Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á borðum okkar alþm. hafa nú legið um skeið tvær bækur ekki svo litlar. Það eru ríkisreikningarnir fyrir árin 1958 og 1959. Og er það vel og raunar þakarvert, að ríkisreikningarnir fyrir þessi ár skuli þegar hafa verið lagðir fram í þinginu, því að ólíkt er það skemmtilegra að hafa fyrir framan sig ríkisreikninginn frá árinu áður heldur en þriggja eða fjögurra ára gamla reikninga, svo sem mér skilst að hafi verið venjan á undanförnum þingum. Hér hefur orðið á góð breyting, sem ég vil leyfa mér að þakka. Ég hef verið að glugga í þessar stóru bækur, og mér þykir þær um, margt vera girnilegar til fróðleiks og næsta forvitnilegar. Sá kapítuli þeirra, sem vakti þó einna mesta athygli mína, var kaflinn um ríkisábyrgðir. Þar eru allar ríkisábyrgðir taldar upp; og sú skrá nær yfir hvorki meira né mínna en milli 30 og 40 blaðsíður í þessari stóru bók, og er þó skýrsla þessi prentuð með smáu letri. Í árslok 1958 voru ríkisábyrgðir, sem tóku til lána ýmissa aðila, um 1300 millj. kr. Síðan hefur þessi upphæð hækkað allverulega og mun nú vera nær sama upphæð og niðurstöðutala, fjárlaga er. Greiðslur vegna ríkisábyrgðalána urðu á árinu 1958, samkv. reikningi þess árs, nær 24 millj., 1959 urðu þessar greiðslur nær 29 millj., og samkv. því fjárlagafrv., sem nú liggur fyrir hæstv. Alþ., er áætlað, að útlagðir vextir og afborganir af ýmsum lánum með ríkisábyrgð, sem eru í vanskilum; nemi 38 millj. kr. Ég get ekki að því gert; að mér finnst vera hér um varhugaverða þróun að ræða, og ég tel það illt, ef rétt er, sem menn þó bera í munn sér, að sá hugsunarháttur þróist með þjóð okkar, að lán með ríkisábyrgð þurfi hreint ekki að greiða. Ég vona, að þetta sé ekki þannig, því þegar svo er komið, að mönnum þykir jafnvel sómi að því að standa ekki við skuldbindingar sínar og að hafa skuldir sínar í vanskilum, þá er ekki að undra, þótt ýmislegt fari að hallast í þjóðlífi okkar. Ég var að lesa skrána um ríkisábyrgðirnar fyrir árin 1958 og 1959. Þar kennir vissulega ýmissa grasa, og væri freistandi að ræða þessa skýrslu hér nokkuð ýtarlega, t.d. gera samanburð á því, hvernig þessar ríkisábyrgðir skiptast milli landshluta og einstakra kjördæma, og mætti sú athugun verða næsta lærdómsrík. En ég ætla ekki að fara út í það að þessu sinni. Ég vil aðeins benda á það sem öllum þingheimi er kunnugt, að nær allar þessar ábyrgðir taka til lána, sem eru tekin af bæjarfélögum og hreppsfélögum, fyrirtækjum og einstaklingum við sjávarsíðuna, í kaupstöðum og kauptúnum. Ég vek athygli á þessu ekki sízt vegna þess, að hér á þessu þingi hafa farið fram miklar og næsta fróðlegar umræður um styrki, sem landbúnaðurinn fær frá hinu opinbera, og um fjárútlát ríkisins til þessa atvinnuvegar. Ég fæ ekki betur séð, þegar ég virði fyrir mér þessa stóru skýrslu um ríkisábyrgðirnar og þær stóru upphæðir, sem hafa verið greiddar úr ríkissjóði vegna vanskila á þessum lánum, en það séu fleiri en við sveitamennirnir, sem njóta styrkja frá hinu opinbera.



Það voru aðeins fáein orð út af því, sem hv. 2. þm. Norðurl. v. sagði. Hann benti á, að hér væri á ferðinni reikningur fyrir 1958 og líka mundi liggja fyrir reikningur fyrir 1959 og það væri ánægjuleg breyting frá því, sem áður hefði verið. Það er alveg rétt hjá hv. þm., að endurskoðaður reikningur með svörum liggur nú fyrr fyrir en áður hefur verið, og er ekki nema gott um það að segja. En það, sem hann sagði um þetta, gat valdið misskilningi. Það gat skilizt þannig, að það hefðu ekki legið fyrir á undanförnum árum reikningar fyrr en seint og um síðir yfir ríkisreksturinn. Þetta er misskilningur. Ríkisreikningarnir hafa yfirleitt verið snemma á ferðinni og hafa verið lagðir fram óendurskoðaðir, þannig að menn hafa getað fengið fullt yfirlit yfir reksturinn. Það er aðeins endurskoðunin, sem hefur dregizt. Og það er ágætt, ef á því er hert, að hún geti átt sér stað fyrr en verið hefur. Það hefur staðið á þeim endurskoðendum; sem kosnir hafa verið af Alþingi, en þeir hafa tekið kipp, og er það ágætt. Ég hefði ekki verið að kveðja mér hljóðs, út af þessu, þó að ég telji gott, að þetta komi fram, að það er endurskoðunin, sem hefur verið hert á af hendi hinna þingkjörnu endurskoðenda, en ekki sjálf reikningsskilin. Þau hafa ekki dregizt undanfarið. En þá vildi ég, fyrst ég er kominn hingað, segja fáein orð um ríkisábyrgðirnar. Hv. þm. þótti þær miklar, og þær eru mjög miklar og háar greiðslur, sem inntar eru af höndum vegna vanskila á þeim. Hv. þm. talaði helzt í þeim tón, að hér mundi vera komið í fullkomið óefni, og þó að hann færi ekki langt út í það, þá var fremur aðfinnsluandi í því, sem hann sagði út af þessu. Ég vil í sambandi við þetta um ríkisábyrgðirnar benda á örfáar staðreyndir, þó að ég hafi ekki þessa ábyrgðarlista fyrir mér eða vanskilalistana. Í fyrsta lagi vil ég benda á, að það hefur verið venja undanfarið, ef settar hafa verið reglur um ríkisábyrgðir, t.d. fyrir hafnargerðum, rafveitum, síldarverksmiðjum, svo að ég nefni dæmi, og ýmsu þvílíku, að þá hafa þessar ríkisábyrgðir yfirleitt verið veittar öllum, sem til þeirra hafa átt rétt, en ekki valið úr eftir einu eða neinu aukasjónarmiði. Það hefur verið venja t.d. með hafnargerðir að takast á hendur ábyrgðir fyrir stofnlánunum til hafnargerðanna, þó að staðirnir hafi ekki getað sýnt fram á, þegar þeir fengu ábyrgðina, hvernig átti að ljúka hafnarmannvirkinu, og þó að þeir hafi ekki getað sýnt fram á, þegar þeir fengu ábyrgðina, að þeir gætu staðið undir vöxtum og afborgunum af skuldinni. Það hefur verið gengið í ábyrgðina, þó að þetta hafi ekki legið fyrir. Og hvers vegna hefur það verið gert? Það mætti segja, að slíkt væri ógætilegt. Það hefur verið gert vegna þess, að ef hinn hátturinn væri á hafður, að ganga ekki í ríkisábyrgð fyrir lánum t.d. til hafnargerða, nema fyrir fram væri hægt að sýna fram á, að staðið yrði við vexti og afborganir af skuldinni, hefði það þýtt, að það hefðu nær allar hafnargerðir á Íslandi verið stöðvaðar nú um áratuga skeið, því að hafnirnar eru yfirleitt allar byggðar upp í áföngum vegna fjárskorts og geta því mjög margar af þeim alls ekki staðið undir lánunum, fyrr en máske 10–20 árum eftir að byrjað var á hafnargerðinni. Þessi stefna hefur því að sjálfsögðu orðið til þess, að það hafa orðið mjög miklar ríkisábyrgðir fyrir hafnargerðir á lánum og stórfé, sem ríkið hefur innt af höndum í vexti og afborganir af þessum lánum fyrir sveitar- og bæjarfélögin. Þessi stefna hefur að mínu viti verið sjálfsögð, því að það gat ekki komið til mála að taka þannig á þessu máli að neita um ábyrgðirnar, nema fyrir fram væri sjáanlegt, að staðið yrði í skilum með lánin. Það þýddi stöðvun á öllum þessum framkvæmdum. Ég vil nefna eitt dæmi, Þorlakshöfn, ekki fyrir það, að vanskil séu þar meiri en annars staðar, heldur vegna hins, að nú vilja allir helzt kenna sig mjög við Þorlákshöfn. Það sjá allir, hversu stórkostlegt það mál verður, þegar höfnin verður lengra komin, bæði fyrir Suðurlandsundirlendið og þjóðina alla, því að þar opnast að auki möguleikar til nýrra fiskimiða o.s.frv. Það hefur verið gengið í hverja ábyrgðina af annarri á undanförnum árum fyrir fjárframlögum til Þorlákshafnar, þó að alveg augljóst væri, að ekki var hægt að standa í skilum með lánin, á meðan verið væri að byggja höfnina upp. Ég nefni þetta sem dæmi. Ef þetta hefði ekki verið gert, væri ekkert búið að gera í Þorlákshöfn. Þá mætti nefna Sauðárkrók, sem hv. þm. er náttúrlega vel kunnugt um, og svo áfram svo að segja hverja einustu höfn á landinu. Það er náttúrlega ákaflega auðvelt að koma og tala um hinar gífurlegu ríkisábyrgðir og þær geysilegu fúlgur, sem ríkið hafi orðið að leggja fram vegna vanskila hingað og þangað. En þetta hefur verið gert til þess að hrinda framkvæmdunum áfram. Ef ekki hefði átt að hafa þessa aðferð, þá hefði sjálfsagt orðið að fara þá leið, að ríkið sjálft tæki lán í þessar hafnir, og þá greiða af þeim eða borga meiri styrk til hafnargerðanna. En menn hafa talið, að sú regla væri ekki betri, það væri betra að nota ábyrgðarregluna, þó að henni fylgdi þessi annmarki, sem ég var að lýsa, og þá með það fyrir augum, að þegar þessar hafnargerðir komast í gagnið fyrir alvöru, þá muni þær geta, þótt seint og um síðir verði, staðið í skilum með það fjármagn, sem ríkið hefur lagt fram. Alveg eins og um hafnargerðirnar hefur farið um rafveituframkvæmdirnar, - alveg hliðstætt. Þar hefur mjög víða verið þannig ástatt, að augljóst var, að raforkuframkvæmdirnar gátu ekki skilað vöxtum og afborgunum strax. Það hlaut að dragast verulega, að þær gætu það. Samt sem áður hefur verið hiklaust gengið í ríkisábyrgðirnar og síðan lagt út stórfé vegna þessara raforkuframkvæmda víðs vegar um landið, - stórfé, og kallað vanskil og verið vanskil. Nú er sums staðar samt komið þannig, að þessar rafveitur, sem hafa verið þungar í skauti ríkissjóði á þennan hátt, eru farnar að greiða af þessum lánum. Farið er að semja um það, sem ríkissjóður hefur lagt fram þeirra vegna, og farið að greiða þetta niður. Ég man t.d. alveg sérstaklega eftir Andakílsvirkjuninni. Það var lagt út verulegt fé vegna hennar fyrstu árin. Ef neitað hefði verið ríkisábyrgð þá, nema fyrir lægi alveg ljóst, að það yrði aldrei vanskil, hefði sú virkjun heldur aldrei komizt upp. En það var lagt út í hana, þótt augljós halli væri fyrst. Og það leið ekki á löngu, þangað til sú virkjun gat gert samning um að greiða þetta aftur. Og þó að þetta reyndist óvenjulega glæsilegt þar vegna þess, hve fljótt var hægt að selja alla orkuna, þá er þessu þannig varið annars staðar víða, að það eru stórkostleg vanskil fyrst, en lagast síðar. Og þá koma þessir peningar inn, þótt seint sé. En ef sú regla væri viðhöfð, - eins konar bankareglu skulum við nefna hana, við getum kallað hana það, - að taka alls ekki ábyrgðirnar, nema tryggt sé, að ekkert tjón verði af fyrir ríkissjóð, þá hefðu þessar framkvæmdir aldrei séð dagsins ljós. Og þannig mætti halda áfram að telja. Það mætti ræða t.d. um síldarverksmiðjurnar í þessu sambandi. Ákaflega stórar fúlgur af því, sem lagt hefur verið út vegna ríkisábyrgða á undanförnum árum, er vegna síldariðnaðarins. Ég held, að það sé annar stærsti liðurinn. Þar kemur til t.d., að öll lán síldarverksmiðja ríkisins eru talin ríkisábyrgðarlán og allar þær gífurlega háu greiðslur, sem ríkissjóður hefur innt af höndum á undanförnum áratugum vegna síldarverksmiðja ríkisins, eru taldar undir vanskilum á ríkisábyrgðarlánum. Alveg sama er auðvitað að segja um það, sem lagt hefur verið út fyrir aðrar síldarverksmiðjur. Oft hefur ekki verið hægt að koma þessum verksmiðjum upp nema fá tiltölulega stutt lán, eiginlega of stutt lán, en samt hefur verið lagt í það til þess að þurfa ekki að stöðva framkvæmdirnar, og hefur það þá, ef ekki hefur gengið því betur með vinnsluna, viljað brenna við, að vanskil hafa átt sér stað. Ég nefni þessa þrjá flokka ríkisábyrgða, hafnargerðarábyrgðirnar og rafstöðvaábyrgðirnar og síldarverksmiðjuábyrgðirnar, því að á þessum ábyrgðum öllum hafa orðíð mikil vanskil og mest af hinni stóru fúlgu er vegna þessara þriggja tegunda ábyrgða. Nefna mætti hér ríkisábyrgðir fyrir byggingarsamvinnufélög, sem er alveg gífurleg fúlga samanlagt, en á þeim ábyrgðum hafa sama og engin tjón orðið. Það hafa sama og engin vanskil orðið á þeim lánum. Enn fremur ábyrgðir fyrir fiskiðjuver og vinnslustöðvar fyrir sjávarútveg og landbúnað. Á þeim ábyrgðum hafa ekki almenn vanskil orðið. Yfirleitt hefur verið farið upp í 60% af andvirði fiskiðjuvera og vinnslustöðva. Ábyrgðalán vegna skipakaupa eru mjög stór liður, einkum togarakaupa. Það hafa margir staðir verið studdir víðs vegar um landið með því að ábyrgjast lán fyrir togarakaupum, t.d. allt upp í 90%, og þar hafa orðið stórkostleg útlát víða. Ef menn vilja taka upp alveg nýja stefnu í ríkisábyrgðamálunum, og ef þetta, sem menn tala svo mikið um nú, hvað það sé glæfralegt að ganga í ábyrgðir og leggja svo mikið út vegna þeirra, þýðir, að það eigi að fara að taka nú upp alveg nýja stefnu í þessu og synja t.d. fátækum bæjar- og sveitarfélögum og fyrirtækjum víðs vegar um landið um ríkisábyrgð fyrir uppbyggingu ýmiss konar, eins og gerð hefur verið á undanförnum árum, þá þýðir það tvímælalaust svo að segja algera stöðvun á framfaraþróuninni úti um land. Þetta skulu menn gera sér ljóst. Í þessum byggðarlögum, sem hafa verið byggð upp með stuðningi ríkisábyrgða, er svo lítið fjármagn heima fyrir, að ef það ætti að fara strangt í þetta og taka alveg fyrir að ganga í ríkisábyrgð fyrir hafnargerðum og margs konar öðrum framkvæmdum og fyrirtækjum fyrir þessi pláss, þýðir það algera stöðvun á þeirri framfarasókn, sem þar hefur verið haldið uppi og að verulegu leyti hefur byggzt á þessum stuðningi ríkisvaldsins. Ég er alveg sannfærður um, að þjóðarbúskapurinn hefur ekki tapað á þessu, heldur þvert á móti. Ég er alveg sannfærður um, að ef litið er á þessa ríkisábyrgðastefnu, sem er talað nú svo mikið um, og framkvæmd hennar í heild, athuguð áhrif hennar á þjóðarbúskapinn og framleiðsluna yfir höfuð og uppbygginguna úti um land, þá hefur orðið stór ávinningur af því að framkvæma einmitt þessa ríkisábyrgðastefnu. Hitt er annað mál, að það hafa auðvitað orðið í þessu einstök óhöpp, sem ætíð geta komið fyrir. En þegar á heildina er litið, tel ég þetta tvímælalaust. Það var til að koma þessu sjónarmiði á framfæri, sem ég vildi segja þessi fáu orð í tilefni af því, sem hv. þm. sagði um það gífurlega tjón, sem orðið hefur af ríkisábyrgðunum. Ég held, að það þurfi að athuga það mál vel ofan í kjölinn, áður en því er slegið föstu, að þar eigi að verða alger breyting á.



Herra forseti. Það er svo sjaldan, að við fáum tækifæri til þess í hv. d. að ræða nokkuð við stuðningsmenn hv. ríkisstj. um hennar efnahagsmál, að það er ekki nema eðlilegt, að við notum tækifæri til þess, þá sjaldan það gefst. Hv. 2. þm. Norðurl. v. gerði hér aths. út af ríkisreikningnum fyrir 1958 og mælti þar nokkur orð um, að það væri ekki efnilegt, hvernig menn stæðu í skilum með það,. sem þeir ættu að borga, þær væru 24 millj. kr., vanskilagreiðslurnar, sem hefðu ekki orðið inntar af hendi árið 1958. Á árinu 1959 munu þetta vera 28 eða tæpar 29 millj, kr. Það hefur sem sé sízt farið batnandi, síðan ný stjórnarsamsteypa tók við í landinu, og heildarlistinn yfir allar þessar ábyrgðir ríkissjóðs er rúmlega hálfur annar milljarður, - 1 milljarður og 572 millj. - í árslok 1959. Og mér skildist á hv. þm., að hann vildi gefa til kynna, að þetta væri ekki rétt góð þróun, og þar sem meginið af því væri viðvíkjandi sjávarsíðunni, þá bæri ekki að vera að tala neitt um það, þó að landbúnaðurinn kynni eitthvað að skulda eða eitthvað verið að ganga í ábyrgðir fyrir hann. Það er alveg rétt, að það hefur verið stefna íslenzka ríkisins um allmarga áratugi að reyna að hjálpa atvinnuvegunum í landinu, jafnt landbúnaði, sjávarútvegi sem öðrum. M.ö.o.: ríkinu hefur að vissu leyti verið stjórnað með það fyrir augum, að þess máttur, t.d. til lánveitinga, ábyrgða og annars slíks, kæmi atvinnulífinu að haldi, þannig að hægt væri að byggja upp atvinnulif á Íslandi sem víðast og viðhalda því atvinnulífi. En þegar verið er að gefa okkur áminningu út af því, að landsbúar standi ekki rétt vel í skilum, þá er ekkert undarlegt, þó að við veltum ofur lítið fyrir okkur, hvernig þeir muni standa í skilum í ár, - ég tala nú ekki um næsta ár, m.ö.o., hvort það séu einhver líkindi til þess varðandi það, sem hv. þm. var að kvarta yfir að væri heldur slæm þróun, að það mundi eitthvað verða snúið við á þeirri braut á næstunni. Hver er afstaða núv. ríkisstj., og hvernig er núv. ríkisvaldi beitt í þessum efnum? Það skyldi ekki undra mig, þótt það yrði allmiklu meiri upphæð á árinu 1960 og þó alveg sérstaklega á árinu 1961, ef ekkert yrði breytt til, sem ríkissjóður yrði að greiða vegna ríkisábyrgðarlána. Og það væri raunar nokkuð fróðlegt að fá nú þegar upplýsingar hjá hæstv. fjmrh., - ef hann sæist nú, - þegar ríkisreikningarnir eru ræddir, - um það, hvernig þróunin sé í þessum málum núna. Undanfarin ár og áratugi hefur það þó verið svo, að ríkið hefur ofur lítið verið að reyna að hjálpa til í þessum efnum. Hvernig er það núna? Nú er það þannig, að það er beinlínis ríkisstj., sem reynir að setja fyrirtækin á hausinn. Það eru gerðar sérstakar ráðstafanir af hálfu ríkisstj., - vísvitandi glæpsamlegar ráðstafanir, - til þess að reyna að setja sem flest fyrirtæki í landinu á hausinn með því að hækka vextina upp í 12%, sem vitað er, að enginn atvinnurekstur í eðlilegu þjóðfélagi yfirleitt þolir. Ég er þess vegna hræddur um, að það, sem hafi gerzt í ár, sé, að það séu frekar fleiri fyrirtæki en færri, sem hafi farið á hausinn í þessum efnum. Og það er ekki nóg með, að ríkisstj. hafi gert slíkar ráðstafanir, að hækka þannig vextina og gera mönnum miklu erfiðara með að standa í skilum. Jafnframt hefur ríkisstj. gefið bönkunum alveg sérstök fyrirmæli, og þau fyrirmæli eru á þá leið, að bankarnir skuli draga úr sínum útlánum, m.ö.o., að þeir skuli, þvert á móti því að hjálpa atvinnurekstrinum í landinu og reyna að gera honum mögulegt að starfa, þá skuli þeir gera ráðstafanir til þess að láta fara að ganga að honum, og máske alveg sérstaklega þegar í hlut eiga þau fyrirtæki, þar sem t.d. bæjarfélög eða aðrir slíkir eða einhverjir smákarlar hér og hvar úti á landi eiga hlut að máli. Það eru máske gerðar undantekningar, ef það eru t.d. ríkir samflokksmenn eða stórskuldugir samflokksmenn hv. 2. þm. Norðurl. v., þá eru kannske gerðar undantekningar. Ég hef áður spurt hér að því, hvernig standi með þessa hluti. Sá maður er horfinn af þinginu núna, sem hefði kannske getað gefið sérstaklega góðar upplýsingar í þessum efnum, hv. 3. varaþm. Austf. En það væri fróðlegt fyrir okkur að fá umr. um það hér, hvernig ástandið er með þessa hluti, þegar að völdum situr ríkisstj., sem virðist beinlínis vera að skipuleggja hrun í landinu. Það er vitanlegt, að svo og svo mikið af öllum fyrirtækjum, sem við sjávarútveg fást, sérstaklega bátunum, er nú þegar meira eða minna á uppboði. Það eru máske sum fyrirtæki, sem eru ekki auglýst, en ég veit ekki, hvort þau standa nokkuð betur í skilum en hin. Ég kann þess vegna hálfilla við, að það sé verið að gefa svona áminningar hér í þessum efnum úr stjórnarliðinu. Ég sé ekki betur en það sé vitandi vits verið að vinna að því að setja sem mest af íslenzkum atvinnurekstri á hausinn, sérstaklega í sjávarútveginum, að það sé verið að vinna að því að eyðileggja þann grundvöll, sem sjávarútvegurinn starfar á, bæði efnahagslegan og mér liggur við að segja líffræðilegan, - á ég þar við að undirbúa að hleypa Bretunum inn í landhelgina. Ég held þess vegna, að það komi úr hörðustu átt, ef það er verið að koma með nokkrar siðferðilegar bollaleggingar út af þessum málum, út af vanskilaskuldum hjá þeim mönnum og bæjarfélögum og öðrum aðilum á Íslandi, sem hafa reynt að gera eitthvað á undanförnum árum, frá þeirri ríkisstj. og hennar fylgdarliði, sem er beinlínis að reyna að koma þessu öllu í kaldakol, máske til þess að einstaka menn geti að sama skapi keypt upp ódýrt. Það er þegar farið að bera á því, að þeir menn, sem hæstv. ríkisstj. lætur lána út úr bönkunum, hvernig sem þeir annars standa þar, þeir kaupa upp eignir, m.ö.o. einn maður, sem skuldar í bankanum, er settur á hausinn, annar maður, sem skuldar í bankanum, fær aukin lán í bankanum til þess að kaupa eignir hins fyrir gjafverð. Í gamla daga mundi þetta hafa verið kallað fyrirsát og að ræningjar hefðu þetta með höndum. Núna fer ránskapurinn fram á miklu siðaðri hátt. Nú koma menn sér saman um það í einni ríkisstj., að það skuli taka upp slíka pólitík, að menn skuli ekki fá lán nema með 12% vöxtum og jafnvel einu sinni varla það, og svo skulu bankar ganga að ákveðnum mönnum og setja þá á hausinn, síðan skuli aðrir menn fá lán úr bönkunum til þess að kaupa upp eignir hinna fyrir gjafverð. Það þarf ekki að setja skammbyssu fyrir brjóstið á neinum manni til að gera þetta. Þetta er bara gert með því að skrifa upp á nokkra víxla - jákvætt á suma þeirra, en neikvætt á suma þeirra - af hálfu bankastjóranna. Þessi ránskapur er að verða reglan í íslenzkum peningamálum nú sem stendur. Svo koma hér þm. utan af landi, sem mega vita það, ef þeir hugsa nokkurn skapaðan hlut um, hvað er að gerast í íslenzkum stjórnmálum, að það er verið að undirbúa að eyða landsbyggðinni, - eyða landsbyggðinni vitandi vits, - og þm. stjórnarflokkanna eru þá heimskari en ég held, ef þeir gera sér ekki ljóst, að verið sé að stefna að þessu. Og svo koma þessir menn og segja: Þetta er óttalegt með þessar vanskilaskuldir. Þarna eru hreppar og alls konar útgerðir hér og hvar úti um allt land, sem standa ekki í skilum. Það er eins og menn hafi engan áhuga fyrir að borga sínar skuldir. - Á sama tíma eru þeir að taka þátt í að styðja ríkisstj. eða stjórnarpólitík, sem gerir mönnum ómögulegt að standa í skilum. Sannleikurinn er, að það er ekki bara gagnvart útgerðarmönnum, bæjarfélögum, hreppum og öðru slíku, sem verið er að leika þennan leik. Þennan leik er verið að leika jafnvel gagnvart einstaklingum hér í Reykjavík og alls staðar úti um allt land. Það fjölgar með degi hverjum þeim uppboðum, sem haldin eru t.d. á íbúðum manna hér, vegna þess m.a., að menn séu að missa vinnu, menn geti ekki lengur t.d. unnið eftirvinnu, eins og menn gjarnan vildu gera hér áður, til að vinna fyrir sinum íbúðum, vegna þess að ríkisstj. rekur þá pólitík, sem stefnir beint að atvinnuleysi, sem þegar er byrjað víða úti um land og er að byrja hér í Reykjavík, vitandi vits, vegna þess að það væri vitlaus maður, sem sæi ekki afleiðingarnar af þeirri pólitík, sem hún rekur. Það er þegar farið að selja hér fokheldar íbúðir á verði, sem er undir því, sem kostað hefur að gera þær, þannig að þeir menn, sem eru í náðinni hjá yfirvöldunum, fá aðstöðu til þess að safna eignum á fáar hendur nú, og það er það, sem er tilgangurinn með núverandi ríkisstjórnarpólitík, að koma öllum eignum á Íslandi á fárra manna hendur. Ég vildi minnast á þetta, fyrst einn hv. stjórnarþm. fór að taka til máls um fjármál ag um það, hvernig vanskilaskuldirnar væru, og virtist vera eitthvað undrandi á þeirri þróun. Ég held, að það sé nauðsynlegt, ef einhver af hv. þm. stjórnarliðsins hefði ekki gert sér ljóst, hvert stefndi með þessu, að það kæmi til með að síga nokkuð meir og hraðar á ógæfuhliðina með þeirri stjórnarpólitík, sem nú er verið að framkvæma, og það er bezt fyrir menn að gera sér ljóst í tíma.



Herra forseti. Ég vil nú leyfa mér að bjóða hæstv. forseta velkominn aftur í forsetasætið úr utanlandsferð sinni. Það er nú gömul saga að ræða um ríkisreikningana á hverju ári, eins og það er einnig gömul saga, að flest af því, sem sagt er um það mál, hefur raunverulega ekkert gildi, því þó að haldið sé uppi gagnrýni á ýmislegt, sem skeð hefur, þá er sú gagnrýni lítils virði, þegar hv. alþm. samþykkja athugasemdalaust reikningana ár eftir ár. Það er því raunverulega heldur leiðinlegt verk að ræða um jafnalvarlegt atriði og það m.a., sem hér hefur skeð, að hæstv. þáv. fjmrh. hefur leyft sér að greiða 20% af útgjöldum ríkisins án þess að hafa nokkra heimild til þess, eins og sést á ríkisreikningnum. Það eru tæpar 160 millj., sem eru greiddar hér utan fjárlaga, en fjárl. hafa ákveðið, að greiða mætti 807 millj. kr. Það sýnir náttúrlega gersamlegt ábyrgðarleysi hjá þeim hæstv. ráðh., sem hefur farið með þessi mál, að leyfa sér slíka hluti, og er raunverulega alveg óskiljanlegt, að hæstv. Ed. skuli hafa látið fara frá sér reikninginn athugasemdalaust og allir hv. þm. þeirrar hv. d. samþ. þetta gerræði, sem ég álít að hafi verið framið hér í sambandi við fjármál ríkisins. Ég var að blaða í þessari miklu bók og sé, að endurskoðendur landsreikninganna hafa, eins og venja er til, gert allmargar athugasemdir við reikninginn. Þeir hafa fengið við þeim svör frá hæstv. ríkisstj. og síðan sett sínar aths. aftan við, þar sem stendur ýmist: „til eftirbreytni framvegis“, „til athugunar framvegis“ eða „til aðgerða Alþingis“, og þessar athugasemdir eru svo að segja við hvern lið ríkisreiknings þess, sem hér liggur fyrir til umr. Ég skal ekki fara hér út í hin einstöku atriði og engin af þeim, sem gerðar eru aths. við ,.til eftirbreytni framvegis“ og ,.við svo búið má standa“, en mér þykir rétt að segja hér nokkur orð um þá liði, þar sem sagt er: „til aðgerða Alþingis“. En það eru liðirnir nr. 17–22 í ríkisreikningnum og enn fremur liðirnir 48–51. Ég vildi í þessu sambandi mega beina þeirri fyrirspurn til hv. fjhn., sem fær þetta mál væntanlega til meðferðar, hvernig hún skilji þessar aths. endurskoðendanna. Skilur hún það svo, að það sé hennar skylda að taka þessi sérstöku atriði til athugunar og benda Alþ. á, hvort ástæða hafi verið til þess að vísa þessu til Alþingis, og þá hvort það sé ástæða til að gera einhverjar ráðstafanir í sambandi við þessa sérstöku liði? Eða telur hún sig ekki hafa skyldu til þess eða heimild til þess að glugga nokkuð meira í þessi mál? Mér hefur fundizt, að það væri algild regla hér á hæstv. Alþ., að deildir teldu sér ekki koma við þessi mál, þó að athugasemdunum væri vísað til hv. Alþ. Og ég sé það á nál, á þskj. 152 frá hv. fjhn. Ed., að þeirri ágætu nefnd finnst, að hún þurfi ekkert um þessi mál að hugsa: „Nefndin hefur athugað frv. og borið saman við ríkisreikninginn, og leggur n. til, að frv. verði samþ. óbreytt.“ M.ö.o.: hún sýnist leggja blessun sína yfir 154 millj. kr. greiðslu úr ríkissjóði, án þess að hæstv. ráðh. hafi haft til þess nokkra heimild. Ég veit ekki satt að segja. hvað á að þýða að vera að leggja slíka reikninga fyrir Alþingi, láta fara fram um þá 6 umræður, tvær nefndir að athuga reikningana og skila svo frá sér slíku áliti eins og hér hefur verið gert, eftir að endurskoðendurnir hafa vísað ákveðnum mikilvægum atriðum til aðgerða Alþingis. Ég skal ekki ræða efnislega neina þessa liði við þessa umr. og bið eftir því að sjá, hvort hv. fjhn. þessarar hv. d. hyggst hafa sömu vinnubrögð um þetta mál og ég sé að hefur verið gert í hv. Ed., og komi þaðan álíka nál., þar sem engar athugasemdir eru gerðar, þá geymi ég mér að sjálfsögðu allan rétt til þess að ræða þessa liði efnislega. En ég vænti þess, - og það var þess vegna, sem ég tók til máls hér, - að hv. fjhn. þessarar hv. d. athugi alveg sérstaklega alla þessa liði, sem er vísað til aðgerða Alþingis, og leiðbeini okkur öðrum hv. þm., hvernig við eigum að greiða atkv, um þá liði sérstaklega. Nú sé ég, að hv. formaður n. er ekki hér inni, en mér er ljóst, að hæstv. forseti d. á sæti í n., og vænti því, að hann minnist á þetta mál, þegar frv. kemur til meðferðar í hv. fjhn. Að öðru leyti skal ég ekki ræða hina einstöku liði reikningsins. En hvað snertir það atriði, sem hér hefur verið rætt um, ríkisábyrgðirnar, þá get ég ekki verið sammála hv. 3. þm. Reykv. um það, að það sé einhver goðgá að minnast á þau mál. Það er orðinn óhugnanlega hár liður í ríkisrekstrinum að greiða vanskilaskuldir þeirra aðila, sem hafa ekki greitt samkv. samningum við ríkisstj. þær skuldir, sem hún hefur tekið ábyrgð á. Ég get ekki heldur verið sammála hv. 1. þm. Austf. um, að hér eigi að fara svo að segja takmarkalaust í ábyrgð fyrir ríkissjóðinn. Það er alveg rétt; sem hann tók fram um mikið af þeim framkvæmdum, sem hafa verið gerðar og hefðu ekki verið gerðar, ef ríkissjóðar hefði ekki veitt þessar ábyrgðir, að þeir, sem bær hafa fengið, hafa greitt inn til ríkissjóðsins eftir öðrum leiðum stórar fjárfúlgur, og það hefði ekki verið hægt að koma þessum verkum í framkvæmd, nema ríkið hefði aðstoðað þessa aðila sérstaklega, eins og hann benti á hvað snerti hafnirnar. En ég vil í sambandi við bað einnig benda á, að það hefur enginn hv. þm. átalið slíkt. Það er samkv. ákvæðum í lögum. að ríkissjóður skal skyldugur til þess að ábyrgjast hafnarframkvæmdir 60%. En það eru ýmsar aðrar framkvæmdir, sem ríkissjóður hefur tekið ábyrgð á og hafa verið miklu óheppilegri og miklu hættulegri. Ég er ekkert að ásaka hæstv. fyrrv. ríkisstj. eða hæstv. fyrrv. fjmrh.. þó að hann hafi gefið út sumar af þeim ábyrgðum, en ég vil benda á, eins og ég benti á á sínum tíma, þegar ég var hér áður á þingi, að það var aldrei neitt vit í, að ríkissjóður tæki að sér ábyrgð á 85–90% af nauðsynlegu framlagi í áhættusama atvinnugrein, sem hefði engan fjárhagslegan grundvöll, ef ekki var lagt fram nema 10–15% frá þeim aðilum, sem áttu að starfrækja og bera ábyrgð á fyrirtækjunum. Og ríkisstjórnin verður sannarlega að athuga nánar þá liði. þar sem svo langt er gengið í ábyrgðum af ríkissjóði þar sem vitað er, að aðilar, sem slík fríðindi öðlast, hafa sáralitla eða enga löngun til þess að standa við sínar skuldbindingar. Þegar þeir hafa getað fengið ábyrgð ríkissjóðs fyrir allt að 90% af kostnaði til framkvæmdarinnar, þá er búið að ganga svo langt í ríkisábyrgðum, að það er ekki neinn snefill af viti í að gefa slíkar ábyrgðir. Ég skal láta þetta nægja í þetta sinn, - vil svo aðeins svara því til hv. 3. þm. Reykv. að mótmæla þeim fullyrðingum, sem hann hefur sagt um það, að hæstv. núv. ríkisstj. sé að skipuleggja atvinnuleysi í landinu, fjárhagslegt hrun. Það eru álíka órar og þegar hann er að ræða um Bandaríkin og hernámið og slík áhugamál, sem virðast hafa ruglað eitthvað hans ágæta heilabú, en þá getur hann jafnan ekki setið á sér að fara ekki út í margvíslegar öfgar, og ber þá fram margvíslegar fullyrðingar, sem ekki fá staðizt.

Forseti (JóhH): Ég leyfi mér að þakka hv. 1. þm. Vestf. (GíslJ) fyrir hlýja kveðju í minn garð. Ég vil láta í ljós ánægju yfir því að sjá hann nú aftur kominn til þingstarfa, en hann var sjúkur og fjarverandi, þegar ég fór, og ég óska honum góðrar heilsu við framhald þingstarfanna.



Herra forseti. Það voru fáein orð út af því, sem hv. 1. þm. Vestf. sagði. Ég held, að hann hafi misskilið þetta skjal, sem hér liggur fyrir, þ.e.a.s. frv. um samþykkt á ríkisreikningnum fyrir árið 1958, því að hann tók niðurstöðutölur þess og sagði, að frv. sýndi, að umframgreiðslur, sem hefðu verið inntar af höndum án heimilda 1958, væru hvorki meira né minna en 154 millj., fór svo hörðum orðum um það, sem von var, ef honum fannst þetta liggja fyrir, að nokkur ríkisstj. hefði leyft sér að borga 154 millj. umfram, án heimilda. Ég held, að hv. þm. hafi misskilið þetta alveg, eins og ég skal nú sýna fram á. Það er nefnilega ekki nægilegt að líta á þetta frv. til að fella dóm um þetta, vegna þess að það er venja, - gömul venja, býst ég við, - að setja þetta ríkisreikningsfrv. upp á þann hátt, að það eru teknar útborganir undir 28. liðinn, teknar útborganir úr sjóði og innborganir í sjóð. Þar koma undir ýmsir viðskiptaliðir, sem ekkert eiga skylt við venjulegar fjárveitingar eða útgjöld og tekjur eða skylt við það, hvort greitt er umfram heimildir í fjárlögum eða ekki. Ég skal skýra þetta með fáeinum orðum, til þess að þessi mynd verði skýr. Ef við lítum á rekstrarreikninginn fyrir 1958, kemur í ljós, að fjárveitingar á honum eru 721 millj., en útborganir alls á rekstrarreikningi eru 739 millj., þ.e.a.s. , það eru 18 millj, fram yfir. Ég veit, að það eru lægstu umframgreiðslur, sem nokkurn tíma hafa komið til greina tiltölulega, miðað við fjárveitingar. Það er að vísu dálítið, vegna þess að það er nokkur fúlga þarna til dýrtíðarráðstafana, sem þurfti ekki að nota í því skyni, en að öðru leyti er það af því, að áætlanir fjárlaganna á útgjaldaliðum hafa reynzt þannig nær lagi en stundum áður. En síðan komum við að hínum hluta reikningsins, þ.e.a.s. eignahreyfingunum, því sem er ekki fært á reksturinn. Þá kemur fyrst kafli, sem eru fjárveitingar á eignahreyfingum, sem voru samtals á fjárlagafrv. 85 millj. 782 þús. En þessir liðir reyndust 88 millj. 638 þús. eða m.ö.o. 3 millj. hærri en fjárveitingarnar til þeirra sömu liða. Þetta sést efst á bls. 123 til hægri. En ef við lítum svo á, í hverju þessar umframgreiðslur liggja, þessar 3 millj. og 100 þús., sem hafa orðið á þessum liðum, kemur í ljós, að þær eru einmitt allar á ríkisábyrgðunum, og það eru ekki umframgreiðslur án heimildar, því að ríkinu er skylt að greiða sinar ábyrgðir. Það er bara áætlunartala, sem hefur reynzt of lág. Það er ekki hægt að deila á neinn fyrir að láta greiða nauðsynlegar greiðslur vegna ríkisábyrgða. Þannig eru umframgreiðslur í venjulegri merkingu á 20. gr., þ.e.a.s. á þeim köflum hennar, sem fjalla um fjárlagagreiðslurnar, engar, ef við drögum þennan ábyrgðamismun frá. Þetta er hvort tveggja nokkuð óvenjulegt, því að það hefur oft viljað verða þannig, að þó að menn hafi ekki borgað ólöglega. þá hafa orðið umframgreiðslur. En umframgreiðslur eru ekki allar ólöglegar greiðslur, því að það er fjöldinn allur af lögum, sem segir, hvað eigi að borga. Síðan er áætlað í fjárl., hvað muni þurfa, og það verður að greiða eftir lögum, þó að það kunni að vera miklu meira en það, sem áætlað er í fjárl. Það getur því enginn þm. verið þekktur fyrir að slá því föstu, að umframgreiðsla hljóti að vera greidd án heimildar. En þá eru það allir hinir liðirnir, sem koma mismuninum á frv. svona hátt, eins og hv. þm. benti á. Hvernig stendur á því, að þetta frv. um ríkisreikninginn skuli við fyrstu sýn benda til, að þetta, sem hv, þm. sagði, gæti átt rétt á sér? Ég skal nú lesa þá liði, sem koma þar til greina og gera það að verkum, að þessi mismunur verður þarna svo mikill á fjárlögum og reikningi. Það er fyrst eignaaukning og aukið rekstrarfé ríkisstofnana. Fyrir því er engin fjárveiting og er aldrei, en þetta er til orðið þannig hjá bæði ríkiseinkasölunum og fleiri stofnunum, að það hafa aukizt hjá þeim birgðir, kannske vörubirgðir og alls konar rekstrarfé. Þá kemur það þarna út sem gjaldaliður, þá að það sé aldrei í fjárlögum gert ráð fyrir slíku, því að stundum minnkar rekstrarféð og stundum eykst það. Hér er því ekki um neinar umframgreiðslur að ræða eða neitt, sem líkist slíku, þó að þetta komi í reikningshaldinu á „eignahreyfingar út“. Þá er lagt í húsbyggingarsjóð áfengisverzlunarinnar 366 þúsundir, sem er líka fé, sem áfengisverzlunin fær að halda og setja í þennan sjóð af sínum hagnaði: Þá er til byggingar landsspítala 3 millj. 675 þús., sem tekið er að láni, kemur þarna sem útgjaldaliður á eignahreyfingum. Það er ekki umframgreiðsla, því siður heimildarlaus greiðsla, því að þetta er gert eftír heimild í fjárlögum á 22. gr. Loks koma veitt lán, og það er mjög há fjárhæð. Það er til ýmissa 4 millj. 812 þús. Það er allt samkv. heimildum, sérstökum heimildum í 22. gr. og á fleiri stöðum. Og svo er til sementsverksmiðju, rafveitna ríkisins, Sogsvirkjunarinnar samtals um 14 millj., sem eru aðflutningsgjöld, sem þessar stofnanir áttu að borga, en með sérstöku fjárlagaákvæði var heimilað að lána þeim. Það er fært tekjumegin, með tekjum ríkissjóðs. og svo aftur sem lán til þessara stofnana á 20. gr. og er því langt frá því að vera umframgreiðsla í venjulegri merkingu þess orðs, því síður gert án heimildar. Það er greinilega heimilað og ráðgert í fjárlögunum að hafa þetta svona. Þá er bráðabirgðagreiðsla til raforkusjóðs, sem er bráðabirgðalán, sem raforkusjóði var lánað um áramótin, en aftur hefur verið jafnað eftir stutta stund og mun standa í sambandi við úthlutun til framkvæmda af erlendu lánsfé, um 12 millj. Þá er liður, sem heitir „greitt af lausaskuldum“, 34 millj. 322 þús., og kemur það sem „útgjöld“ líka á frv. og er inni í þeirri fúlgu, sem hv. þm. taldi að hefði verið greidd án nokkurrar heimildar úr ríkissjóði. Það er hreinlega lækkun á lausaskuldum ríkissjóðs um 34 millj. Það er afar hart, að hv. þm. skuli rísa upp með miklum þjósti og kalla það með stórsökum að lækka lausaskuldir ríkissjóðs um 34 millj. og 300 þús. En reikningslega kemur það svona út, því að það er ekki gert á fjárlögum ráð fyrir því að lækka lausaskuldirnar. Það ræðst, hvort efnahagurinn verði þannig, að það reynist mögulegt. Ef maður lítur á þetta blessaða plagg, sem heitir frv. til laga um samþykkt á ríkisreikningnum, þá geta menn í flýti ályktað, að þarna væri um venjulega umframgreiðslu að ræða. En það þarf að líta aðeins á, hvað þetta er í raun og veru, áður en dómurinn er felldur. Loks er liður, sem heitir „greitt af geymdu fé“. Það eru 26 millj, og það eru ekki greiðslur í neinu heimildarleysi, heldur eru það fjárveitingar fyrri ára, sem hafa verið geymdar, ekki notaðar þá, en menn eiga aðgang að eða hafa átt aðgang að á þessu ári. Og á móti er svo annar póstur, sem er kallaður „geymslufé“ eða ónotaðar fjárveitingar og er nákvæmlega 26 millj: líka. Það er nú raunar tilviljun auðvitað, að þetta skuli standast alveg á- tölulega. Þessir liðir á 20. gr. eiga í sjálfu sér ekkert skylt við ríkisútgjöld þess árs, sem -reikningurinn er gerður fyrir, en kemur samt inn í reikningsskilin auðvitað eins og allt það, sem útborgað er. Þarna eru 60 millj., sem greiddar eru af lausaskuldum og greitt af geymdu fé, og ekkert eiga skylt við; að fé hafi verið greitt án heimildar. Þetta fannst mér nauðsynlegt að kæmi fram. Það er því alveg byggt á misskilningi, að þarna hafi orðið umframgreiðslur í stórum stíl. Þvert á móti hefur verið óvenjulega lítið um þær.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Vestf. hafði hér þau orð áðan, að það hlytu að vera tómir órar hjá mér, að ríkisstjórnarpólitíkin mundi leiða til atvinnuleysis og hruns, eða eins og ég orðaði það, að ríkisstj. væri að skipuleggja atvinnuleysi og hrun. Ég hef nokkrum sinnum minnzt á það hér, að sú lánsfjárstefna, sem ríkisstj. rekur, hennar alræði í lánamálum, hennar okurstarfsemi og hennar, alræði í útflutningnum, það, hvernig hún hindrar alla möguleika landsmanna til þess að bjarga sér sjálfir, að þetta mundi leiða til þess, að hér yrði atvinnuleysi og hér yrði efnahagslegt hrun, m.ö.o.: svo og svo mikið af smáatvinnurekendum mundi missa sínar eignir og það mundi verða lífskjararýrnun og atvinnuleysi hjá alþýðu manna. Ég hef sagt, að ég áliti, að þetta hlyti að vera vísvitandi hjá ríkisstj., að hún stefndi að þessu. Það væri svo glöggt, að þetta yrði afleiðingin af hennar pólitík, að maður gæti ekki ætlað hæstv. ráðherra svo vitgranna, að þeir sæju það ekki. Þess vegna hef ég notað orðalagið, að ríkisstj. væri að skipuleggja atvinnuleysi og hrun. Ríkisstj. hefur allt vald yfir íslenzkri verzlun og allt vald yfir íslenzkum lánsfjármálum og ef afleiðingarnar af hennar pólitík með þessu alveldi hennar verða atvinnuleysi og hrun, þá lít ég svo á, að þetta sé hún vísvitandi að skipuleggja, af því að ég frýi þeim ekki vits, ráðherrunum. Nú segir hv. 1. þm. Vestf.: Þetta eru órar. Það er alyeg óhugsandi. - Nú veit ég hins vegar ekki nakvæmlega hvort hann meinar, að það sé óhugsandi, að þetta verði afleiðingin af pólitík ríkisstj. eða að það sé óhugsandi, að þetta sé það, sem ríkisstj. stefni að því að skapa. Og nú vildi ég spyrja hv. 1. þm. Vestf.: Álitur hann, að pólitík ríkisstj. hafi tekizt, eða álítur hann, að pólitík ríkisstj. hafi mistekizt, ef það verður atvinnuleysi og hrun? Ég álít, að pólitík ríkisstj. hafi tekizt, ef það verður atvinnuleysi og hrun, vegna þess að ég geng út frá því, af því að ég ætla þessum mönnum fullt vit, að þeir stefni að því að fækka þeim mönnum á Íslandi, sem eiga atvinnutæki, fækka þeim mönnum, sem eru bjargálna, og setja þeirra eignir og nýjar eignir í hendurnar á fáum ríkum mönnum, jafnvel eignir, sem bæjarfélög eða ríkið hefur átt. Ég álít, að þetta sé stefnan. Einn þátturinn í því að skapa og koma fram þessari stefnu er að rýra kjör hjá almenningi, þannig að hann hugsi ekki lengur til að verða bjargálna-, og gera hann atvinnulausan. Og ef þetta verður afleiðingin af pólitík ríkisstj., sem mér virðist liggja í augum uppi að hver maður hljóti að sjá, þá held ég, að pólitík ríkisstj. hafi tekizt frá hennar sjónarmiði. Hins vegar virtist mér hjá hv. 1. þm. Vestf.; að hann hugsaði á gamaldags máta, eins og hann má raunar hugsa sem þm. fyrir Vestfirði, því að það yrði ekki mikið eftir af þeim, þegar svona pólitík væri búin að standa nokkurn tíma á Íslandi, - mér virtist hann hugsa upp á nokkuð gamaldags máta, ef hann héldi, að ríkisstj. ætti að hugsa um það t.d., að fátækir hreppar úti um allt land, smáútgerðir hér og hvar, gætu blómgazt; og svo framarlega sem það yrði ekki, þá hlyti pólitík ríkisstj. að hafa mistekizt, vegna þess að ríkisstj. gæti ekki gengið neitt annað en gott til gagnvart þessum aðilum. Vill þess vegna hv. 1. þm. Vestf. svara mér: Álitur hann, að pólitík ríkisstj. hafi mistekizt, ef hér verður atvinnuleysi og hrun? Og ætlar hann þá, ef hennar pólitík hefur mistekizt að hans áliti, að hætta að styðja hæstv. ríkisstj.? Ég veit, að það mun ríða henni að fullu, og ég vil ákaflega gjarnan hafa einhverja hugmynd um það, hvort ríkisstj. hefur fylgi í sölum Alþ. fyrir því að leiða atvinnuleysi og hrun yfir Íslendinga eða hvort það finnist góðir drengir í hennar hóp, menn, sem hafa svo mikla ábyrgðartilfinningu gagnvart atvinnuþróuninni á Íslandi, að þeir muni rísa upp ef þetta verður afleiðingin af hennar pólitík. Og ég held satt að segja, að við þurfum ekki að bíða lengi eftir að sjá þá afleiðingu.



Herra forseti. Ég tek að sjálfsögðu með þökkum þeim upplýsingum, sem hv. 1. þm. Austf. gaf hér í sambandi við ríkisreikninginn. Það út af fyrir sig raskar ekki hinu, að ég óska mjög eftir því, að hv. fjhn. segi álit sitt um þá liði, sem sérstaklega er vísað til aðgerða Alþingis í sambandi við greiðslurnar, og skal ekki ræða það atriði nánar á þessu stigi málsins. Hvað snertir fyrirspurn frá hv. 3. þm. Reykv., þá vil og fyrst og fremst benda honum á, að það eru hreinir órar, að nokkurt atvinnuleysi sé fram undan. Það sýnir bara, hvernig hans heilabú. er, að hann getur ekki hugsað sér annað en atvinnuleysi, af því að ákveðin stjórn situr hér að völdum, þó að hann viti, að það er útilokað að manna út heilan hóp af togurum, sem verða að liggja hér bundnir, vegna þess að það er ekki hægt að fá menn til að starfa á þeim. Þetta bendir ekki til þess, að það sé að verða eitthvert atvinnuleysi í landinu. Og ef hann vill athuga þær atvinnuleysisskýrslur, sem liggja fyrir, þá mun hann geta séð, að það er ekkert nálægt því, að hér sé um atvinnuleysi að ræða. Þess vegna er allt of fljótt fyrir mig að fara að svara um það, hvort ég vil halda áfram að styðja ríkisstj., sem hann heldur að sé að skapa atvinnuleysi í landinu, en ég veit að ekki á sér stað í veruleikanum: Ég vil einnig leyfa mér að beina því til hv. þm. Hefur hann gert sér ljóst, hve mikla erfiðleika sú stjórn, sem hann studdi, vinstri stjórnin, skildi hér eftir og hvernig sú stjórn var búin að torvelda stórkostlega trausta fjárhagslega þróun, og alveg sérstaklega, hvernig hún var búin að eyðileggja álit landsmanna og vilja um að halda áfram að starfa á eigin ábyrgð um afkomu framleiðslunnar? Er það þetta, sem hann hefur alveg gleymt? Hvers vegna sagði mikill meiri hluti þjóðarinnar við síðustu kosningar: Aldrei aftur vinstri stjórn?  Ég get sagt hv. þm. það, að skömmu eftir uppgjöf vinstri stjórnarinnar átti ég persónulegt samtal við Hermann Jónasson. Tjáði ég honum, að ég ásakaði hann ekkert fyrir það, þó að hann gæti ekki lagað vandann, því að það þarf meira en meðalmann til þess að laga fjárhagsmál þjóðarinnar og erfiðleika með slíkan flokk við hliðina á sér eins og Alþb. En hitt ásakaði ég hann fyrir, að leggja ekki sjálfur fram fyrir sína hönd og síns flokks ákveðin úrræði um það, hvernig ætti að leysa vandann, í stað þess að þjóta í burt úr stjórninni. Og svar Hermanns Jónassonar var, að það hefði verið samningsrof við Alþb. að bera fram tillögur, jafnvel þó að þær væru skynsamlegar og nauðsynlegar, svo lengi sem þeir héngu í stjórninni. Þegar þjóðin vissi um þetta, sagði hún réttilega. Aldrei aftur vinstri stjórn, sem semur um, að foringinn megi ekki bera fram skynsamlegar tillögur í vandamálum, - aldrei framar menn, sem setja það inn í stjórnarsamningana á bak við tjöldin, að ekki megi bera fram á Alþ. nægilega skynsamlegar tillögur til þess að bjarga frá voðanum. - Heldur hv. 3. þm. Reykv., að það sé þessi samfylking, sem ég vil styðja til þess að leysa þann vanda, sem nú er fyrir höndum, - þann vanda, sem 99% var skapaður í stjórnartíð vinstri stjórnarinnar? Og það hefði verið allt annað að eiga við að halda áfram uppbyggingu hér í þessu landi, ef sú óhamingja hefði ekki skeð hér, að vinstri stjórnin sat við völd í nærri tvö og hálft ár.



Herra forseti. Það er aðeins stutt athugasemd, fyrst við erum komnir út fyrir ríkisreikningana, en hins vegar er það svo sjaldan, sem við fáum tækifæri til að ræða hér við þm. stjórnarliðsins, að það er ekki nema von, að það sé notað. Hv. 1. þm. Vestf. svaraði ekki minni spurningu, hvort hann álíti, að pólitík ríkisstj. hefði tekizt eða mistekizt, svo framarlega sem atvinnuleysi yrði, og hvort hann mundi hætta að styðja ríkisstj., svo framarlega sem atvinnuleysi yrði. Hann sagði aðeins, að það væru hreinir órar, að atvinnuleysi sé fram undan. Ef við færum nú saman t.d. fljúgandi til Ísafjarðar á morgun, hvað mundum við þá reka okkur á fyrst, ef við færum að athuga, hve blómlegt atvinnulífið væri þar núna? Ef við gengjum niður að hraðfrystihúsinu, sem Ísfirðingur hefur þar, og sæjum slagbrandana þar fyrir dyrunum sem afleiðingu af pólitík ríkisstj., sæjum atvinnuleysið, sem væri að byrja þar, ef við flygjum svo frá Ísafirði til Siglufjarðar, af því að nefndin, sem bæjarstjórn Siglufjarðar sendi hingað með fulltrúum allra flokka í bæjarstjórninni til þess að tala við ríkisstj., mun víst ekki hafa talað neitt við okkur tvo, - ef við heimsæktum þá og spyrðum, hvernig ástandið væri þar, hvernig skyldi það vera? Ætli það sé ekki að byrja sams konar atvinnuleysi á Siglufirði núna og það, sem þjáði Siglufjörð allan tímann frá 1950 og fram til 1956, þegar menn voru að flýja þaðan burt, lokuðu íbúðum sínum, skildu þær mannlausar eftir og gátu ekki selt þær, eða þegar atvinnuleysi var, eins og hann þekkti bezt og var þá að berjast hér út af sjálfur, eins og það var á Bíldudal á þeim árum, 1952 og þar í kring ? Það er þetta ástand, sem er að byrja aftur úti um land og magnast, ef sú afturhaldspólitík í fjármálum, sem ameríska auðvaldið smeygir hér inn á Íslandi, nær einhverjum tökum á að stjórna hérna. Hv. 1. þm. Vestf. veit eins vel og ég, að þeirri efnahagspólitík, sem nú er tekin upp á Íslandi, er fyrst og fremst stjórnað af einum manni í stjórnarráðinu, sem er efnahagsmálaráðunautur ríkisstj. og beinn útsendari Alþjóðabankans hér á Íslandi, og að þessi efnahagspólitík og framkvæmdin á henni er skilyrði fyrir öllum þeim lánum og öðru slíku, sem stjórnin er að betla um í Ameríku. Og nákvæmlega sama var ástandið eftir 1950, þegar lán voru tekin þar þá, þegar annar efnahagsmálasérfræðingur, sem hét annað, var hér og skapaði það ástand, sem hv. þm. kannast ósköp vel við og hann þurfti sjálfur að vera að berjast á móti, neyðarástandið á Bíldudal, sem þá var. Það er ekki nóg með, að þetta atvinnuleysisástand sé að byrja úti á landi. Þetta atvinnuleysisástand ér að byrja hérna í Reykjavík núna. Það þarf ekki annað en ganga hér á milli t.d. mannanna, sem hafa með byggingar að gera, til þess að spyrja þá að því, hvað þeir leggi í margar nýjar byggingar núna. Og það endist ekki eilíflega að ljúka þeim gömlu: Það er að byrja hérna líka. Svo framarlega sem hv. 1. þm. Vestf. heldur, að þetta séu órar úr mér, þá er honum farið að fara eitthvað svipað og þeim manni, sem var atvmrh., ef ég man rétt, eða fjmrh. hérna, - ég á við Björn Ólafsson, - í samstjórn Framsóknar og Sjálfstfl. 1951 og neitaði því, að það væri atvinnuleysi í Reykjavík, þannig að það urðu mörg hundruð verkamenn daginn eftir að fara til hans upp í Arnarhvol til þess að sýna honum atvinnuleysingjana í Reykjavík. Ég held þess vegna, að við ættum ekki að deila sérstaklega mikið um þetta. Togararnir eru ekki bundnir hér núna, nýju togararnir, vegna þess að það fáist ekki neinir menn á þá. Þeir eru bundnir vegna þess, að þeir eru að drepast, þeir sem eiga þá, undir afleiðingum gengislækkunarinnar. Við fórum ekki þannig að, þegar við vorum að hjálpast að við að kaupa togara til Íslands fyrir 15 árum, að við dengdum á þá menn, sem höfðu lagt í það sína peninga að kaupa togara hingað, gengislækkun, þannig að togararnir væru orðnir óstarfhæfir af fjármálalegum ástæðum, þegar þeir kæmu hingað heim. En það er það, sem var gert núna. Þeir togarar, sem kosta núna 40 millj. kr., og menn verða svo að standa undir vöxtum, sem eru kannske upp í 12%, þá þarf ekkí neina manneklu eða neitt slíkt til að leggja þeim í kirkjugarðinn hérna. Við getum gengið saman hér niður í togarakirkjugarðinn til þess að sjá nýjustu togara Íslendinga þar. Og það hefur þó aldrei verið meiningin og hefur aldrei skeð áður, þegar við höfum haft eitthvað með það að gera að reyna að útvega Íslendingum togara, að það sé farið beint með nýjustu og beztu togarana í kirkjugarðinn. Það er afleiðingin af pólitík núv. ríkisstj. Það þarf ekki að kenna neinum verkamönnum um það. Þessi ríkisstjórn hefur fengið mesta starfsfrið sem nokkur ríkisstjórn á Íslandi hefur nokkurn tíma fengið til að sýna afleiðingarnar af sinni pólitík, vegna þess að þessar afleiðingar þurftu að fá að koma í ljós. Þessar afleiðingar eru svo glæpsamlegar gagnvart þjóðinni. Ég ætla ekki að þreyta þolinmæði forseta meira að sinni. Við fáum hvort sem er alltaf tækifæri til að talast við.



Herra forseti. Það var út af ummælum hv. 1. þm. Vestf., sem ég kvaddi mér hér hljóðs til þess að gera örstutta athugasemd við ræðu hv. þm. Hv. þm. hélt því fram, að þjóðin hefði sagt: Aldrei framar vinstri stjórn. - Ég vil benda þessum hv. þm. á, að það var enginn flokkur í þessu landi, sem stóð eins vel að þeirri stjórn og Framsfl. Það var heldur enginn flokkur í þessu landi, sem fékk eins mikla fylgisaukningu í kosningunum á s.l. ári og Framsfl. Þetta segir allt annað en þessi hv. þm. vildi vera láta. Hv. þm. hélt því fram, að það væri verið að fást við erfiðleikana frá vinstri stjórninni. Sannleikurinn er hins vegar sá, að s.l. ár var lifað á sjóðunum, sem vinstri stjórnin skildi eftir. Vegna þess að þeir eru nú upp étnir, er verið að fást við erfiðleika frá núverandi valdasamsteypu, sem þessari hæstv. ríkisstj. ætlar ekki að takast að leysa, þó að hv. þm. héldi því fram, að nú væri verið að leysa vandann. Hvaða vanda er búið að leysa í efnahagsmálum íslenzku þjóðarinnar? Vandinn er aldrei meiri en nú, eftir að stjórnarliðar hafa farið með völdin í landinu í tvö ár. Það eru því öfugmæli í meira lagi, sem þessi hv. þm. hélt hér fram.



Herra forseti. Við alþm. heyrðum það nú fyrir helgina og lásum í blöðunum, að hæstv. ríkisstj. hefði gert samning við stjórn Bandaríkjanna um, að nokkur breyting yrði hér á um yfirstjórn á hinum svokölluðu varnarmálum, þannig að flugherinn, sem hingað til hefði haft fyrst og fremst með þetta að gera, léti nú af yfirstjórn þar, en sjóherinn tæki við. Ég vil leyfa mér út frá þessari frétt í fyrsta lagi að átelja það, að hæstv. ríkisstj. skuli gera slíka samninga eða gera slíkar breytingar á samningum án þess að hafa svo mikið við sem að ræða við Alþ. um slíkt eða jafnvel að tilkynna þó a.m.k. Alþ. og gefa alþm. kost á að láta í ljós sínar skoðanir á því, áður en það er tilkynnt almenningi í landinu. En í öðru lagi vildi ég leyfa mér, vegna þess að þessi tilkynning var mjög stutt og henni fylgdi lítil grg., að óska þess, að hæstv. utanrrh. skýrði Alþingi frá tildrögum þessara breytinga. Það hefur áður komið hér fyrir, og ég man eftir fréttum, sem hafa komið fyrir ekki alllöngu, sem ég hef einmitt notað sem tilefni til þess að spyrja hér að, hvað væri að gerast í þessum málum, og mér virtust þá slíkar fréttir koma jafnflatt upp á hæstv. ríkisstj. sem okkur alþm., þannig að það er nauðsynlegt fyrir okkur að fá að fylgjast með því, svo lengi sem við höfum þennan her hér, hvað raunverulega er að gerast. Við vitum, að á þessum sama tíma hefur það verið að gerast úti í Stóra-Bretlandi, að Bandaríkjamenn hafa þar verið að koma sér upp stöðvum fyrir kjarnorkuknúna kafbáta, og þær valda miklum óróa í Bretlandi. Það er enn fremur vitað, að hér hefur verið áður hugmynd a.m.k. frá ameríska hernum eða hans forustumönnum um að koma upp slíkum stöðvum hér. Og þar sem venjulega er lítið rætt um þessi mál hér á Alþingi, litlar skýrslur gefnar, er það þess vegna að mínu áliti rétt og nauðsynlegt, að hæstv. ríkisstj. gefi sem nánasta skýrslu eftir því, hvað hún sjálf veit um þessa hluti, um, hvað þarna er raunverulega að gerast.



Herra forseti. Út af þessari fyrirspurn vil ég aðeins endurtaka það, sem sagt er í fréttatilkynningu utanrrn., að hér eru þær breytingar einar á ferðinni, að í stað þess, að þeir menn, sem annazt hafa störf varnarliðsins á Íslandi til þessa, hafa verið úr flughernum, þá taka við þeim nú menn, sem eru úr sjóhernum. Á sjálfum varnarstöðvunum verða engar breytingar. Þeim verður ekki breytt, og þeim verður ekki fjölgað. Það, sem þarna er á ferðinni, er sem sagt eingöngu það, að starfsmennirnir verða úr sjóhernum, en hafa verið úr flughernum. Þessi breyting er afleiðing af því, að það eru starfsmenn sjóhersins, sem nú taka meiri þátt í vörnum Atlantshafssvæðisins en áður var. Þáttur flughersins minnkar. Það er ástæða breytingarinnar. - Ég sé ekki ástæðu til að fara inn á þetta frekar.



Herra forseti. Mér sýnist á þessu svari hæstv. utanrrh., að það eigi annaðhvort að leyna okkur alþm. því, sem þarna sé að gerast, eða þá hitt, sem getur verið alveg jafntrúlegt, að hæstv. ríkisstj. viti ekki sjálf, hvað þarna sé raunverulega að gerast. Við, sem höfum fylgzt með þessum málum, hinum svokölluðu varnarmálum Íslands, frá upphafi vega, átt sæti hér á Alþingi, frá því að landið var fyrst hernumið, við vitum ósköp vel, hvernig rætt hefur verið um þessi mál og hvers konar rök hafa verið flutt fram á hverjum tíma. Þegar sá samningur var rofinn, sem gerður var 1941, og Bandaríkjamenn áttu að fara héðan burt að fullu og öllu með allt sitt hafurtask, strax og stríðinu lauk, þá var það notað sem yfirvarp til þess að klófesta fyrstu herstöðvarnar, sem hér voru eftir stríð, Keflavíkurflugvöll, að það væru flugsamgöngurnar við setulið Bandaríkjanna í Þýzkalandi, sem væru svo þýðingarmiklar, m.ö.o., það var gildi Íslands sem miðstöðvar í flugsamgöngum milli Bandaríkjanna og meginlands Evrópu, sem var þarna lagt upp úr. Síðan hefur það verið svo, eins og skýrt hefur komið fram, að það hafa verið menn úr flughernum, sem hafa haft aðalstjórnina hér, að Ísland hefur verið, eftir að það gekk í Atlantshafsbandalagið og hernámið hófst að nýju opinberlega 1951, fyrst og fremst hugsað sem viss flugmiðstöð. Og í sambandi við það hafa verið öll þau önnur kerfi, sem hér hafa verið, radarkerfin og önnur slík. Þýðir þessi breyting, sem nú hefur verið gerð, - það er von, að við spyrjum, því að við erum allir ófróðir um þessi hermál, en fyrst til er á annað borð sérstök nefnd, sem á að sjá um þessi mál, og ég efast ekki um, að hún hafi verið kölluð saman, þessi toppnefnd, sem sett var hér einu sinni í þeim efnum og átti að fylgjast með öllum slíkum samningum, þá má þó a.m.k. ætlast til þess, að slíkir menn hafi sett sig eitthvað inn í þessi mál, - þýðir þetta þá m.ö.o., að gildi Íslands sem flugstöðvar í sambandi við hernaðarkerfi Bandaríkjanna hafi gerbreytzt? Er það svo, sem við ólærðir í þessum málum höfum fengið einhvern veginn á tilfinninguna, að þær flugstöðvar, sem Bandaríkin hafi byggt í Grænlandi, hafi raunverulega tekið við þeim verkefnum, sem Bandaríkin e.t.v. upphaflega hafa hugsað sér að yrðu rækt af stöðvunum á Keflavíkurflugvelli, þannig að það, sem nú hafi gerzt, sé það, að verið sé að afskrifa meir og meir flugstöðvarnar á Íslandi sem hafandi eitthvert gildi í slíkum efnum, en þar með sé ekki verið að afskrifa Ísland sem hafandi verulegt gildi í sambandi við þetta hernaðarkerfi, heldur sé það annar þáttur viðvíkjandi Íslandi, sem nú sé tekinn upp og lögð sé höfuðáherzla á, að það sé sjóherinn? Hæstv. utanrrh. segir, að það sé engin önnur breyting en sú, að það séu menn úr sjóhernum, sem taka við yfirstjórn, ef ég skildi það rétt, í staðinn fyrir að áður voru það menn úr flughernum. Ekki getur það verið svo hugsað hjá Bandaríkjastjórn, að menn úr sjóhernum eigi nú að fara að stjórna því, sem flugherinn hefur átt fyrst og fremst að stjórna fram að þessu, heldur hlýtur þetta að merkja það, að gildi herstöðva á Íslandi hafi breytzt svo mikið, að sjóherstöðvar á Íslandi eru orðnar miklu mikilvægari en flugherstöðvar og að flugherstöðvarnar eru máske fyrst og fremst farnar að hafa gildi sem - ef svo mætti segja - eftirlitsstöðvar, t.d. með kafbátum, en ekki lengur sem sjálfstætt kerfi í hernaði, þannig að landið sé sett þannig og flugstöðvarnar í því séu settar undir yfirstjórn sjóhersins vegna þess, að það sé orðið verkefni fyrst og fremst sjóhersins að sjá um hlutina hér á Íslandi. Ef þetta væri rétt til getið, hvað þýðir þetta þá? Þýðir þetta þá ekki alveg óhjákvæmilega, að slíkur sjóher hugsar til þess að færa sig eitthvað upp á skaftið hér viðvíkjandi slíkum breytingum? Við, sem fylgdumst með, þegar Bandaríkin gerðu sínar fyrstu kröfur til herstöðva hér á Íslandi til 99 ára, 1. okt. 1945, vissum, að farið var fram á þrenns konar stöðvar. Það var Keflavíkurflugvöllur til hins venjulega flughers, það var Skerjafjörður fyrir sjóflugvélar, og það var Hvalfjörður fyrir flotastöð. Og við vitum, að síðan hefur verið talað um, og það munu ekki vera nema 5 ár síðan það hefur verið talað beinlínis um þann möguleika að byggja stöðvar fyrir kjarnorkuknúna kafbáta í Hvalfirði undir Þyrli. Og þegar því er allt í einu lýst yfir, að nú eigi sjóherinn að taka við yfirstjórninni á Íslandi, vegna þess auðsjáanlega, að gildi Íslands sem miðstöðvar í sambandi við sjóhernað á Atlantshafi og það, sem undir hann heyrir, hafi aukizt svo mjög, og þegar það á sama tíma gerist, að Bandaríkin fara fram á stöðvar fyrir kjarnorkuknúna kafbáta í Skotlandi, þá virðist manni ekki liggja mjög fjarri, að slík krafa kunni að koma á eftir. Og þegar það er okkar reynsla, að slíkar kröfur frá hálfu Bandaríkjanna koma venjulega fyrst fram, þegar búið er að fallast á þær, þannig að okkur alþingismönnum er stillt frammi fyrir gerðum staðreyndum og búið að semja, þá er þess vegna ekki óeðlilegt, þó að við viljum nota tækifærið til þess að spyrja, meðan hlutirnir eru ekki beinlínis skollnir yfir. Ég vil þess vegna - einmitt vegna ókunnugleika okkar alþm. yfirleitt í þessum málum - leyfa mér að óska þess, ef hæstv. utanrrh. veit betur eða veit meira en það, sem hann sagði áðan, eða hefur hugmynd um eitthvað meira, sem hann telur sig mega segja, að hann skýri okkur frá því, því að mér sýnist þessi litla tilkynning opna það mikla og óhugnanlega möguleika, að það sé nauðsynlegt að vera þarna á verði. En ég vil jafnframt leyfa mér að spyrja um það, eins og ég gat um fyrr í þessari ræðu, hvort það sé ekki alveg ótvírætt, að áður en þessi breyting hafi verið gerð á samningnum, hafi sú nefnd, sem hæstv. utanrrh. sjálfur skipaði, þriggja manna nefnd, sem átti að vera ákaflega hátt standandi nefnd, - „high level“ held ég það hafi verið kallað á enskunni eða amerískunni, mjög hátt standandi nefnd í þessum efnum, - ég held meira að segja, að á íslenzkunni hafi það verið þýtt „mjög ábyrg nefnd í þessum efnum“, skipuð þrem mönnum, - hvort hún hafi ekki áreiðanlega verið kölluð saman og við hana hafi verið rætt um þessi mál, áður en þessi breyting hafi verið gerð: Ég sé nú hér einn hv, þm., hv.? þm. Reykv., sem á sæti í þeirri n., og vil nú leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til hans, hvort hann hafi verið kallaður á fund í þessari nefnd. Og enn fremur vil ég leyfa mér að spyrja að því, hvort utanrmn. hafi verið kölluð saman og henni hafi verið tilkynnt þetta, - það er satt að segja orðið nokkuð undarlegt, ef svo skyldi vera, að hvorki þessi „high level“ nefnd, þessi sérstaka ábyrga nefnd, sem hæstv. utanrrh. skipaði til að hafa um öll svona mál að gera, - mér skildist, að það ætti eiginlega að vera allt, sem á brezkunni mundi vera kallað „top secret“, sem heyrði undir þá nefnd, - hvort hún hafi verið kölluð saman, - og hún var þó skipuð bara af ríkisstj., ekki af Alþingi, - og í öðru lagi, hvort utanrmn. hafi um þetta fjallað. Ég vil leyfa mér að vona, að við fáum upplýsingar um þetta frá þessum aðilum. Það eru það margir samkv. stjórnartilskipunum og lögum, sem eiga um þetta að fjalla, að það ætti nokkurn veginn að geta legið fyrir, hvort rætt hefur verið um þetta á þann stjórnskipulega hátt, sem gera ber.



Út af þessum viðbótarfyrirspurnum vil ég taka það fram, að ríkisstj. fjallaði sjálf um þetta mál. Hún annaðist viðræðurnar um það við Bandaríkjamenn. Hún kynnti sér aðstæður allar, og hún tók sínar ákvarðanir, án þess að nokkrar nefndir væru þar til kvaddar. Það var ekki ástæða til þess að bera þetta undir hina sérstöku nefnd, þar sem má segja, að þetta falli ekki undir hennar starf. Að því er utanrmn. varðar, þá hefur ekki verið venja að fara með þessi mál til hennar, og ríkisstj. er þeirrar skoðunar, að það sé tilgangslaust og enda ekki heppilegt að vera að ræða þessi mál í nefndum, þar sem kommúnistar eiga sæti, vegna þess að ef viðræður eiga að geta farið fram að nokkru gagni, þarf að fara nokkuð ýtarlega inn á málin í heild, og það er ástæðulaust og ekki heppilegt gagnvart hagsmunum ríkisins að vera að leggja þar allt of miklar upplýsingar fyrir flokk eins og kommúnistaflokkurinn eða Alþb. er. Það, sem hér hefur gerzt, er sem sagt einfaldlega það, að talið hefur verið heppilegra, að menn úr sjóhernum önnuðust þessi störf, eins og högum er komið, heldur en að flughersmenn gerðu það. Varnarstöðvum verður ekki breytt, það verður ekki bætt við þær, og á engan hátt hefur dregið úr gildi Íslands sem flugstöðvar í sambandi við varnarmálin. Flugið breytist ekki, flugvélar verða hér í sama mæli, hvorki meira né minna en - áður hefur verið, og flugmenn til þess að annast það, sem gera þarf í því sambandi, - en sjálfur rekstur varnarstöðvanna og það, sem að honum lýtur, verður þegar þessi breyting er komin á, í höndum sjóliðsmanna, en ekki flugliðsmanna.



Herra forseti. Það væri tilefni til ræðu eftir þessa yfirlýsingu, sem hæstv. utanrrh. nú hefur gefið, því að það er einstæð yfirlýsing af hálfu eins manns, sem kjörinn er í það embætti af hálfu Alþingis. Hæstv. utanrrh. hefur hér lýst því yfir, að hann muni ekki ræða í ákveðnum nefndum þau mál, sem snerta hagsmuni Íslands, svo framarlega sem við t.d., sem erum fulltrúar Alþb., eigum þar sæti. Það þýðir m.ö.o., að þessi háttvirti herra lýsir því yfir, að hann muni ekki framkvæma þær skyldur, sem á honum liggja sem ráðherra samkv. lögum, vegna þess að hann hafi andúð á einhverjum sérstökum mönnum í þessu þjóðfélagi. M.ö.o.: þessi ráðherra lýsir því yfir, að hann muni brjóta lög, og hann gerir sér vonandi ljóst, að fyrir það verður hann sóttur til saka á sínum tíma. Það er enginn, sem hefur lagt það undir hans dóm, við hverja hann eigi að tala. Þessum ráðherra ber að hlýða íslenzkum lögum og tala við þá menn, sem kjörnir eru til þess að sitja í þeim nefndum, sem Alþingi hefur kosið þá til. Og það er ekki hans að dæma um slíkt, og hann getur gert svo vel og lagt það fyrir Alþingi og spurt að því, hvað þar eigi að gera, áður en hann kveður upp þann dóm. Það er honum bezt að gera sér ljóst. Hann er ekki enn þá orðinn amerískur borgari. Hann er ekki enn þá undir óamerísku nefndinni. Hann er enn þá á Íslandi. Það er bezt fyrir þennan hæstv. ráðh. að gera sér ljóst og tala ekki eins og hann talaði hér áðan. Honum ber að gera svo vel að hlýða þeim lögum, sem hér eru. Það getur verið gott, að hann tjái stundum sinn innsta hug, að hann vilji tilheyra einhverri annarri þjóð en vorri. En meðan hann enn þá telst íslenzkur ríkisborgari, ber honum að hlýða þeim lögum. Í öðru lagi hvað snertir hagsmuni ríkisins: Hvaða ríki var hæstv. utanrrh. að tala um? Hann var ekki að tala um hagsmuni íslenzka ríkisins. Íslenzka ríkið hefur mælt fyrir í sínum lögum, hvernig með þessi mál skuli fara. Það er annað ríki, sem hæstv. utanrrh. talar um. Hæstv. utanrrh. segist ekki þurfa að bera undir nefnd, sem hann hafi sjálfur skipað. Er sú nefnd orðin þannig skipuð að hans áliti, að það sé ekki heldur hægt að bera neitt undir hana? Hann hefur verið að semja við ríkisstjórn annars ríkis. Þegar hann talar þarna um hagsmuni ríkisins, eru það hagsmunir Bandaríkjanna, en ekki Íslands, sem hann er að tala um. Ísland hefur sett sín lög og sett sínar ákvarðanir. Það er þá vegna hagsmuna Bandaríkjanna að tala ekki um slíkt. Það er bezt fyrir þennan hæstv. ráðh. að gera sér það alveg ljóst, hvað það er, sem hann er að mæla. Hagsmunir íslenzka ríkisins heimta það, að Alþingi Íslendinga og þær nefndir, sem það hefur kjörið, fylgist með því, sem er að gerast í þessum málum. Það, sem getur verið gott fyrir hagsmuni Bandaríkjanna, getur verið lífshætta fyrir íslenzku þjóðina. Og hæstv. ráðh. verður að gera svo vel að gera sér það ljóst, að þegar hann leynir íslenzku þjóðina og brýtur lög til þess að leyna íslenzku þjóðina því, sem hún þarf að vita, þá er hann að ganga erinda Bandaríkjanna á móti hagsmunum Íslendinga. Það heitir á venjulegu íslenzku máli landráð.

Það er skylt samkv. þingsköpum, að þm. viðhafi þinglegt orðbragð hér.



Ég ætla rétt að vekja athygli þess þm., sem hér talaði síðastur, á því, að hér hefur enginn milliríkjasamningur verið gerður. Það hefur verið komið sér saman um framkvæmd á þegar gerðum milliríkjasamningi, alveg á sama hátt og ríkisstj. Íslands og ríkisstj. Bandaríkjanna hafa alla tíð, síðan varnarsamningurinn var gerður, verið að koma sér saman um framkvæmd einstakra atriða þess samnings. Hér hefur því ekkert nýtt gerzt. Það hefur verið haldið áfram því starfi, sem byrjað var á, þegar varnarsamningurinn var gerður. Að því er varðar þau ummæli mín, að ég hafi ekki talið og telji ekki hagkvæmt hagsmunum okkar ríkis að vera að ræða yfirleitt einstök atriði varnarmálanna við kommúnistaflokkinn eða Alþb., þá vil ég aðeins vekja athygli þessa hv. þm. á því, að það er nákvæmlega sama, hvaða ríkisstj. hefur verið á Íslandi, frá því að varnarsamningurinn var gerður, og meira að segja áður en hann var gerður, þau mál voru aldrei borin undir kommúnistana eða þær nefndir, sem þeir áttu sæti í. Það hafa allir flokkar verið á einu máli um, að það væri tilgangslaust og enda ekki heppilegt að hafa samstarf um þessi mál við þá. Og ég vil gjarnan minna þennan hv. þm. á, að hann studdi sjálfur ríkisstj., sem hér var í 2½ ár. Tveir af hans flokksbræðrum áttu sæti í þeirri ríkisstj. Þessari venju að hafa ekki samráð við kommúnistana um meðferð utanríkismála var ekki brugðið, á meðan sú ríkisstjórn sat. Sú ríkisstj. hafði ekki samráð eða samstarf við hans flokk um meðferð utanríkismálanna. Ég vil minna á, að vinstri stjórnin var m.a. stofnuð með það fyrir augum að láta endurskoða varnarsamninginn og vísa varnarliðinu úr landi. Frá þessu var horfið, vegna þess að þeir tveir lýðræðisflokkar, sem að vinstri stjórninni stóðu, töldu, eins og ástatt var, að það væri óskynsamlegt að halda endurskoðuninni áfram. Þessir tveir flokkar ákváðu þetta sín á milli án þess að hafa samráð við þriðja flokkinn um það, Alþb. Þetta var í samræmi við það, sem áður hafði verið gert. Þessi flokkur sætti sig algerlega við þessa málsmeðferð. Hann sat sem fastast eftir í ríkisstj., og ég hef aldrei orðið þess var, að hv. 3. þm. Reykv. eða hans flokksmenn hafi talað um, að það ætti að draga okkur Alþýðuflokks- eða Framsóknarflokksráðherrana til ábyrgðar fyrir landráð, þó að við höfum ekki talað við okkar samstarfsflokk í ríkisstj., Alþb., þegar ákvarðanirnar voru teknar 1956. Þessi hv. þm. getur því alveg sparað sér sín stóru orð um það, að ég sé að viðhafa hér einhver óvenjuleg eða ósæmileg vinnubrögð, þegar verið er að ganga frá einstökum framkvæmdaatriðum í sambandi við varnarsamninginn, án þess að það sé borið undir Alþb. eða nefndir, sem það á sæti í. Hér er verið að viðhafa nákvæmlega sömu vinnubrögð og alltaf hafa tíðkazt og það m. a. á meðan þessi hv. þm, studdi ríkisstj. Ég vil þess vegna biðja hann að spara sér öll sín stóru orð.