Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (BSt) : Áður en gengið er til dagskrár vil ég leyfa mér að bjóða hv. dm. velkomna og óska þeim gleðilegs árs og þakka þeim fyrir ánægjulegt samstarf á liðna árinu.



Ég vil fyrir hönd dm. þakka hæstv. forseta fyrir árnaðaróskir hans dm. til handa og óska honum allra heilla um leið og við þökkum honum gott samstarf. Vil ég biðja hv. dm. að taka undir þessi orð mín með því að risa úr sætum. - Dm. risu úr sætum.



Herra forseti. Ég sé engan hér, sem fylgi frv. úr hlaði. Ég vildi gjarna biðja n. þá, sem fær þetta frv., að athuga nokkur atriði, og væri æskilegt, að það kæmi fram í nál. Ég sé, að í nál. á þskj. 98 frá fjhn. Nd: eru engar upplýsingar um málið, aðeins lagt til, að frv. verði samþ. Mér hefur skilizt í sambandi við sjóveð, sem hafa verið innleyst undanfarið, að sumir útgerðarmenn hafi notað afla til að greiða annað, en kaup til manna sinna, og vildi ég fá að vita, hvort einhver fótur er fyrir þessu og hve mikil brögð séu að þessu, því að það er ótækt, ef fé þessu er varið til annars, en að greiða kaup sjómanna og til að greiða sjóveð, og svo er gengið ár eftir ár á ríkissjóð, að hann innleysi sjóveð. Ég geri ráð fyrir, að n. geti aflað sér upplýsinga um þetta. Einnig vildi ég fá að vita, hve mikil fjárhæð hefur verið tekin á fjárlög þessa árs í sambandi við þetta mál, því að í 3. gr. segir, að það, sem ógreitt sé, verði tekið á fjárlög. Sem sagt er það ákveðið, að það, sem ógreitt sé, verði tekið á fjárlög, en í nál. Nd. stendur ekkert um það, hve mikið þetta sé, sem ógreitt er, en í fjárlagafrv. er engin ákveðin upphæð nefnd til að mæta þessu, en kann að vera innifalin í öðrum liðum. Það væri þm æskilegt að fá að vita, hve upphæð þessi er stór og hvar hún er falin. Á 69. bls. 20. gr. fjárlagafrv. eru að vísu afborganir lána o.fl., 35 millj. kr., og má vera, að í þessum lið felist eitthvað til að standa undir þessu, sem hér um ræðir, en þegar upphæð þessi er borin saman við sams konar upphæð á fjárl. 1949, sem nemur 31 millj., þykir mér næsta undarlegt, ef það er of mikið að leggja nú fram 35 millj. í þessu sama skyni, svo mjög sem skuldir ríkissjóðs hafa aukizt á þessum tíma. Enn fremur vil ég leyfa mér að benda á það, að greiðslujöfnuður é. fjárlagafrv. mun nú vera hagstæður um 41/4 millj. kr. Þá þykir mér rétt, að komi fram og hv. fjhn. viti, að hæstv. fjmrh. lýsti því yfir við fjvn., að hann óskaði mjög eftir því, að lögin yrðu afgreidd þannig, að þessi greiðslujöfnuður yrði ekki gerður óhagstæðari, en hann er í frv., en siðan hefur verið bætt inn með þál. upphæð, sem nemur allt að 15 millj. kr., til opinberra starfsmanna, og hefur því Alþ. gert sitt til, að þessi greiðslujöfnuður hverfl og meira til. Það er því bert, ef haldið er áfram á sömu braut, að það ber að því, að ekki verður annað hægt fyrir hæstv. ráðh. en segja af sér eða afla tekna á móti þessum útgjöldum, eða þá að ganga frá yfirlýsingum sínum. Hv. n. ætti því að athuga, hvort ekki er möguleg tekjuöflun á móti þessu, nema niðurskurður á öðrum útgjaldaliðum komi þá á móti.



Herra forseti. Mér hefur fundizt gæta nokkurs misskilnings hjá þeim hv. þm., sem hafa látið ljós sitt skína hér. En það var út af framískoti hv. 1. þm. N–M., að ég vildi segja nokkur orð, en hann skaut því inn, að ríkisstj. væri ekki vön að fylgja þeim frv., sem hún stæði að, úr hlaði. Það er sagt, að um þá dauðu eigi ekkert að segja nema gott, og ég held, að hv. þm. hefði átt að tileinka sér það og minnast þess, að frv. þetta var flutt af fyrrv. ríkisstj., en það er erfitt fyrir hana, sem er löngu komin í dauðra reit, að vera viðstödd og veita frv. brautargengi hér í hv. d., enda átti hún í lifanda lífi öfluga stuðningsmenn hér í hv. d., sem hún gat treyst á, að mæltu með frv. fyrir hennar hönd. Mér hefur skilizt, að umr. mótuðust aðallega af því, að hv. þm. gerðu sér ekki ljóst, að frv. er aðeins staðfesting á bráðabirgðalögum, og þar af leiðandi kemur fyrirsögnin mönnum einkennilega fyrir sjónir, eins og kom fram hjá hæstv. forseta, en það verður allt skiljanlegra, þegar athugað er, að aðeins er um staðfestingu á bráðabirgðalögum frá 12. ágúst 1949 að ræða. En eins og mönnum er kunnugt, var ljóst, þegar nokkuð var liðið á síldveiðitímann, að töluverður hluti síldveiðiskipanna mundi hverfa frá veiðunum, áður en fullreynt væri, hvort ekki mundi úr rætast, ef ekki væru gerðar ráðstafanir til að hjálpa þeim til að halda veiðunum áfram. Ríkisstj. fékk öruggar fregnir um það, að viðbúið væri, að sjómenn hlypu af bátunum, þar eð þeir fengju engar vistir, þar sem útgerðarmenn fengu ekki úttekt í verzlunum, þar sem ekkert aflaðist og þeir gátu þar af leiðandi ekki goldið úttektina. En það er reynsla, að oft hefur veiðzt mikil síld eftir miðjan ágúst, og auk þess var búið að festa mikið fé í útgerð þessara báta, og því taldi ríkisstj. stórhættulegt, ef mikill hluti flotans færi af miðunum. Öruggasta ráðið til að koma í veg fyrir slíkt var að veita þeim, sem verst voru staddir, bráðabirgðalán. Bankarnir töldu, að útgerðarmenn væru nú svo illa staddir, að samkv. útlánsaðferðum sínum mættu þeir ekki veita þeim lán, og varð ríkissjóður því að ganga í ábyrgð fyrir þá, eins og gert hafði verið árið áður, en sá munur var á þessu, að Landsbankinn óskaði eftir formlegum heimildum, og eftir að ráðh. höfðu talað hver við sinn flokk til að tryggja bráðabirgðalögunum fylgi, voru svo lögin sett 12. ágúst til að afla lánsheimildar, til þess að bankarnir fengjust til að lána fé það, sem talið var óhjákvæmilegt til þess, að útgerðin stöðvaðist ekki, á meðan hægt var að telja. veiðivon. Þegar á þetta er litið, held ég, að málið sé nægilega skýrt og sett í annað ljós, heldur en gert var af þeim hv. þm. Barð. og hv. 1. þm. N-M. Hv. þm. Barð. lét sér tíðrætt um, hvort ákveðin upphæð í fjárl. hefði verið sett til að standa undir þessu. Ég vil benda á það, að samkvæmt frv. sjálfu og bráðabirgðal., eins og þau voru samin, þá er ætlazt til að þetta verði fyrst ákveðið eftir 31. janúar n.k., þannig að fyrr verður ekki hægt að ákveða upphæðina. Hitt er matsatriði, hvort heildarupphæðin til endurgreiðslu lána dugi til eða ekki; slíkt fer eftir skoðun hv. fjvn. og Alþ., hvort nóg verður lagt til, til að fullnægja 3. gr. frv. eða hvort sett verða ný ákvæði. Hitt er sagt í frv. sjálfu, að ekki sé ætlazt til, að inn á fjárl. sé tekin sérstök fjárhæð í þessu skyni, fyrr en eftir 31. jan. n.k., einfaldlega af því, að það er ekki hægt fyrr. Það er mín skoðun, að fyrrv. ríkisstj., sem stóð óskipt að frv., hafi aflað sér upplýsinga um það, að hún hefði nóg fylgi á bak við sig, svo að henni væri áhætt að setja þessi bráðabirgðalög, því að annars hefði engin trygging verið í setningu þeirra.

Forseti (BSt): Hæstv. ráðh. hefur nú skýrt hina undarlegu fyrirsögn á frv., sem var eðlileg á sínum tíma, en ég undrast, að þetta skyldi vera samþ. svo í hv. Nd., en frv. var samþ. þar í gær, en slíku orðalagi á bráðabirgðalögum er venjulega breytt, og nú á það ekki lengur við. Gísli Jónsson: Herra forseti. Mér virðist, að fram hafi komið nokkur misskilningur á ræðu minni hjá hæstv. ráðh. Mér er vel kunnugt um, að frv. er staðfesting á bráðabirgðalögum, og í öðru lagi gagnrýndi ég ekki frv., því að mér var ljóst, að samkomulag var um að gera þetta og einnig full þörf á því, og orð mín gáfu ekki tilefni til að halda slíku fram. Það eina, sem ég benti á, var það, að nauðsyn væri að fá upplýst, hve miklu þessi upphæð næmi, áður en frv. væri samþ. hér, og að nauðsyn væri að koma þessu inn í fjárl. fyrir 1950. Nú segir hæstv. ráðh., að ekki sé hægt að vita fyrr en 31. jan., hve miklu þetta nemur, en mér þykir líklegt, að Landsbankinn fari nærri um slíkt nú 10. janúar. Að öðru leyti sé ég ekki, hvernig hægt er að taka þetta inn á fjárl., ef þau eru samþ. fyrir nýár eins og vera ber, þegar ekki er vitað um - þetta 10. janúar. Mér skilst, að engin ákveðin upphæð sé ætluð í þessu skyni á fjárl. fyrir þetta ár, og óska upplýsinga um þetta og hve mikla upphæð þarf til að uppfylla fyrirmæli 3. gr. Þetta finnst mér eðlileg spurning frá manni, sem er í fjvn., og þurfi ekki að fyrta neinn, því að sé þetta allt ógreitt, um 21/2 millj. kr., og Landsbankinn heimtar, að það sé greitt á árinu, þá er það augljóst, að þetta verður að koma á fjárl., en þá er komið að því atriði, sem ég gat áðan um, að á móti þessu yrði að afla tekna, svo að ekki raskist sá greiðslujöfnuður, sem gert var ráð fyrir í fjárlagafrv., og þá ekki aðeins á móti þessu, heldur einnig útgjöldum þeim, er ákveðin voru með þál. eftir að fjárl. komu fram. Ég vil svo endurtaka það, sem ég sagði áðan, að orð mín má ekki skoða sem gagnrýni á hæstv. fyrrv. ríkisstj. eða þá, sem aðstoðaðir hafa verið hér, sjávarútveginn, heldur er það eðlileg afleiðing af því, sem gert hefur verið, að taka þurfi upphæð inn á fjárl. til að standa gegn þessu, en þá þurfa að liggja fyrir upplýsingar um, hve há upphæð þetta er, og eins vona ég, að hæstv. ríkisstj. upplýsi, hvort nauðsyn hafi verið að verja svo miklu til að leysa sjóveð og eins hvort afli hafi verið notaður til annars, en að leysa sjóveð.



Herra forseti. Ég ætlaði ekki að tala hér frekar, en hæstv. ráðh. gaf tilefni til slíks. Ég greip fram í og gat þess, að það væri ekki venja hæstv. ríkisstj. að hafa svo mikið við að hafa framsögu hér í d. Hæstv. ráðh. þótti óviðkunnanlegt að leggjast þannig á náinn, en það hafa stundum verið til afturgöngur, og hér er slíkt auðséð, þar sem sami maður sem var fjmrh. og sjútvmrh. í hæstv. fyrrv. stjórn situr nú hér sem sjútvmrh., en sú venja er nú komin á, að hafi ríkisstj. haft framsögu í einhverju máli í annarri deild þingsins, þá telur hún það nægilegt og hefur enga í hinni deildinni, en ég vil mótmæla þessari aðferð og óska eindregið eftir að hún verði lögð niður. Það er einkennilegur hugsanaferill að setja það inn í frv., sem er samið í ágúst, að upphæð sú, sem ógreidd sé í endaðan janúar, skuli sett inn í fjárl. það ár. Auðvitað átti að áætla upphæð og setja í fjárl. á löglegum tíma, ef ekki er þá gert ráð fyrir, að þau verði ekki samþ. á löglegum tíma. En hæstv. ráðh. sér enga ástæðu til að áætla neitt um þetta, og þó að nú sé bráðum kominn miður janúar, sér hann enga ástæðu til að benda Alþ. á, hve miklu þetta muni nema, og er það því ekki til fyrirmyndar, hvernig frv. þetta er lagt fyrir þingið. Ég vil svo benda á það, að hæstv. ríkisstj. á að hafa framsögu fyrir málum, sem hún leggur hér fyrir d., þó að búið sé að halda framsögu í hv. Nd., og vona ég, að sá háttur verði tekinn upp í framtíðinni.



Herra forseti. Því miður var það svo, að hv. 1. þm. N–M. kunni ekki að meta fyrrv. ríkisstj. í lifanda lífi, þó að hann ætti að heita stuðningsmaður hennar, og niðrar henni fyrir að vera svo óforsjál að sjá, að fjárl. mundu ekki verða sett fyrir janúarlok, en hún var vitrari, en hv. þm. hélt, og 12. ágúst var þessum málum svo háttað, að jafnvel óvitrir menn gátu séð, að fjárl. mundu ekki verða afgreidd fyrir áramót, því að þá sömu daga var ákveðið, að þing skyldi rofið, og var þá augljóst, að kosningar mundu fara fram í október, og þar með sýnt, að fjárl. yrðu ekki afgreidd fyrir áramót og ekki fyrr en á fyrri hluta árs 1950. Orsök og afleiðing eru því augljós, og hygg ég, að hv. 1. þm. N-M. viðurkenni þetta, þegar honum er bent á það, því að hann er sannsýnn maður, þó að hann fari dult með það stundum. Það var því eðlilegt, að ríkisstj. miðaði við þennan tíma, og var hann því settur inn í frv., þar eð ekki var hægt fyrr, en að honum liðnum að gera ákveðnar till um þetta inn á fjárl. Ég verð að játa það, að mér er þetta mál ekki kunnugt í einstökum atriðum, t.d. hve mikið fé það er, sem hefur verið lánað, og eins hve mikið fé hefur verið endurgreitt, en ég hygg, að árið 1948 hafi verið lánað minna, en ráðgert var. En ég teldi eðlilegt, og það ætti að vera í lófa lagið, að nefndin fengi til hlítar upplýsingar, sem að þessu lúta. Ég held líka, að ef þetta verður ekki greitt nú, þá séu litlar líkur til, að það verði greitt fyrir 31. janúar. Það er ekki nema eðlilegt, að deildin óski eftir þessum gögnum, hitt tel ég rangt, að á saka fyrrv. ríkisstj. fyrir það, að hún hafi ekki tekið þetta inn á fjárlög. Þetta frv. er sett af fjmrh., en þar hefur verið skipt um mann, eins og hv. þm. N-M. veit. Ef allt hefði verið með felldu, hefði verið eðlilegt, að sjútvmrh. hefði verið hér viðstaddur, en nú stendur svo á, að til umræðu er í Nd. mál, sem verður að teljast þýðingarmeira en þetta og hann er mjög viðriðinn. Verður það að teljast næg afsökun fyrir fjarveru hans hér, að hann er bundinn við þær umræður sem flytjandi frv. Hitt tek ég undir að er rétt, að ríkisstj. geri grein fyrir frv., sem hún flytur, í báðum deildum, og hef ég fyrir mitt leyti reynt að fylgja þeirri reglu um þau frv., sem ég hef annazt. Hitt getur alltaf borið að höndum, að menn séu forfallaðir, en yfirleitt er þetta ástundað, enda er það eitt boðlegt.



Herra forseti. Ég vildi aðeins taka það fram, að ég þykist ekki hafa gert neinar árásir á hæstv. ríkisstj. fyrir það, að hún hafi ekki tekið þetta inn í fjárlög. En ég álít að í nál. eigi að koma fram þær upplýsingar, sem ég hef beðið um, og það hefur verið viðurkennt af hæstv. ráðh. Ég ásaka heldur ekki hæstv. ríkisstj. fyrir það, þótt hún hafi ekki haft framsögu í málinu. En ég endurtek það, að ég tel mikils vert að fá um það upplýsingar, hve mikil sú upphæð er, sem þarf að taka inn á fjárl. nú samkvæmt þessu.



Herra forseti. Áður en gengið er til dagskrár, vil ég minna á, að síðustu dagana fyrir jól kom til d. og sjútvn. frv. um fiskveiðaréttindi Dana hér við land. Þótti ekki fært vegna mótmæla, sem bárust frá einni verstöð landsins, Vestmannaeyjum, að afgr. málið fyrir jól eins og ég óskaði eftir. Sá ég ekki fært að leggjast á móti því, að málið fengi hæfilega athugun, úr því að efnislegar aths. komu fram. Hins vegar horfir þetta mál þannig við gagnvart viðskiptum okkar við annað ríki, að það mundi af því leiða vafninga, ef frv. væri ekki samþ. eða fellt. Nú tel ég rétt, að menn leggi mat á þetta frv. eftir atvikum málsins, og vil ekki hafa áhrif á, að menn taki afstöðu til málsins frá óeðlilegu sjónarmiði. En ég vildi mælast til þess, að afgreiðslu frv. yrði hraðað, þannig að enginn ónauðsynlegur dráttur ætti sér stað:



Herra forseti. Út af fyrirspurn frá hæstv. dómsmrh. skal ég leyfa mér að upplýsa, að sjútvn. sendi þetta mál til umsagnar Fiskifélagi Íslands fyrir jól og óskaði eftir að fá svar áður en þing kæmi saman. Þetta svar er ekki komið enn þá, en ég skal gera ráðstafanir í dag til að kalla eftir því. Hins vegar komu önnur gögn til n. í sambandi við málið, en fundur hefur ekki verið í sjútvn. af þeim ástæðum, að sumir nm. voru ekki komnir til þings fyrr en nú síðustu daga. Næsti fundur n. verður í fyrramálið kl. 11, og skal ég þá reyna að fá málið afgr. á fundinum, a.m.k. tekið fyrir.