Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flutnm. (Matthías Ólafsson) Undir eins og landsstjórnin hóf að reka verslun hjer, tók að brydda á óánægju meðal almennings, út af því, að vörurnar væru seldar hærra verði út um landið en hjer í Reykjavík; mönnum þótti engin sanngirni í því, að vara, sem keypt er fyrir almanna fje, væri hjer ódýrari en annarsstaðar. Þessi óánægja hefir vaxið, sjerstaklega eftir þingið 1915, því að nefndin, sem þá fjallaði um þetta mál, lagði til, að verðið væri alstaðar jafnt, en tillögur hennar voru virtar vettugi. Þetta er ástæðan fyrir því, að jeg hefi komið fram með tillöguna. Jeg hefi á ferðum mínum um landið orðið var við það, hve óánægjan er almenn, og talið mjer skylt að flytja málið, enda er jeg algjörlega á því, að öll þjóðin eigi kröfu til jafns vöruverðs. Mjer hefir heyrst á sumum, sem þeim þætti tillaga mín ekki vel skiljanleg. En meiningin er sú, að landssjóður greiði ekki flutningskostnað, þegar um stuttan veg er að ræða, t. d. flutning hjeðan og upp á Kjalarnes eða Akranes. Jeg sje, að fram er komin brtt. á þgskj. 18 við mína tillögu, en mjer finst hún ekki að öllu leyti bæta úr þeim galla, sem mönnum kann að þykja vera á minni tillögu. Þess vegna vil jeg leyfa mjer að leggja það til, að umræðunni sje frestað og málinu vísað til nefndar þeirrar, er skipuð er til að athuga bretsku samningana o. fl.

Jörundur Brynjólfsson Jeg hefi flutt brtt. á þgskj. 18 við till.hv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.), af því að mjer virtist orðalagið á till. hans óljóst. Meiningin er að sjálfsögðu sú sama hjá okkur báðum, sem sje, að landssjóður greiði ekki flutningskostnað, þegar um stutta vegalengd er að ræða og kaupendur sækja vöruna sjálfir; en þetta virðist mjer ekki koma fram í tillögu hans. Það getur ekki náð nokkurri átt, að landssjóður t. d. greiði ferðakostnað fyrir Kjalnesinga eða Akurnesinga, sem sækja vörur hingað, enda hefir sú ekki verið meining háttv. flutnm. (M. Ó.), því að meining okkar beggja er söm, eins og háttv. flutnm. hefir tekið fram, en jeg held, að tillaga mín sje ákveðnari og fyrirbyggi allan misskilning. Hvað það það atriði snertir í tillögu hv. flutnm. (M. Ó.), að ákvæði till. um að vörurnar seljist alstaðar með sama verði á landinu, nái ekki til þeirra vara, er kunni að verða skipað upp á höfnum landsins, utan Reykjavíkur, þá tel jeg sjálfsagt, að það ákvæði nái eins til þeirra. Vörur, sem látnar yrðu t. d. á land á Seyðisfirði, Akureyri eða Ísafirði, ætti að sjálfsögðu að selja með sama verði og vörur, sem skipað yrði upp í Reykjavík, eða hvar sem væri annars staðar á landinu.

Ráðherra (Einar Arnórsson) Mjer skildist háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) leggja það til, að tillögunni yrði vísað til viðskiftanefndar. Jeg held, að það sje skynsamlegast, og vil leyfa mjer að styðja það. Það er varasamt, að hrapa að því, að samþykkja tillöguna fyrr en hún hefir verið athuguð í ró og næði, í fyrsta lagi af því, að það er ekki jafn víst, að svo auðvelt sje að koma tillögunni í framkvæmd, sem menn ætla, og í annan stað þarf að athuga málið og skýra það, með því að ætlast er til þess, að tillagan sje til eftirbreytni fyrir stjórnina framvegis. Að öðru leyti þykir mjer ekki ástæða til þess, að tala nánara um málið nú. Jeg býst við, að mönnum þyki sjálfsagt, að láta nefnd fjalla um málið, og fæ jeg þá væntanlega tækifæri til þess að minnast á það síðar, ef þörf þykir.

Þorleifur Jónsson Jeg villeyfa mjer að minnast á eitt atriði í sambandi við þessa tillögu, sem er það, að mjer er óljóst, hverjum hefir verið gjörður kostur á að kaupa landssjóðsvörurnar, hvort heldur einstökum kaupmönnum eða sýslufjelögum og sveitarfjelögum. Þar sem jeg þekki til, hafa menn haldið, að eingöngu kaupmönnum væri gefinn kostur á að kaupa. En þar eð landið leggur fram fje til þessara kaupa, þá finst mjer, að almenningur ætti að fá að njóta góðs af viðskiftunum, ef um einhvern hag væri að ræða. Af því að þetta atriði gæti haft þýðingu fyrir málið, væri mjer kært að heyra skýringu á því.

Flutnm. (Matthías Ólafsson) Að eins örfá orð. Jeg er þakklátur hæstv. ráðherra (E. A.) fyrir að vera mjer samdóma um, að vísa málinu til nefndar. En jeg er ekki samþykkur honum í því, að ilt muni vera að koma tillögunni í framkvæmd. Jeg þekki svo mikið til verslunar, að jeg veit, að hægðarleikur er, að ákveða fyrirfram húsaleigu fyrir vörurnar, flutningskostnað og vinnulaun við merkingu o. s. frv. Jeg vil ekki lengja umræður, vegna þess, að málið er í sjálfu sjer lítilfjörlegt. Jeg hefi fallist á, að málinu væri vísað til nefndar, og má þá búast við, að tillagan verði betur orðuð en nú, og betur en brtt.háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.), sem líka má misskilja.