Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Til svara eru: Forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, utanríkisráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra.

Frú forseti. Síðast þegar gerðir voru kjarasamningar á milli aðila vinnumarkaðarins áttu stjórnvöld beina aðkomu að málinu og hafði þá um nokkurt skeið verið lögð rík áhersla á að fá stjórnvöld að borðinu til að tryggja frið á vinnumarkaði og forsendur launahækkana til handa launþegum í landinu. Gerðir voru samningar sem við könnumst við sem stöðugleikasáttmála og hefur ýmislegt gengið á í þeim efnum undanfarin missiri. Nú liggur fyrir að fram undan, skömmu eftir áramót, eiga laun til launþega að hækka í þriðja sinn á grundvelli þessara samninga. Nú ber svo við að báðir aðilar vinnumarkaðarins sem að málinu koma, Samtök atvinnulífsins og verkalýðshreyfingin, telja að stjórnvöld hafi í öllum veigamestu atriðunum ekki staðið við sinn hluta samkomulagsins. Það liggur í því að enn skortir mjög á að hér hafi orðið sú fjárfesting sem að var stefnt með atvinnusköpun. Það liggur líka í því að menn hafi ekki staðið við að lækka gjöld á atvinnulífið í samræmi við minna atvinnuleysi eins og nú liggur fyrir með fjárlagafrumvarpinu í formi tryggingagjaldsins. Raunar er það langur listi loforða sem bæði Samtök atvinnulífsins og ASÍ telja að enn sé óuppfylltur af hálfu stjórnvalda. Þetta skapar þær alvarlegu aðstæður að forsendur samninganna geta verið í uppnámi og nú er horft til stjórnvalda um efndir á þeim loforðum sem gefin voru á sínum tíma. Hvernig hyggst forsætisráðherra bregðast við ummælum forustumanna aðila vinnumarkaðarins um svik ríkisstjórnarinnar og hvernig hyggst ríkisstjórnin endurheimta það traust 

Hæstv. forseti. Ég vil í allri vinsemd segja að stóryrði og svikabrigsl forustumanna atvinnulífsins eru orðin nokkuð hvimleið. Ég tel fráleitt að halda því fram, virðulegi forseti, að stærstu loforðin sem ríkisstjórnin átti aðild að í þessum kjarasamningum hafi verið svikin. Ég vísa því til föðurhúsanna. Ég fullyrði þvert á móti að ríkisstjórnin hefur lagt sig alla fram til að láta þau mál sem að henni snúa ná fram að ganga. Það hefur sannarlega verið ágreiningur um túlkun einstakra atriða og sannarlega hafa sameiginleg markmið aðila um einstök fjárfestingarverkefni, um þróun gengismála o.s.frv., ekki náð fram að ganga eins og var rætt um í sameiginlegu yfirlýsingunni. En ég spyr: Ætla menn í alvöru að halda því fram að það sé ríkisstjórninni að kenna og hún beri til dæmis ábyrgð á töfum á verkefnum eins og Helguvík þar sem deilt er um orkuverð? Ætla menn í alvöru að halda því fram að ríkisstjórnin beri ábyrgð á alþjóðlegu fjármálakreppunni sem hefur tafið mörg fjárfestingarverkefni hér? Ég spyr: Ætla menn í alvöru að halda því fram að ríkisstjórnin hafi svikið ýmis fyrirheit sem við lofuðum sem er verið að vinna að? Hvað á ég að nefna? Vaðlaheiðargöng, spítala o.s.frv. Ég held, virðulegi forseti, að allir sanngjarnir menn hljóti að sjá að ríkisstjórnin hefur lagt gríðarlega mikið af mörkum til að kjarasamningarnir nái fram að ganga. Það er erfitt að þurfa eilíflega að sitja undir þessum svikabrigslum forustumanna SA og ASÍ sem koma að fjölmörgum verkefnum þrátt fyrir að þeir séu að segja sig úr lögum við ríkisstjórnina á þessu tímabili, og vinni í mörgum stórum málum, vinnumarkaðsmálum og gjaldeyrismálum, sameiginlega með ríkisstjórninni.

Frú forseti. Það vill svo til að við í stjórnarandstöðu á þinginu skiljum kannski betur en margir hvað átt er við þegar talað er um að svíkja gefin loforð. Síðast kom það í ljós í samskiptum stjórnarandstöðunnar við ríkisstjórnina að fyrirheit um að standa við samkomulag sem gert var í tengslum við endurskoðun fiskveiðistefnunnar er komið upp í loft þrátt fyrir skriflegar yfirlýsingar frá ríkisstjórninni um allt annað. Er hægt að kenna ríkisstjórninni um hvað eina? Vissulega er það ekki svo að hægt sé að kenna ríkisstjórninni um hvað eina sem fer öðruvísi en við vonuðum. En ríkisstjórnin verður hins vegar að kannast við að forsendur kjarasamninganna voru þær að hér yrði allt gert til að tryggja um 4–5% hagvöxt. Ríkisstjórnin verður líka að kannast við að þegar hún lofar því að atvinnutryggingar og atvinnuleysisbætur hækki í samræmi við það sem er að gerast í kjarasamningum verður hún að standa við það, ella verður henni borið á brýn að hafa svikið gefin loforð. Það er þess vegna sem forusta verkalýðshreyfingarinnar ASÍ segir í dag 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður nefnir hagvöxtinn, en það er ýmislegt sem skýrir það að hagvöxturinn hafi ekki farið upp í 4–5% eins og menn voru að vona að yrði 2013. Hann er þó næstum því 3% sem er miklu meira en gerist og gengur í Evrópu. Atvinnuleysi er hér miklu minna, innan við 5% meðan það er að meðaltali 8% í Evrópu. Það hlýtur náttúrlega ýmislegt og að stærstum hluta hafa gengið fram sem um var samið. Meira að segja hefur ríkisstjórnin bætt í fjárfestingar sem ekki var um samið í kjarasamningum, sem eru þau stórfelldu áform sem við erum að fara í núna samkvæmt fjárfestingaráætlun 

Virðulegur forseti. Ég vil eiga orðastað við hæstv. forsætisráðherra vegna lítils trausts á Alþingi. Það er mikið áhyggjuefni hvað almenningur virðist treysta Alþingi lítið um þessar mundir. Þegar maður hittir fólk heyrir maður og hefur heyrt allhátt í sumar, að fólk segir: Slökkvum bara á sjónvarpinu, við nennum ekkert að horfa á ykkur í þinginu. Þið talið ekki af nógu mikilli hógværð og prúðmennsku, þetta er ekki nógu málefnalegt. Það þýðir ekkert að horfa á þetta, þetta er bara tímaeyðsla. - Það er auðvitað mjög mikið áhyggjuefni í lýðræðisríki að heyra þegar almenningur talar þannig. Ég hef flutt mál í félagi við nokkra aðra þingmenn um að við reynum að breyta lögum þannig að umræðuhefðin batni á þingi, þ.e. sú umræðuhefð sem hér er við lýði og hvernig þingmenn nota pontuna. Það er alveg séríslenskt fyrirbrigði, má segja, og þekkist ekki á Norðurlöndunum. Þar fá þingflokkar úthlutaðan ræðutíma og nýta hann og reyna að vera með einhverja rökvísi í umræðunni. Síðan er ákveðið hvenær málum linnir, hvenær umræðan hættir, þ.e. umræðutíminn er ákveðinn fyrir fram miðað við þyngd mála. Ef upp koma gríðarlega umdeild mál getur minni hluti þings, ég nefni Danmörku sem dæmi, þar er það 1/3 hluti þingmanna, skotið slíkum málum í þjóðaratkvæðagreiðslu. Nú hefur sú sem hér stendur flutt mál um að við förum þessa norrænu leið og áætlum ræðutímann í öllum málum. Í greinargerð með málinu er minnst á að 1/3 hluti þingmanna geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um gríðarlega umdeild mál. Að mínu mati mun þetta valda því að meiri hlutinn á hverjum tíma ræður eins og er eðlilegt í lýðræðisríki, en það þýðir líka að meiri hlutinn verður að taka eitthvert tillit til minni hlutans sérstaklega í umdeildum málum, annars á hann á hættu að kallað verði til þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra um viðhorf hennar til þessa máls og hvort hún muni beita sér fyrir breytingum á þingsköpum og breytingum á stjórnarskrá í þessa veru.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að taka upp þetta mál á þingi enda hefur hv. fyrirspyrjandi sýnt það bæði úr ræðustól og með framlagningu mála að hún vill leggja sitt af mörkum til að bæta starfshætti þingsins. Ég vil segja að við hljótum öll að reyna að bæta hér úr á þessu þingi og hefur ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir lagt sig fram um það með samtölum við formenn stjórnarflokkanna. Meðal annars verði reynt að ná samkomulagi um stærstu málin sem verða tekin til umræðu á þinginu, eins og hv. þingmaður nefndi, það verði ákveðið fyrir fram hve lengi umræðan muni standa og ríkisstjórnin leggi sig fram um að stóru málin komi fram á Alþingi sem fyrst, í upphafi þings. Það sem þingmaðurinn leggur til er fullkomlega í samræmi við það sem ríkisstjórnin leggur áherslu á svo að sannarlega tek ég undir að þetta sé gert. Auðvitað þarf líka að tryggja með ýmsum hætti rétt stjórnarandstöðunnar eins og hv. þingmaður leggur til. Hún leggur til danska fyrirkomulagið, að minni hluti þingmanna geti krafist þess að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla um tiltekin mál. Ef ég man rétt hefur þetta ekki verið mikið notað í Danmörku. Það gæti verið ástæða fyrir því en ég tel alveg sjálfsagt að skoða þetta, bæði að tryggja rétt minni hlutans að því er varðar þjóðaratkvæðagreiðslu og að skoða hvort hægt sé að auka hlut stjórnarandstöðunnar við stjórn þingsins með einhverjum hætti. Umfram allt þurfum við að ná samkomulagi, og það hefði þurft að gera í upphafi þings, um að breyta ræðutímanum. Það er út úr öllu korti hvernig hann er og að það sé endalaust hægt að 

Virðulegur forseti. Ég fagna þessu svari. Ég held hins vegar að það sé mjög erfitt að gera svona samkomulag á hverjum tíma. Ég held að betra sé að við breytum reglunum, breytum lögum þannig að það sé alveg skýrt hvernig reglurnar eru til framtíðar. Förum þessa norrænu leið, áætlum ræðutímann í öllum málum og gefum minni hlutanum þann neyðarhemil sem er að minni hluti þingmanna geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu í umdeildum málum. Það er rétt, þetta hefur ekki verið misnotað í Danmörku til dæmis þar sem þetta er svona, af því að þingmenn vita að þeir geta ekki verið að kalla til þjóðaratkvæðagreiðslu út af einhverjum smotterísmálum, þjóðin væri ekki til í það. Þar er þetta ekki misnotað. Fyrst þegar ég flutti þetta mál var ég ein á málinu. Nú eru 14 þingmenn á málinu. Þeir eru úr öllum flokkum nema einum. Það er enginn úr Sjálfstæðisflokknum. Ég er viss um að sjálfstæðismenn vilja líka taka á þessu til lengri tíma litið. Ég vil brýna hæstv. forsætisráðherra í þessu máli vegna þess að það er oft þannig að þegar menn eru komnir í stjórnarandstöðu, eins og gæti nú gerst hjá Samfylkingunni á næsta kjörtímabili, við vitum það ekki, þá virðast þeir gleyma. 

Virðulegur forseti. Mér finnst það lofa góðu sem hv. þingmaður bendir á, að þingmenn úr öllum flokkum nema Sjálfstæðisflokknum flytja þetta mál með henni. Það hlýtur að gefa málinu aukinn þunga á þinginu og verður tekið til skoðunar. Ég held að menn eigi að athuga hvort ekki sé rétt að skoða málið af fullri alvöru. Kannski þarf að bæta einhverju fleiru inn í það að því er varðar starfshætti þingsins vegna þess að það hvílir á okkur öllum að gera betur í því efni. Mér þykir miður að Sjálfstæðisflokkurinn sé ekki á þessu máli og hefði verið fróðlegt að heyra hver ástæðan er fyrir því, en það kemur sennilega í ljós einhvern tíma úr þessum ræðustól. Ég hef lagt áherslu á það og hef átt tvo fundi með formönnum eða forustumönnum allra stjórnmálaflokkanna um málið og var það samdóma álit allra að við ættum að halda þessum samtölum áfram og hafa reglulega fundi en ekki bara fundi rétt fyrir jólaleyfi eða við lok þingsins. Ég vona að það samráð geti leitt til þess að 

Virðulegi forseti. Það er áhugavert að hlusta á þessar umræður og heyra í ræðukóngi þingsins, en enginn hefur haldið lengri ræður en hæstv. forsætisráðherra sem sagði áðan að núna væri ræðutíminn allt of langur. Enginn mun þó slá Íslandsmet hæstv. forsætisráðherra í málþófi. Eins og við vitum settu spunameistarar Samfylkingarinnar nýlega af stað nokkuð sem kallast verkstjórnarvald forsætisráðherra. Eftir breytinguna á Stjórnarráðinu eru verkefni hæstv. forsætisráðherra tvenns konar; annars vegar verkstjórnarvald og hins vegar jafnréttismálin. Við þekkjum að ráðherrar í þessari ríkisstjórn eru síbrotamenn þegar kemur að jafnréttislögunum. Eitt mál hefur nokkuð verið í umræðunni, það er forsætisráðherraákvæði sem hæstv. forsætisráðherra beitti sér fyrir í kjararáði, sem er svolítið norður-kóreskt, þ.e. að enginn mætti hafa hærri laun en forsætisráðherra. Á þeim tíma var bent á að í heilbrigðismálum kæmi það bara niður á einu einstaklingi, þ.e. þáverandi forstjóra Landspítalans sem var fyrsti kvenmaðurinn sem gegndi því embætti. Nú sjáum við hins vegar að því lagaákvæði hefur ekki verið framfylgt af hæstv. ríkisstjórn og er skiljanlegt að hæstv. ríkisstjórn vilji halda í hæft fólk eins og núverandi forstjóra Landspítalans sem hefur staðið sig með eindæmum vel. Ég vildi þess vegna spyrja hæstv. forsætisráðherra sem hefur komið að þessum málum sem verkstjóri, annað gæti ekki verið: 1. Hefur hæstv. ríkisstjórn einhvern tíma farið eftir þessum lögum? 2. Ætlar hæstv. forsætisráðherra ekki að beita sér fyrir því núna að breyta þessum lögum? Það er augljóst að ekki er farið eftir þeim, í það minnsta ekki núna, og þau eru auðvitað algalin.

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að þeir vandi orðaval í ræðustóli Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að minna á verkstjórnarvald forsætisráðherra og þar með þær breytingar sem orðið hafa á Stjórnarráðinu, sem ég held að séu til mikilla framfara. Hv. þingmaður telur að lögum sem kveða á um að enginn skuli hafa hærri laun en forsætisráðherra að því er dagvinnulaunin varðar, hafi ekki verið framfylgt. Ég held að það sé ekki rétt hjá honum, ég held að það hafi gengið eftir að því er varðar dagvinnulaunin. Ég held að enginn sé með hærri laun en forsætisráðherra nema forseti Íslands þegar kemur að dagvinnulaununum, en þegar kemur að heildarlaununum hygg ég að það séu um það bil tíu manns í stjórnkerfinu með hærri laun en forsætisráðherra. Það lagaákvæði var sett á á sínum tíma þegar við vorum að reyna að átta okkur á hvernig rétt væri að vinna á hruninu. Þá var ein leiðin sem við bentum á sú að koma þyrfti í veg fyrir ofurlaunaþróun hjá ríkinu og það var tilgangurinn með þessu ákvæði. Sú aðgerð hefur tekist að mínu mati. Nú er frumvarp fyrir þinginu - eða hvort það er komið fyrir þingið - þar sem lagðar eru til breytingar á þessu ákvæði þar sem undanþága frá þessu ákvæði er heimil í ákveðnum tilvikum. Það er þegar um er að ræða störf hjá hinu opinbera sem eru á samkeppnismarkaði. Í því sambandi eru menn sérstaklega að hugsa um Landsvirkjun, svo það sé bara sagt beint út, og að því er varðar Landsbankann þar sem bankastjóri Landsbankans er greinilega með tvöfalt eða þrefalt lægri laun en bankastjórar annarra banka. Þarna er byrjað að vinda ofan af vandanum, við hljótum að gera það þegar við teljum að réttur tími sé til þess. Við erum að byrja að vinna okkur þannig út úr vandanum að við náum jöfnuði í ríkisfjármálum á næsta ári. Þá finnst mér tímabært 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svarið. Það er áhugavert að sagt sé að aldrei hafi staðið til að hafa þetta öðruvísi en að það sneri að dagvinnulaununum. Auðvitað vita menn að launasamningarnir eru mjög mismunandi og manni finnst þetta hljóma eins og aldrei hafi staðið til að framfylgja þessum lögum í raun. Hæstv. forsætisráðherra segir að tíu manns séu með hærri laun í stjórnkerfinu. Í heilbrigðisþjónustunni er til dæmis augljóst að mun fleiri hafa hærri laun en forstjórinn, jafnvel eftir þá hækkun sem honum bauðst en hann afþakkaði síðan. Ef hækkunin hefði náð fram að ganga væru samt sem áður fleiri starfsmenn innan spítalans með hærri laun en forstjórinn. Af því að hæstv. forsætisráðherra talaði um samkeppnismarkaðinn og nefndi í því sambandi Landsvirkjun og Landsbankann þá erum við í mjög mikilli samkeppni um fólk í heilbrigðisþjónustunni, bæði stjórnendur og hæfa einstaklinga. Ég hvet því hæstv. forsætisráðherra til að taka mið af því þegar hún ræðir þessi mál.

Virðulegi forseti. Verið er að leggja drög að því núna hjá ríkisstjórnarflokkunum að beina því til stjórnmálaflokka að ESB verði ekki næsta kosningamál. Það kom meðal annars fram í umræðuþætti í síðustu viku að ríkisstjórnarflokkarnir líta svo á að ESB verði ekki kosningamál. Það þykir mér afar undarlegt miðað við þann forsendubrest sem orðið hefur eftir að naumur meiri hluti Alþingis lagði inn umsókn að Evrópusambandinu, því að mikið vatn hefur runnið til sjávar síðan sumarið 2009 í málefnum Evrópusambandsins. Er þar skemmst að minnast þróun evrunnar og svo umræðan sem fram fer á Evrópusambandsvettvangnum um að nú þurfi að gera sambandið líkara sambandsríki og að sameina þurfi ýmsar stofnanir. Nýlega hafa borist fréttir af umræðu í Evrópusambandinu um að nauðsynlegt sé að koma á fót einu samevrópsku utanríkisráðuneyti og sú skoðun er enn að færast í aukana að Evrópusambandið líti svo á að nauðsynlegt sé fyrir sambandið að hafa samevrópskan her. Við vitum um umræðuna sem fram fór hér á landi varðandi fjármálamarkaðinn og þær kröfur sem gerðar eru á okkur Íslendinga að tilheyra hinu samevrópska fjármálaeftirlitskerfi. Því langar mig til að spyrja hæstv. utanríkisráðherra í ljósi þróunar Evrópusambandsins í þeirri sambandskreppu sem er í gangi núna: Er ekki fullkominn forsendubrestur fyrir því að halda áfram með Evrópusambandsumsóknina? Hæstv utanríkisráðherra hefur ætíð sagt að við værum ekki að ganga inn í sambandsríki heldur yrðum við sjálfstæð þjóð á meðal þessara Evrópuþjóða. Er ekki rétt að staldra við, hæstv utanríkisráðherra?

Frú forseti. Sem fyrr þá er ég þakklátur fyrir umhyggju hv. þingmanns fyrir velferð Evrópusambandsins. Sennilega hefur hún ekki fylgst með síðustu tíðindum af þeim bæ og þau eru þá kannski helst tvenn: Í gær lýsti Barroso, framkvæmdastjóri ESB, því yfir að ekki væri stefnt að neinu öðru en því að ríkin yrðu áfram þjóðríki innan Evrópusambandsins eins og þau eru. Hv. þingmaður þekkir þá skilgreiningu betur en aðrir. Í öðru lagi er skammt síðan Mario Draghi, sem er bankastjóri Seðlabanka Evrópu, lýsti því yfir í fyrsta skipti að bankinn mundi gera allt það sem þyrfti til að lækna evruna af þeim meinum sem hana hafa vissulega þjáð. Það ber að lesa í tengslum við niðurstöðu stjórnarskrárdómstólsins í Karlsruhe í síðustu viku. Það sýnir að leiðtogar Evrópu eru í fyrsta skipti að manna sig upp í að rífa upp úr sjálfum sér það sem þarf til að koma evrunni aftur á kjöl. Það er pólitískur styrkur og pólitísk sýn. Ég er þeirrar skoðunar að núna horfi töluvert betur um framtíð evrunnar en áður. Það verður tíminn að leiða fram og ég er viss um að hv. þingmaður hefur á því aðrar skoðanir en ég. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það sé allsendis ótímabært að velta því fyrir sér að stöðva eða draga umsóknina til baka. Ástæðan kom fram í skýrslu Seðlabankans í vikunni. Þar er það alveg skýrt að það eru tveir valkostir, að halda áfram með krónuna í því ásigkomulagi sem hún er eða að eiga þann valkost að taka upp evruna síðar. Ef við mundum hætta við umsóknina væri verið að svipta Íslendinga þeim möguleika að taka upp evruna jafnvel þó að þeir kæmust síðar að þeirri niðurstöðu að það væri farsælast fyrir þjóðina. Ég er auðvitað þeirrar skoðunar í dag.

Virðulegi forseti. Mér sýnist hæstv. utanríkisráðherra hafa farið með ranga ræðu á röngum tíma því að við erum að fara að ræða evruna á eftir. Ég spurði um þróun Evrópusambandsins sjálfs og þá kröfu Evrópusambandsins að sameina frekar þær grunnstoðir þjóðanna sem standa að sambandinu. Minntist ég á þá kröfu að það yrði ein utanríkisstefna með einum utanríkisráðherra sambandsins, svo ég endurtaki það, og jafnframt á þá hugmynd að nauðsynlegt væri fyrir sambandið að taka upp sameiginlegan evrópskan her. Ég lét það alveg ógert í þetta sinn að ræða hótanir og kúganir Evrópusambandsins í makríldeilunni. Verið er að reka mál gagnvart okkur fyrir EFTA-dómstólnum varðandi Icesave. Um evruna spurði ég ekki enda verður hún rædd eftir þennan dagskrárlið. Ég spurði hæstv. utanríkisráðherra um þróunina því að nú er verið að færa Evrópusambandið í átt að sambandsríkjum Bandaríkjanna, að hafa eina yfirstjórn. Og úr því að ráðherra minntist á þjóðríki mundu halda sínu er það líka svo með ríki Bandaríkjanna 

Frú forseti. Það er hugsanlegt að hv. þingmaður hafi verið að hlusta á ranga ræðu. Ég var að vísa til þess að Barroso hefði lýst því alveg skýrt yfir í gær að það væri ekki ætlun hans eða annarra leiðtoga Evrópusambandsins að leysa upp þjóðríkin. Þær breytingar sem gerðar kynnu að verða á Evrópusambandinu mundu ekki leiða til þess, því að það lá auðvitað í spurningu hv. þingmanns ef hún skilgreinir þjóðríki með svipuðum hætti og menn gera almennt. Í öðru lagi hefur komið algjörlega skýrt fram hjá leiðtogum sterkustu Evrópusambandsríkjanna að þau telja ekki að þær breytingar sem fyrirhugaðar eru muni leiða til einhverra róttækra breytinga á þeim sáttmálum sem eru undirstaða Evrópusambandsins. Það er svarið við þeirri spurningu. Svo vil ég biðja hv. þingmann um að fylgjast bara örlítið betur með því sem er að gerast í Evrópusambandinu og koma ekki og spyrja hér spurninga sem eru löngu úreltar.

Fylgistu sjálfur með þessu?

Hæstv. forseti. Hæstv. forsætisráðherra tók þátt í umræðum í gær um stöðu atvinnumála í landinu. Í þeirri umræðu var meðal annars vakin athygli á nýjum upplýsingum frá Hagstofunni frá því í gærmorgun sem leiða í ljós að störfum í landinu hefur ekki fjölgað. Það fækkar að sönnu á atvinnuleysisskrá en þeim sem taldir eru utan vinnumarkaðar fjölgar og störfum fjölgar ekki. Af þessu tilefni vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hún hafi ekki áhyggjur af þessu í ljósi þess að það hefur verið með stærstu verkefnum núverandi ríkisstjórnar frá upphafi, að sögn, að koma hjólum atvinnulífsins aftur af stað. Að vinna bug á atvinnuleysi með fjölgun starfa. Svo þess sé getið þá notar Hagstofan samevrópska mælikvarða til þess að mæla þessa hluti. Þessi niðurstaða Hagstofunnar leiðir til þess, ef mælt er í ágúst á þessu ári, að störfum hefur ekkert fjölgað frá því í fyrra og ekkert fjölgað frá því í hittiðfyrra. Er það ekki áhyggjuefni að mati hæstv. forsætisráðherra?

Hæstv. forseti. Ég held að það sé nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því af hverju störfum er að fækka. Á hverjum tíma er alltaf nokkuð stór hluti vinnandi fólks utan vinnumarkaðarins. Það er mismunandi hve hátt hlutfall það er, en ef miðað er við fólk á aldrinum 16–64 ára hefur hlutfallið verið á bilinu 17–18% eða 19%. Það verður líka að taka með í reikninginn að ríkisstjórnin hefur farið í vinnumarkaðsaðgerðir sem hafa kannski haft þau áhrif að dregið hefur úr þeim fjölda sem er á vinnumarkaði. Þar má nefna átakið Vinnandi vegur þar sem 1.400 störf voru undir. Þá eru atvinnuleysisbætur viðkomandi látnar ganga til atvinnurekandans og hann greiðir mismuninn á bótunum og kjarasamningum. Síðan höfum við líka tekið það upp í góðu samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins að greiða fyrir því að þeir sem eru atvinnulausir fari í nám. Það eru aðallega langtímaatvinnulausir sem hafa nýtt sér þessar aðgerðir og ungt fólk. Það eru 1.000 manns atvinnulausir sem hafa farið í nám í staðinn fyrir að vera á atvinnuleysisbótum. Þetta er leið sem til dæmis þær þjóðir hafa farið sem hafa lent í svipuðum hremmingum og við, Finnar og Svíar, þ.e. að setja töluvert mikla peninga í vinnumarkaðsaðgerðir sem leiða til fækkunar á vinnumarkaðnum. Eins verður að líta til þess að skekkjumörkin í tölum Hagstofunnar sem hv. þingmaður var að vitna í eru talsverð og það er ekki sama hvort litið er á tölur innan mánaðar eða á mánuði eða hvort miðað er við ársfjórðunga. Ef miðað er við ársfjórðunga eru það töluvert aðrar tölur en Hagstofan hefur sett fram þegar hún miðar við mánuð. Við getum til dæmis litið til þess að á milli annars ársfjórðungs áranna 2011 og 2012 

Hæstv. forsætisráðherra. Í fyrsta lagi telst það fólk sem tekur þátt í vinnumarkaðsaðgerðum og verkefnum sem tengjast opinberum stofnunum vera á vinnumarkaði. Það er því ekki skýring sem hæstv. forsætisráðherra getur gripið til í þessu sambandi. Það er ekki þannig. Það er rangt. Í annan stað sýna niðurstöður Hagstofunnar að ef borin eru saman sambærileg tímabil 2010, 2011 og 2012 hefur störfum ekkert fjölgað. Ekki neitt. Hæstv. forsætisráðherra sagði í stefnuræðu sinni í síðustu viku að það hefðu orðið til 4.600 ný störf á þessu ári. Það kann að vera en þá hafa einhver 4.600 störf glatast á móti því niðurstöður Hagstofunnar benda ekki til þess að störfum í landinu hafi fjölgað. Fólki á atvinnuleysisskrá hefur fækkað en því miður er það ekki vegna þess að störfum í landinu hafi fjölgað.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé mjög gott að hafa það í huga þegar farið er í svona vinnumarkaðsaðgerðir eins og við höfum gert, að það er sérstaklega verið að hjálpa fólki að fara í nám sem af einhverjum ástæðum hefur flosnað upp úr skóla eða er á atvinnuleysisskrá. Við erum mjög stolt af því að hafa gert það og höfum gert með aðilum vinnumarkaðarins. Það er ljóst og ég vona að hv. þingmaður sé mér sammála, að þar erum við að tala um fjárfestingu til framtíðar. Þetta eru vinnumarkaðsaðgerðir sem fleiri lönd en við hafa gripið til við sambærilegar aðstæður. Það eru um 2.400 manns sem hafa tekið þátt í þessum vinnumarkaðsaðgerðum sem gripið var til í fyrra og ég tel að þetta hafi breytt miklu að því er varðar vinnumarkaðinn. Síðan hlýtur það að segja okkur eitthvað að við erum með miklu lægra atvinnuleysi en í Evrópu, hér er atvinnuleysi 4–5% meðan það er 8% að meðaltali í Evrópu og það hlýtur að segja sína sögu. Síðan bendi ég á þessi skekkjumörk og einnig að það er hefðbundið að 17–18% fólks á aldrinum 16–74 ára séu utan vinnumarkaðarins af einhverjum ástæðum, 

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs undir þessum lið og vil ræða dagskrá þingsins í dag. Hér áðan féllu þau orð hjá hæstv. forsætisráðherra að það væri til athugunar hvort ríkisstjórnin ætti að koma að gerð kjarasamninga eins og verið hefur í ljósi þeirra svikabrigsla, eins og það var orðað, af hálfu talsmanna atvinnulífsins og verkalýðshreyfingarinnar. Þetta er mjög alvarleg yfirlýsing. Ég legg til að að loknu hádegishléi klukkan 13.30 verði boðað til sérstakrar umræðu þar sem forsætisráðherra verði gefinn kostur á að draga ummæli sín annaðhvort til baka eða skýra þau nánar. Fyrir liggur frá forystumönnum Samtaka atvinnulífsins og Alþýðusambandsins að kjarasamningar eru nú í uppnámi, m.a. vegna þess að ríkisstjórnin hefur ekki staðið við fyrirætlanir sínar og þau loforð sem gefin hafa verið. Menn telja að ekki sé grundvöllur fyrir umsömdum kjarahækkunum. Við erum að tala um launahækkanir til almennings á Íslandi. Við þær aðstæður verður forsætisráðherra að fá tækifæri til að skýra þessi ummæli sín eða draga þau til baka.

Virðulegi forseti. Mér finnst það tilefni sem hv. þingmaður er að rekja ekki gefa ástæðu til, eftir tvo, þrjá klukkutíma, að fara að kalla til sérstakrar umræðu. Ég tel að það sé alger óþarfi að efna til slíkrar umræðu út af ummælum mínum áðan sem hann vitnaði til, að vísu ekki orðrétt. Ég fór ítarlega yfir það áðan að ég taldi þetta ekki réttmætar ásakanir. Það var verið að ásaka okkur um að hafa ekki staðið í stórum dráttum við þessa kjarasamninga. Það er sí og æ verið að brigsla okkur um það. Ríkisvaldið átti mjög stóran hluta í kjarasamningunum sem voru gerðir fyrir tveimur árum og við höfum lagt okkur mjög fram um að standa við þá. Það sem ég átti við er að við hljótum að skoða í framtíðinni hvort það sé eðlilegt að ríkisvaldið eigi 

Í fyrsta lagi vill forseti geta þess að dagskrá þingsins í dag liggur fyrir og að svo stöddu verður henni ekki breytt. Í öðru lagi biður forseti hv. þingmenn og hæstv. ráðherra að ræða fundarstjórn forseta en ekki efnislegar umræður sem hér hafa farið fram.

Virðulegi forseti. Forseti fer með dagskrárvald og ber ég mikla virðingu fyrir því. Þess vegna er ekki við hæfi að hæstv. forsætisráðherra komi hér og tjái sig um það hvaða mál eru á dagskrá þingsins. Hins vegar vil ég beina því til forseta  
             Fyrirgefðu, frú forseti, ég segi þetta til að rökstyðja það að málið komist á dagskrá

Um fundarstjórn forseta.

Líklega kemur beiðni um það frá viðkomandi aðilum að það verði sérstök umræða um þetta mál því ekki er hægt að una við að hæstv. forsætisráðherra standi í ræðustól og tali 

Forseti áréttar að það er forseti þingsins sem ræður dagskrá þingsins. Hvorki einstaka þingmenn né hæstv. ráðherrar.

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að ég lagði til að þessi sérstaka umræða færi fram eftir hádegishlé er sú að þá gæfist tækifæri fyrir forseta að funda með þingflokksformönnum og við gætum gert breytingar á dagskránni. Virðulegi forseti. Hér er ekki um að ræða neitt smámál. Þetta er alvarlegt mál. Yfirlýsing forsætisráðherra um að ríkið íhugi að koma ekki með sama hætti að kjarasamningum og verið hefur vegna gagnrýni aðila vinnumarkaðarins, verkalýðshreyfingarinnar og Samtaka atvinnulífsins. Það hefur verið boðað til sérstakrar umræðu í þinginu af minna tilefni. 
             Það er eðlilegt, virðulegi forseti að við þingflokksformenn setjumst niður með virðulegum forseta, finnum tíma í dag til þess að koma þessari umræðu fyrir þannig 

Forseti hefur meðtekið beiðni hv. þingmanns um utandagskrárumræðu og mun að sjálfsögðu íhuga hana, en hyggst ekki gera breytingar á dagskrá dagsins í dag.

Forseti. Það er afar athyglisvert að horfa upp á tilraunir hv. þm. Illuga Gunnarssonar til að stjórna dagskrá þingsins. Tilefnið er kannski ekki mjög sérstakt og sjálfsagt að ræða kvartanir aðila vinnumarkaðarins í þinginu, einkum eftir að forsætisráðherra hefur gefist tími til að ræða við aðilana. En þetta var kannski ekki hið raunverulega tilefni, heldur var verið að sýna okkur að það væri kominn nýr foringi í þingflokk Sjálfstæðisflokksins  
            

Forseti biður hv. þingmenn sem ræða hér dag eftir dag um virðingu þingsins að sýna þinginu þá virðingu.

Virðulegur forseti. Íslenska efnahagshrunið var öðrum þræði hrun gjaldmiðils, íslensku flotkrónunnar sem braskarar tóku stöðu í hægri, vinstri. Það er skylda okkar við almenning og við komandi kynslóðir að tryggja landinu traustari gjaldmiðil til framtíðar því að Reykjavík, Ísland má aldrei aftur verða leikvöllur fyrir erlenda vogunarsjóði sem hingað koma í þeim tilgangi einum að leika sér að fjöreggi okkar eins og hverjum öðrum skopparabolta með þeim gríðarlega skelfilegu afleiðingum sem það hafði fyrir fólk og fyrirtæki hér í landinu. Það er þess vegna fagnaðarefni að hafa fengið ítarlega skýrslu Seðlabanka Íslands sem dregur það fram svo ekki verður um villst að við Íslendingar eigum tvo raunhæfa valkosti í þessum efnum, íslensku haftakrónuna eða aðild að evrópska myntsamstarfinu og evruna. Við hefðum raunar ekki átt að þurfa hrunið til að hugsa um hvernig við gætum losnað við íslensku krónuna því að krónan fyrir hrun og haftakróna síðustu aldar skilaði okkur óstöðugleika, óðaverðbólgu, verðmætarýrnun og hæstu vöxtum sem finna má í heimshluta okkar. Það er sérstakt fagnaðarefni að í skýrslunni eru tekin af tvímæli um að einhliða upptaka annars gjaldmiðils er of áhættusöm, það felur í sér of mikið framsal fullveldis og of lítinn ávinning til þess að það geti talist raunhæfir valkostir eða ábyrg afstaða í efnahagsmálum. Og þó að það væri óráð að taka upp evruna í dag kunna að skapast kjöraðstæður á næstu missirum til að ganga inn í evrópska myntsamstarfið. Þetta er svona: Takist að leysa úr skuldavanda Suður-Evrópu er evran líklegust til að hjálpa okkur Íslendingum við að losna úr höftum, við að draga úr sveiflum, við að lækka verðbólgu, við að lækka vexti, við að auka útflutningstekjur, við að draga úr viðskiptakostnaði, auka erlenda fjárfestingu og samkeppnishæfni, og það er algjört ábyrgðarleysi að vilja hætta viðræðum um þau brýnu hagsmunamál Íslendinga við Evrópusambandið áður en lyktir eru fengnar í þær viðræður. Hvernig víkur þessu við? Við þurfum trúverðugan bakhjarl til að komast út úr höftunum. Sá trúverðugi bakhjarl er evrópska myntsamstarfið. Íslenska krónan hefur magnað upp óstöðugleika og sveiflur í hagkerfi okkar, við aukum við líkur á stöðugleika hér á landi með því að leggja henni. Verðbólgan á Evrópska svæðinu er 2,1% þrátt fyrir erfiðleikana og íslensk verðtryggð heimili gæfu sennilega mörg aðra höndina til að fá að búa við þann stöðugleika og þá lágu vexti sem fylgja svo styrkri efnahagsstjórn. Vextirnir á evrópska svæðinu hafa auðvitað langtímum saman verið miklu lægri en hér, það þekkja allir Íslendingar. Það sem kannski færri vita er að skýrsla Seðlabankans dregur meðal annars fram að sú þróun er líkleg til að auka útflutningstekjur okkar um 1,5–11% á ári. Það þýðir 20–160 milljarða í tekjur fyrir Ísland á ári hverju, varanlega aukningu landsframleiðslu. Á sama tíma getur hún dregið úr viðskiptakostnaði okkar um 5–15 milljarða á ári fyrir utan það að þá þurfum við ekki lengur að bera gríðarlegan kostnað sem fylgir því að fjármagna þann stóra gjaldeyrisvarasjóð sem við höfum haft. Auk þess sýna rannsóknir að inngönguríkjum í myntsamstarfi vegnar miklu betur við að draga til sín erlenda fjárfestingu og við þurfum einmitt erlenda fjárfestingu nú sem aldrei fyrr. Ágætu alþingismenn. Spurningin er ekki hvort við hættum að nota íslensku krónuna, spurningin er bara: Hvenær tökum við upp þann gjaldmiðil sem ráðandi er á helstu markaðssvæðum okkar? Tíminn kynni að vera á næstu missirum. Það er skylda okkar þvert á flokka sem forustumanna í þessu þjóðríki að kanna til hlítar þá raunhæfu kosti sem við eigum í því sambandi. Ég trúi því ekki að stjórnarandstaðan vilji ekki láta reyna á hvort sú raunhæfa leið sem Seðlabankinn bendir á 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir að hefja umræðuna og þakka Seðlabankanum fyrir viðamikla skýrslu um valkosti Íslands í gjaldmiðils- og gengismálum þar sem allir helstu kostir eru kannaðir ítarlega. Ég vil einnig nota tækifærið og benda á nýútkomna skýrslu Seðlabankans um varúðarreglu eftir fjármagnshöft, en efni þeirrar skýrslu tengist svo sannarlega því sem við ræðum í dag. Skýrsla Seðlabankans um valkosti Íslands í gjaldmiðils- og gengismálum er mikilvægt innlegg í umræðuna um framtíðargjaldmiðil þjóðarinnar. Skýrslan sýnir svo ekki verður um villst að þjóðin stendur frammi fyrir tveimur kostum. Það sem skiptir enn meira máli er að ef við lítum til fyrri skýrslna bankans þá teflir bankinn ekki fram tveimur jafnvígum kostum. Annar kosturinn byggist á upptöku evru eftir inngöngu í Evrópusambandið, hinn kosturinn er að halda í íslensku krónuna til framtíðar á grundvelli verðbólgumarkmiðs en þó með breyttri umgjörð frá því sem áður var um starfsemi fjármálafyrirtækja og frelsi til athafna. Í því samhengi er rétt að undirstrika að aðrir valkostir í gengismálum eru að mati Seðlabankans ólíklegir til að þjóna hagsmunum okkar Íslendinga til skemmri eða lengri tíma. Í skýrslunni kemur skýrt fram að upptöku evru geti fylgt verulegur ábati fyrir þjóðarbúið og þá almenning allan. Samkvæmt skýrslunni getur upptaka evru aukið hlutfall vöruviðskipta af landsframleiðslu um 4–11%. Landsframleiðslan gæti í kjölfarið aukist varanlega um 1,5–11%. Aðild að myntbandalaginu gæti einnig sparað gjaldeyrisforða, og við vitum öll hversu dýrt það er að hafa slíkan forða sem talinn er nauðsynlegur í dag. Greining Seðlabankans bendir auk þess til þess að innlendir raunvextir mundu lækka og innlendur fjármagnsstofn mundi stækka við upptöku evru eftir aðild að Evrópusambandinu. Í kjölfarið mundi landsframleiðsla á hvern mann hækka. Því til viðbótar mundi upptaka evru auka stærðarhagkvæmni innlendrar framleiðslu og vera þannig fyrirtækjum til framdráttar og auðvelda samkeppni og verðsamanburð, sem kemur heimilum í landinu til góða. Þrátt fyrir að niðurstaða skýrslunnar bendi ekki til þess að aðild að evrusvæðinu hafi áhrif á tíðni bankakreppna má ætla að þær breytingar sem nú standa fyrir dyrum með mótun bankabandalags styrki umgjörð fjármálaþjónustu auk þess sem áhætta í bankastarfsemi yfir landamæri minnkar ef Ísland yrði aðili að evrusvæðinu og Seðlabanki Evrópu gæti í kjölfarið sinnt lausafjárfyrirgreiðslu til íslenskra banka. Evrusvæðið býr við tvíþættan vanda um þessar mundir, annars vegar bankakreppu og hins vegar ríkisskuldakreppu einstakra ríkja en ekki gjaldmiðlakreppu. Evran hefur haldið verðgildi sínu í gegnum þrengingarnar. Að sjálfsögðu getur falist áhætta í núverandi kreppu evrusvæðisins en enginn heldur því fram að Ísland muni ganga í myntbandalagið fyrr en kreppan er yfirstaðin og mótuð hefur verið sterkari umgjörð fyrir efnahagssamstarf og fjármálaþjónustu innan sambandsins. Fyrst þurfum við að ljúka aðildarviðræðum og að því loknu fær þjóðin að kjósa um aðildarsamning þegar hann liggur fyrir. Ef samningurinn yrði samþykktur þyrfti Ísland að vera í gengissamstarfinu ERM IIí að minnsta kosti tvö ár áður en til upptöku evru gæti komið. Það er því nægur tími fyrir Evrópusambandið að styrkja enn frekar umgjörð evrusamstarfsins og gera ábata þess enn meiri fyrir Ísland. Hinn valkosturinn sem Seðlabankinn teflir fram er áframhaldandi fljótandi króna á verðbólgumarkmiði. Jafnvel þótt þjóðin kjósi að ganga í Evrópusambandið munum við þurfa að lifa með krónunni enn um sinn. Af þeim sökum eru tillögur Seðlabankans um hvernig styrkja megi umgjörð krónunnar og sú vinna sem í gangi er í fjármála- og efnahagsráðuneytinu um bætta umgjörð ríkisfjármála mjög mikilvægar hvort sem verður af inngöngu í Evrópusambandið með upptöku evru eða ekki. Sem valkostur er krónan til frambúðar allt annars eðlis en upptaka evru. Ólíkt því sem oft er haldið fram virðist sjálfstæður gjaldmiðill ekki hafa reynst Íslandi vel við að jafna hagsveiflur heldur vera sjálfstæð uppspretta óstöðugleika í hagkerfinu. Krónan virðist því vera valkostur sem felur í sér óstöðugleika fyrir heimili og fyrirtæki. Hins vegar hefur Seðlabankinn lagt á það áherslu að hann fái aukin tæki og tól áður en gjaldeyrishöftunum verður létt, ekki síst ef halda á krónunni. Í skýrslum bankans um peningastefnu eftir höft og varúðarreglur eftir fjármagnshöft er sýn bankans á umgjörð krónunnar lýst ágætlega. Sú umgjörð sem bæta á framkvæmd peningastefnunnar og gera okkur kleift að lifa með sjálfstæðri krónu dregur hins vegar úr athafnafrelsi. Það er lausn sem er nær andstaða þess sem aðild að Evrópusambandinu og upptaka evru fela í sér. Í skýrslum Seðlabankans er kallað eftir skýrum kvöðum á innlenda banka og möguleika þeirra til athafna.  
            

Það er nú ansi ríflegt.


             30 sekúndur. Það mátti reyna það, hv. þingmaður. ) Virðulegi forseti. Þá held ég áfram. Ég ræddi það einmitt áðan að með því að halda krónunni væri kallað eftir skýrum kvöðum á innlenda banka og möguleika þeirra til athafna en einnig væri dregið úr aðgengi innlendra aðila að erlendri fjármögnun. Auk þess er líklegt að Seðlabankinn mundi þurfa að byggja upp stóran og kostnaðarsaman gjaldeyrisforða svo hann geti sinnt markmiði um aukin inngrip á gjaldeyrismarkaði. Það er vissulega mögulegt að lifa áfram með íslensku krónunni en því fylgja miklir gallar.

Forseti vill upplýsa hv. þingmenn um það að klukkan er í ólagi og hyggst forseti taka mið af klukku á veggnum hér á móti.

Virðulegi forseti. Fyrir sjö árum síðan skrifaði ég, þá prófessor við Háskóla Íslands, og Gylfi Zoëga prófessor skýrslu sem bar nafnið Fyrirkomulag gengismála á Íslandi: Horft til framtíðar. Það er óhætt að segja að framtíðin sé komin núna. Í skýrslunni segir, með leyfi virðulegs forseta: „Þegar kostir og gallar þess að taka upp nýja peningamálastefnu eru ígrundaðir þarf að svara tveimur lykilspurningum: Í fyrsta lagi, getur peningamálastefnan linað afleiðingar þjóðhagslegra hnykkja og hvert er hlutverk gengisins í aðlögun hagkerfisins að jafnvægi? Í öðru lagi, er peningamálastefnan sjálf rót þjóðhagslegra hnykkja? Sú gæti verið raunin ef seðlabanki nyti ekki trúverðugleika eða ef hann tæki óeðlilegt tillit til stjórnmálaaðstæðna. Ef sjálfstæð peningamálastefna nær að jafna hagsveiflur er sjálfstæður gjaldmiðill eftirsóknarverður, ef hún er hins vegar rót efnahagslegs vanda þá gæti verið skynsamlegt að festa gengið til frambúðar og ganga í myntbandalag.“ Áfram segir, með leyfi virðulegs forseta: „Af þeim kostum sem í boði eru virðast því einungis tveir koma til greina: að taka þátt í evrópska myntsamstarfinu - sem hefði í för með sér inngöngu í Evrópubandalagið - og taka þar með upp evru eða halda núverandi gengisfyrirkomulagi.“ Að þeirri niðurstöðu var hægt að komast á 200 blaðsíðum, það þurfti ekki 600 blaðsíður til þess. En grundvallarforsendan sem þeir sem aðhyllast aðild að Evrópusambandinu virðast gefa sér er að ef við höldum krónunni verði það gert í óbreyttri mynd, að engu verði breytt. Það verði sem sagt flotið sofandi að feigðarósi. Ef halda á úti sjálfstæðum gjaldmiðli þarf auðvitað að endurbæta hagstjórnina og um það mun ég fjalla síðar í dag. Hitt er aftur á móti annað mál að það virðist vera orðið morgunljóst að íslenska þjóðin 

Frú forseti. Við tæmum náttúrlega ekki umræður um 500–600 blaðsíðna skýrslu á hálftíma, allra síst þar sem almennir þátttakendur fá aðeins tvær mínútur. Það má kannski segja að þetta sé ágæt upphitun fyrir umræðu sem vonandi verður um þetta viðamikla mál. Ég tel þessa skýrslu gott gagn, góðan grunn til áframhaldandi umræðna. Þetta er fróðleg lesning og ég sé ekkert eftir þessum 500–600 blaðsíðum. Þarna eru margir áhugaverðir kaflar þar sem farið er dýpra ofan í málin en væntanlega hefur verið gert í 200 blaðsíðna skýrslunni þó að hún kunni að vera góð til síns brúks  Það sem ég tel líka kost við skýrsluna er að hún er góð leiðsögn um næstu skref. Hún afgreiðir út af borðinu ýmsar lítt raunhæfar hugmyndir um skyndilausnir. Það er rétt, eftir standa þessir tveir meginvalkostir tiltölulega skýrt og annar þeirra er okkar eigin gjaldmiðill áfram í bættri og breyttri umgjörð. Um það held ég að allir séu sammála. Ég vil segja fyrir mitt leyti, og það er ekki nýtt, að þó að það sé augljóslega og verði agandi og krefjandi verkefni að standa þá þannig að málum að það sé farsælt eigum við að hafa kjark og sjálfstraust til að varða þá leið. Ég skil satt best að segja ekki málflutning um annað vegna þess að það er svo augljóst raunsæismat á stöðunni að það gæti mjög líklega orðið það sem okkar bíður. Við eigum heldur ekki að tala þá leið niður. Við eigum að láta það njóta vafans að við getum staðið betur og ábyrgar að málum. Hinn meginvalkosturinn er augljóslega innganga í myntbandalag og upptaka evru. Að mínu mati eiga menn líka að horfast í augu við að sú niðurstaða yrði væntanlega ekki endanleg fyrr en eftir hálfan til einn áratug og það kemur skýrt fram í skýrslu Seðlabankans að sá kostur er líka varðaður óvissu um það hvernig til tekst að leysa vanda evrusvæðisins og Evrópusambandsins og hann er varðaður óvissu af meiri toga. Að lokum og aftur, frú forseti, það sem ég tel mikilvægast við skýrsluna og gagnlegast er að hún er skýr um það sem þarf að gera 

Frú forseti. Fljótt á litið virðist ekki margt nýtt í skýrslu Seðlabankans þó að hún sé á stærð við símaskrá. Það er ekki bara vegna þess að hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson hafi í pésa sínum dregið fram öll helstu atriðin sem birtast í þessari skýrslu, heldur hefur afstaða Seðlabankans og þeirra sem unnu þessa skýrslu lengi legið fyrir sem og rökstuðningur fyrir henni. Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson nefndi hins vegar þann vanda sem kynni að skapast vegna trúverðugleika Seðlabankans og áhrifa stjórnmálaástandsins. Það er áhyggjuefni út af fyrir sig. Við sáum til að mynda spá Seðlabankans um þróun viðskiptajafnaðar í aðdraganda kosninga um Icesave þar sem spáð var gríðarlegum afgangi af viðskiptajöfnuði. Eftir kosningarnar var þetta endurreiknað og kom í ljós að það var nánast enginn afgangur, þvert á móti raunar tap af viðskiptajöfnuði næstu árin. Það sem er kannski einna merkilegast við þessa skýrslu er að í henni felst heilmikil sjálfsgagnrýni. Seðlabankinn er með þessari skýrslu að gagnrýna sjálfan sig og þá stefnu sem þar hefur verið rekin af sömu mönnum og skrifuðu skýrsluna. Þar komumst við einmitt að kjarna málsins, það er ekki sama hvaða stefnu menn fylgja í peningamálum burt séð frá því hvaða gjaldmiðil menn hafa. Gjaldmiðill er verkfæri og mælikvarði og ekki sama hvernig með hann er farið. Eins og menn sjá af vandræðum á evrusvæðinu núna er það að vera með evru síður en svo lausn alls og getur jafnvel verið orsök vanda. Það var ánægjulegt að heyra hv. þm. Helga Hjörvar viðurkenna að það kæmi þó fram í skýrslunni að það væri óráð að taka upp evru í dag. Ef það tækist að leysa skuldavanda Evrópu gæti evran samt verið góður kostur. Já, það þarf ekki meira en það til að evran verði góður kostur fyrir Íslendinga, að leysa allan skuldavanda Evrópu. Hvað ef það tekst að losa um skuldavanda Íslendinga og okkur tekst að hafa hér sæmilega peningamálastefnu, getur þá ekki líka verið að krónan sé góður valkostur? Jú, það má líka lesa út úr skýrslu Seðlabankans.

Forseti. Eins og aðrir þakka ég fyrir umræðuna og þessa miklu skýrslu Seðlabankans sem við fáum þó frekar stuttan tíma til að ræða. Ég held að við ættum öll að vera sammála um að við eigum að stefna í sömu átt. Við þurfum mynt sem hægt er að treysta og stóla á, hvað sem hún kallast. Við þurfum að losna við verðtrygginguna og umfram allt þurfum við að losna við þörfina fyrir verðtryggingu með stöðugleika og betri efnahagsstjórn. Samkvæmt skýrslunni eru valkostirnir einkum tveir, evra með inngöngu í ESB og króna í höftum. Að mati Seðlabanka Íslands eru aðrir kostir verri. Tíunduð er dapurleg reynsla okkar af sjálfstæðri peningastefnu og sveigjanlegu gengi og gott að hafa þá hörmungarsögu á einum stað. Það sem flækir málin er að við sjáum ekki framtíðina. Við vitum ekki nákvæmlega hver framtíð evrunnar verður og með hvaða hætti Maastricht-skilyrðunum verður framfylgt. Mér finnst trúlegt að þau verði hert. Því finnst mér mikilvægt að við höldum áfram öllum möguleikum opnum, þar með hugsanlegri aðild að ESB. Við þurfum að gera allt sem í okkar valdi stendur til að gera sambúðina við krónuna bærilegri og til þess þurfum við að hafa þor til að slátra annarri krónunni sem við notum, þeirri verðtryggðu, því að það gengur ekki að við fáum launin okkar í einni mynt, óverðtryggðri krónu sem rýrnar og rýrnar, og þurfum að standa skil á skuldum okkar í þeirri verðtryggðu. 
            

Þetta er nokkuð …

Frú forseti. Ef þjóðin á að hafa forsendu til að taka ákvörðun um framtíðargjaldmiðil þarf hún að vita hvernig á að leysa 1.200 milljarða snjóhengjuvanda. Snjóhengjan er eignir áhættufjárfesta sem lánaðar voru til einkaaðila sem margir hverjir eru gjaldþrota í dag. Á að leyfa snjóhengjunni að fara út úr hagkerfinu með miklu gengishruni krónunnar eða á að gera snjóhengjuna að skuld skattgreiðenda með erlendu láni hjá Evrópska seðlabankanum til að fjármagna útstreymi við upptöku evrunnar? Hvað með upptöku nýkrónu á mismunandi skiptigengi til að skrifa niður froðueignir í snjóhengjunni? Frú forseti. Þessum spurningum er ekki svarað í skýrslunni. Þjóðin þarf að ákveða hvort hún vilji aðlögun að tíðum sveiflum í raunhagkerfinu í gegnum annars vegar fjöldaatvinnuleysi eins og á evrusvæðinu eða launalækkun vegna gengishruns krónunnar. Almenn launalækkun tryggir að allir, ekki bara þeir sem missa vinnuna, taka á sig byrðar í niðursveiflu. Það er svolítið meiri jafnaðarmennska í því. Í skýrslunni kemur fram að framboðsskellir séu helsti drifkraftur hagsveiflunnar. Samkvæmt kenningunni um hagkvæm myntsvæði eru því líkur á að innlendar hagsveiflur aukist við aðild að evrusvæðinu þar sem innlendir framboðsskellir hafa lítil tengsl við slíka skelli á evrusvæðinu. Frú forseti. Óstöðugleiki í efnahagslífinu gæti því aukist við upptöku evrunnar. Horfumst í augu við raunveruleikann.

Frú forseti. Ég skil mjög vel að það verði að vera niðurstaða Seðlabankans að við höfum tvo kosti. Við búum við krónu og hinn kosturinn, sem er evra, er háður þeim skilyrðum að þjóðin samþykki aðild að Evrópusambandinu. Stærstu tíðindin finnast mér í raun vera þau að það er bara einn annar kostur til viðbótar við núverandi ástand. Það er sem sagt einn annar valkostur og það er evran. Það er mikið talað um kjark og dug í þessari umræðu, að við eigum að hafa hann, og núna finnst mér að við þurfum kjark og dug til að vega og meta einfaldlega hvor kosturinn er betri. Þó að við höfum tvo kosti þurfum við að lesa skýrsluna og dæma um það hvor er betri. Þegar ég renni yfir skýrsluna finnst mér alveg augljóst að hún er eiginlega einn samfelldur áfellisdómur yfir krónunni. Vissulega getur verið að við þurfum að búa við hana en erfiðleikarnir sem eru taldir upp samfara því að hafa krónu eru svo miklu meiri í skýrslunni en þeir sem eru tengdir því að taka upp evru, og vissulega taldir upp í skýrslunni. Það er farið ágætlega yfir þetta. Þeir sem hafa haldið því hvað mest fram að krónan feli í sér einhvers konar aðlögunarhæfni fyrir íslenskt efnahagslíf hafa ýmislegt að hugsa um þegar þeir lesa skýrsluna. Það er ítrekað sagt þarna að krónan valdi sveiflum og að lækningin sem krónan gefur okkur sé í raun og veru verri en sjúkdómurinn. Svo dæmi sé tekið er ítrekað farið yfir kostnaðinn sem fylgir krónunni, bæði fyrir heimilin, ríkiskassann og atvinnulífið, tilfærsluna á fjármagni sem hún leiðir til. Evran er ekki þrautalaus og það er ítrekað sagt að hún komi ekki fyrr en eftir hálfan eða heilan áratug en þá finnst mér menn skauta dálítið létt yfir það að mjög fljótlega eftir að aðild yrði hugsanlega samþykkt 

Virðulegi forseti. Eins og aðrir hv. þingmenn þakka ég fyrir þá umræðu sem hér fer fram um þetta mikilvæga mál og framlag Seðlabankans. Ég vil þó segja eitt strax í upphafi, menn skyldu gjalda varhuga við því að taka allt sem heilagan sannleika eða hinn endanlega dóm sem kemur úr Seðlabankanum. Seðlabankanum getur skjátlast eins og öðrum. Þetta rit er þó gott framlag í umræðuna sem síðan þarf að fara fram innan þessara veggja um það hvaða valkostir það eru sem við stöndum frammi fyrir og hvernig við getum síðan best valið þar á milli. Ég vil segja það um krónuna og stöðu hennar að það má færa fyrir því rök að það séu sveiflur í hagkerfinu sem eiga rót sína að rekja til þess að við erum með sjálfstæða mynt. Það má þó líka færa fyrir því rök, þung rök og reynslurök, að hagstjórnarmistök í gegnum tíðina, þ.e. hvernig við höfum staðið að hagstjórninni, hafa mikið um það að segja hvernig sveiflurnar hafa verið í íslensku efnahagslífi, hvort sem um er að ræða kjarasamninga, ríkisfjármál eða aðrar ákvarðanir sem hafa haft veruleg áhrif á stöðu efnahagslífsins og framgang þess. Slíkar ákvarðanir vega þungt þegar kemur að því hvort okkur takist að varðveita stöðugleika og byggja upp samfélag sem tryggir þegnunum hagvöxt og vaxandi kaupmátt. Það hafa verið lagðar fram hugmyndir, virðulegi forseti, m.a. hjá hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni um ríkisfjármálareglur, hvernig við getum betur hnýtt saman ríkisfjármálin og stjórn peningamálanna innan veggja Seðlabankans. Það er vaxandi skilningur á því að til þess að við náum árangri með krónuna þurfum við að breyta hagstjórn okkar og auka allan aga. Ég held að sá skilningur sé ekki einskorðaður við einstaka stjórnmálaflokka, þetta er vaxandi skilningur í öllum stjórnmálaflokkum og hjá aðilum vinnumarkaðarins. Það er mikilvægt að nýta það. Það er ekki þannig að öll okkar vandamál verði leyst með evru og það er heldur ekki þannig að öll okkar vandamál verði leyst með krónu. En 

Frú forseti. Það er sannarlega rétt sem hv. þm. Illugi Gunnarsson sagði, það er ástæða til að vera bjartsýn á Íslandi í dag. Skýrsla Seðlabankans um valkosti í gjaldmiðils- og gengismálum verðskuldar ítarlega skoðun og umræður, reyndar miklu dýpri en hér gefst kostur á. Sú niðurstaða skýrslunnar sem einblínt hefur verið hvað mest á er þó auðlesin. Ef - og aftur ef ákveðið verður að taka upp annan gjaldmiðil en íslenska krónu er það mat Seðlabankans að hagfelldast sé að taka upp evru með aðild að evrópska myntkerfinu, enda verður ekki fram hjá því litið að evrusvæðið er langmikilvægasta viðskiptasvæði okkar hvað varðar vöru, þjónustu og skuldir. Einhliða upptaka annars gjaldmiðils, eins og oft hefur verið stungið upp á í þessum sal, er afgreidd út af borðinu sem of áhættumikil en sagt að yrði evran ekki fyrir valinu virðist danska krónan vænlegust norrænu gjaldmiðlanna vegna beinnar tengingar við evruna. Frú forseti. Í skýrslunni kemur fram að þótt ávinningur af upptöku evru væri aukin milliríkjaviðskipti og fleira sem hér hefur ítarlega verið rakið þá sé Ísland enn í hópi Evrópuríkja sem minnstan ábata hefðu af aðild að myntbandalaginu og séu þar í hópi með Bretum, Norðmönnum og ríkjum sem eiga í miklum efnahagserfiðleikum á evrusvæðinu. Frú forseti. Menn mega ekki líta til evrunnar eins og lausnara í trúarbrögðum. Það er ekkert „quick fix“ til í gjaldeyrismálum okkar. Það dugir ekki að halda að hér verði sjálfkrafa stöðugleiki, hærri kaupmáttur, lægri vextir, lægra vöruverð og heldur ekki að agi í ríkisfjármálum detti af himni ofan daginn sem evra yrði tekin upp. Það skiptir mestu máli hvernig tekst að bæta ramma um hagstjórn og fjármálakerfi annars vegar á Íslandi og hins vegar á evrusvæðinu. Ég vil leggja áherslu á þær breytingar sem blasa við og við þurfum að horfa til, ekki síst í viðræðum við Evrópusambandið, um skipulag 

Frú forseti. Ég sakna þess reyndar að Seðlabankinn skuli ekki hafa skoðað betur þann möguleika sem felst í tvíhliða upptöku annars gjaldmiðils. Að því leytinu til er þessi umfjöllun ekki tæmandi en hún veitir ágætisinnsýn í afstöðu Seðlabanka Íslands til eigin gjaldmiðils og eins afstöðu ríkisstjórnarinnar eða að minnsta kosti hluta hennar til eigin gjaldmiðils. Menn líta fram hjá nokkrum tiltölulega veigamiklum atriðum eins og þeim árangri sem ríkisstjórnin hefur verið að státa sig af er varðar atvinnuleysi samanborið við Evrópulönd og hagvöxt samanborið við Evrópulönd. Hvort tveggja er til komið vegna þess að Ísland er með krónu en Evrópusambandið, eða evrulöndin, með evru. Sú tenging er augljós og ég held varla að mestu evrusinnar reyni að neita því. Hins vegar vonast menn til að í framtíðinni muni Evrópusambandið leysa sín mál og ná væntanlega árangri í því sem er yfirlýst stefna ESB að ná frekar saman í eitt ríki og geta þannig haft stjórn á einum og sama gjaldmiðlinum. En hvernig ætla menn að leysa þessa evrukrísu? Það er farið að koma smátt og smátt betur í ljós. Evrópski seðlabankinn er búinn að lýsa því yfir að hann ætli að kaupa eins mikið og þarf af skuldum verst settu ríkjanna. Ekki nóg með það heldur ætli hann að taka nánast hvaða tryggingar sem er hjá illa stöddum bönkum í Evrópu. Hvað hafa menn kallað þetta hér á landi? Er það ekki markaðsmisnotkun að halda uppi óeðlilegu verði skuldabréfa eða hlutabréfa? Hvað finnst mönnum um það, sem hafa talað mikið um það sem þeir kalla gjaldþrot Seðlabanka Íslands, að Seðlabanki Evrópu skuli nú hafa gert það að stefnu sinni að taka við nánast hvaða veðum sem er frá illa stöddum bönkum? Vilja Íslendingar taka þátt í að fjármagna það?

Forseti. Ég verð að viðurkenna að ég er svolítið ánægð með það hvað þessar umræður hafa verið tiltölulega siðaðar og málefnalegar. Ég get tekið undir með mörgum sem hafa talað og tek heils hugar undir það sem hv. þm. Margrét Tryggvadóttir kom hér á framfæri. Mér finnst gríðarlega mikilvægt að við horfumst í augu við það að afsökunin fyrir því að losa okkur ekki undan viðjum verðtryggingar er að við þurfum að fá annan gjaldmiðil, en ef við getum ekki fengið annan gjaldmiðil fyrr en eftir tíu ár þá er það náttúrlega hjóm og nánast lygi að halda því fram að það verði eitthvert kosningamál að ætla að afnema verðtryggingu. Mér finnst mikilvægt að við horfumst í augu við veruleikann því að það er mjög ljótt að lofa einhverju sem er ekki hægt að standa við. Það er annað sem ég hef miklar áhyggjur af sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir kom inn á. Það er þessi svokallaða gjaldeyrissnjóhengja. Ég er ekki alveg sannfærð um að við ráðum við að finna út úr þessu sjálf og hef um langa hríð, alveg frá því að bráðabirgðastjórnin var hér í febrúar 2009, reynt að fá það í gegn að einhverjir sérfræðingar verði kallaðir til. Á þeim tíma hafði Joseph Stiglitz heitið því að hann vildi aðstoða okkur við að finna lausnir á vandamálum okkar. Ég held að það væri mjög skynsamlegt að setja á fót sérfræðingateymi sem skoðaði málið með okkur. Þá yrði væntanlega byggt á þessari skýrslu Seðlabankans. Jafnframt þyrfti að taka með í reikninginn allt hitt sem mér finnst við skauta pínulítið fram hjá. Ég hef miklar áhyggjur af því að ekki eru skoðaðar fleiri leiðir. Ég held að maður sé kominn í öngstræti ef maður er ekki tilbúinn að skoða fleiri en eina eða tvær leiðir.

Virðulegur forseti. Frá fyrstu gengisfellingunni 1922 hefur verðgildi íslensku krónunnar lækkað um 99,95%. Í þau 90 ár hafa íslenskir stjórnmálamenn gengið í þennan ræðustól aftur og aftur og sagt: Við gerum bara betur næst. Þessi saga verður að kenna okkur eitthvað. Það er rétt og fagnaðarefni að hér hefur umræðan snúist um það að við eigum tvo valkosti, það eru sömu tveir valkostirnir og hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson nefndi árið 2006, en annar valkosturinn leiddi til gjaldþrots. Ætla menn að halda áfram með hann? Það sem verra er er að sá valkostur færði með sér þó nokkurt viðskiptafrelsi fyrir hrun. Ef menn ætla að halda sig við íslensku krónuna verður það óhjákvæmilega með höftum. Hvað er mikilvægast fyrir íslenska þjóð, smáríki sem berst fyrir sjálfstæði? Það er viðskiptafrelsi. Það er að aflétta viðskiptahindrunum og hömlum og íslenska krónan er ein slík. Við verðum að horfast heiðarlega í augu við það að það að nefna sjálfstæðan gjaldmiðil í þessari umræðu er beinlínis barnalegt. Það er ekki sjálfstæður gjaldmiðill þegar við á Alþingi höfum neyðst til að kyrrsetja eignir erlendra manna svo hundruð þúsunda milljóna skiptir með löggjöf og banna þeim að fara með fé úr landi eða Íslendingum að versla frjálst með gjaldmiðla. Það er ósjálfstæð þjóð sem það verður að gera. Við verðum hratt og örugglega að vinda ofan af þeirri sjálfheldu sem þessi leiðangur síðustu 90 ára hefur skapað okkur og eiga samstarf við aðrar 

Virðulegur forseti. Eins og ég sagði í fyrri ræðu minni þá þarf ekkert að efast um að mögulegt er að lifa áfram með íslensku krónunni. Sú umgjörð sem krónan krefst er hins vegar umgjörð stífra reglna í stað samkeppni, minni kaupmáttar í stað meiri og áframhaldandi sveiflna í efnahagslífinu. Krónan hefur hamlandi áhrif á aðgengi innlendra aðila að erlendri fjármögnun og byggja þarf upp stóran og kostnaðarsaman gjaldeyrisforða. Fram kemur í skýrslu Seðlabankans að ávinningur aðildar að evrusvæðinu sé aukin milliríkjaviðskipti og af þeim leiði hærri þjóðartekjur á mann, aðgangur að stórum fjármagnsmarkaði án gengisáhættu og þar af leiðandi lægri vextir og hærri þjóðartekjur á mann. Stærðarhagkvæmni peningakerfis leiðir af sér meiri samkeppni og ákveðinn rammi er um hagstjórn með lausafjárfyrirgreiðslu Evrópska seðlabankans. Þó að hægt sé að lifa með krónuna, virðulegi forseti, má spyrja hvort hún sé í raun álitlegur valkostur. Það er því fagnaðarefni að Íslendingum bjóðist að kjósa hvort við viljum fara leið krónu eða evru þegar aðildarsamningur að Evrópusambandinu liggur fyrir.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 45/2012, um breytingu á lögum um sjúkratryggingar, nr. 112/2008, og lyfjalögum, nr. 93/1994, sem Alþingi samþykkti þann 1. júní sl. og taka eiga gildi þann 1. október nk. Með þessu frumvarpi er lagt til að gildistöku laganna er varða greiðsluþátttöku lyfja og starfrækslu á miðlægum lyfjagreiðslugrunni verði frestað til 1. janúar 2013. Ekki er gert ráð fyrir að gildistöku annarra ákvæða laganna verði frestað og munu því ákvæði um breyttan tilgang lyfjagagnagrunns, embættis landlæknis og niðurfellingu á heimild til töku komugjalds á sjúkrahúsum taka gildi 1. október nk. eins og lögin gera ráð fyrir. Í umræðu þingsins um frumvarpið í fyrravor komu fram áhyggjur af því að innleiðingartími laganna, og þá sérstaklega sá þáttur sem snýr að nýju greiðsluþátttökukerfi lyfja, yrði of skammur. Niðurstaða þeirrar umræðu var að meta þyrfti nú í september hvort nauðsynlegt væri að seinka gildistöku laganna. Um leið og lögin voru samþykkt hófst vinna innan ráðuneytisins við að undirbúa innleiðingu hins nýja greiðsluþátttökukerfis og var stýrihópur settur á laggirnar til að fylgja málinu eftir. Í hópnum eru fulltrúar frá embætti landlæknis, lyfjagreiðslunefnd, Lyfjastofnun, Sjúkratryggingum Íslands og velferðarráðuneytinu. Verkáætlanir hafa verið unnar af viðkomandi stofnunum og vinnuhópum á þeirra vegum. Hér er um mjög viðamiklar breytingar að ræða með aðkomu margra aðila. Þörf er fyrir mikla forritunarvinnu í tölvukerfum apóteka og hjá Sjúkratryggingum Íslands auk þess sem búa þarf til nýjan greiðslugagnagrunn hjá Sjúkratryggingum. Enn fremur þarf að samþætta tölvukerfi apótekara, Sjúkratrygginga Íslands, embættis landlæknis og lyfjagreiðslunefndar. Hjá Sjúkratryggingum starfa nú sex vinnuhópar að undirbúningi ákveðinna verkþátta málsins. Greiningar- og hönnunarvinna vegna tölvukerfis Sjúkratrygginga sem tengjast nýja lyfjagreiðsluþátttökukerfinu er í fullum gangi. Fyrir liggur að þær tæknilegu breytingar sem gera þarf á tölvukerfum vegna innleiðingar nýs greiðsluþátttökukerfis verða ekki tilbúnar á tilskildum tíma og því er nauðsynlegt að fresta gildistökunni til 1. janúar. Í greinargerð með því frumvarpi sem varð að lögum þann 1. júní sl. kemur fram að kostnaðarhlutfall vegna lyfja milli sjúklinga og hins opinbera helst óbreytt á milli ára. Nýju greiðsluþátttökukerfi lyfja er ekki ætlað að spara heldur er því ætlað að koma betur til móts við þá sem eru veikastir og þurfa mest á lyfjum að halda, auk þess sem því er ætlað að auka jöfnuð milli sjúklinga. Frestun á innleiðingu nýs greiðsluþátttökukerfis mun því ekki hafa neinn kostnaðarauka í för með sér fyrir ríkissjóð. Ég legg til að þetta mál verði sent til hv. velferðarnefndar til afgreiðslu og 2. umr.

Frú forseti. Mig langar til að spyrja hæstv. velferðarráðherra hvað hafi komið í ljós við frekari vinnslu málsins sem hefur tafið það svona. Það er nokkuð langt síðan frumvarpið sem varð að lögum í júní var lagt fram þannig að ráðuneytið hefur haft góðan tíma til að undirbúa þetta. Það sem ég vildi spyrja líka er hvort þá sé öruggt að greiðsluþátttökukerfið nái fram fyrir 1. janúar. Þegar kerfið tekur til starfa fær eiginlega enginn greitt frá Sjúkratryggingum fyrsta kastið vegna þess að menn þurfa að safna upp í 12 mánaða bið. Ég spyr aftur þeirrar spurningar sem ég spurði í vor: Hvaða áhrif hefur það á ríkissjóð og hvaða áhrif hefur það á sjúklingana? Hafa verið gerðar einhverjar bráðabirgðaráðstafanir til að mæta því ef fólk sem hefur staðið í miklum kostnaði reglulega alla daga og fengið niðurgreiðslu, sérstaklega það fólk sem er mikið veikt og þarf mikið af lyfjum, lendir í því í janúar og fram í febrúar að borga lyfin sín að fullu? Hvernig ætla menn að ráða við það? Hefur ráðuneytið ekki hugað að því að bæta öllum öðrum kostnaði heilbrigðiskerfisins inn í þetta kerfi eins og stefnt var að í annarri vinnu? Fólk sem hefur verið greiðslufrítt, krabbameinssjúklingar og aðrir, með lyf þarf allt í einu að fara að borga en borgar heilmikinn kostnað annars staðar fyrir skoðanir, myndatökur og því um líkt.

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi er spurt hvað hefur komið í ljós við innleiðinguna sem hefur tafið hana. Ég kom að því í ræðu minni, það er í rauninni innleiðing á öllu þessu kerfi í heild. Ég tilgreindi að það eru svo margir aðilar sem þurfa að koma að þessu, það þarf að breyta tölvukerfum o.fl. Ástæðan fyrir því að það var ekki búið var einfaldlega sú að menn vildu ekki fara í gang með viðamiklar breytingar fyrr en búið væri að samþykkja frumvarpið. Það tafðist þannig að menn gáfu sér að minnsta kosti sex mánaða innleiðingartíma. Það má kannski segja að það hafi verið mistök á sínum tíma að ákveða 1. október. Varðandi það hvort kerfið náist örugglega fram fyrir 1. janúar nk., það er stefnt að því en það verður að skoðast í samráði við nefndina. Markmiðið er að standa við það. Varðandi greiðslur í upphafi sem hv. þingmaður bendir réttilega á að sé meðal vandkvæða við að innleiða kerfið, þ.e. að fólk greiði upp í ákveðið mark, er það hluti af þeim lausnum sem verður að leita í samstarfi við apótek og aðra aðila með hvaða hætti hægt er að koma til móts við þessa einstaklinga þannig að þetta skelli ekki á með fullum þunga allt í einu. Þetta mun auðvitað hafa áhrif á útgjöld hjá ríkinu fyrsta kastið, það er augljóst. Varðandi fjórða atriðið sem var annar heilbrigðiskostnaður deilum við þeirri skoðun að það er mikið hagsmunamál að ná utan um þann kostnað líka með svipuðum hætti og gert er í lyfjafrumvarpinu. Það er eitt af þeim verkefnum sem þarf að vinna að í beinu framhaldi.

Frú forseti. Ég fellst á þær skýringar hæstv. velferðarráðherra að verkið sé umfangsmikið og að vegna þess hve seint frumvarpið var samþykkt í sumar hafi sá tími styst sem menn höfðu til umráða. Menn hefðu kannski átt að hafa það í huga þegar málið var afgreitt og breyta dagsetningunni þá þegar. Ég legg til við hv. velferðarnefnd sem fær þetta til umfjöllunar að skoða hvort ekki sé hægt að taka inn í myndina til bráðabirgða þau útgjöld sem fólk hefur til dæmis haft í nóvember og desember og láta það koma inn í kerfið þegar það fer í gang. Þetta verður mikið högg fyrir marga tryggða vegna þess að þeir borga fyrstu 40–50 þús. kr. að fullu. Ég held að það sé ekkert voðalega flókið að koma með slíkt. Það sem meira er, þetta mun létta á ríkissjóði, þetta verður mikill sparnaður hjá ríkissjóði í útgjöldum sem ekki er eðlilegt fyrsta kastið. Ég skora á hv. nefnd að skoða þetta.

Frú forseti. Ég tel eðlilegt að fallast á beiðni hæstv. velferðarráðherra og Sjúkratrygginga Íslands um þriggja mánaða frestun á gildistöku þeirra ákvæða þessara laga sem til Sjúkratrygginga heyra. Enda þótt málið hafi verið í undirbúningi í meira en tvö ár hefur komið fram hjá hæstv. ráðherra að það hafi ekki verið talið eðlilegt að hefjast handa við raunverulegan undirbúning fyrr en lögin höfðu verið samþykkt. Í því sambandi vek ég athygli á því að þetta mál kom síðast fram í október 2011 og það var fyrirhuguð gildistaka 1. janúar 2012. Þegar frumvarpið var lagt fram fyrir tæpu ári var ekki reiknað með lengri undirbúningstíma og aldrei undan því kvartað fyrr en komið var að lokaafgreiðslu málsins í vor. Eins og hæstv. ráðherra nefndi kom fram að menn hjá Sjúkratryggingum töldu að þetta væri lítill tími allt í einu. Gott og vel. Í þessu nýja kerfi lyfjaendurgreiðslu felst mikilvæg réttarbót og jöfnuður á margan hátt. Þess vegna er mjög mikilvægt að vel sé vandað til undirbúningsins og að Sjúkratryggingar fái tækifæri til að gera það. Ég tel líka mikilvægt að önnur ákvæði í þessum lögum taki gildi á tilsettum tíma. Sérstaklega er mér umhugað um að ákvæðið um spítalaskattinn illræmda sem sett var í lög haustið 2007 verði úr gildi fellt þannig að það þurfi sjálfstæða ákvörðun í Alþingi til þess að taka upp slíka skattheimtu. Mér finnst brýnt að það ákvæði taki gildi og ekki síður tel ég mjög mikilvægt að strax um næstu mánaðamót fái bæði sjúklingar og læknar þeirra aðgang að lyfjagagnagrunni landlæknis. Það er gott til þess að vita að landlæknisembættið hefur notað tímann vel og náð að undirbúa breytingar á tölvukerfum sínum og öðru þannig að ákvæði um aðgang að þeim lyfjagagnagrunni geti hnökralaust tekið gildi um næstu mánaðamót. Þetta þýðir til að mynda að heimilislæknar geta fengið upplýsingar allt að þrjú ár aftur í tímann um það hvaða lyf menn hafa fengið hjá öðrum læknum sem getur skipt sköpum fyrir þá við ávísun lyfja og ekki síður, eins og ég sagði áðan, að sjúklingur getur haft aðgang að eigin upplýsingum í lyfjagagnagrunninum. Landlæknir mun setja verklagsreglur um hvernig að þessu verður staðið. Þetta mál var eitt meginmála hv. velferðarnefndar á síðasta vetri. Það var unnið þar vel og vandlega og þó að ég eigi ekki lengur sæti í þeirri nefnd á ég ekki von á öðru en að nefndarmenn þar þekki málið vel svo það megi fara þar í gegn fyrir tilskilinn tíma. Vegna orða hv. þm. Péturs Blöndals áðan um aðlögun að kerfinu var það skoðað ítarlega. Niðurstaðan varð sú að það væri mjög mikilvægt að hafa skýr skil. Hins vegar hefur ráðuneytið haft til athugunar hvernig hægt væri í samvinnu við apótekara að bregðast við því höggi sem hv. þingmaður nefndi að gæti skollið á þeim sem greiða fyrir lyfin, annars vegar að hámarki 44 þús. kr. á ári og hins vegar 66 þús. kr. á ári. Ég treysti ráðuneytinu og lyfjabúðunum til að útfæra það vel og eins þarf að breyta tilteknum reglugerðum um stuðning við einstaklinga vegna hás lyfjakostnaðar sem einnig hefur verið í undirbúningi í ráðuneytinu eftir því sem ég best veit. Ég lýsi sem sagt eindregnum stuðningi við þetta frumvarp, frú forseti, og vona að það fari í gegn fyrir tilsettan tíma.

Frú forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið. Hún er því miður allt of stutt og enginn nefndarmaður í velferðarnefnd við hana nema formaðurinn. Ég vona að formaður geti þá flutt umræðuna hér inn í nefndina. Til þess er umræðan að nefndarmenn geti kynnt sér þau mál sem um er að ræða. Mér finnst þetta frumvarp og þessi lög bera vott um mjög slaka verkstjórn hjá hæstv. ríkisstjórn. Frumvarpið er lagt fram mjög snemma. Það er komið nærri heilt ár síðan það var lagt fram en það var svo ekki afgreitt fyrr en í júní. Það er ekkert yfirmáta flókið í sjálfu sér þannig að þetta eru ekki alveg nógu góð vinnubrögð, frú forseti. Svo vildi ég bara hreinlega að frú forseti minnti nefndarmenn í viðkomandi nefndum á að vera við umræðuna. Mér finnst það eiginlega allt að því skylda þeirra. Það er reyndar skylda allra þingmanna að mæta á þingfundi en sérstaklega nefndarmanna þegar verið er að ræða mál sem er að fara til þeirra. Það sem ég vildi ræða örstutt er þetta högg sem ég nefndi. Vissir aðilar, öryrkjar, aldraðir og aðrir, þurfa að borga 44 þús. kr. hámark á 12 mánuðum og það byrjar að tikka strax 1. janúar. Sjúklingar sem lenda í því að þurfa að taka lyf 2. janúar geta verið nýbúnir að standa í alls konar kostnaði í desember og í nóvember þess vegna. Kerfið í dag er alls ekki gott, það er mjög slæmt. Þetta er mikið til bóta en fyrsta kastið borga þeir í nóvember og desember helling samkvæmt gamla kerfinu hjá læknum og úti um allt. Síðan kemur þetta kerfi í gildi og þá þarf hann að borga að fullu upp að 44 þús kr., og þeir sem eru vinnandi upp að 66 þús. kr., ef lyfið er dýrt. Sum lyf eru fantadýr, frú forseti, og þetta finnst mér að nefndin þurfi að skoða og sjá hvort ekki sé hægt að milda þetta áfall fyrir sjúklinga. Það sem mig langar til að ræða sérstaklega, frú forseti, er lítill áhugi hv. þingmanna á svona veigamiklu máli. Það er eiginlega dapurlegt, þetta er mjög stór hluti af velferðarkerfinu. Það má vel vera að núgildandi kerfi sé svo flókið að ekki nokkur maður skilji í því og enginn maður láti sér detta í hug að ræða það og halda að þetta sé svipað. Ég fer stundum til læknis og hingað og þangað í heilbrigðiskerfinu og ég borga þetta og hitt. Stundum spyr ég: Af hverju borga ég þetta en ekki eitthvað annað? Ég fæ aldrei svar vegna þess að kerfið er svo flókið. Ég tel að þetta frumvarp og þessi lög sem við erum að ræða breytingu á séu mjög mikilvægur hluti af velferðarkerfinu og komi ekki síður en skattkerfið við alla borgara landsins meira og minna. Mér finnst að menn eigi að sýna því meiri áhuga en kemur fram í þingsalnum.

Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar sem borin er fram af öllum þingflokki framsóknarmanna og fjallar um frádrátt á tekjuskatti vegna afborgana af fasteignalánum einstaklinga. Ég ætla að byrja á því, með leyfi virðulegs forseta, að lesa upp tillöguna sjálfa: „Alþingi ályktar að fela fjármála- og efnahagsráðherra að láta undirbúa lagasetningu með það að markmiði að beita skattkerfinu til að létta á húsnæðisskuldum almennings á þann hátt að afborganir af fasteignalánum einstaklinga verði frádráttarbærar frá tekjuskatti upp að ákveðnu marki. Andvirði skattafsláttarins verði nýtt beint til niðurgreiðslu höfuðstóls viðkomandi fasteignaláns. Lögin gildi tímabundið í þrjú ár. Miðað yrði við breytingu á höfuðstól skulda samkvæmt skattframtali.“ Það er ákveðin ástæða fyrir því að þetta er lagt fram í þessu formi, sem þingsályktunartillaga þar sem við hvetjum ráðherra fjármála og efnahagsmála til að leggja fram útfært frumvarp. Hún er sú að reynsla okkar sýnir að þegar við í stjórnarandstöðu höfum lagt fram útfærða tillögu að lausn í skuldamálum og raunar á það sama við um önnur mál líka hefur umræðan öll oft farið að snúast um einhverja meinta galla á útfærslunni og raunar hefur það oft verið þannig að tillögum sem koma frá stjórnarandstöðu hefur verið hafnað vegna þess hvaðan þær koma. Þess vegna ákváðum við að fara nýja leið núna og leggja þessa tillögu inn til umræðu en jafnframt treysta ráðherrunum fyrir því að útfæra tillöguna og vonandi gera þeir það í samráði við þingmenn Framsóknarflokks en einnig þingmenn annarra flokka. Við skýrum reyndar í greinargerð með tillögunni hvernig við teljum að hægt sé að framkvæma þetta og hverjir kostirnir við að ráðast í þessa aðgerð eru að okkar mati, en við erum að sjálfsögðu tilbúin að hlýða á ábendingar um það hvernig megi gera þetta enn betur. Þetta er sem sagt liður í þeim tilraunum til að skapa sátt og samstöðu um að þingmenn ólíkra flokka vinni saman að því að ráða bót á þessum mikla vanda sem enn er mjög stór, þ.e. skuldavandi heimilanna. Ég ætla ekki að verja löngum tíma í að rifja upp fyrri tillögur okkar í þessum efnum. Þær hafa verið allmargar og sú þekktasta kannski tillagan sem við lögðum fram strax í byrjun árs 2009, um almenna leiðréttingu á skuldum heimilanna á fasteignalánum. Sú tillaga held ég að mér sé óhætt að fullyrða hefur sannað gildi sitt á þeim tíma sem síðan er liðinn en því miður hafa verið gerðar þær breytingar, m.a. með stofnun nýju bankanna og yfirfærslu lána yfir í Íbúðalánasjóð, að orðið er mun erfiðara, a.m.k. mun dýrara, að framkvæma aðgerðina eins og við lögðum til á sínum tíma. Með tillögunni sem ég kynni hér í dag erum við ekki að falla frá hugmyndafræðinni um almenna leiðréttingu, við erum svo sannarlega ekki að falla frá þeirri skoðun okkar að það hafi verið hin rétta, hin sanngjarna og raunar líka hin hagkvæma leið og verðum áfram tilbúin að skoða allar lausnir sem miða að því að leiðrétta vegna þess forsendubrests sem varð hér á lánamálum heimilanna við efnahagshrunið. Tilgangurinn með tillögunni er að leggja inn í púkkið, þ.e. umræðuna um þessi mál, tillögu sem tekur á vandamálinu eins og það er núna, tillögu sem hægt er að hrinda í framkvæmd strax og er tiltölulega einföld í framkvæmd og, að því er við teljum, mjög skilvirk. Með tillögunni er ekki hvað síst komið til móts við hóp sem hefur algjörlega orðið út undan í þeim aðgerðum sem þó hefur verið ráðist í í skuldamálunum af hálfu bankanna og kannski ekki hvað síst af hálfu dómstóla sem hafa dæmt ákveðin lánaform ólögmæt og með því í rauninni haft miklu meiri áhrif á skuldastöðu heimilanna en stjórnvöld með aðgerðum sínum. Sá hópur sem hér er verið að reyna að koma sérstaklega til móts við, þótt þetta muni gagnast fleirum, er fólk sem er tiltölulega nýbúið að koma sér upp húsnæði, er nýbúið að stofna fjölskyldu eða stækka fjölskyldu og hefur verið að vinna við það að reyna að borga af skuldum sínum, reyna að standa í skilum, vinnur jafnvel langan vinnudag, jafnvel tvöfalda vinnu við það að standa undir stökkbreyttum skuldum af húsnæði, en fyrir þann hóp hefur í raun ekkert verið gert. Það er alltaf verið að senda fólki þau skilaboð að það verði ekkert gert fyrir menn nema þeir séu komnir algjörlega í þrot. Það má því segja að stjórnvöld séu nær eingöngu að búa til öfuga hvata í stað þess að skapa jákvæða hvata, hvetja fólk til þess að halda áfram að borga af skuldum og reyna að ná þeim niður, gera fólki það aðeins léttara að takast á við afleiðingarnar af stökkbreytingu lánanna. Með þessu er reynt að koma til móts við þann hóp, fólk sem átti kannski eitthvert eigið fé í fasteign sinni, sem hefur verið að reyna að endurheimta dálítið eigið fé með því að halda áfram að borga af lánum og standa í skilum. Þetta leysir þar með ekki vanda allra, enda mun engin ein aðgerð í skuldamálum augljóslega leysa vanda alls fólks. Aðstæður eru mjög mismunandi en með þessu er verið að reyna að koma til móts við stóran hóp sem algjörlega hefur verið litið fram hjá, hóp sem varð fyrir þessum forsendubresti en hefur haldið áfram að reyna að standa í skilum. Þetta gagnast hins vegar miklu fleirum en þeim sem munu nýta sér þessi úrræði, þetta hlýtur að gagnast samfélaginu öllu því að þetta er liður í því að koma samfélaginu af stað, að hagkerfið fari að virka aftur. Það versta sem gæti gerst í framhaldi af efnahagskrísunni efnahagslega er að hún leiði til algjörrar stöðnunar, jafnvel langvarandi samdráttar. Til að útskýra hvað átt er við með þessu, og þessi hætta er mjög raunveruleg, nefna menn oft Japan sem dæmi. Japan lenti í sinni fjármálakrísu 1990, þar hækkuðu lán til mikilla muna en í stað þess að taka á vandanum á sínum tíma, leiðrétta lánin eða færa þau niður á einhvern hátt, var lengt í lánunum. Nú eru í Japan til dæmis 100 ára lán þekkt fyrirbæri, lán sem ganga þá bara í erfðir milli kynslóða. Afleiðingin hefur verið sú að efnahagsleg stöðnun hefur ríkt í Japan í tvo áratugi, þar hefur varla orðið hagvöxtur í 20 ár og efnahagslegt tjón af því og tap fyrir samfélagið þar af leiðandi orðið miklum mun meira en ef menn hefðu tekið á vandanum á sínum tíma. Það að beita skattkerfinu til að ná jákvæðum efnahagslegum áhrifum, skapa jákvæða hvata, er vel þekkt. Við höfum að undanförnu fylgst með ríkisstjórninni státa sig af árangri af verkefni sem kallað er Allir vinna og gekk út á að endurgreiða virðisaukaskatt vegna framkvæmda, viðhaldsverkefna o.s.frv. Niðurstaðan varð sú, að mati stjórnvalda sjálfra, að þetta hefði á endanum komið út í plús fyrir ríkið og samfélagið, þ.e. að það að veita skattafsláttinn, endurgreiða skattinn, hefði skapað svo aukin umsvif og þar með talið svo auknar tekjur að niðurstaðan hefði orðið jákvæð. Ég rengi þetta ekki, ég efast ekki um að þetta hafi verið tilfellið. Annað þekkt dæmi sem rætt hefur verið töluvert að undanförnu er endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar. Stjórnvöld hafa bent á að mikill árangur hafi einnig náðst þar, tekjurnar og umsvifin hafi orðið meiri en ef ekki giltu þessar reglur um endurgreiðslur. Svo er ekki úr vegi að vísa í annað þekkt dæmi sem er skattafsláttur vegna hlutabréfakaupa, þegar stjórnvöld sáu ástæðu til að hvetja fólk til að fjárfesta í fyrirtækjum og þar með atvinnusköpun og töldu þar af leiðandi hagkvæmt að veita þann hvata að lækka skattana ef menn fjárfestu í atvinnurekstri. Svo hefur þetta raunar gengið svo langt að hér var sérstakt skattlaust ár, 1987 minnir mig að það hafi verið, þar sem voru algjör skattfríðindi. Menn héldu auðvitað áfram að borga söluskatt en það var haft sérstakt skattlaust ár til þess að koma efnahagslífinu í gang og ná ýmsum fleiri hagstjórnarmarkmiðum. Ég held að það hafi bara reynst ljómandi vel á sínum tíma. Spyrjum okkur nú: Hvar er alveg sérstök þörf fyrir jákvæða hvata? Hvar í efnahagslífinu er alveg sérstök þörf á að bæta úr? Jú, auðvitað þurfti að koma af stað atvinnu í byggingargeiranum, þar var knýjandi þörf, en á hverju hanga nánast öll önnur vandamál? Hvar er kjarni vandans? Hann er í skuldastöðu íslenskra heimila vegna þess að allt hitt, velta í samfélaginu og þar með atvinnustig o.s.frv., er háð því að heimilin nái endum saman, geti verið virkir þátttakendur í efnahagslífinu. Þess vegna segjum við: Ef einhvers staðar á að nýta skattkerfið til að skapa jákvæðan hvata til að vinna bug á vanda eða stöðnun er það í skuldamálunum. Þess vegna leggjum við til, eins og ég las í upphafi máls míns, að útfærð verði tillaga um að það fjármagn sem fólk notar til að greiða niður húsnæðisskuldir sínar dragist frá tekjuskattsstofni. Það myndar hvata til að borga lánin hraðar niður og hefur mjög jákvæð langtímaáhrif, ólíkt greiðslum sem fólk notar strax í neyslu og hefur hugsanlega jákvæð áhrif til skamms tíma þá hefur þetta jákvæð langtímaáhrif langt fram í tímann ef tekst að ná niður skuldastöðu heimilanna. Þetta ætti líka að hafa jákvæð áhrif á stöðu Íbúðalánasjóðs vegna þess að það liggur alveg fyrir að Íbúðalánasjóður er lentur í vanda. Menn tala um að hugsanlega þurfi að leggja 17 milljarða inn í hann strax á þessu ári af hálfu ríkisins. Þá væri það lánsfé enda ríkið ekki aflögufært um eigið fé, það þyrfti því að taka þessa peninga að láni. Með því móti bærust greiðslur miklu hraðar inn í Íbúðalánasjóð en ráð var fyrir gert og það væri þá hagkvæm og skynsamleg leið til að fjármagna sjóðinn. Auðvitað er þetta lántaka líka en þetta er hins vegar miklu vænlegri leið en ef ríkið færi að slá lán núna og setja það allt inn í sjóðinn. Með þessu móti gæti, þegar fram líða stundir, ríkið verið betur í stakk búið til að fjármagna sjóðinn og við skulum vona það líka að sjóðurinn verði kominn í betri stöðu eftir nokkur ár. Þetta ætti líka að hafa þau áhrif að þrýsta vöxtum niður vegna þess að endurgreiðslurnar af lánunum koma hraðar inn í bankana og það þýðir að þeir sitji uppi með meira fjármagn en þeir gerðu ráð fyrir og þurfa að koma því aftur út, lána það aftur út og geta betur leyft sér að lána það til fasteignakaupa á lægri vöxtum, enda er þá fasteignalánasafnið þeirra orðið betra, veðhlutfallið orðið betra. Þetta helst í hendur, þetta tvennt, bæði eru lánasöfnin betri og meira fjármagn er komið inn í fjármálastofnanirnar, fjármagn sem þær þurfa að lána út aftur, og ef einhverjar af grundvallarkenningum hagfræðinnar gilda á það að þrýsta niður vöxtum. Þetta hefur ýmis jákvæð hliðaráhrif. Þetta hefur jákvæð áhrif fyrir samfélagið allt og þetta tekur á meginvandanum, undirliggjandi vanda íslensks efnahagslífs, vanda sem þarf að leysa til að hægt sé að leysa annan vanda. Það er sama hvert litið er, við komum alltaf aftur að þessu meginvandamáli sem er skuldastaða heimilanna. Sú tillaga sem hér er lögð fram til umræðu er vonandi gott innlegg í það að taka á þessum grundvallarvanda.

Virðulegi forseti. Ég fagna öllum tillögum til lausnar á skuldavanda heimilanna og það verður að viðurkennast og á að viðurkennast að framsókn hefur tekið forustu í því máli, ekki síst með tillögu sinni um 20% leiðréttingu sem sett var fram í byrjun árs 2009. Ég hef áhuga á að fá svör við nokkrum spurningum sem vakna við lestur þessarar þingsályktunartillögu og í fyrsta lagi hvort framsókn sé nokkuð búin að gefa upp á bátinn 20% leiðréttingarleiðina til að taka á skuldavanda heimilanna. Hvað varðar þessa nýju tillögu um frádrátt vegna innborgunar á höfuðstól, þ.e. frádrátt af tekjuskatti, óttast hv. þingmaður ekki að þessi frádráttur dugi einfaldlega ekki til til að hjálpa þeim sem eru í vanda staddir? Að þessi leið muni hjálpa mörgum en bara allt of lítið til þess að það breyti nokkru? Að lokum hef ég áhyggjur af því að til þess að þetta breyti einhverju þurfi fólk í raun að nota sparifé sitt eða viðbótarlífeyrissparnað til að greiða inn á höfuðstól lánanna, en flestir eru löngu búnir að nýta sparifé til þess að borga niður höfuðstólinn, þeir gerðu það bara fljótlega eftir hrun og eru nú margir hverjir búnir að nýta sér réttinn til þess að taka út séreignarsparnaðinn sinn. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hafi ekki áhyggjur af því að sú leið sem lögð er til gangi ekki nógu langt og gagnist mjög fáum. Reynsla okkar fram til þessa er sú að ríkisstjórnin grípur yfirleitt þannig leiðir til þess að geta sagt að hún hafi leyst skuldavanda heimilanna.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágætar spurningar. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir hefur að sjálfsögðu látið sig þessi mál miklu varða alveg frá því að hún settist á þing og því er ég feginn að hún skuli áfram taka þátt í umræðunni. Ábendingarnar eru margar hverjar réttmætar. Auðvitað nægir þetta ekki fyrir alla. En hvað varðar spurninguna um hvort þetta gagnist fáum og ekki nógu mikið er því annars vegar til að svara að þetta gagnast mjög mörgum, þetta gagnast raunar öllum sem eru með verðtryggð fasteignalán. Það er svo annað mál hvort þetta gagnast nógu mikið og það er alveg ljóst að þetta er ekki nóg í öllum tilvikum, áfram mun þurfa aðrar leiðir. Reyndar hafði ég ekki tíma til að geta þess í ræðu minni að við teljum eðlilegt að þegar ráðist er í svona aðgerðir þar sem ríkið er í rauninni að hjálpa fólki að greiða af fasteignalánum sínum og þar með að gera stöðu bankanna eða annarra lánveitenda betri, að bankarnir komi þá til móts við þá sem skulda til viðbótar við þetta vegna þessarar aðstoðar frá ríkinu og geri það til að mynda með því að færa lánin niður í 100% af fasteignamati, þ.e. að 110%-leiðin svokallaða, sem var raunar alltaf furðuleg nálgun, verði gerð að 100% leið. Það mun heldur ekki duga til að leysa vanda allra þannig að til þess að svara öllum spurningum hv. þingmanns í einu þá er þetta innlegg í umræðuna, ein leið, en hún leysir ekki öll málin og felur ekki í sér að horfið sé frá öðrum leiðum.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að við þurfum að leggja áherslu á að þessi leið er bara ein af mörgum nauðsynlegum úrræðum sem grípa þarf til vegna skuldavanda heimilanna. Við heyrum núna af stórauknum yfirdrætti heimilanna til þess að fjármagna meðal annars afborganir af lánum. Það er alveg ljóst að slík lántaka er bara gálgafrestur og má velta því fyrir sér hversu lengi sá gálgafrestur muni duga, ég held að það verði ekki mjög lengi. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að úrlausn skuldavanda heimilanna sé eitt brýnasta málið á þessu þingi og fagna því að í dag verði fleiri mál til umræðu þar sem  
            

Forseti biðst velvirðingar á því að enn er klukkan í borðinu ekki rétt en tímamæling fer fram á forsetastóli.

Frú forseti. Mér heyrist við hv. þingmaður vera sammála um þessi mál í grófum dráttum, um mikilvægi þess að menn hald áfram að leita lausna og geri sér grein fyrir því að engin ein leið nægir til að leysa allan vanda. Ég hlakka til að fylgjast með áframhaldandi umræðu hér í dag, meðal annars um þá leið sem hv. þingmaður hefur beitt sér fyrir, að hægt verði að skila fasteign og lánin sem á henni hvíla falli niður, dugi andvirði eignarinnar ekki til að greiða þau upp. Það er önnur leið sem ræða þarf í þaula, hún hefur raunar verið rædd töluvert en hefur ekki hlotið þá athygli sem hún hefði átt að fá þótt hún hafi notið velvildar frá flestum flokkum, vegna þess að ríkisstjórnin hefur ekki verið tilbúin að skoða hana af neinni alvöru. En vonandi skoðar ríkisstjórnin þá leið og það er þess vegna sem ég tala fyrir henni í dag.

Forseti. Það gleður mig að við fáum nýja hugmynd í púkkið á þessu risastóra vandamáli sem heldur öllu í járngreipum. Mér finnst jákvætt að hér sé gert ráð fyrir ákveðnu jafnræði en vandinn er að þetta er ójafn heimur sem við búum í og fólk hefur mjög mismikla greiðslugetu. Það hefur áður notið ólíkra úrræða eða notið góðs af dómum sem fallið hafa, til dæmis um gengislán. Svo eru enn aðrir sem tekið hafa gengistryggð lán og ekki notið góðs af dómum. Spurning mín er því þessi: Þarf ekki að jafna stöðuna svolítið fyrst? Ég velti líka fyrir mér hvort ekki sé einfaldara að afnema verðtrygginguna. Fólk borgar ef til vill 100 þúsund kall og lánið hækkar um 100 þúsund kall af því að það er verðtryggt. Er það ekki óbein niðurgreiðsla eða ríkisstyrkur til bankanna með því að halda verðtryggingunni þannig að í raun og veru greiði ríkið bönkunum verðtrygginguna og þeir halda áfram að græða 200 milljarða á næstu árum?

Frú forseti. Það er vissulega rétt að verðtryggingin getur áfram verið vandamál þó að gripið verði til þeirra aðgerða sem ég lýsti og þess vegna þarf að ræða það vandamál sérstaklega. Við framsóknarmenn höfum lagt fram lagafrumvarp í þeim efnum og hv. þm. Margrét Tryggvadóttir hefur að sjálfsögðu verið dugleg að ræða verðtrygginguna og vandamálin við hana. Sú vinna þarf að halda áfram burt séð frá þessu, það er alveg rétt. Það er líka alveg rétt að með því að gera fólki auðveldara að borga lánin sín í bönkunum er á vissan hátt verið að aðstoða bankana. En þá komum við að því sem er svo grátlegt, þ.e. að ríkisstjórnin skyldi ekki nota tækifærið á meðan hún réð yfir bönkunum til þess að ráðast í almenna leiðréttingu. Þvert á móti voru lánin færð úr bönkunum að miklu leyti yfir í Íbúðalánasjóð, sem er auðvitað rekinn af ríkinu, þannig að þetta væru þá fyrst og fremst styrkir ríkisins til sjálfs sín. Það er vissulega áminning um hversu grátlegt það er að ekki skuli hafa verið tekið á málinu á meðan stjórnvöld höfðu tækifæri til þess, þ.e. áður en bönkunum var skipt upp. Ég vil þó ítreka það sem ég nefndi áðan, að í ljósi þess að þetta gagnast bönkunum finnst mér mikilvægt að þeir komi að málinu með ákveðinni eftirgjöf með því til að mynda að breyta 110%-leiðinni, sem nú er kannski orðin 120–130%, í 100% leið, og færa lánin yfir í 100% af fasteignamati.

Forseti. Við getum verið sammála um að við höfum horft á mörg tækifæri ganga mönnum úr greipum. Bankarnir þurfa að taka þátt í að leysa vandann en Íbúðalánasjóður er auðvitað í annarri stöðu, ég veit að hv. þingmaður áttar sig á því. En hvað finnst hv. þingmanni um að leggja sérstakan hvalrekaskatt á hagnað bankanna til þess að mæta þessu?

Frú forseti. Kosturinn við lánin sem eru í Íbúðalánasjóði er þó sá að í fæstum tilvikum eru þau yfir 100% af fasteignamati svoleiðis að viðbótarkostnaður fyrir Íbúðalánasjóð af þessari leið, þ.e. að fara niður í 100%, er takmarkaður. Hv. þingmaður nefndi áðan hagnaðinn sem bankarnir hafa sýnt undanfarin ár. Hann er náttúrlega alveg ótrúlegur, að eftir efnahagshrunið skuli bankarnir áfram sýna sambærilegar hagnaðartölur að því er virðist, ekki hvað síst með því að færa upp mat eigna sem fluttar voru úr gömlu bönkunum yfir í þá nýju með verulegum afslætti. En í stað þess að láta þann afslátt ganga áfram til þeirra sem skulda er verðmætið bara fært upp aftur innan nýju bankanna sem hagnaður hjá bönkunum. Það hlýtur þá að viðhalda spurningunni um hvort ekki sé enn þá svigrúm til að ráðast í meiri leiðréttingar en gert hefur verið. Ef menn fara ekki þá leið, er þá ekki réttlætanlegt að skattleggja bankana sérstaklega?

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að þakka hv. þingmanni og flokki hans fyrir frumkvæði í tillögugerð í skuldamálum heimilanna, enda er það brýnt úrlausnarefni á þinginu. Það er líka sérstök ástæða til að þakka fyrir hlý orð og hrós hv. þingmanns til ríkisstjórnarinnar fyrir ýmsar aðgerðir eins og í atvinnusköpun, um endurgreiðslu bæði í tengslum við kvikmyndagerð og í tengslum við viðhald og aðra slíka hluti sem gefið hafa góða raun, skapað hér umsvif og umtalsverðar tekjur. Það er þó erfitt að jafna saman ávinningi ríkissjóðs af því við þær tillögur sem hér eru því að þær aðgerðir skapa miklar óbeinar skatttekjur, meðal annars virðisaukaskatt í ríkissjóð, sem ella hefðu ekki orðið til ef um svarta atvinnustarfsemi hefði verið að ræða, ef ekki hefði verið gripið til þessara úrræða. Þess vegna er nauðsynlegt að spyrja hv. þingmann nánar út í þann kostnað sem í tillögunum felst. Í fyrsta lagi: Hvað áætlar hv. þingmaður að heildarkostnaður við þessar aðgerðir gæti orðið fyrir ríkissjóð áður en það sem kemur á móti kemur til frádráttar? Í öðru lagi: Á þetta að ná til allra? Þá hlýtur maður að spyrja: Er um að ræða 150 þús. kr. fyrir hvern einstakling sem í hlut á, eins og var í hlutabréfaafslættinum, eða er um að ræða 500 þúsund eða 1 milljón, 2 milljónir eða 5 milljónir? Hvaða stærðargráðu af stuðningi sér hv. þingmaður fyrir sér? Í þriðja lagi: Hvaða tekjur kæmu á móti þessum útgjöldum? Hve stórt hlutfall þeirra kæmi til baka í ríkissjóð? Á hvaða rannsóknum og athugunum byggja þær áætlanir?

Frú forseti. Hv. þingmaður taldi skattafslátt vegna niðurgreiðslu lána ekki sambærilegan við afslátt vegna framkvæmda, sem hann nefndi sem dæmi, vegna þess að þannig yrðu til svo miklar óbeinar skatttekjur. Það lýsir kannski vandanum sem við stöndum frammi fyrir ef stjórnvöld gera sér ekki grein fyrir því að skuldirnar eru rót alls vanda. Ef ekki er tekið á skuldunum er fólk ekki aflögufært með að nota peninga í annað þannig að skatttekjur skili sér óbeint, eins og hv. þingmaður sagði að þyrfti að vera skilyrði þess að veitt væri eftirgjöf af sköttum. Þetta hangir allt á skuldavandanum. Ef ekki er tekið á honum, ef fólk situr uppi með þessar skuldir þá verða ekki til þær óbeinu tekjur sem eru forsendur þess að veita skattafslátt að mati hv. þingmanns. Hvað varðar kostnaðinn, hv. þingmaður spurði sérstaklega um kostnað, áður en annað kemur á móti, þ.e. beinan kostnað ef menn reikna allan afsláttinn sem kostnað fyrir ríkið, þá er til þess að líta að það fer að sjálfsögðu eftir því hversu margir nýta sér það úrræði og hvernig það er útfært. Ég lýsti því hér í upphafi að ástæða væri fyrir því að við vildum leyfa ríkisstjórninni að vera með í útfærslunni. En til að gera okkur grein fyrir hvaða tölur er þarna um að ræða var tekjuskattsstofn Íslendinga, í fyrra held ég að það hafi verið, 876,1 milljarður og tekjuskattur 97,4 milljarðar. Við sjáum að þetta er ekki nema rúmlega 10% af tekjuskattsstofninum. Ef þessi skattstofn er færður eitthvað niður mun það að sjálfsögðu kosta einhverja milljarða en það er enginn kostnaður í samanburði við margt annað sem ríkisstjórnin hefur verið tilbúin til að verja fjármagni í. Vel að merkja, þetta eru ekki peningar sem eru glataðir,  Ég næ því miður ekki alveg að klára svarið, frú forseti, ég verð að halda áfram á eftir.

Virðulegur forseti. Enn er nokkuð af spurningum mínum ósvarað. Einhverja milljarða, sagði hv. þingmaður. Sér hann fyrir sér allt að 10 milljörðum eða allt að 20 milljörðum, 30 milljörðum eða allt að 40 milljörðum? Einhver stærðargráða af brúttókostnaðinum hlýtur að búa hér að baki. Hvað telur hv. þingmaður að það geti þýtt fyrir hvern einstakling sem er með skuldir í landinu? Mundi það þýða 100 þús. kr. fyrir viðkomandi, 200 þús. kr. eða 300 þús. kr.? Hvaða athuganir hefur hv. þingmaður gert á því hvað mundi skila sér á móti? Því að við deilum ekkert um það, það mun skila sér á móti í auknum umsvifum að einhverju leyti. En hversu miklu telur hv. þingmaður? Það fýsir mig að vita.

Virðulegur forseti. Ég get ekki svarað síðustu spurningunni öðruvísi en ég gerði áðan með því að benda á að útfærslan til dæmis um hámark og slíka hluti, sem óneitanlega hefur áhrif á heildarkostnaðinn að lokum, eru hlutir sem við skiljum eftir opið til að fá ríkisstjórnina að borðinu með okkur í því að leggja mat á hvað er ásættanlegt í þessu. Ég gæti svo sem gefið mér einhverjar ákveðnar forsendur út frá tölunum sem ég nefndi áðan og þar með komist auðveldlega að einhverri tiltekinni tölu. En það hefur ósköp lítið að segja ef þær forsendur ganga ekki eftir. Það er hægt eins og við höfum séð hjá Seðlabankanum að skrifa bók á stærð við símaskrá út frá sínum forsendum, en svo höfum líka séð hjá Seðlabankanum að aftur og aftur reynist raunin allt önnur og forsendurnar ganga engan veginn upp, áætlanirnar ganga engan veginn upp. Kosturinn við þessa tillögu er sá að það er alltaf hagkvæmt á endanum að taka á skuldavandanum. Svo hagkvæmt getur það reynst að gefa skattafslátt að veittur var skattafsláttur, eins og ég nefndi áðan, í heilt ár á sérstöku skattlausu ári.

Frú forseti. Ég fagna þeirri tillögu sem við ræðum hér, tillögu til þingsályktunar um frádrátt á tekjuskatti vegna afborgana af fasteignalánum einstaklinga. Ég tel að allar hugmyndir séu góðar, þær þurfi að skoða og fara í gegnum kosti þeirra og galla. Kosturinn við þessa tillögu er sá að hún eykur ekki útgjöld ríkissjóðs heldur lækkar tekjur ríkissjóðs, það er fyrsti kosturinn. Það er töluvert atriði. Síðan er það kostur að þetta kemur þeim til góða sem hafa kannski minnst orðið varir við ráðstafanir ríkisstjórnarinnar, stétt sem sumir hafa í hálfkæringi kallað miðstéttaraulann, þ.e. fólk sem er með sæmilegar tekjur og stendur í skilum með harðfylgi. Það ætlar að standa í skilum en fær hvergi aðstoð því það skuldar ekki nógu mikið, fellur ekki undir 110%-leiðina, er ekki á leið til umboðsmanns skuldara o.s.frv., en borgar alveg undir drep þannig að menn hafa jafnvel ekki efni á að fara í bíó. Þetta kæmi því þeim hópi til góða. Það eru nokkrir ókostir í þessu og mætti skoða það pínulítið betur. Hér stendur „afborganir af fasteignalánum“, þ.e. ekki vextir. Nú er það þannig í annuitetslánum að afborganir eru einungis 14–20% af ársgreiðslunni fyrstu tíu árin, restin er vextir, síðan verðbætur ofan á allt saman. Ég held að hv. nefnd sem fær þetta til skoðunar verði að breyta þessu að minnsta kosti yfir í það að vera greiðslur af fasteignalánum - það ætti að standa fasteignaveðlánum, en það skiptir svo sem ekki stóru máli. Síðan þarf að hindra menn í að greiða aukaafborgun inn á lánið sem gæti fallið undir þetta, sem sagt tekið lán annars staðar og greitt aukaafborganir inn á lánið og þannig ráðið í rauninni skattskyldu sinni. Það þarf líka að hindra það að þetta séu ekki aukaafborganir. Svo er annað sem kemur mjög illa út. Það gildir fyrir öll lán. Nú er það svo að Hæstiréttur sagði fyrst að gengistryggðu lánin ættu að vera í krónum, þá héldu menn að það ætti að vera í krónuvöxtum. Nei, hann felldi annan dóm og sagði að reikna ætti vexti sem miðast við jen og evrur o.s.frv. ofan á íslenskar krónur. Um leið gaf hann vissum aðilum lánin. Þetta er óskapleg gjöf að geta á Íslandi verið að borga lán í krónum með jafnvel 1% vöxtum í 6% verðbólgu. Það er náttúrlega bara hrein og klár gjöf miðað við hina sem eru að borga verðtryggingu, vexti og slíkt. En slíkir aðilar fengju afborgunina líka dregna frá skatti. Ég held að það verði nú að undanskilja þá sem eru búnir að fá fasteignalánin sín gefin með dómum Hæstaréttar, það verði að undanskilja þá frá því að fá þessi lán líka til viðbótar. Þetta eru nú kannski hártoganir og atriði sem hægt er að laga auðveldlega í nefndinni. Það sem er líka slæmt við þetta er að þetta er óháð tímabili. Þeir sem tóku lán á bilinu september 2004 til nóvember 2009, held ég það hafi verið, töpuðu í þeim skilningi að fasteignir hafa til dagsins í dag hækkað minna en lánið, þ.e. þeir skulda hlutfallslega meira. Mikið hefur verið kvartað undan þessu verðfalli á fasteignum. Þeir sem keyptu árin 2006 og 2007 eru kannski verst settir, þeir eru að tapa vegna þess að lánin hafa hækkað miklu meira en íbúðin, hlutfallslega. En þeir sem keyptu fyrir þann tíma, árin 1995, 2000 o.s.frv., eru enn í hagnaði. Lán þeirra hafa enn ekki hækkað jafnmikið og íbúðin. Sá hópur fellur undir þetta líka. Svo náttúrlega án takmarkana. Menn gátu hafa keypt einbýlishús einhvern tímann, tekið það nánast allt að láni, eða 80% eins og þá var kannski, og borgað alltaf af því en skulda dágott enn þá, þeir fá allt í einu frádrátt á afborgunum þó að þeir séu ekki í þeim hópi sem hefur tapað. Þeir eru í hópnum sem hefur grætt. Ég held að það þurfi nú að skoða ýmislegt fleira í þessu. Svo er annað. Þetta er ekki ætlað til greiðslu á vanskilum. Mér finnst það lágmark að byrjað sé á því að greiða upp vanskil áður en lánið er lækkað til að létta á fólki. Þetta eru nú svona tæknilegar athugasemdir frá mér sem hv. nefnd sem fær málið til skoðunar getur skoðað. Svo eru það þeir sem eru hjá umboðsmanni skuldara. Það þarf að skoða þá líka því að þeir eru í ákveðnu ferli þar sem á að fella niður skuldir. Það er mjög skrýtið ef á að fara að fella niður afborganir hjá þeim líka. Og skoða þarf þá sem hafa farið í 110%-leiðina, það er sem sagt ýmislegt í þessu sem þarf að skoða. Svo stendur á síðu tvö að ráðstöfunartekjur heimilanna aukist. Það verður sáralítið vegna þess að þetta kemur til lækkunar á höfuðstól og hún verður hlutfallslega mjög lítil. Menn munu þurfa að borga kannski 80–90% af því sem þeir greiddu áður, að minnsta kosti. Ráðstöfunartekjurnar aukast því ekki mikið. Ég geri athugasemdir við það. Svo er hérna talað um að samhliða þessum aðgerðum stjórnvalda færa lánveitendur lán niður í 100% af verðmæti fasteignar. Þetta er sjálfsögð krafa, en hún þyrfti að standa í ályktuninni sjálfri svo hún hafi eitthvert lagagildi eða eitthvert tilvísunargildi. Það er sterkara að hafa það í ályktuninni sjálfri. Ég legg til að hv. nefnd sem fær þetta til skoðunar bæti því við. Svo er nokkur umræða um Íbúðalánasjóð og sagt að þetta sé gott fyrir Íbúðalánasjóð. Ég er nú ekki alveg viss um það vegna þess að Íbúðalánasjóður fær þarna aukið innstreymi fjár sem ber ekki lengur vexti. Hann þarf að koma því í lóg. Hann er í standandi vandræðum með það í dag að koma uppgreiðslum í lóg. Hann yrði bara verr settur að fá slíkar aukainngreiðslur. Núna er staðan sú að það vill í rauninni enginn eiga lausafé því að ekki er að fá neina ávöxtun á það og Íbúðalánasjóður fær það ekki frekar en aðrir. Veðstaða Íbúðalánasjóðs batnar vissulega eins og annarra lánveitenda. Þegar skatturinn fer að greiða niður afborganir á lánin, lækka höfuðstólinn, þá batnar veðstaða allra kröfuhafa, þ.e. að veðið stendur betur undir láninu. Mér finnst vanta í frumvarpið eitthvert mat á kostnaði. Hvað kostar þetta ríkissjóð? Mér finnst nú alveg lágmark að menn hefðu reynt að meta það hvað þetta kemur til með að kosta og hvernig þetta kemur út fyrir einstaka fjölskyldur. Ég tel líka mikilvægt að nefna annað. Ef þetta er bara afborgun sem er 14% af greiðslunni fyrsta kastið sem menn borga af láninu, menn eru kannski að borga 100 þús. kr. og fá ekki nema 14 þús. kr. til frádráttar skatti og af því er þá tekinn - þetta lækkar skattinn um einhverjar prósentur, þá er ekki nema hluti af þessum 14 þús. kr. sem fer til lækkunar á höfuðstól. Þetta þarf að reikna allt saman og meta. Hér hefur nokkuð komið til umræðu lyklafrumvarp sem svo hefur verið nefnt. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir hefur flutt það frumvarp, mjög jákvætt, nema mér finnst það eigi að heita lyklakippufrumvarpið. Mér finnst alveg fráleitt, frú forseti, og það getur ekki verið að menn ætli að fara að lækka lán hjá fólki eða að fólk geti skilað íbúðinni sinni sem er ofveðsett og haldið eftir sparisjóðsinnstæðunum, hestinum, sumarbústaðnum, jeppanum, allt saman skuldlaust. Menn þurfa að líta á allar eignirnar sem viðkomandi á og hann gefi þær allar inn, geti afhent þær allar og geti síðan skilað lyklunum að þeim öllum samtímis. Annað er afskaplega ófélagslegt, bara hreinlega ófélagslegt að maður sem jafnvel borgar auðlegðarskatt - einn slíkur hringdi í mig um daginn, hann borgar auðlegðarskatt, hann er ekki illa staddur, en hann er með mjög ofveðsett húsnæði. Hann kvartaði undan því við mig af hverju hann fái ekki bætur frá ríkinu, frá hinu opinbera, svo hann geti fellt niður lánin á íbúðarhúsnæðinu sínu. Honum fannst það eðlilegt. Mér fannst það ekki eðlilegt.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta yfirferð, nokkurs konar prófarkalestur, á þessari tillögu. Flest ef ekki öll atriði sem hv. þingmaður nefndi eru hlutir sem við höfum velt fyrir okkur. Það má vel vera að kveða þurfi skýrar á um eitthvað í tillögunni. Það er til dæmis rétt að betra væri að nota orðið „greiðslur“ frekar en orðið „afborganir“, þannig að ekki fari á milli mála við hvað er átt, að átt sé við vextina líka. Hv. þingmaður nefndi að hindra þyrfti menn í að taka ný lán og nota þau til að greiða niður fyrri lán. Það er ástæðan fyrir því að í tillögunni segir, með leyfi forseta: „Miðað yrði við breytingu á höfuðstól skulda samkvæmt skattframtali.“ Því var ætlað að reyna að hindra að menn gætu notað þá aðferð sem hv. þingmaður lýsti, ef til vill þarf einhverjar frekari varúðarráðstafanir til þess. Hugsunin er að sjálfsögðu fyrst og fremst sú að koma til móts við þá sem eru með verðtryggð lán, eins og segir í greinargerðinni, það þætti hv. þingmanni eflaust betra að kæmi fram í tillögunni sjálfri. Þó verðum við að hafa í huga að um er að ræða tillögu um að ráðherra verði falið að útfæra frumvarp. Vonandi tekur ráðherrann mið af greinargerð auk tillögunnar. Hv. þingmaður nefndi tímabil, þ.e. hvenær lánin hafi verið tekin. Það er alveg réttmæt gagnrýni. Þetta er einmitt vandamál í öllum tilraunum okkar til að taka á skuldavandanum. Finnist góð lausn á þessu, þar sem hægt er að koma sérstaklega til móts við fólk sem tók lánin á ákveðnum tímapunkti, má segja að það sé réttlátt. Spurningin er: Er það of flókið? Er hægt að gera það? Ég er svo sannarlega til í að skoða leiðir til þess. Fleiru 

Frú forseti. Ég ætla aðallega að gefa hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni færi á því að svara frekari spurningum, t.d. um gengistryggðu lánin sem Hæstiréttur gaf lántakendum að miklu leyti. Þau eru kannski með 1%–3% vöxtum og í krónum, óverðtryggð. Hvað gerist með þá sem eru hjá umboðsmanni skuldara? Ég ætla að ítreka þá spurningu. Ég spyr líka um vanskilin, hvort ekki sé eðlilegt að taka þau fyrst.

Frú forseti. Ég held áfram þar sem frá var horfið og mun svo reyna að svara því sem hv. þingmaður bætti hér við. Hv. þingmaður nefndi að ráðstöfunartekjur hefðu aukist mjög lítið með þessu, en í því sambandi er fyrst og fremst verið að hugsa um langtímaáhrif, að til lengri tíma litið verði íslensk heimili betur í stakk búin til að taka þátt í efnahagslífinu. Þetta er sem sagt ólíkt aðgerðum þar sem fólk fær einhverja peninga strax upp í hendurnar, þarna er verið að hugsa til langs tíma. En ef menn sjá fyrir sér ákveðna þróun til langs tíma hefur það líka strax áhrif. Hv. þingmaður nefndi stöðu Íbúðalánasjóðs sem sæti þá uppi með miklar inngreiðslur. Nú er ljóst að Íbúðalánasjóður mun þurfa á fjármagni að halda til að borga af skuldabréfum sínum. Þess vegna teljum við þetta góða leið til að fjármagna sjóðinn til skamms tíma. Ég ítreka hins vegar það sem ég nefndi í ræðu minni að auðvitað er það lántaka líka, en vonandi hagkvæmari lántaka en ef ríkið færi að slá lán til að setja peninga inn í sjóðinn og borga af komandi skuldabréfum. Jafnframt ítreka ég það sem ég nefndi í fyrra andsvari að hér er fyrst og fremst um verðtryggðu lánin að ræða eins og kemur fram í greinargerð, en ábending hv. þingmanns, um vanskil og þá sem eru þegar í ferli hjá umboðsmanni skuldara, er sannarlega réttmæt og eitthvað sem þarf að taka tillit til þegar frumvarp yrði samið. Nú er tími minn aftur á þrotum, frú forseti, en ég verð að fá að nota tækifærið til að leggja til að að lokinni umræðu verði tillögunni vísað til efnahags- og skattanefndar, mér láðist að nefna það áðan.

Virðulegi forseti. Afsakið hvað ég kem seint í ræðustól, ég taldi að einn ágætur þingmaður hefði verið á undan mér á mælendaskrá, en sá virðist hafa fallið frá orðinu. Mig langar til að byrja á að þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur orð hennar í andsvari við formann Framsóknarflokksins, hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson. Hún telur að Framsóknarflokkurinn sé í fararbroddi við að leysa skuldamál heimilanna. Fyrir þau orð ber að þakka, sérstaklega í ljósi þess að viðkomandi þingmaður hefur nú þegar stofnað annan stjórnmálaflokk. En þess má líka geta að hv. þm. Lilja Mósesdóttir hefur verið ötul baráttukona og lagst á sveif með okkur í Framsóknarflokknum við að leiðrétta skuldir heimilanna. Formaður Framsóknarflokksins, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, fór yfir þá tillögu til þingsályktunar sem við framsóknarmenn hér á þingi stöndum öll að. Allir þingmenn flokksins flytja þetta mál og í framsöguræðu hefur verið farið yfir það hvers vegna farin er sú leið að leggja fram þingsályktunartillögu og fela hv. efnahags- og viðskiptaráðherra að koma fram með frumvarp. Við viljum fá alla að borðinu og líka að forða því að þessi mál verði umdeild og að ekki verði ráðist á þessa tillögu okkar á sama hátt og ráðist var á efnahagstillögur okkar fyrir síðustu kosningar. Það bar aðeins á þeim keim í andsvari frá hv. þm. Helga Hjörvar hér áðan, þar sem hann lagði eiginlega að því drög að tillagan gengi ekki upp. Hann kallaði eftir upplýsingum um kostnað og hvað þetta þýddi í útgjöldum fyrir ríkissjóð, en hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson svaraði því mjög vel. Þær upplýsingar eru einfaldlega ekki settar fram á þessum tímapunkti vegna þess að nokkrir óvissuþættir eru til staðar. Í fyrsta lagi er ekki vitað hve margir koma til með að nýta sér úrræðin, en að sjálfsögðu yrði farið nákvæmlega yfir þá greiningu í frumvarpinu sem þingsályktunartillagan boðar. Þá yrðu jafnvel, eins og gjarnan er gert í góðum frumvörpum, settar upp töflur með mismunandi forsendum. Ég hef fulla trú á því að ef þessi þingsályktunartillaga verður samþykkt verði farið í þá vinnu, frú forseti, og lýsi því hér yfir. Það sem mér finnst mest heillandi í þessari tillögu eru þau jákvæðu áhrif sem þessi leið hefði á íslenskt samfélag, ekki síður þá sem skulda íbúðalán. Ég nefni sem dæmi að ráðstöfunartekjur heimilanna kæmu til með að aukast sem yrði til þess að fjárfestingar og einkaneysla mundi aukast. Hv. þm. Pétur Blöndal er ekki alveg sammála þessu en það gefur augaleið að um leið og minna fjármagn fer í greiðslur á lánum hefur fólk meiri peninga á milli handanna. Þarna er líka sá hvati sem er lífsnauðsynlegur íslensku samfélagi nú, með þessari tillögu myndast hvati til að gefa allar tekjur upp til skatts. Þarna erum við bæði að forða því að fólk vinni svarta atvinnustarfsemi og taki þátt í hinu svarta hagkerfi sem hefur stóraukist frá hruni. Það sannar, svo að dæmi sé tekið, það gat sem komið er í virðisaukaskattskerfið, það vantar á milli 30 og 40 milljarða á einu ári inn í virðisaukaskattskerfið af innlendri sölu á vörum og þjónustu. Aðgerðin vinnur sem slík gegn svartri atvinnustarfsemi. Maður heyrir sögur af því að fólk kemur til Íbúðalánasjóðs og bankastofnana og fer í greiðslumat til að kaupa íbúðarhúsnæði þar sem þarf að gefa upp tekjur. Svo segir fólk: Já, en svo er ég í þessari og þessari vinnu og hef svo og svo miklar tekjur, þær eru greiddar svart. Slíkir peningar eru ekki á borðinu. Við þurfum að fá þá upp á yfirborðið, líka til að auka jafnræði í því að allir leggi sitt til samfélagsins. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni kemur fram að áætlaðar vaxtabætur fyrir árið 2013 verði rúmir 12 milljarðar. Þarna værum við líka að flytja til fjármagn í sama vasanum, því að samkvæmt tillögunni sparast hluti þeirra vaxtabóta. Vaxtabætur hafa verið auknar mjög í tíð þessarar ríkisstjórnar til að koma til móts við hinar himinháu stökkbreyttu skuldir. En þá er ekki öll sagan sögð því að þar eru peningar einungis að fara á milli í stað þess að virkilega sé verið að borga lánin niður. Þessi tillaga gengur svo sannarlega út á það að borga lánin hraðar niður. Ég vil einnig taka fram að þessi aðgerð, eins og kom fram í máli framsögumanns, felur í sér þá forsendu að lánveitendur færi lánin niður í 100%, hætti þessari óskiljanlegu 110%-leið sem hér var farin, þá er hægt að núllstilla lánin. En það kemur líka fram hér að þetta er til bráðabirgða, þessi lög sem fyrirhugað er að semja eiga einungis gilda í þrjú ár og um þau lán sem þegar hafa verið tekin. Ég hef fengið fyrirspurn um það hvort þetta gildi til framtíðar um lán sem verða tekin. Þetta er skýrt. Þetta á að gilda til þriggja ára og um þau lán sem þegar hafa verið tekin og þau sem þá þegar hafa verið flutt niður í 100% af lánastofnunum. Þannig fer að ganga á höfuðstólinn. Andstæðingar okkar segja að þetta sé ekki nógu vel útskýrt hjá okkur og þetta sé flókin aðferð. Svo er bara alls ekki, frú forseti. Þetta er mjög einföld aðferð og hefur verið farið yfir áhrif hennar hér og fordæmi fyrir henni í framsöguræðu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar varðandi til dæmis skattafslátt á hlutabréfakaup o.s.frv. Rætt hefur verið um það að ekkert hafi verið gert í verðtryggingarmálum frá hruni. Við framsóknarmenn höfum staðið vörð um heimilin frá 2009, frá því að þetta þing var kosið, og lagt til margar tillögur varðandi það að taka á skuldavanda heimilanna, því má enginn gleyma. En því miður hafa tillögur okkar ekki gengið fram, líklega vegna þrjósku ríkisstjórnarinnar. En ég vil benda á það í þessari umræðu að við höfum nú þegar lagt fram tillögu um hámarkshækkun á verðtryggingu, um þak á hækkun verðtryggingar og lækkun vaxta sem verður rædd hér síðar, það er á þskj. 9, 9. mál, þannig að það er mjög framarlega í málaröðinni. Við erum hér aftur með það þjóðþrifamál að koma til móts við verðtrygginguna sem er kannski mesta ógnin við íslensk heimili. Ekki virðist vera samkomulag um það í samfélaginu að afnema verðtrygginguna með öllu þrátt fyrir að hæstv. forsætisráðherra hafi flutt frumvörp og þingsályktunartillögur um þau efni alla tíð síðan hún settist á þing eða mjög oft að minnsta kosti, mig minnir í ein 11 skipti. Nú hefur hæstv. forsætisráðherra verið forsætisráðherra í tæp fjögur ár og ekki bólar á þessu baráttumáli hennar þrátt fyrir að hún fari með forsætið í ríkisstjórninni. Þarna erum við framsóknarmenn að koma enn og aftur með tillögur til að gera fólki með verðtryggð lán lífið bærilegra á meðan verið er að vinna að því að hægt sé að afnema verðtryggingu með öllu. Þegar þetta er tekið saman, þessi þriggja ára aðgerð í þeirri þingsályktunartillögu sem hér er til umræðu, og svo verðtryggingarfrumvarpið okkar, gætum við kannski litið fram á árið 2015 til 2016, að þá verði komin niðurstaða í þau dómsmál sem farin eru af stað og eru að fara af stað; að skera úr um það samkvæmt neytendalöggjöf Evrópusambandsins hvort verðtryggingin á íslensk lán séu flóknir afleiðusamningar sem ekki eigi stoð í lögum. Nú kemur til með að reyna á það fyrir dómstólum. Við sjáum hve langan tíma tók að leysa úr málunum með gengistryggðu lánin fyrir dómstólum og enn eru einhverjir 10 eða 11 dómar sem á eftir að leysa úr, hvort og hvernig sú hlið af lánasamningum verður leyst. Ég gef því þrjú til fjögur ár að leyst verði úr því hvort verðtryggingin sé flókinn afleiðusamningur, en þarna erum við þá alla vega að gera tilraun til að brúa það bil þar til niðurstaða kemur í þeim dómsmálum. Miðað við það sem ég hef skoðað varðandi verðtrygginguna á neytendalán til íbúðakaupa bendir allt til þess að um flókna afleiðusamninga sé að ræða sem eru ólöglegir í neytendarétti. 

Frú forseti. Það er ánægjulegt að hefja þingveturinn á að ræða mikilvæg mál eins og það sem við ræðum hér. Það miðar að því að koma til móts við venjulegt fólk, fólk sem tók lán í aðdraganda hrunsins, fyrir hrun, og hefur þurft að horfa upp á verðtryggð lán hækka mánuð eftir mánuð, sérstaklega í kjölfar hruns krónunnar. Við framsóknarmenn höfum gagnrýnt mjög harðlega á þessu kjörtímabili sem nú er senn á enda, að skort hefur á aðgerðir til handa millistéttinni í landinu, skuldugu fólki. Þetta er fólk sem fór ekki óvarlega í aðdraganda hrunsins en er margt í miklum vandræðum vegna hrunsins og vegna tekjutaps sem fjölmargar fjölskyldur hafa lent í og vegna þess að húsnæðislánin og afborganirnar hafa hækkað. Á sama tíma hefur þessi þjóðfélagshópur, venjulegt fólk, horft upp á að þeir sem fóru óvarlega í aðdraganda hrunsins, keyptu sér ný og flott hús, hreinsuðu jafnvel allt innan úr þeim fasteignum og endurinnréttuðu allt og skuldsettu sig gríðarlega, hafa fallið inn í áætlanir ríkisstjórnarinnar um hvernig eigi að koma til móts við skuldug heimili. Það hefur verið búið til kerfi þar sem þeir sem fóru allra óvarlegast í skuldsetningu í aðdraganda hrunsins hafa fengið aðstoð, á meðan þeir sem fóru ekki jafnskarpt fram hafa nær enga aðstoð fengið. Svo við gætum nú sanngirni hafa vaxtabætur verið hækkaðar að einhverju marki, en það breytir því ekki að höfuðstóll verðtryggðra lána hefur hækkað gríðarlega á umræddu tímabili. Hér er komin fram tillaga frá þingflokki Framsóknarmanna um að nota skattkerfið sem hvata til þess að auðvelda venjulegu íslensku fólki að greiða niður skuldir sínar með því að fara þessa leið um þriggja ára skeið. Fólki verði veitt umbun fyrir að greiða inn á húsnæðislán sín í formi einhvers konar skattafsláttar. Með því erum við í raun að styrkja innviði íslensks samfélags vegna þess að það er engin sátt í dag um það aðgerðaleysi sem þúsundir íslenskra fjölskyldna hafa horft upp á á undangengnum þremur árum. Eins og frægt er orðið lögðum við framsóknarmenn fram tillögu í upphafi ársins 2009 um almenna leiðréttingu á húsnæðislánum landsmanna. Þá var einstakt tækifæri til þess að láta kröfuhafana axla þyngri byrðar á efnahagshruninu og létta undir með íslenskum fjölskyldum. Það tækifæri var ekki nýtt. Þess vegna þurfa stjórnmálaflokkar að upphugsa nýjar leiðir hvernig við getum komið til móts við heimilin í landinu. Þetta er viðleitni til þess. Ég vil þakka fyrir ágætar undirtektir og vona að fulltrúar allra flokka séu tilbúnir að skoða þessa leið, kosti hennar og galla, vegna þess að menn mega ekki einvörðungu líta á hvað hún kostar í beinhörðum peningum heldur verðum við líka að líta til þeirra heildaráhrifa sem þessar aðgerðir mundu skila. Þessi þingsályktunartillaga kveður á um að skattafslátturinn sem fólki yrði veittur yrði nýttur beint til niðurgreiðslu á höfuðstól viðkomandi fasteignaláns. Við viljum fela fjármála- og efnahagsráðherra að undirbúa lagasetningu með þessu markmiði. Þannig munum við vonandi sjá að samfélagið og fólk verði viljugra til að greiða af lánum sínum, vegna þess að með þessari leið fer fólk að sjá raunverulegan ávinning af því að strita fyrir og standa straum af rekstri húsnæðis síns. Eins og fram hefur komið í umræðunni teljum við margt mæla með þessari leið. Við myndum jákvæðan hvata til sparnaðar. Við myndum líka, eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir benti á áðan, ákveðinn hvata til þess að fólk verði viljugra að gefa upp tekjur sínar. Ég hef það á tilfinningunni og margir aðrir að svört atvinnustarfsemi hafi aukist til muna í íslensku samfélagi. Reyndar er ekki að undra í ljósi þeirra breytinga sem hafa verið gerðar á skattkerfinu að undanförnu sem við framsóknarmenn höfum mótmælt mjög harðlega vegna þess að ýmiss konar tekjutengingar, svo sem vaxtabætur og barnabætur, og breytingar á tekjuskattskerfinu sem slíku, hafa leitt af sér að það borgar sig hreinlega ekki fyrir fólk að gefa upp tekjur þegar komið er upp fyrir ákveðna krónutölu. Það er vegna þess að þá flyst viðkomandi fjölskylda í hærra skattþrep, barnabæturnar nær hverfa, vaxtabæturnar minnka. Allt miðar þetta að því að hvetja fólk til að sýna fram á að það hafi lægri tekjur en raunin er. Þessu þurfum við að berjast gegn. Mér finnst að samfélagið sé að mörgu leyti komið í það form sem það var í á 10. áratug síðustu aldar þegar hinir svokölluðu jaðarskattar bitu mjög í barnafólk og þá sem reyndu að starfa og sýna dugnað á íslenskum vinnumarkaði. Það má líka vænta þess að vanskil muni minnka í bankakerfinu. Trúlega græða allir á því. Og með lækkandi höfuðstól húsnæðislána minnka jafnvel greiðslur ríkissjóðs vegna vaxtabótakerfisins. Að sama skapi má færa fyrir því rök að aðgerð sem þessi gæti mögulega dregið úr atvinnuleysi og aukið hagvöxt í íslensku samfélagi, ekki veitir af þegar kemur að rekstri ríkissjóðs. Um leið og ég lýsi yfir mikilli ánægju með að við skulum vera að ræða þetta uppbyggilega mál og að flestir séu tilbúnir til að skoða hvaða leiðir eru færar til að koma til móts við venjulegt fólk í landinu þegar kemur að skuldamálum heimilanna, vil ég lýsa þeirri von minni að nú munum við ná árangri með því að ráðast í alvöru aðgerðir til þess að koma til móts við skuldug heimili. Þetta mál er á allan hátt jákvætt. Það er lagt fram þannig að allir sem vilja, á þingi og úti í samfélaginu, geta haft áhrif á það í hvaða skrefum við tökum þetta, hvaða upphæðir er um að ræða o.s.frv. Ég vonast til þess að bragur Alþingis í vinnubrögðum í tengslum við þessa þingsályktunartillögu verði annar en þegar við mæltum fyrir flatri leiðréttingu á lánum heimila landsins árið 2009. Vonandi var mönnum alvara í þeim ræðum sem haldnar voru í umræðu um stefnuræðu forsætisráðherra að hér ætti að verða meiri samstaða á milli þingmanna. Ég ætla að trúa þeim orðum sem birtust þar í mörgum ágætum ræðum þingmanna úr öllum flokkum. Frú forseti. Ég lýsi yfir mikilli ánægju með að við framsóknarmenn skulum hafa fengið að mæla fyrir þessari tillögu í upphafi þings. Hún sýnir hvaða áherslu við leggjum á málefni skuldugra heimila og að við viljum koma með lausnir til þess að koma til móts við þau heimili sem hafa nær enga aðstoð fengið allt frá fjármálahruni, heimili sem eiga heiður skilinn fyrir að hafa reynt að ná endum saman um hver mánaðamót á sama tíma og laun hafa hlutfallslega lækkað og fólk horft upp á aðföng hækka og lánin þar með talið. Nú er kominn tími til aðgerða. Ég vonast til að þessi þingsályktunartillaga sem við framsóknarmenn flytjum fái jákvæða umfjöllun í efnahags- og viðskiptanefnd þingsins. Það er mjög brýnt að við vinnum þetta mál hratt. Nú verður það sent út til umsagnar til helstu hagsmunaaðila í samfélaginu. Við héldum fund á dögunum sem var vel sóttur þar sem formaður Framsóknarflokksins kynnti þessar hugmyndir og þær fengu ágætar viðtökur. Nú skulum við passa okkur á því að detta ekki ofan í gömlu hjólförin Ég vonast til þess að fulltrúar ríkisstjórnarflokkana muni ekki einungis sjá dökkar hliðar á málinu vegna þess að það eru framsóknarmenn sem flytja það, því ég hef sannfæringu fyrir því að þetta sé mál sem horfi til mikilla framfara fyrir íslenskt samfélag.

Virðulegi forseti. Ég er komin í ræðustól til að taka undir nauðsyn þess að þingið sýni samstöðu og vindi sér í það verkefni að finna varanlega lausn á skuldavanda heimilanna. Því miður var ekki leitað lausna þegar við komum saman í apríl 2009. Það var reynt að gera sem minnst úr skuldavanda heimilanna og talað um að þau úrræði sem þá var búið að innleiða, m.a. frysting lána og afborgana og greiðsluaðlögun, ættu að duga. En það var alveg ljóst að skuldavandi heimilanna var miklu víðtækari en ríkisstjórnarmeirihlutinn taldi. Ég er þeirrar skoðunar, frú forseti, að ef við hefðum farið hægar í niðurskurðinn 2009 og 2010 og innleitt 20% leiðréttingu lána stæðum við ekki í þeim sporum í dag að fjölda starfandi á vinnumarkaði hefði ekkert fjölgað frá hruni. Reyndar hefur þeim fækkað. Það er bein afleiðing af rangri efnahagsstefnu. Ástæðan fyrir því að farið var út í ranga efnahagsstefnu var ekki sú að enginn vissi betur. Nei. Framsóknarflokkurinn benti meðal annars á leið sem við hefðum átt að fara. Ég reyndi sem þingmaður í stjórnarmeirihlutanum að benda á að við þyrftum að fara mun hægar í niðurskurðinn til að eyðileggja ekki störf og fyrirtæki varanlega eins og þessar tölur um fjölda starfandi á vinnumarkaði sýna. Starfandi fólki á vinnumarkaði 

Frú forseti. Það var hárrétt sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir sagði um þau úrræði sem skuldugum heimilum hafa boðist frá hruni. Dæmi eins og frysting lána - hvað er það? Bara frestun á vandanum. Það er bara verið, ef ég má nota svo ósmekklegt orðalag, að lengja í ólinni fyrir marga í samfélaginu. Það er engin lausn að frysta lán og höfuðstóllinn hækkar um hver mánaðamót og vandinn verður enn meiri. Hann varð enn meiri þegar því úrræði lauk hjá mörgum fjölskyldum. Ég er líka sammála hv. þingmanni um að þessi fælni við að taka ákvörðun um að ráðast að rót vandans hefur leitt af sér mikla stöðnun í íslensku efnahagslífi. Eins og fram hefur komið hefur störfum á Íslandi fækkað á undangengnum árum. Það er með ólíkindum að áróðursmeistarar ríkisstjórnarinnar hafa gumað sig af minnkandi atvinnuleysi sem stafar kannski meðal annars af því að fólk er að hverfa af vinnumarkaðnum, fólk er að fara af atvinnuleysisbótum yfir á sveitarfélögin í landinu og það er líka að hverfa úr landi. Ef það er dæmi um velferð og minnkandi atvinnuleysi í samfélaginu, eru menn náttúrlega að mála raunveruleikann allt öðruvísi en hann er í raun og veru. Þannig að ég spyr hv. þingmann hvort hún telji ekki að það eigi að skoða þessa hugmynd, þennan hvata fyrir fólk að geta greitt inn á höfuðstól lána og fengið þar með einhverja umbun í skattkerfinu, hvort hún gæti leitt til þess að við náum meiri sátt - ég segi ekki algjörri sátt en meiri sátt - fyrir það fólk sem hefur orðið algjörlega útundan í lausn á vanda skuldugra heimila eftir efnahagshrunið 2008.

Frú forseti. Ég hef sagt hér áður í umræðunni að ég fagna tillögu Framsóknarflokksins um að veita skattafslátt vegna innborgana á m.a. fasteignalán og eigi, að því er mér skilst, að takmarkast við verðtryggð fasteignalán. Ég held að það verði hvati til þess að greiða hraðar niður lán. Það sem ég óttast er að ríkisstjórnin muni nota þetta úrræði til að taka á skuldavanda heimilanna sem dugar ekki. Það er alveg ljóst, og ég held að það sé líka ljóst í huga framsóknarmanna, að þessi leið hjálpar mörgum en kannski flestum of lítið til að koma þeim út úr skuldavandanum. Það þarf aðrar leiðir. Því vil ég spyrja hv. þm. Birki Jón Jónsson hvort það sé ekki enn stefna Framsóknarflokksins að það þurfi að fara í 20% almenna leiðréttingu á fasteignalánum eða hvort breyttar aðstæður geri það að verkum að sú leið sé ekki lengur fær.

Frú forseti. Mér þykir miður að hv. þingmaður hafi ekki tök á því að koma aftur hingað upp til að bregðast við því svari sem ég ætla að veita henni hér, en veit að við eigum eftir að ræða skuldavanda heimilanna ítarlega á þessu haustþingi. Þetta er eitt af forgangsmálum okkar framsóknarmanna. Ég veit að hv. þingmaður hefur sömu löngun til að ræða þessi mál frekar í þinginu. Ég tek það fram að við framsóknarmenn erum síður en svo að segja skilið við það að aðstoða skuldug heimili með því að leggja bara þessa hugmynd fram, hún er hluti af lausninni. Munurinn á þeirri leið sem við mæltum fyrir í ársbyrjun 2009 - og ég veit að hv. þingmaður er mér sammála - er að þá gátum við látið kröfuhafana axla algjörlega þann kostnað sem flöt leiðrétting lána skilaði en nú er veruleikinn aðeins öðruvísi. Við þurfum að skoða með hvaða hætti við getum haldið áfram að koma til móts við skuldug heimili. Þetta er innlegg í þá umræðu. Við eigum eftir að átta okkur fyllilega á því hversu marga milljarða við viljum verja til að hvetja skuldug heimili til þess að greiða inn á höfuðstól lána sinna og hljóta þá umbun sem fylgir því og við viljum nota skattkerfið í. Ég minni á að við erum ekkert að finna upp hjólið í þessum efnum. Fyrir hrun voru til að mynda veittir afslættir til hlutabréfakaupa þannig að þetta er engin ný leið. Við erum að mínu mati að takast á við erfiðasta vanda samfélagsins í dag, sem snertir tugþúsundir fjölskyldna, og koma til móts við erfiða stöðu þeirra og þann drunga sem fylgir því að horfa upp á húsnæðislán sín hækka mánuð eftir mánuð, alveg sama hvað fólk borgar. Ég tel að við hv. þingmaður séum sammála um að við þurfum að halda áfram að grípa til róttækra aðgerða til að koma til móts við skuldug heimili.

Forseti. Það fer vel á því að í dag eru á dagskrá mörg mál sem varða skuldavanda heimilanna.  Á sama tíma og mér finnst gott að við séum með mörg þingmál um þennan vanda á dagskrá þá hryggir það mig að sjá að hér er eiginlega enginn að ræða þessi mál. Þetta finnst mér eiginlega táknrænt fyrir þann flótta sem stjórnarmeirihlutinn er á undan þessum málaflokki. Búið er að ráðast í alls konar úrræði, rándýr mörg hver, mjög flókin, sem hafa ekki gagnast eins og var fullkomlega fyrirsjáanlegt vegna þess að þau taka ekki á rót vandans, þau taka ekki á verðtryggingunni og þau taka ekki á forsendubrestinum. Á meðan svo er er þetta eins og að slást við vindmyllur. Ég vil ekki gera lítið úr þeim úrræðum sem hafa verið lögð fram. Mörg þeirra ættu alltaf að vera til, en þau gagnast ekki við þessar aðstæður. Það er vonlaust mál. Ég ætla að mæla fyrir þingsályktunartillögu sem varð til í kjölfar viðræðna okkar í Hreyfingunni við formenn ríkisstjórnarflokkanna í kringum síðustu áramót þar sem við þrýstum á að koma þessum málum á dagskrá. Ég ætla að lesa tillöguna sjálfa. Ég kemst ekki yfir að lesa alla greinargerðina, hún er átta síður og mikið af ítarefni. Tillagan hljómar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fjármála- og efnahagsráðherra skipi þriggja manna starfshóp, óháðan hagsmunaaðilum, sem útfæri áætlun um almenna niðurfærslu á verðtryggðum fasteignaveðlánum heimila. Áætlunin skal byggð á því að þær skuldir sem til eru komnar vegna hækkunar vísitölu neysluverðs frá árslokum 2007 og eru umfram verðbólgumarkmið Seðlabanka Íslands verði fluttar frá heimilunum í sérstakan afskriftasjóð fasteignaveðlána auk breytinga á verðtryggingarákvæðum slíkra lána. Starfshópurinn geri tillögu til ráðherra um stofnun sjóðsins og nauðsynlegar lagabreytingar. Starfshópurinn ljúki störfum ekki síðar en 1. nóvember 2012. Miða skal við að áætlunin komi til framkvæmda ekki síðar en 1. janúar 2013.“ Við lögðum þessa tillögu fram á síðasta þingi. Hún hefur síðan verið uppfærð, þ.e. tölur og annað í henni. Hugmyndin er að allir komi að lausn vandans, allir sem málið varðar, og stofnaður verði sérstakur skuldaafskriftasjóður fyrir forsendubrestinum sem við teljum verðbætur umfram 2,5% verðbólgumarkmið Seðlabankans vera, sem er í raun loforð ríkisins til lántakenda um hvernig þeir geta hagað lífi sínu efnahagslega, og sjóðnum skapaðar tekjur til 25 ára til að standa undir útgjöldum þannig að afskriftirnar verði greiddar niður á 25 árum. Greiðslurnar kæmu í raun úr fjórum áttum. Sérstakt vaxtaálag yrði lagt á öll fasteignaveðlán sem næmi í upphafi 0,25% en lækkaði árlega um 0,01%, uns það yrði 0,10% þegar tíu ár væru eftir af endurgreiðslutímabilinu og héldist óbreytt eftir það. Þetta yrði þá hlutur lántakandans en á móti kæmi höfuðstólsleiðréttingin sem hann fengi. Þótt vaxtabyrðin í framtíðinni yrði eitthvað meiri teljum við að það sé réttlætanlegt. Lántakandinn fær alla vega meira en hann greiðir. Annar liðurinn snýst um að leggja árlegan tímabundinn eignarskatt á eignir innlánsstofnana og HFF-bréfaeign annarra en lífeyrissjóða. Nemur hann 0,195% í upphafi, en lækkar um 0,005% árlega og endar því í 0,075% á 25. ári. Miðað við forsendur sem gera ráð fyrir 5% árlegri eignaaukningu yrði sá hlutur 6,28 milljarðar fyrsta árið, en 7,8 milljarðar síðasta árið. Vaxtabætur eða það sem við höfum kallað eltandi vaxtabætur eru í raun hlutur ríkisins, þ.e. sú fjárhæð sem ríkið hefði hvort sem er ráðstafað í vaxtabætur til heimilanna ef ekki hefði komið til þessi niðurfærsla á skuldum. Þess í stað færu þeir fjármunir í að niðurgreiða eða greiða inn á lán sjóðsins. Þessu fylgdi því ekki aukinn kostnaður fyrir ríkið. Í stað þess að ríkið greiði vaxtabætur vegna forsendubrestsins greiðir það sömu upphæð til að greiða niður sjóðinn. Miðað við að útgreiddar vaxtabætur árið 2011 voru 12 milljarðar og að 22,4% lækkun verði á þeim verða þetta 2,69 milljarðar fyrsta árið. Miðað er við að þessi upphæð lækki hlutfallslega í samræmi við höfuðstól afskriftasjóðsins og verði því komin niður 158 millj. kr. síðasta árið. Fjórði hlutinn eða afgangurinn af fjármagni sjóðsins verður fenginn með sérstökum tímabundnum eignarskatti á eignir lífeyrissjóða. Nemur hann 0,14% í upphafi, en lækkar árlega og endar í 0,07% á 25. ári. Miðað er við að forsendur sem gera ráð fyrri 5% árlegri eignaaukningu lífeyrissjóða og verður hlutfall lífeyrissjóðanna 2,8 milljarðar kr. fyrsta árið, en 4,5 milljarðar kr. síðasta árið. Venjulega þegar einhver minnist á leiðréttingar á lánum og forsendubrestinum reka menn upp ramakvein og segja að þá sé verið að taka af gamla fólkinu og það megi ekki skerða lífeyrisgreiðslur. Hér er um mjög lágar upphæðir að ræða í heildarsamhenginu. Þess má geta að lífeyrissjóðirnir hafa hagnast gríðarlega á verðtryggingunni frá hruni. Það er ekki nema eðlileg krafa að þeir komi að þessu líka. Við skulum ekki gleyma því að við erum öll hluti af lífeyrissjóðakerfinu. Við erum í raun og veru að tala um eigin fjármuni. Ég held að það sé nauðsynlegt að fara í leiðréttingar sem taka á forsendubrestinum. Ég held að það yrði jákvæð innspýting í hagkerfið sem við þurfum á að halda. Þessi tillaga byggir á jafnræði. Við viljum að allir fái forsendubrestinn leiðréttan óháð því hvað menn tóku að láni eða hvort þeir geti hugsanlega greitt. Sumir geta ekki gert neitt annað en að greiða af lánum. Þeir geta ekki farið í bíó, eins og Pétur Blöndal þingmaður nefndi í ræðu fyrr í dag, vegna þess að hver einasta króna fer í lánin. Það er eitt í þessu. Þessi tillaga tekur bara til verðtryggðra fasteignalána. Gengislán eru í mikilli óvissu núna. Þau hafa verið dæmd ólögleg, en svo hafa þau aftur verið dæmd lögleg eða lánaform eins banka. Það er samt óljóst hvort það á við um öll lán frá þeim banka eða ekki. Við eigum eftir að sjá hvernig þetta endar allt saman. Ég hef miklar áhyggjur af þeim málum, ég verð bara að játa það hér og nú. Fjármálafyrirtækin fengu leyfi til að vera með samráð. Ég hef miklar efasemdir um að það hafi verið réttlætanlegt í þessu máli. Ég held að þingið þurfi að fylgjast vel með því. Það getur vel verið að við þurfum að fara í einhverjar aðgerðir til að koma á jafnræði í þeim málaflokkum. Þeir sem tóku t.d. lán snemma hjá Íslandsbanka hafa horft á höfuðstól lánanna sinna tvöfaldast - ég er ekki að tala um 50%, ég er að tala um 100%, algjöra tvöföldun - og fengu nánast enga leiðréttingu eftir þá lagasetningu sem þingið fór í. Það fólk er í raun verr sett en hefði það enga leiðréttingu fengið vegna þess að það er nú með verðtryggð lán á seðlabankavöxtum og stökkbreyttan höfuðstól. Þetta er nokkuð sem við getum ekki látið viðgangast í þjóðfélaginu.

Virðulegi forseti. Ég vil bara taka undir með þingmönnum Hreyfingarinnar og lýsa yfir brýnni nauðsyn þess að farið verði í almenna leiðréttingu ásamt öllum þeim öðrum úrræðum sem þegar er búið að innleiða sem og þeim úrræðum sem við erum að ræða hér í dag. Þessi þingsályktunartillaga er mjög vel unnin hvað varðar framkvæmd og fjármögnun, en markmið hennar er auðvitað fyrst og fremst að finna leið til að fjármagna almenna leiðréttingu án þess að sú fjármögnun lendi á einhvern hátt á ríkinu eða Íbúðalánasjóði. Ég hef hins vegar tvær athugasemdir við þessa útfærslu. Þær eru ekki mjög alvarlegar, þetta er meira tæknilegt atriði sem nefnd sérfræðinganna væntanlega ræðir. Það er gert ráð fyrir að þessir eigendur að afskriftasjóðnum séu lífeyrissjóðir, innlánsstofnanir og þeir sem eiga íbúðabréf. Þessir aðilar sjá eign sína lækka um sem nemur þessari 20% leiðréttingu. Vandamálið við þessa útfærslu er að skuldatryggingarálag þessara aðila gæti hækkað verulega sem mundi þá þýða að vaxtastigið í landinu hækkaði um leið. Það er ein ástæða þess að ég er hlynntari útfærslunni í peningamillifærsluleiðinni sem felst í því að sjóðurinn sé í raun og veru í eignarhaldsfélagi Seðlabankans. Ég vil bara spyrja hv. þm. Margréti Tryggvadóttur hvort hún sé ekki sammála því að það sé nauðsynlegt að koma í veg fyrir það að skuldatryggingarálag hækki um leið og farið 

Forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið og hlý orð í okkar garð og tillögunnar. Við höfum rætt skuldatryggingarálagið við ýmsa. Mönnum ber ekki alveg saman og þetta er eitt af þeim atriðum sem þarf að skoða mjög vel. Persónulega er ég líka frekar skotin í hugmyndinni um að hafa sjóðinn í Seðlabankanum. Það er ef til vill útfærsluatriði með hvaða hætti best er að fara í niðurfærslu. Við leggjum til þessa leið og nú fer málið til nefndar. Ég vona svo sannarlega að þetta verði skoðað almennilega, fái umfjöllun, og ekki bara þessi leið heldur allar leiðir. Við erum ekki að leggja þetta fram til að segja að þetta sé eina rétta leiðin. Ég held hins vegar að þetta sé gerleg leið. Ef menn vilja fara í leiðréttingu er hægt að gera það svoleiðis. Það eru aðrar leiðir, en það hlýtur að vera verkefni okkar í þinginu að finna bestu leiðina.

Frú forseti. Ég hafði ekki tíma til að tala um hitt tæknilega atriðið sem ég hef áhyggjur af þannig að ég er komin hingað aftur. Atriðið er þessi fjármögnun með sérstöku vaxtaálagi. Það mun auðvitað þýða að vaxtastigið hækkar á fasteignalánum sem mörg heimili munu ekki ráða við. Ég velti fyrir mér hvort það sé ekki of skammur tími að borga þennan afskriftasjóð niður á 25 árum. Af hverju var ekki farið í 40 ár? Ég held sem dæmi að flest fasteignalán séu til 40 ára og þá væri náttúrlega hægt að lækka þetta vaxtaálag sem á að vera 0,25% í byrjun og lækka síðan. Ég velti líka fyrir mér hvort ekki sé nóg að vera með þennan skatt á þessar innlánsstofnanir sem fengu eignir sínar niðurskrifaðar þegar þær voru fluttar úr gömlu bönkunum yfir í þá nýju, jafnframt fyrir lífeyrissjóðina að hafa fengið þennan afslátt sem var um 33 milljarðar. Þarf nokkuð að vera með þetta sérstaka vaxtaálag til að fjármagna afskriftasjóðinn? Að lokum vil ég líka spyrja hv. þingmann út í samningaviðræður sem Hreyfingin átti í við ríkisstjórnina, m.a. um að láta kanna útfærslu á þessari leið til að hægt væri að fara í 20% leiðréttingu fasteignalána. Hvað var það sem ríkisstjórnin gat ekki sætt sig við í þessari útfærslu? Eða gat hún einfaldlega ekki sætt sig við að fasteignalán heimilanna yrðu leiðrétt?

Forseti. Þetta voru nokkuð margar spurningar. Ég vona að ég komist í að svara þeim öllum. Fyrst hvað varðar sérstaka vaxtaálagið, við lögðum upp með að allir tækju þátt í þessu. Þess vegna lögðum við þetta til. Allar tölur í þessu eru þannig að það má hnika þeim til. Það má lengja tímann og lækka byrðina eða jafnvel sleppa einum póstinum. Þetta er bara leikur með tölur. Það er hægt að reikna þetta út á marga vegu. Ég hef verið mjög fylgjandi því að það sem mér finnst vera eiginlega ránsfengur bankanna sé skattlagt í botn. Ég vil fá þær tekjur inn í ríkissjóð og ég vil að þær verði notaðar í leiðréttingar á lánum heimilanna. Þar erum við að tala um gríðarlega fjármuni. Nú hef ég mínútu í síðasta atriðið með samningaviðræðurnar og hvað það var sem strandaði á. Við og formenn stjórnarflokkanna vorum ósammála um mikilvægi þess að fara í skuldaleiðréttingar. Við vorum hlynnt því. Hvað varðar tillöguna fannst mér ekki sterk rök fyrir því að hún yrði slegin út af borðinu. Einn þáttur sem þó var nefndur og hér hefur verið nefndur er skuldatryggingarálagið. Það var rætt og þótti verra og gæti líka hækkað skuldatryggingarálag ríkissjóðs.

Frú forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um almenna niðurfærslu á verðtryggðum fasteignaveðlánum heimila og afnám verðtryggingar. Eins og áður fagna ég hverri nýrri hugmynd sem kemur fram. Hún getur ekki annað en bætt umræðuna og þess vegna þarf að skoða þetta mál líka í þeirri nefnd sem fær hana til umfjöllunar og skoða hvaða kostir og gallar fylgja henni. Lagt er til að þar sem verðtryggð lán hafa hækkað umfram 2,5% verðbólgumarkmið Seðlabankans verði það hreinlega fellt niður, alveg óháð því hvenær lánið var tekið. Þeir sem tóku lán fyrir árið 2004 eru enn í hagnaði. Íbúðin sem þeir keyptu fyrir lánið hefur hækkað hlutfallslega meira en lánið. Þannig eru þeir í hagnaði og eiga samt að fá niðurfelldar verðbætur á láninu sínu sem þeir tóku einhvern tímann upp úr árinu 2000. Þetta finnst mér ekki sanngjarnt. Alveg sérstaklega finnst mér ósanngjarnt að skattleggja lántakendur framtíðarinnar, eins og hér er lagt til, til að standa undir þessum kostnaði. Það er alltaf einhver sem greiðir, á endanum eru það í rauninni alltaf heimilin sem greiða. Það sem ríkið greiðir borga skattgreiðendur, þ.e. heimilin, og það sem fyrirtæki eða bankar greiða borga eigendur þeirra og geta þar af leiðandi ekki greitt eitthvað annað, laun eða vexti. Margir hafa horft til þess að svokallaðir afskriftasjóðir bankanna séu allt of digrir en þeir eru í raun eign kröfuhafanna, þeirra sem hafa tapað 7 þús. milljörðum á Íslandi og eru ekki tilbúnir til þess að láta skerða eignir sínar frekar með lagasetningu frá Alþingi. Það er viðbúið að það kæmi skaðabótakrafa vegna eignaupptöku ef það yrði gert. Það gekk að hafa þessa afskriftasjóði svona myndarlega vegna þess að Kaupþing og Glitnir fóru til kröfuhafanna en Landsbankinn er í raun í eigu fjármálaráðuneyta Bretlands og Hollands. Þeir eru stærstu kröfuhafarnir, eiginlega þeir einu. Eins og ég segi er mjög mikilvægt að skoða þetta. Þarna er verið að flytja yfir í Seðlabankann. Það er ekki talað um hvort Seðlabankinn beri einhverja ábyrgð á þessu. Hann er með ríkisábyrgð og ef greiðslurnar skyldu að einhverjum hluta bregðast er það hann sem stendur væntanlega á bak við þetta nema annað sé sérstaklega tekið fram. Verðtrygging hefur mikið verið rædd og nokkuð af misskilningi. Þannig er mál með vexti að laun hækka reglulega. Þau hafa meira að segja hækkað umfram verðtryggingu síðustu tvö, þrjú árin, og fasteignir sömuleiðis. Fasteignir hafa hækkað meira en verðtrygging síðustu tvö, þrjú árin þannig að staðan er að batna, bæði hvað varðar greiðslugetu almennings og eignastöðu. Vandamálið er sá hópur fólks sem keypti íbúð á tímabilinu frá október 2004 til nóvember 2009, ef ég man rétt. Sá hópur er ekki stór, frú forseti. Ég er með upplýsingar frá ríkisskattstjóra um að það séu um 13 þús. manns, 13 þús. einstaklingar og samskattaðir, þ.e. gróft séð 13 þús. heimili sem tóku yfirleitt lán til íbúðakaupa af á að giska 200 þús. framteljendum. Þetta er ekkert mjög stór hópur og vandinn er ekki voðalega stór þó að hann sé mjög sár fyrir þennan hóp. Mér finnst dálítið slæmt að koma með almennar lausnir sem leysa vanda allra, líka þeirra sem keyptu íbúð árið 2009 eftir að verðið var lækkað. Nú er verð að hækka umfram verðlag. Það fólk græðir á lántökunni og það á að fá verðbætur felldar niður að einhverju leyti og öllu leyti í þessu frumvarpi. Síðan er spurningin með afnám verðtryggingar. Ég er ekkert voðalega hlynntur verðtryggingu og síst af öllu að hún sé þvinguð eins og er hjá Íbúðalánasjóði. Fólk getur ekki tekið önnur lán hjá Íbúðalánasjóði en verðtryggð. Mér finnst að fólk eigi að hafa val. Hins vegar vil ég benda fólki á að það að taka óverðtryggt lán er engin lausn. Það leysir ekki fólk undan áhættu. Það er miklu meiri áhætta í reynd ef það skyldi koma verðbólguskot aftur. Ef menn ætla ekki að ganga á hlut sparifjáreigenda, þess fólks sem sýnir ráðdeild og sparnað, og lífeyrissjóða verður að hækka vexti jafnvel upp í 10–20% sem er óbærilegt fyrir venjuleg heimili. Ef verðbólgan yrði kannski 10% þyrfti að borga 12% af láninu. Menn með 30 millj. kr. lán. þyrftu að borga 3,6 milljónir á ári í vexti. Engin fjölskylda getur borgað 300 þús. kr. á mánuði bara í vexti. Svo getur vel verið að menn ætli sér að snuða sparifjáreigandann. Það er verið að gera það núna og búið að gera það um árabil. Vextir á innlánsreikningum eru neikvæðir. Fólk tapar á því að sýna ráðdeild og sparnað. Það er kannski ágætismarkmið hjá einni þjóð að bara rústa sparnaðinum alveg. En ég minni á að ef ekkert er sparað er heldur ekkert lánað. Við bjuggum við það fyrir langalöngu að fólk fékk ekki lán nema eftir mikil harmkvæli og þurfti að þekkja rétta menn og vera í réttum flokki. Það getur vel verið að menn stefni í þá stöðu eftir einhver ár með því að ganga alltaf á rétt sparifjáreigenda. Í þessari tillögu er ekki minnst á þann hóp fólks, enda er hann kannski hverfandi. Ég vil gjarnan að menn skoði þetta mjög vel. Ég vara við því að banna verðtryggingu alveg, hún hefur á vissan hátt bjargað heimilunum í gegnum verðbólguskotið og gert fólki kleift að ráða við lánin sín. Ég vil hafa val hjá fólki, líka hjá Íbúðalánasjóði, að fólk geti valið hvar það tekur lán. Skattlagning á eignir lífeyrissjóða er nefnd. Ég vara eindregið við slíku. Ég er margbúinn að benda á það að skattlagning á lífeyrissjóði þýðir skattlagning á almennu lífeyrissjóðina, ekki á þá opinberu. Þá þarf að hækka iðgjaldið hjá opinberu sjóðunum, álögur á skattgreiðendur, þ.e. hina. Þeir eiga að sæta því að lífeyrissjóðurinn þeirra sé skertur og það er engin bakábyrgð þar þannig að það þarf að skerða lífeyri á móti og þeir þurfa jafnframt að borga hærri skatta. Ég vara eindregið við sérhverri skattlagningu á lífeyrissjóði vegna þess að hún kemur bara niður á almennum launþegum í landinu en ekki opinberum starfsmönnum. Hún kemur tvöfalt niður á almennum launþegum í landinu. Hér er gert ráð fyrir því að lífeyrissjóðirnir séu skattlagðir sem og lántakendur framtíðarinnar sem mér finnst líka óréttlátt af því að þetta er algild regla sem gildir líka fyrir þá sem tóku lán fyrir löngu og hafa í reynd hagnast á láninu af því að íbúðin hefur hækkað meira en lánið þrátt fyrir verðtryggingu.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að segja eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði áðan, auðvitað fagnar maður öllum þeim tillögum sem lagðar eru fram til úrlausnar á þessu stóra vandamáli sem við stöndum frammi fyrir. Ég ætla ekki að ræða efnislega um einstaka þætti þessarar tillögu. Mér hefur fundist að við dettum oft í þann pytt að tína það út sem okkur líkar ekki en gá lítið að því sem gæti verið mjög athyglisvert. Í þessari tillögu er margt mjög athyglisvert og ég tel mjög mikilvægt að hún verði skoðuð mjög vandlega af hálfu þingsins. Ég vil hins vegar taka undir þau lokaorð hv. þm. Péturs H. Blöndals, sem sneru að skattlagningu lífeyrissjóðanna, að það kemur eingöngu niður á almennum lífeyrissjóðum, það er ríkisábyrgð eða greiðsluskylda inn í opinberu sjóðina. Það er líka ágætt að rifja það upp að uppsafnaður halli á þessum sjóði er nú þegar upp á 400 milljarða, við sjáum hvert vandamálið er. Á undanförnum árum hefur mér líka fundist að þau skilyrði sem hv. þingmönnum eru sköpuð, til að mynda til að fara í umræðu um skuldavanda heimilanna, séu þannig að í upplýsingar og gögn, sem nauðsynleg eru til að hægt sé að ræða hlutina af fullri alvöru og af einhverju viti, vanti oft og tíðum staðreyndir og nákvæmni. Ég nefni sem dæmi að árið 2009 sendi ég fyrirspurn til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, sem þá var Gylfi Magnússon, um það hvað hefði verið afskrifað með færslu lánasafna úr gömlu bönkunum yfir í nýju bankana. Svarið sem ég fékk var reyndar bara „blankó“, reynt var að snúa út úr fyrirspurninni með góðlátlegu gríni, sem ég hafði ekki smekk fyrir vegna þess að mér fannst þetta það stórt og mikilvægt mál, og vísað í bankaleynd og þar fram eftir götunum. Eftir að nýr efnahags- og viðskiptaráðherra, hv. þm. Árni Páll Árnason, tók við lagði ég nákvæmlega sömu fyrirspurnina fram, breytti bara dagsetningunni og fékk nýtt númer á þingskjal. Öllu var svarað skilmerkilega, öllu sem beðið var um, nákvæmlega hvað var fært á milli lánasafna nýju og gömlu bankana, hver afslátturinn var. Þetta er sá veruleiki sem við búum við í umræðum um þessi mál og það er ágætt að rifja það upp hvernig hlutirnir eru oft og tíðum. Hv. þm. Margrét Tryggvadóttir sagði áðan, og það þykir mér vera mjög mikilvæg nálgun á málið: Þetta er hugsanlega ekki eina rétta tillagan en þetta er innlegg okkar í þessa mikilvægu umræðu um það hvernig við gætum hugsanlega náð tökum á vandamálinu og gert eitthvað fyrir heimilin. Það tel ég vera markmið okkar allra, sama hvar í flokki við stöndum, og ég tel þessa nálgun hv. þingmanns gagnvart öllum þeim hugmyndum sem fram koma mjög mikilvæga. Ég hef til að mynda leitast við að sjá hið jákvæða í þessari tillögu. Er ekki orðið tímabært fyrir hv. þingmenn að velta því fyrir sér hvort ekki væri skynsamlegt að fela sérstakri nefnd eða starfshópi innan þingsins að fara yfir þessar tillögur sem í þessu tilfelli er búið að leggja töluvert mikla vinnu í? Kannski vantar nægilega góðan aðgang að upplýsingum og greiningu vegna þess hvernig starfsumhverfi hv. þingmanna er en brýnt væri að fela þeim starfshópi að fara yfir og brjóta tillögurnar til mergjar. Menn mundu þá væntanlega taka það besta frá öllum, fyndu kannski leið sem væri sambland af þessari tillögu og annarri tillögu og svo koll af kolli. Aðalatriðið er það að við gefum þeirri tillögu sem hér er lögð fram, svo að dæmi sé tekið, það vægi og þá virðingu sem hún á skilið í umfjöllun í þinginu. Ég óttast hins vegar að afdrif hennar verði eins og margra annarra tillagna, að hún verði bara svæfð í viðkomandi nefnd. Umræðan hefur aldrei verið kláruð og tillögur teknar til efnislegrar umfjöllunar. Menn festast bara í einu atriði og segja: Þetta er algerlega vonlaust, við hendum því til hliðar. Þar með er allt málið dautt. Þegar upp er staðið er skuldavandi heimilanna það stórt vandamál að það á að standa ofar átökum sem snúa að ákveðnum stjórnmálaflokkum eða stjórnmálaöflum. Ég held að það sé markmið okkar allra að leggja okkur fram við að leysa vandamálið. Þess vegna er aðalatriðið - ég tek undir það sem hv. þm. Margrét Tryggvadóttir sagði hér áðan - að við lítum ekki svo á að okkar tillaga sé sú eina rétta. Við eigum þvert á móti að leitast við að leysa vandamálið og taka tillit til og hlusta á röksemdir annarra.

Virðulegi forseti. Ég fagna því hversu jákvæðir þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru þegar kemur að því að finna og tala fyrir leiðum til að taka á skuldavandanum. Ég kom hingað upp til að segja hv. þingmanni frá því að nú þegar hefur verið skipuð nefnd eins og hann lagði til í ræðu sinni. Það var gert í þáverandi efnahags- og skattanefnd sem ég sat í. Reyndar var ekki skipuð sérstök nefnd heldur fór efnahags- og skattanefnd sérstaklega í að skoða allar tillögur í formi frumvarpa og þingsályktunartillagna varðandi lausnir á skuldavanda heimilanna. Ég tók þátt í því verkefni. Við fengum sérfræðinga til að segja álit sitt á þessum tillögum og við ræddum þetta okkar á milli en ekkert gerðist vegna þess að stjórnarmeirihlutinn vill ekki gera neitt. Það er ein ástæðan fyrir því að ég fór út úr stjórnarmeirihlutanum á sínum tíma að hann er ekki tilbúinn að fara í aðgerð sem tekur á skuldavandanum. Ég er þeirrar skoðunar að ekkert verði gert fyrr en við höfum kosningar. Þá fáum við vonandi ferskt blóð og nýja flokka inn á þing.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hv. þingmaður rifjaði það upp sem ég nefndi í ræðu minn að sporin hræða. Hv. þingmaður benti á að á sínum tíma hefði verið skipaður hópur innan efnahags- og skattanefndar, sem hún tók þátt í, en það starf hafi lognast út af. Það er það sem ég hræðist, ég kom inn á það í ræðu minni. Hv. þingmaður fagnaði því hversu jákvæðir þeir sem tækju þátt í umræðunni væru. Ég vil nálgast þetta mál með jákvæðum hætti. Ég vil ekki slá það út af borðinu. Ég virði mjög það sem fram kom í máli framsögumanns, að það vantar oft upp á að við berum virðingu fyrir skoðunum annarra og úrlausnum sem aðrir sjá og þá gildir einu hvaða málefni við erum að ræða. Ég hef fylgst töluvert með þessum málum. Hv. þm. Pétur H. Blöndal kom inn á það í ræðu sinni áðan að hann hefði verið að vinna töluvert í því í sumar að reyna að greina þennan vanda og skilgreina hvernig hægt væri að ná utan um ákveðinn hóp o.s.frv. Það er þá innlegg inn í umræðuna og mjög athyglisverðar upplýsingar koma þar fram. En ég er hins vegar það bjartsýnn maður að eðlisfari að ég trúi því að þó menn hafi hrokkið í þann gír að vilja henda þessu öllu í ruslafötuna þá hljóti menn að fara að skilja að verkefnið er það stórt að við verðum að taka upp ágreiningsmál stjórnmálaafla eða stjórnmálaflokka. Við bara verðum að gera það, það er skylda okkar að gera það. Ég er því bjartsýnn þó að sporin hræði og ég viðurkenni það. Þess vegna lagði ég aftur til að þessi leið yrði farin með þá von í brjósti að niðurstaðan yrði ekki hin sama og hv. þingmaður var að vitna í áðan.

Forseti. Það er ánægjulegt að mér finnst eins og það sé ákveðin von fyrir næsta vetur ef við höldum rétt á spöðunum, ef við getum borið virðingu fyrir mismunandi skoðunum og sérstaklega ef við getum borið virðingu fyrir mismunandi þekkingu þeirra sem eru á þingi og mismunandi sýn. Fulltrúalýðræðið felur það í sér að við erum fulltrúar fyrir mismunandi hópa og þurfum að koma til móts við mismunandi hópa út frá mismunandi forsendum. Við þingmenn Hreyfingarinnar höfum alltaf reynt að vinna á þennan hátt þar sem við festum okkur ekki á flokksklafa heldur leitumst við að stuðla að þverpólitískri samvinnu. Fram undan er kosningavetur og ég geri mér grein fyrir að alls konar samkeppni og slíkt er í gangi. Ég geri mér vonir um að þeir sem komi sterkast út úr þessum lokaspretti þingsins verði þeir sem geta tamið sér samvinnu og virðingu fyrir skoðunum annarra. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvort hann deili ekki þeirri skoðun með mér.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég deili þeirri skoðun hv. þingmanns hvað það varðar að því fólki sem er skynsamlegast í vinnubrögðum hlýtur að ganga best í kosningum og prófkjörum og því sem er fram undan. Það blasir við að þau vinnubrögð sem hv. þingmenn temja sér í þessu máli sem og öðrum vega þungt, að þeir reyni að leysa málin í stað þess að skjóta andstæðinginn í kaf með froðufrösum. Ég held að þjóðin muni frekar standa við bakið á þeim fulltrúum sem temja sér skynsamleg vinnubrögð og orðbragð. Eins og hv. þingmaður veit þá er ég ekki í neinni samkeppni af því að ég hef þegar tekið ákvörðun um að gefa ekki kost á mér aftur til setu á Alþingi. Ég hef reyndar alltaf reynt að nálgast þau verkefni sem mér hafa verið falin án þess að vera í einhverri slíkri samkeppni. Ég hef reynt að sjá frekar það jákvæða í verkefninu en það neikvæða. Ég hef reyndar töluverða reynslu af sveitarstjórnarmálum. Þar sem ég þekki til var markmiðið að loknum kosningum, sem eru náttúrlega ekki flokkspólitískar á sveitarstjórnarstiginu á sama hátt og í landsmálunum, að það væri sameiginlegt verkefni allra bæjarfulltrúa, sveitarstjórnarfulltrúa, að vinna af heilindum fyrir samfélag sitt, koma breytingum á og vinna á þann hátt að íbúarnir og samfélagið í heild mættu sem best njóta. Það eigum við líka að gera í þinginu eins og við gerum oft í nefndarstarfinu. Það er farsælast fyrir land og þjóð og líka fyrir okkur sem vinnum á þessum stað að nálgast verkefnin þannig. Það er það sem við viljum gera og það er það sem við eigum að gera.

Forseti. Ég ætla að auka á væmnina í þingsal sem mér finnst alltaf miklu betra en hitt. Mér finnst mjög ánægjulegt að heyra viðhorf þingmannsins og mér finnst ég hafa tekið eftir því að mjög margir vilja vinna eftir þessum nótum í vetur. Það er mjög mikilvægt að það er á ábyrgð okkar þingmanna að sýna fram á að þingið er ekki bara það sem blasir við í þingsalnum heldur sú góða samvinna sem getur átt sér stað á nefndasviði. Ég vonast til að allar þær tillögur sem taka sérstaklega á þessum málaflokki verði teknar fyrir í viðeigandi nefnd eða kannski í fimm manna nefnd innan fastanefndar og farið verði mjög ítarlega yfir þær og athugað hvort eitthvað þurfi að samþætta. Mér finnst til dæmis sumar af þeim upplýsingum sem komu fram hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal vera athyglisverðar, t.d. hversu mörg heimili þetta eru nákvæmlega o.s.frv. Því fleiri sem vinna að því að afla upplýsinga af heilindum vegna einhvers málefnis, því betri verður vinnan sem kemur út úr því. Það liggur í hlutarins eðli. Síðan langar mig að segja hið sama og hv. þingmaður um samvinnuna. Ég er krónísk bjartsýnismanneskja og ég held að þótt sporin hræði sé alltaf betra að halda áfram inn í framtíðina með jákvæðu hugarfari en gera ráð fyrir því að allt mistakist. Þá er alveg öruggt að það gerir það. Ég mun áfram skora á þingmenn, sem sumir hverjir eru sannanlega sama sinnis, að við nýtum þennan vetur til góðrar samvinnu.

Virðulegi forseti. Ég heyri að okkur hv. þm. Birgittu Jónsdóttur greinir ekki mikið á um það hvernig vinnubrögðin eiga að vera. En það er líka mikilvægt að gera sér grein fyrir því að þær forsendur sem við unnum með fyrir kannski hálfu ári, einu ári eða einu og hálfu ári eru allt aðrar en þær forsendur sem við erum hugsanlega að tala um í dag. Vandamálið hefur breyst. Það er búið að taka á sumum hlutum þess en aðrir blasa við. Svo er líka mikilvægt að við áttum okkur á því að við megum heldur ekki alltaf vera að leita að hinni einu fullkomnu lausn. Það er mjög hættulegt. Við finnum hana mjög seint. Við eigum að vera ófeimin við að segja: Jú, við teljum að þetta sé sú lausn sem er mjög æskilegt að fara í nú, en við verðum að vera viðbúin því ef við náum ekki utan um vandamálið og vera fólk til að viðurkenna það. En það sem mér hefur oft fundist vera akkillesarhællinn í þessu er að þegar búið er að taka ákvörðun, þá á hún að vera hin eina rétta lausn. Svo ef menn sjá að það hefur ekki allt gengið eftir sem ætlað var, segja mjög margir hv. þingmenn: Þetta er auðvitað lausnin, í stað þess að ræða kannski þá agnúa sem hafa komið í ljós við úrlausnir á málum. Það er mikilvægt að gera það, það skilar okkur áfram í vinnunni og þá eigum við að segja það. Við vitum innst inni að við erum ekki búnir að finna hina einu lausn. Þó svo að við mundum taka allar þessar tillögur og hefðum hóp sem legði allt sitt af mörkum og hefði ekkert annað markmið en leysa vandamálið, megum við ekki trúa því að við séum þar með búin að leysa það. Það getur vel verið að við þurfum að leysa eitthvað annað vandamál sem kemur upp seinna því tímarnir breytast. Þannig verðum við að nálgast verkefnið.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til stjórnarskipunarlaga um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, með síðari breytingum. Frumvarpið gengur út á að breyta 79. gr. stjórnarskrárinnar sem fjallar um breytingar á stjórnarskránni. Þetta frumvarp hefur áður verið lagt fram í tvígang en hlaut ekki afgreiðslu og er því lagt fram með nokkrum breytingum. Það er skoðun flutningsmanna að þegar stjórnarskrá er breytt eigi það að njóta mikillar samstöðu meðal alþingismanna og ekki síður meðal þjóðarinnar. Það er líka skoðun flutningsmanna að þjóðin eigi að greiða atkvæði um breytingar á stjórnarskrá sinni beint og bindandi. Samkvæmt núgildandi stjórnarskrá er þessu ekki þannig farið. Um leið og Alþingi hefur með einföldum meiri hluta samþykkt breytingar á stjórnarskrá, t.d. eins og þessa, skal um leið rjúfa þing. Þá eru haldnar almennar kosningar. Í almennum kosningum bjóða flokkar og þingmenn sig fram til að stjórna landinu næstu fjögur árin, næsta kjörtímabil og öll umræðan snýst um hvað menn ætla að gera fyrir heimilin, fyrir atvinnulífið og fyrirtækin o.s.frv., en ekki um stjórnarskrána. Síðan þegar nýtt þing kemur saman greiðir það atkvæði með stjórnarskrárbreytingunni. Þá fer hver þingmaður alfarið að sannfæringu sinni samkvæmt núgildandi lögum um stjórnarskrá. Í rauninni greiðir þjóðin aldrei atkvæði um stjórnarskrána. Ég gleymdi að geta þess að meðflutningsmenn mínir að málinu eru 16 hv. þingmenn. Það vill þannig til, sem er athyglisvert, að það er einn mánuður þangað til þjóðin gengur til atkvæða um nýja stjórnarskrá sem stjórnlagaráð hefur lagt fram og sú atkvæðagreiðsla er ekki bindandi, hún er í rauninni skoðanakönnun. Mér finnst persónulega verið að setja niður stjórnarskrána með því að greiða atkvæði um hana í eins konar skoðanakönnun. Ég hef lengi talið, frú forseti, ég vil undirstrika það, að það þurfi að breyta stjórnarskránni í nokkuð veigamiklum atriðum, sérstaklega að því er varðar ákvæðin um forseta Íslands sem allt að því segja ósatt. Það stendur til dæmis í 21. gr. að forseti geri samninga við önnur ríki. Hann getur rofið Alþingi, o.s.frv. Hann virðist hafa mikið vald. En síðan kemur 13. gr. og þar er þetta vald allt tekið burtu því þar stendur, með leyfi frú forseta: „Forsetinn lætur ráðherra framkvæma vald sitt.“ Það er mjög athyglisvert og margar spurningar vakna út af þessari grein sem mér finnst að þurfi að skoða. Þær tillögur sem hafa komið fram frá stjórnlagaráði eru um margt mjög athyglisverðar. Ég hef nefnt nokkur dæmi, í vor fór fram mikil umræða um einmitt það atriði og um tillögur stjórnlagaráðs. Reyndar var þar eingöngu verið að ræða um ferlið, það er dálítið athyglisvert, það var rætt um ferlið en ekki efnið. Það hefur í raun ekki farið fram umræða á Alþingi um efnið og með ólíkindum að kjósendum sé ætlað að greiða atkvæði um stjórnarskrá sem ekki hefur verið rædd efnislega á Alþingi. Ég leyfði mér reyndar, frú forseti, að gera það, að fara í efnislega umræðu um stjórnarskrána af því að ég tel að það sé ekki hægt að ræða ferlið nema menn ræði efnið líka. Ég talaði nokkuð mikið, enda er ég búinn að stúdera tillögur stjórnlagaráðs mjög mikið. Ég eyddi öllu jólaleyfinu og lunganum af janúar í að fara í gegnum allar greinarnar, hverja einustu - þetta eru um 300 málsgreinar - og gera við þær athugasemdir, hverja einustu. Ég sendi þær inn. Svo heyri ég úti í bæ að sjálfstæðismenn hafi ekki rætt efnislega um tillögur stjórnlagaráðs. Það þykir mér dálítið sárt að heyra. Margt í tillögum stjórnlagaráðs er gott, annað mjög slæmt. Sumt er hægt að laga, til dæmis það að í 80 greinum minnir mig er vísað til laga, eins og þar sem sagt er að réttindi fjölmiðla skuli tryggð með lögum. Hvað gerist ef Alþingi setur engin lög? Hafa þá fjölmiðlar engin réttindi? Og hvað gerist ef Alþingi setur lög sem ekki eru í samræmi við það að tryggja frelsi fjölmiðla? Þarna er vald stjórnarskrárinnar framselt til Alþingis. Það finnst mér óhæfa vegna þess að stjórnarskráin á að vera undirstaða ríkisins, bæði löggjafarvalds, framkvæmdarvalds og dómsvalds. Alþingi á ekki að þurfa að fylla út í stjórnarskrána. Þetta er ekki mjög erfitt að laga og ég gerði tillögu um breytingu á nánast hverri einustu af þessum 80 greinum. Það er margt annað gott, t.d. hugmyndin um Lögréttu, mjög skemmtileg hugsun en reyndar allt of takmörkuð hjá stjórnlagaráði. Ég geri ráð fyrir því að einhverjir hv. þingmenn hafi lesið drög stjórnlagaráðs og þess vegna tala ég um þetta svona, sérstaklega vegna þess að þjóðin á að greiða atkvæði um þetta eftir 30 daga. Samkvæmt tillögum stjórnlagaráðs á Lögrétta að vera skipuð af Alþingi og hún á að fara yfir lagafrumvörp á Alþingi að beiðni þingmanna. Þetta finnst mér allt of þröngt, í fyrsta lagi að skipa einhverja einstaklinga í Lögréttu án kröfu um faglega skipun, þeir þurfa t.d. ekki að vera lögfræðingar. Ég hefði talið að þetta mætti útfæra miklu betur með því að fullskipaður Hæstiréttur sé Lögrétta. Hann fari yfir það að beiðni ákveðins fjölda þingmanna hvort frumvörp standist stjórnarskrá. Hann fari líka yfir mál sem koma upp í gegnum dómskerfið þar sem því er haldið fram að einhver lög standist ekki stjórnarskrá. Þá geti Hæstiréttur komið allur saman, myndað Lögréttu og tekið ákvörðun um það hvort þessi lög sem ágreiningur er um, standist stjórnarskrá. Þannig yrði Lögrétta afskaplega góð og falleg niðurstaða. Mér finnst að það þurfi að taka það góða úr tillögum stjórnlagaráðs og laga það sem er miður. Svo eru þarna greinar sem eru hreinlega skaðlegar að mínu mati. Það er líka verið að þenja út stjórnarskrána og setja umboðsmann Alþingis og ýmsar stofnanir inn í hana. Mér finnst það alger óþarfi og svo er meira að segja talað um dýravernd í stjórnarskrá sem á að vernda fólk. Mér finnst því verið að þynna út stjórnarskrána. Þetta var um tillögurnar frá stjórnlagaráði og um þær á að greiða atkvæði eftir mánuð. Nú skulum við segja að þær verði samþykktar og Alþingi samþykki svo tillögurnar, náttúrlega eitthvað breyttar - sem er ákveðin vanvirðing við kjósendur, að þeir eigi að greiða atkvæði um eitthvað sem verður svo breytt. En gefum okkur að það verði eitthvað samþykkt sem byggir á tillögum stjórnlagaráðs næsta vor og um leið verði þingið rofið og kosið til Alþingis eins og ætlunin er. Þá mun það gerast að þjóðin mun kjósa þingmenn og flokka aðallega eftir efnahagsstefnu o.s.frv. eins og ég gat um áðan, en ekki vegna stjórnarskrárinnar. Nýtt þing kemur saman með nýjum þingmönnum og þá vill svo til að samkvæmt núgildandi stjórnarskrá ber þingmönnum eingöngu að fara eftir sannfæringu sinni og ekki eftir tilmælum frá kjósendum sínum. Það stendur í stjórnarskránni. Nýir þingmenn og þeir sem eru endurkosnir þurfa að sverja eið að henni. Þeir munu því bara þurfa að fara að sannfæringu sinni en ekki eftir því hvað skoðanakönnunin, sem fer fram eftir mánuð, hefur leitt í ljós, né hvað kemur fram í kosningum. Þeir gætu fellt eða sleppt því að samþykkja stjórnarskrárbreytinguna af því að þeir hafa ekki sannfæringu fyrir henni. Með núverandi fyrirkomulagi mun þjóðin aldrei greiða atkvæði um stjórnarskrá sína þannig að bindandi sé. Það þykir mér slæmt. Þessi tillaga lagar einmitt þann þátt. Nú gætu menn farið þá leið að ef þeir vilja gera breytingar á stjórnarskránni og meira að segja kollvarpa henni, eins og tillaga stjórnlagaráðs gerir ráð fyrir, að samþykkja þetta frumvarp mitt sem síðasta mál þessa þings. Svo yrði kosið nýtt þing og það mundi samþykkja þessa tillögu aftur. Þá getur það þing sent tillögurnar sem stjórnlagaráð bjó til til þjóðarinnar í bindandi atkvæðagreiðslu ef góð samstaða myndast um það. Þessi tillaga gengur út á að það sé breið samstaða. Þetta frumvarp leysir þann vanda sem við búum við í dag með núgildandi stjórnarskrá, að þjóðin greiðir aldrei atkvæði um stjórnarskrána sjálfa. Strax að loknum næstu kosningum, tveimur, þremur mánuðum seinna, gætu menn boðað til kosninga um nýja stjórnarskrá ef 40 þingmenn samþykkja það, það þarf mikinn aukinn þingmeirihluta. Án þess að rjúfa þing. Og ef þjóðinni sýnist svo, ef helmingur kjósenda, ekki bara þeir sem mæta á kjörstað heldur helmingur kosningarbærra manna, greiðir atkvæði með tillögunni, er hún orðin stjórnarskrá. Þá hefur þjóðin greitt atkvæði um stjórnarskrána sína og það tel ég vera mjög brýnt. Þessi tillaga leysir þennan vanda og ég held að hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þurfi að skoða þetta mál mjög vandlega, frú forseti, hvort það sé ekki lausnin á því ferli, að þjóðin sé ekki látin kjósa um stjórnarskrána upp á punt, heldur greiði hún í alvöru um hana atkvæði og bindandi. Flutningsmenn hafa gert nokkrar breytingar frá fyrri frumvörpum. Það er búið að lækka þröskuldana nokkuð, úr 43 þingmönnum niður í 40. Það var vegna þess að menn töldu að það væri mjög erfitt að ná í fyrsta lagi 43 þingmönnum saman á þingfund og í öðru lagi yrðu þeir að vera sammála breytingunni. Svo er búið að lækka þröskuldinn hjá þjóðinni úr 60% allra kosningarbærra manna niður í 50%, þannig að að minnsta kosti helmingur þjóðarinnar standi á bak við nýja stjórnarskrá. Það var fallist á þau rök að fyrri regla um 60% væri nánast óframkvæmanleg. Það væri mjög sjaldgæft að svo mikil kosningaþátttaka næðist og svo mikill einhugur hjá þjóðinni. En auðvitað á að vera mikil sátt um stjórnarskrána, menn eiga ekki að samþykkja stjórnarskrá nema um hana sé rík sátt. Ég hef nefnt nokkur atriði sem eru gallar við núgildandi stjórnarskrá. Það er eitt atriði sem er mjög mikill galli, frú forseti. Hæstiréttur Íslands er hvergi nefndur í stjórnarskránni. Það finnst mér vera mjög slæmt vegna þess að Hæstiréttur Íslands er lokaniðurstaða í dómsmálum og dómskerfið er ein af þremur stoðum ríkisvaldsins. Ég vona að þetta mál fái góða umfjöllun og verði að lokinni umræðu sent til hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir elju hans og dugnað í að taka til umræðu ýmsa þætti sem lúta að stjórnarskipunarmálum. Ég er sammála sumu í því sem hann hefur fram að færa en öðru er ég algjörlega andsnúinn. Í því frumvarpi sem hann hefur lagt hér fram til stjórnarskipunarlaga get ég tekið undir þá meginhugsun að breytingar á stjórnarskrá öðlist ekki gildi fyrr en þær hafa verið staðfestar í þjóðaratkvæði. Ég tel það algjöra forsendu, það dugi ekki að þingið afgreiði málið og síðan fari það í gegnum tvennar þingkosningar vegna þess að það er alveg hárrétt sem kemur fram í máli hans að þjóðin greiðir í fæstum tilfellum atkvæði um það stjórnarskrárákvæði sem hefur verið breytt heldur er hún að fara í almennar pólitískar kosningar. Hins vegar finnst mér þingmaðurinn setja allt of háar girðingar í því hvernig hann vill stilla því upp hvernig hægt sé að fara fram með breytingar á stjórnarskrá. Annars vegar miðar hann við þingsal og vill að það þurfi 40 þingmenn hið minnsta af 63 í dag, þ.e. að einn ágætur stjórnmálaflokkur, tökum sem dæmi annaðhvort Samfylkingin í dag eða Sjálfstæðisflokkurinn, hafi þá stöðu að geta stöðvað framgang breytingar sem ríkur meiri hluti þingsins er tilbúinn að fara fram með. Í annan stað vill hann að ríkur meiri hluti þjóðarinnar veiti því stuðning í þjóðaratkvæði að mál nái fram að ganga, annars vegar yfir helmingsþátttöku, og væntanlega ríflega það, þ.e. að minnst 5/10 á kjörskrá greiði breytingunni atkvæði sitt. Mér finnst þetta allt of háar girðingar og get á engan hátt fallist á það ákvæði. Ég spyr þingmanninn hvort honum finnist ekki sjálfum verið að girða þarna fyrir að almennur vilji nái fram að ganga. Eru þau rök sem hann setur fram í greinargerð sinni 

Frú forseti. Stjórnarskrá á að vera stjórnarskrá allra Íslendinga, ekki bara sumra. Ef heill stjórnmálaflokkur af þeirri stærðargráðu sem Samfylkingin og Sjálfstæðisflokkurinn eru væri eindregið á móti málinu væri það engin sátt. Ég tel að menn þurfi að vinna sig fram til sáttar þannig að það náist sá meiri hluti sem hér er talað um. Hjá þjóðinni er svo talað um að 50% atkvæðisbærra manna skuli greiða atkvæði. Ég veit að þetta er mjög hár þröskuldur en það gildir hið sama, ég vil ekki að lítill minni hluti þjóðarinnar geti sett restinni stjórnarskrá, bæði þeim sem mæta ekki á kjörstað og þeim sem mæta á kjörstað og eru á móti. Mér finnst stjórnarskráin það mikilvæg og það á að vera svona mikil sátt um hana. En að sjálfsögðu fer málið núna til hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og ég geri ráð fyrir að hún muni fjalla um þetta, ræða þessa þröskulda og fá um málið umsagnir. Það getur vel verið að menn komist að þeirri niðurstöðu að það sé betra að hafa þröskuldana lægri en ég minni á að eftir því sem þröskuldarnir eru lægri, þeim mun sveiflukenndari verða breytingar á stjórnarskránni. Ég vil ekki búa í þjóðfélagi þar sem undirstöðunni er kippt fram og til baka, kannski á þriggja, fjögurra eða fimm ára fresti. Ég vil búa við þann stöðugleika að stjórnarskráin, sem er undirstaða framkvæmdarvalds, dómsvalds og löggjafarvalds, sé stöðug. Í þannig þjóðfélagi vil ég búa. Ég vil líka búa í þjóðfélagi sem er fært um að ná sátt um mál þannig að það geti búið til stjórnarskrá sem er almenn sátt um.

Virðulegi forseti. Ég tel þarna tvennu ólíku saman að jafna. Í því fyrirkomulagi sem við höfum í dag eru engir þröskuldar, það er eingöngu einfaldur meiri hluti í þingsal eða einfaldur meiri hluti þjóðarinnar í þjóðaratkvæði eins og við höfum beitt okkar reglum, andspænis því að hér er tillaga frá hv. þm. Pétri H. Blöndal um að setja upp þessa háu þröskulda sem ég nefndi áðan. Það þarf líka að hafa í huga að ekkert segir að það sé endilega sá meirihlutavilji eða minnihlutavilji og staða í þingsalnum sem endurspeglist í samfélaginu til þeirra einstöku mála sem er verið að fjalla um. Þess vegna er það mikilvægt, og ég veit að við erum sammála um það, að þjóðarviljinn ráði að endingu niðurstöðu í þessum málum. Hv. þingmaður setur fram í greinargerð sinni til rökstuðnings þröskuldunum að sú staða gæti komið upp að hagsmunasamtök næðu að knýja fram breytingar, sem flestir væru áhugalitlir um, og fengið samþykktar á þingi með dræmri þátttöku - þá væntanlega þingsins, að það væri lágmarksþátttaka í atkvæðagreiðslu á þingi - og síðan væri lágmarksþátttaka í þjóðaratkvæði upp á kannski 15–20% og þar af væri rétt liðlega helmingur þeirra sem styddi slíka breytingu. Ég verð að segja að það væri illa komið fyrir þjóðinni ef við stæðum frammi fyrir slíkri stöðu í umræðu um þjóðskipun okkar og stjórnarskrá að það kallaði ekki á sterkari viðbrögð, umræðu og áhuga þjóðarinnar til þess hvernig slíkir hlutir gengju fram. Ég hef ekki heyrt betur en að einmitt sú umræða og þær breytingar sem eru núna uppi á borðum um stjórnarskrána kalli fram almenna umræðu í samfélaginu. Ég á ekki von á öðru en að stór hluti þjóðarinnar mæti til kosningar 20. október 

Frú forseti. Við höfum því miður nokkur dapurleg dæmi um þátttöku í þjóðaratkvæðagreiðslum. Það var kosið í Reykjavík um Vatnsmýrina, ég man ekki alveg hlutfallið en það var mjög dræm þátttaka. Þegar kosið var til stjórnlagaráðs var 34% þátttaka, ef ég man rétt. 66% þjóðarinnar, 2/3, sátu heima, höfðu engan áhuga á málinu. Ég tel mjög slæmt ef þriðjungur þjóðarinnar setur allri þjóðinni stjórnarskrá. Ég vil að menn haldi til haga ákveðnum stöðugleika í þjóðfélaginu. Stjórnarskráin er undirstaðan, ef við breytum einni kommusetningu í einni grein í stjórnarskránni eru allir hæstaréttardómar sem byggja á því ákvæði úr gildi fallnir. Það myndast mikil óvissa, svo ég tali ekki um ef við ætlum að breyta heilli stjórnarskrá, þá verður hérna óvissa í 10, 20, 30 ár þangað til Hæstiréttur er búinn að túlka allar greinar stjórnarskrárinnar. Mér finnst að það þurfi að vera mjög góð sátt um stjórnarskrána en ég er það sveigjanlegur í hugsun, frú forseti, að mér finnst eðlilegt að þetta fari til nefndarinnar sem skoði þetta eftir að hafa hlýtt á þessa umræðu hér. Svo sendir hún málið til umsagnar og fer í gegnum það hvort þetta séu skynsamlegir þröskuldar eða ekki. Menn geta lækkað þá en þurfa þá að vita nákvæmlega hvað þeir eru að gera, séu nákvæmlega meðvitaðir um hvað það þýðir að lækka þröskuldana. Það þýðir meiri óreiðu í þjóðfélaginu, þá er stöðugt verið að breyta grundvellinum. Þetta er nokkuð sem nefndin mun væntanlega ræða og ég legg áherslu á að menn stefni að sátt í þjóðfélaginu, ekki endalausum deilum. Það eru nefnilega mjög mörg atriði og miklu fleiri sem sameina fólk en sundra því.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til stjórnarskipunarlaga, um hvernig við breytum mögulega stjórnarskrá lýðveldisins. Fyrsti flutningsmaður málsins er sá hv. þingmaður sem talaði á undan mér, Pétur H. Blöndal, en ég er einn af meðflutningsmönnum þess. Málið snýr að því að við breytum lögum þannig að greiði 40 þingmenn á Alþingi atkvæði um tiltekna tillögu stjórnarskrárinnar skuli bera þá breytingartillögu undir atkvæði þjóðarinnar innan þriggja mánaða. Og samþykki meira en helmingur þjóðarinnar þá tillögu sem meira en 40 þingmenn samþykkja hér þá breytist stjórnarskráin. Þannig þarf ekki að rjúfa þing. Ég og hv. þingmaður höfum gagnrýnt það fyrirkomulag sem nú er, þ.e. að síðasta verk Alþingis áður en boðað er til kosninga þegar stjórnarskránni hefur verið breytt sé að leggja fram ákveðnar breytingar á stjórnarskránni og síðan sé kosið - það er ekki bara kosið um stjórnarskrána heldur einnig um atvinnumál, um utanríkismál og efnahagsmál og fólk, og fleira mætti nefna - því að hættan sé sú að þær breytingar sem Alþingi gerði á stjórnarskránni í aðdraganda þessara kosninga muni falla milli skips og byggju, að þær verði ekki aðalatriðið í kosningunni. Þess vegna finnst mér það afar áhugaverð tillaga - ég styð hana og ég sé að þingmenn fleiri flokka gera það - að leggja til þessa breytingu, þ.e. ef 40 þingmenn leggja til ákveðna breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins skuli bera það undir þjóðina í beinni atkvæðagreiðslu innan þriggja mánaða. Þá er einmitt verið að greiða atkvæði um þá breytingu á stjórnarskránni. Ég hélt þegar ég sá að málið yrði á dagskrá að hér yrði þéttskipaður salur vegna umræðu um breytingar á því grundvallarplaggi sem stjórnarskrá íslenska lýðveldisins er og þess að fram undan er þjóðaratkvæðagreiðsla um stjórnarskrána og tilteknar breytingar á henni. Þó að ýmislegt sé óljóst í því hélt ég að áhugamenn um stjórnarskrána og mögulegar breytingar á henni mundu láta sjá sig við þessa umræðu. Staðreyndin er sú að framsögumaður málsins er búinn að flytja ágæta yfirlitsræðu yfir frumvarpið. Ég er annar á mælendaskrá og svo hv. þm. Margrét Tryggvadóttir. Ég hefði haldið að þingmenn allra flokka ættu að koma og sýna málinu þá virðingu að ræða það efnislega vegna þess að þetta er grundvallarumræða um það hvernig við viljum haga málefnum stjórnarskrárinnar til lengri tíma litið. Ég er hingað kominn til að lýsa yfir ánægju minni með málið og með að það skuli hafa komið svo snemma fram sem raun ber vitni. Ég tel mjög brýnt að við breytum lagasetningunni á þann veg sem hér hefur verið nefnt. Það er í raun og veru mjög erfitt að finna röksemd að mínu viti gegn þessari tillögu sem hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur mælt fyrir. Ef ákveðinn hluti þingmanna sammælist um breytingar á stjórnarskránni fær hver einasti kjósandi í landinu að greiða atkvæði um hvort hann sé samþykkur eða andvígur þeirri breytingartillögu. Og ef við berum hlýjar tilfinningar til þess grundvallarrits sem stjórnarskráin er hlýtur þetta að vera sú aðferðafræði sem mér finnst almennt vera kallað eftir í dag, að fólk fái meiri aðkomu að því að móta stjórnarskrána. Þess vegna finnst mér með ólíkindum, í ljósi þess að mjög margir flutningsmenn standa að þessu ágæta frumvarpi, að enginn vinstri grænn eða samfylkingarmaður skuli hafa viljað standa að því. Það væri gaman að fá þá til umræðunnar og segja hvaða meinbugi menn sjá á málinu, þ.e. að hleypa íslenskum almenningi beint að ákvarðanatöku um það hvernig við viljum haga stjórnarskránni til framtíðar litið. Það er hárrétt sem nefnt hefur verið að í aðdraganda næstu kosninga verður ekki bara kosið um nýja stjórnarskrá, kosið verður um utanríkismál og svo mörg önnur mál. Þess vegna hefði ég haldið að breytingartillagan væri til svo mikilla bóta að við gætum fengið umboð frá íslenskum kjósendum varðandi þessa breytingartillögu og hina breytingartillöguna. Menn hafa gagnrýnt það mikið undanfarið að fara eigi í miklar endurbætur á stjórnarskránni. Ég var talsmaður þess að við þyrftum að endurbæta stjórnarskrá lýðveldisins og ég held að það séu eiginlega allir á því að hún þurfi breytinga við. En ég tel að hún eigi ekki að vera aðalatriðið þegar kemur að kosningum heldur skuldamál heimilanna, atvinnumál, utanríkismál og öll þau mál sem okkur eru svo hugleikin í aðdraganda kosninga. Þetta mál veldur mér nokkrum áhyggjum. Nauðsynlegt væri og til bóta fyrir umræðuna að heyra sjónarmið þeirra sem ekki eru sammála því frumvarpi sem við ræðum. Ég er hingað kominn til að lýsa yfir fullum stuðningi við málið og eins til að lýsa yfir ánægju með að málefni stjórnarskrárinnar skuli vera til umræðu á Alþingi í dag vegna þess að kallað er eftir því að við ræðum þau mál. Margir saka okkur þingmenn um að hafa mismikinn áhuga á málefnum stjórnarskrárinnar. Þess vegna er virkilega ánægjulegt að ræða þau mál og sérstaklega framsæknar hugmyndir um með hvaða hætti við getum breytt umgjörðinni til að breyta stjórnarskránni til lengri tíma litið. Ég vonast til þess að málið fái góða efnislega umfjöllun á Alþingi og vonandi verða þær hugmyndir að veruleika einn góðan veðurdag sem hv. þm. Pétur H. Blöndal og flutningsmenn hans á málinu leggja til.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Við erum bæði meðflutningsmenn á þessu máli. Ég hjó eftir því að hann fagnaði því að hér væri verið að leggja til að hleypa almenningi að stjórnarskrárgerðinni. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sé þá ekki ánægður með þjóðaratkvæðagreiðslu um nýja stjórnarskrá þann 20. október.

Frú forseti. Það liggur við að ég þurfi ekki að koma hingað upp til að svara þessari spurningu vegna þess að ég held að svarið hafi legið í fyrri ræðu minni þar sem ég fagnaði aðkomu þjóðarinnar að því að segja álit sitt á stjórnarskránni. Við getum haft mismunandi skoðanir á því hvort sú framsetning og þær spurningar sem þar eru til grundvallar eru nægilega skýrar. Margir spyrja mig hvað það þýði að við greiðum atkvæði um þjóðkirkjuna, hvort ákvæði um þjóðkirkjuna eigi að vera í stjórnarskrá eða ekki. Erum við með því að greiða atkvæði um að afnema þjóðkirkju hér á landi eða ekki? Það er svo sem hægt að hafa það í sérlögum. Ég hugsa að fólk leggi ólíkan skilning í það. Ég hef sagt það á þingi að ég hefði viljað skoða hvað gert var þegar málið var undirbúið og spurningarnar settar fram. Ég er ekki einn um það. Fjölmargir fræðimenn hafa gagnrýnt ýmsar spurningar og hvernig málið er sett fram og ég hefði kosið að gera það með öðrum hætti. Ég veit að við hv. þingmaður erum hjartanlega sammála um að þjóðin á að sjálfsögðu að fá meiri aðkomu að breytingum á stjórnarskrá og við viljum sjá það í framtíðinni og það er einmitt það sem frumvarpið gengur út á.

Forseti. Ég er pínulítið hugsi yfir þessu svari þó að ég gleðjist yfir þeim mikla samhljómi sem ég finn að er með mér og hv. þingmanni. Ég á sæti í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem fjallað hefur með þessi mál. Þar höfum við saknað þess að Framsóknarflokkurinn taki ekki virkan þátt í störfum nefndarinnar með uppbyggilegum hætti vegna þess að mikill vilji er í nefndinni til að vinna að þessum málum í góðri sátt. Gefinn var góður tími til þess, allur síðasti vetur, og það hefði verið svo eðlilegt að sá flokkur sem átti eiginlega upptökin að þessu öllu með hugmyndum um stjórnlagaþing hefði komið af krafti inn í það starf með okkur og lagst þar á árarnar. Hvað varðar skýrleika spurninganna sem verða í þjóðaratkvæðagreiðslu 20. október þá voru þær yfirfarnar af ótal sérfræðingum. Í næstu viku verður dreift kynningarefni á hvert einasta heimili á Íslandi sem skýrir málið vonandi ef eitthvað er óljóst.

Frú forseti. Ég hef fylgst með störfum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar í gegnum fulltrúa nefndarinnar, hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, sem hefur upplýst þingflokk Framsóknarflokksins um það starf sem þar fer fram. Ég ætla ekki að taka undir með hv. þingmanni að sá ágæti þingmaður vinni ekki vinnuna sína þegar kemur að þessum málum. Hv. þingmaður hefur gagnrýnt framsetningu spurninganna rétt eins og ég og ég er henni sammála í mörgu þegar kemur að ágreiningsefnunum sem ég nefndi hér varðandi skýrleika spurninganna. En ég held að hægt sé að gagnrýna eitt, af því að við tölum um að þjóðin eigi að eiga lokaorðið þegar kemur að breytingum á stjórnarskránni, að sú þjóðaratkvæðagreiðsla sem fram undan er ekki bindandi.

Nei.

Hún er í raun og veru bara skoðanakönnun. Hér er verið að tala um að beina tilteknum breytingum á stjórnarskránni til fólksins í landinu og að það hefði lokaorðið, það væri bindandi atkvæðagreiðsla. Þess vegna höfum við framsóknarmenn rætt um ýmsa meinbugi á þjóðaratkvæðagreiðslunni. En ég tek það hins vegar fram að ég er einn af þeim sem vilja sjá breytingar á stjórnarskránni og það gera líka aðrir þingmenn Framsóknarflokksins. Ég held að ekki sé nokkur einasti þingmaður hér inni sem ekki sér einhverja meinbugi á stjórnarskránni. Mér finnst það mál sem við ræðum hér vera svo gott og með það góða hugmyndafræði að ég sakna þess að við skulum ekki sjá þingmenn, hvern á fætur öðrum, trilla upp í ræðustól Alþingis til að ræða þetta mál frá öllum hliðum, ég vona að hv. þingmaður sé sammála mér um það. Hér er nefnilega um stórmál að ræða sem snertir breytingar á grundvallarplaggi íslensks samfélags sem er stjórnarskráin. Ég vonast því til þess að við sameinumst um að gera frumvarpið að lögum hið fyrsta.

Forseti. Ég er einn flutningsmanna þessa máls, að mig minnir í þriðja sinn. Það er ástæða fyrir því að mér hefur fundist rétt að vera það þótt ég sé fullri vinnu í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og í jafnframt Hreyfingunni og ræ að því öllum árum að við fáum nýja stjórnarskrá. Það eru eiginlega tvær ástæður fyrir því. Í fyrsta lagi finnst mér þetta vera mjög góð breyting. Mér fyndist ljómandi gott ef við gætum borið stjórnarskrárbreytingar undir þjóðina og hún gæti svarað og að sú niðurstaða yrði bindandi. Ég held að það færi vel á því. Hin ástæðan er að ég vil hafa bæði belti og axlabönd í þessu máli því að það hefur sýnt sig að það eru ýmis ljón í veginum þegar kemur að stjórnarskrárbreytingu. Ég hef litið á þetta sem eina leið vegna þess að ég trúi ekki á eina lausn, ég trúi aldrei á eina lausn. Ég held að alltaf sé hægt að fara fleiri en eina leið eða leysa málin með fleiri en einum hætti og ég held að margar leiðir geti verið jafngóðar. Þá leið sem farin er núna og ég hef tekið þátt í að vinna að er óþarfi að rekja, en hér var skipuð stjórnlaganefnd, haldinn þjóðfundur, skipað stjórnlagaráð og lagt fram úrvalsfrumvarp sem við höfðum til umfjöllunar í skýrsluformi síðasta vetur í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Þar hefur 1. flutningsmaður þessa frumvarps setið stöku sinnum og mér hefur fundist mikill fengur að því hafa hann í nefndinni því að hann hefur verið mjög einlægur í áhuga sínum á málinu. Mér finnst verst að hafa ekki haft hann allan tímann vegna þess að hann hefur yfirsýn yfir alla þá vinnu og umræður sem fram hafa farið í nefndinni, sem eru mun meiri en fram hefur komið og menn hafa viljað viðurkenna. Þetta er ein leið til að breyta stjórnarskránni. Hún getur þess vegna, ef með þarf, orðið leiðin til að koma á frumvarpi stjórnlagaráðs og gera það að nýrri stjórnarskrá ef menn vilja eða komast í ógöngur með aðrar leiðir. Ég þakka 1. flutningsmanni þessa máls áhuga sinn á stjórnarskrárbreytingum og eljusemi í málinu.

Frú forseti. Ég þakka þessa umræðu og þeim hv. þingmönnum sem tóku þátt í henni. Reyndar voru það eingöngu flutningsmenn málsins, því miður, nema hvað hv. þm. Lúðvík Geirsson kom með ágætisinnlegg í andsvari og ég þakka honum fyrir það. Mér heyrist, a.m.k. á ræðu hv. þm. Lúðvíks Geirssonar, að ágreiningurinn gæti verið þröskuldarnir. Mér finnst alveg sjálfsagt að ræða það hvort þröskuldarnir skuli vera svona háir eða lágir. Ég bendi á að eftir því sem þröskuldarnir eru lægri þeim mun meiri sveiflur munum við hafa og óróa í stjórnarskránni, óvissu o.s.frv. Breyting á stjórnarskrá, eins og ég gat um, ein kommusetning getur breytt meiningu í einni grein, t.d. varðandi öryrkja. Og ef gerð er ein lítil breyting eru allir hæstaréttardómar ógildir og dæma þarf upp á nýtt. Ég nefni þetta vegna þess hve mikil óvissa getur verið fólgin í því að gera breytingar á stjórnarskránni reglulega. Þess vegna hef ég lagt áherslu á það að þröskuldarnir séu háir og menn reyni heldur að vinna saman að því að finna sameiginlegan samnefnara og eins og ég gat um er mín reynsla af starfi í nefndum þingsins sú að yfirleitt er hægt að ná fram góðu samstarfi, menn slaka á þessari eða hinni skoðuninni, taka aðra fram yfir o.s.frv. og reyna að finna bestu lausn. Ég man til dæmis eftir því í félagsmálanefnd að þar var mjög gott samstarf. Það vill nú svo skemmtilega til að hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir leiddi þar mjög góða vinnu, virkilega góða vinnu í samstarfi allra flokka við að gera breytingar á frumvörpum og öðru slíku. Þetta er alveg hægt og það er alveg hægt að ná fram samstöðu bæði í þingnefndum og á þingi, sérstaklega þegar um er að ræða veigamiklar breytingar. Ég er líka hlynntur því, eins og margir, að þjóðin komi oftar að ákvörðunartöku, oftar, en ekki alltaf. Vegna þess að fólk getur ekki verið að sinna því alla daga, því starfi sem við sinnum hér á Alþingi, það þarf líka að vinna. En í veigamiklum málum finnst mér að þjóðin þurfi að koma að og eitt af veigamestu málum fyrir þjóðina er einmitt stjórnarskráin. Þess vegna finnst mér að þjóðin og kjósendur eigi að koma að breytingu á stjórnarskrá með virkum hætti þannig að ákvörðun þeirra sé bindandi og verði að stjórnarskrá, stjórnarskrá þjóðarinnar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á þrennum lögum, lögum um dómstóla, lögum um meðferð sakamála og lögum um meðferð einkamála (endurupptökunefnd). Þetta er 12. mál þingsins á þskj. 12. Auk mín flytja þetta mál hv. þingmenn Helgi Hjörvar, Eygló Harðardóttir, Atli Gíslason, Birgitta Jónsdóttir, Árni Þór Sigurðsson, Þráinn Bertelsson, Margrét Tryggvadóttir og Skúli Helgason. Hér er um endurflutning á málinu að ræða, það er flutt í þriðja sinn. Það var fyrst flutt á 139. þingi en náði þá ekki inn á dagskrá þingsins. Það var flutt aftur á síðasta þingi og hlaut þá afgreiðslu í hv. allsherjar- og menntamálanefnd en náði ekki að koma inn á dagskrá þingsins fyrir lok vorþings. Í raun má segja að efniviðurinn í þetta frumvarp hafi verið svör eða afrakstur þriggja fyrirspurna og svara hæstv. innanríkisráðherra sem komu hér fram á 139. þingi. Þetta eru þrjár fyrirspurnir sem fylgdu sem fylgiskjal við flutning málsins á síðasta þingi á þskj. 8. En eins og ég segi eru þetta fyrirspurnir sem voru lagðar fram og svarað á 139. þingi um fjölda beiðna um endurupptöku, um afdrif slíkra beiðna, um aðkomu dómara að slíkum málum og um afgreiðslutíma slíkra umsókna. Frú forseti. Efni frumvarpsins er, ef ég byrja aðeins á meginmarkmiðum þess, að bregðast við ákalli um sjálfstæða og gagnsæja stjórnsýslu sem er mjög nauðsynlegt í fámenninu hér á landi. Hér er lagt til nýmæli, þ.e. að sett verði niður endurupptökunefnd sem fjalli um allar beiðnir um endurupptöku mála í stað Hæstaréttar. Það nýmæli er einnig að finna í frumvarpinu að endurupptökunefnd skuli birta niðurstöður sínar sem er mikilvæg réttarbót í samræmi við aukna áherslu á gagnsæi í stjórnsýslunni. Í frumvarpinu felst ekki áfellisdómur yfir dómurum eða einstökum ákvörðunum heldur er hér stigið skref til að auka trúverðugleika með því að skapa svona armslengdarfjarlægð milli dómara og ákvörðunar um endurupptöku mála fyrir Hæstarétti og í héraði. Frú forseti. Málið snýst um það að Hæstiréttur sjálfur og jafnvel sömu dómarar og dæmt hafa áður í máli hafa tekið ákvörðun um hvort mál skuli endurupptekið eða ekki. Niðurstaðan, þ.e. samþykki eða synjun endurupptöku, hefur ekki verið gerð opinber eða rökstudd opinberlega eins og aðrar ákvarðanir og dómar Hæstaréttar. Frumvarpið sem hér liggur fyrir er nokkuð breytt frá síðasta þingi að því leytinu til að ákvæði um endurupptökunefndina eru sett inn í lög um dómstóla en voru á síðasta þingi í lögum um meðferð sakamála og lögum um meðferð einkamála. Með frumvarpinu eru engar efnislegar breytingar settar fram á skilyrðum um endurupptöku mála, það er aðeins skipt út í reynd orðinu „Hæstiréttur“, það er tekið út, og inn er sett „endurupptökunefnd“ í staðinn. Við gerð frumvarpsins, auk þess að skoða svörin sem ég nefndi frá hæstv. innanríkisráðherra sem bárust á 139. þingi, var leitað fanga á Norðurlöndunum, einkum í Noregi og Danmörku og staldrað við norska kerfið og þangað sótt fyrirmynd að því sem hér er lagt til, þ.e. í norsku dómstólalögunum, í 394. gr., er að finna ákvæði um skipan endurupptökunefndar sem hefur það hlutverk sem hér er meðal annars lagt til að verði. Hvers vegna er þetta nauðsynlegt, frú forseti? Það er jú þannig eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu á bls. 4 þar sem vísað er til þeirra svara sem bárust frá hæstv. innanríkisráðherra á 139. þingi, að þá liggja ekki fyrir opinberlega neinar upplýsingar um það aðrar hversu mörg mál berast sem eru beiðni um endurupptöku, annaðhvort mála sem hafa verið dæmd í Hæstarétti áður eða mála sem ekki hefur verið áfrýjað og er óskað endurupptöku á. Þetta hefur hvergi verið birt opinberlega en svör hæstv. ráðherra bera það með sér að ekki er óalgengt, getur maður sagt, að beiðnir berist um endurupptöku mála fyrir Hæstarétti, þ.e. samkvæmt heimild í lögum um meðferð einkamála, en um endurupptökubeiðnir á sviði sakamála og endurupptökubeiðnir á málum sem ekki hefur verið áfrýjað hef ég engar upplýsingar og liggja hvergi fyrir slíkar upplýsingar. Af því tilefni hef ég meðal annars lagt fram fyrirspurn um hvað varðar endurupptökubeiðnir samkvæmt lögum um meðferð sakamála og vænti þess að fá þær upplýsingar einhvern tíma á allra næstu vikum. Það kemur sem sagt fram í þeim svörum að á tíu ára tímabili, árunum 2000–2011, barst Hæstarétti 41 beiðni um endurupptöku mála sem rétturinn hafði áður dæmt. Aðeins þrjár þeirra voru samþykktar. Það kemur einnig fram að í 16 tilvikum tók einn dómari, sem hafði tekið dómsákvörðun áður, þátt í ákvörðun um endurupptöku. Í fimm tilvikum voru það tveir dómarar sem tóku slíka ákvörðun aftur varðandi eigin mál og í einu tilfelli voru það allir dómararnir sem dæmdu í viðkomandi máli í Hæstarétti sem tóku ákvörðun um hvort endurupptaka skyldi heimiluð eða ekki. Þarna er líka upplýst, frú forseti, að allt að 427 dagar liðu frá því að Hæstarétti barst beiðni um endurupptöku á þessu tíu ára tímabili og þar til umsækjanda var tilkynnt um niðurstöðu, eða synjun réttara sagt. Þetta ástand, frú forseti, er ekki í samræmi við það sem við viljum sjá er varðar gagnsæi og áreiðanleika, óháða niðurstöðu, í stjórnsýslunni og alls ekki í dómskerfinu. Þess vegna er þetta mál flutt hér. Eins og ég sagði áðan skilaði allsherjar- og menntamálanefnd áliti núna í vor og það álit er að finna á þskj. 1475, það er 8. mál 140. löggjafarþings. Þar kemur fram að meiri hluti hv. allsherjar- og menntamálanefndar telur mikilvægt að bregðast við gagnrýni sem fram hafi komið, m.a. í umsögn Mannréttindaskrifstofu Íslands, um að nauðsynlegt sé að tryggja hlutleysi við ákvörðun um endurupptöku mála. Enn fremur telur meiri hlutinn frumvarpið fela í sér mikilvæga réttarbót og lagði til að það yrði samþykkt með tiltekinni breytingartillögu. Nokkrar umsagnir bárust til nefndarinnar, m.a. frá Ákærendafélagi Íslands, en eins og kemur fram í nefndarálitinu er þar um þann misskilning að ræða í því áliti að talið er að flutningsmenn telji almennt að of fá mál hljóti endurupptöku og þess vegna sé málið flutt. Það er rangt, frú forseti, og eins og kemur greinilega fram í greinargerð með þessu áliti er ekki verið að fella dóma um niðurstöður eða afstöðu Hæstaréttar varðandi endurupptöku, enda er enginn fær um það. Rökstuðningurinn liggur hvergi fyrir. Það er rétt að hægt er að fá upplýsingar um fjöldann eins og ég hef rakið hér áður. Markmiðið með flutningi þessa frumvarps er því alls ekki að fjölga endurupptökum heldur eingöngu að þær verði gagnsæjar og að þær séu teknar af óháðum aðila og Hæstiréttur sé ekki settur í svo óheppilega aðstöðu að þurfa að gerast dómari í eigin sök. Það bárust einnig umsagnir frá Mannréttindaskrifstofunni eins og ég hef áður nefnt og frá ríkissaksóknara, minnisblað frá innanríkisráðuneyti en einnig frá einstaklingi sem benti á að í frumvarpinu væri ekki tekið á því hvernig ætti að fara með beiðnir um endurupptöku mála sem ekki hefur verið áfrýjað. Það má segja að við þeim athugasemdum sem þarna komu fram við vinnslu málsins, einnig frá réttarfarsnefnd, hefur frumvarp þetta tekið nokkrum breytingum. Breytingarnar eru einkum hvað varðar skilyrði til þess að taka sæti í endurupptökunefndinni því að allsherjar- og menntamálanefnd benti á að eðlilegt væri að allir þeir sem þar í sætu væru löglærðir og við því hefur verið orðið. Fjölda nefndarmanna, sem í fyrra frumvarpi var fimm, hefur verið fækkað niður í þrjá og segja má að það sé samkvæmt ábendingu innanríkisráðuneytisins og til þess að draga úr mögulegum kostnaði og það hefur verið tekið inn í frumvarpið til samræmis að endurupptökunefnd fjalli einnig um endurupptöku óáfrýjaðra mála. Frú forseti. Haft hefur verið ítarlegt samráð um framsetningu málsins við réttarfarsnefnd og við innanríkisráðuneyti. Ég vil nota þetta tækifæri og þakka fyrir stuðning við framgang málsins í heild og aðstoð við að setja það í þann búning sem það nú er í. Breytingarnar á forminu felast aðallega í því að ákvæði um endurupptökunefnd eru sett inn í dómstólalögin og þá er einnig að finna bráðabirgðaákvæði um það hvernig fara skuli með endurupptökur sem berast áður en lögin taka gildi. Stærsta efnislega breytingin er kannski sú að til samræmis er verið að leggja til að dómum sem ekki hefur verið áfrýjað verði einnig vísað hvað varðar endurupptöku til endurupptökunefndar en ekki til Hæstaréttar. Frú forseti. Ég tel að það sé mikilvæg réttarbót fólgin í frumvarpinu. Það tryggir gagnsæi, upplýsingar og rökstuðning um ákvörðun sem byggir þá á ábyrgð þeirra sem í endurupptökunefnd sitja. Óháð og gagnsæ afgreiðsla slíkra mála er mjög mikilvæg. Við viljum að samfélag okkar allt og ekki síst dómskerfið sé alveg hafið yfir allan vafa um að það sé að dæma í eigin sök og það verður að vera ljóst hverjar forsendur hvers dóms eða ákvörðunar eru. Ég vil endurtaka það sem ég sagði um aðstoð við framsetningu málsins. Ég treysti því að það samráð og sá mikli áhugi sem ég hef fundið fyrir hjá réttarfarsnefnd og hjá hæstv. innanríkisráðherra ásamt þeim sem sitja í allsherjar- og menntamálanefnd og ekki skal ég gleyma flutningsmönnum frumvarpsins, að allt þetta verði til þess að málið fái gott brautargengi í hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Ég legg til að því verði vísað þangað eftir þessa umræðu, frú forseti.

Virðulegi forseti. Ég mæli nú í fjórða sinn fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um samningsveð. Þetta frumvarp er í daglegu tali kallað lyklafrumvarpið. Flutningsfólk er úr öllum flokkum nema Samfylkingunni og á þessu frumvarpi er í fyrsta sinn þingmaður Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson. Í fyrri grein frumvarpsins segir að lánveitanda, sem veitir lántaka lán gegn veði í fasteign sem ætluð er til búsetu, sé ekki heimilt að leita fullnustu fyrir kröfu sinni í öðrum verðmætum lántaka - til dæmis bíl eða sumarbústað - en veðinu, sem er fasteignin, nema krafa hafi orðið til vegna saknæmra athafna eða meintra brota lántaka á lánareglum. Til viðbótar stendur í fyrri greininni að krafa lánveitanda á lántaka skuli falla niður ef andvirði veðsins, þ.e. markaðsvirði fasteignarinnar, nægir ekki til greiðslu hennar. Í seinni grein frumvarpsins er rætt um gildistíma frumvarpsins og það gildir fram í tímann, það nær yfir þá lánasamninga sem gerðir eru eftir samþykkt frumvarpsins sem lög. Það er líka afturvirkt. Ástæðan fyrir því að frumvarpið felur í sér afturvirkni er forsendubresturinn sem varð hér eftir hrun, sérstaklega hvað varðar verðtryggð fasteignalán sem hafa tekið á sig rúma 40% hækkun vegna verðbólguskotsins. Afturvirkni þykir nauðsynleg nú þegar við sjáum fram á að það stefni í annað hrun, ekki bankakerfisins heldur fjárhagshrun heimila með verðtryggð fasteignalán. Markmið þessa frumvarps er tvíþætt. Í fyrsta lagi að innleiða úrræði fyrir fólk sem hefur orðið fyrir forsendubresti og á í vaxandi mæli erfitt með að standa í skilum af lánum sínum, er búið að nota sparifé sitt til að greiða niður höfuðstólinn og nýta séreignarsparnaðinn til að auðvelda sér afborganir af fasteignalánum sínum. Í öðru lagi er markmiðið að veita lántakendum rétt sem styrkir samningsstöðu þeirra. Það er ekki gert ráð fyrir að þeir nýti sér endilega þann rétt heldur nýti hann til að styrkja stöðu sína í samningaviðræðum við lánveitendur. Þeir geta með þessum rétti hótað því að skila inn lyklunum að eigninni ef lánastofnunin er ekki tilbúin til að skrifa niður lán að verðmæti eignarinnar. Þetta frumvarp hefur verið gagnrýnt og þykja fyrst og fremst þrír þættir gagnrýnisverðir. Í fyrsta lagi muni slíkur réttur lántakenda hindra eða takmarka aðgang einstaklinga að lánsfé. Þetta finnst mér dálítið einkennileg gagnrýni vegna þess að rétturinn til að skila inn lyklum að eign sem er yfirskuldsett hefur verið við lýði í Bandaríkjunum frá því í kreppunni miklu. Þess má geta að öll skuldaúrræði bandarískra yfirvalda fela í sér að fólk geti alltaf, ef ekki dugar að skrifa niður skuldir, afhent lyklana og það sem eftir stendur af skuldinni fellur niður. Annað atriði sem hefur verið gagnrýnt er að verið sé að ganga á eignarrétt kröfuhafa. Það er svo merkilegt hér á landi að eignarréttur kröfuhafa virðist vera heilagur réttur, að minnsta kosti samanborið við eignarrétt fólks með verðtryggð lán. Það virðist ekki vefjast fyrir neinum að hér hafi verið innleidd verðtrygging sem gengur á hlut fólks í fasteign sinni, sérstaklega af því að um var að ræða kerfishrun sem enginn gat séð fyrir. Þessi gagnrýni á rétt á sér að því leytinu til að þarna er verið að skoða réttindi út frá hagsmunum kröfuhafa en ekki hagsmunum lántakenda. Í þriðja lagi hefur komið fram sú gagnrýni að búið sé að innleiða öll úrræði sem þörf er á til þess að taka á skuldavanda heimilanna. Það er vissulega rétt að mörg úrræði hafa verið lögfest frá hruni. Sum þeirra hafa runnið út, önnur eru nýrri og sem dæmi um ný úrræði má nefna 110%-leiðina og sérstaka vaxtaniðurgreiðslu. En vandamálið við þessi úrræði er að þau hafa ekki komið í veg fyrir fjölgun einstaklinga í alvarlegum vanskilum, sem er í mínum huga merki um að ekki sé búið að gera nóg til að taka á skuldavandanum. Samkvæmt upplýsingum frá Creditinfo sem birtust í ágúst eru einstaklingar í alvarlegum vanskilum núna tæplega 26.700 talsins og þeim hefur farið fjölgandi. Ef við skoðum aldursskiptinguna í þessum hópi eru alvarleg vanskil algengust í aldurshópnum 40–49 ára. Það er mikilvægt að hafa það í huga í ljósi þess að það á víst að aðstoða skuldsett heimili sem eru í erfiðleikum með barnabótum. Ég geri ekki ráð fyrir að margir þeirra í þessum aldurshópi eigi rétt á hærri barnabótum vegna þess að þeir eru komnir með uppkomin börn. Hærri barnabætur munu auðvitað hjálpa einstæðum foreldrum sem eru frekar í vanskilum en aðrir hópar, þó svo að það sé ekki fjölmennasti hópurinn. Í nýlegri greiningu Seðlabankans á skuldavanda heimilanna kom fram að almenn leiðrétting lána mundi fækka heimilum í greiðsluvanda og skuldavanda um samtals 15.000. Til samanburðar má geta þess að helstu skuldaúrræði ríkisstjórnarinnar, sem er 110%-leiðin og sérstök vaxtaniðurgreiðsla, hafa aðeins fækkað heimilum í vanda um 1.450. Ekki nóg með að þessi úrræði séu ekki jafnáhrifamikil í að aðstoða heimilin og almenn leiðrétting heldur hafa þau fyrst og fremst fallið í skaut heimila sem ekki eru í greiðsluvanda, þeirra heimila sem skuldsettu sig mest en ráða kannski við afborganir af lánum sínum. Það er í algjörri andstöðu við það sem hæstv. ríkisstjórn hefur haldið fram að hún sé að reyna að gera. Frumvarpið tekur til lána sem veitt eru með hvers konar veði í fasteign ætlaðri til búsetu og óháð því hvernig andvirði lánsins er ráðstafað. Fólk má hafa tekið lán með veði í fasteign sinni og nýtt það til kaupa á bifreið eða sumarbústað án þess að það skerði rétt þess til að skila inn lyklunum að veðsettri eign. Ástæðan fyrir því er að ekki er gerður greinarmunur á því í hvað lánið var notað þegar metið er hvort fólk eigi rétt á þessu úrræði er sú að það er mjög erfitt að sanna að viðkomandi hafi ekki notað lán sem er með veði í fasteigninni í neitt annað en að kaupa íbúðina. Hv. þm. Pétur Blöndal gagnrýndi þetta ákvæði fyrr í umræðunni og talaði um að það væri ekki réttlátt að veita bara rétt til að skila inn lykli að fasteign heldur ætti að útvíkka hann og það ætti jafnvel að vera skylda að skila inn allri lyklakippunni, þ.e. öllum lyklum svo sem lyklum að bifreið, sumarbústað og öðrum eignum. Það er vissulega hægt að takmarka þennan rétt á einhvern hátt með því að segja t.d. að allir þeir sem eiga ekki aðrar eignir yfir 10 milljónum eigi rétt á þessu. En ég hef mjög slæma reynslu af því, frú forseti, að reynt sé að takmarka á einhvern hátt réttindi lántakenda þegar kemur að skuldaúrræðum. Mér er mjög minnisstætt þegar við vorum að vinna í 110%-leiðinni. Ég reyndi að stoppa það frumvarp sem var með ákvæði um að fólk mætti ekki eiga bifreið til þess að eiga rétt á niðurfellingu skulda að 110% af virði eignarinnar. Þetta ákvæði var innleitt í lög um 110%-leiðina fyrir Íbúðalánasjóð en náði ekki til bankanna. Þeir geta sjálfir ákveðið hvaða úrræði þeir innleiða þar sem þeir eru komnir í einkaeigu, fyrir utan Landsbankann. Þetta ákvæði varð til þess að viðskiptavinir bankanna fengu miklu meira, þeir gátu haldið bifreið sinni en fengið niðurfelldar skuldir að 110% en ekki þeir sem voru með lán hjá Íbúðalánasjóði. Auk þess eiga mjög margir einstæðir foreldrar erfitt með að vera án bíls og ekki bara einstæðir foreldrar heldur líka fólk sem býr úti á landsbyggðinni og þarf að sækja vinnu um langan veg. Ég hef heyrt sögur af fólki sem ekki lengur á rétt á atvinnuleysisbótum og er sagt að sækja vinnu í næsta byggðarlag en vegna þess að það hefur farið 110%-leiðina á það ekki bifreið og það eru engar almenningssamgöngur á milli þessara byggðarlaga. Það eru því alls konar hliðarverkanir af því að setja takmörk á réttindi fólks. Það veldur því að maður veltir fyrir sér hvort það sé réttlætanlegt að vera alltaf með smásjána á fólki til að tryggja að enginn sleppi í gegnum nálaraugað. Frú forseti. Það má geta þess að Íbúðalánasjóður og viðskiptabankarnir hafa nú þegar innleitt lyklafrumvarpið. Það má segja að það sé ákveðinn árangur af því að hafa lagt þetta frumvarp fram fjórum sinnum á þingi. Við flutningsmenn frumvarpsins höfum náð meiri árangri utan þings en innan við að fá þetta úrræði í gegn. Íbúðalánasjóður hefur innleitt lyklafrumvarpið og hann aðhefst ekkert í að innheimta kröfur ef verðmæti íbúðarinnar dugar ekki fyrir kröfunum. Hann hafnar reyndar því að veita einstaklingum lán sem hafa skilað inn eign sinni án þess að andvirðið hafi greitt upp allt lánið. Það er mjög miður í ljósi þess að ástæðan fyrir því að margir hafa þurft að skila inn lyklum að eign sinni er forsendubrestur, eitthvað sem ekki var hægt að sjá fyrir. Margir bankar hafa líka boðið upp á þessa lyklalausn fyrir viðskiptavini sína en ég hef líka heyrt, frú forseti, að ekki sé öllum viðskiptavinum bankanna boðin þessi lausn. Þess vegna er svo mikilvægt að innleiða slíkan rétt í lög þannig að allir geti veifað lögunum þegar þeim er hafnað um úrræði sem t.d. vildarvinir hafa fengið. Ég vil að lokum, frú forseti, hvetja þingmenn til þess að bregðast við því sem ég tel að sé yfirvofandi, skuldakreppa heimilanna, og samþykkja m.a. þetta frumvarp og veita fólki þar með rétt til þess að skila inn eign og fá skuldir umfram andvirði veðsins niðurfelldar. Ég tel að þau réttindi sem ákvæði frumvarpsins fela í sér muni stuðla að vandaðri lánastarfsemi og hvetja bankana til þess að lána ekki umfram greiðslugetu lántakenda, og jafnframt að lána ekki umfram verðmæti hinnar veðsettu eignar.

Forseti. Ég ætla svo sem ekki að halda langa ræðu. Þetta er þriðja málið um skuldir heimilanna sem er á dagskrá í dag, salurinn nánast tómur. Gaman að því eða þannig. Ég vil þó beina til nefndarinnar sem fær þetta mál til skoðunar, ef einhverjir nefndarmenn skyldu vera á skrifstofunum sínum að horfa á þessar umræður, að skoða það vel í samhengi við önnur mál og hugsanlegar lausnir á skuldum heimilanna. Það sem hér er lagt til getur verið lausn og getur styrkt samningsstöðu fólks en fleira þarf til. Það getur verið lausn fyrir einhverja en við eigum að reyna að koma til móts við sem flesta og skoða allar mögulegar lausnir. Því fagna ég því að málið sé komið eina ferðina enn inn í þingið. Það er mjög vel kynnt, það þekkja það margir. Mikið hefur verið kallað eftir því í samfélaginu að fá þetta úrræði. Það er þekkt frá öðrum löndum og menn vita hvernig það hefur gengið þar. Það hefur orðið til þess að fólk hefur getað gengið frá eignum sínum og verið laust mála og byrjað upp á nýtt annars staðar eða á sama stað en með öðrum hætti. Það veltir líka ábyrgðinni af lánveitingunni að hluta til á þann sem veitti lánið. Það er gott því að við getum ekki haft það þannig í þjóðfélaginu að lánveitandinn sé alltaf með belti og axlabönd og sá sem tekur lánið sé alltaf í rússneskri rúllettu. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um málið en vona bara að það verði skoðað vel í eitt skiptið enn og jafnvel samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um rannsókn á einkavæðingu Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf., Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf. sem fram fór á árunum 1998–2003. Segja má að með einkavæðingu þessara þriggja banka hafi hafist sú atburðarás sem endaði með hruni fjármálakerfisins haustið 2008. Ljóst er að mikið skorti á að um vandaða stefnumótun væri að ræða af hendi stjórnvalda, þar með talið löggjafans, hvað varðaði upplegg og síðan framkvæmd einkavæðingarinnar. Í tillögunni er lagt til að skipuð verði þriggja manna rannsóknarnefnd í samræmi við nýlega samþykkt lög um rannsóknarnefndir sem taki meðal annars til umfjöllunar þá stefnu og þau viðmið sem lágu til grundvallar einkavæðingu bankanna og að hve miklu leyti þeim var fylgt í ákvarðanatöku og síðan framkvæmd einkavæðingarinnar. Nefndin upplýsi nánar um undirbúning og framkvæmd á sölu eignarhluta ríkisins í umræddum bönkum í því skyni að skýra ábyrgð ráðherra og annarra sem komu að sölunni. Nefndin fjalli jafnframt um samningagerðina við kaupendur bankanna, mat á eignum þeirra og að hve miklu leyti það samrýmdist söluverði þeirra, efndir samninga og undanþágu frá ákvæðum þeirra, þar með talið afslætti frá kaupverði. Þá verði fjallað um eftirlit og ábyrgð með framfylgd kaupsamninganna. Í greinargerð með tillögunni eru birtar á fjórða tug rannsóknarspurninga sem ætlað er að veita rannsóknarnefndinni ákveðna leiðsögn. Tilgangur tillögunnar er að leiða fram í eitt skipti fyrir öll sannleikann varðandi einkavæðingu bankanna, tryggja að sagan öll verði sögð og almenningi aðgengileg á einum stað um alla framtíð. Aðeins þannig má draga réttan lærdóm af þessu umdeilda söluferli og byggja á þeim lærdómi við setningu laga og reglna um sölu á eignarhlutum ríkisins í opinberum fyrirtækjum síðar meir, til dæmis ef til þess kemur að ríkið ákveður að selja ráðandi hlut sinn í Landsbankanum. Óhætt er að segja að leitun sé að jafnfátæklegri leiðsögn frá hendi stjórnvalda í svo afdrifaríku máli og þeirri sem gefin var um einkavæðingu bankanna á sínum tíma. Þar er að finna átakanlegt dæmi um þá niðurlægingu sem Alþingi mátti þola af hendi framkvæmdarvaldsins síðasta áratuginn fyrir hrun. Lagafrumvarp ríkisstjórnarinnar sem heimilaði söluna á Landsbankanum, frumvarp til laga um breytingar á lögum nr. 50/1997 innihélt aðeins eitt efnisákvæði sem orðaðist svo, með leyfi forseta: „Heimilt er að selja af hlutafé ríkissjóðs í Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf.“ Það var allt og sumt. Ekki var orð um hvaða markmiðum einkavæðingunni væri ætlað að ná, hvort stefna ætti að dreifðu eignarhaldi eða ekki, hvort selja ætti bankana saman eða hvorn í sínu lagi, hvort stefna ætti að sölu til kjölfestufjárfesta og ef svo væri, af hverju, hvort stefnt væri að innlendu eða erlendu eignarhaldi og þar fram eftir götunum. Meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar lagði á þessum tíma engar breytingartillögur fram, hann lagði til að frumvarpið yrði samþykkt óbreytt og afsalaði sér í reynd öllu hlutverki á stefnumótun og ákvarðanatöku í þessu afdrifaríka máli. Alþingi veitti þannig galopna heimild til framkvæmdarvaldsins varðandi tilhögun einkavæðingarinnar. Rétt er að geta þess að 1. minni hluti efnahags- og viðskiptanefndar, þ.e. fulltrúar Samfylkingarinnar í efnahags- og viðskiptanefnd, lagði fram breytingartillögur við frumvarpið, meðal annars um að aðeins annar stóru bankanna yrði seldur en ekki báðir, að ákveðið hlutfall yrði boðið út í almennri sölu til almennings, að hlutur starfsmanna í stjórnum bankanna yrði tryggður og leitað yrði álits Seðlabanka Íslands og Þjóðhagsstofnunar á því hvort aðstæður á fjármálamarkaði væru hyggilegar áður en gengið yrði frá sölu. Þessar tillögur minni hlutans voru felldar og frumvarpið samþykkt óbreytt. Það er óneitanlega þyngra en tárum taki að rifja upp þessa sögu nú í ljósi þess sem síðar gerðist en því miður var þetta ekki einsdæmi í vinnubrögðum Alþingis á þessum tíma. Þingið sat einfaldlega og stóð eins og ríkisstjórninni hentaði og ekki var til siðs að skoða stjórnarfrumvörp með gagnrýnum gleraugum. Ýmislegt hefur verið ritað og rætt um einkavæðingu bankanna á undanförnum árum. Þar má nefna skýrslu Ríkisendurskoðunar, umfjöllun í tveimur stærstu dagblöðum landsins, Fréttablaðinu og Morgunblaðinu, og síðan eru nýleg dæmi um greinar í fræðiritum þar sem fjallað er um einkavæðinguna frá ýmsum hliðum. Þar má nefna grein sem Björn Jón Birgisson sagnfræðingur ritar í desemberhefti Sögu, tímarits Sögufélagsins. Ég kem nánar að henni á eftir. Síðast en ekki síst ber að nefna kafla um einkavæðingu bankanna í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um aðdraganda og orsakir hruns fjármálakerfisins. Þar er varpað ljósi á ýmislegt í einkavæðingarferlinu sem orkaði tvímælis að mati nefndarinnar. Það var meginniðurstaða hennar að stjórnvöld hefðu frá og með áliðnu sumri 2002 í vaxandi mæli látið pólitísk markmið um að ljúka einkavæðingu bankanna sem slíkri, hafa forgang gagnvart þeim faglegu markmiðum sem áður höfðu verið sett fram og gengið hafði verið út frá í söluferlinu fram að þeim tíma. Nú mætti ef til vill spyrja: Er ekki allt komið fram sem máli skiptir um einkavæðingu bankanna? Er ekki nóg að lesa rannsóknarskýrslu Alþingis? Ég held að því sé fljótsvarað neitandi. Í fyrsta lagi liggur skýrt fyrir að sjónarhorn rannsóknarnefndar Alþingis var takmarkað og sérstaklega var tekið fram að þar væri ekki um að ræða neina heildarúttekt á einkavæðingu bankanna heldur skoðun á afmörkuðum þáttum, einkum atburðum sem áttu sér stað í lok einkavæðingarferlisins, einkum á síðari hluta árs 2002, eins og segir í 1. bindi skýrslunnar. Þá ber þess að geta að rannsóknarskýrslan fjallaði ekkert um einkavæðingarferli Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf., sem var fyrsti áfangi þessa ferils og hafði ýmislegt að segja varðandi uppbyggingu bankakerfisins og uppgang Kaupþings sem varð ráðandi aðili í bankakerfinu á síðasta áratug. Það er alveg ljóst í mínum huga að ýmislegt er órannsakað varðandi einkavæðingu bankanna, til dæmis ábyrgð einstakra ráðherra, embættismanna og nefndarmanna, hlutverk erlendra ráðgjafa og fjárfesta í ferlinu og hvernig það atvikaðist að upphaflegum fyrirætlunum, sem meðal annars endurspegluðust í viðmiðum framkvæmdanefndar um einkavæðingu, var í reynd kollvarpað. Í öðru lagi má nefna að nýjar staðreyndir og sjónarmið eru enn að koma fram um einkavæðingu bankanna sem full ástæða er til að rannsaka betur. Ég nefndi nýlega grein Björns Jóns Bragasonar sagnfræðings í Sögu en hann lætur að því liggja að flokkspólitískir hagsmunir Framsóknarflokksins hafi ráðið för við einkavæðinguna sem fram fór á Búnaðarbanka Íslands. Björn segir orðrétt í grein sinni, með leyfi forseta: „Fyrirtæki með skýr tengsl við Framsóknarflokkinn keyptu kjölfestuhlut í Búnaðarbankanum og fengu til þess lán frá hinum ríkisbankanum, enda höfðu þau ekki fjárhagslega burði til kaupanna.“ Björn segir enn fremur að allt önnur viðmið hafi gilt um einkavæðingu Landsbankans þar sem kaupendur þess banka hafi ráðið yfir erlendu fjármagni og greitt kaupverðið að mestu með erlendum gjaldeyri. Sú söguskýring Björns er ekki óumdeild og fyrrum formaður Framsóknarflokksins, Jón Sigurðsson, ritar hvassa gagnrýni á heimasíðu sína um söguskoðun Björns Jóns og segir þar, með leyfi forseta: „Meginsjónarmið greinarhöfundar er að það sé heiðarlegt og eðlilegt að formaður Sjálfstæðisflokksins á stóli forsætisráðherra selji fyrrverandi formanni fulltrúaráðs Sjálfstæðisfélaganna í Reykjavík Landsbanka Íslands í beinni lokaðri einkasölu. Þetta er viðmiðið, normið, um eðlilegar og heiðarlegar ráðstafanir.“ Svo mörg voru þau orð. Þarna standa orð gegn orði um pólitíska og þar með talið flokkspólitíska hagsmuni sem hafi knúið gangverk einkavæðingar bankanna og ljóst að full þörf væri á óháðri rannsókn til að kveða upp úr um sannleiksgildi þeirra fullyrðinga sem koma fram í þessum tveimur heimildum. Enn má nefna nýja grein Helga Skúla Kjartanssonar sagnfræðings í nýjasta hefti Sögu, sem hann kallar „Í tröllahöndum“. Fjallar hann þar um einkavæðingu Búnaðarbankans þar sem hann gagnrýnir meðal annars tiltekna þætti í aðferðafræði Björns Jóns Bragasonar en bætir við nánari athugunum og bendir á að ekki aðeins hafi kaupendur Búnaðarbankans fengið lán úr Landsbankanum til að fjármagna kaupin heldur hafi kaupendur Landsbankans á sama hátt fengið lán í Búnaðarbankanum og reyndar einnig í Kaupþingi til kaupa sinna. Þessi tillaga var lögð fram á síðasta þingi. Hún var tekin til efnismeðferðar í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og afgreidd þar af meiri hluta nefndarinnar 22. maí síðastliðinn. Því miður náðist ekki samkomulag milli þingflokka um að málið kæmist á dagskrá og fengist afgreitt fyrir þinglok í sumar. Þess vegna er tillagan lögð fram hér að nýju og eina efnisbreytingin er sú að skiladegi niðurstöðu starfshópsins er breytt í ljósi þess tíma sem liðinn er frá því að málið var fyrst lagt fram. Er nú lagt til að nefndin skili niðurstöðum sínum fyrir 15. mars 2013. Það eru 18 þingmenn, úr Samfylkingunni, Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og Hreyfingunni auk þingmanns utan flokka, sem flytja þessa tillögu og byggir hún að hluta á þingsályktunartillögu sem Þórunn Sveinbjarnardóttir og 13 aðrir þingmenn Samfylkingarinnar lögðu fram á 139. löggjafarþingi haustið 2010. Virðulegi forseti. Ég legg áherslu á að ég tel afar mikilvægt að tillagan fái skjótan og góðan framgang í þinginu. Í því ljósi er lagt til að rannsóknarnefndin skili forseta Alþingis skýrslu um rannsóknina eigi síðar en 15. mars 2013 ásamt þeim samantektum og úttektum sem nefndin ákveður að vinna í þágu rannsóknarinnar. Ég vonast til þess að hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd setji málið í forgang svo að rannsóknarvinnan geti hafist og þjóðin fái innan tíðar að lesa söguna alla um einkavæðingu bankanna og þær afleiðingar sem hún hafði fyrir þróun bankakerfisins á Íslandi sem hrundi til grunna árið 2008. Ég legg að lokum til að tillögunni verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar.

Virðulegur forseti. Hér er lögð fram tillaga til þingsályktunar um rannsókn á einkavæðingu Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf., Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf. Það er í sjálfu sér vel en mér þykir fullyrðing hv. þm. Skúla Helgasonar sem sagði að einkavæðing þessara banka hefði í raun verið upphafið að því falli bankanna sem varð 2008 heldur stór vegna þess að í mínum huga er það framferði þeirra sem ráku og áttu bankana sem gerði það að verkum að svo fór sem fór. Menn geta haft margar og ólíkar skoðanir á því með hvaða hætti farið var að einkavæðingunni. Ég er ein þeirra sem tel að ekki hafi verið staðið rétt að því ferli. Ég tel að það hafi verið rangt að hverfa frá hugmyndinni um dreift eignarhald til þess að fá einhverja einstaka kjölfestufjárfesta. Ég tel að það hafi verið röng nálgun með einkavæðingu bankanna og mér sýnist sem höfundar rannsóknarskýrslu Alþingis hafi komist að sömu niðurstöðu. Hins vegar þykir mér líka merkilegt sem hv. þingmaður sagði áðan, að þegar stjórnarfrumvörp hafi verið lögð fram á þeim tíma hafi þingmenn, þá væntanlega þingmenn stjórnarflokkanna, aldrei haft skoðanir á þeim eða lagt til breytingar. Ég sat ekki á þeim þingum. Mér finnst hins vegar stundum að enn eimi eftir af þessu þó að ýmis stjórnarfrumvörp séu skoðuð. Ef sú rannsókn sem hér er lögð til getur líka orðið til þess að breyta vinnubrögðum á Alþingi fagna ég því sem fram kemur. Ég vona hins vegar að ekki verði lagt í rannsókn af þessu tagi, sem kann að skila okkur skýrari og betri sögu þess ferlis sem farið var í, með það að markmiði að draga einstaka aðila til ábyrgðar, eins og stundum er sagt. Svo virðist sem þeir stjórnarflokkar sem réðu ríkjum á þeim tíma sem einkavæðing bankanna fór fram hafi með einhverjum hætti horft til flokkspólitískra hagsmuna, ef svo mætti að orði komast. Í það minnsta má tengja þá sem fengu Landsbankann ákveðnum stjórnmálaflokki og þá sem fengu Búnaðarbankann öðrum stjórnmálaflokki. Það er engum blöðum um það að fletta en hvort þar hafi flokkspólitísk sjónarmið ráðið för ætla ég ekki að fullyrða eitt eða neitt um. Það er líka ótrúleg lenska og ríkir enn að ef maður er í ákveðnum stjórnmálaflokki og gengur til ábyrgðar í samfélaginu, hvort heldur er innan einkageirans eða við starf hjá hinu opinbera, er ótrúlega fljótt farið að tala um hina pólitísku lykt. Sá sem embættið hlýtur er þá gerður tortryggilegur. Það er mjög miður. Hins vegar sakna ég þess að í rannsókninni á þessari einkavæðingu liggi ekki samhliða fyrir rannsókn á þeirri einkavæðingu sem átti sér stað eftir hrunið. Ég held að þó að engum hafi dottið í hug að ræða það ferli út frá flokkspólitískum sjónarmiðum eigi ekki síður að skoða með hvaða hætti sú einkavæðing fór fram og hverjir eigi í raun bæði Arion banka og Íslandsbanka. Ég hefði talið skynsamlegt fyrir þing og þjóð að fá líka úr því skorið og sýnt fram á að það ferli hefði verið gagnsætt og heiðarlegt og að hvorki flokkspólitískir né aðrir hagsmunir hefðu ráðið för. Það var hins vegar ekki gert og þá er kannski rétt að boða þingsályktunartillögu í þá veru og óska eftir því samhliða að hún fái hraða meðhöndlun því að þar er málið nýrra og ætti að vera auðvelt að flýta slíkri rannsókn. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta. Ég vænti þess að hv. nefnd sem fær málið til skoðunar afgreiði það hratt og vel og það muni bæði skila þingi og þjóð niðurstöðum sem hægt er að skoða og opna söguna eins og hv. þm. Skúli Helgason nefndi. Ég vonast hins vegar til þess að slík rannsókn verði í þágu þess að við lærum af verkefnunum, að við getum skoðað þau ferli sem við förum í og sýnt fram á að okkur sé alvara þegar við tölum um gegnsæi og betra verklag í þessum málum sem og öllum öðrum. Þá kemur til kasta þingsins að leggja ákveðnar línur varðandi fjármálafyrirtækin og um gagnsætt ferli, söluferli sem og önnur ferli innan þeirra stofnana. Það er Alþingi sem setur lög og það er Alþingi eitt sem getur afnumið lögin. Ég vona að þegar þessi þingsályktunartillaga hefur verið afgreidd muni hún skila okkur því að við lærum af því sem þar fór fram og verði það niðurstaðan að illa hafi verið að verki staðið læri fólk og búi til ferla sem eru gegnsærri, betri, skilvirkari, skynsamlegri og þar með til hagsbóta fyrir þá sem að því máli koma, réttara sagt þegar einkavæðing á sér stað til hagsbóta fyrir þjóðina sem selur ákveðnar eignir einkaaðilum sem síðan reka það fyrirtæki með einum eða öðrum hætti.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Skúla Helgasyni fyrir þá tillögu sem hann hefur gert grein fyrir og er flutt öðru sinni, hygg ég, og hefði betur fengið afgreiðslu á síðasta þingi. Það er löngu tímabært að farið verði í þá rannsókn sem hér er lögð til, jafnlangt og liðið er síðan þessi einkavæðing fór fram. Auðvitað hefur hún hlotið nokkra rannsókn í þinginu, m.a. á fyrsta kjörtímabili mínu, árin 2003–2007, fyrir forgöngu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar heitins, þáverandi varaformanns fjárlaganefndar, og okkar annarra meðnefndarmanna hans þar sem við fengum Ríkisendurskoðun til að fara í gegnum þessi mál á þeim tíma og fengum fram margvíslegar upplýsingar sem sannarlega voru mér, nýjum á þessum vettvangi þá, mikið áhyggjuefni. Þau flokkspólitísku hrossakaup Framsóknar og Sjálfstæðisflokks sem voru allsráðandi við einkavæðingu á Landsbankanum og Búnaðarbankanum og helmingaskipti flokkanna á þeim hagsmunum sem þar voru voru með miklum ólíkindum. Þau afhjúpuðu alvarlega spillingu og eru ein af stærstu orsökum þess mikla ófarnaðar sem í kjölfarið fylgdi. Það sem með þessum hætti var afhent, með þeim hætti sem það var afhent, var notað með sama hætti, eða misnotað, til að skuldsetja þetta samfélag af sama ábyrgðarleysi og sömu skammsýni og einkenndi einkavæðinguna á undraskömmum tíma þannig að það endaði með þjóðargjaldþroti. Það er löngu tímabært að vendilega verði farið yfir þetta, ekki til að refsa einhverjum tilteknum einstaklingum, þar tek ég undir með hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, heldur til að festa það rækilega niður fyrir okkur núna og fyrir alla framtíð hvert það getur leitt okkur þegar ekki er gætt að vinnubrögðum á þinginu og þegar samþjöppun valds og pólitísk hrossakaup verða allsráðandi um mikilvægustu ráðstafanir í málefnum ríkisins. Það er saga sem við höfum fengið að reyna afleiðingarnar af og það er skylda okkar sem höfum fengið að reyna þær afleiðingar að draga það mjög skýrt fram fyrir okkur sjálfum og fyrir komandi kynslóðum hvað það var og hvernig það gerðist að svo illa var á málum haldið sem raun bar vitni. Þar valda ekki síst þau vinnubrögð sem viðhöfð voru við einkavæðingu þeirra banka sem í kjölfarið settu þessa þjóð á hausinn.

Virðulegur forseti. Ég er einn af flutningsmönnum þeirrar þingsályktunartillögu sem hér er til umræðu, um rannsókn á einkavæðingu Fjárfestingarbanka atvinnulífsins, Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbankans, og fagna því mjög að hún skuli vera komin fram aftur og hvet til þess að þingið afgreiði hana hratt og vel þannig að hægt verði að ráðast í rannsókn á þeim atburðum sem gerðust þegar íslensku bankarnir voru færðir í hendur einkaaðila í byrjun 10. áratugarins. Ég held að það sé afar mikilvægt að lagst verði í þá vinnu að draga fram hvað gerðist á þessum tíma og hvernig stóð á því að svo óhönduglega tókst til við að færa bankastarfsemi í hendur einkaaðila. Jafnaugljóst og blasir við eftir lestur alls þess sem til er um þessi mál réðu einhver önnur sjónarmið en að koma bönkunum í hendur faglegra aðila sem kynnu að reka banka, hvað þá að staðinn væri vörður um að íslenska þjóðin fengi andvirði bankanna greitt því að eins og fram hefur komið mynduðust ákveðin krosslánatengsl á milli þeirra sem fengu bankana í sínar hendur, þ.e. þeir lánuðu hver öðrum fyrir kaupunum og ekki skilaði sér allt í hús og ekki var eftir því gengið heldur. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis sem kynnt var vorið 2010 og lögð fyrir þingið, um orsök og aðdraganda alls íslenska bankakerfisins og efnahagshrunið sem varð hér og náði hámarki haustið 2008, er ítarlega fjallað um einkavæðingu bankanna. Þar er m.a. sagt frá því hversu afdrifaríkar þær ákvarðanir sem teknar voru um einkavæðingu bankanna í byrjun 10. áratugarins voru, með leyfi forseta: „Í ljósi þess hversu afdrifarík einkavæðing ríkisbankanna hlaut að verða fyrir framtíðarþróun íslenska bankakerfisins, og að teknu tilliti til sérstöðu kerfislega mikilvægra banka í samfélaginu, voru miklir hagsmunir bundnir því hvaða meginsjónarmið yrðu ráðandi við einkavæðinguna.“ Hvaða meginsjónarmið lágu að baki? Til hvers var þetta gert? Hvaða markmiðum átti að ná? Og hverju átti þetta að skila fyrir íslenskt samfélag, ekki bara í krónum og aurum heldur vonandi þá í bættu samfélagi og betra lífi fyrir íbúa þessa lands? Við frekari skoðun kemur í ljós, eins og kemur fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, að önnur sjónarmið réðu ferðinni. Þau voru fyrst og fremst pólitísk og því nær sem dró einkavæðingunni og því betri sem þeir bitar sem stjórnarflokkar þess tíma voru að færa í hendur einkaaðila og vina sinna, þeim mun harðar var um þá slegist og þeim mun meira hungur var í það sem þar var á boðstólum. Þá viku öll meginsjónarmið sem áður hafði verið lagt upp með fyrir flokkssjónarmiðum og pólitískum sjónarmiðum. Um þetta vitnar skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis, um þetta vitna öll gögn frá þessum tíma og er nú skemmst að minnast að jafnvel sérstakir fulltrúar stjórnarflokkanna í einkavæðingarferlinu öllu fengu margir hverjir yfir sig nóg og sögðu sig frá verkinu. Einn þeirra var formaður einkavæðingarnefndar. Sá sem stýrði þeim hópi skrifaði þáverandi forsætisráðherra Davíð Oddssyni uppsagnarbréf og sagði sig frá starfinu. Það uppsagnarbréf hljóðar svo, með leyfi forseta: „Í framhaldi af þeirri ákvörðun ráðherranefndar um einkavæðingu að ganga til viðræðna við Samson ehf. um kaup á umtalsverðum hlut í Landsbanka Íslands hf. hef ég ákveðið að segja mig úr framkvæmdanefnd um einkavæðingu. Ástæðan eru þau vinnubrögð sem viðhöfð hafa verið í aðdraganda þessarar ákvörðunar og hafa nú leitt til þess að aðrir áhugasamir kaupendur eru sniðgengnir þrátt fyrir hagstæðari tilboð fyrir ríkissjóð á alla hefðbundna mælikvarða.“ Uppsagnarbréfið er allmiklu lengra og í kjölfarið á því var talsvert fjaðrafok í samfélaginu og í fjölmiðlum. Þá endurtók sá sem bréfið skrifaði, Steingrímur Ari Arason, allt það sem fram kemur í uppsagnarbréfinu og sagðist standa við öll orð sem þar koma fram og það sem hann hefði sagt um málið. Í uppsagnarbréfinu sagði umræddur jafnframt: „Ég hef setið sem fulltrúi fjármálaráðherra í framkvæmdanefnd um einkavæðingu frá árinu 1991 og aldrei kynnst öðrum eins vinnubrögðum.“ Fulltrúar annarra aðila sem gerðu tilraunir til að kaupa íslensku bankana sem boðnir voru til sölu, m.a. fulltrúar Kaldbaks, sögðust vera orðlausir yfir því sem þarna var á borð borið og að greinilega hefðu önnur sjónarmið en sjónarmið samfélagsins, ríkisins og þjóðarinnar ráðið för, enda kemur það skýrt fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis sem og í flestum þeim umfjöllunum sem um málið fóru í kjölfar einkavæðingarinnar fyrir hrun að pólitísk sjónarmið hefðu fyrst og fremst ráðið för og ekkert annað. Eins og ég sagði í upphafi máls míns þá tel ég mikilvægt að það komi skýrt fram í þeirri rannsókn sem þingsályktunartillagan kveður á um hvað raunverulega gerðist, þ.e. hvers vegna bankarnir voru einkavæddir eða einkavinavæddir með þeim hætti sem gert var, hvers vegna vikið var frá öllum meginsjónarmiðum og meginreglum við sölu ríkiseigna varðandi einkavæðingu bankanna og hvað réð virkilega för þegar bankarnir voru seldir. Sennilega hafa það fyrst og fremst verið peningar en líklega meiri áhersla lögð á peningahliðina hjá kaupendunum en hjá seljandanum sem var þá íslenska ríkið sem fékk langt frá því allan sinn hlut greiddan, en fékk síðan allt þúsundfalt í hausinn aftur nokkrum árum síðar þegar bankarnir féllu allir aftur í hendur þjóðarinnar eftir það sem á undan var gengið. Ég fagna þessari tillögu. Ég er einn af flutningsmönnum hennar og mun beita mér fyrir því að hún fái góða umfjöllun í nefnd í þinginu og verði afgreidd á þessu þingi.

Virðulegi forseti. Það er eitt sem vefst pínulítið fyrir mér í öllu þessu máli og það er að þetta er í raun þriðja þingið þar sem þessi tillaga er lögð fram. Ég hef verið hugsi yfir því af hverju þetta er ekki afgreitt í gegnum þingið þannig að hér sé hægt að fara að leggja fram einhver alvörumál, mál sem skipta máli upp á afkomu heimilanna, umgjörð fyrirtækjanna og annað slíkt. Getum við ekki sammælst um að drífa þetta mál bara í gegn núna og drífa það þess vegna í gegnum 2. og 3. umr. í næstu viku til að við getum einhent okkur í það sem skiptir máli? Hvernig stendur á því að stjórnarflokkarnir hafa ekki lagt þá áherslu á málið sem virðist vera í málflutningnum að koma því í gegnum þingið? Þetta er þriðja árið sem reynt er að koma málinu áfram. Það virðist helst vanta viljann hjá stjórnarflokkunum til að koma því í gegn. Við megum ekki gleyma því, virðulegi forseti, að á Alþingi eru stjórnarflokkarnir í meiri hluta og þeir geta hæglega komið hvaða máli sem þeir vilja í gegn. Af hverju drífum við ekki málið í gegn þannig að við getum einhent okkur í að gera það sem skiptir máli fyrir þjóðfélagið?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið ef svo skyldi kalla. Það var ekki verið að fjalla efnislega um málið sjálft sem við erum að tala um hér. Ég reiði mig á stuðning hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar við að drífa þetta mál af og þá helst í næstu viku. Þetta finnst mér góðar fréttir. Það verður þá væntanlega ekki fyrirstaða gegn því að þetta mál fari hratt í gegnum viðkomandi nefnd þingsins það sem eftir lifir þessarar viku og þeirrar næstu og málið verður þá samþykkt áður en þingmenn fara að funda í kjördæmum í annarri viku. Ég skal fyrstur manna styðja þá málsmeðferð ef það er vilji til að afgreiða málið og taka þá fyrir önnur mál þó að ég líti á þetta sem eitt af alvörumálum og reikna með að þingmaðurinn geri það sömuleiðis. Þetta er risastórt mál. Þetta skiptir ekki bara máli vegna efnahagshrunsins og falls íslensku bankanna haustið 2008. Þetta skiptir líka máli í sögu þjóðarinnar, hvernig farið var með ríkiseigur og hvernig farið var með fjármuni. Það skiptir gríðarlegu máli í pólitískri sögu þjóðarinnar hvernig stjórnmálamenn og í þessu tilfelli líka forustumenn tveggja stjórnmálaflokka höndluðu með eigur ríkisins og þjóðarinnar og fóru illa með þær með alvarlegum afleiðingum fyrir þjóðina, sem munu vara í langan tíma enn. Ég heiti á hv. þm. Tryggva Þór Herbertsson og aðra þá sem vilja leggja þessu máli lið að við drífum málið af og komum þessari rannsókn af stað sem allra fyrst.

Virðulegi forseti. Mér finnst hv. þm. Björn Valur Gíslason ekki alveg svara spurningu minni. Hann snýr henni þannig að málið fari ekki í gegn nema það verði stutt af mér. Ég held að ég skipti ekki nokkru máli í þessu sambandi. Ég er í minni hluta í nefndinni sem ég er í. Stjórnarflokkarnir hafa meiri hluta í nefndunum og þeir hafa það hæglega í hendi sér, eins og þeir hafa haft í bæði skiptin á undan þar sem þessi tillaga hefur verið borið fram, að fara með málið í gegnum nefnd og inn í þingið og samþykkja það. Mig grunar að ekki fylgi hugur máli vegna þess að ef svo væri þá væri löngu búið að samþykkja þetta mál. Mig langar að spyrja hv. þm. Björn Val Gíslason að því hvort það væri ef til vill ráð fyrst á að hefja rannsókn á einkavæðingu bankanna í þriðja skiptið að við mundum í leiðinni taka hina síðari einkavæðingu, þ.e. þegar Arion banki og Íslandsbanki voru færðir kröfuhöfunum án þess að það fengi nokkra umræðu. Væri ekki rétt að taka það í leiðinni? Það gæti verið síðasti kaflinn í þessari rannsókn á einkavæðingu bankanna að fjalla um það. Eins og ég segi: Þetta mál er algerlega í höndum stjórnarflokkanna og ég skil ekki af hverju málið hefur ekki verið tekið í gegnum þingið ef það er svona mikilvægt og af hverju þessi rannsókn er ekki löngu hafin og henni lokið. Það eru að verða þrjú ár síðan þetta kom fyrst fram.

Forseti. Hv. þingmaður gerir fulllítið úr sjálfum sér og félögum sínum með því að segja að hann skipti ekki máli í þessu samhengi því að víst gerir hv. þingmaður það og stjórnarandstaðan öll. Þetta mál fékk umfjöllun í nefnd á síðasta þingi og var afgreitt úr nefndinni, kom til þingsins og var stoppað af stjórnarandstöðunni. Komið var í veg fyrir það síðastliðið vor í samningum um lok síðasta þings að þetta mál fengi afgreiðslu. Það var forgangsmál hjá hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur, þáverandi þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins, í umboði flokksins að koma í veg fyrir að þetta mál kæmist til atkvæðagreiðslu,  Varðandi það sem hv. þingmaður nefnir hér í dag og reyndar annar þingmaður Sjálfstæðisflokksins líka um hina síðari einkavæðingu og hvort eigi þá ekki að jafna vægið í pólitíkinni og fara í rannsókn á hinni síðari einkavæðingu. Sjálfur geri ég talsverðan greinarmun á því að færa flokksfélögum ríkiseigur eins og gert var árið 2002, þ.e. bankana, og því að þurfa að greiða úr þrotabúum. Þar er ólíku saman að jafna að færa einkavinum sínum eignir og svo það sem við höfum verið að gera, að 

Frú forseti. Við ræðum núna þau mál sem þingflokkar á Alþingi leggja hvað mesta áherslu á og eru væntanlega forgangsmál þeirra. Við Framsóknarmenn höfum mælt fyrir um úrræði í dag til að leysa úr skuldavanda þúsunda íslenskra heimila. Á eftir þessu máli ætlum við að ræða um sókn í atvinnumálum, hvernig við getum horft fram á veginn og eflt íslenskt hagkerfi til framtíðar. Það virðist ekki veita af því vegna þess að í yfirliti í Morgunblaðinu í dag kemur fram af hálfu formanna Samtaka atvinnulífsins og Alþýðusambands Íslands að ríkisstjórnin hafi ekki staðið við ein 17 ákvæði samkomulags sem hún gerði við aðila vinnumarkaðarins. Ég hefði kosið að það væri forgangsverkefni stjórnarinnar að taka á sig rögg og standa við það samkomulag sem hún hefur undirritað við aðila vinnumarkaðarins. En það er önnur saga. Hins vegar hvað þetta mál varðar, einkavæðingu Búnaðarbankans og Landsbankans á sínum tíma, þá er það rétt sem hv. þm. Helgi Hjörvar sagði hér fyrr í umræðunni að þau mál voru skoðuð á vettvangi fjárlaganefndar allítarlega á sínum tíma, á árunum 2003 og 2004, að mig minnir. Það eru að verða tíu ár síðan. Til þess að hafa það á hreinu þá leggjumst við framsóknarmenn síður en svo gegn því að skoða þessi mál. Við höfum hins vegar bent á, og mér finnst það eðlilegt, sérstaklega í ljósi þess að við vitum ekki einu sinni hverjir það voru sem keyptu Búnaðarbanka og Íslandsbanka í hinni seinni einkavæðingu, að við skoðum þau mál líka. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður sjái einhverja annmarka á því að við einfaldlega skoðum í heild sinni, ekki að hluta, einkavæðingu bankanna á undangengnum árum.

Virðulegur forseti. Það er höggvið í sama knérunn hjá sjálfstæðismönnum og framsóknarmönnum enda er þeim málið skylt. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson arkaði með Morgunblaðið upp í ræðustól til stuðnings þess að Framsóknarflokkurinn horfði fram á veginn. Þetta er í annað skipti að mig minnir að þingmaður Sjálfstæðisflokksins hafi komið hér og veifað  Ég áttaði mig ekki á hvort einhver spurning fólst í máli þingmannsins nema þá sú sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson bar upp hér áðan eða hugleiðingar um að fyrst það væri verið að skoða aðkomu Halldórs Ásgrímssonar, fyrrverandi ráðherra, og Valgerðar Sverrisdóttur, hvers nafn einkavæðingarskjölin eru útbíuð í, hvort ekki væri þá rétt að skoða eitthvað meira í leiðinni svona til að halda jafnvæginu í pólitíkinni. Ég endurtek það sem ég sagði áðan: Einkavinavæðing bankanna í byrjun 10. áratugarins var þeim sem að henni stóðu til skammar. Það var verið að færa ríkiseigur í hendur flokksfélaga og flokksvina á silfurfati. Það er ekki verið að gera það í dag. Nú er reynt að greiða úr þeim rústum og því þrotabúi sem þeir atburðir sem þá gerðust og þær ákvarðanir sem þá voru teknar kölluðu yfir þjóðina. Að kalla 

Frú forseti. Það boðar engin góð tíðindi sú einkunn sem þingflokksformaður Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs gefur yfirlýsingu Gylfa Arnbjörnssonar eða Vilhjálms Egilssonar þegar þeir tala um svik ríkisstjórnarinnar eða það að ríkisstjórnin eigi eftir að efna ýmis loforð tengd kjarasamningum og að blanda Morgunblaðinu í það, þetta er einfaldlega frétt þar sem er viðtal við forystumenn Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins. Það er því ekki neinn friðarkyndill sem hv. þingmaður kemur með upp í ræðustólinn þegar hann viðhefur þau orð um þá frétt og þá miklu gagnrýni sem ríkisstjórnin hefur fengið á sig vegna stöðu atvinnumála í landinu, en það bíður annarrar umræðu. Mér finnst með ólíkindum að hv. þingmaður skuli vera feiminn - um leið og ég lýsi því enn og aftur yfir að mér finnst allt í góðu að skoða þessi mál, þau hafa verið skoðuð að hluta, þ.e. fyrri einkavæðingin - og hræddur við að menn skoði hvernig einkavæðingu Íslandsbanka og Arion banka var háttað á sínum tíma, þar sem menn vita ekki einu sinni hverjir kaupendurnir voru, þar sem fjölmargir aðilar hafa bent á að það uppgjör fór fram á forsendum kröfuhafanna en ekki heimilanna í landinu. Það eru heimilin í landinu sem greiða reikninginn í dag vegna misheppnaðrar einkavæðingar á þessum tveimur stóru bönkum. Ég sé að hv. þingmaður brosir að því en þúsundir einstaklinga og heimila vilja fá leiðréttingar vegna þess að það er búið og er verið að blóðmjólka fleiri, fleiri heimili í landinu, sem ríkisstjórnin hefur ekki komið til móts við. Hv. þingmaður er greinilega smeykur um að skoðun á þeim málum gæti leitt 

Virðulegur forseti. Það er allt satt og rétt sem hv. þingmaður sagði hér áðan um að þúsundir heimila vilja fá leiðréttingu sinna mála. Leiðréttingar á hverju? Hvers vegna skekktist bókhald heimilanna í landinu? Hvers vegna hækkuðu lán heimilanna? Hvers vegna hækkuðu skuldirnar? Hvers vegna rýrnuðu lífskjörin? Hvernig skyldi standa á því að það hafi gerst? Var það vegna aðgerða núverandi ríkisstjórnar?

Já.

Heldur betur ekki.

Jú, jú.

Heldur betur ekki, hv. þm. Birkir Jón Jónsson.  Virðulegi forseti. Þess vegna þurfum við meðal annars að rannsaka það mjög gaumgæfilega hvernig á þessu stóð, hvernig stóð á því að teknar voru svo kolrangar ákvarðanir sem höfðu þessar gríðarlega alvarlegu afleiðingar í för með sér fyrir heimilin í landinu og þjóðina alla til langs tíma. Þær voru teknar á pólitískum forsendum, með pólitískum markmiðum fyrst og fremst og engu öðru. Þess vegna þarf að leiða það í ljós hvað raunverulega gerðist, hvaða hagsmunir voru raunverulega í húfi, hvers vegna ákvarðanir voru teknar og hver meiningin á bak við þær var.

Forseti. Við ræðum hér gamlan kunningja, tillögu til þingsályktunar um rannsókn á einkavæðingu bankanna. Ég held að þessi tillaga sé að mestu óbreytt frá því í fyrra. Þegar hún var fyrst lögð fram var ekki lagt til að einkavæðing á Fjárfestingarbanka atvinnulífsins yrði rannsökuð. Mér finnst mjög gott að það skuli hafa verið haft með. Tillagan hefur því batnað. Nú held ég að það sé komið nóg að flytja þessa tillögu. Við fengum þetta mál til umfjöllunar á síðasta þingi í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Nefndin afgreiddi það frá sér og þar var meiri hluti fyrir því að fara í þessa rannsókn en það var greinileg fyrirstaða í þinginu. Þetta mál var stoppað. Hér var fullyrt áðan að það hefði verið stoppað af stjórnarandstöðu, svo ég vitni í orð hv. þm. Björns Vals Gíslasonar, þingflokksformanns Vinstri grænna. Svo vill til að ég barðist mjög mikið fyrir því að málið yrði klárað. Ég er varaþingflokksformaður og veit því að það var fyrirstaða en sú fyrirstaða var ekki bara hjá stjórnarandstöðunni. Ég vil meina að ef virkilega er sannfæring meiri hluta fyrir málinu eigi hann ekki að láta bjóða sér að stjórnarandstaðan stoppi það með þessum hætti. Það var mjög sérstakt ástand í vor í þinginu og ótal mál sem ekki náðu í gegn. Það var mikil pressa á að klára og ljúka þingstörfum svo að hægt væri að pússa gólfin í þessum sal fyrir einhver tildurboð sem átti að halda hér í sumar. Þetta var eitt af þeim málum sem var stoppað. En þessi rannsókn er löngu tímabær og ég veit að við í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd munum taka vel á móti þessari þingsályktunartillögu og ég mun beita mér fyrir því að hún verði afgreidd úr nefnd sem allra fyrst.

Virðulegi forseti. Við ræðum rannsókn á einkavæðingu bankanna sem varð fyrir einum 12 árum, næstum því í fyrndinni. Það hafa þegar farið fram tvær rannsóknir, bæði hjá Ríkisendurskoðun og svo hefur fjárlaganefnd líka farið yfir málið. Það virtist ekkert misjafnt hafa komið í ljós þar. Ég er síður en svo á móti því að rannsaka einkavæðingu bankanna, ég hef bara enga trú á að það komi neitt út úr því. Ef á annað borð á að fara af stað í þennan leiðangur held ég að það sé rétt að klára hann og taka allt ferlið. Eins og hv. þm. Björn Valur Gíslason sagði er þetta allt saman tengt. Bankarnir voru einkavæddir. Þeir söfnuðu miklum skuldum og skuldbindingum. Síðan fóru þeir á hausinn í hruninu, eitthvað varð að gera við þá og þeir voru færðir kröfuhöfunum. Allt er þetta eitt stórt samhengi og það er nákvæmlega rétt hjá hv. þm. Birni Vali Gíslasyni, það er ekkert hægt að sundurgreina þetta. Þess vegna skil ég ekki af hverju á að sundurgreina málið þegar kemur að rannsókninni. Ég get ekki annað en leitt hugann að því sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson sagði hérna áðan: Hvert er feimnismálið? Það er ekki eins og það vanti viljann hjá núverandi stjórnarmeirihluta til að rannsaka allt milli himins og jarðar. Hvað munar þá um að bæta við einni rannsókn í viðbót? Réttara sagt: Hvað munar um að stækka þá rannsókn sem þessi tillaga felur í sér yfir í það að klára allt það ferli sem hv. þm. Björn Valur Gíslason lýsti svo vel að væri ekki hægt að sundurgreina? Hv. þm. Björn Valur Gíslason hélt því fram að þessi þrá eftir að rannsaka hina síðari einkavæðingu væri til þess að halda einhvers konar pólitísku jafnvægi. Það held ég að sé alls ekki rétt hjá hv. þingmanni. Ég held að það sé rétt að ljúka þessu máli endanlega með fullnaðarrannsókn á málinu. Hvað varðar upplýsingar sem komu fram í máli hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur hef ég reyndar ekki heyrt þetta áður. Þetta skýrir kannski margt í öllu þessu ferli. Eins og ég gat um í andsvörum við hv. þm. Björn Val Gíslason er þetta í þriðja skipti sem þetta mál kemur fram núna á þrem árum og ekki alltaf í nákvæmlega sama búningi. Það er ljóst að meiri hlutanum hefði verið í lófa lagið að taka þetta mál í gegnum þingið. Nú upplýsir hv. þm. Margrét Tryggvadóttir að henni hafi virst vera andstaða við málið hjá fleirum en stjórnarandstöðunni. Þá verður maður að álykta sem svo að það hafi verið andstaða innan stjórnarflokkanna við það að þetta færi í gegn og þá spyr maður: Hvað hafa menn að fela í þessu sambandi eða af hverju stafar þessi andstaða stjórnarflokkanna sjálfra við málið eða einhverra innan þeirra? Var ef til vill ekki meiri hluti í þinginu fyrir því? Þá leiðir það hugann að því hvort hugur fylgi ekki máli hér, hvort þetta sé allt eitt stórt leikrit, leikrit sem sé hannað til að einhverjir þingmenn sem eru að fara í prófkjör og annað slíkt geti talað inn í bakland sitt sem hinir skínandi riddarar en enginn hugur fylgi máli. Aftur á móti veit ég af samskiptum mínum við hv. þm. Margréti Tryggvadóttur að þar fylgir hugur máli, hún vill láta fara fram þessa rannsókn og ég efast ekki á neinn hátt um það. Ef þetta er eitt af forgangsmálum ríkisstjórnarinnar, eins og hv. þm. Björn Valur Gíslason heldur fram, hvernig stendur þá á því að málið hafi ekki komið fram nógu snemma til að lenda ekki í kraðakinu þegar verið er að semja um mál inn og út í lok þingsins? Það er ekki þannig að málið hafi ekki verið undirbúið, að það hafi birst allt í einu eða að þetta sé einhver neyðarráðstöfun að koma fram, eins og oft vill verða þegar mál eru á síðustu stundu. Það er ekki hægt að skýra það með því vegna þess að þetta er þriðja árið sem málið er sett fram. Núna kemur það fram snemma, þ.e. í upphafi þings, það er búið að vinna málið og það er ljóst að það mun fara í gegn ef meiri hlutinn vill það raunverulega. Hugsanlega er horfin sú andstaða sem hv. þm. Margrét Tryggvadóttir lýsti áðan að henni hafi virst í stjórnarflokkunum við málið en hugsanlega er bara verið að mæla fyrir málinu til að það týnist í vetrinum. Hugsanlega eru menn fyrst og fremst að nota það í prófkjörsbaráttu til að tala inn í baklandið sitt. Hvað veit ég? Við eigum eftir að sjá það. Ég legg til að fyrst verið er að flytja þetta mál verði það útvíkkað og hin síðari einkavæðing tekin inn í það vegna þess að ég sé ekki að neinn ætti að vera á móti því nema menn hafi eitthvað misjafnt að fela.

Virðulegi forseti. Ég þakka öllum hv. þingmönnum sem hafa tekið þátt í umræðu um þetta mál. Hér hafa komið fram ýmis sjónarmið sem gaman er að reifa stuttlega. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir kom fyrst í pontu, fjallaði um málið frá ýmsum hliðum og viðraði þá skoðun sína að ekki hefði verið staðið rétt að ferlinu á sínum tíma, sagði að það hefði verið rangt að hverfa frá dreifðu eignarhaldi sem til dæmis þáverandi forsætisráðherra hafði lagt áherslu á í upphafi þessa ferils. Ég er því hjartanlega sammála og tel að það hafi verið afdrifarík mistök og þau leitt til þess að fámennum hópum voru í reynd falin fullkomin yfirráð yfir þessum bönkum. Ég tel að það hafi skipt talsverðu máli um þetta tímabil sem og það að ekki voru hafðir í heiðri heilbrigðir og eðlilegir viðskiptahættir í stjórnum þessara banka. Þarna voru ekki á ferð einstaklingar sem höfðu getið sér gott orð fyrir rekstur bankastofnana, þvert á móti, og það hafði heilmiklar afleiðingar og þýðingu í þeirri atburðarás sem leiddi til hruns bankanna. Ég notaði það orðalag í ræðu minni að þetta hefði verið upphafið á þeirri atburðarás sem leiddi til hruns bankanna. Auðvitað eru áhrifaþættirnir og orsakirnar langtum fleiri, en það hvernig staðið var að einkavæðingunni hafði að mínu mati skýr áhrif á það hversu illa fór með það sorgarferli sem leiddi til hruns kerfisins 2008. Ég nefndi það einnig að því miður hefðu ekki verið einsdæmi þau vinnubrögð sem Alþingi gerði sig sekt um á þessum tíma. Þetta frumvarp var eins einfalt og nokkur kostur var, rúmaðist í einni setningu eins og ég fór yfir í ræðu minni, og rann algjörlega gagnrýnislaust í gegnum stjórnarmeirihlutann á þinginu á þeim tíma. Það er sannarlega ekki til eftirbreytni og ég held að þrátt fyrir að þingið liggi nú lágt á virðingarskalanum hjá þjóðinni hafi menn þó náð að laga vinnubrögðin talsvert á þessu kjörtímabili, að bæði stjórn og stjórnarandstaða séu vel á vaktinni gagnvart frumvörpum sem koma inn í þingið og að þau séu í fleiri tilvikum en færri undirorpin talsverðum breytingum. Hér hefur talsvert verið rætt um það hvort ekki væri rétt að hnýta við rannsóknina rannsókn á því sem hv. þingmenn Tryggvi Þór Herbertsson og Birkir Jón Jónsson hafa kallað síðari einkavæðingu bankanna. Það er mjög umdeilanlegt hvort þetta séu sambærilegir hlutir. Menn hafa bent á það að í fyrra tilvikinu sé um að ræða sölu á ríkiseignum en í síðara tilvikinu sé bönkum sem falla í skaut ríkisins komið í hendur raunverulegra eigenda þeirra sem eru kröfuhafar þessara banka. Hitt er annað mál, og það vil ég að komi skýrt fram, að ég tel fullkomlega eðlilegt að þingið geri kröfu til þess að þessi ferill sem endar með endurreisn bankanna eftir hrun sé rannsakaður. Þá getum við lagt mat á það hvort þarna hafi að einhverju leyti verið ástunduð sömu vinnubrögð, hvort flokkspólitískir hagsmunir hafi ráðið för í því efni eins og við einkavæðingu bankanna. Ég lýsi því yfir fyrir minn hatt að ég mundi styðja það að slík tillaga kæmi fram og greiða henni atkvæði mitt. Að endingu fagna ég því að hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson telur öll tilefni til að klára þetta mál hratt og vel í þinginu og afgreiða það í næstu viku. Ég er því algjörlega sammála, ég tel að hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafi unnið málið vel í vor og klárað það af sinni hálfu með þeim hætti að ekkert sé eftir í málinu enda hefur ekkert breyst efnislega, eingöngu dagsetning skila rannsóknarnefndarinnar hefur breyst af augljósum ástæðum. Ég tek því undir þau sjónarmið sem komu fram hjá hv. þingmanni um að þetta sé tillaga sem á að vera hægt að afgreiða á einum fundi í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í næstu viku og koma til endanlegrar afgreiðslu hér í þinginu.

Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um sókn í atvinnumálum sem þingflokkur Framsóknarflokksins stendur að og byggir á skýrslu sem unnin var í aðdraganda flokksþings okkar framsóknarmanna á síðasta ári. Þar var skipaður starfshópur undir minni forustu sem átti samtal við nær allar atvinnugreinar í landinu. Þar kom í ljós í fáum orðum sagt að þau tækifæri sem íslenskt atvinnulíf á til framtíðar litið eru nær óþrjótandi. Við höfum öll tækifæri til að búa þannig um hnútana að atvinnuleysi ætti að vera hverfandi, mikil eftirspurn ætti að vera eftir vel menntuðu og hæfu starfsfólki sem mundi þá í framhaldinu leiða til þess að sú aukna eftirspurn mundi auka afkomu heimilanna, leiða til hækkandi launa og þar með gætu fleiri átt möguleika á því að standa undir afborgunum af skuldbindingum sínum. Tekjur ríkissjóðs og sveitarfélaganna mundu líka aukast og þannig væri í raun og veru hægt að rjúfa það kyrrstöðutímabil sem ríkt hefur í samfélaginu á undangengnum þremur árum. Það er kannski ekki nema von að við framsóknarmenn teflum þessu máli fram númer tvö í röðinni og sem einu af forgangsmálum okkar á þessum þingvetri. Við viljum að málið fari hið fyrsta til nefndar, væntanlega til atvinnuveganefndar, þar sem það fái efnislega umfjöllun vegna þess að á undanförnum dögum hafa aðilar vinnumarkaðarins, Samtök atvinnulífsins og Alþýðusamband Íslands, komið ítrekað fram og bent á að því miður hafi ríkisstjórnin ekki efnt þau loforð sem hún undirgekkst og skrifaði undir með aðilum vinnumarkaðarins í aðdraganda síðustu kjarasamninga. Það er í raun og veru staðfest í dag í 17 liðum, þau atriði þar sem ríkisstjórnin hefur dregið lappirnar eða ekki uppfyllt þá samninga sem hún undirritaði við aðila vinnumarkaðarins á sínum tíma. Það er fáheyrt á seinni tíð að ríkisstjórn hafi gengið svo bókstaflega á bak orða sinna þegar kemur að grundvallarmálum eins og kjarasamningum sem eiga að viðhalda friði á vinnumarkaði að svo stórfelld brot skuli hafa átt sér stað á því samkomulagi sem ríkisstjórnin gerði við aðila vinnumarkaðarins. Þessi þingsályktunartillaga er mikil að efni og er fjallað um hvern og einn lið í nokkuð ítarlegu máli. Á bak við þingsályktunartillöguna er skýrsla sem lögð var fyrir flokksþing framsóknarmanna á síðasta ári. Staðreyndin er sú að með því að ráðast í breytingar á skattkerfinu og til efnahagslegra aðgerða ásamt því að ráðast í nauðsynlegar vinnumarkaðsaðgerðir er hægt að skjóta miklu styrkari stoðum undir undirstöðuatvinnugreinar landsins. Ég vil taka fram áður en ég held áfram að ekki er vikið að sjávarútvegsmálum í þessum kafla. Það var gert sérstaklega á umræddu flokksþingi og undir forustu Sigurðar Inga Jóhannssonar. Í umræðum um sjávarútvegsmál kom mjög glögglega fram hver sýn framsóknarmanna er í undirstöðuatvinnuveginum sem sjávarútvegurinn er. Svo ég renni nú yfir þingsályktunartillöguna sem er í 11 liðum. Í fyrsta lagi viljum við skipa starfshóp stjórnvalda og hagsmunaaðila. Við viljum eiga samræður við aðila vinnumarkaðarins um endurskoðun á skattumhverfi atvinnulífsins með það að markmiði að tryggja samkeppnishæfni Íslands. Við höfum einfaldlega séð það á undanförnum árum að samkeppnishæfnin hefur farið dvínandi. Það má berlega sjá í erlendri fjárfestingu hér á landi. Allar þær aðgerðir og sú leikgleði hjá ríkisstjórninni sem hefur fylgt því að umbreyta skattkerfinu gríðarlega hefur leitt ákveðinn glundroða af sér þannig að erlendir aðilar hafa sagt þegar horft er til Íslands að hér ríki pólitísk óvissa í ljósi þess hversu umfangsmiklar og örar breytingar hafa verið gerðar á skattkerfinu á undangengnum árum og þær séu ekki nægilega hvetjandi til þess að ráðist verði í alvörufjárfestingu og atvinnusköpun hér á landi. Staðreyndirnar tala sínu máli að lítil sem engin atvinnuvega- og fjárfesting er í landinu. Hún er í sögulegu lágmarki. Það þarf jafnframt að losa um gjaldeyrishöftin og við framsóknarmenn höfum lagt mikla áherslu á það að við búum ekki þannig um hnútana að við festumst í viðjum haftanna svo áratugum skiptir. Síðustu gjaldeyrishöft áttu einungis að vara í mjög stuttan tíma en voru við lýði í ein 60 ár. Það er því meira en að segja það að vinda ofan af þeim höftum. En það er eitt af þeim forgangsverkefnum sem ég og við teljum að ekki hafi verið nægilega vel haldið á málum og ég vil meina að skoða þurfi þau mál upp á nýtt. Það þarf að ræða við erlenda kröfuhafa, krónubréfaeigendur, um það hvernig við getum á tíu til fimmtán ára tímabili samið um að þeir geti losað sig út úr hagkerfinu þannig að höftin verði ekki afnumin með þeim afleiðingum að krónan lendi í frjálsu falli. Ráðast þarf í mjög markvissar vinnumarkaðsaðgerðir. Það þarf að koma til móts við þarfir einstaklinga sem hafa ekki fundið sig í framhalds- eða háskólanámi. Þar erum við að tala um mjög stóran hóp fólks. Íslenskt menntakerfi hefur því miður á undangengnum árum ekki verið að sinna þörfum hinna svokölluðu skapandi greina, tæknigreina. Það er mikið af ungu fólki sem ekki hefur fundið sig innan menntakerfisins sem þarf að veita úrræði og skapa tækifæri til að finna störf við hæfi og jafnvel að vera í námi samhliða starfi. Við höfum lagt til ákveðnar aðgerðir hvað þau mál snertir. Mikil umræða er um það á Íslandi í dag að atvinnuleysi fari minnkandi. Það segja fulltrúar ríkisstjórnarinnar. Vissulega hefur atvinnulausum farið fækkandi á atvinnuleysisskrá en það er meðal annars vegna þess að starfandi fólki í landinu hefur fækkað. Fólk hefur flutt erlendis, því miður, vegna þess að það hefur einfaldlega ekki atvinnu við hæfi hér á landi. Og sveitarfélögin hafa í æ meira mæli verið að taka við fólki af atvinnuleysisskrá sem á ekki lengur rétt þar og færa það yfir á fjárhagsaðstoð sveitarfélaganna. Ef það er dæmi ríkisstjórnarinnar um minnkandi atvinnuleysi í landinu vegna þess að fólk á ekki rétt til atvinnuleysisbóta í dag og hefur farið yfir á sveitarfélögin til fjárhagsaðstoðar þar, þá er það einfaldlega röng mynd af veruleikanum. Það er fólk sem reiðir sig í þó nokkrum mæli á framfærslu sveitarfélaganna í landinu en hefur að sama skapi farið út af atvinnuleysisbótum. Við fjöllum um stoðkerfi atvinnulífsins og hvernig þurfi að endurskapa það umhverfi atvinnulífsins. Við þurfum að koma meira til móts við þarfir atvinnulífsins og auka þarf ráðgjöf til fyrirtækja í greiðsluörðugleikum og hjálpa þeim til endurreisnar. Hvað nýsköpun varðar í IV. kafla þingsályktunartillögunnar viljum við breyta lögum um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki þannig að stuðningur við þau verði í formi afsláttar á staðgreiðslu og rannsóknar- og þróunarkostnaði. Þetta er ört vaxandi atvinnugrein hér á landi, og er hugverkaiðnaðurinn meðal annars nátengdur þessum hluta þingsályktunartillögunnar. Því er brýnt að ráðast í aðgerðir hvað þetta varðar sem og að hreyfa við því að einstaklingar geti notið skattafsláttar vegna fjárfestinga í nýsköpunarverkefnum og sjóðum sem fjárfesta eingöngu í nýsköpunarfyrirtækjum. Í V. kaflanum beinum við sjónum okkar að hugverkaiðnaðinum. Þar erum við að mælast til þess að fjármagn til kennslu í raun- og verkfræðigreinum í háskólum landsins verði aukið. Fram kom þegar við ræddum við aðila í hugverkaiðnaðinum, þar erum við að tala um fyrirtæki eins og CCP, Marel, Actavis og fleiri fyrirtæki, að íslenskt háskólasamfélag nær ekki að sinna þörfum þessara ört vaxandi atvinnugreina sem veita ungu vel menntuðu fólki næga atvinnu. Einnig er brýnt að horfa til þess að þau fyrirtæki starfa á alþjóðlegum samkeppnismarkaði og var meðal annars bent á að lög um hugverkaiðnað og samkeppnisstöðu fyrirtækja í Kanada eru með mjög framsæknum hætti. Ég tel að við ættum að horfa í þá átt vegna þess að við erum í samkeppni um störf á alþjóðlegum markaði þegar kemur að þessum geira atvinnulífsins. Við leggjum líka til framsæknar hugmyndir í kvikmyndagerð og tónlist. Ég var mjög ánægður að heyra það að þingmenn hafa lagt fram hugmyndir um að lyfta tónlistariðnaðinum og koma honum á þann sess sem kvikmyndagerðin hefur verið. Þar með er verið að taka undir þær hugmyndir sem við framsóknarmenn lögðum fram í fyrra að við viljum stuðla að eflingu kvikmyndagerðar og tónlistariðnaðar á landinu. Í sjöunda lagi fjöllum við um ferðaþjónustu sem er ört vaxandi atvinnugrein. Maður þyrfti í raun og veru dálítið langan tíma til að fjalla um ferðaþjónustuna og öll þau tækifæri sem þar er að finna og hvernig hún hefur vaxið og blómstrað á undanförnum árum. Ég horfði í gær á áhugaverðan þátt á hinni frægu sjónvarpsstöð ÍNN þar sem formaður Framsóknarflokksins ræddi við Ernu Hauksdóttur, framkvæmdastjóra Samtaka ferðaþjónustunnar. Þar eru gríðarleg tækifæri sem blasa við, fjölmörg vinstri græn störf sem mætti staðsetja í þeirri atvinnugrein en svo undarlega vill til að núverandi ríkisstjórn ætlar að setja hæsta virðisaukaskatt á þá atvinnugrein sem mun vafalaust hamla mjög vexti og viðgangi þeirrar greinar  Í áttunda lagi fjöllum við heilmikið um landbúnað þar sem gríðarleg tækifæri eru fyrir hendi. Við eigum glæsilegan landbúnað þar sem heilmikil sóknarfæri bíða okkar og er þar talað í sjö liðum um sérstaklega - ég á einungis tvær mínútur eftir þannig að erfitt er að ná utan um allan þann málaflokk en þeir sem hlusta á þetta geta kynnt sér tillögurnar á heimasíðu þingsins og heimasíðu Framsóknarflokksins. Í níunda lagi leggjum við áherslu á orkumál og orkuskipti og að ráðist verði í metnaðarfyllri aðgerðir til að framleiða orku hér á landi til atvinnusköpunar. Þar er reyndar ekki úr háum söðli að detta, það hefur ekki mikið gerst á undangengnum þremur árum þegar kemur að þeim málaflokki en vonandi mun rætast eitthvað úr því á næstu mánuðum með breyttum áherslum þegar kemur að þeim málaflokki. X. kaflinn er um uppbyggingu í mannaflsfrekum iðnaði og tengist þeim IX. órjúfanlegum böndum. Í XI. kaflanum fjöllum við um sjálfbært fjármálakerfi, um að mótuð verði stefna um fjármálakerfi sem byggist á fjölbreytni, neytendavernd og sjálfbærni. Þar höfum við framsóknarmenn lagt sérstaka áherslu á að horfa á fjölbreytni á fjármálamarkaði en ekki fábreytni. Það er ekki framtíðarsýn okkar að einungis þrír risar eigi að ríkja á bankamarkaði hér á landi. Við þurfum að hafa fjölbreyttari flóru og hef ég oft í mínu máli nefnt sparisjóðina í því samhengi. Ég hafði einungis 15 mínútur til að mæla fyrir þessum tillögum og hef þurft að fara á hundavaði yfir þetta en málið er núna lagt fram í þinginu. Þetta er annað áherslumál Framsóknarflokksins á eftir þeim tillögum sem formaður Framsóknarflokksins hefur talað fyrir þegar kemur að skuldugum heimilum og fyrirtækjum landsins. Við erum bjartsýn á að þessar tillögur muni skila sér í því að hagur atvinnulífsins, ríkis og sveitarfélaga muni batna með markvissum aðgerðum í atvinnumálum ásamt því að koma til móts við skuldug heimili landsins. Tækifærin eru svo sannarlega fyrir hendi eins og við höfum talað fyrir á Alþingi í dag og vonandi verða þessar tillögur og hugmyndir sem við höfum lagt hér fram að veruleika einn daginn.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að fagna þeirri þingsályktunartillögu sem þingflokkur Framsóknarflokksins setur fram og hv. þm. Birkir Jón Jónsson mælti fyrir. Ef maður lítur yfir hana kennir margra grasa og greinilegt er að höfundarnir hafa lagt mikla vinnu í þetta og reynt að hugsa málin þannig að atvinnulífið hafi sem best af. Það eru þó atriði sem mér finnst vanta inn í tillöguna. Það fyrsta rekst ég á í I. kaflanum um efnahags- og skattamál, ég verð fyrir nokkrum vonbrigðum með það að Framsóknarflokkurinn skuli ekki leggja áherslu á að lækka skatta og einfalda skattkerfið. En það er kannski allt í lagi. Það er kannski ekki hægt að ætlast til þess að annar flokkur tíundi stefnumál Sjálfstæðisflokksins í sínum efnahagstillögum en mikið hefði verið gaman að sjá þær tillögur hér inni. Ef við förum í vinnumarkaðsaðgerðir, stoðkerfi atvinnulífsins, nýsköpun, hugverkaiðnað, kvikmyndagerð og tónlist þá miðar þetta allt saman að því getum við sagt að búa starfsmanninn, hinn týpíska íslenska starfsmann undir 21. öldina. Það er vel og rímar mjög vel við áherslur okkar sjálfstæðismanna í menntamálum, vísindum, rannsókna- og þróunarstarfsemi og öðru slíku, og það er ég ánægður með. Jafnframt held ég að margar þær hugmyndir sem koma fram í orkumálum og orkuskiptum í IX. kafla séu til bóta. Ég efast ekki um að Framsóknarflokkurinn muni taka höndum saman við okkur sjálfstæðismenn í sambandi við varmadælur og styðji að virðisaukaskattur verði felldur niður af varmadælum. Varmadæla er komin í notkun við hús á Norðfirði og það er alveg sérstaklega skemmtilegt að sjá hvernig það virkar. Það er tvímælalaust framtíðartækni, hún er græn  Í seinasta kaflanum er aðeins talað um sjálfbært fjármálakerfi. Þar er talað um í fyrsta lagi að mótuð verði stefna um að fjármálakerfið verði byggt upp þannig að það byggist á fjölbreytni, neytendavernd og sjálfbærni. Í öðru lagi að sparisjóðirnir verði endurskipulagðir og sett verði ný lög um lánasamvinnufélög. Ég sakna eins hér sem er baráttumál okkar sjálfstæðismanna en ég er nú að tala um efnahagstillögur annars flokks - en af því að ég sé að hv. þm. Birkir Jón Jónsson, flutningsmaður þingsályktunartillögunnar, hefur gefið merki um að hann vilji eiga við mig orðastað þá langar mig til að gefa upp boltann. Ég hefði viljað sjá Framsóknarflokkinn kveða fastar að orði með það til að minnka áhættu í kerfinu að við ættum að aðskilja fjárfestingarbanka og viðskiptabanka. Á heildina litið líst mér ákaflega vel á þetta. Ég sé að mörg þessara atriða og kannski flest þeirra ganga algerlega saman við stefnu okkar sjálfstæðismanna. Ljóst er að ef við keyrum saman stefnu þessara flokka og ef þannig mundi vilja til að Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn yrðu saman í ríkisstjórn eftir kosningar þá yrði það mikið kærleiksheimili.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og stuðning við þær hugmyndir sem þingflokkur Framsóknarflokksins hefur lagt fram í atvinnumálum. Það hefði verið gaman að fá fleiri innlegg í þessa umræðu enda erum við að tala um mjög mikilvæg mál. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður sagðist sakna þess að Framsóknarflokkurinn ályktaði hér ekki um einföldun skattkerfisins. Í þeirri skýrslu sem kom fram á flokksþingi framsóknarmanna og þessi þingsályktunartillaga byggist á er einmitt talað um að við eigum að fara þá leið að einfalda skattkerfið frekar en að flækja það líkt og gert hefur verið á umliðnum árum. Við hv. þingmaður erum því sammála í þeim efnum. Þegar við ræðum um samkeppnishæfni Íslands þarf náttúrlega að horfa til þess hvaða skattar og gjöld eru hér á landi og fleira. Ég held því að sú sýn sem starfshópurinn hafði og lagði til grundvallar skýrslu sinni sé á þá leið að létta frekar álögum af atvinnulífinu en að auka þær, vegna þess að við teljum að of langt hafi verið gengið í því. Hv. þingmaður spurði einnar spurningar og saknaði þess að ekki væri tekið á aðskilnaði fjárfestingarbanka og viðskiptabanka. Sú umræða hefur verið hávær undangengnar vikur. Nú er rúmt ár síðan þessi skýrsla kom fram og þetta mál var kannski ekki eins „aktúelt“ þá eins og í dag, en ég er á því að við eigum að reyna að stuðla að aðskilnaði í þessari starfsemi. Við þurfum þá líka að mínu viti, þegar rætt er um að sparisjóðirnir eigi eingöngu að verða viðskiptabankar, að huga að stöðu þeirra í samkeppni við stóru bankana þrjá. Þetta höfum við rætt í efnahags- og viðskiptanefnd. Það má ekki setja svo miklar skorður við starfsemi litlu fjármálastofnananna að þær geti ekki staðið sig í samkeppni á hörðum markaði. Ég ætla ekki að orðlengja þessa umræðu. Ég vonast til þess að málið fái forgang í atvinnuveganefnd þingsins. Hér er um gríðarlega umfangsmiklar tillögur að ræða og það er margt sem aðrir flokkar hafa nefnt sem rímar við tillögur okkar. Staðreyndin er sú að við erum einungis 320 þúsund manna þjóð en höfum allar þessar auðlindir. Við erum með fiskinn, olíuna, orkuna, náttúruna og mannauðinn, mjög vel menntað fólk. Það á ekki að vera gríðarlega flókið mál að reka samfélag þar sem búa 320 þúsund manns með allar þessar auðlindir. Við erum gríðarlega rík þjóð og nú er svo komið að við þurfum að einhenda okkur í það verkefni að nýta þau tækifæri sem blasa við okkur, á sem flestum stöðum. Þessar tillögur eru innlegg í þá umræðu og kveikja vonandi í framhaldinu hugmyndir að aðgerðum í þágu atvinnulífsins í landinu. Aðgerðir í þágu atvinnulífsins eru aðgerðir í þágu heimilanna í landinu vegna þess að við þurfum öll að hafa atvinnu og geta séð fyrir okkur. Þessi málaflokkur er mjög umfangsmikill og eins og ég sagði í fyrri ræðu minni er þetta annað áherslumál framsóknarmanna sem við leggjum fram á þessum þingvetri. Hið fyrra var málefni skuldugra heimila og hvernig við getum mögulega nýtt skattkerfið til að skapa hvata svo að fólk geti lækkað höfuðstól af stökkbreyttum, verðtryggðum lánum sínum. Ég nefndi það þá að það er niðurdrepandi fyrir fólk að horfa upp á lán sín hækka mánuð eftir mánuð, alveg sama hversu mikið er greitt af þeim, þ.e. með reglulegum afborgunum. Þessu þarf að snúa við og við framsóknarmenn höfum lagt fram tillögur í þeim efnum og vonandi munu þingmenn annarra flokka líta á þær og við getum náð samstöðu á Alþingi um að koma þeim í framkvæmd hið fyrsta. Því þá eigum við bjartari tíma fyrir höndum og ég er sannfærður um að þeir eru fyrir höndum, en þá þurfum við að fara að taka okkur til og nýta þau tækifæri sem eru fyrir hendi í samfélaginu.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir máli Hreyfingarinnar. Þetta er frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda og um upplýsingaskyldu þeirra, nr. 162/2006, með síðari breytingum. Það er rétt að taka fram að við höfum lagt þetta frumvarp fram áður og leggjum það nú fram aftur í nánast óbreyttri mynd. Með því eru lagðar til breytingar á lögum um fjármál stjórnmálaflokka og eru þær í samræmi við markmið laganna um að draga úr hættu á hagsmunaárekstrum og tryggja gegnsæi í fjármálum, sem og að auka traust á stjórnmálum og efla lýðræði. Þessi háleitu markmið voru sett fram árið 2006 þegar þessi lög voru upphaflega samþykkt. Helstu breytingar frumvarpsins felast í því að þær leggja bann við framlögum lögaðila til stjórnmálasamtaka og takmarka fjárframlög einstaklinga við 200 þús. kr., en þetta mark er 400 þús. kr. í dag. Þó skal það vera þannig að framlög sem eru hærri en 20 þús. kr. skulu gerð opinber innan þriggja daga frá því að þau voru móttekin. Þetta er í góðum samhljómi við tillögur GRECO um fjármál stjórnmálaflokka á Íslandi. Þau ágætu samtök töldu mikilvægt að framlög til stjórnmálaflokka yrðu gerð opinber fyrir kosningar. Þá gætu kjósendur áttað sig á því fyrir fram ef um einhver hagsmunatengsl væri að ræða. Þetta tengist náttúrlega líka máli sem hefur verið nokkuð til umræðu upp á síðkastið, en stjórnmálaflokkar hafa hreinlega verið kærðir til lögreglu vegna þess að einhverjir telja að þeir hafi tekið við styrkjum frá tengdum aðilum. Ríkisendurskoðun er samkvæmt þessum lögum falið það hlutverk að skoða slík tengsl og fylgjast með þessu öllu saman en hefur jafnframt lýst því yfir að það sé mjög erfitt. Í frumvarpinu er einnig lagt til að horfið verði frá því fyrirkomulagi að stærri stjórnmálasamtök fái hærri fjárframlög en þau sem minni eru. Lagt er til að stjórnmálasamtök fái fjárframlag sem þarf til þess að reka skrifstofu og fundaraðstöðu af hóflegri stærð í hverju kjördæmi og að þau fái einnig framlög til þess að greiða framkvæmdastjóra laun sem og starfsmanni í hálfu starfi í hverju kjördæmi fyrir sig. Þá verði fjárframlög til þingflokka þau sömu fyrir alla flokka. Hvað varðar framlög vegna kosninga er í frumvarpinu gert ráð fyrir jöfnu framlagi til stjórnmálasamtaka sem bjóða fram á landsvísu en bjóði stjórnmálasamtök ekki fram í öllum kjördæmum fái þau fjárframlag í samræmi við fjölda frambjóðenda þeirra sem hlutfallstölu af 126, sem eru fullir listar í öllum framboðum. Hér leggjum við sem sagt til að sá aðstöðumunur sem hefur verið á starfi stjórnmálaflokka og framboða verði að einhverju leyti jafnaður. Eftir sem áður geta stjórnmálaflokkar fengið styrki og innheimt félagsgjöld frá félögum sínum og þar af leiðandi munu stærri stjórnmálasamtök væntanlega fá meira fé með þeim hætti. En það er alveg ljóst að stjórnmálaflokkar þyrftu að breyta starfsemi sinni með einhverjum hætti, ef til vill sérstaklega í kosningabaráttu. Ég hef lagt til á öðrum vettvangi, það tengist ekki þessu frumvarpi enda fjallar það eingöngu um fjármál stjórnmálaflokka, að það væri ráð að takmarka auglýsingar stjórnmálaflokka í ljósvakamiðlum við tilkynningar um fundi eða atburði vegna þess að eðli auglýsinga eða þeirra boðskipta sem eiga sér stað í auglýsingum er þannig að það næst aldrei nein dýpt með þeim. Ef lagt er í umræðu er það alltaf í svolitlum glansmyndastíl. Þetta er yfirborðslegt og flatneskjulegt og búin til á auglýsingastofum einhver glansmynd af stjórnmálamönnum og stjórnmálaflokkum, og boðin verða ekki málefnaleg. Þetta mundi, held ég, vera til bóta og gera umræðuna dýpri, hún mundi færast yfir í prentmiðla og annað, þannig að við fengjum meiri dýpt í umfjöllun stjórnmálaflokka um sjálfa sig og stefnumál sín. Ég hef einnig beitt mér fyrir því að sett yrði sú skylda á að minnsta kosti hinn ríkisrekna fjölmiðil, sem er rekinn fyrir fé okkar allra, að sinna betur lýðræðislegum skyldum sínum. Það eru náttúrlega fordæmi fyrir því mjög víða, til dæmis í Bretlandi hjá ríkisútvarpinu þar þar sem stjórnmálaflokkum er úthlutaður ákveðinn tími til að kynna málefni sín. En ég læt máli mínu lokið að sinni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um formlega innleiðingu fjármálareglu. Flutningsmenn eru þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Þingsályktunartillögunni er ætlað að koma til móts við þann vanda sem við stöndum frammi fyrir sem er óklárt samspil í fjármálastjórninni, þ.e. á milli ríkisfjármálanna og peningamálastefnunnar. Markmiðið með þessari ályktun er að koma ríkisfjármálum í fastar skorður, að fjármálastefnan styðji betur við peningamálastefnuna, að sköpuð séu skilyrði fyrir lægri vöxtum á Íslandi til frambúðar, að sköpuð séu skilyrði til minni hagsveiflna, minni óvissu og aukins hagvaxtar, og að lokum að sköpuð séu skilyrði til að krónan geti þjónað sem lögeyrir á Ísland. Í þessu ályktar Alþingi að fela fjármála- og efnahagsráðherra að undirbúa að innleidd verði og lögfest fjármálaregla sem hafi að markmiði að ríkisútgjöld vaxi ekki meira á ári en sem nemur meðalhagvexti næstliðin 10 ár. Jafnframt er hér sagt að eingöngu verði heimilt að víkja frá þessari reglu í undantekningartilfellum ef að ber einhverja sérstaka efnahagslega vá og þá með minnst 2/3 hlutum atkvæða á Alþingi. Jafnframt er í greinargerð stungið upp á að hér sé kjörið tækifæri þar sem endurskoðun á stjórnarskrá fer nú fram að setja slíka reglu í stjórnarskrá. Þróun gengis krónunnar undanfarin ár hefur verið á þann veg að margir hafa snúist á þá skoðun að eina færa leiðin í gjaldmiðilsmálum Íslendinga sé að ganga í Evrópusambandið og taka upp evru. Það er röng niðurstaða. Nær sömu skilyrði þurfa að ríkja í efnahagsmálum þjóðarinnar til að evran henti sem þjóðargjaldmiðill og þurfa að vera fyrir hendi til að krónan geti gegnt því hlutverki. Til að evran gagnist Íslendingum sem gjaldmiðill þarf hagstjórnin að vera trúverðug og skapa stöðugleika. Annars gæti farið fyrir Íslandi eins og Grikklandi og eins og fór fyrir Írlandi. Munurinn á krónunni og evrunni í hagstæðu efnahagsumhverfi er að krónan verður áfram fljótandi, hugsanlega seigfljótandi, og þjónar áfram því hlutverki sínu að aðlaga hagkerfið, en upptaka evru er fastgengisstefna. Fastgengisstefna kallar á að hagkerfið sé lagað að vinnumarkaði sem leiðir oftar en ekki til atvinnuleysis þegar illa árar. Það er sársaukafyllra. Jafnframt eru hagkerfi fljótari að jafna sig ef aðlögun hefur átt sér stað með gengisbreytingum en ef hún verður um vinnumarkað vegna tregbreytileika launa. Gallinn við krónuna og fljótandi gengi er hins vegar, eðli máls samkvæmt, að sveiflur eru meiri. Þær er hins vegar hægt að hemja með réttri hagstjórn og þar með getur krónan vel þjónað sem gjaldmiðill. Tilgangurinn með þessari fjármálareglu er nákvæmlega að hemja hagsveifluna. Meginviðfangsefni hagstjórnar á Vesturlöndum undanfarna áratugi hefur verið að halda verðbólgu og atvinnuleysi í skefjum. Til að hafa áhrif á þá þætti er annars vegar hægt að nota fjármálaaðgerðir, útgjöld og tekjur hins opinbera, og hins vegar peningamálaaðgerðir. Ef íslenskar hagtölur eru skoðaðar er ekki hægt að neita því að vel hefur tekist til við að útvega vinnufúsum höndum atvinnu að undanskildum kannski síðustu þremur árum. Frá lýðveldisstofnun hefur atvinnuleysi einungis verið rúmlega 1% að meðaltali á ári sem er það minnsta sem þekkist í hinum iðnvæddu ríkjum. Verr hefur hins vegar gengið með verðbólguna, en hún var að meðaltali nærri 18% á ári á sama tíma, sem er hið mesta í hinum iðnvæddu ríkjum. Há verðbólga endurspeglar misheppnaða hagstjórn. Hagfræðingar hafa verið einhuga um að peningastefnuna eigi að nota í glímunni við verðbólgu, en fjármálastefnuna til að hemja framleiðsluna, þ.e. hagsveifluna. Breytt umhverfi peningamála undanfarinn áratug hefur hins vegar beint sjónum manna að formlegra samspili peninga- og fjármálastefnunnar en tíðkast hefur Margir hafa kennt krónunni um þá rússíbanareið, sem íslensk peningamálastefna hefur verið í undanfarinn áratug. Þar hafa menn fundið rangan sökudólg. Gjaldmiðill allra ríkja endurspeglar undirliggjandi hagstjórn og því er rangt að tala um að tiltekið efnahagsástand sé gjaldmiðlinum að kenna. Nákvæmlega eins og að efnahagsástandið á Grikklandi og Írlandi er ekki hægt að rekja til evrunnar er ekki hægt að rekja ástandið á Íslandi til krónunnar. Gjaldmiðilsvandamál Íslendinga endurspegla þá óstjórn sem hefur verið í efnahagsmálum undanfarna áratugi, nákvæmlega eins og á Grikklandi og Írlandi. Til að leysa þau hagstjórnar- og gjaldmiðilsvandamál sem hér er talað um er lagt til að tekin verði upp fjármálaregla sem styður við peningamálastefnuna á þann veg að ekki þurfi að beita vaxtatækjum Seðlabankans á eins afdrifaríkan hátt og verið hefur. Ef reglan sem ég talaði um hér í upphafi væri við lýði yrði ríkissjóður rekinn með afgangi í góðæri en halla í óáran. Reglan mundi draga úr hagsveiflu og leggja léttari byrðar á peningamálastefnuna. Af rannsókn sem gerð var fyrir nokkrum árum má draga þá ályktun að ef fylgt hefði verið þeirri stefnu í opinberum fjármálum á Íslandi sem hér er lögð til árin 1964–2001 hefðu hagsveiflur áranna 1978–2001 orðið um þriðjungi minni en raun varð á. Notkun reglunnar hefði haft í för með sér þjóðhagslegan ávinning sem hefði falist í aukinni framleiðslu, minni óvissu, jafnari neyslu og meiri efnahagslegri velferð en orðið hefur. Niðurstöður rannsóknarinnar gefa einnig til kynna að fjármálastefnan styðji mun betur við peningamálastjórnina ef reglunni er fylgt og að ekki þurfi að stunda jafnharða peningamálastjórn ef hennar nyti ekki við. Vextir Seðlabanka hefðu því að öðru jöfnu verið stöðugri og lægri með reglunni. Þannig sýnir áðurgreind rannsókn að sveiflur á vöxtum bankans hefðu verið allt að helmingi lægri en raun varð á, og þar með sveiflur á gengi krónunnar, sem endurspeglar hve óvissa hefði verið miklu minni fyrir allt atvinnulíf og heimili. Reglan er í fullu samræmi við niðurstöður rannsóknarnefndar Alþingis en í skýrslu hennar segir, með leyfi forseta: „Rannsóknarnefndin telur nauðsynlegt að auka samvinnu ríkisfjármála og Seðlabankans við hagstjórnaraðgerðir þannig að annarri stefnunni sé ekki beitt gegn hinni.“ Þá er reglan einnig í samræmi við ákall þingmannanefndar sem fjallaði um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, en í þingsályktunartillögu nefndarinnar, sem samþykkt var með 63 atkvæðum á Alþingi 28. september 2010, segir, með leyfi virðulegs forseta: „Þingmannanefndin telur mikilvægt að stofnaður verði samráðsvettvangur fjármálaráðuneytis, Alþingis, stofnana ríkisins, sveitarfélaga og Seðlabankans um efnahagsmál og að hlutverk slíks vettvangs verði lögfest. Þar verði unnt að setja fram tillögur að formlegum hagstjórnarreglum sem hafi það að markmiði að jafna hagsveiflur.“ Nú hlýtur sú spurning að vakna hvernig framfylgja á fjármálareglu eins og þeirri sem hér er sett fram á vettvangi stjórnmálanna. Sagan sýnir okkur að stjórnmálamenn eru tregir til að binda hendur sínar þegar kemur að útgjöldum. Freistingin fyrir ríkjandi stjórnvöld á hverjum tíma til að gefa í, gætum við kallað það, í aðdraganda kosninga er mikil. Það eykur líkurnar á endurkjöri. Þá getur þrýstingur frá hagsmunaaðilum orðið stjórnmálamönnum um megn þegar kemur að mótstöðu við útgjaldaaukningu. Hagfræðingar hafa mikið fjallað um skaðleg áhrif svokallaðrar óreglubundinnar fjármálastjórnar, sem koma fram í verðbólgu, skuldasöfnun, hærri vöxtum og meiri óvissu og þar af leiðandi minni framleiðslu og lakari efnahagslegri velferð fyrir alla íbúana. Sjóndeildarhringur stjórnmálamanna nær oftar en ekki fram að næstu kosningum og því þarf að koma böndum á þá, líkt og þegar Ódysseifur lét binda sig við mastrið til að freistast ekki af söng sírenanna. Nú er kjörið tækifæri til að binda slíkar reglur í stjórnarskrá. Auðvitað þarf að vera svigrúm ef eitthvað óvænt kemur upp á. Hugsa mætti sér að ef reglan, sem lýst er hér að framan, væri stjórnarskrárbundin, þyrfti aukinn hluta þingmanna til að fara á svig við regluna, t.d. samþykki 2/3 hluta þingmanna til að víkja mætti frá reglunni. Ef útlit væri fyrir að brjóta ætti regluna án þess að um einhvers konar ófyrirséð atvik væri að ræða mundi stjórnarandstaðan beina athygli að því að um stjórnarskrárbrot væri að ræða. Þannig mundi pólitískur kostnaður fylgja því fyrir ráðandi stjórnvöld að brjóta regluna. Stjórnvöld í mörgum löndum hafa í gegnum tíðina reynt að innleiða reglur sem þessar. Segja má að Maastricht-skilyrðin séu greinar af sama meiði. Þá hafa Þjóðverjar og Svisslendingar gengið svo langt að innleiða í stjórnarskrá sína að ekki megi reka ríkissjóð með halla, sem er reyndar strangari regla en þessi. Sama má segja um mörg ríki Bandaríkjanna. Einnig þarf að tryggja að stjórnvöld geti ekki farið á svig við regluna með því að færa ráðstafanir utan efnahagsreiknings. Því ætti að taka upp að nýju kynslóðareikninga á Íslandi, en þeir varpa ljósi á stjórnvaldsaðgerðir sem leiða til útgjaldabreytinga í framtíðinni. Ávinningur af fjármálareglunni sem hér er stungið upp á kemur fram í minna álagi á peningamálastefnuna, lægri og stöðugri vöxtum og þar með stöðugra gengi. Það sýna rannsóknir. Þessi stöðugleiki og minni óvissa leiðir aftur til meiri hagvaxtar eða framleiðslu og efnahagslegrar velferðar til langs tíma litið fyrir alla íbúa. Reglan leiðir einnig til þess að hægt er að framfylgja Maastricht-skilyrðunum mun betur en ella og þá yrði fyrr hægt að taka upp evru á Íslandi. En það sem meira er um vert: Reglan mundi leiða til mun betri hagstjórnar og þar með yrði krónan raunhæfari kostur sem þjóðargjaldmiðill en nú því að gjaldmiðill endurspeglar aðeins undirliggjandi stjórn efnahagsmála og væntingar um hana, ekkert annað.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ákaflega áhugaverða tillögu. Ég sé margt í henni sem gæti verið til mikilla bóta. Fyrr í dag nefndi hv. þingmaður skýrslu sem hann og Gylfi Zoëga skrifuðu á sínum tíma um gjaldmiðilsmál. Þar var niðurstaðan eins og hjá Seðlabankanum nú, að líklegast væri að Íslendingar mundu styðjast við krónu eða taka upp evru. Með þessari tillögu má segja, að minnsta kosti af lýsingu hv. þingmanns að dæma, að verið sé að ráðast í aðgerðir sem nýtast muni hvor sem raunin verður. Ég held að það sé einmitt mjög mikilvægt að þingmenn fari að gera sér grein fyrir því að hvað sem menn ætla sér í gjaldmiðilsmálum þurfum við að gera sömu hlutina. Við þurfum í rauninni að uppfylla Maastricht-skilyrðin og gera ýmislegt fleira til að undirbúa framtíðina, hvort sem hún verður með krónu eða evru. Hér er fljótt á litið ágætisleiðarvísir hvað það varðar. Spurningin er: Með hvaða hætti mætti tryggja að stjórnmálamenn fylgi þessum reglum, fari að reglunum en brjóti þær ekki? Ég spyr vegna þess að í Bandaríkjunum eru lög um að hámarksskuldir bandaríska ríkisins megi ekki fara yfir ákveðið hámark. Fljótt á litið hljómar það nokkuð skynsamlega, ríkisskuldir eru algjört eitur. Ef þær verða of miklar er verið að setja ríkið í hættu og það er eðlilegt að hafa hömlur á því. En raunin hefur hins vegar verið sú að menn breyta bara reglunum eftir þörfum. Ég held þeir hafi breytt hámarkinu fjórtán sinnum. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að mönnum verði haldið við efnið, að koma megi í veg fyrir að þeir brjóti þessar reglur?

Virðulegi forseti. Þetta er alveg hárrétt athugað. Þess vegna velti ég upp þeirri hugmynd í greinargerð með þingsályktunartillögunni hvort verið gæti að við ættum einfaldlega að stjórnarskrárbinda regluna og að einungis megi brjóta regluna ef einhver efnahagsleg vá er fyrir hendi sem kallaði á slíkar aðgerðir og að til þess að brjóta regluna þyrfti samþykki tveggja þriðju hluta þingheims. Og jafnframt að ef ríkjandi stjórnvöld brjóta regluna yrðum við að fremja stjórnarskrárbrot. Því mundi fylgja mikill pólitískur kostnaður vegna þess að stjórnarandstaðan mundi auðvitað benda á það samstundis. Hitt er annað mál að glíman við að koma böndum á stjórnmálamenn er eilíf. Við sjáum hvernig fór fyrir Grikklandi, þeir svindluðu einfaldlega á bókhaldinu hjá sér, tóku liði út fyrir bókhaldið og annað slíkt sem kom þeim í koll. Þessi regla er því ekki algild regla sem leysir öll vandamál til frambúðar. Aftur á móti held ég að reglan geti þjónað sem góður grunnur og ef með fylgja hefðbundnar lagfæringar á bókhaldi ríkisins sem þurfa að vera stanslaust í gangi, er ég sannfærður um að markmiðinu með reglunni, þ.e. að styðja betur við peningamálastjórnina og hemja hagsveifluna, verði náð.

Frú forseti. Ég held að það sé rétt mat að svona reglur mundu veita ákveðið aðhald og það væri óþægilegt fyrir stjórnmálamenn að brjóta reglur sem settar hefðu verið sérstaklega um þessa þætti. Eflaust væri töluvert meira aðhald í þessu fólgið ef þetta væri í stjórnarskrá frekar en í almennum lögum. Reyndar hefur verið til umræðu að undanförnu, hugsanlega meðal einhverra stjórnarliða, að samþykki almenningur í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu að tillögur stjórnlagaráðs að nýrri stjórnarskrá skuli verða grunnur að nýrri stjórnarskrá feli það í sér að stjórnarskráin verði að vera akkúrat þannig, það megi engu breyta í tillögum stjórnlagaráðs. Það þurfi með öðrum orðum að innleiða tillögu stjórnlagaráðs, frumvarpið sem stjórnlagaráð skrifaði, nákvæmlega sem nýja stjórnarskrá. Ég minnist þess ekki að þá reglu sé að finna í tillögum stjórnlagaráðs. Maður hlýtur því að velta fyrir sér hvort sú þingsályktunartillaga sem hv. þingmaður leggur fram hér muni hafa einhver áhrif á fyrirhugaða atkvæðagreiðslu, hún komi jafnvel til umræðu og sé eitthvað sem menn eigi að taka afstöðu til þegar þeir kjósa um tillögu stjórnlagaráðs.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt, en þeir sem telja að þjóðaratkvæðagreiðslan, sem fram fer 20. október, snúist um að þjóðin geti hafnað eða samþykkt drög að nýrri stjórnarskrá, vaða í villu og svíma vegna þess að það væri brot á ákvæðum núverandi stjórnarskrár að þingið hefði ekkert um hana að segja. Einungis þingið getur breytt stjórnarskránni samkvæmt núverandi stjórnarskrá. Það er bagalegt að eini prófessorinn í hagfræði sem hefur innsýn til að berjast fyrir slíkri reglu - hann barðist að vísu fyrir fjármálareglu en sú fjármálaregla gekk út á að banna lausagöngu búfjár - skyldi ekki berjast fyrir þessari mjög svo nauðsynlegu breytingu, þ.e. að reyna að hemja stjórnmálamennina í því að eyða um efni fram og setja þjóðina í þá stöðu sem hún er í í dag. Við borgum 90 milljarða í vexti á ári, það væri hægt að gera mikið fyrir þá peninga. En ég held, burt séð frá því hvaða álit maður hefur á þeim drögum að stjórnarskrá sem nú liggja fyrir, að þeir vaði í mikilli villu og svíma sem halda að þessi skoðanakönnun bindi hendur Alþingis á einhvern hátt. Það er af og frá og væri hægur vandi að bæta við ákvæðum ef menn vildu gjörbylta stjórnarskránni.

Forseti. Ég mæli fyrir tillögu um aðgerðir til að efla og auðvelda póstverslun. Flutningsmenn eru auk mín hv. þingmenn Helgi Hjörvar, Eygló Harðardóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Birgitta Jónsdóttir, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Siv Friðleifsdóttir, Árni Þór Sigurðsson, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Álfheiður Ingadóttir og Lúðvík Geirsson. Koma þessir þingmenn úr öllum þingflokkum nema einum, Sjálfstæðisflokknum, en þar náðist ekki í þingmann sem væri tilbúinn að flytja málið. Ég á þó von á því að Sjálfstæðisflokkurinn styðji málið. Í þingsályktunartillögunni er gert ráð fyrir að forsætisráðherra verði falið að setja á fót starfshóp sem athugi þróun og regluverk í póstverslun hér og erlendis og geri tillögur um lagabreytingar og aðrar ráðstafanir til að skapa póstverslun viðeigandi samkeppnisstöðu til hagsbóta fyrir neytendur og atvinnufyrirtæki. Í starfshópnum verði meðal annars starfsmenn úr fjármála- og efnahagsráðuneyti, innanríkisráðuneyti og atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti - nú heitir þetta nýjum nöfnum - og fulltrúar sem samtök kaupmanna, flutningsfyrirtækja og neytenda skipi. Beðið er um að starfshópurinn ljúki skýrslu um störf sín og tillögum um úrbætur fyrir 1. september 2013. Ég ætla ekki að tala mikið um þingsályktunartillöguna. Hún er flutt hér öðru sinni, hún var flutt á síðasta þingi og fór í umhverfis- og samgöngunefnd og fékk góð meðmæli í nefndaráliti frá meiri hluta nefndarinnar. Minni hlutinn skilaði ekki áliti. Málið komst ekki á dagskrá í þinglok til síðari umræðu sem mörgum þótti miður. Umsagnir bárust í fyrra frá Íslandspósti, Neytendasamtökunum og Samtökum verslunar og þjónustu og var í öllum umsögnunum mælt með samþykkt tillögunnar. Í afar stuttu máli er þetta neytendamál, ósköp sakleysislegt verð ég að segja, en það vísar þó nokkuð til framtíðar og gæti það starf sem þarna er farið fram á orðið til þess að breyta og efla nýja siði í verslunarháttum, bæði milli landa og innan lands. Það yrði ekki síður dreifðum byggðum að gagni en fólkinu í kringum okkur á þessum reit. Ég læt þessu lokið, forseti, og hvet áhugamenn til að skoða greinargerðina og hlýða á umræðu í fyrra og líta á nefndarálit umhverfis- og samgöngunefndar sem þá kom fram. Ég vonast til að málið fái góða og hraða afgreiðslu á þessu þingi 

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um kosningar til Alþingis, nr. 24/2000, og lögum um kosningar til sveitarstjórna, nr. 5/1998, á þskj. 7, það er 7. mál þingsins. Frumvarpið er flutt hér fimmta sinni. Fyrsti flutningsmaður, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, hefur mælt fyrir frumvarpinu fjórum sinnum, allt frá 135. þingi, en ásamt honum eru hv. þingmenn Valgerður Bjarnadóttir, Höskuldur Þórhallsson, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Lúðvík Geirsson, Þór Saari og sú sem hér stendur flutningsmenn að frumvarpinu. Hér er gerð tillaga um að leiðrétta lýðræðishalla sem er í kjörstjórnum, þ.e. að í yfirkjörstjórnum og landskjörstjórnum skuli framboði sem á fulltrúa á Alþingi en fær ekki kjörinn fulltrúa í þessar kjörstjórnir, heimilt að tilnefna áheyrnarfulltrúa til setu í henni. Í greinargerð kemur fram að kosningarrétturinn er einn mikilvægasti rétturinn í lýðræðissamfélagi. En lýðræði er ekki tryggt þótt kosningarréttur sé til staðar, eins og menn þekkja af mýmörgum dæmum af kosningasvindli í ríkjum þar sem einn flokkur hefur fengið að bjóða fram eða þar sem ríkjandi stjórnvöldum er tryggður sigur í kosningum fyrir fram. Kjörstjórnir gegna mikilvægu hlutverki við að tryggja að kosningar fari rétt og eðlilega fram og eðlilegt hlýtur að teljast að allir flokkar eða framboðslistar sem fulltrúa eiga á Alþingi geti tekið þátt í störfum landskjörstjórnar og yfirkjörstjórna. Hið sama á við um sveitarstjórnarkosningar. Sú leið sem hér er lögð til kallar ekki á fjölgun í kjörstjórnunum sjálfum en gefur flokkum og framboðslistum sem hér hafa verið raktir rétt til að tilnefna áheyrnarfulltrúa til starfa með kjörstjórnunum. Þannig er tryggt að rödd allra heyrist en um leið viðurkennt að það er jafnmikilvægt að lítill stjórnmálaflokkur geti á lýðræðislegan hátt fylgst með gangi kosninga eins og stór flokkur. Síðasta vor afgreiddi stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd frumvarpið með jákvæðum hætti og lagði til að það yrði samþykkt með tiltekinni breytingu sem flutningsmenn hafa tekið inn í það frumvarp sem hér er flutt. Í nefndarálitinu er tekið sterklega undir röksemdir sem fluttar eru með þessu frumvarpi, jafnframt því sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd vekur athygli á því að tímabært sé að endurskoða kosningalög og nauðsynlegt sé að fara yfir athugasemdir og ábendingar, meðal annars skýrslu úttektarnefndar á vegum ÖSE sem gerð var um framkvæmd alþingiskosninga á Íslandi 25. apríl 2009. Ég vænti þess, frú forseti, að þar sem mjög skammt er síðan hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd lauk umfjöllun um frumvarpið með jákvæðum hætti að það muni hljóta skjóta framgöngu í þingsölum og fyrir nefndinni strax á þessu hausti. Ég legg til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að þessari umræðu lokinni.