Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég á hér nokkrar brtt. á þskj. 446, sem miða að því að fella burt úr frv. nokkur ákvæði varðandi innflutning sauðfjár, þau er ég tel ekki eiga heima í þessu frv. Mþn., sem samdi þetta frv., hafði í huga fjárskipti og jafnframt innflutning á erlendu fé í trausti þess, að blendingarnir yrðu síður móttækilegir fyrir sjúkdóma. Ég legg til, að síðari hluti 2. gr. falli niður, enda er síðar í frv. gert ráð fyrir að fella úr gildi öll þau lög, er snerta innflutning sauðfjár. Enn fremur legg ég til að fella niður 7. kafla, sem hvorki er fugl né fiskur, þar sem hann gerir ráð fyrir einangrunarstöð fyrir innflutt fé. Er merkilegt, að slík ákvæði skuli standa eftir í frv., um leið og bannað er að flytja inn erlent fé, og finnst mér þetta því illa samrýmast. 3. brtt. á þskj. 446 miðar að því að fella niður l. nr. 75 27. júní 1941 og l. nr. 88 9. júlí 1941, en með 48. gr., eins og hún er nú, eru öll lagaákvæði um innflutning sauðfjár niður felld. Til vara er svo brtt. um að fella niður l. nr. 45 19. júní 1933 og reglur nr. 6 20. jan. 1936. Ég vil benda á, að ef menn vilja halda síðari hluta 2. gr. og 7. kafla, þá má ekki fella niður ákvæðið um blendingsræktun, því að ef ráð er gert fyrir innflutningi fjár, má ekki fella burtu allt eftirlit með honum og sleppa blöndun fjárins lausri við hvern sem er, eftir hans eigin geðþótta.



Herra forseti. Ég á, á þskj. 443 brtt., þar sem ég legg til að breyta 42. gr. þannig, að orðin „í eyju í nágrenni Reykjavíkur“ falli niður. Það er vissulega nauðsynlegt að hafa sóttvarnastöð, en ég sé ekki ástæðu til, að hún þurfi endilega að vera í eyju í nágrenni Reykjavíkur. Mætti t.d. hafa hana á Keldum, enda er sjáanlegt, að það kostar mikið fé. ef fara á að kaupa einhverja eyju hér í nágrenninu. Ég er ekki alveg sammála hv. 1. þm. N-M. um nauðsyn þess að fella niður hluta af 2. gr., því að ef einhver tilraunastöð er, þá má þetta standa. Gert er ráð fyrir í 48. gr., að margar reglugerðir og lög falli niður, og finnst mér einkennilegt, að það, sem frsm. leggur til, að falli niður, er í fullu ósamræmi við það álit, sem n. skilaði. Ég vil að svo stöddu ekki fjölyrða um þetta, en legg að lokum til. að brtt. mín á þskj. 443 verði samþykkt.



Herra forseti. Það er ekki efnishlið þessa máls, sem ég vildi gera að umtalsefni, heldur orðið tæknifrjóvgun, sem hér á að lögfesta í fyrsta sinn. Hér er um að ræða flutning á sæði, og er því rétt að láta þetta heita tæknisæðingu, því að frjóvgunin gengur sinn gang. hvernig sem sæðingin verður. Um þetta atriði mun ég nú afhenda hæstv. forseta skriflega brtt.

Forseti (ÞÞ): Mér hefur borizt hér skrifleg brtt. frá hv. 3. landsk., sem er svo hljóðandi: Hvarvetna þar. sem orðið „tæknifrjóvgun“ kemur fyrir í frv., komi: tæknisæðing. - Vil ég leita afbrigða fyrir þessa till.



Herra forseti. Ég hef heyrt frá góðum heimildum. að landbn. Nd. hafi mælt með því, að Engey væri keypt til þess að koma þar upp sóttvarnastöð: Eyjan er föl fyrir 225 þús. kr., og hefur slíkt tilboð komið í hendur ríkisstj. Þetta vildi ég láta vitnast, þótt ég telji ákvæðið um sóttvarnastöð ekki eiga heima í þessu frv. Hv. þm. Barð. undraðist, að ég skyldi flytja þessar brtt., en ekki n., þar sem ég legg til, að aðeins verði eftir l. um pesta- og varnargirðingar. Hitt er sumpart lög og sumpart reglugerðir. Ég hélt, að það væri regla, að reglugerðir, sem grundvallaðar eru á sérstökum l., féllu úr gildi um leið og viðkomandi l. eru niður felld. Lögin í 48. gr. eru í fyrsta lagi l. frá 1931 um innflutning á holdakyni. Næst eru I. frá 1933 um innflutning á holdanautgripum og hvernig blanda skuli. Þá eru l. frá 1934 viðvíkjandi hinum lögunum, t.d. um innflutning karakúlfjár, svo og reglugerðir. Þá eru l. um, hvernig blanda skuli erlent fé innlendu og hver skuli hafa umsjón með því. En eins og frv. er nú úr garði gert, á að sleppa öllu eftirliti með blöndun, en það er auðvitað stórhættulegt og má aldrei verða. Út af brtt. frá hv. 3. landsk. get ég lýst yfir því, að „sæðing“ er komið inn í málið og er fyrst notað af Guðmundi Gíslasyni. Mþn. hefur bara ekki athugað muninn á sæðingu og frjóvgun. Ég er alveg samþykkur till. hv. 3. landsk., enda veit enginn, hvort frjóvgun verður af sæðingu, hvernig svo sem sæðingin fer fram.



Herra forseti. Ég vildi beina því til hæstv. forseta, hvort hann sæi sér fært að taka þetta mál út af dagskrá nú. Ég tel ástæðu til þess að athuga gaumgæfilega þær brtt., sem hv. 1. þm. N–M. flytur við frv., og mundi ég nota tækifærið til næsta fundar til að skapa mér skoðun um það, á hvaða rökum þær eru byggðar, sem ég hygg, að séu á nokkrum rökum byggðar.

Frsm. (Ásmundur Sigurðsson) : Herra forseti. Síðan þetta mál var hér til 3. umr. í hv. d., hefur menntmn. haldið fund tll þess að athuga þær brtt., sem lágu fyrir á þskj. 369. N. hefur tekið afstöðu til þeirra, og yfirleitt mælir hún móti þeim, og skal ég gera nokkra grein fyrir því. Fyrsta brtt. á þessu þskj. er við 11. gr. frv. og kveður svo á, að gr. skuli falla niður. Þessi gr. er um kennsluskyldu kennara, sem er hliðstætt ákvæði við það, sem er í l. um aðra skóla hér á landi, og nákvæmlega sams konar og samþ. voru viðkomandi menntaskólunum. N. er því á móti því að fella þessa gr. niður. Hún telur mikið ósamræmi í því að hafa ekki slíkt ákvæði í l. um þennan skóla eins og er í gildandi l. um aðra hliðstæða skóla. Þá er 2. brtt. við 15. gr. frv., og er hún um það að breyta frá því, sem frv. gerir ráð fyrir, kennslukröftum við kennslustofnun í uppeldisvísindum við háskólann, og breytist gr. þannig, að 1. og 2. málsl. falli niður og orðin „enn fremur“ í 3. málsl. falli niður. Ég vil benda á, að það, sem hér er farið fram á með brtt., er það að svipta þessa kennslustofnun alveg eðlilegri forstöðu. Að vísu kann það að vera hugmynd hv. flm. brtt., að prófessorinn í forspjallsvísindum eigi að hafa þessa forstöðu, en á það vil ég í þessu sambandi benda, að þessi kennari er aðalkennari við aðra deild háskólans, og eru þess vegna engar líkur til þess, að hann mundi geta tekið að sér að sinna sem vera ber forstöðu þeirrar stofnunar, sem hér er um að ræða, þó að hins vegar mætti gera ráð fyrir því, að hann gæti kennt þar eitthvað af þeim fræðum, svo sem almenna sálarfræði. Og enn fremur má benda á það, að þó að þessi prófessor verði sérfræðingur í almennri sálarfræði, eru ekki líkur til þess, að hann sé svo menntaður í uppeldisfræðum eins og prófessor í uppeldisfræðum á að vera. Og með því að samþykkja þessa brtt. má segja, að búið sé að svipta þessa stofnun þeim kennslukröftum, sem eru svo nauðsynlegir, að hún mundi ekki geta komið að fullu gagni. Þess vegna mælir n, á móti því, að þessi brtt. verði samþ. Þá eru 3., 4. og 5. brtt. um það, að skólaráð æfinga- og tilraunaskóla og starf þess falli niður. Það eru brtt. um, að 20. gr., 1, málsl. 21. gr. og 1. málsl. 22. gr. falli niður. Í þessu sambandi vil ég benda á það, að þessi skóli, æfinga- og tilraunaskóli, er í fyrsta lagi barnaskóli, sem kemur til með að hafa um 200 nemendur, miðað við, að þar verði jafnmargir bekkir og aldursflokkar skólabarna eru Nú hefur aldrei verið deilt um það, að við barnaskóla eigi að vera skólan., og þetta skólaráð á einmitt að vera skólan. þessa æfinga- og tilraunaskóla. En þessi skóli kemur til með að hafa meira hlutverk með höndum en venjulegir barnaskólar, og erfiðara hlutverk, þar sem hann á að hafa á hendi æfinga- og tilraunakennslu við tilraunaskólann og að einhverju leyti í uppeldisvísindum við háskólann. Þess vegna hefur þótt sérstök nauðsyn, að einmitt skólaráð þessa skóla væri vel skipað, og er þess vegna gert ráð fyrir því hér í 20. gr., að skólaráð þessa skóla skuli vera skipað í fyrsta lagi skólastjóra Kennaraskóla Íslands, enn fremur prófessor í uppeldisvísindum við háskólann og sérfræðingi í uppeldis- og fræðslumálum, sem kennslumálarh. skipar til fjögurra ára í senn, og sé hann formáður. Það hefur þótt sérstök ástæða til þess að vanda til þessa skóla, og þess vegna væri það óneitanlega einkennilegt að fara að fella þessa gr. burt og fela stjórn þessa skóla algerlega einum manni, sem sé skólastjóra. Ég vil enn fremur benda á, að það þarf að vera svo mikið samstarf á milli kennaraskólans og uppeldisdeildar háskólans, að út frá því einu sjónarmiði virðist alveg nauðsynlegt að hafa þetta skólaráð, sem tengi þetta saman. Þá eru 6. og 7. brtt. um það, að 30. gr. falli niður og orðin „og skólanefndar“ í 31. gr. falli niður. Þessar gr. fjalla einmitt um skólan. íþróttaskólans, og ég hef áður á það bent, að hér er alls ekki um nein nýmæli að ræða, heldur hefur skólan. starfað við íþróttaskólann á Laugarvatni, sem er skipuð eins og hér er gert ráð fyrir, og hefur það þótt nauðsyn vegna þess, að sú fræðslumálastjórn, sem fer með þessi mál á hverjum tíma, hefði ekki þá sérþekkingu, sem þyrfti, ef ekki væri að ræða um neinn ráðgjafa í þeim efnum, og þess vegna er ætlazt til, að íþróttafulltrúi sé form. þessarar skólanefndar. Þá er 8. brtt. við 38. gr. frv. um það, að Húsmæðrakennaraskóli Íslands skuli starfa í Rvík frá 15. sept. til 15. maí ár hvert, en annan tíma árs í sveitum, þar sem skilyrði eru fyrir húsmæðrakennslu og bú rekið í sambandi við húsmæðraskóla. Hv. flm. þessarar brtt. kom inn á það við 2. umr. þessa máls, hvort ekki væri stofnað til óþarflegs kostnaðar með því að hafa orðalagið þar eins og það er í frv. Og mér skilst, að meining hans með þessari brtt. sé að koma í veg fyrir það. Ég vil þá gefa þær upplýsingar, að eins og þetta er starfrækt nú, þá er það mjög svipað því, sem hv. þm. Barð. leggur hér til í sinni brtt., að öðru leyti en því, að þessi sumarkennsla fer ekki fram nema annað hvert ár (kennslutímabilið er tveir vetur og eitt sumar). Þess vegna er það, að þótt þessi brtt. yrði samþ., þá getur hún ekki staðizt eins og hún er, vegna þess að það er ekki þörf á þessari kennslu nema annað hvert sumar. Og enn fremur get ég upplýst það, að það er alls ekki meiningin, að farið verði að setja upp neitt stórt bú eða kaupa stórar jarðir hér í námunda við Rvík til þess að hafa þessa starfsemi fyrir skólann yfir sumartímann, heldur er meiningin að halda áfram eins og verið hefur, þannig að hafa þessa sumarkennslu við einhvern skóla úti á landi. Hún hefur hingað til ekki verið við unglingaskólann á Laugarvatni, heldur við gagnfræðaskólann þar. Það gæti vel verið, að hentugast þætti að hafa þessa kennslu við einhvern bændaskólann, t. d. þegar hinn nýi bændaskóli í Skálholti tekur til starfa. N, leggur til, að þessi brtt. verði ekki samþ., því að eins og ég hef bent á, þá er hún ekki í samræmi við þá þörf, sem hér er um að ræða. Þá er hér 9. brtt. við 39. gr. frv. um það, að gr. falli niður. Það er það ákvæði, að heimavist skuli vera fyrir þá nemendur, sem búa sig undir kennarastörf við húsmæðraskóla. Á meðan svo er háttað sem nú er, að Húsmæðrakennaraskóli Íslands hefur mjög takmarkað húsnæði í háskólanum, þá er ekki hægt að koma við heimavist fyrir þá nemendur. Hins vegar leit n. svo á, að þegar til þess kæmi, að hægt væri að hafa heimavist fyrir þessa nemendur, - og mér er kunnugt, að forstöðukona skólans telur það nauðsynlegt, til þess að þeir nemendur fái æfingu í að stjórna skóla, sem þeir fá bezta með því að vera í heimavist sjálfir, - en auk þess hefur n. litið svo á, að húsnæðisleysið í Rvík væri nóg til þess, að keppa bæri að því, að heimavist verði við þennan skóla í framtíðinni. Hins vegar flytur n. brtt. við þessa gr, á þskj. 430, þar sem gert er ráð fyrir því, að þegar hús verði reist fyrir skólann, þá skuli þar verða heimavist fyrir þá nemendur, er búa sig undir kennarastörf við húsmæðraskóla, svo og aðra nemendur, er heimili eiga utan Rvíkur. Það ber að því að stefna, vegna þess húsnæðisleysis, sem nemendur utan af landi eiga við að stríða, að við þá skóla, sem staðsettir eru hér í Rvík, en eiga hins vegar samkvæmt eðli sínu að vera fyrir allt landið, - að sköpuð sé aðstaða fyrir nemendur utan af landi til þess að búa í heimavist þann tíma. Og má í þessu sambandi minna á, hvernig þetta vandamál nemenda háskólans hefur verið leyst, þar sem þeir hafa nú hinar ágætu heimavistir í stúdentagörðunum, sem allir munu vera sammála um, að var mikil nauðsyn. N. vill því eindregið mæla með því, að þessi brtt. verði samþ. Þá er 10. og 11. brtt. við 46. og 47. gr. frv. 10. brtt, er um það, að 46. gr. falli niður, og 11. brtt. um það, að orðið „skólanefnd“ falli niður. Þar er átt við, að þar sem gert er ráð fyrir skólan. húsmæðrakennaraskólans, falli niður, og er 47. gr. því viðkomandi. En um þessar brtt. var meiri hl. n. ekki sammála, og einstakir nm. hafa áskilið sér rétt til þess að hafa óbundnar hendur við atkvgr. um þær. Meiri hl. n. mælir samt á móti þeim. Þá er hér 12. brtt. við 50. gr. frv., um það, að sú gr. skuli falla niður. Eins og hv. þm. er kunnugt, er sú gr. um orlof kennara. Það er sams konar og sett var á síðasta þingi inn í l. um bæði gagnfræðaskóla og menntaskóla, og það sýnist því vera mjög mikið ósamræmi í því að ákveða kennurum við þá skóla orlof tíunda hvert ár til þess að mennta sig erlendis, en kennurum við kennaraskólann skuli ekki þá líka vera ákveðið slíkt orlof. N. mælir því með, að þetta verði samrímt og þessi brtt. verði felld, en leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt að öðru leyti en því, að samþ. verði brtt. n. á þskj. 430, við 39. gr. En eins og ég sagði áðan, þá hafa einstakir nm. óbundnar hendur um atkvgr. við 10. og 11. brtt. hv. þm. Barð.



Herra forseti. Mér þykir vænt um, að hæstv. menntmrh. er hér viðstaddur þessar umr., enda hefur þessu máli, að mér skilst, verið frestað til þess að hann gæti sett sig inn í efni frv., sem hér er um að ræða, sem er rétt, ef þetta frv., sem gert er ráð fyrir, að verði að l., á að verða eitthvað meira en pappírsgagn. Ég skal þá gera grein fyrir brtt. mínum. Um flestar brtt. er það að segja, að þær eru í samræmi við það, sem ég hef haldið fram um fræðslul. yfirleitt. Ég álít, að þessi ákvæði eigi að standa í reglugerð, en ekki í l., þ. e. ákvæðið um kennslustundir kennara, og þarf ég ekki að ræða frekar um það. Það er kunnugt, hver afstaða mín hefur verið gagnvart því máli. Í 15. gr. frv. er sagt, að stofnuninni skuli veita forstöðu sérstakur maður, sem skipaður sé sem prófessor. Ég tel ekki ástæðu til þess að skipa málinu á þennan hátt. Ef brtt. mín verður samþ., þá er gert ráð fyrir, að prófessor í forspjallsvísindum og almennum vísindum annist þar kennslu eftir því, sem samrýmist starfi hans. Að öðru leyti skal kennslan falin aukakennurum, er heimspekideildin ræður, og greiðist kostnaður úr ríkissjóði, eftir því sem fé er veitt í fjárl. Það er þá gert fullkomlega ráð fyrir, að þessi stofnun fái þá kennslukrafta, sem hún þarf, þegar hún er komin á fót, en að öðru leyti verði hún undir stjórn háskólans. Ég skil mjög vel þá menn, sem sjá ekkert athugavert við það, þó að hrúgað sé upp prófessorum við háskólann, eins og gert hefur verið undanfarið, en ég sé ekki, að beri nein nauðsyn til þess að bæta einum prófessor þarna við. Þess vegna vænti ég, að mín brtt. verði samþ. Um 3. brtt. mína við 20. gr. er það að segja, að ég er yfirleitt á móti því, að verið sé að setja sérstakar skólanefndir. Þetta er einn af æðri skólum, og þeir heyra flestir undir ráðh. og fræðslumálastjóra. Ég álít, að skólan. hafa þarna í raun og veru mjög litla þýðingu, og veit mörg dæmi til þess, að slíkt samstarf hefur ekki gengið sem greiðlegast, og mætti nefna í því sambandi mörg dæmi, og má þá minna á ósamkomulagið, sem verið hefur t. d. við skólann á Akranesi og fleiri skóla í landinu. Ég vonast því eftir, að till. mín verði samþ. Um brtt. við 21. gr. er það að segja, að hún er afleiðing af því, sem ég hef borið fram, og sama máli gegnir um 22. gr., og brtt. við 30. gr. er um íþróttaskólann, hún er líka afleiðing af hinum og í samræmi við þær. Ég sé ekki, hvers vegna á að vera sérstök n. yfir íþróttaskólanum, frekar en yfir öðrum skólum í landinu, og byggist á því sama. 31. gr., þarf ekki að ræða um. Þá er brtt. við 38. gr., og er hún í sambandi við Húsmæðrakennaraskóla Íslands. Ég veit ekki, hvort hv. n. hefur átt tal um þetta mál við forstöðukonu skólans. Ég hef rætt um þetta við hana, og hún hefur verið mér fullkomlega sammála um, að þessi brtt., sem ég hef borið fram hér, væri ekki aðeins eðlileg, heldur líka mjög æskileg. Annaðhvort hefur skólastjórinn sagt mér ekki satt eða sagt n. allt annað eða þá, að n. hefur gengið þvert á móti vilja skólastjórans í málinu. Skólastjórinn hefur tjáð mér, að í fyrsta lagi telji hann enga þörf á að hafa 38. gr. frv., og í öðru lagi séu engar líkur til þess, að það ákvæði verði framkvæmt, eins og reyndar hv. frsm. tók fram, að það væri sjálfsagt að hafa þetta, þó að það yrði ekki framkvæmt. Skólastjóri hefur tjáð mér enn fremur, að það fyrirkomulag, sem verið hefur með sumarkennsluna, hafi verið heppilegt, og sé ekki ástæða til þess að breyta neitt þar um, og þess vegna þarf þessi gr. ekki að standa í frv. Forstöðukonan hefur einnig tjáð mér, að í framtíðinni sé hér ekki um að ræða nema fámennan hóp, 10–12 stúlkur, og ekki verði nemendur útskrifaðir frá skólanum nema annað hvert ár. Þá sér hver maður, hvaða vit er í því að fara í því sambandi að setja upp stórbú, - hvort sem það væri nú á Korpúlfsstöðum eða annars staðar í nágrenni Rvíkur, - sem kostaði tugi millj. kr. að koma upp. Forstöðukonan hefur tjáð mér, að ekki væri nauðsynlegt, að byggingin rúmaði heimavist, en skólanum sé á öðru meiri þörf en heimavist fyrir nemendur. Og ef fara á inn á þá braut að skaffa heimavist fyrir alla nemendur, sem stunda nám hér í Rvík, en eiga ekki hér heima, þá verður að afla einhverra tekna til þess. Það þýðir ekkert í þessu sambandi að benda á Stúdentagarðinn. Hann er byggður með frjálsum samskotum og fyrir fé, sem háskólinn hefur að einhverju leyti yfir að ráða. - Ég álít því, að brtt. mín við 39. gr. frv. eigi tvímælalaust að samþykkjast. Þá ber ég fram brtt. við 46. gr., um, að gr. falli niður, þ. e. gr. um skólanefnd. Skólastjórinn sjálfur er á móti því, að slík skólanefnd sé sett upp, en telur betra að hafa samband við fræðslumálastjóra um stjórn skólans, og því eigi þessar tvær málsgr. í 46. gr. frv. að falla niður. 11. brtt. er við 47. gr., frv., um að orðið „skólanefnd“ falli niður úr þeirri gr., sem er sjálfsögð brtt., ef brtt. við 46. gr. verður samþ. Þá kemur 50. gr. frv., um þessi sérréttindi, sem eftir þeirri gr. kennarar eiga að fá að njóta. Hef ég lagt til, að sú gr. félli með öllu niður úr frv., og er það alveg í beinu áframhaldi af því, sem ég hef haldið fram hér áður um það atriði. Ég tel, að ákvæði 50. gr. frv. eigi ekki að vera í l. Hv. þm. sagði, að það væri ranglátt að fella þetta ákvæði burt úr þessu frv. Ég tel það líka ósamræmi við önnur l., sem samþ. hafa verið, að fella það niður. En ég tel það að fella þetta ákvæði niður úr þessu frv. spor í þá átt að byrja að lagfæra ólag, sem komizt hefur inn í löggjöf okkar í sambandi við aðra skóla, þannig að þetta væri byrjun á því að nema slík ákvæði burt úr öllum l. um kennara, sem svona ákvæði hafa komizt inn í, því að það álít ég, að ætti að gera. Ég tel, að slíkt ákvæði sem þetta hefði aldrei átt að setja í nein fræðslul., og ætti þá ekki fremur að vera í þessum l. heldur en öðrum. Ég vænti, að brtt. mínar verði samþ.



Herra forseti. Ég ætla ekki að segja mikið um þetta mál. Hv. frsm. n, mun hafa gert grein fyrir skoðun n. um málið, þannig að ekki mun þörf að bæta þar um. - Það eru aðeins örfá atriði, sem ég vil minnast hér á, sem ræða hv. þm. Barð. gaf mér tilefni til, sérstaklega sökum þess, að ég er nú form. þeirrar n., sem hér á hlut að máli. Hv. þm. Barð. dró t. d. í efa, að n. hefði rætt við skólastjóra húsmæðrakennaraskólans. En ég vil þá upplýsa það, að n. hefur rætt við þann skólastjóra, ekki einu sinni, heldur oftar en einu sinni. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Barð. sagði, að skólastjóri þessa skóla var ákveðið á móti ákvæðinu um heimavist, eins og það var í frv. En ég veit ekki betur en hún sé alveg samþykk þeirri breyt., sem n. ber fram, að það sé ætluð heimavist við skólann, þegar hann fær sitt sérstaka húsnæði, og þá ekki sízt með tilliti til þess, að henni hefur verið sýnt fram á það af n., að þörf væri á, að stúlkur utan af landi gætu sótt skólann. Ég hygg, að í raun og veru sé ekkert ósamræmi milli þess, sem skólastjóri talaði við hv. þm. Barð, annars vegar og n. hins vegar. Annars vegar er um ákvæði frv. að ræða, en hins vegar er um brtt. n. að ræða. Ég hygg, að ég megi einnig fullyrða það, bæði af viðtali við skólastjóra þessa skóla og af viðtali við fræðslumálastjóra, að það sé alls ekki tilætlunin viðvíkjandi húsmæðrakennaraskólanum að setja upp stórbú hér í grennd við Rvík, sem rekið væri af skólanum, heldur muni vera miðað í frv. við það fyrirkomulag, sem nú er, að skólinn hafi aðgang að búrekstri á sumrin, eins og nú er, og hygg ég, að skólastjórinn sé mjög ánægður með þetta fyrirkomulag. Það mætti náttúrlega deila um það og getur verið álitamál, hvort skólanefnd eigi að vera við einn slíkan skóla eða annan. Þó held ég, að ekki verði deilt um það, að skólanefnd er náttúrlega alveg sjálfsögð við þann æfingaskóla, sem ráðgert er að stofna samkv. þessu frv. Sá skóli er barnaskóli, og það er skólanefnd við alla barnaskóla landsins. Og hvers vegna ætti ekki að vera skólanefnd við þennan skóla eins og aðra barnaskóla? Íþróttakennaraskólinn hefur nú talsvert mikla sérstöðu, þar sem hann er í sambandi við annan skóla. Og það mun þykja eðlilegt og hagkvæmt, að t. d. skólastjórinn við Laugarvatnsskólann geti haft aðgang að því að geta haft eitthvað um íþróttakennaraskólann að segja. Hið sama má segja að því er snertir íþróttafulltrúa ríkisins. Þess vegna er næsta eðlilegt, að skólanefnd sé við þennan skóla, eins og gert er ráð fyrir í frv. - Hitt skal ég svo játa, að mér sýnist það orka mjög tvímælis, hvort nauðsynlegt er að hafa skólanefnd við húsmæðrakennaraskólann, sem er hér í Rvík rétt undir handarjaðri á fræðslumálastjórninni. Þar sé ég fyrir mitt leyti ekki beina þörf á skólann. Svo er þessi brtt. hv. þm. Barð. við 50. gr. frv., um að hún falli niður. Það hefur nú verið deilumál á þinginu áður tilsvarandi ákvæði í l. Það kom ekki fram nú hjá hv. þm. Barð., en hann hefur áður í umr., um skólamál æ ofan í æ talað um „frí fyrir kennara tíunda hvert ár“. Í fyrsta lagi er það nú að segja, - þó að ekki þurfi beinlínis að leiðrétta það út af ræðu hans nú, - að hér er ekki um tíunda hvert ár að ræða, heldur er beinlínis tekið fram, að engum kennara megi veita þetta frí nema einu sinni á æfinni. Og þetta er enn fremur aðeins heimild, en ekki neinn réttur, sem kennarar geti heimtað. Auk þess er þetta ekki neitt „frí“ í eiginlegum skilningi. Þetta orlof ekki að veita til þess, að kennari hvíli sig. Það á að veita það til þess að hann starfi og hann verður að gera grein fyrir því starfi að því loknu og missa fríðindin, ef hann ekki getur gert fullnægjandi grein fyrir því. - Því hefur náttúrlega verið haldið fram, bæði af hv. þm. Barð, og fleirum, að það væru fleiri embættismenn, sem kynnu að koma í kjölfarið og heimila sams konar fríðindi sem þessi. En ég er nú ekki viss um, að nokkur starfsmannastétt landsins hafi eins mikla þörf á því eins og einmitt kennarastéttin að geta einu sinni á æfinni losað sig við starf eitt ár, til þess að fullkomna sig í sínu starfi, t. d. í útlöndum. Það mundi þá helzt vera læknastéttin. En ég hygg, að þegar fyrir löngu sé nokkurn veginn séð fyrir því, að efnalitlir læknar fái frí frá störfum til þess að sigla til útlanda og stunda þar framhaldsnám. Mörg dæmi hef ég vitað um það, þó ég muni ekki beinlínis eftir, að svo hafi verið ákveðið í l. - Það er svo langt frá því, að ég sé sammála hv. þm. Barð. um þetta atriði, að ég held, að ákvæði 50. gr, frv. sé eitthvað þarfasta ákvæði, sem sett hefur verið inn í hin nýju l. um skólakerfi landsins. Þetta er mín skoðun. Það er nú búið að breyta skólakerfinu á síðasta þingi, þannig að það verður mörgum millj. kr. dýrara en áður var. Og það var gert fyrir forgöngu hæstv. fyrrv. ríkisstj., sem hv. þm. Barð. studdi. Það hefur sjálfsagt verið margt gott í þeim breyt., sem þá voru gerðar á skólalöggjöfinni, en þó því aðeins kemur það að gagni, að séð sé um það, að nægilega hæfir menn starfi að kennslunni og eftirlitsmálum við fræðslustarfið. Og mér finnst, að það sé einhver sú mesta heimska, sem hægt sé að gera, að eyða tugum milljóna kr. við rekstur skóla, en hafa svo ekki tryggingu fyrir því, að við þessa skóla starfi hæfir kennarar. Náttúrlega skal ég játa, að ekki er full trygging fyrir því, að þessir menn, sem verða þess aðnjótandi að fá lausn frá starfi einhvern tíma á ævinni í eitt ár til þess að fullkomna sig í starfinu, verði svo ágætir, að ekki geti betra orðið. En þegar þess er gætt, að fræðslumálastjórnin á að velja þessa menn, - það liggur ekkert fyrir um það, að aðrir kennarar verði þess aðnjótandi, - þá má gera ráð fyrir, að hún velji þá, sem hæfastir eru. Og það er ég viss um, að yfirleitt verða þessir menn hæfari eftir en áður, - með kannske örfáum undantekningum, sem alltaf má gera ráð fyrir, - en höfuðreglan mun verða, að þessir menn verði hæfari sem kennarar eftir þetta orlof en áður. - Nú, og svo er það, eins og hv. frsm. tók fram, að þegar þetta er komið inn í l. um aðra kennara og aðra skóla, þá mætti undarlegt heita að fella þetta niður að því er snertir þá kennarana, sem eiga að mennta aðra kennara. Það mætti mjög undarlegt heita, og er ekkert víst, þó að t. d. hv. þm. Barð. tækist að fella þessa gr. úr þessu frv., að hann gæti komið tilsvarandi formi - „lagfæringu“, sem hann kallar - á hina almennu fræðslulöggjöf í landinu og l. um gagnfræðaskóla og l. um menntaskóla. Það er ekkert víst. Og þá gæti farið svo, að það væru einmitt aðeins kennaraskólakennarar, sem ekki hefðu rétt til þessara fríðinda, en allir aðrir kennarar hefðu hann. - Ég vona, að jafnvel hann sjálfur, hv. þm. Barð., sjái, að þessi till. hans til breyt. á frv. að því er 50. gr. snertir er alls ekki frambærileg eins og sakir standa. Ef þessi fríðindi ættu ekki að gilda til handa kennaraskólakennurum, þá ætti að byrja á því að nema tilsvarandi ákvæði úr hinum öðrum l., sem það hefur verið sett inn í, en ekki lofa því aðeins að gera það á eftir, eftir að búið væri að koma þessu ákvæði í þessu frv. fyrir kattarnef.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Afgreiðsla þessa frv. hefur nú nokkuð beðið, eftir minni ósk, sem var vegna þess, að ég var málinu mjög lítið kunnugur áður en ég tók við starfi sem menntmrh., og langaði mig til að kynna mér það áður en frv. væri afgr. og sérstaklega brtt., sem fyrir lægju. Ég hef reynt að kynna mér þetta mál eftir ástæðum og hafði tal af ýmsum, sem starfað hafa að undirbúningi málsins og eiga hlut að máli. Ég þarf ekki að vera langorður um afstöðu mína í málinu. Hún er, í sem stytztu máli, í samræmi við afstöðu hv. menntmn. - Viðvíkjandi einstökum atriðum skal ég taka fram mína skoðun. Það eru eitthvað 4 eða 5 atriði, sem meiningamunur er um í hv. þd. Fyrst, hvort ákveða skuli kennslustundafjölda í þessum l. Get ég um það vísað til þess, sem hv. frsm. menntmn. og hv. 1. þm. Eyf. sagði. Ég er því sammála. Og sama gildir um það ákvæði, sem er í 50. gr. frv. og lýtur að möguleikum kennara til að fá frí. Mér sýnist eðlilegt, að þessi ákvæði hvor tveggja séu í samræmi við það, sem er í þeim fræðslul., sem nýlega hafa verið sett. Og ef breyta ætti stefnu í þessu viðkomandi þessu frv., þá álít ég, að það ætti að gera með því að breyta þá um leið tilsvarandi ákvæðum fræðslul. Þá hef ég komizt að þeirri niðurstöðu, eftir að hafa athugað þetta mál nokkuð, að ekki muni vera fært að gera ráð fyrir því, að prófessor í forspjallsvísindum annist kennslu, sem ráðgerð er í II. kafla frv., heldur verði að gera ráð fyrir því, að sérstakur prófessor hafi það starf með höndum. Þá er eftir að minnast á skólanefndirnar. Það má auðvitað nokkuð mikið um það ræða, fram og aftur, við hvaða skóla skynsamlegt sé að hafa skólanefndir og við hvaða skóla ekki. En ég geri ráð fyrir, að flestum finnist sjálfsagt að hafa skólanefnd við æfinga- og tilraunaskólann. Og þá er spurningin um íþróttakennaraskólann og húsmæðrakennaraskólann, og að athuguðu máli vil ég mæla með því, að ákvæði frv. um skólanefnd við þá skóla verði ekki felld niður. Það er vegna þess, að þessir skólar hafa nokkra sérstöðu, eins og komið hefur fram hjá hv. frsm. menntmn., og virðist ekki óeðlilegt, að skólanefndir starfi við þessa skóla. Ég veit, að sumir álíta ekki meiri þörf á að hafa skólanefndir við þessa skóla en ýmsa aðra skóla, t. d. kennaraskólann og ýmsa aðra skóla sjálfstæða. En þess ber að gæta, að gera má ráð fyrir, að fræðslumálastjórnin hafi heldur minni þekkingu um þau efni, sem þessir tveir skólar eiga að fjalla um, heldur en þau, sem aðrir skólar hafa með höndum, og því hygg ég, að ekki sé óskynsamlegt að gera ráð fyrir, að við þessa skóla séu einmitt skólanefndir. Ég skal ekki fara langt út í að ræða það fram og aftur, en aðeins láta í ljós þessa skoðun. Um heimavistina, sem hér hefur verið um rætt nú, er það að segja, að ég hygg, að skynsamlegt sé að gera ráð fyrir því ákvæði, sem hv. menntmn. leggur til, að sett verði í frv. þar um, og að það sé sjálfsagt að stefna að því, að í framtíðinni geti orðið heimavist við þennan skóla, þannig að stúlkur utan af landi, sem þennan skóla vilja sækja, geti átt þar fullkomið athvarf. Viðvíkjandi 38. gr. frv. og brtt. við hana, þá lít ég svo á, að ákvæði 38. gr. geri beinlínis ráð fyrir því, að þessu verði fyrir komið framvegis þannig, að skólinn starfi í Rvík að öðru leytinu og að hinu leytinu á Laugarvatni, við ekki ólíka aðstöðu til búrekstrar og hann hefur haft þar, og skilst mér, að það sé talið allvel viðunandi og við eigandi af þeim, sem bezt þekkja til. Ég hygg, að það sé réttast að ákveða það ekki nánar í l., hvaða mánuði þessi skóli skuli starfa í Rvík og hvaða mánuði annars staðar, heldur en gert er í frv., af því að ég hygg, að það sé betra að hafa það opið eins og frv. gerir ráð fyrir. Ég hef svo ekki meira um þetta að segja, en endurtek það, að ég vil mæla með því, að frv. verði afgr. á þá lund, sem hv. menntmn. hefur gert að sinni till.



Herra forseti. Það hefur komið fram, að n. er ekki eiginlega sammála um afgreiðslu málsins. Því að hv. 1. þm. Eyf. lýsti yfir, að hann gæti fellt sig við ýmislegt í mínum brtt.

Bara eitt atriði

. Enda kom það berlega fram, sem ég hélt fram, að skólastjóri húsmæðrakennaraskólans er ekki sammála n. í þessu máli. Það, sem hv. 1. þm. Eyf. lagði sérstaka áherzlu á í ræðu sinni, var, að skólalöggjöfinni hefði verið breytt af stjórn, sem ég hefði stutt. Ég vil leyfa mér að benda á, að ég hef alltaf haft ákveðna skoðun í þessum skólamálum, hvaða ríkisstj. sem setið hefur, og greitt atkv. út frá því sjónarmiði. En það kom fram, að það hefur ekki verið tilfellið með hv. 1. þm. Eyf., því að hann hefur skoðanir til skiptanna, og notar eftir því, hverjir eru við stjórn á þjóðarskútunni. Hann hefur verið á móti fræðslulöggjöfinni, þar til annar ráðh. var kominn í menntmrh.-stólinn en var, þegar fræðslul. voru sett. Nú þykir honum allt gott í þessum efnum, sem kemur frá allt öðrum ráðh. en þeim, sem nú situr í menntmrh.-stólnum, af því að það er maður af öðrum flokki, sem nú fer með menntamálin heldur en þegar fræðslul. voru sett. Í sambandi við ummæli hv. 1. þm. Eyf. um 50. gr. frv., þá get ég ekki séð, að nein afgerandi rök hafi komið frá hans hendi í þessu atriði málsins. Það má að vísu kalla rök út af fyrir sig, að ósamræmi væri í því að fella þetta ákvæði úr þessu frv., ef ekki væri hægt að fella sams konar ákvæði úr öðrum l. En ef þingfylgi er fyrir því að fella þetta ákvæði úr þessu frv., þá ætti það líka að vera fyrir hendi til þess að fella hliðstætt ákvæði úr öðrum l. Ég sé ekki, að ástæða sé til þess, að ríkið kosti þannig í orlofi einu sinni á hverjum tíu árum mann, sem hefur þriggja mánaða frí á hverju ári á fullum launum. En það er það, sem þessir menn vilja, sem vilja samþ. 50. gr. frv. Sumir kennarar hafa meira að segja meira frí. Ég hygg, að þessir menn, kennararnir, hafi undirbúið sig þannig undir sitt lífsstarf, að þeir þurfi ekki að fá þessi fríðindi til þess að bæta þar um. En ef þess þyrfti samt sem áður með, væru þessir menn ekki of góðir til þess að nota til þess þennan þriggja mánaða frítíma sinn, sem þeir hafa á hverju ári á fullum launum. Auk þess ber þess að gæta, að nú er stefnt að því að láta þessa menn læra innan lands, og ættu þeir því ekki að þurfa að fara til annarra landa til þess að læra betur. Þeim er enn fremur leyft að sækja ýmis mót, til þess að aðrir menn geti talað við þá og kennt þeim með samræðum. Ég sé ekki ástæðu til að samþ. þessi fríðindi, sem 50. gr. inniheldur fyrir kennara. Hins vegar eru þetta fríðindi, sem kennarastéttin hefur sótt allmikið eftir, undir stjórn fyrrv. hæstv. menntmrh. Er ekki hægt að segja það til áfellis á þann mann, sem þá skipaði sæti menntmrh. Hann hefur verið tryggur sinni stétt. Það er allt og sumt. Í sambandi við yfirlýsingu hæstv. ráðh. mun þetta verða tekið til athugunar í fjvn., hvaða stefnu hann lýsir. Hann hefur, að mér skilst, talið sig bundinn í báða skó af annarra manna vilja um að veita fé til skólabygginga. Hann hefur haldið því fram, að hann yrði að halda sig við till., sem gerðar eru af öðrum. Og með því finnst mér hann leggjast á þá sveif að binda hér bagga, sem ekki sé þörf á að binda á þessu stigi málsins, þegar hann leggur til, að 38. gr. frv. verði samþ. Og hvað sem sagt er um, að þetta og þetta skuli skilið svo eða svo, þá heimilar 38. gr. frv. a. m. k. að setja upp búrekstur hér í nágrenni Rvíkur fyrir þennan skóla, og tel ég þá miklu varlegra að fella gr. alveg niður og hafa það fyrirkomulag á þessu, sem nú er í sambandi við þennan skóla. Um þetta atriði verður náttúrlega annað hvort samþ. 38. gr. eða mín brtt. Ég sé ekki, hvers vegna þykir nauðsynlegt, að þetta ákvæði standi í l. þessum, til þess að gefa kost, ekki þessum hæstv. ráðh., heldur eftirmanni hans á því að veita svo og svo margar þús. kr. til þess að uppfylla þetta ákvæði l.

Frsm. (Ásmundur Sigurðsson) : Herra forseti. Þá er aðeins aths. út af hv. þm. Barð. Í fyrsta lagi vill hann, að samþ. sé brtt. um 15. gr, til sparnaðar, og vildi ég bera hana upp þannig breytta,. með leyfi hæstv. forseta, og er hún þá þannig: „Prófessorinn í forspjallsvísindum og almennri heimspeki annast þar kennslu, eftir því sem samrýmist störfum hans. Að öðru leyti skal kennsla falin aukakennurum, er heimspekideild ræður, og greiðist kostnaður úr ríkissjóði, eftir því sem fé er veitt í fjárlögum.“ Svona vill hv. þm., að búið sé að þessari stofnun. Það er sem sagt kennari við aðra deild, sem á að hafa kennsluna með höndum, og nær slíkt vitanlega engri átt. Þá vill hv. þm. Barð. fella niður gr. um orlofsár kennara, og hafi ég tekið rétt eftir, sagði hann, að þetta væri komið í önnur lög, en það er eingöngu útúrsnúningur. Í sambandi við það, að hv., þm. sagði, að ekki væri ástæða til að kosta kennara tíunda hvert ár, þá benda þessi orð hans á, að hann hefur ekki lesið gr., því að í gr., segir, með leyfi hæstv. forseta : „Nú hefur kennari gegnt embætti í 10 ár við þá skóla, er í lögum þessum greinir, og óskar að hverfa frá störfum í eitt ár til að efla þekkingu sína og kennarahæfni, skal hann, þá senda fræðslumálastjórn beiðni um orlof ásamt grg. um, hvernig hann hyggst að verja orlofsárinu. Ef fræðslumálastjórn telur þá grg. fullnægjandi, getur hún veitt kennaranum árs orlof með fullum launum. Engum kennara skal þá veita slíkt orlof oftar en einu sinni: O. s. frv. Um þetta var rætt á fundi fyrir nokkrum dögum, en samt fullyrðir hv. þm. Barð., að þetta sé rangt og ekki forsvaranlegt.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Það er misskilningur hjá hv. þm. Barð., að samkv. 38. gr. eigi að vera fullkominn búrekstur í sambandi við húsmæðrakennaraskólann, en gert er ráð fyrir, að fyrirkomulagið verði svipað og verið hefur í því efni. Enn fremur þarf hv. þm. ekki að vera kvíðinn, að ég komi með kröfur á fjvn. í sambandi við skólahús, en ég vona, að hann sýni skilning í sambandi við fjárveitingar til menntamála yfirleitt, eins og hann hefur reyndar sýnt áður, og breytist það að sjálfsögðu ekki, þótt ný stjórn sé setzt að völdum, þar sem hann er stuðningsmaður hennar eins og hinnar fyrrv. stjórnar. Þá vildi ég aðeins segja það viðvíkjandi skólanefndunum, að mér er kunnugt um, að skólastjórar vildu engar skólanefndir hafa, og þykir mér það leitt í sambandi við þetta frv. Þessir skólastjórar hafa góða hæfileika, en allmikil stoð ætti þó að verða í skólanefndunum. Ég vona því, þó að frv. verði samþ., að góð samvinna verði á milli skólastjóra og skólanefnda og að það verði skólunum til góðs. Ég vil svo biðja hv. d. afsökunar á því, að ég þarf að fara á fund, en það ætti að vera saklaust, því að aðalatriði þessa máls hafa þegar komið fram.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af því, að þegar hv. þm. Barð. ræddi síðustu brtt. sína, þá sagði hann, að hann hefði haft sömu skoðun á þessum málum, þótt stjórnarskipti hafi orðið, en hins vegar hefði ég snúizt. Ég vil því skjóta því til hæstv. fyrrv. menntmrh., hvort ég hafi snúizt á hæli í skólamálunum. Og ég vil taka það fram, að ég hef ekki verið á móti fyrrv. ríkisstj. hvað þau mál snertir, því að þótt hún hafi farið afkeipa að ýmsu leyti, þá á það sízt við um skólamálin. Það er því alveg út í hött, að ég hafi sýnt þessu fjandskap. Þá hefur hv. þm. haldið því fram, að skv. frv. eigi að veita kennurum orlof tíunda hvert ár, og býst ég við, að hann geri það enn, en slíkt er auðvitað alger fjarstæða og bendir til, að hv. þm. Barð. hafi ekki athugað frv. gaumgæfilega. En e. t. v. finnst hv. þm., að það þurfi þá ekki að vera svo nákvæmt, eins og haft er eftir einum góðum stjórnmálamanni.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja málið og mun ég ekki verða langorður. Ég vildi aðeins segja örfá orð um 46. gr., um skólanefnd við húsmæðrakennaraskólann. Skólanefndin á að vera skipuð þannig, að Félag húsmæðrakennara tilnefni einn, Kvenfélagasamband Íslands annan, en fræðslumálastjórn þann þriðja, og skal hann vera formaður nefndarinnar. Það er efalaust styrkur fyrir skólann að hafa skólanefnd sem millilið milli skólastjóra og fræðslumálastjórnar, og einnig er það styrkur fyrir skólastjórann að láta skólanefnd bera mál skólans fyrir fræðslumálastjórn. Hv. þm. Barð. sagði, að stjórn húsmæðrakennaraskólans væri andvíg þessu, og það er rétt, en engu að síður er það nauðsynlegt, að skólanefnd sé skipuð við skóla þar, sem fáir fastakennarar starfa, og á það fremur við en þar, sem margir kennarar starfa að skóla. En ég skil hv. þm. Barð. vel, að hann fellir sig illa við, að 12 brtt. hans hverfi allar með tölu, og er það eðlilegt. En sem betur fer er hann lífsreyndur maður og vanur að horfa á eftir brtt. sínum fara í fjöldagröf, og vil ég votta honum samhryggð mína.



Herra forseti. Í tilefni af ræðu hv. 3. landsk. vil ég taka það fram, að ég ber ekki fram mál til hrossakaupa og til að tryggja mér frið, heldur þegar þau eru þess virði, að þau séu borin fram. Ég vil því heldur sjá þau falla í eina gröf en að kaupa mér fylgi með hrossakaupum.