Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Starfsemi Ríkisútvarpsins hefur á undanförnum árum vaxið hröðum skrefum. Hljóðvarpsdagskrá hefur verið lengd í 16–17 stundir á sólarhring, og sjónvarp hefur komið til sögunnar. Skráðir notendur hljóðvarps eru nú um 62 þús., en hljóðvarpstæki af öllum stærðum og gerðum eru án efa yfir 100 þús. í landinu. Skráðir notendur sjónvarps eru hins vegar rétt um 40 þús. Starfsfólk Ríkisútvarpsins er í dag 209 manns, sem er rúmlega 1 af hverju þúsundi landsmanna. Er það mun hærra hlutfall en hjá grannþjóðum okkar, sem von er. Heildarvelta Ríkisútvarpsins á þessu ári er áætluð 267 millj. kr., en ekki er fráleitt að telja, að íslenzka þjóðin verji, þegar tækjakaup og tækjaviðgerðir bætast við, alls um 400 millj. kr. til hljóðvarps og sjónvarps. Jafnframt aukinni starfsemi hafa áhrif Ríkisútvarpsins á daglegt líf þjóðarinnar, skoðanamyndun, upplýsingu og aðra menningarviðleitni, vaxið til mikilla muna. Er því engan veginn ofmælt, þó að sagt sé, að Ríkisútvarpið sé í dag ein af þýðingarmestu stofnunum þjóðarinnar. Nýlega hefur verið gerð fyrsta ítarlega athugunin á notkun Íslendinga á hljóðvarpi og sjónvarpi. Með aðstoð sænskra sérfræðinga var könnuð ein vika í nóvembermánuði, og er mikill fróðleikur að niðurstöðum þeim, sem þeir komust að. Þessi könnun náði eingöngu til Íslendinga á aldrinum 14–79 ára, af því að erfitt er að spyrja yngri börn um hlustun og notkun sjónvarps. Samkvæmt henni má ætla, að daglega hlusti 60–70 þús. manns á hádegis- og kvöldfréttir hljóðvarpsins og stundum fer sú tala um og yfir 80 þús. Að jafnaði virðast 65–70 þús. manns horfa á fréttir sjónvarpsins. Í þeirri viku í nóvember, sem könnuð var, flutti sjónvarpið þátt, þar sem Ólafur Jóhannesson, formaður Framsfl., sat fyrir svörum. Könnunin leiddi í ljós, að um 56 þús. manns hafi horft á þennan þátt frá byrjun til enda, og er þetta sannarlega mikill áhorfendafjöldi á sama tíma sem stjórnmálamenn í flestum eða öllum flokkum telja það oft á tíðum sæmilegt að fá ekki 56 þúsund, heldur 56 manns á fund. Könnunin gaf til kynna, að um 30% hefðu horft á þetta viðtal við flokksformanninn, en þessir aldursflokkar undir 24 ára aldri nota yfirleitt sjónvarp mun minna heldur en eldri landsmenn. Hins vegar benti könnunin til þess, að um 55% af þeim, sem eru 45 ára eða eldri, hefðu horft á þennan þátt. Voru það töluvert fleiri karlmenn en konur, sem horfðu, og allmiklu meira utan Reykjavíkur en í Reykjavík. Fyrir utan fréttir reyndist aðeins vera einn dagskrárliður alla þessa viku, sem fleiri horfðu á heldur en þetta innlenda stjórnmálaefni. Það var norskt leikrit, sem flutt var á sunnudegi, sem reyndist vera langmesti sjónvarpsdagur vikunnar. Þátturinn Munir og minjar, sem allir munu kannast við, hafði álíka marga áhorfendur og formaður Framsfl., en af því fólki, sem könnunin náði til, þ. e. á aldrinum 14–79 ára, horfðu fleiri á þennan innlenda stjórnmálaforingja heldur en á Churchill-ættina, Fljúgandi furðuhluti eða Mannix, og kann að vera, að þetta þyki ýmsum heldur góðar fréttir. Þetta sýnir, hversu íslenzkt efni í sjónvarpi hefur mikla útbreiðslu, og má nærri geta, hver áhrif þess í raun og veru eru eða geta verið. Ég nefni þessar upplýsingar aðeins til að leggja áherzlu á nauðsyn þess, að þjóðinni takist að finna lýðræðislegt og gott stjórnarform fyrir dagskrá hljóðvarps og sjónvarps, svo að hún geti borið traust til Ríkisútvarpsins sem stofnunar og það geti gegnt hlutverki sínu sem bezt. Ríkisútvarpið starfar eftir lögum frá árinu 1934, sem að vísu hefur nokkrum sinnum verið breytt í einstökum atriðum, en aldrei í heild á þessu tímabili. Nú um árabil hefur verið talið hyggilegt að láta endurskoðun þessara laga bíða, unz nokkur reynsla fengist af sjónvarpi við íslenzkar aðstæður. Nú hefur verið samið frv. til nýrra útvarpslaga, og er það að langmestu leyti nýsmíði. Frv. var lagt fram á síðasta þingi og hefur því gefizt gott tóm til þess að íhuga það og skoða. Sérstaklega er vert að geta þess, að útvarpsráð og útvarpsstjóri hafa rætt frv. ítarlega og komið á framfæri hugmyndum sínum. Þessir aðilar hafa látið í ljós þá almennu skoðun, að frv. í heild sé mikil bót á gildandi lögum og feli í sér margar merkar nýjungar. Sé því mikils virði, að það hljóti afgreiðslu á þessu þingi. Hins vegar hafa komið fram við umræður um málið nokkrar brtt., sem áðurnefndir aðilar eru ekki að öllu leyti sammála um. Menntmn. þessarar hv. d. hefur fjallað ítarlega um frv. til útvarpslaga, fengið álitsgerðir og tillögur útvarpsráðs og útvarpsstjóra, svo og erindi frá ýmsum öðrum aðilum og loks leitað sér upplýsinga hjá stofnunum og einstaklingum. N. skilar shlj. áliti um frv. í heild, en einstakir nm. hafa þó fyrirvara um nokkur atriði, eins og vafalaust mun fram koma í þessum umr. Allmargar brtt. hefur menntmn. flutt, og eru nokkrar þeirra aðeins leiðréttingar eða breytingar á orðalagi, aðrar eru veigalitlar efnisbreytingar, en loks eru nokkrar, sem telja verður að fjalli um þýðingarmikil atriði frv. Skal ég nú gera grein fyrir tillögunum, en þær er að finna á þskj. 356. 1. till. er við 3. gr. Það er nýjung að festa í lög ákvæði um tilgang og stefnu ríkisútvarps, og hefur það enn ekki verið gert í nágrannalöndum okkar, þótt víða sé mikið um það talað. Þessi gr. er því að mörgu leyti mjög merkileg, ef Alþ. samþykkir hana. Brtt., sem n. gerir, er aðeins um orðalag, en ekki raunverulegar efnisbreytingar, nema B-liðurinn, sem þarfnast ekki skýringa. Nú í dag hefur verið borin fram þingmannabrtt. við þessa gr., sem ég mun ekki ræða að sinni. 2. till. er við 4. gr. Fyrri liðurinn er leiðrétting á orðalagi. Síðari liðurinn fjallar um útgáfu á reglum um fréttir og auglýsingar. Er þar í raun og veru ekki um breytingu að ræða, heldur aðeins sett inn í lögin sjálf það sem verið hefur í reglugerð og ætlunin var að hafa áfram í reglugerð, en um þetta komu fram skýrar óskir frá menntmn. 3. till., um 5. gr., fjallar um skipun útvarpsráðs og er vafalaust veigamest og umdeildust af þeim brtt., sem fram hafa verið lagðar við frv. Menntmn. er raunar ekki einhuga um þessa tillögu. Fjórir voru með henni, þrír á móti, þegar hún var afgr. úr n. Tillagan er á þá lund, að í stað 7 manna útvarpsráðs skuli Alþ. kjósa 15 manna ráð. Í stað þess að útvarpsráð kemur að jafnaði saman vikulega, skuli það koma saman í heild aðeins einu sinni í mánuði, en skipta sér síðan í 2 dagskrárnefndir, aðra fyrir hljóðvarp og hina fyrir sjónvarp, er starfi hinar þrjár vikurnar. Útvarpsráðsmenn gætu skipzt á um sæti í þessum nefndum t. d. á eins eða tveggja ára fresti. Útvarpsráð skuli kosið til 4 ára, en ekki eftir hverjar þingkosningar, en í fyrsta sinn að loknum þeim kosningum, sem fram fara á vori komanda. Síðan til komu tvær langar og miklar dagskrár hljóðvarps og sjónvarps, hefur verkefni útvarpsráðs, að móta þessar dagskrár í meginatriðum, fylgjast með þeim og bera ábyrgð á þeim, aukizt til mikilla muna. Annaðhvort verður nú að fjölga fundum útvarpsráðs og stórauka starfsemi og kostnað við það eða að kalla til fleira fólk og dreifa þessu starfi á fleiri herðar. Starfslið við dagskrá Ríkisútvarpsins er svo fátt, að nauðsynlegt er að koma á og halda við raunhæfum samráðum þess við leikmenn, kjörna af Alþ., en það þarf að vera um samfellt starf að ræða. Ætti sú skipun, sem hér er lögð til, að veita mun meira öryggi í dagskrárgerð, t. d. í vali á sjónvarpsmyndum, og vera öllum aðilum, bæði stofnuninni og fólkinu í landinu, til góðs. Útvarpsráð hefur oft verið gagnrýnt fyrir þá sök, að það sé að mestu skipað fulltrúum stjórnmálaflokka. Þetta er óneitanlega rétt, og ég hygg, að í 15 manna hóp mundi þessa galla gæta mun minna. Það er nauðsynlegt, að útvarpsráð njóti sæmilegs trausts með þjóðinni, en sé ekki talið vera handbendi flokksvaldsins. Með fjölgun í útvarpsráði mundu aukast líkur á, að mismunandi aðilar í þjóðfélagi okkar eignist þar fulltrúa og má nefna sem dæmi, að bæði konur og unga kynslóðin ættu að sjálfsögðu að eiga þar sæti, en svo er ekki í dag. Að lokum vil ég geta þess, að sú skipun, sem hér er gerð tillaga um, er nauðalík því, sem tíðkast í næstu löndum, svo sem í Danmörku og Noregi. Útvarpsráð er ekki venjuleg stjórn opinberrar stofnunar og á sér enga hliðstæðu í íslenzka ríkiskerfinu, og það skapar því ekki fordæmi, ef það yrði skipað 15 manns. Ríkisútvarpið hefur á nokkrum síðustu árum orðið að nútíma fjölmiðlunartæki, sem hefur mikil áhrif á þjóðlíf og einstaklinga hvern dag. Þetta er nýtt þjóðfélagsfyrirbrigði, og það verður að skipa málum þess með nýjum hugmyndum. Þess vegna bið ég hv. alþm. að líta með opnum huga á þetta mál og hugsa til framtíðarinnar, er þeir taka afstöðu til þess. Útvarpslög hafa stundum þurft að endast lengi. Ef þau lög, sem nú verða væntanlega sett, eiga að vera í gildi að meginstofni til eins lengi og gömlu lögin hafa verið í gildi, þá verða ný lög ekki sett fyrr en árið 2008. 4. brtt. er við 6. gr. og fjallar um veigamikil atriði, er snerta sjálfstæði Ríkisútvarpsins gagnvart stjórnvöldum. Er það meginhugsun þessa frv., að ráðh. hafi æðstu stjórn á rekstri og fjármálum útvarpsins, en hið þingkjörna útvarpsráð hafi æðsta vald um dagskrárefni. Þetta hefur raunar verið svo í framkvæmd, a. m. k. síðustu 15 árin, en nú er lagt til, að það verði staðfest í lögum. Hingað til hefur verið ákvæði í lögum þess efnis, að snerti ákvarðanir útvarpsráðs mjög fjárhag stofnunarinnar geti útvarpsstjóri áfrýjað þeim til ráðh. Lagt er til að fella þetta nú niður, en því verður þó ekki breytt, að útvarpsstjóri ber meginábyrgð á fjárhag stofnunarinnar og framkvæmd dagskrár, svo að útvarpsráð hlýtur að sjálfsögðu að fara mjög eftir tillögum hans í þeim efnum, er fjárhaginn varða. 5. brtt. er við 7. gr. og fjallar um skipun starfsmanna við Ríkisútvarpið. Í frv. er lagt til, að menntmrh. skipi þá, sem eru í 16. launaflokki eða hærri. Útvarpsráð lagði til, að þetta næði aðeins til framkvæmdastjóra, sem eru þrír, en útvarpsstjóri ráði aðra starfsmenn. 6., 7. og 8. brtt. eru um orðalag eða leiðréttingar. Þarf ekki að fjölyrða um þær. 9. brtt. er einnig um viðbót, sem má kalla leiðréttingu. Og kem ég þá að 10. brtt., sem er við 14. gr., en þar er lagt til, að 5% af brúttótekjum stofnunarinnar, en ekki aðeins 5% afnotagjalda, eins og áður var, renni í framkvæmdasjóð til húsbygginga. Stjórn Ríkisútvarpsins og hljóðvarpsdeild eru enn eftir 40 ára starf í leiguhúsnæði. Hefur nú verið skipuð byggingarnefnd, og verður með þessu ákvæði að tryggja fé til framkvæmda. Í 11. brtt., sem er við 15. gr., er lagt til, að heimilt verði að undanþiggja afnotagjöldum alla þá, sem hljóta uppbót á elli- eða örorkulífeyri samkv. 21. gr. tryggingalaganna. Er þetta efnaminnsta fólkið, sem þarna kemur til greina, og ákveður Tryggingastofnun ríkisins bætur þess og heldur skrá yfir það. Er þetta allveigamikill stuðningur við efnalítil gamalmenni og öryrkja, því afnotagjöld sjónvarps og hljóðvarps hafa numið allt að 4 þús. kr. á ári. 12. brtt. er við 16. gr. og er þríþætt. 1. liðurinn er lagfæring á málfari. 2. liðurinn fellir niður skyldur notenda um að tilkynna Ríkisútvarpinu bústaðaskipti. Hefur tekizt samstarf á milli útvarpsins og þjóðskrár, svo að þetta ákvæði er nú talið óþarft. 3. liðurinn er þess efnis; að seljendur sjónvarps- eða hljóðvarpsviðtækja skuli tilkynna sölu tækjanna mánaðarlega. Hefur reynslan leitt í ljós, að slíkt ákvæði er nauðsynlegt. Enda þótt langflest fyrirtæki, sem verzla með hljóðvarps- og sjónvarpsviðtæki, gegni skyldu þessari með góðum skilum, þá hefur komið fyrir alvarlegur misbrestur á því. Sem dæmi get ég nefnt, að innheimtudeild Ríkisútvarpsins á nú einmitt í máli við eitt fyrirtæki í Reykjavík, sem vanrækti að tilkynna sölu á yfir 1 þús. sjónvarpstækjum í meira en ár, og þessi vanræksla hefur valdið Ríkisútvarpinu tjóni, sem getur numið meira en 3 millj. kr., vegna afnotagjalda, sem ekki var hægt að innheimta. Samkvæmt gildandi lögum er talið unnt að refsa þessu fyrirtæki með 500 kr. sekt og vísitöluálagi frá gildistöku gömlu útvarpslaganna, en kaupendur tækjanna gætu átt meira á hættu. Ætti þetta dæmi að nægja til þess að sýna fram á, að þessi mál verða að vera í föstum skorðum. 13. brtt., við 17. gr., er um málfar, en 14. till., við 18. gr., er um veigamikið efnisatriði. Samkvæmt að ganga fyrir öllum öðrum rétti. Seljendur sjónvarpsviðtækja hafa bent á, að sala tækjanna með afborgunarskilmálum mundi torveldast eða jafnvel stöðvast, ef þetta ákvæði væri óbreytt. Hefur menntmn. því talið rétt að fallast á þessa ábendingu og gerir tillögu um, að veðréttur Ríkisútvarpsins komi á eftir eignarréttarfyrirvörum, sem oftast fylgja afborgunarskilmálum. M. ö. o. reynt er að greiða fyrir því eins og hægt er, að tækin seljist með afborgunarskilmálum fyrir þá, sem það vilja, en hert mjög á því, að seljendur geri grein fyrir sölu þeirra, svo að innheimta afnotagjalda geti gengið eðlilega fyrir sig. 15. brtt. er við 20. gr. og kemur þar orðið „eindagi“ í staðinn fyrir „gjalddaga“, en það er notendum að sjálfsögðu nokkuð í hag. Síðasta brtt., við 24. gr., er framhald af því, sem ég þegar hef sagt um tilkynningarskyldu þeirra, sem selja viðtæki. Er lagt til, að lágmarkssektir fyrir slík brot geti numið sem svarar verðgildi 3–4 sjónvarpstækja og er það varla of hart á tekið. Ég hef þá gert grein fyrir brtt. menntmn. við frv. Þær eru 16 talsins, en í raun réttri er aðeins um 4 veruleg efnisatriði að ræða í þessum tillögum. Einstakir nm. hafa fyrirvara um nokkur atriði og standa að viðbótartillögum, sem ég mun ekki gera að umtalsefni á þessu stigi. Að lokum vil ég enn á ný biðja hv. alþm. að íhuga vandlega, hversu þýðingarmikið tæki hljóðvarp og sjónvarp er og hver áhrif þessi stofnun hefur á uppeldi barna okkar og líf okkar allra. Til slíkrar stofnunar verður þjóðin að vanda, skapa henni sem bezt starfsskilyrði og leggja sem mesta alúð við mótun þess efnis, sem okkur verður flutt. Hver sem niðurstaða Alþ. verður um einstakar brtt., sem fram eru komnar, þá vona ég og treysti því, að frv. verði að lögum á þessu þingi, því að mörg af þýðingarmestu ákvæðum þess eru óumdeild.



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. í. þm. Austf. skrifað undir nál. með fyrirvara. Ástæðan er sú, að við erum andvígir einni af þeim brtt., sem n. flytur á þskj. 356, þ. e. a. s. 3. brtt., um útvarpsráð. Þá erum við einnig andvígir 2., 3. og 4. mgr. 19. gr., svo og 20. gr. Þessar gr. fjalla um fógetavald, innheimtustjóra útvarpsins og fulltrúa hans. Við flytjum því brtt. á þskj. 358 þess efnis, að þrjár síðustu mgr. 19. gr. falli niður, svo og 20. gr. 3. brtt. n., við 5. gr. frv., er um útvarpsráð og er á þá leið, að fjölgað verði í útvarpsráði úr 7 í 15. Á þá útvarpsráð að skiptast í tvær dagskrárnefndir og verður það alls skipað 15 mönnum. Önnur dagskrárnefndin á að fjalla um sjónvarpið, en hin dagskrárnefndin um hljóðvarpið. Þessar dagskrárnefndir eiga svo að hanga saman þannig, að formaður útvarpsráðs á að vera formaður þeirra beggja og verða þá 8 menn í hvorri dagskrárnefnd. Við fáum ekki séð, að þessi mikla fjölgun í útvarpsráði sé aðkallandi. Helztu rökin, sem ég man eftir og komu fram hér hjá hv. frsm., eru þau, hve verkefni útvarpsráðs hefur vaxið í seinni tíð og auðvitað er það rétt. Það hefur vaxið mikið. Þegar á það er að líta, sem okkur var skýrt frá í menntmn., að fundardagur útvarpsráðs er aðeins einn í viku, þá sýnist mega bæta nokkuð úr þessu með því t. d. að hafa tvo fasta fundardaga í viku. Auðvitað þurfa mennirnir að leggja meira á sig, en það er öllu heppilegra fyrirkomulag en að fjölga um meira en helming í útvarpsráði. Þá nefndi hv. frsm. nefndarinnar núna, að það hefði stundum verið kvartað undan því, að í útvarpsráð veldust fulltrúar stjórnmálaflokkanna og mundi síður bera á því, að þess gætti, þegar útvarpsráðsmenn væru orðnir 15. Ég held, að það sé ekki fyrir það að synja, að flokkarnir gætu fyllt þessi rúm, þó að þau væru 15 og það sé ómögulegt að segja neitt um það, hvort það yrði síður. Þá má benda á það, að þessi tvískipting starfa í útvarpsráði held ég að verði síður en svo til að samræma sem bezt störf sjónvarps og útvarps. Þvert á móti tel ég líklegt, að hvor dagskrárnefndin fyrir sig fari sínar leiðir og formaðurinn einn ráði litlu um það nauðsynlega samstarf, sem þarf að vera milli sjónvarps og hljóðvarps. Í raun og veru er hér verið að kjósa tvö útvarpsráð og mér sýnist helzt, að þetta sé byrjunin á því að skipta Ríkisútvarpinu í tvær stofnanir, þetta sé fyrsta sporið. Og sé ég ekki, að það séu miklar framfarir í sambandi við þessa breytingu á útvarpsráði. Það má bæta því við, að það hljóðar ekki beint vel á þessum verðstöðvunartímum að fjölga þarna um meira en helming. Þá vil ég geta þess, að útvarpsstjóri er mjög andvígur þessari breytingu. Hann hefur sent menntmn. bréf um þetta efni, eftir að n. hafði lokið störfum sínum, og það bréf hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Menntmn. Nd. Alþ. hefur gert þá brtt., að fjölgað verði útvarpsráðsmönnum úr 7 í 15. Eftir langa reynslu og samstarf við útvarpsráð fæ ég ekki skilið, hvert gagn er að slíkri fjölgun í ráðinu. Mikilvægasta hlutverk útvarpsráðs er án efa að úrskurða vafaatriði og deilumál innan starfssviðs þess og setja eða breyta reglum til gæzlu óhlutdrægni í dagskrá Ríkisútvarpsins, sem útvarpsráði lögum samkv. ber skylda til. Slíkar ákvarðanir þarf oft að taka af skyndingu og þarf ekki að fjölyrða um, hve miklu auðveldara er að fá slíkar ákvarðanir teknar fyrirvaralítið af færri en fleiri mönnum. Þá hlýt ég einnig að fenginni reynslu að andmæla þeirri stefnu tillögunnar að kljúfa útvarp og sjónvarp, svo að í reynd verði sitt útvarpsráð fyrir hvora deild. Þess skal loks getið, sem kann að þykja lítils um vert, að 15 manna útvarpsráð bindur stofnuninni ýmsar byrðar að því er snertir aukna þjónustu, og hvorki útvarp né sjónvarp hefur eins og stendur fundarstað fyrir slíkt fjölmenni til sameiginlegs fundarhalds. Andrés Björnsson.“ Við hv. 1. þm. Austf. leggjum því til, að 3. brtt. á þskj. 356, við 5. gr. frv., verði felld. Þá kem ég að 19. og 20. gr. frv. Samkv. ákvæðum þessara tveggja greina á innheimtustjóri Ríkisútvarpsins og fulltrúi hans að hafa fógetavald til innheimtu afnotagjalda af sjónvarps- og útvarpstækjum, en útvarpið fær lögveðrétt í sjónvarpstækjum samkv. 18. gr. Hins vegar fær það ekki lögveðrétt í hljóðvarpsviðtækjum. Þetta er sannarlega nýmæli, að starfsmenn einnar ríkisstofnunar í landinu fái fógetavald, sem nær yfir allt landið. Sú spurning hlýtur því að vakna, hvað fógetarnir muni verða orðnir margir í stofnunum ríkisins, þegar frá líður, ef brautin verður þannig rudd, því að það er vitað mál hér um bil, að ýmsar ríkisstofnanir munu fara fram á það sama, sams konar valdsmann hjá sér, því að fleiri þurfa að innheimta peninga heldur en Ríkisútvarpið. Það fógetavald, sem innheimtustjóri útvarpsins hefur nú, sem er í umboði héraðsfógetans, - hann er aðeins fulltrúi hans með því valdi - það er mjög takmarkað, það er hér í Reykjavík og næstu bæjarfélögum að ég ætla, enda væri ákvæði 19. og 20. gr. um fógetavald innheimtustjórans ekki tekið inn í þetta frv., ef núverandi vald hans þætti fullnægjandi. Við flm. brtt. á þskj. 358 teljum því óþarft að lögfesta slík lagaákvæði og auk þess mundi það ýta undir aðrar opinberar stofnanir að krefjast sams konar valdsmanna hjá sér. Eftir að menntmn. hafði afgreitt frv. frá sér, barst n. umsögn frá Dómarafélagi Íslands um frv., sem óskað hafði verið eftir, en hafði tafizt að koma til n. Í þeirri umsögn kemur fram allmikil gagnrýni, einkum á 19. og 20. gr. þessa frv. Í þessari gagnrýni felst það fyrst og fremst, að ákvæði þessara gr. frv. samrýmist ekki réttarfarsreglum og venjum. Nú er það erfitt fyrir leikmenn að dæma um það, hvað réttast er í þeim efnum, en alþm. komast þó ekki hjá því að taka afstöðu til þessara efnisatriða frv. En til þess að hv. þm. geti gert sér nokkra grein fyrir þessum atriðum, sem þarna eru mjög gagnrýnd, þá sýnist mér rétt að lesa upp umsögn Dómarafélagsins, með leyfi hæstv. forseta: „ Hv., menntmn. Nd. Alþ. hefur sent oss til umsagnar frv. til nýrra útvarpslaga. Af þeim atriðum, sem frv. þetta fjallar um, munum vér aðeins taka afstöðu til ákvæða 18.–21. gr. Í 18. gr. frv. er lagður lögveðréttur á sjónvarpsviðtæki til tryggingar afnotagjöldum af því. Einnig er lagður lögveðréttur á sjónvarpsviðtæki til tryggingar afnotagjaldi af hljóðvarpsviðtæki, sem er í eigu sama aðila. Ekki er þar fram tekið, að afnotagjöld af útvarpsviðtækjum skuli njóta lögtaksréttar, en leiða má það af ákvæðum 19.–21. gr. Rétt væri, að ákveðið væri fram tekið, að gjöld þessi nytu lögtaksréttar. Samkv. 1. og 2. mgr. 19. gr. skal ráðh. skipa innheimtustjóra Ríkisútvarpsins, sem skal fullnægja almennum dómaraskilyrðum og hafa heimild til að gera lögtök til tryggingar afnotagjöldum og framkvæma fleiri dómsathafnir hvar sem er á landinu. Þá er í 3. mgr. heimild til handa ráðh. að skipa löglærðan fulltrúa við innheimtuskrifstofu Ríkisútvarpsins, og skal hann hafa sama rétt til að framkvæma dómsathafnir og innheimtustjórinn. Ætla verður af ákvæðum 3. mgr. 7. gr. frv., að menntmrh. skuli skipa eða ráða menn þessa. Samkv. lögum nr. 73/1969, sbr. auglýsingu nr. 96/1969, heyrir dómaskipan, dómstólar og réttarfar undir dómsmrh. að undanskildum félagsdómi og dómsmálum varðandi varnarsvæðin. Mjög óheppilegt verður að teljast að taka einn þátt hinna almennu dómsmála undan stjórn dómsmrh. og fela hann menntmrh. Um fulltrúa þann, er skipa má samkv. 3. mgr. 19. gr. frv., eru engar kröfur gerðar, nema að hann sé löglærður. Hann þarf því ekki að fullnægja ákvæðum 1. og 2. tölul. 32. gr. l. nr. 85/1936. Ekki verður séð af frv., að maður þessi starfi á ábyrgð innheimtustjóra, og verður því að telja, að hann starfi, ef til kæmi, á eigin ábyrgð og þá einnig á ábyrgð menntmrh. Þessi ákvæði verða að teljast mjög óheppileg. Í 1., 2. og 3. mgr. 20. gr. frv. er fjallað um framkvæmd lögtaka þeirra, er innheimtustjóri eða löglærður fulltrúi samkv. 3. mgr. 19. gr. frv. framkvæma. Lögtak fyrir þeim gjöldum, sem lögveð hafa í sjónvarpsviðtækjum, gerir innheimtustjóri þannig, að hann ritar ákvörðun sína um lögtak í fógetabók. Ekki virðist skipta máli, í hvaða lögsagnarumdæmi lögtaksþolandi býr né hvar hinn lögtekni munur er. Gerðarþolanda er ekki gefinn kostur á að mæta við lögtakið og gæta réttar síns og ekki verður séð, að annar en innheimtustjórinn, sem þarna fer með dómsvald, sé gerðarbeiðandi. Þessi aðferð er í algeru ósamræmi við hugmyndir manna hér á landi um réttlátt og heiðarlegt réttarfar. Svo virðist sem þessi ákvörðun fógeta (innheimtustjóra) sé ekki áfrýjanleg. Samkv. 5. mgr. 20. gr. frv. getur hann, ef þess er krafizt, endurupptekið ákvörðun sína og þá kveðið upp formlegan úrskurð í málinu. Ætla verður, að sá úrskurður sé áfrýjanlegur. Ekki kemur fram, hvar þetta mál skal rekið, en líklega er ætlað, að það sé í Reykjavík. Komi ekki fram krafa um endurupptöku og innheimtustjóri (fógeti) hafi krafizt uppboðs á hinum lögtekna mun, má koma að mótmælum gegn lögtakinu fyrir uppboðsdómi og skal þá uppboðsdómari úrskurða um lögmæti þess. Svo virðist sem innheimtustjóri (fógeti) komi þar fram sem uppboðsbeiðandi. Í 3. mgr. 20. gr. frv. segir, að lögtak til tryggingar öðrum gjöldum til Ríkisútvarpsins geri innheimtustjóri eða viðkomandi fógeti og skuli þá farið eftir reglum lögtakslaganna um framkvæmd þess. Ekki er ljóst, hvaða gjöld önnur en þau, sem um ræðir í 2. mgr. 20. gr., njóta lögtaksréttar. Vafasamt er, að innheimtustjóri gæti framkvæmt lögtök samkv. reglum lögtakslaganna. Í 21. gr. eru ákvæði um, að innheimtustjóri geti framkvæmt eða látið framkvæma innsiglun á útvarpsviðtækjum, tekið þau eða látið taka þau úr vörzlum eigenda og kveðið upp úrskurði í því sambandi. Ætla verður, að hér sé um réttargerðir að ræða og innheimtustjóri eigi að koma fram sem dómari, enda á hann að kveða upp dómsúrskurði, sem án efa má áfrýja. Með vísun til þess, sem áður hefur verið greint, er slíkt naumast fært. Að endingu viljum vér taka fram, að vilji hið háa Alþingi gerbreyta gildandi réttarfarsreglum, er nauðsynlegt, að það sé gert með skýrum ákvæðum, en þeirri kröfu fullnægja ekki þau ákvæði frv., sem gerð hafa verið að umtalsefni. Þá viljum vér vara mjög við þeirri stefnu, sem fram kemur í frv., að fela einu af rekstrarfyrirtækjum ríkisins dómsvald í eigin málum. Slíkt samrýmist alls ekki þeim réttarhugmyndum, sem gilda hér á landi. Samkv. framangreindu leggjumst vér eindregið gegn því, að þau ákvæði frv., sem gerð hafa verið hér að umtalsefni, verði samþ. með því efni, sem þau hafa nú í frv.“ Þetta var umsögn Dómarafélags Íslands. Skömmu eftir að n. hafði fengið þessa umsögn Dómarafélagsins barst n. bréf frá dr. Þórði Eyjólfssyni, fyrrv. hæstaréttardómara, en hann er einn af höfundum frv. Andmælir hann þar ýmsum atriðum í umsögn Dómarafélagsins. Ég mun nú ekki rekja þennan ágreining hinna reyndu dómara, en fallist d. á að samþykkja brtt. okkar á þskj. 358, þar sem lagt er til, að niður falli úr frv. ákvæðin um fógetavald innheimtustjórans, þá er þessi ágreiningur sjálfkrafa úr sögunni. Verði hins vegar brtt. okkar felldar, þá sýnist mér, að menntmn. þurfi að athuga frv. betur milli 2. og 3. umr. og það er vegna þess, að bæði Dómarafélagið og dr. Þórður Eyjólfsson eru sammála um, að einu atriði í frv. þurfi að breyta, ef samþykkt verða ákvæðin um fógetavald innheimtustjórans. En það er, að þessi nýi útvarpsfógeti og fulltrúi hans verði skipaðir af dómsmrh., en ekki af menntmrh. Um þetta eru báðir þeir aðilar sammála, og ég tel það mjög líklegt og reyndar víst, að hv. menntmn. vilji taka tillit til slíkra atriða, sem þessir tveir aðilar eru þó sammála um. Það eru ótvíræð fyrirmæli í 7. gr. frv., að það er menntmrh., sem á að skipa innheimtustjórann.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið, stendur menntmn. saman að brtt. á þskj. 356, en engu að síður er kominn upp ágreiningur milli nm., eins og fram hefur komið á þessum fundi, og finnst mér því rétt sem einum nm. að gera í örstuttu máli grein fyrir afstöðu minni til þeirra brtt., sem fram hafa komið. Ég lít svo á, að þetta frv. til útvarpslaga hafi verið æði vel undirbúið, enda má segja, að n. hafi á það fallizt í öllum meginatriðum, þó að hún hafi gert á því ýmsar breytingar, sem sumar eru nokkuð veigamiklar. Í þessu frv. eru ýmis mikilvæg efnisatriði ný, en það mikilvægasta tel ég vera það, að með því er lögð áherzla á það að gera Ríkisútvarpið að sem sjálfstæðastri stofnun og gera útvarpið sem óháðast ríkisstj. hverju sinni. Þetta tel ég vera rétta stefnu og afar mikilvæga stefnu. Það er mjög nauðsynlegt, að jafnáhrifamikið fjölmiðlunartæki og útvarpið, bæði hljóðvarp og sjónvarp, sé sem sjálfstæðast gagnvart ríkisstj. hverju sinni. Við höfum fyrir því gömul dæmi, hvernig ríkisstj. hafa reynt að hlutast til um starfsemi útvarpsins og af því er slæm reynsla. En sem betur fer hefur þróunin farið í þá átt, að útvarpið hefur orðið sjálfstæðara gagnvart ríkisstj. á undanförnum árum, og ég tel það afar mikilvægt, að þetta eigi að festa í lög enn betur en gert hefur verið til þessa. Engu að síður skulum við gera okkur grein fyrir því, að þessu getur fylgt nokkur hætta af öðru tagi. Það getur verið hætta á því, að útvarpið verði eins konar ríki í ríkinu, að almenningur, fólkið í landinu, eigi erfitt með að komast að þessari stofnun. Og það er vegna þess kerfis, sem hér er, að þarna er allur þorri starfsmanna opinberir starfsmenn, sem geta verið þarna í störfum alla sína ævi og án þess að hægt sé að hnika þar til, nema einhver alvarleg brot séu gerð. Í því er fólgin sú hætta, að þannig geti risið upp ýmsir smákóngar, sem fari sínu fram, kannske í trássi við almenningsálit og viðhorf neytenda eða notenda þessarar stofnunar. Þess vegna verður að tryggja það, að þarna sé einnig mjög virkur aðili, sem sé lýðræðislega kjörinn, sem sé eins konar fulltrúi almennings í landinu, og sá aðili, sem á að gegna þessu hlutverki, er útvarpsráð. Nú er alkunna, að um það hefur verið mikil umr., hvernig hægt sé að kjósa útvarpsráð þannig, að það geti rækt þetta hlutverk, og menn hafa haft uppi um það ýmsar kenningar, hvernig fara eigi að þessu, en ég hef nú ekki orðið var við það, að nokkur hafi fundið aðra lausn, sem sé betri eða skynsamlegri en sú, að Alþ. kjósi stofnunina. Vissulega er það rétt, að menn hafa sagt, að útvarpsráð væri kosið hér af stjórnmálaflokkunum og þeir, sem kjörnir væru, ættu að vera eins konar varðhundar flokkanna. Ég tel, að þetta sé að nokkru leyti að kenna ekki sízt Sjálfstfl., Framsfl. og Alþfl., sem virtust vera þeirrar skoðunar um langt skeið, að það væri enginn maður kjörgengur í útvarpsráð nema hann væri stjórnmálaritstjóri við blöð þessara flokka. Ég held, að flokkarnir hafi ýtt undir þetta viðhorf með þessu vali á mönnum. Samt er það augljóst mál, að núna um alllangt skeið hefur dregið mjög úr pólitískri valdspillingu innan stofnunarinnar og einnig innan útvarpsráðs. Mér hefur þótt það ánægjuefni á undanförnum árum, hvernig það hefur verið talið sjálfsagt í vaxandi mæli, að menn ræddu um ýmis þjóðmál og stjórnmál á frjálslegan hátt, án þess að menn kipptu sér upp við það. Þó eimir enn eftir af þessari pólitísku valdspillingu, sem kom fram hér á dögunum, þegar útvarpsráð vítti Sigurð Blöndal fyrir ágætt, skemmtilegt, fjörugt erindi, sem hann flutti um daginn og veginn. Menn geta haft skiptar skoðanir á ýmsum kenningum hans, en þetta erindi var tvímælalaust mjög gott útvarpsefni. Og skiptar skoðanir eru kostur; en ekki galli í sambandi við starfsemi útvarpsins. Við eigum algerlega að fella niður þann hátt að reyna að tryggja óhlutdrægni útvarpsins með því að leggjast á málfrelsi manna. Þvert á móti eigum við að tryggja óhlutdrægnina með því að auka frelsi manna til þess að túlka skoðanir sínar og skiptast á skoðunum í útvarpinu. En þetta á sem sagt að vera verkefni útvarpsráðs, og þess vegna lít ég svo á, að með þessari breytingu, sem við höfum verið að gera hér, sé hlutverk útvarpsráðs gert miklu meira heldur en það hefur verið eða þyrfti a. m. k. að verða miklu meira. Ég tel, að útvarpsráð þurfi að verða sterkara mótvægi gegn föstum starfsmönnum stofnunarinnar en það hefur verið að undanförnu, því að þrátt fyrir allt er það nú svo, að almenningur í landinu á greiðari aðgang að útvarpsráðsmönnum með gagnrýni sína og óskir heldur en föstum starfsmönnum stofnunarinnar. Og einmitt þess vegna er ég þeirrar skoðunar, að það sé skynsamleg tillaga, sem flutt er af menntmn., að fjölga í útvarpsráði. Ég held, að öllum mönnum hljóti að vera það ljóst, að störf útvarpsráðs hafa aukizt ákaflega mikið við tilkomu sjónvarpsins. Þau hafa aukizt svo mikið, að ég segi, að þeir menn, sem af þessu hafa reynslu, það sé ekki nokkur kostur með þeirri skipan, sem verið hefur, að rækja þessi störf á þann hátt, sem vert væri. Það væri vissulega hægt, eins og hv. þm. Sigurvin Einarsson sagði, að fjölga fundum útvarpsráðs, hafa ekki einn fund í viku, heldur tvo eða jafnvel þrjá. Ég hugsa, að það mundi nú ekkert veita af þremur. En þá er líka fallin sú röksemd þess hv. þm., að slíkt bryti í bága við verðstöðvunarstefnuna svo kölluðu. Ég held, að það væri ekki raunsætt að ætlast til þess, að útvarpsráðsmenn færu að halda fleiri fundi og leggja fram miklu meiri vinnu, án þess að það væri þá greitt fyrir það. Við eigum að gera þá kröfu til útvarpsráðsmanna, að þeir ræki þessi störf eins og hverja aðra vinnu og leggi í það vinnu, en þá verðum við einnig að greiða fyrir þá vinnu. Hjá því verður ekki komizt. Ef við fjölgum í stofnuninni getum við dreift þessu verkefni til fleiri aðila og í því væri það ekki fólgið að skipta þarna á milli hljóðvarps og sjónvarps, eins og sagt hefur verið. Það var um það rætt í n., að menn skiptust á um að vera annars vegar í sjónvarpsnefnd og hins vegar í hljóðvarpsnefnd. Menn væru kannske eitt árið í annarri og svo eitt ár í hinni og kynntust þá þannig þessum stofnunum báðum í verki, daglegum störfum þeirra, og síðan yrði fjallað um hin sameiginlegu mál á sameiginlegum fundum. Ég held, að þetta væri skynsamleg skipan, og ég held líka, að með þessari skipan mundi það gerast, sem hv. þm. Benedikt Gröndal vék að hér áðan, að það mundi draga eitthvað úr þeim varðhundasvip, sem menn hafa verið að ræða um, að útvarpsráð gæfi dálítið betri mynd af þjóðfélaginu sjálfu en það gerir núna. Ég hugsa, að það yrði fjölbreyttari stofnun, þarna kæmu til menn með fleiri sjónarmið og þarna æti orðið meira um lifandi og jákvæðar tillögur. Ég mæli því eindregið með því, að það verði fallizt á þá skipan að fjölga í útvarpsráði á þennan hátt. Að öðru leyti ætla ég nú ekki að ræða um margar tillögur aðrar. Þegar þetta mál var rætt í menntmn. vakti ég athygli á því eða hóf máls á því, hvort ekki væri rétt að fella inn í lögin þau heimildarákvæði, að hægt yrði að fella niður afnotagjöld til elli- og örorkulífeyrisþega eftir tilteknum reglum. Eins og allir vita, er afkoma aldraðs fólks og öryrkja afar slæm í þjóðfélagi okkar og ég held, að það sé óhjákvæmilegt að reyna að létta undir með þessu fólki hvar sem hægt er. Og mér er kunnugt um það, að þessi háttur er á hafður sums staðar í grannlöndum okkar, t. d. á Norðurlöndum. Þessari tillögu var efnislega vel tekið í n. eins og það ber með sér, að hún flytur sameiginlega tillögu um það, að þeir, sem hljóta uppbót á elli- og örorkulífeyri samkv. 21. gr. l. um almannatryggingar frá 1963, verði undanþegnir afnotagjöldum. Þetta er heimildarákvæði. Að vísu tel ég, að þetta ákvæði gangi til muna of skammt. Því miður er það svo, að þeir, sem hljóta uppbót á elli- og örorkulífeyri, eru allt of fáir og miklu færri en vert væri og eru þar að auki flestir á elliheimilum, eins og tekið er fram, þannig að þetta gengur of skammt, en engu að síður tel ég það ákaflega mikilvægt, að þarna er fallizt á þetta sem meginreglu, að hægt sé að fella niður afnotagjöld hjá þessu fólki. Og ef til þess kemur, að tryggingalögin verði endurskoðuð á næstunni, eins og maður verður að gera sér vonir um, eftir þau fjölmörgu loforð, sem menn hafa fengið að heyra hér á þingi og annars staðar, þá geri ég ráð fyrir, að þessi ákvæði um sérstaka uppbót á elli- og örorkulífeyri til þeirra, sem þurfa á því að halda, verði rýmkuð mjög verulega. Og þá gætu þessi ákvæði í útvarpslögunum einnig rýmkað. Hér var gerð grein fyrir því áðan, að upp hefði komið ágreiningur um það, hvernig haga skyldi innheimtu afnotagjalda gagnvart þeim, sem ekki greiða á réttum gjalddögum. Og það er rétt, að það er komin upp um þetta lögfræðileg deila; annars vegar frá Dómarafélaginu og hins vegar er komið svar frá Þórði Eyjólfssyni. Ég tel mig ekki það lögfróðan mann, að ég sé um það fær að leggja dóm á þessar fræðilegu deilur. Það, sem ég lít á í þessu sambandi, er það, að ég tel, að innheimta afnotagjalda verði að vera sem virkust, að það verði að tryggja það, að afnotagjöldin séu innheimt eins vel og hægt er. Það er ekki aðeins nauðsynlegt fyrir stofnunina, heldur einnig fyrir þann yfirgnæfandi meiri hluta viðskiptavina útvarpsins, sem eru skilvísir, að þetta sé gert, því að við skulum ævinlega minnast þess, að þeir, sem losna við að greiða slík gjöld, þó að þeir geti það, þeirra gjöld eru þá í staðinn lögð á hina skilvísu og þess vegna mun ég einnig fylgja till. n. sem slíkrar hvað þetta snertir. Ég mun sem sé, eins og ég hef gert grein fyrir, fylgja þeim till., sem eru á þskj. 356, frá menntmn. í heild, mun fylgja þeim öllum, en greiða atkv. gegn öðrum brtt. Að vísu hef ég ekki íhugað enn þá þá brtt., sem hv. þm. Pétur Sigurðsson flytur, en mér virðist, að þar sé að vísu ekki um veigamikið atriði að ræða, heldur fyrst og fremst áherzluatriði.



Herra forseti. Að óskum nokkurra þeirra aðila, sem vinna að umferðar- og slysavarnamálum hér á landi, hef ég leyft mér að flytja þá brtt., sem fram kemur á þskj. 395, sem er brtt. við brtt. menntmn. þess efnis, eins og síðasti ræðumaður tók réttilega fram, að kveða fastar á um, að þessar tvær greinar, umferðar- og slysavarnamál, verði ekki út undan í þeirri fræðslu í einstökum greinum, sem Ríkisútvarpinu, og þá bæði hljóðvarpi og sjónvarpi, er ætluð með þessum lögum. Persónulega skal ég viðurkenna það, að t. d. með hljóðvarpinu hafa stór spor verið stigin á undanförnum árum í þessum efnum, bæði í fræðslu um umferðarmál og almenn slysavarnamál. Því miður get ég nú ekki sagt það sama um sjónvarpið, þótt þar hafi vissulega komið fram athyglisverðar myndir um slík efni og þó sérstaklega nú upp á síðkastið, en ég held, að enginn muni draga það í efa, að sjónvarpið er þýðingarmesti fjölmiðlarinn, sem við höfum nú hér á landi, t. d. til að kenna börnum og unglingum umferðarmenningu, og það á ekki aðeins við hér í þéttbýlinu við Faxaflóa, heldur um allt land, bæði í kaupstöðum og til sveita, þannig að ég tel, að ef hv. Alþ. samþykkir þessa brtt. á þskj. 395, sé um leið komið til móts við áhugamenn og starfsmenn, sem vinna að umferðar- og slysavarnamálum, þannig að þeir viti, að þeir geti leitað til þessara stofnana eftir aðstoð í þessum málum og stofnanirnar og stjórnendur þeirra viti líka um leið, að þeirra er þetta starf. Ég skal ekki á þessu stigi blanda mér mikið inn í þær umr., sem hér hafa farið fram um fjölgun í útvarpsráði. Það á vissulega mikinn rétt á sér miðað við hvað hér er í raun og veru orðið um stórar og þýðingarmiklar stofnanir að ræða, þar sem bæði hljóðvarp og sjónvarp er. En ég vildi þó gjarnan, vegna þeirra brtt., sem hafa komið fram á þskj. 358 frá hv. þm. Sigurvin Einarssyni og Eysteini Jónssyni, spyrja þá og jafnframt menntmn., hvort ekki hafi komið upp í n. sú skoðun, að æskilegt væri, að útvarpsgjald og þá kannske sérstaklega hljóðvarpsgjald yrði lagt á þjóðina sem nefskattur. Við skulum ekki gleyma því og hafa þá staðreynd í huga, að á undanförnum áratugum hafa flutzt ábyggilega til landsins þúsundir svokallaðra transistorviðtækja, sem hvergi hafa komizt á skrá og munu aldrei komast á neina skrá og aldrei verður borgað neitt afnotagjald af, og a. m. k. hljóðvarpið er orðið það þýðingarmikill aðili eða hlutur fyrir alla þjóðina, og hún ábyggilega nýtur þess í einu eða öðru formi, öll íslenzka þjóðin, að ég held, að mjög væri athugandi að taka upp það form á afnotagjaldsinnheimtunni, og mætti þá jafnvel losna við þær greinar við þetta atriði, sem hv. þm. Sigurvin Einarsson hefur hér lagt til, að breyting verði gerð á, að innheimtustjórinn fái þetta fulltrúa- eða fógetavald, því að ég tel, að í sambandi við sjónvarpsafnotagjaldið verði miklu betra að eiga við alla innheimtu og auðveldara fyrir venjulega dómstóla að ganga að þeim heldur en jafnvel útvarpsviðtækjum. En mig langar að spyrja hann og þá flm., hvort ekki þurfi, ef þeir halda við þessa brtt. sína, þá að gera frekari breytingar á frv. Ég spyr, ef þeir leggja til, að 19. gr. verði felld úr frv. að undantekinni 1. mgr., hvaða ástæða er þá til þess, að innheimtustjórinn fullnægi dómaraskilyrðum. Ég fæ ekki séð það og heldur fæ ég ekki séð annað en þá verði jafnvel að gera frekari breytingar á 21. gr. jafnframt. En þetta er kannske vegna þess, að ég hafi ekki skoðað málið nógu vel, en hann getur þá sjálfsagt upplýst mig og reyndar aðra, sem hafa verið með sömu vangaveltur og ég í þessu efni, þegar hann tekur næst til máls.



Herra forseti. Þótt það raunar komi fram i nál., að ég er andvígur einni þeirri brtt., sem n. flytur, þ. e. tillögu um fjölgun í útvarpsráði, þá þykir mér þó réttara að fara um það fáeinum orðum og skýra afstöðu mína til þess. Ástæðan fyrir því, að ég tel óhyggilegt og stefnt í skakka átt að samþykkja það að fjölga í útvarpsráði úr 7 upp í 15, er sú, að þetta er einn angi af því stjórnarkerfi hjá okkur, sem mér finnst vera gengið út í öfgar, þ. e. að hafa fjölmennar stjórnir og þunglamalegar við afgreiðslu mála, sem orsakar það, að það er orðið mjög örðugt að fá afgreiðslu í ýmsum ráðum og nefndum, vegna þess hve þar er til margra manna að leita. Ég held, að ég fremji ekkert trúnaðarbrot, þó að ég segi frá því, að á fjölmennum fundi, sem menntmn. sat á með mörgum æðstu mönnum, sem stjórna nú okkar fræðslukerfi, sagði háskólarektor m. a., að stjórnunarapparat háskólans væri orðið mjög þungt í vöfum og erfitt. Ég held, að þetta sama megi segja um mörg okkar stjórnunarapparöt og við þurfum frekar að ganga í þá átt að gera þau einfaldari, svo að þau geti verið fljótari að afgreiða sín mál, heldur en gera þau flóknari og þunglamalegri. Í þessu efni hefur nú varla verið lagt til að gera annað eins heljarstökk í einu eins og það að fjölga í útvarpsráði um meira en 100%. Ég efast ekki um að það mundu veljast góðir menn í útvarpsráð eins og hingað til, þó að þeir væru 15 í stað þess að vera 7, en eins og ég sagði áðan, gengur þetta ekki í rétta átt að hafa mikinn fjölda manna til að afgreiða mál, því að það verður eins og einu sinni var sagt, að því verr duga margra manna ráð, sem þau koma fleiri saman; ég segi ekki heimskra í þessu tilfelli, því að það á ekki við. Mér þótti rétt að taka þetta fram, vegna þess að ég er ekki meðflm. að þeirri tillögu, sem hér liggur fyrir um það að fella þessa tillögu n., og gæti það e. t. v. valdið misskilningi, en ég mun greiða atkv. með tillögu þeirra hv. 1. þm. Vesturl. og hv. 1. þm. Austf. um niðurfellingu nokkurra mgr. úr þeim tillögum, sem n. hefur annars staðið að að miklu leyti óskipt. Í sambandi við útvarpsrekstur og sjónvarpsrekstur að öðru leyti er það að segja, að ég tel bæði sjónvarp og útvarp mjög mikils verð og mikil menningartæki, en þannig er hægt að fara með alla góða hluti, að misnotað verði. Ég álít, að það skipti miklu meira máli að vanda til dagskrár útvarps og sjónvarps heldur en teygja úr þeim og hafa þær langar. Og ég held, að þessi ágætu menningartæki geti orðið að hálfgerðri plágu, ef þau eru ofnotuð. Það er þess vegna verulegt umhugsunarefni þeirra, sem fara með þessi mál, að taka ekki of mikið undir þær kröfur, sem stundum heyrast frá einum og öðrum að lengja dagskrár. Ef þær eru við hæfi stuttar, þá eru þær ágætar, og því ágætari sem betur er til þeirra vandað, en ef þær verða mjög langar, geta þær orðið hreinasta plága á heimilum. Og þeim, sem fara með þessi mál, hvort sem það nú verða 15 menn í útvarpsráði eða 7, vil ég ráðleggja eindregið að hugsa vandlega um það að lengja ekki dagskrárnar of mikið. Til viðbótar því, sem ég sagði um fjölgunina, er þess að geta, að útvarpsstjóri sjálfur hefur lagt algerlega á móti því að fjölga í ráðinu. Einnig hafa þeir menn, sem sömdu frv., ekki talið ástæðu til að gera það og ég ætla, að þessir menn hafi fyrir nokkru verið búnir að kynna sér afleiðingar af því og talið það síður en svo æskilegt.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs fyrst og fremst af þeim sökum um þetta mál, að mér finnst vera um það furðumikill ágreiningur. Menntmn. hefur nú flutt sameiginlega við það allmargar brtt., að vísu með fyrirvörum, og síðan hafa komið fram fleiri brtt., en sannast að segja ber töluvert mikið á milli. Það er augljóst mál, að hv. þm. vilja allir leggja sig fram um það að bæta löggjöf um útvarpsrekstur hér á landi. Undirbúningur nýrra laga hefur verið vel vandaður og mönnum er ekki ókunnugt um málið nú á þessu þingi, en það er þó þannig, að bæði ákvæðið um útvarpsráð og einnig innheimtuákvæðin eru svo mikilvæg, að æskilegt væri í raun og veru að geta fengið grg. um þau, t. d. hvort nokkur þörf er fyrir þennan lögtaksrétt eða fógetavald í sambandi við innheimtu afnotagjalda. Maður hefur aldrei heyrt á það minnzt, að það þyrfti að hafa hér sterkara innheimtuapparat eða kerfi heldur en í ýmsum öðrum stofnunum, og það er líka rétt, sem kom fram hjá hv. 7. þm. Reykv., að það hefur oft áður verið talað um það og fast að því komið að breyta fyrirkomulaginu með því að hverfa til innheimtu nefskatta, sem sennilega væri einfaldara fyrirkomulag, og mætti vel hugsa sér þá einhver heimildarákvæði handa yfirstjórn útvarpsins vegna þeirra örfáu aðila, sem ekki hefðu hljóðvarp, eins og nú er kallað. En þeir munu nú vera langfæstir. Öðru máli skiptir e. t. v. um sjónvarpið. Ég fyrir mitt leyti spyr í sambandi við 2. gr.: Af hverju þarf Ríkisútvarpið að hafa einkarétt á útvarpi? Nú er breytingin aðeins sú, eins og við vitum, að útvarpið er kallað sjálfstæð stofnun og það á að hafa einkaréttinn, en áður var það ríkið og ríkisstj. á hverjum tíma. En með þeim breytingum, sem hafa verið og eru að gerast og með því, sem kann að gerast fram til ársins 2001, eins og við sáum í sjónvarpinu í gær, væri þá ekki vel hugsanlegt með ákaflega litlum og einföldum tækjum og tilkostnaði að fólkið úti á landinu gæti sjónvarpað og útvarpað og menn gætu fengið að hlusta á þetta, án þess að gerast brotlegir við lög. Það hefur reynzt mjög víða vel hjá okkur að hafa blöð úti á landi, gefin út af einstökum landshlutum. Auðvitað getur þetta verið sem meginregla, finnst mér, en mætti ekki athuga það, að í vissum tilfellum fengju menn heimildir til þess - hjá þá væntanlega ríkisstj., þegar Ríkisútvarpið er orðið sjálfstæð stofnun - að fenginni tillögu sjálfs útvarpsins að nota sér af því að útvarpa einhverjum dagskrárliðum, bæði í hljóðvarpi og sjónvarpi, og þetta verði bara innan tíðar alveg á næstu árum, allt annars eðlis heldur en þetta hefur verið fram til þessa. Hér eru svo miklar breytingar, tækniframfarir, á þessum sviðum, að ég held, að það væri vert að gefa því gaum, að slík heimild gæti verið í Íögum. En ég skal ekki efnislega ræða þau, ég viðurkenni hreinskilnislega, að ég er ekki sjálfur nógu fróður um rekstur útvarpsins og þær reglur, sem þar hafa gilt, og misferli, sem á hefur verið. Við erum búin að vera nokkuð lengi í ríkisstj., en ég kannast alls ekki við, að þetta blessaða Ríkisútvarp hafi verið handbendi ríkisstj. þann tíma, sem ég hef verið í stjórninni, eins og var verið að tala um, og þess vegna sé nauðsynlegt að gera það að sjálfstæðri stofnun. En ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta. Ég vildi aðeins mælast til þess við hæstv. forseta, þar sem ég þarf nú að hverfa af fundi, að umr. um þetta mál verði ekki lokið nú á þessum fundi, þannig að umr. stæði opin og yrði frestað, en mér er kunnugt um, að fleiri eru á mælendaskrá og ég tel, að það gæti verið þörf fyrir þm. að bera sig saman, bæði innan flokka og á milli flokka áður en 2. umr. væri endanlega lokið.



Herra forseti. Ekki skal ég hafa á móti því, að menn fái þann tíma, sem þeir vilja til viðbótar við 1½ ár, til þess að íhuga þetta mál, og er kannske sérstaklega tilefni til þess, þegar hæstv. forsrh. kastar fram hugmyndum um algerar grundvallarbreytingar á stjfrv., m. ö. o. hugmyndunum um einkaútvarp og einkasjónvarp hér á landi. Hugmyndirnar eru að sjálfsögðu ekki nýjar. Þær eru þekktar hér á landi og annars staðar, en ég hef ekki trú á því, að þær séu raunhæfar frekar nú en áður hér. Það er alveg rétt hjá hæstv. forsrh., að ýmislegt við tæknina, sérstaklega í sambandi við hljóðvarpið, hefur orðið auðveldara viðfangs og ódýrara heldur en áður var. Ég get líka skýrt frá því, að Ríkisútvarpið hefur oft athugað möguleika á því að setja upp staðbundnar, litlar stöðvar víða úti um landið, þar sem fólk í byggðunum gæti haft meiri eða minni íhlutunarrétt um dagskrárhlutann þar. Slíkar tilraunir er verið að gera í stórum stíl í nágrannalöndum okkar á vegum ríkisútvarpanna þar. En þetta er ekki mergurinn málsins, heldur hitt, hvort eigi að heimila einkaaðilum að taka upp rekstur á útvarpi og sjónvarpi, því að þá erum við komnir að skoðanamyndun á því, hvort yfirráð yfir nauðsynlegu fjármagni til þess að gera slíka hluti eigi að skapa mönnum þá aðstöðu að geta haft sínar eigin stöðvar, og enn fremur mundi þá koma mjög til athugunar, hvernig ætti að tryggja óhlutdrægni þeirra stöðva, sem er nú kannske grundvallaratriði í löggjöf um útvarp og sjónvarp hér og í næstu nágrannalöndum okkar. Þetta er mikið grundvallaratriði, svo mikið, að það hefur ekki verið alvarlega rætt í nokkur ár. Ég held, að ungir sjálfstæðismenn hafi bryddað á þessu fyrir nokkrum árum, ef ég man rétt, og ég vænti þess, að menn hefji ekki svo miklar umr. um þetta nú, að það verði til þess, að frv. nái ekki fram að ganga, því að eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, eru mörg þýðingarmestu atriðin fyrir útvarpsrekstur í landinu í þessu frv. algerlega óumdeild. Það er deilt hér í raun og veru aðallega um tvö atriði. Annað er hugmyndin um útvarpsráð. Hún er tilkomin undir umr. og er ekki í upphaflega stjfrv. Ef sú tillaga verður felld, nær það ekki lengra, og frv. getur haldið áfram. Hitt er aftur á móti hluti af stjfrv., sem framsóknarmenn vilja fella út varðandi innheimtukerfið og fógetavald, sem þar er komið til sögunnar. Um það vildi ég fyrst segja, að grundvallarreglur um innheimtuna eru í 15. gr. og eru í heimildarformi, þannig að það er mögulegt án sérstakrar lagasetningar að gera allmiklar breytingar á innheimtu útvarpsins. Þetta er gert viljandi, til þess að hægt sé að fara inn á nýjar leiðir, þegar það reynist hentugra og framkvæmanlegra heldur en hinar eldri. Það er búið að tala um að gera hljóðvarpsgjaldið að nefskatti í fjöldamörg ár. Það er búið að rannsaka það aftur og aftur, en það hefur alltaf verið horfið frá því, af því að við framkvæmdina koma í ljós stórfelldir gallar á því kerfi. Ég ætla ekki nú enn einu sinni að gera það að umræðuefni, en ég vil aðeins segja það, að vegna tilkomu sjónvarpsins er sú hugmynd þegar orðin úrelt. Það næsta, sem kemur til greina og verður vafalaust gert, er hið sama hér og í öðrum löndum, að sameina hljóðvarps- og sjónvarpsgjald í eitt sameiginlegt gjald. Í frv. er heimild til að gera það. Og það er nú svo komið, að sjónvarpsnotendur eru um 40 þús. Heimilin í landinu eru ekki mikið yfir 40 þús., svo að við erum að komast nokkuð nærri því, að þetta verði almennt kerfi. En engu að síður hygg ég þó, að engum detti í hug, að það sé hægt að gera sjónvarpsgjaldið að nefskatti enn sem komið er a. m. k. Nú spyrja menn: Af hverju er þörf á því að veita innheimtu útvarpsins þessa aðstöðu, sem felst í því, að innheimtustjórinn hafi fógetavald? Skýringin er sú, að innheimtustofnun Ríkisútvarpsins þarf að senda út yfir 100 þús. reikninga á ári, 40 þús. fyrir sjónvarp, kringum 62 þús. fyrir hljóðvarp. Það er fyrir svo að segja hvert heimili, eitthvað yfir 40 þús. heimili, það er fyrir 12–14 þús. bifreiðar. Það er alveg sérstakt vandamál, sem mikið er um rætt og er verið að athuga, en einnig er hægt að breyta með reglugerð. Það er ekki bundið í lögum, að það skuli vera útvarpsgjald fyrir bílana. Það er hægt með reglugerð að taka það af. Og svo bætast við ýmsar stofnanir. Reynslan er sú, að 30–35 þús. sjónvarpsnotendur borga nokkuð skilvíslega þegar til þeirra er kallað og svona hóflega nálægt greiðsludögum eða á þeim gjalddögum. En það eru þá eftir tilfelli, sem geta verið upp undir 5 þús. talsins, sem verður að fylgja eftir með innheimtuaðgerðum. Og menn geta rétt ímyndað sér, hvílíkt álag það er á fógeta- og dómaraembættin í landinu að þurfa að senda þangað upp undir 5 þús. slík mál, öll upp á litlar upphæðir, öll jafnfyrirferðarmikil og hvert mál hlýtur að vera, sem þangað fer, enda er reynslan þegar fengin. Strax og sjónvarpið breiddist út um Reykjavík og nágrenni, sáu dómararnir á þessu svæði, sáu þeir menn, sem stjórna þessum embættum, að þetta gekk ekki. Og þeir beittu sér fyrir því, að fundin var gömul lagaheimild, sem gerði dómsmrh. kleift að veita innheimtustjóra útvarpsins fógetavald í sambandi við þetta takmarkaða verkefni, en ekkert annað á þessu svæði, svo að þetta kerfi, sem nú er ráðizt á, hefur þegar verið í framkvæmd samkv. gömlum lögum, en þó ótvíræðum, á Reykjavíkursvæðinu fyrir tæplega helming allrar þjóðarinnar. Og nauðsynin hefur þar komið í ljós. Dómarafélag Íslands hefur sent álitsgerð, sem hér hefur verið lesin, en Þórður Eyjólfsson hæstaréttardómari, sem er einn af höfundum frv., hefur líka sent álitsgerð á móti. Hún er það löng, að ég vil ekki, þó að hún og höfundurinn eigi það raunar skilið, lesa hana alla hér, en ég vil benda mönnum á, að þeir, sem vilja kynna sér hana, geta séð þessi skjöl á milli umræðna eða áður en þessari umr. lýkur. Ég vil benda mönnum á það, að Þórður Eyjólfsson, sem sennilega er nú kennari flestra þeirra, sem skipa Dómarafélagið í dag, í þessum fræðum, hefur allsterk rök fyrir sínu máli og lætur í ljós hina mestu undrun yfir málflutningi Dómarafélagsins. En þetta er flókið lagalegt atriði. Það er hægt að leysa deilumálin með því að skera þetta burtu, en þá fellur líka skriðan, kannske upp undir 5000 mál, þegar verst gæti verið, yfir dómstólana hér á Íslandi, og ég er ekki viss um, að þeir standi sig svo vel í hraðri afgreiðslu mála, að það sé ekki hyggilegt að reyna að finna framkvæmanlegri skipan á þessu heldur en verið hefur. Hér er um að ræða hagræðingu og ef mönnum þykir merkilegt, eins og dómararnir segja, að ein ríkisstofnun fái takmarkað dómsvald í sínu eigin máli, þá skulum við bara muna eftir því, að sýslumennirnir, dómararnir í þessu landi, eru helztu og aðalrukkarar ríkisvaldsins, innheimtumenn ríkisvaldsins. Þeir hafa bæði innheimtustarfið og eru dómarar í þessu máli sjálfir. Það er ekki langt að leita að fyrirmyndinni. Og Þórður Eyjólfsson bendir á fyrirmyndir frá nágrannalöndum, t. d. Danmörku, þar sem við höfum leitað okkur að mörgum hugmyndum í sambandi við réttarfar. Þar eru til slíkir dómarar á mjög takmörkuðum svæðum, víða um landið. Og ég efast um, að það séu margar stofnanir, sem hafa jafnumfangsmikið innheimtukerfi og jafnríka ástæðu til að geta notfært sér fógetavald. Af því einu, að Dómarafélagið hefur þessa deilu, sé ég ekki ástæðu til þess að við losum okkur við vandann með því að ýta honum út úr salnum, því að um leið mundum við með því ýta feiknalega miklu og dýru starfi yfir á dómskerfið í landinu, sem er sannarlega ekki þannig á vegi statt með afgreiðslu mála, að því veiti af því, að eitthvað af þessum litlu málum, sem eiga ekki að þurfa að vera flókin og flækjast á borðum þeirra, sé leyst á annan hátt. Út af þeim orðum hv. 11. landsk. þm., að útvarps- og sjónvarpsdagskrár séu þeim mun betri sem þær eru styttri, þá er það auðvitað að miklu leyti rétt frá sjónarmiði einstaklings. En ástæðan fyrir því, að þær eru eins langar og þær eru orðnar, bæði hér og alls staðar annars staðar, er sú, að í okkar þjóðfélagi er það breytilegt frá einum hópi manna til annars, hvenær þeir hafa fría stund og hvenær þeir vilja hlusta á útvarp eða horfa á sjónvarp. Það eru 15–20 þús. áheyrendur á morgnana kl. 7–8. Það eru líka 15–20 þús. áhorfendur og hlustendur á milli kl. 8 og 9 og stundum fer það hátt á þriðja tuginn á því tímabili. En það er allt annað fólk. Það er ekki hægt að afgreiða það allt með því að senda bara út fréttir í 5 mínútur. Hins vegar er okkur þetta sjónarmið mjög vel ljóst, og það er núna margyfirlýst og ríkjandi stefna þeirra manna, sem fara með stjórn Ríkisútvarpsins, að það sé nú komið á það stig hvað dagskrárlengd snertir, að lengra sé ekki rétt frá neinum bæjardyrum séð að fara fyrst um sinn, heldur hljóti stefna Ríkisútvarpsins á næstu árum að verða sú að reyna að styrkja innviði sína, undirbúa betur alla aðstöðu til þess að framleiða þessar dagskrár, en lengja þær ekki frá því, sem enn er í dag. Þetta er ríkjandi stefna, sem ég held, að flestir eða allir séu sammála um. Út af brtt. hv. 7. þm. Reykv. vil ég segja það, að ég hefði nú litið svo á, að umferðar- og slysavarnamál væru að sjálfsögðu innifalin í greininni eins og hún áður var. Ég get nú ekki fallizt á það, að sjónvarpið hafi ekki verið skilningsríkt í þessum efnum, því að það hefur lagt á þessa hluti mikla áherzlu og flutt langar framhaldsseríur til þess að kenna mönnum meðferð og öryggi bifreiða og umferðarmál, þó að þær seríur hafi verið keyptar af sjónvarpinu sjálfu beint frá öðrum löndum, en ekki fengnar frá þessum samtökum. Ég hef ekkert á móti því að umferðar- og slysavarnamál skuli vera þarna sérstaklega dregin fram, en ég vil taka það fram, að það er minn skilningur og ég vona, að það verði skilningur Alþ., ef það samþykkir þetta, að þetta þýðir ekki fríar auglýsingar. Það er sjálfsagt að veita þeim, sem vinna að umferðar- og slysavarnamálum, alla hugsanlega aðstoð í dagskrá sjónvarpsins, en það er fordæmi, sem er ómögulegt að fara inn á, ef ein og ein stofnun á að fara að fá fríar auglýsingar í auglýsingatíma. Og hann er viðkvæmur frá sjónarmiði Ríkisútvarpsins, af því að þetta er svo mikill tekjuliður, og iðgjöld mundu þurfa að stórhækka, ef þær tekjur ekki væru fyrir hendi. Ég vil skjóta því að hér út af því, sem bandamaður minn í þessu máli, hv. 6. þm. Reykv., sagði um erindi Sigurðar Blöndal, að erindið var ekki vítt. Það var aðeins eitt einasta atriði úr erindinu, sem var vítt. Það var það, að hann fullyrti, að lögfræðingar sem stétt í þessu landi hjálpuðu til við skattsvik. Þetta mál var rætt á útvarpsráðsfundi og þó að margir væru reiðir út af ýmsu, sem Sigurður sagði, þá var það niðurstaðan eins og oftast að lofa skoðunum manna að ganga eins langt og þeir vilja, en við drögum venjulega þá línu, að þegar komið er að mörkum, sem snerta lög, þegar um er að ræða hluti, sem allar líkur eru á, að geti talizt meiðyrði eða leiði til sekta eða refsinga, þá getur útvarpsráð ekki látið það kyrrt liggja, enda lá þegar fyrir allskeleggt hótanabréf frá einum lögfræðingi, sem mun vera flokksbróðir hv. ræðumanns og sem ætlar sér að sækja stórfé í ríkissjóðinn út á þetta erindi, hvað sem úr því verður. Ég vil ekki eyða tíma d. í langar umr. um skipan útvarpsráðs. En ég vil biðja menn að gera sér grein fyrir því, að þetta er ekki venjuleg stjórn fyrirtækis. Þetta er sá hópur manna, sem á að móta og bera ábyrgð á þessum löngu dagskrám, sem við erum að kjósa í. Ég hygg, að það sé ekkert ráð eða nefnd eða enginn hópur manna, sem Alþ. kýs eða skipar í, sem er algerlega sambærilegt hvað þetta verkefni snertir. Og það er ekki rétt að tala um afgreiðslu mála sem aðalverkefni útvarpsráðs. Það er alltaf eitthvað af málum, sem þarf að afgreiða, kærur og annað, en það er furðulítið. Meginhluti starfsins er að taka þátt í því með starfsliðinu að móta dagskrárnar, taka ákvarðanir um aðalatriði í þeim og líta síðan yfir, eins og lög mæla fyrir, dagskrá fyrir heila mánuði. Og það er það, sem verður ærið tímafrekt og sem gerir það, að það er ekki heppilegt, að menn þurfi í sömu vikunni að hlaupa af einum fundinum, þar sem þeir eru að fjalla um hljóðvarp, yfir í sjónvarpsmál. Það getur krafizt allmikils undirbúnings, ef menn vilja fylgjast vel með þeim hlutum. Og það er ekki þægilegt að eiga, eins og útvarpsráð gerir, að bera ábyrgð á þessum dagskrám öllum og vera kallaðir til ábyrgðar hvenær sem eitthvað bregður út af, þegar ekki hefur verið um að ræða vinnuaðstöðu til þess að fylgjast þó það vel með, að maður geti sagt með góðri samvizku, að maður viti svona í stórum dráttum hvað það er, sem á að koma. Hættan við fámennar stofnanir, þó að starfslið útvarpsins sé afburða vel skipað og þar hafi verið margt og sé margt merkra manna, vandinn við starfsliðið er sá, hvað það er fámennt. Það eru svo fáir menn, sem koma til jafnvel stórra ákvarðana. Þegar allt í einu kemur í sjónvarpinu bíómynd, sem hálf þjóðin fordæmir og segir, að sé kennslumynd í vasaþjófnaði, eins og kom fyrir okkur, þá stóðum við upp og það hafði bara farið þannig þá vikuna, að ég held, að enginn útvarpsráðsmaður og enginn af þeim æðstu ábyrgðarmönnum stofnunarinnar hafði haft tíma til þess að skoða þessa mynd, og þá gerast svoleiðis slys. Það eru þessir hlutir, sem valda því, að ég hef flutt þá tillögu, sem ég vissi fyrir fram, að mundi verða óvinsæl í fyrstu, að stækka útvarpsráðið. Það verður ekki bara formaður útvarpsráðs, sem tengir saman þessar tvær nefndir, heldur útvarpsstjórinn líka, og í þessum efnum er ég alveg tvímælalaust að tala um aðra menn heldur en sjálfan mig, þó að ég skipi þessa stöðu nú í svipinn. Menn óttast, að þetta muni leiða til þess, að samræming milli hljóðvarps og sjónvarps minnki, en það hygg ég, að muni ekki verða. Bæði mun það geta orðið eins og hér hefur verið lýst, að þeir, sem kosnir eru í útvarpsráð, geta verið sitt árið í hvorri n. og þar með fylgzt með hvoru tveggja. Svo eru önnur ákvæði í þessu frv. um framkvæmdastjórn við útvarpið, sem er innanhússtjórn, þar sem framkvæmdastjórar hljóðvarps og sjónvarps eru í fyrsta skipti settir að sama borði, þar sem þeir eiga að vinna að þessu samræmingarverkefni, svo að fyrir því hefur sannarlega verið hugsað. Ég vil að lokum ítreka þá ósk mína, að Alþ., þessi d. og hin deildin, reyni að gera upp við sig þetta lagalega deilumál milli Dómarafélagsins og flytjenda frv., sérstaklega dr. Þórðar Eyjólfssonar, og þetta frv. verði síðan afgreitt hvað sem gerist með einstakar brtt., því að það eru stór atriði í þessu frv., sem verða að komast fljótlega fram, atriði eins og þau, sem eiga að tryggja, að eftir 40 ára útvarpsrekstur á Íslandi verði hægt að byggja hús, sem ekki er stórt og ekki mikið miðað við það, sem nú gerist, yfir aðalstarfsemi útvarpsins. Atriði eins og það, að það komi einhver íslenzkur lagabókstafur um ábyrgð á því efni, sem flutt er í útvarpið, - en það er allt í fullkominni óvissu í dag - og fjöldamargt annað, sem eru nýjungar og breytingar til hins betra, sem mér finnst, að Alþ. ætti að afgreiða nú á þessu öðru ári, sem frv. liggur hér fyrir.

Flm. (Jón Skaftason) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 211 smáfrv. til l. um breyt. á l. nr. 90 frá 7. okt. 1965, um tekjuskatt og eignarskatt. 1. gr. gengur út á það, að í stað „200 þús. kr. samtals“ í B-lið 21. gr. laganna komi : 600 þús. kr. samtals. Með lögum nr. 41 14. apríl 1954 var í fyrsta skipti ákveðið um skattfrelsi sparifjár. Í 22. gr. þeirra laga er m. a. sagt, að undanþegnar eignarskatti og framtalsskyldu séu innstæður í bönkum, sparisjóðum og löglegum innlánsdeildum félaga, eftir nánar tilgreindum reglum, en þær reglur voru, að skattgreiðandi skuldaði ekki meira en 120 þús. kr. samtals og um fasteignaveðlán væri að ræða, sem tekin væru til 10 ára eða lengri tíma og sannanlega notuð til þess að afla fasteignanna eða endurbæta þær. Með lögum frá árinu 1965 var hámark þessarar veðskuldar fært úr 120 þús. í 200 þús. kr., en með frv. þessu, sem ég er nú að mæla fyrir, er lagt til, að þetta hámark verði fært úr 200 þús. kr. upp í 600 þús. kr., en það er sú tala, sem ég tel eftir athugun, að svari til 200 þús. kr., eins og þær voru að kaupmætti á árinu 1965 samanborið við það, sem þær mundu gilda í dag. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. þessu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég er efnislega alveg sammála því, sem hv. 2. þm. Reykn. hefur flutt á þskj. 211, en vildi mega vekja athygli á frv. því, sem nýlega hefur verið flutt af hæstv. ríkisstj., um breyt. á lögum um tekju- og eignarskatt, 17. gr. þess frv., sem gengur lengra heldur en það frv., sem hv. 2. þm. Reykn. hefur hér flutt, en þar segir „innstæður manns, sem ekki skuldar meira fé en jafngildir hámarki lána húsnæðismálastjórnar ríkisins:“ Þegar þessi skattalög voru samþ. á sínum tíma, þá var sú upphæð, sem í þessari grein var, miðuð við hámark lána húsnæðismálastjórnar, og er því eðlilegt, að í skattalögum sé gert ráð fyrir, að breytingar geti átt sér stað, eftir því sem hámarkslánaupphæð húsnæðismálastjórnar breytist. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram, þar sem 17. gr. frv. ríkisstj. um breyt. á skattalögum, verði hún samþ., nær yfir það frv., sem hv. 2. þm. Reykn. hefur hér flutt, og tryggir, að þessi tala muni breytast í framtíðinni, eftir því sem lán húsnæðismálastjórnar ríkisins breytast.

Flm. (Jón Skaftason) : Herra forseti. Ég vil aðeins í tilefni þeirra orða, sem hv. 1. þm. Reykn. lét hér falla, lýsa því, að mér er að vísu kunnugt um þetta ákvæði í hinu nýja frv. til tekju- og eignarskattslaga, sem lagt hefur verið hér fram að frumkvæði hæstv. ríkisstj., en það frv., sem ég var að mæla fyrir, var lagt fram nokkru áður en það stjfrv. sá dagsins ljós, og mér var að sjálfsögðu þá ekki kunnugt um, hvað í því stjfrv. kynni að vera. En ég get vel lýst því yfir, að þar sem mál það, sem ég var að mæla fyrir fer til sömu n. eftir þessa umr. og frv. ríkisstj., þá get ég sem flm. vel fallizt á, að það fái þar athugun og síðan, ef það er rétt hjá hv. 1. þm. Reykn., að frv. ríkisstj. gangi að þessu leyti lengra heldur en mitt, þá get ég vel fallizt á það, að mitt frv. verði látið daga uppi í n.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af orðum hv. 2. þm. Reykn. Það var einmitt til þess að vekja athygli á því, að þegar þetta mál, sem hann hefur mælt hér fyrir, fær skoðun í hv. fjhn., þá liggur það að sjálfsögðu fyrir eins og frv. hæstv. ríkisstj., en n. mun við afgreiðslu þess að sjálfsögðu taka tillit til þeirrar greinar, sem er í frv. ríkisstj., og mæli n. með því, að sú grein verði samþ., þá veit ég, að hv. þm. lítur svo á, að hans frv. hafi þar með náð fram að ganga.



Herra forseti. Í kjölfar gengislækkunarinnar 1968 voru sett lög um ráðstafanir í sjávarútvegi vegna breytingar gengis íslenzkrar krónu. Með lögum þessum var ákveðið, að áður en afli kæmi til skipta á íslenzkum fiskiskipum skyldi greiða 17% aflaverðmætis til útgerðarinnar til greiðslu á útgerðarkostnaði, ef landað væri í íslenzkri höfn, og að auki 10–20% eftir tegundum afla í Stofnlánsjóð fiskiskipa. Við sölu á afla í erlendri höfn skyldi á sama hátt greiða 22% aflaverðmætis í Stofnfjársjóð. Með þessum ákvæðum laganna var með valdboði stórkostlega raskað þeim reglum, sem sjómenn og útgerðarmenn höfðu samið um að skyldu gilda um skiptingu aflaverðmætis milli áhafna og útgerðar, og afleiðingarnar urðu þær, að þegar á þeirri vertíð, sem þá fór í hönd, þegar lögin voru sett, þ. e. vertíðinni 1969, olli þessi lagasetning langvinnu verkfalli á bátaflotanum. Ákvæði laganna hafa nú verið í gildi í rúm tvö ár og óhemju fjárhæðir hafa samkvæmt þeim verið teknar af óskiptum afla til greiðslu á almennum útgerðarkostnaði og í Stofnfjársjóð. Við setningu laganna var því haldið fram, að framlag af óskiptum afla í Stofnfjársjóð mundi nema 300–400 millj. kr. árlega, en nú liggur fyrir, að á árinu 1969 nam þessi greiðsla 428 millj. kr. og hefur að líkindum verið enn hærri á s. l. ári. Í grg. með frv. að lögum um ráðstafanir í sjávarútvegi var því einnig haldið fram, að upphæðin, sem tekin yrði af óskiptum afla í Stofnfjársjóð fiskiskipa mundi nema, eins og þar sagði orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „talsvert lægri upphæð en afborganir og vextir af stofnlánum flotans.“ Reynslan hefur hins vegar sýnt, að sú upphæð, sem með lagaboði var tekin af óskiptu aflaverðmæti í Stofnfjársjóð, nam ekki talsvert lægri upphæð en vextir og afborganir af stofnlánum, heldur nærri 100 millj. kr. hærri upphæð á árinu 1969 og mismunurinn rennur til greiðslu á almennum útgerðarkostnaði til viðbótar við þær um 390 millj. kr., sem samkvæmt öðrum ákvæðum þessara sömu laga eru teknar til greiðslu á þeim kostnaði. Á árinu 1969 námu þær greiðslur, sem teknar eru af óskiptum afla í Stofnfjársjóð og til greiðslu á almennum útgerðarkostnaði, samtals um 820 millj. kr. og ætla má, að þessar greiðslur hafi orðið enn hærri á árinu 1970, svo að sú upphæð, sem tekin hefur verið af óskiptu aflaverðmæti síðan lögin voru sett, sé tekin að nálgast 2000 millj. kr. og hlutur sjómanna virðist skertur um nær 1000 millj. kr. á þessu tímabili. Þessu til viðbótar má nefna, að með sömu lögum var útflutningsgjald sjávarafurða hækkað í því skyni að auka tekjur Tryggingasjóðs fiskiskipa og var sú hækkun áætluð 48 millj. kr. á ári umfram þá hækkun í krónutölu, sem hlauzt af sjálfri gengislækkuninni. Þessi hækkun útflutningsgjalds hefur að sjálfsögðu áhrif á fiskverðið og greiðist að því leyti að hálfu af hlut sjómannanna. Í því verkfalli á bátaflotanum, sem á vertíðinni 1969 hlauzt af setningu laganna um ráðstafanir í sjávarútvegi, fengust engar breytingar gerðar á þessum lögum og ljóst var, þegar leið að næstu vetrarvertíð 1970, að enn mundu ákvæði þessara laga valda uppsögn kjarasamninga, kjaradeilum og jafnvel verkfalli. Þess vegna var af hálfu Alþb. flutt á Alþ. fyrir næst síðustu áramót till. til þál. um, að skipuð yrði n. fulltrúa frá samtökum sjómanna og útgerðarmanna og sjútvrn. til þess að gera tillögu um endurskoðun laganna á þann veg, að þau yrðu ekki þrándur í götu samninga sjómanna og útgerðarmanna um kaup og kjör á vetrarvertíðinni 1970. Þessi tillaga fékk ekki afgreiðslu og enn kom til verkfalls á bátaflotanum á þeirri vertíð. Það verkfall leystist ekki fyrr en tryggt var, að ákvæðum laganna um ráðstafanir í sjávarútvegi yrði breytt á þann veg, að framlag af óskiptu aflaverðmæti við sölu innanlands til greiðslu á almennum útgerðarkostnaði yrði lækkað úr 17% í 11%. Þegar sjómenn gengu til samninga á þessum grundvelli, var það með það í huga fyrst og fremst, að hér væri um að ræða áfanga á þeirri braut að fá þessi lög afnumin, enda hafði hagur útgerðarinnar vænkazt mjög á því tímabili, sem liðið var frá því að lögin voru sett, og þau rök, sem helzt voru uppi höfð til stuðnings lagasetningunni, bág afkoma ritgerðarinnar, sem óðast að gufa upp og allar forsendur fyrir ákvæðum laganna að bresta. Enn auðsærra var þetta atriði, þ. e. að aðalforsendur fyrir setningu laganna eru brostnar, þegar dró að þeirri vertíð, sem nú er hafin, þegar ljóst er, að árið 1970 var útveginum enn hagkvæmara en árið 1969, afli mjög góður og afurðaverð enn hækkandi. Sjómenn litu því á þá breytingu, sem gerð var á lögunum með lækkun greiðslu til almenns útgerðarkostnaðar úr 17% í 11%, sem byrjun á þeirri leið, að lögin yrðu afnumin, og í ályktun 7. þings Sjómannasambands Íslands, sem haldið var 9.–11. okt. s. l. segir m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Það er álit þingsins, að óhjákvæmilegt sé að ná því, sem tekið var af fiskimönnum með nefndum lögum, og þá ekki aðeins af því, sem heyrir undir 21% og 31% samkvæmt lögunum, eins og þau eru nú, heldur einnig 22%, sem tekin eru, þegar skip siglir með aflann og selt er erlendis.“ Og í ályktun fulltrúafundar aðildarfélaga Farmanna- og fiskimannasambands Íslands frá 10. okt. s. l. var tekið svo til orða, með leyfi hæstv. forseta: „Með lögum um ráðstafanir í sjávarútvegi o. s. frv. frá 19. des. 1968 voru kjör sjómanna skert stórkostlega, svo að þess eru engin dæmi, að svo harkalegar ráðstafanir hafi átt sér stað gagnvart nokkurri launastétt í landinu. Samningsbundnum skiptakjörum var allt í einu breytt svo í óhag sjómönnum, að ekki verður lengur við unað. Þrátt fyrir einhuga varnarbaráttu hefur ekki tekizt að halda hlut sjómanna þannig, að lífskjörin rýrni ekki ár frá ári. Fari svo, að umrædd lög verði ekki felld úr gildi, hafa samtökin ekki aðra leið en að sækja hlut sinn við samningaborðið. Samtökin krefjast óskerts samningsréttar án lögbindingar um kaup og kjör. Þar sem með fjölmörgum lagasetningum hefur verið kippt stoðum undan grundvelli þeim, sem lögin um verðlagningu sjávarafurða voru byggð á, telja samtökin nauðsyn á endurskoðun umræddra laga: „Þetta var samþykkt fulltrúafundar aðildarfélaga Farmanna- og fiskimannasambandsins frá í haust. Það er því ljóst, að enginn vinnufriður gat orðið á fiskiskipaflotanum á þeirri vertíð, sem nú er hafin, ef stjórnvöldin ætluðu enn að streitast við að halda óbreyttum eða lítt breyttum ákvæðum laganna. Það var ljóst, að ekki einungis með tilliti til hagsmuna sjómanna og sanngirni gagnvart þeim, heldur einnig með tilliti til hagsmuna þjóðarheildarinnar var alger nauðsyn að gera nú þegar breytingar á lögunum og miða við, að ákvæði þeirra um greiðslur af óskiptum aflaverðmætum yrðu afnumdar með öllu eigi síðar en fyrir n. k. áramót. Það var því ljóst, að enginn vinnufriður gat orðið á fiskiflotanum á þessari vertíð, ef ekki yrði hreyft við lögunum og a. m. k. stigið verulegt spor í þá átt að afnema ákvæði þeirra um greiðslur af óskiptum aflahlut. Raunin hefur líka orðið sú, að verkfall hefur nú staðið á togaraflotanum vegna deilna um kjör yfirmanna síðan 6. jan. s. l., og allur togaraflotinn hefur verið bundinn í höfn mikinn hluta þess tíma. Staðið hafa yfir samningar um kjör á bátaflotanum og tillögur, sem gerðu ráð fyrir, að engar breytingar yrðu gerðar á skerðingarlögunum, en miðað væri við 25% hækkun fiskverðs, hafa ekki leitt til samninga eftir að þær voru felldar í Hafnarfirði og í Vestmannaeyjum. Nýjar tillögur, sem byggðar eru m. a. á því, að nú loks hafa stjórnvöld fengizt til þess að sýna lit með fyrirheiti um að lækka framlag í Stofnfjársjóð af afla seldum í erlendri höfn úr 22% í 16%, eru nú þegar til umræðu og afgreiðslu hjá sjómannafélögunum, en síður en svo er vissa fyrir því, að þær leiði til lausnar á kjaradeilunni hjá bátaflotanum, og nú síðast hafa Vestmanneyingar fellt þessar tillögur. Ákvæði laganna um ráðstafanir í sjávarútvegi hafa nú verið í gildi í rúm tvö ár og menn geta haft ýmsar skoðanir á því, hverja nauðsyn bar til þessarar lagasetningar fyrir tveimur árum, en jafnvel þeim, sem knúðu þær fram þá á þeim forsendum, að afkoma útvegsins væri þá í algeru óefni, þeim hlýtur að vera orðið ljóst, að hvað sem því líður, þá eru forsendur allar aðrar í dag og tilvist þessara lagaákvæða eftir að hagur útgerðarinnar hefur stórlega batnað vegna aukins afla og hækkaðs afurðaverðs, hefur nú þegar valdið þjóðarheildinni stórfelldu verðmætatjóni vegna stöðvunar bátaflotans á undanförnum vertíðum og togaraflotans nú. Það er ljóst, að meðan þessi lagaákvæði gilda, er þess engin von, að vinnufriður verði á fiskiskipaflotanum. Kjarasamningar nást ekki með eðlilegum hætti á meðan sjómenn eru undir oki þessara laga. Þótt lagaákvæðunum, sem hér er um rætt, sé ætlað að verða útgerðinni til styrktar, þá er það mikil skammsýni að ætla, að kjaraskerðingarlög gegn sjómönnum verði útgerðinni til framdráttar, þegar til lengdar lætur. Ekkert er útgerðinni nauðsynlegra en að eiga völ hinna hæfustu og dugmestu manna til starfa á fiskiskipunum, en léleg kjör sjómanna valda því, að nú eru stórfelld vandkvæði á því að manna bátaflotann, enda þótt allur togaraflotinn liggi bundinn í höfn. Slíkar ráðstafanir sem lagasetning um greiðslur af óskiptum afla, svo að nemur um 500 millj. kr. á ári af aflahlut sjómanna, verða því ekki útgerðinni til framdráttar. Vinnustöðvanir og skortur hinna dugmestu sjómanna verður afleiðingin. Afleiðingar lagasetningarinnar bitna því ekki aðeins á sjómönnum. Áður en lýkur bitna þær einnig á útgerðinni og þjóðinni allri. Engar ráðstafanir stjórnarvalda í kjaramálum eru fjær allri skynsemi en þær að efna til stríðs gegn þeim mönnum, sem vinna þau störf, sem eru undirstaðan undir svo til allri þjóðarframleiðslunni. Þessu stríði verður að linna og því ber Alþ. að taka til endurskoðunar þau lög, sem sett voru í des. 1968 um ráðstafanir í sjávarútvegi og valdið hafa verkföllum og kjaradeilum á hverri vertíð síðan. Sjómenn hafa sjálfir sett sér það mark, að ákvæði laganna verði afnumin í áföngum, og í því frv., sem hér er til umr., er gert ráð fyrir, að nú þegar verði minnkaður um helming sá hluti, sem ætlað er að taka af aflaverðmætinu óskiptu og á að renna annars vegar til Stofnfjársjóðs fiskiskipa og hins vegar til greiðslu á almennum útgerðarkostnaði, en ennfremur er gert ráð fyrir því, að greiðslur þessar falli síðan með öllu niður um n. k. áramót. Það er skoðun okkar flm., að þurfi útgerðin einhvers stuðnings við á hverjum tíma, þá verði hann að koma til á annan hátt en þann að ráðast á hlut sjómanna. Eitt aðalvandamálið í íslenzku atvinnulífi er það, hversu lág eru laun þeirra manna, sem við framleiðslustörfin starfa, og þá ekki sízt sjómanna, sem vinna mikilvægustu, áhættusömustu og erfiðustu störfin. Afleiðingarnar af þeim bágu launakjörum, sem sjómenn hafa orðið að búa við, m. a. vegna ákvæða laganna um ráðstafanir í sjávarútvegi, koma ekki aðeins fram í þeim vinnustöðvunum, sem orðið hafa, og þeirri óvissu, sem sífellt ríkir um vinnufriðinn og hefur sínar sérstöku afleiðingar, heldur fyrst og fremst í því, að vanir og þjálfaðir sjómenn yfirgefa starf sitt í æ ríkara mæli og ráða sig ekki upp á þau kjör, sem um tekst þó að semja hverju sinni. Halda menn t. d., að þótt samningar tækjust við sjómannafélögin nú, eftir að það fyrirheit hefur verið gefið að lækka greiðslur í Stofnfjársjóð úr 22% í 16% við sölu í erlendri höfn, að það væri auðveldara að fá menn á netavertíð nú heldur en raunin hefur orðið á til þessa? Ég held, að menn geri sér ekki ljósan vandann, ef þeir halda það. Nei, það er fráleitt að ímynda sér, að unnt sé að leysa vanda útgerðarfyrirtækjanna með því að ganga á hlut sjómanna með lagaboði frá Alþ., eins og verið hefur grundvallarstefna og trúaratriði hæstv. ríkisstj. á undanförnum árum. Slík stefna kallar eðlilega á þau viðbrögð sjómanna, sem skýrt koma fram í samþykkt aðalfundar Sjómannafélags Akureyrar nú fyrir skömmu, er svo hljóðar, með leyfi hæstv. forseta: „Aðalfundur Sjómannafélags Akureyrar haldinn 14. febr. 1971 áréttar fyrri mótmæli félagsins við lögum Alþ. frá 19. des. 1968 um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins o. fl., þar sem samningsbundin hlutakjör sjómanna á íslenzkum fiskiskipum voru skert svo óhemjulega, að slíks eru engin dæmi fyrr eða síðar, að íslenzkum launþegum hafi af löggjafans hendi verið boðið annað eins eða neitt svipað. Telur fundurinn, að lög þessi, svo lengi sem þau verða í gildi, standi þversum í vegi fyrir öllum eðlilegum samskiptum milli samtaka sjómanna og útgerðarmanna, einnig eyðileggi lögin bráðnauðsynlega samstöðu fulltrúa sjómanna og útgerðarmanna í verðlagsráði sjávarútvegsins og brjóti í raun efnislega í bága við lögin um verðlagsráðið. Fundurinn telur, að þessi óréttláta lagasetning um flutning stórra fjármuna af aflahlut sjó manna til útgerðarmanna sé því ómaklegri sem meðaltekjur háseta á fiskiskipum voru 2 árin næst á undan, þ. e. 1967 og 1968, í algeru lámarki og ráðstöfunartekjur þeirra þau ár neðan við lægst launuðu starfshópa í landinu. Hásetastörf á íslenzka fiskiskipaflotanum eru óefað verst launuð vinna miðað við erfiði, vosbúð og stöðugar fjarvistir frá heimilum, sem hér er á boðstólum, og hefur það leitt til þess, að dugandi ungum mönnum, sem velja sér sjómennsku að starfi, fer stöðugt fækkandi eins og vonlegt er. Verður að telja það meira en lítið öfugsnúið, að svo verðmæt vinna sem fiskveiðarnar eru fyrir þjóð okkar og aðalgrundvöllur að batnandi lífskjörum og framförum í landinu fyrr og síðar skuli vera verst launaða starfið meðal landsmanna. Fundurinn skorar því á Alþ. að nema nú þegar úr gildi lögin frá 19. des. 1968 um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins o. fl. eða a. m. k. að gera á þeim þær breytingar að nægi til þess að leysa þær vinnudeilur, sem nú þegar eru hafnar, og aðrar, sem yfirvofandi eru milli sjómannasamtakanna og útgerðarmanna og eru bein afleiðing ofangreindrar lagasetningar. Fáist ekki viðunandi lausn á kjaramálum sjómanna næstu daga, annaðhvort með breytingum á lögum frá 19. des. 1968 eða eftir venjulegum samningaleiðum við útgerðarmenn, eiga sjómannasamtökin ekki annarra kosta völ en að skipa sér vel saman til sameiginlegrar baráttu um allt land, þar til sú lausn fæst, sem sjómenn geta almennt sætt sig við.“ Hér lýkur samþykkt aðalfundar Sjómannafélags Akureyrar og svipuð eru nú viðbrögð sjómanna um land allt. Og útgerðarmenn eru sjálfir í vaxandi mæli að gera sér ljóst, að samskipti stéttarsamtaka sjómanna og útgerðarmanna geta ekki orðið með þeim hætti, sem þeir sjálfir kjósa, á meðan þvingunarákvæði laganna frá 1968 eru í gildi, og á meðan kjarasamningar eiga að fara fram undir oki þeirra laga, er engin von til, að vinnufriður verði á fiskiskipaflotanum. Það er því hagsmunamál þjóðarheildarinnar að ákvæði laganna um greiðslur af óskiptum aflahlut verði afnumin með þeim hætti, sem lagt er til í þessu frv. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Ég hef ekki kvatt mér hljóðs til þess að bæta frá eigin brjósti neinu við röksemdir þær, sem fram komu í framsöguræðu hv. 1. flm. hér áðan. Ég stend upp til þess að koma á framfæri áskorun frá sjómönnum og útgerðarmönnum vestur á Snæfellsnesi. Þar hefur gengið á milli sjómanna og útvegsmanna áskorun til Alþ. Rétt er að taka það fram fyrst, að þau plögg, sem ég hef hér í höndum, eru frá tveimur stöðum á Snæfellsnesi. Plögg hafa ekki enn borizt frá öðrum stöðum, þar sem þessi áskorun hefur gengið á milli manna, en undir þessa áskorun skrifa í Grundarfirði 45 sjómenn og útgerðarmenn, þ. e. a. s. næstum hver einasti slíkur á þessum stöðum, og undir hana skrifa á Hellissandi og í Rifi 38 sjómenn og útgerðarmenn, þ. e. a. s. einnig næstum allir á þeim stöðum. Áskorunin hefur einnig verið lögð fyrir útgerðarmenn og sjómenn, eins og ég sagði, á öðrum stöðum á Snæfellsnesi, í Ólafsvík og Stykkishólmi, og undir hana eru þegar komin nöfn fjögurra af fimm stjórnarmönnum í Útvegsmannafélagi Snæfellsness, og þeirra á meðal er formaðurinn Guðmundur Runólfsson, Grundarfirði, en hinir eru Skúli Alexandersson, Hellissandi, Ingvar Ragnarsson, Stykkishólmi, og Hörður Sigurvinsson, Ólafsvík. Þessir útvegsmenn hafa haft samband við mig, Guðmundur Runólfsson núna rétt áðan, og hann bað mig að geta þess hér, að stjórnin sem slík hefði ekki tekið afstöðu til þessa máls, þessir áhrifamenn útvegsmanna á Snæfellsnesi skrifuðu þarna hver um sig undir sem útvegsmenn fyrst og fremst, sem einstaklingar. Hann vildi einnig, að það væri tekið fram, að þessir, útgerðarmenn litu svo á, að þó að þeir hvettu til samþykkis þessa frv., sem hér um ræðir, þá teldu þeir að sjálfsögðu, að sú skerðing, sem þeir yrðu fyrir með samþykkt frv., yrði bætt upp á annan hátt. En aðalatriðið er, segja þeir, að þessu stríði linni og að burtu verði þessi þröskuldur milli sjómanna og útvegsmanna, þessi eldur, sem kveiktur hefur verið með þeirri lagasetningu, sem frv. þetta stefnir gegn. Ég mun þá lesa nefnda áskorun: „Við undirritaðir sjómenn og útgerðarmenn á Snæfellsnesi lýsum fullum stuðningi við framkomið frv. um breyt. á l. nr. 79 1968 um ráðstafanir í sjávarútvegi vegna breytingar gengis íslenzkrar krónu. Við lítum svo á, að með samþykkt nefndra laga hafi viðskiptaerfiðleikar þjóðarinnar verið færðir á herðar sjómanna og útvegsmanna og þessar stéttir einar verið látnar standa undir þeim erfiðleikum. Með lagasetningunni var gerð tilraun til þess að stilla sjómönnum og útvegsmönnum í tvær andstæðar fylkingar með því að skerða hlut sjómanna. Jafnframt var svo hlutur útgerðarinnar skertur með lágu fiskverði og síðan með öðrum ráðstöfunum, svo sem Verðjöfnunarsjóði, vafasömu fiskmati og fleiru. Við leyfum okkur að skora á hv. Alþ. að samþykkja framkomið frv. þeirra Geirs Gunnarssonar og Jónasar Árnasonar um breytingar á nefndum lögum: Og svo er hér önnur ályktun, sem ég vildi lesa upp. Hún var gerð á fundi vestur á Hellissandi í gær, á fundi hjá sjómanna- og vélstjóradeild verkalýðsfélagsins Aftureldingar. Þetta var fjölmennur fundur og ályktunin var samþykkt einróma. Til fundarins var stofnað til þess að ræða hina nýju kjarasamninga, en afgreiðslu þess máls var frestað. Ályktunin er svohljóðandi: „Fundur í sjómanna- og vélstjóradeild verkalýðsfélagsins Aftureldingar haldinn á Hellissandi 21. 2. 1971 skorar á hv. Alþ. að samþykkja frv. þeirra Geirs Gunnarssonar og Jónasar Árnasonar um breytingu á lögum nr. 79 1968, um ráðstafanir í sjávarútvegi vegna breytingar gengis íslenzkrar krónu. Með þessum lögum voru samningsbundin hlutakjör sjómanna skert það mikið, að slíks eru ekki dæmi að íslenzkum launþegum hafi með löggjöf verið gerð slík kjaraskerðing.“ Og ályktuninni lýkur með þessum orðum, og ég vil biðja hv. þm. Vesturl. að taka nú vel eftir: „Sérstaklega skorar fundurinn á alla þingmenn Vesturlandskjördæmis að standa saman sem einn maður að samþykkt fyrrnefnds frv: