Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Jörundur Brynjólfsson) Allshn. hefir ekki orðið á eitt sátt um þetta mál. Meiri hl. leggur til, að frv. verði samþ. með þeim breytingum, sem fram eru bornar á þskj. 338, en hv. minni hl. ræður til að fella frv. Þessi jörð er þannig sett, að engin líkindi eru til, að hún verði nokkru sinni notuð sem prestssetur. Hún er svo út úr - illa í sveit komið - og er lítið smábýli, sem ekki er að vænta, að taki þeim stakkaskiftum, að hún verði landinu til meiri nytja en hún hefir verið. Ábúandinn, sem er áhugasamur fjölskyldumaður, hefir sótt um að fá jörðina keypta. Hann er atorkumaður, sem hefir góðan vilja á því að bjarga sjer, og eru nokkur líkindi til, ef honum endist líf og heilsa, að hann geti bætt kotið svo, að hann megi bjargast þar. Af þessum ástæðum og hinu, að engin líkindi eru til, að jörðin verði notuð til þess, sem hún hefir verið ætluð, leggur meiri hl. nefndarinnar til, að ábúanda verði seld jörðin. Annars hefi jeg altaf litið svo á, að landið hefði ekki átt að selja kirkju- eða þjóðjarðir, heldur hefði landið átt að eiga þær. Nú er svo komið, að búið er að selja flestar bestu jarðirnar, nema þær, sem taldar eru vel fallnar til þess að skiftast niður í nýbýli, og nokkrar, sem liggja nærri kauptúnum og ætlaðar eru þorpsbúum til afnota. Jeg hefi jafnan verið á móti því að selja kirkju- og þjóðjarðir, en úr því að það hefir verið gert, sje jeg ekki ástæðu til að halda í kot, sem ætla má, að bygt muni verða sæmilega upp af ábúanda, ef hann fær að eignast það. Jeg býst ekki við, að landið fari að kaupa aftur þær jarðir, sem það hefir selt, en ef svo væri, væri auðvitað ekki rjett að selja þær fáu þjóðjarðir, sem eftir eru, jafnvel þó um smákot væri að ræða. En jeg býst ekki við, að um slík kjarakaup verði að ræða. Viðvíkjandi brtt. á þskj. 338, þá vill meiri hl. nefndarinnar ekki ákveða verð jarðarinnar, heldur fari um söluna eftir venjulegum reglum og mati. Stundum hefir sala farið fram fyrir ofan matsverð. Nefndin vill ekkert um það segja, hvaða verð væri hæfilegt fyrir jörðina, en meiri hl. hennar vill halda þeirri venju, sem verið hefir og lögin um sölu kirkjujarða ákveða, og lýtur 1. brtt. að því. Þá er 2. brtt. um það, að fella niður 2. gr. frv. í frv. er svo ákveðið, að andvirði jarðarinnar skuli varið til þess að kaupa annað býli eða hús handa prestinum í Ögurþingum. Meiri hl. nefndarinnar vill ekki fallast á þetta, heldur vill hann, að andvirðið renni í kirkjujarðasjóð, og ef síðar þykir fært að hjálpa prestinum í Ögurþingum, þá, en ekki fyr, verði tekin ákvörðun um það og hvernig það verði gert. 3. og síðasta brtt. er aðeins afleiðing af 2. brtt., að 3. gr. frv. verði 2. grein. Sje jeg svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frekar. Úr því sem gera er, er ekki hægt að hafa á móti sölu þessarar jarðar. En minni hl. nefndarinnar er mótfallinn frv., og mun hann færa fram ástæður fyrir því.

Frsm. minni hl. (Hjeðinn Valdimarsson) Það má segja, að svo bregðist krosstrje sem önnur trje, þá er hv.frsm. meiri hl. (JörB) vill nú ólmur selja þessa jörð, því að fáir munu hafa talað meira um það en hann, að ekki ætti að selja jarðir þær, sem eru eign hins opinbera. Hjer í þinginu hefir það jafnan farið svo, að altaf hafa verið fundnar sjerstakar ástæður í hvert skifti, sem jörð hefir átt að selja, og hv. 2. þm. Árn. (JörB) hefir nú haft þessa þrautreyndu aðferð sölumanna þjóðjarða. Eftir þeim upplýsingum, sem jeg hefi fengið, þá er hjer ekki um stóra jörð að ræða, en hún mun geta tekið stakkaskiftum, ef rjett er að farið, og það veit ábúandi; þess vegna vill hann kaupa jörðina. Það mun þurfa að setja upp allstóra girðingu þar, til að verja jörðina átroðningi skepna af afrjettum, en rjettara væri, að ríkissjóður hlypi þar undir bagga, kostaði girðinguna eða veitti til hennar ódýrt lán, heldur en að fleygja jörðinni í ábúandann. Jeg get ekki hugsað mjer, að nein jörð sje betur til þess fallin að vera einstaklingseign heldur en eign hins opinbera, og svo er um þessa jörð. Jeg fæ ekki skilið þá ástæðu hv.frsm. meiri hl., að úr því að aðrar jarðir hafi verið seldar, þá sje ekkert við því að gera og óhugsandi, að þær geti aftur orðið þjóðareign. Hafi menn þá skoðun, að jarðir eigi að vera þjóðjarðir, þá verða menn að taka afleiðingunum af þeirri skoðun og vinna að því, að þjóðin eignist aftur jarðirnar úr höndum einstaklinga. Jeg skal ekki fara neitt út í brtt. Jeg legg á móti því, að jörðin verði seld.

Jón Auðunn Jónsson Jeg þakka hv. meiri hl. allshn. fyrir góðar undirtektir hans í þessu máli. Jeg verð að kannast við það, að jeg er andstæður þjóðjarðasölu, nema því aðeins, að þær sjeu seldar í vissum tilgangi og sjerstaklega standi á. Og hjer stendur einmitt sjerstaklega á. Það er öllum vitanlegt, að hið opinbera getur aldrei haft nein önnur not þessarar jarðar en að hirða eftirgjaldið af henni, og þarf þó að kosta talsverðu fje til þess að hún sje byggileg og fari ekki í eyði, líklega eins miklu og andvirði hennar nemur. Jeg hygg því, að kirkjujarðasjóði sje gerður mikill greiði með því að selja jörðina. Jeg hefi ekkert á móti því, þó kaupverðið sje ekki ákveðið í lögunum. Jeg ætlast alls ekki til þess, að ábúanda verði ívilnað að neinu leyti, enda verður það ekki gert, ef mat fer fram á jörðinni. Jeg get því fallist á 1. brtt., og eins 2. brtt., um það, að önnur gr. frv. skuli falla niður, ef prestinum í ögurþingum verður sjeð fyrir sæmilegu aðsetri og til þess varið álíka fje og fæst fyrir þessa jörð, eða meira.

Frsm. meiri hl. (Jörundur Brynjólfsson) Það er aðeins stutt athugasemd út af því, sem hv. 4. þm. Reykv. (HjV) sagði. Jeg gæti sagt við hann: „Skjóttu geiri þínum þangað, sem þörfin meiri fyrir er“, því að jeg veit ekki, hvort hann er eindregnari gegn þjóðjarðasölu heldur en jeg. Að minsta kosti hefir hann ekki sýnt það í verkinu. Þar sem ábúendur hafa enga tryggingu fyrir því, að þeir eða niðjar þeirra njóti þeirra umbóta, sem þeir gera á jörðinni, kalla jeg illa fyrir sjeð og verra, að jarðirnar sjeu í eign hins opinbera heldur en einstaklinga, það er að segja, ef þeir sitja þær sjálfir. Og til þess að bæta úr þessu hefi jeg, ásamt tveim öðrum háttv. þingmönnum, borið fram sjerstakt frv. hjer í deildinni. Og það skyldi gleðja mig, ef hv. 4. þm. Reykv. flytti einhverjar tillögur, sem miðuðu til gagns fyrir ábúendur og jarðeigendur. En það skal jeg segja honum, fyrst hann virðist ekki skilja afstöðu mína, að fyrst búið er að farga flestöllum þjóðjörðum þeim, sem verða seldar, þá sje jeg minsta ástæðu til þess að vera að halda í afdalakot, sem geta lagst í eyði fyrir það. Hv. þm. (HjV) sagði, að enginn hefði talað meira á móti þjóðjarðasölu en jeg. Það veit jeg nú ekki, en hitt veit jeg, að jeg hefi verið á móti henni og er það enn. Hv. þm. (HjV) gaf einnig í skyn, að jeg óskaði þess ekki, að seldar jarðir kæmust aftur í eign hins opinbera. Þetta er ekki rjett, en jeg sagði, að jeg byggist ekki við, að það myndi verða, síst fyrst um sinn; jeg býst við, að mörgum finnist, að landið hafi ekki fjárráð til þess kaupa þær.

Frsm. minni hl. (Hjeðinn Valdimarsson) Hjer er ekki um annað að ræða en það, hvort þessi jörð á að vera eign hins opinbera eða einstaklingseign. Hv. 2. þm. Árn. sagði, að þetta væri afdalakot, en setjum svo, að seldar sjeu yfirleitt bestu jarðirnar, - ja, hvar eru þá takmörkin? Það verður haldið áfram að selja þangað til engin jörð er eftir.

Magnús Jónsson Jeg vil minnast nokkrum orðum á 2. brtt.hv.allshn. Jeg held, að nefndin hafi ekki athugað það nógu vel, hvað hjer er um að ræða, sem sje „beneficum“ prestsins. Eitt prestakall landsins, Staðarhólsþingin, hafa nú um skeið verið prestslaus, vegna þess eins, að jörð sú, sem prestinum er ætluð til ábúðar, er óviðunanlegt kot. En ef sæmileg jörð fengist, þá mundi þegar fást þangað prestur. Hjer er um jörð að ræða, sem er óheppilega í sveit komið fyrir prest, og því gott að selja hana. En það má ekki gera, nema einmitt með það fyrir augum að fá aðra betri handa prestinum, því að ekki er það góð lausn á málinu að setja hann niður í Súðavík. Jeg vil því eindregið mæla með því, að annað „beneficum“ verði keypt, því að þetta er annað og meira en hreint og beint peningaspursmál. Vil jeg láta koma fram þingviljann í þessa átt með því að leggja upphæðina til hliðar.

Frsm. meiri hl. (Jörundur Brynjólfsson) Út af ummælum hv. 2. þm. Reykv. (MJ) vil jeg geta þess, að jeg hygg, að það sje misskilningur hjá honum, að betur verði sjeð fyrir jarðnæði handa prestinum, ef 2. gr. frv. er samþykt. Þessar 2000 kr., sem gert er ráð fyrir, að fáist fyrir jörðina, hrökkva skamt til þess að kaupa gott jarðnæði, og er betra að sjá fyrir því á annan hátt. Jeg vona því, að hv. deild fallist á brtt.

Hjeðinn Valdimarsson Jeg vil óska þess, að mál þetta verði tekið út af dagskrá, vegna þess að jeg á eftir að koma fram með minni hluta álit og brtt. við frv.

Jörundur Brynjólfsson Jeg vil benda á það, að mál þetta hefir legið fyrir þinginu síðan 18. febr. Ef menn eru ekki enn búnir að semja brtt. við það, þá skil jeg varla, að þeir geri það á þessu þingi. Þetta er nú ekki nema 2. umr., og er hægt, ef vill, að koma fram með brtt. til 3. umr.

Hjeðinn Valdimarsson Jeg hygg, að það sje venja, að forseti geri minni hl. nefnda aðvart, áður en mál koma fyrir til umr. Þetta hefir ekki verið gert við mig.

Forseti (BSv): Hv. frsm. minni hl. (HjV) hefir haft nægan tíma til þess að koma fram með nál. og brtt., og satt að segja hefir það dregist of lengi. En það mætti ef til vill hliðra þannig til í þetta skifti, að taka málið út af dagskrá nú, og taka það svo á dagskrá á morgun, ef hv.þm. (HjV) treystist til að koma með nál. sitt og brtt. fyrir næsta fund.

Halldór Stefánsson Sem annar flm. þessa máls mótmæli jeg því, að því sje frestað, og óska þess eindregið, að það komi nú til umr. og atkvgr.

Hjeðinn Valdimarsson Jeg vil geta þess, að þetta mál hefir ekki verið lengi dregið af mjer, því að það er stutt síðan að meiri hl. nefndarinnar ákvað, hvaða aðferð hann ætlaði að hafa til þess að koma málinu fram.

Jörundur Brynjólfsson Það er nú komið á þriðju viku síðan meiri hl. skilaði áliti sínu. Jeg legg á móti því, að málið verði tekið út af dagskrá.

Magnús Torfason Jeg vil benda á það, að hv.frsm. meiri hl. (ÁJ) er ekki í deildinni, og að ekkert nál. hefir enn komið fram frá minni hl. Mjer er kunnugt um það, að á heimili hv.frsm. minni hl. (HjV) hafa verið sífeld veikindi síðan nál. meiri hl. kom út. En það er venja, að minni hl. nefndar skili ekki áliti sínu fyr en meiri hl. hefir skilað sínu áliti. Frá öllum sjónarmiðum er það því sjálfsagt, að málið sje tekið út af dagskrá, og það því fremur sem menn vita það um þennan mann (HjV), að hann er mjög efnilegur maður og liggur síst manna á liði sinu í þinginu.

Jörundur Brynjólfsson Út af því, sem hv. 1. þm. Árn. (MT) sagði um það, að frsm. meiri hl. sje fjarverandi, þá skal jeg lýsa yfir því, að það verður sjeð um framsögu í málinu alt að einu. Hv. frsm. (ÁJ) er veikur, og er ekki gott að segja, hvenær hann kemur, svo að það er ekki eftir honum að bíða. En það, sem hv.þm. (MT) sagði um veikindi hjá hv.frsm. minni hl. (HjV), þá veit jeg, að því miður hefir verið svo ástatt. En þótt þau forföll hans sjeu leiðinleg, þá mega þau ekki verða til þess, að mál lognist útaf í þinginu. Viðvíkjandi því atriði, að ekki sje venja að taka mál á dagskrá, á meðan báðir nefndarhlutar hafa ekki skilað áliti sínu, skal jeg benda á það, að fyrir fáum dögum kom það fyrir, að mál var tekið fyrir og afgreitt, án þess að minni hl. nefndar, sem um það fjallaði, hefði skilað áliti.

Hjeðinn Valdimarsson Viðvíkjandi síðustu aths. hv. 2. þm. Árn. (JörB) skal jeg geta þess að í því máli hafði minni hl. ekki óskað að koma fram með sjerstakt nál.

Forseti (BSv): Jeg álít óþarft að hafa langar umr. um þetta, hvort málið skuli tekið út af dagskrá eða ekki. Jeg býst við, að ef hv. 4. þm. Reykv. (HjV) hefði viljað, hefði hann getað skilað áliti fyrir þennan tíma. En þar sem hv.þm. óskar að koma fram með brtt., þá skal jeg nú, til þess að gera báðum til hæfis, taka þetta mál út af dagskrá nú, en tek það sem fyrsta mál á dagskrá á morgun. Getur málið þá komið jafnsnemma til umr. eftir sumardaginn fyrsta, eins og ef það hefði verið tekið fyrir í dag. Með þessu þykist jeg hafa gert báðum aðilum jafnhátt undir höfði.