Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Á árinu 1997 fór fram vinna þar sem leitast var við að endurskoða ýmsa þætti í rekstri og fjárhag Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar. Niðurstaða þeirrar vinnu var að bjóða út ýmsa rekstrarþætti flugstöðvarinnar í því skyni að auka tekjumöguleika hennar og tryggja fjárhagslegan grundvöll stöðvarinnar. Skemmst er frá því að segja að þetta heppnaðist ákaflega vel gagnstætt hrakspám, svo sem úr þessum ræðustóli, ýmissa þingmanna, m.a. þingmanna Alþfl. Gagnstætt þessum hrakspám fjölgaði störfum, í kjölfar þessa útboðs og vegna breytts rekstrarfyrirkomulags, í Flugstöð Leifs Eiríkssonar og jafnframt batnaði tekjugrundvöllur stöðvarinnar. Þannig kemur fram í svari hæstv. utanrrh. við tveimur fyrirspurnum hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur og Hjálmars Árnasonar að bæði hafi tekjur aukist verulega, um 245 milljónir kr. á fyrstu níu mánuðum ársins 1998 eða 70% milli ára, og störfum í flugstöðinni fjölgað um 108. Með öðrum orðum er augljóst að þetta hefur tekist afskaplega vel og breytingin á rekstrarfyrirkomulaginu hefur leitt til þess að starfsemin hefur aukist og vaxið. Í sjálfu sér þarf engum að koma það á óvart. Viðskiptum og verslun er einfaldlega betur komið fyrir í höndum einstaklinga en ríkisins. Því er eðlilegt að svo sé á þessu sviði eins og á öðrum sviðum þjóðfélagsins. Þegar þessi ákvörðun var tekin var hins vegar einnig ákveðið að undanskilja tiltekna þætti innan flugstöðvarinnar frá því að vera boðnir út. Þar á meðal er bankastarfsemi, sem Landsbankinn sér um í flugstöðinni. Enn fremur gilti það um annað, t.d. um starfsemi Fríhafnarinnar sem áfram er í höndum ríkisins. Í vinnunni sem fram fór á árinu 1997 var hins vegar hvatt mjög til að lengra yrði gengið í þessum efnum. Í ljósi hinnar góðu reynslu af einkavæðingu starfseminnar er ekki óeðlilegt að spurningar vakni um hvort ekki sé eðlilegt að ganga lengra í að nýta kosti einkarekstursins, til þess að tryggja betur starfsemi flugstöðvarinnar, fjölga störfum í landinu og bæta rekstrarlegan og fjárhagslegan grundvöll flugstöðvarinnar. Á sínum tíma var m.a. ákveðið að bjóða ekki út bankastarfsemina á þeim grundvelli, eins og þá kom fram í viðtali við forsvarsmenn flugstöðvarinnar í Morgunblaðinu, að í gildi væru leigusamningar við Landsbankann sem rynnu út um áramótin 1997/1998. Þess vegna var ekki talið tilefni til þess að bjóða þetta út. Nú eru aðstæðurnar aðrar og þess vegna hef ég leyft mér, virðulegi forseti, að leggja eftirfarandi fsp. til hæstv. utanrrh. á þskj. 378: ,,Er ætlunin að bjóða út fleiri hluta starfseminnar í Flugstöð Leifs Eiríkssonar, svo sem bankaþjónustu og rekstrarþætti Fríhafnarinnar, í ljósi þeirrar reynslu sem fengist hefur af breytingum á rekstri verslunar og þjónustu í flugstöðinni?``

Herra forseti. Með ítarlegri útboðslýsingu fór fram opinbert útboð í júlí 1997 á verslunar-, banka- og veitingarekstri og langtímabílastæðum í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Með útboðinu var einokun ríkisins á þessum verslunarrekstri rofin og einkafyrirtækjum boðin þátttaka í verslunarrekstrinum í fyrsta skipti. Í framhaldi af þessu útboði var gengið frá 14 leigusamningum við níu aðila. Þeir eru: Íslenskur markaður hf., Leonard ehf., Óson ehf., Artica ehf., Change Group ehf., Kristall ehf., Gleraugnaverslun Keflavíkur ehf., Flugleiðir hf. og Securitas ehf. Allir þessir leigu- og starfssamningar eru gerðir til fimm ára, frá og með 1. jan. 1998 til 31. des. 2002. Á þeim tíma er ekki mögulegt að breyta rekstrarumhverfi leigutaka með nýjum útboðum eða breytingum á rekstrarformi ríkisrekinnar fríhafnar. Vegna þess sem hv. fyrirspyrjandi sagði um Landsbankann þá er það rétt aðstaða Landsbanka Íslands á annarri hæð var ekki boðin út. Hins vegar vil ég benda á að fjármálafyrirtækið Change Group hefur fengið aðstöðu í flugstöðinni samkvæmt útboði. Rétt er að benda á að með stækkun flugstöðvarinnar mun bætast við þá starfsemi sem fram fer í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Íslandsbanki hefur m.a. óskað eftir aðstöðu í flugstöðinni. Þau mál eru nú til athugunar og ekki komin niðurstaða í þau. Á meðan þessir leigusamningar gilda verður engin breyting á en það er ákvörðun utanrrh. þegar þar að kemur hvort lengra skuli gengið í sambandi við útboð. Ég er þeirrar skoðunar, eins og hv. fyrirspyrjandi tók fram, að þetta hafi gefist mjög vel. Það var reynt að fara varlega af stað en í ljósi reynslunnar finnst mér ekkert því til fyrirstöðu að halda áfram á sömu braut og auka fremur það rými sem boðið er út, þannig að jafnræðis sé gætt í öllum atriðum. Þetta hefur bæði orðið til þess að fjölga störfum og í fyrsta skipti sjáum við fram á að hægt sé að greiða niður þær miklu skuldir sem hvíla á flugstöðinni. Þess vegna tek ég undir það með hv. fyrirspyrjanda að þessi ráðstöfun hefur verið mjög til góðs.

Herra forseti. Ég tek undir orð utanrrh. Ég tel að í máli eins og þessu sé skynsamlegt að fara varlega af stað. Hins vegar kem ég í ræðustól vegna hinnar undarlegu ræðu fyrirspyrjanda. Ég hef tilefni til þess. Nýlega heimsótti ég þá sem starfa í flugstöðinni og ræddi við fólk, nánast í öllum geirum þess samfélags sem þar er að finna. Þar var sú athugasemd gerð við umrædda fyrirspurn og svarið við henni, að full ástæða væri til að biðja um sundurliðun varðandi aukið umfang, veltu og fjölgun starfa. Ég mun bera fram þá fyrirspurn til fróðleiks fyrir okkur til að vita hvar aukningin er. Það er mjög mikilvægt fyrir okkur í öllum skrefum fram undan að hafa réttar upplýsingar og staðhæfa ekki eitthvað sem ekki er. Þá er ég að vísa til þess að í bæði Fríhöfn og víðar hafi velta og umfang aukist verulega.

Herra forseti. Ég vil taka undir það að vel hafi tekist með útboðsleiðina sem valin var. Í rauninni þarf ekki að kanna það frekar. Nú þegar liggur fyrir hve mörg störf hafa þar orðið til. Það vekur líka athygli að í fyrsta sinn hefur verið gengið frá fjármögnun á Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Ég vil taka undir það sem hv. þm. og fyrirspyrjandi, Einar K. Guðfinnsson, nefndi þegar hann vakti athygli á framgöngu hv. þingmanna jafnaðarmanna þegar útboðið átti sér stað. Þá kom hver á fætur öðrum og gekk jafnvel inn í Flugstöð Leifs Eiríkssonar og boðaði að þar með yrði atvinnuleysi, fólk mundi missa störf sín og þar fram eftir götunum. En eins og spáð var þá hefur annað komið á daginn. Störfum hefur fjölgað og rekstrargrunnur stöðvarinnar er treystur.

Herra forseti. Mér finnst það stór spurning hvort ástæða sé til að hæla sér af því, eftir um tíu ára hrakfallasögu, að loks hafi verið reynt að taka fjármálunum í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Þau vanskil og sá langi hali sem þar hefur myndast og verið dreginn er ekki til eftirbreytni. Mér finnst það í sjálfu sér ekki tilefni til sérstakra gleðifunda að loksins skuli tekið á þeim málum. Auðvitað má segja að betra sé seint en ekki og hæstv. utanrrh. eigi nokkurt hrós skilið, borið saman við það sem á undan var gengið. Til dæmis komust þessi mál hvorki lönd né strönd í tíð síðustu ríkisstjórnar. Hitt verð ég að segja, herra forseti, að ég held að hér eigi við eins og stundum áður, að skynsamlegra sé að lofa ekki dag fyrr en að kveldi. Eigum við ekki að láta nokkra reynslu komast á reksturinn sem þarna er að komast af stað? Leigutekjurnar líta vel út á pappírnum svona á fyrsta árinu. Ég hef áhyggjur af því að veikar forsendur séu fyrir sumum af rekstrinum sem þarna er. Þó maður óski því alls góðs er ótímabært að gefa sér að menn hafi hér höndlað hamingjuna um ókomin ár og enginn skuggi muni þar á falla. Við skulum ræða þessi mál og skoða stöðuna eftir svona tvö til þrjú ár.

Hæstv. forseti. Mér fannst ræða hv. 4. þm. Norðurl. e. nokkuð dæmigerð. Hann er með hrakspár varðandi mál sem hefur verið leyst ákaflega farsællega. Hann talaði um að engin ástæða væri til þess að hæla neinum þó loksins hafi verið tekið á málefnum flugstöðvarinnar. Framsfl. hefur hefur hins vegar ekki farið með málefni flugstöðvarinnar í þau tíu ár sem hv. þm. taldi að þessi mál hefðu verið í ólestri. Þetta er dæmigert fyrir þetta ríkisstjórnarsamstarf og þá ríkisstjórn sem nú situr. Málum er komið í lag.

Virðulegi forseti. Ég fagna þeirri fyrirspurn sem hér er lögð fram. Hæstv. utanrrh. hefur svarað og leitt fram staðreyndir málsins, sem eru að þær endurbætur sem gerðar voru á rekstrinum horfa mjög til góðs. Mér er minnisstæð, vegna þess að ég var formaður í nefndinni sem vann að málinu, andstaðan gegn þessu meðal embættismanna, manna í viðskiptalífinu og ekki síst meðal stjórnmálamanna. Mér er minnisstætt að stjórnarandstaðan, hv. þingmenn Alþfl., komu hér og spáðu þessu öllu illu. Þær hrakspár hafa ekki ræst og ég mun fagna því er lagðar verða fram tölur því til staðfestingar. Ég vona að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hafi ekki ætlað að fara út í slíkar hrakspár í ræðu sinni hér áðan.

Virðulegi forseti. Út af orðum hv. 5. þm. Reykn. vil ég að sjálfsögðu taka fram að ekkert var undarlegt við ræðu mína annað en að ég hafði fyrir því að rifja aðeins upp orð þingmanna Alþfl. frá umræðunni sem fram fór fyrir einu eða tveimur árum. Þá var mikið rætt um vanda flugstöðvarinnar og þær tillögur sem þá voru á borðinu. Ég skil út af fyrir sig að ákveðinnar viðkvæmni skuli gæta fyrir þeirri upprifjun og mun því ekki gera það aftur hér í ræðustólnum. Þeim sem hafa áhuga á að lesa þetta í þingtíðindum bendi ég hins vegar á að gera það og eins er hægt að nálgast þetta á netinu. Þar kemur þetta allt fram og er til vitnis um að menn hafa stundum rangt fyrir sér og þannig er lífið. Aðalatriðið varðandi þetta mál er að rekstrarformi hefur verið breytt í talsverðu af starfseminni innan veggja Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar. Sú breyting hefur tekist mjög vel. Hún hefur leitt til þess að störfum hefur fjölgað, tekjugrundvöllur flugstöðvarinnar batnað og fjárhagsleg staða einnig. Hvað lærum við af því, hvaða lærdóm drögum við af þessu? Auðvitað að reyna að halda áfram á sömu braut til að bæta enn reksturinn, fjölga störfum og tryggja fjárhagslega stöðu stöðvarinnar. Ég var sérstaklega að leita eftir því í máli mínu áðan, með fyrirspurninni til hæstv. ráðherra. Þess vegna fagna ég þeim orðum hæstv. ráðherra að hann teldi ekkert því til fyrirstöðu að halda áfram á sömu braut. Hér hefur komið fram að flugstöðin er nú í þeirri stöðu að geta greitt upp eldri vanskilavexti og staðið skil á gjaldföllnum vöxtum. Öll lán flugstöðvarinnar eru í skilum. Vandi Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar hefur falist í að hún fékk ekki að njóta þeirra tekna sem hún aflaði. Í því lá vandinn. Það var hin pólitíska ákvörðun fyrri tíma. Nú er staða hennar hins vegar góð, ekki síst vegna þess að pólitísk samstaða hefur tekist um að breyta rekstrarforminu, nýta kostina sem felast í einkavæðingu starfseminnar. Það var sjálfsögð ráðstöfun sem hefur sannarlega haft gott í för með sér.

Herra forseti. Ég vildi aðeins ítreka að gerðir hafa verið samningar um þessi mál til fimm ára og að sjálfsögðu verður ekki hróflað við þeim samningum hvort sem það er í gegnum útboð eða með beinum samningum. Eins og ég sagði áðan var ákveðið að fara varlega í sakirnar, m.a. til þess að raska sem minnst starfsumhverfi þeirra sem höfðu starfað þarna í langan tíma, eins og Fríhafnarinnar. Það á líka við um Landsbankann sem taldi sig hafa verið mikinn frumkvöðul í þessu og tekið á leigu mjög dýrt húsnæði í upphafi. Allt þetta þarf að koma til endurmats að þessum tíma loknum. Engin ástæða er til þess að fullyrða neitt um það í dag. Rétt er að meta það þegar nær líður og ég vil ekki gefa neina vísbendingu um neitt annað, enda er það ekki á mínu færi. Það verður utanrrh. á þeim tíma þegar þar að kemur að taka ákvörðun um. Hins vegar er rétt að benda á að vonandi verður viðbygging risin og þá nýtt húsnæði sem er til ráðstöfunar og mér þykir líklegt að það verði boðið út með einum eða öðrum hætti. Ég ætla ekki að fara að ræða um það sem áður hefur verið sagt í þessu en ég tek undir það með hv. fyrirspyrjanda að hægt er að lesa í þingtíðindum umræður utan dagskrár á Alþingi um þetta mál. Ef ég man rétt lá utanrrh. sem hér stendur undir mjög miklum ámælum í þeim umræðum svo ekki sé meira sagt og ætla ég ekki að nafngreina þá sem höfðu uppi mjög stór orð í þeim umræðum. En það væri kannski rétt fyrir þá sem vilja kynna sér málið betur að lesa þetta allt saman í þingtíðindum og mín vegna má lesa það upphátt kvölds og morgna suður í flugstöð.

Herra forseti. Ég neyðist til þess að mótmæla því og bera af mér þær sakir að ég hafi verið með hrakspár í garð nýrra rekstraraðila í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Ég tel það sakaráburð að tala um að maður hafi haft uppi hrakspár, samanber hið fornkveðna að falin sé í illspá hverri ósk um hrakför sýnu verri. Það er ekki þannig að ég óski þeim sem þarna eru að reyna fyrir sér með rekstur ekki alls góðs. Ég hef verið talsmaður þess og hvatt til þess að menn nýttu þá tekjumöguleika sem flugstöðin gæfi og hafa reyndar ekki gert það á undanförnum árum. Við skulum hafa hitt í huga að þarna eru menn að borga einhverja hæstu húsaleigu á landinu og þarna er nýtingartími húsnæðisins afar stuttur. Það þarf því mjög miklar tekjur sem verða að koma til á afar skömmum tíma sólarhringsins til að standa undir því dýra rekstrarumhverfi sem þarna er. Ég hvet þá þingmenn sem vilja kynna sér málin að ræða t.d. við einstaka rekstraraðila og ég spái því að þá fái þeir að heyra áhyggjur af því að þessi dýra húsaleiga, þetta dýra starfsumhverfi og stutti nýtingartími muni reynast mönnum erfiður þannig að það eru raunverulegar áhyggjur uppi hjá þessum aðilum gagnvart því hvort þeir geti skilað þessu. Ég neyddist, herra forseti, að biðja um orðið undir þessum lið til að skýra afstöðu mína því að ég sæti því ekki þegjandi að á mig sé borið að ég sé með hrakspár í garð þessara aðila af þessu tagi.

Efnisumræðunni um fyrirspurnina er lokið.

Já, en er það ekki sakaráburður að kalla að maður sé uppi með hrakspár að órökstuddu máli?

Jú, jú. Það má til sanns vegar færa.

Hæstv. forseti. Árið 1995 var haldin fjórða kvennaráðstefna Sameinuðu þjóðanna í Peking í Kína. Í lok hennar var samþykkt viðamikil framkvæmdaáætlun sem öllum þjóðum ber að standa við eftir því sem við á á hverjum stað. Í bæklingi sem félmrn. gaf út segir í formála hæstv. félmrh., Páls Péturssonar: ,,Íslensk stjórnvöld stóðu að þessari samþykkt og hafa með því einsett sér að framfylgja áætluninni fyrir sitt leyti. Þessi bæklingur var unninn af fulltrúum allra ráðuneyta en sú nefnd var skipuð af hæstv. félmrh. Hún fór yfir framkvæmdaáætlunina og dró saman þau atriði sem snerta okkur Íslendinga sérstaklega.`` Jafnréttismál eru á ábyrgð hæstv. félmrh. og því vil ég spyrja hann: ,,Hvað hefur ráðherra gert til að fylgja Peking-áætluninni eftir, þ.e. framkvæmdaáætlun Sameinuðu þjóðanna um málefni kvenna frá árinu 1995, sbr. útdrátt unninn af fulltrúum allra ráðuneyta sem kom út í apríl 1998?``

Herra forseti. Íslensk stjórnvöld samþykktu fyrir sitt leyti eins og fram hefur komið framkvæmdaáætlun ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna frá Peking um málefni kvenna. En Peking-áætlunin hefur ekki stöðu alþjóðasáttmála eða samnings heldur hefur hún stöðu yfirlýsingar. Með samþykkt hennar lítur ríkisstjórnin svo á að hún hafi einsett sér að framfylgja áætluninni. Á það hefur verið lögð áhersla allt frá samþykkt áætlunarinnar. Margt er að finna í þessari áætlun sem getur komið að gagni í jafnréttis- og kvenfrelsisbaráttu um allan heim. Leiðarljósið er að sjónarmið jafnréttis verði fléttað inn í alla þætti stefnumörkunar, ákvarðana og aðgerða og rík áhersla er lögð á að konur fái notið mannréttinda í hvívetna sem fullgildir samfélagsþegar. Bent er á það að jafnrétti verði ekki náð með stjórnvaldsaðgerðum einum saman en þó séu líkur á því að slíkar aðgerðir séu nauðsynleg forsenda fyrir jöfnum rétti og jafnri stöðu kynjanna. Nauðsynlegt er að allir leggist á eitt til þess að jafnrétti geti orðið að veruleika. Sett eru markmið í áætluninni og verkefni skilgreind og lagðar til aðgerðir til úrbóta. Í hverju tilviki eru tilgreindir þeir aðilar sem að aðgerðunum þurfi að koma. Félmrn. hefur talið það eitt mikilvægasta verkefni sitt að kynna framkvæmdaáætlunina sem flestum. Efnt var til samstarfs á milli allra ráðuneyta og Jafnréttisráðs að velja þær greinar út áætluninni sem helst áttu við hér á landi. Nefnd ráðuneytanna kallaði síðan eftir aðstoð hagsmunasamtaka sem höfðu látið sig varða undirbúning Peking-ráðstefnunnar um val á greinum í íslensku útgáfuna og felldi inn í hana allar greinar áætlunarinnar sem óskað var eftir af þessum áætlunum. Eins og sást hjá hv. fyrirspyrjanda gáfum við áætlunina út í þessu formi, í 2.000 einstökum og dreifðum henni. Einungis eru eftir innan við 50 eintök í ráðuneytinu svo að hún hefur farið töluvert víða og við reynum að flétta hana inn í annað sem við erum að gera eins og í framkvæmdaáætlun í jafnréttismálum. Hún tekur mið af mörgum þeim atriðum sem þarna er getið um. Eins er frv. til jafnréttislaga sem er vonandi að koma á borð þingmanna markað af þessum hugsanagangi. Þrátt fyrir allar hrakspár fjölmiðla um ráðstefnuna að hún mundi ekki skila konum neinu og það væri því ekki ráð að íslensk stjórnvöld væru að leggja fé og mannafla til að tala þar sínu máli hafa þær kenningar afsannast þó vissulega sé ekki búið að framfylgja áætluninni í hvívetna enda er þetta langtímaverkefni. Íslensk stjórnvöld höfðu nefnilega ásamt stjórnvöldum annars staðar á Norðurlöndum mjög mikil áhrif á endanlega stöðu ráðstefnunnar. E.t.v. Ísland og Noregur mest því að aðrar Norðurlandaþjóðir voru bundnar af samstarfi sínu innan Evrópubandalagsins og höfðu þau ekki frjálsar hendur eins og við Íslendingar og Norðmenn. Þessi áætlun kemur íslenskum konum og íslensku samfélagi auðsjáanlega vel að notum og sú hugsun sem liggur á bak við áætlunina og þau atriði sem þar eru tilgreind. Ég vænti þess að sú hugsun sem þar er sett fram eigi eftir að marka störf okkar í framtíðinni.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir þessa fyrirspurn og hæstv. félmrh. fyrir svörin. Það er einu sinni þannig að það þarf verulegan stuðning frá stjórnvöldum til þess að eitthvað gerist í þessum málum. Því miður verð ég að segja að það hefur ekki verið reyndin í þessu máli. Ég vil sérstaklega nefna í því sambandi framhald af kvennaráðstefnu í Valmiera þar sem tilfinnanlega skorti á fjármuni til þess að geta fylgt þeim tengslum eftir. Í framhaldi af því hefur hv. þm. Kristín Halldórsdóttir og ég flutt tillögu um stuðning við kvennahreyfinguna til frjálsra félagasamtaka til þess að vinna að samstarfsverkefnum á þessu sviði. Það er einkum eitt atriði í svari hæstv. ráðherra sem ég vil gera að umræðuefni. Það er að samningurinn um Peking-áætlunina hafi stöðu yfirlýsingar en ekki þjóðréttarsamnings. Í því sambandi vil ég geta þess að ég varð fyrir mjög miklum vonbrigðum þegar ég var á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna og fann fyrir því að þar sem var verið að vinna að framkvæmd áætlunarinnar voru Íslendingar ekki einu sinni með í þeirri nefnd. Ég get því ekki séð að íslensk stjórnvöld hafi unnið að því, þar sem þau hafa möguleika eins og hjá Sameinuðu þjóðunum, að koma áætluninni í framkvæmd.

Hæstv. forseti. Að sjálfsögðu er mikilvægt að Íslendingar komi að þessum málum þar sem þeir geta og styðji ekki síst fátækar þjóðir til þess að koma framkvæmdaáætluninni í gagnið. Það skiptir ekki síður máli og kannski mestu máli að við fylgjum henni eftir því að fordæmin sem til eru í heiminum, þau ríki sem ganga á undan með góðu fordæmi og sýna hvað er hægt, skipta mjög miklu máli. Við þekkjum það vel frá Norðurlöndunum hvað þau eru og hafa verið mikils virði sem fordæmi, t.d. hvað varðar velferðarkerfið. Ég skildi svar hæstv. félmrh. þannig að fyrst og fremst hefði verið unnið að kynningu á framkvæmdaáætluninni. En það er þannig vaxið að það þurfa miklu fleiri en félmrn. eitt að koma að því að hrinda áætluninni í framkvæmd. Þar þurfa öll ráðuneytin að koma að, fjölmiðlar, félagasamtök og fleiri að fylgja þessari áætlun eftir svo ég minnist ekki á vinnumarkaðinn því að það er margt sem að honum snýr. Ég vil sérstaklega nefna það og finnst ástæða til að við ræðum það nánar þegar frv. til jafnréttislaga kemur til umræðu en það er hlutverk íslenskra fjölmiðla. Mér finnst að menn séu ofur viðkvæmir fyrir því að gagnrýna fjölmiðla og gera til þeirra kröfur. Það er kafli um þá í þessari framkvæmdaráætlun en eftir því sem ég best fæ séð er ekkert vikið að þeim í frv. til jafnréttislaga. Ég ætla ekki að fara að ræða það hér en vil taka undir það sem kom fram hjá hæstv. félmrh. að því miður er rödd Norðurlandanna orðin miklu veikari í þessum málum sem ýmsum öðrum. Mér fannst sjálfri nöturlegt í Kína að upplifa að rödd Svíþjóðar hafði þagnað, rödd sem hefur verið ákaflega sterk í jafnréttisumræðunni, þar talaði bara Evrópusambandið. En sem betur fer tóku Norðmenn og Íslendingar þar hlutverk sitt mjög alvarlega að tala fyrir hönd hins norræna módels ef svo má segja.

Herra forseti. Hv. þm. átti ekki að koma það á óvart þó að rödd Svíþjóðar yrði að þagna. Þeir eru komnir í annan selskap. Þeir eru komnir í þann selskap að nú er það Evrópusambandið sem talar fyrir þá á alþjóðavettvangi, ekki á sænsku. Þetta er bara afleiðing af þeirra vali að gerast aðilar að Evrópusambandinu. Ég tel að stuðningur íslenskra stjórnvalda við Peking-áætlunina sé mjög umtalsverður. Við viljum virkilega vinna samkvæmt áætluninni. Hitt er svo annað mál að það er náttúrlega alltaf hægt að hugsa sér það að verja meiri peningum til framkvæmdar á einstökum verkefnum eða þátttöku í alþjóðasamstarfi. En við verðum að skera okkur stakk eftir vexti því við höfum ekki ótakmarkað fjármagn. Því til sönnunar, að ríkisstjórnin sé viljug að vinna eftir framkvæmdaáætluninni, þá vil ég geta þess að í framkvæmdaáætlun um jafnréttismál sem við afgreiddum í fyrravor, góðu heilli, er í hverju einasta atriði hjá hverju ráðuneyti ráðherrann fús til að beita sér fyrir að verða við því sem þar er lagt fyrir. Ég tel að í félmrn. sé unnið í framhaldi af Valmiera-ráðstefnunni af fullum krafti. Mér er ekki kunnugt um hvernig það er hjá Sameinuðu þjóðunum. Það getur vel verið að við höfum ekki haft mannafla hjá Sameinuðu þjóðunum eða fjármuni til að taka þátt í öllu því starfi sem unnið er á vegum þeirra.

Herra forseti. Í tilviki sveitarfélaganna hefur upp á síðkastið verið afar erfitt að gera landsfeðrunum til hæfis. Það er þannig að hæstv. félmrh. hefur opinberlega skammað sveitarfélögin fyrir ábyrgðarleysi í fjármálum og fyrir að gefa eftir gagnvart kröfum kennara og má þar benda á ummæli hans bæði á Alþingi og í sjónvarpsþætti 2. febrúar sl. Einnig hefur ráðherra bent á að sveitarfélögin hafi ekki fullnýtt tekjustofna sína eins og útsvar. Á sama tíma ætlar hæstv. forsrh. af göflunum að ganga þegar nokkur sveitarfélög, og þar með talin Reykjavík og Vestmannaeyjar, hækkuðu lítillega útsvarsprósentu sína. Talsmenn atvinnurekenda hafa tekið undir þennan kór að sveitarfélögin þurfi að rifa seglin í fjármálunum. Ummæli hæstv. félmrh. sem ráðherra sveitarstjórnarmála koma náttúrlega sérstaklega á óvart í þessu sambandi. Hæstv. ráðherra sagði á Alþingi m.a.: ,,Hins vegar hefur kröfuharka kennara í sumum tilfellum keyrt um þverbak. Þó eru þeir búnir að fá upp í 43% hækkun meðan ASÍ er með innan við 20%. Kröfuharkan hefur náttúrlega keyrt um þverbak og sveitarfélögunum er skapaður vandi með fjöldauppsögnum.`` Í Deigluþætti að kvöldi 2. febrúar sl. lét hæstv. félmrh. einnig mörg athyglisverð ummæli falla. Þar sagði hæstv. ráðherra m.a: ,,Sveitarfélögin verða náttúrlega að gá að sér. Það þýðir ekkert fyrir sveitarfélögin að reka sig svona áfram, framkvæma og hækka laun starfsmanna sinna án þess að hafa tekjur. Ríkisstjórnin kom lagi á ríkisfjármálin, stóð af sér þrýsting. Þetta er spurning um siðferðisþrek. Það þýðir ekki að láta undan. Það er óseðjandi hít. Menn verða að bíta á jaxlinn`` sagði hæstv. félmrh. í þessu sambandi oft, í öllum tilvikum um sveitarfélögin. Hæstv. ráðherra sagði einnig: ,,Samkvæmt vinnulöggjöfinni eru hópuppsagnir ekki heimilar og gæti þetta ekki gerst á almennum vinnumarkaði. Má segja að það standi upp á Alþingi að setja lagaramma sem heldur.`` Fleira mætti vitna í, herra forseti. Nú getur það verið skoðun hæstv. ráðherra að almennt launafólk þyrfti meiri kauphækkanir og deili ég að sjálfsögðu ekki við hann um það. En það er sérkennilegt að heyra ráðherra sveitarstjórnarmála ræða þessi mál eins og honum sé með öllu ókunnugt um þann vanda sem verið hefur uppi í grunnskólahaldi í landinu undanfarin ár hvað varðar að manna stöður og fá réttindafólk til starfa ekki síst út um landið. Hefur hæstv. ráðherra ekki heyrt af fólksflótta úr þessari grein? Öll þessi ummæli, herra forseti, gefa tilefni til að spyrja hæstv. ráðherra, því við verðum að ætla að hæstv. ríkisstjórn og hæstv. ráðherrar séu ábyrgir orða sinna, hvort sem um er að ræða félmrh. eða forsrh., og þeir blaðri ekki út í loftið um þessi mál ábyrgðarlaust. Ég spyr því hæstv. félmrh.: Telur ráðherra, samanber ummæli hans í umræðum á Alþingi þriðjudaginn 2. febr. sl. og ummæli í umræðuþætti í ríkissjónvarpinu að kvöldi sama dags, að laun grunnskólakennara séu of há? Ef svo er, hvað teldi ráðherra vera hæfileg laun fyrir grunnskólakennslu? Í öðru lagi: Hefur ráðherra í hyggju að beita sér fyrir breytingum á lögum um stéttarfélög og vinnudeilur, lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins eða lögum um réttindi og skyldur kennara og skólastjórnenda grunnskóla til að takmarka réttindi kennara eða annarra á sambærilegra hópa? Hvað þýddu ummæli ráðherra í því sambandi? Í þriðja lagi: Telur ráðherra að sveitarfélögunum sé ekki treystandi til að vera viðsemjandi grunnskólakennara eða til að fara með samningsrétt yfirleitt?

Herra forseti. Ég ætla ekki að leggja neinn dóm á það hvort laun grunnskólakennara séu of há, of lág eða mátuleg. Ég veit hins vegar að gengið er út frá því í samningum ríkis og sveitarfélaga að launapakki sveitarfélaganna sem ríkið viðurkennir er 7,8 milljarðar. Ef við gerum ráð fyrir því að um 20% af honum fari í launatengd gjöld og annað og grunnskólakennararnir og skólastjórnendur í landinu séu 3.300, þá er þetta um 2 millj. á haus ef jafnt væri skipt. Ég tek það fram að inni í þessari tölu eru líklega einir 200 eða hátt í 200 grunnskólastjórar. Þessi meðaltalstala eru ekki kennaralaun eingöngu. Þetta gerir þá 163 þús. kr. að meðaltali á haus. Fyrir utan þetta kemur staðaruppbót og sérkjarasamningar í einstökum sveitarfélögum. Ég vakti athygli á því að launabreytingar hjá grunnskólakennurum hafa verið allt aðrar en á almennum markaði. Grunnskólakennararnir segjast hafa verið sveltir hjá ríkinu. Ég athugaði það líka hver launaþróun þeirra hefði verið miðað við aðra opinbera starfsmenn allt frá 1990. Frá 1990 og fram til yfirfærslunnar 1. ágúst 1996 hækkuðu laun grunnskólakennara 1% minna en var að meðaltali hjá opinberum starfsmönnum. En vel að merkja, þeir höfðu í farteskinu umsamda launahækkun frá verkfallinu 1995 sem ekki var komið til framkvæmda þá. Frá yfirfærslunni og til næstu áramóta munu grunnskólakennarar hækka samkvæmt almennum kjarasamningi um 33%. Á meðan hækkar ASÍ um 19%, leikskólakennarar um 27%. Þetta eru allt saman frjálsir samningar og ekki er ástæða til að gagnrýna þá. En hitt finnst mér gagnrýni vert þegar gerðir samningar eru ekki haldnir. Í sumum sveitarfélögum hafa kennarar beitt hópuppsögnum til knýja fram meiri hækkanir en samið hafði verið um og það var það sem ég var að gagnrýna. Þannig hafa kennarar í mörgum sveitarfélögum fengið 10% eða þar yfir til viðbótar við 33% sem um var samið. Grunnskólakennarar eru svo sem ekkert einir um þessar vinnuaðferðir, sem ég tel vera mjög ámælisverðar því gerða samninga eiga menn að halda og það veit ég að hv. 4. þm. Norðurl. e., Steingrímur J. Sigfússon, formaður hins heiðarlega græna vinstra framboðs, er mér sammála um. Samkvæmt lögum um stéttarfélög og vinnudeilur eru hópuppsagnir til að knýja fram kjarabreytingar á samningstíma óheimilar. Í lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna eru ekki jafnafdráttarlaus ákvæði um hópuppsagnir. Þau lög heyra undir hæstv. fjmrh. og fyrirspyrjandi ætti að beina spurningu til hans um breytingar á þeim lögum. Ég hef ekki forustu um það. Samkvæmt beiðni kennaranna var samið á einu bretti við grunnskólakennara af launanefnd sveitarfélaga. Það var ósk kennarasamtakanna að svo yrði gert og þeir samningar tókust og voru samþykktir af báðum aðilum. Ég tel að þessi samstaða hafi riðlast núna og sum sveitarfélög hafi verið knúið til yfirborgana sem sum þeirra ráða við en önnur ekki.

Herra forseti. Ég tel algerlega út í hött að saka kennara um eða gefa í skyn að kennarar séu að setja sveitarfélög á hausinn. Ég tel það út í hött í fyrsta lagi vegna þess að menn hafa verið og eru vonandi enn sammála um að menntun skiptir máli fyrir framfarir í landinu. Það er í öðru lagi út í hött vegna þess að eftir að sveitarfélög tóku við grunnskólunum fengu þau uppsafnaðan launavanda þar sem ríkið hafði í áratugi lítið sinnt launamálum kennara og skilið þá eftir sem láglaunastétt. Ég tel það í þriðja lagi út í hött vegna þess að þó að prósenta sé há gefur há prósenta af litlu lága upphæð. Á sama tíma hafa sveitarfélög fjárfest í steinsteypu. Á sama tíma hafa aðrir hópar siglt fram úr og þannig má áfram telja. Spurningin er því einfaldlega sú hvort menn meina eitthvað með því að menntun eigi að skipa fyrirrúm og hafa forgang, hvort menn meina eitthvað með því. Ef menn meina eitthvað með því á ekki að veitast að kennurum heldur að styðja við þá vegna sveitarfélaga, vegna fjölskyldna og vegna barna okkar.

Hæstv. forseti. Sem fjárlaganefndarmanneskja átti ég þess kost í haust að sitja fjárhagsráðstefnu sveitarfélaga. Kom mér þar mest á óvart á þeirri ráðstefnu að þar virtist vera fundinn sökudólgur með stórum staf að fjárhagsvandræðum sveitarfélaga yfirleitt. Kom þar hver stórhöfðinginn eftir annan og lýsti því yfir að það væru kennarar og samningamenn kennara sem væru að ríða sveitarfélögunum á slig. Mér kom þetta vægast sagt á óvart því að ég þekki það hvað kennarar hafa í laun. Ég þekki það að eftir allar þær prósentuhækkanir sem hæstv. félmrh. er búinn að draga hér saman, þá eru grunnskólakennarar eftir þriggja ára háskólanám með rúm 100 þúsund í laun, ef engin eftirvinna er sem víða er núna. Það er engin eftirvinna lengur eftir að skólar voru einsettir. Þetta gengur ekki svona ef við ætlum að gera góðan skóla betri á Íslandi.

Herra forseti. Þetta er umræða sem við ættum að taka öðruvísi á en í andateppustíl. Vegna orða ráðherrans ætla ég að leyfa mér að segja að það vita allir hvers vegna það gerist að heilar starfsstéttir segja upp, hvort heldur er í skólunum eða á sjúkrahúsunum eða í erfiðum umönnunarstörfum. Launamálin og ekki síst launamál kvenna eru stærstu verkefni sem við blasa núna og það eru þau mál sem helst er lögð áhersla á þegar stjórnmálamenn fara um sveitir og ræða við fólk almennt um stöðuna í landinu. Það er alvarlegt að hlusta á þessar setningar sem málshefjandi hafði eftir ráðherranum, að bíta á jaxlinn gagnvart kröfum, vegna þess að mjög erfitt er að manna skólana með réttindafólki og það er líka afskaplega erfitt að manna leikskólana með réttindafólki og er alvarleg staða uppi þar. Á sama tíma segja allir flokkar og hv. Alþingi Íslendinga að menntamál eigi að hafa forgang og höfuðáhersla eigi að vera á menntaða kennara til að mennta börnin okkar.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. 4. þm. Norðurl. e. fyrir að taka þetta mál upp í fyrirspurn. Tilvitnuð ummæli hæstv. félmrh. um kröfuhörku kennara voru ekki aðeins óskynsamleg og ósmekkleg heldur fyrst og fremst ósanngjörn og lítilsvirðandi í garð kennara vegna þess að þau gáfu það svo sannarlega til kynna að honum þættu kröfur kennara langt umfram tilefni. Það er að sönnu hárrétt að kennarar hafa verið einarðir í kjarabaráttu sinni en það mátti öllum vera ljóst að þeir mundu halda áfram að sækja rétt sinn til sómasamlegra launa af fullri hörku í trausti þess að forsvarsmenn sveitarfélaga hefðu ríkari skilning en ríkisvaldið hefur sýnt á réttmæti þess að viðurkenna í verki mikilvægi kennarastarfsins og að þau mundu sýna skilning á breyttum aðstæðum þar sem kennarar hafa nú miklum mun minni möguleika til þess að auka heildarlaun sín en þeir höfðu áður. Það skiptir mjög miklu máli í þessu samhengi. Hæstv. félmrh. væri maður að meiri ef hann bæðist hreinlega afsökunar á ummælum sínum, sem ég veit að hafa komið mjög illa við kennara og reitt þá til reiði.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir þessa fyrirspurn sem sannarlega er þörf á að ræða í kjölfar umræðu utan dagskrár um daginn um fjármál sveitarfélaga. Því miður gat ég ekki tekið þátt í þeirri umræðu en hef lesið hana og kynnt mér m.a. ummæli hæstv. félmrh. í umræddum Deigluþætti. Það er alveg ljóst fyrir mér og held ég fyrir flestum landsmönnum að sveitarfélögin þurfa meira fé til að hækka laun kennara hvort sem það verður gert með viðurkenningu á því að koma þurfi viðbótarfé frá ríki í kjölfar yfirfærslu grunnskólans eða með því að auka möguleika sveitarfélaga til aukinna tekna. Ég fagna því að flutningur grunnskólans til sveitarfélaga hefur opnað nýja möguleika fyrir kennara í kjarabaráttu sinni. Það er eðlilega samkeppni á milli sveitarfélaga um kennara og ég held að þetta hafi vakið foreldra og alla landsmenn til umhugsunar um hvílík undirstaða það er að hvert sveitarfélag hafi góða kennara. Ég er mjög ánægð með að samningar eru hjá sveitarfélögunum. Þar eru mikil sóknarfæri og nauðsynleg fyrir kennara í þeirri stöðu sem mál þeirra eru nú vegna þess að yfirvinnumöguleikar eru mun minni. Ég segi eins og fleiri hér, menntamál eru undirstaðan og þar eru laun og góð grunnmenntun algert grundvallaratriði.

Herra forseti. Það alvarlega í þessu máli er að menn stóðu ekki við kjarasamninga en það kann að snúast við og það ættu menn að hafa í huga. Það kann að snúast við þegar atvinnuástandið versnar og sveitarfélögin fara að segja fólki upp og ráða svo annað fólk á lægri launum. Það er hið alvarlega í málinu. Svo má ekki gleyma því sem alltaf gleymist að opinberir starfsmenn njóta sérstakra lífeyriskjara sem svara til einum mánaðarlaunum á ári alla starfsævina.

Af hverju flýja þeir þá úr störfum?

Það er enn þá fullt af opinberum starfsmönnum í starfi. Ég veit ekki betur. En það sem er verst er að kennarar sjá enga umbun fyrir sitt starf. Mjög margir kennarar eru mjög metnaðarfullir og vinna gott starf en það sést hvergi. Þessu þarf að breyta. Það þarf að breyta því þannig að það starf sjáist sem góðir kennarar inna af hendi og við þurfum ásamt með kennurum að vinna að því að ná fram meiri menntun fyrir börnin okkar, því ég hef grun um að hún sé ekkert sérstaklega góð. Meiri menntun fyrir sömu peninga.

Herra forseti. Það er alltaf viðkvæmt að ræða launamál heilla stétta og sér í lagi þegar auðvelt er að benda á að vissulega þyldu þeir sem launin fá að fá hærri laun. Hins vegar verð ég að segja að mér finnst töluverður tvískinnungur í þessari umræðu af hálfu sumra stjórnarandstæðinga. Ég vil nefna tvo sem sérstaklega hafa látið gamminn geysa og það eru hv. fyrirspyrjandi Steingrímur J. Sigfússon og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir sem bæði hafa verið ráðherrar á undanförnum átta árum, annað í ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar frá 1988--1991 og hitt ráðherra í síðustu ríkisstjórn. Alþfl. var í ríkisstjórn í átta ár samfleytt, frá 1987--1995. Eftir það stjórnartímabil eru launin eins og þau eru og menn geta haft sína skoðun á því hvort þau eru góð eða slæm. En ég hlýt að snúa spurningu hv. fyrirspyrjanda við og spyrja: Er þetta þá til marks um það að dómi þessara tveggja fyrrv. ráðherra, að launin hafi þá verið hæfileg? Ber að skilja ummæli þeirra þannig að það sem þeir skildu við hafi verið hæfilegt?

Herra forseti. Það er nú ekki ónýtt fyrir ráðherrann í Framsfl. að vera búinn að fá þennan fótgönguliða frá Vestfjörðum. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin en ég verð að segja að mér fundust þau rýr í roðinu. Hæstv. ráðherra fjallaði um launapakka sveitarfélaganna eða til grunnskólakennslunnar brúttó og deildi svo í með höfðatölunni og verð ég að segja, herra forseti, að það eru ekki beinlínis nákvæmnisvísindi. Ég held að hæstv. ráðherra verði að reyna að gera betur ef hann ætlar að láta taka mark á sér. Auðvitað eru laun almenns verkafólks á Íslandi óþolandi lág og það er til skammar hversu seint hefur gengið í þessu ríka þjóðfélagi að lyfta þeim. En það breytir ekki hinu að það þekkja allir þær aðstæður sem verið hafa í skólahaldi í landinu, flótta kennara úr greininni og ómannaðar stöður í tugum og hundruðum talið út um allt land. Það er ekki hægt að fjalla um þessa hluti eins og menn hafi verið á tunglinu og viti ekkert af þessum aðstæðum. Menn hljóta að þurfa að skoða kjarabaráttu grunnskólakennara í þessu ljósi. Annað er ekki raunhæft. Hún er náttúrlega nátengd baráttu fjölmargra umönnunar- og uppeldisstétta sem á undanförnum missirum og árum hafa reynt að bæta kjör sín þar sem flótti hefur verið úr viðkomandi greinum, stöður hafa verið ómannaðar o.s.frv. Menn verða að horfa á það eins og það er að kennarar verða ekki neyddir til starfa. Þeir hafa þann rétt að segja upp störfum sínum og hverfa til annarra og þeir gera það örugglega ekki að gamni sínu að fara í önnur störf en þau sem þeir hafa menntað sig til. Höfum það í hyggju. Það liggur líka fyrir að miklar væntingar voru byggðar inn í flutning grunnskólans til sveitarfélaganna um bætt kjör kennara og efasemdarmenn um þann flutning voru barðir niður með því að þetta væri aðferð til þess að bæta kjör kennara. Hæstv. ráðherra svaraði engu spurningu minni um hvað varðar stöðu sveitarfélaganna og samningsréttinn og það sem mátti skilja í máli hans að væri skortur á siðferðisþreki hjá sveitarfélögunum til að standa af sér þrýsting. Ég vona að hæstv. ráðherra svari því þá í seinni umferð. Niðurstaðan er sú, herra forseti, að hæstv. ráðherrar tala í kross, skamma sveitarfélögin fyrir ábyrgðarleysi í fjármálum og fyrir að láta undan kröfum kennara í öðru orðinu en benda svo á að þau fullnýta ekki tekjustofna sína í hinu. Hæstv. forsrh. og hæstv. félmrh. hafa talað algerlega út og suður. Mér finnst, herra forseti, að hæstv. ráðherrar og forsvarsmenn ríkisstjórnar eigi ekki að komast upp með það að gera út með þessum hætti á hlutina eins og ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafa gert og ég minni þar á ræðuhöld bæði hæstv. fjmrh. og hæstv. félmrh. á ráðstefnu sveitarfélaganna um fjármál, í nefndum sjónvarpsþáttum og hér í umræðum á Alþingi og svo skæting hæstv. forsrh. í garð sömu aðila.

Herra forseti. Það vill svo til að grunnskólinn er einn stærsti útgjaldaliður sveitarfélaganna. Hv. þm. Sigríður Jóhannesdóttir upplýsti um skoðanir sveitarstjórnarmanna sem komu rækilega fram á fjármálaráðstefnu sveitarfélaganna. Það er ekki ég sem finn það upp að sveitarfélögin eigi erfitt með launakröfur kennara. Það eru sveitarstjórnarmennirnir sem kvarta við mig og þeir kvarta við hv. þm. Þær áhyggjur sem sveitarstjórnarmenn hafa af þessum samskiptum komu greinilega fram, eins og hún réttilega sagði frá. Byrjendalaun í kennslu eru 110 þús. ef ég veit rétt, ef það eru margir sem ekkert hafa annað en það, þá eru sumir sem hafa töluvert meira þegar meðaltekjur meðalkennarans á landinu eru um 2 millj. Þá eru ýmsir sem eru töluvert hátt yfir 110 þús. Ég sagði í þessum sjónvarpsþætti, og var þá ekki bara að tala um kennara, fjarri því, ég var að tala um aðra útgjaldapósta líka og framkvæmdagleði sveitarfélaga, að menn yrðu að bíta á jaxlinn og harka af sér kröfur um launahækkanir, um framkvæmdir og útgjöld. Það er rangt að standa ekki við gerða kjarasamninga og það er ekki hægt að bera á móti því að hér hefur verið um skipulagðar hópuppsagnir að ræða í ýmsum tilvikum. Það eru reyndar fleiri en kennarar sem hafa beitt því. Það eru meira að segja virðulegar heilbrigðisstéttir sem líka hafa gert það. Sveitarfélögin reka grunnskólann yfirleitt af miklum metnaði og ég tel að það hafi verið rétt skref að færa grunnskólann til sveitarfélaganna. Sum þeirra hafa efni á því. Sum þeirra hafa möguleika á að auka tekjur sínar, eins og þau sem ekki hafa útsvar í toppi og það er allt í lagi með það meðan þau hafa efni á því. En þegar sveitarfélög eru komin í fjárþröng, þá verða þau að gæta sín og af þeim ber okkur að hafa áhyggjur.

Virðulegi forseti. Fyrir nokkru fékk ég í hendur bréf þar sem fjallað er um stefnu og markmið Skógræktar ríkisins í Þjórsárdal. Bréf þetta er dagsett á Egilsstöðum 16. nóvember 1998 og þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Markmið Skógræktar ríkisins í Þjórsárdal sem annars staðar eru: að vernda það skóglendi sem fyrir er, að auka umfang skóglendis með nytjaskógrækt í ýmsum tilgangi, svo sem til uppgræðslu og jarðvegsverndar, til viðarframleiðslu og til bindingar koltvísýrings, að hirða um skóginn til að hann gefi af sér verðmætar afurðir, að auðvelda almenningi aðgang að skóglendum, m.a. með því að skapa aðstöðu fyrir ferðafólk, að stunda skógræktarrannsóknir.`` Síðan segir í niðurlagi bréfsins: ,,Þessi markmið fara oft vel saman og því tölum við um fjölnytjaskógrækt. Ekki liggur fyrir nákvæm langtímaáætlun um hvar skuli gera hvað og hvenær í löndum Skógræktar ríkisins í Þjórsárdal en öll ofangreind markmið eiga þar við. Það er stefna Skógræktar ríkisins að halda áfram að vinna að þessum markmiðum eftir því sem fé er veitt til á fjárlögum.`` Virðulegi forseti. Það er einkum fjórða atriði þessara markmiðslýsinga Skógræktar ríkisins í Þjórsárdal sem ég vildi gera að umtalsefni þar sem þessi markmiðslýsing er í fullu samræmi við það sem gerist annars staðar eins og kemur fram í upphafi bréfsins en það er ,,að auðvelda almenningi aðgang að skóglendum, m.a. með því að skapa aðstöðu fyrir ferðafólk.`` Ekkert kemur fram í bréfinu sem bendir til þess að Skógrækt ríkisins muni hafa samráð við heimamenn, við bændur eða þá aðila sem stunda ferðaþjónustu til að ná fram þessum markmiðum sínum þannig að Skógrækt ríkisins sé til sóma og til að auðvelda aðgang almennings en ekki síður til að skapa öflugt samstarf þeirra sem hafa verið að skipuleggja ferðaþjónustu í nágrenni við skóglendur ríkisins. Verulega hefur færst í aukana að bændur, sem áður stunduðu hefðbundinn búskap, stundi nú vel skipulagða þjónustu við ferðamenn. Og nágrenni slíkrar þjónustu við skóglendi ríkisins eykur vissulega aðsókn almennings. Bændur njóta þess því jafnframt. Hins vegar virðist skorta á að Skógrækt ríkisins hafi samráð við þá aðila sem stunda ferðaþjónustu í tengslum við þessa uppbyggingu. Þess vegna hef ég leyft mér að bera upp eftirfarandi fsp. til hæstv. ráðherra: ,,Um hvers konar aðstöðu er að ræða í markmiðslýsingu Skógræktar ríkisins um skóglendur í Þjórsárdal, sem og annars staðar, þar sem segir ,,að auðvelda eigi almenningi aðgang að skóglendum, m.a. með því að skapa aðstöðu fyrir ferðafólk`` og hver mun sjá um viðhald og rekstur, ef einhver er? Er um að ræða að Skógrækt ríkisins eigi og reki þjónustumiðstöðvar fyrir ferðamenn? Ef svo er, þá hvar og hver er kostnaðurinn við reksturinn? Er um að ræða samninga við einkaaðila um þjónustu við ferðamenn í skóglendum á vegum ríkisins? Ef svo er, í hve mörgum tilvikum og hvar hafa slíkir samningar verið gerðir og við hverja?`` Síðan er hér fjórða spurningin á þskj. Þetta er frekar ítarlegt og kannski ekki nægjanlegt tillit tekið til þess tíma sem hæstv. ráðherra hefur til að svara.

Hæstv. forseti. Eins og kom fram í lokaorðum hv. fyrirspyrjanda þá er fsp. nokkuð ítarleg og jafnvel margar spurningar undir hverjum tölulið. Varðandi kveikjuna að fyrirspurninni sem hv. fyrirspyrjandi gerði grein fyrir í upphafi síns máls, um aðstöðu Skógræktarinnar í Þjórsárdal, hef ég kannski ekki sérstök svör, heldur er þetta almennt svar við því sem hér er spurt um, um starfsemi og rekstur Skógræktarinnar og þjónustu við ferðamenn. Við komum að hinu aðeins síðar. Fyrst er spurt um hvernig Skógræktinni gangi að standa við markmiðslýsingu sína um að auðvelda almenningi aðgang að skóglendum. Af hálfu Skógræktarinnar er þar einkum um að ræða gerð göngustíga í skógum, merkingar í skógum, við vegi og bílastæði. Starfsmenn Skógræktar ríkisins viðhalda stígum og merkingum en samstarf er við Vegagerðina um bílastæði. Tjaldsvæði eru í fimm skóglendum ríkisins eða þjóðskógum, eins og við höfum kosið að kalla þessar skóglendur. Við erum að reyna að koma því nafni á. Það er í Selskógi í Skorradal, Vaglaskógi í Ásbyrgi, Hallormsstaðaskógi og í Þjórsárdal. Heimamenn á viðkomandi svæðum vinna við rekstur og viðhald tjaldsvæðanna, ýmist sem starfsmenn Skógræktar ríkisins eða samkvæmt samningi við Skógræktina. Hv. fyrirspyrjandi er kannski að velta því fyrir sér, þ.e. hvernig heimamenn koma að verkefnum Skógræktarinnar. Þar er reynt að eiga sem best samstarf. Ég kem hins vegar betur að því síðar í tengslum við að starfsemi og hlutverk Skógræktarinnar hefur breyst nokkuð á undanförnum árum. Önnur spurningin var um hvort Skógræktin eigi eða reki þjónustumiðstöðvar fyrir ferðamenn, en svo er ekki. Skógrækt ríkisins rekur ekki þjónustumiðstöðvar. Skógarverðir verða þó tilfinnanlega varir við að ferðamenn gera sífellt meiri kröfur. Rætt hefur verið um nauðsyn þess að setja upp þjónustumiðstöðvar en engar ákvarðanir verið teknar um það né um hver mundi reka þær ef af yrði. Þá er spurt um samning við einkaaðila um þjónustu við ferðamenn í skóglendum ríkisins, eða þjóðskógum. Samningar við einkaaðila um þjónustu við ferðamenn í þjóðskógum hafa alloft verið gerðir. T.d. eru tvö hótel rekin í Hallormsstaðaskógi. Þar er einnig greiðasala og bensínstöð sem og í Ásbyrgi. Eitt sinn var einnig hótel í Vaglaskógi en þar hefur greiðasala verið rekin um langt árabil af mismunandi aðilum. Í Ásbyrgi er útisamkomustaður sem Ungmennasambandið á svæðinu sér um og tjaldsvæði sem Náttúruvernd ríkisins rekur. Á þessu sést að þetta er mjög mismunandi eftir einstökum stöðum. Undanfarin ár hefur verið rekstur á bátaleigu og hestaleigu í Hallormsstaðaskógi og hafa nokkrir aðilar komið að því. Tjaldsvæðin í Selskógi og Vaglaskógi eru rekin af heimamönnum. Þá hafa alloft verið útihátíðir í þjóðskógunum, einkum í Þjórsárdal, Atlavík og Vaglaskógi. Allt er þetta samkvæmt samningum einkaaðila við Skógrækt ríkisins. Af augljósum ástæðum eru þessir samningar flestir í fjölsóttustu þjóðskógunum, þ.e. á Hallormsstað, í Vaglaskógi og Ásbyrgi, sem jafnframt er hluti þjóðgarðs. Árið 1998 stóð Skógrækt ríkisins að samningum við eftirtalda aðila um þjónustu við ferðamenn: Samningur var við tvo aðila í Hallormsstaðaskógi, við Fosshótel og skólanefnd hússtjórnarskólans í Hallormsstað. Samið var við Ungmennasamband Norður-Þingeyinga um aðstöðu í Ásbyrgi og við eina ríkisstofnun, þ.e. Náttúruvernd ríkisins um aðstöðuna í Ásbyrgi eins og áður var getið. Þá voru gerðir samningar við fimm einstaklinga um tjaldsvæði, greiðasölur og bensínstöðvarekstur, hestaleigu og bátaleigu á eftirtöldum stöðum: Í Selskógi, í Vaglaskógi, í Ásbyrgi og á Hallormsstað. Miklu máli skiptir við hvaða einstaklinga er samið um að reka þjónustu við ferðafólk í þjóðskógunum þar sem viðkomandi verður um leið nokkurs konar andlit Skógræktarinnar, málsvari hennar gagnvart ferðafólki. Síðasti liður fsp. var um hvort aðstaða fyrir ferðafólk í skóglendunum væri byggð upp í samráði við heimamenn. Þetta er nokkuð misjafnt. Göngustígar eru yfirleitt ekki gerðir í samráði við heimamenn, aðra en skógarverði sem gjarnan eru búsettir á svæðinu, né er haft samráð um merkingar. Tjaldsvæðin eru gömul og urðu þau í Atlavík, Ásbyrgi, Vaglaskógi og Þjórsárdal upphaflega til vegna útisamkoma heimamanna og annarra. Þau hafa síðan þróast í að vera opin fyrir ferðamenn allt sumarið. Tjaldsvæði er skipulagsskyld aðstaða þannig að sveitarstjórnir á viðkomandi svæðum koma að skipulagningu þeirra og öllum breytingum á þeim. Skógarverðir hafa unnið með skipulagsarkitektum að gerð skipulagsáætlana þar sem um lönd Skógræktar ríkisins er að ræða. Skógarverðir hafa verið í virku samstarfi við ferðamálafélög á sínum svæðum. Mest tengsl eru þó við nágranna viðkomandi skóglendna. Í öllum þjóðskógum, þar sem einhver starfsemi er rekin, er gömul hefð fyrir því að fólk í viðkomandi sveitum vinni í skógunum. Hér er bæði um sumarstörf unglinga að ræða og heilsársstörf. Þetta hefur skipt miklu, bæði fyrir atvinnulíf og byggð á þessum svæðum. Því miður hefur, með breyttum áherslum í skógrækt, þ.e. aukinni áherslu á styrki beint til bænda og minni áherslu á skógrækt á vegum Skógræktar ríkisins, dregið úr þessum störfum síðustu áratugina og þau færst frá stofnuninni yfir til bændanna sjálfra. Út af fyrir sig er það góð þróun en breytir hins vegar nokkuð hlutverki Skógræktarinnar. Því miður, hæstv. forseti, svarar þetta kannski ekki nákvæmlega því sem hv. fyrirspyrjandi var að velta fyrir sér. Ég reyndi þó að svara af bestu samvisku miðað við það hve viðamikil fyrirspurnin er.

Virðulegur forseti. Skógrækt ríkisins, Náttúruvernd og Náttúruverndarráð, sem nú er Náttúruvernd ríkisins, hafa á liðnum áratugum haft forgöngu um uppbyggingu og aðstöðu fyrir ferðafólk á lendum sínum og gefið gott fordæmi eftir því sem fjárráð hafa leyft. Þau hafa vissulega verið allt of knöpp, ekki síst til að reka aðstöðu fyrir ferðafólk. Samvinna við heimaaðila er auðvitað nauðsynleg og réttmæt en mér finnst ekki sjálfgefið að það sé allt sett í hendur einkaaðila, allur rekstur á lendum bæði Skógræktar ríkisins og Náttúruverndar ríkisins. Það er álitaefni hvort ekki beri að standa sem myndarlegast að uppbyggingu ferðaþjónustu á vegum hins opinbera í samvinnu við einkaaðila, eftir atvikum. Mér finnst anda óþarflega köldu í garð þessa rekstrar. Mér finnst það vaka að baki þessari fsp. að einhverju leyti. Ég bíð nú eiginlega eftir því að fram komi tillögur um að selja ríkisskógana til þess að spara í ríkiskassanum.

Virðulegi forseti. Það er misskilningur hjá þeim hv. þm. sem hér talaði síðast að það andaði köldu frá þessari fsp. Hér er aðeins verið að spyrja um samráð Skógræktarinnar við heimamenn. Þetta er því óþarfa útúrsnúningur, virðulegur forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og biðjast jafnframt afsökunar á því hve fsp. var viðamikil, miðað við að farið var fram á munnleg svör en ekki skrifleg. Ég vil ekki hafa það á samviskunni að sprengja hæstv. ráðherra á þessum stutta tíma sem hann hefur til svara. Hins vegar er það alveg rétt sem fram kom hjá hæstv. ráðherra að hann kom ekki beinlínis inn á það sem var kveikjan að þessari fsp., en það er m.a. skipulag og framkvæmdir vegna ferðaþjónustu eða aðgengi almennings í skóglendum í Þjórsárdal og öðrum þjóðskógum. Skóglendur þær sem nú eru í eigu og umsjá ríkisins verka aðlaðandi fyrir ferðamenn. Við höfum hvatt bændur og aðra til að auka ferðaþjónustuna. Bændur hafa tekið hana upp í auknum mæli, m.a. vegna þess niðurskurðar sem hefur verið í hefðbundnum búgreinum. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra hvort hann væri tilbúinn að skoða hvort stofna ætti samstarfsráð heimamanna og fulltrúa Skógræktar ríkisins og reyndar annarra sem vinna í ferðaþjónustunni svo sátt megi ríkja um framkvæmdir eins og göngustígamerkingar, bílastæði, tjaldsvæði og annað. Þær þurfa að vera í fullu samræmi við það sem heimamenn eru að vinna, ýmist einir og sér eða á vegum sveitarfélaga.

Hæstv. forseti. Út af hlutverki Skógræktar ríkisins og Náttúruverndar ríkisins í sambandi við ferðaþjónustuna, sem hv. 4. þm. Austurl. kom inn á, vildi ég taka fram að ég tel mikilvægt að þessar stofnanir eigi gott samstarf við ferðamálayfirvöld og ferðaþjónustuna almennt til að aðgengi ferðafólks sé sem best að þessum svæðum. Ég veit að forráðamenn þessara stofnana vilja það. Skógrækt ríkisins hefur lagt á það áherslu að opna skógana. Þeir hafa beinlínis gert átak til að auðvelda þar aðgengi. Í sambandi við uppbyggingu á þessum svæðum, eins og hv. 4. þm. Austurl. sagði hér, að standa ætti myndarlega að uppbyggingunni, þá hafa fjármunir til þessara stofnana verið það takmarkaðir að þurft hefur að forgangsraða verkefnunum. Auðvitað þarf að spyrja hver aðkoma ferðamálayfirvalda að þessum málum ætti að vera. Á það aðeins að vera hlutverk landbrn., umhvrn. og yfirvalda á því sviði? Hér þyrfti að samræma sjónarmiðin. Varðandi spurningar hv. fyrirspyrjanda, hv. 5. þm. Suðurl., um samstarf við heimaaðila, ítreka ég það sem ég tæpti á í svari mínu áðan, að mikilvægt sé að Skógræktin sé í góðu samstarfi við heimaaðila eftir því sem mögulegt er. Það hefur verið mikið. Ég þekki það vel, t.d. norður í Fnjóskadal, á Vaglaskógarsvæðinu, hve þýðingarmikið það hefur verið fyrir atvinnulíf og byggð þar. Áherslurnar hafa færst mjög í þá átt, sem ég gerði einnig grein fyrir, að hlutverk Skógræktar ríkisins er að breytast. Hún er að verða meiri ráðgjafar-, leiðbeiningar- og þjónustustofnun en framkvæmdaraðili. Verkefnin sjálf eru síður á vegum Skógræktarinnar. Varðandi þá hugmynd að komið verði á samstarfsráði, vil ég benda á að í dag eða á morgun verður dreift frv. um þessi mál, þ.e. um lög um skógrækt og skógvernd, eins og það heitir. Þá er kjörið tækifæri til að skoða hvernig þetta gæti verið, ef menn vilja finna slíku lagastoð.

Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fyrirspurn til hæstv. umhvrh. um Náttúrugripasafn Íslands. Það er, herra forseti, til vansa hvernig staðið hefur verið að málum Náttúrugripasafnsins. Það þarf í sjálfu sér ekki að hafa mörg orð um það að myndarlegt náttúrugripasafn er hlutur sem tilheyrir sérhverri menningarþjóð og þjóð sem getur ekki haft þessa hluti í góðu lagi getur vart talist slík. Náttúrugripasafnið er mjög merkileg stofnun og má rekja sögu þess yfir 100 ár og allt til Kaupmannahafnar í upphafi náttúruvísinda hérlendis með formlegum hætti, m.a. með stofnun Hins íslenska náttúrufræðifélags. Safnið sjálft hefur verið á hrakhólum í áratugi og má nefna að árið 1960 var safninu lokað, pakkað í kassa og geymt þannig í sjö ár. Síðan var því komið fyrir í bráðabirgðahúsnæði við Hlemm 1967 og hefur verið þar síðan og í óbreyttu ástandi frá 1989. Á 100 ára afmæli Hins íslenska náttúrufræðifélags kom fram stefnumörkun frá þáv. menntmrh., Svavari Gestssyni, þar sem kynntar voru áætlanir um að hafist yrði handa um að reisa myndarlegt náttúrugripasafn og það yrði sameign Náttúrufræðistofnunar, Reykjavíkurborgar og Háskóla Íslands. Lítið hefur bólað á efndum en ýmsir þingmenn hafa lagt mjög af mörkum til að knýja á um þetta mál og er ekki hallað á neinn þó að nafn hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar sé sérstaklega dregið fram en hann hefur barist mjög fyrir þessu máli. Ég hef því leyft mér að bera fram þá fyrirspurn til hæstv. ráðherra hvort úrbóta sé að vænta, og þá hverra og hvenær, í húsnæðismálum Náttúrugripasafnsins en það hefur verið í bráðabirgðahúsnæði. Ég spyr einnig um hvort fyrirhugaðar séu breytingar á starfsemi safnsins, svo sem lagabreytingar, aukning umsvifa eða ráðning aðila til að bera ábyrgð á daglegum rekstri þess. Í þriðja lagi hvort ráðherra muni beita sér fyrir því að reist verði myndarlegt náttúrugripa- og fiskasafn sem nýtist sem vísinda- og sýningarsafn. Og í fjórða lagi hvort ráðherra sé reiðubúinn að beita sér fyrir úttekt á áhrifum veglegs náttúrugripasafns sem hluta af ferðaþjónustu. Allir þessir þættir eru mjög mikilvægir og ég tel brýnt að við reisum hið fyrsta myndarlegt náttúrugripasafn sem er samhliða sædýrasafni og áhrif þess bæði á ferðamannastraum og til vísinda og rannsókna eru hafin yfir allan vafa. Það hefur verið mjög slæmt hvernig þessum málum hefur verið fyrir komið og menn hafa ekki sinnt þeirri skyldu sinni gagnvart náttúruvísindum hérlendis að standa almennilega að safnamálum.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst taka undir það með hv. fyrirspyrjanda, hv. 11. þm. Reykn., eins og hann hóf mál sitt, að það er vissulega til vansa hvernig staðið er að húsnæðismálum þessa mikilvæga safns. Ég hef gert nokkrar atlögur að því máli þann tíma sem ég hef setið í stóli umhvrh. og leitað eftir tillögum og hugmyndum og reynt að bera þær á borð þar sem ég hef talið að þær ættu heima og leitað eftir stuðningi, bæði um að fá eldra húsnæði fyrir safnið og hugmyndir um nýbyggingu fyrir það. Ég veit að forverar mínir, eins og var vitnað til í fyrirspurninni, hafa margir hverjir einnig lagt á þetta áherslu, bæði meðan málin heyrðu undir menntmrh., eins og hv. fyrirspyrjandi nefndi, og sjálfsagt einnig forverar mínir í stóli umhvrh. og ég veit reyndar að ákveðin hugmynd var nokkuð langt komin í tíð fyrri ríkisstjórnar um samstarf við háskólann og Reykjavíkurborg en það samstarf brotnaði upp að ég hygg að segja megi vegna ósamkomulags milli fulltrúa stjórnarliðsins sem þá fóru með málið en rek ekki þá sögu hér frekar. Ég hef sem sagt talið brýnt að reyna að leysa úr húsnæðismálum Náttúrugripasafnsins. Í upphafi síðasta árs, og það er það síðasta sem hefur verið unnið að á undanförnum mánuðum, lagði ég tillögu fyrir ríkisstjórnina um að gerð yrði tímasett áætlun og tekin ákvörðun um varanlega lausn á húsnæðisvanda safnsins, annaðhvort með byggingu nýs húsnæðis fyrir safnið eða á endurbótum á hentugra og eldra húsnæði. Ríkisstjórnin ákvað að málið yrði kannað betur af ráðuneytisstjórum þriggja ráðuneyta, umhvrn., menntmrn. og fjmrn., og að þeir gerðu tillögu um framgang þess. Ráðuneytisstjórar umhvrn. og fjmrn. lögðu síðan til í september sl. að lög um Þjóðarbókhlöðu og endurbætur menningarbygginga yrðu endurskoðuð og það svigrúm sem væntanlega skapaðist við að lögin féllu úr gildi 31. desember 1999 yrði notað til þess að afla fjár til byggingar nýs náttúrugripasafns. Tillagan gerði jafnframt ráð fyrir að fljótlega yrði hafist handa við undirbúning og að ný bygging gæti verið tilbúin og safnið tekið til starfa í nýju húsnæði á árunum 2004--2005. Eftir nánari athugun málsins og viðræður við menntmrh., sem fer með umrædd lög, kom í ljós að þau verkefni sem nú blasa við að taka þurfi á vegna endurbóta á menningarbyggingum voru svo umfangsmikil að tekjustofn sem lögin mynduðu gerði vart meira en að duga til þeirra á næstu árum og hv. þingmenn þekkja síðan breytingar sem gerðar voru á þeim lögum í vetur. Í samræmi við ákvörðun ríkisstjórnarinnar á síðasta ári um ráðuneytisstjóranefndina og samkvæmt tillögu nefndarinnar mun ég taka málið upp aftur í ríkisstjórninni nú á næstu dögum með nýjum tillögum um framgang málsins, en það er skammt síðan ég átti fund með menntmrh. um þau mál. Þess má geta að samkvæmt áætlun um byggingu nýs húss undir náttúrugripasafn er kostnaður við bygginguna talinn geta orðið á bilinu 700--900 millj. kr. þannig að hér er um verulegt átak að ræða sem vissulega þarf að gera því að sýna þarf þessu safni fullan sóma. Sem svar við annarri spurningu hv. fyrirspyrjanda verður að segja að ekki eru ákveðnar neinar breytingar á starfsemi safnsins eða hlutverki þess í sambandi við hugmyndir um lagabreytingar. Safnið er í umsjá Náttúrufræðistofnunar Íslands en þess ber þó að geta að ríkisstjórnin hefur nýlega ákveðið að skipa nefnd til að undirbúa rammalöggjöf um safnamál að frumkvæði menntmrh. Verði tekin ákvörðun á næstunni um að bæta húsnæðisvanda safnsins og jafnframt sett rammalöggjöf um safnamál er óhjákvæmilegt að einhverjar breytingar verði á starfsemi, umsvifum og rekstri þess. Þá er spurt um hvort ráðherra muni beita sér fyrir að reist verði myndarlegt náttúrugripa- og fiskasafn sem nýtist sem vísinda- og sýningasafn. Sem svar við þeim lið fyrirspurnarinnar hef ég og mun áfram vinna að því að reist verði náttúrugripasafn sem hýsi alla þætti íslenskrar náttúru, þar með talda fiska. En þar með er ég þó ekki að segja að þar verði komið upp safni lifandi fiska, eins og t.d. í Vestmannaeyjum, ég veit ekki hvort beinlínis er nauðsynlegt að setja upp slíkt safn á tveimur stöðum. En þá er líka verið að ræða um umfangsmeiri og vandasamari rekstur en hingað til hefur verið rætt um í tengslum við Náttúrugripasafnið. Þetta er þó auðvitað sjálfsagt til skoðunar eins og fleira við hugmyndir um framtíðarfyrirkomulag. Náttúrugripasafn í hefðbundinni merkingu þess orðs er fyrst og fremst hugsað sem sýningar- og fræðslusafn sem höfðar til almennings en síður sem vísindasafn. Náttúrufræðistofnun Íslands er samkvæmt lögum gert skylt að byggja upp vísindasafn og eðli málsins samkvæmt verður vísindasafn alltaf nauðsynlegur bakhjarl fyrir sýningarsafn og því er nauðsynlegt að huga vel að því hvernig tengsl eigi að vera milli þessara tveggja sýningarþátta. Að lokum spyr hv. fyrirspyrjandi um samstarf við ferðaþjónustu. Þar er svarið að megintilgangur Náttúrugripasafnsins er að veita fræðslu um náttúru landsins og samskipti manns við náttúruna. Augljóst er hins vegar að tilvist veglegs náttúrugripasafns með góðri sýningaraðstöðu mun draga að sér ferðamenn í ríkum mæli, um það eru allir sammála sem fjallað hafa um gildi Náttúrugripasafnsins. Ég tel því eðlilegt að í tengslum við gerð náttúrugripasafns verði gerð könnun á áhrifum slíks safns á þessa atvinnugrein. Ég tel þó eðlilegra að aðilar í ferðaþjónustu skoði þetta út frá áhrifum á greinina eða ferðaþjónustuna í samstarfi og samráði við umhvrn. Mér er reyndar ekki kunnugt um að hve miklu leyti þau sjónarmið hafa verið til hliðsjónar eða verið uppi við vinnslu þeirra hugmynda sem hingað til hefur verið unnið eftir.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka fyrir þessa fyrirspurn. Hún er sannarlega tímabær til að hreyfa enn og aftur við þessu máli. Hér var á sínum tíma, um vorið 1985, flutt tillaga af tíu þingmönnum úr öllum flokkum sem kom hreyfingu á þessi mál sem leiddi til þess að vönduðum undirbúningi undir náttúruhús í Reykjavík var lokið 1991--1992 með mikilli vinnu nefnda, fleiri en einnar. Ég var formaður í einni þessara nefnda sem skilaði af sér 1990. Víðtækt samkomulag hafði tekist milli Reykjavíkurborgar og Háskóla Íslands ásamt ríkinu að standa að slíku náttúruhúsi. Fé var komið inn á fjárlög ríkisstjórnarinnar 1991--1992, minnir mig, en þá gerðist sá hörmulegi atburður að einn hv. þm. sem sæti átti í fjárveitinganefnd, Gunnlaugur Stefánsson, þm. Alþfl., barðist um á hæl og hnakka þangað til þessi fjárveiting var tekin út og málið var kveðið niður og kom ekki aftur á dagskrá þeirrar ríkisstjórnar þrátt fyrir eftirrekstur. Á umhverfisþingi 1996 var 9. nóvember samþykkt tillaga sem ég flutti um að taka þráðinn upp að nýju og hæstv. umhvrh. tók mjög undir það. Það er sannarlega rétt skelfilegt til að vita hvernig að þessum málum hefur verið staðið á undanförnum árum og hefur ekki enn rofað til, ef marka má svör hæstv. ráðherra.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þessa fyrirspurn og mér finnt mjög gott að þessu máli sé hreyft. Sú saga sem hér hefur komið fram er mikil hörmungarsaga því að það er alveg ljóst að þegar hugsað er um kennslu í náttúrufræðum og það að auka skilning barna og fullorðinna á hinni merku náttúru Íslands er fátt betur til þess fallið en gott náttúrugripasafn. Það voru orð hæstv. ráðherra um fiskasafnið sem kveiktu í mér. Mér finnst að menn megi ekki láta það aftra sér að koma upp lifandi fiskasafni hér þó að hið merka fiskasafn sé til í Vestmannaeyjum heldur frekar að læra af reynslunni þar og hvað það hefur verið stórkostleg lyftistöng fyrir náttúrufræðikennslu, ég tala nú ekki um fyrir ferðaþjónustuna því safnið er auðvitað eitt það merkilegasta sem er að sjá í Vestmannaeyjum. Ég vil því hvetja til þess þegar farið verður að huga að þessum málum fyrir alvöru, sem vonandi verður sem allra fyrst, þá hafi menn það með í dæminu að koma upp lifandi fiskasafni. Það er auðvitað dýrt og kallar á ákveðna sérfræðiþekkingu og fleira slíkt en það er held ég með því besta sem hægt er að gera hér og til að minna Íslendinga á það á hverju við lifum og hvað er í vötnum og í sjónum kringum Ísland.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli en verð þó að geta að í fyrstu spurningunni sýnist mér vera fullyrðing sem ekki stenst, sem er kannski prentvilla, þar sem stendur: ,,... m.a. frá árinu 1992 þegar Náttúrugripasafnið (sýningarsafn) var gert að sameign Náttúrufræðistofnunar Íslands, Reykjavíkurborgar og Háskóla Íslands.`` Það var aldrei samþykkt. Ég vil því beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra hvort rætt hafi verið um frekara samstarf vegna þess að nú verður Reykjavík menningarborg Evrópu á næstunni og þar á að leggja sérstaka áherslu á menningu og náttúru og er erfitt að sjá hvernig það verður gert án þess að tekið verði sérstaklega á þessum málum. Það eru engir sérstakir fjármunir settir í Náttúrugripasafn Íslands á fjárlögum. Það er bara innan ramma sem Náttúrufræðistofnun Íslands hefur á meðan það eru framlög til náttúrugripasafna sem staðsett eru úti á landsbyggðinni, sem var einmitt ástæða þess að hv. þáv. þm. Gunnlaugur Stefánsson, barðist á sínum tíma á móti þessu. Hann vildi að safnið yrði staðsett úti á landi.

Herra forseti. Því miður get ég ekki gert mikið með svör hæstv. ráðherra. Segja má um þetta safn eins og stundum hefur verið haft á orði að þetta sé safnið sem gleymdist. Fjögur söfn voru í Safnahúsinu, þetta er eina safnið sem hefur verið á hrakhólum í áratugi. Verður það áfram? Engin stefnumörkun kom fram af hálfu ráðherra. Ég hvet hann til þess, þar sem ráðherratímabili hans er nú að ljúka, að gera gangskör að þeim tillöguflutningi og tryggja fjármagn til að leysa vanda Náttúrugripasafnsins. Vitaskuld á að vera hér náttúrugripasafn og fiskasafn þótt fiskasafn sé í Vestmannaeyjum og þarf ekki að hafa mörg orð um það. Margir ferðamenn koma einmitt til Íslands vegna náttúru landsins. Og að þeir geti ekki séð náttúrgripasafn, veglegt náttúrugripasafn með öllu því sem fylgir íslenskri náttúru er ekki einungis til vansa heldur erum við að hafa af því fjárhagslegt tjón. Ég skildi svar hæstv. ráðherra þannig að hann vilji beita sér fyrir að gerð verði úttekt á áhrifum safnsins á ferðamálaþjónsutu. Ég fagna því að það verði gert. Ég vil líka benda á að hann sagði ekkert um að hann vildi breyta lagaumgjörðinni. Ég tel miður að ekki hafi náðst sú samstaða sem stefnt var að 1992 með háskólanum og Reykjavíkurborg sem ég vitnaði til áðan. Það þurfa e.t.v. fleiri aðilar að koma að málinu. En frumkvæðið og þorið verður vitaskuld að vera hjá hæstv. ráðherra. Ég vænti þess og vona að þessi umræða geti orðið hvati að því að menn taki höndum saman og búi þessu safni, sem á svo merkilega sögu í samfélagi okkar, verðuga umgjörð og væri ekki úr vegi að miða við aldamótaárið og vera þá búin að leysa vandamál náttúrugripasafnsins til frambúðar.

Hæstv. forseti. Ég vil einnig þakka fyrir umræðuna og þær brýningar sem ég hef fengið í ræðustól frá hv. þm. Reyndar held ég að fleiri hefðu þurft að hlusta á þær brýningar því að þegar hv. fyrirspyrjandi segir að þetta sé safnið sem gleymdist get ég að hluta til tekið undir það en vil þó segja við hann að það er ekki gleymt í umhvrn., ég hef ekki gleymt þessu safni. Ég hef margsinnis verið með það til umfjöllunar á þeim vettvangi þar, eins og ég sagði reyndar í upphafi máls míns áðan, sem ég hef talið nauðsynlegt að reyna að koma því á framfæri og minna á það. En ég verð þá að játa á mig um leið að vera ekki nógu mikill baráttumaður til þess að það frumkvæði hafi leitt til nægjanlegs árangurs og það er auðvitað rétt. Hins vegar vil ég aftur minna á að um er að ræða stórt verkefni, verkefni sem kostar kannski upp undir einn milljarð kr. og við erum auðvitað að glíma við ýmis stór verkefni þannig að það þarf að forgangsraða. Umhvrn. hefur á undanförnum árum tekið til sín sífellt meiri og meiri fjármuni, þó að ekki veitti af. Sumir hafa jafnvel sagt að það þyrfti að vera enn meira og auðvitað má segja það um ýmsa málaflokka. Þá verður líka að segja að sumum hefur vaxið í augum hve miklir fjármunir hafa smám saman verið að renna til þessa málaflokks. En auðvitað sjá menn að það er brýn þörf og hefði í mörgum tilvikum þurft að vera enn meira eða enn betra. Ég vildi aðeins undirstrika enn frekar að ég mun halda áfram að glíma við þetta mál á þeim tíma sem ég á eftir í stóli umhvrh. Varðandi hugsanlega samninga við t.d. Reykjavíkurborg, sem spurt hefur verið um, er það rétt að á sínum tíma var komið þetta samkomulag við Reykjavíkurborg og háskólann. Það var hins vegar ekki svo naglfest að það væri orðin sameign þessara stofnana og þær væru áfram tilbúnar til þess að vinna að verkefninu. Eftir að slitnaði upp úr því á árinu 1992, eða hvenær það nú var, hefur ekki tekist að endurnýja það. Ég hef hins vegar átt í þessari glímu minni m.a. fundi með borgarstjóra, sem hefur sýnt málinu áhuga þannig að ég vona að hægt verði að koma þessu í einhvern farveg á næstu dögum eða vikum. En við vitum þó að við erum með nýlega afgreidd fjárlög sem gera ekki ráð fyrir fjárveitingu í þetta þannig að það er þá verkefni þeirra sem glíma við næstu fjárlög að reyna að koma þessu máli þar inn þannig að það sé varanlegt og til einhvers gagns.

Hæstv. forseti. Undir lok síðasta þings var samþykkt ný framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar um aðgerðir til að ná fram jafnrétti kynjanna. Ég vil geta þess að ég hef lagt fram fyrirspurnir til allra ráðherra ríkisstjórnarinnar um það hvernig gengur að framfylgja áætluninni. Kaflinn um umhvrn. er býsna rýr en þó var að finna í þeirri tillögu sem kom upphaflega fram lið þess efnis að stofnuð yrði jafnréttisnefnd í ráðuneytinu og stofnunum þess. Rétt er að geta þess að þessi tillaga varð félmn. fyrirmynd og tillögu sama efnis, en svolítið öðruvísi orðaðri, var bætt við inn í alla kafla, þ.e. inn í kafla allra ráðuneytanna. Nú er tæplega ár liðið frá því að framkvæmdaáætlunin var samþykkt og því finnst mér orðið tímabært að spyrja hvernig gengur að framfylgja henni. Því spyr ég hæstv. umhvrh.: ,,Hvað líður störfum jafnréttisnefndar ráðuneytisins, hverjir skipa hana og við hvaða verkefni hefur hún fengist, sbr. lið 12.1 í framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar um aðgerðir til að ná fram jafnrétti kynjanna?``

Hæstv. forseti. Eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda er verið að spyrjast fyrir um aðgerðir í einstökum ráðuneytum því að eins og hv. þingmenn vita þá fer umhvrh. ekki með jafnréttismálin í ríkisstjórninni en þarf auðvitað að fjalla um það sem heyrir undir ráðuneyti hans. Og fsp. er beint til mín munnlegri en öðrum fsp. held ég flestum skriflega. Ég hef m.a. nýlega gengið frá skriflegu svari til hv. fyrirspyrjanda fyrir hönd landbrn. Hér er sérstaklega spurt um er hvernig hafi gengið að framkvæma þessi mál og hvert sé hlutverk jafnréttisnefndar umhvrn. Þá er rétt að undirstrika að ráðuneytið skipaði þriggja manna jafnréttisnefnd til þess að vinna að þessum málum. Því miður hafa orðið nýlega tvær mannabreytingar í nefndinni þar sem tveir af þeim fulltrúum sem upphaflega voru tilnefndir hafa látið af störfum í ráðuneytinu og vinnan því kannski ekki verið nægjanlega samfelld eða af jafnmiklum krafti eins og ella hefði orðið. En nú eiga sæti í nefndinni Danfríður Skarphéðinsdóttir, Ingibjörg Ólafsdóttir og Hugi Ólafsson. Hlutverk nefndarinnar er eftirfarandi varðandi framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar sem gildir fyrir tímabilið 1998--2002 samkvæmt áætluninni eins og hún liggur fyrir og því sem beint er til umhvrn.: Að sjá til þess að gerðar verði starfsmannaáætlanir fyrir stofnanir ráðuneytisins sem miði að því að jafna stöðu kvenna og karla. Að halda uppi umræðum og fræðslu um jafnréttismál. Að safna upplýsingum um stöðu jafnréttismála í stofnunum. Að koma á framfæri hugmyndum sem stuðla að auknu jafnrétti. Að koma af stað átaki til þess að fjölga konum í stjórnum, nefndum og ráðum þar sem stefnumótun varðandi framtíð umhverfismála á sér stað og ákvarðanir eru teknar. Nokkuð hefur verið unnið að upplýsingaöflun á undanförnu ári í kjölfar þessarar þáltill. og þessarar áætlanagerðar. Áfram er haldið við vinnu að framangreindum liðum framkvæmdaáætlunarinnar. Reynt verður í framhaldinu að hvetja stofnanir ráðuneytis enn frekar en hingað til til þess að taka tillit til þeirra atriða sem að þeim snúa í þessari framkvæmdaáætlun. Þannig að verkið er í gangi, nefndin er að störfum. Varðandi annars vegar mannaráðningar og hins vegar nefndastörf er rétt að taka fram að af sex nýjum starfsmönnum, sem ráðnir hafa verið á undanförnum árum á aðalskrifstofu ráðuneytisins, þ.e. á þeim tíma sem ég hef setið þar, er aðeins einn karlmaður en fimm konur sem hafa verið ráðnar til starfa. Fjórar af þeim fimm nýju konum sem ráðnar hafa verið til starfa í ráðuneytinu eru háskólamenntaðir starfsmenn þannig að ég hygg að þar hafi nokkuð skipt um hvað varðar samsetningu starfsfólks. Varðandi nefndirnar sem koma að stefnumótuninni, eins og greint er frá í framkvæmdaáætluninni, er því til að svara hvað varðar átak til að fjölga konum í stjórnum, nefndum og ráðum, að alls voru 34 konur í stjórnum, nefndum og ráðum á vegum umhvrn. í lok árs 1996, en á tveimur árum eða í lok árs 1998 hafði þeim fjölgað svo að það voru alls 88 konur í stjórnum, nefndum og ráðum á vegum ráðuneytisins. Hér tel ég að hafi orðið veruleg breyting á hvað þetta varðar, hvort sem þakka má það þessari framkvæmdaáætlun sérstaklega eða þeim viðhorfsbreytingum sem eru vissulega í þjóðfélaginu. Vil ég undirstrika að við vinnum að þessari framkvæmdaáætlun og það ágæta fólk sem skipar nefndina vinnur að málinu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. umhvrh. fyrir þessi svör. Ég get ekki sagt annað en að ég er býsna ánægð með að heyra að bæði hefur konum fjölgað verulega í nefndum --- ég hefði náttúrlega þurft að fá fjölda karlmannanna þarna á móti til þess að átta mig á hlutfallinu. Þarna er greinilega um mikla fjölgun að ræða og jafnframt það að konur hafa verið ráðnar til starfa í ráðuneytinu sem er líka mjög gott mál. Síðan sé ég að nefndin sem búið er að skipa er í afar góðum höndum. Þarna eru konur sem þekkja ágætlega til þessara mála. Ég get því ekki annað en lýst ánægju minni með það að greinilega hefur verið tekið nokkuð á málum í umhvrn. og veitti líklega ekki af. Umhverfismál eru að verða æ mikilvægari málaflokkur í samfélagi okkar eins og flestum samfélögum. Það má minna á að það eru konur sem stjórna innkaupum heimila og þar með neyslunni mun meira en karlmenn. Þær geta því haft mjög mikil áhrif á umhverfismál í samfélaginu almennt, bæði hvað varðar umhverfisvænar vörur og fleira slíkt, og því er mjög mikilvægt að beina til þeirra upplýsingum. Ég treysti því að því fleiri konur sem koma að störfum ráðuneytisins því meiri líkur eru á því að sjónum sé beint að konum úti í samfélaginu. En það er rétt sem fram kom hjá ráðherranum að sem betur fer er hugarfarið að breytast og sú umræða sem átt hefur sér stað í þjóðfélaginu um jafna stöðu og jafnan rétt karla og kvenna hefur haft sín áhrif og dropinn holar steininn. Ég ítreka og segi enn að mér þykja þetta vera góð svör sem komu frá umhvrn.

Hæstv. forseti. Það er aðeins örstutt og ekki miklu við að bæta. Það var aðallega það að því miður hef ég ekki upplýsingar um fjölda einstaklinga eða manna í stjórnum og nefndum og ráðum á vegum ráðuneytisins þannig að ég hef ekki fyrir mér hvað þetta hlutfall sé hátt en það er greinilega umtalsverð breyting á tveimur árum, að konum hafi fjölgað úr 34 í 88. En auðvitað kann nefndunum að hafa fjölgað líka þannig að það segir ekki að þetta sé hlutfallsleg aukning, gæti verið eitthvað minna í hlutfalli en það virðist svona í tölum talið. Af því að hv. fyrirspyrjandi sagði að sannarlega hefði ekki veitt af því að taka til hendinni í umhvrn. þá veit ég ekki hvort hún meinti það vegna þeirra breytinga sem hér hafa orðið á. En ég hygg að kannski sé ástæða til þess að taka meira til hendinni í sumum öðrum ráðuneytum en einmitt í umhvrn. Ég held að þar hafi verið nokkuð vel að þessum málum staðið frá því að það ráðuneyti var stofnað, enda ráðuneytið ungt og þessi viðhorf verið að þróast á undanförnum árum. En gæti verið í eldri og grónari ráðuneytum og eldri og grónari málaflokkum að þar væri þetta eitthvað öðruvísi. Ég gæti til gaman skotið því inn í í lok umræðunnar að ég sat í dag fund forstöðumanna stofnana landbrn. Ætli þar hafi ekki setið 20 karlar á bekk eða svo en engin einasta kona. Þar er vissulega líka unnið að breytingum eins og ég vænti að komi fram í svari mínu sem kemur skriflegt til hv. þm. að beiðni hv. fyrirspyrjanda á næstu dögum.

Herra forseti. Ég hef leyft mér að kveðja mér hljóðs utan dagskrár og beina máli mínu til hæstv. menntmrh. vegna þess vandræðaástands sem hefur blasað við að óbreyttu í húsnæðismálum Nemendaleikhússins eða Leiklistarskóla Íslands. Eins og kunnugt er hefur sú starfsemi verið til húsa í Lindarbæ um langt skeið. Það húsnæði var áður leigt af fyrri eigendum sem voru stéttarfélög en var fyrir nokkru síðan keypt af ríkinu og hefur nú verið ákveðið að ráðstafa því til annarra þarfa. Þar með hefur legið fyrir um nokkurt skeið að leiklistarskólinn yrði að rýma þetta húsnæði en af hálfu stjórnenda þar hefur að sjálfsögðu verið gerður sá fyrirvari að fullnægjandi úrlausn yrði að fást í húsnæðismálum Nemendaleikhússins. Það hefur hins vegar gengið seint að fá botn í þau mál og sjálfsagt ýmislegt sem komið hefur til. Þar á meðal hefur lengi staðið til að stefna yrði mótuð eða ákvarðanir teknar um uppbyggingu listaháskóla og hér er á ferðinni ein af þeim stofnunum sem væntanlega yrði þar til húsa eða hluti af þeirri starfsemi. Þegar hinir nýju eigendur eða hinir væntanleg nýju notendur fóru að hefjast handa um að breyta húsnæðinu var farið að huga að því hvar Nemendaleikhúsið gæti fengið inni en engin niðurstaða hafði þó fengist í því þegar hafist var handa um framkvæmdir og farið var að skerða þá aðstöðu sem er til starfsemi í Lindarbæ, taka frá hluta af aðstöðu baksviðs o.s.frv. Í bígerð var að leysa a.m.k. tímabundið húsnæðisvanda Nemendaleikhússins með því að innrétta kjallara í Landssmiðjuhúsinu svokallaða þar sem skólinn að öðru leyti er til húsa en í ljós kom að þær framkvæmdir munu taka mun lengri tíma en áætlað var og kæmu ekki til með að leysa úr húsnæðisþörf Nemendaleikhússins á þessum vetri. Engu að síður hafa framkvæmdir haldið áfram og er nú svo komið að að óbreyttu yrði aðstaðan í Lindarbæ ónothæf til þeirrar starfsemi sem þar hefur farið fram á vegum Nemendaleikússins og er því skjótrar úrlausnar þörf. Það er mjög bagalegt, herra forseti, þegar slíkar aðstæður koma upp á miðju skólaári og röskun verður á skólastarfi af þeim sökum og vekur nokkra undrun að þeir hlutir geti gerst að Nemendaleikhúsið sé skyndilega á götunni ef svo má að orði komast á miðju skólaári. Hljóta yfirvöld þessara mála, bæði skólastjórnendur og menntmrn., en á ábyrgð þess er þessi starfsemi, að þurfa að svara fyrir það ástand sem þannig er að skapast. Á mannamáli, herra forseti, held ég að ekki sé annað hægt en að kalla þetta klúður. Ég hef því leyft mér að leggja ákveðnar spurningar fyrir hæstv. menntmrh. í þessu sambandi sem ég sendi honum í gær eftir að ég hafði óskað eftir umræðu þessari um málið. Spurningarnar eru þessar: Hvaða skýringar eru á þeim vanda sem upp er kominn í húsnæðismálum Nemendaleikhússins? Er mögulegt að semja um frestun á afhendingu Lindarbæjar til nýrra afnota þannig að leiklistarskólinn geti lokið skólaárinu í húsnæðinu? Hvaða önnur úrræði koma til greina í húsnæðismálum Nemendaleikhússins svo ljúka megi skólaárinu að mati ráðuneytisins? Herra forseti. Þetta eru spurningar mínar til hæstv. menntmrh. Það verður fróðlegt að heyra svör hans og ekki væri verra ef í ljós kæmi að hæstv. ráðherra hefði brett upp ermar og gengið í að leysa málið.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir að vekja máls á stöðu Nemendaleikhússins hér í Alþingi. Mér er ljúft að svara fyrirspurnum hans um þetta mál. Það er svo að til hefur staðið allt frá því fjmrn. keypti Lindargötu 9 á miðju árinu 1996 að framtíð Nemendaleikhússins á þeim stað yrði ekki til frambúðar og það yrði að gera ráðstafanir til að leysa úr húsnæðismálum þess með öðrum hætti. Síðan var tekin ákvörðun um að innrétta aðstöðu fyrir Nemendaleikhúsið í kjallara Sölvhólsgötu 13 þar sem leiklistarskólinn er til húsa og standa áformin um það óhögguð og framkvæmdum verður haldið áfram við innréttingu á húsnæðinu þar fyrir Nemendaleikhúsið. Hins vegar er ljóst að vegna ýmissa aðstæðna er ekki unnt að halda þannig á málum að þessi aðstaða verði fyrir hendi núna í vor þegar Nemendaleikhúsið efnir til sýningar sinnar. Þegar þetta mál kom upp í síðustu viku var ég á leið til útlanda og kom á mánudagskvöldið og kallaði fulltrúa nemenda til viðræðna við mig um málið á fundi í ráðuneytinu í gær. Þar voru sjónarmið þeirra skýrð og farið yfir málið. Síðan ræddi ég við hagstofustjóra sem hefur umsjón með húsnæðinu að Lindargötu með þeim hætti að Hagstofan á að fá þetta húsnæði til ráðstöfunar fyrir sig. Í morgun var gengið frá samkomulagi um bráðabirgðalausn á húsnæðisvanda Leiklistarskóla ríkisins þannig að hann verður áfram að Lindargötu 9 fram til 15. maí nk. Þetta samkomulag er undirritað af hagstofustjóra, fulltrúa rekstrarfélags stjórnarráðsbygginga, skólastjóra leiklistarskólans, fulltrúum leiklistarnema og einnig af mér. Samkvæmt því er málum nú þannig háttað að leiklistarskólinn heldur aðstöðu sinni í þessu húsnæði fram til 15. maí nk. og ég tel að hann geti þá lokið starfsvetrinum og sett upp það leikrit sem ætlunin er að Nemendaleikhúsið sýni á vordögum og ljúki þannig skólaárinu með viðunandi hætti að Lindargötu 9. Síðan verði áfram unnið að því að skapa Nemendaleikhúsinu aðstöðu að Sölvhólsgötu 13 og er það einnig í góðri sátt allra aðila. Ég sé því ekki betur en að þetta mál sé leyst á farsælan hátt.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að einhvers konar lausn virðist fundin á þessu máli en ég get ekki annað en lýst furðu minni á þessum vinnubrögðum. Að það skuli koma upp á miðjum vetri að nemendur Leiklistarskóla Íslands séu að missa það húsnæði sem þeir hafa haft um alllangt skeið, gott ef ekki áratugi undir sitt leikhús. Þetta er auðvitað röskun á skólastarfi og hlýtur að hafa valdið nemendum og aðstandendum skólans miklu hugarangri eins og við höfum orðið vör við. Auðvitað getur maður ekki séð annað en að hægt hefði verið að fresta því að koma upp skjalasafni Hagstofunnar um nokkurra mánaða skeið þannig að skólinn fengi einfaldlega að ljúka sínu starfsári á eðlilegan hátt. Ég hlýt að spyrja um það fyrirkomulag sem fram undan er. Er sú aðstaða sem hægt er að koma upp í kjallara Landssmiðjunnar sambærileg við þá aðstöðu sem er í Lindarbæ? Hvað kostar að koma upp þokkalegu leikhúsi þar og síðast en ekki síst, dugar það leikhúsinu að hafa ekki aðstöðu nema til 15. maí? Ég veit ekki betur en sumar sýningar Nemendaleikhússins hafi náð miklum vinsældum, enda hafa þær oft verið með merkustu og skemmtilegustu leiksýningum ársins og sem betur fer oft fengið mjög góða aðsókn. Ég man ekki betur en þær sýningar hafi stundum staðið fram í júní. Ég spyr því hvort þetta dugi eða ætla menn einfaldlega að láta það duga til að geta komið upp síðustu sýningu vetrarins? Mér finnst þetta vera vond vinnubrögð sem þarna hafa verið viðhöfð en fagna því jafnframt að tekist hefur að finna einhverja lausn á þessu þannig að skólaárinu ljúki sæmilega.

Hæstv. forseti. Listaháskóli Íslands er sameiginlegt markmið okkar sem viljum veg lista og menningar sem mestan hér á landi og teljum að það hve leikhúsáhugi t.d. er mikill hér á landi sé sérstakt aðalsmerki íslensku þjóðarinnar. Sérstakt tákn um hversu sterkar stoðir standa að íslenskri þjóðmenningu. Fyrir um tveimur árum hélt ég að hæstv. menntmrh. ætlaði að gera stofnun listaskóla á háskólastigi að markmiði sem hann vildi berjast fyrir þar og nú. En einhvern veginn hefur sú umræða sem þá var uppi runnið út í sandinn. Fyrir nokkrum dögum var svo komið fyrir okkar virta leiklistarskóla að henda átti honum út úr húsnæði því sem hann hefur haft undir nemendaleikhús svo að hægt væri að koma þar fyrir skjölum frá Hagstofunni. Nú hefur því máli verið bjargað fyrir horn korteri fyrir utandagskrárumræðu og hún var þá ekki til einskis. Mun leiklistarskólinn fá að halda aðstöðunni næstu þrjá mánuði þangað til honum verður komið fyrir til bráðabirgða í næsta kjallara. Má ég nú biðja yfirvöld menntamála að taka aftur upp merki listaháskólans góða og halda því hátt á loft þar til sá draumur verður að veruleika. Fyrr er að mínu mati ekki komin sæmandi lausn í þessum málum.

Herra forseti. Það kom óþægilega við mig að heyra að nú væri verið að tæta í sundur hið sögufræga leikhús Lindarbæ til að nota það fyrir skjalageymslur Hagstofunnar. Það eru einnig forkastanleg vinnubrögð að það skuli hafið án þess að nein önnur viðunandi lausn sé í sjónmáli fyrir útskriftarárgang Leiklistarskóla Íslands, Nemendaleikhúsið. Nám það sem nemendur eiga að baki og eru að ljúka nú er gríðarlega krefjandi og erfitt og þeir eiga annað og betra skilið en að vera á hrakhólum með húsnæði síðustu mánuði námsins. Þessar sýningar Nemendaleikhússins skipta sköpum um hvort nýir leikarar ná fótfestu í harðri samkeppni íslensks leikhússlífs. Með því að valda þeim þessum vandræðum er verið að vanvirða starf þeirra sem listamanna og trufla það þegar þeir þurfa á allri sinni einbeitingu að halda í aðra hluti en að berjast við múrbrjót og borvélar Hagstofunnar. Hefðin fyrir því að sýningar Nemendaleikhússins fari fram í Lindarbæ er löng og hefur það unnið sér nafn sem leikhús með afbragðs skemmtilegar leiksýningar. Lindarbæ eru tengdar óteljandi dýrmætar minningar íslenskra leikara, leikhúsfólks og leiklistarunnenda. Það hefði verið skemmtilegra, fyrst sú ákvörðun hefur verið tekin að leggja húsið undir skjalageymslur, að láta það ljúka leikhúsævi sinni með sóma og stolti í vor í stað þess að brjóta það niður fyrir augunum á þeim sem unna því mest og enda ævi sína með viðunandi hætti, svo að notuð séu orð hæstv. ráðherra. Kominn er tími til að húsnæðisvandi Leiklistarskóla Íslands verði leystur í eitt skipti fyrir öll með myndarbrag. Það hefur dregist úr hófi fram. Húsnæðið í Landssmiðjuhúsinu hefur aldrei verið fullnægjandi og í sjálfu sér merkilegt að aðstandendum skólans skuli hafa tekist að halda úti starfi í því húsnæði í öll þessi ár.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þessa utandagskrárumræðu sem líklega hefur þegar haft tilætluð áhrif, eins og hér hefur komið fram. Umræðan sjálf og það frumkvæði sem nemar leiklistarskólans áttu til þess að vekja athygli á málinu tel ég að hafi þegar leyst málið til bráðabirgða a.m.k. Margt má segja um ástandið í menntakerfinu almennt en að taka húsnæði af nemum á miðju skólaári, nauðsynlegt þjálfunarhúsnæði fyrir leiklistarnema, er fáheyrt og vonandi einsdæmi í íslensku skólakerfi. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég fékk í morgun liggur fyrir bráðabirgðarlausn á málinu og það kom einnig fram í svari hæstv. ráðherra, þ.e. að nemar eiga nú að geta verið áfram í því húsnæði sem þeir eru í að Lindargötu 9 þó Hagstofan sé þegar farin að flytja inn sín skjöl. Þá er ætlunin að nota annað húsnæði á þessu svæði í haust. Þó að leiklistarskólinn fari væntanlega inn í nýja listaháskólann þegar þar að kemur má ætla að þetta húsnæði sem á að taka til notkunar í haust muni nýtast Þjóðleikhúsinu síðar. Ég vil því, herra forseti, fagna því að lausn er fundin á þessu dæmalausa máli en vil að lokum nota tækifærið og spyrja hvenær líklegt er að mati hæstv. menntmrh. að leiklistarskólinn flytji inn í listaháskólann. Hvenær mun flaggskip listanna hér á landi, verðandi listaháskóli, sjá dagsins ljós að mati hæstv. ráðherra?

Herra forseti. Ég held að meginatriðið í þessu máli sé að velta því fyrir sér af hverju það kom upp, af hverju mönnum datt í hug að hægt væri að setja heilan skóla út á götu. Ástæðan er einföld. Menn bera ekki nægilega mikla virðingu fyrir þessu námi. Ég held að það sé alvarlegt vandamál vegna þess að nemar í leiklist eru jafngildir nemendum annars staðar í skólakerfinu. Undarlegt er að menn skyldu láta sér detta í hug að ganga svona á rétt þeirra, þó búið sé að leysa þetta til bráðabirgða. Menn eru síðan að þakka fyrir það. Það er ekkert að þakka, það voru mótmæli nemendanna sem urðu til að lausn fannst í bili en ekki utandagskrárumræðan þó að hún sé þörf og góð. Mótmæli nemendanna urðu til þess að Hagstofan rýmir að hluta það húsnæði sem henni var úthlutað. Ég bendi hins vegar á að ekki verður öllu skilað aftur, t.d. búningsaðstöðu og kaffiaðstöðu, og tíminn til 15. maí mun ekki nægja, en látum það vera. Þetta mál ætti að sýna okkur að við þurfum að efla umræðu um listmenntun hér á landi, auka veg lista í samfélaginu og virðingu fyrir ungu fólki í listnámi. Því er ábótavant eins og best sést á þessu máli.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og auðvitað einnig fyrir að hafa gengið í málin. Ég vona að lausnin sem hæstv. ráðherra kynnti hér, sem felst í ákveðnum samningi um takmörkuð afnot Nemendaleikhússins áfram að Lindarbæ til 15. maí, gangi upp. Þó er ljóst að sú aðstaða sem þarna var áður til leiklistarstarfsemi hefur verið skert og má deila um hve heppileg hún var. Ég held að sú niðurstaða að láta skjölin bíða í kössunum, þótt manntalsskrár og önnur gögn Hagstofunnar séu hinir merkustu pappírar, sé góð. Ég að þau hljóti að mega við því að bíða í kössunum í nokkra mánuði og að listin fái aðstöðuna í bili. Eins og hér hefur komið fram þá ættu mál af þessu tagi ekki að þurfa að koma upp. Það er auðvitað ámælisvert að röskun skuli verða á högum nemenda og á skólastarfi á miðju starfsári eins og þetta mál hefur auðvitað leitt til. Listin ætti auðvitað ekki að þurfa að vera á þeim hrakhólum sem raun ber vitni. Að lokum tek ég undir það, herra forseti, sem aðrir ræðumenn hafa nefnt að í þessu samhengi væri fróðlegt að heyra frá hæstv. menntmrh. Hvaða áform eru eða eru ekki um listaháskóla og til hve langs tíma er ætlunin að búa um starfsemi Nemendaleikhússins í kjallara Landssmiðjuhússins?

Herra forseti. Eins og hér kom fram var ekki rætt við mig um þetta mál fyrr en í gær. Það leystist í gærkvöldi og samkomulag var undirritað í morgun. Ég held að á því hafi verið tekið um leið og við blasti hvernig í því lá. Þegar nemendur höfðu rætt við mig og við höfðum farið yfir málið var það leyst og ber að sjálfsögðu ekki að líta á málið sem virðingarleysi við listina eða listnám í landinu. Þetta er ákveðið úrlausnarefni sem við stóðum frammi fyrir og höfum nú fundið viðunandi lausn á með samkomulagi allra aðila. Ég hefði í sporum ýmissa þingmanna breytt ræðum mínum með hliðsjón af því sem hér kom fram í umræðunum, en það er annað mál. Það er þeirra mál en ekki mitt. Varðandi það að þetta hafi staðið til lengi þá var það árið 1996 sem ríkissjóður eða fjmrn. keypti þetta húsnæði af Dagsbrún og Sjómannafélagi Reykjavíkur. Þá þegar lá ljóst fyrir að þarna yrði breyting á högum Nemendaleikhússins. Þingmenn hafa því haft mörg tækifæri til þess að ræða þetta mál ef þeir hefðu haft áhuga á því fyrr en nú eftir að nemendur vöktu þá af værum blundi. Hvað kostar að innrétta hið nýja húsnæði? Það er talið að það muni kosta um 5 millj. kr. að innrétta húsnæðið við Sölvhólsgötu þannig að þar verði aðstaða sem hentar Nemendaleikhúsinu. Þeir sem farið hafa í leikhúsið við Lindargötu vita að aðstaðan þar er ekki til sérstakrar fyrirmyndar þó hún nýtist Nemendaleikhúsinu vel. Ég vona að aðstaðan að Sölvhólsgötu muni einnig nýtast vel þeim sem þar eiga eftir að starfa. Listaháskóli Íslands hefur verið stofnaður. Rektor hans, Hjálmar H. Ragnarsson, hefur verið ráðinn og menntmrn. hefur gert samning við stjórn Listaháskólans og rektorinn um fjárstuðning á þessu ári til að vinna að undirbúningi skólans. Markvisst er unnið að því að skólinn geti hafið störf sem fyrst en það mál er í höndum rektorsins og stjórnar skólans. Ráðuneytið hefur ákveðið að veita fjármuni til þess að undirbúningurinn taki markvissa stefnu þannig að starfsemi hefjist eins fljótt og unnt er í Listaháskóla Íslands.

Virðulegi forseti. Fyrir nokkrum árum, þremur eða fjórum árum, fór fram í sölum Alþingis og víðar talsverð umræða um Neyðarlínuna sem þá var verið að koma á fót og var talsvert tekist á um það mál. Grundvallarágreiningurinn lá í því hvort starfsemi eins og sú sem Neyðarlínan innir af hendi ætti að vera á herðum ríkisins, þ.e. sú neyðarþjónusta og símsvörun og önnur vinna sem Neyðarlínan sinnir, eða hvort þessi þjónusta eða þessi vinna ætti að vera á herðum einkaaðila. Hæstv. dómsmrh. tók þá ákvörðun að gera samning við einkaaðila í þessu máli og var það m.a. sá er hér stendur og fleiri sem gagnrýndu það í umræðu um þau mál fyrir nokkrum árum. Virðulegi forseti. Í þeirri umræðu lagði hæstv. dómsmrh. fram skýrslu um starfsemi Neyðarlínunnar og í henni kemur fram m.a., með leyfi forseta, að dómsmrh. hafi gert samning við Neyðarlínuna 2. okt. 1995 um að sinna Neyðarsímsvörun á grundvelli áðurnefndra laga, þ.e. laga um neyðarsímsvörun. Samningurinn væri til átta ára og skuldbindi ríki og sveitarfélög til að greiða á því tímabili samtals 296,5 millj. kr. eða u.þ.b. 37,1 millj. kr. að meðaltali á ári fyrir þjónustu frá vaktstöðinni o.s.frv. Virðulegi forseti. Ég hef núna kannað hvernig framlög hafa verið þessi fjögur ár frá því að Neyðarlínan hóf starfsemi sína. Sú könnun leiðir í ljós að það meðaltal sem fram kemur í skýrslu dómsmrh., um 37,1 milljón, sem var m.a. notuð til þess að rökstyðja það að fara þá leið sem ákveðið var að fara, hefur ekki gengið eftir. Samkvæmt upplýsingum mínum voru árið 1996 a.m.k. 29 milljónir sem fram kom að fóru úr ríkissjóði í þennan málaflokk, 1997 50 milljónir, 1998 52,7 milljónir og 1999 56 milljónir, sem eru vitaskuld miklum mun hærri fjárhæðir en fram kom í þeirri skýrslu sem hæstv. dómsmrh. lagði fyrir þingið. Virðulegi forseti. Af þessu tilefni og til þess að reyna að fá skýringu á þessu legg ég eftirfarandi spurningu fyrir hæstv. dómsmrh. því að fyrir utan þær upplýsingar sem ég hef skilst mér að frekari framlög hafi verið lögð fram. Því spyr ég: ,,Hvaða fjárhæð hefur ríkissjóður lagt fram á hverju ári þau ár sem þjónustusamningur milli Neyðarlínunnar hf. og dómsmálaráðherra um neyðarþjónustu hefur verið í gildi? Hvernig sér ráðherra fyrir sér framhald samstarfs ríkisins og Neyðarlínunnar hf.``?

Herra forseti. Rétt er að taka það fram í byrjun vegna ummæla hv. fyrirspyrjanda að Neyðarlínan var stofnuð samkvæmt sérstökum lögum sem samþykkt voru á Alþingi. Frumvarp um það mál var flutt af þáv. ríkisstjórn Sjálfstfl. og Alþfl. sem var á einu máli um --- og reyndar þingið allt því að frv. var samþykkt á Alþingi samhljóða án ágreinings. Alþingi var með öðrum orðum sammála um að fara þá leið sem frv. gerði ráð fyrir og Framkvæmdasýsla ríkisins bauð þetta verk síðan út og gekk frá samningum við bjóðendur í samræmi við þá skilmála sem settir voru þar um. Fyrirspyrjandi spurði um framlög ríkissjóðs á undanförnum árum og þau eru samkvæmt framreikningi, miðað við launavísitölu í júlí 1995: árið 1996 26,8 milljónir, árið 1997 55,6 milljónir og að auki á því ári framlög sem voru vegna skuldbindinga frá árinu 1995 upp á 5 milljónir og vegna skuldbindinga frá árinu 1996 upp á 4,5 milljónir og árinu 1998 64,7 millj. kr. Síðan er rétt að taka það fram að á síðasta ári óskaði stjórn Neyðarlínunnar hf. eftir því við dómsmrh. að verksamningur yrði framlengdur um fjögur ár, þ.e. til ársins 2007. Tilefni beiðninnar var að fá stofnlán Neyðarlínunnar hf. framlengd um fjögur ár en ástæður þess voru m.a. að stofnkostnaður varð meiri en gert var ráð fyrir í upphafi og afborganir lána og fjármagnskostnaður því meiri. Þegar samið var við Neyðarlínuna hf. um neyðarsímsvörun fyrir allt landið byggði samningurinn á áætlun um stofn- og rekstrarkostnað. Ástæður þess að stofnkostnaður varð hærri eru aðallega þær að lítill tími var til stefnu að byrja svörun þannig að grípa varð til kostnaðarsamra bráðabirgðaráðstafana. Sérhæfður tækjabúnaður reyndist dýrari en gert var ráð fyrir og mun meiri vinna fór í að afla gagna um viðbragðsaðila en áætlað hafði verið. Að fenginni umsögn fjmrn. var Neyðarlínunni tilkynnt með bréfi dómsmrn., dags. 11. júní sl., að fallist væri á framangreinda beiðni um framlengingu. Einnig var þess óskað af hálfu Neyðarlínunnar að hækkun yrði á árlegri greiðslu dómsmrn. Því til stuðnings var vísað til 1. mgr. 9. gr. samningsins sem mælir fyrir um að árlegar greiðslur ráðist m.a. af rekstrar- og stofnkostnaði skv. 6. gr. og 7. mgr. 9. gr. þar sem gerður er sá fyrirvari að árlegar greiðslur sem og heildarfjárhæð geti breyst vegna breytinga sem kunna að verða gerðar á verkinu. Ráðuneytið hefur fallist á að þjónusta Neyðarlínunnar er meiri en upphaflega var gert ráð fyrir í samningnum. Neyðarlínan hefur aflað upplýsinga um björgunarsveitir í landinu sem lágu ekki fyrir við gerð samningsins og ekki var í samningnum mælt fyrir um skyldu Neyðarlínunnar að afla þeirra. Samningurinn felur í sér svörun og boðun viðbragðsaðila. Þjónusta í útkalli eykst stöðugt, sérstaklega við lögreglu. Þá hefur þjónusta vegna lækna víðs vegar um landið aukist án þess að slíkt sé skilgreint í samningnum. Samkomulag var gert við Neyðarlínuna 30. des. 1998 um breytingu á samningnum sem felur í sér hækkun árlegrar greiðslu dómsmrn. um rúmar 1,5 millj. kr. og framlengingu á samningstímanum um fjögur ár. Í dag er komin nokkur reynsla á það fyrirkomulag sem sett var á varðandi samræmda neyðarsímsvörun og því eðlilegt að horft sé til þess hvernig til hafi tekist og hvað megi jafnvel færa til betri vegar í framkvæmdinni. Embætti ríkislögreglustjóra hefur sýnt áhuga á því að skoða hvernig lögreglan geti komið meir að þessum málum en embættið gerðist hluthafi í Neyðarlínunni í apríl 1997 og hefur nýtt þjónustu vaktmiðstöðva Neyðarlínunnar um kvöld og helgar. Ég hygg að segja megi að þegar horft er fram á við sé nokkuð ljóst að sú þjónusta sem Neyðarlínan hefur veitt hefur verið góð og talsverðar líkur eru á því að hægt verði að færa hana út og að ýmsir aðilar, sem hafa ekki nýtt sér hana til þessa, geti gert það til þess bæði að auka hagræðingu og að auka öryggi borgaranna í landinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir skýr og greinargóð svör. Ég vil þó í fyrsta lagi taka það fram að þau lög sem hæstv. dómsmrh. vitnaði til kveða alls ekkert á um það að sú leið skuli farin sem hæstv. dómsmrh. ákvað að fara, þ.e. að fela einkaaðilum að sjá um þessa neyðarsímsvörun. Hins vegar var það gagnrýnt mjög fyrir þremur árum eða svo, rúmlega kannski, hversu ónægur undirbúningur væri fyrir stofnun Neyðarlínunnar áður en hún fór af stað. Mér virðist af þeim tölum sem hér hafa komið fram og tek þá mið af þeirri skýrslu sem hæstv. dómsmrh. lagði fram sjálfur, að á fyrstu þremur árunum hafa framlög til Neyðarlínunnar verið u.þ.b. 50 millj. kr. hærri en áætlanir gerðu ráð fyrir þegar lagt var af stað. Það er vitaskuld alveg gríðarlega há fjárhæð og u.þ.b. 50% hækkun frá því sem til stóð í upphafi. Og það, virðulegi forseti, segir mér að áður en lagt var af stað í þetta mál hefði mátt vinna það miklum mun betur. Í sjálfu sér, þó kannski sé erfitt að fullyrða um það, er það a.m.k. skoðun mín að þetta mál hefði verið miklu betur unnið þannig að ríkið hefði séð um þessa þjónustu, eins og það hafði gert hingað til, því að vitaskuld er sú hætta þegar þjónusta eins og sú sem hér um ræðir þar sem tekist er á við verkefni sem upp kunna að koma og neyð sem upp kann að koma í samfélaginu, að erfitt sé að sjá það fyrir og því eðlilegast að þjónusta sem þessi og vinna sem þessi sé á herðum ríkisins. Þó að við getum deilt um hvað ríkið eigi að gera í flestum málum held ég að við getum verið sammála um að löggæsla og neyðarþjónusta við borgarana sé eitt af því sem eigi að vera á herðum ríkisins.

Herra forseti. Það er rétt, vegna þeirra ummæla sem hér hafa fallið, að minna á að frá því að haldið var af stað með Neyðarlínuna í samstarfi við sveitarfélögin í landinu eða á þann veg að sveitarfélögin borguðu hluta kostnaðarins á móti ríkinu að þá varð sú breyting að í samningum ríkisins við sveitarfélögin var ákveðið að ríkið tæki yfir þær skuldbindingar sem lögin gerðu ráð fyrir í upphafi að hvíldu á sveitarfélögunum. Auðvitað er það líka svo að þarna hafa komið til meiri fjárfestingar en ráð var fyrir gert, fyrst og fremst vegna þess að þegar á hólminn var komið vildu menn veita meiri og betri þjónustu eins og menn sáu að kostur var á að gera, miðað við þann tæknibúnað sem hægt var að fá. Þá er auðvitað eftir þetta almenna deiluefni hvaða rekstrarform á að vera á fyrirtækjum eins og þessum. Þetta var samdóma álit manna á sínum tíma og var boðið út eftir þeim reglum sem um þau gilda á vegum Ríkiskaupa. Á þeim tíma var Alþfl. þessarar skoðunar en út af fyrir sig er ekkert óeðlilegt við að menn breyti um skoðun eftir því sem tímar líða. En aðalatriðið er þó hitt að ég held að allir sem til þekkja og þessa þjónustu nota viðurkenni að hún hefur verið mjög góð og öflug og hún hefur mjög leitt til aukins öryggis borgaranna í landinu og aukinnar hagræðingar í þessari þjónustu og það er auðvitað það sem mestu máli skiptir í þessu efni, þannig að mjög vel hefur tekist til í þessum efnum.

Herra forseti. Ég beini til hæstv. dómsmrh. fyrirspurn sem varðar akstur í vetrarfærð. Lengi var það svo að í snjó og að vetri skelltu bílstjórar keðjum undir bíla sína til að tryggja sig í umferð og komast áfram. En keðjur þóttu heldur erfiðar í akstri og varð því mikill fögnuður þegar ný tækni ruddi sér til rúms með svokölluðum nagladekkjum og hafa þau nú verið notuð um árabil mönnum til mikillar ánægju. En það eru ýmsar hliðar á þessu með nagladekkin. Það má segja að hagkvæmnin sé tvíbent. Annars vegar slíta þau afskaplega mikið varanlegt slitlag, slíta vegi afskaplega mikið og má segja að kostnaður þjóðfélagsins skipti jafnvel hundruðum milljóna árlega vegna slits á vegum sem rekja má til notkunar á nöglum. Þar að auki mynda þau rásir í vegum sem skapa slysahættu. Hávaði af nöglum er afskaplega mikill bæði fyrir bílstjóra og ekki síður íbúa við fjölfarnar umferðargötur. Af þeim er mikil loftmengun þar sem agnir berast út í loftið og valda mengun sem og sjónmengun. Allir bílstjórar þekkja hvernig tjara og annar óþverri, sem naglar hafa rifið upp, berst á rúður og á bíla. Kostnaður einstaklinga af þessum völdum er mikill. Tíðan tjöruþvott og hreinsun á bílum sem má rekja til þessa. Og síðast en ekki síst vil ég nefna, herra forseti, að margir telja að nagladekk veiti það sem kalla má falskt öryggi, að menn telji sig færa í flestan sjó með því að aka á nöglum en í mörgum tilvikum sé gripið ekki eins mikið og margir vilja ætla. Nú hefur rutt sér til rúms ný tækni, svokölluð harðkornadekk, sem er að flestu leyti íslenskt hugvit. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið virðast þessi svokölluðu harðkornadekk veita sambærilega festu og nagladekk. Það hefur verið reynt í sænskri stofnun og þýsk prófun bendir til þess að um sé að ræða 93% minna slit á vegum en með nagladekkjum. Þau eru hávaðalaus. Þau spara vegi. Þau eru mengunarlaus o.s.frv. Með öðrum orðum er hér um að ræða má segja þjóðhagslega hagsmuni ásamt því að hér getur verið um mikinn sparnað fyrir einstaklinga að ræða, en harðkornadekk geta að auki þjónað sem svonefnd heilsársdekk. Í tilefni þessa spyr ég hæstv. dómsmrh. hvort hann hafi í hyggju að beita sér fyrir takmörkunum á notkun nagladekkja á bifreiðum.

Herra forseti. Í þessu sambandi má geta þess að á stjórnarfundi í Umferðarráði í desember 1997 var sú hugmynd rædd að á veturna frá fyrsta til síðasta dags vetrar skyldi hafa grófmynstraða hjólbarða með vetrarmynstri á hjólum bifreiða með eða án nagla. Sömuleiðis að keðjur eða neglda hjólbarða megi ekki nota á sumrin frá fyrsta til síðasta dags sumars, nema þess sé þörf vegna sérstakra akstursaðstæðna, í stað tímabilsins frá 15. apríl til og með 31. október. Ráðuneytið lét færa hugmyndir af þessu tagi í reglugerðarbúning og sendi til umsagnar. Það kom hins vegar í ljós að ýmsir af hagsmunaaðilum sem tengjast þessum málum voru mjög á öndverðum meiði um það hvernig taka ætti á þessum málum og því var ákveðið að láta málið bíða um sinn. En í ráðuneytinu eru nú uppi áform um að koma á fót sérstökum starfshópi með fulltrúum frá Vegagerð, gatnamálastjóranum í Reykjavík og dómsmrn. til þess að fara yfir þessi mál á nýjan leik og skoða þá nýju möguleika sem hugsanlega kunna að vera fyrir hendi. Að því er stefnt að slíkur hópur geti skilað tillögum í sumar þannig að ef samstaða tekst geti þau sjónarmið náð fram að ganga fyrir næsta vetur.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svörin og fagna því sérstaklega að í bígerð skuli vera að skipa nefnd til þess að taka á þessu máli og móta tillögur. Ég trúi ekki öðru en að samstaða muni nást um þetta. Ráðherra hæstv. gat þess að auk fulltrúa ráðuneytis yrðu þar fulltrúar Vegagerðar og gatnamálastjóra. Ég teldi eðlilegt og æskilegt að fulltrúar bifreiðaeigenda, þ.e. neytendur sjálfir, ættu sæti í slíkri nefnd til þess að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Bifreiðaeigendur starfa í skipulögðum samtökum sem hafa látið umferðarmál og mál bifreiðaeigenda afskaplega mikið til sín taka. Ég fagna sem sé skipan þessarar nefndar og ítreka það sem ég sagði um harðkornadekkin, að í þeim gæti verið mikill þjóðhagslegur sparnaður, aukið öryggi jafnvel og sparnaður fyrir einstaklinga. Þess vegna hlýtur að vera full ástæða til þess að líta til þessarar nýju tækni og ekki spillir að hér er um íslenska framleiðslu og íslenskt hugvit að ræða.

Herra forseti. Vegna þeirra ummæla hv. fyrirspyrjanda að eðlilegt geti verið að fulltrúar bifreiðaeigenda eða félagasamtaka þeirra komi að athugun mála á þessu sviði þá get ég alveg tekið undir þá ágætu ábendingu og mun beita mér fyrir því að þeir komi að þessari vinnu.

Virðulegi forseti. 10. mars, fyrir um það bil ári síðan, var ungur maður dæmdur í gæsluvarðhald og einangrun vegna gruns um aðild að afbroti sem vissulega er alvarlegt. Þó var ekki um ofbeldisafbrot að ræða, líkamlegt ofbeldi eða neitt slíkt. Hann var úrskurðaður í gæsluvarðhald og einangrun. Einangrun þýðir innilokun 23 tíma af hverjum 24 stundum sólarhringsins. Og hann var úrskurðaður í einangrun til 25. mars. Um 25. mars var einangrunarúrskurðurinn eða gæsluvarðhaldsúrskurðurinn framlengdur og framlengingin var til 7. apríl. 7. apríl var aftur um framlengingu að ræða og þá var framlengt til 17. apríl. 17. apríl var tekin önnur ákvörðun um að framlengja enn einangrun og gæsluvarðhald og þá til 29. apríl. Allt var þetta gert í þágu rannsóknarhagsmuna þó að þessi ungi maður hafi aðeins á meðan á þessari einangrunarvist stóð verið yfirheyrður af lögreglu tvisvar eða þrisvar sinnum og svokölluð lokaskýrsla hafi verið tekin í kringum 25. mars. Ekki var því um að ræða yfirheyrslur yfir einstaklingnum allt til 17. apríl þegar hann losnar úr gæsluvarðhaldi og einangrun vegna þess að þegar ný framlenging var kveðin upp þá brotnaði hann niður andlega og var fluttur á bráðamóttöku geðdeildar þar sem hann dvaldist þar til hann var aftur fluttur í gæsluvarðhald í Reykjavík. Þetta er ekki eina dæmið um að mönnum sé haldið mjög lengi í gæsluvarðhaldi og einangrun í íslenskum fangelsum. Skemmst er að minnast þess í svokölluðu Guðmundar- og Geirfinnsmáli þar sem saklausir menn sátu í einangrun í yfir 100 daga. Hins vegar er ástæða til þess að velta því fyrir sér þegar ljóst er að þegar t.d. þessi umræddi einstaklingur sem þarna á hlut að máli og sat í yfir 40 daga í einangrun á liðnu ári, var fluttur til Reykjavíkur og á bráðamóttöku þá var niðurstaða læknis sú að hann ætti við mjög alvarleg veikindi að stríða eftir einangrunarvist, að hann mundi eiga mjög erfitt með að ná sér og að það væri bein afleiðing þeirrar einangrunar sem hann hafði dvalið í yfir 40 daga. Og í læknisvottorði sem gefið var út eftir að þessi einstaklingur kom til vistunar í fangelsi í Reykjavík segir: ,,Frekari einangrun mundi að mínum dómi stríða gegn mannréttindaákvæðinu um vistun fanga.`` Þetta leiðir hugann að því hvort núgildandi reglur um einangrunar- og gæsluvarðhaldsvist fanga brjóti í bága við alþjóðlega samninga sem við höfum undirgengist og því hef ég beint fyrirspurnum á þskj. 429 til hæstv. dómsmrh. Þær eru í fjórum liðum og ég bið hann um svör við þeim.

Herra forseti. Það er rétt að taka það fram vegna ræðu hv. fyrirspyrjanda að ég hef ekki undir höndum nein gögn um það einstaka dæmi sem hv. fyrirspyrjandi kom hér með og get því alls ekki svarað því. En ég skal svara þeim almennu fyrirspurnum sem fram voru bornar á þskj. Um það er að segja að um gæsluvarðhald gilda ákvæði laga um meðferð opinberra mál og samkvæmt 105. gr. þeirra laga er það dómari sem kveður upp úrskurð um gæsluvarðhaldsvist sakaðs manns hafi komið um það krafa frá rannsóknaraðila opinbers máls. Í 2. mgr. þeirrar greinar segir, með leyfi forseta: ,,Gæsluvarðhaldi skal markaður ákveðinn tími. Sá sem krafist hefur gæsluvarðhalds skal láta sakborning lausan þegar ástæður til gæslu eru ekki lengur fyrir hendi. Gæsluvarðhald verður ekki framlengt nema til komi nýr dómsúrskurður.`` Í 108. gr. laganna segir: ,,Gæslufangar skulu því aðeins látnir vera í einrúmi að rannsóknarnauðsynjar krefji, en þó skulu þeir ekki gegn vilja sínum hafðir með öðrum föngum.`` Og í 30. gr. laga um fangelsi er fjallað um skilyrði þess að fanga megi einangra frá öðrum föngum. Ákvörðun um slíka einangrun er tekin af viðkomandi forstöðumanni fangelsis. Samþykki Fangelsismálastofnunar þarf til að halda fanga í einangrun samkvæmt þeirri grein lengur en í 30 daga. Um tilhögun gæsluvarðhaldsvistar er fjallað í 3. kafla reglugerðar um gæsluvarðhaldsvist. Þar segir að sá sem rannsókn stýri ákveði hvort gæsluvarðhaldsfangi skuli hafður í einangrun vegna rannsóknarhagsmuna. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar getur gæsluvarðhaldsfangi borið undir dómara ákvörðun um slíka einangrun. Í 17. gr. reglugerðarinnar er kveðið á um að forstöðumaður fangelsis geti í öðrum tilfellum en kveðið er á um í 16. gr. ákveðið að einangra gæsluvarðhaldsfanga. Skilyrði slíkrar ákvörðunar eru talin upp í stafliðum a--f í sömu grein. Eftir því sem fram kemur í 18.--23. gr. reglugerðarinnar skal kynna gæsluvarðhaldsfanga gögn málsins og gefa honum kost á að koma að sjónarmiðum sínum. Ákvörðun forstöðumanns skal vera skrifleg og hún rökstudd. Hana skal birta fanganum með sannanlegum hætti og honum skýrt frá því að heimilt sé að kæra ákvörðunina til dóms- og kirkjumrn. Endurskoða skal ákvörðun um einangrun vikulega og slík einangrun verður ekki framlengd umfram 30 daga nema að fengnu samþykki Fangelsismálastofnunar. Meðal þeirra agaviðurlaga sem heimilt er beita gæsluvarðhaldsfanga samkvæmt reglugerðinni er einangrun í allt að 30 daga. Heimilt er að beita agaviðurlögum fyrir brot á reglugerðinni, reglum fangelsisins, brot á sérstökum reglum sem forstöðumaður hefur sett eða óhlýðni við fyrirmæli sem gefin eru samkvæmt þeim svo og vegna stroks og tilrauna til þess. Fyrir brot á reglum fangelsins má beita agaviðurlögum, m.a. einangrun, allt að 30 daga. Forstöðumaður skal áður en ákvörðun er tekin ganga úr skugga um hvernig broti var háttað með því að yfirheyra fanga og með annarri rannsókn eftir aðstæðum. Ákvörðun um agaviðurlög skal vera skrifleg, rökstudd og birt fanganum með sannanlegum hætti. Greina skal fanganum frá möguleika á því að kæra ákvörðun til dómsmrn. sem skal taka ákvörðun innan tveggja sólarhringa frá því að kæra berst ella fellur ákvörðunin úr gildi. Sjaldgæft er að fangi sé einangraður vegna brota á reglum fangelsisins. Ef um slíka einangrun er að ræða varir hún almennt ekki lengur en í 4--7 daga. Varðandi 3. fyrirspurnina er það að segja að í reglugerð um gæsluvarðhaldsvist er fjallað um læknisþjónustu og þar er kveðið á um að fangelsislæknir sinni almennri læknisþjónustu fyrir gæsluvarðhaldsfanga. Skal fangelsislæknir skoða gæsluvarðhaldsfanga sem fyrst eftir komu í fangelsið. Ef fangi er sjúkur við komu eða þarf að öðru leyti á læknishjálp að halda skal fangelsislæknir kallaður til án ástæðulauss dráttar. Þá getur gæsluvarðhaldsfangi óskað eftir því að heimilislæknir hans eða annar tiltekinn læknir sinni læknisþjónustu að því er hann varðar í gæsluvarðhaldi. Fjallað er um skilyrði til að verða við þeirri ósk í tilteknum greinum reglugerðarinnar. Í framkvæmd er það þannig að fljótlega eftir að fangi kemur í gæsluvarðhald er hann skoðaður af heilsugæslulækni eða að jafnaði innan sólarhrings. Sjálfstætt mat á geðrænu ástandi fer ekki fram en ef tilefni gefst til vísar heilsugæslulæknir fanganum til geðlæknis. Einnig eru dæmi um að upplýsingar um heilsufar fylgi fanganum við upphaf gæsluvarðhalds. Að öðru leyti er ekki um að ræða reglubundið eftirlit. Starfsmenn fangelsa hafa samband við lækni, geðlækni eða sálfræðing ef tilefni gefst til. Að því er 4. lið fsp. varðar er það að segja að að mínu mati samrýmast þau lög sem vitnað hefur verið til til þeirra alþjóðasamninga sem Ísland er aðili að svo og evrópskum fangelsisreglum varðandi almennar lágmarksreglur um meðferð fanga. Heildarendurskoðun á lögum um meðferð opinberra mála er fyrirhuguð. Við þá endurskoðun munu ákvæði laganna um þetta efni sem og önnur ákvæði þeirra verða tekin til ítarlegrar athugunar og skoðunar. Á þessu stigi er ekki unnt að segja til um hvort sú endurskoðun muni leiða til breytinga á reglum um gæsluvarðhald og/eða einangrun fanga.

Herra forseti. Aðgát skal höfð í nærveru sálar, það á alls staðar við. Ég ætla ekki að skipta mér af rannsókn lögreglumála eða draga úr mikilvægi þess að ráðist sé af hörku gegn meintum innflutningi fíkniefna. Lögreglan er oft í erfiðri stöðu og nýtur ekki alltaf skilnings eða sannmælis og fangaverðir ekki heldur. En persónulega þekki ég það mál sem hv. þm. Margrét Frímannsdóttir gerði hér að umtalsefni og þekki þann unga mann sem hún ræddi um og hafður var lengi í einangrunarvist. Mér er til efs að þeim reglum hafi verið fylgt hvað varðar læknisþjónustu sem hæstv. dómsmrh. var að lýsa hér áðan. Að vísu er það lagt í mat þeirra sem gæta fangans, ,,ef tilefni gefast til`` eða ,,ef ástæða þykir til`` segir þar, en mér er til efs að þar hafi nægileg aðgát verið höfð í nærveru sálar. Þetta mál hefur nú verið til ákærumeðferðar í ótrúlega langan tíma án þess að nokkuð hafi komið út úr því og því er ástæða til að ítreka það að menn hafi fulla aðgát á. Hörmuleg dæmi eru vissulega til um það að ósveigjanleiki og harðræði hafi spillt fyrir rannsókn mála og það megum við ekki láta henda.

Virðulegi forseti. Ástæða þess að ég tók upp þetta einstaka mál var ekki sú að ég væri að krefja hæstv. ráðherra svara í því tilviki sérstaklega heldur bara að benda á að þess eru dæmi að einstaklingar hafa verið það lengi í einangrunarvistun að þeir hafa beðið varanlegt tjón af. Ég get svo sem bent á það líka að þrátt fyrir það að þessi tiltekni einstaklingur hafi setið í 40 daga einangrun vegna þess að svokallaðir rannsóknarhagsmunir kröfðust þess, þó að þau gögn sem beðið væri eftir kæmu ekki vikum saman, að miðað við úrskurð lögfræðings þessa einstaklings, þá taldi hann að þannig væri staðið að málum að ekki hefði verið ástæða til þess að halda honum þetta lengi inni. Enn þann dag í dag er ekki farið að leggja fram ákæru í þessu tiltekna máli. Og maður hlýtur að velta fyrir sér, þó að vissulega séu dæmi þess og nauðsyn að hafa vistunarúrræði eins og einangrun og gæsluvarðhaldsvist, að þá er einangrun dauðans alvarlegur hlutur, þar sem einstaklingur er geymdur inni í algjörri einangrun í 23 tíma af hverjum 24, og getur haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir sálarlíf þeirra einstaklinga sem hlut eiga að máli, eins og gerðist reyndar í þessu tilviki. Ég dreg í efa, eftir að hafa skoðað þær reglur sem gilda um einangrunarvistun hjá þeim þjóðum sem við berum okkur gjarnan saman við, að þær reglur sem við förum eftir hér brjóti ekki í bága við þá mannréttindasamninga og aðra samninga sem við erum aðilar að. Ég vil ítreka það og beina því til hæstv. ráðherra að um þetta verði settar sérstakar reglur, sérstaklega hvað varðar einangrunarvistun, þannig að aldrei sé heilsu einstaklings sem úrskurðaður er í einangrun stefnt í voða, eins og þarna gerist og önnur dæmi eru um, svo maður rifji upp þau mál sem hafa verið töluvert í umræðunni eins og Guðmundar- og Geirfinnsmálin.

Herra forseti. Ég vil aðeins ítreka það að ég tel að eðlilegra hefði verið að í þeirri fyrirspurn sem hér var borin fram, fyrst hún snerist í raun um mál tiltekins einstaklings, hefði það verið tekið fram í fyrirspurninni þannig að allar upplýsingar um málið í heild sinni hefðu getað legið fyrir og þingið tekið afstöðu til málsins í því ljósi. En fyrirspurnirnar voru bornar fram um þær almennu reglur sem gilda og þess vegna liggja ekki hér fyrir og ég hef ekki með mér neinar upplýsingar til að ræða það efni sem hv. fyrirspyrjandi var í raun og veru að ræða. Ég hefði talið það miklu eðlilegra í ljósi þess um hvað hv. fyrirspyrjandi var í raun að ræða að málið hefði verið lagt fyrir með öðrum hætti þannig að unnt hefði verið að ræða það eins og fyrirspyrjandi lagði fyrir í sinni framsöguræðu. Að öðru leyti vil ég ítreka að hingað koma eftirlitsnefndir frá Evrópuráðinu reglulega sem fylgjast með hér eins og alls staðar annars staðar í aðildarríkjum Evrópuráðsins þeim reglum sem gilda um fangelsi og fangavist og framkvæmd þeirra. Við höfum fengið ágætan dóm, ekki síst eftir að við hófum endurbætur í fangelsismálum, frá þessum eftirlitsnefndum og hvergi verið gerðar athugasemdir við þær reglur og framkvæmd þeirra að þessu leyti af hálfu nefndarinnar.

Herra forseti. Tilraunaveiðar á túnfiski hafa nú staðið í þrjú ár með þremur til fimm japönskum og tævönskum túnfiskveiðiskipum og hefur árangur verið góður. Hægt hefur gengið þó að fá íslenska útgerðarmenn til að fara út í túnfiskveiðar enda um dýr skip að ræða og dýran búnað svo að árangur eigi að vera góður og áhætta því mikil. Þau gleðilegu tíðindi bárust sl. ár að ein útgerð hefur lagt í þá fjárfestingu að geta veitt og unnið túnfisk en þessi útgerð er Byr í Vestmannaeyjum. Vegna tafa við breytingar náðu þeir ekki síðustu túnfiskveiðivertíð hér við land en þeir fyrirhuga að senda skipið til Las Palmas og gera út á þær slóðir í vetur og fylgja síðan túnfisknum norður eftir að Íslandsströndum. Það má því segja að fyrsta íslenska túnfiskveiðiskipið sé komið af stað. Vitað er um tvo aðra útgerðarmenn sem hugsa sér til hreyfings með nýsmíði og mun það skýrast á næstu vikum. Með þeim tilraunaveiðum sem við höfum stundað síðustu árin hefur verið sýnt fram á að þessar veiðar geta gengið vel hér við land ef útbúnaður er réttur. Ýmislegt þarf þó að gera svo slík útgerð verði fýsileg fyrir íslenska útgerðarmenn. Þar vil ég nefna að lengja veiðitímabilið með gagnkvæmum samningum um veiðar á túnfiski í lögsögu Færeyinga og Íslendinga. Það þarf einnig að auðvelda lánafyrirgreiðslu úr Nýsköpunarsjóði til þessara veiða. Ég veit að útgerð Byrs VE sótti um lán hjá Nýsköpunarsjóði og fékk aðeins brot af því sem beðið var um og það með 15% vöxtum. Maður getur skilið að Nýsköpunarsjóður þurfi sitt en er þetta ekki nokkuð langt gengið þegar um nýsköpun er að ræða eins og veiðar íslenskra skipa á túnfiski? Ég tel, herra forseti, að nauðsynlegt sé að efla þessa útgerð og auka veiðar íslenskra skipa og þar þurfi ríkisvaldið að koma nærri. Ég vil því beina þeirri hugmynd til hæstv. sjútvrh. að sett verði á laggirnar nefnd til að marka stefnuna í þessum málum til framtíðar, t.d. með spurningum um áframhaldandi tilraunaveiðar á túnfiski, meiri en orðið er. Það er mikil vinna fram undan við að rannsaka t.d. öll þau sýni sem tekin hafa verið úr túnfiski sl. ár og eru enn órannsökuð. Það þarf að kanna möguleika okkar til útflutnings á ferskum jafnt sem frosnum túnfiski og einnig fjármögnunarleiðir vegna nýsköpunar á þessu sviði. Ég tel því eðlilegt, herra forseti, að slík nefnd yrði skipuð sem fyrst af sjútvrh. og að hún skili af sér á sumarmánuðum. Þess vegna hef ég borið fram fsp. sem koma fram á þskj. 365.

Herra forseti. Sem svar við fyrirspurnum á þskj. 365 er það að segja að árangur til tilraunaveiða á síðasta ári var allgóður þótt ekki hafi veiði á hvern úthaldsdag verið jafngóð og á árinu 1997. Árangurinn var eigi að síður vel viðunandi þar sem hvert skip veiddi að meðaltali um 520 kg á úthaldsdag. Árið 1997 veiddust um 950 kg á úthaldsdag. Heildarveiðin 1997 var tæpar 186 lestir en 244 lestir 1998, enda úthaldsdagar mun fleiri. Ástæður þess að ekki veiddist jafn vel á hvern úthaldsdag 1998 og 1997 geta verið margar. Að sjálfsögðu getur ástand í hafinu umhverfis Ísland og ástand bláuggatúnfiskstofnsins skipt miklu máli án þess að hægt sé að leyfa sér að fullyrða nokkuð um það á þessari stundu. Að auki skal þess getið að í samningi Hafrannsóknastofnunar við japönsku aðilana sem standa að þessum veiðum eru ákvæði sem skylda japönsku skipin til þess að leita að túnfiski m.a. á öðrum svæðum en þeim sem veiðin beindist að árið áður. Þessi nýju svæði gáfu ekki eins vel af sér og þau svæði sem þá var veitt á. Það að veiðitímabilið hófst fyrr á árinu 1998 en það gerði 1997 kann líka að skýra lakari árangur á úthaldsdag. Veiðin fyrstu vikurnar 1998 er áberandi lakari en meðaltalið. Varðandi 2. fyrirspurnina er það að segja að frá því hún var lögð fram hafa, eins og kunnugt er, verið gerðar breytingar á gildandi lögum þannig að endurnýjunarreglur eru ekki lengur hluti af löggjöf um fiskveiðistjórnun. Um 3. fyrirspurn er það að segja að á fundi sem haldinn var með sjútvrh. Færeyinga hér á landi í byrjun þessa árs tók ég þetta mál upp. Það má í sjálfu sér segja að á því sé ekki mikill þrýstingur því eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda hafa íslenskir útvegsmenn kannski ekki sýnt nægjanlegan áhuga á að fara í þessar veiðar, enda mikil fjárfesting sem liggur þar að baki. Það varð engin niðurstaða af umfjöllun um þetta á fundi með sjútvrh. Færeyja en hann tók það til umhugsunar og ég geri ráð fyrir að þeim umræðum verði haldið áfram á reglulegum samráðsfundum sjútvrh. Íslands og Færeyja. En eins og menn vita hefur verið mjög gott samstarf við nágranna okkar um þessi efni og mörg önnur í sjávarútvegsmálum á undanförnum árum. Varðandi 4. fyrirspurnina má taka fram að engar viðræður hafa farið farið um aðild Íslands að Alþjóðatúnfiskráðinu við aðildarríki þess. Hins vegar hefur innan sjútvrn. verið gerð könnun á því hvort æskilegt sé að gerast aðili að ráðinu. Sú könnun benti til þess að í ljósi samþykktar ráðsins, sem einungis hefur viljað viðurkenna veiðar þeirra sem stunduðu þær á árunum 1993--1994, geti verið óráðlegt fyrir Ísland að gerast aðili, a.m.k. að svo stöddu. Á þetta atriði hafa áheyrnarfulltrúar Íslands bent á fundum stofnunarinnar allt frá því að Ísland tók þar fyrst sæti sem áheyrnaraðili árið 1995. Að okkar mati er hér um að ræða brot á rétti strandríkja samkvæmt þjóðarétti. Á fundi stofnunarinnar, sem haldinn var í lok nóvember á síðasta ári, komu fram vísbendingar um að breytingar kunni að vera í vændum á afstöðu innan stofnunarinnar varðandi þetta atriði. Sérstakur vinnuhópur hefur verið stofnaður til þess að ræða mögulegar viðmiðunarreglur varðandi úthlutun veiðiheimilda. Ríki utan stofnunarinnar munu fá aðgang að þessum vinnuhópi. Að sjálfsögðu mun Ísland nýta sér þennan vettvang til að koma að skoðunum sínum og reyna þannig að hafa áhrif á niðurstöðuna. Má gera ráð fyrir að svo verði um fleiri ríki sem ekki eru enn aðilar að stofnuninni.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. sjútvrh. fyrir skýr og greinargóð svör. Ekki er hægt að segja annað en að hann hafi kannað mjög marga þætti þessa máls í góðu samráði við Alþjóðatúnfiskráðið. Kannað hefur verið hvort eðlilegt og þá hvenær væri rétt að ganga í ráðið. Auðvitað væri það tvíeggjað að sækjast eftir inngöngu ef miðað verður við kvóta síðustu ára, þ.e. áranna 1993--1994 t.d., þar sem við eigum engan kvóta frá þeim árum. Skoðun mín hefur alltaf verið sú að við ættum að ýta á þessar veiðar eins og kostur er til þess að auka möguleika okkar til einhvers kvóta frá ráðinu þegar þar að kemur. Þá komum við að því sama og ég minntist á áðan, þ.e. hvernig ríkisvaldið getur aðstoðað útgerðarmenn við að koma veiðunum af stað. Og það eru þó einhverjar leiðir til þess. Í upphafsræðu minni nefndi ég að t.d. Nýsköpunarsjóður lánar til þessara skipakaupa, eða breytinga á skipum til túnfiskveiða, en lánin hafa reynst miklu lægri heldur en á hefur þurft að halda og vaxtakjör þeirra eru ótrúlega há, miðað við það að hér er um nýsköpun að ræða. Ég vil ítreka ósk mína um skipun nefndar til þess að fara rækilega í þessi mál þannig að hægt verði að meta þessa stöðu dálítið vel og frá mörgum sjónarhornum svo komist verði að niðurstöðu um það í sumar.

Herra forseti. Ég tek undir það með hv. fyrirspyrjanda að afar þýðingarmikið er að íslenskir útgerðarmenn og íslensk skip reyni fyrir sér í þessum veiðum. Það skiptir auðvitað sköpum um réttarstöðu okkar og hlutdeild í stofnunum þegar til framtíðar er litið. Hins vegar er alltaf álitamál með hvort stjórnvöld eiga að ýta slíkum málum fram eða hvernig þau eiga að koma þar að. Ég lít svo á að almennar reglur eigi að gilda sem mest í þessum efnum. Við höfum sett á fót Nýsköpunarsjóð til að stuðla að nýsköpunarverkefnum í íslensku atvinnulífi. Við höfum reynt að hverfa frá sértækum aðgerðum innan einstakra atvinnugreina og beint þeim í almennan farveg, þ.e. þann farveg að ákvarðanir um lánveitingar og fyrirgreiðslu séu teknar á markaðslegum forsendum. Ég held að mikilvægt sé, bæði fyrir sjávarútveginn og aðrar atvinnugreinar, að við höldum okkur við þá almennu stefnu. En hitt er kórrétt hjá hv. fyrirspyrjanda. Það er brýnt að vekja meiri áhuga útvegsmanna á að reyna fyrir sér í þessum efnum til að tryggja enn betur réttindi okkar til veiða úr þessum stofni.