Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Að loknum 2. dagskrárlið, Kosning í sjö fastanefndir, um kl. 2.30 í dag, fer fram umræða utan dagskrár um stöðu Íbúðalánasjóðs. Málshefjandi er hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Velferðarráðherra Guðbjartur Hannesson verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Forseta hefur borist bréf frá formönnum þingflokka Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þar sem farið er fram á, skv. 6. gr. þingskapa, að kosið verði á ný í sjö fastanefndir þingsins. Í bréfinu er þess jafnframt farið á leit að áðurgreindar kosningar fari sem fyrst fram. Af þeirri ástæðu hef ég tekið á dagskrá, sem 2. mál á fundinum, kosningu í þær nefndir sem þar er getið.

Þrátt fyrir 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag, þ.e. þar til umræðum um dagskrármál er lokið. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? 

Virðulegi forseti. Ég vil minna á að við þingmenn vorum til miðnættis í gær að ræða málin. Samkvæmt starfsáætlun þingsins er ekki gert ráð fyrir kvöldfundi á öðrum dögum en þriðjudögum þegar ekki þarf að leita sérstakrar heimildar til þess. En við höfum oft verið ansi liðleg við að greiða fyrir þingstörfunum með því að heimila lengri fundi þegar sérstök tilefni hafa þótt til. Í dag er miðvikudagurinn 23. mars og því er tilefnið ekki það að klára þurfi einhver ákveðin mál áður en þinginu lýkur. Það er hins vegar líka rétt að vekja athygli á dagsetningunni, 23. mars, vegna þess að einungis er vika þar til seinasti dagur verður til að leggja fram ný þingmál. Nú er forseti að óska eftir því að það verði lengri fundartími í kvöld til að klára dagskrá þar sem við eigum meðal annars að ræða almenningsbókasöfn og hvort banna eigi skrotóbak. Ég verð að segja, frú forseti, að mér finnst ekki liggja það mikið á þessu og mér finnst skipulag þingsins vera komið í mikið óefni þegar við getum ekki treyst starfsáætlun þingsins einn einasta dag og gert okkar áætlanir, að ég minnist nú ekki á markmið frú forseta um fjölskylduvænan vinnustað sem haldið er á lofti á tyllidögum. Ég verð að segja að mér finnst þetta ástæðulaust og ætla því að greiða atkvæði gegn þessari tillögu forseta.

Virðulegi forseti. Ég verð að mótmæla því að sú leið sé farin að lengja þingfund í dag og í kvöld vegna þess að það er í sjálfu sér ekkert á dagskrá sem kallar á það. Það er töluvert eftir af þingstörfunum og því var komið á framfæri í morgun við forseta að samkvæmt dagskrá þingsins hafa margir þingmenn gert plön og bókað sig á fundi í kvöld og þess háttar. Þar af leiðandi er mjög óheppilegt að vera að breyta þessu og ekki síst þegar engin ástæða er til. Ég mun því greiða atkvæði gegn þessu og vona að þetta séu ekki vinnubrögð sem eigi að taka upp mjög oft, þ.e. að vera að lengja fundi að ástæðulausu af mjög óljósum ástæðum.

Forseti vill geta þess að hann hyggst kalla þingflokksformenn til fundar við sig síðar í dag um þinghaldið í dag.

Þegar hafa fleiri beðið um orðið en hægt er að verða við á þeim hálftíma sem ætlaður er fyrir þennan dagskrárlið þannig að menn geri sér grein fyrir því að ekki munu allir þeir sem báðu um orðið undir þessum lið komast að.

Frú forseti. Við skulum ekki gleyma því að það er hæstv. forsætisráðherra sem er ráðherra jafnréttismála og sá ráðherra hefur nú brotið jafnréttislög. Enginn þingmaður hefur verið jafnstóryrtur í garð þeirra sem hafa brotið jafnréttislög og þingmaðurinn Jóhanna Sigurðardóttir, en nú er sá ágæti þingmaður orðinn forsætisráðherra. Sama dag og gefnar eru út siðareglur fyrir ráðherra, þar sem segir meðal annars að ráðherra eigi að leggja sig fram um að tryggja að faglega sé staðið að ráðningu og skipun embættismanna, er niðurstaða kærunefndar jafnréttismála algerlega skýr, að forsætisráðherra hafi brotið jafnréttislög. Og Jóhanna Sigurðardóttir er sami þingmaður og ráðherra og sagði um annan ráðherra er fór gegn jafnréttislögum að hjá öðrum lýðræðisþjóðum hefði sá ráðherra verið látinn fjúka sem bryti svo gróflega lög og reglur, að þetta væri áfall fyrir jafnréttisbaráttuna og lítilsvirðing við þjóð sem kennir sig við jafnrétti og mannréttindi og mælti síðan með að ráðherra færi á skólabekk. Vinstri flokkarnir hafa sagt að jafnréttismálin séu alvörumál og til að undirstrika það hefur þessi ríkisstjórn fært jafnréttismálin yfir í forsætisráðuneytið. Á góðum stundum kennir þessi ríkisstjórn sig við kvenfrelsi, siðbót og lýðræði. Samt hefur hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, brotið jafnréttislög. Staða hennar er ekki einungis neyðarleg, hún er grafalvarleg. Því er eðlilegt að spyrja: Hvað verður gert annað en senda frá sér hrokafulla og aumingjalega yfirlýsingu, sem er ekkert annað en húmbúkk og yfirklór, en það vekur reyndar athygli að mjög lítið var gert úr kæranda í yfirlýsingu forsætisráðuneytisins fyrr í dag. Munu stuðningsmenn stjórnarinnar, þar með taldir þingmenn Vinstri grænna og Samfylkingar, krefjast þess að á þessum málum verði tekið af festu og alvöru? Munu þeir sýna að einhver alvara hafi verið á bak við alla frasana um mikilvægi jafnréttismála eða var þetta allt saman innihaldslaust blaður? Hvernig ætla þau að standa jafnréttisvaktina núna?

Frú forseti. Ég held að við verðum alla vega að byrja á að finna nýjan framkvæmdastjóra því að mér skilst að hann hafi sagt af sér, framkvæmdastjóri jafnréttisvaktarinnar. En ég vil taka þetta sama mál upp og hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir nefndi. Það er nefnilega þannig að í fyrsta sinn sem þessi lög frá árinu 2008 eru brotin er það forsætisráðherrann, sem er jafnréttisráðherrann, sem er sami ráðherrann og var félagsmálaráðherra á þeim tíma og mælti fyrir og setti þessi lög, sú fyrsta sem brýtur þau. Hún braut gegn ákvæðum laga um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, nr. 10/2008, við skipun í embætti skrifstofustjóra við skrifstofu stjórnsýslu- og samfélagsþróunar í forsætisráðuneytinu. Þetta voru úrskurðarorðin. Hæstv. forsætisráðherra hefur sent frá sér yfirlýsingu þar sem hún bendir á alla aðra en sjálfa sig.  Í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna um jafnréttismál og hlutverk forsætisráðuneytisins í þeim efnum segir meðal annars, með leyfi forseta: „Málaflokkur jafnréttismála fái aukið vægi innan stjórnkerfisins. […] Jafnréttismál flytjist í forsætisráðuneytið, áhrif kvenna í endurreisninni verði tryggð. […] Því mun ríkisstjórnin beita sér fyrir því að jafna hlutfall kynjanna á öllum sviðum samfélagsins og grípa til sértækra aðgerða sé þess þörf.“ Ég og hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir tókumst á í þingsal sumarið 2009 þegar lög um kynjakvóta í stjórnum fyrirtækja á einkamarkaði voru sett. Þingmaðurinn og ég vorum ósammála. Ég benti á að það væri gagnslaust að setja íþyngjandi lög um fyrirtæki á einkamarkaði þegar opinberar stofnanir færu ekki eftir þessum ákvæðum sjálfar. Hún var mér ósammála og sagði að það þyrfti bara að sýna skýran pólitískan vilja. Ég spyr hv. þingmann: Er sá úrskurður sem var felldur í gær skýr pólitískur vilji hæstv. forsætisráðherra um að henni sé algerlega fyrirmunað að standa við það sem hún hefur sagt áður? 
             Ég spyr líka: 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Frú forseti. Það eru ekki málefni löggjafans að taka ákvarðanir um mannaráðningar innan stjórnsýslu ríkisins, slíkt er á ábyrgð ráðherra. Þegar umboðsmaður Alþingis eða annar eftirlits- og úrskurðaraðili telur að ekki hafi verið farið að lögum eða unnið samkvæmt góðri stjórnsýslu kemur til kasta eftirlitshlutverks löggjafans, sama hver á í hlut. Þegar jafnafdráttarlaus úrskurður og hér um ræðir liggur fyrir er eðlilegt að hæstv. forsætisráðherra veiti Alþingi skýringar. Forsætisráðuneytið hefur þegar kynnt í hvaða ferli málið fer og mun hæstv. ráðherra væntanlega skýra þinginu nánar frá því ferli.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið liggur fyrir að hæstv. forsætisráðherra, og ráðuneyti hennar, hefur gerst sek um að brjóta jafnréttislög. Úrskurður kærunefndar jafnréttismála er skýr og niðurstaðan grafalvarlegur áfellisdómur fyrir hæstv. forsætisráðherra persónulega. Það yfirklór sem kemur fram í yfirlýsingu forsætisráðuneytisins í dag þar sem reynt er að hvítþvo hæstv. forsætisráðherra af lögbrotinu breytir engu þar um. Úrskurður kærunefndarinnar er skýr og talar sínu máli og þar má sjá að forsætisráðuneytið braut með grófum hætti gegn jafnréttislögum og á því lögbroti ber hæstv. forsætisráðherra ábyrgð og enginn annar. Niðurstaða kærunefndarinnar er alveg sérstaklega ámælisverð í ljósi þess að hæstv. forsætisráðherra er ráðherra jafnréttismála og það eitt og sér gerir málið sérstaklega alvarlegt. Ég fullyrði að enginn hv. þingmaður hefur gengið jafnlangt í því að krefjast þess að ráðherrar axli ábyrgð gerist þeir sekir um lögbrot og hæstv. forsætisráðherra og ekki síst þegar um brot á jafnréttislögunum er að ræða. Þann 16. apríl 2004 sagði hæstv. forsætisráðherra, með leyfi forseta: „Hjá öðrum lýðræðisþjóðum hefði ráðherra sem brýtur svo gróflega lög og reglur verið látinn fjúka.“ Nú liggur fyrir úrskurður kærunefndar jafnréttismála þar sem brot hæstv. forsætisráðherra á jafnréttislögunum hefur verið staðfest. Ég trúi því ekki að formaður þingflokks Samfylkingarinnar, hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir, fyrrum þingmaður Kvennalistans og ein helsta baráttukona Samfylkingarinnar í jafnréttis- og kvenfrelsismálum, ætli að réttlæta brot hæstv. forsætisráðherra á jafnréttislögum þó að ég hafi skilning á því að hún vilji verja sinn formann. En ég vil engu að síður spyrja hv. þingmann að því 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir hlý orð í minn garð. Ég er þeirrar skoðunar að brot á jafnréttislögum séu alvarleg, jafnalvarleg og brot á öðrum lögum og því sé þetta grafalvarlegt mál sem við stöndum frammi fyrir núna. Ég hafði tíma til að glöggva mig á úrskurði kærunefndar jafnréttismála í morgun. Hann er vel rökstuddur og afdráttarlaus. Það eru brotalamir í stjórnsýslu og niðurstaða kærunefndarinnar er skýr. Auðvitað kemur þar líka fram afstaða ráðuneytis eins og menn geta lesið sér til um. Ég bind vonir við það að úrskurðinum verði fylgt eftir innan forsætisráðuneytis, innan Stjórnarráðsins og innan stjórnsýslunnar með tilhlýðilegum hætti, hvort sem það kallar á lagabreytingar eða aðrar breytingar, og ætlast til þess að menn fari að úrskurði kærunefndar jafnréttismála.  
            

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að ræða atvinnumál, og svo sem ekki í fyrsta skipti. Við horfum fram í síðustu viku marsmánaðar og nú ríður á að fara að huga að öllum þeim þáttum sem geta komið atvinnulífinu til hjálpar því að ella blasir við okkur undir lok þessa árs að fara að skera enn frekar niður í viðkvæmum málaflokkum. Er reyndar nóg að gert víða miðað við það sem hér hefur verið sagt í pontu. Mig langar að eiga orðastað við varaformann sjávarútvegsnefndar um þær hugmyndir að auka aflaheimildir. Ég hef verið talsmaður þess að skoða þá möguleika af alvöru, auka jafnvel aflaheimildir, sumir segja innan áhættumarka, um 25–30 þús. tonn sem er hraðvirkasta hugsanlega innspýting í hagkerfi landsins, um 18–20 milljarða, sem kemur strax inn í íslenskan efnahag. Ef farin yrði sú leið að binda þessar veiðar við vinnsluskyldu gæti það skapað allt að 1.200 ný störf strax. Við þurfum að huga að stórtækum aðgerðum til að efla atvinnu og getum ekki verið þar í eilífri framtíðarmúsík, heldur þurfum við einnig að huga að aðgerðum sem spýta fé strax inn í hagkerfið. Af því að sá sem hér stendur er ekki nefndarmaður í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd langar hann að athuga hvort þetta hafi komist til tals af alvöru innan nefndarinnar og hvort viðkomandi varaformaður hv. nefndar deili þessari skoðun með þeim sem hér stendur. Á að skoða slíkar hugmyndir af alvöru nú þegar útmánuðir eru að hefjast?

Frú forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að taka þetta mál upp. Eins og hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson væntanlega veit er ég stuðningsmaður þess að auka aflaheimildir, hef marglýst því yfir, tekið það mál upp innan þingflokks Samfylkingarinnar og deili þar af leiðandi þeirri skoðun með þingmanninum. Þorskstofninn er með stærsta móti núna, viðmiðunarstofninn, hefur ekki verið stærri í áratugi, og ekki hrygningarstofninn heldur. Sjómenn segja að varla sé hægt að komast um á miðunum fyrir fiski, makríllinn fullur af þorskseiðum o.s.frv. Ég hef verið talsmaður þess ásamt fleiri þingmönnum hér inni, bæði opinberlega og óopinberlega, að við ættum núna að skoða það í fullri alvöru að auka aflaheimildirnar,  Varðandi löndunarskylduna hefur það mál verið rætt af fullri alvöru í landbúnaðar- og sjávarútvegsnefnd, síðast nú í morgun. Menn eru mjög hugsi yfir þeim upplýsingum sem fram hafa komið um möguleika á atvinnusköpun 

Frú forseti. Mig langar til að beina fyrirspurn til hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar. Sumarið 2009 voru nokkrir hv. þingmenn Vinstri grænna, hugrakkir þingmenn, sem brutust undan viðjum flokksagans, fundu nýjar lausnir í Icesave og björguðu þjóðinni frá gífurlegum skaða. Þetta voru m.a. hv. þm. Lilja Mósesdóttir, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Ögmundur Jónasson og Atli Gíslason. Nú hafa tveir þessara félaga yfirgefið Vinstri græna. Þau kvarta undan foringjaræði og kattasmölun, sem eru nýyrði í íslensku, og segja Vinstri græna hafa svikið flestöll kosningaloforð sín varðandi samstarf við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, Icesave og sérstaklega ESB. Ég spyr hv. þingmann hvort hann sé sáttur við ummæli hæstv. utanríkisráðherra um aðild að Evrópusambandinu, hvort við séum að semja við Evrópusambandið eða aðlagast Evrópusambandinu, hvort þetta sé aðlögun eða viðræður. 
             Í gær grét hæstv. fjármálaráðherra í ræðustól yfir erfiðri vinnu og flórmokstri. Ég spyr hv. þingmann: Getur verið að hæstv. ráðherra hafi tapað hugsjónum Vinstri grænna í flórnum? 
            

Frú forseti. Það er alveg rétt að fyrir síðustu alþingiskosningar lýsti Vinstri hreyfingin – grænt framboð því mjög ítrekað og mjög víða yfir, m.a. í sjónvarpsviðtölum, að ekki yrði sótt um aðild að Evrópusambandinu. Það urðu mér mikil vonbrigði þegar slík umsókn var send inn og það hafa orðið mér enn meiri vonbrigði að sjá hvernig þessi umsókn hefur síðan þróast. Hingað streyma styrkir, þetta er að snúast upp í aðlögunarferli og við höfum þurft að horfa upp á það í Vinstri grænum að margir félagsmenn hafa gengið úr flokknum, formenn svæðisfélaga og nú síðast tveir góðir félagar mínir, hv. þm. Atli Gíslason og hv. þm. Lilja Mósesdóttir. Ég tel að það sé mikill missir að þessum þingmönnum og ég hef metið það svo að þeir menn sem hafa talað um að þetta styrki með einhverjum hætti stjórnarliðið séu með sérstakar nálganir, sér í lagi í ljósi þess að hv. þm. Lilja Mósesdóttir var í gær kosin vinsælasti þingmaður okkar á Alþingi Íslendinga og var ofarlega á blaði um síðustu áramót sem vinsælasti Íslendingurinn.  Hvað varðar þessa Evrópusambandsumsókn tel ég að það þurfi að endurskoða þá vegferð. Það er ekkert nýtt, ég hef ávallt haldið þeirri skoðun minni fram. Það er öllum ljóst, ég hef haldið því opinberlega fram í þingsal, í riti og víðar. Ég bind vonir við að þessi mál verði endurskoðuð og að menn átti sig á því, eins og flestir gera, úr öllum flokkum, að þetta mál sé ekki á góðri vegferð og að þarna þurfi að endurskoða málið. Ég bind vonir við að svo verði gert.

Frú forseti. Ég ætla að gera aðeins að umtalsefni það mál sem hv. þm. Pétur Blöndal vakti máls á og varðar umsóknina að Evrópusambandinu. Það mál er í því ferli sem lagt var upp með.

Hvað?

Það er rétt sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason lét koma fram, það voru skiptar skoðanir um þetta mál strax í upphafi. Við myndun þessarar ríkisstjórnar varð að samkomulagi milli flokkanna að setja það mál í ákveðið ferli, þingsályktunartillaga kæmi til umfjöllunar á Alþingi og báðir flokkar gengju óbundnir til þess máls og síðan yrði fylgt þeirri niðurstöðu sem Alþingi kæmist að. Við þekkjum það að Alþingi tók ákvörðun um að senda inn umsókn 

Rangt.

Það er mjög ánægjulegt að við í utanríkismálanefnd höfum átt marga fundi með okkar samningafólki, einstaka fagnefndir eftir atvikum hafa líka átt fundi um málið þar sem farið hefur verið yfir þá rýnivinnu sem er í gangi. Við stöndum frammi fyrir stórum ákvörðunum á næstunni í þessu efni þegar þarf að móta hina eiginlegu samningsafstöðu Íslands. Þá mun virkilega reyna á hvort það verður samstaða um þær áherslur sem við viljum leggja og hvort við síðan náum þeim fram. Þá getur auðvitað komið til þess að við þurfum að taka ákvarðanir um það hvort við viljum halda því ferli áfram sem við lögðum af stað í eða ekki. Það sjónarmið hefur margoft komið fram af minni hálfu að það gerist þegar samningsafstaðan og hinar raunverulegu samningaviðræður byrja sem við komum að þeim tímamótum. Ég tel ekki tímabært að taka neinar aðrar ákvarðanir en þær sem Alþingi hefur nú þegar tekið á þessu stigi málsins og ég tel að við eigum öll að vinna í samræmi við samþykkt meiri hluta Alþingis. Það er lýðræðisleg niðurstaða Alþingis 

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi vil ég taka undir þær gagnrýnisraddir sem hér hafa verið um þann úrskurð sem var kveðinn upp um að hæstv. forsætisráðherra landsins hafi brotið jafnréttislög. Ráðherra hlýtur að koma hingað og gera okkur grein fyrir því. Ég hef þegar farið fram á utandagskrárumræðu um málið þannig að ráðherrann geti komið og fjallað um það við okkur og útskýrt málið. Það er alveg ljóst að miðað við hennar fyrri orð mun hún væntanlega segja af sér þannig að ég þarf að ræða þetta við einhvern annan. Við skulum sjá hvort hún uppfylli þau orð sem hún hefur áður látið falla, sá ágæti ráðherra. Mig langar hins vegar aðeins að koma inn á það sem var rætt hér síðast. Ein af skýringunum sem hv. þm. Atli Gíslason gaf á brotthvarfi sínu úr þingflokki Vinstri grænna var að þetta Evrópumál væri komið langt út fyrir það umboð sem Alþingi hafði veitt á sínum tíma. Því er mjög sérstakt að heyra þingflokksformann Vinstri grænna standa upp og halda því fram að þetta sé allt á réttri leið. Það er alveg ljóst að þeir eru einfaldlega ósammála, þessir ágætu menn. Frú forseti. Mig langar að endingu til að kasta fram einni spurningu til þingheims í ljósi umræðna sem hafa verið undanfarið í fjölmiðlum: Hvað eiga þeir sameiginlegt, Karl V. Matthíasson, Kristinn H. Gunnarsson, Jón Magnússon, Gunnar Örlygsson og Steingrímur Jóhann Sigfússon? Þeir hafa allir gengið úr þingflokkum án þess að segja af sér þingmennsku. 
            

Forseti. Sýslumaðurinn í Reykjavík hefur sem kunnugt er sett lögbann á DV til að koma í veg fyrir frekari umfjöllun um fundargögn fjárfestingarfélagsins Horns sem blaðið hefur undir höndum. Alvarlega er vegið að upplýsinga- og heimildarmannavernd hérlendis enn þann dag í dag þrátt fyrir einhliða stuðning bæði þings og ríkisstjórnar við að stórefla þessi réttindi hérlendis eins og kom fram í samhljóma stuðningi við að Ísland markaði sér afgerandi sérstöðu sem styrkti réttindi málfrelsis og tjáningarfrelsis sem og upplýsingafrelsis. Rétti sýslumanna til að starfa sem rannsóknardómarar lauk árið 1993. Þetta er sem sagt frá þeim tíma þegar sýslumenn sinntu rannsóknarréttarhlutverki. Mér finnst nauðsynlegt að innanríkisráðherra eða samþingmenn hans tryggi að sýslumenn viti að samkvæmt stjórnarskrá er fyrirframtálmun á tjáningu óheimil. Hjálmar Jónsson, formaður Blaðamannafélags Íslands, segir, með leyfi forseta: „Það er fráleitt í fyrsta lagi að koma í veg fyrir að DV birti fréttirnar og í öðru lagi tekur út yfir allan þjófabálk að ætlast til að þeir gefi upp sínar heimildir. Þetta er fráleitt og þetta er tímaskekkja á 21. öldinni að fara fram á svona lagað.“ Hjálmar telur jafnframt að afhending gagnanna til Landsbankans geti teflt trúnaði fjölmiðla við heimildarmenn sína í tvísýnu og að DV geti ekki orðið við þessari kröfu. Í greinargerð með þingsályktun sem gjörvallt þingið samþykkti segir um lögbann á útgáfu: „Hömlur á tjáningarfrelsi er sérhver lagaleg aðgerð sem hægt er að nota til að hindra að efni sé gefið út áður en til útgáfu kemur. Slíkar hindranir hafa afar slæm áhrif á tjáningarfrelsi. Í flestum lýðræðisríkjum eru sterk og jafnvel algild takmörk á þeim. Kanna þarf hvernig tryggja megi að lög verði ekki misnotuð í tilraunum til þöggunar sem takmarka og tálma tjáningarfrelsið sem tryggt er í stjórnarskránni.“ Ég skora því á okkur öll að standa vörð um málfrelsi hérlendis 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Birgittu Jónsdóttur þegar hún ræðir lögbann sýslumannsins í Reykjavík á umfjöllun DV um hlutabréfaviðskipti fjárfestingarfélagsins Horns. Ég held að þetta sé grafalvarlegt mál og ótvíræð tilraun til fyrir fram ritskoðunar sem full ástæða er til að við í þinginu höfum áhyggjur af. Við lifum í samfélagi sem er í hálfgerðu byltingarástandi eftir fjármálahrunið. Hér var fordæmalaust hrun á fjármálakerfi landsins og reyndar á lífskjörum almennings í leiðinni og það er skýlaus krafa þeirra sem byggja landið að upplýsingar sem eiga erindi við almenning og tengjast hruninu séu opinberar. Hrunið hefur haft áhrif á kjör og hagi þúsunda fjölskyldna í landinu og staðreyndir þurfa að liggja á borðum ef við eigum að draga af þessu hruni réttan lærdóm. Fyrir þinginu liggur tillaga um að breyta lögum um kyrrsetningu og lögbann og ég held að sú tillaga sé allrar athygli verð. Sömuleiðis vil ég benda á að í frumvarpi til fjölmiðlalaga sem við höfum haft til meðferðar í menntamálanefnd og var afgreitt úr nefndinni í gær er ákaflega mikilvægt ákvæði um vernd heimildarmanna, sem er nýmæli í lögum um fjölmiðla þó að heimildarvernd sé vissulega fyrir hendi í réttarfarslöggjöfinni. Þetta ákvæði í fjölmiðlalögum veitir fjölmiðlamönnum vernd með tilliti til heimildarmanna sem ekki verður aflétt nema með samþykki viðkomandi eða á grundvelli laga um meðferð sakamála. Ég tel reyndar að þetta nýja lögbannsmál á DV gefi okkur tilefni til þess að fara sérstaklega yfir það í nefndinni milli 2. og 3. umr. hvort nauðsynlegt sé að styrkja enn frekar þetta ákvæði um vernd heimildarmanna til að girða fyrir að hægt sé að beita fyrir fram ritskoðun af því tagi sem við erum að verða vitni að í þessu máli. 
            

Frú forseti. Ég ætla aðeins að ræða um lög nr. 151/2010, gengislánalögin, sem voru jólagjöf þingsins til heimilanna. Nú er fólk að fá endurútreikning á lánum sínum en það eru ekki allir eins glaðir og þingheimur hafði gert ráð fyrir. Hér er ég t.d. með endurútreikning á láni sem var tekið um mitt árið 2006. Greiðslubyrðin samkvæmt áætlun var 132 þús. kr. á mánuði en er nú komin eftir endurútreikning í 301 þús. kr. Þetta er sem sagt 128% hækkun. Þetta er mun meiri hækkun en áður en lánið var leiðrétt. Þá var afborgunin 245 þúsund. Þetta finnst mér algerlega ótækt. Umboðsmaður skuldara og starfsmenn hans komu á fund tveggja þingnefnda síðasta föstudag. Í máli þeirra kom fram að lögfræðingar þeirra teldu lögin stangast á við neytendalöggjöf ESB sem lá fyrir áður en lögin voru samþykkt og væru þar með samningsbrot á EES-samningnum, einnig að þau brytu í bága við eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar og stönguðust á við mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna. Þetta er nú vönduð löggjöf, jólagjöf þingsins til heimilanna. Ég tók með mér samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Þar er fínn og flottur kafli um mannréttindi. Ég ætla aðeins, með leyfi forseta, að grípa niður í hann: „Mannréttindasamningar sem Ísland hefur undirritað og fullgilt verði leiddir í lög ásamt því að gerð verði áætlun í mannréttindamálum að norrænni fyrirmynd. Mannréttindafræðsla efld á öllum skólastigum.“ Mig langar að biðja þá þingmenn sem samþykktu þessi lög að hugsa sinn gang.

Virðulegi forseti. Vegna orða hv. þingmanna um mál Landsbankans og DV vil ég upplýsa hv. stjórnarþingmann, sem er augljóslega ekki meðvitaður um það, að Landsbankinn er ríkisbanki og allir bankaráðsmenn þar eru fulltrúar sem eru skipaðir af Bankasýslunni, sem er á ábyrgð hæstv. fjármálaráðherra. Það eru því hæg heimatökin að koma skilaboðum þangað inn. En það er einhvern veginn þannig að enginn ber ábyrgð hjá þessari hæstv. ríkisstjórn. Rætt hefur verið um kærunefnd jafnréttismála. Ég vil rifja það upp að hæstv. forsætisráðherra hafði forgöngu um það að breyta lögunum, m.a. jafnréttislögum sem sneri m.a. að kærunefndinni. Hvernig var sú breyting? Jú, breytingin var þannig að úrskurðir kærunefndar í jafnréttismálum urðu bindandi í stað álita. Núna kemur hæstv. forsætisráðherra og segir að þetta sé bara plat, hún sé ósammála þessu. Við búum í landi, virðulegi forseti, þar sem framkvæmd kosninga var úrskurðuð ógild. Þá kom hæstv. innanríkisráðherra, sem fer með dómsmál, og sagði að hann væri algerlega ósammála þeim úrskurði Hæstaréttar.  Það er upplýst í blöðunum að ríkissaksóknari telur að hæstv. forsætisráðherra hafi ráðist á embætti ríkissaksóknara, hvorki meira né minna. Virðulegi forseti. Þetta er ríkisstjórnin sem er alla daga með einhvern fallegan orðaflaum og hefur meira að segja gengið svo langt að búa til sérstaka stjórnsýsluskóla Stjórnarráðsins. 

Virðulegur forseti. Mig langar að koma hingað upp í ljósi þeirrar umræðu sem við áttum áðan um úrskurð kærunefndar jafnréttismála. Ég vil ekki grípa fram fyrir hendurnar á mínum ágæta félaga og þingflokksformannakollega, hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni, sem hefur óskað eftir utandagskrárumræðu um þetta mál og ég styð þá beiðni. En ég vil varpa því fram við hæstv. forseta, sérstaklega í ljósi ummæla hv. stjórnarþingmanna sem sögðu að þetta mál væri grafalvarlegt, að til að sinna eftirlitsskyldu okkar þyrftum við, löggjafinn, að fá skýringar frá framkvæmdarvaldinu. Það væri tilhlýðilegt að hæstv. forsætisráðherra gæfi okkur skýrslu um þetta mál, útskýrði sjónarmið sitt, helst í dag. Mér finnst málið ekki þola neina bið, sérstaklega í ljósi ummæla hæstv. forsætisráðherra 

Virðulegi forseti. Ég hlýt að taka undir þá beiðni sem fram kom hjá hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur. Mér finnst ekki öllu máli skipta hvort hér verður utandagskrárumræða eða hæstv. forsætisráðherra verði fengin hingað til að flytja skýrslu um það lögbrot sem hún og ráðuneyti hennar hefur nú verið úrskurðað um að hún hafi gerst sek um heldur að umræðan fari fram. Ég fæ ekki séð hvers vegna hæstv. forsætisráðherra ætti ekki að geta gefið þinginu skýrslu nú þegar þar sem forsætisráðuneytið hefur þegar sent frá sér yfirlýsingu vegna málsins sem ástæða er til að ræða. Það er líka ástæða til að gefa fulltrúum annarra þingflokka tækifæri til að fjalla um málið og segja skoðanir sínar á embættisfærslum og lögbrotum hæstv. forsætisráðherra, eins og t.d. þingmönnum Vinstri grænna sem ekki hafa tekið þátt í þessari umræðu en hæstv forsætisráðherra sækir a.m.k. enn þá umboð sitt til.

Frú forseti. Ég þakka svör hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur og hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur áðan sem voru mjög skýr að mínu mati þar sem þær taka undir með okkur að þetta er grafalvarlegt mál. Það komust einfaldlega ekki fleiri að í þeirri mikilvægu umræðu. Þetta er stórt og mikilvægt mál og skiptir miklu hvaða skilaboð í jafnréttismálum ríkisstjórnin en ekki síður Alþingi, sem hefur eftirlitshlutverk með ríkisstjórninni, er að senda út til samfélagsins og til lengri tíma. Þess vegna vil ég hvetja hæstv. forseta að beita sér fyrir því að taka upp þá beiðni sem hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir setti fram varðandi umræðu um skýrslu um þetta mál þannig að við þingmenn getum öll tjáð okkur á lengri tíma um þetta grafalvarlega mál, þetta lögbrot af hálfu forsætisráðherra. Þess vegna hvet ég hæstv. forseta, sem ég veit að hefur verið og er mikill jafnréttissinni, að taka þetta mál upp og reyna að hliðra til í dagskrá þingsins þannig að við getum öll tjáð okkur og sent þau skýru skilaboð að við ætlum að standa vörð og efla jafnrétti til lengri tíma.

Forseti vill geta þess að hann mun halda fund með þingflokksformönnum á eftir og þá munum við ræða þessa ósk. Enn fremur vill forseti benda þingmönnum á að hæstv. forsætisráðherra mun sitja fyrir svörum í fyrramálið. 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir hluta þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram. Við höfum margoft talað um að nauðsynlegt sé í kjölfar rannsóknarskýrslu Alþingis að taka mál fastari tökum. Það kom fram í máli þeirra þingmanna sem sögðu sig úr þingflokki Vinstri grænna í gær, sérstaklega hv. þm. Atla Gíslasonar, að hér hefði lítið breyst og menn hefðu lítið lært. Í ljósi þess langar mig að beina því til forseta að það sé fullkomlega óeðlilegt að hafa umræðu um þingsköp Alþingis síðasta lið á dagskránni, þ.e. að breyta háttum þingsins, hvernig það tekur á málum. Ég held að sú umfjöllun ætti að hafa miklu meiri forgang í störfum þingsins og kannski ekki síst í ljósi þess að við höfum horft upp á ráðherra koma trekk í trekk og segja að þeir séu bara í pólitík þegar þeir brjóta lög, eins og hæstv. umhverfisráðherra gerði. Kannski hæstv. forsætisráðherra geti líka sagt, þegar hún flytur skýrslu sína, að hún sé bara í pólitík. Svo er það annað mál umfjöllunin um það að við sniðgöngum Hæstarétt. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við tökum umræðu um þingmannaskýrsluna og förum að framfylgja einhverju af því sem við samþykktum þar.

Forseti hefur þegar upplýst á þessum þingfundi að hann hyggst ræða dagskrána í dag við þingflokksformenn á fundi aðeins síðar.

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka virðulegum forseta fyrir að ætla að setjast niður með þingflokksformönnum. Ég held að það sé afskaplega skynsamlegt og ég tel að hér hafi menn mælt mjög skynsamlega. Það er ljóst að við þurftum að breyta dagskrá þingsins vegna þeirra mála sem komið hafa upp. Ég held að það sé enginn bragur á því, með fullri virðingu fyrir þeirri dagskrá sem liggur fyrir þinginu í dag, að við ræðum mál eftir dagskránni sem augljóslega var samin þegar menn voru ekki búnir að átta sig á alvöru þeirra mála sem hér eru uppi. Ég ætla ekki að endurtaka það sem komið hefur fram en vil þó segja að mér fyndist eðlilegt að hæstv. forsætisráðherra svaraði fyrir fleira en einungis þau brot sem urðu á jafnréttislögunum á hennar ábyrgð því að það er augljóslega af 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að taka vel í þá beiðni að við ræðum þetta mál á fundi þingflokksformanna. En þá vil ég spyrja frú forseta: Hvenær hyggst forseti halda þann ágæta fund? Í beiðni minni fólst að málið yrði jafnvel rætt í dag. Ég er handviss um að fjölmiðlarnir sitja um hæstv. forsætisráðherra og leita eftir skýringum hennar á úrskurði kærunefndar jafnréttismála. Ég mundi gjarnan vilja, í ljósi þess sem komið hefur fram um störf Alþingis og þann lærdóm sem við getum dregið af rannsóknarskýrslunni, að við fengjum að heyra skýringar hæstv. forsætisráðherra fyrst hér í þinginu í staðinn fyrir að heyra þær í fjölmiðlum. Ég óska eftir því, frú forseti, að þessi fundur okkar verði tímasettur og að hann verði haldinn sem fyrst.

Forseti hyggst kalla þingflokksformenn til fundar við sig að loknum utandagskrárumræðum. Það gæti orðið um eða upp úr kl. fjögur.

Frú forseti. Nýverið kynntu stjórnvöld mat á því að hugsanlega kynni að þurfa að leggja Íbúðalánasjóði til töluvert fjármagn til að ná því eiginfjárhlutfalli sem ríkisstjórnin telur rétt að sjóðurinn hafi. Matið nam í einu tilviki 48 milljörðum kr. en þá var litið til ýtrasta mats, þ.e. ef hlutir færu allir á versta veg. Meðal annars er gert ráð fyrir því að svokölluð leigufélög fari öll í þrot og að lítið komi upp í á móti af eignum þeirra félaga, jafnframt að íslensk heimili lendi í verulegum ógöngum til viðbótar því sem nú er gert ráð fyrir og að eignir þeirra sem hugsanlega kynnu að ganga upp í skuldir séu þá ekki reiknaðar til fulls, þ.e. ekki gert ráð fyrir að þær nægi fyrir útlánum sjóðsins. Það er sem sagt gert ráð fyrir því að allt fari á versta veg og þá kunni ríkið að þurfa að leggja þarna inn 48 milljarða. Hvers vegna leggja menn fram slíkt mat? Ég ætla aðeins að velta því fyrir mér á eftir en fyrst að rekja ástæðurnar fyrir því að staða Íbúðalánasjóðs er þessi. Í fyrsta lagi var farið í mikið átak í uppbyggingu á leigumarkaði í samræmi við stefnu stjórnvalda árið 2008. Þau félög sem tóku að sér þá uppbyggingu lentu í kjölfar efnahagshrunsins í verulegum erfiðleikum og það bitnar á sjóðnum. Í öðru lagi var í neyðarlögunum gert ráð fyrir því að Íbúðalánasjóði yrði gert að yfirtaka íbúðalán frá fjármálafyrirtækjum í rekstrarerfiðleikum og það hefur komið illa við sjóðinn, að sjálfsögðu. Í þriðja lagi er þetta afleiðing af innkomu bankanna á fasteignamarkaðinn á sínum tíma. Eins og þekkt er fóru viðskiptabankarnir mjög bratt inn á þann markað með því sem nú má kannski kalla undirboðum og neyddu Íbúðalánasjóð þar af leiðandi til þess að fjárfesta upp á nýtt. Fólk greiddi upp lánin sín hjá Íbúðalánasjóði til að taka kostaboðum bankanna. Það varð til þess að peningar streymdu inn í Íbúðalánasjóð og sjóðurinn þurfti því að finna þeim peningum einhvern stað, fjárfesta aftur til að ná þeirri ávöxtun sem gert var ráð fyrir að fengist hefði af íbúðalánunum. Þarna var um að ræða 100–200 milljarða. Sjóðurinn setti þá peninga í fjárfestingu í bönkunum. Með öðrum orðum voru þeir settir aftur inn í bankana þar sem hluti af þeim tapaðist. Ef það hefði ekki gerst, ef viðskiptabankarnir hefðu ekki ruðst inn á markaðinn með þeim afleiðingum að Íbúðalánasjóður þurfti allt í einu að koma fyrir verulegum upphæðum, sem var í rauninni ekki um annað að ræða en að setja inn í bankana, væri staða Íbúðalánasjóðs sterk núna, þá væri eiginfjárhlutfallið sterkt og Íbúðalánasjóður hefði farið mjög sterkur í gegnum efnahagshrunið. Í fjórða lagi vil ég nefna áformin um og framkvæmd þessarar svokölluðu 110%-leiðar sem er í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar í málefnum heimilanna og gert er ráð fyrir að kosta muni Íbúðalánasjóð 21,8 milljarða kr. Sú leið nýtist hins vegar því miður ekki sem skyldi, hún nýtist t.d. ekki nógu vel fólki á þenslusvæðunum þar sem fasteignaverð hækkaði mjög hratt á þensluskeiðinu. Umfram allt minnir það okkur á þau tækifæri sem fóru til spillis í því að nýta ekki Íbúðalánasjóð og þá stöðu sem upp kom í kjölfar efnahagshrunsins í viðskiptabönkunum til að færa íbúðalán á einn stað, inn í Íbúðalánasjóð. Íslenska ríkið hafði nefnilega tækifæri til, eins og margoft var bent á á sínum tíma, að kaupa öll íslensku íbúðalánin. Á þeim tíma, rétt eftir hrun, voru fasteignalán metin mjög lágt og þá sérstaklega íslensk fasteignalán. Þau voru í raun metin sem undirmálslán í landi sem skilgreint var í alþjóðasamfélaginu margrædda sem gjaldþrota land. Á meðan verið var verið að selja slík lánasöfn í Bandaríkjunum á 10% af nafnvirði í sumum tilfellum, hefði vel verið hægt að færa rök fyrir því, svo ekki sé meira sagt, að þessi lán væru keypt af íslenska ríkinu á 50% afslætti, það hefði þótt vel í lagt, öll færð inn í Íbúðalánasjóð og færð þar niður þannig að almenningur hefði þá, bæði þeir sem voru með lán í Íbúðalánasjóði og í bönkunum, fengið leiðrétt lánin sín. Og þrátt fyrir það stæði Íbúðalánasjóður sterkur eftir núna.

Hæstv. forseti. Málefni Íbúðalánasjóðs hafa verið mikið til umræðu síðustu daga, ekki hvað síst vegna þess að fyrirséðar afskriftir sjóðsins eru meiri en áætlanir gerðu ráð fyrir. Í þeirri umfjöllun hafa tölur verið nokkuð á reiki og því er gott að efnt er til þessarar umræðu í dag um stöðu sjóðsins svo færi gefist á að skýra stöðuna fyrir þingheimi. Málshefjandi í þessari umræðu vekur athygli á ýmsum ástæðum sem hann telur vera fyrir vandamálum sjóðsins. Hann nefnir þar réttilega leigufélögin og að yfirtaka lána banka, það var að vísu fært niður með miklum afföllum yfir í bankana. En á sama tíma kvartar málshefjandi yfir því að það hefði átt að yfirtaka allt saman eins og raunar var skoðað á þeim tíma, hvort það væri rétt. Í staðinn fyrir að gera það að skyldu var það gert valkvætt og ekki nema lítill hluti af lánunum var færður yfir í bankana, svo það sé skýrt út. Hér er líka rætt um 110%-leiðina og er ástæða til að fara aðeins yfir afleiðingar af þeirri leið eða hvernig hún nýtist. Íbúðalánasjóður hefur ekki farið varhluta af því ástandi sem nú ríkir í samfélaginu, vanskilin hafa aukist hjá sjóðnum að undanförnu og stærstur hluti vanskilalána er hjá einstaklingum þótt vanskil hafi þó aukist hlutfallslega mest hjá leigufélögum. Það er því öllum ljóst sem að þessum málum hafa komið að aðgerða var þörf. Í því samhengi vil ég jafnframt leggja áherslu á að verið er að hreinsa til í kerfinu í heild sem felur óhjákvæmilega í sér afskriftir lána hjá einstaklingum og fyrirtækjum. Íbúðalánasjóður hefði alltaf lent í þeim afskriftum eins og aðrar lánastofnanir. Íbúðalánasjóður og aðrir lánveitendur á íbúðamarkaði, auk stjórnmálamanna, hófu í fyrrahaust vinnu við að finna leiðir til að koma til móts við yfirveðsett heimili, eins og menn muna. Það skilaði sér í samkomulagi í desember sl. og síðan í verklagsreglum í janúar í framhaldi af því með 110%-leiðinni. Ég vona að við séum flest sammála um að það var nauðsynlegt að Íbúðalánasjóður tæki þátt í þeim aðgerðum enda mikilvægt að koma til móts við yfirveðsett heimili, óháð því hvar þau tóku íbúðalán sín. Það kom líka fram í þeirri umræðu á þeim tíma að bankarnir sem voru í viðræðum við stjórnvöld og þá aðila sem þarna komu að máli að gerðu ríka kröfu um að þetta væru samstilltar aðgerðir þar sem allir aðilar kæmu að málum og þess vegna skipti mjög miklu máli að Íbúðalánasjóður væri þar með. Bankarnir fella niður líklega milli 80 og 100 milljarða í 110%-leiðinni sem skiptir auðvitað mjög miklu máli í þeim aðgerðum sem nú eru til þess að endurstilla okkur á húsnæðismarkaðnum og til að hjálpa fólki út úr þeim erfiðleikum sem það á við að etja. Þegar þetta var ákveðið í desember, það er rétt að rifja það upp, var í raun ekki talin þörf á því að fara í neinar lagabreytingar vegna 110%-leiðarinnar einfaldlega vegna þess að það eru heimildir um afskriftir ef fyrirsjáanlegt er að menn geti ekki staðið við skuldbindingar sínar. En af því að verklagsreglurnar sem settar voru í janúar voru rýmkaðar þannig að ekki var tekið tillit til eða gerð krafa um tekjur - horfið var frá 18% tekjumarkinu varðandi niðurfærslur um 4–7 millj. kr. hjá einstaklingum annars vegar og hins vegar hjá hjónum eða sambýlisfólki - þótti eðlilegt, sjálfsagt og nauðsynlegt að setja það inn í lög að slík heimild væri fyrir hendi. Þess vegna erum við með það frumvarp sem nú er til umræðu í þinginu og hefur verið afgreitt úr félags- og tryggingamálanefnd til 3. umr. Áætlað var að aðgerðirnar sem slíkar mundu kosta um 21,8 milljarða kr., eins og málshefjandi benti réttilega á. Þar af hefði sumt af því hvort sem er fallið á sjóðinn, en þar er um að ræða umtalsverða upphæð. En á móti fella bankarnir niður fjórfalt til fimmfalt þá upphæð þrátt fyrir að Íbúðalánasjóður sé með næstum 60% af markaðnum sem slíkur, það skiptir mjög miklu máli. Það er svo hægt að deila um hversu vel það hittir á markhópinn þarna. Þetta er m.a. vegna þess að flest lán Íbúðalánasjóðs eru úti á landi, ekki á svokölluðum þenslusvæðum, en bankarnir lánuðu inn á þau svæði og aðgerðirnar komast auðvitað vel til skila á þeim svæðum. Það sem kannski hefur þvælst í fjölmiðlum, og eðlilega, er hver afskriftaþörfin er hjá sjóðnum til lengri tíma. Það var samþykkt í fjáraukalögum fyrir árið 2010 að leggja sjóðnum til 33 milljarða til að tryggja eigið fé hans. Það kemur fram í frekari umfjöllun á vegum félags- og tryggingamálanefndar og í þinginu varðandi 110%-leiðina að það muni ekki duga að fullu. Það mun því miður ekki liggja fyrir fyrr en seinna á árinu hversu mikla upphæð þarf til að standa þétt á bak við sjóðinn því að auðvitað er það ætlun stjórnvalda að tryggja að sjóðurinn lifi og geti gegnt áfram hlutverki sínu. Við munum kannski fá tækifæri í lok umræðunnar til að fara betur yfir hverjar heildarafskriftirnar gætu orðið, en þar hafa verið nefndar allt of háar tölur. Ég held að það sé rétt sem málshefjandi nefndi að það gæti í mesta lagi verið í kringum 48 milljarða, en það verður að koma í ljós þegar búið er að fara yfir lánasafnið og sjá hvernig almennu aðgerðirnar sem núna er verið að vinna að munu hafa áhrif á lánasafn Íbúðalánasjóðs.

Frú forseti. Fyrir hrun störfuðu tveir ríkisbankar á Íslandi, annar var Íbúðalánasjóður og hinn Byggðastofnun. Báðir hafa farið mjög flatt á hruninu eins og einkabankarnir. Þar töpuðu hluthafar og eigendur öllu sínu en hér er það ríkið sem verður að blæða. Það er því ekki endilega eignarhaldið sem skiptir máli í þessu sambandi. Hér hefur verið rakið að tap sjóðsins megi rekja til lána til félaga sem áttu leiguíbúðir. Þar var farið mjög óvarlega að mínu mati. Ég varaði við því í félagsmálanefnd ítrekað löngu fyrir hrun að þetta gæti komið upp, að byggingaraðilar mundu losna við íbúðirnar sínar til leigufélaga í sinni eigu sem tóku lán hjá Íbúðalánasjóði. Nú hefur þetta komið á daginn. Í öðru lagi er það 110% reglan sem verið er að koma með núna, sem er almenn skuldaniðurfærsla. Það var líka varað við henni. Ég hef margoft varað við henni, að hún mundi kosta mjög mikið og lenda oft og tíðum hjá fólki sem ekkert endilega hefur þörf fyrir það. Það er að koma í ljós núna að 70% af þeim fjármunum sem fara í 110% regluna renna til íbúða eða fólks sem býr úti á landi þar sem menn höfðu fengið lánað fyrir byggingarkostnaði en verðmat eigna á svæðinu var miklu lægra. Fleiri hættur blasa við Íbúðalánasjóði. Þar hef ég margoft nefnt að kyrrstaða og stöðnun sem núverandi ríkisstjórn er að innleiða á Íslandi geti leitt til þess að raunvextir lækki umtalsvert, niður í jafnvel 1 eða 2%. Þá munu skuldarar Íbúðalánasjóðs greiða upp sín lán í stórum stíl og taka lán hjá bönkunum og Íbúðalánasjóður situr með eignirnar verðlausar en skuldirnar sitja eftir. Reyndar hefur hann varúðartæki 

Frú forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga efni en Íbúðalánasjóður er, held ég að okkur flestum finnist, afar mikilvægur þátttakandi á íbúðalánamarkaði og hlutverk hans mikilvægt. Sjóðurinn hefur ekki farið varhluta af afleiðingum hrunsins, fasteignabólunnar, rangra ákvarðana í stjórnkerfinu, til að mynda 90% lánin, þrátt fyrir aðvaranir annars staðar úr því sama kerfi um að stíga frekar á bremsuna á þenslutímum. Teknar voru vanhugsaðar ákvarðanir um lánveitingar, m.a. austur á landi í stórum stíl og þar situr sjóðurinn nú uppi með töluverðan stabba af eignum sem ólíklegt er að hann geti losnað við á auðveldan hátt. Að mínu mati er algjörlega ómögulegt að segja til um afskriftaþörf Íbúðalánasjóðs á þessu stigi, það verður í rauninni ekki hægt fyrr en kemur fram á haustið, þ.e. þegar staðan í ljósi úrlausnarinnar, 110%-leiðarinnar, staðan í ljósi niðurfærslu gengistryggðra lána o.s.frv. verður ljós. Vonandi, og það er væntanlega ætlun okkar allra, mun betri skuldastaða heimilanna með tilliti til annarra lána en íbúðalána leiða til bættrar greiðslugetu með tilliti til lána sjóðsins. Staðan varðandi lán til lögaðila mun hins vegar lítið breytast. Þar er orðin nokkuð ljós sú afskriftaþörf sem liggur fyrir og raunar kom hæstv. ráðherra lítið eitt inn á það áðan. Ég ítreka það sem ég sagði í upphafi að hlutverk sjóðsins er afar mikilvægt sem nokkurs konar akkeri í íbúðalánakerfi landsmanna. Hlutverk stjórnvalda, bæði þings og framkvæmdarvalds, er því að mínu viti að tryggja að svo geti verið áfram.

Virðulegi forseti. Á fundi sem ég og fleiri áttum með fulltrúum frá Íbúðalánasjóði ræddum við m.a. um 110%-leiðina. Þar kom fram að að mati þeirra starfsmanna sem sátu þann fund væri 110%-leiðin í raun og veru leiðrétting á því verðbólguskoti sem hefði orðið í framhaldi af hruninu. Mér fannst þetta einkar athyglisvert. Þetta voru nákvæmlega sömu niðurstöður og við fengum varðandi almenna leiðréttingu, eða 20%-leiðin sem við lögðum til um að leiðrétta þann forsendubrest og það verðbólguskot sem varð í framhaldi af bankahruninu. Þegar við komum fram með þá hugmynd að fara í almenna leiðréttingu á skuldum bæði heimila og fyrirtækja til að reyna að sparka atvinnulífinu aftur af stað, þegar leið á kvöldið daginn sem þessi hugmynd kom fram hreinlega loguðu bloggvefir um þessa hugmynd. Tilfinningin var eiginlega sú að þarna væru menn að draga fram stórskotabyssurnar, fallbyssurnar, og það ætti að gera allt til að skjóta þessa hugmynd niður. Þegar ég horfi til baka er nánast mjög sárt að hugsa til þess að hugsanlega geti verið, og ég hef heyrt þetta frá fleiri en einum, að helsti gallinn við hugmyndina hafi verið frá hverjum hún kom, að hún kom frá framsóknarmönnum.  Það sem við horfum upp á núna er að nauðsyn þess að fara í þessa leiðréttingu hefur verið staðfest með 110%-leið ríkisstjórnarinnar og að líka hefur verið sýnt fram á, í nýjustu reikningum bankanna, að það var svigrúm til að láta kröfuhafana 

Frú forseti. Ég fagna því að við ræðum hér stöðu Íbúðalánasjóðs, enda hefur Alþingi samþykkt þingsályktun mína um rannsókn á stöðu sjóðsins. Hér hefur verið rætt í dag um áhrif 110%-leiðarinnar á stöðu sjóðsins og það er ljóst að hún kostar um 22 milljarða kr. Ákvörðun um hana var tekin eftir umfangsmikið samráð við hagsmunaaðila og sameiginlega greiningu þeirra á umfangi vandans og mögulegum úrræðum til lausnar. Þessi aðgerð kostar eins og ég sagði ríkissjóð um 22 milljarða kr. og landsmenn alla þar með. Hv. þm. Eygló Harðardóttir fór hér yfir tillögu framsóknarmanna um 20% niðurfellingu skulda og sagði að gallinn við hana hefði verið sá að framsóknarmenn hefðu lagt hana til. Gallinn við þá leið var sá að eingöngu hvað varðaði kostnaðinn fyrir Íbúðalánasjóð voru þetta 112 milljarðar kr., 90 milljörðum hærri kostnaður en 110%-leiðin sem við erum að samþykkja hér. Og að halda því svo fram að við hefðum getað látið erlenda kröfuhafa bera þann kostnað eru „trolleríkúnstir“ af mjög grófu tagi. Ég skal lofa hv. þingmanni því að ef í ljós er að koma að erlendir kröfuhafar séu með óeðlilegum hætti að fá fjármuni sem nýta ætti í að afskrifa hjá heimilum og fyrirtækjum mun ekki standa á Samfylkingunni að tryggja það.

Virðulegi forseti. Það má með sanni segja að í umræðunni á Alþingi í dag rekist eitt vandræðamál ríkisstjórnarinnar á annað. Áðan var rætt um brot hæstv. forsætisráðherra á jafnréttislögum og nú ræðum við annað vandræðamál sem er Íbúðalánasjóður. Í umræðunni frá hruni hafa menn viljað kenna Sjálfstæðisflokknum um allt sem illa hefur farið í samfélaginu á síðustu missirum en eitt má segja að Sjálfstæðisflokkurinn hefur aldrei stýrt Íbúðalánasjóði eða þeim ráðuneytum sem með hann fara. Segja má að Íbúðalánasjóður sé skilgetið afkvæmi Jóhönnu Sigurðardóttur, fyrrverandi hæstv. félagsmálaráðherra. Vandi Íbúðalánasjóðs er tröllvaxinn og ástæðurnar eru margvíslegar. Þær varða bæði sjóðinn sjálfan en skýringanna er ekki síður að leita í aðgerðum núverandi ríkisstjórnar, svo sem ríkisábyrgðum á útlánum sjóðsins sem leiðir til þess að útlánatöp lenda á ríkinu en ekki fjárfestum. Setja má stórt spurningarmerki við útlánastefnu sjóðsins, 110%-leiðina, útlán til leigufélaga, fjármagnskostnaður er miklu hærri en heimilin geta staðið undir og svo mætti lengi telja. Allt þetta hefur valdið miklum vanda sem staðið hefur lengi án þess að ríkisstjórnin hafi gripið til neinna raunverulegra ráðstafana annarra en að reyna að gera út af við séreignarstefnuna sem við sjálfstæðismenn erum ekki til umræðu um. Þessi tröllvaxni vandi var síðan staðfestur þegar ríkissjóður þurfti um áramótin að leggja Íbúðalánasjóði til hvorki meira né minna en 33 milljarða kr. Nú stendur til að bæta 15 milljörðum við. Þetta eru 48 milljarðar króna, það þýðir 400 þús. kr. rukkun á hverja einustu fjölskyldu í landinu og það sem verra er, við vitum ekki hvort þetta dugar. Virðulegi forseti. Við höfum ítrekað hér á þinginu 

Virðulegi forseti. Íbúðalánasjóður er sú lánastofnun sem hefur verið hvað virkasti lánveitandinn á innlendum fasteignamarkaði og hefur skyldum að gegna gagnvart öllum landsmönnum burt séð frá búsetu þeirra. Sem betur fer tókst misvitrum stjórnmálamönnum ekki það ætlunarverk sitt að einkavæða hann á sínum tíma eins og bankana með gífurlegu fjárhagstjóni fyrir þjóðina sem fylgdi í kjölfarið með bankahruninu. Þegar einkabankarnir hófu innreið sína á lánamarkaðinn með nánast óheftu fjármagni og fasteignabólan varð til á höfuðborgarsvæðinu með víxlverkun ódýrs lánsfjármagns og hækkandi fasteignaverðs í kjölfarið var Íbúðalánasjóður í annarri stöðu með þak á lánveitingum til einstaklinga og mætti áfram þörfum lántakenda á landsbyggðinni sem aðrar lánastofnanir sinntu lítið vegna minni veðhæfni húsnæðis þar að þeirra mati. Útlán Íbúðalánajóðs til lögaðila eru einkum komin til vegna leiguíbúða. Þar er um að ræða lán sem veitt hafa verið vegna átaks sem miðaði að því að fjölga leiguíbúðum á markaði, svo sem leiguíbúðir fyrir námsmenn og tekjulága hópa en einnig fyrir almennan markað. Afskriftaþörf í Íbúðalánasjóði er mikil vegna greiðsluerfiðleika lögaðila með hálfbyggðar íbúðir og mikils samdráttar á fasteignamarkaði. Einnig vegna þess samkomulags sem gert hefur verið milli stjórnvalda og fjármálafyrirtækja um aðgerðir í þágu yfirveðsettra heimila, þ.e. 110%-leiðina. Ríkissjóði var veitt heimild til að efla eiginfjárstöðu Íbúðalánasjóðs um allt að 33 milljarða í fjáraukalögum í lok síðasta árs og gera honum þar með kleift að mæta aukinni afskriftaþörf vegna útistandandi lánveitinga og aðgerða í þágu skuldavanda heimilanna. Hefur ESA lagt blessun sína yfir þessa ráðstöfun. Hvort þetta framlag úr ríkissjóði dugir til er enn ekki séð fyrir endann á og ræðst á næstu mánuðum, en það réttlætismál að allir landsmenn eigi kost á 110% niðurfærslu og að Íbúðalánasjóður  Rannsókn á starfsemi Íbúðalánasjóðs fyrir hrun á fullan rétt á sér og er mjög mikilvæg.

Frú forseti. Ég þakka umræðuna og ágæta yfirferð hæstv. ráðherra. Ég er sammála hæstv. ráðherra um að vonandi verði upphæðirnar ekki í samræmi við það hæsta mat sem nefnt hefur verið að undanförnu. Eins og hæstv. ráðherra benti á mun ekki liggja fyrir fyrr en seinna á árinu hver niðurstaðan verður. Þess vegna finnst mér svo undarlegt að menn skuli hafa teflt fram þessu ýtrasta mati af hálfu ríkisstjórnarinnar að því er virðist, hæstv. forsætisráðherra þó sérstaklega sem virðist hafa notað það einkum og sér í lagi til að setja í samhengi við Icesave-málið. Sá samanburður er ákaflega villandi. Hæstv. forsætisráðherra virtist finnast freistandi að bera tölurnar saman, benti á að þær væru álíka háar en þar miðaði hún við mjög góða hugsanlega útkomu í Icesave-málinu í fyrsta lagi en mjög slæma útkomu, verstu útkomu hjá Íbúðalánasjóði. Ef þetta hefði átt að vera sanngjarnt mat hefði að sjálfsögðu átt að miða við slæma útkomu eða verstu útkomu hvað varðar Icesave, 200–300 milljarða, en ekki bara það - þá hefði líka átt að sleppa því að taka eignirnar á móti eins og hæstv. forsætisráðherra gerði í mati sínu á hugsanlegu tapi Íbúðalánasjóðs. Hver er þá kostnaðurinn við Icesave? Þá nemur hann mörg hundruð milljörðum, kannski þúsund milljörðum. Auk þess er það í erlendri mynt. Tvöfalda má það vegna margfeldisáhrifanna og þá mætti tala um 48 milljarða tjón hjá Íbúðalánasjóði annars vegar og allt að 2.000 milljarða tjón hvað varðar Icesave ef menn ætla að fara út í slíkan samanburð. Ég tel mjög óheppilegt að menn reyni að nota Íbúðalánasjóð í þessum tilgangi því frammistaða hans hefur á margan hátt verið góð, hann hefur lifað af gríðarlega erfiðleika. Hann hefur lifað af hrun bankakerfis, hrun heils efnahagskerfis, gríðarleg 

Hæstv. forseti. Eitt hefur komið í ljós við þessa umræðu en það er að allir, að ég held, bera hag Íbúðalánasjóðs sérstaklega fyrir brjósti nema Sjálfstæðisflokkurinn, hann virðist ekki hafa miklar áhyggjur af þessu eða mikinn áhuga og vill að við tökum aftur upp einkabankalánin ef ég skil það sem hér hefur komið fram. Túlkun eins og sú frá hv. þm. Pétri H. Blöndal um einkabankana, að bara hluthafar hafi tapað á hruninu er alveg ótrúleg skýring sem ég hef aldrei heyrt fyrr í þingsal í tengslum við hrunið. Sama er þegar hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson segir að hér sé tröllvaxinn vandi á ferðinni. Hvað var þá hrun Seðlabankans? Ég tek það sem dæmi til samanburðar þó ég fari nú ekki að miða við eitthvað annað. Og það sé stórhættulegt að vera með ríkisábyrgð en vextir þurfi að vera lægri. Slíkar andstæður ganga ekki upp í mínum huga. Það komu fram ýmsar athugasemdir. Hv. þingmaður og málshefjandi Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, en við berum báðir hag Íbúðalánasjóðs fyrir brjósti, talar um tölurnar og ríkisstjórnin hafi lagt þær fram. Það er auðvitað ekki þannig. Íbúðalánasjóður leggur allar tölur fram. Enginn annar getur lagt fram tölurnar, einfaldlega vegna þess að þetta er upplýsinga- eða tilkynningaskyld starfsemi og við pössum okkur á því að engar tölur komi frá öðrum en þeim aðila sem ber ábyrgð á rekstrinum og stjórninni sem þar situr. Varðandi hvort frekar hefði átt að fara 20%-leiðina þá má alltaf deila um það. En ég get nefnt eina af ástæðunum fyrir því að ég hafði miklar efasemdir um hana á sínum tíma því það er rangt sem hér hefur margoft verið sagt að sú leið hafi ekkert verið skoðuð. Hún var að sjálfsögðu skoðuð. Ástæðan var sú að ef við tókum 20% af 700 milljarða lánasafni Íbúðalánasjóðs og færðum það niður, eigandi eftir að taka vanskilin því til viðbótar, þá vorum við strax að tala um 140–150 og jafnvel upp í 200 milljarða sem hefðu fallið beint á ríkissjóð, fyrir utan allt annað. Þetta voru umræðurnar sem áttu sér stað á þeim tíma. Varðandi að tengja þetta við Icesave-málið er það ákveðin snilld málshefjanda, ég ætla ekki að ræða það sérstaklega en hægt er að deila um þær tölur sem þar koma fram. En það er að minnsta kosti ljóst að í því frumvarpi sem liggur fyrir varðandi Icesave virðast ætla að koma út tölur um heildarkostnað 

Hæstv. forseti. Við tökum hér að nýju til við að ræða þingsályktunartillögu þriggja hv. alþingismanna um skipun svokallaðs stjórnlagaráðs. Þessi síðari umræða um tillöguna hófst á þriðjudagskvöldið í síðustu viku og var fram haldið í gær þannig að umræðan hefur verið nokkuð í bútum sem hefur auðvitað slitið hana svolítið í sundur og hugsanlega gert hana ómarkvissari. Málið var reyndar á dagskrá fleiri daga í síðustu viku en ekki kom til þess að það yrði tekið til umræðu þá heldur var umræðu frestað. Veit ég ekki hver skýringin er á því. Um það hlýtur forusta þingsins að vita, en ég get ekki skýrt fyrir hv. þingmönnum hvernig á því stendur. Þessi málsmeðferð í þinginu og sá dráttur sem hefur verið á málsmeðferðinni í þingsal er svolítið sérkennilegur í ljósi þess að það lá afskaplega mikið á að afgreiða málið út úr allsherjarnefnd eins og kemur fram í nefndaráliti sem ég undirritaði út úr allsherjarnefnd ásamt hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni. Það lá mjög mikið á að afgreiða málið út úr allsherjarnefnd. Þar mátti ekki víkja nokkru til, jafnvel ekki þótt fram kæmu málefnalegar óskir um frekari gestakomur, það varð að ljúka málinu þar þannig að unnt yrði að taka það til meðferðar í þinginu. Svo þegar það kemur í þingið er asinn ekki mjög mikill. Nóg um það. Fyrir því kunna að vera einhverjar ástæður sem ég þekki ekki. Staða málsins er farin að skýrast að því leyti að rök með og á móti því hafa verið reifuð. Enn er samt nokkur óvissa um stuðning við málið í þinginu. Fram hefur komið að ýmsir úr þingflokkum stjórnarflokkanna hyggjast ekki styðja tillöguna sem kom út af fyrir sig nokkuð á óvart þegar horft er til þess að þó að ríkisstjórnin stæði ekki ein að þeim aðdraganda sem var að tillögugerðinni lá ljóst fyrir að ríkisstjórnarflokkarnir höfðu forgöngu í því, fulltrúar Samfylkingar og Vinstri grænna. Það sem hefur komið í ljós við þessa umræðu er að málið er að því er virðist umdeildara innan beggja flokka en sýndist í fyrstu. Hér hafa komið ágætir hv. alþingismenn eins og Helgi Hjörvar og Skúli Helgason úr Samfylkingu og lýst miklum efasemdum um tillöguna, í grundvallaratriðum á sömu forsendum og við sjálfstæðismenn höfum t.d. gert. Afstaða hæstv. innanríkisráðherra hefur raunar verið kunn lengur, en hann tók þegar í stað þá prinsippafstöðu að styðja ekki tillögu í þessa veru af því að hann taldi að hún færi á svig við niðurstöðu Hæstaréttar, væri einhvers konar fjallabaksleið til að komast fram hjá niðurstöðu Hæstaréttar eins og mig minnir að hann hafi orðað það. Hv. þm. Skúli Helgason og Helgi Hjörvar hafa tekið í sama streng. Ljóst er að þrátt fyrir að fulltrúi Framsóknarflokksins í samráðshópnum sem lagði drögin að tillögunni styddi málið, og styðji málið miðað við ræðu hans hér í gær, hv. þm. Höskuldur Þór Þórhallsson, virðist meiri hluti þingflokks framsóknarmanna vera andvígur tillögunni. Um afstöðu okkar, þingmanna Sjálfstæðisflokksins, er ekki þörf að fjölyrða; við höfum verið andvígir málinu frá upphafi. Nú á auðvitað eftir að koma í ljós hvort andstæðingar tillögunnar kunni að reynast fleiri innan þingflokka Samfylkingar og Vinstri grænna en fram hefur komið. Afar margir þingmenn úr þessum tveimur stjórnmálaflokkum hafa ekki tekið til máls við þessa umræðu þannig að við þekkjum ekki afstöðu þeirra. Það kann að vera að þeir muni fleiri en þegar hefur komið fram annaðhvort ekki greiða tillögunni atkvæði eða einfaldlega greiða atkvæði á móti henni sem væri, mér liggur við að segja heiðarlegri afstaða. Það er heiðarlegra að greiða einfaldlega atkvæði gegn tillögu sem menn hafa lýst sig algjörlega andvíga og fundið allt til foráttu en að sitja hjá. Auðvitað velur hver þingmaður hvernig hann nálgast málið eftir því sem honum finnst best. Hins vegar er ljóst að ef stuðningur við málið er eins og virðist miklu minni en var í upphafi getur hjáseta þeirra sem í hjarta sínu eru andvígir málinu einfaldlega þýtt það að málið komist í gegn og þannig muni hv. þingmenn sem hafa lýst sig efnislega andvíga tillögunni hugsanlega tryggja framgang hennar engu að síður með því að sitja hjá. Það er umhugsunarefni. Þótt það sé ekki einsdæmi hér í þinginu er það umhugsunarefni. Óvissan er enn þá nokkur í þessu og verður auðvitað forvitnilegt að sjá hvort fleiri hv. þingmenn eiga eftir að gefa sig upp í þessu máli eða láta í ljósi afstöðu sem hugsanlega kemur á óvart. Ég verð að játa að sumar yfirlýsingar við þessa umræðu hafa komið mér nokkuð á óvart, einkum vegna þess að þegar málið var lagt fram hugði ég að stuðningur við það væri meiri hér í þinginu en síðar hefur komið í ljós. Ég ætla að víkja í ræðu minni örfáum orðum að rökstuðningi gegn þessari tillögu. Ég vísa kannski aftur í framsöguræðuna sem ég flutti hér við upphaf umræðunnar fyrir rúmri viku þar sem ég byggði mjög á því nefndaráliti sem við undirrituðum, við hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson. Til að gera langa sögu stutta er það mat okkar að tillagan feli það einfaldlega í sér að verið sé að fara á svig við niðurstöðu Hæstaréttar. Alþingi hafði falið Hæstarétti að skera úr um gildi tiltekinnar kosningar. Hæstarétti bárust kærur. Hæstiréttur taldi kosninguna ógilda en þá ætlar Alþingi eftir á að taka ákvörðun sem felur í sér að kosningin verði tekin gild engu að síður í raun. Ég segi „í raun“ vegna þess að tillagan gengur út á að sama fólkið verði valið til að sinna sama verkefni á sömu forsendum og sömu kjörum og áður var gert ráð fyrir og að við val á þeim einstaklingum sé byggt á sömu kosningu og metin var ógild. Þessi málsmeðferð er að mínu mati algjörlega fráleit og ótæk og felur það í sér að gengið er gegn niðurstöðu æðsta dómstóls landsins. Um það verður ekki villst að mínu mati og ég og fleiri í þessari umræðu höfum bent á að það er sameiginlegt mat þeirra fræðimanna á sviði lögfræði og stjórnskipunarréttar sem um þetta mál hafa fjallað. Hver og einn hefur valið því sín orð en þeir prófessorar og aðrir fræðimenn á sviði lögfræði og stjórnskipunarréttar sem um þetta hafa fjallað hafa verið efnislega sammála um að verið væri að fara á svig við niðurstöðu Hæstaréttar. Nú kann að vera að sumum þingmönnum þyki það bara allt í lagi en ég er ekki í þeim hópi og ég hygg að þeim þingmönnum fari fjölgandi sem ekki geta tekið þátt í slíkum gjörningi. Sú afstaða er eins og hefur komið fram alls ekki bundin við flokka. Við sjálfstæðismenn höfum lýst þessu yfir frá upphafi, en auðvitað hafa aðrir þingmenn séð þetta með sömu augum og má vísa aftur til þeirra hv. þm. Skúla Helgasonar og Helga Hjörvars í því sambandi auk hæstv. innanríkisráðherra, ráðherra dómsmála í landinu, sem raunar er líka sá ráðherra í landinu sem fer með málefni kosninga svo því sé haldið til haga. Stuðningsmenn tillögunnar hafa reynt að þræta fyrir að verið sé að fara á svig við niðurstöðu Hæstaréttar og farið að mínu mati, hæstv. forseti, í afskaplega mikla loftfimleika til að reyna að rökstyðja þá afstöðu. Mér finnst sá málflutningur dæma sig sjálfur vegna þess að það er augljóst, eins og við gerum í nefndarálitinu sem ég vísa til hér, að þegar borin eru saman ákvæðin um annars vegar stjórnlagaþingið samkvæmt lögunum um stjórnlagaþing og hins vegar stjórnlagaráðið samkvæmt þeirri tillögu sem hér liggur fyrir er öllum ljóst að um sama fyrirbæri er að ræða. Það á að fá sama fólkið til að setjast í sams konar nefnd, ráð eða samkomu, hvað sem við köllum það. Það á með öðrum orðum að láta eins og niðurstaða Hæstaréttar hefði aldrei verið á þá leið sem raunin varð, það á að láta eins og Hæstiréttur hafi aldrei komist að þeirri niðurstöðu sem hér um ræðir. Út á það gengur tillagan. Geta menn farið með skýrari hætti á svig við niðurstöðu Hæstaréttar? Nei, ég fæ ekki séð hvernig menn geta farið á svig við niðurstöðu Hæstaréttar með skýrari og afdráttarlausari hætti. Það er ekki hægt að mínu mati. Í raun er málið þannig vaxið að þeir hv. þingmenn sem ætla að segja já við þessari tillögu gætu alveg eins samþykkt tillögu sem væri orðuð einhvern veginn á þessa leið: Alþingi ályktar að hafa niðurstöðu Hæstaréttar að engu. Ég held að það lýsi innihaldi málsins best að orða það þannig. Hæstv. forseti. Í þessari ræðu ætla ég ekki að koma inn á fleiri þætti. Ég ætla þó að nefna eitt atriði hér undir lokin sem er á mörkum þess að tengjast efni þeirrar þingsályktunartillögu sem hér er til umfjöllunar. Ég ætlaði að vekja athygli á því að þrátt fyrir að málið hafi nú verið í umræðu í þinginu í átta daga, það kom fyrst til umræðu í síðustu viku og hefur verið á dagskrá þingsins dag eftir dag síðan þrátt fyrir að það hafi yfirleitt ekki komið til umræðu heldur umræðu frestað, er ekki enn þá búið að leggja fram löngu boðað frumvarp um breytingar á lögum um stjórnlagaþing. Það var boðað þegar hv. þingmenn, flutningsmenn þessa máls, lögðu fram þingsályktunartillöguna. Við vitum ekki enn hvað á að standa í því lagafrumvarpi sem á að fela í sér breytingar á lögum um stjórnlagaþing.

… á morgun.

Ég vildi vekja athygli á þessu. Ég heyrði ekki alveg ummæli hv. formanns allsherjarnefndar úr salnum, en kannski var hann að vísa til þess að málið yrði lagt fram á morgun, ég veit það ekki, það kann að vera. En það verður auðvitað forvitnilegt að sjá það mál. Ég ætlaði að nefna í því samhengi að meðan þetta mál er hér enn til umfjöllunar og er óafgreitt tel ég að Alþingi ætti að stíga og gæti stigið eitt skref sem þyrfti ekki að taka langan tíma eða vera flókið og það væri að taka með skýrum hætti af skarið um það hvernig á að fara með skýrslu svokallaðrar stjórnlaganefndar. Bara til að útskýra það er stjórnlaganefnd einn liðurinn í þessu ferli öllu sem tiltölulega góð sátt hefur verið um og ekki mikill ágreiningur. Stjórnlaganefndin hefur starfað frá síðasta sumri og hefur eftir mínum bestu upplýsingum lokið starfi sínu. Skýrslur hennar hafa verið prentaðar og bíða nú þess hvað verður. Ég ætla að segja, hæstv. forseti, að ég legg til að meðan afdrif þessa máls sem 

Virðulegi forseti. Þegar Ólafur Ragnar Grímsson, forseti Íslands, synjaði Icesave-lögunum staðfestingar í annað sinn lýsti hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, því yfir að hann væri ekki bara undrandi á þeirri ákvörðun, hann væri forundrandi á þeirri ákvörðun forsetans. Ég var viðstaddur fyrir einhverjum vikum jarðarför hjá góðum vini mínum, hæstaréttarlögmanni sem nú er fallinn frá, sem hafði átt farsæla starfsævi í rúma hálfa öld. Honum fylgdi líklega meira og minna öll stétt lögfræðinga á Íslandi. Þar voru samankomnir ungir lögfræðingar jafnt sem aldnir. Þeir áttu það sameiginlegt með hæstv. fjármálaráðherra að vera forundrandi, ekki á þeirri ákvörðun forseta Íslands að synja Icesave-lögunum staðfestingar heldur á þeirri tillögu sem hér er til umfjöllunar, tillögu um að skipað verði stjórnlagaráð á rústum stjórnlagaþings sem til stóð að koma hér á fót. Þar spurðu menn hvað væri að gerast á Alþingi, hvort löggjafinn og alþingismenn væru ekki klárir á því og þeim ekki kunnugt um það að niðurstöður æðsta dómstóls landsins væru endanlegar, þ.e. niðurstöður Hæstaréttar Íslands, og að þeim bæri að hlíta. Ég átti erfitt með að svara þessum spurningum öðruvísi en svo að við mér blasti að hér á þinginu væru hv. alþingismenn sem væru þeirrar skoðunar að breyta ætti þeim sáttmála sem allir hafa farið eftir hér á Íslandi, bæði alþingismenn og aðrir, að okkur bæri að hlíta niðurstöðum æðsta dómstólsins. Nú hefur það breyst. Þegar menn lesa þessa tillögu um skipun stjórnlagaráðs sjá menn, a.m.k. allir sanngjarnir menn, að með henni er gerð tillaga um að niðurstaða Hæstaréttar um ógildingu kosningar til stjórnlagaþings skuli að engu höfð, að ekkert verði með hana gert, að þrátt fyrir að kosning til stjórnlagaþings hafi verið ógilt af Hæstarétti Íslands skuli samt haldið áfram eins og að ekkert hafi í skorist, eins og að Hæstiréttur Íslands hafi í raun ekki komist að neinni niðurstöðu. Það eina sem er gert er að það er breytt um nafn og kennitölu á stjórnlagaþinginu en því svo haldið áfram og lagt til að þeir 25 einstaklingar sem hlutskarpastir voru í kosningu sem ógilt var af Hæstarétti Íslands skuli engu að síður skipaðir, að þeim skuli falið sama verkefnið við sömu kjör og á sama stað og til stóð að standa að vinnu við að útbúa tillögur til breytinga á stjórnarskrá lýðveldisins. Undir þessi sjónarmið sem ég heyrði í þessari jarðarför tóku auðvitað allir þeir fræðimenn sem komu á fund allsherjarnefndar til að segja skoðun sína á þessu frumvarpi. Ég las hér upp í fyrri ræðu minni í umræðu um þetta mál merka grein sem minn gamli prófessor, Sigurður Líndal, skrifaði í Fréttablaðið þann 17. mars 2011 þar sem hann kemst að þessari niðurstöðu og segir jafnframt að þeir sem standa að þessari tillögu sniðgangi meginreglu stjórnarskrárinnar sem ekki gildir bara á Íslandi heldur í stjórnarskrám flestra lýðræðisríkja sem ég þekki, þ.e. regluna um þrígreiningu ríkisvaldsins. Hann útlistar mjög skýrt með hvaða hætti Alþingi er að gera tilraun til að taka fram fyrir hendurnar á Hæstarétti Íslands og ógilda fyrri ákvarðanir um að Hæstiréttur skeri úr um gildi kosningarinnar. Þessi sjónarmið komu einnig fram hjá öðrum lagaprófessorum sem komu fyrir nefndina, Róberti Spanó og Ragnhildi Helgadóttur. Það má í raun segja að allir þeir sem hafa tjáð sig um þetta mál og kynnt sér stjórnskipunarrétt og stjórnskipunarmál til hlítar og eru fræðimenn á því sviði hafi komist að sömu niðurstöðu. Því miður var það þannig að okkur í minni hlutanum tókst ekki að fá til fundar í allsherjarnefnd alla þá fræðimenn sem við töldum nauðsynlegt að fá til skrafs og ráðagerða við nefndina áður en málið yrði klárað. Sú ákvörðun er auðvitað á forræði forustu allsherjarnefndar. Það fannst mér miður eins og ég hef áður sagt. Ég fordæmi þá málsmeðferð og mótmæli henni, en ég skil auðvitað að fólk sem ber fram tillögur eins og þessa sem hljóta jafnafdráttarlaus mótmæli, slæmar undirtektir og fá jafnmargar falleinkunnir í umfjöllun sérfræðinga séu ekkert sérstaklega spenntir fyrir því að heyra sjónarmið umfram það sem verið hafði. Við hv. þm. Birgir Ármannsson höfum í nokkuð ítarlegu máli farið yfir meginsjónarmið okkar sem fram koma í því nefndaráliti sem hér hefur verið lagt fram. Við útlistum af hverju við komumst að þeirri niðurstöðu að með tillögunni sé það lagt til að farið verði á svig við niðurstöður Hæstaréttar og tiltökum fleiri álitamál sem vakna við lestur þingsályktunartillögunnar. Þó er eitt atriði sem ég kom ekki að í minni fyrri ræðu og finnst ástæða til að nefna hér. Það er að gert var ráð fyrir því í upphafi að stjórnlagaráðið mundi ljúka vinnu sinni við endurskoðun stjórnarskrárinnar þann 1. júní nk. Það er ótrúlegt að sú tímasetning miðast við það að þann dag rennur út leigusamningur húsnæðis sem stjórnlagaráðinu er ætlað að starfa í. Ég hygg að það þekkist hvergi á byggðu bóli að gildistími húsaleigusamnings sé látinn ráða vinnu manna við jafnmikilvægt verkefni og stjórnarskrá hvers lands er. Mér finnst sú staðreynd ein ramma inn og undirstrika hvers konar klúður og niðurlæging þetta mál er frá upphafi til enda fyrir alla þá sem að því standa. Virðulegi forseti. Við sjálfstæðismenn höfum viljað fara aðrar leiðir. Við höfum viljað endurskoða stjórnarskrána. Við höfum margoft sagt það og ég hef m.a.s. lýst því hvaða ákvæði það eru í stjórnarskránni sem ég tel einsýnt að þurfi að taka til endurskoðunar. Ég ítreka það sem fram kom á fundi allsherjarnefndar hjá einum gesta hennar, Jóni Kristjánssyni, framsóknarmanni og fyrrum hæstv. heilbrigðisráðherra. Ég nefni það sérstaklega í ljósi þess hver situr í forsetastól. Hann var formaður stjórnarskrárnefndar á árunum 2005–2007. Hann upplýsti nefndina um það að þegar sú stjórnarskrárnefnd lauk störfum var afar fátt sem stóð út af borðinu og leiddi til þess að nefndin skilaði ekki af sér niðurstöðu. Það var í rauninni eitt atriði, 26. gr. stjórnarskrárinnar, synjunarvald forseta Íslands. Þar tókust fyrst og fremst á fulltrúar Sjálfstæðisflokksins og fulltrúar Samfylkingarinnar í nefndinni. Ég hygg eftir það sem síðan hefur gengið á sé komið annað hljóð í strokkinn hjá a.m.k. Samfylkingunni hvað það atriði varðar og sömuleiðis hugsanlega hjá sjálfstæðismönnum sem leiðir til þess að a.m.k. ég er bjartsýnni á að menn geti leyst úr þeim vanda sem þá var uppi með því að leggja fram sameiginlega á þinginu breytingartillögur 

Virðulegi forseti. Við ræðum stjórnlagaráð í annað sinn. Þetta mál er mikilvægt skref í þeirri þrautagöngu Alþingis að endurskoða stjórnarskrá Íslands og erum við komin að ákveðnum vendipunkti eða vörðu í því ferli með umræðu um málið á þessu stigi. Áherslur Hreyfingarinnar í þessu máli hafa ætíð verið þær að aðkoma þjóðarinnar að nýrri stjórnarskrá eigi að vera sem víðtækust. Við höfum lagt á það áherslu alveg frá því á vordögum árið 2009 þegar við tókum þátt í starfshópi um stjórnlagaþing að slíkt yrði raunin og bentum á marga þá ágalla sem fólust í því að kjósa til stjórnlagaþings. Niðurstaðan varð m.a. sú að í umræðunni um stjórnlagaþingið var ákveðið að skipa sérstaka stjórnlaganefnd og boða til þjóðfundar með slembiúrtaki úr þjóðskrá sem í rauninni var rökréttasta leiðin til að velja fólk á stjórnlagaþing. Hér er komin fram tillaga til þingsályktunar vegna úrskurðar Hæstaréttar um kosninguna til stjórnlagaþingsins þar sem hún var dæmd ógild. Sú niðurstaða að leggja fram tillögu um stjórnlagaráð er þrautalending í málinu. Hún er ágæt, gengur vel upp þó að málið hefði í sjálfu sér mátt fá farsælli feril. Í tillögunni og ýmsum nefndarálitum eru ákvæði sem ég tel nauðsyn að skerpa á í ræðu minni hvað varðar aðkomu almennings að stjórnarskránni. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni sem var lögð fram segir m.a., með leyfi forseta: „Við nánari afmörkun og útlistun á verkefnum stjórnlagaráðs er eðlilegt að litið verði til athugasemdar sem fylgdi frumvarpi til laga um stjórnlagaþing sem og til framhaldsnefndarálita allsherjarnefndar um frumvarp til laga um stjórnlagaþing sem fulltrúar allra flokka á Alþingi stóðu að.“ Í nefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndar með málinu um stjórnlagaráð, í kaflanum um þjóðaratkvæðagreiðslu, segir m.a., með leyfi forseta: „Meiri hlutinn ítrekar þau sjónarmið sem þar koma fram og er það vilji meiri hlutans að taka eins og hægt er tillit til hugmynda sem fram hafa komið um að efnt verði til kosningar um niðurstöður stjórnlagaráðs áður en þær koma til kasta Alþingis. Er þess vænst að stjórnlagaráðið geri tillögu um hvernig haga megi slíkri kosningu, samanber 6. tölulið 2. mgr. tillögunnar. Nauðsynlegt er að skoða mjög vel hvernig best sé að útfæra slíka kosningu þannig að hún nýtist Alþingi sem best við áframhaldandi meðferð málsins. Þannig eiga menn ekki að gefa sér fyrir fram að bera eigi einn kost undir þjóðina, þ.e. að hún yrði beðin um að hafna eða samþykkja tiltekna útfærslu stjórnarskrárinnar. Æskilegt væri að finna leið sem gerði það kleift að bera mismunandi kosti undir þjóðina, t.d. þannig að menn gætu sjálfstætt lýst afstöðu um einstök ákvæði nýrrar stjórnarskrár eða eftir atvikum einstaka kafla hennar. Þannig fengi Alþingi mun gleggri upplýsingar um vilja þjóðarinnar um einstaka þætti í stjórnarskránni en ef kjósendum yrði gert að samþykkja eða hafna öllu sem kæmi frá stjórnlagaráðinu.“ Í framhaldsnefndaráliti um stjórnlagaþingið sem fyrirhugað var á sínum tíma segir einnig m.a. um þjóðaratkvæðagreiðslur, með leyfi forseta: „Nefndin telur mikilvægt að almenningur fái tækifæri til að segja álit sitt á fyrirhuguðum stjórnarskrárbreytingum áður en þær öðlast gildi. Að mati nefndarinnar koma fjórar leiðir til álita í þeim efnum. Í fyrsta lagi að fram fari ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla um niðurstöður stjórnlagaþings og er þá hugsanlegt að kjósendur fái tækifæri til að greiða atkvæði um einstök ákvæði nýrrar stjórnarskrár eða eftir atvikum einstaka kafla hennar. Niðurstöður slíkrar þjóðaratkvæðagreiðslu yrðu þá ráðgefandi fyrir Alþingi við umfjöllun um frumvarp til stjórnarskipunarlaga. Nefndin telur að kostir slíkrar þjóðaratkvæðagreiðslu séu helst þeir að þá fái þjóðin tækifæri til að lýsa afstöðu sinni til einstakra atriða strax á undirbúningsstigi breytinganna og geti þannig hugsanlega haft meiri áhrif en ella á endanlega niðurstöðu um einstök atriði. Nefndin bendir á að gallar þessarar leiðar eru hins vegar fyrst og fremst að atkvæðagreiðslan getur einungis orðið ráðgefandi sem þýðir að óvíst er hvort og þá að hvaða marki alþingismenn telja sér fært að fylgja niðurstöðum slíkrar þjóðaratkvæðagreiðslu. Á þetta ekki síst við í ljósi þess að frumvarp til stjórnarskipunarlaga kann að taka ýmsum breytingum í meðförum Alþingis. “ Á öðrum stað í framhaldsnefndarálitinu segir einnig, með leyfi forseta: „Nefndin telur mikilvægt að á stjórnlagaþingi verði fjallað um hvaða leið verði farin og tekin afstaða til þess hvaða leið skuli farin og hefur því lagt til breytingu sem hefur verið samþykkt, þ.e. að við upptalningu viðfangsefna stjórnlagaþings í 3. gr., þ.e. 6. tölulið, þar sem mælt er fyrir um lýðræðislega þátttöku almennings, bætist: m.a. um tímasetningu og fyrirkomulag þjóðaratkvæðagreiðslu, þar á meðal um frumvarp til stjórnarskipunarlaga.“ Í framsögu formanns allsherjarnefndar, hv. þm. Róberts Marshalls, með framhaldsnefndarálitinu segir hann m.a., með leyfi forseta: „Nokkuð var fjallað um aukna aðkomu almennings að ferlinu öllu, þ.e. þegar frumvarpsdrögin lægju fyrir. Það var niðurstaða okkar í allsherjarnefnd að best færi á því að stjórnlagaþingið sjálft mundi kveða upp úr um hvenær atkvæðagreiðsla ætti að fara fram um stjórnarskrárdrögin.“ Vilji allsherjarnefndar til stjórnlagaráðsins og fyrirrennara þess, stjórnlagaþingsins, og hlutverka þess virðist því ljós þó að ákvæðið um þjóðaratkvæðagreiðslu hafi ekki ratað beint inn í texta þingsályktunartillögunnar sem nú er verið að fjalla um. Ég tel það vera miður, en því miður ræð ég ekki öllu á Alþingi, eða sem betur fer. Þannig er einfaldlega staða málsins. Til áherslu á mikilvægi þess að þjóðinni verði tryggð aðkoma að nýrri stjórnarskrá á öllum stigum vinnunnar mun Hreyfingin flytja eftirfarandi breytingartillögu við málið en hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Breytingartillaga við tillögu til þingsályktunar um skipun stjórnlagaráðs. […] Við tillögugreinina bætist ný málsgrein á eftir 4. mgr. svohljóðandi: Áður en umfjöllun Alþingis um frumvarp til stjórnarskipunarlaga hefst skal fara fram þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögur stjórnlagaráðs.“ Í greinargerðinni með breytingartillögunni segir: „Breytingartillaga þessi tryggir aðkomu þjóðarinnar að endanlegu frumvarpi stjórnlagaráðs og að vilji þjóðarinnar sé skýr hvað varðar nýja stjórnarskrá áður en kemur til kasta Alþingis. Mikilvægt er að þjóðaratkvæðagreiðslan verði þannig útfærð að unnt verði að greiða atkvæði um einstakar greinar frumvarpsins eða samhangandi greinar þess eftir því sem við á sem og fleiri en eina útfærslu af einstökum greinum sem mikið ósamkomulag kann að vera um í stjórnlagaráðinu.“ Frú forseti. Gerð nýrrar stjórnarskrár fyrir lýðveldið Ísland er mikilvægur áfangi í skrefi samfélagsins inn í framtíðina. Það skiptir mjög miklu máli að það verði fleiri en eingöngu alþingismenn sem taka ákvörðun um hvað verður í þeirri stjórnarskrá. Ef almenningur fær ekki tækifæri til að koma að vinnunni á öllum stigum er hætt við að einkaáhugamál alþingismanna og stjórnmálaflokka verði ráðandi í stjórnarskránni fremur en þau atriði sem þjóðin telur að mest brenni á að séu þar inni. Það er mjög mikilvægt eftir hrunið þegar vantraust á Alþingi er í lágmarki, vantraust á stofnunum samfélagsins er í lágmarki og vantraust á flestöllu í samfélaginu er í lágmarki að Alþingi sjálft og alþingismenn stígi skrefið sem þarf til að efla traust í samfélaginu með því að treysta þjóðinni fyrir því hvað eigi að vera í stjórnarskránni. Þjóðin hefur ekki tekið heimskulegar ákvarðanir í gegnum tíðina. Það er fyrst og fremst Alþingi sem hefur tekið heimskulegar ákvarðanir með lagasetningu. Nú er kominn tími til að alþingismenn treysti þjóðinni. Þeir munu eftir sem áður hafa endanlegt ákvörðunarvald hvað varðar þá stjórnarskrá sem verður borin undir atkvæðagreiðslu. Það er mikilvægt að almenningur fái aðkomu að því máli á öllum stigum. Ég skora á alla þingmenn á Alþingi Íslendinga að taka undir breytingartillögu okkar svo að þingheimi megi verða algerlega ljóst þegar hann fær þetta til umfjöllunar hver vilji þjóðarinnar sé í málinu í heild og í einstökum atriðum þess.

Virðulegi forseti. Ef hv. þingmaður beindi orðum sínum til mín þegar hann talaði um að alþingismenn treystu ekki þjóðinni til að taka mikilvægar ákvarðanir þá hlýt ég að mótmæla þeim hvað sjálfan mig varðar. Ég hef verið hlynntur þjóðaratkvæðagreiðslum í stærri málum og var einn af þeim sem greiddu atkvæði með því að t.d. Icesave-málið gengi til þjóðaratkvæðis. Ég vona að hv. þingmaður hafi kannski frekar beint orðum sínum til þeirra hv. þingmann sem greiddu atkvæði gegn því. Ég og hv. þingmaður erum held ég sammála um að það sé mikilvægt verkefni að endurskoða stjórnarskrána. Meginþunginn í ræðu hv. þingmanns snerist í rauninni ekki fyrst og fremst um þá tillögu sem hér liggur frammi heldur gerði hann nokkuð ítarlega grein fyrir þeirri breytingartillögu sem hann og félagar hans í þinghópi Hreyfingarinnar leggja fram til breytinga á þessu þingmáli, þ.e. að tillögur stjórnlagaráðs gangi til þjóðaratkvæðagreiðslu áður en þær komi til meðferðar þingsins og þá þannig að í slíkri þjóðaratkvæðagreiðslu verði greidd atkvæði sérstaklega um hverja og eina grein. Mig langar til að spyrja hv. þingmann að því hvort hann telji að þessi aðferð gangi upp, hvort hún verði ekki of flókin, sérstaklega ef tillögurnar um breytingu á stjórnarskránni verða margar. Kynni þjóðaratkvæðagreiðsla með þeirri tilteknu aðferð ekki að 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Varðandi spurninguna skal ég koma fyrst að henni: Það fer náttúrlega svolítið eftir því hvað verða margar greinar í drögum að nýrri stjórnarskrá. Við leggjum til að leyft verði að greiða atkvæði um einstakar greinar eða samhangandi greinar eða kafla eftir því sem við á. Það gefur augaleið að það er ekki hægt að slíta greinar úr samhengi, þær þurfa í mörgum tilfellum að vera í ákveðnu samhengi í stjórnarskrá. Þess vegna kemur þarna fram orðalagið „eftir því sem við á“. Ég tel alls ekki að það sé of flókið fyrir Íslendinga að greina á milli tveggja mismunandi atriða um einstakar greinar í stjórnarskrá. Ég tel að hvaða Íslendingur sem er sæmilega læs sé fær um að gera það. Að sjálfsögðu geri ég ráð fyrir því að málið allt, stjórnarskráin og greinarnar og umræður sem fara fram um hana, verði mjög ítarlegt og gagnmerkt og víðtækt áður en til slíkrar atkvæðagreiðslu kæmi. Það gengur ekki að ætla sér að afgreiða það á einni viku fyrir atkvæðagreiðsluna, eins og menn gera nú með t.d. Icesave-atkvæðagreiðsluna og upplýsingar varðandi hana. Þetta er ekki flókið úrlausnarefni eða erfitt mál fyrir fólk að taka afstöðu til heldur er þetta fyrst og fremst spurning um vilja þingsins til að kynna málið nægilega vel fyrir fólkinu í landinu þannig að það geti myndað sér skoðun á því.

Virðulegi forseti. Ég held að ég og hv. þingmaður séum fullkomlega sammála um að Íslendingar eru vel læsir og þeim vel treystandi til að skilja tillögur til breytinga á stjórnarskránni. Það má ekki skilja mig sem svo að þeir séu það ekki. Ef þessu stjórnlagaráði, verði því komið á fót, tekst hins vegar að leggja fram tillögur að nýrri stjórnarskrá upp á kannski 80–90 greinar þá sé ég fyrir mér að þjóðaratkvæðagreiðsla, eins og sú sem hv. þingmaður leggur til að fari fram áður en þingið tekur málið til ákvörðunar, verði býsna víðfeðm og dálítið erfið í framkvæmd. Það var það sem ég átti við, verði tillögurnar margar. Ég átti líka við útfærsluna á tillögunni. Það sem kann að gerast við slíka atkvæðagreiðslu er að við sitjum hugsanlega að henni lokinni uppi með dálítið sundurlausa stjórnarskrá eða sundurlaust frumvarp að stjórnarskrá ef einstakir kaflar verða samþykktir en aðrir ekki. Ég vona að hv. þingmaðurinn skilji hvað ég á við, að lagt sé til að hluta stjórnarskrárinnar verði breytt en aðrir þættir standi óbreyttir eftir og passi þá ekkert endilega allt of vel við þær tillögur sem gerðar séu. Ég varpa þessu bara fram vegna þeirrar tillögu sem hv. þingmaður talaði fyrir. Vandinn við hana er í mínum huga sá að þó að ég skilji alveg rökin fyrir henni hjá hv. þingmanni þá þvælist það svolítið fyrir mér að með tillögunni sé verið að fara aðra leið varðandi breytingar á stjórnarskránni en stjórnarskráin sjálf mælir fyrir um í sambandi við breytingar á sjálfri sér. Þarna er lögð til leið sem er ekki 

Virðulegi forseti. Ég er ekki sammála því að verið sé að fara einhverja aðra leið. Það er einfaldlega verið að bæta aðkomu almennings að málinu með mjög víðtækum hætti í aðdraganda þess að Alþingi sjálft breyti stjórnarskránni. Það tel ég til mikilla bóta. Kjör á stjórnlagaþing á sínum tíma var mjög merkilegt skref í lýðræðisátt á Íslandi. Þegar stjórnarskrá er sett í þjóðaratkvæðagreiðslu, grein fyrir grein, samhangandi greinar eða kaflar, þá hljóta að fylgja leiðbeiningar með slíkri atkvæðagreiðslu um hvað sé hægt að gera og hvað ekki. Það gefur augaleið að það verður ekki hægt að kjósa þannig um stjórnarskrána að henni verði rústað með samhengisleysi. Það getur hins vegar gerst að þjóðin hafni einfaldlega stórum hluta nýrrar stjórnarskrár. Þá verður það einfaldlega þannig. Það er niðurstaða sem menn mega búast við. Hvað varðar fjölda greina og flókna kosningu vísa ég í framboð þeirra 523 sem buðu sig fram til stjórnlagaþings og hvernig farið var í gegnum það. Þó að það væri ekki mikið auglýst kusu yfir 80 þús. manns. 

Hæstv. forseti. Í ljósi síðustu ummæla hv. þm. Þórs Saaris ætla ég ekkert að deila um það við hann hver hans upplifun af kosningunni var eða aðdraganda kosningarinnar. Það vekur hins vegar athygli mína að það var ekki nema þriðjungur kjósenda sem sá ástæðu til að kjósa í þessu kjöri. Það gefur til kynna, svo að ég fullyrði nú ekki meira, að 2/3 kjósenda hafi ekki upplifað þetta á sama hátt og hv. þingmaður. En um það má auðvitað deila. Ég ætlaði fyrst og fremst, hæstv. forseti, að koma með athugasemd sem varðaði breytingartillöguna sem hv. þingmaður hefur lagt fram um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um niðurstöður ráðgefandi stjórnlagaráðs. Ég hef áður látið í ljósi efasemdir um það. Ég tek undir það með hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni að ég skil alveg hugsunina hjá hv. þingmanni og meðflutningsmönnum hans. En einhvern veginn hef ég á tilfinningunni að hreinlegra hefði verið, og hugsanlega eitthvað sem við hefðum getað sest niður við að gera fyrir tveimur árum, eftir kosningarnar 2009, að breyta 79. gr. stjórnarskrárinnar hvað varðar aðferðina við að breyta stjórnarskránni. Ef sú breyting hefði verið gerð í upphafi kjörtímabilsins 2009 hefðum við hugsanlega komist fram hjá mörgum furðulegum krúsídúllum, svo að ég leyfi mér að orða það svo, sem verið hafa á vegferðinni síðan. Ég ítreka að ég hef ákveðnar efasemdir um þetta form á þessu. Jafnvel þó að breytingartillagan nái fram að ganga þurfa þá ekki að koma fram sérstök þingmál síðar 

Frú forseti. Ég og hv. þm. Birgir Ármannsson áttum sæti í þessari nefnd alveg frá upphafi þar sem farið var af stað með stjórnlagaþingið. Við bentum á það frá fyrsta degi að mestu vandræðin við stjórnlagaþing væru fólgin í því hverjir ættu að sitja á því og hvernig væri valið á það. Það hefur svo komið í ljós síðan að sú hefur verið raunin. Málið var bætt mjög frá upprunalegu frumvarpi. Stjórnlaganefndinni var bætt inn í það og einnig þjóðfundinum. Ef 79. gr. hefði eingöngu verið breytt hefðu menn kannski engu að síður setið uppi með þau vandræði sem hafa svo komið í ljós síðan, hvernig á að velja á stjórnlagaþing. Við höfum alla tíð bent á það að eina rökrétta leiðin til að velja á stjórnlagaþing þar sem fulls jafnræðis sé gætt sé í gegnum slembiúrtak úr þjóðskrá. Það féll ekki vel að hugmyndum þeirra sem stýrðu þessari vinnu á sínum tíma. Hvað varðar þessa einstöku breytingartillögu átta ég mig ekki alveg á því hvers vegna hún gengur ekki upp í huga þingmannsins eins og hún er sett fram, að flytja þurfi fleiri þingmál varðandi það. Þetta er einfaldlega breytingartillaga við þingsályktunartillöguna sem þarna kemur fram og er svona viðbót við þá aðferð sem lögð er til að verði notuð við að breyta stjórnarskránni. Ég tel ekki að það þurfi neitt sérstakt þingmál um það.

Hæstv. forseti. Ég tek fram að ég hef ekki mótað mér afstöðu til þeirrar spurningar sem ég bar fram við hv. þm. Þór Saari um þetta efni. Það slær mig samt þannig, bara svo ég greini frá því við þessa umræðu, að mér sýnist að samspil þessarar tillögu og síðan laganna um þjóðaratkvæðagreiðslur, þar sem meðal annars er fjallað um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslur, muni kalla á það að síðar, hugsanlega þegar stjórnlagaráð hefur lokið störfum ef það verður að veruleika, þurfi að leggja fram sérstakt þingmál þar sem kveðið er á um þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem meðal annars verði tekin afstaða til þeirra sjónarmiða sem eru reifuð í greinargerð með þessari tillögu, t.d. spurningar um það hvernig á að setja fram spurningar. Af greinargerðinni má ráða að ekki sé ætlunin að stilla þessu þannig upp að fólk segi einfaldlega já eða nei við tillögu til stjórnarskrár, heldur að það verði flokkað eða greint með einhverjum öðrum hætti. Án þess að við getum kannski farið út í það nánar, og án þess að ég hafi skoðað það í kjölinn, varpa ég því svona inn í umræðuna. Ég hugsa að þegar til kastanna kemur, verði þessi tillaga samþykkt og verði þingsályktunartillagan um stjórnlagaráðið samþykkt, þurfi engu að síður að fara með sérstakt mál inn í þingið þegar fram líða stundir. Burtséð frá því vildi ég spyrja um annað. Það kann að vera að ég hafi misst af því hafi hv. þm. Þór Saari getið þess í sinni ræðu - hafi ég misst af því hér við umræðuna biðst ég nú afsökunar á því, en ég vildi engu að síður spyrja hv. þingmann hvort þessi breytingartillaga, eða sú breyting sem í henni felst, sé það mikilvæg í hans huga að hún sé einhvers konar úrslitaatriði varðandi það hvort hann getur fallist á þingsályktunartillöguna sjálfa?

Virðulegur forseti. Varðandi fyrirkomulag þjóðaratkvæðagreiðslunnar er talað um það í 6. tölulið, um upptalningu ákvæða, að stjórnlagaráðið eigi að taka sérstaklega til umfjöllunar eftirfarandi þætti: lýðræðislega þátttöku almennings, meðal annars um tímasetningu og fyrirkomulag þjóðaratkvæðagreiðslu, þar á meðal um frumvarp til stjórnarskipunarlaga. Þannig að ég geri ráð fyrir því einfaldlega eins og aðrir að það verði stjórnlagaráðið sem leggi fram tillögu til Alþingis um það með hvaða hætti þjóðaratkvæðagreiðslan verður og að Alþingi þá hugsanlega í framhaldinu leggi fram þingmál í samræmi við lög um þjóðaratkvæðagreiðslu, það væri svona eðlilegur gangur málsins. Hvað varðar úrslitaatriðið um samþykkt mína á þessari tillögu þá kemur hún hér fram eins og hún er flutt, meðal annars af hv. þm. Birgittu Jónsdóttur og með fullum stuðningi mínum og Margrétar Tryggvadóttur. Við styðjum þessa tillögu. Við höfum reynt að ná fram viðbótum við hana sem við teljum vera til batnaðar og munum halda áfram að reyna að vinna í því eins mikið og við getum. Það mun ekki hafa úrslitaáhrif á það hvernig ég greiði atkvæði. Ég mun einfaldlega höfða til betri vitundar og skynsemi þingmanna í þeim málum og treysta því að þeir láti skynsemina ráða.

Virðulegi forseti. Það er tíðkað þessa dagana og missirin að stunda umræðupólitík, endalausa umræðupólitík en ekkert gerist, engar ákvarðanir teknar, ekkert troll fer í sjó, enginn fiskur um borð og engin atvinnusköpun í neinu er lýtur að þjóðfélaginu í heild. Eitt starf skapaði hæstv. ríkisstjórn á Suðurnesjum þegar hún skipaði gamlan og góðan alþýðubandalagsmann sem forstöðumann herminjasafnsins á Keflavíkurflugvelli. Svo eyða menn tímanum í stjórnlagaþingsumræðu þó að úrskurður Hæstaréttar liggi fyrir. Virðulegi forseti. Það er nú reyndar þannig, án þess að verið sé að mylja moðið í neinum efnum, að kosning til Alþingis, kosning alþingismanna er kjör á stjórnlagaþing. Þannig er lýðveldi okkar byggt upp og stjórnkerfið. Það á að vera hlutverk alþingismanna, sem eru fulltrúar fólksins í landinu, að véla um hvað þarf að leggja áherslu á og eðlilegt er að leita fanga til ýmissa átta til að skapa í umræðum og breytingum á stjórnarskrá það andrúm, þann metnað, þá stefnu og þann stíl sem Íslendingar vilja hafa sem lýðræðisþjóð, sjálfstæð þjóð, sjálfstætt Ísland. Stjórnarskráin. Það er með ólíkindum hve margir hv. þingmenn tala um stjórnarskrána sem eitthvert bögglauppboðstæki sem getur bjargað öllu. Það er bara ekki þannig. Stjórnarskráin er auðvitað þáttur í þjóðfélaginu þar sem menn hafa komist að niðurstöðu um stefnu og þá verður að taka kúrsinn á stefnuna, keyra að stefnunni og fylgja henni eftir. Ef maður talar hispurslaust og af langri reynslu á vettvangi stjórnmála þá er í rauninni löngu tímabært að lagfæra ýmsa hluti í stjórnarskránni. Það þarf ekki að gera neinar stórkostlegar breytingar. Stjórnarskráin kemur í engu hruni við eða neinu slíku. Stjórnarskráin er hafin yfir slíkt og á að vera aðhald og styrkur til að styrkja grunn þjóðarinnar út frá ýmsum ástæðum. Það er til að mynda sjálfsagt að setja inn, og ég held að það sé ekkert deilumál, virðulegi forseti, og löngu tímabært að hnýta upp ákvæðið um eign Íslendinga á auðlindunum hvort sem það eru fiskimiðin eða aðrar auðlindir landsins. Það er grundvallaratriðið í því að við getum verið sjálfstæð þjóð að hafa það á hreinu. En vandasamt er að setja það inn og er ekki gert nema menn beri saman bækur, bæði stjórnmálamenn og sérfræðingar, í til að mynda stjórnsýslurétti og löggjöf vegna þess að það þarf að halda gagnvart öllum lögum og enginn efi sé í þeim efnum að þetta sé réttur Íslendinga um aldur og ævi meðan það stendur í stjórnarskrá Íslands. Annað er að tryggja með meiri festu mikilvægi þess að Ísland sé fullkomlega sjálfstætt ríki og fullvalda í þeirri veröld sem nú er síbreytileg með fjölþjóðasamvinnunni sem fletur margt út í þessum efnum og eyðir sveitum, ættum, þjóðum og álfum. Flatlendið er í fyrirrúmi og gæta þarf þess að það hentar ekki Íslendingum að leggjast inn á flatlendisbrautir. Það er stíll Íslendinga að ríma á móti fjöllunum, ríma á móti því sem rís upp og skilar árangri. Margir virðast halda að stjórnarskráin sé eins konar verðlisti, verðlisti frá stóru verslunarfyrirtæki og allar vörur í stafrófsröð og hægt sé að pikka út ákveðna hluti, ákveðin atriði þar sem er í gadda slegið. Þannig er engin stjórnarskrá. Hún byggir ekki á þeim þáttum. Það er almenn löggjöf landsins sem byggir á vilja og stefnu stjórnarskrárinnar, vilja fólksins í landinu og þá kemur að því að hnýta upp það sem kann að valda deilum í daglegu þrasi. Það er nú svo, virðulegi forseti, að jafnvel hæstv. forsætisráðherra sniðgengur allt sem heitir virðing í þessum efnum við Alþingi, við lög, við störf reyndustu embættismanna, hvað þá almenna skynsemi fólksins í landinu með því að leggja til og stuðla að því að lög Hæstaréttar séu brotin, að gengið sé gegn vilja og niðurstöðu Hæstaréttar hvort sem menn eru sammála henni eða ekki, það skiptir ekki máli í þessu sambandi. Hæstv. forsætisráðherra sagði í þinginu 25. janúar sl., með leyfi forseta: „Hugsanlega mætti líka veita Alþingi heimild með lögum til að kjósa 25 fulltrúa á stjórnlagaþingið, mögulega þá sömu og þjóðin hefur þegar kosið, meti Alþingi lýðræðislegt umboð þeirra fullnægjandi.“ Þetta er slík skvetta. Þetta er blaut og köld borðtuska í andlit lýðræðisins, í andlit Íslands, framan í Alþingi að hæstv. forsætisráðherra skuli leyfa sér að ganga þannig á skjön við niðurstöðu Hæstaréttar, setja Ísland á útsöluprís í virðingu fyrir lögum og lítillækka þannig íslenska samfélagið. Svo koma vikapiltarnir, vikapiltar hæstv. forsætisráðherra í kjölfarið, háskólamenn sem hafa verið á launum hjá stjórnvöldum og verið talsmenn þeirra, ekki í almennu hlutleysi eða almennri upptöku, heldur sem talsmenn stjórnmálaflokks. Annar vikapilturinn af tveimur sem mest eru áberandi reið á vaðið daginn eftir að hæstv. ráðherra sagði það í þinginu sem ég vék að áðan, þ.e. Stefán Ólafsson, og taldi að af tveimur kostum væri skynsamlegt að fara þá leið sem hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, boðaði. Hinn vikapilturinn, Gunnar Helgi Kristinsson stjórnmálafræðingur, baðaði sömu vængjum og bar blak af forsætisráðherra, að vísu vantaði gersamlega flugfjaðrirnar og það eru slappir fuglar sem hafa misst þær, þeirra bíður ekki mikil framtíð og ekki verður hægt að gleðjast yfir glæsilegu flugi þeirra. En allt hjá hæstv. ríkisstjórn í þessum efnum undir sérstakri forgöngu hæstv. forsætisráðherra er á þennan veg. Ganga á skjön við alla hluti, lög, hefð, rétt, meira að segja eins og síðasta dæmið er í jafnréttismálum þar sem hæstv. ráðherra hafði predikað ekki alls fyrir löngu að sá ráðherra sem mundi lenda í slíkri súpu sem nú er um að ræða ætti að segja af sér skilyrðislaust. Hverjar eru efndirnar? Efndirnar eru þær að sagt er: Þetta á bara ekki við mig. Þannig er stjórnin keyrð áfram með offorsi, hroka, sinnuleysi í öllum málum frá A til Ö og það er þess eðlis að slík stjórn á að víkja á stundinni. Hún vinnur skemmdarverk fyrir íslenska þjóð og það á ekki að vera ætlunarverk ríkisstjórnar Íslands. Virðulegi forseti. Rætt hefur verið um að ákveðinn hópur svokallaðra stjórnlagaþingsmanna ætti að geta lagt fyrir þjóðina hugmyndir sínar. Hvað er raunhæft í svona málum? Hvað er skynsamlegt? Ætli sé ekki raunhæft og skynsamlegt að hvaða hópur sem vinnur slíka vinnu fyrir Alþingi eða fyrir íslenskt samfélag leggi gögn sín fyrir Alþingi, þar sem alþingismenn eiga að leggja lokahönd á að véla um hlutina í samstarfi og samráði við helstu stjórnsýslufræðinga Íslands? Þetta er ekki skyndimál. Þetta er engin pulsa með öllu. Þetta er stjórnarskrá Íslands sem á að vera ígrunduð á allan hátt. Við þurfum að hugsa um þetta, virðulegi forseti, þegar við ætlum að leggja hönd á plóginn og láta framkvæma endurskoðun á stjórnarskrá Íslands. Það þýðir ekkert að vera með einhver ódýr auglýsingatilboð um að einhver, fólk úti í bæ eigi að koma að þessum hlutum. Það þarf að vinna þetta faglega og þeir sem hafa verið kjörnir til stjórnlagaþings eru fyrst og fremst alþingismenn Íslendinga. Þess vegna er sú tillaga sem hér um ræðir úrelt fyrir fram, hún er dónaskapur við samfélagið og hún speglar kannski einstaklega vel þann ótrúlega litla áhuga sem landsmenn höfðu á kosningum um stjórnlagaþing, þeim kosningum sem voru síðan dæmdar ógildar og er einsdæmi a.m.k. í vestrænum heimi að ríkisstjórn geti ekki einu sinni álpast til að ljúka kosningum án þess að klúðra þeim. En þetta er hlutur sem við þurfum að horfast í augu við og tryggja að gangi fram með eðlilegum hætti. Það var líka, virðulegi forseti, áberandi í þessum kosningum að þeir sem fengu mest fylgi af fjölmörgum góðum frambjóðendum voru fjölmiðlaflibbar, þekktir úr þáttum í útvarpi og sjónvarpi sérstaklega, dekurbörn ákveðinna þátta þar sem aldrei er rætt við venjulegt fólk, aldrei, aldrei rætt við manninn sem vinnur verkin hvort sem það er til sjós eða lands. Að öllu jöfnu er rætt við sjálfskipaða sérfræðinga, sjálfskipaða skoðara og álitsgjafa sem hafa ákaflega litla reynslu og verkvit í flestu er lýtur að almennum þáttum íslensks þjóðfélags. Þeir búa yfir ágætisþekkingu á kenningum og babli af bók en blóðið streymir ekki í þeim líkömum, ekki frekar en fuglinn nái sér á flug sem vængfjaðrirnar vantar á. Þetta, virðulegi forseti, undirstrikar það að þessi tillaga má ekki fá framgang. Það tefur bara tímann því að auðvitað kæmi aldrei til greina að láta greiða í þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur frá hópi sem byggður er á niðurstöðu sem gengur gegn úrskurði Hæstaréttar Íslands. Auðvitað kæmi aldrei til greina að slíkur hópur gæti lagt tillögur sínar beint fyrir þjóðina. Það gætu í mesta lagi verið tillögur einhvers hagsmunahóps sem gæti hvar sem er komið upp í samfélaginu og sjálfsagt að hlusta á þær en ekki að sigla þeim fram nema með því að grandskoða þær með stjórnmálamönnum, alþingismönnum og stjórnsýslufræðingum. Það er mjög einfalt mál í rauninni, virðulegi forseti, að láta sér detta í hug að þetta geti gengið þannig fyrir sig gegn vilja Hæstaréttar en það er gífurlegt dómgreindarleysi. Þess vegna vona ég, virðulegi forseti, að sú tillaga sem hér er til umræðu gegn réttarkerfinu í landinu, gegn eðlilegri viðmiðun, gegn þeim hæstv. forsætisráðherra og fylgifiskum hennar sem virða engin lög, enga hefð, engan metnað í okkar landi, verði ekki samþykkt. Það er mikið alvörumál að svona skuli koma upp. Slík mál koma oft og iðulega upp þegar upplausn verður í þjóðfélögum, í sveitarfélögum, í fyrirtækjum, í fjölskyldum. Þá er fjandinn laus, virðulegi forseti, og til verður alls konar uppspretta, óraunhæfar hugmyndir og óraunhæf vinnubrögð sem keyra gegn öllu því sem heitir eðlileg viðmiðun, eðlilegt brjóstvit, eðlileg reynsla, og gegn öllu sem kallar á leikgleði, drifkraft, metnað og þor. Það á að leika sér í skjóli upplausnarinnar með alls konar dynti og hugarkæki sem er ekki réttlætanlegt hjá stjórnmálamönnum, virðulegi forseti, frekar en öðru fólki í okkar landi. Við þetta erum við að glíma og við þurfum að komast frá þessu án þess að gera nú eitt klúðrið enn.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Árna Johnsen fyrir ágæta og yfirgripsmikla ræðu. Hann kom víða við en það voru nokkur atriði sem slógu mig. Í fyrsta lagi talaði hann um fullvalda ríki. Þá er það spurningin: Hvað segir hv. þingmaður um það þegar sumir segja að fullveldi ríkis felist í því að geta afsalað sér fullveldinu, eins og sumir gera þegar þeir vilja að Ísland verði innlimað inn í Evrópusambandið? Ég veit að við deilum báðir meiningu um að þangað hafi Ísland ekkert erindi þó að það sé ágætt samband í sjálfu sér. Það sem mig langar til að spyrja hv. þingmann um varðar það sem hann sagði um auðlindir landsins. Hvað er eiginlega auðlind? Fyrir 100 árum eða rúmlega það hefði enginn maður talið að sjórinn væri auðlind vegna þess að ótrúlegur fjöldi sjómanna fórst við að sækja fisk úr sjó og þjóðin var sárafátæk með sína miklu auðlind þannig að ekki hefur hún skapað auð, það er greinilegt. Það sama gildir um fallvötnin, þau væru til bölvunar í flestum sveitum, óbrúuð og tóku hesta og menn. Þau voru því ekki auðlind. Sjórinn, vötnin og árnar urðu ekki auðlind fyrr en mannshugurinn, mannauðurinn breytti skipunum þannig að þau urðu örugg og virkjaði árnar. Við vitum núna að allt þetta eru auðlindir en við vissum það ekki þá þannig að við getum illa sagt til um það í framtíðinni hvað telst vera auðlind þá. Varðandi það að ná markmiðum okkar fram um sjávarútveginn sem auðlind - ef Evrópusambandið getur breytt út frá sínum reglum sem gilda í dag, hvað segir okkur að það geti ekki breytt þeim aftur til baka eftir 10 ár?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Fullveldi ríkis er ákaflega vandmeðfarið fjöregg. Hæstv. forseti vor benti á í áramótaræðu fyrir tveimur árum að menn yrðu að fara mjög varlega í því að fjalla um inngöngu Íslands í Evrópubandalagið vegna þess að það gæti riðið þjóðarsátt að fullu. Ef þjóð klofnar um grundvallaratriði, um það hvort hún vill vera Íslendingur eða Tyrki er ekki gott að spá í framtíðina. En auðvitað er ekki hægt að afsala sér fullveldi nema þá, eins og menn kalla það, kannski með auknum meiri hluta, sem ég ætla ekki að fjalla um núna í stuttu svari. Auðlindir hafsins, fiskimiðin, vatnið, gufan, hitasvæðin og landið sjálft sem er ræktað og er auðlind, eru auðlindir okkur. Mannreynslan, fólkið sjálft. Bara á síðustu öld fórust 500 sjómenn við Vestmannaeyjar einar, fimm á ári. Það er gífurleg blóðtaka. Það er alveg rétt að þekkingin og reynslan hafa breytt þessum verðmætum okkar í nýtanlega hluti sem byggja upp velferðarkerfið en auðvitað er alveg klárt mál að við getum aldrei gengið inn í neitt samfélag eða samflot með öðrum þjóðum nema að tryggja það 

Frú forseti. Varðandi skilgreiningu á fullveldi þjóða mundi ég segja að þjóð sem ekki getur samið um utanríkismál sín sé ekki fullvalda. Þar á meðal eru t.d. Danir vegna þess að Evrópusambandið fer með utanríkismál fyrir þá. Ég hugsa að Jón Sigurðsson hefði ekki átt í neinum vandræðum með að skilgreina hvað er fullveldi lands. Það er dálítið undarleg þróun að Ísland skuli nú vera fullvalda í þeim skilningi að það geti gert samninga við hvaða ríki í heiminum en Danmörk ekki. Jón Sigurðsson barðist jú gegn yfirráðum Dana á Íslandi en Danmörk er ekki lengur fullvalda í þessum skilningi. Varðandi auðlindirnar. Ég hef minnst á það áður að árið 2008 var fyrsta árið í allri Íslandssögunni sem enginn maður fórst á sjó. Mér finnst að menn eigi að halda meira upp á það vegna þess að það er óskaplegur sigur. Þess vegna tel ég að sjávarútvegurinn hafi nýverið orðið auðlind vegna þess að mannfórnir til að draga björg í bú eru ekki lítið verð. Sjávarútvegurinn var ekki auðlind. Hins vegar benti ég á það áðan og fékk ekki viðbrögð við því, kannski vegna tímaleysis, að ef Evrópusambandið getur skilgreint hafsvæði í kringum Ísland sem sérsvæði og sagt að þar megi Íslendingar veiða getur það alveg eins breytt því til baka eftir 10 ár. Ef stefnan er svona breytileg og hægt er að hagræða henni geta þeir bara breytt henni aftur. Það er engin trygging fyrir því að það sem samið verður um haldi um aldur og ævi.

Virðulegi forseti. Það er 100% rétt hjá hv. þm. Pétri Blöndal að ef Ísland gengi í Evrópusambandið gæti sambandið breytt fiskimiðunum í sérsvæði. Og jafnvel þó að það yrði ekki samkvæmt lögum eða samningum er það klárt að það gæti nánast hvenær sem væri á ferlinum breytt og skipað lögunum sér í hag þannig að fiskimiðin mundu hverfa undan forsjá Íslendinga og tilheyra Frökkum, Portúgölum, Englendingum, Spánverjum, Þjóðverjum og fleiri þjóðum. Þá er Ísland ekki lengur sjálfstætt, þá er það hornreka í eigin landi. Þess vegna eigum við enga samleið með Evrópubandalaginu, ekki nokkra.  Danir standa, eins og hv. þingmaður benti á, að sumu leyti í dag eins og kaupfélag í Evrópu, sjálfstætt kaupfélag en ekki þjóð. Á tyllidögum fagna þeir drottningu sinni og hennar ætt,  Virðulegi forseti. Fiskimiðin 

Virðulegi forseti. Ég kem upp í mína aðra ræðu í þessu mikilvæga máli sem liggur fyrir þinginu. Það er ekki mikilvægt að því leyti að ég óska þess að í atkvæðagreiðslu verði það fellt. Það er mikilvægt að því leyti, fyrir mér í hjarta mínu, að verið er að fara fram með óþingtækt mál. Það er verið að fara fram með þingmál sem er beinlínis stjórnarskrársniðganga og það er verið að fara fram með mál sem allir helstu ráðgjafar allsherjarnefndar, þ.e. þeir sem fengu að koma fyrir nefndina, hvöttu nefndina til að fara ekki fram með. Tveir af flutningsmönnum þessarar þingsályktunartillögu sitja í allsherjarnefnd, en það eru hv. þingmenn Valgerður Bjarnadóttir og Álfheiður Ingadóttir. Þær sitja í allsherjarnefnd, þeirri nefnd sem hefur með málefni dómstólanna að gera. Það er sérkennilegt. Þriðji flutningsmaður tillögunnar er hv. þm. Birgitta Jónsdóttir. Hún átti sæti í þingmannanefndinni sem fjallaði um skýrslu rannsóknarnefndarinnar. Það sem kom aðallega út úr þeirri skýrslu var mjög skýrt; að Alþingi sjálft, löggjafinn, ætti að vanda alla lagasetningu. Við könnumst öll við atkvæðagreiðsluna sem fór 63:0, það var sú siðbót sem átti að verða á Alþingi. Ég trúi því ekki fyrr en ég sé það í atkvæðagreiðslu, frú forseti, að forsætisnefndin greiði atkvæði með þessari þingsályktunartillögu. Forsætisnefndin á að standa vörð um það sem fer fram innan húss, það sem fer fram í þessum þingsal. Forsætisnefnd á að skipuleggja þinghaldið, hafa umsjón með alþjóðastarfi, fjalla um fjárhagsáætlanir þingsins og setja almennar reglur um rekstur þingsins og stjórnsýslu. Það er hlutverk forsætisnefndar. Ég geri ráð fyrir því að sá forseti sem nú stendur með þingmönnum sínum í þessum sal komi ekki til með að hunsa niðurstöðu Hæstaréttar. Mig langar að lesa upp þá þingmenn sem sitja í forsætisnefnd því að þeir eiga að standa vörð um störf þingsins. Það er sjálfur forseti þingsins, Ásta R. Jóhannesdóttir. - Þau undur og stórmerki gerðust að hún greiddi atkvæði á móti skýrslu þingmannanefndar, sem fjallaði um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, á sínum tíma þegar ákveðin atriði í þeirri nefnd voru borin undir atkvæði. En svo vildi til hún var sem forseti þingsins raunverulega yfirmaður þeirrar nefndar. - Það er hv. þm. Þuríður Backman, það er hv. þm. Kristján L. Möller, það er hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, það er hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, sem er flutningsmaður tillögunnar, það er lítil von til þess að hún komi til með að greiða atkvæði gegn þingsályktunartillögunni, og það er hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir. Þetta eru þeir aðilar sem eru til þess kosnir að fara með og gæta að hagsmunum þingsins, og ekki bara hagsmunum þingsins heldur þeim atriðum sem snúa að vandaðri löggjöf og sjá til að hér fari allt vel fram, sérstaklega í ljósi þess að ákveðnar forsendur voru samþykktar á sínum tíma eins og ég fór yfir. Ég er búin að fara yfir þá aðila sem sitja í allsherjarnefnd sem fjallar um dómstóla landsins og þar er fremstur í flokki hv. þm. Róbert Marshall. Hann fer fyrir nefndinni og hefur beitt sér mjög í þessu máli. Það leggst illa í mig þegar allsherjarnefnd, sem á nú að sjá um þessi mál og fjalla um þau, beitir sér með þeim hætti sem formaður allsherjarnefndar gerir. Ef við stöndum ekki vörð um þrígreiningu ríkisvaldsins, stöndum ekki vörð um dómstólana, þá er illa komið fyrir okkur sem þjóð. Og ég hef orðið mjög hugsi yfir því hvernig ákveðnir aðilar í allsherjarnefnd hafa beitt sér. Þá er ég að sjálfsögðu að vísa til flutningsmanna tillögunnar, hv. þingmanna Álfheiðar Ingadóttur og Valgerðar Bjarnadóttur. Ég lít málið mjög alvarlegum augum. Það er mjög alvarleg staðreynd að Alþingi sé að ómerkja úrskurð Hæstaréttar og Hæstarétt sjálfan með því að fara baktjaldamegin inn í þingið með þessa tillögu og breyta henni svo litlu nemi, það er mjög alvarlegt fyrir þessa stofnun sem löggjafa. Ég kem aldrei til með að taka þátt í því að viðurkenna að þetta sé rétta leiðin enda get ég ekki talað á móti öllum þeim stjórnskipunarfræðingum sem komu fyrir nefndina og að sjálfsögðu ekki á móti minni eigin sannfæringu. Það viðkvæði að þessi þingsályktunartillaga sé skárri en ekkert við breytingu á stjórnarskrá heldur ekki vatni vegna þess að fyrir þessari tillögu liggur úrskurður Hæstaréttar. Ég fer yfir það í nefndaráliti mínu hversu illa þessar kosningar fóru því að á fund allsherjarnefndar komu aðilar frá Stjórnarskrárfélagi Íslands og báru okkur skýrslu kjörstjórnarmanns sem hafði verið við talninguna. Með leyfi forseta langar mig að vísa í þá skýrslu, en þar segir um talninguna: „Sumir innsláttaraðilar stunduðu „skapandi“ úrlestur, giskuðu á tölu og breyttu svo passaði við frambjóðanda. Fyrir kom að einungis síðasta talan var „misskráð“ hjá kjósanda og tóku innsláttaraðilar þá stundum sér það vald að setja „rétta“ tölu. Þess bar að geta að kerfið bauð upp á að öllum tölunum á atkvæðaseðlinum væri breytt svo tæknilega séð gátu innsláttaraðilar skráð þá tölu inn sem þeim hugnaðist.“ Hér er þessi kjörstjórnarmaður beinlínis að fullyrða að kosningaúrslitunum hafi verið hagrætt í talningunni og það veikir enn grunnstoðir þeirrar þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir. Ég man þetta svo vel því að þegar úrslitin lágu fyrir og kosningahelgin var liðin fóru að berast af því fréttir að það væru 10 þúsund atkvæði sem vélbúnaðurinn gat ekki lesið. Ég kallaði tafarlaust eftir því að allsherjarnefnd yrði kölluð saman til að fara yfir úrslit kosninganna og hvernig stæði á því að svo margir seðlar hefðu verið ólæsilegir og landskjörstjórn kom á fund nefndarinnar. Þá var okkur sagt að allir utankjörfundaratkvæðaseðlarnir hefðu t.d. verið ólæsilegir vegna þess að borðin á utankjörfundarstöðunum í Laugardalshöll hefðu verið svo hrufótt o.s.frv. Að þessu getum við leitt hugann þegar við skoðum hve mörg atkvæði það voru sem vélin las ekki, 13% af greiddum atkvæðum, hvorki meira né minna, og að þeirri staðreynd sem umræddur kjörstjórnarmaður getur um í þessari skýrslu sinni, að tölum hafi verið hagrætt. Voru það 10 þúsund atkvæði sem voru færð inn á eftir löngu eftir að kjörstöðum lauk og af allt öðru fólki, af því fólki sem átti að sjá um talninguna? Hvað voru þeir atkvæðaseðlar raunverulega margir sem var breytt í talningunni? Þetta er eitthvað sem liggur milli hluta og virðist ekki vekja neins staðar athygli, alla vega ekki í fjölmiðlum. En ég er að reyna að benda á hvað þetta var gallað kosningafyrirkomulag og sérstaklega líka í ljósi þess að þetta gerist á Íslandi árið 2010 eftir bankahrun og eftir alþingiskosningar og eftirlitsnefnd frá ÖSE kom hingað til að hafa eftirlit með alþingiskosningunum. Ég segi ekki annað en að þessir aðilar hefðu þurft að vera í Ráðhúsi Reykjavíkur þessa kosninganótt og sjá hvernig Íslendingar færu með lýðræði sitt. Það er sorglegt hvernig þetta mál allt er komið en ég endurtek það einu sinni enn: Það eru einstaklingar sem eiga um sárt að binda út af framkvæmd þessara kosninga. Það eru þeir 522 einstaklingar sem gáfu kost á sér í það sjónarspil sem þessi ríkisstjórn stóð fyrir. Það eru þeir sem eiga um sárt að binda í þessu og þó sérstaklega þeir 25 sem voru taldir hafa náð þessu kjöri inn á stjórnlagaþing, sem ég er nú stórlega farin að efast um því svo virðist vera sem mörgum atkvæðaseðlum hafi verið breytt miðað við þessa 10 þúsund atkvæðaseðla sem vélbúnaðurinn gat ekki lesið. Þetta er byggt á svo veikum grunni. Frambjóðendur hafa haft samband við mig, bæði frambjóðendur sem ekki náðu kjöri og einnig þeir sem náðu kjöri, og eru að velta ýmsu fyrir sér. Til dæmis er í þingsályktunartillögunni miðað við að 25 efstu hljóti kosningu í stjórnlagaráð. Menn hafa beinlínis sagt frá því, þeir sem eru í þessum 25 manna hópi, að þeir hyggist ekki taka sæti í því leikriti sem er verið að setja upp núna. Það var nefnilega gert hlé með ógildingu Hæstaréttar á kosningunum. Það var bara leikhúshlé og nú heldur leikritið áfram með því stjórnlagaráði sem lagt er til. Þá hef ég reynt að spyrja í þinginu: Eru varamennirnir tilbúnir? Er þetta fólk raunverulega tilbúið til að koma til Reykjavíkur og setjast inn í það húsnæði sem Alþingi er búið að leigja til 1. júní á þessu ári, því þetta þarf að gerast svo hratt? Það er ekkert búið að athuga með þetta fólk, hvorki hina svokölluðu aðalmenn né varamennina, hversu langt á að fara niður listann. Framsögumenn tillögunnar hafa ekki getað sagt mér það. Svo er aðalgrínið í seinni hluta leikritsins það að samt á að vera ákvæði um kynjakvóta inni í varamannalistanum líka. Segjum að litlar heimtur verði inn í þetta stjórnlagaráð, þá gæti þess vegna aðili nr. 50 eða 60 sest í ráðið. Halda tillöguflytjendur að það séu allir á lausu og hafi ekkert að gera annað en sinna dyntum flutningsmanna, að koma hingað og búa til gervistjórnarskrá? Við vitum, eins og ég hef margoft bent á, að stjórnskipunarvaldið liggur hér. Ég held að sá sirkus sem er búið að setja af stað í annað sinn með þessari tillögu sé farinn að hafa áhrif úti í samfélaginu. Það væri áhugavert að kanna hvaða trausts þessi tillaga nýtur. Það sjá þetta allir nema ef til vill ekki flutningsmenn sjálfir. Innst inni grunar mig þó að svo sé því að oft og tíðum verða viðkomandi aðilar í ríkisstjórnarflokkunum mjög uppstökkir þegar þessi mál eru til umræðu. Einnig hringdi aðili í mig út af þessu máli og sagðist ekki hafa farið að kjósa. Ég sagði: Nú, maður á alltaf að nýta sér kosningarrétt sinn. Þá sagði hann: Ég tilheyri þessum 63% sem var aldrei spurður hvort ég mundi yfir höfuð vilja stjórnlagaþing. Þannig að þessi kjósandi sat heima. Þegar kosningin til Icesave var 6. mars á síðasta ári hvöttu hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra fólk til að sitja heima en þá var kosningaþátttakan algerlega frábær og þar með var Icesavesamningi nr. 2 ýtt út af borðinu. En varðandi stjórnlagaþingið fór mikil kynning af stað á sínum tíma og hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra fóru mikinn í fjölmiðlum. Kosningaþátttakan var þó einungis tæp 37%, þau virðast því ekki hafa aðdráttarafl á kjörstað, þessir hæstv. ráðherrar. Ég var að benda á þá ógildu seðla sem voru eftir kosningarnar, tæp 13%. Ég veit ekki hvort það hafi verið með ráðnum hug eða ekki, og því verður formaður yfirkjörstjórnar á þeim tíma að svara, en hefðu þessir seðlar allir verið dæmdir ógildir hefðu tæp 13% gengið úr skaftinu. Það voru 10 þúsund atkvæði. Þá hefði það orðið staðreynd að einungis 70 þúsund manns hefðu kosið og þess vegna var farið að beita þessari skapandi hugsun og skapandi álestri við atkvæðaseðlana og breyta þeim bara. Mig langar að minna á það í lokin að Vinstri grænir sáu þann einan leik á borði, þegar kjörstjórnin var búin að segja af sér eftir að úrskurður Hæstaréttar lá fyrir, að endurkjósa sinn mann í landskjörstjórn. Það er einstaklega einkennilegt og sýnir raunverulega mikla skapandi hugsun. Frú forseti. Ég er búin með tímann en það má vel vera að ég setji mig á mælendaskrá aftur.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur kærlega fyrir góða og yfirgripsmikla ræðu. Afstaða hennar í þessu máli, eins og í velflestum málum á þingi, er mjög skýr og hún talar mjög skýrt mál. Ég veit að hv. þingmanni var umhugað um svonefnt stjórnlagaþing, bindandi stjórnlagaþing eins og uppleggið var hjá framsóknarmönnum lengi vel. Ég var reyndar ósammála því, tel að stjórnlagaþingið sé inni á þingi, við erum hið raunverulega stjórnlagaþing og við eigum að fylgja því eftir. Ég fagna því sérstaklega að hv. þingmaður telur það sem við erum að ræða um vera vont ráðslag, þessa tillögu sem liggur fyrir af hálfu ákveðinna þingmanna en náttúrlega er raunverulegt fyrirsvar þessarar tillögu forsætisráðherra og ríkisstjórnin. Ég tel þetta vera vonda leið og fara gegn dómsvaldinu, þrískiptingu ríkisvaldsins. Ég held að við séum algerlega sammála um það hversu vond leið þetta er. Ég vil spyrja hv. þingmann um eitt, því að ég bind enn ákveðnar vonir við að það verði ekki allt of margir úr stjórnarandstöðunni sem hlaupi undir bagga með ríkisstjórninni í þessu máli og vonandi náum við að fella það því að ljóst er að flótti er brostinn í stjórnarliðið í málinu, sem og reyndar ýmsum öðrum, en ef við náum að fella það er boltinn að sjálfsögðu og eðlilega enn þá hjá okkur þingmönnum. Er hv. þingmaður sammála mér í því að það sé styttra á milli manna í þingsölum á milli flokkanna, allra flokka til að ná samkomulagi um stjórnarskrána og breytingu á stjórnarskránni í stórum málum eins og þeim málum sem varða forsetaembættið og málum sem varða auðlindaákvæði inn í stjórnarskrána? Er hv. þingmaður sammála mér í því að hugsanlegt væri á grundvelli allra þeirra miklu gagna sem liggja fyrir eftir þjóðfundinn, stjórnlaganefndina og ýmislegt fleira, stjórnarskrárnefndina hans Jóns Kristjánssonar, að þetta þing sé þess burðugt að geta náð saman um þau mikilvægu ákvæði stjórnarskrárinnar sem við höfum verið að ræða svo oft um?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur fyrir andsvarið. Við deilum sömu skoðun í þessu máli. Framsóknarflokkurinn hafði það vissulega á stefnuskránni að fara í bindandi stjórnlagaþing en svo kemur á daginn þegar málin eru skoðuð betur að sú leið var ekki fær því að stjórnskipunarvaldið er hjá Alþingi. Þess vegna má ekki binda sig í gamlar klisjur heldur verður að viðurkenna þá staðreynd að það var rangt að fara af stað með bindandi stjórnlagaþing því lagalega er það ekki hægt. Ég var fyrsta manneskjan til að viðurkenna það fyrir hönd flokksins og þegar einhver leið er ófær verður að finna nýja. Hv. þingmaður er lögfræðilærð eins og ég og við vitum það báðar jafn vel að stjórnskipunarvaldið liggur hjá Alþingi og hér á það að vera. Þarna var gerð tilraun til að úthýsa stjórnskipunarvaldinu til stjórnlagaþings. Það mistókst, tækifærið kom og það var orðið að einhverju sem endaði í kosningu, en svo féll tækifærið og það kemur ekki aftur með úrskurði Hæstaréttar vegna þess að framkvæmdarvaldið klúðraði því máli. Það sem við erum að ræða er hvort stutt sé á milli flokka. Það er örstutt á milli flokka. Það er að mínu mati fyrst og fremst formsatriði að fara af stað með þetta og virkja þingmenn á ný. Við erum 63 lýðræðislega kjörin og ráðum við þetta verkefni. Mig langar til að vísa til þess að ég er með breytingartillögu við þessa þingsályktunartillögu sem gengur út á það að allir þeir aðilar sem þingmaðurinn taldi upp og öll þau gögn sem hún vísaði til verði skilað hingað til Alþingis í frumvarpsformi, það fari til allsherjarnefndar og nefndin taki á þessu. Þar getur þjóðin komið að málinu með því að senda inn erindi og annað, þannig að málið komið hingað inn.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir drengilegt og heiðarlegt svar af hálfu framsóknarþingmanns. Hún gerir það sem við gerum því miður allt of sjaldan, að viðurkenna það einfaldlega að þegar eitthvað tekst ekki að þá verði að fara aðrar leiðir. Það hefur ríkisstjórnin hins vegar ekki gert. Hún þverskallast við því og reynir að fara einhverjar fjallabaksleiðir. Við höfum fengið álitsgjafa til að segja það fyrir framan okkur, eins og fyrrverandi prófessor Sigurður Líndal, hann hefur einfaldlega kallað þetta stjórnarskrársniðgöngu. Og það er þar sem hnífurinn stendur í kúnni, það er að reyna að beina ríkisstjórninni inn á rétta braut og reyna að fá forustu ríkisstjórnarinnar til að skilja að það er styttra á milli einstaklinga, á milli þingmanna en menn vilja láta vera. Af hverju á þá ekki að reyna á það? Þess vegna vil ég fagna því sérstaklega að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir og fulltrúi Framsóknarflokksins í allsherjarnefnd skuli tala með jafnafgerandi hætti og hún gerir núna.

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega svo að núverandi ríkisstjórn er óalandi og óferjandi. Hér gerist það nánast einu sinni í viku að úrskurðir eða dómar koma sem sýna það að ríkisstjórnin brýtur lög í landinu. Hvar eigum við að byrja? Stjórnlagaþingsúrskurðurinn, neðri hluti Þjórsár vegna hæstv. umhverfisráðherra. Í dag er það hæstv. forsætisráðherra með jafnréttismálin. Núverandi ríkisstjórn verður dæmd af verkum sínum, hún verður dæmd frá völdum af dómstólum og þeim eftirlitsaðilum sem eiga að fylgjast með henni. Hversu lágt er hægt að leggjast? Af hverju reynir ríkisstjórnin ekki að standa með þjóð sinni að uppbyggingu í landinu, skapa atvinnu í stað þess að vera alltaf í blekkingaleikjum, ganga á svig við lög og láta dómstóla landsins dæma sig. Það er ömurlegt að verða vitni að þessu, líka út frá því að svo langt er frá hruni. Hér breytist ekki neitt.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann eftir afbragðsræðu hversu alvarlegt þingmaðurinn telur þetta mál vera og hvort það sé þingtækt á grunni lagahefða landsins, líka í ljósi þess að ríkisstjórnin sendir skósveina sína með tillögu gegn niðurstöðu Hæstaréttar. Í öðru lagi: Eru dæmi um það að niðurstaða Hæstaréttar hafi verið ómerkt af stjórnendum landsins? Það er miklu nær að líkja þessu við 400 metra hlaup. Hlauparinn hleypur ekki nema helminginn, fer yfir miðjan völlinn. Hvað yrði gert við þann hlaupara? Hann yrði dæmdur úr leik. Ekki fengi hann bikar og ekki fengi hann verðlaun. Í þriðja lagi: Er afstaða ríkisstjórnarinnar í þessu máli þannig að hún vísi til allra átta í senn? Eftir slíkri kompásnál siglir enginn í heila höfn. Þetta minnir svolítið, virðulegi forseti, á fund sem þeir áttu saman á Austfjörðum fyrir mörgum árum, Helgi Seljan og Sverrir Hermannsson. Sverrir var ekki í stuði og Helgi keyrði botnlaust yfir hann á fundinum en í lok fundarins þegar allt var í upplausn stóð Sverrir Hermannsson upp og orti þessa vísu: Á að telja hann æðsta goð? Er hann Seljan bestur? Er þá hveljan ullarvoð? Er þá beljan hestur? Það er ekki eitt, það er allt upp í loft hjá hæstv. ríkisstjórn og þetta er gott dæmi um það, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Johnsen fyrir að koma upp í andsvar við mig. Í fyrsta lagi spyr hann hversu alvarlegt málið sé og hvort það sé þingtækt. Að mínu viti er það ekki þingtækt og við ættum ekki að vera að eyða tíma til að ræða það. Það er ekki brot á stjórnarskránni að hafa lagt þetta fram vegna þess að ekki er hægt að finna því stað, en að Alþingi skuli ganga fram og taka þetta mál á dagskrá frá fulltrúum ríkisstjórnarflokkanna og valta þar með yfir Hæstarétt er forkastanlegt og mundi hvergi nokkurs staðar á Norðurlöndunum vera liðið. En hér sitjum við uppi með ríkisstjórn eins og ég fór yfir áðan, ríkisstjórn sem er dæmd nánast einu sinni í viku. Henni dettur ekki í hug að fara frá. Hún hagar sér áfram eins og gert var fyrir hrun, að koma með mál inn í þingið algerlega á skjön við allt. Ég hef lagt fram frumvarp ásamt flestum þingmönnum Framsóknarflokksins og Hreyfingarinnar um lagaskrifstofu Alþingis til að bæta lagasetningu, til að við þingmenn höfum aðgang að lagaprófessorum. Þetta var skýrt í rannsóknarnefnd Alþingis að hér yrði að bæta lagasetningu. Þessi ríkisstjórn hlustar ekki á neitt því að hún er á einhverju ferðalagi sem er alveg að enda úti í skurði. Ég held að hún sé komin á skurðbakkann og það sýnir best ástandið á ríkisstjórninni í þinginu. Þingmaðurinn spurði líka um það hvernig brugðist hafi verið við áður varðandi mál í Hæstarétti. Alþingi hefur brugðist við á þann hátt að ef Hæstiréttur dæmir að lög séu gölluð eða stangist á við stjórnarskrá, þá ber Alþingi að koma með nýja lagasetningu sem lagar þann galla en fer ekki og setur ný lög sem viðheldur gallanum 

Frú forseti. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir flutti ágæta ræðu, og ég vil þakka henni fyrir það. Hún minntist á ábyrgð hæstv. ráðherra, sem er með eindæmum, minntist m.a. á að hæstv. ráðherra Ögmundur Jónasson hafi borið sem innanríkisráðherra ábyrgð á þeim kosningum sem fóru í vaskinn, en hún minntist ekki á það að hann hafnaði allri ábyrgð, tók ekki á sig neina ábyrgð. Ég vildi gjarnan fá fram hjá hv. þingmanni hvort það sé ekki rétt að innanríkisráðherra á náttúrlega að bera ábyrgð á kosningunum en ekki vísa á eitthvað annað. En ég vildi aðallega spyrja hv. þingmann um varamenn. Nú er mér ekki kunnugt um að kosnir hafi verið varamenn. Kosningareglurnar eru þannig og svo viðkvæmar fyrir breytingum að ef einhver einn gengur úr skaftinu einhvers staðar framar þá riðlast allt fyrir aftan hann, allt, vegna þess hvernig kosningarnar eru. Ég skil þær reyndar ekki nema akkúrat meðan ég les þær, þannig háttar með minn skilning en það getur vel verið að hv. þingmaður skilji þetta betur og hafi dýpri skilning á þessu. En það er alla vega þannig að ákveðinn maður sem lendir í ákveðnu sæti, þau atkvæði sem ekki nýtast honum fara yfir á þá sem eru á eftir honum í röðinni þannig að þegar einhver vill ekki taka sæti verður allt fyrir aftan hann breytt, eins og hann hafi dottið út, fallið frá eða eitthvað slíkt. Þá hefði þurft að telja allt upp á nýtt og þá hefði komið allt annað fólk inn og sérstaklega varamennirnir. Þess vegna liggur ekkert fyrir um hverjir í rauninni eru varamenn. Þetta kosningakerfi verður því mjög undarlegt ef einhver gengur úr skaftinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal kærlega fyrir. Ég hef verið með fyrirspurnir um þetta í allsherjarnefnd og rætt í þinginu en fæ engin svör við þessu frá flutningsmönnum tillögunnar vegna þess að í fyrsta lagi tel ég að það sé á mörkunum að flutningsmennirnir skilji sjálfir út á hvað þetta kosningakerfi gengur. Þetta snýst ekki bara um aðalmenn, og eins og hv. þingmaður benti á voru hvergi kosnir varamenn. Ég skrifaði grein í blöðin löngu fyrir áramót þar sem ég benti á að einungis 11 aðilar af þeim 25 hlutu löggiltan sætishlut til að taka sæti á þinginu. Það voru einungis 11 aðilar sem náðu því að fá 3.167 stig, hinn útreiknaða sætishlut samkvæmt lögunum. Ég held nefnilega að það hafi gerst að svo flókin kosningalög hafi verið samin að örfáir Íslendingar skilja þau. Það besta við það að frumvarpshöfundar sem koma að þessum útreikningsreglum fóru báðir í framboð og þeir hlutu báðir kosningu á stjórnlagaþingið. Þetta segir kannski meira um útreikningana en annað. Varðandi það sem við erum að tala um, þ.e. þá sem ætla að taka sæti, verði þetta að lögum, þá er ekki tekið tillit til þess neins staðar í þingsályktunartillögunni hvernig á að raða þeim inn nema að þessu er beint að 25 aðilum sem viðkomandi flutningsmenn telja að séu efstir. Segjum að einn eða tveir aðilar dragi sig til baka í sæti 1–11 þá er þar með allt kerfið hrunið og um leið er komin önnur röð á einstaklingana. Flutningsmenn ætla að líta alfarið fram hjá þessu og segja sem svo: Þarna eru 25 aðilar sem við ætlum að gera að stjórnlagaráðsmönnum. Og að þær reiknireglur skipti ekki máli sem voru í gildi við stjórnlagaþingið 

Frú forseti. Ég vil spyrja hv. þingmann sem lögmann. Segjum nú að þetta verði samþykkt á Alþingi sem aldrei skyldi verða og segjum að einhver einn detti úr röðinni og aðrir séu þá færðir upp og síðan sé leitað til einhvers eins aðila til viðbótar sem væri þá næstur. Er þá ekki hætta á því að einhver sem væri aftar í röðinni, sama hver væri, kæri það og segði að við það að þessi eini datt út þá kynni hann að hafa fallið inn, af því að það riðlaðist allt saman í kerfinu? Er ekki töluverð hætta á því vegna þess hve reglurnar eru viðkvæmar fyrir talningu? Svo kom hv. þingmaður inn á annað atriði, mistök hafi orðið við talningu, eitthvað hafi misfarist með atkvæði. Er það ekki mjög varasamt, þegar um svo viðkvæma talningu er að ræða, þar sem öll röðin getur riðlast ef eitthvað breytist?

Virðulegi forseti. Ég fór yfir þetta í framsöguræðu minni, með þessa 10 þúsund seðla sem voru ógildir og voru lesnir síðar inn og jafnvel handfærðir. Vegna þessa er enn minna að marka þá niðurstöðu sem um ræðir af því að talningin er svo viðkvæm, hún er svo flöktandi vegna þess að þegar einn, tveir eða þrír aðilar detta út breytist öll röðin. Það má vel vera að einhver sjái sig knúinn til að fara í mál við ríkisstjórnina, það væri nú eftir því, og mótmæli því sem verið er að leggja til á þeim grunni upplýsinga sem við erum núna með talninguna og líka ef einhverjir dyttu út. En við skulum heldur ekki gleyma því að með þessari þingsályktunartillögu tel ég að ríkisstjórnin sé að firra sig skaðabótaábyrgð því að raunverulega hafði ríkisstjórnin þessa frambjóðendur nánast að fíflum með því að standa svona illa að kosningunum. Hv. þingmaður spurði að því upphaflega hver bæri ábyrgð á kosningunum. Auðvitað er það hæstv. innanríkisráðherra, að sjálfsögðu, þó að landskjörstjórn hafi verið látin taka pokann sinn, og ríkisstjórnin öll. En hæstv. innanríkisráðherra sýnir manndóm í því að standa ekki að þessari tillögu og ætlar að vera á móti henni. Það er þó betrun.

Frú forseti. Hæstv. umhverfisráðherra segist vera í pólitík og ætlar því ekki að fara að lögum. Það er mjög skýrt. Það skilja allir að menn eru í pólitík en við vitum líka að við þurfum að fara eftir lögum. Við erum með forsætisráðherra sem fékk í gær ákveðinn úrskurð, niðurstöðu kærunefndar jafnréttismála. Þegar hæstv. forsætisráðherra var félagsmálaráðherra fyrir nokkrum árum fékk hún á sig þann dóm að hafa ekki hlýtt stjórnsýslulögum af því að hún kunni ekki við að viðkomandi aðili var framsóknarmaður. Hann hafði unnið sér það til miska og þess vega var honum komið úr ákveðinni nefnd. Þá var hún félagsmálaráðherra. Nú er hún orðin forsætisráðherra og brýtur jafnréttislög sem jafnréttismálaráðherra og forsætisráðherra því það er sami einstaklingurinn. Við skulum vera minnug þess að ríkisstjórnin færði jafnréttismál til forsætisráðuneytisins til að auka vægi þeirra. Hvað gerist? Alveg það sama og hjá hæstv. umhverfisráðherra. Það á ekki að fara eftir úrskurðinum. Miðað við yfirlýsingu frá forsætisráðuneytinu í dag er talið að forsætisráðherra hafi ekki farið gegn lögum. Sjáum hvað setur í því máli, það á enn eftir að vinna úr því en við skulum vona að ekki verði farin sú leið sem nú er verið að gera. Það er alltaf þessi sniðganga, sniðganga við lögin, sniðganga við ákvarðanir kærunefnda eða úrskurði. Það er ekkert annað en það sem við erum að ræða í dag. Það er endalaus sniðganga, vissulega með mismunandi flutningsmönnum, með hv. þingmönnum Álfheiði Ingadóttur og fleirum, en auðvitað vitum við að þessi tillaga er sett fram eftir hugmynd og uppskrift hæstv. forsætisráðherra. Það er enginn annar sem ber ábyrgð á þessu eða ekki í jafnríkum mæli og hún. Að detta það í hug að nýta niðurstöðu ógildra kosninga til að skipa í ráð sem hefur í rauninni efnislega sama hlutverk og stjórnlagaþingið er algerlega makalaust. Það kemur engum á óvart - ég sagði það í gær að við sjálfstæðismenn teljum svo - og það er algerlega óbreytt, óbreytt samkvæmt stjórnarskrá, óbreytt samkvæmt stjórnskipan landsins, að stjórnlagaþingið er hér. Við höfum aldrei gefið frá okkur stjórnskipunarhlutverkið og við munum einfaldlega taka það hlutverk núna, gangast undir það og fara saman í þá vegferð sem við getum sameinast um. Þær sviðsmyndir sem flokkarnir hafa brugðið upp og eru nokkuð misjafnar er engu að síður hægt að tengja þegar kemur að stjórnarskránni. Það er einfaldlega eins og ríkisstjórnin með hæstv. forsætisráðherra í broddi fylkingar vilji ekki láta reyna á sáttina sem auðvelt er að ná. Það er hægt að tengja þessar sviðsmyndir með þeim hætti að við stöndum uppi með stjórnarskrá eftir einhverja mánuði sem við getum verið stolt af. Ég er sannfærð um að það þarf bara raunverulegan vilja til að nýta það umhverfi sem nú er til staðar, niðurstöðu þjóðfundarins. Það er rétt eins og við sjálfstæðismenn megum ekki koma með tillögu um að breyta gamla málinu, þ.e. stjórnlagaþinginu, sem var ráðgefandi og koma fram með tillögur af því að við vorum á móti stjórnlagaþinginu. Nei, við erum í stjórnarandstöðu og það sem stjórnarandstöðu ber að gera þó að hún sé á móti málum er að koma með tillögur ef þær eru þess eðlis að þær bæti mál. Þess vegna kom ég m.a. fram með tillöguna og hugmyndina um þjóðfundinn. Hann fór vel fram, þúsund manna dúndurfundur sem kom með fullt af tillögum, þverskurður af þjóðinni, og tillögur og hugmyndir voru settar skipulega niður á blað, hugmyndir sem við innan þingsins getum notað. Það sama varðar stjórnlaganefndina sem hefur verið til ráðgjafar og hefur unnið mjög mikla vinnu. Ég veit að mikið af upplýsingum liggur fyrir. Þær getur Alþingi Íslendinga nýtt. Það sama gildir náttúrlega um það gríðarlega magn upplýsinga sem gamla stjórnarskrárnefndin undir forustu Jóns Kristjánssonar framsóknarmanns setti fram á sínum tíma. Allt þetta er hægt að gera. Af hverju er hægt að gera það núna? Jú, það er út af því - og ég kom inn á það í ræðu minni í gær - að Samfylkingin er búin að falla frá skilyrðislausri kröfu sinni og þeirri einu skjaldborg sem hún hefur kunnað að mynda um greinarnar í stjórnarskránni sem snerta forsetaembættið. Menn eru reiðubúnir til að ræða það núna innan Samfylkingarinnar og það er vel. Það sama á við um okkur sjálfstæðismenn. Okkur hefur verið brigslað um að við viljum ekki auðlindaákvæði í stjórnarskrá. Það er rangt. Það er algerlega rangt eins og vinna okkar til að mynda í sáttanefndinni í sjávarútvegi ber skýrt merki um og gefur til kynna að við viljum setja inn auðlindaákvæði í stjórnarskrá, auk þess sem fyrri formaður flokksins lagði fram breytingartillögu með formanni Framsóknarflokksins þar um. Þeir stóru vankantar sem voru á því að menn gætu farið í breytingar á stjórnarskránni innan þingsins eru horfnir að mínu mati. Ég hef dregið fram og sagt: Það er undantekning en ekki regla að þingið hafi lent í þeirri pattstöðu á undanförnum áratug, eins og 2005–2006, að geta ekki breytt stjórnarskránni. Það var undantekning á reglunni, þeirri reglu að þingið er fullfært um að breyta stjórnarskránni  Ég vil aftur undirstrika afstöðu okkar sjálfstæðismanna til þessa máls. Það er eðlilegt að menn setji saman hóp eða nefnd sem fer yfir hvernig eigi að bregðast við niðurstöðu Hæstaréttar. Ef menn vildu stjórnlagaþingið hefðu þeir átt að fara í þá vinnu alveg frá upphafi, byrja aftur á byrjunarreitnum og auglýsa og fara í alla þá vinnu og reyna að læra af því sem miður fór í þeirri kosningu sem var ógilt af Hæstarétti, eða hætta ella við allt heila klabbið og beina vinnunni inn í þingið eins og við sjálfstæðismenn höfum margsagt. Vinnubrögðin koma ekki á óvart. Vinnubrögðin eru eins og þau eru. Það var athyglisvert þegar ég fór yfir mælendaskrána í gær og tók eftir að enginn vinstri grænn tók til máls í þessu máli nema fyrsti flutningsmaður sem er Álfheiður Ingadóttir. Aðrir hafa ekki sýnt málinu áhuga, ekki frekar en í fyrirspurnatímanum áðan eða liðnum störf þingsins þar sem enginn þingmaður Vinstri grænna kom upp til að tjá sig um lögbrot hæstv. forsætisráðherra þegar kemur að jafnréttismálum. Það er önnur saga en segir engu að síður margt um ástandið á stjórnarheimilinu en líka um vinnubrögðin sem eru til þess fallin að gera mál sem að mínu mati eru ekkert sérstaklega góð enn þá verri. Þess vegna segi ég og hef oft sagt að það er engin tilviljun að fyrstu kosningar í sögu lýðveldisins hafi verið ógiltar á vakt vinstri manna, á vakt vinstri stjórnar. Það er auðvelt að setja beintengingu og samasemmerki þar á milli en um leið verð ég líka að draga fram að ég er fegin því að dómsmálaráðherra sem kallast núna hæstv. innanríkisráðherra stendur með Hæstarétti þó að hann hafi hnýtt í hann í byrjun, hann tekur ekki undir þær vafasömu raddir og tekur ekki þátt í þeim leðjuslag sem hófst með árás á Hæstarétt fyrst eftir að ákvörðun Hæstaréttar lá fyrir og hafi hann þökk fyrir það. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt í þessu máli. Ég er andsnúin því. Ég tel að breytingar á stjórnarskránni eigi að vera áfram á því stjórnlagaþingi sem nú er til staðar og það er Alþingi Íslendinga.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða mál sem þarf ekki kynningar við og hefur eðli málsins samkvæmt vakið mikla athygli. Ástæðan fyrir því að við ræðum þetta er sú að slíkur var flumbrugangurinn við gerð frumvarpsins um kosningar á stjórnlagaþing að þegar kom að framkvæmdinni, hvort sem lagasetningunni var um að kenna eða framkvæmdarvaldinu, endaði það með því að við erum eina þjóðin sem ég veit um af þeim þjóðum sem við berum okkur saman við þar sem æðsti dómstóll landsins hefur neyðst til að dæma kosningar ógildar. Það er auðvitað miklu alvarlegra en menn hafa kannski gert sér grein fyrir. Við, íslensk þjóð, höfum státað okkur af langri lýðræðishefð af ástæðu, það eru málefnaleg rök fyrir því að við höfum stundum stært okkur af einhverju sem ekki hefur verið innstæða fyrir en við höfum frá landnámi iðkað lýðræði með einum eða öðrum hætti og eftir því hefur verið tekið út um allan heim og almennt viðurkennt að við eins og aðrar norrænar þjóðir stöndum framarlega þegar kemur að lýðræði og lýðræðislegum vinnubrögðum. Niðurstaðan er einfaldlega sú að Hæstiréttur dæmdi kosningarnar ógildar. Ég ætla að lesa örstutta grein Sigurðar Líndals, prófessors í lögum, með leyfi forseta, hún er stutt og beitt og birtist í Fréttablaðinu 17. mars síðastliðinn. Hér segir: „Samkvæmt lögum um stjórnlagaþing skal Hæstiréttur skera úr um gildi kosninga fulltrúa á þingið. Þetta gerði Hæstiréttur með ákvörðun 25. janúar 2011 og lýsti kosningu til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010 ógilda. Ákvörðun Hæstaréttur verður ekki hnekkt og með lagasetningu sinni fól Alþingi æðsta handhafa dómsvaldsins endanlegt úrskurðarvald. Ákvörðun Hæstaréttar er því í reynd hæstaréttardómur eða a.m.k. ígildi slíks dóms. Nú liggur fyrir þingsályktun um að skipa 25 manna stjórnlagaráð og binda skipun þeirra og varamanna við þá sem hlutu kosningu til stjórnlagaþings eða með öðrum orðum binda kjörið við hóp manna sem hlutu ógilda kosningu og eru því umboðslausir. Með þessu er Alþingi í reynd að fella ákvörðun Hæstaréttar úr gildi og ganga inn á svið dómsvaldsins. Jafnframt virðir Alþingi ekki þrískiptingu ríkisvaldsins og brýtur þannig gegn stjórnarskránni eða að minnsta kosti sniðgengur hana. Um leið ómerkir þingið eigin ákvörðun um að fela Hæstarétti endanlegt ákvörðunarvald. Ekki bætir úr þótt einhverjar málamyndabreytingar séu gerðar á hlutverki stjórnlagaráðs frá því sem ákveðið var um stjórnlagaþing. Það má svo sem segja að þetta sé í samræmi við það sem nú tíðkast í umgengni við lög og reglur, jafnt í stjórnmálum sem atvinnulífi. En gott væri að þeir sem hyggjast taka sæti í stjórnlagaráði hugleiddu stöðu sína og þá jafnframt hvort þetta sé gæfuleg byrjun á því að setja nýja stjórnarskrá.“ Virðulegi forseti. Þetta er stutt grein en hún er mjög beitt. Hér vekur prófessor í lögum athygli Alþingis, hv. alþingismanna, á því að farið sé á skjön við stjórnarskrána. Í rauninni fer Alþingi inn á svið dómsvaldsins og virðir ekki þrískiptingu ríkisvaldsins. Greinin var skrifuð 17. mars og segir þar á einum stað, með leyfi forseta: „Það má svo sem segja að þetta sé í samræmi við það sem nú tíðkast í umgengni við lög og reglur, jafnt í stjórnmálum sem atvinnulífi.“ Þá vissi greinarhöfundur ekki hvernig hæstv. forsætisráðherra mundi bregðast við bindandi úrskurði kærunefndar jafnréttismála en við ræddum það í dag. Það er kannski í anda þess sem hann segir um hvernig nú sé farið á skjön við lög í þessu landi. Nú kynni það kannski vera þannig að prófessorinn væri einn um þessi sjónarmið en ég fór yfir það í fyrri ræðu minni að Róbert Spanó, Ragnhildur Helgadóttir og fleiri sérfræðingar í lögum sem hafa tjáð sig um þetta, hafa talað með svipuðum hætti og Sigurður Líndal. Ekki er hægt að halda því fram að hér sé um óskýr skilaboð að ræða, alls ekki. Maður spyr sig þá af hverju meiri hlutinn eða hæstv. ríkisstjórn ætli að fara þá leið sem nú liggur fyrir að verður farin, sama hvaða rök eru lögð á borðið. Það er þess virði að velta því fyrir sér hvort við séum komin á þann stað að hlutir eins og í þessu tilfelli stjórnarskráin, þrískipting ríkisvaldsins og það sem við á ljótri íslensku getum kallað prinsipp í lýðræðisþjóðfélagi okkar, séu aukaatriði hjá ríkisstjórninni. Það er nefnilega erfitt að finna aðila sem mæla með leið ríkisstjórnarinnar. Þó er hægt að finna þá, virðulegi forseti, og ég held að það sé þess virði að fara aðeins yfir röksemdafærslu þeirra. Það þarf kannski ekki að koma neinum á óvart að tveir aðilar sem hafa tjáð sig um þetta á opinberum vettvangi og hafa góðan aðgang að fjölmiðlum eru dr. Gunnar Helgi Kristinsson stjórnmálafræðingur og Stefán Ólafsson, það er væntanlega af fullkominni tilviljun. Aðdragandinn er sá að Hæstiréttur kveður upp úrskurð sinn þann 25. janúar. Sama dag kemur hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir í þingið og kemur fram með þessa hugmynd og segir orðrétt, með leyfi forseta: „Hugsanlega mætti líka veita Alþingi heimild með lögum til að kjósa 25 fulltrúa á stjórnlagaþingið, mögulega þá sömu og þjóðin hefur þegar kosið, meti Alþingi lýðræðislegt umboð þeirra fullnægjandi.“ Þarna er hún að tala um þá leið sem Sigurður Líndal mælir gegn. Daginn eftir er Gunnar Helgi Kristinsson mjög áberandi í fréttum Ríkisútvarpsins. Hann kveður líka upp sinn dóm og svo ég lesi fréttina, með leyfi forseta, hún er ekki löng, þá segir í henni: „Gunnar Helgi Kristinsson stjórnmálafræðingur leggur til að Alþingi setji lög og skipi stjórnlagaþingmennina í sérstaka stjórnarskrárnefnd, til að koma með tillögu að nýrri stjórnarskrá. Gunnar Helgi segir ákvörðun Hæstaréttar ekki beinast gegn lögunum um stjórnlagaþingið, heldur að framkvæmd kosninganna. Landskjörstjórn beri ábyrgð á henni. Hún hljóti að hugleiða stöðu sína eftir þessi málalok. Gunnar telur það verstu lausnina á málinu, að hætt verði við stjórnlagaþingið.“ Hér leggur Gunnar Helgi í rauninni upp fyrir ríkisstjórnina, enda trúnaðarmaður hennar og sérstaklega forsætisráðherra, hvernig eigi að fara í þetta mál og bjarga andliti ríkisstjórnarinnar. Enda fór það svo að landskjörstjórn tók ábyrgð á málinu þó svo það hafi verið mjög umdeilt og umdeilanlegt. Áfram heldur Gunnar Helgi Kristinsson stjórnmálafræðingur, hér er bein tilvitnun, með leyfi forseta: „Það er svolítið flókið að kjósa aftur vegna þess að ef þú kýst aftur geturðu náttúrlega lent í því að kosningaþátttakan fari enn þá neðar, niður í hver veit hvað, kannski 20%, 15%. Þú gætir fengið einhver allt önnur úrslit með enn þá færri atkvæðum á bak við sig og það er að mörgu leyti flókin óæskileg staða, held ég. Þannig að sennilega er skásta leiðin í þessari stöðu sú að Alþingi setji lög um stjórnlagaþing þar sem það skipar þá sem kosnir voru í kosningunni í einhvers konar nefnd sem má alveg kalla stjórnlagaþing sem hefur eins og stjórnlagaþingið ráðgefandi hlutverk gagnvart Alþingi því það verður að hafa í huga að stjórnlagaþingið hafði ekkert formlegt vald.“ Virðulegi forseti. Hér eru rökin komin. Það væri frekar flókið að kjósa aftur. Kosningaþátttakan gæti orðið enn verri en hún var. Nú kynni einhver að spyrja: Af hverju? Menn hafa gengið út frá því að þetta væri svo mikilvægt mál, krafa almennings um að fá að kjósa á stjórnlagaþing væri svo mikil, að maður mundi ætla að forustumenn ríkisstjórnarinnar þyrftu ekki að hafa áhyggjur af lítilli kosningaþátttöku. En hér lýsir stjórnmálafræðingurinn því að það sé svolítið flókið að kjósa aftur, svo ég noti hans orð, vegna þess að kosningaþátttakan gæti jafnvel farið niður í 15%. Þess vegna sé skást að redda hlutunum með því að setja einhverja nefnd sem hvort eð er hefur ekkert formlegt vald. Í kjölfarið kemur Stefán Ólafsson, sem er sömuleiðis trúnaðarmaður ríkisstjórnarinnar og hefur oftsinnis komið fram sem álitsgjafi í fjölmiðlum, og segir að leið Gunnars Helga Kristinssonar sé málið og menn eigi bara að ganga í það. Virðulegi forseti. Þetta minnir mjög á þegar menn deildu í Grikklandi hinu forna og tókust á um hvort innihaldið skipti einhverju máli eða hvort málið snerist fyrst og fremst um umbúðirnar. Það sem við gerum núna og gerir þetta vonda mál enn verra, er að redda hlutum fyrir horn. Kosningar voru haldnar, þær voru ógildar, og við sitjum uppi með þá niðurlægingu að æðsti dómstóll þjóðarinnar neyddist til, niðurstaða allra dómaranna var samhljóða, að ógilda kosningarnar. Það er auðvitað mikil skömm fyrir íslenska þjóð. Í stað þess að kjósa aftur og standa rétt að því, ef menn telja að ekki sé þörf á þessu og það sé vilji þingmeirihlutans, fara menn í svona reddingar og setja af stað einhvern spuna. Það er sérstakt vandamál og fullkomlega vanmetið hvernig fjölmiðlar höndla hina svokölluðu álitsgjafa. Ég fullyrði að hvergi annars staðar í heiminum er það gert með þessum hætti, að draga reglulega upp einhverja aðila sem eru í trúnaðarembættum fyrir viðkomandi ríkisstjórn og viðkomandi stjórnmálaforustu og þeir beðnir að segja álit sitt á þeim sem þeir standa í trúnaði við. Nú held ég því ekki fram að þessir aðilar, þeir ágætu menn sem ég nefndi eða einhverjir aðrir, eigi ekki rétt á að tjá sig og ekki sé hægt að hlusta á sjónarmið þeirra. Ég segi hins vegar að það er afskaplega óskynsamlegt ef menn vilja fá málefnalega og góða umræðu og gefur ranga mynd ef málin eru lögð þannig upp að hér sé um hlutlausa aðila að ræða. Þeir eru það að sjálfsögðu ekki. Menn eiga að fá báðar hliðar á málunum og fjölmiðlamenn ættu að hafa metnað í að koma fram með fleiri en eina hlið. Það er gert í öðrum löndum og ég hvet menn til að fara á internetið og skoða hina ýmsu þætti í erlendum fjölmiðlum. Þar er almenna reglan sú að menn draga fram, sérstaklega í pólitík, báðar hliðar, í það minnsta tvær hliðar, með og móti. Virðulegi forseti. Það er enginn bragur á þessu máli. Ég verð að viðurkenna að ég átta mig ekki á því hvaða markmiðum er verið að reyna að ná. Ef menn töldu skynsamlegra að breyta stjórnarskránni með því að fara aðra leið en kveðið er á um í gildandi stjórnarskrá, þar sem Alþingi Íslendinga á að koma með tillögur um breytingar á stjórnarskrá og þjóðin á síðan að greiða atkvæði um þær, og æskilegra og lýðræðislegra væri að fá almenning til að kjósa slíka aðila, verða menn auðvitað að gera það með lögmætum hætti. Ef það mistekst verða menn að reyna aftur. Ef menn komast að þeirri niðurstöðu, eins og helsti hugmyndafræðingur ríkisstjórnarinnar, að enginn áhugi sé á að taka þátt í slíkum kosningum, er kominn tími til að hugsa málið upp á nýtt því þá er það fallið um sjálft sig. Við skulum ekki gleyma því að þeir aðilar sem lögðu af stað í þessa vegferð og trúðu því, ég ætla það - menn geta haft ólíkar skoðanir á því af hverju það var og af hverju það gekk ekki eftir - ég vil trúa því að þeir hafi haldið að það væri virkilegur vilji þjóðarinnar til að taka þátt í kosningum sem þessum. Svo var augljóslega ekki. Þetta er minnsta kosningaþátttaka sem við höfum séð í landskosningum á Íslandi. Hægt er að halda langar og margar ræður um hvernig menn gerðu öll þau mistök sem hægt var að gera, kannski ekki öll en flest, við framkvæmd kosninganna. Og það má kannski segja að kosturinn við þetta hafi verið sá að menn sáu hvernig hlutir eins og Ísland eitt kjördæmi er raunverulega í framkvæmd og sömuleiðis sáum við svo sannarlega galla persónukosninga, í það minnsta þegar þær eru framkvæmdar eins og gert var í þessu tilfelli. Alveg sama hvernig litið er á þetta, þetta mistókst. Í staðinn fyrir að horfast í augu við það og taka ákvörðun út frá því reyna menn að bjarga málinu fyrir horn og gera það þar af leiðandi miklu verra. Í hvaða stöðu verða þeir sem voru kosnir - eða voru í rauninni ekki kosnir heldur fengu hugsanlega flest atkvæði, við vitum það ekki - í ólöglegri kosningu, þegar Alþingi skipar þá í stjórnlagaráð? Telja menn að sú staða sé trúverðug? Lagt var af stað með að láta þjóðina kjósa með beinum hætti fólk sem átti að koma með tillögur um breytingar á stjórnarskránni. Nú eru menn hættir við það, það liggur fyrir. Ástæðan fyrir því er að menn voru svo hræddir um að ef þeir mundu framkvæma þetta rétt væri enginn áhugi á kosningunni. Virðulegi forseti. Það er eitthvað rosalega rangt við þetta. Mér sýnist á öllu að engu skipti hvaða rök eru færð fram í málinu, 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. En ég vil spyrja hann um það síðasta sem hann sagði, um það að meiri hlutinn ætlaði að keyra þetta í gegn. Nú hefur hann kannski ekki haft tækifæri til að fylgjast með allri umræðunni, en nokkrir hv. þingmenn, stjórnarliðar, hafa komið fram og lýst því yfir að þeir styðji þetta ekki. Ég tel því ekki útséð að meiri hluti hv. þingmanna muni styðja þessa vitleysu, eins og ég vil kalla það, sérstaklega ekki þegar þeir fylgjast með umræðunni og sjá í hvað verið er að stefna. Ég vil því biðja hv. þingmann um að endurskoða þessa skoðun sína og leggja heldur til við þingheim allan, stjórnarliða sem aðra, að þeir láti af stuðningi við þessa þingsályktunartillögu.

Virðulegi forseti. Ég vona að hv. þm. Pétur H. Blöndal sé ekki farinn að gera mig að stuðningsmanni þessa máls. Af því að ég var ekki að byrja hér í gær leyfi ég mér að spá fyrir um hver þróun mála verður. Ég vil ekki trúa því að það sé almennt þannig að stjórnarliðar geri þetta með glöðu geði, en mér sýnist að sumir hafi fengið leyfi til að stökkva frá borði vegna þess að ýmsir stjórnarandstæðingar ætla að greiða þessu atkvæði eftir því sem ég best veit. Eftir því sem ég best veit ætla þingmenn Hreyfingarinnar og einhver hluti Framsóknarflokksins að greiða atkvæði með þessu sem gerir það að verkum að einhverjir stjórnarliðar geta verið rödd skynseminnar í þessu máli, niðurstaðan verður sú að málið fer í gegn hvort heldur sem er. Til þess að enginn misskilji mig vil ég hvetja stjórnarliða sem aðra þingmenn til að sjá að sér, draga andann djúpt og hugsa þetta mál. Það er hvorki meira né minna en stjórnarskráin sem er undir. Menn geta alveg sagt sem svo að einungis sé um að ræða hóp manna sem leggi fram tillögur, en við eigum að fara fram með varúð og aðallega virðingu, skulum við segja, þegar við nálgumst þetta mál. Þetta snýst ekki bara um stjórnarskrá lýðveldisins, þetta snýst líka um fjármuni almennings. Og af þeim er ekki nóg eins og við öll vitum.

Frú forseti. Ég hlýddi á ræðu hv. þingmanns og veit að hann er á móti málinu. Það var ekki spurningin, heldur sú uppgjöf sem fólst í þeim orðum hans að hann reiknaði með að málið yrði samþykkt. Nú má vel vera að hv. þingmaður hafi í gegnum tíðina kynnst of miklu af foringja- og flokksræði og kattasmölun og slíku - við höfum séð ansi mikið af því undanfarin tvö ár, fyrir minn smekk allt of mikið. En ég er að vona að heilbrigð skynsemi taki nú yfir hjá hv. þingmönnum, stjórnarliðum sérstaklega, og að þeir láti ekki draga sig í dilka og taki afstöðu til málsins út frá heilbrigðri skynsemi. Mér fannst hv. þingmaður rökstyðja það vel að menn ættu ekki að samþykkja frumvarpið, svo að það liggi nú fyrir. Við megum ekki gefast upp fyrir flokksræðinu, foringjaræðinu og kattasmöluninni. Ég vona að heilbrigð skynsemi sigri.

Virðulegi forseti. Ég kann að meta bjartsýni hv. þingmanns. Auðvitað eigum við að vera bjartsýn alveg þar til niðurstaða er komin í málið. Ástæðan fyrir því að við erum að fara yfir þetta mál er sú að við erum að vekja athygli á hinum augljósu göllum þess. Vonandi verður það til þess að fleiri munu sjá að sér. Á þessum tímapunkti kæmi það mér skemmtilega á óvart ef niðurstaðan yrði á þann veg sem við vildum. Ég held að vísu að það færi afskaplega vel á því vegna þess að ekki hafa komið fram nein sterk rök fyrir því að fara þessa leið. Ég dró í ræðu minni upp það sem ég hef fundið frá aðilum sem hafa verið að tjá sig um málið utan þessara veggja. Það verður að segjast eins og er að þau rök sem dregin hafa verið fram fyrir því að klára málið eru ekki sterk, þau eru í raun rök gegn því að fara með það eins og lagt er upp með. Ég er sannfærður um að ef stjórnarliðar ákvæðu að skoða málið betur og reyna að finna skynsamlega lausn á því fengju þeir mikinn plús hjá almenningi. Ég held að almenningur í þessu landi sé að bíða eftir því að hv. þingmenn, sama í hvaða flokki þeir eru, vinni saman að málum eins og þessu og láti málefnin, skynsemina og rökin ráða en ekki blinda flokkshollustu. Ég get ekki séð neina aðra ástæðu fyrir því að þetta mál sé klárað þrátt fyrir þá augljósu galla sem farið hefur verið yfir hér í dag en að um sé að ræða blinda flokkshollustu.

Hæstv. forseti. Nú líður að lokum þessarar síðari umræðu um þingsályktunartillögu hv. þingmanna Álfheiðar Ingadóttur, Valgerðar Bjarnadóttur og Birgittu Jónsdóttur um skipun stjórnlagaráðs. Umræðan hefur einkennst af því að gagnrýnendur tillögunnar hafa látið mun meira að sér kveða. Ef frá eru skilin 1. flutningsmaður málsins, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, og formaður allsherjarnefndar, hv. þm. Róbert Marshall, hefur ekki mikið kveðið að stuðningsmönnum málsins. Þorri þeirra sem virðist ætla að veita málinu brautargengi hér í þinginu hefur ekki látið svo lítið að taka til máls um það. Þó er í öðru orðinu látið í veðri vaka að málið sé afar mikilvægt og brýnt og verði að hafa forgang í þinginu fram yfir önnur mál. Það er líka athyglisvert að helstu ábyrgðarmenn málsins, þá er ég að tala um málið frá upphafi, þann feril stjórnarskrárbreytinga sem settur hefur verið í gang, hafa ekki sést í þessari umræðu, t.d. hefur hæstv. forsætisráðherra ekki sést. Er hún þó sá þingmaður sem fyrst orðaði þá leið sem lögð er til í tillögunni hér í sölum Alþingis, en það gerðist sama dag og ákvörðun Hæstaréttar um ógildingu stjórnlagaþingskosninganna í nóvember var gefin út. Ég ætla ekki að fara meira eða ítarlegar í efnisatriði málsins. Ég vildi bara segja við lok þessarar umræðu að að mínu mati er hér verið að stefna úr einu öngstrætinu í annað þegar litið er til ferils þessa máls. Málið var komið í fullkomið öngstræti eftir ógildar stjórnlagaþingskosningar. Að mínu mati er verið að stefna ferlinu í annað öngstræti með þeirri leið sem bera á undir atkvæði á morgun. Ég held að það hljóti að vera umhugsunarefni fyrir hv. alþingismenn, sérstaklega þá sem látið hafa í veðri vaka að þeim sé mjög í mun að fá fram endurbætur á stjórnarskránni, að á þeim tveimur árum sem liðin eru frá alþingiskosningum, vorið 2009, höfum við oft og iðulega rætt form og aðferðir við stjórnarskrárbreytingar hér í þinginu en ekki efni stjórnarskrárbreytinga, ekki innihaldið, ekki hinar efnislegu breytingar sem menn vilja gera. Erum við þó að íslenskri stjórnskipan til þess kjörin að fjalla um það. En við höfum eytt miklum tíma í að ræða um formið, aðferðina, leiðina. Ég vildi spyrja hv. þingmenn hvort tímanum sem við höfum varið í þessi formsatriði, alls konar tilraunastarfsemi með formið, tilraunastarfsemi til hliðar, utan við og í ósamræmi við íslenska stjórnskipan, hefði ekki verið betur varið í að ræða innihald stjórnarskrárinnar, þær efnislegu breytingar sem við hugsanlega viljum gera, frekar en ræða bara formið, hið ytra byrði ef svo má segja, rammann? Það er mín skoðun. Það er skoðun mín að við eigum þess enn þá kost að koma breytingum á stjórnarskrá í skilvirkara ferli, í markvissari og miklu ódýrari vinnu. Þær tillögur, sem fela meðal annars í sér að Alþingi taki aftur fullkomið forræði yfir þessari vinnu, þessum undirbúningi stjórnarskrárbreytinga, er meðal annars að finna í nefndaráliti okkar sjálfstæðismanna úr allsherjarnefnd - ég ætla ekkert að fara fleiri orðum um það. Ég held að það væri miklu skilvirkari leið og betur í samræmi við þá stjórnarskrá sem enn er í gildi, 

Frú forseti. Ég kem hér upp í annað sinn til að ræða um þá tillögu til þingsályktunar sem fyrir liggur og ætla núna að líta á málið frá sjónarhorni þeirra 25 eða 520 sem buðu sig fram, en ég ætla að byrja á því að tala um drauminn um breytingu á stjórnarskrá. Í óeirðunum sem brutust út um Alþingi 2008 og 2009 sem leiddu til breytingar á ríkisstjórn og nýrrar ríkisstjórnar var mikið rætt um orsakir hrunsins. Einhverjir snillingar komust að því eða töldu sig hafa komist að því að breyta þyrfti stjórnarskránni. Þessir snillingar hafa ekki getað sagt mér með nokkru móti hvað það er í stjórnarskránni sem olli þessu hruni, ekki einn einasti. Ég mun fara í gegnum ákvæði í stjórnarskránni sem eru þar og ég tel að þurfi að breyta og önnur sem ekki þarf að breyta. Ákveðið var eftir mikið jaml, japl og fuður að efna til stjórnlagaþings og um það voru samþykkt lög. Náðist svona sæmileg samstaða um það þó að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hefðu gjarnan viljað nota það stjórnlagaþing sem er til og heitir Alþingi Íslendinga, því að þingmenn eru hér í hlutverki stjórnlagagjafans samkvæmt núgildandi stjórnarskrá sem við höfum svarið eið að og geta í rauninni ekki skorast undan því hlutverki. Það sem gerðist við það að sett voru lög um að hér ætti að efna til stjórnlagaþings og það ætti að kjósa í almennri kosningu var að 520 manns buðu sig fram. Þeir öfluðu sér meðmælenda, sumir fóru út í kostnað við kynningu. Aðrir ekki neitt. Ég þekki dæmi þess að ekki var eytt krónu í kynningu. Kynningin var að mínu mati mjög fátækleg. Þegar ég lagði upp með það að fara að velja úr þessum 520 manns vissi ég í rauninni ekkert um hvaða stefnu þetta fólk hafði í sambandi við stjórnarskrá. Vildi það breyta einu atriði, 26. gr.? Vildi það breyta ákvæði um auðlindaákvæði? Hvað vildi þetta fólk yfirleitt? Ég vissi það ekki. Ég lagði í það vinnu og hafði ætlað í það fjóra tíma að velja frambjóðendur og þegar ég var búinn að fara í gegnum 100 var mér þannig háttað, frú forseti, með mitt heilabú að það byrjaði að sjóða á því, það réð bara ekki við allar þessar upplýsingar. Ég sat uppi með að þetta varð svona úllen dúllen doff-aðferð með síðustu 400. Þetta var ekki mjög skynsamleg kosning að mínu mati hvað mig varðar. Nú getur vel verið að aðrir kjósendur hafi átt auðvelt með að halda utan um 520 frambjóðendur og geta valið með mjög málefnalegum hætti þar á milli. Ég gat það ekki, það lá engin stefna fyrir og ekki neitt. En þarna voru sem sagt kosnir 25 frambjóðendur af þjóðinni, frú forseti. Svo gerist það að allt kerfið í kringum þetta hrynur. Hæstiréttur setur út á a.m.k. sex atriði, ef ég man rétt, og segir að þessi atriði öll saman segi öllum lýð að þessar kosningar hafi verið ólýðræðislegar, sem var mjög mikið áfall fyrir t.d. mig sem er fulltrúi Alþingis í þingmannanefnd ÖSE, Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu, sem sérhæfir sig í kosningaeftirliti. Ég hef farið í kosningaeftirlit, frú forseti. Það er mikil niðurlæging fyrir mig, komandi frá elsta lýðræðisríki heims, eins og kallað er á góðum stundum, og verandi allt í einu búinn að brjóta grundvallarreglur um kosningar, svo þetta sé nú nefnt. Um leið duttu þeir 25 sem kosnir höfðu verið niður á það svið að vera valdalausir og umboðslausir líka, því að kosningarnar voru ógildar og þar með varð allt ógilt sem leiddi af þeim að mínu mati. Þá fóru menn að hugleiða hvað væri hægt að gera í stöðunni, hvernig hægt væri að bjarga þessari stöðu. Ekki vildu stjórnarliðar hverfa frá hugmyndinni um stjórnlagaþing - þó að það hefði sennilega verið gæfulegast og besti kosturinn að Alþingi áttaði sig á að það sjálft væri stjórnlagaþing - heldur var reynt að bjarga málum. Fjórar leiðir voru ræddar. Ein var reyndar alveg fráleit, þ.e. sú að fara að telja upp á nýtt, sem hefði sennilega ekki breytt neinu og alls ekki samrýmst úrskurði Hæstaréttar. Þá voru eftir þrjár leiðir. Ein var sú sem hér er lögð til og mér þótti verst, önnur var svokölluð uppkosning, það yrði bara kosið á milli þessara 520 manna aftur sem gæfi þá væntanlega allt aðra niðurstöðu, og þriðja var að byrja alveg frá byrjun og auglýsa eftir framboðum o.s.frv. og breyta reglum jafnvel þannig að kosningarnar yrðu ekki ólýðræðislegar. Það var sem sagt valin versta leiðin, sem við ræðum hér, af þessum þremur. Sú leið sem mér hefði þótt skynsamlegust, að Alþingi tæki þetta verkefni hreinlega yfir, sem var fimmta leiðin, var ekki til umræðu. Frá sjónarhorni þessara 25 er búið að flytja þá úr því að vera þjóðkjörnir fulltrúar á þingi yfir í að vera ráðnir af forseta Íslands eða Alþingi til að gera nákvæmlega sama og átti að gera og Hæstiréttur sagði að væri ólöglegt. Þetta er dálítið skrýtið að það sé búin til staða eins og Hæstiréttur hafi ekki gert neitt, nema umboð þessara 25 fulltrúa er orðið miklu, miklu veikara. Nú eru þeir bara orðnir ráðgefandi og ég geri ráð fyrir að einhverjir þeirra muni ekki taka sæti, sérstaklega vegna þess að þeir buðu sig fram til að breyta stjórnarskránni. Í henni stendur þrískipting valdsins og ég hef ekki heyrt að menn ætli að hverfa frá því að hafa þrískiptingu valds sem franskir og aðrir heimspekingar í heiminum komu fram með í frönsku byltingunni og virða Hæstarétt. Mér finnst menn hafa rætt mjög lítið um þá stjórnarskrá sem við höfum í dag. Á henni eru miklir agnúar og ég ætla að nota síðustu mínúturnar og það er kannski vel við hæfi, frú forseti, þar sem þetta er síðasta ræðan í málinu að fara að ræða efnislega um málið. Það stendur nefnilega í 11. gr., með leyfi frú forseta: „Forseti lýðveldisins er ábyrgðarlaus á stjórnarathöfnum.“ Hvað þýðir það eiginlega, að einhver maður sé ábyrgðarlaus? Það þýðir að hann ber ekki ábyrgð á neinu. Svo stendur í 15. gr.: „Forsetinn skipar ráðherra og veitir þeim lausn.“ - Hann hefur heldur betur völd sá maður, ábyrgðarlaus eins og hann er. Síðan stendur í 20. gr.: „Forseti lýðveldisins veitir þau embætti, er lög mæla.“ - Hann á sem sagt að fara að veita embætti, maðurinn, þessi sem við kjósum sem forseta lýðveldisins. Í 21. gr. stendur: „Forseti lýðveldisins gerir samninga við önnur ríki.“ - Það er aldeilis. Og í 22. gr.: „Forseti lýðveldisins stefnir saman Alþingi eigi síðar en tíu vikum eftir almennar alþingiskosningar.“ - Það er sem sagt hann sem stefnir saman Alþingi. Svo í 24. gr. stendur: „Forseti lýðveldisins getur rofið Alþingi, …“ Nú má vel vera, frú forseti, af því að tími minn er að renna út, að einhver borgari í landinu lesi þessar greinar og hann sér að þarna er ábyrgðarlaus maður sem hefur ógurlega mikil völd og furðar sig á því þangað til hann dettur niður á 13. gr. en þar stendur: „Forsetinn lætur ráðherra framkvæma vald sitt.“ - Hvað skyldi það þýða? Allt það vald sem stjórnarskráin gefur honum er tekið til baka með þessu. Það eru ráðherrar sem hafa völdin. Menn hafa lítið tala um að það voru gerðar umtalsverðar breytingar á stjórnarskránni 1995. Ég ætla að fara í gegnum nokkrar þeirra svo menn átti sig á hvað stendur í stjórnarskránni, með leyfi frú forseta, stendur 71. gr.: „Allir skulu njóta friðhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu.“ - Ætla menn að fara að afnema þetta? Ég trúi því ekki. Síðan stendur í 72. gr.: „Eignarrétturinn er friðhelgur.“ - Það getur vel verið að einhver vilji afnema þetta en ekki ég. Ég hugsa að meiri hlutinn sé ekki á því í landinu. Í 73. gr.: „Allir eru frjálsir skoðana sinna og sannfæringar.“ - Ég trúi ekki að nokkur einasti maður á Íslandi vilji afnema þetta. Síðan í 74. gr.: „Engan má skylda til aðildar að félagi.“ Og í 75. gr.: „Öllum er frjálst að stunda þá atvinnu sem þeir kjósa.“ - Ætla menn virkilega að fara að afnema þetta? Ég held ekki. Það er nefnilega þannig að sú stjórnarskrá sem við höfum svarið eið að er á margan hátt ágæt en hún er með þessum göllum varðandi forsetann, sem ég tel að þurfi að breyta, og svo vantar inn í hana eitt ákvæði, það vantar inn í hana allt um Hæstarétt. Ég er því mjög mikið á móti þeim breytingum sem menn eru að gera hérna og skora á Alþingi að gera slíkar breytingar sjálft.

Virðulegi forseti. Tilefni þess frumvarps sem ég fylgi hér úr hlaði er það að í nýlegu áliti hefur umboðsmaður Alþingis komist að þeirri niðurstöðu að reglur Landsbókasafns Íslands – Háskólabókasafns um innheimtu sekta vegna vanskila á bókum hafi ekki haft nægilega lagastoð. Má finna þetta álit í máli nr. 6010/2010. Brugðist var við því áliti umboðsmanns af hálfu mennta- og menningarmálaráðuneytis með því að gera breytingu á reglugerð um safnið en hins vegar mátti draga þá ályktun af áliti umboðsmanns í þessu máli að hliðstæð gjaldtaka af notendum almenningsbókasafna hvíldi á veikum grunni þrátt fyrir áratugalanga hefð fyrir slíkri gjaldtöku í góðri sátt við notendur almenningsbókasafna. Fulltrúar mennta- og menningarmálaráðuneytis funduðu af þessu tilefni í janúar síðastliðnum með fulltrúum Sambands íslenskra sveitarfélaga um lögfestingu gjaldtökuheimilda til handa almenningsbókasöfnum. Voru fulltrúar sambandsins þess mjög hvetjandi að slíkar heimildir yrðu settar í lög hið fyrsta og sendu ráðuneytinu formlegt erindi þess efnis. Í gildandi lögum um almenningsbókasöfn, nr. 36/1997, hafa til þessa ekki verið nein ákvæði um gjaldtökuheimildir handa þeim söfnum. Þrátt fyrir það, eins og við öll þekkjum í þessum sal, er löng hefð fyrir gjaldtöku almenningsbókasafna, m.a. hóflegt gjald fyrir útlánaskírteini og gjaldtöku ef kemur til vanskila á bókum, og lengst af hefur verið almenn sátt í samfélaginu um slíka gjaldtöku og hún ekki valdið vandkvæðum í samskiptum bókasafnanna og almennings. Undanfarin ár hefur hins vegar orðið allmikil breyting á viðhorfum í þjóðfélaginu til slíkra mála og réttarþróun, ef við lítum til hennar, hefur verið á þann veg að gera ríkari kröfur en áður um lagalegan grundvöll gjaldtöku á öllum sviðum. Öllum sveitarfélögum er skylt samkvæmt lögum að standa að þjónustu almenningsbókasafna. Sveitarfélög hafa eðlilega litið á það sem mikilvægt verkefni að gera það með sem bestum hætti, enda mjög mikilvægar stofnanir til að tryggja aðgengi almennings að upplýsingum og að sjálfsögðu ýmiss konar lesefni. Því er eðlilegt að fyrrgreint álit umboðsmanns valdi áhyggjum meðal forsvarsmanna sveitarfélaga og þeir kalli eftir því að skýr gjaldtökuheimild verði sett í lög um almenningsbókasöfn. Nú er frá því að segja að árið 2003 skipaði þáverandi menntamálaráðherra nefnd sem falið var að kanna hagkvæmni þess að setja heildarlög sem tækju til allra tegunda bókasafna, en í nefndinni sátu m.a. fulltrúi Sambands íslenskra sveitarfélaga og fulltrúar Samtaka forstöðumanna almenningsbókasafna. Nefndin skilaði af sér árið 2004 og lagði fram þrjár tillögur að nýjum frumvörpum á þessu sviði. Ráðuneytið komst að þeirri niðurstöðu á þeim tíma að heppilegast væri að setja ein heildarlög um starfsemi almenningsbókasafna, skólabókasafna og Blindrabókasafns Íslands. Þess var óskað að nefndin endurskoðaði tillögur sínar með tilliti til þess að sett yrðu ein heildarlög um bókasafnamál. Nefndin skilaði ráðuneytinu tillögu þar að lútandi haustið 2006. Unnið var áfram að drögum að frumvarpi innan ráðuneytis til ársins 2008 en þau hafa hins vegar ekki verið endurskoðuð frá þeim tíma í ljósi breyttra aðstæðna, t.d. nýrra laga um grunn- og framhaldsskóla, eða í ljósi frumvarps til nýrra laga um Landsbókasafn Íslands – Háskólabókasafn sem ég vonast til að geta mælt fyrir á yfirstandandi þingi. Meðal þeirra breytinga sem liggja fyrir í drögum að því frumvarpi, þ.e. frumvarpi til heildarlaga um málefni bókasafna, er auðvitað að setja lagastoð fyrir gjaldtöku vegna útlánaþjónustu, afritunar og fjölfjöldunar og jafnframt verði bókasöfnum gert kleift að setja reglur um gjöld vegna óheimilla afnota af safnkosti og innheimtu bóta vegna safnefnis sem glatast í meðförum notenda. Enn er unnið að þessum heildarlögum en ekki er tímabært að leggja fram það frumvarp á þessu þingi, en hins vegar með vísan til þess að þessi tillaga er gerð í þeim drögum sem þar liggja fyrir og svo fyrrnefnds álits umboðsmanns Alþingis er ekki óeðlilegt að leggja til að þessi heimild verði sett nú þegar í lög um almenningsbókasöfn. Rétt er að benda á að það mun fyrirsjáanlega hafa miklar og neikvæðar afleiðingar fyrir rekstur almenningsbókasafna ef núverandi ástand dregst á langinn þar sem söfnin kunna jafnvel að neyðast til að hætta innheimtu gjalda sem hefur tíðkast um árabil. Það mundi að sjálfsögðu þýða tekjusamdrátt almenningsbókasafna um land allt sem næmi samanlagt milljónatugum á ársgrundvelli og gæti bitnað harkalega á þjónustu þeirra, auk þess sem engin úrræði væru til að tryggja þeim endurheimtur safnkosts sem lánaður er út. Slíkur samdráttur í ráðstöfunarfé almenningsbókasafna mundi skyggja verulega á þá jákvæðu þróun sem orðið hefur á undanförnum þremur árum þar sem eftirspurn eftir þjónustu þeirra og nýting safnkostsins hefur vaxið ár frá ári. Þrátt fyrir erfiðar aðstæður hafa almenningsbókasöfn og starfsfólk þeirra verið í stakk búin til að svara væntingum notenda með jákvæðum hætti í þrengingum undanfarinna ára. Þar er um verulegan árangur að ræða og alls ekki sjálfsagðan að teknu tilliti til aðstæðna í fjármálum sveitarfélaga, en það má segja sem svo að bókasöfnin hafi í raun og veru virkað sem hjörtu í sínum samfélögum og mikilvægur samkomustaður og menningarmiðstöðvar. Miklu skiptir að til þess sé litið líka þegar þetta frumvarp er tekið til skoðunar. Það hefur verið markmið sveitarfélaga að gjaldtaka vegna þjónustu almenningsbókasafna sé hófleg og að notendur upplifi hana ekki sem íþyngjandi. Ef við skoðum gjaldskrá stærsta almenningsbókasafnsins, sem er Borgarbókasafn Reykjavíkur, kostar ársskírteinið þar 1.500 kr., en börn og unglingar undir 18 ára aldri, eldri borgarar og öryrkjar greiða ekki fyrir skírteini. Dagsektir eru hóflegar og verða að hámarki frá 500 kr. til 4.000 kr. eftir aðstæðum. Má vænta þess að gjaldskrár annarra almenningsbókasafna séu sambærilegar. Þess er ekki vænst að hækkun eiginlegra þjónustugjalda fylgi í kjölfar lagabreytingar á þessu sviði, enda eru bókasöfn mikilvæg almannaþjónusta sem sveitarfélög hafa lagt metnað í að byggja upp. Fjárhæðir bóta og sekta hafa til þessa fyrst og fremst verið ákveðnar út frá skaðleysis- og varnaðarsjónarmiðum og er þeirri lagabreytingu sem hér er lögð til ekki ætlað að hafa áhrif á þær upphæðir. Með vísan til þess sem að framan er rakið má ætla að lögfesting frumvarpsins hafi jákvæð áhrif á fjárhag sveitarfélaga en ekki er gert ráð fyrir að frumvarpið leiði til kostnaðarauka fyrir ríkissjóð. Að lokum er rétt að taka fram að þessi tillaga um breytingu á lögum um almenningsbókasöfn hefur verið undirbúin í samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga sem styður þessa breytingu. Ég legg til að þetta frumvarp gangi að lokinni 1. umr. til hv. menntamálanefndar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi á þingskjali 964 sem er mál nr. 572. Um er að ræða frumvarp til laga um breyting á lögum um Hagþjónustu landbúnaðarins, nr. 63/1989, lögum um framleiðslu verðlagningu og sölu á búvörum, nr. 99/1993, ábúðarlögum, nr. 80/2004, og lögum um búfjárhald, nr. 103/2002. Með frumvarpinu er áformað að leggja niður starfsemi Hagþjónustu landbúnaðarins og færa verkefni stofnunarinnar til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Hann getur samið um þjónustu þeirra verkefna sem þar eru undir. Frumvarpið er samið í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu að tilhlutan sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra á grundvelli tillagna vinnuhóps sem ráðherra skipaði og setti á stofn þann 14. apríl 2010 til að fara yfir starfsemi Hagþjónustu landbúnaðarins og gera tillögur um það hvernig hún geti best þjónað landbúnaðinum. Í hópnum áttu sæti fulltrúar frá ráðuneytinu, Landbúnaðarháskóla Íslands, Bændasamtökum Íslands og Hagstofu Íslands. Hópnum var ætlað að leggja mat á starfsemi Hagþjónustu landbúnaðarins og gera tillögur um mögulegar breytingar á starfsemi hennar með það að markmiði að framtíðarfyrirkomulag stofnunarinnar yrði bæði í senn skilvirkt og hagkvæmt, en gera yrði ráð fyrir því að núverandi fjárhagsrammi hennar gæti skerst enn frekar. Hagþjónusta landbúnaðarins er ein af undirstofnunum sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins og starfar samkvæmt lögum nr. 63/1989. Hagþjónusta landbúnaðarins er lítil stofnun sem starfað hefur í 20 ár eða frá árinu 1990. Stofnunin er á Hvanneyri og í frumvarpi til fjárlaga 2011 er henni ætlað 24,8 millj. kr. framlag á fjárlögum 2011 umfram tekjur, en hún hefur áætlaðar sértekjur að fjárhæð 3,1 millj. kr. Við stofnunina eru 2,9 stöðugildi. Í greinargerð með frumvarpinu er tillaga vinnuhóps til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um framtíð stofnunarinnar í minnisblaði, dagsettu 28. júní 2010. Þar er gerð grein fyrir lögbundnu markmiði með rekstri stofnunarinnar og lagt mat á hvernig tekist hafi til næstliðin ár. Einnig er greint frá því að aðrir aðilar sinni tilteknum verkefnum sem lögð eru til stofnunarinnar samkvæmt lögum, þ.e. Bændasamtökin, en um það var gerður samningur haustið 1993. Enn fremur er í minnisblaði vinnuhópsins rakið hvernig íslenskur landbúnaður stendur frammi fyrir umfangsmiklum breytingum sem munu kalla á þörf á ráðgjöf og öflun hagtalna á nýjum sviðum. Þá var þar einnig gerð grein fyrir starfsemi Landbúnaðarháskóla Íslands, einkum áherslum næstliðin ár, t.d. á sviði skipulagsþróunar og byggðaþróunar. Sökum þess hversu Hagþjónusta landbúnaðarins er aðkreppt fjárhagslega og í ljósi mögulegra samlegðaráhrifa, ef hún yrði sameinuð öðru stjórnvaldi, gerði vinnuhópurinn tillögur að þremur leiðum til stefnumörkunar. Í fyrsta lagi að stofnunin yrði sameinuð sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti, í öðru lagi að hún yrði sameinuð nýrri „Greiðslustofnun landbúnaðarins“ og í þriðja lagi Matvælastofnun og loks að hún yrði rekin með óbreyttu fyrirkomulagi. Sá fyrirvari var hins vegar á framangreindum tillögum að vinnuhópurinn taldi að óbreytt fyrirkomulag á rekstri stofnunarinnar væri tæplega kostur í stöðunni. Meðal annars var bent á að blikur væru á lofti um auknar fjárheimildir á komandi ári. Tillögur vinnuhópsins hafa verið til skoðunar í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu eftir að þær voru afhentar ráðherra 28. júní 2010. Eftir að hafa íhugað málið vel og vandlega út frá öllum þeim sjónarmiðum sem þar komu fram hef ég ákveðið að leggja til að Hagþjónusta landbúnaðarins í núverandi mynd verði lögð niður og verkefnum verði ráðstafað til annarra aðila og hefur þar verið horft til Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri. Eins og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu er mögulegt að tryggja eðlilegan framgang á mikilsverðum verkefnum Hagþjónustunnar með sveigjanlegum hætti. Eins og ég nefndi áðan er gert ráð fyrir að Landbúnaðarháskóli Íslands taki við verkefnum stofnunarinnar að miklu leyti en auðvitað á eftir að semja um það. Þó er í gildi núna þjónustusamningur milli ráðuneytisins og Landbúnaðarháskólans um þjónustu á sviði rannsókna, þróunarvinnu og sérhæfðrar ráðgjafar fyrir árin 2009–2012. Með tilfærslu verkefna frá Hagþjónustu landbúnaðarins er gert ráð fyrir því að skólinn verði styrktur á sviði landbúnaðarhagfræði og hagrannsókna og hlúð að kennslu á því sviði. Einnig kemur til greina að gera þjónustusamninga um fleiri verkefni sem að því lýtur. Frumvarpið er í fimm köflum og 17 greinum, en með því eru m.a. lagðar til tilteknar breytingar á lögum nr. 63/1989, en ekki er gert ráð fyrir því að lögin verði felld úr gildi. Hins vegar er áformað að stofnunin verði lögð niður, verkefni hennar flutt og ráðstafað eins og áður hefur verið greint frá. Einnig eru lagðar til tilteknar breytingar á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, ábúðarlögum og lögum nr. 103/2002, um búfjárhald, sem óhjákvæmilegt er að gera vegna tilvísana í þeim lögum í lög nr. 63/1989, eða starfsemi stofnunar að öðru leyti. Samkvæmt frumvarpinu er, eins og ég segi, gert ráð fyrir því að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra verði samningsaðili um þau verkefni sem um er að ræða og lögð verði áhersla á að standa vörð um, leitað verði eftir samkomulagi við Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri um þau verkefni sem mikilvægt er að halda áfram og styrkja þar með einnig starfsemi Landbúnaðarháskólans á því sviði. Hagþjónusta landbúnaðarins hefur að mínu mati unnið afar gott og mikilvægt starf í þágu íslensks landbúnaðar og bænda í landinu á þeim tíma sem stofnunin hefur starfað, þ.e. frá 1990, en eins og frumvarpið gerir ráð fyrir verður þessi breyting á. Frú forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina á þessu máli. Ég tek hins vegar eftir því í greinargerð með frumvarpinu, sem hæstv. ráðherra fór vel yfir í ræðu sinni, að vinnuhópurinn telur tæplega þann kost vera í stöðunni að halda áfram óbreyttu fyrirkomulagi rekstursins eins og hann er núna og telur líklegt að ráðuneytið muni ekki gera áframhaldandi samning um færslu lögbýlaskrár og telur margt upp til viðbótar. Það sem ég tek líka eftir í umsögn um frumvarpið er að þar kemur fram að um 24,8 millj. kr. fjárveiting fer til Hagþjónustu landbúnaðarins. Síðan kemur fram að hugsanlegur kostnaður vegna biðlauna og annars gæti numið um 13 millj. kr. sem er um það bil helmingur af þeim tekjum eða fjárveitingum sem viðkomandi stofnun hefur nú. Mig langar því að beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra hvort hann telji einhverja hættu á því að það dragi úr þjónustunni, hagþjónustu bænda, með samþykkt frumvarpsins og hvort það geti orðið mikill niðurskurður þó svo að ráðuneytið geti gert samninga og hvort hæstv. ráðherra hafi áhyggjur af því fyrirkomulagi að sitja uppi með það að um helmingur af fjárveitingum til viðkomandi stofnunar fari í að greiða biðlaunarétt til starfsmanna sem þar eru. Telur hæstv. ráðherra einhverja hættu á því að sú staða geti komið upp að hagþjónusta við bændur skerðist vegna þessa?

Frú forseti. Eins og ég greindi frá er ekki gert ráð fyrir því að starfsemin verði í sjálfu sér felld niður og alls ekki. Reyndar hafa ýmis atriði og verkefni sem eru tilgreind í núverandi lögum um Hagþjónustu landbúnaðarins nú þegar verið færð annað eða felld niður eins og búreikningahald og umsjón með því o.s.frv. Markmiðið er að styrkja þá grunnstarfsemi sem þarna hefur verið unnin og jafnframt að treysta enn betur böndin við Landbúnaðarháskólann og styrkja og efla með enn skilvirkari hætti starfsemi á vegum skólans með kennslu í landbúnaðarhagfræði og hagrannsóknum og öðrum slíkum verkefnum sem ég tel að þurfi að auka. Varðandi fjárhagshliðina er greint frá því hvað breytingin geti kostað. Það er fórnarkostnaðurinn við þessar breytingar. Gert verður ráð fyrir því að hann komi til viðbótar á fjárlögum og starfsemi stofnunarinnar eða þau verkefni sem hún vinnur skerðist ekki. Ég ítreka að meginmarkmiðið með þessu frumvarpi er annars vegar að standa vörð um þau grunnverkefni sem Hagþjónusta landbúnaðarins hefur unnið og vinnur og hins vegar að styrkja enn og efla kennslu, hagfræðirannsóknir og hagrannsóknir á sviði landbúnaðar á vegum Landbúnaðarháskólans. Við erum nú þegar með stóran rannsóknarsamning 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Hæstv. ráðherra sagði réttilega, eins og kemur fram í fylgiskjali með frumvarpinu, að gert væri ráð fyrir því að 13 millj. kr. fjárveiting kæmi á móti fórnarkostnaðinum við breytinguna. Ég vil samt segja til að það komi skýrt fram að ég hef áhyggjur af því að ekki sé tilgreint í fylgiskjalinu með frumvarpinu að fjárveiting komi í verkefnið. Það er ekki sjálfgefið og ég þykist vita að fjárlögin í haust verði mjög erfið. Einmitt þá hefði ég talið betra að hafa það þannig að það kæmi skýrt fram, eins og kemur til að mynda fram í öðrum frumvörpum eins og um sameiningu landlæknis og Lýðheilsustöðvar, sem kemur fyrst upp í huga mér, þar sem er vitnað til þess kostnaðar sem hljótist af sameiningunni og er í því tilfelli 30 millj. kr. Þar er skilgreint hvernig farið er að og að það muni ekki bitna á rekstri stofnananna. Ég hefði frekar viljað hafa þetta skýrara til að tryggja fjárveitinguna. Ég tek hins vegar undir það og fagna því sem hæstv. ráðherra segir um að það sé náttúrlega gert ráð fyrir því að Landbúnaðarháskólinn taki við verkefnum stofnunarinnar að mestu leyti. Það er mikið fagnaðarefni því að það mun styrkja þann góða skóla í þeim verkum sem hann vinnur. Eins og hæstv. ráðherra kom inn á og stendur hér mundi það t.d. styrkja skólann á sviði landbúnaðar, hagfræði og meira. Fyrst og fremst hef ég áhyggjur af því og hefði viljað hafa það skýrara að þessar 13 millj. kr. sem eru fórnarkostnaðurinn við að fara í þessa breytingu yrðu betur tryggðar en gert er. Ég fagna því að breytingin muni styðja og styrkja uppbyggingu þess mikilvæga starfs sem fer fram á Hvanneyri.

Frú forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, að áfram er gert ráð fyrir því að þessi verkefni verði unnin. Svo sannarlega stendur minn hugur til þess að þau verði áfram unnin að meginþorra við Landbúnaðarháskólann og svo annars staðar úti á landi eftir því sem við á en að fyrst verði leitað samninga við Landbúnaðarháskólann. Það er tilgreint hvað þetta getur kostað og að markmiðið sé að þetta hafi ekki áhrif á starfsemina og verkefnin. Það er í rauninni ekki hægt að lofa meiru því að það ræðst af fjárlagaafgreiðslunni á hverjum tíma. Þó að menn lofi því í einhverjum frumvörpum að taka kostnaðinn, eins og hv. þingmaður minntist á, vegna annarra stofnana getur það ekki verið nema áform því að það er afgreitt í fjárlögum á hverjum tíma. Það getur enginn lofað þannig upp í ermina á sér nema við afgreiðslu fjárlaga, svo að það sé tekið hér skýrt fram. Nefndin fær þetta mál til meðferðar og ég treysti því að hún afli gagna, umsagna og álita um þær tillögu sem ráðherra leggur fram en kannski enn frekar að hún standi vörð um verkefnin þannig að þeim verði sinnt og að tilgangur frumvarpsins um að efla þessa starfsemi, þó að með öðrum hætti sé, nái fram að ganga.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um ávana- og fíkniefni og lyfjalögum. Með frumvarpinu er lagt til að veiting leyfa og undanþágna samkvæmt ákvæðum laga um ávana- og fíkniefni verði flutt frá velferðarráðuneyti til Lyfjastofnunar. Einnig er lagt til að greiða skuli gjald fyrir slík leyfi og undanþágur. Markmið frumvarpsins er hagræðing í rekstri ráðuneytisins og samræming, m.a. með hliðsjón af sameiningu heilbrigðisráðuneytis og félags- og tryggingamálaráðuneytis í eitt ráðuneyti. Þá verður að telja að viðkomandi stjórnsýsluframkvæmd eigi frekar heima á verksviði undirstofnunar, þ.e. Lyfjastofnunar, en ráðuneytisins. Í lyfjalögum er nú þegar kveðið á um sértækt eftirlit Lyfjastofnunar með ávana- og fíknilyfjum og því eðlilegt að veiting leyfa og undanþágna samkvæmt ávana- og fíkniefnalögum verði í höndum sömu stofnunar. Við undirbúning frumvarpsins var haft samráð við Lyfjastofnun. Undanþágur frá ávana- og fíkniefnalögum hafa verið veittar lyfsölum, lyfjaframleiðendum og lyfjaheildsölum. Lögregla og rannsóknastofnanir nota t.d. lítið eitt af ávana- og fíkniefnum sem samanburðarefni við ólöglega innflutt ávana- og fíkniefni, en efnin eru flutt inn af þeim sem til þess hafa leyfi eða lyfjaheildsölum. Samfara tilfærslu verkefnisins frá ráðuneytinu til Lyfjastofnunar er lagt til að gjaldtökuheimild fyrir umrædd leyfi og undanþágur verði sett í lyfjalög og skal gjaldið taka mið af kostnaði stofnunarinnar. Ráðuneytið hefur ekki tekið gjald fyrir leyfi og undanþágur vegna ávana- og fíkniefna en telja verður eðlilegt og í samræmi við erlenda framkvæmd að greitt sé fyrir slíkt leyfi. Hæstv. forseti. Ég hef nú gert grein fyrir meginatriðum frumvarpsins. Ég legg áherslu á að þetta frumvarp felur ekki í sér efnislega breytingu. Hér er einungis lagt til að framkvæmd tiltekins verkefnis, þ.e. veiting undanþágna og leyfa vegna ávana- og fíkniefna sem verið hefur í höndum ráðuneytisins, verði færð til Lyfjastofnunar og að stofnuninni verði heimilt að innheimta gjald til að standa undir kostnaði. Ég leyfi mér því að leggja til, hæstv. forseti, að frumvarpinu verði að lokinni umræðu vísað til hæstv. heilbrigðisnefndar og til 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um heilbrigðisstarfsmenn. Frumvarp sama efnis var lagt fram á 137. og 138. löggjafarþingi en hlaut þá ekki afgreiðslu. Frumvarp það sem lagt var fram á síðasta þingi hefur nú verið endurskoðað og gerðar á því nokkrar breytingar, m.a. með tilliti til umsagna sem bárust hv. heilbrigðisnefnd Alþingis. Megintilgangurinn með rammalöggjöf um réttindi og skyldur heilbrigðisstarfsmanna er að samræma og einfalda gildandi ákvæði um heilbrigðisstarfsmenn og tryggja gæði heilbrigðisþjónustu og öryggi sjúklinga með því að skilgreina kröfur til heilbrigðisstarfsmanna. Ákvæði um heilbrigðisstarfsmenn eru gerð markvissari og hnitmiðaðri en áður. Felldar eru brott ónauðsynlegar takmarkanir á starfssviði heilbrigðisstétta og ákvæðin færð til nútímahorfs þannig að heilbrigðisþjónustan og störf og starfssvið heilbrigðisstétta geti þróast með eðlilegum hætti innan rammalöggjafar. Gert er ráð fyrir að ráðherra setji reglugerðir um ýmis atriði sem eru þess eðlis að betur fer á að þau séu ákveðin í stjórnvaldsfyrirmælum. Þar má m.a. nefna kröfur um nám og eftir atvikum starfsþjálfun sem umsækjendur um starfsleyfi þurfa að uppfylla. Jafnframt verði kveðið á um starfssvið þeirra með reglugerð. Það frumvarp sem við ræðum hér byggist að stofni til á ákvæðum læknalaga, nr. 53/1988, enda er tilvísun til læknalaga í flestum lögum og reglugerðum um heilbrigðisstéttir. Ýmis ákvæði læknalaga gilda því almennt um heilbrigðisstarfsmenn og má því segja að þau séu að vissu marki grundvallarlög um heilbrigðisstéttir. Einnig má vísa til setningar laga um landlækni, nr. 41/2007, en með þeim var stigið skref í átt til samræmingar ákvæða um eftirlit landlæknis með heilbrigðisstarfsmönnum með því að taka upp í þau lög, þ.e. lög um landlækni, ákvæði um veitingu áminninga, sviptingu starfsleyfis og endurveitingu starfsleyfis heilbrigðisstarfsmanna. Löggiltar heilbrigðisstéttir eru nú 33 og sérlög gilda um 14 heilbrigðisstéttir, en 19 stéttir hafa verið löggiltar með reglugerðum með stoð í lögum nr. 24/1985, um starfsheiti og starfsréttindi heilbrigðisstétta. Frumvarp um rammalöggjöf um heilbrigðisstarfsmenn hefur nú verið lengi í smíðum í heilbrigðisráðuneytinu og hefur ráðuneytið þrisvar sinnum sent drög að frumvarpi til umsagnar, síðast í desember 2008 en þá voru drög að frumvarpi m.a. send til fagfélaga heilbrigðisstétta, Lyfjastofnunar, landlæknisembættisins, menntastofnana og heilbrigðisstofnana og bárust alls 25 umsagnir. Þá sendi heilbrigðisnefnd Alþingis frumvörp þau sem lögð voru fram á 137. og 138. þingi einnig til umsagnar. Við undirbúning frumvarpsins hefur verið höfð hliðsjón af norskum lögum um heilbrigðisstéttir frá árinu 1999 en þau lög taka til allra heilbrigðisstétta, þar á meðal lækna og hjúkrunarfræðinga. Gildandi laga- og reglugerðaákvæði um heilbrigðisstéttir eru að ýmsu leyti úrelt og gætir þar talsverðs ósamræmis, t.d. varðandi það hvaða heilbrigðisstéttir geta starfað sjálfstætt og hverjar starfa á ábyrgð annarrar heilbrigðisstéttar, hvaða heilbrigðisstéttir mega hafa aðstoðarmenn og hverjar ekki og hvaða heilbrigðisstéttir þurfa að halda skýrslur um störf sín og hverjar ekki. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að ráðherra geti með reglugerðum kveðið nánar á um ýmis atriði sem eru þess eðlis að betur fer á að þau séu ákveðin í stjórnvaldsfyrirmælum eins og áður sagði heldur en í lögum. Má þar m.a. nefna kröfur um nám og eftir atvikum starfsþjálfun, ákvæði um afmörkun starfssviðs og fleira. Við undirbúning slíkra reglugerða er gert ráð fyrir að hafa verði samráð við landlækni, fagfélög, menntastofnanir og eftir atvikum aðra sem málið kann að varða. Hæstv. forseti. Meðal helstu breytinga og nýmæla sem felast í frumvarpinu sem nú er lagt fram er eftirfarandi: Í fyrsta lagi er hér um að ræða eina samræmda rammalöggjöf um heilbrigðisstarfsmenn sem koma skal í stað 14 sérlaga og laga um starfsheiti og starfsréttindi heilbrigðisstétta. Í öðru lagi að starfssvið heilbrigðisstétta verði ákveðið á grundvelli þekkingar og hæfni með tilliti til hagsmuna sjúklinga og úreld ákvæði um takmarkanir á starfsréttindum verði felld brott. Í þriðja lagi er kveðið á um í frumvarpinu að heilbrigðisstarfsmaður skuli virða faglegar takmarkanir sínar og vísa sjúklingi til annars heilbrigðisstarfsmanns þegar við á. Í fjórða lagi er það undirstrikað í frumvarpinu að óheimilt sé að starfa undir áhrifum áfengis eða vímuefna og heilbrigðisstofnunum heimilað að setja reglur um bann við notkun áfengis og vímuefna í tiltekinn tíma áður en vinna hefst. Í fimmta lagi er kveðið á um að heilbrigðisstarfsmenn skuli sjá til þess að aðstoðarmaður þeirra hafi næga hæfni og þekkingu og fái nauðsynlegar leiðbeiningar til að sinna störfum sem þeir fela þeim. Í sjötta lagi er kveðið er á um að heilbrigðisstarfsmenn skuli gæta þess að sjúklingar, sjúkratryggingar eða aðrir verði ekki fyrir óþarfa útgjöldum eða óþægindum. Í sjöunda lagi er í 24. gr. frumvarpsins fjallað um kynningu á heilbrigðisþjónustu. Þar segir að við kynningu og auglýsingar skuli ávallt gætt málefnalegra sjónarmiða, fyllstu ábyrgðar, nákvæmni og sanngirni. Gert er ráð fyrir að ráðherra setji nánari ákvæði með reglugerð um kynningu og auglýsingar heilbrigðisþjónustu. Þetta er nýmæli sem felur í sér rýmkun frá gildandi ákvæði læknalaga sem gildir um flestar aðrar heilbrigðisstéttir samkvæmt vísunum til þeirra laga. Í áttunda lagi er lagt til að ákvæði um hámarksaldur þeirra sem heimilt er að reka eigin starfsstofu verði lækkaður úr 75 í 70 ár en landlækni verði heimilt að framlengja leyfið um tvö ár í senn, þó ekki lengur en til 76 ára aldurs. Í níunda lagi er ráðherra heimilað að ákveða með reglugerð að tilgreindri meðferð sé aðeins beitt af heilbrigðisstarfsmönnum, nánar tilgreindum heilbrigðisstéttum eða þeim sem fengið hafa til þess sérstakt leyfi landlæknis. Slíkar reglugerðir skulu settar að fenginni tillögu landlæknis og umsögn viðkomandi fagfélags. Í tíunda lagi eru reglur um skilyrði fyrir veitingu starfsleyfa til erlendra umsækjenda frá ríkjum utan EES-svæðisins gerðar skýrari. Í ellefta lagi ná ákvæði um útgáfu tímabundinna starfsleyfa til umsækjenda innan og utan EES-svæðisins og til læknanema að loknum hluta námstíma. Að lokum, hæstv. forseti, er tannsmiðum bætt við sem heilbrigðisstétt. Þá ber að geta nokkurra efnisbreytinga frá því frumvarpi sem lagt var fram á 138. löggjafarþingi. Helsta breytingin er sú að fallið er frá þeirri hugmynd að nýjar heilbrigðisstéttir verði einungis löggiltar með lagabreytingum og því fyrirkomulagi viðhaldið að ráðherra geti ákveðið með reglugerð að fella heilbrigðisstétt undir lögin. Jafnframt eru skilgreind tiltekin viðmið við mat á löggildingu nýrra heilbrigðisstétta og nýrra sérgreina. Þá hefur heimild til gjaldtöku verið bætt við frumvarpið og á hún við í þeim tilvikum þegar umsækjandi hefur lokið námi frá ríki sem Ísland hefur ekki samið við um viðurkenningu á faglegri menntun og hæfi. Gjaldinu er ætlað að standa undir kostnaði sem hlýst af þýðingu og yfirferð gagna og annarri umsýslu mats- og umsagnaraðila. Gert er ráð fyrir að sett verði gjaldskrá að fenginni tillögu landlæknis vegna þessa. Hæstv. forseti. Ég hef nú gert grein fyrir meginatriðum frumvarpsins og helstu breytingum frá núgildandi ákvæðum þeirra 14 sérlaga sem gilda um heilbrigðisstéttir. Ég legg áherslu á að þetta frumvarp felur ekki í sér verulegar efnisbreytingar heldur er fyrst og fremst um að ræða nauðsynlega samræmingu og einföldun þessa flókna og að mörgu leyti úrelta regluverks sem nú gildir um heilbrigðisstéttir. Frumvarpið hefur eins og fram hefur komið verið nokkuð lengi í vinnslu og það er tímabært að mati þeirra sem best þekkja að ráðist verði í fyrrgreindar endurbætur á löggjöf um heilbrigðisstarfsmenn. Ég leyfi mér því að leggja til, hæstv. forseti, að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. heilbrigðisnefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra tveggja spurninga í sambandi við frumvarpið en áskil mér að sjálfsögðu rétt til að gera ítarlegar grein fyrir sjónarmiðum mínum við 2. umr. Spurningarnar varða annars vegar 3. gr. frumvarpsins og hins vegar 11. gr. Í 3. gr. eru taldar upp löggiltar heilbrigðisstéttir, m.a. fimm stéttir sem hafa með matvæli og næringu að gera. Ég velti því fyrir mér hvort upptalningin sé ekki óþarflega ítarleg og hvort rætt hafi verið í ráðuneytinu að reyna hreinlega að minnka listann umtalsvert. Það má velta fyrir sér af hverju þarna eru bæði matartæknar og matvælafræðingar, næringarfræðingar og næringarráðgjafar en síðan eru bara nefndir sálfræðingar en ekki til að mynda taugasálfræðingar. Hin spurningin sem ég hef varðar 11. gr. um tímabundið starfsleyfi. Sérstaklega er tekið fram að læknanemar geti fengið slíkt leyfi. Ég sakna þess að sjá ekki þar inni einhvers konar ákvæði um þessa heimild fyrir aðra, ég átta mig ekki alveg á því, og mér finnst ekki alveg nógu skýrt ákvæði um að menn verði undantekningarlaust að starfa undir stjórn annarra heilbrigðisstarfsmanna þótt þess sé getið síðar í lagagreininni.

Hæstv. forseti. Ég veit að í þeirri miklu umfjöllun og vinnu sem hefur átt sér stað hefur verið töluverð togstreita um einmitt þær stéttir sem taldar eru upp í 3. gr. Réttilega hefur verið bent á að þar séu 33 starfsgreinar taldar upp og þarna er farið aðeins yfir á svið sem snýst kannski frekar um matvælaframleiðslu en lækningar í sjálfu sér. Þetta skarast auðvitað vegna þess að læknar og sérfræðingar fylgja eftir matvælaöryggi. Ég kann í sjálfu sér ekki betra svar við þessu en að þetta sé niðurstaðan sem varð úr þessari vinnu. Það verður auðvitað verkefni hv. þingmanns og þeirra sem sitja í heilbrigðisnefnd að fjalla betur um hvort þetta sé endanlegur og réttur listi. Þarna voru ekki gerðar miklar breytingar heldur er meira og minna verið að færa saman á einn stað lög og reglugerðir sem áður voru til og setja utan um það rammalög til að geta síðan sett nánari reglugerðir um einstaka þætti. Sama gildir um tímabundið starfsleyfi. Þar eru læknanemar tilgreindir og kann að vera að ekki sé nógu skýrt hverjir aðrir geti fengið slíkt leyfi. Í ræðunni áðan kom fram að eitt af markmiðunum með lögunum sé að tilgreina nánar hverjir hafi leyfi til að hafa undirmenn - eða ef við snúum þessu við, hverjir þurfa að starfa undir stjórn einhvers annars. Eins og víða er ekki hægt að starfa öðruvísi en samkvæmt leyfisveitingu eða tilvísunum frá læknum. Markmið laganna er einmitt að fjalla betur um það. Ef einhverjir ákveðnir þættir málsins eru ekki nægjanlega skýrir treysti ég á að hv. heilbrigðisnefnd taki betur á því.