur í augum uppi. Styrjaldarþjóðir spyrja ekki smáþjóðir eins og okkur Íslendinga um slíkt þegar á þarf að halda. Ég skal nú fara að láta máli mínu lokið. En mér þykir miður að hv. 5. landsk. þm. skuli ekki vera kominn. 

Það er allt í lagi að byggja yfir þá.

Eigum við að byggja yfir þá líka, hv. þm. Valdimar Indriðason? Það er gott að heyra.

Það hlýtur að koma að því eins og öðru.

Kemur að því, en mætti það kannske ekki vera á undan þeirri framkvæmd sem þarna á sér stað, eða kannske jöfnum höndum vegna þess að við getum skipt þessu fé í tvennt, tekið helminginn á Keflavíkurflugvöll og helminginn hingað til Reykjavíkur og byggt ágætis flugstöðvar á báðum stöðum?

Þið eruð búnir að ráða samgöngumálunum í áraraðir og hafið ekkert gert í því.

Því er nú verr og miður að við höfum ekki ráðið samgöngumálum lengi. Nú kemur að því að ég fer að geta lokið máli mínu. Ég vil undirstrika það að ég held að við eigum ekkert að skipta þarna upp gæðunum. Þegar við erum að tala um að nauðsynlegt sé að hafa yfirbyggðan landgang á Keflavíkurflugvelli þá sé ekkert síður nauðsynlegt að hafa hann á Reykjavíkurflugvelli. Jafnvel mættum við hugsa til Austfirðinga, Vestlendinga og Norðlendinga, að hafa yfirbyggða aðstöðu fyrir farþega sem eru að ferðast með íslenskum sérleyfishöfum. Nei, ekki er talin nein þörf á slíku, en það er alveg nauðsynlegt að hafa yfirbyggðan landgang í Keflavík. Og vitaskuld er hann nauðsynlegur svo að ekki rigni á okkar ágætu farþega sem eru að koma frá útlöndum og þeir finni ekki fyrir því hvað mikil rigning er hér á Íslandi fyrr en þeir koma hingað til Reykjavíkur, alveg yfirbyggt frá því þeir koma inn á flugstöðina í Keflavík, yfirbyggð rútuafgreiðslan svo að þeir finni ekki fyrir rigningunni fyrr en þeir koma hingað. Ég er búinn að eyða miklu fleiri orðum um þetta mál en ég ætlaði, enda voru þeir félagar mínir búnir að tala og rökstyðja stefnu okkar Alþb.-manna í þessu máli. En eins og ég sagði í upphafi kom ég hér upp sérstaklega vegna beinnar óskar hv. 5. landsk. þm. Mér varð það á að ítreka yfirlýsingu hv. þm. þar sem hann lýsti því yfir að því miður kæmi engin skoðun fram í nál. meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. um afgreiðslu þessa máts. Það kom ekki fram í nál. hvort þeir vildu samþykkja þetta eða ekki. Ég lét þau orð falla að þetta væri óheppilegt og hv. þm. svaraði mér því til að ég gæti komið hingað upp og svarað honum af minni alkunnu hæversku. Ég þakka honum kærlega fyrir það tiltal.



Virðulegi forseti. Í andstöðu við þá lántöku sem gert er ráð fyrir í sambandi við bygginguna á Keflavíkurflugvelli hafa verið tínd til ýmis rök. Því hefur verið haldið fram að þessi bygging væri af því vonda, vegna þess að bandaríski herinn mundi hafa afnot af þessari byggingu ef til styrjaldar kæmi og það væri bundið einhverjum sérstökum skilyrðum í þá átt. Ég verð að játa að ég furða mig á þeim barnaskap að tetja þetta miltið atriði. Dettur nokkrum í hug að byggingar vítt og breitt um landið fái að vera í friði fyrir hernaðarumsvifum ef til styrjaldar kemur? Í till. til þál. sem Alþb. hefur flutt um að hanna minni og hagkvæmari flugstöðvarbyggingu á Keflavíkurflugvelli er ekki gert ráð fyrir að sú bygging verði friðlýst. Ég bendi á að nauðsynlegt væri að taka það fram ef menn ætla að slík bygging yrði ekki tekin til hernaðarafnota ef til styrjaldar kæmi. Ég furða mig á þeim barnaskap að ætla að nokkur bygging verði látin í friði ef til slíkra óskapa kemur. Ég tel það ekki rök í andstöðu við þessa flugstöðvarbyggingu þegar gagnrýnt er að svo skuli vera farið að eins og kemur fram í samningi um byggingu flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Fulltrúar Alþb. og fleiri halda því fram að byggja eigi miklu minni flugstöð. Ég hef hvergi séð hvernig flugstöð þeir vilja hafa og hve hún á að vera lítil, hvort hún á að vera eitthvað stærri en venjulegt íbúðarhús eða ekki. Ég hef sagt frá því að þessi bygging verður langtum minni en ætlað var í upphafi. Vafalaust verður hún of lítil þegar til kemur. Það er mat manna sem gerst hafa vit á að svo verði. Auðvitað kostar þessi bygging mikla fjármuni og nú er lítið til skiptanna. Ég bendi á að í fyrra fluttum við Alþfl.-menn frv. um að fjármuna til þessarar byggingar yrði aflað öðruvísi en gert er ráð fyrir hér og t.d. þannig, að þeir verktakar sem þiggja ómældan gróða af framkvæmdum fyrir varnarliðið verði látnir greiða hluta af þessu. Veit ég að þeir eiga ótalin hundruð milljóna í bönkum landsins sem gætu runnið til slíkra nota. En ekki hefur náðst samkomulag um að fara þá leið. Ég fullyrði að sú stöð sem fyrirhugað er að byggja muni standa undir sínum rekstri að því tilskildu að þeir fjármunir sem verða til vegna flugstöðvarinnar renni til þess reksturs. Það þarf að koma fram að ef menn ætla að standa einir að byggingu flugstöðvar og hún verði minni eru menn að fara fram á að íslenska ríkið greiði margfalt meira til flugstöðvar en verið er að tala um hérna. Og það er ekki aðeins flugstöðin. Þó hún verði eitthvað minni þurftum við einnig að greiða allt er lýtur að aðbúnaði fyrir utan flugstöðina; flugplön, aðstöðu alla utan dyra, bifreiðastæði, lagnir og margt fleira. Ég sé ekki að saman fari að krefjast annars vegar þess að byggð verði flugstöð sem kostar margfalt meira fé en nú er verið að tala um og mótmæla því jafnframt að þessi flugstöð verði byggð. Ég lít á þetta sem hreina rökleysu og vandræðagang í andstöðu við það framtak sem hér er á ferðinni. Það var nokkuð rætt um það áðan að menn ættu að gefa upp einingaverð á byggingunni. Ég furða mig á síkum óskum, vegna þess að séu slíkar upplýsingar látnar uppi áður en útboð ganga, hvort sem það er til þm. eða annarra, er ég hræddur um að verktakar geti aldeilis matað krókinn og það verði lítil von um að þeir bjóði lægra í þessar byggingar en kostnaðarverð segir til um. Ef svo er einhvers staðar gert í ríkiskerfinu lít ég á það sem spillingu. Ef tölur leka út ...  Hv. þm. Skúli Alexandersson, 4. þm. Vesturl., ræddi um að það mætti gera margt annað fyrir þessa peninga eða aðra peninga. Auðvitað erum við öll sammála því að byggja þarf upp flugmál á Íslandi. Ég bendi á að við Alþfl.-menn höfum þing eftir þing flutt till. til þál. um mótun opinberrar stefnu í íslenskum flugmálum. Þar segir í 6. gr.: „Framlag ríkissjóðs til flugmála ár hvert samkvæmt fjárlögum nemi eigi lægri fjárhæð en 1.5% fjárlaga. Því fé verði varið í samræmi við þá áætlun sem gerð var 1976 um áætlunarflugvelli og búnað þeirra og tilgreindar tötur færðar til verðlags hvers árs.“ Ég vænti þess að menn hjálpist þá að við að koma þessari till. í gegn svo að hægt verði að framkvæma allt það sem menn telja svo brýnt og miklu brýnna en það að byggja flugstöð á Keflavíkurflugvelli. Það var sagt áðan að nær væri að byggja yfir slökkviliðið á Reykjavíkurflugvelli, þó að ég sjái nú lítið samhengi í því. Það er reyndar mín skoðun að gjarnan mætti leggja það slökkvilið niður og koma því undir eina stjórn slökkviliðsins í Reykjavík í stað þess að vera að þessu brambolti með sérslökkvilið fyrir Reykjavíkurflugvöll. Ég bendi á að slökkviliðið á Keflavíkurflugvelli verður fjarri nýju flugstöðinni en slökkviliðið í Reykjavík er nú flugstöðinni í Reykjavík. Ég get ekki ímyndað mér annað en að það næðist mun betri hagræðing ef fulltrúar í flugráði kæmu því til leiðar að slökkviliðið á Reykjavíkurflugvelli yrði lagt niður og gert að deild í Slökkviliði Reykjavíkur og því falið að sinna þeim verkefnum sem þar er um rætt. En mér finnst alveg út í hött að segja að bygging yfir slökkviliðið á Reykjavíkurflugvelli sé meira virði en bygging flugstöðvar. Við getum allir verið sammála um að byggja verður flugvelli annars staðar á landinu, en flugstöð á Keflavíkurflugvelli verður að vera til og mun verða til. Ég hlakka til að sjá hv. 4. þm. Vesturl. staddan í þeirri flugstöð og njóta þar í gegnum gluggana tröllslegrar náttúrufegurðar Suðurnesja. 
            



Virðulegi forseti. Ekki veit ég nú hvort ég get tekið undir með hv. seinasta ræðumanni um tröllslegt landsfag á Suðurnesjum, en móðir mín, sem var uppalin í Keflavík, dáðist oft að útsýninu til Snæfellsness og Snæfellsnesfjalla frá Keflavík. Ég skal ekki hafa mörg orð um þetta mál, sem þó er merkilegt mál á margan hátt. Ég vil þó segja að Alþb. hefur nú verið í ríkisstjórn landsins árum saman, fjögur til fimm ár undanfarið. Á þessu tímabili hafa verið byggð mannvirki á Keflavíkurflugvelli sem eru margfalt dýrari en flugstöðin sem á að fara að byggja og þeir hafa setið samt. Tilefni þess að ég kvaddi mér aftur hljóðs var ræða hv. 4. þm. Vesturl., þar sem hann gerði boð eftir mér til að ræða um aðskilnaðarmálin. Ég hafði lagt áherslu á að við í Framsfl. hefðum m.a. stutt þetta mál til að reyna að aðskilja athafnir hersins þarna suðurfrá og venjulegt farþegaflug og vöruflutninga Íslendinga í lofti. Hann minntist á Lóranstöðina á Snæfellsnesi og gagnrýndi að framsóknarmenn og Alþýðuflokksmenn hefðu viljað byggja hana þar sem hún er byggð nú í stað þess að byggja hana inni á sandi.

Í tvennu lagi.

Svo bætti hann við í lokin að nú væri stöðin orðin úrelt og yrði sennilega lögð niður og þá væri ekki hægt að nota mannvirkin sem þar eru. Ég kem þessu ekki heim og saman, annars vegar að gagnrýna það að hagnýta mannvirki sem varnarliðið hefur byggt og svo hins vegar að vilja hafa þau mannvirki inni á Sandi til þess að hægt sé að nota þau þegar þessi starfsemi er lögð niður. Ég heyrði að þm. sagði „Hver hugsar skakkt?“ og ég vil endurtaka það: Hver hugsar skakkt?



Virðulegi forseti. Ég hef nú þegar talað tvisvar við þessa umr. og hef því aðeins tækifæri til að gera hér aths.

Sem framsögumaður má hv. þm. tala þrisvar.

Ég þakka fyrir. Mér hafði gleymst sú staðreynd. En ég ætla ekki að lengja umr. samt ýkjamikið. Það er auðvitað hægt að ræða hér um það fram á rauða nótt að víða er pottur brotinn í íslenskum flugmálum og íslenskum flugvöllum, um það blandast engum manni hugur, og flugmálin hafa verið sú grein samgöngumála hér á landi sem hefur verið hvað afskiptust hvað lengst, en þeim ágætu mönnum sem sátu í síðustu ríkisstj. gáfust nú tækifæri hvað eftir annað til að samþykkja flugmálaáætlun, sem er sniðin eftir vegáætlunarforminu, um skipulagðar framkvæmdir í flugmálum. Á því var hins vegar enginn áhugi. Þetta mál fluttu Alþfl.-menn hér aftur og aftur og það náði aldrei fram að ganga. Það var ekki vegna áhugaleysis okkar á þessu máli að það náði ekki fram að ganga. Það var einfaldlega vegna þess að þáv. ríkisstj. setti þessi mál ekki framar en raun bar vitni. Það voru ýmsar aðrar framkvæmdir í flugmálum og afskipti af flugmálum þeirri ríkisstj. kærari og þeim samgrh. sem nú gegnir embætti forsrh. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst afskaplega undarlegt að heyra menn hafa þetta mál í flimtingum talandi um yfirbyggða landganga sem einhvern lúxus eða óþarfa, vitleysu, bull. Vegna setu minnar í Norðurlandaráði ferðast ég nokkuð mikið og kannske meira en mér gott þykir stundum. Ég hef orðið vitni að óhappi suður á Keflavíkurflugvelli vegna þess að þar voru ekki yfirbyggðir landgangar. Það óhapp var þannig, að fullorðin kona hreinlega fauk þegar hún var að ganga úr flugvélinni inn í flugstöðvarbygginguna. Ég sé enga ástæðu til að fara með það sem eitthvert flimt og spaug þó að byggja eigi flugstöð sem er búin að nútímahætti. Ef einhvers staðar þarf flugstöð með yfirbyggðum landgöngum hugsa ég að það sé einmitt í Keflavík. Þar er býsna vindasamt.

En Vestmannaeyjar?

Það eru sjálfsagt ýmsir fleiri staðir, hv. þm. Helgi Seljan, sem mætti tiltaka í þessu efni. Hv. þm. Skúli Alexandersson mun hafa talað til mín töluvert áðan. Ég var því miður á fundi að boði forseta Sþ. ásamt öðrum og gat því ekki verið viðstaddur í deildinni. Ég heyrði hins vegar eftir að ég kom hingað að hann gerði töluvert úr því að láðst hefði að taka fram í nál. að meiri hl. n. styddi samþykkt frv. Nú skal ég ekki segja um hvort þetta hefur fallið niður í prentsmiðju eða hvort þetta eru einfaldlega mín pennaglöp, og ég skal með glöðu geði taka það á mig, en samstundis og mér varð þetta ljóst gerði ég ráðstafanir til þess að nál. yrði prentað upp aftur, þannig að það færi ekkert milli mála. Það verður væntanlega lagt á borð hv. þm. áður en langt um líður. Ég skal taka á mig að öllu leyti þessi mistök, en þau verða leiðrétt og þskj. verður prentað upp. Ég held að það sé ekkert óeðlilegt að það fari ein og ein setning á milli stafs og hurðar eða upp fyrir stokk eins og gengur mikið á hér í þinginu þessa daga nú fyrir jól og eins og mönnum er ættað að starfa. Ég heyrði líka að hann hafði tekið eitthvað nærri sér, að mér skildist, þegar ég talaði um hans alkunnu hæversku. Það var síður en svo ætlan mín, en hafi þau orð með einhverjum hætti sært hann bið ég hann velvirðingar á því. Ég ætlaði ekki, virðulegi forseti, að hafa þessa umr. af minni hálfu lengri. Ég held að þetta mál sé senn fullrætt hér.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Virðulegi forseti. Þetta frv. er um sjúkratryggingagjald. Það er gert ráð fyrir að lagt verði á á næsta ári sjúkratryggingagjald með sama hætti og gert var á grundvelli laga þar um frá 1983. Af þessum sökum er þetta frv. lagt fram. Álagt sjúkratryggingagjald á þessu ári nemur 85.8 millj. kr. og það er áætlað að innheimtast muni um 80 millj. Áætlað er að sjúkratryggingagjald á næsta ári nemi um 132 millj. og innheimt gjöld muni nema 120 millj. kr. samkvæmt áætlunum fjmrn. Það er gengið út frá því að tekjuskattar til ríkissjóðs, þ.e. sjúkratryggingagjald samkvæmt þessu frv. og tekjuskatturinn, verði samanlagt óbreytt hlutfall af tekjum gjaldenda á milli greiðsluáranna 1983 og 1984. Þegar litið er á þessa skattheimtu í heild hækkar þetta hlutfall að því er varðar sjúkratryggingagjaldið nokkuð, en hins.vegar er þessi hækkun bætt upp með tilsvarandi lækkun tekjuskatts samkvæmt því frv. sem liggur fyrir um tekju- og eignarskatt. Þetta frv. fór í gegnum Nd. athugasemdarlaust og fjh.- og viðskn. þeirrar hv. deildar var sammála um afgreiðslu málsins. Ég tel ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta, en legg, virðulegi forseti, til að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til fjh.- og viðskn.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Virðulegi forseti. Þetta frv. er um breyt. á lögum um málefni aldraðra. Það felur í sér hækkun á hinum svonefnda nefskatti úr 300 kr. í 460 kr. og í stað 60 þús. kr. í 3. málsl. komi 92 400 kr., sem byggist á 54% skattvísitölu á milli ára. Sömuleiðis er hér lagt til að breyta 3. tölul. 12. gr. laganna um það að styrkja byggingu sveitarfélaga á hjúkrunar- og sjúkradeildum fyrir aldraða með jafnháu framlagi og veitt er til sjóðsins á fjárlögum til þessara verkefna og jafnframt til frekari skýringar að þessi styrkur telst hluti af 85% framlagi ríkissjóðs skv. 34. gr. laga um heilbrigðisþjónustu. Í ljós hefur komið að skiptar skoðanir hafa verið um túlkun á 3. tölul. 12. gr. Frv. er flutt til að gera túlkun hans óvefengjanlega, þannig að skýr sér sá vilji sem að baki þess ákvæðis liggur. Það er því nákvæmar orðað. Skv. því skal af mörkuðum tekjustofni sjóðsins greiða til hjúkrunar- og sjúkradeilda aldraðra jafnháa fjárhæð og sjóðurinn fær á fjárlögum frá ríkissjóði til að sinna þessu verkefni. Í fjárlagafrv. eru engar tekjur til Framkvæmdasjóðs aldraðra aðrar en þessi áðurnefndi skattur, 300 kr. á mann, sem er lagt til að hækki í 460 kr. og er þá talið að muni gefa sem næst 42 millj. kr. í tekjur, en það hefur orðið að samkomutagi að fjvn. muni flytja brtt. við 3. umr. um fjárlög um 15 millj. kr. framlag frá ríkissjóði til Framkvæmdasjóðs aldraðra og til að tryggja að til sjúkrastofnana aldraðra komi jafnhátt framlag af þessu sérstaka gjaldi, þannig að 30 millj. verði varið til sjúkrastofnana. Þá mun verða eftir um annað eins til annarra dvalarheimila. Frá því að þessi skattur var upprunalega lagður á hefur verið um það víðtækt samkomulag á milli stjórnar og stjórnarandstöðu að hafa hann með þessum hætti. Í hvert skipti sem honum var breytt og lög sett eða endurnýjuð náðist um það einnig víðtækt samkomulag. Ég tel að til þess að koma í veg fyrir mismunandi túlkun hafi verið nauðsynlegt og sé nauðsynlegt að leggja þetta frv. fram og fá það afgreitt. Þetta er ástæðan að baki frv. sem liggur nú fyrir. Virðulegi forseti. Ég legg til að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. heilbr.- og trn. og 2. umr.



Virðulegi forseti. Ég fagna þessu frv. Það er að vísu seint fram komið og stutt til jólahlés, en ég geri mér fulla grein fyrir að þetta er þarft mál og nauðsynlegt og þarf að nást fram og við munum greiða fyrir því sem mest, Alþb.-menn, að það nái fram að ganga. Okkur var reyndar ljóst mörgum strax í fyrra að það gæti orðið um mismunandi túlkun að ræða á ákvæði 3. tl. 12. gr. eins og það var afgreitt frá þinginu. Kom enda líka í ljós að það leit út fyrir að þær stofnanir sem þarna um ræðir, hjúkrunar- og sjúkradeildir, yrðu jafnvel af öllu framlagi úr Framkvæmdasjóði aldraðra og hefði það verið miklu miður. Ég vil segja það, að í öllum skattaumræðum þessa daga er hér um að ræða skattlagningu sem er réttlætanleg. Þar er um skatthækkun að ræða sem er réttlætanleg af þeirri ástæðu að þar er um raunverulegt forgangsverkefni að ræða í okkar málum sem er Framkvæmdasjóður aldraðra og það sem þar er gert. Ég get því tekið þessari skattlagningu með gleði, eins og fólk gerir almennt úti í þjóðfélaginu. Þetta er trúlega eini skatturinn sem fólk borgar með sannri gleði yfirleitt úti í þjóðfélaginu. Það er sá skattur sem er merktur þessu verkefni sérstaklega, sem við höfum vanrækt allt um of og hvílir nú þungt á okkur, þ.e. að létta öldruðum ævikvöldið.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir vinsamlegar undirtektir við þetta frv. Mér láðist áðan að lýsa því hér yfir að ég hef ákveðið að fela sérstakri nefnd að endurskoða þessi lög í byrjun næsta árs. Það er ýmislegt í sambandi við þau sem þarfnast endurskoðunar. Ég vildi að það kæmi hér fram svo að hv. þdm. vissu um þá fyrirætlan.



Virðulegi forseti. Það gleður mig sannarlega að hér sé farið að ræða um mál sem eru brýnni en flugstöð, sem sagt aðbúnaður aldraðra hér á landi. En ég er nú ekkert sérstaklega ánægð með það 15 millj. kr. framlag úr ríkissjóði sem þarna skal veita þegar litið er til þess sem við vorum að tala um áðan, 600 millj. kr. til flugstöðvar í Keflavík. En ég mun gera það sem í mínu valdi stendur til að greiða fyrir því að þetta frv. komist áfram. Mig langar til að spyrja hæstv. heilbr.- og trmrh. að því, hvort það verði framlag úr þessum sjóði sem mun renna til B-álmu borgarsjúkrahússins eða hvað. Gamla fólkinu skyldum við muna eftir fyrst og fremst, því það er of seint eftir nokkur ár, en það er hægt að geyma flugstöð. Það fólk sem fer í gegnum flugstöð er yfirleitt alheilbrigt, en það má ekki bíða of lengi að búa vel að gamla fólkinu.



Virðulegi forseti. Ég vil að það komi fram við þessa umr., að enda þótt þetta mál hafi ekki verið á þeim lista sem fram var lagður upphaflega, þegar verið var að semja um framgang mála hér í þinginu síðustu daga fyrir jólahlé þingsins, munum við Alþfl.-menn greiða fyrir því að þetta mál geti náð fram að ganga með eðlilegum hætti.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að þetta frv. var ekki á listanum var sú, að það var ekki komið fram og ekki komin viðbrögð fjvn. Það var því ekki fyrr en síðustu dagana sem ég reyndi að ræða við menn hér í þinginu um að greiða fyrir afgreiðslu málsins. En út af fsp. hv. 8. landsk. þm. er þess að geta að úthlutað hefur verið úr Framkvæmdasjóði aldraðra á þessu ári rúmlega 40 millj. eða 40.2 millj., að ég best man, og B-álman hefur fengið 22 millj. af því. Í fjórðu greiðslu á þessu ári fékk Borgarspítalinn eða B-álman 9 millj. af 9 millj. 550 þús. Það liggur hins vegar ekki ljóst fyrir hvað þetta fjármagn snertir. Hér verða til úthlutunar til sjúkrastofnana aldraðra 30 millj. á næsta ári. Það er að sjálfsögðu öruggt mál að B-álman hlýtur þar mjög verulegan hluta, en á þessu stigi get ég ekki fullyrt um hver sú upphæð verður. Um það mun stjórn Framkvæmdasjóðs aldraðra fjalla og síðan kemur það þá til staðfestingar.