Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Lagt hefur verið fram á Alþingi frv. til laga um stjórn fiskveiða sem hefur þann tilgang að koma í veg fyrir að aflahlutdeildir safnist í of miklum mæli á einstaka aðila. Í athugasemdum með frv. kemur fram að kvótaeign stærstu fyrirtækjanna er á bilinu 4--5%, að eignaraðild er mjög dreifð og samþjöppun aflahlutdeildar á einstaka aðila hefur ekki verið ýkja hröð sl. ár. Miðað við þessar upplýsingar verður ekki séð að þörf sé á þessu frv. né sérstökum ráðstöfunum til að hindra þróun stærstu útgerðar- og fiskvinnslufyrirtækjanna á þeirri forsendu að hætta sé á því að í krafti kvótaeignar sinnar fái sjávarútvegsfyrirtæki of mikil völd í þjóðfélaginu og staða þeirra gagnvart stjórnvöldum geti orðið of sterk. Nauðsynlegt er að kalla fram upplýsingar um stærð og fyrirferð fyrirtækja í öðrum atvinnugreinum til þess að bera megi saman hættu á fákeppni og yfirþyrmandi áhrifum einstakra fyrirtækja á stjórnvöld annars vegar í sjávarútvegi og hins vegar í ýmsum öðrum atvinnugreinum. Með þetta í huga hefur sá sem hér stendur varpað fram nokkrum fyrirspurnum til hæstv. iðnrh. Eru þær hafðar aðskildar vegna þess hvernig fyrirspurnaformið er og fyrsta fyrirspurnin er svohljóðandi: Hefur ráðherra upplýsingar um markaðshlutdeild tveggja stærstu málmbræðsluvera landsins? Hver er hlutdeild þeirra í kaupum á orku til orkufreks iðnaðar? Telur ráðherra ástæðu til, með tilliti til markaðshlutdeildar þessara fyrirtækja, að setja lög sem takmarka umsvif og starfsemi þeirra umfram það sem samkeppnislög segja til um?

Herra forseti. Á þskj. 223 hefur hv. 5. þm. Norðurl. e., Tómas Ingi Olrich, beint til mín svohljóðandi fyrirspurn um markaðshlutdeild málmbræðsluvera: Hefur ráðherra upplýsingar um markaðshlutdeild tveggja stærstu málmbræðsluvera landsins? Stærstu fyrirtæki í málmbræðslu eru Íslenska álfélagið hf. og Íslenska járnblendifélagið hf. og nýtt fyrirtæki sem er að hefja starfsemi á næsta ári í álframleiðslu, Norðurál hf. Á það ber að leggja áherslu að þessi fyrirtæki starfa ekki á samkeppnismarkaði hér á landi. Framleiðsla Íslenska járnblendifélagsins fer öll til útflutnings og hið sama gildir að mestu um Íslenska álfélagið. Árið 1996 seldi álfélagið tveimur íslenskum fyrirtækjum alls 42 tonn af álhleifum og í ár 24 tonn af álhleifum vegna framleiðslu sinnar. Í öðru lagi spyr hv. þm.: Hver er hlutdeild þeirra í kaupum á orku til orkufreks iðnaðar? Hlutur Ísals og Járnblendifélagsins er tæplega 95% af orkusölu til stóriðju. Af sölu raforku í landinu er hlutur þeirra 47%. Í þriðja lagi spyr hv. þm.: Telur ráðherra ástæðu til, með tilliti til markaðshlutdeildar þessara fyrirtækja, að setja lög sem takmarka umsvif og starfsemi þeirra umfram það sem samkeppnislög segja til um? Eins og fyrr segir starfa þessi fyrirtæki ekki á samkeppnismarkaði hér á landi. Á meðan svo er kemur ekki til kasta íslenskra samkeppnisyfirvalda um starfsemi þeirra.

Herra forseti. Í framhaldi af fyrri fyrirspurn er lögð hér önnur fyrirspurn fyrir iðnrh. sem er svohljóðandi: Hefur ráðherra upplýsingar um markaðshlutdeild þriggja stærstu fyrirtækja landsins í framleiðslu steinsteypu? Telur ráðherra ástæðu til, með tilliti til markaðshlutdeildar þessara fyrirtækja, að setja lög sem takmarka umsvif og starfsemi þeirra umfram það sem samkeppnislög segja til um?

Herra forseti. Fyrirspurn hv. þm. Tómasar Inga Olrich á þskj. 224 er svohljóðandi: Hefur ráðherra upplýsingar um markaðshlutdeild þriggja stærstu fyrirtækja landsins í framleiðslu steinsteypu? Samkvæmt skýrslu Samkeppnisstofnunar frá desember 1994 um stjórnunar- og eignatengsl í íslensku atvinnulífi voru þrjú stærstu fyrirtæki í framleiðslu á steinsteypu á höfuðborgarsvæðinu á árinu 1993 BM Vallá hf., Steypustöðin hf. og rekstrarfélagið Hraun sem er ekki starfandi í dag. Sömu fyrirtæki voru jafnframt þau stærstu á landinu. Í fyrrgreindri skýrslu er getið um markaðshlutdeild einstakra fyrirtækja. Síðan sú skýrsla var unnin hafa orðið miklar breytingar á markaðnum þannig að hlutfallstölur sem þá giltu eiga ekki lengur við. Ekki hefur verið aflað upplýsinga um veltu fyrirtækja á þessum markaði svo að sjá megi markaðshlutdeild þriggja stærstu fyrirtækjanna í dag en þó hafa ekki orðið verulegar breytingar þar á þrátt fyrir að breyting hafi orðið á fjölda fyrirtækja. Í öðru lagi spyr hv. þm.: Telur ráðherra ástæðu til, með tilliti til markaðshlutdeildar þessara fyrirtækja, að setja lög sem takmarka umsvif og starfsemi þeirra umfram það sem samkeppnislög segja til um? Svar við þessari spurningu er þetta: Samkeppni virðist vera virk á þessum markaði og ekki hefur orðið vart við samkeppnishindranir þannig að ekki er ástæða til sérstakrar lagasetningar í framangreindu skyni. Í samkeppnislögum er mælt fyrir um þær heimildir sem samkeppnisyfirvöld hafa til að grípa inn í samkeppnishömlur, bæði þær sem bannaðar eru samkvæmt verðsamráði og þær sem að mati þeirra hafa skaðleg áhrif á samkeppni á viðkomandi mörkuðum. Hinum matskenndu reglunum er beint að þeim fyrirtækjum sem í krafti stöðu sinnar á markaðnum geta skaðað samkeppni með aðgerðum eða annarri hegðun sinni. Á grundvelli þessara reglna er unnt að hafa eftirlit með og grípa til aðgerða gegn samkeppnisháttum markaðsráðandi fyrirtækja þegar og ef ástæða þykir til. Það hefur og sýnt sig að samkeppnisyfirvöld hafa gripið til íhlutunar gegn ýmsum markaðsráðandi fyrirtækjum þegar þau hafa talið fyrirtækin skaða samkeppni með hegðun sinni. Það er því álit mitt að þær íhlutunareglur sem felast í almennum reglum samkeppnislaga, einkum 17. gr. laganna, séu fullnægjandi til að taka á málum sem upp kunna að koma og varðað geta samkeppnishegðun á þeim mörkuðum sem fyrirspyrjandi fjallar sérstaklega um.

Herra forseti. Ég vil leggja eftirfarandi fyrirspurn fyrir hæstv. iðnrh.: Hefur ráðherra upplýsingar um markaðshlutdeild tveggja stærstu fyrirtækja landsins í öl- og gosdrykkjaframleiðslu? Telur ráðherra ástæðu til, með tilliti til markaðshlutdeildar þessara fyrirtækja, að setja lög sem takmarka umsvif og starfsemi þeirra umfram það sem samkeppnislög segja til um?

Herra forseti. Fyrirspurn hv. þm. Tómasar Inga Olrich á þskj. 225 er svohljóðandi: Hefur ráðherra upplýsingar um markaðshlutdeild tveggja stærstu fyrirtækja landsins í öl- og gosdrykkjaframleiðslu? Samkvæmt skýrslu Samkeppnisstofnunar frá í desember 1994, sem áður er vitnað til varðandi stjórnunar- og eignatengsl í íslensku atvinnulífi, voru tvö stærstu fyrirtæki á þessum markaði árið 1993 Vífilfell hf. og Ölgerðin Egill Skallagrímsson ehf. Nokkrar hræringar hafa verið á þessum markaði síðan. Félag sem tengist Vífilfelli á Víking hf. og Sól hf. Í fyrrgreindri skýrslu er getið um markaðshlutdeild einstakra fyrirtækja. Síðan sú skýrsla var unnin hafa orðið breytingar á markaðnum þannig að hlutfallstölur sem þá giltu eiga ekki lengur við að öllu leyti. Ekki hefur verið aflað upplýsinga um veltu þessara fyrirtækja á þessum markaði svo sjá megi markaðshlutdeild tveggja stærstu fyrirtækjanna í dag. Sem svar við annarri spurningu hv. þm. á þskj. 225, þá vil ég vísa til þess svars sem ég var með áðan varðandi aðra fyrirspurn á þskj. 224 sem efnislega hljóðar nákvæmlega eins.

Herra forseti. Ég vil þakka ráðherra svörin en geta þess í sambandi við þriðju fyrirspurn mína að í umræddri skýrslu Samkeppnisstofnunar um stjórnunar- og eignatengsl í íslensku atvinnulífi kom fram að í gosdrykkjaframleiðslunni var stærsta fyrirtækið með 60% markaðshlutdeild samkvæmt veltu.

Herra forseti. Ég vil beina þeirri fyrirspurn til hæstv. viðskrh. hvort hann hafi upplýsingar um markaðshlutdeild tveggja stærstu fyrirtækja landsins í útgáfu tímarita og þá enn fremur hvort ráðherra telji ástæðu til, með tilliti til markaðshlutdeildar þessara fyrirtækja, að setja lög sem takmarka umsvif og starfsemi þeirra umfram það sem samkeppnislög segja til um?

Herra forseti. Á þskj. 230 hefur 5. þm. Norðurl. e., hv. þm. Tómas Ingi Olrich, beint til mín svohljóðandi fyrirspurn um markaðshlutdeild stærstu fyrirtækja landsins í útgáfu tímarita: Hefur ráðherra upplýsingar um markaðshlutdeild tveggja stærstu fyrirtækja landsins í útgáfu tímarita? Samkvæmt skýrslu Samkeppnisstofnunar frá desember 1994 um stjórnunar- og eignatengsl í íslensku atvinnulífi voru Fróði hf. og Samútgáfan hf. stærstu fyrirtæki á landinu í útgáfu tímarita árið 1993. Samútgáfan hefur hætt starfsemi og breytingar eru sífellt að eiga sér stað á þessum markaði. Í fyrrgreindri skýrslu er getið um markaðshlutdeild einstakra fyrirtækja. Síðan sú skýrsla var unnin hafa orðið miklar breytingar á markaðnum þannig að hlutfallstölur sem þá giltu eiga ekki lengur við. Ekki hefur verið aflað upplýsinga um veltu þessara fyrirtækja á þessum markaði svo að sjá megi markaðshlutdeild tveggja stærstu fyrirtækjanna í dag. Í öðru lagi spyr hv. þm.: Telur ráðherra ástæðu til, með tilliti til markaðshlutdeildar þessara fyrirtækja, að setja lög sem takmarka umsvif og starfsemi þeirra umfram það sem samkeppnislög segja til um? Samkeppni virðist vera virk á þessum markaði og ekki hefur orðið vart við samkeppnishindranir þannig að ekki er ástæða til sérstakrar lagasetningar í framangreindu skyni. Í samkeppnislögum er mælt fyrir um þær heimildir sem samkeppnisyfirvöld hafa til að grípa inn í samkeppnishömlur, bæði þær sem bannaðar eru, svo sem verðsamráð og þær sem að mati þeirra hafa skaðleg áhrif á samkeppni á viðkomandi mörkuðum. Þessum reglum er beint að þeim fyrirtækjum sem í krafti stöðu sinnar á markaðnum geta skaðað samkeppni með aðgerðum eða annarri hegðun sinni. Á grundvelli þessara reglna er unnt að hafa eftirlit með og grípa til aðgerða gegn samkeppnisháttum markaðsráðandi fyrirtækja þegar og ef ástæða þykir til. Það hefur og sýnt sig að samkeppnisyfirvöld hafa gripið til íhlutunar gegn ýmsum markaðsráðandi fyrirtækjum þegar þau hafa talið fyrirtæki skaða samkeppni með hegðun sinni. Það er því álit mitt að þær íhlutunarheimildir sem felast í almennum reglum samkeppnislaga, einkum 17. gr. laganna, séu fullnægjandi til að taka á málum sem upp kunna að koma og varðað geta samkeppnislega hegðun á þeim mörkuðum sem fyrirspyrjandi fjallar sérstaklega um.

Herra forseti. Það vekur athygli að ekki er hægt að svara fyrirspurnum mínum að því er varðar daginn í dag og er vitnað í þriggja ára gamla skýrslu. Samkvæmt þeirri skýrslu er þá stærsta fyrirtækið í útgáfu tímarita með 55% markaðshlutdeild samkvæmt veltutölum.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. viðskrh.: Hefur ráðherra upplýsingar um markaðshlutdeild tveggja stærstu fyrirtækja landsins í dagblaðaútgáfu? Telur ráðherra ástæðu til, með tilliti til markaðshlutdeildar þessara fyrirtækja, að setja lög sem takmarka umsvif og starfsemi þeirra umfram það sem samkeppnislög segja til um?

Herra forseti. Hv. þm. Tómas Ingi Olrich spyr á þskj. 231 í fyrsta lagi: Hefur ráðherra upplýsingar um markaðshlutdeild tveggja stærstu fyrirtækja landsins í dagblaðaútgáfu? Samkvæmt skýrslu Samkeppnisstofnunar frá desember 1994 um stjórnun og eignatengsl í íslensku atvinnulífi voru Árvakur hf. og Frjáls fjölmiðlun hf. stærstu fyrirtækin í útgáfu dagblaða. Sú breyting hefur orðið á að þessi fyrirtæki eru einu útgefendur dagblaða hér á landi. Ekki hefur verið aflað sérstakra gagna um veltu fyrirtækjanna tveggja á dagblaðamarkaðnum. Í öðru lagi spyr hv. þm.: Telur ráðherra ástæðu til, með tilliti til markaðshlutdeildar þessara fyrirtækja, að setja lög sem takmarka umsvif og starfsemi þeirra umfram það sem samkeppnislög segja til um? Sem svar við þessari spurningu vísa ég til svars míns áðan við annarri fyrirspurn hv. þm. á þskj. 230 sem er efnislega samhljóða svari við þessari spurningu.

Herra forseti. Í tengslum við þessar upplýsingar tel ég rétt að geta þess að víða erlendis hefur verið sett löggjöf sem kveður á um með hvaða hætti eignatengsl geta verið milli fjölmiðla og mismunandi gerða fjölmiðla þar sem reynt er að koma í veg fyrir að fjölmiðlar hafi óeðlileg áhrif á skoðanamyndun í viðkomandi ríki.

Herra forseti. Ég beini eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. viðskrh.: Hefur ráðherra upplýsingar um markaðshlutdeild tveggja stærstu fyrirtækja á íslenskum matvælamarkaði? Telur ráðherra ástæðu til, með tilliti til markaðshlutdeildar þessara fyrirtækja, að setja lög sem takmarka umsvif og starfsemi þeirra umfram það sem samkeppnislög segja til um?

Herra forseti. Hv. þm. ber fram eftirfarandi fyrirspurn á þskj. 232: Hefur ráðherra upplýsingar um markaðshlutdeild tveggja stærstu fyrirtækja á íslenskum matvælamarkaði? Ég vitna enn til skýrslu Samkeppnistofnunar frá desember 1994, um stjórnun og eignatengsl í íslensku atvinnulífi. Samkvæmt henni voru Sláturfélag Suðurlands og Kjötumboðið hf. stærst á þessum markaði árið 1993. Markaðshlutdeild Sláturfélagsins var það ár 26% samkvæmt skýrslunni og Kjötumboðsins hf. 11%. Tekið er mið af fyrirtækjum í slátrun og kjötvinnslu. Í fyrrgreindri skýrslu er getið um markaðshlutdeild einstakra fyrirtækja. Síðan sú skýrsla var unnin hafa orðið breytingar á markaðnum þannig að hlutfallstölur sem þá giltu eiga ekki lengur við og upplýsinga hefur ekki verið aflað frá þeim tíma. Sem svar við annarri spurningu hv. þm. á þskj. 232 vitna ég til svars míns sem ég fór með áðan við annarri fyrirspurn á þskj. 230 sem er efnislega samhljóða því sem hér er spurt um.

Herra forseti. Ég beini eftirfarandi fyrirspurnum til hæstv. viðskrh.: Hefur ráðherra upplýsingar um markaðshlutdeild þriggja stærstu fyrirtækja landsins í bankastarfsemi? Telur ráðherra ástæðu til, með tilliti til markaðshlutdeildar þessara fyrirtækja, að setja lög sem takmarka umsvif og starfsemi fyrirtækja í bankastarfsemi umfram það sem samkeppnislög segja til um?

Herra forseti. Á þskj. 223 spyr hv. þm. Tómas Ingi Olrich: Hefur ráðherra upplýsingar um markaðshlutdeild þriggja stærstu fyrirtækja landsins í bankastarfsemi? Samkvæmt rekstrarreikningi viðskiptabanka og sparisjóða frá árinu 1996 var markaðshlutdeild þriggja stærstu fyrirtækjanna sem hér segir: Landsbanki Íslands 35%, Íslandsbanki hf. 26% og Búnaðarbanki Íslands 18%. Markaðshlutdeild er mæld út frá vaxtatekjum og öðrum tekjum í samstæðureikningi fyrirtækjanna. Í öðru lagi spyr hv. þm.: Telur ráðherra ástæðu til, með tilliti til markaðshlutdeildar þessara fyrirtækja, að setja lög sem takmarka umsvif og starfsemi fyrirtækja í bankastarfsemi umfram það sem samkeppnislög segja til um? Sem svar við þeirri spurningu, herra forseti, vísa ég til svars míns við annarri fyrirspurn á þskj. 230 sem er efnislega samhljóða svari við því sem hér er spurt um.

Herra forseti. Hér er komið að síðustu fyrirspurn minni til hæstv. viðskrh., sem er svohljóðandi: Hefur ráðherra upplýsingar um markaðshlutdeild stærstu greiðslukortafyrirtækja landsins? Telur ráðherra ástæðu til, með tilliti til markaðshlutdeildar þessara fyrirtækja, að setja lög sem takmarka umsvif og starfsemi þessara fyrirtækja umfram það sem samkeppnislög segja til um?

Herra forseti. Á þskj. 234 spyr hv. þm. Tómas Ingi Olrich: Hefur ráðherra upplýsingar um markaðshlutdeild stærstu greiðslukortafyrirtækja landsins? Samkvæmt rekstrarreikningum fyrir árið 1996 er markaðshlutdeild Greiðslukorta hf. 66% og Kreditkorta hf. 34%. Markaðshlutdeildin er mæld út frá heildartekjum. Í öðru lagi spyr hv. þm.: Telur ráðherra ástæðu til, með tilliti til markaðshlutdeildar þessara fyrirtækja, að setja lög sem takmarka umsvif og starfsemi þessara fyrirtækja umfram það sem samkeppnislög segja til um? Greiðslukortamarkaðurinn er skilgreindur sem fákeppnismarkaður. Samkeppnisstofnun vinnur að athugun á ýmsum viðskiptaháttum greiðslukortafyrirtækjanna og er niðurstöðu að vænta fljótlega. Stofnunin fylgist í þessu sambandi náið með því sem er að gerast í Evrópu. Ég tel heimildir í lögum nægjanlegar til að hafa eftirlit með þessum markaði og því ekki ástæða til sérstakrar lagasetningar í framangreindu skyni. Í samkeppnislögum er mælt fyrir um þær heimildir sem samkeppnisyfirvöld hafa til að grípa inn í samkeppnishömlur bæði þær sem bannaðar eru svo sem verðsamráð og þær sem að mati þeirra hafa skaðleg áhrif á samkeppnina á viðkomandi mörkuðum. Hinum matskenndu reglum er beint að þeim fyrirtækjum sem í krafti stöðu sinnar á markaðnum geta skaðað samkeppnina með aðgerðum eða annarri hegðan sinni. Á grundvelli þessara reglna er unnt að hafa eftirlit með og grípa til aðgerða gegn samkeppnisháttum markaðsráðandi fyrirtækja þegar og ef ástæða þykir til. Það hefur sýnt sig að samkeppnisyfirvöld hafa gripið til íhlutunar gegn ýmsum markaðsráðandi fyrirtækjum þegar þau hafa talið að fyrirtækin skaði samkeppni með hegðan sinni. Það er því álit mitt að þær íhlutunarreglur sem felast í almennum reglum samkeppnislaga, einkum þó í 17. gr. laganna, séu fullnægjandi til að taka á málum sem upp kunna að koma og varðað geta samkeppnislega hegðun á þeim mörkuðum sem fyrirspyrjandi fjallar sérstaklega um.

Herra forseti. Það hefur verið varpað nokkru ljósi á það mál sem hér er til umfjöllunar þó ekki á allar þær fyrirspurnir sem hafa verið bornar fram. Það er ljóst að það eru ekki til upplýsingar í mörgum tilfellum um stöðuna í dag en þingheimur var upplýstur um það hver væri markaðshlutdeild fyrirtækja á sviði bankastarfsemi og greiðslukortafyrirtækja. Þessi umræða hefur varpað ljósi á það að samþjöppun í eignaraðild fyrirtækja á mörgum sviðum atvinnulífsins er margföld sú samþjöppun sem á sér stað innan sjávarútvegsins og þegar litið er til sviða eins og blaðaútgáfu er ljóst að ef það er hætta á yfirþyrmandi áhrifum vegna samþjöppunar á aflakvóta virðist nú vera sýnu meiri hætta á yfirþyrmandi áhrifum á stjórnvöld og samfélagið af þeirri samþjöppun sem hefur orðið í blaðaútgáfu. Um leið og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin er rétt að taka fram að með fyrirspurnum mínum er ekki verið að mælast til að farið verði að þrengja að stærri fyrirtækjum á Íslandi vegna fyrirferðar þeirra á markaði og yfirþyrmandi hlutdeildar í veltu. Samfélag okkar er svo smátt í sniðum að fyrirtæki sem ná því að verða samkeppnishæf á alþjóðlegum markaði, hvort sem það er í matvælaframleiðslu, verktakavinnu, flugrekstri eða á öðrum sviðum atvinnulífsins verða auðveldlega mjög stór hluti í íslensku atvinnulífi þótt þau séu smá á alþjóðlegan mælikvarða. Við verðum því að gæta hófs í umfjöllun um markaðsráðandi fyrirtæki og áhrif þeirra á stjórnvöld. Þjóðin á mikið undir því að eignast fyrirtæki sem í aukinni alþjóðlegri samkeppni þurfa að nýta sér hagkvæmni stærðarinnar til að geta lifað af og til að geta bætt afkomu þjóðarinnar í heild. Herra forseti. Í þessu sambandi held ég að það væri gott fyrir okkur Íslendinga að íhuga hversu mjög þjóðin á að þakka vaxandi viðskiptum á alþjóðlegum markaði hve flugsamgöngur þjóðarinnar við umheiminn eru ótrúlega góðar. En það fyrirtæki sem tryggir þessar samgöngur hafði sennilega um 80% veltu af flugrekstri ársins 1993 samkvæmt skýrslu sem hefur verið margnefnd um stjórnunar- og eignatengsl í íslensku atvinnulífi og gefin var út í desember árið 1994. Þetta held ég að sé gott að við höfum í huga. Ég þakka ráðherranum fyrir þessar upplýsingar.

Herra forseti. Á þskj. 235 hef ég borið fram eftirfarandi fyrirspurnir til samgrh. um ljósleiðara: 1. Hver var heildarkostnaður við lagningu ljósleiðara um landið? 2. Hve stór hluti þess kostnaðar var greiddur af Póst- og símamálastofnun og hve stóran hlut greiddu aðrir? 3. Hvernig verður samkeppnisstaða aðila í útvarps- og sjónvarpsrekstri tryggð þegar Póstur og sími hf. hefur rekstur á þessu sviði? 4. Er fyrirhugað að jafna kostnað við beinar útsendingar sjónvarpsefnis um ljósleiðara frá landsbyggðinni? Málefni Pósts og síma hf. hafa verið mjög til umræðu í þjóðfélaginu að undanförnu en sú umræða kom til eftir að þessar fyrirspurnir voru bornar fram. Nú hefur verið tekin sú ákvörðun að landið verði allt eitt gjaldsvæði og því ber að fagna. Ég vil aðeins geta um þessa grundvallarákvörðun sem er skyld fjórða hluta fyrirspurnarinnar en ég hef ekki tíma til að blanda mér í umræður um gjaldskrárhækkanir sem fylgdu samhliða en hafa nú að hluta gengið til baka enda voru þær ekki tilefni þessara fyrirspurna á sínum tíma. Þær lúta að tvennu: Stofnkostnaði Pósts og síma hf. við dreifikerfi og ljósleiðara og jöfnun kostnaðar við sendingu útvarps- og sjónvarpsefnis beint frá landsbyggðinni, en tæknin hefur nú gert slíkt mögulegt. Jöfnun aðstöðu í þessum efnum er einn þáttur í því jafnræði sem ætti að ríkja með höfuðborgarsvæðinu og landsbyggðinni. Aukinn fréttaflutningur utan af landi eykur þá tilfinningu meðal þjóðarinnar að við séum ein þjóð í einu landi og ekki veitir af að efla þá tilfinningu. Ekki síst er sjónvarpið öflugur miðill í þessu efni. Nú hafa þær fréttir borist að Póstur og sími ætli að hefja sjónvarpsrekstur um breiðband og leggja til þess allmikla fjármuni. Í ljósi þess að fyrirtækið ræður eitt yfir því tæki sem ljósleiðarinn er vakna spurningar um samkeppnisstöðu og hvort ekki sé þörf á lögum og reglugerðum um þetta mál. Það hefur komið fram að Póstur og sími sækir um 22 sjónvarpsleyfi og 10 útvarpsleyfi og hyggst endurvarpa erlendum stöðvum að mestu með þessum leyfum. Útvarpsréttarnefnd hyggst aðeins úthluta leyfum til eins árs vegna óvissunnar og því koma margar spurningar upp í þessu sambandi, fleiri en bornar eru upp á þingskjalinu en ég legg þessar fyrirspurnir fyrir hæstv. samgrh.

Herra forseti. Það er mjög gagnlegt að fá fsp. fram í ljósi þeirra umræðna sem verið hafa og til að leiðrétta misskilning sem fram hefur komið, m.a. á hinu háa Alþingi, þar sem menn hafa haldið og raunar fullyrt að lagning ljósleiðarans hafi öll verið greidd af varnarliðinu. Þess vegna var mjög heppilegt að fá fsp. fram og ég er þakklátur hv. þm. fyrir að hafa flutt hana þótt tilviljun ráði því að allar þessar umræður hafi komið á svipuðum tíma. Mér hefur borist bréf frá forstjóra Póst og síma, Guðmundi Björnssyni, sem svar við fsp. Fyrsta spurning er: Hver var heildarkostnaður við lagningu ljósleiðara um landið? Með leyfi hæstv. forseta segir í bréfinu: ,,Heildarkostnaður við lagningu ljósleiðara, að frátöldum innanbæjarkerfum um landið að meðtöldum öllum búnaði sem honum tengist, ljósbúnaði og fjölrásunarbúnaði, eru um 4 milljarðar kr. á verðlagi dagsins í dag. Sá munur sem er á upphaflegum áætlunum, sem koma fram í svari samgönguráðherra á Alþingi 6. nóv. 1992 þar sem fram kom að stofnkostnaður næmi 2,5 milljörðum kr. og núverandi upplýsingum byggist m.a. á því að um var að ræða áætlun fyrir kerfi sem var mun minna að umfangi og flutningsgetu en það sem síðan hefur verið byggt upp auk verðlagsbreytinga. Upphaflega var áætlun miðuð við hringinn í kringum landið ásamt leiðinni til Vestfjarða. Síðan hefur verið bætt við kerfið leiðum á Suðurlandi, Reykjanesi, Snæfellsnesi, Austfjörðum til Siglufjarðar og í Skagafirði. Þannig hefur vegalengd ljósleiðarans verið aukin frá upphaflegum áætlunum, úr um 1.800 km í um 2.500 km jafnframt því sem flutningsgeta ljósleiðarans er nú 2,5 gígabitar á sekúndu í stað 140 megabita á sekúndu samkvæmt upphaflegum áætlunum.`` Spurt er: Hve stór hluti þess kostnaðar var greiddur af Póst- og símamálastofnun og hve stóran hlut greiddu aðrir? ,,Stofnframlag frá Mannvirkjasjóði NATO í formi fyrirframgreiddrar leigu flýtti fyrir lagningu ljósleiðarans um landið. Samningurinn fól í sér fyrirframgreidda leigu til 20 ára á ákveðnu rými í ljósleiðarakerfi en að auki greiðir NATO fyrir viðhald og rekstur á hverju ári. Samningsupphæðin, sem nam um 22 millj. Bandaríkjadala, var greidd jafnóðum og unnið var að lagningu þess hluta ljósleiðarans sem NATO hefur afnot af. Hlutfallslegur árlegur rekstur og viðhald, sem fellur á NATO, er um 1 millj. Bandaríkjadala eða um 70 millj. ísl. kr.`` Ég get svo bætt við þessar upplýsingar, ef ég hef skilið það rétt, að þær afgreiningar frá ljósleiðaranum, sem voru sérstaklega lagðar fyrir NATO, voru upp á Gunnólfsvíkurfjall og Bolafjall svo og á Keflavíkurflugvöll. Þá er rétt að geta þess að sérstökum sérmögnurum var komið fyrir vegna nota varnarliðsins þannig að ekki er allt sameiginlegt í því kerfi sem varnarliðið notar og Póstur og sími. En vafalaust er og rétt að það komi skýrt fram að hlutdeild NATO flýtti fyrir því að ljósleiðarinn var lagður og hjálpaði þannig upp á sakirnar og er kannski rétt að nefna Austfirði, Vestfirði og Norðausturland sem dæmi um það. Í þriðja lagi er spurt: Hvernig verður samkeppnisstaða aðila í útvarps- og sjónvarpsrekstri tryggð þegar Póstur og sími hf. hefur rekstur á þessu sviði? ,,Póstur og sími hefur ekki á prjónunum að fara út í dagskrárgerð, hvorki fyrir sjónvarp né hljóðvarp. Póstur og sími er einungis flutningsaðili fyrir dagskrár og sér um innheimtu þegar það á við. Aðgangur að ljósleiðarakerfi fyrirtækisins verður opin öðrum aðilum á sama verði og gilda þar sömu sjónarmið og reglur og um aðra fjarskiptaþjónustu.`` Ég vil bæta við þetta að ég hygg að nægilega skýrar reglur séu fyrir hendi í lögum og samningum og samkvæmt hinum gerðum Evrópusambandsins til þess að tryggja samkeppnishæfni á þessu sviði og tel ekki þörf eða hef ekki séð þörf fyrir nýrri lagasetningu þess vegna. Hér er einungis um endurvarp að ræða og samkvæmt þeim skilningi sem ég hef á þeim hlutum hljótum við að fara eftir sömu reglum og gilda á hinu Evrópska efnahagssvæði. Í undirbúningi er reglugerð um þessa hluti, sem Póst- og fjarskiptastofnun er að vinna að og í rauninni er ekki meira um það að segja á þessu stigi. Spurt er: Er fyrirhugað að jafna kostnað við beinar útsendingar sjónvarpsefnis um ljósleiðara frá landsbyggðinni? ,,Vegna hringtengingar ljósleiðarans er sama hvar komið er inn á hann. Dreifing um landið allt kostar alltaf það sama ef um sömu vegalengd er að ræða. Gjaldskrá fyrir myndflutning tekur mið af vegalengd.`` Ég vil bæta því við að öll þessi mál eru vitaskuld í endurskoðun og athugun með hliðsjón af því að allt landið er orðið eitt gjaldsvæði, sem vekur auðvitað ýmsar spurningar, og skýrist eftir að framkvæmdin er hafin.

herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir fsp. sem vekur okkur til umhugsunar um samkeppnisstöðu fyrirtækisins, Pósts og síma, sem hefur aðgang að ljósleiðaranum sem er eins og hver önnur veita um landið, nokkurs konar samgöngubraut. Í svari hæstv. ráðherra kemur fram að hér sé um kostnað upp á 4 milljarða að ræða. Hann talaði um kostnaðinn í íslenskum krónum og síðan um hlut NATO, sem ég náði ekki alveg tölunni á því að þar talaði hann um kostnað í dollurum og 

Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess að þakka hv. fyrir\-spyrjanda fyrir að fá ljósi varpað á þessi mál. Mig langar aðeins að bæta því við að fyrir utan fjárfestingu í ljósleiðara um landið er Póstur og sími að vinna að því nú að leggja ljósleiðara inn á öll heimili í landinu. Þar er um verulega fjárfestingu að ræða til viðbótar sem mun, þegar því verki lýkur, tryggja Íslendingum betri og öruggari fjarskipti og flutning á upplýsingum en aðrar þjóðir búa við. Það er að vísu rétt að sú leið sem við höfum kosið til að ná þessum áföngum er nokkuð dýr en þar á móti kemur að hún tryggir mikið öryggi.

Herra forseti. Ég verð eins og fleiri að biðja hæstv. ráðherra um að skýra betur svarið við annarri spurningunni. Þýðir svarið að NATO hafi borgað 1,5 milljarða og að Póstur og sími hafi borgað 2,5 milljarða? Það var spurt hver væri hluti þess kostnaðar sem greiddur var af Póst- og símamálastofnun en ekki fékkst skýrt svar við því, heldur sagt hver leiga NATO í 20 ár væri. Í öðru lagi vek ég athygli á þriðju spurningunni. Ráðherra upplýsti að Póstur og sími hafi sótt um 24 sjónvarpsrásir og 10 útvarpsleyfi en hygði ekki á dagskrárgerð. Ég held að þetta verði að íhuga mjög vandlega, hvort ekki sé verið að skerða möguleika annarra aðila sem eru með dagskrárgerð og eru á þessum litla markaði. Það má líkja þessu við það að ríkið leggur vegi hér á landi en það er ekki þar með sagt að ríkið þurfi að reka landflutningaþjónustu. Ég held að þetta sé dálítið alvarlegt mál, sem er ekki alveg sjálfgefið, þó menn vilji veg Pósts og síma sem mestan, að stofnunin skapi sér óeðlilega möguleika á markaði fyrir aðra að starfa á því sviði sem þeir hafa sérhæft sig á. Það er mjög mikilvægt fyrir okkur að fjölbreytni sé ríkjandi á þessum nýja markaði og Póstur og sími ætti e.t.v. ekki að hasla sér völl á því sviði sem er honum ekki eiginlegt.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir svörin. Þau vekja upp fjölmargar spurningar, eins og ég kom reyndar að í fyrri ræðu minni, og ekki síst um það hvort rétt sé að Póstur og sími hf. fari út í stórfelldan sjónvarpsrekstur því dagskrárgerð er ekki nema hluti af því máli. Það er ljóst að fyrirtækið hefur fengið í forgjöf flýtingu á ljósleiðaranum, þó að þar sé um leigutekjur að ræða, og það skiptir máli hvernig stofnunin notar þá forgjöf. Það er ljóst að hlutafélagið ræður framboðinu og það ræður verðinu, dagskrárgerð er ekki nema hluti af málinu, og það leggur í verulega fjárfestingu í þessum efnum. Einnig má spyrja hvort rétt sé að ráðast í þessar fjárfestingar nú því ljóst er að stórkostleg þróun og tæknibreytingar eru fram undan á þessu sviði, m.a. sendingar um gervihnetti. Hvað varðar jöfnun á beinum útsendingum sjónvarpsefnis um ljósleiðara þá tel ég það sjálfsagt mál í kjölfarið á þeim ákvörðunum sem teknar hafa verið. Ég skildi hæstv. samgrh. þannig að hann væri þeirrar skoðunar að það ætti að skoða þá hluti sérstaklega. Ég skildi það þannig að hann hefði svarað frá eigin brjósti þeim hluta fsp. minnar að það ætti að skoða og hann vildi beita sér fyrir slíkri skoðun.

Herra forseti. Ég átta mig ekki alveg á því hvað hv. þm. Ágúst Einarsson átti við þegar hann sagði að svörin varðandi það sem NATO hefði lagt fram væru ekki nógu skýr. Ég reyndi í stuttu máli að gera sérstaka grein fyrir þeim sérþörfum sem NATO hafði um afleggjara frá hringstrengnum og vék aðeins að þeim þætti málsins. NATO greiddi fyrir því að hægt var að ráðast í að leggja strenginn með því að greiða þennan hluta stofnkostnaðarins sérstaklega og síðan með því að greiða upp í leigu til 20 ára 22 millj. Bandaríkjadala. Svo er álitamál hvernig á að meta það inn í fjárfestinguna en Bandaríkjamenn fengu þrjá strengi af átta strengjum ef ég kann þetta rétt. Um síðara atriðið er það að segja að nýbúið er að endurskoða fjarskiptalögin og þau eru í samræmi við samræmd fjarskiptalög innan Evrópska efnahagssvæðisins. Og við erum bundnir af því hér á landi að það rekstrarumhverfi og það olnbogarými sem fjarskiptafyrirtæki hafa sé hið sama og það er innan Evrópska efnahagssvæðisins. Ég hef auðvitað ekkert við það að athuga að farið sé yfir alla þætti málsins. En við getum ekki haft ýmist þrengri eða víðari skilgreiningu á því samkeppnisumhverfi sem við búum slíkum fyrirtækjum hér á landi, borið saman við það sem er á Evrópska efnahagssvæðinu, ég tala nú ekki um eftir að endanlegar gerðir liggja fyrir. Við erum að tala hér ítrekað ekki um sjónvarpsdagskrá heldur endurvarp og ég vil líka bæta því við að í athugun er nú hvernig hægt sé að nálgast hina ýmsu smærri staði á landinu með not af ljósleiðaranum sem er kominn þar upp að bæjarveggnum.

Virðulegi forseti. Árið 1993 var samþykkt þál. um framkvæmdaáætlun til að ná fram jafnrétti kynjanna á árunum 1993--1997. Í þeirri áætlun er lögð áhersla á að framkvæma tillögur starfshóps um jafnréttisfræðslu frá árinu 1990, en þar er m.a. stefnt að því að náms- og kennslugögn séu án kynjafordóma og staðalmynda og jafnan samin og endurskoðuð með jafnréttissjónarmið að leiðarljósi, sbr. lið 9.23. Þá er í lið 9.25 stefnt að því að í grunn- og framhaldsskólum verði boðið upp á nám í fjölskyldufræðum sem felist m.a. í umfjöllun um stofnun, umhirðu og rekstur heimilis, næringarfræði, barneignir, uppeldi og samskipti kynjanna. Báðir þessir liðir eru mikilvægir til þess að skólastarf samræmist 10. gr. jafnréttislaganna sem fjallar um jafnrétti í skólastarfi. Við kvennalistakonur höfum flutt till. til þál. til að ýta undir framkvæmd þessara liða, samanber tillögu mína um úttekt á námskrám og kennslubókum með hliðsjón af jafnréttislögum sem flutt var 1994 á 118. löggjafarþingi, og tillögu Birnu Sigurjónsdóttur og annarra um fræðslu til að búa nemendur undir þátttöku í samfélaginu með áherslu m.a. á fræðslu um samskipti kynjanna og fjölskylduábyrgð. Hvorug þessara tillagna var samþykkt þrátt fyrir góðar undirtektir umsagnaraðila. Í greinargerð með fyrrnefndu tillögunni er m.a. fjallað um gátlista Námsgagnastofnunar og rætt um að ekki sé ljóst hvort nokkurt eftirlit sé haft með því að farið sé eftir því sem þar er lagt til né hvort gert hefur verið átak í að endurskoða eldri námsbækur að þessu leyti. Einnig segir í greinargerðinni að ekki sé vitað til að nokkurt eftirlit hafi verið haft með þeim bókum sem kenndar eru í framhaldsskólum að þessu leyti. Þá segir í greinargerðinni að það sé mjög mikilvægt að foreldrar, kennarar og Námsgagnastofnun geti losað sig við bækur sem ekki fullnægja ákvæðum jafnréttislaganna og hvernig hægt sé að koma því við. Í maí 1996 skilaði félmrh. skýrslu til Alþingis um stöðu jafnréttismála. Þar segir um lið 9.3 að Námsgagnastofnun hafi fengið tilmæli um að allt námsefni væri skoðað með tilliti til jafnréttissjónarmiða og að Námsgagnastofnun hefði þessi tilmæli á gátlista til nýrra höfunda. Ekkert nánar kemur fram um þann lið og um kennslu í fjölskyldufræðum verður ekki séð að nokkuð hafi verið gert. Af þessu tilefni hef ég lagt fram eftirfarandi fyrirspurn: Hvernig hefur framkvæmdin verið á liðum 9.2.3 Námsefni og 9.2.5 Nám í fjölskyldufræðum í framkvæmdaáætlun til fjögurra ára um aðgerðir til að ná fram jafnrétti kynjanna (1993--97)? Er síðarnefndi liðurinn til umræðu við yfirstandandi endurskoðun á námskrám fyrir grunn- og um framhaldsskóla?

Herra forseti. Í lið 9.2.3 í framkvæmdaáætlun til fjögurra ára til að ná fram jafnrétti kynjanna 1993--1997 segir: ,,Náms- og kennslugögn séu án kynjafordóma og staðalmynda og jafnan samin og endurskoðuð með jafnréttissjónarmið að leiðarljósi.`` Námsgagnastofnun sér um samningu, útgáfu eða útvegun á nær öllu námsefni fyrir grunnskólastigið. Við samningu og val á námsefni frá öðrum útgefendum og við endurskoðun eldra efnis er farið eftir sérstökum gátlistum til að tryggja lágmarksgæði námsefnis, þar á meðal að þau uppfylli þau skilyrði sem sett eru fram í framkvæmdaáætluninni. Stofnunin gætir þess að koma þessum skilaboðum á framfæri við alla námsefnishöfunda og við endurskoðun á eldra námsefni er jafnréttissjónarmiða einnig gætt. Á framhaldsskólastigi er ákvörðun um val á námsefni í höndum einstakra skóla og jafnvel einstakra kennara og því erfiðara að tryggja með sama hætti og þegar grunnskólinn á í hlut að jafnréttissjónarmið séu höfð í heiðri við val á námsbókum. Í lið 9.2.5 í framkvæmdaáætluninni segir að stefnt skuli að því að boðið verði upp á nám í fjölskyldufræðum sem felist m.a. í umfjöllun um stofnun, umhirðu og rekstur heimilis, næringarfræði, barneignir, uppeldi og samskipti kynjanna. Í maí 1977 skipaði ég fimm manna jafnréttisnefnd sem hefur tvíþætt hlutverk. Annars vegar að gera tillögur varðandi nýja framkvæmdaáætlun í jafnréttismálum sem unnið er að á vegum félmrn. og hins vegar er nefndinni ætlað að gera tillögur um stefnumörkun fyrir jafnréttisfræðslu í skólum og fylgjast með framgangi endurskoðunar aðalnámskrár grunn- og framhaldsskóla. Stefnumiðum í liðum 9.2.5 í framkvæmdaáætluninni hefur verið komið á framfæri við þá sem vinna að endurskoðun aðalnámskrár fyrir grunnskóla og framhaldsskóla. Forvinnuhópar sem hafa haft það verkefni að gera tillögur um ákveðið námssvið og námsgreinar hafa nú flestir skilað tillögum til verkefnisstjórnar um endurskoðun aðalnámskrár. Um þessar mundir er unnið að því að samræma þessar tillögur og móta heildarstefnu sem nýta á til grundvallar í lokavinnslu námskránna. Meðal þeirra tillagna sem komið hafa fram eru hugmyndir um sérstaka námsgrein í grunnskóla sem gengur undir vinnuheitinu lífsleikni og enn fremur er verið að útfæra hugmynd um skylduáfanga í framhaldsskólum svokallaðan ratvísikjarna. Í þessum námsgreinum er hugmyndin að fjalla um almennan undirbúning undir líf og starf og ýmislegt í því sambandi sem ekki er tekið fyrir í öðrum námsgreinum. Þar á meðal er eins konar fjölskyldufræðsla í anda framkvæmdaáætlunarinnar sem á að miða að því að með drengjum og stúlkum sé ræktuð ábyrgðartilfinning fyrir heimili og fjölskyldu og báðum kynjum sé kennt að líta á sig sem fyrirvinnu heimilis.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin. Því miður verður ekki séð að mjög mikið hafi gerst varðandi námsgagnamálið og því vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort það er réttur skilningur hjá mér að hann ætli að láta það viðgangast og telji eðlilegt að þessi mál verði algerlega eftirlitslaus á framhaldsskólastiginu þó að lög kveði á um annað og hvort ekki sé neinn vilji fyrir því að gera úttekt á þeim námsbókum sem eru til staðar. Það er ekki nóg að ná bara til þeirra námsbóka sem er verið að semja. Mér sýnist af þessum svörum að ekki veiti af því að endurflytja þá tillögu sem ég flutti áður um að rækileg athugun verði gerð á þessu til þess að það verði tryggt að 10. gr. jafnréttislaganna komist í framkvæmd. Varðandi nám í fjölskyldufræðum er það fagnaðarefni að verið sé að athuga það í svokölluðum ratvísikjarna að nám á þessum sviðum komist inn í nýju námskrárnar. Að mínu mati er mjög mikilvægt að uppvaxandi kynslóð fræðist um þessi mál, bæði um jafnréttismál og um fjölskyldumál og vonandi erum við hæstv. menntmrh. sammála um mikilvægi þess að þessi sjónarmið komist alla leið í gegn í nýjum námskrám. Vonandi hefur hæstv. ráðherra pólitískan vilja til að 10. gr. jafnréttislaganna komist í framkvæmd, en þar segir m.a.: ,,Á öllum skólastigum skal veita fræðslu um jafnréttismál, m.a. með því að leggja áherslu á að búa bæði kynin jafnt undir virka þátttöku í samfélaginu, fjölskyldulífi og atvinnulífi. Gæta skal þess sérstaklega að kennslutæki og kennslubækur séu þannig úr garði gerð að kynjum sé ekki mismunað.``

Herra forseti. Að því er námskrárvinnuna varðar, þá er eins og ég sagði verið að vinna að henni og þar er, bæði á grunnskólastigi og á framhaldsskólastigi, um að ræða námsgreinar eða skylduáfanga sem eiga að taka á þessum málum og ýmsum öðrum sem varða líf barna og fólks almennt í nútímaþjóðfélagi. Að því er varðar úttekt á námsefni á framhaldsskólastigi, þá er höfð í frammi margvísleg gagnrýni á það námsefni og menn nálgast umræður um það úr mismunandi áttum með jafnréttissjónarmið og einnig önnur viðhorf að leiðarljósi. Ef menn hafa rökstuddar ástæður til gagnrýni og telja að bækur uppfylli ekki þau skilyrði sem þeim ber, þá er sjálfsagt að taka slíkum athugasemdum vel og fara yfir námsefnið með slík sjónarmið í huga. En af hálfu menntmrn. verður ekki farið í úttekt á námsbókum af framhaldsskólastigi, hvorki varðandi jafnréttismál né önnur málefni sem bækurnar fjalla um því að ráðuneytið hefur ekki þann afskiptarétt af bókunum að það geti beinlínis mælt fyrir um efni þeirra en að sjálfsögðu eiga höfundar að taka mið af landslögum og fara að þeim almennu sjónarmiðum sem gilda um námsefni í skólum.

Hæstv. forseti. Þegar litið er til landshátta mundi maður halda að sérlega ákjósanlegt væri að senda sjónvarps- og útvarpsmerki milli Reykjavíkur og Suðurnesja en svo háttar til að stór hluti þessa svæðis er í beinni sjónlínu frá Reykjavík. Því miður er það staðreynd að víða á Suðurnesjum sjást sjónvarpssendingar illa og sendingar útvarps heyrast mjög illa. Þó að maður sjái víða, sé ekið um svæðið, hvert furðuverkið ofan á öðru af loftnetsgræjum sem fólk er búið að kaupa dýru verði og það hafi orðið sér úti um dýra magnara, þá dugir það ekki til. Margir tryggir aðdáendur Ríkissjónvarpsins t.d., sem virðist koma hvað verst út, sérstaklega á ákveðnum blettum sem kallaðir eru manna á milli dauðir blettir eða draugablettir og mætti með sönnu kalla álagabletti, eru orðnir langþreyttir á að stara inn í þokuna meðan Stöð 2 sést mjög vel á sömu svæðum. Stjórn Sambands sveitarfélaga á Suðurnesjum lét gera mælingar á sjónvarps- og útvarpsmerkjum dagana 16. og 17. október sl. Niðurstöður þessara mælinga sýna ótvírætt að víða á Suðurnesjum er styrkur merkjanna í eða undir lágmarki. Einnig kom fram að truflanir eru frá aðflugsradar inn á örbylgjurásir í nágrenni flugvallarins. Fólk sem verst er sett í þessum efnum er orðið langþreytt á ástandinu og því beini ég spurningu til hæstv. menntmrh. sem er svohljóðandi: ,,Hvaða áform hafa stjórnvöld um að bæta móttökuskilyrði útvarps og sjónvarps á Suðurnesjum?``

Herra forseti. Að því er varðar menntmrn. og afskipti þess af málinu er því til að svara að ráðuneytið blandar sér ekki í þessi tæknilegu málefni á vegum Ríkisútvarpsins heldur lætur Ríkisútvarpið sjálft um að taka ákvarðanir á þessu sviði enda er það í bestum samskiptum við viðskiptavini sína og á að fylgjast með því hvernig það þjónar hagsmunum þeirra. Útvarpinu ber að sjálfsögðu að halda þannig á málum að menn geti notið þeirrar þjónustu sem það hefur að bjóða sé það tæknilega mögulegt. En það svar sem ég les er fengið frá Ríkisútvarpinu og mun ég nú fara með það mál sem Ríkisútvarpið vill að komi fram sem svar við fyrirspurninni. Sérstök tímasett áform um aðgerðir vegna móttökuskilyrða útvarps og sjónvarps á Suðurnesjum eru ekki uppi að því er tekur til Ríkisútvarpsins. Það sem hér fer á eftir um stöðu málsins er byggt á upplýsingum frá Ríkisútvarpinu. Sendir sjónvarpsins á Vatnsendahæð þjónar höfuðborgarsvæðinu og öðrum byggðum bólum sem hann dregur til. Auk þess eru minni endurvarpar notaðir til uppfyllingar innan meginþjónustusvæðis hans. Á Reykjanesi eru slíkir uppfyllingasendar á Þorbirni við Grindavík, í Sandgerði og við Vogastapa. Útgeisluðu afli Vatnsendasendisins er dreift í nokkrar meginstefnur. Helmingur aflsins fer í breiðan geisla í átt til alls sunnanverðs Snæfellsness. Þessi geisli þjónar einnig Kjalarnesi, Akranesi og upphaflega einnig Mýrum og allt til Stykkishólms. Fjórðungur aflsins fer í breiðan geisla til austurs sem nær austur fyrir fjall og suðaustur sem þjónaði í upphafi sem aðalflutningsleið til Vestmannaeyja en er nú varaleið þangað. Þá fer einn áttundi hluti aflsins í norðaustur og annar áttundi hluti í vestsuðvestur til Reykjaness. Þegar Stöð 2 og síðar Sýn hóf útsendingar einnig frá Vatnsendahæð voru önnur sjónarmið uppi um dreifingu. Höfuðgeislar þeirra eru tveir. Helmingur aflsins er í norðnorðvestur og helmingur í vestsuðvestur í átt til Reykjaness. Afleiðing af þessu ólíka dreifingarmynstri Sjónvarpsins, Stöðvar 2 og Sýnar er sú að stöðvarnar skiptast á að hafa vinninginn í mismunandi áttir. Hvað varðar Reykjanes sérstaklega hefur geisli sjónvarpsins þangað verið veikari frá upphafi en þó talinn nægilega sterkur. Viðmiðunarreglur um sjónvarpsdreifingu tilgreina ákveðið lágmark fyrir meðalsviðsstyrk útsendingar í 10 metra hæð yfir jörð. Náist þessi styrkur í 10 metra hæð í 50% tilvika er talið að dreifing sé viðunandi til þeirrar byggðar sem á svæðinu er sem þýðir að einhver breytileiki í styrk getur verið fyrir hendi. Síðan fer það eftir mannvirkjum hvernig sendingar skila sér á einstaka staði. Íbúar verða síðan með hliðsjón af þessum breytileika að koma sér upp mismiklum loftnetsbúnaði til að ná viðunandi sendingum eftir aðstæðum á hverjum stað. Fyrirliggjandi eru mælingar frá Pósti og síma og einnig hafa verið skoðaðar mælingar sem Samtök sveitarfélaga á Suðurnesjum létu gera nýlega. Þrátt fyrir ólíkar mæliaðferðir virðist almennt mega draga svipaðar niðurstöður af mælingunum miðað við ofangreindar viðmiðunarreglur, sem sé þær að viðtökustyrkur sjónvarpsins á Suðurnesjum sé um viðmiðunarmörk þar sem hann er lakastur en annars staðar yfir viðmiðunarmörkum. Þeir FM-sendar Ríkisútvarpsins er þjóna Suðurnesjum fyrst og fremst eru á Skálafelli, Vatnsenda og Þorbirni. Ekki verður annað séð af mælingum en þessir sendar nái viðmiðunarstyrk víðast hvar en þó einna síst í Sandgerði. Breytingar á dreifingu aðalsendis sjónvarpsins á Vatnsendahæð með það að markmiði að bæta dreifingu út á Reykjanes er möguleg en það yrði vandasöm aðgerð sem þyrfti að undirbúa mjög vandlega til að halda röskun í lágmarki á svæði þar sem helmingur þjóðarinnar býr. Það er reynsla fyrir því frá fámennari svæðum að breyting á útsendingarmynstri bætir móttöku hjá sumum en gerir hana lakari hjá öðrum. Við forgangsröðun verkefna hjá Ríkisútvarpinu hefur möguleikinn á þessu verið ræddur en ekki tekin ákvörðun að svo komnu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin þó að þau hafi út af fyrir sig valdið mér vonbrigðum að ekki skuli vera nein áform uppi að bæta stöðu þessara mála á Suðurnesjum sem eru vissulega mjög slæm. Ég er ein af þeim sem búa á þessum svokölluðu dauðu blettum og hef af þessu persónulega reynslu. Það er vægast sagt mjög þreytandi að geta aldrei við viðunandi skilyrði fylgst með því sem fram fer í sjónvarpinu. Ályktun um málefni ljósvakamiðlanna var samþykkt á aðalfundi SSS 1. nóvember og í ályktuninni er þess krafist af ljósvakamiðlum að þeir komi styrk og gæðum útsendinga sinna í það horf að Suðurnesjamenn fái notið þeirra með viðunandi hætti. Einnig er þar skorað á sjónvarpsstöðvarnar að haga uppsetningu, tíðnisviðum og staðsetningu á endurvörpum þannig að notendur geti komist af með einn einfaldan búnað til að ná sendingum í stað þess að hrúga loftnetsbúnaði á hús með tilheyrandi sjónmengun og kostnaði. Við sem búum við þessi sjónvarpsskilyrði væntum úrbóta áður en við verðum of dapureyg af að stara inn í þokuna á sjónvarpsskjánum til að reyna að sjá þær útsendingar sem allir Íslendingar verða að greiða fyrir og er einnig að margra dómi það besta sjónvarpsefni sem hér er á boðstólum.