Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jón Þorláksson Jeg hefi leyft mjer að bera fram brtt. við frv. þetta á þskj. 72, og get jeg verið fáorður um efni þeirra, því að það bar hjer um bil alt á góma við 2. umr. Tvær fyrri brtt. mínar, við 6. gr., ganga í þá átt, að framlag ríkissjóðs verði ekki einskorðað með lögum, eins og nú er eftir frv., þannig að ef einhversstaðar stæði svo á, að ástæða þætti til, að það yrði minna, þá gæti það orðið svo án þess að lögin væru brotin. En jeg geri ráð fyrir, að þó að brtt. mínar yrðu samþ., þá mundi venjulega reglan verða sú sama og gert er ráð fyrir í frv. Þá er 3. brtt. mín, við 7. gr., og hefi jeg leyft mjer að orða greinina upp. Eftir 7. gr. frv. eins og hún er nú er ekki nægilega skýr munur gerður á því, að beit má aldrei leyfa í landi, sem girt hefir verið til þess að koma þar upp nýjum skógargróðri, en hinsvegar getur verið meinlaust að leyfa beit í skóglendi, þó girt sje. Með ákvæðum frv. er þetta lagt alveg leiðbeiningarlaust á vald skógræktarstjórans. Sem sagt, jeg vona, að þetta verði ekki skoðað sem nein efnisbreyting, heldur sem nauðsynleg skýring og leiðbeining fyrir þá, sem eiga að hafa framkvæmd laganna með höndum.

Frsm. (Einar Árnason) Vegna þess að brtt. þessar, sem hjer liggja fyrir, komu ekki fram fyr en nú í fundarbyrjun, hefi jeg ekki getað borið mig saman við samnefndarmenn mína í landbn. um þær. Jeg veit því ekki, hvernig nefndin í heild sinni lítur á þær og verð að segja það, sem jeg segi hjer, á eigin ábyrgð. Mjer skilst, að brtt. við 6. gr. sjeu miðaðar við það, að framlag ríkissjóðs verði eða geti orðið minna til þessara girðinga, og væri það í sjálfu sjer auðvitað gott, að ríkissjóður yrði fyrir sem minstum útgjöldum. En eins og jeg tók fram við 2. umr., hafa slíkar girðingar oftast nær í för með sjer, að nytjar jarðanna rýrast, og er því hætt við, að menn yrðu síður fúsir á að ráðast í framkvæmdir, ef framlagið væri minna. Þannig má búast við, að eftir því sem framlag ríkissjóðs yrði minna, yrði minna gert að því að hlynna að skógrækt í landinu. Að þessu athuguðu get jeg ekki álitið, að brtt.hv. 3. landsk. (JÞ) við 6. gr. sjeu þannig vaxnar, að þær mundu, ef samþ. yrðu, verða til þess að lyfta undir framkvæmdir í þessu máli, og jeg get ímyndað mjer, að meiri hluti nefndarinnar sje á sömu skoðun. Þá er 3. brtt.hv.þm. (JÞ), og er 7. gr. frv. þar orðuð alveg upp. Í fljótu bragði virðist ekki vera hjer um efnisbreytingu að ræða. Um það, sem hv.flm. tók fram um muninn á landi með nýjum skógargróðri og landi, þar sem skógur hefði verið áður, er nefndin auðvitað alveg sammála honum, en jeg verð að halda því fram, að þessi munur sje ákveðinn fullskýrt í frv.greininni eins og hún nú er orðuð. Aftur er um hitt atriðið að segja, þar sem hann vill gera nánari fyrirmæli um, hvernig skógræktarstjóri veiti heimildina, að í 2. gr. frv. er gert ráð fyrir, að sett verði reglugerð um þetta, og það hefir nefndin talið nóg. Jeg verð að líta svo á, að tvær fyrri brtt. sjeu frekar til spillis málinu, en sú þriðja óþörf.

Jón Þorláksson Jeg skil það vel, að háttv. 1. þm. Eyf. (EÁ) finnist óþarfi, að jeg sje að koma og umbæta verk þeirrar nefndar, sem hann er frsm. fyrir. Það er þetta, sem jeg held að sje aðalundirstaðan undir ummælum þeim, sem hann hefir haft um till. mínar. Annars er hv.þm. (EA) svo gamall og vanur löggjafarstarfinu, að hann ætti að skilja það, að fjölbreytnin er í þessu efni sem öðrum svo mikil, að það er ekki gott, að ákvæðin sjeu mjög einskorðuð. Við skulum taka til dæmis, að land, sem taka á til nýræktar, sje áður girt að nokkru leyti; þar sje til dæmis landamerkjagirðing. Þá verður ekki komist hjá því, að sú girðing, sem fyrir er, verður hluti af skógargirðingunni, og væri þá ekki annað en rjett, að framlagið úr ríkissjóði væri minna en ella. Alt annað væri rangt gagnvart hinum, sem verða að gera að öllu leyti nýja girðingu. Þegar svona tilfelli koma fyrir, hlýtur framkvæmdarstjórnin að sjá, að lögin eru illa smíðuð. Og þannig má halda lengi áfram að telja upp slík tilfelli, þar sem þessi einskorðaða regla reynist óhentug, og ef reynt verður að lifa eftir henni, verður framkvæmdin óeðlileg. Hv. þm. (EÁ) má eiga það víst, að það kemur í ljós, að það hefði verið betra að hafa orðalagið þannig, að framkvæmdarstjórnin hefði dálítið meira svigrúm án þess að þurfa að brjóta lögin. Þriðju brtt. minni hafði hv.þm. ekkert sjerstakt á móti, en jeg verð nú að álíta, að 7. gr. væri betur orðuð eftir minni till. Annars hefi jeg ekki skilið 2. gr. svo, að í þeim reglum, sem setja á samkvæmt henni, eigi að vera frekari fyrirmæli um rjett skógræktarstjórans til að veita leyfið. En jeg skal játa, að það má lappa upp á missmíði greinarinnar, með því að bæta því inn í 7. gr., ef brtt. mín verður feld. Svo skal jeg geta þess, þar sem hv.þm. talaði um, að brtt. mínum væri of seint útbýtt, að frv. endurprentað kom ekki fyr en svo seint, að jeg skrifaði þá þegar brtt. mínar og gat ekki skilað þeim fyr en þetta.

Frsm. (Einar Árnason) Það er rjett, að það er ekki sök hv.þm. (JÞ), að brtt. komu svo seint. Það stafar aðeins af því, að málið kemur svo fljótt á dagskrá. En það atriði, sem hv. 3. landsk. (JÞ) mintist á, hvernig ætti að fara að, ef eldri girðing væri fyrir einhverjum hluta þess svæðis, sem ætti að girða, breytir í rauninni engu, t. d. ef landamerkjagirðing væri þar fyrir. Ríkissjóður verður að tryggja sjer það, að hann hafi yfirráð yfir þessari girðingu, og þá að sjálfsögðu verður hann að leggja fram fje að einhverju leyti, sem svarar þeim kostnaði, sem sú girðing, sett upp að nýju, mundi kosta. Það er nauðsynlegt, vegna þess að ef einhver annar á girðinguna, þá getur hann tekið hana upp hvenær sem er, en það eru engin vandræði að vita, hve mikið framlag ríkissjóðs skuli vera til þeirra girðinga, sem fyrir eru, svo að það sje í samræmi við aðrar girðingar, sem settar eru upp um þetta skógræktarsvæði. Jeg held, að það sje engin hætta á því, að það verði nein vandræði út af þessu framlagi, þótt það verði eins og ákveðið er í frv. Það mundi oftast nær verða miðað við það, sem talað er um í frv., og jeg býst við, að ef ríkissjóður leggur einhversstaðar fram eins og sem svarar öllu girðingarefni, þá vilji allir aðrir, sem á nokkurn hátt geta það, einnig fá þau kjör. Þá skildist mjer, að hv. 3. landsk. þætti ekki trygging fyrir því, að þær reglur, sem nefndar eru í 2. gr., næðu út yfir alt það, sem hann vill vera láta. En landbn. bætti þar inn í einu orði. Í núgildandi lögum er gert ráð fyrir að setja reglur um meðferð skóga og kjarrs. Nefndin kynti sjer þessa reglugerð, en í henni er ekkert annað en reglur fyrir því, hvernig eigi að höggva skóg. Nefndin bætir þess vegna inn í 2. gr. frv. orðinu „notkun“, og með því hafði hún það fyrir augum, hvernig skóglendi yrði notað til beitar, og ætlast nefndin til, að einmitt þetta atriði komi fram í reglugerðinni. Gerir hún ráð fyrir, að það geti staðið svo sjerstaklega á sumstaðar, að hyggilegra sje að hafa þetta ákvæði í reglugerð heldur en í lögunum sjálfum.

Fjmrh. (Magnús Kristjánsson) Þetta er í rauninni ekkert stórmál, svo það er ekki mikil ástæða fyrir mig til að taka afstöðu til þess. En mjer þykir nokkur vafi á því, hvort þetta frv. sje til verulegra bóta, því mjer finst í raun og veru, að eðlilegast væri, að það væri á valdi ríkisstjórnarinnar, hvar væri varið fje í þessu skyni. En mjer finst, að það sje að mestu leyti á valdi þeirra, sem landið eiga, hvað gert verður í þessu efni, svo að mjer þykir sem þetta gefi mönnum að sumu leyti óþarflega mikið undir fótinn með það að seilast eftir fje úr ríkissjóði til þessara hluta, og þykir mjer ekki ólíklegt, að það kunni að verða notað þar, sem ekki sje mikil ástæða til, eða lítill árangur verði af. En í raun og veru er málið ekki svo mikils virði, að jeg vilji leggja neitt kapp á það. Að því er mjer virðist, þá eru tvær fyrri brtt. á þskj. 72 heldur til bóta, að því leyti, að það verður ekki eins greiður gangur að því að heimta fje þar, sem lítil ástæða er til að hefjast handa í þessu efni. Að því er snertir brtt. við 7. gr., þá vil jeg geta þess, að það er eitt atriði í frvgr., sem mjer þykir dálítið óeðlilegt; það er það vald, sem komið gæti til mála, að skógarvörður hefði fram yfir skógræktarstjóra, að skógarvörður geti leyft nytjar lands fram yfir það, sem skógræktarstjóri hefir heimild til. Auðvitað getur staðið nokkuð misjafnt á um landið, en samt er óeðlilegt, að tímatakmarkið skuli ekki vera það sama, og finst mjer því, að sú bót sje að brtt., að þetta ósamræmi verði leiðrjett með því að samþykkja hana. Það hefði kannske verið allra rjettast að taka ekki ákvörðun um þetta mál þegar á þessum fundi, þar sem nefndin hefir ekki haft tækifæri til að ræða brtt. En þrátt fyrir það, þó þetta mál sje í sjálfu sjer ekki mikils virði, verð jeg samt að álíta það rjettara að greiða heldur atkv. með brtt., þar sem það þó virðist vera tilgangur þeirra að hindra ríkissjóð frá að leggja fje í það, sem lítill eða enginn árangur verður af.

Flm. (Magnús Jónsson) Vegna þess, að mál þetta hefir legið fyrir allmörgum undanförnum þingum, að vísu ekki eins orðað, en sömu stefnu verið fylgt, og svo hinsvegar vegna þess, að frv. fylgir mjög ítarleg greinargerð, þá mun jeg ekki þreyta menn með langri ræðu um það, að svo komnu. Eins og menn vita, hafa aðallega komið fram tvær stefnur, um fyrirkomulag þessa skóla. Fram að árinu 1904 var hann óskiftur lærður skóli, en með reglugerð það ár er skólanum breytt þannig, að hann verður tvískiftur skóli með gagnfræðadeild og lærdómsdeild. En nú á síðari árum fer að bera á þeirri stefnu, að breyta skólanum aftur í gamla horfið og gera hann að óskiftum 6 ára skóla. Rök þau, er borin hafa verið fram með þessu og móti, nenni jeg ekki að fara að telja upp, enda yrði það ekki annað en endurtekning frá ári til árs. Jeg vil aðeins taka það fram, að mjer hefir virst, að meðal þeirra manna, er rætt hafa málið hjer í Reykjavík, og þó einkum hjer á Alþingi, beinist stefnan í þá átt, að breyta skólanum og gera hann óskiftan. Þegar fram kom till. 1921 um að breyta skólanum þannig, var lagst mjög eindregið á móti því hjer á Alþingi. En að því er virðist, eru fleiri og fleiri að komast á þá skoðun, að þessi breyting væri heppileg. Jeg sje ekki ástæðu til þess, að gera grein fyrir þessu frv. sjerstaklega, því að það er hjer um bil eins og frv. frá 1926, nema með þeim breytingum, sem á því höfðu verið gerðar þá. Eins og hv.þdm. muna, var þá skilið við málið fremur ósjálfbjarga, en þó langt frá því dauðvona. Það, sem jeg hefi vikið við í frv., er, að jeg hefi tekið upp annað nafn en verið hefir í hinum fyrri frv. og sett mentaskóli í stað hins lærða skóla. Finst mjer það nafn bæði fallegra en hitt, og svo er það orðið mönnum tamara. Þá hefi jeg sett það atriði í frv., að hafa latínukenslu í öllum bekkjum skólans; þó tel jeg, að megi sníða það atriði burt, ef menn fallast ekki á það, og vil jeg í engu, að það atriði verði því til fyrirstöðu, að fyrirkomulagi skólans verði breytt og skólinn verði gerður óskiftur. Þá vil jeg hafa enskukenslu í skólanum svo mikla, að nemendur geti talist kunna það mál, að afloknu stúdentsprófi. Það er nú svo komið, að enskan er að verða alheimsmál, er hverjum manni er nauðsynlegt að kunna. Þarf þar sem dæmi ekki að taka annað en útvarpið, sem nú fleygir fram árlega. Mun varla líða á löngu, þar til hverjum útvarpsnotanda verður nauðsynlegt að vera, vel fær í ensku. Grískukenslu háskólans vil jeg færa inn í mentaskólann. Má öllum vera það augljóst, hve það er miklu heppilegra fyrir þá, er ætla sjer að lesa guðfræði, að geta notað tímann í mentaskólanum til þess náms, í stað þess að þurfa að tefja sig frá háskólanámi. Ákvæðinu um heimavistir hef jeg haldið, og vil láta það vera tengt við breytingar á skólanum að öðru leyti, enda álít jeg, að það sje annað höfuðatriðið í þeim umbótum, sem breytingin mundi gera á skólanum. Aftur á móti er það algert nýmæli, í niðurlagi 11. gr., að afnema skólagjöldin. Mjer finst, að þegar komið hefir verið upp góðum heimavistum fyrir utanbæjarmenn, þá sje það alveg meiningarlaust, að leggja skólagjald á innanbæjarmenn. Þar að auki ætti ríkið að setja metnað sinn í, að menn veldust í skólann eftir gáfum, en ekki eftir efnahag, og ætti heldur að ljetta undir með fátækum efnismönnum, heldur en að íþyngja þeim með gjöldum. Þetta mál stendur í nánu sambandi við önnur mál, er nú liggja fyrir Alþingi. Það hefir verið fært fram sem aðalástæða gegn því, að mentaskólinn yrði óskiftur, að þá vantaði gagnfræðaskóla í Reykjavík. Nú hefir stjórnin lagt frv. fyrir Ed. - sem jeg að vísu er ekki ánægður með - að stofnaður verði gagnfræðaskóli í Reykjavík. Þá skýrði hæstv. forseti frá því, að útbýtt hafi verið frv. um samskóla í Reykjavík, sem mundi eflaust leysa þetta mál til fullnustu, ef samþykt verður. Þessi ástæða gegn breytingu mentaskólans er því algerlega á burtu numin. Jeg vil aðeins minnast á það, á hvern hátt þetta mál stendur í sambandi við eitt af þeim vandamálum, sem nú er mikið um rætt, nefnilega stúdentafjölgunina á síðari árum. Jeg hefi haldið því fram, að stúdentafjölgunin standi að meira eða minna leyti í sambandi við breytingu þá, er gerð var á mentaskólanum 1904. Þessu til sönnunar hefi jeg sett í greinargerðina tölu stúdenta frá aldamótum til síðasta árs. Menn sjá þá, að fyrstu árin, eða frá 1901–1909, útskrifast 151/9 stúdentar að meðaltali. En eftir breytinguna á skólanum, frá 1910–1927, útskrifast 301/6 stúdentar að meðaltali: Síðari helming þessa tímabils hafa útskrifast miklu fleiri. Mjer finst því mikið rannsóknarefni, hvort þessi hóflausa stúdentafjölgun standi ekki í beinu sambandi við breytinguna, sem gerð var á fyrirkomulagi skólans 1904. Fyrstu árin gætir að vísu ekki mikilla áhrifa frá breytingunni, og svo koma stríðsárin, með alla sína erfiðleika. En eftir að menn eru farnir að jafna sig eftir stríðið, koma áhrifin greinilega í ljós. Árin 1922–27 útskrifast að meðaltali 392/3 stúdentar á ári, en 3 síðustu árin er tala stúdenta 45. - Með öðrum orðum: þegar fyrirkomulag skólans fer að njóta sín, keyrir stúdentafjölgunin alveg úr hófi. Þetta er auðvitað ekki eina ástæðan fyrir þessu vandamáli; þar liggja auðvitað fleiri ástæður að. Á hinn bóginn virðist það sjálfsagt að reyna að ráða bót á þessu, á heilbrigðan og þvingunarlausan hátt, með breyttu fyrirkomulagi mentaskólans, einkum þar sem sú breyting yrði heppileg fyrir þá, er skólans njóta. Það er margt, sem mælir með því, að skifting skólans og aðrar breytingar á fyrirkomulagi hans 1904 sje völd að stúdentafjölguninni. Það fyrirkomulag, er nú er, hefir gert skólann meira laðandi að ýmsu leyti; neðri bekkirnir eru yfirleitt ljettir, og það er margt, sem dregur þá, er í þeim sitja, til þess að halda námi áfram til stúdentsprófs. Það er ekki nema eðlilegt, þótt gagnfræðingum renni kapp í kinn, þegar þeir sjá önnur bekkjarsystkini sín halda áfram, og margir fylgjast með þeim upp í efri bekkina, þótt þeir hafi ætlað að láta staðar numið við gagnfræðapróf. Mjer finst þetta fyllilega eðlilegt, og mun eflaust hafa einhverju valdið um stúdentafjölgunina. Jeg skal svo ekki fjölyrða um þetta mál frekar, en vil mælast til, að frv. verði vísað til 2. umr. og mentamálanefndar.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Þetta frv. er samhljóða frv., sem í fyrra var flutt hjer af þáverandi þingmanni Ísafjarðarkaupstaðar. Því var þá vísað til mentmn., og átti það ekki afturkvæmt þaðan. Nú flyt jeg frv., eftir tilmælum bæjarstjórnarinnar á Ísafirði og þingmálafundar þar. En þó að jeg flytji frv. eins og það var í fyrra, eru í því ýms ákvæði, sem jeg felli mig ekki allskostar við. Til dæmis er í 7. gr. gert ráð fyrir, að í reglugerð skuli ákveða, að nemendur skólans greiði skólagjald, en jeg er yfirleitt á móti því, að nemendum við opinbera skóla sje gert að greiða skólagjöld. Hins vegar er mjer það ljóst, að þar sem greitt er skólagjald í öðrum svipuðum skólum á landi hjer, muni það ekki verða til þess að greiða fyrir frv. þessu nú, ef ákvæðið um skólagjald væri felt úr því. Í raun og veru er óþarft að fjölyrða um þetta mál. Eins og hv.þm. er kunnugt um, hefir Ísafjarðarkaupstaður og Vestfirðir yfirleitt orðið mjög útundan, þegar úthlutað hefir verið fje til fjórðungsskólanna, Akureyrarskólans, Eiðaskólans og Flensborgarskólans. Jeg hefi tekið upp í greinargerð frv., hvernig framlög ríkissjóðs skiftast á milli skólanna árið 1924–1925. En það var á þessa leið: Akureyrarskóli, alls kr. 5441.00, kr. 504.00 á hvern nem., kr. 14.40 á námsviku hvers nem. Eiðaskóli (samsvarandi tölur) kr. 19365.00, 605.00, 20.86. Flensborgarskóli (samsvarandi tölur) kr. 14000.00, 258.00, 9.92. Sama ár var Ísafjarðarskóli, með 2 deildum og 45 nemendum, styrktur með 2600.00 krónum, eða aðeins kr. 2.06 á námsviku hvers nemanda. Árið eftir, 1926, var styrkurinn lækkaður niður í 2500.00 krónur, en hækkaður síðastliðið ár upp í 4000.00 krónur. Þá ber og þess að gæta um Flensborgarskólann, að hann er svo að kalla undir handarjaðrinum á Reykjavík, og skyldi maður því ætla, að síður væri ástæða til að styrkja hann en hina fjórðungsskólana. Hlutföllin milli framlags ríkissjóðs til þessara skóla, miðað við námstíma og nemendafjölda, urðu þannig fyrir skólaárið 1924–25: Akureyrarskóli ca. 7.00 kr. Eiðaskóli ca. 10.00 kr. Flensborgarskóli ca. 5.00 kr., í hvert skifti sem Ísafjarðarskólinn fjekk eina krónu. - Sjá allir, hve hróplegt misrjetti þetta er. - Eitthvað mun þetta hlutfall þó hafa breyst til bóta tvö síðustu árin; styrkurinn hefir verið 4000 krónur. Ennfremur vil jeg biðja hv. deild að minnast þess, að enda þótt þetta frv. sje flutt af þingmanni Ísafjarðarkaupstaðar einum, er það þó engu að síður hjeraðsmál allra Vestfjarða. Unglingaskólinn á Ísafirði var settur á stofn árið 1904, og heldur bærinn honum uppi að mestu leyti, en nemendur sækja til hans af öllum Vestfjörðum og jafnvel víðar að. Stjórn og kensla skólans hefir jafnan verið í besta lagi og skólinn mikið sóttur. Skólinn er í tveim deildum, og síðustu árin hafa verið þar um 50 nemendur. Ef húsrúm leyfði, væru nemendur sennilega mun fleiri. Alt frá stofnun þessa skóla hefir því verið hreyft öðru hvoru, að Ísafjarðarkaupstaður, og þá um leið Vestfirðir, ættu ekki minni rjett til gagnfræðaskóla en hinir fjórðungar landsins. Áskoranir til þings og stjórnar hafa verið samþyktar, en engan árangur borið. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1929 er gert ráð fyrir, að Akureyrarskóli skuli styrktur með 59300 kr., Eiðaskóli með 19000 kr. og Flensborgarskóli með 16000 kr. En liður sá, sem ætlaður er öllum öðrum alþýðuskólum, þar á meðal Ísafjarðarskólanum, ert hækkaður úr 42000 kr. upp í 45000 kr. Kjör Ísafjarðarskólans verða því, eftir fjárlagafrv., hjer um bil þau sömu og áður. Nú býst jeg við, að hv.þdm. hljóti að verða mjer sammála um, að hvorki er vit nje sanngirni í því, að gera þennan skóla svo afskiftan um fjárstyrk. Jeg þykist ekki þurfa að lýsa því fyrir hv. deild, hver þörf sje á því, að hafa sæmilegan skóla á Vestfjörðum, eins og í öðrum fjórðungum landsins, og það því síður sem nú liggja fyrir hv. deild tvö frv. um alþýðuskóla í Reykjavík. Það ber vott um, að hv. deild sje ljós nauðsyn alþýðlegra skóla og gagnsemi þeirra. Í Reykjavík hefir þó til þessa af bestum efnum og mannafla verið haldið uppi allskonar menningarstarfsemi og skólum. Vænti jeg, að hv. deild geti fallist á ástæður mínar og greitt götu frv. Vil jeg að lokum mælast til, að því verði vísað til mentmn.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Breytingar þær, sem farið er fram á í þessu frv., eru aðallega tvær. Hin fyrri er um það, að lögsagnarumdæmi Ísafjarðarkaupstaðar, sem nær nú yfir jarðirnar Eyri með Stakkanesi og Seljaland, verði stækkað, þannig að Tunga verði einnig lögð undir lögsagnarumdæmi kaupstaðarins. Síðari breytingin er sú, að í stað þess, að nú þarf 3/5 hluta atkvæða til þess, að bæjarstjóra megi setja í stað bæjarfógeta, skuli aðeins þurfa til þess einfaldan meiri hluta greiddra atkvæða, og að bæjarstjóri skuli ráðinn af bæjarstjórn, en eigi kosinn af borgurunum. Jeg skal fyrst tala um fyrra atriðið. Eins og hv. dm. er kunnugt, á Ísafjarðarkaupstaður alla sína afkomu undir sjávarútveginum. Landrými er þar mjög lítið. Bærinn stendur undir brattri hlíð, og er aðeins mjó gróðurræma milli fjalls og fjöru. Bæjarmenn hafa skilið, að þeim er það mikil nauðsyn að fá nokkurt land til ræktunar, því að svipull er sjávaraflinn. Á þessu byrjuðu þeir skömmu fyrir aldamótin. Þá keypti bærinn kirkjujörðina Seljaland. Árið 1917 var svo lögsagnarumdæmið fært út, svo að það náði yfir þá jörð, auk jarðarinnar Eyrar með Stakkanesi. Nú hefir Ísafjarðarkaupstaður eignast 19/24 hluta jarðarinnar Tungu og þegar tekið helming jarðarinnar í ábúð. Tunga er næsta jörð fyrir innan Seljaland og mjög vel fallin til ræktunar. Í fyrra sumar ljet bæjarstjórnin reisa þar fjós fyrir 20 kýr, og er á næsta ári gert ráð fyrir, að bærinn ráðist þar í allmiklar jarðabætur og nýrækt, auk þess sem ýmsir bæjarmenn fá þar landspildu til ræktunar. Þegar á alt þetta er litið, verður ekki annað sagt en að öll sanngirni mæli með því, að jörðin verði lögð undir lögsagnarumdæmi kaupstaðarins. Hreppur sá, sem jörðin nú tilheyrir, missir lítils í, því að kúabú bæjarins er reist í Seljalandi, en ekki í hreppnum, svo hann getur ekki lagt útsvar á það. Missir hann því aðeins tekjurnar af ábúandanum á þeim helmingi jarðarinnar, sem bærinn ekki hefir tekið í ábúð. Er því hjer um lítilræði að ræða, sem jeg hygg, að greiðlega náist samningar um milli hrepps og bæjarstjórnar. Um hina breytinguna er það að segja, að stjórn bæjarmálefna á Ísafirði er orðið svo umfangsmikið starf, að það er hreinasta fjarstæða að ætla manni, sem er eins störfum hlaðinn og bæjarfógetinn, að annast það í hjáverkum. Bærinn á og rekur sjúkrahús, sem rúmar 50–60 sjúklinga, gamalmennahæli, barnaskóla og allstóran unglingaskóla. Hann hefir keypt tvær stærstu fasteignir í bænum, bygt stóra hafskipabryggju, á allmörg hús og aðrar eignir, sem þurfa umsjár og eftirlits, auk jarða og kúabúsins, sem jeg áður nefndi. Það getur ekki verið aukastarf, að annast forstöðu þessara framkvæmda. Í greinargerð frv. er þess getið, að þrisvar sinnum hafi meiri hl. atkvæða við almenna atkvæðagreiðslu á Ísafirði goldið því jákvæði, að valinn skyldi sjerstakur bæjarstjóri, en atkvæðamunur hefir aldrei orðið svo mikill, sem lögin heimta, 3/5 hlutar. Síðast vantaði 16–20 atkvæði. Minni hluti borgara hefir þannig getað hindrað meiri hlutann í því að koma breytingunni á svo árum skiftir. Slíkt er auðvitað algerlega óviðeigandi og því sjálfsagt að breyta þessu ákvæði. Jeg þykist ekki þurfa að fjölyrða frekar um þetta mál. Jeg vænti þess, að hv.þm. veiti því stuðning og leyfi mjer að mælast til, að því verði, að umr. lokinni, vísað til allshn.

Jón Auðunn Jónsson Jeg ætla aðeins að vekja athygli hv.allshn. á því, að hjer er farið fram á að taka stærstu jörðina í Eyrarhreppi af hreppnum. Mjer er ekki kunnugt um, að til þess hafi fengist samþ. hreppsbúa nje sýslunefndar. Það hefir staðið til í nokkur ár að skifta Eyrarhreppi í tvent, þannig að Hnífsdalur verði sjerstakur hreppur, og Skutulsfjörður með Arnardal sjerstakur hreppur. En sje tekin af hreppnum stærsta jörðin, veikir það aðstöðu bænda í Skutulsfirði og þeir geta síður haldið sínu Sjálfstæði sem hreppur út af fyrir sig, ef þeir skyldu æskja þess. Að vísu gæti komið til mála, að Skutulsfjörður Sameinaðist Ísafjarðarkaupstað. Það var einu sinni á dagskrá. En hvað sem því líður, þá verður að leita álits hreppsbúa í máli, sem varðar þá svo mjög. Menn hljóta að sjá, hversu ósanngjarnt þetta er, þar sem kaupstaðurinn á ekki að taka á sig neinar ákveðnar byrðar, er hvíla á hreppnum. Jeg vil sem sagt biðja hv.allshn. um að athuga mál þetta nákvæmlega.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Jeg vil vekja athygli hv. deildar og hv. nefndar á því, að síðast, þegar stækkað var lögsagnarumdæmi Ísafjarðarkaupstaðar, taldi Alþingi ekki ástæðu til að leita álits hreppsbúa um málið. Jeg veit satt að segja ekki, hvort nú er meiri ástæða til að gera það en þá var. Um fjárskifti og ómaga milli hrepps og kaupstaðar skal jeg geta þess, að ef til kæmi, mætti í því efni fara eftir ákvæðum sveitarstjórnarlaganna frá síðasta þingi um fjárskifti hreppa. Og ef ágreiningur skyldi verða á milli kaupstaðarins og Eyrarhrepps, sem jeg get alls ekki hugsað mjer að verði, þá má hæglega fá úrskurð atvinnumálaráðuneytisins. Bærinn getur ekki orðið gjaldskyldur í hreppnum nema að litlu leyti, þó að mikill hluti Tungu verði tekinn til ræktunar, því að fjósið er reist í Seljalandslandi. Mjer finst augsýnilegt, að svo mikil sanngirni mæli með þessu máli, þar sem bærinn á nær alla jörðina, að ekki sje ástæða til að leita álits hreppsins. Öðru máli væri að gegna, ef horfið væri að því ráði að sameina kaupstaðinn og allan fjörðinn. Það er svo mikilvægt atriði, að sjálfsagt væri að leita umsagnar bæði hreppsins og sýslunnar.

Jón Auðunn Jónason Hv. flm. vildi gera það að litlu atriði, að besta jörðin í hreppnum sje tekin af honum. En ef úr því verður, sem liggur við borð, að Eyrarhreppi verði skift í tvent, þá er þetta mjög mikilvægt atriði fyrir hreppsbúa. Oddvitinn skýrði mjer frá, að sveitarútsvör frá ábúendum þessarar jarðar hefðu síðustu ár verið um 400–500 kr. árlega, og þar sem aðeins 10 býli eru í hreppnum, að Hnífsdal undanskildum, mundi þetta draga mikið úr því, að Skutulsfjörður hjeldi áfram að vera hreppur fyrir sig, þó hreppsbúar æsktu þess. Um Seljaland var öðru máli að gegna. Þetta er smábýli og hreppurinn hafði litlar tekjur af því. Býlið hafði um langan aldur verið notað til beitar af Ísfirðingum og aðeins túnið leigt ábúanda. Kúabúið var reist í Seljalandslandi, og liggur næst að ætla, að ræktað verði Seljalandsland. Land er þar allgott. Jeg treysti ekki samkomulagi um árgjald Ísafjarðar til Eyrarhrepps, en veit vel, að atvmrh. á að skera úr þeim ágreiningi. Jeg treysti því, að hv.allshn. leiti umsagnar hreppsbúa og sýslunefndar, því að það er venjan, þegar á að taka jarðir af hreppum eða skifta hreppum.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Jeg vil aðeins leiðrjetta það, sem hv.þm.N.-Ísf. sagði um að ræktunin myndi aðallega verða gerð í Seljalandslandi. Það er einmitt beggja megin árinnar, einkum í Tungulandi, sem ræktunarskilyrði eru best, enda er þegar byrjað á ræktun þar. Það er ekki heldur rjett hjá hv.þm., að aldrei sje tekin jörð af hreppi, nema leitað sje áður álits hreppsbúa og sýslunefndar. Það var ekki gert 1917, þegar Seljaland var lagt undir Ísafjarðarkaupstað. Um skiftingu Eyrarhrepps skal jeg geta þess, að það er mín skoðun og fjöldamargra þar vestra, að ef úr henni verður, sje ekki um annað að gera en að Skutulsfjörður sameinist kaupstaðnum.