Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Egill Jónsson Virðulegi forseti. Frsm. fjvn. hefur gert hér grein fyrir sínu og okkar máli en það vakti nokkra eftirtekt hve miklum ræðutíma og miklum skýringum formaðurinn taldi sig þurfa að koma á framfæri gagnvart flugvellinum við Húsavík. Það hefði verið vel viðeigandi að hann hefði líka komið á framfæri nokkrum skýringum gagnvart flugvellinum í Hornafirði því að þar voru líka gerðar breytingar frá flugmálaáætlun, reyndar afar furðulegar breytingar vegna þess að eins og að var stefnt með langtímaáætlun um flugmál átti að komast hjá allri kjördæmatogstreitu og gera mönnum kleift að komast að niðurstöðu á þeim grundvelli að hafa fleiri ár fyrir framan sig. En svo vildi nú til þegar hæstv. samgrh. hafði lagt fram nýja flugmálaáætlun að flugbraut sem átti að ljúka við að byggja á þessu ári var skákað út af flugmálaáætluninni, ekki einungis fyrir næsta ár heldur fyrir allt fjögurra ára tímabilið. Einungis var fjárveiting til rannsókna á þessu ári upp á 1 1 / 2 millj. að því er mig minnir og svo ekki söguna meir. Þetta var nú þeim mun athyglisverðara og einkennilegra að fyrir lágu bókanir frá fundi sem flugmálastjóri og hans starfsmenn héldu með forustumönnum í flugmálum og sveitarstjórnarmálum á Höfn í Hornafirði í fyrrasumar þar sem bókað var að framkvæmdin um þverbrautina um Hornafjarðarflugvöll yrði látin ganga fram á þessu ári. Auðvitað varð þarna ekki miklum hlutum um þokað við afgreiðslu þessa máls í fjvn. Þó var tekin stefnumarkandi ákvörðun um það að framkvæmd skyldi hefjast á næsta ári, árinu 1991, og þessi niðurstaða fékkst með því að fresta byggingu tækjageymslu sem var á áætlun það ár. Það er þess vegna augljóst mál hvaða vilji er fyrir hendi varðandi þessa framkvæmd við afgreiðslu í fjvn. og væntanlega hér á Alþingi, að framkvæmdir hefjist við þessa flugbraut á næsta ári, enda er séð fyrir því að þeim rannsóknum sem þurfa að fara fram, sem eru nú ekki mjög mikilvægar og ekki heldur kostnaðarsamar, er hægt að ljúka fyrir haustið eða veturinn. Og það bréf sem þingmenn Austurl. hafa sent frá sér þýðir í rauninni ákvörðun um framkvæmdafjárveitingu til tækjageymslu og til þverbrautarinnar á árinu 1992 en þá verður búin að fara fram, eins og kunnugt er, önnur endurskoðun á flugmálaáætlun, framkvæmdaendurskoðun fyrir árin 1992 og 1993 og það er eins gott að menn gæti að því að leika ekki þá aftur þann leik sem leikinn var núna gagnvart flugbrautinni í Hornafirði. Þetta segi ég hér þó að trúlega verði nú komin önnur ríkisstjórn og annar samgrh. Ég vona að menn fletti samt upp því sem menn hafa haft um þetta mál að segja hér við þessa afgreiðslu og rifji upp fortíðina í þeim efnum og hversu stórfurðuleg tillögugerðin var um Hornafjarðarflugvöll. Úr því hefur nú verið nokkuð bætt og því verður áreiðanlega fylgt eftir af þingmönnum Austurl. þegar þar að kemur.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Hæstv. forseti. Ég vil í fáeinum orðum þakka hv. fjvn. hennar störf að þessu máli. Þetta er fyrsta reglulega endurskoðun 10 ára flugmálaáætlunar eins og lög gera í raun ráð fyrir að fram fari á tveggja ára fresti og ég vil lýsa ánægju minni með að tekist hefur samkomulag í fjvn. um það mál og þær tillögur sem hér eru til afgreiðslu.

Það er nú skilyrt eins og þú sérð á fylgiskjölum.

Hvað sem um það allt saman má segja birtist hér eitt sameiginlegt nál. og sameiginlegar brtt. fjvn. og hef ég ekkert nema gott um þær að segja og er fyllilega sáttur við bæði tillögurnar og meðhöndlun fjvn. á þessu máli að öllu leyti. Ég vil auðvitað sérstaklega þakka hv. formanni fjvn. fyrir ítarlega og vandaða framsöguræðu um málefni Húsavíkurflugvallar sem var fróðleg og upplýsandi og þykir mér að sönnu vænt um að fjvn. hefur tekið af dýrmætum tíma sínum í að kynna sér svo rækilega og vandlega ofan í kjölinn málefni Húsavíkurflugvallar í Aðaldalshrauni. Um það sem var nú tilefni umfjöllunarinnar, þ.e. þá tillögu sem fólst í þáltill. eins og hún var fram borin á Alþingi, að Húsavíkurflugvöllur mundi færast upp um flokk, úr flokki áætlunarflugvalla II í flokk I, er það að segja að það er allt rétt sem um það var sagt, að sú tillaga er ættuð úr samgrn. Reyndar hefur legið fyrir á þeim bæ ósk heimamanna um að Húsavíkurflugvöllur yrði færður upp um þriggja ára skeið eða svo, ef ég man rétt, ítrekaðar bréfaskriftir. Hafa heimamenn m.a. bent á að á þessu svæði séu margir af mikilvægustu ferðamannastöðum landsins, þar á meðal sá sem að öllum öðrum ólöstuðum dregur líklega flesta ferðamenn til landsins, Mývatn. Enn fremur hafa þeir bent á mikilvægi þess að á norðaustanverðu landinu yrði a.m.k. einn flugvöllur þannig í stakk búinn að í fyllingu tímans gætu um hann farið vöruflutningar, útflutningur eða söfnun á ferskum matvælum til annarra flugvalla með stærri flugvélum. Ýmislegt fleira mætti þarna til nefna, svo sem að nýjar flugvélategundir opna nú þann möguleika að styttri flugbrautir bjóði upp á áætlunarflug eða vöruflutningaflug með stærri flugvélum. Nýjar flugvélategundir geta athafnað sig á styttri flugbrautum og má til gamans nefna að þær nýju flugvélar sem Flugleiðir hafa verið að taka á móti núna í dag og fyrir stuttu síðan geta þegar búið verður að leggja bundið slitlag á flugbrautina á Þingeyri tekið sig þaðan á loft með helming íbúanna og flogið til annarra heimsálfa án millilendingar. Þannig hefur nú tæknin breytt aðstæðum að mun styttri flugbrautir duga núna fyrir fullvaxnar millilandaflugvélar. Í þriðja lagi háttar þannig til á Húsavíkurflugvelli í Aðaldalshrauni að þar er fyrir hendi jarðnæði eða land í eigu ríkisins og er mjög einfalt og ódýrt að koma við þeirri lengingu flugbrautarinnar sem gerir það að verkum að stærri flugvélar geta athafnað sig frá flugvellinum. Það sem hér ræður flokkuninni er eins og jafnan flugbrautarlengdin ein, en þannig er flugmálaáætlunin og flokkunin upp byggð að það er flugbrautarlengdin sem ræður því í hvaða flokk flugvalla flugvellir lenda. Og þar sem stefnt er á það með þessari stefnumörkun að Húsavíkurflugvöllur færist í þann lengdarflokk sem fyllir flokk I þótti eðlilegt --- og eru fyrir því fordæmi, sbr. til að mynda Egilsstaðaflugvöll sem var þegar í upphafi flugmálaáætlunar settur í flokk I af því að þá hafði verið tekin ákvörðun um að hann skyldi byggður upp í þá stærð að nokkrum árum liðnum. Hér er því í raun og veru hvað Húsavíkurflugvöll snertir fylgt því hinu sama fordæmi og átti við um Egilsstaðaflugvöll á sínum tíma. Ég vona að þetta skýri málið af hálfu samgrn. eða af minni hálfu og er mér sama hvorum aðilanum er eignuð sú tillaga að færa Húsavíkurflugvöll þarna upp. Ég vil enn fremur geta þess að í samgrn. hefur nokkuð verið horft til þeirrar þróunar sem líkleg er í okkar flugmálum á næstu árum sem eðlilegt má telja þegar verið er að marka stefnu eins og hér er gert. Það liggur í hlutarins eðli að það eru fyrst og fremst flugvellirnir sem fjærst liggja Reykjavík, flugvellirnir um norðaustanvert landið og svo kannski á Vestfjörðum, sem munu þrátt fyrir batnandi samgöngur á landi halda sínum hlut og jafnvel búa við vaxandi flugumferð á næstu árum. Þeirrar þróunar gætir nú þegar að á þeim flugvöllum sem nær liggja Reykjavík dregst flugumferð saman eftir því sem samgöngur á landi batna og þarf auðvitað ekki að útskýra fyrir sprenglærðum hv. alþm. í samgöngumálum hvað hér er á ferðinni. Þessari þróun verður að sjálfsögðu ekki snúið við. Hún er eðlileg og mun þýða það að batnandi samgöngur á landi veita fluginu harðnandi samkeppni, sérstaklega þeim svæðum landsins sem nær liggja höfuðborgarsvæðinu. Þau sem fjær liggja og fjærst liggja munu lengur halda sínum hlut og jafnvel enn um sinn búa við vaxandi flugumferð. Þess vegna liggur það í hlutarins eðli að það er skynsamlegra að horfa til meiri og varanlegri fjárfestingar á flugvöllunum eftir því sem mikilvægi þeirra í þessu tilliti er meira, sérstaklega flugvallanna um norðaustanvert landið og á Vestfjörðum og svo auðvitað í Vestmannaeyjum af öðrum ástæðum sem ekki þarf að fjölyrða um. Varðandi Hornafjörð og þverbraut þar, þá skýrði ég það reyndar í framsöguræðu minni hér í fyrri umræðu hvernig það gerðist að þar var ekki gerð tillaga um framkvæmdir við þverbraut á áætlunartímanum, þessum fjögurra ára tíma. Það var af þeirri ástæðu að flugráð lagði ekki til þessar framkvæmdir. Í flugráði var ákveðið að fresta um óákveðinn tíma að setja fjárveitingu inn á byggingu þverbrautar á Hornafirði og fyrir því voru í mín eyru færð tæknileg rök sem voru fyrst og fremst þau að sérfræðingar Flugmálastjórnar teldu sig þurfa að gera frekari rannsóknir á vænlegustu legu þverbrautarinnar, m.a. vegna sviptivinda, sem ég hygg að hv. 4. þm. Austurl. þekki nú eitthvað til á þessu svæði, þyrfti meiri tíma áður en hægt væri endanlega að velja vænlegustu legu þverbrautar. A.m.k. var ljóst að sérfræðingar Flugmálastjórnar treystu sér ekki til að kveða upp úr um vænlegustu legu þverbrautarinnar á þessu ári þannig að af þeim tæknilegu ástæðum mundi koma til a.m.k. einhverra breytinga í þessu efni. Hvort nauðsynlegt var að reikna með jafnlangri frestun og tillagan gerði í sjálfu sér ráð fyrir þar sem framkvæmdin var tekin út skal ég ekki um segja og tek það fram að að sjálfsögðu er ég mjög ánægður með að sjá þessa framkvæmd þarna inni og ég vona að tæknilega verðum við í stakk búin til að hefja þessar framkvæmdir á þeim tíma sem fjárveitingar gera ráð fyrir hér í tillögunni. Þetta var sem sagt tillaga flugráðs og hún gekk til þingsins óbreytt af minni hálfu eftir að hafa hlýtt á þau rök sem sérfræðingar Flugmálastjórnar færðu fram í þessu efni. Ég vona svo að lokum að við náum því að halda okkar striki hvað snertir framkvæmdir á grundvelli 10 ára áætlunar um uppbyggingu í flugmálum. Ég hef margsagt það hér úr þessum ræðustóli að ég tel að sú vinna sem var grundvöllur að þessari 10 ára áætlun sem hér er verið að ræða um í raun og veru eða endurskoðun á henni hafi verið gagnmerk og þörf og okkur beri að reyna að standa vörð um þær framkvæmdir sem þar hafa verið lagðar niður og tryggja það að við náum að halda okkar striki á þeim grundvelli sem þar var markaður. Þá munum við sjá gríðarlegar framfarir í þessum efnum, þessu mikilvæga sviði samgöngumála, á þessu 10 ára tímabili og það er vissulega full þörf á því hjá þjóð sem byggir jafnmikið á flugsamgöngum og við Íslendingar gerum. Að lokum vil ég geta þess vegna þess sem hv. formaður fjvn. og frsm. nál. nefndi hér um fjárhag Flugmálastjórnar og rekstur þar á bæ að ég hef rétt nýverið fengið í hendur áfangaálit um fjárhagsvanda Flugmálastjórnar sem er skilað af starfshópi sem sérstaklega var skipaður í þessu efni. Það er rétt sem fram kom að þar eru ekki enn á borðum þær niðurstöður að unnt sé að taka þær til meðhöndlunar eða afgreiðslu hér að þessu sinni, en væntanlega gætu þær komið til afgreiðslu síðar á árinu og það er alveg ljóst að til einhverra aðgerða þarf að grípa vegna þess fjárhagsvanda sem Flugmálastjórn á nú við að glíma í sínum rekstri. Þar er að ýmsu leyti um sérstakan vanda að ræða sem m.a. skapast af því að umfang þeirra verkefna sem þessi mikilvæga stofnun sinnir hefur farið mjög vaxandi og það er vel, vil ég segja, vegna þess að þar er að stórum hluta til á ferðinni þjónustustarfsemi sem við Íslendingar veitum vegna alþjóðlegs flugs á okkar flugumsjónarsvæði. Það skilar okkur mikilvægum gjaldeyristekjum inn í landið en að sjálfsögðu þarf að mæta þeim auknu umsvifum sem þetta kallar á og tekjurnar skila sér síðan í framhaldinu. Og ég held að mjög mikilvægt sé að við höfum á því skilning, Íslendingar, að standa vel í stykkinu hvað þetta snertir. Við sinnum þarna mjög mikilvægu hlutverki og önnumst flugumferðarstjórn á gríðarstóru svæði hér umhverfis Ísland og allt til norðurpólsins og það skilar inn í landið, ekki bara til Flugmálastjórnar heldur til fleiri stofnana, svo sem Pósts og síma og Veðurstofunnar, mjög miklum tekjum og gjaldeyristekjum sem við höfum ekki efni á að afsala okkur. Að lokum endurtek ég svo þakkir mínar til hv. fjvn. fyrir hennar vönduðu störf að venju í sambandi við þetta mál.

Alexander Stefánsson Virðulegi forseti. Ég skal ekki tefja þessar umræður. Ég vil aðeins segja út af því sem hæstv. ráðherra kom hér inn á í sambandi við Flugmálastjórn, og mér finnst ástæða til að undirstrika það alveg sérstaklega, að það verður ekki hægt annað en að taka málefni Flugmálastjórnar til rækilegrar meðferðar sem allra fyrst því að ef ekki og ef Flugmálastjórn lendir í fjárhagsvanda, eins og hún virðist vera í nú, þá hlýtur það að bitna beint á framkvæmdum sem á að gera samkvæmt þessari áætlun og þess vegna vil ég undirstrika það að sem allra fyrst verði gengið í það að finna möguleika á því að rekstur Flugmálastjórnar geti verið með eðlilegum hætti en hann er það ekki nema gripið verði fljótt inn í þessi mál.

Pálmi Jónsson Virðulegi forseti. Hv. frsm. og formaður fjvn. gerði ágæta grein fyrir afgreiðslu nefndarinnar í sinni framsöguræðu og ég hafði nú reiknað með að láta það nokkurn veginn duga hér í þessari umræðu af minni hálfu vegna þess að við skilum sameiginlegu áliti. Hins vegar hafa stjórnarliðar hér eftir venju komið upp í ræðustól til þess að þingstörf megi halda áfram sem lengst fram eftir vorinu og gengur þar vitaskuld hæstv. ráðherra fram fyrir skjöldu með langvarandi málaskvaldri án þess að hann hafi þar býsna mikið að segja. Ég vil þó taka það fram og undirstrika það sem fram hefur komið m.a. hjá hv. 1. þm. Vesturl. að mál Flugmálastjórnar eru auðvitað óleyst og þau eru nokkurn veginn í sama fari og þegar hér voru afgreidd fjárlög fyrir jól. Ég reikna með því að ég taki það mál frekar til athugunar við afgreiðslu á frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1990 hér síðar í kvöld eða nótt. Það var auðvitað alveg ljóst, eins og skýrt var fyrir hæstv. samgrh. og hv. stjórnarmeirihluta, þar á meðal hv. 1. þm. Vesturl., að þarna vantaði við afgreiðslu fjárlaga milli 40 og 50 millj. kr. til þess að launaliður og rekstur Flugmálastjórnar gæti gengið í sama horfi og nú. Þrátt fyrir það að ég hafi krafist þess að fá að vita það hvernig með skuli fara er aðeins vísað til starfa nefndar sem ekki hafði lokið störfum en er kannski búin að skila einhverju áliti nú til hæstv. samgrh. Það þýðir þó auðvitað, ef ekki kemur þarna aukið fé, að fella verður niður eitthvað af þeirri starfsemi sem er í gangi af hálfu Flugmálastjórnar, annað tveggja að loka flugvöllum, ellegar þá að starfsliðið verður að vinna í sjálfboðavinnu. Svo einfalt er það. Og mér er sem ég sjái framan í flugumferðarstjórana hjá Flugmálastjórn þegar þeir fara að vinna í sjálfboðavinnu fyrir hæstv. samgrh. Um þær yfirlýsingar hæstv. samgrh. að hann telji mikils virði, sem sannarlega er, að unnt verði að standa við flugmálaáætlun sem unnin var og samþykkt fyrir forgöngu hæstv. fyrrv. samgrh. Matthíasar Bjarnasonar, er auðvitað allt gott að segja, en það liggur á hinn bóginn fyrir að sú fjármögnun sem hér er á ferðinni dugar ekki til að standa við þá flugmálaáætlun og um leið og hæstv. samgrh. er að mæla þessi fallegu orð, þá leggur hann hér fram þessa flugmálaáætlun og hún gengur hér til afgreiðslu þannig að sýnilega vantar um 100 millj. kr. á ári til þess að við hana verði staðið. Um leið og menn mæla falleg orð og telja sig vilja allt gera er þess vegna best að menn hafi það í huga að það verður ekki gert án þess að fjármunir séu til þess. Og þetta hefði nú hæstv. samgrh. átt að láta koma fram úr því að hann taldi ástæðu til að fara með þessa ræðu sína hér áðan sem að mínu áliti sýndist lítil ástæða til. Ég vil svo taka undir það sem raunar kom fram hjá hv. þm. Agli Jónssyni að þær bókanir sem eru prentaðar sem fylgiskjöl með nál. hafa auðvitað mikla þýðingu bæði að því er lýtur að slitlagi á Sauðárkróksflugvöll og eins varðandi þverbraut á Hornafjarðarflugvöll og fjvn. afgreiðir það eins og fram kom í máli formanns nefndarinnar með þeim hætti að vísa þessu til endurskoðunar flugmálaáætlunar á næsta ári. Þá er það um leið gert í þeim tilgangi að þessi mál komist fram við þá endurskoðun. Á þessum grundvelli er samstaða okkar úr minni hlutanum byggð, að það sé einróma niðurstaða fjvn. að vísa því til flugráðs og þeirrar endurskoðunar sem fram undan er þannig að þessi verk komist fram svo sem hér er gert ráð fyrir í þeim bókunum sem fyrir liggja.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Fram hefur komið tillaga um Margréti Heinreksdóttur lögfræðing, Hrísmóum 4, Garðakaupstað. Þar sem aðeins hefur borist ein tillaga og aðeins einn skal kjósa er Margrét Heinreksdóttir lögfræðingur rétt kjörinn varamaður í bankaráð Seðlabanka Íslands.

Þorv. Garðar Kristjánsson (um atkvæðagreiðslu) : Hæstv. forseti. Það má nú öllum vera ljóst að það er ekki nægilegur fjöldi þingmanna á þessum fundi. Fundurinn er ekki ályktunarfær. Ég vildi bara vekja athygli á því og eðlilegt er að þessari atkvæðagreiðslu sé frestað þar til fullnægt er þeim ákvæðum þingskapa að hér verði ekki teknar ákvarðanir nema fundurinn sé ályktunarfær.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti vill taka það fram að það eru 39 hv. þm. í þessu húsi og forseti hafði þegar hringt þannig að ég hygg að hér sé nægur fjöldi þingmanna sem heyrir þessa atkvæðagreiðslu. Og þar sem ekki þarf að greiða atkvæði er ekkert við þetta að athuga. --- Hv. 4. þm. Vestf. telur ástæðu til að tala um atkvæðagreiðslu.

Þorv. Garðar Kristjánsson (um atkvæðagreiðslu) : Já, ég tel ástæðu til að tala um atkvæðagreiðslu og þegar beðið er um orðið á hæstv. forseti að gefa orðið en ekki með þessum hætti sem forseti gerði. Ég held að --- mér er nú orða vant. Ef við ætlum að taka upp þann sið að taka ákvarðanir á þingfundi án þess að tilskilinn meiri hluti þingmanna sé á fundi, þá erum við komin í mikinn vanda. Það er næsta furðulegt að hæstv. forseti skuli segja að það sé hægt að taka slíka ákvörðun ef nægilega margir eru í Alþingishúsinu. Það mætti þá alveg eins segja: Ef nægilega margir eru á þinglóðinni eða hér í grennd. Það dugar ekki annað en að nægilega margir séu á fundinum.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti ætlar ekki að eltast við þessa athugasemd. Það vill svo til að forseti hefur setið hér á hinu háa Alþingi í tíu ár, þar af fimm undir forsæti hv. 4. þm. Vestf., og kann mörg dæmi um þessi vinnubrögð. Hv. 4. þm. Vestf. tekur enn til máls um atkvæðagreiðslu.

Þorv. Garðar Kristjánsson (um atkvæðagreiðslu) : Hæstv. forseti. Það eru hrein ósannindi að undir minni stjórn hafi verið teknar ákvarðanir og farið fram kjör eða atkvæðagreiðsla á fundum þar sem ekki hefur verið tilskilinn meiri hluti mættur. Það eru hrein ósannindi og ég veit ekki dæmi til þess að það hafi gerst undir stjórn nokkurs annars forseta.

Karl Steinar Guðnason (um atkvæðagreiðslu) : Hæstv. forseti. Ég vil aðeins staðfesta það sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að hér áður fyrr tíðkaðist það að efna ekki til atkvæðagreiðslu öðruvísi en að meiri hluti þingmanna væri mættur. Það var nýr háttur tekinn upp fyrir tveimur, þremur árum síðan að fundur var settur t.d. án þess að meiri hluti þingmanna væri í þingdeild. Ákvæði þingskapa segja ekki til um það hvort svo eigi að vera eða ekki en það var nýr háttur alla vega. En áður fyrr var fundur ekki settur nema meiri hluti þingmanna væri staddur í viðkomandi deild eða á þingi. --- Fundarhlé.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Fram hefur komið tillaga um Margréti Heinreksdóttur lögfræðing, Hrísmóum 4, Garðakaupstað. Þar sem fleiri tillögur hafa ekki borist er Margrét Heinreksdóttir rétt kjörinn varamaður í bankaráð Seðlabanka Íslands.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Borist hefur tillaga um Jóhann Má Jóhannsson bónda, Keflavík, Rípurhreppi í Skagafirði. Þar sem fleiri tillögur hafa ekki borist er Jóhann Már Jóhannsson rétt kjörinn í stjórn Áburðarverksmiðju ríkisins til 30. júní 1993.

Frsm. meiri hl. fjvn. (Sighvatur Björgvinsson) Frú forseti. Fjvn. hefur haft tillögu þessa til meðferðar en hún var rædd í Sþ. þann 2. apríl sl. Var tillögunni að umræðu lokinni vísað til fjvn. Nefndin hefur fjallað um málið á fundi sínum með hefðbundnum hætti og fengið til liðs við sig vegamálastjóra og starfsmenn hans. Þá hefur einnig, eins og ætíð áður, verið haft samráð við þingmannahópa kjördæmanna um skiptingu framkvæmdafjár milli einstakra viðfangsefna í kjördæmum þeirra og hefur meiri hl. fjvn. gert þeirra tillögur að sínum. Regluleg endurskoðun vegáætlunar fór fram á síðasta þingi. Sú endurskoðun sem nú hefur farið fram á 112. löggjafarþingi nær þess vegna aðeins til tekjuspár og framkvæmdaáforma fyrir árið 1990, en regluleg endurskoðun vegáætlunar á samkvæmt vegalögum að fara fram á næsta Alþingi, þ.e. 1990--1991. Í kjölfar nýgerðra kjarasamninga og aðgerða stjórnvalda í tengslum við þá hafa verðlagsforsendur vegáætlunar tekið breytingum, bæði á tekna- og gjaldahlið og var því nauðsynlegt að óska eftir endurskoðun á áætluninni og umreikningi á henni. Þá lá ekki heldur fyrir hvernig fara skyldi með kostnaðarauka vegna virðisaukaskatts af snjómokstri hjá Vegagerð ríkisins. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1990 er heimild handa fjmrh. til að lækka rekstrargjöld um 2% vegna breyttra verðlagsforsendna í kjölfar kjarasamninga í febrúarmánuði sl. Lækkun á útgjöldum til vegamála af þessum sökum nemur um 90 millj. kr. og er búið að taka tillit til þeirrar lækkunar í brtt. þeirri sem meiri hl. fjvn. flytur á þskj. 1176. Að lokum taldi nefndin nauðsynlegt að fá upplýsingar um stöðu óinnheimtra markaðra tekjustofna til vegamála í árslok 1989. Einnig óskaði nefndin eftir að fá upplýsingar um óafgreidd framlög til girðinga og ristarhliða. Nefndinni bárust upplýsingar frá stjórnvöldum er varða þau atriði sem nefnd voru hér að framan. Í tillögunni er gert ráð fyrir því að markaðir tekjustofnar til vegamála á árinu 1990 nemi alls 4 milljörðum 496 millj. kr. Ný tekjuspá vegna breyttra verðlagsforsendna gerði hins vegar ráð fyrir að markaðir tekjustofnar næmu 4 milljörðum 396 millj. kr. sem er 100 millj. kr. lægri fjárhæð en fram kemur í þáltill. en er að sjálfsögðu komin rétt í brtt. sem við í meiri hl. flytjum á þskj. 1176. Til að mæta þeim tekjumissi er hins vegar gert ráð fyrir því að innheimta eftirstöðva markaðra tekjustofna til vegamála hækki um 100 millj. kr. á árinu 1990. Fjmrn. hefur að undanförnu gert sérstakt innheimtuátak sem áætlað er að skili auknum tekjum af mörkuðum tekjustofnum til vegamála í ríkissjóð að fjárhæð 100 millj. kr. og fara þær að sjálfsögðu óskertar til framkvæmda í vegamálum. Þegar búið er að taka tillit til þessa sérstaka innheimtuátaks hefur því verið tryggt að ráðstöfunarfé verði óbreytt til vegamála á árinu 1990 frá því sem þáltill. gerði ráð fyrir. Ég vil aðeins í þessu sambandi taka það fram að fjvn. hefur grennslast fyrir um það sérstaklega, bæði hjá samgrn. og fjmrn., hvort ætla megi að þessi áætlun muni nást, þ.e. eftirstöðvar markaðra tekna frá fyrri árum vegna sérstakra hertra innheimtuaðgerða á vegum fjmrn. að fjárhæð 100 millj. kr. Þær upplýsingar sem fjvn. hefur fengið eru á þá leið að raunar sé þegar búið að ná þessum árangri sem hér um ræðir. Það er því alveg ljóst að innheimta þessi verður a.m.k. 100 millj. kr., eins og gert er ráð fyrir í brtt. á þskj. 1176, en þó sennilega nokkru meiri. Það liggur einnig fyrir sú skoðun bæði samgrn. og fjmrn. að sá tekjuauki sem kann að nást vegna bættrar innheimtu og er eftirstöðvar markaðra tekna frá fyrri árum, gangi inn í vegáætlun til frekari framkvæmda. Það virðist því alveg ljóst á þessari stundu að það nást inn vegna þessa sérstaka innheimtuátaks a.m.k. 100 millj. kr., eins og hér er gert ráð fyrir, en þó sennilega nokkru meira. Þarna er því fremur varlega áætlað en hitt. Þá er fyrirhugað af hálfu fjmrn. að gefa út reglugerð um niðurfellingu virðisaukaskatts af snjómokstri. Með þessari ákvörðun má áætla að tilkostnaður Vegagerðar ríkisins við snjómokstur geti lækkað um 80 millj. kr. á árinu 1990 sem er svo til sama fjárhæð og fyrirhuguð lækkun útgjalda um 2% vegna breyttra verðlagsforsendna gerir ráð fyrir. Sú lækkun sem gert er ráð fyrir á framkvæmdafé í vegamálum í fjáraukalögum fyrir árið 1990 er því alfarið unnin upp með þeirri ákvörðun fjmrn. að breyta reglum um virðisaukaskatt, með því að fella niður virðisaukaskatt á snjómokstri. Stendur það þá nokkuð á endum að sú aðgerð mun spara kostnað hjá Vegagerðinni er nemur 80 millj. kr. sem er sama fjárhæð og lækka átti útgjöld til vegamála um samkvæmt frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1990. Á fskj. sem birtist með nál. meiri hl. er svo yfirlit frá Vegagerð ríkisins um óafgreiddar kröfur vegna girðinga og ristarhliða. Þar kemur fram að heildarfjárþörf til þessara viðfangsefna um síðustu áramót nemur um 264 millj. kr. og er það allt frá árinu 1978. Til afgreiðslu á Alþingi er till. til þál. um að flýta framkvæmdum við jarðgöng á Vestfjörðum. Í þáltill. er gert ráð fyrir að framkvæmdir við jarðgangagerð á Vestfjörðum geti hafist á árinu 1991. Til þess að svo megi verða er nauðsynlegt að hraða öllum undirbúningi verksins á þessu ári og til þess þarf að verja allt að 47 milljörðum kr. til viðbótar heimaframlagi sem tekið er að láni. Heimildar verður leitað fyrir lántökunni við afgreiðslu fjáraukalaga fyrir árið 1990 á komandi hausti. Í brtt. meiri hl. nefndarinnar á þskj. 1176 er gert ráð fyrir fjármögnun þess kostnaðar sem til fellur á árinu 1990 við undirbúning jarðgangagerðar á Vestfjörðum. Er búið að taka þá ávörðun ef sú tillaga verður samþykkt að sú framkvæmd verði unnin á vettvangi vegáætlunar eins og allar aðrar vegaframkvæmdir sem kostaðar eru af ríkisfé á Íslandi og ekki verði tekinn upp sá háttur að vera með vegagerðarverkefni kostuð af ríkissjóði utan vegáætlunar. Við endanlega ákvörðun um framlög til einstakra verkefna hafa þingmenn kjördæma síðan unnið í samráði við Vegagerð ríkisins og hefur nefndin fallist á allar tillögur þingmannahópa um tilfærslur milli verkefna, enda hafa þær ekki breytt heildarframlögum til vegamála á árinu 1990. Ég tel ekki ástæðu til þess, virðulegi forseti, að rekja allar brtt. þingmannahópanna, þingmannahóparnir sjálfir vita gerst hverjar breytingar þeir hafa lagt til hver í sínu kjördæmi, og læt mér nægja að segja að meiri hl. fjvn. hefur fallist á þær tillögur og heldur þeim til skila í brtt. sínum á þskj. 1176. Það eru aðeins tvö atriði, virðulegi forseti, sem ég vildi ljúka máli mínu með. Í fyrsta lagi að láta þess getið að miðað við þann snjómoksturskostnað sem Vegagerð ríkisins hefur þurft að leggja í nú þegar á þessum vetri og á sl. hausti eru allar horfur á að það muni vanta á þessu ári miðað við svipuð umsvif í snjómokstri og á síðasta hausti um 60--80 millj. kr. Það er vandamál sem einnig þarf að taka á þegar ljósar liggur fyrir en nú hver kostnaður er af snjómokstri á þessu vori. Menn verða þá að taka á því vandamáli í haust þegar Alþingi kemur saman. Einnig liggur það fyrir að framkvæmdir við jarðgöng í Ólafsfjarðarmúla hafa gengið miklu greiðar en upphafleg áætlun gerði ráð fyrir og ekkert nema gott um það að segja. Tæknilegur og verkfræðilegur undirbúningur hefur verið með þvílíkum ágætum að þar hafa fá eða engin óvænt atvik komið upp sem tafið hafa getað það verk, þvert á móti hefur verkið gengið mjög vel fram og raunar unnist mun hraðar og betur en gert var ráð fyrir. Því verður hægt að opna þessi jarðgöng til umferðar mörgum mánuðum fyrr en upphaflega var gert ráð fyrir. Þetta hefur að sjálfsögðu orðið til þess að greiðslur vegna verksins falla nokkuð hraðar til en upphafleg áætlun gerði ráð fyrir. Því er ljóst að allverulegar fjárhæðir vegna framkvæmdanna sem gert var ráð fyrir að féllu til greiðslu á næsta ári munu falla til greiðslu á þessu ári. Það er einnig mjög fjárfrekt viðfangsefni sem verður að sinna sérstaklega þegar nánari upplýsingar um það liggja fyrir síðar á þessu ári og þá væntanlega takast upp við afgreiðslu fjáraukalaga á komandi hausti þegar nánar er vitað um hvað þar muni falla til til viðbótar sem allar líkur benda til að verða muni. Ég ítreka það að hér er aðeins um að ræða tilfærslur á greiðslum frá árinu 1991 þegar þessar greiðslur voru ráðgerðar til ársins 1990 þegar allar líkur eru á að þær muni greiðslufalla. Ástæðan er sú sem ég hef skýrt áður, virðulegi forseti, að verkið hefur gengið miklu betur og greiðar en menn áformuðu og því falla að sjálfsögðu greiðslur til verktakans fyrr í gjalddaga en upphaflega var ákveðið. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að rekja þetta mál frekar. Ég varð var við það hér áðan að í nál. meiri hl. fjvn. hafa fallið niður nokkrar skýringar þar sem reynt var að rekja gang tekna og útgjalda eins og hann var við vegáætlun þá sem lögð var fram á síðasta vetri og afgreidd síðan með þeim breytingum sem endurskoðun á forsendum þeirrar vegáætlunar sem afgreidd var í fyrra leiddi af sér. M.a. breytingum er varða tekjuhlið vegáætlunarinnar vegna annarra verðlags-, launa- og gengisforsendna en notaðar voru við áformin í fyrra. Í þriðja lagi var síðan sýnt hvernig þessar endurskoðuðu tillögur á óbreyttum grunni frá því í fyrra breytast nú við þessa afgreiðslu, bæði vegna þess niðurskurðar sem áformaður hefur verið varðandi fjárútvegun til vegaframkvæmda og vegna þeirra viðbótartekna sem nú er gert ráð fyrir, þ.e. í fyrsta lagi eftirstöðvar markaðra tekna frá fyrri árum að fjárhæð 100 millj. og í öðru lagi vegna sérstakrar fjáröflunar vegna byggingar jarðganga á Vestfjörðum að upphæð 47 millj. kr. Hér er um viðbætur að ræða við markaðar tekjur vegáætlunar þannig að meira fé verður til ráðstöfunar í vegaframkvæmdum á árinu 1990 en nemur eingöngu framlagi af mörkuðum tekjum og að staðið verður að fullu við þá yfirlýsingu hæstv. samgrh., verði þessar tillögur samþykktar, að kostnaðarleg áhrif af flýtingu jarðganga á Vestfjörðum leiði ekki til samdráttar á fjárframlögum í neinum öðrum framkvæmdum eða neinu öðru kjördæmi hvað varðar framkvæmdir í vegamálum. Ég legg svo til, virðulegi forseti, að samþykktar verði brtt. á þskj. 1176 og vegáætlun þar með afgreidd eins og þar segir. Undir nál. meiri hl. fjvn. rita auk mín Margrét Frímannsdóttir, Ólafur Þ. Þórðarson með fyrirvara, Alexander Stefánsson og Ásgeir Hannes Eiríksson.

Frsm. minni hl. fjvn. (Egill Jónsson) Herra forseti. Formaður fjvn. hefur flutt hér tillögur meiri hl. um afgreiðslu vegáætlunar fyrir árið 1990. Eins og þar kemur fram og reyndar liggur ljóst fyrir hafa stjórnarandstæðingar í fjvn. skilað séráliti. Og því áliti ætla ég einmitt að gera hér nokkur skil, en undir það rita auk mín Pálmi Jónsson og Málmfríður Sigurðardóttir. Niðurstaða okkar er sú að við munum ekki greiða atkvæði með þessari vegáætlun þótt þingmenn hafi starfað saman í þingmannahópum að niðurskurði á vegaframkvæmdum í sínum kjördæmum. Þessi vegáætlun er fyrir margra hluta sakir afar merkilegt plagg. Sérstaklega þó vegna þess að aðeins er eitt ár liðið frá því að hér var afgreidd vegáætlun til fjögurra ára. Eins og lög og reglur mæla fyrir fer fram endurskoðun á vegáætlun annað hvert ár en ekki árlega. Reyndar eru fordæmi fyrir því að vegáætlun sé brotin upp einu ári eftir að endurskoðun fer fram og þarf ekki að fara lengra aftur í tímann en til ársins 1988 þegar þáv. samgrh., Matthías Á. Mathiesen, hafði forgöngu um að brjóta vegáætlunina upp. En ástæðan fyrir því var sú að þá þótti nauðsynlegt að auka vegaframkvæmdir í landinu frá því sem vegáætlun hafði gert ráð fyrir. Nú er hins vegar sá óvenjulegi háttur tekinn upp að brjóta upp vegáætlun einu ári eftir að regluleg endurskoðun hennar á sér stað með því að skerða stórlega framkvæmdir í vegamálum. Hér er þess vegna um ákaflega skýra stefnubreytingu að ræða í vegamálum, þessum lífsnauðsynlega málaflokki, ekki síst fyrir fólkið sem á sína búsetu úti á landsbyggðinni. Nú er það út af fyrir sig ekki í fyrsta sinn sem þessi ríkisstjórn grípur til þess að skera niður vegafé. Hún hefur reyndar ekki haft möguleika á því nema tvisvar sinnum, þ.e. núna og í fyrra. Fyrir einu ári skar ríkisstjórnin vegafé niður um 682 millj. kr. og þótti ýmsum súrt í broti og höfðu raunar um það stór orð að slíkt skyldi ekki koma fyrir aftur. Þegar hæstv. samgrh. flutti mál sitt hér á Alþingi um vegáætlun fyrir árin 1989--1992 komst hann þannig að orði um þetta atriði, með leyfi forseta: ,,Í tillögu þeirri sem hér liggur fyrir er miðað við að markaðir tekjustofnar standi áfram undir öllum útgjöldum vegáætlunar. Reiknað er með hægum en jöfnum vexti bensínsölu á tímabilinu en óbreyttum stofni í þungaskatti. Með því að nýta tekjustofnana samkvæmt lögum, þ.e. að láta þá fylgja verðlagi, má auka framkvæmdafé vegáætlunar umtalsvert og er við það miðað hér.`` Þannig má ná hlutfalli af þjóðarframleiðslu miðað við hinn nýja grundvöll á bilinu 1,4--1,5% á næstu árum. Er það verulegur áfangi í þá átt að ná því framkvæmdamagni sem langtímaáætlunin miðast við og talsvert hærra hlutfall en runnið hefur til vegamála hin síðari ár. Þetta hlutfall næst þó ekki á yfirstandandi ári, eins og kunnugt er. Vegna ástands í efnahagsmálum þjóðarinnar varð því miður ekki hjá því komist að hluti markaðra tekna rynni í ríkissjóð á þessu ári. Tilefni þessarar yfirlýsingar var, eins og ég sagði áðan, að ákvörðun hafði verið tekin um að skerða markaðar tekjur til Vegagerðar ríkisins um 682 millj. kr. Um þennan boðskap og þessa niðurstöðu ríkisstjórnarinnar snerust umræðurnar æðimikið, ekki einungis af hendi okkar stjórnarandstæðinga heldur kom þetta líka mjög fram í máli þeirra sem styðja núv. ríkisstjórn. Þess vegna var það að í síðari ræðu sinni bætti hæstv. samgrh. um betur til þess að taka af öll tvímæli um framhaldið í þessum efnum. Þá sagði hann, með leyfi forseta, á þessa leið: ,,Varðandi það efni sem hér hefur verið nefnt af mörgum og var reyndar sérstaklega gert að umtalsefni af mér í upphafi, að því miður varð það að ráði vegna erfiðra aðstæðna í ríkisfjármálunum á sl. hausti að taka hluta af mörkuðum tekjustofnum Vegagerðar ríkisins, þ.e. sérstaka hækkun sem gripið var til á þeim tekjustofnum og láta renna í ríkissjóð, vil ég upplýsa að við þá afgreiðslu í hæstv. ríkisstjórn var gerð bókun sem lýtur að því að hér er um einstaka afgreiðslu að ræða, bundna yfirstandandi ári og ekki er ætlunin að hún verði til frambúðar.`` Enn fremur sagði hann: ,,Á grundvelli þessarar bókunar og vilja ríkisstjórnarinnar er vegáætlun nú þannig sett upp að þegar á næsta ári renna markaðir tekjustofnar að fullu og öllu til framkvæmda í vegamálum. Og ég vil gefa þá yfirlýsingu sem samgrh. að ég mun sjá til þess að við þessa afgreiðslu ríkisstjórnarinnar verði staðið, verði það í mínu valdi.`` --- Við þessa yfirlýsingu verði staðið verði það í mínu valdi. --- Og enn situr hæstv. ráðherra í embætti, þrátt fyrir þessa svardaga. Hvað hefur svo gerst síðan? Tekin hefur verið ákvörðun um það að leggja fram á Alþingi till. til breytingar á fjögurra ára vegáætlun. Og hverju er nú verið að breyta? Það er verið að skera vegáætlun niður upp á 854 millj. kr. Vilja menn nú ekki rifja upp bókun ríkisstjórnarinnar sem hún gerði þegar hún var að skera niður vegáætlun frá því í fyrra? Og vilja menn ekki rifja upp yfirlýsingu samgrh., sem er náttúrlega þess efnis að hann lagði embættisheiður sinn að veði til að sannfæra menn um að ekki yrði gripið til þessa ráðs aftur. Nú bregður hins vegar svo við að flutt er vegáætlun á Alþingi sem hljóðar upp á 4 milljarða 396 millj. á móti 5 milljörðum 250 millj., eins og ákveðið var í fyrra. Það eru reyndar ýmsar kúnstir viðhafðar í sambandi við að púsla þeirri vegáætlun sem nú er saman. En ég ætla ekki að fara út í það hér því það eru minni háttar mál hjá þessari niðurstöðu. Nú vilja menn kannski segja: Á hæstv. samgrh. sér engar málsbætur? Og á ríkisstjórnin sér engar málsbætur? Vera má að ef grannt er skoðað séu bakdyrnar svona í hálfa gátt. Tekjustofnarnir hafa nefnilega ekki verið nýttir eins og til stóð. Mér sýnist að vannýting þeirra sé upp á u.þ.b. hálfa millj. kr. Þar af, vegna þess að tekjustofnarnir hafa ekki verið látnir taka eðlilegum kostnaðarhækkunum, má ætla að út af standi kannski eitthvað í kringum 350 millj. kr. En hvað þá með blessað fólkið sem á bílana sem gefa þessar tekjur? Hlýtur það ekki að fagna því að greiða minni skatta? Staðreyndin er hins vegar sú að þrátt fyrir að ríkisstjórnin hafi skorið niður vegáætlun með þeim hætti sem ég hef hér lýst þá hefur verið séð fyrir því að taka peningana af fólkinu í landinu sem á bifreiðarnar. Eins og kunnugt er hafa bifreiðagjöld verið stórlega hækkuð svo að skattborgararnir fá sínar kveðjur með öðrum hætti en hækkuðu bensíni. Hér hef ég nú brugðið upp mynd af þessum verknaði hæstv. ríkisstjórnar. Og mér er spurn: Hvað með framhaldið? Hvað með vegagerðarframkvæmdir á næsta ári? Vill hæstv. samgrh. segja okkur eitthvað um þær? Varaformaður fjvn., hv. 1. þm. Vesturl., sem er mikill áhugamaður um vegaframkvæmdir, sagði eitthvað á þá leið við fyrri umræðu málsins að nú væri bara eitt ráð til vegna allra þessara óskapa sem væru látin ganga yfir vegamálin, og það væri þá helst að forsvara með því að tekið yrði til við nýja vegáætlun. Nú yrðu menn að láta hendur standa fram úr ermum og fara að vinna að nýrri vegáætlun. Þess vegna væri góður kostur að fá það upplýst hér í þessari umræðu hver eigi að vera grundvöllur þeirrar vegáætlunar. Við hvaða tekjustofna á að miða? Hvað ætlar ríkisstjórnin að hirða mikið af hinum föstu tekjustofnum Vegagerðar ríkisins í ríkissjóðshítina hjá hæstv. fjmrh.? Auðvitað er það grundvallaratriði hvað sé til af peningum til þess að leggja vegina fyrir. Hitt er náttúrlega nauðsynlegt, að raða framkvæmdum saman og ná um þær bærilegu samkomulagi. En það er til lítils að gera góðar áætlanir og ná samkomulagi um þær hér á hv. Alþingi þegar gripið er svo til sams konar vinnubragða og hefur verið gert núna tvívegis af núv. samgrh. Ég gerði mér það til gamans að fletta aðeins ræðum hæstv. ráðherra frá því að hann var hér í stjórnarandstöðu. Og það var fróðlegt að sjá hvað mikinn áhuga þessi hv. þm., sem þá var, hafði fyrir vegagerð og vegamálum.

Ég er gamall vegagerðarmaður.

Já, ég geri ráð fyrir því, hæstv. ráðherra, að þú hefðir reynst betur í því verki en að stjórna því sem ráðherra. En það voru mikil fyrirheit og mikill tillöguflutningur sem þessi hæstv. ráðherra hafði þá í frammi. Satt að segja hafði ég varla þrek til að lesa það allt saman og bera það saman við þau verk sem hér liggja fyrir. Á fskj. með nál. minni hl. er mynd sem menn geta virt fyrir sér. Þau ár sem Sjálfstfl. fór með samgöngumál var lagning bundins slitlags, allt frá árinu 1984, yfir 160 km. Árin 1985, 1986, 1987 og 1988 var lengd bundins slitlags yfir 200 km, mest árið 1987 þegar bundið slitlag var lagt á 305 km. Á síðasta ári var sambærileg tala 152 km eða helmingi minni en á árinu 1987. Og það eru horfur á því, þó það liggi ekki enn þá fyrir, að enn þá muni verða samdráttur í lagningu bundins slitlags á þessu ári. Ég sé ekki betur en að á þessum tveimur árum og með þeirri stefnu sem hér er verið að marka, m.a. með því að draga saman tekjustofna Vegagerðar ríkisins, sé verið að rústa langtímaáætlun í vegagerð sem gott samkomulag var um hér á Alþingi. Þetta sem ég hef sagt gerir það að verkum að við greiðum að sjálfsögðu ekki atkvæði með þeirri till. sem hér er til afgreiðslu. Þess í stað munum við væntanlega sitja hjá við afgreiðsluna.

Friðrik Sophusson Hæstv. forseti. Það var í fyrsta skipti nú við afgreiðslu vegáætlunar sem þingmenn Reykv. hittust og ræddu við starfsmenn Vegagerðarinnar og borgarverkfræðinginn í Reykjavík til þess að átta sig á framkvæmdum í Reykjavík. Í þeim viðræðum kom ýmislegt í ljós sem ég tel ástæðu til að rætt sé hér þegar vegáætlun er til afgreiðslu. Ég vil byrja á að rifja það upp að fyrir ári síðan áttum við viðræður, ég ásamt hæstv. ráðherrum fjármála og samgöngumála, við borgarstjórann í Reykjavík. Við ræddum þar hugsanleg skuldaskil vegna þeirrar skuldar sem safnast hefur upp þar sem framkvæmdir í Reykjavík hafa verið mun meiri en framlög frá ríkinu gefa tilefni til. Skuldin mun nú vera, ef hún er öll reiknuð upp til núverandi verðlags, um það bil 1 milljarður. En þess ber að geta að ríkisvaldið hefur aldrei viðurkennt að þurfa að greiða verðbætur vegna slíkra framkvæmda, ef þær eru umfram heimildir samkvæmt vegáætlun og fjárlögum. Fyrir nokkrum árum gerðist það þó í samningum við ríkisvaldið að viðurkenndar voru slíkar skuldakröfur og þær verðbættar frá ákveðnu ári að telja. Það var samdóma álit allra þeirra sem nálægt þessu máli komu að nauðsynlegt væri sem fyrst að gera samning milli ríkis og Reykjavíkurborgar um greiðslu skuldarinnar og um það að hve miklu leyti ríkisvaldið mundi greiða þessa skuld til baka. Ég get ekki sett fram neinar tölur í því sambandi en ég hygg að skuldin í dag, miðað við það sem gerst hefur í samningum um svipað efni milli Reykjavíkurborgar og ríkisins áður, sé að minnsta kosti 600--700 millj. kr. Enda eru framkvæmdirnar að langmestu leyti á síðustu 5--6 árum. Ég tel nauðsynlegt, hæstv. forseti, að þetta komi fram og jafnframt sé það rifjað upp að við afgreiðslu fjárlaga var samþykkt í 6. gr. ákvæði sem heimila hæstv. fjmrh. að gera samning við Reykjavíkurborg um greiðslu skuldar sem orðin er til vegna framkvæmda við vegagerð í Reykjavík og ríkið á samkvæmt lögum að greiða. Það er út af fyrir sig gott að flýta framkvæmdum við vegagerð eða jarðgangagerð og taka til þess erlend lán. Ég fagna því að hæstv. ríkisstjórn skuli telja sig hafa efni á því að samþykkja slíkt og skal síst af öllu tala gegn því. En á sama tíma verða menn sem fara með stjórn þessara mála að átta sig á því að skuldir hafa hlaðist upp annars staðar án þess að þær komi nokkurs staðar fram, hvorki í vegáætlun né annars staðar þar sem ríkið gerir grein fyrir skuldastöðu sinni gagnvart öðrum aðilum. Ég rifja það upp að þegar vegáætlun var samþykkt til tveggja ára á síðasta þingi lágu fyrir áætlanir um að auka stórkostlega fjármagn til svokallaðra stórverkefna. Þau eru í fyrsta lagi jarðgöng, í öðru lagi fjármagn og fjárframlög til höfuðborgarsvæðisins og í þriðja lagi til brúargerðar þar sem er um að ræða stórbrýr. Ætlunin var að Reykjavíkurborg fengi af þessum fjármunum verulegar upphæðir. Nú er það ljóst að sú upphæð sem kemur til Reykjavíkurborgar af þessum lið í vegáætlun þeirri sem liggur fyrir, ef brtt. verður samþykkt, er 73 millj. af samtals 623 millj. kr. Þessir fjármunir gera varla betur en að koma til móts við þær verðbætur sem ég hygg að Reykjavíkurborg eigi rétt á samkvæmt þeirri kröfu sem til hefur stofnast á ríkisvaldið. Get ég þó ekki farið með neinar ákveðnar tölur í því sambandi en get áætlað það út frá öðrum samningum sem gengið hafa milli þessara aðila. Mér er ljóst að nánast er útilokað að gera samning um þetta efni þannig að greiðslur gangi af vegáætlun og vegafé næstu ára. Slíkt mundi gera það að verkum að skerðing til annarra framkvæmda yrði svo mikil að vart yrði við unandi. Þess vegna er það ósk mín að hæstv. samgrh. og hæstv. fjmrh. beiti sér fyrir því á grundvelli heimildar í 6. gr. fjárlaga að gera samning við Reykjavíkurborg um greiðslu þeirrar kröfu sem samið yrði um. Auðvitað verða fulltrúar Reykjavíkurborgar, borgarstjórnin í Reykjavík, að gera sér grein fyrir því að greiðslur geta ekki komið á einu ári heldur verða þær að skiptast á nokkur næstu ár. Í því sambandi kemur auðvitað ýmislegt til greina, t.d. gæti Reykjavíkurborg fengið greitt í ríkisskuldabréfum, spariskírteinum ríkissjóðs, og þannig tekið þátt í því sparnaðarátaki sem ríkisstjórnin beitir sér fyrir til þess að afla fjár á innlendum lánamarkaði. Ég vil láta það koma fram að ég hef rætt þessi mál við hæstv. fjmrh. og hann hefur haft góð orð um að þetta verði gert á þessu ári og þá með beinum samningum ríkisvaldsins og Reykjavíkurborgar. Ég vona að orð mín verði ekki skilin þannig að með þessu sé verið að veitast að öðrum framkvæmdum sem til er stofnað. Einungis er verið að benda á það að á sama tíma og ætlunin er að taka erlend lán, á sama tíma og talsverð skerðing á sér stað miðað við fyrri áætlanir, þá situr eftir mikil skuld sem fer stækkandi frá ári til árs. Ég vildi nota þetta tækifæri, hæstv. forseti, til að vekja athygli á þessu máli í þeirri von að hæstv. ríkisstjórn beiti sér fyrir því á yfirstandandi ári að um þessar skuldakröfur verði samið þannig að fjármunir gangi til Reykjavíkurborgar á næstu árum til móts við þær kröfur sem borgin hefur sett fram og samið verður um. Ég vil benda á það að hér er ekki um að ræða óþarfa framkvæmdir. Það þekkja allir hv. þm. hvernig umferðin hefur verið í höfuðborginni á undanförnum árum og hvílík umskipti hafa orðið við þær miklu framkvæmdir á helstu umferðaræðum borgarinnar. Ég bið hv. þm. að sjá fyrir sér hvernig umferðaröngþveitið hefði orðið ef engar slíkar framkvæmdir hefðu komið til á undanförnum árum heldur hefði verið beðið eftir framlagi frá ríkisvaldinu á hverjum tíma. Ég er ansi hræddur um að þeir hv. þm. sem búa í úthverfum borgarinnar á þingtímanum hefðu þurft að dvelja langdvölum í bíl sínum á leið til þinghússins. Það er sjálfsagt talin vera nýbreytni að fulltrúi þingmanna úr Reykjavík ræði slík mál við umræður um vegáætlun. En ég taldi nauðsynlegt að láta þetta koma fram vegna þess að hér er ekki um neinar smáupphæðir að ræða. Sú krafa sem uppi er höfð er orðin meiri en einn milljarður. Og þegar slík skuldastaða er fyrir hendi verður hæstv. ríkisstjórn auðvitað að taka tillit til hennar þegar hún gerir áætlanir um framkvæmdafjárlög á ári hverju. Virðulegur forseti. Ég sé ekki ástæðu til að taka meiri tíma í að ræða þetta atriði. Ég deili að sjálfsögðu skoðunum með fulltrúum minni hl. hv. fjvn. og ætla ekki að ræða þau sjónarmið sem koma fram í áliti minni hl. nefndarinnar. En ég taldi sérstaka ástæðu til að koma þessum sjónarmiðum á framfæri hér.

Matthías Bjarnason Virðulegi forseti. Vegáætlun sú, sem samþykkt var 20. maí á sl. ári fyrir árin 1989--1992, hefði ekki þurft að koma hér til endurskoðunar ef ekki hefðu verið gerðar á henni veigamiklar breytingar til lækkunar. Við því hefði ekkert verið að segja að mínum dómi ef tekjur hefðu hrunið. En það hefur aftur skeð að þeir möguleikar, sem lögum samkvæmt átti að nýta, voru ekki nýttir. Hæstv. fjmrh. gerði í því að nota ekki þá möguleika. Ég verð að segja það að minn ágæti flokksbróðir og vinur, 4. þm. Austurl., var kannski í það þyngsta gagnvart hæstv. samgrh. en ég þekki það af eigin raun að þeir sem þurfa að berjast fyrir að halda uppi framkvæmdum og starfrækslu, sérstaklega úti á landi, eiga oft undir högg að sækja. Og þá ríður fyrst og fremst á því að þeir sem eru talsmenn landsbyggðarinnar, þar sem þessar framkvæmdir skipta mestu máli, láti til sín heyra í tæka tíð og standi með þeim ráðherra sem fer með þann málaflokk hverju sinni. Á þessu hefur að mínum dómi verið mikill misbrestur hjá allmörgum þingmönnum og ætla ég þar ekki að draga menn í pólitíska dilka. Hitt harma ég að það skuli hafa orðið ofan á að þegar við samþykkjum vegáætlun til fjögurra ára þá samþykkjum við að verja til vegamála í heild á þessu ári 5 milljörðum og 250 millj. kr. Þegar hæstv. samgrh. leggur fram þessa till. til þál. um vegáætlun fyrir aðeins þetta ár, árið 1990, þá er lagt til samkvæmt þeirri tillögu að tekjurnar lækki um 754 millj., eða niður í 4 milljarða 496 millj. kr. Þegar við lítum yfir skiptinguna samkvæmt gildandi vegáætlun fyrir þetta ár þá lækkar stjórn og undirbúningur framkvæmda úr 280 millj. í 246 millj., viðhald þjóðvega lækkar úr 1880 millj. í 1717 millj. Til nýrra þjóðvega verður lækkunin tilfinnanlega mest, eða úr 2 milljörðum 374 millj. í 1953 millj. kr. Til brúagerða er lækkun úr 173 millj. í 145 millj. og svo aftur eru lækkanir til vega í kaupstöðum úr 285 millj. í 225 millj. en til sýsluvega úr 190 millj. í 150 millj., til fjallvega úr 43 millj. í 40 millj., og til tilrauna úr 25 í 20 millj. kr. Á þessu sjá menn að hér er um mikla og alvarlega lækkun að ræða. Við höfum haldið því fram æðimargir, bæði núv. og fyrrv. samgrh., að framlög til vegamála væru engan veginn nægjanleg og þetta væri það sem skipti mestu máli fyrir landsbyggðina. Þetta skiptir líka máli í sparnaði fyrir þjóðfélagið í heild. Við byggjum í vaxandi mæli á landflutningum og þetta gengur út yfir rekstur þeirra ökutækja, það gengur út yfir viðhaldið. Þess vegna var það mikið atriði þegar reynt var að hraða verulega lagningu bundins slitlags, eins og hv. 4. þm. Austurl. kom réttilega inn á hér. Þá var ekki burðug lagning bundins slitlags. Árið 1977 voru það 12 km sem lagt var á, það er nú ekki lengra síðan. 1978 fóru þeir í 37 og 1979 í 44. Svo koma stökkin, 1980 fer það í 90, jókst heldur 1981 og 1982, minnkaði 1983, enda var þá engin vegáætlun gildandi eins og menn e.t.v. muna. Þá var flautað mikið hér fyrir utan Alþingishúsið rétt fyrir kosningar og engin vegáætlun til út það ár. Árið 1984 vex þetta hröðum skrefum úr 165 km í 305 km á árinu 1987. Síðan hefur þetta lækkað og á sl. ári, eins og 4. þm. Austurl. gat um, fór lagning bundins slitlags niður í 152 km. Og allt bendir nú til að veruleg minnkun verði á lagningu bundins slitlags á þessu ári. Ég ætla ekki að fullyrða hvað það verður, reynslan kemur til með að skera úr því. Ég harma að svo mjög skuli dregið úr framlögum til vegamála á sama tíma og verið er að auka skatta og skyldur á eigendur ökutækja í landinu eins og menn þekkja. Ef sú stefna hefði orðið ofan á að draga verulega úr skattlagningu almennt þá hefðu þeir menn haft rök að mæla. Ég hef aftur verið þeirrar skoðunar og er enn, hef alltaf verið, að við höfum alltaf látið of lítið ganga til vegamála. Ég sé ekkert eftir því að skattar á umferðina séu miklir ef þeir fara í að byggja upp vegina. Við sem bílana eigum njótum þess í betri vegum og í minna sliti á bílum, minni bensíneyðslu o.s.frv. Af því að ég var ekki hér heima þegar þessi till. til vegáætlunar var lögð fram og sömuleiðis önnur þáltill. um að flýta jarðgöngum á Vestfjörðum, af því það tengist vegáætluninni, þá langar mig að koma inn á það mál með nokkrum orðum.

Má ég benda hv. þm. á að það mál er einnig á dagskrá hér í kvöld.

Ég ætla að benda hæstv. forseta á að jarðgöng á Vestfjörðum eru einnig inni í vegáætluninni. En ef forseti vill endilega fá tvær ræður frá mér í staðinn fyrir eina þá skal ég hugleiða það fyrir hæstv. forseta. Jarðgangagerðin hefur átt langan aðdraganda. Í fyrsta lagi jarðgöng um Ólafsfjarðarmúla sem farið var í. Þáv. samgrh. skipaði nefnd 6. nóv. 1986 sem var undir forystu Helga Hallgrímssonar aðstoðarvegamálastjóra. Markmið slíkrar áætlunar var að tengja þau byggðarlög við vegakerfi landsins sem ekki eiga völ á fullnægjandi tengingu með öðrum hætti. Enn fremur að tengja saman byggðarlög sem mynda félagslega og atvinnulega heild en geta ekki komið á viðunandi sambandi sín á milli nema með jarðgöngum eða öðrum álíka mannvirkjum. Og nefndin átti að starfa og starfaði með það fyrir augum m.a. að taka fyrir þessi atriði, samanburð jarðganga við aðrar mögulegar lausnir með tilliti til stofnkostnaðar, viðhaldskostnaðar, notagildis og umferðaröryggis, röðun verkefna, framkvæmdahraða og hugmynda að fjármögnun miðað við að unnið sé samfellt að jarðgangagerð. Áætlun átti að vera þannig sett upp að hún gæti fallið að langtímaáætlun um vegagerð og orðið hluti af henni á síðari stigum. Áætlunin skyldi hefjast með jarðgöngum í Ólafsfjarðarmúla, sem eru nú komin á lokastig eða verður lokið á komandi hausti. Þau voru upphaflega tekin í langtímaáætlun um vegagerð. Nefndin átti líka að miða vinnu sína við að skila skýrslu í febrúar 1987 og með tilliti til þess að hér var um að ræða fyrstu áætlun sinnar tegundar og tími naumur skyldi í þessum áfanga lögð áhersla á tengingu kaupstaða og stærri kauptúna. Þá var haft í huga að aðrir staðir yrðu teknir fyrir síðar í tengslum við endurskoðun langtímaáætlana um jarðgöng og vegagerð. Þessi nefnd skilaði sínum störfum vel og skilmerkilega. Það sem var ánægjulegast við störf hennar var það að allir nefndarmenn náðu samkomulagi um það í hvaða röð ætti að fara í verkefni. Það gerði það að verkum að ekki eru deilur um röðun verkefna. Í fyrsta lagi var það Ólafsfjarðarmúli, sem var reyndar búið að taka ákvörðun um og lá ljóst fyrir að yrði að vera fyrsta verkefnið. Í öðru lagi voru það Botnsheiði og Breiðadalsheiði á Vestfjörðum og í þriðja lagi Fjarðarheiði og Oddsskarð. Þetta fannst mér vera afar mikill og dýrmætur áfangi, að þessir nefndarmenn, en í nefndinni voru menn frá Austfjörðum og Vestfjörðum ásamt aðstoðarvegamálastjóra og fulltrúa frá Byggðastofnun og Sambandi ísl. sveitarfélaga, ef ég man rétt, skyldu allir ná samkomulagi um þessa röðun. Þetta gerði það að verkum að Vestfjarðagöngin voru tekin inn í áætlunina 1989--1992 þannig að undirbúningsvinna eða undirbúningur að Vestfjarðagöngum hófst á sl. ári með smáframlagi, eða 10 millj. kr., átti að vera 13 á þessu ári, 38 samtals á næsta ári og 332 millj. af stórverkefnum plús 70 millj. sem voru inni í hinni almennu vegáætlun. Þannig voru það 402 millj. kr. sem áttu að fara til þessara jarðganga á árinu 1992. Nú hefur það gerst að hæstv. samgrh. hefur flutt sérstaka till. í þessu sambandi og lagt til að flýta jarðgangagerðinni gegnum Breiðadalsheiði og Botnsheiði um tvö ár. Mér er það mikil ánægja og ég þakka hæstv. samgrh. fyrir það framtak. Hins vegar hef ég af því mjög miklar áhyggjur að þessi niðurskurður geti bitnað á verkefnum, einnig í þessu kjördæmi sem öðrum. Þess vegna hlýtur það að vera afar mikilvægt atriði að menn sem áhuga hafa fyrir vegagerð standi fyrir því að bæta samgöngur innan lands, skilji þýðingu þeirra fyrir mannlíf úti um land og láti meira til sín taka um þessi mál en gert er. Það er ekki nóg að láta bara í sér heyra þegar kemur að því að samþykkja útgjöld en þegja þunnu hljóði þegar á að ákveða skatta og skyldur á landsmenn til þess að standa undir þessum framkvæmdum. Í sjálfu sér liggur ekkert fyrir hvernig á að fjármagna til enda þessa miklu áætlun. En ekki ber að vanþakka það sem kemur fram í till., síður en svo. Ég tel að taka eigi ákvörðun um að fara út í útgáfu skuldabréfa, líkt og gert var með Skeiðarársand og Djúpveginn. Þá kemur fram áhugi manna á þessum stöðum. Ég geri ekki mikið úr þessu bensíngjaldi því þetta er í raun og veru smáupphæð sem það kemur til með að gefa. En þá vil ég halda því fram að Vestfirðingar komi til með að taka á honum stóra sínum og kaupi skuldabréf, bæði þeir sem eiga heima á þessum stöðum sem og hinir sem búa annars staðar og jafnvel margir hverjir við góð efni. Ég tel að þýðing jarðganga sé mikilsverð fyrir framtíð byggðar. Ég minnist þess að þegar ég var samgrh. og Ólafsfjarðarverkefnið var tekið í vegáætlun var ég í útvarpinu og fékk hörkuskammir frá formanni einhvers sumarbústaðafélags eða sambands fyrir það að ekki væri malbikað í þetta sumarbústaðahverfi en fyrir svona ,,smápleis``, eins og ég held að hann hafi orðað það á ekki betra máli, ætti að fara í jarðgangagerð. Það er ekkert hugsað um hvað það eru miklar fjárfestingar á þessum stöðum, við skulum segja eins og á Ólafsfirði. Ef þetta fólk hefði átt að bíða árum saman eftir þessum framkvæmdum þá entist það ekki. Það hefur áhrif á mannlíf á þessum stöðum að búa við það vetrarríki sem hefur verið núna sl. tvo vetur. Það hefur áhrif á fólk á Vestfjörðum að sjá ekki út um glugga mánuðum saman, eins og vetrarríkið hefur verið. Jarðgöngin koma til með að færa byggðina saman, fólkið nýtur allt annars samfélags en áður var. Það er mikið atriði að nú er verið að byrja fyrir alvöru á framkvæmdum yfir Dýrafjörð. Og það þarf auðvitað að tryggja að þessar framkvæmdir haldi áfram með þeim hætti sem ætlað er þannig að á haustinu 1991 verði hægt að aka yfir Dýrafjörð, þó ekki verði gengið frá malbikun fyrr en árið eftir.

En Gilsfjörð, þarf ekki að fara yfir hann líka?

Jú, ég hef alltaf talið það en það er ekki hægt, hv. 4. þm. Austurl., að fara í allar framkvæmdir í einu. Aðalatriðið er að fólkið sem byggir þessa staði megi treysta þeirri áætlanagerð sem fyrir liggur. Ég tel sjálfsagðan hlut fyrir mitt leyti að um leið og framkvæmdum við Dýrafjörð er lokið verði tvímælalaust farið í Gilsfjörð, burt séð frá jarðgangagerðinni. En fyrr tel ég að það sé ekki hægt að gera. Við höfum sólundað allt of miklum tíma frá því að göng voru gerð í Oddsskarð og Strákagöng gerð, látið líða svona mörg ár án þess að haldið sé áfram jarðgangagerð. Við höfum séð það og fundið að þeir sömu aðilar sem hafa verið við Blönduvirkjun hafa náð þeirri tækni og þeim hraða í vinnuafköstum sem þurfti til þess að svo vel hefur gengið í Ólafsfjarðargöngum. Og það eru sennilega fyrstu tekjurnar af Blönduvirkjun sem þjóðin hefur fengið en vonandi eiga þær nú eftir að sýna sig í framtíðinni. Þetta á auðvitað að vera metnaður þingsins, metnaður ríkisstjórna á hverjum tíma, að halda jarðgangagerð áfram, alveg viðstöðulaust, en ekki fara í mörg verkefni samtímis. Til þess að nota tæknina, alveg eins og gert hefur verið í slitlagsframkvæmdunum. Þar hefur náðst þessi hraði og vandvirkni við lagningu slitlags vegna þess að þar hafa sömu menn verið þjálfaðir við þessa vinnu. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Mér fannst rétt að láta í ljós þessa skoðun mína. Ég er mjög óánægður með þennan niðurskurð en ég vil ekki kenna samgrh. einum um það. Hann ber auðvitað sína hlutdeild í þessum niðurskurði en það eru sennilega aðrir og verri en hann sem hafa frekar ráðið ferðinni.

Alexander Stefánsson Virðulegur forseti. Ég skal ekki eyða löngu máli hér. Ég vildi aðeins koma að einu sérstöku atriði. Auðvitað mætti taka undir margt af því sem hér hefur komið fram. En ég vil rifja það upp að ég hef alltaf haldið því fram að við vitum það að í almennri vegagerð á landinu er eftir að gera dýrustu þættina. Þar af leiðandi verður varla hægt að framkvæma hin nýju stórverk, sem ákveðið er að taka, öðruvísi en með lántöku. Ég held því fram að það eigi að gera, það eigi að standa undir þessum verkum að einhverju leyti með erlendri lántöku, því eftir að byrjað er á jarðgöngum verður framkvæmdin ekki stöðvuð í miðjum klíðum. En það sem mig langaði aðeins til að koma inn á er það sem hv. 4. þm. Austurl. talaði um. Ég gerði fyrirspurn, bæði í fyrra og aftur núna í vetur við 1. umr. þessa máls, hvernig stæði á því að ekki væri hafin endurskoðun á langtímaáætlun í vegagerð. Ég held að það sé mjög brýnt núna að ekki dragist lengur að hefja þessa vinnu við langtímaáætlun í vegagerð. Það er að síga á síðustu ár þeirrar langtímaáætlunar sem unnið hefur verið eftir og það má ekki dragast lengur en fram á þetta ár að hefja það verk. Jafnframt verður að reikna með því að í þeirri langtímaáætlun verði skoðað hvernig fjármagna eigi þau stórvirki sem fram undan eru í vegagerð. Það er alveg ljóst, það þýðir ekkert fyrir einn eða neinn að halda öðru fram, það er útilokað að markaðir tekjustofnar Vegagerðarinnar af bensíni og þungaskatti geti staðið undir þessum framkvæmdum svo vel sé. Það verður ekki gert. Ef hæstv. samgrh. tekur hér til máls vildi ég gjarnan fá að vita hvað þessum undirbúningi við endurskoðunina líður því það er stórt mál í framtíð þeirra verkefna sem við erum að tala um. Hvað sem má segja um hvort staðið verður við framkvæmdir eða ekki þá hefur langtímaáætlunin sem sett var á sínum tíma verið miklu þýðingarmeiri í vegagerðinni en menn kannski þorðu að vona þegar sú ákvörðun var tekin. Ég vil aðeins nefna það hér í leiðinni að það sem mér fannst mjög óeðlilegt í sambandi við niðurskurðinn var að það kom í ljós á síðustu stundu að fé til brúargerðar hafi verið skorið niður um 9 millj. kr. en eitt kjördæmi hafi orðið fyrir niðurskurði upp á 26 millj. kr. Á Vesturlandi voru skornar niður tvær brýr, önnur sett út, upp á 18 millj., en hin skorin niður úr 15 millj. í 7 millj. Það leiddi af sér að ekki var hægt að fá leiðréttingu inn í þessa vegáætlun. En ég hef fengið staðfestingu á því hjá Vegagerðinni að hún muni standa við að byggja brúna á Álftá og tryggja nægilegt fjármagn í það. Og enn fremur að brúnni á Andakílsá verði aðeins frestað, hún hefur forgang á næsta ári. Ég vil nefna það hér að við Vestlendingar vorum ekki ánægðir en munum að sjálfsögðu haga okkur í samræmi við þetta en sækja okkar rétt á öðrum vettvangi. En ég vil endurtaka að ég óska eftir að fá að vita um endurskoðun á langtímaáætlun, hvar hún stendur.

Ólafur Þ. Þórðarson Herra forseti. Ég ætla ekki að auka mjög á umræðu sem er hér um aðra þætti en þá sem snúa að þeirri brtt. sem ég hef leyft mér að flytja ásamt Ásgeiri Hannesi Eiríkssyni. Ég vil þó ítreka það enn og aftur í þeirri umræðu sem hér hefur staðið, um það hvort rétt hafi verið að hækka tekjustofna Vegagerðarinnar í samræmi við verðlag að fullu, að ég gat þess áður í umræðunni um vegáætlun að ég tel að það hafi verið stigið rétt skref í því að lækka þungaskattinn. Ef þungaskattur vörubifreiða er skoðaður og borinn saman við Norðurlönd þá erum við með miklu hærri þungaskatt en þar er. Og þessi þungaskattur er að stórum hluta greiddur í vöruverði landsbyggðarinnar. Ef menn vilja fá meiri jöfnuð á vöruverði hlýtur eitt af því sem er eðlilegt að skoða vera skattheimtan á flutningi á vörunni út á land. Í sumum tilfellum er þessi skattheimta mjög óréttlát, borið saman við starfsemi hjá Ríkisskip sem eru sjóflutningar og njóta mikils stuðnings frá ríkinu, eins og allir vita. En ég leyfi mér, ásamt Ásgeiri Hannesi Eiríkssyni, að flytja brtt. þar sem lagt er til að fært sé á milli tveggja liða. Annar liðurinn, Tæknilegur undirbúningur, sé lækkaður um 60 millj. en liðurinn Girðingar og uppgræðsla sé hækkaður úr 22 millj. í 82 millj. kr. Það fer ekki á milli mála að umræða hefur verið mjög hörð hér á landi um það hvort búpeningur ætti að hafa aðgang að þjóðvegum landsins eða ekki. Sumir hafa litið svo á að það væri sjálfgefið mál að búfjáreigendur, þ.e. bændurnir, ættu að girða vegina af, girða sitt búfé af og þar með vegina. Nú er það svo ef þetta er skoðað að sú kvöð kæmi óhemjumisjafnt niður á hina ýmsu bændur í landinu. Þeir sem í góðri trú hafa samþykkt veg í gegnum sitt land án þess að krefjast þess að framkvæmt yrði eignarnám og ríkið greiddi fyrir veginn og gætu þar með krafist girðingar á landamærum sem yrði þá greidd af báðum aðilum og viðhaldið af báðum aðilum, hafa sem sagt ekki gert þessar kröfur en staðið í þeirri góðu trú að sú regla Vegagerðarinnar væri virt að hún girti meðfram vegum en þeir sæju svo um viðhald á slíkum girðingum, ef þannig væri ástatt að miðað við umferð mætti teljast eðlilegt að í slíkar girðingar yrði farið. Mér er ljóst að hröð umferð og búpeningur á vegum á ekki saman, ef mikil umferð er eftir vegunum. Allir vita að af þessu geta hlotist slys og hafa hlotist slys. Nú hefur mjög verið talað um þær kröfur sem sveitarfélög eigi á hendur ríkinu og talið hart við að búa hvernig þær hafa hlaðist upp. Samið hefur verið um að stór hluti þeirra yrði greiddur á fjórum árum. Hér standa leikar aftur á móti þannig að miðað við þær till. sem eru í vegáætlun er gert ráð fyrir því að hægt sé að greiða kröfur fyrir árin 1978 og 1979, þ.e. verk sem voru unnin á þessum árum í góðri trú um að þau yrðu greidd. Hér eru bæði um að ræða girðingar og ristarhlið. Ég verð að segja eins og er að þegar maður skoðar það að þessar 22 millj. skiptast á milli landgræðslu og girðinga, í því hlutfalli að 10 millj. fari í landgræðslu og 12 millj. í girðingar, sér maður að þarna er verið að fresta hlutum sem nánast er vonlaust að fresta jafnmikið og gert hefur verið. Í fyrsta lagi gengur það ekki upp að ætla að fara að græða upp meðfram vegum eftir að sárið hefur staðið í mörg ár og rigningin þvegið moldina burtu ef um grýttan jarðveg hefur verið að ræða og grjótið eitt orðið eftir í rásinni fyrir ofan. Þetta verður náttúrlega að vinna samhliða. Ég held að vaxandi skilningur sé fyrir því í landinu að jafnvel þó við viljum vegi þá þurfum við að ganga þannig um þetta umhverfi að við séum ekki að skilja eftir svöðusár gagnvart framtíðinni. Ég vil í þessu sambandi benda á þau svöðusár sem við blasa á Barðaströndinni á Vestfjörðum þar sem jarðýtur hafa verið notaðar til þess að ryðja kjarri vöxnu landi niður og efnið notað undir veg en mölin ein stendur eftir á því svæði sem þannig hefur verið gengið um. Ég held að líka sé rétt að ég geri grein fyrir því hvernig þessar kröfur skiptast, því e.t.v. gæti einhverjum dottið í hug að hér væri fyrst og fremst um eitthvert kjördæmapot að ræða. En þessar kröfur skiptast þannig að Suðurland ætti að fá 31,3 millj., Reykjanes 2,9 millj., Vesturland 66,2 millj., Vestfirðir 8,3 millj., Norðurland vestra 44,7 millj., Norðurland eystra 83 millj. og Austurland 27,8 millj. kr. Mér er ljóst að breyttur umferðarþungi sums staðar á Vestfjörðum, m.a. í Strandasýslu, hefur ýtt mjög undir það að bændur óski eftir því að þar verði heimilað að girða meðfram vegum og það verði greitt af Vegagerðinni. Ég held aftur á móti að það hljóti að vera nauðsynlegt í þessum efnum að gera sér grein fyrir því að þessar girðingar stuðla að sátt milli þéttbýlis og dreifbýlis. Þær stuðla að sátt milli þéttbýlis og dreifbýlis. Það er gamli málshátturinn: Garður er granna sættir. Þá ætla ég að víkja að liðnum Tæknilegur undirbúningur sem fyrir þessu yrði fyrir því áfalli að tapa 60 millj. Í fyrsta lagi tel ég rétt að það komi fram að Vegagerðin segist hafa þá reglu að færa kostnað út á verkin þegar þau eru hafin. Nú liggur það ljóst fyrir að á undanförnum árum hafa þeir haft fjármuni til tæknilegs undirbúnings á fjárlögum og höfðu á seinasta ári 75 millj. Ég lít þess vegna svo á að þarna sé þó nokkuð fjármagn inni í veltunni sem þeir hafa og ætti að færast út á verkin og yrði þá aftur laust til þess að reka tæknideildina. En ég vil bæta því við að ég tel nauðsynlegt að menn endurskoði afstöðu sína til útboða. Það er ekki sjálfgert að það eigi ekki að bjóða út hönnun verksins þegar boðið er út. Í þessu sambandi vil ég benda á það að í Hafnarfirði var af bæjarins hálfu gert athyglisvert útboð á íþróttahúsi þar sem öll hönnunin og teikning hússins var innifalin í útboðinu. Ég tel að í vegaframkvæmdum og brúargerð sé víða rétt að standa þannig að málum, sé það yfir höfuð talið tæknilega framkvæmanlegt, að bjóða hönnun verksins einnig út. Mér er ljóst að í samkrulli í framkvæmd við gamlan veg og nýjan er kannski mjög erfitt að koma slíku útboði fyrir. En ég sé ekki að það geti verið neitt sérstakt vandamál að útbúa t.d. verklýsingu á brú, gera grein fyrir því hvaða kröfur eru gerðar um það vatnsmagn sem þarf að fara þar undir og hvaða kröfur eru gerðar um breidd og styrkleika og bjóða út í heilu lagi. Mér sýnist að það sé ekki sjálfgert að þeir sem að hönnuninni vinna eigi að hafa allt slíkt á þurru í tímakaupi en hinir sem framkvæma verkið þurfi að taka alla áhættuna. Satt best að segja lít ég svo á að hafin sé sú stefna á Íslandi fyrir þó nokkuð mörgum árum að menn geri ráð fyrir því að með útboðum sé hægt að ná niður kostnaði. Ég ætlaði mér ekki með þessari umræðu að lengja umræðuna um vegamál. En ég verð að segja eins og er að ég get illa unað því að þannig sé að verki staðið að á sama tíma og menn tala um að það sé mikil nauðsyn að gera upp við sveitarfélög og hraða slíkum uppgjörum sé það talið eðlilegt þegar Vegagerðin stendur að uppgjöri við einstaklingana að það sé gert upp sem myndaðist krafa um á árunum 1978--1979, vitandi það þar að auki að væntingarnar um að fara af stað með meiri framkvæmdir á þessu sviði eru miklar og kröfur þéttbýlisins um að það sé gert alveg óhemjuharðar.

Málmfríður Sigurðardóttir Virðulegi forseti. Nú er liðið á kvöld og ég mun ekki hafa uppi langt mál hér. En það sem ég vildi einkum drepa á er það að ég er sammála minnihlutaálitinu og stend enda að því og mun ekki taka þátt í afgreiðslu þessarar þáltill. til vegáætlunar vegna þess að ég get ekki sætt mig við þann niðurskurð sem orðinn er á vegafé og framkvæmdum og í öðru lagi er ég engan veginn sátt við það að þeir skattar sem lagðir eru á bifreiðaeigendur gangi ekki til uppbyggingar vega. Það má leiða rök að því að þær byggðir í landinu sem mest þurfa á því að halda að vinna saman séu sömuleiðis þær byggðir sem verst eru settar í samgöngumálum. Ég get ekki séð að það sé í rauninni réttlætanlegt að skera niður fé til vegamála á sama tíma og sorfið er að byggð í landinu og líka að sennilega hefur aldrei verið meiri þörf á því um landsbyggðina að sveitarfélög vinni saman og ein nauðsynlegasta forsenda þeirrar samvinnu eru góðar samgöngur. Það er einnig svo, og er nú sagt hér á hverju ári, að forsenda góðs mannlífs í landinu og menningarlífs, og ég veit ekki hvað ég á að hafa um það fleiri orð, séu góðar samgöngur. Allt má þetta til sanns vegar færa. Þess vegna er hart að búa við það að bæði lögboðin framlög til vegagerðarinnar og eins skattar af bifreiðum renni ekki til hennar og ég get ekki verið meðmælt því. Einnig er það svo að stundum hefur verið fundið mjög að hagstjórn og efnahagsstjórn á Íslandi og enn komu fram ákúrur í þá veru í umræðunni í gær þegar minnst var á skýrslu frá OECD, en mér hefur skilist að það væru viðurkennd atriði í hagstjórn að ríkinu bæri að draga úr framkvæmdum á þenslutímum en ef það væri kreppa í efnahagslífinu væri aftur á móti nauðsyn á því að ríkið héldi uppi opinberum framkvæmdum. Því verður ekki neitað að vegagerð er verulegur þáttur í atvinnulífi úti á landi og það er ein af orsökum þess að ég get ekki fallist á að það sé réttmætt að láta bágan fjárhag ríkissjóðs bitna á vegaframkvæmdum þegar atvinnuástandið er með þeim hætti sem allir vita.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Nú er það svo að hv. meiri hl. fjvn. hefur á þskj. 1176 lagt fram brtt. um að tillgr. orðist eins og þar segir. Hins vegar höfðu tveir hv. þm., 2. þm. Vestf. og 16. þm. Reykv., lagt fram brtt. á þskj. 1177 sem er raunar tillaga um breytingu á hinni upphaflegu till. til þál. Nú hefur forseti kannað það að tillagan geti verið brtt. við brtt. meiri hl. fjvn. eftir að hafa ráðgast við embættismenn og rætt við fyrri hv. flm. Á það er lögð áhersla að þessi tillaga komi til atkvæða, og hefur forseti úrskurðað að svo skuli gert.

Ólafur Þ. Þórðarson Herra forseti. Eins og kom fram í máli mínu hér áðan er sú meginregla upp tekin að gera upp við sveitarfélögin á fjórum árum þær innistæður sem þau gera kröfur til að þau eigi hjá ríkissjóði. Verði þetta samþykkt má gera ráð fyrir því, ef fjárhæðin skiptist eins og gert hefur verið milli uppgræðslu og girðinga, að gert verði upp við þá einstaklinga sem í góðri trú hafa sett upp ristarhlið og girt meðfram vegum á átta árum. Ég segi já.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Hæstv. forseti. Ég vil taka undir það sem í raun kom fram í máli fyrri flm. tillögunnar þegar hann mælti fyrir henni hér áðan að þörf er á því að fara ofan í það viðfangsefni sem hann ræddi, þ.e. samskipti búpenings og umferðar og með hvaða hætti skuli tryggja betur en nú er gert umferðaröryggi sem og uppfylla skuldbindingar Vegagerðarinnar samkvæmt vegalögum og girðingalögum um girðingar meðfram vegum. M.a. hefur í því sambandi starfshópur nýlega skilað skýrslu með tillögum um úrbætur í þeim efnum. Ég tel eðlilegt að þetta verði tekið til skoðunar samhliða endurskoðun á langtímaáætlun um vegagerð og tel það heppilegri vinnubrögð heldur en að samþykkja þessa brtt. að svo stöddu og segi því nei.

Alexander Stefánsson Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að vísa í yfirlýsingu sem kom hér fram hjá hæstv. samgrh. Ég ætla að vísa í yfirlýsingu hans hér um endurskoðun á langtímaáætluninni sem ætti að vera hafin fyrir löngu. Við höfum óskað eftir að við hana yrði staðið og þá verði þetta vandamál sem þessi tillaga hv. þm. fjallar um leyst. Í trausti þess segi ég nei.

Frsm. meiri hl. fjvn. (Sighvatur Björgvinsson) Frú forseti. Frv. þetta var lagt fram hér á Alþingi þann 21. febr. sl. og vísað til fjvn. þann 12. mars. Frv. hefur því ekki verið lengi til meðferðar í nefndinni en fjvn. hafði fyrir löngu hafið umfjöllun um efnisatriði þess, þ.e. í lok októbermánaðar á síðasta hausti. Við þá yfirferð studdist nefndin við ríkisreikning fyrir árið 1988 og hafði því lokið rækilegri yfirferð yfir mörg helstu atriði fjárgreiðslna úr ríkissjóði umfram heimildir á árinu 1988 þegar frv. til fjáraukalaga á þskj. 641 barst henni þann 12. mars sl. Auk þeirrar yfirferðar sem nefndin viðhafði á efnisatriðum fjáraukalagafrv. þess sem síðar var flutt, á haustmánuðum 1988, studdist hún við upplýsingar úr ríkisreikningi 1988 við mat sitt á útgjaldaáætlunum í fjárlögum fyrir árið 1990. Nefndin hafði þann hátt á meðferð málsins að fyrst fór hún yfir öll útgjaldaverkefni fjárlaga 1988 og bar saman við niðurstöður samkvæmt ríkisreikningi. Þá yfirferð gerði nefndin að viðstöddum starfsmönnum úr fjmrn. og Fjárlaga- og hagsýslustofnun og var óskað eftir skýringum og upplýsingum frá þeim um greiðslur umfram greiðsluheimildir. Var þannig farið yfir öll greiðslutilvik, allar stofnanir og öll viðfangsefni á vegum fjárlagagerðar. Þær stofnanir og þau viðfangsefni sem nefndin taldi sig ekki fá fullnægjandi skýringar á frá embættismönnum fjmrn. og Fjárlaga- og hagsýslustofnunar eða taldi ástæðu til að ræða sérstaklega um vegna óvenjumikils fráviks útgjalda frá heimildum fjárlaga voru síðan sérstaklega tekin fyrir og efnt til funda í nefndinni þar sem til voru kallaðir fjármálastjórnendur þessara stofnana eða viðfangsefna, fulltrúar þeirra fagráðuneyta sem bera ábyrgð á viðkomandi stofnunum eða viðfangsefnum og fulltrúar fjmrn. Á þessum fundum var farið nánar ofan í saumana á þessum stofnunum eða viðfangsefnum og forsjármenn þeirra og fagráðuneyti beðin um skýringar. Þar sem skýringar voru ekki fullnægjandi að dómi nefndarinnar var umræddum stjórnendum fjármála tjáð sú afstaða og þess óskað að viðkomandi fagráðuneyti og fjmrn. fylgdust þar sérstaklega með. Í nokkrum tilvikum var gripið til aðgerða í því skyni að koma á skipulagsbreytingum til að draga úr kostnaði og veita frekara kostnaðarlegt aðhald og var það að sjálfsögðu framkvæmdarvaldið, þ.e. fulltrúar fjmrn. annars vegar og fagráðuneytanna hins vegar, sem beðið var um að beita þeim aðgerðum ásamt því að óskað var sérstaklega eftir því við Ríkisendurskoðun að hún fylgdist náið með umræddum stofnunum eða viðfangsefnum. Sá háttur sem fjvn. hefur haft á vinnu sinni við yfirferð fjáraukalagafrv. er tímafrekur og kostar talsverða vinnu. Enginn vafi er hins vegar á því að svona vinnubrögð bera árangur því að forsjármenn ríkisstofnana og viðfangsefna á vegum ríkisins verða þannig áþreifanlega varir við að fjárveitingavaldið fylgist með fjármálastjórn þeirra og gerir athugasemdir ef viðurkenndar skýringar eru ekki gefnar á því ef útgjaldaniðurstaðan er ekki í samræmi við áformin. Með sambærilegum hætti fór fjvn. einnig vandlega yfir svokallaðar aukafjárveitingar, þ.e. þær greiðslur úr ríkissjóði umfram fjárlagaheimildir sem fjmrh. hefur innt af hendi og eru umfram tilefni sem skýrast af breyttum launa-, verðlags- eða gengisforsendum fjárlaga. Aukafjárveitingar af þessu tagi, sem ekki má beinlínis rekja til breytinga á launa-, verðlags- og gengisforsendum frv., námu samkvæmt yfirliti fjmrn. 2 milljörðum 566 millj. 572 þús. kr. og er sú fjárhæð þó samansett m.a. af aukafjárveitingum til útgjalda við einstök viðfangsefni sem rekja má til áhrifa verðlagsbreytinga, svo sem aukafjárveiting til Lánasjóðs ísl. námsmanna. Þá eru í þessari fjárhæð einnig með talin útgjöld vegna heimilda um kaup fasteigna sem veittar eru í 6. gr. fjárlaga, svo og vegna heimilda um uppgjör sem veittar eru í sömu grein. Í þessari tölu, 2 milljarðar 566 millj. 572 þús. kr., eru því fleiri svokallaðar aukafjárveitingar tilgreindar en einvörðungu þær sem varða aukningu á umsvifum eða ný viðfangsefni. Þar eru einnig aukafjárveitingar sem rekja má til áhrifa af breyttum forsendum eða áhrifa af öðrum samþykktum Alþingis, svo sem kaupaheimildum í 6. gr. fjárlaga. Langflestar aukafjárveitingarnar á þessum lista að tiltölu eru hins vegar vegna samþykktar ríkisstjórnar eða ákvarðana fjmrh. samkvæmt óskum einstakra fagráðherra. Listi yfir umræddar aukafjárveitingar fylgir hér með í sérstöku fskj. í nál. meiri hl. fjvn. á bls. 7--14. Þetta er það skjal sem hæstv. fjmrh. og embættismenn fjmrn. létu fjvn. í té. Á þessu fskj. er birt hver aukafjárveiting á þessum lista, fjárhæð hennar og skýringar fjmrn. þar á. Nefndin fór vandlega yfir þennan lista um aukafjárveitingar og kallaði eftir nánari skýringum um einstök efni. Fyrir löngu er búið að greiða þær upphæðir sem fjallað er um í þessum lista og þær greiðslur verða ekki kallaðar aftur. Nefndin telur hins vegar að sumar þessara aukafjárveitinga orki tvímælis og það sé farið að ganga ótæpilega langt ef ákveðnar eru með þessum hætti greiðslur úr ríkissjóði til viðfangsefna sem annaðhvort hafa aldrei verið lögð fyrir Alþingi til meðferðar ellegar Alþingi hefur ákveðið greiðslu til en framkvæmdarvaldið ekki verið sátt við og því ákvarðað án frekara samráðs við fjárveitingavaldið að auka greiðslur úr ríkissjóði þeirra vegna. Slíkar afgreiðslur hafa farið í vöxt eftir því sem árin hafa liðið. Fjvn. telur nauðsynlegt að hér verði breyting á og hefur því flutt á yfirstandandi þingi frv. til laga um fjárgreiðslur úr ríkissjóði sem m.a. er ætlað að lögfesta reglur sem ákveða með hvaða hætti unnt sé að sinna óvæntum viðfangsefnum, óvæntum umframkostnaði við tiltekin verkefni og kostnaðaráhrifum breyttra forsendna við verðlag, gengi eða laun, en setji jafnframt skorður við aukafjárveitingum af því tagi sem auka umfang viðfangsefnis umfram það sem Alþingi hefur ákveðið ellegar varða mál sem Alþingi hefur aldrei fjallað um eða hefur jafnvel hafnað, en dæmi eru um það þó það sé ekki á aukafjárveitingalista þessa árs að veittar hafa verið aukafjárveitingar vegna málefna sem Alþingi hefur fjallað um og hafnað í atkvæðagreiðslu að veitt yrði fé til. Í sérstöku fskj. með nál. er greint frá því hvaða viðfangsefni, útgjaldaliðir og stofnanir voru tekin til nánari athugunar hjá fjvn. Þessi viðfangsefni, útgjaldaviðfangsefni og stofnanir eru Alþingi og ríkisstjórn. Á vegum menntmrn. var það aðalskrifstofa ráðuneytisins, mál Sturlu Kristjánssonar, Menntaskólinn við Hamrahlíð, Verkmenntaskólinn á Akureyri, Fjölbrautaskólinn í Garðabæ, verkefnið námsstjórn og þróunarverkefni, Kvikmyndaeftirlit ríkisins, Unglingaheimili ríkisins, Lánasjóður ísl. námsmanna, Þjóðskjalasafn, Náttúruverndarráð, Háskóli Íslands, Háskólinn á Akureyri, grunnskólar almennt, Leikfélag Akureyrar og liðurinn ýmis íþróttamál. Á vegum utanrrn. voru sérstaklega tekin til skoðunar eftirfarandi verkefni: Aðalskrifstofa utanrrn., viðskiptaskrifstofa þess, embætti lögreglustjórans á Keflavíkurflugvelli. Á vegum félmrn. var sérstök athugun gerð á aðalskrifstofu og útgjöldum hennar og útgjöldum vegna málefna fatlaðra. Á vegum iðnrn. voru sérstaklega skoðuð eftirtalin verkefni: Iðntæknistofnun, Sjóefnavinnslan, Þörungavinnslan, iðnaðarrannsóknir, liðurinn iðja og iðnaður, liðurinn orkumál, ýmis verkefni. Á vegum dómsmrn. voru sérstaklega skoðuð eftirtalin viðfangsefni: Aðalskrifstofa ráðuneytisins, sýslumenn og bæjarfógetar, lögreglustjórinn í Reykjavík, vinnuhælið á Litla-Hrauni, löggildingarstofan og útgjöld vegna prestakalla og prófastsdæma. Á vegum landbrn. voru sérstaklega tekin til skoðunar eftirfarandi viðfangsefni: Aðalskrifstofa ráðuneytisins, Rannsóknastofnun landbúnaðarins, Skógrækt ríkisins og einangrunarstöð holdanauta. Á vegum sjútvrn. var talin ástæða til að skoða sérstaklega aðalskrifstofu ráðuneytisins og Hafrannsóknastofnun. Á vegum heilbr.- og trmrn. var talin ástæða til að skoða sérstaklega tryggingaeftirlitið, Hollustuvernd ríkisins, fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, sjúkrahúsið á Húsavík, Sjúkrahús Suðurlands á Selfossi, sjúkrahúsið í Keflavík, ríkisspítala og St. Jósefsspítala í Landakoti. Á vegum fjmrn. var talin ástæða til að skoða sérstaklega ríkisbókhald, Gjaldheimtuna í Reykjavík, Fasteignamat ríkisins og framkvæmdadeild Innkaupastofnunar ríkisins. Í flestum þeim tilvikum sem um ríkisstofnun var að ræða var kallað í forstöðumenn stofnananna með fulltrúum viðkomandi ráðuneytis og fjmrn. til viðræðna við fjvn. Þá var einnig rætt sérstaklega við forráðamenn eftirtalinna B-hluta stofnana: Húsnæðisstofnunar ríkisins vegna fjárfestingar í húsnæði langt umfram það sem heimilað var í fjárlögum, Þjóðleikhússins vegna mikilla rekstrarskulda, Skipaútgerðar ríkisins vegna hallareksturs og Ríkisútvarpsins vegna hallareksturs og mikilla framkvæmda sem m.a. voru kostaðar með kaupleigusamningum sem aldrei höfðu verið heimilaðir. Virðulegi forseti. Ég tel ekki ástæðu til að greina á þessu stigi frá einstökum athugasemdum nefndarinnar eða afstöðu nefndarinnar í heild eða einstakra nefndarmanna til útgjaldaliða eða stofnana sem skoðaðar voru sérstaklega með þessum hætti, heldur læt ég mér nægja að ítreka að nefndarmenn eða nefndin í heild var ekki sátt við allar niðurstöðurnar en óskaði eftir tilteknum eftirlits- og aðhaldsaðgerðum varðandi nokkra útgjaldaliði og gerðar voru athugasemdir við nokkrar aukafjárveitingar. Eins og áður segir eru þó ekki tök á að afturkalla þessar greiðslur sem inntar hafa verið af hendi og varð það því niðurstaða nefndarinnar að leggja fremur til breytt vinnubrögð í frv. nefndarmanna um fjárgreiðslur úr ríkissjóði en að gera formlegar athugasemdir við einstaka liði til Alþingis. Ég vil aðeins geta þess, virðulegi forseti, að þó hér á listanum séu mörg viðfangsefni og mikill tími hafi farið í sérstaka skoðun á þeim sem þar er lýst þá ber ekki að skilja það svo að fullnægjandi skýringar hafi ekki verið gefnar um suma þessa þætti. En það ber einnig að taka fram hvað sum af þessum útgjaldaviðfangsefnum varðaði þá er fjvn. ekki sátt við þann rekstur eða þær fjárgreiðslur sem þarna hafa átt sér stað. Fjvn. fékk ekki fullnægjandi skýringar, ekki a.m.k. að mati nefndarmanna, á þeim viðbótargreiðslum sem þarna höfðu átt sér stað eða þeirri fjármálastjórn forsjármanna stofnana sem þar kom fram og gerði, eins og ég sagði áðan, í samráði við embættismenn fjmrn. og viðkomandi fagráðuneytis og Ríkisendurskoðun tilteknar tillögur um hvernig halda skyldi á málum til þess að auka aðhald og eftirlit með þeim útgjaldaþáttum, stofnunum og viðfangsefnum. Vissulega tekur það tíma, eins og ég hef áður sagt, að vinna að yfirferð fjáraukalaga með þessum hætti, en það er tími sem ég tel að skili sér vegna þess að það er ekki eftirsóknarvert hvorki fyrir stofnanir né viðfangsefni að lenda á lista eins og þeim sem ég hef lesið upp. Ég er sannfærður um það að flestir þeirra sem fjvn. kallaði fyrir sig og ekki gátu gert fullnægjandi grein fyrir eyðslu sinni umfram fjárlagaheimildir óska þess ekki sérstaklega að vera kallaðir fyrir nefndina í annað sinn og vonandi þarf ekki til þess að koma. Í greinargerð með frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1988 á þskj. 641 er gerð mjög ítarleg grein fyrir niðurstöðum ríkisreiknings fyrir þau ár og niðurstöðum tekna og gjalda ríkissjóðs umfram áætlun fjárlaga. Er því ástæðulaust að fara að endurtaka það hér og stikla ég því aðeins á því allra stærsta. Innheimtar tekjur ríkissjóðs á árinu 1988 urðu 64 milljarðar 506 millj. kr. en það er 927 millj. kr. hærri fjárhæð en fjárlög gerðu ráð fyrir. Ef verðlagsþróun er tekin með í reikninginn námu innheimtar tekjur hins vegar 3 milljarða kr. lægri upphæð en áætlun fjárlaga gerði ráð fyrir ef hún er framreiknuð miðað við þá verðlagsþróun sem reyndist vera á því ári. Vegna samdráttar í veltu urðu tekjur af óbeinum sköttum 4 milljörðum kr. minni en framreiknuð áætlun fjárlaga gerði ráð fyrir, en tekjur af beinum sköttum hins vegar 1 milljarði kr. meiri og vó það upp fjórðung tekjutapsins af veltusköttum. Liggur því ljóst fyrir að tekjubrestur á árinu 1988 skýrir að hluta til meiri hallarekstur á ríkissjóði á því ári en fjárlög gerðu ráð fyrir. En tekjubresturinn skýrir ekki nema hluta af þeim hallarekstri sem varð á árinu 1988 umfram áætlun fjárlaga. Meginástæðan var hins vegar sú að gjöld uxu langt umfram það sem gert var ráð fyrir í áætlun fjárlaga. Þau uxu um 9 milljarða 93 millj. 98 þús. kr. umfram áætlun fjárlaga. Varð ríkissjóðshallinn á árinu 1988 þannig að um það bil 2 / 3 hlutum vegna aukningar á útgjöldum umfram áætlun fjárlaga og að 1 / 3 hluta vegna tekjubrests. Stærsti liður umframútgjalda er rekstur stofnana, röskir 3 milljarðar kr., tilfærslur einnig röskir 3 milljarðar kr., aukin vaxtagjöld, 2,2 milljarðar kr., og viðhald og fjárfestingar 645 millj. kr. Sérstaka athygli í þessu sambandi vekur hversu há fjárhæð aukin vaxtagjöld eru, um 2,2 milljarðar kr., og sýnir það hversu háum fjárhæðum munað getur ef verðlagsforsendur víkja mjög frá áætlunum fjárlaga hvað varðar útgjöld ríkissjóðs vegna vaxtagreiðslna. Um frekari skýringar vísa ég til greinargerðar frv. á þskj. 641. Þá er ástæða til þess að nefna að fjvn. tók málefni B-hluta stofnana til sérstakrar skoðunar. Nokkur misbrestur hefur verið á því að því sé fylgt eftir við B-hluta stofnanir að þær standi við þær áætlanir sem gerðar eru á fjárlögum, sérstaklega að því er varðar fjárfestingar stofnananna en einnig að því er varðar rekstur þeirra. Raunar hefur þetta aldrei verið gert, hvorki af hálfu fjárveitingavaldsins né af hálfu fjmrn. svo að nokkurt samræmi sé í. Sumar þessara B-hluta stofnana, og má þar nefna til sögunnar sérstaklega Póst og síma og Rafmagnsveitur ríkisins, hafa verið krafðar um að upphaflegum áætlunum um rekstur og stofnkostnað væri strengilega fylgt og hefur verið fylgst sérstaklega með þessum stofnunum hvað varðar rekstur og fjárfestingu og raunar önnur þeirra, Póstur og sími, sett í nokkurs konar gjörgæslu af hálfu fjvn. fyrir þremur árum síðan. Aðrar B-hluta stofnanir hafa hins vegar ekki verið látnar sæta sömu meðferð og má þar t.d. nefna Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins hvað fjárfestingar varðar og Þjóðleikhúsið hvað rekstur varðar. Þetta þarf að samræma. Gera verður sömu kröfu til allra B-hluta stofnana, þ.e. að þær skili sem réttustum áætlunum um rekstur til Alþingis, að ákvarðanir um meiri háttar fjárfestingar séu teknar við afgreiðslu fjárlaga jafnframt ákvörðunum um rekstur og stjórnendur stofnunarinnar standi síðan við þessar áætlanir. Fram hefur komið það sjónarmið, sérstaklega hvað varðar stofnanir sem hafa tekjur af starfsemi sinni, að svo lengi sem þær skili til ríkisins því sem þeim er ætlað að skila eða standi undir þeim rekstri sem þeim er ætlað að standa komi það fjárveitingavaldinu ekki við hvernig þær verji umframtekjum sínum hvort sem þær eru miklar eða litlar. Á þetta sjónarmið verður ekki fallist. Sömu kröfu verður að gera til allra B-hluta stofnana. Þar á enginn að vera jafnari en önnur. Skynsamlega verður að sjálfsögðu að standa að málum og gefa góðum stjórnendum svigrúm til stjórnunar þannig að frumkvæði og árangur í rekstri geti skilað sér til stofnananna en megindrætti í rekstri og fjárfestingu B-hluta stofnana á að marka við afgreiðslu fjárlaga og þá á að virða. Mikill misbrestur hefur verið á því hjá einstökum stofnunum og því verður að kippa í liðinn. Það er t.d. ekki eðlilegt að á sama tíma og gerðar eru mjög ákveðnar kröfur til stofnana eins og Pósts og síma og Rafmagnsveitna ríkisins, að þær víki hvergi frá þeim áætlunum um fjárfestingar sem þær kynna Alþingi við afgreiðslu fjárlaga, sé látið hjá líða að átelja það þegar aðrar stofnanir áætla kannski fjárfestingu á sínum vegum 15--20 millj. kr. við fjárlagaafgreiðslu en reynast síðan eftir árið hafa fjárfest hátt á annað hundrað millj. kr. í heimildarleysi. Þarna verður að gera sömu kröfu til beggja aðila og er vissulega ástæða til, bæði fyrir hæstv. fjmrh. og fjmrn. af sinni hálfu og Alþingi og fjvn. af sinni hálfu, að marka nokkuð nýja stefnu um það að beita þessar stofnanir, B-hluta stofnanir, sömu aðhaldskröfum án tillits til þess hvað stofnunin heitir, án tillits til þess hvað sá heitir sem henni stýrir. Ég hef nú gert grein fyrir þeim hætti sem fjvn. hefur haft á við afgreiðslu þessa máls. Með vísan til þess sem hér hefur verið sagt, m.a. um þá niðurstöðu sem fjvn. hefur komist að í störfum sínum og varðar það að nauðsynlegt sé að breyta starfsháttum framkvæmdarvaldsins varðandi greiðslur úr ríkissjóði og fjárveitingavaldsins hvað varðar afgreiðslu fjárlaga, en hvort tveggja eru forsendur þess að breytingar geti á orðið, þá leggur meiri hl. fjvn. til að frv. á þskj. 641 verði samþykkt óbreytt þó einstakir nefndarmenn hafi haft athugasemdir við ýmsar afgreiðslur og nefndin í heild við þá þróun sem átt hefur sér stað á undanförnum árum í samskiptum framkvæmdarvalds og fjárveitingavalds. Undir þetta nál. skrifa auk mín Margrét Frímannsdóttir, Alexander Stefánsson, Ólafur Þ. Þórðarson og Ásgeir Hannes Eiríksson.

Frsm. 1. minni hl. fjvn. (Pálmi Jónsson) Virðulegi forseti. Það fjáraukalagafrv. fyrir árið 1988 sem hér er á dagskrá er flutt eins og önnur slík frv. til þess að leita heimildar Alþingis fyrir þeim útgjöldum ríkissjóðs sem eru umfram heimildir fjárlaga frá því ári. Á árinu 1988 varð um óvenjulega miklar greiðslur úr ríkissjóði að ræða umfram það sem fjárlög heimiluðu. Það er hárrétt sem fram kom í máli hv. frsm. meiri hl. fjvn., formanns nefndarinnar, að þær auknu greiðslur úr ríkissjóði umfram heimildir fjárlaga urðu til þess að fjvn. tók sér fyrir hendur að leggja vinnu í að semja frv. til laga sem legið hefur hér fyrir Alþingi að undanförnu og hefur enn eigi náð afgreiðslu. Þetta er frv. um fjárgreiðslur úr ríkissjóði. Ég vil einnig taka það fram út af ræðu hv. formanns nefndarinnar að það er hárrétt sem hann gat um í sínu máli að nefndin sem heild lagði mikla vinnu í þetta frv. og að athuga þær orsakir sem til þess lágu að greiðslur úr ríkissjóði fóru svo mjög úr böndunum sem raun ber vitni um. Fjölmargar stofnanir og forstöðumenn stofnana og ráðuneyta voru kallaðir fyrir til þess að leita skýringa á þeim miklu greiðslum sem hér er um að ræða. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka þetta, aðeins staðfesta að það er rétt að nefndin sem heild lagði í þetta verk mikla vinnu. Ég tel það formanni nefndarinnar, sem auðvitað hafði um þetta forustu, til lofs að hann skyldi eyða svo miklum tíma og nefndin sem heild í að vinna þetta verk. Og það er rétt að í slíku vinnulagi felst visst aðhald að þeim stofnunum sem svo mjög hafa farið fram úr heimildum um útgjöld úr ríkissjóði svo sem hér er um að tefla. Ég vil einnig taka fram að það er líka rétt sem hann sagði um B-hluta stofnanir. Ekki hefur alla jafnan verið farið ofan í saumana á þeim eins og þurft hefði að gera. Þó er það sem hann sagði hér um Póst og síma og Rafmagnsveitur ríkisins út af fyrir sig ekki rétt, að Rafmagnsveitur ríkisins, RARIK, hafi verið undir einhverri sérstakri gjörgæslu. 

Ég meinti bara Póst og síma en alls ekki annað.

Þetta er rétt hjá hv. 5. þm. Vestf. að ef grannt var skoðað þá meinti hann það en vegna þess að hann tók þessar tvær stofnanir saman hefðu kannski einhverjir getað skilið sem svo að þar væru þær báðar undir sömu sök seldar. Þegar frv. til fjárlaga fyrir þetta ár sem hér er verið að fjalla um, árið 1988, var flutt, voru þar kynnt þau meginmarkmið sem þáverandi ríkisstjórn hafði sett sér í fjármálum ríkisins. Þessi markmið voru eftirfarandi: Að ná jöfnuði í ríkisbúskapnum, minni lánsfjárþörf og engar nýjar erlendar lántökur fyrir A-hluta ríkissjóðs, endurskoðun á tekjuöflunarkerfi ríkisins þannig að skattkerfið yrði einfaldara, skilvirkara og réttlátara, dregið yrði úr sjálfvirkni ríkisútgjalda, ríkisábyrgðum yrði aflétt. Í samræmi við þessi markmið voru fjárlög afgreidd með rekstrar- og greiðslujöfnuði. Fjárlögunum var síðan lítillega breytt í febrúarmánuði með lögum nr. 10/1988 án þess að þessum meginmarkmiðum væri raskað. Ég held að fullyrða megi að þau markmið sem þarna voru sett hafi verið hyggileg og góð markmið í sjálfu sér. Deila má auðvitað um hvort þær leiðir sem beitt var til að mynda í skattamálum hafi verið að öllu leyti hyggilegar og hvort þær hafi að öllu leyti náð því sem þeim var ætlað, að gera skattkerfið einfaldara, skilvirkara og réttlátara. Um þetta má endalaust deila. Ég hygg að reynslan af því hafi ekki skilað jafnmiklum árangri og til var ætlast í þessu efni. En það er kannski engin nýlunda vegna þess að ég er búinn að sitja hér á hinu háa Alþingi nokkuð lengi og hef oft tekið þátt í því að breyta skattalögum, ellegar verið í andstöðu við breytingar sem stjórnarandstæðingur og alltaf hafa breytingar verðir gerðar undir því yfirskini að verið væri að gera skattkerfið réttlátara og einfaldara. Yfirleitt hefur það þó farið þannig að skattkerfið hefur orðið sífellt flóknara. Það frv. sem hér er til meðferðar sannar svo aftur á hinn bóginn að útkoman úr fjármálum ríkisins á árinu 1988 varð á margan hátt mjög fjarri því sem að var stefnt með þeim markmiðum sem sett voru við fjárlagaafgreiðsluna á þeirri tíð. Þetta á sér vitaskuld ýmsar orsakir. Það á sér m.a. þær orsakir að á því ári sátu tvær ríkisstjórnir sem höfðu að ýmsu leyti ólíka stefnu. Á því ári störfuðu að sjálfsögðu tveir fjmrh. Og ég minni á það að sú hin fyrri ríkisstjórn, ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar, lét af störfum en ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar tók við hinn 28. sept. Þá urðu einnig skipti á húsbændum í fjmrn. Þá lét af störfum sem fjmrh. Jón Baldvin Hannibalsson en við tók núv. hæstv. fjmrh., Ólafur Ragnar Grímsson. Ég hef margsinnis tekið eftir því að núv. hæstv. fjmrh. tekur þetta ár, 1988, til viðmiðunar þegar hann er að ræða um árangur sinn í ríkisfjármálum á árinu 1989. Og tekur þetta ár til viðmiðunar þannig að frá árinu 1988 hafi honum og hans ríkisstjórn tekist að ná betri útkomu í fjármálum ríkisins, þ.e. að halli á ríkissjóðsrekstrinum hafi verið minni en á árinu 1988. Þetta er út af fyrir sig rétt, halli á ríkisrekstrinum var minni á árinu 1989 en á árinu 1988. En það sem hæstv. núv. fjmrh. gerir enga grein fyrir og gerir enga tilraun til þess að sýna fram á er hvað af því sem hallaðist á merinni í fjármálum ríkisins á árinu 1988 sé til komið vegna ákvarðana og fjármálastjórnar ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar sem tók við 28. sept. og hvað sé tilkomið vegna ákvarðana og fjármálastjórnar hæstv. fyrrv. fjmrh. Jóns Baldvins Hannibalssonar og þeirrar ríkisstjórnar sem sat að völdum fram til þess tíma. Þetta verður að sjálfsögðu aldrei sundur greint með neinni nákvæmni eða neinni vissu. En þó er nokkuð af því sem hér er um að tefla sem liggur býsna ljóst fyrir enda varð, eins og áður sagði, veruleg stefnubreyting við stjórnarskiptin. Allt fram í septembermánuð hélt fyrrv. fjmrh., hæstv. núv. utanrrh. Jón Baldvin Hannibalsson, því fram að staða ríkissjóðs hefði að vísu nokkuð versnað frá því sem gert var ráð fyrir við afgreiðslu fjárlaga en þó eigi meira en svo að halli yrði 693 millj. kr. á árinu. Hér verður að sjálfsögðu ekki lagður neinn dómur á það hvort þetta mat var rétt eða raunsætt. Hins vegar varð niðurstaðan sú að þegar árið í heild er gert upp með þessu fjáraukalagafrv. þá er hallinn ekki 693 millj. kr. heldur 8166 millj. kr. og er því 11--12 sinnum meiri en sá fjmrh. sem sat til 30. sept. gerði ráð fyrir. Og þó svo að eitthvað hafi nú verið rangt í því mati þá er þegar af þessu augljóst að talsvert hefur farið úr böndunum eftir að núv. hæstv. fjmrh. tók við. Það er býsna hlálegt að hann skuli svo oft sem raun ber vitni um taka þetta ár og fjármálastjórnina á árinu 1988 til viðmiðunar og til marks um hina verstu fjármálastjórn og nota það til að sýna fram á að útkoman hafi orðið eitthvað skárri á árinu 1989. Ég sagði að það væri auðvitað ekki hægt að greina þetta sundur með neinni vissu. Formaður fjvn. nefndi aukafjárveitingar sem eru prentaðar með sem fskj. með áliti meiri hl. Þessar aukafjárveitingar er að sjálfsögðu hægt að greina í sundur eftir ríkisstjórnum og eftir fjármálaráðherrum. Beinar aukafjárveitingar fyrstu níu mánuði ársins, í tíð hæstv. ráðherra Jóns Baldvins Hannibalssonar, urðu 511 millj. kr., en síðustu þrjá mánuði ársins, í tíð hæstv. ráðherra Ólafs Ragnars Grímssonar, 2055 millj. kr. eða nákvæmlega fjórum sinnum meiri á þremur mánuðum, í tíð hæstv. ráðherra Ólafs Ragnars Grímssonar, en var í níu mánuði á fyrri hluta ársins í tíð hæstv. ráðherra Jóns Baldvins Hannibalssonar. Hér eru vissulega miklar vísbendingar um að það hafi orðið þáttaskil í fjármálastjórninni við stjórnarskiptin þegar núv. hæstv. ríkisstjórn tók við og núv. hæstv. fjmrh. tók við þann 28. sept. 1988. Þetta væri afar hollt fyrir hæstv. ráðherra Ólaf Ragnar Grímsson að hafa til hliðsjónar þegar hann er að útskýra það hvað fjármálastjórnin hafi farið úr böndunum á árinu 1988, sem raunverulega er þó satt því sjaldan hefur hallast eins á merinni í fjármálum ríkisins. Það segir sig auðvitað sjálft að þegar öll markmið um jöfnuð í ríkisbúskapnum fóru svo hrapallega út um þúfur sem raun ber vitni um að útgjöldin fóru fram úr heimildum fjárlaga um nærri 9,1 milljarð og tekjurnar fóru vaxandi um rúmlega 900 millj. kr., þá fóru öll þau markmið sem sett voru við fjárlagaafgreiðsluna og byggt var á þegar fjárlagafrv. var lagt fram um lántökur ríkissjóðs, þar á meðal um engar erlendar lántökur til A-hluta ríkissjóðs á því ári, öll slík markmið fóru út í veður og vind. Það fór svo hrapallega að þrátt fyrir markmið um engar nýjar erlendar lántökur voru tekin erlend lán sem námu 4200 millj. kr. og lán A-hluta ríkissjóðs í heild urðu tæplega 9400 millj. kr. Þrátt fyrir allar þessar lántökur, þar á meðal erlendar lántökur, varð greiðsluhalli á ríkissjóði í árslok sem nam 4200 millj. kr. Það voru sem sé gífurleg útgjöld úr ríkissjóði umfram heimildir fjárlaga, einkum á síðustu mánuðum ársins eftir að hæstv. ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar hafði tekið við, sem leiddu til þeirrar niðurstöðu sem fyrr er að vikið, að halli á ríkissjóði á þessu ári varð yfir 8 milljarðar, eða 8166 millj. kr. Tekjurnar hækkuðu vissulega minna en gert hafði verið ráð fyrir miðað við verðlagsþróun vegna þess að samdráttur varð í efnahagskerfinu og má að nokkru rekja til þess þá staðreynd að tekjurnar urðu ekki meiri en raun ber vitni um. Það er þó rangt sem margoft hefur verið reynt að halda fram að tekjurnar hafi í raun brugðist vegna þess að þær fóru fram úr því sem fjárlög áætluðu. Það var ekki tekjuvandi hjá ríkissjóði á þessu ári vegna þess að tekjurnar urðu meiri en fjárlög gerðu ráð fyrir og fjárlög voru afgreidd með rekstrarafgangi. Það var hins vegar gífurlegur útgjaldavandi. Útgjöldin fóru úr öllum böndum, einkanlega eftir að núv. hæstv. fjmrh. tók við fjármálastjórninni. Það er hlálegt að hæstv. ráðherra skuli nú fara um landið til þess að guma af því hvernig honum hafi tekist að ná nýjum og betri tökum á fjármálum ríkisins, það er býsna hlálegt. Ég held að nauðsynlegt sé að átta sig á því að það millifærslu- og sjóðakerfi sem hæstv. ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar kom á fót á síðustu mánuðum ársins leiddi auðvitað til þess að markmiðið um að draga úr ríkisábyrgðum hvarf eins og dögg fyrir sólu. Þess í stað voru ríkisábyrgðir stórkostlega auknar. Nú stendur ríkisábyrgð að baki a.m.k. 10 milljörðum króna sem varið hefur verið til skuldbreytinga og millifærslna á grundvelli þessa kerfis. Þær fjárhæðir gjaldfalla á árunum 1991 og 1992 og verða þá að greiðast, hvort sem það verður af atvinnufyrirtækjunum sjálfum eða að ríkisábyrgðin fellur þannig að ríkissjóður verður að standa straum af greiðslunum og borga brúsann. Þetta veldur því nýjum vanda á árunum 1991 og 1992, bæði hjá atvinnuvegunum og væntanlega í stórum mæli hjá ríkissjóði. Hér hefur verið sagt að vænta megi þess að gjaldþrot sem lenda muni á ríkissjóði vegna þess sem fellur á sjóðina, vegna greiðsluerfiðleika atvinnufyrirtækjanna, skipti milljörðum, eigi minna en 5 milljörðum króna. Um það er ekki hægt að spá hvað verður þegar öll kurl eru til grafar komin á árunum 1991 og 1992 en víst er að þar verður um marga milljarða að ræða. Þessi hæstv. ríkisstjórn sem tók við 28. sept. 1988 velti því vandanum á þessu sviði, sem svo mörgum öðrum, yfir á framtíðina. Það kemur í hlut annarra að standa undir þessum vanda og borga brúsann vegna þeirra ábyrgða og skuldbindinga sem hæstv. ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar og fjármálastjórn hæstv. ráðherra Ólafs Ragnars Grímssonar hefur bundið okkur í fyrir framtíðina. Ég tel ástæðu til þess, virðulegi forseti, að minna á það að á þessu var keypt og þeim tillögum sem Sjálfstfl. hafði lagt fram fyrir stjórnarskiptin. Þær tillögur Sjálfstfl. urðu til þess að upp úr stjórnarsamstarfi slitnaði. Og hvernig voru nú þessar tillögur Sjálfstfl.? Þær voru í megindráttum tvenns konar: Í fyrsta lagi tillögur um aðgerðir til þess að koma grundvallaratvinnuvegum þjóðarinnar á réttan kjöl, m.a. með breytingum á gengi. Í öðru lagi að mæta verðhækkunaráhrifum gengisbreytingarinnar fyrir almenning í landinu með því að lækka matarskattinn um helming. Þetta voru megindrættirnir í tillögum Sjálfstfl. og það voru þessar tillögur formanns Sjálfstfl., þáv. forsrh. Þorsteins Pálssonar, sem ollu því að upp úr stjórnarsamstarfinu slitnaði. Ég hygg nú að betra hefði verið að samþykkja þessar tillögur í stað þess að stofna til allra þeirra gífurlegu skuldbindinga sem gert var eftir stjórnarskiptin og koma svo til gjalda á árunum 1991 og 1992, annað tveggja af atvinnuvegunum sjálfum ellegar þá af ríkissjóði. Þetta var ekki gert. Framsfl. og Alþfl. rufu stjórnarsamstarfið og mynduðu nýja ríkisstjórn í lok september. Í stað þess að fallast á aðgerðir sem hefðu veitt undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar nýjan grundvöll og orðið til þess að atvinnuvegirnir hefðu getað starfað hlupu þessir flokkar í faðm Alþb. og mynduðu nýja ríkisstjórn. Sú hæstv. ríkisstjórn hafðist síðan ekki að í málefnum atvinnuveganna mánuð eftir mánuð, utan það að taka lán til millifærslna, skuldbreytinga og hlutafjárframlaga og stofna með þeim hætti til ríkisábyrgða og binda framtíðinni bagga. Sú hæstv. ríkisstjórn horfði þannig mánuð eftir mánuð á vanda atvinnulífsins, horfði á að fyrirtækin hvert á fætur öðru urðu gjaldþrota og fóru fram af brúninni. Horfði á vaxandi atvinnuleysi, þverrandi atvinnumöguleika fólks og minnkandi kaupmátt. Samtímis þessu fór óráðsía í fjármálum ríkisins vaxandi, svo sem hér hefur verið vikið að að framan og frv. þetta ber ljósast vitni um. Afleiðingarnar hafa verið þær að útgjöld ríkissjóðs hafa verið hærri síðan en nokkru sinni fyrr. Og ekki nóg með það heldur hafa skattar á þjóðina jafnframt verið hækkaðir meira og verið hærri en nokkru sinni hefur áður gerst. Þetta er sú niðurstaða sem þetta frv. birtir og þetta er sú einkunnargjöf sem frv. staðfestir um fjármálastjórnina á því herrans ári 1988. Ég hef hér að sumu leyti rennt stoðum undir þá fullyrðingu mína að verulega hafi hallast eftir stjórnarskiptin og eftir að núv. hæstv. fjmrh. tók við. Reynslan af störfum hans hefur haldið áfram í sama fari, að þrátt fyrir það að halli á ríkissjóði hafi verið nokkru minni á árinu 1989 fóru útgjöldin samt hækkandi sem hlutfall af landsframleiðslu og skattar á þjóðina voru enn hækkaðir og voru hærri á því ári en þeir hafa nokkurn tímann áður verið.

Málmfríður Sigurðardóttir Virðulegi forseti. Við ræðum hér frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1988. Þegar það var lagt fram á haustdögum 1987 stefndi þáv. ríkisstjórn að nokkrum meginmarkmiðum í fjárlögunum. Það var að ná jöfnuði í ríkisbúskapnum, draga úr lánsfjárþörf, draga úr sjálfvirkni ríkisútgjalda, endurskoða tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs og gera þar með tekjuöflunarkerfið einfaldara, skilvirkara og réttlátara, eins og þá voru mikil tískuorð, og fella niður ríkisábyrgðir. Í stuttu máli má segja að ekkert af þessum markmiðum gekk fram. Það má kannski deila um hvort tekjuöflunarkerfið var einfaldara, skilvirkara og réttlátara, menn hafa ýmsar skoðanir á því. Sennilega hefur það orðið skilvirkara, en að mínu mati varð það hvorki einfaldara né réttlátara. Ég tel að þessi markmið hafi engan veginn náðst eins og niðurstöður fjáraukalaganna sýna. Þær sýna hækkun á útgjöldum ríkissjóðs frá fjárlögunum um rúma 9 milljarða, að vísu hækkuðu tekjur um tæpan milljarð umfram áætlun fjárlaga fyrir það ár, en hallinn nam um 8 milljörðum kr. svo að þá liggur ljóst fyrir að jöfnuðurinn náðist ekki. Lánsfjárþörf var tæpir 9 milljarðar kr. og erlendar lántökur drjúgur hluti af því. Draga átti úr sjálfvirkni ríkisútgjalda á þessu ári. Ekki verður séð af neinum þeim niðurstöðum sem fyrir liggja að það hafi tekist. En það sem kannski verður minnisstæðast við þessa margfrægu endurskoðun á tekjuöflunarkerfinu er að þá tókst að breikka söluskattsstofninn og hafa uppi þennan margfræga, illræmda matarskatt, sem mörgum hefur reynst þungur í skauti síðan og einkum þó barnmörgum fjölskyldum láglaunafólks. Hann hefur komið illa niður á einstökum atvinnugreinum, þar á meðal bæði ferðaþjónustu og hótelrekstri. Auk þess voru gerðar ýmsar þær ráðstafanir síðari hluta ársins sem við höfum í rauninni ekki séð fyrir endann á og virðist augljóst á þessum tíma nú að þær muni eiga eftir að draga verulegan dilk á eftir sér. Ríkissjóður mun því eiga eftir að bera verulega byrði af þeim í framtíðinni. Ég tel mig hafa lýst nú hér frá mínu sjónarmiði hvernig mistókst að ná fram þessum markmiðum ríkisstjórnarinnar sem að var stefnt þá. Ég minnist þess líka að þegar ég talaði við afgreiðslu fjárlaga fyrri hluta vetrar 1987 þá hafði ég efasemdir um að þessi markmið næðust og það er nú komið á daginn. Ég tel mig ekki geta staðið að afgreiðslu þessa frv.

Frsm. fjvn. (Sighvatur Björgvinsson) Virðulegi forseti. Fjvn. hefur haft þessa tillögu til meðferðar og kallað til fundar við sig vegamálastjóra og aðstoðarvegamálastjóra, svo og ráðuneytisstjóra fjmrn. og aðra starfsmenn þess ráðuneytis. Í nefndinni var óskað eftir frekari skýringum á nokkrum atriðum í þáltill. og voru þær skýringar gefnar. Þá óskaði nefndin eftir kostnaðaryfirliti um framkvæmdir við jarðgöng á Vestfjörðum og um kostnað við flýtingu jarðgangagerðarinnar frá því sem gildandi vegáætlun gerði ráð fyrir. Þessar upplýsingar um kostnað eru birtar sem fskj. með nál. fjvn. á bls. 2. Eru þar 8 dálkar. Fyrsti dálkurinn er auðskiljanlegur. Þar eru talin upp ár í réttri töluröð, allt frá árinu 1990 til ársins 1998. Í 2. dálki er gert ráð fyrir hvað umrædd framkvæmd, þ.e. jarðgöng á Vestfjörðum, mundi kosta á hverju ári fyrir sig til loka framkvæmdarinnar samkvæmt þeim hugmyndum sem uppi voru við afgreiðslu vegáætlunar og gerð jarðgangaáætlunar. Síðan koma kostnaðarleg áhrif af þeim breytingum sem nú stendur til að gera, þ.e. hröðun framkvæmda um tvö ár. Eins og sjá má kemur heildarkostnaður í 3. dálki sem er 61 millj. kr. 1990, 369 millj. kr. 1991 o.s.frv. Í 4. og 5. dálki gefur að líta hvernig sá heildarkostnaður skiptist á milli greiðslu af vegafé annars vegar og lántökum hins vegar. Kemur þar fram það sem hv. 1. þm. Vesturl. ræddi um hér fyrr í dag. Síðan er í 6., 7. og 8. dálki tilgreindur kostnaður við framkvæmdina. Í 6. dálki er kostnaður alls, í 7. dálki það sem sparast fyrst og fremst vegna minnkandi þarfar á snjómokstri eftir að jarðgöngin eru komin í notkun og svo í síðasta dálki það sem greiða þarf úr ríkissjóði og nettótala. Samkvæmt þessu er kostnaður alls við flýtingu jarðgangagerðarinnar um tvö ár 431 millj. kr. og er þá reiknaður vaxtakostnaður af þeim lánum sem taka verður til að hraða þessum framkvæmdum. Sparnaður, og þá er rætt eingöngu um þann sparnað sem verður við vegaframkvæmdir vegna flýtingarinnar, er upp á 75 millj. kr. og dregst hann frá heildarkostnaðinum. Nettókostnaður við flýtingu jarðganganna er þá 356 millj. kr. sem gert er ráð fyrir að greitt verði úr ríkissjóði sem sérstakt byggðaframlag, eins og texti tillögunnar gerir grein fyrir. Að lokinni athugun nefndarinnar á málinu urðu nefndarmenn ásáttir um að gera þyrfti nokkrar breytingar á tillgr. Er þar annars vegar um að ræða textabreytingar í því skyni að gera merkingu skýrari án þess að um nokkrar efnisbreytingar sé þar að ræða. Hins vegar er í tillögu nefndarinnar lögð til sú efnisbreyting að ljóst sé við afgreiðslu þál. að framkvæmdir við jarðgöng á Vestfjörðum skuli unnar samkvæmt vegáætlun og þar sé ráð fyrir þeim gert eins og á sér stað um aðrar vegaframkvæmdir í landinu sem kostaðar eru af ríkissjóði. Þarna er sem sé um það að ræða að leggja ekki út á þá braut að vinna vegaframkvæmdir sem kostaðar eru af ríkinu að einhverju leyti utan vegáætlunar heldur að vegáætlun sé samnefnari þeirra vegaframkvæmda sem unnar eru í landinu og ríkissjóður kostar. Til þess að fyllsta samræmis sé þar gætt hefur fjvn. einnig flutt um það tillögu við afgreiðslu vegáætlunar sem nú hefur verið samþykkt að sá kostnaður sem verður á árinu 1990 við flýtingu jarðgangagerðar á Vestfjörðum komi inn í vegáætlunina sem sérstakt framlag úr ríkissjóði teknamegin í áætluninni og sem framkvæmdafé til undirbúningsrannsóknar við jarðgangagerðina gjaldamegin og hefur Alþingi nú þegar afgreitt þá uppsetningu jákvætt. Í grg. með tillögunni segir að viðbótarkostnaður við að flýta jarðgangagerð á Vestfjörðum verði 47 millj. kr. á árinu 1990. Þar segir einnig, eins og síðar var ítrekað við fjvn., að ætlunin sé að sjá fyrir þeirri fjáröflun með lántöku ríkissjóðs og samsvarandi framlagi úr ríkissjóði og að miðað sé við að fjárhæðin verði sett inn í fjáraukalög 1990 sem fram verði lögð í upphafi þings næsta haust. Verði þá jafnframt aflað lántökuheimildar og þá í tengslum við aðra hugsanlega lánsfjáröflun sem til kynni að koma og ekki liggur fyrir hver verða kann. Þótt eðlilegast kunni að vera að taka hvort tveggja, lántökuheimildina og útgjaldaheimildina, inn við afgreiðslu fjáraukalaga nú á þessu vori getur fjvn. eftir atvikum fallist á að bíða með formlega afgreiðslu málsins fram á næsta haust en flytja ekki nú sérstaka tillögu um viðbótarlántökuheimild sem næmi aðeins 45 millj. kr. og tilsvarandi ráðstöfun á þeirri fjárhæð, enda liggur fyrir yfirlýsing frá fjmrn. um að ráðuneytið muni með bréfi til Vegagerðar ríkisins heimila henni að draga á þessa fyrirhuguðu afgreiðslu vegna útgjalda við verkefnið í sumar. Brtt. fjvn. um að tillgr. skuli umorðuð er flutt á þskj. 1107. Nefndin leggur til að þáltill. verði samþykkt þannig breytt. Fjvn. stendur öll að þessu nál. og brtt. Undir nál. skrifa auk mín hv. þm. Margrét Frímannsdóttir, Pálmi Jónsson með fyrirvara, Alexander Stefánsson, Málmfríður Sigurðardóttir, Ásgeir Hannes Eiríksson, Ólafur Þ. Þórðarson, Egill Jónsson og Friðjón Þórðarson. Virðulegi forseti. Þar sem ég hef nú lokið við að mæla fyrir nál. hv. fjvn. vil ég leyfa mér að segja nokkur orð frá eigin brjósti um þá tillögu sem hér er á ferðum. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. samgrh. fyrir frumkvæði hans og forgang í þessu máli og taka undir það sem áður hefur komið fram að hér er sennilega um að ræða þá þýðingarmestu framkvæmd sem unnin hefur verið í samgöngumálum fyrir nokkurn landshluta síðan Vestfjarðaáætlunin var gerð forðum daga sem gerbreytti öllum aðstæðum í samgöngumálum og mannlífi á Vestfjörðum. Ég efast um að þingmenn sem ekki eru kunnugir á Vestfjörðum geri sér fulla grein fyrir því hversu mikil breyting fylgir í kjölfar þessara framkvæmda. Þarna er nánast verið að búa til eitt atvinnusvæði úr jafnvel fjórum atvinnusvæðum nú. Þarna er raunverulega verið að búa til þann kjarna sem á að geta staðið af sér þá erfiðleika sem verið hafa í búsetumálum á Vestfjörðum nú um nokkurn aldur. Verður hann sú miðstöð sem getur orðið til eflingar byggða þar og snúið þeirri öfugþróun við sem átt hefur sér stað á umliðnum árum. Eftir að þessi framkvæmd hefur komist á verður það ekki meira tiltökumál fyrir t.d. íbúa á Flateyri að sækja þjónustu og jafnvel atvinnu til Ísafjarðar en það er nú fyrir Hafnfirðing að sækja þjónustu og atvinnu til Reykjavíkur. Þessi breyting mun hafa gífurleg áhrif á það atvinnulíf sem við þekkjum nú á þessu svæði. Það er t.d. mjög líklegt að ýmsir atvinnuhættir, svo sem útgerðarhættir, breytist mjög verulega á milli staða þar sem það getur gerst að menn geta með hröðum og öruggum hætti árið um kring komist á milli staða eins og Ísafjarðar og Súgandafjarðar. Þar sem annar staðurinn liggur mjög vel fyrir t.d. útgerð smærri báta má því búast við mjög miklum breytingum á atvinnuháttum í kjölfar þessa. Þá vil ég einnig benda á, þó það komi ekki fram hér, að þessari framkvæmd mun fylgja mikill sparnaður á öðrum sviðum þegar ljóst er orðið að hægt er að samnýta árið um kring mannvirki á þessu svæði eins og flugvelli, hafnir, skóla og íþróttamannvirki fyrir alla íbúa svæðisins sem ekki er hægt við núverandi aðstæður. Virðulegi forseti. Ég hef þessi orð ekki fleiri en ítreka þakkir mínar til hæstv. samgrh. fyrir frumkvæði hans í þessu máli og ítreka það sem ég sagði hér áðan að fjvn. leggur til að tillagan verði samþykkt eins og hún er frágengin á þskj. 1107 með þeim breytingum sem þar er að finna.

Pálmi Jónsson Virðulegi forseti. Eins og fram kemur stendur fjvn. öll að þessu nál. og leggur til að tillagan verði samþykkt. Hér er um mikið hagsmunamál að ræða fyrir þær byggðir sem hlut eiga að máli á Vestfjörðum, eins og glögglega hefur komið fram og óhætt að vænta þess að framkvæmd verksins verði til þess að létta því fólki sem þar býr lífsbaráttuna og efla því kjark og þrek til að snúa vörn í sókn í byggðaþróun í þessum landshluta. Ég ritaði undir nál. með fyrirvara. Vegna þessa fyrirvara tel ég rétt að segja hér örfá orð og skýra í hverju hann er fólginn. Ég vil gjarnan láta það koma fram að í þessu þýðingarmikla máli er það svo að fjármögnunarþáttur málsins er illa undirbúinn og nánast í lausu lofti og vísað á framtíðina. Í tillögunni er gert ráð fyrir að um verði að ræða lántökur og síðan framlög ríkissjóðs. Ef ekki verður um fjáröflun að ræða er gert ráð fyrir því að greiðslur ríkissjóðs, sem yrðu eins konar byggðaframlag til þessa landshluta, til þess að mæta kostnaðarflýtingu jarðganganna næmu 356 millj. kr. Eru þá dregnar frá 75 millj. kr. sem er meintur sparnaður við snjómokstur á þeim árum sem framkvæmdartími jarðganganna styttist. Nú skal ég ekkert segja um það hvort hér sé um rétta áætlun að ræða, enda skiptir það ekki meginmáli. Á hitt ber þó að líta að snjómokstur á þessum leiðum fellur ekki niður vegna þess að þó ekki þurfi snjómokstur í göngunum og ekki yfir þessa fjallvegi, þá mun hið nýja atvinnusvæði Vestfjarða krefjast þess að snjómokstur verði daglega á þeim vegum sem liggja að gangamunnunum. Og ég hygg að það verði nokkuð tíðari snjómokstur en tíðkast nú. Í tillgr. segir: ,,Ríkisstjórnin skal láta fara fram könnun á möguleikum þess að afla sérstaklega lánsfjár og/eða tekna til að standa straum af kostnaði vegna ákvörðunar um að flýta framkvæmdum og skila áliti til næsta Alþingis.`` Hér er um að ræða í tillgr. sjálfri ályktun um að stefna skuli að einhverri athugun á fjármögnunarþáttum málsins. Það er út af fyrir sig vel en ég gagnrýni það að þessi áætlun skuli ekki þegar hafa verið unnin þegar málið er lagt fyrir Alþingi. Ég minni á annað stórvirki í vegamálum hér á landi sem hafði að baki sér nýja leið í fjármögnun til vegaframkvæmda. Það var vegurinn yfir Skeiðarársand og brýrnar á Skeiðarársandi. Þar var efnt til sérstakrar skuldabréfaútgáfu með happdrættisfyrirkomulagi til þess að standa straum af því verki að hluta til. Ég tel að vel hefði komið til greina að lögfesta slíka fjármögnunarleið fyrir þetta verk til þess að geta séð fyrir fjármögnunarþætti málsins sem er auðvitað alltaf grundvallaratriði, ekki síður fyrir það að hér er um gífurlega þýðingarmikið verk að ræða. Ég vildi láta þetta koma hér fram, að fyrirvari minn í nál. er bundinn því að koma þessum sjónarmiðum á framfæri. Það haggar ekki og raskar ekki á nokkurn hátt þýðingu verksins sjálfs. Það ber hins vegar keim af því að hæstv. ríkisstjórn er með málatilbúnað sem ekki er séð fyrir fé til nema að hluta. Og þó að það sé vitaskuld ekkert einsdæmi þá er eðlilegt að krefjast þess að um leið og stórvirki er hraðað, --- þetta hafði náttúrlega verið sett af stað áður og áætlunin komin fram og fyrir því séð í vegáætlun, en þegar því er hraðað og kostnaður við það á að verða 431 millj. kr. að þá sé gert ráð fyrir því hvernig verkið eigi að fjármagna á annan hátt en þann að segja að ríkisstjórnin ætli ,,að láta fara fram könnun á möguleikum þess`` að afla fjárins. Ég vil svo, eftir að ég hef skýrt það hvers vegna ég ritaði undir nál. með fyrirvara, óska Vestfirðingum til hamingju með þessa framkvæmd sem raunar hafði áður verið ákveðin og fest í vegáætlun. Ég vonast til þess að hún muni hafa þær heillavænlegu afleiðingar sem ég setti fram óskir um hér í upphafi máls míns og þannig um leið reynast þjóðinni allri þýðingarmikil.

Þorv. Garðar Kristjánsson Hæstv. forseti. Ég hef jafnan, þegar ég hef rætt um það mál sem nú er til umræðu, þakkað hæstv. samgrh. fyrir hans frumkvæði og framtak í þessu máli og ég geri það enn. En sérstaklega vil ég við þetta tækifæri leyfa mér að þakka hv. fjvn. fyrir afgreiðslu þessa máls. Ég ætla ekki að fara að ræða efnislega um þetta mál eða þýðingu þess fyrir vestfirskar byggðir. Ég hef rætt um það nokkrum sinnum áður, m.a. við fyrri umræðu þessa máls og önnur tækifæri hér í þinginu. Ég vil nú aðeins taka undir það sem hv. 5. þm. Vestf., formaður fjvn. og frsm., sagði um þetta efni. Það skiptir ákaflega miklu að hv. fjvn. er sammála í þessu þýðingarmikla máli. Það breytir að sjálfsögðu engu þó einn nefndarmanna, hv. 2. þm. Norðurl. v., skrifi undir með fyrirvara. Nefndin er sammála og hv. 2. þm. Norðurl. v. hefur skýrt sinn fyrirvara sem liggur í því að hv. þm. ber mikla umhyggju fyrir því að það sé séð fyrir enda þessa máls og að framkvæmd geti orðið eins og til er stofnað. Það er ekkert nema gott um slíkt að segja. En ég leyfi mér að treysta því að það gangi eftir sem segir í síðustu málsgrein till., þ.e. að ríkisstjórnin láti fara fram könnun á möguleikum til þess að afla sérstaks fjármagns í því skyni. Ég geng út frá því að það verði gert og að við hv. þm. megum allir vænta þess að af þessari framkvæmd verði á þeim tíma og með þeim hætti sem til er stofnað.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Hæstv. forseti. Ég vona að það ýfi ekki upp umræður hér í nóttinni þó ég leyfi mér að færa fjvn. þakkir fyrir hennar meðhöndlun á þessari till. Nú þegar við nálgumst að vera stödd jöfnu báðu óttu og miðnættis hér í nóttinni við að ræða mál þá er að sjálfsögðu skylt að reyna að stytta mál sitt. Ég ætla því ekki að fara út í efnislega umfjöllun, þar hef ég raunar sagt allt sem ég tel mig þurfa að segja, en þakka fyrst og fremst fyrir þá samstöðu sem tókst í hv. fjvn. um afgreiðslu á þessari till. Það er mér, og ég vænti okkur öllum, ákaflega mikilvægt að svona stórt og mikilsvert mál fái þá samstöðu á bak við sig sem hér hefur orðið. Ég veit að það er Vestfirðingum mjög kærkomið að tekist hefur pólitísk samstaða hér á Alþingi við að afgreiða þetta brýna hagsmunamál þeirra. Ég get upplýst hv. þm. um það --- þess hef ég áþreifanlega orðið var síðustu daga og þá daga sem þetta mál hefur verið hér til umfjöllunar og ég trúi fleiri af hv. þingmönnum hafi farið svo --- að með því er fylgst af mikilli athygli vestur þar. Ég vænti þess, ef svo fer sem horfir, að hv. Alþingi afgreiði þessa till. á morgun, að það muni þykja góðar fréttir vestra.

Frsm. utanrmn. (Jóhann Einvarðsson) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 1105 frá utanrmn. sem er svohljóðandi: ,,Nefndin hefur fjallað um tillöguna og telur eðlilegt að ríkisstjórnin eigi frumkvæði að því að þær hugmyndir, sem fram koma í tillögunni, verði athugaðar nánar. Nefndin leggur því til að tillögunni verði vísað til ríkisstjórnarinnar.`` Undir þetta rita allir nefndarmenn í hv. utanrmn. Þetta mál er till. um að kanna hvernig önnur smáríki afla sér tekna og haga stjórnkerfi sínu og er 212. mál þingsins.

Frsm. utanrmn. (Jóhann Einvarðsson) Hæstv. forseti. Þetta er 23. mál þingsins, sem er till. til þál. um þátttöku varnarliðsins í gerð þjóðvega hér á landi. Flm. er Ásgeir Hannes Eiríksson. Nál. utanrmn. er svohljóðandi: ,,Nefndin hefur fjallað um tillöguna og leggur til að hún verði felld.`` Undir þetta skrifa allir meðlimir utanrmn.

Frsm. meiri hl. utanrmn. (Jóhann Einvarðsson) Hæstv. forseti. Þetta er 168. mál þingsins sem er till. til þál. um forkönnun Mannvirkjasjóðs Atlantshafsbandalagsins á alþjóðlegum varaflugvelli á Íslandi. Flm. eru Geir H. Haarde og fleiri ágætir þingmenn. Nál. meiri hl. utanrmn. er þannig: ,,Nefndin hefur fjallað um málið á nokkrum fundum og leggur til að tillögunni verði vísað til ríkisstjórnarinnar.`` Undir þetta nál. skrifa Jóhann Einvarðsson, Hjörleifur Guttormsson, Birgir Ísl. Gunnarsson, Eyjólfur Konráð Jónsson, Guðmundur G. Þórarinsson og Karl Steinar Guðnason.

Frsm. meiri hl. fjvn. (Sighvatur Björgvinsson) Virðulegi forseti. Mér kom það í hug áðan þegar ég leit á klukkuna hér beint á móti okkur að sennilega mun það aldrei áður hafa borið við í þingsögunni að á jafnskömmum tíma væri mælt fyrir jafnháum fjárgreiðslum úr ríkissjóði eins og gerst hefur á síðasta einum og hálfum klukkutíma. Þá hefur verið mælt fyrir og afgreidd þáltill. um vegáætlun, mælt fyrir þáltill. um flugmálaáætlun, mælt fyrir jarðgöngum á Vestfjörðum og mælt fyrir tveimur fjáraukalagafrv. Er það allvel af sér vikið á ekki lengri tíma en þetta, þannig að ég býst við að hér hafi verið sett nokkurt met í þingsögunni, virðulegi forseti. Hvort það met er til eftirbreytni eða ástæða til að slá það met,  Þetta frv. kom til umræðu í sameinuðu þingi 12. mars og var vísað til fjvn. að lokinni þeirri umræðu. Hún kallaði fyrir sig fulltrúa frá fjmrn. og óskaði sérstaklega eftir upplýsingum frá ráðuneytinu um hvort ákvarðanir hefðu verið teknar um aukin útgjöld umfram fjárlög árið 1990 sem ekki var gert ráð fyrir í frv. Jafnframt óskaði nefndin eftir því að fjmrn. legði fyrir hana tillögur sínar um lækkun ríkisútgjalda á árinu 1990, samkvæmt heimildarliðum 6.15 og 6.20 í 6. gr. fjárlaga. Þá var óskað eftir því að gerð yrði grein fyrir áhrifum breyttra verðlagsforsendna eftir kjarasamninga á ríkisfjármál árið 1990. Einnig óskuðum við eftir því að heilbr.- og trmrn. legði fram sundurliðun á tillögum um lækkun stofnframlaga til sjúkrahúsa og læknisbústaða og að samgrn. og Hafnamálastofnun veittu upplýsingar um tillögur sínar um lækkun framkvæmdarframlaga vegna hafnamála. Í frv., eins og það var upphaflega frágengið, voru þessar lækkunartillögur í einni tölu án þess að þeim væri skipt niður á verkefni. Mönnum bar hins vegar saman um það, bæði í fjvn. og eins embættismönnum fjmrn., að afgreiða yrði þessa lækkun útgjalda þannig að fyrir því væri séð á hvaða verkefni hún ætti að koma, enda er það í samræmi við afgreiðslu fjárlaga hér á Alþingi þar sem birtar eru og afgreiddar slíkar sundurliðanir. Fjvn. bárust umbeðnar upplýsingar. M.a. komu á fund nefndarinnar forstjóri Þjóðhagsstofnunar ásamt starfsmönnum hennar og gerðu þeir grein fyrir breyttum þjóðhagshorfum í kjölfar kjarasamninganna frá því í febrúar sl. Er álitsgerð fjmrn., hagdeildar, sem okkur barst einnig um sama hlut, þ.e. verðlagshorfur í kjölfar kjarasamninga, birt sem fskj. með nál. meiri hl. fjvn. á bls. 2 og 3. Vísa ég til þess fskj. og tel ekki ástæðu til þess að taka tíma Alþingis í að ræða efni þess frekar. Í framhaldi af þeim upplýsingum sem bárust, m.a. frá fjmrn., tók meiri hl. fjvn. ákvörðun um að leggja til eftirfarandi: 1. Að veitt verði 25 millj. kr. framlag til endurgreiðslu gjalda í landbúnaði vegna niðurgreiðslu fóðurs í loðdýrarækt. Vegna mistaka var ekki gert ráð fyrir þessu framlagi í fjárlögum ársins 1990. Búið var að taka umrædda útgjaldaákvörðun. Má flokka það undir mistök okkar fjárveitinganefndarmanna að hafa látið hjá líða að taka tillit til þeirrar ákvörðunar við afgreiðslu fjárlaga í lok sl. árs og er úr þeim mistökum hér með bætt. Til viðbótar þessu framlagi fengum við upplýsingar um að ríkisstjórnin hafi samþykkt að verja 12 millj. kr. á árinu 1990 af fjárlagaliðnum óskiptum til ráðstöfunar fyrir ríkisstjórnina. Þá gerum við einnig till. um að framlög til ríkisspítala verði hækkuð um 147 millj. kr. Í ræðu minni við 3. umr. fjárlaga í lok sl. árs lét ég þess getið að nokkur áhöld væru um það hvort áformin sem birtust í frv., sem síðar urðu fjárlög fyrir árið 1990, er vörðuðu útgjöld ríkisspítalanna væru reist á réttum grunni. Í kjölfarið á þeirri yfirlýsingu sem ég gaf þá fyrir hönd fjvn. var gengið í það viðfangsefni að skoða sérstaklega vanda ríkisspítalanna og jafnframt hvort sá grunnur sem lagður hafði verið í fjárlögum ársins 1990 við afgreiðslu þeirra að því er varðaði útgjöld ríkisspítalanna væri réttur. Sérstök nefnd sem skoðaði það mál komst að þeirri niðurstöðu að hækka þyrfti rekstrarframlög til ríkisspítala um 147 millj. kr. þar sem í ljós hefði komið að rekstrarumfang ríkisspítalanna var vanmetið við fjárlagagerðina 1990, eins og okkur fjárveitinganefndarmönnum raunar bauð í grun. Auk þess þurfa stjórnendur ríkisspítala að grípa til nokkurra samdráttaraðgerða svo dæmið geti gengið upp á árinu. Þá fjallaði nefndin um nokkur óvissumál sem gætu komið til útgjalda frá ríkissjóði umfram það sem nefnt er hér að framan. Þar er fyrst að telja tjónakostnað vegna náttúruhamfara á Suðurlandi í byrjun þessa árs. Ríkisstjórnin hefur tekið ákvörðun um að efna til útboðs vegna framkvæmda og raunar hefur það útboð þegar farið fram. Endanleg tilboð liggja ekki fyrir þannig að ekki er vitað hversu hár sá kostnaður verður en Viðlagatrygging kemur m.a. til með að bera hluta kostnaðarins. Þá er til ráðstöfunar nokkur fjárhæð á fjárlögum þessa árs vegna sjóvarnargarða sem ráðstafa má til þessa verkefnis. Því sem á vantar hefur ríkisstjórnin lýst yfir að hún muni mæta með ráðstöfunum á framlögum undir liðnum Óskipt vegna tjónabóta í fjárlögum. Verði um frekari fjárþörf að ræða mun ríkisstjórnin leggja til við afgreiðslu fjáraukalaga í haust að henni verði þá sinnt. Við afgreiðslu fjáraukalaga nr. 111 frá 1989, sem var til afgreiðslu á Alþingi í desembermánuði sl., kom fram að rekstrarafkoma Flugmálastjórnar var verulega slæm og fjárvöntun þar umtalsverð. Í framhaldi af þeim viðræðum sem fjvn. átti við samgrn. og Flugmálastjórn um þetta mál var ákveðið að ráðuneytið, Fjárlaga- og hagsýslustofnun og starfsmenn Flugmálastjórnar mynduðu vinnuhóp til að gera tillögur um lausn á þeim vanda sem er hjá Flugmálastjórn. Fjvn. kallaði eftir niðurstöðu vinnuhópsins en starf hans hafði orðið tímafrekara en gert var ráð fyrir og enn liggja ekki fyrir niðurstöður af þeirri vinnu en vinnuhópurinn mun skila af sér á næstu vikum. Af þessum sökum verður frekari ákvörðun um þetta mál að bíða til fjáraukalaga á komandi hausti. Þá höfum við rætt hérna um þáltill. um að flýta framkvæmdum við jarðgöng á Vestfjörðum. Til þess að svo megi verða þarf að hraða öllum undirbúningi verksins á árinu 1990 og þarf að verja til þess allt að 47 millj. kr. sem teknar yrðu að láni og verður leitað eftir lántöku- og greiðsluheimild við afgreiðslu fjáraukalaga fyrir árið 1990 sem fram verður lögð á komandi hausti. Á þskj. 1167 er gerð grein fyrir þeim framlögum sem nú er gert ráð fyrir að verja til byggingar sjúkrahúsa, læknabústaða og hafnamannvirkja, en meiri hl. samþykkir tillögur heilbr.- og trmrn., samgrn. og Hafnamálastofnunar óbreyttar um lækkun þeirra framlaga. Þá lagði fjmrn. fyrir nefndina tillögur sínar um lækkunar ríkisútgjalda samkvæmt heimildum í 6. gr. fjárlaga fyrir árið 1990, lið 6.15 og 6.20. Tillögur um lækkun eru að fjárhæð tæpar 160 millj. kr. en í fjárlögum 1990 er gert ráð fyrir allt að 300 millj. kr. heimild til lækkunar. Fjvn. gafst ekki tími til að afgreiða tillögur fjmrn. nú en mun taka málið til afgreiðslu á mánudaginn kemur, en heimildin 6.20 er veitt með þeim skilyrðum að fjvn. fallist á niðurskurðarhugmyndir hæstv. ríkisstjórnar. Á þskj. 1167 eru síðan brtt. fjvn. við frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1990 vegna kjarasamninga í febrúar 1990. Brtt. eru í sex töluliðum. 1. brtt. varðar 1. gr. um að greinin orðist eins og þar segir og er þar gerð grein fyrir þeim breytingum sem verða á greiðsluyfirliti A-hluta ríkissjóðs miðað við þær afgreiðslur sem tillaga er gerð um í brtt. 2, 3, 4 og 5 og þeim tillögum sem finna má í frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1990. Skv. 1. gr., ef samþykkt verður með þeim hætti sem fjvn. leggur til, verða gjöld umfram tekjur 817 millj., lánsfjárþörf A-hluta ríkissjóðs verður sama fjárhæð, 817 millj. þannig að gert er ráð fyrir því að þessi gjöld umfram tekjur verði jöfnuð með lántöku. Gert er ráð fyrir því að tekin verði lán innan lands að fjárhæð 820 millj. og yrði þá greiðslujöfnuður hagstæður upp á 3 millj. kr. Í 2. brtt. er gert ráð fyrir því hvernig útgjöld ríkissjóðs breytist frá ákvæðum 2. gr. fjárlaga eftir ráðuneytum, æðsta stjórn ríkisins, menntmrn., utanrrn. o.s.frv. og er þar um samtals lækkun að ræða upp á 267 millj. kr. 3. brtt. varðar svo þá tvo nýju liði sem ég ræddi hér um áðan, þ.e. viðbótin vegna endurgreiðslu gjalda í landbúnaði sem okkur láðist að gera tillögu um við afgreiðslu fjárlaga í lok síðasta árs og tillagan um auknar fjárveitingar til ríkisspítalanna upp á 147 millj. kr. sem varð niðurstaða af því nefndarstarfi sem ég ræddi um hér áðan. Í 4. brtt. er síðan tekin upp tillaga heilbr.- og trmrh. um lækkun útgjalda vegna byggingar sjúkrahúsa, heilsugæslustöðva og læknisbústaða. Hefur meiri hl. fjvn. tekið tillögu hæstv. ráðherra og flytur hana hér óbreytta, en þarna er um að ræða lækkun samtals upp á 16,8 millj. 5. brtt. varðar síðan lækkun útgjalda vegna hafnamannvirkja. Þar hefur fjvn. tekið upp, eins og ég áður sagði, óbreytta tillögu Hafnamálastofnunar og samgrn. um lækkun samtals upp á 25 millj. er skiptist á fjórar hafnir eins og þar kemur fram. 6. brtt. varðar svo fyrirsögn frv., um að fyrirsögnin verði: ,,Frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 1990`` eins og eðlilegt er að fyrirsögnin hljóði eftir þær breytingar sem meiri hl. fjvn. gerir tillögu um á þskj. 1167. Undir nál. meiri hl. rita auk mín hv. alþm. Margrét Frímannsdóttir, Alexander Stefánsson, Ólafur Þ. Þórðarson og Ásgeir Hannes Eiríksson. Þá er rétt að taka það fram undir lokin að okkur láðist að biðja um frá menntmrn. tillögur menntmrn. um lækkun útgjalda vegna fjárlagaliðarins 02 610, Héraðsskólar almennt. En að sjálfsögðu þarf það að koma fram við afgreiðslu fjáraukalaganna hvernig ráðgert sé að skipta þeim niðurskurði sem þar er áformaður og ekki er skiptur í frv. eins og það var úr garði gert þegar það var lagt fram hér fyrir hið háa Alþingi á sínum tíma. Þetta höfðum við gert og tekið inn tillögur samgrh. um hafnir, sem ég lýsti hér áðan, og tillögur heilbrrh. um sjúkrahús, en okkur láðist að biðja hæstv. menntmrh. um tillögur hans er varða héraðsskóla og uppgötvuðum ekki að okkur hafði þar yfirsést fyrr en búið var að afgreiða málið frá fjvn. Þess vegna flytur hæstv. menntmrh. sjálfur á þskj. 1206 brtt. er varðar lækkun útgjalda vegna liðarins Héraðsskólar almennt að fjárhæð 10 millj. kr. og eru þar lækkuð um sama hundraðshluta útgjöld vegna allra héraðsskólanna frá því sem ráð var fyrir gert í fjárlögum sem afgreidd voru í lok síðasta árs. Virðulegi forseti. Ég hef svo lokið við að mæla fyrir nál. meiri hl. fjvn. og þeim brtt. sem meiri hl. flytur og getið um þá tillögu sem hæstv. menntmrh. flytur á þskj. 1206.

Frsm. 1. minni hl. fjvn. (Pálmi Jónsson) Herra forseti. Frv. þetta er flutt til þess að fá lögfestar þær breytingar á tekjum og gjöldum ríkissjóðs sem ríkisstjórnin telur nauðsynlegar til þess að standa við yfirlýsingar sem gefnar voru í tengslum við kjarasamninga í febrúarmánuði sl. Meiri hl. nefndarinnar hefur þó samþykkt að leggja fram brtt. um útgjöld til tveggja viðfangsefna sem sýnilega vantaði fé til við afgreiðslu fjárlaga, svo sem fram kom í máli hv. frsm. meiri hl. hér áðan. Hér er um að ræða fé til ríkisspítalanna og til loðdýraræktar. Ýmsir slíkir liðir liggja eftir og munu væntanlega verða að bíða fjáraukalagafrv. sem boðað hefur verið að lagt verði fyrir Alþingi í haust. Þar má nefna liði eins og jöfnunargjald í iðnaði, endurgreiðslu söluskatts í sjávarútvegi og fjölmarga þá liði sem ég rakti við afgreiðslu fjárlaga að vantaði fé til að standa við þá starfsemi sem ætlast er til í fjárlögunum. Þær niðurskurðartillögur sem birtast í þessu frv. og meiri hl. hv. fjvn. leggur til að verði samþykktar eru margar hverjar ærið sérkennilegar. Það sem einkennir þessar brtt. er m.a. eftirfarandi: 1. Í rekstrarliðum einstakra stofnana er sums staðar farið afar nákvæmlega í saumana þannig að niðurskurður er í einstökum tilvikum niður í 10--20 þús. kr. á stofnun og í öðrum tilvikum nokkru fleiri tugir þúsunda eða nokkur hundruð þús. kr. Ég tel að þetta sé mikil nákvæmni.

Ekki tillögur meiri hl. fjvn.

Ég sagði, tillögur sem meiri hl. leggur til að verði samþykktar, hv. formaður fjvn. Ef þú lest frv. þá sérðu þessa liði sem þú leggur til, hv. 5. þm. Vestf., að verði samþykktir og eru meðal grunnatriða þessa frv. Ég tel þetta afar mikla nákvæmni, ekki síst með tilliti til þess að hæstv. fjmrh. hefur nú sannað ágæti sitt við fjármálastjórnina á síðasta ári og síðustu mánuðum ársins 1988 eins og við ræddum hér rétt áðan, m.a. á síðasta ári með því að fara fram úr heimildum fjárlaga á útgjöldum ríkissjóðs um 9600 millj. kr. Þá er það býsna mikil nákvæmni að flytja nú frv. til laga um niðurskurð á útgjöldum einstakra stofnana allt niður í 10 þús. kr.  2. Skorið er niður í fjölmörgum fjárfestingarliðum sem fjvn. og Alþingi hafði lokið við að skipta örfáum vikum áður en þetta frv. var flutt. Þetta tekur til fjárfestingarliða að því er varðar skólabyggingar, heilbrigðismannvirki, hafnamannvirki og fjárfestingarliði einstakra stofnana. Mestur er þó niðurskurður hjá Vegagerð ríkisins, 79 millj. kr. 3. Lagt er til að skera niður framlög sem eru hvort tveggja í senn lögbundin og samningsbundin. Svo er t.d. um framlög til Atvinnuleysistryggingasjóðs, til Framkvæmdasjóðs aldraðra, til jarðræktar- og búfjárræktarframlaga og til Framleiðnisjóðs landbúnaðarins. Allt eru þetta lögbundin framlög og þar ofan í kaupið samningsbundin. Eigi að síður er lagt til með frv. að þessi framlög séu skorin niður og þar sem þetta er nú frv. sem lagt er fyrir Sþ. þá er í sumum tilvikum svo farið að unnt verður að innheimta þetta fé samkvæmt lögum með málsókn ef ekki vill betur til vegna þess að fjárlög taka ekki af önnur lög. 4. Niðurskurði er beitt gagnvart stofnunum sem þegar höfðu of lítið fé til sinnar starfsemi á fjárlögum. Svo er t.d. um Flugmálastjórn sem hér hefur verið gerð að umtalsefni í umræðum fyrr í kvöld og í nótt. Talið var við afgreiðslu fjárlaga og ég benti þar rækilega á að það vantaði 47--48 millj. kr. til þess að unnt væri að halda rekstrinum gangandi miðað við það umfang rekstrarins sem nú er í gangi. Og þrátt fyrir það að skipuð hafi verið nefnd og þrátt fyrir það að nú sé talað um að þessi vandi verði að bíða fjáraukalagafrv. í haust þá lá þetta allt saman fyrir þegar fyrir afgreiðslu fjárlaga nú fyrir síðustu jól. En þetta er ekki nóg, þetta er nú ekki aldeilis nóg, hæstv. ráðherrar sem hér eru inni og hv. stjórnarliðar. Til viðbótar á að skera niður hjá þessari stofnun skv. frv. um 19,4 millj. kr. Engar upplýsingar hafa fengist um það, þrátt fyrir það að þess hafi ítrekað verið krafist, hvernig stofnunin á að mæta þessum niðurskurði ef hann á að vera raunhæfur, ef ekki á að taka það til baka, sem hér er verið að leggja til að sé skorið niður, með auknum útgjöldum á fjáraukalögum í haust, sem vafalaust verður niðurstaðan. Þetta er því hráskinnaleikur, ég vil ekki segja leikaraskapur því að þetta er stóralvarlegt mál. Þetta er hráskinnaleikur og þýðingarlaus og rangur niðurskurður. Ég hef spurt hvort hæstv. ríkisstjórn hafi þá gert áætlanir um það að loka einhverjum tilteknum flugvöllum og þá hverjum, ellegar hitt að einhver hluti af starfsliðinu eigi að vinna kauplaust. Við því fást vitaskuld engin svör. Þessi fjögur atriði einkenna í megindráttum niðurskurðartillögurnar og eru ýmist ranglát, hlægileg þegar verið er að gera tillögur um það að skera niður rekstrarfé einhverrar stofnunar um 10--20 þús. kr., ellegar þá hæpin og óraunhæf þegar farið er gegn lögum og samningum þannig að þeir aðilar sem fyrir verða geta farið í mál og innheimt sitt fé samkvæmt lögum þrátt fyrir það að það sé að nafninu til skorið niður með þessu frv. ef samþykkt verður. Þá hef ég leitað nokkuð eftir því í fjvn. og við fulltrúar minni hl. hvort ekki sé unnt að fá gefnar upp einhverjar nýjar áætlanir af hálfu hæstv. ríkisstjórnar um hugsanlegar breytingar á tekjuhlið fjárlaga og tekjum ríkissjóðs á þessu ári umfram það sem fram kemur í frv. Þetta hefur ekki tekist og þrátt fyrir það að nú sé um það rætt að batnandi horfur séu í þjóðarbúskapnum vegna hækkandi verðs á afurðum okkar erlendis og betri viðskiptakjara sem hljóta að auka veltu í þjóðfélaginu og hafa áhrif á tekjur ríkissjóðs, þá fást engin svör við því á hvern hátt hæstv. ríkisstjórn og hæstv. fjmrh. áætla að þetta komi til með að skila sér í fjárlagadæminu. Ég hafði einnig spurst fyrir um það hvort breytingar á verðlagsforsendum og breytingar á kaupmætti frá því sem áætlað var við gerð fjárlaga vegna kjarasamninganna í febrúar sl. kynnu að hafa áhrif á tekjuhlið fjárlaga. Ég hef fengið þau svör að svo sé í raun ekki. Ég vek á því athygli að með nál. meiri hl. á þskj. 1154 er birt fylgiskjal frá hagdeild fjmrn. um frávik í forsendum verðlags og launa eftir kjarasamningana frá því sem gert hafði verið ráð fyrir við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1990. Þar kemur í ljós að nú er gert ráð fyrir að þessar breytingar séu allt aðrar en talað var um skömmu eftir kjarasamningana. Ég skal ekki taka tíma til þess að fara yfir verðlagsforsendurnar en það var mikið talað um það að með því að aðilar vinnumarkaðarins mynduðu nýjan efnahagsgrundvöll fyrir hæstv. ríkisstjórn þá yrðu breytingar á kaupmáttarhreyfingum á þessu ári frá því sem áætlað hafði verið við afgreiðslu fjárlaga. Við afgreiðslu fjárlaga var gert ráð fyrir því að kaupmáttur rýrnaði á milli áranna 1989 og 1990 að meðaltali um 5,5%, ofan í 8% lækkun kaupmáttar á milli áranna 1988 og 1989. Síðan var sagt eftir að kjarasamningarnir voru staðfestir að hinn nýi efnahagsgrunnur færði launþegum í landinu það að kaupmáttarrýrnunin yrði ekki nema 0,5% í stað 5,5% og kjarasamningarnir hefðu það í för með sér að kaupmáttur launamanna og verkafólks rýrnaði um 5% minna en gert hafði verið ráð fyrir í áætlunum hæstv. ríkisstjórnar við afgreiðslu fjárlaga. Nú veit ég ekki hver áætlar rétt ellegar hver segir satt því hér segir í fskj. frá hagdeild fjmrn. að þessi rýrnun kaupmáttarins eftir kjarasamninga sé nákvæmlega hin sama og gert var ráð fyrir við afgreiðslu fjárlaga eða 5,5%. Og þar er átt við að meðaltali á milli áranna 1989 og 1990. Hins vegar hafi áætlanir um kaupmáttarskerðingu frá upphafi til loka þessa árs lækkað um 0,5%. Þessar prósentutölur kann hæstv. iðnrh. vel að lesa í vegna þess að oft hefur hann staðið fyrir því að birta slíkar spár. Nú veit ég ekki hvort starfsmenn í hagdeild fjmrn. eru svo fastir í þeim áætlunum sem voru við afgreiðslu fjárlaga og vilji hafa hvað eina í sama horfi og þá var að þeir vilji ekki hvika frá því sem þá var sagt og láta afleiðingar kjarasamninga lönd og leið eða hvort þetta lítur í raun og veru svona út um þessar mundir og allt saman hafi verið slúður sem sagt var um hinn nýja efnahagsgrunn í kjölfar kjarasamninga. Þessu þykir mér ástæða til að vekja athygli á í tengslum við þessa umræðu í kjölfar þeirra krafna minna að fá upplýst um áætlanir hæstv. ríkisstjórnar um breytingar á tekjuhlið fjárlaga á þessu ári vegna nýrra horfa í þjóðarbúskapnum og batnandi viðskiptakjara. Önnur svör en hér hefur verið vitnað til úr því fskj. sem birtist með nál. meiri hl. hafa ekki fengist. Samkvæmt þessu frv. liggur það fyrir að með brtt. sem fluttar eru af hv. meiri hl. nefndarinnar er gert ráð fyrir því að halli á rekstri ríkissjóðs á þessu ári vaxi úr 3,7 milljörðum sem gert var ráð fyrir í fjárlögum í 4,5 milljarða eða um 800 millj. kr. Er þá ekki talið það sem enn er dulið af hallanum, eða útgjöldum ríkissjóðs, og enn er sagt hér við afgreiðslu þessa máls að eigi að bíða væntanlegra fjáraukalaga í haust. Þar er heldur ekki talið það sem fram er komið af brtt., til að mynda frá hæstv. fjmrh. Við sem stöndum að nál. minni hl. og erum fulltrúar Sjálfstfl. í fjvn. teljum nauðsynlegt að beita stórauknum sparnaði í meðferð ríkisfjármála. Við höfum marglýst því yfir að þess verði að krefjast að sá sparnaður komi fyrst af öllu fram í aðalskrifstofum ráðherranna sjálfra og í ýmsum ákvörðunum sem hæstv. ríkisstjórn tekur án þess að bera undir hv. Alþingi og fer þannig iðulega í bága við heimildir fjárlaga og stundum í bága við ákvæði eða heimildir annarra laga. Það frv. sem hér liggur fyrir þjónar ekki þessu markmiði. Þvert á móti standa yfirleitt óhreyfðir þeir fjárlagaliðir sem einstakir ráðherrar og að sumu leyti hæstv. ríkisstjórn í heild eiga að hafa til frjálsrar ráðstöfunar að eigin geðþótta. Þessum fjárlagaliðum er að mestu hlíft. Að sjálfsögðu ætlar hæstv. ríkisstjórn ekki með frv. að fara að skera niður heima hjá sér eða heima hjá einstökum ráðherrum nema að mjög litlu leyti. Á hinn bóginn er krukkað í útgjaldaliði, svo sem að framan er vikið, einkanlega þá sem fjær standa ráðherrunum sjálfum, og það jafnt fyrir það þó fjvn. og Alþingi hafi lagt mikla vinnu í það að deila niður fé, svo sem til ýmissa fjárfestingarliða. Nú er það svo að það frv. sem hér er á ferðinni og felur í sér niðurskurð, allt niður í 10 þús. kr. á einstakar stofnanir og einstaka fjárlagaliði, er ekki eina niðurskurðarplaggið sem er á ferðinni. Eins og fram kom í máli formanns fjvn. höfum við séð lista yfir hluta af þeim niðurskurði sem hæstv. ríkisstjórn ætlar sér að framkvæma á grundvelli heimildagreinar í fjárlögunum eða upp á 150 millj. kr. Er þá ótalið annað eins sem eftir er að gera grein fyrir. Fjvn. hefur ákveðið að taka það mál til meðferðar eftir helgi en hefur eigi unnist tími til þess nú eins og formaðurinn sagði. Þessar sífelldu breytingar á fjárlögum á fjárlagaárinu eru að mínum dómi afar óheppilegar. Þær fela það í sér að forstöðumenn stofnana og forstöðumenn ráðuneyta vita ógjörla hvar þeir standa. Þeir eiga yfir höfði sér breytingar á heimildum til útgjalda hvenær sem er á árinu og kannski æ ofan í æ. Það leiðir aftur til þess að aðhaldið sem fjárlögin eiga að veita dvínar og ringulreið í meðferð fjármuna ríkisins fer vaxandi. Það er mikils virði að forstöðumenn stofnana geti treyst því sem fjárlögin segja og geti byggt sínar rekstrarlegu áætlanir og áætlanir um mannahald og laun og annað þess háttar ásamt fjárfestingarliðum sem fjárlögin segja en að ekki sé sífellt verið að krukka í þetta í hinum smæstu atriðum. Það sem ég hef sagt hér um þetta atriði haggar ekki því að við sem að nál. minni hl. stöndum teljum nauðsynlegt að standa við þær yfirlýsingar sem gefnar voru í tengslum við kjarasamningana og skera niður útgjöld ríkissjóðs til þess að fullnægja því markmiði. Einnig er nauðsynlegt að gerbreyta um vinnulag í fjármálum ríkisins þannig að þar verði komið við sparnaði og aðhaldi en ekki eyðslu og sóun. Það er nauðsynlegt. Við sem að þessu nál. stöndum teljum því alveg óhjákvæmilegt að flytja brtt. Brtt. sem við flytjum við þetta frv. eru nokkuð margar og birtast hér á þskj. 1174. Þessar brtt., ef samþykktar yrðu, fela í sér að frv. yrði gerbreytt og þær fela í sér allt aðrar áherslur en frv. ber með sér. Þær meginlínur sem hafðar eru til hliðsjónar við flutning þessara brtt. eru eftirfarandi: Lagt er til að skera niður ýmsa safnliði sem í fjárlögunum eru ætlaðir til frjálsrar notkunar fyrir hæstv. ríkisstjórn og einstaka ráðherra. Hér er m.a. um að ræða lækkun á gjaldaliðum til að mæta útgjöldum vegna heimildarákvæða, þar á meðal heimildarákvæða sem samþykkt voru hér við lokaafgreiðslu fjárlaga og fólu það í sér að heimila hæstv. ríkisstjórn að kaupa til viðbótar við það sem áður hafði tíðkast 500 eintök af dagblöðunum. Niðurskurðartillaga okkar felur þetta m.a. í sér. Við leggjum einnig til að lækka gjaldaliði sem eru til frjálsrar ráðstöfunar samkvæmt sérstökum samþykktum hæstv. ríkisstjórnar og svokallað ráðstöfunarfé einstakra ráðherra verði fellt niður. Lagt er til að fé til örfárra annarra viðfangsefna verði lækkað eða fellt niður en þar er þá um að ræða í einstökum tilvikum sérstök verkefni sem hægt er að hverfa frá og eru skorin niður í heilu lagi. Á móti nýjum niðurskurðartillögum okkar er lagt til að stórfækka þeim niðurskurðartillögum sem eru í frv. sjálfu. 1. Lagt er til að fella niður alla niðurskurðarliði frv. sem á heilli stofnun eru lægri en 1 millj. kr. --- ýmsir þeirra nema, eins og áður sagði, 10--20 þús. kr. --- vegna þess að slíkir niðurskurðarliðir eru settir fram upp á grín en ekki í alvöru og skipta engu máli í útkomu hjá ríkissjóði á heilu fjárlagaári. 2. Við leggjum til að fella niður allan niðurskurð á fjárfestingarliðum sem lögð hefur verið mikil vinna í að kanna þörf fyrir og síðan skipta af hálfu fjvn. og Alþingis við afgreiðslu fjárlaga. Þetta á við um fé til skóla, hafna, sjúkrahúsa og læknisbústaða. Undir þetta getur einnig heyrt fé til tækjabúnaðar fyrir Landhelgisgæsluna sem fjvn. og Alþingi tóku ákvörðun um við afgreiðslu fjárlaga og Landhelgisgæslan er búin að bíða ærið lengi eftir og af mikilli þörf. 3. Lagt er til að þurrka út niðurskurð á fé til stofnana og viðfangsefna sem þegar höfðu of knappt fé á fjárlögum eins og þau voru afgreidd. Þetta á við um niðurskurð á fé til Rannsóknasjóðs, jarðræktar- og búfjárræktarframlaga, Rannsóknarlögreglu ríkisins, Framkvæmdasjóðs aldraðra, Flugmálastjórnar, sem áður er að vikið, og til styrkingar á dreifikerfum í sveitum á vegum Orkusjóðs. Á öllum þessum sviðum er mjög brýn þörf fyrir það fé sem til ráðstöfunar er á fjárlögum og í sumum tilvikum er það of lítið miðað við þær þarfir sem fyrir liggja, eins og hér hefur sumpart verið að vikið áður. Ég skal taka fram sérstaklega varðandi eina stofnun sem lagt er til að fella niður niðurskurð hjá um 3 millj. kr. Það er Rannsóknarlögregla ríkisins sem er sú af stofnunum dómsmálakerfisins sem hvað helst hefur leitast við að halda sig innan fjárlagaramma hverju sinni með þeim afleiðingum að henni er hegnt fyrir með því að þar skuli skorið niður en ekki hjá ýmsum öðrum stofnunum dómsmálakerfisins. Og þá um leið vitandi það að vegna hins knappa fjárhags sem Rannsóknarlögreglan hefur sætt sig við að undanförnu hafa mál þar hrannast upp og bíða úrlausnar. Nýlegir atburðir ættu að minna hæstv. ráðherra á að það er ekki rétt að verki staðið undir þeim kringumstæðum að krukka enn í fé þeirrar stofnunar. Þannig væri hægt að skýra okkar tillögur við hverja stofnun fyrir sig. Ég skal ekki á þessum næturfundi taka tíma til þess þó það væri tilefni til að skýra hverja og eina brtt. okkar ærið ítarlega því að þá mundu þeir sem á hlýddu væntanlega sannfærast um að þær eiga fullan rétt á sér og meira en það, þær gerbreyta þessu frv. ef samþykktar yrðu. Og þær niðurskurðartillögur sem við setjum fram í staðinn eru yfirleitt á liðum sem hæstv. ráðherrar geta notað til frjálsrar ráðstöfunar, þ.e. til eyðslu og sóunar í eigin skrifstofum og vegna ákvarðana sem hæstv. ríkisstjórn kann að taka án þess að hafa borið undir Alþingi, sbr. reynslu frá síðasta ári og hinu næstsíðasta. Þannig liggur þetta mál fyrir. Ég vil jafnframt segja það að brtt. okkar fela það í sér að þær mundu knýja hæstv. ríkisstjórn til nokkurrar sparnaðarviðleitni í stað þess að hæstv. ríkisstjórn þarf ekki að sýna neina sparnaðarviðleitni hjá sjálfri sér eða í sínum ákvörðunum, hvorki þó skorið sé niður hjá stofnunum eins og Flugmálastjórn, til Framkvæmdasjóðs aldraðra, til Rannsóknasjóðs eða Rannsóknarlögreglu ríkisins o.s.frv. né til einstakra skólabygginga sem er skorið niður samkvæmt þessu frv. í ótal mörgum liðum um ýmist nokkur hundruð þúsund eða nokkrar milljónir á hverri stofnun fyrir sig. Þetta knýr ekki hæstv. ríkisstjórn til að huga að sparnaði hjá sér, ekki nokkurn skapaðan hlut. Þetta knýr aðra til þess að breyta sínum áætlunum, til þess að breyta þeim áætlunum sem gerðar hafa verið um fjárfestingu og breyta þeim áætlunum sem gerðar hafa verið um rekstur, aðra sem fjær standa hæstv. ráðherrum í ríkiskerfinu. Þetta frv. eins og það liggur fyrir er dæmigert fyrir það háttalag hæstv. ríkisstjórnar og hæstv. ráðherra að hlífa þeim liðum sem þeir hafa fyrir sjálfa sig og sínar skrifstofur og sína gæðinga en taka á þeim sem fjær standa og ráðherrunum hæstv. eru ekki eins kærir. Ég vil láta það koma fram að verði brtt. okkar sjálfstæðismanna við þetta frv. á þskj. 1174 samþykktar felur það í sér að fram kemur nýr og aukinn niðurskurður útgjalda um 274 millj. 470 þús. kr. en niður falli aðrar niðurskurðartillögur úr þessu frv. ríkisstjórnarinnar sem nema 201 millj. 390 þús. kr. Tillögur okkar fela því í sér lækkun á halla ríkissjóðs á þessu ári sem nemur 73 millj. 80 þús. kr. Ég lýk máli mínu, herra forseti, með því að lýsa yfir því að verði þessar tillögur okkar sjálfstæðismanna samþykktar skulum við standa að samþykkt þessa frv. Verði þær felldar er ekki nokkur leið að standa að þessu frv. eins og það liggur fyrir. Í fjölmörgum greinum er það gersamlega óviðunandi.

Frsm. 2. minni hl. fjvn. (Málmfríður Sigurðardóttir) Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frv. til fjáraukalaga vegna kjarasamninga í febrúar sl. Það er flutt í þeim tilgangi að afla ríkisstjórninni heimilda til að breyta útgjöldum ríkissjóðs í fjárlögum þessa árs í framhaldi þessara nýgerðu kjarasamninga. Í kjölfar kjarasamninganna hafa ýmsar breytingar orðið á verðlagsforsendum frá því sem gert var ráð fyrir í fjárlögum. Heildaráhrif þessara breytinga fela í sér að gjöld umfram tekjur aukast á árinu um 645 millj. kr. Og nú eru horfur á að rekstrarhalli ríkissjóðs verði a.m.k. 4,3 milljarðar á þessu ári. Víða er leitast við að skera niður gjöld ríkissjóðs í þessu frv. Satt að segja virðist í fljótu bragði margt af því vera hálfgerður sparðatíningur og liggur við að sé broslegt. En sumt er auðvitað á annan veg. Það sem vekur helst athygli í þessu sambandi er það að ekki eru hafðar uppi neinar tillögur um sparnað í ríkisrekstrinum og ekki er heldur hróflað við þeim fjármunum sem ríkisstjórnin og einstakir ráðherrar hafa óskipta til ráðstöfunar í fjárlögum þessa árs, en þeir nema hundruðum milljóna kr. Lækkun útgjalda ríkissjóðs sem fram kemur í frv. felst einkum í lækkun á framlögum til stofnframkvæmda og viðhalds á eignum ríkisins. Satt að segja hefur mönnum virst á umræðum í vetur og undanfarin ár að þar þyrfti frekar við að auka en að skera niður því það hefur verið almennt álit þeirra sem um þau mál hafa fjallað að viðhald á eignum ríkisins, einkum húseignum, væri ríkisstjórninni, og ríkisstjórnum yfirleitt, til vanvirðu. Tillögur frv. felast líka í lækkun á framlögum. Þar eru töluvert stórir liðir svo sem Byggingarsjóður ríkisins og Atvinnuleysistryggingasjóður sem mega sæta því. Um Atvinnuleysistryggingasjóð má segja það að þegar litið er til þess að bæði hefur verið atvinnuleysi og er fyrirsjáanlegt að verði áfram, þá sýnist manni ekki mjög skynsamlegt að rýra tekjur hans. Þetta leiðir væntanlega til þess að frekari útgjöld til hans komi þá til seinna á árinu. Þær tillögur ríkissjóðs sem felast í þessu frv. munu ekki stuðla að því að þeir sem búa við atvinnuleysi nú geti fengið vinnu. Þær munu yfirleitt frekar auka atvinnuleysi í landinu heldur en hitt. Þegar fjvn. hafði þetta frv. til umfjöllunar var leitað eftir ýmsum upplýsingum frá framkvæmdarvaldinu. Það var leitað sérstaklega eftir því við fulltrúa fjmrn. hvort í frv. væri gert ráð fyrir öllum þeim útgjöldum sem fjmrn. eða ríkisstjórnin hefðu tekið ákvörðun um. Í framhaldi af þeim upplýsingum sem fram komu ákvað meiri hl. fjvn. að bæta við útgjöld ríkissjóðs 172 millj. kr. Í þessari upplýsingasöfnun kom einnig fram að framlög til ríkisspítalana voru vanáætluð í fjárlögum. Þá vil ég nefna það að stjórnarandstæðingar í fjvn. bentu ítrekað á það við afgreiðslu fjárlaga að þarna væri ekki fyrir nógu fé séð og það mundi koma í ljós þegar liði á árið að ríkisspítalana mundi skorta fé. Nú er það þegar komið á daginn. Hefði e.t.v. verið skynsamlegra og jafnvel heiðarlegra að gangast við þessari vanáætlun strax svo að hægt væri að taka á henni í fjárlögum ársins þegar þau voru til afgreiðslu. En nú er gert ráð fyrir að leiðrétta og auka framlag til ríkisspítalanna um 147 millj. kr. En líka er gert ráð fyrir því að það sé ekki undir 200 millj. kr. sem vantar. Einnig hefur verið ákveðið að draga saman nokkra þætti í starfsemi ríkisspítalanna, þar á meðal hjartaskurðlækningar og það hefur verið ákveðið að fresta því að hefja glasafrjóvganir. Nú er það svo að fólk fer í miklum mæli til útlanda til þessara aðgerða og mun halda því áfram. Hluti af þessum kostnaði er greiddur af Tryggingastofnun ríkisins og það mun kosta ríkissjóð drjúgum meira á árinu en það sem hann hyggst spara með því að fresta þessum framkvæmdum. Sparnaðartilraunir eins og þarna er verið að hafa uppi sýnast heldur betur bíta í skottið á sér. Þá er í frv. lagt til að lækka útgjöld til Flugmálastjórnar um 20 millj. kr. á sama tíma og vitað er að verulega fjármuni vantar til að halda rekstri stofnunarinnar óbreyttum. Ég veit eiginlega ekki hvað á að segja um svona ráðstafanir. Þær eru ekki bara hlægilegar, þær eru grátbroslegar. Á sama tíma og liggur fyrir að stofnunina vantar fé, sem óhjákvæmilega verður að bæta henni, þá er lagður til niðurskurður á fjárframlögum til hennar. Þess konar vinnubrögð gera í rauninni ekkert annað en veikja tiltrú manna á fjárlagagerðinni yfirleitt. Fjárlagagerð á þennan máta verður einungis hlægileg í allra augum. Einnig rýrir þetta fjárveitingavald Alþingis vegna þess að með þessu móti hljóta að koma til auknar lántökur sem binda enn frekar það fé sem er til ráðstöfunar á fjárlögum. Það mætti auðvitað margt segja fleira um þetta frv. en það er liðið á nótt og ég kýs ekki að stuðla að því að mönnum sé haldið hér yfir einhverju málþófi. Ég ber líka umhyggju fyrir starfsfólki Alþingis sem verður að leggja á sig vökur vegna þess að starfsáætlun þingsins er farin úr skorðum. En að lokum vil ég geta þess að á þskj. 1207 hef ég lagt fram brtt. við frv. Þar er lagt til að fallið verði frá því að lækka framlög til Rannsóknasjóðs um 10 millj. kr. Það er eitt af einkennum þessa frv., sem ber í rauninni ekki með sér stefnu aðra en þá að klippa niður útgjöld af handahófi --- en það er einkenni þess að ráðist er á allar stofnanir ríkisins sem hafa einhverjar rannsóknir með höndum. Þar er klipið og skorið. Því legg ég til að fallið verði frá því að lækka framlög til Rannsóknasjóðs um 10 millj. kr. Og einnig að fallið verði frá því að lækka framlag til Framkvæmdasjóðs aldraðra um 8 millj. kr. Þetta eru alls 18 millj. kr. Til að mæta þessum auknu útgjöldum er lagt til að lækka fjárlagaliðinn Útgjöld samkvæmt heimildarákvæðum um sömu fjárhæð. Í því sambandi er lagt til að fjmrh. nýti ekki heimild 6. gr. um viðbótarblaðakaup ríkisins. Þeirri hækkunartillögu var kastað hér inn við afgreiðslu fjárlaga og var afgreidd við mikinn fögnuð sumra af þingheimi hér, á sama tíma og allt gekk út á að spara á vegum ríkisins og hvergi mátti auka við. Þetta var brosleg afgreiðsla, svo að ekki sé meira sagt. Þær brtt. sem ég legg hér fram eru aðeins lágmarksleiðréttingar á frv. að mínu mati. Verði þær tillögur samþykktar mun ég ekki standa gegn afgreiðslu málsins en greiða atkvæði gegn því annars.

Friðrik Sophusson Hæstv. forseti. Á þskj. 1249 hef ég leyft mér að flytja brtt. við frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1990 vegna kjarasamninga í febrúar 1990. Tillögurnar eru á þá leið að inn komi ný grein á eftir 2. gr. sem orðist eins og segir á þskj. En samkvæmt brtt. er gert ráð fyrir því að hækka þann lið á fjárlögum sem heitir Jöfnunargjald, sem er tekjuliður 4212, úr 500 millj. í 545 millj. kr. Það samsvarar um það bil einnar mánaðar innheimtu jöfnunargjalds. Í öðru lagi leyfi ég mér að flytja við 3. gr. frv. brtt. þannig að við bætist nýr liður svohljóðandi: ,,Í 4. gr. fjárlaga fyrir árið 1990 bætist nýr fjárlagaliður svohljóðandi: 11-289 Jöfnunargjald. 59 Tilfærslur, 170 millj. kr.`` Í fjárlögum á yfirstandandi ári er ekki gert ráð fyrir slíkum tilfærslum. Þessar tilfærslur hafa verið notaðar á undanförnum árum til þess að greiða fyrirtækjum í iðnaði uppsafnaðan söluskatt samkvæmt reikningum fyrirtækjanna. Ég vek athygli á því, virðulegi forseti, að ég hef flutt frv. sem er 532. mál þingsins um þetta mál. Það frv. er að finna á þskj. 929. Því miður sýnist mér að ég fái ekki tækifæri til að mæla fyrir því frv. á yfirstandandi þingi. Lög um jöfnunargjald voru samþykkt á Alþingi 1978. Samkvæmt þeim var 3% jöfnunargjald lagt á innflutning sömu iðnaðarvara og framleiddar voru hér á landi til að vega upp á móti þeim söluskatti sem varð hluti framleiðslukostnaðar þessara vara samkvæmt gildandi söluskattslögum. Tekjum af jöfnunargjaldinu átti að ráðstafa að hluta til eflingar iðnþróunar. Í greinargerð með frv. því sem varð þá að lögum sagði m.a. orðrétt, með leyfi forseta: ,,Leggja ber áherslu á að álagning þessa gjalds er tímabundin ráðstöfun þar sem við upptöku virðisaukaskatts félli gjaldið niður vegna þess að uppsöfnunaráhrifum yrði þar með eytt. Með álagningu þessa gjalds er ekki talið að farið sé út fyrir þau takmörk sem aðildarsamningur Íslands að Fríverslunarsamtökum Evrópu og samningur við Efnahagsbandalag Evrópu setur okkur, svo framarlega sem gjaldið er ekki hlutfallslega hærra en nemur þeim kostnaðarauka sem uppsöfnun söluskatts nú veldur í verði innlendrar vöru.`` Í greinargerðinni var einnig sagt að eðlilegt væri að verja hluta af tekjunum, orðrétt, með leyfi forseta: ,,til að tryggja að útflytjendur iðnaðarvara þurfi eigi að verðleggja vöru sína með hliðsjón af þeim söluskatti er orðið hefur hluti af framleiðslukostnaði vörunnar.`` Lögin voru tímabundin og giltu til 31. des. 1980, enda var gert ráð fyrir að virðisaukaskattur tæki við af söluskatti í byrjun árs 1981. Á næsta þingi á eftir fluttu fjórir þingmenn, þar á meðal núv. hæstv. fjmrh., frv. til breytinga á lögunum um jöfnunargjaldið. Í greinargerð frv. sagði orðrétt um tilgang laganna, með leyfi forseta: ,,Lög þessi voru sett til að jafna samkeppnisstöðu íslensks iðnaðar gagnvart iðnaði landa EFTA og EBE vegna ólíkra söluskattskerfa.`` Núgildandi lög um jöfnunargjald, lög nr. 78/1980, eru byggð á lögunum frá 1978. Áfram var ætlast til að tekjunum af jöfnunargjaldinu væri ráðstafað að hluta til að efla iðnþróun. Í greinargerðinni er áhersla lögð á að um tímabundna ráðstöfun sé að ræða vegna mismunandi söluskattskerfa. Þegar lög um virðisaukaskatt voru samþykkt á Alþingi var gengið út frá því að jöfnunargjaldið félli niður. Í töflum um áhrif virðisaukaskatts á tekjur ríkissjóðs, en þær fylgdu frv., er sýnt hvaða áhrif slíkt hefur. Og þegar skatthlutfallið var ákveðið var gert ráð fyrir því tekjutapi. Nú er spurningin: Á þetta mál erindi í fjáraukalög vegna núverandi og núgildandi kjarasamninga í febrúar 1990? Í því sambandi er rétt að rifja upp að í tengslum við kjarasamninga á sl. ári var samið um ýmis atriði við hæstv. ríkisstjórn, þar á meðal um jöfnunargjaldið. Í bréfi hæstv. forsrh. sem var dags. 30. apríl til VSÍ og Vinnumálasambands samvinnufélaga segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Jöfnunargjald af innfluttum vörum verður hækkað tímabundið úr 3% í 5% og fellur niður þegar virðisaukaskattur kemur til framkvæmda.`` Lögunum var síðar breytt, reyndar með bráðabirgðalögum, og gjaldhlutfallið hækkað í samræmi við þessa yfirlýsingu. Við afgreiðslu fjárlaga yfirstandandi árs var ljóst að hæstv. ríkisstjórn ætlaði ekki að standa við loforð sitt og fella gjaldið niður. Í fjárlögum er gert ráð fyrir að gjaldið verði innheimt í sex mánuði óbreytt. Hins vegar var ekki í fjárlögum ætlast til að ríkið endurgreiddi uppsafnaðan söluskatt vegna framleiðslu sl. árs. Í stað þess var 390 millj. kr. veitt til þess með fjáraukalögum sem samþykkt voru í desember 1989. Af þeirri upphæð gengu 100 millj. kr. til iðnaðarins. Nú hefur komið í ljós, hæstv. forseti, að sú upphæð dugir ekki til. Hæstv. iðnrh. gerði þetta að umtalsefni í ræðu sinni á ársþingi Félags ísl. iðnrekenda hinn 15. mars sl. og sagði þá m.a., með leyfi forseta: ,,Frá upptöku virðisaukaskatts um síðustu áramót heyrir uppsöfnun söluskatts í aðfangakostnaði iðnfyrirtækja sögunni til. Í fjárlögum fyrir árið 1990 er því ekki gert ráð fyrir neinni fjárveitingu til endurgreiðslu á uppsöfnuðum söluskatti í iðnaði. Jafnframt hefur verið gert ráð fyrir því að 5% jöfnunargjald á innfluttar iðnaðarvörur verði fellt niður frá miðju þessu ári. Því er hins vegar ekki að neita að sú fjárhæð sem ákveðin var með fjáraukalögum á síðasta ári til að endurgreiða uppsafnaðan söluskatt í iðnaði vegna framleiðslu á árinu 1989 hrekkur ekki til. Samkvæmt áætlunum gæti fjárvöntunin numið allt að 170 millj. kr.`` Ég vek athygli á því, virðulegur forseti, að hæstv. iðnrh. viðurkennir það í sinni ræðu að ætlunin hafi verið að innheimta þetta gjald í sex mánuði enda liggur það fyrir mjög skýrt að ef gjaldið hefði átt að innheimtast allt þetta ár hefði það gefið ríkissjóði 1 milljarð í tekjur samkvæmt áætlunum fjmrn. Eina réttlætingin sem hæstv. ríkisstjórn hefur fyrir því að ganga á bak orða sinna og fresta niðurfellingu gjaldsins er að tekjurnar þurfi til að mæta útgjöldum vegna endurgreiðslu á uppsöfnuðum söluskatti af framleiðslu síðasta árs. Það kom því verulega á óvart þegar hæstv. iðnrh. sagði í áðurgreindri ræðu hjá iðnrekendum, með leyfi forseta: ,,Við þær erfiðu aðstæður, sem nú eru í ríkisfjármálum, verður því e.t.v. ekki hjá því komist að fresta niðurfellingu jöfnunargjaldsins um nokkra mánuði til þess að afla fjár til endurgreiðslu á uppsöfnuðum söluskatti til iðnaðar vegna framleiðslu á síðasta ári. Það er í fullu samræmi við lögin um jöfnunargjaldið sem enn eru í gildi að ákveða að hluta af tekjum af því skuli varið í þágu iðnaðarins. Ég hef undirbúið um þetta tillögu sem ég mun leggja fram í ríkisstjórn á morgun.`` Það skal tekið fram og endurtekið að þetta er sagt 15. mars, þannig að væntanlega hefur hæstv. iðnrh. lagt þessa tillögu fram í hæstv. ríkisstjórn að morgni hins 16. mars sl. Tilgangurinn með flutningi þessarar brtt. er annars vegar að tryggja endurgreiðslur á uppsöfnuðum söluskatti til iðnfyrirtækja vegna framleiðslu síðasta árs með sama hætti og tíðkast hefur undanfarin ár. Hins vegar er það tilgangurinn að koma í veg fyrir að hæstv. ríkisstjórn gangi á bak orða sinna og haldi áfram að innheimta jöfnunargjald í ríkissjóð lengur en eðlilegt getur talist og fjárlög gera ráð fyrir. Ég vek athygli á því, hæstv. forseti, að það er að mínu áliti engan veginn þinglegt að fylgja ekki tekjuáætlun fjárlaga þegar það er ljóst á hvaða forsendum sú tekjuáætlun byggði. Ég tel það vera óvirðingu við hv. Alþingi ef einföld ríkisstjórnarsamþykkt á að víkja til tekjuáætlun fjárlaga og málið ekki borið upp á Alþingi þegar kostur er til þess, eins og nú er. Það hefði verið hægt um vik fyrir hæstv. ríkisstjórn að setja inn í þau lög sem hér eru til umræðu heimild til þess að endurgreiða uppsafnaðan söluskatt. Ef ætlunin er að heimta gjaldið inn áfram þá tel ég að það sé brot á okkar reglum um það hvernig þingið starfar sem fjárveitingavald. Mér finnst að hæstv. forseti þurfi að taka á því en hæstv. forseti hlýtur að vera sá fulltrúi hv. þm. sem þeir verða að leita til þegar um slíkt er að ræða. Með þessari till. er gert ráð fyrir nauðsynlegri heimild fyrir hæstv. ríkisstjórn að greiða þessar 170 millj. sem á vantar. Ég bendi á að á undanförnum árum hefur um það bil helmingur af tekjum vegna jöfnunargjalds gengið til fyrirtækja til þess að standa straum af kostnaði vegna uppsafnaðs söluskatts. Fjmrn. hefur upplýst mig um það að frá árinu 1981 og allt til ársins 1989 hafi 40--60% gjaldsins gengið til þessa verkefnis. Mér er það alveg ljóst að lögin um jöfnunargjald eru í gildi. Auðvitað hefði það verið skylda hæstv. ríkisstjórnar að fella þau lög úr gildi á miðju ári. Með þessari till. sem ég hef leyft mér að flytja hér er gert ráð fyrir því að gjaldið megi innheimtast í sjö mánuði ársins. En ég tel það skyldu hæstv. ríkisstjórnar að greiða 170 millj. til þeirra fyrirtækja sem eiga í hlut af þeim fjárhæðum sem innheimtast af gjaldinu, eða 170 millj. kr. af 545 millj. sem er langtum lægra hlutfall en gengið hefur til þessara fjárframlaga eða tilfærslna á undanförnum árum. Í kvöld ræddi ég við þrjá hæstv. ráðherra um það að vera viðstadda þessa umræðu. Í fyrsta lagi hæstv. utanrrh. sem hlýtur að eiga að fylgjast með því hvort brotnir séu samningar við erlend ríki, viðskiptasamningar sem við höfum gert við EFTA og EB. En ávallt hefur það verið tekið fram af hv. Alþingi og hæstv. ríkisstjórnum að eina réttlætingin fyrir þessu gjaldi væri sú að það væri lagt á til þess að endurgreiða söluskatt og mætti ekki verða hærra en svo að það næmi þeim mun sem verður á framleiðslukostnaði fyrirtækja vegna þess að hér á landi hefur verið í gildi allt annað söluskattskerfi en í nágrannalöndunum, þeim löndum sem eru í EFTA og EB. Ég talaði einnig við hæstv. fjmrh. sem á auðvitað að fylgja fjárlögum íslenska ríkisins og hefur sjálfur lýst því yfir að hann telji óeðlilegt að fjárframlög úr ríkissjóði eigi sér stað án heimildar frá hv. Alþingi. Og loks talaði ég við hæstv. iðnrh. sem hlýtur öðrum hæstv. ráðherrum fremur að þurfa að sjá til þess að staðið sé við það að greiðslan fari til viðkomandi fyrirtækja, jafnvel þótt það sé ekki lögbundið í sjálfu sér, því í lagagreininni sem um þetta fjallar segir að hluti gjaldsins skuli fara til iðnþróunar, ef ég man það orðalag rétt. Það hefur verið viðtekin venja í 10 ár að nota um helming gjaldsins til að greiða uppsafnaðan söluskatt. Ég tel þess vegna, hæstv. forseti, nauðsyn á því að flytja þessa till. til að hæstv. ríkisstjórn fái þessa heimild, ætli hún sér að nota 170 millj. til þessa verkefnis. Og enn fremur til að koma í veg fyrir að hæstv. ríkisstjórn innheimti gjald umfram það sem gert var ráð fyrir þegar fjárlög íslenska ríkisins voru sett fyrir síðustu jól. Ég vænti þess að lokum að hæstv. ráðherrar taki þátt í þessari umræðu og skýri sín sjónarmið. Ég tel það vera mjög alvarlegt ef þessar till. falla því þá fæ ég ekki annað séð en að hvorki sé hæstv. ríkisstjórn heimilt að greiða þessar 170 millj. né heldur að það sé heimilt að heimta inn þetta gjald án þess að breyta fjárlögum ríkisins, sem venja er að gera með fjáraukalögum. Sæmst væri auðvitað hæstv. ríkisstjórn að leggja til nú þegar að lögin um jöfnunargjald féllu úr gildi á miðju ári, eða hugsanlega mánuði síðar til þess að það skapaðist þá eitthvert svigrúm umfram það sem um getur í fjárlögum.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegur forseti. Fyrir skömmu fóru fram hér á Alþingi umræður um ákvörðun Áburðarverksmiðjunnar um verð á áburði og stöðu fyrirtækisins. Í framhaldi af þeim umræðum átti ég og aðrir ráðherrar í ríkisstjórninni viðræður við hv. 1. þm. Suðurl., við hv. þm. Pálma Jónsson og einnig við hv. þm. Egil Jónsson. Niðurstaða þessara viðræðna var að ég flyt hér sérstaka brtt. um að ákveðið verði nú að leggja fram 30 millj. til Áburðarverksmiðju ríkisins, stofnkostnaður. Og síðan í sumar og haust verði málefni verksmiðjunnar skoðuð áfram. Ég mun eiga viðræður um það efni við fulltrúa verksmiðjunnar og m.a. stjórnarmenn eins og þann sem hér situr á Alþingi og er nú í salnum, hv. þm. Egil Jónsson. Við munum í sameiningu skoða þessi mál þegar lengra er liðið á árið og við höfum haft tækifæri til að meta ýmsar staðreyndir varðandi reksturinn, sölu á áburði og ýmislegt annað sem þá mun koma fram. Ég vil lýsa ánægju minni með það að þetta samkomulag hefur tekist og vona að þær viðræður sem við munum eiga hér í framhaldinu verði í þeim anda sem okkur tókst að ná þessu samkomulagi. Hv. þm. Friðrik Sophusson vék hér í nokkuð löngu máli að rökstuðningi fyrir þeirri till. sem hann flytur. Ég hef áður fjallað um þetta mál í umræðum í Sþ. þegar hann bar fram fyrirspurn til mín fyrr á þessu þingi og sé í sjálfu sér ekki á þessu stigi ástæðu til að bæta neinu við það sem ég sagði þá. Það má margt um jöfnunargjaldið segja, sögu þess og tilgang og hvernig eigi að taka á þeim breytingum sem verða frá söluskattskerfinu yfir í virðisaukaskattskerfið. Ég lýsti þeim meginviðhorfum mínum um það efni fyrr á þessu þingi.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Hv. 1. þm. Reykv. hefur í langri ræðu lýst forsögu jöfnunargjalds á innfluttar iðnaðarvörur og endurgreiðslu uppsafnaðs söluskatts í iðnaði. Ég get því stytt mál mitt, ekki síst af því að hann hefur tekið af mér ómakið og lýst tillögum sem ég hef gert á vettvangi ríkisstjórnarinnar. Sannleikurinn er sá að nú liggur ljóst fyrir að talsvert fé vantar upp á að það sem veitt var á fjáraukalögum fyrir árið 1989 hrökkvi til til að standa straum af endurgreiðslu uppsafnaðs söluskatts vegna iðnaðarframleiðslu á árinu sem leið. Hér gæti verið um 170 millj. kr. að ræða, eins og kom fram hjá hv. þm. Nauðsynlegt er því að gera ráð fyrir fjárveitingu á fjáraukalögum þessa árs til að ljúka þessu máli. Hins vegar þarf að athuga þetta vandlega og slík athugun fer nú fram á vegum ríkisstjórnarinnar og í samtölum innan hennar. Ekki síst er rætt um það milli mín og fjmrh. að athugun fari fram á því hvernig best verði lokað þessu kerfi sem staðið hefur í fimmtán ár, þar af tíu ár óbreytt, og hefur að sjálfsögðu unnið sér nokkra hefð, hvernig því megi ljúka. Það er ákaflega mikilvægt að þetta verði gert skilmerkilega því auðvitað hefur þessi langa hefð skapað sér nokkra festu í rekstrarskilyrðum þessara iðngreina. Ég minni hins vegar á að eftir að uppsöfnun söluskatts í aðföngum iðnaðarins er hætt hefur rekstrarkostnaður margra þeirra lækkað í hlutfalli við tekjur. Þetta mál liggur ljóst fyrir og þörfin er alveg skýr. En hver fjárhæðin er nákvæmlega eða hvernig best er að ljúka málinu er nú athugunarefni. Þá kem ég að því að jöfnunargjaldið hefur verið látið standa nokkuð inn á þetta ár. Og eins og kom fram hjá hv. þm. Friðriki Sophussyni felst í áætlun fjárlaga að það standi til miðs árs. Einnig þetta er hyggilegt að athuga nokkuð því hér erum við í raun og veru að ganga í gegnum umþóttunarskeið frá hinu fyrra kerfi söluskatts yfir í virðisaukaskattskerfi. Ég bið hv. 1. þm. Reykv. að fara hægt í að draga ályktanir um skyldur okkar og skuldbindingar gagnvart okkar viðskiptaaðilum innan vébanda EFTA og Evrópubandalagsins. Þeirrar hliðar málsins verður að fullu gætt og það mál rekið á réttum rökum í ljósi þeirra breytinga sem nú eru þar að verða. Allt þetta gerir það að verkum að mér virðist eðlilegast að við ljúkum málinu nú þannig að þetta verði undirbúið til fjáraukalaga haustsins vegna ársins 1990. Ekki síst vegna þess að viðfangsefni þess fjáraukalagafrv. sem nú liggur fyrir þinginu er við það bundið að ljúka forsendum og fyrirheitum vegna kjarasamninganna sem gerðir voru í byrjun þessa árs og er yfirleitt ekki opnað vegna annarra viðfangsefna. Þetta veit ég að hv. þm. skilur og þakka honum þann áhuga sem hann sýnir þessum mikilvægu málefnum iðnaðarins og skattanna í landinu. Ég er sannfærður um að við finnum leiðir til þess að leysa það verkefni sem ég veit að er okkur sameiginlegt áhugamál að verði leyst síðar á þessu ári.

Friðrik Sophusson Hæstv. forseti. Ég verð að harma það að hafa ekki fengið skýrari greinargerð frá hæstv. ráðherrum. Reyndar kom það fram í svari hæstv. iðnrh. að allt það sem ég sagði í minni ræðu er viðurkennt. Hann hefur sagt að þetta þurfi að athugast vandlega og það þurfi að athuga það nákvæmlega hvernig ljúka skuli þessu gjaldi. Og síðan, og það er meginröksemdin, eigi að taka þetta fyrir í fjáraukalagafrv. síðar á árinu vegna þess, að mér skildist, að hér væri aðeins verið að fjalla um fjáraukalög vegna kjarasamninganna í febrúar á þessu ári. Nú er það afar einfalt að breyta fyrirsögn þessa fjáraukalagafrv. og kalla frv., og þar með lögin, fjáraukalög vegna kjarasamninga í febrúar 1990 og kjarasamninga á sl. ári. Einfaldlega vegna þess að þá lá fyrir yfirlýsing hæstv. ríkisstjórnar um að þetta gjald mundi falla niður við upptöku virðisaukaskattsins. Ég skal fúslega fallast á að það kunni að vera eðlilegt að leggja gjaldið á í upphafi ársins til þess að mæta þeim útgjöldum sem hlutu að koma vegna þess að fjáraukalögin á síðasta ári dugðu ekki til en það stendur eftir í þessu máli, sem er afar alvarlegt, að hv. Alþingi hefur tekið ákvörðun á gefnum forsendum í tekjuáætlun fjárlaga í stað þess, þegar það liggur að áliti hæstv. ríkisstjórnar ljóst fyrir að breyta þurfi, er ekki leitað heimilda Alþingis þegar tækifæri gefst til heldur á að hlíta niðurstöðu hæstv. ríkisstjórnar sem þó hefur ekki fjárveitingavaldið. Ég tel að þetta séu alvarleg vinnubrögð sem geti skapað mjög slæm fordæmi. Ég vek einnig athygli á því, hæstv. forseti, að verði þessar tillögur felldar sé ég ekki hvernig hæstv. ríkisstjórn getur ráðstafað 170 millj. til þessa verkefnis þar sem hv. Alþingi hefur þá fellt slíka tillögu. Ég tel gersamlega út í bláinn ef það er ætlun hæstv. ríkisstjórnar að beita sér fyrir því að þessi tillaga falli sem ég trúi reyndar ekki. Ég tel einnig að þegar fjárlagafrv. var samþykkt hafi legið til grundvallar sú forsenda að lögin um jöfnunargjald yrðu felld úr gildi og gildir þá einu hvort hugsanlegt sé að ná einhverjum nýjum samningum við okkar viðskiptalönd sem við hefðum samninga við, þ.e. fyrst og fremst EFTA-löndin og einnig Evrópubandalagslöndin. Ég vek athygli á þessu vegna þess að af þeim óskýru svörum sem hæstv. ráðherrar gáfu má ætla að á grundvelli tillöguflutnings hæstv. iðnrh. hinn 16. mars í ríkisstjórninni sé til athugunar hjá hæstv. ríkisstjórn að greiða uppsafnaðan söluskatt frá fyrra ári og láta jöfnunargjaldið innheimtast í lengri tíma en fjárlög gera ráð fyrir. Ég vek athygli á þessu og tel að það væri hæstv. ríkisstjórn til sóma að takast á við þetta mál, sem hæstv. ríkisstjórn hefur verið kunnugt um, áður en Alþingi er slitið. Ég verð að segja að ég harma það mjög ef hæstv. ráðherrar ætla að beita sér fyrir því að þessar tillögur falli en taka síðan í kjölfarið, eftir sínar eigin athuganir, ákvarðanir sem eru ekki í þeirra verkahring heldur í verkahring hv. Alþingis. Ég leyfi mér að lokum, hæstv. forseti, að skora á hæstv. ráðherra að skoða nú vel sinn hug og kanna hvort ekki sé eðlilegt, þegar verið er að ræða um fjáraukalög vegna kjarasamninga á yfirstandandi ári, að skoða þetta mál með tilliti til yfirlýsingar hæstv. ríkisstjórnar í tengslum við kjarasamninga á sl. ári. Auðvitað mætti hafa mörg fleiri orð um þetta. Ég skal viðurkenna að þetta er ekkert stórmál, það eru ekki neinir milljarðar sem verið er að tala um. Þetta er miklu minna mál en sá halli sem hefur myndast á ríkissjóði af ýmsum ástæðum, en þetta er þó grundvallaratriði hvernig fara á með þegar allar upplýsingar liggja fyrir í málinu.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Ég vil nú halda því fram að svörin sem gefin voru af minni hálfu hafi verið alveg skýr. Málið er til athugunar og ef niðurstaða af þeim athugunum sýnir að þarna sé fjárþörf og hún nákvæmlega metin, verður nákvæmlega búið um hnútana með það hvernig ljúka skuli þessum greiðslum, sem staðið hafa, eins og fram hefur komið hér, í 10 til 15 ár, á skipulegan hátt þannig að sanngjarnlega sé að málinu staðið, um leið og litið verði á hvernig best sé að ljúka jöfnunargjaldskerfinu. Við erum hér að tala um, eins og ég nefndi áðan, umþóttun frá einu fyrirkomulagi til annars sem við þurfum að meta vandlega. Þess vegna og líka af því að verkefni fjáraukalaga vegna kjarasamninga sem við ræðum nú er þröngt --- og ber að skilgreina þröngt --- ef ekki væri af öðru þá vegna fordæmis. Þetta allt saman gerir það að verkum að við höfum, eða ég a.m.k. sem hér stend hef lýst því skýrt og skilmerkilega hvernig ég vil að málinu standa. Ef hv. 1. þm. Reykv. telur sjálfur að tillöguflutningur eins og hann hefur hér haft í frammi geti haft í för með sér að tillögurnar féllu, að ekki væri unnt að leysa þann vanda sem okkur báðum ber saman um að efnislega sé til staðar, þá bið ég hann mjög alvarlega að hugleiða það að kalla aftur þessar brtt. Hann hefur komið mjög rækilega á framfæri sínum góða vilja í málinu, hvert hugur hans stefnir, og hann getur líka vitnað til þess að hér hafi komið fram eindregnar yfirlýsingar um það af minni hálfu hvernig að málinu verði staðið og lausn þess. Þetta teldi ég að væri þinglega rétt aðferð hjá hv. þm. sérstaklega ef hann telur sjálfur að málinu sé í tvísýnu stefnt með slíkum tillöguflutningi á þessu stigi máls. Hér er alls ekki um það að ræða að ríkisstjórnin ætli að taka í sínar hendur fjárveitinga- eða skattlagningarvald sem hún ekki hefur. Það er auðvitað alls ekki ætlunin heldur eingöngu þetta sem ég hef nefnt, að finna málinu réttan vettvang á réttum tíma við það tækifæri sem gefst í haust, eins og margyfirlýst er, til að fjalla að nýju um fjáraukalög vegna ársins 1990.

Friðrik Sophusson Hæstv. forseti. Ég verð að hryggja hæstv. ráðherra með því að mér finnst full ástæða til að láta á þetta mál reyna. Ef hæstv. iðnrh. hefði komið hér í ræðustól og sagt að hann skyldi sjá til þess að þetta gjald yrði ekki innheimt nema kannski í 1--2 mánuði umfram þá 6 sem um getur í fjárlögum, þá hefði ég sætt mig við þá niðurstöðu. En ég tel að svar hæstv. ráðherra, það sem hann sagði hér í þessum ræðustól, gefi fyllilega til kynna að hæstv. ríkisstjórn sé að hugsa um að taka inn miklu meiri tekjur en fjárlög gefa tilefni til. Og ég vek athygli hæstv. forseta og hæstv. ráðherra á því að ef gjaldið verður innheimt allt árið þýðir það að um það bil helmingi meiri tekjur koma í ríkissjóð en hv. Alþingi samþykkti þegar fjárlög voru afgreidd seint á síðasta ári. Þess vegna endurtek ég að mér finnst standa upp á hæstv. ríkisstjórn að gera ráðstafanir fyrir þinglok til að afla sér heimilda. Það liggja nokkuð skýrar upplýsingar fyrir í þessu máli, nægilega skýrar til þess að hægt er að taka ákvörðun á yfirstandandi þingi með þeim hætti sem Alþingi er sómi að.

Frsm. félmn. (Hjörleifur Guttormsson) Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. félmn. um till. til þál. um íslenska heilbrigðisáætlun en það er svohljóðandi: ,,Tillagan felur í sér að Alþingi álykti um íslenska heilbrigðismálastefnu til ársins 2000 í samræmi við áætlun sem sett er fram í tillögunni. Henni er skipt niður í níu kafla þar sem fram eru sett 37 tölusett markmið, flest í mörgum liðum, og inn á milli frásagnir sögulegs efnis, lýsing á stöðu mála og æskilegri þróun. Alls er ályktunartexti 16 blaðsíður. Greinargerð er stutt, en með henni er birt fylgiskjal sem er skrá yfir ,,verkefni sem þarf að framkvæma til þess að markmið heilbrigðisáætlunar náist``. Hvati að undirbúningi tillögunnar voru samþykktir Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar árið 1984, en að tillögunni hefur verið unnið frá árinu 1986 og m.a. fjallað um hana á heilbrigðisþingi 1988. Hún var lögð fram til kynningar á Alþingi vorið 1989 en komst þá ekki til nefndar og liggur nú öðru sinni fyrir þinginu. Nefndin hefur fjallað um tillöguna á mörgum fundum. Í upphafi málsmeðferðar, 28. nóv. 1989, komu til viðræðna við nefndina Páll Sigurðsson ráðuneytisstjóri og eftirtaldir formenn vinnuhópa sem undirbjuggu málið fyrir heilbrigðisþing 1988: Bjarni Þjóðleifsson læknir, Davíð Á. Gunnarsson forstjóri, Guðmundur Sigurðsson heilsugæslulæknir, Skúli G. Johnsen borgarlæknir og Örn Bjarnason forstjóri. Þá leitaði nefndin umsagnar um tillöguna hjá 55 aðilum. Bárust umsagnir frá eftirtöldum: Hjúkrunarfélagi Íslands, Félagi háskólamenntaðra hjúkrunarfræðinga, Heilsuhringnum, Meinatæknafélagi Íslands, Læknafélagi Íslands, Ljósmæðrafélagi Íslands, Bergþóru Sigurðardóttur, héraðslækni Vestfjarða, heilbrigðismálaráði Vesturlands, Krabbameinsfélaginu, Stefáni Þórarinssyni, héraðslækni Austurlands, Geðhjálp, Öryrkjabandalagi Íslands, Samtökum heilbrigðisstétta, Jóhanni Ágústi Sigurðssyni, héraðslækni Reykjaness, Fjórðungssjúkrahúsinu á Neskaupstað, heilbrigðismálaráði Norðurlandshéraðs eystra, Tannlæknafélagi Íslands, Almari Grímssyni lyfsala, Sambandi sveitarfélaga á Suðurnesjum, Fjórðungssambandi Norðlendinga, Sjúkraliðafélagi Íslands, heilbrigðismálaráði Reykjaneshéraðs, Hollustuvernd ríkisins, stjórnarnefnd Ríkisspítala, læknaráði Landspítalans, Þórunni Pálsdóttur, hjúkrunarforstjóra geðdeildar Landspítalans, Apótekarafélagi Íslands, Samtökum sunnlenskra sveitarfélaga, Sambandi sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi og Samtökum áhugafólks um áfengisvandamálið. Í flestum umsögnum kom fram stuðningur við það áform að Alþingi álykti um heilbrigðisstefnu og geri áætlun til tíu ára í samræmi við þau. Jafnframt koma þar fram margar ábendingar og athugasemdir um efni tillögunnar bæði markmið og skýringar. Nefndin fór yfir efni tillögunnar og umsagnir sem nefndinni bárust. Nefndin er sammála um að æskilegt sé að Alþingi marki langtímastefnu í heilbrigðismálum og geri áætlun um aðgerðir til að ná settum markmiðum. Við skoðun málsins komu hins vegar í ljós verulegir formgallar á framsetningu tillögunnar þar sem ekki er greint með skýrum hætti milli almennra markmiða í heilbrigðismálum og leiða eða aðgerða til að ná þeim fram. Þá eru í tillögunni langir kaflar sögulegs eðlis með ýmsum álitamálum sem ekki er rétt að ætla Alþingi að álykta um. Í fylgiskjali með tillögunni er hins vegar skrá yfir mörg verkefni sem æskilegt gæti verið að Alþingi tæki afstöðu til. Nefndin kynnti sér hvernig staðið hefur verið að afgreiðslu hliðstæðra mála í nokkrum Evrópulöndum. Í ljós kom að það er með mismunandi hætti og yfirleitt ekki um að ræða beinar ályktanir þjóðþinga. Í Noregi lagði ríkisstjórnin t.d. fram skýrslu um heilbrigðisáætlun, ,,Melding til Stortinget, St. meld. nr. 41 (1987--88)``, sem rædd var í þinginu. Ekki var hins vegar stefnt að efnislegri ályktun um málið af hálfu Stórþingsins. Ástæða gæti verið til fyrir Alþingi að bera saman málsmeðferð varðandi stefnumarkandi mál hér og í þingum nágrannalanda, ekki síst þar eð þeim málum fer fjölgandi sem eiga rætur í samþykktum alþjóðastofnana. Ólík málsmeðferð tengist sumpart mismunandi starfsháttum þjóðþinga og þingnefnda. Yfirlit um þessi efni gæti einnig verið gagnlegt fyrir Stjórnarráðið og samskipti þess við Alþingi. Nefndin telur nauðsynlegt að vanda til stefnumörkunar og áætlunar í heilbrigðismálum þannig að komi að sem bestum notum. Í fyrirliggjandi tillögu og umsögnum, sem um hana hafa borist, er góður efniviður, en nauðsynlegt er að vinna úr honum með nokkuð öðrum hætti en fyrir liggur. Nefndin hefur ekki aðstæður til að vinna það verk í það horf sem hún teldi þörf á. Þar eð hér er stjórnartillaga á ferðinni er að mati nefndarinnar nauðsynlegt að viðkomandi ráðuneyti hafi hönd í bagga um svo viðamiklar breytingar á málinu. Að höfðu samráði við heilbrrh. telur nefndin rétt að farið verði yfir málið í heild milli þinga með hliðsjón af ofangreindum ábendingum og framkomnum umsögnum og það lagt fram að nýju til ályktunar að hausti. Með vísan til þessa leggur nefndin til að tillögunni verði vísað til ríkisstjórnarinnar.`` Undir þetta álit rita nöfn sín allir nefndarmenn í hv. félmn.

Frsm. félmn. (Hjörleifur Guttormsson) Virðulegi forseti. Nál. félmn. um till. til þál. um skólamáltíðir er svohljóðandi: ,,Tillagan gerir ráð fyrir að ríkisstjórninni verði falið að undirbúa og leggja fram lagafrv. sem tryggi að komið verði á máltíðum í hádegi í grunnskólum landsins haustið 1990. Nefndinni bárust umsagnir um tillöguna frá fræðslustjórum á Austurlandi, í Reykjavík, á Suðurlandi, Vesturlandi, Skólaskrifstofu Reykjavíkur, Samfok - Samtökum foreldra- og kennarafélaga í Reykjavík og Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Fimm umsagnaraðilar taka undir efni tillögunnar og telja hana tímabæra, en tveir af umsagnaraðilum, stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga og Skólaskrifstofa Reykjavíkur vísa til þess að málið heyri nú undir sveitarfélögin eftir nýgerða breytingu á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Stjórn Samfoks segir m.a. í sinni umsögn: ,,Við erum sammála flutningsmönnum tillögunnar um að vegna breyttra aðstæðna í þjóðfélaginu sé þörf á því að börn geti fengið næringarríkan mat í skólum. Við leggjum eindregið til að tekið verði upp sambærilegt fyrirkomulag og nú er í Kópavogi, þ.e. að hið opinbera greiði sem samsvarar launum fyrir einn starfsmann (matmóður) á hvern skóla og 25% af hráefniskostnaði, auk stofnkostnaðar á hverjum stað sem þyrfti ekki að vera mikill miðað við reynsluna í Kópavogi. Við viljum leggja áherslu á að við teljum heitar máltíðir ekki koma til greina.`` Lætur Samfok fylgja með álitsgerð frá dr. Öldu Möller matvælafræðingi frá liðnum vetri. Fræðslustjórinn á Austurlandi, sem telur tillöguna tímabæra, tekur þó fram að í hans umdæmi sé ,,að öllum líkindum ekki grundvöllur fyrir skólamáltíðir umfram það sem nú er. Í umdæminu eru 28 grunnskólar. Heimavistarskólar eru fimm og heimanakstursskólar (daglegur akstur) tólf. Allir nemendur í daglegum akstri fá hádegismáltíð í skóla sínum. Aðrir skólar, ellefu talsins, eru í þéttbýli. Fólk fer nánast undantekningarlaust heim í hádeginu og skólinn gefur þar með matarhlé á sama tíma. Því hefur engin ósk komið fram um skólamáltíðir í þessum skólum og margir telja slíkt ekki vera á dagskrá.`` Félmn. telur ekki rétt að hlutast til um það með lögum að sveitarfélögin tryggi hádegismat í grunnskólum eins og tillagan gerir ráð fyrir. Hins vegar er hér um að ræða nauðsynjamál sem lengi hefur verið á dagskrá og er jafnbrýnt hvort sem ríki eða sveitarfélög standa að rekstri skóla. Því telur nefndin eðlilegt að ríkið eigi um það viðræður við sveitarfélögin og Samband íslenskra sveitarfélaga fyrir þeirra hönd hvernig koma megi sem fyrst á skólamáltíðum þar sem þörf er fyrir hendi. Með vísan til þess leggur nefndin til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar.`` Undir þetta rita nöfn sín allir fulltrúar í hv. félmn.

Frsm. félmn. (Hjörleifur Guttormsson) Virðulegur forseti. Ég flyt hér nál. um till. til þál. um endurskoðun á útreikningi þjóðhagsstærða. Álit félmn. er svohljóðandi: ,,Nefndin hefur fjallað um tillöguna og sendi hana til umsagnar nokkurra aðila. Svör bárust frá Hagstofu Íslands, Náttúruverndarráði, viðskipta- og hagfræðideild Háskóla Íslands og Þjóðhagsstofnun. Verður hér getið nokkurra atriða úr umsögnunum. Náttúruverndarráð fagnar hugmyndum um grunn að nýju þjóðarauðsmati og gagnaöflun um ástand og nýtingu auðlinda á hverjum tíma. Telur ráðið löngu tímabært að afla slíkrar vitneskju ,,enda er hún grundvöllur skynsamlegrar nýtingar auðlinda landsins``. Viðskipta- og hagfræðideild segir í umsögn sinni: ,,Nú er unnið að því á vegum Sameinuðu þjóðanna og nokkurra einstakra aðildarlanda að endurskoða þjóðhagsreikningagerð í því skyni að taka tillit til áhrifa umhverfismengunar og eyðingar náttúruauðlinda. Hagfræðingar hafa haldið því fram um margra ára skeið að slík endurskoðun væri nauðsynleg. Þörfin er sérstaklega brýn hér á landi þar eð fiskveiðar eru snar þáttur í þjóðarbúskap Íslendinga.`` Bæði Hagstofan og Þjóðhagsstofnun benda á að þótt margt megi finna að þeim aðferðum, sem nú er beitt við útreikinga á þjóðhagsstærðum, sé þar um alþjóðlega og samræmda hagsýslugerð að ræða. ,,Ljóst er og viðurkennt, ekki síst af hagfræðingum, að þær eru takmarkaðar og að ýmsu leyti ófullnægjandi,,, segir hagstofustjóri. Í umsögnum beggja koma fram ábendingar um takmarkanir núverandi reikningsaðferða, en einnig um gagnsemi þeirra. Þjóðhagsreikningakerfi Sameinuðu þjóðanna sé nú í endurskoðun, en ekki séu horfur á að við þá endurskoðun verði tekið sérstakt tillit til þeirra sjónarmiða sem fjallað er um í greinargerð með tillögunni og varða áhrif framleiðslustarfsemi á umhverfi og náttúrulegar auðlindir. Hagstofan og Þjóðhagsstofnun eru hins vegar sammála um að með tillögunni sé hreyft þörfu máli. Í umsögn Þjóðhagsstofnunar segir þannig: ,,Af því sem hér hefur verið rakið má ljóst vera að í tillögunni um endurskoðun á útreikningi þjóðhagsstærða er hreyft hinu merkasta máli. Hins vegar er hér ekki um að ræða séríslenskt fyrirbæri. Vandamálið er þekkt víða um heim og ýmsar rannsóknir og tillögur í gangi. Að því marki, sem Þjóðhagsstofnun þekkir til þessa máls erlendis, virðist þróunin fremur vera í þá átt að tilraunir eru gerðar til þess að byggja upp sjálfstæð reiknikerfi til hliðar við hina hefðbundnu uppsetningu þjóðhagsreikninga. Enn sem komið er hafa þessar aðferðir ekki leitt til endurskoðunar á útreikningi þjóðhagsstærða eins og lagt er til í tillögunni. Í þessu sambandi má raunar geta þess að Sameinuðu þjóðirnar ásamt OECD vinna nú að lokaundirbúningi við endurskoðun á hinu alþjóðlega þjóðhagsreikningakerfi og er áformað að hið nýja reikningakerfi verði fullmótað á næsta ári. Þar er ekki gert ráð fyrir neinum stórvægilegum breytingum í þá átt sem þessi tillaga fjallar um. Engu að síður er full ástæða til þess að Íslendingar fylgist vel með því sem aðrar þjóðir eru að fást við á þessu sviði og hagnýti sér niðurstöður þeirra eftir því sem ástæða þykir til og aðstæður leyfa. Hins vegar hlýtur það jafnan að vera mikið álitamál hvort Íslendingar eigi sjálfir að leggja út í sjálfstæðar rannsóknir á þessu sviði eða fremur að hagnýta sér reynslu annarra þjóða.`` Í umsögn Hagstofunnar kemur m.a. eftirfarandi fram: ,,Sterklega skal undir það tekið með flutningsmönnum að brýnt sé að efla skýrslugerð um umhverfisþætti sem mest. Í nokkrum nágrannaríkjum, ekki síst Noregi, Finnlandi og Svíþjóð, hefur mikið kapp verið lagt á þetta síðustu árin. Íslendingar hafa ekki bolmagn til að stunda í verulegum mæli eigin rannsóknir á þessu sviði. Brýnt er því að þeim stofnunum, sem fást við hagmælingar og hagskýrslugerð, sé gert kleift og þær hvattar til að fylgjast vel með í þessum efnum. Loks er óhjákvæmilegt að hagskýrslugerð um umhverfismál og auðlindanýtingu verði skipulögð hér á landi sem allra fyrst. Þess má geta að Hagstofan hefur tekið nokkurn þátt í alþjóðasamstarfi á þessu sviði en henni hefur ekki verið kleift enn sem komið er að takast á hendur eigin skýrslugerð um þetta efni. Á því er þó áhugi á Hagstofunni og að því stefnt eftir því sem geta hennar leyfir. Niðurstaða þess sem hér hefur verið sagt er sú að Hagstofan sé meðmælt því meginatriði sem hún álítur að felist í þingsályktunartillögunni, þ.e. að nauðsynlegt sé að efla mælingar á og skýrslugerð um umhverfisþætti og auðlindanýtingu til þess að unnt sé að taka tillit til þeirra atriða við mat á efnahags- og þjóðfélagsþróun og við stjórn þjóðarbúskaparins. Jafnframt sé nauðsynlegt að fylgjast sem best með þeim rannsóknum sem um getur í tillögunni og þeim tilraunum sem Norðmenn og aðrar þjóðir eru að gera til mælinga á þessum þáttum. Þessi mál eru þó ekki svo langt komin að efni standi til að tímabært sé að breyta þjóðhagsreikningagerð hér á landi. Ekki er heldur raunhæft að Íslendingar greini sig frá öðrum í þessu efni og taki upp aðrar aðferðir við mælingar og framsetningu þjóðhagsreikninga en tíðkast á alþjóðavettvangi. Fremur en að ályktað væri um endurskoðun grundvallar fyrir útreikning þjóðhagsstærða telur Hagstofan því vænlegra til árangurs að ályktað væri um skipulagningu reglubundinna mælinga og skýrslugerðar um umhverfismál og auðlindanýtingu.`` Í greinargerð með tillögunni benda flutningsmenn á að í þeim aðferðum, sem mest er byggt á við ákvarðanir í efnahagsmálum hér á landi sem annars staðar, er ekki tekið tillit til þeirra hættumerkja sem hrannast upp vegna spillingar á umhverfi og eyðingar náttúrulegra auðlinda. Bent er á viðleitni nokkurra þjóða, t.d. Norðmanna, sem leitast hafa við að meta umhverfisþætti inn í þjóðhagsreikninga og koma á nýju þjóðarauðsmati. Fram kemur einnig í greinargerð að flutningsmenn gera sér grein fyrir að ,,þetta getur verið ýmsum erfiðleikum háð, en þeim mun brýnna er að byrja að þróa aðferðir sem skilað geta árangri``. Félmn. tekur undir ofangreind sjónarmið og telur mikilsvert að hagstofnunum hérlendis og rannsóknastofnunum verði gert kleift að fylgjast með á þessu sviði og þróa aðferðir sem komið geta að gagni við umrætt endurmat á útreikningi þjóðhagsstærða. Í umsögnum kemur fram að nauðsynlegt sé í þessu skyni að skipuleggja hagskýrslugerð um umhverfismál og auðlindanýtingu og efla rannsóknir og mælingar á umhverfisþáttum og nýtingu auðlinda. Jafnframt þurfi Íslendingar að nýta sér það sem aðrar þjóðir eru að fást við á þessu sviði. Með vísan til þessa flytur nefndin brtt. við málið á sérstöku þingskjali og mælir með samþykkt tillögunnar þannig breyttrar.`` Brtt. félmn., þskj. 1159, er svohljóðandi: ,,1. Tillgr. orðist svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta kanna aðferðir við útreikning þjóðhagsstærða þar sem tekið sé tillit til áhrifa framleiðslustarfsemi á umhverfi og náttúrulegar auðlindir. Í þessu skyni verði komið skipulagi á hagskýrslugerð um umhverfismál og nýtingu auðlinda og fylgst með því sem er að gerast erlendis á þessu sviði. 2. Fyrirsögn till. verði: Till. til þál. um nýjar aðferðir við útreikning þjóðhagsstærða.`` Mér láðist að geta þess, virðulegi forseti, þegar ég las nál. félmn. að að því standa allir fulltrúar í nefndinni.

Frsm. félmn. (Hjörleifur Guttormsson) Virðulegur forseti. Nál. félmn. um till. til þál. um réttindi og skyldur á vinnumarkaði er svohljóðandi: ,,Nefndin hefur fjallað um tillöguna á mörgum fundum og fékk um hana umsögn frá eftirtöldum: Alþýðusambandi Íslands og Menningar- og fræðslusambandi alþýðu, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Blaðamannafélagi Íslands, Félagi starfsfólks í veitingahúsum, kjararannsóknarnefnd, Vinnueftirliti ríkisins og Vinnuveitendasambandi Íslands. Þá fékk nefndin á sinn fund vegna málsins Harald Finnsson, verkefnisstjóra starfsfræðsluverkefnis menntmrn., og Snorra S. Konráðsson, skólastjóra Félagsmálaskóla alþýðu. ASÍ og MFA styðja þá hugmynd að Alþingi álykti um sérstakt átak til að kynna fólki á vinnumarkaði réttindi þess og skyldur og að skipuð verði sérstök nefnd til að fylgja því átaki eftir. Hins vegar benda þau á að VSÍ hafi skipað nefnd til að fjalla um ráðningar fólks á svokölluðum verktakasamningum. Á því vandamáli verði að taka og ekki megi tengja það sérstöku átaki til að kynna fólki á vinnumarkaði réttindi þess og skyldur. BSRB tekur undir nauðsyn þess að kynna almenningi réttindi og skyldur á vinnumarkaði en telur ástæðu til að skoða mál er varða réttindi svonefndra verktaka í öðru samhengi. Vinnuveitendasambandið mælir gegn samþykkt tillögunnar og tekur m.a. fram eftirfarandi: ,,Umfangsmikil fræðsla um réttindi og skyldur launþega á sér stað innan vébanda verkalýðshreyfingarinnar með styrk af ríkisfé. Má í því sambandi benda á stofnun Félagsmálaskóla alþýðu. Þá skipaði menntmrh. á síðastliðnu hausti nefnd til að fjalla um starfsfræðslu í skólum og samvinnu við atvinnulífið þar um, en nefndarskipunin er liður í fimm ára átaki ráðuneytisins til eflingar námsráðgjafar og starfsfræðslu í skólum. Verkefni nefndarinnar er m.a. að gera tillögur um heildarstefnu um starfsfræðslu í skólum og hvernig samstarfi skóla og atvinnulífs um þessi mál skuli háttað og þá væntanlega einnig hvort, og þá hvernig, tekið verður á fræðslu um réttindi og skyldur launþega. Verður því með engu móti séð að þörf sé sérstaks átaks í þessum málum.`` Haraldur Finnsson, verkefnisstjóri starfsfræðsluverkefnis menntmrn., en í henni eiga sæti 11 manns, staðfesti það sem fram kom í umsögn VSÍ um verkefni nefndarinnar sem er nú að móta stefnu í verkefni sínu, m.a. námsráðgjöf og námsefni, og gæti efni þáltill. fallið vel að fyrirhuguðu átaki. Þá var haft samband við formann starfsfræðslunefndar, Gerði G. Óskarsdóttur, ráðgjafa menntmrh. í skóla- og uppeldismálum, og tók hún í sama streng. Skipun nefndarinnar er liður í fimm ára átaki menntmrn. til eflingar námsráðgjafar og starfsfræðslu í skólum. Snorri S. Konráðsson skólastjóri sagði Félagsmálaskóla alþýðu reiðubúinn að vinna með fræðsluyfirvöldum að þessum málum, en á vegum skólans og MFA hefur verið efnt til starfsfræðsludaga í skólum í vetur í tilraunaskyni. Blaðamannafélag Íslands og Félag starfsfólks í veitingahúsum taka undir efni tillögunnar. Blaðamannafélagið segir óhætt að fullyrða ,,að réttarstaða verktaka er mjög bágborin og hefur verið sýnt fram á að laun slíkra aðila þurfi að vera minnst 40--50% hærri en launamanns í sambærilegu starfi, eigi þeir að standa jafnir að vígi``. Varðandi málefni verktaka segir VSÍ m.a. í umsögn sinni að aðilar vinnumarkaðarins hafi í bókun með nýgerðum kjarasamningi ,,lýst því yfir að þeir muni á samningstímanum vinna að því að setja skýrar reglur og skilgreiningar á stöðu launþega annars vegar og verktaka og atvinnurekenda hins vegar. Af hálfu vinnuveitenda er þessi vinna þegar hafin þar sem samin hefur verið greinargerð um þessi efni.`` Félmn. telur að með flutningi tillögunnar sé hreyft við þörfu máli sem nauðsynlegt er að sinnt verði betur en hingað til hefur verið gert. Hins vegar er ljóst af ofangreindu að á vegum aðila vinnumarkaðarins og Félagsmálaskóla alþýðu er hafin vinna að þeim málum sem fjallað er um í tillögunni. Þá er starfandi svokölluð starfsfræðslunefnd á vegum menntmrn. sem vinnur að tillögum um námsráðgjöf og starfsfræðslu. Formaður nefndarinnar og starfsmaður telja að umfjöllun um fræðslu fyrir nemendur í grunnskóla og framhaldsskóla um réttindi og skyldur á vinnumarkaði geti vel fallið að öðrum verkefnum nefndarinnar og telur félmn. æskilegt að á því máli verði tekið. Með vísan til þessa og í trausti þess að vel verði staðið að framkvæmd aðgerða til að kynna fólki réttindi þess og skyldur á vinnumarkaði leggur nefndin til að tillögunni verði vísað til ríkisstjórnarinnar.`` Undir álitið rita allir fulltrúar í hv. félmn.

Frsm. félmn. (Hjörleifur Guttormsson) Virðulegur forseti. Nál. félmn. um till. til þál. um nám og námsefni fyrir fatlað fólk í heimavistarskóla er svohljóðandi: ,,Tillagan gerir ráð fyrir að ríkisstjórnin kanni hvernig nýta megi aðstöðu í héraðs- eða heimavistarskólum í þágu fatlaðra til náms að loknum grunnskóla. Nefndin fékk umsagnir um tillöguna frá svæðisstjórnum fatlaðra á Austurlandi, Norðurlandi vestra, Reykjanesumdæmi, Reykjavík og Vestfjörðum, svo og frá fræðslustjórum á Austurlandi, Reykjavík, Suðurlandi og Vesturlandi. Umsagnaraðilar telja efni tillögunnar áhugavert nema svæðisstjórn málefna fatlaðra á Norðurlandi vestra sem segir í umsögn sinni m.a.: ,,Með tilkomu nýrra framhaldsskólalaga, þar sem gert er ráð fyrir að fatlaðir stundi nám í framhaldsskólum við hlið ófatlaðra, verður að reikna með að það sé það form sem fatlaðir vilja nýta sér. Nú er það svo að um 25 framhaldsskólar opnast fötluðum með þessum lögum. Í hverjum landshluta er starfræktur einn eða fleiri framhaldsskólar. Hlutverk þeirra verður samkvæmt nýju lögunum að koma upp námstilboðum fyrir fatlaða hvort sem það verður með algjörri blöndun eða í sérdeildum. Menntmrh. skipaði á síðasta ári starfshóp sem vinnur að því að skipuleggja námsbraut þroskaheftra við Fjölbrautaskólann á Norðurlandi vestra. Allt bendir til þess að námsbraut þessi verði með svipuðu sniði og gert er ráð fyrir í greinargerð með þáltill. um nám og námsefni fyrir fatlað fólk í heimavistarskólum. Það er því álit svæðisstjórnar að ekki eigi að leita eftir að nýta heimavistarskóla á þann hátt sem þáltill. gerir ráð fyrir, heldur beri að leggja aukna áherslu á að fötluðum verði gert kleift að stunda framhaldsnám við almenna framhaldsskóla.`` Umsagnaraðilar minna á þá stefnu að fatlaðir séu við nám með öðrum nemendum og alls ekki megi stefna að sérstofnunum fyrir þá nema aðrar leiðir séu lokaðar. Fræðslustjórinn á Austurlandi segir m.a.: ,,Framhaldsskólinn stendur nú á tímamótum. Það þarf að gera honum kleift að sinna þessum málum. Til þess þarf hann að fá vitneskju um fjölda fatlaðra, hver fötlun þeirra er og leggja síðan fram rökstuddar áætlanir um stofn- og rekstrarkostnað vegna þessara mála. Það er svo hárrétt sem segir í greinargerð að sumir héraðs- og heimavistarskólar eru ekki nýttir sem skyldi og vissulega væri þetta verðugt verkefni fyrir þá --- einn eða fleiri.`` Svæðisstjórn málefna fatlaðra á Reykjanessvæði segir m.a.: ,,Það er ákaflega mikilvægt og brýnt að styrkja félags- og skólastarf fatlaðra og stuðla að því að þeir afli sér í auknum mæli framhaldsmenntunar. Í því sambandi telur svæðisstjórn mikilvægast að undirstrika réttindi fatlaðra samkvæmt lögum um framhaldsskóla og nauðsyn þess að fatlaðir eigi kost á sambærilegum námstilboðum og ófatlaðir í almennum framhaldsskólum. Því til viðbótar telur svæðisstjórn vel þess virði að reyna í framkvæmd þær hugmyndir sem fram koma í þáltill. og leggur til eftirfarandi útfærslu á hugmyndinni: 1. Þróaður verði fyrst um sinn einn skóli samkvæmt þessum hugmyndum og verði hann starfræktur sem lýðháskóli. 2. Lögð verði áhersla á blöndun fatlaðra og ófatlaðra. Samsetning nemenda verði með líkum hætti og Peter Morset skólinn í Noregi sem nefndur er í tillögunni.`` Til viðtals við nefndina komu Kolbrún Gunnarsdóttir, sérkennslufulltrúi í menntmrn., og Margrét Margeirsdóttir, deildarstjóri í félmrn. Félmn. telur æskilegt að kannað verði hvort koma megi til móts við námsþarfir fatlaðra sem ekki hafa aðstöðu til náms í heimangönguskóla á framhaldsskólastigi með því að tryggja þeim aðstöðu í heimavistarskólum með öðrum nemendum á sama skólastigi. Nefndin flytur tillögu um breytingu á sérstöku þingskjali og mælir með samþykkt tillögunnar svo breyttrar.`` Undirritað af öllum fulltrúum í hv. félmn. Brtt. nefndarinnar á þskj. 1162 er svohljóðandi: ,,1. Tillgr. orðist svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að kanna hvernig koma megi til móts við námsþarfir fatlaðra sem ekki hafa aðstöðu til að sækja heimangönguskóla að loknum grunnskóla, með því að þeir fái aðstöðu til að stunda fjölbreytt nám með öðrum nemendum í héraðsskólum eða öðrum heimavistarskólum. 2. Fyrirsögn tillögunnar verði: Till. til þál. um námsaðstöðu fyrir fatlaða í heimavistarskólum.``

Frsm. félmn. (Hjörleifur Guttormsson) Herra forseti. Nál. félmn. um till. til þál. um lífeyrisréttindi foreldra í fæðingarorlofi er svohljóðandi: ,,Nefndin hefur fjallað um tillöguna og rætt efni hennar við heilbr.- og trmrn., en á þess vegum hefur starfað nefnd til að fjalla um rétt kvenna á vinnumarkaði til greiðslna fæðingarorlofs. Tillagan gerir ráð fyrir að nefnd þessi taki jafnframt til athugunar lífeyrisréttindi foreldra í fæðingarorlofi. Í greinargerð með tillögunni segir m.a.: ,,Það er ljóst að foreldrar, sem njóta fæðingarorlofs, geta lent í því að fæðingarstyrkur og fæðingardagpeningar nemi samtals mun lægri upphæð en mánaðarlaunum þeirra áður og auk þess missa þeir þá jafnframt rétt til greiðslu iðgjalda í lífeyrissjóð meðan á fæðingarorlofi stendur. Þessir foreldrar eru skráðir starfsmenn á vinnustað, en teljast taka launalaust leyfi og fara því út af launaskrá. Þar af leiðandi eru engar launatengdar greiðslur inntar af hendi í þeirra þágu. Auk þess að missa af iðgjaldagreiðslum í sex mánuði, meðan á orlofi stendur, er viðkomandi starfsmaður að hluta til réttindalaus í sínum lífeyrissjóði þá mánuði sem hann greiðir ekki í sjóðinn ... Nú er fæðingarorlof orðið sex mánuðir og er það því veruleg réttindaskerðing að hafa ekki tækifæri til að viðhalda lífeyrisréttindum í þann tíma.`` Fram hefur komið að nefnd heilbr.- og trmrn., sem ráðherra skipaði í október 1989 í kjölfar kjarasamninga, hafi fjallað nokkuð um það efni sem áhersla er lögð á í tillögunni og gert tillögur þar að lútandi til ráðherra. Nefndin telur að með tillögunni sé hvatt til lausnar á réttlætismáli og leggur áherslu á að á því verði tekið af stjórnvöldum. Með vísan til þess að heilbr.- og trmrh. hefur lýst vilja sínum til að svo verði gert og nefnd á hans vegum hefur fjallað um málið er lagt til að tillögunni verði vísað til ríkisstjórnarinnar.`` Að áliti þessu standa allir fulltrúar í hv. félmn.

Frsm. félmn. (Hjörleifur Guttormsson) Virðulegi forseti. Nál. félmn. um till. til þál. um skipulega fræðslu og leiðsögn fyrir útlendinga sem taka sér búsetu á Íslandi hljóðar svo: ,,Tillagan gerir ráð fyrir að séð verði til þess að útlendingar, sem setjast að á Íslandi, hljóti skipulega fræðslu og leiðsögn til að auðvelda þeim að takast á við daglegt líf. Talin eru upp nokkur atriði sem fræðslan eigi einkum að ná til. Nefndin fékk umsögn um till. frá Bandalagi kennarafélaga, félaginu Germania, Félagsmálastofnun Hafnarfjarðar, Samtökum um kvennaathvarf, Rauða krossi Íslands og Thailensk-íslenska félaginu. Á fund nefndarinnar komu vegna málsins Berglind Ásgeirsdóttir, ráðuneytisstjóri í félmrn., og Guðrún Ágústsdóttir, aðstoðarmaður menntmrh. Allir umsagnaraðilar lýsa yfir stuðningi við þáltill. og gefa ýmsar ábendingar varðandi efni hennar. Félagsmálastjórinn í Hafnarfirði, Marta Bergmann, sem jafnframt er formaður Samtaka félagsmálastjóra, greinir frá því að hún hafi á síðari hluta árs 1989 ritað félmrh. bréf vegna bágrar stöðu nokkurra austurlenskra kvenna í Hafnarfirði og rekur efni þess í umsögn sinni. Þá segir orðrétt: ,,Eftir að hafa vakið athygli ráðherra á vanda þessa þjóðfélagshóps kynnti undirrituð málið fyrir Samtökum félagsmálastjóra í Íslandi á sl. haustfundi. Sumir félagsmálastjórar könnuðust við þennan vanda en ekki var vitað hve mikill hann væri fyrr en á þessum fundi. Fyrir hönd Samtaka félagsmálastjóra á Íslandi vill undirrituð fagna fram kominni þáltill. þar sem tekið er á þeim þætti er varðar fræðslu fyrir útlendinga sem setjast vilja hér að. Nánar tiltekið fjallar till. um íslenskukennslu, fræðslu um réttindi og skyldur íslenskra þjóðfélagsþegna, fræðslu um íslenskt þjóðfélag og helstu stofnanir þess. Loks fjallar till. um fræðslu um sögu landsins og staðhætti, íslenska menningu og þjóðlíf. Að mati Samtaka félagsmálastjóra á Íslandi er fræðsla um alla framantalda þætti nauðsynleg þeim útlendingum sem setjast vilja hér að. Samtökin vilja þó koma með ábendingu um viðbót við fræðsluefnið, þ.e. fræðslu um réttarstöðu erlendra ríkisborgara sem hyggjast setjast að á Íslandi. Einnig telja samtökin þörf á því að skýrar sé kveðið á um þessa réttarstöðu í lögum. Þá vill undirrituð bæta því við í ljósi þeirrar reynslu, sem fengist hefur af þessum málum hjá Félagsmálastofnun Hafnarfjarðar, að tryggja þurfi að allir þeir útlendingar, sem hyggjast setjast hér að fái vitneskju um hina fyrirhuguðu fræðslu og að þeim verði gert kleift að njóta hennar óháð tekjum og búsetu.`` Í umsögn frá Samtökum um kvennaathvarf segir m.a.: ,,Til okkar í Kvennaathvarfið hafa á síðastliðnu ári leitað konur frá ellefu löndum öðrum en Íslandi. Hafa þær leitað stuðnings símleiðis eða komið til okkar í viðtöl. Þar af hafa komið til dvalar konur frá sjö erlendum ríkjum. Þessar konur hafa allar utan ein verið í sambúð með eða verið giftar íslenskum mönnum. Þær hafa ekki sótt námskeið í íslensku og þó ekki væri nema þess vegna eru þær einangraðar í íslensku samfélagi. Sjö þessara kvenna komu frá öðrum menningarsvæðum en hinu vestræna og höfðu litla sem enga þekkingu á lagalegri stöðu sinni á Íslandi. Vegna málleysis og upplýsingaskorts hafa konur þessar haft alls kyns ranghugmyndir um rétt sinn og það hefur m.a. orðið til þess að þær hafa ekki slitið annars vonlausum samböndum. Algengt er að þær konur, sem til okkar hafa leitað, hafi fengið villandi upplýsingar um að við skilnað yrði þeim skilyrðislaust vikið úr landi og að þær misstu við það forræði yfir börnum þeim sem þær ættu með íslenskum mönnum. Þessar konur hafa ekki vitað um félagslegan stuðning við einstæðar mæður. Þær hafa t.d. ekki vitað um meðlög og mæðralaun, barnabætur og tímabundna aðstoð frá sveitarfélögum. Við þekkjum dæmi þess að erlendar konur hafi skrifað undir kaupmála þar sem þær hafa afsalað sér tilkalli til allra eigna án þess að hafa vitað undir hvað þær voru að skrifa. Þrátt fyrir þessar lýsingar hvarflar ekki að okkur að íslenskir karlmenn, sem giftast erlendum konum, geri sér það almennt að leik að mata þær á ranghugmyndum. Okkur þykir það hins vegar sjálfsagt að bjóða nýja þjóðfélagsþegna velkomna með þeim hætti sem lagt er til í þáltill., enda hlýtur slíkt að skila sér í ánægðari og nýtari þjóðfélagsþegnum.`` Í umsögn frá Rauða krossi Íslands segir: ,,Rauði kross Íslands fagnar fram kominni þáltill. Í viðbót við góða íslenskukennslu er þörf á fræðslu um íslenskt þjóðfélag, réttindi og skyldur þegnanna, sögu lands og þjóðar og menningu. Ekki væri óeðlilegt að slík fræðsla væri bundin við veitingu ríkisborgararéttar. Ríkisstjórn Íslands hefur á liðnum árum beðið Rauða krossinn aðstoðar þegar tekið hefur verið á móti hópum flóttamanna. Hér hefur því fengist reynsla af þessum málum og er Rauði krossinn fús til að miðla af henni sé þess óskað.`` Fulltrúar félmrn. og menntmrn., sem komu á fund nefndarinnar, greindu frá því að unnið væri að því í samvinnu ráðuneytanna að koma út bæklingi með fræðsluefni fyrir útlendinga sem hér ætla að setjast að. Ráðinn hefur verið maður til að taka saman efni í bæklinginn. Tilefni þess að farið var að huga að þessu var vandi kvenna frá fjarlægum menningarsvæðum, einkum Suðaustur-Asíu, sem hingað eru komnar. Hins vegar væri miðað við að bæklingurinn nýttist öllum útlendingum, konum sem körlum, og yrði afhentur fólki við komuna til landsins. Meðal efnis yrðu upplýsingar um dvalarleyfi og atvinnuleyfi, almannatryggingar, heilsuvernd, dagvistarmál, íslenska skólakerfið, húsnæðismál og skatta. Rætt er um að koma bæklingnum út á a.m.k. þremur tungumálum: tælensku, ensku og spönsku. Jafnframt væri í undirbúningi að koma á námskeiðum fyrir fólk frá fjarlægum heimshlutum og leita samstarfs við Rauða krossinn um framkvæmd þeirra. Fulltrúar frá dómsmrn. og útlendingaeftirliti hafa tekið þátt í undirbúningi þessa máls. Fjármagn vantar til að standa straum af kostnaði við þetta starf, en menntmrn. ráðgerir að sækja um fjárveitingu vegna íslenskukennslu fyrir útlendinga á fjárlögum 1991. Alls munu hér búsettar um 100 konur frá Tælandi og Filippseyjum og bættust 17 í hópinn á fyrstu þremur mánuðum þessa árs. Félmn. telur að með þáltill. sé vikið að brýnu máli sem nauðsynlegt er að brugðist verði við á jákvæðan hátt. Fram hefur komið að af hálfu stjórnvalda eru ákveðnar aðgerðir í undirbúningi og er brýnt að þær komist til framkvæmda sem fyrst. Í því skyni þarf Alþingi að veita fjárhagslegan stuðning. Mestu varðar að útlendingar, sem hér setjast að, fái upplýsingar um réttindi sín og skyldur og aðgang að kennslu í íslensku og fræðslu um íslenskt samfélag. Í trausti þess að vel verði að þessum málum staðið framvegis leggur nefndin til að tillögunni verði vísað til ríkisstjórnarinnar.`` Guðni Ágústsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins en aðrir hv. fulltrúar í félmn. undirrita þetta nál. Ég hygg þá, virðulegi forseti, að ég hafi mælt fyrir þeim álitum og afgreiðslu félmn. á þeim málum sem á dagskrá voru. Ég vil að endingu nefna það að félmn. lauk störfum þann 30. apríl eftir að hafa haldið mjög marga fundi á þessu þingi. Hún afgreiddi frá sér til samþykktar ellefu þáltill. sem þingið hefur ýmist tekið afstöðu til eða liggja nú fyrir þessum fundi. Hún lagði til að sjö þáltill. yrði vísað til ríkisstjórnar, og afgreiddi með þeim hætti samtals átján þingmál. Ellefu mál hlutu ekki fullnaðarafgreiðslu í nefndinni en um mörg þeirra var fjallað með einhverjum hætti þó að ekki væru þau afgreidd til þingsins aftur. Þetta var stutt yfirlit yfir störf nefndarinnar á því þingi sem nú er senn að ljúka.

Flm. (Eggert Haukdal) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um könnun á fjárveitingum úr Mannvirkjasjóði Atlantshafsbandalagsins sem ég flyt ásamt hv. 11. þm. Reykn. Tillagan er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að láta fara fram könnun á því hvort ákvæði um Mannvirkjasjóð Atlantshafsbandalagsins eða önnur ákvæði heimili fjárveitingar til bættra samgangna, vega, stórbrúa og jarðgangagerðar sem nauðsynlegs hluta varnarkerfis landsins. Jafnframt verði kannað hvort fordæmi eru fyrir fjárveitingum í öðrum ríkjum bandalagsins til samgangna, fjarskipta og flugvallargerðar af hálfu þess.`` Efni þessarar till. á við inn í þá umræðu sem hér hefur farið fram í kvöld og nótt um vegamálin en því miður eru nú fáir orðnir viðstaddir. Í till. er fjallað um hluti sem í sjálfu sér verða að teljast til grundvallaratriða í vörnum hvers lands. Þar er átt við greiðar og góðar samgöngur. Á það við hvort sem um er að ræða ástand á hættutímum eða í þágu almannavarna landsins. Þar er um að ræða ráðstafanir sem allar þjóðir álfunnar hafa lagt mikla áherslu á að byggja upp, ekki aðeins vegna hugsanlegs hernaðarástands heldur einnig vegna annarrar almannahættu, vegna náttúruhamfara, svo sem jarðskjálfta og eldgosa sem hætta er af hér á landi öðrum fremur. Í umræðunni sem átt hefur sér stað hér á landi um varnir landsins hafa þessir þættir mála legið furðu mikið í láginni af einhverjum ástæðum. Er það mjög til vansa hve við höfum vanrækt að koma hér upp öflugu almannavarnakerfi. Hugsanlegt stórslys í Gufunesi hefur þó síðustu daga leitt hugann að þessum málum og nauðsyn þess að hér séum við miklu meira á varðbergi en verið hefur. Með öðrum þjóðum hafa almannavarnir og varnir landsins verið tengdar saman í mun meiri mæli en hér á landi. Nægir í því efni að vitna til reynslu Norðmanna og samstarfs þeirra við Atlantshafsbandalagið á þessum sviðum. Þó er það svo, og það er mergurinn málsins, að mikil samvinna hefur átt sér stað milli varnarliðsins og íslenskra aðila á liðnum áratugum varðandi stórmiklar verklegar framkvæmdir. Nægir þar að nefna hina umfangsmiklu starfsemi Aðalverktaka, ríkasta félags landsins, sem annast hefur yfirstjórn og framkvæmdir fyrir milljarða króna á hverju ári fyrir varnarliðið. Nýjustu dæmi um það eru höfnin í Helguvík, ratsjárstöðvar, olíugeymar, flugskýli og íbúðarbyggingar á Keflavíkurflugvelli. Leika þar framkvæmdir á 3--4 milljörðum kr. árlega. Slíkt hefur þótt eðlilegt og sjálfsagt, enda eru þær eðlilegur hlekkur í varnarstefnu landsins. Þær framkvæmdir hafa hins vegar verið í höndum fámenns verktakafélags sem einokunaraðstöðu hefur haft á þessum markaði. Það skýtur þess vegna mjög skökku við og sýnir málefnalega tvöfeldni, svo að ekki sé meira sagt, þegar menn leggja blessun sína yfir slíkar framkvæmdir áratugum saman, en kenna hugmyndir um eflingu samgangna, vega, brúa og jarðgangagerðar sem gagnast almannavörnum og þjóðinni allri við hermang og annað verra. Erfitt er að sjá rökvísina í málflutningi þeirra sem þannig tala og lagst hafa á undanförnum árum gegn því að Mannvirkjasjóður Atlantshafsbandalagsins gangi til samvinnu við Íslendinga um önnur brýn varnarverkefni en þau sem Aðalverktakar hafa hingað til unnið fyrir varnarliðið. Hér er vitanlega um algerlega sambærileg mál að ræða og því fásinna ein að kenna þær hugmyndir sem reifaðar eru í þessari tillögu við það að með því séu Íslendingar að hagnast óeðlilega á varnarliðinu sem hér dvelst í okkar þágu. Í slíkri gagnrýni felst ekkert annað en hræsni og yfirdrepsskapur á sama tíma og grænt ljós er gefið á byggingu nýrra ratsjárstöðva í öllum landsfjórðungum og byggingu hinnar stóru olíubirgðahafnar í Helguvík. Það ætti öllum að vera ljóst sem ofstækislaust líta á þessi mál. Til ítrekunar þessum orðum og gagnvart þeim rökum að dagar varnarbandalaga séu taldir eftir atburðina í Austur-Evrópu vil ég vitna í greinargerð tillögunnar, með leyfi hæstv. forseta: ,,Flestir þeir sérfræðingar, sem um alþjóðamál fjalla, eru þeirrar skoðunar að sú mikla og merkilega þróun, sem átt hefur sér stað í ríkjum Austur-Evrópu síðasta missirið, muni ekki leiða til þess að varnarbandalög álfunnar verði lögð niður. Hlutverk þeirra muni hins vegar verða annað og breytt í framtíðinni. Þannig má gera ráð fyrir því að með aukinni afvopnun stórveldanna á höfunum verði enn meiri þörf en nú er á virku eftirliti með því að slíkir alþjóðasamningar verði haldnir. Mikilvægi Norður-Atlantshafsins í þessum efnum mun ekki fara minnkandi. Eftir sem áður verður það mikilvægasta birgðaflutningaleiðin milli Ameríku og Evrópu. Hlutverk Íslands mun því að margra dómi verða enn þýðingarmeira en áður við eftirlitsstörf með umsvifum þeirra þjóða sem hér eiga í hlut. Atlantshafsbandalagið fær hér nýtt og aukið hlutverk á þessu sviði og engin ástæða er til að ætla að það hverfi af sjónarsviðinu af þessum sökum um alllanga framtíð. Aðild okkar að því mun áfram tryggja varnar- og öryggishagsmuni okkar í þeirri afvopnunarþróun sem nú er sem betur fer að hefjast.`` Þessu næst vil ég fara nokkrum orðum um vegamálin en ástand þeirra gaf mér m.a. tilefni til flutnings þessarar tillögu. Efni þáltill. hefði þó fyrir löngu þurft að vera komið til framkvæmda. Í vegamálum blasir nú við stórfelldur niðurskurður framkvæmda frá samþykkt vegáætlunar sl. vor þannig að ekki hefur horft eins illa um árabil. Gildir þar einu þótt settar séu á blað till. um flýtingar á framkvæmdum án þess að nokkurt fjármagn standi þar á bak við. Það eru ný sannindi ef hægt er að stórflýta framkvæmdum í vegamálum á sama tíma og fé er stórskert til framkvæmda. Ef horft er aðeins til baka má minnast þess að 1981 sameinuðust þingmenn allra flokka á Alþingi um till. til þál. um að undirbúin skyldi langtímaáætlun í vegagerð. Höfðu legið fyrir þingunum þar á undan tillögur í vegamálum sem náðu nú fram að ganga í einni tillögu. Í henni voru sameinuð sjónarmið stjórnar og stjórnarandstöðu um fjármögnun hennar og þannig lagður góður grunnur að máli sem þingheimur sameinaðist um. Að loknum undirbúningi og á grundvelli fyrrnefndrar tillögu var lögð fram á þinginu 1982--1983 tillaga um langtímaáætlun í vegagerð. Skyldi samkvæmt henni varið til vegamála á árinu 1983 2,2% af vergri þjóðarframleiðslu. Á árinu 1984 skyldi þetta hlutfall vera 2,3%, en árin 1985--1994 2,4%. Fjármagninu var skipt á þrjú tímabil á árunum 1983--1994. Skipting útgjalda var og tímasett með sama hætti og skipt á verkefni. Áætlunin skyldi endurskoðuð fjórða hvert ár og þá bætt við nýju fjögurra ára tímabili í stað þess er lauk. Í tillögum sjálfstæðismanna frá 1978, sem tekið var tillit til við samning langtímaáætlunar, er sett fram það markmið að leggja bundið slitlag á hringveginn, tengingu í alla fjölbýlisstaði, svo og fjölförnustu dreifbýlisvegi á næstu 10--15 árum. Vegna óstöðugleika í stjórnarfari um þetta leyti var langtímaáætlun aldrei afgreidd. Eigi að síður hefur verið höfð hliðsjón af henni eins og hún hefði verið samþykkt. Þrátt fyrir þá samstöðu sem náðist um langtímaáætlun hefur brugðist að standa við fjármögnunina. Þannig voru fjárveitingar til vegamála 1982 1,76% af vergri þjóðarframleiðslu í stað 2,2% en er nú komin niður undir 1% í stað 2,4%. Þrátt fyrir takmarkað fjármnagn til vega tókst þó að leggja á varanlegt slitlag þessi árin sem hér segir: Árið 1986 279 km, 1987 305 km, 1988 256 km, 1989 152 km og í ár, 1990, er áætlað aðeins um 100 km. Er þetta slæm þróun síðustu tvö árin. Sem dæmi um hvernig að málum þessum hefur verið staðið í tíð núv. stjórnar er að á sl. ári voru 700 millj. kr. sem lagðar voru á umferðina teknar beint í ríkissjóðshítina. Nú blasir við, ef vegáætlun verður afgreidd eins og horfir, að við bætist 1 milljarður í niðurskurð. Eftir atvikum mátti þó una við framkvæmdir árið 1990 ef það hefði staðið sem samþykkt var í maí fyrir ári síðan. En því er ekki að heilsa. Langtímaáætlun hefur því aldrei staðið eins illa. Ég vil þessu næst, með leyfi forseta, vitna örfáum orðum í erindi er einn af virtustu embættismönnum landsins, Helgi Hallgrímsson aðstoðarvegamálastjóri, flutti á mannvirkjaþingi árið 1990. Eftir að hafa skýrt frá áætlun um fjármögnun til framkvæmda 1990 segir hann: ,,Á föstu verðlagi er þetta heldur minna en var á síðasta ári. Á hinn bóginn er þetta miklu minna en vera átti á þessu ári 1990 samkvæmt vegáætlun sem samþykkt var á Alþingi sl. vor. Raunminnkun er um 1 milljarður kr. og veldur hún miklum höfuðverk hjá alþingismönnum um þessar mundir, en þeir þurfa að beita hnífnum óspart. Enn fremur veldur þetta miklum vanda hjá þeim sem undirbúa, skipuleggja og framkvæma eiga verkin.`` Og enn fremur segir Helgi Hallgrímsson: ,,Þrátt fyrir lögboðna tekjustofna gengur ekki alltaf vel að skapa festu í fjármálum. Stundum ákveður Alþingi að nota peningana í annað, þrátt fyrir lögin. Stundum skirrast menn við að hækka stofnana í takt við verðlagsþróun. Þetta skeður þrátt fyrir að vegáætlun er æ ofan í æ samþykkt með þeirri stefnumörkun að nýta skuli tekjustofna til fulls og ráðast í nýja, fjárfreka verkefnaflokka. Ein slík stefnumörkun var samþykkt við afgreiðslu vegáætlunar á Alþingi sl. vor. Þar var ákveðið að ráðast af auknum krafti í ýmis stórverkefni, svo sem jarðgöng, stórbýr og vegagerð á höfuðborgarsvæðinu, miðað við að fjármagn ykist að því marki að almenn vegagerð og bundin slitlög héldu sínum hlut að mestu. Var það reyndar grundvallaratriði vegna þess hve mikið er þar ógert. Þessi aukning skilar sér ekki á þessu ári eins og fram kom hér á undan. Væru tekjustofnar fullnýttir gæfu þeir 500--700 millj. kr. í viðbót við það fjármagn sem nú er til umráða.`` Í lok máls síns segir Helgi Hallgrímsson: ,,Tilgangur þessa mannvirkjaþings er að fá yfirlit um líklegar framkvæmdir á árinu 1990. Mig langar þó í lokin að skyggnast aðeins lengra. Í vegagerðinni höfum við reynt að meta þörf fyrir fjárfestingu í vegamannvirkjum næstu 20 árin. Og áætlaður kostnaður við uppbyggingu vegakerfisins lítur þannig út: Höfuðborgarsvæðið 15 milljarðar. Jarðgöng 14 milljarðar. Stórbrýr og fjarðaþveranir 3 milljarðar. Stofnbrautir, önnur verkefni, 21 milljarður. Þjóðbrautir 16 milljarðar. Samtals 69 milljarðar. Sum þessara verkefna eru mjög brýn og öll æskileg. Sé miðað við að ljúka þessu á 20 ára tímabili þarf 3 1 / 2 milljarð á ári.`` Innskot mitt: Hvað verða margir eftir á landsbyggðinni með sömu þróun ef þetta á að vera óbreytt allt þetta árabil? Helgi Hallgrímsson heldur áfram: ,,Hafa ber einnig í huga að útgjöld vegna þjónustu á vegakerfinu, reksturs þess og viðhalds mun fara vaxandi á næstu árum. Ljóst er því að nýta verður núverandi tekjustofna til fulls. Jafnframt verður að huga að nýjum tekjuöflunarleiðum. Má þar nefna veggjald, eins og verið hefur til umræðu í Hvalfirði, eða svæðisbundið bensíngjald, eins og rætt hefur verið í tengslum við jarðgöng á Vestfjörðum. Í hugum okkar vegagerðarmanna er ekki vafi á því að kröfur til vegakerfisins og þjónustunnar þar munu fara vaxandi á næstu árum. Til að standast þær kröfur þarf verulega aukið fjármagn.`` Eins og fram kemur í erindi Helga Hallgrímssonar kalla verkefnin á fjármagn í öllum kjördæmum landsins. Nefna má t.d. eftirfarandi dæmi í Suðurlandskjördæmi: 1. Ný Markarfljótsbrú, sem fyrir löngu hefði þurft að vera komin. 2. Ný brú á Kúðafljót, sem auk þess að tengja byggðirnar í Austur-Skaftafellssýslu er mikil samgöngubót fyrir Austurland. 3. Jarðgöng í gegnum Reynisfjall. Í öðrum kjördæmum má benda á að á höfuðborgarsvæðinu kalla miklar stórframkvæmdir á stóraukið fjármagn. Ný Breiðafjarðarferja hefur nýlega verið tekin í notkun en stórframkvæmdir vantar beggja megin í tveimur kjördæmum. Má þar nefna jarðgöng á Vestfjörðum til að hafa sem best not af ferjunni. Þar er nú gerð tilraun til að flýta framkvæmdum, en fjármögnun virðist vera á brauðfótum og er vont að gefa mönnum vonir ef ekki er staðið við þær. Fyrir ári síðan var úthlutað í vegaverkefni í öllum byggðum landsins einum milljarði meira en gert er með þeirri breytingu á vegáætlun sem nú er verið að afgreiða. Sporin hræða. Og þessi niðurskurður er gerður með einu pennastriki án þess að stjórnarliðar blikni. Að þessu sögðu er ekki ástæða til nú þegar fyrir liggur að stjórnvöld hafa hálfgefist upp við að leysa fjárhagsvanda samgangna á landi að horfa til fleiri tekjustofna og þá að minnast þess að með góðum samgönguleiðum um land allt eru raunverulegar varnir og almannavarnir landsins tryggðar. Virðulegi forseti. Ég vil svo leggja til að að lokinni þessari umræðu verði þessu máli vísað til fjvn.