Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í fjarveru formanns og frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn., hv. 11. þm. Reykv., Ólafs Ragnars Grímssonar, mun ég gera hér grein fyrir nál. 1. minni hl. fjh.- og viðskn.; en þar segir á þskj. 310: „Nefndarálit um frv. til l. um breyt. á l. nr. 8 27. febr. 1976, um flugvallagjald, sbr. lög nr. 110 30. des. 1978. Nefndin hefur athugað frv. og skilar þremur álitum. Við undirritaðir leggjum til að frv. verði samþ. óbreytt. Alþingi, 14. apríl 1980. Ólafur Ragnar Grímsson. Guðmundur Bjarnason. Davíð Aðalsteinsson.“



Herra forseti. Eins og fram hefur komið urðu menn ekki sammála í hv. fjh.- og viðskn. um þetta frv. Við, sem skipum 2. minni hl. n., hv. þm. Lárus Jónsson og Sigurlaug Bjarnadóttir ásamt mér, leggjum til að frv. verði fellt. Í þessu sambandi vil ég minna á það, hvernig þetta flugvallagjald varð til. Ég skal vera stuttorður um það, vegna þess að ég vék að því máli við 1. umr. þessa máls. Flugvallagjald þetta er frá því árið 1975. Það var þá liður í víðtækum efnahagsráðstöfunum sem gerðar voru jafnhliða gengisbreytingu í febrúar það ár. Til þess að draga úr kostnaðaráhrifum gengislækkunarinnar voru lækkaðir skattar. Tekjuskattur var lækkaður, söluskattur var felldur niður af sérstökum vörutegundum og tollar voru lækkaðir og í sumum tilfellum felldir niður. Þetta hlaut að hafa í sér fólgna tekjuskerðingu fyrir ríkissjóð. Það þurfti líka að líta á þá hlið málsins. Það var m. a. gert með því að samþykkja víðtækar heimildir til þess að lækka ríkisútgjöldin. Það var gert með því að stofna til skyldusparnaðar. Og það var gert með því að lögfesta flugvallagjaldið. Þannig kom þetta flugvallagjald til við sérstakar tímabundnar aðstæður, og ég held að enginn hafi látið sér koma til hugar að það ætti að vera áfram um næstu framtíð, hvað þá alla framtíð. Nú er það svo, að við búum nú við ástand og aðgerðir í efnahagsmálum sem ganga þvert á það sem verið var að gera með efnahagsráðstöfununum 1975 og ég vitnaði til. Nú er ekki verið að lækka eins og þá var gert. Nú er ekki verið að lækka eða afnema tolla af tilteknum nauðsynjavörum. Nú er ekki verið að lækka söluskatt á tilteknum nauðsynjum. Hvað er verið að gera núna? Það er verið að hækka söluskattinn. Og það er ekki verið að lækka tolla.

Er það ekki?

Ég held að það sé rétt, hv. þm. Geir Gunnarsson, að það sé ekki verið að lækka tolla, en ef ástæða er til að gera aths. við þá yfirlýsingu mína, þá veit ég að hv. þm. gerir það,  Þá vil ég og vekja athygli á því, að öll skattlagning og allir skattar hafa að sjálfsögðu sína ókosti. En sum skattlagning hefur ókosti sem önnur hefur ekki, og í því efni er það verst ef fólkinu í landinu er mismunað með skattlagningu. En það er einmitt það eðli flugvallaskattsins sem við þurfum að gjalda varhug við. Ég þarf ekki að lýsa því hér, að þessi skattur kemur fyrst og fremst niður á fólkinu í dreifbýlinu sem verður að sækja margháttaða þjónustu til höfuðborgarinnar, - þjónustu, sem hvergi annars staðar er að fá, og þjónustu, sem þetta fólk getur ekki verið án. Það verður að ferðast til og frá höfuðborginni, oft og tíðum með ærnum tilkostnaði. Og þróunin hefur orðið sú í samgöngumálum okkar á undanförnum árum og áratugum, að fólkið úti á landsbyggðinni hefur orðið sífellt meira og meira háð flugsamgöngum. Þess vegna er flugvallagjaldið óréttmætt gjald. Það á að létta af því misrétti sem hér er um að ræða, en ekki að auka það. Með tilliti til þess, sem ég hef þegar sagt, er augljóst að það ákvæði sem er að finna í þessu frv. og gerir ráð fyrir að flugvallagjaldið hækki framvegis samkv. vísitölu, er ekki af hinu góða, vegna þess að það stuðlar beinlínis að því að festa þennan skatt. Það er enn fremur mjög varhugavert að fara þá leið að hækka skatt eins og flugvallagjaldið í samræmi við byggingarvísitölu því að það kann að vera að hreyfingar á byggingarvísitölunni - og þá hef ég fyrst og fremst í huga hækkanir á byggingarvísitölunni - geti orðið svo miklar, og hafa orðið svo miklar, að hækkun flugvallagjaldsins eftir þeim mælikvarða geti raskað því sem einhverjir kynnu að segja að þyrfti þó að vera hæfilegt hlutfall milli þessa gjalds og verðlagningar flugfélaganna á flugfargjaldinu. Það er sama hvar drepið er niður í þessu máli, alls staðar verður komist að þeirri niðurstöðu, að ekki sé annað svar við þessu frv. en snúast gegn því og fella það. Þess vegna höfum við í 2. minni hl. hv. fjh.- og viðskn. lagt það til.



Herra forseti. Ég reifaði þetta mál lítillega þegar það var til 1. umr. og sagði að okkur Alþfl.-mönnum lítist ekki á þá miklu hækkun á flugvallagjaldinu, sem hér væri fyrirhuguð, og þó einkum og sér í lagi í ljósi þess að ríkisstj. gengi þannig á undan með því að heimta í sinn hlut meira en aðrir, á sama tíma og hún gerði ráð fyrir að draga úr verðbólgunni. Það væri haft á orði að markmiðið væri einhvers staðar í kringum 30% og í leiðinni ætti af verðlagsástæðum að skerða lífskjör almennings um 4.5%, og þá væri ekki rétti tíminn til þess að ríkið heimtaði stórkostlega hækkun á gjöldum í sinn hlut, 60% að viðbættri einhverri byggingarvísitöluþróun, sem enginn veit hver verður eða hvernig ráðh. muni ráðskast með að nýta heimild um. Við höfum þvert á móti verið þeirrar skoðunar, að ríkið þyrfti að ganga nokkuð á undan í þessum efnum, sýna aðhald, það gæti ekki gengið að ríkið ætlaði öðrum aðhald, en hrifsaði sífellt meira í sinn hlut. Ég hef hér skilað nál. í samræmi við þessi sjónarmið sem er svo hljóðandi: „Í ljósi þeirrar gífurlegu skattheimtu, sem ríkisstj. ryður nú fram á öllum sviðum, er ekki stætt á því að hækka sérstaklega um 60% flugvallagjald, sem innheimt er af öllum flugfarþegum eins og fyrirliggjandi frv. gerir ráð fyrir, enda er það andstætt tilraunum til viðnáms gegn verðbólgunni. Þvert á móti á ríkisvaldið að gæta þess, að álögð gjöld af þess hálfu hækki minna en áætluðum verðhækkunum nemur, og ryðja þannig brautina og sýna fordæmi um niðurtalningu verðbólgunnar. Í annan stað er að ýmsu leyti óréttlátt að innheimta flugvallagjald af innanlandsflugi og skattleggja þannig sérstaklega dreifbýlið, sem verður að reiða sig í ríkum mæli á flugsamgöngur. Til þess að sníða þessa agnúa af fyrirliggjandi frv. er á sérstöku þskj. flutt brtt. um að flugvallagjald verði ekki innheimt af innanlandsflugi, en af flugi til útlanda hækki það um ca. 35% í stað þeirrar 60% hækkunar sem fyrirliggjandi frv. ríkisstj. gerir ráð fyrir.“ Nánar tiltekið er þessar brtt. að finna á þskj. 317, þar sem í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því, að í 1. gr. frv. komi 7400 kr. í stað 8800 kr. Þetta á við flugför til útlanda annarra en Færeyja og Grænlands. Í annan stað er gerð till. um það, að orðin „innanlands eða“ í 1. málsl. 3. gr. falli niður, og einnig að niður falli 4. 7. málsl. gr. Í þriðja lagi er síðan gert ráð fyrir því, að 3. gr. orðist þannig: Lög þessi öðlast gildi 15. maí 1980. Ég tók eftir því, þegar talað var fyrir áliti 1. minni hl. fjh.- og viðskn., að hún mælti með því að frv. yrði samþykkt óbreytt. Í 3. gr. frv. segir að lög þessi öðlist gildi 1. apríl 1980. Hann er liðinn. Er það hugmynd 1. minni hl. að sendir verði bakreikningar til allra flugfarþega innanlands og erlendis fyrir tímabilið sem liðið verður frá 1. apríl þegar lög þessi öðlast gildi? Ef svo er, þá hefði ég gjarnan þegið upplýsingar um það innheimtuform sem verður notað við innheimtu flugvallagjalds sem fellur á tímabilið frá 1. apríl og þangað til þetta frv. yrði orðið að lögum. Það er vegna þess að ég taldi vissa agnúa á þessu og að innheimta aftur fyrir sig með þessum hætti yrði torveld og kostnaðarsöm sem ég flutti líka brtt. um að gildistíminn breyttist í samræmi við það sem ætla má að hæfilegt sé.



Herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að við afgreiðslu síðustu skattalaga var framtalsskylda tekna af sparifé aukin án þess að um væri að ræða verulega breytingu á eldri ákvæðum um skattfrelsi þessa fjár. Nú er það svo, að af gildandi lögum verður helst ráðið að vaxtatekjur einmitt af sparifé geti skert tekjutryggingu hjá öldruðum og öryrkjum. Ég trúi því ekki, að það hafi verið ætlun löggjafans að skerða tekjutryggingu fólks vegna hugsanlegra tekna sem það hefur haft af sparifé. Á undanförnum árum hefur sparifé sem sagt ekki verið framtalsskylt og það hefur í raun og sannleika ekki reynt á það ákvæði, hvort sparifé gæti skert tekjutrygginguna. Það frv., sem hér er flutt, er flutt til að taka af öll tvímæli í þessum efnum, að það sé ekki vilji Alþingis - jafnvel þótt gamalt fólk hafi einhverjar tekjur af sparifé sínu - að það verði til þess að skerða tekjutryggingu þess. Ég held að þetta sé sjálfsagt mál. Ég vil benda á í þessu sambandi að eigi gamalt fólk eitthvert sparifé, þá er áreiðanlega búið að rýra það hörmulega mikið að verðgildi á undanförnum árum með þeirri neikvæðu vaxtastefnu sem fylgt hefur verið í landinu. Það væri því að bera í bakkafullan lækinn, að höggva tvisvar í sama knérunn, að ætla sér fyrst að stela stórum hluta af raunverulegri eign fólksins með neikvæðri vaxtastefnu í þessari gífurlegu verðbólgu og láta það síðan skerða líka tekjutryggingu þess. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta frv. til l. Ég vænti þess, að skilningur minn á því, hver sé vilji löggjafans í þessum efnum, sé réttur og þetta mál fái greiða afgreiðslu í gegnum þingið. Ég mæli með því, að því verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar.



Herra forseti. Alþfl. hefur á mörgum undanförnum þingum flutt frv. og tillögur sem hníga í þá átt að landið væri sameign, það væri óréttlátt að menn gætu auðgast sérstaklega á því t. d., að jarðskorpan væri þynnri þar sem þeir búa heldur en annars staðar. Hann hefur líka flutt frv. með tilliti til þess, að land hækkar í verði í nágrenni þéttbýlis, ekki fyrir framtak búandans sjálfs, heldur fyrir tilverknað annarra, þ. e. þeirra sem þéttbýlið hafa byggt. Sömu sögu má segja í sambandi við vegalagningu. Við lagningu þjóðbrauta hækkar land í verði samkv. þeim lögmálum sem gilda í grennd við þjóðbrautina, án þess að sá, sem landið á, hafi nokkru til kostað. Svo öfugt er þessu meira að segja farið, að það er ekkert tillit tekið til þess, þegar eignarnámsmat er framkvæmt, að landið í grennd við þjóðbrautina hafi hækkað í verði. Það er reyndar svo, að nýlega er genginn dómur einmitt í máli af þessu tagi. Það varðaði Vesturlandsveg. Hann hafði verið fluttur um set og Vegagerðinni var gert að greiða fyrir það land sem hefur farið undir hinn nýja veg. Ríkissjóður gerði þá lítilmótlegu kröfu, að til frádráttar yrði fært að það, sem væri eftir af landskikanum í grennd við veginn, hefði hækkað í verði og mætti því verðhækkunin af völdum þess að vegurinn hefur verið lagður dragast frá þeirri fjárhæð sem landið væri metið á er undir veginn fór. Hæstiréttur dæmdi samkvæmt gildandi lögum að við slíku væri ekki hægt að verða. Þessa dagana er bújörðin Fífuhvammur í Kópavogi auglýst til sölu í dagblöðum og það er yfirlýst af hálfu eigenda, að hæfilegt verð að þeirra dómi sé um einn milljarður kr. Það er reyndar jafnframt upplýst, að fasteignamat sé um 885 millj. Enn má það tilfæra, að í Dagblaðinu nýverið var þess getið, að hugsanlega mundi Reykjavíkurborg kaupa þessa landareign í sveitarfélaginu Kópavogi. Nú dettur auðvitað engum í hug að það sé svo blómlegt búskaparlag í Fífuhvammi eða landeigandi hafi hýst jörðina svo vel, að hún sé 800 til 1000 millj. kr. virði. Hliðstæð jörð með húsum í Stafholtstungum, Skútustaðahreppi eða á Barðaströndinni fengist fyrir lítið brot af því verði sem hér er til umr. Skýringin á þessum verðmismun liggur sem sagt alls ekki í framtaki eða atorku ábúandans í Fífuhvammi. Hún liggur í því, að fyrir framtak fjölda annars fólks og atorku hefur risið þéttbýll í Kópavogi og nærtækt land fyrir frekari þróun þéttbýlisins þar er m. a. og kannske ekki síst í landi Fífuhvamms. Hliðstæða sögu má segja um okurverð á landi víðs vegar að af landinu, t. d. úr Keflavík, þar sem menn hafa tekið á sig miklar og þungar byrðar við að kaupa land undir byggðina. Og nýlega átti svipað sér stað á Eskifirði, svo að aðeins fáein dæmi séu nefnd. Þéttbýlissveitarfélögin standa þannig frammi fyrir því, að eðlilegur viðgangur þeirra og vöxtur sé kyrktur með afarkjörum á nærtæku landi, sem taka má til skipulags, og þá stendur verðlagning landsins ekki í neinu samhengi við afraksturinn af því til þeirra nota sem það er í, heldur hugsanlegt söluverð til lóðaúthlutunar. Þær reglur, sem hafa verið í gildi við ákvörðun eignarnámsbóta og reyndar fasteignamats, hafa í raun og sannleika rennt stoðum undir þetta óréttlæti, sbr. líka hæstaréttardóminn sem ég vitnaði til áðan, og komið ýmsum sveitarfélögum í óbærilega aðstöðu vegna þess að matsreglurnar grundvallast á svonefndu markaðsverði. Landeigandinn skákar þannig í skjóli þeirrar aðferðar sem er beitt við eignarnámsmatið sjálft fyrir opinbera tilstuðlan og eftir opinberri formúlu. Það er opinber blessun yfir því, hvernig verð á landi er ákveðið með þessum hætti. Með þessu móti geta fjársterkir aðilar ráðið byggðaþróun í raun og sannleika. Og samkvæmt þeim hugmyndum, sem kynntar voru í greininni í Dagblaðinu um að Reykjavíkurborg kaupi land í Kópavogskaupstað, gætu auðvitað fjársterk sveitarfélög keypt upp land í umdæmi fjárvana sveitarfélaga. Spyrja má hvort sá háttur geti leitt til þess, að Hafnarfjarðarbær stundi lóðabrask á Siglufirði, Húsavíkurkaupstaður stundi það á Reyðarfirði og Akureyri stundi lóðabrask á Selfossi. Það er hliðstætt við þá hugleiðingu sem uppi er um að Reykjavík kaupi land í Kópavogskaupstað. Ég held að öllum hljóti að vera ljóst að hér er fetuð röng braut. Allir sanngjarnir menn vilja auðvitað að við eignarnám sé hverjum og einum umbunað fyrir það sem frá honum er tekið, en sú umbun á ekki að fara fram úr þeim afrakstri sem hann hafði af eign sinni til þeirra nota sem hún er í, og með opinberri blessun, með aðferðum sem ákveðnar eru fyrir opinbera tilstuðlan, á ekki að sprengja verð á land upp eins og nú er gert. Nú vill svo til, að með því að breyta aðferðum við ákvörðun eignarnámsbóta - og það er hlutverk Alþingis - má einmitt tryggja framgang þeirrar stefnu, að menn fái umbun í samræmi við þann afrakstur sem menn hafa haft af eigninni. Það má þannig með þessum hætti afnema það óréttlæti, sem nú viðgengst, og jafnframt koma þéttbýlissveitarfélögunum úr þeirri úlfakreppu sem þau eru nú í. Ef eignarnámsbætur eru miðaðar við þá notkun sem eignin er í þegar beðið er um eignarnámsmat, þá er mörkuð ný braut í þessum efnum. Tilgangur þess frv., sem hér er flutt, er að tryggja framgang þeirrar stefnu, að eignarnámsbæturnar séu miðaðar við þá notkun sem eignin er í þegar beiðni um eignarnámsmatið hefur borist, en ekki metnar verðbreytingar sem rekja má til tilgangs eignarnámstökunnar eins og nú er gert. Frv. um þetta efni var flutt af Braga Sigurjónssyni, Ágústi Einarssyni, Braga Níelssyni og Karli Steinari Guðnasyni á 100. löggjafarþingi. Það frv., sem nú er flutt, er samhljóða því frv. Í grg. með frv. þeirra Braga Sigurjónssonar o. fl. á 100. löggjafarþingi sagði - ég ætla að leyfa mér að lesa það - með leyfi hæstv. forseta: „Í áliti nefndar þeirrar, sem undirbjó lög nr. 116. apríl 1973, er að því er vikið, að nefndin hygðist semja sérstakt frv. til l. um fjárhæð bóta vegna eignarnáms fasteigna eða sameina slíkt frv. því frv. til l. sem nefndin samdi. Af því hefur ekki orðið og er ætlunin að bæta úr því með þessu frv. Í áðurgreindu nál. voru talin ýmis vandkvæði á því að taka í lög ákvæði um fjárhæð eignarnámsbóta. Stafi það m. a. af því, að ákvæði 67. gr. stjórnarskrárinnar um „fullt verð“ setji slíkri löggjöf vissar óhagganlegar skorður. Þá sé ákvörðun eignarnámsbóta margþætt og flókið viðfangsefni, sem naumast verði settar tæmandi reglur um, eða a. m. k. ekki reglur sem leiði sjálfkrafa til afdráttarlausrar niðurstöðu. Því virðist varla annað og meira koma til greina en að lögfesta vissar meginreglur um fjárhæð eignarnámsbóta. Með því frv., sem hér liggur fyrir, er lagt til að svo verði gert varðandi ákvörðun eignarnámsbóta þegar fasteign er tekin eignarnámi. Við framkvæmd eignarnáms hér á landi hefur lengi gætt misræmis varðandi túlkun ákvæðis 67. gr. stjórnarskrárinnar um „fullt verð“. Í lögum nr. 61/1917, um framkvæmd eignarnáms, voru ákvæði þess efnis, að verð eignar skyldi miðast við gangverð sem eignin hefði í kaupum og sölum. Í núgildandi lögum, nr. 11/1973, er hins vegar enga slíka viðmiðunarreglu að finna. Gamla reglan þótti orka tvímælis og var túlkun ákvæða um eignarnámsbætur á ýmsan veg í úrskurðum dómkvaddra matsmanna og er svo enn. Eitt umdeildasta atriðið í sambandi við eignarnámsbætur er það, hvort taka skuli tillit til fyrirhugaðra nota lands, eftir að eignarnám hefur farið fram og eftir að eignarnemi hefur með skipulagi og síðari framkvæmdum breytt möguleikum til nýtingar þess. Margir eru þeirrar skoðunar, að eðlilegast sé að miða eignarnámsbætur við þá raunverulegu eða eðlilegu nýtingu, sem eigandi hefur af landinu þegar til eignarnáms kemur. Á móti þessu eru borin fram þau rök, að eigandi fasteignar, sem verður að þola eignarnám, verði lakar settur en nágranni hans, sem eigi land utan þess svæðis, en njóti hagræðis, t. d. af lagningu hraðbrautar, í hækkun verðs á landi sínu. Skattfrelsi ávinnings af slíkri verðhækkun lands, sem ekki stafar af aðgerðum eiganda, hefur styrkt þessa skoðun, en það er skoðun flm. frv. þessa, að lögfesta beri verðaukaskatt, sem skattleggi ávinninginn í þessu tilviki til ríkissjóðs. Flm. telja ekki rétt, að eigandi lands njóti ávinnings vegna framkvæmda, sem ætlunin er að ráðast í eftir að land hans hefur verið tekið eignarnámi, eða ávinnings vegna framkvæmda opinberra aðila í nágrenni við hann, án þess að hann hafi átt þar nokkurn hlut að máli. Bent hefur verið á dæmi um óeðlilega niðurstöðu matsmanna við mat á verðmæti lands, t. d. í sambandi við þarfir sveitarfélaga, vegna nauðsynlegrar vegagerðar, orkuvinnslu o. s. frv. Sveitarfélögin hafa m. a. talið á sig hallað í ýmsum tilvikum með úrskurðum matsmanna á eignarnámsbótum. Má um það atriði vísa til niðurlags grg., sem núv. formaður Sambands ísl. sveitarfélaga, Jón G. Tómasson, samdi að tilhlutan sambandsins og send var með tillögum þess til stjórnarskrárnefndar Alþingis hinn 29. jan. 1975.“ Í 1. gr. þessa frv. til l. er auðvitað að finna meginreglur þær sem eiga að gilda samkv. þessu um ákvörðun eignarnámsbóta, þegar fasteign er tekin eignarnámi, og meginsjónarmið varðandi mat á eignarnámsbótum, en almennt er viðurkennt að lögfesting slíkra viðmiðunarreglna með almennum lögum brjóti ekki í bága við ákvæði 67. gr. stjórnarskrárinnar. Þá er þess að geta, að ákvæði greinarinnar eru sniðin eftir sams konar ákvæðum norskra laga frá 26. jan. 1973 um bætur vegna eignarnáms fasteigna. Ákvæði 105. gr. norsku stjórnarskrárinnar eru reyndar hliðstæð ákvæðum 67. gr. íslensku stjórnarskrárinnar, þannig að þar er líka um vissa samsvörun að ræða. Þá má geta þess, að hæstiréttur Noregs hefur skorið úr því, að áðurnefnd lagaákvæði fari ekki í bága við ákvæði norsku stjórnarskrárinnar. Hér er auðvitað ekki stigið til fulls það skref, sem Alþfl. hefur boðað varðandi sameign á landi. Hér er í staðinn leitast við að sníða agnúa af því kerfi, sem fyrir hendi er í landinu, sníða af óréttlæti sem skapar öngþveiti hjá þéttbýlissveitarfélögum mörgum hverjum. Við viljum freista þess enn að fá þetta lögfest hér í þinginu með tilliti til þess, að hér er um að ræða himinhrópandi óréttlæti, sem alls ekki er með neinum hætti hægt að verja, og jafnframt því er verið að bjóða upp á að skipulag sveitarfélaga fari úr skorðum, að fjársterkir aðilar geti kyrkt viðgang sveitarfélaganna, að sterk sveitarfélög geti jafnvel farið að braska með land í öðrum sveitarfélögum. Alla þessa agnúa má sníða af með samþykkt þessa frv. sem ég mæli hér fyrir hönd okkar flm. Ég vil vænta þess, að þetta frv. fái greiða afgreiðslu hér í þinginu. Hér er um ákaflega takmarkað mál að ræða með tilliti til þess heildarstefnumiðs sem við Alþfl.-menn höfum boðað, en þetta ætti að geta verið skref í rétta átt. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og allshn.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. Ed. hefur á nokkrum fundum tekið til umfjöllunar frv. til l. um breyt. á l. nr. 40 18. maí 1978, um tekjuskatt og eignarskatt, sbr. lög nr. 7 22. febr. 1980, um breyting á þeim lögum, sem birt er á þskj. 219 og er 127. mál. Ed. Sumir þessara funda voru sameiginlegir nefndarfundir með fulltrúum úr fjh.- og viðskn. Nd. einnig. Á þessa fundi komu m. a. fulltrúar frá Þjóðhagsstofnun, Reiknistofnun Háskólans og fleiri aðilum. Á þskj. 308 hefur 1. minni hl. fjh.- og viðskn. leyft sér að birta nál. þar sem segir m. a.: Nefndin hefur fjallað um frv. og skilar þremur álitum. Við, sem skipum 1. minni hl. nefndarinnar, flytjum á sérstöku þskj. brtt. við 2., 3. og 4. gr. frv. Þær fela í sér nýjan skattstiga, þar sem m. a. er ákveðið að 50% greiðsla komi ekki fyrr en við 7 millj. kr. markið. Einnig er persónuafsláttur hækkaður í 525 þús. kr. úr 440 þús. og barnabætur hækkaðar í 150 þús. kr. með fyrsta barni úr 130 þús. kr. og 215 þús. kr. með hverju barni umfram eitt, sem er einnig hækkun, var 200 þús. kr. Í till. er kveðið á um að fyrir börn yngri en 7 ára skuli barnabætur vera 65 þús. kr. hærri og barnabætur með börnum einstæðra foreldra skuli þó ætíð vera 280 þús. kr. með hverju barni. Þessar brtt. gera ráð fyrir að ríkissjóður taki meiri áhættu vegna skattkerfisbreytingarinnar en áður hafði verið reiknað með. Þær fela í sér um 1.5 milljarða kr. lækkun tekjuskattsins miðað við fyrri forsendur. Sú lækkun kemur einkum til góða hjónum með tvö börn eða fleiri, hjónum sem njóta innan við 2 millj. kr. tekna eiginkonu, öðrum hjónum með lægri miðlungstekjur og ýmsum tekjuhópum einstaklinga. Allir þessir tekjuhópar munu samkv. grundvelli tillögugerðarinnar bera lægri tekjuskatt en á síðasta ári. Í frv. ríkisstj. var gert ráð fyrir að ríkissjóður tæki minni áhættu vegna skattkerfisbreytingarinnar. Einnig kom í ljós skekkja í tæknilega reiknilíkaninu sem lagt var til grundvallar upphaflegum tillögum. Hafði sú skekkja verið í líkaninu frá áramótum, en hefur nú verið leiðrétt. Tillögur okkar taka mið af þessari leiðréttingu, jafnframt því sem við leggjum til að áhætta ríkissjóðs verði aukin með fyrrgreindri lækkun tekjuskattsins. Á fundum nefndarinnar voru lögð fram gögn frá dr. Þorkatli Helgasyni um óvissumörk álagningaráætlunarinnar, sem eru nú óvenjumikil vegna skattkerfisbreytingarinnar, og einnig endurskoðuð áætlun Þjóðhagsstofnunar um tekjubreytingar milli áranna 1978 og 1979. Niðurstaða dr. Þorkels Helgasonar er að óvissumörk álagningarinnar nú séu a. m. k. plús eða mínus 2 milljarðar kr. og geti jafnvel numið enn hærri upphæð. Þótt Þjóðhagsstofnun telji í nýrri spá, dags. 10. apríl 1980, að tekjuhækkun milli ára geti orðið 1–2% hærri en gert er ráð fyrir í frv. - meðalhækkun á framteljanda á öllu landinu 46–47% samkvæmt grg. Þjóðhagsstofnunar - þá er sú hækkun innan fyrrgreindra óvissumarka. Hækkun tekna um 1% milli ára jafngildir um 1 milljarði fyrir ríkissjóð. Þótt tekjuhækkun verði í hærri mörkum endurskoðaðrar áætlunar Þjóðhagsstofnunar er ljóst að tekjuskattur til ríkissjóðs gæti samt sem áður orðið minni en nú er gert ráð fyrir ef óvissan reyndist ríkissjóði óhagstæð. Tekjutap ríkissjóðs gæti jafnvel numið 1–2 milljörðum kr. Verði óvissan hins vegar ríkissjóði hagstæð yrði um tekjuaukningu að ræða. Á þessu stigi er ógerlegt að fullyrða hvort heldur verði. Þessi mikla óvissa er óhjákvæmileg afleiðing þeirrar skattkerfisbreytingar sem var lögleidd á fyrri hluta ársins 1978 af þáv. ríkisstj. Þar eð við teljum nauðsynlegt að Alþ. geri sér skýra grein fyrir þessari óvissu birtum við í nál. grg. dr. Þorkels Helgasonar sem lögð var fram hjá nefndinni. Í lok grg. dr. Þorkels segir hann m. a.: „Ég hef í fyrri grg. til hv. þingnefnda giskað á að heildaróvissa í mati á tekjum ríkissjóðs af tekjuskatti einstaklinga sé allt að 2 milljörðum kr. til eða frá, að því tilskildu að áætlun um meðaltalsbreytingu reynst rétt. Í ljósi ofangreindra dæma mætti ætla að heildaróvissa geti verið mun meiri. Talan tveir milljarðar í þessu sambandi grundvallast því einkum á þeirri óskhyggju, að óvissuþættirnir vegi hvern annan upp að einhverju leyti, en leggist ekki allir á sömu hliðina.“ Þetta segir í lok grg. dr. Þorkels Helgasonar. Í samræmi við framangreinda afstöðu leggjum við undirritaðir til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem við flytjum till. um á sérstöku þskj., þskj. 309, og ég var áður búinn að gera grein fyrir. Undir þetta rita Ólafur Ragnar Grímsson, Guðmundur Bjarnason og Davíð Aðalsteinsson.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar klofnaði í afstöðu sinni til þess frv., sem hér er á dagskrá, og einnig til þeirra brtt. sem fylgismenn núv. hæstv. ríkisstj. flytja á sérstöku þskj. Nál. 2. minni hl. n . er á þskj. 318. Hv. þm. Guðmundur Bjarnason hefur gert grein fyrir till. 1. minni hl. n., og kom þar fram að 1. minni hl. telur að hér sé verið að lækka skatta um 1.5 milljarða kr. frá þeim forsendum sem fyrr var gengið út frá. Það er því miður mjög mikil blekking að halda því fram, að hér sé verið að lækka skatta um 1.5 milljarða. Gengið var út frá því með frv. því sem hér er til umr., að tekjuskattar og eignarskattar yrðu 1.5 milljöðrum hærri en forsendur fjárlaga gerðu ráð fyrir, en þessar tillögur 1. minni hl. gera ráð fyrir að tekju- og eignarskattur verði eins og áætlun fjárlagafrv. eða nokkurn veginn þannig. Hér er því ekki um 1.5 milljarða lækkun að ræða frá því sem gert var ráð fyrir í fjárlagafrv., heldur er verið - að færa þessar tillögur til samræmis við áætlun fjárlaga. En þessar tillögur 1. minni hl. fjh.- og viðskn. fela í raun í sér 2–3 milljarða kr. hækkun á tekjuskatti einstaklinga frá tekjuáætlun fjárlaga. Í fjárlögunum er gert ráð fyrir að innheimta í ríkissjóð alla þá skattahækkun sem vinstri stjórn lagði á með afturvirkum sköttum haustið 1978. Þessar tillögur 1. minni hl. fjh.- og viðskn. bæta 2–3 milljörðum við tekjuskattsbyrði einstaklinga ofan á vinstristjórnarhækkanirnar. Þetta frv. og brtt. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. eru því einn þáttur í þeirri gífurlegu skattahækkun sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir og almenningur finnur nú fyrir í æ ríkara mæli með hverjum deginum sem liður. Þegar fjallað er um skattstiga og álagningu tekjuskatts er auðvitað grundvallaratriði að gera sér grein fyrir því, hverjar þær tekjur eru, sem verið er að leggja skattinn á, og hvernig þær tekjur dreifast. Fram að síðasta fundi fjh.- og viðskn., sem haldinn var á föstudag, var í þessu efni gengið út frá því, að tekjur hefðu hækkað á milli áranna 1978 og 1979 að meðaltali um 45%. Var þá stuðst við áætlun Þjóðhagsstofnunar sem reist var á breytingum kauptaxta og annarra þátta sem áhrif hafa á tekjur. Betri og nákvæmari aðferð er að taka úrtak úr skattframtölum og áætla tekjubreytingar milli ára með þeim hætti. Á fundi nefndarinnar s. l. fimmtudag óskaði ég eftir því, að n. fengi upplýsingar um slíka úrtaksathugun Þjóðhagsstofnunar sem mér var kunnugt um að væri að fara fram. Þessu var ekki vel tekið í fyrstu í n. af hv. formanni, en sæst á að spyrja hvort slíkar upplýsingar lægju ekki á lausu. Daginn eftir var svo lagt fram í n. plagg frá Þjóðhagsstofnun, dags 10. apríl 1980, sem ber yfirskriftina: „Áætlun um breytingar á tekjum einstaklinga 1978–1979.“ Þessi grg. er birt sem fskj. 1 með áliti 2. minni hl. n. Í grg. kemur fram að úrtaksathugun hefur farið fram á nokkrum stöðum á tekjubreytingum milli áranna 1978 og 1979 samkv. skattframtölum, og þar segir orðrétt: „Niðurstöður úrtaksathugunarinnar eru eftirfarandi: Breyting atvinnutekna 1978–79 í %: Reykjavík 46% Hafnarfjörður 54% Keflavík 48% Grindavík 52% Sandgerði 55%.“ Síðan segir orðrétt: „Meðaltal þessara staða vegið með tekjum 1978 er 47%.“ Þá segir enn orðrétt í grg.: „Milli áranna 1977 og 1978 hækkuðu meðalbrúttótekjur á ofangreindum stöðum um 56.2%, en annars staðar á landinu um 60%. Óvíst er hvort munurinn er sá sami nú, þar sem tekjuhækkun hjá bændum var óvenjumikil 1978, en á hinn bóginn var tekjuhækkun sjómanna og þeirra, er vinna við fiskvinnslu, meiri en meðaltalshækkun í fyrra og vegur það þyngra utan þess svæðis sem úrtakið nær til.“ Af framangreindum tilvitnunum í skýrslu Þjóðhagsstofnunar er líklegust tekjubreyting milli áranna 1978 og 1979 47–48%, og alveg er ljóst að hún verður talsvert meiri en 45%, sem gengið er út frá í tillögum hv. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. Skylt er að geta þess, að fram kom hjá sérfræðingi Þjóðhagsstofnunar, sem kom á fund n., að ætti hann að nefna eina tölu um tekjubreytingu milli ára mundi hann telja að hún væri 47%. Í tekjuáætlun fjárlaga er miðað við að álagður tekjuskattur á einstaklinga nemi 43 milljörðum 500 millj. kr. Samkv. tölvuútreikningi hafa brtt. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. í för með sér að þessi upphæð næst og þó ívið betur, miðað við að tekjubreyting milli áranna 1978 og 1979 hafi verið 45%. Nú er það ljóst samkv. nýjustu upplýsingum, sem ég las hér áðan, að tekjubreytingin verði 47–48%, og jafnframt er það upplýst, að hvert prósentustig í tekjubreytingum milli ára til hækkunar frá 45% leggur einn milljarð í auknar skattálögur á almenning. Tillögur 1. minni hl. fjh.- og viðskn. munu því hafa í för með sér 45.5–46.5 milljarða og tekjuskattsálögur á einstaklinga í ár þá hækka, eins og ég sagði áðan, um 2–3 milljarða kr. og verða 2–3 milljörðum kr. hærri en 1. minni hl. n. vill vera láta. Það er athyglisvert í þessu sambandi, að þeir þm., sem styðja núv. hæstv. ríkisstj., og ríkisstj. sjálf hafa annaðhvort ætlað að leyna almenning þeirri vitneskju sinni, að tekjubreyting væri meiri milli ára en gert var ráð fyrir við gerð fjárlaga og tekjuskattar yrðu þar af leiðandi meiri og þyngri, eins og ég hef gert hér grein fyrir, eða þá að hæstv. ríkisstj. og stuðningslið hennar hefur ekki gert sér grein fyrir þessum breyttu forsendum þegar skattstiginn var ákveðinn sem 1. minni hl. fjh.- og viðskn. leggur hér fram í umboði ríkisstj. Mikil skæðadrífa nýrra og hækkaðra skatta hefur dunið yfir þjóðina að undanförnu. Nú er svo komið að heildarskattheimta ríkis og sveitarfélaga þyngist á yfirstandandi ári um hvorki meira né minna en 54 milljarða vegna aðgerða núv. ríkisstj. og fyrri vinstri stjórnar. Hér er um að ræða hvorki meira né minna en 1300 þús. kr. í auknar skattaálögur á hverja fimma manna fjölskyldu í landinu. Ítarleg grein hefur verið gerð fyrir þessum auknu skattaálögum í umr. um fjárlög og enn fremur í nál. okkar í 2. minni hl. fjh.- og viðskn. og skal ég því ekki rekja það nákvæmlega hér, en stikla á stóru. Af þessari 54 milljarða kr. skattahækkun af völdum þessara tveggja ríkisstj. hækka beinir skattar um 25 milljarða frá því sem verið hefði ef sama hlutfall tekna gengi til greiðslu þeirra og á árinu 1978. Tekju- og eignarskattar, sjúkratryggingagjöld, útsvar og fasteignaskattar námu árið 1978 11.6% af brúttótekjum skattgreiðenda á greiðsluárinu. Hér er átt við venjulega álagningu það ár, áður en afturvirku sköttunum var bætt við. Þessir skattar eru að mati Þjóðhagsstofnunar í ár 14.2% af brúttótekjum yfirstandandi árs, þ. e. greiðsluársins. Í þeirri áætlun Þjóðhagsstofnunar er einungis gert ráð fyrir að tekju- og eignarskattar verði í samræmi við tekjuáætlun fjárlagafrv., en ekki 2–3 milljörðum hærri, og að heimild til 10% hækkunar útsvars verði aðeins nýtt að hálfu. Raunsærra er því að gera ráð fyrir að þetta hlutfall verði í framkvæmd 14.6–14.8%. Þjóðhagsstofnun hefur áætlað brúttótekjur framteljenda 820 milljarða kr. 1980 miðað við 47% tekjubreytingu milli áranna 1978 og 1979. Miðað við álagningarreglurnar 1978 yrðu beinir skattar í ár 95 milljarðar, en þeir hækka upp í 120 milljarða samkv. þeim till. sem hér eru til umr. frá 1. minni hl. fjh.- og viðskn. um tekju- og eignarskatt og miðað við aukna heimild til álagningar útsvara svo og gildandi lög um sjúkratryggingagjald og fasteignaskatta. Hér er því um að ræða 25 milljarða kr. skattahækkun óbeinna skatta frá álagningarreglum sem giltu 1978 og er þá - ég ítreka það og endurtek - reiknað á grundvelli hlutfalls af tekjum á greiðsluári. Óbeinir skattar í ár verða 31 milljarði kr. þyngri vegna ákvarðana núv. ríkisstj. og vinstri stjórnarinnar síðan haustið 1978. Þeir hækka brúttó um 45.5 milljarða, en frá þeirri tölu dregst niðurfelling söluskatts á matvörum og tollalækkunum 14 500 millj. kr., þannig að eftir stendur skattahækkun óbeinna skatta um 31 milljarð. Hér er um að ræða hækkun söluskatts og vörugjalds, sem ákveðin var í fyrrahaust af vinstri stjórninni og leggur í ár 18 milljarða skattaálögur á þjóðina, en í fyrra voru þessar skattahækkanir 2.7 milljarðar vegna þess hversu seint hækkunin kom til framkvæmda á árinu. Gjald á ferðalög til útlanda, nýbyggingagjald, skattur á verslunarhúsnæði og aðlögunargjald eru allt nýir skattar sem fyrst voru lagðir á af vinstri stjórninni. Orkujöfnunargjald, sem í raun er almenn söluskattshækkun og er uppfinning núv. hæstv. ríkisstj., leggur nýja skattbyrði á sem nemur 6 milljörðum í ár en á 12 mánuðum tæplega 8 milljörðum. Þessir skattar eru innifaldir í þeim 31 milljarði sem ég nefndi áðan. Það er nýir hækkaðir óbeinir skattar af völdum vinstri stjórnar og núv. hæstv. ríkisstj. Í þeirri tölu er einnig innifalinn 10.1 milljarður, sem eru auknar skattaálögur á bensín frá árinu 1978 umfram verðlagshækkanir. Skattaálögur á bensín hafa þrefaldast að krónutölu síðan 1978, og er nú svo komið að hvergi í veröldinni eru meiri skattar á rekstrar- og stofnkostnað bifreiða en á Íslandi. Samtímis þessum gífurlegu skattaálögum hafa bein framlög úr ríkissjóði til vegaframkvæmda verið skorin niður og verða rúmum 2 milljörðum minni að raungildi en 1978, og skattur á bensín rennur í æ ríkara mæli beint í ríkissjóð. Rúmlega helmingur, þ. e. 51%, skatttekna af bensíni gengur til vegaframkvæmda 1978, en samkv. fjárlögum 1980 fara einungis 38% af bensínsköttum í Vegasjóð. Það kemur því úr hörðustu átt, þegar hæstv. fjmrh. lætur hafa eftir sér í fjölmiðlum að síðasta bensínhækkunin, síðasta skattahækkunin á bensíni, sem varð í gær, gangi öll til vega því að nú sé afráðið að ríkissjóður leggi Vegasjóði til einn milljarð kr. á þessu ári. Sannleikurinn í því máli er sá, að ríkissjóður hefur á hverju einasta ári undanfarinn áratug lagt Vegasjóði til fé af þeim sköttum, fyrir utan bensíngjaldið, sem lagðir hafa verið á umferðina. Í fjárlagafrv. hæstv. ríkisstj. var í fyrsta skipti gert ráð fyrir því, að ríkissjóður legði Vegasjóði ekki til krónu af þessum skatttekjum. Við fjárlagaafgreiðsluna var horfið frá því og einn milljarður lagður af skatttekjum ríkissjóðs af umferðinni í Vegasjóð. Til samanburðar var framlag ríkissjóðs 1978 1500 millj. kr. á verðlagi þess árs. Raungildi þess fjármagns í ár væri yfir 3 milljarðar kr., þannig að ríkissjóður hefur á þessu ári skert framlög sín til Vegasjóðs um 2 milljarða, en ekki aukið um einn milljarð eins og hæstv. ráðh. vildi að fólk skildi sig. Eins og kunnugt er hækkaði verð á bensínlítra í gær um 60 kr. Þar af renna 42 kr. í ríkissjóð og er bensíngjald þó ekki nema rúmlega 20 kr. af því. Eftir þessa hækkun sundurliðast verð á bensíni þannig: Bensíngjald í Vegasjóð 96.31 kr. á lítra, söluskattur og tollur 156.14 kr. á lítra, til olíufélaganna 182.50 á lítra. Samtals eru þetta 430 kr. Til ríkisins ganga af þessu verði á bensínlítra 247.50 kr. eða 57.6%, en 21.2% af verðinu fara til vegaframkvæmda. Öllum sæmilega viti bornum mönnum hlýtur að skiljast að hér er stefnt út í algera ófæru. Eitt arðbærasta félagslega verkefni, sem bíður úrlausnar með þjóðinni, er gerð varanlegra vega. Bundið olíumalarslitlag með 1000 bíla ársumferð er 6–7 ár að borga sig í sparnaði á viðhaldi vegarins. Slíkt slitlag sparar einnig 21% af eldsneytiskostnaði, 170% í viðhaldi hjólbarða, 45% í viðhaldi bifreiða og meðaltalsslit bifreiða er talið 63% meira á malarvegi en vegi með bundið slitlag. Vegagerð ríkisins telur að 2000–2500 km af íslenskum vegum séu með þeirri ársumferð að arðbært sé að leggja á þá varanlegt slitlag. Þegar slík félagsleg stórvirki bíða úrlausnar er það óskiljanleg fjarstæða að auka sífellt skattálögur til almennra þarfa ríkissjóðs á rekstrar- og stofnkostnað bifreiða, svo að heimsmet er slegið, og minnka samtímis framlög af því fé til vegamála. Mörgum þótti nóg um hina gífurlegu skattahækkun vinstri stjórnarinnar þá 13 mánuði sem hún sat að völdum frá haustinu 1978. Í kosningabaráttunni í vetur var það eitt af grundvallarstefnumiðum Sjálfstfl. að afnema alla vinstristjórnarskattana og leggja tekjuskattinn niður sem almennan launaskatt. Núv. hæstv. ríkisstj. hefur farið alveg öfuga leið. Hún viðheldur öllum vinstristjórnarsköttunum og bætir álögum á þjóðina næstum daglega. Hún ber ábyrgð á að söluskatts- og vörugjaldshækkunin, sem ákveðin var í fyrrahaust, leggur á þessu ári 15 milljörðum kr. meiri skattaálögur á almenning en í fyrra. Hún heimilar sveitarfélögunum að leggja á að giska 4–5 milljarða aukaútsvar á skattborgarana. Hún bætir 2–3 milljörðum við tekjuskatta einstaklinga ofan á hækkun vinstri stjórnarinnar og leggur á rýtt orkujöfnunargjald sem eykur skattbyrði um 6 milljarða. Aukaskattreikningur hennar eftir rúmlega tveggja mánaða setu lítur því þannig út: 1. Hækkun á vörugjaldi og söluskatti milljarðar kr. 2. Hækkun útsvara 4.5 milljarðar. 3. Hækkun tekjuskatta 2.5 milljarðar. 4. Orkujöfnunargjald 6 milljarðar. Samtals 28 milljarðar kr. Við þetta skattaregistur mætti bæta okurskattlagningu á bensín, sem núv. hæstv. ríkisstj. heldur áfram, og hækkun flugvallagjalds. Fleira mætti tína til. Núv. hæstv. ríkisstj. ber því ábyrgð á meira en helmingi þeirrar auknu skattbyrði sem lagst hefur á skattborgarana frá haustinu 1978. Á tveimur mánuðum hefur hún slegið skattamet vinstri stjórnar sem sat í þrettán mánuði við völd. Það hefur verið gert mikið úr því, að óvissa ríki um tekjuöflun ríkissjóðs samkv. þeim lögum sem gilda núna um tekjuskatt og eignarskatt: Það kann að vera, að einhver óvissa ríki, einkum um tekjuskatt af félögum, en mér er til efs að sú óvissa sé eins mikil og af er látið af aðstandendum ríkisstj. Og svo mikið er víst, að það væri ástæða til fyrir þá að hafa áhyggjur af þeirri óvissu sem skattborgararnir í landinu hafa verið í á þessu ári, pínulítið meiri áhyggjur en þeir hafa og aðeins einstaka sinnum koma með svolítið millispil um það, hvað skattborgararnir í landinu hafa verið í mikilli óvissu á þessu ári, innan um það sem þeir tala um óvissu um tekjuöflun í ríkissjóð. Við fulltrúar þingflokks Sjálfstfl. í fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar erum algerlega andvígir þessari skattastefnu. Fyrr í vetur fluttum við tillögur um skattstiga ásamt fulltrúa Alþfl. í nefndinni. Þær tillögur voru áfangi á þeirri leið að afnema tekjuskatt af almennum launatekjum. Þeirri stefnu hefur verið haldið fram af sjálfst. mönnum í meira en áratug og hefur hún víða hlotið hljómgrunn. Þessar tillögur voru felldar m. a. á þeim forsendum, að skoða þyrfti betur hugmyndir um skattstiga, persónuafslætti og fleiri atriði varðandi álagningu tekju- og eignarskatts. Við fulltrúar Sjálfstfl. í nefndinni flytjum hér enn brtt. við þetta frv. Þessar brtt. fela í sér eftirfarandi meginatriði, og er þá miðað við álagningarhlutfall á tekjur þess árs sem skattarnir eru á lagðir: 1. Að álagning tekju- og eignarskatta hjá einstaklingum og félögum sé sú sama eða sem hliðstæðust og hún var 1978 eftir þeim lögum sem sjálfstæðismenn báru ábyrgð á. 2. Að afnumdir séu afturvirkir skattar sem vinstri stjórnin lagði á haustið 1978 og gilt hafa í einu eða öðru formi síðan. Þessir skattaukar felast m. a. í till. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. 3. Að tekjuskattar ríkisins lækki að nokkru á móti þeirri hækkun á útsvörum sem heimiluð var hér á hinu háa Alþingi fyrir forgöngu ríkisstj. Við fulltrúar Sjálfstfl. í fjh.- og viðskn. teljum að allir þm., sem kosnir voru á Alþ. af listum sjálfstæðismanna, hafi skuldbundið sig til að fylgja slíkri meginstefnu í álagningu tekju- og eignarskatta. Við teljum enn fremur að hér sé um lágmarksskref að ræða til þess að framkvæma þá yfirlýstu stefnu að afnema tekjuskatt á almennar launatekjur. Í tillögum okkar er lagt til að tekjuskattsstigar einstaklinga verði þannig: 25% af fyrstu 4 millj., 35% af næstu 4 millj. og 45% af hærri tekjum en 8 millj. kr. Við teljum upphæðir barnabóta og persónuafslátt ekki óeðlilegar í tillögum 1. minni hl. fjh.- og viðskn. og gerum ekki brtt. um þær. Þetta þýðir 7.2 milljarða kr. lægri tekjuskatt á einstaklinga en 1. minni hl. gerir ráð fyrir. Hækkun fyrsta skattþrepsins léttir 5 milljörðum af skattbyrði einstaklinga, en annars þrepsins 2.2 milljörðum kr. Skattalækkun verður að meðaltali 16.4% verði þessar tillögur samþykktar, hjá einstaklingum 12% og hjónum 17%. Hjá barnmörgum hjónum mundi skattbyrðin léttast um allt að 33%. Eftir að heimild var samþykkt um 10% átag á útsvar eru tekjur í efsta skattþrepi samkv. till. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. skattlagðar þannig, að af hverjum 100 kr. fara 64.80 til ríkis og sveitarfélaga. Þessi háa skattprósenta sundurliðast þannig: Tekjuskattur með álagi til Byggingarsjóðs 50.5%, útsvar 12.1%, kirkjugarðsgjald 0.2%, sjúkratryggingagjald 2.0%. Samtals eru þetta 64.8%. Með slíkri skattlagningu er stórlega verið að draga úr framtaki almennings, og það getur varla verið hugmynd þeirra sem ráða skattstefnunni. Skárra er að afla fjár í ríkissjóð með neyslusköttum, að svo miklu leyti sem þörf er á, eyðslusköttum heldur en tekjusköttum sem keyra svo úr hófi. Því er lagt til í tillögum okkar að efsta skattþrepið verði ekki hærra en 45%, þótt æskilegt sé að jaðarskattur samtals fari ekki yfir 50% af tekjum. Í því sambandi þarf að hafa hliðsjón af verðbólgu þegar um eftirágreidda skatta er að ræða. En það er yfirlýst stefna sjálfstæðismanna að jaðarskattur fari ekki yfir 50% í raun. Um eignarskatta er gerð sú tillaga, að þeir verði eins og 1978 að því er varðar einstaklinga. Sem fyrsti áfangi í lagfæringu eignarskatts er lagt til að hann verði frádráttarbær frá tekjuskatti hjá félögum. Vegna breytinga á ársuppgjöri félaga má búast við verulegri hækkun eignarskatta þeirra. Hlýtur að koma til athugunar að breyta þessari skattheimtu, þar sem hún mun nánast óþekkt annars staðar en hér á landi og er því til þess fallin að draga úr samkeppnishæfni íslenskra atvinnuvega. Framkvæmdastjóri Verslunarráðs Íslands kom á fund nefndarinnar og gat þess, að heildarálag fasteignaskatta ásamt með sérstökum skatti á verslunarhúsnæði legði á atvinnuvegina 3.85% í eignarsköttum og að þann veg greiddi hvert einasta atvinnufyrirtæki - eða a. m. k. flest atvinnufyrirtæki - allar eignir sínar til hins opinbera á 25 ára fresti samkv. þeim lögum sem nú gilda um eignarskatta á atvinnurekstur. Þær breytingar, sem hér eru lagðar til um lækkun tekjuskatta félaga og eignarskatta einstaklinga, má áætla að dragi úr tekjum ríkissjóðs um 2.5 milljarða kr. Heildartekjutap ríkissjóðs vegna þessara brtt. er því um 9.7 milljarðar. Þegar haft er í huga, að meiri tekjuhækkun almennings milli ára gæti fært ríkissjóði 2–3 milljarða upp í þessa skattalækkun, ætti að vera unnt að finna leiðir til að skera niður útgjöld um 6–7 milljarða kr. til þess að þoka skattheimtunni í framangreinda réttlætisátt. Við undirritaðir erum reiðubúnir til samstarfs um slíkan niðurskurð, enda teljum við útilokað að leysa fjárhagsvanda ríkissjóðs með skattahækkun ofan á skattahækkun oft á ári eins og gert hefur verið undanfarin ár. Herra forseti. Ég sagði áðan að á þessu ári mundi skattbyrði þyngjast á öllum almenningi vegna aðgerða vinstri stjórnarinnar og núv. hæstv. ríkisstj. um 54 milljarða kr. og um væri að ræða 1300 þús. kr. auknar álögur á hverja fimm manna fjölskyldu í landinu. Þetta fé hefðu heimilin handbært ef sömu álagningarreglur skatta til ríkis og sveitarfélaga giltu og 1978, áður en vinstri stjórnin tók við völdum, þ. e. þegar sjálfstæðismenn réðu síðast ríkisfjármálum. Hér er komið að kjarna þess pólitíska ágreinings sem ríkir um skattheimtu hins opinbera. Eru þessar 1300 þús. kr. - eða bróðurparturinn af þeim - betur komnar í ríkissjóði undir pólitískri stjórn en undir stjórn heimilanna í landinu? Er þessi aukna íhlutun hins opinbera rétta leiðin til framfara og aukinnar velferðar almennings? Ef menn svara þessu alfarið játandi, þá vaknar önnur spurning: Hvers vegna krefjast ekki almannasamtök, t. d. ASÍ og BSRB, sífellt hærri skatta og þannig aukinnar velferðar ef það er tilfellið, að forsjá hins opinbera sé svo miklu betri en einstaklinganna og heimilanna í landinu fyrir eigin málum? Framsóknarmenn og Alþýðubandalagsmenn hafa sýnt það í verki, að þeir sjá ekki aðra leið vænlegri til heilla almennings en að hækka skatta ofan á skatta og skerða þannig ráðstöfunarfé heimilanna til þess að auka ríkisafskipti af málefnum þjóðfélagsþegnanna. Sama stefnan ríkir gegn atvinnuvegunum. Ráðstöfunarfé þeirra og aðgangur að fjármagni er þrengdur til þess að auka ríkisútgjöldin. Alþfl. dansaði með að þessu leyti í vinstri stjórninni og ber þunga ábyrgð á skattastefnu hennar. Þetta eru ekki ný sannindi. Stefna þessara flokka hefur ætið verið þessu marki brennd. Aftur á móti hefur sjálfstfl. ætíð haft þá grundvallarstefnu, að skattheimtu beri að stilla í hóf til þess að heimilin í landinu, einstaklingarnir og forráðamenn atvinnuveganna gætu sem best fundið fótum sínum forráð sjálfir. Það hefur verið skoðun sjálfstæðismanna, að sú stefna leiddi til framfara og farsældar í landinu. Það er því nokkur nýlunda, að nú taka nokkrir þm. Sjálfstfl. ábyrgð á þeirri gegndarlausu skattpíningarstefnu sem ég hef hér gert að umræðuefni, þrátt fyrir skýr fyrirheit um annað fyrir síðustu kosningar.



Herra forseti. Það er víst liðið hátt í tvo mánuði síðan þessi skattstigamál bar fyrst á góma í þessari hv. deild. Þá taldi hæstv. fjmrh., og reyndar hæstv. forsrh. líka, að nauðsynlegt væri að athuga þessi mál langtum betur og undirbúa, og hæstv. fjmrh. hafði meira að segja á orði að það kynni að vera nauðsynlegt að grípa til þess úrræðis að nota skuggamyndavélar til að útskýra hvernig hlutirnir kæmu út. En einmitt þann sama dag hafði einn af flokksbræðrum hæstv. fjmrh. haft orð á því, að þær breytingar, sem verið væri að gera á skattalögunum, væru stökk út í myrkrið. Vegna þess að ekki var gripið til þess ráðs á þeim tíma að ákveða skattstigann urðu allir venjulegir framteljendur að ganga frá framtölum sínum án þess að hafa hugmynd um hverjir skattarnir yrðu. Þeir voru skildir eftir í myrkrinu. Nú hefur hæstv. fjmrh. haft ágætan tíma og allt stjórnarliðið til þess að fara ofan í það, hvernig skattstiginn ætti að vera, og vafalaust framkvæmt mikla og ítarlega athugun á því. Það er því varla um að efast, að allt, sem stjórnarliðar leggja nú til, sé gert að vel athuguðu máli, ekki bara af því er varðar heildarskattlagninguna, heldur líka hvernig hún skiptist á hina einstöku þjóðfélagshópa. Allar þessar ákvarðanir eru teknar eftir þennan langa umhugsunartíma og væntanlega og áreiðanlega að vel yfirveguðu máli. Nú verður það að segjast um þær tillögur, sem hér liggja fyrir, að þær fela í sér verulega skattahækkun, ég spyr nú ekki að ef maður tekur líka tillit til þeirrar hækkunar á útsvari sem stjórnarliðar hafa samþykkt. Þannig mun heildarskattbyrði til ríkis og sveitarfélaga aukast um nálega 8 milljarða kr. samkv. fyrirliggjandi áætlunum frá Þjóðhagsstofnun um 47% hækkun tekna - sem er líklega vanáætlað frekar en hitt - og þeim útreikningum sem Reiknistofnun hefur gert, enda verði þá heimildin til 10% hækkunar á útsvörum ekki nýtt nema í 55% tilvika. En verði sú heimild nýtt í eitthvað ríkari mæli en í 55% tilvika, þá eykst auðvitað skattbyrðin umfram þessa 8 milljarða sem reiknaðir hafa verið út af Þjóðhagsstofnun og Reiknistofnun Háskólans. Þessa skattahækkun boðar ríkisstj. samtímis því sem hún gerir ráð fyrir 4.5% kjaraskerðingu af völdum verðlagshækkana. Ég held að öllum ætti að vera ljóst hvert óráð það er, að ríkisvaldið gangi þannig á undan að heimta sem mest í sinn hlut á sama tíma og það boðar aðhald hjá öðrum. Með þeim tillögum, sem hér liggja fyrir, er meira að segja farið fram úr fjárlögum að því er varðar lagningu tekjuskatts á einstaklinga, á venjulega launþega í landinu, og reyndar á sama tíma og gerðar eru sérstakar ráðstafanir til þess að lækka tekjuskatt af fyrirtækjum og félögum samkv. till. hæstv. fjmrh. Ég verð að segja það eins og er, að ég kannast ekki beinlínis við það úr boðskap hæstv. fjmrh. áður fyrr að þannig ætti að fara að, að hækka sérstaklega tekjuskattinn á launþegum í landinu, en lækka hann á fyrirtækjunum. Það hefur verið stefna Alþfl., að gæta þurfi aðhalds á öllum sviðum efnahagslífsins, en þó alveg sérstaklega í ríkisbúskapnum, en jafnframt ætti að vernda raunkjör launafólks, eftir því sem mögulegt væri, með því að draga úr tekjuskattsheimtu, einkum hjá hinum tekjulægstu, enda tekjuskatturinn að ýmsu leyti óréttlátur skattur eins og dæmin sanna. En skattastefna ríkisstj. gengur að öllu leyti í þveröfuga átt. Heildarskattbyrði eykst. Skattar af lægstu tekjum hækka. Skattar af miðlungstekjum eru stórauknir. Og meira að segja skattar hjá einstæðum foreldrum hækka líka. Kannast nokkur við að það hafi verið boðskapur hæstv. fjmrh. fyrir nokkrum vikum eða mánuðum að einkum og sér í lagi bæri að hækka skatta á einstæðum foreldrum? Sannleikurinn er sá, að með offorsi sínu í skattlagningu kippir ríkisstj. stoðunum undan allri viðleitni til að hafa hemil á verðbólgunni. Sú leið að rýra lífskjör launaþega alveg sérstaklega með skattaálögum er ógæfusamleg, eins og nú er ástatt í þjóðarbúi okkar. Við í Alþfl. teljum að af þessari braut verði að snúa. Þess vegna er hér flutt brtt. um skattstiga sem er efnislega samhljóða því, sem við höfum áður talað fyrir, og kemur til móts við launafólkið. Samkv. þessum tillögum okkar Alþfl.manna yrði álagður tekjuskattur einstaklinga nettó um 35 milljarðar kr. í stað um 46 milljarða kr. samkv. fyrirliggjandi tillögum ríkisstjórnarflokkanna, og er þá í báðum tilvikum miðað við 47% tekjuaukningu milli ára samkv. úrtaki Þjóðhagsstofnunar. Samkv. þeim till., sem ég mæli fyrir hér fyrir hönd okkar Alþfl.-manna, yrði innheimtur tekjuskattur um 7.5 milljörðum kr. lægri en fjárlög gera ráð fyrir, enda höfum við flutt till. um samsvarandi niðurskurð útgjalda og erum tilbúnir til þess að standa að því hvenær sem er. Sú lækkun, sem við viljum ná fram til þess að afstýra því, að út í það fen verði vaðið sem ríkisstj. vill endilega komast út í, sú lækkun mundi m. a. koma til góða hinum tekjulægstu, fólki með miðlungstekjur svo og einstæðum foreldrum. Það er athyglisvert að líta á það, hvernig tekjuskattur og sjúkratryggingagjald að frádregnum skattafslætti og barnabótum koma út miðað við annars vegar tillögur Ragnars Arnalds eða ríkisstjórnarflokkanna núna og hins vegar ríkisstjórnar Alþfl. Fyrir barnlaus hjón mundu tillögur okkar Alþfl.-manna vera 2.2 milljörðum lægri en samkv. því sem hér er gert ráð fyrir, það mundu vera 12 milljarðar í staðinn fyrir 14.2. Fyrir hjón með eitt barn mundi þetta verða 9.7 milljarðar kr. samkv. þeim till. sem stjórnin talar hér fyrir, en 8.0 milljarðar samkv. því sem við Alþfl.-menn höfum lagt til. Þannig má áfram telja. Það munar u. þ. b. hálfum milljarði fyrir hjón með tvö börn og u. þ. b. einum milljarði ef börnin eru þrjú, hvað skattatillögur Alþfl. eru lægri en það sem ríkisstjórnarflokkarnir bera nú á borð fyrir okkur. Ekki gildir þetta síður ef við lítum á hjón þar sem eiginkonan hefur tekjur upp á 1–2 millj. kr. Þar mundi muna tæpum 2 milljörðum miðað við 45% tekjuaukningu milli ára, en sjálfsagt yrði munurinn eitthvað meiri ef tekjuaukningin verður meiri, eins og gera verður ráð fyrir. Hjá einhleypum, sem margir hverjir eru meðal hinna tekjulægstu í þjóðfélaginu, nefnilega ekkjur, gamalt fólk og námsfólk, hefði samkv. till. Alþfl. og samkv. þeim till., sem ég tala hér fyrir, miðað við 45% tekjuaukningu milli ára, heildarskattur - tekjuskattur og sjúkratryggingagjald að frádregnum skattafslætti og barnabótum - numið 10.2 milljörðum. En samkv. því frv., sem hér er flutt fyrir hönd ríkisstj., yrðu það 14.7 milljarðar kr. sem lagðir yrðu á þennan hóp. Að því er varðar einstæð foreldri með eitt barn, þá er það svo að samkv. gamla skattkerfinu hefðu þau fengið eilítinn skatt, um 20 millj. kr. í heild sem hópur. Stjórnarliðar nú ætla að hækka þennan skatt upp í 200 millj. kr., úr 20 millj. í 200 millj. En samkv. till. okkar Alþfl.-manna hefði þessi hópur fengið 100 millj. kr. endurgreiddar til að mæta útsvari og til beinnar útgreiðslu. Sama verður líka uppi á teningnum varðandi einstæða foreldra með tvö börn. Þar hófum við Alþfl.menn - og samkv. þeim till. sem ég mæli hér fyrir - gert ráð fyrir að komið yrði sérstaklega til móts við þetta fólk núna, þegar talað er um að kjörin skerðist vegna verðlagsþróunar og gert ráð fyrir aukningu endurgreiðslu til að mæta útsvari og til beinnar útgreiðslu sem nemur 200 millj. kr. En þess sér engan stað í þeim till. stjórnarliðanna sem hér liggja fyrir. Þannig er allt á eina bókina lært í þessum efnum. Það er fróðlegt að bera saman og taka nokkur dæmi um það, hver yrði tekjuskattur hinna ýmsu gjaldþegna miðað við annars vegar þær till., sem við Alþfl.-menn mælum hér fyrir, og hins vegar þær, sem ríkisstj. hefur nú áhuga á að lögleiða. Ef við tökum t. d. barnlaus hjón, þar sem bóndinn vinnur fyrir 3.5 millj. kr. og konan fyrir 2.5, þá hefði tekjuskattur orðið 250 þús. kr. samkv. till. okkar Alþfl.-manna, en 505 þús. kr. samkv. því sem hér er boðað. Þetta er 100% hærra en við Alþfl.-menn höfðum gert ráð fyrir. Það verður svipað uppi á teningnum ef þessi hjón eiga eitt barn og bóndinn ynni fyrir 6 millj. kr., en konan fyrir 3 millj. Þá mundi skatturinn verða rúmlega 1 millj. kr. samkv. till. okkar, en tæp 1400 þús. samkv. því sem ríkisstj. leggur til. En sé farið yfir í hærri tekjur, þar sem bóndinn ynni fyrir 7.5 millj. og eiginkonan fyrir 7 millj., þá hefur bilið mjókkað. Þar er skatturinn samkv. till. Alþfl. einungis örlítið eða 6% lægri en samkv. þeim till. sem stjórnarliðar boða nú. Af þessu sést að það eru þeir, sem lægri hafa tekjurnar, sem fyrst og fremst eiga að bera þyngri skatt samkv. þeim till. sem ríkisstj. talar hér fyrir, öfugt við það sem við Alþfl.-menn höfum gert að till. okkar. Og þeir, sem eru einstæðir, eiga reyndar að bera langtum hærri skatt. Ég vil benda á fylgirit með því nál. sem hér er lagt fram, sem eru samanburðardæmi um tekjuskatt af lægstu tekjum og eru prentuð aftan á nál. Ef brúttótekjurnar hefðu verið 3 millj. hjá einhleypum manni, t. d. ekkju eða námsmanni, þá hefði samkv. gömlu skattalögunum tekjuskatturinn verið á bilinu 91–121 þús., eftir því hvernig frádrætti hefði verið háttað. En hvað er hann samkv. þeim till. sem hér eru boðaðar? Hann er 152 þús. hjá þessum manni sem hefur til ráðstöfunar 225–250 þús. kr. á mánuði. Það er verið að auka skattana um 30–60 þús. eða 34–67% hjá þessari ekkju sem hefur ekki nema 225–250 þús. á mánuði. Það skyldi þó ekki vera að hana munaði um þessa skattahækkun? Samkv. till. okkar Alþfl.-manna hefði þessi aðili 35 þús. kr. í skatt í staðinn fyrir 152 þús. samkv. þeim till. sem stjórnin ber hér fram og gera sérstaklega ráð fyrir því að hækka tekjuskattinn á lægstu tekjunum eins og þessi dæmi sanna. Svipað verður uppi á teningnum þó að tekjurnar væru örlítið meiri, brúttótekjurnar t. d. 3 millj. 167 þús. Þá munar allt að 68 þús. kr. á því, hvort farið er eftir gamla skattkerfinu eða þessum nýju till. ríkisstj. Ríkisstj. þarf líka að næla sér í 68 þús. kr. af honum, en náttúrlega ekki öllu meira en hún nældi sér í af þeim sem var með heldur lægri tekjurnar. En þetta er vafalaust gert eftir vandlega íhugun, eftir mikla yfirvegun. Ríkisstj. taldi sig þurfa tíma til að gera það upp við sig, hvar hún ætti að grípa niður, á hvaða hópum ætti sérstaklega að hækka skattana. Og þetta er ávöxturinn af hugarverki ríkisstj., að hækka sérstaklega t. d. á þessum hóp, einhleypu fólki með mjög lágar tekjur, ekkjum, námsmönnum, ekklum og þess háttar, - eða á ellilífeyrisþegum sem eru að reyna að vinna sér inn eitthvað smávegis. Þetta bil hefur reyndar aukist. Skattbyrðin á þessum hóp hefur aukist við seinustu meðferð ríkisstj. á þessu máli. En hins vegar er það augljóst, að maður, sem er með t. d. 10–12 millj. kr. tekjur, fær skattalækkun upp á um 85 þús. kr. eftir seinustu meðferð málsins. Þannig hefur nú farið með stefnumörkunina í þessum efnum. Ef við lítum á skattleysismörkin fyrir einstakling, fyrir einhleypan mann eða konu, þá gerðum við Alþfl.-menn ráð fyrir því og gerum hér till. um það, að þau verði 2 millj. 870 þús. kr. miðað við brúttótekjur, en skattleysismörkin samkv. þeim till., sem hér eru boðaðar, eru 500 þús. kr. lægri. Samkv. till. ríkisstj. mega menn ekki fara yfir 2 millj. 333 þús. í brúttótekjur, eða tæpar 200 þús. kr. á mánuði, - þá verða menn að gera svo vel að borga tekjuskatt. Þetta er meira að segja lægri tala en samkv. gömlu skattalögunum því að samkv. þeim var þetta á bilinu 2 millj. 400 þús. til 2 millj. 500 þús., eftir því hvernig frádrætti væri hagað. Það er því ekki einungis að hér sé gert ráð fyrir að fara langtum lengra niður, seilast dýpra til þeirra sem minnstar hafa tekjurnar en við Alþfl.-menn höfum gert ráð fyrir, heldur er meira að segja seilst dýpra en samkv. gamla skattkerfinu sem íhaldsstjórnin, samstjórn íhalds og Framsóknar, setti á sínum tíma og íhaldsfjmrh. er kannske fyrst og fremst ábyrgur fyrir. Kannast nokkur við að það hafi sérstaklega verið tekið fram í málflutningi Alþb. fyrir nokkrum mánuðum að einkum og sér í lagi ætti að skattleggja þá sem lægstar hafa tekjurnar, eða að það ætti að lækka skattleysismörkin frá því sem í gildi var hjá ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar? Ég kannast ekki við það. En þetta er nú engu að síður raunin. Það er eins og mig rámi líka í það, að Alþb. og hæstv. fjmrh. hafi stundum talið að það væri ekki úr vegi að standa svolítinn vörð um kjör einstæðra foreldra. En það er fróðlegt að sjá hvernig skattbyrði þeirra breytist samkv. þeim till. sem hér eru boðaðar. Við skulum taka þessar sömu lágu brúttótekjur, 3 millj. kr., hjá einstæðu foreldri með eitt barn. Samkv. gamla kerfinu hefði verið borgaður 20% skattur af fyrstu 2 millj. 855 þús. Við skulum segja að frádráttur hafi numið 5% af tekjum. Þá hefðu fengist 510 þús. kr. í skatt. Skattafsláttur er 672 þús. kr. og samkv. gamla kerfinu líka. Þá eru barnabætur 146 þús. kr. Miðað við að brúttótekjurnar séu 3 millj. kr. og nettótekjurnar 2 millj. 850 þús., þ. e. 5% frádráttur af tekjunum - það er eins og lífeyrissjóðsgjald, rétt rúmlega það - þá hefði afgangur til að mæta útsvari og til hreinnar útborgunar samkv. gamla kerfinu orðið tæpar 249 þús. kr. En samkv. till. núna eru það 129 þús. Ef þessi einhleypingur hefði verið að basla við að kaupa íbúð eða eitthvað slíkt, þá hefði hann sjálfsagt verið með meiri frádrátt. Hann hefði kannski verið með 10% af tekjum sínum í frádrátt, þannig að mismunurinn á nettó- og brúttótekjum væri 300 þús. kr. Þá hefðu 279 þús. kr. verið til útborgunar. Ef 15% munur á nettótekjum og brúttótekjum hefðu verið 309 þús. kr. til útborgunar samkv. gamla kerfinu. En samkv. nýja kerfinu eru það 129 þús. kr. Það er 25% skattur af þessum 2.7 millj. kr. innan við 3 millj. Það gerir 675 þús. Persónuafslátturinn er 525 þús. og barnabæturnar eru 280 þús. Það gerir 130 þús., eða með því að taka tillit til byggingasjóðsgjalds 129 þús. kr. í útborgun, í staðinn fyrir að samkv. gamla kerfinu hefði þetta verið á bilinu 250–280 þús. kr. Þarna er þessi hópur skattlagður sérstaklega, samkv. þeim till. sem nú liggja fyrir, um 120–150 þús. kr. Hann verður að taka á sig útsvarsgreiðslur og verða af greiðslu á negatífum tekjuskatti, útgreiðslum sem nema 120–150 þús. kr. Það er skorið niður um helming frá því sem var áður. Ég hefði haldið að einstætt foreldri með kannske 225–250 þús. kr. til ráðstöfunar á mánuði munaði um hálf mánaðarlaun, og að ekki væri sérstök ástæða til - eins og nú hagar til í þjóðfélaginu - að Alþb. fylgdi í reynd þeirri stefnu að skattleggja þennan einstakling, þetta einstæða foreldri með eitt barn, aukalega umfram það, sem áður hefur verið, um 120–150 þús. kr. En þetta er sjálfsagt gert að vel yfirveguðu ráði. Ég skal ekki lengja þessa umr. öllu frekar. Það hefur komið fram, að skattar eru stórlega auknir með till. stuðningsmanna ríkisstj. Það er rangt, það er hættulegt á þessum tímum, á sama tíma og menn tala um að draga úr verðbólgunni, á sama tíma og menn tala um að rýra lífskjör vegna verðlagsþróunar um 4.5%, að skattleggja menn sérstaklega og skattpína í ofanálag og einkum og sér í lagi þá sem lægstar hafa tekjurnar, eins og ég hef hér rakið, einhleypt fólk með mjög lágar tekjur, einstæð foreldri með mjög lágar tekjur. Við Alþfl.-menn höfum viljað freista þess að ná fram nýrri stefnu í þessum efnum sem þjónaði betur þeim aðstæðum sem nú ríkja í þjóðfélaginu, þar sem komið væri til móts við fólkið í landinu við þær aðstæður sem nú ríkja, þannig að ráðstöfunartekjur þess væru heldur auknar hlutfallslega með skattlagningarstefnunni en rýrðar, og þar sem sérstaklega væri gert ráð fyrir að létta sköttum af þeim sem verst eru settir. Þær till., sem ég tala hér fyrir fyrir hönd okkar Alþfl.-manna, eru efnislega samhljóða því sem við höfum flutt áður og þær ná einmitt þessu markmiði.



Herra forseti. Við höfum nú hlýtt á tvær ítarlegar ræður fulltrúa stjórnarandstöðunnar. Hv. 3. þm. Norðurl. e. hefur ítarlega skýrt frá hvað sú skattheimta þýðir fyrir borgarana í landinu sem núv. hæstv. ríkisstj. stendur að. Hann hefur komið með fjölmörg dæmi máli sínu til skýringar. Á sama hátt hefur hv. 2. þm. Reykn. komið með fjölda dæma, dæmið um fátæku ekkjuna og öll hin dæmin. Það er eðlilegt að menn setji hljóða þegar þeir hlýða á þetta, enda virðist svo að hv. stjórnarsinnar geri það. Ég segi hv. stjórnarsinnum það ekki til lasts að þeir sitji þögulir yfir þessu, því að það ber vott um að þeim er ekki rótt út af þessu máli. En það verður að líta svo á, að þau dæmi, sem fulltrúar stjórnarandstöðunnar hafa hér dregið fram máli sínu til skýringar, standi, a. m. k. meðan ekki er gerð minnsta tilraun af hálfu stjórnarliðsins til þess að hnekkja þeim. En ég skil ósköp vel hvers vegna hv. stjórnarliðar eru ekki óðfúsir til þess að gera slíkt. Það er auðvitað vegna þess að það er ekki hægt að mæla í móti því, að skattlagning hæstv. ríkisstj., sérstaklega gagnvart þeim sem minnst mega sín í þjóðfélaginu, er komin út fyrir öll velsæmistakmörk. Nú væri það að bera í bakkafullan lækinn ef ég héldi áfram að tiltaka fleiri hliðstæð dæmi eins og fulltrúar stjórnarandstöðunnar hafa þegar gert. En það vakna ýmsar spurningar í sambandi við þetta mál. Hvernig stendur á því, að hv. stjórnarliðar ganga svo fram í skattamálunum sem raun ber vitni um? Ég held að það leyni sér ekki, að þeir leggja ekki til grundvallar í þessum efnum hvert gjaldþol skattþegnanna er. En er nú alveg rétt að líta fram hjá slíku? Á ekki jafnmikinn rétt á sér að spyrja um það eins og að spyrja um hvað ríkið þarf mikið til þess að standa undir þeim útgjöldum sem stjórnarherrunum á hverjum tíma þóknast að það geri? Og það er einmitt það sem stjórnarsinnar gera sig seka um í þessu efni. Þeir líta ekki á gjaldþegnana fyrst og fremst, heldur fyrst og fremst á það, hvað mikið þarf í hítina sem þeir eru búnir að búa til. Og meðan svo er stjórnað, meðan stjórnað er í þessum anda, þá er ekki við góðu að búast. Það er vegna þessa sem ríkisútgjöldin hafa verið stöðugt að hækka, þó mismunandi sé eftir því hverjir hafa verið við stjórn, en alltaf tekið fjörkipp upp á við þegar þetta viðhorf hefur verið í skattheimtumálunum. Það er vegna þessa sem hlutfall ríkisútgjaldanna af þjóðarframleiðslu hefur verið að hækka. Og það segir sína sögu. En það, sem segir kannske skýrasta söguna í þessum efnum, er sú staðreynd, að hlutfall framkvæmdaútgjalda ríkissjóðs hefur stöðugt verið að lækka, og það svo að ef við höldum þessari þróun áfram, þá sjáum við fram á að fjárlög ríkisins verði lítið annað en rekstraráætlun, áætlun um rekstur ríkisins, er. ekki jafnframt framkvæmdir. Árið 1975 var þetta hlutfall framkvæmdaútgjalda 25% af ríkisútgjöldunum, þ. e. 1/4 fór til framkvæmda, til þess að leggja vegi, til þess að byggja hafnir, skóla, sjúkrahús o. s. frv. En árið 1978 er þetta hlutfall komið niður í 20.4% og árið 1979 í 19%. Og svo á fyrsta stjórnarári og við fyrstu fjárlagagerð núv. vinstri stjórnar hrapar þetta á einu ári niður í 16.7%. Ég er ekki að segja, hv. þm. Stefán Jónsson, að það hafi ekki getað sigið eitthvað í ógæfuátt þegar betri flokkar voru við stjórn en eru nú. En ég sagði að þegar þetta viðhorf til skattþegnanna, sem ég lýsti áðan, hefur verið ákveðnast, - þegar vinstri menn hafa ráðið stefnunni, - þá hefur þróunin verið örust í þessa óheillaátt. Hvað þýðir svo þetta? Þýðir það að framkvæmdir í landinu, sem ríkið stendur að, minnki í sama hlutfalli og þetta? Nei, það gerir það ekki. En hvaða leið er farin og eftir því sem maður heyrir verður farin af hæstv. núv. ríkisstj. frekar en nokkru sinni fyrr? Hún er sú, að ríkisframkvæmdir, sem áður var venja að fjármagna með framlögum úr ríkissjóði, eru fjármagnaðar með lántökum. Við eigum eftir að sjá það núna, þegar lánsfjáráætlunin kemur, að aldrei hefur verið gengið lengra á þessari braut heldur en nú. En hvað þýðir þetta? Þetta þýðir það, að slíkar fjármálaaðgerðir eru verðbólguhvetjandi vegna þess að það er allt of lítið af framkvæmdafénu tekið af sparnaði, það er tekið með erlendum lánum sem verka sem olía á verðbólgubálið. Það er þetta kerfi ríkisfjármálanna sem núna er búið að ganga sér til húðar, og það er þetta kerfi sem stefna núv. ríkisstj. í skattamálum er miðuð við til viðhalds kerfinu. Þess vegna er þessi skattheimta til þess fallin að ýta undir það frekar en nokkru sinni fyrr, að við stefnum beint í foraðið. Það, sem nú þurfti að gera, var að móta nýja stefnu. Mér kemur í hug í þessu sambandi hvað gerðist fyrir 20 árum, þegar á ýmsan hátt var mjög svipað ástatt í okkar þjóðfélagi eins og í dag. Þá var það svo, að það skipulag, sem hafði verið einn aðalhvati verðbólgu, dragbítur á hagvöxt og orsök lakari lífskjara en þurft hefði að vera, hafta- og styrkjakerfið, var búið að ganga sér til húðar. Það var þá ekki lengur hægt að halda áfram á sömu braut og gert hafði verið. Menn geta haft skiptar skoðanir á ýmsu sem viðreisnarstjórnin gerði. En við höfum fram á þennan dag búið við það, notið þess, að viðreisnarstjórnin hvarf frá þessu skipulagi og enginn stjórnmálaflokkur í dag hefur það á stefnu sinni að hverfa aftur til þess sem var í þessu efni. Nú hefur maður heyrt sagt að það sé ekki sanngjarnt að ætlast til að núverandi hæstv. ríkisstj. geti á tiltölulega skömmum tíma mótað nýja stefnu og valdið straumhvörfum í þessu efni. Ég verð að segja það, að mér hefur fundist tal sem þetta, sem hefur komið frá stjórnarliðum, bera vott um að þeir vildu nota þetta sem einhvers konar afsökun eða skálkaskjól fyrir athafnaleysi sínu. Á árinu 1959 var að ýmsu leyti svipað ástand í stjórnmálum landsins eins og var árið 1979. Það voru tvennar kosningar á árinu 1979. Haustkosningar voru síðla í október og fjárlagafrv. fyrir árið 1960 var ekki samþ. fyrr en í aprílmánuði það ár. Vegna hvers var þetta? Vegna hvers var það ekki samþykkt fyrr? Það var vegna þess að þessi stjórn taldi nauðsynlegt að móta stefnu, móta nýja stefnu og aðlaga fjárlögin og skattheimtuna þeirri stefnu. Menn geta deilt um stefnur, en ég er að vekja athygli á þessu vegna þess að ég er að tala um vinnubrögð. Hæstv. núv. ríkisstj. hefur ekki mótað neina stefnu í þessum málum. Hún anar áfram án þess að það sé nokkuð markvisst eða hnitmiðað sem að er stefnt. Það er einungis miðað við það að afla tekna til þess að halda því vonlausa kerfi gangandi sem við búum því við í dag. Það er að vísu þannig, að ekki er hægt að gera allt í einu, og margt af því, sem þarf að gera, eru slíkar langtímaráðstafanir að þær taka eðlilega nokkurn tíma. En sumt af því, sem þarf að gera, er þess eðlis að það eru skammtímaráðstafanir sem þola ekki bið. Það eru ráðstafanir sem þýða það í sjálfu sér að stjórnvöld og þjóðin undir öflugri forustu segi: hingað og ekki lengra. Það skortir einnig á þetta hjá hæstv. ríkisstj. Þegar tekist verður á við vandamálin, þá hafa þau því miður aukist fyrir það að hæstv. núv. ríkisstj. hefur ekki einu sinni sýnt manndóm til þess að grípa til neinna skammtímaráðstafana sem gætu þýtt að það væri brotið blað í þessum efnum. Við fulltrúar Sjálfstfl. höfum lagt til í okkar brtt., eins og hér hefur verið lýst, lækkun tekjuskatts og eignarskatts frá því sem gert er ráð fyrir í till. stjórnarliðsins. Þetta þýðir að tekjur ríkissjóðs lækka sem svarar 9.7 milljörðum kr. Það má spyrja um það, hvort nægilega langt hafi verið gengið hjá okkur fulltrúum Sjálfstfl. í þessu efni. Það má spyrja um það, hvort ekki hafi verið ástæða til þess að gera till. um meiri skattalækkun. En það verður að segjast eins og er, að við hljótum að taka nokkurt mið af því, hvað við treystum hv. stjórnarliðum til að gera í þessu efni. Og við höfum ekki viljað vantreysta þeim til þess að þeir athugi þessar till. í alvöru og ljái máls á því að samþykkja þær. Ef hv. stjórnarliðar standa á móti þessum till. og fella þær, þá verð ég að segja, því miður, að við höfum kannske treyst þeim um of. Ég veit að það, sem talað verður um í þessu sambandi er hvernig á að mæta þessum tekjumissi ríkissjóðs. Þetta mál verður allt miklu einfaldara ef menn ganga út frá því, að höfuðatriðið í þessu efni er að meta hvað gjaldþegnarnir þola. Og það er það sem við sjálfstæðismenn leggjum áherslu á. Það er ríkisstjórnarinnar að gera ráðstafanir til þess, að þessum tekjumissi verði mætt með því að skerða ríkisbáknið. Við sjálfstæðismenn höfum ýmsar hugmyndir um hvernig það skuli gert, og ég þarf ekki að tíunda það. Við höfum við fjárlagaafgreiðslu m. a. lagt til að niðurgreiðslur á búvöruverði verði stórlega lækkaðar, við lögðum til um 5 milljarða. Við höfum lagt til að lækkað verði framlag til námslánasjóðs. Við höfum lagt til að gerðar verði ráðstafanir til þess að spara á þann veg að ráða ekki þegar í stað í laus embætti hjá ríkinu. Og fleira og fleira mætti telja. Þessi skerðing, sem hér er um að ræða, nemur ekki nema tæpum 3% af heildarútgjöldum ríkisins, og það mætti vel hugsa sér að meira að segja gæti komið til greina flatur niðurskurður á þessari upphæð, ef jafnframt er sýndur manndómur til aukinnar hagræðingar í rekstri ríkisins og þar með að tryggja að þeir missi einskis í sem síst skyldi.  Mér þykir ágætt að hæstv. fjmrh. hefur verið viðstaddur þessa umr., en mér hefði þó þótt enn þá betra ef hæstv. forsrh. hefði líka verið hér.

Hann er farinn á þingflokksfund.

Já, en það á við, sem ég ætla að segja núna, að aldrei er góð vísa of oft kveðin. Og ég hygg að einmitt það, sem mér er efst í huga núna, höfum við hæstv. forsrh. oft talað um á þingflokksfundum Sjálfstfl. Og ég verð að segja það, að þegar ég er að velta vöngum yfir því, hvort það geti nú þrátt fyrir allt ekki skeð, að till. okkar sjálfstæðismanna til skattalækkunar verði samþykktar í þessari hv. d., þá hef ég nú - með fullri virðingu fyrir hæstv. fjmrh. - einkum haft í huga hæstv. forsrh. Og það er engin tilviljun að ég hef haft hæstv. forsrh. í huga. Ég minnist þingflokksfunda, eins og hv. þm. Stefán Jónsson var nú að nefna, og ég tel mig vita nokkuð hver stefna hæstv. forsrh. hefur verið í þeim efnum sem ég hef verið að ræða um. Og það vill svo til, að ég hef hér í höndunum ekki ómerkara blað en Morgunblaðið, þar sem er grein eftir hæstv. núv. forsrh. - blaðið er frá 28. nóv. 1978. Það er ekki langur tími síðan, þannig að það getur ekki verið fyrnt sem hér er sagt. Einn meginþátturinn í því, sem ég hef viljað túlka hér í þessari ræðu minni, er að ríkisfjármálin séu meginorsök verðbólgunnar. Hvað segir hæstv. núv. forsrh. um þetta? Hann segir, með leyfi hæstv. forseta: „Í viðureign við verðbólgu er afkoma ríkissjóðs meginmálið.“ Við erum sammála um þetta. Ég hef lagt áherslu á það, að við þyrftum að minnka ríkisbáknið, og það þýðir að minnka ríkisútgjöldin. Hvað segir hæstv. núv. forsrh. um þetta? Hann segir, með leyfi hæstv. forseta: „Þetta verður að gerast með því að lækka ríkisútgjöldin.“ Ég er alveg sammála honum um þetta. Hæstv. fjmrh. hafði einhverjar áhyggjur út af niðurskurði. Ég held að hæstv. fjmrh. ætti að ræða það við hæstv. forsrh. Ég taldi að það væru margar leiðir til þess að lækka útgjöld ríkissjóðs. Hvað sagði hæstv. núv. forsrh. um þetta? Hann sagði, með leyfi hæstv. forseta: „T. d. mætti ákveða að þau“ - þ. e. fjárlögin „skuli á næsta ári vera 10% lægri en fjárlagafrv., sem vinstri stjórnin lagði fram í október, og hljóðuðu upp á 350 milljarða kr.“ Ekki erum við ósammála um þetta, ég og hæstv, núv. forsrh. Eigum við að halda áfram? Ég nefndi í ræðu minni áðan, að það væri hægt að skera niður niðurgreiðslu á búvöruverði, og ég minnti á það, að við sjálfstæðismenn lögðum þetta til við afgreiðslu fjárlaga. Hvað segir hæstv. núv. forsrh. í þessari sömu grein - ég vitna alltaf í sömu greinina-með leyfi hæstv. forsrh.?

Frá 1978?

Frá 1979, 28. nóv. Það er bara nokkrum dögum áður en hæstv. núv. forsrh. fór í samningamakk við Alþb. og Framsfl. um nýja stjórnarmyndun, eins og nú er upplýst. Hvað segir hæstv. forsrh. nokkrum dögum áður en þetta skeður? Hann segir, með leyfi hæstv. forseta: „Niðurgreiðslur úr ríkissjóði á landbúnaðarvörum kosta nú milli 20 og 30 milljarða á ári og eru komnar úr hófi. Hér má spara milljarða. Bændur sjálfir og samtök þeirra hafa látið í ljós, að þær megi helst ekki verða meiri en mismunur á framleiðsluverði og söluverði. Þessar miklu niðurgreiðslur skekkja verðlag og draga úr hvöt til að ráðast í nýjar búgreinar. Þær bjóða heim hættu á misnotkun og spillingu. Þær leiða til þess, að þeir ríku fái meira í sinn hlut úr ríkissjóði en þeir snauðu.“ Ég sé ekki annað en ég sé alveg sammála hæstv. forsrh. í þessu efni. Mér þykir mjög leitt, herra forseti, að hæstv. forsrh. skuli ekki vera hérna, því að ég hefði haft margfalt meiri ánægju af því ef hann hefði verið hér við. En ég vil ljúka þessu með því að segja: Er það nokkur furða að mér komi til hugar, nú þegar við ræðum það frv. sem hér er á dagskrá, að það geti verið möguleiki á því að hæstv. forsrh. sjái sér fært að greiða atkv. með till. okkar sjálfstæðismanna? Mér finnst það engin goðgá a. m. k. að láta sér detta slíkt í hug. Og ég verð að segja að það er eitthvað einkennilegt við þá siðgæðisvitund að boða þetta kjósendum í landinu nokkrum dögum fyrir kjördag og ætla svo gersamlega að snúast gegn þessu. Það er eitthvað siðferðilegt vandamál við þetta. Má ég að lokum, herra forseti, láta heyrast hvað hæstv. forsrh. segir um slíkt siðferðismál. Hann segir, með leyfi hæstv. forseta: „Verðbólgan er ekki aðeins efnahagsmál, heldur einnig og ekki síður sálrænt og siðferðilegt vandamál.“ Ég leyfi mér að vona að hæstv. forsrh. láti þetta ekki sannast á sér við afgreiðslu þessa frv. hér í hv. deild.



Herra forseti. Það er einungis stutt athugasemd. Mér þykir nú heldur rislágt að forsrh. sé fjarstaddur jafnágæta ræðu og hér var flutt áðan og er í sjálfu sér ástæða til þess að halda umr. áfram og þeim orðaskiptum sem nauðsynleg eru í þessu sambandi. Í annan stað þykir mér súrt í brotið og heldur rislágt að fjmrh. geri hér ekki grein fyrir máli sinu og þeirri stefnu sem hann fylgir fram um það að hækka sérstaklega skatta á þeim sem tekjulægstir eru í þjóðfélaginu, einstæðum foreldrum og einhleypu fólki. Ég legg til að umr. verði frestað og haldið áfram við betra tækifæri þegar ráðh. eru betur upplagðir.



Herra forseti. Ég hef þegar mælt fyrir því frv., sem hér er til umr., og hef þar fáu við að bæta. Ég tel ekki ástæðu til að lengja þessa umr. því að ég sé ekki að hér hafi neitt nýtt komið fram sem krefjist þess að menn haldi uppi löngum rökræðum. Hv. þm. Kjartan Jóhannsson og flokksbræður hans hafa flutt hér till. sem fela í sér verulega skattalækkun, og sama gildir um hinn stjórnarandstöðuflokkinn, Sjálfstfl. Þm. hans hafa flutt hér till., sem fela í sér verulega lækkun á tekjuskatti. Þessum ágætu þm. er að sjálfsögðu heimilt að flytja hér hverjar þær till. sem þeim sýnst, hvort sem þær geta talist skynsamlegar eða ekki. Ég er hins vegar sannfærður um það, að öllum þeim, sem þekkja hvernig ástandið er í fjármálum þjóðarinnar og hvernig ástatt er með þá miklu verðbólgu sem geisar í landinu, er fullljóst að það er ekki nokkurt svigrúm til skattalækkana, almennra skattalækkana eins og á stendur. Með slíkum ráðstöfunum væri beinlínis verið að gera vandann meiri og stærri en hann er nú. Það er alveg laukrétt, sem kom hér fram hjá hv. þm. Þorv. Garðari Kristjánssyni áðan og hann nefndi sem mjög mikilvægt og stórt atriði þessa máls, að afkoma ríkissjóðs sé í sæmilegu lagi. Ég tek mjög sterklega undir þetta sjónarmið sem fram kom hjá honum áðan. En það verður ekki ef menn eru að leika sér að því að gleðja kjósendur sína með skattalækkunum í stórum stíl, sem vissulega hljóta að leiða til þess að ríkissjóður yrði rekinn með verulegum halla. Svo þykjast menn ætla að afla tekna með ýmsum undraráðum, eins og t. d. þeim að lækka verulega niðurgreiðslur. Það á að taka verulegan hluta af því fé, sem forgörðum fer við skattalækkun samkv. till. Sjálfstfl. og Alþfl., með því að lækka niðurgreiðslurnar. En hefur það dæmi verið reiknað til enda og hafa menn gert sér grein fyrir því, hvað lækkaðar niðurgreiðslur hafa í för með sér mikinn kostnaðarauka fyrir ríkissjóð? Gera menn sér grein fyrir því, að ef t. d. þeir 24 milljarðar, sem í niðurgreiðslur fara, væru afnumdir úr fjárlögum og vöruverð í landinu hækkaði að sama skapi, þá mundu laun almennt hækka um 8%? Það mundi auka útgjöld ríkisins um u. þ. b. 8 milljarða, auk þess mundi það auka greiðslu tryggingabóta frá ríkinu um aðra 8 milljarða, þannig að það er nokkuð ljóst að menn eru ekki bara að spara þá upphæð sem felst í lækkun niðurgreiðslna, heldur verða þeir að koma þá á móti með tekjur upp í þann mikla kostnaðarauka sem því fylgir að niðurgreiðslur eru lækkaðar. Auk þess mundi auðvitað af þessu hljótast það, að landbúnaðarvörur mundu seljast tregar og hægar og útflutningsvandi bænda aukast að sama skapi, sem er enn önnur hlið málsins. Nei, auðvitað eru þetta ekkert annað en gervitillögur. Það vita hv. stjórnarandstæðingar fullvel og þeir gera því ekki kröfu til þess í fullri alvöru, að við - hvorki ég né forsrh. - stöndum hér í löngum viðræðum um till. af slíku tagi. Það vita allir sem vilja vita, að ekkert svigrúm er til almennra skattalækkana í þjóðfélaginu öðruvísi en að það komi niður á fjárhag ríkissjóðs og leiði með þeim hætti til verulegrar verðbólgu. Og það er mjög slæmt, að fjárhagur ríkissjóðs sé erfiður þegar ástandið í efnahagsmálum er eins og það er nú. Hér hefur verið fjölyrt um það, að sú breyting á skattstiga, sem hér er gerð till. um, feli í sér svo og svo mikla hækkun fyrir þennan hópinn eða hinn. Auðvitað segir það sig sjálft, og það á við um alla skattstiga sem eiga að skila nokkurn veginn sömu tekjum og fyrra skattakerfi átti að gera - og þetta kerfi er miðað við að skila nákvæmlega sömu tekjum og gömlu skattalögin hefðu gert, - það segir sig sjálft, að þegar breytt er um kerfi þannig að sumir fá minni skatt, þá hljóta einhverjir aðrir að fá ívið meiri skatt. Við teljum hins vegar að hvergi sé um mjög ósanngjarnan mun að ræða, og við erum sannfærðir um að það væri leitun að því skattakerfi sem kæmi þannig út að allar hliðar þess yrðu eins og best yrði á kosið. Slíkt skattakerfi er áreiðanlega ekki til. Í þessu nýja skattakerfi, sem nú er verið að taka upp, er meginbreytingin auðvitað sú, að skattar á hjón, sem bæði vinna úti, aukast heldur, einkum og sér í lagi ef tekjur eiginkonu eru yfir 2 millj. kr., en meginreglan um einstaklinga er aftur á móti að skattar þeirra lækka. Þetta er sú mynd sem skín í gegn, ef tölvukeyrslur þessa skattkerfis eru nákvæmlega skoðaðar. Vissulega er það ákveðið áhyggjuefni, að við tölvukönnun á þessu nýja skattkerfi, sem við erum að taka upp, koma einstæðir foreldrar ekki eins vel út og við hefðum helst kosið. Þeir nutu mjög verulegra fríðinda í hinu gamla kerfi, en það er ekki hægt að sýna fram á það, þegar þetta nýja kerfi er tekið upp og þeir fá mjög hliðstæð fríðindi, að þau skili sér með nákvæmlega sama hætti og þau gerðu í gamla kerfinu. Það er alveg hárrétt. En munurinn er mjög óverulegur í þeim tiltölulega fáu tilvikum sem þetta á við. Það, sem hefur verið gert fyrir einstæða foreldra, er, eins og menn vita, fyrst og fremst það að þeir fá tvöfaldar barnabætur með öllum börnum sínum og það hæstu barnabætur, eins og öll börn væru undir 7 ára aldri. En eins og menn vita eru veittar aukabarnabætur fyrir börn undir 7 ára aldri og það eru veittar hlutfallslega meiri barnabætur þegar börnin verða fleiri. Einstæðir foreldrar njóta þessara hlunninda í eins ríkum mæli og hægt er að veita. Það hefur verið talin viðunandi lausn á þeirra vanda, þótt hitt skuli viðurkennt, að einstæðir foreldrar í hinum einstöku tekjuhópum koma ekki nákvæmlega eins út og þeir gerðu samkv. fyrra skattkerfi. Þar er alltaf einhvern mun hægt að finna. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál. Ég hef áður gert grein fyrir því í ítarlegri framsöguræðu. Hér er fáu við að bæta. En vegna þeirra ögrandi orða, sem hér voru mælt af hv. þm. Kjartani Jóhannssyni, þótti mér rétt að bæta fáeinum orðum í belg. Ég ítreka það sem ég hef sagt hér, að till. stjórnarandstæðinga um skattalækkanir eru óraunhæfar yfirborðstillögur, sem þeir vita sjálfir að standast ekki í reynd ef menn hafa vilja til þess að berjast gegn verðbólgunni. Ég tel því ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þessar till. Ég vil bara bæta því við, að þetta er 2. umr. málsins og þó að forsrh. hafi ekki átt þess kost að hlýða á þessar umr. nú, þá ætti hann að geta svarað þeim fyrirspurnum, sem menn vildu beina til hans, við 3. umr. málsins. Því legg ég áherslu á að þessari umr. ljúki nú og menn haldi þá áfram umr. þegar færi gefst til þess við 3. umr. málsins, að lokinni atkvgr. eftir 2. umr.



Herra forseti. Ég get fyrst tekið undir áskorun hæstv. fjmrh. áðan til hv. þm. Þorv. Garðars Kristjánssonar um að hann endurtaki ræðu sína við 3. umr. þegar forsrh. er viðstaddur. Ég held að það sé holl ábending og eitt af því skásta sem hefur komið frá hæstv. fjmrh. mjög lengi. Annars tel ég að það hafi verið mjög gott að hæstv. fjmrh. skyldi gefa þær yfirlýsingar sem hann gaf hér áðan, að ekki væri um ósanngjarnan mun að ræða hjá neinum þjóðfélagshópum að hans dómi í skattlagningu miðað við gamla kerfið, ef það hefði verið framreiknað, og svo það sem stjórnarliðar leggja nú til að verði notað. Ég tók líka eftir því, að hæstv. fjmrh. orðaði það svo, að einstæðir foreldrar hefðu samkv. þeim skattalögum, sem giltu í tíð íhaldsstjórnarinnar, notið verulegra fríðinda - verið nokkurs konar forréttindahópur, þangað til núv. hæstv. fjmrh. gerir á þessu bragarbót, væntanlega með því að hækka sérstaklega á þeim skattana. Ég kannast ekki við að hæstv. fjmrh. hafi fyrr gefið yfirlýsingar af þessu tagi, um það, að að hans áliti væru einstæðir foreldrar - eða hefðu verið - eins konar forréttindahópur.

Hvorki fyrr né síðar hef ég gefið slíka yfirlýsingu. - Gripið fram í: Íhaldið er alltaf best.

Ég heyrði ekki betur í þeirri yfirlýsingu, sem hæstv. fjmrh. gaf hér, en að þeir hefðu notið alveg sérstakra fríðinda og í því felist einmitt þetta sem ég hef sagt. En það er mjög athyglisvert, að hæstv. fjmrh. skuli gefa þá yfirlýsingu, að hér sé hvergi um ósanngjarnan mun að ræða, það sé um óverulegan mun að ræða. Ég ítreka það sem ég sagði hér áðan, að ég er alls ekki þessarar skoðunar, hvorki að því er varðar þá einhleypinga, sem ég gerði hér sérstaklega að umræðuefni, með mjög lágar tekjur, né heldur einstæða foreldra. Ef framreiknað er samkv. gamla skalanum annars vegar og hins vegar samkv. þeim till., sem stjórnarflokkarnir eru nú að gera, á þær tekjur sem menn höfðu á árinu 1979, þá kemur hér að mínum dómi fram mjög verulegur munur og mjög veruleg skattaþynging á fólki með mjög tágar tekjur. Og ég tel að fólk á þessu tekjubili, með kannske 225–250 þús. kr. á mánuði, muni um það þegar lagt er á það aukalega 120–150 þús. kr., eins og dæmið um einstæða foreldra hér áðan sannar. Það er það sem felst í þessum till., að einstæðu foreldri með eitt barn á þessu tekjubili er gert að greiða 120–150 þús. kr. meira en samkv. gömlu skattalögunum. Ég tel, að um mjög verulegan mun sé að ræða og hann mjög ósanngjarnan, og er því mjög ósammála hæstv. fjmrh. um þetta mál.