Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkvæmt 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 10. desember 2004 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til 24. janúar 2005.“ Tillaga þessi skýrir sig sjálf.

Herra forseti. Við tökum nú hér til við umræðu sem frestað var fyrir allnokkru síðan. Umræðan er um tillögu okkar formanna stjórnarandstöðuflokkanna þriggja til þingsályktunar um innrásina í Írak. Tillagan er í reynd þríþætt, herra forseti. Í fyrsta lagi er lagt til af okkar hálfu að Alþingi lýsi því yfir að Íslendingar afturkalli með táknrænum en formlegum hætti stuðning sinn við innrásina í Írak og þeir séu þar með ekki lengur í hópi hinna svonefndu „viljugu“ þjóða. Það þýðir ekki, herra forseti, að Íslendingar eigi ekki að taka þátt í þeirri uppbyggingu sem alþjóðasamfélagið hefur ákveðið að ráðast í í Írak eftir þau skelfilegu átök sem segja má að hafi lagt margar af helstu borgum þjóðarinnar í rúst og skilið eftir ótrúlegar hörmungar. Ég tel líka rétt að það komi fram að af hálfu Samfylkingarinnar er það alveg ljóst að sökum þeirrar siðferðilegu ábyrgðar sem segja má að Íslendingar beri sökum stuðnings við innrásina beri okkur að taka betur á en við höfðum áður afráðið og leggja meira til uppbyggingarinnar en áður var búið að ákveða. Í öðru lagi er í tillögunni lagt til að Alþingi taki undir það álit framkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna að innrásin hafi verið ólögmæt. Í þriðja lagi er lagt til að Alþingi samþykki að skipa nefnd sjö þingmanna sem hafi það með höndum að rannsaka aðdraganda og ástæður þess að ríkisstjórn Íslands ákvað að lýsa yfir stuðningi við innrás Bandaríkjanna og Bretlands í Írak 20. mars árið 2003 án nokkurs samráðs við Alþingi. Við sem flytjum þessa tillögu látum það koma fram í tillögugreininni sjálfri að við teljum að það sé nauðsynlegt að nefndin fái í þessu skyni í hendur öll gögn stjórnvalda, þar með taldar fundargerðir, minnisblöð og greinargerðir sem geta varpað ljósi á þetta ferli. Herra forseti. Fátt hefur sært íslensku þjóðina jafnmikið og þessi stuðningur íslenskra stjórnvalda við innrásina. Þau sárindi stafa ekki síst af því að stuðningurinn var settur fram án nokkurrar undangenginnar umræðu. Það var hvergi farið að þeim lögum sem þó mæla skýrt fyrir um að haft sé samráð við utanríkismálanefnd um allar meiri háttar ákvarðanir á sviði utanríkismála. Það er ekki hægt að segja að þessi gjörningur, stuðningur stjórnvalda við innrásina, falli undir nokkuð annað en það sem hægt er að skilgreina sem meiri háttar ákvörðun á sviði utanríkismála og það hlýtur að þurfa að spyrja hæstv. utanríkisráðherra: Hvernig stendur á því að ráðist var í að lýsa yfir þessum stuðningi án þess að haft væri lögskipað samráð við utanríkismálanefnd þingsins? Sömuleiðis verður hæstv. utanríkisráðherra líka að svara því: Hvar var þessi ákvörðun tekin og hverjir tóku hana? Ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra alveg sérstaklega að því hvort það sé rétt að formleg ákvörðun hafi aldrei verið tekin um málið innan ríkisstjórnarinnar. Sömuleiðis vil ég spyrja hann og þá sem taka hér til máls af hálfu Sjálfstæðisflokksins hvort það sé líka rétt að þessi ákvörðun hafi aldrei verið rædd áður en hún var tekin innan þingflokka stjórnarinnar. Ef svo er, herra forseti, hlýtur maður óhjákvæmilega að velta því fyrir sér hvort hér sé ekki um ólögmæta ákvörðun að ræða. Í öllu falli er alveg ljóst að hæstv. núverandi forsætisráðherra skipti mjög fyrirvaralítið og skyndilega um skoðun á þessu máli. Eins og við munum voru þær forsendur sem lágu innrásinni til grundvallar af hálfu Bretlands og Bandaríkjamanna fyrst og fremst tvenns konar. Í fyrsta lagi að það þyrfti að ráðast inn í Írak til þess að uppræta þar gereyðingarvopn sem forsvarsmenn þessara tveggja þjóða og margir fleiri þjóðarleiðtogar, þar á meðal hinir íslensku, töldu að heimsbyggðinni stafaði hætta af. Í öðru lagi þyrfti sömuleiðis að uppræta víghreiður hermdarverkasamtaka eins og al Kaída sem haldið var fram að væri að finna í Írak. Herra forseti. Það hefur síðan komið í ljós að þetta var rangt. Hvorki tangur né tetur hefur fundist af þessum gereyðingarvopnum og það er ekkert sem bendir til að nokkur gereyðingarvopn hafi verið í landinu nema þau sem á sínum tíma voru búin til með stuðningi Breta og með leyfi Vesturveldanna frá þeim tíma þegar Saddam Hussein var talinn vinur þeirra, þegar hann var sérstakur vinur Bandaríkjamanna sem litu á hann sem fulltrúa sinn í þessum hluta heims. Sömuleiðis verður það líka að segjast að það er ekkert sem bendir til þess að fyrir innrásina hafi Írak verið sérstakt víghreiður al Kaída hermdarverkasamtakanna. Hins vegar má segja að eftir að átökin hófust með þeim skelfilegu afleiðingum sem við sjáum í Írak hefur landið að sjálfsögðu orðið miðstöð fyrir hvers konar skæruliða sem þangað hafa streymt til að taka þátt í þessum átökum. Ég vil hins vegar spyrja hæstv. forsætisráðherra, sem var utanríkisráðherra á þessum tíma: Með hvaða hætti sinnti hann þeirri rannsóknarskyldu sem verður að álíta að sé sjálfsögð gagnvart þeim gögnum sem hann hlýtur að hafa byggt sína ákvörðun á ásamt þeim manni sem nú gegnir embætti hæstv. utanríkisráðherra? Það liggur fyrir að hæstv. forsætisráðherra lýsti eftirfarandi yfir í fjölmiðlum 17. september, tveimur dögum eftir að hann tók við núverandi stöðu sinni, með leyfi forseta: „En það er ljóst að það er margt í þessu máli sem menn hefðu viljað sjá öðruvísi og ýmsar upplýsingar sem bæði ég og aðrir fengu á sínum tíma sem stóðust ekki.“ Herra forseti. Það verður að koma fram hvaða upplýsingar þetta voru, hverjir létu þær af hendi og hvernig hæstv. utanríkisráðherra reyndi að grafast fyrir um sannleiksgildi og áreiðanleika þeirra upplýsinga. Það er til að mynda sjálfsögð krafa gagnvart hæstv. utanríkisráðherra, miðað við þá stöðu sem þá var uppi hér innan lands, að hann hefði reynt að grafast fyrir um það innan þeirra marka sem honum voru möguleg hvað var að baki þeim upplýsingum sem hann fékk. Ég geri ráð fyrir að þær upplýsingar sem hann hafi m.a. fengið í sínar hendur hafi verið staðhæfingar forustumanna þessara tveggja innrásarþjóða um t.d. gereyðingarvopnin. En hæstv. forsætisráðherra hafði ítrekað og mörgum sinnum lýst því yfir í fjölmiðlum og hér á þingi að það ætti að gefa vopnaeftirliti Sameinuðu þjóðanna meiri tíma til þess að grafast fyrir um áreiðanleika slíkra fullyrðinga. Og það verður að koma fram í þessari umræðu að á þeim tíma, um þær mundir sem þessir tveir forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar tóku ákvörðun sína, komu fram fullyrðingar frá vopnaeftirliti Sameinuðu þjóðanna, frá Hans Blix, um að þeir drægju í efa að slík vopn væri þar að finna. Ég tel þess vegna að það hefði verið eðlilegt að hæstv. forsætisráðherra hefði sinnt rannsóknarskyldu sinni með því að hafa samband við yfirmann vopnaeftirlitsins og ganga úr skugga um afstöðu hans til þess. Ég spyr hæstv. ráðherra að lokum: Hvað olli sinnaskiptum hans gagnvart þessu atriði?

Herra forseti. Enn á ný kemur þetta mál til umræðu hér og ekki í fyrsta skipti og mér finnst miður til þess að vita að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hugsa aðallega um fortíðina í þessu máli. Þeir virðast eiga afskaplega erfitt með að horfa til framtíðar og horfa til þess hvað nú er að gerast í Írak og hvernig við getum best stutt við bakið á því fólki sem þar er að berjast fyrir lýðræði og framtíð sinni. Í þessari umræðu hafa menn fyrst og fremst viljað ræða um aðdraganda þess að Ísland lýsti yfir pólitískum stuðningi við það að koma Saddam Hussein frá völdum og menn hafa talað hér oft og tíðum með þeim hætti að þetta hafi lítið sem ekkert verið rætt á Alþingi. Ég vil minna á að síðast var málið rætt á hv. Alþingi þann 12. mars og ef ég man rétt var fundum Alþingis frestað vegna alþingiskosninga eða slitið þann 14. mars. Það vill svo til að þá var tekin sú ákvörðun í hv. utanríkismálanefnd að tillaga til þingsályktunar frá þingmönnum Vinstri grænna ,,um að ríkisstjórnin beiti sér gegn áformum um innrás í Írak og að Ísland standi utan við hvers kyns hernaðaraðgerðir gegn Írak“ var felld í utanríkismálanefnd eða hún kom ekki til afgreiðslu þingsins, en umræður um málið voru á Alþingi þann sama dag og vil ég vitna í það sem ég sagði m.a. þá sem þáverandi utanríkisráðherra, með leyfi forseta: „Nú liggur fyrir að meiri hluti þingsins útilokar það ekki að valdi verði beitt í þessum málum. … En það liggur alveg ljóst fyrir af hálfu ríkisstjórnarinnar að það er ekki hægt að ná friði og friðsamlegri lausn varðandi Írak nema að baki liggi alvarleg hótun. Það er í þessu andrúmslofti sem reyna verður að ná friðsamlegri lausn í þessu máli.“ Þetta tókst því miður ekki og það tókst ekki að ná niðurstöðu í öryggisráðinu, fyrst og fremst vegna þess að Frakkland sagði sem svo að þeir mundu beita neitunarvaldi í öllum málum sem þetta varðaði og voru ekki tilbúnir til neins konar málamiðlunar í málinu. Þetta var staða málsins. Nú liggur ljóst fyrir að í þessari stöðu höfðu bandarísk stjórnvöld samband við Ísland og margar aðrar þjóðir. Við ákváðum að lýsa yfir pólitískum stuðningi í þessu máli sem ég ætla að koma að síðar. Að morgni þriðjudagsins 18. mars var ríkisstjórnarfundur og þetta mál var fyrsta mál á dagskrá og var rætt á þeim fundi. Sá fundur var undir stjórn minni vegna veikinda þáverandi forsætisráðherra. Þessi fundur varð til þess að ákveðið var að styðja nauðsynlegar aðgerðir undir forustu Bandaríkjanna og Bretlands um að afvopna Saddam Hussein og sendiherra Bandaríkjanna var þá þegar tilkynnt um það. Það var alveg ljóst að öryggisráð Sameinuðu þjóðanna samþykkti ekki aðra ályktun um Íraksmálið. Ég hafði marglýst því yfir að ég vildi sjá að önnur ályktun yrði samþykkt en það tókst því miður ekki. Í hverju fólst svo stuðningur okkar? Hann fólst fyrst og fremst í því að við styddum það pólitískt að Saddam Hussein væri komið frá. Við studdum það jafnframt að Keflavíkurflugvöllur gæti verið til afnota í þessu sambandi og í þriðja lagi studdum við það að við værum tilbúnir að standa fyrir stuðningi við uppbyggingu í Írak. Hverjir fleiri studdu þessa hluti, að sumu leyti með sambærilegum hætti en margir ákváðu að senda lið og búnað til þess að aðstoða í þessu máli? Það voru 18 af 26 þjóðum Atlantshafsbandalagsins. Íslendingar hafa skipað sér nánast alveg frá upphafi Atlantshafsbandalagsins í hóp þeirra þjóða sem eru oft kölluð Atlantshafsríki. Það eru ríki eins og Danmörk, Holland, Spánn, Portúgal og Noregur. Þessi ríki studdu öll þessa tilhögun nema Noregur sem var tvístígandi í málinu. Hins vegar lögðu Norðmenn fram stuðning með margvíslegum hætti og nú hefur Noregur ákveðið að vera í hópi þeirra þjóða sem stendur að þjálfun öryggissveita í Írak. Með sambærilegum hætti studdum við aðgerðir í Bosníu, í Kosovo, í Rúanda, en í þeim tilvikum tókst ekki að fá niðurstöðu í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna og sama má segja um Afganistan. Það hefði að mínu mati verið meiri háttar breyting á utanríkispólitískri stefnu Íslands ef við hefðum ekki staðið með þessum þjóðum. Við höfum gert það í gegnum tíðina og þar hafa hinir svokölluðu lýðræðisflokkar á Alþingi staðið í stafni hvort sem utanríkisráðherrar hafa komið frá Alþýðuflokki, sem var forveri Samfylkingarinnar, frá Sjálfstæðisflokki eða Framsóknarflokki. En nú virðist að Samfylkingin hafi ákveðið að yfirgefa þá samstöðu. Þessi fortíð er margrædd og aðalatriðið er nú: Hvað vilja menn gera? Hv. þm. Össur Skarphéðinsson upplýsti það í fyrsta skipti í þessari umræðu svo ég muni eftir að Samfylkingin styðji það sem nú er að gerast í Írak. Ég vil biðja hann um að leiðrétta mig ef það er ekki rétt. Ég heyrði ekki betur en að hann styðji ályktun 1546, en á grundvelli hennar er nú unnið í Írak, ályktun sem gefur fjölþjóðahernum umboð til að starfa þar, ályktun sem gefur bráðabirgðastjórn Íraks fullt umboð til að vinna að uppbyggingu og sjálfstæði í landinu og ályktun sem gerir ráð fyrir því að kosningar fari fram í landinu helst fyrir árslok en í síðasta lagi í janúar næstkomandi. Það er mjög mikilvægt að þetta sé alveg ljóst af hálfu Samfylkingarinnar. Nýlega var atkvæðagreiðsla í danska þinginu þar sem voru greidd atkvæði um það hvort danskir hermenn ættu að vera áfram í Írak. Mikill meiri hluti danska þingsins samþykkti það, þar á meðal stjórnarandstaðan, jafnaðarmenn í Danmörku og róttæki vinstri flokkurinn. Hins vegar er oft látið í það skína að vegna þess að menn styðji ályktun 1546 beri menn jafnframt ábyrgð á því sem er að gerast í Írak þessa dagana, beri ábyrgð á þeim hræðilegu atburðum sem þar eiga sér stað. Við erum að sjálfsögðu enginn beinn þátttakandi í málinu. Við höfum hins vegar lofað því að standa að uppbyggingu,  Ég fæ ekki betur séð en að ef tillagan væri samþykkt væri verið að ákveða að hætta þessu. Samfylkingin talar oft um að taka eigi Ísland af einhverjum lista, sem er svo kallaður. Aðalatriðið er sá stuðningur sem við höfum lofað. Innrásinni er lokið, fluginu um Keflavíkurflugvöll er lokið, og ég spyr: Hefði Samfylkingin neitað því ef hún hefði verið í ríkisstjórn? Það hefði verið í fyrsta skipti í utanríkispólitískri sögu Íslands sem slíku hefði verið neitað af hinum svokölluðu lýðræðisflokkum á Íslandi. Eða á að skilja það svo að Samfylkingin hafi algjörlega breytt um stefnu í málinu? Hvert á að beina því? Á að beina því til Sameinuðu þjóðanna eða á að beina því til Bandaríkjastjórnar? Þetta er náttúrlega hreinn skrípaleikur og hefur verið frá upphafi af hálfu stjórnarandstöðunnar. 
             Auðvitað er þetta mál erfitt pólitískt mál vegna þess að allir vilja leysa mál með friði.

Það er ekki rétt.

En það hefur ekki alltaf tekist. Það tókst ekki í Bosníu. Hv. þm. Ögmundur Jónasson sem hér kallar fram í var á móti því að fara í aðgerðir þar. Það tókst ekki í Kosovo. Hann hefur líka verið á móti því. Það tókst ekki í Rúanda og það tókst ekki í Afganistan. Það tókst heldur ekki í seinni heimsstyrjöldinni og það tókst því miður ekki í Írak. Nú er þessi hrjáða þjóð að berjast fyrir tilveru sinni í baráttu við hryðjuverkamenn, berjast fyrir því að koma þar upp lýðræði með sama hætti og þjóðin í Afganistan er að berjast fyrir því líka - með okkar stuðningi. Ég man vel að hv. þingmenn Vinstri grænna voru algjörlega á móti aðgerðum í Afganistan og mátti skilja á þeim að þeir vildu að talibanar væru þar áfram.  Þetta er eins og oft áður að hv. þingmenn vilja ekki axla ábyrgð í alvarlegum málum, vilja ekki horfast í augu við veruleikann. Það var hins vegar skylda ríkisstjórnar Íslands í þessu máli sem öðrum og við öxluðum þá ábyrgð eins og okkur bar skylda til og fylgir því að gegna því embætti sem við gegnum í ríkisstjórn.

„Ja, miklir menn erum við, Hrólfur minn“, var einhvern tíma sagt. Það er von að hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson sé stoltur af því að hafa dregið nafn Íslands og orðstír á alþjóðavettvangi í hvert stríðið á fætur öðru með þeim hörmulegu afleiðingum sem það hefur haft. Hvað alvarlegast í máli forsætisráðherra áðan tel ég vera að hann notar sem afsökun fyrir viðsnúningi sínum í málinu og að hverfa frá yfirlýstri stefnu sinni og íslensku ríkisstjórnarinnar í janúar, febrúar og allt fram til 17. mars 2003, sem var að gefa vopnaeftirlitinu meiri tíma og að það þyrfti nýja ályktun í öryggisráðinu. Forsætisráðherrann notar nú sem afsökun fyrir þessum viðsnúningi að öryggisráðið hafi ekki náð saman um nýja ályktun, með öðrum orðum samþykkir hann að ganga fram hjá því. Þetta er forsætisráðherrann sem ætlar að standa að undirbúningi fyrir framboð Íslands til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna næstu árin, forsætisráðherra sem notar sem réttlætingu fyrir sinnaskiptum sínum það að ganga fram hjá stjórnkerfi Sameinuðu þjóðanna og niðurlægja Sameinuðu þjóðirnar og grafa undan þeim. Reyndar er ákaflega erfitt að átta sig á málflutningi hæstv. ráðherra hvað varðar aðdraganda þessara atburða. Hér talar hann um ríkisstjórnarfund 18. mars en í Kastljóssþætti fyrir skemmstu sagði hæstv. forsætisráðherra að engin ríkisstjórnarsamþykkt hefði verið gerð. Hvað er hið rétta? Ég held að utanríkismálanefnd verði að fá fundargerðir þessa stjórnarfunda. Varðandi Noreg vil ég mótmæla því að Norðmenn hafi verið eitthvað tvístígandi í málinu. Á fundi Norðurlandaráðs á dögunum bar þetta mál á góma og Kjell Magne Bondevik, forsætisráðherra Noregs, kom sérstaklega til mín og sagði við mig að Noregur hefði þrátt fyrir mikinn þrýsting frá Bandaríkjamönnum og fleiri NATO-þjóðum staðið það af sér og hann hefði aldrei lýst yfir stuðningi við þessar aðgerðir. Svíþjóð gerði það ekki heldur, Finnland ekki heldur, Þýskaland ekki heldur og Frakkland ekki heldur, þannig að þegar hæstv. ráðherra kemur með bandamannarökin má snúa þeim við og spyrja: Af hverju völdum við ekki að fylgja þeim meiri hluta Norðurlandanna sem ekki studdi þetta ólögmæta árásarstríð. Herra forseti. Því miður er saga Íraks eða þess landsvæðis sem forðum var kallað „landið milli fljótanna“ dapurleg hina síðari áratugi. Bretar bera höfuðábyrgð á því að landið varð til innan nokkurn veginn núverandi landamæra og landið hefur síðan bæði goldið og notið þess að eiga aðrar mestu olíulindir í heimi. Eftir að stjórn heittrúarklerka náði völdum í Íran naut Saddam Hussein, sem af mikilli grimmd hafði sölsað undir sig og Baath-flokk sinn öll völd í Írak, sérstakrar velvildar Vesturlanda, einkum Bandaríkjamanna og Breta. Þeir studdu hann með ráðum og dáð og lögðu honum til fjármuni og vopn í hinu grimmilega stríði milli Írans og Íraks þar sem báðir aðilar gerðu sig seka um alvarlega stríðsglæpi og notuðu þar á meðal efnavopn. Á þeim tíma fór lítið fyrir gagnrýni á framferði Saddams Husseins í Bandaríkjunum og á Bretlandi. Það var svo aftur eftir innrás Íraka í Kúveit, sem sumir telja reyndar að þeir hafi ráðist í í þeirri trú að Bandaríkjamenn mundu láta það afskiptalaust, sem þeir sneru við blaðinu og Flóabardagi skall á og meira en áratugar langt viðskiptabann sem hæstv. forsætisráðherra minnti réttilega á að við reyndum ítrekað að fá Ísland til að falla frá stuðningi við eða beita sér gegn, viðskiptabann sem kostaði 1–1,5 millj. mannslífa, þar af yfir 500 þús. börn að mati viðurkenndra alþjóðastofnana, viðskiptabann sem var svo grimmilegt í mannúðlegu tilliti að allir helstu yfirmenn mannúðar- og líknarmála á vettvangi af hálfu Sameinuðu þjóðanna sögðu af sér embætti. Yfirmenn með áratuga starfsreynslu þoldu ekki að horfa upp á hörmungarnar sem viðskiptabannið hafði og þær miklu mannfórnir sem það tók og að það hjálpaði Saddam Hussein til að halda völdum. Það er sagan á bak við viðskiptabannið og við skulum rifja hana upp við betra tækifæri, hæstv. forsætisráðherra, þegar ég hef meiri ræðutíma. Ég held að ég kunni þá hluti þokkalega og er ófeiminn til þeirrar umræðu. Það er einhver ljótasti bletturinn á grimmilegri utanríkispólitík Bandaríkjanna á einmitt seinni áratugum, sá ískyggilegi tvískinnungur sem sýndur var m.a. þarna. Innrás Bandaríkjamanna og Breta í Írak 20. mars 2003 var ólögmætt árásarstríð á upplognum forsendum, það liggur nú fyrir. Engin gereyðingarvopn reyndust í Írak. Engin tengsl hafa fundist milli Íraksstjórnar og al Kaída. Sögur af því að Írakar hafi reynt að kaupa auðgað úran í Afríku reyndust upplognar, röng gögn voru reidd fram í sjálfu öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Sá ágæti maður Colin Powell, nokkurn veginn eini maðurinn sem mark hefur verið á takandi í bandarísku ríkisstjórninni, fer því miður frá embætti með þann blett á bakinu. Í ljós hefur komið að vopnaeftirlit Sameinuðu þjóðanna skilaði miklum árangri, náði tilgangi sínum, og það var réttmæt beiðni Hans Blix og El Baradei um að fá meiri tíma til að ljúka störfum. Þeir fóru fram á það en því miður féll Ísland frá stuðningi við það þegar Halldór Ásgrímsson sneri við blaðinu eða Davíð Oddsson skipaði honum að gera það og við studdum alveg gagnstæða niðurstöðu. Það sem tillaga okkar í stjórnarandstöðunni snýst um er aðdragandi þess dæmalausa atburðar að vestur í Washington birtist nafn Íslands á lista yfir hinar vígfúsu eða viljugu þjóðir. Þannig frétta menn af því heima á Íslandi að aðdragandi þessa dæmalausa, ólýðræðislega og ólögmæta atburðar verði upplýstur. Hann var ólögmætur vegna þess að lögboðinni samráðsskyldu við utanríkismálanefnd Alþingis var ekki sinnt. Það er borðleggjandi og við skulum létta trúnaði af fundargerðum utanríkismálanefndar og leggja þau spil á borðið um leið og við fáum tæmandi lista yfir símtöl, samtöl, fundi og orðsendingar sem fóru úr íslenska stjórnarráðinu til Bandaríkjanna eða annarra aðila dagana 17.–20. mars 2003. Það er auðvitað með öllu ólíðandi að hæstv. ráðherrar, Halldór Ásgrímsson og Davíð Oddsson, skuli í fullkominni óþökk þjóðarinnar og án þess að virða lögbundnar leikreglur fara þannig með nafn og orðstír Íslands sem hér hefur verið gert og það er sár á þjóðinni. Menn taka þetta inn á sig. Það er veruleikinn og það eru ekki gamanmál þegar mönnum líður allt í einu illa yfir því hvernig farið hefur verið með nafn og orðstír þjóðar þeirra í heimi annarra þjóða. Þegar íslenskir ríkisborgarar sem sinna hjálparstarfi í þessum heimshluta þurfa að fara í felur með það að þeir séu Íslendingar er ástæða til að hugsa sinn gang en það hafa íslenskir ríkisborgarar sem þarna hafa verið við störf upplýst. Það er algerlega nauðsynlegt að koma Bandaríkjamönnum og Bretum, innrásarherjunum, út úr Írak og að þar taki við friðargæslulið í nafni Sameinuðu þjóðanna, Arababandalagsins eða annarra slíkra aðila. Þá fyrst verður hægt að hefja þar uppbyggingarstarf sem Ísland 

Hæstv. forseti. Því miður er staða okkar Íslendinga enn þá sú að við höfum ekki verið tekin af lista hinna viljugu og staðföstu. Við erum sem sagt aðilar að ólögmætri innrás og stríðsrekstri sem enn er haldið úti gagnvart íröksku þjóðinni. Við lifum með þeirri hrikalegu staðreynd að 100 þús. Írakar eru þegar fallnir í styrjöldinni og að ekki sér fyrir endann á ógnaröld og manndrápum, því miður. Íslendingar settu það sem skilyrði þegar þeir gengu í NATO að Ísland mundi aldrei taka beinan þátt í hernaðaraðgerðum, aldrei fara með ófriði á hendur öðrum þjóðum. Tvígengið í ríkisstjórninni þverbraut þetta skilyrði og grundvallaratriði í utanríkisstefnu Íslands með því að skipa Íslandi í bandalag hinna staðföstu þjóða sem stóðu að árásinni á Írak. Forsætisráðherra og utanríkisráðherra tóku þessa afdrifaríku ákvörðun án minnsta samráðs við löggjafarþingið. Það staðfesti hæstv. forsætisráðherra nýlega í Kastljóssþætti þar sem hann sagði orðrétt, með leyfi forseta: „Það var engin formleg samþykkt gerð um það í ríkisstjórninni“ er hann var spurður sérstaklega um hvernig staðið hefði verið að þeirri ákvörðun. Því miður ríkir enn þá óöld í Írak og herir hinna staðföstu þjóða fara fram með þeim hætti sem engin þjóð vill kannast við að bera ábyrgð á. Þar eru framin ódæðisverk nánast daglega en forustumenn ríkisstjórnarinnar þverskallast enn við og neita að endurskoða afstöðu sína. Við þingmenn höfum hvað eftir annað bent á virðingarleysi æðstu embættismanna þjóðarinnar, forsætis- og utanríkisráðherra, gagnvart þinginu í þessu máli. Aldrei hefur lýðræðið verið sniðgengið með þeim hætti sem gert var með þátttöku okkar í innrásinni í Írak og það mál eiga stjórnarherrarnir óuppgert við þing og þjóð. Hæstv. forseti. Við erum nú á síðasta degi fyrir jólaleyfi að ræða tillögu til þingsályktunar um að upplýst verði um forsendur fyrir stuðningi íslenskra stjórnvalda við innrásina í Írak. Tillagan er flutt sameiginlega af okkur forustumönnum stjórnarandstöðunnar. Við förum þess á leit að Alþingi skipi nefnd sjö þingmanna til að rannsaka aðdraganda og ástæður þess að ríkisstjórnin lýsi yfir stuðningi við innrás Bandaríkjanna og Bretlands í Írak 20. mars 2003 án nokkurs samráðs við Alþingi, eins og áður hefur komið fram. Til þess að vinna nefndarinnar verði markviss verður hún að fá aðgang að öll gögnum stjórnvalda, þar með töldum fundargerðum, minnisblöðum og greinargerðum sem varpað gætu ljósi á ferli og ákvarðanatöku málsins. Forustumenn ríkisstjórnarinnar mega lýðræðisins vegna aldrei komast upp með það að þessi málsmeðferð verði ekki rannsökuð eins og frekast er unnt. Með öðrum þjóðum fer nú víða fram mikil umræða um forsendur og aðdraganda þessarar innrásar enda hefur Kofi Annan lýst því yfir að innrásin væri ekki í samræmi við samþykktir Sameinuðu þjóðanna. Í flokki forsætisráðherra liggja nú þegar fyrir yfirlýsingar tveggja þingmanna sem báðir hafa gegnt formennsku í þingflokki framsóknarmanna. Fyrrverandi og núverandi þingflokksformaður hafa báðir staðfest að engin ákvörðun að innrásinni hafi verið tekin til umræðu og samþykkt í þingflokki forsætisráðherra. Allt bendir til að ákvarðanatökunni hafi verið stýrt af fyrrverandi forsætisráðherra og að Halldór Ásgrímsson hafi samþykkt málið án samráðs og samþykktar í þingflokki sínum. Engum kemur á óvart lengur þó að ákvarðanir í Sjálfstæðisflokki séu teknar einhliða af formanni flokksins. Langt virðist í að hilli undir nokkra lýðræðisþróun í Írak eins og málin hafa þróast þar með endalausum bardögum sem leiða til hörmunga og dauðsfalla íbúa landsins þar sem hver borgin á eftir annarri er lögð í rúst og börn og óbreyttir borgarar eru fórnarlömbin eins og sjá má í fréttum nánast daglega, því miður. Það er í raun og veru sorglegt að við skulum eiga aðild að þessum hörmungum sem nú ganga yfir íröksku þjóðina. Flutningsmenn þessarar tillögu telja nauðsynlegt að upplýst verði a. hvort sérstök beiðni hafi borist um þennan stuðning, hver beiðandinn hafi þá verið og að hverjum beiðnin beindist í íslenska stjórnkerfinu; b. hvaða upplýsingar bárust ríkisstjórninni um forsendur innrásarinnar og hvaðan; c. hvaða mat var lagt á þær upplýsingar af hálfu sérfræðinga á vegum ríkisstjórnarinnar og hverjir önnuðust það mat; d. hvernig ákvörðunin var tekin innan ríkisstjórnarinnar og stuðningsflokka hennar; e. hvers vegna ákveðið var að hafa ekki samráð við Alþingi samkvæmt landslögum, 24. gr. þingskapalaga, og hvaða ráðherra bar ábyrgð á því að það var ekki gert; f. hvenær var horfið frá þeirri stefnu að gefa bæri vopnaeftirlitsmönnum Sameinuðu þjóðanna meiri tíma til að ljúka störfum og að hernaðaraðgerðir gegn Írak kölluðu á nýja ályktun öryggisráðsins; g. hvernig ákvörðun ríkisstjórnarinnar var komið á framfæri við umheiminn, hverjum voru send boð um þessa ákvörðun og með hvaða hætti; h. af hverju sagt var frá ákvörðuninni í Washington en hún ekki kynnt íslensku þjóðinni með fréttatilkynningu, á blaðamannafundi eða eftir öðrum viðurkenndum samskiptaleiðum stjórnvalda og almennings. Mikilvægt er að mál þetta verði útkljáð sem fyrst svo að Alþingi geti rætt niðurstöður rannsóknarinnar og ákveðið næstu skref sem m.a. kynnu að felast í að kalla þá til ábyrgðar sem teldust hafa vanrækt skyldur sínar í embætti. Því telja flutningsmenn hæfilegt að nefndin ljúki störfum eigi síðar en í byrjun maí árið 2005. Vonandi ber Alþingi gæfu til þess að samþykkja þessa tillögu svo að ferli málsins og ákvarðanataka stjórnvalda sem ég tel að tekin hafi verið af tveim mönnum, forsætis- og utanríkisráðherra, verði þjóðinni ljós. Við í Frjálslynda flokknum erum hlynnt því að starfa að uppbyggingar- og friðarstarfi með það að markmiði að koma að störfum og aðstoð til eflingar friði í heiminum. Undan því munum við ekki víkjast.

Hæstv. forseti. Þessum furðulegu umræðum um málefni Íraks er nú haldið áfram á Alþingi hér í kvöld. Ég vonast til þess að með þessum umræðum núna verði bundinn endir á endalausar umræður um fortíðina. Í tillögunni sem hér er til umræðu fara flutningsmenn fram á að Ísland dragi til baka stuðning sinn við innrásina á Írak og taki sig af lista viljugra þjóða, eins og þeir nefna svo. Þá fara þeir fram á rannsókn á ástæðum þess að íslensk stjórnvöld lýstu yfir stuðningi við aðgerðirnar. Ég vil minna hv. þingmenn á þá ræðu er ég flutti hér á Alþingi þann 16. nóvember sl. og minna á það að utanríkismálanefnd hefur þegar tekið þetta mál fyrir, Íraksmálið, að beiðni hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar þannig að málið er þegar til meðferðar í nefndinni. Það hefur verið lagt í töluverða vinnu við að útvega gögn og upplýsingar sem beðið hefur verið um. Þá hafa gestir verið kvaddir fyrir nefndina til að ræða málið. Athugun nefndarinnar er ekki lokið enn þá og því erfitt að ræða einstök efnisatriði Íraksmálsins hérna. En nefndin mun fá þessa tillögu til meðferðar eftir þessa umræðu og væntanlega verða þessi mál skoðuð í samhengi. Hæstv. forseti. Uppbygging lýðræðis og breyting á stjórnarháttum í Írak er nauðsynleg til að tryggja framtíð írakskra borgara í samfélagi þjóðanna. Endurreisnarstarfið í Írak byggir á ályktun öryggisráðsins, því verður að halda áfram og er langt frá því lokið. Um ástæður þess að bandamenn ákváðu að ráðast inn í Írak þarf ekki að fjölyrða hér. Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna hafði gefið Írak tækifæri til að sýna fram á að öllum gereyðingarvopnum hefði verið eytt en Írak virti það að vettugi. Ályktanir Sameinuðu þjóðanna um afvopnun Íraks voru í fullu gildi fyrir innrásina og það mátti öllum vera ljóst að aðgerðum var hótað ef ekki yrði orðið við þeim ályktunum. En Saddam Hussein þráaðist við í áraraðir og varð ekki við ályktunum öryggisráðsins varðandi gereyðingarvopn. Mótstaða hans varð til þess að mjög erfitt var að treysta nokkrum upplýsingum sem frá írökskum stjórnvöldum komu. Á þessum tíma var einnig ljóst að samstaða mundi ekki nást í öryggisráðinu, m.a. vegna andstöðu Frakklands. Þannig var líklegt að þjáningar íröksku þjóðarinnar undir járnhæl Saddams Husseins yrðu enn dregnar á langinn og óvissuástandið fyrir heimsbyggðina alla fór hríðversnandi. Ég held að allir geti verið sammála um að Sameinuðu þjóðirnar eru rétti vettvangurinn til að taka svo afdrifaríkar ákvarðanir sem hernaðaríhlutun er.  Bandamenn tóku ákvörðun um að beita hernaðaríhlutun í Írak á grundvelli gildandi ályktunar öryggisráðsins nr. 1441. Rökstuddur grunur um að gereyðingarvopn væru til staðar í Írak og að harðstjórinn mundi beita þeim fengi hann tækifæri til þess lá fyrir. Það var mat bandamanna okkar að ekki væri unnt að bíða frekar enda fyriséð að Saddam Hussein mundi aldrei starfa með alþjóðasamfélaginu heldur þvert á móti halda áfram að vera ógn við þjóðir heims. Hæstv. forseti. Sérstök nefnd sérfræðinga hefur nú skilað Kofi Annan, framkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna, skýrslu um hvernig megi gera samtökin betur í stakk búin til að takast á við þær hættur sem steðja að öryggi þjóða heims. Það er því alveg ljóst að Sameinuðu þjóðirnar gera sér nú grein fyrir að einhverju þarf að breyta til að þau geti náð tilgangi sínum. Mörgum hv. þingmönnum hefur orðið tíðrætt hér um að ákvörðun íslenskra stjórnvalda í mars 2003 hafi verið eitthvað gölluð. Hæstv. forsætisráðherra, sem var utanríkisráðherra á sínum tíma, hefur gert ítarlega grein fyrir sjónarmiðum sínum og afstöðu, bæði hér í þingsal, á fundum utanríkismálanefndar og opinberlega. Ég tel það vera farsælast að hætta að velta sér stöðugt upp úr ákvörðunum sem teknar voru fyrir hartnær tveimur árum. Núna er einmitt hvað mest áríðandi að horfa fram á veginn, styðja uppbyggingarstarfið í Írak og kanna með hvaða hætti við getum t.d. lagt þeim lið við þróun lýðræðis. Ég ítreka það hér að löngu áður hafði það komið fram að íslensk stjórnvöld útilokuðu ekki að valdbeiting kæmi til greina gegn Írak með eða án atbeina Sameinuðu þjóðanna. Ég vitna hér beint í ræðu hæstv. utanríkisráðherra Davíðs Oddssonar sem var forsætisráðherra á þessum tíma en hann sagði í stefnuræðu þann 2. október 2002, með leyfi forseta: „Takist öryggisráðinu ekki að fást við svo hættulega ógn sem þá er stafar frá Íraksstjórn og brölti hennar má ekki útiloka að farnar verði aðrar leiðir.“ Hæstv. forseti. Getur þetta verið skýrara um afstöðu íslenskra stjórnvalda?  Það kom á daginn sem margir höfðu óttast en margir vonað að mundi aldrei gerast, m.a. íslensk stjórnvöld, að öryggisráðinu tókst ekki að fást við þá ógn sem stafaði af Írak, því miður.  Hvaða þýðingu hefur svo stuðningur íslenskra stjórnvalda við aðgerðirnar gegn Írak? Ég tel líklegt að þjóðir sem studdu innrásina beri kannski meiri siðferðilega ábyrgð á að leggja uppbyggingarstarfinu lið. Við stöndum við skuldbindingar okkar. Strax eftir innrásina í Írak 2003 ákváðu íslensk stjórnvöld að verja sem svarar um 300 millj. kr. til uppbyggingarstarfsins. Bráðabirgðastjórnarinnar í Írak bíður erfitt verkefni við að koma á lýðræðislegri stjórnskipun í landinu og fyrirhugað er að halda þingkosningar á næstunni. Til þess þarf bráðabirgðastjórnin í Írak fullan stuðning alþjóðasamfélagsins. Í janúar á næsta ári verða væntanlega haldnar lýðræðislegar þingkosningar í landinu og af fréttum má ráða að mikill áhugi sé á kosningunum en 55 framboðslistum mun hafa verið skilað til yfirkjörstjórnar í Írak. 

Hæstv. forseti. Það ber að þakka að þessari umræðu skuli fram haldið í dag, þótt fyrr hefði mátt vera. Í upphafi máls míns langar mig að víkja að því sem síðasti ræðumaður, hv. þm. Sólveig Pétursdóttir sagði í upphafi ræðu sinnar þar sem hún frábað sér þessara furðulegu og endalausu umræðna um fortíðina, að mál væri að linni. Og mér varð hugsað sérstaklega til flokksbræðra hennar sem árum saman hafa þjösnast í sama farinu um að allir sem einhvern tíma hafa kennt sig við vinstrimennsku þyrftu að gera upp við sál sína og samvisku eftir fall Berlínarmúrsins. Og þá var horft lengra aftur í tímann en tvö ár, hæstv. forseti, miklu, miklu lengra. Að öðru leyti var ræða hv. formanns utanríkismálanefndar endurtekning á dæmalausum málflutningi úr umræðum um skýrslu utanríkisráðherra fyrr í haust. Þetta mál snýst í raun, hæstv. forseti, um gangvirki lýðræðisins á Íslandi, um það hvernig staðið er að meiri háttar ákvörðunum og í þessu tilviki meiri háttar utanríkispólitískri ákvörðun, og það er álit stjórnarandstöðunnar að það hafi ekki verið gert með fullnægjandi hætti. Það er kjarni málsins. Hefði ríkisstjórnin og forustumenn hennar haft einhvern áhuga á að skýra málið til hlítar þá hafa þeir haft alla möguleika á því mánuðum og missirum saman. Það er þessi langa bið þegar þeir móast við sem leiðir mann til þess að hugsa að kannski hafi ekki allt verið sagt í þessu máli, allt sem þarf að segja, kannski hafi ekki allt komið fram sem varðaði ákvarðanatökuna, sem bæði hið háa Alþingi og Íslendingar eiga rétt á að vita sem þegnar í frjálsu ríki og sem kjósendur. Það er að mínu áliti kjarni málsins. Það er vert að minna á í þessari umræðu að bæði á bandaríska þinginu og því breska, á þingum þeirra tveggja þjóða sem stóðu fyrir innrásinni í Írak, hefur farið fram ítarleg og mikil umræða um þetta mál. Þar þurfti samþykki þinganna. Forseti Bandaríkjanna lýsir ekki einn yfir stríði, það er ekki þannig, herra forseti. Það þarf samþykki vegna þess að þannig er gangvirki lýðræðisins, þannig bera menn ábyrgð í stjórnmálum, þannig axla menn hina pólitísku ábyrgð, hæstv. forseti, en hæstv. forsætisráðherra varð tíðrætt um hér áðan að hann hefði axlað hina pólitísku ábyrgð með þessari ákvörðun. Þar á bæ mæta ráðamenn, ráðherrar meðal annars, og sitja fyrir svörum í þingnefndum á opnum fundum og þeim ber að sjálfsögðu að svara samkvæmt bestu samvisku og halda engu leyndu. Það má læra ýmislegt af bandamönnum okkar og vinum, Bretum og Bandaríkjamönnum, þó að það þýði ekki að við séum samþykk öllu sem þeir ákveða. Hæstv. forsætisráðherra ræddi einnig að við værum föst í fortíðinni en það virðist vera viðlagið í þessari umræðu ríkisstjórnarinnar og stuðningsmanna hennar. Hann fór yfir aðdraganda hinnar afdrifaríku ákvörðunar og notaði m.a. tækifærið til að kenna Frökkum um að ekki hefði fengist ný ályktun samþykkt í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna og sagði síðan að málið hefði verið rætt á ríkisstjórnarfundi 18. mars 2003. Mér er ekki kunnugt um, hæstv. forseti, að þetta hafi áður komið fram í umræðunni um Írak. Ég spyr enn og aftur: Hvers vegna hefur ríkisstjórnin ekki notað þau mörgu tækifæri sem hún hefur haft til að skýra málið til hlítar svo að við þurfum ekki að standa hér vikum, mánuðum og árum saman og langt inn í framtíðina - því að ég hygg að við séum tilbúin til þess ef þörf krefur - til að reyna að komast til botns í því hvernig ráðherrarnir tveir hæstvirtir, Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson, komust að þeirri niðurstöðu að þeir gætu skuldbundið íslensku þjóðina til stuðnings við innrás í Írak án þess að ræða það við hv. utanríkismálanefnd, án þess að bera það undir Alþingi Íslendinga, án þess svo mikið sem að tilkynna þjóðinni um það nema með óbeinum hætti? Hvernig er hægt að komast að slíkri niðurstöðu? Og tala svo, hæstv. forseti, um pólitíska ábyrgð, að þeir hafi axlað sínar pólitísku skyldur og pólitísku ábyrgð. Hér er málinu algjörlega snúið á haus. Þessir ágætu menn hefðu axlað pólitíska ábyrgð hefðu þeir brugðist við þeim óvenjulegu aðstæðum sem uppi voru og kallað til þingið, þó að búið hefði verið að slíta því vegna þingkosninga. Þegar brýn mál eru í húfi sem varða þjóðarhagsmuni, varða þjóðina alla þá ber mönnum að grípa til aðgerða sem duga og finna lausnir sem duga. Það tjóir lítt að hengja sig í einhver formsatriði um það. Formsatriði eiga ekki að þvælast fyrir gangvirki lýðræðisins, hæstv. forseti. Hæstv. forsætisráðherra talaði í löngu máli um afstöðu Samfylkingarinnar og skilning hans á því að andstaða okkar við innrásina hljóti þar með að þýða að við séum andsnúin uppbyggingunni í Írak, að þar með styðjum við ekki ályktun 1546 frá öryggisráðinu. 

Þið viljið kalla það til baka.

Við viljum ekki kalla til baka stuðning við ályktun 1546. Hæstv. forsætisráðherra ætti kannski að lesa tillöguna. Við viljum komast til botns í hvernig sú ákvörðun var tekin, herra forseti. Við viljum taka til baka þá ákvörðun að við höfum veitt innrásinni stuðning. En, herra forseti, þegar búið er að kveikja í húsinu þá koma allir til bjargar, það er ekki spurt: Hvernig gerðist þetta? Fyrst er reynt að bjarga mannslífunum og það er ekkert annað en hrein og klár ósvífni af hæstv. forsætisráðherra að halda því fram að Samfylkingin styðji ekki uppbygginguna í Írak.

Hæstv. forseti. Fyrsta ræða sérhvers þingmanns er jafnan nefnd jómfrúrræða. Það er líkingamál, vísbending um að þar standi hreinn og óspjallaður maður sem vilji mæla í fyrsta sinn við þingið og í mínu tilfelli, svo að ég noti myndmálið áfram, er þetta mér erfitt því mér líður hreint ekki eins og jómfrú eða hreinum sveini. Mér líður eins og manni sem hefur flekkast, verið flekkaður, tekið þátt í flekkun, manni sem hefur, svo að ég noti sterkt orðalag, verið þátttakandi í hópnauðgun. Það er ekkert annað en nauðgun að ráðast með valdi inn á aðra þjóð, inn í helgustu vé hennar með grímulausum hætti og seilast eftir auðlindum hennar undir formerkjum sem öllum má vera ljóst að eru fölsk. Ég bið hæstv. utanríkisráðherra, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. forseta að leyfa mér að halda áfram á þeim nótum. Þetta mál snýst að stórum hluta um samvisku okkar sem þjóðar, samvisku okkar sem einstaklinga og ég bið hæstv. forsætisráðherra sérstaklega að taka tillit til þess að fjórir af hverjum fimm Íslendingum þjást vegna þessa í sálu sinni. Þeir óska eftir að hér verði viðurkennd mannleg mistök. Forsendur innrásarinnar voru uppgefnar með þeim hætti að forsendur efndanna þurfa að vera með öðrum hætti en til stóð. Við teljum okkur vinaþjóð Bandaríkjanna til margra ára. Ég get sagt örstutta sögu af þeirri vinaþjóð sem ég bjó með um árabil. Ég fór í heimsókn til hennar fyrir fjórum missirum um þetta leyti og var þá stöðvaður í hliðinu ásamt sambýliskonu minni fyrir þær sakir einar að hún hafði í fjórðu heimsókn sinni komið upp í nýju tölvukerfi vegna þess að hún hafði dvalið tveimur dögum of lengi í Bandaríkjunum í fyrstu heimsókn sinni. Í annarri og þriðju hafði ekkert komið fram en nýtt og fullkomið tölvukerfi sýndi fram á þetta. Hún átti tvo kosti í stöðunni, og við þar með, að fara beinustu leið í fangelsi með vopnuðum vörðum eða láta vopnaða verði leiða sig beint út í sömu flugvél og við höfðum setið í í sjö klukkustundir og fara beint aftur til Íslands. Það urðum við að gera. 150 þús. kr. farmiði út um gluggann, jólafríið okkar ónýtt. Þegar heim til Íslands var komið voru viðbrögðin hjá vinaþjóðinni í bandaríska sendiráðinu á þann veg að á föstudagsmorgni var sagt: Ja, við getum ekkert litið á þetta núna. Þetta tekur u.þ.b. tvær mínútur að afgreiðast. Komið bara eftir helgi. Þetta opnaði á vissan hátt augu mín fyrir því að þessi vinaþjóð okkar Íslendinga er ekki sú sama og ég bjó með fyrir 20 árum, hér eru ný viðmið, nýtt viðmót, og þjóð sem á svona þjóð að vini þarf að endurskilgreina með hvaða hætti hún kýs að tengjast henni, umgangast hana og hlýða henni þegar kallið berst. Þegar kallið barst skil ég mætavel að litlum manni í litlu hvítu húsi við Lækjartorg í Reykjavík yrði bilt við að fá kall úr stóru hvítu húsi á Höfuðborgarhæðum í Washington og að hann segi í flýti: Já og amen, við verðum með. Sá maður verður þó aðeins stór þegar hann viðurkennir að forsendurnar voru rangar, upplognar og að það sem á eftir fylgdi varð honum og okkur öllum, sem erum spyrt við þetta með einum eða öðrum hætti, til mikillar skammar, niðurlægingar og viðvarandi hugarangurs. Það er mikill ábyrgðarhluti, að valda heilli þjóð hugarangri með þeim hætti sem þetta mál hefur gert. Ég tel að við eigum að horfa mjög alvarlega á að slík mannleg mistök í nútímasamfélagi okkar eru viðurkennd af öðrum þjóðarleiðtogum svo langt sem það nær. Tony Blair hefur gengið svo langt að segjast geta viðurkennt mistök sín upp að vissu marki. Ég tel að íslenskir hæstv. ráðherrar eigi að ganga skrefinu lengra og segja: Okkur var sagt ósatt til um þessa hluti. Við getum ekki verið á lista hinna staðföstu og viljugu þjóða við slíkar aðstæður. Við biðjumst forláts og við drögum okkur af þeim lista. Við tökum þátt í hjálpar- og uppbyggingarstarfinu. Með þeim hætti mundu hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra endurreisa nöfn sín og virðingu með þjóð okkar. Ég er sannfærður um að bæði þjóð og þing mundu fyrirgefa hin mannlegu mistök og íslenska þjóðin mundi endurheimta sómakennd sína á alþjóðavettvangi.

Herra forseti. Þessi umræða hefur að mínu mati verið fróðleg á margan hátt. Þótt tíminn sé ekki langur heyri ég að þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa forðast að ræða ástandið í Írak þegar Saddam Hussein var þar við völd. Þeir mættu kannski draga nokkurn lærdóm af því sem kom fram á síðasta flokksþingi Verkamannaflokksins í Bretlandi þar sem kona frá Kúrdistan fór yfir málið og sýndi fram á hve hræðilegar hörmungar þetta fólk þurfti að ganga í gegnum áður. Það varð til þess að breyta allmikið umræðunni á þingi Verkamannaflokksins í Bretlandi. Ég held að það hefði verið ágætt að formaður Samfylkingarinnar á Íslandi hefði verið viðstaddur flokksþing Verkamannaflokksins hjá systurflokki sínum í Bretlandi.

Var önnum kafinn …

Ja, hann var önnum kafinn í stjórnarandstöðu en hann mætti kannski læra heldur meira til að geta tekið þátt með afgerandi hætti í þessari stjórnarandstöðu. Ég vil hins vegar aðallega beina athyglinni að ályktun 1546, framtíðinni og þeim mismunandi áherslum sem hafa komið fram hjá stjórnarandstöðunni í því máli. Talsmenn Samfylkingarinnar hafa upplýst, sem ég lýsi mikilli ánægju með, að þeir styðji ályktun 1546. Hún fjallar um að Sameinuðu þjóðirnar hafi leiðandi hlutverk og um stuðning við aðgerðir alþjóðaliðsins í Írak. Hún fjallar um alþjóðlega aðstoð og fjallar um að hersetan hafi endað 30. júní 2004. Hún fjallar um komandi kosningar í Írak, um nýja stjórnarskrá o.s.frv. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon tók hins vegar skýrt fram að það væri enginn slíkur stuðningur af hálfu Vinstri grænna. Hann sagði að innrásarliðið léki lausum hala í Írak.

Það gerir það.

Það gerir það, segir hv. þingmaður sem kallar hér fram í. Hvað segja talsmenn Frjálslynda flokksins? Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson segir í grein í Morgunblaðinu að bandaríski herinn mæti þeirri andspyrnu sem hann eigi skilið í Írak. Styður hryðjuverkamennina. Hvers konar er þetta eiginlega? Það er ljóst að stjórnarandstaðan er margklofin í þessu máli en flytur hins vegar sameiginlega tillögu um málið. Samfylkingin styður það sem er að gerast í Írak núna en heldur því hins vegar fram opinberlega að núverandi stjórnarflokkar beri ábyrgð á hörmungum í Írak. Væntanlega ber þá Samfylkingin sömu ábyrgð á hörmungum í Írak í dag, miðað við stuðning þeirra við þessa tillögu. En Vinstri grænir vilja eins og venjulega fara allt öðruvísi í málið. Þeir voru á móti viðskiptabanni og á móti því að fara í málin með þessum hætti  Það er afskaplega þægilegt að hafa þá pólitísku afstöðu í flestum málum að vera á móti því sem gert er. Það er afskaplega þægilegt að geta sagt: Ja, við vorum á móti því að fara inn í Afganistan. Við vorum nú á móti því að fara inn í Bosníu. Við vorum á móti því að taka á málum í Kosovo. Þeir segja aldrei neitt um hvað hefði átt að gera í stöðunni, ekkert um það hvað hefði átt að gera í sambandi við hörmungarnar sem voru í Írak á sínum tíma.

Hvort skyldi þetta vera einföldun eða einfeldni?

Berum við enga ábyrgð í slíkum málum? Getum við setið hjá sem sjálfstæð þjóð í slíkum málum? Ég tel að svo sé ekki. En ég tel, herra forseti, að umræðan hafi skýrt málið. Ég fagna því sérstaklega að Samfylkingin hafi tekið þá afstöðu að styðja það sem nú er að gerast í Írak á grundvelli ályktunar Sameinuðu þjóðanna nr. 1546. Ég tel afar mikilvægt að það hafi komið fram í þessari umræðu og hefur þá myndast meiri samstaða í málinu en ég hélt að væri. En jafnframt hefur komið skýrt fram að Vinstri grænir eru algjörlega á móti þessu og má þá kannski segja að svipuð afstaða sé á Alþingi Íslendinga og er hjá þinginu í Danmörku.

Herra forseti. Hæstv. forsætisráðherra fagnar því að hér hafi komið fram upplýsingar um afstöðu einstakra flokka. Nú er það svo að það var hæstv. forsætisráðherra sem ekki fékkst til að koma hingað til umræðunnar sem við höfum efnt til. Það var þess vegna sem umræðunni var frestað. Ef hæstv. forsætisráðherra hefði ekki farið undan í þessu máli eins og reynslan sýnir þá hefði umræðan fyrir löngu farið fram. Hæstv. forsætisráðherra hefði átt að hafa frumkvæði að því, meðan hann var utanríkisráðherra, að ræða þetta hér eða gefa yfirlýsingu og síðan hugsanlega að leggja líka fram ályktun á þinginu um hvernig Íslendingar ættu að beita sér í málinu eftir innrásina, í uppbyggingarfasanum. Umboð Sameinuðu þjóðanna felur ekki í sér umboð til stríðsglæpa. Umboð Sameinuðu þjóðanna fól ekki í sér að það mætti taka rafmagn og vatn af borginni Falluja og frelsa hana með því að leggja hana í rúst. Umboð Sameinuðu þjóðanna fól það ekki í sér að það ætti að skilja menn eftir í blóði sínu eins og gert var í Falluja og drepa þá eins og bandarískir hermenn gerðu í einstökum tilvikum í Falluja. Svo ég lýsi aðeins afstöðu minni til þess sem hefur gerst og hvernig mér líður sem þegni og alþingismanni vegna þessa máls þá líður manni skelfilega, eins og hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir lýsti áðan. Það er bara þannig að ég upplifi ábyrgð sem alþingismaður og persónulega ábyrgð á því sem þessir tveir herramenn gerðu. Það er svo einfalt mál. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra tveggja spurninga. Í fyrsta lagi: Lítur hann svo á að yfirlýsingin sem gefin var af hálfu íslenskra stjórnvalda gagnvart þeim bandarísku og bresku hafi ekki falið í sér stuðning við innrásina? Mér fannst hann segja það. Það er mikilvægt að fá svar við því. Í öðru lagi upplýsti hæstv. forsætisráðherra að málið hefði verið rætt á ríkisstjórnarfundi 18. mars. Innrásin var 20. mars. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Fengu íslensk stjórnvöld upplýsingar um innrásina tveimur sólarhringum fyrr?

Herra forseti. Þetta mál hefur verið margrætt hér áður. Það liggur ljóst fyrir að Íslendingar, þ.e. við fyrir hönd Íslendinga, tókum afstöðu þann 18. mars. Það hefur áður komið fram og það er ljóst að þessi mál voru rædd í ríkisstjórninni 18. mars. En út af því sem hv. þingmaður sagði um Sameinuðu þjóðirnar þá hljótum við náttúrlega að harma margt af því sem gerst hefur í Írak. Þar hafa hræðilegir atburðir átt sér stað undanfarið. En það liggur hins vegar ljóst fyrir að bráðabirgðastjórnin í Írak hefur fullt umboð, á grundvelli ályktunar 1546, til að berjast við hryðjuverkamenn og koma á lýðræði í Írak. Hvort sem okkur líkar það betur eða verr kemur það skýrt fram í þeirri ályktun. Annaðhvort styðja menn það umboð sem Sameinuðu þjóðirnar hafa gefið eða ekki. Nú vilja margir hv. þingmenn, t.d. þingmenn Samfylkingarinnar, taka mismunandi afstöðu til Sameinuðu þjóðanna. Til dæmis var ljóst að viðskiptabannið var á grundvelli umboðs Sameinuðu þjóðanna. Það voru Sameinuðu þjóðirnar sem settu á viðskiptabann. Þingmenn Vinstri grænna sættu sig ekki við það eins og ljóst er. Mönnum verður að vera ljóst hvað í þessu felst. En ég vil aftur fagna því að Samfylkingin styður þessa ályktun Sameinuðu þjóðanna.

Herra forseti. Það er eitthvað gruggugt í þessu máli. Þetta er málum blandið. Það er tilfinningin sem lifir eftir þessa umræðu. Ég spurði hæstv. forsætisráðherra tveggja spurninga og hann kom sér undan því að svara báðum. Ég ætla að endurtaka þær. Lítur hæstv. forsætisráðherra svo á að sú yfirlýsing sem hann segir nú að hafi verið gefin bandarískum stjórnvöldum 18. mars hafi ekki falið í sér stuðning við innrásina? Í öðru lagi segir hæstv. forsætisráðherra að það hafi áður komið fram að þessi yfirlýsing hafi verið gefin gagnvart Bandaríkjamönnum 18. mars. Má ég spyrja hæstv. forsætisráðherra hvenær þetta kom áður fram? Má ég líka spyrja hann um það aftur: Fengu íslensk stjórnvöld upplýsingar um að innrásin stæði til tveimur sólarhringum áður en hún hófst? Spurningin er rökrétt því að ella hefði ekki verið hægt að ræða þetta á ríkisstjórnarfundi að morgni 18. mars. Þetta sýnir að við þurfum að skoða málið betur en ég bíð í ofvæni eftir svörum við báðum þessum spurningum.

Herra forseti. Málið var m.a. rætt í hv. utanríkismálanefnd, ef ég man rétt, 21. mars og farið yfir það. Það lá náttúrlega ljóst fyrir í nokkra daga að innrás var yfirvofandi og Saddam Hussein var gefinn lokafrestur. Við gáfum þessa yfirlýsingu miðað við það, ef til innrásarinnar kæmi. Auðvitað vonuðust menn eftir því í lengstu lög að ekki kæmi til þess, það liggur ljóst fyrir. Við marglýstum því yfir á Alþingi að auðvitað vildum við að þessi mál leystust með friðsamlegum hætti. Það vildu allir. En því miður varð það ekki. Hins vegar verður að vera ljóst að ef hótun er sett fram, eins og í þessu tilviki, þá verður að standa eitthvað á bak við hana. Annars er hún einskis virði.

Herra forseti. Því miður notar hæstv. forsætisráðherra ekki ærinn ræðutíma sinn til að fara skipulega og lið fyrir lið yfir atburðarásina þessa afdrifaríku sólarhringa, 17., 18., 19. og 20. mars. Þar er greinilega enn þá eitthvað sem verið er að baksast við að fela með þokukenndum frásagnarstíl eins og við heyrum hér. Þegar hæstv. forsætisráðherra segir að við forðumst að ræða ástandið í Írak á dögum Saddams Husseins er þá gefið í skyn að 30 ára valdatími hans eða hvað það nú var hafi verið á okkar ábyrgð? Ekki var það ég sem studdi Saddam Hussein með ráðum og dáð og lét hann hafa vopn og peninga í ein 20 ár. Það voru bandamennirnir og vinirnir sem hæstv. forsætisráðherra vill líma sig upp við, Bandaríkjamenn og Bretar, sem gerðu það. Það er ekki á okkar ábyrgð. Ég fór reyndar yfir aðdragandann og rakti svolítið söguna í ræðu minni, að ég held einn manna. Varðandi ályktun 1546 þá er hún að mínu mati gölluð. Hún var þvinguð í gegn til að gefa ástandinu í Írak yfirbragð lögmætis vegna þess að þar ríkti ólöglegt ástand. Innrásarher hafði í ólöglegu árásarstríði tekið völdin í landinu, hernumið landið. Þessar hörmungaraðstæður horfðust menn í augu við og allir vita að þessi ályktun var í raun þvinguð í gegn til að gefa þessu ástandi yfirbragð einhvers konar lögmætis. Ég segi að innrásarher leiki lausum hala í landi þegar hann hegðar sér eins og bandaríski herinn gerði í Falluja, her sem fremur á nokkurra mánaða tímabili í tvígang stórfellda stríðsglæpi í stórborg, hann leikur lausum hala. Innrásarher sem pyntar fanga, hann leikur lausum hala.

Herra forseti. Þessi ræða staðfestir það að stjórnarandstaðan er algjörlega klofin í málinu þótt hún flytji þessa tillögu saman. Hún talar svo eins og þeir séu einhuga í þessu máli. Þetta átti að vera eina málið sem þeir hefðu komið sér saman um hér á þingi. Nú segir hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon að hann styðji ekki ályktun 1546. 

Ég sagði að hún væri gölluð.

Hv. þingmaður getur þá komið hér og sagt frá stuðningi sínum við þessa ályktun. Þetta er náttúrlega alveg með eindæmum. Ef hv. þingmaður styður þessa ályktun, getur hann þá ekki sagt það? Getur hann ekki einhvern tíma skýrt frá því hver sé afstaða þessa flokks hans í einstökum málum? Hann kemur hér skipti eftir skipti í máli eftir máli og segir frá því hvað hann hafi á móti þessu og á móti hinu. Hann setur út á stefnu annarra stjórnmálaflokka en eyðir næstum engum tíma í að gera grein fyrir því hvað hann vill í einstökum málum, t.d. í sambandi við Íraksmálið. Hvað vildi hann gera? Hann vildi ekki viðskiptaþvinganir. Hann vill ekki styðja samþykktir Sameinuðu þjóðanna að því er varðar viðskiptabann. Ef hann styður ályktun 1546, getur hann þá ekki komið hér og sagt það?

Herra forseti. Maður á ekki að þurfa að eyða naumum ræðutíma sínum í að leiðrétta útúrsnúninga hjá fullheyrandi mönnum.  Það er nefnilega þannig að ég hef leyfi til þess að láta ekki Halldór Ásgrímsson stilla mér upp við vegg og þvinga mig til þess að segja já eða nei 

Herra forseti. Ég er ekkert að stilla hv. þingmanni upp við vegg. Hann er að krefjast afstöðu minnar í þessu máli og ekki bara núna. Ætli þetta sé ekki í fimmtugasta skipti sem talað er um þessi mál á Alþingi eða eitthvað svoleiðis? Það eru a.m.k. margir tugir funda þar sem þetta mál hefur borið á góma. En nú kemur hann hér eins og svo oft áður og segir að tillagan sé meingölluð. Hér er náttúrlega um málamiðlun að ræða milli margra þjóða. Það er þannig sem Sameinuðu þjóðirnar starfa. Hann getur ekki komið hér og sagt að hann styðji þessa tillögu. Þá hlýtur hann að vera á móti henni. Þetta er nú ekkert flóknara en það. Er það eitthvað skrýtið að við skulum stundum vilja fá að vita hvað þessi flokkur hans vill miðað við alla gagnrýnina sem kemur hér upp á Alþingi dag eftir dag? Það er ekkert undarlegt, hv. þingmaður, að við viljum einstaka sinnum vita hvað þar býr að baki hjá ykkur.

Hæstv. forseti. Hæstv. forsætisráðherra dró þá ályktun áðan í þessum ræðustól að Frjálslyndi flokkurinn styddi hryðjuverkamenn. Ég ætla að byrja á því að mótmæla svona framsetningu. Mér finnst hún nokkuð ábyrgðarlaus og stráksleg úr munni manns sem spurði ekki íslensku þjóðina að því hvort hún vildi styðja innrásina í Írak, hvort hún vildi standa að þeim aðgerðum að taka af lífi 100 þúsund manns. Er það svo, hæstv. forseti, að núverandi forsætisráðherra álíti að þeir 100 þúsund einstaklingar sem látið hafa lífið í Írak séu allir hryðjuverkamenn? Voru börnin, konurnar, mæðurnar og feðurnir í Falluja hryðjuverkamenn? Var allt fólkið sem þar var líflátið hryðjuverkamenn? Er það skoðun hæstv. forsætisráðherra? Það er ekki hægt annað en að draga þá ályktun af orðum hans hér en að hann líti svo á að allir sem hafa fallið í Írak séu hryðjuverkamenn. Við höfum gefið yfirlýsingar um að við værum algjörlega á móti þeim morðum sem framin hafa verið í Írak og styddum þau ekki og teldum að írakskir borgarar ættu rétt á að verja hendur sínar. Það telur hann mjög óeðlilegt, þessi hæstv. forsætisráðherra þjóðarinnar. Hann leyfir sér að koma hér upp og halda því fram að sá flokkur sem ég er í forustu fyrir 

Herra forseti. Ég vildi aðeins fá að vita hvað þessi setning þýðir, með leyfi hæstv. forseta: „Bandaríski herinn er að mæta þeirri andspyrnu sem hann á skilið í Írak.“ Þetta lið sem er núna í Írak er þar í umboði bráðabirgðastjórnarinnar og er í umboði Sameinuðu þjóðanna. Hvað meina menn með svona orðalagi?

Er þetta bandarískur herforingi eða forsætisráðherra Íslands?

Hvað meina menn með þessum orðum?

Er þetta bandarískur herforingi?

Auðvitað geri ég mér afskaplega vel grein fyrir því að það hafa hræðilegir hlutir gerst í Írak og þar hefur margt saklaust fólk látið lífið. Það gerðust líka hræðilegir hlutir í Írak á tímum Saddams Husseins, pyntingar, morð og nauðganir með skipulegum hætti.  Það vill svo til að þar er fjölþjóðlegt herlið sem hefur umboð Sameinuðu þjóðanna. Mér finnst það ekki vera sæmandi að nota slík orð að bandaríski herinn mæti þeirri andspyrnu sem hann eigi skilið í Írak og lái mér hver sem vill.

Hæstv. forseti. Ég ætla að svara hæstv. forsætisráðherra með einni einfaldri spurningu. Telur hæstv. forsætisráðherra að hægt sé að afsaka dráp á fólki í Írak undir heraga Bandaríkjamanna með því að vitna til gamallar fortíðar Saddams Husseins? 

Herra forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að aldrei sé hægt að afsaka dráp á saklausu fólki. Ég hef aldrei gert það. Það er ekki hægt að mæla því bót enda hef ég ekki gert það. Það er hins vegar því miður þannig að þegar ófriður ríkir þá verða oft þeir sem saklausastir eru fyrir mestu hörmungunum. Það er reynsla í öllum stríðum, því miður. Ég hef aldrei varið það á nokkurn hátt. Þetta eru hins vegar staðreyndir. En þó að það séu staðreyndir þá hljótum við að óska þeim góðs gengis sem berjast fyrir því að koma á friði og lýðræði í Írak því að þessi þjóð á ekki síður skilið ...

... sem eftir lifa í landinu, Halldór.

þeir eiga ekkert síður skilið lýðræði 

Hæstv. forseti. Það er nú ekki hægt að segja annað en að manni sé létt við að geta farið að ræða um þau litlu smálegu vandamál sem við eigum við að glíma hér á Íslandi eftir þá umræðu sem fór fram hér á undan. Nú erum við að fara að ræða við 3. umr. raforkulög. Hér er á ferðinni svona skyndiplástur á raforkulögin sem voru sett á síðasta þingi. Á þeim hafa komið í ljós ýmsir gallar og viðbætur sem menn telja ástæðu til að nái fram að ganga hér áður en lögin ganga í gildi um áramótin. Við ræddum þetta mál við ekkert allt of þægilegar aðstæður í nótt. Þá var hæstv. ráðherra þessara mála ekki viðstaddur. En nú ber svo við að hæstv. ráðherra er við umræðuna og þess vegna er ástæða til að ræða kannski að einhverju leyti um aðra hluti en nákvæmlega þá sem felast í þeim breytingum sem hér er verið að gera á lögunum. Þær eru, og ég ætla að endurtaka það, að okkar viti samfylkingarmanna til bóta og ég tel ástæðu til þess að binda við það vonir að sæmilega hafi til tekist með þær breytingar þó að það hafi nú gengið fyrir á undraskömmum tíma að afgreiða það mál og þó urðu verulegar breytingar á þeirri tillögu sem fyrir var lögð í upphafi í nefndinni. Það er sem sagt ástæða samt til þess að hafa varann á hvort allt hafi þar tekist eins og menn ætlast til. Núna um áramótin sem sagt á þetta nýja umhverfi í raforkugeiranum að taka gildi þegar framleiðsla, flutningur, dreifing og sala á raforku á að fara í einhvers konar viðskiptaumhverfi sem menn ætla að reyna að sveigja að einhverjum skynsamlegum viðskiptaháttum. Þau eru býsna mörg, spurningarmerkin sem eru í raun og veru uppi um það hvernig þetta allt saman muni nú ganga. Það sem ég hef kvartað undan í mörgum ræðum á hv. Alþingi á undanförnum árum hvað þessi mál varðar er að hér hefur aldrei fengist grundvallarumræða um það að hverju stjórnvöld stefna hvað varðar eignarhald og framtíð þeirra fyrirtækja sem ríkið sjálft ber ábyrgð á í þessum geira. Með allt sem að þessu lýtur er farið sem leyndarmál. Ég ætla að endurtaka það sem ég hef oft áður sagt um það, ég tel ekki vansalaust að ekki skuli vera sá töggur í stjórnvöldum að þau þori að hafa stefnu og leggja hana til umræðu hér á hv. Alþingi, til mats og til þess að sjá hvort sú stefna stenst þá umræðu sem hér á auðvitað að fara fram um slíka stefnumörkun. Það er líka full ástæða til þess að spyrja hæstv. ráðherra um hvað sé að gerast hvað þessi fyrirtæki varðar sem ég nefndi áðan til en þar erum við að tala um fyrirtæki í eigu ríkisins að hluta eða öllu leyti, Landsvirkjun að hálfu, Rarik að öllu leyti og Orkubú Vestfjarða. Það er ekki langt síðan hæstv. ráðherra kom hér í ræðustól vegna umræðu um þessi málefni og vildi ekkert segja um það hvað væri að gerast. Örfáum dögum eftir þá umræðu komu fréttir af því frá hendi Alfreðs Þorsteinssonar, sem er leiðtogi Framsóknarflokksins í borgarstjórn Reykjavíkur og ræður kannski miklu um það hvernig Orkuveitan er rekin líka, að samningaviðræður um það að leysa bæjarfélögin Akureyri og Reykjavík út úr Landsvirkjun með samningum um að yfirtaka lífeyrisskuldbindingar væru komnar í biðstöðu eða jafnvel einhvers konar strand. Þegar hann ræddi þessi mál lét hann það með fylgja að það hefði m.a. hangið á spýtunni hjá stjórnvöldum að sameina Landsvirkjun hinum tveimur fyrirtækjunum sem ég nefndi, Orkubúi Vestfjarða og Rarik. Þetta eru aldeilis fréttir og mál sem býsna mörgum finnst að þeim komi við. Það er ekki lítil ástæða til þess að gerð sé grein fyrir því með hvaða hætti menn ætla að standa að þessum hlutum og færa það í orð líka hvernig menn sjá fyrir sér samkeppnisumhverfið í raforkugeiranum í framtíðinni í ljósi þessara hugmynda sem þarna eru á ferðinni. Ég tel ástæðu til þess að hæstv. ráðherra sýni að hluta til á þau spil sem hún hefur a.m.k. í þessu máli og upplýsi hvort hér séu á ferðinni einhverjar hugmyndir sem séu lítið reifaðar eða hvort það sé stefna stjórnvalda að stefna að því að sameina þessi fyrirtæki og hvaða hag menn sjái sér þá í þeirri stefnu. Ég veit ekki hvort í kvöld verður hægt að fá fram umræður um þessi efni með þeim hætti sem ég hefði helst kosið. Það er æðimargt sem þarf að ræða í þessu sambandi. Eignarhald Reykjavíkurborgar og Akureyrarbæjar í Landsvirkjun var aldrei sjálfsagt mál og eignamyndun þessara tveggja bæjarfélaga í Landsvirkjun vegna nýtingar á sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar hlýtur að verða að skoðast þegar menn velta því fyrir sér hvernig eigi að - ég vil helst segja leiðrétta þau mistök sem voru á sínum tíma gerð með því að búa svona til fyrirtækið Landsvirkjun. Það er mín skoðun að önnur sveitarfélög í landinu sem mörg hver, eða fólkið í þeim, hafa byggt upp eignirnar sem eru núna í Rarik og síðan sameiginlegur eignarréttur okkar á þeim auðlindum sem Landsvirkjun hefur verið að nýta séu forsenda fyrir því að það eigi að skoða hvort koma eigi til móts við önnur sveitarfélög í landinu með hlutdeild í þessum fyrirtækjum. Þá á ég sérstaklega við Rarik. Þetta er auðvitað eitthvað sem þarf að skoða sameiginlega með þeim sem eiga hér hlut að máli og það þarf líka að fara vandlega yfir þessi mál með þeim sveitarfélögum sem eiga mest undir þjónustu þessara fyrirtækja, Orkubús Vestfjarða og Rariks. Ég spyr sem sagt: Hvað er að gerast og hver verður framtíð þessara fyrirtækja að mati hæstv. ráðherra? Síðan væri auðvitað ástæða til þess að hæstv. ráðherra reyndi að sýna okkur svolítið inn í þá framtíð sem hún sér í þessu samkeppnisumhverfi sem á að verða til í raforkugeiranum. Nú er það niðurstaðan að flýta því um ár að almennir raforkunotendur fái kost á því að velja sér viðskiptaaðila hvað varðar kaup á raforku og spurningarnar verða auðvitað aðkallandi um hvernig þetta viðskiptaumhverfi verður og hvernig menn ætla að taka á þeim vanda sem getur komið upp. Við sjáum á lagatextanum sem bæði var samþykktur núna og var fyrir í þeim lögum sem eru í gildi að með ýmsum hætti er reynt að búa til alls konar skorður, tekjuramma fyrir fyrirtækin sem eiga aðild að þessu öllu saman. Það er reynt að koma í veg fyrir að fyrirtækin geti hagnast óeðlilega, líka að þau geti orðið fyrir töpum en það er ekki neitt ákvæði t.d. sem kemur í veg fyrir það að stjórnlaus samkeppni geti rústað rekstrargrundvöll fyrirtækja þeirra sem framleiða raforku og selja inn á þennan markað. Ég hef áhyggjur af því og ég tel að full ástæða sé til þess að gefa gaum að því að þetta er ekki venjulegur markaður. Og þó að það hafi tekist að sumu leyti bærilega til með kerfi af þessu tagi í löndunum í kringum okkur er það bara allt annar hlutur. Þar geta menn selt raforkuframleiðslu sína út um víða Evrópu en hér er það ekki fyrir hendi. Ef offramboð verður á raforku, hvort sem það er tímabundið eða vegna þess að það hafi verið virkjað of mikið eða vegna þess að af einhverjum ástæðum hafi dregið úr nýtingu raforku, geta myndast aðstæður sem ekki er gott að sjá að séu viðráðanlegar. Ekki hefur verið fengist við þetta vandamál í þeim lögum sem eru í gildi. Mér finnst ástæða til þess að hæstv. ráðherra svari því hér hvort hún telji einhverja hættu þarna á ferðum. Ég vona satt að segja að ég hafi ekki rétt fyrir mér með þessum varnaðarorðum en ég fæ ekki betur séð en að svona liggi í þessu máli öllu saman. Ég tel að það þurfi að leita sem allra fyrst leiða til þess að koma í veg fyrir að upp komi vandamál af því tagi sem ég var að lýsa hérna. Ég er ekki með tillögu um hvernig eigi að fara að þessu en mér sýnist á öllu að undan því verði ekki komist að sjá til þess að slík samkeppni geti ekki komið upp, einhvers konar hömlur verði hafðar til staðar til að koma í veg fyrir hana. Hins vegar er kannski ekki hætta á ferðum hvað varðar hámarksverð á raforku, ekki veruleg. Það er þó ljóst að forráðamenn stærstu fyrirtækjanna, annarra en Landsvirkjunar, sem eiga aðild að þessum markaði lýstu því bókstaflega yfir mjög skýrt og ákveðið á fundum með nefndinni að það yrði hækkun á raforkuverðinu, ekki minna en 10% á orkuveitusvæði Orkuveitu Reykjavíkur og ekki minna en 20% á orkuveitusvæði Hitaveitu Suðurnesja. Þetta eru auðvitað ekki góð tíðindi vegna þess að þarna er á ferðinni ekki lítill hluti af almenna raforkumarkaðnum. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hún hafi ekki áhyggjur af þessu og hvort hún telji að þessar upplýsingar frá forráðamönnum þessara fyrirtækja séu réttar og að í ráðuneytinu hafi menn farið yfir það hvort þarna sé verið að setja fram eitthvað sem hefur við full rök að styðjast og að við stöndum þá frammi fyrir verulegri hækkun á raforku á öllu suðvestursvæðinu, Reykjavíkur- og Reykjanessvæðinu og reyndar Vesturlandi að töluvert miklu leyti. Ég spyr líka hvernig eigi að bregðast við þessu og hvort það séu einhver ráð til að koma í veg fyrir þessa raforkuhækkun sem virðist eiga að skella yfir okkur strax eftir áramótin. Hæstv. forseti. Ég hef svo oft haldið ræður af svipuðu tagi yfir hæstv. ráðherra og hef ekki fengið mjög skýr svör um þessa hluti áður. Ég ætla þess vegna ekki að lengja ræðu mína núna meira en hlusta grannt á það sem hæstv. ráðherra hefur fram að færa í þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður gerir athugasemdir við það að ég skuli ekki hafa talað opinskátt við 1. umr. málsins þegar ég mælti fyrir frumvarpi til raforkulaga vegna þess að í millitíðinni hefur það komið fram að það voru uppi áform sem ég greindi ekki frá þá. Ástæðan er að sjálfsögðu sú að ef ég hefði gert það hefði ég verið að brjóta trúnað. Mál voru á viðkvæmu stigi á milli eigenda Landsvirkjunar. Ég gat ekki greint frá því að við ættum í viðræðum um þessi mál sem nú eru orðin opinber og varða það að kaupa Reykjavíkurborg og Akureyrarbæ út úr Landsvirkjun vegna þess að þá hefði ég brotið trúnað við meðeigendur okkar. Ég vil líka segja að ef ég hefði greint frá því að uppi væru áform um það af hálfu ríkisstjórnarinnar eða stjórnarflokkanna að sameina fyrirtæki ríkisins í orkugeiranum hefði ég líka verið að brjóta trúnað vegna þess að ríkið á ekki Landsvirkjun eitt í dag. Svona gerast hlutirnir og nú eru þetta hlutir sem eru opinberir og hv. þingmaður veit af. Hvað varðar aðra þætti sem hér komu fram hjá hv. þingmanni, t.d. eins og í sambandi við hækkun orkuverðs á suðvesturhorninu, geri ég mér grein fyrir því að það verður einhver hækkun. Það hef ég alltaf vitað vegna þess að við erum að fara út í meiri jöfnun á raforkuverðinu en áður hefur verið, þ.e. jöfnun í flutningskerfinu, en það að það séu 10% annars vegar og 20% hins vegar er ekki hægt að skýra á auðveldan hátt.

Hæstv. forseti. Ég er á þeirri skoðun að stjórnvöld hefðu fyrir löngu átt að setja það fram ef þetta var hugmyndin sem hér hefur verið um rætt. Það virðist alla vega ekki vera neitt trúnaðarbeisli á Alfreð Þorsteinssyni, hann gat sagt frá þessu þegar honum hentaði að þær viðræður hefðu verið í gangi. Ég veit ekki betur en hæstv. ráðherra hafi talað þannig að málunum væri ekkert lokið og væru enn þá í umfjöllun en samt hafa þau komist í fréttir með þeim hætti sem hv. þingmenn hafa auðvitað tekið eftir. Ég gef ekki mikið fyrir trúnað af þessu tagi einfaldlega vegna þess að þetta eru opinberir aðilar. Stór hluti þjóðarinnar á aðild að málinu vegna Reykjavíkurborgar og þjóðin í heild á aðild að málinu vegna eigna ríkisins í Landsvirkjun og í Rarik. Mér finnst því að menn fari stundum of langt í því að halda málefnum leyndum sem við í lýðræðissamfélagi ættum að geta talað um. Mér finnst að það spilli ekki fyrir framgangi mála að hafa einhverja stefnu um að hverju sé stefnt. Það þarf ekkert að leiða nákvæmlega fram með hvaða hætti menn ljúka endanlega samningum eða eitthvað slíkt en það þarf skýrar yfirlýsingar um hvert menn ætla. Ég tel að hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórn hefði átt að segja frá þessu fyrir löngu að hverju þau vildu stefna þannig að menn gætu rætt það.

Hæstv. forseti. Ég er mjög hissa á hv. þingmanni að tala með þessum hætti, að segjast ekki gefa mikið fyrir trúnað, ég er alveg undrandi. Hvernig á að ná árangri í viðkvæmum samningamálum við meðeigendur í fyrirtæki ef allt er borið á torg? Það vill svo til að ég fer sem iðnaðarráðherra með eign ríkisins í Landsvirkjun, Rarik og Orkubúi Vestfjarða og ég tel það skyldu mína að vinna þannig að málum að ég gæti trúnaðar gagnvart meðeigendum og það hef ég reynt að gera. Hvernig málið fór í fjölmiðla þegar ekki náðist að ljúka því á síðasta degi nóvembermánaðar eins og hugmyndir voru uppi um veit ég ekkert um. Ég veit ekki til þess að Alfreð Þorsteinsson hafi sagt frá því frekar en einhver annar. Engu að síður er þetta orðið opinbert og þess vegna er ég tilbúin að ræða það núna í stuttu máli. Ég veit að við höfum ekki tíma til þess að fara djúpt í umræðuna í kvöld en ég hef sagt við hv. þingmann að ég tel mikilvægt að við tökum umræðu eftir jólin um orkumálin og þá höfum við meiri tíma til umræðna.

Hæstv. forseti. Það sem ég átti við með því að ég gæfi ekki mikið fyrir trúnað af þessu tagi er að þegar verið er að fjalla um sameiginlegar eigur okkar, og ég spyr: Er staða málsins eitthvað verri nú eftir að Alfreð Þorsteinsson er búinn að upplýsa hvað til stóð? Ég átta mig ekki á því. Ég held að það sé miklu skárra að menn viti hvað er á ferðinni og að menn geti þreifað á og fundið fyrir þeim viðbrögðum sem hafa orðið við fréttunum. Ég held að stjórnvöld þurfi stundum að veita þeim upplýsingar sem eiga aðild að málinu með ýmsum hætti, sem þiggjendur þjónustu t.d. af Rarik og Orkubúi Vestfjarða og sem eigendur að Landsvirkjun. Auðvitað eiga menn að vita það ef til stendur að sameina svona fyrirtæki. Ég hlustaði á Alfreð Þorsteinsson segja frá málinu þannig að það fór a.m.k. ekki fram hjá mér að hann var að upplýsa þjóðina um hvað hafi staðið til og það væri komið uppihald í þær viðræður. Ég sé ekki að ef einhver fótur var fyrir því og vilji, sem reyndar bæði hann og hæstv. ráðherra hafa svo lýst yfir að sé fyrir hendi, að leysa Reykjavíkurborg og Akureyri út úr Landsvirkjun, að það eigi ekki að vera alveg jafnhægt þó að þjóðin viti að það standi til. Ég held að það sé ágætt fyrir ráðherrann að vita líka af því frá hinum ýmsu aðilum sem áttuðu sig allt í einu á því að sameina ætti þessi fyrirtæki, þó svo að ég geti ekki áttað mig á því að það þurfi endilega að vera hluti af viðræðunum um að leysa Reykjavíkurborg og Akureyri út úr Landsvirkjun.

Frú forseti. Það er gott að hafa hæstv. iðnaðarráðherra hér til skrafs og ráðagerða við umræðuna en nokkur skaði að hafa ekki meiri tíma þegar loksins gefst færi á því, en þetta verður sjálfsagt ekki í síðasta skiptið sem við ræðum raforkumál. Við erum með í höndunum frumvörp um breytingar á raforkulögum á næstu missirum þannig að það munu sjálfsagt gefast fleiri tækifæri til þess. Þetta er væntanlega fyrsta af mörgum plástursfrumvörpum sem hér munu koma til að reyna að stoppa upp í götin á fyrirkomulaginu, markaðsvæðingu orkugeirans sem við höfum ekki stutt eins og kunnugt er og sjáum ekki að komi til með að hafa mikla nytsemd í för með sér. Þvert á móti held ég að það verði varla annað sagt en að talsverður vandræðagangur sé á gildistöku kerfisbreytingarinnar um áramótin þegar svo á að heita að fyrsti vísirinn að samkeppni um raforkusölu komi á til stórnotenda. Til marks um það er auðvitað að hér kom frumvarp frá ráðuneytinu um breytingar á lögunum áður en þau áttu að taka gildi og því frumvarpi varð síðan meira og minna að gjörbreyta í iðnaðarnefnd þannig að talsvert eru hlutirnir á floti enn þá. Þess vegna var það að við hv. þingmenn, ég og Guðjón A. Kristjánsson, fluttum breytingartillögu um að þessu yrði öllu saman frestað um eitt ár. Mér segir svo hugur að ekkert hefði mönnum veitt af þeim tíma en á það féllst meiri hluti Alþingis ekki við atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. málsins. Ég ætla að leggja nokkrar spurningar fyrir hæstv. iðnaðarráðherra og ekki hafa um þetta langt mál aðstæðnanna vegna á þessu herrans kvöldi þegar til stendur að ljúka þinghaldinu. Ræða fyrst aðeins þessa hluti sem nú hafa komið fram í dagsljósið, sannarlega nokkuð að óvörum, að á bak við tjöldin hafi verið í gangi hugmyndir um og séu jafnvel enn um að sameina Landsvirkjun, Rafmagnsveitur ríkisins og Orkubú Vestfjarða. Það er að vísu tengt við og hengt á það að í gangi voru þreifingar um viljayfirlýsingu, það er rétt að hafa það í huga, ekkert samkomulag - engan endanlegan gjörning eða enga endanlega ákvörðun - heldur var verið að reyna að ná samkomulagi um viljayfirlýsingu sem fæli í sér ákveðna hluti varðandi mögulega yfirtöku ríkisins á hlut Reykjavíkur og Akureyrarbæjar í Landsvirkjun. Mér finnst það vera algerlega sjálfstætt mál. Það þýðir ekki þó að sú eignabreyting yrði í fyrirtækinu Landsvirkjun að þar með sé sjálfkrafa rökrétt að sameina Landsvirkjun, þó að hún væri þá orðin 100% í eigu ríkisins, og Rafmagnsveitur ríkisins og Orkubú Vestfjarða. Það er allt annað mál. Ég verð að segja að ég er gjörsamlega gáttaður þegar ég les rökstuðning hæstv. iðnaðarráðherra fyrir því og tengingu hæstv. ráðherra við þá hugmynd í hið nýja lagaumhverfi raforkuiðnaðarins í landinu, vegna þess að hæstv. ráðherra staðfestir í fyrsta lagi í viðtali við blaðið Bæjarins besta á Ísafirði að stefnt sé að sameiningu þessari og segir síðan að sameiningarhugmyndirnar séu komnar til vegna breytinga sem eru fram undan á sviði raforkumála. Hún segir að ríkið eigi Rarik og Orkubú Vestfjarða að fullu og helminginn í Landsvirkjun og hafi verið að hugsa sér til hreyfings á markaðnum til þess að tryggja að hér verði meiri samkeppni. Bíðum við, eykur það samkeppni að sameina Landsvirkjun, Rafmagnsveitur ríkisins og Orkubú Vestfjarða, þó svo að sveitarfélögin væru farin þar út? Ég óska eftir að hæstv. ráðherra fari yfir það. Ég sé ekki annað en það gangi þvert á hugmyndafræðina að baki uppskiptingu raforkumarkaðarins þannig að þetta verði sjálfstæð fyrirtæki framleiðenda, síðan flutningskerfi og svo dreifiveitur. Hvernig í ósköpunum á það að einfalda málin að taka Landsvirkjun, sem er langstærsti framleiðandi raforku og heildsöluaðili á raforku í landinu og kemur þar af leiðandi líka til með að eiga stóran hluta dreififyrirtækisins Landsnets, að færa í það fyrirtæki helstu dreifiveitur úti um landið og fyrirtæki eins og Orkubú Vestfjarða eða Rarik? Ég get ekki betur séð en að það sé algerlega í gagnstæða átt að grauta þar saman hlutverkum sem hugsunin er að hafa sem mest aðskilin. Er ekki einmitt gæfulegast í þessu að halda Landsvirkjun sem hreinum framleiðanda á raforku sem bjóði í heildsölu framleiðslu sína til einhvers fjölda kaupenda? Er ekki gæfulegra að hugsa sér að frekar fjölgi sæmilega burðugum orkufyrirtækjum í landinu en að þeim fækki? Ég hefði haldið að þróunin væri í algerlega öfuga átt, t.d. þá að heimaaðilar leystu til sín og tækju við rekstri á bæði framleiðslueiningum og dreifingareiningum á landsvæðum sínum. Það væri frekar til bóta í þágu samkeppni, en ekki hugmyndir hæstv. ráðherra um að slengja þessu öllu saman og keyra þetta allt saman niður í þrjár einingar. Þá verða í aðalatriðum bara eftir þrjár einingar sem einhverju máli ná í þessum efnum. Hið nýja ríkis- ríkis- ríkisfyrirtæki ráðherrans, Landsvirkjun, Rarik og Orkubú Vestfjarða, Orkuveita Reykjavíkur og Hitaveita Suðurnesja. Í staðinn fyrir að nota möguleikana í samræmi við óskir heimamanna, ef menn eru hugsa sér slíkar breytingar á annað borð, að styrkja fremur sæmilega öflug svæðisbundin orkufyrirtæki sem eftir atvikum séu bæði framleiðendur og samkeppnisaðilar að því leyti og svo líka stórir dreifingaraðilar á sínum svæðum. Ég fæ ákaflega lítinn botn í þetta, það verð ég að segja. Svo er það dálítið á floti hjá hæstv. ráðherra og rifjast þá upp að einhvern tíma ætlaði sami hæstv. ráðherra að flytja Rafmagnsveitur ríkisins norður á Akureyri og höfuðstöðvar þess fyrirtækis. Því var slegið upp í blöðunum og gott ef ráðherrann fékk ekki við sig nokkur sjónvarpsviðtöl  Nú er alveg hið gagnstæða uppi á teningunum því að aðspurð í Bæjarins besta á Ísafirði vill hæstv. ráðherra ekki slá því föstu að höfuðstöðvar hins nýja fyrirtækis verði á landsbyggðinni, vill ekki tjá sig um það mál en vísar til þess að hún fari líka með byggðamál og þeir hlutir séu henni hugleiknir og gefur lítið fyrir áhyggjur heimamanna af því að slík sameining og t.d. það að leggja Orkubú Vestfjarða niður sem sjálfstætt fyrirtæki með sjálfstæðri stjórnun og höfuðstöðvum á Vestfjörðum sé nokkurt áhyggjuefni fyrir Vestfirðinga. Mér finnst þetta harla skrýtið, herra forseti, og ég tel, og tek að mörgu leyti undir með hv. síðasta ræðumanni, Jóhanni Ársælssyni, að ef menn eru að tala í alvöru um stórkostlegar landslagsbreytingar í fyrirtækjaheiminum og aðild hins opinbera að þeim rekstri á sama tíma og við erum á Alþingi og í iðnaðarnefnd með þessa hluti í höndunum stórkostlega skrýtið að það sé ekki upplýst, að a.m.k. iðnaðarnefnd Alþingis sé ekki látin fylgjast með hlutum af þessu tagi. Það er dálítið hjákátlegt fyrir iðnaðarnefnd Alþingis að lesa um það í héraðsfréttablöðum að slíkir hlutir séu í gangi á sama tíma og við erum með frumvörp í höndunum sem varða grundvallarskipulag raforkumálanna í landinu. Ég held að hafi menn þurft að hafa á því einhvern trúnað vegna viðræðna veit ég ekki til annars en mönnum hafi verið treystandi fyrir slíku í nefndum þingsins. Varðandi þá breytingu sem verður nú um áramótin og menn hafa ekki fallist á eða borið gæfu til að fresta vil ég spyrja hæstv. ráðherra um nokkur óútkljáð atriði sem þar eru á ferð og er það þá spurning mín númer tvö á eftir þeirri sem snýr að stóru dráttunum í þessum fyrirtækjaheimi. Í fyrsta lagi hvernig verður með málefni sem mér vitanlega hafa enn þá út af staðið og varða t.d. raforkuverð eða afslætti til fiskeldisstöðva? Er kominn botn í það mál? Veit hæstv. ráðherra hvort og þá hve mikið rafmagn kemur til með að hækka eða er líklegt til að hækka, t.d. til fiskeldisstöðvanna 1. janúar næstkomandi? Ekki þýðir lengur að vísa í að þetta sé í höndum annarra aðila þegar það er að verða kominn miður desember og þessir hlutir hljóta að þurfa að vera farnir að skýrast. Ég trúi því ekki að menn ætli að renna algerlega blint í sjóinn í þessum efnum. Í öðru lagi nefni ég málefni garðyrkjunnar. Hefur verið farið yfir hverjar horfurnar eru í þeim efnum og hvort líklegt sé að þeir fjármunir sem settir hafa verið í að greiða niður raforku haldi, sem er liður í aðgerðum til að styrkja samkeppnisstöðu grænmetisframleiðslunnar í landinu og hæstv. landbúnaðarráðherra var með tillögur um á sínum tíma? Má ég þá minna á að tilgangur þeirra aðgerða að fara í sérstakar aðgerðir eða ráðstafanir til að lækka rafmagn til garðyrkju var að ná rafmagnsverðinu á Íslandi niður í það sem það væri til garðyrkjunnar í samkeppnislöndunum. Árangurinn er ekki glæsilegri en sá þegar kemur að verðlagningu raforku til almennra notenda á Íslandi að það þarf sérstakar aðgerðir til að ná henni niður í það sem hún er í Hollandi, Danmörku og öðrum nálægum löndum til kaupenda af tagi garðyrkjunnar. Það er veruleikinn því í skýrslu hæstv. landbúnaðarráðherra Guðna Ágústssonar kom þetta skýrt fram. Þetta var borið saman, kortlagt og ein af tillögum til aðgerða í stuðningi við garðyrkjuna var að ná rafmagnsverðinu niður í það sem væri í samkeppnislöndunum. Í þriðja lagi varðandi þessar spurningar er verð á rafmagni til húshitunar. Það gengur auðvitað ekki að það liggi ekki skýrt og ljóst fyrir í hvað stefnir með verð á rafhitun húsnæðis. Það er því miður svo að menn hafa haft áhyggjur af því að það gæti jafnvel orðið um að ræða verulega hækkun á raforkuverði til húshitunar og það, ef ég hef skilið þessa hluti rétt, helgast af því að menn hafa haldið niðri eða náð þar niður verðinu með tvíþættum ráðstöfunum, annars vegar niðurgreiðslum eða jöfnunargreiðslum yfir fjárlög og hins vegar hefur Landsvirkjun lagt sitt af mörkum með afsláttum til að ná niður þessum töxtum. Það mun væntanlega hverfa í hinu blinda kerfi sem nú á að taka upp. Hvers er að vænta hvað varðar verðlagningu á rafmagni til húshitunar? Í fjórða og síðasta lagi hvaða upplýsingar getur hæstv. ráðherra, og þar tek ég í raun og veru undir spurningu sem þegar var borin upp af fyrri ræðumanni, veitt okkur hér og nú um líkurnar á því að um verulegar almennar raforkuverðshækkanir verði að ræða á einhverjum dreifiveitusvæðum 1. janúar næstkomandi?

Frú forseti. Við ræðum hér raforkumálin. Ég vil í upphafi vísa til orða hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar um afstöðu okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs til þeirra breytinga sem áður voru gerðar á raforkuumhverfinu, umhverfi raforkumála, á síðasta ári og árinu þar áður þar sem stjórnvöld fóru inn á þá fáránlegu leið að ætla að innleiða eitthvert ímyndað samkeppnisumhverfi í raforkuframleiðslu og raforkumálum hér á landi, taka upp eitthvert erlent fyrirkomulag í þeim efnum sem reyndar hafði gefist frekar illa. Við þekkjum dæmin um einkavæðingu og markaðsvæðingu raforkugeirans frá Kaliforníu þar sem það hrundi og ég man að orkumálastjóri Kaliforníu sagði að hryðjuverk væru alvarleg en einkavæðing raforkukerfisins væri enn þá alvarlegri. Sama var síðan í Kanada, Bandaríkjunum, Svíþjóð, Ítalíu, Frakklandi, bara nefndu það hvar slík einkavæðing raforkugeirans hefur gengið upp, og var það þó á miklu stærra markaðssvæði.  Við erum þó komin að því að nú liggur fyrir þinginu fyrsta frumvarpið til þess að breyta og bæta úr þeim mistökum sem gerð voru í frumvarpinu á síðasta vetri og veturinn þar á undan og hér hefur verið gerð grein fyrir. Það eru örfá atriði sem mig langar samt til að spyrja hæstv. ráðherra um. Í fyrsta lagi um svokallaða samráðsnefnd sem átti að vera búið að skipa samkvæmt lögunum. Ef litið er á bráðabirgðaákvæði VI við lögin þá stendur þar, með leyfi forseta: „Frá gildistöku laga þessara til loka ársins 2009 skal starfa samráðsnefnd um framkvæmd laganna. Hlutverk samráðsnefndarinnar er að fylgjast með og stuðla að greiðri framkvæmd laganna og virkum skoðanaskiptum þeirra sem lögin varða helst. Nefndin skal skipuð af iðnaðarráðherra og í henni skulu sitja tíu fulltrúar.“ - Eftir breytingarnar á síðasta vetri. - „Þrír skulu kosnir af Alþingi. Orkustofnun, Samtök atvinnulífsins, Neytendasamtökin og Samband íslenskra sveitarfélaga skulu tilnefna einn fulltrúa hver. Samorka skal tilnefna tvo fulltrúa en einn nefndarmanna skal skipaður án tilnefningar …“ Hlutverk þessarar nefndar er svo áréttað í nefndaráliti frá síðastliðnu vori þegar lögin voru endurskoðuð og uppskiptin í Landsnet og annað því um líkt var samþykkt. En nefndin á samkvæmt þessu erindisbréfi að fylgjast með framkvæmd laganna og er ærin ástæða til. Ég hef hvorki orðið var við að þessi nefnd hafi verið skipuð né þaðan af síður að hún sé tekin til starfa, en hlutverk hennar virðist mér einmitt hafa verið að fylgjast með og gera tillögur um þau mál sem við erum m.a. að ræða um hér og fleiri. Ég óska því eftir að heyra frá hæstv. ráðherra hvað líður skipan þessarar nefndar og störfum hennar. Einnig var kveðið á um í lögunum að skipa ætti nefnd fulltrúa hagsmunaaðila og þingflokka sem falin væri endurskoðun laga þessara, laganna sem sett voru í fyrra og hittiðfyrra. Endurskoðuninni skal lokið fyrir 31. desember 2010 en nú er þegar hafin endurskoðun á þessum lögum því hvað er það annað en endurskoðun á þeim að bæta í götin og það frumvarp sem hér liggur fyrir? Ég vil því leyfa mér að spyrja hæstv. ráðherra: Er meiningin að fara í endurskoðun og endurbætur á lögunum í bútum en fara fram hjá þeim ákvæðum laganna þar sem kveðið er á um að skipa skuli nefnd fulltrúa hagsmunaaðila og þingflokka sem falin verði endurskoðun laganna? Að mínu viti ætti sú nefnd einmitt að hafa verið að fjalla um þær breytingar á lögunum sem við erum að leggja fram. Eða geta menn farið í endurskoðun á lögunum í bútum, kollvarpað lögunum án þess að skipa þessa nefnd? Þá vil ég koma að því sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon minntist aðeins á áðan en það er uppstokkunin á raforkugeiranum, sameining orkufyrirtækja hins opinbera eða uppstokkun þeirra að öðru leyti. Ég get ekki fallist á þá skýringu hæstv. ráðherra að meðhöndlun þessara mála sé eitthvert leyndarmál, meðhöndlun á Landsvirkjun sem er algerlega í opinberri eigu, Rarik sem er algerlega í opinberri eigu og Orkubúi Vestfjarða sem er algerlega í opinberri eigu, að framtíð verkefna og staða þessara fyrirtækja sé eitthvert leyndarmál gagnvart þjóðinni. Þjóðin á þessi fyrirtæki og enginn annar. Þó að Landsvirkjun sé í eigu ríkisins að hálfu og Reykjavíkurborgar og Akureyrar að hluta þá er það samt þjóðin sem á það fyrirtæki og á ekki að vera neitt sérstakt leyndarmál í því, síður en svo. Hún ætti einmitt að fá að taka mjög virkan þátt í ákvörðunum um hvernig fara eigi með þessi fyrirtæki ef nauðsynlegt er að breyta þeim eða skipta þeim upp. Einhver ástæða er til þess að rokið er til og Vestfirðingar halda fund og óttast um stöðu orkubúsins, en í ritstjórnargrein sem var í blaði þeirra Vestfirðinga stendur, með leyfi forseta, undir fyrirsögninni Uppvakningur iðnaðarráðherra: „Sameining Landsvirkjunar, Rarik, og Orkubús Vestfjarða er aftur komin á kreik. Mátti þó ætla að sá draugur hefði verið kveðinn niður með fyrri tíma samkomulagi við ,,stjórnvöld … ““ - Ég ætla nú ekki að vitna hér í ummæli hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar í blaðinu um það hvernig stjórnvöld standi við gerða samninga, það hefði verið nær að taka þessi mál upp á Alþingi, en í þessari ritstjórnargrein stendur, með leyfi forseta: „Þráhyggju iðnaðarráðherra má ef til vill rekja til orða Alfreðs Þorsteinssonar, stjórnarformanns Orkuveitu Reykjavíkur, í Mbl. s.l. fimmtudag, en þá var hlaupin snurða á þráð fremur leynilegra viðræðna um kaup ríkisins á hlut Reykjavíkur og Akureyrar í Landsvirkjun, en þar sagði hann m.a.: ,,Menn eru að velta fyrir sér hver verði staðan á raforkumarkaðnum, ef það gengur eftir sem ríkið var að biðja okkur (OR) um, þ.e. að gera ekki athugasemdir við að Orkubú Vestfjarða og Rarik gengju inn í Landsvirkjun.“ Síðar segir í viðtalinu: „Hann (Alfreð) segir það skiljanlegt að ríkið vilji að Rarik og Orkubú Vestfjarða fari inn í Landsvirkjun til að bæta eiginfjárstöðuna. Hún sé slök um þessar mundir vegna Kárahnjúkavirkjunar og 10 milljarðar króna í eigið fé mundu bæta stöðu Landsvirkjunar verulega.“ Síðan eru rakin þarna enn þá frekar ummæli Alfreðs Þorsteinssonar. Það eru fleiri sem hafa áhuga á að fylgjast með því hvað er að gerast í þessum málum. Stjórnarmenn í Norðurorku og í Skagafjarðarveitum héldu einmitt fund á Akureyri núna í vikunni í tilefni þeirra frétta að verið væri að fara á bak við þá í væntanlegum hugmyndum um fyrirkomulag á þessum fyrirtækjum, Rarik, Landsvirkjun og Orkubúi Vestfjarða. Þeir töldu sér líka málið skylt. Ég vil því leyfa mér að spyrja hæstv. ráðherra: Hvað er þarna á döfinni? Kemur til greina, sem mér finnst eðlilegast, að verða við óskum þeirra? Norðurorka hefur áhuga á að ræða um að fá þau verkefni sem Rarik er með á þeirra svæði til sín ef ætlunin er að breyta þarna til. Skagafjarðarveitur hafa áhuga á að fá verkefni Rarik í Skagafirði og á því svæði til sín, enda er sú raunin að þau byggðarlög sem eiga orkuveitur standa miklu betur að vígi til að takast á við uppbyggingu atvinnulífs en þau byggðarlög sem enga orkuveitu hafa til að njóta stuðnings af. Eðlilega vilja þessir aðilar bæði fylgjast með því sem er að gerast og einnig að fá að hafa áhrif á það sem er að koma. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. ráðherra: Væri kannski skynsamlegast, eða er ráðherra reiðubúinn að skoða með heimamönnum vítt og breitt um landið hvort ekki sé eðlilegt að skipta þessum fyrirtækjum upp, ef út í það á að fara, og búa til eins konar héraðsveitur eins og Skagafjarðarveitur og Norðurorka hafa verið að fara fram á, eins og Orkubú Vestfjarða er nú? Mér finnst það koma vel til greina, en hins vegar sé farið mjög aftan að hlutunum ef ráðherra upp á sitt einsdæmi, bak við skrifborð eða bak við luktar dyr er að ráðslagast um fyrirkomulag eða framtíð raforkudreifikerfis og raforkuframleiðslu landsins sem hið opinbera nú á. Mér finnst það ekki rétt. Ég held því að mjög mikilvægt sé bæði að upplýsa á hvaða stig málið er komið af hálfu hæstv. ráðherra og einnig hver hugur ráðherrans er til að þessi mál, þ.e. staða veitnanna og framtíð þeirra, verði tekin á breiðari grundvelli. Og að málin verði metin í samráði við heimamenn á viðkomandi svæðum og leitað að kostum, ef breyta á þarna til, sem gætu orðið sem hagkvæmastir fyrir íbúana hvort sem þeir eru á Vestfjörðum, í Húnavatns- eða Skagafjarðarsýslum eða um Eyjafjörð og Þingeyjarsýslur eða annars staðar. Mér finnst nauðsynlegt að þetta komi inn í umræðuna núna. Hæstv. ráðherra hefur sjálfsagt fengið í hendur ályktun sem samþykkt var bæði af Skagfirðingum og Akureyringum, en þar segir, með leyfi forseta: „Lýst er yfir áhyggjum vegna sameiningarhugmynda, slíkt sé í andstöðu við vilja landsbyggðar. Forsvarsmenn norðlensku orkufyrirtækjanna vilja að veitufyrirtækjum og sveitarfélögum sem eru á dreifiveitusvæðum Rariks og Orkubús Vestfjarða tækifæri til að yfirtaka reksturinn og efla og styrkja á þann hátt starf þeirra og koma þessari starfsemi úr ríkisrekstri. Stjórnvöld eru hvött til þess að leita leiða til að heimaaðilar geti tekið við hlutverki Rariks og Orkubúi Vestfjarða í stað þess að sameina þau Landsvirkjun.“ Þetta segir í ályktun frá Skagafjarðarveitum og Norðurorku. Mér finnst að skilyrðislaust eigi að taka upp viðræður við sveitarfélögin, sérstaklega á þeim svæðum þar sem eru staðbundnar orkuveitur sem geta hæglega tekið að sér þessi hlutverk, þ.e. verkefni þessa ríkisfyrirtækis og kanna hvort styrkja megi þau á heimavelli. Frú forseti. Það væri ástæða til að ræða þessi mál nokkuð frekar en tímans vegna læt ég þessu lokið að sinni. En það er fyllilega ástæða til að taka upp á Alþingi ítarlega umræðu um stöðu raforkumálanna, þeirra orkufyrirtækja sem ríkið á og hefur byggt upp, ásamt svo líka þeim fyrirtækjum sem einstök sveitarfélög eiga, eins og t.d. Orkuveitu Reykjavíkur og Hitaveitu Suðurnesja. En Rarik, Landsvirkjun og Orkubú Vestfjarða, staða þeirra, framtíð og verkefni á ekki að vera neitt pukursmál. Þetta er mál okkar allra og ekki síst íbúanna á viðkomandi svæðum þar sem þjónusta þeirra og verkefni eru, og því mikilvægt að öll sú umræða komi hér upp á borðið og að hæstv. ráðherra veiti okkur upplýsingar um hvernig málið stendur nú og hvernig við getum síðan tekið á því áfram þannig að íbúarnir geti átt eðlilega hlutdeild að umræðunni.

Hæstv. forseti. Ég varð þeirrar ánægju aðnjótandi að sitja nokkra fundi í iðnaðarnefnd fyrir fáeinum dögum þar sem rætt var um breytinguna á raforkulögunum sem við erum að fjalla um nú. Þar upplifði ég að frumvarpinu sem hafði verið lagt fram til breytinga á raforkulögunum var nánast öllu gjörbreytt og komið var með tillögur hér inn í þingið sem lagfærðu það að mörgu leyti, að því er mér fannst, þótt ég hafi komist að þeirri niðurstöðu að eðlilegt væri að taka sér lengri tíma til að láta breytingarnar taka gildi. Hæstv. forseti. Þetta er samt ekki það sem ég ætla að gera að meginefni í ræðu minni, sem verður ekki mjög löng. En ég ætla að beina nokkrum spurningum til hæstv. iðnaðarráðherra sem varða aðallega fréttir sem borist hafa að undanförnu. Þær hafa þó ekki verið kynntar í iðnaðarnefndinni svo mér sé kunnugt um, eða a.m.k. var ég ekki upplýstur um á þessum fundum að til stæði af hálfu stjórnvalda, því að væntanlega er hæstv. iðnaðarráðherra að vinna með samþykki ríkisstjórnarinnar að því sem sagt er frá í blaðinu Bæjarins besta, að sameina Orkubú Vestfjarða, Rarik og Landsvirkjun. Ég sé hér í blaðinu, hæstv. forseti, að þetta kemur ýmsum framsóknarmönnum verulega á óvart, m.a. Guðna Geir Jóhannessyni, sem er formaður bæjarráðs Ísafjarðarbæjar. Ég sé einnig að bæjarráð hefur brugðist þannig við að óskað hefur verið eftir og samþykkt að bæjarstjórnin fæli bæjarstjóra og formanni bæjarráðs að fara á fund forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar og fylgja hagsmunum Ísafjarðarbæjar eftir í málinu því menn óttast eðlilega, miðað við reynsluna, að til standi að færa störf frá Vestfjörðum, og er nú eigi á bætandi á því svæði. Og ég sé það haft eftir framsóknarmanninum Guðna Geir að honum kemur málsmeðferðin öll mjög á óvart og vitnar þar m.a. til þess að nýlega hafi allt annað verið samþykkt á vegum Framsóknarflokksins varðandi stefnumótun fyrir norðvestursvæðið, í sérstakri áætlun sem hæstv. forsætisráðherra hafði beitt sér fyrir. Guðni Geir Jóhannesson telur að það sem haft er eftir hæstv. iðnaðarráðherra í blaðinu sé algjörlega á skjön við þá stefnumótun sem flokkurinn í Norðvesturkjördæmi hafi nýlega tekið um hvernig mætti efla orkufyrirtækin á Norðvesturlandi. Ég sé einnig, hæstv. forseti, í þessu blaði að haft er eftir hæstv. iðnaðarráðherra að menn í stjórnsýslunni hafi talsverðan áhuga á að reyna að færa störf út á landsbyggðina. Við vitum að það hefur gengið mjög misjafnlega á undanförnum árum, því miður, þó vissulega hafi störfum sums staðar fjölgað, sérstaklega á Eyjafjarðarsvæðinu. Það er einnig haft hér eftir hæstv. iðnaðarráðherra að við sameiningu í nýju fyrirtæki verði að hafa ofarlega í huga að mikilvægt sé að rekstrarþáttum á landsbyggðinni sé haldið þar eftir og sameining geti þá leitt til að einhverjum störfum verði haldið eftir á Vestfjörðum. Ég verð að segja alveg eins og er, hæstv. forseti, að það sem hér birtist kemur manni verulega á óvart og ekki bara þeim sem hér stendur, heldur einnig framsóknarmönnum sem talað er við, m.a. hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni. Í blaðinu upplýsir hann að þær hugmyndir sem iðnaðarráðherra hafi verið að kynna um fyrirhugað sameiningarferli hefðu aldrei verið kynntar í þingflokki framsóknarmanna. Ég undrast því hvernig þessi mál ber að, virðulegi forseti, ef það er svo að virkir framsóknarmenn í Norðvesturkjördæmi hafa ekki hugmynd um á hvaða vegferð hæstv. ráðherra er í málinu. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvaða svör fengu bæjarstjórnarmenn þegar þeir gengu á fund ráðherrans um framtíð Orkubús Vestfjarða á Vestfjörðum eða það sameiningaferli sem hæstv. forsætisráðherra var að beita sér fyrir sem stefnumótun fyrir Framsóknarflokkinn í Norðvesturkjördæmi að því er varðar orkufyrirtæki í norðvesturhlutanum? Er það svo að svör ráðherranna séu í allt aðra veru en allar stefnumótanir í byggðamálum hafa lotið að á því landsvæði? Eru þær alls ekki í neinni virkni og stefna menn til allt annarra hluta? Það væri ákaflega fróðlegt að vita í þessari umræðu um raforkumál, þegar verið er að taka upp svokallaða „virka samkeppni“ á raforkumarkaðnum, hvort það sem hér er haft eftir hæstv. ráðherra sé í farvatninu. Ég segi það alveg eins og er, virðulegi forseti, að ég átta mig ekki alveg á hvernig menn efla samkeppni á raforkumarkaðnum með því að sameina mörg orkufyrirtæki. Og þar sem hér er m.a. verið að leggja upp með og opna fyrir aukna samkeppni á raforkumarkaðnum, þá hefði ég gjarnan viljað að hæstv. ráðherra skýrði okkur frá í ræðu sinni á eftir með hvaða hætti hún telur að samkeppni á raforkumarkaði aukist með slíkri sameiningu. Og einnig hvort það sem hér er stefnt að og virðist koma bæjarstjórnarmönnum á Ísafirði svo mikið á óvart, samræmist stefnumótum ríkisstjórnarinnar í byggðamálum eða samþykktum Framsóknarflokksins um hana, og því sem haft var eftir hæstv. forsætisráðherra á síðasta vetri, minnir mig, að sérstaklega þyrfti að líta til norðvesturhornsins í atvinnumálum og byggðamálum með tilliti til hvað væri að gerast annars staðar á landsbyggðinni og hvort slíkt falli undir að efla atvinnu, byggð og fyrirtækjarekstur í Norðvesturkjördæminu. Okkur Vestfirðingum hefur þótt mikill akkur í að halda Orkubúinu á Vestfjörðum og hafa höfuðstöðvar þess þar og værum auðvitað ekki á móti því að svæði Orkubúsins yrði stækkað. Við höfum litið svo á að Orkubúið væri einn þeirra máttarstólpa sem gætu eflt iðnað og ný atvinnutækifæri á Vestfjörðum og verið þar bakhjarl og hefði einnig frumkvæði að því að nýta orkumöguleika sem þar eru fyrir hendi. Ef það gerist sem hér er boðað þá óttast ég mjög að farið verði algjörlega í hina áttina, að tekin verði frá okkur störf, tekin frá okkur áhrif og möguleikar svæðisins veiktir. Þess vegna óska ég sérstaklega eftir því áður en að þessari umræðu lýkur að hæstv. iðnaðarráðherra fari um það nokkrum orðum hvernig hún sjái það fyrir sér að með breytingum á raforkumarkaðinum og raforkuframleiðslufyrirtækjunum, eins og hér hefur verið lýst í þessu ágæta blaði, Bæjarins besta, stefnum við til þess að efla þetta landsvæði en ekki veikja það því auðvitað er full þörf á að efla þetta landsvæði með tilliti til þess hvernig verk standa annars staðar í landinu og hvernig það sem menn hafa kallað þenslu er e.t.v. til staðar annars staðar á landinu. En ég verð að viðurkenna það, hæstv. forseti, að ég hef ákaflega lítið orðið var við þenslu í Norðvesturkjördæminu.

Hæstv. forseti. Í umræðu um þetta mál hefur komið fram það sjónarmið og reyndar verið flutt um það tillaga að rétt sé að fresta opnun raforkumarkaðar til 1. janúar 2006. Fyrir þessu hafa verið færð þau rök að undirbúningur sé ekki nægilega langt á veg kominn, til að mynda hafi reglugerðir sem nauðsynlegar eru ekki verið gefnar út, raforkufyrirtækin séu því ekki tilbúin fyrir opnun markaðarins. Um þetta vil ég segja að undirbúningur að setningu reglugerða vegna opnunar raforkumarkaðarins hófst í júní síðastliðnum. Raforkufyrirtækin áttu fulltrúa í starfshópum sem fjölluðu um reglugerðardrögin. Auk þess hafa hagsmunaaðilar fengið drögin til umsagnar í tvígang á mismunandi stigum undirbúnings. Því er langur vegur frá því að raforkufyrirtækin hafi ekki upplýsingar um það hvað taki við um áramót. Það má líka minna á að fyrirtækin hafa haft allmörg ár til þess að undirbúa opnun markaðarins. Fyrir liggur að sum raforkufyrirtækin hafa talið að það reyndist tæknilega örðugt að sundurliða á raforkureikningi hvernig verðmyndun raforku er, þ.e. að sérgreina kostnað vegna flutnings, dreifingar og orkukaupa. Þess vegna hef ég ákveðið að verða við óskum þeirra um að fresta þessum þætti til 1. janúar 2006. Þetta ætti að auðvelda fyrirtækjunum að takast á við hið nýja umhverfi. Ég vil líka benda á að frestun á fyrirhugaðri opnun raforkumarkaðarins núna um áramótin væri mjög ósanngjörn gagnvart þeim sem hafa allt frá samþykkt raforkulaganna í mars 2003 haft lögmætar væntingar um að geta valið sér raforkusala nú um áramótin. Ég veit til þess að smærri iðnfyrirtæki hafa mörg hver búið sig undir þessar breytingar. Ég tel því algjörlega ótækt gagnvart þeim fyrirtækjum og reyndar alveg óþarft að fresta þeim hluta opnunar raforkumarkaðarins sem fram undan er núna um áramótin. Önnur atriði sem hér hafa komið fram í umræðunni vil ég nefna. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talar um vandræðagang í þessu sambandi. Ég er ekki viðkvæm fyrir því að það orð sé notað um þetta mál. Ég bara endurtek það sem ég hef oft sagt úr þessum ræðustóli áður, að þetta er gríðarlega umfangsmikil breyting og það verður alveg örugglega þannig að næsta ár verður eins konar tilraunaár á þessu sviði. Ég ætla a.m.k. ekki að hafa uppi um það yfirlýsingar hér nú að það eigi ekki eftir að koma fram fleiri frumvörp sem gætu hugsanlega verið nauðsynleg til að bregðast við einhverju sem kann að koma í ljós þegar þetta er komið í framkvæmd. Hv. þingmanni þótti einkennilegt að það yki samkeppni að sameina fyrirtæki ríkisins í orkugeiranum. Það er rétt eftir haft að ég hef talað um að það sé þannig og ég trúi því vegna þess að þau fyrirtæki sem ríkið á í þessum geira eru hvert á sínu sviðinu ef svo má að orði komast eins og allir þekkja. Landsvirkjun er í framleiðslunni. Hin fyrirtækin tvö, Rarik og Orkubúið, eru í dreifingu og sölu. Vegna þess að lögin kveða á um aðskilnað í rekstri þá er ekki um það að ræða að við séum að minnka samkeppni með sameiningu þessara fyrirtækja. Það er fyrst og fremst um það að ræða að þetta nýja fyrirtæki komi til með að keppa við hin fyrirtækin tvö. Ég held því fram að þetta sé skynsamleg aðgerð miðað við aðstæður líka vegna þess að þegar þessi samkeppni er tekin upp og fyrirtækin fara að einbeita sér meira að skilvirkum rekstri þá mun það þýða ákveðna hagræðingu innan fyrirtækjanna allra. Ég held að það sé bara full þörf á því. Og ég er einmitt með byggðamálin í huga. Þau eru mér alltaf ofarlega í huga í öllum aðgerðum sem ég gríp til eða legg til að gripið verði til. Ég er alltaf með það í huga að landsbyggðin komi ekki illa út úr breytingum sem ég ber ábyrgð á. Ég held því fram að sóknarfæri felist í því að sameina þessi fyrirtæki og endurskipuleggja reksturinn með það í huga að drjúgur þáttur rekstursins verði á landsbyggðinni. Ég vil minna á að þegar ríkið keypti Orkubú Vestfjarða var um það að rætt að það yrði sameinað öðrum fyrirtækjum í eigu ríkisins síðar meir þó ekki hafi verið tekin nein ákvörðun um það á því stigi. En það var alla vega gerð bókun þar sem það kemur fram að verði um það að ræða í nýju raforkuumhverfi að Orkubú Vestfjarða verði sameinað öðru fyrirtæki þá verði þess gætt að störf verði áfram á Vestfjörðum. Það er ekki kveðið sterkar á um það en þetta en ég met það engu að síður svo að það hafi verið opið eða að opnað hafi verið á það þegar þessi viðskipti áttu sér stað og að allir hafi gert sér grein fyrir því þá þegar að að þessu gæti komið. Ég hef orðið vör við að ákveðnir þingmenn Vestfjarða eru ekki trúaðir á að ég sé að hugsa um Vestfirði í þessu sambandi. Ég verð hins vegar minna vör við það hjá fólkinu fyrir vestan að það trúi því ekki að svo sé. Ég hef átt mjög góðan fund með forsvarsmönnum bæjarfélagsins Ísafjarðarbæjar. Þar var farið af mikilli hreinskilni yfir þetta mál og mér fannst vera skilningur á því að stjórnvöld gripu til þessara aðgerða og ég er mjög þakklát fyrir það vegna þess að ég sé í þessu sóknarfæri. Talað er um fiskeldi, garðyrkju og rafmagn til húshitunar og almennar raforkuverðhækkanir hugsanlegar. Þá er það að segja hvað varðar fiskeldi og garðyrkju að þar hefur verið um ákveðna ívilnun að ræða af hálfu ríkisins eða pólitískar aðgerðir þessum atvinnugreinum í hag sem er skiljanlegt og hið besta mál. Hins vegar breytist umhverfið með nýju fyrirkomulagi þannig að ekki er hægt að halda áfram með það fyrirkomulag sem verið hefur í gildi. Þá vil ég minna á að ef sú tillaga sem hv. þingmenn báru upp hér, formenn tveggja stjórnarandstöðuflokka, hefði verið samþykkt þá fyrst hefðum við komið þessum atvinnurekstri í vandræði því þá hefðum við kippt honum út úr núverandi umhverfi sem er ívilnandi en ekki gert honum mögulegt að njóta frelsisins sem tekið verður upp nú um áramótin í raforkuviðskiptum. Ég held að ein 150 fyrirtæki séu af þeirri stærðargráðu að þau eiga möguleika á að velja sér raforkusala núna um áramót og m.a. er um fyrirtæki að ræða í þessum greinum sem það á við um. Ég veit þó vel að það er í rauninni ekki nóg. Þess vegna erum við að skoða það í ráðuneytinu. Það tengist að sjálfsögðu gjaldskrárvinnunni. Það þarf meira til að þessar atvinnugreinar geti áfram búið við viðunandi rekstrarumhverfi vegna þess að okkur finnst eins og öllum að þetta séu atvinnugreinar sem skipti mjög miklu máli. Hins vegar eru okkur, eins og ég segi, takmörk sett og verið getur að það komi að því að landbúnaðarráðuneytið sem þessar atvinnugreinar heyra undir verði að taka málið í sínar hendur ef um það er að ræða að vilji sé fyrir því að styrkja þær sérstaklega. Það er mikið búið að tala um leyndarmál og að ég sé að halda málum leyndum fyrir hv. þingmönnum og að þessi fyrirtæki sem séu í eigu ríkisins séu almenningseign og þess vegna eigi umfjöllun um þau alltaf að vera uppi á borðinu frá A til Ö. En ég held því til haga sem ég er búin að segja áður í þessari umræðu að ég ber ábyrgð á þessum fyrirtækjum sem sá ráðherra sem fer með eignarhlutinn og þegar ég er í viðkvæmum samningaviðræðum við meðeigendur í Landsvirkjun þá get ég ekki borið allt á borð á hv. Alþingi. Það er bara þannig. Ég er bundin trúnaði og þess vegna gat ég ekki við 1. umr. farið yfir þessi mál hér en þau hafa orðið opinber í millitíðinni. Hv. þm. Jón Bjarnason nefndi héraðsveitur og það er svo sem ekki nýtt mál. Það hefur verið talað um það og hefur verið áhugi á því - ég veit alveg um það - að skipta Rarik upp þannig að það gæti sameinast héraðsveitum. Ég hef kynnt mér það að sjálfsögðu hvort það væri möguleiki. Auðvitað er það tæknilega hægt en það yrði ekki til langframa - það er ég alveg sannfærð um - ef það yrði gert vegna þess að eftir því sem dreifiveitur eru stærri þeim mun hagkvæmari eru þær og það skiptir máli fyrir neytendur fyrst og fremst. Hvað varðar almennt það sem kom fram hjá hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni þá er ég búin að fara yfir það að hluta til. Ég vil alls ekki að hv. þingmaður skilji það þannig að þó svo að verði af þessari sameiningu þá séu það einhver skilaboð til Norðvesturkjördæmis um að ekki sé vilji fyrir því af hálfu stjórnvalda að efla það kjördæmi. Það er alls ekki þannig. Við sjáum sóknarfæri í þessu nýja raforkuumhverfi og með því að sameina raforkufyrirtæki í eigu ríkisins. Það væri mín heitasta ósk ef hægt væri að efla þetta svæði og ekki síst Vestfirði. Ég held að ég sé nokkurn veginn búin að fara yfir það sem kom fram í ræðum hv. þingmanna og get þá bætt um betur því mér sýnist að eitthvað sé um að hv. þingmenn ætli að koma hér í andsvör.

Frú forseti. Ég tel að sú ræða sem hæstv. ráðherra fór með varðandi hlutverk sitt sem bæði stjórnvalds á þessu sviði og síðan farandi með eigendahlutverkið í orkufyrirtækjunum hafi nú verið samfelldur rökstuðningur fyrir því að þetta fyrirkomulag gangi ekki upp. Það er skaði að hæstv. fjármálaráðherra er farinn því það hefði verið fróðlegt að fá svör beggja ráðherranna við því. Er ekki algerlega augljóst að byrja þarf á því að færa eigendahlutverkið frá iðnaðarráðuneytinu yfir til fjármálaráðuneytisins þannig að stjórnsýslan, eftirlitið og stefnumótunin að því leyti sé ekki á sömu hendi og eignarhald ríkisins á þessum fyrirtækjum sem fyrirtækjum og að í skjóli þess telur hæstv. iðnaðarráðherra að eðlilegt sé að hún haldi upplýsingum leyndum þannig að iðnaðarnefnd Alþingis hafi ekki hugmynd um hvað fram fer bak við tjöldin eða aðrir aðilar? Ég held því að það þurfi tafarlaust að taka til skoðunar að færa eigendahlutverkið frá iðnaðarráðuneytinu. Nóg er samt, held ég, sem iðnaðarráðuneytið hefur á sinni könnu í þessum efnum, þ.e. að fara með alla stjórnsýslu, eftirlit o.s.frv. Síðan fer hæstv. ráðherra aftur með þuluna um að það að sameina Landsvirkjun, Rarik og Orkubú Vestfjarða auki samkeppni af því að þessir aðilar séu hver í sínu hlutverkinu. Nú er það ekki nema að hluta til rétt. Orkubú Vestfjarða framleiðir verulegan hluta af sinni orku sjálft og einingunum fækkar. Það er alveg borðleggjandi. Ég óttast að hér sé eitthvað annað á ferðinni. Getur hugsast að hörmuleg og versnandi eiginfjárstaða Landsvirkjunar sem stefnir lóðbeint niður vegna óhagkvæmra og dýrra fjárfestinga sem seint og illa ef þá yfir höfuð munu borga sig eins og Kárahnjúkavirkjun, stefni því fyrirtæki í mikinn vanda og að hér eigi að fara í eitthvert sjónarspil til þess að reyna að koma  
            

Hæstv. forseti. Hér er ekki um neitt sjónarspil að ræða. Málið sem hér hefur verið sett fram er vel ígrundað og ég hef miklar væntingar um að það verði jákvætt fyrir þjóðina í heild þegar frá líður. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að þetta er róttæk aðgerð og tekur sinn tíma en það er mjög mikilvægt að af henni verði. Hvað varðar eigandahlutverkið þá útiloka ég ekki að ástæða gæti verið til að gera breytingar á því þegar fram líða stundir.

Herra forseti. Ég fagna þeirri yfirlýsingu að vilji sé fyrir því að skoða breytt fyrirkomulag á eigandahlutverkinu. Ég minni á að hæstv. ríkisstjórn færði nýlega eignarhaldið á Símanum frá samgönguráðherra til fjármálaráðherra og  Síðan verð ég að segja að því miður virðist allt ætla að ganga eftir sem við óttuðumst, við sem andæfðum því að sveitarfélögin á Vestfjörðum væru neydd til að selja frá sér Orkubúið á sínum tíma. Í stað þess að ríkisstjórnin kæmi til aðstoðar og tæki á fjárhagsvanda þeirra, hjálpaði til við að leysa vanda þeirra vegna félagslegs íbúðarhúsnæðis o.s.frv. voru þau neydd til að selja verðmætustu og bestu eign sína, Orkubú Vestfjarða. Það var nauðungargjörningur. Það var þvingunaraðgerð. Nú eru allar þær áhyggjur og sú tortryggni sem þá kom upp, um að þetta mundi leiða til þess að þeir misstu forræðið í þessu fyrirtæki sem síðan rynni saman við eitthvað annað og í burtu, að ganga eftir 

Herra forseti. Hæstv. ráðherra svaraði ekki spurningu minni varðandi samráðsnefndina sem átti að skipa til að fylgjast með og stuðla að greiðari framkvæmd laganna, eins og þar stendur. Að mínu viti ætti hún þegar að vera komin á fullt, ekki síst í ljósi þess sem við höfum heyrt um vandræðagang í framkvæmd laganna. Mér finnst að hæstv. ráðherra verði að svara því. Enn fremur, varðandi endurskoðunarnefndina sem átti að endurskoða lögin, sýnist mér endurskoðun á lögunum vera komin á fullt. Hér hafa komið til endurskoðunar stórir kaflar laganna og á að breyta þeim. Mér sýnist því að endurskoðunarnefndin þurfi líka að fara á fullt. Þá vil ég einnig spyrja hæstv. ráðherra: Er það bara sannfæring ráðherrans sem á að ráða orkumálum í landinu? Hæstv. ráðherra vitnaði til sannfæringar sinnar. Það er sannfæring mín, sagði ráðherrann. Ég ætla ekki að gera lítið úr sannfæringu hæstv. ráðherra en sannfæring og vilji annarra getur líka skipt máli. Á bara að hunsa það? Er það bara einföld sannfæring ráðherrans sem á að ráða ferð? Ég bendi t.d. á óskir Skagfirðinga sem hafa óskað eftir viðræðum um að fá að yfirtaka verkefni Rariks á sínu svæði, verði farið út í slíka uppskiptingu. Við heyrðum erindi Norðurorku og Orkubús Vestfjarða. Telur ráðherrann einfaldlega að hennar persónulega sannfæring, sem við vitum að getur á ýmsan hátt verið grunduð eða búin til og ekki víst að nærri allir séu sammála, og síður en svo reyndar, séu rök í málinu? Ég tel það ekki nein rök í þessu máli og spyr hæstv. ráðherra í fyrsta lagi: Á hvaða stig eru þessar sameiningarviðræður komnar? 
            

Hæstv. forseti. Ég held að það skipti miklu máli, þegar maður tekur ákvarðanir eða mótar stefnu, að maður hafi sjálfur sannfæringu fyrir því að stefnan sé skynsamleg. Ég er sannfærð og hef lagt mig fram um að sannfæra hv. þingmann. Kannski tekur það lengri tíma en þetta kvöld en við skulum sjá til hvernig gengur. Hvað varðar samráðsnefndina þá hefur hún ekki verið skipuð enda eru lögin ekki að fullu komin til framkvæmda. Það er verkefni til framtíðar að skipa hana og verður að sjálfsögðu gert snemma á næsta ári, tíu manna nefnd sem skiptir miklu máli. Varðandi vandræðaganginn, eins og ég sagði áðan, þá er ég ekkert viðkvæm fyrir því ef hv. þingmaður vill nota það orð. En ég vil endurtaka að um er að ræða umfangsmiklar breytingar og vandasamar. Við verðum að taka því og ég reikna með að það gætu komið frumvörp á næsta ári um breytingar á lögunum.

Herra forseti. Ja, það var hæstv. ráðherra sem nefndi vandræðaganginn. Ég held að hann fari ekki fram hjá neinum og held ég að flestir taki undir þau orð hæstv. ráðherra um vandræðaganginn. 
             Hæstv. ráðherra svaraði hins vegar ekki ekki neinu um samráðsnefndina og endurskoðunarnefndina heldur boðaði áfram breytingar á lögunum sem getur þýtt, sem er ekki ósennilegt, að þeim verði kollvarpað í megindráttum á næstunni. Ég leyfi mér því að ítreka spurningu mína: Hvers vegna er samráðsnefndin ekki skipuð og hún látin hefja störf? Mér sýnist ekki veita af og sama gildir um endurskoðunarnefndina. Á hvaða stigi er sameiningarferlið, af hálfu ráðherrans, varðandi sameiningu á þessum orkuveitum? Ég spyr jafnframt: Er ekki ráðherrann reiðubúin að taka upp viðræður við heimamenn á Norðurlandi og Vestfjörðum um það hvernig þeir sjái hag sínum best borgið? Þeir hafa kannski líka sannfæringu 

Herra forseti. Ég tel að ráðherra hafi staðið sig mætavel í þessum málum. Hún hefur fært mjög trúverðug rök fyrir því að óhyggilegt sé að fresta gildistöku raforkulaga. Ylrækt í landinu er hin græna stóriðja. Þar ríkir mikill metnaður og er í raun og veru mjög mikil samkeppni við innflutning. Samkeppnin er svo mikil að innflytjendur reyna jafnvel að blekkja neytendur með merkingu á vöru, þ.e. grænmeti sem flutt er til Íslands er merkt íslenskri merkingu þannig að oft á tíðum trúir neytandinn því að hann sé að kaupa innlenda vöru, sem er þá innflutt. Þess eru dæmi í dag að garðyrkjubændur greiði allt upp í 3 millj. kr. á mánuði fyrir raforku á stærstu búum. Á Flúðum veit ég t.d. til þess að menn greiði svo háar upphæðir. Það á við um tómatarækt, paprikurækt, agúrkurækt og blómarækt. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra hvernig hún sér fyrir sér framtíð niðurgreiðslu raforku til ylræktar. Ylræktin er á vissan hátt viðkvæm grein út af samkeppni og það skiptir mjög miklu máli, fyrir bæði garðyrkjubændur og neytendur, að áfram verði niðurgreidd raforka til ylræktar. Mig langaði að biðja hæstv. ráðherra um að fara örlítið yfir þau mál. Við höfum auðvitað rætt þau oft, m.a. með raforkubændum en þetta eru atriði sem skipta miklu máli.

Hæstv. forseti. Eins og ég hef þegar sagt standa þessar atvinnugreinar, bæði garðyrkjan og fiskeldið, núna frammi fyrir nokkuð breyttu umhverfi hvað varðar raforkukaup. Þær hafa notið sérmeðferðar, ef svo má að orði komast, en garðyrkjan hefur þó notið styrkja af fjárlögum sem eru undir landbúnaðarráðuneytinu. Ekki er um það að ræða að á því verði breyting. Það þarf a.m.k. pólitíska ákvörðun til að svo verði. Málefni þessara atvinnugreina hafa verið til umfjöllunar hjá okkur í ráðuneytinu í samvinnu við Orkustofnun. Við höfum kannski ekki alveg séð það út hver útkoman verður þegar á allt er litið. Ég minni samt á að nú 1. janúar geta fyrirtækin valið sér raforkusala og það skapar ákveðin tækifæri í samkeppni, sem skiptir náttúrlega máli. En þetta er mikilvægt mál. Þess vegna höfum við lagt mikla áherslu á að það fari ekki eins og þeir hafa spáð sem verst spá, að rekstrargrundvellinum verði gjörsamlega kippt undan garðyrkju og fiskeldi. Ég útiloka þó ekki að um hækkun geti orðið að ræða til þessara atvinnugreina.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið og legg mikla áherslu á að gætt verði að þeim atvinnugreinum sem hæstv. ráðherra talar um, bæði garðyrkjuna og fiskeldið. Það verður að passa upp á þær enda skipta þær gríðarlega miklu máli. Eins og ég sagði í fyrra andsvari mínu skiptir þetta gríðarlegu máli fyrir garðyrkjubændur í landinu og er algjört grundvallaratriði til að tryggja að grænmeti sé framleitt allt árið um kring. Það er gríðarleg aukning í framleiðslunni og einnig í sölunni. En þetta er viðkvæm atvinnugrein sem ekki má kippa stoðunum undan.

Herra forseti. Niðurstaðan í meðförum þingsins varð sú að flýta því að samkeppni kæmist á í raforkukerfinu um eitt ár þannig að samkeppni fyrir almenna notendur hefjist 1. janúar 2006 í stað 1. janúar 2007, eins og gildandi lög gera ráð fyrir. Því er eðlilegt að hefja umræðuna um undirbúninginn að samkeppninni, um hvaða skipulag ríkið hugsar sér að hafa á fyrirtækjum sínum og menn búi þannig um að sem mestar líkur séu á að til verði það samkeppnisumhverfi sem þarf að vera til staðar til að markaður af þessu tagi virki. Það er eðlilegt að menn hreyfi þessum málum og ég tel mikilvægt að menn ræði um framtíðarsýnina í þessum efnum. Ríkið leikur lykilhlutverk á raforkumarkaði í ljósi þess að það á helminginn í Landsvirkjun. Það á Rafmagnsveitur ríkisins og Orkubú Vestfjarða þannig að aðgerðir þess skipta miklu máli fyrir það hvernig samkeppnisumhverfið virkar þegar það tekur gildi. Fyrst niðurstaðan varð sú að flýta breytingunum um eitt ár þá eru þessi mál enn frekar í brennidepli en áður. Það er fyllsta ástæða til að menn fari yfir þau og reifi sjónarmið sín í þeim efnum. Ég held að þau áform sem hér hefur verið upplýst um, að ríkið hugsi sér að sameina fyrirtæki sín í eitt séu ekki einhlít, það er ekki augljóst að af því leiði jákvæðar breytingar í þeim skilningi að það tryggi frekar samkeppni í raforkusölu og raforkuframleiðslu en óbreytt fyrirkomulag eða eitthvert annað fyrirkomulag. Það er augljóst að sameinað fyrirtæki stæði að gríðarlega stórum hluta framleiðslunnar í framleiðslu. Sameinað fyrirtæki hefði einnig mjög mikið af leyfum fyrir virkjanakostum á sinni hendi og gæti stýrt því mjög mikið hvar menn bera niður og hverjir geti hafið raforkuframleiðslu. Ég held að menn þurfi dálítið að staldra við í þessum efnum. Menn verða að leggja línurnar þannig að sem mestar líkur séu á samkeppni. Að öðrum kosti erum við að stíga skref sem er frá því fyrirkomulagi sem við höfum ákveðið að taka upp. Við erum að vissu marki að stíga inn í óvissan tíma þegar við ætlum okkur að taka upp samkeppnisfyrirkomulag á raforkumarkaði, við vitum að við þekkjum ekki allar stærðir og við vitum ekki hvernig hlutirnir þróast. En menn hafa ákveðið að fara þessa leið, m.a. fyrir tilstuðlan Evrópusambandsins og með þeim rökum að menn telja yfirgnæfandi líkur á því að það eigi að geta leitt til góðs fyrir neytendur í þeim skilningi að verð á raforkunni eigi að vera lægra en ella og afhendingaröryggið ekki minna en ella. Það er það sem skiptir máli. Raforkumarkaðurinn snýst um tvennt, verð og afhendingaröryggi. Þess vegna þarf fyrirkomulagið að tryggja a.m.k. jafngott ástand í þeim efnum og verið hefur en helst betra. Samkeppnin á að leiða til lægra verðs, það er tilgangur hennar. Ef hún leiðir ekki til lægra verðs er óvíst um ávinning af allri breytingunni. Þess vegna þurfum við að tryggja sem best að um samkeppni geti verið að ræða. Það er lykilatriði í þessu öllu saman. Það að gera þrjú fyrirtæki að einu eykur ekki möguleika á samkeppni, það er augljóst mál, heldur er miklu líklegra að það dragi úr líkunum á því að um samkeppni sé að ræða. Þess vegna tek ég með varúð þeim hugmyndum að sameina þessi þrjú fyrirtæki í eitt. Ég held að menn þurfi að fara mjög vandlega yfir þær hugmyndir og stöðuna almennt og skoða alla þætti málsins áður en menn gera það upp við sig hvort menn eigi að stíga það skref að sameina þessi þrjú fyrirtæki í eitt. Ég hef a.m.k. töluverðar efasemdir um að það sé skynsamlegasta skrefið í núverandi stöðu. Ég sé þvert á móti fyrir mér að ef áfram yrðu þessi þrjú fyrirtæki eða einhver breyting á þeim, það er ekki útilokað að það geti orðið breytingar á þeim, sumir hafa talað fyrir því að skipta Rafmagnsveitum ríkisins upp á milli annarra fyrirtækja á landsbyggðinni, ég sé fyrir mér að slíkt fyrirkomulag geti stuðlað að samkeppni, ekki bara á framleiðslu og sölu á þeim svæðum þar sem fyrirtækin starfa heldur líka annars staðar. Við sjáum að Orkuveita Reykjavíkur er að færa sig norður yfir heiðar og hefja samstarf við aðila á Norðurlandi og Rafmagnsveitur ríkisins eru í samstarfi við aðila í Skagafirði. Það er ekkert óhugsandi að Orkubú Vestfjarða gæti tekið upp samstarf við aðila á Norðurlandi eða Suðurlandi um framleiðslu og sölu. Því fleiri sem eru í þessari atvinnugrein því meiri líkur eru á að um samkeppni geti verið að ræða og þessi fyrirtæki, sérstaklega Orkubúið er vel í stakk búið til þess að standa sig í þessu umhverfi vegna sterkrar eiginfjárstöðu og öflugs fyrirtækis að öllu leyti. Það er því vel búið til þess að pluma sig í samkeppni að mínu mati. Ég held að við verðum líka að skoða þessa hluti áður en við gerum það upp við okkur hvernig við endum málið varðandi fyrirkomulagið á þessum fyrirtækjum ríkisins. Einnig verðum við að skoða annan hlut í þessu sem ég hef töluverðar áhyggjur af, það þarf að fara ofan í það mál og fá upplýsingar um það og það er eiginfjárstaða Landsvirkjunar. Ég sé það sem líklegustu skýringuna á hugmyndunum að eiginfjárstaða Landsvirkjunar eins og hún er eða kann að verða innan skamms sé með þeim hætti að hana þurfi að styrkja og þess vegna sé rétt að sameina þessi fyrirtæki í eigu ríkisins og leggja þá eigið fé Orkubúsins og Rafmagnsveitna ríkisins til Landsvirkjunar þannig að Landsvirkjun standi sæmilega eftir. Ef þessar vangaveltur eiga við rök að styðjast þarf að skoða málið alvarlega vegna þess að þá hljóta menn að spyrja: Hvernig er staða Landsvirkjunar núna? Hafa menn verið að gera orkusölusamninga við stóriðjufyrirtæki sem eru ekki nægilega góðir til að standa undir framtíð fyrirtækisins? Ég mundi gjarnan vilja fá svör við því áður en lengra er haldið ef það reynist á rökum reist að menn hafi áhyggjur af stöðu Landsvirkjunar í samkeppni vegna þess að Landsvirkjun hafi ekki nægilega öfluga eiginfjárstöðu. Þetta kann líka að tengjast hugmyndum um það að ríkið kaupi út aðra eignaraðila í Landsvirkjun, Reykjavíkurborg og Akureyri. Það skiptir auðvitað miklu máli hvernig menn gera það. Ætla menn að gera það þannig að eigandinn, þ.e. ríkissjóður, greiði hina aðilana út eftir samkomulagi með fé úr ríkissjóði? Þá hefur það ekki áhrif á stöðu Landsvirkjunar. Ef menn ætla að láta Landsvirkjun borga út hina eignaraðilana, Reykjavíkurborg og Akureyrarkaupstað, er augljóst mál að það kann að hafa áhrif á stöðu Landsvirkjunar. Í blöðum sé ég að menn eru að velta upp tölum, samtals um 20 milljörðum kr., sem eigi að greiða þessum tveimur eignaraðilum, sem eru þá skuldbindingar sem legðust á Landsvirkjun ef farin væri sú leið að láta fyrirtækið bera kaupverðið eða skuldbindingarnar. Það gjörbreytir augljóslega eiginfjárstöðu Landsvirkjunar. Þess vegna skiptir miklu máli hvernig ríkið útfærir samninga við aðra eignaraðila, hvort ríkið ætlar að bera það sjálft eða láta fyrirtækið bera það. Ég er ekki viss um að menn eigi að keppast við að kaupa út Reykjavíkurborg og Akureyrarkaupstað ef það leiðir til þess að Landsvirkjun verði í hálfgerðum vandræðum á eftir. Fyrir utan það er sérumræða hvað á að borga aðilunum fyrir eignarhluta sinn. Ég er ekki alveg búinn að sannfærast um að eðlilegt sé að greiða eignaraðilunum það verð sem rætt hefur verið um í blöðunum.  Síðan hafa orkunotendur greitt það verð sem hefur að öðru leyti myndað eigið fé Landsvirkjunar. Það er mál sem menn þurfa að fara vandlega yfir áður en gengið er frá ákvörðunum um verð á eignarhlutanum, því þetta má auðvitað ekki vera með þeim hætti að þetta líti út eins og sérstök byggðaaðstoð við þessi tvö sveitarfélög, sem eru byrðar sem menn leggja á aðra að standa undir. Þetta þarf að vera sanngjarnt verð miðað við verðmæti fyrirtækisins og það framlag sem eignaraðilarnir lögðu fram á sínum tíma og síðar og að teknu tilliti til þess sem þeir hafa notið af fyrirtækinu, sérstaklega í formi arðgreiðslna. Ég held því, virðulegi forseti, að menn þurfi að fara mjög vandlega yfir þessa hluti áður en hrapað er að niðurstöðu. Að mínu viti vantar veigamikil rök fyrir því að stökkva beint yfir í hugmyndir um sameiningu þessara þriggja fyrirtækja sem ríkið á tvö að öllu leyti og eitt að hálfu leyti. Ég hygg að menn muni ræða þetta frekar á næsta ári því þetta þarf væntanlega að útkljást þá. Það er aðeins ár þar til samkeppni á raforkumarkaði fyrir almenna notendur tekur gildi og þá er eðlilegt að menn séu búnir að marka stefnuna af hálfu ríkisvaldsins um skipulagið af sinni hálfu. Ég geri því ráð fyrir að málið verði rætt nokkuð á vorþingi og menn muni fara yfir það frá öllum hliðum þess. Markaðsvæðingu kerfis eins og raforkukerfis fylgja auðvitað ákveðnir hlutir eins og þeir að niðurgreiðsla í kerfinu hlýtur að falla niður og menn geta ekki komið lágu raforkuverði til einstakra valinna kaupenda eins og verið hefur í gegnum afslætti eða niðurgreitt verð innan fyrirtækjanna sem ríkið hefur átt eða haft tök á að stjórna. Það breytir því fyrirkomulagi og er óhjákvæmilegt, menn komast ekkert undan því og það mun leiða til þess að afslættir og annað sem verið hafa hjá Orkubúi Vestfjarða og Rafmagnsveitu ríkisins falla niður. Við því verður ríkið þá að bregðast í gegnum einstaka liði í fjárlögum ef menn vilja ekki að hækkun á raforkuverði gangi til þeirra sem hafa notið afsláttanna. En fyrir því kunna að vera þeirra rök eins og fram kom í máli hv. þm. Ísólfs Gylfa Pálmasonar áðan. Herra forseti. Ég held að ég láti þetta duga sem almennar hugleiðingar um skipulagið á raforkumarkaðnum. Það má vel vera að það felist ákveðin tækifæri í því að sameina þessi þrjú í eitt en ég hefði gjarnan viljað fá frekari upplýsingar um hvaða tækifæri það eru, í hverju þau kunni að vera fólgin því að fyrirtæki eins og Orkubú Vestfjarða framleiðir ekki nema þriðjunginn af því rafmagni sem það selur, það þarf að treysta á að flytja rafmagn frá öðrum hlutum landsins og kaupa það af öðrum fyrirtækjum, fyrst og fremst Landsvirkjun. Ég átta mig ekki alveg á því í hverju tækifærin eiga að felast fyrir það fyrirtæki ef það er orðið hluti af stóru fyrirtæki sem fyrst og fremst er stjórnað af þeim sem í dag stjórna Landsvirkjun. Ég sé hins vegar fyrir mér tækifærin hjá fyrirtæki eins og Orkubúinu ef það starfar áfram sjálfstætt eða í einhverri breyttri mynd með hluta af Rafmagnsveitum ríkisins. Það hefur ýmsa möguleika á að sækja fram úr þeirri stöðu sem það er í í dag eins og ég rakti fyrr í ræðu minni.

Herra forseti. Þetta voru ákaflega áhugaverðar hugleiðingar hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni. Ég skil vel að hv. þingmanni bregði í brún þegar upplýsingar af því tagi sem hér hafa verið reiddar fram og hafa birst síðustu daga birtast allt í einu, að kannski eigi að fórna Orkubúi Vestfjarða og Rafmagnsveitum ríkisins á altari þess að reyna að hysja buxurnar upp um Landsvirkjun sem er að missa eigið fé niður úr öllu valdi vegna m.a. og ekki síst og auðvitað fyrst og fremst Kárahnjúkavirkjunar. Það er beinlínis haft eftir engum öðrum en Alfreð í Bæjarins besta á Ísafirði og innan gæsalappa að hann telji skiljanlegt að ríkið vilji að Rarik og Orkubú Vestfjarða, með leyfi forseta: „… fari inn í Landsvirkjun til að bæta eiginfjárstöðuna. Hún sé slök um þessar mundir vegna Kárahnjúkavirkjunar og 10 milljarðar kr. í eigið fé mundi bæta stöðu Landsvirkjunar verulega.“ Ef það er það sem hér er á ferðinni er skiljanlegt að hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni og öðrum þingmönnum Vestfjarða bregði í brún þegar upplýsingar af þessu tagi koma skyndilega fram og menn komi alveg af fjöllum gagnvart þeim. Ég tel að það gangi ekki að þingmenn t.d. Norðvestur- og Norðausturkjördæmis séu ekki hafðir á nokkurn hátt með í ráðum um þessi efni ef fara á að ráðstafa þessum mikilvægu málum til frambúðar og leiða þau til lykta, sem eru engin smámál, hvernig orkudreifingu og framleiðslu verði fyrir komið á svæðunum til langrar frambúðar litið. Sama hefur verið upplýst um iðnaðarnefnd þar sem hv. þingmaður var reyndar formaður þangað til hann var sleginn af af flokkssystkinum sínum í haust. Ég vil því spyrja hv. þingmann: Hafa þingmenn Vestfirðinga náð saman ráðum sínum um þessi mál eða stendur til að þingmenn Norðvesturkjördæmis hittist út af þessum hlutum? Ég er tilbúinn til að beita mér fyrir því að biðja um slíkan fund meðal þingmanna Norðausturkjördæmis og ég skal í gegnum aðild mína að iðnaðarnefnd reyna að sjá til þess að hún krefjist þess að fá að vera með í ráðum.

Herra forseti. Ef það er meiningin af ríkisins hálfu að kaupin á sveitarfélögunum út úr Landsvirkjun verði borin af Landsvirkjun sjálfri er augljóst mál að sá hluti málsins tengist hinum hlutanum, sameiningu fyrirtækjanna. Ef svo er hins vegar ekki eru það út af fyrir sig óskyld mál og þurfa ekki að blandast saman. Ég vek athygli á því að það eru ekki bara þeir sem hafa tengst Orkubúi Vestfjarða eða hagsmunum þeirra sem búa á Vestfjörðum sem hafa sett fram efasemdir um þetta mál heldur líka fulltrúar Akureyrarkaupstaðar og Skagafjarðar, þeir sem tengjast Norðurorku og Skagafjarðarveitum. Það eru fleiri en Vestfirðingar einir sem horfa á málin og velta fyrir sér hvort sú hugmynd sem komin er fram sé sú besta út frá þeirra bæjardyrum séð. Ég held að menn þurfi að fá miklu betri upplýsingar um þessa fyrirhuguðu sameiningu fyrirtækjanna þriggja áður en hægt er að meta hana til fulls. Miðað við þær upplýsingar og þá þekkingu sem maður hefur á þessum fyrirtækjum sé ég ekki að þetta sé vænleg leið. Ég verð bara að segja það alveg eins og er. Það kunna að leynast einhver tækifæri í því eins og hér hefur verið sagt en ég sé þau ekki. Við fáum þá væntanlega einhvern tíma fljótlega upplýsingar um það og yfirferð yfir málið. Ég geri ráð fyrir því að þingmenn kjördæmisins muni fylgjast með þessu máli á næstunni og þegar málið skýrist frekar en orðið er ráði þeir ráðum sínum um hvernig eigi að ráða málum til lykta þegar þar að kemur, a.m.k. geri ég ráð fyrir því að svo verði.

Herra forseti. Ég tek það fullgilt að hv. þingmaður vill fyrir sitt leyti beita sér fyrir því í sínum hópi að þingmenn Norðvesturkjördæmis reyni að nota aðstöðu sína til að knýja á um að þeir verði hafðir með í ráðum. Það er full ástæða til. Ég held að það sé rétt að menn hafi í huga að það munaði hársbreidd að knúin yrði fram undirritun á þessari viljayfirlýsingu um kaup ríkisins á hlut Akureyrarbæjar og Reykjavíkur í Landsvirkjun. Það munaði víst ekki miklu, hef ég ástæðu til að ætla, að tækist að stöðva það eiginlega á síðustu stundu að slík undirritun færi fram. Hæstv. ráðherra tengir þetta beint saman og setur beinlínis í það samhengi að þetta sé forsenda þess að síðan sé hægt að fara í þessa sameiningu sem virðist vera harðákveðin stefna hæstv. ráðherra. Tilgangurinn gægist svo hér upp, skýtur upp kollinum í gegnum m.a. þau orð Alfreðs Þorsteinssonar að þetta sé gert til þess að lappa upp á eiginfjárstöðu Landsvirkjunar vegna Kárahnjúkavirkjunar. Þá er það nú ekki að verða mjög félegt ef það á að bera hagsmuni Vestfirðinga og Norðlendinga þarna algerlega fyrir borð, hafa óskir þeirra um tilhögun orkumála í landshlutum sínum algerlega að engu. Það á að ganga frá þessu meira og minna á laun, í skjóli nætur, og það vegna þess að iðnaðarráðherra fer með eigandahlutverk að þessum orkufyrirtækjum til viðbótar því að vera með stjórnsýsluna og framkvæmd laganna á sinni könnu. Ég held að þó að ég sé í andsvari við ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar leyfi ég mér að fara fram á það að hæstv. ráðherra svari til um það áður en þessari umræðu lýkur hvort treysta megi því að ríkisstjórnin aðhafist ekki frekar í þessum málum nema að höfðu samráði við þingmannahópa kjördæmanna sem sérstaklega eiga í hlut og við iðnaðarnefnd Alþingis 

Virðulegi forseti. Mér var kunnugt um að einn eða tveir þingmenn ætluðu að taka til máls undir þessum dagskrárlið og vildi þá biðja hæstv. forseta aðeins að hinkra við þar til þeir hafa gefið sig fram. Þeir hafa kannski ekki vitað að þessari umræðu var lokið sem er nýbúin.

Hæstv. forseti. Við erum að nálgast lokin á umræðu um tekjuskattsfrumvarp ríkisstjórnarinnar og höfum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði gert rækilega grein fyrir stefnu okkar og afstöðu til þess frumvarps sem hér liggur fyrir af hálfu ríkisstjórnarinnar. Í sjálfu sér er ekki ástæða til að orðlengja þetta miklu lengur en ég ætla að draga í örfáum orðum saman kjarnann í afstöðu okkar. Á 20. öldinni byggðu Íslendingar upp mjög kröftugt og öflugt samfélag, samfélag sem frá öndverðri öldinni var í nær stöðugri sókn. Þetta var gert með samvinnu og samhjálp þar sem félagslegar hreyfingar komu mjög við sögu, verkalýðshreyfing, samvinnuhreyfing og að sjálfsögðu sveitarfélög og ríki. En í þessu þjóðfélagi var jafnan mikið og umtalsvert svigrúm fyrir einstaklingsframtakið, eins og það er kallað. Hvar markalínan eigi að liggja á milli samfélagsreksturs annars vegar og einkareksturs hins vegar er sívakandi pólitískt álitamál. Þó hefur lengst af verið sátt um það að grunnþjónustan í samfélaginu skuli vera á hendi opinberra aðila, skólar, sjúkrahús, aðstoð við fatlað fólk, vega- og samgöngukerfi. Menn hafa verið almennt á því máli og um það hefur ríkt víðtæk sátt í samfélaginu að þetta skuli vera rekið á samfélagslegum forsendum. Hvers vegna? Meðal annars vegna þess að það er hagkvæmara og ódýrara. Við höfum sýnt fram á að samfélagsrekstur sem ekki starfar í samkeppnisumhverfi er ódýrari þegar hann er rekinn á vegum samfélagsins en þegar það gerist á vegum einkaaðila. Við getum tekið um þetta fjölmörg dæmi og Ríkisendurskoðun styður málflutning okkar að þessu leyti. Ef við tökum hins vegar samfélagsþjónustuna og vörpum henni yfir í samkeppnisumhverfið er slík þjónusta ósanngjarnari vegna þess að hún býður upp á misrétti. Slík þjónusta er rekin með þjónustugjöldum og þegar fólk þarf að kaupa sér aðhlynningu vegna sjúkdóma eða menntun handa börnum sínum er því mismunað í samræmi við þær tekjur sem heimilin hafa. Slíkt samfélag misréttis þekkjum við og höfum fyrir augunum vestan hafs, í Bandaríkjunum. Í allra síðustu tíð hefur íslenskt samfélag verið að færast í þessa áttina. Ég hef kynnst því og þekki nokkuð vel í gegnum starf mitt í verkalýðshreyfingunni hvað er að gerast inni í þessum samfélagsstofnunum. Ég þekkti það mjög vel og kynntist því og fylgdist mjög vel með því þegar starfsfólk á Landspítalanum – háskólasjúkrahúsi var að berjast gegn aðgerðum, aðhaldsaðgerðum sem svo eru nefndar þar sem skorinn var niður reksturinn, fólki sagt upp störfum og þrengt að þjónustunni. Ég þekki það líka sem þjóðfélagsþegn og við gerum það eflaust öll sem höfum sjálf eða eigum ættingja eða vini sem hafa þurft að sækja til samfélagsþjónustunnar hvað það þýðir þegar þar er skorið niður. Hér rétt ofar í brekkunni er sjúkrahús þar sem öldruðum er sinnt. Gera menn sér grein fyrir því að á sumum deildum þar er fólkið sent heim um helgar? Hvers vegna skyldi það vera gert? Það er vegna þess að þar er fjárskortur. Það er ekki hægt að hafa deildina fullmannaða um helgar vegna þess að það skortir fé. Þess vegna er aldraða fólkið sent heim til sín, ekki vegna að sjúkrahúsið æski þess, nei, síður en svo, heldur vegna þess að það skortir fjármuni. Og þegar hæstv. landbúnaðarráðherra, varaformaður Framsóknarflokksins, sagði í dag um Vinstri hreyfinguna – grænt framboð að við vildum taka peninga úr vasa eins manns og færa þá yfir í vasa annars er það rétt. Við viljum taka peninga úr vasa okkar,  
             Nú er hins vegar að verða breyting á viðhorfum og ég verð að segja að mér fannst áhyggjuefni að hlusta á umræðuna í morgun, m.a. um skattafrumvarpið, og ekki síður við atkvæðagreiðsluna þar sem hver frjálshyggjumaðurinn á fætur öðrum úr Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki - ég sá engan mun á viðhorfum manna úr þessum tveimur flokkum - kom upp og lýsti yfir fögnuði og gleði vegna þess að verið væri að taka fjármuni úr krumlu ríkisins og færa þá til fólksins. Og til hvaða fólks var verið að færa þessa fjármuni? Til þeirra í samfélaginu sem búa við best efnin  Þetta er pólitíkin sem við erum að takast á um og birtist í þessu frumvarpi. Hér er afstaða og stefna Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs skýr. Við viljum fjármagna öflugt samhjálparkerfi í gegnum skatta og við höfnum stefnu ríkisstjórnarinnar, Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins sem vilja feta sig yfir á aðrar hægri brautir. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta núna en ég spyr hvort þeir séu ekki fleiri en ég sem nú eru hugsi yfir því sem er að gerast í íslensku samfélagi vegna þess að mér finnst þetta alvarleg tíðindi. Á sínum var talað um hægri bylgju í samfélaginu. Þá gerðist það að allir flokkar nánast og flestar stofnanir samfélagsins fóru að hugsa á nýjum brautum og mér finnst það áhyggjuefni hve margir í þessum sal eru farnir að hugsa samkvæmt forskrift peningafrjálshyggjunnar. Það á svo sannarlega við þá ríkisstjórn sem stýrir okkar landi nú um stundir.

Herra forseti. Í þessari umræðu hefur kristallast sá málefnalegi ágreiningur sem er milli stjórnarandstöðunnar og stjórnarflokkanna. Við í stjórnarandstöðunni hikum ekki við að segja eins og Framsóknarflokkurinn gerði á árdögum sínum að við lítum svo á að skattkerfið sé ekki bara uppspretta tekna til að kosta rekstur ríkisins heldur sé það líka tæki til þess að jafna kjörin. Þetta viðhorf einkenndi þá menn sem upphaflega beittu sér fyrir stofnun bæði Alþýðuflokksins og Framsóknarflokksins fyrir ákaflega löngu síðan og þeir menn sem þá voru í forustu Framsóknarflokksins hikuðu ekki við að snúa bökum saman með forustumönnum í verkalýðshreyfingunni. Hugsjón þeirra var í reynd sú að skapa sameinaða hreyfingu þeirra sem unnu með höndum og í sveita síns andlits annars vegar í landbúnaði til sveita og hins vegar við almenna verkamannavinnu í þéttbýlinu. Hugsjónin var sú að ná saman kröftum þessara tveggja skyldu en þó ólíku aðila til þess að breyta kjörum landsmanna með það fyrir augum að jafna þau. Ég get þessa, herra forseti, í upphafi máls míns til að sýna hversu langt Framsóknarflokkinn hefur borið af leið.  
             Ég minnist þess, herra forseti, þegar hv. þm. Guðni Ágústsson var hér óbreyttur á meðal okkar í sölunum áður en honum var lyft til þeirra mannvirðinga sem Framsóknarflokkurinn og íslenskir kjósendur hafa treyst honum til. Þá galt hann varhuga við þeim viðhorfum sem í dag einkenna ríkisstjórn Íslands. Hæstv. landbúnaðarráðherra var þá einn af þeim sem jafnan voru fyrstir til að bregða brandi ef það þurfti að berjast fyrir þá sem voru minni háttar. Það var oft og tíðum glæsilegt að sjá þegar núverandi hæstv. landbúnaðarráðherra henti íhaldsmennina á lofti í glæsilegri sniðglímu og lagði þá jafnan í móðurætt. En þá var hann fullur af hugsjónum, fullur af krafti og draumum þeirra sem í árdaga ruddu brautina fyrir Framsóknarflokkinn. Í dag er hann eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði hérna, hann er litla íhaldið. Hæstv. landbúnaðarráðherra og hlutskipti hans er tákn um stöðu Framsóknarflokksins í dag því að hver hefði látið sér til hugar koma að það yrði af öllum mönnum hlutskipti hæstv. landbúnaðarráðherra, bóndasonarins glæsta úr Árnessýslu, að leggjast með þessum hætti hundflatur til að verða eins konar þröskuldur, eins konar ástig fyrir hv. þm. Pétur H. Blöndal sem kemur í dag og segir að allir sínir draumar hafi ræst í dag og að veruleikinn hafi í reynd farið fram úr þeim björtustu vonum 

Ég á fullt af draumum eftir.

Hv. þm. Pétur H. Blöndal getur leyft sér þann munað að hugsa byltingarkennda drauma inn í framtíðina vegna þess að hann veit að á meðan Framsóknarflokkurinn er í þessu farinu getur hann nánast náð öllu því fram sem hann vill. En það var annar hugsjónamaður í Sjálfstæðisflokknum - ég lít svo á að hv. þm. Pétur H. Blöndal sé hugsjónamaður - það var annar hugsjónamaður í Sjálfstæðisflokknum sem hratt af stað þeirri bylgju frjálshyggjunnar sem hæstv. forsætisráðherra ásamt varaformanni sínum hafa riðið síðustu árin, því það er ekki hægt að segja annað. Þeim hefur verið fleytt til valda á öldufaldi frjálshyggjunnar vegna þess að þeir eru stjórnmálamennirnir sem hafa gert þessum æstustu frjálshyggjumönnum kleift að hrinda draumum sínum í framkvæmd í veruleika. Sá hugsjónamaður sem ég ætlaði að nefna til sögu heitir Hannes Hólmsteinn Gissurarson sem einmitt í dag að gefa út merka bók og gangi honum vel með hana. En hann var skyggnari en svo margir okkar sem sitja í þessum sölum þegar hann var að spá kristalskúlu stjórnmálanna og horfa inn í framtíðina vegna þess að hann sá fyrir þá þróun sem í dag einkennir vegferð hæstv. landbúnaðarráðherra og varaformanns Framsóknarflokksins. Hann sagði fyrir fimm árum: „Framsóknarflokkurinn á að ganga inn í Sjálfstæðisflokkinn.“ Þá hlógu nú marbendlar. Þá hló nú sá maður sem stendur hér í dag vegna þess að ég minntist þess að sjálfsögðu hvaða hönd það var sem skrifaði stefnuskrá bæði Alþýðuflokksins og Framsóknarflokksins. Það var hönd jafnaðarmannsins, leyfi ég mér að segja, Jónasar frá Hriflu, þess manns sem mótaði hvað sterkast stjórnmál síðustu aldar, þess manns sem sá fyrir þá draumsýn sem ég lýsti í upphafi ræðu minnar þegar verkamenn sveitarinnar og þéttbýlisins næðu saman til að hrinda í framkvæmd breytingu, til þess að jafna kjörin. Undirstaða þeirrar draumsýnar í verki var að sjálfsögðu skattkerfið sem, má segja, að hafi með vissum hætti tekið mið af átthögum hæstv. landbúnaðarráðherra og varaformanns Framsóknarflokksins því einu sinni var það þannig að hæstv. landbúnaðarráðherra gat stært sig af því að koma frá þeim einasta parti jarðarkringlunnar þar sem mannshöndin hafði í framkvæmd hrint verki sem sást utan úr geimnum, Flóaáveitunni. Þeir sögðu það stundum gömlu jafnaðarmennirnir sem hugsuðu eins og Jónas frá Hriflu að skattkerfi jafnaðarmannsins og skattkerfi samvinnumannanna, skattkerfi sem þessar tvær skyldu en ólíku hreyfingar börðust saman fyrir á síðustu öld, væri Flóaáveita sem veitti fjármagni frá þeim sem höfðu meira en nóg til að bíta og brenna til hinna sem höfðu minna, mannanna sem Jónas frá Hriflu, Jón Baldvinsson og þeir allir vildu slást fyrir hér á fyrstu áratugum síðustu aldar. Hverjum hefði komið til hugar að það yrði svo hlutskipti Framsóknarflokksins að hrinda í framkvæmd hugmyndum og hugsjónum sem alls staðar á jörðinni er búið að senda á öskuhauga sögunnar nema hér á Íslandi þar sem mönnum eins og hv. þm. Pétri H. Blöndal - og megi hann lof hafa fyrir þrautseigjuna - og mönnum eins og Hannesi Hólmsteini Gissurarsyni tókst að halda neista þessarar draumsýnar á lífi? 

Og fátæka fólkinu.

Hæstv. landbúnaðarráðherra kallar fram í: „Og fátæka fólkinu.“ Þar hefur hann rétt fyrir sér vegna þess að eitt af því sem við gerðum í dag, þ.e. meiri hlutinn - rétt skal vera rétt - var að afnema eignarskatt á því sem hæstv. landbúnaðarráðherra réttilega kallar fátæka fólkið. Herra forseti. En fylgdu ekki fleiri með í þeirri ferð? Sem ég horfist í augu við hæstv. landbúnaðarráðherra,  Við höfum þegar á síðustu árum, síðustu kjörtímabilum, þar á meðal ég, tekið þátt í því að bæta hag atvinnufyrirtækjanna. Ég sat í ríkisstjórn sem tók þátt í að lækka fyrirtækjaskatta úr 50 niður í 30%. Síðan var því haldið áfram og á síðasta kjörtímabili voru þeir lækkaðir úr 30 niður í 18%. Ég segi bara: Það er nóg. Það er búið að gera nóg fyrir fyrirtækin í landinu. Þau standa vel. Við sem sitjum í þessum sölum höfum saman tekið þátt í því að skapa umhverfi sem er þeim ákaflega farsælt og það eru ákaflega margir í þessum sölum, bæði í stjórn og stjórnarandstöðu, sem hafa tekið þátt í því verki. Ég segi að í staðinn fyrir að eyða milljörðum í að afnema eignarskatta á fyrirtækjum og stóreignafólki þá vil ég fara þá leið sem er að finna í þessari breytingartillögu og hafa frekar þá peninga sem til falla til að standa undir bótum og framþróun velferðarkerfisins. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að í því sé miklu meira réttlæti fólgið. Þegar ég sagði fyrr í ræðu minni að lengi væri von á einum þá er ég innst í djúpum huga míns, herra forseti, að vonast til þess að hinn ungi stjórnmálamaður sem ég hitti hér á fleti fyrir árið 1991 sem þá var hv. þm. Guðni Ágústsson, sveitadrengurinn og bóndasonurinn að austan, brjótist skyndilega fram úr gervi hæstv. landbúnaðarráðherra og taki undir með okkur eins og hann hefði gert á vordögum 1991. Það er von mín, herra forseti. Ég hef áður reifað viðhorf mín og flokks míns til þeirra tillagna og þess máls sem hér liggur fyrir og ég ætla ekki að taka neinn tíma til þess að skýra það frekar. En ég ætla að gleðja Framsóknarflokkinn með einu. Ég ætla að fara héðan úr ræðustól án þess að minnast á matarskattinn nema þá því aðeins að ég verði neyddur til þess í andsvörum.

Herra forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson talar mikið um staðfestu og stefnufestu í skattamálum og ég tel slíkt mjög mikilvægt og er honum sammála um það. Ég vildi spyrja hv. þingmann vegna þess að þetta mál varðar tvennt, annars vegar afnám eignarskatts og hins vegar lækkun tekjuskatts um 4%. Þegar staðgreiðslukerfið var tekið upp, og ég man ekki betur en að Alþýðuflokkurinn sálugi hafi komið að því, voru flestir sammála um að tekjuskattsprósentan mætti ekki fara upp úr því sem þá var lagt á eða rétt um 35%. Nú er verið að ná því stefnumiði með þessu frumvarpi. Síðan var skipuð nefnd til þess að koma á fjármagnstekjuskatti. Ég man ekki betur en hv. þm. Pétur Blöndal hafi m.a. tekið þátt í henni. Þar var líka formaður Alþýðuflokksins, hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson. Sú nefnd komst að þeirri niðurstöðu að taka ætti upp fjármagnstekjuskatt en afnema eignarskatt, þ.e. leggja skatt á tekjur af eignunum en ekki á eignina sjálfa. Nú er verið að koma báðum þessum stefnumiðum í framkvæmd með þessu frumvarpi, stefnumiðum sem 

Herra forseti. Ég verð að biðja hæstv. forsætisráðherra að skyggnast betur aftur í fortíðina. Ég man það ekki alveg, ég verð að viðurkenna það, hvort hæstv. forsætisráðherra sat í þessari nefnd en eins og hann man var barist um niðurstöðu þeirrar nefndar fram á síðasta dag og fulltrúi Alþýðuflokksins skilaði sérstöku áliti sem ég veit að hæstv. forsætisráðherra kannast við. Nú vil ég líka taka það alveg skýrt fram að Samfylkinguna og Framsóknarflokkinn greinir auðvitað á í grundvallaratriðum í þessum efnum. Við höfum aldrei verið þeirrar skoðunar að afnema eigi allan eignarskatt af fyrirtækjum og stóreignafólki. Það hefur aldrei komið fram í stefnuskrá Samfylkingarinnar. Í stefnuskrá Samfylkingarinnar hefur hins vegar komið fram að lækka eigi matarskattinn um helming og ég vil ekki gera hæstv. forsætisráðherra það gramt í geði undir lok þingsins að fara að rifja upp hvað það er sem veldur því að ekki hefur tekist samstaða um það á hinu háa Alþingi. Ég  Ég heyri að hv. þm. Pétri H. Blöndal þykir ekki nóg gert, hann vill enn frekar undiroka og niðurlægja Framsóknarflokkinn. Ég hef satt að segja ekki hugmyndaflug til að sjá hvernig hann ætlar frekar að teyma hann til fylgilags í þessum efnum því mér finnst sem Sjálfstæðisflokkurinn hafi náð öllu fram í þeim efnum sem hann vill. En ég vil segja, herra forseti, við hæstv. forsætisráðherra að ég held að áður en hann gengur til náða í kvöld eigi hann að draga fram gömlu skýrsluna um fjármagnstekjuskattinn og lesa sérálit fulltrúa Alþýðuflokksins.

Herra forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði að Alþýðuflokkurinn gamli hafi ekki viljað fella niður eignarskatt. Það má vel vera, en hann svaraði engu um tekjuskattinn. Mér heyrist að hann sé nú á móti því að tekjuskatturinn verði svipaður og hann var þegar hann var tekinn upp í staðgreiðslukerfinu. Það er a.m.k. mikil stefnubreyting og hv. þingmaður svaraði engu um það. Hvað varðar virðisaukaskattinn þá er það algjör hugarburður hjá hv. þingmanni að einhver ágreiningur sé um hann. Það liggur alveg ljóst fyrir að það sem er í þessu frumvarpi eru forgangsatriði ríkisstjórnarinnar og algjör samstaða um þau. Síðan var ákveðið að skipa sérstaka nefnd til að fara yfir virðisaukaskattskerfið og það mun koma til umfjöllunar á Alþingi þegar þar að kemur. Það sem hv. þingmaður heldur fram er algjör hugarburður og ég vænti þess að hann láti af því mikla hugarflugi sínu og noti gáfur sínar í eitthvað annað.

Herra forseti. Greind mín er ekki meiri en svo að ég rétt næ upp í að gera mér grein fyrir veruleikanum en að fljúga ofar honum tekst mér sjaldnast. Því miður er það svo, eins og hæstv. forsætisráðherra veit, að það er bara andstaða Framsóknarflokksins sem kemur í veg fyrir að lækkun matarskattsins hefur verið samþykkt. Það veit hæstv. forsætisráðherra auðvitað jafn vel og ég. Hann veit það jafn vel og hæstv. fjármálaráðherra sem sagði í sjónvarpsþætti við mig þegar við ræddum þetta og ég innti hæstv. ráðherra eftir því hvort það hefði ekki verið stefna Sjálfstæðisflokksins að lækka matarskattinn um 7%. Hæstv. fjármálaráðherra, hjartaprúður og ærlegur, sagði, með leyfi forseta: „Við vildum lækka matarskattinn um 7%. Framsóknarflokkurinn vildi fara aðra leið.“ 
             Samkvæmt þessu og miðað við þær takmörkuðu gáfur sem mér eru gefnar les ég út úr þessu svari hæstv. fjármálaráðherra að Sjálfstæðisflokkurinn hafi viljað lækka matarskattinn, eins og allir aðrir í þessum sal nema framsóknarmenn,  Hins vegar ber að gefa hæstv. forsætisráðherra það sem hann á skilið og hann er að boða stefnubreytingu. Ég tel að hin harða andstaða Samfylkingarinnar 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson er lélegur sagnfræðingur. Hann getur lesið stjórnarsáttmálann og séð hver voru forgangsverkefni ríkisstjórnarinnar. Það er það sem við vorum að gera hér. Þar stendur enn fremur að endurskoða skuli virðisaukaskattskerfið út frá hagsmunum almennings. Sú vinna er farin í gang. Ég vil enn fremur minna hv. þingmann á að Sjálfstæðisflokkurinn varð að henda þeim út í drulluga keldu 1995 vegna þess að það gekk ekki að byggja upp atvinnulíf á Íslandi með Samfylkingunni eða Alþýðuflokknum sáluga. Ég minni hér á að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sagði sig úr ríkisstjórn því að hún þoldi ekki sinn eigin flokk og stofnaði nýjan. Hún gerði það vegna þess að þeir djöfluðust á sjúkrahúsunum. Þá fóru til sjúkrahúsa og heilbrigðismála 46 milljarðar af tekjum ríkisins. Í dag fara 122,5 milljarðar og við erum að gefa í á milli ára um 8 milljarða í þennan málaflokk. Þess vegna er það staðreynd að núverandi ríkisstjórn er að vinna í þágu almennings á Íslandi. Hér er verið að bæta lífskjör. Atvinnuleysið sem var þá er að mestu horfið. Hér var fátækt og erfiðleikar 1995. Þjóðin hefur verið á miklu framfarastigi. Sannleikurinn er sá að Sjálfstæðisflokkurinn verður varla kallaður íhald og Framsóknarflokkurinn enn þá síður því að þetta eru framfaraflokkar sem standa nú og við sjónmál þegar við horfum til Evrópu er staðan sú að á Íslandi eru einhverjar bestu aðstæður í efnahagsmálum í allri Evrópu. Hér blasa við framfarir og mikil uppbygging, og ef við horfum til 2010 þá er það viðurkennt að hér verði mestur hagvöxtur. Þess vegna getum við gert þetta og ég spyr hv. þingmann: Er hann á móti 

Herra forseti. Ég skil það vel að varaformaður Framsóknarflokksins sé ekki glaður á þessum dagi og í allan dag hafa ræður hans á hinu háa Alþingi einkennst af því að hann er pirraður og hann er bitur og sár. Ég er líka mannlegur eins og hæstv. landbúnaðarráðherra og mér mundi líða nákvæmlega svona ef ég stæði í skóm hans. Ef ég hefði horft á hugsjónir mínar teknar og tættar í sundur með þeim hætti sem Sjálfstæðisflokkurinn, undir forustu hv. þm. Péturs H. Blöndals, hefur gert við pólitíska drauma bóndasonarins úr Árnessýslu þá mundi mér líka líða svona. Ef ég horfði til baka yfir þann feril sem hæstv. landbúnaðarráðherra á að baki með sínum flokki í þessari ríkisstjórn yrði ég heldur ekki glaður ef við blasti að á þessum tíma hefði Ísland orðið þriðja skuldugasta þjóð í heimi. Á þeim tíma frá því að Framsóknarflokkurinn tók við félagsmálaráðuneytinu er búið að plokka af íslenskum barnafjölskyldum sem svarar 10 milljörðum frá 1995 til 2003. Búið er að taka atvinnulausa þeim tökum að raungildi bóta þeirra á þessum tíma hefur verið skert sem svarar til tveggja mánaða bóta á ári. Á þessum tíma hefur það líka gerst að í dag eru 29 þúsund Íslendingar sem eru með tekjur sem varla voru greiddir tekjuskattar af þegar hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir steig út úr ríkisstjórn, en sá hópur borgar í dag sem svarar 2 milljörðum í tekjuskatt. Ef ég væri varaformaður hins gamla samvinnuflokks, Framsóknarflokksins, og horfði til baka og sæi yfir þetta landslag mundi mér líka líða eins og hæstv. landbúnaðarráðherra líður greinilega í kvöld.

Hæstv. forseti. Sagt hefur verið að gömlu vinstri mennirnir sem voru hér á þingi og oft leiðtogar verkalýðshreyfinga, eins og Eðvarð Sigurðsson og fleiri, hafi verið svo heiðarlegir í málflutningi að ríkisstjórn sem þeir voru í andstöðu við tók mark á þeim. Þeir viðurkenndu sannleika. Þess vegna er það svo að auðvitað verður hv. þm. Össur Skarphéðinsson að viðurkenna að efnahagsástand á Íslandi er allt öðruvísi en það var í kreppunni frá 1991–1995. Ég ætla ekki alfarið að kenna Alþýðuflokknum um þá kreppu, það var kreppa og við höfum verið að byggja okkur upp frá henni. Þess vegna blasti það við 1995 þegar við fórum í hin óhreinu bæli Alþýðuflokksins til að taka til, til að viðra sængur og hengja út fatnað og umbreyta íslensku þjóðfélagi,  Nú höfum við farið með hann þar sem hann var 

Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hæstv. landbúnaðarráðherra að Íslendingar hafa það flestir tiltölulega gott en hæstv. ráðherra veit það líka að þeir mundu hafa það miklu betra ef hann mundi hjálpa mér til að lækka matarskattinn. Hins vegar verð ég að segja að mér finnst sem hæstv. ráðherra sé ekki alveg í tengslum t.d. við veruleika láglaunafólksins í landinu. Það er því miður þannig að samfélagið hefur verið að gliðna og í því er hópur sem ekki hefur notið þessa góðæris. Það er alveg rétt hjá hæstv. landbúnaðarráðherra líka að það var kreppa 1991–1994 og ég minnist þess alveg þegar ég steig hér inn og við héldum að við værum að sigla  Ég var soltinn og klæðlaus og orti í Alþýðublaðið og allur heimurinn fyrirleit blaðið og mig. En við jafnaðarmenn ásamt þeim sem við störfuðum með þá lögðum að stórum hluta grundvöll að farsæld komandi ára með því að geta samþykkt aðild að Evrópska efnahagssvæðinu. Þetta er viðurkennd staðreynd í dag og þá mætti kannski skoða hverjir það voru sem greiddu atkvæði gegn því. Ég ætla ekki að rifja það upp fyrir hæstv. landbúnaðarráðherra en auðvitað er aumt hlutskipti að vera landbúnaðarráðherra, sjá fram á það hvernig bændastéttin hefur því miður eða a.m.k. hluti hennar verið að sigla inn í miklu verra ástand en áður var undir forustu hæstv. landbúnaðarráðherra og þurfa að horfa framan í það að það er fyrst og fremst flokkur hæstv. landbúnaðarráðherra sem kemur í veg fyrir að hægt sé að selja meira af íslenskum landbúnaðarvörum með því að lækka matarskattinn. Hæstv. ráðherra þarf ekkert að velta því fyrir sér hvort ég trúi eða hafi heimild um það eða ekki. Ég hef dregið annan og fínan mann til vitnis um það, hæstv. fjármálaráðherra, sem sagði það hreinlega opinberlega: Framsóknarflokkurinn vildi fara aðra leið. 
             Meira er ekki um það að segja, herra forseti.

Herra forseti. Það mál sem nú er komið til lokaafgreiðslu er eitt af þessum tiltölulega sjaldgæfu hápólitísku málum sem koma til meðferðar á Alþingi. Þetta er í rauninni eitt af þeim málum sem skiptir fólki í stjórnmálaflokka, afstaða til skatta, skattlagningar og með hvaða hætti skattkerfið eigi að vera uppbyggt. Við höfum heyrt í þessum umræðum bæði í dag og áður að það eru þingmenn úr vinstri flokkunum sem telja að ríkið eigi peningana sem almenningur aflar sér með vinnu sinni og þess vegna sé verið að færa fólki gjöf með því að skila til baka hluta af skattfénu sem þetta fólk hefur greitt. Við hin teljum að þetta sé akkúrat öfugt. Almenningur á launin sín og ríkissjóður er að heimta hluta þeirra með skattheimtu til sinna þarfa sem auðvitað er nauðsynlegt upp að vissu marki en þegar það er svigrúm til að slaka á þeirri kló á ekki að hika við að gera það. Og nú erum við að gera það með því að afnema eignarskattana sem eru úrelt fyrirbrigði, bæði á atvinnureksturinn og á almenning, og við erum að gera það með því að stórlækka jaðarskattinn í tekjuskatti, stórminnka jaðaráhrifin sem eru illræmd og hafa mjög óheppileg áhrif, bæði á vinnuframboð og áhuga fólks á því að afla sér tekna og sömuleiðis á tilhneigingu fólks til að reyna að draga undan skatti tekjur sínar. Hér kemur nú eitt af þessum hápólitískum málum til lokaafgreiðslu. Ég fagna því hversu greiðlega hefur gengið að koma því í gegnum þingið. Ég þakka mönnum fyrir gott samstarf í því efni í þinginu en ég er sannfærður um að þegar fram í sækir verður þetta frumvarp talið vera eitt það markverðasta sem hefur verið samþykkt í þinginu um langan aldur og er eins og ég sagði í dag framhald á þeim skipulagsumbótum í fjármálum og efnahagsmálum sem staðið hafa yfir í meira en áratug.

Herra forseti. Sjómenn, verkamenn, iðnaðarmenn,  Það lof sem hefur verið ausið á mig undanfarið að ég eigi einhvern þátt í þessu er oflof, það er annað fólk sem hefur unnið að þessu að miklu leyti, aðallega flokkssystkini mín og svo náttúrlega samstarfsflokkur okkar í ríkisstjórn sem náði fram t.d. hækkun á barnabótum. Þar kemur velferðarkerfið fram. Ég hugsa að þetta sé ekkert slæm blanda, frjálshyggjan, íhaldssemin og samvinnuhugsjón hæstv. landbúnaðarráðherra. 

Forseti vill biðja hv. alþingismenn að gefa ræðumanni kost á að ljúka máli sínu.

Þetta eru einar mestu kjarabætur sem íslenskir launamenn hafa fengið í lengri tíma. Það er svo aftur mitt persónulega vandamál hvernig ég fer að því að trúa því að eignarskatturinn sé farinn. Kannski einhvern tíma um áramót ef ég hugsa um það dag og nótt og ef ég klíp mig í handlegginn og trúi því að þetta sé ekki draumur fer ég að trúa því. 
            

Herra forseti. Samfylkingin hefur lagt megináherslu á að það svigrúm sem nú er til skattalækkunar nýtist fyrst og fremst fólki í lágtekju- og meðaltekjuhópunum meðan stjórnarflokkarnir færa mest af skattalækkunum til þeirra sem mest hafa fyrir. Skattatillögur stjórnarflokkanna og okkar jafnaðarmanna sýna að fólk hefur skýrt val milli skattstefnu tveggja stærstu stjórnmálaflokkanna í landinu. Það er andstætt stefnu jafnaðarmanna og hrópandi óréttlæti að lágtekjufólk með 150 þús. kr. í tekjur á mánuði fái 8 þús. kr. í skattalækkun á mánuði á árinu 2007, á sama tíma og topparnir með ofurkjörin fá í sinn hlut 186 þús. kr. á mánuði, þ.e. 2,2 millj. á ári í skattalækkun, þ.e. sem samsvarar tvöföldum árslaunum lægst launaða fólksins.  
            

Herra forseti. Það sem hér á að fara að afgreiða í skattamálum er tær og ómenguð hægri stefna. Það er skiljanlegt að hv. þm. Pétur Blöndal, einn helsti talsmaður peningafrjálshyggjusjónarmiðanna í Sjálfstæðisflokknum, og aðrir últra hægri menn í þeim flokki séu glaðir. Það er fullkomlega eðlilegt og það er út af fyrir sig hægt að óska þeim til hamingju með það  
             Það er líka táknrænt, gleði hv. þm. Péturs H. Blöndals er táknræn sett í samhengi við örlög Framsóknarflokksins eða Litla íhaldsins eins og hann hefur verið skírður á þessum degi. Og þá er erfiðara að gera upp við sig hvort maður á að óska til hamingju eða votta samúð. Það er algerlega kristaltært að hér er á ferðinni hrein ómenguð hægri nýfrjálshyggjustefna í skattamálum. Þeir fá mest út úr þessu sem hæstar hafa tekjurnar og mestar eiga eignirnar. Það er staðreynd. 25–30 milljarðar kr. verða horfnir út úr ríkissjóði á árinu 2007. Þeir fjármunir verða ekki til skiptanna til að standa undir velferðarútgjöldum í landinu, í landi þar sem ástandið er nú þegar þannig að deildum er lokað á stærstu sjúkrahúsum og fólk sent heim fárveikt um helgar hvort sem einhver er þar til að taka á móti því eða ekki. Sveitarfélögin með hæstv. félagsmálaráðherra yfir sér sem virðist algerlega rænulaus um stöðu þeirra liggja fullkomlega óbætt hjá garði. Af þessum skattkerfisbreytingum einum saman leiðir 400 millj. kr. tekjutap hjá þeim ofan á það sem fyrir er, í viðbót upp á hallarekstur upp á marga milljarða kr. Það er efnahagslegt glapræði um þessar mundir að fara út í þessar skattalækkanir. Ruðningsáhrif stóriðjuframkvæmdanna og skattalækkunarstefnu ríkisstjórnarinnar eru að ganga af útflutningsgreinunum dauðum. Þar koma menn fram dag frá degi og bera sig upp, grátkórinn gamli í sjávarútveginum er vaknaður til lífsins í fyrsta skipti í 10 ár. Hæstv. fjármálaráðherra Geir H. Haarde reynir að bera sig vel þótt hann hafi að vísu nöldrað yfir því að kraftaverkið hafi verið þagað í hel. Ég er hins vegar ekki eins viss um að það verði eins gaman að vera fjármálaráðherra á Íslandi árið 2007 og það er hreint ábyrgðarleysi sem þessi ríkisstjórn ástundar í þessum efnum, hreint ábyrgðarleysi.

Hæstv. forseti. Við umræðuna í haust um fjárlög og fjáraukalög og við umræðuna að undanförnu um skattalagabreytingar höfum við í Frjálslynda flokknum margbent á þau atriði að það kæmi sér betur til að stuðla að launajöfnun í landinu og hækkun á rauntekjum þeirra sem lægst hafa launin að útfæra hækkun á persónuafslætti og þar með hækka skattleysismörkin en að fara þá leið ríkisstjórnarinnar að leggja til prósentulækkun á tekjuskattinn til viðbótar við niðurfellingu hátekjuskattsins. Sú breyting sem hér er verið að gera á skattalögunum og sjálfstæðismenn eru svo ofur glaðir með og framsóknarmenn styðja svo heils hugar sem komið hefur fram felur í sér að fólk með undir 100 þús. kr. á mánuði, láglaunfólk, ellilífeyrisþegar og öryrkjar, heldur áfram að greiða tekjuskatta. Þessi niðurstaða út úr skattalagabreytingunum er óviðunandi og stuðlar ekki að þeirri jöfnun sem við í Frjálslynda flokknum sækjumst eftir í þjóðfélaginu. Við teljum að nú hefði átt að bæta stöðu þeirra sem lægst hafa launin meira en gert er með núverandi breytingum sem færa mun fleiri krónur í vasa þeirra sem hæstar hafa tekjurnar. Hér hefur verið lýst yfir mikilli hamingju með skattana og skattalagabreytingarnar og einkum hefur hv. þm. Pétur H. Blöndal haft það á orði. Af því tilefni varð þessi limra til í mínum huga: Í laufblaðahrúgunni lá hann, til sólar af hamingju sá hann. Nú villtur hann er en sér ekki hver af sköttunum vill ekki sjá hann.

Herra forseti. Ég hafði vænst þess að um þessar skattalagabreytingar gæti ríkt mikil samstaða á Alþingi. Ég hafði gert mér vonir um að flokkarnir á Alþingi gætu verið sammála um að tekjuskattsprósentan færi í svipað horf og hún var þegar staðgreiðslukerfið var tekið upp. Ég hafði líka gert mér vonir um að samstaða gæti verið um að leggja ætti skatt á tekjur af eignum en ekki á eignirnar sjálfar, og það væri mikilvægt að sveitarfélögin hefðu þann skattstofn sem fasteignagjöldin, lögð beint á eignirnar, eru. Ég hafði líka gert mér vonir um að almenn samstaða yrði um að hækka barnabætur verulega. Nú er komið í ljós að stjórnarandstaðan er á móti þessum breytingum og það er miður. Þessar breytingar eru í fullu samræmi við yfirlýsingar stjórnarflokkanna fyrir síðustu kosningar. Þær eru í fullu samræmi við stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar og ég minni á að t.d. Samfylkingin lýsti því yfir að það fyrsta sem þeir gerðu yrði að hækka skattleysismörk. Hér er verið að hækka skattleysismörk, það er verið að lækka tekjuskattinn sem lækkar sérstaklega á millitekjufólki, á unga fólkinu sem er með mestu greiðslubyrðina, fólkinu sem notar milli 10 og 20% af tekjum sínum til að borga af íbúðarhúsnæði, og skattalagabreytingunni varð að haga þannig að hún næði ekki síst til þessa hóps. Það er fyrst og fremst eldra fólkið sem mun njóta breytinganna á eignarskattinum þannig að hér er um að ræða aðgerð sem kemur öllum til góða og stuðlar að jöfnuði í þjóðfélaginu því kaupmátturinn mun aukast mest hjá fjölskyldufólkinu. Kaupmáttur fjölskyldna í landinu mun aukast á bilinu 6–10%. Þetta eru gífurlegar breytingar og það er mikill jöfnuður í þessum aðgerðum sem ég vænti að stjórnarandstaðan muni átta sig á þegar fram líða stundir.

Hæstv. forseti. Í lok þessarar atkvæðagreiðslu vil ég sérstaklega fagna því að nú er hið stóra stefnumál okkar sjálfstæðismanna, skattalækkanir, orðið að veruleika. Lækkun tekjuskatts, afnám eignarskatts og hækkun barnabóta. Árangur af góðri hagstjórn og stjórn ríkisfjármála er nú að koma í ljós fyrir venjulegt vinnandi fólk. Fjölskyldurnar í landinu munu nú uppskera aukinn kaupmátt sem stafar af þeim skattalækkunum sem við vorum að lögfesta. Því fögnum við sjálfstæðismenn og ég segi já, hæstv. forseti.

Herra forseti. Það er sérstök ástæða til að gera rækilega grein fyrir því að á þessum mínútum hafa stjórnarliðar fellt tillögur stjórnarandstæðinga um að lækka matvöruverð í landinu stórkostlega. Á þessum síðustu mínútum hafa stjórnarliðar fellt tillögur okkar stjórnarandstæðinga um að hækka barnabætur stórkostlega. Það mun sitja eftir í þessari atkvæðagreiðslu, herra forseti.

Hæstv. forseti. Hér kemur það fram að almenningur í landinu mun njóta góðs árangurs stjórnarflokkanna undanfarin ár í efnahags- og ríkisfjármálum. Þess njóta almennir launamenn, barnafjölskyldur, eldri borgarar og fleiri. Hér er m.a. verið að lækka jaðarskatta sem lengi hefur verið rætt um og kemur nú til framkvæmda. Hér er verið að fylgja eftir kosningastefnu okkar framsóknarmanna frá því fyrir síðustu kosningar og einnig stjórnarsáttmála stjórnarflokkanna. Herra forseti. Það er sorglegt að verða vitni að ólund og vanlíðan stjórnarandstæðinga þegar kaupmáttur fólks í landinu er aukinn verulega og verið er að draga úr jaðaráhrifum skattkerfisins en mér finnst þetta ánægjuleg málalok og segi því já.