Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Till. þessi til þál. um athugun á aukinni fjölbreytni í framleiðslu sjávarafurða og eflingu þeirra iðngreina, sem vinna útflutningsverðmæti úr sjávarafla, er flutt af bv. 11. landsk. þm., Matthíasi Bjarnasyni. Till. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að skipa þriggja manna n, til þess að gera ýtarlegar athuganir á því, á hvern hátt verði bezt að því unnið að koma á aukinni fjölbreytni í framleiðslu sjávarafurða og bæta nýtingu sjávaraflans með því að efla þær iðngreinar, sem vinna úr honum þær vörur, sem skapa mest útflutningsverðmæti. Jafnframt skal n. kynna sér og gera till. um, ef tök eru á, að komið verði í framkvæmd nýjum vinnsluaðferðum, svo sem frystiþurrkun og geislun með geislavirkum efnum. N. skal enn fremur athuga og gera till. um, á hvern hátt megi efla kynningu og sölumöguleika á þessum afurðum meðal viðskiptaþjóða okkar, og leita úrræða til að selja íslenzkar sjávarafurðir til fleiri þjóða en nú er gert. N. skal leggja áherzlu á að hraða störfum sínum eftir föngum og skila áliti sínu og till. til ríkisstj.“ Till. þessi til þál. um athugun á aukinni fjölbreytni í framleiðslu sjávarafurða og eflingu þeirra iðngreina, sem vinna útflutningsverðmæti úr sjávarafla, er flutt af hv. 11. landsk. þm. Eins og fram kemur í tillgr., felur hún í sér áskorun á ríkisstj. um, að hún skipi þriggja manna n. til þess að gera ýtarlegar athuganir á því, á hvern hátt verði bezt að því unnið að koma á aukinni fjölbreytni í framleiðslu sjávaraflans. Það var einróma samþ. í fjvn., sem haft hefur mál þetta til athugunar, að mæla með því, að till. þessi verði samþ. óbreytt. Það er vissulega kominn tími til þess, að við Íslendingar hagnýtum betur en verið hefur það úrvalshráefni, sem íslenzki sjávaraflinn er, þannig að hann verði fullunnin vara, þegar hann er sendur til markaðslandanna, og með því móti miklum mun verðmætari en ella. Með tilkomu hraðfrystiiðnaðarins var stigið stórt spor í áttina til aukinnar hagnýtingar og verðmætasköpunar. Í þeirri framleiðslugrein hafa Íslendingar jafnan síðan sótt fram og hlotið viðurkenningu viðskiptaþjóða sinna fyrir því að vera með bezta hraðfrysta fiskinn, sem á heimsmarkaðinum er. Íslenzka niðursuðuiðnaðinum hefur hins vegar gengið erfiðlega að hasla sér völl og ná fótfestu í markaðslöndunum. Sú staðreynd er mörgum mikið áhyggjuefni, og þegar það er haft í huga, að Íslendingar ráða yfir úrvalshráefni til framleiðslunnar, verður ekki hjá því komizt, að rannsakað verði til hlítar, hvað hér er að, og þá reynt að bæta úr og yfirstíga þá erfiðleika, sem við er að etja, eftir því sem kostur er. Þá er á það að líta, eins og fram kemur í till. þessari, að með síaukinni tækni eiga sér stað ýmsar nýjungar á sviði framleiðslu matvæla. Er okkur mikil nauðsyn á því að fylgjast sem helzt með öllu slíku og vera fljótir að tileinka okkur allt það, sem verða má til framfara og aukinnar hagnýtingar í þessum efnum. Herra forseti. Í framsögu fyrir till. gerði hv. flm. ýtarlega grein fyrir máli þessu. Komu þar fram margar athyglisverðar upplýsingar, sem ég vil leyfa mér að vísa til. Ég sé því ekki ástæðu til að orðlengja frekar um málið að þessu sinni, en legg til, að það verði að lokinni þessari umr. samþ. og afgr. til hæstv. ríkisstj. sem ályktun Alþingis.



Herra forseti. Allshn. Sþ. hefur haft þessa till. til meðferðar og mælir einróma með því, að till. verði samþ. eins og hún liggur fyrir á þskj. 401. Fjarstaddur afgreiðslu málsins var einn nm., Ragnar Arnalds. Eins og hv. þm. sjá, er þessi till. um það, að Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að láta fram fara athugun á því, hvort ekki sé tímabært að endurskoða gildandi lagaákvæði um löndun erlendra fiskiskipa af afla sínum í íslenzkum höfnum með það fyrir augum að bæta úr atvinnuerfiðleikum einstakra byggðarlaga, sem skortir hráefni til vinnslu. N. telur eðlilegt, að slík athugun fari fram, og mælir þess vegna með samþykkt till.



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um og athugað till. til þál. um rannsókn varðandi lausn á raforkuþörf Vestur-Skaftfellinga austan Mýrdalssands. Í till. segir: „ Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að láta rannsaka til fullnustu, hvernig hagkvæmast muni vera að leysa raforkuþörf Vestur-Skaftfellinga þeirra, sem búa austan Mýrdalssands, og vinna að framgangi þess máls svo fljótt sem auðið er.“ N. sendi þessa till. til umsagnar raforkumálastjóra, og svaraði hann þeirri beiðni um umsögn með bréfi, dags. 25. apríl s.l., og lætur í ljós þá skoðun, að öflun raforku til þessara byggðarlaga sé mjög erfið fjárhagslega, um ýmsar lausnir geti verið að ræða tæknilega séð og ástæða sé til, að þetta mál verði athugað rækilegar en enn hefur verið gert. Lægi beinast við að leggja héraðsrafmagnsveitulínu til um 120 býla austan Víkur, en þá yrði samanlögð lengd háspennulínu yfir 240 km og kostnaður um 28 millj. kr. Reiknað er með árlegum halla, ef sú leið yrði valin, 2.9 millj. Hins vegar er bent á, að allmörg býli, sem þarna væru reiknuð með, eða um 70 samtals, hafa einkavatnsaflsrafstöðvar, sem eru í góðu ásigkomulagi og með samanlagt afl allt um 550 kw. Þessar stöðvar yrðu að leggjast niður, en yrði til hækkunar, ef ekki færi svo, á hinum árlega rekstrarhalla. Eftir þeim reglum, sem nú er farið eftir í rafvæðingarmálum, er alls ekki fram undan að gera neitt til að rafvæða þessa sýslu, nema aðrar leiðir yrðu athugaðar. Allmikið er nú um það, að settar séu upp dísilrafstöðvar fyrir hvert býli. Þannig hafa 100 býli sett upp slíkar stöðvar á s.l. ári, og er áætlað, að það verði meira á næsta ári. Með hliðsjón af því, að raforkumálastjóri telur ástæðu til að athuga rækilegar raforkumál þessarar sýslu sérstaklega, var n. einhuga um að mæla með samþykkt till.



. Herra forseti. Þessi till., sem vísað var til allshn., var flutt af 4 þm. úr Vestfjarðakjördæmi og er um raforkuframkvæmdir á Vestfjörðum, og við hana kom brtt. frá þm. úr Norðurl. e., þar sem lagt er til, að inn í till. komi: „einnig í Norðurlandskjördæmi eystra.“ En till. fjallar um það að skora á ríkisstj. að láta fram fara rannsókn á því, hvernig þeim byggðarlögum á Vestfjörðum verði tryggð afnot raforku, sem samveitur ná ekki til sakir strjálbýlis, og skal í því sambandi athuga sérstaklega, hvernig sérvirkjunum verði við komið í þágu einstakra byggðarlaga og býla. N. hefur orðið sammála um að orða till. um, þannig að það er tekið fullt tillit til brtt. frá þm. úr Norðurl. e., og skal ég ekki lesa hana upp, því að till. liggur fyrir á þskj. 717. Allir nm. voru sammála um að mæla með samþykkt till., en einn nm., Ragnar Arnalds, var fjarstaddur afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Hér er lagt til í till. hv. allshn., að þessi rannsókn fari fram í tveimur kjördæmum landsins, Vestfjarðakjördæmi og Norðurlandskjördæmi eystra. En í öðrum kjördæmum utan Reykjavíkur, fleiri en þessum tveimur, er þannig ástatt, að mörg býli eru þannig sett, að litlar líkur virðast til, að til þeirra verði leitt rafmagn frá samveitum. Því er það, að okkur finnst mörgum, að þörf sé á því að gera þessa till. víðtækari, og leyfum okkur að leggja fram brtt. við brtt. á þskj. 717, sem kom frá hv. allshn., og brtt. okkar er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Við 1. tölul. Í stað orðanna „og í Norðurlandskjördæmi eystra“ komi: í Norðurlandskjördæmi eystra, Norðurlandskjördæmi vestra, Austurlandskjördæmi, Vesturlandskjördæmi, Suðurlandskjördæmi og Reykjaneskjördæmi.“ Og síðan við 2. tölulið, sem er um fyrirsögnina, að þessi kjördæmi verði einnig sett inn í fyrirsögnina. Ég vænti þess, að þessu verði vel tekið, því að mönnum hlýtur að verða ljós þörfin á því að rannsaka þessi mál víðar en í tveimur kjördæmum, og vil leyfa mér að leggja till. fyrir hæstv. forseta og óska, að hann leiti afbrigða. Flm. að þessari till. eru: Skúli Guðmundsson, Gunnar Gíslason, Ágúst Þorvaldsson, Lúðvík Jósefsson, Ásgeir Bjarnason, Eysteinn Jónsson, Jón Árnason og Sigurður Ó. Ólafsson.



Herra forseti. Hv. allshn. hefur skilað áliti um till. um raforkuframkvæmdir á Vestfjörðum. Þar kemur fram, að ég hef ekki undirritað þetta nál., því að eins og fram hefur komið í þremur ræðum undanfarnar mínútur, var ég ekki viðstaddur þennan fund. Stafar það ekki af áhugaleysi mínu um störf allshn. né heldur af því, að ég sé ósamþykkur þessum málum, sem þar voru afgreidd. Ástæðan er fyrst og fremst sú, að ég vissi ekki um þennan fund og átti þess ekki kost að taka þátt í afgreiðslu málanna. Allshn. hélt fund rétt fyrir kvöldmatinn í gærkvöld. Eins og menn sjá, hefur hún verið ákaflega afkastamikil og skilað af sér þremur nál. Vissulega má segja, að það hafi tekizt á elleftu stund. Þegar fundur allshn. Sþ. var haldinn í gærkvöld, hafði ekki verið haldinn fundur í n. í 5 vikur. Í 5 vikur samfleytt hafði ekki fengizt fundur í þessari n. Það verður því ekki beinlínis sagt, að fundurinn í gærkvöld hafi verið ótímabær. Fyrir tæpum þrem vikum var vísað til n. þáltill. um takmörkun sjónvarps frá Keflavíkurflugvelli. Strax og sú till. kom til n., sneri ég mér til formanns hennar, þáv. 1. landsk. þm., Sigurðar Ingimundarsonar. Hann kvaðst mundu halda fund mjög snarlega. En það varð ekkert úr því. Ég ítrekaði ósk mína nokkrum sinnum við formanninn, en það voru alltaf ýmis ljón á veginum. Og 25. apríl s.l. fór sá þm. af þinginu og við formannsstöðu tók núv. hv. 1. landsk., Unnar Stefánsson. Strax og hann kom í þingið, óskaði ég eftir, að fundur yrði haldinn í n. Ekki virtust vera nein vandkvæði á því, því að hann hélt kannske, að það mundi vera bægt að halda fund þann sama dag. En það reyndist ekki, og nefndarfundinum var frestað þangað til daginn eftir. Reyndar fór svo, að næstu 10 daga var fundum ævinlega frestað þangað til daginn eftir. Fyrir tæpum þremur vikum, þegar ég óskaði fyrst fundar, var sjónvarpsmálið eina málið, sem fyrir n. lá og aldrei hafði verið tekið þar fyrir. En seinna var þremur málum vísað til n. Flm. þessara mála voru nokkrir stuðningsmenn ríkisstj., og þeir urðu brátt varir við það, að allshn. var stungin svefnþorni og mátti sig hvergi hræra. Þeir gerðu sér auðvitað ljóst, að úr því að þeir voru svona óheppnir, að mál þeirra skyldu lenda með bannsettu sjónvarpsmálinu, helzta feimnismáli allshn., var heldur ólíklegt, að þeirra mál fengjust nokkurn tíma afgreidd í n. Ég þarf ekki að orðlengja það, að nú hófst hinn kynlegasti skollaleikur í kringum hv. formann n., þar sem annars vegar stóðu hin æðri máttarvöld, sem hönnuðu honum að halda fund í n., og hins vegar nokkrir hv. þm. úr stjórnarliðinu, sem voru alls ekkert ánægðir með það að fá ekki fund. Þeir heimtuðu fund í allshn. á hverjum degi, og auk þess hélt ég auðvitað áfram að heimta fund. Ég verð að segja, að hv. þm. Unnar Stefánsson var auðvitað ósköp óheppinn að lenda í þessu svona rétt um leið og hann slapp hér inn í þingið, lenda í þessu reiptogi, en ég ætla ekki að fara að ásaka hann, þó að hann væri dálítið tvístígandi í því, hvort ætti að halda fund eða ekki fund, hvort hann ætti að hrökkva eða stökkva í þessu máli. Fyrir nokkrum dögum, ég held, að það hafi verið á föstudag í fyrri viku, var ég boðaður á fund í Þórshamri kl. 11. Ég mætti auðvitað kl. 11, en enginn annar mætti. Síðan liðu 15 mínútur. Þá var mér tilkynnt, að fundurinn hefði verið afboðaður örfáum mínútum áður en ég kom á fundinn. Ég held ég megi segja, að í fyrradag hafi formaðurinn boðað mig þrisvar sinnum á fund í n., en því miður var aldrei hægt að halda fundinn. Og í gær, held ég, að ég hafi verið boðaður tvisvar á fund. En það var alltaf eitthvað, sem gerðist á seinustu stundu og kom í veg fyrir fund. Ég vona, að hv. þm. hafi mig afsakaðan, en þegar kveðjuathöfn í Nd. var lokið og kvöldmatur rétt að hefjast hjá venjulegum mönnum, gekk ég heim á leið og datt ekki í hug, að neitt mundi gerast eftir það í þessari ágætu n. En ég var sem sagt nýgenginn heim til mín að borða, þegar allshn. glaðvaknaði allt í einu eftir 5 vikna svefn og snaraði frá sér þremur málum á fáeinum mínútum. Og eftir situr sjónvarpsmálið í n. Það hefur aldrei verið tekið fyrir og ekki einu sinni lesið. Það virðist ljóst, að allshn. er ekki ætlað að hafa skoðun á þessu máli. Hún viðurkennir ekki, að málið hafi borizt til nefndarinnar. Með hliðsjón af þessum vinnubrögðum verð ég að segja, að auðvitað hefði verið ólíkt skemmtilegra, ef meiri hl. n. hefði fylgt fordæmi hv. þm. Björns Pálssonar og flutt svo hljóðandi till.: „Alþingi ályktar, að sjónvarpsmálið skuli sofa áfram.“ Það hefði verið miklu viðkunnanlegri afgreiðsla á málinu. En því miður hafa menn ekki kunnað að meta hin góðu ráð þessa ágæta hv. þm. Ástæðan til þess, að æðri máttarvöld hafa lagt svo mikla áherzlu á að svæfa málið, mun vera sú, eins og öllum er kunnugt, að bæjarstjórnarkosningarnar nálgast og Alþ. má ekki hafa neina skoðun á þessu máli fyrir kosningar. Ég vona þó, að þessi vinnubrögð tákni ekki, að það sé útséð um, að málið verði afgreitt á viðunandi hátt, þegar íslenzkt sjónvarp tekur til starfa. Áður en ég skil víð þetta mál, vil ég segja, að „á viðunandi hátt“ kalla ég það eitt, að íslenzk stjórnvöld taki afstöðu til málsins, taki aftur það leyfi, sem þau veittu fyrir 5 árum. „Á viðunandi hátt“ kalla ég það ekki, að hæstv. ríkisstj. fari að krjúpa frammi fyrir t.d. bandaríska sendiherranum eða bandarísku herstjórninni og biðji þá um að losa sig úr þeirri klípu, sem ríkisstj. hefur sjálf komið sér í. Ég ætla sem sagt að vona, að þessi áhugi á því að svæfa málið hér á Alþ. tákni ekki, að ríkisstj. ætli að fara þá leið, sem ég hef hér nefnt og ég tel algerlega vansæmandi fyrir hana. Ég vil þá víkja að því máli, sem hér er á dagskránni. Eins og þar kemur fram, var ég ekki viðstaddur afgreiðslu málsins. Þær till., sem hér eru bornar fram, eru út af fyrir sig ágætar. Ég rak mig þó strax á það, að þessari till. er óeðlilega þröngur stakkur skorinn, þar sem aðeins eru teknir úr tveir landshlutar, en ekkert minnzt á ástand raforkumála í öðrum landshlutum. Ég þarf ekkí að taka það fram, að ég styð eindregið þá till., sem hv. þm. Skúli Guðmundsson hefur lagt hér fram og fjallar um það, að allsherjarrannsókn fari fram í raforkuþörf landsmanna utan Reykjavíkur.