Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að lýsa algerri andstöðu við það að ríkisstjórnin og Alþingi setji lög á verkfall flugmanna. Fyrir því eru ýmsar ástæður sem við eigum eftir að gera grein fyrir. Á þingflokksfundi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs var ákveðið að greiða ekki atkvæði gegn því að afbrigði verði veitt vegna þess að við viljum fá þetta mál inn í þingið. Hvers vegna? Vegna þess að annar kostur blasir við eftir að þingið fer frá og það er að sett verði bráðabirgðalög á þetta verkfall og önnur verkföll sem kunna að vera í bígerð. Það viljum við ekki að gerist, við viljum þess vegna að málsaðilar komi inn í þingið, komi fyrir þingnefnd og kynni sjónarmið sín. Það er eðlilegt að gerist. 

Virðulegur forseti. Þegar ríkisstjórn leitar til Alþingis um að grípa til þess neyðarúrræðis sem inngrip í kjaradeilur af þessu tagi er er afstaða okkar sú að nauðsynlegt sé að ljúka umfjöllun slíks máls eins og fljótt og kostur er. Vilji löggjafarvaldsins í slíku álitamáli þarf að koma fram skýrt og ákveðið þegar það kemur til þingsins. Þess vegna styðjum við fyrir okkar leyti afbrigði fyrir málinu. Ég tek undir eindregin varnaðarorð fyrri ræðumanns um allar hugmyndir um bráðabirgðalagasetningu í tengslum við svipaðar aðstæður.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um frestun verkfallsaðgerða Félags íslenskra atvinnuflugmanna gegn Icelandair. Sem kunnugt er hófust verkfallsaðgerðir Félags íslenskra atvinnuflugmanna gegn Icelandair þann 9. maí síðastliðinn. Aðgerðirnar hafa falið í sér ótímabundið yfirvinnubann og tímabundna vinnustöðvun sem samtals mundu vara, ef það yrði látið ganga eins og til stóð, í níu daga á tímabilinu 9. maí til 3. júní. Kjaradeilum félagsins við Samtök atvinnulífsins, sem fara með samningsumboð fyrir hönd Icelandair, var vísað til ríkissáttasemjara 25. febrúar síðastliðinn. Síðan hafa deiluaðilar rætt saman en lítið hefur áunnist í þeim viðræðum og líta aðilar nú svo á að engin lausn sé í sjónmáli. Líkt og þingheimur þekkir ná verkfallsaðgerðir Félags íslenskra atvinnuflugmanna til um þrjú hundruð flugmanna Icelandair. Aðgerðirnar hafa áhrif á um sex hundruð flug til og frá landinu og hundrað þúsund farþega félagsins þá níu daga sem tímabundin vinnustöðvun nær til. Að auki falla niður um sex flug á degi hverjum þann tíma sem ótímabundið yfirvinnubann stendur yfir. Icelandair hefur, eins og þjóðin þekkir nú þegar, þurft að aflýsa tugum flugferða, bæði í farþega- og fraktflugi, með tilheyrandi kostnaði og óhagræði fyrir farþega og útflutningsaðila. Það er því ljóst og ótvírætt að gríðarlegir samfélagslegir og efnahagslegir hagsmunir eru í húfi. Við þekkjum öll umræðuna sem eðlilega hefur verið í samfélaginu undanfarna daga um þau áhrif sem þetta verkfall hefur á ótal atvinnugreinar í landinu. Þrátt fyrir að ríkisstjórnin hafi setið hjá meðan viðræður hafa verið í gangi og ítrekað lýst því yfir að þannig vilji ríkisstjórnin halda á verkefninu, að gefa aðilum öll tækifæri til þess að klára málið, er það samt orðið þannig og liggur ljóst fyrir að tekjutap samfélagsins í heild sinni er þegar orðið umtalsvert, enda er hér ekki um að ræða aðgerð sem einungis hefur áhrif á eina starfsstétt eða eitt fyrirtæki í landinu. Áætlað tekjutap ferðaþjónustunnar einnar og sér, með tilliti til gjaldeyristekna og beinna skatttekna á hverjum degi umræddra verkfallsaðgerða, er um 900 millj. kr. Ferðaþjónustan sem og afleiddar atvinnugreinar eiga því mikið undir flugi á þessu tímabili, enda er hlutdeild Icelandair í flugi til og frá landinu rúmlega 70%, í kringum 65% hvað varðar flutning á fólki til og frá landinu og um 90% hvað varðar flutning á vöru til og frá landinu. Óvissuþáttur aðgerðanna því mikill. Aukin óvissa leiðir m.a. til þess að erlendir ferðamenn afbóka ferðir sínar hingað til lands og þrátt fyrir að ferðaþjónustan sé ört vaxandi atvinnugrein er hún enn gríðarlega viðkvæm atvinnugrein og kvik og má því við mjög litlum áföllum. Eftir því sem röskun vegna verkfallsaðgerða eykst og hefur aukist á undanförnum dögum, þeim mun fleiri afpanta ferðir hingað til landsins með tilheyrandi tekjutapi fyrir þjóðfélagið í heild sinni. Áhrifin hafa því miður orðið harðari og meira afgerandi en von var á í byrjun. Sérstaklega eru áhrif aðgerðanna skaðleg á þessum tíma árs, í byrjun þess tíma sem einna flestir ferðamenn koma hingað og í byrjun þess tíma sem umrædd atvinnugrein og margar aðrar afleiddar atvinnugreinar byggja einna mest afkomu sína á fyrir allt árið. Auk þess hafa ferðaþjónustuaðilar, útflutingsaðilar og aðrir áhyggjur af orðspori Íslands meðal ferðamanna og orðspori Íslands erlendis, og þess vegna eru hér í húfi gríðarlegir hagsmunir fyrir íslenskt samfélag eins og öllum má ljóst vera. Aðgerðir Félags íslenskra atvinnuflugmanna hafa þegar haft og munu ef áfram heldur sem horfir hafa mjög neikvæð áhrif á vöruflutninga til og frá landinu, þó sérstaklega á íslenskan sjávarútveg, en langstærsti hluti fersks fisks er fluttur með flugvélum Icelandair, bæði með frakt og farþegavélum. Ferskfiskur er eins og við þekkjum öll viðkvæm vara og samningsstaða íslenskra fyrirtækja byggir á afhendingaröryggi. Ef sjávarútvegsfyrirtækin eða önnur útflutningsfyrirtæki geta ekki staðið við gerða samninga getur það valdið mjög miklu og varanlegu tjóni þannig að markaðir geta tapast fyrir íslensk fyrirtæki til lengri tíma. Virðulegur forseti. Ég vil ítreka þá skoðun mína sem ég hef margoft lýst opinberlega, að farsælasta leið þessa máls hefði verið að deiluaðilar hefðu náð samningum, að deiluaðilar hefðu axlað þá ábyrgð sem á þeim hvílir og tryggt það að samningar hefðu náðst. Það er ekki og á aldrei að vera sjálfsagt mál að ríkisvaldið grípi inn í kjaradeilu með þessum hætti og er í raun og veru óviðunandi að til þess þurfi að koma. Áður hefur verið gripið til svona aðgerða í verkfalli er tengdist flugi og samgönguöryggi á Íslandi árið 2010. Það eru ætíð þung skref fyrir hvern ráðherra og hverja ríkisstjórn og að sjálfsögðu líka fyrir Alþingi að fjalla um frumvarp sem tekur á slíkum verkefnum. Réttur fólks til að grípa til sameiginlegra aðgerða til að knýja á um kjarabætur er verndaður og við viljum vernda hann í lengstu lög. Hins vegar, þegar menn fara hér mikinn í að mótmæla því að svona sé gert, með þeim rökum að launþegar eigi þennan rétt, sem er hárrétt, verðum við, líka löggjafinn, að velta fyrir okkur og meta áhrifin sem verkfallsaðgerðir gætu haft fyrir almenna launþega á Íslandi ef það yrði látið halda áfram óbreytt, hvaða áhrif það hefði fyrir fyrirtækin í landinu, fyrir atvinnuöryggi í umræddum greinum og fyrir lífsafkomu samfélagsins í heild sinni. Það er ekki nokkuð sem við getum rætt um af léttúð, enda mundi þetta ástand ef það fengi að vera svona áfram hafa veruleg og afgerandi áhrif ekki bara á ferðaþjónustuna, heldur á samfélagið í heild sinni. Það gæti haft mjög víðtæk áhrif á mjög marga launþega sem treysta á að þessi atvinnugrein geti fengið að blómstra. Við höfum verið að sá mikilvægum fræjum til þess að tryggja að ferðaþjónustan verði sú mikilvæga stoð í íslensku atvinnulífi sem við viljum að hún sé. Þess vegna er þetta afar viðkvæmt mál. Það breytir þó engu um það að öllum réttindum, líka réttindum launþega, fylgir ábyrgð og réttindi sæta takmörkun vegna hagsmuna annarra. Ég ítreka það sem ég sagði áðan í ræðu minni, það getur aldrei gengið upp eða talist sanngjarnt eða réttlætanlegt að hagsmunir og launakröfur fárra aðila hafi svo víðtæk áhrif á hagsmuni annarra eins og hér um ræðir. Til að forða því og tefla í hættu mikilvægum gjaldeyristekjum sem þjóðarbúinu eru nauðsynlegar til að standa undir skuldbindingum sínum og halda áfram þeim efnahagsbata sem við viljum öll að haldist, þarf Alþingi því miður að stíga inn í þessa deilu viðsemjenda með lagasetningu. Það er einnig ljóst að þær launahækkanir sem um var rætt í samningaviðræðum hefðu haft þó nokkur áhrif á aðra hluti í efnahag landsins, sérstaklega aukinn verðbólguþrýsting. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að fara hér í gegnum þær viðræður sem átt hafa sér stað eða þær kröfur sem gengið hafa á milli samningsaðila eða tjá mig um fyrirkomulag þess, að öðru leyti en því að ég harma að ekki hafi tekist að ná samningum. Það eru veruleg vonbrigði að þurfa að ganga til þessa verks með þessum hætti. Hins vegar er ljóst af öllu ofangreindu að ríkir almannahagsmunir eru í húfi og ríkar ástæður eru fyrir því að fresta umræddum verkfallsaðgerðum. Inngrip Alþingis er því miður nauðsynlegt til að tryggja þá hagsmuni sem hér eru undir, bæði þjóðfélagslega, efnahagslega og einnig fyrir vinnumarkaðinn í heild sinni. Í frumvarpi þessu er farin sú leið sem er nokkuð hefðbundin þegar til þessara verka þarf að koma á hinu háa Alþingi, þ.e. að gefa viðsemjendum færi á að leysa úr ágreiningi sínum fyrir tilsettan tíma, ella verði kjaradeilan lögð fyrir gerðardóm. Til að stuðla að aukinni sátt um ákvörðun gerðardóms er í frumvarpi þessu farin sú leið að fulltrúar launþega og vinnuveitenda tilnefni sinn fulltrúa hvor í gerðardóminn. Jafnframt er gerð rík krafa til hlutleysis þeirra og sérþekkingar. Gerðardómur skal þannig skipaður þremur fulltrúum, einum tilnefndum af Hæstarétti Íslands, einum af Félagi íslenskra atvinnuflugmanna og einum af Samtökum atvinnulífsins. Gerðardómur skal í ákvörðun sinni hafa til hliðsjónar kjarasamninga sem gerðir hafa verið á almennum vinnumarkaði á undanförnum mánuðum að því leyti sem við á af almennri þróun kjaramála, auk þess að taka mið af sérstöðu þeirra stéttarfélaga sem tilgreind eru í 1. gr. frumvarpsins sem nú hefur verið dreift til hv. þingmanna. Virðulegur forseti. Ég hef hér rakið tilefni þessa frumvarps og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. umhverfis- og samgöngunefndar. Ég vil einnig nota tækifærið og að þakka fulltrúum stjórnarandstöðuflokkanna fyrir ágætan fund sem við áttum um málið í dag þar sem ég gerði grein fyrir mikilvægi þess að fá að mæla fyrir málinu hér sem allra fyrst. Ástæðan fyrir því að á málinu er nokkur hraði er að talið er afar mikilvægt fyrir hagsmuni Íslands og þeirra atvinnugreina sem ég hef rætt um að ekki verði látið við það sitja að svona ástand ríki í íslensku samfélagi í marga daga eða margar vikur. Þess vegna grípum við til þessarar aðgerðar núna og gerum það með þeim hætti að óska eftir afbrigðum utan venjubundins þingfundartíma. Ég þakka formönnum þingflokka og öðrum sem að verkinu hafa komið í dag fyrir að sýna því skilning. Ég vona að hv. umhverfis- og samgöngunefnd noti tímann vel og að við getum afgreitt málið eins hratt og örugglega og mögulegt er við þessar aðstæður.

Virðulegi forseti. Það hafa að sjálfsögðu allir skilning á því að þetta er ekki gleðilegt tilefni, en ástæða þess að mig langar að eiga orðastað beint við ráðherra og spyrja hæstv. ráðherra tiltekinnar spurningar er sú að við vitum af yfirvofandi vinnudeilum víðar. Nú þegar hefur verið sett ákveðið fordæmi á Alþingi með þeirri lagasetningu sem var samþykkt gagnvart starfsmönnum Herjólfs. Nú liggur fyrir þetta frumvarp um frestun verkfallsaðgerða flugmanna. Við ræðum það hér og í umhverfis- og samgöngunefnd. Þetta er að sjálfsögðu ekki alveg eins mál, en við vitum að það standa yfir aðrar vinnudeilur, til að mynda má nefna flugfreyjur. Á morgun er vinnustöðvun hjá grunnskólakennurum. Það er ekki enn farið að ganga saman í þeim málum. Þá veltum við því auðvitað fyrir okkur sem hér erum hvort þessi þungu spor sem hæstv. ráðherra nefndi verði fleiri. Hvernig verður þeim háttað þegar þing verður farið í hlé? Mig langar að spyrja hver afstaða hæstv. ráðherra er til þess ef til þess kemur að núverandi hæstv. ríkisstjórn telji aftur nauðsynlegt að leggja fram frumvarp sem felur í sér að setja lög á verkfall. Ætlar hæstv. ríkisstjórn að kalla saman þing og tryggja aðkomu þingsins að slíkum ákvörðunum þótt það verði ekki á starfstíma þingsins? Mér finnst mjög mikilvægt að afstaða hæstv. ráðherra í því máli sé skýr.

Virðulegur forseti. Ég vil nefna það örstutt, vegna þess að hér er nokkuð rætt um að sett hafi verið fordæmi í Herjólfsdeilunni sem hafði staðið í fjórar vikur þegar þingið brást við með lagasetningu, að það er miklu frekar fordæmi að finna í öðru máli, þetta frumvarp er í eðli sínu mun líkara þeim lögum sem samþykkt voru árið 2010 vegna flugvirkja. Ef það er eitthvert fordæmi í þessu máli var það sett á þeim tíma. Ég vil einnig taka það fram að ég vona innilega að til þess komi ekki aftur í bráð og vonandi ekki í langan tíma að við þurfum að grípa til slíkra aðgerða. Ég hef ítrekað sagt að þetta er neyðarúrræði, algjört neyðarrúrræði. Ég vona innilega að þær deilur sem hv. þingmaður nefnir komi hvorki til kasta ráðherra ríkisstjórnar né þings. Gerist það hins vegar á einhverjum tímapunkti að þau verkefni sem undir mig heyra kalla á lagasetningu með þeim hætti sem hér er um að ræða mundi ég sem ráðherra óska eftir því að þingið yrði kallað saman. Það er vegna þess að ég er í prinsippinu mjög ósátt við að þurfa að ganga þennan veg og tel að þegar slíkt er gert þurfi að kalla til þingið allt. Þannig að gerist þetta einhvern tímann aftur á minni vakt og þingið er ekki á sinni vakt mun ég óska eftir aðkomu þingsins, að þingið yrði kallað til fundar til að fara yfir það.

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu deili ég því með hæstv. ráðherra og vona að til þess þurfi alls ekki að koma, svo það sé sagt skýrt hér. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir mjög skýr og afdráttarlaus svör hvað afstöðu hennar varðar til þess. Það liggur þá fyrir að ef einhverjar slíkar ráðstafanir eru fyrirhugaðar aftur er það afstaða hæstv. innanríkisráðherra að þá þurfi að kalla saman þing. Ég kann að meta þau skýru svör sem hér hafa komið.

Herra forseti. Það sem ég mundi vilja fá frá hæstv. ráðherra er - þar sem almannahagsmunir heimila að grípa svona inn í, og nú er það orðið nokkuð skýrt að afskipti stjórnvalda af verkfalli starfsmanna Herjólfs voru vegna almannahagsmuna, hérna er talað um almannahagsmuni - að það komi skýr stefna frá stjórnvöldum, skýr stefna komi um það hvað eru almannahagsmunir. Við hvaða kringumstæður er hægt að setja á lög til að koma í veg fyrir verkföll? Það er ekki góð staða fyrir starfsmenn þessa lands sem hafa verkfallsrétt að það sé óskýrt hver réttur þeirra er. Þeir fara af stað, þeir tjalda til, þeir skipuleggja sig, svo eru sett á neyðarlög. Þeir vita ekki hver staða þeirra er. Ef það eru almannahagsmunir, þessar kringumstæður núna - starfsfólk landsins þarf að vita við hvaða kringumstæður ríkisstjórnin lítur á hlutina sem almannahagsmuni, og setji jafnvel á lög og segi: Þið hafið bara ekkert verkfallsrétt, þannig lítum við á það. Er ríkisstjórnin tilbúin að ganga þá leið? Alla vega er ljóst að það gengur ekki að fólk sé að tjalda til, skipuleggja sig og fara af stað með þau réttindi sín sem fótunum er síðan alltaf kippt undan með. Hvað segir ráðherra? Er hún tilbúin að gefa það út alveg skýrt hverjir mega fara í verkfall á Íslandi? Hverjir mega það ekki vegna almannahagsmuna?

Virðulegur forseti. Nei, ég er ekki tilbúin að fella hér einhverja dóma um hvaða starfsstéttir að mínu mati eiga eða mega fara í verkföll eða ekki. Ég virði þennan rétt mjög mikils. Hann er stjórnarskrárvarinn og hann skiptir gríðarlega miklu máli. Hins vegar kemur upp í einstaka tilvikum, og það lýtur auðvitað mjög oft að því sem tengist almannahagsmunum er varðar samgönguöryggi, varðar það að menn komist til og frá þeim svæðum sem þeir búa á. Allt eru þetta almannahagsmunir sem skipta miklu máli. Þegar um það er að ræða eins og í þessu tilviki, og hefur verið í öðrum tilvikum þegar Alþingi hefur gripið til svona aðgerða, hefur það verið vegna þess að einhverjir hafa liðið það mikið fyrir aðgerðirnar að þingið hefur talið ástæðu til að grípa inn í. Ég ætla ekki að fella dóma um hvað á og hvað má í þessu, ég treysti fullkomlega þeirri löggjöf sem í gildi er hvað það varðar. Ég ítreka það sem ég hef svo margoft sagt en get endurtekið hér, í mínum huga er þetta neyðarúrræði. Ég held að það svari spurningunni ágætlega. Hvað varðar hins vegar almenna aðkomu löggjafans að þáttum eins og þessum held ég að það væri frekar hlutverk löggjafans að ræða þær heimildir og það hlutverk sem íslenskur ríkissáttasemjari hefur til samanburðar til dæmis við ríkissáttasemjara á Norðurlöndunum, sem er gjörólíkt. Þar hefur ríkissáttasemjari ákveðnar heimildir til að vinna með mál á breiðari grunni en hann hefur hér. Ég held að það væri eitthvað sem íslenskur löggjafi ætti að skoða frekar en að fella einhverja dóma um það hvaða stéttir megi nýta sinn lögvarða rétt til verkfalls eða ekki.

Herra forseti. Lögreglumenn mega ekki fara í verkfall vegna ríkra almannahagsmuna, réttilega, þeir hafa ekki þann rétt. Flugvirkjar máttu ekki fara í verkfall árið 2010, starfsmenn Herjólfs ekki heldur núna nýlega og svo stöndum við frammi fyrir þessi verkfalli þar sem beita á neyðarlögum. Er ekki miklu heiðarlegra að setja bara skýrt fram í löggjöf hverjir mega og hverjir mega ekki fara í verkfall á Íslandi? Þetta eru stjórnarskrárvarin réttindi. Menn fara af stað og nýta sér þau réttindi en þá eru sett á þá neyðarlög. Er ekki miklu heiðarlegra að sett sé skýrt fram hverjir hafa rétt á því að fara í verkfall á Íslandi en ekki að gripið sé inn í það ferli þegar menn eru farnir að nýta sér réttindi sín?

Virðulegur forseti. Ég held að svona heimspekilegar lagatúlkanir hvað þetta varðar verði að bíða betri tíma en andsvar upp á eina mínútu leyfir. Ég ítreka hins vegar, í öllum þeim tilvikum sem hv. þingmaður nefndi, flugvirkjarnir árið 2010, starfsmenn Herjólfs og svo í þessu tilviki, þá fóru þeir aðilar - það er ekki rétt að segja að þeir hafi ekki mátt fara í verkfall - í verkfall og voru búnir að vera í verkföllum í ákveðinn tíma í flestum tilvikum, og það er ekki eins og verkfallsaðgerðin hafi verið stöðvuð. Hins vegar er gripið inn í þegar það er talið vera farið að hafa það skaðleg áhrif á samfélagið og almannahagsmuni að löggjafinn hafi ekkert annað í hendi en að gera það. Við getum síðan deilt um það hvort þessi löggjöf er rétt, sanngjörn og eðlileg eða hvort við þurfum úr að bæta þar. Ég ætla ekki að útiloka neitt í því samhengi. Ég ítreka það sem ég hef sagt áður. Ég ber mikla virðingu fyrir þessum rétti, þykir mjög miður að þurfa að hafa afskipti af honum með nokkrum hætti og vildi óska að aðilar á vinnumarkaði, hvort sem um er að ræða launþega eða atvinnurekendur, mundu axla sína ábyrgð þannig að ekki þurfi að koma til slíks.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst af öllu þakka hæstv. ráðherra fyrir þau skýru orð sem hún lét falla hér áðan um að hugur hennar stæði til þess, kæmi til frekari afskipta stjórnvalda af vinnudeilum með lagasetningu á næstu mánuðum, að gangast fyrir því að þing kæmi saman. Það skiptir miklu fá þá yfirlýsingu því hún er mikils virði þegar það uppnám er á vinnumarkaði sem raun ber vitni. Ég vil þess vegna líka þakka hæstv. ráðherra fyrir það með hvaða hætti hún hefur nálgast þetta mál og átt samráð við stjórnarandstöðuna. Ég held að hún hafi haldið eins vel á því fyrir sinn hatt og mögulegt er. Vandinn sem hér er við að glíma er hins vegar sá að við erum að uppskera núna afleiðingarnar af þeirri groddastælastrákapólitík sem forustumenn ríkisstjórnarinnar innleiddu í samskiptum við aðila vinnumarkaðarins með kjarasamningunum 21. desember og hafa haldið í gangi síðan. Þeir létu skína í aðkomu ríkisvaldsins að kjarasamningum. Um leið og búið var að skrifa undir var hendinni kippt til baka. Það hefur ekki enn verið efnt það sem þá var lofað um gjaldskrárlækkanir. Það frumvarp er enn í þinginu. Ríkisstjórnin hyggst ekki efna nema að helmingi til þá litlu gjaldskrárlækkun, sem hún er þó að efna, samkvæmt þeim fyrirheitum sem gefin voru 21. desember. Það er ekki bara að ríkisstjórnin hafi ekki efnt sitt, heldur höfnuðu forustumenn ríkisstjórnarflokkanna, og lögðu sig sérstaklega fram um að gera það með miklum stælum hér rétt fyrir jól, höfnuðu eindreginni beiðni verkalýðshreyfingarinnar um það að eitthvað kæmi út úr skattbreytingum til þeirra sem væru á launum undir 250 þús. kr. Það mátti ekki hrófla á nokkurn hátt við planinu stóra um skattalækkanir til fólks með 800 þús. kr. og yfir, upp á 4.200 kr. Það var heilagra en nokkuð annað. Það var það sem öllu skipti. Það mátti ekki láta fólk með undir 250 þús. kr. fá eina einustu krónu í skatteftirgjöf til þess að greiða fyrir gerð kjarasamninga eða til þess að sýna framlag á réttlætisforsendum af hálfu stjórnvalda við gerð kjarasamninga. Ekki nóg með það. Við munum líka eftir hinum langvinnu þrætum hér í desember milli okkar í stjórnarandstöðunni og ríkisstjórnarinnar um útfærsluna á skattalækkuninni á meðaltekjuhópana. Ríkisstjórnin vildi endilega að þeir sem væru með 300 þús. kr. fengju innan við 500 kr. í sinn hlut, en þeir sem væru með 800 þúsund og yfir, 4.200 kr. Við í Samfylkingunni lögðum fram breytingartillögu við fjárlagagerðina í samræmi við tillögu sem Alþýðusambandið hafði sett fram um að skattbreytingarnar nýttust frekar meðaltekjuhópum, fólkinu með laun á bilinu 250 og 600 þúsund. Ríkisstjórnin hafnaði því, barðist á hæl og hnakka, en aðilar vinnumarkaðarins náðu þó að hrekja hana að einhverju leyti til baka. Ríkisstjórnin hefur ekki komið fram með nein skýr fyrirheit um framlög í húsnæðismál. Í nýjum skuldalækkunaraðgerðum upp á 150 milljarða er lágtekjufólk skilið eftir, leigjendur skildir eftir og engir fjármunir helgaðir því verkefni að byggja upp félagslegt húsnæðiskerfi. Þar er bara vísað á verkefnisstjórnir og framtíðina og enn er allt óljóst um það hvaða fjármunir koma fram. Ef ráða má af því sem við höfum heyrt frá félags- og húsnæðismálaráðherra verður það líklega um milljarður á ári sem er það sama og hefur hingað til farið í niðurgreiðslu á húsnæðislánum. Það mun ekki duga til uppbyggingar leiguhúsnæðis sem valkosts. Svo gaf ríkisstjórnin aðilum vinnumarkaðarins langt nef með tillöguflutningi sínum um að draga til baka aðildarumsóknina að Evrópusambandinu án þess að ræða það við nokkurn mann og án þess að bíða eftir nokkurri efnislegri greiningu á því. Það er þessi fruntaskapur í samskiptum við aðila vinnumarkaðarins sem hefur sett samskipti á vinnumarkaði í uppnám. Það er á ábyrgð forustumanna ríkisstjórnarflokkanna sem hafa keyrt og valsað um af eigin steigurlæti og ekki viljað tala við nokkurn mann eða eiga samtal við nokkurn mann eða byggja upp traust og trúnað við nokkurn mann. Það er þess vegna sem vinnumarkaðurinn er allur í uppnámi. Það er þess vegna sem tugir starfsstétta eru nú að fara í verkfall. Þetta gerist þegar brotin er sundur sáttin í samfélaginu. Þegar menn berjast gegn réttlætinu, þegar ríkar byrðar eru lagðar á meðaltekjufólk og lágtekjufólk og þeim létt markvisst af ríkasta fólki landsins þá gerist þetta. 

Minni þig á flugvirkja á síðasta kjörtímabili.

Virðulegi forseti. Lagasetningin á Herjólf var afdrifarík mistök hjá ríkisstjórninni. 

… verkfallinu.

Við verðum að horfast í augu við það að ef svona skilaboð eru gefin við yfirvinnubanni  
             Það er hins  
             
             
            

Hljóð í þingsal.

Nei, það er ekki það sem við vorum að ræða hér …

Ef gjammarar í þingsal geta ekki sætt sig við það að menn vitni í það sem gjammað er þá verða þeir að halda munn.  
             Virðulegi forseti.

Forseti vill biðja um hljóð í þingsal annars neyðist hann til að fresta þessum fundi.

Samfylkingarspuninn.

Var það ekki beiðni stjórnarmeirihlutans að það yrði greitt fyrir framgangi þessa máls? Er hægt að fá að halda ræðu um þetta mál? Virðulegi forseti. Það er auðvitað hægt að flytja ræður og í þá veru sem hv. þingmaður Jón Gunnarsson gjammaði um áðan, að réttindi flugmanna væru með einhverjum hætti annars eðlis vegna þess að þeir eru hátekjustétt. Ég hef ekki mikla samúð með þeim sjónarmiðum. Ég spyr á móti: Næst á dagskrá eru flugfreyjur sem eru ekki hátekjustétt. Á að taka af þeim réttindin til þess að fara í verkfall? Á að gera það fyrir fram? Hvaða skilaboð eru aftur? Má sú stétt lesa út úr lagasetningunni á Herjólf? Hvaða skilaboð geta forstjóri og yfirstjórn Icelandair lesið út úr lagasetningunni á Herjólf og lagasetningunni í dag í viðskiptum sínum við flugfreyjur? Það er einfaldlega ekki þannig að það sé hægt í lýðræðisríki að ljúka kjaradeilum hverri á fætur annarri með lagasetningu. Og ríkisstjórn sem hefur ekki kjaramálastefnu, hún getur ekki látið löggjöf koma í staðinn fyrir stefnu um frið á vinnumarkaði. Ríkisstjórn sem getur ekki skapað þjóðarsátt með eigin aðgerðum og haldið frið á vinnumarkaði, hún getur ekki leyst úr því stefnuleysi með löggjöf og með því að svipta fólk borgaralegum réttindum. Það er ekki hægt. Það er hægt í einstökum tilvikum að grípa til þess úrræðis sem löggjöf er sem neyðarúrræðis. En að nota það sem aðferð til þess að ljúka vinnudeilum hér gang í gang er ekki mögulegt. Þess vegna kem ég að því enn og aftur því hér var rætt áðan og hæstv. ráðherra ræddi í framsöguræðu um ábyrgð launþega og ábyrgð þeirra við þær aðstæður sem nú eru. Hún er vissulega mikil, en ég segi þá á móti: Hver er ábyrgð ríkisvalds? Hver er ábyrgð ríkisvalds á því að fá gullið tækifæri til þess að skapa frið á vinnumarkaði út sitt kjörtímabil eins og þessi ríkisstjórn fékk 21. desember síðastliðinn? Og ekki bara klúðra því, heldur leggja sig í framkróka um það að tala ekki við aðila vinnumarkaðarins við hverja beygju á hverju götuhorni, við öll tækifæri að gæta þess að rækja engar skyldur um samráð sem við vitum að hingað til hefur verið forsenda þess að skapa frið á vinnumarkaði. Það er þess vegna sem ábyrgðin er í höndum ríkisstjórnarinnar á því ástandi sem upp er komið. Ég verð að segja að það er dapurlegt að hér sé hvorki hæstv. forsætisráðherra né hæstv. fjármálaráðherra, ábyrgðarmenn þessarar uppnámsstefnu á vinnumarkaði, til þess að svara fyrir sínar gerðir. Ég ætla ekki að taka ágreining minn við þá við hæstv. innanríkisráðherra, enda virði ég mjög framgöngu hennar í þessu máli og tel hana til mikils sóma.

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði hér áðan í andsvari er alveg ljóst að þetta er auðvitað ekkert gleðitilefni og kannski ekki síst í ljósi samhengisins. Það er alveg rétt að hæstv. ráðherra vitnaði áðan í fordæmi um lög sem sett voru á verkfall flugvirkja 2010. Ég kom að því í ræðu minni þegar við ræddum um verkfallið á Herjólfi hér fyrr í vetur að þar hefðu vissulega verið vegnir og metnir hagsmunir á þeim tíma og ríkisstjórnin, sem ég sat í, komst að tiltekinni niðurstöðu. Hins vegar er ávallt tilefni þegar svona stór mál koma inn á borð Alþingis til að meta þau og skoða. Það er ekki að hægt að horfa bara til fordæmanna heldur þarf að horfa á heildarsamhengi á hverjum tíma. Það sem vekur mér áhyggjur er að hér er í fyrsta lagi nýlega búið að setja lög, lög sem ég greiddi atkvæði gegn. Ég taldi það ekki standast þær forsendur sem þyrftu að vera fyrir slíkri lagasetningu sem staðfestar hafa verið m.a. í dómi Mannréttindadómstólsins um ákvæði um félagafrelsi þar sem skipti mjög miklu að staðinn sé vörður um frelsi stéttarfélaga til að semja um kaup og kjör gagnvart vinnuveitendum sínum. Þar hefur verkfallsrétturinn verið talinn ein mikilvægasta leiðin til að styrkja frelsi stéttarfélaga og í mannréttindasáttmálanum er sú túlkun birt að hann skuli ekki háður öðrum takmörkunum en þeim „sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi vegna þjóðaröryggis, almannaheilla eða efnalegrar farsældar þjóðarinnar, til þess að firra glundroða eða glæpum, til verndar heilsu manna eða siðgæði eða réttindum og frelsi“, eins og þar segir, með leyfi forseta. Það var mitt mat þegar við ræddum Herjólfsmálið að þær forsendur væru ekki til staðar. Þess vegna greiddi ég og við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði atkvæði gegn þeim lögum. Það vekur mér hins vegar áhyggjur þegar hér er komið fram nýtt frumvarp vegna mjög erfiðrar deilu, á því höfum við skilning og hæstv. ráðherra fór yfir það í framsögu sinni að deilan er erfið. Þar hefur ekki náðst saman, þar virðist langt á milli aðila en það breytir því ekki að þetta er í hvert einasta skipti gríðarlega stórt mál því að við erum að fjalla um mannréttindamál. Við erum að fjalla um grundvallarréttindi fólks til að semja um kaup og kjör, ekki síst á tímum þar sem við horfum ekki bara á þá þróun hér á Íslandi, heldur eru auknar vinnudeilur um heim allan og staða hópa erfið sem eru að semja um kaup og kjör. Við hljótum að hafa áhyggjur af þeirri þróun, bæði hér heima og erlendis og að lagasetningu sé beitt með þessum hætti. Þær áhyggjur sem ég viðraði áðan snúast líka um að fleiri hópar í samfélaginu eiga í deilum, hópar sem heyra m.a. undir hæstv. ráðherra sem þarf að mæla fyrir þessu frumvarpi hér í kvöld. Nefni ég þar flugfreyjur, en við horfum líka upp á vinnustöðvun grunnskólakennara á morgun. Við erum nýkomin í gegnum langt og erfitt verkfall framhaldsskólakennara og við eigum væntanlega eftir að sjá hver áhrifin af því verða. Við vitum að fyrri verkföll til að mynda í framhaldsskólum hafa yfirleitt skilað sér í auknu brottfalli, fleiri nemendur hverfa frá námi og fyrir liggur að eitthvað verður um það núna. Við getum ímyndað okkur hvaða áhrif verkfall grunnskólakennara mundi hafa hér á samfélagið allt. Það er því eðlilegt að við sem eigum að taka afstöðu til þessarar tillögu setjum málið í heildarsamhengi, bæði hér heima, þar sem verið hefur óvenju mikið um róstur á vinnumarkaði, en líka erlendis þar sem við horfum upp á sömu þróun. Hvort sem það á nú endilega við í þessu tilviki þar sem hér er ekki um hefðbundna láglaunastétt að ræða þá tengi ég þessa almennu þróun um róstur á vinnumarkaði við vaxandi ójöfnuð í heiminum og harðari slagi sem víða eru teknir um kaup og kjör. En eins og ég sagði áðan á það ekki endilega við um þessa deilu. Ég vil taka það fram að hæstv. ráðherra gerði fulltrúum flokkanna á Alþingi skýra grein fyrir því að það kynni að vera von á einhverju slíku frumvarpi og hefur hún haldið okkur upplýstum um málið, sem mér finnst mjög jákvætt. Ég vil sérstaklega taka það fram að ég er ánægð með þau svör sem hún gaf mér áðan að ef til sambærilegra tilfella kæmi á næstunni þegar þing verður farið heim mundi hún mælast til þess að þing yrði kallað aftur saman. Ég tel að það sem hv. umhverfis- og samgöngunefnd þurfi að taka til skoðunar á fundi sínum í fyrramálið sé að fara yfir þá almannahagsmuni sem hér liggja undir. Það er mjög mikilvæg spurning sem þarf að svara og greina í meðförum nefndarinnar. Hins vegar er mikilvægt að við ræðum málið í því heildarsamhengi sem ég nefndi áðan, þ.e. hvaða áhrif lagasetningar geta haft á vinnumarkaðinn sem heild, hvort við horfum fram á þá þróun að vinnuveitendur upplifi enga hvatningu til að ná samningum við félagsmenn sína ef þeir telja sig geta treyst á lagasetningu svo fremi sem hægt sé að færa rök fyrir því að almannahagsmunir séu nægilega ríkir. Mér finnst eðlilegt að við þingmenn tökum það til skoðunar í meðförum nefndarinnar hvort uppi séu áhyggjur af slíkri þróun. Það er mjög stórt mál því að þá er um það að ræða að eðlilegt samband vinnuveitenda og þeirra sem þiggja laun er komið í ákveðið uppnám. Ég sé ekki ástæðu til að halda langa ræðu. Ég tel að ég hafi gert grein fyrir þeim sjónarmiðum sem ég tel eðlilegt að nefndin skoði og þeirri grundvallarsannfæringu minni að hér er um mjög mikilvægan rétt að ræða sem er mjög áríðandi að við þingmenn stöndum vörð um eftir fremsta megni.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég tek undir með henni að verkfallsrétturinn er afskaplega mikilvægur og hluti af mannréttindum. Þá er það spurningin: Hvers lags verkfallsréttur? Við skulum hugsa okkur að hjá Flugleiðum sé starfandi annars vegar fólk sem getur stöðvað flug og hins vegar fólk sem getur ekki stöðvað flug og félagið borgar þeim hópum laun. Ef hóparnir geta stöðvað flug og aukið gífurlegan þrýsting í þjóðfélaginu á félagið að semja og þeir fá sífellt hærri og hærri laun. Hvað þýðir það fyrir hina í fyrirtækinu sem ekki geta stöðvað? Ég er tala um ræstingafólk, ég er tala um skrifstofumenn og aðra sem ekki geta stöðvað flug. Þeir fá þá alltaf lægri og lægri laun í hlutfalli, vegna þess að afkoma fyrirtækisins er óbreytt, það hefur ákveðna fjármuni til að borga laun. Ég vil nefnilega velta upp, sérstaklega með vinstri mönnum, verkfallsréttinum sem var í upphafi og er heilagur, þ.e. sem beinist að fyrirtækinu sem um er að ræða en ekki að þriðja aðila, ekki að því skaða þriðja aðila eins mikið og mögulegt er, og hvort sá verkfallsréttur að skaða þriðja aðila leiði ekki í rauninni til ójöfnuðar og skaði láglaunastéttirnar. Hér var nefnt verkfall grunnskólakennara, þeir fara held ég í verkfall á morgun. Það gerist ekki neitt. Krakkarnir eru í fríi og það þarf kannski að sjá um börnin en það stöðvast ekkert í landinu, það er enginn þrýstingur, þeir geta ekki notað þennan þriðja aðila sem þarf helst að vera í miklu magni til að loka landinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og sérstaklega fannst mér áhugavert það sem hann nefndi undir lok þess, þ.e. hvernig við metum hina ólíku hópa launþega og hvernig við metum verkfall til að mynda grunnskólakennara sem hefur áhrif á þúsundir, tugþúsundir barna og auðvitað líf foreldra þeirra líka en fyrst og fremst á menntun barnanna, út frá almannahagsmunum annars vegar og síðan þegar kemur að einhverju á borð við þetta þar sem rætt er um að leiðir til og frá landinu séu lokaðar. Hver ætlar að meta þá almannahagsmuni? Mér finnst það mjög góð spurning. Hins vegar hvað varðar það hvort verkfallsrétturinn eigi að einhverju leyti að ráðast af þeim tekjum sem viðkomandi stéttir hafa þá tel ég okkur vera komin út á hála braut. Ef við lítum á verkfallsréttinn sem hluta af grudvallarréttindum, grundvallarmannréttindum fólks til að semja um kaup sitt og kjör, þá getur orðið mjög erfitt að draga einhverja línu á milli tekjuhópa í þeim hópi. Við hljótum að gera ráð fyrir að þetta sé almennur réttur. Það kann hins vegar að hafa mismikil áhrif, eins og hv. þingmaður bendir réttilega á, þegar ólíkir hópar fara í verkfall. Það er okkur kannski umhugsunarefni og tengist einmitt jöfnuðinum í samfélaginu af hverju við launum sumar stéttir hærra en aðrar, af hverju við gerum til dæmis ekki betur við kennara en við gerum núna, sem við þurfum að gera.

Frú forseti. Hv. þingmaður hefur ekki skilið það - eða ég hef ekki náð að koma hugsuninni alveg á framfæri. Málið er það að þeir sem geta valdið þriðja aðila miklu tjóni, ég nefni yfirvinnubannið á Herjólfi, það kostaði hásetana ósköp lítið, þeir misstu bara af yfirvinnu, en það skaðaði heilt samfélag í Eyjum. Þeir gátu valdið þriðja aðila gífurlegu tjóni og þess vegna var verkfallsréttur þeirra svona sterkur. Það sem ég á við með því að taka þá hópa hjá Flugleiðum sem ekki geta stöðvað flug, ekki geta valdið þriðja aðila miklu tjóni, og hinna sem geta valdið miklu tjóni hjá þriðja aðila, að þeir sem valda miklu tjóni fá sífellt hærri og hærri laun. Það leiðir af því að þeir valda svo miklu tjóni. Hvar endum við þá? Það þýðir að þegar að kreppir og háu launin eru orðin of þung, þá er ekki hægt að borga lágu launamönnunum eins mikið sem ekki geta valdið tjóni. Ég velti því upp fyrir hv. þingmanni, sem er vinstri maður, hvort vinstri menn þurfi ekki að fara að greina verkfallsrétt af tegund eitt og verkfallsrétt af tegund tvö, þ.e. verkfallsréttur sem er notaður til þess að skaða þriðja aðila og ná þannig fram pressu, hvort hann eigi ekki minni rétt á sér og sé ekki alveg eins heilagur og hinn verkfallsrétturinn þar sem menn eru að berjast fyrir sínum kjörum með því að skaða fyrirtækið sem þeir vinna hjá.

Virðulegi forseti. Ég held, eins og ég sagði áðan, að mjög erfitt sé að fara að skipta verkfallsréttinum upp í tvo hluta, ekki heldur út frá þeim kríteríum sem hv. þingmaður nefndi, þ.e. hvaða skaða menn geta haft á þriðja aðila. Þó má segja að dómur Mannréttindadómstólsins sem ég vitnaði í hafi gert það að einu leyti, þ.e. þar er viðurkenndur réttur stjórnvalda til þess ef almannahagsmunir eru nægilega brýnir að hafa áhrif á kjaradeilur. Það má því segja að með þeim dómi hafi ákveðin aðgreining orðið til. En það að við sköpum einhverja slíka aðgreiningu almennt tel ég ekki heillavænlega þróun. Svo má nefna að ýmsir hópar sem hafa ekki endilega háar tekjur geta haft alveg gríðarleg áhrif á líf fólks. Ég nefndi grunnskólakennara áðan. Við þekkjum mörg verkföll sorphirðumanna um Evrópu sem hafa alveg gríðarleg áhrif á lífsgæði fólks sem hafa ekki endilega skilað þeim neitt sérstaklega háum tekjum.

Forseti. Ég ætla nú ekki að halda hér langa ræðu. Mig langar að biðja forseta að kalla ráðherra í salinn því að ég hef ákveðnar spurningar til þess ráðherra sem flytur þetta mál. Þangað til ráðherrann kemur inn í salinn ætla ég aðeins að fara yfir áhyggjur mínar varðandi þetta mál í tengslum við allar hinar starfsstéttirnar sem eru með kjarasamninga sína í uppnámi. Ég var mjög mótfallin því að sambærilegum aðgerðum væri beitt gagnvart starfsfólki Herjólfs sem þó var aðeins í yfirvinnuverkfalli. Mér skildist á einum af sérfræðingnum í tölfræði hér á þingi, hv. þm. Helga Hjörvar, að svona bönn hefðu verið sett á fjórum sinnum á síðustu tuttugu árum. Nú er þetta í annað sinn hjá þessari ríkisstjórn. Það segir mér að við erum komin inn á háskalega braut. Hvert sem maður lítur heyrir maður af því að kjaramál séu í uppnámi. Hvar dregur maður línurnar í skilgreiningu á því hvenær setja megi verkbann? Ég mundi vilja ræða það við ráðherrann hvort hægt sé að fá „garantí“ frá ríkisstjórninni um að ekki verði farið í fleiri slíkar lagasetningar. Hvar dregur maður mörkin? Hvenær er í lagi að brjóta mannréttindi? Mér finnst eitt alltaf gleymast þegar verið er að tala um svona lagasetningu. Nú hefur vofað yfir þessum starfsmönnum og öðrum starfsmönnum, sem eru í kjaraviðræðum og hafa þurft að beita þessum rétti, að sett verði lög sem banni þeim að grípa til aðgerða til að standa vörð um réttindi sín. Ég verð að segja að mér finnst mjög ósmekklegt þegar verið er að leggja til að fólk sé einhvern veginn flokkað eftir þessu og sagt: Þú mátt ekki fara í verkfall ef þú ert með góð laun. Mér finnst það mjög skrýtið og ég skil ekki svona rök. Þetta hefur verið svolítið áberandi í samfélaginu. Það sem ég gagnrýndi varðandi Herjólf var til dæmis: Af hverju er ábyrgð vinnuveitenda svona sjaldan dregin inn í þessar umræður? Það er alltaf talað um að þeir sem beita verkfallsréttinum valdi samfélaginu tjóni. Mér finnst þetta ábyrgðarhluti þeirra sem standa að baki því fyrirtæki sem verður fyrir barðinu á verkfalli atvinnuflugmanna því að það hefur fengið gríðarlega mikinn hagnað. Það sama mátti segja um rekstraraðila Herjólfs, þá hefði ekki munað um að setjast niður og semja við starfsfólk sitt. Ég óttast þessa þróun og þess vegna langaði mig að fá hæstv. ráðherra í salinn og bera fram fyrir hana spurningu. Það er svo mikil hætta, þegar búið er að rjúfa ákveðinn múr og fara yfir ákveðna þröskulda, að haldið sé áfram á þeirri vegferð. Þess vegna langar mig að spyrja hæstv. ráðherra og vona að hún komi í andsvör við mig til að gefa mér svar við þessu: Er möguleiki að gefa einhver fyrirheit um að aðrir sem eru hugsanlega að fara í verkfall eða eru að semja lendi ekki í því sama - ég hef áhyggjur af því að samningsstaða þeirra sé verri út af því að þegar þessar aðgerðir voru að hefjast hjá atvinnuflugmönnum var alltaf yfirvofandi að sett yrði lögbann á verkfallið - að það verði að „trendi“ hjá ríkisstjórninni að setja lögbann á þessi gríðarlega mikilvægu mannréttindi? Eins og komið hefur fram, t.d. þegar maður skoðar Vestmannaeyjar versus Ísland, bæði eru þetta eyjur, þá hafði yfirvinnuverkfallið, sem starfsmenn á ferjunni Herjólfi fóru í, það mikil áhrif á Vestmannaeyjar að ríkisstjórnin ákvað að grípa inn í. Ákveðið var að setja lögbann á verkfallið út af því að það hafði mikil áhrif á Vestmannaeyjar. Nú eru sambærileg rök notuð um Ísland en það er nú samt þannig að Icelandair er langt því frá eina flugfélagið sem flýgur til og frá Íslandi, sem betur fer erum við ekki alveg einangruð. Mér fannst það líka ógæfa þegar sambærileg lög voru sett á flugvirkja. Ég held við verðum einhvern veginn að gefa fólki rými til að semja svo að það þurfi ekki að fara í verkfall. Það skekkir stöðuna fyrir þá sem eru að sækja rétt sinn til atvinnurekenda að yfir þeim vofi að ríkisstjórnin sé tilbúin að grípa til þessara aðgerða. Mig langar að biðja ráðherrann um að gefa okkur einhver svör um það hvort ekki verði örugglega reynt að beita öllum tiltækum ráðum til að nota ekki aftur sambærileg lög á önnur verkföll.

Virðulegur forseti. Jú, það er algjörlega hægt að treysta því, a.m.k. af hálfu þeirrar sem hér stendur, að ekki verður á minni vakt gengið til þessara verka nema í algerri neyð. Við metum það svo að það sé algjör neyð og ekkert annað sé í boði. Það segir ekkert til um hvað tekur við í öðrum deilum, ekki neitt. Ég vil líka árétta það sem ég sagði áðan vegna þess sem hv. þingmaður nefndi, og ég er algjörlega sammála henni um, að ábyrgðin hvílir ekki bara hjá launþegum. Ég sagði ítrekað í framsögu minni hér áðan að ábyrgðin væri hjá báðum viðsemjendum og þeir ættu að upplifa þá ábyrgð mjög sterkt, enda er lagasetning af hálfu Alþingis í svona tilvikum, eins og ég sagði líka, óviðunandi og getur aldrei orðið meginregla og aldrei annað en algjör undantekning. Ég þori ekki að fullyrða hvað gerist í framhaldinu varðandi deilur sem fram undan eru. Það eina sem ég get sagt er að árétta það sem ég sagði áðan, að ég mundi ekki samþykkja slík lög eða ganga til þess verks án þess að bera það undir Alþingi. Ég vona innilega að ekki komi til þess í öðrum deilum að við stöndum frammi fyrir því. Ég vil líka árétta það, út af því að mér finnst umræðan stundum hafa verið þannig að væntingar og þrýstingur séu á að Alþingi gangi til þessa verks, að það hefur ekki verið á ferðinni. Ég held að þetta sé ekki kostur sem neinn atvinnurekandi eða launþegahreyfing vill. Við erum einfaldlega í algjörri pattstöðu. Þegar ríkissáttasemjari, sem við verðum auðvitað að treysta í þessum málum, metur það svo að ekki sé einu sinni flötur á því að boða til fundar þá erum við komin á mjög erfiðan stað. Ég vona að við stöndum ekki frammi fyrir sams konar deilu eða úrlausnarefni á næstunni.

Forseti. Ég þakka svörin. Það sem mér finnst óþægilegt, og mjög mörgum, er að það er ekki alveg skýrt hvenær má grípa inn í. Hvernig eru þessar skilgreiningar? Hver eru hin faglegu ferli í kringum svona ákvörðun? Ég er þakklát hæstv. ráðherra fyrir að beina sjónum að atvinnurekendum í ræðu sinni en í umræðunni í fjölmiðlum er einatt, eins og nú, mikill áróður í gangi þar sem verið er að taka saman hvað þetta kostar og spjótunum alltaf beint að starfsmönnunum. Þannig les ég það, samt á ég engra hagsmuna að gæta í þessu máli. Það er sá áróður sem blasir við þeim sem lesa fjölmiðla og fylgjast með málum í gegnum þá. Mér finnst þetta virkilega mikið áhyggjuefni og mér finnst mjög óþægilegt að ekki sé skilgreint hverjir mega og hverjir mega ekki fara í verkfall. Ef einhverjar ákveðnar stéttir á Íslandi mega ekki fara í verkfall, út af því að það ríkir hagsmunir vega þar á móti, þá verður fólk að vita það svo að hægt sé að búa til eitthvert regluverk sem tryggir réttindi þess á einhvern annan hátt. Mega þá atvinnuflugmenn aldrei fara í verkfall? Eru það skilaboðin? Mér finnst þetta of loðið allt saman. Ef mikið ber á milli og ríkissáttasemjari metur það svo að ekki sé hægt að komast að neinni niðurstöðu, er það þá sjálfgefið að boðað sé til lagasetningar á þennan hátt? Mér finnst þetta svo óskýrt. Það vantar meiri skýrleika. Ég hvet hæstv. ráðherra til þess að skoða jafnvel regluverkið í kringum þessi réttindi í samstarfi við stéttarfélög.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðurnar mikið. Ég tek undir það með hv. þingmanni að umhverfið í kringum þetta er eilítið óskýrt og kannski er það í þessu eins og í svo mörgu öðru að stundum blasir það bara við manni að engin önnur lausn er fær. Við getum alveg rætt það á breiðari grundvelli hvort ástæða sé til að breyta lagaumgjörðinni kringum þetta. Ég nefndi hér áðan að ég tel fulla ástæðu til þess, sérstaklega með hliðsjón af hlutverki, stöðu og heimildum ríkissáttasemjara. Ég hef hins vegar ítrekað nefnt það og tel það mikilvægt vegna umræðunnar sem hér var minnst á að gengur í samfélaginu, um það sem almennt hefur verið sagt um þessa deilu, að ég felli enga dóma um launakjör þessara stétta, stöðu þeirra, aðbúnað gagnvart fyrirtækjum eða neitt slíkt. Ég ætla mér ekki að fella slíka dóma. Það eina sem ég hef sagt og ítreka er að ég harma innilega að til þess þurfi að koma að við þurfum að blanda okkur í málið. Ég tek undir það með hv. þingmanni að umgjörðin er fremur óskýr og hún er matskennd. En löggjöfin er með þeim hætti að þegar við teljum, löggjafinn, að almannahagsmunir krefjist inngrips þá er það dálítið í okkar höndum. Ég vona þess vegna að nefndin fari vandlega yfir það að meta hvenær almannahagsmunir eru taldir það ríkir. Í þessu tilviki metur ríkisstjórnin það þannig og nú fer málið í efnislega meðferð í þingnefndinni.

Frú forseti. Á þessu eldhúsdagskvöldi er komið til umræðu frumvarp til laga um frestun verkfallsaðgerða Félags íslenskra atvinnuflugmanna sem hæstv. innanríkisráðherra hefur mælt fyrir. Upplýst hefur verið, bæði af ráðherra og raunar einnig fyrr af formönnum stjórnarandstöðuflokkanna, að hæstv. ráðherra hafi upplýst stjórnarandstöðuflokkana um að slíkar aðgerðir gætu verið yfirvofandi og einnig í dag þegar fyrir lá að hæstv. ríkisstjórn mundi leggja þetta frumvarp fyrir þingið. Ber að hrósa hæstv. innanríkisráðherra fyrir það. Hún hefur lagt sig fram um að hafa samráð við stjórnarandstöðuna, það er þakkarvert og reyndar mjög mikilvægt, ekki síst í málum sem eru af þeirri gerð sem hér um ræðir, reyndar alltaf, en einkum og sér í lagi þegar þarf samstöðu þingsins til að koma málum á dagskrá, jafnvel þó að um þau séu skiptar skoðanir efnislega, þá er það mikilvægt. Verkfallsrétturinn er geysilega þýðingarmikill réttur í samfélagi okkar. Stundum er sagt að hann sé vandmeðfarinn og það er ugglaust rétt, en hann er engu að síður mikilvægur hluti af almennum mannréttindum. Nú er það að vísu þannig að við höfum í löggjöf okkar, eins og víðar í öðrum löndum, sett lög um hverjir hafa verkfallsrétt og hverjir ekki. Þar er ákveðin lína dregin í löggjöfinni. Sú stétt sem hér er til umræðu hefur verkfallsrétt, um það er ekki deilt. Takmarkanir á verkfallsrétti byggja ekki á því í hvaða launaflokki viðkomandi stéttir eru og geta ekki gert það. Þess vegna get ég sagt eins og hæstv. ráðherra, maður getur ekki sett sig í eitthvert dómarasæti um það hvort stétt sem er ofarlega í launaskalanum eigi að geta beitt verkfallsvopninu á tilteknum tímapunkti eða ekki. Það er líka auðvelt að segja að aðgerðir flugmanna við þær aðstæður sem við erum í í dag séu væntanlega óvinsælar í samfélaginu og þess vegna sé auðveldara að beita verkfallsvopnum en ella. Það eru sjónarmið sem ég gæti ekki tekið undir. Mér finnst þess vegna að ræða þurfi þetta mál á öðrum forsendum en slíkum. Það er kannski heldur ekkert voðalega til vinsælda fallið við þær aðstæður núna að leggjast gegn eða mæla gegn lagasetningu af þessum toga, en málið í mínum hug getur ekki snúist um það í hvaða launaflokkum einstaka stéttir eru. Við höfum ákveðinn ramma í löggjöfinni þar sem við takmörkum verkfallsrétt tiltekinna stétta, aðrar hafa verkfallsrétt, hann er mikilvægur og hann ber að virða. Hins vegar verður staðan alltaf matskennd þegar kemur að því hjá stjórnvöldum á hverjum tíma að taka afstöðu til þess hvort á að grípa inn í vinnudeilur með þeim hætti sem hér er gert. Það hafa margar ríkisstjórnir gert í gegnum tíðina. Ég lít hins vegar svo á að inngrip í vinnudeilur séu alltaf neyðarúrræði og sé alltaf sérstök aðgerð bundin við þær aðstæður sem uppi eru á hverjum tíma og að lagasetning á einum tíma geti ekki verið fordæmisgefandi fyrir lagasetningu síðar og heldur sé ekki hægt að nota lagasetningu í tilteknu tilviki og benda á fordæmi á fyrri árum eins og aðeins var gert hér. Menn verða í þessum aðstæðum að horfa til þess að þetta er algjör undantekning, þetta er neyðarúrræði. Aðstæðurnar frá einum tíma til annars eru mismunandi og geta ekki gefið fordæmi um aðgerðir síðar meir, það er að minnsta kosti mín afstaða. Ég teldi mjög varhugavert að gera það. Þetta verður alltaf hagsmunamat og verður alltaf mat á aðstæðum hverju sinni. Hæstv. ráðherra hefur gert grein fyrir þeim sjónarmiðum sem liggja að baki þessu frumvarpi og það er mat hennar og hæstv. ríkisstjórnar. Mér finnst vera fullmikið bráðræði í tengslum við þessa fyrirhuguðu lagasetningu. Aðgerðirnar, sem eru lögmætar, hafa ekki staðið mjög lengi, hafa ekki gert það. Matið á hinum þjóðhagslegu afleiðingum og hagsmunum er líka í sjálfu sér mjög erfitt. Menn hljóta að velta fyrir sér: Hver er mælikvarðinn? Hæstv. ráðherra fór hér með tölur um kostnað við verkfallsaðgerðir eða tap á hverju degi mælt í krónum eða milljónum, það er áþreifanlegur mælikvarði. Hér var aðeins nefnt í fyrri ræðu um málið að yfirvofandi er vinnustöðvun grunnskólakennara á morgun. Ekki er langt síðan hér var langt verkfall framhaldsskólakennara. Hvert er hið samfélagslega tap eða hinn samfélagslegi kostnaður af slíkum aðgerðum? Hv. þm. Pétur Blöndal orðaði það þannig að það gerðist ekki neitt nema krakkarnir fengju frí. Ég er ekki sammála því. Mér finnst mjög ábyrgðarlaust að tala með þeim hætti. Verkfall í skólum hefur auðvitað samfélagsleg áhrif og samfélagslegan kostnað. Það er kannski ekki auðvelt að festa hendur á því hér og nú og segja: Það kostar 900 millj. kr. á dag, í því tapi sem samfélagið verður fyrir til lengri tíma litið vegna þess að börnin verða af kennslu. Ég dreg þetta fram til að reyna að varpa ljósi á það að hagsmunamatið er ekki einhlítt. Kannski erum við of upptekin af því að mæla svona hluti í krónum og aurum í augnablikinu. Kannski er það það sem ræður of mikið ferð til að mynda í þessu máli. Ég ætla ekki að fullyrða það en ég vil velta því upp í þessari umræðu. Þetta er sjónarmið sem mér finnst sjálfsagt að heyrist, alveg burt séð frá því hvaða hópur á í hlut í þessu tilviki og um hvaða launakjör er að ræða. Það eru ekki allir félagsmenn í Félagi íslenskra atvinnuflugmanna með sömu kjör. Það eru auðvitað ýmsir þar með góð kjör og svo eru kannski aðrir sem eru nýlega komnir úr námi og hafa hafið störf sem eru ekki endilega með sérstaklega há laun, án þess að ég þekki launatöflu Félags íslenskra atvinnuflugmanna. Ég verð nú að viðurkenna það, en ég ímynda mér að nokkurt gap sé á milli þeirra sem eru á byrjunarlaunum og hinna sem eru komnir efst í stigann. Inn í umræðuna blandast líka umræðan um aðrar stéttir. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að hafa tekið mjög afdráttarlaust af skarið um það að það sé afstaða hennar að komi sambærilegar aðstæður upp í framtíðinni meðan hún er í ráðuneytinu muni hún óska eftir því að þing komi saman ef það er ekki að störfum komi slíkar aðstæður upp. Bráðabirgðalög eru nú frekar úrelt í nútímasamfélagi þegar hægt er að kalla saman Alþingi með engum fyrirvara. Ég fagna því og vænti þess að sú afstaða sé líka til staðar, sambærileg, hjá öðrum hæstv. ráðherrum. Ég reikna með því að aðrir séu sama sinnis hvað þetta snertir. En það eru aðrar stéttir í farvatninu. Ég sagði áðan að mér fyndist þetta fullmikið bráðræði, mér finnst að hæstv. ríkisstjórn sé að fara fullfljótt af stað miðað við það að umræddar aðgerðir hafa ekki staðið mjög lengi. Það eru aðrar stéttir í farvatninu. Auðvitað hljóta menn að hafa áhyggjur af því að einfalda leiðin verði valin og kallað verði á lagasetningu fljótlega aftur. Það er þess vegna meðal annars sem ég lagði áherslu á það áðan í máli mínu að lagasetning á tiltekna stétt við tilteknar aðstæður má ekki vera fordæmi fyrir lagasetningu einhvern tímann í náinni framtíð eða þess vegna lengra inn í framtíðina. Menn verða alltaf að skoða þetta miðað við þær aðstæður sem uppi eru á hverjum tíma. Það er líka áhyggjuefni að óróleiki er á vinnumarkaði. Ég sá viðtal við sérfræðing sem tjáði sig við fjölmiðla um stöðu á vinnumarkaði sem lét hafa það eftir sér að meiri óróleiki væri á vinnumarkaði nú en í langan tíma, sennilega allt frá því að þjóðarsáttarsamningarnir voru gerðir kringum 1990. Ég kann ekki að meta það nákvæmlega, en það sjónarmið kom þar fram. Það er auðvitað áhyggjuefni. Það hlýtur að vera verkefni ríkisstjórnar á hverjum tíma að fylgjast með stöðu á vinnumarkaði og reyna að leggja sitt af mörkum til að sem mest ró sé, en auðvitað eru kjaradeilur í sjálfu sér ekkert nýtt fyrirbrigði. Þetta er hvorki fyrsta né síðasta kjaradeilan, þær munu koma. Það er réttur launafólks að berjast fyrir bættum kjörum og stundum er talað um það, meðal annars í þessu samhengi, að lagðar hafi verið ákveðnar línur í kjarasamningum í desember. Við vitum náttúrlega hver afdrif þeirra kjarasamninga voru í atkvæðagreiðslum hjá stórum félögum. Ekki var voðalega mikil ánægja með þá hjá öllum. Þar að auki er það þannig að jafnvel þó að Alþýðusambandið og Samtök atvinnulífsins séu mikilvægir aðilar á vinnumarkaði eru líka önnur stéttarfélög með frjálsan samningsrétt. Hann verður ekki tekinn af öðrum félögum með samningum til dæmis Alþýðusambandsins og Samtaka atvinnulífsins, það gerist ekki. Ef menn vilja reyna að ná einhvers konar þjóðarsátt eins og var gert 1990 verða allir að sitja við það borð, ekki þannig að sumir sitji við það borð og afhendi síðan afurðina öðrum, það verða allir að koma að því borði. Það var ekki í þessu tilfelli, því miður. Virðulegur forseti. Þetta eru sjónarmið sem ég vildi einfaldlega láta heyrast í umræðunni. Mér finnst vera fullmikið bráðræði á þeirri tillögu sem hér liggur fyrir miðað við aðstæður. Þetta er mat hæstv. ríkisstjórnar og hún ber að sjálfsögðu ábyrgð á því. Síðan nefndi ég einnig sjónarmið að því er varðar hvernig hagsmunamatinu er háttað, hvernig verðmætamatið er hjá okkur þegar við erum að leggja mat á efnahagslegar afleiðingar verkfallsaðgerða og bar saman þá stöðu sem uppi er í þessu máli og andspænis til dæmis kennurum, og við getum talað um heilbrigðisstéttir og aðrar slíkar. Ég vonast því til að þessi sjónarmið komi upp í meðferð hv. þingnefndar. Ég vænti þess að málsaðilar í þessu tilfelli verði kallaðir fyrir hv. nefnd og þeir geti gert grein fyrir sjónarmiðum sínum í málinu. En ég geng að sjálfsögðu út frá því að þegar ríkisstjórn hefur lagt fram frumvarp um íhlutun í vinnudeilu af þessu tagi muni hún ljúka afgreiðslu þess máls og reyna að gera það eins fljótt og vel og hún getur. En að sjálfsögðu er ekki hægt að loka á það að fram fari einhver málefnaleg umræða um mál af þessum toga.

Virðulegur forseti. Ég vil bara í lok umræðunnar þakka hv. þingmönnum fyrir hana. Ég ítreka einnig þakkir til þingheims fyrir að taka málið svona hratt á dagskrá. Ég átta mig alveg á því, líkt og kom fram í máli hv. þingmanns sem talaði hér á undan, að málið ber nokkuð bratt að enda stóðu vonir til þess alveg fram á síðustu stundu að úr þessu mundi rætast með öðrum hætti. Við stöndum hins vegar frammi fyrir því að verkefnið verður ekki leyst með öðrum hætti en þessum. Ég vonast til þess að hv. umhverfis- og samgöngunefnd sem fær málið til umfjöllunar fari yfir það þannig að ágæt sátt skapist um þá gesti sem þar koma o.s.frv. Ég veit að formaður nefndarinnar, hv. þingmaður, mun taka þannig á því verkefni. Ég ítreka það sem ég hef sagt í umræðunni og ætla ekki að lengja það að hér er auðvitað um algjört neyðarúrræði að ræða. Ég geri engar athugasemdir við það að hv. þingmenn hafi um það sínar skoðanir og taki á því eins og hér hefur verið gert, enda er þetta alltaf mál sem er eðlilegt að menn vilji fara yfir með þeim hætti sem hefur verið gert hér í kvöld. Fyrst og síðast, virðulegur forseti, þakka ég fyrir að hafa fengið að taka málið á dagskrá, vona að umræðan í nefndinni verði góð og með þeim hætti að við getum afgreitt það frumvarp sem hér liggur fyrir sem fyrst sem lög frá Alþingi.