Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 832 hef ég leyft mér að bera fram svohljóðandi fsp. til hæstv. iðnrh. ásamt hv. 5. þm. Austurl.: "Til hvaða ráðstafana hyggjast stjórnvöld grípa svo að leysa megi sem best úr bráðum vanda ullariðnaðarins þannig að ekki komi til fjöldauppsagna í greininni?" Ein þeirra greina atvinnulífs okkar sem hvað mestar vonir hafa vakið að verðskulduðu er úrvinnsla okkar og ágæt framleiðsla úr íslensku ullinni. Ullarfatnaður okkar hefur verið í alfremstu röð og vinna þessu tengd hefur á fjölmörgum stöðum um landið verið virkileg búbót og lyftistöng atvinnulífs sumra staða. Staða þessa iðnaðar er nú ekki sem skyldi. Menn þekkja dæmi, allt of mörg, um saumastofur sem lagt hafa upp laupana og nú nýlega eru fréttirnar um uppsögn starfsfólks Pólarprjóns hinar alvarlegustu en á voð þaðan byggja fjölmargar saumastofur öll eða flest sín verkefni. Vitað er um almenna erfiðleika og vissar hættur sem steðja að greininni í heild. Nýjustu fréttir eru frá Landssambandi prjóna- og saumastofa sem ályktaði býsna hart á aðalfundi sínum í síðustu viku þar sem gagnrýni kom fram á stóru fyrirtækin í ullariðnaði sem legðu áherslu á það allt um of að draga framleiðsluna sjálfa til sín en sinna ekki útflutnings- og markaðsmálum nægilega. Þar kom og fram gagnrýni á bankakerfið og neikvæð viðhorf þess til þessarar greinar, svo og að hönnun og markaðssetning lægi mjög eftir. Allt veldur þetta áhyggjum og atvinna fjölda manns er í húfi. Því er von að spurt sé svo í þessari erfiðu stöðu.

Iðnrh. (Albert Guðmundsson) Hæstv. forseti. Á þskj. 832 er fsp. til mín frá hv. þm. Helga Seljan og Hjörleifi Guttormssyni, svohljóðandi: "Til hvaða ráðstafana hyggjast stjórnvöld grípa svo að leysa megi sem best úr bráðum vanda ullariðnaðarins þannig að ekki komi til fjöldauppsagna í greininni?" Svar mitt er eftirfarandi: Á undangengnum 10-15 árum hefur íslenskur ullariðnaður vaxið hröðum skrefum og er nú mikilvæg útflutningsgrein. Í þessari grein starfa um 12-1300 manns í fjölda fyrirtækja víðs vegar um land. Á síðasta ári nam útflutningsverðmæti ullarvöru um 1,1 milljarði kr. Afkoma í ullariðnaði hefur oftast verið mjög sveiflukennd, bæði vegna ytri aðstæðna á markaði og í gengisþróun, og einnig hefur mikill óstöðugleiki í íslenskum efnahagsmálum komið hart niður á ullariðnaði. Á árinu 1985 var verulegt tap á ullariðnaði. Nær öll fyrirtæki í greininni voru rekin með tapi og halli var á öllum þáttum rekstursins, framleiðslu á bandi, voð og fullbúnum flíkum. Heildartapið hefur líklega numið nálægt 6% af tekjum, en er þó breytilegt eftir fyrirtækjum. Ástæða mikils tapreksturs á s.l. ári er einkum lækkun á gengi dollarans gagnvart öðrum myntum og mikil verðbólga á Íslandi. Um 70% af tekjum ullariðnaðarins eru greidd í dollurum og lækkun á gengi dollarans rýrir því tekjur greinarinnar mjög mikið. Á sama tíma eru aðstæður á markaði þannig vegna mikillar samkeppni að ekki er unnt að ná verðhækkun á framleiðsluvörum. Vegna tískubreytinga er markaðurinn fyrir íslenskar ullarvörur nú erfiðari en áður. Þetta hefur m.a. orðið til þess að ekki er lengur sú aukning á útflutningi sem áður var og reyndar hætta á samdrætti. Að undanförnu hefur þannig farið saman erfitt ástand á markaði, óhagstæð gengisþróun og mikil innlend verðbólga. Rekstraráætlanir fyrirtækja í ullariðnaði, miðað við núverandi tekjur og kostnað, sýna áframhaldandi taprekstur á árinu 1986 þrátt fyrir að allra leiða sé leitað til að draga úr rekstrarkostnaði. Fyrirtækin gera yfirleitt ráð fyrir svipuðu eða minna framleiðslumagni en á síðasta ári, en sjá ekki neina möguleika á verðhækkun í erlendri mynt. Þær aðgerðir í vöruþróun, hönnun og markaðsmálum sem fyrirtækin hafa þegar gripið til eða eru að undirbúa skila ekki árangri strax og reyndar eiga fyrirtækin í erfiðleikum með að halda þessum aðgerðum áfram í núverandi stöðu eins og nánar verður vikið að. Það skiptir sköpum fyrir framtíð ullariðnaðarins að fyrirtækin fái ráðrúm til að laga sig að þeim breytingum sem stöðugt eiga sér stað á markaði fyrir þessar vörur. Hér skiptir miklu máli að verulega dragi úr verðbólgu og takist að ná auknum stöðugleika í efnahagsmálum. Það er jafnframt ljóst að í núverandi stöðu geta fyrirtæki í þessari grein ekki tekið á sig launahækkanir nema annar kostnaður lækki að einhverju marki. Lánasjóðir iðnaðarins hafa veitt veruleg fjárfestingarlán til ullariðnaðarins á undanförnum árum og einkum hefur Iðnþróunarsjóður fjármagnað uppbyggingu í þessari grein. Þessir sjóðir hafa nokkra möguleika til að veita lán og styrki til áðurnefndra verkefna, en það þyrfti að kanna það hjá stjórnum sjóðanna að hve miklu leyti þyrfti að koma til aukið fé sjóðanna vegna þessara verkefna. Hafa fyrirtæki þegar gripið til eða eru að undirbúa aðgerðir til að hagræða og lækka kostnað við rekstur og auka vöruþróun og markaðsstarfsemi. Þessar aðgerðir krefjast óhjákvæmilega fjárfestinga í vélum og vöruþróun og markaðsaðgerðir eru einnig dýrar. Hinn 23. janúar s.l. lagði ég fram í ríkisstj. tillögur að brýnustu úrbótum til leiðréttingar á rekstrarskilyrðum útflutningsiðnaðar. Þessar tillögur voru í átta liðum. Helstu atriðin, er varða fjárhagslega fyrirgreiðslu á vegum opinberra sjóða eða stofnana, eru sem hér segir: 1. Að gengistap útflutningsgreina vegna viðskipta við dollarasvæði verði endurgreitt til fyrirtækja í hlutfalli við afurðalánaviðskipti í SDR skv. reglum er Seðlabanki Íslands setur. 2. Forsrh. hefur óskað eftir því við stjórnir Byggðastofnunar og Framkvæmdasjóðs að lán til fjárhagslegrar endurskipulagningar og tæknivæðingar hafi forgang á þessu ári. Útlánaáætlun Byggðastofnunar er ekki tilbúin enn þá, en hér gæti verið um 60 millj. kr. að ræða til iðnaðarins. Vinna við sérstök vandamál ullariðnaðar er þegar hafin hjá Byggðasjóði. 3. Mikilvæg rannsóknar- og þróunarverkefni fái sérstakan fjárstuðning. Iðnþróunarsjóður er þegar með í athugun að verja fé til þess háttar verkefna í ullariðnaði. Verður hér um að ræða lán af þeim hluta af tekjuafgangi sjóðsins sem árlega er varið til markaðsmála að öðru jöfnu. Þann 25. febr. s.l. barst mér grg. um stöðu ullariðnaðar, sem unnin er af Félagi ísl. iðnrekenda, iðnaðardeild Sambands ísl. samvinnufélaga og Landssamtökum sauma- og prjónastofa, þar sem farið er fram á ákveðnar aðgerðir í málefnum ullariðnaðar. Að mati iðnrn. felast þessar aðgerðir að nokkru í ofanrituðum tillögum, en auk þeirra er farið fram á að útvegað verði fé að upphæð er talin er geta numið 150-200 millj. kr. til skuldbreytinga á skammtímalánum fyrirtækja í ullariðnaði. Þann 13. mars s.l. boðaði ég forsvarsmenn Iðnþróunarsjóðs og Iðnlánasjóðs til sérstaks fundar um málefni ullariðnaðarins þar sem þessi beiðni var rædd og eins voru kannaðar leiðir til lækkunar á vöxtum af lánum þessara sjóða. Var niðurstaða þessa máls sú að skuldbreytingar fyrir ullariðnað eru mögulegar og að því marki sem nemur afborgun eldri lána viðkomandi fyrirtækja. Vaxtalækkunin er möguleg af lánum Iðnþróunarsjóðs að svo miklu leyti sem hægt er að ná henni fram með breyttri gjaldeyrisviðmiðun lánanna. Herra forseti. Ég hef svarað fsp.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svör hans. Vissulega er rétt að erfiðleikarnir í ullariðnaði eru að miklu leyti utanaðkomandi og dreg ég ekkert úr því. Ég heyri líka að það hefur ekki verið björt spá sem lögð hefur verið fyrir hæstv. ráðh. um hag þessa iðnaðar á þessu ári. Ég fagna því hins vegar að hæstv. ráðh. hefur gert ákveðnar tillögur til úrbóta í þessu máli og taldi fram koma í svari hans mjög ótvíræðan skilning á því að efla þessa atvinnugrein og gera henni á ný kleift að sinna sínum mikilvægu verkefnum og veita svo mörgum atvinnu sem raun ber vitni. Ég vænti þess því að samræmt skipulagt átak komi hér til í framhaldi af þessum tillögum ráðherrans því að hér er mikið í húfi fyrir marga og sannarlega víða eftir því beðið að úr muni rætast og ullariðnaður okkar á ný blómstra til hagsbóta fyrir vinnandi fólk fyrst og síðast í bæ og byggð því hér fara hagsmunir bænda og verkafólks saman eins og svo víða, en ekki síður almennt fyrir okkar þjóðarbúskap. Það er ljóst að hér er mikið verk óunnið, hér þarf mikið átak til að koma. Ég treysti hæstv. ráðh., í ljósi þeirra svara sem hann gaf áðan, til að hann leggi þar allt það lið sem hann getur svo sem hann virðist greinilega vera að vinna að.