Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Bernharð Stefánsson) : Lög um vörugjald í vestmannaeyjum, til ágóða fyrir bæjarsjóðinn þar, hafa verið samþ. nokkrum sinnum hér á Alþingi, og ennþá er beðið um framlengingu þessara laga. Fjhn., sem frv. hefir haft til athugunar, leggur til, að það verði samþ. - Ég tel svo ástæðulaust að fara um það fleiri orðum, þar sem málið hefir legið fyrir undanförnum þingum, og hafa þá komið fram öll rök, sem færð hafa verið með því og móti.



Eins og nál. ber með sér, hefi ég skrifað undir það með fyrirvara, og þykir mér því rétt að gera grein fyrir honum. Þegar mál þetta var síðast á ferðinni hér í hv. deild, var ég á móti því, og er enn að nokkru leyti, sakir þess, að hér er verið að sjá fyrir sérstökum tekjustofni fyrir einn ákveðinn kaupstað í landinu, en um aðra er ekkert hugsað, eða réttara sagt, þeir hafa engan nýjan tekjustofn fengið, þrátt fyrir brýna þörf. Að ég gekk ekki á móti frv. þessu nú, var af þeim ástæðum, að það lágu svo skýrar upplýsingar fyrir fjhn. um, að vestmannaeyjakaupstaður gæti ekki án þessa tekjustofns verið. Ég vil nú nota tækifærið og bera fram þá ósk, að n. sú, sem nú vinnur að því að athuga möguleika á því að afla bæjar- og sveitarfélögum nýrra tekjustofna, fari að flýta sér að afgreiða eitthvað í þessum efnum, því að þörfin er mjög brýn.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Hv. síðasti ræðumaður sagði, að hér væri verið að veita vestmannaeyjakaupstað alveg sérstöðu hvað þennan vörutoll snertir. Út af þessum orðum hv. þm., sem er tiltölulega nýr þm., vil ég taka það fram honum til upplýsingar, að þingið hefir einmitt litið svo á, að vestmannaeyjar hefðu líka sérstöðu frá náttúrunnar hendi, og einmitt vegna þessarar sérstöðu væri fært að veita vestmannaeyjakaupstað rétt til að leggja vörugjald á, þó öðrum kaupstöðum hafi verið synjað um það, vegna þess, að vestmannaeyingar legðu þetta gjald aðallega á sjálfa sig, en væri fleiri kaupstöðum leyft að leggja slíkan skatt sem þennan á hjá sér, myndi hann óhjákvæmilega koma niður á fleirum en íbúum kaupstaðarins eða kauptúnsins, þar sem hann væri lagður á. Að bæjarstjórn Vestmannaeyjakaupstaðar hefir verið leyft að leggja skatt þennan á, er því eingöngu vegna sérstöðu eyjanna. Annars höfum við þm. Eyf., eins og kunnugt er, farið fram á að fá leyfi til handa bæjarstjórn Siglufjarðar að leggja á líkt gjald og þetta, en ekki fengið. við höfum haldið því fram, að Siglufjörður hefði ekki ósvipaða sérstöðu frá landfræðilegu sjónarmiði og Vestmannaeyjar, en þær röksemdir hafa ekki fengið hljómgrunn hjá Alþingi. Hinsvegar skal ég taka undir þá ósk hv. 10. landsk., að flýtt verði sem verða má löggjöf um þessi efni.



Ég hefi ekki miklu að svara. Síðast þegar mál þetta var til umr. hér í hv. d., urðu snarpar umr. um það á milli mín annarsvegar og hv. frsm. fjhn. og þm. Vestm. hinsvegar. Annars get ég vel tekið undir þá röksemd hv. frsm., að það sé ekki svo mikill munur á því, hve Vestmannaeyjakaupstaður sé sérstæðari en Siglufjörður. Það liggja t.d. engar sveitir innan vébanda Siglufjarðarkaupstaðar, eða í beinu sambandi við kaupstaðinn. Hitt gegnir að sjálfsögðu öðru máli, ef vörugjald væri lagt þar á síld og síldarafurðir, þá kæmu margir til með að bera það, en væri það aðeins lagt á matvörur, eins og í frv. er gert ráð fyrir, þá held ég, að litlu munaði um aðstöðu þessara tveggja kaupstaða hvað þetta snertir.

Forseti (EÁrna): Ég leyfi mér að leggja hér fram skrifl. brtt., svo hljóðandi: [Sjá þskj. 112]. Þar sem till. er of seint fram komin og auk þess skrifleg, þarf að veita tvenn afbrigði til þess að hún geti komið til meðferðar á fundinum.



Herra forseti! Það var bara eitt atriði, sem mig langar til að benda hv. allshn. á, áður en hún tekur málið til athugunar milli 2. og 3. umr. Hér er gert ráð fyrir, að í Reykjavík sé húsaleigunefnd, sem meti húsnæði til verðs eða leigu, en annarstaðar á landinu skuli fasteignamatsnefndir gera þetta og haga sér í þeim efnum eins og lagt er fyrir húsaleigunefndina. Þetta þótti hv. 1. þm. Reykv. (MJ) óeðlilegt, eitt ætti að ganga yfir alla. Það hefir nú samt komið fyrir, að hann hefir viljað hafa ein lög fyrir Reykvíkinga, önnur fyrir landsmenn, sem fjær búa, og mætti minna hann á skattinn á samgöngur til Hafnarfjarðar. Það er ætlazt til, að kostnaður af húsaleigumati greiðist úr ríkissjóði. Að vísu er þetta ekki tekið fram nema um n. í Reykjavík, í 3. gr., en sama hlýtur að gilda um kostnað annarstaðar. Nú vil ég benda á þau vandkvæði í framkvæmd þessara fyrirmæla, að víða verða fasteignamatsmenn að ferðast langar leiðir til þessara starfa, t. d. í Norður-Ísafjarðarsýslu innan úr Djúpi út í Hnífsdal eða Bolungarvík, tvær dagleiðir, eða í Suður-Múlasýslu, þar sem tveir af fasteignamatsnefndarmönnunum verða að fara 1–2 dagleiðir, ef meta skal leigu í húsi á Djúpavogi. Vegna kostnaðar og örðugleika held ég því, að það sé dálítið varhugavert að skylda fasteignamatsnefndir til þessa starfs. Það er athugandi, hvort ekki sé heppilegra að fela bara úttektarmönnum hreppanna að fella úrskurði í þessum málum. Þegar ágreiningur rís, kannske hvað ofan í annað í sama þorpinu, getur það orðið býsna útdráttarsamt að kalla þangað fasteignamatsnefndina í hvert skipti.



Herra forseti! Ég hafði kvatt mér hljóðs. áður en umr. var frestað síðast, og hugsaði mér að svara hv. 1. þm. Reykv. (MJ) nokkrum orðum, en mál mitt þarf ekki að verða langt. Það kom í ljós, þegar hann stóð upp, að hér á Alþingi eru til menn, sem eru andvígir því, að sett séu lög til að hindra takmarkalausa hækkun húsaleigu. Hann kom fram sem fulltrúi þeirra húseigenda, er fyrst og fremst vilja hafa það fyrir atvinnu að eiga hús til að leigja þau. Það mun koma í ljós við atkvgr., hvort þessi hv. þm. talar aðeins fyrir munn nokkurra af kjósendum sínum hér í bæ eða fyrir hönd alls Sjálfstfl. Þm. leit á málið bæði frá siðferðislegu og þjóðfélagslegu sjónarmiði. Hann hélt fram þeirri siðferðislegu skoðun, að ekki væri nema sjálfsagt og rétt, að menn fengju aðstöðu til að ná stríðsgróða af því að leigja út húsnæði, rétt eins og menn ná stríðsgróða í öðrum atvinnugreinum, að því ætti að stuðla, fremur en að fyrirbyggja það. Um þetta þýðir ekki að ræða við hann. Hann um það, ef hann hefir þessa siðferðislegu skoðun. Aðalatriðið er aftur á móti þjóðfélagslega hliðin. Hann vildi koma hér fram sem fulltrúi „liberalismans“ og Lagði út af því, að hér ættu ekki að vera nein höft á viðskiptum, hvorki þessum né öðrum. Hæstv. félmrh. (StJSt) orðaði þetta svo, að þm. væri fulltrúi hins skefjalausa „liberalisma“. Þetta er ekki rétt. Hv. þm. var með því, að kaup væri bundið með lögum og þannig, að það yrði eins lágt og hann treysti sér frekast til að komast. Hann er ekki fremur fulltrúi „skefjalauss liberalisma“ en fulltrúar yfirstéttar eru vanir að vera nú á tímum. Menn greinast ekki í flokka eftir afstöðu sinni til „liberalismans“, heldur afstöðu sinni til stétta þjóðfélagsins. „Hinn skefjalausi liberalismi“ stjórnar ekki framar skoðunum yfirstéttarfulltrúanna, heldur hin skefjalausa stéttarpólitík þeirra. Hin þjóðfélagslega hlið málsins er í rauninni sú, að nú er talið hagkvæmast fyrir þá, sem lifa af því að leigja húsnæði, að engar hömlur séu á leiguhækkunum, en hömlur á sumu öðru, einkum kaupgjaldi, m. ö. o., að leigan geti hækkað upp úr öllu valdi á verðbólgutímum, sem nú er búizt við. Þetta er skiljanleg gróðalöngun. En skammsýni er þar með. Hv. þm. (MJ) gerði ráð fyrir, að af auknum gróða húseigenda leiddi auknar húsbyggingar, aukna atvinnu, aukið og bætt húsnæði. Sei, sei, sei. Það er samt hætt við, að áhrifin yrðu önnur. Hús mundu öll stórhækka í verði. En þegar verðlag færi að komast í samt lag aftur og í kreppu þeirri, sem hlýtur að koma eftir stríðið, mundi öllum þorra húseigenda verða því erfiðara að þola verðfallið sem verðhækkunin hefði orðið meiri. Er það þá virkilega rétt séð af hv. þm. sem fulltrúa húseigenda að vilja engar hömlur, engin húsaleigulög? Borgar það sig nema fyrir ríkustu húseigendurna og skefjalausa kapítalistiska braskara? Og í öðru lagi: Mundi verðhækkunin leiða til þess, að mikið yrði byggt? Gæfi hún almenningi atvinnu og húsnæði? Nei, það yrði ekki afleiðingin. Af þeirri gífurlegu kauplækkun, sem stafar af lögfestingu kaups langt fyrir neðan eðlilega kauphæð, miðaða við dýrtíð, leiðir stöðugt minnkandi kaupgetu meðal almennings. Það þýðir það, að fjöldi af íbúum Reykjavíkur getur ekki greitt fyrir húsnæði, - þeim verður það algerlega ómögulegt. Er svo undir slíkum kringumstæðum álitlegt, að flutt sé inn mikið af byggingarefni og byggð stór leiguhús? Það verður áreiðanlega alls ekki gert, hvort sem húsaleigan verður látin vera frjáls eða bundin með lögum. Það verður lítið eða ekkert byggt, meðan það ástand helzt, sem nú er og skapazt hefir af styrjöldinni. Þess vegna er það ekki annað en blekking, þegar þessi hv. þm. segir, að það eitt nægi, að hafa húsaleiguna frjálsa, til að tryggja, að áframhaldandi verði byggt bæði hér í Reykjavík og annarstaðar á landinu. Til þess þurfti annað að gera. Það þurfti að búa sig undir ástandið, sem nú er að skapast, meðal annars með því, að ríkisvaldið sæi um, að byggt hefði verið eins mikið og mögulegt var áður en styrjöldin hófst, og að gerð hefði verið alvara úr því að rannsaka, hve mikið er hægt að byggja úr íslenzku efni. Þetta er vandamál, sem skilyrðislaust er nauðsynlegt, að tekið sé af stjórnarvöldunum til rækilegrar yfirvegunar, nefnil. hvað hægt sé að gera til þess, að allur sá fjöldi, sem kemur til með að skorta húsnæði, af því að ekkert verður byggt, geti fengið þak yfir höfuðið. Þá er það annað atriði, hvað nauðsynlegt er að gera til þess að tryggja hagsmuni húseigenda, fyrst og fremst hinna smærri húseigenda, sem í raun og veru þurfa þess með. Það er fjöldinn allur af fátækum mönnum í Reykjavík, sem eiga einhverjar húseignir, sem þeir hafa lagt allt sitt í að eignast, og falla niður í örbirgð, ef þeir missa þær, og verða enn ein byrðin á fátækraframfærinu. Til þess að þessir menn missi ekki þessar húseignir sínar, verður eitthvað að gera, en það er hætta, sem yfir vofir, vegna þess hve margir koma til með að geta ekki greitt húsaleigu vegna styrjaldarástandsins. Það er þetta vandamál, sem ég hefi reynt að ráða bót á með frv. því, sem ég hefi flutt hér í hv. d. um húsnæði. Sama er að segja um þær brtt., sem ég hefi lagt fram við þetta frv., sem eru sama efnis og aðalatriði húsnæðisfrv. þess, er ég ber fram. Ef hv. þm. er það áhugamál, að eitthvað verði gert til þess að tryggja hagsmuni húseigenda, þá geta þeir stuðlað að því með því að samþ., að þessar till. nái fram að ganga. Hv. félmrh. þarf ég ekki að svara. En ræða hans var svo skemmtileg, að ég get ekki stillt mig um að minnast aðeins lítillega á hana. Hann sagði, að það kæmi ekki málinu við, hvort meiri hluti alþýðusambandsstj. væri skipaður húseigendum eða leigjendum, leigusölum eða leigutökum. Þetta skipti engu máli vegna þess, að alþýðusambandsstjórnin myndi undir öllum kringumstæðum velja leigutaka í n. Það er einkennileg röksemdafærsla þetta. Það mætti spyrja hæstv. félmrh., hvort ekki væri eins einfalt að láta fasteignaeigendafélagið útnefna fulltrúa fyrir leigutaka úr þeirra hóp. Það er eiginlega alveg sama, hvort fasteignaeigendafélagið fjallar um þetta mál eða alþýðusambandsstjórnin, eftir hans röksemdafærslu gegn því, sem ég sagði, að það væri ekki réttur aðili, vegna þess að það væri pólitískur flokkur. Hann sagði, að Alþýðusambandið myndi áreiðanlega gæta hagsmuna leigutakanna og því hefði ég rangt fyrir mér. Hafa menn heyrt aðra eins röksemdafærslu: Alþýðusambandið gætir hagsmuna leigjendanna, vegna þess að það gætir áreiðanlega hagsmuna leigjendanna? Hæstv. félmrh. gæti eins vel sagt: „Ég er ekki lélegur ráðh., vegna þess að ég er áreiðanlega góður ráðh.“ Það er ömurlegt að þurfa að hlusta á annað eins bull hér hv. d. og sennilega ekki rétt að eyða tíma þingsins í að endurtaka það, en mér fannst það svo skemmtilegt, að ég gat ekki stillt mig um að minnast á það.