Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Í 17. gr. eru gerðar nokkrar breytingar á barnalífeyrisgreiðslunum. Þar var í gildi skerðingarákvæði, þannig að ef ekkja með börn naut barnalífeyris, þá gat hún átt það á hættu, ef hún giftist aftur, að þurfa að lenda í því, ef síðari maður hennar var vel efnum búinn, að barnalífeyririnn félli niður. Það er afnumið með þessari grein: Þá eru enn nokkur ný ákvæði í gr. um, hvernig með skuli fara, þegar ekkill á að sjá fyrir börnum, eða ég vildi segja, að aðalkjarninn væri sá, að hann nyti sömu bóta og ef konan yrði öryrki eða móðir barnanna yrði öryrki. Þetta eru raunar aðalatriði frv. Ég sé svo ekki ástæðu til að rekja þetta mál frekar. Það er ákaflega einfalt og búið að vera á döfinni æði lengi. Ég skal í því sambandi nefna. að í almannatryggingalögunum frá 1946 ér ekki gert ráð fyrir því, að þessi skerðing á ellilífeyrisgreiðslunum standi nema í fimm ár. En það varð nú úr, að sá frestur var ekki fimm ár, heldur tíu ár, og svo er þetta enn tekið upp í almannatryggingalögunum frá 1956, þannig að þar er bætt enn fimm árum við, eða ekki gert ráð fyrir því, að þetta afnám skerðingarinnar komi til framkvæmda fyrr en í ársbyrjun 1961. M.ö.o.: því hefur verið frestað æ ofan í æ að afnema þessi skerðingarákvæði og nú fyrst horfið að því í fullri alvöru að gera það. Ég get nú ekki, eins og liggur í hlutarins eðli, gefið nákvæmar upplýsingar um kostnaðinn við þessa framkvæmd. Það er gert ráð fyrir því, að hann verði eitthvað rúmar 20 millj., kannske 22 eða þar í kring, og að verulegum hluta greiddur úr ríkissjóði, en áætlunartala um þetta hefur þegar verið tekin inn í fjárl. eða var tekin upp í fjárlagafrv., og samþykkt þessa frv. breytir þess vegna engu um fjárþörf almannatrygginganna fram yfir það, sem gert er ráð fyrir í sjálfu fjárlagafrv. Ég hefði því talið það skemmtilegt og raunar æskilegt, að frv. hefði getað orðið afgr. fyrir áramótin, þegar þetta á að koma til framkvæmda, og vildi beina því til hv. nefndar, sem frv. fær til athugunar, hvort hún sæi sér ekki fært að flýta afgreiðslu málsins svo, að þetta gæti orðið. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr., herra forseti, vísað til hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Þetta frv. til l. um breyt. á l. nr. 4 20. febr. 1960, um efnahagsmál, felur í sér tvö meginatriði. Annað er það, að útflutningsskatturinn, sem ákveðinn var í lögunum um efnahagsmál. skuli felldur niður frá 1. jan. n.k. af þeirri framleiðslu, sem unnin er á árinu 1961 og síðar. Í öðru lagi eru í frv. ákvæði um það, hvernig með skuli fara það fé, sem afgangs verður í útflutningssjóði, þegar hlutverki hans sem slíks er lokið. Það var tvennt líka, sem vakti fyrir með setningu laganna um þennan útflutningsskatt, þegar hann var ákveðinn með efnahagsmálalögunum. Í fyrsta lagi var það að fá inn í efnahagskerfið nokkurs konar öryggisventil, sem grípa mætti til, ef erfiðleikar steðjuðu að atvinnuvegunum, og var það, að ég verð að segja, fyrst og fremst vegna þess, að gengisbreytingin, sem ákveðin var, var ákveðin eins lítil og frekast var hægt að gera sér vonir um að mundi duga. Þess vegna var það ekki óeðlilegt, að menn gætu hugsað sér þann möguleika, að sitthvað kynni að geta komið fyrir, sem torveldaði framkvæmdina á þessum grundvelli, svo sem aflabrestur, markaðserfiðleikar, hækkaðir gjaldaliðir eða annað af þessu tagi, sem gerði það örðugra fyrir atvinnureksturinn að ná endunum saman. Þess vegna var það hugsunin að fella þennan skatt niður að meira eða minna leyti, ef eitthvað slíkt steðjaði að. Hitt atriðið, sem haft var í huga, þegar skatturinn var settur, var það, að honum var ætlað það hlutverk að ganga til greiðslu á þeim hala, sem útflutningssjóðurinn hafði dregið á eftir sér að undanförnu og sýnt var að þurfti að mæta með einhverju móti. Þessi hali útflutningssjóðs var bættur í fyrsta lagi með gengishagnaði af þeirri vöru, sem framleidd var fyrir gildistöku efnahagslaganna, en flutt út eftir gildistökuna, og síðan með þessum skatti. Þegar kom fram á árið, sem nú er að líða, árið 1960, kom það í ljós, að erfiðleikar mundu vera þegar fyrir útgerðina að ná endunum saman með 5% skattinum, og var þá borin fram sú ósk af útgerðarmanna hálfu, að skattinum yrði breytt, að hann yrði lækkaður í 21/2%, en látinn gilda þeim mun lengur, sem þyrfti til þess að útflutningssjóður gæti innt af hendi sínar skuldbindingar. Og með góðu samkomulagi var þessi skattur þá lækkaður úr 5% niður í 21/2%. Nú hefur það hins vegar komið í ljós, að hagur útflutningssjóðs er allmiklu betri en menn ætluðu að hann mundi verða, og sýnilegt, að í honum verða eftir allháar upphæðir, þegar hann hefur innt af hendi sínar skuldbindingar. Um fyrri breytinguna, sem í frv. felst, afnám skattsins, skal ég taka það fram að þegar hafa að útgerðinni steðjað svo miklir örðugleikar, að það er sýnt, að það verður að grípa til þessara ráða, sem gert var ráð fyrir í upphafi, að nema skattinn algerlega úr gildi við næstu áramót, og er það þess vegna gert í frv. Hins vegar hefur það orðið að ráði að halda áfram innheimtu á skattinum eftir næstu áramót af framleiðsluvöru ársins 1960, en afnema hann á þeirri vöru, sem framleidd verður á árinu 1961. Ástæðan til þess, að haldið er skattinum á framleiðsluvörum ársins 1960, er í fyrsta lagi sú, að hráefnisverðið til fiskvinnslustöðvanna á árinu 1960 hefur verið miðað við það, að þessi skattur væri tekinn af útflutningnum, og eru útvegsmennirnir þess vegna, að segja má, á víssan hátt búnir að borga þennan skatt fyrir sitt leyti af ársframleiðslunni 1960 og þess vegna óeðlilegt, að hann verði felldur niður á birgðunum, sem enn eru til í landinu frá þessu ári. Önnur ástæða til þess, að þetta er gert, er sú, að það hefur orðið að ráði í ríkisstjórninni að leggja til, að það, sem afgangs kynni að verða í útflutningssjóði, yrði notað í þágu þeirra atvinnuvega, sem lagt hafa fé í sjóðinn, og þá það fé, sem sjávarútvegurinn hefur lagt fram, notað í samráði við forsvarsmenn sjávarútvegsins. Þeir hafa aftur óskað þess, að þetta fé væri notað til greiðslu vátryggingariðgjalda ársins 1960. Og þar sem nokkuð getur orkað tvímælis, hvort það, sem eftir verður í sjóðnum, nægi til að greiða að fullu þessi vátryggingariðgjöld, hefur þess verið óskað af útgerðarmönnum, að þessum greiðslum yrði haldið áfram af allri framleiðslu ársins 1960, til þess að komast eins nærri því og mögulegt er að fá upp í vátryggingariðgjöldin. En ríkisstjórnin hefur aldrei léð máls á því að láta af hendi annað eða meira fé í þessu skyni en það, sem verður afgangs í sjóðnum. Þetta afgangsfé útflutningssjóðs er vitaskuld að langmestu leyti til orðið af framlögum sjávarútvegsins. En þó eru nokkrar millj., eða nánar tiltekið rétt um 4 millj., sem runnið hafa í sjóðinn sem útflutningsskattur af landbúnaðarafurðum, og er auðvitað gert ráð fyrir því, að þeirri upphæð verði varið í þágu þess atvinnuvegar, en verði ekki látin renna til sjávarútvegsins eða hans þarfa í einu eða neinu formi. Sem sagt, ríkisstj. leggur til, að heimilað verði að nota þetta fé, sem eftir kann að verða í útflutningssjóðnum, til þess að aðstoða þá atvinnuvegi, sem lagt hafa fram féð, og því ráðstafað í þágu þeirra. Ég ætla, að málið liggi svo ljóst fyrir, að ég þurfi ekki að hafa um það fleiri orð. En ég vildi leyfa mér einnig í tilefni af flutningi þess að óska eftir því við þá nefnd, sem það fær til athugunar, að því yrði hraðað eins og kostur er, til þess að unnt verði að afgreiða málið fyrir jólafrí og það geti komið til framkvæmda fyrir eða um áramótin. Ég leyfi mér svo að leggja til, herra forseti, að málinu verði vísað að umr. lokinni til hv. fjhn.



Þegar hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir efnahagslöggjöfinni í fyrra, var það tekið fram mjög greinilega af hendi hæstv. ríkisstj., að efnahagslöggjöfin væri miðuð við að tryggja höfuðatvinnuvegum þjóðarinnar öruggan starfsgrundvöll, þannig að hægt væri að leggja uppbótakerfið gersamlega á hilluna. Enn fremur var mjög sterklega lögð áherzla á, að ekki kæmi til greina að hverfa að uppbótakerfinu aftur í nokkurri mynd, enda mundi sú nýja skipan efnahagsmálanna, sem innleidd var, tryggja, að slíkt þyrfti ekki að koma til greina. Það var mjög sterklega lögð áherzla á, að þessar ráðstafanir væru við það miðaðar, að aðalútflutningsatvinnuvegurinn, sjávarútvegurinn, gæti staðizt gersamlega án nokkurs sérstaks stuðnings af hendi ríkisvaldsins, sem í nokkru gæti líkzt þeim stuðningsráðstöfunum, sem gerðar höfðu verið á undanförnum árum. Jafnframt var það tekið fram, að það væri halli, talsvert verulegur, á útflutningssjóði uppbótakerfisins og það yrði að leggja nokkurt gjald á til þess að jafna þennan halla. En jafnframt var það mjög greinilega tekið fram, að sjávarútveginum væri ætlaður svo ríflegur kostur í þessu nýja efnahagskerfi, að það væri hægt að leggja 5% útflutningsgjald á allar útflutningsafurðir, sem gengi til þess að greiða niður þennan halla á útflutningssjóðnum. En þegar því væri lokið, yrði þetta gjald afnumið. M.ö.o.: hæstv. ríkisstj. sagði, að þetta væri svo hagfelld lausn, sem hún beitti sér fyrir, að sjávarútveginum væri tryggður blómlegur, styrkjalaus rekstur og gæti þar að auki lagt 5% til þess að greiða hallann á útflutningssjóðnum. Þetta var sú hlið viðreisnarinnar, - eins og hæstv. ríkisstj. vill kalla hana, en farið er nú að kalla hana yfirleitt í gamni, - sem sneri að sjávarútveginum. En hvernig horfir nú þetta mál við, aðeins nokkrum mánuðum eftir að þessar nýju efnahagsráðstafanir voru gerðar? Það horfir við á allt aðra lund - það er óhætt að fullyrða - en hæstv, ríkisstj. vildi gera ráð fyrir fyrir fram og telja mönnum trú um að stefnt væri að, enda er það engin furða. Það var bent á það rækilega í fyrravetur, að þessar ráðstafanir gætu með engu móti staðizt og bæru dauðann í sér og hlytu að verða til stórtjóns bæði fyrir sjávarútveginn og þjóðina í heild. Fyrir því voru færð þau rök þá, sem nú sést að voru alveg rétt, að enginn atvinnuvegur, hvorki sjávarútvegurinn né nokkur annar atvinnuvegur í landinu, gat staðizt ólamaður þau geigvænlegu högg, sem hæstv. ríkisstj. greiddi með efnahagslöggjöfinni. Með þessari löggjöf var sem sé allt gert í senn: Lækkað mjög gengi íslenzkrar krónu. Lagðar mörg hundruð millj. króna nýjar álögur á landsmenn til ríkisbúskaparins. Hækkaðir vextirnir þannig, að fullkomið okur má teljast og sennilega einsdæmi á jarðarkringlunni. Loks var innleiddur stórkostlegur lánsfjárskortur, sem einn út af fyrir sig hefur verið svo gífurlegur í framkvæmd, að mundi hafa nægt til þess að trufla eðlilegt atvinnulíf, hvað þá heldur þegar þetta fernt hefur allt farið saman, enda hefur niðurstaðan orðið sú, að atvinnuvegir landsmanna eru nú þegar mjög lamaðir orðnir af þessum ráðstöfunum. Almenningur býr við stórkostlega kjaraskerðingu, sem getur ekki staðizt svo að segja stundinni lengur og höfuðútflutningsatvinnuvegurinn hefur þegar dregizt verulega saman vegna þessara aðfara og þar með gjaldeyristekjurnar og þjóðartekjurnar og það svo aftur haft í för með sér framlengingu á þeim álögum, sem að réttu lagi átti að fella niður, eða m.ö.o. enn meiri álögur. Ef menn skyldu halda, að þetta væri einhver sleggjudómur, sem stjórnarandstæðingar hefðu tilhneigingu til að fella um ráðstafanir hæstv. ríkisstj., geta menn fljótlega sannfært sig um, að það er misskilningur, bæði með því að hafa tal af þeim mönnum, sem við þetta verða að búa í sjávarútvegi og öðrum . atvinnurekstri, og enn fremur með því að skoða þær ályktanir, sem koma frá þeim samtökum, sem hér eiga hlut að máli, og raunar einnig þær yfirlýsingar, sem forustumenn þessara samtaka gefa um áhrif þeirra á atvinnureksturinn, og það menn, sem hafa ekki hina minnstu tilhneigingu til að halla á núv. hæstv. ríkisstj. eða gera hlut hennar verri í nokkurri grein en full ástæða væri til. Nefni ég þar m.a. þann vitnisburð, sem formaður L.Í.Ú. hefur gefið þessum ráðstöfunum, þar sem hann hefur lýst því yfir, að sjávarútvegurinn sé nú mjög lamaður af þessum ástæðum, og önnur fleiri ummæli í sömu stefnu. Þetta hlaut að verða. Það var óhugsandi, að framleiðslan eða atvinnureksturinn í landinu gæti þolað allar þessar geigvænlegu ráðstafanir, þegar þær fóru allar saman, enda varð niðurstaðan sú eftir aðeins örfárra mánaða rekstur sjávarútvegsins t.d. við þessa nýju skipan, að heita mátti, að meginþorri eða mikill þorri sjávarútvegsfyrirtækja væri kominn í alger greiðsluþrot. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er þá einnig fullkomin þrotabúsyfirlýsing, ef svo mætti segja, af hendi hæstv. ríkisstj. í þessu máli, og skal ég færa fyrir því út af fyrir sig nokkrar ástæður. Ég sagði áðan, að þegar gengið var frá efnahagsmálum og málum framleiðslunnar í fyrravetur og hið nýja efnahagskerfi sett á fót, sem átti að þola öll áföll og vera algerlega sjálfvirkt, þannig að aldrei þyrfti þar um að bæta á nokkurn hátt, - þegar það var innleitt, var sagt, að sjávarútvegurinn yrði svo stæltur, að hann gæti greitt 5% útflutningsgjaldið til að jafna hallann á útflutningssjóðnum. Það kom strax í ljós í fyrravetur, hversu fáránleg þessi fullyrðing var og allir þeir útreikningar, sem hér að lutu, því að í fyrravetur þurfti að byrja með því að afnema þetta gjald að hálfu, til þess að hugsanlegt væri, að endarnir næðu saman til bráðabirgða í þeim samningum um fiskverðið, sem þá stóðu yfir mánuðum saman á milli fiskkaupenda og hraðfrystihúsa annars vegar og útgerðarmanna hins vegar. Þá þurfti að afnema helminginn af þessu gjaldi, og var það fyrsta skekkjan, sem kom greinilega í ljós. En nú er komið í ljós eins glöggt og verða má, að jafnvel þótt þetta væri gert, þá hrökk það skammt til þess að bjarga sjávarútveginum frá þeim áföllum, sem hæstv, ríkisstj. hafði innleitt með efnahagslöggjöfinni. Það kom sem sé í ljós nú á haustmánuðum, að mikill meginþorri útgerðarfyrirtækjanna var kominn í greiðsluþrot, og ástæðurnar voru jöfnum höndum hin gífurlega vaxtahækkun, sem innleidd hafði verið, lánasamdrátturinn og hin óskaplega verðhækkun, sem varð á öllum nauðsynjum útgerðarinnar, bæði í sambandi við gengislækkunina sjálfa og allar þær nýju álögur, sem sópað var inn í ríkissjóðinn. Afleiðingarnar af öllu þessu urðu þær, að það var enginn rekstrargrundvöllur fyrir sjávarútveginn. Það hefur verið talað um aflaleysi í þessu sambandi, og það er rétt, að togararnir hafa fiskað mjög illa, og hefur aflaleysi átt stóran þátt í þeirra vanda. En afli á bátaflotanum hefur verið fullkomlega í meðallagi og síldveiðar gengu sízt verr á s.l. sumri en þær hafa gengið undanfarin allmörg ár, að undanskildu árinu í fyrra. Hér er því aflaleysi engan veginn um að kenna hvað flotann snertir, heldur eingöngu þeim gífurlegu og fávíslegu ráðstöfunum til hækkunar á öllum rekstrarkostnaði, sem hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir í fyrra og fyrirsjáanlegt var, að gat aldrei endað öðruvísi en með strandi hjá sjávarútveginum og annarri framleiðslu. Í framhaldi af þessu hefur svo ríkisstj. í allt haust verið eins og fluga í flösku að reyna að komast út úr þessum vanda og finna einhverjar leiðir til þess að koma í veg fyrir, að framleiðslan í landinu stöðvaðist alveg. Náttúrlega hefur þetta orðið mjög erfitt verk, því að hún hefur verið að reyna að finna leiðir til að gera þetta án þess, að allt of mikið bæri á því, að efnahagskerfi hennar væri algerlega komið í strand. Og það fyrsta, sem hæstv. ríkisstj. gerði í þessa stefnu, að því er manni skilst, og það verður þá leiðrétt hér af hæstv. ráðh., ef ég hef ekki haft alveg réttar fregnir af því, sem hæstv. ríkisstj, hefur aðhafzt í þessa átt, - það fyrsta var að eiga hlut að því við bankana að lengja þau lán, sem útvegsmenn höfðu fengið til nótakaupa, og reyna þannig að koma í veg fyrir algert strand strax hjá mörgum þeirra. Enn fremur voru gerðar ráðstafanir til þess að efla þá deild aflatryggingasjóðsins, sem síldveiðinni átti að sinna, og lánveitingar í því sambandi viðhafðar úr öðrum hlutum sjóðsins. Þá hef ég það fyrir satt, að gerðar hafi verið margvíslegar ráðstafanir með milligöngu bankanna til að veita ýmsum fyrirtækjum, sem gátu sett tryggingar, ný lán til að koma í veg fyrir algera stöðvun, með það fyrir augum, að þau, t.d. frystihús og önnur slík fyrirtæki, gætu greitt hráefnisverðið. Ég hef skilið það svo, að í þessu efni hafi orðið að ganga æði langt til þess að bjarga frá algerri stöðvun til bráðabirgða eftir þær aðfarir, sem þessi fyrirtæki höfðu orðið fyrir og ég hef með fáum orðum lýst. Þá hefur mér skilizt, að hæstv. ríkisstj. hafi unnið að því að fá því framgengt, að útgerðin gæti fengið frest á afborgunum af lánum sínum, a.m.k. á haustgjalddögunum nú fyrir árið 1960, og væri það líka einn liðurinn í því að komast hjá algeru hruni. Vildi ég nú spyrjast fyrir um, hvort þetta sé ekki rétt, að hæstv. ríkisstj, hafi unnið í þessa átt, en ég hef ekki orðið var við, að neinar lagasetningar væru á gangi um þetta efni. Vildi ég því nota tækifærið til að spyrja hæstv. sjútvmrh, um, hvaða ráðstafanir ríkisstj. hafi nú þegar gert í þessu efni og hverjar kunni að vera í vændum. Enn fremur er hvað eftir annað lýst yfir, ég hygg, að það hafi komið einhverjar yfirlýsingar í þá átt frá hæstv. ríkisstj. á landssambandsfundinum t.d., - að í undirbúningi væru talsvert víðtækar ráðstafanir til, að nýjar lánveitingar ættu sér stað til útgerðarinnar og ef til vill fleiri atvinnuvega, en það er mjög á huldu, hvernig þessar lánveitingar eru hugsaðar. Manni skilst, að þetta sé líka einn liður í því að komast hjá algerri stöðvun og bæta úr þeim vanda, sem orðinn er. Ég vildi í þessu sambandi spyrja hæstv. ráðh., hvort þetta mál væri komið svo langt, að hann gæti gefið Alþingi upplýsingar um, hvað verið væri að starfa að þessu leyti og hvað hæstv. ríkisstj. hefur í hyggju, hvers konar lánveitingar til framleiðslunnar það eru, sem hún hefði þá hugsað sér að gangast fyrir, og ef svo langt væri komið, hvernig það væri hugsað í framkvæmd og hvaða fjármagn það væri, sem þar ætti að koma til greina. Það má vel vera, að það sé fleira, sem ýmist hefur nú þegar verið gert til að greiða úr þessum vanda eða hafi komið til greina, en þetta er það, sem ég í fljótu bragði man eftir, og mundi mér finnast, að það væri sérstök ástæða að fá upplýsingar um þetta. Samkvæmt því efnahagsskipulagi, sem upp var sett og átti að tryggja, að atvinnurekstur gæti gengið hér uppbóta- og íhlutunarlaust og styrkjalaust, átti útflutningsgjaldið af sjávarafurðunum að falla niður, þegar búið var að greiða hallann af útflutningssjóðnum. En nú er það augljóst, og í því liggur ekki minnsta þrotabúsyfirlýsingin, sem er að finna í þessu máli öllu saman, að hæstv. ríkisstj. hefur komizt að þeirri niðurstöðu, að hag sjávarútvegsins á þessu ári væri þannig komið, að það væri ekki með nokkru móti hugsanlegt, að útgerðin gæti staðið undir greiðslu sinna eigin vátryggingariðgjalda. Ef allt hefði verið með felldu um afkomu sjávarútvegsins, eins og hæstv. ríkisstj. vildi halda fram í fyrravetur, og efnahagskerfi hennar hefði staðizt sína raun, jafnvel fyrstu mánuðina, átti vitanlega aldrei að koma til mála að fara aftur inn á þá braut að greiða uppbætur til útgerðarinnar í því formi, að greidd yrðu öll vátryggingariðgjöld útgerðarinnar sem uppbætur. En það er þetta, sem hæstv. ríkisstj. er núna að gera, og ef ekki hefði staðið svo alveg sérstaklega á, að ríkisstj. hefur þarna þennan afgang af þessu 21/2% gjaldi, þá hefði hæstv. ríkisstj. nú þegar neyðzt til þess að afla nýrra tekna til þess að greiða þessi iðgjöld. En það er eingöngu vegna þess, að þessi afgangur er þarna til staðar af þessu 21/2 % gjaldi í útflutningssjóðnum gamla, að hæstv. ríkisstj. sleppur við það í bili að afla sérstakra nýrra tekna til að greiða þessi vátryggingariðgjöld. Hún getur tekið þessar álögur í það, sem lagðar voru á í fyrravetur. En það er hverju mannsbarni augljóst, að ef allt hefði verið með felldu um efnahagskerfið og sjávarútvegurinn getað staðizt þessi högg, sem ríkisstj. greiddi honum í fyrravetur, þá hefði ekki átt að þurfa að koma til mála að fara að borga nú fyrir þetta ár sérstakar uppbætur í formi vátryggingariðgjalda flotans. Það er vitaskuld gert eingöngu vegna þess, hvernig sjávarútvegurinn hefur verið leikinn og gersamlega lamaður með þeim efnahagsmálaráðstöfunum, sem hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir. Hér við bætist svo, að að óbreyttri stjórnarstefnu og óbreyttum stjórnarráðstöfunum sýnist ekki vera nokkur minnsta von um, að sjávarútvegurinn eða nokkur annar atvinnuvegur í landinu geti haldið áfram sinum rekstri, sýnist ekki vera nokkur von til þess, að óbreyttum efnahagsmálaráðstöfunum ríkisstj. Þetta er hverju einasta mannsbarni í landinu orðið gersamlega ljóst og sennilega ríkisstj. líka. En það stendur bara svo á, að það er meiningin að reyna að dragnast einhvern veginn út þetta ár með því að taka uppbæturnar nýju af 21/2% skattinum og einhverjum afgangi, sem manni skilst jafnvel að hafi fundizt í útflutningssjóði. Það stendur þannig á, að það er hægt að taka peningana þarna núna, en það verður ekki gert til frambúðar. Það væri mjög nauðsynlegt einmitt í sambandi við þessar umr., að það kæmi greinilega fram, eins greinilega og hægt væri, hvaða ráðstafanir hæstv. ríkisstj. hugsar sér að gera í málefnum framleiðslunnar fyrir næsta ár. Það er alveg augljóst, að eins og þetta er núna, þá stefnir beint í vegginn. Það er óhugsandi, að framleiðslustarfsemin geti haldið áfram við þau skilyrði, sem hæstv. ríkisstj. bjó út í fyrravetur og áttu að vera varanlegar ráðstafanir, sem gerðu það að verkum, að þessi mál leystust öll af sjálfu sér úr því. Nú eru þær tölur, sem notaðar eru í sambandi við þessi vátryggingariðgjöld, nokkuð mikið á reiki. En í sambandi við það vil ég þó spyrja hæstv. ráðh., af því að ég varð ekki var við, að það kæmi fram í hans ræðu, hvað mikið búið sé að innheimta með þessu 21/2 % útflutningsgjaldi og hvað mikið hæstv. ráðh. gerir ráð fyrir að þetta gjald verði samtals af allri framleiðslu ársins 1960, sem skattskyld á að verða. Þá langar mig líka til að vita, ef hæstv. ráðh. gæti upplýst, hvað ársvátryggingariðgjöldin fyrir allan báta- og togaraflotann nema hárri fjárhæð. Loks væri mjög æskilegt að fá að vita, hver verður útkoma útflutningssjóðs. Hver verður halli hans, sá sem þarf að jafna af þessu 21/2% gjaldi? Eða varð hann kannske, þegar allt kom til alls, enginn? Var þetta allt saman kannske misskilningur, að það væri halli á útflutningssjóðnum? Í fyrra var það látið mjög í veðri vaka, að það væri talsverður halli á útflutningssjóðnum. Það var á meðan verið var að koma á þessum gífurlegu ráðstöfunum, sem hér voru þá til meðferðar. Þá var mikið gert úr því, að það væri verulegur halli á útflutningssjóðnum, og það var efnt til 120 millj. kr. skatttöku til að jafna hann. Var þetta þá allt saman rangt? Var enginn halli raunverulega á útflutningssjóðnum? Var þetta bara saga, sem búin var til og haldið á lofti, meðan verið var að fá þjóðina til að trúa því, að hún þyrfti að sætta sig við allar þessar ofboðslegu ráðstafanir, sem hæstv. ríkisstj, beitti sér fyrir? Var þetta bara þjóðsaga, sem búin var til um hallann á útflutningssjóðnum þá, eða hvað er það, sem raunverulega hefur skeð, og hver er þá niðurstaðan af þessum útflutningssjóðsrekstri nú, því að nú ætti að vera hægt að sjá það alveg? En furðulegt má það teljast, ef menn hafa séð þetta svo ónákvæmt í fyrravetur, að það, sem menn héldu þá að þyrfti 120 millj. til að jafna, hafi máske reynzt vera ekki neitt. Það hefði því ekkert þurft að leggja á til að jafna þennan halla. Ég man ekki betur en við gerðum ráð fyrir því í fyrra, að eitthvað af þessum 5%, sem átti þá að leggja á útgerðina eða útflutninginn, mundi vera lagt á til þess, að ríkisstj. hefði þar eitthvað til að byrja á uppbótakerfinu aftur, ef hún þyrfti á að halda. Ég hygg, að við höfum einmitt þá vikið nokkuð að þessu. Það var svo óljóst um það, hvað halli útflutningssjóðsins væri mikill, og óljóst um, hvað ætlazt væri fyrir með þessum 5%, að við munum hafa leitt nokkrar getur að því þá, að jafnvel mundi hér blandast inn í hjá hæstv. ríkisstj., að þetta fé ætlaði hún sér að hafa til að byrja á uppbótakerfinu aftur. Og hvað er nú komið í ljós? Það kemur í ljós, að þetta fé á að nota til að byrja á uppbótakerfinu aftur, á meðan ríkisstj. er að venjast ósigrinum, á meðan hún er feimin. Á meðan hún er feimin við að játa, hvernig komið er, getur verið gott að grípa til þessa sjóðs af útflutningsgjaldinu, sem lögleiddur var í fyrra, til að greiða uppbæturnar. Hér fer auk þess eitthvað á milli mála í þessu, því að hæstv. ráðh. sagði, að það yrði að nægja upp í vátryggingargjöldin, sem afgangs yrði í útflutningssjóðnum. Manni skilst, að á landssambandsfundi hafi margir skilið þær orðsendingar, sem gengu frá hæstv. ríkisstj., þannig, að hún mundi tryggja, að vátryggingariðgjöldin yrðu öll greidd á árinu 1960. Þar hefur þá orðið einhver misskilningur, því að ég heyrði, að hæstv. ráðh. sagði, að stjórnin hefði ekki heitið öðru en því, að afgangurinn gengi til iðgjaldanna. Mér er nær að halda, að þessi skilningur hafi alveg fest rætur hjá þeim, sem voru á landssambandsfundinum. Það má mikið vera, ef hér er ekki eitthvað óhreint í pokanum, þannig að hér hafi einhver fyrirheit verið gefin, sem eigi kannske að fara dult, á meðan menn eru feimnastir við að játa skilmerkilega, að þetta nýja efnahagsmálakerfi er gersamlega komið út um þúfur og að byrjað er aftur á gamla laginu. En þetta á kannske að vera eitthvað óljóst, á meðan menn eru að venja sig við það. Þessar ráðstafanir, sem hér eru ráðgerðar í frv., eru miðaðar við, eins og hæstv. ráðh, útskýrði og ég hef aðeins minnzt á, að greiða fyrir bátaflotanum og togaraflotanum með því að greiða vátryggingariðgjöldin. Ég var að segja, að ég sakna þess mjög, að hæstv. ríkisstj. skuli ekki nú þegar hafa gert ýmsar aðrar ráðstafanir til þess að bæta úr því böli, ég segi böli, - sem innleitt var í mörgum greinum með því, sem aðhafzt var í fyrra. Í því sambandi vil ég - benda á frv., sem lagt var fram í þingbyrjun af mér og öðrum framsóknarmönnum í hv. d. En þetta frv. fjallaði um að breyta vöxtunum aftur í það horf, sem þeir voru fyrir gengislækkunina. Og enn fremur fjallaði frv. um að hætta að draga helming af sparifjáraukningunni inn í Seðlabankann. Ef þetta væri gert, gætu það orðið fyrstu skrefin til að gera raunhæfar ráðstafanir til að bæta úr þeim óhöppum, sem orðið hafa, því að vaxtaokrið er auðvitað einhver allrá þungbærasti liðurinn í þeim ráðstöfunum, sem hæstv. ríkisstj. hefur lögleitt, og einnig lánasamdrátturinn, eins og hann hefur verið framkvæmdur. Alveg tvímælalaust hefur þetta tvennt ásamt öðru dregið stórkostlega úr sjálfum þjóðartekjunum umfram það, sem þær hefðu ella orðið, vegna þess hve það hefur lamað allan atvinnurekstur í landinu. Þetta frv. hefur ekki enn þá verið afgreitt frá hv. fjhn. d, og er þar enn, og hafa ekki verið sett fram nál., enda þótt gengið hafi verið eftir því af fulltrúa framsóknarmanna í n., að þetta frv. yrði afgreitt. Nú vil ég í þessu sambandi, þegar farið er hér að ræða um efnahagslöggjöfina og flytja af hendi hæstv. ríkisstj. frv. um að breyta henni, mjög eindregið skora á hæstv. ríkisstj. og stjórnarmeirihlutann að taka upp í frv. þau efnisákvæði, sem í okkar frv. eru, og byrja nú á byrjuninni, þ.e.a.s. að breyta vöxtunum, lækka vextina og bjarga þannig framleiðslunni í landinu frá algeru þroti, sem yfir vofir, ef þessari fásinnu um vextina er haldið áfram. Og ég vil skora mjög eindregið á hæstv. ríkisstj, að taka þennan þátt málsins inn í þetta frv. og skora á hv. fjhn. að taka það til gaumgæfilegrar meðferðar að taka þau efnisákvæði, sem eru í frv., sem ég . áðan greindi, inn í þetta mál. Ef það væri gert að snúa nú alveg við um vaxtapólitíkina og hætta þeim ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið til þess að draga saman lánveitingarnar, þá mundu það geta orðið fyrstu skrefin til að greiða fyrir því að komast út úr öngþveiti, sem stefnt hefur verið til. Og ég vil hér með láta þess getið að lokum, að ef hv. fjhn. treystir Sér ekki til að fallast á að taka þessi ákvæði um vaxtalækkunina, sem er það. mál, sem er langsamlega mest aðkallandi, - ekki bara einhverja smávægilega vaxtalækkun, heldur að færa vextina aftur í það, sem þeir voru, - ef þessi ákvæði verða ekki tekin upp í hv. fjhn., þá munu að sjálfsögðu verða gerðar ráðstafanir til þess að flytja brtt. um að efni við 2. umræðu.



Herra forseti. Eins og hér hefur verið skýrt frá, er hér um tvö efnisatriði að ræða í þessu frv. Annars vegar það að ákveða að fella niður 21/2% útflutningsskattinn á framleiðslu næsta árs; en samkvæmt lögum átti að innheimta þennan 21/2% útflutningsskatt um óákveðinn tíma. Hitt atriðið er svo það, að verja megi eftirstöðvum útflutningssjóðs til greiðslu á vátryggingariðgjöldum fiskiskipaflotans fyrir yfirstandandi ár. Þetta frv. gefur að mörgu leyti tilefni til þess að rifja nokkuð upp það, sem gerzt hefur áður í þessum málum varðandi uppgjör útflutningssjóðs og greiðslur á vátryggingariðgjöldum. Ég vil fyrst víkja hér nokkrum orðum að greiðslu vátryggingariðgjalda og því, sem fram hefur komið í þeim efnum. Á aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna, sem hér hófst í Reykjavík 10. nóv. s.l., komu fram mjög ákveðnar. kröfur um það af hálfu útvegsmanna að krefjast þess, að ríkið sæi um greiðslu á vátryggingariðgjöldum fiskiskipa fyrir yfirstandandi ár vegna hinnar mjög svo lélegu afkomu hjá útgerðinni. Á þessum fundi var því lýst yfir; að ríkisstj. hefði heitið því að sjá um greiðslu á vátryggingariðgjöldum flotans fyrir árið 1960. Fyrr á fundinum hafði hæstv. sjútvmrh. upplýst í ræðu, að telja mætti öruggt, að eftirstöðvar í útflutningssjóði mundu verða um 40 millj. kr., þegar hann hefð. greitt sína síðustu greiðslu. Þessi ummæli hæstv. ráðh. voru svo birt í báðum stjórnarblöðunum mjög greinilega, svo að það fór ekki á milli mála, hvað hæstv. ráðh. hafði sagt í þessum efnum. Þegar þessi mál voru rædd á fundi Landssambandsins, kom fyrst fram loforð frá ríkisstj. um það, að hún héti því, að eftirstöðvarnar í útflutningssjóði yrðu notaðar til þess að greiða vátryggingariðgjöld ársins 1960. En útvegsmönnum þótti þetta ekki nóg, og vegna þess var tekið sérstakt fundarhlé á þessum fundi og sérstök n. manna send á fund ríkisstj. með kröfu um það að fá skýlausa yfirlýsingu um, að vátryggingariðgjöldin fyrir árið 1960 yrðu öll greidd, og þrír menn komu síðan með mjög ákveðin skilaboð, sem þeir þuldu upp á fundinum til þess að sætta fundarmenn á það í sambandi við þeirra kröfur, að ríkisstj, hefði lofað því að sjá um, að útflutningssjóður greiddi iðgjöldin að öllu leyti fyrir árið 1960. Þegar á það var bent á fundinum, að hæstv. sjútvmrh. hefði sagt í ræðu sinni á landssambandsfundinum, að það væri ekki að búast við nema kringum 40 millj. kr. sem eftirstöðvum í útflutningssjóði, sem gætu gengið til þessa, og að þetta mundi hvergi nærri dugi til þess að greiða öll vátryggingariðgjöld ársins, þá var því lýst yfir sérstaklega sem ummælum hæstv. sjútvmrh., að það væri hans álit eftir athugun á málinu, að útflutningssjóður mundi geta greitt þetta að fullu og öllu og þannig yrðu ársgjöldin öll greidd úr útflutningssjóði. Og við þetta sætti fundurinn sig. Þetta virðist ætla að standast á hinn bezta hátt. Ég hlýddi á það, sem fram fór á þessum fundi, og veit það mætavel, að hér fór ekkert á milli mála. Menn fögnuðu því út af fyrir sig, að þetta loforð hafði verið veitt og að þetta mundi geta orðið greitt. Nú hefur þetta aftur nýlega á fundi Landssambandsins verið staðfest með yfirlýsingum um það, að nú hafi farið fram nánari athugun á því, hve mikil þessi vátryggingariðgjöld muni vera, sem þarf að greiða fyrir fiskiskipaflotann fyrir árið 1960, og talið er samkvæmt fyrirliggjandi útreikningum, að þessi iðgjöld muni nema rétt rúmlega 101 millj. kr., þ.e.a.s. öll ársiðgjöld togaraflotans frá ársbyrjun til ársloka og iðgjöld bátaflotans frá 16. febr. og til ársloka, en bátaflotinn hafði samkvæmt gamla kerfinu samning um það, að útflutningssjóður átti að greiða vátryggingariðgjöldin frá áramótum til 16. febr., þar til viðreisnarlöggjöfin tók við. Nú hafði alltaf verið reiknað með því að vísu, að þessi brúttóiðgjöld gætu lækkað nokkuð vegna legu skipa í höfn á tímabili og eins vegna þess, að eitthvað af iðgjöldunum kynni að vera hærra en góðu hófu gegndi. Vegna þess að tryggingarnar eru mjög breytilegar, gat vel komið til mála, að eitthvað yrði þetta lækkað í framkvæmd. Á landssambandsfundinum, sem haldinn var í gær, var það upplýst, að útflutningssjóður mundi eiga alveg örugglega 84–88 millj. kr. sem eftirstöðvar til þess að greiða þessi iðgjöld, og mætti því teljast nokkurn veginn alveg öruggt, að staðið yrði við loforðið, að útflutningssjóður greiddi gjöldin að fullu. Mér þykir því alveg sýnt, að það sé rétt, sem hér hefur verið skýrt frá í umr. við afgreiðslu fjárlaga áður, að loforð voru gefin um það að greiða iðgjöldin að fullu og það upplýst á fundi Landssambands ísl. útvegsmanna, og það var líka rétt, að þar lágu fyrir upplýsingar um það frá hæstv. sjútvmrh., að hann teldi, að eftirstöðvarnar í útflutningssjóði yrðu í kringum 40 millj., en hins vegar mátti telja nokkurn veginn víst, að iðgjöldin yrðu varla undir 90 millj. kr. Það var því mjög eðlilegt, að á það var bent við afgreiðslu fjárlaga, að sennilega vantaði hér upp undir 50 millj. kr. Hæstv. fjmrh lýsti því hér yfir með mjög sterkum orðum í umr. um afgreiðslu fjárlaga, að engin slík loforð hefðu verið gefin af ríkisstj. að greiða vátryggingariðgjöldin, og kom mönnum mjög á óvart að heyra það úr ráðherramunni hér á Alþ., þeim sem höfðu hlustað á yfirlýsingarnar á fundi Landssambands ísl. útvegsmanna. Líklega vegna þess komu svo þessar leiðréttingar aftur í gær á landssambandsfundinum, að öruggt væri, að vátryggingariðgjöldin yrðu greidd að fullu, enda væri sýnilegt, að nægir peningar væru í útflutningssjóði til þess að borga þetta. Í sambandi við þetta verður mönnum svo aftur hugsað til þessa dæmalausa útflutningssjóðs, sem 11. nóv., þegar hæstv. sjútvmrh. flutti sína ræðu á landssambandsfundinum, var talinn eiga í kringum 40 millj. kr. eftir, þegar öll gjöld sjóðsins væru greidd samkvæmt lögum, en nú nokkrum dögum síðar virðist hann eiga í kringum 88 millj. kr., af því að það var sú upphæð, sem hann þurfti til þessarar greiðslu. Ef lengra er farið aftur í tímann til þess að athuga þetta, kemur auðvitað að hinum frægu útreikningum hagfræðinga ríkisstj. eða sérfræðinga ríkisstj. í efnahagsmálum. Þegar viðreisnarlöggjöfin var sett á s.l. vetri, höfðu þessir frægu menn reiknað út hag útflutningssjóðs. Þá efuðust þeir ekki um það og létu skrá hér í þingplagg, sem fylgdi með viðreisnarlöggjöfinni, að hagur útflutningssjóðs væri hinn bágasti og þar vantaði mikið fé. Sú tala, sem þeir nefndu í plagginu, var, að miðað við árslokin 1959 væri hallinn líklega í kringum 270 millj, kr. En þar sem áætla mætti útflutningssjóði nokkrar tekjur vegna þess mismunar, sem fengist á þeim afurðum, sem framleiddar hefðu verið fyrir gengisbreytinguna og áttu að greiðast með uppbótum úr útflutningssjóði samkv. gamla kerfinu, en hins vegar yrðu þær afurðir seldar samkv. hinu nýja gengi og þarna skapaðist nokkur gengismunur, þá mætti þó telja, að eftir stæði allmikið á annað hundrað millj. kr. sem óumdeilanlegur halli á útflutningssjóði, sögðu þessir frægu reiknimeistarar. Til þess nú að reyna að afla tekna upp í þennan halla á útflutningssjóði lögðu þeir til, að lagt yrði á sérstakt útflutningsgjald, 5% af öllum útfluttum vörum, sem áætlað var að mundi nema, eins og sagði í grg. viðreisnarfrv., 120 millj. kr. á ári, og er það mjög nærri réttu lagi, miðað við það, sem útflutningurinn hefur verið á hverju ári að undanförnu, - 5% af öllu útflutningsverðmæti. Í grg., sem fylgdi, var að vísu gerð nokkur grein fyrir þessum sérstaka skatti, sem nú ætti að leggja á útflutninginn. En þörfin var mikil. Það varð að bæta hallann af útflutningssjóði, og sagt var á þessa leið, þegar ríkisstj. hafði gert grein fyrir því, að hún teldi, að útgerðin gæti borið þetta: „Ríkisstjórnin telur eigi að síður, að útflutningsatvinnuvegunum öllum sé það kleift að greiða 5% útflutningsskatt um eins til tveggja ára skeið.“ Þennan útflutningsskatt átti að innheimta vegna þess, að gert var ráð fyrir því, að halli á útflutningssjóði yrði í kringum 180 millj. kr. M.ö.o.: skattur, sem átti að gefa 120 millj. kr. á ári, átti að standa um eins til tveggja ára skeið til þess að greiða upp þennan halla. Nú hefur þetta farið svo, eins og allir hv. alþm. vita, að 5% skatturinn var ekki innheimtur. Hann var strax í upphafi færður niður í 21/2%. Hann var því aðeins innheimtur sem 21/2% og hefði því átt að gefa í kringum 60 millj. kr. miðað við eins árs framleiðslu eða eins árs útflutning. En hvað hefur svo gerzt að öðru leyti í sambandi við útflutningssjóð? Jú, hann hefur fengið þessar 60 millj. Ef við miðum við alla framleiðslu eins árs, fær hann 60 millj. af þessum skatti eða mjög nærri því. Útflutningssjóður á að eiga til þess að greiða vátryggingariðgjöld bátanna í kringum 88 millj. kr., er nú upplýst, en áður var búið að greiða úr útflutningssjóði til togaranna 30 millj. kr., eftir að viðreisnarlöggjöfin var samþ. og eftir að útreikningar hagfræðinganna lágu hér fyrir, eða m.ö.o. 88 millj. til vátryggingariðgjalda, 30 millj. til togara, alls um 118 millj. kr., og ekki hefur hann þó fengið meiri tekjur inn en í kringum 60 millj. af þessu 21/2% gjaldi, miðað við ársframleiðsluna 1960. Það er því alveg augljóst mál, að samkvæmt þessum útreikningi hefur ekki verið í útflutningssjóði neinn skuldahali, heldur sjóður upp á 58–60 millj. kr., og það þurfti því ekki að leggja á 5% útflutningsskatt og ekki 21/2 % útflutningsskatt, það þurfti ekki að leggja neitt á, því að þessi upphæð hefur þá verið í sjóðnum, samkvæmt þessum útreikningi nú, þó að hinir vísu hagfræðingar hafi reiknað út og sannað Alþ, það með þeirri grg., sem lögð var fram með viðreisnarlöggjöfinni, að þarna væri halli, sem yrði að vinna upp með sérstöku útflutningsgjaldi, sem átti að gefa í tekjur 120 millj. kr. á ári, og skatturinn átti að standa í eitt til tvö ár. Um það er auðvitað ekkert að efast, að annað hvort er, að útreikningar hinna vísu sérfræðinga hafa verið með fádæmum vitlausir í þessum efnum, þegar þeir voru lagðir fyrir Alþ. sem rökstuðningur fyrir viðreisnarlöggjöfinni, fádæma rangir og vitlausir, eða þá að búið er að taka upp alveg nýjan reikningsstokk nú og nú er reiknað á allt annan hátt og nú eru reiknaðar með alls konar kúnstum tekjur inn í útflutningssjóð. Ég fyrir mitt leyti lét orð um það falla hér á sínum tíma í sambandi við þessa fyrri útreikninga um skuldahalann hjá útflutningssjóði, að mér þætti hann ósennilega mikill, en gæti þó ímyndað mér, að þar væri um einhvern smávægilegan halla að ræða, 40–50 millj. En ég er nú jafnhissa á þessum síðari útreikningum, að í sjóðnum skuli hafa fundizt í kringum 60 millj. án nokkurra nýrra tekna í sjóðinn, en með þessum nýju tekjum skuli vera þar fyrir í kringum 120 millj. kr. En hvað um það, aðalatriðið er það, að peningarnir eru þarna og þeir eru til og það á að nota þá í tilteknu skyni, sem búið er að lofa ákveðnum mönnum. Það er aðalatriðið. Hitt er svo líka jafnmikið atriði, að hæstv. ríkisstj. hefur lagt á það mikla áherzlu að segja jöfnum höndum við útvegsmenn: Iðgjöldin verða greidd, - og hún segir við Alþ. og þjóðina: Ekki eru þau greidd úr ríkissjóði. Þau eru greidd úr útflutningssjóði. - Ef hægt er með einhverjum klókum ráðum að láta buna inn í útflutningssjóð einhverjar aukatekjur annars staðar frá og borga allt þaðan, þá kemur það allt að sama gagni. En það er svo aftur á móti í fullu samræmi við það, sem ríkisstj. lýsti yfir á sínum tíma, að fella niður útflutningsskattinn, 21/2% af framleiðslu ársins 1961, því að hún lofaði því að taka ekki þennan skatt lengur en hún þyrfti til þess að jafna hallann á útflutningssjóði, svo að þegar svona er nú komið með hag útflutningssjóðs, sýnist ekki ástæða til þess að halda skattinum öllu lengur. Það er hins vegar í þessu sambandi aðeins eðlilegt, að á það sé minnzt, að hér er auðvitað um það að ræða, að hæstv. ríkisstj. hefur neyðzt til þess, þegar hún hefur mætt hinum kalda veruleika, að viðurkenna staðreyndir í sambandi við afkomu sjávarútvegsins. Hún hefur séð það, að þau kjör, sem sjávarútvegurinn býr nú við eftir hina nýju skipan í efnahagsmálunum, eru þannig, að hann fær ekki staðið á eigin fótum. Það þarf að koma honum til hjálpar. Þó að mörg og stór orð væru látin fylgja í grg. viðreisnarfrv. á sínum tíma um það, að hið nýja gengi og hinar nýju ráðstafanir ættu að tryggja sjávarútveginum hallalausan rekstur „án styrkja og án uppbóta“, eins og sagt var, þá er löngu komið svo, að ríkisstj. hefur orðið að grípa til aukaráðstafana. Ég skal minnast hér á nokkra helztu þættina í þessu. Það er ekkert um að villast, að það fyrsta, sem ríkisstj. gerði í þessum efnum, var það, að hún ákvað eftir síldveiðarnar nú í sumar að borga útvegsmönnum úr hlutatryggingasjóði 10 millj. kr. rösklega, úr síldveiðideild hlutatryggingasjóðs, og það þó að það lægi skýrt fyrir, að sumarveiðarnar voru ekki bótaskyldar samkvæmt reglum, sem gilt hafa um langan tíma. Veiðin var miklu meiri en svo, að þessi síldveiði í sumar væri bótaskyld. Eigi að síður ákvað ríkisstj. það vegna þess, hvað útgerðin stóð höllum fæti almennt séð, að setja styrktarsjóðinn í gang og borga útgerðinni þarna út rúmar 10 millj. kr. Hér var vitanlega um styrkjafyrirkomulag að ræða, en bara í þessu formi. Í öðru lagi beitti ríkisstj. sér fyrir því, að síldarútvegsmönnum voru veitt sérstök lán, síldarnótakaupalán, sem þeir hafa verið að sækja um í mörg ár í sambandi við samninga sína. Þegar uppbótafyrirkomulagið var í gangi, var venjulega eitt af kröfuatriðum útvegsmanna að fá fram slík lán. Því var ekki sinnt þá, en nú hins vegar hlutaðist ríkisstj. til um það, að bankarnir veittu útgerðinni sérstök viðaukalán í sambandi við síldveiðarnar, og ég hygg, að þau lán muni nema á milli 30 og 40 millj. kr., tveggja til þriggja ára lán í sambandi við síldarnótakaup. Hér var vitanlega um sams konar aðstoð og fyrirgreiðslu að ræða og samið var um á uppbótatímabilinu áður. Þá er þetta, sem hér hefur aðallega verið rætt um að þessu sinni, að ríkisstj. hefur ákveðið að borga úr útflutningssjóði á þessu ári í kringum 118 millj. kr.: 30 millj. sérstaklega til togaranna, eftir að viðreisnarlöggjöfin var samþ., og um 80–90 millj. í vátryggingariðgjöld vegna bæði togara og báta. Hér er vitanlega um alveg sams konar uppbótafyrirkomulag að ræða og áður var í gildi. Þá hefur ríkisstj. gefið fyrirheit um það og aðstoðað í þeim efnum að veita bátaflotanum greiðslufrest á afborgunum og vaxtagreiðslum af lánum. og þær tilkynningar, sem borizt höfðu um, að bjóða ætti upp fiskiskipaflotann vegna vanskila, voru teknar til baka, vegna þess að ríkisstj. hafði þar skorizt í leikinn og veitt aðstoð sína á þann hátt, en þetta var einmitt mjög algengt að gera áður, á meðan uppbótafyrirkomulagið var í gildi. Svo er vitanlega hitt, sem lofað hefur verið og hæstv. sjútvmrh. tók fram í ræðu sinni á fundi Landssambandsins í nóvembermán., að í ráði er að veita útgerðinni í landinu 200–300 millj. kr. ný lán eða framlengingu eldri lána, að einhverju leyti með lægri vöxtum, til þess þannig að létta ýmsum skuldaböggum af framleiðslunni. Þetta hefur allt saman þurft að gera þrátt fyrir viðreisnarlöggjöfina - og ekki aðeins þrátt fyrir hana, heldur einmitt vegna hennar, vegna þess að það er dómur þeirra, sem við framleiðslustörf fást, t.d. til sjávarins, að þar sé hagurinn núna miklu lakari en hann hefur nokkru sinni áður verið, hallinn meiri. Þessu er lýst yfir af forustumönnum útvegsmanna, hverjum á fætur öðrum, og af því hefur m.a. þurft að grípa til þessara ráða. En þetta hefur auðvitað ekki gilt aðeins í sambandi við sjávarútveginn. Landbúnaðurinn hefur verið í gangi í þessum efnum líka. Þar voru samþ. sérstakar útflutningsuppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir, á sama tíma, sem verið var að lýsa því yfir, að engar uppbætur skyldu greiddar, og niðurgreiðslur voru stórkostlega auknar á ýmsum nauðsynjavörum landbúnaðarins og í sambandi við vöruverð í landinu, svo að allt þetta hefur vitanlega þurft að taka upp og vera hér í fullum gangi þrátt fyrir allar yfirlýsingarnar í sambandi við setningu viðreisnarlöggjafarinnar. Hæstv. ríkisstj. hefur í sambandi við þessi mál, fremur en að viðurkenna það hreinlega, hvernig málin standa og hvernig komið er, gripið til þess að vera með alls konar, - mér liggur við að segja afkáralegar skýringar á því, hvernig stendur á því, að svona er komið. Hún hefur verið að bera sérstaklega við aflaleysi. Auðvitað er þessi fyrirsláttur með aflaleysið algerlega rangur. Það er augljóst, að hægt er að átta sig á því, að afli bátaflotans á aðalvertíðinni, vetrarvertíðinni, var mun meiri nú á síðustu vertíð en hann hefur verið áður. Um þetta er ekki hægt að deila. Aflinn var þá meiri. En síldveiðarnar? Það var ekkert aflaleysi á síldveiðum fremur nú en það hefur verið um 16 ára skeið. Sá, sem vill líta í opinberar skýrslur um þetta, sér, að um 16 ára skeið, eða frá 1944, hefur aðeins eitt einasta ár, þ.e. árið 1959, verið með meiri síldarafla en árið í ár. Árið í ár er næsthæsta aflaárið á síldveiðum um 16 ára skeið. Það var því ekkert aflaleysi fremur en allan þann tíma, sem uppbótakerfið hefur verið í gangi, og hefur þurft að glíma þá vitanlega við sams konar vanda, nema oft miklu meiri. Nei, það var ekki aflaleysið, sem olli hér sérstaklega. Eini þátturinn, sem þar er um að ræða, er togaraflotinn. Það er alveg rétt, að þar hefur aflinn verið allmiklu minni en árið á undan, og þó var árið á undan fremur lélegt aflaár hjá togurum. Hins vegar er það auðvitað alls fjarri, sem maður hefur. séð í blöðunum að undanförnu; þar sem hafa verið nefndar hinar fáránlegustu tölur um það, hvað afli togaránna í ár sé miklu minni en hann var í fyrra, vegna þess að það er ekki tekið tillit til þess, að togaraflotinn í ár hefur verið rekinn með allt öðrum hætti en hann var rekinn árið á undan. Það er rétt, aflinn er minni. En þess ber vitanlega að gæta, að nú í ár hefur togaraflotinn siglt miklu meira með afla sinn á erlenda markaði en áður, og við það vitanlega fellur tonnatalan niður, sem hvert skip veiðir. Það vita allir, sem nokkuð þekkja til þessara mála. Nú 1. okt. stóðu t.d. tölur þannig, að miðað við 1. okt. í fyrra höfðu togararnir siglt 32 túra á erlenda markaði með afla, en núna 98, eða fyllilega þrefalt fleiri. Vitanlega dregur þetta nokkuð tonnatöluna niður. En þrátt fyrir það hefur verið aflaleysi hjá togurunum, mjög léleg afkoma hjá þeim, og þeirra vandi er vitanlega alveg sérstakur. En það er ástæðulaust að ætla að láta þann sérstaka vanda, sem þar er við að glíma, villa sér sýn í því, hvernig ástatt er hjá bátaflota landsmanna og fiskiðnaði í landinu, sem að verulegu leyti hefur byggzt á rekstri bátanna. Svo hefur auðvitað verið mikið gert úr því hjá hæstv. ríkisstj. að afsaka það ástand, sem nú hefur skapazt, með verðfalli á erlendum mörkuðum. Vissulega hefur hér orðið alltilfinnanlegt verðfall á nokkrum af okkar útflutningsvörum, en þetta verðfall hafði staðið um margra mánaða skeið, þegar viðreisnarlöggjöfin var samþ. á Alþ., og í grg. fyrir viðreisnarlöggjöfinni er það beinlínis tekið fram hvað eftir annað, að tekið hafi verið tillit til verðfallsins á mjöli og lýsi við útreikningana í sambandi við hið nýja gengi, svo að það var vitanlega búið að taka tillit til þess, a.m.k. að verulegu leyti. Ég vil t.d. benda á það, að hv. þm. hafa flestir fengið í sínar hendur skýrslu frá stjórn síldarverksmiðja ríkisins yfir rekstur verksmiðjanna árið 1959. Í þessari skýrslu frá síldarverksmiðjum ríkisins er það greinilega tekið fram, að verðfall hafi þegar verið komið á mjöl og lýsi, áður en sumarsíldveiðarnar hófust árið 1959, og menn voru búnir að standa frammi fyrir þessu verðfalli í marga mánuði, þegar viðreisnarlöggjöfin var samþ. í febr. 1960, svo að það er vitanlega á engan hátt fullnægjandi skýring hjá sérfræðingum ríkisstj. eða henni sjálfri að reyna að halda því fram nú, að þetta verðfall á mjöli og lýsi valdi hér öllum erfiðleikum. En vissulega er það rétt, að þar var um nokkurn vanda að ræða, og hann var þegar á skollinn 1959 og skall að verulegu leyti á framleiðslu 1959. Nei, það sem er nauðsynlegast að hæstv. ríkisstj. geri í þessum málum, það er það, að hún átti sig til fullnustu á því, hvernig ástandið er núna í sambandi við aðalatvinnuvegi landsmanna, t.d. sjávarútveginn. Það frv., sem hér liggur fyrir, sem miðar að því að fella niður útflutningsskattinn á framleiðslunni á næsta ári, er að vísu spor í rétta átt, og einnig þær ráðstafanir, sem ríkisstj. hefur lofað útvegsmönnum að gera í sambandi við greiðslu á vátryggingariðgjöldum, það er líka spor í rétta átt, það er óhjákvæmilegt eins og komið er. En það þarf meira til. Það eru blátt áfram engar líkur til þess að mínum dómi, að útgerð geti hafizt með eðlilegum hætti nú um áramót, ef ekki kemur miklu meira til frá hálfu ríkisstj. og það í tæka tíð. Það liggur fyrir núna, að fiskkaupendur í landinu hafa lýst því yfir, að þeir vilji ekki einu sinni greiða sama verð fyrir fiskinn og þeir gerðu á þessu ári. Það liggur fyrir, að þeir telja óhjákvæmilegt að lækka fiskverðið, vegna þess að þeirra hagur sé svo lélegur. En hins vegar telja bátaútvegsmenn, að óhjákvæmilegt sé að hækka fiskverðið til verulegra muna, svo að bátaútvegurinn fái borið sig. Þessu verður ríkisstj. að mæta á einn eða annan hátt, og hún verður hér að aðstoða við það að gera kleift, að útgerð geti hafizt á réttum tíma, og það þarf miklu meira til en fram kemur í þessu frv., miklu meira. Svo er ástandið alvarlegt. Það er enginn vafi á því, að vaxtalækkun mundi geta komið hér að verulegu haldi, og virðist flestum sem einmitt vaxtalækkun á afurðalánum útvegsins væri hér eðlilegust, vegna þess að það er óumdeilt, að eins og nú er haldið á þeim málum, þá blátt áfram hrúgar Seðlabankinn upp stórgróða. Vegna þess, hve vextirnir eru hafðir háir á afurðalánum, hrúgar Seðlabankinn upp stórgróða, á sama tíma sem útvegurinn fær ekki staðizt sinn kostnað, og eigi að halda honum þannig, að hann fái ekki risið undir útgjöldum, þá hlýtur að leiða af því minnkandi rekstur, samdrátt í útflutningi og samdrátt í þjóðartekjum. Það er ómögulegt, að það leiði til annars. Ég verð að segja það, að mér þótti alveg furðulegt að heyra það á þessum landssambandsfundi, sem haldinn var hér í borginni í gær og ég hér vitna nokkuð til, að þar var því lýst yfir, að þó að enn hefðu fengizt mjög ógreið og óljós svör hjá hæstv. ríkisstj. um það, hvað gert yrði í þessum málum til viðbótar við það, sem búið er að gera, þá væri hún alveg ákveðin í því og gæti svarað því alveg strax, að hún mundi ekki samþykkja að lækka afurðalánsvexti sérstaklega nokkurn skapaðan hlut. Það yrði ekki um neina sérstaka lækkun að ræða, nema þá það, sem fælist í almennri vaxtalækkun, ef hún yrði einhver. Þetta er að mínum dómi alveg furðulegt, hvað það getur verið, sem mælir sérstaklega með því að hrúga upp þessum gróða í Seðlabankanum, vitanlega á kostnað útflutningsframleiðslunnar. Um þetta frv. að öðru leyti hef ég ekki margt að segja. Eins og hefur komið fram í minni ræðu, er ég samþykkur efni þess. Ég álít, að það beri að létta þessum 21/2% skatti af sem fyrst. Það er sýnilegt, að það hefði aldrei átt að leggja hann á. Ég vona, að þær upplýsingar, sem gefnar hafa verið samkvæmt viðtölum við hæstv. ríkisstj. af forustumönnum Landssambandsins um greiðslu á vátryggingariðgjöldum og ég hef hér að nokkru lýst eða flutt á þann hátt, sem ég hef hlýtt á þær yfirlýsingar, - ég vonast til þess, að þær standi og að það sé rétt eftir haft og að það sé talið öruggt, að útflutningssjóður muni hafa langt til 90 millj. til þess að greiða þessi gjöld nú fyrir yfirstandandi ár. En það er alveg sýnilegt, að ríkið verður að hlaupa undir bagga á einn eða annan hátt til þess að greiða þau gjöld. Það er alveg óhjákvæmilegt. Það er vitanlega engin nauðsyn að bókfæra það, að slík greiðsla sé greidd úr ríkissjóði. Það má vitanlega alveg eins bókfæra það, að hún sé greidd úr útflutningssjóði, ef útflutningssjóði er séð fyrir tekjum í því skyni. Ég vænti að það standi, því að ekki mun af veita í sambandi við þær ráðstafanir, sem óhjákvæmilegt er að gera fyrir útgerðina fram yfir það, sem felst í þessu frv.



Herra forseti. Af því að síðasti ræðumaður, hv. 4, þm. Austf., vék meira að efnisatriðum þessa frv., sem hér liggur fyrir, heldur en sá, sem talaði á undan honum, hv. 1. þm. Austf., skal ég byrja á því að fara nokkrum orðum um ræðu hv. síðasta ræðumanns, hv. 4. þm. Austf. Hann skipti máli sínu í tvennt til að byrja með. Hann ræddi fyrst um greiðslu vátryggingariðgjalda og síðar nokkuð um stöðu útflutningssjóðs, áður en hann kom inn á sama svið og hv. fyrri ræðumaðurinn, að ræða um efnahagsmálin almennt. Um greiðslu vátryggingariðgjalda virtist honum, að ekki væri neinn vafi á, að því hefði verið lýst yfir, að ríkisstj. hefði heitið því að greiða öll vátryggingariðgjöldin 1960, og hafði það eftir nefnd, að mér skildist, sem hefði farið á fund ríkisstj. og fengið þessar upplýsingar þar. Ég skal taka það fram hér, eins og ég hef tekið fram oft áður, að þessar yfirlýsingar hef ég a.m.k. aldrei gefið, heldur þvert á móti hið gagnstæða. Í ræðu, sem ég flutti á fundi Landssambandsins í nóvembermánuði s.l., kom ég nokkuð inn á útflutningssjóðinn og tók þar fram, að af rekstri hans mundi vera nokkur afgangur, sem ég taldi þá rétt að rynni til útvegsmanna sjálfra, sem hefðu greitt þetta fé, en á hvern hátt það yrði notað, orðaði ég ekki, og ég ætla, að ég hafi ekki þar minnzt einu orði á þann möguleika, að féð yrði notað til greiðslu vátryggingaiðgjalda. Hins vegar kom til mín ósk frá Landssambandinu um það, að ég staðfesti þá yfirlýsingu, að féð yrði notað í þágu sjávarútvegsins, og því fylgdi ósk um það, líka frá Landssambandinu, að féð mætti notast á þann hátt að greiða vátryggingariðgjöldin. Á þetta féllst ríkisstj, og skrifaði Landssambandinu bréf, dags. 17. nóv., áður en þingi L.Í.Ú. lauk, sem ég - með leyfi hæstv. forseta vil lesa upp. Bréfið er svo hljóðandi: „Ráðuneytið hefur móttekið bréf Landssambands íslenzkra útvegsmanna, dags. 15. þ.m., varðandi ráðstöfun á væntanlegum eftirstöðvum útflutningssjóðs, þegar lögboðnar greiðslur hafa verið inntar af hendi. Í því sambandi vill ráðuneytið taka fram eftirfarandi, og skírskotast í því efni til viðtala við forráðamenn Landssambands íslenzkra útvegsmanna: Ríkisstj. er því samþykk, að eftirstöðvum útflutningssjóðs skv. lögum nr. 4/1960 verði ráðstafað í samráði við fulltrúa útvegsmanna, og hefur fyrir sitt leyti ekkert á móti því, að þær verði notaðar til greiðslu vátryggingariðgjalda fiskiskipa.“ Ég vil nú skjóta því hér inn í, ef þetta á að skilja sem loforð um að greiða vátryggingariðgjöld ársins 1960, þá kann ég ekki mál að skilja, því að hér er það staðfest fyrst og fremst, að rekstrarafgangur útflutningssjóðs verði notaður til greiðslu vátryggingariðgjaldanna, en ekkert sagt um það, hvort það mundi nægja, eða neinar skuldbindingar gefnar um að borga þann mismun, sem þarna kunni á að vera. - Síðan heldur bréfið áfram þannig: „Ráðuneytið getur einnig fallizt á, að haldið verði áfram innheimtu 21/2% útflutningsskattsins af allri framleiðslu ársins 1960 og féð notað í þessu skyni. Nánari reglur um greiðslu vátryggingariðgjaldanna verði ákveðnar síðar, en það skal þó tekið fram, að hér er eingöngu um eðlileg eða „normal“ iðgjöld að ræða og verði greiðslurnar við það miðaðar.“ Í þessu bréfi, sem var afhent fundi L.Í.Ú. þann 17. nóv., sama daginn og það er skrifað, er því slegið föstu og því einu, að rekstrarafgangur útflutningssjóðs verði notaður til greiðslu vátryggingariðgjaldanna fyrir 1960, og annað ekki. Hitt er svo staðfest í bréfinu, að Landssambandið hefur óskað eftir því, að 21/2 % gjaldið verði framlengt fram á árið 1961, eða óákveðið, þangað til útfluttar hafa verið allar framleiðsluvörur ársins 1960, og gjaldið einungis af þeim tekið og látið renna í þennan sjóð. Í þessu sambandi vildi ég geta um þann mismun í tölum, sem komið hefur fram og verið undirstrikaður af ræðumönnum, - þann mismun, sem er á milli þeirrar áætlunar um rekstrarafgang útflutningssjóðs, sem ég minntist á á fundi Landssambandsins, og þess, sem komið hefur fram nú, þar sem ég á fundi Landssambandsins minntist á, að rekstrarafgangurinn mundi vera í kringum 40 millj., en nú er talið upplýst, að hann mundi verða á milli 80 og 90 millj. Þetta liggur í því fyrst og fremst og sennilega aðallega, að þegar ég nefndi töluna 40 millj. á fundi L.Í.Ú., var við það miðað, að 21/2% gjaldið félli þegar niður, en þegar Landssambandið óskar eftir því, að 21/2% gjaldinu verði haldið áfram, þá hækkar vitanlega rekstrarafgangur útflutningssjóðs. Hvort hann hækkar upp í þá tölu, sem hér hefur verið nefnd, nákvæmlega eða ekki, skal ég ekki segja, svolítið hef ég dregið það í vafa, þó að stjórn útflutningssjóðsins hafi talið það líklegt. En annars verð ég um tölur, sem gefnar hafa verið upp um stöðu útflutningssjóðs fyrr og síðar, að segja það, að þær tölur hafa verið nokkuð á reiki. Stjórn sjóðsins og alveg sérstaklega sjóðsstjórnarformaðurinn, sem hefur staðið að þessari uppgjöf, hefur ekki virzt geta gefið þær upplýsingar á hverjum tíma, sem fullkomlega kæmu heim við raunveruleikann, enda ekki gott að gera, - ég skal viðurkenna það. En ég vil benda á, að allar tölulegar upplýsingar, sem komið hafa, hafa frá þessu fólki komið, sem hv. 4. þm. Austf. þekkir sjálfsagt til, hvernig er störfum sínum vaxið, því að ég velt ekki betur en hann hafi skipað það til starfsins. En það er alveg rétt, að það hefur bæði fyrr og síðar verið nokkuð á huldu um hag sjóðsins, og ég gæti bent á nokkur dæmi um það. En þegar efnahagsráðunautar ríkisstj. gera áætlun um, hvað mikið muni þurfa, til þess að sjóðurinn geti staðið við sínar skuldbindingar í nóvembermánuði 1959, þá er ekki gott fyrir þá að segja nákvæmlega til um, hver þessi upphæð muni verða, vegna þess að það veltur á mjög miklu, hvort útflutningsvörurnar fara fyrir eða eftir þann tíma, sem gengisfellingin skellur á. Það er algerlega útilokað fyrir þessa menn eða forsvarsmenn sjóðsins, að segja fyrir um það í nóvembermánuði, hvað mikið muni vera flutt út af vörunum fyrir skurðarpunktinn, fyrir þann tíma, þegar gengislækkunin kemur til framkvæmda. Það, sem er flutt út fyrir þann tíma, krefst meðlags úr sjóðnum. En það, sem er flutt út eftir þann tíma, gefur sjóðnum tekjur. Á þessu getur þess vegna oltið mjög mikið, hvort útflutningurinn fer fram fyrir eða eftir þennan dag, og það er vitaskuld alveg ómögulegt að segja um nokkrum vikum eða mánuðum fram í tímann. Ég held þess vegna, að þar sem deilt hefur verið á fyrir miður góðar upplýsingar, eigi það fyrst og fremst rætur sínar að rekja til stjórnar sjóðsins, - ég verð að segja það, - en ég vil líka segja það þeim til afbötunar og afsökunar, ef þarna fer á milli mála, að það hafa alla tíð verið í þessari áætlunargerð um afkomu útflutningssjóðs svo mörg óákveðin matsatriði, að það hefur verið ákaflega erfitt að gera þetta upp nákvæmlega. Þess vegna held ég, að það sé ekki hægt að lá þessum aðilum, þó að til nokkurs mismunar hafi dregið á milli áætlananna og þess, sem síðar hefur orðið raunin á, og um mismuninn á þessum tölum, sem komið hafa fram á landssambandsfundinum í nóvember og aftur núna, þá er það greinilega ástæðan til mismunarins, að í síðara tilfellinu hefur verið reiknað með 21/2% gjaldinu áfram, en áður ekki. Hvort svo aftur tekst að greiða öll vátryggingariðgjöldin með þessum rekstrarafgangi útflutningssjóðs, skal ég ekkert segja um. Ég hygg, og það er mitt mat á þeim hlutum, að þetta muni fara nokkuð langt, en ég efast að það muni nægja að fullu. Og út yfir rekstrarafgang útflutningssjóðs er ríkissjóðurinn ekki skuldbundinn. Þó er rétt að geta þess, að ég hef nokkra ástæðu til þess að ætla, að sum vátryggingariðgjöld af íslenzkum fiskiskipum séu undarlega há, hvað sem valda kann, bæði vátryggingarupphæð og jafnvel líka iðgjaldaprósenta. Ég hafði þess vegna hugsað mér framkvæmdina á þessu þannig, að það yrðu fengnir sérstakir menn til þess að fara í gegnum hverja einustu tryggingu og meta hana, ef ég svo má segja, til normalverðs, alveg eins og tekið er fram í bréfinu, sem ég skrifaði Landssambandinu. Og fyrirheitið, sem gefið er um greiðslur upp í vátryggingarnar, er miðað við þetta verð eingöngu, og má vera, að á þann hátt komi fram einhver mismunur á því, sem eðlilegt kann að teljast og verður þess vegna greitt úr útflutningssjóðnum eða af tekjuafgangi hans, og svo á hinu, sem er skráð iðgjald viðkomandi skips. En hvernig þessu lýkur öllu saman, skal ég ekkert segja um á þessu stigi málsins, því að hvoruga hliðina á dæminu er raunverulega búið að gera upp, hvorki endurskoða vátryggingariðgjöldin né heldur gera upp endanlega, hver verður rekstrarafgangur sjóðsins. Hv. 1. þm. Austf. vildi halda því fram, að ríkisstj. hefði lofað að greiða allt vátryggingariðgjaldið, og taldi, að það væri óhreint mjöl í pokanum, ef svo yrði ekki gert. Það væri eitthvað verið að fela. En ég vil segja honum, að það hefur verið komið algerlega hreint og klárt fram í þessu efni og undirstrikað mjög greinilega, að hér væri einungis um rekstrarafgang sjóðsins að ræða, sem gengi upp í vátryggingariðgjöldin, en ekki hitt, að ríkissjóður tæki að sér greiðslu iðgjaldanna, eins og þau nú væru. Ég veit af viðtölum við fjölda fulltrúa útvegsmanna, sem til mín hafa komið, að það er enginn þeirra í vafa um þetta. Hvað svo kann að hafa valdið misskilningi, ef einhver er, í þessu efni, þori ég ekki að segja, en ég held, að þetta hafi verið tekið mjög skýrt fram. Hér var minnzt á fullyrðingu hæstv. fjmrh. í þessu sambandi, þegar fjárlögin voru afgreidd til 2. umr., og hann hefur sagt mér, hvað hann sagði við það tækifæri, og ég get staðfest, að það, sem hann þar sagði, er fullkomlega rétt. Auk þessara atriða, sem náttúrlega eru meginatriðin í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir, og raunverulega ættu að vera þau aðalatriði, sem hér væru til umr., hefur það nú snúizt svo hjá þessum hv. þm., sem hér hafa tekið til máls, að þeirra aðalmálflutningur hefur beinzt að öðru, þ.e.a.s. því, að þetta efnahagskerfi, sem sett var á s.l. vori, sé ástæðan fyrir því, að nú sé mjög illa komið hag sjávarútvegsins á Íslandi. Það er þetta, sem þeir voru báðir að reyna að sanna. Báðir sögðu þeir, eins og rétt er, að sjávarútvegurinn ætti í erfiðleikum, en báðir vildu þeir slá því föstu fyrst og fremst, og til þess var þeirra mál flutt, að það væri hægt að kenna þeim ráðstöfunum, sem gerðar voru á öndverðu þessu ári með efnahagsráðstöfununum, um þá erfiðleika, sem sjávarútvegurinn ætti nú í. Ég held, að ég verði að eyða nokkrum mínútum í það að fara nokkrum orðum um þessa kenningu og þau rök, sem flutt voru fram í því sambandi, þó að það heyri strangt tekið ekki beint þessu frv. til, a.m.k. þá ekki nema óbeint. Hv. 1. þm. Austf. hélt því fram, að með þeim aðgerðum, sem fólust í efnahagsaðgerðunum, hafi beinlínis verið ráðizt að atvinnuvegunum í landinu og að mér skildist með ráðnum hug af hálfu ríkisstj. reynt til þess að koma þessum atvinnuvegum í sem mestan vanda. Hann nefndi í því sambandi þrennt. Hann nefndi vaxtahækkun, hann nefndi lánsfjártakmörkun, og hann nefndi verðlagshækkun sem afleiðingu af gengislækkun. Það er alveg rétt, þessi þrjú atriði hafa komið til framkvæmda öll sem afleiðing af efnahagsmálaráðstöfununum. En hvers vegna komu þau til framkvæmda? Hver var ástæðan til þess, að það þurfti að grípa tii þessara efnahagsráðstafana? Hvernig var ástandið í árslok 1958, þegar þessir herrar báðir, bæði 1. og 4. þm. Austf., hlupu úr þáv. ríkisstj. og treystu sér ekki til þess að horfa framan í vandann? Þá blasti samkv. umsögn forsrh. þáv. ekkert annað við en hyldýpið fram undan og að hollskefla verðbólgunnar mundi keyra allt í kaf. Það ástand var afleiðing af stjórnarháttum undanfarinna ára. Það ástand var afleiðing af því að eyða á hverju ári meira en aflað var, taka lán, draga ekki úr lánsfjárnotkuninni, halda vöxtunum óeðlilega lágum og af vitlausu gengi. Allt þetta voru ástæður til þess, að þeir voru komnir fram á hengiflugsbrún og holskeflan var skollin yfir. Það var ekkert óeðlilegt, að þegar úr átti að bæta þessu erfiða ástandi, þá þyrfti til einhverra aðgerða að grípa, sem komu einhvers staðar við. Það hlaut að gerast, og það var gert m.a. með þessum þremur ráðstöfunum. Gengi íslenzku krónunnar var fært til réttara horfs, vil ég segja, þó að nokkur ágreiningur sé um það nú, hvort gengi krónunnar hafi verið breytt nægilega mikið. Það eru til menn, - ég veit það, - sem halda því fram, að erfiðleikar sjávarútvegsins stafi m.a. af því, að genginu hafi ekki verið breytt nóg. En það var sannfæring ríkisstj. og bjargföst sannfæring hennar, að það mætti ekki breyta genginu meira en minnst væri nauðsynlegt, til þess að það væri nokkur von um, að það gæti borið árangur. Eftir því sem genginu var breytt meira, eftir því voru minni líkur til þess, að fólkið í landinu mundi sætta sig við þá kjaraskerðingu, sem nauðsynlega hlaut að koma á eftir gengisbreytingunni, en var alveg nauðsynleg, til þess að þessar læknisaðgerðir gætu heppnazt. M.ö.o.: þessir menn, sem gagnrýna ástandið nú, gleyma því, að orsökin til þessa ástands liggur lengra aftur í tímann. Og það væri engar ráðstafanir hægt að gera, það fullyrði ég, sem kæmu minna við þjóðina í heild, bæði launþega og aðra, heldur en þær, sem gerðar voru, ef þær áttu að ná tilætluðum árangri og ef átti ekki að halda lengra út í ófæruna. Þetta er það, sem stundum gleymist í sambandi við umr. um þessi efni. En þetta má ekki gleymast, ef rétt mynd á að fást. Hv. þm. sagði, að aflinn á árinu 1960 hefði eiginlega verið vel í meðallagi og hv. 4. þm. Austf. áréttaði þetta með því að segja, að það hefði ekki verið aflaleysi á síldveiðunum miðað við það, sem hefði verið á undanförnum árum, og togaraaflinn hefði eiginlega litið orðið minni en eðlilegt væri, þar sem togararnir hefðu verið miklu meira í siglingum í ár en á undanförnum árum. Ég skal ekki ræða þessi atriði við þessa hv. þm., því að þeir mæla þetta hvort tveggja gegn betri vitund. Það efast enginn maður á Íslandi, sem nokkuð þekkir til útgerðar í dag, um það, að aflinn á togaraflotann, hvort sem siglt er með hann til útlanda eða í frystihús hérlendis, er miklum mun minni en hann var t.d. í fyrra, sem var þó ekkert sérstakt aflaár. Og að bera það fram, að aflinn sé svona lítill vegna þess, að það sé siglt með hann og þess vegna fari nokkur tími í siglingar á móti því, sem áður hafi verið notað til veiða, þegar aflað var fyrir heimámarkað, þá er það svo fjarri lagi, að það skýri nokkurn hluta af þessum mismun, sem tillit er takandi til. Það er eftirtektarvert, að aflinn um næstsíðustu mánaðamót skuli vera aðeins 2/3 af því, sem hann var á sama tíma í fyrra og var þá lítill. Ég efast ekki um, að ef togaraútgerðin á Íslandi fengi 50% meiri tekjur en hún hefur fengið, vegna þess að aflinn er 2/3 í ár miðað við s.l. ár; - ef hún fengi þessi 50% í viðbót, þá mundi afkoman reynast mjög sæmileg. En það er aflinn hjá togurunum, sem hefur gert þetta, ásamt með því verðfalli, sem orðið hefur á þeim vörum, sem gera mjög mikinn hluta af aflanum, þegar um hraðfrystingu er að ræða og verulegur hluti aflans fer í fiskimjölsvinnslu, þ.e.a.s. verðfallíð á fiskimjölinu. Verðfallið á lýsi hefur líka orðið mjög tilfinnanlegt. En hv. 4. þm. Austf. kunni skil á því. Það var, þetta verðfall á lýsinu, komið til strax á árinu 1959 og átti þess vegna að vera öllum kunnugt í ársbyrjun 1960, þegar efnahagslögin voru sett. Það er nú svo. Þetta er að segja hálfan sannleikann, eins og ýmsum mönnum er títt að gera. Það er rétt, að það var komið verðfall 1959, en verðfallið hélt áfram fram eftir árinu 1960 og náði ekki hámarki fyrr en á miðju því ári, þannig að verulegur hluti af framleiðslu síldarverksmiðjanna t.d. er seldur á lægra verði en áætlað var, þegar síldarverðið var ákveðið, og var þó þá komið langt fram á árið 1960. M.ö.o.: þó að nokkur hluti verðfallsins væri kominn á árinu 1959, varð mjög tilfinnanlegt verðfall frá áramótum 1959–60 og fram undir mitt ár, eða fram eftir ári 1960, þannig að ég tel, að það megi fullyrða, að erfiðleikar sjávarútvegsins á árinu 1960 eigi fyrst og fremst rót sína að rekja til minni aflabragða og til lækkaðs verðs á verulegum hluta af framleiðsluvörum. Þessu þýðir ekki að mótmæla og því er ekki hægt að halda fram í alvöru, að hér séu ekki atriði, sem hafi haft úrslitaáhrif. Það er alveg rétt, að vextir hafa hækkað, og það er líka rétt, að það hefur ekki verið lánað út eins takmarkalítið og áður var gert, og það er einnig rétt, að rekstrarvörur útgerðarinnar hafa hækkað nokkuð. En hvaða möguleikar voru til þess að komast hjá því að gera þetta? Þegar miðað er við ástandið, eins og það var áður, þá eru ekki nema tveir möguleikar til. Það varð annaðhvort að halda áfram uppbótakerfinu og sökkva svo djúpt ofan í fenið, að við hefðum aldrei náð okkur upp úr því aftur, eða snúa við, standa upp og rísa á fætur og sjá, hvort við gætum ekki staðið upp eins og menn, eftir að aðgerðirnar voru gerðar; þó að þær væru erfiðar. Þá vildi hv. 1. þm. Austf. halda því fram, að þær aðgerðir, sem gerðar hefðu verið af núverandi ríkisstj. til þess að aðstoða sjávarútveginn, væru allar í þá átt að taka upp aftur einhvers konar aðstoðarkerfi við útveginn, og sýndi það bezt, að þessi stefna, sem ríkisstj. hefði nú komið á og barizt fyrir, væri algerlega gjaldþrota. Hv. þm. taldi upp þær aðgerðir nokkrar, sem ríkisstj. hefði gert, og ég skal nefna a.m.k. nokkrar þeirra, - ég er ekki viss um, að ég hafi náð þeim öllum, - svipað kom fram líka í ræðu hv. 4. þm. Austf., sem var inni á sömu hugsuninni. Þeir nefndu lán til nótakaupa. Ég veit ekki betur en það hafi verið borin fram ósk um þetta af útvegsmönnum, löngu áður en núverandi ríkisstj. kom til valda, og ég man a.m.k. eftir, að einn af samkomulagsliðunum í janúarmánuði 1959 var um það að aðstoða útvegsmenn við útvegun á 3-5 ára lánum út á veiðarfæri, og þá var mér tjáð, að þessi ósk og raunverulegur samningur um þetta hefði líka verið í gildi í tíð vinstri stjórnarinnar, þannig að útvegsmenn hefðu þá fengið loforð fyrir því, að þáverandi ríkisstj. beitti sér nákvæmlega fyrir þessu sama, þó að það hafi ekki tekizt að koma því í gegn fyrr en í tíð núverandi ríkisstj., enda er það út af fyrir sig ekkert sérstakt, þó að útgerðin fái lán til þess að kaupa veiðarfæri og alveg sérstaklega síldveiðarfæri, vegna þess að það hefur núna á mjög stuttu árabili orðið bylting í síldveiðarfærum, þannig að það hefur verið skipt um tæki hjá langsamlega flestum skipum og keypt miklu dýrari og verðmeiri tæki en áður var, sem hefur orðið mörgum útvegsmönnum algerlega ofviða. Og til þess að bjarga þessu var veitt þessi aðstoð, sem var ekki fólgin í öðru en því að fá bankana til þess að lána þetta á venjulegan hátt með veði í veiðarfærunum. Annað atriði, sem nefnt var, var hlutatryggingasjóðurinn, og nefndu báðir hv. ræðumenn þær ráðstafánir, sem gerðar hefðu verið í því sambandi. Um hlutatryggingasjóðinn er það að segja, að ég ætla, að það hafi verið í gildi ýmsar reglur um það, hvernig framkvæmdar yrðu bótagreiðslur úr sjóðnum. Síðustu árin, það er rétt, hefur verið miðað við, að aflamagnið á síldinni næði kauptryggingu háseta. Og ef miðað er við þá aðferð; þá rétt slapp meðalaflamagnið nú upp fyrir þetta mark. Þar var ekki mikill munur á, eins og hv. 4. þm. Austf. sagði. Hitt er svo annað, að með þeim aukna tilkostnaði, sem orðið hefur nú á síldveiðunum, er ekkert vit í því að halda áfram með þessa sömu viðmiðun, og ef sú viðmiðun var notuð, sem tekin var upp, þ.e.a.s. að taka tillit til hinna nýju og dýru veiðarfæra, þá fékkst bótaskylda, sem tekin var til greina af stjórn sjóðsins, að vísu ekki að fullu, en að verulegu leyti, og gerði ríkisstj. það að fallast á tillögur stjórnar hlutatryggingasjóðs um þetta efni. Að vísu var það svo, að síldveiðideild hlutatryggingasjóðs átti ekki neitt fé til ráðstöfunar í ár. En hún fékk lán hjá almennu deildinni; og fyrir það lán voru síldveiðimönnum greiddar þessar uppbætur, eins og lögin um hlutatryggingasjóð ætlast til, þegar aflinn er lítill. Ég skal nú ekki aftur minnast á síldaraflann í ár og síldáraflann 1959 og síldaraflann allt frá 1944, eins og hv. 4. þm. Austf. var að gera. En ég vil segja það, að þegar hann er að bera saman síldaraflann í ár og síldaraflann á fyrri árum, þá verður hann að taka það með, að bátaflotinn, síldveiðiflotinn, er allur annar nú en hann hefur verið á fyrri árum og að tækin, sem notuð eru nú til veiðanna, eru allt önnur og betri en þau hafa áður verið, þannig að miðað við þá aukningu, sem orðið hefur bæði í skipastól og tækni, þá er um geysílega afturför að ræða. Þá var minnzt á þessar vátryggingar, sem hér hafa verið til umr., og ég get nú sleppt þeim, því að það hef ég þegar rætt með þeirri grein, sem ég hef gert fyrir sjálfu frv. Þá minntust þessir hv. þm. á ný lán, sem ríkisstj. hefði tekið að sér að útvega, og það er rétt, að það hefur verið til umr. hjá ríkisstj. að freista þess að fá breytt stuttum lánum útgerðarfélaga í löng lán. Það er það, sem um hefur verið rætt. En það mál er ekki komið á það stig, að ég geti sagt frá því nánar hér nú, en ég get aðeins upplýst, að að þessu er unnið, og unnið af kappi til þess að reyna að koma í veg fyrir stöðvun hjá útvegsmönnum af rekstrarfjárskorti, ef þeir eiga nægilegar eignir, en vantar aðeins lausafé. Að þessu er unnið, og ég vænti, að út úr því komi eitthvað það, sem dugir til þess að leysa úr rekstrarfjárvandanum. Þá var minnzt á frest á afborgunum af fjárfestingarlánum og vátryggingargjöldum: Það er rétt, við höfum óskað eftir því í ríkisstj. við þá aðila, sem þessar upphæðir eiga hjá sjávarútvegsmönnum, að þeir frestuðu innheimtu, þangað til séð yrði fyrir um þessar lánveitingar. Ég verð að segja, að þá er nú flest tínt til, ef það á að vera ljóður á þeim aðgerðum, sem uppi hafa verið hafðar, að reyna að fá samninga um greiðslu á lánum sjávarútvegsins, þegar viðurkennt er, að hann er í miklum vanda. Ég man nú ekki, hvort það er miklu meira, sem ég þarf að segja í þessu sambandi. Það hefur orðið niðurstaðan hjá þessum hv. þm., sem talað hafa, að þeir hafa ekki haft mikið á móti þessari ráðstöfun, sem hér er efnislega gert ráð fyrir með frv., og meira að segja hv. 4. þm. Austf. skýrði frá því, að hann væri frv. meðmæltur. En það, sem hefur verið aðalatriðið og uppistaðan í ræðum þessara hv. þm., var það að reyna að sanna, að það væru aðgerðir ríkisstj„ en ekki utanaðkomandi aðstæður, sem hefðu valdið þeim erfiðleikum, sem sjávarútvegurinn á nú í. Þessu hef ég lítillega reynt að svara. Ég tel ekki, að ég þurfi þar miklu við að bæta, skal aðeins minnast á vextina, sem hér voru nefndir áðan. Það var aldrei ætlazt til þess, að þessir vextir, sem settir voru í sambandi við efnahagsaðgerðirnar, stæðu að eilífu, heldur átti einungis með þeim að skapa nokkurt aðhald um lántökur - og fjárfestingu alveg sérstaklega, en þegar jafnvægi væri komið á og líkur til þess, að kerfið. gæti verkað eins og ætlazt var til, þá var gert ráð fyrir því að lækka vextina aftur. Ég get gjarnan skýrt frá því, að við höfum talað um það í ríkisstj. að lækka vextina aftur, og ég get endurtekið það, sem ég sagði á fundi Landssambands ísl. útvegsmanna í nóvembermánuði, að þá teldi ég fyrir mitt leyti geta komið til mála, að sú lækkun yrði gerð í áföngum. En það hefur um þetta engin ákvörðun verið tekin, og ég get þess vegna ekki upplýst um það frekar. Ég skal svo ljúka máli mínu, en ég get ekki stillt mig um, það í sambandi við tilraun hv. 1. þm. Austf. til þess að vera fyndinn, þar sem hann talaði um, að ríkisstj. væri alveg eins og fluga í flösku, að þá vantaði mig bara það eitt, að hann syngi á eftir: „Ó, að ég væri orðinn lítil fluga.“