Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill láta þess getið áður en gengið er til dagskrár að gert er ráð fyrir að atkvæðagreiðslur samkvæmt dagskránni fari fram klukkan hálftvö í dag, þ.e. eftir hádegisverðarhlé.

Af hverju eru þær þá fyrst á dagskránni? Hver er skýringin á því, forseti?

Virðulegi forseti. Við þingmenn sem erum í salnum kynntum okkur snemma í morgun dagskrá þingsins og sáum það að fyrst á dagskrá var atkvæðagreiðsla í ýmsum málum. Það hefur verið venja að slík atkvæðagreiðsla færi fram. Hins vegar tekur maður eftir því að hér vantar nánast alla ráðherra í salinn nema hæstv. sjútvrh. Hér vantar mikinn fjölda þingmanna stjórnarflokkanna. Fljótt á litið sýnist mér hlutfall stjórnarandstöðuþingmanna í salnum vera miklu hærra en nemur heildarhlutfalli stjórnarandstöðuþingmanna í þingmannaheildinni. Ég vil því spyrja forseta þingsins hver sé skýringin á því að þessari atkvæðagreiðslu er frestað. Er það virkilega þannig að ráðherrarnir hafi hvorki nennu né vilja til þess að mæta hér kl. 10.30 á mánudegi þegar stefnt er að þinglokum og stór hluti þingmanna ríkisstjórnarflokkanna hafi heldur ekki nennu eða vilja til þess að mæta til þings þótt hér sé boðaður þingfundur með dagskrá og atkvæðagreiðslur séu fyrstar á dagskránni? Það er náttúrlega fullkomlega út í hött að nánast öll ríkisstjórnin nema einn ráðherra sýni þinginu þá vanvirðingu að vera ekki mætt til þingfundar á lokadögum þingsins og sama gildi um meginhluta þingmanna stjórnarflokkanna. Ég vil þess vegna óska skýringar á því hver það er sem hefur óskað eftir frestun á þessum atkvæðagreiðslum og hvað forseti hyggst gera í því að ráðherrar og stór hluti þingmanna mætir ekki hér í upphafi fundar.

Forseti vill upplýsa að það er venja að raða dagskrá upp með þeim hætti sem hér er gert. Þegar atkvæðagreiðslur eru á dagskrá þá eru þær settar fremst en mjög algengt er að þeim sé frestað þar til t.d. eftir hádegisverðarhlé. Þetta á hv. þm. að vita. Um viðveru þingmanna, þá eru samkvæmt töflu 17 stjórnarliðar í húsinu og 9 stjórnarandstæðingar. Það er gert ráð fyrir því samkvæmt dagskránni að byrja á sjávarútvegsmálum og hæstv. sjútvrh. er kominn til fundar.

Virðulegi forseti. Forseta er vel kunnugt um það að sá siður hefur verið á þessu þingi og undanförnum þingum að atkvæðagreiðslur eru teknar í upphafi fundar og ég vek athygli forseta á því að það er ekki boðaður nýr fundur að loknu hádegisverðarhléi þannig að skýring forseta á því að samkvæmt venju fari atkvæðagreiðsla fram að loknu hádegisverðarhléi, þá er það ekki venja hér í þinginu. Venjan hefur verið sú að atkvæðagreiðslur fari fram í upphafi þingfundar. Forseti vék ekkert að því sem ég spurði um, hver væri skýringin á fjarveru nánast allrar ríkisstjórnarinnar nema eins ráðherra og ég óska eftir skýringu á því hvernig stendur á því að enginn ráðherra Alþfl. er t.d. mættur. Heldur forseti virkilega að við ætlum að fara að ræða sjávarútvegsmálin hér þess að nokkur forustumaður Alþfl. í ríkisstjórninni sé mættur? Þetta mál er búið að vera eitt helsta ágreiningsmálið á milli stjórnarflokkanna. Þeir hafa haldið þannig á þessu máli í tvö ár að margvíslegar spurningar hljóta að beinast að forustu Alþfl. í þessum málum og það er gersamlega út í hött að hægt sé að halda áfram með þessar umræður án þess að a.m.k. formaður Alþfl., hæstv. utanrrh., sem hefur verið aðaltalsmaður Alþfl. í sjávarútvegsmálum á undanförnum missirum sé hér mættur. Ef það er virkilega ætlun ríkisstjórnarinnar að reyna að ljúka þinginu á þessum sólarhringum, þá er það krafa að ráðherrarnir séu mættir í umræður um a.m.k. þau meginmál sem hér eru til afrgreiðslu og sjávarútvegsmálin eru tvímælalaust meginmál. Ég set fram þá ósk að þessi umræða um sjávarútvegsmálin hefjist ekki fyrr en formaður Alþfl. er mættur til umræðunnar.

Virðulegi forseti. Vegna orða þingmannsins vil ég vekja athygli á því að allir þingmenn Alþfl. óbreyttir eru mættir til fundar. Að vísu eru ráðherrarnir ekki komnir en ég á von á því að ráðherrar mæti hér innan stundar og mun ganga í það að greiða fyrir því að það dragist ekki og sé enga ástæðu til annars en hefja þá umræðu sem hér er vegna þess að ráðherrar munu mæta hér frá okkur. Það er alveg ljóst.

Virðulegi forseti. Í upphafi þingfundar sl. laugardag, sem reiknað var með að yrði síðasti dagur þingsins, spurðist ég fyrir um afgreiðslu tveggja mála minna úr nefnd og beindi því til þáverandi forseta, hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur, að fylgja því máli eftir. En þingið stendur enn og ekki sér enn fyrir lok þess og ég beini til hæstv. forseta hvort hv. nefndir geti nú ekki komið saman og afgreitt þessi mál hér inn til þingsins.

Forseti hefur heyrt beiðni hv. þm. og mun taka það til athugunar.

Virðulegi forseti. Ég skil það að á lokadögum þingsins getur verið nauðsynlegt að hliðra til dagskrá og breyta dagskrá. Það er ekki nýtt í sögunni. En ég tek auðvitað undir það sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson segir að það er erfitt að hefja umræður um eitt þýðingarmesta mál þessa þings, sjávarútvegsmálin, án þess að sökudólgurinn, sjálfur Alþfl., sé viðstaddur. Við þingmenn hljótum að eiga erindi að tala við þann flokk.

Nota kurteislegt orðalag.

Mér fannst það, virðulegi forseti, svona snemma dags að hér sé bara virðulegt orðalag notað.

Má ekki kalla menn sökudólga?

Hér hafa menn notað allalvarlegra orðbragð en þetta, virðulegi forseti, án þess að maður fengi bjölluhljóm í hnakkann. En erindi mitt hingað upp er það að ég skil ekki tilfærslurnar á atkvæðagreiðslunum hjá virðulegum forseta án þess að því fylgi frekari skýring á vegna þess að atkvæðagreiðslurnar eru settar á fundartíma þingflokkanna og það er þess vegna sem ég vil spyrja: Hvernig er það samkomulag? Við þingmenn mætum til þingfundar og líður nú að þinglokum, ýmis mál þarf að ræða í þingflokknum og það er mitt erindi hingað upp að grennslast fyrir um það. Hvað þá með þingflokksfundi? Ég skil að þeir þurfa ekki að vera jafnlangir og verið hafa, en hvað um tímasetningu þingflokksfunda? Um það hlýtur þá einnig að vera samið.

Það er rétt athugasemd hjá hv. 4. þm. Norðurl. v. að venjan er að fundir byrji klukkan eitt eða hálftvö hjá þingflokkum og mun forseti að sjálfsögðu taka tillit til þess, en mundi bara ekki eftir því í augnablikinu þegar þessi tilkynning var sett fram. Að sjálfsögðu er átt við þegar fundur hefst að nýju eftir hádegisverðarhlé. Það liggur ekki fyrir hvort samkomulag er um að breyta þingflokksfundartímum og þakkar forseti hv. þm. fyrir að benda á þetta og gera athugasemd við það.

Herra forseti. Ég hef búið við það að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, hæstv. viðskrh., hefur litið á mig sem aðalsökudólg fiskveiðistefnu minnst einn mánuð fyrir kosningar í hvert einasta skipti á Vestfjörðum síðan sú stefna var upp tekin. Ég tel að sækjandinn megi vera við þegar þessi umræða fer fram og var búinn að óska eftir því við 2. umr. að það yrði tryggt að hann yrði við 3. umr. þessa máls. Það er sagt vegna þess að ég hygg að það sé sjaldgæft að mönnum sé helgaður heill Skutull með ósvífni fyrir kosningar út af fiskveiðimálum. Ég hefði gjarnan viljað fá það upplýst hvort hægt er að tryggja það að hæstv. ráðherra verði við. Einnig vil ég undirstrika það sem kom fram í máli hv. 6. þm. Suðurl. að þeim málum sem vísað er til nefndar er áður vísað til 2. umr. Það er samþykkt hér í þinginu að þau fari til 2. umr. í atkvæðagreiðslu, svo er þeim vísað til nefndar. Ef ætlunin er að standa þannig að málum að þau séu bara sett til geymslu í nefndum, þá er miklu auðveldara að fella það að þeim sé vísað til 2. umr. þannig að menn séu ekki dregnir á asnaeyrunum hvað þetta snertir. Og þess vegna er það skaði að það er farið út úr þingsköpunum sem var hér í gömlum þingsköpum að forseti átti að stjórna formönnum nefnda í þinginu, kalla þá saman til funda og fylgjast með þeirra störfum. Þetta ákvæði var alveg skýrt og það var inni til þess að tryggja það að vinnan í nefndunum væri lýðræðisleg.

Frú forseti. Ég vil mótmæla þeim ásökunum sem bornar eru á Alþfl. hér af hv. þm. Stefáni Guðmundssyni 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það sem hér hefur komið fram að það væri mjög eðlilegt og sjálfsagt að krefjast þess að ráðherrar Alþfl. séu viðstaddir þegar verið er að ræða þetta stóra mál þingsins, stjórn fiskveiða. Ég vil einnig taka undir það sem hv. 2. þm. Vestf. sagði áðan að hann nefndi það og fór þess á leit formlega hér í ræðustól að hæstv. ráðherra Sighvatur Björgvinsson yrði viðstaddur áður en umræðunni um stjórn fiskveiða yrði lokið því að hann var áður búinn að koma þeirri ósk á framfæri. Ég vil einnig ítreka það við virðulegan forseta að ég hafði reiknað með því að það yrðu þingflokksfundir hér milli kl. 1 og 3 eins og venja er til og hafði boðað til mín nokkra gesti á þann fund til viðræðna um ákveðið mál.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þær raddir sem hafa komið hér fram um að fá ráðherra í salinn til að hægt sé að tala við þá undir lokin því að ekki hafa þeir setið hér svo mikið í vetur að það ætti að vera hægt að offra einum degi til þess að tala við þingheim. En það er misskilningur hjá hv. 4. þm. Vesturl. að það sé nóg að hv. þm. Alþfl. séu hér þó að þeir séu alls góðs maklegir. Landsfundurinn er nefnilega ekki búinn og þeir eru ekki orðnir formenn flokksins enn þá. Þó að hv. 4. þm. Vesturl. hafi haldið hér góðar ræður í vetur, þá er hann ekki orðinn talsmaður flokksins enn þá eða forustumaður þannig að ég vil taka undir það mjög rækilega að það er mál til komið að ríkisstjórnin mæti hér til fundar því að sannleikurinn er sá að þeir eru teljandi á fingrum annarrar handar þeir fundir í Alþingi í vetur þar sem hafa verið fleiri en einn ráðherra mættur þannig að það væri nú gott að þeir mættu allir, hæstv. ráðherrar, þessa síðustu daga.

Hv. 8. þm. Reykn. óskar að bera af sér sakir og telur forseti að hann eigi að fá að gera það undir þessum lið.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Gísli S. Einarsson bar það á mig hér að það væri að tilefnislausu og nánast eins og hótfyndni að ég væri að óska eftir því að ráðherrar Alþfl. yrðu viðstaddir umræðuna um sjávarútvegsmál á þeim forsendum að það hefðu eingöngu verið þingmenn Alþfl. sem hefðu rætt sjávarútvegsmálin í vetur en ekki ráðherrarnir. Það er nú þannig að ráðherrarnir hafa málfrelsi víðar en í þingsalnum og hæstv. utanrrh., formaður Alþfl., hefur mjög víða í þjóðfélaginu í vetur látið í ljósi sínar skoðanir á sjávarútvegsmálum og talað stórt í þeim efnum. Hæstv. viðskrh. hefur gert það sama, hefur flutt skoðanir um gengismál, skattlagningu og annað sem snertir grundvallaratriði sjávarútvegsins á Íslandi og hefur ekkert verið að skafa utan af því utan þings og það hefur orðið tilefni til víðtækrar fjölmiðlaumræðu og yfirlýsinga forustumanna samtaka sjávarútvegsins um þá afstöðu sem sá ráðherra sem fer með málefni Seðlabankans og þar með gengsimál í ríkisstjórninni hefur verið að setja frá sér. Hv. þm. Gísli Einarsson verður því að skilja að það er ekkert óeðlilegt að menn vilji við lokaafgreiðslu þingsins á grundvallarfrumvörpum í málefnum sjávarútvegs á Íslandi fá að tala við þessa ágætu menn. Þeir geta ekki skotið sér á bak við það að þeir tröllríði hér þjóðfélaginu í umræðum um sjávarútvegsmál en þori aldrei í umræðu hér í þingsalnum um málið. Ég hélt satt að segja að það væri ríkisstjórninni kappsmál að fá þessi frumvörp afgeidd, en ef enginn ráðherra Alþfl. nennir að vera hér á landinu eða í þingsalnum við afgreiðslu þessara mála þá skil ég ekki hvers vegna þingið ætti að sitja yfir þeim. Við höfum auðvitað tekið eftir því að þrír ráðherrar Alþfl. hafa á undanförnum þingdögum hvorki nennt að vera á landinu né í þingsalnum til þess að vinna að afgreiðslu mála og flokkur sem kemur þannig fram við þingið er einfaldlega að lýsa því yfir að það sé honum ekki mikið kappsmál að fá frv. afgreitt og það er fullkomlega óeðlilegt að við þingmenn séum að afgreiða frumvörp ráðherra Alþfl. þegar þeir sjálfir nenna ekki einu sinni að vera viðstaddir afgreiðslu málsins. Fulltrúi Alþfl. í sjútvn., hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson, er farinn af þingi. Hann er farinn af þingi. Hann kann að hafa einhverjar ástæður fyrir því að hann þurfti að vera í sínu kjördæmi um síðustu helgi en ég leyfi mér að fullyrða það hér að það eru engar ástæður fyrir því að þingmaðurinn sé farinn af þingi. Hann hefur að vísu tekið inn varamann en það breytir því ekki að við getum ekki átt orðastað við fulltrúa Alþfl. í sjútvn. á þessu þingi. Við höfum líka fylgst með því hvernig sá þingmaður knúði fram breytingar á samkomulagi stjórnarflokkanna í fiskveiðimálum í einhverjum baktjaldaherbergjum fyrir skömmu.

Tíminn er liðinn.

Við, a.m.k. sumir, vildum fá að ræða þá baktjaldasamninga við hv. þm. Gunnlaug Stefánsson.

Sá tími er senn liðinn sem umræða um störf þingsins í upphafi fundar má standa. Forseti vill upplýsa að hæstv. utanrrh. er á leiðinni til fundarins og gerðar hafa verið ráðstafanir til þess að hæstv. viðskrh. verði hér einnig.

Frú forseti. Ég tel að það séu góðar fréttir að hæstv. utanrrh. er væntanlegur til fundar. Við þurfum að vísu fleiri ráðherra Alþfl. hér í salinn en það er góð byrjun að fá hæstv. utanrrh. Ég legg til að umræðan verði ekki hafin fyrr en hann gengur í salinn. Það er fullkomlega réttmætt að krefjast þess að formaður Alþfl., hæstv. utanrrh., sé viðstaddur og það er alveg óhjákvæmilegt. Þessi sjávarútvegsfrv. eru óskapnaður vegna þess að Alþfl. hefur komið þar að. Ef Alþfl. hefði ekki átt sæti í ríkisstjórninni þá hefðu þau ekki verið eins og þau eru og þar af leiðandi eru full rök fyrir því að utanrrh. sé við þessa umræðu.

Eins og fram hefur komið þá er hæstv. utanrrh. rétt ókominn í hús og væntir forseti þess að hægt sé að taka fyrir dagskrármálin. Væntanlega birtist hann áður en langt líður þegar 7. dagskrármálið hefur verið tekið fyrir.

Hæstv. forseti. Ég hafði gert ráð fyrir því að annað mál yrði tekið fyrir á undan þessu. Samkvæmt dagskránni var gert ráð fyrir því að annað mál yrði tekið á undan. Ef ég man rétt þá var mál um flutningsjöfnuð á olíuvörum á undan á dagskránni. Ég var því ekki mjög fljótur í stólinn þegar mér var gefið orðið. Ég tek undir það líka að það er full ástæða til þess að aðalábyrgðarmaður að þeim breytingum sem verið er að gera á fiskveiðilöggjöfinni fyrir hönd Alþfl. sé hér staddur og ræði við þingmenn um þá niðurstöðu sem stjórnarflokkarnir eru að knýja fram. Hún birtist í nokkrum lagafrv. sem þingið hefur verið að fjalla um og á að ljúka með staðfestingu á hinum mikla sjóði, Þróunarsjóði sjávarútvegsins, sem á að vera til umræðu á eftir. Ég geri ráð fyrir því að sú umræða geti alls ekki farið fram og muni alls ekki fara fram nema ábyrgðarmenn fyrir hönd ríkisstjórnarflokkanna að því máli séu viðstaddir allan tímann og taki þátt í þeirri umræðu. Það sem fær mig til að biðja um orðið við 3. umr. um stjórn fiskveiða er sú niðurstaða sem hefur orðið af málinu við 2. umr. Við þá umræðu kom skýrt fram hvernig þeir flokkar sem eiga fulltrúa á Alþingi tóku afstöðu til hinna ýmsu tillagna, hvernig þeir líta á þessi mál í heildinni. Ég verð að lýsa yfir miklum vonbrigðum mínum með niðurstöðu atkvæðagreiðslnanna og alveg sérstaklega vil ég lýsa yfir vonbrigðum mínum með afstöðu manna til fyrstu brtt. okkar alþýðubandalagsmanna sem gekk út á það að styrkja í sessi þjóðareignarákvæðið í 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða. Þjóðareignarákvæðið stendur í 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða. En þróun mála í sambandi við þessi mál er þannig að það er ekki hægt að neita því að það er vafi á að til framtíðar litið verði þessi réttur í eigu þjóðarinnar sem slíkur. Ég benti á það við 2. umr. málsins að það eru nokkur mjög alvarleg viðvörunarmerki sem hafa sést. Ég minnti t.d. á að hæstv. ríkisstjórn hefur lagt fram frv. á Alþingi sem liggur inni í nefnd, hefur að vísu ekki komið þaðan og kemur vonandi aldrei, en það er frv. um samningsveð þar sem gert er ráð fyrir því að það megi veðsetja þjóðareignina. Það segir nú eitthvað um það hvaða augum menn líta þessa eign. Ég hef margsinnis bent á það hér á Alþingi að ákveðnar stjórnvaldsaðgerðir virðast þvingaðar vegna eignarréttar útgerðarmanna á fiskinum í sjónum. Þess er skemmst að minnast þegar þessi mikla skerðing á þorskaflaheimildum varð þá var ekki með nokkru móti hægt að fá þeirri skerðingu jafnað út þannig að það kæmi sanngjarnlega niður á öllum kvótanum. Ástæðan fyrir því var aðeins ein. Ástæðan var sú að það mátti ekki hrófla við þessum eignarrétti. Það var hægt þegar fyrsta stóra skerðingin varð að jafna henni þannig út að það var innan við 3% skerðing í þorskígildum á allan flotann sem hefði þýtt að þessi vandi sem við er að etja í útgerð á Íslandi hefði orðið allur miklu viðráðanlegri og hægt að taka á honum með almennum aðgerðum. Það mátti ekki gera. Auðvitað er umræðan um t.d. smábátana og annað því um líkt öll þvinguð af þessari hugsun að menn eigi fiskinn í sjónum. Hvað segir dómur Hæstaréttar frá í vetur í málefnum Drafnar frá Ísafirði? Hann segir okkur ekkert annað en það að menn eigi að meðhöndla aðganginn að fiskimiðunum sem eign útgerðarmanna. Þess vegna er er full ástæða til að gefa gaum að þessari þróun. Hún stefnir í þessa átt. Meðferð útgerðarmanna og þróunin í því hvernig þeir líta sjálfir á þennan rétt sinn til að fá að veiða fisk úr sjónum bendir eindregið til þess að þeir séu smám saman að komast á þá skoðun að þeir eigi að eiga þennan rétt og þeir eigi að hafa allan hagnað sem af þessum rétti getur orðið. Það mættu vissulega menn á fund sjútvn. Alþingis sem sögðu það fullum hálsi: Þessi réttur á að vera eignarréttur útgerðarmannanna. Þeirri skoðun hefur vaxið fylgi hjá útgerðarmönnum. Framtíðin í þessu ef fram heldur sem horfir verða áframhaldandi átök um þennan hlut málsins. Mér finnst það afskaplega athyglisvert að t.d. hv. alþýðuflokksmenn á Alþingi skyldu greiða atkvæði gegn þessari tillögu vegna þeirrar stefnu sem Alþfl. hefur boðað um þjóðareign á fiskimiðunum. Ég efast ekki um að hv. þm. Alþfl. átta sig á því hvernig þessi þróun hefur verið á undanförnum árum og í hvað stefnir. Það er mikill barnaskapur að mínu viti að halda að þessi þúsundkall sem er í Þróunarsjóðnum sem auðlindaskattur staðfesti raunverulegan eignarrétt þjóðarinnar á fiskinum í sjónum. Það er alls ekki. Ég tel að þarna þurfi menn að átta sig á því að stjórnkerfi fiskveiðanna, þetta raunverulega ígildi eignarréttar sem felst í lögunum um stjórn fiskveiða eins og þau eru framkvæmd, veldur því að í framtíðinni mun þjóðin missa yfirráðaréttinn yfir fiskinum í sjónum. Kröfur útgerðarmanna hljóta að verða að fá að ráða yfir þessari auðlind. Enda hafa menn svo sem fengið að heyra það að þeir telja sumir hverjir og hafa sett það skýrt og ákveðið fram að þeir eigi að stjórna þessum málum. Síðan verð ég að lýsa yfir alveg sérstakri óánægju minni og lýsa eftir svörum um það frá þeim hv. alþm. sem stóðu sextán saman að framlagningu frv. um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða hvers vegna þeir greiddu atkvæði gegn tveimur brtt. frá Alþb. sem voru raunverulega settar fram í sama augnamiði og tillögur sextánmenninganna. Fyrri tillagan um að það yrði mögulegt gefa veiðar frjálsar þannig að það væri hægt að ná því að veiða það sem búið væri að ákveða að veiða af tilteknum fisktegundum var sett fram þannig í tillögu Alþb. að það var engin hætta á því að það yrði farið fram úr tillögunum sem hefðu verið teknar ákvarðanir um. Og sú gagnrýni sem kom fram á frv. sextánmenningana var þá ekki til staðar á þessa tillögu. Það hefur ekki verið mikil sannfæring á bak við þennan tillöguflutning hv. þm. úr því að þeir greiddu atkvæði gegn þessari tillögu, þeir sátu ekki einu sinni hjá hvað þá annað heldur greiddu atkvæði gegn tillögunni. Eins var það með tillöguna um það að reyna að koma í veg fyrir það að afla væri kastað í sjóinn. Það var að vísu dálítið sérkennileg tillaga en ég tel að hún hefði getað gert mikið gagn ef hún hefði verið samþykkt. Hún hefði gert það gagn t.d., þetta var bara bráðabirgðaákvæði, að menn hefðu getað áttað sig á því hve stór sá vandi er, sem við erum að rífast um og hafa verið átök um í langan tíma, og hve mikil brögð eru að því að menn fleygi fiski í sjóinn. Ef svona tillaga hefði verið samþykkt og framkvæmd um eins árs skeið eða svo þá hefðu menn kannski getað áttað sig á því hve stór þessi vandi er. Eða er það kannski þannig að menn vilja ekki vita hvað vandinn er stór? Getur það hugsanlega verið?  (Gripið fram : Hvaða vitleysa.)  Ég held að það geti vel verið að það sé þannig. Ef leyfilegt hefði verið að koma að landi með afla utan kvóta, sem líkur eru á að sé verið að henda í sjóinn núna að einhverju leyti, þá hefðum við fengið að sjá það hvað er mikið til í því sem menn eru að halda hér fram um það að fiski sé hent í sjóinn.

Hvað er það mikið?

Ég ætla ekki að vera með neina spádóma um það. Hins vegar hlustuðu hv. þm. sem eiga sæti í sjútvn. Alþingis á skipstjóra sem mætti á fund nefndarinnar og sagðist hafa hent 30% af aflanum í sjóinn í vetur. Hann var á þorskanetum. 
            

Hvaðan gerði hann út þessi maður?

Ég er ansi hræddur um að það væru æðimargir í fangelsi . . .

Ekki frammíköll.

. . . ef þau viðurlög væru við því að kasta fiski í sjóinn.

Er hann frá Akranesi?

Nei, hann er ekki frá Akranesi, þessi maður. ( StG: Er hann af Vesturlandi? Ég ætla ekki að upplýsa neitt um það hvaðan þessi maður er. Hann mætti á fund nefndarinnar og ég geri ráð fyrir því að hann geti sagt þetta víðar en á fundi sjútvn. úr því að hann lagði í að segja hv. alþm. frá þessu athæfi sínu. En þetta er auðvitað alvörumál og það er mikið alvörumál finnst mér að við skulum ljúka umfjöllun um stjórn fiskveiða án þess að það sé með nokkru móti tekið á þessum vanda og að menn skuli áfram hafa lögin um stjórn fiskveiða þannig útfærð að í þeim sé fólgin hvatning til að henda fiski í sjóinn, að menn hafi af því verulega hagsmuni að fleygja fiskinum í sjóinn aftur. Ég verð að segja það eins og er að mér fannst afstaða t.d. framsóknarmanna til atkvæðagreiðslnanna við 2. umr. um þetta mál segja sína sögu um hina raunverulegu afstöðu til þessara mála. Þar ætla ég að vekja sérstaka athygli á því að hv. framsóknarmenn greiddu atkvæði gegn tillögunni um að það yrði bannað í eitt ár að kaupa fleiri fullvinnsluskip til landsins. Eftir að hafa mætt hér hver um annan þveran í ræðustól og haldið því fram að tillögur stjórnarliða yrðu til þess að sú óheillaþróun mundi halda áfram með auknum hraða þá greiddu þeir atkvæði gegn einni tillögu um það að menn dokuðu nú við í eitt ár, stoppuðu og athuguðu hvort ekki væri skynsamlegt að ráða þessum málum með öðrum hætti heldur en við höfum verið að gera. Ég spyr: Hvaða nauðir rak hv. framsóknarmenn til að gera þetta? Mér er vel kunnugt um að í stjórnarliðinu eru menn kannski nauðbeygðir til að fylgja tillögum sem þeim er þvert um geð að fylgja. Ég hef orðið var við það, a.m.k. sýnist mér það. Ég veit auðvitað ekki nákvæmlega hver sannfæring manna er en ég veit þó hver sannfæring framsóknarmanna er. Þeir hafa komið í ræðustól og lýst henni. Þeir hafa miklar áhyggjur af því að það sé verið að flytja inn fullvinnsluskip og töldu að það væri það alversta í tillögum ríkisstjórnarflokkanna að vera að auka það. Það fer því ekkert á milli mála hver sannfæring framsóknarmanna er. Þeir aftur á móti greiddu atkvæði gegn tillögu um að þessi þróun yrði stöðvuð í eitt ár. 

Það er ekki alveg nýtt.

Það er ekki alveg nýtt, segir hv. þm. Egill Jónsson. Ég hef ekki fylgst svo náið með því en ég hef fylgst náið með þessari umræðu og mér finnst það afskaplega dapurlegt að menn skuli ekki muna það frá því deginum áður hver þeir segja um svo alvarlegt mál og það að verið sé að flytja vinnuna út á sjó og minnka hana verulega. Þegar menn hafa haldið langar ræður á hv. Alþingi um að þetta sé eitt af því allra versta í tillögum ríkisstjórnarflokkanna þá hefði ég talið að það væri undarleg niðurstaða hjá slíkum flokki að greiða atkvæði gegn tillögu sem gengur út á þetta.  Jæja, þetta var kannski að fara frá efninu. Við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon flytjum brtt. til þess að reyna til þrautar að taka á einu af þeim vandamálum sem verið er að skapa eða réttara sagt er ekki verið að leysa í þessari lagasetningu um stjórn fiskveiða. Ég verð að segja það alveg eins og er að mér finnst það ömurlegt að stjórnarflokkarnir skuli hafa þannig afstöðu til þessara mála að þeir geta ekki einu sinni samþykkt tillögu um það að mynda réttlæti í einum hópi, þ.e. hjá þeim sem gera út báta undir sex tonnum. Hér hefur verið gengið til móts við sjónarmið þeirra sem eru á svokölluðum krókabátum, þ.e. bátum undir sex tonnum sem veiða með handfærum og línu. Það eru aðrir menn sem gera út og eru eitthvað í kringum 150 aðilar sem eru á þessum svokölluðu aflamarksbátum undir sex tonnum. Þeir margir hverjir eru í ákaflega miklum erfiðleikum vegna þess að þeir hafa farið allra manna verst út úr þorskskerðingunum. Forráðamenn smábátamanna hafa lagt það til að þessir aðilar fái að koma inn í krókakerfið. Sú tillaga var felld við 2. umr. málsins. Ég verð að segja það eins og er að ég lýsi yfir miklum vonbrigðum vegna þess að sú tillaga var felld og ég skil ekki hvers vegna í ósköpunum ekki mátti samþykkja þá tillögu því hún gekk ekki út á það að hópurinn samanlagt fengi einum einasta fiski meira en gert er ráð fyrir samkvæmt frv. Eru menn að taka afstöðu til mála af meinbægni hér á hv. Alþingi? Ég krefst þess að menn útskýri afstöðu sína gagnvart þessu atriði. Ég tel að þingmenn eigi fullan rétt á því að fá að vita hvers vegna í ósköpunum ekki mátti verða við þessari tillögu til þess að skapa, þó ekki væri nema í hópi þessara manna, eitthvert réttlæti. Það er ekki um marga möguleika að ræða til þess að reyna að koma til móts við þessa aðila nú eftir að búið er að afgreiða málið með þeim hætti sem það liggur fyrir og sú niðurstaða sem birtist í tillögu okkar er auðvitað ekki eins góð og sú hugmynd var að leyfa þessum aðilum að koma inn í krókakerfið, en hún mundi kannski hjálpa einhverjum þeirra sem verst eru staddir og hafa farið verst út úr þorskskerðingunum í þessum hópi. Tillagan, hæstv. forseti, hljóðar á þennan veg: ,,Á fiskveiðiárinu 1994--1995 skulu bátum undir 6 brl., sem stunda veiðar með aflamarki, heimilaðar veiðar utan kvóta með handfæri og línu tvo síðustu mánuði fiskveiðiársins. Heimild þessi takmarkast við að samanlagður heildarafli bátsins samkvæmt þessu ákvæði og aflamarki bátsins verði ekki meiri en 30 tonn á fiskveiðiárinu. Heimildin skal einungis ná til þeirra báta sem sjálfir hafa veitt upp sínar veiðiheimildir, enda sé aflahlutdeild þeirra ekki minni en hún var í janúar 1991. Sá afli, sem veiddur verður samkvæmt þessu ákvæði, skal teljast með afla þeirra báta sem stunda veiðar skv. 6. gr. Jafnframt skal bátum, sem stunda veiðar skv. 6. gr., gefinn kostur á að velja í stað veiðibanns í desember og janúar veiðibann í júlí og ágúst.`` Ég vek athygli hv. þm. á því að það þurfti að prenta þessa tillögu upp þannig að ef þeir eru með í höndunum tillögu þar sem sú villa er að það er talað um janúar og febrúar í stað desember og janúar eins og það á að vera þá mun vera eftir að dreifa þessu uppprentaða skjali. Það er reyndar líka önnur orðalagsbreyting í þessu. Þessari tillögu var dreift með mjög skömmum fyrirvara á laugardag einfaldlega vegna þess að það var gert ráð fyrir því að þetta mál yrði tekið á dagskrá með mjög skömmum fyrirvara eftir afgreiðslu mála við 2. umr. og það urðu mistök við samningu tillögunnar og þau eru leiðrétt með því að prenta þetta skjal upp. Það sem þarna er verið að leggja til er raunverulega að þeir aflamarksbátar sem verst hafa farið út úr þessum árum fái tækifæri til að veiða í tvo mánuði af kvóta krókabátanna. Það er auðvitað umhugsunarefni hvort það er eðlilegt að setja fram slíka tillögu. Við gerum það samt. Einfaldlega vegna þess að það er illa hægt að horfa upp á þá niðurstöðu sem Alþingi hefur komist að. Ég veit að þeir sem stunda veiðar með krókum munu þola það og sætta sig við það þó að félagar þeirra, sem voru svo óheppnir að velja hina leiðina á sínum tíma, fái tækifæri til að veiða lítils háttar úr þeirra afla yfir sumarið. Ég trúi ekki öðru a.m.k. Ég tel að þetta gæti aðeins verið til hagsbóta fyrir þessa aðila og úr því að ekki er verið að leggja til að með neinum hætti sé verið að taka viðbótarafla frá því sem hæstv. ríkisstjórn hefur lagt til með sínum frumvörpum, þá fyndist mér það furðuleg niðurstaða, þó maður geti átt von á öllu í hv. Alþingi eftir síðustu atkvæðagreiðslu í þessum málum, ef þessi tillaga yrði felld líka. Og aðeins til að koma til móts við þennan hóp á móti er lagt til að þeir sem það vilja geti í stað þess að taka út veiðibann í desember og janúar fengið að velja þann kost að taka veiðibann í júlí og ágúst. Það mundi létta svolítið á þeirri auknu veiði sem yrði vegna þess að aflamarksbátar kæmu inn í veiði krókabátanna síðustu tvo mánuði fiskveiðiársins með því að einhverjir af þessum aðilum úr krókabátahópnum mundi færa sig til og veiða frekar í desember og janúar en í júlí og ágúst. Sú tillaga hefur komið fram frá þeim sjálfum og ósk um að fá að velja þarna á milli vegna þess að þá geti þeir nýtt sér það að veiða t.d. ýsu á línu í desember og janúar. Ég verð að segja það alveg eins og er að mér finnst menn vera ansi fastir í rullunni að það skuli ekki mega líta á tillögur eins og þessar en það hefur a.m.k. ekki fengist fram að þessu. Með því að leggja þessar tillögur fram saman þá tel ég að það muni verða meiri friður um þessa niðurstöðu, ef hún gæti orðið, sem er verið að leggja til að verði samþykkt. Ég skora á hv. alþm. að hugsa sig nú vel um gagnvart þessari tillögu, að fara nú ekki að fella hana líka vegna þess að það er ekki verið að biðja um nokkurn skapaðan hlut annan en lítils háttar réttlæti handa þessum mönnum innan þessa hóps. Það er undarleg niðurstaða ef hv. Alþingi kemst að því að ekki megi hreyfa þessum málum með neinum hætti. Það er nú ekki mín meining að fara að halda hér einhverja maraþonræðu við 3. umr. um þetta mál. Ég vil þó bara segja það þegar við sjáum fyrir þau lok þessa máls sem nú liggja fyrir að þau hafa sýnt og sannað fyrir hv. Alþingi og fyrir þjóðinni að það er ekki fyrirsjáanlegt í náinni framtíð að það verði friður um stjórn fiskveiða á Íslandi. Þar eru of stór mál óafgreidd og þar er svo mikill munur á skoðunum manna að það verður ekki samstaða um neina niðurstöðu á næstunni. Ég tel að þessi niðurstaða sem nú er fengin sé fyrst og fremst lítils háttar áfangasigur þeirra sem eru andstæðingar þessa kerfis og því hvernig það hefur þróast því allar aðalbreytingarnar sem nú eru samþykktar eru breytingar sem hafa orðið vegna gagnrýni þeirra aðila sem hafa verið að finna að þessu kerfi og verið að krefjast lagfæringa og breytinga á því. Það er fráleitt að halda því fram að það sé verið að festa aflamarkskerfið í sessi með þessari niðurstöðu. Umræðan í vetur hefur sagt allt annað. Það hefur sýnt sig í þessari umræðu allt frá því að tvíhöfða nefndin lagði af stað í sína ferð í kringum landið til að kynna sínar tillögur og fram á þennan dag að það er gífurleg og vaxandi andstaða við þetta fiskveiðistjórnunarkerfi og þó að Alþingi hafi nú eða ríkisstjórnin eða ríkisstjórnarflokkarnir orðið að hrekjast um nokkur fet undan sjómönnum þá mun það ekki vera endapunkturinn á þessum átökum því aðrir aðilar hafa þegar boðað andstöðu sína. Nú vill fiskvinnslufólk til dæmis að þess hlutur verði ekki látinn eftir liggja. Það verður sjálfsagt næsti hópur sem krefst breytinga á lögum um stjórn fiskveiða og þess atvinnuréttar sem fylgir því að fá að veiða úr sjónum miðað við það kerfi sem hér hefur verið sett upp. Þjóðin sjálf mun aldrei samþykkja það að þessi eignarréttur fái að grafa um sig með þeim hætti til framtíðar sem nú er að gerast, enda fráleitt. Það er líka gjörsamlega óásættanlegt að byggðarlög geti gengið á rétt annarra byggðarlaga, fyrirtæki á rétt annarra fyrirtækja, útgerðarmenn á rétt annarra útgerðarmanna, með lögvernduðum hætti sem verið er að gera í raun og veru með því að hafa eignarréttinn á því að veiða fisk úr sjónum eins og nú er. Þetta er einfaldlega óásættanlegt kerfi til frambúðar að þessu leyti. Það segir auðvitað ekkert um það að ekki sé hægt að stjórna fiskveiðum með því að úthluta aflamarki. Það segir bara að það er óásættanlegt að eignarrétturinn á fiskinum í sjónum sé með þeim hætti sem þetta kerfi gerir ráð fyrir. Og að við skulum sitja uppi með það að á Íslandi eru að myndast leiguliðar í útgerð sem verða að sætta sig við eitthvert verð sem er ákveðið af þeim sem eiga réttinn til að sækja fiskinn í sjóinn og að þeir skuli eiga réttinn til að sækja fiskinn í sjóinn hvar sem er á landinu þó þeir geti ekki fiskað sjálfir það sem þeim er úthlutað, það er óásættanlegt og það mun ég aldrei geta sætt mig við og það munu byggðarlögin víða um land aldrei geta sætt sig við. Það er gjörsamlega óásættanlegt að þau byggðarlög sem eru til vegna fiskimiðanna allt í kringum landið fái ekki að njóta þess þegar aflast betur og þegar friðanir, sem hafa staðið yfir árum saman, fara að skila árangri þá skuli þessi byggðarlög ekki fá að njóta þess vegna þess kerfis sem menn hafa komið hér upp. Það er auðvitað ekki boðlegt að þegar t.d. togaraútgerðin í landinu, svo maður taki dæmi af því að það er svoleiðis um þessar mundir, það getur snúið öðruvísi eftir einhvern tíma, getur ekki veitt þorskinn sinn þá geti hún bara kallað í einhverja aðra aðila og sagt: Gjörið svo vel, þið skuluð fá að veiða fyrir mig. Þið fáið að vísu ekki mjög hátt verð fyrir fiskinn en þið hafið ekkert að gera. Gjörið þið svo vel. Þannig er þetta í dag og að halda því fram að það sé einhver hagræðing í þessu fólgin eru mikil öfugmæli. Hin raunverulega hagræðing sem verið er að tala um en menn þora ekki að tala um upphátt felst í því að þessi fyrirtæki fái að vinna á lægri hráefnisverði. Það er hagræðingin sem raunverulega er verið að tala um. Ekki það að vinnslan hjá þessum fyrirtækjum skili einhverju meiru. Þvert á móti er það þannig að kostnaður eykst við þetta kerfi, kostnaður vegna fiskflutninga og annað því um líkt eykst en það eru bara aðrir aðilar sem greiða þann kostnað. Ég tel að þau skref sem hér eru stigin séu í rétta átt en þau eru svo agnarsmá að það er ekki hægt að sætta sig við þau nema í mjög skamman tíma og baráttan gegn þessu hlýtur að verða að halda áfram. Hún getur auðvitað aldrei endað með öðru en því að þjóðin tryggi sér til frambúðar sameiginlegan eignarrétt að fiskimiðunum.

Hvað segja sjómennirnir þá?

Sjómenn eru bara hluti af þeim fjölda sem á hagsmuna að gæta í þessu og þeirra hagsmunir eiga ekki að vera neitt ofar hagsmunum annarra.

Samkvæmt málflutningi þingmannsins.

Það er rangt. Ég held því fram að þjóðin eigi þetta. Ég held því fram að útgerðarmenn eigi ekki frekar að eiga atvinnuréttindi á Íslandi heldur en aðrir aðilar sem hafa atvinnu af sjávarútveginum en þetta kerfi hefur ákveðið það að einungis einn aðili, útgerðaraðilarnir í landinu, eigi þennan rétt. Menn hafa haft þetta kerfi þannig að það er mismunur innan sjávarútvegsins þannig að þeir útgerðarmenn sem eru bæði í fiskvinnslu og útgerð hafa séraðstöðu til að komast yfir veiðiheimildir. Og þeir útgerðarmenn sem eru eingöngu í útgerð eiga ekki nokkurn möguleika á að keppa við þá aðila sem geta á grundvelli þess að fá lægra hráefnisverð keypt veiðiheimildirnar. Það sér þetta hver einasti maður og ég efast ekki um það að hv. þm. Jóhannes Sigurgeirsson sér það að samkeppnisaðstaða venjulegra útgerðarmanna og þeirra byggðarlaga sem lifa fyrst og fremst á útgerð er engin gagnvart þeim aðilum sem geta nýtt sér veiðiheimildir til þess að fá lægra hráefnisverð eins og gert er. Ég get ekki skilið hvernig hv. alþm. og aðrir geta í raun og veru varið að svona skuli vera hægt að fara að. Ég tel fráleitt að setja upp slíkt kerfi sem þetta og ef það hefði verið gert í einhverri annarri atvinnugrein að búa til kerfi sem mismunar með þessum hætti þá býst ég ekki við að kerfið hefði staðið til lengdar. Til viðbótar vil ég segja það að mér finnst ákaflega merkilegt í hvers konar klemmu hv. framsóknarmenn upplifa sig í í þessari umræðu um stjórn fiskveiða.

Við erum ekki í neinni klemmu.

Mér finnst það alveg makalaust. Þeir óðu hér fram með miklum yfirlýsingum um það að tillögur ríkisstjórnarinnar væru svo voðalegar að þær næðu bara ekki nokkurri átt.

Við náðum fram breytingum.

Lögðu síðan fram tillögur um breytingar á einni grein. Og þegar ríkisstjórnarflokkarnir gerðu ekki annað en að hafa sína tillögu óbreytta og bæta við einni tillögu sem ætti að taka við af annarri eftir eitt ár, þá drógu þeir allar sínar tillögur til baka og greiða síðan atkvæði með öllu heila galleríinu. Það var nú ekki meira en það.

Það er nú ekki alveg rétt.

Það hefur oft verið logið meira í þessum ræðustól en það sem ég er að tala um. Ég heyri það að hv. þm. eru mér sammála í þessu efni. Ég verð að segja það alveg eins og er að það er ekki mikið samræmi í þessu. En hv. þm. Framsfl. munu auðvitað geta rétt sinn hlut svolítið í umræðunum um Þróunarsjóðinn. Þar er auðvitað hægt að halda áfram baráttunni. Ef sannfæringin þar er ekki meiri heldur en hún hefur verið í andstöðunni við breytingarnar á lögunum um stjórn fiskveiða þá verður það væntanlega ekki mjög löng umræða. Hv. 1. þm. Austurl., formaður Framsfl., lýsti því yfir í þeirri upphafsræðu sem haldin var eftir framsögu við 3. umr. að allt væri þetta nú nánast harla gott og hér væri verið að festa þetta fiskveiðistjórnunarkerfi en ég hef mótmælt því og ég ætla ekki að fara að endurtaka það eða fara neitt nánar út í þá umræðu. Ég tel að niðurstaðan sem við höfum hér fyrir framan okkur segi bara eitt, nákvæmlega það að ríkisstjórnarflokkarnir, sem ákváðu með hrossakaupum að lenda þessum málum eins og hér liggur fyrir, hafa orðið að hrekjast til baka. Aðalbreytingarnar sem nú er verið að gera á lögunum um stjórn fiskveiða eru þær breytingar sem sjómenn knúðu fram. Aðrir aðilar munu koma á eftir og það mun ekki verða staðar numið á meðan menn halda sig við það að hafa þetta óeðlilega stjórnunarkerfi í sjávarútveginum eins og hér er verið að halda áfram að verja, að þá mun baráttan halda áfram. Ég er sannfærður um að það mun vinnast sigur að lokum, en því miður virðast þeir sem mest eru að verja þetta kerfi ekki átta sig á því að ef þeir halda áfram með líkum hætti og þeir hafa gert og neita að taka rökum þeirra sem benda á að hér er í raun og veru verið að einkavæða auðlindina sem við eigum að eiga sameiginlega --- ef menn átta sig ekki á því hvað er þarna að gerast og halda áfram að verja kerfið þá munu þeir sitja uppi með það að allir þeir sem eru andstæðingar þessarar þróunar neyðast til þess að samþykkja það að lokum að hér verði farið að selja veiðileyfi. Er það það sem þeir aðilar vilja sem hafa viljað verja þetta kerfi? Ég hélt ekki. En því miður, svona lítur þetta út. Og ef menn ekki skynja þá hættu sem í því felst að taka upp sölu veiðileyfa, eins og lagt hefur verið til og því miður án þess að útfæra þá hugmynd þannig að það sé hægt að átta sig á því hvernig hún kemur út, þá held ég að menn séu að horfa inn í framtíð sem sé mjög fyrirkvíðanleg, því stjórnin á fyrirtækjum í sjávarútvegi yrði ansi erfið ef menn þyrftu að mæta hér á uppboði til þess að kaupa sér veiðileyfi með stuttu millibili til þess að tryggja sér verkefni fyrir sín fyrirtæki, hvort sem það er í útgerð eða fiskvinnslu. Hæstv. forseti. Mín lokaorð skulu vera þau: Hér er að vísu verið að setja lög um stjórn fiskveiða, en þau lög munu ekki endast lengi og það er af eðlilegum ástæðum. Í fyrsta lagi vegna þess hvernig ríkisstjórnin stofnaði til þessarar lagasetningar með undirbúningi sem var gjörsamlega óásættanlegur og síðan sú þróun sem varð í framhaldinu, þar sem allt sem um var verið að ræða breyttist meira og minna og lokaniðurstaðan var í raun og veru að setja lög um stjórn fiskveiða til þess að leysa deilur sjómanna og útgerðarmanna.

Frú forseti. Ég hef í mínum ræðum um stjórn fiskveiða gagnrýnt ýmis atriði frv. sem lagt var fram í desember sl. Það hefur verið komið til móts við sjónarmið í mínum málflutningi með þeim brtt. sem liggja fyrir, þ.e., og má öllum vera ljóst, að fyrirliggjandi tillögur eru að sjálfsögðu málamiðlun. Ég vil minna á að það hefur ýmislegt náðst fram. Hvað með að lyfta afla krókabáta upp í 22.000 tonn? Hvað með rýmkun á rækjukvótanum? Hvað með þrengingu framsals? Og síðan þær brtt. sem liggja fyrir núna á þskj. 1269? Takmörkunin um framsal aflamarks kemur þar fram. Vandinn sem lýtur að meðafla er stór og ég er margsinnis búinn að ræða um þann vanda og ég held og trúi því að menn séu farnir að huga að því og hvernig þeir eigi að leysa það. Ég viðurkenni að sjálfsögðu það sem hv. 3. þm. Vesturl. sagði, að það er um áfangasigur að ræða til breytinga á því kerfi sem við búum við.

Hæstv. forseti. Málamiðlun? Um hvað snerist þessi málamiðlun þegar ég nefndi frv. sextánmenninganna? Ég veit ekki til þess að það sé einn einasti stafur hér um neitt af því sem var í þeirri tillögu. Það er einhvers staðar til eitthvert minnisblað um einhver 7.000 tonn af rækju sem menn hafa verið eitthvað að hvísla á milli sín. Ég hef aldrei séð það á prenti. Það er örugglega ekki af neinu tagi sem hefur borið fyrir eyru, a.m.k. ekki mín, þar sem verið er að koma til móts við þau sjónarmið sem sett voru fram í þessu lagafrv. sextánmenninganna. Þannig að málamiðlunin sem hv. þm. er að tala um gengur út á eitthvað allt, allt annað heldur en hann var að berjast fyrir hér með því að taka þátt í að leggja fram það frv.

Frú forseti. Ég vil í upphafi þessa seinna ræðutíma sem ég hef vekja athygli á því að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, sem talaði um að menn væru ekki viðstaddir umræðuna, kom inn í nokkrar sekúndur og hvarf út aftur. Varðandi það sem ég hef verið að segja þá er þetta áfangasigur til breytinga á því kerfi sem við erum með. Ég hygg að við munum búa við það í nokkurn tíma enn. En þetta er áfangasigur og ég tel að það beri að fagna honum með því að samþykkja þessi lög sem nú er verið að setja. Varðandi brtt. á þskj. 1287 frá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni og fleirum þá hef ég fulla samúð með stöðu þessara manna, fulla samúð, en ég geri mér grein fyrir því að það er ekki hægt að ná öllu fram. Það eru fjölmargar brtt. sem ég hef verið að nefna í mínum ræðum sem ég hef ekki komið fram. Og ef það væri svo að menn næðu alltaf sínum ýtrustu óskum fram þá er ég hræddur um að lagabálkurinn væri lengri heldur en nú er um að ræða.

Hæstv. forseti. Mér þykir þetta síðasta afskaplega furðulegt. Hvar er eiginlega samviska manna sem halda því fram að það sé ekki hægt að ná fram tillögu sem kostar ekki nokkurn skapaðan hlut. Þessi tillaga er ekkert um það að þessi hópur í heildina fái einum einasta fiski meir heldur en gert er ráð fyrir að hann fái samkvæmt tillögum ríkisstjórnarinnar. Svo talar hv. þm. um að það sé ekki hægt að ná öllu fram. Hvað er þetta eiginlega? Er það einhver meinbægni sem ræður afstöðu manna til svona tillagna? Ég skil ekki hvað það er. Ég tel að ef hv. Alþingi samþykkir ekki þessa tillögu þá hljóti það að vera vegna einhverra ástæðna sem ég hef ekki heyrt fyrr. Ég geri þá kröfu að menn segi hv. þm. hverjar ástæðurnar eru. Það hlýtur að vera hægt að fá það fram í þessari umræðu. Ég mun a.m.k. illa geta sætt mig við það að menn beri ekki fram frambærilegri ástæðu heldur en þá að það sé ekki hægt að ná öllu fram.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jóhann Ársælsson vék að afstöðu okkar framsóknarmanna til tillögu þeirra alþýðubandalagsmanna, m.a. um kaup á fleiri frystiskipum, að banna þau í eitt ár. Ég undirstrika það að markvissari stefnu vantar í vinnslu sjávarfangs. Það vil ég undirstrika og hef gert æði lengi. En frysting um borð í veiðiskipi er aðferð, hv. þm. Frysting um borð í veiðiskipi er aðferð, en þróunin til uppþíðingar afla í landi og frekari fullvinnslu, þar sem, ef ég má segja, að verði stofnað til nýtískulegri verksmiðju í vinnslu í landi heldur en verið hefur. Ég tel að það sé einmitt þarna sem skortir á. Það hefur skort fjármagn til þess að geta þróað upp þá aðferð að til uppþíðingar á þeim afla sem heilfrystur er um borð í þessum skipum, þannig að vinnslan fari fram í landi, þannig að við njótum margfeldisáhrifa vinnslunnar. En þessari þróun verður auðvitað að fylgja fjármagn á viðráðanlegum kjörum fyrir þessi fyrirtæki til að þróa starfsemina á þennan jákvæða hátt. Ég held að við eigum ekki að vera að beita okkur svo mjög fyrir boðum og bönnum, ég held að við þurfum frekar að þróa okkur áfram þarna. En rekstrarskilyrði hafa knúið menn í auknum mæli til að fara út í þessa útgerð.

Hæstv. forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. v. ræddi um að það þyrfti að þróa áfram aðferðir í sambandi við það að vinna við uppþíddan fisk. Það getur vel verið og ég mótmæli því ekki í neinu og tel skynsamlegt hjá honum að nefna þá hluti. Hins vegar var það ekkert svar við því af hverju hv. framsóknarmenn greiddu atkvæði gegn tillögu um það að fresta um eitt ár því að menn gætu verið að kaupa hér fullvinnsluskip eftir að hafa flutt hér ræðu eftir ræðu þar sem þeir voru að mótmæla því að ríkisstjórnin væri að setja fram tillögur sem yrðu til þess að þessi þróun mundi halda áfram og hafa af því hinar mestu áhyggjur. Það var ekki verið að leggja til að það yrði bannað til frambúðar að smíða fullvinnsluskip eða kaupa heldur einungis að menn tækju sér tíma til þess að skoða þessa möguleika sem gætu verið á því að hafa áhrif á þessa þróun með það fyrir augum að heildarhagsmunir þjóðarinnar yrðu tryggðir.

Virðulegur forseti. Þingmaðurinn vék einnig að afstöðu okkar framsóknarmanna til frv. í heild sinni og að við hefðum tekið þar einkennilegum sinnaskiptum. Ég vil að það komi skýrt fram að við framsóknarmenn töldum að með vinnu í sjútvn. þingsins og með umræðum í þingsölum hefðu fengist fram veigamiklar breytingar á slæmu frv. sem hér lá á borðum þingmanna, en ég undirstrika það að við erum langt frá því að vera sáttir við þetta frv. En það tókst þó að lagfæra það og koma í veg fyrir stærra tjón. Þetta er staðreyndin í málinu og þess vegna var afstaða okkar framsóknarmanna sú að við drógum þær tillögur sem við fluttum til baka vegna þess að það var komið til móts við þær að nokkru leyti. Ég sagði þegar ég talaði fyrir þessum tillögum að ég teldi að með þeim væri opnuð leið til þess að ná fram lagfæringum á þessu frv. Ég viðurkenni að það var orðið við því þó ég vildi að það hefði verið gengið miklu lengra.

Hæstv. forseti. Litlu verður Vöggur feginn. Þessar breytingar voru ekki mjög merkilegar, eins og þingmenn vita, og algjörlega óbreytt fyrirkomulag á næsta ári frá því sem ríkisstjórnin hafði gert ráð fyrir. Það er að vísu gert ráð fyrir að það komi aðrar takmarkanir í staðinn eftir tvö ár, en það var allt og sumt og það skýrir ekki þessi miklu sinnaskipti miðað við þann málflutning sem hv. framsóknarmenn hafa stundað. Ég segi það enn og aftur: Hvers vegna í ósköpunum voru menn ekki tilbúnir til þess að standa að því að skoða betur hugmyndirnar um það að hafa áhrif á þróun á þessum fullvinnsluskipum? Ég held að það sé eitt af stærri málunum og verkalýðshreyfingin hefur verið að setja þetta mál á oddinn núna og mun gera það með auknum þunga á næstunni. Það hefði verið ástæða til þess að taka á því máli nú.

Virðulegur forseti. Ég vil taka það fram að að mínu mati er um að ræða veigamikla breytingu þar sem ríkisstjórnarflokkarnir féllust á að láta hina svokölluðu 15% reglu einungis gilda í eitt ár og láta síðan taka við nýja reglu sem byggir á því, eins og þingmenn vita, að ekki megi flytja nema samsvarandi magn og skipið hefur á milli á hverju ári. Að mínu mati er þarna um að ræða veigamikla breytingu og afar mikilsvert að hún náðist fram. En ég vil hins vegar spyrja hv. þm. enn og aftur hvernig hann sér að með breyttu kerfi og stjórnun fiskveiða sé hægt að koma í veg fyrir að afli sé fluttur á milli landa, frá einu byggðarlagi til annars, eins og hv. þm. sagði í ræðu sinni áðan og taldi vera hina mestu ósvinnu. Það hefur enginn getað sagt mér enn þá, miðað við það samgöngukerfi sem við búum við, hvernig í ósköpunum, með breyttu stjórnunarkerfi fiskveiða, er hægt að koma í veg fyrir að landið sé orðið í raun ein verstöð eins og það er í dag.

Hæstv. forseti. Það hefur ekki hvarflað að mér að halda því fram að það ætti að koma í veg fyrir að fiskur sé fluttur milli byggðarlaga. Ég hef hins vegar haldið því fram mjög ákveðið og stíft að það eigi ekki að hafa fiskveiðistjórnunarkerfið þannig uppbyggt að menn geti notfært sér aðganginn að fiskimiðunum til þess að þvinga fram lægra fiskverð og á grundvelli þess sé síðan verið að flytja afla milli byggðarlaga. Það er það sem ég hef verið að mótmæla hér. Menn eiga auðvitað að vera frjálsir að því að kaupa fisk og keyra honum milli byggðarlaga eins og þeim sýnist. Það er ekkert við það að athuga, ekkert nema bara gott um það að segja. Það að hv. þm. nefndi áðan að þessi 15% regla hefði verið svona óskaplega vond, að það hefði nægt að það yrði fallið frá henni eftir árið til þess að framsóknarmenn skiptu um skoðun, fær mig til þess að minna á það að tillögur hv. framsóknarmanna gengu út á það að hafa þessa reglu áfram. Breyta bara prósentunum. Það var allt og sumt. Þeir vildu þessa reglu.

Virðulegur forseti. Tillögur framsóknarmanna voru settar fram til þess að reyna að knýja fram einhverja leiðréttingu sem tókst. Og ég stend við það sem ég sagði í mínu fyrra andsvari að ég tel að sú breyting sem þar náðist fram sé veigamikil og komi í raun mun betur á móts við þau sjónarmið sem sjómenn settu fram og 15% reglan var byggð á heldur en hún gerir og hún eigi eftir að verða okkur til mikilla hagsbóta. Varðandi það sem hv. þm. sagði að hann hefði ekki uppi sjónarmið um að koma í veg fyrir að menn flyttu afla milli byggðarlaga, þá hef ég tilhneigingu til að trúa að það sé rétt hjá hv. þm. því þingmaðurinn er skynsamur. En varðandi það sem hann sagði að það ætti ekki að nota þetta til þess að knýja niður fiskverð þá hef ég ekki tíma til að fara í þann rökstuðning í þessum ræðustól, en það liggur bara ekkert fyrir um það hvert hið raunverulega fiskverð mundi vera ef til að mynda allur fiskur færi á markað. Það er alveg klárt að það verður ekki það verð sem myndast á markaði í dag miðað við það takmarkaða magn af heildaraflanum sem fer á opinbert uppboð á markaði.

Hæstv. forseti. Það er alveg hárrétt að ef það yrði liðugri verslun með fiskinn heldur en hefur verið þá má alveg gera ráð fyrir því að verðið jafnist og lækki. Ég held að það gæti orðið gott ef menn næðu því að ná samkomulagi um eitthvert nýtt kerfi í sölu á fiski sem mundi valda því að við fengjum jafnara fiskverð sem yrði þá til með meiri markaðstengingu heldur en við höfum áður séð. En það er ekki fyrirséð að það gerist á næstunni. Hitt vil ég svo segja að ég er ekki að mótmæla þeirri hugmynd sem kom fram í tillögu ríkisstjórnarflokkanna núna undir lokin og felst í því að fella niður þessa 15% tillögu og taka upp annað fyrirkomulag. Hún er að mínu viti til bóta og ég tel að það sé líka verið að viðurkenna þar að það eigi að tengja réttinn til að veiða fisk við skipin og það eru fleiri atriði í þeim tillögum sem liggja hér fyrir sem eru einmitt í þá átt og það er að mínu viti jákvætt í þeim tillögum sem liggja fyrir.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að fagna komu hæstv. viðskrh., sem fulltrúa ráðherra Alþfl. hér, en eins og þeir vita sem hafa verið hér frá upphafi fundar þá hefur mjög verið óskað eftir nærveru hæstv. alþýðuflokksráðherra þar sem þeir eru vissulega miklir gerendur í því máli sem hér er til umræðu og þeirri makalausu niðurstöðu sem orðin er, þar sem í rauninni menn koma hér einn á eftir öðrum, bæði stjórnarsinnar og stjórnarandstæðingar, og lýsa því yfir að þeir séu í raun mjög óánægðir með þá niðurstöðu sem orðið hefur og þann bræðing sem við sitjum uppi með, en a.m.k. allmargir stjórnarsinnar og slæðingur af stjórnarandstæðingum úr röðum framsóknarmanna ætla þó að una því sem þeir ekki sætta sig í rauninni við. Og ég held að það sé að öðrum ólöstuðum hægt að segja það að alþýðuflokksmenn eigi mestan hlut þarna að máli hvernig komið er. Að öðrum ólöstuðum er kannski nokkur þversögn vegna þess að niðurstaðan er jú eins og við vitum ákveðinn bræðingur sem fólk er almennt ekki sátt við. Í þeirra hópi, hinna óánægðu, hljóta að teljast allmargir úr röðum alþýðuflokksmanna því að t.d. er í frv. sextánmenninganna að finna ákvæði eða tillögur sem eru hreint ekki í takt við þá niðurstöðu sem hér varð. Og ég held að ég verði að spyrja þá þingmenn sem t.d. eru hér, Sigbjörn Gunnarsson og Petrínu Baldursdóttir, hvort þau geti með góðri samvisku sagt að þau séu ánægð með þá niðurstöðu miðað við þær andstæður sem eru annars vegar í þeim bræðingi sem við sitjum nú uppi með og svo hins vegar í þeim hugmyndum sem voru lagðar fram í frv. sextánmenninganna, en það er 572. mál þessa þings. Það er ekki síst vandamálið með veiðigjaldið sem hefur leitt okkur út í þessar ákveðnu ógöngur og um það munum við nánar ræða þegar Þróunarsjóður sjávarútvegsins kemur á dagskrá. En mér þótti það og þykir enn mjög athyglisvert að það er sagt fullum fetum í niðurstöðum tvíhöfða nefndarinnar að það sé djúpstæður skoðanamunur um veiðigjald sem hafi þurft að leysa og mér vitanlega hefur sú lausn út af fyrir sig ekki komið fram nema að það eru mismunandi túlkanir á því hvort við séum með Þróunarsjóði að stíga fyrsta skref í átt til veiðigjalds eður ei. Ég óttast að svo muni verða og ég hafna þeim áherslum. Ég þarf ekki að fjölyrða um það hér að við kvennalistakonur höfum þvert á móti viljað fara allt, allt aðra leið í stjórn fiskveiða, en það er að taka upp byggðakvóta. Ég gerði það í 2. umr. að meginefni máls míns að það væri ástæða til að berjast fyrir því að 7. gr. frv. fengi að halda sér eins og hún lá fyrir, ekki síst þar sem ljóst var að hún naut víðtæks stuðnings m.a. úr röðum stjórnarliða. Og það hlálega er að hv. 5. þm. Norðurl. v., annar tvíhöfða og fulltrúi Sjálfstfl. í sjútvn. eða einn af þeim, hefur átt alveg afskaplega mörg orð yfir það hvað það sé hart að þurfa að slaka þessari ágætu grein, um að fiskvinnslustöðvar geti eignast kvóta, í þessum hrossakaupum sem átt hafa sér stað. Ég held að það væri í rauninni langskynsamlegast að gera nokkrar einfaldar breytingar sem óhjákvæmilegar eru, m.a. vegna stöðu smábáta, núna á vordögum og reyna til þrautar að ná einhverri heildstæðri lausn í sjávarútvegsmálum og hafa þar einhverja glóru. Því það er ekki hægt að segja að ef að meðaltali allir eru eitthvað óánægðir, þá sé niðurstaðan góð. Þvert á móti, ef að meðaltali allir eru eitthvað óánægðir, þá er niðurstaðan vond og það er það sem mér sýnist að hafi orðið hér. Ég ætla ekki að fara mikið út í þá baráttu sem við kvennalistakonur höfðum fyrir því að halda inni einni tillögu tvíhöfða nefndar um kvóta fiskvinnslustöðva. Ég gerði það í 2. umr. Það hefur þegar gengið til atkvæða. En það er annað atriði sem einnig er grundvallarþáttur í stefnu okkar kvennalistakvenna, en það er verndun fiskimiðanna og hverra kosta er völ í þeim efnum, sem mig langar sérstaklega að taka fyrir núna. Ein ástæða þess að það var fyllilega vert að líta á frv. sextámenninganna var einmitt fiskverndarsjónarmið, þ.e. að menn fari ekki í meira mæli en nú er að líta svo á að vegna ranglátra reglna í stjórn fiskveiða sé óhjákvæmilegt og jafnvel sjálfsagt að henda afla, en það er nákvæmlega það atriði sem verið er að reyna að taka á í þessu frv. Það má að sjálfsögðu deila um það hvort nákvæmlega rétt útfærsla er þarna í því frv. En það sem mér finnst þó skipta verulegu máli er það að þarna er verið að reyna að taka á raunverulegum vanda sem er fyrir hendi hér og nú. Og ég lái þeim alþýðuflokksþingmönnum ekki, t.d. hv. 11. þm. Reykn., Petrínu Baldursdóttur, og hv. 7. þm. Norðurl. e., Sigbirni Gunnarssyni, þótt þau hafi verið í þessum uppreisnarhópi, sem litið var á að væri svo, því ég held að þarna hljóti að ráða, og menn hljóti að sjá það, heilbrigð skynsemi og virðing fyrir gæðum náttúrunnar. Og með einni breytingu get ég mjög vel tekið undir þau sjónarmið að það eigi að rýmka reglur um að koma með meðafla að landi. Mér finnst þó að það ættu að vera ákveðnar skorður, kannski meira eftirlit heldur en þarna er og kannski meiri krafa um tilfærslur heldur en nákvæmlega í þessari útfærslu. Einnig get ég tekið undir það að það hníga ákveðin rök að því að hafa ekki aflamark á þeim tegundum sem hafa reynst vannýttar, en með hámarki. Og það er kannski það sem vantaði inn í þetta frv., sem þó var að mörgu leyti góðra gjalda vert. Ég hefði viljað sjá þar ákveðið hámark og að því tilskildu hefði ég getað stutt þá grein frv. sem laut að þessu. En ég held að hér hafi hrein fiskverndarsjónarmið verið á ferðinni og þau sjónarmið að sólunda ekki auðlindum hafsins. Og ég held að það sé mikill skaði skeður ef það verður ekki farið út í að taka umræðu á öðrum nótum heldur en verið hefur um sjávarútvegsmál. Það er ljóst að verði þetta frv. að lögum þá verður það afgreitt í bullandi ágreiningi, nema kannski við nokkra framsóknarmenn, og það verður fyrst og fremst aulalausn til að leysa raunverulegt vandamál sem er verkfall sjómanna og það þurfti að sjálfsögðu að leysa. Um það er enginn ágreiningur. En mér þykir ansi hart ef það er skilið eftir kerfi sem er innbyrðis sundurlynt og alls konar sérkennileg hrossakaup eiga að leysa málin. Það á t.d. að hugga einhverja stjórnarsinna úr hópi sextánmenninganna með því að gefa einhver afskaplega loðin fyrirheit, svo ekki sé meira sagt, um nefndir, og þær a.m.k. tvær, sem eiga að taka bæði á meðaflamálum og einnig á þeim tegundum sem ekki hefur tekist að fullnýta og þetta er auðvitað algerlega ávísun á óvissu og ekkert annað. Fyrir kemur að nefndir skila góðu starfi, en það er engin trygging fyrir því að það sé tekið mark á því. Þannig hefði ég gjarnan viljað sjá eitthvað bitastæðara heldur en einhverja nefndarskipan. Hv. 4. þm. Vesturl., Gísli Einarsson, taldi að náðst hefði áfangasigur og nefndi þar sérstaklega rýmkun á rækjukvóta. Vissulega er þetta eitthvað sem er rætt, en þetta er ekkert sem er bundið við einhver lög, þetta er ekki það sem við erum að fjalla um, þetta er framkvæmdarvaldið að slaka einhverjum fyrirheitum hingað og þangað. Og ég verð að segja það að mér finnst það fremur ógeðfellt þegar farið er að koma með svona fyrirheit inn í lagasetningu, enda var það kannski engin tilviljun að það var útilokað að fá á blaði, af hálfu stjórnarsinna, nokkuð um þessi fyrirheit. Það var í lagi að skýra sjútvn. munnlega frá þessu samkomulagi. Menn gátu að sjálfsögðu glósað og sum okkar gera það óspart. En þarna virtist vera slíkt feimnismál á ferðinni að það var ekki einu sinni hægt að setja það á blað sem minnisblað, hvað þá meira. Ég held að það séu tvö sjónarmið sem óhjákvæmilega hljóti að koma inn í fiskverndarmál og æskilegustu nýtingu þess afla sem við drögum úr sjó, sem er vissulega sífellt minnkandi. Það er annars vegar það að við nýtingu sé hugað að því að það sé sköpuð sem mest vinna í landi. Þetta er að mínu mati liður í því að það sé gengið með ákveðinni virðingu um auðlindina og það er engin tilviljun að smábátar hafa verið nokkuð til umræðu í þessari umræðu. Ég held að það sé alveg nauðsynleg umræða út af fyrir sig og ég vil vekja athygli á upplýsingum sem komu í umsögn Landssambands smábátaeigenda frá því í haust, 30. sept. sl., en þar er bent á að í faglegri úttekt sjáist að það séu jafnmörg ársstörf á smábátaflotanum og á öllum ísfisktogaraflota landsmanna, en hins vegar er tvennt sem kemur þarna inn. Í fyrsta lagi er hent miklu meira af fiski af togurum heldur en af smábátum og meira flutt í land. Þar að auki er hagkvæmnin slík að fjárfesting er svo mikil í togurunum, og sérstaklega reyndar þeim allra stærstu, að með sömu hagkvæmni er unnt að skapa margfalt fleiri störf á smábátum án þess að þar verði um að ræða að reksturinn standi ekki undir sér. Það sem hins vegar hefur verið vandamál, bæði hjá krókabátum og ekki síst aflamarksbátum, er einfaldlega að samdrátturinn hefur komið miklu verr við þessa aðila heldur en aðra. Gagnvart krókaleyfisbátunum sitjum við uppi með þær tillögur hér að það er dálítið erfitt að ráða í það hvort þeim verður mögulegt að halda áfram sínum rekstri eða ekki og þetta skiptir verulegu máli, m.a. vegna þess að við erum nú um þessir mundir einnig að takast á um 506. mál þingsins, sem er sérstök aðstoð við Vestfirði, en í raun væri hægt að styðja ýmis byggðarlög á Vestfjörðum sem standa höllum fæti með því að tryggja afkomu smábátanna. Ég tek bara dæmi um það að á Suðureyri t.d. eru smábátarnir mjög stór hluti, en hlutdeild krókaleyfisbáta þar er 64% af heildarbotnfiskafla sem þar kemur. Síðan eru þarna nokkrir staðir, Bolungarvík, Tálknafjörður og Patreksfjörður, í kringum 16--27% og Flateyri aðeins minni með 15%. Þar að auki má nefna Grímsey og Bakkafjörð og þarna erum við bara að tala um krókaleyfisbátana. Varðandi aflamarksbátana þá hef ég nú þegar rakið það að þeirra afkoma hefur verið skert alveg gífurlega, sumir segja alveg upp í 70%, og það er náttúrlega fyrst og fremst vegna þess að þeim hefur ekki tekist að bæta sér upp þann kvóta sem þeir hafa tapað vegna heildarsamdráttar. Þetta allt saman er að mínu mati mjög mikilvægt ef við erum að hugsa um hvernig við göngum um auðlindina, vegna þess að hluti af því sem við erum að reyna að skapa eru störf í landi og það þarf örugglega miklu meiri afla inn til landsins ef við erum með flota sem byggist nánast eingöngu á togurum, ég tala nú ekki um verksmiðjutogurum, og þar af leiðandi erum við að tala um miklu, miklu meiri fisk að landi og hættu á miklu meiri ofveiði þar af leiðandi. Þannig að ég vil í nafni fiskverndar og virðingar fyrir okkar auðlindum sérstaklega ítreka þetta því mér hefur fundist að menn tali dálítið gáleysislega á köflum um smábáta. Vissulega hafa fulltrúar smábátaeigenda verið býsna drjúgir í umræðunni, en það á ekki að liggja þeim á hálsi fyrir það þó að þeim hafi tekist að koma sjónarmiðum sínum vel á framfæri vegna þess að allar þeirra ábendingar hafa reynst mjög þarfar, þó deila megi um einstakar tölur, prósentur og reikninga. Það virðist vera hægt að reikna sig út í slíkar öfgar í báðar áttir að það eitt út af fyrir sig er mjög dapurlegt. Það hefur svo sem kunnugt er verið mest talað um að takmarka aflann með því að takmarka árlegan heildarafla. Út af fyrir sig get ég tekið undir að slíkt verður að gera, en ég held að fyrst og fremst verði að fara að líta á sértækari aðgerðir eins og verndun smáfisks og hrygningarfisks og einnig hvernig gengið er um auðlindina. Það vekur athygli í skýrslu tvíhöfða nefndarinnar til sjútvrh. að það er reynt að draga dálítið úr því hversu miklu sé hent af fiski í sjóinn, en eins og fram kom í máli hv. síðasta ræðumanns þá höfum við í sjútvn. fengið upplýsingar um það að allt að 30% fisks sé hent í sjóinn af einstökum togurum og heyrst hafa enn hærri tölur. Það eru því miður mjög dapurlegar upplýsingar og fjarri þeim 5 eða 6% sem verið er að tala um í skýrslu tvíhöfða nefndarinnar. Það er mikil þversögn í því annars vegar að vera með ákveðnar tillögur og upplýsingar sem sjálfsagt væri að vinna úr um það hvernig beri að ganga um auðlindina og ná sátt um það og svo hins vegar að gera nánast ekkert í því. Því tókum við kvennalistakonur það að okkur að benda á eina ákveðna leið til þess í því frv. sem við flytjum til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, en það er 560. mál, þar sem við leggjum til að sett verði á laggirnar samstarfsnefnd eða samráðsnefnd þar sem sjómenn, fiskvinnslufólk, útgerðarmenn og eigendur fiskvinnslustöðva vinni með Hafrannsóknastofnun að því að ná sátt og niðurstöðu um tillögur þær um heildarafla sem á hverju ári koma til umræðu hér og ákvörðunar síðan sjútvrh. Þetta er sérstaklega mikilvægt þar sem klögumálin hafa gengið á víxl og það er einnig mjög mikilvægt vegna þess að í hópi hagsmunaaðila í sjávarútvegi hefur mjög verið bent á að það þurfi að fara meira út á braut staðbundinna friðana og athugana á veiðarfærum og slíku og ég held að þessi tillaga gæti tvímælalaust verið til bóta í þessu. Mér þykir mjög skrýtið að það skuli ekki hafa verið tekið inn í þessa athugun að kanna þessi mál, en kannski eru menn komnir í slíkan spreng í þessum erfiðu málum að þeir eru ekki reiðubúnir til þess að ganga lengra núna. Ég hef áður nefnt það að vera má að ein af sáttum sem muni nást sé að tvískipta okkar sjávarútvegskerfi t.d. eitthvað í áttina að því sem Japanir hafa gert þar sem þeir skipta sínum miðum og sínum veiðum í strandveiðar, veiðar innan eigin fiskveiðilögsögu og síðan úthafsveiðar eða veiðar á fjarlægum miðum. Og ég held að kannski sé í framtíðinni hægt að líta svo á að varðandi strandveiðarnar og að miklum hluta til veiðar innan fiskveiðilögsögu þá eigi að taka upp byggðakvóta. Þetta er það sama og Japanir gera. Þeir eru með slíkt á aldagömlum merg og það má segja að það erum við líka. Við höfum átt sjávarútvegsbyggðarlög sem eru mjög háð einmitt strandveiðunum eða veiðunum sem eru næst landi og við höfum staðið í eilífðarbaráttu um það að þessar veiðar verði bara einfaldlega ekki slegnar af. Með einhverri slíkri skiptingu mætti kannski tryggja þetta í sessi og ná sátt um þann byggðakvóta sem við kvennalistakonur höfum látið okkur dreyma um og teljum að væri til mjög mikilla hagsbóta og kannski værum við ekki með þessa voðalegu Vestfjarðatillögu sem leysir í rauninni því miður ekki þann vanda sem henni er ætlað, gerir það a.m.k. á snarvitlausan hátt ef hún leysir eitthvað, ef við byggjum svo vel að hafa tekið upp slíkt kerfi. Það er sagt í skýrslu tvíhöfða nefndar að Japönum hafi tekist að marka sína sérstöku leið til fiskveiðistjórnunar og þeir hafi forðast grimmilegustu örlög samkeppnisfiskveiða, þ.e. algera sóun fiskveiðiarðsins og hrun fiskstofna. Þetta er ekkert lítið og ég held að við ættum, fyrst þessi skýrsla er sá grunnur sem við erum að vinna á núna, að taka svolítið meira mark á því sem þar stendur og kannski fara að leita betur vegna þess að það er alveg ljóst að sú umræða sem verið hefur hér að undanförnu hefur leitt í ljós að það er ekki bara bullandi ágreiningur um þá niðurstöðu sem nú er verið að reyna að keyra í gegn á vordögum, heldur eru menn alls ekki búnir að sjá fyrir allar afleiðingarnar. Þar af leiðandi eru þeir að ávísa á óvissu í þessu mikilvægasta hagsmunamáli okkar Íslendinga sem eru fiskveiðarnar.

Herra forseti. Ég hef óskað eftir viðveru hæstv. viðskrh. Ég setti þá ósk fram við 2. umr. málsins, ég setti þá ósk fram nú í morgun og ég ítreka enn þá ósk og vildi nú gjarnan fá að heyra það frá forsetastól hvort við henni verður orðið.

Já. Forseti mun að sjálfsögðu verða við þeirri beiðni hv. þm. að biðja hæstv. viðskrh. að koma í þingsalinn. --- Hæstv. viðskrh. er ekki í þinghúsinu sem stendur en forseti mun gera ráðstafanir til þess að hann verði kallaður til þingfundar.

Ég get út af fyrir sig rætt eitt og annað um stjórn fiskveiða en það er dálítið erfitt að fyrirbyggja að ekki verði endurtekningar ef hæstv. viðskrh. heyrir ekki mál mitt. Ég tel rétt að fara í nokkrum orðum yfir þá stöðu sem verið hefur að þróast. Allt frá því að mönnum varð ljóst að ekki væri hægt að stunda óheftar veiðar við Íslandsstrendur þá hefur það verið að gerast að menn hafa verið að selja auðæfin í hafinu annaðhvort í skipsverði eða með beinni sölu á kvóta. Ég gat um það að það elsta sem ég hef fundið um kvóta á Íslandi er frá árinu 1975. Mér hefur þó verið tjáð að í tíð Emils sem sjútvrh. hafi hann sett reglur um kvótaskiptingu á innfjarðarækju. Ég hef ekki fundið það og má vel vera að það sé ekki rétt en sá sem mér tjáði var alþýðuflokksmaður sem var mjög sáttur við þessa ákvörðun á sínum tíma, taldi hana af hinu góða og þess vegna tel ég rétt að segja þetta hér ef ég skyldi vera að halla réttu máli með því að segja að þetta hafi hafist 1975. Þáv. hæstv. sjútvrh. Matthías Bjarnason gerði sér grein fyrir því að óheft veiði á innfjarðarækju gengi ekki upp. Þess vegna beitti hann sér fyrir lögum um samræmda vinnslu sjávarafla og veiða sem háðar voru sérstökum leyfum. Það kerfi sem þá var sett upp var á þann veg að bátum sem þessar veiðar stunduðu var ætlað visst magn af veiðinni í hverjum firði sem var sérstakt veiðisvæði, Arnarfjörður var t.d. sérstakt veiðisvæði og Ísafjarðardjúp annað. En verksmiðjunum, sem þá voru nokkuð margar, var einnig ætlaður viss hluti af þessu magni. Þess vegna voru útgerðarmenn skuldbundnir til þess að selja ákveðnum verksmiðjum sinn afla. Þetta kerfi var um margt lausn á því að menn væru komnir í þrot með óheftar veiðar, en auðvitað gerðist það um leið og þessu kerfi var komið á að leyfið til að mega veiða rækju fór inn í verðið á viðkomandi skipi. Ef þú ætlaðir að kaupa lítinn bát við Ísafjarðardjúp og hann hafði jafnframt leyfi til að veiða rækju, þá seldist sá bátur á hærra verði en jafnstór bátur af sambærilegri gerð sem seldur var og hafði ekki rækjuveiði. Verðið á bátnum var hærra vegna þess að með honum var verið að selja hluta af auðæfum Ísafjarðardjúps. Það sama gerðist með verksmiðjurnar. Verksmiðja sem átti þann rétt að fá afla af ákveðnum bátum var verðmeiri en verksmiðja sem hafði ekki þennan rétt og þess vegna má segja að í verði verksmiðjanna var líka komin ákveðin stærð, ákveðinn hluti af verðinu sem var vegna þess að menn voru að selja auðæfi djúpsins. Þegar úthafsveiðirækjan kom til sögunnar hefði mátt spyrja sjálfan sig: Var þá rökrétt að halda áfram að hafa sérstaka kvöð á þessum skipum til að landa hjá sérstökum vinnslustöðvum í landi? Það var ekki samræmi í því gagnvart öðrum fisktegundum sem var úthlutað aðeins til útgerða en ekki til vinnslustöðva. Hörpudiskurinn var settur undir sömu reglu. Þegar ákvörðun er tekin um það að skipta fiskveiðiheimildum á þeim fiskstofnum á Íslandi, sem menn töldu að ekki væri hægt að veita frjálsar veiðar í, þá gerist það að þeim afla er skipt niður á skipin en vinnslustöðvarnar í landi eru algerlega skildar eftir. Þeirra réttur til hafsins verður enginn, en aftur á móti sögðu menn: Vinnslustöðvarnar eiga 70--80% af fiskiskipaflotanum. Þess vegna er verið að veita þeim þennan rétt á óbeinan hátt. Það breytir þó ekki þeirri staðreynd að verðið á fiskvinnslustöðvunum féll við þessa aðgerð en verðið á fiskiskipunum hækkaði. Þetta skipulag var þess vegna í eðli sínu fjandsamlegt fiskvinnslu í landinu. Það var í eðli sínu fjandsamlegt fiskvinnslu í landinu hvað þennan þátt snerti, en á móti kom að það gaf eigendum skipanna, ef það var sami eigandi og fiskvinnslustöðvanna, tækifæri til að dreifa veiðinni á allt árið og að því leyti til var það hagstætt fiskvinnslunni í landi ef sami aðili átti skipið og vinnslustöðina. Það má þess vegna segja að það hafi verið tvær hliðar á þessu máli. Annars vegar var það hagstætt og hins vegar var það fjandsamlegt eða óhagstætt, hvort sem menn vilja kalla það í þessum efnum. Því segi ég þetta að þegar farið var í að skipta réttinum niður á skip var t.d. fundið út að hér við land ættu að vera tvö svæði fyrir togara og meðalrétturinn til veiða var ekki sá sami eftir því á hvoru svæðinu menn voru. Þar kom það til að annað svæðið náði frá Látrabjargi að Hornafirði, og Hornafjörður meðtalinn, hitt svæðið náði þá yfir hinn hluta landsins. Vestfirðingar voru með langmesta afla á skip. Þeir voru því skertir mest en það var sagt: Það getur ekki verið neitt óhagstæðara fyrir ykkur að gera út skip en aðra þannig að þið hljótið að geta borið þessa miklu skerðingu. En það sem gleymdist var það að bak við þessa togara voru frystihús og þessi frystihús voru þess vegna skert meira um afla en nokkur önnur frystihús á landinu. Og það var ekkert sem gat réttlætt það að þau yrðu skert jafnmikið um afla til vinnslu eins og þarna gerist. Þetta er grunnsagan á bak við það að frystihúsin á Vestfjörðum hafa verið að gefa eftir vegna þess að þau voru skert meira en nokkur önnur hús. Ég ætla ekki að tala um þá vitleysu sem sett var inn í fyrstu lögin, að það var bæði hægt að fá aflareynslu út á skipið og aflareynslu út á skipstjórann. Mér vitanlega voru aldrei nema tveir aðilar sem fengu úthlutað á þennan hátt. Annað skipið var á Akureyri, sem frægt er orðið, og hitt héðan úr Reykjavík.

Þau voru fleiri.

Fleiri, segir hv. þm. Vilhjálmur Egilsson. Það væri kannski vel þess virði að hann læsi upp þann lista hverjir það voru sem fengu þessa súperúthlutun því að ég vissi að það var sótt um þetta frá Vestfjörðum og því var hafnað. Þá var nýtt skip að koma inn sem var ráðinn á góður skipstjóri en það fékkst ekki samþykkt að flytja aflareynslu hans með honum yfir á þetta skip. Á þeim tíma þegar sóknarmarkið var notað var hreint ekki vandalaust að glíma við það mál hvernig ætti að standa að því að tryggja hæfilega fækkun skipa við veiðarnar svo að það væri eitthvað í samræmi við það magn sem hægt væri að úthluta rétti til veiða á. Frægasta dæmið í þeim efnum var úthlutun á rétti til síldveiða. Það lá fyrir að mjög mörg skip hér sunnan lands fyrst og fremst en þó einnig frá öðrum svæðum höfðu áhuga á að fara á síldveiðar og til þessa ráðs var gripið að skipa sérstaka nefnd sem átti að gera tillögur um hvernig að þessu yrði staðið. Einn maður í þessari nefnd, Gunnar Flóvenz, hafði reynslu á þessum málum og hann varð undir í nefndinni. Hans reynsla var ekki metin. Hinir skiluðu meirihlutaáliti. Og meirihlutaálitið hljóðaði upp á það að nú skyldi saltað um borð. Við skulum örlítið fara yfir þessa sögu því að hún segir dálítið um í hvaða óefni við vorum komnir. Um leið og það var ákveðið var verið að ýta út af borðinu öllum smærri skipunum. Þetta veit ég að hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson gerir sér fulla grein fyrir hvað sem um aðra má segja. Það er einfaldlega ekki pláss fyrir tunnurnar um borð og það var þá heldur ekki pláss fyrir annað búnað í þessu sambandi. Þetta leiddi til gífurlegrar fækkunar á áhugaaðilum um að stunda síldveiðarnar. Svo var farið af stað að veiða. Og eftir nokkra daga komu fréttir um það að síldin væri farin að fljóta dauð úti af Reykjanesi. Hvernig stendur á þessu? sögðu menn í landi? Af hverju er síldin farin að fljóta dauð? Jú, það kom nefnilega í ljós að afkastagetan við veiðarnar og afkastagetan við söltunina um borð í skipunum var ekki á sömu gráðu. Afkastagetan við söltunina var sáralítil. Karlarnir voru hundfúlir yfir því að vera settir í það verk sem handfljótar síldarstúlkur höfðu leyst áður, þeir fengu myndarlegt kast af síld eða full net og það var ekki um annað að gera en að fleygja megninu af þessu því að þetta var orðið úldið áður en þeir höfðu haft möguleika á að salta þetta. Þá fóru menn aftur að lesa reglugerðina. Auðvitað var það óhagræði að salta síldina um borð í fiskiskipum sem ultu mikið. Það var farið að skoða reglugerðina og þá kom í ljós að eina skilyrðið var að það yrði saltað um borð. Það stóð hvergi í reglugerðinni að menn þyrftu að vera úti á rúmsjó, það væri allt í lagi að leggjast við bryggju og binda fast og salta. Og það var það næsta sem gerðist að menn fóru með aflann í land, settu fast og fóru að salta. Afköstin jukust eitthvað af því að skipið var þá kyrrt en það sem bættist við þessar hörmungar var það að síldarstúlkurnar fóru að koma niður á bryggjuna og gera athugasemdir við vinnubrögðin.

Sinaskeiðabólga var mikil meðal sjómannanna.

Og sinaskeiðabólga var mikil meðal sjómanna, segir Guðmundur Hallvarðsson sem greinilega man eftir þessu skrautlega ævintýri á því tímabili þegar menn voru að þreifa sig áfram með stjórnun fiskveiða. Skapið í sjómönnum hélt áfram að harðna. Það endaði með því að þeir héldu á fund útgerðarmanna hreint út sagt arfavitlausir og sögðu: Þessari vitleysu verður að linna. Við kunnum ekkert að salta síld, það er ekki okkar verk. Við höfum unnið önnur störf. Þeir orðuðu þetta kannski á einhvern annan veg en þetta, en niðurstaðan varð sú að útgerðarmenn á Suðurnesjum söfnuðu liði, héldu inn til Reykjavíkur, handsömuðu einn þingmann af Reykjanesinu, framsóknarþingmann, hafa kannski tekið fleiri, og skipuðu honum að koma með sér á fund ráðherra. Þáv. ráðherra Matthías Bjarnason tók vel á móti þessum mönnum eins og öðrum en þegar hann heyrði erindi þeirra að krafan væri að reglugerðin yrði strax numin úr gildi, þá súrnaði nú skapið fyrst en þeir hótuðu hörðu og sögðu að það væri óhjákvæmilegt að þetta færi allt í fjölmiðla, hvernig staðið væri að þessu, og þetta væri hrein hringavitleysa og það yrði að breyta þessu. Eftir að hafa hlustað á mál þeirra gerðist það að Matthías lét vit ráða, breytti þessum ákvæðum og lét heimila söltun í landi á nýjan leik eins og hafði verið fram að þeim tíma. Allur kostnaðurinn við að undirbúa skipin til þess að þau væru fær um að taka á móti salti, fær um að geyma tunnur og standa að söltun um borð, var sem sagt hluti af kostnaði við það að koma á vitrænni stjórn fiskveiða hér við land.

Forseta heyrðist að það væri komið að þáttaskilum í ræðu hv. þm. Klukkan er hálfeitt þannig að það er kominn sá tími sem áætlað var að gera matarhlé og hlé fyrir þingflokksfundi og því vill forseti beina því til hv. þm. að hann fresti ræðu sinni.

Þingmaðurinn verður að sjálfsögðu við þeirri ósk forseta.

Virðulegi forseti. Það frv. sem við erum að greiða atkvæði um núna er flutt af samgn. en einstakir nefndarmenn áskilja sér rétt til að hafa frjálsar hendur um afgreiðslu málsins. Ég tel að það sé ekki tímabært að leggja þetta frv. fram núna þó ég viðurkenni nauðsynina á því að taka þetta mál til umræðu en það er líka í umræðu inni í hinni svokölluðu úthafsveiðinefnd. Sú nefnd hefur tekið sér frest fram á haustið til að skila áliti um það hvort það sem hér er verið að leggja til sé eðlilegt og því vil ég ekki taka afstöðu til málsins á þessu stigi.

Þannig háttar til að brtt. frá efh.- og viðskn., sem lögð hefur verið fram og varðar 6. dagskrármál, er of seint fram komin og verður því að leita afbrigða um að hún megi koma á dagskrá og til umræðu.

Herra forseti. Ég var þar staddur í ræðu minni að ég var að gera grein fyrir því að sala á auðlindum hafsins var hafin áður en það kvótakverfi var gert að lögum sem kennt hefur verið við sjávarútvegstíma Halldórs Ásgrímssonar. Ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að halda áfram að fara ögn yfir þessa sögu. Við höfðum á tímabili í gildi þær leikreglur að það var bannað að kaupa skip frá útlöndum til að hefja veiðar í landhelginni en það var heimilt að láta smíða fyrir sig skip innan lands án þess að annað skip væri selt á móti. Með þessu fyrirkomulagi var í reynd verið að selja auðæfi hafsins. Sá sem fékk að selja auðæfin í því tilfelli var skipasmíðastöðin sem smíðaði skipið. Eitt fyrirtæki á Vestfjörðum taldi sig hafa keypt réttinn til hafsins með slíkri aðgerð. Það lét smíða fyrir sig skip norður á Akureyri og taldi að það hefði greitt réttinn til hafsins fullu verði. Skipið kostaði miklu, miklu meira en sambærilegt skip sem var smíðað erlendis skömmu áður hafði kostað. Bæði skipin eru á Vestfjörðum. En það fór ekki þannig að þetta fyrirtæki, sem var við Dýrafjörð hefði fengið réttinn til hafsins keyptan með þessari aðgerð heldur brast skömmu seinna á kvótakerfi sem sagði að aflareynsla þessa skips væri ekki til staðar þar sem það hefði aldrei verið á veiðum og því var úthlutaður meðalkvóti. Má segja að hið nýja skip sem bættist í flota Dýrfirðinga hafi þess vegna á nýjan leik orðið að leita eftir því að kaupa sér rétt til hafsins. Ýmsir ráðherrar hafa gegnt því embætti að vera viðskiptaráðherrar. Ég vil minna hæstv. viðskrh. á það að einn af þeim þingmönnum sem hefur gegnt því embætti að vera viðskrh. var Kjartan Jóhannsson. Hann stóð fastur á því að leyfa ekki innflutning á skipum. Hvað gerðist þegar það var gert? Fram að þeim tíma á meðan innflutningur var frjáls hafði það verið regla að söluverð skipa var annaðhvort hliðstætt tryggingarmati eða lægra. Nú gerist það allt í einu að söluverð skipa verður hærra en tryggingarmatið. Nú vona ég að hæstv. viðskrh. hafi skilið að í reynd var þáv. hæstv. viðskrh., Kjartan Jóhannsson, að selja auðæfi hafsins. Hann var að leyfa þeim sem áttu skip á Íslandi að selja réttinn til veiðanna. Það sem skipin hækkuðu í verði í sölu var ekkert annað en rétturinn til veiða í landhelgi Íslands. Það var verið að selja almannaeign, eins og Alþfl. talar um, og ráðherrann sem sat og stjórnaði viðskiptamálum á þeim tíma var ráðherra Alþfl. Auðvitað geta menn spurt fram og til baka: Hvaða leiðir er hægt að fara til að fara fram hjá þessu? Hvaða leiðir er hægt að fara til að sjá til þess að menn selji ekki réttinn til hafsins með skipunum? Kvótakerfið sem kom á eftir gerði aðeins eitt: Það aðskildi söluréttinn á skipunum og söluna á fiskinum í sjónum. Það aðskildi þetta í tvær tölur. Það var farið að selja réttindi hafsins áður en kvótakerfið kom til sögunnar. Þegar kemur að kosningum hefur það ávallt gerst að hæstv. viðskrh. hefur talið sér nokkurn vanda á höndum að halda þeim atkvæðum á Vestfjörðum sem hann hefur haft þörf fyrir. --- Nú hefur hæstv. viðskrh. farið úr salnum  Í Skutli 8. apríl 1991 eru nokkrar greinar þar sem vikið er að fiskveiðistjórn við Ísland. Þar er fyrst grein sem heitir Afstaða Alþýðuflokksins. Með leyfi forseta, vil ég lesa þessa grein: ,,Fiskimiðin eru sameign allrar þjóðarinnar. Þessi sameign þjóðarinnar er að færast í hendur örfárra einstaklinga. Hún gengur kaupum og sölu milli þeirra og þeir verða stöðugt færri sem eignast. Árlega skipta þúsundir milljóna króna um eigendur í kvótaviðskiptum. Peningar sem eru fimmfalt hærri fjárhæðir en ríkissjóður ver árlega til hafnaframkvæmda á öllu landinu. Þjóðin nýtur ekki þessara fjármuna, ekki sjómennirnir, ekki fiskverkafólkið. Þetta er siðlaust athæfi. Svona má ekki fara með sameign þjóðarinnar. Það má ekki gera hana að gróðalind örfárra einstaklinga. Kónga viljum vér ekki. Nú verðum við að brjótast út úr þessu kerfi. Til þess að það sé hægt megum við ekki loka augunum fyrir nýjum hugmyndum svo fremi að þær byggist á því að fiskimiðin séu sameign þjóðarinnar sem þjóðin eigi að njóta. Við verðum að nálgast nýjar hugmyndir með opnum huga ella festumst við í kvótanum eins og hann er. Gera á tilraun með leigu veiðileyfa með 8--12 þús. tonn. Reynist sú tilraun vel er hægt að stíga næsta skref. Reynist hún ekki vel þá afskrifa menn þessa hugmynd, þá tala menn ekki meira um hana, þá verða menn að leita annarra ráða til að brjótast út úr kvótakerfinu. Þetta er stefna Alþýðuflokksins, hún er raunhæf, ábyrg og skynsamleg.`` Svo mörg voru þau orð.  Herra forseti. Það er óhjákvæmilegt að lesa meira úr því mæta blaði Skutli. Hér er mynd af þeim félögum Karvel Pálmasyni og Sighvati Björgvinssyni. Það verður að segjast eins og er að myndin af Karveli er stórum betri. Til þess liggja tvær ástæður en ég ætla ekki að fara í að útskýra það. Fyrirsögn greinarinnar hljóðar svo: ,,Afstaða Karvels og Sighvats. Þeir Karvel og Sighvatur hafa eins og Þorvaldur Garðar alltaf greitt atkvæði gegn kvótanum og lagt sig fram um að berjast gegn honum. Þeir voru meira að segja reiðubúnir til að ganga gegn ríkisstjórn og fella sjútvrh. til að fella kvótann. Þetta gerðist veturinn 1990 þegar Halldór Ásgrímsson lagði fram kvótafrv. Ríkisstjórnin naut þá ekki stuðnings Borgaraflokksins og hafði tæpasta mögulega þingmeirihluta á Alþingi. Karvel og Sighvatur neituðu að styðja kvótann og þegar Halldór Ásgrímsson þá hótaði að fara frá og fella ríkisstjórnina sögðu Karvel og Sighvatur að það yrði þá svo að vera. Fremur mundu þeir fella ríkisstjórnina en styðja kvótann. En hvað gerðist þá? Þegar kvótinn og Halldór Ásgrímsson voru í hættu kom meiri hluti þingmanna Sjálfstfl. hlaupandi samkvæmt skipun frá Kristjáni Ragnarssyni og samþykkti kvótann með Halldóri, þeir og Ólafur Þ. Þórðarson.`` Það er ekki skrýtið þó það sé minnst á mig í Skutli. Það er ekki skrýtið, það stefndi í kosningar eftir örfáa daga og það var nauðsyn að hafa þetta allt á hreinu. Svo kom að staðreyndunum og nú njótum við þess að vera báðir hafðir með myndum, Halldór Ásgrímsson og ég. Ég ætla ekki að fara í neinn mannjöfnuð með myndirnar að þessu sinni en vil geta þess að hvorugur okkar er skeggugur á þessum myndum. Við lítum nokkurn veginn eins út og við gerum í dag. Ég hyggst lesa hér fyrst fyrirsögnina, með leyfi hæstv. forseta, þar sem stendur: ,,Ólafur skarst úr leik. Þingmenn Vestfjarða hafa alltaf staðið saman gegn kvótakerfinu að því undanteknu þegar Matthías Bjarnason greiddi atkvæði með fyrstu kvótalögunum árið 1984.`` Reyndar gleymdist, og verður ekki sagt Skutli til hnjóðs, innfjarðarrækjan og hörpudiskurinn sem Matthías Bjarnason, þáv. sjútvrh. setti í kvóta. Þeir gleymdu því eða, sem e.t.v. er nú hugsanlegt, töldu rétt að þegja yfir því. Því það vill nú svo til að þó hv. þm. Sighvatur Björgvinsson hafi kannski ekki langtímaminni þá býr hann svo vel að faðir hæstv. ráðherra hefur ágætis minni á það sem gerst hefur í pólitík á Ísafirði, langt aftur fyrir þennan tíma.  ,,Hann hefur séð eftir því atkvæði sínu alla tíð síðan`` --- þ.e. Matthías Bjarnason --- ,,og barist gegn kvótanum. Þannig hafa vestfirskir þingmenn staðið saman allt þar til síðast var gengið til atkvæða um kvótann á Alþingi. Þá skarst Ólafur Þ. Þórðarson úr leik. Atkvæði voru greidd um kvótann í neðri deild Alþingis þann 5. maí 1990 og atkvæðagreiðslan fór fram með nafnakalli þannig að hver og einn þingmaður varð að skýra frá því í heyranda hljóði hver afstaða hans var. Ólafur Þ. Þórðarson sagði hátt og skýrt já við kvótanum. Það já er skráð í þingtíðindum og stendur þar sem ævarandi minnisvarði um það þegar Ólafur rauf samstöðu Vestfjarðaþingmanna gegn kvótanum. Ætla Vestfirðingar að verðlauna hann fyrir afstöðuna?``  Þá held ég áfram lestrinum. Nú kemur merkilegur þáttur, sá almerkilegasti af því öllu saman. Hér stendur nefnilega: ,,Halldór er í framboði hér``, þ.e. fyrir vestan. Við urðum aldrei varir við hann á framboðsfundunum en heyrðum fréttir af því að hann væri í framboði fyrir austan. En þetta stendur í Skutli engu að síður og nú er rétt að hefja lesturinn, með leyfi hæstv. forseta: ,,Með frjálsum fiskveiðum lögðu Vestfirðingar grunninn að vestfirskum byggðum og komust í fremstu röð.`` --- Það er nú spurning hvort þrælar hafa verið notaðir við veiðar á Vestfjörðum í upphafi og hvort þeir hafa verið mikið frjálsari en aðrir. Ég ætla ekki að deila um það en svona er það orðað og, með leyfi hæstv. forseta, held ég áfram lestrinum: ,,Nálægðin við miðin, þekking, kunnátta og verkhæfni vestfirskra sjómanna, á þessu tvennu byggðu Vestfirðingar lífsafkomu sína. Kvótakerfið er sú öxi sem reidd er að rótum Vestfjarða. Hlutdeild Vestfirðinga í þorskveiðum hefur minnkað ár frá ári vegna þess að vestfirsku sjómönnunum er meinaður aðgangur að vestfirskum fiskimiðum. Halldór Ásgrímsson sjútvrh. tók af þeim grálúðuna og færði hana öðrum sem varla höfðu grálúðu séð. Hann tók af þeim rækjuna, þá veiði sem Vestfirðingar fyrstir landsmanna fóru að stunda, hann tók af þeim kolann og nú er hann í þann veginn að hrifsa af þeim steinbítinn, þennan sérvestfirska fisk og eyðileggja þar með síðustu leifarnar af frjálsum veiðum Vestfirðinga. Framsfl. ber höfuðábyrgð á þessari stefnu. Ágreiningur hefur verið við Halldór Ásgrímsson um þessa stefnu í öllum flokkum nema einum. Framsóknarflokkurinn allur hefur staðið með honum. Ætla Vestfirðingar að þakka Halldóri fyrir sig með því að senda tvo framsóknarmenn á þing? Halldór Ásgrímsson er víðar í framboði en á Vestfjörðum. Hann er líka í framboði hér, ætlar þú að kjósa hann?`` Þetta er magnaður texti. Höfundar er ekki getið frekar en í Njálu en það læðist að manni grunur að slíkur stórsnillingur með penna í röðum alþýðuflokksmanna á Ísafirði sé varla til nema brottfluttur. Ég hygg að það sé rétt, af því að ég gat þess að ég væri hafður sem höfuðsökudólgur í Skutli fyrir kosningar, að geta þess að þar var dreginn fram einn maður annar sem sökudólgur gagnvart hagsmunum Vestfjarða. Mér þykir rétt að geta þess að hann er einnig hafður hér með mynd og hyggst ég lesa upp það sem þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Einar tryggur``, stendur hér.  Þá eru nú þessir sakamenn upptaldir sem áttu að tryggja hæstv. viðskrh. kjörfylgi á Ísafirði í kosningunum. Miðað við þá ritsnilld sem notuð var og hitt að blaðið var sett í dreifingu um leið og kosningafundi á Ísafirði var lokið og eftir að önnur blöð komu út var ekki auðvelt að svara því sem hér stóð. Það var hluti af herkænskunni. Nú er það svo að allir verða að standa reikning gerða sinna. Það er þess vegna ekki undarlegt þó spurt sé: Hefur tilraunin farið fram með leiguna á kvótanum? Skilaði það slíkum árangri að nú verði allt sett í leigu eða er Alþfl. að leita að nýrri leið? Það er ekki upplýst. Þessu á hæstv. viðskrh. eftir að svara. Hæstv. viðskrh. á líka eftir að svara því hvort hann telji að þær breytingar sem nú eru gerðar á kvótakerfinu og sú ákvörðun að festa það í sessi séu hin rétta stefna Alþfl. Eða hvort þetta sé hluti af stefnu Alþfl. og hluti af stefnu Sjálfstfl. Ég tel nauðsyn að það sé sundurgreint hvað tilheyri hvorum aðila. Það er alveg vonlaust að hæstv. ráðherra geti mætt á kosningafund á Ísafirði og notað sömu greinarnar og síðast. Nú er tími reikningsskilanna. Nú verður að gera grein fyrir afstöðunni. Hver er stefna Alþfl.? Ekki þegar hann er að berjast fyrir því að komast á þing heldur: Hver er stefna Alþfl. þegar hann er við völd í landinu til að stjórna? Þetta mikilvægasta mál Vestfirðinga, mikilvægasta mál þjóðarinnar, trúi ég ekki að sé orðin verslunarvara. Það sé hægt að kaupa Alþfl. til fylgis með einhverju öðru litlu máli. Er það hugsanlegt? Hver trúir því hér inni? Ekki nokkur aðili. Hér hlýtur að hafa átt sér stað stefnubreyting. Ef hæstv. viðskrh. lýsir því nú yfir að það sé engin leið til að standa að þessu máli á þann hátt að aðgreina verð á skipum og kvóta á þann veg að verð á skipunum sé sjálfstætt og kvótinn fylgi ekki, þá ætla ég að benda hæstv. ráðherra á leiðina. Það voru til allt of margar jarðýtur á Íslandi einu sinni, það vildu allir koma þessum jarðýtum í vinnu, í vegagerð. Það hafði ekki nokkur verkstjóri frið, enginn ráðherra eða þingmaður hafði frið, allir hringdu í þessa aðila og báðu þá að koma jarðýtunni sinni í vinnu. Þá fóru menn að bjóða út vegagerðina. Þeir sem áttu lægstu tilboðin áttu að fá verkið. Ef ráðherrann er að leita að leið til að tryggja að þjóðin fái arðinn eins og hæstv. ráðherra hefur verið að tala um þá lætur hann náttúrlega bara bjóða út fiskveiðarnar við Ísland, lokað tilboð. Svona mikið af rækju, hver býður í? Fiskað á þessu ári, skilað á land. Leikreglurnar blasa við. En ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Heldur hann að eiginfjárstaðan hjá fyrirtækjunum á Vestfjörðum batni og þau séu betur fær um að halda velli? Það vill svo til að hæstv. viðskrh. hefur e.t.v. meiri upplýsingar um það en margur hér í salnum hver eiginfjárstaða þessara fyrirtækja er. Það er bankakerfið í landinu sem er búið að taka veð í skipunum, búið að taka veð í kvótanum og það gerðist áður en kvótakerfið var sett á sem veðið, eignin í skipunum var á þann veg að þau voru komin hátt upp fyrir byggingarverðið vegna þess að menn voru að selja réttinn til hafsins. Ég held að þó menn trúi því e.t.v. að það sé hægt að leika sér á þann hátt að spila á það rétt fyrir kosningar að við búum við þá stöðu að við þurfum með einhverjum hætti að hefta veiðar þá held ég að til lengdar litið hljóti það að vera svo að almannaheill landsins byggist á því að arðurinn af fiskveiðunum skili okkur sterkara og öflugra þjóðfélagi og lífskjör séu góð í landinu af þeirri ástæðu. En ef aftur á móti menn neita að horfast í augu við þetta og vilja fara þá leið, einn, tveir, þrír sem Alþfl. boðaði í sinni grein þá er líka hægt að fara í það að hafa eftirágreitt aflagjald, leiðirnar eru til. En það er tvöfaldur flokkur í pólitík sem stendur þannig að málum að þetta stóra mál er haft í flimtingum fyrir kosningar en þegar menn eru komnir í ráðherrastóla er það kynnt að aðeins eitt prósent skilji á milli stefnu Alþfl. og Sjálfstfl. í þessu máli eins og hæstv. umhvrh. boðaði á Alþingi Íslendinga. Nú verður hæstv. viðskrh. að gera grein fyrir stöðu málsins. Hver er stefna Alþfl.? Ég óska eftir því að hafa það á hreinu áður en ég tek þátt í atkvæðagreiðslu um þetta mál.

Virðulegi forseti. Við 3. umr. um brtt. við frv. um stjórn fiskveiða finnst mér rétt að leggja áherslu á nokkur atriði. Í 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða er kveðið á um að úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögunum myndi ekki eignarrétt. Ég tel að það hafi verið misráðið að fella tillögu Alþb. um það mál. Menn segja það almennt alls staðar að þetta sé sameign þjóðarinnar, en hæstaréttardómurinn sem gekk í máli Hrannar á Ísafirði hefur afsannað það. Það þýðir ekkert fyrir menn að koma hér upp og segja að sá dómur sé ekki marktækur á þann veg að hér sé neitt frekar um eign ákveðinna manna að ræða. Hæstaréttardómurinn segir svo að ekki er um villst að það er í uppsiglingu og þróunin verður áfram á þann veg. Hingað til hafa menn treyst á það og gert þessi kvótakaup þannig upp að um kostnað væri að ræða, sem var settur inn í rekstrarkostnað útgerðanna, en þetta væri ekki eign sem ætti að afskrifa. Ég vil einnig leggja áherslu á að ég tel að lögin um stjórn fiskveiða hafi ekki skilað því sem þau áttu að gera. Þau áttu að stuðla að fækkun fiskiskipa, þau áttu að stuðla að verndun fiskstofna og tryggja trausta atvinnu og byggð um landið. Rétt áðan var verið að ræða um innflutning skipa að nýju og það er búið að ákveða það með þeirri afgreiðslu að aftur verður hleypt inn þeim skipum sem búið er að afskrá út úr landinu. Það er því ekki um það að ræða að lögin um stjórn fiskveiða hafi þau áhrif að um fækkun fiskiskipa verði að ræða. Það er einnig rætt um verndun fiskstofna en það er staðreynd að menn kasta fiski í sjóinn og samkvæmt því sem kom fram á fundi sjútvn. gæti það verið allt upp í 30%.  Ef við tökum 30% af þorskstofninum, þá eru það 49.500 tonn. 30% sem verið er að tala um að sé kastað í sjóinn eru tæp 50 þús. tonn. Er þá rétt að tala um það að með því séum við að vernda fiskstofnana og sjá um að nýting þeirra sé sjálfbær og það sé verið að byggja þá upp með því að setja þetta aflamark á sem er bara það sem menn eiga að koma með að landi? Menn geta verið að henda tugum þúsunda tonna í sjóinn. Það hlýtur að hafa áhrif á uppbyggingu fiskstofnanna. Þessu vilja menn ekki taka á og tillaga sextánmenninganna, sem stundum hefur verið nefnd í umræðunni, gekk einmitt út á að viðurkenna það og reyna að hamla á móti því að fiski væri kastað í sjóinn, menn kæmu með aflann að landi. Það hefur stundum verið sagt að trillubátar væru með mikið af smáfiski í lönduðum afla. Hver skyldi vera skýringin á því að trillukarlar séu stundum með mikið af smáfiski í lönduðum afla? Vegna þess að þeir eru utan kvóta. Þeir koma með allt að landi sem þeir veiða. Það skiptir ekki máli fyrir þá. Þeir koma með það sem kemur á öngulinn nema það séu smæstu fiskar sem þeir geta kastað lifandi en þeir koma með allt sem er dautt á önglinum eða er að drepast þegar þeir koma með þetta upp. Það liggur auðvitað þannig í því að vegna þess að þeir eru ekki háðir því að það sé metið hvað þeir koma með að landi í ákveðnu aflamarki, þá koma þeir með það sem veiðist að landi. Ég ætla ekki að fara að halda neitt langa ræðu um stjórn fiskveiða. Ég tel þetta vera eitt af þeim stóru atriðum sem menn ættu að þora að taka á á Alþingi. Það gerist bara ekki samkvæmt því sem stefnir í lok umræðu um þetta mál. En ég vil leggja áherslu á að ég tel að það verði enginn friður um stjórn fiskveiða meðan menn þora ekki að viðurkenna sannleikann. Það er jafnvel svo að Morgunblaðið, þetta málgagn allra eins og það á að heita,  Í 2. umr. um þetta mál ræddi ég nokkuð aflamark báta undir 10 tonnum. Nú er komin fram brtt. frá Jóhanni Ársælssyni og Steingrími J. Sigfússyni þar sem reynt er að koma að einhverju leyti til móts við báta undir 6 brl. sem hafa verið á aflamarki. Mér sýnist að hér sé verið að leita ákveðinna lausna. Þó að það leysi ekki málið er það þó tilraun í þá átt að viðurkenna þann vanda sem þeir standa frammi fyrir sem völdu aflamarkið á sínum tíma og hafa síðan tekið á sig ómælda skerðingu á þorskveiðikvótanum. Ég vil bara fagna því að þessi tillaga skuli vera komin fram og vænti þess að menn skoði hvort ekki sé hægt að samþykkja þessa tillögu á Alþingi. Allir vita að það hefur verið rætt mikið um það að þær eru lítils háttar lagfæringar, það er vissulega verið að samþykkja á hinu háa Alþingi nokkrar lagfæringar á lögunum um stjórn fiskveiða, en þessir bátar og þeirra vandamál standa algerlega eftir. Ég vil, virðulegi forseti, leggja áherslu á að á þessu þarf að taka. Ég tel einnig að því miður hafi ekki verið tekið á þeim vanda sem við er að etja í sambandi við það að menn kasta fiski í sjóinn.

Virðulegi forseti. Ég óskaði eftir því í morgun að hæstv. utanrrh., formaður Alþfl., yrði viðstaddur þessa umræðu og ítreka það við upphaf ræðu minnar að hæstv. utanrrh. verði viðstaddur nú þegar ég mun beina til hans allnokkrum orðum. Meðan ég bíð eftir hæstv. utanrrh. og formanni Alþfl. vil ég beina þeirri spurningu til hæstv. sjútvrh. hvort hann hafi íhugað það þegar hann tók þá ákvörðun að auka rækjukvótann til þess að ná samkomulagi í þingflokki Sjálfstfl. um breytingartillögur á þessu frv. hvort afleiðingar þeirrar ákvörðunar kynnu fyrst og fremst að birtast í því að sókn íslenskra skipa á úthafið til rækjuveiða mundi minnka að sama skapi. Niðurstaðan yrði þess vegna sú að þessi ákvörðun sjútvrh. fæli í sér friðunaraðgerðir á rækju sem bundin er við úthafið. Það er a.m.k. nokkuð sérkennilegt ef þessi ákvörðun hæstv. sjútvrh. verður ekki til þess að auka neitt rækjuaflann í sjálfu sér, heldur hefur það eingöngu í för með sér að íslensk skip munu draga úr sókn á rækjumiðum sem verið hafa á frjálsu úthafi. Ég óska eftir því að hæstv. sjútvrh. svari þessari spurningu því að það er mjög mikilvægt að reyna að átta sig á því hvert samhengið er í þeim ákvörðunum sem ráðherra tekur varðandi hlutfallið milli þess afla sem sóttur er með hefðbundnum hætti og þess afla sem við höfum í auknum mæli verið að sækja á úthafið. Virðulegi forseti. Nú ítreka ég ósk mína um það að hæstv. utanrrh. komi til umræðunnar.

Forseti hefur þegar gert ráðstafanir til þess að gera honum viðvart. Hann er í húsinu.

Þá mun ég, virðulegi forseti, bíða eftir því að hæstv. ráðherra komi því að það var um kl. hálfellefu í morgun sem ég setti fram þá ósk að hæstv. utanrrh. yrði viðstaddur.

Hæstv. utanrrh. hefur fengið þessi skilaboð og væntanlega kemur hann fljótlega í salinn.

Ég er út af fyrir sig reiðubúinn til að gera hlé á ræðu minni og bíða í salnum, forseti. En ég tel fullkomlega óeðlilegt þegar ósk hefur verið sett fram fyrir mörgum klukkutímum að hæstv. ráðherra yrði viðstaddur að hann hagi ekki störfum sínum með þeim hætti að geta orðið við þeim óskum. Virðulegi forseti. Ég sé að hæstv. utanrrh. er kominn til umræðunnar og vil ég þá beina máli mínu sérstaklega til hans sem forustumanns annars stjórnarflokksins og þar með meginhöfundar þeirrar stefnu sem hér á að fara að lögfesta. Ég vil í upphafi rifja það upp að 1990 var lögð á það mikil áhersla af hálfu Alþfl., í tíð þáv. ríkisstjórnar, að tvímælalaust yrði það gert skýrt í lögum að sú skipan sem væri á stjórn fiskveiða væri tímabundin, að lögfest yrði að endurskoðun færi fram á stefnunni svo að tryggt væri að ekki væri verið að festa í sessi lengur en fáein ár þá skipan sem verið hefði. Mín fyrsta spurning til hæstv. ráðherra er því á þá leið: Hvar er tryggingin fyrir því í þeirri lagasetningu sem hér er verið að ganga frá að ekki sé verið að lögfesta þessa skipan til frambúðar? Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. utanrrh.: Hver af þeim stefnumálum í sjávarútvegsmálum sem Alþfl. lagði áherslu á við myndun þessarar ríkisstjórnar hafa náðst fram með þessari lagasetningu? Ég veit að ég þarf ekki að rifja það upp fyrir hæstv. ráðherra að þegar hann var að réttlæta ákvörðun Alþfl. að mynda þessa ríkisstjórn, þá var það eitt af örfáum atriðum sem ráðherrann taldi upp til að réttlæta þátttöku Alþfl. í þessari ríkisstjórn að líkur væru á því að Alþfl. fengi mun meira fram af sínum stefnumálum í sjávarútvegsmálum í þessari ríkisstjórn en í öðrum valkosti. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. ráðherra að því hver af stefnumálum Alþfl. í sjávarútvegsmálum hafa náðst fram í þeirri lagasetningu sem hér er verið að lögfesta. Í þriðja lagi vil ég spyrja hæstv. ráðherra að því hvernig stendur á því að Alþfl. er ófáanlegur til þess hér á þingi að lögfesta breytingar á 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða sem tryggja það að úthlutun veiðiheimilda myndi ekki ígildi eignarréttar. Ég vil í því sambandi minna á að Alþfl. hefur hælt sér mjög af því á undanförnum árum að hafa átt hlutdeild að því ásamt Alþb. á sínum tíma að 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða var breytt á þann veg sem við þekkjum, en ljóst er að sú breyting hefur haft takmarkað gildi. Hún hefur að vísu verið mjög mikilvæg en gildi hennar hefur verið takmarkað og þess vegna töldum við nauðsynlegt að tryggja almannaréttinn á fiskveiðistofnunum með skýrari hætti en gert er í gildandi lögum. Alþfl. greiddi atkvæði gegn því við 2. umr. málsins. Nú er það hins vegar þannig að enn er hægt að gera 1. gr. öruggari en hún er nú og ég vil þess vegna spyrja að því hvort Alþfl. sé reiðubúinn til samvinnu um það að gera eign þjóðarinnar á fiskveiðistofnunum afdráttarlausari og skýrari en gert er nú í 1. gr. Í fjórða lagi vil ég spyrja hæstv. ráðherra að því hverjar af niðurstöðum tvíhöfða nefndarinnar ráðherrann telur að náist fram með þeirri lagasetningu sem hér er verið að ganga frá. Ég vil í því sambandi rifja það upp að hæstv. ráðherra gaf um það mjög skýrar yfirlýsingar á sínum tíma að niðurstöður tvíhöfða nefndarinnar væru mikill ávinningur fyrir Alþfl. Það voru birtar skýrar greinar í Alþýðublaðinu og viðtöl við ráðherrann og yfirlýsingar sem hann setti fram til þess að verja hlutdeild Alþfl. í niðurstöðum tvíhöfða nefndarinnar. Er rétt að ítreka það einnig, sem ég veit að ég þarf ekki að rifja upp fyrir hæstv. ráðherra, að hann kaus að velja aðstoðarmann sinn, Þröst Ólafsson, til þess að gegna formennsku í þessari nefnd þannig að sérstakt, beint og mililiðalaust samband væri á milli ráðherrans í utanrrn. og formennskunnar í tvíhöfða nefndinni. Einnig lagði Alþfl. á það svo mikla áherslu að það skapaði krísu í ríkisstjórninni í nokkrar vikur á sínum tíma að Alþfl. ætti aðild að formennskunni í tvíhöfða nefndinni. Ekkert í þessari sögu þarf ég að rifja upp fyrir hæstv. ráðherra. En í ljósi þess og í ljósi þess að í frv. til laga, þskj. 360, um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða er að finna þessa ítarlegu skýrslu tvíhöfða nefndarinnar, þá er satt að segja mjög fróðlegt að fara yfir þær tillögur sem hún gerir og horfa síðan á frv. eins og það blasir við eftir 2. umræðu og ríkisstjórnarmeirihlutinn ætlar að lögfesta hér á Alþingi. Ég vil fara yfir þessa tillöguliði örfáum orðum. Lagt er til að efla rannsóknir á lífríkinu í hafinu sérstaklega. Það hefur nú ekki farið mikið fyrir því, hæstv. ráðherra. Þvert á móti hafa verið felldar við fjárlagaafgreiðslu tillögur um litlar upphæðir til þess að auka þessar rannsóknir sérstaklega. Í öðru lagi er lagt til að aflamark verði sett á keilu, löngu, lúðu, steinbít og blálöngu. Það væri fróðlegt ef hæstv. ráðherra upplýsti hvað þeirri tillögu líður. Í þriðja lagi er lagt til að heimilt verði að framselja aflahlutdeild báts yfir á vinnslustöð enda hafi vinnslustöðin gilt útflutningsleyfi. Ekki skal skrá meiri kvóta á fiskvinnsluhús en sem svarar eðlilegri vinnslugetu þess. Það þarf auðvitað ekki að tíunda það fyrir hæstv. ráðherra að horfið hefur verið algjörlega frá þessari tillögu þrátt fyrir það að hún njóti stuðnings ýmissa í þingsalnum. Síðan er í fjórða lagi tillaga um smábátaveiðar, mjög ítarleg, sem ég ætla ekki að tefja tímann með að lesa. En það er auðvitað öllum ljóst í þessum sal að þessar tillögu er hvergi að finna í þeim lagatexta sem hér á að fara að lögfesta. Í fimmta lagi er tillaga um það að leggja af tvöföldun kvóta vegna línuveiða í mánuðunum nóvember til febrúar. Það er ekki heldur ætlunin að lögfesta þá tillögu í þeim lagatexta sem hér á að afgreiða. Í sjötta lagi er lagt til að ekki sé mismunað sjóvinnslu og landvinnslu í löggjöfinni. Það er auðvitað alveg ljóst að það er ekkert í lagatextanum sem felur það í sér. Í sjöunda lagi er að óheimilt verði að fyrna kaupverð varanlegra aflahlutdeilda sem eigendaskipti verða að frá og með upphafi fiskveiðiársins sem hefst 1. sept. 1996 og það er líka alveg ljóst að það er ekkert í lagatextanum um það. Í áttunda lagi er lagt til að rýmkaðar verði heimildir erlendra aðila til fjárfestinga í íslenskum sjávarútvegi, einkum varðandi óbeina eignaraðild. Það er mál sem við þekkjum öll hvernig er á vegi statt. Ég hef nefnt hér meginhluta þeirra tillöguefna sem tvíhöfða nefndin gerir að sínum. Þegar litið er yfir þessar tillögur og þann texta sem hér á að lögfesta þá er það alveg ljóst, hæstv. utanrrh., að öll þessi mikla tilraun með tvíhöfða nefndina hefur mistekist. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. utanrrh., formann Alþfl., hver sé niðurstaða hans eftir þetta rúmlega tveggja ára stríð um tvíhöfða nefndina. Fyrst stríðið um formennskuna í nefndinni, síðan stríðið um tillögur nefndarinnar og að lokum stríðið um örlög þessara tillagna sem nú er greinilega að mestu leyti tapað. Ef tvíhöfða nefndin --- nú vil ég biðja hæstv. ráðherra að fylgjast með þessum spurningum því þótt hann kunni að vilja þiggja aðstoð frá formanni Sjálfstfl. í tvíhöfða nefndinni sem tók það verk að sér þegar hinn formaður Sjálfstfl. í tvíhöfða nefndinni gafst upp þá er ég fyrst og fremst að ræða hér við formann Alþfl. en það sýnir kannski best hvernig hann er orðinn staddur í þessu máli að hann getur ekki tekið við þessum spurningum nema fá ítarlega aðstoð og fyrirmæli frá formanni Sjálfstfl. í tvíhöfða nefndinni um það hverju hann eigi að svara. Hefur nú ráðgjöf hv. þm. Vilhjálms Egilssonar lokið að sinni til hæstv. utanrrh.? Hver er þá árangurinn af stríði Alþfl. í sjávarútvegsmálum á öllu þessu kjörtímabili, hæstv. utanrrh.?  Spurning mín er síðan sú: Hvað ætlar Alþfl. að gera nú? Nú er Alþfl. að berja hér í gegn varanlega lögfestingu á þessari skipan um stjórn fiskveiða. Mér sýnist niðurstaðan verða sú að nánast ekkert af því sem forusta Alþfl. hefur sett á oddinn sem baráttumál í þessum málaflokki hafi náðst fram. Munurinn á þessari niðurstöðu, hæstv. utanrrh., og þeirri niðurstöðu sem við náðum fram 1990 er sá að í þeirri niðurstöðu fékkst viðurkenning á því að stjórn fiskveiða væri ekki varanleg í því formi sem hún var þá og á að lögfesta nú. Nú aftur á móti er Alþfl. að gangast inn á það að þessi skipan sé varanleg. Þannig að niðurstaðan úr ríkisstjórnarþátttöku Alþfl. í þessu máli er að hann beygi sig undir það að það kerfi sem hann hefur gagnrýnt manna harðast og lengst allra um stjórn fiskveiða er fest í sessi. Að því leyti er auðvitað hægt að óska hæstv. sjútvrh. til hamingju með það að hafa unnið hæstv. utanrrh. svona rækilega í þessu stríði, alveg eins og hann hefur unnið ráðherrann í þyrlustríðinu. En það eru dálítið sérkennileg örlög fyrir jafnvígfiman baráttukappa eins og hæstv. utanrrh. að tapa ávallt þessum stríðum. Nú getur það vel verið að hæstv. utanrrh. kjósi, eins og hæstv. viðskrh., að segja bara ekki neitt í þessari umræðu og þá er auðvitað að taka því og draga sínar ályktanir af því. En mér fyndist lítið leggjast fyrir mikinn kappa í baráttunni um sjávarútvegsmál á Íslandi á síðustu 10 árum að láta þessari umræðu ljúka á Alþingi án þess að ráðherrann hafi talað. Ég minnist þess ekki að ráðherrann hafi talað við 2. umr., það má þó vel vera að hann hafi gert það. En ég minnist þess ekki. Ég minnist þess ekki að hæstv. utanrrh. hafi nokkuð tjáð sig um þessa slátrun á tillögum tvíhöfða nefndarinnar. Ég minnist þess ekki að hæstv. utanrrh. hafi tjáð sig um þær tillögur sem kokkaðar voru í þingflokki Sjálfstfl. og eru að verða burðarásinn í þeirri afgreiðslu sem hér á að fara fram. Ég hef þess vegna kosið að rifja þetta hér upp til þess að hafa það alveg hreint að hæstv. utanrrh., formanni Alþfl., var gefið tækifæri til þess, a.m.k. á síðustu klukkustundunum áður en lokaatkvæðagreiðslan fer fram um lögin um stjórn fiskveiða, lög sem hafa engin tímabundin ákvæði í sér og munu þess vegna gilda um aldur og ævi, hæstv. utanrrh., um aldur og ævi, nema það myndist hér eitthvert stjórnmálaafl til að taka þau upp og sá er munurinn á lagasetningunni 1990 að nú er Alþfl. að skrifa upp á þennan víxil til lífstíðar. Ég hef þess vegna kosið að rifja þetta upp fyrir ráðherranum, gera þetta alveg skýrt og gefa honum og Alþfl. kost á því að gera þinginu og þjóðinni á þessu lokastigi grein fyrir svörum við þeim spurningum sem ég hef borið fram.

Frú forseti. Það kom fram fyrr við þessa umræðu að ég væri tilbúinn til þess í ljósi þeirra umræðna sem fram höfðu farið að beita mér fyrir því að önnur útfærsla yrði á því frv. sem hér liggur fyrir. Hugmynd mín var þá sú að í stað þess að afnema lagaákvæðin þá yrðu þau gerð óvirk og ráðherra fengi síðan heimild að tilteknum skilyrðum uppfylltum að gera þau virk á nýjan leik. Í samræmi við þetta hef ég lagt fram brtt. sem felur efnislega þessi ákvæði í sér og heimila sjútvrh. að ákveða að inn- og útgreiðslur hefjist að nýju þegar leyfilegur árlegur heildarafli af þorski fer yfir 250 þús. lestir. Ég vænti þess að þessi brtt., eins og hún liggur hér fyrir, geti greitt fyrir afgreiðslu málsins á þann veg eins og ráð er fyrir gert í frv. um ráðstöfun á fjármunum hans og síðan með þeirri breytingu sem þessi tillaga gerir ráð fyrir.

Frú forseti. Ég vil fagna því að hæstv. ríkisstjórn hefur breytt um stefnu í þessu máli, þ.e. er hætt við það að leggja Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins niður sem ég tel vera rétta ákvörðun og get í sjálfu sér fellt mig við að það sé gert með þeim hætti að sjóðurinn taki ekki til starfa á nýjan leik fyrr en ákveðnum afla er náð því það er út af fyrir sig ekkert sem bendir til þess að það skapist svigrúm til þess að greiða inn í sjóðinn alveg á næstunni. Hitt er svo annað mál að það er gert ráð fyrir því að taka þá fjármuni sem þessi sjóður á, sem eru rúmar 200 millj., til almennra nota ríkissjóðs og ég er andvígur. Ég tel eðlilegt að þessir fjármunir séu geymdir inni í Verðjöfnunarsjóði eins og til var stofnað og í reynd þá hefur komið í ljós að allt þetta mál hefur fyrst og fremst gengið út á það að ná í þessar krónur. Á sínum tíma ætlaði ríkisstjórnin sér að selja hluta af aflaheimildum Hagræðingarsjóðs til þess að fjármagna Hafrannsóknastofnun. Það kom fljótlega í ljós að það gekk ekki upp m.a. vegna aflabrests. Í kringum það mál allt var mikil umræða sem ég ætla ekki að fara að rifja upp hér en þegar menn loksins viðurkenndu eftir rúmt ár, ef ég man rétt, að það gekk ekki upp þá fundu menn upp á því að ná í þessar krónur í Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins. Ég er því andvígur því að þessir fjármunir séu teknir inn í ríkissjóð og efnahagsleg áhrif af því eru að sjálfsögðu engin því það hlýtur að vera jafngott að geyma peningana þar áfram. En það er einhvern veginn þannig með núverandi hæstv. ríkisstjórn að ef hún sér einhverja sjóði sem hafa myndast þá leggur hún sig fram um það að eyða þeim og nota peningana. Þess vegna eru ummælin um svokallað sjóðasukk nokkuð mikil öfugmæli í munni hæstv. ráðherra, þ.e. þeirra sem nota það orðalag. Ég vildi síðan spyrja hæstv. sjútvrh.: Hvert verður framhald þessa máls? Verður sett ný nefnd í málið þar sem framtíð Verðjöfnunarsjóðs sjávarútvegsins verður rædd? Auðvitað vitum við að það eru ákveðnir gallar á sjóðnum eins og hann er í dag og nauðsynlegt að vinna að málinu áfram. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að í þeirri nefnd sem vann að þessu síðast hafi ekki verið sú breidd sem til þarf enda hefur það komið í ljós að það að Seðlabankinn og Þjóðhagsstofnun og hagsmunasamtök launþega og vinnuveitenda, þá á ég við landssamtök, hafa ekkert komið að málinu, ekki einu sinni verið spurð í sambandi við það, það voru mistök. Ég er ekki þar með að segja að það hafi verið nauðsynlegt að hafa fulltrúa frá öllum þessum aðilum í nefnd til undirbúnings málsins, en ég tel nauðsynlegt að að málinu verði unnið áfram. Það hefur verið mikið starf unnið í sambandi við Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins í gegnum tíðina og þar hafa allir stjórnmálaflokkar að komið og ég tel nauðsynlegt að þetta starf haldi áfram og þess vegna vildi ég að það lægi hér fyrir áður en þessari umræðu lýkur hvernig hæstv. sjútvrh. hefur hugsað sér að halda á málinu.

Frú forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir er flutt í samræmi við tillögur þeirrar nefndar sem hv. 1. þm. Austurl. vitnaði hér til. Þar er m.a. vikið að því að nauðsynlegt sé að huga að þessu verkefni sem er sveiflujöfnun innan sjávarútvegsins og ég hafði hugsað mér að það yrði gert. Á hinn bóginn er alveg ljóst að ég held að það sé rétt mat sem nefndin kemst að niðurstöðu um að um þá framkvæmd sjóðsins sem núgildandi lög mæla fyrir um er ekki sátt. Ég held að við þurfum ekki að eyða mörgum orðum um það, það höfum við rætt áður, en ég hafði hugsað mér að í ljósi þess að sjóðurinn verður með þessum lögum, ef sú brtt. verður samþykkt sem ég hef hér flutt, óvirkur á næstu árum, að sá tími yrði notaður til að huga frekar að því með hvaða hætti mætti ná samstöðu um sveiflujöfnun innan greinarinnar.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins að það komi hér fram að ég tel að þessu fjármagni, sem hér er verið að tala um að verja til ríkissjóðs, sé ekki skynsamlega ráðstafað eins og lagt er til í brtt. á þskj. 668 frá meiri hluta sjútvn. Mín skoðun er sú að ef menn hefðu haft þá stefnu og það markmið að verja þessu fjármagni á einhvern annan hátt úr sjóðnum heldur en upphafleg áform voru um þá tel ég að besta sáttin um það mál hefði orðið sú, og það hefði ég viljað að orðið hefði ofan á, að verja því fjármagni öllu saman til kaupa á björgunarþyrlu sem svo sannarlega er þörf á í dag. Um það held ég að hefði orðið sem best sátt við þá aðila sem hafa verið að greiða í þennan sjóð.

Hæstv. forseti. Það hefur orðið stefnubreyting í þessu máli. Nú liggur það fyrir að þessi sjóður eigi að liggja í dái í einhvern tíma en ekki að verða lagður niður eins og tillagan var nú um. Ég vil segja um það, sérstaklega vegna orða hæstv. ráðherra hér áðan, að það er mín skoðun að það eigi ekki að láta þennan sjóð liggja í dái lengi. Mér finnst að að þurfi að taka á þessu máli strax, að undirbúa það með hvaða hætti sjóðurinn á að starfa í framtíðinni. Ég tel að það sé það mikilvægt verkefni sem þessi sjóður á og getur haft að það yrði mikið slys ef það ætti að láta þá hluti liggja lengi ógerða að undirbúa það með hvaða hætti hann á að starfa. Ég vil líka segja það að ég tel að það hefði verið miklu skynsamlegra að vera ekki að ráðstafa þeim fjármunum sem eru í sjóðnum einfaldlega vegna þess að það er þá meiri möguleiki til þess að sjóðurinn verði settur á stað til þess að þjóna því hlutverki sem til er ætlast af sjóði sem þessum með styttri fyrirvara heldur en ella. Mér finnst að það beri svolítinn brag af því að það sé ekki fullur hugur á bak við þennan viðsnúning málsins að tæma peningana úr sjóðnum og tala síðan um það eins og það sé sjálfsagt mál að hann muni verða óvirkur árum saman eftir að Alþingi skilur við málið með þessum hætti eins og nú liggur fyrir. Þess vegna lýsi ég yfir áhyggjum mínum af þessu, að það sé ekki full meining í því að ætla að nýta sér þennan sjóð, og segi ég það sem mína skoðun að það þurfi að vinna að þessum málum skipulega og strax og koma botni í það með hvaða hætti sjóðurinn á að vinna í framtíðinni.

Frú forseti. Á þskj. 1288 hefur verið flutt brtt. frá efh.- og viðskn. þar sem gert er ráð fyrir því að í stað þess að tiltekin séu ákveðin byggðarlög þangað sem dísilolíu er verðjafnað þá er ákveðið að bæði bensíni og dísilolíu sé verðjafnað á alla útsölustaði í byggð. Þar af leiðandi er ekki lengur nauðsynlegt að telja upp einstaka staði og því hefur sú upptalning verið felld brott. Einnig er flutt brtt. um það að í stað orðsins ,,verslunarstaður`` komi útsölustaðir. Sú brtt. hefur verið flutt af efh.- og viðskn. og er til samræmis við þessa breytingu, þ.e. að verðjöfnunin nær til allra útsölustaða, en ef olía er flutt frá útsölustöðunum og annað þá nær verðjöfnunin ekki til þeirra flutninga. Um þetta mál er fullt samkomulag í efh.- og viðskn. og mælir nefndin með því að þessar brtt. verði samþykktar og frv. þannig breytt verði afgreitt hér á Alþingi.

Herra forseti. Það urðu mér gífurleg vonbrigði þegar ég áttaði mig á því með sölu á SR-mjöli að ríkisstjórn Íslands, sem hafði tekið tíma í það í það minnsta á einum ríkisstjórnarfundi, ef ekki mörgum, til að semja sér verklagsreglur um hvernig standa bæri að eignasölu hjá ríkinu, selur þetta stórfyrirtæki og þverbrýtur reglurnar. Í sjálfu sér er það fyrst og fremst til að hlæja að því að hafa reglur sem eiga að gilda til að selja einhverjar litlar eignir. Við höfum skoðað fjárlögin, við höfum farið yfir heimildagreinar sem þar eru. Þar er verið að veita fjmrh. heimild til að selja eitt hús, allt niður í 8 hektara lands. Hann má þetta ekki án þess að Alþingi samþykki. Hins vegar búum við við þann fáránleika að það hafa ekki verið samdar reglur um fjárgreiðslur úr ríkissjóði sem hafa verið gerðar að lögum. Inni í þeim var á sínum tíma ákvæði um hvernig standa bæri að eignasölu. Og þegar ríkisstjórn Íslands hefur samþykkt ákveðnar leikreglur þá fleygir hún þessum leikreglum til hliðar þegar kemur að því að selja stórfyrirtæki eins og SR-mjöl. Það er þess vegna ekki óeðilegt að spurt sé í þeirri umræðu sem hér fer fram: Þessar leikreglur sem voru birtar, voru þær hugsaðar fyrir fréttamenn, voru þær hugsaðar fyrir blaðamenn, voru þær hugsaðar svona uppsláttur í blöðum, útvarpi og sjónvarpi til þess að reyna að koma því á framfæri við þjóðina að markmiðið með þessum reglum væri að tryggja heiðarlegar verklagsreglur við sölu á eignum? Við erum með verklagsreglur hvernig á að kaupa hluti fyrir ríkið, allt niður í smæstu hluti fyrir skóla og sjúkrahús. Innkaupastofnun ríkisins hefur séð um að kaupa slíka hluti og vafalaust hafa margir fengið bágt fyrir hafi þeir farið fram hjá þessu og keypt hluti fram hjá því sem Innkaupastofnun ríkisins taldi að væri sitt verksvið. Ég minnist þess að ég var einu sinni ávíttur fyrir það að hafa keypt, að mig minnir, tvær eða þrjár ritvélar, sem voru keyptar fyrir skóla, og ég játa það að ég hreinlega gerði mér ekki grein fyrir því að það væri verkefni Innkaupastofnunar ríkisins að sjá um kaup á þessum vélum. En svo selja menn stærstu eignir sem við höfum, hlutabréf, og þá allt í einu skiptir það engu máli. Þá leyfa menn sér að halda því fram hér í ræðustól að það sé aðalatriðið að eignirnar komist í góðar hendur, hitt skipti ekki máli, hvort ríkið er að tapa stórfé, hvort ríkið er að gefa þessar eignir. Nú er komið að sölu á Áburðarverksmiðju ríkisins. Það er trúlega rétt að rifja það upp á þessari stundu að þessi verksmiðja var byggð fyrir Marshall-aðstoð. Hún var byggð fyrir fjármuni sem Bandaríkjamenn lögðu til til þess að koma hjólum efnahagslífsins til að snúast í Evrópu eftir heimsstyrjöldina síðari þegar Evrópa var í rúst. Hluti af þessum peningum á Íslandi fór til þess að byggja Áburðarverksmiðjuna. Mun meira af þessu fé fór í orkuframkvæmdir. Þetta var gert með þeim hætti að það voru fluttar inn vörur, svokallaður mótvirðissjóður var myndaður og í hann fór verðmæti þeirrar vöru sem hingað var flutt inn frá Bandaríkjunum. Þessi mótvirðissjóður varð svo seinna eitt af þeim verðmætum sem Framkvæmdastofnun ríkisins fékk í sínar hendur og þaðan má segja að seinustu leifar hafi fylgt þegar við fórum í það að láta Eignasýslu ríkisins sjá um þá hluti. Ég rifja þetta upp hér og nú vegna þess að þegar þessi lán voru svo veitt frá mótvirðissjóði til þess að byggja Áburðarverksmiðjuna þá voru það mjög hagstæð lánakjör. Það var ekki nema brot af þeim peningum sem raunverulega kom til baka og það má þess vegna segja með sanni að Áburðarverksmiðjan hafi að nokkru leyti verið gjöf Bandaríkjanna til íslensku þjóðarinnar. En það var íslenska þjóðin sem fékk þessa peninga að gjöf, ekki einhverjir einstaklingar. Það þætti þess vegna dálítið skrýtið ef það hefði verið sent málverk til íslensku þjóðarinnar sem hefði verið hengt upp í Stjórnarráðinu og svo hefðu menn bara ákveðið að gefa það einhverjum gæðingum seinna meir. Heiðarlegar leikreglur eru nefnilega undirstaða þess að það sé hægt að treysta mönnum til þess að selja eigur ríkisins fyrir sannvirði. Ég hefði ekki farið í að flytja þá brtt. sem ég flyt hér ef þær verklagsreglur sem ríkisstjórnin samþykkti 12. okt. 1993 hefðu verið virtar við söluna á SR-mjöli. En þegar maður horfir á þá staðreynd að þá var ekki talin nein ástæða til að virða reglurnar, engin yfirlýsing liggur fyrir frá ráðherra í dag hvort hann hyggist virða þessar reglur, aðeins heimildin til að selja, þá spyr maður sjálfan sig: Hvernig getur óbreyttur þingmaður borið ábyrgð á slíku? Hvernig getur hann borið ábyrgð á því að veita heimildir sem enginn veit eftir hvaða leikreglum verður unnið þegar kemur að framkvæmd þessara leikreglna? Ég vildi að það næðist sátt í því máli við opinbera starfsmenn sem starfa í þessari verksmiðju hvernig þeirra launamál og réttindamál verða afgreidd. Það er líka stórmál. Það er stórmál að íslenska ríkið virði samninga, að það sé hægt að treysta íslenska ríkinu til að virða samninga, hvort heldur er við launamenn eða aðra. Hins vegar hallast ég mjög að því að það sé rétt að við séum komnir í þá stöðu með þessa verksmiðju, það er búið að ákveða að heimila innflutning á áburði erlendis frá af þeim áburðartegundum sem verksmiðjan framleiðir, það er hluti af okkar samningum við EES, og það er hægt að segja með sanni að þó að eiginfjárstaða þessarar verksmiðju sé mjög góð, eignir hennar eru verulegar sé horft á það land sem hún á og þann húsakost sem hún á, að þá óttast maður það mjög að hér verði gripið til þeirra ráða að selja áburð til landsins á lágu verði í nokkur ár meðan verið er að koma verksmiðjunni á höfuðið. Og ástæðan fyrir því að ég segi þetta er einfaldlega sú að það þarf ekki neinar stórar aðgerðir til þess að koma þessari verksmiðju á höfuðið. Flutningsgjöld hafa lækkað mjög mikið á seinni árum miðað við þann tíma þegar verksmiðjan var byggð þannig að fjarlægðarverndin er orðin miklu minni. Verksmiðjan hefur einhæft sig við áburð. Hún gæti framleitt sprengiefni með góðum árangri, sprengiefni sem að sjálfsögðu er hægt að nota í friðsamlegum tilgangi við verktakaframkvæmdir og heyri ég nú úr hliðarsal að hún geri það að einhverju leyti í dag. Ég veit að það hefur verið notaður kjarni til að sprengja, en hvort hún hefur aukið þá framleiðslu er mér ekki kunnugt um. Sé það rangt hjá mér tek ég það til baka, en mér er ljóst að hún gæti farið út í verulega sprengiefnaframleiðslu. Þá er það spurning: Er einhver markaður þar frekar en á hinu sviðinu þannig að hægt sé að fara út í útflutning? Annað atriði sem hlýtur að koma til álita þegar verið er að meta framtíðarstöðu þessa fyrirtækis er það að við erum með miklu meiri orkuframleiðslu í landinu en við getum selt og sérhvert fyrirtæki sem fer á hvolf og minnkar orkukaupin innan lands gerir það að verkum að skuldum af erlendum lánum er í reynd verið að velta yfir á aðra til að greiða þær, þ.e. aðra neytendur hjá Landsvirkjun. Þess vegna er það mjög viðkvæmt mál að reyna að tryggja það að þessi verksmiðja haldi velli. Að lokum vil ég minnast á það atriði sem er náttúrlega stærsta málið í þeirri stöðu sem við erum og það er beinlínis að auka ekki á atvinnuleysið í landinu. Verksmiðja eins og Áburðarverksmiðjan er að fást við grundvallarstarfsemi sem gerir það að verkum að mörg störf í þjónustu tengjast hennar starfsemi og það munar um það, jafnvel þó að Reykjavík eigi í hlut, þegar slík verksmiðja fer á hliðina. Ég hef þess vegna verið hlynntur því að hún verði gerð að hlutafélagi og að henni verði veitt fullt fresi til að fara út í hvaða þá starfsemi sem hún telur hagstæða í efnaiðnaði til að styrkja sína stöðu en þetta er stærsta efnaframleiðslufyrirtæki landsins. Af framansögðu stendur mér alls ekki á sama um það hvaða leikreglur verða notaðar við sölu á Áburðarverkmsiðjunni. Verður farið af stað, valinn út einhver þröngur hópur? Allt í einu gefin leifturfyrirmæli um það að nú skuli menn opna peningaveskin og sýna hve mikið er í þeim og ef þeir ekki svara því einn, tveir og þrír, þá séu þeir orðnir úr leik af því að þeir hafi ekki getað sýnt fram á að þeir ættu fyrir verksmiðjunni? Það verður ekki látið reyna á það til lengri tíma hvort þetta tilboð sé raunhæft eða ekki. Nú er það svo að því meiri hraði sem notaður verður til að selja verksmiðjuna, þeim mun líklegra er að við fáum minna verð fyrir hana, svo einfalt er það. Og þegar íslenska ríkið er rekið með 10 milljarða halla ár eftir ár þá hlýtur það nú að skipta einhverju máli hvað við erum að gera við eigur ríkisins. Ég vil því, með leyfi forseta, lesa hér upp þá brtt. sem ég hef flutt og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Við bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, III, svohljóðandi: Farið skal að verklagsreglum ríkisstjórnarinnar samþykktum á ríkisstjórnarfundi 12. okt. 1993, gefnum út undir fyrirsögninni Verklagsreglur við framkvæmd einkavæðingar 14. okt. 1993, við sölu á hlutabréfum Áburðarverksmiðjunnar.`` Auðvitað ætti það að vera svo að það þyrfti ekki að flytja svona mál, að það þyrfti ekki þegar ríkisstjórnin er búin að setja sér verklagsreglur, auglýsa þær með því að gefa þær út, þá mætti treysta henni til að fara eftir þeim. En miðað við þann hroka sem kom fram þegar rætt var um SR-mjölið og einfaldlega var sagt: Verklagsreglur ríkisstjórnar eru nú engin lög, það var boðskapurinn sem dundi, þá er ekki óeðlilegt að menn reyni að hnýta þá hnúta örlítið fastar til þess að hafa á hreinu hvaða aðferðir eigi að nota við sölu á þessum hlutabréfum. Ég held nefnilega að það sé okkur verulegt alvörumál, þeirri kynslóð sem nú ber ábyrgð á landinu, að íslenska ríkið hefur verið eignast ansi margt í gegnum tíðina vegna skynsamlegra ákvarðana stjórnmálamanna sem stýrðu þessu landi. En í dag þróast þetta mjög hratt á þann veg að menn selja eða gefa eigur ríkisins og við hlöðum upp ríkisskuldum. Hæstv. núv. fjmrh. mun trúlega eiga Íslandsmet í þeim efnum þegar hann lætur af ráðherradómi og þessar skuldir verður að greiða. Ef menn gefa eigur ríkisins þá verður enn þá meira sem almenningur þarf að greiða í sköttum þegar hann gerir upp þessar skuldir. Hér erum við þess vegna að tala að hluta til um það hvaða skatta þarf að leggja á almenning í landinu á næstu árum. Og það er satt best að segja ekki traustvekjandi skattastefna sem núv. ríkisstjórn hefur notað. Hún hljóðar raunverulega bara á einn veg: Hækkið tekjuskattinn. Afnemið skatta eða lækkið þá hjá fyrirtækjum. Þetta er þeim mun umhugsunarverðara að núv. foringi Alþfl. fór í mestu flugsýningu um landið sem nokkur þeirra foringja hefur farið í undir kjörorðinu ,,Hver á Ísland?`` Og eitt af því sem hann boðaði á þessum fundum var að eignatengja tekjuskattinn. Það var sem sagt að viðurkenna það að maður sem ætti ekkert en þénaði vel ætti að borga lægri tekjuskatt en sá sem ætti mikið og þénaði vel vegna þess að hinn snauði þyrfti að eignast eitthvað til þess að standa jafnfætis, þó ekki væri nema þak yfir höfuðið. Það er kannski rétt að geta þess í þessu sambandi að þessi hugsun er ekki fjarlægari en svo hugmyndum kristinna manna um skattlagningu að tíundin spurði aldrei um tekjur manna. Tíundin spurði bara um eignir manna. Menn áttu að greiða tíund af eignum sínum, þ.e. ef menn ekki náðu því að hafa 10% arð af sínu eignum þá þurftu þeir að ganga á höfuðstólinn til þess að geta staðið í skilum við kaþólsku kirkjuna og tíundin fór m.a. til fátækra eins og menn muna og var almannatryggingakerfi þess tíma. En hvað er orðið af foringjanum sem boðaði eignatengingu tekjuskattsins? Það er alger þögn. Eru þeir búnir að koma skatti á fjármagnstekjurnar? Hafa þeir verið að jafna kjörin í landinu? Nei. Þeir hafa stöðugt verið að auka þennan mun. Og svo þegar við alþingismenn treystum þeim fyrir því að selja eigur ríkisins, hvað gera þeir þá? Þá segja þeir: Kaupverðið er númer tvö, skiptir ekki máli. Aðalatriðið, segja þeir, er að koma eignunum í góðar hendur, að koma bréfunum í góðar hendur. Þegar búið er að leika þennan leik eins og með SR-mjöl er ekki skrýtið þó að menn treysti þeim illa þegar kemur að eign eins og Áburðarverksmiðju ríkisins. Það er ekki nema eðlileg krafa að þessi verksmiðja sem byggð var fyrir Marshall-aðstoðina og er þess vegna í reynd gjöf frá Bandaríkjunum til íslensku þjóðarinnar, ekki til örfárra útvalinna, að þeirri gjöf verði ekki varið á þann hátt að núna fái örfáir útvaldir þetta gefins. Bandaríkjamenn eru kapítalistar. Þeir hefðu alveg getað hagað þessu á þann veg ef þeir hefðu viljað að láta fletta upp í kjörskrám og finna þóknanlega menn í réttum flokki til að gefa þessa peninga til að geta byggt verksmiðju ef þeir hefðu talið að það væri réttlætanlegt. En ef þeir hefðu ætlað að gera það, þá hefðu þeir þurft að koma því fyrst í gegnum bandaríska þingið, láta bandaríska þingmenn samþykkja slíka hluti. Marshall, þáv. fjármálaráðherra Bandaríkjanna, lét sér ekki detta það í hug. Hann var ekki með Marshall-aðstoðinni að hugsa um það að gera hina ríku ríkari. Hans hugsun var sú að koma hjólum efnahagslífsins í Evrópu aftur til að snúast svo að alþýða manna gæti búið við eðlileg lífskjör í Evrópu og komist út úr hörmungum heimsstyrjaldarinnar. Þess vegna hvílir á þeim mönnum sem nú ætla að selja þessi bréf sú ábyrgð að sjá til þess að Marshall-aðstoðin sem Íslendingar fengu verði ekki hirt af þjóðinni og afhent einhverjum gæðingum.

Forseti hefur fregnir af því að hæstv. landbrh. hafi rennt í hlað en hafi verið stöðvaður af fréttamönnunum hér fyrir utan og sé í viðtali en muni koma í húsið á hverri stundu. --- Þá getur þessi umræða haldið áfram eftir því sem forseti metur stöðu mála.

Virðulegi forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs til þess að beina nokkrum spurningum til hæstv. viðskrh. og iðnrh. og hæstv. landbrh. Í greinargerð fyrir þessu frv. kemur fram að önnur veigamikil rök fyrir að breyta rekstrarformi Áburðarverksmiðju ríkisins yfir í hlutafélagaform sé að rekstur fyrirtækisins verði hagfelldari og sveigjanlegri á ýmsa lund, svo vitnað sé orðrétt í greinargerðina. Það má því ráða af greinargerð frv. og einnig almennum rökum með frv. að við þessa breytingu verði reksturinn, eins og hér segir, hagfelldari og þá væntanlega arðbærari fyrir eigendur hlutabréfanna en áður. Ég hef lesið þessa greinargerð mjög rækilega en ég hef hvergi séð minnst á tvö atriði sem ég held að hljóti að verða mjög veigamikil þegar staða þessa fyrirtækis verður metin eftir að breytingarnar hafa átt sér stað. Annað atriðið er orkuverðið sem fyrirtækið greiðir og hefur greitt um langan tíma og hitt atriðið er hugsanlegar kærur annarra fyrirtækja á Evrópska efnahagssvæðinu út frá almennum samkeppnisreglum sem gilda á svæðinu. Á Íslandi hefur það tíðkast í verðlagningu á orku að fyrirtæki sem eru alfarið í eigu erlendra aðila eða með blandaðri eignaraðild og um eru sett sérstök lög hafa notið velvildar í verðlagningu á orku. Síðan eru önnur tilvik þar sem Landsvirkjun hefur tekið ákvörðun um að styrkja óbeint rekstur fyrirtækisins með því að selja orkuna ódýrari en öðrum samkeppnisfyrirtækjum í iðnaði er seld orkan á. T.d. er starfandi á höfuðborgarsvæðinu mikill fjöldi myndarlegra fyrirtækja í iðnaði sem þurfa að kaupa orkuna á miklu hærra og dýrara verði en Áburðarverksmiðja ríkisins hefur gert fram til þessa. Ég vil spyrja hæstv. iðn.- og viðskrh. hvort hann telji í fyrsta lagi eðlilegt að Áburðarverksmiðjan njóti áfram þeirra hagstæðu kjara í orkusölu ef fyrirtækið er selt á þann hátt að það verður eins og hvert annað einkafyrirtæki. Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. iðn.- og viðskrh. að því hvort hann telji að það sé framkvæmanlegt út frá almennum samkeppnisreglum Evrópska efnahagssvæðisins og þeirri löggjöf sem tekið hefur gildi hér á landi að halda áfram þeim samningum sem gerðir hafa verið um orkusölu til Áburðarverksmiðjunnar eftir að hún er orðin hlutafélag í einkaeign og starfar þannig á almennum samkeppnisgrundvelli innan svæðisins. Í greinargerðinni kemur fram að í Vestur-Evrópu standa áburðarverksmiðjur með mikla ónýtta framleiðslu. Það er þess vegna alveg ljóst að aðrir samkeppnisaðilar á Evrópska efnahagssvæðinu munu mjög fylgjast með því hvaða starfsskilyrði þessu fyrirtæki eru búin. Með því að breyta fyrirtækinu í hlutafélag og selja hlutabréfin, eins og stefnt er að samkvæmt þessu frv., er augljóslega verið að gera fyrirtækið þannig úr garði að um það geta ekki gilt nein sérstök réttindi. --- Virðulegi forseti. Nú er vont að missa hæstv. landbrh. úr salnum og er lágmark að þeir ráðherrar sem eru að leggja kapp á það að frumvörp þeirra séu afgreidd hér séu í salnum, sérstaklega þegar það eru ekki langar ræður sem maður ætlar að flytja.

Hæstv. landbrh. er kominn.


             Það hef ég enga tryggingu fyrir vegna þess að hann var ekki hér í augsýn.

Enda er þingmaðurinn skýrmæltur.

Ég ætlaði að spyrja hæstv. landbrh. að því hvort hann geti lagt fram í þinginu athugun á því hvernig arðsemi fyrirtækisins breytist við breytingar á orkuverði. Hver er arðsemi Áburðarverksmiðju ríkisins ef hún greiðir sama orkuverð og önnur iðnfyrirtæki á höfuðborgarsvæðinu þurfa að greiða? Getur hæstv. ráðherra lagt hér fram greinargerðir um það hvaða rekstrargrundvöll verksmiðjan hefur ef hún þarf að lúta slíkum almennum skilyrðum? Við sem höfum setið í stjórn Landsvirkjunar þekkjum það mjög vel að það hefur verið almennur skilningur þar í stjórninni um langt árabil að Áburðarverksmiðja ríkisins verði að njóta sérréttinda í verðlagningu á orku. Þess vegna er staðreynd málsins sú að Landsvirkjun hefur óbeint styrkt kaupendur á áburði í landinu um langt árabil með verðlagningu á orku til þessarar verksmiðju. Verði þetta frv. að lögum og salan síðan framkvæmd á grundvelli laganna, þá sýnist mér einsýnt að Landsvirkjun hafi enga möguleika til að halda áfram þeirri verðlagningu. Mér sýnist líka einsýnt út frá þeim upplýsingum sem ég hef að þar með verði slíkur bullandi taprekstur á Áburðarverksmiðju ríkisins, verði hún að kaupa orkuna með sama verði og önnur fyrirtæki á höfuðborgarsvæðinu, að það muni ekki nokkur heilvita maður með vit á peningum kaupa hlutabréf í þessu fyrirtæki. Þess vegna sýnist mér að sé það ætlun ríkisstjórnarinnar að fá þetta frv. lögfest og framkvæma það, þá hljóti það að jafngilda því að Áburðarverksmiðja ríkisins verði lögð niður. Ég sakna þess mjög að í framlagningu málsins er engin grein gerð fyrir orkuverðsþættinum sem þó er afdrifaríkasti þátturinn í rekstrargrundvelli verksmiðjunnar og sem, eins og ég hef hér rakið, hlýtur að taka breytingum við gildistöku frv. með hliðsjón af almennum samkeppnisákvæðum á Evrópska efnahagssvæðinu, enda bent á það í greinargerðinni að Áburðarverksmiðjur á þessu svæði eiga mikla ónýtta framleiðslugetu og hljóta þess vegna að huga vandlega að stöðu sinni í samanburði við Áburðarverksmiðju ríkisins. Mér sýnist þess vegna að ef hæstv. iðn.- og viðskrh. og hæstv. landbrh. geta ekki fullvissað þingið um það að Áburðarverksmiðjan muni áfram geta notið þeirra sérkjara sem hún hefur notið við kaup á orku, þá sé hér einfaldlega verið að lögtaka ákvörðun um það að leggja Áburðarverksmiðju ríkisins niður. Nú má í sjálfu sér alveg ræða það hvort hér eigi að vera starfandi áburðarverksmiðja eða ekki. Ég ætla ekki út í þá umræðu hér og nú. En mér finnst það vera mikill galli af hálfu þessara tveggja ágætu ráðherra að gera þinginu ekki grein fyrir þessum þætti málsins. Til viðbótar við það sem ég hef nefnt, þá er það líka ljóst að verði starfsemi Áburðarverksmiðjunnar hætt þá hverfur af markaðnum hér á höfuðborgarsvæðinu einn af stærri viðskiptavinum Landsvirkjunar. Þar með er enn minni þörf á framkvæmdum í orkumálum fyrir almenna orkunotkun á höfuðborgarsvæðinu á næstunni þannig að tímasetningu nýrra virkjana sem hæstv. núv. iðnrh. hefur verið að gera grein fyrir að undanförnu hlýtur að seinka enn frekar. Þess vegna hefur þetta frv. miklu víðtækari afleiðingar en þær sem grein hefur verið gerð fyrir í umræðum um málið fram til þessa. Ég ætla í sjálfu sér, virðulegi forseti, ekki að lengja þessa umræðu neitt frekar, en tel óhjákvæmilegt að þessir tveir virðulegu ráðherrar geri þinginu grein fyrir þessum þáttum málsins.

Virðulegi forseti. Mér er ljúft að svara spurningum hv. þm. en ég treysti mér ekki til að gera það á svo skömmum tíma að andsvar nægi en engu að síður mun ég ekki taka langan tíma í svörin. Í fyrsta lagi er honum það kunnugt eins vel og mér, slíkum áhugamanni sem hann er eða segist vera um málefni sósíaldemókratismans í heiminum, að jafnaðarmenn, t.d. á Norðurlöndum og í Vestur-Evrópu, eru miklir áhugamenn um ábyrgðarvæðingu ríkisrekstrar, þar á meðal að breyta ríkisfyrirtækjum í hlutafélagaform þannig að sömu kröfur séu gerðar til reksturs fyrirtækja án tillits til þess hvort hlutafjáreign eða eignarhaldið á þeim er að meiri eða minni hluta í eigu opinberra aðila eða einkaaðila. Þannig að það sem hér er á ferðinni, að breyta ríkisfyrirtækjum í hlutafélög þannig að rekstur þeirra sé með sama hætti og rekstur annarra fyrirtækja í landinu óháð eignaraðild, er bara einfaldlega sú þróun sem er að verða í löndunum í kringum okkur, þróun sem jafnaðarmenn t.d. á Norðurlöndum beita sér mjög ákaft fyrir um þessar mundir. Þetta hef ég kallað ábyrgðarvæðingu og er síður en svo spor aftur á bak. Ég teldi eðlilegt að fleiri atvinnufyrirtækjum en hér um ræðir í ríkiseigu eða eigu sveitarfélaga yrði breytt með sama hætti. Í öðru lagi ef það væri rétt hjá hv. þm. að orkusölusamningar þeir sem í gildi eru eða sambærilegir samningar við Áburðarverksmiðjuna væru mismunun, óheimil samkvæmt reglum EES, þá mundi engu máli skipta hver væri eigandi slíkrar verksmiðju, hvort það væru einkaaðilar eða félag eða ríkisvaldið. Það er ekkert betri mismunun nema síður sé að ríkið mismuni fyrirtæki í eigu sjálfs sín en að ríkið mismuni fyrirtæki í eigu samvinnuhreyfingar eða í eigu einkaaðila. Væru það því rök í máli hv. þm. að menn væru að ráðgera mismunun í orkusölusamningum til Áburðarverksmiðjunnar eftir að búið var að breyta henni í hlutafélag þá væri sú mismunun sú hin sama þó ríkið ætti verksmiðjuna og jafnóheimil. En þetta er bara einfaldlega ekki rétt hjá hv. þm. Það er ekkert sem bannar það að orkusölufyrirtæki geti gert samninga um orkusölu til einstakra orkukaupenda. Það er ekkert í EES-samþykktum sem bannar slíka samninga milli orkusala og orkukaupa. Nú er verið að undirbúa nýja tilskipun um orkumál á vegum Evrópusambandsins. Þar er gert ráð fyrir því að skipulag orkumála verði þannig að það verði sérstök félög mynduð um orkuvinnslu, það verði sérstök félög mynduð um orkudreifingu og það verði sérstök félög mynduð um orkusölu. Það er t.d. gert ráð fyrir því að það geti vel svo farið að menn telji það vera rétt af ýmsum ástæðum, m.a. byggðarlegum ástæðum, að það séu opinberir aðilar sem eigi orkudreifingarfyrirtæki, þ.e. orkuflutningsfyrirtæki, svo ég fari nú rétt með, en bæði orkuöflunarfyrirtæki og smásölufyrirtæki í orkusölu séu í höndum einstaklinga, sveitarfélaga eða ríkisins eins og verkast vill. Og svo við tökum t.d. ástandið í Noregi þá vita hv. þm. það væntanlega að þar eru mörg mismunandi orkusölufyrirtæki sem hafa hvert um sig samninga við fyrirtæki sem kaupa af þeim orku, t.d. garðyrkjubændur, t.d. stóriðjufyrirtæki sem þurfa á mikilli orku að halda og orkuverðið sem samið er um á milli þessara orkusölufyrirtækja og orkukaupanna er mismunandi eftir því hvaða sölufyrirtæki eiga í hlut, eftir því hvaða orkukaupaaðilar eiga í hlut og þetta hefur ekkert að gera með samkeppnisreglur EES vegna þess að samkeppnisreglur EES eru ekki við það miðaðar að þeir sem hafa með höndum sölu vöru eða þjónustu verði að selja öllum kaupendum vöru eða þjónustu sömu vöruna og sömu þjónustuna á sama verði. Það er því ekkert sem mælir gegn því að sá aðili sem selur orkuna, hvort sem það er Rafmagnsveita Reykjavíkur, Rarik, Orkubú Vestfjarða, Landsvirkjun eða einhver annar, geri þann orkusölusamning við orkukaupa sem þeir telja rétt að gera sín á milli. Þetta er misskilningur hjá hv. þm. eins og best sést á því að í EES-tilskipununum sem í undirbúningi eru er einmitt gert ráð fyrir því að það séu mörg orkusölufyrirtæki sem starfi samhliða, sum þeirra geti verið í eigu einkaaðila, sum í eigu sveitarfélaga, sum í eigu samvinnufélaga, sum í eigu opinberra aðila og að það sé frjáls samkeppni þeirra á milli um sölu á orku með nákvæmlega sama hætti og það er frjáls samkeppni á milli fyrirtækja sem selja aðrar tegundir af vöru og þjónustu. Þess vegna held ég að það sé engin hætta á því að Landsvirkjun eða hver sá aðili sem mundi taka við orkusölu til Áburðarverksmiðju ríkisins eða sambærilegra aðila á innanlandsmarkaði geti ekki gert þá samninga við þessa aðila sem þeir koma sér saman um og teljast vera hagfelldir fyrir báða. Virðulegi forseti. Ég tel með öðrum orðum að fyrirspurn hv. þm. byggist á misskilningi. Hún er ekki í samræmi við þá tilskipun sem Evrópusambandið er nú að undirbúa um skipulag orkumála á því svæði sem væntanlega kemur þá til kasta Alþingis að fjalla um þegar liggur fyrir niðurstaða í því máli sem verið er að vinna núna á vegum Evrópusambandsins.

Virðulegi forseti. Það mál sem hér hefur verið hreyft er auðvitað úrslitamál varðandi framtíðarrekstur Áburðarverksmiðjunnar hf. sem menn eru hér að tala um að stofna vegna þess að hagstætt orkuverð hefur verið undirstaðan undir rekstri Áburðarverksmiðju ríkisins. Ég tel að þau svör sem liggja fyrir frá hæstv. iðnrh. séu mikilvæg að því er þetta mál varðar en ég vil þá bæta við einni spurningu og hún er þessi: Hvað mun hann sem yfirmaður Landsvirkjunar gera sem er hin hliðin á málinu? Landsvirkjun er í eigu ríkisins, ríkið ræður verðlagningu frá Landsvirkjun í grófum dráttum, þ.e. ráðuneytið og stjórn Landsvirkjunar eins og hún er á hverjum tíma. Ætlar hæstv. ráðherra að sætta sig við að raforkuverð til iðnfyrirtækja sé mismunandi frá Landsvirkjun? Gerir hann ráð fyrir því að iðnaðarfyrirtæki í landinu muni sætta sig við það að þau búi við mjög mismunandi raforkuverð eftir því hvað þau eru að framleiða? Ég er alveg sannfærður um það þó að hæstv. orkuráðherra sé ánægður með þetta fyrirkomulag sem ráðherrann lýsti hér áðan þá getur hæstv. iðnrh. ekki verið það vegna þess að ég er viss um að iðnfyrirtækin í landinu munu ekki þola það að þeim verði mismunað með þeim hætti sem hæstv. ráðherra var að lýsa hér áðan.

Virðulegi forseti. Landsvirkjun starfar samkvæmt samkomulagi sem gert var á milli eignaraðila og frágengið í tíð Hjörleifs Guttormssonar sem iðnrh. Þar er gert ráð fyrir því að stjórn Landsvirkjunar sé sjálfstæð í ákvörðunum sínum og iðnrh. eða orkuráðherra ræður ekki um verðlagningarmál á raforku frá Landsvirkjun. Síðasta dæmið um það, til þess að upplýsa þingmenn um það, er að ég beindi því til stjórnar Landsvirkjunar fyrir fáum vikum síðan að hún hækkaði niðurgreiðslu á raforkuverð til húshitunar álíka mikið og nam hækkun niðurgreiðslna á fjárlögum Alþingis til húshitunar og færði fyrir því fullgild rök að mínu mati að hækkun niðurgreiðslna Landsvirkjunar yrði tiltekin fjárhæð. Hér situr hv. þm. Páll Pétursson sem á sæti í stjórn Landsvirkjunar og ég get fúslega upplýst það að Landsvirkjun tók ekki tillit til óska iðnrh. í þessum málum nema að takmörkuðu leyti og stjórn Landsvirkjunar afgreiddi hækkun á niðurgreiðslu raforku til húshitunar sem var mun minni en sú sem iðnrh. óskaði eftir. Með sama hætti veit ég að fyrrv. iðnaðarráðherrar hafa óskað eftir því við stjórn Landsvirkjunar að hún tæki til endurskoðunar verðlagningu á sölusamningum við dreifiveitur, t.d. dreifiveitu norður í Skagafirði, og beint var mjög eindregnum tilmælum til stjórnar Landsvirkjunar um að það yrði gert. Stjórn Landsvirkjunar hefur ekki afgreitt málið og eru þó nokkur ár síðan að tilmælin voru fyrst send og hafa verið ítrekuð síðan. Þannig að hvað svo sem líður vilja iðnrh. í þessum málum þá hefur hann ekki valdið til þess. Það vald var af honum tekið, eða honum ekki fengið öllu heldur, með því samkomulagi um starfsemi Landsvirkjunar sem gert var og staðfest af hv. þáv. iðnrh. Hjörleifi Guttormssyni.

Hæstv. forseti. Þetta var fróðleg ræða en ég verð að segja alveg eins og er að ég áttaði mig ekki á því hvort fram kom í ræðunni svar við minni fyrirspurn sem var einfaldlega þetta: Mun hæstv. iðnrh. sem slíkur þola það að Landsvirkjun mismuni iðnfyrirtækjum í landinu eftir eigin geðþótta að því er varðar verðlagningu á raforku til iðnaðarframleiðslu? Það var sú spurning sem ég bar hér fram og hæstv. ráðherra svaraði ekki að ég best heyrði.

Virðulegi forseti. Ég svaraði því til áðan að það var þannig frá málum gengið af þáv. iðnrh. og núv. þingmanni Alþb., hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni, að það skiptir engu máli hvað ráðherra vill eða vill ekki. Hann hefur ekki vald á málinu, valdið er alfarið í höndum stjórnar Landsvirkjunar og ráðherra verður samkvæmt þessu samkomulagi sem gert var af alþýðubandalagsráðherra að una þeirri niðurstöðu stjórnar Landsvirkjunar hvort sem honum líkar hún betur eða verr nema Alþingi sjái ástæðu til að breyta lögum um Landsvirkjun og samkomulagi sem gert var við eignaraðila í þá veru að fá iðnrh. þetta vald.

Virðulegi forseti. Mikið hefði það verið æskilegt ef ráðherrar Alþfl. hefðu á undanförnum árum gert jafnskýran greinarmun á því sem hæstv. ráðherra kallar ábyrgðarvæðingu og hinu sem kallað er einkavæðing. Fyrirrennari hans á ráðherrastóli, Jón Sigurðsson, ruglaði þessu ávallt saman og kynnti það sem einkavæðingu hvað eftir annað að ríkisfyrirtæki væri breytt í hlutafélagaform. Það er auðvitað engin einkavæðing, það er bara breyting á rekstrarformi ríkiseigna. Einkavæðing er að flytja ríkiseign yfir í hendur einkaaðila. Þannig að ég fagna því að það skuli vera kominn ráðherra frá Alþfl. í iðnrn. og viðskrn. sem gerir sér grein fyrir muninum á því hvort um rekstrarform er að ræða eða eignarform og væri æskilegt að því yrði framfylgt. En ég vek athygli ráðherrans á því að í greinargerð með þessu frv. er ekki minnst á ábyrgðarvæðingu, ekki einu orði. Þetta frv. er kynnt í greinargerðinni eingöngu sem einkavæðingarfrumvarp og þess vegna spyr ég ráðherrann: Er þetta einkavæðingarfrumvarp eða ábyrgðarvæðingarfrumvarp? Síðan sagði ráðherrann að það væri ekkert á valdi ráðherra að ákveða hvaða verð væri á orkunni frá Landsvirkjun til Áburðarverksmiðju ríkisins. Það er alveg rétt hjá ráðherranum. Fulltrúar Reykjavíkurborgar, Akureyrar og hluti ríkisfulltrúa í stjórninni geta með einfaldri samþykkt á stjórnarfundi breytt orkuverðinu til Áburðarverksmiðjunnar. Það var þess vegna sem ég spurði: Hefur ríkisstjórnin látið gera rekstrarathugun á arðsemi eignarinnar í Áburðarverksmiðju ríkisins út frá mismunandi orkuverði? Það hefur ekki enn þá komið fram neitt svar við þeirri spurningu. Hún er ítrekuð hér. Ég sé að hæstv. iðnrh. hefur ekki séð þá athugun þannig að ég bíð þá eftir því að hæstv. landbrh. svari spurningu minni um það hvort hann hefur látið gera slíka athugun.

Virðulegi forseti. Hér er enn um að ræða svör og andsvör við þeirri ræðu sem ég flutti áðan þannig að hæstv. landbrh. kemst ekki að fyrr en því er lokið en hann hefur þegar beðið um orðið. Ég vil aðeins þakka hv. þm. fyrir að benda á að ábyrgðarvæðing ríkisfyrirtækja er væntanlega af hinu góða. Ég skildi hans orð þannig og væntanlega styður hann þá þetta frv. þegar hann hefur fengið þá skýringu á því að að svo komnu máli er ekki um að ræða annað en ábyrgðarvæðingu, þ.e. breytt rekstrarform. Þá tel ég að við félagar getum fallist í faðma og afgreitt saman gott mál í anda þeirra sósíaldemókrata sem við teljum okkur báðir vera nokkuð skylda og eru að afgreiða sams konar mál í löndunum í kringum okkur.

Virðulegi forseti. Það væri í sjálfu sér alveg hægt að ná samkomulagi við mig um þetta frv. ef það væri punktur á eftir orðinu ,,félaginu`` í 3. gr. en það er bara ekki punktur þar. Þar stendur: ,,Honum er heimilt að selja öll hlutabréf í félaginu eða hluta þeirra.`` Hér er sem sagt með þessu frv. verið að fela einum manni skilyrðislausa heimild til þess að selja þessa ríkiseign. Ég vek athygli ráðherrans á því að í fyrstu setningu greinargerðarinnar er vísað til hinnar almennu stefnu ríkisstjórnarinnar um einkavæðingu svo ég vitni bara orðrétt í þetta þannig að hið merka hugtak ,,ábyrgðarvæðing``, sem ég fagna að er komið hér fram, er bara hvergi í þessu frv. Ég vil hins vegar nota seinna andsvar mitt til þess að draga í efa þá fullyrðingu hæstv. ráðherra að stofnanir EES-svæðisins mundu ekki gera athugasemdir við það að raforka til Áburðarverksmiðju ríkisins væri seld á öðru verði en raforka til almennra iðnfyrirtækja eftir að búið væri að selja fyrirtækið. Það er viðurkennt af ráðherranum sem ég sagði áðan að væri raforkan seld áfram á lægra verði væri um form af ríkisstyrk að ræða. Orkusölufyrirtækið er samfélagsleg eign ríkis og sveitarfélaga. Verðlagningarstefna til einkaaðila sem fæli í sér lægra orkuverð en til almennra iðnfyrirtækja væri bara annað form á ríkisstyrk. Ég ætla ekki að fullyrða neitt um það að eftirlitsstofnanir Evrópska efnahagssvæðisins kynnu að kveða upp þennan úrskurð en ég tel ekki að það sé einsýnt að þær mundu ekki gera það því auðvitað er hægt að koma ríkisstyrkjum á framfæri með margvíslegum hætti. Það er einmitt hlutverk eftirlitsstofnunar EES að kanna það að menn séu ekki að koma ríkisstyrkjum á framfæri með óbeinum hætti og skekkja þannig samkeppnisstöðuna. Áburðarverksmiðjur á Evrópska efnahagssvæðinu sem greiddu hærra orkuverð gætu þess vegna hæglega bent á það að það væri verið að mismuna samkeppnisaðilum á Evrópska efnahagssvæðinu ef þessi skipan héldist áfram.

Virðulegi forseti. Enn er hér um misskilning hjá hv. þm. að ræða. Ég hef verið að skoða mál þessu skyld sem er raforkusala til gróðurhúsa og gróðurhúsabænda og ég get fullyrt það til upplýsingar fyrir hv. þm. að það er ekki sama orkuverð til allra gróðurhúsabænda innan Evrópusambandsins. Það er mjög mismunandi verð bæði eftir því í hvaða landi er um að ræða sölu á orku til slíkra þarfa og eins hvaða orkufyrirtæki það er sem selur orkuna. Ég þori ekkert um það að fullyrða en mér er samt næst að fullyrða það úr ræðustól að ég sé sannfærður um að það sé ekki sama orkuverð til allra áburðarverksmiðja á svæði Evrópusambandsins. Það er auðvitað alveg fráleitt að láta sér detta í hug að það brjóti í bága við samninginn um EES að tveir orkukaupendur, jafnvel þó í sömu grein séu, fái ekki orkuna á nákvæmlega sama verði á öllu svæðinu. Það er gersamlega út í hött og sýnir það, virðulegi forseti, að enn þarf að ræða, og ræða lengi virðist vera, þessi EES-mál áður en hv. þm. gera sér grein fyrir aðalatriðum og aukaatriðum í því sambandi.

Hæstv. forseti. Hæstv. iðnrh. hefur í máli sínu svarað hv. 8. þm. Reykn. Ólafi Ragnari Grímssyni mjög skýrlega og skal ég ekki endurtaka það sem hann sagði hér. En varðandi þá fyrirspurn hv. þm. hvort ég geti lagt fram hér í þinginu athugun á arðsemi Áburðarverksmiðjunnar miðað við mismunandi orkuverð er því til að svara að auðvitað hafa slíkir reikningar verið lagðir fyrir á fundi með mér og forstjóra verksmiðjunnar. Ég vil líka segja að landbn. heimsótti Áburðarverksmiðjuna og forstjóri Áburðarverksmiðjunnar kom á fund landbn. Það er alveg vafalaust að þar hefur verið farið yfir rekstrarforsendur Áburðarverksmiðjunnar. Mér dettur ekki í hug að halda að fram hjá því hafi verið gengið í vinnu nefndarinnar og hygg að þau mál liggi þess vegna alveg hreint fyrir. Hins vegar svaraði hv. þm. sér sjálfur. Hann tók það skýrt fram síðar í sinni ræðu eftir að hann bar fram fyrirspurnina að hann sem stjórnarmaður í Landsvirkjun hafi átt þátt í því að samþykkja lægra orkuverð til Áburðarverksmiðju ríkisins en til annarra orkufyrirtækja þar sem rresturinn hefði ekki getað staðið undir jafnháu orkuverði. Hann svaraði sjálfur spurningunni og svar hans og ályktun þýðir jafnframt að slíkar athuganir hafa verið kunnar stjórn Landsvirkjunar. Ég vil að öðru leyti segja að eins og fram kom í máli hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, og kemur auðvitað ekki á óvart, er hann þeirrar skoðunar að eðlilegt sé að fyrirtæki eins og Áburðarverksmiðja ríkisins séu rekin af opinberum aðilum, séu ríkisfyrirtæki, þó hann að hinu leytinu hafi ekki gert grein fyrir því hversu langt hann vilji fara í ríkisvæðingu á verksmiðjurekstri. Það væri fróðlegt að fá um það upplýsingar frá hv. þm. hvort hann telji eðlilegt að ríkið fari þar inn á ný svið, hasli sér völl í verksmiðjuiðnaði almennt hér á landi eða hvar hann telji að takmörkin eigi að vera. Það var algjörlega óhugsandi að skilja hv. þm. með öðrum hætti, enda kemur sú afstaða hans ekki á óvart. Alþb. hefur verið helsti málsvari þeirra sem vilja ríkisafskipti. Ég hélt að Alþb. hefði nokkuð horfið frá þeirri stefnu upp á síðkastið en það hefur komið fram í þessum umræðum að ýmsir þingmenn Alþb. virðast enn við það sama heygarðshorn.

Virðulegi forseti. Ég undrast nú nokkuð að hæstv. landbrh. skuli vera hér með almennar fullyrðingar um stefnu flokka varðandi ríkisrekstur í þessari umræðu. Það gerir ekkert annað en lengja umræðuna, hæstv. landbrh., og ég áskil mér þess vegna rétt í tilefni af þessum fáránlegu orðum ráðherrans að taka aftur til máls um það atriði. Ég hafði ekki ætlað mér að lengja þessa umræðu en fyrst ráðherrann er að leyfa sér svona strákslegar delluathugasemdir eins og komu fram hjá honum hér áðan þá er það óhjákvæmilegt. Hitt er svo mikilvægt að hæstv. ráðherra lýsti því hér yfir að hann væri reiðubúinn að leggja fyrir þingið athuganir á hagkvæmni og arðsemi Áburðarverksmiðjunnar út frá mismunandi orkuverði. Ég fagna því að hæstv. ráðherra ætlar að leggja það fyrir þingið áður en þetta frv. verður afgreitt sem lög frá Alþingi. Það verður þá gengið rækilega eftir því á milli 2. og 3. umr. að slík greinargerð verði lögð fram. Forstjóri Áburðarverksmiðju ríkisins kom á fund utanrmn. á árinu 1992 og lýsti því þar yfir, ef ég man rétt, að ef ekkert væri gert sérstaklega í málefnum Áburðarverksmiðjunnar til að styrkja rekstrargrundvöll hennar eða koma í veg fyrir að ákvæði EES-samningsins næðu til hennar þá væri enginn grundvöllur fyrir rekstri verksmiðjunnar eftir að ákvæði EES-samningsins hefðu tekið gildi. Þannig að það sem forstjóri Áburðarverksmiðjunnar sagði á fundi utanrmn. er einfaldlega það að þetta frv. er bara frv. um dellu, hæstv. landbrh., vegna þess að það sem vísað er til í greinargerð frv. hefur það í för með sér að það verður enginn rekstrargrundvöllur fyrir verksmiðjuna að dómi forstjórans. Þess vegna er nauðsynlegt að hæstv. ráðherra leggi þessi gögn fram. Ég fagna því að hann lýsir því yfir hér að þau séu til og við munum ganga á eftir því að þau verði lögð fyrir þingið.

Hæstv. forseti. Ég hygg að það hafi verið óviljandi sem hv. þm. fór með rangt mál. Ég sagði ekki að ég mundi leggja þessi gögn fyrir Alþingi. Þau hafa þegar verið lögð fyrir landbn. og það eru alveg nýir siðir ef það á að taka upp á því nú að óska eftir því að störf nefnda verði færð inn í hinn almenna þingsal. Þetta mál er mjög rætt. Það var komið til 3. umr. á síðasta þingi og hefur verið unnið mjög rækilega í því nú á þessu þingi. Fulltrúi Alþb. í landbn. getur upplýst hv. þm. um margt það sem hann kann ekki að vita um þessi efni og það eru eðlileg vinnubrögð eins og Alþingi ber að starfa og hið háa Alþingi hefur starfað. Ég vil í öðru lagi segja að það er laukrétt hjá hv. þm. að ef markaðurinn fyrir áburð frá Áburðarverksmiðjunni dregst frekar saman þá eru takmörk fyrir því hversu lengi sé hagkvæmt að framleiða áburð í Áburðarverksmiðjunni. Það sem nú liggur fyrir og ég hygg að bæði starfsmenn og stjórn Áburðarverksmiðjunnar séu sammála um er að nauðsynlegt sé að taka þessi mál öll til gagngerðrar athugunar. Hik í þessum efnum eða dráttur gerir ekki annað en setja atvinnu þessa fólks í Áburðarverksmiðjunni í tvísýnu. Það er nauðsynlegt þess vegna að þetta frv. verði að lögum og eins og ég sagði áðan þá verður að hafa það þótt hv. þm. telji að það sé ósvífni af minni hálfu að minna á það hvar í litrófi stjórnmála Alþb. er. Það verður að hafa það að hv. þm., sem formaður Alþb., tekur slíku illa.

Virðulegur forseti. Ég er alveg hættur að skilja hæstv. ráðherra. Hann segir: Þessi gögn eru til um orkuverðið. Þau hafa verið lögð fram í landbn. En hann er ekki reiðubúinn til að leggja þau fram í þinginu. Ef þau hafa verið lögð fram í landbn., hæstv. ráðherra, þá er búið að leggja þau fram í þinginu. Auðvitað er það jafngildi þess að leggja gögnin fyrir þingið að þau séu lögð fram í þingnefnd. Ég geri enga athugasemd við það. Mér fullkomlega nægilegt að þau séu lögð fram í þingnefnd, en ég heyri hins vegar að einn nefndarmaður í landbn. lýsti því yfir í þingsalnum að hún minnist þess ekki að þessi gögn hafi verið lögð fram í þingnefnd. Þessi gögn um orkuverðið og áhrif þess á rekstrarstöðu og arðsemi Áburðarverksmiðjunnar eru því greinilega feimnismál fyrir hæstv. ráðherra. Hann getur ekki sagt bara einfaldlega: Gögnin eru í landbn. og það er velkomið fyrir þingmenn að kynna sér þau gögn, heldur lýsir hann því yfir alveg skýrt og skorinort að hann muni ekki leggja neina slíka reikninga fyrir þingið. Þar með er auðvitað ráðherrann að segja að hann telji að það þoli ekki dagsins ljós að sýna arðsemi Áburðarverksmiðjunnar út frá mismunandi orkuforsendum. Því auðvitað er það alveg ljóst eins og mun koma nánar fram í umræðunni á eftir að þegar búið er að selja þessa verksmiðju einkaaðilum þá eru nánast engin rök fyrir stjórn Landsvirkjunar að láta verksmiðjuna njóta áfram þeirra forréttinda í verðlagningu sem hún hefur notið til þessa vegna þess að þá væri verið að styrkja einkaaðila og arðsemi þeirra með fullkomlega óeðlilegum hætti samanborið við aðra einkaaðila á kaupendamarkaði Landsvirkjunar.

Andsvörum er lokið.

Hvað?

Andsvörum er lokið, sagði forseti.

Fæ ég ekki að svara?

Hæstv. ráðherra hefur þegar notað rétt sinn til svara.

Ég var ræðumaður í þessu tilviki. Það voru andsvör við mína ræðu . . .

Hæstv. ráðherra til upplýsingar eru þingsköp þannig að sá sem veitir andsvar hefur rétt til að tala tvisvar og ræðumaður tvisvar.

Ég hef ekki talað nema einu sinni.

--- Þetta er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra. Ég bið afsökunar á þessum misskilningi. Hann á rétt á að svara aftur.

Hæstv. forseti. Í nál. minni hluta landbn. þskj. 1110 á sl. ári er birtur rekstrarreikningur ársins 1992. Þar kemur glöggt fram hver orkukostnaður hafi orðið á því ári og er auðvelt að reikna út að hann er um 7%. Sá sem þekkir til samlagningar getur auðveldlega áttað sig á því hvaða áhrif breyting á orkukostnaði hefur á framleiðslukostnað áburðarins og hag fyrirtækisins í heild sinni. Það er ekki flóknara mál en þetta.

Hæstv. forseti. Hæstv. iðnrh. talaði með miklu stolti um ábyrgðarvæðingu ríkisfyrirtækja sem væri á stefnuskrá alþýðuflokka úti um allan heim þar sem menn beittu sér ákaft í því að gera þá menn ábyrga fyrir rekstrinum sem færu með stjórn ríkisfyrirtækjanna.

Og Ólafur tók undir.

Hann nefndi þetta fyrirbrigði sem við höfum hér til umfjöllunar, þ.e. frv. um einkavæðingu eða stofnun hlutafélags um Áburðarverksmiðju ríkisins, sem dæmi um þessa ábyrgðarvæðingu. Mig langar til að fara um þetta örfáum orðum. Mig langar til að lesa upp ákvæði til bráðabirgða II með þessu frv. til að menn átti sig pínulítið á því hver þessi ábyrgðarvæðing er sem hér er á ferðinni. En þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ábyrgð ríkissjóðs á lánssamningum Áburðarverksmiðju ríkisins, sem stofnað hefur verið til fyrir gildistöku laga þessara, helst til loka samningstíma umræddrar skuldbindinga. Áburðarverksmiðjan hf. skal yfirtaka skuldbindingar Áburðarverksmiðju ríkisins samkvæmt þessum lánssamningum við stofnun og jafnframt veita ríkissjóði fullnægjandi veð í eignum sínum sem tryggingu fyrir skaðleysi ríkissjóðs vegna ábyrgðarinnar.`` Hvað þýðir þetta í raunveruleikanum? Þetta þýðir að ríkissjóður mun áfram taka á sig fulla ábyrgð af öllum skuldbindingum Áburðarverksmiðjunnar hf. og ef rekstur fyrirtækisins gengur ekki sem skyldi mun ríkið bera fulla ábyrgð á öllum skuldbindingum þessa fyrirtækis á alveg nákvæmlega sama hátt og það hefur gert fram að þessu. Hvar er ábyrgðarvæðingin þá? Ég hef ekki áttað mig á því. Mig langar til að hæstv. ráðherra útskýri það fyrir okkur hvert ábyrgðin hefur verið flutt. Hún hefur verið flutt í einn hring, fyrst til Áburðarverksmiðju ríkisins hf. og síðan til ríkisins aftur. Í raun og veru hefur því ekkert breyst. Síðan langar mig til að velta fyrir mér orðum hæstv. iðnrh. sem hann sagði áðan. Hann sagði að það væri ekki betri mismunun á orkuverði milli ríkisrekstrar og einkaaðila en milli óskyldra aðila í þjóðfélaginu. Þetta sagði hann á einum stað í ræðu sinni. En síðan á öðrum stað í ræðu sinni sagði hann að það væri ekkert sem bannaði mismunun á orkuverði. Ef orkusölufyrirtæki vildu gera slíka samninga þá væri ekkert sem bannaði það. Ég gat því ekki séð annað en að þetta rækist hvað á annars horn hjá hæstv. ráðherra. En mig langar til vegna orða hans um þessa hluti að spyrja: Er það nú ekki þannig og er ekki skemmst að minnast þess að ríkisfyrirtæki að stórum hluta, Járnblendiverksmiðjan í Hvalfirði, var sektuð fyrir að selja framleiðsluvöru sína á verði sem væri lægra en framleiðslukostnaður í landinu? Út frá hvaða reikningsaðferðum skyldu menn nú finna að Járnblendiverksmiðjan í Hvalfirði væri að selja sínar vörur fyrir lægra verð en framleiðslukostnaður gefur tilefni til? Getur það verið reiknað út frá einhverju öðru en framleiðslukostnaðinum í landinu sjálfu og orkuverðinu og öllum þeim þáttum sem standa að rekstrinum? Verður það þá ekki þannig að á þessu efnahagssvæði sem við erum búin að játa okkur undir hljóti menn að taka afstöðu til framleiðslukostnaðar í þessu fyrirtæki með líkum hætti? Ég veit það ekki en það kemur í ljós. En aðalerindi mitt, hæstv. forseti, í ræðustól í annað skipti í þessari umræðu er að benda á og bera fram fáeinar spurningar til hæstv. landbrh. um þetta mál. Í fyrsta lagi langar mig spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann hyggist standa að sölunni á þessu fyrirtæki. Hefur hann gert sér eitthvað í hugarlund hverjir væru heppilegastir kaupendur að fyrirtækinu? Verður það þannig að leitað verði eftir einhverjum sérstökum hópum sem hafa sérstakra hagsmuna að gæta í þessu efni? Er hugsanlegt að samtök bænda í landinu hafi áhuga á að kaupa þetta fyrirtæki? Eru einhverjir aðrir fjárfestar í landinu sem hafa hugsanlega áhuga á að kaupa fyrirtæki eins og þetta? Mig langar til að spyrja hvað hæstv. ráðherra ætlar að segja við þessa aðila. Hvaða rekstrargrundvöllur er það sem hæstv. ráðherra ætlar að bjóða upp á þegar hann býður þetta fyrirtæki til sölu? Er það eitthvað sem við höfum ekki fengið að sjá eða heyra á hv. Alþingi? Það er a.m.k. ekki þannig að á borðum þingmanna liggi neitt um framtíðarmöguleika þessa fyrirtækis þar sem sýnt er fram á að hægt sé að reka það með hagnaði. Það liggur ekki fyrir. Mig langar til að frétta meira af því hvernig sá galdur á að verða að selja fyrirtæki sem hefur engan rekstrargrundvöll fyrir einhverja peninga og hvaða fjárhæðir gætu hugsanlega verið í boði. Ég held að hæstv. ráðherra ætti að gera okkur skýra grein fyrir því hér á hv. Alþingi hvaða starfsemi það er sem getur gert þetta fyrirtæki að rekstrarhæfu fyrirtæki. Ég óska eindregið eftir því að það sem látið var liggja að í umræðum fyrir helgina um að einhverjir erlendir aðilar hefðu áhuga á að taka þátt í að athuga rekstrarmöguleika þessa fyrirtækis verði dregið upp á borðið. Hvaða möguleikar eru þetta? Eru einhverjir möguleikar á að hægt sé að framleiða áburð á lægra verði á Íslandi eða á samkeppnishæfu verði í samkeppni við þessi gífurlega stóru fyrirtæki sem framleiða áburð með hagkvæmum hætti í löndunum í kringum okkur? Hæstv. ráðherra hefur m.a. bent á að orkuverðið sé nú ekki nema 7% af framleiðslukostnaði verksmiðjunnar þannig að það er varla hægt að vinna upp þann mismun, jafnvel þótt menn fengju orkukostnaðinn allan gefins þá virðist ekki vera möguleiki á því að gera þetta fyrirtæki rekstrarhæft fyrir því sem náttúrlega gæti aldrei gerst að orkuverðið yrði fullkomlega gefið. Ég held að til þess að hv. alþm. eigi möguleika á því að gera það upp við sig hvort þeir eiga að fylgja þessu frv. eða ekki þá þurfi að setja málið skýrar fram heldur en gert er. Það er ekki boðlegt að Alþingi Íslendinga standi fyrir því að stofna til fyrirtækjarekstrar sem hefur engan rekstrargrundvöll, stofna Áburðarverksmiðjuna hf. án þess að það sé hægt að benda á það að þetta fyrirtæki hafi rekstrargrundvöll og láta boð út ganga um það að þetta fyrirtæki sé til sölu og lysthafendur geti fengið tækifæri til þess að kaupa þetta fyrirtæki. Ég segi það, hæstv. forseti, að það þætti a.m.k. ekki mjög gæfulegt hjá einstaklingum í þjóðfélaginu ef þeim dytti í hug að fara að stofna fyrirtæki sem hefði ekkert nema hallareksturinn upp á að bjóða og láta síðan það boð út ganga að þetta fyrirtæki sé til sölu. En þannig lítur þetta dæmi út í höndunum á hæstv. ráðherra. Ég held að það væri ráð að hann gæfi hv. Alþingi einhverja skýrslu um það hvernig hann ætlar að fara með það vald sem honum er falið með þessu lagafrv. ef að lögum verður. Hæstv. ráðherra sendi Alþb. tóninn áðan og sagði að við alþýðubandlagsmenn værum upp til hópa málsvarar ríkisreksturs. Ég held að það sé ofmælt hjá hæstv. ráðherra. Hins vegar gengst ég við því að ég tel það enga goðgá að ríkið reki atvinnustarfsemi. Ég tel reyndar að það sé sjálfsagt að ríkið geri það og sú starfsemi sem mér finnst að ríkið ætti helst að reka er starfsemi þar sem af einhverjum ástæðum einokunaraðstaða er fyrir hendi. Ég tel t.d. sjálfsagt að ríkið reki Sementsverksmiðjuna í landinu á meðan markaðurinn er raunverulega í einokunarhöndum á þessu fyrirtæki sem hér er. Það er ekki hægt að keppa við Sementsverksmiðju ríkisins með innflutningi á sementi eins og sakir standa og hefur ekki verið hægt í mörg ár. Á meðan þannig hagar til tel ég að það sé eðlilegast að það sé opinber aðili, það sé ríkið sem eigi og reki þá verksmiðju. Ég held líka að það hafi ekki verið neitt athugavert við það að ríkið ætti og ræki Áburðarverksmiðjuna eins og til hagaði. Meðan Áburðarverksmiðja ríkisins hafði einkarétt og hefur einkarétt á framleiðslu og sölu á áburði þá finnst mér það eðlilegur hlutur að ríkið eigi þá verksmiðju. Verði hins vegar hægt að tryggja samkeppnisaðstöðu á þeim markaði og koma málum þannig fyrir að einkaaðilar geti keppt um markaðinn þá er ekkert athugavert við það þó að fyrirtækið verði selt. En það sem ég hef athugað við þessar hugmyndir sem hér eru lagðar fram er það að hér er ríkið að leggja af stað í leiðangur sem hefur ekki verið undirbúinn sem skyldi. Menn hafa ekki getað bent á neinn rekstrargrundvöll fyrir þetta fyrirtæki en ætla samt að óska eftir því við hv. Alþingi að hér verði staðfest lög um fyrirtæki sem á sér enga framtíð. Ég vona sannarlega að menn finni framtíðarmöguleika fyrir Áburðarverksmiðjuna sem hér hefur verið rekin. En á meðan menn geta ekki bent á með hvaða hætti eigi að vinna að þeim málum þá held ég að það væri rétt að doka við. Það er ekkert að mínu viti sem tefur eða gerir stjórnendum verksmiðjunnar erfitt fyrir við það að finna nýjar leiðir til að reka þetta fyrirtæki og það væri auðvitað langeðlilegast að þau úrræði sem fyndust, þau framtíðaráform sem yrðu ofan á í höndunum á stjórnendum Áburðarverksmiðjunnar að þau áform kæmu til hv. Alþingis til staðfestingar þar sem kæmu fram allar hugmyndir og tillögur um það hvað ætti að gera. Hvaða eignir þessa fyrirtækis ætti að selja t.d. og með hvaða hætti ætti að standa að þessu máli í heild. Hér er eingöngu verið að afhenda hæstv. ráðherra völdin í þessu máli. Vonandi finnur hann leið til þess að nota þau með skynsamlegum hætti. En fram að þessu hefur ekkert komið fram í þessari umræðu sem bendir til þess að það sé nein lausn á leiðinni. Ég trúi því a.m.k. að menn hefðu ekki verið tilbúnir til þess að segja þá frá þeim hugmyndum sem þarna væru og skapa möguleika fyrir þetta fyrirtæki inn í framtíðina. Ég bendi á það að þótt það sé þannig og komi fram í þessu lagafrv. að þetta fyrirtæki hafi einkasölu á áburði í landinu fram að næstu áramótum þá er það skammgóður vermir. Það er senn liðinn sá tími sem verksmiðjan hefur til þess að selja áburð á þessu ári og það hljóta allir að gera sér grein fyrir því að verði farið að flytja inn áburð fyrir næsta ár þá mun Áburðarverksmiðjan ekki fá þau viðskipti í vetur þegar menn munu sjá þau verð sem eru á innfluttum áburði til sölu sem eru verulega ódýrari en sá áburður sem þessi verksmiðja er að framleiða. Þannig að botninn getur dottið úr rekstri verksmiðjunnar á næstu mánuðum. Það eru svona hlutir sem hefðu þurft að liggja allir fyrir í þessari umræðu þannig að hv. Alþingi hefði getað verið að taka afstöðu til máls sem hefði verið fullskapað en að koma með málið eins og það liggur núna fyrir, gjörsamlega opinn og óútfylltan víxil um framtíð Áburðarverksmiðjunnar sem hefur verið rekin hér fram á þennan dag.

Hæstv. forseti. Hv. þm. spurði um það hverjir væru líklegastir kaupendur, hvort bændur eða fjárfestar mundu kaupa Áburðarverksmiðjuna en sagði í sömu andránni að hann sæi ekki betur en Áburðarverksmiðjan væri fyrirtæki sem jafnvel mundi komið í þrot eftir nokkra mánuði vegna hinnar erfiðu rekstrarstöðu fyrirtækisins. Ég hygg að hv. þm. hafi að því leyti komið nærri sannleikanum að hann vakti athygli á því að það er nauðsynlegt að velta því fyrir sér hvernig hægt sé að tryggja áframhaldandi rekstur Áburðarverksmiðjunnar. Ég tel að skynsamlegasta skrefið til þess að reyna að tryggja því fólki atvinnu sem þar vinnur sé að samþykkja þetta frv. og breyta því í hlutafélag. Ég skal ekki fara frekari orðum um það að ég sé eitthvað að skjóta á Alþb. eða senda Alþb. tóninn þótt ég veki athygli á þjóðnýtingarþættinum í stefnuskrá Alþb. enda kom það glöggt fram í ræðu hv. þm. að sá þáttur er þar vissulega til staðar, a.m.k. í hans huga. Ég vil enn fremur segja, vegna fyrirspurnar hans um það hvernig staðið skuli að sölunni, þá verður það að sjálfsögðu gert í samræmi við verklagsreglur ríkisstjórnarinnar við framkvæmd einkavæðingar.

Hæstv. forseti. Það var auðvitað ekki mikið að vöxtum þetta svar hæstv. ráðherra. Hann klifar á því að það verði til þess að tryggja fólkinu sem vinnur núna hjá Áburðarverksmiðjunni atvinnuna að gera þetta fyrirtæki að hlutafélagi. Ég vildi gjarnan fá nánari útskýringar á því hvernig það á að tryggja starfsmönnum Áburðarverksmiðjunnar atvinnu. Ég held að það sé þvert á móti ekki neitt sem bendir til þess að þetta hf. verði þeim til neinnar tryggingar og það hefur reyndar ekki orðið í þeim fyrirtækjum sem hafa verið seld mönnum nein sérstök trygging og síst ætti það að verða trygging því fólki sem vinnur hjá Áburðarverksmiðjunni vegna þess að þar er enga framtíð að sjá eins og er. Auðvitað verður þetta fyrirtæki ekki selt neinum aðila og það verður ekki rekið nema nokkra mánuði eins og nú horfir nema menn finni einhverjar nýjar leiðir sem þeir hafa ekki verið tilbúnir að segja frá hér og sem ég því miður efast um að séu fyrir hendi. Það er auðvitað ákvörðun ríkisstjórnarinnar þegar hún skrifaði undir EES-samningana með þeim hætti eins og frá þeim var gengið sem varð til þess að setja þetta fólk sem vinnur þarna út á gaddinn og í þá atvinnuóvissu sem nú er. En ekki það hvort hv. Alþingi samþykki frv. um það að gera fyrirtæki að hlutafélagi.

Hæstv. forseti. Ég tók eftir því að hv. þm. tók skýrt fram að það væri enga framtíð að sjá hjá því fólki sem ynni í Áburðarverksmiðjunni né fyrir rekstur hennar. Það er auðvitað rétt að það eru blikur þar á lofti, það er verið að reyna að vinna að því að finna frekari rekstrargrundvöll eða möguleika til að halda rekstrinum áfram eða fitja upp á nýjum hlutum. Það er mikilvægt að þessi breyting nái fram að ganga til þess að skriður geti komist á þetta verk.

Hæstv. forseti. Það er nákvæmlega það sem ég hef verið hér að gagnrýna. Það er að hér skuli vera lagt fram frv. sem fjallar nánast ekki um neitt annað en að búa til hlutafélag úr þessu fyrirtæki. Það er ekki verið að leggja fram neinar hugmyndir um framtíð fyrirtækisins sem slíks og það hefði þurft að vera hér til staðar. Þegar menn lögðu þetta mál fyrir hv. Alþingi, þá hefðu menn þurft að leggja fyrir þá framtíð sem þeir væru búnir að skipuleggja fyrir fyrirtækið. Þannig er það nú ekki. Hæstv. ráðherra hefur því miður orðið að gangast við því hér í ræðustól að það er engin framtíð fundin enn. Það er verið að skoða einhverjar leiðir og síst skal það lastað. En þannig stendur málið að undirskriftin undir EES-samninginn kostaði framtíð þessa fyrirtækis og hún mun auðvitað kosta fleira.

Virðulegi forseti. Satt að segja er hún orðin nokkuð athyglisverð þessi umræða í dag um þetta fyrirtæki og ég ætla fyrst aðeins að víkja að því sem fram kom, áður en ég kem að meginefni ræðu minnar, í máli hæstv. iðnrh. hér áðan varðandi orkusölu og orkuverð til þessa fyrirtækis og annarra iðnfyrirtækja. Það er alveg ljóst að stjórn Landsvirkjunar ræður lögum samkvæmt yfir orkuverði þess fyrirtækis. Það er hins vegar jafnljóst að auðvitað hefur iðnaðar- og orkuráðherra á hverjum tíma vissa möguleika til þess að reyna a.m.k. að hafa áhrif á niðurstöður stjórnar Landsvirkjunar og fyrir því eru mörg dæmi. Ég er alveg sannfærður um það, hæstv. forseti, að ef staðan er þannig að við erum með einkafyrirtæki sem framleiðir þessa vöru, stórt efnaiðnaðarfyrirtæki, fær raforkuna á þessu tiltekna verði þá er náttúrlega um leið alveg ljóst að önnur einkafyrirtæki í iðnaði í landinu munu þrýsta á iðnrh. um það að hann sæki það til orkumálaráðherra að verðið verði lækkað til annarra iðnfyrirtækja líka. Og þó að svo vilji til að Landsvirkjun eigi allt of mikið af raforku um þessar mundir og það sé verið að framleiða þar í raun og veru langt umfram þarfir og Landsvirkjun þar af leiðandi m.a. rekin með bullandi tapi þá er það væntanlega svo að það eru takmörk fyrir því hversu langt Landsvirkjun getur gengið í því að líta svo á að orka sem hún selur í dag megi fara á miklu lægra verði vegna þess hvernig ástandið er hjá fyrirtækinu. Auðvitað hlýtur Landsvirkjun að reyna að halda utan um sínar tekjur og stjórn Landsvirkjunar eins og kostur er og þess vegna má auðvitað líka færa rök að því að stjórn Landsvirkjunar muni frekar vilja selja þessu fyrirtæki raforku við því verði sem greitt er í dag heldur en ekki neitt. En það þýðir ekki að staðan sé þannig að Landsvirkjun muni hafa áhuga á því að öll iðnfyrirtæki í landinu borgi jafnlítið fyrir raforkuna og þetta fyrirtæki. Ég tel þess vegna að þau svör sem fram komu hjá hæstv. iðnaðar- og orkuráðherra í þessum efnum hér áðan séu á misskilningi byggð. Ég tel hins vegar, hæstv. forseti, að það megi leiða gild rök að því að það sé skynsamlegast fyrir ríkið að eiga þetta fyrirtæki enn um sinn. Fyrst og fremst af þremur ástæðum: Í fyrsta lagi vegna þess að ríkið á líka, ásamt Reykjavíkurborg, Landsvirkjun og það er skynsamlegt fyrir Landsvirkjun að losa sig við raforku þó við þetta lágu verði sé einhvern tíma í viðbót. Í öðru lagi vegna þess að hér er um að ræða mannafla í landinu umfram það sem vinnumarkaðurinn kallar eftir eins og sakir standa í dag. Það er ekki svo að þeir menn sem vinna núna hjá Áburðarverksmiðjunni mundu fá vinnu áfram annars staðar um leið og fyrirtækið hefði lagt niður störf. Þannig eru rök fyrir því fyrir ríkið --- af því að ríkið á stóran hlut í Landsvirkjun og af því að ríkið ber ábyrgð á Atvinnuleysistryggingasjóði þá eru einmitt rök fyrir því að ríkið eigi þetta fyrirtæki áfram og það hefur ekkert með það að gera hvaða skoðun flokkur eins og Alþb. hefur á því hvort fyrirtæki eigi að vera ríkiseign eða ekki. Mín skoðun í því sambandi er sú, hæstv. ráðherra, að það skipti engu máli út af fyrir sig hvort fyrirtæki er í ríkiseign eða einkaeign. Það er ekki það sem skiptir máli. Það sem skiptir máli er það hvernig þjónar fyrirtækið sínu almenna félagslega og efnahagslega umhverfi. Það er það sem skiptir máli en ekki það hvort fyrirtækið er í einkaeign eða ríkiseign. Þess vegna er það gömul deila, úrelt deila, gamaldags deila, sem engu máli skiptir lengur hvaða sjónarmið menn kunna að hafa uppi í þessum efnum. Staðreyndin er auðvitað sú að einu kreddurnar sem eftir lifa í íslenskum stjórnmálum varðandi rekstrarform fyrirtækja eru ekki í Alþb. þær eru í Sjálfstfl. Þar eru kreddurnar uppi vaðandi. Þær kreddur að engin fyrirtæki megi vera í félagslegri eigu og þau eigi öll að selja hvað svo sem í boði kann að vera. Maður sér auðvitað handarbakavinnubrögðin í þessu sambandi, t.d. í sambandi við SR-mjöl, þar sem kreddurnar eru látnar ná yfirhöndinni og endar með því að þau kjör sem þjóðin eða ríkið fær fyrir þessar eignir eru slök og varla boðleg. Hér hefur verið farið aðeins yfir þetta fyrirtæki, Áburðarverksmiðju ríkisins, og ég vil fyrst segja það að ég tel að þar hafi bersýnilega náðst stórkostlegur rekstrarárangur á undanförnum árum. Það kemur í ljós t.d. að verð á áburði frá Áburðarverksmiðjunni hefur lækkað um 43% á föstu verðlagi frá árinu 1985 til ársins 1993. Það er í raun og veru alveg ótrúlega mikil breyting sem þarna er um að ræða. Í ársskýrslu Áburðarverksmiðju ríkisins fyrir árið 1993 er aðeins fjallað um framtíðarhorfur fyrirtækisins og þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Hér að framan var þess getið að nokkur óvissa ríkti um framtíð áburðarframleiðslu hér á landi. Íslenski áburðarmarkaðurinn er mjög lítill eða um 50--53 þús. tonn. Ef áburðarnotkun dregst ekki meira saman en orðið er og ef Áburðarverksmiðjunni tekst að halda 95--100% hlutdeild í markaðinum hefur hún möguleika á að framleiða áburð á samkeppnishæfu verði.`` Ég vek athygli þingheims á þessu. Þetta er nokkuð til umhugsunar miðað við það sem mér virðist að menn hafi almennt talið að þetta fyrirtæki væri svo komið að fótum fram að það væri ekki hægt að reka það áfram. En niðurstaðan í ársskýrslu Áburðarverksmiðjunnar er sú að miðað við allar aðstæður þá sé hugsanlegt að halda starfsemi verksmiðjunnar áfram og framleiða áburð á samkeppnishæfu verði. Síðan segir: ,,Minnki framleiðsla og sala Áburðarverksmiðjunnar um 15--20% frá því sem hún er nú mun verksmiðjan verða undir í samkeppninni við innfluttan áburð.`` Það er sem sagt forsendan sem menn gefa sér, segjandi sem svo að það sé ekki hægt að reka þetta fyrirtæki áfram ef framleiðsla og sala Áburðarverksmiðjunnar minnkar um 15--20% frá því sem hún er nú. --- Hæstv. landbrh. er væntanlega enn þá í kallfæri, er það ekki hæstv. forseti? Já, mér heyrist að svo sé. En mér finnst að þetta sé snúningspunkturinn í málinu, að menn gefa sér þá að framleiðsla á áburði hljóti að minnka um 15--20% og þar með sé fyrirtækið ekki í þeirri stöðu að það borgi sig að reka það lengur. Þetta er það sem kemur hérna fram. Hvað mundum við þá gera berandi ábyrgð á þessu fyrirtæki? Mundum við þá ekki fyrst spyrja: Er það óhjákvæmilegur dómur að áburðarnotkun verði að minnka um 15--20% hér á Íslandi á næstu árum? Verður það að vera þannig? Og hvaða rök hafa menn fyrir því? Jú, þau rök sem menn hafa fyrir því eru m.a. samdráttur í landbúnaðarvöruframleiðslu hér á landi og það kemur fram á bls. 3 í greinargerð ríkisstjórnarinnar með frv. þar sem stendur, með leyfi forseta: ,,Verði samþykktar nýjar reglur sem nú er fjallað um á vettvangi GATT má vænta enn frekari samdráttar í framleiðslu búvöru hér á landi sem búast má við að dragi úr notkun tilbúins áburðar.`` Þetta er sem sagt ástæða nr. eitt, að GATT-samningurinn gerir það að verkum að það verði einhver innflutningur á búvörum og þess vegna dragi úr notkun tilbúins áburðar. Og nr. tvö, með leyfi forseta, segir hér í greinargerð: ,,Loks ber að nefna að samkvæmt fyrrgreindum samningi um Evrópskt efnahagssvæði fellur niður ríkiseinkaréttur til sölu á tilbúnum áburði hér á landi frá og með 1. janúar 1995. Telja verður líkur á því að þessi atriði sem hér hefur verið drepið á kunni að leiða til umtalsverðs samdráttar í sölu á tilbúnum áburði hér á landi.`` --- Þetta segir í greinargerð frv., um fyrirtæki sem á að fara að selja. Það er nokkuð magnað að sverta það með þessum hætti en hér stendur, með leyfi forseta: --- ,,Sú hætta blasir við að sala Áburðarverksmiðjunnar dragist verulega saman og verksmiðjunni reynist ókleift að ná viðunandi rekstrarhagkvæmni miðað við framleiðslumagn.`` Sem sagt, ríkisstjórnin sem ætlar að fara að selja fyrirtækið afskrifar það, hún afskrifar fyrirtækið og það er það sem hlýtur að vera sérstakt umhugsunarefni. Erum við sammála því hér að það sé rétt að afskrifa fyrirtækið? Erum við sammála því að það sé útilokað að fá það verð fyrir fyrirtækið sem geti heitið skaplegt og að útilokað sé að tryggja því verkefni þannig að hægt sé að reka það áfram? Mín skoðun er sú eftir að hafa hugleitt þetta aðeins að það sé hægt og skynsamlegt að reka fyrirtækið áfram miðað við það að salan á áburði dragist ekki mikið saman frá því sem nú er. Ég tel sem sagt að við þessar aðstæður hljóti ríkisstjórnin að velta því fyrir sér hvort eitthvað sé hægt að gera til þess að auka notkun á því sem kallað er tilbúinn áburður til þess að fyrirtækið verði rekið áfram með skynsamlegum og hagkvæmum hætti. Þegar það mál er skoðað, þá er það alveg ljóst eða ég held alla vega að menn ættu að velta því fyrir sér og ég spyr hæstv. landbrh.: Hafa menn farið yfir það hvað er hægt að gera, m.a. í gróðurverndarátaki af ýmsu tagi, til þess að auka framleiðslu á áburði eða a.m.k. koma í veg fyrir að hún minnki? Ég held að það sé alveg augljóst mál að það væri hagkvæmt að það gerðist og mun ég nú rökstyðja það nokkuð nánar. Í fyrsta lagi er það auðvitað vegna þess að þarna er um að ræða mjög verulega tækniþekkingu í þessari verksmiðju sem færi forgörðum ella ef henni yrði lokað. Þarna er um að ræða mikinn fjölda vel þjálfaðra og góðra starfsmanna og það væri tjón fyrir ríkið, fyrir þjóðina ef þessi tækniþekking nýttist ekki. Í öðru lagi er það auðvitað þannig að fyrirtækið er þrátt fyrir allt með þennan orkusamning þar sem verðlagið á orkunni er mjög lágt. Engu að síður munar pínulítið um þá peninga upp í þann halla sem Landsvirkjun er núna að berjast við og kom mjög glöggt fram á fundi Landsvirkjunar fyrir nokkrum dögum þannig að rök nr. tvö fyrir því að halda fyrirtækinu gangandi enn um sinn um nokkurra ára skeið er ástandið á orkumarkaðnum. Það eru sjálfstæð rök í málinu að mínu mati. Í þriðja lagi er ljóst að þarna er um að ræða tæki og búnað sem ekki væri hægt að láta skapa verðmæti af neinu tagi ef fyrirtækinu yrði lokað. Í fjórða lagi sem er mikilvægast í málinu er þetta: Verði fyrirtækinu lokað, þá er það þannig eins og staðan er á vinnumarkaði á Íslandi í dag að þetta fólk yrði atvinnulaust. Það eru milli 100--200 manns sem missti atvinnu sína og hvað er þetta fyrirtæki að borga mikið í vinnulaun? Það er að borga á síðasta ári tæpar 300 millj. kr. í vinnulaun. Það er býsna myndarlegt og það munar æðimikið um það að hafa þetta fólk í vinnu og að því sé greitt um 300 millj. kr. Þess vegna er staðan þannig að maður hlýtur að ætlast til þess að landbrh. svari þessu: Hefur hann leitað leiða til að auka notkun á áburði eða a.m.k. koma í veg fyrir að hún minnki þannig að Áburðarverksmiðjan verði samkeppnisfær við innfluttan áburð sem kemur hingað í vaxandi mæli eftir árslok 1995? Hvaða ráða hefur hæstv. landbrh. leitað í þeim efnum? Honum er skylt að leita þeirra áður en hann afskrifar fyrirtækið eins og mér finnst satt að segja gert í þeirri greinargerð með frv. ríkisstjórnarinnar sem hér er til umræðu. Ég vil síðan vekja athygli á því, hæstv. forseti, að auðvitað er það svo að fyrirtækið færi lóðbeint á hausinn ef snarhækkað yrði á því orkuverðið, það liggur alveg í augum uppi. Fyrirtækið borgaði á síðasta ári 107 millj. kr. fyrir raforku af samtals tæplega 1,1 milljarði í rekstrarkostnað. Og ef þetta verð yrði hækkað eitthvað í námunda við það sem menn gætu verið með á venjulegum orkumarkaði, segjum þrefaldað, þá náttúrlega er fyrirtækið farið á höfuðið vegna þess að 300 millj. kr. orkureikningur mundi þýða um 150 millj. kr. tap á fyrirtækinu á árinu 1993. Þar á móti kemur hins vegar það að staða þessa fyrirtækis er í raun og veru ótrúlega góð. Eiginfjárstaða þess er góð. Eigið fé samtals er 1.800 millj. kr. og miðað við það tal sem hér er uppi, þá gæti maður ímyndað sér að enginn vildi kaupa þetta fyrirtæki, þetta sé svo vont fyrirtæki að engin ástæða sé til þess að kaupa þetta fyrirtæki. Ég hygg að staðreyndin sé sú að það sé misskilningur. Í raun og veru sé hægt að gera nokkuð góðan slag í því að kaupa þetta fyrirtæki og kemur þá margt til. Eins og t.d. það að lausafjárstaða fyrirtækisins er upp á um það bil 820 millj. kr. eftir að skuldir hafa verið greiddar niður. Og ef fastafjármunir væru seldir fyrir 20% af skráðu verði, þá er sá sem keypti fyrirtækið á milljarð þegar með um 100 millj. kr. í gróða af fyrirtækinu þannig að hérna er ekki um að ræða eitthvað alveg vonlaust fyrirtæki eins og mér finnst menn stundum tala um hér. Síðan er því auðvitað við að bæta að þetta fyrirtæki hefur þennan orkusamning, sem er góður samningur, sem er verðmæti út af fyrir sig, geysilegt verðmæti. Síðan á þetta fyrirtæki þessar vélar sem auðvitað er hægt að tryggja að vinni áburð áfram nú eða má auðvitað hugsa sér að þær yrðu að einhverju leyti seldar í hlutum og ef menn halda að þessi tala upp á 820 millj. kr. í lausafé sé einhver glannaskapur, þá bið ég menn um að líta á ársreikningana því að hluti af henni er um 440 millj. kr. í áburðarbirgðum á framleiðsluverði sem auðvitað eru seldar með einhverri álagningu. Væri þetta selt með um 30% álagningu fengjust þar um 130 millj. kr. í viðbót þannig að hér er um álitlegt fyrirtæki að ræða fyrir þann sem vildi kaupa eitt stykki áburðarverksmiðju Málið liggur þannig svo að ég held að menn eigi ekki að slá því föstu að hér sé um að ræða eitthvert vonlaust fyrirtæki eins og menn eru að gera í greinargerð frv. eins og það lítur út. Út af fyrir sig geta menn sett dæmið þannig upp að þar með verður fyrirtækið vonlaust. Ef ríkið segir alltaf: Fyrirtækið er vonlaust, þá verður það fyrst vonlaust og staðan er auðvitað þannig að ef ríkið og forustumenn þess tala þannig um þessi mál að hér sé um að ræða vont fyrirtæki, þá verður það vont fyrirtæki. En fyrir utan orkusamninginn, fyrir utan tækniþekkinguna og fyrir utan þann mikla og góða mannskap sem þarna vinnur, þá kemur einnig til viðbótar hjá þessu fyrirtæki sem er sérstaklega hagstætt og til umhugsunar og það er landið. Ég bendi á að þetta fyrirtæki er á einu eftirsóttasta landi Reykvíkinga. Og það er alveg augljóst mál og menn þekkja það frá fyrri árum að við Reykvíkingar höfum dregið það mjög í efa að það sé að öllu leyti heppilegt að hafa þetta fyrirtæki einmitt á þessum stað í nágrenni við Grafarvogsbyggðina í seinni tíð þó að við höfum í sjálfu sér látið það yfir okkur ganga. Staðreyndin er hins vegar sú: Setjum sem svo að landið undir þessu fyrirtæki losnaði. Setjum sem svo að menn kæmust að þeirri niðurstöðu að loka þessari verksmiðju og landið losnaði. Ég er sannfærður um það að hér er um að ræða einhverjar dýrustu og eftirsóttustu byggingarlóðir sem hugsast geta á Reykjavíkursvæðinu. Þessi lönd eru sýnist mér metin í fljótu bragði á í kringum 200 millj. kr. í efnahagsreikningi fyrirtækisins og ég er sannfærður um að það er örugglega ekki ofmetið að ekki sé meira sagt, þannig að þegar maður skoðar þetta fyrirtæki og skoðar stöðu þess, þá verð ég að segja alveg eins og er að mér finnst rökin fyrir því að staldra við og fresta þessu máli núna verða veigameiri og veigameiri, fyrst og fremst vegna þess að ríkisstjórnin leggur upp með málið á vitlausum forsendum, af því að ríkisstjórnin gefur sér það að þetta sé vont og vonlaust fyrirtæki. Staðreyndin er auðvitað sú að jafnvel þrátt fyrir samninginn að Evrópsku efnahagssvæði þá er hægt að leiða rök að því að það sé hægt að láta þetta fyrirtæki ganga áfram. Mér finnst það vera fyrst og fremst til marks um trúleysi á getu og möguleika fyrirtækisins hvernig hæstv. landbrh. leggur þetta upp vegna þess að ég tel mig hafa sýnt fram á að það sé hægt að færa sterk rök að því að þetta fyrirtæki eigi að geta starfað með þolanlegum hætti núna allra næstu árin a.m.k. þann tíma sem ástandið er jafnslæmt á vinnumarkaði og það er í dag og sem ástandið á orkumarkaðnum er jafnhörmulegt og það er í dag og reikningar Landsvirkjunar bera skýrast vitni um. Þess vegna vil ég hvetja hæstv. landbrh. mjög eindregið til þess að hætta við það á þessu vori að selja þetta fyrirtæki vegna þess að ég held að það þurfi að skoða þessar forsendur miklu, miklu betur. Þær forsendur sem ríkisstjórnin gefur sér eru beinlínis rangar og leiða til þess að menn meta vitlaust þá möguleika sem felast í þessu fyrirtæki. Ég endurtek að lokum þá spurningu sem ég bar fram til hæstv. landbrh.: Hvað hefur landbrn. gert til að kanna möguleikana á því að sala á áburði geti orðið svipuð á allra næstu árum og hefur verið nú um nokkurt skeið, þ.e. miðað við árið 1992 og 1993 þar sem um er að ræða framleiðslu eða sölu upp á 50--53 þúsund tonn sem mér sýnist miðað við þær tölur sem ég hef hér að gæti dugað til þess að fyrirtækið gæti í grófum dráttum haldið áfram að ganga upp? Fyrirtækið skilaði þrátt fyrir allt hagnaði á síðasta ári upp á um það bil 50 millj. kr. Þetta er ekkert vandræðafyrirtæki eins og það hefur verið rekið á undanförnum árum. Það hefur verið myndarlega á þessu tekið, vandamálum þess af núverandi forustu fyrirtækisins og ég held þess vegna að það sé ástæða til að staldra við og ég hvet ráðherrann auðvitað til að svara spurningunni og jafnframt til að leggja málið til hliðar vegna þess að ég held að það sé á misskilningi byggt.

Hæstv. forseti. Hv. þm. spurði um það hvað gert hafi verið til þess að reyna að auka áburðarnotkun. Í fáum orðum sagt hefur verið gerð athugun á því hverjir möguleikar séu á því að flytja áburð út til Færeyja eða Grænlands. Það hefur lítils háttar verið flutt út til Grænlands ef ég man rétt og það er í athugun um Grænlandsviðskipti. Ég skal ekki um það segja á þessari stundu hvað úr því verður. Að öðru leyti er það rétt hjá hv. þm. að auðvitað er það gagnlegt að nota áburð til gróðurverndarstarfa, uppgræðslu og þar fram eftir götunum, en því eru auðvitað takmörk sett hversu miklum fjármunum ríkið kýs að verja til slíkrar áburðarnotkunar á hverju ári. Einhvers staðar eru takmörkin og samkvæmt fjárlögum getum við ekki gengið lengra í þeim efnum en gengið hefur verið á undanförnum árum.

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála hæstv. ráðherra um það að takmörkin eru einhvers staðar í þessu efni en mér finnst kannski að ríkisstjórnin hafi einblínt um of á önnur mörkin en gleymt hinum, þ.e. þeim veruleika að fyrirtækið er þegar allt er skoðað í dag þjóðhagslega hagkvæmt. Það er þjóðhagslega hagkvæmt af því að það er að kaupa orku sem er allt of mikið af, af því að það er að kaupa vinnuafl sem er of mikið af miðað við stöðuna eins og hún er í dag, af því að fyrirtækið á tækniþekkingu, vélar, lóðir og lendur sem er hagkvæmt fyrir þjóðina að nýta. Þess vegna finnst mér of þröngt hjá ráðuneytinu að horfa á hlutina eins og hæstv. ráðherra gerði hér núna. Menn verða að líta á þá í víðara samhengi og ég held að þessi þrönga sýn á málin hafi orðið til þess, á þessu sviði kannski frekar en á öðrum til þessa, að menn hafa misst út úr efnahagskerfinu atvinnutækifæri hundruðum eða jafnvel þúsundum saman sem við gætum haft í dag ef menn hefðu horft á vinnumarkaðinn í þjóðhagslegu heildarsamhengi.

Hæstv. forseti. Ég svaraði spurningunni eins og hv. þm. bar hana fyrir. Ég hafði áður skýrt frá því hér í þessum ræðustól að það eru athuganir á því á vegum forstjóra og í tengslum við Áburðarverksmiðjuna hvað hægt sé að gera til þess að reyna að styrkja rekstur verksmiðjunnar í framtíðinni. Þar kemur auðvitað ýmislegt til greina. Ég vil líka í þessu sambandi minna á að það er eitt af vandamálunum í þessu samhengi að áburðarverð er talið nokkru hærra heldur en innfluttur áburður. Í áliti minni hluta landbn. er talað um 10% í því sambandi sem hefur verið gagnrýnt mjög af sumum bændum að sé of mikill munur og nauðsynlegt sé að gefa landbúnaðinum í hans þröngu stöðu kost á því að fá rekstrarvörur við sem ódýrustu verði.

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála því að það á auðvitað að skoða hagsmuni landbúnaðarins og bænda í þessu sambandi en það á ekki að skoða þá eina. Ég bendi til að svara hæstv. ráðherra á þau orð sem fram komu í ársskýrslu stjórnar Áburðarverksmiðjunnar þar sem segir fullum fetum að miðað við óbreytta framleiðslu, þ.e. 50--53 þús. tonn á ári, þá hafi verksmiðjan möguleika á að framleiða áburð á samkeppnishæfu verði miðað við verðið eins og það er á alþjóðlegum mörkuðum þannig að það eru engin rök í raun og veru fyrir því að það þurfi að loka verksmiðjunni af þessum ástæðum eins og þarna kemur fram. Auðvitað er það rétt hjá hæstv. ráðherra að það eru takmörk fyrir því hversu langt er hægt að ganga í því að skipuleggja aukna áburðarnotkun. En má ég þá benda á það ef menn færu í að skoða hversu mikið er vanefnt af þeim fyrirheitum sem Alþingi veitti undir forustu Eysteins Jónssonar á árinu 1974, hversu mikið er vanefnt af þeim landgræðslufyrirheitum sem þá voru gefin? Væri ekki ráð að dusta rykið af einhverju af þeim loforðum og kanna hvort það getur ekki passað vel inn í það samhengi sem við erum að ræða hér?

Virðulegi forseti. Það er auðvitað alveg rétt sem hv. 9. þm. Reykv. hefur sagt að Áburðarverksmiðja ríkisins er firnasterkt fyrirtæki. Það sjáum við bara m.a. á því að skoða ársreikninga þess. Ég hef því miður ekki undir höndum nema ársreikning fyrir árið 1992 þar sem kemur m.a. fram að veltufjármunir fyrirtækisins eru upp á 826 millj. kr. en heildarskuldir eru í árslok 1992 215 millj. þannig að þarna munar um 600 millj. kr. sem eign fyrirtækisins er umfram skuldir í veltufjármunum og þá erum við ekki farin að skoða eignir fyrirtækisins í fastafjármunum að neinu leyti. Það er út af fyrir sig alveg ljóst að þetta fyrirtæki er mjög sterkt og engin ástæða til að gera lítið úr því. En það sem þetta mál snýst um núna er að það eru að koma yfir fyrirtækið nýjar aðstæður sem blasa við strax í ársbyrjun 1995 og það er niðurstaða þeirra sem mest hafa skoðað þessi mál, svo sem eins og stjórnenda fyrirtækisins, að til þess að fyrirtækið geti mætt þessum nýjum aðstæðum þá sé skynsamlegast að gera það með því að breyta rekstrarforminu úr því að þetta sé hefðbundið ríkisfyrirtæki í það að þetta verði hlutafélag. Það er niðurstaða þeirra manna sem gleggst hafa skoðað þetta mál. Varðandi það sem menn hafa verið að gera að sérstöku umtalsefni, að það geti vofað yfir stórkostleg orkuverðshækkun ef þessi breyting á rekstrarforminu eigi sér stað, þá held ég að það sé afar langsótt. Enda vek ég athygli á því að hvorki í minnihlutaáliti hv. landbn. á þessu þingi né í minnihlutaálitinu í fyrra var einu orði minnst á þetta. Talsmenn Alþb. í landbn. Alþingis töldu enga ástæðu til að vekja athygli á þessu máli í sínu minnihlutaáliti, einfaldlega vegna þess að það er svo fjarlægt að ímynda sér að það geti verið hagsmunir Landsvirkjunar að stórhækka orkuverð til eins kaupanda með þessum hætti og tefla þannig í tvísýnu orkukaupasamningum við góðan kaupanda.

Virðulegi forseti. Mér þykir vænt um að hv. 3. þm. Vestf. skuli taka undir það sjónarmið sem fram kom hjá mér áðan að hér væri um að ræða sterkt og öflugt fyrirtæki þrátt fyrir allt. Það er hins vegar ljóst að þetta fyrirtæki er, eins og hv. þm. sagði, að ganga inn í nýjan veruleika, veruleika sem hv. þm. ber talsverða ábyrgð á að hafa leitt fyrirtækið inn í, engu að síður nýjan veruleika. En mín niðurstaða áðan var sú að þegar við skoðum orkusamningana sem fyrirtækið hefur, skoðum ástandið á vinnumarkaði, skoðum tæki, skoðum tækniþekkingu, skoðum lóð og lendur sem þarna er um að ræða, að það sé skynsamlegt að beita sér fyrir því að þetta fyrirtæki verði rekið áfram, a.m.k. með þá framleiðslu sem hefur verið, miðað við 50--53 þús. tonna áburðarsölu á ári, þannig að það séu allar forsendur til þess að þetta fyrirtæki geti starfað þrátt fyrir þessa erfiðu ytri samkeppni a.m.k. þann tíma sem ástandið á orkumarkaðnum og vinnumarkaðnum er eins og það er. Þess vegna tel ég að hv. þm. sé í raun og veru sammála mér um það að rök ríkisstjórnarinnar fyrir því að fyrirtækið sé lélegt fyrirtæki sem þurfi þess vegna að losa sig við eru röng.

Virðulegi forseti. Við hv. þm. erum alveg sammála um það að hér er um að ræða mjög sterkt fyrirtæki séð út frá ársreikningum fyrirtækisins eins og þeir standa í dag eins og ég rakti í fyrra andsvari mínu. En það sem við hv. þm. erum væntanlega ekki sammála um er það hvernig best er að búa þetta fyrirtæki undir hina nýju framtíð. Nú getum við deilt um gildi EES-samningsins og deilt um gildi þess að lækka hugsanlega áburðarverð til bænda eins og augljóslega verður niðurstaðan af breyttum aðstæðum á áburðarmarkaðnum. En það er öllum ljóst hins vegar að þetta mun með einum eða öðrum hætti hafa áhrif á stöðu Áburðarverksmiðjunnar. Þess vegna var það niðurstaða þeirra sem gleggst hafa skoðað þessi mál og það var líka niðurstaða mikils meiri hluta hv. landbn., raunar allra í fyrra nema fulltrúa Alþb., að það væri skynsamlegast að mæta þessum nýja veruleika með því að breyta rekstrarformi fyrirtækisins úr ríkisfyrirtæki í hlutafélag. Það eru út af fyrir sig engin tíðindi að um það sé ágreiningur milli okkar sem skipum meiri hluta hv. landbn. og fulltrúa Alþb. Það hefur komið fram í tvígang. En ég endurtek að ég tel að það sé afar langt seilst að ímynda sér það að þessi breyting á rekstrarformi muni með afdrifaríkum hætti hafa áhrif á þann orkusölusamning sem nú er í gildi milli Landsvirkjunar og Áburðarverksmiðjunnar. Ég held að það sé ekkert sem hefur komið fram sem rökstyður það að menn geti ímyndað sér að það muni hafa nokkur áhrif á þennan samning. Ég vek athygli á því að það er þannig í dag að orkusala og orkusölutaxtar eru mjög mismunandi til einstakra atvinnufyrirtækja. Ég vek t.d. athygli á því að í rökstuðningi garðyrkjubænda fyrir því að þeir þurfa að fá lækkun á raforkuverði sínu er vísað til þess að fiskimjölsverksmiðjur í landinu, sem líka eru atvinnufyrirtæki, hafi hagstæðari orkukaupasamninga en garðyrkjuiðnaðurinn.

Virðulegi forseti. Það sem ég sagði um orkuverðið áðan var fyrst og fremst það að önnur iðnfyrirtæki í landinu munu leita eftir því að fá a.m.k. jafnhagstæða samninga og þetta fyrirtæki hefur. Það er alveg augljóst mál. Varðandi hitt atriðið sem hv. þm. nefndi þá vil ég vitna í grg. hæstv. ríkisstjórnar á bls. 3. Hvað stendur þar? Þar er fyrirtækið í raun og veru afskrifað. Hér stendur, með leyfi forseta: ,,Sú hætta blasir við að sala Áburðarverksmiðjunnar dragist verulega saman og að verksmiðjunni reynist ókleift að ná viðunandi rekstrarhagkvæmni miðað við framleiðslumagn.`` Hér er í raun og veru verið að segja að þetta fyrirtæki sé óhjákvæmilega úr sögunni. Ég tel að hvað sem menn ætla að gera þá sé rangt að stíga ný skref í þróun þessa fyrirtækis með þessa grundvallarhugsun í huga. Menn eiga auðvitað að setja sér það að fara yfir mál fyrirtækisins. Mín vegna má skoða það að gera fyrirtækið að hlutafélagi en menn eiga að gefa sér aðrar forsendur en þær sem hér liggja inni. Svo bæti ég því við, hæstv. forseti, að það hefur ekki verið sýnt fram á það á neinn hátt eða ég spyr: Hvað breytist, hvað lagast út af fyrir sig við það að fyrirtækið verði hlutafélag? Ég hef ekki séð neitt sem sannar fyrir mér að það muni gjörbreyta og bæta stöðu fyrirtækisins. Ef það er hægt þá mundi ég taka þeim rökum með þökkum. Ég hef ekki heyrt þau enn þá.

Frú forseti. Mér finnst umræðan um þetta fyrirtæki hafa farið nokkuð á dreif. Hæstv. iðnrh. talaði um ábyrgðarvæðingu sem hann kallaði svo. Mér finnst það kaldar kveðjur til núverandi stjórnenda Áburðarverksmiðjunnar ef þeir eru ábyrgðarlausir menn. Nú vill svo til að formaður stjórnar, ef ég man rétt, er hv. formaður landbn. Egill Jónsson. Er verið að saka hann um ábyrgðarleysi? Er verið að kasta að honum steini fyrir ábyrgðarleysi í stjórn verksmiðjunnar? Það vill svo til að ég hef svolitlar taugar til þessa fyrirtækis. Ég hef fyrir það fyrsta verið viðskiptamaður fyrirtækisins allan þann tíma sem ég hef rekið búskap og átt við það góð viðskipti. Mér hefur stundum þótt áburðurinn dýr en ég hef orðið að kaupa hann og mikið af þeim afrakstri sem orðið hefur af búi mínu hefur farið til þess að borga þennan áburð. Það vill líka svo til að fyrsta mál sem ég flutti á Alþingi þegar ég tók hér sæti 1974 var einmitt þáltill. um stækkun Áburðarverksmiðjunnar. Jómfrúrræða mín fjallaði einmitt um hugsanlega stækkun Áburðarverksmiðjunnar. Ég var síðar formaður í nefnd sem sett var á stofn í framhaldi af þessum tillöguflutningi mínum. Sú nefnd gerði athugun á hagkvæmni þess að stækka Áburðarverksmiðjuna og hún var svo stækkuð í kjölfarið á þeirri vinnu. Nú er búið að ræða hér mikið um það að Áburðarverksmiðjan búi við vægt raforkuverð og ég hef enga trú á því að það breytist. Ég held að það hafi engin áhrif á raforkusölusamninginn þó að þetta verði gert að hlutafélagi og aðrir eigendur eignist fyrirtækið vegna þess að Landsvirkjun er í þeirri óþægilegu stöðu að hún verður að hafa raforku á útsölu vegna þess að Alþingi ákvað, mig minnir 1982, að virkja Blöndu. Það var gjörsamlega þarflaus ákvörðun og reyndar stórskaðleg. Þessi virkjun hefur verið Landsvirkjun þung í skauti. Það er að vísu risið mannvirki fyrir norðan og þar er hægt að framleiða rafmagn og reyndar framleitt dálítið rafmagn þegar verið er að taka upp vélar í Búrfelli eða annars staðar og búið að loka Kröfluvirkjun. En raforkumarkaðurinn þurfti ekkert á þessu fyrirtæki að halda og það var af öðrum ástæðum sem sú samþykkt var knúin í gegnum Alþingi að virkja Blöndu. Um það flutti ég töluvert mál á sínum tíma og var ekki sammála öllu því sem stjórnvöld aðhöfðust þar. Það vill nú svo til að flest af því sem ég sagði þá hefur ræst. Því miður, verð ég að segja. Við sökktum á einum mánuði 42 ferkílómetrum af grónu landi undir lón þessarar virkjunar. Það er stærsta inngrip Íslendinga til gróðureyðingar allt frá landnámstíð. Út af fyrir sig er ekki hægt að bæta það. Það er að vísu hægt að henda áburði og fræi en þetta var gróður sem guð hafði skapað og gefið okkur og kostaði okkur ekki neitt. Kostnaðurinn af Blönduvirkjun er þvílíkur að í ársreikningi Landsvirkjunar fyrir árið 1993 þar sem hallinn var 3.250 millj. er meira en helmingurinn af þessum halla rakinn til Blönduvirkjunar og það beinlínis viðurkennt skýrum stöfum að það sé vegna reksturs Blönduvirkjunar án þess að neinar viðbótartekjur komi á móti. Hinn beini halli var í kringum 1.400 millj. á sl. ári af því fyrirtæki. Síðan var gengisbreyting sem skýrir hinn hlutann í þessum mikla halla sem varð á Landsvirkjun. Það var gengisbreyting á árinu og lánin hækkuðu. Ef tekin eru saman þau lán sem voru tekin vegna Blönduvirkjunar og hallinn af fyrirtækinu þá voru það 1.771 millj. Landsvirkjun er ekki í stakk búin til þess að prísa rafmagn hátt og hefur raunar rafmagn á útsölu um þessar mundir. Við reynum að laða sem allra flesta til að nota sem allra mest rafmagn og það hefur verið unnið töluvert í því á síðustu mánuðum að auka raforkunotkunina í landinu og reyna að freista manna til að auka raforkunotkunina með því að lækka verðið. Áburðarverksmiðjan býr við mjög hagstæðan orkusölusamning. Þar er borguð eitthvað í kringum 10 mills fyrir rafmagnið. Það er rétt úr því að menn eru búnir að orðlengja svo mikið um raforkusölu til Áburðarverksmiðjunnar að rifja söguna upp. Þegar Áburðarverksmiðjan var stofnuð þurfti hún að kaupa rafmagn og orkusölusamningur var í gildi. Síðan er álver reist í Straumsvík og gerður við það sérstakur orkusölusamningur. Þessi orkusölusamningur var afskaplega hagstæður álverinu og mönnum þótti ósanngjarnt að láta Áburðarverksmiðjuna, sem var þó það fyrirtæki sem var hliðstæðast álverinu, borga miklu hærra verð. Það var ákveðið að lækka verðið til Áburðarverksmiðjunnar niður í það sem álverið borgaði, þ.e. Áburðarverksmiðjan gekk inn í álverssamninginn. Fljótlega kom þó í ljós að þetta var ekki hagkvæmt vegna þess að álverðið gekk upp og niður og orkuverðið sömuleiðis. Orkuverðið til álversins var bundið álverði. Það var gerður nýr samningur við Áburðarverksmiðjuna og núna borgar hún eitthvað í kringum 10 mill. Álverið 10,5 mill. Lægst orkuverð borgar Járnblendifélagið, eitthvað í kringum 7 mill. Það má geta þess að í framleiðslukostnaðarverð á raforku úr nýjum virkjunum er eitthvað í kringum 20 mills. Þannig að út af fyrir sig er þetta gjafverð sem Áburðarverksmiðjan býr við. Og ég held að það séu engin rök til þess að orkusölusamningnum verði breytt að neinu leyti í kjölfar þess að fyrirtækið verði gert að hlutafélagi og komist í aðrar hendur. En framtíð áburðarframleiðslu á Íslandi er hins vegar mjög ótrygg eins og hefur glögglega komið hér fram og tekið er sérstaklega fram í stjfrv. sjálfu og hefur óspart verið vitnað til í umræðunum. EES-samningurinn gerir það reyndar að verkum að það kann að vera að samkeppnisstofnun EFTA, þ.e. ESA, telji þetta lága raforkuverð óeðlilega viðskiptahætti vegna þess að Landsvirkjun telst opinbert fyrirtæki eða a.m.k. hálfopinbert. Eins og menn vita þá er Landsvirkjun að hálfu í eigu ríkisins og hinn helminginn eiga Reykjavíkurborg og Akureyrarbær. Raforkusamningurinn við Járnblendifélagið hefur hlotið gagnrýni úti í Brussel. Að þarna væri verið að raska samkeppnisstöðunni með því að opinbert fyrirtæki skaffaði rafmagn á of lágu verði. Þetta er ein af hættunum í EES-samningnum. Nú er ég ekki að segja að þetta fari svo en ég vek athygli á að þetta geti gerst. En það er annað sem leiðir af EES-samningnum alveg augljóslega. Einkaréttur Áburðarverksmiðjunnar til þess að framleiða og selja áburð á Íslandi fellur niður um næstu áramót og því getum við ekki breytt. Þar af leiðir getum við ekki varist innflutningi af útlendum áburði. Hér hefur verið kastað fram þeirri tölu að innfluttur áburður væri 10% lægri heldur en sá sem er framleiddur hér. Skynsamir bændur sem hafa skoðað þetta mál hafa sagt mér að það muni vera nær 20% sem innflutti áburðurinn verði lægri. Þar af liggur það ljóst fyrir að Áburðarverksmiðjan sem slík kemur ekki til með að starfa með óbreyttum hætti. Langlíklegasta niðurstaðan er sú að þar verði rekin áfram, a.m.k. um eitthvert skeið, pökkunarstöð og blöndunarstöð fyrir áburð en rafgreiningu til vetnisframleiðslu verði hætt vegna þess að það er hægt að komast yfir hráefni með ódýrari hætti. Það er rétt að hafa það líka með í minni í þessari umræðu að þetta háa áburðarverð er náttúrlega hluti af verði landbúnaðarvara vegna þess að við íslenskir bændur búum við hærra áburðarverð en bændur í ýmsum öðrum löndum. Þá þegar af þeirri ástæðu verða landbúnaðarvörur hér dýrar. Það er rétt að minna á það að forráðamönnum Áburðarverksmiðjunnar er það ljóst að framtíð hennar er óörugg og þeir vildu ekki framlengja orkusölusamninginn lengur en til næstu áramóta. Orkusölusamningur fyrirtækisins við Landsvirkjun rennur út um áramótin 1994/1995. Ég vil hins vegar láta það koma fram að ef fyrirtækið treystir sér til að halda áfram þá mun ég mæla með því í stjórn Landsvirkjunar eins og ástandið er að samningurinn verði framlengdur. Hann hefur reyndar verið framlengdur einu sinni eða tvisvar til eins árs í senn því hæstv. utanrrh. var búinn að telja mönnum trú um að Evrópskt efnahagssvæði tæki gildi fyrr en raun varð á. Hvers vegna er verið að einkavæða þetta fyrirtæki? Það liggja til þess nokkrar ástæður. Hæstv. landbrh. kemur til með að ráða stjórninni og þá getur hann fundið sér fimm jafnoka hv. þm. Egils á Seljavöllum og sett í stjórn fyrirtækisins og bara plokkað þá sjálfur út og þarf ekkert að bera þá undir Alþingi. Þeir geta verið allir miklir sjálfstæðismenn og það er ekkert sem hindrar ráðherrana í því að ráða þessari stjórn. Nú veit ég að hv. 3. þm. Austurl. er afburða maður að vissu leyti en ég er ekkert vonlaus um að það finnist kannski fjórir sjálfstæðismenn til viðbótar sem séu jafnokar hans að vitsmunum og dug. Ég er ekkert vonlaus um það. Ég er ekki að gefa mér það en ég geri ráð fyrir því. Ég a.m.k. þori ekki að sverja fyrir að svo geti ekki farið.

Ef Vilhjálmur étur eins og þorskurinn áfram þá . . .

Það kann að vera að hann yrði tækur í þennan selskap einhvern tímann seinna þegar fram líða stundir ef nóg er að borða. Það hefur verið vitnað í það álit búnaðarþings að þingið hafi ekki haft á móti því að fyrirtækið væri gert að hlutafélagi. Ég ætla að leyfa mér að lesa úr umsögn búnaðarþings frá 9. mars 1994. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Verði Áburðarverksmiðju ríkisins breytt í hlutafélag eins og frv. gerir ráð fyrir leggur búnaðarþing áherslu á að inn í lögin komi skýr ákvæði um að Alþingi kjósi félaginu stjórn. Komi til álita að ríkið selji hlutabréf sín er það krafa búnaðarþings að Alþingi kjósi félaginu stjórn.`` Mér finnst þeir vera bjartsýnir með seinni kröfuna en sú fyrri er auðvitað sjálfsögð en við henni hefur ekki verið orðið. Ég finn það ekki í breytingartillögum sem hv. landbn. flytur um málið þannig að landbrh. kemur til með að skipa stjórnina eða ráða stjórninni. Hér segir reyndar að hún verði kjörin á aðalfundi og hverjir mæta á aðalfundinn? Handhafar hlutabréfanna sem í fyrstu verða hæstv. landbrh. eða einhver sem hann hefur til vika fyrir sig. Eru líklegt að ríkið losni við þessi hlutabréf? Er líklegt að einhver vilji kaupa hlutabréf í verksmiðju sem líklega hættir núverandi framleiðslu? Við skulum athuga það ofurlítið nánar. Það er hægt að breyta framleiðslu í verksmiðjunni. Þó hætt verði við framleiðslu á köfnunarefnisáburði getur hún verið blöndunar- og pökkunarstöð áfram. Það er hægt að breyta verksmiðjunni án þess að þurfa að gera það í grundvallaratriðum. Þarna er meira að segja hægt að framleiða sprengiefni ef menn hafa lyst á.

Er gert í dag.

Og er gert. Það er hægt að auka sprengiefnaframleiðsluna og allt getur þetta stuðlað að framhaldslífi. En þessi verksmiðja á miklar eignir og er mikil eign í sjálfu sér jafnvel þó hún verði ekki í sömu framleiðslu og hún hefur verið. Þá eru það fyrst og fremst mannvirkin og þó langfrekast aðstaðan í Gufunesi sem er dýrmæt í sjálfu sér. Ekki sem byggingarlóðir endilega fyrir íbúðarhús. Þarna er nú dýrmætasta hafnaraðstaða á öllu Reykjavíkursvæðinu sem ekki er komin í hendur Eimskipafélagsins eða Eimskipafélagið hefur ekki náð tangarhaldi á eða er að ná tangarhaldi á. Ef rísa ætti frísvæði eða fríhöfn í Reykjavík þá yrði henni valinn staður í Gufunesi. Það kynni nú að vera að einhverja kitlaði að ná tangarhaldi á þessu svæði. Við höfum fyrir augum okkar einkavinavæðingu SR-mjöls og allt það óhreina mjöl sem þar var í pokahorninu og við ræddum fyrir fáeinum dögum síðan. Ég leyfi mér að búast við því að hæstv. landbrh. --- og nú bið ég hæstv. landbrh. að gjöra svo vel og taka eftir ef hann hættir að tala við hv. formann landbn. sem er sjálfsagt að sannfæra hann um að það sé ekki hægt að finna fjóra jafnoka sína í Sjálfstfl. á Íslandi. Þegar hæstv. landbrh. er búinn að tala þá ætla ég að halda áfram ræðu minni.  Ég þakka, hæstv. landbrh. Ég á von á því að hæstv. landbrh. velji sér þóknanlega viðskiptamenn þegar þetta fyrirtæki er orðið að hlutafélagi og afhendi þeim hlutabréfin fyrir eitthvert skoplega lágt verð eins og gerðist í SR-mjöli. E.t.v. hafa þeir vit á að borga ekki hlutabréfin strax með arðgreiðslum frá fyrirtækinu en þeir gætu tekið peninga út úr því og það þarf ekki að vera neitt óþægilegt að kaupa þetta fyrirtæki eftir þeim fordæmum sem hæstv. ríkisstjórn hefur gefið. Hérna væri nefnilega hægt að hafa virkilega einkavinavæðingu. Nú er það alkunna að hæstv. landbrh. er besti vinur Eimskipafélags Íslands í þessari stofnun. Hann er sporléttasti sendiherra þeirra í ríkisstjórninni. Ég á von á því að hæstv. landbrh. selji Eimskipafélaginu eða einhverjum anga þess þessi hlutabréf síðla árs eða í byrjun þess næsta og við mjög vægu verði þar sem þetta væri ónýtt fyrirtæki. Frú forseti, ég læt ræðu minni lokið.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst fagna því að hv. þm. Egill Jónsson er mættur til umræðunnar. Hann hefur nokkuð verið til umræðu í dag og er ánægjulegt að hann sé kominn hingað. Vona ég að þingmaðurinn sjái sér fært að vera hér sem lengst. Hæstv. landbrh. kaus á laugardaginn að fara með sögukenningar um að það hefði verið sérstakt kappsmál Alþb. að Áburðarverksmiðja ríkisins og ýmsar aðrar verksmiðjur hér væru í ríkiseign. Ég hélt satt að segja að þessar yfirlýsingar ráðherrans á laugardaginn hefðu stafað af almennum óróleika stjórnarsinna vegna hugsanlegra þingloka þann dag. Nú hefur hins vegar hæstv. ráðherra endurtekið þessar fullyrðingar sínar hér í dag. Þá er auðvitað alveg óhjákvæmilegt að verja nokkrum tíma til að leiðrétta hæstv. ráðherra. Hver var það, hæstv. ráðherra, sem lagði fyrir Alþingi frv. um að þjóðnýta Áburðarverksmiðju ríkisins? Getur hæstv. ráðherra svarað því úr sæti sínu? Hæstv. landbrh., kýs hæstv. landbrh. að svara ekki úr sæti sínu hver hafi lagt fyrir þingið . . .

Það á ekki að talast við úr sætum.

Nei, það er út af fyrir sig rétt, hæstv. forseti, almennt er það nú ekki en hins vegar hefur hæstv. landbrh. á þingferli sínum manna mest rætt við ræðumenn úr sæti sínu þannig að ég reiknaði ekki með að hæstv. ráðherra yrði skotaskuld úr því að nefna eitt mannsnafn úr sæti sínu. En hv. þm. Egill Jónsson kom hins vegar hæstv. landbrh. til hjálpar og nefndi nafn Ingólfs Jónssonar. Það er alveg rétt. Sá ráðherra sem lagði til að Áburðarverksmiðja ríkisins yrði þjóðnýtt árið 1969 hét Ingólfur Jónsson. Hver var Ingólfur Jónsson? Veit hæstv. landbrh. það? Jú hann var landbrh. Sjálfstfl. Forustumaður landsbyggðarhóps Sjálfstfl. var sá maður sem Morgunblaðið sagði fyrir nokkrum mánuðum síðan að núv. hæstv. landbrh. hefði náð að vera arftaki í Sjálfstfl.  Þess vegna er það auðvitað fullkomin hótfyndni og sögufölsun hjá hæstv. landbrh., Halldóri Blöndal, að endurtaka það dag eftir dag á Alþingi í umræðum um Áburðarverksmiðju ríkisins að Alþb. hafi verið sérstakur ábyrgðarflokkur á því að hér væri rekin þessi ríkisverksmiðja.

Þetta er misskilningur greinilega.

Já, það er alveg rétt hjá hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni að það var algjör misskilningur hjá ráðherranum og er ánægjulegt að þingmenn Sjálfstfl. skuli hver um annan þveran hér í salnum vera farnir að átta sig á því hvers konar endaleysa það er sem hv. þm. Halldór Blöndal hefur farið með í þessu máli. Mig langar þess vegna að lesa fyrir hæstv. landbrh., ef hann getur stillt sig um að lesa Politiken, það sem landbrh. Sjálfstfl., Ingólfur Jónsson, fyrirrennari hv. þm. Halldórs Blöndals, sagði. Ég held ég fari rétt með það, hv. þm. Egill Jónsson leiðréttir mig þá ef ég fer ekki rétt með það, að Ingólfur Jónsson hafi verið sá maður úr Sjálfstfl. sem síðast gegndi embætti landbrh. á undan hv. þm. Halldóri Blöndal. 

Og hefur ekki viðurkennt hann almennilega enn.

Hefur ekki viðurkennt hann enn eins og hv. þm. grípur fram í. Að vísu ekki Egill Jónsson heldur hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson. Þess vegna mun það vera rétt hjá mér að það er enginn landbrh. úr Sjálfstfl., eiginlega frá því að Ingólfur Jónsson lagði fram frv. um að þjóðnýta Áburðarverksmiðjun þar til Halldór Blöndal, næsti landbrh. Sjálfstfl., kemur og fer fram á að hægt sé að afþjóðnýta Áburðarverksmiðjuna. Þess vegna spyr maður nú hv. þm. og ráðherra, Halldór Blöndal, hvers konar hringlandaháttur er þetta í stefnu Sjálfstfl. í málefnum þessa fyrirtækis? Síðast þegar Sjálfstfl. fór með landbúnaðarmál þá vildi hann endilega að verksmiðjan væri þjóðnýtt. Nú kemur Sjálfstfl. og biður endilega um að þetta verði hlutafélag á ný.

Eru ekki bara fá ár á milli?

Í sjálfu sér eru ekki fá ár á milli, hv. þm. Við vitum að það getur liðið nokkur tími milli þess sem flokkar fara með ráðuneyti. En ég er að rifja þetta upp hér vegna þess að hv. landbrh. kaus að fara í sögulegar umræður um þetta fyrirtæki. Það var ekki að frumkvæði okkar þingmanna sem þær umræður hófust, við héldum okkur við frv. sem hér er til umræðu. En hæstv. landbrh. kaus að koma hér með sögulegar yfirlýsingar í merkingunni sagnfræði um þetta fyrirtæki. Þess vegna fannst mér rétt að rifja það upp fyrir ráðherranum hver það var sem lét þjóðnýta Áburðarverksmiðjuna og gekk svo hart fram í því að honum dugði ekki heimild til að kaupa hlutabréf á markaði heldur vildi hann fá heimild til að hrifsa hlutabréfin með eignarnámi frá þeim einkaaðilum sem höfðu þau í höndum.

Það er mál til komið að flokkurinn fari að snúa af villu síns vegar í þessu máli.

Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson segir að mál sé til komið að flokkurinn fari að snúa af villu síns vegar. Það má vel vera, hv. þm., en það er innanhússmál í Sjálfstfl. En mér finnst alveg óþarfi að blanda okkur alþýðubandalagsmönnum, eins og hæstv. landbrh. hefur gert hvað eftir annað, inn í þennan hringsnúning Sjálfstfl. í málefnum þessa fyrirtækis. Með leyfi virðulegs forseta, langar mig til að lesa stuttan kafla úr framsöguræðu landbrh. Sjálfstfl., Ingólfs Jónssonar, 1969 þegar hann óskar eftir því að fá heimild til að þjóðnýta Áburðarverksmiðjuna hf.: ,,2. maí sl. voru samþykkt lög um heimild fyrir ríkisstjórnina til að kaupa upp hlutabréf í Áburðarverksmiðju ríkisins, sem eru í einkaeign, á allt að fimmföldu verði. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að nota þessa heimild. Í tilefni af því var hluthöfum skrifað á sl. sumri og spurst fyrir um það hvort þeir vildu selja með þessum kjörum, á fimmföldu verði og að hlutabréfin yrðu greidd með jöfnum afborgunum á fimm árum. Flestir hluthafarnir hafa svarað játandi en örfáir hafa ekki svarað. Þeir sem ekki hafa svarað eiga hlutafé að upphæð kr. 30 þúsund, þeir sem hafa neitað eru með hlutaféð 5 þúsund en þeir sem hafa svarað játandi með fyrirvara eru með hlutafjáreign 6 þúsund kr. en hlutabréfaeign einkaaðila í Áburðarverksmiðjunni er eins og flestir alþingismenn vita 4 millj. kr., en ríkið á aftur á móti 6 millj. kr. og þannig hefur það verið frá byrjun að ríkið hefur átt 3 / 5 hlutafjárins en einkaaðilar 2 / 5 hluta.`` Þessari tilvitnun lýkur og síðan kemur hér næsta tilvitnun í framsöguræðu Ingólfs Jónssonar. ,,Ástæðan til þess að þetta frv. er flutt og rétt þykir að breyta hlutafélaginu Áburðarverksmiðjan hf. í Áburðarverksmiðju ríkisins er sú að nú stendur fyrir dyrum stækkun Áburðarverksmiðjunnar sem kostar mjög mikið og er gert ráð fyrir að sá áfangi sem stefnt er að að byrja á á þessu ári kosti nokkuð á þriðja hundrað millj. kr. Hlutaféð er hins vegar ekki nema tíu millj. og það er ekki reiknað með því að hluthafar hafi áhuga á því að auka hlutafjáreign sína í verksmiðjunni og reyndar alveg víst að einkaaðilar kæra sig ekki um það.`` Virðulegur landbrh. Er það ekki merkileg staðreynd að ástæðan fyrir því að Sjálfstfl. taldi nauðsynlegt að þjóðnýta Áburðarverksmiðjuna á sínum tíma var sú að það fundust ekki einkaaðilar sem voru reiðubúnir til að leggja peninga í það að stækka verksmiðjuna. Væri ekki umhugsunarvert fyrir hæstv. landbrh., í stað þess að fara hér með sögufalsanir um Alþb., að hann rifjaði það upp, fyrst hann á annað borð kýs að ræða sagnfræði í umræðum um þetta frv., útskýrði fyrir okkur hinum hvers vegna Sjálfstfl. taldi að enginn einkaaðili hefði þá trú á stækkun Áburðarverksmiðjunnar að hann væri tilbúinn að leggja í það peninga. Var þá kannski stækkun Áburðarverksmiðjunnar, hæstv. landbrh., mistök? Væntanlega segir ráðherrann nei. En ef hann segir nei þá er hann jafnframt að játa því að markaðurinn hafi haft rangt fyrir sér. Hluthafarnir hafi haft rangt fyrir sér. Þeir hafi haft rangt mat á því hvað var arðbært og ríkið rétt. Ríkið undir forustu Sjálfstfl. hafði betra og réttara mat á arðseminni en einkaaðilarnir sem áttu hlutabréfin. Og væri nú fróðlegt fyrir hv. þm. Vilhjálm Egilsson að kynna sér það sögulega dæmi þegar Sjálfstfl. dæmir sjálfan sig æðri að dómgreind en markaðinn.

Sjálfstfl. réð niðurgreiðslunum.

Sjálfstfl. réð niðurgreiðslunum. Það er mjög fróðleg skýring. Sjálfstfl. réð niðurgreiðslunum. Eða með öðrum orðum, þegar pólitískt vald hafði rétt á því að skekkja markaðinn þá taldi Sjálfstfl. rétt að þjóðnýta og það er kenning sem hv. þm. Vilhjálmur Egilsson er að játa hér í þingsalnum með frammíkalli. Mér sýnist á öllu að þessi sögulega umræða um þjóðnýtingu Áburðarverksmiðjunnar og forgöngu Sjálfstfl. um það varpi ansi skemmtilegu ljósi á hugmyndir innan Sjálfstfl. um þjóðnýtingu. --- Er nú þingmaðurinn Eggert Haukdal sérstaklega boðinn velkominn til þessarar umræðu. Ingólfur Jónsson, þáv. landbrh., sagði hins vegar meira, með leyfi hæstv. forseta. ,,Þetta út af fyrir sig er vitanlega ekki hvetjandi fyrir aðila að festa fjármagn í þannig fyrirtæki og geta flestir farið í eigin barm með það því að þegar menn leggja fram fé, hvort sem það er í hlutafélag eða annað, þá mun það nú oftast vera að samfara því að menn trúa því að þeir séu að gera gagn með því að mynda gott fyrirtæki, að leggja fé í það, þá ræður hagnaðarvonin alltaf talsverðu.`` Hér setur fyrirrennari hæstv. landbrh., Ingólfur Jónsson, fram þá kenningu að hluthafar, einkahluthafar, hafi tvenns konar markmið, annað er að gera gagn og hitt er að græða. Hvenær vék sú kenning, hæstv. landbrh., Halldór Blöndal, úr forustusveit Sjálfstfl. að ekki ætti að taka tillit til þess að gera gagn? Ég held að sumum ungum þingmönnum Sjálfstfl. hér í dag væri hollt að kynna sér þessi sjónarmið fyrirrennara hv. þm. Eggerts Haukdals, sem þingmanns Sjálfstfl. á Suðurlandsundirlendi og í Rangárvallasýslu sérstaklega, og fagna ég því að hér eru nú komnir í salinn þrír arftakar hv. þm., á sínum tíma, Ingólfs Jónssonar. Hv. þm. Eggert Haukdal, sem tók við sæti hans hér á Alþingi sem fulltrúi sjálfstæðismanna á Rangárvöllum, hv. þm. Halldór Blöndal, sem næstur settist á landbúnaðarstól á eftir Ingólfi Jónssyni . . .

Nei.

Frá Sjálfstfl. --- Jú, það er rétt, hv. þm. Stefán Guðmundsson, ef frá er skilinn Pálmi Jónsson, sem Sjálfstfl. skrifaði aldrei upp á þegar hann var í þeim ráðherrastóli. Síðan hv. þm. Egill Jónsson sem um árabil er búinn að vera helsti gúrú Sjálfstfl. í landbúnaðarmálum hér á Alþingi þannig að ekkert er gert hér í landbúnaðarmálum nema hann samþykki, en slíkt vald hafði Ingólfur Jónsson á sínum tíma. --- Ég fagna því að þessir menn séu allir mættir hér til að hlýða á upprifjun á ræðu Ingólfs Jónssonar um það sama mál og við erum nú að ræða hér. Hv. þm. og þáv. ráðherra, Ingólfur Jónsson, telur sem sagt að það sé nauðsynlegt að hafa það markmið í huga að gera gagn en ekki bara að græða. En þáv. landbrh., Ingólfur Jónsson, sagði meira, með leyfi virðulegs forseta: ,,Þess vegna er það þegar ráðast á í þessar miklu framkvæmdir við stækkun verksmiðjunnar að það þykir rétt að leysa þetta hlutafélag upp og að Áburðarverksmiðjan verði eftirleiðis algerlega í eigu ríkisins.`` Þegar á að setja kraft í fyrirtækið, skapa grundvöll fyrir vexti og sterkari stöðu, þá er nauðsynlegt að leggja einkaeignina til hliðar segir þessi landbrh. Sjálfstfl., Ingólfur Jónsson. Síðan fer hann fram á það í framsöguræðu sinni fyrir þessu frv. að geta ráðist að þeim hluthöfum sem ekki vilja selja hlutabréf sín með fúsum og frjálsum vilja með eignarnámsheimild. En þáv. landbrh., Ingólfur Jónsson, segir í framsöguræðu sinni, með leyfi hæstv. forseta: ,,Heimilt er ríkisstjórninni að taka lán í þessu skyni. Ríkisstjórnin tekur eignarnámi þau hlutabréf í Áburðarverksmiðjunni hf. sem verða í einkaeign að kvöldi hins 30. apríl 1969. Kemur eignarnámið til framkvæmda hinn 1. maí 1969 og við það ber að gera þá athugasemd sem ég minntist hér á áðan.`` Eða með öðrum orðum, landbrh. fer fram á lántökuheimild til að geta farið í eignarnámsaðgerðina. Og hann gerir það alveg skýrt að ef hluthafarnir af fúsum og frjálsum vilja selja ekki hlutabréfin fyrir kvöldið 30. apríl þá ætlar landbrh. Sjálfstfl. að heilsa 1. maí með því að taka hlutabréfin eignarnámi. Lengra er nú varla hægt að ganga í þjóðnýtingarþjónkun Sjálfstfl. heldur en að velja baráttudag verkalýðsins 1. maí sem upphafsdag eignarnámsins. Svo leyfir hæstv. ráðherra Halldór Blöndal sér að koma hér hvað eftir annað, bæði í dag og á laugardaginn, og flytja þá kenningu að Alþb. hafi verið sérstakur baráttuaðili um þjóðnýtingu þessa frv. Ég hef flett upp umræðunni um þjóðnýtingu Áburðarverksmiðjunnar 1969 og ég get frætt hæstv. landbrh. á því að það tók ekki einn einasti alþýðubandalagsmaður til máls einu sinni í þeirri umræðu. 

Í hvaða flokki var þingmaðurinn þegar þetta var?

Hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson spyr mig að því í hvaða flokki ég hafi verið þegar þetta var á dagskrá. Það veit auðvitað þingmaðurinn. Ég var þá í Framsfl. með hv. þm. Stefáni Guðmundssyni og Páli Þorsteinssyni og við stóðum að því á flokksþingum flokksins, ég og hv. þm. Stefán Guðmundsson, að flytja ýmsar góðar tillögur.

Ekki þó um Áburðarverksmiðjuna?

Nei, við fluttum ekki tillögu um Áburðarverksmiðjuna. 

Er ekki rétt að leiðrétta þetta sögulega slys?

Jú, það má vel vera að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson líti á það sem sögulegt slys að Sjálfstfl. hafi þjóðnýtt Áburðarverksmiðjuna, það má vel vera. Ég ætla ekki að blanda mér í það. En þá hefði bara verið heiðarlegra, hæstv. núv. landbrh., að flytja málið þannig hér í þingsalinn að nú væri hann mættur hér, arftaki Bjartmars Guðmundssonar á Sandi, til að leiðrétta það slys sem Bjartmari Guðmundssyni frá Sandi varð á í lagasetningunni 1969. Nú væri fyrsti eiginlegi landbrh. Sjálfstfl. frá því að Ingólfur Jónsson lét af embætti mættur til að leiðrétta þetta sögulega slys Sjálfstfl. og nú væri hann mættur með Eggert Haukdal sér við hlið til að leiðrétta það sögulega slys að Steinþór Gestsson skyldi mæla með að þessi vitleysa væri samþykkt. Ég vil spyrja hæstv. landbrh., fyrst hann kaus að hefja hér sögulegar umræður um þessi mál: Getur hann nefnt eitthvert annað dæmi um að ráðherra hafi komið til þings og beðið um að fá að þjóðnýta einkafyrirtæki og krafist þess að fá dagsetta eignarnámsheimild til að hrifsa hlutabréfin af einkaaðilunum? Er einhver annar flokkur á Alþingi en Sjálfstfl. sem hefur gengið svona langt í þjóðnýtingarákafanum, að biðja um slíka eignarnámsheimild? Ég skora á hæstv. landbrh. að nefna slíkt dæmi hér. Áburðarverksmiðja ríkisins er ekki eina ríkisverksmiðjan sem Sjálfstfl. hefur beðið um heimild til að setja á stofn hér á Alþingi. Það er nefnilega þannig að nánast allar ríkisverksmiðjur sem hér hafa starfað hafa verið settar á laggirnar með ábyrgð og undir forustu Sjálfstfl. Það er enginn flokkur, ekki einu sinni Framsfl., sem hefur jafnoft verið í ríkisstjórn þegar ríkisverksmiðjur hafa verið settar á laggirnar eins og Sjálfstfl.  frændi Sveinn Benediktsson tók að sér að vera oddviti ríkisins og helsti forustumaður og ábyrgðarmaður ríkisins í stjórn Síldarverksmiðju ríkisins.

Það var vel ráðið.

Það var vel ráðið segir hv. þm. Vilhjálmur Egilsson. Það er alveg rétt hjá honum. En á ummælum hæstv. landbrh. um það eignarform hér í dag og á laugardaginn mátti helst ráða að slíkir menn sem því hefðu mælt bót og slíkum störfum hafa gegnt væru alveg sérstakir ónytjungar og skaðræðismenn fyrir íslenska þjóð. Getur hæstv. landbrh. nefnt einhvern annan flokk hér á Alþingi en Sjálfstfl. sem hefur átt jafnmikla aðild að að setja á laggirnar og starfrækja stærstu verksmiðjur á Íslandi, Áburðarverksmiðjuna, Sementsverksmiðjuna, Síldarverksmiðjur ríkisins og Járnblendiverksmiðjuna í Hvalfirði? Ég held að ráðherrann geti það nefnilega ekki. Hin sögulega staðreynd er nefnilega sú að það er enginn flokkur sem ber eins mikla ábyrgð á þjóðnýtingu í iðnaðarframleiðslu á Íslandi eins og Sjálfstfl. Það er hin sögulega staðreynd. Hér sat ríkisstjórn eftir ríkisstjórn þar sem Sjálfstfl. fór með iðnrn., með forsrn. og hvarflaði ekki að honum að leggja til að ríkisrekstri þessara verksmiðja væri hætt. Og það sem meira er, þegar verksmiðjurnar voru stofnsettar og þeim valin stjórn og blómaskeiðið í rekstri þeirra var þá var það iðulega Sjálfstfl. sem þar var í forustu, bæði í stjórn fyrirtækisins og í ráðuneytunum. Má ég nefna Halldór H. Jónsson sem dæmi, sem stundum var kallaður stjórnarformaður Íslands. Var hann ekki lengi í stjórn Áburðarverksmiðju ríkisins? Var hann ekki valinn af Ingólfi Jónssyni til að stýra þessu ríkisfyrirtæki eftir þjóðnýtinguna, hv. þm. og núv. landbrh., Halldór Blöndal? Ef Halldór H. Jónsson gat setið í þessu þjóðnýtta fyrirtæki var þá eitthvað að rekstrinum sérstaklega? Var það eitthvert tilefni til að flytja einhverjar sérstakar háðsglósur um það rekstrarform, eins og ráðherrann hefur leyft sér í þessari umræðu? Auðvitað ekki. Í sjálfu sér er það spurning hvort það á að verja hér tíma til að kenna hv. þm. Sjálfstfl. og hæstv. landbrh. þessa sögulegu lexíu. En ég kaus nú að gera það þegar hæstv. ráðherra hélt áfram í dag að fara með þetta rugl, þetta sögulega rugl og rangfærslur, um hverjir bera ábyrgð á þjóðnýtingu Áburðarverksmiðjunnar, þjóðnýtingu Sementsverksmiðjunnar, þjóðnýtingu Síldarverksmiðja ríkisins og Járnblendiverksmiðjunnar í Hvalfirði. Ég er líka með ræðu annars fyrirrennara hv. þm., núv. hæstv. landbrh., Halldórs Blöndals. Ræðu sem Lárus Jónsson, þáv. hv. þm. Norðurl. e., flutti hér þegar var verið að samþykkja enn einn ríkisreksturinn í verksmiðjum á Íslandi. Það væri kannski fróðlegt fyrir núv. hæstv. landbrh. að rifja upp hvað þessi félagi hans til margra ára, Lárus Jónsson, sagði þá. Það var nú ekki aldeilis gagnrýnin á eignarhlutdeild ríkisins sem kemur fram í þeim ræðum. Nei, staðreyndin er auðvitað sú, eins og hv. þm. Svavar Gestsson vakti athygli á áðan, að ákveðinn hópur manna í Sjálfstfl. hefur náð því taki á flokknum á undanförnum árum að geta búið til eins konar hugmyndafræðilegan karlmennskumælikvarða sem felst í því hvað menn eru miklir einkavæðingarmenn, alveg án tillits til sögulegs aðdraganda viðkomandi rekstrarforma, alveg án tillits til aðstæðna í íslensku samfélagi, alveg án tillits til markaðsstöðu fyrirtækjanna, heldur skal bara hver ráðherra Sjálfstfl. hafa einkavætt eitthvað á sínum ráðherraferli. Það er í raun og veru málið. Það er bara búið að búa til pólitískan karlmennskumælikvarða í Sjálfstfl. þar sem ráðherrarnir eru látnir mæta á flokksfundum og þeim er hlýtt yfir: Hvað hefur þú einkavætt? Og ráðherra sem ekkert hefur einkavætt er í vondum málum innan flokksins vegna þess að grundvöllur skynseminnar hefur vikið fyrir kröfum hugmyndafræðinnar. Það er auðvitað þessi sami hugmyndafræðihópur sem hefur leikið Sjálfstfl. í Reykjavík það grátt að hann berst nú örvæntingarfullri baráttu við að halda stjórn borgarinnar og þeir sem þar voru aðallega í broddi fylkingar, fyrir einkavæðingu Strætisvagna Reykjavíkur og annarra fyrirtækja, var vikið úr sæti. Ég held það væri hollt fyrir hæstv. ráðherra, í stað þess að fara með stóryrði í okkar garð, að hugleiða hver hafa orðið örlög þeirra manna innan Sjálfstfl. á síðari mánuðum sem hafa farið offari í einkavæðingarmálum. Þeim hefur einfaldlega verið hafnað af fólkinu í flokknum. Í þessari umræðu hefur nokkuð verið vikið að því að framtíð þessa fyrirtækis sé í þó nokkurri óvissu. Ég beindi hér nokkrum spurningum til hæstv. iðn.- og viðskrh. og hæstv. landbrh. Hæstv. landbrh. taldi að orkukostnaður fyrirtækisins væri í lagi og gætu breytingar á orkuverði ekki haft mikil áhrif á afkomu fyrirtækisins einfaldlega vegna þess að orkukostnaðurinn væri ekki nema um það bil 7% af núv. rekstrarútgjöldum. Þetta er nú lélegur lestur í reikninga fyrirtækisins, hæstv. ráðherra. Hér hefur komið fram að orkuverðið til Áburðarverksmiðjunnar er í kringum 10 mill. Hvað eru önnur iðnfyrirtæki að borga, hæstv. ráðherra? Veit ráðherrann það? Ætli það sé ekki á bilinu 20--40 mill sem önnur iðnfyrirtæki eru að borga fyrir raforkuna. Ef raforkan til Áburðarverksmiðjunnar væri eingöngu tvöfölduð, hún næði lægri mörkum þess orkuverðs sem önnur iðnfyrirtæki eru að greiða, þá hefði á árinu 1991 og 1992 verið um 80 millj. kr. tap á verksmiðjunni. Tap bæði árin, samtals á báðum árunum 80 millj. kr. Og ef við bætist markaðsóvissan þar sem forsvarsmenn fyrirtækisins benda réttilega á það að 15% söluminnkun mundi kollsteypa rekstrinum og ef þetta tvennt færi saman, orkuverðsbreyting í samræmi við lægri mörk þess sem önnur iðnfyrirtæki greiða og 15% söluminnkun, þá er kominn taprekstur hjá Áburðarverksmiðju ríkisins upp á tæpar 300 millj. kr. Þess vegna er það alveg ljóst að staða þessa fyrirtækis á markaði er svo tæp að það er ekki hægt að koma með málið til þingsins nema gera einhverja grein fyrir því. Hvernig hyggst ráðherrann gera hlutabréfin að söluhæfri vöru? Eða er tilgangurinn bara að einkavæða til að einkavæða? Mér skilst að rökin fyrir einkavæðingunni séu þau að hlutabréfin eigi að vera markaðshæf vara. Þess vegna hefur einkavæðingarnefnd ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnin sett sér starfsreglur um sölu slíkra hlutabréfa. Þær starfsreglur miðast allar við það að hlutabréfin séu söluhæf vara. Ef þau eru það hins vegar ekki þá er auðvitað einkavæðingin og sala hlutabréfanna fullkomlega út í hött. Ég beini þess vegna þeim tilmælum til hæstv. ráðherra að hann geri skýrari grein fyrir því en hann hefur gert nú þegar, að hann telji kleift að tryggja á næstu mánuðum að hlutabréfin séu söluhæf vara. Hér hefur komið fram, m.a. af hálfu hv. þm. Svavars Gestssonar, að í sjálfu sér höfum við alþýðubandalagsmenn enga sérstaka athugasemd við það að gera þó ríkisfyrirtækjum sé breytt í hlutafélagaform ef eingöngu er á ferðinni það sem hæstv. viðskrh. nefndi hér ábyrgðarvæðingu, um það er enginn sérstakur ágreiningur hér. En þetta frv. er bara um meira. Þetta frv. er um að heimila einum ráðherra fullkomið vald til að selja öll hlutabréfin. Ráðherra sem stóð hér upp fyrir nokkrum dögum á Alþingi og varði söluna á Síldarverksmiðju ríkisins þótt Ríkisendurskoðun hafi gagnrýnt hana og þótt nú fari fram málaferli fyrir héraðsdómi Reykjavíkur. Ætlar hæstv. ráðherra t.d. að telja þá sölu vera fullkomlega eðlilega ef dómur fellur nú gegn ríkinu og öðrum þeim sem fyrirtækið eignuðust og söluna önnuðust í héraðsdómi Reykjavíkur? Auðvitað ekki. Ég held að það væri meiri mannsbragur að því af hálfu hæstv. ráðherra að viðurkenna að salan á Síldarverksmiðju ríkisins er ekki gott fordæmi. Hæstv. ráðherra hefur verið inntur eftir því hvernig hann hyggist selja þessi hlutabréf. Ætlar hann að bjóða þau út öll í einu eða hvenær hyggst ráðherrann gera það? Ætlar hann að gera það á þessu ári eða því næsta? Engin svör fást við slíkum spurningum. Hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson hefur flutt hér brtt. um það að fylgt verði þeim starfsreglum sem settar hafa verið varðandi söluna á hlutabréfunum. Ég minnist þess ekki að það hafi komið fram í umræðunni hvort hæstv. ráðherra er tilbúinn til að samþykkja þá brtt. Ég óska a.m.k. eftir að ráðherrann svari því áður en þessari umræðu lýkur og áður en sú atkvæðagreiðsla fer fram, hvort ráðherrann er tilbúinn til að samþykkja þá brtt. Brtt. er ekki um neitt annað en það að verklagsreglum ríkisstjórnarinnar sjálfrar verði fylgt í málinu. Þess vegna mun stjórnarmeirihlutinn hér á Alþingi greiða atkvæði um það hvort það eigi að lúta þeim verklagsreglum sem ríkisstjórnin hefur sett sjálfri sér. Hæstv. viðskrh., sem sjálfsagt er nú farinn hér úr húsi og ég ætla ekki að gera athugasemd við það í sjálfu sér, gerði tilraun til þess fyrr á fundinum, og það bera að virða, að svara þeim spurningum sem ég bar fram. Ég tel þó að hann hafi ekki hugað nægilega vel að ýmsum þeim þáttum í því svari. Munurinn á garðyrkjubændum annars vegar og Áburðarverksmiðju ríkisins hins vegar, með tilliti til samkeppnisreglna, er sá að garðyrkjubændur eru mjög margir og þeir eru í innbyrðis samkeppni hver við annan. Áburðarverksmiðjan er hins vegar eina fyrirtækið sinnar tegundar á Íslandi og það þarf ekki að verja mörgum orðum til að útskýra að sú markaðsstaða er allt önnur. Fjöldi garðyrkjubænda á Íslandi er nægilega mikill til að hann tryggi ákveðna innbyrðis samkeppni þeirra á milli og þess vegna er hægt að taka tillit til þess í ákveðnu mati eftirlitsstofnana Evrópska efnahagssvæðisins. Áburðarverksmiðjan er hins vegar ein á þessum markaði. Virðulegi forseti. Ég taldi nauðsynlegt, í ljósi fáránlegra fullyrðinga hæstv. landbrh. um sögu Áburðarverksmiðju ríkisins, að rifja það hér rækilega upp að það var ráðherra Sjálfstfl. sem óskaði eftir heimild frá Alþingi til að þjóðnýta Áburðarverksmiðju ríkisins. Það voru þingmennn Sjálfstfl. sem mæltu með því í báðum deildum þingsins að það frv. yrði samþykkt. Staðreyndin er sú að það er enginn flokkur sem ber jafnmikla ábyrgð á þjóðnýtingu Áburðarverksmiðju ríkisins eins og Sjálfstfl. Og ég endurtek til áréttingar fyrir hæstv. ráðherra, að ef litið er á helstu ríkisverksmiðjur á Íslandi, Áburðarverksmiðjuna, Sementsverksmiðjuna, Járnblendiverksmiðjuna og Síldarverksmiðjur ríkisins á sínum tíma þá er enginn flokkur sem hefur jafnoft og jafnlengi stýrt þeirri þjóðnýtingu í atvinnurekstri á Íslandi eins og Sjálfstfl.

Hæstv. forseti. Það er laukrétt hjá hv. þm. að þegar stærstu skrefin hafa verið stigin í atvinnusögu okkar Íslendinga hefur Sjálfstfl. ævinlega komið við sögu og hefur henn gert mjög rækilega grein fyrir því. Gleymdi að vísu Kísiliðjunni, gleymdi álverinu og ýmsu öðru sem til mætti tína. En það er auðvitað laukrétt hjá hv. þm. að aðrir flokkar geta ekki borið sig saman við Sjálfstfl. í þeim efnum. Það er líka laukrétt hjá þingmanninum að hér á árum áður var takmarkað fjármagn til hjá einkaaðilum þannig að þeir gátu ekki frekar en nú tekist á við hin stærstu verkefni, þannig er nú þetta. En í sambandi við Áburðarverksmiðjuna þá er sá kostur nú óhjákvæmilegur að minni hyggju að henni verði breytt í hlutafélag til að hægt sé að bregðast við nýrri samkeppni og til að Áburðarverksmiðjan geti leitað eftir nýjum færum til að tryggja því fólki atvinnu sem hjá henni vinnur. Ég held að það sé auðskilið, a.m.k. þeim sem hafa sett sig inn í rekstur verksmiðjunnar. Það er athyglisvert að hv. þm. er ósammála hv. þm. Svavari Gestssyni um hvort Áburðarverksmiðjan sé sterkt fyrirtæki eða ekki og ósammála hv. þm. Svarvari Gestssyni um það hvort hlutabréf Áburðarverksmiðjunnar séu góð eða vond söluvara. Það var ósatt hjá hv. þm. að ég hefði sagt að raforkukostnaður skipti ekki máli. Það voru ósannindi. Ég ætla ekki hv. þm. að hafa farið rangt með vitandi vits og vísvitandi, en þetta voru ósannindi. Staðreyndin er sú að orkukostnaður hækkaði um 20--25% á milli áranna 1992 og 1993 og er um 10% af rekstrargjöldum á árinu 1993, er afgerandi fyrir framleiðslukostnaðinn nú, eins og auðvelt er að sýna fram á. Undarlegt að hv. þm. skuli lesa rekstrarreikningana með þeim hætti að orkuverð skipti ekki máli.

Virðulegi forseti. Við munum lengi minnast þess að á þessum degi, rétt fyrir kl. 19:30, lýsti landbrh. Sjálfstfl. Halldór Blöndal því yfir að stærstu skrefin í atvinnusögu Íslendinga hefðu verið þjóðnýtingarskrefin. Það var merkileg yfirlýsing. Við munum tryggja að hún komist áleiðis til frjálshyggjuliðsins í Sjálfstfl. Hann kallaði þau dæmi sem ég tók hér stærstu skrefin í atvinnusögu Íslendinga. Það voru allt saman ríkisrekstrar- og þjóðnýtingarskref sem ég var hér að fjalla um. Það má vel kalla það stærstu skrefin í atvinnusögu Íslendinga. Ég tel þó að ýmislegt fleira komi þar til. En mér finnst þetta merkilega nýr tónn hjá ráðherranum miðað við það sem hann hefur sagt fyrr í dag og í gær. Ástæðan fyrir því að ég tók ekki álverið og Kísiliðjuna er einfaldlega hlutur erlendra aðila í þeim rekstri. Ég var eingöngu að tala um þær verksmiðjur sem Íslendingar ættu alfarið einir eða að meiri hluta. Það er í sjálfu sér ánægjulegt að ráðherrann vill allt í einu nú kannast við sögu Sjálfstfl. í þjóðnýtingu atvinnulífs á Íslandi, en þá ætti hann að tala varlegar en hann hefur gert fyrr í þessum umræðum. Varðandi raforkuverðið þá var ég einfaldlega að vekja athygli á því að í fyrri ræðum sínum hér í dag gerði ráðherrann lítið úr því hvað hlut raforkan bæri í kostnaði fyrirtækisins og nefndi aðeins 7%. Nú er hann hins vegar réttilega, að mínum dómi, farinn að átta sig á því að raforkukostnaður fyrirtækisins er afgerandi.

Hæstv. forseti. Það er að vísu ekki rétt hjá hv. þm. að ríkið eigi ekki meiri hluta í Kísiliðjunni, það er nú svo. Ég skil ekki alveg útúrsnúninga hv. þm. í sambandi við raforkuverðið. Ef raforkukostnaður við framleiðsluna er ekki nema 6--7% af útgjöldum af rekstrarkostnaði, er þá ekki rétt að fara rétt með það? Ef raforkukostnaðurinn hefur hækkað sem hlutfall, er þá ekki líka rétt að fara rétt með það? Ég skil ekki svona orðaleppa. Hitt hefur hins vegar greinilega komið fram hjá hv. þm., og ég sé að hann er mjög ánægður yfir því, að hann getur réttilega bent á það að í einstaka dæmi hefur Sjálfstfl. talið rétt að ríkið kæmi að atvinnurekstri. Sem helsti fulltrúi þjóðnýtingar hér á Alþingi hlýtur hann vitaskuld að vera ánægður yfir því, þess flokks sem er arftaki Sameiningarflokks alþýðu sósíalistaflokksins, og hefur í þessari umræðu mjög sterklega komið fram sú sterka tilhneiging þeirra alþýðubandalagsmanna að treysta á forsjá ríkisins í atvinnumálum.

Virðulegur forseti. Svo illa líður ráðherranum eftir þessa umræðu að hann reynir enn á ný að hlaupa í skjól sögufalsana. Það sem ég var að lýsa hér mjög rækilega er sú forusta sem Sjálfstfl. hefur haft um þjóðnýtingu atvinnulífs á Íslandi. Það er meiri forusta en Alþb. hefur haft um þjóðnýtingu, það er bara staðreynd málsins. Í verki er Sjálfstfl. þess vegna meiri þjóðnýtingarflokkur en Alþb. og það eru ekki bara einstök tilvik þetta eru stærstu og umfangsmestu verksmiðjur í eigu Íslendinga. Það er ekki hægt að nefna verksmiðjur í einkaeign á Íslandi sem hafa tekið fram þessum ríkisverksmiðjum í veltu eða að umfangi.

Hvað með Flugleiðir og hvað um . . .

Flugleiðir eru nú ekki verksmiðja, hæstv. landbrh. Ég hélt að landbrh., sem einnig er samgrh., væri a.m.k. búinn að læra það að flugfélag er ekki verksmiðja og skipafélag er ekki verksmiðja. Og ef ráðherrann kann ekki mun á skipafélagi og flugfélagi og verksmiðjum þá er honum auðvitað ekki viðbjargandi í þessari umræðu, en auðvitað er þetta bara enn eitt dæmið um ruglið sem hæstv. ráðherra fer með í þessari umræðu. Varðandi orkuverðið þá var ég einfaldlega að benda á það að þegar ég hér fyrr í dag hélt því fram að orkuverðið væri svo afgerandi þáttur í rekstrarstöðu fyrirtækisins að breytingar á orkuverðinu til samræmis við orkuverð til annarra einkafyrirtækja í landinu gætu haft afgerandi áhrif á útkomu fyrirtækisins þá svaraði hæstv. ráðherra mér eingöngu með því að koma hér upp og benda á það að orkuverðið væri bara 7%. Það segir auðvitað ekki neitt, eins og ég benti á í minni seinni ræðu, vegna þess að það er samhengi þess hlutfalls við afkomu fyrirtækisins sem verður að skoða. Og eins og ég hef nú bent ráðherranum á og hann viðurkennir hér að lokum þá er orkuverðið svo afgerandi þáttur að einföld breyting í þá veru að Áburðarverksmiðjan borgi sama orkuverð og önnur einkafyrirtæki þegar búið er að selja Áburðarverksmiðjuna hefur það einfaldlega í för með sér að reksturinn er með halla.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti og breytingartillögum frá meiri hluta sjútvn. um Þróunarsjóð sjávarútvegsins. Hv. sjútvn. hefur fjallað um þetta mál á mörgum fundum og fengið til sín allmarga gesti sem taldir eru upp á einni síðu í nefndarálitinu. Ég hyggst ekki lesa þann lista upp, enda sjálfsagt ekki áhugavert að hlusta á þann lista af nöfnum. Meiri hluti nefndarinnar gerir nokkrar tillögur til breytinga á frv. og mun ég rekja þær. Í fyrsta lagi er gerð brtt. við 1. gr. frv. sem gengur út á það að sjóðnum verði heimilt að veita lán og ábyrgðir til nýsköpunar í sjávarútvegi og til að greiða fyrir þátttöku sjávarútvegsfyrirtækja í verkefnum erlendis. Það sem er nýtt í þessu er að sjóðnum verður heimilt að veita lán og ábyrgðir til nýsköpunar. Í frv. var ekki gert ráð fyrir að það væri gert. Þetta er m.a. hugsað til þess að sjóðurinn nýtist betur til þróunar í sjávarútvegi en verði ekki eingöngu til þess að styðja úreldingu bæði á skipum og fiskvinnslustöðvum. Í öðru lagi er gerð breyting á 3. gr. þar sem gert er ráð fyrir því að þeir 4 milljarðar sem talið er að ríkissjóður setji í sjóðinn komi á árunum 1994 og 1995, en í frv. var gert ráð fyrir því að þeir kæmu á árunum 1993, 1994 og 1995. Í þriðja lagi er gerð brtt. við 4. gr. þannig að 1. málsl. 1. mgr. hljóði svo, með leyfi forseta: ,,Eigendur fiskiskipa, sem skráð eru á skipaskrá Siglingamálastofnunar ríkisins 1. jan. ár hvert og leyfi hafa til veiða í atvinnuskyni, skulu árlega greiða gjald til Þróunarsjóðs. Undanþegnir gjaldinu eru bátar minni en 6 brúttórúmlestir sem stunda veiðar með línu og handfærum við dagatakmarkanir.`` Þetta þýðir að allir þeir bátar, stórir sem smáir, sem eru á aflamarki fá aðgang að Þróunarsjóðnum og úreldingarkerfinu. Upphaflega miðaði frv. við það að eingöngu bátar sem væru 10 brúttótonn eða stærri greiddu inn í sjóðinn og væru í þessu úreldingarkerfi, en nú nær þetta til allra báta, stórra sem smárra, sem eru á aflamarki. Þá bætist enn fremur við 2. mgr. nýr málsliður sem orðast svo, með leyfi forseta: ,,Ráðherra ákveður í reglugerð hvernig innheimtu gjalds skv. 1. mgr. skuli háttað hjá þeim aðilum sem ekki falla undir 5. og 7. gr. laga nr. 24/1986, um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins.`` Hér er sem sé við það miðað að ráðuneytið setji reglugerð um hvernig innheimta skuli þetta tonnagjald á minnstu bátunum undir 10 brúttórúmlestum sem eru í kerfinu. Í fjórða lagi er gerð brtt. við 7. gr. sem felur það í sér að 75 millj. kr. þak á úreldingarstyrk til skips hækkar upp í 90 millj. Þetta er leiðrétting á þeirri tölu sem er í frv. Í b. lið breytingartillögunnar er gert ráð fyrir því að 1. málsl. 2. mgr. 7. gr. orðist þannig: ,,Sjóðurinn veitir eingöngu styrki til úreldingar þeirra skipa sem gjaldskyld eru eða hafa verið skv. 1. mgr. 4. gr. enda hafi gjald vegna viðkomandi skips samkvæmt lögum þessum eða lögum um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins verið greitt í hann í a.m.k. þrjú ár.`` Það sem skiptir máli í þessu er þessi þriggja ára regla sem er hugsuð til að koma í veg fyrir að skip séu flutt til landsins og skráð hér eingöngu í því skyni að fá út á þau úreldingarstyrk. Þessu ákvæði tengist seinna ákvæðið til bráðabirgða í tillögunum þar sem gert er ráð fyrir því að ákvæðið um þriggja ára greiðsluskyldu eigi ekki við um þau skip sem skráð voru á skipaskrá fyrir 1. jan. 1994 þannig að ákvæðið verði ekki afturvirkt gagnvart þeim aðilum sem hafa í góðri trú jafnvel fengið staðfestar úreldingarbætur og hafa gert sínar fjármálalegu ráðstafanir út frá því að þetta yrði eins og hér er lagt til. Í fimmta lagi er lagt til að síðari málsl. 2. mgr. 10. gr. falli brott þar sem segir að þeirri kvöð skuli þinglýst á fasteignirnar sem úreltar eru í sjávarútvegi að þær verði ekki framar nýttar til fiskvinnslustarfsemi. Markmiðið með þessu er í rauninni að gera þetta kerfi sveigjanlegra gagnvart fiskvinnslustöðvunum þannig að hægt sé að taka þær í notkun á nýjan leik ef aðstæður breytast eftir að þær hafa einu sinni verið úreltar. Nú er það svo að jafnvel þó að fiskvinnslustöðvar geti á einstökum stöðum verið of margar í augnablikinu og ástæða til að fækka þeim og aðstoða við þá fækkun, þá er ekkert sem segir að aðstæður geti ekki breyst með veiðum á nýjum tegundum og nýrri starfsemi, alls kyns þróun sem verður og einnig geta komið upp aðstæður sem kalla tímabundið á aukið húsnæði. Það væri því ekki neinum í hag í sjálfu sér að það væri þinglýst kvöð á viðkomandi eignir að þangað mætti ekki fara inn fiskur. Því er nauðsynlegt að gera þessa breytingu. Reyndar er gengið út frá því í þessum breytingartillögum að það sem viðkemur fiskvinnslustöðvunum í Þróunarsjóðnum verði spilað dálítið niður og ekki verði lögð jafnmikil áhersla á þann þátt, þ.e. úreldingu fiskvinnslustöðva, og upphaflega var ætlað að gera heldur að sjóðurinn nýtist fremur til nýsköpunar og þróunarverkefna innan lands og þannig muni sjóðurinn nýtast betur fyrir sjávarútveginn. Í sjötta lagi er gerð brtt. við fyrri málsgrein 11. gr. frv. þar sem rætt er um það hvað sjóðurinn eigi að gera. Í fyrsta lagi breytist fyrirsögn greinarinnar og verður: ,,Þátttaka í þróunarverkefnum``. Í öðru lagi verði verkefni sjóðsins að stuðla að vöruþróun og markaðssetningu íslenskra sjávarafurða og annarri nýsköpun í sjávarútvegi sem og þátttöku íslenskra aðila í sjávarútvegsverkefnum erlendis og í því skyni sé sjóðnum heimilt að veita lán og styrki. Í sjöunda lagi er gerð brtt. við 15. gr. og þar er gert ráð fyrir því að greinin orðist svo, með leyfi forseta: ,,Stjórn sjóðsins er heimilt að taka lán, þó ekki með útgáfu og sölu á skuldabréfum og öðrum endurgreiðanlegum skuldaviðurkenningum til almennings, í því skyni að jafna misræmi milli innborgana af skuldabréfum í eigu sjóðsins og afborgana og vaxta af lánum sem sjóðurinn á að standa skil á.`` Hér er um tæknilega breytingu að ræða vegna þess að sjóðurinn þarf að uppfylla tiltekin skilyrði til þess að geta verið í útgáfu á svokölluðum markaðsverðbréfum, en það er ekki meiningin að sjóðurinn uppfylli slík skilyrði. Í áttunda lagi er gerð brtt. við 23. gr. frv. Þar er kveðið á um að gjaldtaka á fiskiskip skuli koma til framkvæmda á árinu 1995, enda er of seint að láta þetta taka gildi á þessu ári. Sama gildir um gjald á fiskvinnslustöðvar sem á að koma til framkvæmda við álagningu gjalda árið 1995. Þá er að lokum, virðulegi forseti, lagt til nýtt ákvæði til bráðabirgða sem segir að fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs sé heimilt að taka að láni allt að 2.720 millj. kr. til þess að leggja í sjóðinn. Virðulegi forseti. Ég hef rakið þær brtt. sem meiri hluti sjútvn. vill gera á frv. Þetta mál er að sjálfsögðu hluti af þeirri endurskoðun sem hefur farið fram á löggjöfinni um stjórn fiskveiða og þeim breytingum sem eru að verða á þeirri löggjöf og sjóðakerfi sjávarútvegsins. Hluti af þessu máli er að sjálfsögðu gjald sem er lagt á aflahlutdeildir, þ.e. 1.000 kr. á hverja þorskígildislest, enn fremur gjald á fiskvinnslustöðvar og gjald á skip. Þessi þróunarsjóðsgjöld munu standa undir tekjuöflun sjóðsins til þess að standa undir starfsemi hans. Þessu tengist einnig að úr gildi falla lög um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins en eins og kunnugt er mundi, ef frv. yrði ekki að lögum, það taka gildi nú eða á næsta fiskveiðiári að kvóti Hagræðingarsjóðs yrði seldur í því skyni að fjármagna Hafrannsóknastofnun. Í stað þess að sú fjármöngun sé til staðar fyrir Hafrannsóknastofnun er reiknað með því að ríkissjóður standi undir kostnaði af þeirri starfsemi en í stað þess er tekið upp hið svokallaða 1.000 kr. gjald sem renni í Þróunarsjóðinn.

Hæstv. forseti. Í fjarveru hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar mæli ég fyrir nefndaráliti minni hluta sjútvn. ,,Samkomulag stjórnarflokkanna um framlagningu sjávarútvegsfrumvarpa á sl. vetri fól í sér frumvarp þetta um Þróunarsjóð sjávarútvegsins sem svo er nefnt. Sjóðnum fylgir að yfirtaka á skuldbindingar atvinnutryggingardeildar Byggðastofnunar og hlutafjárdeildar og leggja sérstakt gjald á aflaheimildir frá og með árinu 1996 til að standa straum af starfrækslu sjóðsins og yfirtöku þessara skuldbindinga. Óttast margir að þar sé á ferðinni vísir að upptöku auðlindaskatts og hefur reyndar annar stjórnarflokkurinn, Alþýðuflokkurinn, túlkað málið í þá veru. Ýmislegt fleira orkar tvímælis, svo sem ákvæði frumvarpsins um úreldingu fiskvinnslustöðva, og hefur gengið illa að fá það útskýrt hvernig það ákvæði eigi að ganga upp í framkvæmd. Nú eru að vísu lagðar til af hálfu meiri hlutans lítils háttar lagfæringar sem m.a. ganga í þá átt að rýmka reglur og möguleika sjóðsins til að taka þátt í þróunarverkefnum á sviði sjávarútvegsins, þar með talið verkefnum á erlendri grund, og ber að fagna því. En eftir stendur að frumvarpið í heild sinni, eins og það kemur fyrir, er meingallað enda á það sér formælendur fáa. Satt best að segja hefur ekki fundist í umfjöllun sjávarútvegsnefndar í reynd einn einasti stuðningsaðili frumvarpsins eins og það er í óbreyttri mynd fyrir utan ríkisstjórnina sjálfa og stjórnarflokkana. Ljóst er á hinn bóginn að bagalegt er að óvissa ríki lengi um þær leikreglur sem gilda eiga um endurnýjun og úreldingu fiskiskipa. Þar sem legið hefur í loftinu um alllangt skeið eða allt frá því að tvíhöfða nefnd var að ljúka störfum að úreldingarprósentan yrði hækkuð og þaki á heildargreiðslum vegna úreldingar yrði lyft leggur minni hlutinn til að tekið verði á þeim þætti strax. En í ljósi þess að frumvarpið og það fyrirkomulag sem þar er lagt til er meingallað er það afstaða minni hlutans að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Þess í stað verði fluttar breytingartillögur við lögin um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins þar sem í fyrsta lagi verði úreldingarprósentan færð upp í þau 45% sem frumvarpið um Þróunarsjóð gerir ráð fyrir og heildarupphæðin hækkuð með sama hætti. Einnig verði gengið frá því, samanber margendurtekinn tillöguflutning stjórnarandstöðunnar, að veiðiheimildum sjóðsins verði úthlutað án endurgjalds til jöfnunar á móti þeim samdrætti í afla, einkum þorskafla, sem gengið hefur yfir og á meðan það ástand varir. Jafnframt verði ákveðið að nefnd skipuð fulltrúum allra þingflokka og helstu hagsmunaaðila skuli í sumar vinna að heildarendurskoðun lagaákvæða um hagræðingar- og þróunarmálefni sjávarútvegsins og skila af sér frumvarpi með haustinu sem lagt verði fyrir Alþingi í upphafi þings. Verði þar einnig til skoðunar verðjöfnunar- eða sveiflujöfnunarmál greinarinnar og sá möguleiki kannaður að þessi verkefni verði sameinuð í einum deildaskiptum sjávarútvegssjóði. Fulltrúi Kvennalistans, Anna Ólafsdóttir Björnsson, er situr fundi sjávarútvegsnefndar sem áheyrnarfulltrúi, er samþykk áliti þessu.`` Undir þetta rita Steingrímur J. Sigfússon, Halldór Ásgrímsson, Jóhann Ársælsson og Stefán Guðmundsson. Mig langar til viðbótar við álit minni hlutans að ræða um þetta frv. fáum orðum og langar fyrst að segja það að ég á ekki von á því að það hafi gerst oft áður að þeir aðilar sem hafi verið kallaðir til viðtals við þingnefnd hafi verið jafnsammála um að mál sem verið væri að fjalla um væri til óþurftar og ætti að hætta við að flytja og kom í ljós við umræður um þetta mál og viðtöl við hagsmunaaðila sem mættu á fundi nefndarinnar enda hefur öll tilurð þessa máls verið með eindæmum. Í raun og veru má rekja niðurstöðu málsins til þeirra lokaátaka sem fóru fram um skýrslu tvíhöfða nefndarinnar. Eins og menn rekur auðvitað minni til þá var það undir lokin, þegar tvíhöfða nefnd var að skila af sér og hafði verið tekist á um niðurstöður í nefndinni nokkuð lengi og voru það fyrst og fremst átökin um auðlindaskattinn sem Alþfl. vildi koma á, að tvíhöfða nefndin var lengi vel stödd í þeim sporum að vera búin að semja sína skýrslu en lokaniðurstaða fékkst ekki vegna átakanna um auðlindaskattinn. Það gerist síðan í einhvers konar kaupskap milli stjórnarflokkanna að niðurstaðan varð sú sem nú liggur fyrir, þ.e. þetta auðlindagjald sem er sett fram í þessum Þróunarsjóði. Ég vil rifja upp að síðasti liðurinn í upptalningu tvíhöfða nefndarinnar á þeim markmiðum sem hún lagði til að yrðu uppfyllt í nýjum lögum um stjórn fiskveiða og stefnu í sjávarútvegsmálum var eftirfarandi bókun: ,,Þá bendir nefndin á samkomulag í ríkisstjórn um stofnun svonefnds þróunarsjóðs sjávarútvegsins, en með því samkomulagi var leitt til lykta eitt mikilvægasta viðfangsefni nefndarinnar, gjaldtaka fyrir veiðiheimildir.`` Þeim var sem sagt ekkert að vanbúnaði að skila af sér þegar búið var að ná þessu samkomulagi um þróunargjaldið sem er innifalið í þessum tillögum hér. Það kom síðan mjög glöggt í ljós þegar farið var að ræða um þessi mál að stuðningurinn við þetta er ákaflega takmarkaður. Eins og ég sagði áðan eru nánast allir aðilar í sjávarútvegi, a.m.k. sem ég hef heyrt gefa álit sitt á málinu, sammála um að þennan þróunarsjóð eigi ekki að stofna. Það eigi ekki að stofna til hans með þeim hætti sem hér er lagt til. Það er líka rétt að minna á að það hefur komið í ljós að stuðningurinn við Þróunarsjóðinn er í öðrum stjórnarflokknum ákaflega tæpur og þar eru menn nauðbeygðir til að taka þátt í þessu samkomulagi sem hér liggur á borðum. Reyndar hefur það aldrei orðið alveg ljóst og mun ekki verða fyrr en við lokaatkvæðagreiðslu á hv. Alþingi hvort nægilega margir stjórnarliðar eru tilbúnir til að ganga gegn sannfæringu sinni í málinu því að sumir hverjir af þeim hafa a.m.k. sett það skýrt fram að þeir væru á móti þessum sjóði. Þeir væru á móti ákveðnum atriðum sem í honum eru og það kann vel að vera að þeir aðilar verði ekki mættir til atkvæðagreiðslu þegar þar að kemur, en það er ástæða til að velta því fyrir sér, a.m.k. meðan annað liggur ekki fyrir, hvort nægilegur stuðningur sé við frv. í Sjálfstfl. Það er líka ástæða til að velta því fyrir sér hvort framkvæmdin á þeim markmiðum sem sett hafa verið fyrir Þróunarsjóðinn í þessum tillögum sé eðlileg. Ég vil a.m.k. spyrja hvort ekki hafi verið ástæða til að taka t.d. á þeim skipulagsvanda sem er í sjávarútveginum og ég held að a.m.k. margir séu sammála um að þurfi að taka á og sem verkalýðshreyfingin er farin að láta heyra til sín fullum hálsi vegna, þ.e. að það er verið að flytja atvinnuna úr landi og út á haf. Það er nákvæmlega ekkert um slík atriði í þessum tillögum um Þróunarsjóðinn. Úrelding fiskiskipa og úrelding frystihúsa er hér á dagskrá en það er engin stefnumörkun gagnvart fullvinnslu á hafi úti. Það hefði a.m.k. verið full ástæða til að skoða slík mál í tillögum sem settar eru fram um þróun í sjávarútvegi. Ég held að það sem helst brenni á mönnum í sjávarútveginum í dag sé t.d. það að fólkið í landi er að missa atvinnuna. Samkeppnishæfni fiskvinnslustöðva í landi við fullvinnslu úti á sjó er ekki nægileg og á því er nákvæmlega ekkert tekið. Þetta hefur allt saman verið hin mesta hörmungarsaga hjá stjórnarflokkunum og hv. þm. þeirra hafa í allan vetur verið að berjast við þessi mál. Við sjáum núna fyrir endann á lagasetningunni um stjórn fiskveiða, lagasetningunni sem tengist sjómannadeilunni og síðan Þróunarsjóðnum. Allt er þetta að taka enda á lokadögum þingsins og hefur verið einhver erfiðasta fæðing, a.m.k. sem ég hef séð þau þrjú ár sem ég hef verið á Alþingi, á máli sem ríkisstjórnin hefur verið að skila af sér. En ég ætla ekki að fara út í að rifja upp þá sögu hér. Mig langar til að vitna í ummæli nokkurra aðila sem mættu á fundi sjútvn. og létu álit sitt í ljós á stofnun þessa sjóðs. Ég vil fyrst vitna í álit Félags um nýja sjávarútvegsstefnu sem mætti á fundi nefndarinnar og lagði fram sínar ályktanir í þessu efni, en þar stendur: ,,Stjórn Félags um nýja sjávarútvegsstefnu er mótfallin stofnun Þróunarsjóðs í þeim tilgangi og á þeim forsendum sem fyrirliggjandi frumvarp gerir ráð fyrir. Verði frumvarpið lagt fram vill stjórn félagsins leggja til að eftirfarandi efnislegar breytingar verði gerðar á því: Að úrelding verði einskorðuð við fiskiskip. Að Þróunarsjóðurinn fái tekjur af lönduðum afla í stað gjaldtöku ,,af úthlutuðu aflamarki``. Að sjóðnum sé heimilt að veita ábyrgðir, lán og styrki til að greiða fyrir nýsköpun í íslenskum sjávarútvegi, þó ekki til fjárfestinga erlendis.`` Félagið telur að aflagjald væri eðlilegri og skynsamlegri leið heldur en sú sem frv. gerir ráð fyrir. Ég er á þeirri skoðun að það sé nákvæmlega rétt sem kemur fram hjá þessum aðilum í Félagi um nýja sjávarútvegsstefnu. Ég hef haldið því fram að þessi sjóður ætti eingöngu að halda sig við úreldingu fiskiskipa. Ég tel að úrelding fiskvinnsluhúsa eins og hún er sett fram --- ég hef a.m.k. ekki séð neina hugmynd sem ég get skrifað upp á í sambandi við úreldingu fiskvinnslustöðva í landi --- sé nánast sjálfdauð og muni misheppnast, því miður. Það verður mjög erfitt að stjórna þeirri úreldingu þannig að nokkurt vit sé í, enda er það þannig að ef það gengur að úrelda fiskvinnsluhús með þeim hætti sem hér er lagt til þá er þessi uppfinning um úreldingu húsa í fiskvinnslu alveg jafngóð í aðrar atvinnugreinar. Ætla menn virkilega að fara út í það að setja upp einhvers konar úreldingarsjóði í öllum atvinnugreinum í landinu? Hvar enda menn í þessari vitleysu? Ég tel að þetta sé ekki góð hugmynd og ég held reyndar að sú úrelding sem menn eru að tala um muni engum koma til gagns nema fyrst og fremst kannski þeim lánastofnunum sem eiga peninga hjá þessum fyrirtækjum. Ég hef heldur ekki séð hvernig menn ætla að stjórna þessum hlutum. Í mörgum fiskibæjum allt í kringum landið eru tiltölulega fá fiskvinnslufyrirtæki. Þau eru staðsett við hafnirnar og fari menn út í úreldingu á fiskvinnsluhúsum þá er verið að loka fyrir mögleika á því að nýta þau til atvinnusköpunar. Það er að vísu gengið skref til baka í brtt. meiri hlutans og ég skal ekki lasta það. Ég tel að það sé þó til bóta að viðurkenna að það geti verið rétt að endurskoða málið. En eftir sem áður er samt verið að tala um að kippa þessum húsum út úr þeim möguleikum sem eru fyrir hendi, alla vega tímabundið og kannski til frambúðar. Ég held að umræðurnar um þetta atriði hafi svo sem sannað að það er ekki skynsamlegt að úrelda fiskvinnsluhús með neinum hætti. Ég held að það megi einfaldlega segja að svona vinnuaðferðir séu ekki til annars en að efna til afskipta hins opinbera af atvinnurekstri og það langt fram yfir það sem eðlilegt er. Sú athugasemd að Þróunarsjóðurinn eigi að fá tekjur af lönduðum afla í stað gjaldtöku af úthlutuðu aflamarki er líka það sem ég vil taka undir. Ég er sannfærður um að þær tekjur sem á að taka sameiginlega fyrir sjávarútveginn til að nota honum til hagsbóta er eðlilegast að taka sem aflagjald. Að menn borgi ákveðið gjald af þeim afla sem að landi kemur í takt við það hvaða fisktegund er um að ræða, hvert verðmæti hennar er og jafnvel er hugsanlegt að að einhverju leyti verði tekið tillit til hvaða áhrif veiðar af þeirri tegund sem um er að ræða hafa á lífríkið í sjónum. Alla vega er langeðlilegast að menn greiði í takt við hvað þeir taka mikið úr lífríkinu í þá sjóði sem sjávarútvegurinn þarf að nýta sér sameiginlega. Ég tel að það hafi mikla yfirburði yfir aðrar gjaldtökur sem menn hafa verið að leggja til að yrðu viðhafðar fyrir sjávarútveginn. Ég ætla ekki að draga úr því að auðvitað er hægt að hafa mjög margvísleg jákvæð áhrif á þróun sjávarútvegsins með sjóði sem þessum og það er eitthvað sem ég tel að sé full ástæða til að sinna og það er ekki þannig að opinber afskipti séu mér aldrei að skapi. En hins vegar vil ég meina það að með þessari sjóðsstofnun, eins og hún liggur fyrir núna með mótmælum allra aðila sem eiga raunverulega aðild að þessum sjóði og greiða það gjald sem til hans á að renna og njóta þess sem hann getur gert í staðinn, sé ekki vel til hlutanna stofnað enda hafa útvegsmannafélögin mótmælt. Ég ætla að lesa hér úr einu skjali sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Þróunarsjóður sjávarútvegsins. Útvegsmannafélögin mótmæla harðlega áformum um sértækar aðgerðir sem miða að því að stofna enn einn sjóðinn. Hlutverk þessa svokallaða þróunarsjóðs er að innheimta sérstakt veiðileyfagjald af sjávarútveginum. Þetta gjald á að leggja á eins og aðstöðugjald, hvort heldur er um hagnað eða taprekstur að ræða. Slík mismunun milli sjávarútvegs og annarra atvinnugreina er óþolandi. Þá er einnig mótmælt að sjávarútveginum skuli ætlað að greiða með sérstökum skattstofni töpuð útlán og skuldbindingar Atvinnutryggingarsjóðs og Hlutafjársjóðs. Tilurð þessara sjóða varð til þess eins að brengla samkeppnisstöðu innan greinarinnar og mismuna fyrirtækjum í sjávarútvegi. Það stríðir á móti öllu viðskiptalegu siðferði að ætla þeim aðilum í sjávarútvegi, sem þáðu ekki fyrirgreiðslu úr umræddum sjóðum, að greiða og ábyrgjast nú skuldir þessara sjóða með sérstökum skatti. Útvegsmannafélögin hafa ekki fengið neinar haldbærar upplýsingar um það hvernig á að standa að úreldingu fiskvinnsluhúsa. Hvernig á að koma í veg fyrir að fiskur sé unninn í tilteknu húsi, hvernig á að koma í veg fyrir að aðili, sem úreldir fiskvinnsluhús, fari ekki með fiskvinnslu í næsta hús eða byggi nýtt hús? Útvegsmannafélögin eru sammála því að hækka hlutfall bóta úr Hagræðingarsjóði í 45% til að stuðla að frekari úreldingu fiskiskipa. Hlutverk Hagræðingarsjóðs á ekki að vera annað en að stuðla að úreldingu fiskiskipa. Veiðiheimildum hans á að úthluta í réttu hlutfalli við veiðiheimildir hvers og eins.`` Undir þetta rita Útvegsmannafélag Akraness, Útvegsmannafélag Austfjarða, Útvegsmannafélag Hafnarfjarðar, Útvegsmannafélag Hornafjarðar o.fl. Þetta er sýnishorn af afstöðu útvegsmannafélaga á nokkrum stöðum á landinu. Auðvitað geta menn haft misjafnar skoðanir á því sem útvegsmannafélögin eru að segja um t.d. úreldingu fiskvinnsluhúsanna. En það hefur ekki komið fram hvernig á t.d. að stjórna því sem minnst er á í þessum athugasemdum. Er það t.d. þannig að stór fiskvinnslufyrirtæki sem eiga fjölmörg hús og stór, eins og við þekkjum allt í kringum landið, geti farið að úrelda hluta af sínum húsum og hvað af þeim húsum eru þá fiskvinnsluhús í dag? Það er öllum hv. alþm. a.m.k. kunnugt að flest af þessum stóru fiskvinnslufyrirtækjum eiga miklu meira en þau hafa þörf fyrir af fiskvinnsluhúsum og það af eðlilegum ástæðum. Það er ekki bara vegna þess að samdráttur hafi orðið í þorskveiði eða fiskveiðum yfirleitt heldur vegna breyttra atvinnuhátta. Saltfiskverkunarstöðvar t.d. sem þurftu gífurlegt húspláss fyrir fáum árum til þess að salta fisk og geyma yfir vetrartímann þurfa ekki í dag nema brot af því húsnæði sem þær höfðu áður og það er vegna þess að saltfiskur er nú fluttur úr landi miklu fyrr en áður, kannski hálfum mánuði, þrem vikum eftir að hann kemur að landi. Það þarf miklu minna húspláss til þess að salta fisk og selja úr landi en áður var. Fyrir utan það að margar þessara fiskvinnslustöðva hafa miklu minni fisk til að vinna og þar af leiðandi þurfa þær minna húspláss. Eiga þessi fyrirtæki að geta t.d. úrelt stóran hluta af sínum húsum, fengið fyrir það úreldingarstyrki og haldið síðan áfram að vinna með sama hætti og áður? Það er út af fyrir sig ekkert athugavert við það að þau haldi áfram sinni starfsemi, en til hvers er þá þessi úreldingarstarfsemi ef hún verður eingöngu til þess að fyrirtæki sem eru fyrir í sjávarútveginum geti nánast sett nýtt skilti á hurðina hjá sér að það sé nú vélageymsla sem áður hét saltfiskverkunarhús eða eitthvað slíkt? Það er verið að bjóða upp á slíka hluti með stofnun á þessum úreldingarsjóði sem á að vera tilbúinn til þess að úrelda fiskvinnsluhús. Það eru miklu fleiri sem hafa skoðanir á því hvernig þessi sjóður virkar. Hér er eitt tilskrifið til nefndarinnar: ,,Stjórn SASS óskar að gera eftirfarandi athugasemdir við frv. til laga um Þróunarsjóð sjávarútvegs.`` Þær eru í nokkuð mörgum liðum. Ég ætla ekki að lesa þá alla upp, en vekja athygli á sumu af því sem hér kemur fram. Hér segir: ,,Samkvæmt 3. gr. ber sjóðnum að yfirtaka eignir og skuldbindingar Atvinnutryggingarsjóðs. Allt bendir til að þessar eignir séu stórlega ofmetnar, sem og eignir hlutafjárdeildar. Með þessu er því verið að leggja á mörg starfandi sjávarútvegsfyrirtæki stórkostlegar byrðar sem þau stofnuðu ekki til sjálf og hlýtur því að vekja upp spurningar um hvort slíkt sé réttlætanlegt.`` Það er ástæða til þess að minna á hvað t.d. formaður stjórnar Byggðastofnunar hefur sagt um þessar skuldbindingar sem á að yfirtaka og færa yfir í þennan nýja, stóra sjóð. Hv. þm. Matthías Bjarnason hefur látið hafa það eftir sér í fjölmiðlum að þarna séu á ferðinni 3--4 milljarðar.  Síðan stendur, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt 4. gr. fær Þróunarsjóður samsvarandi tekjur og Hagræðingarsjóður hafði. Athygli vekur að gjaldið er að hámarki 285 þús. kr. sem þýðir að eftir að 300 brúttótonna stærð er náð greiðist ekki gjald af þeim tonnum sem umfram eru. Þessi gjaldtaka mismunar því skipum eftir stærðum.`` Það er ástæða til þess að láta þetta sjónarmið koma hér fram að það er skoðun þessara aðila að þarna sé verið að mismuna útgerðarmönnum eftir því hvaða stærð skipa þeir eru að gera út. Það væri gaman ef hv. þingmenn stjórnarflokkanna segðu okkur af hvaða ástæðu svona var staðið að málinu að gjaldtakan er ákveðin með þessum hætti af skipunum. Og ég bendi enn á það og spyr: Kom það aldrei til greina að nota aflagjald, sem hefði þá a.m.k. komið jafnt niður á alla sem stunda sjávarútveg, til þess að fjármagna þennan sjóð? Á einum stað stendur hér um 7. gr., með leyfi forseta: ,,Sú regla að greiða út 30% húftryggingarverð sem úreldingarstyrk hefur í raun sett lágmarksverð á skipsskrokka, óháð ástandi þeirra. Hækkun á þessum úreldingarstyrk í 45% mun aðeins búa til aukin gerviverðmæti sem greiða þarf fyrir í hærra kaupverði skipa milli manna. Hagur þeirra sem hætta útgerð virðist batna með þessari breytingu en þetta eykur á erfiðleika þeirra sem eru að hefja útgerð eða stunda hana. Einnig má benda á að stærðarsamsetning flotans hefur raskast á kostnað millistærðar skipa þannig að sóknarmynstur hefur breyst en þrátt fyrir fækkun skipa stendur stærð flotans í stað og sóknargeta hefur að líkindum aukist. Því hljóta að vakna upp efasemdir um gildi þessara aðgerða.`` Það er ástæða til þess að hafa áhyggjur af þessum hlutum. Hvað mun gerast í framhaldi af því að þessir styrkir verða hækkaðir? Það mun auðvitað ekkert gerast annað en þetta verð á skipsskrokkunum hækkar og það þýðir auðvitað að fjárfesting í útgerðinni, stofnkostnaðurinn hækkar. Þeir sem þurfa að greiða fyrir það að komast í útgerð eða smíða ný skip þurfa að borga hærri stofnkostnað. Þessir aðilar segja um 9. gr., þ.e. um fiskvinnsluhúsin, að þeim hafi verið að fækka af eðlilegum ástæðum og því ætti að vera óþarft að greiða sérstaklega fyrir slíkt. Þeir segja: ,,Enn fremur er mjög vafasamt að ákveða við núverandi aðstæður að hús, sem mörg eru sérhæfð vegna uppbyggingar og staðsetningar, skuli aldrei framar verða nýtt til þeirrar starfsemi sem þau voru þó hönnuð til.`` Síðan segja þeir að mótmæla verði sérstaklega 16. gr. ,,Fasteignagjöld eru til þess að bera uppi sameiginlegan kostnað við rekstur gatnakerfis, holræsa, brunavarna og svo má lengi telja. Þessi kostnaður vegna viðkomandi eignar leggst ekki af þó að hús standi ónotuð og Þróunarsjóður sé orðinn eigandi. Slíkt ákvæði styðst því ekki við önnur rök en að spara viðkomandi sjóði útgjöld og mundi mismuna sveitarfélögum gríðarlega.`` --- Það er alveg ástæða til að taka undir þessa skoðun. Þarna er það á ferðinni að ef Þróunarsjóður kaupir þessi fiskvinnsluhús og þóknast að hafa þau ónotuð árum saman, þá skuli sveitarfélögin sitja uppi með tapið, ekki Þróunarsjóðurinn. Hann á ekki að borga eins og aðrir aðilar í þessu þjóðfélagi til sveitarfélaganna. Sveitarfélögin skulu sitja uppi með tapið. Þetta er ástæða fyrir a.m.k. þá hv. þm. sem hafa verið fulltrúar í sveitarstjórnum að taka vel eftir og átta sig á því hvort þeir eru tilbúnir að styðja við það tekjutap sveitarfélaganna sem þarna er verið að samþykkja. Í umsögn Sambands sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi kemur fram m.a. að framkvæmdaráðið þar hefur ýmislegt við frv. að athuga, en fellst að sjálfsögðu á það markmið að stefna beri að aukinni arðsemi í sjávarútvegi. Ráðið hefur þó ákveðnar efasemdir um nokkur atriði, telur m.a. einsýnt að með samþykkt frv. muni aukast skattheimta á greinina og er þeirrar skoðunar að ná mætti sömu markmiðum með breytingum á Hagræðingarsjóðnum. Þetta er nánast skoðun minni hlutans í sjútvn. að það sé hægt að ná þeim markmiðum sem þarf að ná núna með því að styrkja Hagræðingarsjóðinn og með því að hækka úreldingarprósentur á fiskiskipum þar. ,,Verði þróunarsjóðurinn að veruleika`` stendur hér ,,telur ráðið að óhjákvæmilegt sé að breyta frv. verulega frá núverandi mynd og hefur mestan fyrirvara um gjaldtökuna.`` Síðan segja þeir frá sínum athugasemdum við það og ég ætla út af fyrir sig ekki að vera að lesa það upp fyrir menn. Það er svolítið í samræmi við það sem ég hef verið að segja um þessa hluti. Skyldi Samband sveitarfélaga á Suðurnesjum styðja þetta frv.? Í umsögn þeirra stendur m.a., með leyfi forseta: ,,Varðandi Þróunarsjóð getur stjórn Sambands sveitarfélaga á Suðurnesjum ekki annað en mótmælt þeim hugmyndum að einstaka aðilar geti fengið undanþágu frá fasteignagjöldum. Það eru grundvallaratriði í augum sveitarstjórnarmanna að markaðir tekjustofnar sveitarfélaganna verði ekki skertir með þessum hætti og þeir minna á að nýlega var aðstöðugjaldið fellt niður til að rétta stöðu atvinnuveganna. Stjórn SSS telur einnig varhugavert að auka álögur á sjávarútvegsfyrirtæki í ljósi fjárhagserfiðleika undanfarinna ára.`` Það er eins og ég sagði áðan full ástæða fyrir þá hv. þm. sem hafa þekkingu á sveitarstjórnarmálum að velta því fyrir sér hvort það sé skynsamlegt að láta sveitarfélögin sitja uppi með það tekjutap sem hér er verið að ákveða. Það er nöturleg staðreynd að sveitarfélögin mörg hver hafa haldið áfram að innheimta af þessum sjávarútvegsfyrirtækjum sem mörg hver standa illa, hafa haldið áfram að innheimta gjöld auðvitað í þeirri nauðsyn að hafa tekjur handa sveitarfélaginu en núna þegar hið opinbera ákveður að setja á einhvers konar úreldingarsjóð, þá skuli vera hægt með einu pennastriki að kippa þessum tekjum af sveitarfélögunum ofan á það tekjutap sem sveitarfélögin sitja uppi með eftir að hæstv. ríkisstjórn ákvað að minnka tekjur þeirra verulega með ýmsum tilfæringum sem við þekkjum hér og hafa farið í gegnum hv. Alþingi. Samband sveitarfélaga á Norðurlandi vestra segir sitt um þetta líka. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Umsögn um þróunarsjóðsfrv. Við teljum ekki rétt að skattleggja allan sjávarútveginn til að greiða skuldir hluta fyrirtækja í greininni og erum því alfarið á móti þeim hugmyndum þar að lútandi sem settar eru fram í þróunarsjóðsfrv. Núverandi úreldingarsjóður ásamt frjálsu kvótaframsali dugar að okkar mati til að standa undir eðlilegri hagræðingu í greininni. Við mótmælum öllum hugmyndum um sérstaka gjaldtöku á sjávarútveg.`` Þetta segja þeir Norðlendingarnir og það eru margir aðrir sem tala líkum rómi og því miður fyrir hæstv. ríkisstjórn og hv. þingmenn sem styðja hæstv. ríkisstjórn eru engir sem leggja til að þetta frv. verði að veruleika. Það er full ástæða til þess að stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar endurskoði hug sinn gagnvart þessu frv. Er það mjög björgulegt og er það líklegt til gæfu að svona stórt mál eins og þetta sé sett á stað með þvílíkum mótmælum frá þeim aðilum sem eiga við þetta að búa sem raun ber vitni? Samtök fiskvinnslustöðva hafa líka sent sínar athugasemdir við þetta frv. og það er ástæða til þess að við förum yfir það hér hvað þeir aðilar segja um þessi mál því að þeir ættu að hafa dálítið öðruvísi skoðanir á þeim en útgerðaraðilarnir. Umsögn þeirra til sjútvn. Alþingis hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Um frv. til laga um Þróunarsjóð sjávarútvegsins. Stjórn samtaka fiskvinnslustöðva er þeirrar skoðunar að gera þurfi veigamiklar breytingar á þróunarsjóðsfrv. Yfirtaka skuldbindinga atvinnutryggingardeildar Byggðastofnunar og hlutafjársjóðs langt umfram eignir kemur ekki til greina að okkar áliti. Að auki hefur yfirtaka Þróunarsjóðs á Hlutafjársjóði í för með sér mikil áhrif á stjórnun þeirra níu sjávarútvegsfyrirtækja sem sjóðurinn á hluti í. Telja verður afar óeðlilegt að hlutverk Þróunarsjóðsins, ef af stofnun hans verður, fari með slík völd.`` Ég hef gert mér fulla grein fyrir því, hv. þm. Gísli S. Einarsson, að þið takið ekki mark á nærri öllum sem skipta máli í þessu sambandi.

Ekki þú heldur.

En það sem er kannski verra, þið takið ekki mark á nokkrum einasta aðila. Þið takið ekki mark á neinum af hagsmunaaðilunum í sjávarútvegi.

Ekki nota 2. persónu.

Ég biðst afsökunar, hæstv. forseti, ef ég hef ekki notað rétt ávarpsorð og skal reyna að vanda mig það sem eftir er ræðunnar. Ég var að enda við að segja að ég teldi að hv. þingmenn stjórnarflokkanna tækju ekki tillit til neinna af þeim aðilum sem eiga að búa við þetta frv. sem hér hefur verið lagt fram. Það er ekki tekið tillit til sjómannanna, það er ekki tekið tillit til útgerðarmannanna, það er ekki tekið tillit til sveitarfélaganna og það er ekki tekið tillit til fiskvinnslustöðva eða yfirleitt neinna aðila sem hafa hagsmuna að gæta í þessu sambandi.

Öll góð málefni eiga erfitt uppdráttar í fyrstu.

Ég verð nú að segja það, hæstv. forseti, að ef það er mælikvarði á málefni, að séu menn nógu margir sammála um að þau séu vitlaus, þá séu þau góð, þá er nú illa komið og þá held ég að starfsemi Alþingis verði erfið í framkvæmdinni ef menn eiga að leita eftir bestu málunum með því að finna sem mesta andstöðu við þau eins og hér virðist vera. En þeir forsvarsmenn fiskvinnslustöðvanna segja hér til viðbótar, með leyfi hæstv. forseta: ,,Forsendan fyrir því að úrelding fiskvinnsluhúsa á kostnað þeirra fyrirtækja sem eftir verða komi til álita er að tryggt verði að ekki rísi upp önnur sambærileg fiskvinnslufyrirtæki í staðinn.`` Það er auðvitað hluti af þessum vanda að það er mjög erfitt að stjórna þessum málum með þeim hætti sem hér er raunverulega verið að leggja til. Það er í sjálfu sér alveg ótrúlegt að menn skuli á Íslandi í dag, og það ríkisstjórn Sjálfstfl. og Alþfl., vera að koma til hv. Alþingis og leggja til að það eigi að fara að stjórna atvinnulífinu með þeim hætti sem hér kemur fram. Að það eigi nánast að fara að merkja í hvaða húsum megi vinna fisk og í hvaða húsum ekki. Það er a.m.k. aldeilis ótrúlegt að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, sem hefur skrifað mörg bréf fyrir Verslunarráðið, skuli taka þátt í tillöguflutningi af þessu tagi þar sem þeir aðilar a.m.k. halda því fram að frelsi til atvinnureksturs sé það mikilvægasta af öllu til þess að atvinnureksturinn geti skilað arði. Hvað er hér á ferðinni? Það er alla vega ekki frelsi, það er eitthvað annað. Það er afskiptasemi ríkisvaldsins, það er miðstjórnarvald og hugmyndir um miðstýringu sem ganga lengra en menn hefur dreymt um fram að þessu í sjávarútveginum.

Hvaða vitleysa er þetta?

Það er ekki vitleysa, hv. þm. Vilhjálmur Egilsson. Það hlýtur að vera býsna erfitt fyrir menn sem dá viðskiptafrelsið að bera fram slíkar tillögur hér í hv. Alþingi. Ég trúi því ekki að hugmyndir af þessu tagi gangi yfirleitt upp í þeim fræðum sem hv. þm. hefur gluggað í. Og ef þær ganga upp í sambandi við sjávarútveginn og fiskvinnsluna, hvers vegna ganga þær þá ekki upp í sambandi við verslun, í sambandi við allan atvinnurekstur? Af hverju leggur ekki hv. þm. fram frv. um einn allsherjar úreldingarsjóð þar sem sé hægt að úrelda t.d. verslunarhúsnæði hérna í Reykjavík? Eða bara öll fyrirtæki þar sem fjárfestingin hefur orðið of mikil? Er það ekki svoleiðis braut sem menn eru á þegar þeir koma með slíkar tillögur inn í hv. Alþingi? Íslenskar sjávarafurðir senda sitt tilskrif til hv. sjútvn. og mig langar til að vitna í þeirra umsögn. Þar stendur: ,,Hagsmunanefnd Íslenskra sjávarafurða hf. hefur iðulega rætt um nauðsyn þess að úrelda fiskiskip og fiskvinnsluhús í því skyni að koma á aukinni hagræðingu og bæta þannig afkomu bæði veiða og vinnslu en þó þannig að gætt sé mannlegra sjónarmiða gagnvart einstökum byggðarlögum. Hagsmunanefndin er þess vegna hlynnt því að sett verði lög um slíka úreldingu. Hins vegar er margt í því frv. sem hér liggur fyrir sem nefndin getur ekki fallist á. Meginsjónarmið nefndarinnar byggist á eftirfarandi: Að stofnaður verði deildaskiptur sjóður til úreldingar fiskiskipa og fiskvinnslustöðva. Að innheimt verði á þessu ári og áfram gjald af öllum fiskiskipum og fiskvinnslustöðvum til þess að standa undir kostnaði við úreldinguna. Ríkissjóður láni nauðsynlegt fé til þess að úrelding geti gengið hratt. Ekki verði lagt á gjald sem geti orðið vísir að auðlindaskatti. Atvinnutryggingardeild og hlutafjárdeild Byggðastofnunar verði ekki blandað inn í þetta mál.`` Þarna er einhver jákvæðasta umsögnin sem kom til hv. nefndar. Þarna voru aðilar sem voru sammála markmiðunum, þ.e. þeir vildu og leggja á það áherslu að það verði haldið áfram að reyna að koma á meiri hagkvæmni í útgerð í landinu með því að úrelda fiskiskip og þeir eru líka á þeirri skoðun að það væri gott að úrelda fiskvinnsluhús. En niðurstaða þeirra er eftir sem áður sú að þessar tillögur séu óbrúklegar. 

Hver segir að ég hafi tekið þátt í honum?

Vilhjálmur er gefinn fyrir viðskipti.

Ég verð nú að segja það, hæstv. forseti, að það eru auðvitað fréttir fyrir mig ef hv. þm. Vilhjálmur Egilsson sem er forsvarsmaður ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum nú um þessar mundir, hægri hönd hæstv. sjútvrh. og framsögumaður fyrir þeirra álitum meira og minna, ef hann hefur ekki tekið þátt í því að ráða þessum málum til lykta, sjálfur tvíhöfði eða sjálfur formaður tvíhöfða nefndar.

Varstu ekki að lesa áðan úr skýrslu nefndarinnar?

Ég las úr skýrslu nefndarinnar, jú. En ég tel það víst að hv. formaður tvíhöfða nefndar hafi tekið þátt í því að ráða þeim málum til lykta og a.m.k. virðist hann ekki vera á einhverri annarri skoðun því að það hefur komið skýrt fram að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson ætlar að styðja þessi mál öll sömul sem hér liggja fyrir og hefur verið ötull í því að mæla þeim bót þrátt fyrir það að hann hafi orðið að viðurkenna að það er ekki mjög margt af tillögum tvíhöfða nefndarinnar sem hefur náð til enda og komist til afgreiðslu hér í þinginu samkvæmt þeim hugmyndum sem tvíhöfða nefndin hafði. Og því miður fyrir hv. þm., þá eru það örfá atriði sem hafa náð landi í þessu sundi tvíhöfða og síðan ríkisstjórnar með þær hugmyndir sem uppi voru í umræðunni áður en frumvörpin litu dagsins ljós og breytingar á þeim urðu ljósar hér á hv. Alþingi. Landssamband ísl. útvegsmanna, sem er nú kannski einn af stærstu hagsmunaaðilum sem fjallar um þessi mál, setur fram sínar skoðanir á þessu.

Um kvótann?

Nei, hv. þm. Það er ekki um kvótann og ég ætla ekki að lesa mikið af því sem Landssamband ísl. útvegsmanna segir um þetta en hér stendur í lokaorðum greinargerðarinnar: ,,Ítrekuð er áður kynnt andstaða samtakanna við stofnun Þróunarsjóðs sem mun hafa það hlutverk með höndum að innheimta sérstakt gjald af útgerðum og skylda þannig alla útvegsmenn til þess að greiða töpuð útlán Atvinnutryggingarsjóðs og Hlutafjársjóðs. Það er óþolandi að útgerðir sem þáðu enga fyrirgreiðslu úr þessum sjóðum skuli með lögum vera þvingaðar til þess að standa skil á þessum útlánum sem stjórnvöld á sínum tíma ákváðu að veita einstaka fyrirtækjum einhliða. Slík vinnubrögð grafa undan eðlilegum starfsreglum og siðferðisvitund þeirra aðila sem starfa í sjávarútveginum. Lög um væntanlegan þróunarsjóð verða ekki skilin öðruvísi en svo að það skipti í raun ekki máli hvernig einstakir aðilar standa sig í greininni. Með stofnun Þróunarsjóðs er verið að refsa þeim aðilum sem staðið hafa skynsamlega að útgerðarrekstri á undanförnum árum og ekki hafa þegið styrki stjórnvalda í gegnum áðurnefnda sjóði.`` Þetta eru þung orð en þau eru líka réttlætanleg. Það er auðvitað ekki eðlilegt að þeir aðilar sem ekki hafa notið stuðnings þessara sjóða séu látnir borga brúsann en það er það sem hæstv. ríkisstjórn er að gera. Hún er að skenkja þeim aðilum þann bikar að borga það sem aðrir töpuðu. Fiskifélag Íslands er samtök frjálsra aðila í sjávarútvegi og þeir hafa líka sett fram sínar skoðanir á þessum Þróunarsjóði.

Virtustu samtökin í sjávarútvegi.

Það má örugglega segja að það sé hárrétt hjá hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni að Fiskifélag Íslands er ein af virtustu samtökum í sjávarútveginum á Íslandi. Hvað sögðu þau um stofnun þessa Þróunarsjóðs? Það var á fiskiþingi samþykkt um Þróunarsjóð sjávarútvegsins eftirfarandi tillaga: ,,Fiskiþing mótmælir harðlega áformum stjórnvalda um stofnun sérstaks Þróunarsjóðs sjávarútvegsins. Fiskiþing leggur áherslu á að Hagræðingarsjóður verði efldur svo hækka megi úreldingarstyrki úr honum vegna úreldingar fiskiskipa.`` Það fer sem sagt ekkert á milli mála hvað þessi virti aðili í sjávarútveginum segir um þessa hluti. Ég tel að öll umfjöllunin um þessi mál sem hefur farið fram allt frá því að hugmyndin um þennan Þróunarsjóð var sett fram af hæstv. ríkisstjórn hafi sýnt að hér er óeðlilega að málum staðið og óbjörgulegt í raun og veru að fara fram með þessum hætti þegar um er að ræða jafnmikið hagsmunamál okkar undirstöðuatvinnuvegar, þá er ekki hægt að leysa málin í þvílíkum ófriði eins og hér er verið að gera fyrir utan það að ekki er tekið á ýmsum málum sem hefði þurft að taka á við stofnun sjóðs sem þessa. Ég tel að það væri eðlilegast og ríkisstjórnarflokkarnir ættu að verða við því sem stjórnarandstaðan, og þá verða menn menn að meiri, hefur verið að segja um þetta mál. Það á auðvitað að taka þetta mál til baka, fara yfir það allt og vinna að þeim málefnum sem hér eru mörg hver ágæt á bak við stofnun sjóðsins sjálfs með þeim hætti að um þau fáist friður fyrir hagsmunaaðilana í sjávarútvegi. Menn eigi að láta af því að keyra þetta mál hér í gegnum hv. Alþingi eingöngu til þess að geðjast Alþfl. vegna þess að hann þarf að geta sagt á sínum fundum við sína stuðningsmenn að hann hafi komið á einhvers konar gjaldi á sjávarútveginn. Það virðist vera aðalatriði þessa máls að það sé hægt að mæta á fundum hjá Alþfl. og benda á það að Alþfl. hafi unnið sigur, hann hafi komið skattlagningu á sjávarútveginn.

Sem hann er að gera.

Ég held að sjálfstæðismenn sem ætla sér að styðja þetta frv. ættu nú að hugsa sig dálítið betur um áður en þeir láta það fara í gegnum Alþingi, áður en þetta verður samþykkt. Og þó að Alþfl. telji sig hafa unnið sigur í þessu máli þá nær sá sigur ekki nokkru máli einfaldlega vegna þess að það er engin sjávarútvegsstefna í raun og veru á bak við þennan sigur. Það getur ekki verið hægt að kalla það sjávarútvegsstefnu að hafa það fyrst og fremst á stefnuskrá sinni að koma á auðlindagjaldi í sjávarútveginum. Það þarf eitthvað fleira að fylgja með heldur en það. En það er því miður þannig að útlitið á þessu máli virðist vera að ríkisstjórnin sé tilbúin til þess að fylgja þessu máli til enda, stjórnarflokkarnir hafi hér stuðning nægilega margra þingmanna til að keyra þetta mál áfram þó það sé einungis um að ræða fullan stuðning við þetta mál frá hendi örfárra þingmanna. Ætli það sé mikið meira heldur en Alþfl. sem styður þetta mál heils hugar? Ég held ekki. Ég held að það hafi komið nægilega skýrt fram með þeirri þögn sem hv. þingmenn Sjálfstfl. hafa ástundað hér um þetta mál í vetur að það er ekki mikill stuðningur við málið. Það kann samt að vera að flokksböndin haldi mönnum og mér sýnist atkvæðagreiðslurnar um sjávarútvegsfrumvörpin benda til þess að það geti verið að það sé búið að handjárna nógu marga í þessu máli af hv. þm. stjórnarflokkanna til þess að hér sé meiri hluti, en það á auðvitað eftir að koma í ljós og það verður gaman að sjá suma af þingmönnum Sjálfstfl. greiða atkvæði með þessum Þróunarsjóði sem þeir hafa ekki treyst sér til að mæla bót með nokkrum hætti.

Hæstv. forseti. Ég fagna sérstaklega því að hv. þm. Jóhann Ársælsson tekur allt í einu svo mikið mark á tilskrifum samtaka í sjávarútvegi eins og LÍÚ og Samtaka fiskvinnslustöðvanna og útvegsmannafélögum hingað og þangað um landið. Sérstaklega er ég að velta fyrir mér hvort hann muni ekki fara að taka líka mark á þessum aðilum þegar kemur að hugmyndum þeirra um löggjöfina um stjórn fiskveiða og hvað þau halda um þá hluti, kvótakerfið og því um líkt. Það kemur mér ekkert á óvart að þessi samtök skuli bregðast svona við varðandi Þróunarsjóðinn og þessa gjaldtöku. Samtökin lögðust á sínum tíma gegn þeirri gjaldtöku sem var notuð til að fjármagna Hafrannsóknastofnun þannig að það kemur ekkert á óvart að síðan þegar þessi arftaki hennar er kominn leggjast þau líka gegn henni því að að sjálfsögðu eru samtökin í sjávarútvegi ekkert hress með að þurfa yfirleitt að greiða nokkurn skapaðan hlut. En ég held að þegar upp er staðið muni þessi sjóður reynast farsæl ráðstöfun fyrir sjávarútveginn og þessi 1.000 kr. gjaldtaka á tonn er að sjálfsögðu jafnórafjarri því að vera hagrænt stjórntæki í fiskvinnslu eins og tunglið er frá jörðinni.

Hæstv. forseti. Það mætti snúa þessari spurningu til baka líka og hv. þm. útskýrði fyrir hv. Alþingi hvernig stendur á því að hann er hættur að taka mark á aðilum í sjávarútvegi þegar hann er að fjalla um Þróunarsjóðinn. Það væri kannski líka hægt að snúa því við. Auðvitað geta menn haft mismunandi skoðanir á þessum hlutum hvað eigi að taka mikið mark á eða taka mikið tillit til þessara aðila. En ætli við séum ekki í sömu súpunni báðir, hv. þm. ég og Vilhjálmur Egilsson þegar málin eru skoðuð út frá því sjónarmiði. Auðvitað mótmælti útgerðin í landinu því að farið yrði að fjármagna Hafrannsóknastofnun með því að selja veiðileyfi eins og ætlunin var hjá hæstv. ríkisstjórn og það er ekki nema eðlilegt að þeir hafi brugðist illa við því því að það er auðvitað auðlindaskattur sem verið er að koma á. Og hvað sem hv. þm. segir nú um þennan þúsundkall, þá er það á honum sem Alþfl. fékkst til að samþykkja aðra hluti í sambandi við stjórn fiskveiðanna.

Það þarf nú ekki alltaf mikið með.

Það kann að vera að mönnum finnist það lítið, en ég er hræddur um að það séu æðimargir, hv. þm. Egill Jónsson, það eru æðimargir sem finnst þessi þúsundkall vera stefnumarkandi og það er þannig sem hv. alþýðuflokksmenn hér á Alþingi líta á málið, að það sé verið að byrja að innheimta gjaldið af sjávarútveginum og það verði léttara að hækka það eftir að búið er að koma því á.

Frú forseti. Það má nú segja að saga þessa sjóðs, Þróunarsjóðs sjávarútvegsins, sé að verða alllöng. Það má að nokkru leyti rekja söguna til Hagræðingarsjóðs sjávarútvegsins en um þennan sjóð var strax farið að tala í upphafi þessa stjórnarsamstarfs og það hefur í reynd verið að mati ríkisstjórnarinnar mikilvægasta efnahagsráðstöfun hennar á hverju ári að tilkynna það að nú ætti þessi Þróunarsjóður að taka til starfa. Þessar tilkynningar hafa komið með reglulegu millibili og gengið svo langt að ýmsir andstæðingar sjávarútvegsstefnunnar hafa lýst yfir miklum fögnuði og má í því sambandi nefna það að þegar þessi hugmynd kom fram, þá taldi Morgunblaðið, sem barist hefur á móti kvótakerfinu, að nú loksins væri komin sú niðurstaða í sjávarútvegsmálum sem væri viðunandi fyrir landsmenn. Við höfum hlustað á þessar tilkynningar með reglulegu millibili, en nú er að því komið að þessi mikilvægasta efnahagsráðstöfun ríkisstjórninnar er að sjá dagsins ljós og þess vegna er fróðlegt að velta því fyrir sér í hverju þær eru fólgnar. Ég sagði í upphafi máls míns að það mætti rekja þessa sögu til Hagræðingarsjóðsins því að þá var í fyrsta skipti komið fram með þá hugmynd að það væri stofnaður sérstakur sjóður sem greiddi fyrir ákveðnum ráðstöfunum í sjávarútvegi sem væri sjávarútveginum til góðs þegar fram líða stundir. Þessar ráðstafanir fólust í því að sjóðurinn gat keypt fiskiskip til að flýta fyrir úreldingu. Hann gat hjálpað til við úreldingu með því að greiða úreldingarbætur og hann gat komið til aðstoðar í byggðarlögum sem höfðu misst verulegar fiskveiðiheimildir. Þegar þessi sjóður var settur á stofn þá er það rétt að það var liður í samkomulagi um afgreiðslu mála hér á Alþigni vorið 1990 sem tengdist lögunum um stjórn fiskveiða. Sú löggjöf var studd af þáv. ríkisstjórnarflokkum og jafnframt löggjöfin um Hagræðingarsjóð. Það vildi hins vegar svo til að jafnvel þótt Sjálfstfl. hafi tekið þátt í undirbúningi löggjafarinnar um stjórn fiskveiða í alllangan tíma með tveimur fulltrúum í nefnd, þá taldi flokkurinn að það væru svo skelfilegir hlutir sem hefðu átt sér stað með stofnun Hagræðingarsjóðs sjávarútvegsins að hann studdi ekki og greiddi atkvæði gegn frv. til laga um stjórn fiskveiða í heild sinni sérstaklega vegna Hagræðingarsjóðsins. Ég ætla ekki að fara að rifja upp allar þær ræður sem voru haldnar af þingmönnum Sjálfstfl. af þessu tilefni. Þær voru bæði margar og langar og ef ég man rétt þá fóru allmargar nætur í það að hlýða á það sem þar var sagt svo að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson væri nú bara rétt að byrja að æfa sig í að hlusta. Það hefði því lítið þýtt fyrir hann að vera orðinn órólegan strax en væri í sjálfu sér merkilegt fyrir hann að lesa þessar ræður yfir því að ég býst við því að ef hann ætlaði að hlusta á þær ráðleggingar, sem þar voru fram settar, þá væri afstaða hans önnur í þessu máli. Síðan gerðist það að lögum um Hagræðingarsjóð var breytt og það var forgangsverkefni núverandi ríkisstjórnar að gangast fyrir því og breytingarnar fólust fyrst og fremst í því að sjóðnum var ekki lengur heimilt að kaupa fiskiskip. Hann gat aðeins greitt úreldingarbætur og honum var heldur ekki heimilt að koma til aðstoðar í ákveðnum byggðarlögum ef sérstaklega stæði á. Þetta voru aðalbreytingarnar sem voru gerðar á lögunum um Hagræðingarsjóð á árinu 1991. Það er síðan nokkuð fróðlegt að velta því fyrir sér hvaða helstu efnisbreytingar eiga sér stað með þessu frv. sem hér er lagt fram. Að því er varðar tekjuöflunina þá er breytingin fyrst og fremst sú að hér er gert ráð fyrir sérstöku gjaldi sem verði lagt á hverja þorskígildislest sem skuli vera a.m.k. 1.000 kr. Þetta gjald á að standa undir þessum sjóði til viðbótar því fjármagni sem þarna er sem betur fer til. Það eru til tæpar 600 millj. kr. sem eru eftirstöðvar af fyrra úreldingarfé sem er fjármagn sem sjávarútvegurinn hefur safnað í gegnum tíðina. Það stendur í lögunum að þetta gjald skuli vera a.m.k. 1.000 kr. Síðan er ráðherra heimilt að hækka það til samræmis við byggingarvísitölu en gert ráð fyrir því að ef á þurfi að halda þá þurfi að hækka þetta gjald en til þess þurfi þá að koma sérstök heimild Alþingis. Þetta hefur Alþfl. túlkað með þeim hætti að hér sé upphaf að auðlindaskatti og þessar 1.000 kr. eigi eftir að hækka síðar og þetta form verði notað við það að koma á skattlagningu á sjávarútveginn eins og flokkurinn hefur barist fyrir. Hæstv. sjútvrh. hefur mótmælt þessari túlkun og telur að hér eigi ekki að fara út í neina skattlagningu heldur eigi fyrst og fremst að innheimta vegna þeirra útgjalda sem sjóðurinn verður fyrir. Nú er ljóst að sjóðurinn á að yfirtaka skuldbindingar Atvinnutryggingarsjóðs og Hlutafjársjóðs þannig að ekki verður á móti því mælt að það stendur til að skattleggja sjávarútveginn fyrir því hugsanlega tapi sem þessir sjóðir verða fyrir. Það hefur því miður orðið alltilfinnanlegt sem ég ætla ekki að fara að rekja hér og má segja að ýmsar ástæður séu fyrir því, en auðvitað er það rétt að þar er um skattlagningu að ræða ef fyrirtæki eru látin greiða fyrir töp sem eru þeim óviðkomandi þó að þar sé um önnur fyrirtæki að ræða í sjávarútveginum. Það sem líka er nýtt í þeirri hugsun sem hér er fram sett er að sjóðurinn fær heimild til þess að kaupa fiskvinnslustöðvar. Það er sem sagt ekki lengur heimilt að kaupa fiskiskip eins og upphaflega var að því er varðar Hagræðingarsjóðinn, heldur er farið hér út á þá braut að sjóðurinn getur keypt fiskvinnslustöðvar. Í fyrstu hugmyndum var gert ráð fyrir því að þær eignir sem eru keyptar skuli ekki nýttar til fiskvinnslustarfsemi framar. Í 10. gr. stóð, með leyfi forseta: ,,Skal þeirri kvöð þinglýst á fasteignirnar að þær verði ekki framar nýttar til fiskvinnslustarfsemi.`` Í brtt. meiri hlutans er gert ráð fyrir því að þetta falli niður þannig að ekki verður lengur um það að ræða að það þurfi að fella niður starfsemi í viðkomandi eignum. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. ráðherra: Hvaða hugsun býr þarna að baki? Stendur það sem sagt til að sjóðurinn fari að kaupa ýmsar eignir í sjávarútvegi og síðan eigi að halda áfram fiskvinnslu í þessum eignum, eða hvað er þarna um að vera? Eða stendur til að það verði hætt við að kaupa fiskvinnslustöðvar? Það er látið í það skína í sambandi við afgreiðslu ráðstafana vegna Vestfjarða að þar eigi Þróunarsjóðurinn að gegna mjög mikilvægu hlutverki. Það er löggjöf sem á eftir að afgreiða á Alþingi og þar er um 300 millj. kr. að ræða og alveg ljóst að ekki verður hægt að koma til aðstoðar mjög mörgum á Vestfjörðum í þessu sambandi nema eitthvað annað komi til. Væri fróðlegt að vita hvað þar býr að baki og hvernig menn hafa hugsað sér að koma því áfram.

Forseta finnst vera órói í þingsalnum.

Já, frú forseti, það virðist vera nokkur órói en sá sem hér talar hafði eiginlega reiknað með því að það gætu fleiri hlýtt á það en þeir sem eru í salnum. En mér skilst að það geti ekki lengur neinn hlýtt á ræður manna hér á Alþingi vegna þess að útsendingar héðan hafi verið rofnar. Það er út af fyrir sig nokkuð merkilegt að það skuli hafa verið gert vegna þess að um það hefur verið gert samkomulag að á það sé hægt að treysta að fólk, a.m.k. á höfuðborgarsvæðinu, geti fylgst með því sem fer fram á Alþingi. Ég er ekki að segja að það komi eitthvað sérstaklega að sök í þetta skipti að því er mig varðar en við samninga á að standa og það er vissulega hið versta mál ef ekki er staðið við samninga sem forsetar Alþingis gera í þessu sambandi. 
             Ég ætla að halda áfram ræðu minni og ljúka við hana, það er ekki mjög mikið eftir af henni, og fara yfir þau fáu atriði sem ég ætlaði að ræða. En þetta finnst mér að þurfi að skýra mun betur. Það á ekki að vera að vekja vonir um úreldingu á fiskvinnslustöðvum ef lítið eða ekkert stendur þar að baki. Þess vegna er nauðsynlegt að heyra álit hæstv. sjútvrh. í þessu sambandi. Ég hef ávallt haft miklar efasemdir um það að þetta væri framkvæmanlegt og ég tel að það hafi komið betur og betur í ljós og að þær efasemdir hafi við rök að styðjast. Það er gert ráð fyrir því að sjóðurinn greiði vegna úreldingar fiskiskipa, fasteigna, véla og þróunar erlendra verkefna tæpar 1.500 millj. á árinu 1994. Það væri fróðlegt að vita hvað liggur að baki þessari áætlun. Er hér eingöngu um fiskiskip að ræða eða er hér um það að ræða að menn reikni með því að fiskvinnslustöðvar verði keyptar í þessari upphæð? Þá er gert ráð fyrir því, sem er ekki nema góðra gjalda vert, að það verði hægt að stuðla að þátttöku íslenskra aðila í sjávarútvegsverkefnum erlendis og var nauðsynlegt að vita, sem ekki hefur komið fram þótt nokkuð hafi verið um það spurt, hvernig þessi fjárhæð sundurliðast. Síðan er gert ráð fyrir því að þetta séu 820 millj. á árinu 1995 og 820 millj. á árinu 1996. Þessar ráðstafanir eru allar vandmeðfarnar. Það er í sjálfu sér ekki vandmeðfarið það sem er greitt vegna úreldingar fiskiskipa. Hins vegar er það mjög vandmeðfarið það sem verður greitt vegna þátttöku í sjávarútvegsverkefnum erlendis og líka vegna úreldingar fiskvinnslustöðva. Hæstv. forsrh. hefur venjulega viðhaft þau orð að því er varðar Atvinnutryggingarsjóð útflutningsgreina að þar hafi menn fyrst og fremst verið með fyrirgreiðslu gagnvart kunningjum og þeim sem næst mönnum standa og hefur farið háðulegum orðum um þá starfsemi sem allt hefur verið órökstutt. En það er vegna þess að núv. hæstv. ríkisstjórn virðist telja að slíkir sjóðir hafi venjulega verið misnotaðir af öðrum. Ástæða er til að ætla að þeir hinir sömu sem þannig tala gætu verið líklegir til þess að misnota slíkar heimildir. Nú er gert ráð fyrir því að stjórn þessa sjóðs fái nokkuð rúmar heimildir og ekki ætla ég fyrir fram á nokkurn hátt að ætla að í starfsemi þessarar stjórnar ríki neitt annað en hlutleysi en ég geri mér hins vegar grein fyrir því að hún verður í vandasömu verkefni og mikilvægt að hún fái góðar starfsreglur og vinni af miklu hlutleysi. Það er þess vegna mikilvægt að gera sér nokkra grein fyrir því hvers má vænta í þessu sambandi. Frú forseti. Við í Framsfl., þingmenn flokksins, erum andvígir þessu frv. Við erum andvígir því vegna þess að við teljum ekki rétt að sjávarútvegurinn taki á sig jafnmiklar skuldbindingar og hér er gert ráð fyrir eins og nú standa sakir. Við erum andvígir því vegna þess að við teljum ekki mögulegt að úrelda fiskvinnslustöðvar með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir og við óttumst að þessi gjaldtaka verði upphaf að annarri gjaldtöku síðar og alveg ljóst að hér er verið að taka upp skattlagningu á sjávarútveginn sem ekki hefur verið gert áður og skattleggja hann fyrir skuldbindingum sem eru á ríkissjóði í dag. Ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál en mér finnst það mjög merkilegt í ljósi þess hvaða ræður voru fluttar um Hagræðingarsjóðinn á sínum tíma af hálfu Sjálfstfl. að hann skuli geta stutt mál sem þetta vegna þess að hér er gengið miklu lengra í sjóðastarfsemi en gert var að því er varðaði Hagræðingarsjóð. Þar af leiðandi á ég erfitt með að skilja það hvernig flokkurinn hefur fallist á það að bera fram þetta frv. þegar lögin um Hagræðingarsjóð á sínum tíma voru nægilegt tilefni til að leggjast alveg þvert gegn lögunum um stjórn fiskveiða. En nú er verið að lögfesta mjög sambærilega löggjöf undir forustu Sjálfstfl. á Alþingi. Þær breytingar sem þar eru gerðar eru ekki svo stórvægilegar að hægt sé að tala um það að þeirri löggjöf hafi verið kollvarpað á nokkurn hátt.  Hitt er svo annað mál að ég vil áður en ég fer úr ræðustól, hæstv. forseti, fá að vita það hvort það getur verið að Sjálfstfl. sé búinn að kaupa upp sjónvarpsstöðina Sýn með fjármagni sínu og koma í veg fyrir útsendingar héðan frá Alþingi.

Það er alveg augljóst.

Er það virkilega orðið þannig að þessi flokkur gangi svo langt í að safna fyrir kosningabaráttu að heilu sjónvarpsstöðvarnar séu keyptar upp? Hvaðan kemur allt það fé sem mönnum áskotnast þannig að hægt sé að koma í veg fyrir það að Alþingi starfi með eðlilegum hætti? Er það samboðið þessum flokki að kaupa upp sjónvarpsrás sem hefur skyldur við Alþingi Íslendinga? Ég tel að þetta sé mjög alvarlegt mál og hlýtur að vera verkefni forsetadæmisins að taka það fyrir og er að sjálfsögðu Sjálfstfl. til ævarandi skammar að hann skuli leyfa sér að koma svona fram. Mikill er nú taugatitringurinn í sambandi við borgarstjórnarkosningarnar. En að það eigi að vinna þær með því að nota tugi milljóna í auglýsingastarfsemi til að auglýsa óhróður um andstæðingana og til þess að koma í veg fyrir eðlilegt starf á Alþingi er nokkuð langt gengið og ástæða fyrir Alþingi að grípa þar inn í.

Vegna þess sem kom fram í máli hv. 1. þm. Austurl. þá vill forseti að það komi fram að það mun vera rétt að sá samningur sem gerður var á milli Sýnar hf. og Alþingis um útsendingar frá Alþingi hefur nú verið brotinn. Í 4. lið samningsins stendur: ,,Útsendingarnar verða órofnar frá upphafi til loka funda.`` Forseta er kunnugt um það að af hálfu Alþingis hefur verið komið á framfæri mótmælum vegna þessa og hefur á þessari stundu svo sem ekki meira um það að segja.

Virðulegi forseti. Það er mikilvægur þáttur í starfi löggjafarstofnunar að vera í heyranda hljóði. Í flestum Vesturlanda hefur sá siður verið tekinn upp í kjölfar nýrrar tækni að sjónvarpað er beint frá fundum þjóðþingsins. Nú hefur það gerst í kvöld að einn framboðsaðili í Reykjavík hefur keypt upp tíma á Sýn fyrir kosningaáróður vegna sveitarstjórnarkosninga sem fram fara eftir tæpar þrjár vikur. Sú sjónvarpsstöð sem gerði samninginn við Alþingi hefur rofið samninginn eins og forseti lýsti á forsetastól og heldur áfram að sjónvarpa kosningaáróðri Sjálfstfl. í Reykjavík. Þetta er mjög alvarlegur atburður í okkar lýðræðiskerfi og gagnvart þjóðþinginu.

Þetta hefði getað gerst í Sovétríkjunum.

Ég fer þess vegna fram á það við forseta að fundarhöldum í kvöld verði hætt. Það er ljóst að það er enginn í skapi nú til þess að halda áfram þessari umræðu eftir það sem hér hefur gerst vitandi það að við tölum bara hér í þingsalnum án nokkurrar áheyrnar sem við venjulega höfum. Ef þjóðþingið ætlar að halda áfram að starfa eftir að Sjálfstfl. í Reykjavík er búinn að beita tökum sínum á Stöð 2, því það er sjónvarpsstjóri Stöðvar 2, Páll Magnússon, sem undirritar þennan samning og stjórnarformaður Stöðvar 2 er Ingimundur Sigfússon sem lengi hefur verið í fjáröflunarnefnd Sjálfstfl. og sérstakur stuðningsmaður núv. hæstv. forsrh. hafa brotið þennan samning, þá er alveg ljóst að það er enginn grundvöllur til þess að halda áfram umræðum á Alþingi í kvöld. Ég fer þess vegna fram á það að forseti hugleiði að gera hlé á fundum og íhugi alvarlega að ljúka fundarhaldi nú svo að menn geti borið saman bækur sínar um framhaldið.

Virðulegi forseti. Við höfum orðið vitni að mjög sérkennilegum atburðum og ég hygg að þann tíma sem ég hef setið á hinu háa Alþingi þá hafi Alþingi ekki verið sýnd önnur eins óvirðing og við urðum hér vitni að. Hér er skrúfað niður í þingmönnum og það heyrist önnur rödd þar yfir að lesa einhvern áróður. Það er alveg ljóst að hér er um að ræða brot á þeim samningi sem Alþingi gerði við sjónvarpsstöðina Sýn og forseti vitnaði til áðan. Ég held að við getum ekki annað en mótmælt vinnubrögðum af þessu tagi. Alþingi hlýtur að þurfa að skoða samskipti sín við þessa sjónvarpsstöð og ég harma það mjög að þetta skuli hafa gerst því það er alveg ljóst að þessar beinu sjónvarpsútsendingar frá Alþingi hafa orðið til þess að breyta ímynd Alþingis og hafa opnað fjölda fólks leið til að fylgjast með því sem hér fer fram. Þess vegna er alveg makalaust að svona lagað skuli gerast, að menn skuli leyfa sér það skrúfa niður í þingmönnum og meðan þeir standa í ræðustól þá heyrist önnur rödd. Ég hef ekki heyrt þetta sjálf en fólk hefur verið að hringja hingað og láta vita af þessu og ég ítreka það að mér finnst mergurinn málsins vera sá að hér er verið að sýna Alþingi hina megnustu óvirðingu vegna þeirrar pólitísku baráttu sem á sér stað í borginni. Það er auðvitað algjörlega ólíðandi.

Frú forseti. Er hægt að kaupa Alþingi? Er hægt að þagga niður í Alþingi með peningum? Því miður hefur það gerst í kvöld. Sjálfstfl. í Reykjavík gengur fyrir Alþingi. Ég er með í höndum samning, dags. 8. apríl 1992, undirritaðan fyrir hönd Sýnar hf. af Páli Magnússyni og fyrir hönd Alþingis af Salome Þorkelsdóttur og Friðriki Ólafssyni skrifstofustjóra. 4. liður þessa samnings hljóðar svo: ,,Útsendingarnar verða órofnar frá upphafi til loka fundar.`` En nú hefur það gerst að peningavaldinu í borginni hefur tekist að loka fyrir Alþingi og það er gert, samkvæmt frásögn starfsmanns sem vinnur við útsendingu, að beinni fyrirskipun Páls Magnússonar útvarpsstjóra. Hann hefur þar með gengið erinda Sjálfstfl., hann brýtur samning á Alþingi og eftir því er þetta ekki merkismaður. Ég tel að það sé alveg óhjákvæmilegt fyrir forsetadæmið að bregðast við með mjög skjótum hætti. Þessir menn láta ekki mikið ná í sig í síma en þó hefur tekist að hafa samband við Ingimund Sigfússon sem þykist koma af fjöllum. Svona athæfi er náttúrlega algjörlega ólíðandi og þeim Sýnarmönnum til háborinnar skammar. Ég held að Alþingi geti ekki unað svona viðskiptaháttum.

Forseti vill taka fram vegna orða hv. þm. og reyndar fleiri hv. þm. að það er ekki til neitt sem heitir forsetadæmi heldur er það forsætisnefnd. Alþingi lætur ekki stjórnast af Sýn hf. þannig að forseti telur ekki ástæðu til þess að fara að fresta fundum þó það sé ljóst, eins og þegar hefur komið fram í máli forseta, að þessi samningur hefur verið brotinn. Mótmælum hefur þegar verið komið á framfæri vegna þessa en eins og forseti hafði áður sagt telur forseti ekki rétt að fundum Alþingis sé stjórnað af Sýn hf. Hér verður því haldið áfram fundi og síðan skulum við sjá til hvað gerist næstu 15--30 mínúturnar.

Það er óskað eftir fundarhléi vegna þingflokksfunda. Þingmenn munu ekki halda áfram umræðum án þess að geta borið saman bækur sínar um það sem hér hefur gerst.

Það er allt í lagi að óska eftir utandagskrárumræðu ef forseti vill það. Það er réttur hvers þingmanns.

Forseti gerir sér grein fyrir því að hv. þm. eru uppi með hörð mótmæli þannig að forseti telur rétt að fresta þessum fundi um 15 mínútur, til klukkan hálfellefu.

Vegna fundar með formönnum þingflokka verður gert 10 mínútna hlé til viðbótar og verður fundi frestað til klukkan 15 mínútur fyrir ellefu.

Það varð niðurstaða á fundi forseta með formönnum þingflokka að slíta fundi og halda ekki frekar áfram umræðum hér í kvöld.