Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Þetta frv., sem er flutt auk mín af hv. þm. Árna Gunnarssyni, var lagt fram í hv. Nd. seint á síðasta þingi en fékk þá ekki afgreiðslu sem eðlilegt var vegna þess hve seint það var lagt fram og hve stutt Alþingi var. Meginmarkmið frv. er að veita kjósendum sem allra mest valfrelsi við kosningar til Alþingis, veita þeim kost á að ráða alfarið röðun frambjóðenda á viðkomandi framboðslista um leið og kosning fer fram. Samþykki frv. mundi að öðru óbreyttu einnig gilda um sveitarstjórnarkosningar. Á síðari árum hafa kröfur um persónuval í kosningum til Alþingis og sveitarstjórna farið mjög vaxandi og er það af hinu góða að mati flm. Kjósendur una því ekki lengur að fáir menn raði frambjóðendum á lista og þeir láta sér ekki lengur lynda að geta einungis valið á milli flokka. Þeir vilja einnig velja á milli frambjóðenda. Ýmsir stjórnmálaflokkar hafa reynt að koma til móts við þessar kröfur með prófkjörum í ýmsum myndum, opnum prófkjörum sem allir 18 ára og eldri. í sumum tilvikum er miðað við 16 ár, mega taka þátt í, í hálfopnum prófkjörum sem flokksbundið fólk og þeir sem skrifa sig á sérstakan stuðningsmannalista mega taka þátt í og lokuðum prófkjörum þar sem flokksbundnum einum er heimil þátttaka. Sumir flokkar notast við ýmiss konar forvöl og skoðanakannanir meðal flokksbundinna manna einna. Allt er þetta til bóta frá því sem áður var þegar fáir einstaklingar réðu í raun hverjir komust á lista og í h.aða röð. Ýmsir gallar hafa þó komið í jós við þessar aðferðir. Í fyrsta lagi eru í mörgum tilvikum of fáir í framboði í prófkjörum og í of fá sæti til að kjósendur fái umtalsvert valfrelsi. Í öðru lagi fylgir prófkjörunum gjarnan verulegt umstang og umtalsverður kostnaður sem betur væri varið á öðrum sviðum stjórnmálastarfseminnar. Í þriðja lagi geta og hafa mikil sárindi milli samher.ja hlotist af prófkjörunum og undirbúningi þeirra. Hafa slík sárindi jafnvel leitt til klofnings flokka í einstökum kjördæmum. Í fjórða lagi hafa ýmsir, sem alls ekki hafa ætlað að styðja viðkomandi flokk í kosningum og eru jafnvel flokksbundnir í öðrum stjórnmálaflokkum. í vaxandi mæli reynt að hafa áhrif á röðun frambjóðenda annarra flokka og í sumum tilvikum a.m.k. með það í huga að gera þeim flokki óleik. Ýmsar þjóðir hafa tekið tillit til óska kjósenda að þessu leyti í kosningalögum sínum, t.d. Danir og Írar. Á Írlandi kjósa menn annars vegar lista og ræður sú kosning hve marga frambjóðendur hver flokkur fær kjörna í viðkomandi kjördæmi. Hins vegar raða kjósendur frambjóðendum upp að vissu marki, ef þeim svo sýnist, og ræður það röðun frambjóðenda á hverjum lista. Kjósendur mega einnig að vissu marki raða mönnum á listum sem þeir ekki kjósa. Margt er gott um þetta kerfi að segja, t.d. það að kjósendur geta stuðlað að kosningu góðra manna að þeirra mati, þótt þeir séu á öðrum framboðslista en þeim sem þeir annars kjósa. Menn finna írska kerfinu það helst til foráttu að það sé flókið í framkvæmd og að vafasamt sé að leyfa kjósendum að raða frambjóðendum flokka sem þeir alls ekki styðja. Það vald mætti allt eins nota til neikvæðra hluta eins og jákvæðra, allt eins til þess að spilla fyrir öðrum flokkum eins og til þess að styðja góða menn að mati viðkomandi kjósenda. Í Danmörku er sá háttur á hafður að flokkarnir ráða því sjálfir hvort þeir bjóða fram raðaða eða óraðaða lista. Allir flokkar þar í landi að tveim smáflokkum undanskildum bjóða fram óraðaða lista og hafa ekki hug á að breyta því. Þó að flokkur bjóði fram óraðaðan lista í Danmörku má hann ákveða efsta mann listans sem nokkurs konar vísbendingu til kjósenda um það, hvern flokkurinn kýs að hafa í því sæti. Að öðru leyti breytir það engu um endanlega röð frambjóðenda. Kjósendur ráða því alfarið sjálfir hvort og þá að hve miklu leyti þeir vilja hafa áhrif á röðun listanna. Um það bil helmingur kjósenda í Danmörku nýtir sér þann rétt og ræður þar með röðun listanna. Hæstv. forseti. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því að flokkarnir skuli leggja fram óraðaða lista. Þeir leggja listana fram í stafrófsröð en yfirkjörstjórn hlutast til um hvaða nafn í stafrófsröðinni verði efst á hverjum lista, á hvaða nafni verður byrjað, á sama hátt og gert er á hinu háa Alþingi þegar atkvgr. fer fram með nafnakalli. Vilji kjósandi raða frambjóðendum á lista þeim er hann kýs, setur hann tölustafinn 1 fyrir framan það nafn er hann vill hafa efst, töluna 2 fyrir framan það nafn sem hann vill hafa annað í röðinni o.s.frv., að svo miklu leyti sem hann vill ráða röð frambjóðenda. Kjósendur hafa sem sagt algerlega óbundnar hendur með það hvort og að hve miklu leyti þeir vilja ráða röð listans. Þeir þurfa ekki að gera það. Þeir mega velja efsta mann, efstu tvo o.s.frv. og þeir mega raða öllum nöfnum á listanum ef þeim svo sýnist. Til að finna hverjir frambjóðenda hafa náð kosningu á hverjum lista í kjördæmi skal reikna frambjóðendum atkv. þannig: Yfirkjörstjórn telur fyrst saman alla kjörseðla hvers lista til að ákveða hvort og þá hve marga þm. eða sveitarstjórnarmenn hver listi fær kjörna. Síðan raðar yfirkjörstjórn frambjóðendum á listann þannig, að efstur er sá sem flestir kjósendur hafa merkt við í 1. sæti, annar sá sem flestir kjósendur hafa merki við í 1. og 2. sæti (að atkvæðum efsta manns frátöldum) o.s.frv. Frv. gerir sem sagt ráð fyrir því að kjósendur viðkomandi framboðslista ráði einir röðun listans og prófkjör verða þá með öllu óþörf. Ekki skal því haldið fram að sú leið sem frv. gerir ráð fyrir leysi allan vanda, en ókostir hennar eru smávægilegir í samanburði við þá galla sem prófkjörum eru samfara og þá annmarka sem fylgja því að hafa engin prófkjör. Árið 1977 flutti Jón Skaftason frv. sem gekk í svipaða átt og það frv. sem hér er til umr. Það fékk mikla umræðu á þingi veturinn 1977-78 en hlaut ekki afgreiðslu. Hæstv. forseti. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. allshn. og til 2. umr.

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Á þskj. 84 er frv. til l. um breyting á umferðarlögum nr. 40 23. apríl 1968. Frv. þetta felur í sér breytingar á þeim ákvæðum laganna er varða skráningu ökutækja. Svo sem kunnugt er eru bifreiðir og önnur skráningarskyld ökutæki skráð áður en þau eru tekin í notkun. Skráningu annast lögum samkv. lögreglustjórar og fer skráningin fram hjá lögreglustjóra, þar sem eigandi er búsettur. Við flutning milli umdæma ber eiganda að tilkynna lögreglustjóra flutninginn og ber að skrá ökutækið að nýju í umdæminu sem flutt er í. Við eigendaskiptin, þegar nýr eigandi er búsettur í öðru lögsagnarumdæmi, ber og að tilkynna eigendaskiptin og skrá ökutækið að nýju í umdæmi hins nýja eiganda. Auk þessara lögboðnu umskráninga vegna flutninga milli umdæma hefur tíðkast að umskrá ökutæki að ósk eigenda þótt eigi sé það lögskylt. Samfara auknum bifreiðafjölda hefur umskráningum farið mjög fjölgandi og þau auknu umsvif sem af því stafa hafa leitt til fjölgunar starfsliðs og aukins rekstrarkostnaðar. Á undanförnum árum hafa því af eðlilegum ástæðum verið uppi hugmyndir og tillögur um það, með hverjum hætti mætti draga úr kostnaði vegna þessa. Þessar hugmyndir koma m.a. fram í lagafrv. á árinu 1975 og 1976, þar sem lagt var til að hætt yrði að umskrá ökutæki vegna flutninga milli umdæma og að Bifreiðaeftirlit ríkisins taki að sér bifreiðaskráninguna. Byggðu þessar tillögur á því, að tekið yrði upp fast númerakerfi fyrir allt landið, þar sem meginreglan yrði sú, að ökutæki haldi óbreyttum skráningarmerkjum frá því að það er fyrst skráð og þar til það er tekið af skrá sem ónýtt. Eigi náðu tillögur þessar fram að ganga. Í maímánuði 1979 skipaði þáv. dómsmrh. starfshóp til þess m.a. að gera tillögur um skipan bifreiðaeftirlits hér á landi í næstu framtíð. Skilaði sá starfshópur skýrslu um verkefni sitt í okt. 1979 og lagði hann til að tekið yrði upp nýtt fyrirkomulag á bifreiðaskráningu í ætt við þær tillögur sem áður höfðu komið fram. Að tilhlutan dómsmrn. skilaði umferðarlaganefnd í ársbyrjun 1982 frv. til breytinga á umferðarlögum, er fól m.a. í sér breytingar þess efnis. Það frv. var þó eigi lagt fyrir Alþingi. Frv. það, sem hér liggur fyrir, felur í sér þær sömu meginbreytingar á bifreiðaskráningunni og áður hafa komið fram, þ.e. að umskráningum verði hætt og byggt á föstu númerakerfi fyrir allt landið, þar sem meginreglan verði sú, að ökutæki haldi óbreyttu skráningarnúmeri þar til það verður afskráð sem ónýtt. Þá er gert ráð fyrir að Bifreiðaeftirlit ríkisins verði lögformlegur skráningaraðili í stað lögreglustjóra, en Bifreiðaeftirlitið hefur að mestu leyti annast verkefni í umboði lögreglustjóranna. Breytingar þær sem hér um ræðir fela fyrst og fremst í sér sparnað í vinnu og aðstöðu þar sem hætt verður við umskráningar. Þá fellur jafnframt niður skoðun bifreiða sem nú fer fram samhliða umskráningu. Í aths. við frv. kemur fram að á síðasta ári voru umskráningar á bifreiðum 26 100. Miðað við bitreiðafjölda í byrjun ársins má heita að fjórða hver bifreið á landinu hafi verið umskráð á árinu. Þessar umskráningar og skoðanir því samfara mundu falla niður og kemur sparnaður af þessu ekki aðeins fram hjá opinberum aðilum, eins og Bifreiðaeftirliti, lögreglustjórum og þinglýsingadómurum, heldur og hjá eigendum ökutækjanna og tryggingafélögum. Er áætlað að þessi breyting feli í sér sparnað sem samsvarar 8–10 stöðugildum hjá Bifreiðaeftirlitinu og er árlegur sparnaður í launum og rekstrargjöldum áætlaður um 6 millj. kr. miðað við verðlag í oki. þessa árs. Breytt skráningarkerfi auðveldar og alla gerð ökutækjaskrár og dregur úr hættu á mistökum við skráningu. Bilreiðaeftirlitið hefur um nokkurt skeið haldið bifreiðaskrá fyrir allt landið og er hún tölvufærð. Er unnið að því að tengja starfsstöðvar Bifreiðaeftirlitsins utan Reykjavíkur við tölvuna, þannig að breytingar á skránni verði jafnóðum færðar beint inn í skrána þaðan í stað þess að senda breytingar á skránni til Bifreiðaeftirlitsins í Reykjavík, sem fæst við skrána þar. Auk þess sem starfsstöðvar Bifreiðaeftirlitsins hafa beinan aðgang að upplýsingum úr bifreiðaskránni á tölvuskjá hefur lögreglustjóraembættið í Reykjavík beinan aðgang að bifreiðaskránni og er þar hægt að afla upplýsinga úr skránni allan sólarhringinn. Þá hafa embætti sýslumanna og bæjarfógeta fengið beinan aðgang að bifreiðaskránni eftir því sem þau hafa tengst skýrsluvélum vegna bókhalds og innheimtuverkefna. Loks hefur borgarafógetaembættið í Reykjavík beinan aðgang að bifreiðaskránni vegna þinglýsingarverkefna. Hin aukna tölvuvæðing í sambandi við bifreiðaskrána á því nú að tryggja að þar verði jafnan réttar upplýsingar um bilreiðir landsmanna og er öllum þeim sem réttmætra hagsmuna hafa að gæta í því sambandi jafnan fært að leita upplýsinga úr skránni. Upplýsingar um eignarhald bifreiða eru þó jafnan háðar því að eigendaskipti séu tilkynnt. Hafa mikil vanhöld verið á því að tilkynningarskyldu sé fullnægt. Með frv. er lagt til að tilkynningarskylda við eigendaskiptin hvíli eigi einungis á seljanda og kaupanda, heldur skuli bifreiðasalar, er annast sölu bifreiða, einnig ábyrgjast að tilkynning um eigendaskipti verði send til ökutækjaskrár. Ég hef hér að framan greint frá þeim meginbreytingum sem felast í frv. því sem hér liggur fyrir og varðar skráningu ökutækja. Í þeim breytingum felst og að niður fellur skoðun bifreiða við umskráningar, svo sem þegar hefur verið nefnt. Þá leiðir af 6. gr. frv. að eigi verður að lögum skylt að skoða öll ný ökutæki. Þess í stað verði tekin upp svokölluð gerðarskoðun, þ.e. skoðun á fyrstu bifreið af hverri tegund og árgerð, en síðari skráningar byggist á yfirlýsingum innflytjenda á því að bifreið sé í samræmi við gerðarskoðun samkv. nánari reglum þar um. Með þeirri breytingu, sem í frv. felst, falla niður þau auðkenni á ökutækjum sem leiða af umdæmaskiptingu. Þess í stað er gert ráð fyrir að hvert ökutæki verði auðkennt með tveimur bókstöfum og tveimur tölustöfum og er það kerfi nú þegar í notkun við bifreiðaskráningu ásamt núverandi númerakerfi. Við það hefur verið miðað að ný skráningarmerki verði með ljósum grunni og endurskini, en slík skráningarmerki eru skýrari og stuðla að bættu öryggi í umferð. Það er rétt að taka fram, að þótt þessi breyting verði ákveðin er ekki þörf á að skipta á skráningarmerkjum á öllum ökutækjum samtímis, heldur má dreifa því á lengri tíma. Verði þær breytingar á skráningu ökutækja sem felast í frv. lögfestar verður nauðsynlegt að aðlaga ákvæði þinglýsingarlaga þeim reglum. Mun frv. þar að lútandi verða lagt, fyrir þingið. Vegna tölvuvæðingar bifreiðaeftirlits og embættis sýslumanna og bæjarfógeta verður unnt að koma upplýsingum um þinglýsingar, þ.e. hvort skjali hefur verið þinglýst, í bifreiðaskrána. Er nú verið að undirbúa færslu slíkra upplýsinga um þinglýsingar við borgarfógetaembættið í Reykjavík. Frv. þetta fjallar, eins og þegar hefur komið fram, fyrst og fremst um skráningu ökutækja. Ýmis atriði önnur er varða starfsemi Bilreiðaeftirlits ríkisins eru og hafa verið til athugunar og meðferðar. Þannig hefur fyrirkomulag og tíðni bifreiðaskoðunar verið til umræðu og í skýrslu áðurgreinds starfshóps um skipan bifreiðaeftirlits voru tillögur um breytt fyrirkomulag bifreiðaskoðunar. Var þar lagt til að bifreiðaskoðun verði að nokkru leyti framkvæmd á löggiltum bifreiðaverkstæðum. Um þetta atriði varð þó eigi samstaða í starfshópnum. Fram hefur komið hér á Alþingi að dómsmrn. treystir sér ekki til að taka upp tillögur starfshópsins um breytt fyrirkomulag bifreiðaskoðunar. Hins vegar kæmi til athugunar að fækka nokkuð skoðunum nýrra og nýlegra bifreiða, þó ekki skoðunum atvinnubifreiða. Þessi sjónarmið hef ég fallist á. Tel ég ekki rétt að stofna til nýs kerfis við skoðun bifreiða og þess eftirlits sem með því þyrfti að koma á. Þótt ekki sé ástæða til að vantreysta bifreiðaverkstæðum eða faglærðum starfsmönnum þeirra fer ekki hjá því að upp kunna að koma hagsmunaárekstrar þegar skoðun fer fram á verkstæði og ákveða þarf hverrar viðgerðar sé þörf. Hins vegar tel ég fært, án þess að umferðaröryggi verði stofnað í hættu, að fækka skoðunum nokkuð og er fyrirhugað að reglur þar um komi til framkvæmda um næstu áramót. Verði þá ekki þörf á að færa almennar fólksbifreiðir til skoðunar fyrr en á þriðja ári frá því að þær voru skráðar nýjar fyrsta sinni. Búnaður bifreiða er nú yfirleitt traustari en áður og endurbætur á vegakerfinu valda því að slit á bifreiðum hefur verulega minnkað. Eftir sem áður þykir hins vegar rétt að stefna atvinnubifreiðum og stórum fólksbifreiðum til skoðunar árlega svo sem verið hefur. Miðað við árið 1982 fækkar skoðunum við þetta um 17 þúsund og er áætlað að við það sparist um 3.5 stöðugildi hjá Bifreiðaeftirlitinu, en launakostnaður og annar kostnaður vegna þessara skoðana er áætlaður 1.8 millj. kr. á verðlagi í okt. Áður hefur verið vikið að niðurfellingu skoðana við umskráningu og nýskráningar, sem felast í frv. Þótt skylduskoðun verði þannig felld niður á nýlegum bifreiðum hvílir eftir sem áður rík ábyrgð á eiganda á því að bifreið sé í lagi. Verður hann að vera við því búinn að sæta eftirliti í umferðinni, en samhliða þessari breytingu er ætlunin að auka skyndiskoðanir. Niðurfelling skoðana á bifreiðum fyrstu tvö árin eftir skráningu kallar m.a. á breytt eftirlit með því að ábyrgðartryggingar séu í gildi. Eru reglugerðir bifreiðatrygginga nú í endurskoðun og ætti ný reglugerð að geta tekið gildi um eða upp úr áramótum. Einn þáttur í starfsemi Bifreiðaeftirlitsins varðar ökuprófin. Reglur um framkvæmd þeirra hafa verið til endurskoðunar og um næstu áramót mun taka gildi ný reglugerð um ökukennslu og próf ökumanna. Munu þá taka gildi ákvæði um námskeið fyrir þá sem öðlast vilja ökukennararéttindi og gefin verður út námsskrá til leiðbeiningar fyrir ökukennara til að tryggja samræmda ökukennslu. Þá verða tekin upp fræðileg próf fyrir almennt bifreiðarstjórapróf. Þessum nýmælum er ætlað að stuðla að bættri ökukennslu og markvissari og samræmdari prófum, en jafnframt nokkurri hagræðingu í starfsemi Bifreiðaeftirlitsins. Er áætlað að spara megi 1–2 stöðugildi hjá Bifreiðaeftirlitinu við það að taka upp skrifleg próf í stað munnlegra. Ég hef nú greint frá nokkrum atriðum er varða starfsemi Bifreiðaeftirlitsins, og öll eru þau til þess fallin að draga nokkuð úr starfsemi þess og leiða til umtalsverðs sparnaðar. Fækkun umskráninga og skoðana leiðir hins vegar að óbreyttum reglum til tekjutaps fyrir ríkissjóð, en rétt er að það komi hér fram að tekjur ríkissjóðs af þeim verkum sem tengjast starfsemi Bifreiðaeftirlitsins, þ.e. skráningargjöld, skoðanagjöld og prófgjöld, hafa um árabil numið verulega hærri upphæð en nemur kostnaði við Bifreiðaeftirlitið. Þótt starfsemi Bifreiðaeftirlitsins hafi þannig staðið undir sér, ef svo má að orði komast, hefur ekki að sama skapi reynst unnt að tryggja fjárveitingar til rekstrarins, hvað þá heldur til nauðsynlegra endurbóta á aðstöðu, þar á meðal til skoðunar innanhúss þar sem beita megi tækjum við skoðun í ríkara mæli en nú er. Mundi þá og mega dreifa skoðun meira yfir allt árið og nýta starfslið betur. Er brýnt að bæta aðstöðuna, bæði hér í Reykjavík og víðar um landið. Er í samvinnu við fjárlaga- og hagsýslustofnun unnið að skipulagningu skoðunarstöðva í nýju húsnæði við Bíldshöfða í Reykjavík í næsta nágrenni við núverandi starfsstöð og er fyrirhugað að sú skoðunarstöð geti sinnt skoðun bifreiða af stærra svæði en nú er, þar á meðal úr Hafnarfirði og Mosfellssveit. Nokkurt fé þarf þó til að innrétta þetta húsnæði, sem tekið var á leigu fyrr á árinu, svo og til að bæta aðstöðu Bifreiðaeftirlitsins víðar, svo sem í Hafnarfirði til bráðabirgða, þar til unnt verður að taka sameiginlega skoðunarstöð í notkun, og á Selfossi. Ég hef hér einkum fjallað um þau atriði er varða efni frv. þess sem hér liggur fyrir til breytinga á umferðarlögunum og atriði varðandi starfsemi Bifreiðaeftirlitsins. Efni frv. takmarkast við þær breytingar einar sem þörf er á vegna breytinga á skráningu ökutækja og eru felldar inn í umferðarlögin eins og efni þeirra er nú skipað. Þau lög eru, eins og kunnugt er, í heildarendurskoðun og hefur verið vonast til að tillögur þar um komi fram og yrðu lagðar fyrir Alþingi á þessu ári, sem nefnt hefur verið norrænt umferðaröryggisár. Endurskoðun þessari er ekki enn lokið og hefur verkið gengið hægar en vonir stóðu til. Hef ég lagt áherslu á að því verki verði hraðað sem mest svo að Alþingi gefist góður tími til að fjalla um þau viðfangsefni sem umferðin og umferðaröryggi er. Ég nefndi norrænt umferðaröryggisár. Því ári er senn að ljúka. Ég mun ekki hér fjalla nánar um það, en vil láta í ljós þakkir til umferðarráðs, framkvæmdastjóra þess og starfsliðs, sem haft hafa veg og vanda af undirbúningi og framkvæmd aðgerða á árinu. Hefur þeim þrátt fyrir takmörkuð fjárráð tekist að brydda upp á ýmsum nýjungum, oft til eftirbreytni og íhugunar. Um árangur þessa starfs er að sjálfsögðu erfitt að dæma. Hvort sem það er því starfi að þakka eða öðru getum við fagnað því að skráð umferðarslys hafa orðið færri á árinu en á síðasta ári. Eftir sem áður er brýnt að vinna að fækkun slysa og draga úr afleiðingum þeirra. Að því þarf sífellt að vinna á ótal sviðum og það starf takmarkast ekki við eitt norrænt umferðaröryggisár. Hæstv. forseti. Ég hef hér í stuttu máli gert grein fyrir frv. að lögum til breytingar á umferðarlögum. Ég leyfi mér að leggja til að því verði að lokinni umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn., og vildi ég beina þeim tilmælum til hennar að hún taki málið sem fyrst til athugunar, þannig að ef meiri hl. á Alþingi er fyrir þessu máli hlyti það afgreiðslu svo fljótt sem kostur er.



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð um stórt mál þó. Ég lýsi því yfir að ég er samþykkur því frv. sem hér liggur fyrir. Það felur í sér, eins og hæstv. dómsmrh. tók fram, nauðsynlega samræmingu, nauðsynlega einföldun og um leið sparnað, eins og hann rakti hér áðan. Ég ætla ekki að fara að ræða þessi mál eins og vera þyrfti um umferðarmál okkar almennt, þar sem um er að ræða eitt stærsta öryggismál okkar, eitt stærsta slysavandamál okkar, en tek undir það með hæstv. dómsmrh. sem hann sagði í lok ræðu sinnar um þau mál, um það mikla starf sem þar hefur verið unnið og vissulega ber að þakka, en enn betur þarf að gera. Hann kom nokkuð inn á skoðunarmálin, skoðanir bifreiða, og ég fullyrði að ein af orsökunum fyrir þeim hörmulegu bifreiða- og umferðarslysum sem eru því miður allt of algeng er einmitt lélegur búnaður bifreiðanna og margs konar trassaskapur varðandi búnað þeirra. Geta þá vissulega allir horft í eigin barm, hvort þeir hafi ekki einhvern tíma sýnt trassaskap varðandi bifreiðar sínar, því að ég hygg að þrátt fyrir allar skoðanir á bifreiðum hafi komið í ljós við hinar svokölluðu skyndiskoðanir að ótrúlega mörgu er ábótavant í búnaði bifreiðanna, jafnvel hinum nauðsynlegasta búnaði, svo sem hemlabúnaði og öðru slíku, þegar þær skoðanir hafa farið fram. Ég ætla ekki að fara nánar út í það, en auðvitað kemur þessi spurning upp í hugann þegar um er talað að fækka skoðunum og framkvæma jafnvel ekki skoðanir á bifreiðum fyrr en þriggja ára gömlum, eftir þá nýskoðun sem talað var um áðan að yrði einungis gerðarskoðun eða skoðun tiltekinnar gerðar. Þetta held ég að þurfi verulegrar athugunar við. Ég fagna því fyrirheiti sem gefið var af hæstv. ráðh. um að ökukennsla verði aukin að mun. Þar er ekki vanþörf á. Og ég held að það sé rétt, og ég veit að það var reyndar gert í þessum starfshópi, að taka sem mest tillit til þeirra sem gerst þekkja hér til, þ.e. ökukennara og annarra þeirra sem fást við þessi kennslumál. Ég veit að það er ekki síður þörf á að framkvæma viss hæfnispróf með vissu millibili. Það veitir ekki af því, gefur mönnum vissa aðvörun, heldur mönnum vakandi varðandi það að aðlaga sig að ýmsum breyttum aðstæðum. Ég tek bara sem dæmi sveitamann eins og mig, sem kem í umferðina í Reykjavík. Þar er um mikla breytingu að ræða. Eftir 12 ára akstur hér tel ég mig hreinlega ekki vera nógu góðan bifreiðarstjóra hér í borginni miðað við þann mikla umferðarþunga sem hér er á götum og það mikla tillitsleysi sem þar er sýnt og er kannske ein helsta orsökin fyrir því að svo mörg slys verða sem raun ber vitni. Ég ætla ekki að hafa um þetta mörg orð, en út af Bifreiðaeftirliti ríkisins vil ég koma því hér að að ég er alfarið gegn því að það verði lagt niður og að skoðun fari fram á svokölluðum löggiltum verkstæðum eins og kröfur hafa verið um. Það kann að verða talsverður sparnaður við slíkt hjá því opinbera, en ég held að alveg sé öruggt að ekki verður sparnaður hjá hinum almenna bifreiðareiganda. Ég hef enga trú á því. Og þó að margir ágætir menn annist bifreiðaviðgerðir verður viss hagsmunatogstreita á ferðinni, eins og kom fram í máli hæstv. dómsmrh., og ég treysti þeim miðlungi vel til þess að sinna því nauðsynlega aðhaldi sem Bifreiðaeftirlitið hefur þrátt fyrir allt ekki sinnt nógu mikið, en er aðhald þó. Ég skal ljúka þessu með því að segja að virkasta eftirlit sem við getum haft í þessu efni er aukning skyndiskoðananna og að hafa þær sem tíðastar og almennastar. Það kann að vera að þær séu nokkuð dýrar, en þær eru líka dýrmætar og þær geta áreiðanlega borgað sig.



Virðulegi forseti. Hér er til 2. umr. frv. til l. um breyt. á lögum um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins og það nál. sem sjútvn. Ed. varð sammála um að skila af sér. Þetta er frv. vegna skreiðarframleiðslunnar, það eigi að greiða upp í verðbætur úr Verðjöfnunarsjóði út á ákveðinn hluta af óseldum birgðum af skreið sem eru í landinu og erlendis. Sjútvn. varð öll sammála um að mæla með þessu frv. og var því eindregið hlynnt að málið yrði afgreitt sem fyrst. Hef ég ekki fleiri orð þar um. Það voru allir sammála um að þetta mál fengi sem fyrst afgreiðslu hér í hv. deild.

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Á þskj. 89 er frv. til l. um breyt. á lögum um dómvexti. Með lögum nr. 56/1979 voru settar reglur um dómvexti. Samkv. þeim skyldu vextir í dómsmáli ákveðnir að kröfu aðila fyrir tímabilið frá stefnubirtingardegi til greiðsludags jafnháir hæstu innlánsvöxtum við innlánsstofnanir, eins og þeir eru lögum samkvæmt, og tekið hið fyllsta tillit til varðveislu á verðgildi fjármagns. Lög þessi hafa reynst erfið í framkvæmd og þótt þau án efa bættu hag kröfuhafa í dómsmálum risu upp mörg vafamál og framkvæmd þeirra varð ekki örugg. Á það skal bent, að á tímabilinu 1. nóv. 1982 til 20. sept. 1983 taldi Hæstiréttur að réttir dómvextir væru 47% ársvextir. Athugast í þessu sambandi að í grg. með frv. er misprentað „1. okt. 1982“ það á að vera: 1. nóv. 1982. Eitt var það vandamál sem lög nr. 56/1979 leystu ekki úr. Það var hvort reikna skyldi vaxtavexti af kröfum meðan þær voru í dómsmáli. Það er réttur hvers þegns, og er þá bæði átt við menn og forsvara lögaðila, að reglur um vexti séu ljósar og skiljanlegar hverjum manni. Af þeim sökum er lagt til að lögum nr. 56/1979 verði breytt verulega, ákvæði þeirra verði gerð skýrari og ákveðnari og ættu að vera hverjum manni skiljanleg. Vaxtaákvarðanir Seðlabanka Íslands eru hafðar til hliðsjónar. Þá er lagt til að fastar reglur verði settar um vaxtavexti af kröfum í dómsmálum. Í frv. er gert ráð fyrir að krefjist aðili þess í stefnu skuli í dómi ákveða vexti frá birtingardegi stefnu til greiðsludags er séu 5% hærri en vextir af almennum sparisjóðsbókum hjá innlánsstofnunum. Þegar frv. þetta var samið voru vextir af almennum sparisjóðsbókum 32% á ári. Dómvextir hefðu því orðið 37% á ári. Þá voru vextir af sparisjóðsbókum með 12 mánaða bindingu 36%. Svokallaðir dráttarvextir voru þá 5% á mánuði, sem svarar til 60% ársvaxta. Síðar hafa vextir lækkað enn. Samkv. tilkynningu Seðlabankans frá 21. nóv. s.l. eru vextir af almennum sparisjóðsbókum 27% á ári. Dómvextir samkv. frv. væru því 32% á ári. Dráttarvextir voru lækkaðir í 4% á mánuði eða sem svarar til 48% vaxta á ári. Þarf að athuga í nefnd hvort þetta kalli á breytingu á dómvaxtahæð, t.d. með því að lækka viðbótina í 4% við hina almennu sparisjóðsvexti. Þá er rétt að benda á þau ákvæði frv. sem gera ráð fyrir að samningsvextir og verðtrygging; þar með talin gengistrygging, falli niður ef dómvaxta er krafist. Annað meginatriði frv. þessa er að kveða á um að vaxtavextir skuli reiknaðir af dómkröfum. Eru teknar upp reglur Seðlabankans um það efni. Vaxtavextir skulu því aðeins reiknaðir ef tímabil það sem um ræðir sé lengra en 12 mánuðir og aldrei skal reikna vaxtavexti oftar en á 12 mánaða fresti. Ætti með þessu að vera fengin framtíðarlausn á þessu viðkvæma deilumáli. Í sambandi við þetta er rétt að geta dóms Hæstaréttar frá 7. nóv. s.l. Þar koma fram ýmsar sérstæðar vaxtareglur er vaxtavextir eru dæmdir. Vafasamt er talið að dómur þessi hafi mikið fordæmisgildi af tæknilegum ástæðum. Að lokum skal þess getið, að ákvæði er til bráðabirgða þar sem segir að ef stefna hafi verið birt fyrir gildistöku laganna og stefnandi þar eigi gert kröfu um dómvexti geti hann komið slíkri kröfu að á síðara stigi málsins. Hæstv. forseti. Ég óska þess að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn.

Davíð Aðalsteinsson Hæstv. forseti. Ég vil taka undir að, sem kom fram í máli hæstv. dómsmrh., að nauðsynlegt er að taka af öll tvímæli um það sem hér er um að ræða. Það er staðreynd að ríkt hefur óvissa á sviði greiðslna dómvaxta undanfarin ár. Hins vegar þykir mér sú prósenta sem hér er vafasöm þ.e. gert er ráð fyrir að greiða 5% hærri dómvexti en innlánsvexti. Raunar vék hæstv. ráðh. að því að hugsanlega þyrfti að lækka þessa prósentu. Ég held fyrir mitt leyti að það væri e.t.v. hyggilegra að miða þarna við ákveðið hlutfall af innlánsvöxtum, þ.e. að dómvextir yrðu hærri en næmi ákveðnu skýru hlutfalli af innlánsvöxtum. Við megum ekki gleyma því, að það hafa verið gerðar heitstrengingar og lagðar línur um hversu verðbólgan færi langt niður. Við getum hugsað okkur og við skulum vona að sú tíð komi að eðlilegir vextir verði 12–15%. Með tilliti til þessa frv. yrðu dómvextir þá hærri sem næmi æðiháu hlutfalli af þá gildandi innlánsvöxtum. Ég vildi koma þessu að til umhugsunar fyrir viðkomandi nefnd.

Magnús H. Magnússon Hæstv. forseti. Aðalatriðið að mínu mati er það, að kröfuhafi tapi ekki verðmætum á meðan beðið er dóms. Mér sýnist að þetta frv. tryggi það með allgóðum hætti. Auðvitað er nauðsynlegt að taka af öll tvímæli og gera reglur skýrar og einfaldar. Ég styð því þetta frv. og þær vaxtatölur sem þar koma fram.