Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og sjá má á nál. þeim, sem útbýtt hefur verið í d. frá fjhn., hefur n. ekki orðið sammála um einstök atriði frv. þessa né afgreiðslu málsins í heild. Sá ágreiningur byggist þó ekki á því, eftir því sem fram kom í n., að deildar væru meiningar um, að þörf væri á slíkri löggjöf eða löggjöf um þetta efni, heldur lá til grundvallar efniságreiningur varðandi einstaka þætti frv., sem minni hlutarnir munu gera grein fyrir frá sínum bæjardyrum og ég sé ekki ástæðu til að rekja hér nánar. Ég mun því einskorða mig við að fara fáum orðum almennt um efni frv. og lýsa skilningi okkar í meiri hl. á þeim ástæðum, sem við teljum liggja til grundvallar fyrir nauðsyn þessarar löggjafar, og þá jafnframt leitast við að gera grein fyrir eðli hennar og tilgangi. Í nútímaþjóðfélagi, sem er í örri framþróun og þar sem mörg viðamikil, aðkallandi og fjárfrek viðfangsefni kalla að, telur hið opinbera, þ.e.a.s. ríkið, skyldu sína að stuðla að því að leysa eftir getu ýmis vandamál, enda þótt verkefnin verði e.t.v. hverju sinni ekki beinlínis talin tilheyra verksviði ríkisins, heldur fremur úrlausnarefni annarra aðila í þjóðfélaginu, einstakra félagsheilda eða einstaklinganna sjálfra. Þessi fjárhagslega aðstoð eða fyrirgreiðsla ríkisins getur að jafnaði verið með fernu móti: Í fyrsta lagi bein fjárframlög ríkisins, þ.e.a.s. beinir, opinberir styrkir, í öðru lagi eignarhlutdeild ríkisins, i þriðja lagi opinber lán og svo í fjórða lagi ríkisábyrgðir, og það er einmitt um þetta síðast talda atriði, sem það frv., sem hér liggur fyrir, fjallar. Ábyrgð ríkisins á lánum fyrir annan aðila hafa tíðkazt hér á landi um langt skeið. Slíkra ábyrgða er í fyrsta sinn getið í ríkisreikningnum fyrir árið 1932 og námu þá um 15 millj. kr., en þó mun þetta fyrirbæri vera töluvert eldra í íslenzkum ríkisbúskap. Á síðustu áratugum hefur veiting ríkisábyrgða mjög farið í aukana. Þær hafa aðallega verið veittar fyrir lánum, sem tekin hafa veríð í fyrsta lagi til öflunar á framleiðslutækjum til sjávar og sveita, í öðru lagi fyrir lánum til samgöngubóta, í þriðja lagi fyrir lánum til raforkumála og í fjórða lagi fyrir lánum til bygginga og félagsmála. Og lántakarnir, sem þessara ábyrgða hafa verið aðnjótandi, hafa ýmis verið sveitarfélög og bæjarfélög, samvinnufélög, hlutafélög, almenn félagasamtök og stofnanir og svo einstaklingar. Svo mjög hefur nú þessi starfsemi ríkissjóðs færzt í aukana, að í árslok 1959 eru á ríkisreikningnum taldir um 290 aðilar, sem ríkið stendur þá í um 1400 ábyrgðum fyrir, og samkv. upplýsingum í framsöguræðu hæstv. fjmrh. nam upphæð ríkisábyrgða 1. okt. s.l. 2336 millj. kr. Til þess að gera þessa mynd skýrari má geta þess, að ábyrgðarskuldbindingar ríkisins eru þannig orðnar um 50% hærri en áætlaðar tekjur ríkisins samkv. fjárlagafrv. fyrir árið 1961, og má það eitt segja sína sögu. Það orkar þó sannarlega ekki tvímælis, að þessi fyrirgreiðslustarfsemi ríkisins hefur ýtt mörgum nytjafyrirtækjum úr vör og gert mörgum fært að lyfta stærri tökum en ella hefði verið á færi félagsheilda eða einstaklinga og þannig greitt fyrir hraðari efnahagslegri og félagslegri framvindu í landinu. En hinu er aftur á móti ekki að neita, að þróun síðustu ára á þessu sviði hefur vakið nokkrar áhyggjur manna. Í fyrsta lagi vaknar nefnilega sú spurning, hvort ekki séu einhver eðlileg takmörk fyrir því, í hve ríkum mæli hið opinbera megi takast á hendur ábyrgðir fyrir aðra án þess með því að skerða eigið lánstraust og lánamöguleika og þá um leið möguleikana til þess að rækja þau verkefni, sem ríkinu sjálfu eru lögð á herðar af löggjafanum, því að eins og prófessor Ólafur Jóhannesson segir í bók sinni, Stjórnskipan Íslands, á bls. 313, með leyfi hæstv. forseta, „ábyrgðarskuldbinding er skilyrt skuld, sem setja verður á bekk með lántöku og skuldastofnun.“ Það verður því samkv. þessari skilgreiningu varla vefengt, að ábyrgðarskuldbindingar rýra lántökumöguleika þess, er ábyrgð veitir, og þeim mun meir rýrna lántökumöguleikarnir, því hærri og fleiri sem ábyrgðirnar eru, sem viðkomandi gengur í. Þær tölur, sem ég hef nefnt, benda ótvírætt f þá átt, að ekki hafi almennt verið gætt hófs sem skyldi við veitingu ríkisábyrgða á liðnum árum og kunni þær því að vera á vegi með að vaxa út yfir þau takmörk, sem eðlileg og hagstæð geta talizt ríkinu sjálfu. Er ég með þessu þó alls ekki að varpa sök á neina eina ríkisstj. eða neinn stjórnmálaflokk, heldur aðeins að benda hér á almenna þróun málanna. Það, sem er þó sýnu kviðvænlegra en vöxtur ábyrgðarskuldbindinganna sjálfra, er sú mikla aukning á vanskilum á greiðslu þeirra lána, sem ríkið hefur gerzt ábyrgt fyrir. Á árunum 1950–59 greiddi ríkið vanskilaábyrgðir að upphæð 140 millj. króna og í 20. gr. fjárlagafrv. fyrir árið 1961 eru áætlaðar 38 millj., sem að sögn munu þó fremur verða 40 millj. kr., til greiðslu á vanskilaábyrgðum. Hefur ríkið þannig tekið á sínar herðar á þessum eina áratug um 180 millj. kr. vegna vanskilaábyrgða. Þessi upphæð samsvarar hvorki meira né minna en um 80% af þeirri upphæð, sem íslenzka ríkið áætlar að greiða af öllum sínum eigin skuldum, innlendum og erlendum, á árinu 1961, og það er einmitt í þessum vanskilaábyrgðum, sem höfuðmeinsemd núv. ríkisábyrgðakerfis felst, og það er einmitt á þessum vettvangi, sem umræddu frv. er ætlað að miða til bóta. Með veitingu ríkisábyrgða, sem ekki eru greiddar, er þingið nefnilega að vissu leyti að afsala sér hluta fjárveitingavaldsins, því að ríkissjóður verður í þessum tilfellum nauðugur viljugur að leggja beint fram fjármuni, sem þingið hefði alveg eins og jafnvel fremur viljað verja á einhvern annan veg. Þessar óforvarandis greiðslur ríkissjóðs geta og haft truflandi áhrif á fjárlög og fjárhag ríkisins í heild, séu áföllin stór, því að þótt fjárlög séu samin hallalaus, geta óáætlaðar vanskilaábyrgðagreiðslur myndað halla á rekstri ríkisbúskaparins. Á hinn bóginn leiða svo þessi vanskil til þess, að skilamönnunum er refsað, því að tekna verður að afla til þess að greiða ábyrgðarskuldbindingarnar, og verður ríkið þá ósjaldan einmitt að grípa til nýrra skattahækkana. Val á framkvæmdum, sem veita skuli ríkisábyrgð fyrir, getur vissulega verið viðkvæmt og vandasamt mál, sérstaklega eins og hér háttar til, þar sem skortur er á fjárfestingarsjóðum og mörg verkefni bíða, bæði þjóðfélagslega arðgefandi og líka hin, sem óarðgæf eru, en engu að síður nauðsynleg. En þessi vandi verður þó ekki til langframa leystur með því að skjóta sér á bak við ábyrgðarskuldbindingar, sem lenda í vanskilum og ríkið verður að greiða. Séu viðfangsefnin þannig vaxin, að þau muni fyrirsjáanlega ekki geta staðið undir sér sjálf eða staðið við ábyrgðarskuldbindingar sínar, verður, sé um nauðsynjaframkvæmdir að ræða, að finna fyrir fram, áður en í þau er ráðizt, einhverja aðra leið til fjáröflunar en ábyrgðarheimildir ríkisins, sem fyrir fram er vitað að lántaki getur ekki staðið við. Þarna er vissulega um verkefni að ræða, sem leysa þarf. En það er ekki verkefni né tilefni þessa frv. Það þarf að leita annarra leiða, myndunar e.t.v. sérstakra sjóða, sem miða starfsemi sína við slík ákveðin verkefni. Einnig gætu menn hugsað sér nýtingu atvinnubótafjár til slíkra framkvæmda. En einhver önnur úrræði verður að finna en ríkisábyrgðir, sem fyrirsjáanlega er ekki hægt að standa við. Þróun þessara ríkisábyrgðamála mun nú sem komið er hér á landi vera sú, að flestum mun vera ljóst, að staldra verður við og reyna að koma þessum hluta fjármálakerfisins í fastara og tryggara form. Slík þróun sem þessi er ekkert einsdæmi fyrir Ísland. Hún er þekkt víðar annars staðar. T.d. hafa Bretar orðið í sinni löggjöf að setja þröngar skorður við ríkisábyrgðum, Ítalir hafa einnig átt við erfiðleika að stríða á þessu sviði, og þegar árið 1927 settu Þjóðverjar mjög ákveðna og ýtarlega löggjöf um ríkisábyrgðir sökum þeirrar slæmu reynslu, sem þeir höfðu einmitt orðið fyrir af vanskilaábyrgðum, sem féllu á þýzka ríkið. Hér er því sem sagt um svipað viðfangsefni að ræða og aðrar þjóðir hafa orðið að leysa, og margar þeirra hafa einmitt leyst það með mjög svipuðum aðferðum og lagt er til með því frv., sem hér liggur fyrir. Tilgangurinn með frv. þessu er sem sagt á engan hátt að hverfa frá því, að ríkið veiti ábyrgðir með eðlilegum hætti til nauðsynlegra framkvæmda, enda gagnsemi þeirra fyllilega viðurkennd, heldur er markmið þess í stuttu máli sagt í fyrsta lagi að gera hreint borð varðandi þær vanskilaábyrgðir, sem ríkið hefur orðið að taka á sig, í öðru lagi að koma á fastari og hófsamari reglum um ábyrgðaveitingar, í þriðja lagi að kanna jafnan greiðslugetu og nauðsyn lántaka betur en gert hefur verið hingað til, áður en ákvörðun er tekin um veitingu ábyrgðarinnar, og í fjórða lagi að bæta sjálft aðhaldið með endurgreiðslu á ábyrgðarlánunum. Öll virðast þessi atriði vera þannig vaxin, að ekki ætti að þurfa að vera um þau ágreiningur, og þessi og enginn annar er megintilgangur þessa frv. Þess vegna vill meiri hl. fjhn. mæla með því við hv. d., að þetta frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál, frá fjhn., hefur n. ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa máls. Ég er andvígur efni þessa frv. og tel, að fella beri þetta frv. Mér sýnist, að það leiki enginn vafi á því, að sú meginbreyting, sem felst í þessu frv. frá gildandi reglum um veitingu á ríkisábyrgðum, sé sú að breyta ríkisábyrgðunum í svonefnda einfalda ábyrgð, í staðinn fyrir að áður hefur yfirleitt verið um að ræða svonefnda sjálfskuldarábyrgð ríkissjóðs. Annað er í rauninni fátt nýtt í frv. að finna. Að vísu er nú gert ráð fyrir því í þessu frv., að ríkissjóður geti lagt hald á tilteknar greiðslur, sem ganga eiga til sveitarfélaga yfirleitt, ef slíkir aðilar eru í vanskilum með ríkisábyrgðarlán, en auðvitað hefur ríkissjóður haft þessa heimild, þó að hún hafi líklega aldrei verið notuð, en með þessu frv. virðist eiga að leiða í lög, að þessi framkvæmdaaðferð skuli upp tekin. En sem sagt, eins og ég sagði, aðalbreytingin er sú að breyta ríkisábyrgðunum, sem veittar hafa verið, úr sjálfskuldarábyrgð í svonefnda einfalda ábyrgð. Það er nokkuð augljóst, að um leið og ríkisábyrgðunum verður breytt á þessa lund, verða ríkisábyrgðirnar að harla litlum notum í flestum tilfellum fyrir þá, sem þessar ábyrgðir taka. Hér er því greinilega stefnt að því að draga stórlega úr veitingu þessara ríkisábyrgða og gera þær óvirkar með öllu í ýmsum tilfellum. Þá er að athuga það, hversu réttlætanlegt það hefur verið að veita þær ríkisábyrgðir, sem veittar hafa verið á undanförnum árum. Ég held, að það geti ekki leikið vafi á því, að ríkisábyrgðirnar hafa í mjög mörgum tilfellum orðið til þess að gera mögulegt að ráðast í ýmsar framkvæmdir, sem annars hefði með engu móti verið hægt að ráðast í hér á okkar landi á undanförnum árum. Sumpart er þetta af því, að það hafa ekki verið tök á því að fá nein stofnlán til vissra framkvæmda, og hefur þá ríkisábyrgðin orðið til þess að veita mönnum möguleika á því að safna saman fé úr ýmsum áttum út á ríkisábyrgðirnar og gera þannig mögulegt að ráðast í viðkomandi framkvæmd. Ég skal hér nefna nokkur dæmi þessu til skýringar. Það er búið að vera þannig í mörg ár hér, að það hefur ekki verið hægt að kaupa t.d. togara til landsins, þannig að þeir, sem í það vildu ráðast, jafnvel þótt þeir gætu lagt fram talsvert mikið fé, gætu fengið hjá nokkurri lánastofnun hér innanlands stofnlán til slíkra kaupa. Það hefur enginn stofnlánasjóður verið til í landinu, sem hefur tekið að sér að lána nokkuð sem heitir til kaupa á jafndýrum tækjum og togararnir eru. Þannig hefur þetta verið nú um margra ára skeið. Togarar hefðu því ekki verið keyptir til landsins nema vegna þess, að sú leið var farin, að ríkið veitti þeim, sem vildu kaupa togara, ríkisábyrgðir, sem hafa leikið frá 50 og jafnvel allt upp í 90% af stofnverði skipanna, og út á þessar ríkisábyrgðir hefur kaupendunum tekizt að fá lán erlendis og reyndar að safna saman þó nokkru láni til kaupanna líka hjá ýmsum sjóðum og stofnunum hér innanlands. Það er rétt, að það hefur þannig til tekizt nú á síðari árum, að þessar ábyrgðir hafa einmitt orðið ríkissjóði tiltölulega þungbærar. Það hefur borið jafnvel meira á því með þessar ábyrgðir vegna togarakaupa heldur en nokkrar aðrar, að þær hafi fallið á ríkissjóðinn. Þar er auðvitað um sérstakt vandamál að ræða, og hefði vissulega þurft að taka á því vandamáli eins og við átti, hvernig hægt væri að koma þeim málum þannig fyrir, að togaraútgerðin gæti staðið við sínar skuldbindingar. En ég hygg samt, að allir geti verið sammála um, að það hafi verið þýðingarmikið fyrir okkar þjóðarbúskap sem heild að kaupa þá togara, sem keyptir hafa verið nú um langan tíma, meira en heilan áratug, til landsins einvörðungu í krafti þessara ríkisábyrgða. Að breyta þessum ábyrgðum t.d. varðandi þessi kaup, þessar framkvæmdir, togarakaupin, breyta þeim í einfaldar ábyrgðir, það er nákvæmlega sama í þessum tilfellum og að strika þær út. Það er óhætt að fullyrða, að það er engin leið til þess, að erlendar lánastofnanir mundu greiða fyrir kaupum á slíkum tækjum út á einfaldar ábyrgðir. Ég tel t.d. í þessu tilfelli vera, mjög varhugavert að ætla að breyta ábyrgðunum og útiloka í þessu tilfelli kaup á slíkum framleiðslutækjum sem togarar eru, og breytir þar engu um í mínum huga með þá sérstöku erfiðleika, sem steðja að togaraútgerðinni nú í svipinn. Ég skal taka fleiri dæmi. Það hefur verið nokkuð byggt á undanförnum árum af síldarverksmiðjum í landinu. Þar hefur verið um dýrar framkvæmdir að ræða. Þær hafa kostað frá 10–20 millj. kr. Þar hefur ekki heldur verið um það að ræða, að nein lánastofnun í landinu væri til, sem lánaði til þessara framkvæmda eðlileg stofnlán. Bankarnir hafa færzt algerlega undan að lána stofnlán til þessara framkvæmda. Fiskveiðasjóður hefur ekki verið fær um það, og sérstakar lánastofnanir hafa því ekki verið fyrir hendi. En með því að hér hafa verið veittar ríkisábyrgðir til slíkra framkvæmda, sem taldar hafa verið fram til þessa mjög þýðingarmiklar fyrir atvinnulíf landsmanna í heild, hefur mátt takast að fá saman nokkur lán bæði erlendis og þó sérstaklega innanlands út á ríkisábyrgðirnar, svo að það hefur reynzt unnt að koma upp þessum fyrirtækjum. En það liggur líka ljóst fyrir, að ef aðeins væri völ á þeirri tegund af ríkisábyrgðum, sem nú er lagt til að verði hin almenna regla, þá yrði með öllu útilokað að fá lán út á þær til slíkra framkvæmda. Það væri alveg vonlaust, að þeir opinberu sjóðir, sem hér starfa og lána nokkuð fé út, vátryggingafélög og fleiri aðilar, færu að lána út á slíkar einfaldar ábyrgðir eins og hér er gert ráð fyrir. Þessi verkefni, að byggja þessar mjög svo þýðingarmiklu framleiðslustöðvar, slíkt mundi liggja niðri á eftir, fyrst ekki er séð fyrir því jafnframt að koma þá upp lánastofnunum, sem gætu yfirtekið þetta verkefni, leyst þetta af hendi. Svipað er að segja um byggingu t.d. á öðrum fiskvinnslustöðvum. Sá háttur hefur nú verið hafður á um nokkurra ára skeið, að ríkissjóður hefur veitt ríkisábyrgðir vegna stofnlána til byggingar á hraðfrystihúsum og öðrum fiskvinnslustöðvum, og hafa þessar ríkisábyrgðir numið allt að 60% af stofnkostnaði þessara fyrirtækja. Það hefur verið hámarkið. En þannig hefur líka verið háttað, að það hafa ekki verið neinir stofnlánasjóðir til, sem hafa getað veitt eðlileg stofnlán til þessara framkvæmda. Sá stofnlánasjóðurinn, sem hefði raunverulega átt að anna þessu hlutverki, fiskveiðasjóður, hefur ekki treyst sér til þess nú um margra ára skeið, en í lögum þess sjóðs er svo fyrir mælt, að lánveitingar til skipa- eða bátakaupa skuli ganga þar fyrir öðrum lánum, og hann hefur ekki haft fé nema sáralítið til þess að veita sem stofnlán til byggingar á fiskvinnslustöðvum. En ríkisábyrgðirnar, sem veittar hafa verið allt að 60% af stofnframkvæmdunum, hafa gert það mögulegt, að þessar stöðvar hafa komizt upp, sem vissulega hafa haft mjög mikla þjóðhagslega þýðingu. Ég hygg, að reynslan hafi orðið sú, að þessar ábyrgðir hafi í mjög fáum tilfellum fallið á ríkið vegna fiskvinnslustöðvanna og þessar ábyrgðir hafi því ekki sakað ríkissjóð svo til neitt, en hins vegar leyst mikinn vanda í uppbyggingu atvinnulífsins. Það er heldur enginn vafi á því að mínum dómi, að þeir aðilar, sem staðið hafa í því og koma til með að standa í því að byggja upp hraðfrystihús eða fiskvinnslustöðvar, geta ekki fengið lán út á slíkar ábyrgðir hér eftir, sem nú er gert ráð fyrir, út á einfaldar ábyrgðir, og liggja til þess alveg augljósar ástæður. Til þess að skýra það eilítið betur vil ég benda á það, að þegar aðilar ráðast nú í byggingu fiskvinnslustöðva, sem í mörgum tilfellum kosta kannske heilan tug milljóna, og þurfa þá á stofnlánum að halda, sem nema kannske 6–7 millj. kr., verður að fá þessa fjárhæð hjá mörgum óskyldum aðilum út á ríkisábyrgðir. Það er auðvitað ákaflega erfitt fyrir hina einstöku lánasjóði, sem starfandi eru í landinu, að veita aðilum 500 þús. kr. lán eða 1 millj. kr. lán úi á slíka ábyrgð, ef ganga þarf að ábyrgðinni, þá þarf fyrst að ganga að viðkomandi fyrirtæki og gera það upp, því að vel getur svo staðið á, að það hafi beinlínis ekki tekist að koma fyrirtækinu að fullu og öllu í gang eða í rekstrarhæft stand, áður en fyrstu greiðslur koma til með að falla á vegna þessara ábyrgða, og væru því þessir lánasjóðir bundnir þeirri hættu, að þeir þyrftu að láta leggja sér út hálfbyggð fyrirtæki í mörgum tilfellum, ef þeir ættu að sjá um innheimtu á réttum gjalddögum á þessum lánum. Ég býst við því, að jafnvel þó að reynslan hafi sýnt það, að þessi fiskiðnaðarfyrirtæki hafi yfirleitt staðið í skilum með sínar ábyrgðir, mundu þessir lánasjóðir vera mjög tregir til þess að lána út á svona ábyrgðir, eins og hér er um að ræða. Ég er því á þeirri skoðun, að það sé ekki réttmætt og ekki hægt að breyta svona snöggt til, eins og hér er lagt til að gera með þessar ríkisábyrgðir, án þess að aðrar ráðstafanir komi í staðinn um leið, sem raunverulega leysa þann vanda, sem ríkisábyrgðirnar áður gerðu, þ.e.a.s. að það séu þá til einhverjar stofnanir, sem veita nauðsynleg stofnlán til gagnlegra eða nauðsynlegra fyrirtækja út á slíkar ábyrgðir sem þessar í jafnríkum mæli og aðilar voru áður fúsir til að veita lán út á fyrri ábyrgðartegundir. Mér sýnist því, að hér sé beinlínis stefnt að því að torvelda mönnum að ráðast í þær framkvæmdir, sem raunverulega hefur verið ráðizt í á undanförnum árum í krafti ríkisábyrgðanna. En er það meiningin, að það sé verið að stefna að því að draga á þennan hátt úr þessum framkvæmdum, það sé á þennan hátt verið að vinna að því að stöðva þessa uppbyggingu? Er það það, sem vakir hér fyrir þeim, sem að þessu máli standa? Ég vil ekki neita því, að það hafi verið full ástæða til þess að taka ríkisábyrgðamálin til sérstakrar athugunar, flokka þessar ríkisábyrgðir meira niður en gert hefur verið og fá þá glöggt yfirlit um það, hvers konar ábyrgðir það hafa aðallega verið, sem hafa reynzt ríkissjóði þungar, og gera þá sérstaka athugun á því, hvaða ráðstafanir hefðu verið eðlilegar og framkvæmanlegar til þess að draga úr áhættu ríkissjóðs í þeim tilfellum, án þess þó að þurfa að stöðva nauðsynlegar framkvæmdir í þessum efnum. Ég tók eftir því, að hv. frsm. meiri hl fjhn. gat þess hér, að á árabilinu frá 1950–59 hefðu fallið á ríkissjóð greiðslur vegna ábyrgðarskuldbindinga, sem nema 140 millj. kr., og búast mætti við um 40 millj. fyrir árið 1960, þannig að á 10 ára tímabili hefðu þessar greiðslur ríkissjóðs numið í kringum 180 millj. kr. Ég hef ekki athugað þessa upphæð og geng út frá því, að hún sé rétt. En mér er aðeins spurn: Er þá búið að taka tillit til þess, að í allmörgum tilfellum hefur ríkissjóður fengið aftur til baka allstórar fúlgur! Þegar gengið hefur verið að vissum fyrirtækjum. eða þau gerð upp, eins og t.d. viss togarafélög, þá hefur ríkissjóður fengið þar allverulegar upphæðir greiddar aftur til baka. Ég þykist vita, að það sé ekki búið að taka tillit til þess heldur, að í ýmsum tilfellum, þar sem ríkið hefur lagt út fyrir aðilana vegna þessara vanskila, á ríkið þetta raunverulega gulltryggt núna í þeim fyrirtækjum, sem enn eru látin ganga hjá þessum aðilum, en ekki hefur verið gengið formlega að. Ég t.d. er alveg víss um það, að flestir togaranna, sem keyptir voru í einu lagi í kringum 1949, tugur talsins, frá Englandi og ríkissjóður hefur greitt mjög háar fjárhæðir fyrir vegna ríkisábyrgða á þeim, að flestir þeirra standa enn í því verði, að gengi ríkissjóður þar að, þá fær ríkissjóður alveg örugglega þessar greiðslur til baka aftur, þegar að því kemur. Þetta er því ekki allt saman tapað fé, því fer fjarri, þó að það hafi verið lagt út. Í sumum tilfellum er hins vegar algerlega um það að ræða, að hér sé tapað fé. Þær ríkisábyrgðir, sem ég hygg að hafi verið hvað erfiðastar þannig fyrir ríkissjóð, eru sennilega ábyrgðir vegna hafnarframkvæmda víða á landinu. Það er enginn vafi á því, að ýmsar þær ábyrgðir hafa verið þess eðlis, að það voru litlar líkur til þess, mjög litlar líkur í mörgum tilfellum, að viðkomandi aðilar gætu staðið við þær skuldbindingar, og þær hafa fallið á ríkissjóð. En þar er líka vandinn svo mikill, að þeir, sem standa að þessu frv., treysta sér ekki enn þá að víkja sér undan þessu og gera ráð fyrir því að veita þær ábyrgðir áfram þrátt fyrir vanskil. En enginn vafi leikur á því, að þar hafa ábyrgðir verið veittar og eru veittar enn í dag frá fjárhagslegu sjónarmiði í svipinn á langhæpnustum grundvelli og með mestum vafa á því, að ríkið fengi þær upphæðir greiddar til baka á tilskildum tíma. Ég held því, að afleiðingarnar af samþykkt þessa frv. og þeirri breyt., sem hér er gert ráð fyrir að gera, verði þær, séu ekki gerðar aðrar allvíðtækar ráðstafanir samhliða, að þetta dragi stórlega úr ýmsum mjög nauðsynlegum framkvæmdum, sem verða beinlínis óframkvæmanlegar eftir þessa breytingu, og það verði þjóðarbúinu og ríkissjóði einnig til stórtjóns. Auk þess er svo það, að það hefur verið gengið hér í enn þá fleiri ábyrgðir. Það hefur verið nú á síðari árum, að ég hygg, gengið í talsvert háar ábyrgðir fyrir flugfélögin vegna kaupa á flugvélum, mjög háar ábyrgðir, og eitthvað mun hafa beinlínis fallið á ríkissjóð vegna þessara ábyrgðarskuldbindinga í svipinn. Ég dreg það mjög í efa, að þó að slíkt hafi gerzt varðandi það flugfélagið, sem hér annast samgöngur innanlands aðallega, þá sé hægt að ætla að víkja sér undan þeim vanda með því í rauninni að hætta að taka á sig ábyrgðir fyrir slíka aðila, þegar svo er ástatt hjá þeim eins og verið hefur. Ég held, að það verði að finna önnur ráð til þess heldur en þá breytingu, sem felst í þessu frv. Eins og ég segi, tel ég ekki óeðlilegt, að það hefði farið fram miklu frekari athugun á því, hvernig framkvæmdin á þessu hefur verið, og settar um þetta strangari reglur en gilt hafa. Það tel ég ekki óeðlilegt. En ég tel, að sú breyting, sem hér er gert ráð fyrir, mundi hafa hættulegar verkanir í sambandi við ýmsar framkvæmdir í landinu, og af þeim ástæðum er ég á móti frv. eins og það er. Ég hef hins vegar með hv. 1. þm. Norðurl. v. flutt hér nokkrar brtt., sem allar miða að því að því að draga úr þessum annmörkum, sem ég hef hér gert aðallega að umtalsefni, á þessu frv. Ég tel að vísu, að það væri allmikil bót að fá þær brtt. samþykktar, það mundi draga nokkuð úr, en teldi þó langæskilegast, að þetta mál yrði látið liggja og yrði tekið til frekari athugunar fyrir næsta þing, hvernig þessum málum ætti að koma fyrir á betri veg en hér er gert ráð fyrir í þessu frv.



Herra forseti. Með því frv., sem hér liggur fyrir, er stefnt að því að lögfesta nokkrar almennar reglur um ríkisábyrgðir. Það er ekki óeðlilegt, að slík ákvæði séu sett í lög. Hins vegar er allvandasamt að setja um þetta efni almennar reglur, sem ætíð sé unnt að fara eftir, þegar um ríkisábyrgðir er fjallað á Alþingi. Það er mjög um það rætt, að ábyrgðir ríkissjóðs séu miklar og fjárhagsáhætta í því sambandi. Rétt er það, að ríkisábyrgðirnar nema nú samanlagt hárri fjárhæð. En enginn ágreiningur hefur verið um veitingu ábyrgðanna á liðnum áratug, a.m.k. minnist ég þess ekki, að nokkru sinni hafi verið ágreiningur, sem máli skiptir, um veitingu ríkisábyrgða. Alþingi hefur ekki fundið aðra hagfelldari leið en ríkisábyrgðirnar fyrir lánum til ýmissa aðila, bæjar- og sveitarfélaga, annarra félaga og einstaklingsfyrirtækja, til þess að styðja ýmiss konar nauðsynlega uppbyggingu og framkvæmdir í þjóðfélaginu. Þær þýðingarmiklu framfarir, sem orðið hafa fyrir lánsfé, sem ríkið hefur gengið í ábyrgð fyrir, hefðu fæstar getað orðið nema með aðstoð þess opinbera, og ríkissjóður hafði ekki möguleika til að veita þann nauðsynlega stuðning með beinum fjárframlögum. Þeirri leið, þó að hún hefði verið fær, hefði líka fylgt áhætta engu minni en ábyrgðum. Þingmenn hafa að sjálfsögðu gert sér ljóst, að nokkur og oft töluverð áhætta fylgdi ábyrgðarveitingum, en þó tekið áhættuna vegna þess, að þeir töldu þörfina svo brýna að styðja þær framkvæmdir, sem gera átti fyrir ríkisábyrgðarlánin. Á hitt má jafnframt benda, að um margar ríkisábyrgðirnar, sem veittar hafa verið, er það svo, að ekki verður séð, að nokkur hætta sé á því, að ríkissjóður verði fyrir tjóni í sambandi við þær. Ég hef í höndum yfirlit um ríkisábyrgðir, eins og þær voru í lok nóvembermánaðar í vetur. Samkvæmt þeirri skýrslu hafa ábyrgðirnar þá numið alls rúmlega 2400 millj. kr. og þá er talið, að ríkissjóður eigi útistandandi, vegna þess að hann hefur orðið að greiða ábyrgðarskuldir, alls um 132 millj. Mér sýnist ástæða til að athuga nokkra stærstu liðina á þessari skýrslu. Stærsta upphæðin á þessu yfirliti eru ábyrgðir fyrir erlendum lánum, sem Framkvæmdabanki Íslands hefur tekið. Þessar ábyrgðir námu alls í nóvemberlok samkvæmt skýrslunni um 870 millj. kr. Þetta er nokkru meira en þriðji hluti af öllum ábyrgðunum á þeim tíma, og ég geri ekki ráð fyrir því, að hætta sé á því, að ríkissjóður verði fyrir töpum á þessum ábyrgðum fyrir lánum til Framkvæmdabankans. Ég vil nefna nokkra aðra stóra liði í þessu yfirliti. Ábyrgðir vegna veðdeildar Landsbanka Íslands nema 281 millj. rúmlega. Ég geri ekki heldur ráð fyrir, að nein áhætta sé fyrir ríkissjóð í sambandi við þessar ábyrgðarskuldbindingar. Fyrir byggingarsamvinnufélög nema ábyrgðirnar 207 millj. Það mun mega segja það sama um þessar ábyrgðir og þær sem ég hef áður nefnt. Enn er hér einn stór liður. Það eru ábyrgðir fyrir lánum til rafveitna og þar með taldar ábyrgðir fyrir lánum vegna raforkusjóðs. Það eru tæpar 289 millj. Að vísu sýnir yfirlitið, að ríkissjóður hefur orðið að greiða um 10.7 millj. í sambandi við ábyrgðir fyrir rafveitur, en trúlegt þykir mér, að mikið af því fé og kannske allt sé innheimtanlegt. Þetta hefur sennilega verið aðallega greiðsla á ábyrgðum fyrir rafveitur, meðan rekstur þeirra var í byrjun og rekstrarafkoman þá lakari en síðar hefur orðið. Ef maður tekur saman þessar upphæðir, sem ég nú hef nefnt, þá nema þær samtals meira en 2/3 af allri upphæðinni, sem ríkissjóður er í ábyrgð fyrir. Svo eru hér misjafnlega áhættusamar ábyrgðir. Hér eru t.d. tæpar 50 millj., skuld stofnlánadeildar sjávarútvegsins við Seðlabankann, sem ríkið er í ábyrgð fyrir. Ég hef ekki kynnt mér það mál sérstaklega, en ég geri ráð fyrir, að þannig tryggingar séu fyrir þessum gömlu lánum eða eftirstöðvum þeirra, að þarna sé ekki um áhættu að ræða, sem neinu nemur. Hér eru byggingarsjóðir. Það er ekki tilgreint, hvaða byggingarsjóðir það eru, á þeirri skýrslu. Það eru 36 millj. Ekkert hefur verið lagt út enn sem komið er vegna þessara ábyrgða skv. skýrslunni. Ábyrgðir fyrir flugfélög námu á þessum tíma 73 millj. rúmlega. Ríkið hafði greitt á þeim tíma vegna slíkra ábyrgða rúmar 5 millj., en sennilegt þykir mér, að þetta sé alls ekki tapað fé. Fyrir fiskiðjuver og hraðfrystihús eru alls ábyrgðir, er nema 221 millj. Vegna þeirra er búið að greiða 10.2 millj. Ég skal ekki um það dæma, ég hef ekki kynnt mér það, fyrir hvaða aðila það er og hverjar horfur eru um endurgreiðslur. Þá er það togaraútgerð. Það eru tæpar 200 millj. og búið að greiða í nóvemberlok 30:6 millj. Það er eins um þennan lið og þann, sem ég nefndi áður, ég hef ekki reynt að gera mér grein fyrir, - hef ekki haft aðstöðu til þess, hvað þarna er um mikla áhættu að ræða: Fyrir síldar- og fiskimjölsverksmiðjur er ríkið í ábyrgð fyrir 47.5 millj. og hefur þegar lagt út vegna þeirra ábyrgða 29.2 millj. Ég geri ráð fyrir, að þó nokkuð af þessari upphæð sé vegna síldarverksmiðja ríkisins. Rekstur þeirra hefur gengið þannig á undanförnum árum, að þær hafa ekki getað af eigin rammleik borgað afborganir af lánum, og ríkið hefur orðið að hlaupa þar undir bagga. Síldarverksmiðjur ríkisins eiga miklar og verðmætar eignir, og mér þykir líklegt og raunar víst, að eignir þeirra með hæfilegu matsverði nægi fyrir skuldum, sem á þessum fyrirtækjum hvíla, og ætti þetta því ekki að vera tapað fé. En ég veit ekki, hvað mikið af þessu, sem er hér fært undir þennan lið, er vegna síldarverksmiðja ríkisins. Þarna eru vafalaust nokkur önnur fyrirtæki einnig. Þá eru hafnargerðir og lendingarbætur. Þar nema ábyrgðirnar 84.2 millj. og skuldir vegna ábyrgðargreiðslna tæplega 27 millj. Það er öllum kunnugt, að þannig hefur verið með þessar hafnarframkvæmdir, að margir þeirra aðila, sem að þeim hafa staðið, bæjar- og hreppsfélög, hafa ekki haft handbært fé til að leggja fram til framkvæmdanna á móti ríkisstyrknum. Þessar framkvæmdir, svo nauðsynlegar sem þær eru, hefðu því ekki orðið gerðar nema með útvegun lánsfjár, oft að mestu eða öllu leyti til greiðslu á þeim hluta, sem aðrir en ríkið eiga að leggja fram samkvæmt lögum, og það voru vitanlega engir möguleikar yfirleitt fyrir þessi bæjar- og hreppsfélög að afla þess lánsfjár öðruvísi en með slíkri aðstoð þess opinbera. Frv. ber það með sér, að ríkisstj., sem flytur frv., telur ekki fært að gera á þessu breytingu, a.m.k. ekki að svo stöddu, því að í ákvæði til bráðabirgða segir, að „fyrst um sinn skuli heimilt að veita ábyrgð vegna lána til hafnargerða eftir reglum, sem farið hefur verið eftir hingað til.“ Ég hef þá talið flesta stærstu liðina á þessu yfirliti, og eins og ég hef þegar nefnt, þá tel ég, að um mikinn meiri hluta ábyrgðanna, sem ríkið er í, gildi það, að það sé ekki um áhættu eða a.m.k. neina teljandi áhættu að ræða fyrir það opinbera. Það mun líka vera þannig, að allir séu sammála um, að það verði ekki hjá því komizt að veita ríkisábyrgðir. Frv., sem hér liggur fyrir, er einmitt við það miðað, að haldið verði áfram að veita ríkisstuðning í því formi, til ýmiss konar nauðsynjaframkvæmda og framfara í þjóðfélaginu. En hins vegar kemur það glöggt fram, þegar frv. er athugað, að hæstv. ríkisstj. hefur í hyggju að draga úr þeirri aðstoð, sem veitt hefur verið með ríkisábyrgðum. Ákvæði frv. eru yfirleitt við það miðuð, að það verði torveldara en áður fyrir þá aðila, sem þurfa á ábyrgð að halda, að fá hana. Það má segja, að þetta sé í samræmi við þá stefnu núv. stjórnar að minnka framkvæmdir, jafnvel þær, sem nauðsynlegar eru. Á þskj. 547 flyt ég ásamt hv. 4. þm. Austf. nokkrar brtt. Mun ég nú gera grein fyrir þeim till., um leið og ég ræði nokkuð um einstakar greinar frv. Í 2. gr. frv. segir, að ríkissjóður megi ekki ganga í sjálfskuldarábyrgð, nema slíkt sé sérstaklega ákveðið í lögum þeim, sem ábyrgð heimila. Mér sýnist það geta verið mjög vafasamt, að það hafi þýðingu að setja slíkt ákvæði í lög. Í mjög mörgum tilfellum mun það verða þannig, þegar leitað er til Alþingis til að fá þar ríkisábyrgð, að þá liggi það fyrir, að einföld ábyrgð muni ekki nægja, og Alþingi hlyti þá, ef það vildi verða við umsóknum um ríkisábyrgðir, að ákveða, að heimilt skyldi að ganga í sjálfskuldarábyrgð. Það má ganga út frá því sem vísu, að það verði aðalreglan, að ríkið gangi í sjálfskuldarábyrgð, en einföld ábyrgð komi ekki að gagni. Þess vegna sýnist vera eðlilegra, að gert sé ráð fyrir því í þessari grein, að þetta hljóti að verða aðalreglan. Fyrsta brtt. okkar á þskj. 547 er um umorðun á 2. gr. Við leggjum til, að hún verði þannig orðuð: „Sé ekki tekið fram í heimildarlögum, að ábyrgð ríkissjóðs skuli vera einföld, ber að líta svo á, að þau lög heimili sjálfskuldarábyrgð.“ Verði þetta samþykkt, þá verður það þannig í framkvæmdinni, að þar sem talið er að einföld ábyrgð nægi, verður það ákveðið í ábyrgðarlögunum, en að öðru leyti gengið út frá því, að um sjálfskuldarábyrgð sé að ræða. Ég vil líka í þessu sambandi benda á, að það eru nú þegar allmiklar ábyrgðarheimildir, sem veittar hafa verið að undanförnu, t.d. nú nýlega í fjárlögum fyrir það ár, sem nú er að líða, og það hefur verið gert ráð fyrir því, bæði af þeim, sem óskuðu ábyrgðanna, og einnig af Alþingi, þegar það samþykkti þessar ábyrgðir, að þar væri eins og venjulega um að ræða heimildir til sjálfskuldarábyrgðar. Og ég tel ekki eðlilegt að raska því, sem þannig er fyrir skömmu búið að ákveða hér á hæstv. Alþingi. Í 3. gr. segir, að ríkissjóður megi ekki takast á hendur ábyrgð fyrir aðila, sem er í vanskilum með ríkisábyrgðarlán eða skuldar ábyrgðargreiðslur, er ríkissjóður hefur innt af hendi, nema um slíkar greiðslur hafi verið samið. Ég flyt ekki brtt. við þessa grein, en vil þó benda á, að ég tel nokkuð vafasamt, að ætíð verði hægt að fara eftir þessum fyrirmælum, sem þarna er lagt til að lögfesta. Ég skal taka um það dæmi. Ég nefndi áðan, að ríkið hefði m.a. gengið í ábyrgðir fyrir síldarverksmiðjur ríkisins. Bygging þeirra hefur að verulegu leyti eða líklega nær eingöngu verið gerð fyrir lánsfé á ábyrgð ríkisins. Rekstur verksmiðjanna hefur gengið þannig undanfarin ár, vegna þess að síldveiðin hefur oft verið lítil, að það hefur orðið halli á verksmiðjurekstrinum og verksmiðjurnar hafa ekki getað af eigin rammleik staðið undir greiðslum af lánum, sem á þeim hvíldu. Ríkissjóður hefur orðið að hlaupa þarna undir bagga. Ég hef veitt því athygli, að samkvæmt ríkisreikningunum fyrir árið 1958 og 1959 hefur ríkissjóður greitt vegna síldarverksmiðjanna rúmlega 3 millj. og 200 þús. samtals bæði árin vegna ábyrgða. Nú gæti það komið fyrir, að síldarverksmiðjur ríkisins þyrftu á láni að halda til einhverra framkvæmda, við skulum segja einhverra endurbóta eða viðauka við verksmiðjurnar, sem talið væri mjög nauðsynlegt fyrirtæki, og hefðu þá ekki önnur ráð en að leita til ríkisins, sem á þessar verksmiðjur, um fjárútvegun í þessu skyni. Það mætti segja, að ríkissjóður gæti þá ef til vill tekið lán og lánað svo aftur ríkisverksmiðjunum. Ekki sé ég, að það væri neitt heppilegra fyrir ríkið að veita bein lán til aðila, sem væri í vanskilum í sambandi við ábyrgðir, heldur en að veita viðbótarábyrgð fyrir láni, sem þessi aðili tæki. Má að vísu segja, að til þess að fullnægja þessum bókstaf gætu ríkisverksmiðjurnar á þeim tíma gert samning við ríkið um endurgreiðslu á skuldunum. En það færi að sjálfsögðu eftir því, hvernig rekstur þeirra gengi, hvort slíkur samningur yrði meira en pappírsgagn til þess að fullnægja þessu fyrirmæli í lögum, ef það verður sett í lög. Ég vil með þessu benda á það, að þó að þetta líti vel út og við fyrstu sýn sýnist eðlilegt, þá getur svo farið, að það verði erfitt að fylgja því eftir í framkvæmd. Samkvæmt 4. gr. frv. er til þess ætlazt, að hver sá, er ríkissjóður gengur í ábyrgð fyrir, borgi svonefnt áhættugjald. Það á að nema 1% af ábyrgðarupphæð, þegar um einfalda ábyrgð er að ræða, en 11/2%, þegar ríkissjóður tekur á sig sjálfskuldarábyrgð. Ég tel ekki rétt að skattleggja með þessum hætti þær nauðsynlegu framkvæmdir, sem verið er að styðja með ríkisábyrgðum. 2. till. okkar á þskj. 547 er því um það að fella niður þessa grein. Nefna má það, að fulltrúaráðsfundur Sambands íslenzkra sveitarfélaga, sem var haldinn hér í Reykjavík nú á þessum vetri, eftir að þetta frv. kom fram, mótmælti fyrir sitt leyti þessu gjaldi. Þá er það 5. gr. frv. Þar segir, að ef ábyrgðargreiðsla fellur á ríkissjóð, þá sé fjmrn. heimilt að halda eftir greiðslum, er aðili kann að eiga að fá frá ríkissjóði, eftir því sem með þarf til greiðslu skuldarinnar, þótt almennar reglur um skuldajöfnun séu eigi fyrir hendi. Við þessa grein flytjum við brtt. Við leggjum til, að við greinina bætist: „Hér undir falla þó ekki greiðslur ríkisins til skóla eða aðrar lögbundnar greiðslur til sérstakra framkvæmda sveitarfélaga.“ Það sýnist ekkert athugavert við það, þó að ríkissjóður taki fé, sem t.d. sveitarfélag á að fá úr jöfnunarsjóði sveitarfélaga, til greiðslu á skuld við ríkissjóð, sem stafar af því, að ríkissjóður hefur orðið að greiða eitthvað af láni, sem hann var i ábyrgð fyrir. Hins vegar verður það að teljast of langt gengið að taka fé, sem ætlað er samkvæmt sérstökum lagafyrirmælum til alveg ákveðinna framkvæmda, eins og t.d. skólabygginga. Það sýnist of langt gengið. Það virðist ekki heldur eftirsóknarvert fyrir fjmrh. að fá slíka heimild í hendur, þar sem það mundi verða ákaflega erfitt fyrir hann, geri ég ráð fyrir, að ganga svo langt í þessum skuldajöfnuði að taka slíkar greiðslur, sem ætlaðar væru til alveg sérstakra framkvæmda lögum samkvæmt. Þá er það 7. gr. Þar segir, að fjmrh. sé heimilt að fela einhverjum ríkisbankanna að vera fjmrn. til aðstoðar við afgreiðslu ríkisábyrgða, eftir því sem hann kveður nánar á um. Ég tel, að það sé ekki rétt af Alþingi að benda sérstaklega á banka til þess að vera fjmrh. til aðstoðar í þessum efnum eða nokkurs konar ráðgjafi við framkvæmd laga um ríkisábyrgðir. Banki mundi tæpast mæla með því, að ábyrgð væri veitt, nema svo fullkomnar tryggingar stæðu þar að baki, að hann teldi þær nægilegar fyrir sig, ef hann sjálfur ætlaði að veita lánið án ríkisábyrgðar. Það getur því vel farið svo, ef farið væri eftir tillögum banka, að útilokað væri fyrir þá, sem helzt þyrftu á ríkisábyrgðum að halda, að fá þær. Ábyrgðirnar yrðu þá einkum veittar þeim, sem sízt þurfa á þeim að halda. Banki mundi tæplega líta fyrst og fremst á þörfina fyrir vissar framkvæmdir á ákveðnum stöðum á landinu, þó að sú þörf væri brýn, heldur setja önnur sjónarmið ofar. Ég geri t.d. ekki ráð fyrir því, þegar einhver ríkisbankinn ætti að fara að meta og vega umsókn um ríkisábyrgð, að þá hefði hann mjög ofarlega í huga jafnvægi í byggð landsins, sem oft er talað um, en hann mundi líta á málið vafalaust fyrst og fremst út frá almennu bankasjónarmiði. Ráðherra getur vafalaust fengið sér ráðunauta til aðstoðar við framkvæmd ríkisábyrgðarlaga, þó að það sé ekki ákveðið í lögum, en eins og ég hef vikið að, þá tel ég, að þingið eigi ekki að benda á banka sem ráðgjafa í þeim efnum. Venjuleg bankasjónarmið eiga ekki ætíð fyllsta rétt á sér í sambandi við veitingu ríkisábyrgða. Það eru ýmis önnur sjónarmið, sem hafa fremur komið til greina við veitingu ríkisábyrgða á liðnum árum, og ég geri ráð fyrir, að þannig þurfi þetta að verða í framtíðinni, ef vinna á að framförum í landinu sem víðast og styðja þær af því opinbera. Þá er loks hér viðkomandi 8. gr. frv. Þar segir m.a., að í reglugerð megi ákveða, að ábyrgð ríkissjóðs megi ekki fara fram úr tilteknum hundraðshluta miðað við matsverð framkvæmdar, nema lög mæli fyrir á annan hátt. Mér sýnist óeðlilegt, að þetta sé reglugerðarákvæði, hvað ríkisábyrgðirnar megi nema háum hundraðshluta af verði framkvæmda, sem ríkisábyrgðarlán á að ganga til. Annaðhvort ætti þetta að vera í almennum lögum eins og þeim, sem hér er ætlunin að setja, eða þá að afgreiðast á Alþingi hverju sinni, eins og verið hefur. Við leggjum því til, að þessi málsliður 8. gr. falli niður. En ég átti eftir að gera hér grein fyrir brtt. okkar við 7. gr. Við viljum fella úr henni ákvæðið um það, að ráðherra skuli sérstaklega leita til ríkisbankanna, eins og ég hef gert grein fyrir. En hins vegar sýnist það alveg eðlilegt ákvæði í þeirri grein, að ríkisstj. láti fylgjast með rekstri þeirra aðila, sem ríkissjóður hefur gengið í ábyrgð fyrir, þeir séu skyldir að láta í té ársreikninga sína og hverjar þær skýrslur og gögn, sem ríkisstj. telur nauðsynleg vegna eftirlitsins. Þetta virðist eðlilegt ákvæði og fjmrh. gæti samkvæmt okkar till. falið þetta eftirlit banka, ef honum sýndist svo, eða hverjum þeim aðila, sem hann teldi eðlilegt að fela þetta eftirlit. Það er að sjálfsögðu mjög eðlilegt, að slíkt eftirlit sé af hálfu ríkisstj. Það þarf vitanlega að hafa gott eftirlit með því, að lántakendur, sem ríkið stendur í ábyrgð fyrir, hliðri sér ekki hjá að greiða sjálfir af sínum lánum, ef þeir hafa getu til þess. Það er mjög nauðsynlegt að líta eftir slíku, því að það er vitanlega hættulegt, ef einhverjir, sem hér eiga hlut að máli, hliðra sér hjá að greiða það, sem þeim ber, þó að þeir hafi möguleika til þess ekki minni en sumir aðrir, sem reyna að standa í fullum skilum. Í þessu frv. eru nokkur ákvæði, eins og nú hefur verið vikið að, um heimildir til fjmrh. varðandi framkvæmd laga um ríkisábyrgðir. En það vil ég að síðustu taka fram í sambandi við þetta mál, að æðsta valdið í þeim öllum hlýtur þó að vera hjá Alþingi eftir sem áður, þó að slíkar almennar reglur séu settar í lög. Alþingi hlýtur að hafa þar æðsta valdið og geta ákveðið ríkisábyrgðir eins og áður og sett þau skilyrði, sem það telur rétt að setja, og tekið allar ákvarðanir viðkomandi einstökum ábyrgðum, eins og áður hefur verið. Þannig hlýtur það að verða, að æðsta valdið verði áfram hjá þinginu, þó að slíkar almennar reglur séu settar.



Herra forseti. Í 4. gr. frv. á þskj. 470 er svo fyrir mælt, að greiða skuli 1% til ríkisins af ábyrgðarupphæð, þegar um er að ræða einfalda ábyrgð ríkissjóðs, en 11/2%, ef um sjálfskuldarábyrgð er að ræða. Samkvæmt greininni er ekkert ákvæði um það, hvort þetta skuli renna beint í ríkissjóðinn eða haldið sér. Ég vil því leyfa mér að bera fram við þessa umr. skriflega brtt., svo hljóðandi: „Við 4. gr. Aftan við greinina bætist ný málsgr., svo hljóðandi: Áhættugjald það, sem greitt verður skv. 1. og 2. málsgr. þessarar gr., skal geymt á sérstökum reikningi. Má einungis nota þetta fé, eftír því sem til vinnst, til þess að greiða ábyrgðarkröfur, sem á ríkissjóð kunna að falla, svo og kostnað við framkvæmd laga þessara. Nú endurgreiðist skuld, sem greidd hefur verið af framangreindum reikningi, og skal þá hið endurgreidda fé lagt á reikninginn.“ Ég hef ekki rætt þessa till. við hv. fjhn. Hins vegar hef ég rætt það við hæstv. ráðh., og hefur hann tjáð mér, að hann mundi fallast á, að þessu yrði bætt við greinina. Ég læt það að sjálfsögðu í vald hæstv. forseta, hvort hann vill bera þessa brtt. upp nú við 2. umr. eða hvort hv. frsm. meiri hl., form. n., óskar eftir, að n. hafi hana til athugunar til 3. umr. Ég skal að öðru leyti ekki ræða mikið um sjálft frv. Það blandast engum hugur um það, að svo langt og óvarlega hefur verið gengið í ábyrgð af ríkissjóði fyrir ýmsum greiðslum, að hér er nauðsyn að spyrna við fótum. Það má deila um einstök atriði, eins og ávallt má deila um, þegar um nýja lagasmíð er að ræða. En að sjálfsögðu mun lífið kenna hv. alþm. að breyta þessu síðar, ef þörf gerist. Hitt finnst mér vera mesta nauðsynin, að frv. nái fram að ganga til þess að spyrna fótum við ýmsu í sambandi við veitingu á ríkisábyrgðum. Ég skal í sambandi við þetta leyfa mér að benda á, að ég þekki það frá minni þingsögu, að stundum hafa flokkarnir komið sér saman um það að styðja að ríkisábyrgð, þegar þing kæmi næst saman, til þess að bjarga ákveðnum málum, sem sýnir, að nauðsyn hefur verið á þessu á hverjum tíma, en að sjálfsögðu ætti að forðast slíka meðferð fjármála fyrir ríkissjóð að svo miklu leyti sem mögulegt er. Hv. 4. þm. Austf. sagði hér áðan, að þessi lög, ef samþykkt yrðu, mundu torvelda nýjar nauðsynlegar framkvæmdir. Ég er honum ekki alveg sammála um það atriði, og skal ég í því sambandi leyfa mér að benda á, að mér skilst, að við afgreiðslu fjárlaga siðast hafi m.a. þurft að taka svo mikið tillit til afborgana og vaxta af lánum til ákveðinnar hafnar, sem höfnin gat ekki staðið undir sjálf, að það gleypti mikinn hluta af því framlagi, sem átti að fara til hafnanna í landinu. Ef þeirri stefnu er haldið áfram, þá er það sýnilegt, að fjárveitingarnar eru teknar úr höndum fjvn. og Alþingis og færðar yfir á þá menn, sem langmest og bezt geta skapað sér ábyrgðir á milli þinga fyrir ákveðnum framkvæmdum, sem þeir ætla sér kannske aldrei að greiða, svo að ég tel einmitt, að það .sé nauðsynlegt að setja hér skorður við til þess að tryggja nauðsynlegar nýjar framkvæmdir í landinu. Út af því, sem sagt var hér um þær upphæðir, upp undir 180 millj., sem greiddar hafa verið fyrir vanskil þeirra, sem ábyrgðirnar hafa verið veittar fyrir, þá hefði verið fróðlegt að fá að heyra frá hv. frsm. meiri hl., hvað mikið af þessum upphæðum er fyrir ríkisstofnanir, því að í þann tíma, sem ég var formaður fjvn., var venjulega stærsti hlutinn af því, sem greiða þurfti fyrir ábyrgðir, einmitt fyrir vangreiðslu þeirra ríkisstofnana, sem ríkissjóður hafði staðið í ábyrgðum fyrir, svo sem eins og síldarverksmiðjur og aðrar fleiri. Það hefði verið fróðlegt að fá upplýst, hvað hér væri um mikið fé að ræða. Ég hygg, að þær ábyrgðir, sem valdið hafa mestum erfiðleikum hér, séu ábyrgðirnar, sem veittar voru í sambandi við togarakaupin 1949. Þá var ákveðið í fyrstu, að ríkissjóður skyldi ganga í ábyrgð fyrir 70% af byggingarkostnaði skipanna, og tók hann til þess lán hjá Barclay's Bank. Áður en skipin voru tilbúin, varð gengisfelling, eins og kunnugt er, í landinu, og skipin urðu því miklu dýrari í íslenzkum krónum en gert var ráð fyrir, og af þeim ástæðum kippti að sér hendinni mestur hluti þeirra manna, sem höfðu pantað skipin. Það lá því ekki fyrir annað en auka þessa ábyrgð eða flytja skipin aldrei heim, og það varð því að ráði meðal ríkisstj. og Alþingis, að ábyrgðin yrði færð upp í 90% fyrir kaupendurna, sem mætti að sjálfsögðu allmikilli gagnrýni, en var gert fyrir þessa sérstöku aðstöðu, því þegar rætt var á sínum tíma hér, hvað hátt skyldi farið í ábyrgðir, bæði fyrir einstaklinga og sveitarfélög, mælti ég m.a. mjög mikið gegn því, að farið væri upp í 85–90% fyrir nokkur þau fyrirtæki, sem rekin eru með mikilli áhættu, enda hefur komið á daginn, að það hefur valdið mjög miklum erfiðleikum. Nú er það svo, að þessi skip, sem komu hér til landsins á árunum 1950–51, voru rekin með sæmilegum hagnaði. En í öll þessi 11 ár, sem liðin eru síðan, hefur viðkomandi hæstv. fjmrh. ekki treyst sér til þess að innheimta afborganir af þessum lánum. Það er áreiðanlegt, að það hefði verið hægt að gera það á fyrstu árum útgerðarinnar, og þar af leiðandi hefðu þessar ábyrgðir ekki þurft að valda þeim erfiðleikum, sem þær valda í dag. Þar á Sjálfstfl. enga sök á. Hann átti ekki fjmrh. í sæti á þeim árum. Ég skal ekki efnislega ræða frv. meir. Ég vil aðeins taka fram, að það er föst regla hjá þeim ríkjum, sem taka ábyrgð á lánum í sambandi við exportcredit, sem eru m.a. öll ríki í Evrópu, að greitt sé a.m.k. 1–2% fyrir slíka ábyrgð, en það er sama sem hér er ætlazt til að greitt verði. Sums staðar er gengið svo langt, að greitt er 1% fyrir hvert ár, á meðan á ábyrgðinni stendur. Hér er ekki ætlazt til þess, skilst mér, að það sé gert nema í eitt skipti fyrir öll, svo að mér finnst það ákvæði, sem hér er tekið upp, réttmætt, og kann það að hemla eitthvað þá ásókn í ríkisábyrgðir, sem menn sækjast svo fast eftir og hafa gengið langt fram yfir það, sem æskilegt er.



Aðeins örstutta athugasemd vil ég gera út af einu, sem fram kom í ræðu hv. 1. þm. Vestf. áðan. Hann nefndi hér greiðslufrest á afborgunum lána, sem hefur verið veittur togaraeigendum fyrr á árum, skaut því þar fram í leiðinni, að ekki bæri hans flokkur neina ábyrgð á þessu, því að hann hefði ekki haft fjmrh. þá. Ég man eftir því, að það hafa nokkrum sinnum komið fyrir þingið slík mál, það hafi verið leitað eftir heimild þingsins til þess, að veittur væri greiðslufrestur á afborgunum lána hjá útgerðarfyrirtækjum, og það mun einnig rétt munað hjá mér, að oft hefur þá flokkur hv. 1. þm. Vestf. haft sjútvmrh., sem að sjálfsögðu þá stöðu sinnar vegna hefur jafnvel fremur en aðrir í stjórninni beitt sér fyrir þessu til þess að koma útgerðarfyrirtækjum yfir erfiðleika, sem þau áttu við að stríða. Ég hygg því, að allir flokkar þingsins eigi þátt í þessu og geti enginn mælt sig undan því að hafa komið þar við sögu. Sama máli gegnir um ríkisábyrgðirnar, eins og ég hef áður getið um. Það hefur yfirleitt ekki verið ágreiningur um þau mál milli flokka á Alþ.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., hefur verið athugað mjög gaumgæfilega í hv. heilbr: og félmn. þessarar hv. d., og hefur n. komið sér saman um að leggja til, að frv. verði samþykkt, en ber þó fram allmargar brtt. við frv. á þskj. 561, sem ég skal nú gera nánari grein fyrir. En áður en ég ræði um brtt., vil ég mega benda á, að mál þetta hefur fengið allgóðan undirbúning, var sett m.a. í sérstaka nefnd, þar sem ráðuneytisstjóri félmrn. var formaður. Tillögur n. voru sendar til flestra sveitarfélaga á landinu, og komu margvísleg svör við þeim fyrirspurnum, sem sendar voru út, og á grundvelli þeirra svara hefur svo mþn. komið sér saman um að leggja fram frv. til sveitarstjórnarlaga. Ef litið er á 110. gr., sést bezt, hversu mikil þörf hefur verið á að semja heildarlöggjöf, þar sem fjölmörg lög eru felld úr gildi, ef frv. verður samþ. Og með tilvísun til þess, sem ég hef hér sagt, þótti heilbr.- og félmn, rétt að hraða svo þessu máli, að það geti orðið að lögum á þessu þingi, og miðað brtt. sínar við það, að þær kæmu ekki til þess að valda neinum ágreiningi við hv. Ed., þótt frv, yrði breytt hér, svo sem lagt er til. Hins vegar eru ýmis ákvæði í frv., sem n. hefði viljað athuga nánar, en ekki gefst tími til þess að gera róttækar breytingar á í þetta skipti, og má þá síðar að sjálfsögðu koma þeim við, ef nauðsyn þykir. Ég skal taka það fram, að ég hef rætt við hv. formann heilbr.- og félmn. Ed. og borið undir hann þær tillögur, sem hér verða til umr., og án þess þó að hann hafi haft tækifæri til þess að halda um það fund í nefndinni, hefur hann tjáð mér, að þær mundu, þótt samþykktar yrðu hér, ekki verða til þess að torvelda afgreiðslu málsins í Ed., og ætti það þá að geta orðið að lögum. Meginið af þeim brtt., sem hér eru bornar fram, er leiðréttingar til samræmingar á orðum o.s.frv., sem ég skal nú sýna fram á. 1. brtt. er við 2. gr. Í stað orðsins „staðarmörk“ í 2. mgr. komi: takmörk. Við höfum tekið eftir því í n., að sums staðar er notað orðið staðarmörk, annars staðar mörk o.s.frv., en n. hefur komið sér saman um að samræma þetta og nota orðið takmörk og þess vænzt, að á það verði fallizt. Aðrar brtt. eru ekki við þá grein, og er hér aðeins um leiðréttingu að ræða. 2. brtt., við 3. gr., er um, að í stað orðsins „mörkum“ í 2. mgr. komi: takmörkum, sem er einnig til samræmingar, eins og ég hef tekið fram hér áður. 3. brtt. er við 5. gr. frv., að upphaf 2. mgr. orðist svo: „Ef skuldir slíks hrepps eru svo miklar, að þær torveldi sameiningu hreppanna, má ráðuneytið“ o.s.frv. eins og segir í gr. Þótti þetta orðalag heppilegra, og er þess vænzt, að það verði heldur enginn ágreiningur um þessa brtt. 4. brtt. er við 6. gr., að í stað orðsins „staðarmörk“ komi: takmörk. Það er, eins og ég sagði áðan, til samræmingar á því að nota alls staðar orðið takmörk í staðinn fyrir mismunandi orð um sama hugtak, svo sem gert er í frv. 5. brtt. er við 7. gr., að í stað tölunnar „150“ komi: 200. En í frv., eins og það er nú, segir svo í 7. gr.: „Ráðuneytið getur skipt hreppi samkvæmt beiðni hreppsnefndar, að fengnum meðmælum sýslunefndar, enda verði íbúatala hvors hrepps, eftir að skipt hefur verið, eigi lægri en 150.“ N. þykir þessi tala of lág, og er því lagt til, að hún sé hækkuð upp í 200, enda er gert ráð fyrir þessari tölu annars staðar í frv., þ.e. í 6. gr., ef skipta á hreppi. Þar segir svo: „Nú er kauptún eða þorp með 300 íbúa eða fleiri í hreppi og hinn hluti hreppsins telur 200 íbúa eða fleiri, og hefur þá hvort um sig, kauptúnið eða þorpið annars vegar og sá hluti hreppsins, sem kauptúnið eða þorpið er ekki í, hins vegar, rétt til þess að vera sérstakt sveitarfélag.“ Hér er það gert að kröfu, að 200 íbúar séu á bak við kröfu um að skipta hreppi, og þá þykir einnig eðlilegt, að hér sé sett inn talan 200 í 7. gr. til samræmis við ákvæði 6. gr. 6. brtt. er við 8. gr. Í stað orðanna „ákveður ráðuneytið, hvernig með skuli fara“ komi: sker ráðuneytið úr ágreiningi. Þetta er aðeins orðabreyting og breytir ekki neinu efnislega, svo að um það ætti ekki að vera neinn ágreiningur. 7. brtt. er við 17. gr. Í stað orðanna „í hvítasunnudag“ í fyrri mgr. komi: á hvítasunnudag, og verður að skoðast sem hér sé aðeins um leiðréttingu að ræða. 8. brtt. er við 18. gr., að stafliður d falli niður. En stafliður d í 18. gr. hljóðar svo: „Kosningarrétt til sveitarstjórnar hafa allir, sem hafa óflekkað mannorð.“ Eins og hv. þm. kannast við, hafa verið flutt frumvörp um að breyta hér ekki færri en 20 lagafyrirmælum til þess að fella niður þetta ákvæði, að það sé skilyrði, að menn hafi óflekkað mannorð. Þetta ákvæði var sett inn í frv. í Ed., og er sjálfsagt ekkert samræmi í því, þegar búið er að fella það niður úr svo mörgum lögum í landinu, að setja það sem skilyrði hér, að menn hafi óflekkað mannorð frekar til þessara réttinda en til annars, sem hin önnur lög kveða á um, enda mun Ed. nú vera að ræða og samþykkja að fella þessi ákvæði niður í hinum fjölmörgu lagabálkum, og þess vegna er lagt til, að þetta verði einnig fellt niður úr þessu frv. 9. brtt. er við 27. gr. h stað orðsins „atkvæðisefnið“ í síðustu mgr. komi: það. Er því hér aðeins um leiðréttingu á máli að ræða. 10. brtt. er við 34. gr., að upphaf 2. mgr. orðist svo: Hann á sæti á fundum bæjarstjórnar og nefnda hennar, en hefur o. s. frv., eins og segir frekar í gr. En 34. gr. mælir svo fyrir nú í frv.: „Hann á sæti í bæjarstjórn og nefndum hennar“ - og getur það ekki verið rétt, því að enginn á sæti í bæjarstjórn nema sá, sem kjörinn er í bæjarstjórn, en bæjarstjóri þarf ekki að vera meðlimur bæjarstjórnar, og þykir því nauðsynlegt að breyta þessu ákvæði. Getur ekki heldur verið hér um neinn ágreining að ræða. 11. brtt. er við 40. gr. Í stað „innheimtulaun 4%“ í 2. mgr. komi: innheimtulaun samkvæmt ákvörðun sveitarstjórnar, þó eigi yfir 4%. Í sambandi við þetta vil ég leyfa mér að geta þess, að upphaflega í frv., eins og það var lagt fram, var ákveðið, að innheimtulaunin skyldu vera 2–4%. Það var einnig ákveðið þar, að hækka skyldi verulega þá upphæð, sem greidd er fyrir hvern meðlim í sveitarfélaginu, mig minnir úr 8 kr. upp í 25, og það réttlætt með því, að tekjur sveitarsjóðs í framtíðinni geta orðið allverulegar frá jöfnunarsjóði, en af þeirri innheimtu fá oddvitar eða sveitarstjórar engin umboðslaun. Nú hefur hv. Ed. breytt þessu og í staðinn fyrir 2–4% sett fast 4%. Það þótti heilbr.- og félmn. þessarar hv. d. of hátt og væri of mikil greiðsla, þar sem um fjölmenni væri að ræða. Hins vegar þótti eðlilegra að leggja hér til, að gjaldið væri ákveðið af sveitarstjórn, en þó aldrei yfir 4%. Getur þá sveitarstjórn ráðið því sjálf, hvort hún greiðir 2%, 3% eða 4% í hverju tilfelli. Þess er vænzt, að um þetta verði ekki heldur neinn ágreiningur. 12. brtt. er við 43. gr. Upphaf 2. mgr. orðist svo: Sveitarstjóri á sæti á fundum hreppsnefndar o.s.frv., og er það í samræmi við fyrri till. sama efnis um bæjarstjóra, að þeir eiga ekki sæti í hreppsnefndum, heldur á fundum hreppsnefnda og nefnda þeirra. Um það getur ekki heldur orðið neinn ágreiningur. 13. brtt. er við 46. gr., að aftan við 1. mgr. bætist: Þó eigi lengur en til 31, marz næsta árs þ.e. sá frestur, sem gefinn er bæjar- og sveitarstjórnum til þess að ganga frá fjárhagsáætlun. Hún á að vera tilbúin innan ákveðins tíma, eins og segir í greininni, en frest megi þó gefa, en þykir rétt að ákveða, að hann verði aldrei gefinn lengur en til 31. marz ár hvert. Og b-liðurinn er um það, að í stað orðanna „skal vera regla“ í síðustu mgr. komi: skal vera meginregla. Hér er einnig um að ræða leiðréttingu á máli. 14. brtt. er við 47. gr. Í stað niðurlags 1. mgr. frá og með orðunum „sé ávaxtað á tryggum stað“ komi: sé ávaxtað og varðveitt á tryggum stað, eftir því sem við verður komið. N. þótti rétt, að það væri tekið beint fram í l., að það fé, sem sveitarstjórar eða oddvitar eða bæjarstjórar hafa undir höndum, sé ávaxtað og varðveitt á tryggum stað, en það sé m.a. ekki ávaxtað á þeirra eigin reikningi, heldur séu vextir, sem af því kunna að koma, eign sveitarfélagsins. Það getur ekki heldur verið neinn ágreiningur um þetta atriði. 15. brtt. er við 55. gr. 1. málsgr. orðist svo: Sveitarstjórn kýs endurskoðendur til eins árs í senn og í fyrsta skipti að loknum hverjum almennum sveitarstjórnarkosningum. - Í frv. er það þannig, að kosið skuli til fjögurra ára í senn. Reglan mun vera sú, að a.m.k. flest bæjarfélög og sum sveitarfélög kjósa sér endurskoðendur á hverju ári, og þykir eðlilegast, að það sé tekið sem föst regla upp í lögin. Við 92. gr. er 16. brtt. Upphaf h-liðar orðist svo: Tilnefningu þriggja hreppstjóraefna, sem hver um sig hefur fengið meirihlutafylgi sýslunefndarmanna, þegar skipa skal o.s.frv. En í frv. hljóðar liðurinn þannig: „Tilnefningu þriggja hreppstjóraefna, þegar skipa skal hreppstjóra.“ Það þótti rétt að taka það beint fram í 1., að tilnefningunni væri hagað þannig, að hin þrjú hreppstjóraefni hefðu meirihlutafylgi sýslunefndar. Kemur þetta til af því, að það er vitað, að sá háttur hefur verið hafður á í a.m.k. sumum sýslufélögum, að oddviti sýslunefndar hefur talið sér heimilt að tilnefna einn mann, án þess að hann hefði fylgi meiri hluta sýslunefndar, og siðan að skipa hann sem hreppstjóra í viðkomandi hreppsfélagi, og er þetta gert til þess, að enginn ágreiningur sé um það, hvernig skuli fara með þessi mál, svo að það geti ekki valdið neinum misskilningi. 17. og síðasta brtt. er við 102. gr. 2. málsl. 1. málsgr. orðist svo: Hann ávaxtar innstæðufé sýslunnar á öruggan hátt og geymir skuldabréf og annast um aðrar eignir sýslufélagsins. -Vísa ég um það til þess, sem ég sagði um fé, sem geymt er hjá sveitarstjórum eða oddvitum. Skal það ávaxtast að sjálfsögðu á reikning sýslunnar, en ekki sérstaklega á reikning sýslumanns. Þetta eru þær brtt., sem n. gerir, og væntir hún þess, að þær verði samþykktar hér, og einnig, að ekki verði neinn ágreiningur um þessar breytingar, þegar kemur til hv. Ed. Mér þykir rétt að geta þess hér, að það hefur verið rætt allmikið um 20. gr. frv. í nefndinni, og kom fram nokkur vilji um að breyta henni eins og hún var upphaflega á þskj, 383, en þessari grein er breytt í Ed., eins og sést á þskj. 406. Þessi grein hljóðar um kosningafyrirkomulag sveitarstjórna. En n. þótti ekki rétt að gera þá tillögu að taka upp aftur greinina óbreytta, eins og hún er á þskj. 383, en n. er ljóst, að það gæti verið nauðsynlegt síðar meir, þegar sýnt verður, hvernig ákvæðin koma til með að verka, að taka þessa breytingu upp aftur, og má þá gera það á síðara stigi málsins eða á næstu þingum, þegar vitað er, hvernig þessi ákvæði kunna að falla saman við óskir og þarfir þeirra manna, sem eiga við að búa. Þá vil ég einnig leyfa mér að geta þess, að það voru nokkur önnur atriði, sem voru rædd, m.a. hvernig skyldi fara með, ef sveitarstjóri eða bæjarstjóri missti meirihlutaaðstöðu á kjörtímabilinu. En það þótti ekki rétt á þessu stigi málsins að taka upp ákvæði, sem kynni að valda ágreiningi. Þá var að síðustu rætt allmikið um þann kafla í frv., sem ákveður um fjárreiður og fjárþröng sveitarfélaga, þ.e. frá 63. gr. og allt út að 91. gr. Hér eru tekin upp ýmis nýmæli frá því, sem nú er í lögum, og þau nýmæli sum þannig, að það er engan veginn fullt samkomulag um það í n., að þau ættu að lögfestast. En þessi nýmæli kveða svo á, að hægt sé að ganga að sveitarfélögum, setja þau undir skuldaskil og nauðasamninga eða raunverulega taka þau upp til fjárskipta. M.a. lít ég svo á, að hér sé gengið allt of langt inn á þá braut að selja eignir eða leita skuldaskila hjá sveitarfélagi, því að ég tel, að sveitarfélagið sé allt annað en einstakur aðili, og þess vegna hefði frá mínu sjónarmiði þessi kafli átt að bíða þar til síðar. Um það hefur ekki orðið samkomulag. Ég vil ekki gera um það ágreining, en ég vil taka það fram, að ég tel, að það sé nauðsynlegt að endurskoða þennan kafla eins fljótt og verða má. Ég hafði m.a. borið fram í n. brtt. um, að á eftir 89. gr. kæmi ný grein, svo hljóðandi: „Umleitun um nauðasamninga samkvæmt 67.–77. gr. eða skuldaskil samkv. 77.–81. gr. laga þessara má því aðeins framkvæma, að ráðuneytið hafi fyrirskipað nýjar sveitarstjórnarkosningar vegna fjármálaörðugleika sveitarfélagsins og meiri hluta hinnar nýkjörnu sveitarstjórnar takist ekki að bjarga fjárhag sveitarfélagsins á annan hátt.“ Um þessa brtt. náðist ekki samkomulag. Og ég tel það svo mikils virði, að lagabálkurinn í heild nái samþykkt þessa þings, að ég féllst á að falla frá því að bera till. fram á þessu stigi. En mér þykir rétt að taka fram, að ég álít, að það sé alveg nauðsynlegt að setja hér einhverjar skorður við, því að það megi ekki fara með sveitarfélög í fjármálum eins og ætlazt er til að fari á venjulegan hátt með einstaklinga, og það er af tveimur ástæðum: Annars vegar, að það mundi veikja stórkostlega möguleika sveitarfélaganna til að fá lán, þegar viðkomandi lánveitandi er þess víss, að það sé hægt að ganga að sveitarfélaginu, gera það upp sem hvert annað þrotabú eða annaðhvort þvinga það eða leyfa því að gera nauðasamninga, þá mundi það rýra stórkostlega möguleika fyrir sveitarfélögin að halda sínu lánstrausti. En hin ástæðan er sú, að það er ekki hægt að ganga að sveitarfélögunum með allar þeirra eignir eins og hægt er að ganga að einstaklingum. Það er ekki hægt að ganga að vatnsveitum, rafmagnsveitum, barnaskólum, höfnum og ýmsum öðrum eignum, sem eru mikils virði og gæti verið skuldakröfuhafa mikils virði að eignast, ef selja mætti þær til tryggingar greiðslu á skuldum. Þetta er ekki hægt að gera með sveitarfélög. Þess vegna sýnist mér, að það eigi að reyna að finna einhverjar aðrar leiðir en taka sveitarfélög undir gjaldþrotaskipti, eins og gert er ráð fyrir í þessum lögum. Ég vildi láta þetta koma fram, og komi ég til þess að sitja hér áfram á þingi, þá geymi ég mér allan rétt til þess að mega bera fram breytingar á þessum kafla. En eins og ég tók fram áðan, þá tel ég svo mikið unnið við það, að frv. nái nú fram að ganga, m.a. vegna þeirrar miklu vinnu, sem búið er að leggja í þetta frv., að það sé varla verjandi að láta það nú ekki verða að lögum á þessu þingi, þó að ýmsir ágallar séu á því frá mínu sjónarmiði og kannske annarra, sem um það kunna að fjalla. Nefndin leggur því til einróma, að málið verði afgreitt með þeim brtt., sem bornar eru fram á þskj. 561, og væntir þess, að það nái fram að ganga, áður en þingi er slitið.



Herra forseti. Það er ein brtt. á þskj. 561, sem ég vildi leyfa mér að gera aths. við, en það er 15. till., þar sem gert er ráð fyrir að breyta kosningu endurskoðenda. Í þessu frv. er yfirleitt gert ráð fyrir, að allar kosningar gildi til fjögurra ára, þ.e. eins og kjörtímabil sveitarstjórnar er, og var svo einnig með endurskoðendur. Ég sé ekki ástæðu til, að það þurfi að hafa þessa kosningu frábrugðna öðrum kosningum, sem fram fara hjá sveitarstjórnum, og ég álít, að það geti verið til þess að skapa meiri festu í störf þessara manna eins og annarra þeirra manna, er þarna starfa, að láta þá starfa heilt kjörtímabil. Ég lít svo á, að það sé einmitt skoðun þeirra, sem að málinu unnu í upphafi, að það ætti að skapa þessa festu með því að gera ráð fyrir, að starfsmenn allir væru yfirleitt ráðnir heilt kjörtímabil. Þess vegna finnst mér, að þessi breyting sé til hins verra. Og ég vildi leyfa mér að mælast til þess við hv. n., að hún félli frá þessari brtt., því að ég sé ekki, að hún sé á neinn hátt til bóta, því að það er ekki frekar ástæða til að ætla, að lélegir menn veldust í endurskoðun, heldur en í önnur störf, sem þó er ætlazt til að þeir sinni í fjögur ár. Af þessari ástæðu leyfi ég mér að fara fram á það við n., að hún taki þessa tillögu til baka. Ég hefði gjarnan viljað, að n. hefði gert hér fleiri brtt., eins og t.d. við 11. gr., þar sem gert er ráð fyrir valdsviði sýslunefnda gagnvart hreppsnefndum. Ég benti á það við 1. umr. málsins, að þetta væri orðið úrelt fyrirkomulag, sem við notuðum yfirleitt ekki í daglegum störfum og ættum þess vegna ekki að halda í. En þrátt fyrir það, þó að þessar breytingar hafi ekki verið gerðar, þá tel ég málið mjög til bóta frá því, sem er, og vil, að það nái fram að ganga, þó að ég hefði talið æskilegra, að þessi breyting hefði einnig verið á gerð.



Út af ræðu hv. þm. vil ég taka það fram, að þetta var mjög rætt í n., og n. sá ekki ástæðu til annars en að þetta væri sett inn vegna þeirrar venju, sem þegar hefur skapazt hjá fjöldamörgum sveitarfélögum, að þau kjósa endurskoðanda til aðeins eins árs í senn. Ég sé ekki heldur, að það sé neitt athugavert, þó að það standi í l., því að ef sveitarstjórnir hefðu fengið svo ágæta menn, að þær vildu ekki missa þá, þá hafa þær að sjálfsögðu alla möguleika til þess að endurkjósa þá á hverju ári, svo að ég sé ekki, að það þurfi að breyta neinu um það. En annars var þetta mjög rætt í n., og vegna þeirra umr. og þess, sem þar fram kom, sé ég ekki ástæðu til þess að tefja málið með því að taka það aftur í n. og ræða þar þessa till. á ný. Sama er um ábendingar hans í sambandi við 11. gr. Það var mjög rætt í n., þetta atriði, sem kom fram hjá honum við 1. umr., og n. gat ekki fallizt á annað en að halda þessu eins og það er í frv. Ég ræddi þessi atriði og alveg sérstaklega atriði 11. gr. mjög við ráðuneytisstjórann, sem hélt því mjög fast fram, að hann óskaði eftir, að 11. gr. væri haldið þannig óbreyttri og það væri ekki fallið frá þeirri skyldu að leita álits sýslunefndar um þetta atriði, áður en gengið væri frá því.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths., sem ég vildi hér gera, og það er út af 16. brtt. hv. n. Hún er ekki til bóta og stenzt raunverulega ekki. Sú regla hefur verið viðhöfð, þegar tilnefndir eru hreppstjórar í sýslunefndum, að þeir eru skoðaðir rétt kjörnir, sem flest fá atkv., og ástæðulaust að vera að breyta þeirri reglu. En að till. stenzt ekki, byggist á því, að það er alveg eins í sýslunefndum og bæjarstjórnum og hreppsnefndum heimilað að hafa hlutfallskosningu, og ef hlutfallskosningar eru hafðar við um val hreppstjóraefna, þá leiðir það af sjálfu sér, að ef mínni hl. kemur að einum manni, þá hefur hann ekki meiri hluta atkv. allra sýslunefndarmanna. Ég vil þess vegna fara fram á það við hv. n., að hún taki þessa till. aftur, því að hún er alveg óþörf, því að um þetta gilda og eiga að gilda sömu reglur sem um allar kosningar í sveitarog bæjarstjórnum og í sýslunefndum, enda er það alltaf varasamt fyrir þingnefndir að breyta til um frv., sem hafa verið jafnþrautundirbúin og þetta frv.



Herra forseti. Ég skal ekki fara að þreyta neinar kappræður um þetta mál. En ég vil segja það í fyrsta lagi, að það er svo um suma aðra starfsmenn, sem kosnir eru til fjögurra ára, að það er náttúrlega möguleiki til þess að endurkjósa þá. Hins vegar verður framkvæmdin sú, ef endurskoðendur eru kosnir aðeins til eins árs í senn, þá endurskoða þeir þá reikninga, sem þá liggja fyrir, og er ekki litið á þá sem endurskoðendur á milli þátta. Ef þeir hins vegar eru kosnir til fjögurra ára, eru þeir alltaf til kvaddir, og þeir ættu hægara með að hafa áhrif í sínu starfi, ef þeir væru kosnir allt kjörtímabilið. Og mér finnst óeðlilegt, að þeir séu teknir út úr þeim ramma, sem yfirleitt miðar hér við það, að þessi störf séu öll til fjögurra ára, og er það auðvitað út frá því, að meiri festa skapist um hreppsmálin með þeim hætti. Þess vegna vil ég enn á ný biðja hv. n. að athuga þetta mál, því að þetta er sízt til bóta, en gæti hins vegar orðið til hins verra, því að það hvílir vissulega meiri ábyrgð á endurskoðanda, sem er kosinn til fjögurra ára í senn, heldur en þeim, sem er kosinn til þess að afgreiða eina reikninga. Út af 11. gr. vil ég segja það, að það er jafnrétt, sem ég benti hér á við 1. umr. þessa máls, að þessi ákvæði, álit sýslunefnda, sem þarna er gert ráð fyrir að þurfi að leita eða fá samþykki til, þau eru jafnúrelt og þýðingarlaus, þó að ráðuneytisstjóri eða einhver annar hafi lagt sína blessun yfir þau. Ég vil segja það, að þegar er verið að setja nýja löggjöf, á hún að miðast við þær aðstæður, sem nú eru fyrir hendi, en ekki við þá framkvæmd, sem eðlileg var, þegar þau lög voru sett, sem við erum nú að afnema.



Herra forseti. Ég get ekki verið sammála hv. 3. þm. Vesturl. um það, að það sé til hagræðis fyrir sveitarfélögin að binda kosningu endurskoðenda við fjögur ár í stað þess að binda hana við eitt ár, eins og brtt. gerir ráð fyrir. Það er meginregla, ég held yfirleitt hjá öllum sveitarfélögum, a.m.k. hinum stærri sveitarfélögum, að þau kjósa endurskoðendur til eins árs í senn. Þeir endurskoðendur hafa sitt kjörtímabil aðstöðu og þeim ber að fylgjast með reikningshaldi sveitarfélagsins, ekki aðeins þann tíma, sem það er lagt fyrir þá til endurskoðunar, heldur einnig það ár, sem þeir eru kjörnir endurskoðendur. Ef kosningin væri bundin við fjögur ár, gæti skapazt sú aðstaða, þar sem þetta er undantekningarlaust unnið í hjáverkum, að ástæður hins kjörna endurskoðanda hefðu breytzt þannig, að hann ætti erfitt með að gegna sínum skyldum, og væri frekar hætta á, að hann vanrækti þær, heldur en ef hann væri aðeins kosinn til eins árs, eins og nú er almennast. Ég tel því þá breyt., sem n. hefur gert í þessu efni, vera sjálfsagða og byggi mína afstöðu á þeirri reynslu, sem ég hef í þessu, að það getur að mínu áliti verið varhugavert að binda endurskoðendur til 4 ára, eins og hv. 3. þm. Vesturl. hefur bent á.



Herra forseti. Ég hafði haldið, að hæstv. forseti hefði nú eins og venjulega hlé kl. 4, en ég skal ekkert skorast undan því að ræða þessi mál hér, þó að það verði til kl. 7 í dag. Hins vegar tel ég það mjög óheppilegt gagnvart þeim mönnum, sem sitja hér allar stundir og ráðstafa þeim tíma, sem talið er eftir venjunni að sé hægt að ráðstafa til annarra starfa, m.a. til viðtala við ýmsa menn, að bregða út af þeirri venju að fresta fundi milli 4 og 5. Svo skal ég ekki ræða það nánar. Hv. 2. þm. Norðurl. v. (JPálm) gat þess, að 16. brtt. n. fengi ekki staðizt, því að það væri venja að skipa manninn hreppstjóra, sem hefði flest atkv.

Það sagði ég ekki.

Hvað, hef ég tekið rangt eftir?

Ja, þeir væru tilnefndir, þeir þrír menn, sem flest fá atkv.

Tilnefndir þeir þrír menn, sem flest fá atkv. Ég þekki þau dæmi, að mörgum sinnum hefur oddviti sýslunefndar alveg einn tilnefnt mann sem hreppstjóra og talið sér heimilt að tilnefna hann sem einn af þremur og veitt honum hreppstjóraembættið, þótt enginn annar hafi stutt það. Og það tel ég að eigi ekki að þola. En þetta er mér kunnugt um. Og það er þess vegna, sem þessi tillaga er fram komin, að fyrirbyggja slíkt einræði í skipun hreppstjóra. Það er hins vegar algerlega rangt hjá hv. þm., að till. fái ekki staðizt. Hér segir í 92. gr.: „Hlutverk sýslufélaga er að annast . . . tilnefningu þriggja hreppstjóraefna, þegar skipa skal hreppstjóra, en sýslumaður skipar einn hinna tilnefndu manna sem hreppstjóra.“ Hér er honum ekki lagt það á hendur að skipa þann manninn, sem mest hefur fylgi og mestan trúnaðinn hefur, síður en svo. Honum er ekki einu sinni markaður bás til þess að verða að taka einhvern af þeim þremur mönnum, sem þó hefði fengið meiri hluta í sýslunefndinni, heldur gæti hann vel, eftir því sem lögin eru, útnefnt sem hreppstjóra þann manninn, sem ekkert fylgi hefur nema frá honum sjálfum, eins og hefur verið gert og ég bent á. Ákvæðið mundi því hljóða þannig, ef okkar till. er samþykkt: „Hlutverk sýslufélaga er að annast . . . tilnefningu þriggja hreppstjóraefna, sem hver um sig hefur fengið meirihlutafylgi sýslunefndarmanna.“ Eða m.ö.o.: það er ekki hægt fyrir sýslumann að útnefna mann til þess að vera hreppstjóri, nema viðkomandi maður hafi fengið meiri hluta atkv. þessara manna. Ef á að taka þrjá menn til útnefningar, geta þeir allir fengið meiri hluta atkv. til útnefningar. Síðan fer fram um þá kosning. Ef þetta yrði samþykkt, er ætlazt til þess, að útnefningin sé þannig, að meiri hluti sýslunefndarmanna sé sammála um, að einhver af þessum þremur mönnum verði hreppstjóri. Ef sá háttur er tekinn upp að láta þann, sem hefur flest atkv. í sýslunefnd, verða hreppstjóra, þá er það vel hægt fyrir því, en það segir ekkert um það í l., svo að ég get ekki fallizt á að taka till. aftur og tel ekki nauðsynlegt að fresta málinu, til þess að n. ræði sérstaklega þetta atriði. Það er hins vegar opið hv. þm. og hverjum öðrum að gera brtt. við þessa till., og þá vitanlega kemur það til atkv. hér í þingi, og hefur n. sjálfsagt ekkert á móti því. Það sama er um aths. frá hv. 3. þm. Vesturl., að við höfum margrætt þetta atriði í n. Við sjáum því ekki ástæðu til þess að taka þessi atriði aftur til umr. í n., það yrði til þess að tefja málið, ég veit, að það mundi ekki breyta neinu um það. Það er hins vegar opið fyrir hann að bera fram brtt. á þessu sviði og sjá svo, hvort meiri hl. Alþingis fylgir því. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að ræða málið nánar, nema frekari ástæða gefist til.



Herra forseti. Landbn. hefur haft þetta mál til athugunar og mælir einróma með því, að það verði samþykkt eins og það liggur fyrir. N. hefur fengið umsagnir og meðmæli frá landnámsstjóra og jarðeignadeild ríkisins. Hér er um að ræða tvær eyðijarðir vestur í Breiðuvíkurhreppi, sem sveitarstjórnin þar óskar eftir að fá keyptar. Telur landbn. sjálfsagt að verða við þeim óskum og mælir með því, að frv. nái fram að ganga.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja frv., sem prentað er á þskj. 216 og fjallar um sjúkraþjálfun. Má það ef til vill teljast fullmikil bjartsýni að búast við afgreiðslu á því nú á seinustu dögum þingsins. En málið er lítið og ólíklegt, að verja þurfi til þess mjög miklu af hinum dýrmæta tíma þingsins, svo að ekki er útilokað, að málið fái afgreiðslu, ef um það fæst samkomulag. Ef tími hins vegar vinnst ekki til þess, hlýtur það þá væntanlega athugun til næsta þings. Ástæðan til flutnings þessa máls er tilmæli frá stjórn félags þeirra, sem sérþekkingu hafa í sjúkraþjálfun. Enginn skóli í þessari grein starfar hér á landi, en erlendis eru víða sérstakir skólar í þessari grein og sums staðar sem deildir við háskóla. Talsverðar kröfur eru gerðar til þeirra, sem í þessum skólum vilja stunda nám, og víðast hvar er krafizt stúdentsprófs. Námið er m.a. fólgið í ýmsum þeim greinum, sem kenndar eru í fyrri hluta læknisfræði, svo sem líffærafræði og lífeðlisfræði. Þá er einnig kennd lækningameðferð á hinum ýmsu vöðvum og hlutum líkamans með sjúkraæfingum, sjúkranuddi, hitameðferð, ljósum, stuttbylgjum og þess háttar. Þetta eru gamlar og viðurkenndar aðferðir til lækninga og heilsuverndar, og með þeim hefur oft náðst undraverður árangur til að hjálpa sjúklingum til fulls bata, sérstaklega á sviði bæklunarsjúkdóma. Á það verður þó ekki lögð of mikil áherzla, hve nauðsynlegt hlýtur að vera, að aðgerðum þessum sé beitt af ýtrustu þekkingu. Þær geta verið beinlínis skaðlegar í sumum tilvikum, ef þeim er beitt við tilteknar meinsemdir, og röng meðferð getur valdið varanlegum örkumlum. Nú starfa sjúkraþjálfarar hér á landi undir eftirliti lækna, enda felst það í hinu takmarkaða lækningaleyfi, sem þeir hafa samkvæmt lækningaleyfislögunum nr. 47/1932. Er vitanlega sjálfsagt, að slík starfsemi fari fram undir eftirliti lækna, sem m.a. meta það, hvort sjúkraþjálfunarmeðferð eigi við í hvert skipti, sem um er að ræða. Fullkomnir skólar í sjúkraþjálfun erlendis eru og viðurkenndir af læknasamtökum og heilbrigðisyfirvöldum hvers lands. Sjúkraþjálfarar, sem lokið hafa námi frá slíkum skólum, hafa með sér félög, en þau mynda aftur alþjóðasamtök. Slík alþjóðasamtök hafa vitanlega mikið gildi. Ætti félögunum að vera auðveldara að fylgjast með nýjungum í grein sinni fyrir þeirra tilstilli, og þátttaka í þeim alþjóðasamtökum ætti að vera nokkur trygging fyrir því, að sjúkraþjálfari uppfylli þær kröfur, sem sjálfsagt er að gera til hans vegna öryggis sjúklinganna. Félag íslenzkra sjúkraþjálfara, sem hefur starfað í rúm 2d ár, hefur innan sinna vébanda aðeins þá, sem hafa þá þekkingu, sem tilskilin er í þessum alþjóðasamtökum, en hefur samt ekki getað fengið inngöngu í þau, meðan löggjöf vantar, sem tryggi rétt sérmenntaðra sjúkraþjálfara til starfa. Frv. mundi, ef að lögum yrði, tryggja, að einvörðungu þeir, sem hefðu þá menntun, sem fram er tekin í frv., hefðu heimild til að stunda sjúkraþjálfun. Í raun og veru er þetta heilsuverndarmál eða öryggismál fyrir sjúklingana. Þegar litið er til þess, hve nauðsynlegt það er fyrir heilbrigðismál okkar, að við höfum nægilega mörgum á að skipa með þessa þekkingu, ætti það líka að vera ljóst, að einhverja aðstöðu sé rétt að skapa þessu fólki til starfa í sinni grein fremur þeim, sem hafa ekki til að bera sérstaka þekkingu í henni, enda er varla við að búast, að fólk leggi á sig langt og dýrt nám, ef því fylgja engin réttindi, sem það hefði ekki án námsins. Um einstakar gr. frv. vil ég segja þetta: 1. gr. frv. fjallar um löggildingu sjúkraþjálfara og hvaða skilyrðum þurfi að fullnægja til að fá hana. Áskilin eru þar meðmæli landlæknis og stjórnar Félags íslenzkra sjúkraþjálfara, vegna þess að hér er, eins og ég sagði áðan, enginn skóli starfandi í þessari grein. Nauðsynlegt hlýtur að vera, að aðilar hafi þá þekkingu til að geta sagt til um, hvort þeim skilyrðum sé fullnægt, sem greinin setur. Síðan er rætt um menntunarskilyrði, að námi skuli lokið frá skóla, sem viðurkenndur er af heilbrigðisstjórn þess lands, sem námið er stundað í. Ef hins vegar aðili hefur þekkingu, sem landlæknir og stjórn Félags íslenzkra sjúkraþjálfara telur þessu jafngilda, má skv. frv. einnig veita honum löggildingu. Loks er undantekningarákvæði um heimild til að veita löggildingu þeim, sem starfað hafa við sjúkraþjálfun, er lögin taka gildi, ef landlæknir og Félag íslenzkra sjúkraþjálfara telja, að það sé rétt. Slíkt ákvæði er sett til þess, að minni röskun verði hjá þeim aðilum, sem þarna hafa atvinnuhagsmuna að gæta. Í 2. gr. er skýrgreining á orðinu sjúkraþjálfun. Það mun ekki hafa verið almennt notað um þessa starfsemi. Aðalfundur Félags íslenzkra sjúkraþjálfara samþykkti nú nýlega að taka upp það starfsheiti. Áður hét félagið Félag íslenzkra sjúkraleikfimi- og nuddkvenna. En hvort tveggja er, að konur hafa vitanlega engan einkarétt til þessara starfa, þótt svo hafi viljað til, að sjúkraþjálfun hafi hér á landi næstum einvörðungu verið stunduð af konum, og hitt er, að það hefur einnig valdið nokkrum óþægindum fyrir stéttina, að eldra starfsheitið er einnig starfsheiti ýmissa annarra, sem stunda sitt starf í þágu heilbrigðra, svo sem um þá, sem stunda nudd íþróttamanna og á baðstofum, snyrtistofum og í þess háttar starfsemi. Þar er ekki um þjálfun sjúkra í lækningaskyni að ræða. Þetta fólk þarf því alls ekki að hafa þekkingu í fysiotherapy, og stendur þess starfsréttur alveg óhaggaður þrátt fyrir þetta frv., ef að lögum verður. Orðið „sjúkraþjálfun“ er nær því að gefa til kynna það sama og erlenda orðið, sem vitanlega er ekki fært að nota í íslenzku máli, og ég bið hæstv. forseta velvirðingar á því, að ég hef svo mjög slett þessu útlenda orði sem raun ber vitni. Síðari hluti 2. gr. fjallar um skyldu sjúkraþjálfara til að starfa einungis samkv. fyrirmælum lækna. 3. og 4. gr. fjalla um það heilsuverndar- og öryggismál annars vegar og réttindamál sjúkraþjálfara hins vegar, að aðeins þeir, sem hafa löggildingu samkv. 1. gr., megi starfa við þá sjúkraþjálfun, sem í greinunum segir. Ætti með því að vera eins tryggt og á verður kosið, að fólk komist hjá þeirri hættu að bíða ef til vill tjón á heilsu sinni, kannske óbætanlegt, sem hlotizt gæti af rangri meðferð á þessu sviði. 6. gr. fjallar um störf sjúkraþjálfara hjá læknum, en 7. gr. um störf þeirra hjá heilbrigðisstofnunum. Loks eru svo reglugerðar- og gildistökuákvæði. Það kann að vera nauðsyn að skilgreina nánar, greina nákvæmar, hvað felst í sjúkraþjálfun, og væri þá slíkt gert með reglugerð. Nú er það svo, að sérstök lög gilda um flesta heilbrigðisstarfsmenn í landi okkar, lækna, tannlækna, hjúkrunarkonur og ljósmæður, um þeirra réttindi og skyldur. Það er fyllsta ástæða til, að svo verði einnig um sjúkraþjálfara, en þeir telja, að það standi mjög stétt þeirra fyrir þrifum, að löggjöf um þetta efni vantar. Óhætt er að segja, að það geti líka miklu varðað heilsu og öryggi þeirra, sem á sjúkraþjálfun þurfa að halda. Ég vil geta þess til leiðbeiningar nefndinni, sem þetta mál fær, að mál þetta hefur verið borið undir landlækni, og hann benti á, að rétt væri að leita umsagnar þessa margumrædda félags, Félags ísl. sjúkraþjálfara, og stjórnar Læknafélags Íslands. Eins og ég hef skýrt frá, er frv. flutt beinlínis fyrir tilmæli Félags ísl. sjúkraþjálfara, og stjórn þess félags hefur fjallað um frv. í þeirri mynd, sem það er hér fram borið. Eintak af handriti frv. mun einnig hafa borizt mönnum úr stjórn Læknafélagsins. Þessa vil ég geta vegna þess, að ég tel, að það gæti orðið til að flýta fyrir starfi nefndarinnar, og ég vil láta í ljós þá ósk, að málið geti hlotið afgreiðslu hjá hv. heilbr.- og félmn., sem ég legg til að málinu verði vísað til. Auk þess leyfi ég mér að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr.