Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (StgrA): Þá er lokið störfum deildarinnar, og verður þetta síðasti fundur hennar að þessu sinni. Ég mun ásamt skrifara ganga frá fundargerð þessa fundar, eins og venja er til, og skoða það samþ. án atkvgr., ef enginn mælir því í gegn. Ég þakka hv. deildarmönnum góða samvinnu og prýðilega framkomu í minn garð. Óska ég þeim öllum gleðilegra jóla og nýárs, en þeim sérstaklega, er heima eiga utanbæjar, fararheilla og góðrar heimkomu.



Ég vildi, áður en fundi er slitið, þakka hæstv. forseta fyrir góða, hlutlausa og drengilega fundarstjórn á þessu þingi og mildi hans í yfirráðum sínum yfir okkur. Og þótt okkur hafi e. t. v. fundizt hann nokkuð vinnuharður, þá fyrirgefst það góðum húsbónda. Hann hefur gætt réttlætis og hlutleysis, og veit ég, að dm. taka undir þakklæti og árnaðaróskir honum til handa. (Deildarmenn tóku undir þessi orð með því að rísa úr sætum sínum).

Forseti ( StgrA) : Ég þakka hv. 6. þm. Reykv. fyrir vingjarnleg ummæli hans í minn garð og viðurkenningarorð. Og ég vildi þá einnig leyfa mér að endurtaka þakkir mínar til hv. deildarmanna fyrir gott samstarf og óska þeim öllum og starfsfólki þingsins gleðilegra jóla og góðs árs, og vona ég, að við hittumst öll heil á ári komanda.



Ég vil aðeins vísa til nál. á þskj. 660, þar sem ég hygg, að deilur um þetta mál séu þýðingarlausar, þar sem þinglausnir standa alveg fyrir dyrum. Ég vil hins vegar spyrja fulltrúa Sjálfstfl., hvort þeir muni veita afbrigði við þessa umr., svo að hægt væri að taka málið fyrir til 3. umr. á næsta fundi fyrir kl. 2,30. Ef yfirlýsing liggur fyrir um það, að þeir muni ekki gera það, þá er þýðingarlaust að halda þessu áfram.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) : Eins og hv. frsm. meiri hl. veik að er ekki ástæða til að metast um það, hvort afbrigði mætti veita, með það fyrir augum, að málinu yrði lokið á þeim eina klukkutíma, sem er til stefnu, þar til þinglausnir eiga að fara fram. En þar sem hér er um stórt og þýðingarmikið mál að ræða, að það þurfi að ræða allýtarlega í n., ef einhver árangur ætti að nást af þeim viðræðum, held ég, að það sé tæplega hægt að ljúka því á svo skömmum tíma, svo að í nokkru lagi sé. Það má því einu gilda, hvort afbrigðin yrðu leyfð eða ekki. Þetta frv. er, eins og það kemur til okkar, breytt frá því, er það var lagt fram í Nd. af fjhn. þeirrar d. Eins og getið er um í grg., er frv. samið af mþn. í skattamálum, sem starfað hefur undanfarið. Fjhn. hafði aðeins stuttan tíma til umráða, og á þeim stutta tíma var ekki hægt að finna sameiginlegan grundvöll til þess að við gætum gefið út sameiginlegt nál. Ég tel það mjög óheppilegt að leggja mikið kapp á að afgreiða málið nú. Hér er um verulega grundvallarbreyt. að ræða, og við vitum, að þingið kemur fljótt saman aftur, og þá ætti að vinnast betri tími til þess að fjalla um málið heldur en nú er um að ræða. Ég skal ekki fara langt út í einstakar breyt. Þarna er t. d. um það að ræða að fjölga skattstjórum upp í sjö. Ég skal ekkert hafa á móti því, en þó er þetta nokkurt tímanna tákn. Hér eru komnir sjö embættismenn eingöngu vegna þess, hvað skattheimtan er orðið umfangsmikið starf í þjóðfélaginu. Þessir sjö skattstjórar munu nú rísa upp til þess að standa fyrir þessum málum, og það er út af fyrir sig ekki ágreiningsmál, vegna þess að þegar þessi l. eru í landinu, er áríðandi, að hægt sé að framfylgja þeim. Ég álít, að skattal. eigi að vera sanngjörn, en það verður að framfylgja þeim, jafnvel þó að þau séu ósanngjörn, en ég skal ekki fjölyrða um þetta frekar. Annað atriði í breyt. við frv., sem við í minni hl. erum alveg með, er hækkun persónufrádráttarins. Þessi hækkun er allveruleg. Í Rvík er hún úr 900 kr. í 1500 kr. fyrir einstakling, fyrir hjón úr 1800 kr. í 3000 og fyrir hvert barn úr 700 kr. upp í 1200 kr. Það getur alltaf verið álitamál, hvað persónufrádrátturinn eigi að vera mikill, en mín skoðun er sú, að hann eigi að vera mynd af því, sem talið er, að menn geti komizt af með minnst. Hjón með eitt barn hafa 7500 kr. skattfrjálst, ef frv. verður samþ., en þá er miðað við það ástand, sem er, áður en vísitalan sjálf er á lögð. Ég held, að víðast þar, sem tekjuskattur er á lagður, t. d. í Englandi, þar sé hann ekki lagður á, fyrr en menn hafa nokkuð háar tekjur, og það er í sjálfu sér góð regla. En við höfum ekki getað beitt þeirri reglu hér, af því að það hefur alltaf verið tekið verulega af tekjum manna, hvort sem þær hafa verið háar eða lágar. Aðalbreyt. þessa frv. frá því, sem nú er, er um hið skattfrjálsa tillag til varasjóðanna. Samkvæmt tekjuskattsl. hafa þessi félög rétt til þess að draga 20% frá skattskyldum tekjum, ef þau hafa varið því til varasjóða. En um hlutafélög, sem sjávarútveg stunda sem aðalatvinnuveg, er það að segja, að þau mega draga frá allt að 1/3 af tekjum sínum, og í 3. lagi getur einstaklingur, sem gerir út, lagt 20% af hreinum tekjum sínum í varasjóð. Um útgerðarfélögin gildir svo sú aukaregla, að af 1/3, sem skattfrjáls er, verða þau að leggja helming í nýbyggingasjóð. Þetta er engum takmörkunum háð. En upphaflega gátu þau varið 1/3 í varasjóð með því skilyrði að leggja helming þess í nýbyggingasjóð, án tillits til þess, hvað miklar tekjur félagsins yrðu. Hér er farið fram á þær stórvægilegu breyt., að þetta skattfrelsi verði með öllu afnumið. Með þessu frv. er skattfrjálst varasjóðstillag almennra hlutafélaga, sem áður höfðu 20% ívilnanir, afnumið. Þá er skattfrádráttur einstaklinga, er sjávarútveg reka og ákveðinn var 33½% í stað 20% af tekjum ársins 1942 með l. um dýrtíðarráðstafanir, í frv. ákveðinn til frambúðar. Þetta er bein afleiðing af því, að varasjóðstillagið er afnumið. Þetta tillag er allt lagt í nýbyggingarsjóð. Ég vil segja fyrir mitt leyti um þessar breyt., að ég get ekki fylgt þeim, þar sem þær eru teknar upp svo einhliða. Annað mál er það, að um það mætti tala, hvort ekki mætti miða varasjóðshlunnindin við það, að varasjóðstillagið væri ákveðin fjárhæð, sem varið væri til þess að tryggja reksturinn. En svo vil ég segja það, að það hefur reynzt þannig, að iðnaðarfyrirtæki og þess konar sérfyrirtæki eru áhættusöm fyrirtæki. Þessi hlunnindi hafa víða orðið til blómlegs atvinnurekstrar, og það væri ranglátt að hugsa sem svo, að verzlunin mætti tapa, ef vildi, en útgerðina bæri að efla, enda þótt hún sé mikilvæg. Þar að auki er þess að gæta, að mörg þessi félög hafa fjölda manns í þjónustu sinni, og þótt ekki væri nema til að tryggja atvinnu þessa fólks, þá þarf að fara hér einhverja millileið. Það dugir ekki eingöngu að afnema þessi réttindi, enda óréttmætt gagnvart félögum, sem nú eru nýstofnuð í trausti þessara hlunninda. Þetta mundi loka fyrir allan nýgróður fyrirtækja. Ég held nú, eftir því sem fram kom í n., að þá hefði nú verið hægt að brúa þetta bil, ef tími hefði unnizt til þess. En eins og skattfríðindi útgerðarinnar eru eftir þessu frv., þá sé ég ekki betur en breyt. sú, sem fyrirhuguð er, verði fremur til að rýra en auka möguleikana á endurnýjun skipaflotans og atvinnumöguleika. Að vísu er sjálft nýbyggingarsjóðstillagið hærra eftir frv. en eftir núgildandi l., en sú hækkun er keypt fyrir mikla rýrnun á varasjóðstillaginu, svo að ágóðinn ézt upp af þeirri hækkun, þegar öll kurl koma til grafar. Þótt ekki sé að vísu skylt að láta varasjóðstillagið ganga til endurnýjunar skipastólsins, þá gerir það fyrirtækin vitanlega miklu sterkari og atvinnulífið tryggara. Eins og ég sagði áðan, þá hefði vel getað farið svo, ef n. hefði getað haft þetta mál nægilega lengi til meðferðar, að þessu hefði eitthvað fengizt breytt og betri lausn náðst. En þar sem tími er ekki fyrir hendi til að reyna þetta til þrautar og þar sem ég játa, að ekki sé hægt að fallast á frv. óbreytt, þá legg ég til, að það verði fellt. Að vísu hefði verið hægt að bera fram við það brtt., en þær hefðu að líkindum aðeins verið felldar, ef ekki hefði tekizt áður að ná um þær samkomulagi.



Ef ekki stæði svo á, að kominn væri jólahugur í menn og þinglausnir stæðu fyrir dyrum,. þá væri freistandi að ræða um glundroða þann, óheilindi og stefnuleysi, sem fram kemur hjá flm. þessa frv. og eignaaukaskattsins. Hv. þm. Str. er nú eins og krossfestur milli tveggja ræningja í þessu máli og hefur ekki látið sjá sig hér nema til þess eins að greiða atkv. Aðrir höguðu sér eins og Júdas og stukku út og sýndu með því heilindin, er á átti að herða. Sannleikurinn er sá, að mál þetta var uppblásið af flm. þess, er þeir voru að braska við að mynda ríkisstj. á síðasta þingi. Síðan urðu þeir nauðugir viljugir að halda áfram með það, gátu illa dregið sig til baka, og e. t. v. hefði bara verið rétt af Sjálfstfl. að hjálpa þeim til að koma því í gegn, svo að þeir sætu í gildrunni og öllum lýðum yrði ljóst, hvílíkt þjóðskemmdarstarf þeir hefðu unnið. Hv. 3. landsk. er svo viti borinn, að hann veit vel, hvers kyns þessi mál eru. Ég hef þó ekki tíma til að rekja þá sorgarsögu, og sný ég mér því beint að málinu og því ranglæti, sem framið væri gegn útveginum, ef það næði fram að ganga, þótt þm. allir viti og viðurkenni, að hann er það, sem allt hvílir á. Það er um nýbyggingarsjóðsákvæðin. Það er lagt til í þessu frv., að allt varasjóðstillagið, sem er 1/3 af hreinum árstekjum, skuli allt lagt í nýbyggingasjóð. Ég veit ekki, hvort þeir menn, sem að þessu standa, vita, hvernig dæmið kemur til með að líta út í veruleikanum, ef fara á að framkvæma þetta. En við, sem í þessu vinnum, vitum ofur vel, að við verðum oft að starfa undir l., sem sett eru af litlum skilningi, stundum af illgirni eða pólitískum hrossakaupum. Ég skal taka til dæmis útgerðarfélag, sem græddi 268 þús. kr. á síðasta ári að ófrádregnum sköttum. Félagið greiddi svo af þessu 164 þús. kr. í skatta og útsvar. Ef það ætti nú að búa við þau skattalög, sem þetta frv. fer fram á, þá greiddi það 90 þús. kr. í nýbyggingasjóð, eða 254 þús. kr. í sjóð og opinber gjöld. Þá væru eftir 16 þús. kr. af tekjunum. Þá er og vitað, að ekkert slíkt fyrirtæki kemst hjá töluverðum útgjöldum vegna alls konar kvabbs, til sjómannaheimilis, til kirkjubygginga, til vetrarhjálpar o. s. frv. - Já, hv. 5. þm. Reykv. má hlæja að þessu, það hefur sjálfsagt aldrei verið leitað til hans í þessu skyni, svo að hann þekkir þetta ekki. -Þessar 16 þúsundir gengju þá til þess að mæta öllum óhöppum í atvinnurekstrinum, og það sér hver maður, að þau mega ekki vera mikil né mörg, svo að fyrirtækin verði ekki að sökkva sér í skuldir eða taka úr nýbyggingarsjóðunum til þess að greiða skuldir, og þá eru fyrirmælin þau, að af hverjum 100 krónum, sem fyrirtæki tekur úr sjóðnum, skal greiða 90 krónur til ríkisins, en 10 ganga í fyrirtækið. Allir sjá, að undir slíkum l. væri ekki hægt að vinna. Annaðhvort hafa þessir menn ekki lagt afleiðingar frv. niður fyrir sér eða það er eingöngu fram borið í pólitísku auglýsingaskyni. Ég sé nú, að hv. 5. þm. Reykv. er illa við þessar upplýsingar, því að þær fletta greinilega ofan af þeirri staðreynd, að með þessu er verið að leggja útveginn í rúst. Nú vildi ég taka annað dæmi. Ef útgerðarfélag væri það heppið, að það græddi eina millj. kr., þyrfti það að greiða 904.850,00 í útsvar, skatta og nýbyggingarsjóð. Þá héldi það eftir 95 þúsundum fyrir allri áhættu, ef frv. þetta næði fram að ganga. Það má geta nærri, hve 10% af tekjunum hrökkva fyrir mikilli áhættu. Mér er því alveg óskiljanlegt, hvernig þessir menn geta barið sér á brjóst í Sþ. og glamrað um fjandskap Sjálfstfl. við útgerðina á sama tíma og þeir eru að ræna hana öllum möguleikum. Hvílík frámunaleg tvöfeldni. Mig undrar hreinlega, að hv. 3. landsk. og hv. þm. Str. skyldu leyfa sér að krefjast umræðna um þetta mál.

Hver biður hv. þm. um að tala?

Var meiningin, eftir að málið var fram komið, að það skyldi keyrt umræðulaust í gegn móti öllum þingsköpum, þm. neitað um orðið og neitað, að það gangi til n.? Það væri svo sem ekki nema í framhaldi af heimskunni.

Það græðir enginn á þessari ræðu a. m. k.

Í nótt var samþ. þál. í Sþ. á þeim forsendum, að búið er að íþyngja þessum atvinnuvegi þannig, að ríkisstj. er gefin heimild til að veita útgerðinni skattívilnanir vegna sérstakra afskrifta á fiskiskipum. Till. þessi var samþ. með miklum meiri hl. atkv., þótt vitað sé, að þetta stappar nærri lagabroti. En nauðsynin er svo mikil, að þetta er álitið sjálfsagt. Það er eins og hv. þm. finni, að núgildandi skattalög eru að sliga útveginn. - Með því að forseti hefur nú óskað eftir, að ég ljúki máli mínu, þar eð fundur á að hefjast í Sþ. innan stundar, þá læt ég hér staðar numið að sinni. En ég vænti þess, að ég fái ótakmarkaðan ræðutíma við 3. umr. þessa máls.