Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að blanda mér í þessa furðulegu umræðu Framsfl. og Alþfl. hér í kvöld. En satt að segja er málflutningur þeirra hæstv. utanrrh. og hv. 1. þm. Austurl. með slíkum hætti að það er mjög erfitt að sitja í salnum og segja ekki nokkur orð þótt senn sé kominn nýr dagur og þinginu ætlað að ljúka störfum. Ég veit satt að segja ekki í hvaða heimi þessir tveir ágætu menn, sem ég hef starfað mikið með og með góðum árangri, eru eiginlega í þessari umræðu. Það væri þess vegna vissulega tilefni til að rekja nokkuð ítarlega margt í kvöld en ég ætla þó ekki að gera það heldur bara drepa á fáein atriði. Hv. 1. þm. Austurl. hefur vitnað í ýmsar greinargerðir sem hafa verið til frá minni tíð í fjmrn. og það er alveg rétt hjá honum. Þessar greinargerðir voru allar til þegar Framsfl. mótaði sína flokksstefnu í mars á þessu ári að taka upp tveggja þrepa virðisaukaskatt. Það hefur engin greinargerð komið fram í dagsljósið sem máli skiptir eftir að Framsfl. samþykkti þá stefnu. Vissi Framsfl. þá ekki hvað hann var að gera í mars á þessu ári eða hvað? Framsfl. hafði öll þau gögn frá embætti ríkisskattstjóra og embættismönnum fjmrn. sem hann þurfti á að halda í þessu máli frá tíð okkar í síðustu ríkisstjórn. Staðreyndin er hins vegar sú að það er margt í þessum gögnum embættismanna ríkisskattstjóra og embættismanna fjmrn. sem segir bara mjög takmarkaða sögu í þessum málum. Þess vegna ég féllst aldrei á röksemdir ríkisskattstjóra eða ýmissa ágætra embættismanna í fjmrn. í þessu máli meðan ég var fjmrh. Ég tel að stjórnmálamenn sem vísa bara í embættismenn og segja: Þeir segja þetta, þess vegna skipti ég um skoðun, séu að bregðast hlutverki sínu. Stjórnmálamenn sem eru bara orðnir tæki fyrir embættismenn gegna ekki hlutverki sínu. Staðreyndin er nefnilega sú að hættan á skattsvikum í virðisaukaskattskerfinu liggur ekki í tveggja þrepa virðisaukaskatti. Það er rangt. Það er í grundvallaratriðum rangt að stærsta hættan á skattsvikum liggi þar. Stærsta hættan á skattsvikum í virðisaukaskatti liggur í nótulausum viðskiptum. Hún liggur í kössum þar sem ekki er stimplað inn eða sem ekki eru til á viðskiptastað eða þar sem skúffan er alltaf opin. Stærsta hættan í virðisaukaskattskerfinu liggur í þessu neðanjarðarhagkerfi sem tveggja þrepa virðisaukaskattur á matvælum kemur aldrei inn á vegna þess að matvælaverslunin í landinu fer fram í skipulagðri verslunarstarfsemi, aðallega í stórum fyrirtækjum sem hafa 80--90% af versluninni með matvæli í landinu. Og það eru fyrirtæki sem yfirleitt telja fram með svo öruggum hætti að ekki aðeins allt bókhald þeirra heldur viðskipti hvers einasta viðskiptamanns eru tölvuvædd. Og að fyrrv. ráðherra og núv. hæstv. utanrrh. komi hér í ræðustólinn og tali eins og vandamálin í virðisaukaskattinum liggi í tveggja þrepa skatti er þess vegna eins og menn hafi bara ekki fylgst með, hvorki þegar hæstv. utanrrh. var fjmrh. né heldur síðar. Ef menn vildu í raun berjast gegn skattsvikum í virðisaukaskatti, þá ættu þeir að taka upp baráttu gegn þessu, en það er ekki ein einasta tillaga um það. Þannig væri hægt að fara mörgum orðum um það að öll þessi kenning um að það liggi einhver stórfelld skattsvikahætta í tveggja þrepa virðisaukaskatti er einfaldlega röng. Ég hef sjálfsagt ásamt örfáum mönnum hér í þessum sal þurft að eyða mestum tíma allra í að hlusta á og fara í gegnum umræður um akkúrat þetta atriði. Það var þess vegna þó að ég væri ötull baráttumaður fyrir öruggu skattkerfi á Íslandi að ég sannfærðist aldrei um að röksemdin fyrir öryggi virðisaukaskattskerfisins væri svo sterk að hún ætti að upphefja pólitíska réttlætið í því að hafa lægri skattprósentu á matvælum. Annað atriði sem hvorugur þessara ágætu manna hefur minnst á í þessum umræðum, og hafa þeir þó báðir verið ötulir talsmenn alþjóðlegrar samræmingar á íslenska hagkerfinu, er sú staðreynd að í velflestum viðskiptalöndum okkar í Evrópu er margþrepa virðisaukaskattur og lægra þrep á matvælum. Í hverju á aðlögun íslenska efnahagskerfisins að efnahagskerfinu í Evrópu að felast? Hún á ekki bara að felast í einhverjum reglum sem settar eru af Evrópubandalaginu. Ef hún er marktæk, þá verður hún einnig að felast í samræmdri skattastefnu. Þetta veit hæstv. utanrrh. og þetta veit einnig hv. 1. þm. Austurl. Það gengur ekki upp að ætla sér að aðlaga efnahagslífið í gegnum EES en gera það ekki í gegnum skattkerfið, hvort sem mönnum líkar betur eða verr, hæstv. utanrrh. Það er þess vegna sem við hér á Íslandi, vegna þeirrar aðlögunar, verðum að taka upp skattlagningu fjármagnstekna og verðum einnig að hafa svipað virðisaukaskattskerfi á Íslandi eins og Evrópuþjóðirnar hafa. Og hvað eru Evrópuþjóðirnar að ákveða? Jú, þær eru einmitt að ákveða að hafa lægra skattþrep á matvælum. Það er það sem Evrópuþjóðirnar eru að ákveða. Ég sé að hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir hristir höfuðið. Það er nefnilega dálítið merkilegt að sá hluti Framsfl. sem studdi EES-samninginn skuli vera baráttumenn fyrir því að vilja ekki aðlaga íslenska virðisaukaskattskerfið að því sem er að gerast hjá löndunum í Vestur-Evrópu þar sem Danmörk, sem maður vitnar nú aðallega í, er undantekningin og hún er einmitt í þeim vanda hvernig Danmörk ætlar að laga sig að því virðisaukaskattskerfi sem hin ríkin í Evrópubandalaginu eru að þróa hjá sér. Það er þess vegna hægt, virðulegi forseti, að fara hér ítarlega út í það að sýna fram á með a.m.k. jafngildum rökum og þessir tveir ágætu þingmenn, hæstv. ráðherra og hv. 1. þm. Austurl. hafa gert, að sýna fram á að það er enginn algildur sannleikur um það að hér verði einhver héraðsbrestur í skattkerfinu þó tekinn verði upp tveggja þrepa skattur á matvælum í virðisaukakerfinu. Það er bara einfaldlega villukenning. Ég ætlast hins vegar ekki til þess að hæstv. utanrrh. trúi mér í kvöld í þessum efnum vegna þess að hann er satt að segja búinn að syngja þennan söng alveg síðan 1987 og kannski fyrr. Ég fer ekkert fram á það að hann trúi mér frekar í kvöld heldur en hann trúði mér þegar við vorum saman í ríkisstjórn.

Enda gerir hann það ekki.

Við höfum einfaldlega alltaf verið ósammála um þetta atriði. En það mun koma í ljós, hæstv. utanrrh. og hv. 1. þm. Austurl., að það verður enginn héraðsbrestur í virðisaukskattskerfinu þó hér verði tekið upp tveggja þrepa kerfi í matvælum 1. janúar og jafnvel þótt fjmrn. og ríkisskattstjóri hafi lítið gert til að undirbúa það. Það er satt að segja aðalásökunarefnið á embætti ríkisskattstjóra að þegar það er búin að vera yfirlýst stefna hæstv. ríkisstjórnar síðan í vor að taka upp tveggja þrepa kerfið í virðisaukaskatti þá skuli embætti ríkisskattstjóra ekki vera með kerfið fulltilbúið nú. Það mætti hafa stór orð um slíka embættismenn sem ekki vinna heimavinnuna sína hvað það snertir. Ég vona að hæstv. fjmrh. tali aðeins við þá út af því ef það er virkilega staðreyndin að embætti ríkisskattstjóra sé ekki tilbúið. Það er svo einnig mjög ómerkilegt af hæstv. utanrrh. að koma hér í kvöld og segja það að verkalýðshreyfingin hafi stillt ríkisstjórninni upp við vegg. Ég spyr hæstv. utanrrh.: Af hverju er hann að ráðast svona á sessunaut sinn, hæstv. forsrh.? Er hann búinn að gleyma öllum yfirlýsingum hæstv. forsrh. frá því í vor og frá því í haust um það hvernig hæstv. forsrh. tók sér það sérstaklega fyrir hendur að beita sér fyrir þessari tillögugerð til þess að ná kjarasamningum? Ef einhver einn maður á hlut að því að þetta gerðist þá er það hæstv. forsrh. Ég tel að hann hafi sýnt stjórnvisku í þeim efnum. Ég tel það satt að segja vera eitt af hans stærri verkum í embætti að hann hafði vit og yfirsýn til þess að stýra málunum í þessa höfn þrátt fyrir andstöðu Alþfl. Mótmælti Alþfl. þá, hæstv. utanrrh.? Nei. Alþfl. mótmælti ekki þá. Og hvílíkur ódrengskapur að koma hér nú og koma sökinni yfir á aðra þegar hæstv. utanrrh. kom sjálfur á vettvang og hreyfði engum andmælum sl. vor, hreyfði engum andmælum í sumar, engum andmælum í haust fyrr en kom að endurnýjun samninganna. Satt að segja er þessi málflutningur hæstv. utanrrh. í kvöld algerlega með eindæmum. Og það á kannski ekki að taka hann neitt alvarlega frekar en þá ræðu sem hann flutti við stefnuræðu forsrh. í upphafi þings. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að verja lengri tíma til þess að láta í ljósi skoðanir mínar um þetta atriði. Ég tel þess ekki þurfa. Það hefur verið stefna Alþb. í mörg ár að það væri eðlilegt að hér væri lægra skattþrep á matvælum og ég heyrði engin þau rök þann tíma sem ég sat í fjmrn. sem sannfærðu mig um að það væri óæskilegt út frá öryggisþáttum skattkerfisins. Félagar mínir sem sátu með mér í þeirri ríkisstjórn vita að ég flutti ávallt tillöguna um tveggja þrepa virðisaukaskatt meðan ég sat sem fjmrh. og tókst að lokum að ná þeirri málamiðlun að tekið var upp endurgreiðslukerfi sem hefur verið við lýði síðan á ákveðnum þáttum innlendra matvæla og skilað góðum árangri. Að vísu spáðu ýmsir þingmenn Sjálfstfl. því þá, og er nú leitt að hv. 1. þm. Austurl. er farinn úr salnum, að það yrði ekki hægt að framkvæma það kerfi. Þær hrakspár reyndust hins vegar rangar. Það er eiginlega dálítið fyndið að ég skuli þurfa að standa hér í kvöld í eiginlega nákvæmlega sömu sporum gagnvart hv. 1. þm. Austurl. og hrakspám hans eins og hrakspám Sjálfstfl. varðandi þessa framkvæmd fyrir nokkrum árum síðan. Ekkert af þessu varð hins vegar til þess að ég bað hér um orðið heldur voru það ummæli sem hv. 1. þm. Austurl. lét frá sér fara og hefur ítrekað síðan. Mér finnst þau satt að segja svo alvarleg að ég bara trúi því ekki að þau séu stefnuafstaða Framsfl. Það eru þau ummæli að ríkisstjórnin eigi að taka þá áhættu að kjarasamningunum verði sagt upp ef tillaga Framsfl. verður samþykkt. Það eru ekki léttvæg orð. Og það að stjórnmálaflokkur með jafnmikinn þingstyrk og Framsfl. hefur og verið hefur í forustu ríkisstjórnar með góðum árangri skuli boða þá stefnu að þingið eigi að mynda meiri hluta gegn meginforsendu kjarasamninganna og það sé allt í lagi að taka þá áhættu að þeim verði sagt upp. Ríkisstjórnin er síðan eggjuð til þess ekki bara einu sinni heldur aftur í þessu ræðustól að taka þá áhættu. Og svo er bara spurt af stærilæti: Hver haldið þið að fari í verkfall út af því? Fyrst þegar þetta var sagt hér í kvöld hélt ég að þetta hefðu verið mistök. En svo voru þessi ummæli endurtekin og áréttuð. Er það virkilega þannig að það sé orðið stefnuatriði hjá Framsfl. að ögra verkalýðshreyfingunni, Alþýðusambandinu, gagnvart meginforsendu kjarasamninga og þingið slíti hana í sundur og þar með vinnufriðinn í landinu, þar með óvissuna í efnahagsmálum, þar með ný óvissa í vaxtamálum, þar með ný óvissa í gengismálum o.s.frv.? Hv. 1. þm. Austurl. veit það jafn vel og ég hvaða áhrif það hefur á efnahagslífið ef kjarasamningum er svipt í sundur. Og hvernig á verkalýðshreyfingin að ganga á ný til kjarasamninga ef hún á það á hættu að á kannski miðju samningstímabilinu verði meginforsendu samninganna svipt í burtu með þessum hætti? Ef eitthvað eflir ófrið við verkalýðshreyfingu, þá er það akkúrat slík aðgerð og það mun taka langan tíma fyrir þau sár að gróa. Ég veit það að forseti Alþýðusambandsins gekk í október á fund forustumanna allra stjórnarandstöðuflokkanna, mín, formanns Framsfl., Steingríms Hermannssonar og ég held Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur fyrir Kvennalistann. Þó er ég ekki alveg viss um hver var fulltrúi Kvennalistans, en ég veit að hann átti fundi með Steingrími Hermannssyni, formanni Framsfl. eins og hann átti fund með mér til þess að kanna hug flokka okkar gagnvart framlengingu kjarasamninganna. Ég vil spyrja að því hér: Tjáði formaður Framsfl. forseta Alþýðusambandsins þá í októbermánuði að það mundi verða afstaða Framsfl. að það ætti að svipta þessari meginforsendu kjarasamninganna í burtu? Ef hann hefur ekki gert það, sem ég held að hann hafi ekki gert, þá verður þessi stefnubreyting Framsfl. enn sérkennilegri. Hv. þm. sagði svo í sinni seinni ræðu að ríkisstjórn sem gæti ekki sannfært aðila vinnumarkaðarins um það að breyta þessari forsendu kjarasamninganna sé óhæf til að stjórna. En hvað þá um Framsfl. og hvað þá um forustuna í efh.- og viðskn. sem búin er að leggja mikla vinnu í þetta? Haldið þið að verkalýðshreyfingin hafi ekki hlustað á það? Hefur ekki verið kallað á forseta Alþýðusambandsins? Hefur ekki verið reynt að sannfæra verkalýðshreyfinguna eða á bara ekkert að hlusta á það hvað hún hefur að segja? Ég verð að segja alveg eins og er að ég er undrandi á þessum málflutningi. Látum vera þó að menn hafi þá stefnu að hér eigi ekki að vera tveggja þrepa virðisaukaskattur. Látum það vera þó að menn hverfi frá samþykkt síns flokksþings og taki upp nýja stefnu. En að boða til viðbótar þá kenningu að hér eigi menn að beita sér fyrir því að svipta í burtu meginforsendu kjarasamninganna og taka svo bara áhættu af því hvort verkfallsátök hefjist í landinu í kjölfarið er satt að segja svo óábyrgur málflutningur að ég trúi því ekki að það sé orðin raunveruleg stefna Framsfl. að stjórna með þeim hætti.

Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð. Hv. þm. nefndi það að ég bæri sjálfsagt meginábyrgð á því í hvaða farveg kjarasamningarnir fóru að atbeina ríkisins. Það má vera satt en stjórnarflokkarnir báru auðvitað á því ábyrgð báðir. En ég vil líka nefna það vegna þeirra orða sem hafa fallið í umræðum að þegar þessi ákvörðun var tekin og þegar þetta var fram boðið af hálfu ríkisvaldsins, þá heyrðist hvergi frá neinum stjórnmálaflokki aðvörunarorð um að þarna væri ríkisvaldið eða verkalýðshreyfingin á villigötum. Og það var ekkert laumuspil sem þar fór fram. Þetta var í hinni opinberu umræðu þar sem rætt var um tilboð varðandi virðisaukaskattinn. Og auðvitað hefðu öllum ábyrgum stjórnmálaflokkum sem svo hart hafa talað nú og séð þennan mikla vanda fyrir sér þá, grundvallarbreytingu, stórháskalega breytingu, borið við þær aðstæður að vara ríkisstjórnina, verkalýðshreyfinguna og atvinnurekendur við að stíga slíkt skref. Engin slík aðvörun átti sér stað þá og ég þykist muna það sérstaklega að að samningsgerðinni lokinni hafði formaður Framsfl. fagnað því sérstaklega að virðisaukaskatturinn hafði verið lækkaður með þessum hætti í samræmi við stefnu Framsfl. Ég spyr: Hverjir skyldu nú vera ábyrgari hér, ríkisstjórnin eða Framsfl. sérstaklega? Ég vek sérstaka athygli á þessu vegna þess að hv. þm. sagði réttilega að ég bæri á þessu mikla ábyrgð en ég vildi undirstrika að ábyrgðin er víðtækari.

Virðulegi forseti. Ég þarf í sjálfu sér ekki að svara þessu andsvari. Ég er alveg sammála öllu því sem þar kom fram. Hafi það verið slík afglöp sem hér hefur verið lýst í kvöld af hæstv. utanrrh. og hv. 1. þm. Austurl., aðalforingja Framsfl. nú um þessar mundir á Alþingi, að ákveða lægri skattprósentu á virðisaukaskatti bar mönnum að segja það strax í vor, segja það í sumar og segja það í haust, en ekki þá fyrst að nefna það í nóvember. Þetta var ekki nefnt fyrr en í nóvember hvorki af hæstv. utanrrh. né forustu Framsfl. Og það vita menn auðvitað sem þekkja til í íslensku þjóðlífi að með slíkum aðferðum að hvetja nú til þess að þessari meginforsendu kjarasamninganna verði svipt í sundur er ekki hægt að stjórna landinu. Það er nú bara svona einfalt. Með slíkum aðferðum er ekki hægt að stjórna landinu. Alþb. fagnar því að Framsfl. ákvað í mars að breyta sinni fyrri stefnu. Það var mér fagnaðarefni þegar ég frétti það af flokksþingi Framsfl. að í bókinni sem birtist í mars þó að flokksþingið hefði verið haldið fyrr er Framsfl. nú orðinn okkur alþýðubandalagsmönnum sammála. En ég harma það hins vegar að þessi mikla stefnubreyting Framsfl. skyldi ekki endast árið.

Virðulegi forseti. Hv. 8. þm. Reykn. stóðst ekki mátið og vildi miðla okkur af þriggja ára reynslu sinni í fjmrn. og sagði efnislega tvennt: Í fyrsta lagi að hann hefði aldrei sannfærst af rökum sem fram hefðu verið borin af sérfræðingum um það að tveggja eða margþrepa kerfi byði upp á undandrátt eða skattsvik. Það má vel vera að svo sé. Engu að síður er það staðreynd að niðurstöður rannsókna sem framkvæmdar hafa verið í fjármálaráðuneytum hér á landi og annars staðar sl. rúman áratug ber allar að sama brunni. Færasti sérfræðingur fjmrn. íslenska metur það svo að það sem eftir situr hjá framleiðendum, aðallega erlendum, og milliliðum við þessa tilteknu breytingu geti numið allt að, á mjög íhaldssamri áætlun, 625 millj. kr. Nauðsynlegur kostnaður við aukið eftirlit kerfisins nemi um 200 millj. kr. og áætluð undanskot, sem hann áætlar í ljósi reynslu innan lands og erlendis en á mjög ,,konservatívum`` forsendum, 500 millj. kr., þ.e. 1.325 millj. kr. skili sér ekki. Þetta til viðbótar því að hin tekjulægri heflt framteljenda ber minna úr býtum en tekjuhærri hefltin mun meira. Annað atriði sem hv. þm. nefndi var að það væri óhjákvæmilegt vegna alþjóðlegrar samræmingar að taka upp margþrepa kerfi vegna þess að Evrópubandalagið, snyrtileg rök frá hv. þm., væri að taka það upp. Svarið við því er mjög einfalt. Evrópubandalagið mótaði sér þá stefnu árið 1985 að svo skyldi vera en hefur ekkert gengið allan þann tíma síðan 1985. Seinasta skýrslan um þetta mál sem var skýrsla á vegum á vegum Norska verkamannaflokksins 1993 segir orðrétt: ,,Hvorki aðild að EES né tillitið til EB gefur neins staðar tilefni til að taka upp mishá skatthlutföll.`` Svo mikið um þessi tvö meginatriði. Að lokum, virðulegi forseti. Þeir alþýðubandalagsmenn gagnrýna hv. þm. Halldór Ásgrímsson fyrir það að hafa notað setninguna: ,,Hver ætli svo sem fari í verkfall?`` Það verð ég hins vegar að taka undir vegna þess að ástæðan fyrir því að ríkisstjórnin ber sameiginlega ábyrgð á þessum tillögum, svo gallaðar sem þær eru, er sú að við vildum ekki fórna þeim mikla árangri sem náðst hefur ef það leiddi til ófriðar á vinnumarkaðinum.

Virðulegi forseti. Gallinn við allar þessar erlendu skýrslur sem menn eru að vitna til varðandi virðisaukaskattinn og lægra þrep á matvæli er að verslunarmunstrið í þeim löndum er allt annað en hér á Íslandi. Þess vegna er í raun og veru mjög hæpið að draga einhverja ályktun af þeim veruleika sem þar er. Í öðru lagi er mjög hæpið að vitna nú í nokkurra ára gamlar skýrslur í þessum efnum vegna þess að sú nýjung er nú til reiðu í flestum stórverslunum á höfuðborgarsvæðinu og er að breiðast núna út til allra stærri verslana sem versla með matvæli að um leið og menn greiða fyrir vöruna, þá er hægt að stimpla virðisaukaskattinn sérstaklega með einfaldri breytingu á forritinu á þann miða sem viðskiptavinurinn fær þar sem hvert einasta atriði er skráð sem hann hefur keypt. Meira að segja er hægt með einfaldri breytingu á forritinu sem tekur fáeinar mínútur að láta merkja sér við þær vörur sem eru í lægra þrepi og sér við hinar sem eru í hærra þrepi. Tæknibyltingin í matvöruversluninni eyðileggur því meginhlutann af þeim röksemdum sem færðar hafa verið fram af þessum svokölluðu sérfræðingum í þessum efnum. Auðvitað er það þannig að ríkisskattstjóraembættið vill hafa eins þrepa kerfið. Það segir sig sjálft. Það er einfaldara fyrir þá. Og auðvitað er það þannig að sumir embættismenn í fjmrn., sem sumir voru ráðnir þangað af fyrirrennara mínum í embætti og höfðu alist upp við þennan boðskap á lærimeistarans hné í rúmt ár áður en ég komu í ráðuneytið, voru ekki alveg tilbúnir að halda öðru fram þegar ég var kominn í ráðuneytið. Þetta eru því bara engin sérstök vísindi sem sannindi sem hér er verið að vitna til. Þegar það er svo vegið og metið á móti markmiðinu að skapa pólitíska samstöðu og kannski vinnufrið í landinu vegna lægri skattheimtu á matvælum, þá eru engar þær kerfisröksemdir til sem gera það að verkum að menn eigi að taka áhættu af ófriði á vinnumarkaði fyrir kerfisrökin frá embætti ríkisskattstjóra.

Hæstv. forseti. Það er einkum tvennt sem situr eftir eftir þessa umræðu hér í kvöld. Það er hin nýja stefna Framsfl. sem kemur fyrst fram í því að flokkurinn vill skapa hér meiri háttar óróa á vinnumarkaðinum og vill í raun og veru segja upp kjarasamningnum með afleiðingum sem enginn gæti séð fyrir. Hinn þátturinn er að Framsfl. boðar það í næstu kosningum væntanlega að þeir vilji hækka matarverðið á 50% af matarkörfu helstu nauðsynjavara heimilanna. Framsfl. vill endurgreiða matarskatt á innlend matvæli, en ætlar að hækka verðið upp aftur á erlendu og innfluttu matvörunum. Þær eru 50% af matarkörfu heimilanna. Það er því athyglisverður boðskapur sem flokkurinn er að boða hér í kvöld. Þessi boðskapur er aumkunarverður í ljósi þeirra ályktana sem gerðar voru á síðasta flokksþingi og flokkurinn er nú á harðahlaupum undan og alveg óljóst hvort sú stefna heldur meira en árið frekar en hin. Ég tók þátt í fyrri umræðu og skýrði mína afstöðu nokkuð að ég hygg til matarskattsins og frv. í heild. Ég get ekki tekið undir þá stefnu sem framsóknarmenn eru að boða og þá tillögu sem þeir leggja fram og hef fært fyrir því rök. Menn beita gjarnan fyrir sig að í tveggja þrepa kerfinu, sem nú er verið að taka upp, muni undanskotsleiðum fjölga og skattsvik aukast. Nefnd er talan 1 milljarður án rökstuðnings. Það er talað um að eftirlit verði erfiðara. Það þurfi að fjölga mannskap og það verði mikill kostnaðarauki við þetta og þar fram eftir götum en allt órökstutt. Með þessum rökum skil ég ekki hvernig flokkur eins og Framsfl. og reyndar aðrar flokkar geta þá stutt þá tillögu sem er 1. brtt. meiri hluta efh.- og viðskn. sem er við það að gera gjafir og framlög til stjórnmálaflokka frádráttarbær frá skatti. Ég sé ekki betur en að nákvæmlega sömu rök eigi þarna við, nákvæmlega sömu rök. Ég tel að undanskotsleiðum muni fjölga við þetta. Ég tel að það sé veruleg hætta á skattsvikum við þetta. Ég held þá að eftirlit hljóti að þurfa að aukast. Ég held að kostnaður hljóti þá að vaxa í sama hlutfalli þannig að ef menn eru að beita þessum rökum á einu sviði, þá hljóti þeir að beita þeim á öðrum sviðum líka. Það kemur fram að skatturinn viðurkenni þetta ekki nú en hafi gert það til fjölda ára. Það má spyrja hvort þetta sé ekki akkúrat viðleitni skattayfirvalda til þess að loka undanskotsleiðum og koma þá fjórflokkarnir hér með sína samtryggingu og vilja rjúfa þetta. Þeir segja: Við skulum fækka undanskotsleiðum, koma í veg fyrir skattsvik. Á hinn bóginn þegar þetta snýr að þeim sjálfum koma þeir og segja: Nú skulum við opna bara af því að það hentar okkur sem stjórnmálaflokkum. Mér finnst þetta tvöfeldni í málflutningi og það er ekki hægt að sætta sig við það. Forsrh. hefur sagt hér í kvöld að hann muni skipa nefnd til að kanna starf stjórnmálaflokkanna og það er vel. En þar til sú nefnd hefur skilað störfum á ekki að samþykkja slíka brtt. Það liggur ekkert á. Sú nefnd hlýtur að vera búin að skila störfum fyrir næsta þing og þá má taka slíkt mál upp og ég vona að það verði niðurstaða þessarar nefndar að í fyrsta lagi verði bókhaldið opið. Ég tel að flokkarnir séu bókhaldsskyldir í dag en það á að opna það bókhald. Helst vildi ég sjá menn fara dálítið lengra og hafa flokkana framtalsskylda. Þá væri hægt að fara slíka leið. Það mundi auka tiltrú og traust fólksins á flokkunum. En að vera með þetta pukur og þessar hættur og möguleika á skattsvikum og undanskotum eins og þetta býður upp á, það er ekki hægt að samþykkja slíkt, það er tvöfeldni í málflutningi. Þeir sem gagnrýna tvö virðisaukaskattsþrep á þessum forsendum geta ekki samþykkt þessa brtt. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, sem nú er að ganga í salinn, sagði að það væri hættulegt lýðræðinu ef flokkarnir hefðu ekki fjármagnið. Þeir væru í fjárhagslegri spennitreyju. Það má vel vera rétt. En þá skulum við líka gera þetta svona. Við skulum opna bókhaldið og gera þá framtalsskylda og þá geta þeir fengið þennan lið samþykktan, alla vega af mér. Hv. þm. Halldór Ásgrímsson sagði að það væri þak, að þetta væri innan tiltekinna marka. Þetta er auðvitað ekki innan neinn marka. Það er 0,5% af tekjum fyrirtækjanna en hver er búinn að segja okkur hvað er þakið á tekjunum? Það getur verið fyrirtæki með eina millj., það getur verið fyrirtæki með milljarð þannig að það er langur vegur þarna á milli og það er ekki hægt að segja að það sé til neitt þak í raun og veru. Ég tel því að menn ættu aðeins að hugsa þetta mál betur, sérstaklega í ljósi þeirra yfirlýsinga sem kom frá forsrh. að þetta verði skoðað og liggi væntanlega fyrir næsta þingi. Ég sé því ekki séð að það liggi svo lífið á. Ég skrifaði undir frhnál. meiri hluta efh.- og viðskn. með þessum fyrirvara. Það kemur fram í nál. að ég standi við það álit sem ég setti hér fram sem 4. minni hluti við skattamálin með þeim fyrirvara að ég styddi ekki þessa 1. brtt. á þskj. 483. Ég vil, virðulegi forseti, fá að vitna í grein sem birtist í Dagblaðinu laugardaginn 18. des. eftir Gunnar H. Kristinsson dósent í stjórnmálafræði þar sem verið er að fjalla einmitt um frádráttarbærni styrkja og gjafa til skatts til stjórnmálaflokkanna en þar segir í fyrirsögn, með leyfi forseta: ,,Þeir hljóta þá að verða framtalsskyldir. Annað býður upp á spillingu, segir Gunnar H. Kristinsson.`` Og í greininni segir, ef ég glugga aðeins í hana: ,,Ef þeir ætla að gera framlög til stjórnmálaflokkanna frádráttarbær til skatts verða stjórnmálaflokkarnir að opna bókhald sitt um leið og vera framtalsskyldir sem þeir eru ekki í dag. Að öðrum kosti býður þetta upp á spillingu. Þarna væri opnuð óendanleg glufa fyrir menn verði bókhald flokkanna ekki opnað. Hver sem er gæti sagst hafa gefið svo og svo mikið til flokkanna. Þá verður líka að vera hægt að sannreyna það í framtali stjórnmálaflokkanna,`` sagði Gunnar Helgi Kristinsson, dósent í stjórnmálafræði við Háskóla Íslands. Og aðeins síðar í greininni, með leyfi forseta: ,,Hann sagði að í öllum löndum hér í kringum okkur væri bókhald stjórnmálaflokka opið og eftirlit með því.`` Og aðeins síðar: ,,Það er líka sett þak á þá upphæð sem fyrirtæki og einstaklingar mega gefa til stjórnmálaflokka og stjórnmálamanna.`` Ég tel að það væri rétt að sú nefnd sem hæstv. forsrh. mun skipa hefði nú samband við þennan ágæta dósent í stjórnmálafræðum. Virðulegi forseti. Á sama tíma og hér er hafnað mörgum góðum breytingartillögum um litlar upphæðir, fólki gert að herða sultarólarnar, þá á einmitt að slaka á beltinu hjá stjórnmálaflokkunum. Undir þessum kringumstæðum finnst mér rangt að samþykkja slíka breytingartillögu.

Hæstv. forseti. Þetta er furðulegur málflutningur sem á sér hér stað þegar hv. þm. leyfir sér að segja að tillögur Framsfl. snúi að því að hækka matarverð um 50%. Þvílíkur útúrsnúningur. Það er öllum ljóst sem hafa fylgst með umræðum frá Alþingi að hér er einn vilji í þinginu fyrir því að matvæli og mikilvægustu nauðsynjar heimilanna verði í lægra skattþrepi. Hér er einungis deilt um aðferðir og við framsóknarmenn teljum hiklaust að miðað við þær upplýsingar sem liggja fyrir þá beri að fresta þessu máli. Lífið liggur ekki á, sagði hv. þm. og ég tel svo ekki vera, þannig að það væri fróðlegt að fara enn ítarlegar yfir þetta mál og gera það jafnframt með verkalýðshreyfingunni að aðilum vinnumarkaðarins. Framsfl. er ekki það ábyrgðarlaus að hann ætli hér eins og Alþb. að ganga í bandalag með skattsvikurunum og fylgja Sjálfstfl. í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Enn kemur það fram hjá Framsfl. að þeir vilja fresta og þar með setja kjarasamninga í uppnám og óróa á vinnumarkaðinn. Það er mjög athyglisverð yfirlýsing af hálfu framsóknarmanna. En ég held að hv. þm. sé ekki alveg klár á þeirri tillögu sem Framsfl. er að leggja fram í matarskattsumræðunni. Hann er að leggja fram eitt þrep í virðisaukaskatti þar sem endurgreiðslur verða á innlendar matvörur. Gerir þingmaðurinn sér ekki grein fyrir því að í helstu nauðsynjavörum fjölskyldnanna, í matvörunum, er 50% innflutt vara? Það er sá þáttur sem ég var að tala um, það er sá þáttur sem Framsfl. vill hækka. Það liggur alveg fyrir. En endurgreiðslukerfið og það allt er auðvitað þekkt innan þeirra raða. Ég vil biðja virðulega þingmenn Framsfl. að fara nú að færa einhver rök fyrir þessari skattsvikaumræðu allri. Þeir fela sig á bak við hana sí og æ. Hvar eru skattsvikin? Í hvaða greinum eru þau? Hvernig skiptist það? Við höfum heyrt þjónustu, verslun, iðnað. En hafa menn hér talað um landbúnað? Hafa menn talað um hinar mismunandi greinar landbúnaðarins? Ætli þær séu alsaklausar? Hafa menn talað um sjávarútveginn? Ætli hann sé alsaklaus? Ég er ansi hræddur um að þetta sé víða. En að koma hér upp í svona umræðu og slá um sig með einhverjum tölum sem engin rök eru færð fyrir, engin, og notaður heill milljarður, þá verða menn, það er réttmæt krafa, að rökstyðja mál sitt.

Hæstv. forseti. Það liggur fyrir í þeim hugmyndum sem framsóknarmenn hafa sett fram að við leggjum til að virðisaukaskattur verði lækkaður í 23%. Kemur það ekki íslenskum barnmörgum fjölskyldum að gagni? Við leggjum til að barnabótaauki verði aukinn stórlega. Kemur það ekki íslenskum barnmörgum fjölskyldum að miklu gagni? Þannig að okkar tillögur eru mjög ítarlegar hvað þetta varðar og við gerum okkur grein fyrir því að þessi skattkerfisbreyting er ekki framkvæmanleg núna um áramótin og þess vegna eiga menn að setjast yfir málið og fara yfir það. Þessi hv. þm., Ingi Björn Albertsson, kemur af fjöllum og segist ekki vita um nein skattsvik. Þó liggja fyrir upplýsingar um að það er talið að í neðanjarðarhagkerfinu séu í dag 10--15 milljarðar sem ekki komi fram og þetta er náttúrlega það atriði sem skapar hér stríð í þessu þjóðfélagi og er óásættanlegt. Og þetta er það atriði sem íslensk verkalýðshreyfing hlýtur að verða að fara að berjast gegn því að þessar tvær þjóðir geta ekki haft frið í litlu landi. Það er of þekkt í íbúðahverfunum hverjir það eru sem njóta þjónustu ríkisins en gjalda ekki keisaranum það sem keisarans er.

Virðulegi forseti. Þetta var að mínu viti flótti frá matarskattsumræðunum. Við vorum hér að tala um hvernig Framsfl. hygðist ná matarskattinum niður og það liggur fyrir að hann ætlar að hækka helminginn af matarkörfu heimilanna. Hann ætlar að greiða niður innlenda þáttinn en hann ætlar að hækka upp innflutta þáttinn. Þetta hefur ekki verið hrakið. Þetta hrakti þingmaðurinn ekki. Og svo er það algerlega út í hött að segja það að ég viti ekki af skattsvikum í landinu. Ég var að benda á það að umræðan hefur kristallast í kringum þjónustu, verslun og iðnað. En þingmenn Framsfl. og jafnvel fleiri flokka vilja ekki tala um allt sviðið vegna þess að skattsvikin eru alls staðar, í öllum greinum, landbúnaði líka og öllum greinum landbúnaðarins og sjávarútveginum. Og ég fór yfir það í minni ræðu við 1. umr. og nefndi fjölmörg dæmi um það. Það er út um allt. En að slá fram tölum eins og einum milljarði í þessari umræðu án þess að rökstyðja það á einn eða annan hátt en að fela sig sí og æ á bak við einhverja skattsvikaskýrslu sem eru bara gefnar forsendur. Það eru engar staðreyndir. Það eru engin sérstök vísindi þar á bak við. Það er ekki merkilegur málflutningur þannig að ég lýsi enn eftir rökstuðningi framsóknarmanna við þeim fullyrðum sem þeir setja fram. Hvar sjá þeir þennan milljarð? Hann er ekki til. En vantraust á allt og alla er til staðar.

Virðulegi forseti. Einungis út af þeim kafla ræðu hv. þm. Inga Björns Albertssonar þar sem hann fjallaði um frádrátt vegna framlaga til stjórnmálaflokka þá veit hann fullvel að stjórnmálaflokkar eru í dag bókhaldsskyldir. Þeir eru í dag framtalsskyldir af öllu því sem snertir skatta. Þeir eru skyldugir til þess að telja fram laun sinna starfsmanna, gefa út á þá launamiða. Þeir eru líka skyldugir til þess að greiða fasteignagjöld af því húsnæði sem þeir nota. Þeir eru hins vegar ekki tekjuskattsskyldir, þeir borga ekki tekjuskatt og þeir borga ekki eignarskatt. Allt þetta liggur fyrir í lögunum eins og er í dag. Það sem hefur gerst og ég veit að hv. þm. getur tekið undir með mér er að það er afar óheppilegt þegar menn hafa framkvæmt skattalögin með ákveðnum hætti áratugum saman, þá kemur skattstjóri eða skattstjórar og fara allt í einu að snúa við þeirri framkvæmd og láta menn greiða stórar fjárhæðir langt aftur í tímann vegna hluta sem þeir töldu sig gera í góðri trú. Stjórnmálaflokkar hafa verið skyldugir til þess að opna sitt bókhald fyrir skattyfirvöldum að því leyti að svara öllum spurningum sem þau hafa beint til þeirra vegna t.d. hvert fjárframlög hafa runnið og ég er alveg sannfærður um það að það nefndastarf sem mun fara hér í gang, mun setja um þetta skýran og afmarkaðan lagaramma sem mun nýtast vel fyrir allt stjórnmálastarf í landinu og gera þetta allt saman betur úr garði heldur en er. En á meðan er alveg ótækt að það skuli vera komið svo í bakið á þeim sem hafa lagt fé af mörkum til stjórnmálaflokka sem raun ber vitni.

Virðulegi forseti. Þetta var ágætt að heyra. Ég vil benda hv. þm. á að ég hef ekki orðið var við áhuga hans fyrir því að berjast gegn því að skattyfirvöld séu að gera nákvæmlega það sama við íþróttahreyfinguna í dag. Ég hef ekki orðið var við neina sérstaka umhyggju fyrir þeim. Ég tel ekki að bókhald flokkanna sé opið. Ég legg þá einhverja aðra merkingu í orðið opið ef menn telja að að sé opið í dag af því að skatturinn getur sent eftir einhverjum tilteknum upplýsingum. Ég tel að það sem kom fram í grein hjá Gunnari Helga Kristinssyni séu viðvörunarorð sem okkur beri að hlusta á. Ég bind miklar vonir við þá nefnd sem forsrh. skipaði og ég tel ekki að hann sé að skipa hana að óþörfu ef þetta allt liggur fyrir. Mér þykir það með hreinum ólíkindum ef svo er.

Virðulegi forseti. Bókhald stjórnmálaflokka er opið að því leyti til að það er alveg jafnopið og bókhald allra annarra félaga sem starfa á almennum grundvelli. Ég veit ekki betur en að þau flokksfélög sem starfa í landinu haldi aðalfundi og þau komi þar fram með sína reikninga og geri grein fyrir þeim fyrir sínum félögum og að tala um það að bókhaldið sé harðlæst og lokað er bara tóm vitleysa.

Virðulegur forseti. Það samkomulag sem varð um þessa grein í efh.- og viðskn. milli fjögurra flokka fjallar ekki um það að orðið ,,þróunarhjálp`` komi þarna inn. Ég vil hins vegar taka það fram að samkvæmt núgildandi skattalögum er þróunarhjálp með margvíslegum hætti frádráttarbær í formi líknarmála í því formi að íslensk fyrirtæki komi að þróunarmálum í öðrum löndum. Ég tel því að það séu nægilega góðar heimildir til þess að þróunarhjálp geti verið frádráttarbær í atvinnurekstrinum og mér er ekki kunnugt um að það hafi orðið nein sérstök vandræði af því. En þótt við þingmenn Framsfl. greiðum atkvæði á móti þessari tillögu viljum við leggja áherslu á það að við erum á engan hátt andvígir því að atvinnureksturinn í landinu stuðli að þróunarhjálp.

Virðulegur forseti. Það er kannski tímanna tákn og til marks um sérhyggju flokkanna að hér skyldu þrír stjórnmálaflokkar standa að því að fella það að það kæmi inn að framlög til þróunarhjálpar væru frádráttarbær frá skatti rétt eins og framlög til stjórnmálaflokka sem hér er verið að gera tillögu um að tekin séu inn í þetta ákvæði. Ég vil benda á það að með þessu ákvæði eins og það liggur hér fyrir er ekki aðeins verið að bæta stjórnmálaflokkunum inn í þessa upptalningu heldur er jafnframt verið að breikka þann stofn sem miðað er við þegar talað er um 0,5% af tekjum. Það hefur verið tekið út úr þessu takmarkandi ákvæði sem er í frv. sem hér liggur fyrir, þannig að það er bæði verið að taka inn stjórnmálaflokkana og breikka stofninn. Ég held að þetta ákvæði auki hættuna á hagsmunatengslum flokkanna við fyrirtækin og ég mun því greiða atkvæði gegn þessu.

Virðulegur forseti. Á síðasta ári var samþykkt á Alþingi að taka upp virðisaukaskatt af bókum. Framsfl. var andvígur þeirri breytingu en þessi breyting hefur nú þegar komið til framkvæmda. Í þeim tillögum sem hafa verið útbúnar af 2. minni hluta nefndarinnar var ekki gert ráð fyrir því að þessi skattur lækkaði, heldur var lögð áhersla á aðrar ráðstafanir eins og barnabætur, vaxtabætur og margt fleira. Í ljósi þessa tökum við ekki þátt í atkvæðagreiðslu um þessa tillögu. Við munum sitja hjá.

Virðulegi forseti. Það er margt í þessu frv. sem við þingmenn Framsfl. getum stutt og það er annað sem við erum mjög andvígir. Sú afstaða hefur komið skýrt fram í þessari atkvæðagreiðslu. Við lýsum allri ábyrgð á þessu máli á hendur ríkisstjórninni og munum sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Hæstv. forseti. Við framsóknarmenn höfum við 2. umr. lýst okkur fylgjandi meginatriðum þessa frv., þ.e. að landbrh. á hverjum tíma fari með forræði og veiti heimildir til innflutnings á landbúnaðarvörum í samræmi við fríverslunar- og milliríkjasamninga og skuli ákveða upphæð verðjöfnunargjalda. Hins vegar lýsum við andstöðu við embættismannanefnd með valdi sem er til þess að þessi mál verði í áframhaldandi stríðsástandi öllum aðilum til skaða, ekki síst íslenskri landbúnaðarframleiðslu, en vegir ríkisstjórnarinnar eru órannsakanlegir. Við munum ekki taka þátt í þessari atkvæðagreiðslu, við munum sitja hjá.

Þannig háttar til með þau fjögur dagskrármál sem hér liggja fyrir að of skammt er liðið frá 2. umr. þeirra allra og verður því að leita afbrigða um að þau megi koma á dagskrá og til umræðu.

Þannig háttar til að það mun vanta þingskjöl, brtt. í næstu málum sem eru á dagskrá og því er ekki hægt að komast hjá því að gera hlé á fundinum í 15 mínútur.

Virðulegur forseti. Ástæðan fyrir því að ég bið um orðið er sú að ég taldi alls ekki nægilegt að fresta fundi í 15 mínútur eins og nú hefur komið í ljós og ég veit að forseti ætlar sér að fresta lengur. Ég tel hins vegar ekki hægt að fullyrða um það hvenær efh.- og viðskn. verður búin að ljúka störfum. Það hefur enn ekki verið hægt að boða fund í nefndinni og nefndin á eftir að skila framhaldsnefndaráliti. Þessu verður að sjálfsögðu hraðað eftir því sem nokkur kostur er. En hvort þessi nál. verða tilbúin klukkan átta er ekki hægt að fullyrða á þessari stundu. Ég vil jafnframt geta þess að atkvæðagreiðsluskjal varðandi fjárlögin er, eftir því sem ég best veit, ekki tilbúið enn þá og þingflokkar þurfa einhvern tíma til þess að fara yfir það atkvæðagreiðsluskjal. Ég tel, hæstv. forseti, að það hafi komið í ljós m.a. af þessum ástæðum að það var algjörlega ómögulegt að ljúka öllum þessum málum aðfaranótt sunnudags. Það lá líka fyrir þá að það þurfti að halda nefndarfundi í efh.- og viðskn. og skila framhaldsnefndaráliti svo eitthvað sé nefnt. Þetta vildi ég að kæmi fram, hæstv. forseti, m.a. vegna þeirrar umræðu sem hefur átt sér stað.

Virðulegi forseti. Ég vil mótmæla því að það hefði ekki verið hægt að ljúka þessum fundum á aðfaranótt sunnudags vegna þess að ég hygg að þá hefðu málin að mörgu leyti gengið hraðar fyrir sig en hefur verið í dag. Allt hefur verið í heldur rólegu tempói. Hins vegar þarf alltaf að skoða viss tæknileg atriði. Við stöndum frammi fyrir því nú um hádegi að við hættum klukkan átta á laugardagskvöld að skoða þau tæknilegu atriði sem þá þurfti að vinna. Ég er því enn á þeirri skoðun að við hefðum getað lokið þessu aðfaranótt sunnudags ef við hefðum haldið áfram þá um kvöldið.

Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvað það hefur mikið upp á sig að fara út í umræður um það nú hvað hefði verið hægt og hvað ekki á laugardagskvöld og laugardagsnótt. Ég hygg að það sé út af fyrir sig ljóst að þegar staðar er numið og komið aftur til leiks á nýjan leik þá tekur vissan tíma að koma hlutunum í gang og þeir ganga kannski rólegar fyrir sig fyrstu klukkutímana eins og raun hefur orðið á í dag. Ég vil einnig taka undir það að efh.- og viðskn. þarf að hittast eins og einu sinni til að útkljá væntanlega ein tvö atriði sem þar eru ófrágengin. Ég vænti þess ekki að það vefjist fyrir þeirri vösku sveit að gera það fljótt og skipulega og það sem þá er aðallega eftir eru tæknilegar afgreiðslur hér og atkvæðagreiðslur.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg ljóst að þó svo að það hefði verið hægt að ljúka þingstörfum aðfaranótt sunnudags þá hefði klukkan verið orðin æðimargt og það var þá fjórða nóttin í röð sem þingmenn hefðu vakað. Ég spyr hv. þingheim: Eru það rétt vinnubrögð að vaka í fjóra sólarhringa og taka þá ákvarðanir um mjög alvarleg og mikil mál sem snerta þjóðina alla? Ég segi nei við því.

Virðulegur forseti. Það verður erfitt að sanna það úr þessu hver hefur rétt fyrir sér í þessu máli en ég vil minna á að það var ekki hætt fundi á laugardagskvöldið þegar ljóst var að framsóknarmenn vildu ekki taka þátt í því samkomulagi sem þá lá fyrir heldur voru menn að mala hér fram í miðnættið þannig að næturfundi var bætt við. Ég tel að aðalatriðið sé það að reyna að ganga frá þeim efnum sem eftir eru og ég treysti forseta til þess að sjá til þess að það gangi sem greiðast fyrir sig. Mér sýnist að það sé komin einhver efahyggja hjá þeim sem ekki vildu standa að afgreiðslu aðfaranótt sunnudagsins á að það hafi verið rétt skref. Það er eiginlega niðurstaðan í þessari umræðu.



Forseti vill að sjálfsögðu sjá til þess að nefndir sem þurfa að vinna fái til þess tíma. Það hefur verið óskað eftir því að efh.- og viðskn. fái tíma til að ljúka því sem hún þarf að ljúka. Það hefur komið fram hjá formanni nefndarinnar að hann getur ekki á þessari stundu lofað því hvenær því starfi verður lokið, jafnvel ekki að því verði lokið klukkan átta. Þess vegna sýnist forseta skynsamlegast núna að gera hlé til klukkan átta í þeirri von að þá verði nefndin búin að ljúka sínum störfum og það verði hægt að hefjast handa á ný. Komi í ljós að svo verði ekki þá verður að taka afstöðu til þess þegar þar að kemur. Þess vegna verður þessum fundi frestað til klukkan átta.

Að beiðni efh.- og viðskn. verður þessum fundi nú frestað enn um sinn. Fundinum er frestað til kl. 9.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir brtt. 465 við frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1994 frá meiri hluta efh.- og viðskn. Fyrsta tillaga er við 9. gr. frv. eins og það er eftir 2. umr. en það er við fyrrverandi 11. gr. frv. Greinin er um heimild til að ákveða í reglugerð að sjúkratryggður taki þátt í kostnaði vegna dvalarinnar. Tillagan á þskj. 465 er um að greinin falli brott. Í öðru lagi er brtt. við 24. gr. Í stað ,,37,5`` komi 40,1. Hér er um að ræða skerðingu á framlagi ríkissjóðs til héraðsráðunauta. Framlagið er lækkað um 2,6 millj. kr. Ástæða þess er að héraðsbúnaðarsambönd fengu sérstakt viðbótarframlag vegna lífeyrisskuldbindinga héraðsráðunauta. Áður átti að fjármagna þær með skerðingu á þessum lið. Í 3. lagi. Við II. kafla bætist tvær nýjar greinar er orðist svo: ,,a. (36. gr.) Þrátt fyrir ákvæði til bráðabirgða í lögum nr. 83/1989, um Þjóðarbókhlöðu og endurbætur menningarbygginga, skal á árinu 1994 heimilt að ráðstafa allt að 20 millj. kr. af sérstökum eignarskatti samkvæmt lögunum til framkvæmda við Þjóðskjalasafn.`` Hér er framlag til Þjóðarbókhlöðu og annarra menningarbygginga, skv. lögum nr. 83/1989, skert um 20 millj. kr. og fé það veitt til Þjóðskjalasafns. Áætlað var að hinn sérstaki þjóðarbókhlöðuskattur gæfi 340 millj. kr. í frv. Samkvæmt endurskoðaðri áætlun á hann að gefa 360 millj. kr. og er viðbótinni varið til Þjóðskjalasafnsins. ,,b. (37. gr.) Þrátt fyrir ákvæði 1. tölul. 5. gr. laga 94/1984, um kvikmyndamál, skal framlag ríkissjóðs til Kvikmyndasjóðs eigi nema hærri fjárhæð en 99,4 millj. kr. á árinu 1994.`` Samkvæmt sparnaðartillögum fjárln. var framlag til Kvikmyndasjóðs skorið niður um 10 millj. kr. og verður 99,4 millj. og er þetta í samræmi við það.

Virðulegi forseti. Ég get ekki látið hjá líða að lýsa óánægju minni með þessa tillögu sem var seinast gerð grein fyrir, þ.e. lækkunin til Kvikmyndasjóðs. Ég verð að nota þetta tækifæri til að vekja athygli þingheims á því að í annað sinn í þessari sömu fjárlagaafgeiðslu er verið að skera niður fjárveitingar til Kvikmyndasjóðs. Fyrst var það gert með því að samkvæmt fjárlagafrv. á ríkið ekki að taka neinn þátt í kostnaði við Kvikmyndasafnið. Sá kostnaður hefur numið um 9 millj. kr. á undanförnum árum og nú að taka allt fé sem þarf til Kvikmyndasafnsins af fé Kvikmyndasjóðs. Þetta kemur til viðbótar þeim ákvörðunum sem teknar hafa verið síðustu tvö árin þar sem ákveðið var t.d. að lögbundið framlag ríkisins til Evrópska kvikmyndasjóðsins og framlag ríkisins til Norræna kvikmyndasjóðsins skyldu bæði tekin úr Kvikmyndasjóði. Hér bætist við þriðji niðurskurðurinn, þ.e. lækka á framlagið um 10 millj. Samtals verður því þarna um að ræða heildarniðurskurð á framlögum til Kvikmyndasjóðs upp á um 22 millj. kr. Það eru um 20% af lögbundnum framlögum til Kvikmyndasjóðs. Ég hélt að flestir hefðu gert sér grein fyrir því að starfsemi Kvikmyndasjóðs og íslensk kvikmyndagerð er einn merkasti vaxtarbroddurinn í íslenskri menningu í dag og væri frekar ástæða til að bæta þar við en að rífa niður. Ég hélt líka að menn hefðu gert sér grein fyrir að íslensk kvikmyndagerð er ekki bara menningarfyrirbrigði sem ber að styðja til eflingar íslenskri menningu heldur er hún líka betur til þess fallin en flest annað að vekja athygli á landi og þjóð og íslenskar kvikmyndir hafa mjög orðið til þess að auka ferðamannastraum til landsins. Ég sé að í tillögum meiri hlutans er gert ráð fyrir að verja 40 millj. kr. til landkynningar. Þetta er í 6. gr. fjárlaga. Ég er alveg sannfærður um að með því að spara svo verulega við Kvikmyndasjóð sem raun ber vitni er einmitt verið að vinna heilmikið skemmdarverk í landkynningu og að þær 40 millj. sem áætlað er að nýta til landkynningar og til að auka ferðamannastraum munu nýtast verr en það sem hér er skorið af Kvikmyndasjóði. Þetta mál hefur því margar hliðar. Bæði menningarlega hlið og fjárhagslega hlið auk þess sem framleiðsla kvikmynda skapar verulegan tekjustraum til landsins í gegnum styrki og framlög frá erlendum kvikmyndasjóðum og erlendum meðframleiðendum. Þetta mál hefur margar hliðar og það er enginn vafi á því að íslenskt þjóðarbú er að tapa margfaldri þeirri upphæð sem hér er verið að skera niður í framlögum til Kvikmyndasjóðs. Ég mótmæli mjög eindregið þessari grófu árás á íslenska kvikmyndagerð sem birtist í þessum seinustu tillögum. Þær koma mér mjög á óvart. Ég hafði ekki heyrt þeirra getið fyrr. Ég hélt að menn mundu láta sér nægja að skera niður um 9 millj. með því að Kvikmyndasjóður verði að taka að sér þetta olnbogabarn, Kvikmyndasafnið. En ég sé að það á að ganga miklu lengra og hér er um mjög hastarlegan og grófan niðurskurð að ræða. Ég mótmæli þessu mjög eindregið og mælist að sjálfsögðu fastlega til þess að ríkisstjórnin endurskoði þessa ákvörðun sína. Ef ekki nú við fjárlagaafgreiðsluna þá á nýju ári.

Virðulegur forseti. Vegna 1. tölul. í brtt. á þskj. 465 vil ég gefa yfirlýsingu. Ef þessi brtt. verður samþykkt er ljóst að nokkuð mun vanta á að hægt verði að innheimta áformaðar sértekjur samkvæmt fjárlögum sem væntanlega verða samþykkt síðar í kvöld. Ríkisstjórnin mun þess vegna beita sér fyrir því að afla heimilda á næsta ári í fjáraukalögum þar sem það þarf og að því marki sem talið er þurfa til að koma til móts við þá fjárvöntun sem verður í fjárlögum verði þessi töluliður samþykktur. Þetta vildi ég, virðulegur forseti, að kæmi hér fram. Reyndar er hægt og kannski eðlilegt að segja jafnframt frá því að ef samþykkt verður tillaga, sem mér skilst að komi frá meiri hluta nefndarinnar ef ekki nefndinni allri, í öðru máli sem verður til umræðu síðar, þ.e. máli sem fjallar um breytingar á ýmsum skattalögum, um endurgreiðslur að hluta til gistihúsa vegna fjárfestingarkostnaðar á sl. 3 árum þá mun einnig vanta annaðhvort á tekju- eða gjaldahlið fjárlaga fjármuni sem nema þessum endurgreiðslum. Með sama hætti tel ég eðlilegt þar sem 3. umr. fjárlaga er lokið og ekki hægt að koma því við að breyta áætlunartölum fjárlaga að ríkisstjórnin segi frá því hér og nú að hún sé tilbúin til að beita sér fyrir breytingum á fjárframlögum eða breytingum á tekjuhlið á næsta ári með þeim tækjum sem viðeigandi er. Sýnist mér þá eðlilegast að það gerist með því að fjárhæðir komi fram á fjáraukalagafrv. sem væntanlega verður lagt fram næsta haust. Mun þá þingið geta tekið afstöðu til þess á þeim tíma. Það skal tekið fram varðandi gistihúsin að útgreiðsla þessara endurgreiðslna getur beðið þar til þing hefur samþykkt slíkt en vænta má að meiri erfiðleikar verði hjá þeim sem taka sjúklinga til áfengismeðferðar, einkum þeim aðilum sem starfa ekki á vegum ríkisins eða Ríkisspítala.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir orð hv. 3. þm. Norðurl. v. varðandi Kvikmyndasjóð þar sem greinilega er um að ræða heildarniðurskurð á þeim framlögum sem eru lögbundin til Kvikmyndasjóðs upp á u.þ.b. 20 millj. kr. sýnist mér að meðtöldum þeim kostnaði sem sjóðurinn á að bera vegna rekstrar Kvikmyndasafnsins. Ég vil leggja á það áherslu, eins og hann, að fari svo að þessi tillaga sem hér liggur fyrir og hv. 4. þm. Reykn. mælti fyrir áðan verði samþykkt þá hljóta menn að beita sér fyrir því að þeir fjármunir sem vantar í Kvikmyndasjóð upp á a.m.k. 10 millj. kr. fáist á næsta ári með fjáraukalögum eða með öðrum sérstökum hætti sem viðunandi er fyrir Kvikmyndasjóð. Ég held að það sé sérstaklega nauðsynlegt að ítreka þetta einmitt nú á því ári þegar Ísland verður aðili að hinu Evrópska efnahagssvæði og þátttaka í alþjóðlegu samstarfi af margvíslegu tagi mun fara vaxandi. Þá er það kannski nauðsynlegra en nokkru sinni fyrir að eiga öfluga kvikmyndastarfsemi, bæði frá menningarlegu sjónarmiði og einnig fjárhagslegu sjónarmiði eins og hv. 3. þm. Norðurl. v. benti á í sínu innleggi áðan. Í öðru lagi vil ég, virðulegi forseti, víkja að 17. gr. frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum eins og það lá fyrir í upphafi. Þar var gert ráð fyrir að ráðherra gæti með reglugerð ákveðið að sameina úthlutunarnefndir tveggja eða fleiri félaga eða félagasambanda. Ég tel að hér sé mjög gróflega vegið að sjálfstæði Atvinnuleysistryggingasjóðs, stjórn hans og verkalýðsfélaganna. Þetta er mál sem við, þingmenn stjórnarandstöðunnar, greiddum atkvæði á móti við 2. umr. Ég átti einnig viðræður um þetta mál við hæstv. félmrh. og hæstv. félmrh. skýrði mér frá því að hún myndi framkvæma þessa grein þannig að hún hefði samráð við stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs. Nú hafði hæstv. félmrh. hugsað sér að gefa þessa yfirlýsingu við 3. umr., þ.e. núna. Hæstv. ráðherra er hins vegar fjarverandi en ég er viss um að ég hef þetta rétt eftir henni. Auðvitað getur hún komið mótmælum á framfæri á öðrum vettvangi ef ég skýri ekki rétt frá því sem hún sagði við mig um þetta mál. En frá og með næstu áramótum mun félmrh. yfirtaka stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs úr hendi heilbr.- og trmrh. Í þriðja lagi, hæstv. forseti, vil ég þakka fyrir þá till. sem hv. efh.- og viðskn. flytur varðandi 9. gr. frv. eins og það lítur út núna. Þar er gert ráð fyrir því að fella niður grein sem í upphafi var 11. gr. frv. og hljóðaði svo, með leyfi forseta: ,,Þó er heimilt að ákveða í reglugerð að sjúkratryggður taki þátt í kostnaði vegna dvalarinnar.`` Hér er með öðrum orðum gert ráð fyrir því að fella þessa tillögu niður og ég tel að það sé mikilvægur áfangi að það skuli hafa tekist samstaða um að ekki verði innheimt á ýmsum stofnunum, m.a. stofnunum SÁÁ og stöfnunum ríkisins, svokallað áfengismeðferðargjald frá og með næstu áramótum. Ég þakka fyrir þessa niðurstöðu vegna þess að ég tel að hún sýni vilja til samstöðu um eitt af mikilvægustu grundvallaratriðum laga um almannatryggingar eins og þau voru samþykkt 1971 og reyndar í upphafi 1946. Ég tel að ef þessi grein hefði farið óbreytt í gegn hefði það orðið stórkostlegt slys sem menn hafa bersýnilega sameinast um að koma í veg fyrir. Ég vil einnig taka það fram að ég tel að yfirlýsing hæstv. fjmrh. varðandi þetta mál og afleiðingar þessarar samþykktar sé mikilvæg og þar sé yfirlýsing sem við hljótum að taka á á næsta ári með þeim hætti sem hann benti á í sinni ræðu.

Hæstv. forseti. Ég vil í fyrsta lagi fagna því samkomulagi sem tókst í efh.- og viðskn. um breytingar á frv. Þó svo brtt. varðandi 9. gr. sé prentuð á þskj. meiri hlutans er það ljóst að öll nefndin styður þá tillögu að núverandi 9. gr. frv., eins og það liggur fyrir á þskj. eftir 2. umr., falli brott. Af tæknilegum ástæðum og til að flýta fyrir var ákveðið að prenta þá breytingu á tillögu sem meiri hlutinn hafði þegar lagt fram. Í öðru lagi er rétt að minna á að við atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. var felld út sú grein frv. sem varðaði tekjutengingu ekknabóta. Þegar þessir tveir liðir frv. eru fallnir út eru báðir þættirnir sem vörðuðu breytingar á lögum um almannatryggingar fallnir á brott. Það er tvímælalaust til mikilla bóta hvað upphaflega gerð frv. snertir. Þessum framförum sem málið hefur tekið vil ég stórlega fagna. Þá vil ég svo að lokum, hæstv. forseti, mæla fyrir brtt. sem við flytjum, ég og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, og dreift hefur verið á þskj. 480 og varðar lið sem hér hefur verið nokkuð til umræðu. Það er breyting við núverandi 35. gr. frv. eins og það liggur fyrir eftir 2. umr. Við leggjum til að í síðasta málslið falli niður orðin ,,áður óþekktum`` og svo bætist við greinina: en hann [þ.e. veiðistjóri í þessu samhengi] getur þó undanþegið einstök leitarverkefni slíku fyrir fram samhengi. Málsliðurinn mundi þá hljóða svo þannig breyttur, hæstv. forseti: ,,Ríkissjóður tekur ekki þátt í kostnaði við leit að tófugrenjum nema veiðistjóri samþykki leitina fyrir fram, en hann getur þó undanþegið einstök leitarverkefni slíku fyrir fram samþykki.`` Þetta á sér þau rök, hæstv. forseti, að það hefur verið nokkuð um það rætt hvort yfirleitt væri mikil ástæða til að leita að tófugrenjum nema þau væru óþekkt. Jafnframt er mat manna að ekki sé líklegt né mikil hætta á því að veiðistjóri muni heimila leit í stórum stíl að grenjum nema þau séu óþekkt því að veiðistjóri hefur góða yfirsýn yfir þessi mál. Þá hefur enn fremur komið fram sú ábending að í reynd sé það rökleysa að tala um að grenin séu óþekkt með öllu því að aldrei geti farið svo að a.m.k. refurinn þekki ekki til grenjanna. Það standist því ekki í raun að þau séu með öllu óþekkt ef þau séu til.

Er seinni hlutinn eingöngu fyrir refinn?

Þess vegna er það, hæstv. forseti, að mati okkar flm. rétt að leggja til þessar lagfæringar. Við teljum að veiðistjóri hafi þó, samanber þá tillögu sem við leggjum til að bætist við greinina, möguleika á því að undanþiggja leit á einstökum svæðum fyrir fram samþykki. Hann geti því geti hagað framkvæmdinni að því leyti til eftir því sem handhægast þykir. En það er alveg ljóst að af okkar hálfu er ekki verið að leggja til efnisbreytingu á ákvæðinu heldur að reyna að skýra það og færa það á betra orðalag. Og enn fremur alveg skýrt, til þess að allir séu nú róaðir niður sem hafa áhyggjur af þeim þætti málsins, að það er ekki hætta á því að þetta leiði til útgjaldaauka fyrir ríkissjóð nema síður sé. Ef eitthvað er, þá bindur þetta enn betur þá stöðu sem veiðistjóri hefur til að halda utan um þessi mál. Ætti þá öllum að vera rótt sem áhyggjur hafa haft af þessu máli, bæði þungar og stórar og hafa aðallega snúst um tvennt. Annars vegar málfarið á ákvæðinu og hins vegar hagsmuni ríkissjóðs.

Hefur refurinn áhyggjur af þessum breytingum?

Það er svo út af fyrir sig spurning um það, sem hv. 1. þm. Vestf. vekur máls á í frammíkalli, hvort refurinn hafi ástæðu til að hafa áhyggjur af þessum breytingum. Við teljum að svo sé ekki sérstaklega. Hann megi sæmilega við una eins og aðrir þessari sanngjörnu málamiðlun sem við leggjum til.

Virðulegi forseti. Ég gerðist meðflm. að þessari tillögu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Ég tel nauðsynlegt að ekki leiki neinn vafi á því að það þarf að veiða hér refi og tel að með þessari breytingu verði refirnir örugglega skornir.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frhnál. meiri hluta efh.- og viðskn. um breytingar í skattamálum. Nál. er lagt fram á þskj. 481 og brtt. á þskj. 483. Ég mun kynna þessar brtt. sem eru í nokkrum liðum. Í fyrsta lagi er gerð breyting við 4. gr. frv. sem fjallar um frádráttarbærni einstakra gjafa sem fyrirtæki láta af höndum renna til kirkjufélaga, viðurkenndrar líknarstarfsemi, menningarmála, vísindalegra rannsóknastarfa og ýmissa þess háttar verkefna. Á þessu ákvæði laganna hafa verið gerðar vissar breytingar. Í fyrsta lagi hefur verið tekið á því að aðstöðugjaldsstofninn, sem áður var hafður til viðmiðunar vegna 0,5% þaks, er ekki til staðar. Því hefur þurft að breyta um stofn og stofninn er þá í grundvallaratriðum tekjur viðkomandi fyrirtækis og ekkert undan skilið. Í frv. eins og það var lagt fram var gert ráð fyrir að tilteknar tekjur væru undanskildar en því var breytt í meðförum nefndarinnar og eru nú heildartekjur hafðar til grundvallar sem stofn. Í öðru lagi er bætt inn því ákvæði að framlög til stjórnmálaflokka geti fallið þarna undir. Um þetta er það að segja að það fyrirkomulag hefur tíðkast hér um áratuga skeið að fyrirtæki hafa dregið frá tekjum við uppgjör skatts framlög sín til stjórnmálaflokka í hvaða formi sem þau hafa verið. Oft hefur þetta verið í formi auglýsinga í flokksblöðum, happdrættismiðakaup og ýmis annar stuðningur sem stjórnmálaflokkar hafa fengið frá fyrirtækjum. Að undanförnu hafa skattyfirvöld verið að breyta meðferð þessara mála og verið að strika þessa kostnaðarliði út hjá fyrirtækjum jafnvel mörg ár aftur í tímann. Fyrirtæki hafa stundað þetta í góðri trú og þetta hefur þess vegna skapað viss vandamál. Í rauninni er þessi breyting fyrst og fremst til þess fallin að staðfesta þá framkvæmd sem verið hefur í þessu máli. Samhliða þessari breytingu hefur náðst samkomulag um útgjaldaþátt fjárlaganna þar sem sérfræðileg aðstoð við þingflokka er hækkuð. Auk þess er framlag til útgáfumála hækkað og kaup á blöðum útvíkkuð í heimildargrein. Enn fremur er gert ráð fyrir að sett verði á laggirnar nefnd til þess að fjalla um starfsemi stjórnmálaflokkanna. Þessar breytingar hafa verið nokkuð umdeildar en staðreyndin er sú sem við verðum öll að horfast í augu við að framkvæmdin á lýðræðinu kostar peninga og ég tel það hættulegt lýðræðinu að búa þannig að stjórnmálaflokkunum að þeir séu í fjárhagslegri spennitreyju. Ég tel að það geri ekkert annað en auka völd hagsmunasamtaka og fjölmiðla á kostnað stjórnmálaflokkanna. Ég tel að ef stjórnmálaflokkarnir geta ekki staðið uppréttir fjárhagslega, þá hafi það ekki góðar afleiðingar fyrir lýðræðið og breyti valdahlutföllum í þjóðfélaginu stjórnmálaflokkunum og almennri stjórnmálastarfsemi mjög í óhag og ég held að það sé ekki heppilegt fyrir lýðræðisþróun í landinu. Ég vildi láta þetta koma sérstaklega fram um þennan lið brtt. Í öðru lagi er verið að taka inn ákvæði þar sem Búseti er tekinn undir vaxtabótakerfið þannig að vaxtaútgjöld vegna eignarhluta fólks í Búsetaíbúðum fellur undir vaxtabótakerfið. Í þriðja lagi er verið að breyta ákvæðum laga sem voru samþykkt fyrir jólin í fyrra og fella niður virðisaukaskatt á fólksflutningum. Liður í því er einnig að fella niður virðisaukaskatt af flutningi á ökutækjum með ferjum sem eru í beinum tengslum við fólksflutninga og það talið til fólksflutninga samkvæmt þessum staflið. Í sambandi við þetta er rétt að taka fram að áform hafa verið uppi um að leggja 14% virðisaukaskatt á umferð í Hvalfjarðargöngum ef þau verða að veruleika. Þessi breyting mun ekki hagga þeim áformum og mun þess vegna koma til endurskoðunar þegar þar að kemur. Enn fremur er þjónusta ferðaskrifstofa undanþegin virðisaukaskatti. Í fjórða lið er verið að gera breytingar sem falla að niðurfellingu virðisaukaskatts á flutningana. Í fimmta lagi eru gerðar breytingar á 14. gr. laganna. Þetta er jafnframt liður í því að flytja flutningastarfsemina úr 14% skatti í það að vera undanþegin. Í sjötta lagi er komið inn með nýmæli sem felst í því að virðisaukaskattur vegna fjárfestinga í hótelum og gistihúsum árin 1990--1992 getur verið tilefni til leiðréttingar á innskatti. Er þetta gert til þess að koma til móts við að þessar fjárfestingar voru á árunum 1990--1992 skattlagðar mjög mikið. Í sjöunda lagi er verið að breyta tryggingagjaldi þannig að fullt tryggingagjald leggist á þær greinar sem verið er að fella virðisaukaskattinn niður af. Í áttunda lagi eru tæknilegar breytingar á tollskrárnúmerum þannig að steinull flyst úr gjaldflokki B í gjaldflokk A. Þetta er ákveðin tegund af steinull sem þarna er um að ræða og síðan eru tæknilegar breytingar vegna uppsetningar á 6% þrepinu sem er nýtt. Virðulegi forseti. Þetta eru þær brtt. sem meiri hlutinn hefur orðið ásáttur um að leggja fyrir.

Hæstv. forseti. Ég vil gjarnan staðfesta það sem hv. 5. þm. Norðurl. v. orðaði að ríkisstjórnin mun skipa nefnd með aðild þeirra stjórnmálaflokka og samtaka er sæti eiga á Alþingi og kjósa að taka þátt í slíku starfi til að fjalla um og undirbúa frv. til laga um fjárhagslegan stuðning við stjórnmálaflokka og þá þætti sem slíkum stuðningi tengjast.

Virðulegur forseti. Ég vil í upphafi víkja í stuttu máli að því atriði sem hér hefur verið til umfjöllunar, þ.e. hvort beri að taka eða hvort skuli taka inn í skattalög það atriði að framlög til stjórnmálaflokka séu frádráttarbær. Eins og fram kemur í frhnál. 2. minni hluta efh.- og viðskn. styðjum við Finnur Ingólfsson þessa brtt. og tekið er fram í nál. að við munum gera grein fyrir afstöðu í framsögu við umræður. Kristín Ástgeirsdóttir styður ekki þá tillögu að framlög til stjórnmálaflokka verði frádráttarbær til skatts og mun gera nánari grein fyrir afstöðu sinni við umræður um málið. Mér hefur fundist að undanförnu að þetta mál væri túlkað með þeim hætti að hér væri verið að taka ákvörðun um það að framlög til stjórnmálaflokka væru skilyrðislaust frádráttarbær. Það er ekki rétt vegna þess að hér er verið að taka af vafa og taka ákvörðun um það að slík framlög séu frádráttarbær innan tiltekinna marka. Það eru takmarkanir við 0,5% af tekjum til menningarmála, vísindalegrar rannsóknastarfsemi, viðurkenndrar líknarstarfsemi og kirkjufélaga og stjórnmálaflokkunum er bætt þar við. Í umsögn, sem hefur borist frá Félagi löggiltra endurskoðenda, segir m.a. um þetta mál, með leyfi forseta, en nefnd á þeirra vegum fjallaði um ýmis mál er tengjast skattalögum: ,,Nefndin vill vekja athygli á því að nokkur óvissa ríkir um heimild atvinnurekstrarins til að draga frá tekjum framlög til stjórnmálaflokka og málgagna þeirra, hvort sem er í beinum fjárframlögum eða í formi auglýsinga. Æskilegt er að taka af tvímæli í þessu efni. Ef vilji er til að heimila slíkan frádrátt gætu ákvæði um hann átt heima undir framangreindum tölulið með þeim takmarkandi hætti sem þar er gert ráð fyrir. Ef slík framlög eru hins vegar ekki frádráttarbær væri eðlilegast að taka það fram í 52. gr. laganna.`` Það er um það að ræða að mati þessara aðila sem þekkja mjög vel framkvæmd mála sem þessara að annaðhvort sé að heimila þennan frádrátt í 31. gr. eða taka skýrt fram í 52. gr. að slík framlög séu ekki frádráttarbær. Þau séu ekki frádráttarbær með sama hætti og t.d. fjársektir og önnur viðurlög sem eru lögð á menn til að koma í veg fyrir ýmsa óeðlilega starfsemi í landinu. Það er sem sagt álit þeirra að þennan vafa þurfi að skilgreina þannig að við stjórnmálamenn stöndum í reynd frammi fyrir því að mínu mati að taka þetta mál inn í 31. gr. og taka af vafa með jákvæðum hætti eða taka af vafa með neikvæðum hætti og taka það skýrt fram að þessi framlög séu alls ekki frádráttarbær. Ég er þeirrar skoðunar að það sé fráleitt að líta þannig á að framlög til stjórnmálastarfsemi í landinu eigi aldrei að vera frádráttarbær og beri að flokka slík framlög með kostnaði eins og fjársektum og öðrum slíkum kostnaði. Ég tel eðlilegt að slíkur kostnaður sé skilgeindur með sama hætti og framlög til íþróttastarfsemi, menningarmála, líknarstarfsemi, kirkjufélaga og ýmissa annarra góðra mála. Ef á að fara að flokka stjórnmálastarfsemina í landinu sem einhverja óæðri starfsemi þá er illa komið fyrir lýðræðinu. Og auðvitað hljótum við sem berum skyldur í þessu sambandi hér á Alþingi að taka af öll tvímæli í þessu máli. Ég vil hins vegar taka það skýrt fram að ég tel nauðsynlegt að fara ofan í þessi mál og fagna yfirlýsingu forsrh. og vænti þess að starf þeirrar nefndar hefjist sem fyrst og hún skili áliti á næstu mánuðum. Ég vil nefna í þessu sambandi að það hefur verið rætt, m.a. af fræðimönnum í samfélaginu, að það sé þá nauðsynlegt að stjórnmálaflokkarnir verði framtalsskyldir. Það er að mínu mati nauðsynlegt að stjórnmálaflokkarnir séu bókhaldsskyldir og þeir eru það að mínu mati. En ef stjórnmálaflokkarnir eiga að vera framtalsskyldir þá hlýtur það að vera í þeim tilgangi að þeir greiði tekjuskatt og eignarskatt. Það er til lítils að aðilar séu framtalsskyldir nema þeir eigi þá að greiða skatta af tekjuafgangi sínum og eignum. Og væntanlega stendur þá til að gera aðra félagastarfsemi skattskylda í þessu samhengi. Því miður hefur verið fjallað um þessi mál af ýmsum með þeim hætti að þar hlýtur að vera ókunnugleiki og misskilningur á ferðinni og ber að harma það. Hitt er svo annað mál að fyrir marga stjórnmálaflokkana mun það ekki skipta mjög miklu máli þó að þeir þurfi að borga skatta af eignum sínum og tekjum því ég býst við að flestir þeirra séu þannig staddir að ríkið muni hafa lítið upp úr krafsinu því að eðli þessarar starfsemi er með þeim hætti að flokkarnir ráðstafa þeim tekjum sem þeir fá inn til sinnar starfsemi og a.m.k. þar sem ég þekki til hefur verið afar lítið um afgang svo ekki sé nú meira sagt og verð ég að segja að því miður hefur staðan verið þannig að undanförnu.  Virðulegur forseti. Ég vil þá aðeins víkja að því frhnál. sem 2. minni hluti hefur skilað í sambandi við þetta mál. Það kom fram við 2. umr. að við kölluðum til baka flestar brtt. á þskj. 410 til 3. umr. Það var gert til þess að ríkisstjórnin fengi enn eitt tækifærið til að endurskoða afstöðu sína og ég vil sérstaklega fagna því og þakka fyrir það að hæstv. utanrrh. er nú við þessar umræður og tel nauðsynlegt að hann skýri afstöðu sína í þessu máli. Það er því miður svo að nánast engin rök komu fram um það að mínu mati sem styrktu þá skoðun ríkisstjórnarinnar að það bæri að taka upp tvö þrep í virðisaukaskatti og ef hæstv. utanrrh. gæti hlýtt á mál mitt, þá vildi ég gjarnan spyrja hann um þetta mál, þ.e. tvö þrep í virðisaukaskatti. Ég var að segja það, hæstv. utanrrh., að ég tel að engin efnisleg rök hafi komið fram sem mæla með því að það verði tekin upp tvö þrep í virðisaukaskatti. Það eru ekki tekjujöfnunarrök, það eru á engan hátt framkvæmdaleg rök því að það er ljóst, að þetta mun auka skattsvik og hafa í för með sér stórkostlegan kostnað, bæði fyrir ríkissjóð og aðila vinnumarkaðarins. Og ég vil í þessu sambandi spyrja hæstv. utanrrh. sem kom að því að semja stefnuskrá þessarar ríkisstjórnar en þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Skatthlutfall virðisaukaskattsins er hærra hérlendis en í flestum öðrum ríkjum. Skatthlutfallið heftir framtak og dregur úr skattskilum með því að hvetja til skattlausrar vinnu. Skatthlutfall hefur enn fremur kallað á undanþágur. Eins og við mátti búast hefur hver ný undanþága síðan réttlætt enn fleiri undanþágur sem æ erfiðara verður að standa gegn. Á kjörtímabilinu er stefnt að lækkun skatthlutfallsins með því að fækka eða afnema undanþágur. Áður er þó gert ráð fyrir úttekt á virðisaukaskattskerfinu og gerð verði grein fyrir reynslunni fram að þessu.`` Nú liggur það fyrir, hæstv. utanrrh., að það hefur engin slík úttekt farið fram. Hún hefur a.m.k. ekki verið birt almenningi og það hefur engin frambærileg skýring komið fram í þessum málflutningi önnur en sú að það hafi verið gerður samningur við aðila vinnumarkaðarins í þessu máli. Ég spyr: Hvers vegna í ósköpunum bauð ríkisstjórnin að fara leið sem hún mátti vita að væri ekki almenningi til heilla? Hér hefur komið fram í umræðunni frá hæstv. ráðherrum að vitnað væri til samþykkta Framsfl. á flokksþingi 1992. Það hafa verið færð sem rök í umræðunni. Það hefur ekki verið mikið um það, hæstv. utanrrh., að núv. ríkisstjórn hafi tekið mikið tillit til stefnu Framsfl. í málum. Það er alveg nýtt fyrir mér. Getur það verið að það hafi verið ástæðan? Ég vil minna á það að Framsfl. hélt nýlega miðstjórnarfund og þar var ekki ályktað á þá leið að það bæri að taka upp tvö þrep í virðisaukaskatti. Við höfum komist að þeirri niðurstöðu að þetta væri rangt. Menn héldu um tíma að þetta væri framkvæmanlegt en ég man eftir því meðan ég var í ríkisstjórn með hæstv. utanrrh. að þá vorum við ávallt sammála um að þetta ætti ekki að gera og það tókst alltaf að koma í veg fyrir það að skattkerfið væri eyðilagt með þessum hætti. Við hljótum að spyrja hæstv. utanrrh. hvers vegna í ósköpunum þetta getur gerst. Ég man ekki betur en hæstv. utanrrh. hafi á sínum tíma, þegar þáv. forsrh. Þorsteinn Pálsson kom með svipaða tillögu, lýst því þá þannig að hún væri sem rýtingsstunga í bak sér sem eru stór orð. Núv. hæstv. utanrrh. er fyrrv. hæstv. fjmrh. og þekkir því þessi mál öðrum fremur og ég er alveg sannfærður um það að ef núv. ríkisstjórn hefði staðið sig í upplýsingamiðlun um þetta mál og látið kanna það með einhverjum almennilegum hætti þá hefði þetta ekki þurft að gerast. Í stað þess lyppaðist ríkisstjórnin niður, lét ekkert skoða og sigldi út í myrkið og slökkti öll ljós. Ég er mjög undrandi á því að slíkt og annað eins skuli hafa hent hæstv. utanrrh.  Ég ætla að öðru leyti ekki að hafa mörg orð um þetta mál. Ég hef gert það áður og ég tel í sjálfu sér óþarfa að fara fleiri orðum um það. Mér finnst niðurstaðan vera svo augljós að það sé engin skynsemi í öðru en að taka aðra afstöðu en þarna er lagt til. Það er betra fyrir láglaunafólk, það er betra fyrir framleiðslustarfsemina, það er betra fyrir ríkissjóð, það er betra fyrir verðlagið í landinu þannig að öll rök hníga í þá átt. En samt ætla menn að gera þetta af því bara. Af því að þetta er svona og það þýðir að sjálfsögðu ekki að vitna til samþykkta Framsfl. í þessu máli því að Framsfl. er ekki í núv. ríkisstjórn. Og það var ekki hann sem bauð þetta fram til aðila vinnumarkaðarins. Ég vildi aðeins að lokum lýsa því yfir að ég fagna því að ríkisstjórnin hefur ákveðið að falla frá virðisaukaskatti af fólksflutningum og þjónustu ferðaskrifstofa. Ég tel það vera til bóta en minni á að 2. minni hluti efh.- og viðskn. lagði það til að virðisaukaskattur á gistingu væri jafnframt felldur niður. Ég tel jafnframt vera til bóta að opna fyrir heimild til að endurgreiða uppsafnaðan virðisaukaskatt af fjárfestingu fyrri tíma í ferðaþjónustu og tel það sjálfsagt réttlætismál og það muni mýkja þá breytingu sem hér á sér stað. Ég vildi aðeins segja í sambandi við brtt. meiri hlutans að öðru leyti að þar er gert ráð fyrir því að inn séu tekin nú á síðustu stundu ákvæði er varða svokallaðan búseturétt sem þó skuli ekki taka gildi fyrr en í ársbyrjun 1995. Við í minni hlutanum höfum lagt til að 9. gr. frv. verði felld niður og haldið áfram að endurskoða hana þar með talin ákvæðin um búseturéttinn. Ég vildi spyrja eftir því hvort hæstv. félmrh. sé í húsinu því ég hygg að breytingartillögur varðandi þetta mál hafi fyrst og fremst komið frá hæstv. félmrh.

Félmrh. er í húsinu og verður gert viðvart.

Hér er gert ráð fyrir því að taka þetta mál inn með þessum hætti sem er ekkert nema gott um. Ég vil jafnframt geta þess að Alþýðusamband Íslands hefur í dag sent fulltrúum í efh.- og viðskn. bréf þar sem óskað er eftir endurskoðun á vaxtabótum með tilteknum hætti og tel ég nauðsynlegt að fá ráðrúm til að fara ofan í þá beiðni en það verður aðeins gert með því að fresta þessu máli í heild sinni. Sú tillaga sem hér er mun þar að auki ekki koma að neinu gagni og það er e.t.v. það versta. Það er gert ráð fyrir því að þeir sem eiga Búsetaíbúðir geti fengið sem vaxtabætur vexti af skuldum sem þeir stofna til vegna framlags síns í íbúðina, þ.e. á bilinu 20--30%. Ef þetta er t.d. íbúð sem kostar 10 millj. og lánið er 2 millj. þá er um að ræða vexti að hámarki 7% sem eru 140 þús. kr. Nú er skerðingarákvæði laganna með þeim hætti að ef viðkomandi aðili hefur 2 millj. kr. í tekjur þá skerðast þessi 140 þús. um 6% af tekjum eða um 120 þús. kr. þannig að þetta mun eingöngu koma að gagni hjá aðilum sem hafa mjög lágar tekjur og hafa ekki möguleika til að greiða af svo dýrum íbúðum í þessu tilviki. Þannig að þótt reiknað sé út af fjmrn. að þessi brtt. kosti 15 millj. þá tel ég að hún kosti nánast ekki neitt vegna þess að hún muni ekki koma að neinu gagni. Hún mundi sennilega kosta 15 millj. ef þetta kæmi allt til frádráttar en skerðingarákvæðið vegna tekna mun taka það allt til baka. Og það virðist vera að hæstv. félmrh. hafi ekki gert ráð fyrir því. Þetta er náttúrlega með eindæmum hvernig farið er með þessi vaxtabótamál. Það er verið að breyta þessu út og suður með tillögum frá hæstv. félmrh. og það er enginn sem kemur auga á það að brtt. verði til gagns. Ég spyr nú: Hvers konar stjórnarhættir eru þetta eiginlega í vaxtabótamálum? Væri nú ekki nær, hæstv. félmrh., að fresta öllu þessu máli í stað þess að vera að lögfesta frá og með 1. jan. 1995 eitthvað sem enginn botnar í? Og þá er nú nær að taka frv. hæstv. umhvrh. sem hann flutti hér á síðasta þingi sem þingmaður um þetta mál og lögfesta það vegna þess að það er ljóst samkvæmt því frv. að öll vaxtagjöld vegna Búsetaíbúðanna verða þá frádráttarbær. En að vera að koma með svona einhverjar málamyndatillögur til þess að bæta eitthvað, ég veit ekki hvað, gefa vonir til fólks sem er í miklum vanda og koma með lausnir sem munu ekki koma neinum að gagni, hverjum er það til góðs? Þessi tillaga var kynnt í efh.- og viðskn. nú á fundi fyrir stuttu síðan og ég sé ekki betur en þarna hljóti að vera um einhver mistök að ræða. Ég er ekki að ætla það að hæstv. félmrh. vilji gera neitt annað en gott í þessum málum og koma þessum aðilum til aðstoðar. Ég er viss um að það er tilgangurinn. En tillögurnar munu ekki verða til þess og þess vegna held ég að það sé miklu betra að geyma málið og bíða betri tíma og taka þá jafnframt fyrir þær tillögur sem hafa komið frá Alþýðusambandi Íslands í sambandi við þetta mál. Virðulegur forseti. Ég vitna að öðru leyti til framsöguræðu minnar við 2. umr. þar sem ég gerði grein fyrir breytingahugmyndum 2. minni hluta. Ég sé ekki ástæðu til þess að orðlengja um þetta mál en vænti þess að ríkisstjórnarmeirihlutinn taki rökum í þessu máli, beygi sig fyrir staðreyndum og breyti þeirri stefnu sem stendur til að koma í framkvæmd með nokkurra daga fyrirvara, ekki síst vegna þess að ríkisstjórnarmeirihlutinn veit að það er óframkvæmanlegt að gera svona hluti með nokkurra daga fyrirvara svo að nokkurt vit sé í. Það mun koma í ljós á fyrstu dögum ársins og ég segi fyrir mig að ég mundi ekki þurfa að bera ábyrgð á því, sérstaklega ef það væri algerlega andstætt samviskunni eins og mér heyrist að flestir telji sem ætla að fylgja þessum óskapnaði.

Breytingartillaga á þskj. 484 er of seint fram komin og verður því að leita afbrigða um að hún megi koma til umræðu og afgreiðslu.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frhnál. 3. minni hluta efh.- og viðskn. Um afstöðu okkar til málsins í heild vísast til ítarlegs nefndarálits á þskj. 411 og sömuleiðis brtt. sem fluttar eru og endurfluttar verða eða endurvaktar verða við 3. umr. að svo miklu leyti sem þær eru ekki þegar sjálfafgreiddar eða verða sjálfafgreiddar með því samkomulagi sem orðið hefur í málinu. Það hefur orðið sú ánægjulega breyting á milli 2. og 3. umr. að tekist hefur um það samkomulag milli ríkisstjórnarinnar og stjórnarandstöðunnar að gera tilteknar breytingar á málinu og því fögnum við. Þetta snýr fyrst og fremst að því að fella niður áður áformaða upptöku virðisaukaskatts á almenningssamgöngur og þjónustu ferðaskrifstofa. Við hljótum hins vegar að harma það að skrefið var ekki stigið til fulls eins og ég hygg að ærin rök hafi verið til og virðisaukaskattur tekinn af allri ferðaþjónustunni. Það hefur rækilega komið fram í þessari umræðu að þar er á ferðinni sú grein sem menn binda miklar vonir við hvað varðar störf og gjaldeyristekjur í landinu á komandi árum og einmitt yfirstandandi ár er okkur ánægjuleg sönnun þess hvaða möguleikar búa í þessari atvinnugrein en talið er að gjaldeyristekjur munu aukast milli ára um 2.500 millj. af greininni, þar af að raungildi um um það bil helming af þeirri upphæð þrátt fyrir gengisbreytingar og ætla má að beinar tekjur ríkissjóðs af þessum vexti greinarinnar, af þessum viðgangi í ferðaþjónustunni, séu nálægt 500 millj. kr. Það er þess vegna augljóst mál að þeir hagsmunir sem ríkið á í því að greinin fái að dafna og vaxa með sama hætti á næstu árum og hún hefur gert er miklum mun meiri en þeir sem felast í skattlagningu af þessu tagi. Þvert á móti er veruleg ástæða til að ætla að upptaka skattlagningarinnar og þar með lakari starfsskilyrði ferðaþjónustunnar muni í heild sinni skila sér í minni tekjum en ekki meiri til ríkissjóðs þegar dæmið verður gert upp. Það er alveg ljóst að þessar breytingar eru þó til mikilla bóta og sérstaklega eins og áður sagði fögnum við því að almenningssamgöngurnar eru þarna teknar sem heild en ekki eins og áður var áformað fyrir 2. umr. einungis skattinum létt af að hluta til hér á almenningssamgöngum á vegum sveitarfélaga. Eins og komið hefur fram þá styður Alþb. upptöku lægra skattþreps á matvöru. Það er í samræmi við þá stefnu sem við höfum haft að það beri að hafa lægri skatta eða enga á brýnustu lífsnauðsynjar eins og matvæli, á svið eins og menninguna og almenningssamgöngur. Við teljum að til lengri tíma litið sé það almenningi tvímælalaust til hagsbóta að haga tekjuöfluninni þannig að þessum mikilvægu sviðum sé hlíft við skattlagningu. Um brtt. þær sem liggja nú fyrir af hálfu meiri hlutans er því fljótsvarað að við getum stutt þær nánast allar. Ég vil þó hafa þann fyrirvara á um brtt. varðandi húsnæðissamvinnufélögin eða hlutaeignaríbúðir, sem fjallað er um í 2. tölul. brtt. á þskj. 483, að það er afar óljóst að hve miklu liði ef nokkru þessi breyting kemur þeim sem í hlut eiga og ástæða er til að ætla eins og hv. síðasti ræðumaður gerði að umtalsefni að það geti orðið næsta lítil búbót að því fyrir þá sem eiga í hlut. Ég tel þó að í þessari brtt. felist viss viðurkenning á því að réttur þeirra sem þarna eiga í hlut og hafa verið algerlega útundan, sé viðurkenndur hversu haldgóð sem þessi breyting svo er. Ég leyfi mér því að vona að komi það í ljós að með þessari útfærslu náist ekki sá árangur sem ætlað var til að létta greiðslubyrði þeirra sem búa í húsnæðissamvinnufélögum þá verði það lagfært. Og það er auðvitað alveg ljóst að til þess að dæminu sé lokað þarf að taka saman áhrifin af því annars vegar að þeir sem eru í búseturéttaríbúðum njóti vaxtabóta á búseturéttarhlutnum og hins vegar húsaleigubætur sem taka til leigukostnaðarins eða útgjaldanna að öðru leyti. Þegar það tvennt hefur verið skoðað í samhengi þá ætti ekki að vera vandkvæðum bundið að finna út sambærilegan stuðning við þennan hóp, þ.e. þá sem eiga hluta af sínu húsnæði sjálfir og borga af þeirri fjárfestingu, en greiða að öðru leyti leigu en það er í raun tilfelli með þá sem búa í búseturéttaríbúðum. Því leyfi ég mér að vísa til þess að þessi atriði verði skoðuð í samhengi en hæstv. ríkisstjórn hefur eins og kunnugt er boðað framlagningu frv. um húsaleigubætur á Alþingi eftir áramótin. Að lokum vil ég, hæstv. forseti, gera að umtalsefni það samkomulag fjögurra flokka sem gerð hefur verið grein fyrir og kemur fram í brtt. meiri hlutans í 1. tölul. og lýtur að því að taka af vafa um það að framlög til stjórnmálaflokka séu frádráttarbær með þeim takmörkunum sem greinir í 4. gr. þeirra laga. 3. minni hluti styður þetta samkomulag og við gerum það ekki síst í trausti þess að það nefndarstarf, sem hæstv. forsrh. hefur gefið yfirlýsingu um, leiði til samkomulags um skynsamlegar reglur á þessu sviði sem að okkar mati er löngu tímabært að setja. Ég held að ég hafi ekki um þetta fleiri orð, hæstv. forseti. Það er að mínu mati heppilegast að þessi nefndarskipan komist á hið fyrsta og ekki ástæða til þess að menn gangi bundnir af yfirlýsingum hér á þessari stundu til þeirrar endurskoðunar eða þess starfs sem þar bíður. Ég vil svo að lokum, hæstv. forseti, segja að við fögnum þeim breytingum til bóta sem orðið hafa á þessu frv. og getum í heildina sæmilega við málið unað eins og það er nú orðið, ekki síst í ljósi þess að með lögfestingu lægra skattþreps á matvæli kemst gamalt og nýtt baráttumál Alþb. í höfn.

Virðulegi forseti. Ég ætla að fara nokkrum orðum um skattafrv. ríkisstjórnarinnar eins og það er nú orðið eftir 2. umr. og jafnframt að gera grein fyrir afstöðu minni og Kvennalistans til ákveðinna brtt. sem eru hér á ferð í upphafi 3. umr. Það er vert að velta því fyrir sér eins og oft áður hvernig vinnubrögðum er háttað á Alþingi. Hér erum við enn eitt kvöldið að ræða þessi alvarlegu og mikilvægu fjármál ríkisins og maður hefur það oft á tilfinningunni að maður viti varla hvað er verið að gera. Og það gildir um sumar þær breytingartillögur sem hér eru lagðar fram. Það er í raun og veru afar slæmt að standa frammi fyrir því að það sé verið að leggja til breytingar og það gefst ekki tími til þess að kanna hvað þær fela í sér. Það gildir bæði um þá breytingu sem . . .

Það er svolítill órói í salnum.

Já, það er rétt hjá forseta, það er mikill órói hér í salnum og hefur verið í kvöld og skýrist af ákveðnu máli sem hér er í farvatninu og hefur valdið miklum æsingi meðal þingmanna Reykjavíkur og mun væntanlega skýrast hér seinna í kvöld. En ég var þar komin ræðu minni að ég ætlaði að nefna þá brtt. sem hér er og snertir málefni Búseta. En sannleikurinn er sá að Búseti hefur sótt það mjög fast að fá inn þá breytingu sem hér er á ferð og snertir vaxtabætur en því miður hafði nefndin engan tíma til þess að kanna hvað þetta þýðir í raun og veru fyrir þá einstaklinga sem eru félagar í Búseta eða samtökin í heild. Það ber auðvitað alltaf að harma það þegar verið er að koma inn svona breytingum og maður hefur sterklega á tilfinningunni að það viti í rauninni enginn raunverulega hvað er verið að gera. Ég held að við getum mikið lært af þeim vinnubrögðum sem hér hafa verið við lýði undanfarna daga. Fyrsta brtt. sem hér er lögð fram af hálfu meiri hlutans snertir það atriði að framlög til stjórnmálaflokkanna verði frádráttarbær til skatts, þ.e. fyrirtæki sem veita stjórnmálaflokkum stuðning geti dregið þau framlög frá skatti. Við kvennalistakonur teljum eðlilegt að fyrst séu settar reglur um starfsemi stjórnmálaflokka, þær skyldur sem þeir hafa gagnvart sínum umbjóðendum og löggjafanum, bókhaldsskyldu og annað slíkt áður en farið er að taka ákvarðanir um framlög af þessu tagi, að framlög af þessu tagi séu undanþegin skatti, okkur finnst það eðlilegra að sá framgangsmáti eigi sér stað. En okkur er það ljóst að lýðræðið kostar peninga og það er bæði nauðsynlegt og eðlilegt að stjórnmálaflokkar og samtök njóti stuðnings af hálfu opinberra aðila til þess einmitt að tryggja lýðræðið í landinu og lýðræðislega umræðu. Og ég veit það t.d. að á Norðurlöndum eru veittir miklu meiri styrkir en hér. M.a. var mér sagt að í Noregi þurfi menn engu að kosta til framboða, það er allt borgað af ríkinu. Það þætti nú Sjálfstfl. líklega góður stuðningur sem ver miklum kostnaði í prófkjör. En mergurinn málsins er sá að við gátum ekki sætt okkur við þessi vinnubrögð sem hér eru viðhöfð og hefðum talið eðlilegra að sú nefnd, sem verið er að leggja til að kanni þetta mál og semji reglur, eða komi sér saman um reglur að hún hefði fyrst skilað af sér áður en farið er að breyta lögum eins og þessum. Ég minntist aðeins á þá tillögu sem hér er og 2. liður þessara brtt. sem snerta málefni Búseta og það er svo sem ekki mikið um það að segja. En það tengist einmitt þeirri brtt. sem 2. minni hluti hv. efh.- og viðskn. hv. leggur til um að það hefði í raun og veru átt að fresta öllum þessum vaxtabótaútfærslum og skoða málið betur í samhengi. Þá hefði Búseti komið þar inn í. Vandinn snýst um að það er búið að gera samkomulag um húsaleigubætur eftir því sem okkur skilst af fréttum þó allt sé óljóst um útfærsluna í þeim efnum og þeir sem búa í búseturéttaríbúðum eru í nokkuð sérkennilegri stöðu, þeir eiga hluta af þessum íbúðum, þeir kaupa sér búseturétt. En þær íbúðir sem byggðar hafa verið á vegum Búseta hafa ýmist fengið lán í félagslegri kaupleigu eða almennri kaupleigu þannig að þarna er svona blandað kerfi á ferð og erfitt að gera sér grein fyrir hvorum megin fólk lendir. Í mínum huga er þetta mjög óljóst og hefði þurft að skoða miklu betur. Ég er nú fremur hlynnt þessum samtökum og hefði talið það mikinn kost að hér væru fleiri valkostir í húsnæðismálum og síst af öllu vildi ég að við í einhverri fjóðtfærni værum að skaða þessa starfsemi. En við hljótum að treysta því að þeir viti hvað þeir eru að gera því að Búseti hefur sjálfur þrýst mjög á að þessar breytingar nái fram að ganga. Ég vil fagna því hér eins og aðrir að ríkisstjórnin sá að sér og ákvað að fella niður eða hætta við þær hugmyndir að leggja virðisaukaskatt á flutninga og ýmsa þjónustu sem tengist flutningum. Ég er alveg sannfærð um að þarna er ríkisstjórnin að stíga rétt skref og hefði auðvitað átt að ganga lengra og hætta við öll áform sem snerta ferðaþjónustu í landinu. Ég þarf svo sem ekki að rifja það upp hér að Svíar gerðu gríðarleg mistök í þessum efnum fyrir allnokkrum árum og það tók þá mörg ár að vinna upp þann skaða sem sænsk ferðaþjónusta varð fyrir þegar hún var skattlögð á einu bretti. Það tók þá mörg ár að vinna það upp. Menn verða einfaldlega að hugsa svona mál til enda en hér er gistingin að nokkru skilin eftir og tengist auðvitað veitingastarfsemi og það verður nú býsna flókið mál við að fást. Við höfum í þessari umræðu rætt mikið um virðisaukaskattinn á matvæli og er svo sem óþarfi að vera að endurtaka það sem þar var sagt. Ég er enn þá jafnsannfærð um það og ég hef verið að það sé ekki verið að fara bestu leiðina til kjarajöfnunar í þessum tillögum sem hér hafa verið samþykktar þó það sé fyrst og fremst verið að færa fjármagn til þeirra sem betur standa og að aðrar leiðir hefðu verið betri til að jafna kjörin í landinu. Má þar margt nefna í því sambandi. Þó að vissulega sé það ávinningur allra að matvæli lækki þá var það tilgangur þessara kjarasamninga að bæta kjör hinna lægst launuðu en það er verið að bæta kjör allra og meira fer til þeirra sem meira hafa og meira eyða í matvæli. Þannig að ég er mjög ósátt við þessa leið sem hér er verið að fara og ég vil bara ítreka það. Hér á eftir munum við taka afstöðu til ýmissa brtt. sem dregnar voru aftur til 3. umr. Það er kannski ekki mikið um þær að segja en ég vil þó minna stjórnarmeirihlutann á að þeim gefst enn þá tækifæri til að styðja hér tillögur til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð í stað þess að skilja hann eftir í sárum með mikinn halla. Það er auðvitað ekki hægt að afsaka það á nokkurn hátt að ríkisstjórnin skuli hafa gefist upp við fjármagnstekjuskatt ár eftir ár. En í kvöld gefst tækifæri til að bæta úr því. Nú skora ég á stjórnarmeirihlutann að nýta sér það gullna tækifæri til að rétta örlítið hallann á ríkissjóði. Þetta eru nú ekki nema um það bil 600 millj. sem nást með þessu að mati Þjóðhagsstofnunar. En jafnframt þeirri tillögu þá gefst Sjálfstfl. líka gullið tækifæri á því að fella niður hinn margumrædda ekknaskatt sem Þuríður Pálsdóttir sjálfstæðiskona og varaþingmaður hefur barist ötullega gegn og verður fróðlegt að sjá hvernig sjálfstæðismenn reynast henni hér í kvöld þegar sú tillaga verður borin upp að fella niður þennan skatt. En virðulegi forseti, þrátt fyrir að vinnubrögð í þessu máli hafi nú verið heldur hraðsoðin þá höfum við þó séð dæmi um að lýðræðið virkar í þessum efnum. Aðilar koma á fund efh.- og viðskn. og skýra sín sjónarmið og senda frá sér ýmis gögn. Og sem betur fer þá sjá menn að sér þegar menn falla frá alls konar vitlausum hugmyndum. Það hefur gerst í þessu frv. og því ber vissulega að fagna þó að ég hefði óskað þess að lengra hefði verið gengið. Ég bið þingmenn að gleyma því ekki að í þessu frv. er verið að leggja auknar álögur á almenning í landinu. Það var samþykkt í dag hækkun á tekjuskatti. Og í þessu frv. er ýmislegt annað sem veldur því að við kvennalistakonur getum ekki stutt þetta frv.

Virðulegur forseti. Ég vil einungis nota þetta tækifæri til að leiðrétta það sem mér fannst vera smá misskilningur hjá hv. 18. þm. Reykv. Hún komst þannig að orði, ef ég fer rétt með, að fyrst þyrfti að setja lög um bókhald stjórnmálaflokka o.s.frv. áður en framlög væru gerð frádráttarbær til skatts. Misskilningurinn felst í því að þessi framlög hafa verið frádráttarbær til skatts í framkvæmdinni áratugum saman og það er einungis núna í fyrrasumar að skattstjórar taka sér það fyrir hendur að strika þetta út sem kostnaðarliði og neita að viðurkenna þetta sem kostnað hjá fyrirtækjum. Með þessari breytingu sem hér er lögð til er einungis verið að staðfesta þá framkvæmd sem verið hefur á skattalögunum en ég get alveg tekið undir það með henni að það er eðlilegt að setja lög eða fjalla um starfsemi stjórnmálaflokkanna með þeim hætti að það náist um það samkomulag hvaða lagarammi á að gilda um þau mál. Þetta er ekkert einfalt mál, fyrst og fremst vegna þess að stjórnmálaflokkar starfa ekki í einni einingu, þetta eru mörg og aðskilin flokksfélög út um allt land. Það er líka spurning hvernig eigi að fara með kostnað vegna stjórnmálastarfsemi sem felst í því að einstakir menn vilja komast á framboðslista hvort sem það eru prófkjör eða annar kostnaður og margt í kringum þetta mál sem þarf að skoða. Það hefur náðst samkomulag um að það verði sett á laggirnar nefnd til að fjalla um þetta mál. Ég treysti því að það muni allir standa heiðarlega að því starfi í þessari nefnd og hún muni skila áliti sínu sem muni síðan koma hér inn í hið háa Alþingi þegar það liggur fyrir.

Virðulegi forseti. Hv. 1. þm. Austurl. beindi til mín þeirri spurningu: Hvers vegna leggur ríkisstjórnin fram tillögu um að hverfa frá markaðri stefnu um virðisaukaskatt í einu þrepi? Ég vil ekki láta hjá líða að svara honum hreinskilnislega. Ég vil taka það fram strax í upphafi að ég virði það við hv. þm. Halldór Ásgrímsson að hann hefur beitt sér fyrir því í sínum flokki að fá fram stefnubreytingu í Framsfl. í skynsemisátt og ég óska honum til hamingju með það. Það gefur mér vonir til að segja að þótt orrusta hafi tapast í stríðinu fyrir því að viðhalda traustum, auðframkvæmanlegum tekjustofnum velferðarríkisins á Íslandi, þótt orrusta hafi tapast sé það stríð ekki tapað heldur megi enn vinnast. Ég sagði að ég mæti það við hv. þm. að hann hefði komið fram stefnubreytingu í þessu máli hjá Framsfl. Ég byggi það á því að á sínum tíma fékk ég sent með áritun frá sendanda þennan bækling sem ég hér held á sem heitir Átak til endurreisnar. Framsóknarflokkurinn, tillögur í efnahags- og atvinnumálum. Dags. í mars 1993. En þar segir um fyrstu aðgerðir þeirra framsóknarmanna sem þeir leggja til til tekjujöfnunar í 4. tölul., með leyfi forseta: ,,Tekinn verði upp tveggja þrepa virðisaukaskattur. Helstu nauðsynjavörur heimilanna (matvörur) verði í lægra skattþrepi.`` Nú lái mér hver sem vill að ég stóð í þeirri trú að hér væri stefnuplagg Framsfl. sem boðaði þá stefnubreytingu sem hér er lýst frá því sem var í reynd þegar við störfuðum saman í ríkisstjórn að skattkerfisbyltingunni 1987--1988. Það er hverju orði sannara sem hv. þm. sagði að á þeim tíma snerum við bökum saman í erfiðri pólitískri baráttu fyrir því að koma á fyrst undanþágulitlu söluskattskerfi og síðan eins þreps virðisaukaskattskerfi og höfum vafalaust báðir skilið það á þann veg að hér væri um að ræða veigamesta skattstofn velferðarríkisins sem þyrfti að framkvæmast með þessum hætti og væri skilvirkastur með þessum hætti. Um þetta erum við báðir sammála vænti ég. Þess vegna er sú spurning afar eðlileg sem hv. þm. ber fram, þessi: Hvernig stendur þá á því, úr því að við erum sammála um hin efnislegu rök og úr því að vitna má til stefnuyfirlýsingar núv. ríkisstjórnar um að rétt stefna sé að fækka undanþágum og breikka skattstofninn, að þetta er engu að síður niðurstaðan? Og svarið við því er mjög einfalt. Það hefur verið beygt af leið. Ástæðan er sú að forustumenn verkalýðshreyfingarinnar á Íslandi gerðu það að úrslitakröfum við gerð kjarasamninga að þessi leið yrði farin. Jafnvel þegar reynt var að bjarga stöðu mála með því að bjóða annan kost á sl. hausti þá var því ítrekað hafnað af hálfu forustumanna verkalýðshreyfingarinnar. Þannig að svarið við spurningu hv. þm. er þetta: Í ljósi þess að annars vegar var um það að ræða að ná þjóðarsamstöðu í þessu þjóðfélagi um að innsigla þann árangur stöðugleika og lágrar verðbólgu og lækkandi vaxta, þann árangur sem náðst hefur. Annars vegar var um það að ræða að varðveita þennan árangur eða taka þá áhættu að efnt yrði til ófriðar á vinnumarkaðnum, kjarasamningum sagt upp í nafni þessarar kröfu og þar með stefnt í tvísýnu öllum þeim árangri sem mestu máli skiptir fyrir almenning í landinu, fyrir heimilin í landinu, fyrir atvinnuöryggið í landinu, stöðugleika, lága verðbólgu og lækkun fjármagnskostnaðar. Þegar menn standa frammi fyrir slíkum kostum þá verður stundum að gera annað og meira en gott þykir. Ég gæti því svarað hv. þm. með spurningu. Spurningin er þessi: Treystir hv. þm. sér til þess að ná því fram, sem mér tókst ekki og samherjum mínum, að koma vitinu fyrir verkalýðsforustuna þannig að hún fallist á skynsamlegri leiðir í þessu efni, án þess að hóta griðrofum á vinnumarkaði og ófriði á vinnumarkaði til að knýja fram þessa leið? Ef hv. þm., sem er formaður efh.- og viðskn. og hefur vafalaust kallað fyrir sig flesta aðila sem koma að framkvæmd þessa máls, hefði við það komist að þeirri niðurstöðu að unnt væri að ná þessari samstöðu um málið þá hefði hann vissulega unnið þarft verk. Ef svar hans við þessari spurningu er hins vegar það þrátt fyrir öll rök málsins að þetta gæti hann ekki tryggt þá stendur hann í sömu sporum og ríkisstjórnin, stjórnarflokkarnir, nefnilega að verða að velja á milli vondra kosta. Annars vegar að innsigla stöðugleikann, atvinnuöryggið og árangurinn með kjarasamningum til langs tíma ellegar að taka afleiðingunum af því að þetta fari allt saman forgörðum. Ég hef heyrt að í umfjöllun hér á hinu háa Alþingi og sérstaklega í efh.- og viðskn. hafi enginn aðili sem kallaður var til nefndarinnar og beðinn að taka afstöðu til þessa máls stutt þessa leið utan þá forseti Alþýðusambandsins og hagfræðingur Alþýðusambandsins. Allir aðrir hafi varað við henni. Nú vil ég taka það fram að þetta mál er ekki nýtt. Þetta mál var ekki að gerast í gær og þetta mál er ekki þannig vaxið að engin könnun liggi fyrir um hvaða leiðir væru hentugastar til að ná markmiðinu um tekjujöfnun fyrir hina lægst launuðu í þjóðfélaginu. Þetta mál er þvert á móti þaulkannað. Það liggja fyrir niðurstöður athugana, ekki bara í fjmrn. Íslendinga heldur í fjármálaráðuneytum allra helstu grannlanda okkar, frá Noregi frá Svíþjóð frá Finnlandi, frá Bretlandi frá sl. áratug og niðurstöðurnar hafa alltaf verið hinar sömu. Um þetta þarf ég ekki að hafa mörg orð því um þetta erum við hv. þm. sem mig spurði vafalaust sammála. Niðurstöðurnar eru í stórum dráttum þær að skattalækkun í krónum talin sem er af þessari leið er mest til þeirra sem eru með mesta neyslu og hæstar tekjur. Í annan stað að aðrar leiðir að sama marki til tekjujöfnunar eru beinskeittari, áhrifameiri, og markvissari og ódýrari út frá sjónarmiðum ríkissjóðs. Í þriðja lagi að lækkun á hinu almenna skatthlutfalli í virðisaukaskatti gefur svipaða niðurstöðu án þess að boðið sé heim hættu á skattundandrætti í stórum stíl. Í fjórða lagi að áhrifameiri tekjujöfnunaraðgerðir felast í því að beita tekjuskattskerfinu eins og ríkisstjórnin reyndar bauð forustu Alþýðusambandsins upp á á sl. hausti eða með beinum greiðslum til barnafjölskyldna og tekjulágra. Staðreyndin er sú þrátt fyrir öll þessi rök að ítrekað hefur því verið hafnað og því til svarað af hálfu forustumanna Alþýðusambandsins að verði þessi leið farin, hin skynsamari leið, sem tryggir betur hagsmuni hinna lægst launuðu og er ódýrari frá sjónarmiði ríkissjóðs og er mun skynsamlegri út frá sjónarmiði þeirra sem vilja viðhalda traustum tekjustofnum sem fjárhagsgrundvelli velferðarkerfisins, þrátt fyrir öll þessi rök, þrátt fyrir ítrekuð tilboð um að fara aðrar leiðir, þ.e. að beita sér þá frekar fyrir lækkun tekjuskatts og hækkun skattfrelsismarka og eingreiðslum til hinna lægst launuðu. Þrátt fyrir öll þessi boð var þessum boðum ítrekað hafnað. Þannig að menn stóðu frammi fyrir því: Vilja menn þá halda þessum tillögum, sem hinar skynsamlegri eru, til streitu og taka áhættuna af því að kjarasamningum verði sagt upp, vinnufriður rofinn og efnt til þess konar átaks í þjóðfélaginu að þeim árangri sem náðst hefur í tæpri vörn þessa þjóðfélags á erfiðum tímum verði spillt? Og hvað er ég að tala um? Ég er að tala um að það liggur fyrir á næsta ári að verðbólga á Íslandi verður sennilega lægri en víðast hvar annars staðar í Evrópu. Í annan stað að gengisskráning krónunnar er nú með þeim hætti að samkeppnisskilyrði íslenskra atvinnuvega hafa ekki verið betri á undanförnum áratugum vegna þess að raungengi er lægra, hvort heldur er metið á mælikvarða launa eða verðlags. Ég er í þriðja lagi að tala um það að atvinnuöryggi hefur verið styrkt á Íslandi með því að færa til skattbyrði frá fyrirtækjum yfir í neyslu og það hefur borið þann árangur þrátt fyrir allt að baráttan við að hamla gegn atvinnuleysi á Íslandi hefur skilað betri árangri en víðast hvar í grannlöndum okkar. Ég er í fjórða lagi að tala um þann stöðugleika sem leitt hefur til þeirrar niðurstöðu að vextir hafa loksins lækkað. Allt þetta sameiginlega skapar forsendur fyrir enn frekari vaxtalækkun á næsta ári. Þetta er umtalsverður árangur. Staðreyndirnar tala sínu máli. En ég hef af því áhyggjur og hafði af því áhyggjur, að ef ekki væri unnt að innsigla þennan árangur með kjarasamningum til lengri tíma þá værum við í raun og veru að tefla þessu öllu í tvísýnu. Ég vildi ekki bera ábyrgð á því. Og ég þykist vita að ef hv. 1. þm. Austurl. stæði í þeim sömu sporum, þá mundi hann hugsa sig um tvisvar áður en hann héldi hinum skynsamlegri tillögum til streitu ef þær kynnu að kosta þessa áhættu. Þetta eru ástæðurnar, þetta eru skýringarnar og menn verða að taka þær eins og þær eru. Virðulegi forseti. Ég vil undirstrika það að ég hef í engu skipt um skoðun frá því að við sameiginlega beittum okkur fyrir því að endurreisa tekjustofnakerfi velferðarkerfisins á Íslandi á árunum 1987 og 1988. Ég tel þetta miður, ég tel þetta vera tapaða orustu, ég tel að ríkisstjórninni hafi verið þarna stillt upp frammi fyrir vondum kostum af hálfu forustumanna verkalýðshreyfingarinnar. Ég ætla ekki að vera með neinar ásakanir í þeirra garð, þeir hafa birt sín rök og menn hafa getað kynnt sér þau. Ég met þau rök haldlítil vegna þess að ég tel það sannað mál að ef leið B hefði verið farin, þ.e. sú leið sem í því fólst að lækka fremur tekjuskatt og hækka skattleysismörk og skila launagreiðslum í launaumslag launþega, beingreiðslum, --- ég tel að sú leið hafi ótvírætt skilað betri árangri, skilið meira eftir í vasa launþega. Fyrir utan það grundvallarsjónarmið að með þessari leið hefði ekki verið boðið upp á það að leiða menn í freistni, til enn frekari undandráttar í virðisaukaskatti til ríkissjóðs. Ég endurtek hins vegar að ég lít á þetta sem tapaða orustu, en ég lít jafnframt svo á að stefnubreyting Framsfl. styrki mig í þeirri trú að við getum aftur náð vopnum okkar, að stríðið sé ekki tapað þótt orusta hafi tapast.

Virðulegur forseti. Það er engin leið að svara hæstv. utanrrh. í andsvari og mun ég því svara honum betur síðar. En ég tel það vera mjög slæmt af honum að reyna nú að koma ábyrgð á aðra í þessu máli. Hann reynir í fyrsta lagi að koma ábyrgð á Framsfl. sem ályktaði um þetta mál, að það yrði tekinn upp tveggja þrepa virðisaukaskattur þar sem helstu nauðsynjavörur heimilanna verði í lægra skattþrepi. Þessum árangri er hægt að ná, hæstv. utanrrh., án þess að taka upp nýtt þrep í virðisaukaskatti, þ.e. sömu leið og farin var 1988. Þannig að það er ekkert hald í því að vitna hér í stefnumál Framsfl. Hvernig stóð á því að ríkisstjórnin lét stilla sér upp í þessu máli þegar augljóst var, eins og utanrrh. hefur tekið fram, að önnur leið var hagstæðari? Af hverju getur ríkisstjórnin ekki tekið þá áhættu að gera þetta samkvæmt skynsamlegri leið þegar liggur ljóst fyrir að það tryggir meiri kaupmátt láglaunafólks? Hver ætlar að fara í verkfall út af því?

Virðulegi forseti. Hafi hv. þm. skilið orð mín á þann veg að ég væri að varpa ábyrgð af mér, Alþfl. eða ríkisstjórninni yfir á aðra þá er það misskilningur. Ég fór viðurkenningarorðum um þá stefnubreytingu af hálfu Framsfl. sem fram er komin og vek athygli á því að það var ekki verið tala um endurgreiðslukerfi í þessari ályktun, hún var alveg skýr. Tekinn verði upp tveggja þrepa virðisaukaskattur. En látum það liggja á milli hluta. Ég hef sagt: Það er virðingarvert að Framsfl. hefur fallið frá þessu og tekið upp skynsamlegri stefnu. Í annan stað. Það er staðreynd að þrátt fyrir úrslitakröfu verkalýðshreyfingarinnar um að fara þessa leið þá reyndi ríkisstjórnin á sl. hausti einróma að fá því hnikað til, að fá verkalýðsforustuna til að fallast á skynsamlegri leið og þá voru fram reiddar ítarlegar greinargerðir sem ég hef ekki tíma til að gera grein fyrir. Eftir stendur sú niðurstaða að því var hafnað. Þeir verða að bera ábyrgð á því, við berum sameiginlega ábyrgð á því, stjórnarflokkarnir og forustumenn ríkisstjórnarinnar, að fara þessa leið. Ég ætla ekkert að skorast undan því. En það breytir ekki því að skýringin er sú að við áttum aðeins þeirra kosta völ að taka annars vegar áhættuna af því að fórna mikilsverðasta árangrinum fyrir heimilin, atvinnulífið og atvinnuöryggið í landinu eða halda til streitu þessum tillögum.

Virðulegur forseti. Ég tel að það sé á engan hátt hægt að koma pólitískri ábyrgð á þessu máli á verkalýðshreyfinguna. Pólitíska ábyrgðin er hjá ríkisstjórninni og meiri hlutanum á Alþingi. Það er Alþingi sem þarf að taka þessa ákvörðun. En því miður hafa ýmsir útreikningar í þessu máli ekki verið mjög haldgóðir. Ég nefni sem dæmi útreikninga sem eru hér í ritinu Vinnunni á bls. 6, um lækkun matarskatts sem kjarabót til hinna tekjulægstu, þeir útreikningar standast ekki. Ég vildi spyrja hæstv. utanrrh.: Voru dæmin svona hjá ríkisstjórninni? Á hverju byggði ríkisstjórnin sína ákvörðun? Hvaða upplýsingar fóru til verkalýðsforustunnar um það hverju þetta skilaði? Því það er ekki aðferðin sem skiptir máli, það hlýtur að vera árangurinn og það er hægt að ná meiri árangri með öðrum aðferðum. En mér sýnist að ríkisstjórnin hafi alls ekki komið slíku á framfæri við verkalýðshreyfinguna.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hv. þm. segir, það verður engri ábyrgð af niðurstöðu Alþingis varpað á herðar annarra. Það eina sem hægt er að gera er að skýra hverra kosta var völ og síðan verður hver og einn alþingismaður að gera það upp við sig hvort hann treystir sér til að taka áhættuna af þeim kosti sem gæti leitt til verkfalla og kollsteypu. Hv. þm. spurði: Hvaða gögn voru lögð fyrir þá aðila í forustu verkalýðshreyfingarinnar sem um þetta mál fjölluðu? Ég skal telja upp nokkur. Niðurstöður af skýrslu um þetta mál frá Svíþjóð 1983, sem heitir því merkilega nafni ,,Skal matmomsen släppas?`` Skýrsla frá Svíþjóð 1989 ,,Reformerad mervärdiskatt med mera`` Tvær skýrslur um úttektir á vegum breska fjármálaráðuneytisins um þetta mál frá 1985 og 1992. Norsk skýrsla frá árinu 1993. Fyrir utan niðurstöður athugana á grundvelli neyslukönnunar Hagstofu Íslands. Fyrir utan allar þær upplýsingar aðrar sem fluttar voru munnlega á grundvelli upplýsinga sem legið hafa fyrir í fjmrn. frá því að þetta mál kom fyrst til rannsókna þar snemma á síðasta áratug.

Hæstv. forseti. Það er út af fyrir sig ekki skrýtið að hin sögulegu hlutverkaskipti Framsfl. og Alþfl. í þessu máli verði tilefni orðaskipta. Framsfl. sem hefur tvö skattþrep í virðisaukaskatti í sinni síðustu landsfundarsamþykkt ólmast nú gegn því hér, en Alþfl. sem barist hefur fyrir einu þrepi gerir hvað? Stendur að tilboði af hálfu ríkisstjórnar inn í kjaraviðræður um það mál, flytur stjfrv. um það mál og greiðir því frv. atkvæði sitt. Auðvitað eru tilraunir ráðherra Alþfl. og forustumanna til að þvo hendur sínar í þessu máli einhver allra ömurlegasti kattarþvottur og dugar þó varla það orð, nær er að tala um hræsni, sem maður hefur séð í seinni tíma stjórnmálasögunni. Nægir til að mynda að vitna í ummæli hæstv. viðskrh. í Morgunblaðinu þar sem hann segir að þessi breyting sé ávísun á skattsvik. Og svo koma ráðherrar Alþfl. og ætla að varpa af sér allri ábyrgð og greiða atkvæði --- með hverju? Því sem þeir telja vera ávísun á skattsvik og vitlausa aðferð í skattamálum. Hvert er slíkur flokkur kominn?

Virðulegi forseti. Þetta eru fróðleg orðaskipti hér milli Framsfl. og Alþfl. um stefnu flokkanna í málefnum virðisaukaskatts. En það er ekki svo að Alþfl. hafi alla tíð talað um að það eigi að vera eitt skattþrep í virðisaukaskatti. Ég minni á að eftir flokksstjórnarfund á síðasta ári, í október 1992, birtist á forsíðu Alþýðublaðsins viðtal við formann Alþfl. og frásögn af þessum flokksstjórnarfundi og þar segir, með leyfi forseta: ,,Fækka ber undanþágum og lækka álagningarprósentu í virðisaukaskatti, segir m.a. í ályktun sem samþykkt var á flokksstjórnarfundi Alþfl. sem haldinn var á laugardag. Jón Baldvin Hannibalsson formaður flokksins segir að með þessu sé verið að ítreka vilja flokksins til að skattstofninn verði breikkaður, tekin upp tvö þrep í virðisaukaskattinum og hann jafnframt lækkaður.`` Síðan er lýst yfir sérstökum fögnuði yfir þessari stefnu í leiðara blaðsins þennan sama dag, 6. okt. 1992, fyrir 14 mánuðum.

Virðulegi forseti. Ég vil ekki hafa langt mál um þessar breytingar í skattamálum, einungis drepa á tvö efnisatriði sem hér liggja fyrir í brtt. á þskj. 483. Það fyrra er breyting á 4. gr. frv. sem bætir við og gerir ótvírætt að gjafir og framlög til stjórnmálaflokka að ákveðnu hámarki séu frádráttarbær sem kostnaður á rekstri fyrirtækja. Ég vil segja um þessa breytingu að það er auðvitað rétt sem fram hefur komið hjá frsm. meiri hluta efh.- og viðskn., að menn hafa túlkað lög fram til þessa með þeim hætti að þetta væri heimilt og vissulega voru ákvarðanir skattstjóra frá því í fyrra, ef ég man rétt, umdeilanlegar út frá þeirri lagatúlkun og eðlilegt að menn veltu því fyrir sér hvort ekki væri nauðsynlegt, til að taka af allan vafa, að flytja um það sérstaka lagabreytingartillögu. Ég vil segja um það mál að ég tel að það eigi að vera í lögum um tekju- og eignarskatt skýr ákvæði um meðferð þessara mála gagnvart stjórnmálaflokkum þannig að ekki leiki neinn vafi á því hvernig eigi að fara með, hvorki hjá þeim sem af hendi lætur né hjá þeim sem við tekur. Ég get því stutt þessa tillögu, þó að því tilskildu að sú nefnd sem á að undirbúa lagafrv., eins og frá var greint af hæstv. forsrh., taki til athugunar með hvaða hætti stjórnmálaflokkar eigi að ganga frá og haga sínu bókhaldi og framtalsskilum. Ég tel að þegar viðurkennt er að menn afhendi verðmæti frá atvinnufyrirtækjum til stjórnmálaflokka þá verði skattayfirvöld að hafa ótvíræðan og greiðan aðgang að þeim sem við tekur til að geta gengið úr skugga um að ekki sé neitt óhreint mél í pokahorninu. Ég er á þeirri skoðun að stjórnmálaflokkar og félög, sem og önnur samtök sem þarna eru tilgreind, eigi að skila framtali til skattyfirvalda, eigi að vera framtalsskyld. Og ég vildi láta það koma fram af minni hálfu að ég tel að sú nefnd sem á að undirbúa löggjöf um þetta málefni eigi að leggja þetta til og í trausti þess að menn komist að þessari niðurstöðu ætla ég að styðja þessa tillögu. Hitt atriðið sem ég vil víkja örfáum orðum að eru þær breytingar sem lagðar eru til í annarri tillögu á þskj. 483, sem varða kaup á eignarhluta í íbúð samkvæmt 92. gr. laga nr. 86/1988. Ég vil almennt segja um þær breytingar sem þarna eru lagðar til að ég tel mjög varasamt að lögfesta breytingar sem eru komnar fram með svo skömmum fyrirvara sem þessar tillögur eru. Þær hafa ekki sést hér á borðum fyrr en í kvöld og eru það viðamiklar að ég tel fráleitt að nokkur þingmaður geti skoðað þær til sæmilegrar hlítar á þessari kvöldstund, þannig að sómasamlegt sé, til þess að greiða götu þessa máls á svo knöppum tíma. Ég hef reynt að gera mér grein fyrir málinu á þessum skamma tíma sem liðinn er síðan tillagan var lögð fram, en að sjálfsögðu hef ég ekki getað náð yfir það allt og verð að hafa ákveðinn fyrirvara á því sem ég kann að segja um það mál núna. En almennt sýnast mér vera ákveðin atriði sem menn þurfa a.m.k. að skoða. Ég vil í fyrsta lagi nefna að þeir sem kaupa sér eignarhluta í íbúðum, hvort heldur það er í almennum kaupleiguíbúðum eða félagslegum kaupleiguíbúðum, eru skilgreindir sem leigjendur samkvæmt lögum. Þess vegna ná breytingar á vöxtum ekki yfir þá aðila, en eins og þingmönnum er kunnugt eru vextir t.d. í félagslega íbúðarlánakerfinu endurskoðaðir eftir sex ára eignarhald á íbúð og við það geta vextir hækkað úr 2,4% upp í 4,9%. Þetta á við þá sem eru skilgreindir sem kaupendur að íbúð, en séu þeir aftur innan Búseta þá eru þeir skilgreindir sem leigjendur og eru því varðir gagnvart hugsanlegri vaxtahækkun af þessu tagi. Ég tel líka að það fari ekki vel saman að sami aðili eða einstaklingur sé skilgreindur bæði sem eigandi og leigjandi í sömu húsnæðislöggjöf, sem óhjákvæmilega hlýtur að vera ef þetta nær fram að ganga. Hann er skilgreindur sem leigjandi af viðkomandi samtökum sem eiga íbúðina, greiðir af henni leigu, en verður svo skilgreindur sem eigandi hvað varðar eignarhlutinn sem getur verið 10% eða 30% eftir atvikum. Þar með er sami framteljandi orðinn bæði eigandi og leigjandi í skattalegum skilningi. Það vakna líka spurningar um það hvað beri að gera þegar eigandi að íbúð, eins og t.d. almennri eða félagslegri kaupleiguíbúð, leigir íbúðina. Löggjöfin er þannig að sá sem á kost á íbúðinni getur valið um þrennt. Hann getur valið um að kaupa íbúðina, hann getur valið um að leigja hana eða í þriðja lagi að leigja hana með því að kaupa sér eignarhlut. Við skulum gefa okkur sem dæmi að hann ákveði að leigja íbúðina. Þá er húsaleigan ákvörðuð þannig að þeim sem á íbúðina, framkvæmdaaðilanum, er heimilt að reikna vexti af sínu framlagi, sem annars hefði verið eignarhlutur leigjandans, inn í húsaleiguna og láta leigjandann greiða þann hlut. Þá er komin upp mismunandi staða eftir því hvort eigandinn er einstaklingur eða t.d. félag. Ég geri ekki ráð fyrir að þetta lagaákvæði sé þannig fram sett að ætlast sé til þess að t.d. byggingarfélag fái endurgreidda þessa vexti. Ég tel því að það sé nauðsynlegt að skoða þessi mál miklu betur en gefist hefur kostur á á þessum skamma tíma og líka í ljósi þess að menn ætla að leggja hér fram löggjöf um húsaleigubætur, en það kallar enn frekar á að menn fari yfir löggjöfina, bæði yfir húsnæðislöggjöfina sjálfa og skattalöggjöfina hvað varðar eigendur íbúðarhúsnæðis annars vegar og leigjendur húsnæðis hins vegar. Samþykkt þessarar tillögu gerir ekkert annað en að flækja þessi mál enn meira en orðið er og er þó grauturinn æðimikill fyrir. Ég tel að ef þingið slysaðist til að samþykkja þessa tillögu þá væru menn einfaldlega að gera sér erfiðar fyrir í endurskoðun málsins á komandi ári. Ég vara við því og ráðlegg mönnum að fresta afgreiðslu málsins eða draga þessa tillögu til baka. Ég tel það skynsamlegra út frá framhaldi málsins og það þjónar betur hagsmunum þeirra sem tillagan er ætluð.

Virðulegi forseti. Bara örstutt vegna þess að hv. þm. sem talaði hér á undan fjallaði um nefnd sem á að fjalla um stjórnmálaflokkana. Mér virtist nú að flest það sem hann fjallaði um í sinni ræðu hlyti að koma til skoðunar í því nefndarstarfi og flest af því sem hann sagði, ef ekki allt, er í rauninni eðlilegt innlegg inn í það starf. Ég lít svo á að stjórnmálaflokkar hafi í raun verið bókhaldsskyldir. Og ég lít svo á að þeim sé skylt að gefa skattyfirvöldum allar þær upplýsingar sem þau fara fram á, t.d. hvort framlög sem eru framtalin hjá fyrirtækjum hafi runnið til viðkomandi stjórnmálaflokks og verið til viðkomandi stjórnmálastarfsemi og að stjórnmálaflokkar hafi þurft að gefa út launamiða á þá starfsmenn sem hafi verið launaðir á þeirra vegum þannig að það væri allt saman fram talið og til skila haldið. Hins vegar þarf að sjálfsögðu að setja um þetta ákveðinn lagaramma og ég hygg að allir sem að þessu standa séu tilbúnir til að vinna að því máli.

Frú forseti. Ég mæli fyrir brtt. á þskj. 484 við brtt. á þskj. 483, um skattamál, en það er þingflokkur Kvennalistans sem flytur þessa brtt. Í fyrsta lagi er lagt til að á eftir orðinu menningarmál í brtt. komi þróunarhjálp, þ.e. að framlög til þróunarhjálpar séu einnig frádráttarbær á sama hátt og framlög til annarra þátta sem um getur í brtt. Á 113. löggjafarþingi fluttu þingkonur Kvennalistans sem þá voru í neðri deild frv. til laga um að framlög til þróunarmála væru frádráttarbær frá skatti og er það á þskj. 783 frá því þingi. Það frv. náði ekki fram að ganga og þess vegna er þessi tillaga flutt hér. Vegna þess að verið er að flytja brtt. við þessa grein, þá þykir rétt að bætta þessu orði þarna inn. Að vísu var sú brtt. gerð þannig í það skipti að þetta væri heimilt bæði fyrir einstaklinga og fyrirtæki, ekki eingöngu fyrirtæki eins og hér er gert ráð fyrir. En þar sem mjög lítill tími vannst til að vinna þetta mál hér, þar sem tillögurnar komu fram mjög seint, þá treystum við okkur ekki til þess að fara að undirbúa víðtækari brtt. en á þessu eina ákvæði. Mig langar til að lesa örstutt úr greinargerðinni með þessu frv. á sínum tíma, með leyfi forseta: ,,Markmiðið er að hvetja fólk og fyrirtæki til að leggja sitt af mörkum til þróunarhjálpar. Ráðherra ákveður síðan með reglugerð hvaða hjálparstofnanir falla undir þessar lagagreinar. Gengið er út frá að það verði fyrst og fremst viðurkenndar alþjóðlegar hjálparstofnanir, svo sem Þróunarsamvinnustofnun Íslands, Rauði krossinn, Hjálparstofnun kirkjunnar, UNIFEM o.fl. Flutningskonur frumvarpsins telja að samþykkt þess yrði almenningi hvatning til aukinnar liðveislu við fólk í þróunarlöndum.`` Þetta stóð í þessu frv. sem Málmfríður Sigurðardóttir var 1. flm. að. Ég þarf varla að gera frekari grein fyrir þessu ákvæði svo sjálfsagt sem ég tel að það sé að meiri hluti Alþingis geti fallist á þessa brtt. Í öðru lagi leggjum við til að orðið stjórnmálaflokkar falli brott úr brtt. á þskj. 483. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir hefur þegar gert grein fyrir afstöðu okkar kvennalistakvenna í sinni ræðu og eins og fram kemur í nál. 2. minni hluta þá styður hún ekki þetta ákvæði inni í brtt. og þess vegna er þessi tillaga okkar eðlilegt framhald af því. Hv. 5. þm. Norðurl. v., Vilhjálmur Egilsson, sagði áðan í umræðunni að aðeins sé verið að staðfesta framkvæmd. Þetta þótti mér mjög merkileg yfirlýsing. Mér þótti mjög merkilegt að það hafi í raun verið framkvæmt með þeim hætti að framlög til stjórnmálaflokka hafi verið frádráttarbær frá skatti. Til hvers er þá verið að hafa þetta ákvæði í lögum yfirleitt, í 31. gr.? Til hvers er verið að hafa ákvæði í lögum þar sem sérstaklega er tekið fram að einstaka gjafir til menningarmála, vísindalegra rannsóknastarfa, viðurkenndrar líknarstarfsemi og kirkjufélaga séu frádráttarbærar ef það er síðan meiningin að það skipti engu máli og að framlög til stjórnmálaflokka geti verið frádráttarbær? Þetta þykir mér mjög einkennileg yfirlýsing frá hv. 5. þm. Norðurl. v., sem jafnframt er framkvæmdastjóri Verslunarráðs, að það skipti í raun engu máli hvað stendur í lögunum. Til hvers var Alþingi að samþykkja að það ættu bara að vera einstakar gjafir til ákveðinna mála, ef það hefur síðan verið frjálst að draga framlög til stjórnmálaflokka og þá væntanlega til hvers sem er frá skatti? Mér þótti mjög sérkennilegt að hann skyldi segja það hér fyrr í umræðunni og reyndar endurtók hv. 5. þm. Vestf. þessi ummæli 5. þm. Norðurl. v. Ég átti mjög erfitt með að skilja að þetta sé í raun engin breyting frá því sem hafi verið í framkvæmd. Það getur ekki verið að það hafi verið talið eðlilegt að framlög til stjórnmálaflokka séu frádráttarbær með sama hætti og til menningarmála og líknarmála. Eins og þingmönnum er væntanlega kunnugt hafa kvennalistakonur einnig lagt fram tillögu til þál. hér á þessu þingi. Hv. 6. þm. Vestf., Jóna Valgerður Kristjánsdóttir, er 1. flm. og hefur reyndar ekki gefist tækifæri til að mæla fyrir þessari tillögu, en hún er á þskj. 163 um fjárframlög til stjórnmálaflokka. Þar er gert ráð fyrir að skipuð verði nefnd til þess að undirbúa löggjöf um fjárframlög til stjórnmálaflokka og stjórnmálasamtaka. Nú hefur hæstv. forsrh. lýst því yfir að slíka nefnd eigi að skipa og hún eigi að koma með tillögur í þessa veru, vænti ég, eins og við kvennalistakonur höfðum gert ráð fyrir. Það er auðvitað til mikilla bóta og ef þessi tillaga verður samþykkt koma væntanlega niðurstöður þessarar nefndar hér inn á borð sem fyrst. En ég tel að þarna sé algerlega byrjað á öfugum enda. Fyrst á að ákveða hvernig þessum málum eigi að koma fyrir og svo hugsanlega að breyta lögum síðar. Ég ætla mér, frú forseti, ekki að ræða þessi mál hér frekar þar sem langt er liðið á kvöld og mikið verk enn eftir. En ég vænti þess að þingmenn sjái að það er rétt að styðja þessa brtt. sem kvennalistakonur leggja hér fram og byrja nú á réttum enda. Fyrst að setja á stofn þessa nefnd og síðan að koma með brtt. í þingið eftir því sem nefndin þá hugsanlega ákveður, ef niðurstaða hennar er að það þurfi að breyta lögum.

Virðulegi forseti. Ég er ekki alveg viss um að ég hafi skilið nákvæmlega hvert hv. þm. Kristín Einarsdóttir var að fara. En ég get upplýst hana um það að tildrög þess að tekið var inn í skattalög á sínum tíma einstakar gjafir til menningarmála, vísindalegra rannsóknastarfa o.s.frv, voru einmitt þau að þessar gjafir eða styrkir höfðu verið frádráttarbærir. Það hafði verið framkvæmd skattalaga og þetta hafði verið talið til kostnaðar í þeim skilningi. En síðan hófu skattstjórar að gera athugasemdir við þessa liði og hv. þm. á þeim tíma þótti ófært að fyrirtækin gætu ekki dregið slíka liði frá skatti. Þannig að það er hin sögulega skýring á því af hverju þessir liðir eru inni. Meiningin var sú að gera þessa frádráttarliði það víðtæka að þeir mundu ná utan um þessa starfsemi. Síðan hafa framlögin til stjórnmálaflokkanna verið í framkvæmdinni frádráttarbær. En núna fara skattyfirvöld allt í einu að fetta fingur út í þau og þá verður að taka af öll tvímæli um það hver sé hin rétta löggjöf í þeim efnum. Ég vil t.d. nefna það að mér finnst t.d. ótækt að skattyfirvöld fari að fetta fingur út í það hvað fyrirtæki sem auglýsa í Veru, sem er tímarit sem hv. þm. þekkir ágætlega, séu að greiða fyrir slíka auglýsingu og séu með einhverjar skoðanir á því hvað slík auglýsing hafi mikið markaðsgildi, en það eru ótal dæmi um slík afskipti af hálfu skattstjóra.

Frú forseti. Ég er ekki viss um að ég hafi skilið hv. þm. Ég er ekki viss um að ég hafi skilið hvert hann var að fara. Hann byrjaði á því að tala um einhverjar sögulegar skýringar og vitnar þá væntanlega til þess að þetta hafi ekki verið frádráttarbært frá skatti. Ég get líka sagt honum að það var nú einu sinni þannig að einstaklingar máttu draga frá skatti þegar þeir gáfu til líknarmála, menningarmála og vísindalegrar rannsóknastarfsemi og þess háttar. En ég vissi ekki að stjórnmálaflokkar féllu undir neitt af því sem stendur hér í lögunum. Ekki er þetta menningarmál og ekki vísindaleg rannsóknastarfsemi og ekki viðurkennd líknarstarfsemi og ekki kirkjufélög. Ekkert af þessu eru stjórnmálaflokkar. Ef hv. þm. er að leggja það til hér við Alþingi að þetta ákvæði í skattalögum falli undir það þegar birtar eru auglýsingar í tímaritum þá þótti mér það merkilegt. Ef sú breytingartillaga sem hann er að leggja til næði ekki fram að ganga gætu þá fyrirtækin ekki auglýst lengur í Morgunblaðinu eða DV eða hvað er hann að tala um? Af hverju tekur hann Veru sérstaklega út? Það er auðvitað af og frá. 

Virðulegi forseti. Ef hv. þm. Kristín Einarsdóttir hefði nú fylgst aðeins með því sem hefur verið að gerast í sambandi við þessi mál nú í sumar þá hefði hún væntanlega tekið eftir því að skattyfirvöld eða skattstjórar hafa einmitt verið að fetta fingur út í það hvað væri borgað mikið fyrir einstakar auglýsingar í tímaritum sem hafa verið gefin út á vegum stjórnmálaflokka. Hvað væri greitt mikið fyrir einstakar styrktarlínur. Og það hafa verið sett á þetta óformleg verðlagshöft. Nú tók ég dæmi af Veru sem var einungis tímarit sem ég vissi að hv. þm. þekkir ákaflega vel. En sem önnur dæmi má nefna það að skattstjórar hafa verið að strika út áskriftir að Tímanum og Þjóðviljanum.

Frú forseti. Ég skal alveg viðurkenna það að ég hef ekki nákvæmt yfirlit yfir það hvað skattyfirvöld hafa verið að fetta fingur út í hjá einstaka fyrirtækjum. En hitt veit ég að það hefur verið fundið að því þegar verið er að leggja fram fjárframlög til stjórnmálaflokka og síðan er bara til kvittun eða nóta fyrir auglýsingu þó að auglýsing hafi aldrei birst. Þetta veit ég að skattyfirvöld hafa verið að fetta fingur út í, enda eru þarna bara tilbúnir styrkir og slíkir styrkir eru auðvitað ekkert annað en fals. Annaðhvort á að birta auglýsingar, ef keyptar eru auglýsingar og er ekkert nema eðlilegt, þá sjá allir hvað þar er á ferðinni. En þegar verið er að heimila auglýsingar eins og hefur verið gert án þess að þær séu raunverulega birtar, það er mjög algengt og það veit ég að skattyfirvöld hafa fett fingur út í og mér finnst eðlilegt að þau geri það.

Herra forseti. Hæstv. utanrrh. er kominn heim og það minnir okkur á að stutt er til jóla.  Nú er það svo að sé þetta rétt hjá hæstv. utanrrh. að það þurfi að koma vitinu fyrir ASÍ í þessum efnum, sem hefur ekki löggjafarvald, ræður ekki skattalögum, setur landinu ekki lög, þá hljóta menn að spyrja hversu miklu brýnni nauðsyn er þá ekki að koma vitinu fyrir þá ríkisstjórn sem ber ábyrgð á málunum og er að setja þessi lög, sem einir fjórir aðilar hafa á stuttum tíma lýst yfir að ætti að setja þrátt fyrir að þeir hafi allir undirstrikað að þeir notuðust ekki við sitt vit í þeirri ákvarðanatöku. Sá fyrsti sem reið á vaðið með þessa yfirlýsingu var hæstv. fjmrh. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson veifaði þessu einnig, að vísu á miklu skrautlegri og myndríkari hátt. Eitthvað á þá leið: Ef það væri hljómplata með tíu góðum lögum og einu slæmu, mundir þú ekki kaupa hljómplötuna? spurði þessi mikli sérfræðingur efnahagsmála Íslands. Fréttamaðurinn spurði ekki frekar. Hæstv. viðskrh. þessarar þjóðar skrifaði grein í Morgunblaðið þar sem hann þvær hendur sínar eins og Pílatus forðum af þessu verki. Og hæstv. utanrrh. kemur erlendis frá og stígur brúnn og sannlegur í stólinn og gerir grein fyrir því að Alþýðusamband Íslands hafi haft ríkisstjórnina í herkví og þeir hafi orðið að samþykkja þessa hluti. Þetta leiðir hugann að því að Alþfl. gaf út stefnu flokksins í skattamálum. Tillaga til þingsályktunar um stighækkandi eignarskatt til tveggja ára, með leyfi hæstv. forseta. Þykkt plagg eins og allir sjá. Hér er látið að því liggja að það sé hægt að afnema tekjuskattinn og taka upp eignarskatt í staðinn. Ég vil spyrja hæstv. utanrrh.: Hverjir hræddu Alþfl. frá því að framkvæma þetta? --- Hvar er hæstv. utanrrh.? Er hann horfinn úr salnum? Nú á ég allt undir náð og miskunn hæstv. forseta, hvort hæstv. forseta tekst að tæla hæstv. utanrrh. í salinn eða leitist eftir því í nafni embættis síns að hæstv. utanrrh. komi í salinn.

Forseti hefur þegar gripið til aðgerða og óskað eftir því að hæstv. utanrrh. komi í salinn.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir að hafa fært þetta yfir á málfar sem hæfir hershöfðinga ef því er að skipta. Ég tel að Alþfl. íslenski, sem er sérfyrirbrigði í jafnaðarmannaflokkum heimsins, skuldi þjóðinni skýringar á því hvers vegna þetta merkilega plagg er látið gleymt og grafið. Hann skuldi þjóðinni skýringar á því hvort þetta plagg sem var samið og boðað um land allt af hæstv. utanrrh. sem boðskapur Alþfl., stefnumörkun hans þegar hann kæmist til valda. 1. flm. er hæstv. Jón Baldvin Hannibalsson, 2. flm. er hæstv. núv. félmrh. Ef einhverjir skyldu halda að hér væru tómir flóttamenn flutningsmenn, þá er það misskilningur. Þetta eru þeir sem stóðu eftir sem fara í broddi fylkingar. Og svo ég þreyti forseta ekki með því að fara yfir efnislega, lið fyrir lið, þá vil ég geta þess að þetta er skilmerkilega samið. Hér merkt 8.9  Það hafa aldrei verið hærri skattar lagðir á launþega í þessu landi en nú. Segjum að við tökum trúanlega skýringuna með virðisaukaskattinn. Hæstv. utanrrh. er ekki eini maðurinn sem hefur tapað vitinu af hræðslu. Þetta hefur hent áður, menn hafa orðið það alvarlega hræddir. Það hefur hent áður. Edison vildi prófa það forðum, sem ungur maður, hvort það væri hægt að gera svertingja svo hræddan að hann yrði hvítur. Það hafa verið gerðar ýmsar tilraunir í þessum efnum. En hver er skýringin á því  En hvað um það. Ég tel að það séu fyrst og fremst kjósendur Alþfl. sem þurfa að fá svar við þessu og það svar þarf hæstv. utanrrh. að gefa þeim. Hann treystir sér greinilega ekki til að gefa það svar í kvöld. Hann treystir sér ekki til þess. En þetta plagg er slík pólitísk sprengja, ef farið er yfir það lið fyrir lið, að annaðhvort eru allar hugsjónir Alþfl. í skattamálum farnar vegna þess að einhver hefur hrætt þá eða þá að það er rangt sem ráðherrann sagði að þeir hefðu verið neyddir til að breyta um stefnu. Það er e.t.v. svo að hæstv. utanrrh. er búinn að gleyma öllum hugsjónum sem voru til staðar þegar hann flutti þetta máli inni á Alþingi Íslendinga, endanlega búinn að gleyma því að jafnaðarmannaflokkur þarf að hafa aðra stefnu í skattamálum en þá sem samrýmist stefnu hægri sinnaðasta flokksins í landinu á hverjum tíma. Það gengur ekki upp og það gengur ekki upp í neinu landi nema á Íslandi sá fáránleiki, að jafnaðarmannaflokkur landsins og hægri sinnaðasti flokkur landsins fari í eina sæng í skattamálum þannig að maður sér ekki á milli hvor er ánægðari með þá skattastefnu sem framkvæmd er.

Virðulegi forseti. Við 1. umr. þessa máls gerði ég grein fyrir afstöðu okkar kvennalistakvenna til skattlagningar matvæla, en sú skattlagning er ekki svo ýkja gömul. Ég tók jafnframt fram að skoða yrði gaumgæfilega hvaða aðgerðir væru helst til þess fallnar að koma launafólki til góða nú þegar tekjuskerðing launafólks er orðin slík að mjög alvarlegt má teljast og sést það best á því hversu margir úr hópi láglaunafólks hafa þurft að leita á náðir hjálparstofnana núna fyrir jólin. Allmiklar upplýsingar liggja fyrir, en því miður eru þær afskaplega misvísandi og ég ætla ekki að efast um að það leikur vafi á að margar leiðir er hægt að fara til að bæta stöðu láglaunafólks eins og umræðurnar hér hafa sýnt. Það er mín niðurstaða að styðja eindregið lækkun virðisaukaskatts á matvælum. Ég lít á það sem skref í áttina að því að fella skattinn alveg niður en það er eitt brýnasta hagsmunamál launafólks, ekki síst láglaunafólks, sem eyðir a.m.k. 1 / 4 hluta tekna sinna að meðaltali í matvæli, sem merkir það að þeir verst settu eyða stærri hluta tekna sinna í mat og þær tekjur eru ekki ríflegar. Nokkuð hefur verið deilt um það hvort lækkun virðisaukaskatts muni skila sér til þeirra sem helst þurfa á að halda. Það sem mér finnst sitja þarna eftir er fyrst og fremst það að barnmargar láglaunafjölskyldur eru sá hópur sem líklegast er að njóti góðs af þessu burt séð frá öllum krónutöluútreikningum. Því miður hafa þessar tölur ekki verið samkeyrðar þrátt fyrir að einhver okkar hafi sóst eftir þeim upplýsingum. En ég læt fólki hér eftir að draga sínar ályktanir því það er ljóst að í þeim töflum frá Þjóðhagsstofnun sem koma fram í nál. 2. minni hluta efh.- og viðskn. kemur fram að tekjulægsti hópurinn sem er tilgreindur þar eyðir fjórðungi tekna sinna í matvörur á meðan sá tekjuhæsti sem þar er tilgreindur eyðir um 15% af sínum tekjum, 15,8% svo ég sé nú nákvæm, en það eru 24,9% sem tekjulægsti hópurinn eyðir. Aftur á móti kemur einnig fram að hjón með börn yngri en 16 ára, með fjögur börn og fleiri, eyða að meðaltali 24,7% í matvæli miðað við neyslu. Þarna er um að ræða allar fjölskyldur með fjögur börn, ekki bara þær tekjulágu. Þannig að ef þessar tölur væru reiknaðar saman þá geri ég ráð fyrir því að þar fengjum við barnmargar tekjulágar fjölskyldur sem eyddu verulegum hluta tekna sinna, ég vil segja svívirðilega miklum hluta tekna sinna, til þessara nauðþurfta sem er að brauðfæða fjölskylduna. Þetta finnst mér vega afskaplega þungt og mér þykir mjög miður að við höfum ekki haft þessar tölur undir höndum, þar sem tekinn er sérstaklega sá hópur sem hefur lágar tekjur og mörg börn á framfæri. En þessar tölur hafa ekki legið fyrir þrátt fyrir fyrirspurnir um þær og þetta hefur ekki verið tekið sérstaklega fyrir í þessari umræðu. Mér finnst nauðsynlegt að líta á þetta þar sem á sama tíma eru aðrar góðar hugmyndir uppi um að hækka m.a. barnabótaauka til þessa hóps. Það eru mjög góðar hugmyndir. En ef það á að fara út í einhvern samanburð þá verður sá samanburður að vera á réttum nótum þannig að það sé verið að líta á sama hópinn, þá sem þurfa á því að halda, vegna fjölda barna og lágra tekna, að fá verulega kjarabót. Meðaltalstölur sem við höfum séð í þessum umræðum, að láglaunafólk muni fá að meðaltali eitthvað um 3.000 kr. viðbótarráðstöfunartekjur á mánuði með þeim aðgerðum sem hér hafa verið samþykktar í 2. umr., segja ekki nema hálfa söguna því það vantar þarna inn í að afmarka barnafjölskyldurnar sérstaklega og þá sérstaklega barnafjölskyldurnar sem hafa mörg börn á framfæri og litlar tekjur til að mæta útgjöldum sínum. Það sem er kannski nöturlegast í allri þessari umræðu er að við erum að tala um, hvaða leið sem farin yrði, aðgerðir sem duga ekki til þess að hleypa þessum stóra hópi sem nú er að leita neyðarhjálpar upp á það stig að geta framfleytt sér og sínum svo sæmd sé að, án þess að vera með neina ofrausn. Þetta finnst mér einfaldlega staða sem við eigum ekki að sætta okkur við í þessu samfélagi sem við búum í. Það hefur líka svolítið verið rætt hvort hér sé um að ræða skattlagningu á réttum matvælum og ég tek undir gagnrýni þeirra sem benda á að hér er verið að lækka virðisaukaskatt af munaðarvöru sem telst til matvæla. Það tel ég að sé óþarfi og ég held að það hafi ekki verið nauðsynlegt. Það er miður að hluti af þessu tekjutapi ríkissjóðs skuli fara í slíkt vegna þess að þetta er einfaldlega ekki forgangsefni. En þetta lýsir sama hugsunarhætti og því að sjá allt því til foráttu að skattleggja sérstaklega lúxusvarning af öllu tagi. Þetta er gjarnan gert í skjóli þess að kerfisbreytingar séu svo erfiðar. Ég held að ég láti mér nægja að vísa til ræðu hv. 6. þm. Vestf. um það að menn mikla dálítið fyrir sér kerfisbreytingar, en hún flutti sína ræðu við 2. umr. þessa máls. Sem betur fer hefur barátta okkar stjórnarandstæðinga fyrir því að reyna að ná út hluta af því versta sem fólst í þessu frv. borið nokkurn árangur og vísa ég þá sérstaklega á þann árangur sem hefur náðst vegna fólksflutninga og ferðaþjónustu, að þeim hluta sem þar á við. Þarna hefði að sjálfsögðu verið betra að ná meiri árangri, en við erum allavega að horfa fram á það að staðan er betri en hún hefði verið ef frv. stjórnarsinna hefði verið samþykkt óbreytt. Ég held að ég lengi þessa umræðu ekki mikið meira með athugasemdum að þessu sinni og vísa til þess sem hv. 15. þm. Reykv. sagði um brtt. okkar kvennalistakvenna, þótt full ástæða væri til að fara nánar út í þau mál. Ég vil að lokum geta þess varðandi þá brtt. að ég held að við göngum afskaplega skammt í átt til þess að veita þá þróunarhjálp sem okkur væri sæmandi sem þjóð. Þar af leiðandi sé það meira en sjálfsagt að reyna a.m.k. að koma til móts við þau fyrirtæki sem kjósa að verja sínum fjármunum til þróunarhjálpar, því þar er mikið verk að vinna og við þurfum bæði að vera tilbúin til þess að líta alvarlega á stöðu þeirra sem verst eru settir í okkar þjóðfélagi og þeirri veröld sem við lifum í.

Virðulegi forseti. Það er spurning hvort hægt væri, hæstv. forseti, að fá að ná eyrum hæstv. utanrrh. sem í raun og hóf þessa umræðu veru með þeim hætti sem hún hefur staðið nú um nokkurt skeið, þannig að það sé hægt að fara aðeins yfir málin með honum með hliðsjón af því að fáir menn eiga sér í rauninni skrautlegri sögu í matarskattsmálum en einmitt hæstv. utanrrh. En áður en ég kem að því sérstaklega og meðan það er kannað, sem ég vænti að forseti geri, hvort kostur er að fá ráðherrann hingað, þá ætla ég að víkja að nokkrum atriðum sem hér hafa komið fram hjá öðrum aðilum. Hæstv. forseti. Um árabil, mér liggur við að segja um áratuga skeið, hefur það verið þannig að þegar kjarasamningar hafa verið gerðir sem hafa náð til flestallra aðila á hinum almenna vinnumarkaði, ASÍ og VSÍ, hefur það aftur og aftur gerst að þar hafa fengist pólitískar niðurstöður sem Alþingi hefur síðan tekið til meðferðar. Og það hefur verið reglan að langflestir stjórnmálaflokkar hafa, jafnvel þó þeir hafi viljað gagnrýna einstök atriði í því sem fram hefur komið, tekið við þessum niðurstöðum. Ég hygg að það sé á engan flokk hallað þó það sé fullyrt að enginn flokkur hafi gengið framar í kröfum að því er þessa hluti varðar en Framsfl. Framsfl. hefur gert kröfur til þess að Alþingi og ríkisstjórn á hverjum tíma tæki jafnan við því sem kæmi frá svokölluðum aðilum vinnumarkaðarins í öllum meginatriðum. Það sem mér er efst í huga í þessu efni eru samningarnir 1986 þegar Framsfl. fór með stjórnarforustu og stýrði samsteypustjórn með Sjálfstfl. Þá voru gerðir samningar sem m.a. breyttu mjög verulega húsnæðiskerfinu sem reyndist mjög erfitt að standa við. Um þetta leyti voru einnig gerðir samningar sem höfðu það í för með sér að bifreiðar lækkuðu stórkostlega í verði. Og það var talin kjarabót fyrir hina almennu launamenn í landinu. Þá var flokkur á Alþingi Íslendinga sem hét Bandalag jafnaðarmanna og hreyfði athugasemdum við þessari kjarasamninganiðurstöðu en þorði þó ekki að lokum að greiða atkvæði gegn niðurstöðunni eins og hún lá fyrir í frumvarpsformi hér. Þorði ekki, segi ég, hæstv. forseti, fyrst og fremst vegna þess að þáv. ráðherrar Framsfl. og Sjálfstfl. höfðu hamast á þingmönnum þessa flokks fyrir ábyrgðarleysi að því er þessa hluti varðar. Ég lít ekki þannig á, hæstv. forseti, að það eigi að taka öllu sem svokallaðir aðilar vinnumarkaðarins samþykkja eins og endanlegum sannleika og að hlýða því. Það er ekki svo. Og ég get viðurkennt að það hefur oft komið fyrir í þeim ríkisstjórnum sem ég hef átt þátt í að mér hefur nánast að segja blöskrað það sem komið hefur út úr þessum samningum. Engu að síður þegar um heildarsvip mála hefur verið að ræða hafa menn kosið að fallast á þessa hluti í öllum meginatriðum. Og hvers vegna segi ég þetta, hæstv. forseti? Ég segi það vegna þess að fyrr í kvöld lét varaformaður Framsfl. falla orð sem ég tel algerlega ný af hálfu framsóknarmanna á Alþingi, a.m.k. þann tíma sem ég hef hér setið. Orðin voru þessi: Hver ætlar svo í verkfall út af því? Með öðrum orðum var spurt eða sagt nánast með þessari spurningu að ríkisstjórnin hefði átt að taka þá áhættu að menn hefðu jafnvel lagt til verkfalls fremur en að fallast á þá niðurstöðu sem kom út úr kjarasamningunum sem var þó ekki fundin upp af verkalýðshreyfingunni heldur birtist í tilboði sem ríkisstjórnin sjálf gerði aðilum vinnumarkaðarins. Og hefði það þá ekki verið sérkennilegt eftir að verkalýðshreyfingin og atvinnurekendur höfðu fallist á þetta tilboð ríkisstjórnarinnar að menn hefðu þá sagt sem svo við þessa aðila vinnumarkaðarins: Látið þið þetta eiga sig. Förum aðra leið. Og hver ætli svo sem fari í verkfall út af því? Ég segi alveg eins og er, hæstv. forseti. Ég hef séð miklar breytingar á mönnum og flokkum og stjórnmálasamtökum í þessum sal þann tíma sem ég hef setið hér. Ég hygg að þær myndbreytingar sem mér birtast á þessu kvöldi í forustu Framsfl. séu algerlega með ólíkindum. Og ég segi: Framsóknarforustan hefði aldrei sagt þetta nema af því að hún er í stjórnarandstöðu. Hún hefði aldrei sagt þetta við verkalýðshreyfinguna eða atvinnurekendur ef hún hefði verið í stjórn af því að þá heldur framsóknarforustan ræðurnar um hina ábyrgu stjórnmálaleiðtoga. Með þessu, hæstv. forseti, er ég ekki að segja að menn eigi að taka hverju sem kemur út úr kjarasamningum. Ég er að segja: Mig undrar að heyra hjá varaformanni Framsfl. setningu af þessu tagi: ,,Hver ætlar í verkfall út af því?`` Sérstaklega þegar það líka lá fyrir, hæstv. forseti, og hefur legið fyrir um margra mánaða skeið að verkalýðshreyfingin hefur talið sig bundna af þeirri niðurstöðu sem þarna var um að ræða. Hvað svo sem efni málsins leið, sem ég ætla að koma að aðeins á eftir, þá töldu menn sig bundna og þess vegna hlutu menn að fylgja hlutunum eftir með þeim hætti sem gert var. Út af fyrir sig er það líka athyglisvert að þetta skuli gerast með þeim hætti sem við sjáum hér í salnum í kvöld. Ég tala ekki um á laugardagskvöldið þegar þess er gætt að valdamesta stofnunin í Framsfl. hefur gert samþykkt um allt annað á sínu síðasta flokksþingi. Það er býsna athyglisvert, hæstv. forseti. Ég vænti þess að allmargir alþingismenn hafi lesið eða muni lesa síðasta bindið af ævisögu Jónasar Jónssonar frá Hriflu. Þar segir glöggt frá glímu hans við flokksþing Framsfl. um árabil og með hvaða hætti hann vildi að hlutirnir gengju þar fyrir sig. Þá var uppi sú lína í Framsfl. og reyndar í fleiri flokkum að flokksþingin ættu að geta bundið þingmenn. Á þeim tíma töldu ýmsir af forustumönnum þess flokks og reyndar annarra líka að það væri fráleitt en aðrir töldu það rétt. Auðvitað stenst það ekki að flokksþing bindi þingmenn á höndum og fótum. Það er rétt sem hv. 1. þm. Austurl. hefur hér sagt aftur og aftur. Auðvitað er það ekki svo. En það kemur engu að síður á óvart að hlutirnir gerist með þeim hætti sem þeir hafa birst okkur hér. Nú eru þeir sem tala fyrir þessari stefnu hér einir á báti. Vissulega er hér um að ræða má segja flokkslega stefnu Alþb. og ég skil það vel að það sé erfitt fyrir ríkisstjórnina, Alþfl. og Sjálfstfl., að tala fyrir stefnu Alþb. Það hefur vafist fyrir þeim og þeim er auðvitað nokkur vorkunn í þeim efnum. Það hefur líka oft verið hálfvesældarlegur málflutningur til réttlætingar á þessum niðurstöðum enda má segja að þeir séu ekki í mikilli æfingu að tala fyrir stefnu Alþb. En gott og vel, þakka ber þá tilraun sem uppi hefur verið höfð í þeim efnum. Alþýðusamband Íslands hefur stutt þessa stefnu og þessar kröfur og Vinnuveitendasamband Íslands. Það hafa fleiri aðilar gert eins og Stéttarsamband bænda t.d. Og það er skrýtið að í umræðum hér í kvöld er talað um það eins og einhverjir örfáir aðilar úti í þjóðfélaginu standi að þessu í kringum hina helgu verkalýðsforustu þegar þess er gætt að á bak við þetta eru flokkssamþykktir fleiri en eins stjórnmálaflokks og fleiri en tveggja. Það eru samþykktir alþýðusambandsþinga, verkalýðssambandaþinga hvarvetna og það eru samþykktir frá stjórn Stéttarsambands bænda af stjórnarfundi sem var haldinn 15. des. 1993. Það eru samþykktir frá fleiri aðilum sem eru á bak við þessa stefnumótun og þeim mun sérkennilegra er það að menn skuli telja að það sé hægt að henda henni út í hafsauga og hafa hana að engu. Vitaskuld er það svo að það er að mörgu leyti eðlilegt miðað við allar aðstæður að Bandalag starfsmanna ríkis og bæja skuli hafa haft uppi aðrar áherslur en Alþýðusambandið í þessum málum. Rökin fyrir því eru alveg augljós, þ.e. fyrst og fremst þau, hæstv. forseti, að Bandalag starfsmanna ríkis og bæja hefur talið að ASÍ hafi iðulega tekið fram fyrir hendurnar á opinberum starfsmönnum að því er varðar einstakar samningsniðurstöður. Það hafi m.a. haft það í för með sér að þrengt hefur að því sem ella hefði verið hjá opinberum starfsmönnum og kennurum. Það er veruleiki sem við sem höfum komið nálægt þessum málum á undanförnum árum og áratugum þekkjum. En það breytir ekki því að við hljótum að horfa á málin eins og þau eru. Hv. 4. þm. Norðurl. e. birtir á þskj. 411 mjög ítarlegt nál. um þessi mál þar sem kemur fram hvaða áhrif lækkun matarskattsins hefur á kjör fjölskyldnanna í landinu. Hver er niðurstaðan? Hún er sú að það muni langmest um þessa lækkun hjá stórum fjölskyldum og barnafjölskyldum. Þeim mun meira eftir því sem fjölskyldurnar eru stærri og börnin eru fleiri. Það liggur alveg fyrir. Þetta eru útreikningar Þjóðhagsstofnunar. Þetta eru ekki útreikningar Alþýðusambandsins. Þetta eru ekki tölur upp úr Vinnunni eins og var vitnað í hér áðan. Þetta eru útreikningar frá Þjóðhagsstofnun. Það er því alveg skýrt að þegar kemur að hinum stóru fjölskyldum, barnafjölskyldum, sem eyða langmestum hluta tekna sinna í mat þá liggur það þannig að hér er um tekjujöfnunaraðgerð að ræða. En um það hafa út af fyrir sig verið deilur. Árið 1978 þegar Alþb. knúði það fram að söluskattur var felldur niður af matvælum var á það deilt. Árið 1987--1988 þegar Alþfl. knúði fram söluskatt á mat, matarskattinn fræga, var um það deilt. Haustið 1988 þegar formaður Sjálfstfl. lét sér detta það í hug að lækka skatt á matvælum var það kallað rýtingsstunga og lagði að velli heila ríkisstjórn. Nú er greinilegt að það svíður enn eftir matarskattsumræðuna 1987--1988. Það er það sem liggur hér fyrir, hæstv. forseti. Það er sérkennilegt að horfa upp á það hverjir virðast vera efnislega séð bandamenn á þessu kvöldi. Niðurstaða kjarasamninganna liggur hér fyrir. Um það eru ekki neinar deilur. Og ég fullyrði að Framsfl. hefði samþykkt þessa niðurstöðu ef hann hefði verið í stjórn. Ég fullyrði að Framsfl. hefur ekki breyst svo mikið þrátt fyrir það sem sagt hefur verið hér í kvöld að hann hefði snúið af þeim vegi. En ég spyr hv. 1. þm. Austurl. og hæstv. utanrrh.: Munu þeir, fengju þeir til þess afl, beita sér fyrir því að loknum næstu kosningum að leggja matarskatt á á Íslandi að nýju?

Virðulegur forseti. Hv. 9. þm. Reykv. gleymir því að það er hægt að ná fram lækkun á matarverði með endurgreiðslum. Það er hægt að gera það með öðrum hætti. Ég sagði hér áðan: ,,Hver færi í verkfall út af því?`` Það er alveg rétt. Ég tel ekki stætt á því að efna til vinnudeilna í landinu út af aðferðum til að ná kjarabótum. Það hlýtur að vera árangurinn sem skiptir þar meginmáli. Og ríkisstjórn sem getur ekki komið slíku á framfæri og sannfært aðila vinnumarkaðarins um það er óhæf til að stjórna í þessu landi. Ef það þarf að taka upp aðferð sem eykur skattsvik, jafnar ekki kjörin, leggur mikinn kostnað á ríkissjóð og leggur mikinn kostnað á atvinnureksturinn í landinu, þá segi ég: Það á ekki að beita þeirri aðferð. Hver er tilgangurinn með því að gera þetta með þeim hætti að það kosti e.t.v. samfélagið á næsta ári, eins og hefur verið sýnt fram á, 1 milljarð? Fyrir hvern? Er það gert fyrir aðila vinnumarkaðarins ef það gagnast skattsvikurunum? Er það gert fyrir aðila vinnumarkaðarins ef það leggur aukalegan kostnað á atvinnureksturinn? Er það gert fyrir aðila vinnumarkaðarins ef það bætir ekki kjör láglaunafólks? Og ég vil taka það fram út af því sem hv. þm. sagði að besta leiðin til að bæta kjör láglaunafólks með mörg börn er að hækka barnabótaaukann. Það er eina kjarajöfnunarleiðin fyrir það fólk.

Virðulegi forseti. Hvort sem okkur líkar betur eða verr þá er það þannig að núv. ríkisstjórn láðist ekki að sannfæra aðila vinnumarkaðarins heldur lá málið einfaldlega þannig að það var ríkisstjórnin sem bauð aðilum vinnumarkaðarins þessa aðferð. Átti ríkisstjórnin síðan að hætta við það tilboð sem hún hafði lagt fyrir þessa aðila þegar samningarnir höfðu verið samþykktir á þessum grundvelli í öllum stéttarfélögum í landinu? Það er óraunsætt að búa um sig í bókhaldsheimi af þessu tagi.

Virðulegur forseti. Það er ekki ástæða til að gera lítið úr bókhaldi því bókhald eru staðreyndir og menn eiga að beygja sig fyrir staðreyndum. Hæstv. utanrrh. hefur sagt í þessari umræðu að aðilar vinnumarkaðarins hafi stillt ríkisstjórninni upp við vegg.

Rétt.

Hann sagði það. Hann sagði: ,,Við bárum ekki ábyrgð á þessu. Við buðum þetta ekki. Við vorum þvingaðir``, sagði hann. Ég leyfi mér að efast um að þetta sé rétt.

Það var forsrh. sem bauð það.

Ég er að vitna til þess sem utanrrh. sagði hér. Ég er ekki vitni að því hvernig þetta gerðist. Auðvitað ber ríkisstjórnin ábyrgð á þessu. Ég hef ekki ásakað verkalýðshreyfinguna í þessari umræðu í þessu máli. Ég hef ásakað ríkisstjórnina. Og það er ríkisstjórnin sem ber pólitíska ábyrgð. Ef ríkisstjórnin getur ekki komið fram leið sem tekur tillit til hags almennings og þjóðarhags þá á hún að segja af sér. Ríkisstjórn á ekki að fara út í að lögfesta leið sem hún er sannfærð um að sé röng. Utanrrh. sem ætlar sér að gera það, eins og mér skilst á hæstv. utanrrh., á að sjálfsögðu að segja af sér frekar en gera þessi mistök.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. 1. þm. Austurl. að það á að taka tillit til staðreynda og ekki gera lítið úr staðreyndum. Og staðreyndirnar eru þessar: Þessi niðurstaða í skattamálum að því er varðar matarskatt var niðurstaða kjarasamninga. Það er sú staðreynd sem menn stóðu frammi fyrir. Hún er þannig til komin að ríkisstjórnin bauð þessa niðurstöðu. Og hæstv. forsrh. var að enda við að tilkynna það í sjónvarpinu áðan að þetta væri í rauninni skásta niðurstaðan miðað við allar aðstæður. Ég skil það hins vegar mjög vel að það sé erfitt fyrir Alþfl. að tala fyrir þessari stefnu Alþb. sem er þvert á matarskattsstefnu alþýðuflokksforustunnar.

Virðulegi forseti. Aðeins nokkur orð út af ræðu hæstv. utanrrh. Það voru mikil tíðindi fyrir mig þegar hæstv. utanrrh. lýsti því hér yfir að honum og hans ríkisstjórn hefði bókstaflega verið stillt upp í þessu máli. Ég hef ekki haft þær upplýsingar fram að þessu að málin hafi gerst með þeim hætti. Ég hafði talið að ríkisstjórnin hefði boðið þennan kost. Og ég hef fengið upplýst að ríkisstjórnin bauð þetta fram á grundvelli skjals sem var gert í fjmrn. 30. mars og er upp á eina og hálfa blaðsíðu. Það eru einu útreikningarnir sem ég hef fengið að sjá yfir þetta mál á þessum tíma og er að sjálfsögðu mjög athyglisvert að engin önnur athugun skuli fara fram á málinu. Engin önnur gögn liggja fyrir um málið frá þessum tíma og engin skjöl eru send aðilum vinnumarkaðarins til þess að reyna að sannfæra þá um að aðrir kostir séu betri. Það er því mikil ráðgáta hvernig mönnum hefur verið stillt upp við vegg. Hvar eru skjölin um það? Hæstv. utanrrh. sagði að það yrði að gera fleira en gott þykir. Ég geri mér grein fyrir því að hann og fleiri hafa oft þurft að gera fleira en gott þykir. En er það ekki einum of langt gengið, hæstv. utanrrh. í þeim efnum að vaða svona út í hlutina vitandi það að hér er verið að fara út á hættulega braut? Það verður að sjálfsögðu að gera meiri kröfur til aðila sem hafa stjórnað fjmrn. eins og hæstv. utanrrh. hefur gert. Ég veit það að hv. 8. þm. Reykn. lét gera allmargar skýrslur um þetta mál í sinni tíð. Mig minnir að það séu til einar tvær skýrslur um þetta mál frá hans tíð. Tvær ágætar skýrslur sem ég hef endurlesið, bæði frá 1989 og 1990. Og báðar hafa sömu niðurstöðu. Það er engin slík skýrsla til frá núv. hæstv. ríkisstjórn. Það var gerð ein skýrsla seinna í sumar sem var stungið undir stól og fjmrn. segir: Þetta er ekki okkar skýrsla. Annað er ekki til um þetta mál. Að þessu er því staðið með þeim hætti að ekki er frambærilegt. Og það er ekki frambærilegt hér fyrir hæstv. ráðherra að reyna svo að koma ábyrgðinni á aðra, hvorki á aðila vinnumarkaðarins og allra síst Framsfl. því að ég veit að hv. 9. þm. Reykv. er það ljóst, enda sagði hann það í sinni ræðu, að Framsfl. er ekki í ríkisstjórn. Hins vegar er rétt að flokkurinn hefur ályktað um þessi mál og í ályktuninni stendur það sem hann vitnaði í: ,,Tekinn verði upp tveggja þrepa virðisaukaskattur. Helstu nauðsynjavörur heimilanna verði í lægra skattþrepi.`` Nú leggjum við það til í okkar tillögum að virðisaukaskatturinn verði endurgreiddur og síðan verði skipuð nefnd flokkanna og aðila vinnumarkaðarins til þess að fara ofan í þetta mál. Í þeirri tillögu útilokum við ekki að að því loknu verði tekið upp tveggja þrepa hlutfall í virðisaukaskatti. Ég er hins vegar sannfærður um að það er rangt. En er nú ekki rétt í ljósi aðstæðna að gefa sér aðeins betri tíma í málið? Hverju er hætt með því að bíða með þetta í eitt ár? Það er engu hætt að því leytinu til. Hins vegar verður komið í veg fyrir stórkostlegt slys í íslenskum skattamálum og það er það alvarlega. Og það er rétt að leggja á það áherslu að núv. ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutinn ber ábyrgð á því slysi. Það er hann sem ætlar að greiða atkvæði á Alþingi. Það er ekki Vinnuveitendasambandið. Það er ekki verkalýðshreyfingin. Það er ríkisstjórnin og hennar meiri hluti sem ætlar að gera það og það er hennar að sannfæra aðila um að hún sé að gera rétt en ekki skjóta sér á bak við aðra. Hv. 9. þm. Reykv. ræddi nokkuð um Framsfl. og taldi sig þekkja þar marga hluti. Hann vissi alveg hvernig þetta mundi nú vera ef Framsfl. væri í ríkisstjórn. Ég vil í fyrsta lagi segja það að meðan Framsfl. sat í ríkisstjórn á árunum 1983--1991 komu oft upp umræður um það að fara út í tveggja þrepa virðisaukaskatt. Það var ekki gert. Það eru þau ár sem ég þekki best til ríkisstjórnarþátttöku Framsfl. Það kom upp á árinu 1987 mjög hatrömm atlaga að þáv. ríkisstjórn, ekki síst atlaga að hæstv. núv. utanrrh., sem m.a Alþb. stóð fyrir. Alþb. kom inn í ríkisstjórn 1988 og sat í ríkisstjórn til 1991. Það kom upp á þeim tíma en þrátt fyrir flokkssamþykktir Alþb., sem ég ætla ekki að fara að vitna neitt sérstaklega hér í en hv. 9. þm. Reykv. hefur sagt frá, var það ekki ákveðið. Ég tel að aðilar vinnumarkaðarins eigi ekki að ráða því að það sé tekin bersýnilega óskynsamleg ákvörðun. Ég tel ekkert vit í því. Geta menn verið bundnir af því hér á Alþingi? Hv. þm. ræddi um það að menn væru ekki bundnir af samþykktum flokksþinga. Ég tel að menn eigi að sjálfsögðu að leitast við að uppfylla slíkar samþykktir í öllum meginatriðum og þannig vinnum við í Framsfl. Ef við hins vegar sjáum aðra leið til að ná sama markmiði, þá teljum við okkur hafa fulla heimild til þess. Við þurfum hins vegar að verja þá ákvörðun gagnvart okkar flokksþingi og útskýra það gagnvart okkar flokksfélögum. Er ekki það sama með ríkisstjórn og stjórnarmeirihluta á hverjum tíma? Þarf hann ekki að haga sér með svipuðum hætti? Ef það væri samþykkt af einhverjum aðilum að það væri rétt að hæstv. utanrrh. færi sér að voða, væri hann þá bundinn af því? Ég tel að hæstv. utanrrh. sé að taka hér slíka pólitíska áhættu varðandi sína pólitísku framtíð og pólitíska framtíð Alþfl. í þessu máli að það getur bara ekki verið að hann sé bundinn af því.  Við erum hér með skýrslu frá embættismönnum sem hafa farið ofan í skattsvikamál. Hver er niðurstaða þeirra? Er hún ekki ljós? Er það ekki alveg ljóst sem þar er verið að segja? Er það ekki líka ljóst að Alþingi leggur mikla áherslu á að uppræta skattsvik í landinu? Og er það ekki ljóst að það er mesta þjóðfélagsmeinsemdin og óréttlætið í okkar þjóðfélagi? Á þá Alþingi að samþykkja lög sem greiða fyrir því að það muni aukast? Ef hæstv. utanrrh. telur sig bundinn af því að greiða fyrir því að skattsvik geti aukist, þá veit ég ekki hvar við erum eiginlega komnir. Það verður því að taka undir með leiðarahöfundi Morgunblaðsins sem sagði: ,,Hvers konar stjórnarhættir eru þetta eiginlega?``