Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Sigurðsson) : Ég hef áður gert grein fyrir þessu máli og þarf ekki að endurtaka það. En út af brtt. þeirri, sem hér liggur fyrir frá hv. 2. þm. N.-M. (PZ); vil ég geta þess, að n. hefur tekið hana til athugunar, og varð sú niðurstaða í n., að nm. hafa óbundnar hendur um hana. En ég efast um, að nokkur hv. nm. geti á hana fallizt.



Herra forseti. Þessi brtt., sem ég ber hér fram á þskj. nr. 55, fer fram á tvennt, - í fyrsta lagi, að bætt sé inn í l. ákvæði um það, að sá greinarmunur, sem fram kemur í flokkun við sölu á kjöti t. d. í Englandi, verði látinn koma fram í verði kjötsins til bænda. Þessi till. er gerð af mér, af því að mér er kunnugt um, að þetta hefur verið framkvæmt töluvert misjafnt eftir því, hvar er á landinu. Okkur, sem höfum átt að hafa það verk með höndum að reyna að stuðla að því, að bændur legðu sig fram um að eiga gott fé, sem gæfi gott kjöt og seldist vel á erlendum markaði, hefur verið það til tafar í að ná árangri af starfi okkar, að sá greinarmunur, sem fram hefur komið í verði á kindakjöti okkar á erlendum markaði eftir gæðamati, hefur ekki verið látinn koma nægilega fram í verðinu til bænda. Sums staðar hefur þessi greinarmunur verið látinn koma fram alveg, sums staðar að nokkru leyti og sums staðar alls ekki neitt í verðinu til bænda. Þessi till. er flutt af mér til þess að bóndinn, sem leggur inn tiltölulega mest af þeim skrokkum, sem í hæstum verðflokkum teljast, fái tilsvarandi hæst verð fyrir sitt kjöt, en ekki, að nokkur hlutinn af raunverulegu verði fyrir kjöt hans verði tekinn af honum og lagður við það, sem aðrir fá fyrir sitt kjöt, sem þó er lakari vara og í öðrum lægri verðflokkum. Í öðru lagi finnst mér eðlilegt, - og það er annar tilgangur minn með þessari brtt., að það náist, - að sá munur, sem þarna er á verðinu í Englandi, komi tilsvarandi fram í mismun á verði kjöts til neytenda innanlands. Mér er ljóst, að það er erfitt að framkvæma þetta til fulls gagnvart neytendum. En það hefur verið reynt í öðrum löndum annaðhvort með því, að sumar búðir hafa aðeins selt 1. flokks kjöt og aðrar búðir aðeins annað kjöt en 1. flokks. Hætt er við því, að yrði þessi leið farin hér, yrði umsetning í báðum búðunum of lítil, og þyrfti því að leggja meira á kjötið en nú er gert. Þá hefur verið reynt að láta stimpla á sex stöðum á hvern skrokk, í hvaða gæðaflokki hann er. Finnst mér það vel framkvæmanlegt hér, og væri þá stimplað á bóg, miðja síðu og læri. Þetta mundi koma að fullu gagni í heildsölunni og þegar menn keyptu heila skrokka af smásölum og jafnvel þó að þeir væru nokkuð hlutaðir í sundur í smásölunni. Ég veit að vísu, að menn, sem vilja brjóta lög og vilja græða á því að brjóta lög, geta náð í nokkra bita víðs vegar af skrokkunum, sem þeir geta selt með öðru verði en slíkir stimplar, sem ég hef nefnt, segja til um. En ég held, að þessa stimplunaraðferð yrði að taka upp, ef þessi flokkun á kjötinu til neytenda yrði upp tekin. Ég hef ekki komið fram með brtt. við þessa brtt. mína á þskj. 55, af því að mér skildist á einum nm., að n. mundi yfirleitt vera með brtt., en væri hálfhrædd við að færa þennan mismun á verð kjötsins til neytendanna. Þess vegna hef ég ekki slegið þann varnagla eins og t. d. að setja framan við brtt. mína: „Eftir því, sem við verður komið“ - því að ég átti von á því frá nefndinni. Það er svipað um þetta mál að segja og það, að ekki fæst gerður mismunur á verði til bænda fyrir mjólk, þó að sumir bændur framleiði mjólk, sem hefur 3,2% fitumagn, en aðrir mjólk með 5% fitumagni. Þess vegna er eins og maður tali fyrir daufum eyrum, er maður talar um, að langmest sé áríðandi að framleiða góða mjólk. Það er ekki enn komið í kring, að mönnum sé mismunað um verð fyrir mjólkina eftir gæðum hennar alls staðar á landinu. Og hinir, sem slátra úti um land, hafa það eins með kjötið; þeir gera ekki mismun á verði þess til framleiðendanna eftir gæðum þess, og verður það til þess að draga úr viðleitni manna til að ná þeim vörugæðum um kjötið, sem á að ná. En til þess að reyna að ráða bót á þessu hef ég flutt brtt. mína.

Ingólfur Jónsson Brtt. á þskj. 55 frá hv. 2. þm. N.-M. (PZ) er þannig vaxin, að ef hún verður samþ., þá munu flestir neyðast til þess að brjóta l. Og ég held, að það sé ekki vert að samþ. till., sem þannig eru vaxnar, að það er helzt ekki hægt að framkvæma þær. Um það, sem þessi hv. þm. talaði um hér áðan, að nauðsyn væri á því að gera eðlilegan mun á kjöti, þannig að þeir, sem framleiða góða vöru, fái meira en þeir, sem framleiða hana lélegri, er það að segja, að það er verið að stuðla að því með því að flokka kjötið og m. a. með því að koma á gæðamati á öllu kjöti. Og við slíka flokkun kemur það fram, að þeir, sem framleiða góða kjötið, fá hærra verð fyrir það en hinir fá fyrir sitt kjöt, sem hafa það lakara. Hv. þm. N.-M. sagði, að í Englandi væri ströng kjötflokkun. En þeir, sem þar hafa verið, segja, að þegar komið sé í kjötbúðirnar yfirleitt og beðið um 1. flokks kjöt, þá segi kaupmaðurinn, að allt kjötið sé 1. flokks kjöt, hvort sem það nú er 1., 2. eða 3. flokks kjöt. Mundu þá neytendur hér fremur en neytendurnir í Englandi njóta góðs af kjötflokkuninni? Ég efast um það. Ég held, að ef frv., eins og það er, nær fram að ganga, en brtt. hv. 2. þm. N.-M. felld, þá nái l. tilgangi sínum með því, að þeir, sem framleiða góða vöru, fái tiltölulega hærra verð en hinir, sem lakari vöru framleiða, og að neytendur séu tryggðir eins og unnt er með þeirri flokkun, sem á kjötinu er, ef þetta frv. nær fram að ganga. Ég legg því eindregið til, að brtt. hv. 2. þm. N.-M. (PZ) verði felld. Og ég get viðurkennt það, sem sá hv. þm. sagði hér áðan, að erfitt yrði að framkvæma ákvæði þau, sem í brtt. felast. Þetta er hv. flm. brtt. vel ljóst, því að hann var að tala um það í sinni ræðu, að það mætti kannske víkja frá þessu, og hafa þess vegna ákvæði til vara í sambandi við ákvæði þessarar brtt. á þá leið, að framan við brtt. hans kæmi: „Eftir því, sem við verður komið“ o. s. frv. Þarna yrði, ef þessu væri bætt við, opnaðar dyr, sem yrðu til þess að brtt. yrði gagnslaus. Legg ég því sem sagt til, að frv. verði samþ. óbreytt, en brtt. felld.



Herra forseti. Síðasti ræðumaður, hv. 2. þm. Rang., sagði, að til þess væri nú verið að koma á gæðamati á kjöti, að menn fengju mismunandi verð fyrir kjötið eftir gæðum þess. En það er bara þetta sem er ekki gert. Gæðamat hefur þegar verið viðhaft um mikinn hluta landsins á útflutningskjöti, og verðmunurinn hefur ekki verið látinn koma fram í verðinu til bænda. Sums staðar hefur þessi verðmunur verið látinn koma þannig fram, sums staðar að nokkru leyti og sums staðar alls ekki. En það er vandalaust að láta hann koma fram í verðinu til bænda. Og nú er mér sagt, að á sumum svæðum séu þeir menn, sem um það hafa að segja, staðráðnir í því að láta ekki neinn slíkan verðmismun til framleiðenda koma fram eftir gæðamati. Á sama tíma á svo að segja við bændur: Leggið þið ykkur nú sem allra bezt fram til þess að eiga fé, sem gefur laggóða skrokka, sem beztur markaður er fyrir á heimsmarkaðinum, en þó að þið gerið það, fáið þið ekki meira fyrir hvert kg en aðrir, sem eiga kjöt, sem verra er talið. Slíkt ósamræmi er slæmt, - að láta þá, sem raunverulega hafa beztu skrokkana, ekki fá tiltölulega mest fyrir þá. Það þarf að láta menn hafa þá hvöt með verðflokkun á kjötinu til framleiðenda, að þeir þess vegna reyni að framleiða þá vöru, sem selst vel. Ef menn geta séð það á reikningum sínum frá verzlunum, að þeir hafa fengið t. d. 5 aurum hærra verð fyrir bezta kjötið, sem þeir lögðu inn í fyrra, heldur en það næst bezta o. s. frv., þá verður þetta framleiðendum sú hvöt til þess að reyna að framleiða góða vöru í þessu efni, að með slíkri verðflokkun til framleiðenda mundi það nást á 10 árum í auknum gæðum kjötsins, miðað við sölumöguleika á því t. d. í Englandi, sem annars þyrfti sjálfsagt 30–40 ár til að ná. Ég viðurkenni, að það er erfiðara að ákveða verðmun á kjötinu til neytendanna, og jafnvel eru á því miklar hömlur á vissum stöðum, sérstaklega í smáþorpum, þar sem lítið er um sölu á kjöti. Samt hygg ég, að víða sé hægt að yfirstíga þá erfiðleika. Þess vegna ætla ég að bera fram skrifl. brtt. við mína eigin brtt. og leggja til, að brtt. með þeirri breyt. byrji svona: „Eftir því, sem við verður komið, skal gera“ o. s. frv. Og með þeirri breyt. er því þannig fyrir komið, að ekki er sagt, að það þurfi að gera verðmismun á kjötinu til neytenda með eins miklum stigbreyt. eða eins nákvæmlega og til framleiðenda, og ekki þyrfti þá endilega að gera þann mismun á þeim stöðum, þar sem sala er svo lítil, að það kjöt, sem til sölustaðar kemur, selst að kalla strax. Ég legg því þessa skrifl. brtt. fram og bið hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir henni.

Forseti (EmJ) : Mér hefur borizt skrifl. brtt. frá hv. 2. þm. N.-M., sem hv. þm. hafa heyrt. Fyrir henni þarf tvöföld afbrigði, sem ég vil leita hér með.



Mér skilst, að það séu ákaflega miklar líkur fyrir því, að þessi brtt., sem fram er komin við frv., með þeirri viðbót, sem nú hefur komið fram, beri ekki hinn minnsta árangur, - því að þegar búið er að orða þetta svona: „Eftir því, sem við verður komið“, - þá virðist mér, að þar sé svo rúmt um framkvæmdir eftir brtt., að enginn sé að neinu bættari, þó að ákvæði brtt. séu sett inn í l. Nú vitum við það, að ákvörðun á útborgunarverði fyrir kjöt er nálega eingöngu í höndum samvinnufélaganna í landinu, og er S.Í.S. þar stærsti aðilinn og svo Sláturfélag Suðurlands. Aðrir aðilar, sem þarna koma til greina, eru svo litlir í þessu sambandi, að þeirra gætir nálega ekki. Nú er það svo, eins og hv. 2. þm. N.-M., flm. þessarar brtt., tók fram, að á sumum stöðum, eins og t. d. er hjá Sláturfélagi Suðurlands, er gerður ákveðinn munur í þessu efni á verðinu til framleiðendanna eftir gæðum kjötsins. Hingað til hefur þetta verið miðað við kroppþungann. En nú fer þessi flokkun fram eftir öðrum reglum, því að nú á ekki einungis að taka tillit til kroppþungans, heldur einnig kjötgæðanna, eftir útliti, samkvæmt mati kjötmatsmanna. Ég held því, að frá þessu sjónarmiði felist í þessu ákaflega lítið öryggi til handa þeim mönnum, sem eftir tilgangi flm. þessarar brtt. eiga að njóta sérstaklega góðs af þessum ákvæðum, þar sem þeir njóta ekki nú þegar þeirra hlunninda, sem flokkun kjöts veitir: Hins vegar skilst mér viðvíkjandi hinu atriðinu að láta þennan verðmismun vera á kjötinu til neytenda, að þá geti það beinlínis orðið bjarnargreiði við neytendur, orðið þeim beinlínis til ógagns. Því að ef þetta á ekki að vera fyrir fram steindauður bókstafur, þá fylgir þessu svo mikill kostnaður á útsölunni, að verðið til neytenda á kjötinu hlýtur að hækka vegna þessa fyrirkomulags á sölunni. Hv. 2. þm. N.-M. hefur bent á sem möguleika í þessu sambandi að setja upp sérstakar búðir, sem seldu aðeins 1. flokks kjöt, og aðrar, sem seldu aðeins annað kjöt, en það er vitað, að með slíku fyrirkomulagi mundi rekstrarkostnaður búðanna margfaldast. Ef hins vegar þessi kostnaður félli ekki á neytendur, nema þá kannske að nokkru leyti, þá kæmi hann niður á framleiðendunum að nokkru eða öllu leyti. Hjá því verður ekki komizt. Skilst mér þá, að jafnvel báðir aðilar og alltaf a. m. k. annar, seljandi eða neytandi, mundi líða við þetta skipulag. Enn fremur er þess að geta, að neytandinn hefur það á sínu valdi, hvort hann kaupir feitara eða rýrara kjötið, ef hvort tveggja er á boðstólum, því að hann getur valið um kjötið í verzluninni. Með tilliti til þessara tveggja atriða held ég því, að ekki sé hægt að gera sér von um neinn árangur af ákvæðum brtt., eins og hún er orðin með viðbótinni, eins og flm. hefur orðað hana. En ég get viðurkennt, að þeir, sem hafa betra kjöt til að selja, eigi að njóta nokkurs í, vegna þess og það sé þjóðhagslega rétt. En þetta er þegar víða eða víðast gert, að mismuna framleiðendum í verði eftir gæðum kjötsins, til þess að stuðla að bættri kjötframleiðslu.

Frsm. (Jón Sigurðsson) : Hv. flm. þessarar brtt., sem rætt hefur verið um, hefur gert grein fyrir henni. Og ég er hans ástæðum fyrir brtt. fyllilega sammála. En ég hef ekki trú á því, eins og till. hans er orðuð og í raun og veru ekki heldur eftir henni eins og hann hefur endurbætt hana með skrifl. brtt., að ákvæði brtt. bæti verulega úr. Það, sem gerði það að verkum, að n. sá sér ekki fært að fylgja þessari brtt. óskipt, var fyrst og fremst það, hvernig flokkuninni er háttað. Mér skilst, að eftir frv. gildi þetta mat á kjöti jafnt um það kjöt, sem ætlað er til útflutnings, og um hitt, sem selt er innanlands. En eftir þeim reglum, sem fylgt hefur verið í flokkun kjötsins og ég býst við, að fylgt verði hér eftir, þá minnir mig, að 1. og 2. flokkur séu í sex undirflokkum hvor og 3. flokkur, hygg ég, að sé í a. m. k. tveim undirflokkum, og svo er 4. flokkur, úrgangskjötið, sem ég veit ekki, í hve mörgum undirflokkum er. Með slíkum flokkafjölda virtist okkur í n. það ekki koma til mála, að það væri greinilegur munur gerður á þessu öllu í kjötbúðunum, því að úr þessu yrði sú vitleysa, að enginn maður gæti farið eftir þessu. Ég hygg, að hyggilegast hefði verið að breyta brtt. á þann veg, að gera skyldi þennan greinarmun á kjötinu, hvað verðið snertir, eftir gæðum eftir aðalflokkum þess, en gengið væri í útsölunni fram hjá undirflokkuninni. Þannig væri þetta frekast framkvæmanlegt og mestar líkur til þess, að það gæti komið að gagni, a. m. k. fyrir neytendur.



Herra forseti. Ég skal ekki bæta miklu við það, sem ég hef sagt um þetta mál. En ef einhver vildi, hafa fyrir því að fara í gegnum sýningarskýrslur hrúta síðast liðin 20 ár, þá mundi hann komast að raun um, að á þeim svæðum landsins, þar sem starfað hafa kaupfélög, er gert hafa verðmismun á kjötinu til bænda eftir gæðamati, er meðaltal hrúta með tilliti til gæða kjötsins mun hærra en annars staðar. Og hann getur líka sannfært sig um, að á þeim svæðum, þar sem gerður hefur verið verðmunur á kjöti til bændanna eftir gæðum þess, þar hefur farið vaxandi prósentvís það kjöt, sem hefur farið í hæsta verðflokk, meðan þetta stendur í stað á hinum stöðunum, þar sem þessi verðmunur hefur ekki verið gerður. Og þar, sem ekkert gæðamat er á kjöti, mun sá hinn sami finna það, að gæði kjötsins hafa ekki breytzt nokkurn hlut, eins og hér á svæði Sláturfélags Suðurlands, þar sem í þessu efni er kyrrstaða.



Herra forseti. Hv. þm. V.-Sk. gerði sérstaklega að umræðuefni eitt atriði í síðari ræðu minni viðvíkjandi þessu máli. Ég hafði þar talað um 13000 kr. sem þann grundvöll, er miðað er við, að meðaltekjur verkamanna verði, og ofan á það bætast 1500 krónur handa bændum. Þegar ég sagði þetta, gerði ég ráð fyrir, að sá þm., sem ég talaði við, hefði einhverja hugmynd um, hvað verið væri að tala um. Ég gerði ekki ráð fyrir ábyrgðarlausum gasprara, sem legði ekki verk í að gera sér grein fyrir, hvað fyrir lægi. Ég hélt, að maður, sem hefur átt sæti í mjólkurverðlagsn., mundi láta sig skipta, að hvaða niðurstöðu n. kæmist. Nú stendur þessi maður hér upp og talar um, að þessar 13000 kr. séu sláandi dæmi um þær blekkingar, sem við sósíalistar förum með. Þegar ég var að tala hér, hélt ég, að ég talaði við menn, sem vissu, um hvað rætt er, en þegar ég var búinn að hlusta á ræðu hans, sé ég, að ég hefði átt að tala eins og ég væri að tala við skólabörn, og skal ég gera það. Niðurstaðan, sem sex manna n. komst að, var sú, að meðaltekjur verkamanns séu á árinu 1942 kr. 13000,00. Það var niðurstaðan, sem hún komst að, eftir að hafa kynnt sér skattaframtölin fyrir árið 1942. Síðan lagði n. til grundvallar það, sem talið er, að vísitalan verði hærri árið 1943 en árið 1942, að meðaltali. Þegar n. hafði reiknað þetta út, komu út 15500 kr. Þegar sex manna n. er búin að komast að þessari niðurstöðu, tekur hún annað atriði með í reikninginn, og það er það að gera ráð fyrir þeim aðstöðumun, sem er á því að hafa 15500 kr. í bæ og í sveit. N. komst að þeirri niðurstöðu, að aðstöðumunurinn mundi jafngilda því, að 15500 kr. árstekjur í kaupstað muni vera jafnt og 13000 kr. í sveit. Um þetta var n. sammála, og þannig liggja til grundvallar 13000 kr. í sveit, sem jafngildandi 15500 kr. í kaupstað, sem reiknað var út frá skattaframtalinu 1942. Þegar n. var búin að komast að þeirri niðurstöðu, að hæfilegt væri að reikna 13000 kr., varð að samkomulagi að bæta 1500 kr. við. Þar sem ég hef nú lagt þetta mál fyrir eins og það er, þarf ég ekki að fara orðum um það, hve gersamlega öll málsmeðferð hv. þm. V.-Sk. er byggð á rakaleysi og kannske vísvitandi rangfærslum á því, sem sagt hefur verið. Af því að ég hef ekki nema athugasemdartíma, langar mig, af því að þm. gaf tvisvar tilefni til þess, að minnast ofurlítið á hans endurteknu ummæli viðvíkjandi Rússafénu og því, sem hann telur, að valdi því, að við sósíalistar berjumst fyrir sannfæringu okkar. Hann ætti að tala af reynslu, því að hann hefur sjálfur verið sósíalisti, og þótti þá stundum aðrir ekki taka nógu djúpt í árinni. Hann veit sjálfur, hvernig launin eru fyrir það. Honum þótti það svo óvænlegt til frama í þjóðfélaginu, að hann ákvað að hverfa burt frá þeirri stefnu og sannfæringu sinni til annars, sem honum þótti vænlegra til þess að komast áfram, enda hefur hann augljóslega fengið það vel borgað. Hann veit líka vel, hverjum aðferðum hefur verið beitt við sósíalista í þessu landi, að þeim hefur verið flækt út úr stöðum sínum og gert ómögulegt að lifa. Hann hefur sjálfur tekið þátt í þeirri herferð. Ég ætla svo að síðustu að minna á það í sambandi við það, sem hér er rætt viðvíkjandi kjörum bænda, að það kemur greinilega fram, og verkin sýna merkin um það, að verkamenn unna bændum fullkomins réttlætis og góðrar afkomu, en þeir unna líka Framsfl. þess að fá makleg málagjöld og sérstaklega í þessu máli, þegar lengra er komið en nokkurn tíma áður í því að reyna að samræma hagsmuni þessara stétta og skapa þá aðstöðu fyrir þær báðar, að þeim geti vegnað sem bezt.

Forseti (SigfS): Ég hef nú fundið mælendaskrá og sé, að þessi hv. þm. hefur talað tvisvar áður, svo að þetta var bara athugasemd, og gef ég þá hv. þm. V.-Sk. orðið til þess að gera stutta athugasemd.



Ég þarf ekki, herra forseti, að tala lengur en síðasti ræðumaður, því að það er ekki svo mikið, sem svara þarf. Hann sagðist ætla að tala við mig eins og skólabarn, enda var auðheyrt, að hann bjóst við, að þm. væru á svipuðu stigi og skólabörn, því að það, sem hann ætlaði að hrekja hér af því, sem ég sagði í gær um þetta efni, stendur vitanlega óhrakið enn, enda er allt á sömu bókina lært, framburðurinn er ekki að nokkru gagni né nokkur stafur fyrir því, sem fram er flutt. Hvers vegna kemur hann ekki með tölur? Hvers vegna verður að bera ósannindi upp á þessa nefnd? Ég hef fyrir framan mig nál. n. sjálfrar og trúi því betur en því, sem þessi hv. þm. segir. Þar segir, eins og ég las í gær og ég skal endurtaka og mun halda mér við, á meðan því er ekki afneitað af n. sjálfri. Það getur verið, að einhverjir séu þannig gerðir, að þeir vilji neita skoðun sinni. Það hefur borið til fyrri, að menn hafi fengizt til þess að sverja fyrir skoðun, sem þeir hafa áður haft, og vel getur verið, að einhverjir fáist til þess að sverja fyrir það, sem hafa skrifað undir. Þetta er vitanlega viss starfsaðferð, sem vel getur verið, að verði tekin upp, en meðan ekki kemur annað fram, meðan n. hefur ekki svarið af sér, ætla ég að halda mig að því, sem skrifað er. Þar stendur skýrum stöfum: „Meðaltekjuupphæð sú, sem fékkst þannig úr skýrslunum ásamt vísitöluframfærslu fyrir tímabilið september 1942 til ágúst 1943, var 15500 kr.“ Og þó að ég leiti með logandi ljósi, sé ég hvergi þetta 13 þús. kr. kaup. Mér dettur ekki heldur í hug að leggja trúnað á, hvað fulltrúi flokks hv. þm. segir, meðan ég hef ekki stafkrók fyrir því. Ég þekki það vel, hvernig kommúnistar hlaupa frá sínum fyrri yfirlýsingum og reyna að klóra í bakkann. Ég hef að vísu aldrei verið kommúnisti og hef aldrei skilið, hvað kommúnistar sjálfir hafa verið ákafir í að skipa mér í þann flokk. Ég heyrði á fundi, að maður sagði um annan: Þetta er gamall og nýr vinur minn. Þá sagði hinn: Er þetta ný aðferð til að svívirða mann? Það eru margar aðferðir til, og þegar kommúnistum sjálfum finnst það svívirðing, að maður hafi verið í flokki með þeim, þá er það að vísu satt, það væri svívirðing fyrir hvern mann, en ég hélt ekki, að þeir sjálfir viðurkenndu það. Ég held, að það sé óþarfi fyrir þennan hv. þm. að vera að tala um, að mér og öðrum sé kunnugt um, hvað hafi verið gert til þess að svelta kommúnista hér á landi með því að láta þá ekki hafa lífsframfæri. Hv. þm. var af sjálfri ríkisstj. settur í eitt hæstlaunaða embætti á landinu og kunni að nota sér það, svo að það er bezt fyrir hann að fara varlega í að kvarta í þeim efnum. Ég hef ekki ástæðu til að fara um frv. fleiri orðum, enda hygg ég, að komið hafi nógu skýrt fram hugur þeirra manna, sem hafa flutt það. Það vantar ekki, að látið sé í veðri vaka, að það sé flutt af brennandi áhuga til að sameina bændur og verkamenn. Það er búið að prédika slíkt í mörg ár af öllum árásarmönnum bændastéttarinnar og hefur verið talið hrífa vel, en menn skulu gæta þess, að það er aðeins um takmarkaðan tíma, sem hægt er að blekkja fólk. Þjóðin er farin að þekkja ræturnar að áróðri slíkum sem þessum, svo að hann er búinn að missa sárasta broddinn.



Herra forseti. Það hefur verið beint til mín nokkrum spurningum sem form. mjólkursamlagsn., sem mig langar til að svara. Mér hefur skilizt það koma greinilega fram, að menn telja, að í framtíðinni eigi neytendurnir að reka mjólkurbúin. Ég hef verið að velta því fyrir mér, hvernig þetta væri hugsað. Ég vil taka til dæmis Baugsstaðabúið, sem í eru milli 10 og 20 bændur. Það hefur selt smjör til Rvíkur, Hafnarfjarðar, Vestmannaeyja og víðar. Hvaða neytendur eiga að reka það? Eða mjólkurbúið á Sauðárkróki. Flestir bændur í Skagafirði senda þangað vörur sínar. Vörurnar eru að 1/5 keyptar af Sauðárkróksbúum. Hitt er selt til Siglufjarðar, Ísafjarðar, Rvíkur, Vestmannaeyja. Hvers konar neytendafél. ætti að mynda um þetta bú? En þó að aðeins sé hugsað um Rvík eina, ætla neytendur þá að sjá um sölu á því, sem þeir nota ekki sjálfir? Nokkurn tíma ársins kemur það lítið magn til allra búanna fjögurra, sem selja nýmjólk til Rvíkur, að það hrekkur trauðlega, en í annan tíma kemur helmingi meira en neytendur þurfa. Ætla þeir að taka við því? Mig langar að fá skýringu á, hvaða neytendur eiga að taka við þessu. Ég vil vita, hvernig þetta fyrirkomulag er hugsað, út frá því, sem formælendur málsins segja sjálfir, að þeir taki bara við því, sem neytendur þurfa á degi hverjum. En hvað á þá að gera við hitt? Það var spurt um flutningana frá Flóabúinu til Rvíkur og talað um, að með þeim væri lagður skattur á neytendur. Ég veit, að árið 1942 er það hér um bil 5½ farmur Eimskipafélagsskipanna, sem flutt er til Rvíkur frá Ölfusá, jafnt helga daga sem aðra daga, og að vetrinum eftir Þingvallaleiðinni, þegar Hellisheiði er ekki fær, og enn fremur nokkurn tíma á hestum, þegar allar leiðir voru lokaðar. Kostnaður var um 70 au. á tonn pr. km., 43 kr. tonnið frá Ölfusá og hingað að meðaltali yfir árið. Þá var spurt um það, hvort mjólkurverðlagsn. hefði fylgt nokkrum ákveðnum reglum um verðlagið, búið til nokkurn stiga. Já, hún hefur gert þeta alltaf og aldrei öðruvísi. Kostnaðurinn hefur verið liðaður sundur, annars vegar kostnaður bænda, hins vegar kostnaður við dreifingu og sölu. En hvernig sem að er farið, eru vissir menn, sem alltaf vilja rengja, rengja. Og þeir mundu halda því áfram, þó að á ný yrðu skipaðir endurskoðendur og staðfest, að ég fer með rétt mál. Við höfum ekki lagt eins mikla vinnu í að afla upplýsinga um verkakaup og sex manna n., en við höfum þó símað til manna hingað og þangað um landið til að fylgjast með kaupgreiðslum, og frá 1933 höfum við fylgzt með því, hvað margt kaupafólk hefur verið í sveit á sumrin og hvað því hefur verið greitt. Enda munu hv. þm. sjá það, þegar þeir gá að því, að við höfum ekki farið hátt með mjólkurverðið undanfarin ár í samanburði við sex manna n. Ég held, að það liggi ljóst fyrir, að mjólkurverðið hjá n. hefur sízt verið hærra en það þyrfti að vera miðað við tilkostnaðinn. Ég tel það ekkert aðalatriði, hver ákveður kostnaðinn, sem á að leggja við þessa kr. 1.23. Ég er sannfærður um, að ef það er gert af mönnum, sem hafa vilja til að kynna sér málið, komast þeir að sömu niðurstöðu og við. Það getur orðið hærra, ef við tökum einstaka mánuði, en það jafnar sig, þegar árið er tekið allt. Hitt er annað mál, ef við ættum von á því, að um þetta fjölluðu menn með svipuðu hugarfari og virzt hefur koma fram hjá sumum ræðumönnum hér. Það er ekki annað sýnna en að viljandi sé reynt að halla réttu máli, þegar farið er að slá því föstu, að vísvitandi hafi verið brotið samkomulag sex manna n. Slíkum mönnum trúi ég ekki fyrir því að fara með málið.



Herra forseti. Það er ein spurning, sem hv. þm. N.-M. svaraði ekki. Hvernig eru viðskipti innbyrðis milli Mjólkursamsölunnar og Kaupfél. Árnesinga?

Engin

. Það er ágætt að fá upplýsingar um það, hvað kostar að flytja mjólkina, en neytendur í Rvík þurfa að vita, hve mikið af flutningskostnaði Kaupfél. Árnesinga er greitt með of háum flutningsgjöldum á mjólk til Rvíkur. Þessu gekk hv. þm. N.-M. rækilega fram hjá. Það kom fram hjá hv. þm., hvað neytendur ætluðu að gera, hvort þeir ætluðu að kaupa mjólkina, hvort sem hún væri mátulega mikil eða of mikil. Auðvitað ætla þeir ekki að kaupa meiri mjólk en þörf er fyrir, og það er ekki heldur ætlunin, að ríkissjóður eigi að tryggja kaup á öllu, hvað sem þörfinni í landinu líður. Það þarf að reikna út, hvað neyzlan er mikil, og er auðvitað ekkert vit í að láta framleiða mjólk, sem enginn neytandi er að. Það er offramleiðsla á kjöti á erlendan markað í landinu, og þarf að greiða stórfé með því. Það er sagt, að það sé af stríðsástæðum, og það er það máske að sumu leyti, og þess vegna vill Sósíalistaflokkurinn samþ. nokkrar bætur til bráðabirgða. Það vantar ekki, að mjólkurverðlagsn. leggur fram ýtarlegar upplýsingar, þegar hún hækkar mjólkina. Hitt dreg ég í efa, að fskj. gefi rétta hugmynd um, hvað hefur verið greitt. Þess vegna þarf „krítíska“ endurskoðun á rekstri fyrirtækisins. Mjólkurverðlagsn. hefur alltaf útbúið nýtt „skema“ við hverja verðhækkun, og með sex manna samkomulaginu er stefnt að því að koma í veg fyrir það. Það er vitað mál, að tekjurnar eru reiknaðar svo, að að meðaltali 1942 eru þær taldar 13 þús. kr. hjá verkamönnum, en þegar búið er að bæta vísitölunni við, eru þær orðnar 15500 kr. En það er annað stórt atriði, sem ég er sannfærður um, að vísitölun. hefur sézt yfir. Meðaltekjur verkamanna eru ekki kr. 14500.00, þær eru lægri. Þegar þetta meðaltal var reiknað, var of lítið tekið úr hópi verkamanna, en of mikið úr flokki iðnaðarmanna. Verður því meðaltalið af tekjum verkamanna hærra en meðalkaup verkamanna úti um land. Þetta atriði álít ég að hafi verið mistök. Afleiðingarnar eru þær, að þetta gerir útkomuna fyrir bóndann hagstæðari, og er þetta það deiluatriði, sem hér er verið að þjarka um. Þó finnst mér ekki ástæða til að harma það, þótt íslenzkir bændur fái bætt kjör og búi við hagsæld á þessum tímum. Það, sem mestu máli skiptir, er það samkomulag n., að nú er búið að finna grundvöll til þess að meta verðmæti landbúnaðarframleiðslunnar, svo að nú geta þessir pólitísku spekúlantar Framsfl. ekki framar komið upp úlfúð í þessu skyni. Nú er kominn allsherjargrundvöllur, og finnst mér það vera þýðingarmesti vinningur sex manna n. Ef ætlazt er til þess, að n. sjái um verð á útfluttum afurðum, er það fjarstæða og nær ekki nokkurri átt. N. er hugsuð sem samninganefnd. Niðurstöður n. eru því ekki bindandi, nema því aðeins, að allir í n. séu sammála. Ef leggja á þann skilning í þetta samkomulag, að greiða eigi fé úr ríkissjóði þannig, að bændur fái sama verð fyrir kjötið, sem við seljum lægra verði á erlendum markaði, eins og þeir fá fyrir það á innlendum markaði, er það önnur fjarstæðan. Greiðslur þessar lenda ósjálfrátt á bæjarbúum, því að skattarnir verða fyrst og fremst teknir af þeim. Þetta gerbreytir afstöðunni, en hefur farið í skugga við aðalatriði þessa máls, sem eru, eins og ég gat um áðan, að nú er búið að ná samkomulagi um verð á innlendum landbúnaðarafurðum. En ef þetta samkomulag er þannig, að pumpa á tugum milljóna úr ríkissjóði til þess að borga uppbætur til bænda fyrir kjötið, sem selt er til útlanda, á kostnað bæjarbúa, þá eru allar forsendur fallnar undan þessu samkomulagi, og þetta frv., sem hér liggur fyrir, er því skilyrði fyrir því, að samkomulag sexmenninganna verði ekki rofið og gerðir þeirra að engu gerðar. Ef fulltrúar bænda verða ekki á sama máli um þetta munu verkamannasamtökin svara á viðeigandi hátt.



Það eru í raun og veru aðeins fá atriði, sem standa orðið eftir af fullyrðingum frsm., og finnst mér ekki þörf að taka margt til athugunar. Þó er það tvennt í ræðu hans, sem ég vildi benda á með nokkrum orðum. Viðskipti Kaupfélags Árnesinga og Mjólkursamsölunnar hafa engin verið, en hann talar um, að flutningsgjöldin séu allverulega þungur baggi á Reykvíkingum. Þegar sýnt er fram á, hversu þetta gjald er lágt, þá sagði hann, að ekki sé víst, að nokkuð sé að marka upplýsingar viðvíkjandi sams konar reikningum, hægt væri að gefa út falsaða reikninga og þetta gæti allt verið lygi. Hvaða hugsun liggur á bak við þetta?

Því ekki að leggja fram reikningana?

. Reikningarnir hafa verið opinberlega birtir í blöðum og gefnir út á hverju ári. Það er velkomið, að flm. komi upp í Mjólkursamsölu og skoði reikningana, þótt ég viti, að það þýði ekkert að leggja plögg upp í hendur á svona manni, því að ef staðreyndirnar kæmu sér ekki vel, mundi hann segja þær vera lygi. Ég hef aldrei þekkt annan eins hugsunarhátt hjá neinum manni. Þetta kemur mér þó ekki á óvart, eftir því, sem ég hef heyrt um ýmis viðskipti við hv. þm. Siglf. Hann talar um, að mjólkurflutningarnir austan yfir Hellisheiði séu svo dýrir, að þeir séu of þungur baggi á Reykvíkingum. Í verðlagsákvæðum mjólkurlaganna segir, að verðmismuninn til bænda skuli greiða eftir því, hvað flutningskostnaður er mikill. Ágreiningurinn er um það, hvað flutningsgjöldin eiga að vera mikil, og hef ég oft heyrt, að þau væru of lág, en aldrei fyrr, að þau væru of há. Þetta getur hann leitað sér upplýsinga um, því að ekkert fyrirtæki hefur haldið þessum flutningum uppi eins ódýrt og einmitt Kaupfélag Árnesinga, og er þetta auðvitað neytendum í hag. Ekkert fyrirtæki hefði getað tekið þetta að sér fyrir jafnlágt verð, því að þetta er stórt fyrirtæki og flytur vörur sínar austur með sömu bifreiðum. Engum landflutningum hér á landi er haldið uppi eins ódýrt sem þessum, og þó er það skylda að halda þeim uppi daglega allan ársins hring, hvernig sem færi er. Það rekst því óþægilega á, þegar sumir koma og segja, að reikningarnir séu falsaðir, af því að þeir séu reiknaðir of lágt, en aðrir segja, að reikningarnir séu falsaðir að því leyti, að flutningsgjöldin séu reiknuð of hátt. Þetta minnir mig á söguna, sem menn kannast við, um bóndann og asnann. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta atriði. En um 13000 kr., sem flm. var að tala um, þá væri enginn vandi að fá upplýsingar um það hjá n., hvort búnaðarmálastjóri væri „kúskaður“ til að segja það, sem er ekki satt. Er þetta aðferð kommúnista? Ég ætla bara að segja hv. þm. það, að þetta er ekki vaninn hjá okkur framsóknarmönnum, þó að þetta muni vera reglan hjá kommúnistum. Við þekkjum. ekki þessa aðferð. Þessi aðferð er hjá einræðissinnum, en ekki hjá þeim, sem halda vilja uppi lýðræðinu í landinu. Þá hef ég ekki fleira að svara þessum hv. þm. að svo stöddu.

Flm. (Áki Jakobsson) : Ég ætla að leyfa mér að fara enn nokkrum orðum um þessa flutningareikninga. Þessi maður, er hér talaði á undan mér, er meistari í að fara með blekkingar. Hann þurfti endilega að snúa út úr þessu, þó að ég segði Mjólkursamsalan í stað Mjólkurbú Flóamanna. Það er Kaupfélag Árnesinga,, sem annast mjólkurflutningana fyrir Mjólkurbú Flóamanna, og það eru einmitt viðskiptin milli þessara tveggja fyrirtækja, sem ég vildi fá að sjá. Annars skiptir það engu máli, hvaða félag hefur með þessa reikninga að gera, því að neytendur í Reykjavík greiða þá. Engar sannanir eru það, að þarna sé vel á haldið, þó að þetta séu ódýrustu flutningar hér á landi, því að ekki er hægt að flytja vörur við betri skilyrði en hér um ræðir. Flutningar þessir fara fram eftir hinum beztu vegum hér á landi og mest vörumagn er flutt eftir. Það eru því engin rök, þótt hann segi, að þetta séu ódýrir flutningar. Þá er og kvartað yfir því, að þetta sé of löng flutningaleið, svo að heildarflutningskostnaðurinn skiptist óréttlátt niður. Einnig væri vert að athuga, hvað Kaupfélag Árnesinga leggur út fyrir flutninga á sínum vörum. Þá vildi ég aðeins minnast á 13000 kr. Það á eftir að koma í ljós, hvað er rétt hjá n. Ég hef skýrt nákvæmlega frá, hvernig í þessu liggur. Enginn mun lá mér, þó að ég beri á framsóknarmenn, að þeir beiti sínum handjárnum. Stundum þurfa ekki einu sinni handjárn, bara góðar stöður.



Einu atriði man ég eftir, sem snertir þetta mál viðvíkjandi verðmagni mjólkurinnar, en það er bílakostnaðurinn. Í fyrra haust, þegar mjólkin hækkaði, upplýsti mjólkurverðlagsn., að einn bíll kostaði Mjólkursamsöluna kr. 72000.00 á ári eða kr. 200.00 á dag. Þetta er hér um bil þrefalt hærri kostnaður en bíll kostar á vörubílastöðinni í Reykjavík. Þessar upplýsingar komu þá fram. Það er því ekki að undra, þó að einhverju skeiki með útkomuna, ef allir bílreikningar eru með svipuðum hætti.



Með þessu frv. er lagt til, að heimilað verði, að gerðar séu samþykktir um ítölu, er komi í veg fyrir, að gróið land fari í auðn sökum of mikils ágangs búfjár. Fornar sögur herma, að landið hafi verið viði vaxið milli fjalls og fjöru. En gróðrinum hnignaði fljótt af ýmsum ástæðum. Menn sáu, að skógurinn var til margra hluta nytsamlegur, og var hann óspart notaður til eldiviðar, húsagerðar og til beitar fyrir búfé. Fleiri öfl hafa og verið að verki við eyðingu skógarins, og nú er svo komið víða, að þar er auðn ein, sem áður var trjágróður. En nú hafa augu manna opnazt fyrir því, að landbúnaðurinn þarf að byggjast á ræktun en ekki rányrkju. Ræktun hefur og aukizt mjög á síðustu áratugum. Lög hafa verið sett um skógrækt og sandgræðslu, og miklu fé hefur verið varið til skógræktar, sandgræðslu og heftingar sandfoks. En það er ekki síður nauðsynlegt að gæta þess, að gróðurlendi og nýrækt eyðist ekki aftur vegna ofbeitar, því að færi svo, má segja, að rifið sé niður með annarri hendinni það, sem byggt er upp með hinni. Góð afréttarlönd eru afar mikils virði. „Sauðirnir koma með spesíur á bakinu af heiðunum“, sagði bóndi einn á seinni hluta 19. aldar. Þannig er þetta enn og verður framvegis, ef þessi gullnáma verður ekki eyðilögð. Ég hef þá trú, að sauðfjárrækt geti verið arðvænlegur atvinnuvegur og að unnt verði að framleiða hér sauðfjárafurðir, eigi aðeins handa þjóðinni sjálfri, heldur einnig til sölu á erlendum markaði. Sú trú byggist á því, að við höfum víðáttumikil fjalla- og heiðalönd með kjarnmiklum gróðri. En þess verður að gæta að eyðileggja ekki þessi auðæfi með ofbeit. Lög hafa verið sett um forðagæzlu til þess að tryggja, að nóg vetrarfóður sé handa þeim búpeningi, sem settur er á vetur. Það er að sjálfsögðu gott, en gæta verður þess einnig að setja ekki of margt á hagana. Í þessu frv. er lagt til, að sýslunefndum sé heimilað að gera samþ. um ítölu í afréttar- og heimalönd. Nú getur staðið svo á, að ekki sé nægilegt, að slíkar samþykktir séu gerðar fyrir einstaka hreppa og einstakar sýslur, þar sem búfjársamgöngur eru miklar milli héraða. Þegar svo stendur á, er lagt til, að Búnaðarfélag Íslands taki málið til athugunar og skipi ítölunefnd, ef með þarf, - annars athugi sýslunefndir þetta hver á sínu svæði. Að öðru leyti vísa ég til greinargerðarinnar og bréfa, er þar eru birt. Ég óska svo, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. landbn., og vænti þess, að hv. nm. og aðrir þm. taki því með velvilja og greiði því veg gegnum þingið.



Herra forseti. Ég vildi aðeins benda n., er fjallar um þetta mál, á tvö atriði. Svo er ákveðið í frv., að allir þeir, sem búfé eiga í hreppnum, skuli kallaðir á fund, er afráða á um ítölumat. En ég er ekki viss um, að þetta sé rétt, t. d. í þorpum, þar sem margir eiga örfáar kindur, hest eða kú eða hvort tveggja. Þar, sem svo er, virðist mér málið fyrst og fremst snerta landeigendurna sjálfa, sem e. t. v. eiga ekkert búfé, og þyrfti að taka þetta til athugunar. Hitt atriðið er það, að vel sé ákveðið, hvað láta skal margar kindur móti einum hesti eða kú. Það væri afar mikilsvert að koma því í lög eða reglugerð, hversu stórar einingarnar skuli vera og það sama gildi á öllu landinu.

Flm. (Finnur Jónsson) : Við höfum, flm., orðið sammála um að leggja þetta frv. fram sem breyt. á gildandi l. um eignar- og notkunarrétt jarðhita. Í þeim l. er svo ákveðið, að ríkið veiti ókeypis leiðbeiningar um notkun jarðhita, og hefur það starf undanfarandi verið í höndum rannsóknaráðs ríkisins, en rannsóknaráð ríkisins hefur ekki haft neinum sérfræðingi á að skipa til þess að veita þessar leiðbeiningar, og ekki hefur heldur verið veitt til þess fé sérstaklega í fjárl. Nú er enginn vafi á því, þar eð jarðhiti er mjög mikilvægur eða a. m. k. getur orðið það, ef hann er notaður sæmilega, að þá þarf að búa öðruvísi að þessum málum en hingað til hefur verið gert. Í þessu frv., sem ég er hér fyrri flm. að, er það nýmæli, að ríkisstj. fái sérstakan ráðunaut eða sérfræðing um notkun jarðhita og taki hann í þjónustu sína, en geti hins vegar látið jarðhitaframkvæmdir viðvíkjandi borunum og slíku heyra undir ríkisstofnun, er nú starfar. Enn fremur er það nýmæli í frv., að ríkið greiði helming kostnaðar við jarðboranir, sem framkvæmdar eru af bæjar- og sveitarfélögum, eftir því sem fé er veitt til í fjárl. Það hefur allmikið verið skrifað um nýtingu jarðhita nú, og er í Tímariti Verkfræðingafélags Íslands, 1. hefti 1943, grein um þetta efni. Segir formaður rannsóknaráðs ríkisins þar, að orka sú, sem felst í jarðhitanum, jafnist fyllilega á við orku fossanna. Nú skal ég ekki segja um, hvort svo er, en jafnvel þótt þessi orka væri kannske minni, er hér um svo mikið mál að ræða, að flm. hafa talið rétt, að ríkið verði til þess að hrinda þessu máli hraðar áleiðis en enn er gert. Í þessari yfirlitsgrein Steinþórs Sigurðssonar er drepið á það, að það hafi hina mestu þýðingu, að gerð sé rannsókn á eðli og uppruna jarðhita, og enn fremur, að ýmsar framkvæmdir, sem gerðar eru viðvíkjandi notkun jarðhita, hafi farið í handaskolum, vegna þess að þessi mál eru ekki nægilega rannsökuð og nægilega undirbúin. Það er kunnugt, að jarðhiti er notaður til virkjunar í mörgum löndum, sem hafa ekki líkt því eins mikinn jarðhita og Ísland hefur, t. d. á Ítalíu. Þessir möguleikar jarðhitans hafa lítt eða ekki verið rannsakaðir hér enn, en það mundi verða verkefni þess ráðunauts eða stofnunar, sem ríkið væntanlega setti á fót og framkvæmdi slíka rannsókn. Rannsóknaráð ríkisins hefur nú umráð yfir 2–3 jarðborum og hefur látið bora á nokkrum stöðum, en þessi rannsókn hefur ekki verið sett í neitt kerfi enn þá og er mjög í lausu lofti, enda leggur formaður rannsóknaráðs ríkisins, Steinþór Sigurðsson, til í þeirri tímaritsgrein, sem ég nefndi áðan, að ríkið kosti sérstakan sérfræðing til þess að kynna sér jarðhita hér á landi og erlendis eftir því, sem þess er kostur, og að þessi sérfræðingur yrði síðan starfsmaður ríkisins, enn fremur, að nákvæm rannsókn færi fram, bæði frá vísindalegu og eðlisfræðilegu sjónarmiði. Það hefur verið starfandi nú um nokkurt skeið sérstök ráðunautskrifstofa rafmagnseftirlits ríkisins, og þótt jafnvel hafi verið ágreiningur um stofnun þessarar skrifstofu, þegar hún var sett á fót, held ég ekki, að neinn mundi vilja, að hún yrði lögð niður. Ætlun okkar er, að með samþykkt þessa frv. verði lögð undirstaða undir, að sett verði á fót sams konar stofnun fyrir nýtingu jarðhita og rafmagnseftirlit ríkisins er fyrir nýtingu fossaflsins. Ég læt þetta nægja í þessu máli, en óska, að málinu verði vísað til 2. umr. og væntanlega allshn.



Á þskj. 61 flytjum við hv. 2. landsk. frv. til l. um breyt. á l. frá 1931, um einkasölu ríkisins á tóbaki, og l. nr. 81 frá 1941, um breyt. á l. um verkamannabústaði frá 1935. 1. gr. frv. miðar að því, að fella niður þær breyt., sem gerðar voru 1941, en þær voru, að ríkissjóður legði árlega í sjóð verkamannabústaða 150 þús. kr., en að jafnframt félli niður 14. gr. laga nr. 58 1931, um einkasölu á tóbaki, en sú grein kvað á um, að helmingur tekna af tóbakseinkasölu skyldi renna til byggingarsjóða verkamannabústaðanna að hálfu, en hinn helmingurinn til byggingar- og landnámssjóðs. 2. gr. frv. kveður á um, að tekjum af tóbakseinkasölu ríkisins skuli verja á líkan hátt og upprunalega var gert ráð fyrir, en þó þannig, að helmingur af tekjum ríkissjóðs af tóbakseinkasölunni skuli skiptast jafnt á milli byggingarsjóðs verkamanna og byggingar- og landnámssjóðs, en hinn helmingurinn renni í framkvæmdasjóð ríkisins. Auk þess er greininni breytt í það horf, sem áorðnar breytingar á byggingarsjóðum verkamannabústaða útheimta. 3. gr. frv. mælir svo fyrir, að tekjum ríkissjóðs af tóbakseinkasölunni fyrir árið 1943 skuli varið samkv. ofangreindu. Eins og segir í grg., þá var það ein af aðalröksemdunum fyrir því, að samin voru l. um stofnun tóbakseinkasölu ríkisins, að þar með væri verkamannabústöðunum og byggingar- og landnámssjóði tryggt nægilegt fé. Einkasala var hér á tóbaki eftir fyrra stríð í sambandi við landsverzlunina, en var afnumin árið 1925. Síðan var flutt frv. um einkasölu á tóbaki ár eftir ár hér á þingi af Alþflþm., en náði ekki fram að ganga. Á vetrarþingi árið 1931 var það enn flutt, en varð ekki útrætt, en á sumarþingi sama ár er einkasala á tóbaki loks lögleidd fyrir harðfylgi Alþfl. og Framsfl., og þá fyrst er ákveðið, til hvers tekjum af einkasölu ríkisins á tóbaki skuli varið. Talsmaður þessa frv. sagði þá, að hér væri ekki einungis um að ræða að útvega ríkissjóði víssar tekjur, heldur væri hér verið að sjá nauðsynjastofnunum, sem sé verkamannabústöðunum, fyrir tekjum. Og hann kvað upp úr um það, að það væri ábyrgðarhluti fyrir þm. að fella frv., án þess að fé kæmi annars staðar frá í staðinn. Því verður ekki neitað, að hér var vel af stað farið, og ef efndir hefðu verið að sama skapi, þá hefði verið vel. Þingflokkar þeir, er með harðfylgi höfðu komið þessu máli í höfn, fóru þess ekki heldur duldir, að málið var vinsælt, enda notuðu þeir það óspart sér til framdráttar. En eins og oft vill brenna við hjá þessum flokkum, varð minna úr efndum, og þetta viturlega ákvæði varð aldrei annað en fagurmæli eitt, því að eins og menn muna, var þessu ákvæði og mörgum öðrum, er til þjóðþrifa horfðu, frestað, að vísu ekki nema frá ári til árs, vegna hræðslu við kjósendur. Þeir tímar komu þó, að þessir flokkar þóttust ekki þurfa að taka tillit til kjósenda, en það var þegar sómatilfinning þm. þeirra hafði lognazt út af í þjóðstjórnarsukkinu og þeir höfðu sjálfir kosið sig á þing og þóttust óhultir þá. Var ekki beðið boðanna og rokið í að afnema 14. gr. einkasölulaganna. Þar með var endanlega strikað yfir það loforð, að tekjur af tóbakseinkasölunni skyldu renna til verkamannabústaðanna. Að vísu var þó það fé veitt, sem ég áður hef nefnt, en það voru smámunir einir. Það þarf ekki að rekja hér hvaða afleiðingar þetta hefur haft, því bera húsnæðisvandræðin hér í Reykjavík og annars staðar bezt vitni. Nú fyrir skömmu var hraðað hér gegnum þingið l. sem heimila stórfellda hækkun á álagningu á tóbaki, og þýða um leið hækkaðan ágóða af Tóbakseinkasölu ríkisins, líklega svo að milljónum skiptir. Ríkisstj. vék sér undan því að gera grein fyrir, til hvers þessum tekjum skyldi varið, en Sjálfstfl., Framsfl. og Alþfl. létu ekki á sér standa að samþykkja þetta og sýna ríkisstj. þar með traust sitt. Við sósíalistar börðumst á móti þessu frv., en úr því að andstæðingaflokkum sósíalista tókst að koma því í gegn, vill Sósfl. gera tilraun til þess að þeim tekjuauka, sem fæst með hækkaðri álagningu af tóbaki, verði varið þannig, að þjóðin hafi sem varanlegast gagn af. Í því skyni flytjum við flm. þetta frv. hér fyrir hönd Sósíalistaflokksins. Að endingu vil ég leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og fjhn.