Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur haft þetta mál til athugunar, að vísu í skamman tíma, formlega a. m. k. Menn hafa séð þetta frv. áður og þessi bankafrv. en tími okkar hefur reynst naumur. Þó höfðum við á fundi í morgun með okkur Björn Líndal sem mikið hefur unnið á vegum viðskrn. að samningu þessara frv. N. varð sammála um að mæla með samþykkt frv., sumir að vísu með fyrirvörum. Ég hygg að þarna sé um mál að ræða sem sé mjög brýnt að gangi fram á þessum kvöldfundi. Það leikur ekki á tveim tungum að sparisjóðir berjast í bökkum í samkeppni við valdastofnanirnar, stóru bankana svokölluðu, þá sem aðgang hafa að ótakmörkuðu erlendu fé sem að vísu er kallað íslenskt þegar því er veitt út til atvinnuveganna. Við fengum upplýsingar um starfshætti viðskiptabankanna líka. Ég ætla ekki að fara út í langa umr. um peningamálin á þessum kvöldfundi, ég hef gert það svo oft áður. En þetta mál er áreiðanlega mjög brýnt að fram gangi. Ég held að allir hv. þdm. hljóti að verða sammála um að stuðla að því að einmitt á þessum kvöldfundi verði þetta mál afgreitt fyrst allra.



Virðulegi forseti. Nefndin hefur ekki getað gefið sér langan tíma til að ræða þetta mál, það verður að segjast eins og er. Þessi mál eru nýlega komin til deildarinnar og í nefndina. Það er auðvitað af ýtrustu neyð, vegna þess að þingið er komið í algert tímahrak, að menn leyfa sér það með vissum kinnroða að afgreiða mál með slíkum hraða hér í gegnum deildina að ekki gefst eðlilegt tækifæri til að fara í gegnum mál og athuga þau nákvæmlega. Ég hef skrifað undir þetta nál. með fyrirvara en styð málið í meginatriðum. Ég tel að viss ákvæði frv. séu mikilvæg og þá einkum ákvæðin um tryggingarsjóð sparisjóða og um lánasjóð sparisjóða. Þessi ákvæði eiga að gera sparisjóðunum kleift að standa af sér stórviðri miklu frekar en að óbreyttum lögum og geta því veitt fólki almennt og viðskiptavinum sparisjóðanna töluvert meira öryggi en það býr við nú. Hins vegar eru í þessu frv. sams konar ákvæði varðandi vaxtaákvarðanir og eru í frumvarpsdrögum að lögum um viðskiptabanka, þ. e. sparisjóðunum er ætlað að taka vaxtaákvarðanir á eigin spýtur og þó með þeirri undantekningu að sparisjóðunum mun heimilt að hafa samráð sín í milli um vaxtaákvarðanir, en það verður bönkum ekki heimilað. Við Alþb.-menn erum algerlega andvígir auknu frelsi í ákvörðunum um vexti og teljum raunar mjög brýnt að vextir verði takmarkaðir miklu meira en nú er og komið í veg fyrir það vaxtabrjálæði sem tröllríður þjóðfélaginu. Í öðru lagi er það megingalli á þessu máli að við skulum vera að afgreiða hér frv. um sparisjóði án þess að búið sé að setja nýja löggjöf um Seðlabankann sem er grundvallarstólpi í þessu kerfi öllu saman og hefði átt að meðhöndlast hér á Alþingi á undan bönkum og sparisjóðum þannig að menn vissu að hverju þeir gengju varðandi bankakerfið, varðandi viðskiptabankana og sparisjóðina eftir að hafa fjallað um Seðlabankann. En þessu er ekki að heilsa. Þetta er afturfótafæðing að þessu leyti að seðlabankafrv. liggur eftir. Ég tel að það sé mjög miður. Með þessum fyrirvörum er ég samþykkur frv. en áskil mér að sjálfsögðu rétt til að fylgja brtt.



Virðulegi forseti. Á þskj. 1391 hef ég flutt brtt. við frv. til l. um sparisjóði og hún er svohljóðandi að á eftir 37. gr. komi ný mgr. sem hljóðar svo: „Heildarskuldbindingar eins viðskiptaaðila við sparisjóði mega ekki nema meira en 35% af bókfærðu eigin fé sparisjóðsins. Sama gildir um heildarskuldbindingar fleiri en eins viðskiptaaðila sem eru svo fjárhagslega tengdir að með tilliti til útlánaáhættu verði að líta á skuldbindingar gagnvart sparisjóðnum í einu lagi. Til heildarskuldbindinga skal undantekningarlaust telja allar skuldbindingar viðskiptaaðila við sparisjóðinn, þ. m. t. ábyrgðir sem sparisjóðurinn hefur gengið í fyrir viðskiptaaðila. Sé skuldarheimild önnur en bókfærð skuldbinding skal á hverjum tíma telja þá upphæð sem hærri er. Með samþykki stjórnar sparisjóðsins í hverju einstöku tilviki megi heildarskuldbindingar viðskiptaaðila skv. ákvæði 1. og 2. mgr. nema hæst 50% af eigin fé. Slík ákvörðun skal tilkynnt bankaeftirlitinu þegar í stað.“ Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að hafa fleiri orð um þetta. Þetta er eina brtt. sem flutt er af okkar hálfu við þetta frv. Annars lýsum við stuðningi við það vegna þess að við teljum að í því sé margt sem til bóta horfi og breyti til betri vegar því sem fyrir er. Ég legg til að frv. verði samþykkt með þeirri brtt. sem ég hef nú mælt fyrir.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. vegna frv. um viðskiptabanka. Það verður að segjast eins og um önnur mál sem hér hafa verið rædd að það fékkst skammur tími hjá þessari n. eins og öðrum til að fjalla um þetta mikilvæga mál. Hér verður því ekki höfð ítarleg framsaga fyrir því á nokkurn hátt. En meiri hl. fjh.- og viðskn. leggur til að frv. verði samþ. eins og það kom frá Nd. s. l. nótt og einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. Endurskoðun á bankamálunum hefur staðið alllengi yfir. Það kemur fram hér í grg. að þetta er búið að vera a. m. k. í 12 ár meira og minna í endurskoðun. Það er ekki óeðlilegt að slíkt sé gert eftir langan starfstíma flestra bankanna. Það er ýmis nýbreytni í þessu sem ég tel að verði til bóta þegar það er komið í framkvæmd. Sjálfsagt má finna að öðrum liðum sem kannske eru ekki eins æskilegir. En þegar á heildina er litið held ég að þetta frv. sé til bóta og hægt verði að hafa markvissari stefnu og stjórnun þessara stofnana en verið hefur gagnvart löggjafanum. Þegar hv. 3. þm. Norðurl. v. ræddi hér um frv. til l. um sparisjóði áðan sagði hann að vextirnir yrðu gefnir frjálsir í frv. um viðskiptabankana. Það er rétt að vissu marki. Um nokkurt skeið hefur Seðlabankinn ákveðið hluta vaxtanna eins og aðallánavexti og vexti af almennum sparisjóðsbókum. En það hefur hins vegar verið sett í vald bankastjórna og bankaráða hvaða vexti þau ákvæðu af öðrum viðskiptum og í þeim málum hefur ekki verið haft samráð á milli bankanna. Þann skamma reynslutíma sem þetta fyrirkomulag hefur verið tel ég ekki að orðið hafi röskun á milli þessara bankastofnana sem neinu nemur. Þær hafa farið hóflega í sakir andstætt því sem við hefði mátt búast. En þetta mál, eins og önnur, þarf að þróast. Menn geta haft sínar skoðanir á vöxtum og hvernig þeim skuli hagað. Þarna er gefið visst frelsi, það er rétt, og ég tel það vera til bóta heldur en hitt, að það sé verið að fjarstýra því öllu saman úr Seðlabanka sem tekur sér oft og tíðum of mikið miðstýringarvald í þeim efnum. Fylgifrv. með þessu, sem þyrfti að vera hér með en búið er að boða að muni koma í haust, er frv. um Seðlabanka Íslands. Það er ekki með í þeim bankalagapakka sem hér er á ferðinni. Það er eðlilegt að því leyti að það eru miklu yngri lög sem um hann gilda, það er ný stofnun. Það þarf því fyrst að ganga frá þessum málum og miða aftur Seðlabankann út frá viðskiptabankalöggjöfinni en ekki öfugt. Það er mín skoðun. En um það eru ekki allir sammála. Hæstv. viðskrh. er nú ekki hér í salnum og ekki í þinghúsinu, en ég vildi að hann athugaði og tæki til greina skv. reglugerð það sem ég hnýt um hér, þ. e. 36. gr. þar sem rætt er um eigið fé bankanna. Ég held að það geti valdið töluverðum misskilningi þegar rætt er um þá hluti að skv. frv. er það ekki talið til eigin fjár bankanna, að mér skilst, það sem þeir eiga t. d. bundið í afurðalánum og geta auðvitað samið um við sparisjóðina. Það er ekki talið sem eigið fé þó að þeir séu aðeins endurlánaaðili um ákveðinn tíma í þessari lánastarfsemi. Sömuleiðis eru þau erlendu lán, sem þeir lána öðrum aðilum og eru vel tryggð, dregin frá, að mér skilst, í þessu frv. Þau teljast ekki til eigin fjár bankanna sem þó er miðað við þegar talað er um þær fasteignir og annað í starfsemi þessara stofnana sem er gert upp eftir. Þetta er atriði sem þarf að skýrast betur. Ég geri ekki ráð fyrir að þetta sé meining löggjafans, heldur er þetta atriði sem getur hæglega verið inni í reglugerð. Ég vil að þetta komi hér fram þannig að það sé á það litið þegar að þeirri smíð kemur. Ég ætla ekki að svo stöddu að fara hér ofan í einstaka liði í þessu. Ég læt þetta nægja að sinni og ítreka það aðeins, sem ég sagði um nefndina, að þetta er álit meiri hl. fjh.- og viðskn. sem er þó með fyrirvörum ýmissa aðila í nefndinni, a. m. k. tveggja, þeirra Eiðs Guðnasonar og Sigríðar Dúnu Kristmundsdóttur.



Virðulegi forseti. Rétt eftir áramót var þáttur í íslenska sjónvarpinu þar sem fram komu ráðherrarnir Steingrímur Hermannsson og Albert Guðmundsson. Þeir ræddu þar um framtíð ríkisstj. og þau stórvirki sem hún ætti fyrir höndum að vinna á komandi mánuðum. Eitt af því sem þá var boðað að fyrir dyrum stæði hjá þessari ríkisstj. var að koma því í framkvæmd að fækka bönkum, fækka ríkisbönkum. Hæstv. forsrh. lýsti því beinlínis yfir að til stæði að sameina tvo banka, Búnaðarbankann og Útvegsbankann, og mörgum er það áreiðanlega minnisstætt að hæstv. fjmrh. Albert Guðmundsson var ekki mjög hrifinn af þessari ráðagerð forsrh. og fór undan í flæmingi þegar á þetta var minnst. Nú er hæstv. forsrh. genginn hér í salinn og kemur þá góður þegar getið er. En framhaldinu sleppum við. Það er því ekki úr vegi að nota tækifærið til að spyrja hann að því hvað hafi orðið um þau góðu áform hans og ríkisstj. að sameina banka. Ég vil sem sagt spyrja hann: Hefur þessu markmiði ríkisstj. - sem raunar er ekki markmið þessarar ríkisstj. einnar heldur hafa margar aðrar ríkisstjórnir sett sér þetta mark en engin hefur þó slegið því jafn eindregið föstu og núv. forsrh. að þessu skyldi komið í verk á næstunni - verið algerlega slegið á frest eða er verið með samþykkt þessa frv. að jarða þessi áform um fækkun banka? Þetta er mér ekki alveg ljóst. Mér væri kært að fá svar við þessari spurningu. Ég er nefnilega þeirrar skoðunar að efni þessa frv., sem hér er til umr., sé ekkert stórmál við hliðina á því meginmarkmiði íslenskra efnahagsmála og íslenskra bankamála að sameina ríkisbanka, helst í einn banka eða tvo, og stuðla að því að einkabankar sameinist og myndi stærri heildir. Þó að það yrði kannske ekki gert með löggjöf þá mætti stuðla að því með löggjöf. Það er sem sagt mikið atriði fyrir okkur að gera bankakerfið í landinu ódýrara, mannfærra og léttara fyrir þjóðarheildina. Það er enginn vafi á því að eitt af því sem veldur því að þjóðartekjur vaxa ekki með þeim hraða sem vera þyrfti er óhæfilega mikill milliliðakostnaður í þjóðfélaginu, þ. á m. óbærilega mikill bankakostnaður, kostnaður við að halda uppi allt of flóknu og allt of dýru bankakerfi. Þetta hafa sem betur fer margir stjórnmálamenn séð og í raun og veru má segja að þetta sé viðurkennt af öllum stjórnmálaflokkum. En það hefur gengið býsna erfiðlega að koma þessu í framkvæmd. Ég segi það alveg hreint og klárt að það hefur ekki staðið á Alþb., þegar það hefur setið í ríkisstj., að koma þessu í verk. En það hefur því miður ekki hvað síst staðið á flokki forsrh. Þess vegna var ég mjög feginn fyrir hönd þjóðarinnar og með íslensk efnahagsmál í huga þegar forsrh. gaf þessa yfirlýsingu sína í vetur vegna þess að þarna hitti hann loksins naglann á höfuðið og kom með þjóðþrifamál sem við allir hefðum getað stutt. En það hefur farið á nokkuð annan veg og ég óttast að með samþykkt þessa frv. um viðskiptabanka sé einmitt verið að staðfesta þá niðurstöðu stjórnarflokkanna að þeir hafi gefist upp á þessu áformi sínu að sameina ríkisbankana og það aðeins örfáum mánuðum eftir að hæstv. forsrh. gaf yfirlýsingu sína. Ég óttast að verið sé að jarða þessa ágætu hugsjón sem stjórnarflokkarnir höfðu tekið undir en af einhverjum ástæðum hefur ekki náð fram að ganga í svipinn. Þess vegna spyr ég: Hefur þetta áform verið endanlega lagt á hilluna eða er bara hlé? Gætum við átt von á því á næsta vetri að komið verði að þessu markmiði? Því miður er þessu frv. sem sagt aðeins ætlað að lagfæra nokkur atriði í óbreyttu kerfi og þegar kemur að þessum atriðum þá má segja að sum þeirra horfi til bóta en önnur ekki. Ég get viðurkennt að það horfir til bóta að allir viðskiptabankar og allar lánastofnanir verða eftir samþykkt þessara laga undir yfirstjórn eins og sama ráðh., viðskrh. Ég tel það til bóta að bankastjórar viðskiptabankanna mega ekki gegna öðrum launuðum störfum en beinlínis þeim sem fylgja bankastjórastarfi þeirra eftir samþykkt þessara laga. Það má líka benda á ákvæði um endurskoðun bankanna og innra eftirlitskerfi þeirra sem dæmi um jákvæðar hliðar þessa frv. En því miður er samt sannleikur málsins sá að það eru miklu fleiri ákvæði sem eru til bölvunar og bölvunin er miklu meiri en bótin af samþykkt þessa frv., vegur þyngra, hefur meiri áhrif. Þar á ég við þau ákvæði frv. sem beinlínis greiða fyrir fjölgun útibúa því að það er í raun og veru verið að afnema allar helstu hömlur í vegi þess að stofnuð séu ný útibú, bæði á vegum banka og sparisjóða. Það er mesti misskilningur ef menn ímynda sér að ákvæði frv. um að fjárfestingar bankanna í mannvirkjum og búnaði megi ekki nema meiru en 65% af eigin fé komi til með að hindra fjölgun útibúa og stóraukinn kostnað í því sambandi. Það er möguleiki fyrir bankana að fara fram hjá þessu ákvæði með ýmsum hætti. Það hafa sagt mér bankaráðsmenn og þeir sem vel eru kunnugir að menn hafi nú þegar komið auga á ýmsar leiðir til að sigla fram hjá þessu ákvæði, enda segir það sig sjálft að aukinn rekstrarkostnaður bankanna þarf ekki að vera í réttu hlutfalli við fjárfestingarkostnaðinn eða eignirnar. Það er alveg ljóst að bankarnir geta stóraukið rekstrarkostnað sinn og haldið hinu villta kapphlaupi sínu áfram þrátt fyrir þessi ákvæði. Meira að segja gengur þetta svo langt að það er ekkert því til fyrirstöðu að sparisjóðurinn í Hafnarfirði stofni útibú einhvers staðar úti á landi. Hann getur stofnað útibú á Siglufirði þess vegna. En það hefur þó ekki verið í lögum hingað til að sparisjóðirnir, sem eru allt öðruvísi hugsaðir, gætu farið að mynda útibú í kapphlaupi við bankana. Því miður er þetta samt svona. Annað atriði sem er til bölvunar í þessu frv. er hið aukna svigrúm sem bankarnir fá til þess að ákveða vaxtakjör þótt það skuli fúslega viðurkennt að það ákvæði kemur ekki að fullu til framkvæmda fyrr en áformuð breyting hefur verið gerð á lögunum um Seðlabankann. Á þskj. 1388 hef ég flutt 11 brtt. við frv. Ég held að brtt. þessar skýri sig að mestu sjálfar og ég ætla ekki að eyða tíma deildarinnar til að fara yfir þær lið fyrir lið, því að við þurfum að ræða svo mörg mál hér í kvöld, þótt ástæða hefði verið til þess ef eðlilega hefði staðið á. En í þessum tillögum er m. a. reynt að hindra ótakmarkaða fjölgun bankaútibúa. Að því lýtur 11. brtt. Það er reynt að hindra vaxtafrelsið sem ég gerði hér að umtalsefni, en að því lýtur 7. brtt. Það er reynt að hindra það að lánveitingar til einstakra viðskiptamanna bankanna fari úr öllu hófi, en að því lýtur 8. brtt. 6. brtt. er hins vegar í samræmi við tillögur sem við höfum áður flutt hér í þinginu um það að Kjaradómur ákveði laun og önnur starfskjör bankastjóra. En rétt er að nefna hérna sérstaklega 9. brtt. sem stefnir að því að birtur sé listi yfir öll útlán sem veitt hafa verið sama aðila á liðnu ári og nema hærri fjárhæð en 20 millj. kr. og veitt eru til lengri tíma en tveggja ára ásamt upplýsingum um nöfn lántakenda, lánskjör og yfirlýstan tilgang lánanna. Þá skal einnig birta lista yfir einstaklinga, félög og stofnanir sem skulda við áramót meira en 40 millj. í viðkomandi stofnun. Upphæðum þeim sem að framan greinir skal breyta árlega með reglugerð sem ráðh. setur í samræmi við breytingar á verðlagi. Hér er ráðist að hinni svonefndu bankaleynd með markvissum hætti og í fullu samræmi við tillögur sem ég hef flutt varðandi þróunarfélagið, framkvæmdasjóðinn og byggðasjóðinn þar sem gert er ráð fyrir því að allar lánveitingar þessara sjóða verði gerðar opinberar. Hér er að því leyti gengið skemmra að ekki er gert ráð fyrir því að minni háttar lánveitingar séu birtar og oft er þar um að ræða einföld rekstrarlán. En ef um er að ræða lán til lengri tíma en tveggja ára sem nema verulegum upphæðum teljum við Alþb.-menn rétt að þær séu gerðar opinberar. Satt best að segja er nauðsynlegt að svipta þessari leynd sem hefur hvílt á útlánum banka og útlánastofnana af þótt hitt sé allt annað mál að leynd hvíli áfram yfir innistæðum manna. Það er miklu sjálfsagðara og viðkvæmara að innistæðum sé haldið leyndum, enda er þar um persónuleg mál manna að ræða. En þegar um útlánin er að ræða og það í langflestum tilvikum úr opinberum sjóðum og úr ríkisbönkum er sjálfsagt að svipta leyndinni af. Ég hef í nál. mínu á þskj. 1389 birt nokkur helstu atriði sem Lúðvík Jósepsson, fulltrúi Alþb. í bankamálanefnd, benti á, en hann vakti þar athygli á sex alvarlegum misfellum í þessu frv. Sé ég ekki ástæðu til þess að fara að lesa það hér upp. En ég ítreka það að meginmálið vantar, að frv. stuðli að fækkun banka, einföldun í kerfinu. Ég ítreka fsp. mína til forsrh. og bið virðulegan forseta að sjá til þess að hæstv. forsrh. komi hér og svari henni.

Hæstv. forsrh. var kallaður í Nd. en mun koma hér aftur og svara væntanlega þegar hv. þm. hefur lokið máli sínu.

Já, það má vera að forsrh. hafi skyldum að gegna í Nd. og hafi verið togaður þangað, en - 



Virðulegi forseti. Ég vil fullvissa hv. síðasta ræðumann um það að ríkisstj. er alls ekki horfin frá þeirri ætlun sinni að fækka ríkisbönkum og mér þótti ánægjulegt að heyra að okkar sjónarmið falla mjög saman að þessu leyti. Ég er sammála því sem hann sagði um nauðsyn þess að bankar sameinist, bæði ríkisbankar og einkabankar. En það er skoðun ríkisstj. að þetta frv. geri það auðveldara að breyta skipan ríkisbanka. Hæstv. viðskrh. skipaði fyrir nokkru sérstaka þriggja manna nefnd til þess að vinna það mál. Formaður þeirrar nefndar er Gylfi Þ. Gíslason prófessor, fyrrv. viðskrh., sem allir hér að sjálfsögðu þekkja. Mér er kunnugt um að þessi nefnd hefur unnið mikið starf, m. a. skoðað vandlega stöðu ríkisbankanna, skoðað vandlega dreifingu verkefna ríkisbankanna o. s. frv. sem allt þarf að liggja fyrir til að breyting á ríkisbönkunum verði á þann veg að eftir verði tveir bankar með verkefnaskiptingu sem er í jafnvægi. Segja má að erfiðleikarnir felist fyrst og fremst í því. Það er nauðsynlegt að atvinnuvegirnir skiptist sæmilega jafnt á þá ríkisbanka. Hins vegar vil ég taka undir það með hv. þm. að ég er sömu skoðunar og hann að í raun væri einn öflugur ríkisbanki nóg. Hins vegar vil ég taka það skýrt fram að þó að það sé mín skoðun þá hefur engin ákvörðun um slíkt verið tekin af ríkisstj. En ég geri sem sagt ráð fyrir því að mjög fljótlega liggi fyrir tillögur þessarar nefndar. Ég hef séð viss drög og ég hef átt viðræður við formann nefndarinnar og hann hefur tjáð mér að það líði mjög að því að nefndin skili áliti.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. á þskj. 1351 og 1353 um frv. til l. um viðskiptabanka. Þessar brtt. eru settar fram í samræmi við þá skoðun mína að þetta frv. fjalli í raun og veru eingöngu um tæknileg atriði sem afskaplega litlu skipta fyrir þá sem mestu máli skipta, þ. e. viðskiptavini þessara banka, fyrir litlu Gunnu og litla Jón. Þau koma ekki til með að merkja neina breytingu í viðskiptum sínum við íslenskt bankakerfi að þessu frv. samþykktu óbreyttu. Það skiptir afskaplega litlu máli fyrir þau hvort hugsanlega er um það að ræða að einhverjir bankar verði sameinaðir eða ekki og það skiptir afskaplega litlu máli fyrir þau þó að einhverjum smáatriðum í lögum, sem þegar eru í gildi um starfsemi banka nú í dag, verði breytt og lög þessi færð til samræmis innbyrðis. Það allt eru eingöngu tæknibrellur sem þjóna nánast engum. Ég hef margsinnis vikið að skoðunum mínum á íslensku bankakerfi í umr. hér í vetur. Ég er þeirrar skoðunar að ríkiseign á bönkum sé íslensku efnahagslífi mjög til óþurftar. Ég hef margoft bent á það hér í umr. að þetta fyrirkomulag um eignarhald á bönkum þekkist hvergi á Vesturlöndum og það eitt ætti að verða einhverjum umhugsunaratriði. Ég benti á það líka í framsögu við 1. umr. að þetta ástand, sem við búum við hér í dag, er afleiðing nokkurs konar umferðarslyss sem varð hér í bankarekstri fyrir rúmum 50 árum síðan og að sósíalisering íslenskra banka er ekkert eðlilegt fyrirkomulag í efnahagsmálum nema þá í þeim ríkjum þar sem efnahagslífinu er algerlega og gersamlega stjórnað af miðstýrðu ríkisvaldi. Þar verður þetta fyrirkomulag eðlilegt og þess vegna kannske ekkert óeðlilegt að stjórnmálaöfl eins og Alþb. styðji fyrirkomulag sem þetta þar sem þau eru þó sprottin af rótum þeirra flokka sem stýra efnahagslífi austan járntjalds. En enn þá kynlegra er að aðrir flokkar, sem kenna sig við vestrænt lýðræði, skuti verja þetta kerfi með kjafti og klóm. Ríkisbankar hafa hér verið reknir um 50 ára skeið, alltaf með efnahagspólitík ríkisvaldsins en aldrei vegna stöðu sinnar. Á Vesturlöndum almennt eru frjálsir bankar hemill á ríkisvald, hemill á efnahagsstjórn. Eða hvers vegna halda menn að verðbólga hafi geisað hér á Íslandi einu Vesturlanda eins og í öllum bananalýðveldum? Halda menn að það sé ekkert samhengi milli þess hvernig efnahagslíf er rekið hér á landi, ríkisstýrt, og þeirrar verðbólgu sem við bjuggum við hér um áratuga skeið, verðbólgu sem varð þeim mun einkennilegri fyrir okkur sem hluta af Vesturlöndum að hér var mikil framleiðsla og hlutfallslega mjög lítil útgjöld. En hér á Íslandi gátu bankarnir aldrei spyrnt fæti við fáránlegri efnahagspólitík stjórnvalda sem fólst í seðlaprentun. Þeir höfðu heldur ekki þá aðstöðu, sem bankar almennt hafa á Vesturlöndum, til þess að koma viti fyrir stjórnvöld. Þá komum við að þeirri spurningu: Hvers vegna í ósköpunum er mönnum svo annt um eignarhald ríkisins á bönkunum og hvers vegna er mönnum svo mikið kappsmál að halda flokkshestunum í bankaráðunum? Einu sinni geisaði hér verðbólga. Þá var gott að taka víxil. Menn tóku víxla í bönkum og greiddu þessa víxla á þeim kjörum sem þá buðust. Það skipti í raun og veru nánast engu máli hvaða afborgunardagar voru á þessum víxlum. Það sem mestu máli skipti var að þegar maður loksins greiddi víxilinn upp þá gerði maður það með krónum sem voru orðnar lítils virði eða einskis virði, svona nánast úr rassvasa sínum. Það var afþekkt þá hvað þetta kerfi þjónaði vissum samtökum hérlendis vel. Það er t. d. nokkuð öruggt mál að flokksmálgögnin hefðu aldrei lifað af ef þau hefðu ekki haft aðstöðu í gegnum flokkshestana í bankaráðunum til að fjármagna rekstur sinn með víxlum sem brunnu upp á báli verðbólgunnar. Nú getur maður spurt sig: Hvernig er staða þessara flokksmálgagna í dag? Hvernig standa stjórnmálaflokkarnir að rekstri sínum og sinna flokksmálgagna í dag þegar þeir ekki lengur hafa þá aðstöðu að reka þá á víxlum, sem brenna upp í báli verðbólgunnar? Það er til ein leið. Hún er afskaplega auðfarin ef þú hefur aðstöðuna, ef þú hefur þá aðstöðu að ráða bönkunum í gegnum bankaráðin. Þessi leið er einfaldlega sú að nota þá fjármuni, sem flokkarnir og flokksmálgögnin hafa yfir að ráða, til þess að kaupa skuldabréf hjá verðbréfasölum úti í bæ og selja þau á nafnverði í bönkunum.

Er eitthvað gert af þessu?

Menn spyrja: Er eitthvað gert af þessu? Það mun, eins og í flestu öðru, vera erfitt að sanna og jafnerfitt að afsanna slík viðskipti. En við vitum að þó nokkur brögð eru að því að bankar kaupi skuldabréf á nafnverði og bankarnir hafa náttúrlega enga aðstöðu til að kanna hvernig þessara bréfa hefur verið aflað. Aftur á móti vitum við það líka að menn hafa mjög misjafnan aðgang að bönkunum í slíkum viðskiptum. Það hafa engir betri aðgang að bönkunum en þeir sem eiga pólitíska fulltrúa í bankaráði. Þess vegna höfum við lagt fram brtt. við þetta frv., m. a. til að koma í veg fyrir að hægt sé að nota bankana í pólitísku yfirskini, hægt sé að stjórna bönkunum beinlínis gegn þeirra eigin hagsmunum fyrir flokkshagsmuni og gegn hagsmunum viðskiptavina þeirra og endanlega þjóðarinnar allrar. Ég minni á það að nefnt var dæmi í umr. í Nd. um daginn um það hvernig hægt er að þjóna hagsmunum bankanna gegn hagsmunum bankanna sjálfra og gegn hagsmunum eigenda þeirra sem eru þjóðin. Stórfyrirtæki, Hafskip hf., er viðskiptavinur Útvegsbankans. Það er upplýst mál í ársskýrslu þess fyrirtækis að ef eignir þess væru seldar í dag á því verði sem tiltekið er á reikningum fyrirtækisins næmu skuldirnar 200 millj. kr. hærri upphæð en verðgildi eignanna er, þ. e. út af stæðu 200 millj. Viðskrh. var spurður hvernig þetta mætti vera, hvers vegna enginn hefði gripið í taumana. Viðskrh. kom í stól og sagði: Í bókhaldi þessa fyrirtækis koma tryggingar fyrir þessum 200 millj. ekki fram vegna þess að þær eru fengnar í eignum hluthafa. Nú veit ég ekki nákvæmlega hverjir hluthafar Hafskips eru þó að maður þekki suma eins og hæstv. fjmrh. En manni er spurn: Hversu mikið er hver einstakur hluthafi reiðubúinn til að veðsetja af sínum eignum til þess að standa undir rekstri fyrirtækis sem stendur á jafnmiklum brauðfótum og Hafskip gerir? Mér er til efs að það séu margir reiðubúnir til að veðsetja mikið meira en 1 millj. af sínum eignum til að tryggja lán þessa fyrirtækis. Þar með er verið að segja að það eru 100–200 fjölskyldur á víð og dreif einhvers staðar úti um bæinn sem færu á uppboð ef þetta fyrirtæki væri gert upp. Það er þokkaleg staða það. Við getum auðvitað sagt okkur það að það yrði aldrei gengið að þessu fólki. Hér yrði gripið til einhverra annarra örþrifaráða til þess að ekki þyrfti að koma til uppboða á eignum þessara einstaklinga, þessara fjölskyldna, ekki þyrfti að selja ofan af þeim húseignir og aðrar eigur þeirra. Sá sem mundi blæða eða borga skaðann væri eigandi þessa banka, þ. e. þjóðin sjálf yrði skattlögð fyrir vikið. Hvernig hún yrði svo skattlögð, það er annað mál. Ríkisstjórnir hafa tvær leiðir til að skattleggja fólk og jafnvel fleiri. Íslensk stjórnvöld hafa aðallega notað tvær leiðir. Það er annars vegar með sköttum, beinum eða óbeinum, og svo þeim hræðilega skatti sem verðbólgan er því að verðbólga er ekkert annað en skattlagning stjórnvalda sem ekki þora lengur að skattleggja þegna sína beint. Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að kynna brtt. á þskj. 1351 og byrja þá á 5. lið því að ég tel hann allra mikilvægastan. Þar segir: „Við ákvæði til bráðabirgða bætist nýr liður, er orðist svo: Alþingi kýs fimm manna nefnd til þess að annast um að breyta ríkisviðskiptabönkunum í hlutafélagabanka. Skal nefndin ganga frá samþykktum og ákveða hlutafé hvers banka miðað við eignir hans og viðskiptastöðu í samráði við bankaráð, bankaeftirlit og endurskoðendur hvers banka. Breyting ríkisviðskiptabanka í hlutafélagabanka skal eiga sér stað eigi síðar en 1. jan. 1987 og falla þá úr gildi sérákvæði laga um ríkisviðskiptabanka eftir því sem við á. Nefndin skal bjóða hlutafé bankanna til sölu á frjálsum markaði þegar að loknum stofnfundum þeirra. Enginn einn hluthafi má kaupa meira en 5% hlutafjár. Umboð nefndarinnar til sölu hlutabréfa fellur niður 31. des. 1987. Óseld hlutabréf skulu þá falin í vörslu viðkomandi banka og skulu bankaráð annast sölu þeirra. Viðskrh. fer með atkvæði óseldra hlutabréfa á aðalfundi.“ Þetta er meginatriði máls míns: Ríkið skal ekki eiga banka. Bankar skulu vera hlutafélög í eigu einstaklinga og samtaka þeirra. Eins og ákvæðið gerir ráð fyrir tekur það ákveðinn tíma að koma þessu í kring. Þess vegna hef ég í 4. lið þessa brtt. lagt til að á eftir 9. gr. frv. komi ný grein er hljóði svo: „Ráðherra er ekki heimilt að skipa alþm. í bankaráð ríkisviðskiptabankanna.“ Þessi grein verður að sjálfsögðu óþörf þegar bankarnir eru ekki lengur ríkisviðskiptabankar. En þangað til tel ég brýna nauðsyn á þessari grein því að ég tel að þau afskipti löggjafarvaldsins af fjármálum í gegnum ríkisviðskiptabankana, sem við höfum búið við undanfarna áratugi, hafi verið íslensku efnahagslífi mjög óholl svo ekki sé meira sagt. Fyrir utan það siðleysi sem ég tel í því felast að brjóta þannig gersamlega 2. gr. stjórnarskrárinnar. Í 3. tölul. þessara brtt. legg ég til að við 9. gr. bætist ný mgr., 2. mgr., er hljóði svo: „Viðskrh. skipar fimm menn í bankaráð ríkisviðskiptabanka til fjögurra ára í senn og jafnmarga til vara. Ráðh. skipar formann og varaformann úr hópi þessara manna.“ Margoft hefur verið komið inn á þessi atriði hér í umr. í vetur. Framkvæmdavaldið ber ábyrgð á þeim fyrirtækjum sem ríkisvaldið rekur gagnvart löggjafanum og því skal framkvæmdavaldið bera ábyrgð á þeim starfsmönnum sem þessum fyrirtækjum stjórna. Það er það einfaldlega sem felst í þessari mgr. Löggjafarvaldið ber ekki ábyrgð á fyrirtækjum ríkisins heldur framkvæmdavaldið. Nú er það þannig að maður gerir sér e. t. v. ekki allt of háar vonir um það við óbreyttar aðstæður að góðar hugmyndir sem þessar hljóti brautargengi. Aftur á móti er í frv., sem frá ríkisstj. er komið, ákveðin heimild í 8. gr. laganna um það að erlendir bankar megi opna hér svokallaðar umboðsskrifstofur. Þetta er leið sem önnur Norðurlönd hafa farið í þeim tilgangi að opna bankaviðskipti við útlönd. Ég hef lagt til að þessi grein breytist. Ég geri það einfaldlega vegna þess að ég held að það væri einhver heppilegasta efnahagsaðgerð á þessu landi í dag að leyfa rekstur erlendra banka til þess að sparifjáreigendur ættu möguleika á að bjarga sparifé sínu undan klóm íslenskra stjórnmálamanna í hendur banka sem ávaxta það eins og heiðarlegir menn. Því hef ég lagt til að þessi grein hljóði svo: „Ráðherra getur veitt hlutafélagabönkum, sem eiga lögheimili og varnarþing erlendis, leyfi til að starfrækja banka hér á landi. Bönkunum er heimilt að taka við innlánum, veita útlán og stunda verðbréfaviðskipti. Ákvæði laga um hlutafélög gilda um þá er setja á stofn banka skv. 1. mgr. en að öðru leyti setur ráðh. nánari reglur um starfsemi þeirra að fengnum tillögum bankaeftirlitsins. Ráðherra ákveður gjald fyrir veitingu leyfis til starfrækslu erlendra banka. Tilkynningar, sem senda skal hlutafélagaskrá skv. XVII kafla laga um hlutafélög, skulu einnig sendar bankaeftirlitinu.“ Eins og ég sagði áðan: Þetta er í mínum augum hugsanlegt bjargráð íslenskum sparifjáreigendum, að fá að ávaxta sparifé sitt í erlendum gjaldmiðlum til þess að bjarga þeim undan ásælni og óráðsíu íslenskra stjórnmálamanna. Í fyrsta lið brtt. á þskj. 1351 flyt ég brtt. sem er í raun og veru mjög tæknilegs eðlis. Hún er sú að um heimili og varnarþing viðskiptabanka fari eftir samþykktum þeirra, þ. e. viðskiptabönkum sé heimilt að ákveða sjálfir hvar þeir hafa varnarþing. Viðskiptabanka er heimilt að starfrækja útibú vegna starfsemi sinnar þar sem bankaráð ákveður og að fullnægðum skilyrðum laga þessara. Þannig stendur á þessari brtt. að Bandalag jafnaðarmanna samþykkti þegar á fyrsta landsfundi sínum 1983 að stefna skyldi að breytingu á stjórnsýslukerfi Íslands þannig að komið yrði á sem allra fyrst þriðja stjórnsýslustiginu. Hluti af þeirri hugsun, sem að baki þessum hugmyndum liggur, er sú að auka sjálfstæði héraða eða landshluta, sjálfstæði til forræðis í eigin málum. En þetta sjálfstæði verður ekki fengið á meðan bönkum, hvort sem þar er um að ræða hlutafélagabanka eða ríkisviðskiptabanka, er stjórnað héðan frá Reykjavík. Það er sjálfsögð og eðlileg krafa þeirra landsmanna sem vilja aukið sjálfstæði til stjórnar í eigin málum að bankar, sem starfa á þeim svæðum, eigi heimili og varnarþing þar. Þannig verða þeir að bönkum fyrir þau landssvæði sem um ræðir hverju sinni. Virðulegi forseti. Á þskj. 1353 hef ég flutt brtt. sem ég dreg til baka til 3. umr. en vil nota þetta tækifæri til að kynna hana. Hún er sú að á eftir 9. gr. komi ný grein er orðist svo: „ Alþm. eru ekki kjörgengir í bankaráð ríkisviðskiptabankanna.“ Vil ég þar með fyrst sjá hverja afgreiðslu þær brtt., sem ég hef þegar kynnt á þskj. 1351, fá. En fari svo að 3. og 4. liður brtt. á því þskj. fáist ekki samþykktir mun ég flytja brtt. á þskj. 1353 við 3. umr.



Virðulegi forseti. Ég skrifa undir nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. með fyrirvara og það geri ég einnig hvað varðar nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. um frv. til l. um sparisjóði. Ég vil útskýra þennan fyrirvara hér. Þessi fyrirvari er þannig til kominn að eins og hv. þdm. vita hafa þessi frumvörp tvö, frv. til l. um viðskiptabanka og frv. til l. um sparisjóði, fengið nánast enga umfjöllun í þessari hv. deild. Hæstv. viðskrh. mælti fyrir þessum frumvörpum á fundi deildarinnar í gær og síðan fundaði fjh.- og viðskn. um málin í morgun. Þau eru síðan komin hér til 2. umr. og atkvgr. sólarhring síðar. Í fljótu bragði virðist ýmislegt gott vera í þessum frv. báðum, reyndar einnig ýmislegt slæmt. En það liggur í augum uppi að það er engin leið að meta það af einhverri skynsemi og þannig að eitthvert vit sé í hvernig þessi mál eru í raun vaxin. Það er ekki nokkur lifandi leið. Ég er því með þennan fyrirvara á báðum nál. vegna þess að ég mun sitja hjá við afgreiðslu málanna. Ég gerði grein fyrir þessari afstöðu minni í fjh.- og viðskn. í morgun og ég vildi að hún kæmi einnig fram hér.



Virðulegi forseti. Ég óska eftir því að hv. 8. þm. Reykv. verði hér í salnum. Hann er staddur í húsinu.

Það er verið að ná í hv. 8. þm. Reykv. Hv. 3. þm. Vesturl. vill þá e. t. v. fresta sinni ræðu og annar hv. þm. sem bíður koma inn á meðan, þ. e. hv. 5. landsk. þm.

Já.



Virðulegi forseti. Ég hef skrifað undir nál. meiri hl. í þessu máli með fyrirvara. Sá fyrirvari er fólginn í því að ég flyt brtt. við málið á þskj. 1399. Þessar brtt. eru taldar upp á því þskj. í átta liðum og ég tel ekki sérstaka ástæðu til þess nú á þessari stundu að lesa þær allar sérstaklega upp. Þær voru fluttar í Nd. og náðu þar að vísu ekki samþykki en eru fluttar hér aftur. Ástæðan til þess að ég sé ekki að raunhæft sé að setja á langa tölu um þessar tillögur er sú að hv. Ed. Alþingis hefur verið boðið upp á það í þessu máli að hafa u. þ. b. sólarhring til að tjá sig um málið og skoða það. Hér er um svo flókið og fjölþætt mál að ræða að það er í rauninni enginn vegur að fjh.- og viðskn. þessarar deildar geti á þeim tíma fjallað um málið af neinni skynsemi. Þetta mál er búið að vera lengi í meðförum í Nd. og hjá hv. fjh.- og viðskn. þeirrar deildar. Við stöndum nú enn einu sinni frammi fyrir þeirri staðreynd að við hér í Ed. erum sett upp við vegg. Gert hefur verið samkomulag sem við verður staðið um að ljúka þingstörfum á tilsettum tíma en það þýðir það í raun að við getum ekki fjallað um þetta frv. eins og vert væri. Ég hef lýst því hér að ég flyt brtt. á þskj. 1399 við þetta frv. til l. um viðskiptabanka sem er vissulega mikillar athugunar vert. En mér þótti það hins vegar, virðulegi forseti, heldur hlálegt að hlusta á það í Ríkisútvarpinu í kvöld að formaður Sjálfstfl. skyldi tala um þetta frv. í útvarpið við landslýð eins og það væri nú þegar orðið að lögum. Það þykir mér ámælisvert. Þetta frv. er enn ekki orðið að lögum. Ed. á eftir að fjalla um það. Og um þetta frv. var rætt við formann Alþb. sem telur sig sjálfsagt vita allra manna mest um bankamál af núlifandi Íslendingum þó að ég leyfi mér að draga það í efa. En um þetta frv. var rætt í fréttatíma Ríkisútvarpsins í kvöld eins og það væri orðið að lögum. Þetta frv. er hér enn til umr. í Ed. og er ekki orðið að lögum. Ég vil mótmæla þessum vinnubrögðum. Vissulega er margt í þessu frv. sem horfir til bóta og í frjálsræðisátt. Ég get að vissu leyti tekið undir það sem formaður Sjálfstfl. sagði í viðtali við Ríkisútvarpið. Hann sagði réttilega: Sósíaldemókratar á Norðurlöndum eru búnir að beita sér fyrir úrbótum í bankamálum í líkingu við þetta. Það er út af fyrir sig mjög ánægjulegt að Sjálfstfl. á Íslandi skuli nú feta í fótspor sósíaldemókrata á Norðurlöndum í þessum efnum. En ég verð hins vegar að segja það aftur og enn að mér finnst það ákaflega óviðfelldið þegar formaður Sjálfstfl., sem hefur ekki talað mikið í þinginu í vetur og hefur sennilega talað meira í útvarpið í kvöld en hann hefur talað í þinginu í vetur, skuli tala um þetta frv. eins og það sé orðið að lögum þegar Ed. á eftir að fjalla um málið. Ég er alveg viss um að embættismenn þingsins, forsetar þingsins, geta tekið undir þessa gagnrýni vegna þess að mér finnst það ámælisvert þegar flokksformenn koma í fjölmiðla sem öll þjóðin hlustar á og tala um mál, sem er að hálfu afgreitt í þinginu, eins og það sé þegar orðið að lögum. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að fara að rekja þessar brtt. í smáatriðum. Þær liggja hér fyrir á þskj. 1399. Það eru að vísu ýmis mál í sambandi við bankana og starfsemi þeirra sem mætti ræða nánar um og sem ástæða er til að athuga frekar. En staðreyndin er sú að til þess er næsta lítið ráðrúm hér og nú. Það væri t. d. sérstök ástæða til að tala um hvernig bankarnir þjóna sínum viðskiptavinum sem eru með sparisjóðsávísanareikninga og verður það á að misreikna sig um kannske 1–2 kr. Þeir hafa kannske verið viðskiptamenn bankanna í 20–30 ár og látið leggja öll sín laun inn á reikning hjá þessum bönkum um hver einustu mánaðamót í 20 ár. Svo verður þessum aðilum það á einhvern tíma að misreikna sig um 2 kr. og hvað gerist þá? Þá sendir bankinn þeim sektarmiða og þeir eru útmálaðir sem ávísanafalsarar og eiga sér hvergi viðreisnar von í þeim efnum. En mér er nú tjáð og kom það raunar fram á fundi fjh.- og viðskn. í morgun að þetta muni vera að breytast hjá a. m. k. einstökum innlánastofnunum hér á höfuðborgarsvæðinu og ber því að fagna. Ég kom hér inn áðan þegar hv. 8. þm. Reykv. var að flytja sína ræðu. Hann var að tala hér um ákveðið fyrirtæki, Hafskip, og gerðist þar býsna stórorður. Ég heyrði ekki betur en að hann væri að éta upp úr vikublaði sem hér er gefið út og heitir Helgarpósturinn og hefur verið að skrifa um þessi mál með býsna einkennilegum hætti. Þar hefur lítið verið staðfest af hæpnum fullyrðingum. Ég skil satt að segja ekki hvað slíkar fullyrðingar og umræður eiga að þýða þegar Alþingi Íslendinga er að ræða um viðskiptabanka. Mér þótti þetta næsta undarlegt tal og næsta undarleg ræða. En ég ætla ekki, virðulegi forseti, að hafa þessi orð öllu fleiri. Ég hef þegar gert grein fyrir þeim brtt. sem ég mun greiða atkvæði með hér og ég hef flutt við þetta frv. Ég hef skrifað undir nál. meiri hl. með fyrirvara. Ég tel að margt í þessu frv. sé til bóta en að það þurfi vissra breytinga við. Ég held að ekki sé ástæða til að fjölyrða um það frekar.



Virðulegi forseti. Ég ætlaði aðeins að segja hér örfá orð og óskaði eftir því í ræðustól að hv. 8. þm. Reykv. væri í salnum. Hann var hér í ræðustól áðan og fjallaði um bankalagafrv. sem við hér ræðum um, en dvaldi þar stutt við og fór svo út í aðra sálma. Því get ég ekki setið undir án þess að mótmæla. Ég hef setið í bankaráði eins bankans, Útvegsbankans, í tæp þrjú ár. Það var fullyrt af hv. þm. að stjórnmálaflokkarnir kysu í bankaráðin sína flokkshesta, eins og hann orðaði það, til þess t. d. að tryggja það að útgáfustarfsemi hinna pólitísku flokka væri í lagi og framkvæmdu þetta á ýmsan veg. Þetta eru dylgjur, hv. þm., sem ég mótmæli algerlega fyrir hönd bankaráðs Útvegsbankans og ég veit að ég má gera það fyrir hönd annarra bankaráða. Slíkt hefur ekki þekkst þar. Eins og hv. 5. landsk. þm. gat um áðan hleypur hv. 8. þm. Reykv. upp með mál sem hefur verið í blöðum undanfarið um viðskipti Hafskips og Útvegsbankans. Það ætla ég ekki að ræða úr þessum ræðustól en aðeins að segja honum að hann ætti ekki flíka þeim málum á þann veg sem hann hefur gert því að það er ekki fótur fyrir þeim skrifum.



Virðulegi forseti. Aðeins örstutt athugasemd vegna þeirra orða sem hér hafa fallið í tilefni þeirra ummæla sem ég hafði um viðskipti Útvegsbankans og fyrirtækisins Hafskips hf. Ég kannast ekki við það að hafa vitnað í dagblöð hér. Ég vitnaði einfaldlega í reikninga þessa félags sem framlagðir voru á aðalfundi þess fyrir rúmri viku síðan. Þar getur hver maður fengið að lesa hver staða þessa fyrirtækis er. Hann getur líka fengið að lesa það að endurskoðandi þessara reikninga sá ástæðu til að gera sérstaka athugasemd við reikningana og benda hluthöfum á hver þessi hæpna staða fyrirtækisins væri. Ég tel að það sé óyggjandi hægt að fullyrða það að fyrirtæki eins og Hafskip, sem hugsanlega er allra góðra gjalda vert, fyrirtæki sem stofnað er til af mikilli bjartsýni, fyrirtæki sem ætlað er að veita ákveðna samkeppni og aukna þjónustu hér á landi, fyrirtæki sem trúlega hittir fyrir sér ofjarl sinn í því óskabarni þjóðarinnar sem Eimskipafélagið er og verður trúlega að lúta í lægra haldi í samkeppninni endanlega, hefði aldrei fengið fyrirgreiðslu í Útvegsbankanum ef það hefði ekki notið pólitískrar velvildar. Ég nefni þar til sögunnar einn mann sem því miður er ekki staddur hér núna og ég vil því ekki ræða afskipti hans af þessu máli frekar. Ég á við núv. hæstv. fjmrh. sem verið hefur stjórnarformaður þessa fyrirtækis samtímis því að vera formaður bankaráðs Útvegsbankans og stjórnaði hluthafafundi síðast fyrir rúmri viku síðan. Bara það eitt að þessi maður skuli gegna þessum mörgu störfum gefur manni tilefni til grunsemda. Það eitt nægir. Opinberir starfsmenn, hvort sem þeir eru ráðnir eða kjörnir, eiga og mega aldrei gefa tilefni til grunsemda sem þessara. Meðan þessu verður ekki breytt eru þessar grunsemdir réttlætanlegar og eðlilegar. Ég hefði, hv. 3. þm. Vesturl., getað viðhaft hér miklu stærri orð í sambandi við viðskipti stjórnmálaflokkanna við bankana og þá aðstöðu sem stjórnmálaflokkarnir tvímælalaust hafa til að greiða fyrir eigin málum innan bankakerfisins því að bankastarfsmenn hafa fullyrt ýmislegt í mín eyru. En eins og ég sagði áðan: þegar um viðskipti sem þessi er að ræða er erfitt að sanna og mjög erfitt að afsanna. En það er eitt sem er afskaplega auðvelt og það er að koma í veg fyrir að slíkan grun og ásakanir megi viðhafa. Það verður ekki gert með því að vitna til þess hvað menn eru góðir eða vondir. Það verður einfaldlega gert með því að breyta hlutunum þannig að ekki geti komið til slíkra grunsemda. Þær breytingar felast einfaldlega í því fyrsta skrefi að alþm. eða fulltrúar stjórnmálaflokka sitji ekki í bankaráðum á meðan ríkisviðskiptabankar eru og í öðru skref í því að afnema eignarhald ríkisins á ríkisviðskiptabönkunum.



Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir þau svör sem ég fékk hér áðan hjá honum. Vissulega gat enginn skilið það öðruvísi, sem hlustaði á hann gefa stórar yfirlýsingar um sameiningu banka skömmu eftir nýár, en að til stæði að koma því í framkvæmd í tengslum við bankalöggjöf á þessum vetri. En það hefur ekki orðið. Ég fagna því hins vegar að hann er ekki fallinn frá áformi sínu og vænti þess svo sannarlega að stjórnmálaflokkarnir á Alþingi taki höndum saman um að hrinda því álormi í framkvæmd. En ég vildi leyfa mér að bæta hér fáeinum orðum við og skal þó reyna að vera eins stuttorður og ég get því að ég vil gjarnan reyna að hraða þingstörfum á þessu kvöldi. Vegna þess að hér er verið að ræða starfsemi viðskiptabankanna get ég ekki hjá því komist að vekja athygli alþm. á því að í dag hefur verið útbýtt svari viðskrh. við fsp. Guðrúnar Helgadóttur um mismunandi álagningu vaxta af innheimtum veðskuldabréfum. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir benti á það að bankar og sparisjóðir gerðu kröfu til viðskiptamanna um mismunandi vexti af veðskuldabréfum sem væru í innheimtu og gæti munað verulega miklu hvað einn banki léti greiðendur gjalda miðað við það sem væri hjá öðrum banka. Hún lagði því þessa fsp. fyrir viðskrh. og þar með líka þá spurningu hvort ágreiningur hefði orðið milli Seðlabanka Íslands og annarra banka um útdeilingu vaxta af veðskuldabréfum og þá hvort þeim ágreiningi hefði verið skotið til dómstóla. Nú hefur viðskrh. svarað þessari fsp. Guðrúnar. Það kemur á daginn að hún hefur vakið hér athygli á mjög sérkennilegu máli vegna þess að það er ekki nóg með að bankarnir geri þetta. Ef maður á t. d. fimm veðskuldabréf og setur þrjú þeirra til innheimtu í einn banka og tvö í annan banka verður skuldarinn að greiða mismuninn á bréfunum og getur munað upphæðum sem nema tugum þúsunda á tiltölulega lágum upphæðum. Það er ekki nóg með þetta heldur felst það í svari viðskrh. að þetta er með öllu ólögmætt og stríðir gegn þeim reglum sem Seðlabankinn hefur sett. Ég vil vekja athygli á þessu svari sem hefur verið dreift hér í dag og um leið nota tækifærið og spyrja hæstv. viðskrh. að því hvort hann hljóti ekki að grípa til aðgerða í framhaldi af þessu svari sinu þannig að lántakendur nái rétti sínum.



Virðulegi forseti. Ég þakka það tækifæri að fá að gera hér örstutta athugasemd í tilefni orða hv. 5. landsk. þm. Ég vil bara fyrirbyggja þann misskilning að ég geri eitthvert sérstakt tilkall til þess að vera öðruvísi. Ég tek þátt í störfum Alþingis og geri það eins og aðrir þm. og hef ekki gert mér neinar hugmyndir um að ég sé að því leyti eitthvað öðruvísi en aðrir þm. Hugmyndir hv. 5. landsk. þm. um eitthvað slíkt eru því að mínu mati gersamlega úr lausu lofti gripnar. Aftur á móti get ég ekkert gert til að milda þá sektartilfinningu hans sem kom honum til að hlaupa upp í ræðustól þegar ég minntist á aðild stjórnmálaflokka að bankaráðum.



Virðulegi forseti. Ég skal aðeins gera örstutta athugasemd. Hv. þm. Stefán Benediktsson veit það greinilega ekki og fylgist greinilega ekki með því að Alþfl. hefur ekki kjörið þm. í bankaráð í mörg ár. Það getur vel verið að þm. Bandalags jafnaðarmanna séu ekkert öðruvísi, en þeir hafa líka sagt: Við erum ekki eins og þið, við erum öðruvísi. Þá mætti kannske orða það þannig að þeir væru hinsegin. En þá eru þeir allavega öðruvísi en við. Mér finnst þetta afskaplega lítilfjörlegur málflutningur og ætla svo sem ekki að fjölyrða um það frekar. En þessar staðreyndir liggja hér fyrir.



Virðulegi forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. v. vék hér að mér fsp. varðandi vexti af veðskuldabréfum og vék þar að fsp. hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur og svari við henni sem lagt hefur verið fram á Alþingi í dag. Það var óskað eftir þessari fsp. skriflegri og ég vil gjarnan nota þetta tækifæri og segja að mér finnst afar skynsamlegt hvernig þm. í þessu tilfelli beitir fyrirspurnarreglum Alþingis og fær þannig á skjali miklu skýrari svör við því sem um er spurt. Ég held að það mætti gera meira af slíku og það gæti e. t. v, þýtt að það sparaðist þó nokkur ræðutími hér á Alþingi ef meira væri gert af slíku. Þetta vildi ég gjarnan láta koma fram í sambandi við þetta. 1. liður fsp. hljóðar svo: „Geta bankar og sparisjóðir krafið viðskiptamenn um mismunandi vexti af veðskuldabréfum sem til innheimtu eru?“ Seðlabankinn, sem fer með vaxtaákvörðunarvaldið, svarar svo, með leyfi forseta, eftir að búið er að gera grein fyrir vöxtum, hverjir þeir eru, vaxtaauglýsingum og öðru slíku: „Að teknu tilliti til þess sem að framan er rakið, svo og að framangreindar auglýstar ákvarðanir um vexti gilda bæði utan og innan innlánsstofnana, en um þessi atriði hefur vart verið ágreiningur, verður að telja að bankar og sparisjóðir geti ekki krafið viðskiptamenn um önnur og þyngri vaxtakjör í þessu efni en Seðlabankinn hefur auglýst frá einum tíma til annars.“ Það hlýtur að verða viðfangsefni viðskrn. að þessi mál verði með þeim hætti sem hér er um getið af hálfu Seðlabankans því að ef svo væri ekki þá samræmast fullyrðingar Seðlabankans í þessu svari ekki því vaxta ákvörðunarvaldi sem hann hefur. Það verður að sjálfsögðu að skoða það mál til hlítar. En ég undirstrika það að ég mun fylgjast mjög vel með framvindu þessara mála og hafa samráð við Seðlabankann um það með hvaða hætti þessu verður hagað. Varðandi það sem áður hefur komið hér fram hjá hv. 3. þm. Norðurl. v. og hann gat um að hæstv. forsrh. hefði svarað vil ég undirstrika það sem fram kom í svari hæstv. forsrh. og hann sagði frá, að það er síður en svo að fallið hafi verið nokkuð frá því, sem var og er á dagskrá og er stefnumál ríkisstj., að sameina bankastarfsemi. Að því verður áfram unnið. Hitt taldi ég mjög eðlilegt að bankalöggjöf yrði sett því að hversu margir bankar sem starfa, hvort heldur það eru ríkisbankar eða einkabankar, þá er skynsamlegt að þegar menn vilja stokka upp viti þeir eftir hvaða löggjöf viðkomandi stofnanir skuli starfa. Þetta mál, þ. e. breyting á fyrirkomulaginu, fjöldi banka, hvort heldur það eru ríkisbankar eða einkabankar, hefur verið á dagskrá um langan tíma og af hálfu margra ráðh. viðskrn. verið unnið að því máli. Það er sjálfsagt mjög erfitt að ná slíkum hlutum fram en ég hef þá skoðun í dag að það sé slík samstaða um að gera þær breytingar að þegar ríkisstj. kemur til með að leggja það mál fyrir muni ekki standa á því að menn séu því sammála. Vitanlega geta þeir haft skiptar skoðanir á því hvernig þeim málum skuli hagað og það geta að sjálfsögðu verið uppi fleiri en ein till. í þeim efnum. En ég tek undir og undirstrika það, sem hæstv. forsrh. sagði. að áfram verður unnið að því máli og á grundvelli þeirrar löggjafar sem Alþingi samþykkir væntanlega í sambandi við viðskiptabankafrv.



Virðulegi forseti. Ég kann því betur, vegna þess sem ég ætla að segja hér, að hv. 8. þm. Reykv. eigi kost á að segja álit sitt á ákveðinni brtt. sem mér datt í hug undir umr. áðan. Ég ætla ekki að blanda mér í málefnalegar umr. þeirra hv. 5. landsk. þm. og hv. 8. þm. Reykv. Ég veit að þær hefðu glatt hjarta hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar sem er orðinn allra manna flinkastur í að leggja saman fylgi og prósentur þessara tveggja bræðraflokka, eins og hann gjarnan orðar það. Það er eiginlega synd að hann skuli ekki vera hér til að hlýða á þá ástleitni sem hér hefur farið fram milli þessara tveggja bræðraflokka. Hins vegar kem ég hér upp vegna þess að ég fór að lesa betur yfir brtt. einmitt um frv. til l. um viðskiptabanka frá hv. þm. Stefáni Benediktssyni. Hann ræddi hér mjög og kannske réttilega um ill áhrif stjórnmálaflokka í bankaráðum. Með leyfi virðulegs forseta segir svo í 3. brtt. hv. þm. Stefáns Benediktssonar: „Viðskrh. skipar fimm menn í bankaráð ríkisviðskiptabanka til fjögurra ára í senn og jafnmarga til vara. Ráðh. skipar formann og varaformann úr hópi þessara manna.“ Ég hefði viljað í samræmi við það sem hv. þm. sagði hér áðan um þessi slæmu áhrif stjórnmálalaflokkanna í bankaráðum að við þetta væri bætt setningunni: „Skulu þeir óflokksbundnir og mega ekki taka þátt í stjórnmálahreyfingum.“



Virðulegi forseti. Ég vil að það komi hér fram að að því leyti er ég öðruvísi en hv. 5. landsk. þm. að ég hef ekki smekk fyrir þess háttar fyndni sem hann viðhafði hér úr ræðustól áðan. Það er ályktað að um 10% af mannfólkinu séu hinsegin eins og kallað er. Samt eru þeir menn.  Ég tel ekki að minnihlutahópar sem þessir gefi tilefni til hótfyndni úr ræðustólum á virðulegu Alþingi. Í tilefni af breytingarhugmynd hv. 2. þm. Austurl. gæti maður í fljótu bragði tekið undir jafnsnjalla hugsun en tilfellið er að það þýddi það sama og að banna mönnum að hafa skoðanir. Það kann að vera að slíkar hugmyndir eigi fylgi í sumum flokkum en allavega njóta þær ekki fylgis míns.



Virðulegi forseti. Hv. fjh.- og viðskn. Ed hefur lokið störfum á þessu þingi. Ég vil nota tækifærið til að þakka nm. samstarfið þótt stutt væri. Á síðasta fundi sínum nú í morgun fjallaði nefndin m. a. um frv. til laga um Framkvæmdasjóð Íslands. Algjör samstaða náðist ekki um málið meðal nm. Því mæli ég hér fyrir áliti meiri hl. n. sem mælir með því að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það kom frá hv. Nd., sbr. þskj. 1394. Eins og menn e. t. v. rekur minni til lagði meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. Nd. fram brtt. við 2., 3. og 4. gr. frv. og voru þær till. samþykktar í deildinni átakalaust. Frv. svo breytt er að finna á þskj. 1339. En í ljósi þeirrar staðreyndar að á fundi Sþ. í dag kom greinilega fram að þm. kunna að lesa ætla ég ekki að tíunda þær breytingar frekar. Undir nál. meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. Ed. rituðu hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, Guðrún Tryggvadóttir, Egill Jónsson og Valdimar Indriðason.



Virðulegi forseti. Eins og hérna hefur margoft komið fram er hér um þríburamál að ræða, þrjú mál náskyld þar sem móðurstofnunin, Framkvæmdastofnun ríkisins, er lögð niður en þrjár dótturstofnanir verða til og taka við hlutverki og heimildum gömlu stofnunarinnar. Ein af þessum dótturstofnunum er hinn gamli Framkvæmdasjóður sem rekja má allt aftur til Framkvæmdabankans gamla. En nú eiga það að verða örlög hans að ganga niður í vasa forsrh. og eru það æði ömurleg örlög. Þessi sjóður hefur verið undir lýðræðislegri þingkjörinni stjórn í bráðum 20 ár. Ég hef gert grein fyrir því þegar að við Alþb.-menn teljum þessar breytingar til hins verra af ýmsum ástæðum og ég sé ekki ástæðu til að endurtaka þau rök en minni á að við gerum þá till. að málinu verði vísað frá með rökstuddri dagskrá.



Virðulegi forseti. Þetta frv. felur ekki í sér neina raunverulega skipulagsbreytingu aðra en þá að auka á yfirstjórnina með kosningu sérstakrar stjórnar yfir Framkvæmdasjóð einan. Samþykkt þessa frv. nú tefur vafalaust fyrir því að nauðsynleg skref verið stigin til einföldunar á skipulagi þessara mála. Hlutverk þessa sjóðs, eins og það hefur verið og eins og það verður eftir samþykkt þessa frv. og skv. hugmyndum um atvinnuvegasjóði. er hins vegar af því tagi að sjóðurinn getur einfaldlega verið í umsjón fjmrn. án sérstakrar stjórnar eða skrifstofubákns eins og hér er gert ráð fyrir. Ég legg því til að frv. verði fellt.



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. 3. minni hl. hv. fjh.og viðskn. sem er að finna á þskj. 1400. En eins og þar kemur fram leggur 3. minni hl. n. til að þessu frv. verði vísað til ríkisstj. og vísar til efnisraka sem er að finna í nál. 3. minni hl. fjh.- og viðskn. um frv. til laga um Byggðastofnun. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það sem ég hef þegar sagt um þau þrjú mál sem hér eru á ferðinni saman. Mér þykir augljóst vera að þau hafi ekki þær breytingar í för með sér sem æskilegar væru og að hér þurfi enn að gæta betur að og fjalla nánar um þessi mál. Það er meginástæða þess að ég legg til að þessu frv.. eins og hinum tveimur, verði vísað til ríkisstj.



Virðulegi forseti. Fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar leggur til að þetta frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir.



Virðulegi forseti. Á þskj. 1412 flyt ég brtt. við frv. til l. um Framleiðsluráð landbúnaðarins, þ. e. um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Till. mín er á þá leið að við ákvæði til bráðabirgða sé bætt nýjum lið þar sem kveðið sé á um það að lögin gildi til bráðabirgða í tvö ár en verði tekin til endurskoðunar þegar á næsta þingi. Meðan lögin gildi skuli framkvæmd þeirra við það miðuð að ríkisstj. tryggi þrjú grundvallaratriði. Þessi atriði eru: 1. Að afurðasölufélög fái rekstrarlán sem geri þeim kleift að standa að fullu skil á greiðslum til framleiðenda skv. ákvæðum laganna. 2. Að áburðarverksmiðjan fái rekstrarlán og aðra þá fyrirgreiðslu er geri henni kleift að selja áburð á verði sem ekki sé hærra en gildi að jafnaði í nálægum löndum. 3. Að niðurgreiðslur á landbúnaðarvörum verði ekki lægri en þær voru að meðaltali árin 1978–1983. Afstaða okkar Alþb. til þessa frv. hefur komið berlega fram í þessum umr. Við teljum að þetta frv. þurfi nánari athugunar við. Við erum beinlínis andvígir ýmsu því sem í því stendur. T. d. finnst okkur ankannalegt að frv. miðar aðallega að því að færa vald frá bændum og samtökum þeirra til landbrn. Í öðru lagi er að því stefnt að taka upp alhliða samninga milli bænda og ríkisvalds en samningar þessir eiga þó ekki að snúast um nema einn þátt vandans, þ. e. um framleiðslumagnið. Það virðist ekki eiga að semja um niðurgreiðslur, um tolla eða skatta, ekki um orlofs- eða lífeyrismál, verðlagsmál, áburðarverð eða annað það sem máli skiptir í sambandi við búreksturinn. Þá fyrst væri um alhliða samninga að ræða milli bænda og ríkis þegar samningar fjölluðu um þessa þætti málsins. En auðvitað er það um leið eitt meginatriði frv. að verið er að draga verulega úr útflutningsbótum. Eins og kunnugt er þá er gert ráð fyrir því að útflutningsbætur lækki í áföngum. Þær hafa verið 12–13% á liðnum árum og hafa stundum farið upp í 15% af heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar. Þær voru 12% 1977, 13% 1978, rúm 15% 1979, 12% 1980, 12% 1981 og síðan í kringum 10%. En nú á að færa útflutningsbæturnar í áföngum allt niður í 4% og nota það fjármagn, sem þannig sparast, til uppbyggingar aukabúgreina. Það er mín skoðun að það sé fullkomlega eðlilegt viðfangsefni að reyna að draga úr útflutningsbótaþörfinni og reyna að nota það fjármagn til uppbyggingar á öðrum sviðum landbúnaðarins. En þá hefði bara þurft að standa öðru vísi að málum en gert hefur verið. Ef litið er á þróun landbúnaðarframleiðslunnar seinustu árin kemur í ljós að um gífurlegan samdrátt er að ræða í sölu kindakjöts. Á árinu 1983 er talið að kindakjötssalan hafi numið 10 700 tonnum. En hún er komin sennilega niður í 8500 tonn á árinu 1985, hefur lækkað um hvorki meira né minna 2200 tonn á aðeins tveimur árum. Það er mesti misskilningur ef menn halda að það sé einhver tilviljun sem ráði þessu eða það séu breyttar neysluvenjur almennings vegna ótta við hjartveiki sem hér ráði mestu. Það er ósköp einföld skýring á þessu. Hún er einfaldlega sú að varan hefur hækkað í verði hlutfallslega miklu meira en allt annað verðlag í landinu. Hver er svo aftur skýringin á því að kindakjötið hefur hækkað svo mjög í verði? Er það vegna þess að bændur fái meira í sinn hlut en áður var? Nei, þvert á móti. Skýringin er einfaldlega sú að niðurgreiðslur hafa stöðugt verið að lækka. Ef niðurgreiðslur landbúnaðarvara eru reiknaðar á verðlagi sama árs, eins og gert var í svari viðskrh. við fsp. Hjörleifs Guttormssonar fyrr á þessum vetri þegar hann spurði hverjar hefðu verið niðurgreiðslur á landbúnaðarvörum umreiknað á verðlag 1984, kemur í ljós að á árinu 1982 námu niðurgreiðslur um 1900 millj. kr. á verðtagi ársins 1984. Á næsta ári á eftir, 1983, fara þær niður í 1300. Á árinu 1984 fara þær niður í 700 og á árinu 1985 stefnir í að þær verði um 530 millj. kr. á sama verðlagi, þ. e. verðlagi ársins 1984. Þær munu verða í kringum 680 millj. á verðlagi þessa árs en sé það umreiknað í verðlag seinasta árs eins og allar hinar tölurnar lætur nærri að við séum komnir með upphæðina niður í 530 millj. Þessa upphæð, 680 millj., fæ ég þannig að ég tek þá upphæð sem er í fjárlögum þegar búið er að draga framlag í Lífeyrissjóð bænda frá og bæti svo við þeim niðurgreiðslum sem nýlega voru ákveðnar. Þá fáum við út í kringum 680 millj . á verðlagi þessa árs sem gerir ekki nema 530 millj. á verðlagi ársins í fyrra. Þá hafa niðurgreiðslur lækkað á aðeins þremur árum úr 1900 millj. kr. og niður í 530. Gífurleg breyting á verðlagi landbúnaðarvara hefur fylgt í kjölfar þessa. Þetta er ósköp einfaldlega skýringin á því að orðið hefur svo feykilegur samdráttur í sölu kindakjöts og raunar á öðrum sviðum landbúnaðarframleiðslunnar sem raun ber vitni. Ef þessar tölur, sem ég nú nefndi, eru settar upp í súlnarit og þær bornar saman sjáum við að súlnaritið yfir niðurgreiðslurnar er ósköp einfaldlega mjög líkt súlnaritinu yfir samdráttinn í kindakjötsneyslunni innanlands.  Árið 1983 er talið að kindakjötsneyslan hér innanlands hafi numið 10 700 tonnum skv. upplýsingum frá Framleiðsluráði landbúnaðarins. En það er áætlað að á árinu 1984 hafi þessi neysla dottið niður í kringum 9100 tonn og að hún verði á þessu ári í kringum 8500 tonn. Þetta eru allt tölur frá Framleiðsluráði landbúnaðarins. Mér þykir það harla merkilegt ef hv. þm. Egill Jónsson hefur upp á vasann einhverjar allt aðrar upplýsingar en þær sem frá Framleiðsluráði eru komnar. Ég get líka bent hv. þm. á aðrar heimildir sem benda til hins nákvæmlega sama þó að þar séu tölurnar reiknaðar með dálítið öðrum hætti. Það eru hagtölur mánaðarins sem Seðlabankinn gefur út. Þar eru upplýsingar um sölu á kindakjöti og kemur auðvitað nákvæmlega sami samdráttur þar fram þótt hann sé að vísu reiknaður með öðrum hætti vegna þess að þar eru forsendur aðrar og reikningsárið annað. En það ber satt að segja ekki vott um sérlega merkileg vinnubrögð hv. landbn. Ed. sem hv. þm. Egill Jónsson er formaður fyrir ef sjálfur formaðurinn í n. veit ekki um meginstaðreyndir þessa máls sem við erum að tala um og talar hér bara eins og glópur úr sæti sínu. Sú er meginástæðan fyrir því að við höfum fyrir framan okkur þennan mikla samdrátt í kindakjötsneyslunni að niðurgreiðslurnar hafa verið að dragast saman. En annað það sem verulegu máli skiptir í þessu sambandi er áburðarverðið sem hefur hækkað allrosalega í seinni tíð. Áburðarverðið hækkaði um 40% í vor þó að verðbólga frá vori 1984 til vors 1985 sé ekki talin vera meiri en 28%. Sú skýring hefur verið gefin á því áð Áburðarverksmiðjan þurfi svo mikla hækkun á áburðarverði í vor sem raun ber vitni að verksmiðjan hafi tekið erlend rekstrarlán í dollurum og dollarinn hafi hækkað meira í verði en aðrar myntir. En ég spyr: Hver bar ábyrgð á þessu? Bera bændur ábyrgð á því? Er þetta gengistap verksmiðjunnar þeim að kenna? Ég tel að stjórnvöld, þ. e. Seðlabanki og ríkisstjórn, beri ábyrgð á því að verksmiðjan fékk ekki innlent rekstrarlán eins og um hafði verið talað eftir reynslu ársins 1983. Ég held að þetta óhapp sem átti sér stað á liðnu ári hefði ekki átt sér stað ef innlent rekstrarlán hefði verið útvegað á árunum 1984 og 1983. Ég tel að miðað við það að tapið hjá Áburðarverksmiðjunni verður fyrst og fremst rakið til þessa óheppilega rekstrarláns sem var í dollurum og dollarinn hækkaði jafnskuggalega og raun ber vitni væri eðlilegast að þetta gengistap Áburðarverksmiðjunnar væri greitt af hagnaði Seðlabankans enda hefur bankinn hagnast stórlega á gengisbreytingum erlendra mynta. Það er auðvitað engin glóra í því að íslenskir bændur, sem hvergi hafa komið nærri, þurfi að taka á sig þetta gengistap. Ég bendi á það að ef niðurgreiðslur hefðu verið með eðlilegum hætti eins og var á árunum 1978–1983, ef meðaltal þeirra ára hefði gilt á árinu 1984 og 1985, væri ekki þessi framleiðsluvandi í landbúnaði sem við stöndum núna frammi fyrir og þá væri auðvelt fyrir bændur að taka á sig þessa byrði að fá ekki útflutningsbætur eins og verið hefur nema með þeim miklu takmörkunum sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Þá hefði það ekki verið neinn vandi vegna þess að það mikið hefur kindakjötsframleiðslan dregist saman og þá hefðu endar náðst nokkurn veginn saman. En vegna þess að ríkisstj. hefur staðið svona að niðurgreiðslumálum, vegna þess að hún hefur hækkað verð á kindakjöti meira en verðlag á nokkrum öðrum hlut hér innanlands, standa bændur í þessum vanda. Vegna þess að bændur áttu sér ekki betri forsvarsmenn hér á Alþingi, vegna þess að bændur úr Sjálfstfl. og aðrir forsvarsmenn landbúnaðarins hér á þingi létu það yfir sig ganga að niðurgreiðslur væru lækkaðar svo gífurlega sem raun ber vitni, þess vegna eru bændur komnir í þann vanda sem við stöndum núna frammi fyrir. Þess vegna segi ég: Ef þessi þrjú skilyrði væru uppfyllt sem í þessari till. eru fólgin, þ. e. að ríkisstj. sæi örugglega til þess að afurðasölufélögin fengju nægileg rekstrarlán, Áburðarverksmiðjan fengi rekstrarlán sem gerði henni kleift að komast úr sínum vanda og hún þyrfti ekki að hækka áburðarverðið jafn gífurlega og raun ber vitni og bændur gætu notið áburðarverðs sem væri eitthvað hliðstætt því sem gildir í nálægum löndum og ef niðurgreiðsla á landbúnaðarvörum væri með hliðstæðum hætti og var á árunum 1978–1983, þá væri tiltölulega auðvelt fyrir bændur að taka á sig þá byrði sem þessi nýja löggjöf gerir ráð fyrir. En þegar haft er í huga í hvern vanda ríkisstj. hefur komið bændastéttinni á þann hátt sem ég hef nú lýst og með vaxtastefnu sinni alveg sérstaklega, sem ekki á þarna minnsta sök. þá sér maður ekki annað en að samþykkt þessa frv. verði eitthvert mesta óhappaspor sem nokkurn tíma hefur verið stigið hér á landi gagnvart bændastéttinni og að það hljóti að leiða til gífurlegra þrenginga víða um land meðal bænda með ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Virðulegi forseti. Vegna þess að ég er hvatamaður þess að við reynum að ljúka þessum fundi ætla ég ekki að fara öllu fleiri orðum um meginþætti þessa máls þótt ég vissulega hefði löngun til að bæta hér við alllöngu máli. Þetta er viðamikið mál sem þyrfti að ræða miklu ítarlegar. En því miður, við höfum ekki tíma til þess og því verð ég að láta þessi orð nægja. En ég treysti á það að velunnarar landbúnaðarins styðji þessa till. sem ég hef hér flutt.



Virðulegi forseti. Fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar hefur fjallað um till. til þál. um breytta nýtingu útvarpshúss. Nefndin varð ekki sammála, en meiri hl. n. mælir með samþykkt till. Undir þetta meirihlutaálit skrifa hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, Guðrún Tryggvadóttir, Valdimar Indriðason og sá er þetta mælir. Þessi meiri hl. mælir með því að till. verði samþykkt eins og hún liggur fyrir.



Virðulegi forseti. Þessi þáltill. fjallar um breytta nýtingu útvarpshúss á þann veg að athugun skuli fara fram á nýtingu þessa húss án þess að athugað sé hvort sjónvarpið skuli vera þarna eða ekki. Í sjálfu sér er meinlaust að láta athuganir fara fram, en í þessari athugunartillögu er tekið fyrir að athugað skuli hvort það henti að sjónvarpið verði í húsinu. Því er ég andvíg. Ég tel að ef verið er að athuga eitthvað um nýtingu hússins sé eðlilegt að athuga einnig hvort heppilegt sé eða æskilegt að sjónvarpið sé þar til húsa og hvað þeim mönnum sem þar starfa finnst um það. Því er ég ekki sammála þessari till. eins og hún lítur út.



Virðulegi forseti. Á sínum tíma hafði ég nokkur afskipti af byggingu útvarpshúss, bæði sem menntmrh. og seinna sem fjmrh. Ég var þeirrar skoðunar að húsið væri býsna vel við vöxt og mætti vafalaust haga þar vissum hlutum með meiri hagkvæmni en gert var. Það varð verulegur reipdráttur milli útvarpsins annars vegar og samstarfsnefndar um opinberar framkvæmdir hins vegar um stærð og gerð þessa húss, en vegna þess að Ríkisútvarpið hefur aflað sér tekna með sjálfstæðum tekjustofnum og vegna þess að fyrirtækið er sjálfstæð stofnun í B-hluta fjárlaga og hefur ekki þurft að leita beinlínis í ríkissjóð vegna þessarar byggingar fór það svo að stjórnendur útvarpsins höfðu sitt fram og byggðu sitt hús í trássi við þau fyrirmæli sem gefin voru á sínum tíma af samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir. Núna tilheyrir þetta sögunni og við stöndum frammi fyrir því að húsið hefur verið byggt, sennilega allverulega við vöxt, og útvarpið og sjónvarpið hyggjast flytja í húsið. Ég tel að eins og mál standa nú sé ekki um annað að ræða en láta Ríkisútvarpið koma sér fyrir í þessu húsi með þeim hætti sem það telur sjálfsagðast og eðlilegast. Ég vil ekki hafa þar bein afskipti af þó að ég geti vel tekið undir það sjónarmið flm. till. að vafalaust væri hægt að nýta útvarpshúsið betur en virðist áformað að nýta það. En með hliðsjón af því sérstaklega að meiri hl. Alþingis hefur samþykkt ný útvarpslög, sem gera ráð fyrir að upp rísi einkastöðvar sem hafi heimild til útvarps- og sjónvarpsrekstrar, og þar sem ég óska Ríkisútvarpinu svo sannarlega alls hins besta í þeirri samkeppni, þá vil ég, líka af þeirri ástæðu, ekki gera neitt það sem þrengir þeirra hag og læt því byggingaráform Ríkisútvarpsins afskiptalaus. Þess vegna get ég ekki stutt þessa till.