Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan tvö í dag, að loknum óundirbúnum fyrirspurnatíma, fer fram umræða utan dagskrár um stöðu og starfsumhverfi íslenskrar verslunar. Málshefjandi er hv. þm. Ásta Möller og til andsvara er hæstv. viðskiptaráðherra, Gylfi Magnússon. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Mig langar að beina orðum mínum til hæstv. viðskiptaráðherra og ræða við hann um stöðu ríkisbankanna og þau verkefni sem blasa við á þeim vettvangi. Eins og við vitum er endurreisn bankanna eitt mikilvægasta málið sem fram undan er í íslensku atvinnulífi og gagnvart heimilunum í landinu. Mig langar að forvitnast um það hjá hæstv. viðskiptaráðherra hvenær sé von á nýjum efnahagsreikningum fyrir bankana. Þegar þeir liggja fyrir er betra að gera sér grein fyrir hvernig best er að skipuleggja ríkisbankana til lengri tíma. Mig langar líka að inna ráðherrann eftir áformum um sameiningu ríkisbankanna. Ég tók eftir því, eins og fleiri, að fyrir helgina var nafni Glitnis breytt til baka í Íslandsbanka. Menn hafa farið í markaðsherferð til að kynna þetta nýja nafn, Íslandsbanki. Mig langar af því tilefni að heyra hvort það hafi verið ráðgert að reyna að sameina þessa banka með einhverjum hætti í stað þess að fara í slíka vinnu núna vegna þess að það liggur fyrir að það er ærið verkefni fyrir okkur að reka þrjá ríkisbanka og raunar engin sérstök rök fyrir því að þeir eigi að vera þrír. 
             Eins langar mig til að vita hvort menn hafi hugsað frekar um aðkomu erlendra kröfuhafa að íslensku bönkunum. Við vitum að það hefur verið rætt sérstaklega hvað varðar Kaupþing. Eru einhver áform uppi af hálfu ráðherra að þessu leyti? Jafnframt vildi ég spyrja ráðherrann um sameiningarmálin. Hefur verið tekin einhver ákvörðun um það? Hefur verið einhver vinna í gangi varðandi erlenda kröfuhafa og hvenær er hægt að vænta þess að einhver niðurstaða eða áform um það muni liggja fyrir af hálfu hæstv. viðskiptaráðherra?

Virðulegi forseti. Því er til að svara að ekki liggur fyrir nákvæm tímasetning um það hvenær nýir efnahagsreikningar fyrir nýju bankana liggja fyrir. Það hefur tafist aðeins þannig að ég vona að það gerist sem fyrst og jafnframt verði þá hægt að ganga frá öðrum málum, m.a. uppgjörinu á milli gömlu og nýju bankanna og framlagi ríkisins eða Seðlabankans á eigin fé inn í nýju bankana en ég get því miður ekki lofað neinni sérstakri dagsetningu hvað það varðar. Hvað varðar sameiningu bankanna hefur engin ákvörðun verið tekin um það en hins vegar blasir við að umsvif í bankakerfinu hafa minnkað það mikið frá því sem var allt fram á síðasta haust að bankarnir eru eiginlega of margir eða of stórir þannig að það verður með einhverjum hætti að taka á því máli. Það verður reyndar að skoða það í samhengi, ekki bara við bankana þrjá heldur einnig aðrar fjármálastofnanir, sparisjóði og aðrar minni fjármálastofnanir. Ég sé fyrir mér að þegar framtíðarskipulag íslenska fjármálakerfisins verður dregið upp muni felast í því einhver fækkun bankastofnana frá því sem nú er en það hefur hins vegar engin ákvörðun verið tekin um það nákvæmlega hvernig hún yrði. Hvað varðar það að hér séu þrír ríkisbankar, eða jafnvel fleiri ef við teljum með sjóði í eigu ríkisins, get ég alveg sagt að ég sé það ekki fyrir mér sem framtíðarfyrirkomulag þannig að það hlýtur að koma að því að við reynum að draga úr umsvifum ríkisins á þeim markaði. Aðkoma erlendra kröfuhafa er ein af þeim hugmyndum sem verið er að skoða. Ég tel að það væri mjög jákvætt ef hægt væri að koma því við að erlendir kröfuhafar eignuðust einhverja hlutdeild, að minnsta kosti í einhverjum bankanna 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og jafnframt vil ég að það komi fram að af hálfu sjálfstæðismanna er mikill stuðningur fyrir því að menn leiti leiða til að efla bankakerfið sem nú hefur lent í miklum vanda eins og við þekkjum. Við sjálfstæðismenn teljum að þetta sé mjög brýnt og munum leggja okkar lóð á vogarskálarnar til að svo megi verða. Ég held að það sé mjög mikilvægt að hæstv. viðskiptaráðherra leiti allra leiða til að sameina fjármálastofnanir. Það er alveg rétt að það eru fleiri stofnanir en þessir þrír ríkisbankar sem hægt er að horfa til. Ég held að við þyrftum að fá svör við því eins fljótt og auðið er hvernig menn sjá fyrir sér framtíðarfyrirkomulag á bankastarfsemi í landinu. Enn fremur finnst mér við þær aðstæður sem nú eru mjög brýnt að menn líti með mjög opnum huga til þess að erlendir kröfuhafar komi inn í bankana og við fáum erlent eignarhald inn í bankana. Ég held að það muni styrkja íslenskt fjármálakerfi til muna. Ég vil því hvetja hæstv. viðskiptaráðherra til að koma þeirri vinnu af stað eins fljótt og auðið er.

Virðulegi forseti. Ég held að ég þurfi ekki að hafa þetta mjög langt því að ég var í grundvallaratriðum sammála þingmanninum. Það er alveg augljóst að til að greiða úr þeim flækjum sem mynduðust við hrun bankanna þarf auðvitað að gera margt og eitt af því er að teikna upp framtíðarskipulag á þessum markaði. Við getum í rauninni ekki lokið vinnu við uppgjör gömlu bankanna og stofnsetningu þeirrar nýju nema við séum með einhverja framtíðarsýn um það hvernig þessi markaður þróast þegar ríkið skilar smám saman þessum stofnunum að mestu eða jafnvel öllu leyti til einkageirans. Þetta er því eitt af þeim verkefnum sem ég og ráðuneytið munu augljóslega horfa til þó að það geti verið einhver ágreiningur um það nákvæmlega hvernig að þeim málum verður staðið og hversu mikil hlutdeild ríkisins verður á þessum markaði næstu missirin.

Hæstv. forseti. Skuldir eru að sliga íbúa landsins. Daglega berast fréttir af erfiðleikum fólks við að halda íbúðarhúsnæði sínu og greiningarfyrirtæki áætla að tíu fyrirtæki verði gjaldþrota dag hvern. Morgunblaðið fjallar um vanda húseigenda í morgun í framhaldi af skýrslu ASÍ um skuldir heimilanna. Þar kemur fram að eigið fé margra húseigenda er upp uppurið eða neikvætt og greiðslubyrði hafi þar að auki þyngst gífurlega. Því er ekkert skrýtið að manni bregði við þegar hæstv. félagsmálaráðherra, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, lýsir því yfir í svari sínu við fyrirspurn hv. þm. Helgu Sigrúnar Harðardóttur um gengistryggð lán að ekki sé tímabært að bregðast við með skuldbreytingu lána eða afskriftum þó að gengistryggð lán heimilanna hafi hækkað ákaflega mikið sem og verðtryggð lán. Ég spyr: Hvenær er tímabært að bregðast við með skuldbreytingu lánanna eða hreinum afskriftum þegar fjöldi Íslendinga hefur misst húsnæði sitt eða þegar enn fleiri hafa misst atvinnuna? Í gær kynnti forusta Framsóknarflokksins tillögur um niðurfellingu húsnæðislána. Í henni leggjum við til að öll húsnæðislán verði færð frá bönkunum til Íbúðalánasjóðs miðað við þá afskrift sem varðar lánasöfnun við flutninginn frá gömlu bönkunum til nýju bankanna. Skylda okkar er umtalsverð. Íbúðalánasjóður veitir síðan flata 20% niðurfellingu skulda vegna allra húsnæðislána hjá sjóðnum og þannig verður tryggt jafnræði milli þeirra sem áttu húsnæðislán hjá bönkunum og Íbúðalánasjóði. Það byggist á því að gömlu bankarnir fengu lánasöfn gömlu bankanna með verulegum afslætti og erlendir kröfuhafar eru í langflestum tilvikum búnir að afskrifa nánast allar sínar eignir í gömlu íslensku bönkunum. Við teljum að ef þeir skuldsettu mundu ná sér aftur á strik væri von til að fá jafnvel eitthvað upp í þessar skuldir. Jafnframt er mikilvægt fyrir óskuldsett eða lítið skuldsett heimili að vandamálið færist ekki yfir á þau með lækkandi fasteignaverði og almennri verðhjöðnun. Því ítreka ég spurningu mína til hæstv. félagsmálaráðherra: Hvenær verður tímabært að bregðast við með skuldbreytingu lánanna eða hreinum afskriftum? Hver ætlar að setjast í dómarasæti um hver eigi rétt á að fá niðurfellingu og hver ekki?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir þessa fyrirspurn. Hún vitnar í svar sem ég gaf hv. þm. Helgu Sigrúnu Harðardóttur skriflega á dögunum og fréttir hafa borist af þar sem segir og tekið er út úr svarinu að ekki sé tímabært að bregðast við skuldbreytingu gengistryggðra lána í afskriftum. Í fyrirsögn á þessari frétt er svolítið snúið út úr svari mínu þannig að hv. þingmaður sér það nú þegar hann les í gegnum svarið að í fyrirsögn kemur ekki alveg afstaða þeirrar sem hér stendur til þessa málaflokks. Þegar við metum hvaða leiðir skuli farnir til að bregðast við þessum skuldum þarf að gæta að jafnréttissjónarmiðum og hafa þau að leiðarljósi. Það eru tvenns konar flokkar af lánum sem þarna eru til umræðu og þetta eru margþætt vandamál sem við stöndum frammi fyrir. Það eru annars vegar gengisbundnu lánin og síðan verðtryggðu lánin. Það þarf að gæta fulls jafnræðis milli lántakenda þannig að einum hópi sé ekki hyglt umfram annan. En þessi mál eru á verksviði annars ráðuneytis heldur en míns, þ.e. viðskiptaráðuneytisins, en ég veit að þar er unnið hörðum höndum að því að leysa þau. Það er mjög mikilvægt að vanda til verka og stíga varlega til jarðar þegar þessi mál eru afgreidd en ég verð að vísa frekari útfærslum til hæstv. viðskiptaráðherra sem þessi málaflokkur heyrir undir.

Hæstv. forseti. Við hefðum kannski átt að skipta á ráðherrum strax í upphafi eins og tilkynnt var í byrjun. En ég vil hvetja hæstv. viðskiptaráðherra til að skoða tillögur okkar framsóknarmanna varðandi niðurfellingu á skuldum og sérstaklega af því að það tengist stofnun sem er undir félagsmálaráðuneytinu, þ.e. Íbúðalánasjóði. Ef ég fer aðeins nánar út í hugmyndir okkar þá sjáum við ekki fyrir okkur að þetta feli í sér umtalsverð útgjöld fyrir ríkið en með þessu er verið að gera upp tap erlendra kröfuhafa í bönkunum. Hins vegar viðurkennum við að ríkið gæti þurft að kaupa fasteignalán með afslætti af lífeyrissjóðum og sparisjóðum til að setja inn í Íbúðalánasjóð til að tryggja jafnræði fasteignalánanna og lántakanna. Sparisjóðirnir eru hins vegar þegar í samstarfi við Íbúðalánasjóð og hafa sumir selt sjóðnum fasteignalán sín. Kostnaður við þetta, að okkar mati, nemur um 10% af því sem ætlunin er að eyða í endurfjármögnun bankanna. Væri áhugavert að heyra frá hæstv. félagsmálaráðherra hvernig henni líst á þessar hugmyndir.

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan heyrir málaflokkurinn undir hæstv. viðskiptaráðherra. Aftur á móti heyra málefni Íbúðalánasjóðs undir félags- og tryggingamálaráðuneytið. Ég hef svo sem skoðað þann þátt sem varðar lán heimilanna sem snúa að Íbúðalánasjóði en mér hefur ekki gefist tóm til að skoða tillögur Framsóknarflokksins. Þær komu fram í gær og ég vil aftur vísa til hæstv. viðskiptaráðherra sem er að vinna að þessum málum. Ég efast ekki um að hann muni skoða allar þær leiðir sem komið hafa fram og snúa að því hvernig hægt er að bregðast við til að verja heimilin. Það er mjög mikilvægt og ég veit að hæstv. viðskiptaráðherra er með slíka vinnu í gangi og hefur verið í samráði við bankana, Íbúðalánasjóð og félags- og tryggingamálaráðuneytið í þeirri vinnu. Ég geri ráð fyrir að tillögur komi þaðan á næstunni.


             Forseti. Það væri ágætt að ráðherrarnir spyrðu hver annan, því það hefði mikið skemmtigildi hér í þinginu ef sá liður væri tekinn upp. Úr því að færi gefst langar mig til að spyrja hæstv. umhverfisráðherra um ákaflega gleðilega yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um gildistöku Árósasamningsins, hvernig hann hefur verið undirbúinn og hvort, sem ég geri mér ekki grein fyrir,  Það sem ég ætlaði að ræða hér - ef ég kemst að, hæstv. forseti, fyrir málgleði hæstv. utanríkisráðherra - var það að Árósasamningarnir eru ekki einfalt mál. Er rétta leiðin að samþykkja þá hér á þinginu eða þarf áður að renna í gegn þeim lagabreytingum sem nauðsynlegar eru og komu fram í mikilli skýrslu sem unnin var á vegum ýmissa ráðuneyta, undir forustu embættismanns úr umhverfisráðuneytinu, á síðasta kjörtímabili? Í hvaða röð er þetta gert og hvernig má vænta þess að gangurinn verði við þessa - og ég endurtek - ánægjulegu ákvörðun hinnar nýju ríkisstjórnar?

Hæstv. forseti. Ég hélt að við hæstv. utanríkisráðherra ætluðum að fara hér saman í ræðustólinn en hann guggnaði greinilega á síðustu metrunum. Ég vil þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir fyrirspurnina. Ég er jafnglöð og hann yfir því að ríkisstjórnin skuli nú hafa tekið þá ákvörðun að Árósasamningurinn verði fullgiltur á Íslandi. Fullgilding þýðir að hann verði að fullu leiddur í lög og það er ekki fyrr en við höfum gert þær lagabreytingar sem samningurinn krefst að við getum fullgilt hann. Við undirrituðum samninginn 1998 þegar hann var alveg glænýr, ég held að ég muni það rétt að hæstv. þáv. umhverfisráðherra Siv Friðleifsdóttir hafi undirritað hann. Einu sinni hefur verið komið með þingsályktunartillögu hingað í þingsali og þá af hæstv. þáverandi utanríkisráðherra Halldóri Ásgrímssyni, sem lagði til að þingið staðfesti þá undirritun. Nú er svo komið að í sjálfu sér þarf ekki neina slíka þingsályktunartillögu lengur, það þarf bara að leiða í lög þá þriðju stoð sem enn hefur ekki verið leidd í lög á Íslandi og varðar aðkomu eða möguleika einstaklinga og félagasamtaka á réttlátri málsmeðferð í málum er varða umhverfið. Tvær leiðir eru færar í þeim efnum, annars vegar stjórnsýsluleið svokölluð, þ.e. í gegnum úrskurðarnefndir eða stjórnsýslunefndir, og hins vegar í gegnum dómstóla, þ.e. að opna fólki og félagasamtökum greiða leið að dómstólunum. Í skýrslu sem gefin var út í september 2006 er nákvæmlega lýst á hvern hátt þessar lagabreytingar sem eftir er að gera þurfa að vera. Nú höfum við komið okkur saman um það, ég og hæstv. ráðherrar utanríkismála og dómsmála, að þrír lögfræðingar, einn úr hverju þessara þriggja ráðuneyta, verði settir í að gera frumvörpin klár. Þau verði að öllum líkindum blanda af þessum tveimur leiðum. Að einhverju marki getum við farið stjórnsýsluleiðina en síðan er ljóst að við þurfum að 

Forseti. Ég vil þakka hæstv. umhverfisráðherra skýr svör við þessari óundirbúnu fyrirspurn og ég hygg að kannski sé ekki hægt að ætlast til að við þingmenn fáum fleiri svör þar til frumvörpin koma fram. Það er ekki um það að ræða að hér komi þingsályktunartillaga um staðfestingu heldur einstök mál. Þetta er ákaflega gleðilegt og sýnir hver árangurinn er af því að koma Sjálfstæðisflokknum út úr Stjórnarráðinu, því hann hefur í öll þessi 18 ár sem hann hefur setið þar, fram til þessa dags eða fram til þessa mánaðar, staðið á móti staðfestingu þessa sáttmála af einhverjum dularfullum ástæðum. Nánast allir flokkar aðrir hafa reynt að koma þessu á og má minna á að fyrsta staðfestingartillagan kom frá Halldóri Ásgrímssyni, fyrrverandi formanni Framsóknarflokksins. Það verður ánægjulegt fyrir þá þingmenn sem eru hér í salnum að koma þessu máli í gegn, sem er mikið framfaramál í umhverfismálum og almennum stjórnmálum og félagsmálum á Íslandi.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir orð þingmannsins. Nú leggjum við allt kapp á það að klára að vinna þessi frumvörp í ráðuneytunum. Ég mun standa vaktina í þeim efnum og vona og treysta því að þess verði ekki langt að bíða að þau verði lögð hér fram. Af því að Sjálfstæðisflokkurinn og þvermóðska hans gagnvart þessu máli sérstaklega er nefnd langar mig til að nefna hér eitt mál sem við munum eftir, þegar ákvæðum í lögum um gjafsókn var breytt fyrir örfáum árum þannig að möguleikar fólks á því að komast að dómskerfinu í gegnum gjafsókn voru þrengdir. Ég man númerið á greininni sem felld var niður, 126. gr., b-liður, og það var kappsmál sjálfstæðismanna á sínum tíma að gera það og það fór í gegn sem lög frá Alþingi. Ég lagði hins vegar fram breytingartillögu við það mál og kem til með að vinna að því áfram að gjafsóknarákvæðin verði rýmkuð og tel að innleiðing Árósasamningsins hafi í för með sér að þau verði að rýmka. Sömuleiðis hef ég heyrt að þingmenn hugleiði jafnvel möguleikann á að flytja tillögur um þessa rýmkun nú þegar á þessu þingi, jafnvel einhvern tíma á næstu dögum þannig að ég lít svo á að á næsta leyti sé líka að rýmka gjafsóknarákvæðin sem ég tel að verði til mikilla bóta.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka kærlega fyrir þetta tækifæri til að fá að koma tvisvar upp á þessum þingfundi með óundirbúna fyrirspurn. Kannski þakka ég bara öllum hv. þingmönnum fyrir að ana ekki allt of mikið með fyrirspurnir á ráðherrana, enda eins og við vitum er valdið komið inn í þingið og við þurfum kannski ekki að spyrja ráðherrana allt of mikið. Hins vegar vil ég ítreka fyrri spurningu þar sem ég spurðist fyrir um hvenær væri tímabært að bregðast við þeim skuldum sem eru að sliga heimili landsins og hvort ríkisstjórnin væri að velta fyrir sér að fara út í skuldbreytingu lána í enn frekara mæli eða jafnvel hreinar afskriftir. Í gær kynnti forusta Framsóknarflokksins einmitt tillögur okkar um hvernig ætti að standa að niðurfellingu húsnæðislánanna og ég vona að hæstv. viðskiptaráðherra hafi haft tækifæri til að kynna sér þær, því að þessi málaflokkur fellur töluvert undir ráðuneyti hans, þegar horft er til þess að þau húsnæðislán sem voru flutt frá gömlu bönkunum yfir í nýju bankana verði síðan færð yfir til Íbúðalánasjóðs. Við sjáum alveg fyrir okkur að þar yrði heilmikið samstarf á milli viðskiptaráðuneytisins og síðan félags- og tryggingamálaráðuneytisins. Ég vona að hæstv. ráðherra hafi verið að hlusta á það sem við töluðum um hér áðan en hugmyndin er sem sagt sú að færa húsnæðislánin fyrst frá gömlu bönkunum yfir til nýju bankanna og síðan þaðan yfir til Íbúðalánasjóðs og í framhaldinu mundi Íbúðalánasjóður veita flata 20% niðurfellingu skulda vegna allra húsnæðislána hjá sjóðnum. Þetta höfum við hugsað okkur að gera til að tryggja jafnræði á milli þeirra sem áttu húsnæðislán hjá bönkunum og Íbúðalánasjóði og byggist fyrst og fremst á þeirri staðreynd að nýju bankarnir hafa fengið lánasöfn gömlu bankanna með verulegum afslætti og erlendu kröfuhafarnir hafa nánast alveg afskrifað eignir sínar hér á Íslandi og sumir jafnvel haldið því fram að þeir geti hreinlega ekki lengur verið með neitt bókað í efnahagsreikningum sínum sem tengist Íslandi. 

Virðulegi forseti. Verið er að skoða ýmsar leiðir í þessum málum öllum saman, sumar reyndar ekki hjá ráðuneyti mínu heldur hjá dómsmálaráðuneytinu og reyndar er líka talsverð vinna í bönkunum og væntanlega sparisjóðunum. Það er alveg rétt að þegar reynt hefur verið eftir hrun bankanna að leggja mat á þessar eignir, þ.e. lánasöfn sem tengjast íbúðalánum, hefur verið gert ráð fyrir því að þau innheimtist ekki að fullu þannig að í þeim skilningi er búið að afskrifa þau nú þegar. Þau voru eign bankanna sem hrundu en hafa nú verið færð, a.m.k. um tíma, yfir í nýju bankana og voru þau þá færð þar á milli með afskriftum. Ég get hins vegar ekki fallist á að þess vegna sé svigrúm til að afskrifa sama hlutfall af þessum lánum gagnvart lántakendunum. Það byggir einfaldlega á því að þegar metið er hversu mikils virði svona lánasöfn eru er auðvitað gert ráð fyrir því að margir greiði lán sín að fullu til baka með vöxtum en einhverjir greiði þau ekki nema að hluta og að í sumum tilfellum innheimtist mjög lítið. Sem betur fer er það þannig að þótt margir eigi nú í erfiðleikum eiga það alls ekkert allir þannig að stór hluti þjóðarinnar getur staðið í skilum þótt stór hluti eigi líka í vandræðum með það. Ef lán væru afskrifuð, t.d. um 20%, væri þar með verið að rýra mjög eignir bankanna eða Íbúðalánasjóðs, ef búið væri að færa lánin þangað, og kostnaðurinn við það væri miklu meiri en hægt væri að réttlæta vegna þess að verið væri að fella líka niður lán þeirra sem geta og eiga ekki í neinum erfiðleikum með að greiða þau. Ég verð því miður að lýsa 

Virðulegi forseti. Það væri þá áhugavert að heyra hvaða hugmyndir ríkisstjórnin hefur um það að koma til móts við heimilin sem eru að sligast undan skuldunum. Það er sláandi að lesa þær tölur sem birtust á forsíðu Morgunblaðsins í morgun um hversu mikið lánin og afborgunarbyrðin hafa hækkað hjá fólki. Ekki er langt síðan umræða var í Silfri Egils þar sem talað var um að engin sanngirni væri í því að bara annar aðilinn gæti breytt öllum forsendum í samningi og hinn verði síðan að standa skil á sínu þó að allar forsendur hafi brugðist. Ég mundi gjarnan vilja heyra frá hæstv. viðskiptaráðherra hvernig hann sjái fyrir sér að hægt verði að koma til móts við þennan hóp og ekki sé bara rætt um að einhverjar hugmyndir þurfi að vera um þetta og stór hluti muni geta staðið í skilum. Því ef fara á í það að meta hvern og einn er náttúrlega 

Ég get tekið undir að óhjákvæmilegt er að taka á þessu máli. Ég sé fyrir mér að það verði gert með allmörgum úrræðum sem taka tillit til stöðu nánast hvers og eins en þó með almennum reglum þannig að í einhverjum tilfellum neyðumst við væntanlega til að horfast í augu við það að kröfur eru tapaðar og það þurfi að afskrifa þær. Í öðrum tilfellum nægi kannski eitthvað mildara, t.d. að lengja í lánum, hugsanlega er hægt að beita vaxtabótakerfinu þótt auðvitað sé ekki mikið svigrúm í ríkisfjárlögunum. Svo eru enn aðrir, eins og ég sagði áðan, sem þurfa kannski ekki mikla aðstoð og þá á auðvitað að beina kröftum ríkisins til þeirra sem í raun og veru þurfa mest á aðstoð að halda.

Hæstv. forseti. Ég varð vör við það áðan að hæstv. ráðherra langar óskaplega mikið til að fá að svara hérna fyrirspurnum. Hann kom mér eiginlega á sporið sjálfur með því að kalla fram í og tala um Byggðastofnun. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. iðnaðarráðherra sem fer með málefni Byggðastofnunar hvernig staðan sé hjá þeirri stofnun og hvort það sé rétt sem heyrst hefur að uppi séu áform um að gera þar ákveðnar breytingar og jafnvel að taka þróunarsviðið út úr stofnuninni. Ég tel að það mundi þýða að þessi stofnun væri eftir það ekki nema svipur hjá sjón. En við skulum ekki ákveða fyrir fram að það sé ekki ástæða til að gera einhverjar breytingar. Ég setti sjálf fram tillögu um það á sínum tíma að Byggðastofnun væri hluti af Nýsköpunarmiðstöðinni af því að auðvitað fjallar Byggðastofnun að verulegu leyti um nýsköpunarmál og hugsanlegar nýjungar sem geti átt framtíð fyrir sér í atvinnusköpun á landsbyggðinni. Ég vil bara gefa hæstv. ráðherra tækifæri til að fræða þingheim svolítið um það hvaða áform eru uppi í sambandi við þessa mikilvægu stofnun og hversu langt hugmyndir eru komnar á veg í sambandi við það að gera þarna breytingar. Er kannski engin þörf á því eða hvar standa mál?

Herra forseti. Hv. þingmaður orðaði það svo að ég hefði komið sér á sporið. Ég verð að viðurkenna að það er mér alltaf sannkallað gleðiefni ef ég get komið Framsóknarflokknum í réttan farveg. Það hefur mér stundum tekist, stundum ekki. En það er sjálfsagt að svara spurningu hv. þingmanns. Á sínum tíma beitti hún sér fyrir ákveðnum breytingum sem ekki náðu að öllu leyti í gegn. Ég var í hópi fárra þingmanna, a.m.k. í mínum flokki á þeim tíma, sem töldu þær breytingar jákvæðar. Hluti af þeim breytingum sem ég hef einmitt verið að skoða tengist því að færa aukið verk yfir til Nýsköpunarmiðstöðvar. Ég hef sömuleiðis velt fyrir mér að beita ákveðnum parti af starfsliði stofnunarinnar og flytja það yfir til Hólaskóla, stofna þar rannsóknarsetur í ferðamálum, skjóta þar með enn einni sterkri stoð undir Hólaskóla og sömuleiðis að taka ákveðinn hluta af sviði stofnunarinnar og mynda ásamt Hagstofunni sérstakt útibú Hagstofunnar sem mundi sinna ákveðnum tölfræðilegum og hagfræðilegum rannsóknum á landsbyggðinni sem ég tel þörf á.  Ég var kominn það langt með þessar hugmyndir að þær voru komnar í frumvarpsdrög og ég hugðist leggja frumvarpið fram á þessu þingi. Síðan hafa orðið þær breytingar á stjórn ríkisins að það er komin ný ríkisstjórn og það er skammt til kosninga þannig að ég svara bara hv. þingmanni ærlega að það frumvarp verður ekki lagt fram af þessari ríkisstjórn.

Hæstv. forseti. Ég tel mikilvægt að vita um þau áform sem þarna eru uppi vegna þess að við erum að tala um mjög mikilvæga stofnun, Byggðastofnun. Ég neita því ekki að mér finnst núna á seinni missirum sem Byggðastofnun hafi verið minna í umræðunni í sambandi við byggðamál en oft áður og velti fyrir mér hvers vegna það sé, hvort það sé vegna þess að stofnunin er þess ekki megnug að taka á þeim málum sem upp koma á viðkomandi stöðum sem oft eru erfið út frá atvinnu. Ég spyr því aftur; ef hæstv. ráðherra gæti svarað því: Hvernig er fjárhagsstaða stofnunarinnar? Sinnir hún landsbyggðinni með þeim hætti sem hann telur mikilvægt?

Herra forseti. Fyrst vil ég segja aðeins til að ljúka umræðunni um þær hugmyndir sem ég hafði um stofnunina að þær gengu út á það að fjölga störfum í sveitarfélaginu og í reynd að viðhalda hlutverki Byggðastofnunar, þ.e. lánahlutverki, algerlega að óbreyttu. Af því að hv. þingmaður innir mig eftir fjárhagslegri stöðu stofnunarinnar og hvort hún sinni hlutverki sínu nægilega vel vil ég svara því að staða stofnunarinnar er auðvitað bágborin nú um mundir. Eins og kom fram í síðustu viku á þinginu er eiginfjárstaða hennar komin niður fyrir það hlutfall sem heimilt er lögum samkvæmt og það er ljóst að það þarf að grípa til ráðstafana vegna þess. Þótt ég hafi ekki fengið endurskoðað uppgjör held ég að eiginfjárstaðan vegna gengisþróunarinnar sé komin nálægt 4%. Að því er varðar síðan möguleika hennar til að sinna hlutverki sínu hefur hún gert það ákaflega vel miðað við takmarkað svigrúm. Ég bendi t.d. á að henni var falið sérstakt hlutverk þegar þorskaflaskerðingin var og hún hefur sinnt því með alveg sérstökum 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. viðskiptaráðherra fyrir að ræða stöðu og starfsumhverfi íslenskrar verslunar í utandagskrárumræðu hér í dag. Staðan er mjög alvarleg nú um stundir. Verslunarfyrirtækin veita um 25.000–30.000 manns atvinnu á hverjum tíma og eru þá ótalin störf sem tengjast henni, m.a. í banka- og flutningastarfsemi. Atvinnuleysið er nú um 10% og fer vaxandi. Þetta eru aðstæður sem við eigum ekki að venjast og við viljum snúa þeim við. Áhrif þess á heimilin, fyrirtækin og samfélagið allt eru gríðarleg. Okkur er öllum ljóst að hagsmunir fyrirtækjanna og heimilanna eru samofnir og því þarf að bregðast við. Ástæðan fyrir því að ég tek upp þessa umræðu á hinu háa Alþingi er að hætta er á frekara niðurbroti í verslun með þeim afleiðingum að enn fleiri missa atvinnu sína. Þótt ég hafi kosið að ræða sérstaklega um stöðu verslunarfyrirtækja er staðan í öðrum atvinnugreinum mjög svipuð. Við núverandi aðstæður er sérhvert atvinnufyrirtæki og sérhvert starf dýrmætt. Um þau þurfum við að standa vörð. Bankarnir hafa metið það svo að um 70% fyrirtækja í landinu séu það sem kallað er tæknilega gjaldþrota. Það á ekki síst við um verslunarfyrirtæki sem í uppsveiflu í bankaheiminum skiptu mörg um eigendur með skuldsettri yfirtöku. Því hefur verið spáð að um 3.500 fyrirtæki í landinu verði gjaldþrota á þessu ári. Ef þær spár rætast munu fimmfalt fleiri fyrirtæki fara á hausinn í ár en á síðasta ári með tilheyrandi tapi á störfum. Mörg verslunarfyrirtæki hafa dregið saman seglin og leita allra leiða til hagræðingar, hafa m.a. sagt upp fólki, minnkað vörubirgðir og leitað nýrri og betri samninga við birgja. Þannig hefur t.d. stórt verslunarfyrirtæki sagt upp þriðjungi starfsmanna sinna á síðustu mánuðum, um 300 manns, en á sama tíma hefur vöruveltan í magni dregist saman um 50%. Reyndar er vert að benda á hina hliðina sem vegur að einhverju leyti á móti, verslun Íslendinga í útlöndum hefur dregist verulega saman og má því segja að hún hafi flust heim og að á sama tíma hafi lágt gengi krónunnar laðað ferðamenn til landsins og sala til ferðamanna aukist að umfangi. Það breytir því hins vegar ekki að opinberar tölur benda til þess að verslunin hafi dregist mikið saman á síðustu vikum. Þannig hefur komið fram í athugunum Rannsóknarseturs verslunarinnar að dagvöruverslun dróst saman um 7% á milli ára frá janúar 2008 til janúar 2009 á föstu verðlagi. Á sama tíma var um 11% samdráttur í fataverslun, 18% samdráttur í skóverslun og velta í húsgagnaverslunum er um 22% minni en á sama tíma í janúar í fyrra á föstu verðlagi. Hún var reyndar um 50% minni í desembermánuði samanborið við árið á undan. Bílamarkaður með nýjar bifreiðar hefur algerlega hrunið. Það sem af er á árinu eru nýskráningar bifreiða um 15% af því sem var á sama tíma í fyrra. Þær höfðu ekki verið jafnfáar í desember sl. frá því í september 1970, þ.e. fyrir tæplega 40 árum. Það er í sjálfu sér ekki óvænt þar sem veik króna hefur hækkað verð á nýjum bílum upp úr öllu valdi. Aðrar verðhækkanir eru umtalsverðar. Dagvara og fatnaður hefur hækkað um 32–33% á 12 mánaða tímabili og kaupmáttarrýrnun nálgast 10%. Það er ljóst að atvinnuleysi innan verslunarinnar fer vaxandi. Á föstudaginn voru tæplega 16.000 manns skráðir atvinnulausir. Það lætur nærri að af þeim hafi um 3.000 manns misst störf innan verslunarinnar. Einungis í byggingariðnaðinum eru fleiri atvinnulausir. Rekstrarumhverfi íslenskra verslunarfyrirtækja einkennist af háum vöxtum, háu gengi og erfiðleikum í aðgengi að lánafyrirgreiðslu í bönkunum. Verð á vörum hefur hækkað um leið og heimilin draga saman í neyslu. Leiguverð er víða hátt og mörg fyrirtæki eru með bundna leigusamninga til margra ára í húsnæði sem þeir hafa tekið úr notkun vegna samdráttar. Hátt vaxtastig er að ganga af fyrirtækjunum dauðum. Vaxtakostnaður gengur hratt á eigið fé skuldsettra fyrirtækja og getur aukið á gjaldþrot fyrirtækja sem óhjákvæmilega stefnir í. Ég spyr því hæstv. viðskiptaráðherra: 1. Hvernig munu stjórnvöld bregðast við erfiðri stöðu verslunarinnar í landinu og forða henni frá frekara hruni með þeim afleiðingum að atvinnuleysi í greininni aukist enn frekar? 2. Á verkefnalista nýrrar ríkisstjórnar kemur fram að leitað verði leiða til að lækka vexti eins fljótt og kostur er og að tímasett verði áætlun um rýmkun hafta. Hvenær verður lögð fram verkefnaáætlun ríkisstjórnarinnar til að standa undir þessari yfirlýsingu? 3. Gengi gjaldmiðilsins hefur afgerandi áhrif á verðlag vöru og þar með afkomu greinarinnar. Fyrirtækin kalla eftir því að komið verði á jafnvægisgengi sem bæði innflutningur og útflutningur geti starfað við. Mun ríkisstjórnin beita sér í þessum efnum? 4. Íslensku bankarnir hafa reynst þess vanmegnugir að veita atvinnulífinu þá þjónustu sem það þarf á að halda og spurt er eftir aðgerðum stjórnvalda til að bæta þetta ástand. Gjaldeyrisþurrð hamlar og gjaldeyrishöftin hafa gert fyrirtækjunum erfitt fyrir. Munu stjórnvöld beita sér til að bæta þetta ástand? 5. Greiðslutryggingafélög í Evrópu hafa neitað að tryggja greiðslur krafna á íslensk fyrirtæki. Hyggjast stjórnvöld gera eitthvað til að liðka þar til? Forsenda þess að hægt sé að endurreisa heimilin í 

Virðulegi forseti. Staða íslenskrar verslunar er því miður óneitanlega afar erfið. Við verðum að hafa bakgrunninn í huga. Mikil uppbygging og fjárfesting hefur verið í verslun undanfarin ár, sérstaklega í verslunarhúsnæði, og fór þá saman við mikinn vöxt neyslu og innflutnings. Þessi mynd hefur síðan breyst algjörlega á nokkrum mánuðum og nú blasir við mikill samdráttur einkaneyslu og innflutnings sem kemur því miður sjálfkrafa beint niður á veltu í verslunum. Því er spáð að neysla dragist saman um u.þ.b. 30% á árunum 2007–2009 og það kemur óhjákvæmilega beint fram í því að umsvif í verslun dragist saman um væntanlega eitthvað svipað þótt hugsanlega færist einhver verslun inn í landið sem áður var utan þess. Við vandamál vegna þessa bætast vandræði vegna gengisþróunar, innkaupsverð innfluttra vara hækkar, erlend lán hækka og tengingar fyrirtækja eru þannig að erfiðleikar smásala koma sjálfkrafa niður á heildsölum og raunar einnig innlendum framleiðslufyrirtækjum. Þetta er óneitanlega talsvert fjall að klífa, en við skulum samt hafa í huga að þótt þessir tímabundnu erfiðleikar séu kannski ekki illleysanlegir, þótt þeir séu erfiðir, er langtímastaða íslenskrar verslunar auðvitað ekkert miklu verri en hún var fyrir þessar hremmingar allar saman. Það verður þörf fyrir blómlega verslun hérlendis eftir sem áður þannig að verslunin mun rísa. Óneitanlega verður ekki hátt á henni risið frekar en ýmsum öðrum atvinnugreinum á allra næstu mánuðum og missirum. Því miður er óhjákvæmilegt að þetta ástand valdi því að afskrifa verði talsvert af bæði eigin fé og skuldum í þessari grein hérlendis eins og raunar ýmsum öðrum. Það stendur kannski fyrst og fremst upp á bankakerfið að hafa milligöngu um það og það verður að gera kröfu til bankakerfisins um að það standi vel að þeirri vinnu allri saman, mismuni ekki fyrirtækjum eða eigendum og reyni að veita svigrúm þeim fyrirtækjum sem geta bjargast með lítilli hjálp án þess að allir þurfi að grípa til einhverra ráða eins og að eigendur hverfi frá rekstrinum. Einnig þarf að huga að samkeppnissjónarmiðum. Það verður að koma í veg fyrir að þessar hræringar allar saman valdi aukinni samþjöppun í verslunarrekstri. Raunar má segja að hérna sé, ef eitthvað er, jafnvel komið tækifæri til að draga úr samþjöppun í verslunarrekstri. Vonandi gengur það eftir. Því miður er í grundvallaratriðum ekkert svigrúm til sértækra aðgerða hins opinbera til aðstoðar verslun, en það verður að hafa í huga að verslunin nýtur í raun góðs af öllum almennum efnahagsaðgerðum, t.d. öllu því sem gert er til að koma á vel starfhæfu bankakerfi, öllu því sem gert er til að ná stöðugleika í gengis- og verðlagsmálum sem getur síðan orðið til þess að lækka nafnvexti og gert okkur kleift að afnema höft á fjármagnsflutningum. Allt sem gert er til að verja stöðu heimilanna og berjast gegn atvinnuleysi kemur verslun vel og allt sem gert er til að bæta samskipti við erlenda aðila, tryggja greiðslumiðlun og aðgang að fjármagni og almennt endurvekja traust á íslenska hagkerfinu utan lands kemur versluninni vel. Hv. þm. Ásta Möller spyr sérstaklega um vaxtalækkun og rýmkun hafta. Því er til að svara að tímasett áætlun um þessa þætti liggur ekki enn fyrir en það er mjög brýnt að ná sem hraðast niður verðbólgu og vöxtum og skapa skilyrði til rýmkunar og helst afnáms hafta. Þessi mál eru sérstaklega á borði Seðlabankans og verða unnin í samvinnu eða samráði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn en ríkisstjórnin mun gera hvað hún getur til að flýta framgangi þeirra. Það er þó rétt að hafa í huga sem skiptir verslun miklu máli að nú eru engin höft á viðskiptum með gjaldeyri vegna innflutnings á vörum og þjónustu. Það má líka hafa í huga að gengi krónunnar var óeðlilega hátt á liðnum árum og þurfti óhjákvæmilega að falla talsvert til að draga úr innflutningi og skapa betri skilyrði fyrir útflutning. Það hefur hins vegar væntanlega fallið meira en góðu hófi gegnir þannig að það er eitthvert svigrúm til styrkingar krónunnar þótt það sé ekki augljóst hvenær krónan nær að styrkjast. Ég vil einnig vekja athygli á því að þótt margt megi án efa bæta í rekstri nýju bankanna má ekki gleyma því að ýmislegt er þar nú þegar vel gert, jafnvel meira en hægt var með góðu móti að vonast til svo skömmu eftir hrun bankakerfisins. Þeir hafa nú þegar burði til að sinna öllu því sem kalla má eðlileg viðskipti við einstaklinga og lítil og meðalstór fyrirtæki þótt ýmis uppgjörsmál og vandamál stærstu fyrirtækjanna séu enn að einhverju leyti óleyst og muni taka lengri tíma. Það snýr í mörgum tilfellum 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og frummælendum tveimur sem hér hafa hafið þessa umræðu. Auðvitað er hún víðtæk en vissulega tímabær í ljósi þess hvernig verslun og viðskipti hafa breyst á umliðnum mánuðum. Ég tek undir það sem hæstv. viðskiptaráðherra sagði, verslun nýtur auðvitað góðs af öllum almennum efnahagsaðgerðum. Og það er það sem hefur verið boðað á umliðnum mánuðum. Markmið okkar hefur verið það að ná fram vaxtalækkun, að ná því fram að rýmka gjaldeyrishöftin og ná niður verðbólgu. Við höfum haft það markmið hér ansi lengi. Að sama skapi skiptir auðvitað máli að þær aðgerðir sem við förum í, líkt og kynntar voru af Mats Josefsson í liðinni viku, leiði ekki af sér fákeppni. Fákeppni í verslun er það sem við viljum ekki horfa fram á. Samkeppnisskilyrðin þurfa að vera til staðar og forstjóri Samkeppniseftirlitsins hefur einmitt vikið að því í umræðunni á liðnum mánuðum að sú kreppa sem við fórum í gæti leitt af sér erfiðari markaðsstöðu margra aðila sem þegar eru fyrir á markaði vegna ýmiss konar aðgerða sem ríkið grípur til. Ég vil líka segja það, virðulegur forseti, að ég tel þingið standa frammi fyrir einstöku tækifæri nú með frumvarpi um endurgreiðslu á virðisaukaskatti sem er í efnahags- og skattanefnd. Nefndin á að horfa til þess að víkka það frumvarp og gera það enn betra en nú er til þess einmitt að örva verslun hér á landi og um leið iðnaðarstarfsemi sem á undir högg að sækja eins og aðrar atvinnugreinar á landinu 

Virðulegi forseti. Það má líta á stöðu og starfsumhverfi íslenskrar verslunar út frá ýmsum sjónarhornum. Það er af mörgu að taka en þar sem tíminn sem ætlaður er til umræðunnar í dag er af skornum skammti vil ég beina athyglinni sérstaklega að þeim þáttum sem snúa að neytendum. Nú er það staðreynd eftir mikið uppgangsskeið á undanförnum árum í smásöluverslun á Íslandi að hún dregst hratt saman með hratt minnkandi neyslu, óhóflegum vaxtakjörum og veikri stöðu krónunnar. Verslun ræðst auðvitað að miklu leyti af markaðslögmálunum um framboð og eftirspurn eins og sjálfstæðismönnum ætti að vera kunnugt. Neytendur höfðu flestir meira á milli handanna á árunum 2003–2007 og verslun jókst um 46%. Nú hefur komið fram að hún mun dragast saman um 30% á árunum 2007–2009, ef ég hef tekið rétt eftir, en þar sem fyrirsjánlegt er að sú mikla verslun sem byggst hafði upp muni ekki lifa af þann samdrátt sem fram undan er og einhver hluti hennar muni leggjast af væri gott að fá sýn hæstv. viðskiptaráðherra á það hvernig hann sjái fyrir sér þróun á þessum vettvangi atvinnulífsins. Þar eru stærstu aðilarnir sem versla með dagvöru og nauðsynjar líklegastir til að halda mestu viðskiptunum. Að einhverju leyti hlýtur að mega gera ráð fyrir samþjöppun og það hefur svo sem komið fram í máli ráðherrans að gert er ráð fyrir samþjöppun á þessum markaði þar sem augljóslega er auðveldara að reka stóra samhangandi samsteypu en litla sem háð er mörgum öðrum aðilum, ekki síst með hliðsjón af því að íslenski markaðurinn er frekar smár í samanburði við flest annað. Slík samþjöppun getur verið neytendum í óhag ef samkeppnin er orðin lítil sem engin, en ef svo er telur ráðherrann þá að hægt sé að grípa til samkeppnisaukandi aðgerða á komandi missirum? Í hverju geta þær verið fólgnar og ef til þeirra verður gripið verður þá hægt að tryggja arðbærar rekstrareiningar sem skila neytendum hagstæðu verði vegna þess smáa markaðar sem við búum við hérlendis? Með öðrum orðum hef ég áhyggjur af því að hér verði mikil samþjöppun í verslun og hún geti haft neikvæðar afleiðingar fyrir neytendur með því að hér verði til fáar en stórar markaðsráðandi samsteypur. 

Herra forseti. Af fjármálakreppu, gjaldþrotum heimila og fyrirtækja vegna hruns heils bankakerfis leiðir auðvitað samdráttur í kaupmætti. Breyttar áherslur í innkaupum, sparnaður og peningaleysi eru fylgifiskar atvinnuleysis. Samdráttur í verslun er auðvitað hluti af því umhverfi sem við erum í. Atvinnuleysið er ekki orsökin, heldur afleiðingin. Þetta er erfitt fyrir verslunareigendur og það er rétt að mörg fyrirtæki munu fara í þrot á næstu vikum og mánuðum. Það eru líka mörg störfin sem hafa tapast og munu tapast. Ég tek undir þær áhyggjur sem hér hefur verið lýst yfir því að um 20% af þeim sem nú eru á atvinnuleysisskrá, um 3.000 manns af 15.000, hafa misst störf sín í verslun og þjónustu. Tíföldun á atvinnuleysi á einu ári í þessari grein er mikil blóðtaka. Það er fyrst og fremst verkefni þessarar ríkisstjórnar og okkar sem störfum á Alþingi að reyna að sporna gegn því og standa vörð um störfin. Ég er hins vegar ansi hrædd um að það verði ekki gert með því að skapa ný störf í verslun alveg strax. Störfin verða að koma annars staðar vegna þess að neyslan dregst einfaldlega saman, eins og hér hefur verið bent á, um 30% á tveimur árum, 2007–2009. Höggið í þessum geira er væntanlega þyngra vegna þeirrar gífurlegu offjárfestingar sem hefur verið í byggingu verslunarhúsnæðis og þeirrar miklu kaupgleði sem hefur endurspeglast í miklum viðskiptahalla og 

Herra forseti. Ég veld ábyggilega mörgum vonbrigðum með því að tala ekki um kvóta í dag. Ég tala hér um mál sem skiptir okkur örugglega öll miklu máli, verslanir í landinu og verslunarfyrirtæki. 16.000 manns hafa tapað atvinnu og stór hluti af því fólki er í verslunargeiranum. Hald manna er að 70 fyrirtæki séu tæknilega gjaldþrota í dag og mörg þeirra munu fara í gjaldþrot. Þegar 40% heimila lenda í gjaldþroti eða fara illa er alveg augljóst að verslun mun minnka, það dregur úr þörf fyrir verslanir og það verður samdráttur í verslun og viðskiptum. Það er ekki verið að tala um 3.800 fyrirtæki, það er jafnvel talað um 4.300 fyrirtæki sem munu lenda í erfiðleikum eða fara í þrot. Bankakerfið þarf að aðstoða í þessu en sá grunur læðist að mér að bankakerfið standi sig kannski ekki gagnvart verslunarfyrirtækjum og sérstaklega smærri verslunum og smáfyrirtækjum og þar vanti mikið upp á. Það þarf að taka til hendinni og hjálpa þar til og bankakerfið þarf að gera það. Það þarf að skuldbreyta fyrir þessi litlu fyrirtæki og sýna umburðarlyndi og annað í þeim dúr varðandi greiðslur. Markmið ríkisstjórnarinnar með að lækka vexti er ekki farið að ganga eftir enn þá þó að það sé komið á sjötta mánuð síðan bankarnir féllu. Fyrrverandi ríkisstjórn og núverandi ríkisstjórn hafa ekki staðið sig í því að mæta bæði verslunarfyrirtækjum sem og öðrum fyrirtækjum í landinu. Þrátt fyrir það þurfum við að tryggja að 

Herra forseti. Því miður var ekki mikið að græða á ræðu hæstv. viðskiptaráðherra. Greinilegt er að hin nýja ríkisstjórn sem ætlaði að láta verkin tala er í þagnarbindindi. Alla vega var það raunin hvað verslunina varðar. Ég vil hins vegar freista þess að fá upplýsingar hjá hæstv. viðskiptaráðherra um þau mál sem voru í vinnslu í tíð fyrri ríkisstjórnar. Á seinni hluta síðasta árs skilaði nefnd á vegum þáverandi hæstv. viðskiptaráðherra Björgvins G. Sigurðssonar af sér skýrslu um flutningsjöfnun á landsbyggðinni. Dreifingin er stærsti höfuðverkur landsbyggðarverslunarinnar og sá liður sem hefur hvað mest áhrif á stöðu hennar. En það sama á auðvitað við um verslun á landsbyggðinni eins og hér á höfuðborgarsvæðinu hvað þróunina varðar. Ég vil því spyrja hæstv. viðskiptaráðherra hvað hann hyggist gera með þessa skýrslu. Hyggst hann vinna frekar úr þeim tillögum sem þar eru og hvenær við megum vænta þess að sjá eitthvað af þeim verkum? Á síðasta ári, árinu 2008, voru einnig á fjárlögum fjárframlög til flutningsjöfnunar sem ekki voru nýtt. Ég vil því spyrja hæstv. viðskiptaráðherra hvort ríkisstjórnin hyggist nýta fjárveitingarnar á þessu ári og þá kannski í samhengi við þann vanda sem dreifbýlisverslunin er í um þessar mundir.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka svör hæstv. viðskiptaráðherra sem mér þóttu góð í alla staði. Eins og fram kom í máli hans erum við fyrst og fremst að tala um almennar aðgerðir sem geta bætt hag verslunarinnar eins og allra annarra atvinnufyrirtækja í landinu og lúta að því að ná niður verðbólgu og vöxtum og skapa hér umhverfi sem gerir atvinnurekstri kleift að starfa við bestu skilyrði. Því erum við að vinna að í kjölfar hrunsins þar sem ljóst er að atvinnureksturinn starfar í allt öðru umhverfi en áður. Þannig að ég vil ítreka það að ég var ánægður með svör hæstv. ráðherra. Hins vegar er greiðslujöfnunin, sem síðasti hv. ræðumaður talaði um, sérstakt mál sem varðar að tryggja jafnræði verslunar á landsbyggðinni. Það er hins vegar sértæk aðgerð sem ég gat ekki skilið að hv. þm. Ásta Möller fjallaði um hér í inngangserindi sínu heldur fyrst og fremst almennar aðgerðir. Ég vil líka segja, virðulegi forseti, að eins og fram hefur komið í umræðunni er ljóst að verslun mun dragast saman eðli málsins samkvæmt. En afar mikilvægt er að lánveitendur reyni að tryggja það að sem flest fyrirtæki lifi, því eins og hæstv. ráðherra vakti athygli á mun verslun til lengri tíma án efa búa vel og koma vel út úr þessu. Eins að við reynum að tryggja að þeir sem verða undir eigi möguleika á að komast sem fyrst á fætur aftur og nýta þá reynslu og þekkingu sem er til staðar. Það er kannski stærsta hlutverk stjórnvalda nú að tryggja að þau fyrirtæki sem verða undir - 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ástu Möller fyrir að vekja athygli á málefnum verslunarinnar á vettvangi þingsins sem og hæstv. ráðherra Gylfa Magnússyni fyrir innlegg hans í þessa mikilvægu umræðu. Við framsóknarmenn kynntum í gær efnahagstillögur okkar til að bregðast við miklum erfiðleikum í atvinnulífinu og vanda heimilanna. Við lögðum fram fjölmargar tillögur og það segir sig sjálft að þegar stýrivextir eru 18% í mikilli verðbólgu brennur eigið fé fyrirtækja og heimila upp á björtu báli. Þess vegna teljum við mikilvægt og höfum lagt það til að stýrivextir Seðlabanka Íslands verði lækkaðir hið fyrsta í samvinnu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Sendinefnd frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum mun koma hingað til lands í þessari viku og vonandi mun formaður Framsóknarflokksins hitta þá nefnd og fara yfir rökstuðning okkar framsóknarmanna um hvers vegna á að fara hið fyrsta í það að lækka stýrivextina. Það bitnar mjög hart á atvinnulífinu og versluninni að búa við þessa himinháu vexti og þess vegna þarf að ná árangri sem allra fyrst í því að lækka stýrivextina. Í öðru lagi er ljóst, eins og hv. frummælandi benti á, að mörg fyrirtæki hér á landi eru tæknilega gjaldþrota og búa við mikla erfiðleika. Það þarf að takast á við vanda fyrirtækja. Þó þurfum við fyrst og fremst að bjarga þeim fyrirtækjum sem eru lífvænleg og eiga raunverulega framtíð. En þau þurfa hjálp og stjórnvöld þurfa að koma með aðgerðir til að bæta stöðu verslunar og atvinnulífs. Þess vegna höfum við framsóknarmenn á vettvangi þingsins beðið um tvöfalda utandagskrárumræðu um endurreisn atvinnulífsins. Það þarf lengri tíma til að ræða þessi grundvallarmál og 

Herra forseti. Í þeirri stöðu sem við Íslendingar erum nú í þurfum við að átta okkur á því á hvaða grunni við ætlum að byggja nýtt Ísland. Það á auðvitað líka við um það efnahagslega umhverfi verslunar sem við ræðum hér. Við skulum ekki loka augunum fyrir því að í góðærinu var ábatasamt að stunda verslun hér á Íslandi og það má ráða af þeim miklu verslunarhöllum sem risu á undanförnum árum. Ekki síður þeim stórhýsum sem voru í byggingu og bígerð þegar allt fraus hér í haust. Gífurleg offjárfesting hefur verið í verslunarhúsnæði og nálægt fimmfalt meira verslunarrými er hér á landi en í nágrannalöndunum miðað við fólksfjölda. Fjöldi verslana er sem sagt eins og hér búi yfir milljón manns. Þetta er auðvitað ein ástæða þess að höggið er þyngra. Ég vil vitna til árbókar verslunarinnar sem gefin var út síðasta haust þar sem kemur fram að á tíu árum, 1997–2007, jókst fermetrafjöldi í verslunum um 52% á landinu öllu. Um miðjan júlí í fyrra var enn í byggingu og búið að veita byggingarleyfi fyrir um 220 þús. fermetrum af verslunarhúsnæði, sem samsvarar fjórtánfaldri Kringlunni. Þannig að sú leið sem við vorum á þegar bankahrunið varð kemur auðvitað niður á þessum geira núna, ekki síst þeim sem unnu þarna. Ég vil benda á að þegar að Bauhaus ætlaði að opna síðastliðið haust sóttu 1.200 manns um 150 störf þar. Í októberlok á síðasta ári var búið að segja öllum upp sem ráðnir höfðu verið 

Virðulegi forseti. Ég fagna umræðunni sem hér hefur farið fram og vil benda á að sama hvar í atvinnugreinum við stöndum þá er atvinnuleysið skelfilegt. Það er skelfilegt fyrir einstaklinga og fjölskyldur og við þurfum að gæta þess að reyna að skapa sem flest atvinnutækifæri ef nokkur kostur er. Á Íslandi eru vextir allt of háir og það er staðreynd sem við getum ekki horft fram hjá. Þeir eru allt of háir og það þarf að taka á þeim strax. En það gerist ekki fyrr en búið er að koma bankakerfinu á rétt ról aftur. Seðlabankanum og bankastarfsemi almennt í landinu. Mikill samdráttur er í verslun sem og öðrum greinum. Bæði vegna gengisþróunar og ýmissa annarra þátta. Afkoma fólks hefur versnað mikið og það bitnar auðvitað á versluninni eins og alls staðar annars staðar. Ef bankakerfið styrkist þá styrkist afkoma fólks. Verðbólga og vextir verða að lækka og um leið og það gerist batnar staða fólks og fyrirtækja. Fákeppni er mjög slæm, bæði fyrir fjölskyldur og verslun, og á móti henni verður að berjast með öllum tiltækum ráðum og það verður að gerast strax. Það er alveg sama hvert við lítum. Alls staðar hefur verið samdráttur og hann bitnar fyrst og fremst á fjölskyldunum og sálarlífi þeirra og það er þáttur sem þarf líka að taka inn í dæmið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og góða umræðu hér í dag. En ég verð að segja að mér hafa fundist svör ráðherrans frekar í þynnri kantinum. Hann ræddi m.a. um almennar aðgerðir en eftir þeim hefur verið beðið með eftirvæntingu um nokkurt skeið. Það verður að segjast eins og er að þær hafa látið á sér standa og í rauninni lítið gerst frá því að hin nýja ríkisstjórn tók við fyrir þremur vikum síðan. Ég spyr hér um eina af stóru atvinnugreinunum í landinu, verslun, sem veitir hátt í 30.000 manns atvinnu. Ég spurði m.a. þeirra lykilspurninga hvernig stjórnvöld ætli að bregðast við erfiðri stöðu verslunar og forða henni frá frekara hruni og um leið koma í veg fyrir aukið atvinnuleysi í landinu. Það er á valdi stjórnvalda að bregðast við og gefa svör við mörgum þeirra þátta, sem ég spurði hæstv. ráðherra sérstaklega um. En hins vegar varð fátt um greinargóð og skýr svör. Ég spurði m.a. um erfiðan aðgang að lánsfé. Eins og hæstv. ráðherra veit kvarta fyrirtækin og heimilin í landinu mjög undan stífni í samskiptum sínum við bankana. Mjög mikilvægt er að bankarnir sýni sveigjanleika í samskiptum við viðskiptavini sína og þvingi fólk og fyrirtæki ekki í þrot að nauðsynjalausu. Það verður að hlúa að lífvænlegum fyrirtækjum og vaxtarsprotum. Sé gengið að fyrirtækjum í stórum stíl þýðir það að fjöldi fólks, þar á meðal fólk í skilum, missir atvinnu sína og lendir í vanskilum. Ég gat ekki heyrt nein svör frá ráðherranum í þá veru. Þannig að ég hlýt að lýsa vonbrigðum mínum með svör hans. Hin nýja ríkisstjórn var með miklar yfirlýsingar um að hún væri starfsstjórn sem mundi einbeita sér að því að taka á vanda fyrirtækja og heimila í landinu. Í raun hefur ekkert komið fram á síðustu þremur vikum annað en það sem hafði verið lagt upp með af fyrri ríkisstjórn. Þess í stað hefur ríkisstjórnin eytt stórum hluta af tíma sínum í að vinna að málum eins og strúktúrbreytingum á Seðlabankanum og finna út úr hvernig breyta eigi stjórnarskránni. Það er ekki 

Virðulegi forseti. Vegna fyrirspurnar hv. þm. Árna M. Mathiesens um flutningsjöfnun skal ég í anda hreinskilinnar og opinnar ríkisstjórnar viðurkenna að mér hefur ekki unnist tími til á þeim undanförnum 23 dögum sem ég hef verið í þessu embætti að lesa skýrsluna eða setja mig inn í hugmyndir um flutningsjöfnun. En ég mun að sjálfsögðu gera það fyrst þessi ábending hefur komið fram og þakka ég hana. Vegna fyrirspurnar hv. þm. Helgu Sigrúnar Harðardóttur um sýn mína á samkeppni í verslun í framtíðinni vil ég taka fram að ég tel að við höfum um margt búið við mjög óeðlilega skipan mála hvað varðar samkeppni í verslun og reyndar fleiri greinum á undanförnum árum. Þannig að oft hafa mjög mörg fyrirtæki eða verslanakeðjur starfað undir hatti fárra eignarhaldsfélaga sem nú standa mörg hver mjög illa. Ég tel að þetta skapi ákveðin sóknarfæri í samkeppnismálum þannig að þegar kemur að því að greiða úr málum þessara eignarhaldsfélaga verði þau ekki endurreist í fyrri mynd heldur frekar seld í smærri einingum sem vonandi eru þá rekstrarhæfar þannig að upp rísi verslun sem verði með fleiri og smærri fyrirtækjum og þar af leiðandi verði meira svigrúm fyrir samkeppni. Það held ég að verði neytendum til góðs og auk þess sé það sennilega besta leiðin fyrir kröfuhafana til að koma eignunum í verð. Enda sennilega erfitt að fá kaupendur að mjög stórum einingum um þessar mundir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um ábyrgðarmenn eða svokallaðar þriðja manns ábyrgðir sem lúta að því að hingað til hafa ekki verið til reglur hér á landi um ábyrgðarmenn og skuldbindingar þeirra þrátt fyrir að við á Íslandi höfum haft afar sérstakt fyrirkomulag eða kerfi ábyrgðarmanna sem á sér enga hliðstæðu á Vesturlöndum. Það mál sem hér er flutt hefur verið flutt sjö til átta sinnum með mismunandi mörgum flutningsmönnum og tel ég að hafi einhvern tíma verið þörf á að setja almennar reglur um ábyrgðarmenn sé það einmitt núna. Það má kannski orða það þannig að Íslendingar hafi verið mjög umburðarlyndir gagnvart kröfuhöfum almennt. Lagaumgjörðin hefur jafnan haft hagsmuni kröfuhafa að leiðarljósi og jafnvel þannig að kröfuhafar hafa getað elt skuldara nánast ofan í gröfina. Það er ekki í samræmi við það sem verið hefur í öðrum löndum og m.a. er ein hugmynd í frumvarpinu sótt til Bandaríkjanna þar sem gildir sú regla í sumum ríkjum að ef einstaklingur verður gjaldþrota er heimili hans undanþegið uppgjöri á þrotabúinu. Það er mjög athyglisvert að land sem kennir sig við einstaklingsfrelsi og samkeppni skuli byggja á reglu sem þessari, þ.e. ef einstaklingar verða gjaldþrota er viðhorfið einfaldlega þetta: Hagsmunir samfélagsins felast frekar í því að einstaklingar og fjölskyldur geti búið áfram á heimilum sínum en að kröfuhafar fái gerðar upp kröfur sínar. Þetta viðhorf er mjög athyglisvert í því ljósi að á Íslandi höfum við verið með mjög strangar og harðar reglur, ef svo má segja, sem tryggja vernd kröfuhafa. Við höfum verið með aðfararreglur og gjaldþrotareglur. Við höfum verið með reglur um fyrningu og annað slíkt sem gera það að verkum að réttur og vernd kröfuhafa eru geysilega mikil. Við höfum, virðulegi forseti, komið okkur upp afar sérstöku kerfi sem er hið svokallaða ábyrgðarmannakerfi og hið íslenska kerfi á sér, að ég best veit og leyfi mér að fullyrða, enga hliðstæðu á Vesturlöndum. Það hefur ekki talist eðlilegt annars staðar en á Íslandi þar sem það var lengi vel meginregla frekar en undantekning að þeir sem eiga viðskipti innbyrðis, þ.e. lántakandi og lánveitandi, bera ekki ábyrgð á efndum heldur er kölluð til ábyrgð þriðja manns til þess að tryggja efndir gagnvart kröfuhöfum. Þetta kerfi hefur þróast hér án þess að um það hafi gilt nokkrar lagareglur. Sá er hér stendur er sannfærður um að það er þörf á því að setja lagareglur um þetta. Undir það taka fleiri þingmenn og leyfi ég mér að nefna hv. þm. Pétur Blöndal sérstaklega sem ég held að hafi flutt með mér málið hvert einasta sinn sem það hefur verið flutt þrátt fyrir að um málið sé örlítill ágreiningur okkar í milli sem ég geri ráð fyrir að hann geri grein fyrir í umræðunni. En báðir erum við alveg sannfærðir um mikilvægi þess að setja lagareglur um þetta fyrirkomulag. Margs konar hremmingar og hörmungar hafa riðið yfir heimili og fjölskyldur þessa lands vegna þessa kerfis. Einstaklingar sem gengist hafa í ábyrgð hafa oft og tíðum ekki átt neinn möguleika á því að átta sig á því hversu mikla áhættu þeir taka því að oft á tíðum hafa ekki legið fyrir upplýsingar um hver er raunveruleg fjárhagsstaða skuldarans. Viðkomandi ábyrgðarmenn hafa ekki átt möguleika á því að afla sér þessara upplýsinga. Það hefur oft komið fyrir. Ég man eftir því að einn hæstv. fyrrverandi ráðherra og fyrrverandi bankastjóri, sem eitt sinn var meðflutningsmaður minn á þessu máli, fullyrti að bankarnir hefðu oft og tíðum fengið fyrirtæki eða einstakling til að gangast í ábyrgð í tilvikum þar sem vitað var að þeir voru ekki borgunarmenn fyrir sínum skuldum. Þetta fyrirkomulag hefur því án efa valdið miklum skaða í íslensku samfélagi. Ég er ekki að leggja til að þetta verði bannað. Á hinn bóginn legg ég til að um þetta gildi afar strangar reglur og að tryggt verði að réttur ábyrgðarmanns þegar hann gengst í ábyrgð fyrir fjárkröfur á hendur þriðja manni sé skýr, Hann geti borið hann fyrir sig og ekki sé hægt að hafa rangt við gagnvart ábyrgðarmanni. Það er markmiðið með þessu frumvarpi. Þar er auk þess sérregla sem ég vísaði að nokkru leyti til áðan. Hún kveður á um að í tilvikum þar sem gengið er að ábyrgðarmanni - réttur kröfuhafa er til kominn vegna þess að einstaklingur hefur gengist í ábyrgð fyrir þriðja mann - er heimilið undanþegið, þ.e. ekki verður gert fjárnám í heimili viðkomandi. Ég leyfi mér að fullyrða að í tilvikum þar sem það liggur fyrir áður en gengið er til samninga sé ekki á nokkurn hátt verið að ganga á rétt kröfuhafa vegna þess að hann veit af því þegar samningurinn er gerður að heimilið, þar sem viðkomandi einstaklingur eða fjölskylda býr, er undanþegið aðför. Það byggir einfaldlega á þeirri grundvallarhugsun að hagsmunir samfélagsins, heildarinnar, eru meiri af því að fjölskyldur og einstaklingar hafi húsaskjól en að einstaka kröfuhafar fái greitt. Það getur vel verið að mönnum þyki þetta harðvítugt gagnvart kröfuhöfum en ég tel að þetta sé skynsamleg regla. Eins og ég nefndi áðan er fyrirmyndar hennar að leita t.d. í Bandaríkjunum og má nefna fylki eins og Flórída. Þetta vildi ég segja, virðulegi forseti, í upphafi þessarar umræðu. Frumvarp þetta hefur áður verið flutt, eins og ég rakti áðan, og er nú lagt fram í nokkuð breyttri mynd. Í því er lögð áhersla á vernd ábyrgðarmanna og formfestu og fagleg vinnubrögð við gerð lánasamninga þar sem krafist er ábyrgðarmanna. Finna má þess mörg dæmi úr íslensku viðskiptalífi að forsenda þess að samningar hafi tekist með lánveitendum og lántökum er að þriðji aðili, einstaklingur, hefur tekist á hendur ábyrgð endurgjaldslaust. Afleiðingar slíkra gjörninga hafa oft verið mjög íþyngjandi fyrir einstaklinga, fjölskyldur og samfélagið í heild. Á þetta sérstaklega við í tilvikum þar sem ábyrgðarmenn hafa ekki getað tekið upplýsta ákvörðun um þá áhættu sem þeir takast á hendur með því að gangast í persónulega ábyrgð vegna fjárskuldbindinga þriðja manns. Það er undirliggjandi sjónarmið í samningarétti að aðilar samnings hafi báðir hag af því að samningur sé efndur eftir efni sínu. Þetta sjónarmið byggist á þeirri forsendu að staða aðila sé jafnsterk við samningsgerð. Ef staða annars er sterkari getur hinn aðilinn haft þörf fyrir aukna vernd til að fyrirbyggja að hann undirgangist ósanngjarna samningsskilmála. Mætti í því samhengi nefna þá aðstöðu þegar einstaklingar kaupa vöru eða þjónustu til persónulegra nota og viðskiptin eru liður í atvinnustarfsemi seljanda. Eru slík viðskipti að jafnaði nefnd neytendaviðskipti og eru í lögum ýmis ákvæði sem ætlað er að treysta réttarstöðu neytandans gagnvart seljanda þegar svo ber undir. Má í því samhengi nefna neytendalán, lög um þjónustukaup, húsgöngu- og fjarsölusamninga, lög um neytendakaup, að ógleymdu sérákvæði 36. gr. samningalaga. Frumvarp þetta byggist öðrum þræði á sjónarmiðum um neytendavernd, auk kröfunnar um vönduð vinnubrögð fjármálafyrirtækja. Nauðsyn reglna frumvarpsins birtist m.a. í aðstöðumun sem jafnan er á stöðu ábyrgðarmanns annars vegar og lánveitenda hins vegar. Í flestum tilvikum er öll sérfræðiþekking í lánsviðskiptum hjá lánveitanda og má í því sambandi benda á að nýverið hefur Ráðgjafarstofa um fjármál heimilanna greint frá því að um 16% þeirra sem þangað leituðu á árinu 2006 vegna fjárhagsvandræða kenni um vankunnáttu í fjármálum. Þar að auki hafa ábyrgðarmenn yfirleitt engan fjárhagslegan hag af því að gangast í ábyrgð. Ástæður þess að þeir gera það er oftar en ekki krafa lánveitenda um auknar tryggingar eða þrýstingur frá fjölskyldumeðlimum, vinum og kunningjum sem erfitt getur verið að standast þar sem afkoma og afdrif lántaka geta verið undir því komin að umbeðin fyrirgreiðsla fáist. Aðrar röksemdir fyrir framlagningu frumvarpsins eru þær að ofnotkun ábyrgða er ekki í takti við hugmyndir sem búa að baki hlutafélagaforminu um takmarkaða ábyrgð hluthafa né heldur sjónarmið um að aðili samnings beri eðlilega áhættu af viðsemjanda sínum. Einnig má halda því fram að ábyrgðarfyrirkomulagið samræmist ekki nægilega vel einni af meginreglum veðréttarins um sérgreiningu verðmæta sem leggur bann við allsherjarveðsetningu. Loks má benda á að ekki nýtur við nákvæmra upplýsinga um hvort umfang vanskila sé það mikið að það geti réttlætt það sérstaka fyrirkomulag um ábyrgðir sem Íslendingar búa við í dag og sem ekki á sér hliðstæðu í þeim löndum sem Ísland ber sig saman við. Íslensk lög hafa ekki að geyma almennar reglur um ábyrgðarmenn fjárskuldbindinga eða hvernig staðið skuli að slíkri samningsgerð. Bankar og aðrar fjármálastofnanir hafa því að mestu mótað eigin reglur um samskipti sín og ábyrgðarmanna. Í skýrslu nefndar frá því í nóvember 1996, sem viðskiptaráðherra skipaði til að fara yfir framkvæmd ábyrgðarveitinga, kemur fram að gera megi ráð fyrir að um 90.000 einstaklingar yfir 18 ára aldri séu í ábyrgð fyrir fjárskuldbindingum þriðja aðila. Það voru á þeim tíma u.þ.b. 47% allra Íslendinga á þessum aldri. Í áliti nefndar um réttindi og skyldur í viðskiptum neytenda við fjármálafyrirtæki frá maí 2004 kemur fram að ábyrgðarmönnum í landinu hafi fækkað síðan og séu um 75.000. Ekki nýtur við nýrri upplýsinga um fjölda ábyrgðarmanna. Í lok síðustu aldar tíðkuðust ábyrgðir hér á landi í mun meira mæli en þekktist meðal nágrannaþjóða okkar. Til að stemma stigu við ástandinu var fyrir atbeina stjórnvalda gert sérstakt samkomulag milli tiltekinna lánveitenda og Neytendasamtakanna um notkun ábyrgða. Samkomulagið var undirritað á árinu 1998 og var yfirlýst markmið þess að draga úr vægi ábyrgða einstaklinga og að lánveitingar yrðu miðaðar við greiðslugetu greiðanda og hans eigin tryggingar. Samkomulagið var endurskoðað árið 2001. Í áliti fyrrgreindrar nefndar frá 2004 kemur fram að samkomulagið hafi öðlast viðurkenningu sem almennar leikreglur á lánamarkaði. Samkomulagið um notkun ábyrgða hefur eflaust átt sinn þátt í að ábyrgðum hefur fækkað frá árinu 1996 en aðrir þættir, eins og breytt viðhorf almennings, starfsemi Neytendasamtakanna og tilkoma úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki, hafa einnig skipt máli. Þá hefur umræða á Alþingi haft talsvert um það að segja að lánastofnanir hafa viljað skoða þessi mál frekar. Eftir sem áður benda tölur um fjölda ábyrgðarmanna frá árinu 2004 til þess að mikið verk sé enn óunnið. Flutningsmenn telja að verulegum árangri verði ekki náð nema með setningu lagareglna um notkun ábyrgða. Rauði þráðurinn í frumvarpinu er sá að ábyrgðarmaður skuli vera upplýstur um þá áhættu sem í ábyrgð felst áður en hann gengst undir hana. Slík vinnubrögð eru til þess fallin að styrkja virði þeirra lánasamninga sem lánveitendur gera. Í frumvarpinu er það gert með því að skylda lánveitanda til að viðhafa vissa formfestu við undirbúning, stofnun og framkvæmd samninga um ábyrgðir. Nægir í því sambandi að nefna ákvæði frumvarpsins sem snerta greiðslumat lántaka, skriflegan ábyrgðarsamning, tilkynningarskyldu og breytingar á skilmálum ábyrgðar. Þá hefur við samningu frumvarpsins verið tekið tillit til ýmissa dómsúrlausna á sviði íslensks réttar sem gengið hafa um ábyrgðir. Gildissviði frumvarpsins er ætlað að taka jafnt til þess þegar einstaklingar gangast persónulega í ábyrgðir og þegar þeir veita veð í tilgreindum eignum sínum til tryggingar á efndum lántaka. Helstu nýmæli frumvarpsins eru að fasteign ábyrgðarmanns, þar sem hann heldur heimili, skuli undanþegið aðför og að gjaldþrotaskipta verði ekki krafist á búi ábyrgðarmanns að greindum skilyrðum. Þess háttar vernd á sér fyrirmynd í rétti annarra þjóða og hefur verið rökstudd með vísan til þeirrar samfélagslegu upplausnar sem fylgir því þegar fjölskylda ábyrgðarmanns á sér ekki lengur samastað. Þessi nýmæli eru einskorðuð við persónulegar ábyrgðir en eiga ekki við þegar ábyrgðarmaður veitir veð í nánar tilgreindri eign. Virðulegi forseti. Ég hef nú farið almennt yfir þau sjónarmið sem búa að baki því frumvarpi sem lagt er fram. Hér er verið að leggja fram frumvarp um heildarlög um ábyrgðir. Þetta eða sambærilegt frumvarp hefur verið lagt fram í ein sjö eða átta skipti og því hefur frumvarpið fengið afar mikla umfjöllun og margar umsagnir og við þær hefur verið stuðst við samningu þess í þetta skiptið. Ég held að það sé afar brýnt að frumvarp af þessum toga verði afgreitt á þessu þingi. Ég vil líka leyfa mér að segja að ef einhvern tíma hefur verið þörf á frumvarpi af þessum toga tel ég að svo sé nú. Ég tel að skoða eigi í hv. viðskiptanefnd hvort setja eigi í frumvarp af þessum toga sérreglu sem tengist því ástandi sem nú er uppi í íslensku atvinnulífi og íslensku fjármálakerfi um að í tilvikum þar sem ábyrgðir eru að falla á ábyrgðarmenn vegna þess að heilt hagkerfi féll yfir hausinn á þjóðinni, ef svo má að orði komst, hvort í slíkum tilvikum megi fullyrða að nánast sé um forsendubrest að ræða. Það sem gerst hefur í íslensku fjármálalífi og íslensku samfélagi er nær því að vera náttúruhamfarir en eitthvað sem hægt er að rekja til eðlilegra ástæðna fyrir því að gengið sé að ábyrgðarmönnum. Hér hefur verðfall á eignum orðið geysilegt. Verðbólga hefur verið um eða yfir 20%, sem hefur þýtt að vextir hafa verið á bilinu 25–30% á íslenskum krónum. Síðan hefur krónan sjálf fallið um 100% eða svo gagnvart flestum myntum, stundum meira og í öðrum tilvikum minna. Ég held því að það sé mikilvægt að í nefndinni verði skoðað hvort setja eigi upp sérreglur eða tryggja þar einhverja fyrirvara. Vegna þess að eðli málsins samkvæmt gátu ábyrgðarmenn ekki séð fyrir þau ósköp sem dunið hafa yfir íslensku þjóðina þannig að skoða megi hvort takmarka megi þessa ábyrgð á einhvern hátt eða jafnvel fella hana niður vegna forsendubrests. En það verður að skoða og að sjálfsögðu koma þá til skoðunar ákvæði stjórnarskrár um eignarrétt. Ég held að það sé mjög mikilvægt, virðulegi forseti, að við göngum í það núna að lögfesta reglur um ábyrgðarmenn. Ég leyfi mér að fullyrða að í gegnum tíðina hafa þingmenn með yfirgnæfandi meiri hluta stutt þetta mál, margir hafa flutt einnig það. Ég held að nú sé meiri nauðsyn en nokkru sinni á því að setja um þetta almennar leikreglur sem fyrst og fremst lúta að því að ábyrgðarmenn séu upplýstir áður en þeir taka ákvörðun um að gangast í ábyrgð, að réttur þeirra sé tryggður. Við reynum jafnframt að tryggja að við völdum ekki upplausn í samfélaginu, í fjölskyldum og hjá einstaklingum, þegar slíkar ábyrgðir falla. Ég tel að í tilvikum sem þessum sé mjög auðvelt að færa rök fyrir sérreglu um það hvað ábyrgðarmenn varðar. Að umræðunni lokinni, virðulegi forseti, legg ég til að málinu verði vísað til viðskiptanefndar.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni fyrir þá staðfestu sem hann og meðflutningsmenn hans hafa sýnt á undangengnum árum með flutningi þessa frumvarps. Það er margt sem kemur í ljós í bankahruninu núna, margur ósiðurinn sem við Íslendingar höfum komið okkur upp í efnahags- og fjármálakerfinu og þessar persónulegu ábyrgðir eru eitt af því. Ég vil taka undir það sem þingmaðurinn sagði að það hefur áreiðanlega aldrei verið brýnna en nú að lögfesta reglur um slíkar persónulegu ábyrgðir enda þótt þeim hafi fækkað eitthvað með því að á undangengnum árum hefur mönnum orðið ljóst að þeir verða að standa skil á þeim ábyrgðum sem þeir skrifa undir og gangast í ábyrgð fyrir aðra menn ef greiðslufall verður hjá þeim. Þessar reglur sem hér eru færðar í frumvarpsform eru mjög áhugaverðar og ég tek undir að þetta mál hefur fengið ítarlega skoðun í nefnd undanfarin þing og þess vegna ætti að vera hægt að nýta þann skamma tíma sem nú er til vors til að reyna að afgreiða þetta mál út úr þinginu og ég mun leggja mig fram um það í hv. viðskiptanefnd. Enn fremur að nefndin muni skoða sérreglur vegna bankahrunsins eins og hv. þingmaður nefndi. Ég get ekki farið úr þessum ræðustól, herra forseti, án þess að taka undir það sem hv. þingmaður sagði að við í þessu landi höfum hagsmuni kröfuhafa ofar öllu öðru. Það er að koma í ljós núna, sérstaklega varðandi verðtrygginguna, að það er eins og eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar nái aðeins til hagsmuna og þeirra eigna sem kröfuhafar telja sig eiga til að mynda í húsnæði fólks meðan enginn slær skjaldborg um þann eignarhluta og þá eign sem húseigandinn hefur verið að nurla saman í og borga af kannski árum saman og minnkar og minnkar þegar verðtryggingin eykst, þegar verðbótaþátturinn eykst vegna vaxandi verðbólgu. Þetta ábyrgðarkerfi er séríslenskt fyrirbæri eins og svo margt annað og það var orðað í hv. viðskiptanefnd ekki alls fyrir löngu hvernig menn settu svona tryggingar undir hlutina. Það var ekki nóg með að menn væru með belti og axlabönd var sagt heldur hefðu menn til öryggis fallhlíf í kjallaranum og það er það sem þessi persónulega ábyrgð oft er. Menn borga vexti, menn setja veð fyrir lánum sínum og eru jafnvel með verðtryggingu og svo kemur einhver krafa um ábyrgðarmann og kannski fleiri en einn og fleiri en tvo. Það er mjög mikilvægt að þessum ábyrgðum fækki, um þær gildi stífar reglur og það miðast sem sagt allt að því að lántakandi sjálfur og veð sem hann veitir standi undir lánveitingum. Í þessum reglum líkar mér vel að ábyrgð lánveitenda gagnvart ábyrgðarmönnum og gagnvart því að lána fé er sérstaklega skýrð. Ég tek því undir það og heiti liðsinni til þess að hægt verði að ræða málið í hv. viðskiptanefnd og reyna helst að afgreiða það fyrir vorið ef tími vinnst til.

Virðulegur forseti. Ég hygg að það séu að verða 14 ár síðan hv. þm. Lúðvík Bergvinsson tók sæti á Alþingi og í 13 ár eða frá 1996 hafa ábyrgðarmenn og málefni þeirra verið hér til umfjöllunar og ég held að nóg hafi verið um það fjallað og rætt og tími til kominn að afgreiða málið og það helst á þessu þingi þó að skammur tími sé til stefnu. Í fyrsta lagi vegna þess að hv. flutningsmaður er að kveðja sali Alþingis en þó fyrst og fremst vegna þess að eftir bankahrunið þurfum við að taka til endurskoðunar alla þá þætti sem aðgreina okkur frá öðrum þjóðum og hið séríslenska ábyrgðarmannakerfi hefur auðvitað verið slíkur hlutur. Í öðru lagi vegna þess að allar forsendur í fjármálum fólksins í landinu eru að verulegu leyti hrundar. Og í þriðja lagi vegna þess að ábyrgðarmannakerfið hefur haft svo víðtæk áhrif í samfélagi okkar á þúsundir ef ekki tugþúsundir manna, á heimili fólks, á fyrirtæki fólks, á atvinnu þeirra að í raun og veru er ótrúlegt að löggjafinn hafi meira og minna látið vera að setja um það skýrar lagareglur. Það er því full ástæða til að þakka hv. þingmanni og ég vil líka nota tækifærið og þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal, þingmanni Sjálfstæðisflokksins, og það er sannarlega jákvætt að sjá tvo þingmenn úr okkar röðum af sitt hvorum endanum á litrófi stjórnmálanna taka höndum saman um grundvallarframfaramál eins og hér er á ferðinni. Ég hygg að margir þekki vel til ágalla ábyrgðarmannakerfisins. Sjálfur geri ég það býsna vel bæði af eigin reynslu sem kornungur maður og þó ekki síður sem formaður félagsmálaráðs Reykjavíkur um fjögurra ára skeið á árabilinu 1998–2002. Þegar ég var forseti borgarstjórnar þá leituðu í viku hverri í viðtalstímum í Ráðhúsi Reykjavíkur þeir sem áttu við erfiðleika að stríða bæði í fjármálum, atvinnumálum og öðru slíku. Það er satt að segja með hreinum ólíkindum að kynnast því úr þeirri áttinni í gegnum starfsemi félagsþjónustunnar hversu grátt ábyrgðarmannakerfið hefur leikið marga, bæði einstaklinga og fjölskyldur. Hvernig það hefur rúið fólk heilsu sinni því að sannarlega er fátækt félagslegur vandi og veldur oft heilbrigðisvandamálum en þó ekki síst fátækt sem tengist því að sá sem er að glíma við fjárhagslega erfiðleika er líka með undir sitt félagslega öryggisnet, hefur þurft að taka veð hjá bróður sínum eða móður sinni og er þess vegna ekki einungis að glíma við að lifa sjálfur af fjárhagslega heldur líka að reyna að halda félagslegu sambandi við sína nánustu og lifir í stöðugri örvæntingu um að geta ekki staðið undir þeim fjárskuldbindingum sem hann hefur tekist á hendur og muni þá glata félagslegum samskiptum við sína nánustu, bestu vini sína, systkini sín, mága eða mágkonur, foreldra. Hreint ömurleg dæmi um það, vil ég segja á stundum, eru dæmi um að lánardrottnar með tapaðar kröfur hafa sótt á einstaklinga um að fá fullorðið fólk í venslum við sig, fjölskyldu eða vini til að gangast í ábyrgðir fyrir þegar töpuðum kröfum og þær deilur og sú sundrung sem komið hefur upp í fjölskyldum þegar aðrir ættingjar átta sig á því að í raun og veru hefur arfurinn verið frá þeim tekinn með því að setja hann í ábyrgðir fyrir löngu tapaðar skuldbindingar. Það er auðvitað ábyrgðarhluti að taka á sig ábyrgð fyrir fjárskuldbindingu og slíkri ábyrgð verður hver og einn að geta risið undir. Því miður, eins og flutningsmenn hafa vísað til, eru dæmi um það í samfélaginu að menn hafa notað þetta kerfi þegar þeir eru búnir að tapa kröfunum, þegar fyrirtæki eru orðin gjaldþrota, þegar þeir vita að skuldarinn getur ekki greitt, þá hafa þeir hengt þessar töpuðu kröfur, vitandi vits utan um hálsinn á alsaklausu fólki sem hvergi hafði nærri viðskiptunum komið með því að kalla eftir ábyrgðum eftir að kröfurnar eru tapaðar. Þess vegna er það mjög mikilvægt sem flutningsmenn leggja áherslu á að skýra ábyrgð lánveitendanna í þessu og ég held að það sé líka tilefni til þess fyrir okkur á Alþingi að huga að því að nú eru bankarnir auðvitað aftur orðnir ríkiseign og þeir eru auðvitað stærstu kröfuhafarnir í landinu. Það er algert lágmarksatriði að það séu mjög skýrar reglur um meðferð allra og ábyrgð að þessu leyti. Ég held líka að það sé óhemjumikilvæg framför sem hér er kynnt að heimili fólks sé undanþegið aðförum af þessu tagi vegna þess að auðvitað á í viðskiptum manna á meðal fyrst og fremst að byggja á trausti lánveitandans á lántakanum. Það á að vera matið á þeim sem lánað er sem ræður og ekki á þeim sem gangast í bakábyrgðir vegna þess að þá er miklu eðlilegra að ef systirin eða bróðirinn eða foreldrarnir eru betur hæfir greiðendur að láninu að lánveitendur þurfi við þær aðstæður að fara fram á að viðkomandi verði þá sjálfir lántakendurnir og greiðendurnir en að þeir séu í einhvers konar bakábyrgðum af því tagi sem allt of algengt hefur verið á Íslandi og er sannarlega ástæða til þess að velta því gaumgæfilega fyrir sér hvort einmitt sú hefð sem hv. flutningsmenn eru að fjalla um, þessi séríslenska hefð, gríðarlega algengu ábyrgðarskuldbindingar, hvort hún geti með öðru hafa orðið til að draga óhæfilega úr ábyrgðartilfinningu lánastofnana í ákvörðun um lánveitingar á undanförnum árum. Ég held að það sé engum blöðum um það að fletta að það er ein höfuðorsökin fyrir því hversu illa er fyrir okkur komið nú að í lánveitingum og lánastarfsemi fjármálafyrirtækja og fjármálastofnana á undanförnum árum hefur ekki verið gætt nægilega mikillar varfærni, ekki farið fram nægilega gott mat á greiðsluhæfni þeirra sem lán hafa fengið og hugsanlega hefur þessi menning okkar um að nóg sé að kalla eftir ábyrgðunum orðið til að draga úr vandvirkni í því mikilvæga samfélagi sem fjármálastarfsemi er og lánastarfsemi sem er nauðsynleg og einmitt nauðsynlegt að þar ríki traust. Ég vil að lokum ítreka þá hvatningu mína, virðulegi forseti, að þetta mál sem hér er fram komið hefur verið til umfjöllunar og umræðu um langt árabil, það hafa verið gerðar skýrslur um efnið af hálfu viðskiptaráðuneytisins, verið kallað eftir umsögnum ítrekað, og að eftir þennan 13 ára feril séu við orðnir nægilega þroskaðir til þess að við megum á Alþingi hætta að tala um málið og fara að aðhafast þannig að fólk sem nú glímir við fjárskuldbindingar sínar sjái að hér í sölum Alþingis sé ekki bara talað heldur líka aðhafst. Ég fagna orðum hv. formanns viðskiptanefndar þess efnis að hún vilji fyrir sitt leyti greiða fyrir framgangi málsins og hvet enn til þess að við ljúkum afgreiðslu þessa máls meðan 1. flutningsmaður þess er enn á meðal vor í sölum Alþingis.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni fyrir þá hörku og ósérhlífni að halda þessu máli gangandi, hann hefur gert það í 13 ár að því er mér skilst. Ég vona að frumvarp hans verði að lögum vegna þess að þetta er af því góða og hjálpar til. Forsendur í íslensku þjóðfélagi hafa breyst gríðarlega mikið upp á síðkastið með bankahruninu og þeim hörmungum sem því fylgja. Margir munu eflaust lenda í því að vera ábyrgir fyrir skuldum sem þeir áttu engan þátt í að stofna til og trúðu að væru minni háttar mál, skuldirnar hafa jafnvel tvöfaldast og vandamálin eru gríðarleg og margir munu eiga um sárt að binda. Við þekkjum öll hörmungar í fjölskyldum, og hreinlega fjölskylduharmleiki, sem hafa átt sér stað eftir að fólk hefur lent í að missa húsin sín og annað út af því að hafa skrifað upp á. Ég ætla því ekki að hafa mörg orð um frumvarpið en það er mjög af því góða og er til þess fallið að hjálpa til. Þetta leggur mikla ábyrgð á herðar lánveitendum og gerir ákveðnar kröfur til þeirra um að vanda sig við að lána peninga. Er til eitthvert fasteignaveð? Menn hafa oft lent í því þegar þeir fara í bankann að það er það eina sem spurt er um, ekkert er spurt út í það hvað gera eigi við peningana og hvernig eigi að verja þeim. Það þekkja allir sem einhvern tíma hafa þurft að fara í banka og fá lán að einungis er spurt um veð, hvort ábyrgðarmaðurinn sé góður og annað í þeim dúr. Ég hvet alþingismenn til að styðja frumvarpið og vona svo sannarlega að það verði að lögum áður en þing klárast í vor.

Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um ábyrgðarmenn en 1. flutningsmaður er hv. þm. Lúðvík Bergvinsson sem hefur sýnt ótrúlega elju í því að flytja þetta mál aftur og aftur. Ég verð að geta þess að á dagskrá í dag eru eingöngu þingmannamál, sem er í sjálfu sér ágætt, en við bíðum náttúrlega eftir málum frá ríkisstjórninni, bara til að geta þess, gærdagurinn fór líka fyrir lítið. 
             Þetta mál passar vel inn í stefnu ríkisstjórnarinnar, það þarf að gera ráðstafanir til að bjarga heimilum og þetta er ein af þeim ráðstöfunum. Í bankakerfinu og miklu víðar hefur nefnilega viðgengist mikill ósiður, í stað þess að leggja á sig þá vinnu að skoða í hvað peningarnir fara - eru menn að gera eitthvað skynsamlegt við peningana o.s.frv.? - nota menn letihöndina og láta eitthvert fólk skrifa upp á. Þá eru þeir búnir að dreifa áhættunni, búnir að fá einhverja fasteignaeigendur og þeir skrifa upp á og þar með er lánið veitt. Mér hefur alltaf fundist það vera agaleysi og mikill ósiður og ákveðið sjúkdómseinkenni á lánamarkaðnum, á bankakerfinu, að geta ekki kannað rekstur fyrirtækja, geta ekki kannað hvort skynsamlegt er fyrir lántakann að kaupa íbúð, geta ekki kannað hvort skynsamlegt sé fyrir unglinginn að kaupa jeppa o.s.frv., hvort hann geti yfirleitt borgað, hvort hann hafi yfirleitt einhverjar tekjur. Það vill nú svo til að fyrir 30 árum, eða þar um bil, skrifaði ég bækling, en þá var ég framkvæmdastjóri Lífeyrissjóðs verslunarmanna, þar sem ég varaði einmitt við ábyrgðinni - lífeyrissjóðurinn var að bjóða upp hús fólks sem var algjörlega grandalaust, hafði skrifað undir eitthvert plagg einhvern tíma og var sem sagt að missa íbúðina. Unglingurinn sem fékk lánað fyrir bílnum var skilinn við dótturdótturina og hló að öllu saman, þótti þetta voðalega sniðugt. Það eru ekki bara bankarnir heldur er LÍN líka með ábyrgðir á námslánum sem er í rauninni fjárfesting - og er dálítið undarlegt að ríkið skuli styðja menn til fjárfestinga, sem það vill gjarnan að þeir fari í, og draga svo að ættingja og vini. Í skólastofum í háskólunum skiptast menn oft á undirskriftum undir pappíra og vita ekkert hvað í því felst. Tengdapabbinn skrifar upp á fyrir tengdasoninn og svo skilur það fólk, tengdasonurinn fer til útlanda og tengdapabbinn þarf að borga. Þetta er náttúrlega með ólíkindum. Það er óskaplega mikið af slíkum dæmum, harmsögur, og alls konar hlutir sem gerast. Fólk talast ekki við í fjölskyldum, börn tala ekki við foreldra sína eða öfugt vegna þess að þeir hafa skrifað upp á og neyðst til að borga fyrir viðkomandi. Það getur verið erfitt að borga af láni sem maður hefur eytt sjálfur en ég get ímyndað mér að það sé miklu erfiðara að borga af láni sem maður hefur ekki eytt og það er einmitt það sem felst í þessu kerfi. Það eru margir hér á Íslandi að borga af lánum sem einhver annar tók, kreistandi peninga undan nöglunum. Agaleysið er meira að segja þannig að fyrst er gengið á ábyrgðarmanninn, ekki er einu sinni haft fyrir því að hafa samband við lántakandann, fyrst er gengið á ábyrgðarmanninn og hann er krafinn um borgun af því að hann á fasteign eða er skilvís. Þetta gerir auðvitað ekkert annað en að ala á ábyrgðarleysi hjá lántakendum. Mörg lánveitingin hefði aldrei nokkurn tíma átt sér stað, herra forseti, nema vegna þess að amma gamla skrifaði upp á með fasteignina sína, afi gamli, frændi eða tengdapabbi. Menn átta sig ekki alltaf á ábyrgð þeirra sem skrifa upp á. Krafa dagsins í dag er gagnsæi, að hlutirnir séu á tæru, og þetta er eitt af því. Það er ekkert gagnsætt að einhver maður skrifar upp á lán og svo löngu seinna, kannski þrem til fjórum árum seinna, þegar allt er komið í hönk og vanskil o.s.frv., fær hann allt í einu tilkynningu um að hann eigi að fara að borga dráttarvexti og ég veit ekki hvað. Þetta er ekki hægt. Ég styð frumvarpið mjög eindregið. Ég hef haft dálitlar efasemdir um fasteignirnar en að sjálfsögðu gætu menn þá fengið veð í fasteigninni og þá er það orðið greinilegra að bankinn er þá að veita lán út á ábyrgð með veði í fasteigninni en ekki svona opna heimild gagnvart öllum eignum hvar sem þær liggja. Ég sé ekki betur en að fallið hafi úr frumvarpinu atriði sem var þar áður, og mér fannst vera mjög til bóta, þ.e. að bankarnir verði skyldugir til að senda árlega yfirlit um þær ábyrgðir sem einstaklingar standa fyrir hjá þeim, upphæðir og fyrir hvað, og ef þessi yfirlit eru ekki send þá gildi ábyrgðin ekki, þannig að menn viti nákvæmlega hvaða ábyrgðir þeir hafi gengist undir. Ég legg því til að hv. nefnd sem fær málið til umfjöllunar skoði það að bæta þessu inn í frumvarpið. Ég vil líka gjarnan að menn skoði frumvarpið í hörgul og geri það, ef hægt er, enn betra. Ég legg til að nefndin samþykki frumvarpið, taki sér tak, nú er lag. Við höfum orðið fyrir þessu mikla bankahruni og mikla áfalli og við þurfum að laga þennan þátt alveg sérstaklega. Það er mjög margt sem við þurfum að laga en þetta er eitt af því sem við þurfum að laga sérstaklega. Ég legg til að hv. nefnd vinni nokkuð hratt, það er ekki það mikið af ríkisstjórnarfrumvörpum fyrirliggjandi, það er það góður tími. Nú geta menn unnið vel í frumvarpi sem þessu og ættu að samþykkja það sem allra fyrst. Ekki er hægt að bera við tímaskorti vegna þess að ekkert annað liggur fyrir.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessu frumvarpi mjög og tel mikilvægt að það nái í gegn á þeim skamma tíma sem er til vors á meðan þetta þing situr. Ég hafði ekki séð frumvarpið áður og þess vegna er það sem kemur fram í því mjög mikilvægt fyrir mig, eins og t.d. að undanskilja heimili vegna gjaldþrota, þ.e. að heimilið sjálft sé friðhelgt, að fólk hafi stað til að búa á. Það skiptir mjög miklu máli. Ábyrgðarmannakerfið er einsdæmi á Íslandi. Það verður að segjast eins og er. Það hefur valdið þvílíkum skaða og sársauka í þjóðfélaginu að það er með eindæmum. Enginn í nútímanum hefði getað búist við því hruni sem varð í fyrrahaust og þeir sem höfðu axlað ábyrgð á lánum sínum eða uppáskriftum fyrir lán annarra hefðu ekki getað ímyndað sér að staðan yrði eins og hún er í dag. Hagsmunir kröfuhafa eru ótrúlega sterkir og í raun alveg óskiljanlegir eins og hefur komið fram hérna. Og það er ekki bara belti, það eru axlabönd og jafnvel fallhlífar sem eru settar til að vernda kröfuhafana. Fjölskylduharmleikirnir eru gífurlega miklir, mikil upplausn og slit hafa orðið á fjölskylduböndum sem ævarandi sársauki hefur fylgt og elt fólk og fjölskyldur svo árum skiptir. Núverandi ábyrgðarmannakerfi eða ábyrgðakerfi er ómanneskjulegt og þess vegna fagna ég þessu frumvarpi og vona að það nái í gegn á þessu þingi, að verkin verði látin tala og frumvarpið verði að lögum sem allra fyrst.

Virðulegi forseti. Ég þakka þær undirtektir sem hafa verið við málið. Eins og hér hefur komið fram hefur þetta mál þroskast lengi, það hefur fengið margar umsagnir, umfjöllun og smám saman komist í þann búning sem það er í í dag. Ég tel, virðulegi forseti, að málið sé orðið það gott að það geti farið í gegn og ég leyfi mér að segja að ýmis frumvörp hafa farið í gegn sem ekki hafa hlotið jafnvandaða yfirferð og mikla vinnu og það sem hér er um að ræða - frumvarp sem varðar hagsmuni jafnmargra, einstaklinga og fjölskyldna, og hugmynd sem er ætluð til þess að skapa meiri sátt og meira öryggi í íslensku samfélagi. Því eins og hv. þm. Helgi Hjörvar benti á áðan í ágætri ræðu sem hann flutti þá er hið félagslega öryggi og fjárhagslega öryggi tengt órofaböndum. Þeim sem lenda í því að á þá falla lán sem þeir hafa skrifað upp á fyrir vini og vandamenn hefur mörgum reynst það erfitt. Mörg vinaböndin hafa slitnað vegna slíkra hluta og oft og tíðum hefur því fylgt mikil sorg sem kannski hefði mátt koma í veg fyrir. Ef vinnan og aðgerðirnar og reglurnar væru skýrari, hlutirnir væru gagnsæir og allt væri upp á borðum þá held ég að koma hefði mátt í veg fyrir margan harmleikinn. Ég tel þess vegna að málið sem hér er til umræðu sé eitt af þeim sem mikilvægt er að ljúka áður en þingið fer heim. Ég vil líka taka undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal sem orðaði það á þann hátt að það er nánast andhverfa orðsins „ábyrgðarmenn“ sem hefur orðið afleiðing þessa kerfis, þ.e. að lántakendur og lánveitendur hafa kannski báðir orðið dálítið ábyrgðarlausir í gerðum sínum, aginn og krafan um fagleg og vönduð vinnubrögð er frá þeim tekið vegna þess að þeir vita að það er nefnilega einhver þriðji maður sem á endanum þarf kannski að standa skil á þeim skuldbindingum sem þeir tveir gera samning um og skrifa upp á. Það er mjög sorglegt því að í mörgum tilvikum, sem er ástæðulaust að rekja hér, hafa einstaklingar verið fengnir til að skrifa upp á á allt að því fölskum forsendum því að oft og tíðum hafa lánastofnanir verið með það algerlega á hreinu að fyrirtæki eða einstaklingar munu ekki geta staðið við skuldbindingar sínar þegar þeir kalla til þriðja aðila til að gerast ábyrgðarmenn á þessum fjárskuldbindingum. Það er einmitt slíkt agaleysi sem gerir það svo að verkum að fjármálakerfið skaðast kannski mest sjálft til lengri tíma litið. Þar verða fagleg vinnubrögð að vera til staðar og kerfi af þessu tagi tryggir ekki fagleg vinnubrögð. Það er langur vegur frá því. Það er verið að búa til öryggi fyrir útvalda sem gerir það að verkum að viðkomandi starfa ekki og vinna ekki eins vel í sínum málum, að undirbúningi að sínum gjörningum og ella hefði orðið. Það er mitt mat að þetta sé ekki bara áskrift að ábyrgðarleysi heldur sé þetta stórskaðlegt kerfi nema að það sé gagnsætt og skýrt og réttur manna skýr. Ég vil líka taka undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal, að lengi vel var í þessu frumvarpi krafa um að um hver áramót væri sent yfirlit yfir ábyrgðir. Ég held að bankarnir hafi núna, margir hverjir, tekið það upp og sendi það. En ég held að það sé full ástæða til að hnykkja á því í þessu frumvarpi og einkanlega ef samstaða næst í hv. viðskiptanefnd um að senda málið áfram og láta það ganga til atkvæða í þinginu og láta á það reyna hvort stuðningur er meðal þingmanna fyrir því að klára málið. Ég tel mikilvægt að það verði gert. En svona rétt í lokin, af því að hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi í framsögu sinni að það væri gott að hafa mál af þessum toga á dagskránni, þetta væri mikilvægt mál og kannski eitt það mikilvægasta sem við ræddum hér af því að ríkisstjórnin væri með svo fá mál, þá er annað mál í viðskiptanefnd sem er mál Seðlabanka Íslands sem samflokksmenn hv. þingmanns Péturs H. Blöndals lögðu eindregið til að kæmi ekki til umræðu á hinu háa Alþingi. Það felst því dálítil andhverfa í því sem hv. þingmaður sagði. En um leið vil ég líka lýsa ánægju minni yfir því að hv. þingmaður hefur líka sýnt einurð og festu í því að reyna að koma þessu máli áfram sem við flytjum hér í áttunda sinn. Ég held að þetta mál sé fullþroskað og fullþróað og eigi því fullt erindi inn í þingið aftur. Þeir einu sem hafa í raun og veru mælt þessu máli í mót í gegnum tíðina hafa verið fjármálastofnanir sem smám saman hafa reyndar reynt að feta þá slóð að minnka ábyrgðarmannakerfið, en í dag er þetta orðið þannig að fjármálakerfið er að einhverju leyti sýkt vegna ábyrgðarmannakerfisins. Fjármálastofnanir eru meira eða minna allar komnar í hendur ríkisins og ef nú er ekki rétti tíminn til að stokka upp, setja gagnsæjar reglur og tryggja fagleg vinnubrögð, þá veit ég ekki, virðulegi forseti, hvenær rétti tíminn er til þess. Ég ítreka þakkir fyrir þá góðu umræðu sem hér hefur farið fram og þær frómu óskir sem þingmenn hafa sett fram um að málið verði að lögum fyrir vorið.

Hæstv. forseti. Ég flyt tillögu til þingsályktunar um innlenda fóðurframleiðslu. Flutningsmenn auk mín eru hv. þm. Atli Gíslason, Jón Bjarnason og Ögmundur Jónasson. Þingsályktunartillagan er stutt en svohljóðandi: Alþingi ályktar að fela sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að láta kanna hagkvæmni þess að auka og styrkja innlenda fóðurframleiðslu til notkunar í landbúnaði og möguleika á því. Hæstv. forseti. Okkur er öllum ljóst að staða íslenskra bænda er mjög erfið um þessar mundir. Þótt staðan sé misjöfn eftir búgreinum má í heildina segja að staða bænda sé jafnerfið og heimilanna í landinu. Í sumum greinum hafa verið miklar fjárfestingar og allar greinar hafa meira og minna fundið fyrir hækkunum á afurðaverði og flutningskostnaði og erfiðleikum vegna bankahrunsins, sem bitnar á þeim eins og öðrum. Það sem vakti okkur flutningsmenn til umhugsunar í þessu mikla bankahruni var ekki síður sú staða sem kom upp í októberbyrjun að við búum í reynd ekki við matvælaöryggi ef allar leiðir til og frá landinu lokast. Hvort heldur sem er vegna stöðvunar á fjármagnsflæði og þar af leiðandi stöðvun á flutningi á vörum til landsins, sem við sem betur fer höfum ekki upplifað nú, eða ef til kæmu styrjaldir eða heimsfaraldrar í sjúkdómum og pestum. Matvælaframleiðsla er ekki nægileg hér á landi til að tryggja okkur um einhvern tíma, því að til að búa við matvælaöryggi þurfa bændur að fá til sín vöru til að geta framleitt og það á þá ekki síst við um kjarnfóður, sem þeir eru mjög háðir. Í byrjun október var ljóst að ekki væru til nema rúmlega mánaðarbirgðir af kjarnfóðri í landinu og leit ekki vel út um tíma. Það var kveikjan að þessari hugmynd sem ég hef alið með mér lengi að það hafi í raun verið afturför hjá okkur Íslendingum að verða svo markaðssinnuð að treysta því og trúa að hagkvæmt væri fyrir okkur að flytja inn allar vörur, þar á meðal kjarnfóðurvörur og vörur til matvælaframleiðslu. Vörur sem við getum hæglega framleitt hér og framleiddum á árum áður, en voru lagðar af vegna þess að þær þóttu ekki nægilega samkeppnishæfar í verði eða af einhverjum öðrum ástæðum. Með leyfi hæstv. forseta ætla ég að lesa greinargerðina. Hún er ekki mjög löng en svohljóðandi: Í ljósi þess að verð á innfluttu kjarnfóðri hefur hækkað mikið að undanförnu vegna vaxandi framleiðslu- og flutningskostnaðar er nú brýnt að styrkja innlenda fóðurframleiðslu. Vandamál í gjaldeyrisviðskiptum og gengi íslensku krónunnar munu á næstunni hafa veruleg áhrif á verð á kjarnfóðri til bænda. Mikilvægt er að leita allra leiða til að halda niðri kostnaði og auka þjóðhagslegan ábata af innlendri landbúnaðarframleiðslu til hagsbóta bæði fyrir neytendur og framleiðendur. Bændur nota í vaxandi mæli kjarnfóður við eldi á búfé sínu í stað fóðurs sem unnið er úr innlendu gróffóðri. Kjarnfóður er samsett úr hinum ýmsu korntegundum, eins og byggi, hveiti og maís, prótínfóðri á borð við sojabaunir, repjumjöl og fiskimjöl, ásamt ýmsum öðrum efnum, svo sem melassa, sem unninn er úr sykurreyr. Mest allt hráefni í þessar blöndur er flutt inn til landsins. Heildarfóðurnotkun hér á landi er um 300 milljón fóðureiningar í gróffóðri og um 70 milljón fóðureiningar í kjarnfóðri á ári og er fóður handa öllum tegundum búfjár þá þar með talið. Það er umhugsunarvert að af allri notkun kjarnfóðurs í landbúnaði, um 60 þúsund tonnum á ári, skuli einungis um 10–12% af efnisinnihaldi vera framleitt hér á landi. Í þeim þrengingum sem nú eru á mörkuðum er nauðsynlegt að á Íslandi sé starfræktur sjálfbær landbúnaður. Mikilvægur þáttur í því er að tryggja fóðuröryggi fyrir búfé. Tæknilegir örðugleikar í bankakreppunni gætu leitt til þess að kjarnfóður berist ekki í tíma þeim búum sem eru mest háð aðkeyptu fóðri en það eru svínabændur og hænsnabændur. Af þeim sökum er mikilvægt að leggja aukna áherslu á innlenda framleiðslu fóðurs til þess að tryggja öryggi íslensks landbúnaðar. Ræktun korns, einkum byggs, er vaxandi búgrein hér á landi og miklar vonir eru bundnar við áframhaldandi þróun á því sviði. Tilraunir hafa verið gerðar á svokölluðum heykögglum sem nota má í stað kjarnfóðurs og hafa þær gefið góða raun. Nokkrar heykögglaverksmiðjur voru starfandi á tímabili á Íslandi en einnig framleiddu graskögglaverksmiðjur þúsundir tonna af fóðri á áttunda og níunda áratugnum og fram á þann tíunda. Með aukinni innlendri framleiðslu mun draga úr flutningi á hrávöru og efnum á milli heimsálfa með tilheyrandi mengun og kostnaði. Aukinheldur eru dæmi þess að fullnægjandi upplýsingar liggi ekki fyrir um efnainnihald innfluttra efna sem notuð eru í kjarnfóðurblöndur. Það ætti að skapa sóknarfæri fyrir innlenda framleiðslu með áherslu á lífræna ræktun og upprunalýsingu fóðurinnihalds. Ástand á mörkuðum ætti enn frekar að hvetja til innlendrar, hreinnar framleiðslu sem tryggir bæði framleiðsluöryggi innlends landbúnaðar og fóður sem er ómengað af erfðabreyttum efnum. Við höfum næga hreina orku fyrir minni framleiðslueiningar sem nýtast til enn frekari verðmætasköpunar og virðisauka hér innan lands. Því er lagt til að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra láti kanna kosti þess að styrkja innlenda framleiðslu fóðurs. Með innlendri framleiðslu er unnt að tryggja betur sjálfsforræði Íslands í landbúnaði og skapa lífvænlegri kjör fyrir bændur nú þegar innflutt kjarnfóður hefur hækkað verulega í verði. Innlend framleiðsla er einnig eftirsóknarverð þar sem hún bætir samkeppnishæfni og lækkar framleiðslukostnað innlendra matvæla og stuðlar þannig m.a. að lægra matvælaverði til neytenda. Verði niðurstaðan sú að aukin framleiðsla fóðurs hér á landi sé hagkvæm er mögulegt að ríkið styðji á einhvern hátt við verkefnið í samstarfi við sveitarfélög, fyrirtæki, bændur og einstaklinga ef það er nauðsynlegt til að tryggja framgang þess. Hæstv. forseti. Við hv. flutningsmenn þessarar tillögu erum ekki að leggja til að farið verði í rekstrarform Áburðarverksmiðju ríkisins, sem var á sínum tíma algerlega í eigu ríkisins. Við hvetjum til þess að hagkvæmni á íslenskri fóðurframleiðslu verði könnuð og þá þarf að setja þetta í ákveðinn farveg, það þarf hvatningu og að öllum líkindum einhverja styrki til að koma tilraunum í gang. Það verður að horfa á þetta bæði út frá hagkvæmni hvað varðar framleiðslukostnað og með tilliti til þess að við spörum gjaldeyri, það skiptir máli núna. Ekki síður er mikilvægt fyrir okkur varðandi markaðssetningu á lokaafurð framleiðslunnar að hægt sé að kynna hana sem hreina afurð, að við séum ekki með erfðabreytt kjarnfóður, eins og mikið af því kjarnfóðri sem flutt er inn í dag er, sérstaklega það sem er framleitt úr maís og korni. Við þurfum að horfa heildstætt á þetta og nota sem tækifæri og í markaðssetningu. Ég veit til þess að tilraunir hafa verið gerðar í tvígang með notkun fóðurs með heykögglum fyrir sláturlömb og rannsóknirnar styðja það að framleiðsla á heykögglum, jafnvel á nokkuð rýrum túnum, hafi bætt mjög fóðrun dýranna og aukið gæði kjötsins en það er ekki nóg. Líka verður að horfa á framleiðsluferlið. Þó svo að afurðin heykögglar sé góð vara og kjötvaran verði betri verður líka að horfa á tækin sem framleiða og orkunotkun þeirra, rafmagn eða olíu. Það verður að horfa á þetta í heild. Eins veit ég að það eru að fara í gang tilraunir með færanlega kjarnfóðurvél sem hugmyndin er að fari á milli býla og framleiði kjarnfóður hjá bændum heima á túnum og vissulega verður forvitnilegt að fylgjast með og fá betri upplýsingar um þessar tilraunir og aðrar álíka. Eins tel ég mikilvægt að við leitum allra leiða til að styrkja og nýta betur framleiðslu eins og á fiskimjöli, eins og á hugsanlega - hvað á að segja, ef hægt væri að nýta úrgang betur, eins og fiskimjöl er gert úr fiski, heldur en gert er í dag Við höfum undanþágur og megum því nota fiskimjöl sem kjarnfóður því hér er sú afurð hrein og engin hætta á erfðasmiti eða annarri mengun í fiskimjölinu. Við búum mjög vel af því að við getum notað fiskimjölið og aðrar náttúruafurðir á Íslandi og við þurfum að leggjast yfir og skoða hvað hægt er að nýta betur sem kjarnfóður ef vilji er til þess að nýta það betur sem við höfum og spara gjaldeyri, efla og styrkja atvinnu. Þetta er vissulega atvinnuskapandi og ef allt gengi vel þá framleiddum við kjarnfóður og fóður sem væri ódýrara en það sem við höfum keypt nú á allra síðustu missirum. Eins verður að horfa til framtíðar, því miðað við það ástand sem blasir við í heiminum verður ekki aðgengi að þeim vörum sem við höfum haft og talið okkur geta notað og flutt inn án þess að hafa af því nokkrar áhyggjur. Það fer að verða þröngt um landgæði og hvert land fer að hugsa meira um að tryggja eigin framleiðslu. Það gengur meira að segja svo langt núna að ríkustu þjóðir heims eru farnar að leita að landi til ræktunar til eigin nota í þróunarlöndunum. Þetta er ný nýlendustefna, löndin sjálf eru ekki yfirtekin heldur eru landsvæði keypt til ræktunar. Við verðum að búa okkur undir þessa nýju heimsmynd og horfa til þess að landbúnaður hér á landi verði sjálfbærari en er í dag. Við getum líka nýtt þetta tímabil sem við erum að fara inn í og farið meira í lífræna ræktun, en fyrst og fremst er þetta spurning um matvælaöryggi og matvælaframleiðslu. Hæstv. forseti. Ég legg til að þingsályktunartillögunni verði vísað til hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og vona okkar allra vegna að við höfum tíma til að afgreiða hana fyrir vorið.

Herra forseti. Ég ætla ekki að halda langa ræðu um þingsályktunartillöguna. Að mínu mati er þetta bara af því góða og mun spara gjaldeyri, sem við eigum ekki of mikið af þessa dagana, og skapa atvinnu. Ég veit auðvitað ekki hve mörg störf þetta gæti skapað en eflaust erum við að tala um einhverja tugi eða jafnvel hundruð starfa. Þetta er bara af því góða og ég vona að þingsályktunartillagan nái fram að ganga. Ég get samt ekki annað en minnst á það þegar talað er um fæðuskort í landinu að það vill svo til að við eigum töluvert af fiski í frystigeymslum landsins og saltfiskbirgðum. Það eru náttúrlega ekki allir eins og ég sem borða mjög lítið af fiski en finnst landbúnaðarafurðir betri en fiskur en ekki má gleyma því að við eigum töluverðar fiskbirgðir í landinu. Þetta er liður í því að aðstoða bændur og hjálpa þeim og við þurfum að leggja okkur fram á fleiri sviðum og taka tillit til bænda og þess sem þeir gera, m.a. í sambandi við áburðarverksmiðju. Síðast en ekki síst þurfum við að skoða raforkuverð til garðyrkjubænda og erum skyldug til að gera það á næstu dögum og missirum.

Herra forseti. Við ræðum þingsályktunartillögu um innlenda fóðurframleiðslu og í upphafi ræðu minnar vil ég þakka fyrir þessa þingsályktunartillögu. Það er gagnlegt fyrir samfélagið að ræða hana og ég held að það sé gott að við hugum að þeim málum sem reifuð eru í greinargerð með tillögunni. Þess vegna fagna ég henni og þakka hv. frummælanda Þuríði Backman fyrir að hafa flutt hana. Mig langar að fara nokkrum orðum um þingsályktunartillöguna og þá greinargerð sem henni fylgir og byrja á því að nefna það, herra forseti, að fyrir nokkrum árum voru umræður um matvælaverð á Alþingi þar sem okkur var birt skýrsla frá Evrópusambandinu um matarverð á Íslandi og í öðrum Evrópusambandslöndum. Ef ég man rétt þá fór þáverandi hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir yfir þau mál, þingmaður Samfylkingarinnar. Þar var mikið lagt upp úr því að matarverð væri hátt á Íslandi og miklu lægra í Evrópusambandslöndum og þess vegna ættum við að ganga í Evrópusambandið til að lækka matarreikning heimilanna á Íslandi. Þetta vil ég nefna vegna þess að á þeim tíma var ýmislegt sem sýndi fram á að slík úttekt og slíkur samjöfnuður var ekki alveg með réttu, bæði vegna þess hvernig gengið var skráð á þeim tíma þar sem allt var ódýrt í innflutningi til landsins og mjög auðvelt og á þeim tíma þekktust ekki þeir sjúkdómar sem við höfum kynnst síðar meir í Evrópu og víðar í heiminum, t.d. fuglaflensa o.fl. Það hefur því gríðarlega margt breyst og síðast en ekki síst hefur dunið á efnahagshrun, ekki bara á Íslandi heldur um allan heim og því þurfum við að skoða hlutina upp á nýtt. En einmitt í þeirri umræðu sem ég vitnaði til áðan, um matarverð á Íslandi, flutti ég ræðu. Þetta var þegar innflutningurinn var ódýr og allir höfðu mestan hag af því og áhuga á að flytja allt inn og því væri óþarfi að stunda landbúnað þótt annað hafi komið í ljós. Þetta var um haust og það var sláturtíð og ég sagði í ræðu minni að nú væri sláturtíð og það væri skynsamlegt og ódýrt að taka slátur og það ætti fólk að gera. Það var hlegið og það var gert grín að þessu og skemmtiþættir í fjölmiðlunum, hvort það hétu ekki-fréttir eða hvað það nú var, hentu mikið grín að þessu að það skyldi vera hugsað til þess að við þyrftum að sýna hagkvæmni og útsjónarsemi varðandi matarkaup og matarvenjur okkar Íslendinga. Ég ritaði nýverið grein sem ég nefndi „Hlátur, grátur, slátur“ og þar fer ég inn á þessi mál. Og kannski var ég að hluta til á undan bankahruninu að átta mig á því að það væri ekki bara hægt að hafa gaman í góðærinu. Menn þyrftu að horfa til gömlu gildanna hlutast til þess að við nýttum okkar gömlu matarvenjur og gömlu hefðir og þannig gætum við hugsað til framtíðar fyrir þessa þjóð hvað varðar matarinnkaupin. Í tillögunni sjálfri kemur fram í greinargerð að gera þurfi rannsóknir varðandi innlenda kornframleiðslu. Undangengin ár hafa verið gerðar miklar rannsóknir og það hefur verið gríðarleg framþróun á Íslandi í framleiðslu á byggi og korni til eldis á dýrum. Mjólkurframleiðendur eru farnir að stunda kornrækt í síauknum mæli. Það er farið að framleiða kornafurðir til baksturs hér á landi, til neytenda beint til manneldis. Aðilar sem stunda loðdýrarækt eru farnir að framleiða bygg og meðhöndla og það er verið að þróa aðferðir til að byggið nýtist betur fyrir yngri dýr sem hafa ófullkomnari meltingu, t.d. loðdýr, svín og fugla. Slíkar rannsóknir hafa verið í gangi og heilfóðurframleiðsla fyrir mjólkurkýr er til og þarna er í rauninni heilmikil vinna í gangi. Hv. frummælandi þessarar þingsályktunartillögu, Þuríður Backman, nefnir í greinargerð heyköggla og það er rétt eins og kemur fram í greinargerðinni að heykögglaverksmiðjur voru hér á landi fyrir nokkuð mörgum árum. Þær byggðust hins vegar á því að nota gríðarlega mikla olíu við að afla hráefnisins, þurrka það og köggla. Það þarf því að fara vel yfir hvernig sú sjálfbærni er sem talað er um í greinargerðinni, hvort við eigum ekki að stefna að því að nota frekar okkar orku sem er hitaorkan, gufan, vatnsorkan sem framleidd er úr fallvötnunum. Ég held að það færi betur hjá Vinstri grænum að tala meira um að nota einmitt þá orku en innflutta olíuorku til að framleiða fóður úr okkar moldu á Íslandi. Þetta eru þær athugasemdir sem ég vil að komi fram gagnvart greinargerðinni, herra forseti. Ég hóf ræðu mína á því að nefna vilja Samfylkingarinnar til aðildar að Evrópusambandinu og að flytja inn matvörur. Hv. flutningsmaður situr á bekk með Samfylkingunni í minnihlutastjórn en mér finnst þessi þingsályktunartillaga í rauninni ganga þvert á samstarfsflokkinn og því vil ég spyrja hv. frummælanda hvort þetta hafi verið rætt innan stjórnarflokkanna, einmitt þessi þingsályktunartillaga og sá góði andi sem í henni er, þó að ég hafi nokkrar athugasemdir við einstaka þætti. Það væri mjög athyglisvert að heyra hvort Samfylkingin er sammála inntaki þingsályktunartillögunnar sem ég óttast að sé kannski ekki með þeim hætti sem ég hefði viljað sjá. Raforkuverð var rætt fyrr í umræðunni og nú mun vera ljóst, og kannski því miður, já, því miður eftir síðustu fjárlagagerð hefur verið verulega dregið úr aðstoð við íslenska garðyrkjubændur varðandi flutningskostnað á orku. Það kostar nefnilega heilmikið að flytja orkuna. Eitt er að framleiða hana og hitt er að flytja hana frá virkjun til þess notanda og ég hygg að það sé engin stóriðja grænni og vænni en einmitt garðyrkjan sem framleiðir allt árið, bæði blóm og ekki síst matvæli eins og tómata, gúrkur og paprikur o.fl. Ég spyr hvort hv. frummælandi telji ekki rétt að endurskoða þennan þátt þegar fjárlögin verða opnuð á þessu ári með tilliti til þess að við erum að framleiða matvöru sem er klárlega holl og góð. Það eru engin aukaefni, það er ekki erfðabreytt, þetta er eins góð vara og hugsast getur og náttúrlega algerlega gjaldeyrissparandi og - að ég tali nú ekki um að orkan kemur úr fallvötnunum sem fellur okkur svo vel, hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur sem hlýðir á mál mitt.

Hæstv. forseti. Ég vildi leggja nokkur orð í belg í þá umræðu sem hér fer fram um tillögu til þingsályktunar um innlenda fóðurframleiðslu. Flutningsmenn eru hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Mér finnst tillagan eiga fullan rétt á sér og að ástæða sé til að huga að þessum málum og reyna að leggja sig fram um að auka íslenska fóðurframleiðslu. Það er bæði gjaldeyrissparandi eins og komið hefur fram og í alla staði jákvætt fyrir Ísland ef þetta gæti skapað einhver fleiri störf en eru í dag. Þetta er í samræmi við það sem er mjög ofarlega á baugi í allri umræðu hér á landi. Það er mikið talað um að hlúa að innlendri framleiðslu og nýta íslenska vöru eins og mögulegt er og það er mjög af hinu góða. En það er kannski umhugsunarefni að það hafi þurft þetta mikla hrun til að fólk færi virkilega að hugsa um hvað það skipti miklu máli að hafa það í huga, þótt sé ekki sagt meira eða tekið dýpra í árinni, þegar verslað er. En sannleikurinn er sá að nú hefur þessi umræða komið mjög öflug upp og ég er mjög ánægð með það. Sá ræðumaður sem talaði næstur á undan mér vitnaði til ræðu sem hann flutti fyrir nokkrum árum þar sem hann hvatti fólk til að taka slátur og vakti athygli fyrir þau orð sín. Mér er mjög vel minnisstætt þegar hann lét þessi orð falla og eitthvað var brosað að þeim en nú má alveg segja að hann hafi þarna verið á undan sinni samtíð því í haust var mjög vinsælt að taka slátur og fólk sparaði þannig eitthvað í matarkaupum og er hið besta mál. Mér finnst þó vera svolítill ráðstjórnarbragur á tillögunni. Sem dæmi má nefna að þegar tillagan er lesin eða tillögugreinin, það að láta kanna hagkvæmni þess að auka og styrkja innlenda fóðurframleiðslu til möguleika í landbúnaði og möguleika á því en hugmyndin er sú að ráðherra beiti sér fyrir einhvers konar úttekt á því hvaða möguleikar séu þarna fyrir hendi og ef þeir eru fyrir hendi þá komi ríkið hugsanlega að því að styðja á einhvern hátt við að farið sé út í frekari innlenda framleiðslu á fóðri fyrir fóðrun dýra. Það er mjög ánægjulegt að það hefur tekist núna fyrst í sambandi við kornræktina og það eru áreiðanlega frekari möguleikar í þeim efnum hér á landi. Ég vil líka nefna í tengslum við tillöguna að auðvitað eigum við Íslendingar mikla möguleika þegar til framtíðar er litið í þessum heimi þar sem skortur á matvælum er jafnmikill og raun ber vitni. Hér eigum við mikið land og ég er alveg sannfærð um að til lengri tíma litið á það eftir að skipta máli í breyttum heimi þegar viðskipti aukast með fóður og matvæli frá því sem nú er. Þannig mun þróunin verða, það er enginn vafi á því og verður ekki komið í veg fyrir það í tengslum við samninga sem gerðir eru á alþjóðamarkaði um slíkt. Ég vil hins vegar ekki taka undir með síðasta ræðumanni að það hafi eitthvað sérstaklega með það að gera hvort þeir sem styðja tillöguna eru hlynntir aðild að Evrópusambandinu eða ekki. Mér finnst það vera allt önnur umræða. Ég veit ekki betur en þær þjóðir sem eiga aðild að Evrópusambandinu í dag séu allar meira og minna að velta því fyrir sér hvernig þær geti aukið matvælaframleiðslu og fæðuöryggi í löndum sínum þannig að það er allt önnur ella. Hæstv. forseti. Ég vildi bara leggja nokkur orð inn í umræðuna og óska þess og vona það að þetta mál fái framgang á hv. Alþingi.

Hæstv. forseti. Ég þakka þeim þingmönnum sem tóku þátt í þessari umræðu fyrir innlegg þeirra og góðan stuðning við þingsályktunartillöguna. Ég vil bregðast aðeins við nokkrum atriðum sem fram komu í máli þeirra. Hvað varðar þessa þingsályktunartillögu, hvort hún stangist á við skoðanir samstarfsflokks okkar í þeirri minnihlutaríkisstjórn sem nú starfar í stuttan tíma, sé ég ekki að það þurfi að vera. En hitt er annað mál að það er stefna minnar hreyfingar, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að við eigum að horfa til eflingar íslensks landbúnaðar út frá mjög mörgum sjónarmiðum, út frá því að tryggja matvælaöryggi, tryggja byggð um land allt, efla landgæði, landræktun og í raun og veru að vera sjálfum okkur nóg á sem flestum sviðum. Það eru breyttir tímar og við megum ekki gleyma því að það sem alþjóðavæðingin bar fram sem trúarbrögð, að það væri heimsbyggðinni allri til hagsbóta að leita að ódýrustum mörkuðunum og flytja matvörur fram og til baka um allan heiminn, hefur ekki gefið góða raun. Það er enn verið að gera það í dag eftir því sem markaðir leyfa en olíuverð hefur hækkað, flutningskostnaðurinn hefur hækkað. Flutningar á láði og legi hafa orðið erfiðari þannig að þetta er ekki jafnsjálfgefið í dag fyrir utan þá mengun sem af því stafar að byggja fæðuöryggi heimsbyggðarinnar á þessum flutningum um hnöttinn. Það er nokkuð sem við sáum að mundi ekki vara til lengdar. Flokkur minn byggir hugmyndafræði sína á sjálfbærri þróun. Hann hefur reynt að berjast gegn þessari hugmyndafræði og því að það sé alltaf hagkvæmast að horfa á lægsta verðið þegar þegar við berum saman innlenda vöru og innflutta vöru. Þá er virðisaukanum sleppt sem verður til við framleiðslu á vörunni hér á landi. Ég vísa til þeirrar könnunar sem hv. þm. Kjartan Ólafsson fjallaði um, þ.e. um matvælaverð á Íslandi og í Evrópusambandslöndum. Þar kom verð á íslenskri framleiðslu ekkert allt of vel út en það voru líka margar ástæður fyrir því að svo var ekki. Þar var t.d. ekki skoðaður virðisaukinn af því að framleiða matvæli hér á landi. En að taka slátur. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum vakið kátínu í tíu ár hjá mörgum og sögð vera alltaf uppi á fjöllum að tína fjallagrös og rækta heimahagana. Við höfum talað og munum áfram tala fyrir því að nýta vel þær afurðir sem við getum framleitt hér heima til útflutnings undir vörumerkjum vistvænnar framleiðslu eða lífrænnar framleiðslu með gæðastimpil. Það eigum við að geta gert. Við höfum hámenntað fólk á öllum sviðum og við eigum að notfæra okkur að hafa land til ræktunar sem við getum ræktað enn betur og haft öflugri landbúnaðarframleiðslu sem við ættum að geta flutt út frekar en að flytja inn landbúnaðarvörur. Það kom jafnframt fram í máli hv. þm. Kjartans Ólafssonar að mikil framþróun er í ræktun á byggi og öðrum korntegundum. Því megum við að hluta til þakka hlýnandi loftslagi en ekki síður áhuga bænda sjálfra á því að feta í fótspor frumkvöðlanna og reyna, þegar vel hefur tekist til, að halda áfram ræktun. Í raun og veru hafa bændur varla val nú þegar tekið er tillit til verðs á kjarnfóðri. Þá er það mikil búbót fyrir bændur að fara sjálfir að rækta korn o.fl. Nei, hæstv. forseti. Við höfum ekki rætt við Samfylkinguna um þessa þingsályktunartillögu. Þetta er ekki ríkisstjórnarfrumvarp en ég tel að þetta sé þingsályktunartillaga sem við eigum öll að skoða, sama hvar í flokki við erum og sama hvar á landinu við erum. Þetta er sú framtíð sem blasir við okkur, við þurfum að huga betur að eigin garði en við höfum gert fram til þessa. Sannarlega höfum við barist fyrir því í mínum flokki að verð á raforku til garðyrkju væri lækkað og haft á sambærilegu verði og því sem stóriðjan greiðir fyrir raforku þannig að við getum gert garðyrkjuna að okkar stóriðnaði. Margar tegundir nytjajurta eigum við að geta framleitt til eigin nota og hreint og beint sleppt því að flytja inn og sparað þannig gjaldeyri. Við fáum örugglega betri, öruggari og hreinni framleiðslu. Við sköpum atvinnu og spörum gjaldeyri þannig að við aukum matvælaöryggið. Við þurfum að auka framleiðsluöryggið og við eigum að efla sýkingarvarnirnar. Hvað varðar framleiðsluna á heykögglunum eða öðru kjarnfóðri er sannarlega rétt að það þarf að gæta að framleiðsluferlinu, að þar sé notuð tækni sem er vistvæn og ekki mengandi. Auðvitað verður líka að horfa til þess að reksturinn standi undir sér, að ekki sé óheyrilegur kostnaður við hann, enda segir í niðurstöðum þingsályktunartillögunnar, með leyfi hæstv. forseta: „Verði niðurstaðan sú [af þessum könnunum] að aukin framleiðsla fóðurs hér á landi sé hagkvæm er mögulegt að ríkið styðji á einhvern hátt við verkefnið í samstarfi við sveitarfélög, fyrirtæki, bændur og einstaklinga ef það er nauðsynlegt til að tryggja framgang þess.“ Það þarf fyrst og fremst að koma þessari vinnu af stað og kanna málið. Ég hef fulla trú á því að ástæða sé til að einhenda sér út í framhald þeirra hugmynda sem liggja hér að baki.