Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Bernharð Stefánsson): Fjhn. hefir tekið þetta frv. til athugunar og borið það saman við gildandi l. Þetta frv. er nú gamall kunningi hér að nokkru leyti. Það hefir verið til meðferðar á undanförnum þingum og gengið undir nafninu „klauflaxinn“. En nokkuð er það nú breytt frá því, sem áður hefir verið. Í fyrsta lagi er það, að aukaverðtollur af innfluttum vörum, sem áður hefir verið í frv., er ekki tekinn upp í það nú, sökum þess, að sömu tekjum er ætlað að ná samkv. frv. um tollskrá, sem hér liggur fyrir hv. Ed. Og ennfremur er fellt niður úr frv., hvernig verja skuli tekjum af benzínskattinum, eða réttara sagt ákvæðin um það. hvernig honum skuli skipta milli einstakra vega. Það hefir verið nokkur togstreita um það á undanförnum þingum, eins og menn muna, hvernig skipta bæri benzínskattinum; og sú togstreita hefir verið í tvennu lagi, bæði í sambandi við afgreiðslu þessa máls og einnig í samhandi við afgreiðslu fjárl. En skiptingin hefir einnig staðið í fjárl. Það mun þykja nægilegt, að þessi skipting verði ákveðin í fjárl. Skal ég aðeins í því sambandi minna á það, að ég hélt því fram í fyrra í sambandi við þetta mál, að svo ætti að vera. Það virðast liggja öll þau sömu rök til þess nú, að þessi tekjustofn verði framlengdur, að öðru leyti en því, sem ég nú hefi talið, eins og verið hefir á undanförnum þingum. Leggur því fjhn. með því, að frv. verði samþ. óbreytt. Þó skal þess getið, að hv. 1. þm. Reykv. hefir skrifað undir nál. með fyrirvara, sem sjálfsagt boðar svipaða afstöðu frá hans hendi og verið hefir á undanförnum þingum. Býst ég við, að hann mun sjálfur gera grein fyrir fyrirvara sínum.

*Magnús Jónsson: Ég hefi skrifað undir þetta nál. vegna þess, að ég að svo komnu hefi ekki séð ástæðu til að leggja á móti frv. í heild sinni, vegna þess, að nú er skatta- og tollalöggjöfin í framhaldandi undirbúningi; og sé ég ekki ástæðu til að vera að hrófla við þessum tekjustofnum meðan till. liggja ekki fyrir um það. En það er rétt til getið hjá hv. frsm., að minn fyrirvari er eins og verið hefir vegna þess, að ég tel ýms atriði í frv. ekki vera eins og ég óska. Ég álít, að skattstiginn í tekjuskattinum sé alveg óhæfilegur. Og þá held ég sérstaklega, að óhentugt sé til frambúðar að halda þeirri hröðu hækkun, sem er á tekjuskattinum, þegar um er að ræða tekjur frá 4 þús. kr. til 8 þús. kr., þar sem hækkunin nemur á þessu bili sumstaðar 2% á hverju þús. Það virðist sem það væri nóg stighækkun á tekjuskattinum, að hún næmi 1% við hvert þús. um tekjur almennt. Það er vitanlegt, að miklir örðugleikar eru oft á innheimtu tekjuskattsins, og þá sérstaklega þegar hann er mjög hár; og viðleitni manna til þess að reyna að komast hjá honum eykst að sama skapi sem hann er hækkaður. Þá get ég ekki skrifað undir þetta frv. fyrirvaralaust, með því gerræði, sem framið var nýlega með því að ganga á bak því, sem ráðgert var um það um leið og hátekjuskatturinn var settur, að sá gjaldaauki skyldi skiptast milli ríkis og bæjarfélaga. Þó ekki sé það beint samningsrof, var það samt mjög nærri því að vera það, þegar svo sá afgangur, sem til bæjanna átti að ganga, er tekinn og látinn renna til annars. Ég hlýt að skrifa undir nál. með fyrirvara einnig vegna þess, að þetta ákvæði er framlengt. Ég hafði vonazt eftir, að þessu ákvæði yrði breytt og þetta fært í fyrra horf aftur, af því að reynslan af því máli, sem átti nú að styðja með þessu, hefir ekki heldur orðið svo ákaflega glæsileg. Þá þykir mér rétt það, sem gert hefir verið hér, að fellt hefir verið niður úr frv. að ákveða nokkuð um það, til hvaða vega sérstaklega þetta benzínfé skyldi fara. Með því hefir Alþingi játað þá skömm, að hv. þm. hafa ekki haft þol í sér til þess að verja þessu fé til sömu sérstöku veganna ár eftir ár. Það álit ég vera með heldur meiri skömm, sem orðið hefir á Alþingi, hvernig farið hefir verið með þetta fé. Þess vegna álít ég það ekki nema rétt, að hv. þm. taki skiptingu þess út úr þessu frv. og láti sér nægja að rífast um það við fjárlagaumr. Ég álít, að rétt hefði verið að verja þessu fé til vega á aðalleiðunum kringum landið, vegarins norður og vegarins að norðan, sem aftur kemur á móti, þannig að þessir vegir mynda aðalleiðirnar norður og um Norðurland, og svo til aðalvegarins hér á Suðurlandi. En svo þurfti að skipta þessu fé sundur og fara með það út um allar Strandir og á yztu andnes til þess að kaupa með því kjósendur. Að þetta ákvæði hefir verið tekið út úr frv., er nokkurskonar löðrungur á hæstv. Alþ. Og mér fannst hv. frsm. láta vel yfir þessari breyt., og sagði hann, að svo ætti það að ganga til, að þessi skipting væri gerð í fjárl. Úr því sem komið var býst ég nú reyndar við, að ekki hefði verið til neins annað. Svona er nú víðsýnið hjá hæstv. Alþ. og hv. þm., að geta ómögulega séð svona hluti fyrir. Þá hefir verið felld niður úr 4. gr. heimildin til að endurgreiða kola- og salttollinn, og færð sú ástæða fyrir því, að það eigi að gera eitthvert meginátak fyrir sjávarútveginn í sambandi við till. milliþn. í sjávarútvegsmálum. En það hefði nú verið viðkunnanlegra, þar sem alllangt er þegar liðið af þingi, að eitthvað hefði sézt af því, sem sú hv. n. leggur til sjávarútveginum til nytsemdar, a. m. k. samtímis því, sem þetta frv. kemur fram með till. um að fella niður þessa heimild. Skal ég þó ekki efast um, að það eigi að gera slíkt. En ég vil geta þess, að í tollskrá þeirri, sem liggur nú fyrir hæstv. Alþ., var reiknað með 12% tolli, sem var vegna þess, að n. var ekki kunnugt um, að þessi undanþága yrði numin úr gildi. Og svo var einnig um fleiri vörur, að n. ákvað toll á þeim vegna þess, að henni var ekki kunnugt um annað en að þessi undanþáguheimild um kola- og salttollinn héldi áfram að vera í gildi. Ég get þessa til athugunar að þessu leyti, að í tollskránni er áætlað þessu hærra um tolla á sumum vörum en mundi hafa verið, ef okkur hefði verið kunnugt um, að undanþáguheimildin yrði felld úr þessu frv. Að svo komnu hefi ég svo ekki meira að segja viðkomandi mínum fyrirvara um nál.

* Frsm. (Bernharð Stefánsson) : Ég vil alls ekki fallast á, að með þessu frv. sé rofinn nokkur samningur við bæjar- og sveitarfélög, því að framlagið til jöfnunarsjóðs bæjar- og sveitarfélaga er fullkomlega eins mikið og tekjur þeirra hefðu getað orðið samkv. þessum l. eins og þau voru í fyrstu, og meira til. Hvað snertir niðurfellingu kola- og salttollsins, sem hv. 1. þm. Reykv. talaði um, þá virðist það vera ákaflega eðlilegt, þar sem milliþn. hefir starfað í sjávarútvegsmálum.

Hvar eru hennar till?

. Þær eru að vísu ekki komnar enn, en að sjálfsögðu verður að gera ráð fyrir, að þær komi og að þær verði til einhverrar frambúðar. En þessu frv. hefir ekki verið ætlað að gilda nema um eitt ár, þó að það kunni að verða framlengt aftur. Það sýnist því miklu eðlilegra, að þær kjarabætur, sem Alþ. sér sér fært að láta sjávarútveginum í té, komi í löggjöf, sem ekki sé hrein og bein bráðabirgðaráðstöfun, eins og þetta frv. í raun og veru er, þó að það hafi verið nokkrum sinnum framlengt. Annars skal ég í þessu sambandi benda á það, úr því að hv. 1. þm. Reykv. virðist tortryggja það, að nokkrar till. komi frá milllþn. í sjávarútvegsmálum, að þetta frv. er ekki komið neitt nálægt því að verða að l. Og ef það sýnir sig, þegar líður á þingið, að engar till. koma frá n., þá er hægt að bæta þessum ákvæðum um kola- og salttollinn, sem verið hafa í frv. undanfarið, inn í frv. En ég tel slíkt ekki tímabært nú, þar sem að sjálfsögðu verður að gera ráð fyrir, að till. komi frá þessari n.



Ég ætla ekki að ræða um þetta frv. yfirleitt. En það eru aðeins 3. og 4. mgr. 3. gr., sem ég ætla að gera að umræðuefni. Það er, eins og hv. l. þm. Reykv. tók fram, viðvíkjandi þessum benzínskatti, þannig að hann hefir verið teygður á milli sín af hv. þm. í nývegi um allar trissur, út á yztu andnes og upp á öræfaheiðar.

Og ekki líka út á sjó?

. Jú, það átti eitt sinn eftir orðanna hljóðan í því frv. að leggja fyrir þetta fé veg frá Vestmannaeyjum og til lands. Þetta hefir valdið ónotalegum ruglingi. Ég tel, að það eigi að verja því fé, sem þessi skattur gefur af sér, til viðhalds vega, en ekki til nývega. Ég tel það rétt frá sjónarmiði fjárveitingavaldsins, og einnig, að bifreiðaeigendur mundu vera ánægðari með því móti með að greiða þennan skatt, því að þá yrði betra viðbald á þeim vegum, sem þeir nota sjálfir, þannig að senda bifreiðar sínar eftir þeim; og um leið verður minna slit á þeirra eigin bifreiðum og jafnvel benzíneyðslan sjálf minni. Ég álít því langheppilegast að verja þessum skatti eingöngu til viðhalds vega, en ef menn vilja eyða einhverju af fé til atvinnubótavinnu, hér í nánd við Reykjavík t. d., eða hlynna að einhverjum kjördæmum með vegagerðum, þá álít ég, að veita eigi fé í fjárlögum til þeirra nývega. Ég ætla ekki að þessu sinni að gera brtt. við þessar gr., en geri ráð fyrir, að ég flytji brtt. um þetta atriði við 3. umr.

*Magnús Jónsson: Hv. frsm. sagði, að það gætu ekki talizt nein samningsrof, þó að þessi helmingur hátekjuskattsins væri tekinn aftur frá bæjunum, því að það hefði verið bætt upp aftur með ákvæðinu um tillagið til jöfnunarsjóðs, sem væri ríflegra en fyrr. Það getur verið, að það hafi verið gott fyrir suma bæi landsins. En það er kunnugt af meðferð þessa máls hér á Alþ. áður, að það er svo laglega búið um ákvæðin um jöfnunarsjóð bæjar- og sveitarfélaga, að fé hans er mjög misskipt á milli bæjanna. Það eru fundnar upp svo undarlegar reglur fyrir skiptingu þess fjár á milli bæjanna - líklega bara af hendingu(!) - sem eru þannig, að Reykjavík er mjög illa sett með að fá nokkuð verulegt úr þeim sjóði. Til að byrja með fékk hún ekkert. En þegar svo leit út fyrir síðar, að hún fengi eitthvað úr sjóðnum, voru sett í l. ný ákvæði, sem gerðu það að verkum, að hún fékk það ekki. Og ég býst við, að það gangi svo til framvegis, til þess' að Reykjavík sé ekki að éta af þessu fé. En það kann nú að vera, að það breytist. Hingað til hefir þetta gjald verið tekið af Reykjavík, og hún hefir ekki fengið neitt í staðinn, svo að það er kannske fyrir suma bæina mikil Huggun, að þessu er breytt svo sem háttv. frsm. gat um, að það er það ekki fyrir alla bæina. Þá sagði hv. frsm., að ég hefði verið tortrygginn um, að nokkrar till. mundu koma fram frá milliþn. í sjávarútvegsmálum nú á þessu þingi. En ég sagði bara, að alllangt væri nú þegar liðið af þingi og engar till. komnar enn frá þessari milliþn. Þetta frv. er nú til 2. umr. hér í hv. d., og sennilega verður það eftir 4 daga farið út úr Ed., þannig að a. m. k. við efrideildarþingmenn getum ekki fjallað um það eftir það. Og líka hefir það komið fyrir, að þó að milliþn. skili áliti um eitthvert mál, þá er það ekki strax um leið orðið að l. Svo er það ýmislegt í stórpólitíkinni, sem gerir það að verkum, að mér virðist það geti brugðizt mjög til beggja vona um framkvæmd þess máls á þingi. Mér finnst, að það megi doka við með það að fella niður úr þessu frv. heimildina um endurgreiðslu tollsins og fella þá þetta heimildarákvæði niður, ef eitthvert stórátak verður gert um hjálp til handa sjávarútveginum eftir till. milliþn. Ég get tekið undir það með hv. 5. landsk., að það eina rétta væri, að bifreiðaeigendurnir væru látnir borga þetta fé, sem næst með benzínskattinum, til þess að bæta vegina fyrir sjálfum sér, þá vegi, sem þeir þurfa mest að láta sínar bifreiðar fara eftir. En þó að þetta muni hafa verið meiningin fyrst með álagningu benzínskatts, þá er hugsjónin bara ekki framkvæmd, því að það ber svo oft við, að hugsjónir eru ekki framkvæmdar, og sízt af öllu eru þær framkvæmdar hér á hinu háa Alþingi. Og ég er ákaflega hræddur um, að þó að þetta fé, benzínskatturinn, verði látið renna til vega í landinu, þá verði bara sparað aftur að leggja á annan hátt fram fé til vega sem því svarar, sem að öðrum kosti hefði verið veitt. Ég sé því ekki annað en að það sé bara orðaleikur, að þetta fé sé tekið til vega í landinu, þar sem annað fé verður sjálfsagt í þess stað aftur tekið frá vegunum. Ég sé því ekki, að hér sé um neina ákaflega mikla umbót að ræða með því að ákveða, að þetta fé skuli fara til vega, nema skýrt sé tekið fram í l., að það skuli fara til einhvers sérstaks viðhalds vega, t. d. viðhalds brauta af einhverri sérstakri gerð. Nei, ég hefði haldið, að öruggast og bezt hefði verið fyrir bilferðirnar um landið og vegina yfirleitt að verja þessu fé í eina meginbraut, eina allsherjarhringbraut kringum landið, sem tengdi saman héruðin sem næst um allt landið, því að það er áreiðanlegt, að einmitt það kemur bifreiðaeigendum, sem borga einir þetta gjald, til góða, að þessir bílvegir nái sem viðast um landið og verði sem beztir. Ég játa að vísu, að þetta er líklegt til að verða meira orðin tóm en neitt annað, því að Alþ. hefir ekki siðferði til þess að framkvæma annað eins og þetta. Og þá er ákaflega hætt við misbrestum í störfum þess víðar, ef hv. þm. geta ómögulega lagt kjördæmableðlana á hilluna rétt í þessu atriði. En slíkt má nú ekki verða, heldur þarf endilega að koma með þetta benzínfé heim í sveitirnar til þess að menn sjái ávöxt af starfi þm. í hans eigin kjördæmi og viðkomandi þm. fái svo af kjósendunum sín laun. Ég segi þetta ekki í áfellisskyni, heldur sem sorglega staðreynd, sem sýnir, hve kjördæmaskipulag okkar er nú heppilegt, að hv. þm. skuli vera svona ógurlega hræddir í þessu efni. Það kann að vera, að með þetta fyrir augum sérstaklega sé það réttast, eins og tekið hefir verið fram hér, að verja þessu fé eingöngu til viðhalds vega, sérstaklega ef svo nákvæmlega væri til tekið, að því skuli varið til einhvers sérstaks viðhalds, og hið venjulega viðhald vega væri svo framkvæmt nokkurn veginn þar fyrir utan. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, en get látið lokið máll mínu.