Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frv. þarf ekki mikilla skýringa við. Farið er fram á, eins og í grg. stendur, að Krýsuvíkur- og Stóra-Nýjabæjarlönd verði lögð undir Hafnarfjarðarkaupstað. Hafnarfjörður hefur þegar hafið stórfelldan rekstur í Krýsuvíkurlandi. Nefndin sendi frv. til Grindavíkurhrepps til umsagnar. Hreppsnefndin hafði ekkert við frv. að athuga, en fer fram á, að Grindavíkurhreppur fái fullar bætur, og er gert ráð fyrir, að svo verði. Leitað var og umsagnar sýslumanns Gullbringu- og Kjósarsýslu, og hefur hann munnlega tjáð nefndinni, að sýslunefndin muni ekkert við frv. hafa að athuga. Ég legg svo til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég ætlaði meðal annars að svara hinni furðulegu ræðu forsrh., og vildi biðja hæstv. forseta að grennslast eftir, hvort hann geti ekki verið viðstaddur.

Forseti (BG) : Ef hv. 2. þm. S.-M. mælir því ekki í gegn, mun ég gefa hv. þm. Vestm. orðið, ef hæstv. forsrh. kynni að verða viðstaddur síðar.



Það er ekki þannig, að ég sé að fara í kapphlaup við hv. 2. þm. S.-M., en mér þykir leitt, ef málið tefst meir en orðið er. Margir þeir, sem keypt hafa Svíþjóðarbátana, eru þegar farnir að sækja þá og þurfa á aðstoð að halda hið bráðasta. Þeir hv. 2. þm. S.-M. og hv. 2. þm. Reykv. hafa talað mikið um þetta mál, og sé ég ekki ástæðu til að tala langt mál eða svara þeim aths., sem fram hafa komið, enda er það svo, að ég hef svipaða afstöðu um sumt, sem hefur verið fundið að, þótt ég hafi fallizt á að sveigja nokkuð af leið til að tefla málinu ekki í tvísýnu. Af þeim ástæðum hef ég fallizt á að fela hinni nýju stofnun í Landsbankanum á hendur þessa lánastarfsemi, þótt mér hefði verið geðfelldara, að fiskveiðasjóður hefði haft hana með höndum. Hitt vil ég ekki taka undir, að nokkur ástæða sé til að vantreysta Landsbankanum í þessu máli, en vitanlega er hver frjáls að sinni skoðun þar um, og hirði ég ekki um að rökstyðja það nánar að svo stöddu. En hitt hygg ég, að megi fullyrða, að mikil átök hefðu orðið um þetta mál hér innan þingsins, ef meiri hl. í sjútvn. hefði ekki sveigt til fyrir vilja fjármálastjórnarinnar um stjórn þessarar stofnunar. Ég lít svo á, að það sé svo mikilsvert atriði, að meginmálið gangi fram og lánsstofnunin komist á fót, að nokkuð sé til þess vinnandi. Enn fremur verður ekki annað séð en að við, sem sitjum í nýbyggingarráði, fáum óskir okkar uppfylltar. Varðandi gagnrýni, sem fram kom hjá hv. frsm. minni hl. viðvíkjandi 2½% vöxtunum, get ég látið nægja að vísa til ræðu hæstv. fjmrh., og er ég í meginatriðum samþykkur þeirri yfirlýsingu, sem hann gaf. Hv. 2. þm. S.-M. hefur komið með þær sömu aths. og hann bar fram við 1. umr. Hann er ósamþykkur þeim fjáröflunarleiðum, sem farnar eru, og kannske ósamþykkur þessu öllu, þó að hann láti til leiðast. En sú fjáröflunarleið, sem hann bendir á, er nú orðin nokkuð tíð og engin fullvissa fyrir því, að þessi lánsstofnun hefði fengið nægilegt fé með því að nota þá aðferð. Einkum ber þess að gæta, að þær framkvæmdir, sem hér um ræðir, eru fjárfrekar og þola enga bið. Þess vegna er þýðingarlaust að tildra upp frv., sem ekki hefur áreiðanlegan sjóð til að byggja á. Með því að fara þá leið, hefðum við fengið frv., sem lofaði miklu á pappírnum, en yrði erfitt í framkvæmd. Þetta er fyrir þá, sem þurfa að nota þessi lán, sem hér um ræðir. Fyrst er það, að á þann hátt yrði ríkissjóður að greiða ekki litla fúlgu sem milligjöf milli vaxta, sem ætlazt er til, að teknir séu af viðskiptamönnum. Og þetta yrði að greiðast af þeim, sem vaxtabréfin keyptu, hver sem það yrði. Annars er það undarleg fullyrðing hv. 2. þm. S.-M. að halda því fram, að sú leið, sem nýbyggingarráð stakk upp á, sem sé sú, að gera Landsbankanum skylt að lána fé með ákveðnum vöxtum, væri sprottin af vantrausti á ríkisstjórninni. Þessi hv. þm. er alltaf að leita að tilefni um vantraust á þá, sem ráða hér nú. Það, sem nú kemur fram hjá þessum hv. þm., er þetta hornauga, sem hann gefur öllum framkvæmdum, sem menn hafa með höndum, og sérstaklega það, sem snertir framkvæmd hinnar yfirlýstu stefnu ríkisstjórnarinnar. Það er þetta hornauga, sem hann gefur nú þessum aðgerðum nýbyggingarráðs, þegar hann vill leggja þær út sem vantraust á hæstv. ríkisstjórn af hendi tillögumanna. Það er fjarri því, að svo sé, og verður ekki séð, á hvað grunni sú skoðun byggist hjá hv. þm. Síðast hélt hv. þm. líka því fram, að stefna hæstv. ríkisstj. væri að fæla menn frá að leggja einkafjármagn í fyrirtæki. Ég verð að halda því fram, og byggi það á talsverðri persónulegri reynslu nú síðustu mánuðina, að það er svo að sjá, sem einkafjármagnið hafi sig hreint ekki minna í frammi nú, nema síður sé, hvað viðvíkur því að afla sér framleiðslutækja, en áður var. Við sjáum það bezt á þeim mönnum, sem eiga erindi í nýbyggingarráð, að það er langt frá því, að menn séu mjög tregir til að leggja fé sitt í kaup á skipum og vélum og til þess að koma upp iðjuverum í iðnaði í mörgum greinum. Ég efast um, að nokkurn tíma hafi menn á jafnstuttum tíma á landi hér hafizt handa jafnalmennt og í jafnstórum stíl í þessu efni og nú. Hitt er svo annað mál, og þarf engan að undra, að þessar framkvæmdir kalla á meira fé en þeir, sem fyrir þeim ætla að standa og taka þátt í, hafa yfir að ráða. Þess vegna verður, eins og raun er á orðið, að telja það nauðsyn að opna mönnum leið að lánsfé í ríkara mæli en áður hefur verið. Menn ganga sannarlega að verki með talsvert meiri bjartsýni en ríkti í stjórnartíð þessa hv. þm. Svar frá hinum ráðandi stjórnarherra, sem var hv. 2. þm. S.-M., til manns, sem ætlaði af afla sér flutningaskips og gat fengið það með hlægilega lágu verði, var á þá leið, að stjórnarvöldin hefðu ekki interessu fyrir slíkum hlutum. Menn hafa á undanförnum mánuðum gengið að því með öðru hugarfari en þessu að afla skipakaupa og efla flotann. Og margir eru þeir, sem verða að leggja að veði allar eigur sínar þrátt fyrir það, þótt þeir hinir sömu hafi orðið að leita eftir lánsfé. Ég get ekki séð, að þessi almenni framfaravilji hjá þjóðinni sé vottur þess, að menn skorti yfirleitt traust á þessari ríkisstj. frekar en áður hefur verið. Það er ekkert óalgengt fyrirbæri, að menn treysti misjafnlega ríkjandi stjórnum. En þótt hv. 2. þm. S.-M. geti ekki treyst ríkjandi stjórn, þarf hann ekki endilega að leggja þannig út gerðir þeirra manna, sem að þessu frv. standa, að þeir vantreysti hæstv. ríkisstjórn. Það er einmitt þvert á móti. Sú vinna, sem nýbyggingarráð hefur lagt í þetta mál, hefur verið gerð í trausti og bjartsýni á störfum núverandi ríkisstj. og samkomulagsvilja hennar, þrátt fyrir það, þótt í einhverju kunni að greina á um leiðir til að ná þessu marki. Hv. þm. hefur margkomið að því og lagt á það áherzlu, að með því að Landsbankinn lánaði þetta fé í þessu skyni, væri verið að ýta undir verðbólguna í landinu. Það hefur verið tekið fram til að mótmæla þessu, að það er erfitt að skilja það, að verið sé að ýta undir verðbólgu, þótt tekið sé útlent fé og keypt fyrir það togarar eða mótorbátar og byggð hraðfrystihús. Að minnsta kosti er ekki verið að búa til neina verðbólgu með því. En fjármálapólitík undanfarinna ára, og í henni á hv. þm. sinn drjúga hlut, hefur búið til verðbólgu alveg vísvitandi. Ef til vill man hv. þm. það, að þegar hann var ráðh., á árunum 1931-39, óx mjög verzlun við Þýzkaland, og reyndin varð sú, að það var orðið með beztu sölulöndum fyrir íslenzkar afurðir, jafnt sveita- og sjávarafurðir. Gerður var clearingsamningur milli landanna 1931. Þegar stríðið skall á og lokið var viðskiptum milli landanna, þá var fjarri því, að við ættum neitt hjá Þjóðverjum, en þeir áttu hjá okkur 3 millj. kr. og eiga sennilega enn part af því. Þetta er ekki þessu máli viðkomandi hugsar hv. þm. kannske, en þó - þá var fjármálapólitíkin sú undir yfirstjórn hv. 2. þm. S.-M., að ríkismörkin þýzku fengust ekki afreiknuð fyrr en þau seldust aftur. Þeir, sem seldu vörur til Þýzkalands, áttu inneign í Landsbankanum og hann hjá Deutschen Bank, en þeir fengu ekki afreiknaða sína peninga heima fyrr en Landsbankinn var búinn að selja mörkin Pétri og Páli, sem keyptu vörur til landsins fyrir þau. Um þetta er svo sem ekki nema gott eitt að segja. Þetta var varkárni á hæsta stigi í þessum efnum. Það var ekki hætta á því, að ýtt væri undir verðbólgu með þessari aðferð. En svo skeður það nokkrum árum seinna, að þessi banki afreiknar frosna peninga, fleiri tugi millj. kr. Millj. eru afreiknaðar og engar hömlur eða skorður við því settar, að seðlaflóðið fari til almennings og skapi eftirspurn eftir vörum og eignum. Svo kemur allt setuliðsféð, sem streymdi gegnum bankann. Ég veit ekki til þess, að þess sjáist neins staðar merki, hvorki meðan þessi hv. þm. var í stjórn né heldur aðrir, sem sátu, meðan þetta flóð stóð sem hæst, að reynt væri að hafa hömlur á því, að þetta fé kæmi allt í umferð. Þvert á móti, það hefur komizt í umferð og skapað mestu ringulreið og vitanlega vaxandi verðbólgu. Sama er að segja um það fé, sem bankinn hefur fengið fyrir útfluttar vörur á þessum tímum. Ekki varð ég var við, að þjóðbankinn eða þm. yfirleitt hafi reynt að reisa skorður við því, að verðbólga hlytist af þessum öra straumi peninga inn í landið á stríðsárunum. Sá straumur er hættur nú fyrir löngu og var það, þegar till. nýbyggingarráðs komu fyrir bankans augu. En þá er eins og bankinn hafi fyrst augun opin og sjái, að einhver verðbólguhætta sé framundan. Síðan hefur hv. 2. þm. S.-M. bergmálað þessa skoðun bankans gegn þeirri till. frv. að láta Landsbankann lána fiskveiðasjóði til kaupa á nýjum framleiðslutækjum eða til byggingar á þeim. Ég hef þá lítillega drepið á helztu agnúa, sem hv. 2. þm. S.-M. finnur á þessum till. Hann flytur brtt. samkv. sinni skoðun, sem hann vill túlka hér. En ég get ekki annað en tekið undir það, sem kom fram hjá hv. 2. þm. Reykv., að það hefði verið allt of ótraustur grundvöllur til að byggja á, að ætla sér að fá lántökuna eingöngu með sölu á verðbréfum, fyrir utan nú það, að þá hlyti að koma að því, að ríkissjóður yrði að taka á sig stórar byrðar til að jafna metin. En hvað sem þessir lærðu fjármálaspekingar segja um þetta mál, þá er erfitt að fá okkur leikmennina í þjóðfélaginu til að trúa því, að það sé sérstaklega glæfralegt á þeim tímum, þegar þjóðbankinn á hundruð millj. kr. í erlendri valútu eða gjaldeyri, sem hann fær litla eða enga vexti af, að breyta innistæðunum í íslenzka seðla og lána féð Íslendingum með lágum vöxtum, en þó mun hærri en bankarnir fá í útlöndum, til þess að hrinda af stað hinum nýju átökum í framleiðslumálum þjóðarinnar, sem stjórnin hefur gerzt aðaltalsmaður fyrir. Og allir flokkar, líka sá flokkurinn, sem er í andstöðu, vildu undirbúa þetta með því að taka frá eins miklar fjárfúlgur og taldar voru nægar og á síðasta þingi lögfestar í því skyni. Ég held það hafi orðið ofan á, að það yrðu 300 þús. kr., sem lagðar skyldu til hliðar til að kaupa framleiðslutæki fyrir. Og hv. 2. þm. S.-M. veit það vel, að hans flokkur var með stórkostleg yfirboð á þessu sviði. En þegar til framkvæmdanna kom, var augljóst, að athafnamennirnir í þjóðfélaginu gátu ekki komið áformum sínum í framkvæmd nema gerðar yrðu ráðstafanir til þess, að þeir ættu aðgang að miklu meira lánsfé í þessu skyni en áður var. Þetta kom berlega fram í hverju einasta viðtali, sem menn áttu við okkur í nýbyggingarráði varðandi útvegun og fyrirgreiðslu á framleiðslutækjum. Hin eðlilega afleiðing varð svo sú, að nýbyggingarráð fór að búa til till. til að greiða úr þessari þörf landsmanna. Nú er það vitað og viðurkennt, að sjávarútvegurinn hefur búið við ákaflega erfið vaxtakjör á undanförnum árum og það var fyrir löngu orðin þörf á því að fá þeirri stefnu breytt. Þetta er eiginlega mergurinn málsins, höfuðefni þessa frv., og það nær fram að ganga, þótt það kannske verði ekki nákvæmlega í því formi, sem við höfum kosið. Ég tel það megi sætta sig við þessa afgreiðslu, þótt stofnlánadeildin en ekki fiskveiðasjóður fari með lánin. Ég get svo að þessu sinni látið útrætt um þetta mál og beðið átekta.

Forseti (BG): Vegna ummæla í upphafi ræðu hv. þm. Vestm. þykir mér rétt að taka fram, að hv. þm. var veitt orðið á undan hv. 2. þm. S.-M. vegna þess, að með því móti sparaðist tími. Hv. 2. þm. S.-M. hafði óskað eftir því, að hæstv. forsrh. hlýddi á ræðu sína, og sendi ég boð til hæstv. forsrh. Þótti forseta því rétt að veita hv. þm. Vestm. orðið á meðan beðið var, því að biðtíminn var óviss. Í upphafi ræðu sinnar talaði hv. þm. Vestm. um mjög seina afgreiðslu 5. dagskrármálsins og lét orð í því sambandi falla á þá leið, að þetta mál hefði verið látið lafa síðast á dagskránni. Nú vil ég beina þeirri spurningu til hv. þm. Vestm., hvort þessi orð beri að skilja svo, að hann álíti, að forseti sé að tefja fyrir málinu með þessari afgreiðslu.

Frsm. meiri hl. (Jóhann Jósefsson.): Þar sem hæstv. forseti leggur fyrir mann spurningar, verð ég að biðja um orðið til að svara. Ég hef að vísu ekki haldið því fram, að hæstv. forseti hafi verið að tefja fyrir málinu, en hins vegar virðist svo, sem hann álíti málið ekki neitt hærra sett en mörg önnur mál, sem hafa verið samferða á dagskránni og hafa fjallað um langtum óverulegra efni, en gengið þó framar á skránni að dómi hæstv. forseta.

Forseti (BG): Ég þakka. Ég vil benda hv. þm. Vestm. á, að það skiptir ekki neinu máli, í hvaða röð málið er á dagskránni. Forseti velur málin til umr. oftast með tilliti til þess, hvort gera má ráð fyrir, að þau nái fljótt fram að ganga eða ekki eða verði langar eða stuttar umr. um þau. Þau, sem búast má við, að verði fyrir litlum töfum, eru oft tekin fyrst. Þetta mun líka hv. þm. Vestm. hafa hugmynd um, þar sem hann hefur verið alþingisforseti.



Já, ég heyri, að hæstv. forseti hefur gert ráðstafanir til þess að láta hæstv. forsrh. vita, en nú er liðin ein klukkustund, og hann er enn ekki mættur. Það væri æskilegt, að hann væri viðstaddur þessar umræður. Ég víti framkomu hæstv. forsrh. fyrir að láta ekki sjá sig, og þá sjaldan að hann sést hér í deildinni, þá er hann á hlaupum. Mér finnst furðulegt að heyra hv. þm. Vestm. tala um tafir á máli þessu. Meiri hl. sjútvn. er búinn að tefja þetta mál í hálft ár. Þeir eru búnir að vera með málþóf fram og aftur, hæstv. forsrh. og fjmrh. og hv. þm. Vestm., þannig þrír í röð. Hv. 2. þm. Reykv. hélt hér málþófsræðu eins og fyrri daginn. Áður en ég svara, ætla ég að minnast á tvö atriði, sem eru óskyld þessu máli. Þessi hv. þm. sagðist ekki hafa orðið var við, að ég hefði neinar leiðir, nein úrræði fyrr en nú. Ég get sagt, að þegar ég var ráðh., reyndi ég að binda nokkurn gjaldeyri og komst ég það langt að binda nokkurn hluta togarainnistæðnanna erlendis, en sjálfstæðismenn afnámu strax þennan lokaða reikning. Þessi hv. þm. hefur í frammi slúðursögur um gjaldeyrismálin og talar um, að illa hafi verið á þeim haldið, og bendir á nýsköpunina í því sambandi. Ég er óhræddur við þann samanburð. Hagskýrslur sýna, að á árunum frá 1934–1938 var meira fé fest. í atvinnutækjum en næstu 10 árin á undan. Hvað viðkemur innflutningi skipa, þá eru ósönn ummæli hv. þm. Vestm. Það var beinlínis skorað á alla að reyna að festa kaup á fiskiskipum, ef hægt væri, áður en stríðið skylli á. Gjaldeyrisskortur var þá í landinu og ekki var hægt að borga skip út í hönd. Það hefur verið fundið að till. mínum í þessu máli. Þetta byggist á því vantrausti, að almenningur vilji ekki kasta fé sínu til kaupa á ríkisskuldabréfum. Á þessari vantrú byggist það, að verið er að reyna að lögbjóða þjóðbankanum að leggja fram fé til þessa sjóðs. Er meiningin að búa til nýtt fjármagn? Nei, hv. meiri hl. segir, að þetta sé ekki meiningin. En er þá ekki hægt að fá þetta fé með frjálsum hætti? Þeir segja, að það sé ekki hægt. Ég vil benda hv. þm. á þetta hættulega fordæmi. Hvar eru takmörkin? Geta þeir ekki seinna skyldað menn til þess að lána í eitthvað annað? Það gæti komið einhver annar aðili og heimtað 20, 30 eða 40 milljónir. Mig undrar málflutningur hv. þm. Vestm. Á móti hinum erlendu innistæðum stendur sparifé landsmanna, og ef ekki á að koma fram mismunur, verður fjármagn að koma, sem festist. Ef festa á seðladeild Landsbankans, verður bankinn að auka seðlaútgáfuna. Sé slíkt gert, þá er verið að stefna að verðbólgu. Með þessu er fjármagnið jafnlaust og menn geta heimtað fé sitt úr bankanum, og þá, verður að auka seðlaútgáfuna. Ég er hissa á því, að þetta skuli rætt hér á hæstv. Alþingi. Allir ættu að vera klárir á þessu fyrir löngu. Það er alls ekki af gamni, að þjóðirnar hafa reynt að festa fjármagnið. Ég vara við þessari leið. Ég tel, að hægt hefði verið að fara hina, og held því fram, að hún sé betri. Það er talið, að greiða þyrfti hærri vexti, ef farin væri sú leið, sem ég benti á. Ég vil benda á, að þetta er rugl í hugum manna. Hvar er fjármagnið? Það hlýtur að vera, að annaðhvort verður bankinn að greiða lægri vexti af sparifé landsmanna eða taka hærri vexti af lánum. Er nokkuð mætara að taka féð af sparifjáreigendum eða af rekstrarlánum? Er ekki eins gott að taka fjármagnið eftir skattstiga? Hv. 2. þm. Reykv. hélt hér furðulega ræðu og hélt því fram, að fjármagnið yrði tekið af útgerðinni, ef mín leið væri farin. Þetta er furðuleg fjarstæða, en er sannleikur, ef málið fer eins og meiri hl. vill. Þá verða vextirnir teknir af fé viðskiptamanna bankans. Mér þætti furðulegt, ef útgerðin borgaði minna, ef farið væri eftir því, sem ég legg til. Þetta stafar af þeim kvíða, að hægt sé að fá féð með eðlilegu móti. Nýbyggingarráð hefur bitið sig í það, að fjárfesting og lán innanlands séu í samhengi. Þetta eru tvö óskyld mál, sala gjaldeyris til kaupa og hitt, hvernig eigi að fara að útvega lán innanlands. Nei, betra er að ganga hér hreint til verks. Ég held, að hér hafi ekkert fram komið, sem mæli á móti því, að leið mín sé eðlileg, og ég fullyrði það þrátt fyrir mótbárur hæstv. ríkisstjórnar. Það er hægt að ná í fjármagn með þessu móti. Ég tel nú hv. þm. Vestm. svarað. Ég vil nú víkja að hv. 2. þm. Reykv. Hann talaði um þetta eins og hann einn vissi skyn á þessu, og varð niðurstaðan í ræðu hans eftir 1½ klukkustund, að eftir því, sem ég legði til, þá ætti að reka gamaldags og úrelta peningapólitík, en tillögur nýbyggingarráðs væru að reka peningapólitík eftir vissu „plani“. Já, heyr á endemi. Ég veit annars ekki, hvað þetta á að þýða. Hann segir, að þetta sé til þess að hafa vald á innistæðunum. Það er nú svo, að lausaféð í landinu er ófest með öllu, þó að seðlabankinn sé skyldaður til þess að leggja fram þessar 100 milljónir. Þetta er því til þess að skapa enn minna vald yfir fjármagni því, sem til er. Það, sem hv. 2. þm. Reykv. heldur fram, er því algert öfugmæli. Mín leið er sú, að reyna að fá fjármagnið með frjálsum hætti, og þá er það fé, sem næst á þann hátt, ekki laust, en leið þessa hv. þm. er gagnstæð. Hann vill láta lögbinda þjóðbankann, en láta fjármagnið leika lausum hala. Óvitlausir menn vita þetta, og það er bókstaflega furðulegt af stjórnarmeirihl. að hengja sig þannig upp á vegg. Ég vil minna hæstv. fjmrh. á, hve erfitt verður að stöðva þessa skriðu, er beiðnunum rignir inn í seðlabankann um að kaupa skuldabréfin. Ég veit, að fjmrh. er á móti þessu, þó að hann hafi látið dragast út í þetta eins og svo margt annað. Ég vil því skora á hæstv. fjmrh. að athuga þetta. Ég læt nægja þetta svar til hv. 2. þm. Reykv. Ókvæðisorð hans um Landsbankann koma mér ekki við. Landsbankinn er gyðingur í augum hv. 2. þm. Reykv., sem hann ofsækir og er óvinur hans. Hv. 2. þm. Reykv. sagði: „Hefur þessi hv. þm. gert sér ljóst, hve mikið fé þyrfti að festa á næstu misserum og næstu árum?“ Ætti ekki frekar við að spyrja hv. 2. þm. Reykv. um þetta og þá í nýbyggingarráði? Það ætlaði nýbyggingarráð að byrja að gera áætlanir um, en sveik það. Þeir eru nokkuð loftkenndir þessir menn. Þessi hv. þm. sagði, að hér þyrfti að festa þúsund milljónir. Þá spyr ég: Verður ekki þá einhvern tíma þungt undir fæti, er byrja þarf við fyrstu 100 millj. að skylda Landsbankann til að lána? Þessir menn eru svo trúlitlir, að þeir treysta sér ekki að ná inn eitt hundrað millj. eftir. venjulegum leiðum. Ég vil biðja hv. þdm. að hugsa um þetta. Mér hefði fundizt, að hæstv. fjmrh. hefði átt að leggja til, að farin yrði önnur leið í þessu. Það er ekki aðeins varhugavert að skylda Landsbankann til þessa, heldur er hættulegt að fara inn á þá leið að skylda Landsbankann, því að ef hún væri tíðkuð, þá leiðir það til þess, að það verður að auka seðlaútgáfuna eða menn fara að frysta inneign sína í bönkunum. Þá minntist hæstv. ráðh. á brtt., sem við hv. 6. landsk. flytjum, og sagði, að ekki væri rétt að spyrna við, að dráttarbrautir fengju lán úr sjóðnum. En ég er ekki sammála hæstv. ráðh. um þetta. Ég álít, að það eigi bara að hleypa sjávarútvegsmönnum í sjóðinn, og held því fast við þessa till., að „slippir“ fái því aðeins lán, að þeir séu reknir á vegum útgerðarinnar. Þetta eru styrktarlán og þessi vaxtafótur er lægri en tíðkast í frjálsum viðskiptum, og hans eiga ekki aðrir að njóta en þeir, sem stunda sjávarútveg. Hæstv. ráðh. sagði, að menn mundu leggja strax í fyrirtækin. En þetta getur ekki staðizt. Margir munu ekki treysta því, að hægt verði að nota svo lágan vaxtafót í stofnlánum, en verja fé sínu þegar vaxtafóturinn er hærri. Það er gefið mál, að ef menn vilja leggja í mikið, þá vilja þeir láta sjóðinn standa vaxtalausan til að fá svo hærri vexti seinna. Ég er þeirrar skoðunar, að um þetta verði að vera ákvæði í löggjöfinni. Það er áhætta í þessum lánum og ekki ástæða fyrir ríkið að hætta fé, nema einstaklingar leggi líka á móti. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um það, sem hæstv. fjmrh. sagði. Þá kem ég að hæstv. forsrh., sem er nú ekki viðstaddur að venju. Hann hljóp hér um og hreytti úr sér nokkrum orðum. Ég lét falla orð á þá leið, að það væri verðbólgustefnan, sem orsakaði, að farið væri inn á þessa braut. En hæstv. forsrh. notaði tækifærið og minntist á dýrtíðina og ærðist að venju. Hann sagði, að það þýddi ekki að vera alltaf með þennan dýrtíðarsón og að það hefði verið ósvinna að standa á móti kauphækkun. Öðruvísi mér áður brá. Árið 1942 sagði þessi maður um gerðardómslögin, en þau voru sett til að stöðva kauphækkun, að þessi stöðuga kauphækkun væri þjóðarböl, og hann gekk svo langt, að líkja dýrtíðinni við þá verstu plágu, sem gengið hefur, svartadauða. Þó segir hann nú, að það hafi verið ósvinna að ætla að standa gegn dýrtíðinni. En það eru bara allir hættir að taka mark á því, sem þessi ráðh. segir, því að hann hefur svo oft lýst sig ómerkan og gerir allt til að veita sjálfum sér vegtyllur. Hann snerist gegn dýrtíðinni á meðan hann fékk að vera í ríkisstj., en nú segir hann, að það hefði verið ósvinna og fávitaháttur, ef farið hefði verið að hans eigin ráðum, bara til að hanga í ríkisstjórn. Hann sagði, að ég hefði breytt um skoðun. En ég hélt því fram á meðan á samningum stóð um stjórnarmyndun, að kauphækkunin ætti að stöðvast, nema hjá þeim, sem byggju við lægri laun en aðrir, sem ynnu samskonar störf. En hann sneri við blaðinu á einni nóttu og tók að semja við kommúnista til að hækka kaup þeirra, sem höfðu hæsta kaupið. Allar þessar vesælu tilraunir hæstv. forsrh. til að koma þessu á aðra eru sprottnar af því, að hann sjálfur hefur gert sig sekan um hringlandahátt. En enginn undrast, þótt slíkur maður segi, að aðrir séu á förum sömu leið og hann. Þetta minnir mann óneitanlega á söguna af manninum, sem sagði: Grípið þjófinn, á meðan hann var að stela. Sannleikurinn er sá að hæstv. ráðh. er skoðanalaust rekald, en stendur í þeirri meiningu, að hann sé leiðtogi. Hann vinnur það til valdanna að eiga alltaf von á þessari hýðingu, þegar hann minnist á þessi mál. Annar vitnisburður, sem hann hefði e. t. v. viljað hlusta á ef hann fengist til að hlusta á það, sem þm. hafa að segja, er í Morgunblaðinu 6. janúar, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „.... því að vafalaust er þessum flokkum ljóst, að samtímis, sem þessar kröfur eru gerðar, er viðhorfið þannig hjá bátaútvegi landsmanna, að vafasamt er, hvort nokkur fleyta fer á sjó á vertíð þeirri, sem nú fer í hönd. Vonandi tekst þó ríkisstjórninni að greiða þannig úr þessum málum til bráðabirgða, að eigi komi til stöðvunar. Þó er allt í óvissu um, hvort menn fáist á bátana. Og fullvíst er, að verði enn hert á kröfum landsmanna, rekur að því, að enginn maður fáist á fiskibátana.“ Og þetta er satt, þótt það standi í þessu málgagni. Hæstv. forsrh. sveikst um framkvæmd gerðardómslaganna. Framsfl. vildi ekki taka þátt í stjórninni nema dýrtíðarmálin yrðu leyst. Síðan hæstv. ráðh. tók að sér að mæla fyrir dýrtíðinni, þá hefur hann haldið fram þeirri staðhæfingu, að verðbólgan hafi verið notuð til að dreifa stríðsgróðanum. Og hvernig hefur þetta svo tekizt? Við skulum leiða sem vitni stærsta verkalýðsfélag landsins. Trúnaðarráð Dagsbrúnar lýsir þannig ástandinu og því, hvernig dreifing stríðsgróðans hefur tekizt, sbr. rökstuðning trúnaðarráðs Dagsbrúnar fyrir uppsögn Dagsbrúnarsamninganna í ársbyrjun 1946: „Samt sem áður hefur það komið í ljós, að þrátt fyrir þessa grunnkaupshækkun veitist verkamönnum, sem eiga við lægsta grunnkaupið að búa, æ erfiðara að framfæra fjölskyldur sínar.“ Í tímariti Alþýðusambandsins 1946 segir í ávarpi forseta Alþýðusambandsins: „Fyrir vanmátt og úrræðaleysi valdhafanna hefur ósamræmið milli verðlags og kaupgjalds verið svo launþegunum í óhag vegna falskrar vísitölu og svikins verðlagseftirlits, að kauphækkanir þær, sem verkalýðurinn náði 1942 og síðar 1944, eru að engu orðnar.“ Þetta er ekki vitnisburður Framsóknar, heldur frá forseta verkalýðssamtakanna. Og hvernig lýsir svo Þjóðviljinn þessu. Hann kemst svo að orði snemma á árinu 1946: „Sannleikurinn er sá, að hlutur verkamanna er mun lakari nú en hann var fyrir nokkrum árum.“ Og enn fremur segir Þjóðviljinn, að ógerlegt sé að lifa mannsæmandi lífi af tekjum hinna lægst launuðu manna. Samband íslenzkra útvegsmanna hefur lýst yfir, að hag smáútgerðarinnar í landinu hafi sífellt farið hnignandi síðan 1942. Og hvað mundu bændur svo segja? Það er ekki haldinn svo fundur, að ekki hafi verið mótmælt þeim búsifjum, sem þeir verða fyrir. Hverjir hafa þá grætt? Hverjir hafa fengið stríðsgróðann? Það er óuppgert, og það má ekki gera það upp. Meiri hluti Alþingis heldur verndarhendi yfir skattsvikunum og er á móti því, að ráðstafanir verði gerðar til að vita, hvað hefur orðið af stríðsgróðanum. Fyrir kosningar sagði Ólafur Thors ekki, að verðbólgan væri til að dreifa stríðsgróðanum, þá var hann ekki kominn á verðbólgufyllirí. En hvílík er þá ekki orðin saga þessara manna, ef það er rétt, sem þeir sögðu þá, en dásama nú verðbólguna. Ég skil hæstv. ráðh. vel, þegar hann ærist, er hann minnist á verðbólguna, en það er ekki hægt að komast hjá því að taka á þessum málum. Bæði hæstv. forsrh. og fjmrh. hafa sagt, að það væri ósamræmi í mínum málaflutningi, því að ef menn væru hræddir við gengishrun og vildu ekki kaupa ríkisskuldabréf, þá mundu þeir leggja í fyrirtæki. En hæstv. ríkisstj. hefur tekizt að halda mönnum hræddum við hvort tveggja, bæði að kaupa skuldabréf og leggja í framleiðsluna. Verðbólgubraskararnir eru þeir einu, sem eru óhultir og óhræddir. Þá sagði hæstv. forsrh., að það væri ósamræmi í því hjá mér, að ég væri að deila á ríkisstj. fyrir útlánastarfsemi, en væri jafnframt að tæla hana til að lána út á einstök fyrirtæki. Þessi ummæli hæstv. forsrh. gefa mér tilefni til að segja nokkur orð um þetta atriði. Stjórnarandstaðan lagði til í upphafi, að það væri ákveðið, hvaða stuðnings einstaklingar og félög mættu vænta til að afla þeirra tækja, sem þeir óskuðu að komast yfir. Það var eðlilegt, að þessi leið væri farin, fyrst ákveðið um stuðning til kaupa á tækjunum og síðan leitazt fyrir um, hvaða tæki væru fáanleg og hagkvæmust, á meðan unnt var að fá þau, en síðan mátti bjóða einstaklingum og bæjarfélögum að kaupa þessi tæki. En eins og kunnugt er, var ekkert ákveðið um, hverrar aðstoðar mætti vænta, heldur hljóp ríkisstj. í það að kaupa 30 togara og svo og svo mikið af mótorbátum, án þess að vitað væri, hvort nokkrir vildu eignast þessi skip. Og nú hefur reynslan orðið sú, að menn vilja ekki leggja fé sitt í þessi tæki. En tækin eru keypt og ríkið hlýtur að greiða þau, m. ö. o., ríkið hefur keypt þessi skip og þau verða rekin einhvers staðar á landinu. Vitanlega er hér um stórkostlega áhættu að ræða fyrir ríkið, þar sem það kemur til með að ganga í ábyrgð fyrir mestum hluta kostnaðarverðs tækjanna, þótt þau verði á annarra nöfnum. Þegar svo er komið, þá er spurningin: Hvernig á að dreifa tækjunum um landið? Eiga þau öll að fara hér til Reykjavíkur og Hafnarfjarðar og þar með draga allt landsfólkið hingað, eða á að dreifa þeim út um landið? Þetta er sérstakt vandamál, og ég vil eindregið svara þessu á þann hátt, að það eigi að dreifa skipunum út um landið, úr því að þau eru komin. Ég vildi taka þetta fram út af ummælum hæstv. forsrh. Enn þá er ekkert komið í ljós um, hvaða leið verður valin í þessu efni, en ætla mætti, að hæstv. ríkisstj. hefði einhverjar till. fram að bera um það efni.

Frsm. (Lúðvík Jósefsson) : Herra forseti. Sjútvn. hefur haft þetta mál til athugunar og mælir með, að frv. nái fram að ganga með nokkrum breyt. Þannig leggur n. til, að 3. gr. frv. falli niður, því að ýmsum mönnum þótti eignarnámsheimildin í þeirri gr. of víðtæk, og féllust flestir á, að hún þyrfti ekki að vera í lögunum. Var það álit n. allrar, að ef til kæmi, að taka þyrfti eignarnámi lóðir eða annað, þá mundi nægur tími til að ákveða það síðar. N. leggur og til, að breyt. verði gerð á 4. gr. og hún umorðuð eins og stendur á þskj. 469. Þar er skýrt tekið fram, að ráðh. skipi 3 manna stjórn fyrir verksmiðjuna, en í frv. er gert ráð fyrir, að það sé gert með reglugerð. Einn nm., hv. 2. þm. S.-M., leggur þó til, að stjórn Síldarverksmiðja ríkisins verði falin stjórn þessarar verksmiðju. - Að öðru leyti er n. sammála um, að þetta frv. nái fram að ganga með þeim breyt., sem ég gat um.



Ég hef leyft mér að flytja brtt. við þetta frv., um að fela stjórn Síldarverksmiðja ríkisins yfirstjórn síldarniðursuðuverksmiðjunnar. Mér virðist réttara að hafa þann hátt á en að setja nýja stjórn yfir þessa verksmiðju. Hún verður á Siglufirði, þar sem síldarverksmiðjurnar eru líka. Hún mun fá hráefni a. m. k. virðist það liggja beinast fyrir - frá Síldarverksmiðjum ríkisins, og væri þá heppilegast, að verksmiðjurnar báðar lytu sömu stjórn. - Ég skal svo taka það fram, að ég ætlast til, að stjórn síldarverksmiðjanna sjái um byggingu verksmiðjunnar, þótt það sé ekki tekið fram í till. Ég vænti svo, að samkomulag geti orðið um að samþ. þessa brtt. Þetta var ekki útrætt í n., og get ég því fallizt á að taka till. aftur til 3. umr.



Eins og hv. frsm. og hv. 2. þm. S.-M. hafa skýrt frá, hefur þetta mál verið til umr. í n. síðan hún flutti það. Ég hef fátt um málið annað að segja en það, að ég tel heppilegt, að ríkið hafi forgöngu um þessa verksmiðjubyggingu og það yrði tryggt, að ekki væri send vara á erlendan markað, sem spillt gæti fyrir sölunni í framtíðinni. Allir nm. voru sammála um að ákveða um stjórn verksmiðjunnar í l. Hitt hygg ég að ekki sé stórt atriði, hvor leiðin, sem bent hefur verið á, verður farin. Ég ætla, að báðar mundu gefast vel. En mér þótti ástæða til að geta þess, að forstjóri síldarverksmiðjanna og tveir menn úr verksmiðjustjórninni hafa talað við mig á milli umræðna og tjáð mér, að þeir álitu athugunum ekki komið nógu langt varðandi niðursuðuna til þess að rétt væri að senda vöruna á erlendan markað. En það kvað hafa komið í ljós, að sú vara, sem framleidd var síðastliðið sumar, tók ekki vel geymslu, þótt hún reyndist vel í fyrstu. Mér þótti rétt að láta þetta koma fram nú strax, til að undirstrika það, að þessar byrjunartilraunir mega ekki koma óorði á þessa framleiðslu sakir fljótræðis.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti. Þetta frv. er flutt skv. beiðni Ljósmæðrafélags Íslands. Heilbr.- og félmn. sendi landlækni frv. til umsagnar, og er umsögn hans prentuð hér með á þskj. 655, svo og greinargerð félagsins. Nefndin átti betur tal um frv. við Ljósmæðrafélagið, og voru gerðar á því nokkrar orðabreytingar. Í þessu frv. eru það aðallega tvær breytingar, sem gerðar eru á ljósmæðralögunum, nr. 17 19. júní 1933. Í fyrsta lagi að ljósmæður taki laun sín frá bæjarsjóði, en ekki frá ríkinu. Ljósmæður vilja heldur semja um laun sín við hlutaðeigandi bæjarstjórnir en að þurfa að eiga um það efni undir Alþ. Nefndinni og landlækni þótti þetta vera sanngjarnt. Hin breytingin er, að saminn skuli taxti yfir kaup ljósmæðra, en slíkur taxti er ekki til nú, en sagt er í samþykkt Ljósmæðrafélagsins, að þær fái sanngjarna þóknun fyrir störf sin. Brögð munu vera að því, að þeim hefur verið greitt kaup eins og á þeim tímum, er peningarnir höfðu annað gildi, og ekkert tillit tekið til núverandi ástands. Til að samrýma þetta þótti rétt að láta landlækni og forstöðukonu ljósmæðraskólans ákveða þennan taxta, en taka það ekki nánar fram í lögunum. Lög frá 1944 eru felld inn í 1. gr. frv. Um aðrar breyt. er hér ekki að ræða. Ég hygg, að þar sem málið er flutt af nefnd, þá þurfi það ekki að fara til nefndar aftur, að vísu voru 2 nm. fjarstaddir, er hún fjallaði um málið, en ég álít ekki ástæðu til að bíða eftir því, að allir nm. væru á fundi.