Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Nú þegar þing kemur aftur saman eftir tveggja vikna hlé eftir störf í kjördæmum og að loknu Norðurlandaráðsþingi er mikilvægt að ríkisstjórnin geri betur grein fyrir áformum sínum vegna aðgerða fyrir heimilin en fram hefur komið í fjölmiðlum að undanförnu. Það hafa átt sér stað fundir þar sem stjórnarandstaðan hefur verið kölluð að borðinu og á þeim fundum hefur í sjálfu sér ekki annað komið fram en að margar tillögur hafa verið í loftinu og á borði. Við sjálfstæðismenn lögðum fram í upphafi þessarar viku tillögur um aðgerðir fyrir heimilin. Þar er bæði um að ræða beinar aðgerðir sem snúa að skuldavanda heimilanna en líka aðgerðir sem munu skapa ný störf sem er eitt allra stærsta velferðarmálið fyrir heimilin í landinu. Ég óska eftir því að hæstv. forsætisráðherra komi hingað og geri þinginu grein fyrir áformum sínum, nú þegar mánuður er liðinn frá því að þing kom saman og ákallið í þjóðfélaginu var sem hæst um að gripið yrði til frekari aðgerða til að bregðast við vanda heimilanna í landinu. Allan þann tíma sem liðinn er síðan hafa viðbrögðin einungis verið fálmkennd, afar ómarkviss og óskýr. Misvísandi skilaboð koma frá einstökum ráðherrum um það hvort ríkisstjórnin hyggist fara leið flatrar niðurfærslu eða ekki. Það hefur komið fram frumvarp til breytinga á gjaldþrotalögunum sem fylgdi afskaplega rýr greinargerð en fer núna í meðferð í þinginu. Maður spyr sig þegar mánuður er liðinn frá því að þingið kom saman og menn lofuðu því að grípa til markvissra aðgerða: Hvers vegna hefur t.d. neysluviðmiðið hjá umboðsmanni skuldara ekki verið hækkað og hindranirnar fyrir því að komast inn í úrræðin ekki 

Virðulegi forseti. Ég trúi því varla að formaður Sjálfstæðisflokksins ætli mér á tveimur mínútum að svara fyrir um aðgerðir sem eru í undirbúningi að því er varðar skuldavanda heimilanna. Hv. þingmaður veit auðvitað mætavel hvað þar liggur á borðinu enda ræddum við það síðast í gær. Þar kom fram að við mundum hittast síðdegis á mánudaginn til að fara endanlega yfir skýrsluna um úrræði og tillögur sem hafa verið á borðinu og menn hafa verið að reikna út. Þær tillögur eru margvíslegar og margar athyglisverðar. Ég trúi því að þegar upp er staðið verði hægt að ná samstöðu um þessar tillögur, ég tel þær þess eðlis. Þetta eru níu tillögur og ég held að af þeim tillögum sem hafa verið uppi á borðinu þurfi að skoða a.m.k. nokkrar leiðir í því sambandi. Ég tek að vísu eftir því að sjálfstæðismenn hafa í tillögunum núna lagt til lánalengingu á skuldum heimilanna. Ég sá ekkert þar um flata niðurfærslu á skuldum eða annað þannig að það verður fróðlegt í þessari umræðu hér, fyrst hv. þingmaður opnar á hana, að heyra hvort þetta sé sú tillaga sem þeir hafa til að leysa skuldavanda heimilanna, þ.e. hugmyndin um lánalengingu. Við erum vissulega að skoða hana og hún er inni í þeim aðgerðum sem menn eru að skoða. Það er verið að reikna hana út og niðurstaðan mun örugglega liggja fyrir á mánudaginn. Hv. þingmaður veit líka mætavel að á umliðnum vikum höfum við sett fram a.m.k. tvö eða þrjú mál til að létta á skuldavanda heimilanna, m.a. vegna uppboðsmála. Af því að hv. þingmaður minnist hér á neysluviðmiðið er verið að skoða það mál og ég vona að við getum fengið einhverjar tillögur þar að lútandi fljótlega.

Virðulegi forseti. Ég trúi ekki að hæstv. forsætisráðherra komi hingað og kvarti undan því að hún sé innt eftir svörum um það hvað ríkisstjórnin ætlar að gera. Það er rétt sem ráðherrann segir, við vorum saman uppi í Stjórnarráði í gær og mér var sagt að við mundum fá skýrslu í hendurnar eftir helgina. En það er ekki hægt að sætta sig við að hæstv. forsætisráðherra komi hingað upp og kvarti undan því að spurt sé eftir aðgerðum fyrir heimilin. Hún kýs að fara í einhvers konar áróður gegn tillögum Sjálfstæðisflokksins og segir okkur ekki hafa neitt annað fram að færa en að vilja lengja í lánum. Þetta er ekkert nema áróður. Þetta er rangt. Við höfum bent á að það er hægt að létta á greiðslubyrði heimila með því að slá á hana tímabundið gegn lengingu lána en það er bara eitt úrræði sem kemur til góða þeim sem eru ekki að fara í greiðsluaðlögun. Við erum líka að tala fyrir því að víkka út skilyrði þess að komast inn í greiðsluaðlögun, að hækka neysluviðmiðin, og að farið verði í skattalækkanir. Það kemur öllum heimilum til góða. Við leggjum líka til að fella niður stimpilgjaldið, að þeir sem hafa misst atvinnu 

Nú er það svo, eins og hv. þingmaður veit, að við fórum í samvinnu og samráð um skuldavanda heimilanna, ekki bara stjórnmálaflokkarnir heldur var það einnig við Hagsmunasamtök heimilanna, lífeyrissjóðina og bankana. Ég veit ekki hvort hv. þingmanni finnst það tilhlýðilegt þegar þessi skýrsla hefur ekki einu sinni verið sett fram að ég tilgreini nákvæmlega hvaða leiðir ég vil fara í þessu efni. Ég er að þessu samráði til að ná samvinnu og niðurstöðu við þá aðila sem hafa verið kallaðir að borðinu. Ég kveinka mér ekkert undan því að svara fyrirspurn frá hv. þingmanni en þingmaðurinn má heldur ekki kveinka sér undan því að svara því sem ég spyr hann um að því er varðar tillögur íhaldsins. Af því að þingmaðurinn nefnir hér skattalækkanir sem þeir hafa boðað verður þingmaðurinn að athuga hvað það þýðir. Bara á næsta ári mundi það stækka gatið um 86 milljarða kr., bara fyrir það eina ár, ef fara ætti í þær skattalækkanir 

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa ræðumanni tóm til að svara.

Frú forseti. Nú hefur hæstv. forsætisráðherra enn á ný boðað til svokallaðs samstarfs með stjórnarandstöðunni. Það kom mér svolítið á óvart þegar hæstv. forsætisráðherra boðaði til fundar um atvinnumál vegna þess að síðasta leiksýning af þessari gerð stendur enn þá yfir og við vitum ekkert hún stefnir, þ.e. samráðið um skuldavandann. Þar gaf hæstv. forsætisráðherra í skyn að hún væri tilbúin til að beita sér fyrir almennri skuldaleiðréttingu. Svo var því haldið fram að ekki væru allir hlynntir þeirri leið og þar af leiðandi væri ekki hægt að fara hana - eins og það hafi komið hæstv. forsætisráðherra á óvart, í tvö ár, að ekki væru allir sammála um hvaða leið ætti að fara. En það er einmitt málið, það eru ekki allir sammála um hvaða leiðir eigi að fara og þá hlýtur hlutverk forsætisráðherra að vera að taka af skarið. Það er ekki starf forsætisráðherra að framkvæma eingöngu það sem hvort eð er allir eru sammála um fyrir fram. Það er beðið eftir því að hæstv. forsætisráðherra taki af skarið. Við viljum gjarnan vinna með ríkisstjórninni í atvinnumálunum og öðrum málum en það kallar þá á stefnubreytingu ríkisstjórnarinnar. Við erum í tvö ár búin að upplifa endurtekið efni, sömu aðferðina aftur og aftur. Ríkisstjórnin lendir í vandræðum, stjórnarandstaðan er kölluð til funda, fjölmiðlarnir bíða fyrir utan, gefið í skyn að þar standi yfir mikið samráð - en svo breytist ekki neitt. Það breytist ekki nokkur skapaður hlutur þannig að nú er spurningin til hæstv. forsætisráðherra: Er hæstv. forsætisráðherra tilbúin í raunverulega stefnubreytingu varðandi atvinnumálin og önnur grundvallarmál? Þá spyr ég fyrst og fremst um tvennt: Er hæstv. forsætisráðherra tilbúin til að hverfa frá þeirri stefnu að reyna að vinna okkur út úr kreppunni með skattahækkunum og hverfa frá því að koma í veg fyrir alla nýja orkuframleiðslu í landinu? Ef ríkisstjórnin er ekki tilbúin til að endurskoða hug sinn í þessum tveimur grundvallaratriðum, til hvers ætti þá þetta svokallaða samráð að vera?

Virðulegi forseti. Varðandi það sem hv. þingmaður byrjaði á um flata niðurfærslu og að það hafi verið opnað á það verð ég að halda því fast til haga að ég gerði það með þeim hætti að ef samningar næðust við þá aðila sem þetta mál varðaði, sem eru lífeyrissjóðirnir, bankarnir og Íbúðalánasjóður, væri ég tilbúin að skoða það. Þannig opnaði ég á málið. Þótt að því kunni að koma að ég þurfi að höggva á hnútinn og leggja fram ákveðnar tillögur hlýt ég þó fyrst að vilja reyna að fara sáttaleiðina í þessu máli, heyra hvert aðrir vilja fara, hvað aðrir geta lesið út úr þeim reikningsniðurstöðum sem fást varðandi þessar átta, níu tillögur. Síðan er samráð í því fólgið að reyna að vinna þannig úr niðurstöðunni að bærileg sátt geti orðið um þær tillögur sem settar eru fram. Þetta tel ég að felist í að vinna í samvinnu og sátt að málinu. Varðandi skattahækkanir sem hv. þingmaður nefnir verður hv. þingmaður að horfa til þess hvernig fjárlögin eru núna samansett. Við förum í niðurskurð að ¾ hluta, og að ¼ hluta í skattahækkanir. Ég hefði ekki viljað sjá meiri niðurskurð en við erum að fara í sem er okkur mjög erfiður. Við höfum farið mjög varlega í skattahækkanir samanborið við niðurskurðinn. Við eigum eftir að sjá hvernig það gengur. Varðandi orkumálin, eins og hv. þingmaður lýsti, erum við að skoða þau. Hv. þingmaður veit að nefnd er í gangi, bæði á vegum iðnaðarráðherra og efnahags- og viðskiptaráðherra sem er að skoða eignarhaldsleiðir að því er varðar orkumálið og það að þrengja aðkomu fyrirtækja inn í orkufyrirtækin sem standa utan EES-svæðisins svo ég nefni dæmi. Við erum opin fyrir erlendri eignaraðild en það er auðvitað undir því fororði í þessu öllu saman 

Frú forseti. Það er rétt, auðvitað byrja menn á því að skoða málið og kanna hvað hinum ýmsu aðilum finnst um það en tvö ár eru liðin. Er ekki forsætisráðherra núna að tala um hluti sem hæstv. forsætisráðherra átti að framkvæma fyrir nærri því tveimur árum? Það er svo undarlegt að við skulum enn og aftur vera komin á upphafsreit í þessu máli. Hefur hæstv. forsætisráðherra séð kvikmyndina Groundhog Day sem fjallar um mann sem upplifir sama daginn aftur og aftur og aftur? Þannig finnst mér stundum tilveran vera í stjórnmálum hér með þessa ríkisstjórn. Aftur og aftur er maður að upplifa nákvæmlega sama hlutinn, sama hlut og maður upplifði hér fyrir næstum tveimur árum. Þar liggur kannski vandinn, það gerist ekki neitt hjá þessari ríkisstjórn. Það er beðið, það er sett af stað nýtt leikrit og kallað eftir víðtæku samráði. Svo kemur einhver einn og segir: Ég er ekki sammála. Nú, því miður, það eru ekki allir sammála, það er ekkert hægt að gera. Er ekki komið að því að hæstv. forsætisráðherra taki af skarið, er það ekki hlutverk hæstv. forsætisráðherra?

Virðulegi forseti. Ég held að allir sanngjarnir menn hljóti að viðurkenna að miðað við það gífurlega efnahagshrun sem þessi þjóð lenti í fyrir tveimur árum taki það meira en eitt og hálft ár að vinna þjóðina upp úr þeirri kreppu sem við erum í og að koma hér á endurreisn. Það er ósanngjarnt, hv. þingmaður, að halda því fram að þessi ríkisstjórn hafi ekkert verið að gera í því máli. Ég spyr hv. þingmann hvort hann telji það ekki ávinning að við höfum lækkað stýrivextina verulega, úr 18% niður í 5,5%,  Auðvitað eru það öfugmæli þegar því er haldið 

Virðulegi forseti. Það er merkilegt að heyra hæstv. forsætisráðherra lýsa því yfir hve vel gangi hér hjá ríkisstjórninni á sama tíma og Austurvöllurinn er að fyllast af fólki sem er að mótmæla aðgerðaleysi þessarar ríkisstjórnar.

Og mótmæla þér.

Það fólk er ekki að fagna góðum árangri þessarar ríkisstjórnar, hæstv. utanríkisráðherra. Ég ætla að leyfa mér að ræða við hæstv. forsætisráðherra um vandamál heimilanna og vandamál fyrirtækjanna og, það sem er kannski alvarlegast, atvinnuleysið sem er til staðar á Íslandi. Atvinnuleysi er eitthvert mesta böl sem nokkur þjóð þarf að ganga í gegnum. Einstaklingar, þeir sem þó hafa vinnuna, hafa lækkað í launum og bera minna úr býtum. Þennan vanda verður að leysa til þess að Ísland nái sér aftur upp á lappirnar. Það verður ekki gert nema með róttækum tillögum í atvinnumálum og málefnum fyrirtækjanna í landinu, fyrirtækjanna sem skapa störfin fyrir fólkið. Öðruvísi verður ekki hægt að skapa hér þau störf sem nauðsynlegt er að skapa. Samtök atvinnulífsins, ASÍ og stjórnarandstöðuflokkarnir á þingi, nú síðast Sjálfstæðisflokkurinn með viðamestu aðgerðaáætlun sem fram hefur komið frá hruni um endurreisn atvinnulífsins, hafa lagt fram tillögur til þess að reyna að blása lífi í atvinnulífið og fjölga hér störfum. Ríkisstjórnin í landinu er hins vegar, að því er virðist, eina stofnunin á Íslandi sem ekki hefur lagt fram neinar tillögur eða hugmyndir í atvinnumálum en hefur þess í stað eytt öllum sínum kröftum í að skjóta niður hugmyndir annarra, annarra stjórnmálaflokka og fulltrúa atvinnulífsins. Úr því að þessar tillögur hafa ekki komið fram, hvorki á fundum hæstv. forsætisráðherra né í opinberri umræðu, langar mig til að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvað það er sem ríkisstjórnin ætlar að gera 

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður misskilji aðeins þessi mótmæli sem hér eru fyrir utan ef hann telur að þau beinist einungis að ríkisstjórninni.  Við höfum sett fram ýmis úrræði í atvinnumálum og það veit hv. þingmaður. Ég fór yfir nokkur þeirra í gær sem eru á döfinni og eru á borði okkar. Við erum í ákveðinni skuldahreinsun inni í bankakerfinu þar sem við erum að beita okkur fyrir því að það verði fókuserað núna á lítil og meðalstór fyrirtæki, tekinn stuttur tími í að skoða skuldaálögur þeirra, hverjum þeirra er hægt að bjarga og hverjum ekki. Ég held að það sé mikilvægt mál til að koma atvinnulífinu á réttan kjöl á ný. Við höfum talað mjög fyrir því að efla stuðning við nýsköpunarverkefni. Við erum að tala um hugverkafyrirtæki og það hefur verið reiknað út að þar sé hægt að skapa í hvorum geiranum um sig a.m.k. um þúsund störf á ári. Við erum að fara í vegaframkvæmdir upp á 30 milljarða kr. og á lokastigi eru samningar við lífeyrissjóðina í því máli. Stóriðjuverkefnið í Straumsvík er að fara í gang. Við erum í samvinnu við alla stjórnmálaflokkana um grænan hagvöxt og græna atvinnuuppbyggingu og ég vænti þess að það komi verulega mikið út úr því. Við erum með á borði okkar úrræði sem við munum ræða líka við stjórnarandstöðuflokkana, vinnumarkaðsúrræði fyrir atvinnulausa sem þarf að taka á vegna þess að þar eru mýmörg verkefni 

Virðulegi forseti. 

Af hverju … hlaupa út?

Það hljóp enginn út, hæstv. utanríkisráðherra. Vandamálið við það samráð sem hæstv. forsætisráðherra talar alltaf um er að hún vill ekki eiga samráð við stjórnarandstöðuna eða fulltrúa atvinnulífsins.  Sjáið þið stöðugleikasáttmálann, hvað varð um hann? Það var skrifað undir hann af hálfu ríkisstjórnarinnar og blekið var varla þornað á sáttmálanum þegar hann hafði verið svikinn. Það sama má segja um það samráð sem menn reyndu að gera með sér um stjórn fiskveiða. Um leið og sáttatillagan hafði verið samþykkt hljóp ríkisstjórnin frá sáttinni. Aðalatriðið er að  
            

Forseti hvetur þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Af því að hér var nefndur stöðugleikasáttmálinn er ástæða til að rifja upp af hverju aðilar fóru frá honum. Samtök atvinnulífsins fóru frá honum út af skötusel og ASÍ vegna þess  Hv. þingmaður sem hér er með þessa fyrirspurn hefur með flokki sínum kallað mjög eftir því að fara í samráð við ríkisstjórnina um atvinnumálin og atvinnuuppbyggingu. Það hefur ekki liðið fundur með varaformanni Sjálfstæðisflokksins um skuldavanda heimilanna án þess að talað sé fyrir því að við mundum líka hafa samráð um atvinnumál og atvinnuuppbyggingu sem væri hin hliðin á peningnum. Við vorum sammála hv. varaformanni Sjálfstæðisflokksins um það  
            

Frú forseti. Hugtakið „kraftaverk“ hefur öðlast alveg nýja merkingu hér í þessari umræðu í dag þegar hæstv. forsætisráðherra kemur upp og líkir efnahags- og atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar við kraftaverk. 22–23 þús. störf hafa tapast á Íslandi á umliðnu einu og hálfu ári. Við greiðum á ári hverju 25 milljarða kr. í atvinnuleysisbætur og hæstv. forsætisráðherra gumar af því að atvinnuleysi sé minna en talið var, en það er reyndar vegna þess að þúsundir Íslendinga hafa flutt úr landi. Væri þá betra ef fólksflutningurinn væri enn meiri og við hefðum minna atvinnuleysi en raun ber vitni? Hæstv. forsætisráðherra verður að fara að horfast í augu við raunveruleikann. Eins og hér hefur verið nefnt hefur þessi ríkisstjórn einnig svikið aðila vinnumarkaðarins með því að svíkja stöðugleikasáttmálann. Erlend fjárfesting í orkugeiranum, sem hefði getað skapað þúsundir starfa, er óvelkomin og allir vita að Vinstri grænir eru á móti slíkri fjárfestingu og hluti Samfylkingarinnar einnig.  Ríkisstjórnin sér einfaldlega ekki ljósið í því að auka verðmætasköpun í samfélaginu. Þess í stað er farið hringinn í kringum landið og boðaður blóðugur niðurskurður í heilbrigðismálum. Það eru boðaðar enn frekari skattahækkanir. Á meðan situr ríkisstjórnin hjá og hefur enga stefnu þegar kemur að atvinnumálum þjóðarinnar, hefur enga stefnu í því að auka verðmætasköpunina. Getur hæstv. forsætisráðherra verið alvara með því að tala um að 

Virðulegi forseti. Já, mér er full alvara þegar ég segi að hér hefur náðst mikill og verulegur árangur í efnahagsmálum. Tölur tala sínu máli um það sem ég ætla ekki að fara yfir aftur. Það er alveg ljóst að við erum að greiða í vaxtakostnað 75 milljarða kr. á ári og þess vegna þurfum við að fara töluvert hart í niðurskurðinn og höfum þurft að koma með skattahækkanir. Það er alveg blóðugt að þurfa að borga svona mikið í vexti - og ég held að hv. þingmaður hljóti að taka undir það með mér - sem samsvarar öllum útgjöldum til aldraðra og öryrkja og öllum útgjöldum sem fara í að reka Landspítalann. Ef við slökum eitthvað á í þessu efni kostar það bara hærri vaxtareikning fyrir þjóðina. Og hverjir fara verst út úr því? Það er láglaunafólkið, það er fólkið með litla peninga á milli handanna. Þess vegna erum við að biðja um samvinnu við stjórnarandstöðuna um að ná saman um að við komum okkur sem fyrst út úr þeim vanda sem við erum í. Umræðan hefur þennan hálftímann farið í að ræða atvinnumálin og ég hef farið yfir það hvað ríkisstjórnin er að gera í þeim efnum sem snúa bæði að ýmsum stórum verkefnum, ýmsum verkefnum sem snerta nýsköpun og hugverkaiðnaðinn. Það er líka alveg ljóst að störfum er tekið að fjölga hér. Markmiðið sem við settum okkur í þeim tillögum sem við vildum setja fram við stjórnarandstöðuna, að ná hagvextinum á næsta ári upp í 3–5%, verður erfitt en það er hægt ef menn taka höndum saman. Ég hef virkilega áhyggjur af atvinnuleysinu, ekki síst langtímaatvinnuleysinu. Til dæmis erum við sérstaklega að skoða núna tillögur 

Frú forseti. Hæstv. ráðherra kveinkar sér undan því að ríkissjóður þurfi að borga 73 milljarða  Ég vil að lokum segja að þessi ríkisstjórn hefur ekki unnið neitt kraftaverk fyrir fólkið í landinu,  
            

Virðulegi forseti. Það er voðalega erfitt að botna í sumum af þeim ræðum sem hér eru fluttar vegna þess að þeir flokkar sem hafa talað, tveir - mér finnst ekki beint burðugar þær tillögur sem þeir hafa lagt fram í atvinnumálum. Mér finnst þær ekki beint burðugar. 
            

Hljóð í þingsal.

Ég harma það mjög að stjórnarandstaðan vilji ekki koma að þessu borði. Það er nauðsynlegt að við náum saman um þetta. Það er það sem fólk er að kalla eftir, að við náum saman um þær brýnu aðgerðir sem við þurfum að fara í. Og hv. þingmaður getur ekki með góðu móti sagt að ekkert hafi verið gert að því er varðar að reisa við efnahagslífið.  Ef þessi ríkisstjórn er jafnómöguleg og stjórnarandstaðan heldur fram, 

Frú forseti. Mig langaði að spyrja hæstv. forsætisráðherra að því hvort mögulegt væri að heyra eitthvað fyrir fólkið sem er hér úti, að gefa því einhverja hugmynd um á hvaða vegferð ríkisstjórnin er varðandi brýnar aðgerðir fyrir heimilin. Mér finnst mjög mikilvægt að gefa fólki von og ég hef virkilega von um að hægt sé að reisa þjóðfélagið aftur upp. Ég vona heitt og innilega að hæstv. forsætisráðherra hlusti á ákallið hér úti og í samfélaginu. Ég vona að farið verði í þannig aðgerðir að fólk þurfi ekki að standa áfram hér úti, aftur og aftur. Mig langar líka að spyrja hæstv. forsætisráðherra af hverju þau skilaboð komu frá henni - þau orð voru alla vega lögð henni í munn - að við hefðum gengið út af fundi. Það var alls ekki sá veruleiki sem var á fundinum heldur var ákveðið að hittast aftur á mánudaginn. Mér finnst bagalegt þegar svona rangfærslur eru settar fram í fjölmiðli landsins, ríkisútvarpinu og -sjónvarpinu. Það gefur ranga mynd af því sem fram fór á fundinum. Þá finnst mér mikilvægt að það komi fram að ekki er hægt að greina í sundur, og ræða samvinnu, vandamálin sem fjölskyldur landsins standa frammi fyrir varðandi lánin sín og atvinnumálin. Þetta þarf allt að hanga saman, þetta er allt hluti af sömu myndinni og sama veruleikanum sem fólk stendur frammi fyrir.

Virðulegi forseti. Þó að sú sem hér stendur hafi alveg sæmileg völd sem forsætisráðherra þá stýrir hún ekki fjölmiðlum. Hún stýrir ekki fyrirsögnum í fjölmiðlum eða hvernig þeir leggja upp það sem stjórnarandstaða eða ríkisstjórn segir. Auðvitað var það ekki svo, hv. þingmaður, að ég hefði sagt að þið hefðuð gengið á dyr enda var það ekki svo.  Von fyrir þann hóp sem stendur hér fyrir utan - það er auðvitað undir okkur öllum komið hvort við berum gæfu til þess að vinna úr þeim tillögum sem eru á borðinu í því efni. Þær eru allar á borðinu og hafa allar verið undir. Og ég mun leggja mig alla fram um að hægt sé að ná sátt um þetta. Ég hef nefnt tillögu sjálfstæðismanna sem er lenging í lánum. Þeir tala ekki um flatan niðurfærslu eins og hv. þingmaður hefur gert og hennar hreyfing. Ég hef satt að segja ekki séð mikið af úrlausnum hjá Hreyfingunni í atvinnumálum sem okkur vantar svo sárlega. Tillaga Hreyfingarinnar er sú að sú sem hér stendur fari til Bessastaða og segi af sér og hér komi utanþingsstjórn, að lýðræðislega kjörin stjórn fari frá og það verði einn maður á Bessastöðum sem handvelji einhverja aðila í utanþingsstjórn til þess að stjórna landinu. Ég er ekki viss um að það muni skila okkur betra velferðarkerfi eða að tekið verði betur á því að ná niður skuldavanda heimilanna með utanþingsstjórn. Ég sakna þess að sjá ekki tillögur Hreyfingarinnar í atvinnumálum sem er forsenda þess að við getum byggt upp velferðarkerfi og komið í veg fyrir 

Frú forseti. Ég hvet hæstv. forsætisráðherra til að lesa tillögur okkar því að ljóst er að það hefur hún ekki gert. Þær eru aðgengilegar á vef Hreyfingarinnar, hreyfingin.is. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvað sé til í því sem ég hef heyrt víða frá þingmönnum og nú síðast frá Hagsmunasamtökum heimilanna - og ég hef heyrt þetta í a.m.k. heilt ár - um að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi lagt til og sé mjög hlynntur almennri leiðréttingu á lánum. Mér finnst harla skrýtið að heyra þetta aftur og aftur. Og sérstaklega nú undanfarna viku hef ég heyrt frá hv. þingmönnum og hagsmunaaðilum að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sé hlynntur almennri leiðréttingu á lánum. Mig langaði að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort eitthvað sé til í þessu og hvort þetta hafi verið rætt við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn.

Virðulegi forseti. Fulltrúar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eru staddir hér á landi og eru að ræða við ríkisstjórnina í aðdraganda fjórðu endurskoðunar á samstarfi okkar við hann. Auðvitað ber skuldastöðu heimilanna þar mjög á góma vegna þess að það er rætt um hana. Ég mun eiga fund með þessum aðilum á mánudaginn þar sem ég fer yfir stöðuna. Þeir hafa verið að ræða þetta. Komið hafa fram áhyggjur þeirra af almennri skuldaniðurfærslu sem nái til allra sem eru með einhver húsnæðislán. Þeir hafa áhyggjur af því að það muni skaða efnahags- og fjármálalífið. Ég hef því ekki heyrt það sem hv. þingmaður nefndi. En við munum auðvitað ræða við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um þá niðurstöðu sem við komumst að, vonandi sameiginlega, um hvernig taka eigi á skuldavanda heimildanna. 

Forseti. Í morgun sat ég á mínu fyrsta Norðurlandaráðsþingi og þar var fyrirspurnatími. Þingmenn fóru upp í pontu og spurðu kurteislega og ráðherrar svöruðu kurteislega. Hér áðan sat heill bekkur af unglingum á pöllunum og ég skammast mín fyrir að þessir krakkar, þessi ungmenni, hafi orðið vitni að fyrirspurnatíma þar sem spyrjendur fóru í pontu í árásarham og ráðherrar tóku til máls 

Virðulegur forseti. Mig langar að taka aðeins til máls varðandi þá umræðu sem var hér áðan um m.a. atvinnumál. 
            

Forseti biður hv. þingmann um að ræða fundarstjórn.

Já, ég mun ræða fundarstjórn forseta. Mig langar að beina því til hæstv. forseta þingsins að hún kalli saman formenn þingflokka vegna þess að umræðan áðan var í þeim hefðbundna farvegi að þingflokkar og stjórnmálaflokkar koma fram með tillögur í atvinnumálum sem þeir vita að munu valda deilum. Mig langar að biðja þingmenn að kveikja aðeins á því hvort hægt sé að koma fram með tillögur í atvinnumálum þar sem menn ganga út frá því í upphafi að þær muni ekki valda deilum. Er hugsanlega hægt að velta málinu fyrir sér á þann hátt? Þannig væri kannski hægt að komast að einhverri niðurstöðu. Að sjálfsögðu vita sjálfstæðismenn að tillögur þeirra munu valda deilum. Að sjálfsögðu veit Samfylkingin að tillögur hennar um erlenda fjárfestingu valda 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að beina orðum sínum til forseta.

Frú forseti. Annað mál á dagskrá í dag er þingsályktunartillaga frá þingflokki framsóknarmanna um samvinnuráð um þjóðarsátt sem er mikilvægt mál og kannski sérstaklega í ljósi þeirrar umræðu sem var hér á undan. Ég fer því fram á það við frú forseta að hún gangi úr skugga um það og tryggi að forustumenn ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, verði viðstaddir þá umræðu. Það er mikilvægt að fá sjónarmið þeirra fram þegar kemur að enduruppbyggingu samfélagsins. Ég vonast til að sú umræða sem mun fara fram um tillögu okkar verði á skaplegum nótum. Hins vegar er það svo á tímum sem þessum að við getum aldrei verið sammála um alla hluti. Til þess er þessi ræðustóll. Ég mun ekki veigra mér við því að tillagan verði gagnrýnd enda vorum við ekki kjörin á þing til að vera sammála um alla skapaða hluti.

Hæstv. ráðherrar hafa heyrt ósk hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Hér hefur verið talað um mikilvægi þess að bæta vinnubrögð í þinginu. Eitt af því sem menn þurfa að bæta og ég beini því sérstaklega til virðulegs forseta er hvernig ráðuneyti svara þingmönnum. Ég tek hér upp sérstakt mál, get tekið fleiri og mun gera það, þ.e. fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra sem kom fram í vor um sérfræðikostnað hjá starfsmönnum í háskólum. Þá var svarið að ekki væri hægt að svara vegna þess að ekki væri til starfsmannalisti í forsætisráðuneytinu. Ég spurði aftur og benti á vef háskólans en þar er fyrir alla jarðarbúa starfsmannalisti. Nú fæ ég nýtt bréf þar sem sagt er að þeir muni senda bréf í háskólann og biðja um starfsmannalistann vegna þess að það sé ekki nóg að hafa starfsmannalistann sem er á vef internetsins. Virðulegi forseti. Þetta er fullkominn útúrsnúningur. Ég vil fá svar við sérfræðikostnaðinum hjá starfsmönnum og vísa í listann á vef 

Frú forseti. Ég vildi leggja til við virðulegan forseta hvort ekki væri þess virði að kanna hvort það megi ekki bara fela Hreyfingunni að segja okkur hvernig við eigum að haga þingstörfum, hvernig við eigum að hafa þingsköpin, vegna þess að Hreyfingin hefur sýnt það og sannað frá því að hún kom á þing að hún sýnir iðulega kurteisi í garð allra þingmanna. 

… utanríkisráðherranum.

Hreyfingin talar líka bara í lausnum, hún gagnrýnir ekki. Jafnframt sýnir Hreyfingin að hún getur mótað hvaða tillögur mega koma inn í þingið en hverjar ekki, hverjar eru tækar en hverjar eru bara til þess fallnar að skapa deilur þannig að Hreyfingin gæti í rauninni lagt línurnar um hvað við megum ræða í þinginu og hvað ekki. Auk þess vitum við líka eins og hefur komið fram, margoft, að Hreyfingin er eini lýðræðislega kjörni þingflokkurinn á Alþingi. 
            

Frú forseti. Það fer ágætlega á því að hér stendur til að ræða þingsályktunartillögu sem allir þingmenn Framsóknarflokksins standa að um svokallað samvinnuráð um þjóðarsátt. Ástæðan fyrir því að ég tel að það fari ágætlega á því að ræða þetta núna er sú að þetta er í raun mál sem er á margan hátt líkt því sem boðað hefur verið af ríkisstjórninni að undanförnu, á margan hátt segi ég vegna þess að á þessum málum er þó grundvallarmunur og til þess þarf að líta. Ríkisstjórnin hefur talað um mikilvægi samstarfs og samvinnu milli stjórnar og stjórnarandstöðu og annarra aðila þar að auki, en það er einmitt það sem þessi tillaga gengur út á, að ná fram auknu samráði og samvinnu. Tillagan var raunar lögð fram fyrst í mars á þessu ári en þingflokkur framsóknarmanna hefur talað fyrir samvinnu og samstarfi stjórnarandstöðu og stjórnar allt frá því að flokkurinn gerði það sem ég held að sé óhætt að segja að hafi verið einstök tilraun í íslenskri pólitík með því að treysta núverandi stjórnarflokkum fyrir öllum ráðuneytum í minnihlutastjórn. Það gekk ekki sem skyldi en þó höfum við ekki gefist upp á því að tala fyrir samvinnu sem flestra þingmanna. Ég nefndi að það væri þó grundvallarmunur á þessum tillögum og því sem ríkisstjórnin hefur verið að gera. Sá munur liggur fyrst og fremst í því að tillögurnar gera ráð fyrir stefnubreytingu, að ríkisstjórnin sætti sig við það að ef hún ætlar að fá alla með að borðinu verði hún að opna á að það verði raunveruleg stefnubreyting t.d. varðandi skuldamál heimilanna og varðandi atvinnumálin. Það hefur hins vegar ekki verið raunin í þeim viðræðum sem við höfum upplifað fram að þessu og raunar upplifað núna næstum því í tvö ár þar sem hvað eftir annað er talað um mikilvægi samstarfs. Það eru settir á fundir og fundirnir fara iðulega fram á sama hátt, fjölmiðlar mæta til leiks og ríkisstjórnin tilkynnir að hún sé aldeilis að taka undir ákall um samvinnu og samstarf en það gerist ekkert, það breytist ekki neitt í stefnu ríkisstjórnarinnar. Þetta gengur í rauninni bara út á það að fá stjórnarandstöðuna með í sömu súpuna og ríkisstjórnin hefur búið til. Við sjáum svo hvert þetta átti að leiða og er þegar byrjað að leiða, þ.e. að vandræðagangur ríkisstjórnarinnar sé núna öllu þinginu að kenna, það sé öllum þingmönnum að kenna hvaða stefnu ríkisstjórnin hefur rekið, hvaða vonlausa stefnu hún hefur rekið. Þetta heyrðum við síðast áðan og m.a. í frammíköllum hæstv. utanríkisráðherra sem talar um að það sé verið að mótmæla þinginu öllu. Hæstv. forsætisráðherra kemur hér líka og leggur áherslu á að verið sé að mótmæla öllum þingmönnum, ekki bara ríkisstjórninni. Þetta er líklega fyrsta ríkisstjórnin í Íslandssögunni sem ekki tekur ábyrgð á eigin gerðum, tekur ekki ábyrgð á eigin stefnu þegar illa fer heldur ætlar að kenna stjórnarandstöðunni til jafns sjálfri sér um hvernig hefur farið. Þetta er mjög undarleg og mjög óheppileg nálgun á stjórnarhaldi og við sjáum hana líka birtast í því að það skortir fyrir vikið alla forustu. Hæstv. forsætisráðherra virðist halda að stjórnmálin snúist um það að framkvæma eingöngu það sem allir eru sammála um. Fyrir vikið hefur ósköp lítið gerst og þetta er kannski skýringin á því. Hvernig má ráða bót á þessu? Með því að menn leggi línurnar strax í upphafi um hvert skuli stefna en jafnframt að menn skoði þá fleira en eitt í einu. Hér var byrjað á því að ræða um skuldastöðu heimilanna og síðan - því var reyndar ekki lokið þrátt fyrir yfirlýsingar um að það mál mundi klárast, menn mundu ekki standa upp fyrr - er talað um að nú eigi allir að koma saman að atvinnumálunum. Svona er þetta allt slitið í sundur, eitt leikrit sett á svið í einu. Við sjáum hvernig því leikriti sem byrjaði núna síðast hefur undið fram, því var haldið fram að stjórnarandstaðan hefði gengið af fundi, sem var náttúrlega alrangt, það var einfaldlega rangt eins og bent var á hér áðan. Það er tekið eitt atriði í einu og sett á svið einhver sýning í kringum það. Grundvallaratriðin eru þau að það þarf að líta á allt, öll mikilvægustu úrlausnarefnin í sameiningu vegna þess að allt tengist þetta auðvitað og menn þurfa að opna á það að breyta um stefnu. Ég ætla þá að byrja á því að lesa þingsályktunartillöguna sjálfa og fara svo stuttlega yfir hvert atriði fyrir sig. Tillagan hljóðar svo: Alþingi ályktar að fela forsætisráðherra að koma á fót samvinnuráði, vettvangi stjórnmálaflokka og hagsmunaaðila, til að ræða og leita leiða í anda þjóðarsáttar til langtímastyrkingar atvinnuvega landsins og efnahags þjóðarinnar til frambúðar. Í ráðinu sitji fulltrúar allra þingflokka, ásamt fulltrúum atvinnulífs, launþega, sveitarfélaga, fjármálafyrirtækja og Bændasamtaka Íslands. Ráðið leggi tillögur fyrir forsætisráðherra eigi síðar en 31. desember 2010 og ráðherra leggi fram lagafrumvörp til innleiðingar þeirra í íslensk lög ef þörf krefur. Markmið ráðsins verði eftirfarandi: 1. Almenn skuldaleiðrétting, með jafnræði, réttlæti og hagkvæmni að leiðarljósi, sem gagnist öllum. 2. Lækkun stýrivaxta Seðlabanka Íslands. 3. Trygging stöðugs verðlags. 4. Atvinnuskapandi framkvæmdir. 5. Jöfnun áhættu í skiptum lánveitenda og lántaka. 6. Stytting fyrningarfresta krafna eftir gjaldþrot. 7. Jöfnun samkeppnisstöðu fyrirtækja á markaði. 8. Sköpun stöðugleika og festu í rekstri ríkisins. 9. Gerð langtímaáætlana um útgjöld ríkisins. 10. Endurskipulagning ríkisfjármála og endurskoðun samstarfsáætlunar Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Nú má segja að ný skoðanakönnun hafi gert 10. atriðið auðveldara vegna þess að daginn eftir að Samfylkingin missti verulegt fylgi í skoðanakönnun opnaði hæstv. forsætisráðherra allt í einu á það að endurskoða samstarfið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Byrjum á lið 1, almenn skuldaleiðrétting. Ég ætla ekki að verja löngum tíma í að fara yfir þetta mál sem hefur svo mikið verið rætt á undanförnum tveimur árum en þó væri kannski ekki vanþörf á vegna þess að enn koma hæstv. ráðherrar og segjast ekki hafa séð hvernig eigi að framkvæma almenna skuldaleiðréttingu eins og við báðum þá um og að kynna sér málið á sínum tíma. Við höfum þó séð það á þessum tveimur árum, eins og við héldum fram á sínum tíma, að lán heimilanna voru færð úr gömlu bönkunum yfir í þá nýju með verulegri niðurfærslu og það skapar þá talsvert svigrúm. Við höfum líka séð að besta leiðin til að ná jafnræði í aðgerðum í skuldamálum eru almennar aðgerðir. Það sem menn óttuðust kannski á sínum tíma var að þeir sem skulduðu mest fengju hæstu krónutölu afskrifaða, og í rauninni er það auðvitað þannig með almennum aðgerðum að sá sem skuldar mest fær hæstu krónutölu afskrifaða en hlutfallið er það sama. Það er bara verið að færa alla aftur á þann stað sem menn voru í byrjun árs 2008 eða þar um bil. Hvað hefur hins vegar gerst með sértæku aðgerðunum? Það hefur eingöngu verið komið til móts við þá sem skulda mest og afskriftirnar þar iðulega miklu meiri en 20% svoleiðis að þetta er líka spurning um réttlæti. Þetta er spurning um að allir sitji við sama borð og að þeir sem áttu dálítið eigið fé þurfi ekki að sæta því að það þurrkist allt út, í rauninni að millistéttin sé þurrkuð út, vegna þess að það sé eingöngu komið til móts við þá sem eru komnir í þrot. Þetta skapar líka mjög hættulega öfuga hvata í hagkerfinu. Það ýtir undir það að fólk fari einfaldlega í þrot vegna þess að öðruvísi er ekki komið til móts við það. Það vantar hvatann til að vinna sig út úr vandræðunum, til þess að byggja upp. Við höfum líka farið ítarlega yfir það hvernig niðurfærsla lána sem er ekki innstæða fyrir í hagkerfinu getur ýtt undir hagvöxt, komið hagkerfinu af stað, og séð dæmi um það hvernig fer þegar menn afskrifa ekki það sem þarf að afskrifa, eins og í Japan þar sem hefur ríkt stöðnun og ekki verið hagvöxtur í 20 ár. Tap Japana af því er þegar orðið miklu meira en ef þeir hefðu bara horfst í augu við tapið á sínum tíma og afskrifað. Svo er þetta líka ágætlega til þess fallið að ná samstöðu vegna þess að málið er í raun svo einfalt, það er eins og ég nefndi áðan bara verið að leiðrétta lán allra jafnt, færa alla í þá stöðu sem þeir voru í áður en þessi svokallaði forsendubrestur varð. Við hljótum að geta tekið undir það öll að þetta hafi verið forsendubrestur og því sé réttlætanlegt gagnvart öllum að þeir fái leiðréttingu. Hvað varðar möguleikana á því að framkvæma þetta, fjárhagslegar forsendur, þá hef ég rakið það áður í þingræðu og læt nægja að vísa til þess þó að auðvitað, eins og ég tók þá fram, séu aðstæðurnar orðnar bæði mun flóknari og það sé orðið dýrara að ráðast í almenna niðurfærslu en var á sínum tíma og það er atriði út af fyrir sig. Það þarf að skoða hvers vegna ekki var léð máls á þessu á sínum tíma og hvers vegna það leiddi til þessa mikla taps, tapsins sem birtist í því að þetta sé orðið miklu dýrara núna. Hér er nefnd vaxtalækkun, sem er liður nr. 2. Ég heyrði hæstv. forsætisráðherra hreykja sér af vaxtalækkuninni áðan, að ríkisstjórnin hefði lækkað vexti. Við vitum að auðvitað er það ekki svo. Það er Seðlabankinn sem tekur ákvörðun um slíkt. Við töldum hins vegar þegar við lögðum fram þessa tillögu að ástandið væri orðið þannig að það réttlætti inngrip í þetta. Og nú minni ég á að hér er ekki bara um ræða samstarf stjórnmálamanna heldur utanaðkomandi aðila og Seðlabankinn kæmi þá inn í þetta líka þannig að það væri tekin sameiginleg ákvörðun um það að lækka vexti. En þar getur þurft að koma til samstarf og samráð ólíkra aðila og Seðlabankinn að sætta sig við að stefna hans fram að þessu hafi orðið undir, njóti ekki meirihlutastuðnings, og það sé rétt í því tilviki að gefa eftir gagnvart í rauninni eiginlega öllum öðrum. Við nefnum mikilvægi stöðugs verðlags í lið nr. 3 og þar getur ríkið haft forustu vegna þess að við höfum séð það á undanförnum tveimur árum þegar ráðist hefur verið í skattahækkanir á neysluvörum að í fyrsta lagi hækkar það verðlagið og verðbólguna en ýtir í rauninni undir enn þá meira tjón í formi hækkunar á verðtryggðum lánum. Þarna þyrfti ríkið að taka af skarið en í samstarfi við fulltrúa atvinnurekenda um að menn komi á stöðugu verðlagi eins og tókst ágætlega í þjóðarsáttarsamningum á sínum tíma. Liður nr. 4 snýr að því að ráðist verði í framkvæmdir strax. Það eru nokkur verkefni sem er óhætt að segja að bíði eftir því að ríkið hleypi þeim af stað eða réttara sagt að ríkisstjórnin hætti að leggja steina í götu verkefnanna. Til dæmis voru kynnt ein 30 slík verkefni í iðnaðarnefnd fyrir ekki svo löngu síðan. En lykilatriðið í þessu er þó að skattstefnunni verði breytt þannig að hún ýti undir fjárfestingu og aukin umsvif í atvinnulífinu frekar en að draga úr þeim. Það er í rauninni ekki hægt að ræða atvinnumálin án þess að ræða skattstefnuna um leið. Þess vegna lagði ég svo mikla áherslu á það í fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra áðan að ef fara ætti að ræða samstarf í atvinnumálum mundu menn opna á það breyta skattstefnu ríkisstjórnarinnar. Liður nr. 5 snýr að því að áhættu verði skipt milli lánveitenda og lántaka. Þetta lýtur að verðtryggingu og ábyrgðum og hefur svo sem verið farið ítarlega í gegnum tillögur okkar á þessu sviði í frumvörpum og þingsályktunartillögum en ég ætla ekki að fara nánar út í það hér, enda er hugmyndin ekki sú að það sé endilega farið nákvæmlega að þeim tillögum sem framsóknarmenn hafa lagt fram heldur að menn sammælist um það í þessu atriði eins og hinum að vinna að þessu meginatriði, að áhættu verði skipt með sanngjarnari hætti milli lánveitenda og lántaka. Liður nr. 6 er um breytingu á fyrningarfresti krafna. Þetta mál er reyndar komið á ágætisrekspöl sem betur fer með nýju frumvarpi sem þó mun líklega þurfa að gera töluverðar breytingar á. Menn hafa fundið á því ýmsa galla en vonandi má finna lausnir á þeim. Liður nr. 7 er um meðferð banka á rekstrarfélögum. Þetta er í rauninni mjög stórt og mikilvægt atriði. Þegar við tölum um að byggja þurfi upp atvinnu í landinu, byggja upp öflug ný fyrirtæki og halda eldri fyrirtækjum í rekstri er alveg stórskaðlegt að hluti fyrirtækjanna njóti sérstöðu, sé rekinn af bönkunum og í sumum tilvikum beinlínis rekinn af ríkinu og fyrirtæki sem eru að reyna að þrauka, eru áfram í rekstri, hafa ekki farið í þrot, búi við mjög skerta samkeppnisstöðu gagnvart þessum fyrirtækjum. Liður nr. 8 er um að nýta sérfræðiráðgjöf og skapa aukinn stöðugleika í stjórnsýslunni. Þarna hefur orðið mikill misbrestur á. Það vantar mikið upp á að menn leiti eftir sérfræðiráðgjöf til þeirra sem best þekkja til, þ.e. út fyrir nánustu pólitísku samherja. Liður nr. 9 er um gerð langtímaáætlunar í útgjöldum ríkisins, þ.e. að aðgreina betur fjárfestingu og rekstur við fjárlagagerð. Ég hef talað töluvert um þetta í fyrri ræðum. Liður nr. 10 er um samstarf um ríkisfjármál, m.a. samstarf við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Nú er tíminn á þrotum og ég fæ kannski að ræða þetta aðeins betur á eftir eða í andsvörum.

Frú forseti. Það er kannski til marks um ástandið í samfélaginu að þegar formaður Framsóknarflokksins, þess gamla og gróna flokks, flytur framsögu fyrir tillögu sem er að öllu leyti jákvæð, a.m.k. merkilegt framlag, þá er enginn fjölmiðill hér til að fylgjast með þeirri umræðu.  
             Ég segi það, hæstv. forseti, að mér finnst þetta jákvæð tillaga sem er sjálfsagt að reyna að finna flöt á samvinnu um. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins munu á morgun ræða sínar hugmyndir til lausnar á þeim vanda sem við er að glíma í samfélaginu og það finnst mér líka jákvætt. En þá finnst mér líka fram komið að bæði stjórnarflokkarnir og stjórnarandstaðan virðast vera sammála um að nauðsynlegt sé að taka sama höndum og efla samráð og samvinnu. Ég er til í það og svo er um aðra ráðherra en þá verður stjórnarandstaðan náttúrlega líka að sýna það, ekki bara Framsóknarflokkurinn, að hugur fylgir máli.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir að taka vel í þessar tillögur. Það er líka rétt sem hæstv. ráðherra benti á að þegar menn leggja fram tillögur að lausnum þá er ekki svo mikið um það fjallað í fjölmiðlum. Það er nánast eingöngu fjallað um það þegar við tökumst hér á og fyrir vikið verður svipmót þingsins allt annað en það ætti að vera. Þó að það sé auðvitað eðlilegt að menn takist á um stefnu og áherslur, ég tala nú ekki um á tímum þegar menn hafa svo ólíkar skoðanir á því hvað eigi að gera. En þingsályktunartillaga okkar er tilraun til að draga fram 10 grundvallaratriði sem við teljum að menn eigi þó að geta verið nokkurn veginn sammála um og mér heyrist hæstv. utanríkisráðherra vera það. Hins vegar get ég ekki tekið undir það með honum að stjórnarandstaðan hafi að einhverju leyti hlaupist frá borðinu í þessu meinta samráði ríkisstjórnar og stjórnarandstöðu. Hæstv. utanríkisráðherra kallaði mikið fram í áðan um að fulltrúar stjórnarandstöðu hefðu gengið af fundi í gær.

Nei, ekki stjórnarandstöðunnar.

Þá er þetta eitthvað sem ég þekki ekki til, ég sleppi því þá að ræða það frekar. Eitt vil ég þó segja um orð hæstv. utanríkisráðherra um mikilvægi samstarfs, við höfum heyrt hvað eftir annað síðustu tvö ár að allir verði að vinna saman eins og ég rakti í ræðu áðan en í hvert einasta skipti þegar kallað hefur verið til samráðs hefur ekkert breyst. Það hefur í raun ekkert tillit verið tekið til tillagna stjórnarandstöðu nema í einu máli og það var í Icesave-málinu. Hvers vegna var það? Það var vegna þess að viðsemjendur Íslendinga, Bretar og Hollendingar, kröfðust þess að íslenska ríkisstjórnin leitaði samráðs við stjórnarandstöðuna. Í öðrum málum hefur þetta bara verið sýning. Og hver er tilgangurinn? Hann er nákvæmlega það sem hver einasti ráðherra og nánast allir stjórnarliðar gera í hverri ræðu, að segja að vandamálin 

Frú forseti. Ég er náttúrlega algerlega ósammála því sem hv. þingmaður sagði undir lok ræðu sinnar. Ég hirði ekki um að reyna að aka sök á einhverja aðra, ég veit það einfaldlega að fram undan eru mjög erfið vandamál. Það verður mjög erfitt að finna lausn á þeim og það verður hugsanlega ekki hægt nema með samstarfi allra flokka. Ég er til í það samráð. Ég held að innan þingsins sé að finna margar mjög góðar hugmyndir sem væri hægt að nota til að leysa a.m.k. hluta af þeim vanda en það þarf þá gagnkvæman vilja til að standa saman um að vinna úr því. Eitt lítið dæmi sem mér finnst jákvætt. Ein af tillögunum sem hér eru t.d. um styttingu fyrningarfrests krafna, það liggur fyrir frumvarp um það hér mjög skylt þeirri hugmynd sem hæstv. dómsmálaráðherra hefur lagt fram. Það var mikil umræða um það í þinginu og sýndist sitt hverjum. Undir þeirri umræðu varð til samstaða um ákveðnar breytingar til að ná fram markmiðum sem bæði ráðherrar, þeir ráðherrar sem tóku þátt í henni, og þingmenn stjórnarandstöðunnar voru sammála um. Hins vegar verð ég auðvitað var við það að hv. þingmanni finnst hann kannski brenndur af fyrra samstarfi og mér finnst eins og hann sé hálfhræddur við að ganga til samstarfs við ríkisstjórnina. Ég ætla ekki að dæma um það hvort hann hafi ástæðu til þess eða ekki en ég er einfaldlega að segja að ég held að samfélagið sé að komast á þann punkt að menn verði að gera þetta. Ég tek svo undir með hv. þingmanni að það er aldrei sýndur neinn áhugi af hálfu fjölmiðla þegar hlutirnir eru jákvæðir. Dæmi: Þegar Sjálfstæðisflokkurinn lagði fram tillögur sínar í vikunni las ég um þær í miðlum og mér fannst þetta hundómerkilegar tillögur þangað til ég las þær, 40+ á einhverjum vef. En eins og þær voru settar upp í fjölmiðlum var lítið af kjöti þar. Þannig er þetta bara. En í öllu falli tel ég að við þurfum samt að sneiða hjá slíkum keldum og ég tel að menn verði að reyna að vinna saman gagnvart þeim mjög djúpa vanda sem samfélagið stendur frammi fyrir.

Frú forseti. Ég gat ekki skilið hæstv. utanríkisráðherra öðruvísi en svo að hann væri að tala um hlut sem hann hefur reyndar nefnt áður og fyrir nokkru síðan, sem ég hef nefnt líka og hv. formaður Sjálfstæðisflokksins, þ.e. að við séum hugsanlega komin í þá stöðu að allir flokkar þurfi að fara að vinna saman að lausn nokkurra mála í stjórnun. Það er rétt hjá hæstv. utanríkisráðherra að stjórnarandstaðan er brennd af þessu meinta samráði eða samstarfi við ríkisstjórnina, enda höfum við hvað eftir annað talið okkur vera að fara inn í raunverulegt samstarf og samráð þar sem skoðanir okkar eða tillögur mundu hafa eitthvert vægi en ekkert verið gert með þær. Við höfum hvað eftir annað lent í miðri leiksýningu og í einhverjum spunaleikritum. Skýrasta og fyrsta dæmið var náttúrlega þegar minnihlutastjórnin var mynduð og við lögðum fram efnahagstillögur framsóknarmanna, eins og samið hafði verið um, og það var ekki einu sinni litið á þær heldur settur af stað alveg ótrúlegur fjölmiðlaspuni. Ef við lítum bara kalt á hlutina virðist eina leiðin til að ná fram raunverulegu samstarfi, samstarfi sem líklega er rétt hjá hæstv. ráðherra að væri æskilegt við þessar aðstæður, eina leiðin til að ná því fram virðist sú að allir flokkar á Alþingi komi að stjórn landsins. Annars erum við áfram í þessum leikritum sem við höfum horft á síðastliðin tvö ár. En það er hlutverk ríkisstjórnar, þeirra sem eru í meiri hlutanum, að fara með valdið - það er hlutverk stjórnarandstöðu að veita aðhald - og ekki eðlilegt að ríkisstjórn sem fer með meirihlutavald skuli hvað eftir annað segja þegar eitthvað fer ekki nógu vel eða gengur ekki nógu hratt að það sé öllum þingmönnum að kenna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar tillögur og þessa umræðu. Í rauninni svaraði bæði hæstv. utanríkisráðherra og hv. þingmaður í síðasta andsvari spurningunni sem ég ætlaði að koma með. Þegar ég skoða þingsályktunartillöguna finnst mér þetta vera prýðilegt upplegg og miða að því að reyna að fá aðila til að setjast niður og taka afstöðu til nauðsynlegra mála, því að það sem þarf að gera er að taka afstöðu, það þarf að taka ákvörðun. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson fór yfir það að þegar menn hafa gert eitthvað í þessa veru hafi niðurstaðan því miður orðið leiksýningar og spuni. Við vorum með stöðugleikasáttmála og talandi um hann af því að hæstv. utanríkisráðherra talaði um að menn væru að hlaupa frá því að vilja setjast niður með ríkisstjórninni, sem er alrangt, þá hlupu bæði SA og ASÍ frá því samkomulagi af því að hæstv. ríkisstjórn stóð ekki við það. Síðan horfum við endalaust upp á það að þegar ríkisstjórnin er komin í virkilegan vanda lætur hún umræðuna snúast um stjórnarandstöðuna. Þetta gengur út á það að reyna að fá hana að borðinu eins og það heitir og reyna svo að segja: Hún kemur ekki að borðinu, hún hljóp út. Sjáiði hvað hún er slæm. Út á slíkt gengur þetta leikrit og þessi spuni og á meðan er ekkert gert. Þetta er miklu alvarlegra en menn ætla. Við sjáum þetta bara í ríkisfjármálunum, í heilbrigðismálunum, menn hafa ekkert gert þar í tvö ár. Það vissu allir í október 2008 hver vandinn var. Öllu er slegið á frest, öllu lofað og nú sitjum við uppi með miklu meiri vanda en við þurftum að sitja uppi með. Ég spyr í fullri einlægni hv. þingmann: Jafnvel þó að tillagan yrði samþykkt, jafnvel þó að hæstv. forsætisráðherra vildi fara í þetta verkefni, eru einhverjar líkur á að þetta yrði eitthvað annað en hefðbundin spuna- og leiksýning eins og hv. þingmaður lýsti áðan?

Frú forseti. Af því að hv. þingmaður spurði í fullri einlægni eins og hann orðaði það skal ég reyna að svara í fullri einlægni. Ég hef af því talsverðar áhyggjur að jafnvel þótt tillagan yrði samþykkt mundi þetta snúast upp í enn eina spunasýninguna. Ástæðan fyrir því að ég hef þessar áhyggjur er bara reynslan. En þá væri mikilvægt að huga að því sem er grundvallaratriði í þessu að menn mundu leggja línurnar áður en farið væri af stað. Það hefur kannski verið vandamálið í þessu samstarfi fram að þessu nema reyndar í minnihlutastjórnarsamstarfinu þar sem átti að reyna að leggja línurnar áður en lagt væri af stað en var þó ekki gert. En já, það má segja að í öllum tilvikum hafi menn farið í þetta meinta samstarf án þess að leggja línurnar, að hverju yrði unnið og svona nokkurn veginn hvað væru ásættanlegar leiðir í því. Við sjáum t.d. í samstarfinu um skuldamálin þar sem forsætisráðherra byrjar á því að segja og í rauninni gefa mjög sterkt til kynna að þetta eigi að snúast um að finna leiðir til þess að ráðast í almenna leiðréttingu. Gott og vel. Þá bitu menn á agnið og ætluðu að taka þátt í þeirri vinnu. Hvað kemur síðan á daginn? Hæstv. forsætisráðherra kemur og segir: Bankarnir voru ekki hlynntir þessari leið og þess vegna getum við ekki farið út í þetta. Þetta vissi hæstv. forsætisráðherra fyrir og var búin að vita í tvö ár. Hvers vegna gaf hæstv. forsætisráðherra þá annað í skyn? Það var eingöngu til að fresta vandanum, setja á svið sýningu. Ef út í þetta yrði farið þyrfti því að liggja fyrir frá upphafi að menn ætluðu í sameiningu að fara í þessi verkefni, hugsanlega dálítið breytt ef menn vilja og nokkurn veginn samstaða um leiðir í því. Ég nefni sem dæmi að menn væru tilbúnir til að ráðast einhvers staðar orkuframleiðslu. Eingöngu þannig væri óhætt að fara af stað í þetta.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hreinskilið svar. Ég held að það væri margt, kannski flest betra í störfum þingsins ef þeir sem eru spurðir svöruðu með þessum hætti, því að því miður held að fyrir mörgum virðist þetta bara ein allsherjarleiksýning. Ég vona að það sé ekki þannig, margt erum við að vinna vel saman, sérstaklega í nefndum þingsins, en því miður er þetta ekki eins og það á að vera. Stóra málið er þetta: Þeim spurningum sem bornar eru fram verður líka að svara í samvinnu í málum eins og þessum. Það verður að vera skýrt hvað ríkisstjórnin vill. Hún ræður, hún er með þingmeirihluta. Hv. þingmaður sagði að það þyrfti að leggja línurnar og nefndi orkumálin. Það verður að liggja fyrir, ef ríkisstjórnin vill ekki fara í slíkt verður hún að segja það. Ef hún vill ekki fara í Helguvík verður hún að segja það og síðan hvað eigi að gera í staðinn. Við erum hins vegar búin að vera í einhverri leiksýningu í tvö ár þar sem hæstv. ríkisstjórn reynir að láta líta út fyrir að hún sé hálfpartinn fylgjandi því en hálfpartinn ekki. En síðan gengur hvorki né rekur vegna þess að einstaka hæstv. ráðherrar stöðva málið, svo ég taki bara eitt dæmi. Nú held ég þegar við hlustum á fólkið hérna úti, og það er alveg sama við hvern ég tala og ég tala við marga, ég held að 80% almennings á Íslandi séu sammála um, jafnvel 90%, hvað þurfi að gera og flestir eru meðvitaðir um að þetta eru mjög erfiðir tímar. Þetta verður ekki auðvelt og það þarf að taka erfiðar ákvarðanir en ef við gerum það munum við geta unnið okkur hratt og vel upp úr þeirri stöðu sem við erum í núna. Ég hef bara áhyggjur af því, virðulegi forseti, að með þessa forustu í ríkisstjórn sé ekki hægt að taka á málum og vinna sig út úr þessu. Jafnvel þó að við fengjum þetta góða mál 

Frú forseti. Það er hárrétt sem hv. þingmaður bendir á að menn verða að ræða pólitísk álitamál, takast á um þau jafnvel, en svo þarf að liggja fyrir niðurstaða og þá þarf að fylgja henni eftir. Það er það sem hefur vantað. En af þeirri ástæðu og þeim ástæðum sem við höfum rætt hérna, um hættuna á að þetta verði enn ein leiksýningin, þá held ég að besta lausnin væri sú sem ég og fleiri hafa nefnt að undanförnu að hér yrði einfaldlega komið á þjóðstjórn í ákveðinn tíma um tiltekin mál. Hvaða staða kemur þá upp? Þá er komin upp sú staða að það er bara meiri hluti þingmanna sem ræður í hverju máli fyrir sig, m.a. í atvinnumálum. Ég held, eins og hv. þingmaður benti á, að það sé meiri hluti fyrir flestum góðum málum, bæði í samfélaginu og í þingsal, ef losnar um það ofurvald sem forustumenn ríkisstjórnarinnar hafa á þingsalnum. Með þjóðstjórn mundum við þá loksins veita þinginu það vald sem alltaf er verið að tala um að skorti hér. Þá mundi löggjafinn hafa valdið og einfaldur meiri hluti í þinginu ráða för. Annars er alltaf sú hætta fyrir hendi og sú tilhneiging sem hefur verið að ef tillaga kemur frá pólitískum andstæðingum sé hún ekki góð og gild. Ég nefni eitt nýtt dæmi. Hæstv. forsætisráðherra sagði í ræðu sinni áðan í fyrirspurnatíma að það væri eitt og annað að tillögum sjálfstæðismanna, m.a. tillagan um kvótaaukningu. Hæstv. forsætisráðherra sagði: Hvað mun Hafró segja um þetta? Við skulum sjá til með það. En hvað stendur á blaði sem forustumenn ríkisstjórnarinnar lögðu fram á þessum svokallaða samráðsfundi í gær? Hverjar eru tillögurnar um hvernig megi skapa störf? Það er ýmislegt svona almennt, að skapa græn störf og þekkingariðnað og allt þetta en það er ein konkret tillaga: Að auka kvóta. Engu að síður kemur hæstv. forsætisráðherra hér og gagnrýnir annan flokk fyrir nákvæmlega sömu tillögu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að fagna þessari tillögu sem ég tel að sé góðra gjalda verð og mikilvægt að ræða með opnum huga. Ég hef lengi verið áhugamaður um að við setjum á fót samstarfsvettvang allra flokka og hagsmunaaðila um stefnumörkun í efnahags- og atvinnumálum. Það á sér fordæmi í nágrannalöndum okkar, þar tíðkast slíkt og þykir ekki tiltökumál. Það kallar ekki á að menn telji sig fyrir þær sakir þurfa að fara í þjóðstjórn eða breyta út frá fyrirkomulagi í meirihlutastjórn að öðru leyti. Það er einfaldlega eðlilegur samráðsvettvangur þar sem menn ræða hugmyndir og finna á þeim kosti og lesti. Ég er alveg sammála forseta Alþýðusambandsins í dag um að viðbrögð Sjálfstæðisflokksins við tillögu ríkisstjórnarinnar í gær um samráð virðast benda til þess að flokkurinn telji sig hafa fundið hina einu réttu lausn og sé ekki til viðræðu um annað. En samráð hlýtur að fela í sér að við komum öll að borðinu, hvert með sína skoðun. Þess vegna var málið lagt þannig upp af hálfu forsætisráðherra í gær að um væri að ræða samráð án þess að lagðar væru fram einhverjar útfærðar tillögur sem væru skilyrði af hálfu ríkisstjórnarinnar, við værum einfaldlega tilbúin í opið samráð. Við höfum tillögur og nóg af þeim en við vildum líka mjög gjarnan eiga opið samráð og ræða kosti og lesti á framkomnum hugmyndum annarra. Ég lít því svo á að í tillögunni sem lögð er fram sé tilboðið um nákvæmlega þetta, opið samráð þar sem allir komi að og við ræðum með opnum huga kosti og lesti á ýmsum hugmyndum. Það er mjög mikilvægt að við gerum það, við skuldum þjóðinni það. Það er ekki forustuleysi að hafa þann hátt á heldur er það eðlilegt verklag í lýðræðisríki. Það er ekki ósamrýmanlegt þingræði á nokkurn hátt og ekki ósamrýmanlegt meirihlutastjórn á nokkurn hátt, eða er ekki þingræði á Írlandi? Er ekki þingræði á Norðurlöndunum? Er ekki þingræði í Þýskalandi? Eru ekki ríkisstjórnir þar almennt myndaðar með meiri hluta í öllum þessum löndum? Jú. Þar tíðkast einmitt svona samstarf og samráð um efnahags- og atvinnustefnu, og það er mjög mikilvægt fyrir okkur til að komast upp úr skotgröfunum, til þess að hætta að gera hvert annað að blórabögglum í umræðu um efnahagsmál og atvinnumál sem allt of mikið hefur borið á. Í tillögunni eru síðan talin upp um tíu atriði sem eru ekki endilega atriði sem flutningsmenn telja að allir þingmenn eða allir hagsmunaaðilar geti sameinast um. Auðvitað er ólík sýn á ólíka þætti þessara tillagna en þetta er sett fram út frá sjónarhóli Framsóknarflokksins. Mig langar að eyða nokkrum orðum á einstaka þætti tillagnanna því að þar er snert við mörgum þáttum sem hafa verið í umræðunni og sem er full ástæða til að ræða. Í fyrsta lagi eru hugmyndirnar um almennu skuldaleiðréttinguna. Þær hafa verið ræddar með opnum huga í samráði, og mér fannst mjög sérkennilegt af hv. flutningsmanni að segja áðan að í því fælust óheilindi af hálfu ríkisstjórnarinnar að stilla málum þannig upp að ræða þyrfti almenna skuldaleiðréttingu út frá samkomulagssjónarmiði. Það hefur legið fyrir að almenn skuldaleiðrétting verður ekki gerð með löggjöf nema með því að baka ríkinu bótaskyldu og að ríkið borgaði fyrir hana að lokum. Eina leiðin til þess að hægt væri að finna henni farveg væri samkomulagsgrunnur. Það eru meira að segja fulltrúar Hagsmunasamtaka heimilanna sammála um og ég hef ekki heyrt fulltrúa Framsóknarflokksins í samráði um meðferð skuldavanda heimilanna gera ágreining um það. Forsenda þess að við getum yfir höfuð rætt almenna skuldaleiðréttingu er að um hana sé almenn samstaða og að þeir sem hagsmuna eiga þar að gæta séu sáttir og telji að hún sé góð og skilvirk leið. Um það er svo ýmis ágreiningur sem margoft hefur verið ræddur en er óþarfi að fara út í hér, það bíður betri tíma. Varðandi vaxtalækkun getur ríkisstjórnin víst stært sig af vaxtalækkun þó að hún sé ákveðin af Seðlabankanum því að forsendur vaxtalækkunarinnar eru sá efnahagslegi stöðugleiki sem ríkisstjórnin hefur náð. Forsenda þess er ríkisfjárlagastefna ríkisstjórnarinnar þar sem algjörlega hefur verið fylgt upp á punkt og prik þeim markmiðum sem við höfum sett okkur í samstarfsáætluninni með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og fyrir liggur eindreginn ásetningur okkar að halda áfram þeirri áætlun. Það er mikilvæg forsenda þess að hægt var að lækka vexti yfir höfuð. Hefur ítrekað verið tekið fram í ákvörðunum peningastefnunefndar að agi í ríkisfjármálum og skilvirk efnahagsstefna af hálfu ríkisstjórnarinnar sé forsenda þess að vaxtalækkunarferlið hafi getað gengið fram. Rætt er um stöðugt verðlag í tillögunni, sem er hárrétt. Það er eitt af því sem við eigum að horfa á núna, verðlagsforsendurnar og lækkun vaxta og verðbólgu gefa okkur færi á því að vænta meira í því efni. Allar skattbreytingar sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpi núna, samtals upp á 11 milljarða, eru hannaðar út frá því að þær hafi sem minnst verðlagsáhrif í í för með sér þannig að ríkisstjórnin geri sitt sem hún mögulega getur á þeim tímum þegar óhjákvæmilegt er bæði að skera niður og hækka skatta. Við þurfum að fara að vinna okkur út úr þeirri töfrabragðaumræðu að við getum við nú þessar aðstæður, í mesta efnahagsáfalli sem yfir okkur hefur dunið í 80 ár, fundið einhverja töfraleið til þess að forðast að hækka skatta og skera kröftuglega niður í ríkisútgjöldum. Auðvitað þarf að gera hvort tveggja, það vita það allir sem vilja viðurkenna staðreyndir. Í tillögunni er líka fjallað um framkvæmdir strax. Ég er algjörlega sammála því að það er mikilvægt að allar þær framkvæmdir sem eru í farvatninu fari af stað og ég get fullvissað flutningsmenn um að það stendur ekki á ríkisstjórninni í því efni. Ríkisstjórnin stendur ekki í vegi nokkurra framkvæmda en það er ekki á ábyrgð ríkisstjórnarinnar að tryggja aðgang að orku, ríkisstjórnin getur ekki tryggt að tveir einkaaðilar á markaði nái samkomulagi um verð á orku. Það hlýtur alltaf að vera samningsviðfangsefni þeirra og það er líka þeirra að ljúka því, en ríkisstjórnin leggur ekki stein í götu framkvæmdanna. Það er ómerkilegur spuni sem hefur fengið að lifa allt of lengi, af því að ég veit að hv. flutningsmaður hefur oft áhyggjur af spuna í þjóðmálaumræðunni. Í 5. og 6. liðnum eru athyglisverð atriði sem lúta að áhættuskiptingu milli lánveitenda og lántaka og eru þar nefnd til sögunnar áhrif verðtryggingarinnar og ábyrgðir. Síðan er fjallað um breytingu á fyrningarfresti krafna í 6. liðnum. Ég held að það sé full ástæða til að ræða um þá hluti í heild. Við höfum gerbreytt umhverfi skuldara að þessu leyti í fyrri útgáfu greiðsluaðlögunarinnar. Í seinni útgáfu greiðsluaðlögunarinnar jukum við enn frekar á tapsáhættu banka, sem og með ábyrgðarmannalögunum þar sem við takmörkuðum mjög beitingu þriðja manns ábyrgða og eins með því að tryggja að markaðsverð fáist alltaf inn á kröfur við nauðungarsölur og nú með frumvarpi um styttri fyrningarfrest við gjaldþrot. Það þurfum við allt að stilla af, með því aukum við stórlega tapsáhættu lánveitenda en við þurfum líka að tryggja eðlilegt samhengi. Við þurfum líka að umbuna þeim sem vilja taka ábyrgð á skuldbindingum sínum í greiðsluaðlögun og greiða allt sem þeir mögulega geta þannig að þeir verði í það minnsta betur settir og þó nokkuð betur settir en þeir sem kjósa að fara í gjaldþrot og láta kröfurnar fyrnast þannig. Þeir sem fara í greiðsluaðlögun og axla þá ábyrgð sem þeir mögulega geta og eru tilbúnir að semja um það eiga að njóta þess að þeir vilji loka sínum málum. Það heildarsamhengi er lifandi vegna þess að við breytum allri þessari löggjöf reglulega, við þurfum að halda því í stöðugu endurmati. Meðferð banka á rekstrarfélögum er 7. þátturinn. Ég vil upplýsa vegna þess sem þar segir að við höfum lagt þunga áherslu á það við stofnanir sem heyra undir efnahags- og viðskiptaráðuneytið, þ.e. Fjármálaeftirlitið og Samkeppniseftirlitið, að þar verði sérstaklega gætt að því hvernig bankar fara með rekstrarfélög. Vegna tillögugreinarinnar er rétt að upplýsa að Samkeppniseftirlitið hefur sett hámarkstímamörk á þann tíma sem bankar mega eiga rekstrarfélög. Það býður heim þeirri hættu að bankar reki félögin í óbeinu skjóli, komi þeim undir verndarvænginn og gefi þeim sérstaka fyrirgreiðslu. Við erum líka að reyna að vinna gegn slíku og höfum rætt það bæði við Samkeppniseftirlitið og Fjármálaeftirlitið að vera vakandi fyrir því. Ég hef líka rætt það beint við bankastjórnendur og ítrekað ábyrgð þeirra að þessu leyti. Við höfum líka áhuga á því að auðvelda það að eftirlit Fjármálaeftirlitsins með áhættum banka hvetji þá til hraðrar skuldaúrvinnslu þannig að bankarnir hafi beinlínis hag af því að vinna hratt í úrvinnslu skulda fyrirtækjanna en sjái sér ekki hag í langri bið. Að síðustu: Ríkisfjármál eru mjög tengd áætlun okkar hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Það er mjög mikilvægt að við setjum þann fyrirvara í þeirri umræðu að ég er ekki tilbúinn til að fallast á að við breytum í grundvallaratriðum út frá áætluninni með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Hún er stoð okkar, hún hefur verið okkur gríðarlega mikilvægt skjól í viðureign við erlenda kröfuhafa. Hún hefur skapað tiltrú á íslenskt efnahagslíf og er nauðsynleg aðstoð fyrir okkur 

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra byrjaði ræðu sína á nótum sem við þekkjum. Hann talaði sérstaklega um að vandinn í þjóðfélaginu væri sá að Sjálfstæðisflokkurinn vildi ekki vera með í samráði. Ég ætla ekki að fara í leik að diskútera það. Þetta er svo sannarlega túlkun ríkisstjórnarinnar og tengist því sem ég ætla að spyrja um. Ég spyr hæstv. ráðherra vegna þess að ég trúi því að hann sé sammála um að taka þurfi á ákveðnum málum sem ekki er fjallað um hér. Ég held að hæstv. ráðherra sé sammála því að það væri betra að vinna þetta saman og ná sátt um það heldur en hitt. Hins vegar horfum við á það að núverandi forusta ríkisstjórnarinnar var í minnihlutastjórn og við höfum heyrt forustumenn Framsóknarflokksins lýsa því hvernig það samstarf var. Við þekkjum stöðugleikasáttmálann sem margir komu að. Aðilar vinnumarkaðarins fóru út úr samstarfinu sökum þess að hæstv. ríkisstjórn stóð ekki við sitt. Ég held einnig að enginn sá forustumaður í stjórnarandstöðunni sem ekki hefur komið að samráði ríkisstjórnarinnar hafi ekki lýst því sem leikriti og spuna. Ég held að enginn forustumaður í stjórnarandstöðunni hafi notað önnur orð um það. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki að það sé partur af vandamálinu að það skorti á trúverðugleika hjá forustu ríkisstjórnarinnar þegar hún talar um samráð og samvinnu. Ég vísa hér í skýr dæmi; minnihlutastjórnina, stöðugleikasáttmálann og þegar menn hafa sest niður. Það hafa allir forustumenn stjórnarandstöðunnar talað með sama hætti, kallað það samráð leikrit og spuna.

Virðulegi forseti. Svarið við þessu er einfalt. Það er nei. Ég tel ekki að það sé neinn slíkur vandi. Við upplifum ekki samstarf okkar við stjórnarandstöðuna með þeim hætti að af hálfu ríkisstjórnarinnar sé um eilífan spuna að ræða. Ég held einfaldlega að við verðum að reyna að komast út úr þessari umræðu. Annaðhvort meina menn eitthvað með því að ræða saman eða ekki. Það hlýtur að vera þannig. Hér er til umræðu tillaga framsóknarmanna um samráðsvettvang. Þá verða menn að vera tilbúnir að ræða málið með ólík sjónarmið að leiðarljósi. Það er ekki hægt að ætlast til þess, eins og mér sýnist sjálfstæðismenn ætlast til, að annaðhvort setjist menn niður á forsendu Sjálfstæðisflokksins eða að yfir höfuð sé ekki hægt að setjast niður. Það er heldur ekki þannig að það sé eitthvað óeðlilegt við þá verkstjórn forsætisráðherra að kalla til samstarfs með opnum huga og að hún þurfi að sæta ámæli frá Sjálfstæðisflokknum fyrir að hafa ekki komið fyrir fram með innkaupalista og ætlað að troða fyrir fram mótuðum tillögum ofan í kokið á sjálfstæðismönnum.  Forseti Alþýðusambandsins kallar eftir því. Þjóðin kallar eftir því að menn setjist niður og ræði saman, ekki með slagorðagjálfri, heldur af ákveðinni virðingu fyrir viðhorfum hvers og eins. Það er tilboðið sem ríkisstjórnin hefur sett fram og það er á borðinu. Við viljum helst að sjálfstæðismenn endurskoði afstöðu sína alveg eins og þeir gerðu í tilviki skuldamálanna. Þá endurskoðuðu þeir þá afstöðu sína að vera ekki með í byrjun og komu síðan að borði. Ég vonast til þess að sjálfstæðismenn endurskoði afstöðu sína núna. Það er ekki þannig að menn fái allt eða ekkert í stjórnmálum, ekki heldur við í Samfylkingunni. Við erum líka að semja um framgang okkar mála við samstarfsflokk, bæði í fyrri ríkisstjórnum og þessari. Stjórnarandstöðu er boðið til samstarfs á eðlilegum forsendum, á forsendum sem tíðkast í nágrannalöndum. Það er óskiljanlegt ef menn reyna að gera ríkisstjórn upp annarlegar hvatir þegar slíkt tilboð er sett fram.

Virðulegi forseti. Ég vek athygli á svari hæstv. ráðherra. Hann sagði: Nei, það er enginn slíkur vandi. Við höfum hlustað á forustumenn Framsóknarflokksins lýsa samskiptunum við minnihlutastjórnina, stöðugleikasáttmálann. Við erum búin að heyra forustumenn atvinnulífsins segja af hverju þeir sögðu skilið við þann sáttmála. Við erum búin að heyra alla forustumenn stjórnarandstöðunnar lýsa því hvernig þetta svokallaða samráð á sér stað. Hæstv. ráðherra sér engan vanda í þessu. Ekki nokkurn. Svarið er nei. Virðulegi forseti. Samstarf gengur út á traust. Forustumenn ríkisstjórnarinnar hafa hvað eftir annað sýnt að þeir meina ekkert með samstarfi. Fólkið í landinu bíður ekki eftir tali. Það bíður eftir að tekin verði afstaða til mála og aðgerða. Ríkisstjórnin hefur ekki stefnu, það er ljóst. Það sem er allra verst er að ef ráðherra trúir því sem hann segir 

Virðulegi forseti. Auðvitað erum við tilbúin til samráðs. Í því felst að við erum tilbúin að hlusta á skoðanir annarra og tilbúin að reyna að mætast einhvers staðar. Hv. þingmaður getur ekki bæði gagnrýnt ríkisstjórnina fyrir að vilja ekki samráð og gagnrýnt hana fyrir að koma ekki með tilbúnar lausnir til samráðsins. Við viljum ræða málin með opnum hug. Það er skuldbindingin sem við erum tilbúin að gera. Við viljum ekki vera með fyrir fram ákveðnar lausnir. Það getur vel verið að hv. þingmaður og félagar hans í Sjálfstæðsflokknum hafi fundið sína hillu í lífinu og hafi fundið hinn eilífa sannleik. Við hin erum ekki jafnviss um óbrigðula skynsemi þess að gera út á framtíðina með óljósa drauma eins og mér sýnist sjálfstæðismenn hafa tilhneigingu til að gera. Við viljum samráð, opið samráð, ræða kosti og lesti allra hugmynda. Það er einlægt tilboð. Stjórnmálaflokkar sem ráða ekki við lýðræðislegt hlutverk sitt á örlagatímum, að koma til samráðs á eðlilegum forsendum í samvinnu stjórnar og stjórnarandstöðu, þeir skynja ekki vitjunartíma sinn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðu hans. Eitt af því sem við höfum rætt innan Framsóknarflokksins er hugsunin á bak við samvinnu. Það er eitt af því sem ég hef lagt mikla áherslu á. Samvinna þýðir ekkert endilega að allir séu sammála, heldur að menn séu tilbúnir að koma að borðinu, ræða málin og koma með hugmyndir sínar og forsendur en eru ekkert endilega sammála. Það er eitt af því sem við gerum okkur fyllilega grein fyrir á þessum samráðsvettvangi að fólk þarf að koma inn með hugmyndir sínar á grundvelli hugmyndafræði sinnar. Það er það sem við gerum hér inni í þingi. Við vinnum við það að útdeila gæðum á grundvelli ákveðinnar hugmyndafræði, hugmyndafræði um frelsi og jöfnuð og hugmyndafræði um samvinnu sem við framsóknarmenn tölum um. Í framhaldi af ræðu ráðherrans vil ég spyrja um skuldaleiðréttinguna. Það hefur mikið verið talað um að ef farið verður í skuldaleiðréttingu eigi að staðgreiða hana og koma til einn, tveir og þrír - debet hér og kredit þar. Hefur ráðherrann íhugað möguleikann á því að í staðinn fyrir að tala um afturvirka leiðréttingu sé rætt um framvirka leiðréttingu? Í staðinn fyrir að við tölum um að færa vísitöluna til baka til ákveðins tíma breytum við henni fram á við. Það hefur þegar verið gert tvisvar sinnum í sögunni. Við höfum breytt vísitölu sem við notum til að reikna út lán. Þegar maður skoðar samanburð á milli þeirra tveggja leiða þá leiðir rannsóknin í ljós að vísitalan sem við vinnum með í dag gefur lægsta höfuðstólinn þrátt fyrir allt. Þarna væri hugsanlegt að breyta því hvernig við reiknum vísitöluna. Það hafa verið færð rök fyrir því að það sé jafnvel innbyggð villa í því hvernig við reiknum hana í dag. 

Virðulegi forseti. Það er akkúrat þessi grunnhugsun sem liggur að baki hugmyndum okkar um samráð um efnahags- og atvinnumál. Það eru ólíkar hugsjónir, ólík viðhorf og ólíkar ástæður fyrir því að kjósendur kusu okkur til setu á Alþingi. Við verðum öll að gæta heiðarleika gagnvart kjósendum okkar og umboðinu sem við fengum. En það er ekki útilokað að við getum náð saman um einhverja hluti. Ég vil nefna eitt atriði. Eftir greiningar í sumar og haust liggur fyrir að mikilvægasti þátturinn til að flýta fyrir hagvexti í landinu er að finna fleira starfsfólk hér innan lands fyrir ört vaxandi hugverkaiðnað á sama tíma og við erum með fullt af fólki sem hefur ekki menntun eða þjálfun til þess að sinna verkefnum fyrirtækjanna. Það er hlutverk ríkisvaldsins að byggja þarna brú. Það er hlutverk ríkisvaldsins í efnahags- og atvinnustefnu að auðvelda atvinnulausu fólki að fá vel launuð störf í ört vaxandi greinum. Þetta er verkefni sem við erum að fara af stað með núna, sjá hvað kostar að leysa þennan vanda og hvernig við getum mögulega fjármagnað hann. Þetta er atriði sem á hvergi annars staðar heima en í góðu samstarfi. Ég get ekki ímyndað mér að menn hafi hvata til að vera á móti stefnumörkun af þessum toga. Það eru fjöldamargir svona hlutir sem við getum rætt og sameinast um, þó við séum ekki sammála um alla þætti allra mála. Hvað varðar skuldaleiðréttinguna þá er ég ekki þeirrar skoðunar að við eigum að róta í vísitölu til að breyta einhverju fram á veginn. Ef við höfum á annað borð vísitölu eigum við að hafa hana eins góða og mögulegt er. Það er staðreynd að aðferðirnar sem við notum við verðmælingar til grundvallar vísitölu eru með því besta sem þekkist. Það er staðreynd að grunnurinn sem við byggjum á um hvað er reiknað inn í vísitöluna er í samræmi við alþjóðleg viðmið og jafnvel betri en þau. Ég held að þetta sé spurningin hvort við ætlum að leggja verðtrygginguna af eða ekki. Ef við ætlum að leggja hana af þá er ég þeirrar skoðunar að við þurfum að fá aðra stoð. 

Virðulegi forseti. Einar Árnason, aðstoðarmaður hæstv. dómsmálaráðherra, skrifaði nokkuð af greinum þegar hann gegndi starfi sínu sem hagfræðingur BSRB. Þar færði hann rök fyrir því hvernig vísitalan væri reiknuð á Íslandi, það væri ekki gert nægilega vel. Hún brygðist ekki nógu hratt við þegar skyndilegar breytingar yrðu á neysluhegðun fólks. Síðan hafa menn líka velt fyrir sér hvort það væri eðlilegt í tengslum við húsnæðislán að frekar væri horft til verðlags á húsnæði en verðlags á bensíni eða áfengi og tóbaki sem ríkið hefur mikil áhrif á. Þó ég sé sammála hæstv. ráðherra um að aðalatriðið sé að afnema verðtrygginguna til framtíðar, þá þurfum við að taka á forsendubrestinum sem varð árið 2008 og ná niður höfuðstólnum. Þetta er leið 

Virðulegi forseti. Ég er að sjálfsögðu tilbúinn að ræða það ef einhver ákveðin afmörkuð efnisleg gagnrýni er á þessa þætti. Grundvallaratriðið er að hlutverk vísitölu er að skapa traust og menn viti hvernig hún er reiknuð og það sé gert með eins gagnsæjum hætti og kostur er. Það er engin lausn í sjálfu sér ef við miðum við vísitölu byggingarkostnaðar. Munurinn endurspeglast íöðru vaxtastigi þannig að við leysum ekkert með því. Neysluverðsvísitalan hefur verið notuð til að verðtryggja fjárskuldbindingar. Ef við notum einhverja aðra vísitölu endurspeglast mismunurinn bara í vaxtastiginu. Það er stórt orð „forsendubrestur“. Það varð hrun á Íslandi og af því er enginn ósnortinn. Það er ekki þannig að einn hópur í samfélaginu, lántakendur, geti fengið tjónið bætt en aðrir ekki. Það urðu allir fyrir miklu tjóni. Það er, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að fara ítarlega yfir þessa tillögu í ræðu sinni áðan. Það leiddi í ljós að við erum sammála um eitt og annað en við erum líka ósammála um ýmislegt. Hins vegar er aðaláhyggjuefnið að þetta svokallaða samstarf sem hæstv. ráðherra talaði um að væri svo mikilvægt, hefur fram að þessu ekki reynst raunverulegt samstarf þar sem tekið er tillit til tillagna stjórnarandstöðu og þær skoðaðar til jafns við aðrar. Það birtist meira að segja glögglega hjá hæstv. forsætisráðherra áðan þegar hún gagnrýndi eina af tillögum sjálfstæðismanna af því að hún kom frá þeirra flokki en hún hafði sjálf lagt fram nákvæmlega sömu tillögu deginum áður. Enn og aftur virðist allt ganga út á það frá hverjum tillögurnar koma. Og hæstv. forsætisráðherra sagði líka að hún gæfi ekki mikið fyrir tillögur stjórnarandstöðunnar almennt en í næstu setningu talaði hún um að allir þyrftu að vinna saman og við þyrftum að skoða allar tillögur frá öllum. Er nema von, hæstv. ráðherra, að maður velti fyrir sér hvort einhver alvara sé á bak við þetta þegar maður upplifir aftur og aftur sömu spunaumræðuna eins og þegar hæstv. forsætisráðherra hélt því fram áðan að vandinn væri ekki ríkisstjórnin. Ríkisstjórnin væri ekki ástæðan fyrir því að ekkert gengi heldur að þingið ynni ekki nógu vel saman. Í fyrsta skipti í stjórnmálasögu Íslands er úrræðaleysi ríkisstjórnar ekki ríkisstjórninni að kenna heldur stjórnarandstöðunni ekki síður. Spurningin er þá: Þýðir þetta ekki bara að eina raunhæfa leiðin til að menn geti unnið saman og hlustað verði á tillögur stjórnarandstöðu sé að mynda þjóðstjórn? Leggst hæstv. ráðherra gegn því að hér verði mynduð þjóðstjórn ef ríkisstjórninni er svo mikið í mun að allir vinni saman?

Virðulegi forseti. Þjóðstjórn verður að hafa einhver verkefni og sameiginlega sýn. Þá þarf að byrja á því að móta hana. Ég hef ekki alveg áttað mig á hvað hv. þingmaður er í reynd að leggja fram. Er hann að leggja fram þingsályktunartillögu um þjóðstjórn eða er hann að leggja fram þingsályktunartillögu um samráðsvettvang milli stjórnar og stjórnarandstöðu? Ég styð tillögu hans um samráðsvettvang milli stjórnar og stjórnarandstöðu en ég er auðvitað ekki sammála öllum skoðunum hans. Ég er ekki sammála öllum tillögunum í þingsályktunartillögunni enda væri nú annað hvort ef allir 63 þingmenn væru sammála um tíu atriði af þessum toga. Til þess bjóðum við til skoðanaskipta. Ef hv. þingmaður vill að öðru leyti leggja fram plön um sameiginleg verkefni og verklag er það auðvitað sjálfsagt mál. Það verður þá að vera þannig að menn geti náð samstöðu um það. En það getur auðvitað ekki verið þannig að ríkisstjórninni sé stillt upp gagnvart afarkostum og menn búi til þjóðstjórn á þeim grundvelli og séu þá ósammála í ríkisstjórn frekar en ósammála í þinginu. Ég sé ekki hvað það leysir ef engin samstaða er um efnisatriði mála. Efnisatriðin þarf að ræða. Ég held við verðum að hætta þessum umkenningaleik. Ég var satt að segja dálítið leiður yfir því að hv. þingmaður, sem ég hef hrósað í bak og fyrir í þessari umræðu, skyldi nota andsvar við mig til að hnýta í fjarstaddan hæstv. forsætisráðherra. Það liggur ekkert nema gott eitt að baki tillögunum sem við höfum lagt fram. Við viljum samráð og lögðum fram tillögur um það í gær. Þeim var ekki vel tekið. Í dag ræðum við tillögu framsóknarmanna um samráð. Fínt. Getum við þá ekki sammælst um samráð? Er það ekki a.m.k. eitthvað sem við getum sammælst um? Eigum við ekki að reyna að loka alla vega þessum þætti umræðunnar og verða sammála um að eiga samráð og setjast niður og sjá hvað það kann að leiða af sér? Leiði það af sér sameiginlega sýn getur vel verið að það kalli á breytt form ríkisstjórnar. Leiði það ekki 

Virðulegur forseti. Mér var tjáð að hæstv. forsætisráðherra hefði þurft að fara á fund og hæstv. ráðherra Árni Páll Árnason væri hér sem nokkurs konar fulltrúi forsætisráðherra. Því leyfi ég mér að gagnrýna ræðu forsætisráðherra frá því áðan og treysti því að hæstv. ráðherra svari fyrir hana. Hæstv. ráðherra nefndi mikilvægi þess að menn hefðu sameiginlega sýn á hlutina, þ.e. sameiginleg verkefni ef þeir legðu upp í þjóðstjórn. Spurningin er þá sú sama varðandi samstarf, sérstaklega í ljósi reynslunnar. Þyrfti ekki að liggja fyrir að menn hefðu nokkurn veginn sömu sýn á hvaða verkefni ætti að fara í og hvernig? Annars gengur þetta bara út á að taka gagnrýni stjórnarandstöðunnar úr sambandi. Er ekki eðlilegt, ef menn ætla að fara í samráð og samvinnu, að þeir vinni að sömu hlutunum?

Virðulegi forseti. Nú er ég alveg hættur að skilja upp eða niður í þessari umræðu. Hv. þingmaður leggur fram tillögu um samstarfsvettvang til að ræða tíu atriði. Ég er búinn að fara yfir þau og lít mörg þeirra sömu eða svipuðum augum en við mörg þeirra hef ég líka athugasemdir fram að færa, svona til að byrja með. Það er alvanalegt og þekkt í öllum nágrannaríkjum okkar að eiga svona opið samráð og það er bara í þessu eintrjánungsmeirihlutaræði Íslendinga 

Virðulegi forseti. Ég hef hlustað á tunnuslátt hér í tæpa tvo klukkutíma eða frá því þingfundur hófst og í mínum huga er tunnuslátturinn krafa um að við sem hér sitjum, háttvirtir þingmenn, vinnum saman að því að finna lausnir á vandanum sem við stöndum frammi fyrir. Þegar við vinnum að þeim lausnum eigum við ekki að fara í manngreiningarálit eða velta því fyrir okkur hvaðan tillögurnar koma. Það hefur því miður verið þannig, virðulegur forseti, að miklu máli hefur skipt hvort það eru Vinstri græn, Samfylking, Sjálfstæðisflokkur, Framsókn eða Hreyfingin sem koma fram með tillögur. Það hefur líka skipt máli hvaða einstaka þingmenn innan ákveðinna flokka koma fram með hugmyndir til að þær hugmyndir fái brautargengi.  Ég vil byrja á því að hrósa Framsóknarflokknum fyrir að geta staðið fyrir utan þetta samfélag og komið með raunhæfar hugmyndir um m.a. hvernig taka eigi á skuldavanda heimilanna. Sumir þingmenn hafa einfaldlega aðra þekkingu eins og einhverja þekkingu á fjármálakreppum og viðbrögðum við þeim annars staðar frá. Því miður hefur slík þekking ekki þótt duga til að smíða lausnir á vandanum sem við búum við. Virðulegi forseti. Ég ætla að snúa mér að þingsályktunartillögunni sem hv. þingmaður og formaður Framsóknarflokksins mælti fyrir og felur í sér ályktun um að hæstv. forsætisráðherra komi á fót samvinnuráði. Ég vil hrósa Framsóknarflokknum fyrir val á hugtaki því eins og við flest vitum felst ákveðinn skilningur í samvinnu sem er einn fyrir alla og allir fyrir einn. Þegar fólk vinnur í samvinnuráði á ekki að skipta máli hver á ákveða hugmynd, tillögu eða annað. Því miður er því þannig farið að okkur Íslendingum hefur tekist að afskræma þetta hugtak. Meira að segja húsnæðissamvinnufélögin okkar eru engin húsnæðissamvinnufélög. Ég nefni sem dæmi Búseta sem hefur tekist að einkavæða eignarhluta einstaklinga í íbúðum sínum í stað þess að láta félagið sjálft - einn fyrir alla og allir fyrir einn - eiga þessa eignarhluta. Ég vil leggja til, virðulegur forseti, að við endurhugsum þetta hugtak og endurskoðun á löggjöf um húsnæðissamvinnufélög verði ein lausn á skuldavanda heimilanna. Hér liggja fyrir tíu góðar tillögur sem Framsóknarflokkurinn kallar markmið samvinnuráðsins. Það er nú kannski smámunasemi en ég hefði viljað skipta þessu upp í markmið og aðgerðir. Mér sýnist þetta vera hvort tveggja. Þarna er t.d. talað um aðgerðir sem ég get verið sammála og ætti ekki að koma neinum á óvart. Það er almenn skuldaleiðrétting, lækkun stýrivaxta, stytting fyrningarfrests krafna og ekki síst endurskipulagning ríkisfjármála og endurskoðun samstarfsáætlunar Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þarna eru líka markmið eins og stöðugt verðlag sem hægt er að ná með aðgerð eins og afnámi verðtryggingar. Virðulegi forseti. Ég ætla mér í ræðu minni að setja tillögurnar í almennt efnahagssamhengi og bæta mínum hugleiðingum við þær í anda samvinnu. Vonast ég til að þetta geti fleytt umræðunni áfram. Ég er nýkomin frá Bandaríkjunum þar sem fram fer mikil umræða um efnahagsástandið þar í landi og í heiminum. Sagt er að ástandið sem við búum við í dag sé samdrátturinn mikli eða Great Recession. Þar er vísað til kreppunnar miklu um 1930 sem heitir á ensku Great Depression. Þessi samdráttur er mikill og meiri en við höfum áður upplifað eða frá því að kreppan mikla skall á. Samdrátturinn mikli lýsir sér í því að við erum komin í vítahring. Vítahringurinn felst í því að við búum við minnkandi eftirspurn eftir fjármálakreppuna og minnkandi eftirspurn leiðir til þess að ekki er eftirspurn eftir vörum og þjónustu. Fyrirtækin draga því saman og það leiðir til aukins atvinnuleysis og minnkandi skatttekna. Til að bregðast við því sker ríkið niður sem leiðir af sér enn minni eftirspurn. Síðan heldur hringrásin áfram. Í Bandaríkjunum er talað um að fyrstu aðgerðir Obama-ríkisstjórnarinnar, sem fólust í því að dæla peningum inn í bankakerfið til að bjarga því frá hruni, dugi ekki lengur eða áhrif þeirra fari dvínandi. Nú þurfi einhverja mikla aðgerð til að örva raunhagkerfið. Þá er átt við bæði fyrirtæki og heimili. Nú þurfi meira örvandi aðgerðir en við höfum nokkurn tímann áður séð. Við vitum öll að þegar kúla er komin inn í spíral þarf mikið högg á kúluna til að koma henni út úr honum. Þess vegna var ekki nóg að dæla peningum inn í bankakerfið, það þarf að dæla ekki minni upphæð inn í raunhagkerfið, inn í fyrirtækin og heimilin. Það þýðir auðvitað, á sama hátt og í kreppunni miklu, að mikill halli verður á rekstri ríkisins til að standa vörð um velferðarþjónustuna og tryggja hana. Störfin í velferðarþjónustunni skapa náttúrlega eftirspurn af því að fólk fær laun fyrir störf sín þar. Jafnvel er talað um að ríkið þurfi að vera atvinnurekandi og kaupandi vöru og þjónustu til þrautavara. Þar er vísað til þess að seðlabankar eru yfirleitt lánveitendur til þrautavara. Þegar komið er í þennan vítahring minnkandi eftirspurnar og aukins atvinnuleysis verður ríkið að koma inn og stöðva þróunina. Ef við lítum á ástandið á Íslandi hefur eftirspurnin dregist saman um 25% á síðastliðnum tveimur árum. Það hefur fjárfesting líka gert. Þetta er mjög mikill samdráttur miðað við það að verg landsframleiðsla hefur bara dregist saman um 10%. Það er algjört hrun í eftirspurn og kaupmætti heimilanna. Jafnframt hefur orðið algjört hrun í fjárfestingum. Efnahagsstefna okkar þarf því að miðast fyrst og fremst að því að örva fjárfestingu fyrirtækja og þá sérstaklega í atvinnuskapandi starfsemi. Jafnframt þarf að örva eftirspurnina í samfélaginu. Það er ekki nóg að fá fyrirtækin til að fjárfesta og auka framboð af vörum og þjónustu ef engir eru kaupendurnir. Til að auka fjárfestinguna er mikilvægt að lækka vextina töluvert umfram það sem gert hefur verið hingað til. Ég vil sjá vextina fara niður í 3% og jafnvel nær því sem gerist í kringum okkur, um 0–1%. Fjárhagsleg endurskipulagning er einnig nauðsynleg. Eftirspurn þurfum við að örva, m.a. að hækka lægstu laun og þar með bótaupphæðir. Það er algjörlega ólíðandi að fólk þurfi að standa í biðröðum og betla mat hjá þjóð sem er með þeim ríkustu í heiminum. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka góða ræðu og áhugaverða greiningu og hef aðeins eina spurningu: Getur hv. þingmaður tekið undir með mér að það sé í raun ekki eðlilegt að ríkisstjórn, þ.e. meiri hluti á Alþingi, og minni hluti séu talin jafnábyrg fyrir stefnu stjórnvalda öðruvísi en að þar komi allir að borðinu og hlustað sé á tillögur allra, þ.e. að menn séu opnir fyrir tillögum? Þá leiðir af þeirri spurningu spurningin: Telur hv. þingmaður að fram að þessu hafi síðastliðin tvö ár verið hlustað nógu vel á tillögur sem koma ekki bara frá stjórnarandstöðu heldur líka, eins og hún nefndi í ræðu sinni, frá sumum þingmönnum stjórnarliðsins sem teljast kannski ekki jafnæskilegir og hinir? Með öðrum orðum: Hafa tillögur notið jafnræðis, sama hvaðan þær hafa komið? Og í öðru lagi: Hefur orðið einhver breyting á þessu?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég verð að viðurkenna að ég hef orðið fyrir miklum vonbrigðum eftir að ég fór í pólitík með hversu erfitt það er að sitja sem þingmaður og hafa áhrif, sérstaklega þegar maður situr ekki í ríkisstjórn, en það virðist vera hefð fyrir því að maður þurfi að komast í ráðherrastól til þess að geta mótað ákveðna málaflokka. Það er að vísu ekki nóg að fara í ráðherrastól til að móta efnahagsstefnuna. Það virðist bara vera á könnu forsætisráðherra og flokksleiðtoga hins flokksins sem ekki er með forsætisráðherraembættið. En mér finnst það vera að breytast og upplifi í umræðunum um þessa þingsályktunartillögu að ráðherrar og stjórnarflokkar séu opnari fyrir því að hlusta á tillögur sem koma utan frá. Ég held líka að mótmælin fyrir utan Alþingishúsið þrýsti á að við breytum vinnubrögðum hér og ekki síst hvað varðar vinnu okkar að því að finna lausnir á mjög erfiðum málum. Ég fagna t.d. því að frumvarp sem ég lagði fram sem þingmaður, og þá er ég að vísa í frumvarpið um fyrningu krafna, sé núna komið fram sem frumvarp hæstv. dómsmálaráðherra. Ég vonast til þess að fleiri frumvörp fari þá leið eða að jafnvel þurfi ekki einu sinni að láta ráðherra mæla fyrir frumvörpum til að þau verði samþykkt.

Virðulegur forseti. Ég þakka þetta svar. Ég er sammála mati hv. þingmanns, eins og svo oft, en hefði áhuga á að bæta við einni spurningu út frá því sem hv. þingmaður nefndi um að svo virtist vera sem menn þyrftu að vera orðnir ráðherrar til að mark væri tekið á tillögum sem frá þeim kæmu. Það birtist svolítið í því að það er fyrst og fremst tekið tillit til tillagna sem koma frá þeim flokkum sem hafa ráðuneytin, réttara sagt fyrst og fremst ríkisstjórnartillögum. Ég varð fyrir svolitlum vonbrigðum núna þegar umræður hófust um skuldavanda heimilanna með samstarf um það samráð sem var tilkomið vegna mótmælanna, sem hv. þingmaður vísað til. Maður hélt að það yrði kannski einhver raunveruleg breyting. Hæstv. forsætisráðherra byrjaði á að tala um það eða tala í þá veru a.m.k. að stefnt væri að almennri leiðréttingu, svo virðist það einhvern veginn hafa dottið upp fyrir. Maður óttast að enn eina ferðina sé þetta bara hluti af einhverri leiksýningu. Má ekki leysa þennan vanda með því að mynda þjóðstjórn? Þá væri einfaldlega komin upp sú staða að allir þingmenn hefðu fulltrúa í ríkisstjórn. Hverju mundi það valda? Jú, þá hefði þingið valdið vegna þess að þá væri í raun sama hvaðan tillögurnar kæmu, þær væru allar jafnsettar gagnvart þingmönnum og meiri hluti þingmanna réði þar af leiðandi niðurstöðunni í hvert skipti en ekki flokksforusta ríkisstjórnarflokkanna.

Virðulegi forseti. Spurningin um þjóðstjórn brennur á vörum margra, þar á meðal hv. formanns Framsóknarflokksins. Ég hef velt þessum möguleika svolítið fyrir mér í anda þess að maður tekur upp allar hugmyndir hvaðan sem þær koma og skoðar hvort maður geti verið sammála þeim. Mér finnst að mörgu leyti mikill kostur að við tökumst sem flest á við vandamálin. Við megum heldur ekki gleyma því að það er mjög mikill munur á þessum fjórum eða fimm flokkum þegar kemur m.a. að því hvernig eigi að leysa atvinnumálin eða draga úr atvinnuleysi. Ég skal bara viðurkenna að mér hryllir við þeirri tilhugsun að í þjóðstjórn verði í meiri hluta flokkar sem hafa barist mjög ötullega fyrir álverum.  
            

Virðulegi forseti. Við ræðum þingsályktunartillögu Framsóknarflokksins um samvinnuráð um þjóðarsátt undir miklum trommuleik utan af Austurvelli. Ástandið er orðið slæmt og hefur jafnvel ekki verið verra en nú, jól að nálgast og margar fjölskyldur hafa það slæmt. Það var hreint með ólíkindum í fyrirspurnatíma fyrr í dag hvernig hæstv. forsætisráðherra svaraði spurningum sem var beint til hennar. Undir þessum dúndrandi trommuslætti var hún að öllu leyti ábyrgðarlaus gagnvart því ástandi sem ríkir. Að forsætisráðherra skuli koma fram með þær skoðanir að hreinlega ekki neitt sé ríkisstjórninni að kenna í samfélaginu er með ólíkindum. Þó er Samfylkingin búin að sitja í ríkisstjórn í rúm tvö ár. Það er eins og Samfylkingin gleymi því gjarnan. Talandi um að hér þurfi samvinnu og sátt á milli stjórnmálaflokka á þingi fór hv. þingmaður Birkir Jón Jónsson fram á að forustumenn stjórnarflokkanna sætu í þingsal á meðan þessi þingsályktunartillaga væri rædd. Hvað sjáum við? Hér situr ekki hæstv. forsætisráðherra. Hér situr ekki hæstv. fjármálaráðherra. Þessir sömu aðilar komu fram í fjölmiðlum og þá sérstaklega hæstv. utanríkisráðherra, sem greip hér fram í ræðu fyrr í dag, og sögðu að stjórnarandstaðan hefði hlaupið af fundinum í gær. Þetta er sjónarspil og leikrit. Þetta er leikrit sem þjóðin er sannarlega búin að fá nóg af. Það er kominn tími til, virðulegi forseti, að leiktjöldin falli. Nú sitja reiknimeistarar, er okkur sagt, og reikna út hver staða heimilanna virkilega er og er það að sjálfsögðu mörgum, mörgum mánuðum of seint. Jafnvel á að koma fram með einhverja tillögu til bjargar heimilunum í næstu viku, eða svo er okkur sagt. Að mínu viti er verið að kaupa enn einn frestinn. Ríkisstjórnin er í því að kaupa sér fresti til að takast á við vandamálin. Meira að segja ráðherrarnir létu hafa eftir sér að nú kæmi til greina að endurskoða samstarfið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Ríkisstjórn sem er hrædd við þegna sína gerir ekki góðverk fyrir nokkurn einasta mann. Ríkisstjórnin er að hvetja til þess að stjórnarandstaðan lýsi yfir vantrausti á hana. Hæstv. forsætisráðherra lagði það til í dag og trúi ég því að stjórnarandstaðan skoði þann möguleika mjög vel því að nú í haust voru lögð drög að þingsályktunartillögu um vantraust á þáverandi viðskipta- og efnahagsráðherra sem átti að leggja fyrir í byrjun september. Það fór svo að sú tillaga kom aldrei fram því að hæstv. ráðherra hafði látið af störfum þegar þing kom saman. Það þarf kannski eitthvað svipað að gerast nú. Það er ekki eins og ríkisstjórnin hafi ekki mörg leiðarljós. Ríkisstjórnin hefur stöðugleikasáttmála. Í stöðugleikasáttmálanum kemur m.a. fram að það þurfi að stuðla að aukinni samvinnu og átti ákveðnum verkefnum að vera lokið fyrir 1. nóvember 2009, fyrir nákvæmlega ári. Þar var t.d. sagt að yrði hrint í undirbúning framkvæmdum vegna álvera í Helguvík og Straumsvík. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir kom fram áðan og sagði að vinstri grænir gætu ekki staðið að þannig uppbyggingu eða atvinnuuppbyggingu hér á landi vegna þess að þeir væru á móti álverum. Samt er það í stöðugleikasáttmálanum. Það átti að klára þau verkefni sem voru byrjuð þegar stöðugleikasáttmálinn var endurnýjaður. Þetta á því ekki að koma neinum á óvart. En eins og annað sem þessi ríkisstjórn kemur nálægt er verkleysið algjört. Við þurfum að rjúfa kyrrstöðuna. Annað leiðarljós sem ríkisstjórnin getur haft sem fyrirmynd að stefnumálum sínum er bæklingur sem Samtök atvinnulífsins gáfu út í febrúar á þessu ári, Atvinna fyrir alla . Ríkisstjórnin gæti hreinlega tekið þennan bækling og gert stefnuna að sinni og þar með væru þeir komnir með Samtök atvinnulífsins með sér í þá vegferð. En það er ekki nokkur einasti áhugi fyrir því neins staðar. Hér gríp ég niður í bæklinginn Atvinna fyrir alla , með leyfi forseta: „Samtök atvinnulífsins leita eftir samstöðu með öllum ábyrgum aðilum sem hafa metnað fyrir hönd íslensku þjóðarinnar til þess að ná viðsnúningi strax þannig að endurheimta megi fulla atvinnu og fyrri lífskjör …“ Framsóknarmenn eru svo sannarlega tilbúnir í þessa vegferð með Samtökum atvinnulífsins. Hér verður að koma af stað atvinnu á nýjan leik. Það hafa tapast á milli 22.000–25.000 störf síðastliðin tvö ár. Það er óásættanlegt hvernig ríkisstjórnin situr aðgerðalaus hjá, dregur stjórnarandstöðuna og aðra með sér inn í þann vítahring sem hún er komin í og gerir alla ábyrga. Samningar eru lausir nú í haust. Hvað ætlar verkalýðsforustan t.d. að gera? Ætlar verkalýðsforustan að ganga með okkur framsóknarmönnum þá leið að endurreisa atvinnulíf og skapa hér traust? Það verður gaman að horfa upp á það því að samkvæmt skoðanakönnunum, sem dæmi, nýtur forusta verkalýðshreyfingarinnar jafnlítils trausts og borið er til Alþingis. Verkalýðsforkólfar hafa verið duglegir að koma fram í útvarpsviðtölum og fjölmiðlum og hafa gagnrýnt stjórnarandstöðuna - þeir gagnrýna stjórnarandstöðuna fyrir að vera ekki með tillögur. Hvernig er búið að snúa því við að ríkisstjórn og ríkisstjórnarflokkar beri ekki lengur ábyrgð á framkvæmdarvaldinu? Hvers vegna er búið að búa til nýtt orð sem er stjórnmálastétt? Þá eru það allir 63 þingmennirnir sem hér sitja. Hæstv. forsætisráðherra sagði fyrr í dag að fólkið úti á Austurvelli væri ekki að mótmæla ríkisstjórninni, fólkið úti á Austurvelli væri að mótmæla Alþingi sjálfu og löggjafanum. Hvernig er hægt að vera svona fjarri raunveruleikanum? Hvernig er hægt að telja sjálfum sér trú um þessa vitleysu? Það er ríkisstjórnin sem hefur það vald í hendi sér að eitthvað sé gert og hér sé stefnu framfylgt. En ríkisstjórnin hefur ekki mátt í það. Ríkisstjórnin hefur ekki orku í að halda þeim boltum á lofti. Ríkisstjórninni er tíðrætt um að nú séu erfiðir tímar. Það er enginn að neita því. Nú eru erfiðir tímar. En að sitja aðgerðalaus hjá í 24 mánuði á valdastólum og gera ekki neitt er sorglegt. Tvö ár hafa farið til spillis og það er hreint með ólíkindum að ástandið í samfélaginu skuli ekki vera verra en orðið er því að ekkert fer verr með fólk en atvinnuleysi. Ekkert fer verr með fólk en að standa í biðröð eftir mat. Desember er fyrirkvíðanlegur að mínu mati ef ekki verður gripið strax í taumana. Tillagan liggur fyrir. Við framsóknarmenn leggjum til, með leyfi forseta: „… að fela forsætisráðherra að koma á fót samvinnuráði, vettvangi stjórnmálaflokka og hagsmunaaðila, til að ræða og leita leiða í anda þjóðarsáttar til langtímastyrkingar atvinnuvega landsins og efnahags þjóðarinnar til frambúðar. Í ráðinu sitji fulltrúar allra þingflokka, ásamt fulltrúum atvinnulífs, launþega, sveitarfélaga, fjármálafyrirtækja og Bændasamtaka Íslands.“ Þetta er mjög sanngjörn krafa. Hér er verið að kalla til borðsins þá aðila sem raunverulega eiga að semja um málið. Þessu ráði er ætlað að fara með tíu málaflokka sem óþarft er að telja upp, það er búið að því. Þetta er gert í þeim anda að fólk vinni saman að þeim brýnustu úrlausnarmálum sem við þurfum til að byggja nýtt og traust samfélag. Kannski er eina leiðin til að ná þessari þingsályktunartillögu í gegn að leggja jafnframt til að sá sem fenginn verði til að stjórna þessari vinnu verði algjörlega hlutlaus aðili utan úr samfélaginu, einhver úr háskólasamfélaginu eða annar, því að vantraustið er svo mikið. Vantraust ríkisstjórnarinnar gagnvart stjórnarandstöðunni er svo mikið þrátt fyrir að ríkisstjórnin hamist alla daga við að draga stjórnarandstöðuna inn í verkleysi sitt. Mig langar, með leyfi forseti, að lesa upp 8. punktinn, en hann er mikilvægastur og þarf að setja í forgang að mínu mati. Það er 8. punktur okkar í þingsályktunartillögunni sem heitir Sköpun stöðugleika og festu í rekstri ríkisins, með leyfi forseta: „Það er mikilvægt fyrir Ísland að erlendir fjárfestar öðlist trú á jákvæðri þróun íslensks efnahagslífs. Þar er grundvallaratriði að skapa festu í stjórnsýslunni og eyða óvissu um efnahagsstöðu landsins og stefnu stjórnvalda, t.d. hvað varðar skatta og aðra þætti í rekstrarumhverfi fyrirtækja. Í því efni og við lausn annarra vandamála sem þjóðin stendur frammi fyrir er mikilvægt að leitað verði aðstoðar færustu sérfræðinga á hverju sviði fremur en að leggja áherslu á að setja pólitíska samherja í áhrifastöður. Íslendingar þurfa nú að takast á við mörg úrlausnarefni sem þeir þekkja ekki af eigin reynslu. Það er því mikilvægt að stjórnvöld veigri sér ekki við að leita til þeirra sem best þekkja til á hverju sviði. Fjölmargir erlendir fræðimenn og aðrir sérfræðingar hafa boðið Íslendingum aðstoð. Sumir eru með því að leita að verkefnum en aðrir líta á vandræði landsins sem áhugavert úrlausnarefni  Svo mörg voru þau orð, forseti. Þetta skulu vera einkunnarorð þessarar umræðu, þessarar þingsályktunartillögu.

Herra forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar sem þingflokkur Framsóknarflokksins hefur lagt fram undir forustu formanns flokksins, hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, um samvinnuráð um þjóðarsátt. Það mál snýr að því sem við höfum talað fyrir á vettvangi þingsins í á annað ár, að auka samstarf og samvinnu þingmanna í þessum sal um aðgerðir til þess að koma okkur út úr þeirri kreppu sem við okkur blasir. Reyndar virðast menn skynja raunveruleikann á Íslandi í dag á mismunandi hátt því að þegar við ræddum um árangur ríkisstjórnarinnar fyrr í dag í efnahagsmálum, í aðgerðum fyrir skuldug heimili og fyrirtæki, notaði hæstv. forsætisráðherra þau orð að ríkisstjórnin hefði gert kraftaverk þegar kæmi að stefnunni í efnahagsmálum og málefnum skuldugra heimila og fyrirtækja. Ég veit ekki í hvaða heimi hæstv. ríkisstjórn er, en það er alveg ljóst að hún er í litlum tengslum við þær raddir sem heyrast og fara hækkandi þar sem kallað er eftir því að ráðist verði í raunverulegar aðgerðir. Þegar hæstv. forsætisráðherra breytir hugtakinu kraftaverk svona skelfilega held ég að réttara sé að kalla hlutina sínu rétta nafni. Hver er staðreynd málsins? Hagstofan gaf nú nýlega út tölur fyrir annan ársfjórðung ársins 2010 og verri tölur hagstjórnarlega séð hafa varla sést í marga áratugi. Þar kom í ljós að það er gríðarlegur samdráttur í einkaneyslu, samneyslu og fjárfestingu. Það eina sem Hagstofan fékk eftir að hafa birt þessar ljótu tölur var heilmikil gagnrýni á aðferðafræði stofnunarinnar. Þegar stofnanir koma fram með óþægilegar tölur fá þær það bara óþvegið og menn vega að trúverðugleika þeirra. Nei, við erum á rangri leið. Það sem ríkisstjórnin ætlar sér að gera í framhaldi þessa er að hækka enn frekar álögur á heimili, á atvinnulífið og fara í blóðugan niðurskurð þegar kemur að velferðarmálum í landinu. Á hátíðisdögum segja ráðherrar að ríkisstjórnin kenni sig við norræna velferð. Ég veit ekki á hvaða vegferð þessi ríkisstjórn er en að mínu viti er hún ekki á réttri leið. Hún er á kolrangri leið og það er þess vegna sem við leggjum þetta mál fram, til að auka arðsemi íslensku samfélaginu, fjölga störfum, auka tekjur ríkissjóðs og minnka þannig þann blóðuga niðurskurð sem norræna velferðarstjórnin beitir sér fyrir. Við viljum minnka skattahækkanir og koma í veg fyrir skattahækkanir sem eiga að hellast að nýju yfir heimilin og fyrirtækin. Hvað á að gera nú? Samkvæmt fjárlagafrumvarpi ársins 2011 á að hækka gjöld og álögur á áfengi og á tóbak. Hvað þýðir það? Það þýðir að kostnaður heimilanna vegna þessara útgjaldaliða mun aukast. Vítt og breitt um landið eru bílar fætur fólksins. Menn þurfa að ferðast. Ef ríkisstjórnin ætlar enn og aftur að hækka bensínverðið og þar með talið flutningskostnaðinn, segi ég: Nú er nóg komið. Við þurfum að breyta þessari stefnu. Við framsóknarmenn lögðum fram þetta mál á síðasta þingi. Það fékk ágæta umræðu í þingsal. Þingmenn flestra flokka tóku undir þau markmið sem sett eru í þingsályktunartillögunni. Þó dagaði málið uppi. Það dagaði uppi í efnahags- og skattanefnd og þegar það var sent út til umsagnar til lykilstofnana eins og Alþýðusambands Íslands, sambands íslensks launafólks, og til Samtaka atvinnulífsins, þetta merkilega mál sem fengið hafði mjög góða þverpólitíska umræðu á þingi, sáu aðilar launafólks og atvinnulífs ekki ástæðu til að senda inn skriflega umsögn um það. Ég spurði í nefndinni hverju það sætti. Ég fékk engin svör við því, það væri bara takmarkaður tími sem þessir aðilar hefðu til þess að fara yfir mál. Það vill svo einkennilega til að alltaf eru veittar umsagnir um frumvörp sem koma frá stjórnarliðinu en ekki ef þau koma frá stjórnarandstöðunni. Við þurfum ekki aðeins að breyta andrýminu og vinnubrögðunum í þingsal, við þurfum líka að breyta viðhorfi þessara stofnana gagnvart Alþingi Íslendinga og hlutverki stjórnarandstöðunnar. Hér ræðum við ályktun sem kveður á um að þessir aðilar, samtök launafólks og Samtök atvinnulífsins, fari með okkur í hið stóra verk sem fram undan er. Engin umsögn er um málið. Ég trúi því ekki að þegar málið fer aftur í efnahags- og skattanefnd, og veit ég að hæstv. utanríkisráðherra veður mér dyggur stuðningsmaður í þeim efnum enda þekkir hann vel til innan Alþýðusambands Íslands, fái þessi þingsályktun fái svo mikið sem nokkur orð í umsögn frá samtökum launafólks á Íslandi.

Ég hef engin ítök.

Hæstv. ráðherra segist ekki hafa nein ítök í þessum samtökum og er það þá ákveðin vísbending um að mjög djúpstæður klofningur sé innan Samfylkingarinnar því að oftar en ekki hafa ráðherrar Samfylkingarinnar og Alþýðusambandsins gengið mjög í takt í mörgum stórum málum. Oft hefur ríkisstjórnin átt dygga stuðningsmenn í röðum Alþýðusambands Íslands en það virðist eitthvað vera að breytast. Ég sé að hæstv. ráðherra hlustar af mikilli athygli á ræðu mína. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra að einu: Í ljósi þess að við erum með höft, að við erum með lokað hagkerfi, að menn geta ekki farið með neina fjármuni úr landi, hvernig stendur á því að við Íslendingar borgum hæstu stýrivexti í Evrópu eftir þessi tvö ár? Hæstv. ráðherra talar á tyllidögum um samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs en svo bjóðum við íslenskum heimilum, skuldugustu heimilum í heimi, og íslensku atvinnulífi upp á það að búa við himinháa stýrivexti, að við tölum nú ekki um skuldugan ríkissjóð. Eins og hæstv. ráðherra veit borgum við hátt í eina krónu af hverjum fimm í vaxtagjöld. Háir stýrivextir hafa veruleg áhrif á hvað við greiðum í vexti, eins og hæstv. ráðherra veit. Í 2. lið tölum við um lækkun stýrivaxta Seðlabanka Íslands. Ég held að hæstv. ráðherra hafi hingað til tekið vel í þá hugmynd okkar framsóknarmanna. Þá spyr maður sig aftur og aftur í ljósi þess að hæstv. ráðherra heldur margar fallegar ræður um tillögur okkar, og vil ég þakka fyrir það: Hvers vegna gerist ekki neitt? Hvers vegna breytast þessi mál ekki neitt? Ég vonast til þess að hæstv. ráðherra svari því. Mig langar líka að nefna að það er grátlegt að sjá þegar verktakar hringinn í kringum landið, á höfuðborgarsvæðinu, fyrir austan, norðan og vestan, kvarta yfir því hve fá verk eru fram undan. Menn eru jafnvel farnir að selja gröfurnar sínar, bílana sína, úr landi vegna verkefnaskorts. Hvernig stendur á því að menn hafa ekki hafið stórátak í verklegum framkvæmdum? Menn tala og tala en efndirnar eru litlar sem engar. Það var stórmerkilegt að fara í Neskaupstað og á Siglufjörð og heyra um að þar eru fyrir höndum framkvæmdir sem snerta öryggismál íbúa á þessum stöðum. Framkvæmdir í ofanflóðavörnum - það þurfti að rýma hús á Siglufirði í fyrra - sem mundu skapa hundruð starfa á næstu þremur, fjórum árum. Ég hringdi vestur á firði. Þar eru tvö verk sem eru nærri því tilbúin til útboðs. Og menn tala um dapra stöðu ríkissjóðs. Svo vill til að ofanflóðasjóður á á 8. milljarð kr. inni á bankareikningum, fær um 500–600 milljónir á ári í iðgjöld og annað eins í vaxtagreiðslur. Menn ætla ekki að fara í neinar framkvæmdir og nota þessa peninga. Menn ætla ekki að blása lífi í atvinnulífið á þessum stöðum. Það hefur verið kyrrstaða í á annað ár. Það er grátlegt að verða vitni að öðru eins aðgerðaleysi, algjöru aðgerðaleysi, þegar við horfum upp á að á annan tug þúsunda Íslendinga gengur um án atvinnu. Mörg fyrirtæki eru að keyra í þrot, það gengur einfaldlega ekki. Nú er komið að því og ég segi við hæstv. utanríkisráðherra: Það er nóg komið af fallegu ræðunum, af flottu blaðamannafundunum. Við verðum að fara að framkvæma. Ég tek undir með formanni Framsóknarflokksins í þeim efnum, við gerum það ekki nema með víðtækri samvinnu á þinginu með einhvers konar þjóðstjórn sem kemur sér saman um ákveðin afmörkuð verkefni. Við skulum haldast í hendur í þeim erfiðu málum sem fram undan eru því að eins og fram kom í dag er ríkisstjórnin því miður rúin trausti. Hún er máttlaus. Hún framkvæmir ekki það sem þarf að gera. Það þurfa fleiri að koma að málum. Þess vegna er þetta mál sett fram af góðum hug og í 

Herra forseti. Hv. þingmanni fleygir fram í mælskulistinni og það er stundum unun að því að heyra orðræðu hans. Hann er fljótandi mælskur eins og svo margir Siglfirðingar enda er hann forustumaður á þeim stað. Hv. þingmaður talaði um nauðsyn stórframkvæmda, ég er sammála honum um það. Það vill samt svo til að það eru að fara af stað framkvæmdir, menn eru að fara af stað með Búðarhálsvirkjun. Það mun skipta miklu máli í Suðurkjördæmi þó að vísu, að frádregnum Suðurnesjum, sé atvinnuástand þar tiltölulega gott. Það er undir 5% atvinnuleysi sem telst gott á Íslandi í dag. Í næsta kjördæmi eru menn líka að ráðast í verulega stækkun á Straumsvíkurálverinu og það liggur fyrir að það er engin opinber fyrirstaða gegn því að menn geti ráðist í Helguvík núna  Tilefni fyrirspurnarinnar voru stýrivextir Seðlabankans. Frá því að við áttum síðast orðastað hér, ég og hv. þingmaður, um tillögur Framsóknarflokksins á sviði efnahagsmála, hafa stýrivextir hríðlækkað. Hugsanlega er það vegna hinnar góðu umræðu af hálfu Framsóknarflokksins, ég veit það ekki. Hitt er staðreynd að þeir hafa hríðlækkað og eru enn á niðurleið. Varðandi gjaldeyrishöftin er ég því miður þeirrar skoðunar að um langa hríð verði hér einhvers konar höft í gangi og besta leið okkar til að losa um þau er að ganga í ónefnt samband og skipta um mynt. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður er mér að öllu leyti sammála um það 

Herra forseti. Það var merkilegt hvernig hæstv. ráðherra reyndi að komast hjá því að svara einni af þeim spurningum sem ég lagði hér fram, hann eyddi mörgum orðum í að tala um eitthvað allt annað. Ég spurði hæstv. ráðherra: Þegar kemur að ofanflóðavörnum fyrir austan, norðan og vestan - verk sem eru tilbúin til útboðs, og hafa verið tilbúin í á annað ár - af hverju hafa menn ekki komið þessari atvinnustarfsemi af stað og þessum öryggismálum sem varða íbúa þessara svæða? Ekkert atvinnulíf getur búið við 16–20% stýrivexti, það veit hæstv. ráðherra. Nú eru þeir 5,5% á meðan þeir eru 0–1% í mörgum af samkeppnisríkjum okkar. Ég spyr hæstv. ráðherra að því hvort hann telji að stýrivextir séu ásættanlegir í þessu samfélagi í dag. Ég segi nei. Það þarf að koma krafti í íslenskt atvinnulíf, það þarf að bæta starfsumhverfi íslensks atvinnulífs en það hefur ekki verið að gerast að undanförnu. Ég vil að lokum inna hæstv. ráðherra eftir því, af því að við áttum ágæta umræðu um þetta mál á síðasta þingi, hvers vegna í ósköpunum - nú veit ég að hann er ekki einráður hér í þinginu - svona góð mál stoppa í nefndum þingsins. Hvernig í ósköpunum stendur á því að þegar þingmenn Framsóknarflokksins leggja fram frumvarp, sem við höfum lagt mikla vinnu í, við höfum fengið jákvæðar umsagnir frá þingmönnum allra flokka, er málið látið stranda inni í nefnd? Þurfum við ekki að beita okkur fyrir öðrum vinnubrögðum hér þannig að mál sem þetta komi þó til afgreiðslu og menn segi þó já eða nei við þeim fyrirætlunum og þeirri stefnu sem Framsóknarflokkurinn hefur lagt til? Vill hæstv. ráðherra ganga 

Herra forseti. Hv. þingmaður spyr undir lok ræðu sinnar hvort ég telji ekki rétt að breyta vinnubrögðum á þinginu. Ég tel að það sé rétt en ég tel líka að menn séu a.m.k. að reyna að snúa ofan af ráðherraræðinu sem hér ríkti lengi og allt of harkalega. Mér finnst sjálfum að ríkisstjórnin sé að reyna að vinna með stjórnarandstöðunni í mörgum málum eða a.m.k. einstökum málum. Hér er tillaga sem ég hef tekið vel undir um að taka heildstætt til samvinnu á málunum. Ég ætla að spyrja hv. þingmann þegar hann kvartar undan tómlæti gagnvart tillögu sinni: Hér í þessum sal, undir umræðu um þessa ágætu tillögu, eru staddir fulltrúar tveggja flokka. Hér eru staddir þrír þingmenn Samfylkingarinnar og fimm þingmenn Framsóknarflokksins.

Meira en helmingur.

Hvar er restin af stjórnarandstöðunni? Af hverju sýnir hún þetta tómlæti gagnvart tillögu Framsóknarflokksins? Framsóknarflokkurinn er með tveimur flokkum í stjórnarandstöðu. Enginn þingmanna þeirra tveggja flokka sýnir flokknum þá virðingu að koma og ræða þessa tillögu. Stjórnarliðið hefur þó mannskap hér á vettvangi, ég ræddi málið sjálfur fyrr í dag, ég þurfti svo að víkja af vettvangi til fundar en ég kom rakleiðis til baka til að taka þátt í umræðunni. Hv. þingmaður spyr hvers vegna ekki hafi verið farið í þau verkefni sem nefnd voru. Ástæðan er mjög einföld. Það var skortur á lánsfjármagni í Búðarhálsvirkjunina sem var forsenda breytinganna í Straumsvík. Það komst ekki hreyfing á það mál fyrr en ríki í fjarlægri álfu bauðst til þess að koma með gjaldmiðilsskiptasamninga þannig að í einu fallinu gætum við a.m.k. keypt það sem við þurfti að éta, túrbínur og annað slíkt, frá Kína. Nú er þó búið að fjármagna þetta. Þar að auki liggur það fyrir að verið er að ræða 40 milljarða framkvæmdir í vegaframkvæmdum, þar af 6 milljarða sem kæmu frá ríkinu, í samvinnu við lífeyrissjóðina. Þetta eru verkefni sem ekki hefur tekist að ráðast í út af því hversu stökkt efnahagsástandið 

Herra forseti. Það er leiðinlegt að hæstv. ráðherra skuli ekki geta komið upp í annað andsvar til þess a.m.k. að reyna að leiðrétta ef ég hef misskilið eitthvað. Hæstv. ráðherra lagði lykkju á leið sína hér í umræðunni til þess að benda á að vinstri grænir - ég sá að hv. þm. Þráinn Bertelsson kom í salinn stuttu eftir þessa yfirlýsingu hæstv. ráðherra -  Hæstv. ráðherra lagði sérstaka áherslu á það að vinstri grænir hefðu ekkert verið hér í salnum.

Ég sagði stjórnarandstaða.

Nei, nei, að fulltrúar einungis tveggja flokka, sagði hæstv. ráðherra, 

Má ég biðja um ró á fundinum.

Sé ég að hæstv. ráðherra hlýðir félaga sínum, hæstv. forseta þingsins, Kristjáni Möller, um leið. En svo að ég klári þetta vil ég þakka fyrir það að hæstv. ráðherra skuli tala með þessum hætti um þá tillögu sem þingflokkur Framsóknarflokksins hefur lagt fram. En það er bara ekki nóg. Það er ekki nóg að tala og tala fallega um hluti. Hæstv. ráðherra nefndi framkvæmdir núna sem ættu að fara af stað. Þær áttu að fara af stað í fyrra. Ég man að ríkisstjórnin hélt uppblásinn blaðamannafund um nokkur hundruð störf sem átti að skapa. Lítið af því hefur gengið eftir en nú skulum við taka mark á hæstv. ráðherra. Hann mun leggja sitt lóð á vogarskálarnar um að þetta mál verði 

Virðulegi forseti. Orðið „traust“ hefur verið mér hugleikið undanfarið. Ég held að við getum öll verið sammála um það, ef við ræðum það sem við erum sammála um, að sá trumbusláttur sem við hlustum á endurspeglar mikið vantraust, þann skort á trausti sem er gagnvart Alþingi. Mælingar segja okkur að 9% íslensku þjóðarinnar segjast treysta Alþingi. Um 25% kjósenda í Bandaríkjunum segjast treysta bandaríska þinginu, á Íslandi eru það minna en 10% sem segjast treysta íslenska þinginu. Við leggjum fram tillögu um samvinnuráð um þjóðarsátt. Undirstaða samvinnu og samstarfs í öllum mannlegum samskiptum er traust. Þjóðarsáttin sem gerð var á sínum tíma grundvallaðist á trausti, trausti á milli stofnana og trausti á milli manna. Ég velti því fyrir mér, út frá þessum trumbuslætti og út frá þessum hugsunum um traust, hvort grundvöllur sé fyrir þá samvinnu sem við tölum hér um, hvort grundvöllur sé til þess samstarfs sem við leggjum til. Það er ekkert traust á milli stjórnar og stjórnarandstöðu og lítið traust á milli stjórnarliða. Það er ekkert traust til stjórnar og stjórnarandstöðu frá ASÍ og Samtökum atvinnulífsins sem endurspeglast m.a. í orðum formanns ASÍ í morgun. Það er ekkert traust almennings til stjórnmálamanna, opinberra stofnana, hagsmunasamtaka eins og ASÍ og Samtaka atvinnulífsins, fjármálakerfisins, fjölmiðla og við getum haldið áfram. Út frá þeim staðreyndum spyr maður: Hvað getum við gert til að byggja þetta traust upp á nýtt? Við lærum það af samskiptum við maka okkar og börn að eina leiðin til að byggja upp traust er að við gerum eins og við segjum, að fólk geti treyst því að þegar við komum fram í ræðustól Alþingis eða annars staðar, að það sem við segjum sé það sem við ætlum að gera. Við framsóknarmenn erum ekki að flytja þessa tillögu í fyrsta skipti, þetta er í annað skipti sem við leggjum hana fram.

Hún var öðruvísi, það voru 18 atriði.

Frá því eftir hrun höfum við líka ítrekað lagt fram tillögur um skuldaleiðréttingu í ýmsu formi. Frá því að við lögðum fram efnahagstillöguna okkar um mikilvægi þess að lækka stýrivexti höfum við talað um mikilvægi þess að tryggja efnahagsstöðugleika, stöðugt verðlag. Við höfum talað um mikilvægi atvinnuskapandi framkvæmda. Við höfum lagt fram tillögur um það hvernig við getum jafnað áhættu á milli lánveitenda og lántakenda í formi breytinga á lögum um vexti og verðtryggingu. Við höfum verið meðflutningsmenn að frumvarpi sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir flutti um styttingu fyrningarfrests krafna eftir gjaldþrot. Við höfum lagt geysilega mikla áherslu á að ekki sé einungis horft á skuldavanda heimilanna heldur fyrirtækjanna líka og við höfum lagt fram tillögur um það hvernig við getum skapað stöðugleika og festu í rekstri ríkisins. Á þeim mánuði sem þetta þing hefur starfað höfum við lagt fram fjöldamargar tillögur í viðbót. Við höfum lagt fram tillögu um ráðgjafarstofu fyrir fyrirtæki í greiðsluerfiðleikum. Við höfum lagt fram breytingartillögur við lög um greiðsluuppgjör á sköttum til að auðvelda þeim einyrkjum sem ekki geta lengur starfað sem einyrkjar og eru komnir á atvinnuleysisskrá að gera upp skuldir sínar. Við höfum komið fram með tillögur um ívilnanir til nýsköpunarfyrirtækja, spurst fyrir um það hvað sé að frétta af þessum blessuðu neysluviðmiðum sem ríkisstjórnin er búin að lofa lengi, og svo er það þessi stóra tillaga okkar um samvinnuráð um þjóðarsátt. Hún grundvallast á hugmyndafræði okkar um að tryggja raunverulega verðmætasköpun þar sem fólk leggur saman þekkingu sína, reynslu og hagsmuni til að ná ákveðnum sameiginlegum markmiðum, það er það sem samvinnuráðið á að gera. Þeir einstaklingar sem koma þar saman sem fulltrúar stjórnmálaflokka og hagsmunaaðila munu leggja saman í púkk þekkingu sína, reynslu og hagsmuni til að leita leiða í anda þjóðarsáttarinnar, sem gerð var á sínum tíma, til að styrkja atvinnuvegi landsins og efnahag þjóðarinnar til frambúðar. Ef ég fæ aðeins að minna þá þingmenn sem sitja hér í þingsal, þeir eru nánast úr öllum flokkum, á það hvað samvinna stendur fyrir: Samvinna stendur ekki fyrir það að við séum alltaf sammála um allt, það er ekki það sem orðið samvinna felur í sér. Það felur hins vegar í sér að fólk getur náð meiri árangri með því að vinna saman en sem einstaklingar. Samvinnan og samvinnuhugsjónin grundvallast líka á þeirri trú að leiðin til að tryggja sanngirni í samfélaginu sé að dreifa valdi, fá fleiri að og án tillits til auðs, stéttar, kyns eða hörundslitar. Hún byggist líka á því að hvetja til reksturs samvinnufélaga og annarra sameignarfélaga sem hafa hagsmuni meðlima að leiðarljósi frekar en það eitt að hámarka hagnað þar sem viðurkennt er að styrkur hinna smáu liggur í samvinnu. Það er það sem ég tel að þurfi að vera undirliggjandi hvað varðar vinnuna varðandi samvinnuráðið og hvað varðar vinnuna hér á þinginu, að við horfum til þess hvernig við getum hjálpað einstaklingum að hjálpa sér sjálfir, að við horfumst í augu við það að við berum hvert og eitt ábyrgð á þeirri stöðu sem við erum í í dag og við berum líka ábyrgð á því að koma okkur út úr þeirri stöðu. Við berum ábyrgð á því að tryggja lýðræðið í landinu, einn maður eitt atkvæði, það sé jafnrétti og það sé sanngirni og út frá því samstarf. Það hefur verið grundvallarhugsun okkar framsóknarmanna á bak við skuldaleiðréttinguna, þ.e. jafnrétti og sanngirni. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sagði, þegar hann gerði athugasemdir við orðaval mitt um forsendurbest, að allir hefðu orðið fyrir forsendubrestinum. Eiga þá ekki allir að fá leiðréttingu? Er það ekki það sem jafnrétti og sanngirni felur í sér? Ef allir hafa orðið fyrir forsendubresti eiga allir að fá leiðréttingu. Í staðinn fyrir að byggja undir einstaklingshyggjuna, að byggja undir það að hver og einn hugsi fyrst og fremst um sjálfan sig, að enginn annar megi fá meira, verðum við að finna leið til að vinna saman, hvernig við getum öll borið umhyggju fyrir samfélaginu. Það er nefnilega þannig að við búum öll hér á Íslandi, við störfum öll á Íslandi, og hagsmunir okkar eru sameiginlegir, að tryggja að það gangi vel á Íslandi. Ég vil hvetja okkur öll sem hér sitjum til að hafa í huga að falleg orð eru nóg, orð eru alls ekki nóg. Þó að komið sé hingað upp í ræðustól og talað um að þetta sé ágæt tillaga hlýtur næsta skrefið að vera að fara út í framkvæmdir. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir talaði um það í ræðu sinni að henni fyndist stundum leitt að sjá að góðar tillögur, hvort sem þær koma frá þingmönnum stjórnarandstöðu eða stjórnar, fái ekki að fara í gegn á þinginu heldur þurfi að umorða þær og ráðherra þurfi að leggja þær fram. Þetta sáum við t.d. í frumvarpi sem hv. þingmaður var 1. flutningsmaður að, um fyrningarfrest kröfuréttinda. Ekki var hægt að setja það mál í nefnd og láta nefndina breyta frumvarpinu í samræmi við tillögur ráðherrans heldur varð ráðherrann sjálfur að koma með sitt eigið frumvarp. Þessu þurfum við svo sannarlega að breyta. Eins og margir hafa bent á eru orð til margs og orð þurfa oft að koma fyrst. Hér eru orð komin á blað. Ég vona að þingmenn taki höndum saman og samþykki að stofna samvinnuráð um þjóðarsátt.

Virðulegi forseti. Undir taktföstum trumbuslætti og vaxandi mótmælaþunga í samfélaginu ræðum við tillögu okkar framsóknarmanna til þingsályktunar um samvinnuráð um þjóðarsátt. Það er alveg ljóst þó að einhver efi sé hjá hæstv. forsætisráðherra að fólkið sem mótmælir hér er að mótmæla óréttlæti, það er að mótmæla vanmætti stjórnvalda, stjórnmálamanna, til að grípa til einhverra aðgerða. Það er að mótmæla aðgerðaleysinu, það er að mótmæla atvinnuleysi og auðvitað beinast mótmælin fyrst og fremst gegn ríkisstjórninni enda fer hún með framkvæmdarvaldið í landinu. Það kom hér fram í dag, við vorum að ræða hvort við værum stödd á degi múrmeldýrsins. Það væri óskandi að svo væri því að þá gætum við lært smátt og smátt af þeim mistökum sem við erum að gera og að einn daginn mundum við grípa til þeirra aðgerða sem væru réttar. Tilfinning mín er sú að við séum ekki að læra, hvorki af eigin reynslu tveggja ára hruns né af reynslu annarra þjóða sem hafa gengið í gegnum kreppur, hvorki Færeyinga né Finna sem við þó ræddum hér talsvert fyrir einu og hálfu ári að við yrðum að forðast að fara í fótspor þeirra og gætum lært af reynslu þeirra. Ég hef talað talsvert um það að við séum á ári biðstöðunnar, það er kannski orðið eitt og hálft ár, í aðgerðum sem snerta leiðréttingar á skuldavanda heimila og í atvinnumálum. Umræðan um þessi mál hefur því miður verið með þeim hætti að þau hafa ekki notið sannmælis í samfélaginu. Það er verið að leggja fram fullt af góðum málum á þinginu. Og það er auðvitað sláandi sem hæstv. utanríkisráðherra benti á að þegar sú umræða sem hér fer fram er jákvæð og þingmenn úr öðrum flokkum sem hafa tekið þátt í henni hafa tekið undir margar af tillögunum, þá skuli enginn fjölmiðill vera hér til að fjalla um málið. Það er auðvitað sláandi. Það var líka sláandi að hlusta á Ríkisútvarp allra landsmanna flytja fréttir í hádeginu í dag og hafa það eftir forustumanni ASÍ, Gylfa Arinbjarnarsyni, að sundurlyndi stjórnmálaflokka valdi því helst að atvinnumálin séu með þeim hætti sem þau eru í dag og að launþegar og atvinnurekendur sjái ekki sín mál ganga fram. Ég held að hann hljóti að hafa mismælt sig og hafi verið að meina stjórnarflokkana því að það er sannarlega sundurlyndi milli þeirra í atvinnumálum. Það vitum við og við getum tekið nokkur dæmi og kannski þarf ekki að nefna svo mörg. Hæstv. utanríkisráðherra nefndi tvö hér áðan og hann fór með rangt mál. Hann sagði til að mynda að það væru engar opinberar fyrirstöður lengur varðandi uppbygginguna í Helguvík. Síðast á mánudaginn var ég á upplýsingafundi þess efnis að það eru nákvæmlega opinberar fyrirstöður í því máli. Nú er hæstv. umhverfisráðherra komin í salinn og það er kannski vert að varpa spurningu til hæstv. ráðherra. Aðalskipulag Reykjanesbæjar sem þarf staðfestingu umhverfisráðherra liggur inni í ráðuneytinu. Ef það liggur þar í 14 mánuði er það 14 mánaða stöðvun. Ef það verður afgreitt í þessari viku verður þetta ekki mikil fyrirstaða. En það er þar og það þarf að afgreiða það áður en lengra er haldið. Eins þarf Orkustofnun, sem er auðvitað opinbert stjórnvald, að gefa út virkjanaleyfi en hefur ekki gert enn. Það eru því klárlega opinberar fyrirstöður fyrir uppbyggingunni í Helguvík enn. Jafnframt nefndi hæstv. utanríkisráðherra að uppbyggingin á Búðarhálsi væri að fara í gang og það væri jákvætt fyrir Suðurland þó að þar væri ekki sérstaklega mikið atvinnuleysi eða 5%. Á Árborgarsvæðinu, í sveitarfélaginu Árborg er mun meira atvinnuleysi því að þar var byggingarverktakageirinn mjög sterkur, þar er gríðarlegt atvinnuleysi og því miður er það líka þannig að þar er talsvert vantalið atvinnuleysi. Margir af þeim sem unnu í þessum geira vinna núna erlendis en fjölskyldurnar búa hér enn. Þetta fólk er að gefast upp, það er að velta því fyrir sér að flytja út með fjölskyldurnar og hætta að greiða, það hefur staðið í skilum hingað til. Og það er vegna þess að það eru ekki nægileg verkefni. Auðvitað getum við ekki farið fram á að það séu eins mörg verkefni í þessum geira og þegar best lét en þetta er svona, þetta er staðreyndin, það eru enn þá opinberar fyrirstöður. Það hefur talsvert verið talað um að það skorti á skýra sýn ríkisstjórnarinnar og menn geta hreinlega spurt sig hver sé stefna ríkisstjórnarinnar í mörgum málum. Þar sem ég var á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna síðustu tvær vikur hefur utanríkisstefna landsins komið talsvert upp í huga minn og hver er hún? Það væri áhugavert að vita það, það er afar óljóst hvert við stefnum. Síðustu daga var hér Norðurlandaráðsþing. Ég gat ekki séð það á dagskrá þingsins að það væri haldið á Íslandi undir forustu Íslendinga, undir forustu samfylkingarformanns Norðurlandaráðs, hv. þm. Helga Hjörvars. Ég gat ekki séð hin íslensku áhrif þar, ég gat ekki séð þau. Hver er stefna ríkisvaldsins í skuldaleiðréttingum heimila? Eigum við að bíða eftir því þangað til í næstu viku að fá eitthvað um það að vita eða þurfum við nokkuð að bíða eftir því? Hæstv. forsætisráðherra nefndi það hér að ef samningar næðust við alla og allir væru sammála væri hægt að fara þá leið. Vitum við það ekki fyrir fram að bankarnir munu ekki vilja það? Vitum við það ekki fyrir fram að forsvarsmenn lífeyrissjóðanna vilja það ekki? Þurfum við nokkuð að bíða eftir þessari skýrslu fram yfir helgi? Var ekki hægt að segja þetta strax í dag eða óttaðist ráðherra að tunnumótmælin mundu þá aukast? Hver er atvinnustefna ríkisstjórnarinnar? Ég held að það sé virkilega kominn tími til þess að við förum að ræða hvert við stefnum. Við erum að reyna með þessari tillögu um samvinnuráð um þjóðarsátt að fá menn að borðinu til að ræða grundvallaratriði algjörlega opið. Mér fannst í umræðunni fyrr í dag í fyrirspurnatímanum að hæstv. forsætisráðherra væri komin í samkeppni, svokallaða typpakeppni um það hver væri með flestar tillögur, sagði ríkisstjórnina vera með 50 tillögur, Sjálfstæðisflokkurinn væri með 41 tillögu og hér erum við þó bara með 10. En kannski væri mikilvægast af öllu að byrja á einni tillögu og hætta að tala og tala um allar tillögurnar, taka eina sem virkar og fara af stað með hana. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir kom hér upp og varaði við því sem er að gerast í Bandaríkjunum og er sambærilegt við það sem gerist hér, um samdráttinn mikla og vítahringinn þar sem neyslustigið fer niður, samdrátturinn eykst, atvinnuleysið eykst og neyslan minnkar. Við höfum verið á þeirri leið með stefnu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og stefnu núverandi ríkisstjórnar að draga saman, skera niður og ætlast til að ná þannig samfélaginu í gang með hækkandi sköttum. Það er útilokuð leið, við þurfum að fara þá leið að skapa hér réttlæti. Það gerum við með einhverjum almennum aðgerðum í skuldamálum heimila, við verðum að fara að setja mun meiri kraft í atvinnumálin þannig að við förum að skapa eitthvað af þeim 20–22 þúsund störfum sem hér hafa tapast. Slíkt er hægt að gera í mörgum atvinnugreinum. Það á ekki að einskorða umræðuna við stóriðju eða annað, við þurfum að gera það á miklu fjölbreyttari hátt. Við þurfum að fara í niðurskurð í fjárlagafrumvarpinu af skynsemi. Þetta á að snúast um að auka hagvöxt, stækka kökuna. Það gengur ekki út á að auka skatta, við eigum frekar að draga úr þeim. Við verðum að skapa fleiri atvinnutækifæri og fyrirtækin sem fyrir eru í landinu eru auðveldust til þess að skapa fleiri störf. Það þýðir ekki að tala hér bara um einhverja nýsköpun sem eitthvert hókus pókus orð. Það er mjög erfitt að skapa störf. Sem betur fer er grundvöllur fyrir því á Íslandi í dag en auðveldasti grundvöllurinn er að nýta þau fyrirtæki sem fyrir eru. Í tillögum okkar framsóknarmanna, sem eru í 10 liðum, eru auðvitað þó nokkur atriði sem hægt væri að fara yfir í lengra máli. Aðrir hafa þó farið inn á það og ég hugsa að ég láti hér við sitja. Ég fagna því að umræðan um þessa þingsályktunartillögu okkar er jákvæð. Mér finnst dapurlegt að fjölmiðlar skuli ekki vera virkari hér til að fjalla um þetta. Ég vona að þeir þingmenn sem eiga eftir að tala muni jafnframt taka undir tillögurnar með sama hætti og aðrir hafa gert og ég vonast til þess að við náum saman um að koma að minnsta kosti eins og einu þjóðþrifaverki í gang, einhverju einu 

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að fagna þessari þingsályktunartillögu sem þingflokkur Framsóknarflokksins leggur fram, þ.e. tillögu um samvinnuráð um þjóðarsátt. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, og tek undir með mörgum sem hafa talað í dag, að það þurfi í raun og veru að mynda þjóðstjórn. Ástæðan er að mínu mati - sérstaklega eftir að hæstv. utanríkisráðherra sem er búinn að vera í galsakasti í dag og áður en ég ræði efnislega um tillögurnar ætla ég aðeins að koma inn á það. Staðreyndin er sú og það er alveg sama hvort talað er við ASÍ eða Samtök atvinnulífsins eða Félag framhaldsskólakennara sem var á fundi fjárlaganefndar í morgun. Nánast allt sem var í stöðugleikasáttmálanum var nefnilega svikið. Það skiptir engu máli fyrir hæstv. ríkisstjórn þótt hún setji eitthvað á blað og skrifi undir við þessa hagsmunaaðila sem stöðugleikasáttmálinn var sem var eins konar þjóðarsátt. Menn hefðu átt að byggja upp fyrir framtíðina. Því miður er það þannig að ríkisstjórnin er búin að svíkja þetta nánast allt. Hún bar enga virðingu fyrir stöðugleikasáttmálanum. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að það þurfi að mynda þjóðstjórn. Það er nefnilega ekki hægt að treysta á samráð við ríkisstjórnina því að þegar henni hentar virðist hún svíkja það. Þegar hún er komin í ógöngur kallar hún eftir einhverju og síðan gerist það að lítið verður úr því. Mér finnst þetta vera fullreynt og núna þarf að mynda þjóðstjórn. Það er hægt að benda á margt í því samhengi en ég tek bara eitt dæmi. Það var mynduð svokölluð sáttanefnd í sjávarútvegsmálum af hálfu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Í henni sátu 20 aðilar og 18 þeirra komust að sameiginlegri niðurstöðu. Um leið og nefndin var búin að skila af sér sameiginlegu sáttatillögunni, þ.e. fara svokallaða samningaleið, sem er mjög mikil breyting, þá komu einstaka þingmenn og ráðherrar og vildu ekkert með það að gera vegna þess að það hentaði ekki þeim pólitísku keilum sem þessir einstaklingar höfðu slegið. Það er mjög dapurt. Til hvers var þá farið af stað með þessa sáttanefnd sem skilaði af sér? Allir stjórnmálaflokkar á Alþingi, fyrir utan fulltrúa Hreyfingarinnar, stóðu að þessari sátt, öll þessi hagsmunasamtök. Það var ekkert gert með það. Það var aldrei látið reyna á það. Þá er farið að slá pólitískar keilur og við vitum að líf einstakra hv. þingmanna snýst um það að agnúast og hrakast út í sjávarútveginn. Ég hef verið hugsi yfir því og ég ætla að segja það í fullri alvöru, hvað þarf í raun og veru að gerast á þinginu til að við getum farið að vinna í anda þessara tillagna hér? Hvað þyrfti að gerast? Þyrfti að fá 10 þingmenn svo ég nefni einhverja tölu og setja þá í hliðarsal og leyfa þeim að rífast þar? Og láta þá hina í friði sem vilja ná sáttum og vinna að einhverjum framförum fyrir þjóðfélagið. Það er algerlega kristaltært í mínum huga að ef við ætlum að komast út úr þessum erfiðleikum sem við erum í dag, því erfiðleikunum fjölgar, þá verðum við að gera akkúrat það sem hér er lagt til og hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson mælti fyrir áðan, við þurfum að ná samstöðu um þjóðarsátt og það þarf að mynda þjóðstjórn þegar ríkisstjórnin svíkur allt sem hún gerir.  Ég vil nefna eitt til viðbótar. Hvað gerist hérna? Hvað þarf að gera? Ég ætla að rifja upp þegar hæstv. forsætisráðherra hélt stefnuræðuna. Hvað boðaði hæstv. forsætisráðherra þá?  Síðan ætla ég aðeins að koma inn á það sem hæstv. forsætisráðherra sagði áðan þegar við vorum í óundirbúnum fyrirspurnum. Þegar við sjálfstæðismenn lögðum fram okkar efnahagstillögur tók hún þær algerlega út af borðinu, nánast hverja einustu, sagði að þetta væri bara ónýtt plagg. Síðan kemur hún áðan og segir: Lagt er til að bæta 35 þúsund tonnum við þorskkvótann. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson er búinn að benda á að þetta er akkúrat það sem stjórnarliðar hafa verið að tala um að gera til að fara í innspýtingu inn í efnahagslífið og skapa störf. Þá segir hæstv. forsætisráðherra: Hvað skyldi Hafró segja? Ég segi, virðulegi forseti, að forsætisráðherra sem talar með þessum hætti er ekki hæf til að stýra landinu. Það er bara ekki flóknara en það. Hún gerir sér ekki grein fyrir því að það er hún sem stjórnar landinu. Það er eins og skipstjórinn færi alltaf niður til hásetanna og spyrði: Hvað á ég nú að gera og hvert á ég að róa? Þetta er ekki svona. Sá sem stýrir landinu spyr ekki svona vitlausra spurninga. Auðvitað tekur hún þessar ákvarðanir. Hefði hæstv. forsætisráðherra hlustað á allar ræðurnar sem margir fluttu í fyrra, meðal annars ég. Við hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson vorum sammála um, og ég er alveg viss um að það var meiri hluti fyrir því á Alþingi, að bæta við aflaheimildir í fyrra. Þá voru færð rök fyrir því á grunni og forsendum Hafrannsóknastofnunar að óhætt væri að bæta 40 þúsund tonnum við þorskkvóta. Þá hefði þorskstofninn verið byggður úr því sem var 702 þúsund tonn upp í 718 þúsund tonn. Við hefðum byggt hann upp en áætlunin var að byggja hann upp í 762 þúsund tonn. Ef við viljum ekki skapa störf núna og skapa atvinnu, hvenær þá? Skapa störf og skapa þjóðartekjur núna í þessum aðstæðum. Fólk skilur ekkert í því, og það er rétt sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir benti á áðan, að það blasir við bæði í gegnum fjáraukalögin og annað að ráðstöfunartekjur heimilanna eru það litlar að það er allt stopp í hagkerfinu. Þetta er alveg rétt sem hv. þingmaður bendir á, algerlega. Það er akkúrat það sem kemur fram í okkar tillögum. Síðan ætla ég að taka eitt dæmi til viðbótar. Hvers vegna er þessi ríkisstjórn svona algerlega handónýt eins og hún er? Það er t.d. ákvörðun hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Hann tekur ákvörðun þegar hann fer fram úr rúminu einn daginn um það að gefa rækjuveiðar frjálsar. Það kostar ríkissjóð og skattgreiðendur landsins 1 milljarð. Hann kynnir ekki tillöguna í ríkisstjórn, honum dettur þetta í hug þegar hann fer fram úr. Ég er alveg sammála því, auðvitað eigum við að hjálpa fólki sem á ekki fyrir mat. Við þurfum að skaffa fólki umgjörð svo að það þurfi ekki að standa í biðröðum og betla. En þegar misvitrir stjórnmálamenn taka ákvarðanir um að eyða 1 milljarði af fé skattgreiðenda til þess að slá pólitískar persónulegar keilur þá verður að losna við þetta lið. Það segir allt sem segja þarf. Svona fólk getur ekki stjórnað landinu. Til viðbótar. Þegar fjárlagafrumvarpið er lagt fram, hvað gerist þá? Stjórnarliðarnir koma af fjöllum ofan, þeir vita hvorki í þennan heim né annan. Þeir eru á harðaflótta frá frumvarpinu, sama hvort það er tekjuhliðin sem er algerlega röng eða gjaldahliðin. Ég segi bara: Þeir sem leggja fram þetta fjárlagafrumvarp með öllum þessum niðurskurði eins og áætlað er fyrir margar heilbrigðisstofnanir úti á landi - ég get talið þær margar upp, þær eru t.d. á Ísafirði, Sauðárkróki, Húsavík, fyrir austan, sunnan og um allt - þeir senda skilaboð inn í samfélögin sem setja þau á annan endann og þeir gera ekkert nema setja óöryggi og óvissu inn í samfélögin. Þeir leggja þetta fram og segja svo: Við skiljum bara ekkert í því hvaðan þetta kom þrátt fyrir allar þessar afleiðingar, enda eru stjórnarþingmennirnir á harðahlaupum frá þessu. Ætlar einhver að halda því fram svo mikið sem í eina sekúndu að fólk sem vinnur svona eins og ég er búinn að rekja hér á undan sé til þess fallið að stjórna landinu? Mín skoðun er alveg klár. Nei. 
            

Virðulegi forseti. Það er erfitt að koma upp eftir svona þrumandi ræðu um samvinnuráð um þjóðarsátt. Engu að síður ætla ég að fara aðeins yfir það efnislega sem við erum að leggja til því að ég náði ekki alveg þeim kafla hjá hv. ræðumanni sem hélt annars ágæta ræðu. Ég er að mörgu leyti mjög sammála því sem hann sagði, við skulum hafa það á hreinu. Virðulegi forseti. Hér er til umræðu þingsályktunartillaga um samvinnuráð um þjóðarsátt. Hér er í raun verið að flytja aftur tillögur sem við höfum áður lagt fram í þinginu og kynnt. Því miður hafa þær ekki komist á dagskrá fyrr og eftir því sem manni virðist hafa stjórnvöld ekki sýnt þeim mikinn áhuga. Samvinnuráð um þjóðarsátt gengur út á það, eins og heitið segir, að koma á fót samvinnuráði til að fjalla um 10 atriði sem við skilgreinum en að sjálfsögðu er ýmislegt annað undir og allt opið í því. En þetta er alvörusamvinnuráð, þ.e. að aðilar komi saman, leggi spilin á borðið, sínar hugmyndir, og sammælist um forgangsröðun á verkefnum sem þarf að leysa. Þetta er ekki eitthvert sýndarplagg þar sem kallað er í menn eftir þörfum eða hópa þegar kúrsinn er orðinn það slæmur eða skipið að sigla í strand. Þetta er ekki tillaga sem er runnin undan rifjum Alþýðusambandsins eða Samtaka atvinnulífsins þaðan sem mér sýnist nýjasta samráðstillaga forsætisráðherra vera ættuð. Þetta er heiðarleg nálgun á það að koma af stað umræðu um það sem er mikilvægast að okkar mati. Það þarf engan að undra að þeir sem leggja þetta mál fram séu hugsi yfir því hvernig tekið er á móti þessum tillögum, hvernig tekið er við þeim. Reynslan kennir okkur það og sýnir okkur að það samráð sem við höfum haft hingað til við stjórnvöld hefur verið í algeru skötulíki. Það er kallað til stjórnarandstöðunnar þegar allt er komið í strand, þegar á reynir, þegar mótmælendur hafa staðið fyrir utan Alþingi eins og var 4. október, þegar ljóst er að ekki er hægt að koma stórum málum eins og Icesave-málinu fyrir vind nema með víðtækri aðstoð allra stjórnmálaflokka. Og það var ekki vegna þess að stjórnvöld, ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur, vildi það heldur voru það erlendir aðilar, gagnaðilar okkar, sem kröfðust þess. Það var líka fólkið í landinu sem krafðist þess að farið yrði út í aðgerðir fyrir heimilin í landinu. Það er líka Alþýðusamband Íslands sem nú virðist krefjast þess að einhvers konar samráð skuli sett á fót. Hvers vegna skyldi Alþýðusamband Íslands beita sér fyrir því núna? Getur verið að það ágæta batterí treysti sér ekki, frú forseti, til að gæta hagsmuna félagsmanna sinna í komandi kjarasamningum? Getur verið að sú sé ástæðan? Að nú eigi að draga stjórnvöld, draga stjórnmálaflokkana, til ábyrgðar? Maður veltir því fyrir sér þegar maður les viðtöl við forseta ASÍ þar sem hann gefur í skyn að það séu átök milli stjórnmálamanna sem komi í veg fyrir frið á vinnumarkaði. Það er með ólíkindum að heyra slíkt frá aðilum sem eiga að sýna ábyrgð í samfélaginu þegar við höfum hlustað á að það eru þeir sem einna helst leggjast gegn því að farið sé í almennar aðgerðir til að bjarga heimilum og fjölskyldum í landinu, beita fyrir sig lífeyrissjóðunum sem þessir sömu aðilar stjórna og ráða og hafa gert í mörg ár, tapað hundruðum milljarða á fjárfestingum sem ekki hafa skilað sér. Þetta eru fulltrúar alþýðunnar og maður spyr: Hvaða alþýðu? Og það má enginn misskilja mig. Ég held að hin samtökin á vinnumarkaðinum séu lítið skárri, Samtök atvinnulífsins. En þau hafa þó haft vit á því að vera ekki að reyna að koma ábyrgðinni yfir á aðra líkt og forusta Alþýðusambandsins er að gera. Frú forseti. Það sem kom fram áðan sýnir hvernig þessi samtök eru í eðli sínu. Þegar lögð er fram á Alþingi þingsályktunartillaga og henni vísað til nefndar og þessi samtök, Alþýðusamband Íslands og Samtök atvinnulífsins, sjá ekki ástæðu til að svara þeim skriflega, segja álit sitt skriflega, þá er eitthvað mikið að. Til hvers eru þessi samtök? Um hvað fjalla þau? Eru þetta pólitísk samtök sem hanga á ríkisstjórninni? Það sýnist mér. Frú forseti. Ég hef eytt nokkrum tíma í að ræða Alþýðusamband Íslands og Samtök atvinnulífsins og það er full ástæða til að eyða heilum degi í að ræða það, tengsl þeirra innbyrðis, við lífeyrissjóðina og við annað. Ég held að við ættum að hvetja til þess að þar verði hverjum koppi velt við til að kanna hvað undir honum er. Boðað var til samráðsfundar eins og ég hef áður sagt í gær í Stjórnarráðinu. Þar mættu fulltrúar stjórnarandstöðunnar og hlupu ekki á dyr líkt og fjölmiðlar vilja halda fram og hæstv. utanríkisráðherra virðist hafa ákveðið að trúa. Þarna sátu fulltrúar stjórnarandstöðunnar og reifuðu stöðu mála við tvo ráðherra ríkisstjórnarinnar. Á þessum fundi voru lögð fram tvö blöð og verður að líta svo á að það hafi verið framlag stjórnarflokkanna inn í þessa umræðu til að opna hana. En þegar maður les í gegnum það sem lagt er til á þessum blöðum hljótum við, frú forseti, að velta því fyrir okkur til hvers við séum með ríkisstjórn í landinu. Hér er lagt til að haft sé samráð um það að halda áfram verkefninu Allir vinna. Hvers vegna í ósköpunum var þetta ekki ákveðið í morgun yfir kaffibolla af ráðherrum ríkisstjórnarinnar að halda þessu áfram, verkefni sem allir hafa stutt og eru sáttir við? Sá listi sem hér er lagður fram er einkennandi fyrir hið svokallaða samráð og samstarf sem á að hafa uppi. Þetta er almennt orðað plagg, eða almennt orðaðar hugmyndir, sem eiga að vera verkefni hverrar ríkisstjórnar og verkefni sem ráðherrar og þingmenn ríkisstjórnar eiga að vera að leysa. En það er þannig að þegar ekki er hægt að leysa þessi mál innan stjórnarmeirihlutans er komið til stjórnarandstöðunnar og við kölluð til. Stjórnarandstaðan á að koma núna og leysa úr vandanum fyrir ríkisstjórnina og líka leysa úr vandanum fyrir aðila vinnumarkaðarins því að þeir treysta sér ekki til að gæta þeirra hagsmuna sem þeir eru kosnir til og eiga að gæta. Frú forseti, þetta eru skrýtnir tímar sem við lifum. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir kom inn á málefni í ræðu sinni og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson einnig þar sem í raun var verið að segja frá því að ef ekkert væri að gert væri hætta á seinni bylgjunni í kreppunni. Það verður að bregðast við strax. Það verður að ganga þannig frá málum að atvinnulífið geti vaxið, heimilin geti haft fjármuni til að kaupa þjónustu, vörur af atvinnulífinu, þannig að hringrásin fari á rétt ról og hún fari úr bakkgírnum í áframgírinn ef þannig má orða það. Frú forseti. Ef það er þannig að það þurfi styrkari stjórn eða sterkara samráð en orðið hefur er eðlilegt að kalla til þess þá stjórnmálaflokka sem eru á Alþingi, að þeir fái þá umboð, verkefni, völd og afl til að koma að því máli. Þannig mundi myndast breiður meiri hluti fyrir þeim verkefnum sem menn kæmu sér saman um, það er alveg ljóst. Auðvitað eru misjafnar áherslur eins og í atvinnumálum, eins og hv. þm. Lilja Mósesdóttir benti réttilega á. Áherslur eru ólíkar og það er ekkert athugavert við það. En það eiga ekki og geta ekki verið rök fyrir því að hitt nái ekki fram að ganga, almenn leiðrétting, þ.e. að við náum saman um að koma hlutunum áfram. Ef það eru slík mál sem standa út af verðum við einfaldlega að láta þau í hendur Alþingis til að ákveða hverju sinni en við verðum að einbeita okkur að þeim málum sem mestu skipta. Frú forseti. Það samráð sem nú er boðað til - ég veit ekki hvort á að kalla þetta þriðja í samráði eða eitthvað slíkt - er eitthvað sem sá er hér stendur setur stórt spurningarmerki við í ljósi reynslunnar. Það getur ekki verið að stjórnarandstaðan eigi að hafa það hlutverk að koma stjórnvöldum til bjargar þegar þau þurfa á því að halda. Ef stjórnvöld vilja hins vegar ræða málin á jafnréttisgrunni og mynda til þess sterkt afl sem allir koma að þá skorumst við ekki undan.

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins til að koma inn á umræðu sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson hóf í innleggi sínu. Það var um þetta sem Bandaríkjamenn kalla „eftiráfallið“ eða „aftershock“ sem þeir búast við að gerist í nóvember. En ástæðan fyrir þessu eftiráfalli er sú að ef Bandaríkjastjórn bregst ekki við og kemur raunhagkerfinu til hjálpar munu bankarnir hrynja vegna þess að fyrirtækin og heimilin geta ekki lengur staðið undir skuldum sínum. Ég óttast að við gætum líka sé einhvers konar eftiráfall eftir bankahrunið ef við afnemum gjaldeyrishöftin allt of hratt. Það hefur komið tilkynning frá seðlabankastjóra um að það eigi að gera í mars en ekki hefur verið tilkynnt nákvæmlega hvernig á að gera það. Ég er að velta því fyrir mér, af því að það kom ekki fram í þessari þingsályktunartillögu framsóknarmanna, hvaða leið Framsóknarflokkurinn leggur til að verði farin varðandi afnám gjaldeyrishaftanna. Eru framsóknarmenn tilbúnir til að styðja hugmyndir um að við afnemum þau á næsta ári með því að leggja mjög háan skatt á útstreymi fjármagns og náum þá því markmiði strax á næsta ári að afnema höftin í stað þess að fara þá leið sem mér sýnist Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn vilja að afnema þá smám saman næstu þrjú til fimm árin? Þessi skattlagning er ekki í samræmi við EES-samninginn en ekki heldur þau boð og bönn sem við höfum núna sem gjaldeyrishöft. Ég hef reyndar aldrei skilið af hverju þeir sem vilja aðild að Evrópusambandinu styðja ekki þessa skattlagningarhugmynd varðandi afnám gjaldeyrishaftanna.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi það sem hv. þingmaður nefnir raunhagkerfið, að koma því af stað eða koma því til hjálpar, sem nú er það sem blasir við Bandaríkjamönnum eins og hún nefndi. Það er vitanlega það sem við erum að ræða þegar við tölum um að koma heimilunum af stað, koma þeim á skrið sem aðilum í þessu hagkerfi, og einnig að fyrirtækin, lítil, meðalstór og smá, geti ráðið til sín fólk þannig að neysla og fjárfesting og annað fari af stað. Ég held að við séum alveg sammála um það að við þurfum að gera allt til að koma í veg fyrir að slíkt dragist á langinn. Varðandi spurninguna um gjaldeyrishöftin verð ég alveg að vera hreinskilinn við hv. þingmenn um það að ég tel að við þurfum að afnema þau mjög skarpt þegar að því kemur. Ég held að skoða eigi það mjög vandlega, og útiloka það alls ekki, að styðja þá hugmynd að þetta verði skattlagt býsna kröftuglega til að hægja á því að útstreymi verði. Maður skyldi ætla að það verði alla vega markmiðið að hluta til. En ég held að við verðum sem allra fyrst að skoða þær hugmyndir sem eru uppi því það gengur ekki að seðlabankastjóri eða einhver annar komi reglulega fram og gefi vísbendingar um að kannski eigi að afnema gjaldeyrishöftin, kannski ekki. Við fáum alltaf óljósar vísbendingar, eins og gerðist síðast í september, frá Seðlabankanum um hvað standi til að gera. Ég hefði haldið að seðlabankastjóri og stjórnin ætti að sitja aðeins á strák sínu og reyna að ákveða í samráði við sem flesta hvernig á að gera þetta og koma þá með tilkynninguna um það hvenær sé best að afnema þessi höft. En ég útiloka alls ekki þessa leið hjá hv. þingmanni.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að alla vega hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson tekur undir þá leið að skattleggja mjög hátt útstreymi þegar við afnemum gjaldeyrishöftin. Ég held að það sé eina leiðin til að losna við gjaldeyrishöftin sem fyrst og það er líka ákveðin ógn varðandi það útstreymi sem er væntanlegt eftir að við afnemum gjaldeyrishöftin. Þeir sem vilja út með fjármagnið geta þá alltaf átt von á því að við innleiðum einn, tveir og þrír skatt á útstreymið ef þeir ætla að fara að flytja út óheyrilega háar upphæðir. Ég er sammála því sem kemur fram í þingsályktunartillögu Framsóknarflokksins að ekki eigi að nota gjaldeyrisvarasjóðinn til að afnema gjaldeyrishöftin. Það á að nota þennan gjaldeyrisvarasjóð til að aðstoða fyrirtæki eins og Landsvirkjun við að endurfjármagna lánin sín. Við vitum að Landsvirkjun mun þurfa erlent fjármagn í lok árs 2012 til að endurfjármagna sig  Hvað varðar almenna leiðréttingu skulda til að laga stöðu raunhagkerfisins þá er hún mjög mikilvæg og ég vil bara ítreka að með því að fara út í almenna leiðréttingu erum við að tryggja endurheimtur lífeyrissjóðanna og það að lífeyrissjóðirnir þurfi ekki að skerða lífeyri sinn. Margir halda að ekki sé hægt að fara út í almenna leiðréttingu vegna þess að þá þurfi þeir að skerða lífeyrinn.

Virðulegi forseti. Ég vil koma upp til að þakka hv. þingmanni fyrir þær athugasemdir sem hafa komið fram í andsvörum hennar. Ég vil taka undir þetta síðasta sem kom fram hjá hv. þingmanni að lífeyrissjóðirnir hafa vitanlega mikinn hag af því að heimilunum sé bjargað, að þeim sé komið á ról, þannig að sem flestir geti áfram búið í sínu húsnæði. Við sjáum ekki fyrir endann á því í rauninni hvað gerist með lífeyrissjóðina og aðra þá sem eiga veð í öllum þessum fasteignum ef þessi neikvæði spírall sem hér var rætt um heldur áfram eða ef þúsundir heimila, segjum bara 15–20% fasteigna, lenda hjá þessum aðilum. Það eru gríðarlega háar upphæðir sem þeir sitja þá uppi með í formi þessara eigna. Lífeyrissjóðirnir ættu vitanlega að taka því fagnandi að hjálpa þeim aðilum sem eru greiðendur í lífeyrissjóðina og framtíðargreiðendur flestir hverjir, sem betur fer. Að sjálfsögðu þurfum við um leið að horfa til þess að hér verði stöðugt og öflugt atvinnulíf og allt það. En það er nánast óskiljanlegt hvernig lífeyrissjóðirnir hafa brugðist við þessum tillögum, ekki síst í ljósi þess að þær stofnanir sem hér um ræðir víluðu ekkert fyrir sér að setja 60 milljarða í framtakssjóð sem gengur svona og svona að fá í verkefni sem eru samfélagslega mikilvæg en það er ekkert mál að kaupa timbursölu eða plastfabrikku eða eitthvað slíkt sem hafa á síðasta ári tapað samanlagt, að mig minnir, nærri einum milljarða króna. Ætla lífeyrissjóðirnir að leggja þessum fyrirtækjum til fjármagn úr sameiginlegum sjóðum þeirra sem í þá greiða? En það má ekki taka á sig nokkra milljarða eða nokkra tugi milljarða til að bjarga heimilunum og koma hagkerfinu í gang. Frú forseti. Þetta er allt sama bixið sem um er að ræða þegar við ræðum um lífeyrissjóðina, ASÍ og Samtök atvinnulífsins.

Hæstv. forseti. Hér fyrir utan, á Austurvelli, þann ágæta dag 4. nóvember 2010 er spilað á eina tegund hljóðfæris, trumbur, en í þjóðarsinfóníunni heyrist reyndar í fleiri hljóðfærum. Því er mjög mikilvægt fyrir alþingismenn að dvelja ekki einvörðungu við Austurvöll heldur fara um allt land, hringinn í kringum landið og heyra ríkulega í kjósendum sínum og gott betur, öllu fólkinu í landinu, jafnt innan fyrirtækja, stofnana og jafnvel heimila ef því verður við komið. Þingmenn hafa á undanförnum dögum farið í kjördæmi sín og hlustað á fólk, talað líka en hlustað vonandi jafnmikið. Skilaboðin eru að meginuppistöðu ein: Þingmenn fari að vinna saman. Skilaboðin eru reyndar margvísleg. Á Vopnafirði segja menn: Hættið að tala um þessa kreppu, hér er nánast þensla enn þá, hér vantar fólk, hér vantar húsnæði. Skilaboðin eru svipuð á Þórshöfn. Hér vantar fólk, hér vantar húsnæði. Hljóðfærin í þjóðarsinfóníunni hljóma því margvíslega og við eigum að hlusta eftir þeim öllum og vera ekki eintóna í umræðunni. Því er þetta sagt í pontu Alþingis að ég fagna mjög þeirri tillögu sem hér kemur fram frá hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni og fleiri þingmönnum Framsóknarflokksins. Ég held að hún sé mjög í anda þess sem breiður hópur fólks hringinn í kringum landið vill að þingmenn í öllum flokkum starfi eftir. Það er í sjálfu sér mjög einkennilegt að koma inn á þing og fylgjast í þaula með störfum Alþingis. Þau eru margvísleg, þau fara fram á margvíslegum vígstöðvum - á meðal kjósenda, í nefndum, sem vel að merkja er kannski veigamesta starf Alþingis og ætti að auka að mun að burðum og innihaldi, og svo í þingsal. En munurinn á milli starfa í þingsal og þeirra starfa sem blasa við í þingnefndum er oft og tíðum svo mikill að líkja má við einhvers konar pólitíska geðhvarfasýki, schizophreniu, vegna þess að maður þekkir oft ekki sama fólkið fyrir störf sín í þingnefndum og þegar það kemur svo upp í pontu og fer í gömlu, góðu pólitísku stellingarnar til þess eins að hrósa sínu fólki en tala niður allt það sem frá öðrum kemur. Þessu verður að linna. Nú er það náttúrlega svo að menn hafa misjafna pólitíska sýn á hlutina og það verður aldrei þannig að allir geti talað einum rómi í pólitík á Íslandi enda vilja sumir hampa útgerðarmönnum fremur en fiskverkendum, aðrir vilja fremur hampa framleiðendum en neytendum, sumir vilja fremur hampa lánveitendum en lántakendum og enn aðrir vilja fremur hampa verðtryggjendum en þeim verðtryggðu og svona verður þetta jafnvel áfram. Fólk vill ýmist halda í það sem sérhagsmunahópar hafa eða hampa sjónarmiðum þeirra sem tala fyrir almannahagsmunum. Þannig verður breiða myndin í pólitík væntanlega áfram. En niðurstaðan er engu að síður sú að að meginhluta eru þingmenn ágætlega sammála um mörg og jafnvel meiri hluta þeirra verkefna sem blasa við hverju sinni. Þetta kemur rækilega fram í þingnefndum, a.m.k. í tilviki þess sem hér talar og á sæti í fjárlaganefnd, iðnaðarnefnd og nú samgöngunefnd og þar áður í heilbrigðisnefnd. Þar hefur að meginhluta verið talað svo að segja einum rómi og starfið hefur verið mjög skipulagt og árangursríkt þar sem menn tala sig gjarnan niður að niðurstöðu, takast vissulega oft á um hlutina en komast að niðurstöðu. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt að starf þingnefnda verði aukið, jafnvel á kostnað þess rifrildis sem blasir við alþjóð í þingsölum. Ef til vill má snúa útsendingum fjölmiðla við og sýna fremur starfið innan þingnefnda en ekki eilíflega úr þingsal þar sem kannski versti hluti stjórnmálanna birtist landsmönnum en ekki sá besti sem blasir við í þingnefndum. Frú forseti. Ég vildi nefna þetta í ljósi þeirrar þingsályktunartillögu sem hér blasir við okkur í 10 liðum og kemur inn á margt. Ég get tekið undir mjög margt. Það er ef til vill eitt atriði sem ég er ekki endilega sammála og það er almenn niðurfærsla á skuldum landsmanna. Sú umræða hefur oft farið fram í þingsölum áður en í meginatriðum er ég sammála öllu hinu. Hafandi sagt þetta velti ég fyrir mér: Hvers vegna dvelja þingmenn yfirleitt alltaf við það eitt sem þeir eru ósammála um í stað þess að tala meira um það sem þeir eru sammála um og dvelja lengur við það, jafnt í þingsal sem á fundum meðal almennings og annars staðar þar sem þeir hitta hverjir aðra? Hvers vegna þarf svo að vera að jafnágæt tillaga og hér er lögð fram verði e.t.v. felld af meiri hluta þingheims vegna þess að einhverjir kunna að vera í andstöðu við einn lið hennar og dvelja lengur við hann en meginhluta tillögunnar sem fjallar um afskaplega brýn verkefni að mínu viti? Vil ég nú dvelja við nokkur þeirra. Lækkun stýrivaxta Seðlabanka Íslands. Stýrivextir Seðlabankans eru nú í sögulegu lágmarki, hafa aldrei verið lægri og eru komnir niður í fimm og hálfan punkt sem er vel en þurfa vissulega að fara neðar. Ég tel að við þurfum að ræða um þá framtíð sem blasir við okkur í þeim efnum og að mínu viti er sú framtíð bundin við annan gjaldmiðil. Við erum bundin á klafa krónunnar sem vinnur ekki með okkur heldur á móti og sumpart má segja um heimilin í landinu að þau séu þrælar krónunnar og þeirrar verðtryggingar sem er í reynd hækja krónunnar og heldur henni uppi til þess að hún hafi einhvern trúverðugleika. Framtíðin í stýrivaxtalækkun hlýtur að felast í því að hér verði til staðar gjaldmiðill sem fleiri en örfáir Íslendingar hafi trú á og þjóni öllum landsmönnum og þjóni samningum og samstarfi ríkja á milli en ekki örfáum sérhagsmunum heima á Íslandi. Ég vil líka dvelja við atvinnuskapandi framkvæmdir. Ég er mjög hlynntur þeim og tel að við höfum ekki notað allar leiðir til að koma hjólum atvinnulífsins af stað. Margt í málflutningi þeirra sem helst tala fyrir aukinni atvinnusköpun og gagnrýna ríkisstjórnina á ekkert skylt við sannleikann í málinu. Ég bendi t.d. á verkefnið í Helguvík. Þar standa stjórnvöld ekki í vegi neins, það strandar á skipulagsmálum Grindvíkinga og Reyknesinga ásamt því að orkusamningar hiksta og jafnvel orkumagnið sömuleiðis. Svipað er ástatt um málefni uppbyggingar orkufreks iðnaðar eða einhvers annars í krafti þeirrar orku sem blundar undir niðri fyrir norðaustan. Það má tala um enn frekari verkefni og ég er tilbúinn í samstarf á þeim vettvangi. Ég nefni auknar aflaheimildir sem ég hef ítrekað nefnt í þessum sal og tel að feli enga áhættu í sér fyrir fiskstofna Íslands svo sem margir sérfræðingar hafa tekið undir, bæði hér heima og erlendis. Ég hef líka talað fyrir því að menn skoði ofanflóðasjóð, sem á um 8 milljarða nú um stundir, og ráðist í lífsnauðsynleg verkefni. Ég spyr jafnframt: Hvers vegna er það svo að þegar menn ræða ýmsar svona hugmyndir, eins og t.d. aukinn kvóta, af hverju reynir þá ekki - og þetta á við um margar hugmyndir á þingi - á hinn raunverulega meiri hluta Alþingis? Af hverju er hann alltaf knúinn áfram, ekki af löggjafanum heldur framkvæmdarvaldinu? 
            

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni ljómandi góða ræðu sem ég var sammála að mestu leyti en vil spyrja hann nánar út í eitt atriði, ég er alveg sammála punktinum en mundi gjarnan vilja fá frekari vangaveltur út frá honum. Það var þetta með samanburðinn á störfum í þingsal og umræðum í nefndum og svo þá kenningu hv. þingmanns að það sé meiri hluti í þinginu fyrir flestum góðum málum. Ég held að það sé nefnilega alveg hárrétt hjá honum. Ég er ekki alveg viss um að það sé rétt að opna nefndafundina með þeim hætti sem hv. þingmaður velti fyrir sér vegna þess að hættan er einfaldlega sú að umræðan þar mundi þróast á sama hátt og hér. En má ekki leysa vandann varðandi að hinn raunverulegi meiri hluti í þinginu nái ekki fram að ganga með þjóðstjórn? Þá værum við komin í þá stöðu að allir flokkar í þinginu væru með sína fulltrúa í stjórninni og þá réði einfaldlega meiri hlutinn í þinginu í hverjum málum. Þannig gætum við náð fram mörgum góðum málum á skömmum tíma.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir þessa innkomu í ræðustól. Ég hef ekki endilega skoðun á þjóðstjórn. Hún hefur verið sett á laggirnar að ég held einu sinni í lýðveldissögunni, um það bil 1942, og er núna í vaxmyndaformi á Þjóðminjasafni, öll að ég held. Ég tel að það geti orðið pólitískur hrærigrautur að mynda þjóðstjórn og vil miklu fremur leggja áherslu á að aðkoma minni hlutans á öllum tímum sé tryggð í lýðræði Alþingis með auknum völdum í nefndum, e.t.v. með því að minni hlutinn á hverjum tíma eigi forseta Alþingis eða með því að einhvers konar stjórn nefnda verði ráðin hverju sinni, þeim fækkað og þær gerðar virkari með auknu 

Frú forseti. Hv. þingmaður kynnti áhugaverðar hugmyndir og má svo sem taka undir þær en ég held að í raun séu allar þær reglur til staðar sem þarf til að þingið fái notið sín. Samkvæmt reglunum, hvort sem við lítum á þingsköp eða stjórnarskrá og allt þar á milli, hefur þingið valdið. En í raun hefur það ekki tekið sér það vald, ekki nýtt það. Þess vegna velti ég fyrir mér hvort ekki þurfi þá pólitísku breytingu að allir komi að ríkisstjórninni til að þingið taki það vald sem það raunverulega hefur samkvæmt stjórnarskrá. Mig langar að spyrja hv. þingmann um eitt í leiðinni. Fyrir nokkrum vikum gaf hann ríkisstjórninni frest, ég man ekki hvort hann nefndi ákveðinn tíma, það voru um tvær vikur minnir mig. Er ekki sá frestur liðinn? Ef ekki, hversu langan frest til viðbótar hefur ríkisstjórnin til að taka á atvinnumálunum?

Virðulegi forseti. Ég gaf ríkisstjórninni nokkurra vikna frest og það er mín skilgreining hvað nokkrar vikur eru. Það eru vissulega 52 í árinu. En ég vil koma inn á annað atriði sem lýtur að þessari ágætu tillögu og það varðar nefndastarfið. Auðvitað þarf að tryggja að þingsályktunartillögur og mál þingmanna yfirleitt eigi greiðari leið í gegnum þingið en þingið sé ekki eilíft færiband frumvarpa frá framkvæmdarvaldinu. Ef við tryggjum þetta e.t.v. með einhverjum kvóta þá held ég að hinn raunverulegi meiri hluti þingsins birtist okkur oftar en ella í þingmálum sem fara í gegn og þar með sé hið raunverulega lýðræði Alþingis tryggara en áður.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Nú er að koma betur og betur í ljós að við erum að verða sammála um starfsemi og hlutverk þingsins, sem er gott. Þingmaðurinn nefndi að versta hlið þingmanna birtist í þingsölum, ég er ekki sammála því, og hann undrar sig á því hvers vegna við dveljum ekki lengur við mál sem við erum sammála um. Ástæðan fyrir því er sú að þau mál sem við erum sammála um afgreiðast sem lög frá Alþingi og þá er ekki neinn tími til að ræða þau frekar. En ég er sammála þingmanninum um að auðvitað þarf að hampa langtum meira þeim málum sem við erum sammála um en þeim sem eru í ágreiningi. Ágreiningur lýsir sér í lengri umræðum og það er það sem málið snýst um. Mig langar til að spyrja þingmanninn. Í umfjöllun um 8. lið þeirrar tillögu sem hér er til umræðu er því lýst í greinargerð að fjölmargir erlendir aðilar vilji koma okkur til aðstoðar og þar er beinlínis hvatt til þess að ríkisstjórnin sæki sér erlenda aðstoð. Er þingmaðurinn ekki sammála því að þetta sé einmitt það sem ríkisstjórnin þurfi að gera núna, að leita sér þekkingar út fyrir landsteinana til að leysa þessi verkefni því að hún ræður ekki við þau sjálf?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttir fyrir þessa ábendingu. Vissulega er það svo að Íslendingar hafa í gegnum tíðina notið erlendrar aðstoðar á margvíslegan hátt, ekki síst með því sækja sitt nám í miklum mæli til útlanda en líka frá erlendum sérfræðingum. Ég nefni mikilvægi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem hefur hjálpað okkur að miklu leyti og ber ekki að draga úr því þó að sú aðstoð geti vissulega þótt umdeild. En með aðkomu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins var þó komið skikki á þau mál sem voru í mjög miklu ólagi í miðju hruninu og sett á dagskrá áætlun um hvernig við komumst upp úr þessum ósköpum. Ég get nefnt það og hef reyndar aldrei skilið af hverju menn eru endilega á móti þeirri aðstoð en vilja einhverja aðra í þeim málum vegna þess að sérfræðiaðstoð hjá þessum sjóði er gríðarleg.

Virðulegi forseti. Ég var kannski ekki beint að mælast til þess að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn væri sú sérfræðiaðstoð sem við þyrftum að leita eftir. Það hefur nefnilega komið í ljós að ríkisstjórninni er fyrirmunað að leita aðstoðar innan sinna eigin stjórnarflokka og hjá stjórnarandstöðunni. Hér situr margt frábært fólk á þingi og það er sama hvað gott kemur frá stjórnarandstöðunni, það er ekki notað eins og allar okkar góðu tillögur bera merki um. Ríkisstjórnin virðist vera á þeim stað að hún hlusti hvorki á góðar tillögur né fari eftir þeim. Það sem ég er að vísa í með erlenda sérfræðinga, ég hef t.d. talað um það ótal sinnum í þinginu hvort við ættum ekki að fá aðstoð frá þjóðþingum annarra Norðurlanda til að endurreisa löggjafarstarf á Íslandi. Hv. þingmaður reifaði áðan mál sem ég er sammála honum um varðandi forseta Alþingis, það er fráleitt að forseti Alþingis komi úr ríkisstjórnarflokkunum. Stjórnarandstaðan hefur ekki tækifæri til að koma málum á dagskrá. Eigum við ekki að vera ófeimin við að leita okkur almennilegrar aðstoðar og þá aðstoðar að utan?

Frú forseti. Ég tel að ríkisstjórnin sé einmitt að leita sér sérfræðiaðstoðar úti í heimi um það hvernig við getum bætt störf Alþingis. Nú liggur fyrir tillaga um að bæta mjög störf Alþingis í þá veru sem ég nefndi áðan, að tryggja aðkomu minni hlutans mjög að málum, að fækka nefndum og gera þær skilvirkari og auka vigt þeirra í hinu pólitíska starfi innan þings og utan. Á yfirstandandi þingi er nú þegar hafin vinna við að laga Alþingi Íslendinga að því besta sem þekkist meðal hinna norrænu þjóða í Skandinavíu, svo sem eins og Svía sem leysa hinn pólitíska ágreining sinn innan þingnefnda og birtast aldrei sem röflandi vælukjóar í þingsal daginn út og daginn inn eins og dæmin sanna hér í þingsal. Þar eru vandamálin leyst á lýðræðislegan hátt í þingnefndum og svo blasir við þeim kyrrt og rólegt þing þess á milli.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir fína ræðu sem ég get tekið undir að stærstum hluta ef ekki öllum. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því að hann er mikill áhugamaður um atvinnuuppbyggingu og gerir sér grein fyrir því hversu mikilvæg hún er og í ljósi þess andsvars sem kom áðan: Er hann sáttur við stöðuna í atvinnumálum og uppbyggingu atvinnumála og hefði ríkisstjórnin ekki getað gert meira að hans mati, eins og hann hefur margoft hvatt hana til í ræðustól á hv. Alþingi? Seinni spurningin til hv. þingmanns er sú, af því að hv. þingmaður á sæti í fjárlaganefnd og situr nú með fjárlagafrumvarpið í höndunum, eins og allir aðrir sem sitja þar, og gerir sér grein fyrir mikilvægi þess að rýna vel og skoða vel allar fjárveitingar: Er hv. þingmaður sáttur við þá ákvörðun hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að taka rækjuveiðar út úr kvóta sem eingöngu skilar því að það þýðir 1 milljarð í skaða fyrir skattgreiðendur, það þarf að eyða 1 milljarði út af þessari einu ákvörðun, er hv. þingmaður sáttur við þá ákvörðun?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir þessa innkomu. Ég veit ekki hvort ég get svarað þessu öllu hér og nú en ég vek athygli á því að það er að birta til í íslensku atvinnulífi nú þegar. Við sjáum 60 milljarða kr. framkvæmd álversins í Straumsvík og 20 milljarða kr. framkvæmd á Búðarhálsi. Ég tel að þetta geti orðið ísbrjótur fyrir erlent fjármagn inn í landið. Það er nú svo að íslenskt orðspor á alþjóðavettvangi hefur skaðast. Íslensku bankarnir skulduðu 14.000 milljarða, 8.000 milljarða af þeim borguðu þeir ekki til erlendra lánastofnana. Það blasir við útlendingum þegar þeir ætla að eiga viðskipti við Íslendinga. Í þessu samhengi er gaman að geta þess að eignir lífeyrissjóðanna eru 2.000 milljarðar og bankainnstæður Íslendinga álíka miklar, 2.000 milljarðar, en 8.000 milljarðar er skaðinn sem blasir við útlendingum af viðskiptum við Íslendinga og þar liggur vandinn, reyndar ásamt Icesave.

Virðulegi forseti. Þar sem hv. þingmaður hafði ekki tíma til að svara seinni spurningu minni ætla ég ítreka hana: Er hv. þingmaður sáttur við þá ákvörðun hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að gefa rækjuveiðar frjálsar sem eingöngu hefur það í för með sér að kosta skattgreiðendur landsins 1.000 millj. kr., 1 milljarð, í ljósi þess ástands sem er núna? Ég ítreka það líka að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra kynnti þetta ekki einu sinni í ríkisstjórn. Þess vegna ítreka ég spurninguna: Er hv. þingmaður sáttur við þessa ákvörðun hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra? Ég tek hins vegar undir það sem hv. þingmaður sagði um að það sé að rofa til og það sem hann benti á varðandi þær framkvæmdir sem eru að fara af stað. Hann nefndi svo það sem gerist með erlenda fjárfestingu og því langar mig að spyrja að lokum: Er hv. þingmaður sáttur við þá yfirlýsingu hv. þm. Atla Gíslasonar um að þjóðnýta hugsanlega samninginn við Magma Energy?

Virðulegi forseti. Hvað Magmadæmið snertir vil ég að það sé á hreinu að þjóðarauðlindir séu raunverulegar þjóðarauðlindir og farið verði með þær sem slíkar. Hvað viðskipti með þær snertir hef ég í sjálfu sér ekki áhyggjur af þeim svo fremi að þjóðarauðlindin sé tryggilega merkt íslenskri þjóð. Hvað rækjuna snertir er svarið einfalt. Ég er ekki í þeirri nefnd sem sinnir því máli og hef ekki kynnt mér það nægilega og vil síður svara á þann veg að eitthvað óígrundað komi út úr mér og jafnvel vitlaust þannig að ég vil fyrst kynna mér það mál áður en ég svara því. Almennt séð vil ég hins vegar sjá kvótann aukast og hann þarf ekki endilega að rata í vasa þeirra sem fyrir eru í útgerðinni. Ég vil líka t.d. sjá nýliðun í útgerðinni með þeim aukna kvóta sem blasir við.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður gat þess að við gætum ekki verið án verðtryggingar með krónuna. Þetta er fullyrðing sem heyrist oft úr herbúðum Samfylkingarinnar en ég man hvorki eftir að hafa séð rannsóknir né hagfræðikenningar sem segja fyrir um þessi tengsl krónunnar og verðtryggingar. Hér er sennilega verið að vísa til þess að án verðtryggingar mundu fjármagnseigendur flýja landið. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort ekki sé sársaukaminna fyrir skuldsett heimili að afnema verðtrygginguna og leggja einfaldlega skatt á útstreymi fjármagns.

Virðulegi forseti. Vissulega má skoða verðtrygginguna út frá ýmsum hliðum. Almennt séð vil ég hins vegar að hún hverfi úr heimilisbókhaldi og fyrirtækjabókhaldi landsmanna. Hún er bölvaldur í rekstri á Íslandi og er einn mesti erfiðleikaþáttur í því að reka heimili og fyrirtæki. Íslenska krónan er veikur gjaldmiðill, mjög veikur í alþjóðlegu samhengi og þarf á þessari hækju að halda og verðtryggingin er. Ég man ekki eftir öðrum gjaldmiðli sem hefur þurft á álíka hækju að halda og verðtryggingunni. Þegar maður ræðir þennan hlut við útlendinga eiga þeir varla til heimatilbúið orð um það sem Íslendingar kalla verðtryggingu. Ég sé því ekki 

Virðulegi forseti. Ég er ekki sammála hv. þingmanni um að það séu einhver tengsl á milli verðtryggingar og krónunnar sem slíkrar heldur sé þetta fyrst og fremst spurning um fjárfestingartækifæri og að koma í veg fyrir að fjárfestar flýi landið. Ég vil í þessu sambandi líka spyrja hv. þingmann, sem er einn af aðdáendum Evrópusambandsins, hvort hann sé fylgjandi því að við afnemum gjaldeyrishöftin með skattlagningu á útstreymi fjármagns og losnum þannig strax við þessi gjaldeyrishöft sem eru í andstöðu við EES-samninginn og jafnframt væntanlegan ESB-samning.

Hæstv. forseti. Ég frábið mér orð sem hv. þingmaður lét úr munni sér fara að ég væri sérstakur aðdáandi Evrópusambandsins. Það hefur aldrei komið fram í mínu máli, hvorki riti né ræðu. Ég er hins vegar talsmaður þess að við skoðum inngöngu í Evrópusambandið og fáum úr því skorið hvort við fáum góðan samning til að fara þar inn. Ef hann verður vondur mun ég fella hann, ef hann verður góður kemur til greina að greiða atkvæði með honum. Þetta er öll aðdáun mín á Evrópusambandinu. Hvað gjaldeyrishöftin varðar tel ég að þau verði vitaskuld að afnema. Það kemur til greina að afnema þau í áföngum, það kemur til greina að afnema þau á einu bretti svo sem sérfræðingar hafa bent á. Þarna verðum við náttúrlega að horfa til þess hvaða áhrif þetta hefur á íslenskan efnahag og þess vegna tel ég koma mjög til greina að skattleggja þetta með einhverjum hætti á leiðinni út vegna þess að annars getur þetta komið sér mjög illa 

Forseti. Ég er hrifin af þeirri þingsályktunartillögu sem lögð hefur verið fram og mælt fyrir. Ég vil nota þetta tækifæri og hrósa flutningsmönnum hennar - sem reyndar virðast allir vera horfnir úr salnum - fyrir að flytja hana og ég get tekið undir langflest í henni heils hugar. Þetta eru brýn mál og að mörgu leyti lífsnauðsynlegar aðgerðir sem þarf að ráðast í. Ég er sérstaklega hrifin af heiti tillögunnar sem slær einmitt þann rétta tón sem við verðum öll að taka undir, en heitið er Tillaga til þingsályktunar um samvinnuráð um þjóðarsátt. Við verðum að ná þessari sátt og ef við ætlum okkur út úr því feni sem við erum í verðum við öll að standa saman og við verðum öll að leggjast á árarnar. Hér hafa ýmsir nefnt þjóðstjórn. Ég er ekkert sérstaklega vongóð um að það takist að koma henni saman en það væri þó reynandi. Það er tvennt í þessari tillögu sem mig langar aðeins að ræða hér og annað er liður 6, stytting fyrningarfrests krafna eftir gjaldþrot. Í tillögu sem Hreyfingin hefur lagt fram, um setningu neyðarlaga, setjum við þetta atriði inn og Ögmundur Jónasson hefur einnig lagt fram tillögu. Eftir að hafa skoðað þetta frá fleiri hliðum og fylgst með umræðunni í kjölfar þess að ráðherrann lagði fram tillögu sína er ég orðin mjög efins um að þetta sé nóg. Á fyrstu níu mánuðum þessa árs voru 110 einstaklingar gerðir gjaldþrota. Hins vegar voru 4.195 sem misstu allt án þess að vera gerðir gjaldþrota. Stytting krafna bara hjá þessum 110 sem eru gerðir gjaldþrota held ég að sé ekki nóg ef miklu fleiri, margfalt fleiri, missa allt en kröfunum er haldið lifandi út yfir gröf og dauða. Þessu vildi ég koma að. Hitt er liður 4 sem heitir „Atvinnuskapandi framkvæmdir“. Í greinargerðinni er talað um mannaflsfrekar framkvæmdir og þá fóru fordómar mínir kannski í gang því að oft þegar fjallað er um mannaflsfrekar framkvæmdir fer maður að hugsa um ál. Hér mætti kannski alveg eins fara að hugsa um kál, að í staðinn fyrir að byggja álver mundum við byggja kálver sem mundu skapa miklu fleiri störf og væru því einmitt mannaflsfrekar framkvæmdir. Í greinargerðinni kemur ekkert fram um hvers konar framkvæmdir þetta eru, bara að þær eigi að fara í gang og séu mannaflsfrekar. Ég hefði mikinn áhuga á að heyra aðeins í flutningsmönnum um hvað þeir eiga nákvæmlega við eða hvort það eigi bara að vera opið og það sé samvinnuráðsins að finna út úr því, sem væri ekkert verra. Í kjölfar kreppunnar hafa augu manna víða um heim verið að opnast fyrir gildi og verðmæti litlu fyrirtækjanna og því sem við köllum kannski örfyrirtæki. Það hefur sýnt sig að arðurinn sem verður af starfsemi slíkra fyrirtækja verður frekar eftir í samfélaginu. Oft eru þetta fjölskyldufyrirtæki, ef þau ganga vel deilist arðurinn á þá sem reka fyrirtækið og þá sem vinna hjá því. Arðurinn verður eftir í samfélaginu og það myndast margföldunaráhrif. Arðurinn af stórfyrirtækjum er oft fluttur úr landi. Oft eru þetta erlend fyrirtæki, starfsmennirnir eru verkamenn, eru jafnvel á lágmarkslaunum, þótt það sé ekki algilt, og arðurinn sem verður af fyrirtækinu flyst úr landi og jafnvel í einhver skattaskjól. Mér fyndist forvitnilegt að vita nánar við hvað framsóknarmenn eiga en fagna þessari tillögu og styð hana að sjálfsögðu.

Frú forseti. Mig langar að tjá mig aðeins um þessa tillögu til þingsályktunar frá Framsóknarflokknum um samvinnuráð um þjóðarsátt. Það er alveg hárrétt að það er nafngift á tillögu sem er í anda þess sem mér hugnast ágætlega. Það er greinilegt hér í upphafsorðum tillögunnar að samvinnuhugsjónin er enn til staðar hjá einhverjum. Samvinnuhugsjónin er mjög merkileg og hún hefur skilað Íslandi lengra fram á við á mjög skömmum tíma en margt annað sem gert hefur verið á Íslandi. Sú aðferð sem bændur tóku upp um að vinna saman og stofna sín eigin kaupfélög og úthluta svo úr þeim og leggja þar inn afurðir sínar gerði það að verkum að landbúnaður á Íslandi gjörbreyttist og störf til sveita urðu allt önnur en var áður og umhverfi á Íslandi færðist allt til nútímans. Þessar tillögur eru merkilegar fyrir það fyrst og fremst, finnst mér, að þær eru skynsamlega og varlega orðaðar. Þær eru ekki í þeim anda sem var í fyrirspurnatímum til ráðherra, þ.e. þær eru ekki settar fram sem tillögur um eitthvað sem menn vita að deilur verði um. Samráð tekst ekki um deilumál, það gefur augaleið. Það sem ég lagði til málanna hér fyrr í dag var einfaldlega þessi spurning: Hvers vegna eru menn að koma með tillögur inn í þingið um atvinnuuppbyggingu sem þeir vita að miklar deilur verða um? Það má gefa sér að ef miklar deilur verða um þær munu þær ekki ná fram að ganga. Og til hvers er þá farið af stað? Til þess að stimpla sig inn hjá einhverjum sérhagsmunahópum? Til þess að slá pólitískar keilur? Eða eru hjörtu manna raunverulega á bak við tillögurnar? Það getur verið margt af þessu en tímanum væri betur varið, að mínu mati, ef menn nálguðust þetta með þeim hætti að þeir legðu fram tillögur sem líklegt er að sátt verði um, svo sem þessi tillaga hér sem er varlega orðuð. Þetta er algengt í hinum þróaðri samfélögum heimsins og hjá hinum þróuðu alþjóðastofnunum. Og hér á Íslandi þarf einfaldlega nýja nálgun á þessi mál, þ.e. ef menn vilja vinna málin saman. Ég leyfi mér að taka hér nokkur dæmi um mál sem menn hafa lagt mikla áherslu á í atvinnusköpun á Íslandi, sem eru mikil deilumál og menn vita að eru mikil deilumál, þ.e. stóriðju. Stóriðjan er að mörgu leyti ágæt, hún skapar störf til mjög langs tíma og tiltölulega mörg störf. Það er mjög margt gagnrýnisvert við hana líka. Með því að koma hér inn með tillögu, um t.d. álver á Bakka eða álver í Helguvík, vita menn hins vegar að það verða deilur um það á öllum stigum málsins og ef það nær nokkurn tíma fram að ganga mun það taka mjög langan tíma. Ég er ekki að dæma málin sem slík heldur er ég einfaldlega að velta því upp: Er hægt að leggja fram mál varðandi atvinnusköpun sem valda ekki deilum? Virkjanir eru annað mál sem veldur deilum, fyrningarleið í sjávarútvegi er annað mál sem veldur deilum. Hv. þm. Margrét Tryggvadóttir kom hér inn á mál áðan sem hún kallaði kálver í stað álvera. Mundi kálver valda miklum deilum á þingi? Ég held ekki. Hvað á maður þá að gera? Á maður að leggja fram tillögu um álver eða á maður að leggja fram tillögu um kálver? Ég leyfi ykkur að dæma um það en ef hugmyndin er að skapa atvinnu fyrir fólkið í landinu og nýta orkuna í þeim tilgangi þarf kannski nýja nálgun til að koma þeim verkefnum af stað. Við höfum lagt fram tillögu um að afla sem veiddur er á Íslandsmiðum verði landað á innlenda uppboðsmarkaði. Það eru flutt út um 35–40 þús. tonn af óunnum fiski á ári, ísuðum. Þetta mundi skapa um 400–500 bein störf og um 200–300 óbein störf með mjög litlum tilkostnaði á mjög skömmum tíma, þ.e. á þeim tíma sem það tæki að ráða í störfin, um 3–4 vikur. Þetta mál hefur ekki valdið deilum hér á þingi, alla vega ekki enn þá, það er komið til sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar. Vonandi fer það í gegn því að það mun skapa atvinnu og er af hinu góða. Einhvers staðar á leiðinni munu væntanlega einhverjir sérhagsmunaaðilar setja sig upp á móti því en vonandi berum við þá gæfu til þess að taka heildarhagsmuni fram yfir sérhagsmuni. Það þarf sem sagt nýja nálgun á svona mál og ég sé þá nálgun í þessari þingsályktunartillögu vegna þess hvernig hún er orðuð. Það er ekki tekið fram í smáatriðum hvað á að gera heldur er tekið fram að menn eigi að reyna að ná sátt um aðferðir og mál og það er fyrsta skrefið. Það á að byrja á lægsta samnefnaranum, við viljum öll skapa atvinnu á Íslandi, og þaðan á að vinna sig upp. Ég hef starfað á alþjóðavettvangi, ég hef starfað hjá Sameinuðu þjóðunum og ég hef starfað hjá OECD. Á slíkum stöðum, þar sem stefnumótun er unnin, dettur mönnum einfaldlega ekki í hug að koma inn með deilumál og leggja þau fram því að þeir vita að þau munu ekki ná fram að ganga og þeir vita að þau muni valda deilum þannig að því er einfaldlega sleppt. Það er oft talað um að þessar stofnanir skili ekki miklu af sér í staðinn en hverju á að skila af sér, hverju skilar það af sér að vera í stöðugum deilum? Það skilar ekki sérlega miklu. Ég fagna því þessari tillögu og sérstaklega þá þeim aðferðum sem er beitt við framlagningu hennar, þ.e. að hér eru listuð upp tíu atriði sem þarf að taka á. Þau eru öll skilgreind upp að ákveðnu lágmarki, „atvinnuskapandi framkvæmdir“ getur nefnilega þýtt mjög margt. Ég var að keyra Suðurlandsveg í gær, þar er verið að breikka veginn, sem er mjög þörf framkvæmd vegna umferðarþunga, kostar mjög mikið og miklum fjármunum er varið í hana. Þar eru hins vegar ekki nema tíu karlar að keyra tíu vörubíla og fjórir gröfumenn á fjórum gröfum eða jarðýtum að vinna þannig að það skapar kannski ekki sérlega mikla atvinnu þó að framkvæmdin sé þörf ef hugmyndin er að skapa atvinnu fyrir fé ríkissjóðs til dæmis. Þessum hlutum þarf að velta upp. Einhver atriði hér munu gera miklu meira gagn en önnur og þar ber helst að nefna tillögu númer 1 um almenna skuldaleiðréttingu. Almenn skuldaleiðrétting á þeim verðbólguáhrifum sem hafa lagst á höfuðstól lána heimilanna mun vera það fyrsta og það eina sem kemur einkaneyslu í landinu almennilega af stað og mun drífa áfram hagvöxtinn nú á næstunni. Við munum þurfa að bíða í mörg ár enn eftir að álver taki til starfa og annað þess háttar. En ef okkur tekst vel til, eins og komið hefur fram, m.a. hjá hv. þm. Lilju Mósesdóttur, að fá lífeyrissjóðina til að skilja að almenn skuldaleiðrétting er þeim til hagsbóta en ekki öfugt, því að þá eru einfaldlega meiri líkur á því að þeir muni innheimta lán sín heldur en hitt, er vel af stað farið. Þessi mál hafa tekið allt of langan tíma, menn hafa verið að ræða þau í tvö ár. Þau hafa ekki hlotið hljómgrunn vegna þess að andstaða er við þau hjá einhverjum fámennum hópi þingmanna og e.t.v. hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. En þetta er dæmi um mál sem mundi skila af sér alveg gríðarlegum áhrifum inn í efnahagslífið á mjög skömmum tíma. Það tekur nefnilega ekki mjög langan tíma að afgreiða svona mál. Ég vil hrósa Framsóknarflokknum fyrir þetta og fyrir það að maður sér hér glitta í hjarta Samvinnuhreyfingarinnar. Yfirlýsing um dauða hennar var greinilega ótímabær og ég fagna því að við sjáum það hér enn í sölum þingsins í dag.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þór Saari fyrir hversu vel hann tók í tillögu okkar og sérstaklega vil ég nefna að ég er ánægður með að hv. þingmaður gerði sér grein fyrir því sem er einmitt tilgangurinn með þessu. Þetta er ekki lýsing í smáatriðum á því hvernig eigi að gera hlutina vegna þess að þá væri einmitt hægt að fá alla að borðinu og menn gætu haft ólíka skoðun á því og fundið í sameiningu út úr því hvernig ætti að gera hlutina. Við brenndum okkur á því á sínum tíma þegar við komum með tillögur um almenna leiðréttingu lána að umræðan snerist öll um aðferðina, smáatriðunum í útfærslunni. Þess vegna segjum við núna: Getum við ekki öll orðið sammála um að slík aðgerð sé réttlát og nauðsynleg? Þá komum við að vandamálinu. Ég er nefnilega farinn að hafa áhyggjur af því að það séu alls ekki allir þeirrar skoðunar að slík aðgerð sé réttlát og nauðsynleg. Ég fylltist aftur bjartsýni eftir mótmælin um daginn þegar forsætisráðherra brást við þeim með því að boða til fundar um aðgerðir í þágu heimilanna, samráðsfundar, og forsætisráðherra gaf mjög sterkt í skyn að það ætti að snúast um almenna leiðréttingu lána. Hvað gerist svo? Svo kemur hæstv. forsætisráðherra fram og segir að bankarnir hafi verið á móti því og þess vegna sé ekkert hægt að gera. Þá erum við komin að vandanum við samráðið. Telur hv. þingmaður að þessi vandi sé yfirstíganlegur á meðan þetta ríkisstjórnarform er, þ.e. ef meiri hluti þeirra sem taka þátt í þessu samráði er á því að ráðast eigi til að mynda í almennar aðgerðir í skuldamálum að þá muni ríkisstjórnin sætta sig við það og lúffa og segja: Jæja, þetta var ekki okkar nálgun en það er meiri hluti fyrir þessu og við skulum vinna með ykkur að því? Hefur hv. þingmaður með öðrum orðum trú á því að það verði alvörusamráð?

Frú forseti. Ég hef setið þessa svokölluðu samráðsfundi og ég hef orðið fyrir vonbrigðum með þá. Ég hef setið á móti oddvitum ríkisstjórnarinnar og lagt fram málefnalegar tillögur og reynt að ræða þær en ég hef talað inn í tómið. Það hefur hingað til ekki verið mikill vilji fyrir samráði. Ég heyri það í þingsal og meðal þingmanna miklu frekar að vilji sé fyrir samráði og meira samstarfi en það strandar á örfáum ráðherrum, á oddvitum ríkisstjórnarinnar, eða hefur gert það hingað til. Það þarf ekki að vera svoleiðis. Það kom mikið fát á hæstv. forsætisráðherra eftir 4. október sl. og boðað var til samráðs strax daginn eftir. En það var alveg greinilegt á þeim fyrsta fundi að hugur virtist ekki fylgja máli. Ég hef persónulega frekar litla trú á að hægt sé að fara í eitthvert alvörusamráð við þá ríkisstjórn sem nú er við völd, því miður því að ég held að nauðsynlegt sé að þingið skili af sér betri vinnu en það hefur gert hingað til. Ég tek aftur á móti þátt í þessari umræðu í dag og ég mun halda áfram að mæta á alla þá fundi sem við erum boðuð á um samráð og samvinnu vegna þess að það er einfaldlega skylda mín og skylda okkar sem þingmanna að gera það. Ég mun áfram halda tillögum okkar til streitu og ég veit að framsóknarmenn munu halda tillögum sínum til streitu. Ég vona að einn góðan veðurdag fái þær betri viðtökur en þær hafa fengið hingað til því að það veitir svo sannarlega ekki af að bæta úr á þingi. Við heyrum að fólkið fyrir utan er ekki að biðja um ný andlit í ríkisstjórn. Fólk er að biðja um nýtt Alþingi sem stofnun og við verðum að bregðast við því.

Frú forseti. Hv. þingmaður talar um það nú eins og oft áður hversu mikilvægt sé að þingið taki sér a.m.k. það vald sem það hefur. Ég er algerlega sammála því í þeim úrlausnarefnum sem við stöndum frammi fyrir. Ef það á að verða raunverulegt samstarf sem skilar árangri þurfa menn að taka ákvörðun í því samstarfi út frá raunverulegri trú sinni á hvað sé best en ekki út frá því hvað forusta ríkisstjórnarinnar vill. Skoðum sem dæmi þetta mál sem við höfum mest verið að ræða, almennar aðgerðir í skuldamálum. Bæði þingmenn Hreyfingarinnar og Framsóknarflokksins hafa barist mjög fyrir því máli en í öllum öðrum flokkum er líka fólk sem styður þá nálgun. Ég nefni sem dæmi hv. þm. Lilju Mósesdóttur úr Vinstri grænum, ég nefni hv. þm. Helga Hjörvar í Samfylkingunni og hv. þm. Tryggva Þór Herbertsson í Sjálfstæðisflokknum. Sá meiri hluti sem kann að vera til staðar í þinginu fyrir þessu góða máli og öðrum góðum málum fær ekki notið sín vegna þess að það er forusta ríkisstjórnarinnar sem í raun ræður hvernig stór hluti þingmanna greiðir atkvæði og hvaða mál fá brautargengi. Þá velti ég fyrir mér hvort ekki mætti losa um þetta vald þingsins með myndun þjóðstjórnar þar sem allir flokkar yrðu þátttakendur í ríkisstjórn og þar af leiðandi væru engar tillögur öðrum tillögum æðri ef svo má að orði komast, allar tillögur yrðu jafnar gagnvart þinginu og meiri hluti réði einfaldlega niðurstöðunni. Þá held ég að við gætum gert marga góða hluti á skömmum tíma.

Virðulegur forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. formanni Framsóknarflokksins að þingmenn úr öllum flokkum hafa unnið að þessu máli á hinum ýmsu stöðum. Í nefndum í fyrrasumar fundaði ég óformlega ásamt hv. þingmönnum Tryggva Þór Herbertssyni, Helga Hjörvari og Lilju Mósesdóttur og Marinó G. Njálssyni frá Hagsmunasamtökum heimilanna í þó nokkur skipti. Við fengum upplýsingar úr bönkunum um hversu mikið lán hefðu verið afskrifuð og komumst að því að það væri alveg fyllilega raunhæft að fara út í almennar leiðréttingar á skuldum heimilanna. Þær tillögur komust ekki áfram innan þingflokka ríkisstjórnarinnar vegna andstöðu einstakra ráðherra við þær. Á að taka völdin af þeim ráðherrum? Að mínu viti á alveg hiklaust að gera það og þingið á hiklaust að gera það. Það er þingið sem velur ráðherrana og ef ráðherrarnir geta ekki tekið stöðu með stórum hluta almennings í málum á Alþingi einfaldlega að taka valdið og ber skylda til að gera það. Hvort þjóðstjórn er rétta leiðin skal ég ekki segja. Ég er svolítið hræddur við Alþingi þar sem engin stjórnarandstaða er.

Hvað með Hreyfinguna? Hvað með Hreyfinguna?

Vissulega má gera sér í hugarlund að það væri hægt í framhaldi af þessari tillögu Framsóknarflokksins, að koma t.d. á sameiginlegum vettvangi, sem hv. þm. Birgitta Jónsdóttir reyndi að gera í fyrra um sameiginleg mál en formenn þingflokka náðu aldrei að hittast vegna anna út af öðrum málum, að reyna að finna sameiginlegan vettvang þar sem farið væri fram með mál og ef hæstv. ráðherrum hugnaðist þau ekki einhverra hluta vegna yrði bara að hafa það. Þá yrðu þeir stundum að láta einfaldlega í minni pokann. Ég held að það sé bara eðlilegt.

Gerum það á hverjum degi.

Ekki nógu oft samt. 

Frú forseti. Ég þakka mjög góða umræðu sem fram hefur farið um þessa þingsályktunartillögu í dag. Það er óhætt að segja að hér hafi kveðið við nýjan tón, þó reyndar ekki í fyrsta skiptið því að við þingmenn höfum alloft áður rætt um mikilvægi þess að vinna saman að hinu og þessu og oft erum við sammála um mál. Flest mál held ég að þingmenn séu reyndar sammála um. Vandinn er kannski fyrst og fremst sá að það kemur ekki nógu mikið af nógu góðum málum frá ríkisstjórninni, að mínu mati a.m.k. En ýmislegt erum við sammála um og það er ágætissamstaða um þessa tillögu. Rétt er að rifja upp að þetta er ekki í fyrsta skipti sem þessi tillaga er lögð fram. Við lögðum hana fram í mars á þessu ári, nánast eins og hún er núna, og sömdum svo um það við ríkisstjórnina þegar þingstörfum var frestað í sumar að þetta mál fengi að fara til meðferðar í efnahags- og skattanefnd og leitað yrði umsagna, svo yrði málið afgreitt úr nefnd og tekið fyrir í þinginu. Þetta var hluti af samningum um þingstörf á sínum tíma. Við féllumst á að öðrum málum yrði frestað en þetta tekið fyrir. Þetta var rætt í hv. efnahags- og skattanefnd. Sóst var eftir umsögnum um málið, m.a. frá Samtökum atvinnulífsins og Alþýðusambandi Íslands. Þau samtök sáu enga ástæðu til þess að skila inn áliti, hugsanlega vegna þess að þetta var tillaga frá stjórnarandstöðu, ég veit það ekki. Mér finnst skjóta svolítið skökku við hvernig forseti Alþýðusambandsins talar svo núna, bæði á ársþingi ASÍ fyrir skömmu þegar hann talaði reyndar mikið um hve illa gengi hjá ríkisstjórninni en taldi sig svo þurfa að bæta við að stjórnarandstaðan hefði skipulega stoppað mál ríkisstjórnarinnar og svo endurtók hann eiginlega það sama í viðtali við útvarpið í dag. Þetta er náttúrlega reginfirra eins og við bentum á, forusta Framsóknarflokksins, með yfirlýsingu fyrst eftir að ummælin féllu á ársþinginu og hv. formaður Sjálfstæðisflokksins gerði í dag eftir að ummælin voru ítrekuð. En þetta er dálítið lýsandi fyrir hvert viðhorf a.m.k. hluta stjórnvalda hefur verið til samráðsins og birtist einnig í ræðum hæstv. forsætisráðherra í dag. Samráðið virðist fyrst og fremst til þess ætlað að setja á svið einhverjar sýningar til að geta haldið því fram að stjórnarandstaðan hafi komið að borðinu og verið með ríkisstjórninni í að skoða málin til þess að geta síðan sagt þegar leiðir ríkisstjórnarinnar ganga ekki upp: Ja, þetta er öllum að kenna. Þessi tugga er endurtekin aftur og aftur. Talað er um traust til Alþingis og að Alþingi hafi brugðist. Ég er ekki sammála því að Alþingi hafi t.d. brugðist í atvinnumálunum vegna þess að þingmenn úr stjórnarandstöðu og raunar nokkrir stjórnarliðar líka hafa talað fyrir tillögum sem ríkisstjórnin hefur einfaldlega ekki léð máls á, farið allt aðra leið. Hún er í rauninni mjög mótfallin stefnu stjórnarandstöðunnar í atvinnumálum og fer leið sem mér finnst vera ákaflega afturhaldssöm og í raun sósíalísk og hefur ekki virkað. Þá á að kenna þinginu öllu um. Við verðum að vara okkur á því ef farið verður í samstarf að það liggi fyrir í upphafi að menn séu nokkuð sammála um hvert skuli stefna og hafi einhverja hugmynd um hvernig að því verði staðið. Það er tilgangurinn með þessari tillögu að menn hafi nokkurs konar vegvísi áður en lagt er af stað. En eins og hv. þm. Þór Saari benti á er þetta þó ekki þannig að það sé útlistað nákvæmlega hvernig eigi að standa að hlutunum heldur fyrst og fremst að menn séu sammála um markmiðin og meginleiðir en geti í framhaldinu komið sér saman um útfærsluna. Það held ég að sé mikilvægt vegna þess að við höfum séð aftur og aftur að þegar tillögur koma frá einhverjum öðrum en forustu ríkisstjórnarinnar er lítið gert með þær vegna þess einfaldlega hvaðan þær koma. Ég nefndi sem dæmi áðan þegar hæstv. forsætisráðherra setti út á tillögu sjálfstæðismanna um kvótaaukningu í ræðu sinni og sagði: Við skulum bara sjá til hvað Hafrannsóknastofnun segir um það. En hæstv. forsætisráðherra hafði daginn áður lagt fram einu konkrettillögu ríkisstjórnarinnar í raun um leið til að skapa störf, þ.e. kvótaaukningu. Tillagan var ómöguleg þegar hún kom frá öðrum flokki í dag, annað en þegar hún kom frá ríkisstjórninni í gær. Hvernig má komast hjá þessu? Hugsanlega með samvinnuráði sem hefur vegvísinn tilbúinn áður en lagt er af stað. Reyndar held ég að sé langlíklegast til árangurs - við sjáum það enn þá betur af umræðunni í dag - að koma á þjóðstjórn í ákveðinn tíma um ákveðin mál, nokkuð svipað þessari tillögu en í stað samvinnuráðs væri það í raun þjóðstjórn. Af hverju er það betri leið? Það er vegna þess að þá bæru allir ábyrgð sameiginlega og tillögur sem kæmu inn í þingið frá ríkisstjórn, þjóðstjórninni, væru ekkert rétthærri en aðrar tillögur af því að allir væru þátttakendur í stjórninni og gætu því allir tekið tillögunum vel eða gagnrýnt þær. Þá loksins mundi losna um það vald sem þingið ætti að hafa. Þá væru menn ekki fyrst og fremst að elta forustu ríkisstjórnarflokkanna eins og núna heldur mundi losna um hinn raunverulega vilja Alþingis. Ef það gerðist held ég að við gætum náð mörgum góðum málum í gegn á skömmum tíma vegna þess að þrátt fyrir allt held ég, eins og hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson benti á áðan, að það sé meiri hluti á þinginu, raunverulegur meiri hluti ef menn kjósa samkvæmt sannfæringu sinni, fyrir mjög mörgum góðum málum. Þess vegna hallast ég að því núna að eina rétta leiðin til að taka á þessum vanda sé að allir flokkar komi saman að málum, skipti með sér verkum en beri sameiginlega ábyrgð og valdið fari til þingsins. Ég þakka þá umræðu sem fram hefur farið um þessa þingsályktunartillögu. Ég vona að ekki fari fyrir henni eins og síðast. Ég nefndi í upphafi að samið hefði verið um það eftir að tillagan var lögð fram í mars að hún færi í efnahags- skattanefnd og yrði kláruð þar og tekin til atkvæða en við það var ekki staðið í september. Þannig að þó að menn séu jákvæðir á þetta núna eins og þeir voru þá þá vona ég að örlög tillögunnar verði ekki þau sömu og síðast heldur fari hún til afgreiðslu aftur í efnahags- og skattanefnd og komist út úr þeirri nefnd en verði ekki látin sofna þar, nema náttúrlega verði búið að koma á þjóðstjórn áður en að því kemur. En fari ekki svo vona ég að tillagan fái skjóta og góða afgreiðslu í nefndinni og fulltrúar ASÍ sjái sér fært að senda inn umsögn um tillöguna. Það veitir ekkert af því að forusta Alþýðusambandsins taki þátt í því samráði sem forseti þess sambands kallar eftir. Fáar stofnanir hafa jafnlítið traust samkvæmt könnunum og Alþingi þessa dagana en þó nær forusta Alþýðusambandsins því samkvæmt könnun á Bylgjunni þar sem 91% ber lítið eða ekkert traust til forustu Alþýðusambandsins en 3% mikið. Nú er kjörið tækifæri fyrir forustu Alþýðusambandsins, Samtök atvinnulífsins og fleiri aðila sem hér eru nefndir að koma að málinu með þinginu öllu, fyrst í meðförum nefndarinnar og síðan í framhaldinu annaðhvort með þjóðstjórn eða þessu samvinnuráði sem hér er lagt til. Ég ítreka þakkir til þingmanna fyrir umræðuna í dag og legg til að málinu verði vísað til efnahags- og skattanefndar Alþingis.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á almennum hegningarlögum, nr. 19/1940. Frumvarpið var áður lagt fram á 138. löggjafarþingi en hlaut ekki afgreiðslu. Í tilefni af fyrirhugaðri aðild Íslands að samningi Sameinuðu þjóðanna gegn spillingu frá 31. október 2003 er í frumvarpinu lögð til breyting á lögsöguákvæði 6. gr. almennra hegningarlaga þannig að við ákvæðið bætist nýr töluliður er heimili að maður verði sóttur til saka eftir íslenskum hegningarlögum fyrir brot sem falla undir samning Sameinuðu þjóðanna gegn spillingu, enda þótt þau séu framin utan íslenska ríkisins og án tillits til þess hver er að þeim valdur. Er það gert til þess að fullnægja skilyrðum 42. gr. samningsins. Ákvæði samningsins sem mesta þýðingu hafa fyrir refsilöggjöfina er að finna í III. og V. kafla hans. Er þar m.a. kveðið á um refsinæmi þess að bjóða innlendum eða erlendum opinberum starfsmanni mútur sem og þess ef slíkir aðilar þiggja mútur. Að sama skapi mælir samningurinn fyrir um refsinæmi peningaþvættis mútugreiðslna innan einkageirans og áhrifakaupa svo að eitthvað sé nefnt en um áhrifakaup er að ræða ef embættismaður, eða annar maður sem hefur raunveruleg eða ætluð áhrif á ákvarðanatöku í tilteknu máli, skiptir þeim áhrifum út fyrir óviðeigandi ávinning frá aðila sem vill hafa áhrif á ákvarðanatökuna. Í almennum hegningarlögum er þegar kveðið á um refsinæmi þeirra verknaða sem nefndir eru í samningnum, og kallar aðild að samningnum ekki á aðrar breytingar á lögum á forræði dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins en þá einu sem hér hefur verið gerð grein fyrir. Rétt er að geta þess að þann 16. júní sl. voru samþykkt á Alþingi lög nr. 86/2010, um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands og fleiri lögum, og var þeim ætlað að skapa lagalega umgjörð um siðareglur fyrir ríkisstarfsmenn og ráðherra. Mæta ákvæði þeirra laga áskilnaði sem gerður er í 6. og 8. gr. samningsins. Þá veitti Alþingi með þingsályktunartillögu á síðasta löggjafarþingi jafnframt heimild til aðildar að samningnum og fylgdi samningurinn þingsályktunartillögunni. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir efnisákvæðum frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjarnefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um heimild til handa ríkisstjórninni að staðfesta fyrir Íslands hönd breytingar á og viðauka við stofnskrá Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Markmið breytinganna er að tryggja þátttöku Íslands í þeirri umbreytingu sem verið er að vinna að á starfi og umgjörð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Í þeirri endurskoðun sem nú fer fram á starfsemi sjóðsins er það markmið hennar að auka trúverðugleika og skilvirkni sjóðsins og hún felst í því annars vegar að auka kvóta, sérstök dráttarréttindi, þeirra ríkja sem hafa eflst efnahagslega síðustu árin og auka þar með möguleika þeirra á að nýta sér fyrirgreiðslu sjóðsins ef á þarf að halda og hins vegar að auka þátttöku fátækari ríkja. Með lögunum verður Ísland í hópi helmings 187 aðildarríkja AGS sem hafa rúmlega 80% atkvæðavægi í stjórn sjóðsins sem hafa staðfest breytingar á og viðauka við stofnskrána. Til þess að breytingarnar öðlist gildi þurfa 113 ríki að samþykkja tillögurnar en þessi 113 ríki hafa 85% atkvæðavægi af hálfu aðildarríkjanna. Efnisáhrif breytinganna eru mjög lítil á Íslandi þar sem smærri hagkerfum verður tryggt aukið lágmarksatkvæðavægi eykst atkvæðavægi Íslands lítillega, úr 0,065 í 0,076. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til efnahags- og skattanefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á samkeppnislögum. Frumvarp þetta var áður lagt fram á 138. löggjafarþingi en hlaut þá ekki afgreiðslu og er því lagt fram að nýju. Frumvarpið er óbreytt nú fyrir utan að lagt er til að kærugjald vegna kæru til áfrýjunarnefndar samkeppnismála skuli endurgreiðast ef mál vinnst fyrir nefndinni. Mikil umræða varð um frumvarpið í meðförum viðskiptanefndar Alþingis og taldi ráðuneytið rétt að sú umræða héldi áfram á þeim vettvangi og er frumvarpið því lagt fram því sem næst óbreytt. Í efnisatriðum er í fyrsta lagi gert ráð fyrir í 1. gr. frumvarpsins að með kæru til áfrýjunarnefndar samkeppnismála skuli fylgja kærugjald að upphæð 200 þús. kr. sem endurgreiðist ef mál vinnst fyrir nefndinni. Tilgangur breytinganna sem hér eru lagðar til er að stuðla að skilvirkni og tryggja að fyrirtæki taki þátt í þeim kostnaði sem fellur á ríkið vegna starfa áfrýjunarnefndar samkeppnismála. Mál sem fara fyrir nefndina varða ávallt atvinnustarfsemi og af því leiðir að sjaldnast eru einstaklingar aðilar máls. Hér eiga því ekki við sömu neytendaverndarsjónarmið varðandi málskot til æðra stjórnvalds og verður því að telja réttlætanlegt að málsaðilar taki þátt í að greiða kostnað af umfjölluninni. Þess má geta að svipað fyrirkomulag er í Danmörku en þar tekur áfrýjunarnefndin ekki mál til meðferðar nema málskotsgjald að upphæð 5 þús. dkr. hafi verið greitt. Virðulegi forseti. Í öðru lagi eru lagðar til breytingar á 16. gr. laganna þar sem fjallað er um heimildir Samkeppniseftirlitsins til að grípa til aðgerða. Með a-lið 2. gr. frumvarpsins er lagt til að í stað orðanna „10., 11. og 12. gr.“ komi „bannákvæði laga þessara, sáttir eða ákvarðanir sem teknar hafa verið samkvæmt þessum lögum“. Samkvæmt gildandi samkeppnislögum getur Samkeppniseftirlitið tekið stjórnvaldsákvörðun og beint fyrirmælum til fyrirtækja eða samtaka þeirra sem brotið hafa gegn bannreglum samkeppnislaga. Slík fyrirmæli getur einnig verið að finna í ákvörðunum sem teknar eru vegna samkeppnishamlandi samruna eða í sáttum sem Samkeppniseftirlitið gerir við hlutaðeigandi fyrirtæki. Ljóst er að fyrirtæki geta brotið gegn fyrirmælum í ákvörðunum eða sáttum og varða slík brot stjórnvaldssektum. Hins vegar geta brotin verið þess eðlis að nauðsynlegt sé að breyta viðkomandi fyrirmælum til að vinna enn frekar gegn brotum og samkeppnishömlum. Áfrýjunarnefnd samkeppnismála telur að Samkeppniseftirlitið geti breytt skilyrðum fyrir því að heimila samruna ef forsendur hafa breyst og skilyrðin tryggja ekki lengur virka samkeppni, samanber t.d. úrskurð nr. 6/2007. Æskilegt er hins vegar að Samkeppniseftirlitið hafi skýra almenna lagaheimild til að setja ný fyrirmæli þegar ákvörðun eða sátt er brotin. Með b-lið 2. gr. frumvarpsins er lagt til að nýr málsliður bætist við 1. mgr. 16. gr. samkeppnislaga er heimilar Samkeppniseftirlitinu að grípa til aðgerða gegn aðstæðum eða háttsemi sem kemur í veg fyrir, takmarkar eða raskar samkeppni. Í 17. gr. eldri samkeppnislaga var kveðið á um að samkeppnisráð gæti gripið til aðgerða gegn aðstæðum, samningum, skilmálum eða athöfnum sem hefðu skaðleg áhrif á samkeppni. Orðinu „aðstæður“ var bætt inn í að tilstuðlan efnahags- og viðskiptanefndar en nefndin taldi nauðsynlegt að tryggja að ef upp kæmu aðstæður sem kölluðu á að gripið væri til aðgerða hefði samkeppnisráð heimild til þess. Með núgildandi samkeppnislögum var Samkeppniseftirlitinu veitt skýr heimild til að krefjast skipulagsbreytinga á fyrirtækjum í þeim tilvikum sem slík aðgerð er nauðsynleg til að stöðva brot á samkeppnislögum. Hins vegar var felld úr gildi framangreind heimild til að grípa inn í aðstæður sem raska samkeppni. Í þessu frumvarpi er hins vegar lagt til að Samkeppniseftirlitinu verði veitt heimild sem gerir því kleift að grípa til nauðsynlegra aðgerða til að efla samkeppni, þar með talið að skipta upp markaðsráðandi fyrirtækjum, án þess að Samkeppniseftirlitið þurfi að sýna fram á að viðkomandi fyrirtæki hafi gerst brotlegt við bannreglur samkeppnislaga. Samkeppnishömlur geta í vissum tilvikum átt rót sína að rekja til annarra atriða en samruna eða brota fyrirtækja á bannreglum samkeppnislaga. Hugsanlegt er t.d. að fyrirtæki sé í slíkri yfirburðastöðu á markaði að tilvist þess, í óbreyttu formi, geti útilokað eða takmarkað að verulegu leyti samkeppni. Í slíkum tilvikum felst hið samkeppnislega vandamál ekki í brotlegri hegðun fyrirtækis heldur í því að yfirburðastaða þess sem slík raskar samkeppni. Þá geta einkenni á markaði eða háttsemi tiltekinna fyrirtækja dregið úr virkri samkeppni þrátt fyrir að þessi atriði falli ekki nauðsynlega undir bannreglur samkeppnisréttarins. Dæmi um það er háttsemi fyrirtækja á fákeppnismarkaði sem gerir þeim auðveldara að stunda þegjandi samhæfingu án þess þó að í háttseminni felist samskipti milli viðkomandi fyrirtækja sem leiða til þess að hún falli undir bann við ólögmætu samráði. Sú röskun á samkeppni sem leitt getur af þessu getur verið jafnalvarleg fyrir neytendur og sú takmörkun á samkeppni sem leiðir af broti á bannreglum samkeppnislaga. Við þekkjum öll dæmi þess að markaðsráðandi fyrirtæki geta í krafti stöðu sinnar haft mikla stjórn á markaðnum og það er æskilegt að Samkeppniseftirlitið hafi heimildir til inngripa við slíkar aðstæður, jafnvel þótt ekki hafi verið sýnt fram á bein brot af hálfu hinna markaðsráðandi fyrirtækja. Ýmis ríki hafa í samkeppnislögum sínum úrræði sem ætlað er vinna gegn samkeppnishömlum af þessum toga. Þau ganga mislangt en segja má að kjarni þeirra felist í að veitt er heimild til þess að breyta tilteknu ástandi eða háttsemi á markaðnum til frambúðar í því skyni að bæta virkni viðkomandi markaðar og efla samkeppni, almenningi og atvinnulífinu til hagsbóta. Dæmi um slíkar reglur má m.a. finna í norskum, bandarískum og breskum rétti. Fyrrgreindar breytingar leiða til þess að Samkeppniseftirlitinu verður m.a. heimilt að skipta upp markaðsráðandi fyrirtækjum ef það getur sýnt fram á það með fullnægjandi rökum að staða þeirra á markaðnum feli í sér alvarlega röskun á samkeppni. Verður Samkeppniseftirlitið í því samhengi að skilgreina viðkomandi markað og leiða í ljós með skýrum hætti þær samkeppnishömlur sem um er að tefla. Í slíkum breytingum á skipulagi fyrirtækja felast ekki óeðlileg afskipti af eignarréttindum, heldur er um að ræða nauðsynlega aðgerð til þess að vernda mikilvæga almannahagsmuni. Ekkert fyrirtæki getur átt réttmæta kröfu til þess að vera til frambúðar í yfirburðastöðu sem hindrar með alvarlegum hætti virka samkeppni. Ljóst er hins vegar að aðeins verður gripið til slíkra aðgerða í undantekningartilvikum og uppfylla verður ákvæði 3. málsliðar 2. mgr. um að ekki sé fyrir hendi jafnárangursríkt úrræði sem er minna íþyngjandi. Eins er vert að nefna að samkeppnisréttur er í eðli sínu neytendaréttur. Samkeppniseftirlitinu ber því að hafa í huga og horfa til almannahagsmuna við ákvarðanatöku og það er ljóst að heimildinni verður ekki beitt án þess að fram hafi farið heildarmat á þeim hagsmunum sem um ræðir. Ef almannahagsmunir eru að viðhalda hinnar markaðsráðandi stöðu mælir það auðvitað gegn uppskiptingunni. Þá ber að hafa í huga að viðkomandi fyrirtæki geta skotið ákvörðun um breytingu á skipulagi til áfrýjunarnefndar samkeppnismála og eftir atvikum til dómstóla. Í slíkum málum gildir sú undantekningarregla til hagsbóta fyrir viðkomandi fyrirtæki að málskot til dómstóla frestar réttaráhrifum úrskurðar áfrýjunarnefndar samkeppnismála um breytingar á skipulagi þess, sbr. 41. gr. samkeppnislaga. Tryggir þetta réttaröryggi viðkomandi fyrirtækja og möguleika til að láta reyna á lögmæti kröfu samkeppnisyfirvalda um breytingar á skipulagi þeirra. Með þeirri breytingu sem lögð er til á 16. gr. munu möguleikar Samkeppniseftirlitsins til að vinna gegn hamlandi stjórnunar- og eignatengslum milli fyrirtækja hér á landi einnig aukast. Eins verður að telja það sérstaklega mikilvægt að eftirlitið hafi slíkar heimildir í því ástandi sem ríkir á mörkuðum í dag þar sem mörg fyrirtæki hafa verið yfirtekin af fjármálafyrirtækjum í kjölfar efnahagshrunsins, en það getur haft veruleg áhrif á helstu samkeppnismarkaði hér á landi. Í þriðja lagi er lagt til að innheimt verði sérstakt samrunagjald sem greiða skal við hvern samruna sem tilkynntur er Samkeppniseftirlitinu, óháð stærð þeirra fyrirtækja sem að samrunanum koma eða þeirri vinnu sem Samkeppniseftirlitið lætur í té vegna hans. Hér á landi verða fjölmargir samrunar ár hvert, en aðeins ber að tilkynna samruna til Samkeppniseftirlitsins fari heildarvelta fyrirtækjanna yfir ákveðin mörk. Berist Samkeppniseftirlitinu samrunatilkynning ber því að taka afstöðu til samrunans innan skilgreindra og lögbundinna tímafresta. Að öðrum kosti getur ekki orðið af íhlutun vegna hans. Vegna hinna lögbundnu fresta ganga athuganir að þessu leyti fyrir öðrum. Í ljósi þess er eðlilegt að fyrirtæki sem tilkynnir samruna þurfi að greiða gjald sem gengur þá upp í þann kostnað sem rannsóknin hefur í för með sér. Vinnan sem verður af úrvinnslu samrunatilkynninga hjá Samkeppniseftirlitinu er mismikil eftir því um hvers konar samruna er að ræða. Það er því miklum erfiðleikum háð að áætla kostnað við meðferð hvers samruna fyrir sig. Í ljósi þess er lagt til að innheimt verði flatt samrunagjald, að upphæð 250 þús. kr., sem greiða skal við afhendingu samrunatilkynningar, óháð stærð þeirra fyrirtækja sem að samrunanum koma eða þeirri vinnu sem Samkeppniseftirlitið lætur í té vegna hans. Ljóst er þó að gjaldið mun ekki standa undir kostnaði við eftirlit Samkeppniseftirlitsins, a.m.k. í þeim tilvikum þegar ítarlegrar rannsóknar er þörf. Í frumvarpinu er lagt til að valin verði einfaldasta útfærsla gjaldtöku sem völ er á. Hins vegar er ljóst að margir aðrir kostir eru við gjaldtökuna og er full ástæða til þess í meðförum viðskiptanefndar að farið verði yfir þá kosti sem fyrir hendi eru og hvort til greina komi t.d. hvort tveggja, að hafa fast gjald eins og hér er lagt til og mögulega líka stighækkandi gjald ef um sérstaklega flókna samruna er að ræða. Það er verðugt verkefni fyrir nefndina að kanna ólíkar aðferðir í þeim atriðum. Samrunagjald er nýmæli hér á landi en ekkert annarra Norðurlandanna hefur lögfest ákvæði þar um. Það er þekkt í ýmsum öðrum Evrópulöndum, t.d. í Austurríki, Þýskalandi, Bretlandi og á Spáni. Af hálfu ráðuneytisins var því tekin sú afstaða að fara einfalda leið í upphafi og leggja til einfalda leið og að frekar yrði þá horft á annars konar útfærslur í ljósi reynslunnar. En það er auðvitað fullkomlega umhugsunarefni hvernig gjaldtökunni yrði best háttað. Í fjórða lagi er í 4. gr. frumvarpsins lagt til að Samkeppniseftirlitinu verði veitt heimild til að skjóta úrskurðum áfrýjunarnefndar samkeppnismála til dómstóla en eftirlitið hefur ekki slíka heimild samkvæmt gildandi lögum. Sú staðreynd að Samkeppniseftirlitið hefur ekki málskotsrétt til dómstóla takmarkar möguleika eftirlitsins til að gæta hagsmuna almennings í samkeppnismálum. Hlutverk eftirlitsins er m.a. að vernda þá lögvörðu almannahagsmuni sem felast í virkri samkeppni og það er því óeðlilegt að það geti ekki gætt almannahagsmuna til sóknar fyrir dómstólum. Mikilvægt er að eftirlitið geti, eftir atvikum, varið fyrir dómstólum niðurstöðu ákvarðana sinna sem áfrýjunarnefndin hefur ógilt eða breytt. Slíkt leiðir til jafnræðis aðila máls og einnig er hægt að leiða líkur að því að það leiði til enn þá vandaðri málsmeðferðar hjá áfrýjunarnefndinni. Virðulegi forseti. Ég mælist til þess að að lokinni þessari umræðu verði frumvarpinu vísað til 2. umr. og hv. viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, sem er nýr í þessu embætti, á helstu ágreiningsatriðunum sem voru í viðskiptanefnd þegar þetta frumvarp var síðast til umfjöllunar þar. Ágreiningsefnin snúast fyrst og fremst um b-lið 2. gr. þar sem verið er að veita Samkeppniseftirlitinu heimild til að fyrirskipa markaðsráðandi fyrirtæki að skipta upp starfseminni. Á fundi viðskiptanefndar kom fram þrenns konar gagnrýni á þessa grein í frumvarpinu. Í fyrsta lagi að það væri ansi matskennt hvernig Samkeppniseftirlitið ætti að meta aðstæður og háttsemi sem kæmi í veg fyrir og raskaði samkeppni. Önnur gagnrýni er sú að þessi grein skuli sett inn í lögin aftur. Hún var tekin út 2005, eftir að hafa verið innleidd 1993, til að geta fyrirskipað einu fyrirtæki að skipta upp starfsemi sinni. Hér er verið að vísa til Haga fyrst og fremst og við eigum ekki að vera að setja lög eða gera lagabreytingar sem beinast að einu fyrirtæki. Þriðji gagnrýnispunkturinn sem ég hef m.a. haldið á lofti, og við Vinstri græn, er að það er ákveðin hætta á því að Samkeppniseftirlitið fyrirskipi fyrirtækjum á fákeppnismörkuðum, eins og er mjög algengt úti á landi, að skipta upp starfsemi sinni og þá er ég að vísa til MS. Þess vegna viljum við Vinstri græn koma því inn að Samkeppniseftirlitið, við mat sitt á því hvort fyrirskipa eigi uppskiptingu, taki tillit til almannahagsmuna.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessar ábendingar og ég hlakka til að starfa með nefndinni í verkefni hennar við að reyna að tryggja greiðan framgang málsins. Ég held að miklir almannahagsmunir séu af því að heimild sú sem hér um ræðir komi í lög. Hvernig hún er nákvæmlega útfærð er svo annað mál. Við viljum vekja sérstaka athygli á því að jafnt í framsöguræðu sem og í greinargerð er vikið sérstaklega að því núna í skýringum við greinina að taka skuli tillit til almannahagsmuna og það skuli vera grundvallarmat sem þar liggi að baki í ljósi athugasemda sem fram hafa komið frá hv. þingmanni og fulltrúum Vinstri grænna í nefndinni. Í því ljósi og í því ljósi auðvitað að afurðastöðvar í mjólkuriðnaði eru undanþegnar samkeppnislögum samkvæmt sérákvæði í búvörulögum tel ég ekki sérstaka ástæðu til að hafa áhyggjur gagnvart því atriði en ítreka að viðmiðin þarna eru hlutir sem við verðum sjálfsagt að fara yfir vandlega með nefndinni í meðförum hennar.

Forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um grunngerð landupplýsinga en frumvarpið tengist aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu. Evrópusambandið samþykkti í maí 2007 tilskipun 2007/EB um notkun á miðlun landupplýsinga sem verið hefur nefnd INSPIRE. Tilskipunin grundvallast á svonefndri grunngerð fyrir landupplýsingar sem gert er ráð fyrir að aðildarríki komi á fót hjá sér. Er slík grunngerð mikilvægur þáttur til að virkja almenning sem og grundvöllur að skilvirkari stjórnsýslu, svo sem við ákvarðanatöku og stefnumörkun. Grunngerð landupplýsinga hefur ekki verið byggð formlega hér á landi þó svo mikil vakning hafi orðið í málaflokknum á undanförnum árum og margt áunnist sem kemur til með að nýtast við að innleiða INSPIRE hér á landi. Tilgangur tilskipunarinnar er fyrst og fremst að samræma og samnýta opinberar landupplýsingar og þá einna helst í þágu umhverfismála. Þannig verður hægt að skiptast á landupplýsingum innan lands sem utan en meginforsenda þess er að gögnin séu samræmd og samnýtanleg. Þá eru settar reglur með tilskipuninni um hvernig skipulagi upplýsingamiðlunar og aðgengi að landupplýsingum skuli vera háttað. Þó svo að INSPIRE-tilskipunin snúi fyrst og fremst að umhverfismálum er það markmið laganna til framtíðar að sem flestar landupplýsingar verði hluti af hinni nýju grunngerð landupplýsinga. Markmið frumvarpsins er að tryggja að byggð verði upp grunngerð landupplýsinga á vegum stjórnvalda og henni viðhaldið í þeim tilgangi að tryggja aðgengi yfirvalda og almennings að landupplýsingum á Íslandi. Með þessum hætti á að tryggja annars vegar að þeirra grunngagna sé aflað sem samfélagið þarf á að halda og hins vegar að þessi gögn verði aðgengileg og öllum opin, m.a. í þeim tilgangi að koma í veg fyrir tvíverknað og skörun í öflun opinberra gagna. Mikilvægt ákvæði frumvarpsins er svonefnd landupplýsingagátt sem Landmælingum er falið að starfrækja. Í gegnum þessa landupplýsingagátt á að veita aðgengi að landupplýsingum og upplýsingum um þær og skal hún vera opin og aðgengileg öllum. Meðal þeirrar þjónustu sem verður aðgengileg í gegnum gáttina er nýsigagnaþjónusta sem gerir það kleift að leita að landupplýsingum og þjónustu vegna þeirra. Þá verður um að ræða skoðunarþjónustu sem gerir það kleift að skoða viðkomandi gögn á mynd á skjá. Einnig verður hægt að hala niður gögn í gegnum þjónustuna að hluta eða öllu leyti. Samkvæmt frumvarpinu bera þau stjórnvöld sem hafa landupplýsingar í umsjá sinni þá frumskyldu að sjá til þess að gögn verði í samræmi við kröfur þær sem gerðar verða á grundvelli laganna og reglugerða með stoð í þeim. Einnig ber stjórnvöldum að gera landupplýsingar sínar aðgengilegar í gegnum áðurnefnda landupplýsingagátt. Þá er gert ráð fyrir því að aðrir en stjórnvöld, þ.e. einkaaðilar, geti tengt landupplýsingar sínar við landupplýsingagáttina. Landmælingum Íslands er ætlað veigamikið hlutverk við framkvæmd laganna, m.a. með því að sjá alfarið um rekstur landupplýsingagáttarinnar. Þá skal stofnunin einnig vera stjórnvöldum til ráðgjafar til að skyldum samkvæmt lögum sé fullnægt. Gerð er tillaga um að sett verði á fót samræmingarnefnd vegna landupplýsinga. Er þetta nýmæli og ekki gerð krafa um slíka nefnd samkvæmt INSPIRE-tilskipuninni. Verður hlutverk nefndarinnar að móta stefnu í landupplýsingamálum sem og að vinna aðgerðaáætlun fyrir stjórnvöld við að innleiða grunngerð landupplýsinga á Íslandi. Virðulegur forseti. Ég hef rakið meginefni frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfisnefndar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir stjórnartillögu um ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á XX. viðauka við EES-samninginn. Hér er verið að leita eftir því að Alþingi veiti heimild og aflétti stjórnskipulegum fyrirvara sem settur var í sameiginlegu EES-nefndinni. Þetta varðar meðhöndlun úrgangs frá námuiðnaði og breytingu á tilskipaninni sem að því lýtur. Gert er ráð fyrir að óverulegur kostnaður leggist á Umhverfisstofnun vegna eftirlits með þessu og skýrslugjafar og reyndar samkvæmt upplýsingum frá Umhverfisstofnun er ætlað að mjög fáir eða jafnvel engir aðilar hér á landi stundi þá námuvinnslu sem tilskipunin beinist einkum að. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Með þessari tillögu leita ég heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir hönd Íslands ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 16/2009. Hún er um breytingu á viðauka EES-samningsins um neytendavernd og að fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og Evrópuráðsins nr. 2008/48/EB um lágmarkssamninga fyrir neytendur. Meginmarkmiðið er frekari sameining markaða og aukin vernd fyrir neytendur. Meginreglur þessarar tilskipunar eiga að gilda í öllum aðildarríkjum og eiga að auðvelda neytendum að nýta sér þjónustu erlendra banka. Með staðlaðri framsetningu á upplýsingum sem eiga að vera samanburðarhæfar verður markaðurinn gerður gagnsærri fyrir neytendur og fyrirtæki. Þessi tilskipun eykur skyldur þeirra sem veita lán til muna hvað varðar upplýsingar um ráðgjöf bæði fyrir og eftir samningsgerð. Þetta, eins og fyrra málið sem ég mælti fyrir, var tekið með stjórnskipulegum fyrirvara og tillagan felur það í sér að Alþingi aflétti þeim fyrirvara. Ég legg til, virðulegi forseti, að þessum tillögum verði að umræðu lokinni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Forseti hefur gert grein fyrir löngu heiti þessarar þingsályktunartillögu. Þar er gert ráð fyrir ákveðnum breytingum í samræmi við ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar. Þarna er um að ræða reglugerð sem á að tilgreina skilmála sem góðar reikningsskilavenjur þriðju ríkja þurfa að uppfylla til að hægt sé að vega þær að jöfnu við alþjóðlega reikningsskilastaðla sem Evrópusambandið samþykkir. Það er ráðgert að þessi tilskipun verði innleidd með breytingum á lögum nr. 3/2006, um ársreikninga, og ýmsum lögum varðandi endurskoðendur og skoðunarmenn. Frumvarp um þetta efni hefur þegar verið lagt fram á tveimur undangengnum löggjafarþingum, því 136. og 138., en hlaut ekki afgreiðslu. Hins vegar mun hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra leggja frumvarpið fram á ný á þessu löggjafarþingi. Þessi ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi og því var hún tekin með stjórnskipulegum fyrirvara. Þess vegna er óskað eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst svo megi aflétta hinum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg til, hæstv. forseti, að þegar þessari umræðu sleppir verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Með þessari þingsályktunartillögu leita ég heimildar Alþingis til þess að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 114/2008 sem felur í sér breytingu á viðaukum við EES-samninginn, en þeir varða fjármálaþjónustu annars vegar og hins vegar neytendavernd, og jafnframt að fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2007/64/EB sem varðar greiðsluþjónustu á innri markaðnum. Tilskipunin gerir m.a. kröfur til greiðslumiðlunar um starfsleyfi, eftirlit, opinbera skráningu, varðveislu gagna o.fl. Líka eru gerðar kröfur um gagnsæi varðandi skilyrði fyrir starfrækslu greiðslumiðlunar og kröfur til upplýsingagjafar. Sömuleiðis er að finna í tilskipuninni ítarleg ákvæði um réttindi og skyldur í tengslum við skilyrði og notkun ólíkra greiðslukerfa, þar á meðal um ábyrgð greiðslumiðlunar og greiðenda t.d. á óheimilum greiðslukortafærslum. Það er ráðgert að þessi tilskipun verði innleidd á yfirstandandi löggjafarþingi með lögum um greiðsluþjónustu en efnahags- og viðskiptaráðherra hyggst leggja fram frumvarp til slíkra laga á yfirstandandi löggjafarþingi. Fyrirhugað er að Fjármálaeftirlitið, Neytendastofa, Samkeppniseftirlit og Seðlabanki Íslands hafi með sér samstarf vegna eftirlits með framkvæmd fyrirhugaðra laga um greiðsluþjónustu. Sömuleiðis er fyrirhugað að koma á fót sérstakri úrskurðarnefnd um greiðsluþjónustu. Hér er um að ræða verulega aukna vernd fyrir neytendur. Það má ætla að mestur kostnaður vegna framkvæmdanna falli á Fjármálaeftirlitið. Til að standa undir þeim kostnaði er fyrirhugað að bæta við gjaldtökuheimild í lög nr. 99/1999, um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Þessi ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar kallar á lagabreytingu hér á landi eins og ég hef gert grein fyrir og hún var því tekin með stjórnskipulegum fyrirvara. Því óska ég eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst þannig að það megi aflétta hinum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg til, frú forseti, að þegar þessari umræðu lýkur verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Ég legg þessa tillögu fyrir Alþingi til að leita heimildar til þess að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 32/2010 um breytingu á viðauka EES-samningsins um flutningastarfsemi. Sömuleiðis að fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2009/20/EB um tryggingu skipaeigenda gegn sjóréttarkröfum. Markmið tilskipunarinnar er að knýja skipaeigendur til að tryggja sig gegn tjóni sem þeir kunna að valda með skipum sínum. Tilskipunin tekur til allra skipa sem eru 300 brúttótonn og stærri, að undanskildum herskipum og skipum í eigu eða útgerð ríkis sem eru eingöngu starfrækt í þjónustu hins opinbera og ekki í atvinnuskyni. Það er kveðið á um það í tilskipun þessari að öll skip sem sigla undir fána aðildarríkis í Evrópusambandinu auk allra skipa sem koma í hafnir þeirra þurfi að hafa tiltekna ábyrgðartryggingu. Með þessari tilskipun er ætlað að stoppa í lagalegt gat í alþjóðlegu siglingalöggjöfinni þar sem engin almenn skylda hvílir á skipaeigendum að þjóðarétti til að tryggja sig gegn tjóni sem þeir valda þriðja aðila. Gerð er krafa um það í tilskipuninni að um borð í hverju skipi sé skírteini til staðfestingar því að tryggingarskyldunni sé fullnægt. Það er á höndum hafnarríkiseftirlits að kanna hvort skip sem koma til hafnar í viðkomandi ríki hafi slíkt skírteini um borð. Ef í ljós kemur að svo er ekki skulu ríki hafa til staðar ákveðin úrræði að grípa til. Í því sambandi kæmi m.a. til greina kyrrsetning eða brottvísun skips. Telja verður að tilskipunin sé til verulegra hagsbóta fyrir skipaeigendur sem eru með fullnægjandi tryggingar vegna þess að þeir þurfa eftirleiðis ekki að vera í samkeppni við lítið eða ótryggð skip. Það er stefnt að innleiðingu tilskipunarinnar með breytingum á siglingalögum og hyggst samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra leggja fram frumvarp um það efni á því þingi sem nú er hafið. Þar sem umrædd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi var hún á sínum tíma tekin með þeim hefðbundna stjórnskipulega fyrirvara sem stjórnarskrá mælir fyrir um. Þess vegna er óskað eftir því að Alþingi samþykki þá breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni fólst svo aflétta megi þessum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg svo til, frú forseti, að þegar þessari umræðu er lokið verði þessari merku tillögu vísað til hv. utanríkismálanefndar.