Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Út af því, sem hæstv. ráðh. upplýsti áðan, að sjóðurinn mundi ekki geta staðið undir þeim verkefnum að lána til frystihúsa, ef þetta frv. væri fellt, þá vil ég benda hæstv. ráðh. á það, að sjóðstjórnin sjálf, sem hefur valið þessa leið, tekur stórkostlegt fé frá þessari starfrækslu til þess að binda í svona fyrirtæki. Skil ég ekki þá stefnu, sem hér er verið að marka, að taka fyrst stórkostlegar fjárfúlgur til þess að ráðast í svona fyrirtæki og svo, þegar allt er komið í hundana, þá skuli hæstv. fjmrh. hlaupa til þess að taka alla ábyrgð frá þessum mönnum. Mér er ómögulegt að skilja svona ráðstafanir, og þetta er sá sami hæstv. ráðh. sem hefur hvað eftir annað lýst yfir, að ríkissjóður gæti ekki sinnt ýmsum öðrum verkefnum, sem eru meira aðkallandi en þetta. Það hefur verið neitað framlögum til sjúkrahúsa og skorið niður til fávitahæla o.fl., sem nauðsynlegt er, meðan settar eru milljónir í fyrirtæki, sem undir öllum kringumstæðum eru byggð og geta gengið með sérstökum tekjustofnum samkv. öðrum l. Ég hefði getað tafið málið í sjútvn., en taldi það ekki rétt, en mig undrar, að hæstv. fjmrh. skuli setja l. um milljóna útgjöld í gegnum þingið, og ég vil lýsa vantrausti á slíkri meðferð mála.

forseti (BSt): Þetta verður að öllum líkindum síðasti fundur þessarar hv. deildar á þessu þingi, og vil ég því biðja um umboð hv. þdm. til að undirrita tvær síðustu fundargerðir. Ég skoða það samþ., ef enginn hreyfir andmælum gegn því. - Ég vil einnig nota þetta tækifæri til að þakka öllum dm. á þessu langa þingi ágæta samvinnu við mig sem forseta. Það gleður mig sérstaklega, að þótt deilur hafi orðið allharðar og sum orð verið látin falla, sem orka tvímælis, hvort þingleg séu, þá hefur slíkt ekki farið fram á fundum þessarar hv. d., heldur hafa hv. þm. sýnt hér mjög mikla prúðmennsku. - Ég óska svo öllum þeim, sem heima eiga utan Rvíkur, góðrar heimferðar og heimkomu og öllum hv. þdm. góðrar og farsællar framtíðar og sérstaklega nú gleðilegs og góðs sumars.



Það var ýmislegt í ræðu hv. 3. landsk. (HV), sem ég þyrfti að svara, en af því að tíminn er naumur, skal ég falla frá ræðu minni. En ég vildi aðeins láta það koma fram hér, að á minn fund hefur komið form. kvenréttindafélagsins og lýst yfir, að hún geti vel sætt sig við málið eins og það er í rökst. dagskránni.



Herra forseti. Þar sem rökst. dagskráin, sem hér er flutt, er í rauninni áskorun til ríkisstj. um að láta fara fram rannsókn um það, að hve miklu leyti kvenfólk nýtur ekki sömu réttinda nú og karlmenn, og að hún að þeirri rannsókn lokinni leggi fyrir Alþ. frv. til l. eða breyt. á eldri l. til þess að skapa sem fullkomnast lagalegt jafnrétti milli kvenna og karla, þá mundi mér þykja nauðsynlegt, að n. gæfi ríkisstj. leiðbeiningar um það, að hverju þessi rannsókn ætti að beinast. Ég er ókunnugur því og veit ekki til, að það sé á vitorði annarra manna, að kvenfólk njóti hér minni lagalegra réttinda en karlmenn. Og ef ætlunin er að finna því stað og gert er ráð fyrir því í till., þar sem ráðgert er að breyta l., eftir því sem þurfa þykir, þá mundi mér þykja nauðsynlegt, að ríkisstj. væri bent á þann lagastaf, áður en hún fer í þetta starf, sem hlyti líka að leiða til þess, sem n. sýnist ganga út frá sem sé, að kvenfólk hafi að lögum minni réttindi en karlar. Nú er kunnugt, að á einstaka stað hefur kvenfólk meiri rétt en karlmenn, en mér er ekki kunnugt um, að þær hafi minni rétt. Varðandi ríkisborgararéttinn, þá hafa þær þar ekki minni rétt og að sumu leyti meiri rétt en karlar. Þær geta í ýmsum tilfellum haft tvöfaldan ríkisborgararétt, þar sem karlar hafa í sömu tilfellum einungis ríkisborgararétt í einu landi. Og þó að menn öðlist réttindi með misjöfnum hætti, er ekki hægt að segja, að það sé meiri eða minni réttindi, frekar en það eru ólík atvik, sem koma til greina, enda væri hægurinn hjá fyrir n. eða flm. þessa frv., sem hér um ræðir, að flytja einfalda breyt. við þau ákveðnu l., ef ætlunin er að breyta skilorði þeirra. Slík atriði, eins og t. d. með ríkisborgararéttinn, er hægt að taka út af fyrir sig og skora á ríkisstj. að láta rannsaka eitt út af fyrir sig, ef það vakir fyrir mönnum. En vegna þess að hér hlýtur að vera átt við einhver dulin lagaréttindi, sem ekki er að sjá í þeim skrifuðu l., þá þykir mér nauðsynlegt, að fyrir liggi leiðbeiningar um þetta áður en hægt er að samþ. dagskrána. Ég tel frv. líka með öllu ástæðulaust vegna þess, að það jafnrétti, sem flm. talar um, er fyrir löngu fyrir hendi, og hann er þess vegna heilan mannsaldur á eftir till. sínum hér. Sem sagt, konur hafa fyrir löngu jafnrétti að l. Ég mundi þess vegna hika við, eins og dagskráin er orðuð, að greiða henni atkv., þó að ég hins vegar telji frv. með öllu ástæðulaust, en vildi beina þessari fyrirspurn til n. mér til leiðbeiningar. Ef það sannaðist, að raunverulegar líkur væru fyrir því, að þessi leið bæri einhvern árangur, væri auðvitað sjálfsagt að samþ. till. En á meðan slíkt liggur ekki fyrir, treysti ég mér ekki til að greiða henni atkvæði.

Frsm. meiri hl. (Páll Zóphóníasson) : Eins og ég gat um í framsöguræðu minni, reyndi ég að gera mér dálitla grein fyrir því, sem hæstv. dómsmrh. talaði um, og fann nokkur ákvæði í l., þar sem konan er ekki jafnrétthá og maðurinn, en fann fleiri ákvæði, þar sem hún er í raun og veru rétthærri. Það er mjög mikið talað um þessi mál, og eins og kemur fram í þessu frv., sem hér um ræðir, þá er þetta almennt orðalag, sem flm. er með í frv., sem ekkert segir um, hverju skuli breytt og hvernig. Ég hef þess vegna hugsað mér sem flm. að þessari rökst. dagskrá, að með því að fela ríkisstj. að rannsaka þessi mál, kæmi hið rétta í ljós, og þá mundi það sjást, og það er ekki svo ýkja mikill munur á rétti karls og konu, og að hann er nokkuð sitt á hvað í hinum einstöku málum. Nú er krafan yfirleitt sú, að konan hafi sama rétt og karlmaðurinn. Nú hefur hún að vissu leyti meiri rétt. Hún má giftast 18 ára, en karlmaðurinn ekki fyrr en 21 árs. Hún má ein fara á hjúkrunarkvennaskóla og ljósmæðraskóla, en þar mega karlmenn alls ekki koma. Hún fær eftirlaun, þegar maður hennar fellur frá, hafi hann haft embætti, t. d. verið barnakennari. En ef kvenmaður er barnakennari og hún deyr, fær maðurinn ekki eftirlaun. Þarna vil ég láta skapa jafnrétti hjá báðum aðilum. Ég vænti þess vegna, að rökst. dagskráin verði samþ., þannig að ráðh. láti leggja vinnu í að rannsaka, hvernig þetta liggur, svo að sá misskilningur, sem nú er mjög ríkjandi í landinu um það, að konan sé réttminni en karlmaðurinn, megi hverfa, þannig að enginn metingur verði um það í framtíðinni, að annað kynið sé rétthærra, en hitt.



Mér heyrðist núv. hv. form. n. færa rök að því, sem ég vissi áður, að konur væru í mörgum tilfellum rétthærri, en karlmenn. Ef ætlunin er að leiðrétta þetta og hlutast til um, að karlmenn komist inn á ljósmæðraskóla og hjúkrunarkvennaskóla, sé ég ekki betur, en að það verði að orða till. dálítið öðruvísi. Það getur verið, að þetta felist í till., ef mjög vandlega er að gáð, en fljótt á litið getur maður ekki komið auga á það. Væri gott að fá skýringu á því hjá n., hver ætlun hennar er í þessu, og hygg ég, að rétt væri að taka þá till. aftur til 3. umr. og athuga betur orðalag hennar, ef meiningin er að fá þessu réttlætismáli karlmannanna fullnægt, þannig að þeir að þessu leyti fengju jafnrétti á við konurnar. Varðandi þá staðhæfingu hv. 1. þm. N-M. (PZ), að það væri útbreidd skoðun um landið, að konur hefðu að ýmsu leyti minni rétt en karlmenn, þá vil ég segja það, að ekki er hægt að búast við, að einhver athugun af hálfu ríkisstj. mundi eyða þeim misskilningi, enda ekki líklegt, að sú athugun leiddi til neins. Ég get ekki skilið, að slík leiðrétting á rangsnúnu almenningsáliti mundi verða afleiðingin af samþykkt þessarar rökst. dagskrártill. En þar að auki vil ég benda hæstv. forseta á það, að ég hygg, að sá háttur sé hafður á afgreiðslu mála frá hæstv. Alþ., að þótt rökst. dagskrár feli í sér áskoranir til ríkisstj., sé a. m. k. ekki föst venja, að þær séu afgr. til ríkisstj. og vilji þess vegna oft gleymast. Við vitum, að það er tilviljun, hvort ríkisstj. eða ráðh. eru viðstaddir, þegar slíkar rökst. dagskrár eru samþ. Og þótt svo væri, væri varla við því að búast, að þeir legðu þær á sitt eigið minni í öllum þeim fjölda mála, sem koma fyrir Alþingi. Hitt vitum við líka, að umræðupartur alþt. kemur nú ekki út fyrr en 4–5 árum eftir að ræðurnar eru fluttar, þ. e. prentun ekki lokið fyrr, svo að þegar af þeirri ástæðu er mjög hæpið, að ríkisstj. fái yfirleitt á formlegan hátt að vita um þær rökst. dagskrár, sem samþ. eru, og vildi ég í tilefni af þessari dagskrártill. beina því til hæstv. forseta, að mér sýnist, að skrifstofa Alþingis og forsetar Alþingis þurfi að athuga sérstaklega, hvaða rökst. dagskrár eru með þeim hætti, að í þeim felast áskoranir til ríkisstj., og senda þær þá ríkisstj. með sama hætti og t. d. þáltill. eru venjulega sendar. Ég held nú, að það væri miklu líklegra til þess að leiðrétta þennan misskilning, sem hv. 1. þm. N-M. talar um, að hann gæti um hann og leiðrétti á sínum tíðu ferðum um landið, þar sem við vitum, að margt ber á góma, þó að hann sé þar aðallega í nautgripaerindum. Teldi ég því upplagt fyrir hv. þm. að taka nú upp fræðslustarfsemi í þessum efnum, auk þess sem ég heyri, að hann er nú þegar orðinn svo vel að sér í þessu, að það væri gott, að hann skrifaði um það grein, sem mundi þá verða lesin með athygli.



Herra forseti. Mér finnst nú, að þótt mörg mál hafi verið kölluð krypplingar, hafi ekkert verið það jafnmikið og þetta. Ég treysti mér ekki til að setja þennan kryppling á og segi því nei.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forseta góðar óskir í garð okkar þm. og fyrir ágæta fundarstjórn. Þá vil ég einnig óska honum góðrar framtíðar og gleðilegs sumars. Ég vil biðja hv. þm. að votta honum þakklæti sitt með því að rísa úr sætum. – Dm. risu úr sætum.

Forseti (BSt): Ég þakka þessar góðu óskir, um leið og ég endurtek mínar fyrri, og segi fundi slitið.