Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Sigurður E. Hlíðar) : Herra forseti! Síðan þetta frv. á þskj. 28 var til umr. hér í deildinni, hafa komið hér fram brtt. á þskj. 46 frá hv. þm. Borgf. Enda þótt sjútvn. hafi ekki fjallað um þær formlega, hafa einstakir nm. fallizt á þær og styðja að því, að þær nái fram að ganga. Síðari brtt., þess efnis, að við l. málslið fyrri málsgr. 3. gr. bætist orðin „af hálfu leyfishafa“, eru nm. ekki allir samþykkir, heldur líta svo á, þar sem leyfistíminn er stuttur, að álitamál sé, hvort ríkissjóður ætti ekki heldur en leyfishafi að bera uppi þær skaðabætur, sem til greina kunna að koma. En 1. brtt. á þskj. 46 fylgir nefndin eindregið.

*Pétur Ottesen: Ég vil aðeins þakka hv. sjútvn. fyrir undirtektirnar. Út af því, að einhver ágreiningur kunni að vera um 2. brtt., vildi ég bara mælast til þess, að hinn liðurinn gyldi þess ekki. Raunar vildi ég, að því yrði slegið föstu, að sá, sem greiði þessar skaðabætur, sé sá, sem einkaleyfið hefir fengið.

* Flm. (Steingrímur Steinþórsson) : Ég hefi ásamt 3 öðrum leyft mér að flytja frv. á þskj. 45 um heimild til að taka land í Ölfusi eignarnámi, svo sem nægi til stofnunar samvinnubyggðar, og ég tel rétt að fara um það örfáum orðum, hvað fyrir okkur vakir með þessu. Í fyrsta lagi er landið, sem þarna liggur, eitthvert það albezta, sem völ er á um þessar slóðir. Þetta eru hallfleyttar mýrar móti sól og suðri, framræsla auðveld, vegur liggur yfir þær, svo að ekki skortir samgöngur. Rafveita er auðfengin frá Sogsveitunni, þegar þéttbýli er komið. Og svo nærri er þetta heitum stöðum, að hitaveita til nýbýlahverfisins virðist vel koma til mála í framtíðinni. Land þetta er í eigu allmargra jarða. Það mundi verða miklum erfiðleikum bundið að semja um afhending þess við eigendur þeirra allra. Það þarf að taka svæðið fyrir allt í einu. Þá er eignarnámsheimildin nauðsynleg. Vitanlega verður að taka eins og unnt er tillit til landsþarfa þeirra býla, sem fyrir eru og skerða þær ekki meir en svo, að þar verði, með aukinni ræktun, rekinn lífvænlegur búskapur. Það er nú svo, að vegna þess að ríkið hefir ekki umráð yfir góðum ræktunarlöndum, hefir það orðið að leggja mikla vinnu og kostnað í framræslu og umbætur á stað, sem ýmsir telja óheppilegan, austur í Flóa. Það er illa farið, ef atvinnubótavinna verður af slíkum ástæðum að miklu minna gagni en verða mætti. Því þarf vitanlega að hugsa fyrir í tíma, hvernig hún verði bezt notuð í framtíðinni. - Þarna liggja mörg hundruð hektara, og engin hreyfing sést á því, að eigendurnir ætli eða geti af eigin rammleik ræktað mikið af því. Þá finnst mér ekki gengið þörfum meir á rétt býlanna, þótt rannsakað sé, hvort ríkið eigi ekki að hefja þarna framkvæmdir og taka umráð lands, sem þau geta misst. Fyrst er að rannsaka, eignarnám og framkvæmdir bíða þess, að sú rannsókn gefi góðar vonir. En mér finnst ekki leggjandi í rannsóknirnar. nema þingvilji sé fyrir því, að eitthvað verði með árangur þeirra gert. Svo framarlega sem þingið fellst á þessa eignarnámsheimild, tel ég gefið, og við flm., að rannsókn skuli skera úr því, hvort heimildin verði notuð eða ekki. Ég vil svo gera að till. minni, að frv. verði að lokinni umr. vísað til landbn. og 2. umr.

*Bjarni Bjarnason: Þetta frv., sem liggur hér fyrir til umr., gerir ráð fyrir að veita ríkisstj. heimild til að taka eignarnámi hluta af landi 8 jarða sunnan og vestan Ingólfsfjalls, til að reisa þar nýbýli. Land skal tekið ettir því, sem nýbýlastjórn ríkisins telur þurfa til þess, að þar rísi upp nýbýlabyggð með tímanum, þó svo, að jarðirnar, sem landið eiga, skuli ekki skertar meir en svo, að þar verði rekinn lífvænlegur búskapur. Þetta land er að vísu mjög álitlegt til ræktunar og liggur vel. En þegar ég fer að athuga. hve margir bændur eiga nú að nota þetta land, þá gæti ég hugsað mér, að ekki væri hægt að setja þarna niður nema svo sem tvö býli í viðbót. Að vísu færi það nokkuð eftir því, hversu fullnotað landið yrði. Ennþá er það svo, að jarðir þurfa mikla víðáttu, sérstaklega til sauðfjárræktar. Á þann mælikvarða efast ég um, að býlin þarna hafi yfir meðallag eða mikið aflögu, Ef 2 býli kæmu í viðbót, hygg ég þar væri fullskipað. Auðvitað er málið vel athugandi. Og eigi að stofna samvinnubyggð, er mikilsvert, að hún sé nálægt fjölförnum vegi, svo að sjá megi það, sem vel yrði þar gert. Og ef það teldist kleift að veita jarðhita Reykjatorfu á þennan stað, væri það náttúrlega mikils virði. En um það er erfitt að fullyrða í bráð. Ég gæti bent á annan stað, sem gæti orðið miklu hagkvæmari í því skyni að stofna samvinnubyggð. Ég hefi þegar látið í ljós, að þarna mundi ekki verða mikið rúm fyrir slíka byggð. Ég vil því undirstrika það, sem hv. l. flm. tók fram, að þetta þyrfti að athuga gaumgæfilega, svo að ekki verði í þetta ráðizt fyrr en vissa er fengin fyrir því, að hin ákjósanlegasti staður sé valinn fyrir þessar framkvæmdir. Og ég hygg, að rannsókn mundi leiða það í ljós, að þarna nærlendis sé annar staður, sem betur er til þessa fallinn.

*Eiríkur Einarsson: Ég get fallizt á það, sem hér hefir verið sagt af hálfu flm. þessa frv., að þarna hagar vel til um framræslu og samgöngur, og að því sé ekki óeðlilegt, að komið sé auga á þennan stað til þess, sem frv. fer fram á. Það er vitað mál, að þegar land hefir verið tekið til framræslu, og þá einnig þarna fyrir austan, þá hefir orðið til megintrafala, að skilyrði hafa ekki verið öll hin æskilegustu. Á ég þar sérstaklega við framræsluskilyrði eins og eru á landsvæðinu upp frá Eyrarbakka. Ef þess vegna á að leggja í slíka ræktun, þá virðist þarna vera á líklegan stað bent, þó að líklega megi um það deila, hvort annar staður, eins og þm. 2. þm. Árn. benti á einhverstaðar sé hentugri. En ég veit ekki, við hvaða stað hann á; þeir eru margir til góðir til slíkrar ræktunar þarna fyrir austan. Það var þó ekki þetta almenna um málið sem kom mér til að standa upp, heldur hitt, að mér finnst, eftir því sem orð hafa fallið hér um þetta mál, þá halli þar nokkuð sitt á hvorn veg frá því, sem er það réttlátasta sjónarmið. Það er tekið fram í frv., að ekki skuli gengið svo nærri viðkomandi jörðum með eignarnáminu, að ekki sé nægilegt land þar eftir til þess að rekinn verði þar lífvænlegur búskapur. Hinsvegar hefir komið fram af hálfu hv. síðasta ræðumanns, 2. þm. Árn., það álit, að þarna yrði ekki nema um 2–3 nýbýli að ræða á því svæði, sem þetta eignarnám tekur til. Ég álít, að ef þarna verður álitið hentugt land til þess að koma þar á fót samvinnubyggð eða öðru stórvirki, þá verði þessi býli, sem þarna eiga land, að skoðast sem aukaatriði í því sambandi. Ef landið er gott til þessara hluta, þá á að miða við þetta fyrirtæki fyrir landið í heild fyrir framtíðina, en ekki það, hvernig tilviljunin hefir skipað landamerkjum og eignarrétti þarna. Enda mun nú svo háttað um sumar þessar jarðir, sem þarna er um að ræða, að þær eru miður byggðar. svo að það væri því ekki miklu fyrir að fara. þó að ein þeirra eða svo félli inn í þetta sambyggingakerfi. Það er nú svo víða um jarðir. að það af slægjulandi þeirra, sem nytjað er, er bara túnbleðill, sem oft er ekki stór, og svo handahófsblettir úti um engjar. Eitt af því, sem mælir með því að reisa þarna samvinnubyggð, er það, ef möguleiki er fyrir því, að til þessa staðar megi leiða hita frá Hveragerði. Og þá er því líklegra, að svo megi verða, sem fleiri býli er um að ræða og því stærra sem hverfið er, sem stofnað er til. Það væri vitanlega fjarstæða ein að hugsa sér að leiða þannig hita til aðeins 2–3 býla þarna, þá reist væru. Þegar svo miðað er við hið blómlega kauptún, sem er að vaxa upp þarna nálægt, og landslag þarna og framfærsluskilyrði, þá sýnist, að þetta svæði mundi verða ákaflega skemmtilegt, þegar búið væri að rækta þetta umtalaða land. Ég álít, að þær jarðir víðsvegar um landið. sem hafa skilyrði til að vera byggðar áfram en þar sem lítil geta er hjá ábúendunum eða eigendunum til að byggja upp hjá sér, eigi að ganga fyrir, þannig að til þess að byggja upp á slíkum jörðum eigi hið opinbera að veita styrk En ég hefi hinsvegar ekkert við það að athuga, að þetta mál, sem frv. fjallar um, sé rannsakað og að því sé stefnt sem líklegu máli; og ef á annað borð á að reisa samvinnubyggð, þá álít ég þennan stað með þeim líklegustu og skemmtilegustu til þess.

*Þorsteinn Briem: Ég verð að ætla, eftir því sem umr. hafa fallið um þetta mál, að ákvæðin í frv. þessu um legu landsins séu tæplega nógu glögg. Mér skilst á því, sem einn hv. þm. hefir talað hér, að hann muni eiga við landið sunnan og vestan Ingólfsfjalls. Hinsvegar verður ekki séð af frv. neitt glögglega, hvort átt er við þetta land aðeins eða annað miklu stærra land, því að ákvæðið, sem hér er í fyrirsögninni, er ekki nákvæmt, og sízt er nákvæmar um þetta til tekið í frv. sjálfu. Mér virðist hér því allt of ógreinilega til tekið, til hvað stórs landsvæðis þessari heimild um eignarnám er ætlað að ná. Ég sé ástæðu til að skjóta þessu fram til athugunar fyrir þá n., sem fær málið til meðferðar, að ég hygg, að áður en hægt sé að taka afstöðu til frv., verði að setja hér skýrari ákvæði um þetta. Ég fyrir mitt leyti leit svo á við yfirlestur frv. áður en það kom til umr. hér, að með því væri átt við miklu stærra svæði heldur en mér skilst á hv. 2. þm. Árn., sem talaði áðan. Þegar til þess ráðs er tekið að taka land eignarnámi, þá er það eðlileg ósk þm að spyrjast fyrir um það, hvort rannsókn hafi farið fram viðvíkjandi nauðsyn þess að taka landið og hvernig aðstaða sé þar öll. En mér skilst á hv. 1. flm. málsins sem sú rannsókn hafi ekki farið fram, og þykir mér það heldur miður. En ég geri þó ráð fyrir, að enda þótt full rannsókn hafi ekki farið fram um þetta, þá hafi þó af hálfu Búnaðarfélags Íslands farið fram allrækileg athugun á þessu efni, svo að það gætu komið fram í nál. a. m. k. meiri upplýsingar heldur en gefnar eru í grg. frv. Í sambandi við þetta mál er náttúrlega mjög æskilegt að fá að vita, hversu mikið land ríkissjóður hefir nú nýlega eignazt í næstu sveit þarna austan við Ölfusið í sambandi við Flóaáveituna, og að þeim upplýsingum fengnum mun verða hægt að gera sér gleggri grein fyrir nauðsyn þessa máls, sem hér er flutt.

* Flm. (Steingrímur Steinþórsson) : Ég skal fyrst upplýsa það vegna ummæla hv. 2. þm. Árn. áðan, að ef það reyndist svo, eins og mér virtist hann helzt álíta, að ekki mundi verða fært að reisa nema 2–3 býli á þessu svæði til viðbótar þeim, sem nú eru þarna, þá mundi ég alls ekki telja rétt að leggja út á þessa braut, því að þá mundi vera um svo lítið að ræða. En ég hefi nú aðra skoðun á þessu, nefnilega. að þarna sé um svo mikið land og ræktunarmöguleika að ræða, að nóg pláss sé þar fyrir miklu meira en þá býlatölu. En sem sagt: Þetta er atriði, sem þarf að rannsaka betur. Það er rétt, sem hv. 2. þm. Árn. sagði, að nokkuð fer þetta eftir búskap þeim, sem rekinn verður í þessari sveit framvegis, hvort verður snúið sér að mjólkurframleiðslu eða mikið lagt upp úr sauðfjárrækt. En sveit þessi liggur á þeim stað, sem liggur bezt við mjólkurframleiðslu á Suðurlandsundirlendinu. Það virðist því sjálfsagt, að þarna verði stefnt fyrst og fremst að mjólkurframleiðslu. Því að það er frá mínu sjónarmiði öfugt að vera að reisa mjólkurbú í þeim héruðum, sem hafa kannske verri skilyrði til mjólkurframleiðslu heldur en þau, sem þegar hafa fengið mjólkurbúin, en vera svo að hafa sauðfjárrækt, kannske í mjög stórum stíl, rétt við vegginn á mjólkurbúunum, sem komin eru, meðan við erum í vandræðum með að koma út kjöti úr þeim byggðum landsins, sem ekkert hafa við að styðjast annað en sauðfjárrækt. Frá mínu sjónarmiði horfir þetta svo, að í þessum sveitum þarna fyrir austan hljóti mjólkurframleiðslan að verða aðalatriðið. Hitt er annað mál, að margt mælir með því, að einhver sauðfjárrækt verði höfð þar samhliða. Ég veit ekki, hversu mikið land muni vera ónotað á þessum jörðum, sem lönd eiga á svæðinu, sem frv. tekur til, og því væri hægt að taka frá þessum jörðum. Hv. 2. þm. Árn. segir, að landverð þessara jarða sé „ekki nema“ 5–6 þús. - kr. hverrar fyrir sig, eða um það. Ég vil segja, að flestar þær jarðir, sem hafa svo mikið landverð hér á landi, hafi alveg feikimikið land til umráða. Mér þykir alltaf, þegar ég fer um veginn gegnum Ölfusið, sárgrætilegt að sjá það, að þetta land, sem hér er um að ræða, sem er eitthvert fallegasta landið, sem til er á Suðurlandi, skuli liggja alveg ónotað, og það í sveit, sem skapazt hafa fyrir beztu skilyrði til atvinnurekstrar af sveitum landsins í sambandi við mjólkurframleiðslu. Þarna liggja sama sem ónotaðir mörg hundruð ha. af ágætu ræktunarlandi. Ég vil endurtaka það, sem ég sagði áðan, að það, sem vakir fyrir okkur flm. þessa frv. með þessari eingarnámsheimild, er fyrst og fremst, að málið verði rannsakað gaumgæfilega. Hv. þm. Dal. taldi það illa farið, að rannsókn hefði ekki þegar verið gerð um þetta áður en frv. var flutt. En við flm. frv. töldum það ekki rétt að kosta fyrst til rannsókna á því, hvar ætti að koma samvinnubyggð fyrir og hve mikið land skyldi taka frá hverri jörð fyrir sig til þessara nýbýla, nema þingvilji væri fyrir því að taka þetta eignarnámi, ef sú rannsókn leiddi í ljós, að heppilegt væri að taka þarna land til ræktunar í því augnamiði, því að sú rannsókn hlýtur að kosta nokkuð mikið. En það hefir náttúrlega þegar farið fram bráðabirgðarannsókn á þessu. Við vitum, að það er gott að ræsa fram landið og hve góður jarðvegurinn er og hvernig landið liggur við samgöngum. Hitt er ekki vitað, hve mikið land má fá þarna samfellt frá þessum jörðum með því þó að ganga ekki svo nærri þeim, að þær geti ekki verið sjálfstæð býli framvegis. Að vísu virtist mér hv. 3. landsk. halda því fram, að vel geti komið til mála að taka eitthvað af þeim býlum, sem þarna eru, eignarnámi, og steypa þeim saman og gera framtíðarskipulagningu fyrir framleiðsluna þar. Ég skal segja það sem mitt álit, að ég tel þennan stað mjög vel fallinn til slíkrar samsteypu. En bæði er það, að eitthvað af verðmætum mundi með því móti fara til lítils eða einskis á býlunum, sem fyrir eru, og líka yrði slík ráðstöfun harðari fyrir þá, sem þarna eru nú eða eiga þessar jarðir. Af þeim ástæðum var það líka, að við flm. sáum okkur ekki fært að fara fram á, að svo yrði gert. Þá voru það vissar spurningar, sem hv. þm. Dal. beindi til okkar flm. frv., svo sem hvort ríkið mundi ekki annarstaðar eiga nægilegt land, sem nota mætti í þeim tilgangi, sem hér er um að ræða, svo að ekki þyrfti að taka þetta landeignarnámi. Ríkið hefir þegar látið ræsa fram stærsta landið, sem það á á Flóaáveitusvæðinu. En hin önnur lönd þess þar eru svo smá hvergi fyrir sig, að ekki er hægt að reisa þar nema eitt einstakt býli á hverjum stað, og hvergi samvinnubyggð þess vegna hægt að hafa þar; slíkt getur alls ekki komið til mála. Hitt kann vel að vera, sem hv. 2. þm. Árn. benti á, að hægt væri e. t. v. að fá aðra staði, sennilega í Árnessýslu - þó að hann nefndi það nú ekki - sem ekki síður væru til þessarar ræktunar fallnir eða betri. Þetta getur vel verið rétt, og kann ég honum þakkir fyrir þessa ábendingu. Má þá athuga, hvort rétt þykir að taka land víðar eignarnámi til slíkra hluta en á þessum stað. Það mun vera réttmæt aths. hjá hv. þm. Dal., að það þarf að vera ákveðnara ákvæði um stærð landsins, sem um er að ræða, en gert er í frv. Ég býst við, að þetta verði athugað í n. og gerð upptalning á jörðum þeim, sem þarna koma til greina. Ég sé, að það getur ekki gengið að hafa frv. í því formi, sem það er í nú.

*Bjarni Bjarnason: Viðvíkjandi því, sem sagt hefir verið hér um þetta mál, vil ég geta þess, að ég geri ráð fyrir, að ef um það væri að ræða að mynda samvinnubyggð á þessu umrædda landi, þá yrði til þess að það gæti talizt gerlegt að kaupa upp nokkrar jarðir á þessu svæði. Ég gæti hugsað mér, að í framtíðinni yrðu þarna einar 12 jarðir keyptar og þeim breytt þannig, að byggðin yrði skammt fyrir utan Reykjahjáleigu í Ölfusi og bugurinn vestan Ingólfsfjalls, sunnan Grafningsháls og Reykjafjalls, hagnýttur þaðan með ræktunarvegum út frá þessari byggð. En ég geri ráð fyrir, að þetta hafi ekki vakað fyrir hv. flm. frv. Nú eru miklir erfiðleikar í fjárhagsmálum, og framkvæmdir í því að byggja upp eru erfiðleikum bundnar. Ég get því ekki hugsað mér, að ráðizt verði í þetta bráðlega. Það er vitanlega rétt að hafa samvinnubyggðirnar í kringum mjólkurbúin. En staðháttaframleiðsla er atriði, sem ég geri ráð fyrir, að ekki sé hægt að tengja við þetta samvinnubyggðamál, með það fyrir augum að reka fyrirmyndarbúskap. Staðháttaframleiðslan verður fyrst og fremst algert deilumál í landinu áður en henni verður komið á. Og í öðru lagi, ef við ættum að mynda fyrirmyndarbyggð, þá ætti hún að hafa skilyrði til þess, að þar væri rekinn sveitabúskapur eins og hann er fjölbreyttastur, sem sé bæði með sauðfjárrækt og kúm. Það væri heldur ekkert sérlega æskilegt að reisa fyrirmyndarbú á samvinnugrundvelli þar, sem ekki væru skilyrði til að reka alhliða búskap. Ég vildi aðeins taka þetta fram af því tilefni, sem hv. 1. flm. gaf til þess við umr. En vitanlega byggist lausn þessa máls á því, hvaða skoðun verður ofan á um stærð býlanna, og í öðru lagi hvernig tekst að fullnota það land, sem tekið yrði til afnota í slíku skyni. Það eru svo mjög mörg sjónarmið, sem koma til greina í sambandi við frv., og mætti taka það fyrir og gera álit um það í mjög löngu máli og merkilegu með tilliti til framtíðarinnar og einnig með tilliti til bráðrar lausnar í náinni framtíð. Ég hygg, að raunin verði sú, að til þess að reisa fyrirmyndarbú með það fyrir augum að hafa bæði sauðfjárbú og kúabú, verði þetta umrædda land of lítið.

*Eiríkur Einarsson: Mér finnst það virðingarvert, að hv. 1. flm. frv. vill gæta þess, að ekki sé þröngvað kosti þeirra, sem fyrir eru á jörðum þeim, sem eru á svæðinu, sem um er að ræða eignarnámsheimild á, meira en svo, að þeir fái að njóta sín sem bezt eftir sem áður, þó að umrætt eignarnám færi fram. En ég held satt að segja, þegar nánar er á málið litið, að þegar búið væri að sneiða af þessum jörðum samkv. till. með þessu frv., hlyti það að koma í ljós, að ábúendum þeirra mundi varla þykja vistin á þeim æskileg, án sérstaklega aukinnar ræktunar fram yfir það, sem nú er: a. m. k. efast ég mjög um það, að þeim muni þykja það. Ýmsar af þessum 8 jörðum, sem hér koma til greina, eru ekki svo kostamiklar jarðir né stórar á íslenzkan mælikvarða, að þær þyldu mikla skerðingu á landareigninni, án þess að slíkt skerti óhjákvæmilega um leið bústofn og afkomumöguleika á þeim, miðað við það, sem nú er. Ég geri ráð fyrir, ef land þessara jarða væri t. d. 200 ha. hverrar fyrir sig, og ef tekið væri annað hundraðið af þeim, væru þær ekki kostamiklar, dálítill túnblettur og eitthvað af útengi þar í kring. Ég gæti hugsað mér, að það svaraði ekki kostnaði að fara að taka landsvæði þarna til samvinnubyggðaræktunar, nema heildarsvæðið væri tekið. Ég álít, að það sjónarmið, að þessir ábúendur eigi að fá að vera óáreittir, megi ekki ráða gagnvart hinu, sem eftir eðli sínu á að mega sín meira. Ég bendi á þetta til athugunar fyrir landbn., sem fær málið til meðferðar, að ég held, að jarðirnar þarna séu ekki stærri en svo, að þegar búið er að helminga þær í sundur, verði vafasamt, hvort ábúendum þyki lífvænlegt að búa á þeim eftir það.

*Sveinbjörn Högnason; Það er aðeins eitt atriði, sem komið hefir fram í umr.; sem ég vildi gera við aths. Andmælendur frv. hafa talað um, að jarðir þær, sem hér um ræðir, séu svo landlitlar, að það sé varla gerlegt að taka lönd af þeim. Þetta segja þeir jafnframt því, sem þeir upplýsa, að þessar 8 jarðir muni vera um 60 hundruð að jarðardýrleika hver. Þá vil ég benda á, eins og hv. 1. flm. drap á, að það mun vera einsdæmi, að það séu saman það margar jarðir, sem hafa svo hátt jarðarverð. Þegar maður flettir jarðamatsbókinni, þá eru það tiltölulega fáar jarðir sem fara upp fyrir þennan dýrleika. Það er þess vegna bersýnilegt, að hér eru einstök skilyrði til þess að taka land. sem er vel fallið til ræktunar, og rækta það. Ég er sannfærður um, að hvar sem borið væri niður í sveitum hér á landi, þá muni eigendurnir telja, að þeir hafi of lítið land. Það munu vera fáir bændur, sem óska eftir að losna við það land, sem þeir eiga. Það er þess vegna sú spurning, sem kemur skýrt fram í sambandi við þetta frv., hvort það eigi að fallast á, að einkaeign á landi geti staðið í vegi fyrir því, að landið sé ræktað og numið. Það er álit okkar, sem stöndum að flutningi þessa frv., að það eigi ekki að vera, og það sé framtíðinni hollast, að slíkt sé ekki látið standa í vegi fyrir aukinni byggð. Það er getið, að einkahagsmunir standa í vegi, hvar sem borið er niður. En það er sjáanlegt hverjum manni, sem lítur á málið frá heildarinnar sjónarmiði, að almenningsheill verður að standa ofar einkahagsmunum. Ég fyrir mitt leyti get búizt við og mun stuðla að því, að flutt verði þáltill., sem fer fram á rannsókn á því, hvar hentugast væri á öðrum stöðum að taka land í svipuðu augnamiði. Mér kemur í því sambandi í hug land í Holtum, en þar eru góð ræktunarskilyrði og langt frá því að byggðin sé svo þétt þar sem hægt væri að hafa hana. Það mun sjálfsagt vera hægt að tvöfalda byggðina þar. Ég vildi þess vegna óska, að sú n., sem fær málið til athugunar - en það verður landbn. -, reyndi fremur að víkka þessa heimild heldur en að þrengja hana.