Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mér virðist þessi grein vera svo sjálfsögð, að það megi víkja þeim manni úr embætti, sem hefur gerzt sekur um stórfellda vanrækslu í starfi, að ég sé mér ekki fart að fella hana niður og segi því nei. 8. gr. samþ. með 7:5 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HG, JJós, LJóh, RÞ, VH, ÞÞ, BSt. nei: HV, BBen, SÓÓ, FRV, GJ. StgrA greiddi ekki atkv. 4 þm. (HermJ, KK, PZ, BrB) fjarstaddir. 9. gr. samþ. með 9 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 10 shlj. atkv.



Herra forseti. Ég sé, að hér liggja fyrir brtt. frá n., og bjóst ég því við, að hún segði eitthvað um málið. - Ég flyt till. til rökst. dagskrár í þessu máli, og er hún á þskj. 574. Er þetta mál kom frá hv. n., ræddi ég ekki einstök atriði þess, því að ég hafði rætt þau við 1. umr. málsins, og sá ég ekki ástæðu til þess að tefja tíma n. eftir að málið kom úr nefnd. Ég sé, að n. hefur lagt mikla vinnu í þetta mál og jafnvel meiri vinnu en hægt er að vænta af henni í svona máli, og sýnir það bezt, hve málið er illa undirbúið. Þetta mál er mjög viðkvæmt, t.d. fyrir viðkomandi héruð í sambandi við það, hvort leggja á prestaköll niður o.þ.u.l., en ekki hefur verið leitað umsagnar þessara aðila um málið, sem eðlilegast væri, að hæstv. ríkisstj. gerði; hins vegar hefur ekkert samkomulag verið gert við kirkjuráðið, sem telur sig helzta aðilann í landinu hvað þessi mál snertir. Og mér finnst málið þannig undirbúið, þrátt fyrir mikla vinnu hv. menntmn., að það sé ekki rétt að samþ. það á þessu þingi. Ég hef því borið fram þessa rökst. dagskrá í málinu og tel, að athuga eigi ýmis atriði í sambandi við það. Í fyrsta lagi á að senda frv. eins og menntmn. hefur gengið frá því til umsagnar forustumanna kirkjumála í landinu, og í öðru lagi á að athuga, hvort viðkomandi héruð eru sammála þessari leið, sem hér er stungið upp á. En auk þess tel ég rétt að athuga, hvort ekki sé rétt að koma upp aftur sérstöku prestsembætti á Þingvöllum og stofna þar heiðursprestakall. Þetta ætti ekki að kosta ríkissjóð neitt fé, því að skv. lögum á að vera sérstakt prestakall á Þingvöllum með sérstöku prestssetri, en í mörg ár hefur hvorki verið þar sérstakt prestsembætti, eins og lög gera ráð fyrir, né það auglýst, eins og skylt er þó að gera. Þetta mundi ekki kosta ríkissjóð nein fjárútlát, því að launin eru greidd öðrum prestum, prestsbústaðurinn er til, - að vísu situr ráðsmaðurinn þar, en vandalaust að láta honum annan bústað í té, t.d. Gjábakka. Ég get því ekki séð, að þetta mundi hafa neinn aukakostnað í för með sér. Er ég ræði hér um heiðursprestakall, er hugmyndin sú, að presturinn verði ekki kosinn, heldur skipaður, og mundi hann þá vera sérstakur menntamaður, sem þekki sögu Þingvalla og annað tilheyrandi út í æsar. Auk þess hafa ýmsar ríkisstj. farið fram á, að erlendir menn fengju að dveljast á Þingvöllum um tíma, og væri því eðlilegast, að þar sæti sérstakur menntamaður, sem væri landinu til sóma. En ráðsmaðurinn getur skiljanlega ekki annað þessu, enda hefur hann öðru hlutverki að sinna. - Að ég hef einnig bent á Rafnseyri sem slíkt heiðursprestakall, er vegna minningar Jóns Sigurðssonar. Ég álít, að það beri að gera eitthvað fyrir þann stað, og ef litið er aftur í tímann, þá er ekki hægt annað en viðurkenna störf séra Böðvars Bjarnasonar á staðnum, því að þar hafa hlotið undirstöðumenntun sína margir af ágætismönnum þjóðarinnar. Ég tel, að það þyrfti ekki að sjá eftir fé, sem varið yrði til þess að halda þar uppi slíkum menntamanni eða til að heiðra staðinn á einhvern annan hátt, og ég tel alls ekki sæmandi að þurrka Rafnseyri út sem prestakall, nema gera þá eitthvað fyrir staðinn um leið. Ég skal viðurkenna það, að sóknin þar er orðin fámenn og nokkur býli komin þar í eyði. En hins vegar er ekki hægt að hringla til með prestaköllin, þótt sveiflur á fólksfjöldanum komi einhvern tíma, og það eru líkur til, að þarna muni byggjast aftur hvert býli, er búið er að virkja Dynjanda. Með þessum forsendum hef ég lagt til, að málinu yrði vísað frá með rökst. dagskrá, eins og prentað er á þskj. 574. - Að öðru leyti mun ég ekki ræða þetta mál nú, nema þá ef sérstakt tilefni gefst.



Herra forseti. Ég hef ekki margt að segja um þetta mál frá því sem var við 2. umr. þess. Það er náttúrlega ýmislegt, sem hægt væri að svara úr hinni hógværu ræðu hv. þm. Barð., en ég var að nokkru leyti búinn að minnast á þá hluti við 2. umr. málsins. Því er þannig farið með þetta mál, að það er ekki ætlunin að tjalda nema til einnar nætur með þessu frv., sem hér liggur fyrir, og eins og ég hef tekið fram áður, er aðaltilgangur þess sparnaður og að kirkjumálaráðuneytið hafi frjálsar hendur til ráðstöfunar á þeim prestaköllum, sem nú eru laus, og að það sé ekki bundið á annan hátt af ríkissjóði. Nú veit ég, að það hafa verið uppi raddir um að fjölga prestaköllum, þar sem fólkið hefur sótt að, og meira að segja hafa tveir nm. uppi óskir um það, að prestaköllum fjölgaði; það eru þeir hv. uppbótarþingmaður G-K. og hv. þm. Reykv. í nefndinni. En samt sem áður hafa þessir 2 þingmenn litið svo á, að það væri rétt að láta þetta frv. ganga fram. Við nm. erum sammála um það, að það verður að fara fram endurskoðun á þessum málum síðar, en slík endurskoðun var síðast gerð 1905, og var þá sett milliþinganefnd til að rannsaka þetta mál, því að það er svo mikilsvert. Því tók nefndin það ráð nú að taka aðeins þau prestaköll og leggja niður, sem minnstur styr stóð um og þar sem fólkinu hafði fækkað mjög og viðkomandi þm. óskaði ekki sérstaklega eftir, að því yrði haldið. Ef á annað borð er ætlunin að spara með því að fækka embættismönnum, þá verður þessi leið ekki sniðgengin. Í því kjördæmi, sem ég tel mig vera nokkuð riðinn við, á að fækka prestaköllunum um eitt, og ég segi fyrir mig, að ég geng ekki glaður til fylgis við það atriði, þótt ég telji rétt að fækka þannig heldur um embættismenn. Um dagskrártill. hv. þm. Barð. vil ég segja það, að mér finnst í sambandi við heiðursprestaköllin, að það efni ætti frekar heima í sérstöku frv., og ef ætti að fara að ræða það á annað borð, þá væri naumast hægt að ganga fram hjá jörðinni Skálholti í því sambandi. Og sama er að segja um Hóla í Hjaltadal, að þar ætti þá líka að vera heiðursprestakall. Í sambandi við hugmynd hv. þm. um hlutverk heiðursprestsins á Þingvöllum, þá skilst mér, að það geti orðið þröngt fyrir dyrum hjá prestinum, ef hinir tignu erlendu gestir eiga að troða sér inn í bústað hans. Ég hygg það mundi þá vera heppilegra að byggja yfir þá sérstaklega. Ég tel, að hv. þm. hafi ýmislegt til síns máls, en eins og hér er komið málum, tel ég heppilegra, að hann spyrni nú ekki á móti þessari sparnaðarráðstöfun með því að blanda till. sinni um heiðursprestaköll inn í þetta mál. Það getur svo komið tími til ráða um það, hvað gera eigi í þessu máli um heiðursprestaköllin. Annars finnst mér, að það gætu þá verið vígslubiskupar, sem á þeim sætu, og þeirra hlutverk gæti þá verið m.a. að greiða götu útlendinga. Ég held, að verði nú farið að elta uppi allar sóknarnefndir til að fá umsagnir þeirra, þá muni það bera lítinn árangur. Við vitum, að það mundi fara svo, að þær æstu sig upp saman gegn málinu, og það eina svar sem við fengjum frá þeim, yrði bláköld neitun. Þetta vitum við ósköp vel. Nú, við biskup erum við löglega afsakaðir, að spyrja hann ekki ráða, því að hann mun nú kominn vestur og suður í Mexíkó. En plagg það, sem frv. þetta er byggt á, er þó komið frá fulltrúa hans á biskupsskrifstofunni. Því held ég það væri heppilegra fyrir hv. þm. Barð. að fylgja nú þessu frv., jafnvel þótt það nái ekki til ríkis hans, og ég skil ósköp vel hans þenkimáta og lái honum ekki, þótt honum þætti skemmtilegt að sjá veglegar byggingar blasa við á Rafnseyri, er hann sigldi inn Patreksfjörðinn, og vita, að þar situr höfuðklerkur í stóli. Ég skil þetta sjónarmið hans, en ég held það væri þó réttara, að hann léði frv. fylgi og tæki aftur dagskrártill. sína. Því að hvort sem þetta frv. nær fram að ganga eða ekki, hvort sem það verður svæft í Nd. eða ekki, ef það kemst þá með lífsmarki frá hv. þm. Barð., þá er samt rétt og sjálfsagt að vinna að frekari breyt. á skipun prestakalla frá því, sem nú er. Og ég vil taka fram, að með þessu frv. er alls ekki ætlunin að stugga neinum presti úr sínu prestakalli. Það á ekki að ýta við eldri prestum, nema þá þeir sjálfir eða sóknarbörn þeirra óski eftir því, en hins vegar leggja þau prestaköll niður, sem enginn sækir um og enginn prestur hefur verið í um langt skeið og byggingar máske orðnar óhæfar. Og ef þetta frv. nær ekki fram að ganga, þá sýnir það sáralítinn vilja hjá Alþingi til að spara í embættisrekstrinum, og hefur þó stundum kveðið við annan tón, þegar um hefur verið að ræða hærri laun eða skipun nýrra embætta.- Þetta vildi ég segja nú um þetta frv. og hef þar engu við að bæta. Það verður að láta guð skipta giftu um það, hver örlög þess verða, hvort það nær samþykki hér í þessari deild og hvað hv. Nd. gerir svo við það.



Herra forseti. Eftir hina ágætu og skörulegu ræðu hv. form. og frsm. menntmn. hefði ég gjarnan getað fallið frá orðum mínum hér núna. Það er vafalaust rétt hjá hv. þm. Barð., að þetta mál er bæði stórt og viðkvæmt, enda hefur verið reynt að fara þannig að því, að ekki verði tekið á hinni viðkvæmari hlið þess, heldur er aðeins lagt til, að lögð verði niður þau prestaköll, sem staðið hafa auð og engin þörf er á lengur vegna breyttra staðhátta, sem eru einkum fólgnir í fækkun fólks og betri samgöngum en áður. Eins og hv. frsm. gat um, var málið undirbúið af skipulagsnefnd prestssetra, sem sendi álitsgerð til kirkjumálaráðuneytisins, undirritaða m.a. af Sveini Víking. Í því áliti segir m.a.: „Að athuguðu máli telur nefndin geta komið til mála að leggja niður allt að 11 sveitaprestssetur og sameina sóknir þeirra nágrannaprestaköllunum.“ Nú hefur málið tekið þeim breytingum í meðferð menntmn., að frekar er dregið úr þeim till., sem þessi nefnd gerði, en hvergi farið út fyrir þær. Það hefur því verið reynt að taka ekki með inn í frv. nema það eitt, sem minnstur ágreiningur er um. Hv. þm. Barð. hefur flutt till. til rökst. dagskrár í málinu, þar sem hann telur aðalástæðurnar fyrir flutningi hennar þessar: Í fyrsta lagi, að það beri að senda viðkomandi sóknarnefndum till. um breytingu á prestaköllum til umsagnar og að reyna að finna leið, sem forustumenn kirkjunnar geti fellt sig við. Nú er það auðsætt, að forustumenn kirkjunnar munu alltaf beita sér gegn fækkun prestakalla, og því lítt hugsanlegt, að hægt verði að ná samkomulagi við þá um þetta atriði. Og ég hygg, að það muni löng bið á því, að hægt verði að fækka prestaköllunum með þeirra samþykki. Ef þessi fækkun, sem hér er lögð til, sætir andstöðu af þeirra hálfu, þá má ætla, að andstaða þeirra verði enn sterkari, ef gerðar verða frekari breytingar í þessum efnum. Ég hygg því, að ef senda ætti málið til sóknarnefndanna til umsagnar, þá yrði það aðeins til að panta mótmæli, en það tel ég ástæðulaust, þegar um er að ræða svo sjálfsagða breyt. sem þessa. - Önnur meginástæða hv. þm. fyrir sinni rökst. dagskrá er sú, að það beri að athuga möguleika á stofnun heiðursprestakalla á Þingvöllum og Rafnseyri. Nú hefur hv. frsm. menntmn. bent á þriðja staðinn í þessu sambandi og þá staðreynd, að erfitt yrði að ganga fram hjá Skálholti, ef farið yrði að stofna slík heiðursprestaköll. Annars er mér ekki ljóst, hvað hv. þm. ætlast til, að eigi að felast í starfi þessara heiðurspresta umfram hin venjulegu prestsstörf, að vera sálusorgari sinna sóknarbarna, en mér finnst, að það þyrfti að úrskurða, áður en málið yrði tekið til alvarlegra umræðna. Ég skal játa, að sú till. hv. þm. að koma á stofn slíkum prestaköllum er mér ekki ógeðfelld í sjálfu sér, en mér finnst það algerlega sjálfstætt mál í eðli sínu og eigi ekki að blanda því inn í deilur um þetta frv., sem hér liggur fyrir. Og eins og hv. þm. Barð. tók líka fram, þá eru rökin fyrir þeirri till. hans ekki miðuð við það, að tekið verði tillit til staðhátta, en á því er frv. einmitt byggt. Nú veit ég ekki betur en starfandi sé nefnd, sem á t.d. að fjalla um skipulag Rafnseyrar, og ef það er áhugamál þeirrar nefndar, að Rafnseyri verði gerð að heiðursprestssetri, þá ætti hún að athuga það mál sérstaklega og koma því á framfæri án tengsla við þetta frv. hér um fækkun prestakalla. Ég held, að það mundi verða málinu heppilegast að öllu leyti að taka það upp sérstaklega og vildi skjóta því til hv. þm. Barð., hvort hann gæti ekki fallizt á það. Ég er andvígur þessari rökst. dagskrá, í fyrsta lagi vegna þess, að ég tel vonlitið, þó að málinu verði nú skotið á frest, að þá verði hægt að finna leið, sem forustumenn kirkjunnar geti fallizt á, því að sú leið er sennilega ófinnanleg. Og ég held, að málið vanti alls ekki undirbúning. Í öðru lagi er ég andvígur henni vegna þess, að ég tel, að hugmyndinni um stofnun heiðursprestakalla sé varpað hér inn í alveg óskylt mál og að ófyrirsynju. Og í þriðja lagi vegna þess, að hér er um það frv. að ræða, sem sjálfsagt er, að nái fram að ganga, þar sem aðeins er tekið til úrlausnar það eitt, sem minnstum deilum veldur. Hér er aðeins um að ræða prestaköll, sem eru þegar prestslaus, og því ekki verið að bægja frá neinum presti. Hins vegar er engum vafa bundið, að breytingin mundi verða til mikils sparnaðar, og stefnu í þessa átt ber vafalaust að taka. Ég er því andvígur dagskrártill. hv. þm. Barð. og tel, að svo hófleg till. til úrbóta í þessum prestakallamálum, sem hér liggur fyrir, eigi mjög mikinn rétt á sér.



Herra forseti. Ég vil ekki teygja lopann mikið um þetta mál og sé ekki ástæðu til að svara frekar skeytum, sem kynni að verða beint að því nú á eftir í umræðunum. En ástæðan fyrir því, að ég kvaddi mér aftur hljóðs, er sú, að ég gleymdi að skýra frá þeim brtt., sem nefndin ber fram á þskj. 580. Varð nefndin sammála um allar breytingar, sem þar koma fram, en þær eru gerðar samkv. ýmsum bendingum, sem n. hefur fengið, m.a. frá 1. þm. N-M. Sú fyrsta er þess efnis, að í stað Hólma í Reyðarfirði komi Eskifjörður, en þar mun búið að skipta um prest og þótti rétt að flytja prestakallið til Eskifjarðar. Sama er að segja um Hof í Álftafirði, að presturinn er fluttur þaðan til Djúpavogs. Um Garða á Akranesi er svipaða sögu að segja, að það mun vera komið upp prestshús á Akranesi, og þótti því rétt að kenna prestakallið við Akranes. Um Eyrar, áður Vatneyri og Geirseyri, er hið sama að segja, að okkur þótti rétt að kenna prestakallið við Patreksfjörð. Um 5. brtt. er það að segja, að n. vildi taka það fram, að Blönduóskauptún skuli framvegis vera allt í sömu kirkjusókn, en áður var það svo, að Blanda klauf það í tvær sóknir, en síðan brúin kom á ána virðist ekki rétt annað en hafa kauptúnið allt í sömu sókn, enda ólíkt styttra fyrir sóknarbörnin að fara yfir brúna en að þurfa að sækja kirkju að Holtastöðum í Langadal. Nú var það, að þegar búið er að reisa prestssetur á Hólum, þá vildum við ekki ganga fram hjá því lögboði og vildum því kenna Viðvíkurprestakall við Hóla. Þá var það talið eftir nokkra athugun fjarri lagi, að Lundarbrekkusóknum skyldi þjónað úr Mývatnssveit, en rétt væri, að þær fylgdu Þóroddsstaðaprestakalli, sem væri þó rétt að kenna við Vatnsenda, því að þar mun presturinn búa. - Og hvað sem annars má segja um verk okkar, býst ég við, að þessar brtt. okkar verði ekki mikið krítiseraðar. Ég hef svo ekki meira við þetta að bæta og mun ekki taka frekar til máls í málinu.



Herra forseti. Tveir af menntmnm. hafa andmælt hinni rökst. dagskrá og vilja ekki, að hún verði samþ. Báðir hafa þeir lagt áherzlu á, að hér sé um sparnaðarmál að ræða. Ég álít hins vegar, að ekki geti verið um nokkurn sparnað að ræða, þótt frv. þetta verði samþ., en hv. 11. landsk. þm. (ÞÞ) hefur lýst yfir, að það verði ekki samþ. á þessu þ., því að það hefur verið viðurkennt af hæstv. ráðh. og einnig af öðrum ræðumönnum, að það sé ekki hægt að raska þeirri venju að greiða þjónandi prestum laun sín, og að engin breyt. geti orðið hér á fyrr en prestaköllin losni. Mér hefði því fundizt, að bezta lausnin væri sú, að hv. menntmn. gæti komið sér saman um að gera ályktun til hæstv. ríkisstj. um að taka upp samvinnu við þjónandi presta um, að þeir hefðu ekki mörg embætti og sætu á margföldum launum, meðan þetta ástand er í landinu, því að sýnilegt er, að þótt málið næði fram að ganga, verður þetta ekki til neins sparnaðar fyrr en einhvern tíma síðar meir. Hér er um svo ákaflega viðkvæmt mál að ræða, að ég tel ekki rétt að samþ. það nú eins og það allt er í pottinn búið. Við 1. umr. færði ég fyrir því sterk rök eftir manni í Strandasýslu, sem þar er gerkunnugur öllum staðháttum og aðstæðum, hve óheppilegt það væri að skipta prestaköllum þar eins og lagt er til í frv., og ég tel málið svo illa undirbúið af hæstv. ríkisstj., að n. hafi ekki getað gengið frá því eins og þyrfti, og þess vegna sé eðlilegast að vísa málinu frá. - Hv. 6. landsk. þm. (HV) telur, að ómögulegt verði að fá samkomulag við kirkjuyfirvöldin um málið, því að þau vilji ekki fækka prestum. Um það skal ég ekkert fullyrða, en mér skilst þó miklu frekar á bréfi kirkjuráðs til n., að það vilji athuga málið og hafa um það samvinnu, en áreiðanlega verður hægt að hafa samvinnu um að flytja prestana til. Hæstv. dómsmrh. hefur m.a. lýst því yfir, að hann muni krefjast þess, að prestum í Reykjavík verði fjölgað, og er á þetta minnzt til þess að sýna fram á, að einnig á því sviði er ekkert samkomulag. - Hv. 6. landsk. þm. sagði einnig, að það væri óeðlilegt, að ég væri að blanda till. um heiðursprestaköll á Þingvöllum og Rafnseyri inn í dagskrártill. mína, og þyrfti þetta frekari útskýringar. Nú er hér ekki verið að blanda þessu saman við þetta mál, því að í tili. minni er aðeins farið fram á athugun á þessu atriði, og hefur mér ekki dottið í hug að óska eftir frávísun á málinu af þessari ástæðu, en kalla það enga goðgá, þótt bent sé á að taka þetta til athugunar, og væri það einkennilegt, ef slíkt gæti spillt fyrir till. minni, því að þarna er ekki till. um, að þetta skuli sett inn í löggjöfina. Þá sagði hv. 11. landsk. þm., að tilgangur máls þessa væri að gefa ríkisstj. frjálsari hendur um prestaköllin. Ég fæ ekki skilið þessa hlið málsins og allra sízt eftir yfirlýsingu hæstv. landbrh., því að hann sagði, að hendur sínar væru bundnar af venju til að greiða prestum hálf laun fyrir hvert aukaprestakall, hvort sem þeir þjóna einu, tveim eða fleirum, en þessu atriði gengur hv. n. fram hjá, en þarna er einmitt hægt að spara. Þá sagði hv. 11. landsk. þm. enn fremur, að hann væri því samþykkur, að endurskoðun þyrfti að fara fram á málinu, en vill samt samþ. frv., sem ef til vill verður til að torvelda endurskoðun á löggjöfinni, því að á því er enginn vafi, að þegar Alþ. er nýbúið að ganga frá löggjöf um nýja skipan prestakalla, mun reynast erfitt að láta fram fara slíka endurskoðun á sama ári og Alþ. sendir hana frá sér. Hv. 11. landsk. þm. sagði, að í frv. væri ekki lagt til að leggja niður önnur prestaköll en þau, sem enginn ágreiningur er um. Þetta er ekki rétt. Það er mjög mikill ágreiningur um ýmis þeirra, t.d. Rafnseyrarprestakall og um skiptingu prestakalla í Strandasýslu og fleiri staði, og það eru ákveðnar óskir um það í ýmsum héruðum að fá presta, þar sem þá vantar, en lagt er til í frv., að þau verði lögð niður. Þessi prestaköll eru fyrst og fremst prestslaus af því, að ríkið hefur vanrækt þá skyldu að búa betur að prestunum á þessum stöðum. Hv. 6. landsk. þm. bað mig um frekari skýringar á þessum heiðursprestaköllum, sem ég hef minnzt á. Ég skal viðurkenna, að ég hef ekki athugað það mál út í yztu æsar, en fyrst og fremst vakir það fyrir mér, að þeir prestar, sem veljast í heiðursprestaköllin, verði ekki kosnir af söfnuðunum, heldur verði þar skipaðir prestar, sem séu sérstakir menntafrömuðir og geti innt þar af hendi sérstök fræðistörf og meira en venjuleg prestsstörf, og þessi litlu prestaköll væru einmitt sérstaklega heppileg, þar sem þeir gætu þar haft mikinn tíma til annarra fræðistarfa. Það er svo atriði út af fyrir sig, hvort Skálholt og Hólar koma þarna fyrst til greina. Ég vil benda á, að nú er verið að gera Hóla að prestssetri. Á presturinn að sitja á staðnum, og er veitt fé til þess í fjárl. þessa árs til byggingar prestssetursins. Það er því raunverulega búið að gera Hóla að prestssetri, hvort sem það verður heiðursprestakall eða ekki. - Svo skulum við snúa okkur að Skálholti. Það er nú búið að verja stórkostlegu fé, - allt að 1 millj. kr. - í kirkjujörðina Torfastaði, og það eru stórkostleg mistök að hafa ekki sett það fé í Skálholt og gera það að prestssetri og höfuðkirkju, og þegar búið er að fara þannig með málið, þá er þess ekki að vænta, að Skálholt verði gert að kirkjustað nema með sérstakri löggjöf. Hins vegar hafa ákveðnir menn tekið sér fyrir hendur að endurreisa Skálholtsstað. Fyrrv. ríkisstj. gerði það strik að kaupa allar eignir á staðnum, flytja ábúandann burtu og hugðist setja þar á fót búnaðarskóla, og mun þetta hafa kostað ríkissjóð 1% 2 millj. kr. og málið í heild orðið öllum þar viðkomandi til ósóma. En nú mun ríkið hafa leigt bónda nokkrum jörðina aftur, og hefur því ekkert þokazt í áttina með að byggja upp staðinn, en Skálholtsn. hefur tekið að sér að reyna að bæta þar að einhverju um. Og hefur nú hv. menntmn. leitað til Rafnseyrarn. um það, hvort hún vilji ekki hafa Rafnseyrarprestakall áfram? Ég verð að segja, að mér finnst hún vera aðili, sem hv. menntmn. hefði átt að snúa sér til, áður en hún leggur til, að það verði lagt niður, en hér er hún aðeins að rífa niður í sambandi við þennan stað, en ekkert að byggja upp. Og það er fáránlegur sá hugsanagangur hv. frsm. n., að það eitt vaki fyrir mér að fá þá ánægju að horfa á prestssetrið frá Bíldudal þær fáu stundir, sem ég dvel þar á árinu, og það er því engin furða, þótt mikið gróm sé í till. n., þegar hugsunin er svona takmörkuð og ofstækiskennd, og ég efast um, að það sé frambærilegt að koma fram með slík rök. Þá sagði hv. frsm., að hann héldi, að það yrði þröngt á Þingvöllum, þegar ég væri búinn að flytja alla gesti þangað, - en veit hv. þm., eftir hvaða reglum Þingvallan. veitir gestum sínum vist? Ég veit, að engum er boðin þar vist nema með samþykki n., og það eru aðeins forseti Íslands og örfáir fremstu menn þjóðarinnar og þeir útlendir gestir, sem ríkisstj. óskar eftir og hafa gert þjóðinni sóma út á við. Þetta eru aðalreglurnar, en ég sagði, að úr því að búið væri að skapa slíka reglu í sambandi við Þingvallabæinn, þá væri það meiri sómi fyrir landið, að þar væri prestur, eins og þar á að vera samkv. l., sem jafnframt því að vera prestur væri einnig mikill fræðimaður, en það væri einmitt mjög tilhlýðilegt, að slíkur maður væri á staðnum til þess að fræða og leiðbeina gestunum um hinn sögufræga stað, en nú er þarna enginn maður, sem getur gert þetta. En það, að ég hef minnzt á Þingvelli, er vegna þess, að þetta er sá staður, þar sem kristni var lögtekin í landinu á sínum tíma, og þess vegna verður að sýna honum fullan sóma, en ég tel, að mjög skorti á í þeim efnum. Þaðan var flæmdur burtu hinn ágætasti prestur, sem hið háa Alþingi veitti sérstök heiðurslaun fyrir vísindastörf, og er hér átt við séra Guðmund Einarsson. Síðan hefur enginn prestur verið á Þingvöllum, og meira að segja hafa allir kirkjumrh. og biskup Íslands vanrækt að auglýsa þessa sókn á hverjum fardögum, eins og venjan er að gera, og enginn maður hefur fengíð leyfi til að sækja um þennan stað síðan. Ég hef spurzt fyrir um það sem formaður Þingvallanefndar, hvort búið væri að leggja niður þessa sókn, og fengið þær upplýsingar, að svo er ekki, en samt hefur alltaf verið vanrækt að auglýsa sóknina. Er ekki sjáanlegt, að hægt verði að kippa þessu í lag nema með því að bera fram ályktun til ríkisstj. um, að hún sjái til þess, að þessi l. verði ekki lengur brotin og prestakallið verði auglýst. Launum Þingvallaprests er nú skipt milli annarra presta, sem þjóna þar þegar þeim henta þykir, og þetta er á þeim stað, sem kristni var lögtekin! - Ég geri ráð fyrir, að hvorugur þeirra háttv. þm., sem hér hafa talað, beri hina minnstu virðingu fyrir þessum sögustað eða fæðingarstað Jóns Sigurðssonar, en ég get hins vegar ekki, þótt ég sé hundheiðinn, því miður, sætt mig við, að þessum stöðum sé sýnd lítilsvirðing, en það virðist báðum þessum hv. þm. vera sama um. Ég mun svo ekki ræða þetta miklu frekar. Það er upplýst, að þrátt fyrir hina miklu vinnu, sem hv. menntmn. hefur lagt í þetta mál, hefur hún ekki spurt þá n., sem hefur fyrirætlanir um endurreisn Rafnseyrar, hvort það sé vilji hennar, að sá staður verði þurrkaður út sem prestssetur, en þetta er eitt af því, sem mælir með, að mín dagskrártill. verði samþ., og ég vonast eftir því, þar sem upplýst er, að það er ekki hugsað svo, að málið nái fram að ganga á þessu þingi, að menn komist að raun um, að betra sé að afgreiða það á þann hátt, sem ég legg til, sem sé að ýta undir, að endurskoðun á löggjöfinni fari fram og málið verði undirbúið fyrir næsta Alþ., heldur en að láta það sofna í hv. Nd. Hv. menntmn. telur hins vegar betra að fá málið samþ. hér með öllum þeim ágöllum, sem nm. sjálfir hafa lýst, og að það fái svo andlát í Nd., en í þeirri afgreiðslu felst engin hvatning til ríkisstj. um að taka það upp aftur fyrir næsta þ. Ég legg því til, að málinu verði nú vísað frá með dagskrártill. minni og tel, að með því verði því beint inn á þá braut, sem Alþ. óskar eftir, að það endi að síðustu á.



Herra forseti. Hv. þm. Barð. hefur séð sérstaka ástæðu til að lýsa því hér yfir í ræðu, að hann sé heiðinn, en þó telur hann það vera af lotningu fyrir þeim stað, þar sem kristni var lögtekin á Íslandi, að þar þurfi endilega að vera prestur. Ég vil biðja hv. þm. Barð. að líta í það frv., sem hér liggur fyrir, og athuga, hvort nokkuð sé verið að traðka á helgi Þingvalla, en þar stendur undir 29. lið: „Þingvellir: Þingvalla- og Úlfljótsvatnssóknir.“ Þetta er því vindmylla, sem hann er að berjast við og hefur orðið frægum manni að falli. En ef hv. þm. Barð. er svo umhugað um að halda uppi heiðri þeirra staða, sem hann var að tala um, þætti mér eðlilegra, að hann kæmi fram með sérstakt frv. um að gera Þingvelli og Rafnseyri að heiðursprestaköllum. Að öðru leyti er ræða hans ekki svaraverð, því að hún var öll staðlausir stafir.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá Nd., þar sem það var upphaflega flutt að tilmælum bæjarstjórnar Akureyrar til þess að koma betra skipulagi á lóðamál bæjarins. Allshn. Nd. sendi merkjadómi Reykjavíkur og bæjarráði Reykjavíkur frv. til umsagnar og lét prenta álit þeirra sem fylgiskjal með nál. sínu. Einkum var leitað álits þessara aðila um það, hvort þeir teldu ástæðu til að setja löggjöf í heimildarformi, er næði til allra bæjarfélaga í landinu. Merkjadómur taldi ekki nauðsyn slíkrar löggjafar, en bæjarráðið taldi rétt að setja slíka löggjöf og mætti þá nota hana sem ramma fyrir þau bæjarfélög, sem vildu koma slíku skipulagi á hjá sér. Það kom fram í allshn. Ed., að rétt væri að frv. þetta næði fram að ganga, og taldi n., að eðlilegt væri, að frv. væri samþ. óbreytt.



Herra forseti. Það hefur verið tekið dauflega undir till. mínar í þessu máli, og skal ég ekki sækja það fast á þessu stigi málsins. En ég vil benda á það, að mótbárur hv. 4. þm. Reykv. gegn þeim eru haldlausar. Hv. þm. sagði, að ef gjald hvers einstaklings væri mishátt, þá gætu þeir gert misháar kröfur til trygginganna, en hv. þm. gleymir því bara, að þessu er nú á þann veg farið í raun og veru, þó að verið sé að reyna að leyna því fyrir almenningi. Það, sem skeður, er það, að sveitarsjóðirnir innheimta fyrir tryggingarnar, því að engin ástæða er til þess, að sveitarsjóðirnir greiði sjálfir nokkuð til trygginganna, heldur er hér verið að dreifa gjöldunum, svo að Tryggingastofnunin verði ekki óvinsæl, hér er því um að ræða feluleik til að hylja það, hvað raunverulega er goldið til trygginganna, en ekki það, að gjöld einstaklinga til trygginganna séu öll jafnhá, en að halda slíku fram er hin mesta fjarstæða. Það mundi því koma alveg í sama stað niður, þó að þeim hluta, sem sveitarsjóðirnir greiða nú til almannatrygginganna, væri jafnað niður eftir sama skattstiga á þegnana eins og þeir greiða nú þessi gjöld eftir, þannig að hærri gjaldendur mundu greiða hærra gjald en hinir, sem minna mundu telja fram. Ég sé ekki, að annar munur sé á þessu en sá, að Tryggingastofnunin innheimti allt sjálf og gjaldendurnir sjái, hvað þeir verða að greiða í þessu skyni. Ég get vel skilið, að hv. 4. þm. Reykv., sem er forstjóri Tryggingastofnunarinnar, vilji láta þær óvinsældir, sem af því stafa að innheimta gjöld til stofnunarinnar, lenda á öðrum, en ég held, að aðrir vilji ekki til lengdar una við það að taka á sig óvinsældir þær, sem af innheimtu þessari leiðir. Ég er ekki með þessu móti að ráðast á tryggingarnar, því að þær eru mjög gagnlegar. En ég get ekki séð, að það, sem hv. 4. þm. Reykv. færði fram gegn till. mínum, hafi við nein rök að styðjast. Viðvíkjandi brtt. hv. minni hl. heilbr.- og félinn. varðandi þetta atriði, þá sé ég ekki, að hún sé til neinna bóta, og mun ég því greiða atkv. bæði gegn frvgr. og brtt.



Herra forseti. Ég held, að það væri nú þess vert, að tekin væri til athugunar sú ábending um innheimtu gjalda til almannatrygginganna, sem komið hefur fram hjá hæstv. dómsmrh., og mundi vinnast mikið við það. Við það ynnist það, að þau óhamingjusömu bæjar- og sveitarfélög, sem komizt hafa í stórskuldir við Tryggingastofnunina, yrðu ekki útsett fyrir álas á Alþingi, jafnvel frá þeim, sem settir eru til að þjóna þeim, eins og mér fannst dálítið gæta í ræðu hv. 4. þm. Reykv. á síðasta fundi. En honum er ekki láandi, þó að hann beri sig dálítið illa yfir vanskilunum, og mundu fleiri gera í hans sporum. En til er sú leið til að gera þetta öruggara fyrir Tryggingastofnunina að sneiða alveg hjá afskiptum bæjar- og sveitarfélaga af þessum innheimtum. Og ég vil, að það sé tekið til athugunar að losa bæjar- og sveitarfélögin við þessa innheimtu. Þau hafa alveg nóg á sinni könnu til að angra gjaldendurna með, þó að það bætist ekki við að innheimta gjöld fyrir ríkið eða ríkisstofnanir. Það er þess að gæta, að ríkið hefur sína eigin innheimtumenn, og ef þeir væru látnir annast um þetta, þá yrðu ekki fyrir þær freistingar að grípa til þessara peninga til að greiða fram úr aðsteðjandi vandræðum, eins og vill henda hjá bæjar- og sveitarfélögum, þar sem ýmisleg óvænt útgjöld geta komið fyrir, sem ekki er gert ráð fyrir á fjárhagsáætlunum. Slíkt mundi ekki koma fyrir, ef sýslumaður, bæjarfógeti, hreppstjóri - og ég tali nú ekki um - sérstakur innheimtumaður sæi um þessa innheimtu. Hæstv. félmrh. talaði svo áðan, að ég held, að hann hafi misskilið mig. En hann sagði, að ég hefði verið með dylgjur. Ég sagði, að félagsmálaráðuneytið gæti samkvæmt lögum haft full afskipti og stjórn á fjárreiðum bæjar- og sveitarfélaga, ef um slíkt er beðið eða hlutaðeigandi aðili stendur ekki í skilum, og ég bar þessa leið saman við þá leið, sem farin er í frv. Ég taldi réttara að fara fyrri leiðina heldur en að búa til þetta skábretti, og fara heldur þá leið um innheimtu til almannatrygginganna og ýmsar aðrar innheimtur, sem hægt væri að ná inn á annan hátt en þann að leggja hald á hluta útsvara. Og það var þessi síðari leið, sem ég átaldi, leiðin, sem felst í þessu frv., sem hér er til umr. Ég vil alls ekki viðurkenna, að ég hafi verið með dylgjur, en það má ef til vill segja, að ég hafi verið með ákúrur. Þá er það annað, að hæstv. ráðh. taldi sig ekki hafa skilið mig, þegar ég taldi, að ef þessi háttur væri á hafður, mundi það hvetja forráðamenn bæjar- og sveitarfélaga, sem komin væru í slík vanskil einhvern tíma á fjárhagstímabilinu, að ríkissjóður fyrir hönd trygginganna hremmdi hluta af útsvörunum, til að áætla útsvörin hærri en þeir annars mundu gera. Ég veit ekki, hvort þetta er nægilega skýrt til þess að hv. þm. skilji það, en hæstv. félmrh. skildi það ekki, - en það er þó auðskilið. Allar bæjarstjórnir bera ábyrgð á því, að allar þær framkvæmdir, sem gert er ráð fyrir að gera á árinu, nái fram að ganga, en verklegar framkvæmdir byggjast á því, að til sé nægilegt fjármagn til þeirra. Ég veit, að öll bæjar- og sveitarfélög vilja standa í skilum um fé til menntamála, samgöngumála, heilbrigðismála o.s.frv. Fjárhagsáætlun hvers árs er við þetta miðuð, og okkur er vel kunnugt, að tekjulindir bæjar- og sveitarfélaga eru sáralitlar fram yfir útsvörin, og eru þau því þungamiðjan í tekjum þessara aðila. Ég vil geta um það í þessu sambandi, að nauðsynlegt er, að ríkisvaldið, sem stöðugt er að íþyngja þessum aðilum með síauknum kröfum, sjái þeim fyrir nýjum tekjuliðum við hliðina á útsvörunum. Það er farið að bera allmikið á því úti um land, að innheimta gjalda dregst eða bregzt, svo að ekki er heppilegt, að afkoma bæjar- og sveitarfélaga og það, hvort þau standa í skilum með þau gjöld, sem þeim ber að inna af hendi, byggist einvörðungu á útsvörunum. Þetta var nú hliðarspor, en snertir þó málið sjálft allmikið. Við skulum nú gera ráð fyrir, að tekjur og útgjöld bæjarfélags næmu 1 millj. kr. á fjárhagsáætlun ársins, og er þá ekki ólíklegt, að undir slíkum kringumstæðum ættu útsvör að standa undir 7/10-8/10 hlutum útgjaldanna, og hitt væri þá sá tekjureytingur, sem bæjar- og sveitarfélög hafa utan útsvara. Ef útsvörin næmu nú 800 þús. kr. á þessum stað, og auk þess væri bæjarfélagið skuldugt sem næmi nokkrum hundruðum þúsunda króna, ýmist gömlum eða nýjum skuldum, og fyrirsvarsmenn bæjarins vissu, að einhvern tíma á árinu fengju þeir kveðju frá innheimtumanni ríkisins um það, að þeim bærí að skila 10–20% af útsvörunum til Tryggingastofnunarinnar, - þegar allt þetta væri á vitorði manna þeirra, sem semdu tekjuáætlun ársins, væri þá nema eðlilegt, að þeir hefðu útsvarsupphæðina ívið drýgri en þeir hefðu annars gert, til að vega upp á móti yfirvofandi kröfu? Ég held, að hverjum manni ætti að vera þetta auðskilið mál og að með þessum ráðstöfunum er enn verið að þrengja kost gjaldendanna. Þetta er ný svipa á þá, sem standa undir gjöldunum hverju sinni. Hæstv. ráðh. sagði um það opinbera eftirlit og afskiptasemi, sem hér er verið að koma á, að hann hefði gert allt, sem í hans valdi stóð, til að koma í veg fyrir, að til þessa ráðs þyrfti að grípa, og ég efa ekki, að hæstv. ráðh. sé einlægur í þessu máli. En hann hefur ef til víll horft um of á þá hlið málsins, sem að stjórnendunum snýr, - en svo er til önnur hlið á því, sú, sem að gjaldendunum snýr. En stjórnarvöldin verða að athuga það, að ekki má ganga of hart að gjaldendunum og samfélagi þeirra, og ef eitthvað fer miður í fjármálastjórninni, þá ber ríkissjóði að hjálpa bæjarfélögunum með ráðum og dáð til að koma atvinnumálum og stjórn bæjarmála í viðunandi horf. Og það er vissulega í þágu fólksins, að hið opinbera, í þessu tilfelli félagsmálaráðuneytið, hafi opin augun fyrir því, sem miður fer í stjórn bæjar- og sveitarfélaga. Því er það, að ég sem borgari í bæjarfélagi lít fjarskalega svörtum augum á þetta, þótt félmrn. beiti þeim ákvæðum, sem lögin segja til um og heimilað er af ríkisvaldinu og því er skylt að beita í þeim tilfellum, sem lög gera ráð fyrir. Sú leið, sem ég leyfði mér að kalla hina skemmstu leið prókúratorsins, tekur aðeins til greina það þröngsýna sjónarmið innheimtumannsins að ná inn sinni skuld, - leið, sem notuð er til þess að grípa til sín bæði stóran og lítinn hluta þeirra útgjalda, sem fjármálanefndir sveitarfélaganna eru búnar að ráðstafa til annarra hluta, leið, sem ég álít, að hvorki ráðuneytið né Tryggingastofnunin geti verið stolt af að fara. Hv. 4. þm. Reykv. minntist hér á aðra innheimtuaðferð, sem hann taldi frekari, aðferð, sem stofnunin hefði mátt nota, en ekki gert. En brautin, sem lagt er til, að farin verði, er nægilega niðurlægjandi fyrir sveitar- og bæjarfélögin til þess, að hægt sé að telja, að hún sé algerlega ófær. Ég ætla ekki að þreyta hv. deild með frekari ræðu um þetta. Ég hef leitazt við að gera skýra grein fyrir því, hvers vegna ég áfellist þessa aðferð, og ég efast ekki um, að þetta frv. eigi eftir að valda miklum átökum innan þingsins og vekja mikla óánægju um landsbyggðina, sem kannske mundi koma ómaklega niður á tryggingunum sjálfum, þótt það fari út úr þessari hv. deild. Og ég hygg, að mörgum sveitarstjórnum finnist nálægt sér höggið með þessari innheimtuaðferð, sem hér er stungið upp á, að tekin verði upp. Niðurlagið á ræðu hæstv. forsrh. var á þá leið, að hann óskaði eftir, að sú leið, sem hér er farið fram á að nota, megi verða samþ. Það eru rök í sjálfu sér að drifa málið í gegn, en það haggar ekki við þeirri staðreynd, að frv. er gallað, og ekki hrekur það heldur einn staf af því, sem sagt hefur verið á móti þeirri leið, sem stungið er upp á. Ég mun því ekki treysta mér til þess að fylgja þessu máli út úr deildinni með þeim ákvæðum, sem ég hef lýst, þrátt fyrir það, að það er fram komið frá hæstv. ráðh., jafnvel þótt brtt. hv. 7. landsk. verði samþ., og skal ég þó viðurkenna, að hún horfi til bóta. Þetta er 2. umr., eins og kunnugt er, og getur vel farið svo, að eitthvað nýtt komi fram við 3. umr., sem geti gert afgreiðslu málsins aðgengilegri, en eins og nú horfir, finnst mér rétt að vera á móti málinu.



Herra forseti. Enda þótt hæstv. dómsmrh. sé ekki viðstaddur hér, get ég ekki látið því ósvarað, sem hann sagði hér áðan. Hæstv. ráðh. heldur því fram, að það sé eðlilegt að innheimta gjöld sveitarfélaga til Tryggingastofnunarinnar frá hinum tryggðu sjálfum, og heldur hæstv. ráðh., að hann sé að uppgötva nýja leið þar. En það er alger misskilningur hjá honum. Þessi leið var notuð fram til ársins 1946, er lögin um almannatryggingar voru samþ., en þá var meiri hl. Alþingis á því, að þessu þyrfti að breyta og betri leið fundin hvað þetta snertir. Til lífeyrissjóðs voru skv. alþýðutryggingalögunum innheimt tvenns konar gjöld frá hinum tryggðu sjálfum, fyrst lágt grunngjald, sem var jafnt fyrir alla, og svo viðbótargjald, sem var miðað við tekjur og efnahag gjaldenda. Enda var þá ætlazt til, að lífeyririnn til hvers einstaklings yrði miðaður við iðgjöld hans, þannig að sá, sem hafði háar tekjur og greiddi því hærri iðgjöld, skyldi hljóta að sama skapi hærri lífeyri. En af því leiddi, að lífeyrir til hinna, sem aðeins greiddu lægsta grunngjald, varð svo lítill, að hann hlaut að vera gersamlega ófullnægjandi. Frá þessu var horfið, er lögin um almannatryggingar voru sett. Iðgjöldin voru gerð jöfn og bæturnar (lífeyrir) jafnar. Er það tvímælalaust ávinningur fyrir þá, sem lægstar hafa tekjur og mesta þörfina. Er lögin um sjúkrasamlög voru sett, var hátekjumönnum fyrst gert að greiða gjald til þeirra, en þeir fengu þó engar bætur. Síðan var þessu breytt þannig, að þeim var gert að greiða tvöfalt iðgjald, og öðluðust þeir þar með full réttindi. Síðan var tvöfalda gjaldið fellt niður og aðstaðan jöfnuð. En þar með var því slegið föstu, að mismunurinn væri jafnaður með sköttum, en iðgjöldin höfð jöfn. Hæstv. ráðh. hafði áhyggjur af því, að sveitarfélögin fengju allar óvinsældirnar, en vinsældirnar féllu allar til Tryggingastofnunarinnar. En ég sé enga ástæðu til þess að óttast það eða hafa á móti því, að Tryggingastofnunin afli sér vinsælda meðal þjóðarinnar, og ég sé bara ekki heldur, að 14% af útsvarsupphæðinni breyti nokkuð um vinsældirnar eða ekki. Ég vil geta þess, að fram hafa komið till. þess efnis að fella niður atvinnurekendagjaldið. En ef svo á að bæta við þetta framlagi sveitarfélaga og fella það niður, þá verður næsta skrefið tvímælalaust að fella niður framlag ríkissjóðs. En það er áríðandi, að sem minnst rask verði á tekjustofni Tryggingastofnunarinnar, en hann er borinn uppi af fjórum aðilum. Annars vegar með beinum útgjöldum hinna tryggðu og atvinnurekenda og hins vegar með framlagi sveitarfélaga (1/2) og ríkissjóðs ( 2/3 ) , þ.e.a.s. annar helmingurinn er innheimtur með sköttum, en hinn með föstum, ákveðnum iðgjöldum. Og það eru mestu órar að hverfa frá þessu, en ef breyta á einum einstökum þætti, þá er nauðsynlegt að taka þá alla til athugunar samtímis. Ég ætla að sleppa því að svara hv. þm. Vestm., en vil aðeins undirstrika það, sem hann sagði, að dómar o.þ.l. væru harkalegri leiðir en sú leið, sem gert er ráð fyrir, að farin verði skv. frv. - Það kom fram í ræðu þessa hv. þm., að sveitarfélögin yrðu óánægð, ef þetta frv. yrði samþ. En ég held, að þetta sé hinn mesti misskilningur hjá honum. Því að óánægjan hjá sveitarfélögunum er sprottin af því, að einstökum sveitarfélögum hefur haldizt uppi að vanrækja gjöldin, en önnur hafa allajafna greitt þau. Og finnst mér ekki óeðlilegt, að þetta valdi óánægju þeirra sveitarfélaga, sem ætíð standa í skilum.



Herra forseti. Hæstv. félmrh. hefur beint þeim tilmælum til mín, að ég taki aftur brtt. mína til 3. umr. Ég er alltaf fús til samkomulags, og því óskaði ég eftir því við 1. umr. málsins, að frv. væri aftur vísað til heilbr.- og félinn., þótt nefndin hefði flutt það. En þótt ég sé á móti frv. og telji það ónauðsynjamál, þá vildi ég þó fá tækifæri til þess að ræða það í hv. félmn., en í nefndinni var tekið illa í mína till. af meiri hl., sem áleit, að frv. væri fullkomið og hafið yfir alla gagnrýni. En í von um það, að við umr. í þessari hv. deild hafi eitthvað rofað til hjá hv. meiri hl. og hann skilið, að frv. er ekki gallalaust, og í trausti þess að fá á frv. einhverja breyt., þá ætla ég að verða við óskum hæstv. ráðh. og taka till. mína aftur til 3. umr.