Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu á þessu frv., og hefur n. skipzt í þrjá hl. Ég hef leyft mér að flytja brtt. við frv., eins og það liggur nú fyrir frá Ed., og eru þær prentaðar á þskj. 487. Það hefur láðst í prentun að geta þess, að eftir brtt. breytist greinatalan í samræmi við þetta og vil ég leiðrétta það hér með. Þau atriði, sem ég á ekki samleið með meiri hl. félmn. um, eru í sambandi við 1. og 5. gr. frv. Ég tel ekki ástæðu til þess að fara að breyta 9. gr. laga um aðstöðugjöld, þó stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga fari fram á það, og eins og fram kemur í áliti mínu á þskj. er ég þeirrar skoðunar, að aðstöðugjöldin séu mjög óæskilegur tekjustofn fyrir sveitarfélögin og í mörgum tilfellum mjög ranglátur skattur, en hins vegar ber að játa það, að það er ekki auðvelt verk að finna tekjustofn fyrir sveitarfélögin, sem kæmi í stað aðstöðugjaldanna, og því er mér ljóst, að það getur orðið á því alllöng bið og að sveitarfélögin verði enn um sinn að notast við þennan tekjustofn, en ég tel brýna nauðsyn bera til þess, að það fari fram mjög ítarleg endurskoðun á ákvæðum aðstöðugjalda í tekjustofnal. sveitarfélaganna, því að eins og ég gat um, eru þau að mörgu leyti mjög ranglát. Og ég tel, að í sumum tilfellum sé gengið allt of langt í álagningu aðstöðugjalda á fyrirtæki, sem þurfa að búa við mikinn taprekstur, en skapa sveitarfélögunum miklar tekjur að öðru leyti, launatekjur fjölmargra starfsmanna; og á ég þá auðvitað alveg sérstaklega við þau fyrirtæki, sem stunda sjávarútveg, útgerð eða vinnslu sjávarafurða. Ég tel, að fyrirtæki, sem og allir einstaklingar, eigi að hafa nákvæmt bókhald, eigi að gefa rétt upp til skatts, en það á ekki að vera hægt að ganga það langt, að þegar fyrirtæki tapar, á ekki fyrir afborgunum lána og sinna skuldbindinga, þá geti sveitarfélögin undir slíkum kringumstæðum skattlagt þau ár eftir ár, þegar illa gengur. Skal ég ekki hafa þessi orð fleiri um 1. gr. frv. Við 5. gr. legg ég til, að sú gr. falli niður, en í upprunalega frv., eins og það var lagt fyrir Ed., var lagt til, að e-liður ákvæða til bráðabirgða ætti að gilda að nýju í 5 ár, en í meðförum n. í Ed. varð sú breyting á, að lagt er til, að á árunum 1968 og 1969 sé heimilt að víkja frá ákvæðum skattal. um frádrátt samkv. l. um tekjuskatt og eignarskatt, 11. gr. B, 2. mgr., 12. gr. D og 17. gr. 2. mgr. Það eru aðallega þau ákvæði, að fyrirtæki megi ekki færa taprekstur á milli ára, sem ég tel fullkomlega ranglát. Þar hafa sveitarfélögin haft 4 ára aðlögunartíma og ég tel eðlilegt, að að loknum þessum tíma sé sveitarfélögunum skylt að búa við sömu ákvæði og eru við álagningu tekjuskatts hjá ríkinu. Mörg sveitarfélög hafa á þessum tíma aðlagað sig þessari breytingu og ættu að vera tilbúin til þess. Ef fyrirtæki, sem tapaði einni milljón á s.l. ári, á að koma út slétt á næsta ári, þyrfti það að græða 1.6 millj. kr., því að útsvar, tekjuútsvar og kirkjugarðsgjald til sveitarfélagsins, mundi nema 600 þús. kr., og það sjá allir, að með þessari stefnu er ekki verið að skapa traust atvinnufyrirtæki, ef sveitarfélögin vilja nota sér þessa heimild og taka ekki tillit til taprekstrar, sem verður hjá fyrirtækjum. Þess vegna tel ég eðlilegt, að þetta falli alveg niður, og ég skil eiginlega ekki í því, að forustumenn sveitarmála geti í raun og veru staðið að því að fara fram á, að þessi ákvæði séu framlengd. Ég hef sjálfur átt sæti í sveitarstjórn í 22 ár og hef þar af leiðandi mikið unnið að sveitarstjórnarmálum, og ég hygg, að það eigi ekki að vera sú eina stefna sveitarstjórnarmanna að reyna að seilast svo langt í skattálagningu á hendur fyrirtækjum, ekki sízt þeim sem standa undir útflutningsframleiðslunni, að þau geti eiginlega aldrei, þótt eitthvað gangi vel, rétt úr kútnum, og þess vegna tel ég fyllstu ástæðu til þess að taka tillit til þessa og að þetta verði fellt niður. Fyrir nokkru voru hér til umr. á Alþ. og hér í þessari hv. þd. sparnaðarfrv. ríkisstj., og þá stóð þannig á, að það voru tvær greinar, sem snertu sjávarútveginn, sem ákveðnir þm., og þó alveg sérstaklega einn þm., hv. 4. þm. Reykv., gerði þá að umræðuefni og lét svo ummælt, að við, sem hefðum staðið framarlega í félagsmálum útgerðarinnar, ættum ekki að láta ríkisstj. hafa okkur til þess að fella niður þessi ákvæði, en honum láðist alveg, þeim ágæta og prýðilega sannorða manni, að geta þess um leið, að í staðinn fyrir 30 millj. fengum við, forsvarsmenn útgerðarinnar, 124 millj. kr. til fiskveiðasjóðs. Ég sá ekki ástæðu til þess að koma inn á þetta atriði, vildi ekki tefja umr., ég bjóst við því, að tækifæri myndi gefast síðar, og ég er þessum hv. þm. og ýmsum öðrum afskaplega þakklátur, ég get eiginlega ekki með orðum lýst, hvað ég er þakklátur fyrir áhuga hans og góðvild í garð sjávarútvegsins, en nú vil ég minna hann og aðra hollvini sjávarútvegsins á það, við afgreiðslu á þessu frv., að nú gefst þeim tækifæri til þess að sýna hug sinn í verki við atkvgr., og ég efast auðvitað ekki um, að hann mun standa við það að rétta upp höndina með mér í sambandi við þessa till.



Herra forseti. N. varð ekki sammála um afgreiðslu þessa frv. Meiri hl. eða 5 hv. nm. leggja til, að frv. verði samþ. með tveimur brtt., sem ég mun koma að síðar. Hv. 4. þm. Vestf. leggur fram sérálit og leggur til, að 1. og 5. gr. falli niður. Hann var að ljúka hér máli sínu áðan og ég er nú alveg sammála honum með þessar till., en legg samt fram hér, eins og fram kemur, sérstakt nál., vegna þess að ég vil breyta fleiru í þessu frv. Það er æðimargt, sem þyrfti að athuga í sambandi við tekjuöflun sveitarfélaga, mörg þeirra hafa átt í miklum erfiðleikum með að afla nægjanlegra tekna til að rísa undir lögboðnum gjöldum. Ekki er hægt að sjá annað en að þeir erfiðleikar fari hraðvaxandi, eins og nú horfir í atvinnumálum þjóðarinnar. Því ber að vinna að því að útvega sveitarfélögum nýja tekjustofna. Aðstöðugjaldið er þyrnir í augum margra, ekki sízt fyrir það, að þeim mun óhagstæðari sem atvinnureksturinn er og fleiri óhöpp henda, þeim mun hærra verður gjaldið frá hlutaðeigandi aðila, en gjaldþolið minnkar að sama skapi. Ýmis ófyrirsjáanleg óhöpp, sem fyrir koma í atvinnurekstrinum og skera úr um það, að hallarekstur verður á óhappaárinu, geta hækkað til mikilla muna gjöld fyrirtækisins til sveitarfélagsins. Á þennan hátt er hallareksturinn skattlagður, og íþyngir þetta oft erfiðum rekstri það mikið, að til stöðvunar getur leitt. Ekkert samræmi er í álagsþunga aðstöðugjaldsins og í mörgum tilfellum getur hann orðið allt að 4 sinnum meiri á einum stað en öðrum, miðað við sams konar rekstur. Ef ekki þykir fært að afnema aðstöðugjaldið með öllu, en að því ber að stefna, verður að samræma álagningarprósentuna þannig, að sama prósenta gildi á öllu landinu á sams konar rekstri og óhöpp séu undanskilin gjaldskyldu að öllu leyti. Ég get ekki fallizt á 1. gr. frv. óbreytta, sé enga nauðsyn að gera breyt. á l., þó að hæstaréttardómur hafi fallið á þá leið að milda beri framkvæmd þessarar skattheimtu miðað við það, sem hún er hörðust. En framkvæmdin hefur verið mjög breytileg og sums staðar a.m.k. í samræmi við túlkun hæstaréttar á lögunum. Mér finnst óviðeigandi, að Alþ. hlaupi þannig til og breyti lagafyrirmælum í samræmi við mistúlkun ranglátrar skattheimtu, sem er í rauninni byggð á því, að ekki sé hægt að koma framtölum fyrirtækja í það horf, að þau gefi rétta mynd af rekstri og efnahag. Í þessu felst uppgjöf viðkomandi yfirvalda við það verkefni að leggja á eftir efnum og aðstæðum og að framtölunum sé komið í það horf, að sumum haldist það ekki uppi að telja aðeins hluta af tekjum sínum fram til skatts, eins og almennt er talið, að nú eigi sér stað og það í stórum stíl. Ég held, að það væri sæmra að fylgjast betur með framtölunum en nú er gert og hlaða minni gjöldum á rekstur, sem engan arð gefur og ekkert getur því borgað. Erfiðleikar slíkra fyrirtækja eru nægir fyrir því, þó að þeim sé ekki íþyngt á þann veg. Í stað 1. gr., eins og hún er í frv., legg ég til, að 9. gr. orðist svo: Á eftir orðunum „sem nemi brúttótekjum“ komi: „Kostnaður vegna óhappa eða náttúruhamfara skal undanskilinn aðstöðugjaldi.“ Ég hef aldrei skilið þessa skattheimtu, að ef tjón verður, þá skuli tjónþoli verða að borga gjald til sveitarfélagsins af þeim kostnaði, sem leiðir af tjóninu. Slík skattheimta er vitanlega fyrir neðan allt velsæmi og því mál til komið, að hún sé afnumin, og því legg ég til, að 1. gr. frv. falli niður í núv. formi, en í staðinn komi þessi breyt. á 9. gr. Á eftir 1. gr. legg ég til að komi ný gr. og aðrar gr. frv. breytist þá skv. því. Þessi nýja gr. gerir ráð fyrir ákveðinni prósentu á hverja starfsemi fyrir sig, og er talið upp, hvernig það skuli vera. Þessi flokkun er eins og aðstöðugjaldið var lagt á í Reykjavík og Kópavogi á s.l. ári. Hv. 1. þm. Norðurl. v., Skúli Guðmundsson, lagði þessa till. fram í frv.-formi á öndverðu þingi ásamt 5. þm. Norðurl. v., Guðmundi Jónassyni, og sofnaði málið í n., eins og flest það, sem stjórnarandstaðan flytur. Þykir mér rétt að taka málið upp, þar sem þar er um að ræða breytingu á sömu l. og þetta frv. fjallar um, svo að það fái þinglega meðferð, enda er það gert í fullu samráði við flm. þessa fyrra frv. og raunar eftir ósk hans. Með þessari breytingu er gerð tilraun til þess að samræma álagningarprósentuna þannig, að hún sé alls staðar sú sama á landinu á sams konar framleiðslu eða rekstri. Greinin byrjar þannig: „Aðstöðugjald má eigi hærra vera en hér greinir“ eða óbreytt frá því, sem hér er, og hefur það sýnt sig undanfarin ár, að álagningarprósentan hefur hvergi verið lægri heldur en í Reykjavík og Kópavogi á samskonar rekstur, en ósamræmið ótrúlega mikið á milli annarra staða, eins og ég kem að síðar. Þar sem álagningarprósentan, sem till. gerir ráð fyrir, er eins og álagningin hefur verið í Reykjavík og Kópavogi, verður að gera ráð fyrir, að þessum tilgangi yrði náð með samþykkt þessarar till., þó að ákvæðið sé ekki fast skorðað, þannig að t.d. er hugsanlegt að setja einhvern rekstur í lægri álagningarflokk en hann er ákveðinn í l. Fyrir mitt leyti er ég þess fullviss, að slík frávik mundu í reyndinni heyra til fárra undantekninga, sem litlu máli mundu skipta. Hins vegar vil ég ekki með öllu binda hendur sveitarstjórnar að þessu leyti. Ég veit, að sumar sveitarstjórnir hafa t.d. ekki lagt aðstöðugjald á tilbúinn áburð, en aðrar allt upp í 2%, á 50 þús. kr. kaup mundi þetta verða 1000 kr. Þetta misræmi er mjög óeðlilegt og ranglátt og er raunar hliðstætt því, að verzlunarstaðir væru látnir borga misháa tolla af sömu vörutegund. Mundi það verða vel séð? Á þessu sést, að þessi skattur er í sumum tilfellum þrisvar til fjórum sinnum hærri á einum stað en öðrum og er ekki við slíkt ósamræmi unandi. Til frekari skýringar á þessu máli vil ég lesa kafla úr grg., sem fylgdi frv. þeirra hv. alþm., Skúla Guðmundssonar og Guðmundar Jónassonar, með leyfi forseta: „Í nokkur ár hefur verið heimild í l. um tekjustofna sveitarfélaga til að leggja á svonefnd aðstöðugjöld. Allir kaupstaðirnir, kauptúnahreppar og fleiri sveitarfélög hafa notað þessa heimild. En sá stóri galli fylgir l, eins og þau hafa verið framkvæmd, að aðstöðugjöldin koma mjög misjafnlega þungt á gjaldendur eftir því, hvar þeir eru búsettir á landinu. Veldur þetta óþolandi ranglæti. Hér skulu nefnd fáein dæmi, sem sýna þetta. Á árunum 1966 og 1967 voru aðstöðugjöld á matvöruverzlunum í Reykjavík og Kópavogi 0.5% af viðskiptaveltunni. Í 7 öðrum kaupstöðum og kauptúnahreppum voru gjöldin á slíkum verzlunum 1% eða 100% hærri. Í 16 kaupstöðum og kauptúnum nam álagningin á matvöruverzlanirnar frá 1.2 til 1.7% og var þannig 140–240% hærri en í Reykjavík og Kópavogi. Og dæmi má finna um það, að aðstöðugjöldin á matvöruverzlunum voru 2%, eða 300% hærri en í áðurnefndum kaupstöðum við Faxaflóa. Aðstöðugjöldin hvíla einnig misjafnlega þungt á iðnaðarfyrirtækjum, þó að munurinn sé þar ekki eins stórkostlegur. Í Reykjavík og á 8 öðrum stöðum var álagningin á flest iðnaðarfyrirtæki að undanskildum þeim, sem reka kjöt- og fiskiðnað, 1% árin 1966 og 1967, en á 13 öðrum stöðum var álagning á slík fyrirtæki 1.5% eða 50% hærri. Háu aðstöðugjöldin, sem lögð eru á nauðsynjavöruverzlanir víða um land, bitna vitanlega á því fólki, sem þar býr. Hvers á það fólk að gjalda, sem er látið borga allt upp í 300% hærri opinber gjöld en lögð eru á aðra? Á að halda áfram að refsa þeim, sem enn halda tryggð við hinar fámennari byggðir í stað þess að flytjast í fjölmennið á suðvesturhorni landsins? Hvað mundu menn segja um misháa tolla? Hvernig yrði því tekið, ef ákveðið væri að innheimta mismunandi há aðflutningsgjöld af innfluttum vörum eftir því, til hvaða verzlunarstaðar þær væru fluttar frá útlöndum? En segja má að það væri sama aðferðin og nú er beitt við álagningu aðstöðugjaldanna. Aðstöðugjöldin leggjast á vörurnar með sama hætti og tollarnir til ríkisins. Starfsemi atvinnujöfnunarsjóðs og áætlanir um byggingu og eflingu atvinnulífs á vissum landssvæðum koma að takmörkuðum notum, ef haldið verður áfram að leggja margfalt hærri opinber gjöld á fólkið á þessum svæðum heldur en á þá, sem í þéttbýlinu búa. Ranglætið, sem framkvæmd l. um aðstöðugjald veldur nú, þarf að afnema. Hér er því lagt til, að sömu reglur um álagningu aðstöðugjalda skuli gilda um land allt.“ Þannig segir í þessari grg. 2. gr. frv., sem yrði 3. gr., ef mínar till. yrðu samþykktar, get ég fyrir mitt leyti samþykkt, eins hún kom frá Ed., en brtt. meiri hl. um að setja 20% í staðinn fyrir 15% yfir meðalútsvarið get ég ekki fallizt á. Þetta er auðvitað matsatriði og fer eftir því, hvort menn aðhyllast frekar, að þeir fjármunir, sem eru þarna til skiptanna komi á fá sveitarfélög og þá meira í hvert þeirra, eða fleiri, sem mundu þá fá minni upphæð í sinn hlut. Ég tel síðari leiðina eðlilegri og réttlátari og vil því láta 15% standa óbreytt. Síðari till. mín er við 3. gr. frv., eins og það er, en verður við 4. gr. skv. mínum till. Hún er þannig: Á eftir orðunum „skv. a-lið 47. gr. verið ákveðnir“ komi: er skylt að auglýsa það hlutaðeigendum fyrir janúarlok álagningarárið og er sveitarstjórn þá heimilt o.s.frv. Í 47. gr. l. segir: „Sveitarstjórn setur nánari reglur um þessar greiðslur fyrir 15. jan. ár hvert.“ Meiri hl. heilbr.- og félmn. leggur til, að skylt sé, að búið sé að auglýsa hlutaðeigendum þetta fyrir 15. jan., ef innheimta á eftir vissum gjalddögum skv. a-lið 47. gr. Ég tel það eðlilegra, að tímamörkin þarna séu fyrir janúarlok, en ekki bundið við sama mánaðardag og ákvörðunin um greiðslufyrirkomulagið er komin í eindaga hjá sveitarstjórnunum.



Herra forseti. Eins og fram hefur verið tekið hér við þessar umr., er frv. til l. um breyt. á l. nr. 51 frá 10. júní 1964 flutt í Ed. skv. ósk stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga. Efni frv. er aðallega það að skýra ákvæði um aðstöðugjaldastofn í samræmi við þá framkvæmd álagningar skattyfirvalda, sem tíðkazt hefur, og er vitnað þar til nýgengins hæstaréttardóms. Annað efni frv. er, að útsvör verði því aðeins frádráttarbær, ef helmingur þeirra er greiddur fyrir 1. júlí ár hvert og hinn helmingurinn fyrir árslok. Þetta er nýmæli, því að skv. núgildandi ákvæðum eru þau dregin frá tekjum, ef þau eru aðeins greidd að fullu fyrir áramót. Þá fjallar frv. um að samræma álagningu eignaútsvara álagningu eignarskatts og að eignaútsvar verði jafnhátt og eignarskattur. Vegna þeirrar hækkunar, sem nú er áformuð á eignarskatti, er hér um að ræða möguleika á nokkurri tekjuhækkun hjá kaupstöðum og kauptúnahreppum. Þá er einnig ákvæði í þessu frv. um það, að framlengd verði heimild til að víkja frá ákvæðum skattalaga um frádrátt vegna tekna, sem eiginkona aflar, um tapfrádrátt á milli ára, um gjafir til menningarmála o.s.frv. Við umr. í Ed. kom það í ljós, að þar ríkti ekki eining um málið, og skiptist heilbr.- og félmn. Ed. í fernt og skilaði 4 nál. Á þskj. 370 lítur frv. út, eins og það kemur frá Ed., og þar hefur orðið lítil breyting á 1. gr. frá því, sem upphaflega var lagt til í frv. Þetta mál hefur hér verið til afgreiðslu í hv. félmn., og hafa allmargar breytingar komið fram við frv. Aðalbreytingin og ég held sú eina frá Matthíasi Bjarnasyni er á þskj. 487, og vil ég lýsa því yfir, að þó ég telji, að sveitarfélögin þurfi á meiri tekjum að halda og að þessi nýmæli, sem yrðu tekin upp, mundu skapa þeim nokkuð auknar tekjur, þá sé ég mér ekki fært að fylgja þessu nýja ákvæði á þskj. 370, heldur mun ég stuðla að því, að 9. gr. verði áfram í l. og eins og hún er núna, en þar segir svo: „Aðstöðugjald skal miða við samanlögð rekstrarútgjöld næstliðið almanaksár, þar með taldar fyrningarafskriftir skv. ákvæðum skattalaga, svo og vörukaup verzlana og efniskaup vegna framleiðslu iðnaðarfyrirtækja. - Aldrei skal reikna aðstöðugjald af hærri upphæð en sem nemi brúttótekjum. - Ráðh. getur með reglugerð sett nánari ákvæði um álagningu gjaldsins.“ Þetta ákvæði um innheimtu aðstöðugjalda er búið að vera í gildi frá 1964, og ég vil ekki stuðla að því, að því verði breytt. Hér hefur komið fram í umr. sú skoðun, sem er alveg rétt, að aðstöðugjöldin séu ekki sem heppilegust. Hv. þm. hafa kveðið misjafnlega fast að orði varðandi aðstöðugjöldin, sumir telja þau af og frá og ósanngjörn með öllu, en ég vil bara minna á, að þegar þau voru sett í l., þá var það neyðarúrræði vegna sveitarfélaganna. Þau voru í fjárhagsþörf og það þurfti að leita nýrra úrræða, og þá var ekki hægt að koma auga á annað en þetta. Ég lít svo á, að það sé nauðsynlegt að endurskoða l. um tekjustofna sveitarfélaga fyrr en síðar. Hv. Alþ. hefur á síðastliðnum áratugum öðru hverju verið að samþykkja l., sem hafa íþyngt sveitarsjóðum, aukið á útgjöld þeirra með löggjöf, en hins vegar ekki að sama skapi séð um að afla þeim tekjustofna. Ég hef ekki á takteinum hér ábendingar um nýja tekjustofna, en mér fyndist eðlilegt, að fyrr en seinna yrði kosin eða skipuð mþn. til að rannsaka þessi mál ofan í kjölinn. Það, sem olli því aðallega, að ég tók hér til máls undir þessum dagskrárlið, er sú brtt., sem hefur komið fram hjá meiri hl. félmn. þessarar hv. d. varðandi 2. gr. frv. eins og það kom frá Ed. og er á þskj. 370. 2. gr. var tekin inn í frv. í hv. Ed., og hún kom ekki frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, heldur varð hún til í Ed., og ég tel hana til bóta í frv., og ég verð að segja það, að ég hef undrazt það, að minni hl. hv, heilbr.- og félmn. skuli leggja til, að prósentutala í 2. gr. verði hækkuð úr 15% í 20%. Með leyfi hæstv. forseta vil ég leyfa mér að vekja athygli á því, hvernig þessi grein er. Þar segir svo: „15. gr. d orðist svo: Að greiða aukaframlag til þeirra sveitarfélaga, sem fá ekki nægileg útsvör álögð samkv. 34. gr. Þó er heimilt að greiða aukaframlag til sveitarfélags, þar sem fólksfækkun hefur átt sér stað eða tekjur gjaldenda rýrnað, ef útsvör í sveitarfélaginu eru a.m.k. 15% yfir meðalútsvarsstiga á öllu landinu árið á undan. Meðalútsvarsstigi hvers árs er summan af margfeldi hundraðstölu útsvarsstigans og íbúafjöldans í hverju sveitarfélagi deild með íbúatölu landsmanna 1. des. næsta ár á undan.“ 15. gr. l. um tekjustofna sveitarfélaga er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Hlutverk jöfnunarsjóðs er: a. Að greiða framlag til sveitarfélaganna samkv. ákvæðum þessa kafla. b. Að greiða fram úr fjárhagserfiðleikum sveitarfélaga samkv. ákvæðum sveitarstjórnarlaga. c. Að leggja út greiðslur þær á milli sveitarfélaga, sem ríkissjóður ber ábyrgð á samkv. framfærslulögunum, þar til þær hafa verið endurgreiddar af því sveitarfélagi, sem þær hafa verið inntar af hendi fyrir. d. - það er greinin, sem um er deilt, - Að greiða aukaframlag til þeirra sveitarfélaga, sem ekki fá nægileg útsvör álögð samkv. 34. gr.“, en í 34. gr. er kveðið svo á, að „nú kemur í ljós, að útsvör samkv. 32. og 33. gr. laga þessara reynast hærri eða lægri en fjárhagsáætlunin segir til um, og skal þá lækka eða hækka hvert útsvar að réttri tiltölu, unz hinni áætluðu upphæð, að viðbættum 5-10%, er náð. - Hækkun útsvara má þó eigi fara fram úr 20 hundraðshlutum.“ Nú hefur það komið fyrir, að sveitarfélag hefur þurft að leggja á allt að 20% á útsvarsskalann til að ná endunum saman, og það hefur ekki nægt, og þannig hafa þau þá fengið, þessi sveitarfélög, framlag úr jöfnunarsjóði. Það hefur ríkt mjög mikil óánægja með, að það skuli þurfa að leggja allt að 20% ofan á útsvör, áður en til jöfnunarsjóðs komi, og hafa komið fram um það tilmæli frá ákveðnum sveitarfélögum, að þessi prósentutala verði bundin. Nokkrir hafa haldið því fram, að hún ætti ekki að vera nema 5%, aðrir 10, en Ed. hefur fallizt á 15%. Nú vil ég leyfa mér bara að skora á hv. meiri hl. félmn. að taka aftur till. sína, þar sem þeir vilja láta kveða á um, að það verði 20% í staðinn fyrir 15%. Ég held, að sá andi, sem var á bak við samþykktina með jöfnunarsjóðinn, styðji þessa beiðni mína, og ég vona, að þeir endurskoði afstöðu sína og taki hreinlega til baka fyrri brtt. á þskj. 479. Í trausti þess, að þeir muni verða við þessum tilmælum, ætla ég að ræða 3. gr. frv. á þskj. 370 og svo þær næstu. Ég vil ekki orðlengja hér neitt varðandi 3. gr. Þar eru sveitarfélögin að verki, þau eru með því að fá nýmælin, sem þar greinir frá, staðfest, lögfest. Þau eru með því að afla sér rekstursfjár fyrr á árinu, og get ég vel skilið það sjónarmið sveitarfélaganna. 4. gr. er mjög eðlileg. Hún er í framhaldi af því, sem hefur verið samþ. áður varðandi eignarskatt hér á Alþ., og ég tel hana alveg sjálfsagða. Í sambandi við 5. gr. mun ég fylgja brtt. Matthíasar Bjarnasonar á þskj. 487 um, að 5. gr. falli niður, því að ég verð að taka undir það, að mér finnst ekki óeðlilegt, að sama regla eigi að gilda í þessu tilviki um álagningu útsvars og gildir um álagningu tekjuskatts. Ég vil svo ekki fjölyrða frekar um þetta eða tefja umr. hér, en ég endurtek tilmæli mín til þeirra, sem fluttu hér brtt. við 2. gr., og ég treysti því, að þeir endurskoði afstöðu sína.



Herra forseti. Ég sé það, að hv. 4. þm. Vestf. er hér ekki viðstaddur, en hann beindi til mín nokkrum vinsamlegum orðum hér áðan. Mér þykir verra, að hann skuli ekki vera viðstaddur, en í tilefni af því, sem hann beindi að mér í sambandi við þær till., sem hér liggja fyrir hjá honum, get ég sagt það, að ég styð báðar og tel þær eðlilegar og réttmætar eins og á stendur. Hann leggur til í fyrsta lagi, að 1. gr. frv. sé látin falla niður. Ég álít það tvímælalaust til bóta, að l. verði í þeim efnum eins og þau eru nú, ég álít það að mörgu leyti æskilega þróun, að skyldur rekstur sé rekinn af einu og sama fyrirtæki, t.d. að útgerð og fiskvinnsla geti haldizt í hendur, rekin af einum aðila, og vil heldur greiða fyrir þeirri þróun. Þess vegna m.a. mun ég fylgja þeirri till. hv. þm. að fella 1. gr. niður. Ég tel líka, að það sé eðlileg ástæða hjá honum að vilja fella niður 5. gr. frv., með því er ekki annað gert en það er staðið við það ákvæði, sem nú er í l. um tekjustofna sveitarfélaga, því að í þeim er gert ráð fyrir, að sú heimild, sem 5. gr. fjallar um, falli niður árið 1967. Og ég tel árferðið nú vera þannig og afkomu atvinnufyrirtækja þannig, þar sem mörg þeirra hafa verið rekin á síðasta ári með tapi, sem stafar af óeðlilegum ástæðum, að þá sé eðlilegt, að þessi heimild sveitarfélaganna verði látin falla niður eins og l. um tekjustofna sveitarfélaga gera ráð fyrir. Ástæðan til þess, að ég kvaddi mér annars hljóðs að þessu sinni er sú, að á seinasta þingi flutti ég hér brtt. við l. um tekjustofna sveitarfélaga, eða breytingu á þeim l., sem þá voru til umr. og meðferðar hér í d., og mín till. þá var á þá leið að gera breytingu á 2. mgr. 33. gr. l. En hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Heimilt er að undanþiggja bætur almannatrygginga útsvarsálagningu að einhverju eða öllu leyti og að lækka útsvör gjaldenda, sem orðnir eru 65 ára.“ Ég flutti á síðasta þingi brtt. þess efnis, að þetta heimildarákvæði yrði fellt niður og það yrði gert að skyldu að undanþiggja bætur almannatrygginga útsvarsgreiðslum. Þetta mál var þá talsvert rætt hér í d., og m.a. flutti hv. 5. þm. Vesturl., Benedikt Gröndal, sérstaka brtt. við mína till., sem gekk nokkru skemmra heldur en sú till., sem ég hafði flutt. Þetta varð til þess, að málið var tekið til athugunar hjá stjórnarflokkunum, og hæstv. fjmrh. gaf yfirlýsingar hér á Alþ. varðandi þetta mál. Hann hafði sagt það fyrst í sambandi við mína brtt., að fyrir dyrum stæði að koma á svokallaðri sjálfsgreiðslu skatta eða staðgreiðslukerfi skatta og það væri eðlilegt, að þessi brtt. mín yrði tekin til athugunar í sambandi við það mál, því að eftir að því greiðslufyrirkomulagi væri komið á, yrðu reglur að vera hinar sömu í öllum bæjar- og sveitarfélögum í þessu efni. En nú er þetta mjög mismunandi, vegna þess að sum sveitarfélög nota sér þessa heimild, en önnur ekki. Þessi yfirlýsing fjmrh. virðist samstarfsflokki hans ekki hafa nægt, að athugun á þessu máli verði látin bíða, þangað til staðgreiðslukerfið kæmi til athugunar eða framkvæmda, og þess vegna gaf hæstv. fjmrh. svohljóðandi yfirlýsingu á fundi hér í hv. d., sem var haldinn nokkrum dögum síðar, með leyfi forseta: „Ég tel hins vegar sjálfsagt og vil fyrir mitt leyti ganga til móts við óskir þessara hv. þm. um það að láta taka þetta mál til endurskoðunar, hvað sem annarri endurskoðun líður, þannig að þetta verði tekið til athugunar nú milli þinga og skoðaðar þær röksemdir, sem fram hafa komið frá báðum flutningsmönnum varðandi málið.“ Hér á hann við þær till., sem lágu þá fyrir frá mér og hv. 5. þm. Vesturl., Benedikt Gröndal. Og svo seinna, þegar eftir því er gengið, að hv. ráðh. skýri það enn gleggra, hvað hann átti við með þessari yfirlýsingu sinni, þá segir hann á þessa leið, með leyfi forseta: „Til þess að forðast allan misskilning varðandi yfirlýsingu mína áðan, átti ég ekki við það, að þetta yrði látið bíða heildarendurskoðunar á tekjustofnamálum sveitarfélaga, heldur fól yfirlýsing mín í sér, að það yrði hlutazt til um, að þetta mál sérstaklega yrði athugað fyrir næsta þing.“ Hér liggur m.ö.o. fyrir skýlaus yfirlýsing um það frá hv. fjmrh., gefin á seinasta þingi, að það skuli tekið til athugunar fyrir næsta þing að koma samræmdu skipulagi á það, hvort útsvar yrði lagt á bætur almannatrygginga eða ekki. Ég vildi beina þeirri fsp. til hv. fjmrh., hvort slík endurskoðun hafi nokkuð farið fram og hvort ríkisstj. hefur nokkuð aðhafzt í þessum efnum. En þar sem ekkert hefur komið frá hæstv. ríkisstj. enn um þetta efni á þessu þingi og hér er nú til meðferðar frv. um breyt. á l. um tekjustofna sveitarfélaga, þá finnst mér rétt að flytja þessa till. mína að nýju og leyfi mér þess vegna að bera fram svo hljóðandi brtt.: „Eftir 4. gr. komi ný gr., sem orðist svo: 2. mgr. 33. gr. l. orðist svo: Bætur almannatrygginga skulu undanþegnar útsvarsálagningu, og heimilt er að lækka útsvör gjaldenda, sem orðnir eru 65 ára.“ Þetta síðasta ákvæði um 65 ára aldurstakmark er tekið beint upp úr núgildandi lögum. Ég held, að það sé öllum ljóst, að það þrengi núna verulega að því fólki langflestu, sem nýtur bótagreiðslna hjá almannatryggingunum, gömlu fólki, veiku fólki og öryrkjum, og þess vegna sé það sjálfsagt spor að koma til móts við þetta fólk með því að gera það afdráttarlaust, að bætur almannatrygginga skuli undanþegnar útsvarsgreiðslum. Nú er þessu að vísu komið á mjög víða, mörg sveitar- og bæjarfélög hafa notað þessa heimild, en önnur ekki, og það má búast við, að þau geri það ekki, þrátt fyrir þær ástæður, sem ég minntist á, og þess vegna leyfi ég mér að leggja fram þessa till. mína að gera það að almennri skyldu, að bætur almannatrygginga verði undanþegnar útsvarsgreiðslum. Ég ætla ekki að ræða frekar um þetta atriði að sinni, en ég hafði hér fyrr í dag óskað eftir því við hæstv. forseta að fá að gera stutta fsp. utan dagskrár. Þá stóð þannig á, að það var búið að óska eftir því að gera hér aths. í sambandi við annað mál og um það urðu því nokkrar umr., og því varð það að samkomulagi við forseta, að ég skyldi bera þessa fsp. mína fram í sambandi við þessar umr., þó það snerti þetta mál ekki sérstaklega, og það virðist líka vilja svo vel til, að báðir þeir ráðh., sem þessi fsp. mín mun snerta, eru nú viðstaddir. En tilefni fsp. minnar er það, að á forsíðu Alþýðublaðsins í dag birtist grein undir fyrirsögninni „Erlendir aðilar í ríkisbyggingum. Gengið fram hjá íslenzkum aðilum um stórverk í tveim byggingum.“ Ég held, að ég skýri fsp. mína bezt með því að lesa upphaf greinarinnar, með leyfi forseta, en það er á þessa leið: „Íslenzka ríkið er að reisa tvær stórbyggingar í miðbænum í Reykjavík, mikla tollstöð við höfnina og nýtt landssímahús við Kirkjustræti. Tvö erlend fyrirtæki hafa verið ráðin til að smíða gluggaveggi í þessi stórhýsi, og gengur ríkið þar með fram hjá íslenzkum iðnaði með verkefni fyrir rúml. 12 millj. kr. Þó gerðu íslenzk fyrirtæki tilboð í símstöðina, sem voru lægri en erlendu tilboðin, og í tollbúðina tilboð, sem voru innan við 10% hærri en þau erlendu. Vegna hinnar furðulegu ákvörðunar ríkisvaldsins í þessu máli munu íslenzkir iðnaðarmenn tapa vinnu fyrir millj. kr., en ríki og borg tapa stórfé í sköttum og gjöldum, því erlendir iðnaðarmenn, sem hingað verða sendir til að vinna þessi verk, greiða ekkert til opinberra aðila hér.“ Ég held, að þetta, sem ég hef hér lesið, sé nægilega ljóst til þess að rökstyðja þá fsp., sem ég kem með, en hún er í stuttu máli sú, hvað sé rétt í þessu, og beini ég þeirri fsp. til hæstv. fjmrh., sem bygging tollstöðvarinnar nýju mun heyra undir, og hæstv. samgmrh., sem bygging símstöðvarinnar mun heyra undir. Það má vel vera, að hæstv. ráðh. séu ekki viðbúnir að svara þessari fsp. minni núna, en ég mundi sætta mig alveg við að fá nánari skýringar á þessu máli seinna, hvernig það er vaxið, en ástæðan til þess, að ég fór fram á það við hæstv. forseta að mega bera fram þessa fsp. utan dagskrár, er sú, að nú líður að þinglokum og þess vegna ekki mögulegt að nota sér hið venjulega fsp.-form, en ég ætla heldur ekki að misnota aðstöðu mína með því að ræða þetta mál neitt sérstaklega, heldur aðeins eins og um venjulega fsp. væri að ræða og óska eftir skýringum viðkomandi ráðh. á þessu máli.



Herra forseti. Í sambandi við þessa fsp. vil ég aðeins segja það, að ég mun gera ráðstafanir til að dagblöðunum verði send grg. varðandi kaupin hjá Póst- og símahúsinu í þessa svo nefndu glugga, sem rætt eru um í Alþýðublaðsgreininni í dag, og geta þá hv. alþm. gert sér grein fyrir því, hvernig í þessu máli liggur.



Herra forseti. Það er kannske bezt að víkja fyrst að gluggunum. Ég hef ekki lesið þessa frásögn í Alþýðublaðinu, en eftir því, sem hv. þm. sagði, þá er ýmislegt við hana að athuga, og ég get sagt það sama og hæstv. samgmrh., ég tel sjálfsagt, að það verði birt grg. um þetta mál, úr því þetta er komið á umræðustig með þessum hætti, þannig að það liggi þá í augum uppi, hvað eru efnisleg rök í málinu. Að öðru leyti skal ég ekki um það ræða, en því miður hefur ekki verið þrætt alveg strengilega það sem rétt er og satt er í efnisatriðum málsins, en við skulum ekki fara út í þá sálma hér. Eins og hv. þm. sagði, er það ekki hér til umr., og skal ég því ekki heldur misnota minn tíma hér til þess að fara að svara í sambandi við þá byggingu, sem ég ræð slíkri ákvörðun um. Ég kannast vel við þetta mál, en ég held, að það sé þægilegast fyrir alla, að það verði tekin saman grg. einnig um það mál og birt opinberlega. Ég vona, að hv. þm. sætti sig við, að það sé eðlileg málsmeðferð. Varðandi annað atriði, sem hv. þm. spurði um, skattlagningu á bótum almannatrygginga, sem hér hefur verið til umr. á síðasta þingi, þá vil ég taka það fram, að þegar eftir að þingi lauk lét ég gera þá athugun á því máli, sem ég taldi eðlilegasta og var í því fólgin, að ég lét félmrn. taka upp sérstakar viðræður við stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga um málið og byggði á þeim rökum, sem komu hér fram á Alþ., og þau þskj. voru athuguð, sem höfðu verið lögð hér fram í sambandi við það mál. Það er rétt, að ég lofaði því, að málið yrði tekið til sérstakrar athugunar, en ekki látið bíða heildarendurskoðunar tekjustofnamála sveitarfélaga. Hins vegar lofaði ég engu um ákveðna niðurstöðu í því máli, en það er ekki nema sjálfsagt að það komi fram, úr því að hv. þm. spyr hér að því, að niðurstaða þeirrar athugunar varð mjög neikvæð frá Sambandi ísl. sveitarfélaga. Það var andvígt því, að þessi breyting yrði gerð, taldi það með öllu óeðlilegt, að þessi heimild væri í lögunum, það ætti að vera á valdi sveitarfélaganna að meta það. Þetta hefði veruleg áhrif á tekjumál ýmissa sveitarfélaga, og þeir væru því ekki meðmæltir, að slík breyting yrði gerð, og ég hef ekki talið mér sem ráðh. fjármála sveitarfélaga fært að leggja fram till., sem ganga í öfuga átt. Um þetta má vafalaust deila, hvað sé rétt um þessa niðurstöðu, en hún er sem ég greini hér frá. Ég held, að það sé eitt, sem menn verða að gera sér grein fyrir í sambandi við þessi tekjustofnamál sveitarfélaga, sem sýnilega er mjög umdeilt atriði, og það er sú staðreynd, að sveitarfélögin verða auðvitað með einhverjum hætti að ná sínu fé. Það er alveg augljóst mál. Og þegar við setjum um það lög hér á Alþ., þá verða menn að hafa þessa staðreynd í huga. Ef á að veita einhver fríðindi, einhverjum aðilum, hvað sem þeir heita, þá hlýtur það að hafa þá afleiðingu, að teknanna verður aflað einhvers staðar annars staðar og með álögum á aðra. Þetta komumst við ekki hjá að hafa í huga. Þegar ég lagði það frv. fyrir þingið, sem hér er til umr., gerði ég grein fyrir því, að það hefði verið samið af stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga, og ég hef talið sjálfsagt að flytja það eftir þeirra beiðni, en að öðru leyti er það ekki ríkisstjórnarmál sem slíkt, enda hef ég gengið út frá því, að sveitarfélögin ættu hér talsmenn úr öllum flokkum og þó þeir væru ekki sammála þá mundi hagur þeirra og hagsmunir eiga skilningi að mæta hjá öllum hv. þm., hvar í flokki sem þeir væru. Það kemur hins vegar í ljós, að skoðanir manna í þessum efnum eru ákaflega skiptar, og ég held það hafi aldrei komið fyrir áður, ekki svo ég muni eftir, að n. hafi fjórklofnað eins og gerðist í Ed. um þetta mál. Hins vegar tel ég, að niðurstaða málsins, eins og hún kom frá Ed., hafi eftir atvikum verið góð og skynsamleg, og það var lögð í það þar mjög mikil vinna af ýmsum aðilum, sem ekki voru allir sömu skoðunar, en töldu rétt að reyna að finna einhverja lausn á þessu vandamáli, og í samráði við stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga voru gerðar ýmsar breytingar á upphaflega frv. og því komið í það form, sem ég satt að segja var að vonast til að mundi fá a.m.k. tiltölulega almennan stuðning einnig hér í hv. Nd., þannig að það yrðu ekki gerðar grundvallarbreytingar á málinu eins og það kom frá Ed., því að sannast sagna veit ég ekki, hvernig það fer, ef á að fara að umturna því mjög mikið og Ed. þarf aftur að fara að taka það til meðferðar. Miðað við þá einingu, sem þar ríkti, þykir mér ekki horfa vel með útkomuna í málinu og viss atriði þessa frv. verða undir öllum kringumstæðum að komast fram, og þar á ég fyrst og fremst við ákvörðun um eignaútsvörin, sem enginn ágreiningur varð um í Ed., engin breyting var gerð á því ákvæði. Inn í frv. í Ed. var svo tekið annað ákvæði, sem hv. 1. þm. Norðurl. v. minntist hér á og ekki var búið að ljúka athugun á, þegar frv. var horið fram, en félmrn. hafði athugað það sérstaklega, og var það síðan tekið inn í frv. í Ed. Ég skal játa það, að ég tel, að sú till., sem þar var samþykkt, gangi nokkuð langt og geti skapað viss vandræði, sem orsakast af því, að miðað við þá reglu, sem lögð er til grundvallar, mundi álagið á útsvarsstofninn - til þess að komið geti til úthlutunar úr jöfnunarsjóði - ekki þurfa að vera, að því er mér skilst, nema 3–4% miðað við útsvarsskala s.l. árs, sem er auðvitað gerbreyting frá því, sem áður var, og leiðir það af sér, að allmörg fleiri sveitarfélög koma inn undir þetta mark, en af því leiðir svo það, að félmrn. verður að deila þessu niður með öðrum hætti en áður. Og ég er ekki alveg viss um, að þetta séu miklar hagsbætur fyrir sveitarfélögin á Norðurlandi, sem hingað til hafa notið þessa framlags, því að það er visst hámark, eins og hv. þm. vita, sem varið er í þessu skyni, þannig að hendur rn. um úthlutun eru bundnar að þessu marki. En ég mundi álíta, miðað við allar aðstæður og miðað við, hvað þetta er viðkvæmt og erfitt mál, að rétt væri að gera það, sem hv. 1. þm. Norðurl. v. lagði hér til, að hv. n. tæki þessa till. aftur. Hún hefur í rauninni ekki ákaflega mikla efnislega þýðingu, meðan hámark er á þeim hluta tekna jöfnunarsjóðs, sem má ganga til þessara þarfa, og af því að ég er hræddur um, að það hefjist aftur ný orrahríð og deila um þetta í Ed., ef málinu yrði breytt hér, vil ég mæla með því, að svo yrði gert. Varðandi þá till. að fella niður 1. gr. frv., þá tel ég það heldur óheppilega aðferð. Menn segjast vilja hafa þetta ákvæði eins og það hafi verið. Það getur að vísu ekki orðið eins og það hefur verið, vegna þess að það er búið að kveða upp dóm um það, að sá skilningur, sem allar niðurjöfnunarnefndir hafa haft á þessu ákvæði, sé ekki réttur, þannig að það mun breyta töluvert mikið - það er ekki hægt að segja, hvað víðtækt það verður, - þeim álagningarreglum, sem fylgt hefur verið, einmitt af þessari ástæðu. Það, sem felst í frvgr., sem lagt er til að fella niður, er í rauninni að halda framkvæmd málsins eins og hún hefur verið öll undanfarin ár, þannig að með því að fella gr. burtu eins og lagt er hér til, eru menn að leggja til að taka upp nýja starfshætti í þessu efni. Einnig þetta atriði var mikið til umr. í Ed. Þar komu fram hugmyndir um það sama, að fella gr. niður, en það tókst að bræða saman skoðanir manna nokkuð almennt, einmitt með orðalagi gr., eins og það er, því að það breytir í nokkru gildandi venju, þó að það gangi ekki það langt að taka að fullu til greina þá niðurstöðu, sem komizt var að í umræddum dómi, þannig að ég teldi ekki hyggilega meðferð að fella gr. niður. Varðandi aðstöðugjöldin þá er það alveg rétt, sem hv. 1. þm. Norðurl. v. sagði hér, að þetta er tekjustofn sveitarfélaganna, sem þau hafa talið sér alveg nauðsynlegt að nota, þau þurfa ekki að nota þetta nema að mjög takmörkuðu leyti og þurfa ekki einu sinni að nota það, ef þau ekki vilja, en þau hafa yfirleitt öll og það í vaxandi mæli talið æskilegt að nota þennan gjaldstofn. Og ég er ekki viss um, að það sé til mikilla bóta að fara að breyta þeim reglum, sem um þetta gilda. A.m.k. vildi ég mjög vara við að samþykkja tillögur um að breyta þessum stofni og álagningarreglum, sem um það hafa gilt, án þess að á því hafi farið fram mjög rækileg athugun, hvaða afleiðingar slík breyting kynni að hafa. Og af þeim sökum teldi ég það mjög hæpið að samþykkja þá till., sem hv. 5. þm. Norðurl. e. hefur hér lagt fram, þó að það séu vissulega ýmis rök í hans máli um það, að um aðstöðugjöldin sem slík má deila, og skal ég ekki fara út í þá sálma, en þau eru nú einu sinni veigamikill þáttur í tekjuöflun sveitarfélaganna. Varðandi þá síðustu till., sem hér kom fram um bætur almannatrygginganna, hef ég í rauninni ekkert um það að segja annað en það, að það er vafalaust eitt deilumálið, sem þar rís þá upp. Það voru hér síðast mjög skiptar skoðanir um það, hvort það væri sanngjarnt og rétt að undanþiggja almennt bætur almannatrygginga og hvort a.m.k. væri ekki rétt að hafa það á valdi sveitarstjórna, eins og það er. Nú veit ég að vísu ekki, hvað felst í till. hv. þm., hvort undir þetta mundu falla einnig fjölskyldubætur eða ekki. Og ég verð nú að segja a.m.k., að ég tel ákaflega hæpið að láta fjölskyldubætur falla undir þetta undanþáguákvæði. En um þetta verða sjálfsagt hv. þm. að taka sína afstöðu, og eina óskin, sem ég get borið fram hér, er sú, að ég vonast til, að niðurstaðan af málinu verði ekki sú, að þetta frv. verði einhver óskapnaður, því að við þurfum umfram allt að fá niðurstöðu í málinu. Og ég legg áherzlu á, að við þurfum að fá það afgreitt fyrir páska, því að það er að skapast vandræðaástand vegna þess, að óvissan í þessum efnum er farin að tefja starf skattstofanna, þannig að ég vonast til, að hv. d. geti a.m.k. fallizt á að afgreiða frv. fyrir páska. Verði breyt. gerðar hér á því, þarf það að fara til Ed., og væri því mjög nauðsynlegt, að það gæti orðið afgreitt sem skjótast hér í þessari hv. deild.



Herra forseti. Mér þykir rétt að ræða lítillega þær brtt., sem hér eru fram komnar frá tveimur minni hl. heilbr.- og félmn. Þótt hæstv. fjmrh. hafi rætt þær, eru það þó nokkur atriði, sem ég vildi þar við bæta. Það kemur fram í nál. hv. 5. þm. Norðurl. e., að hann telur, að aðstöðugjöld eigi að greiðast af hallarekstri. Þetta kom einnig fram í framsöguræðu hans, og var það eiginlega aðalrökstuðningur fyrir því, að aðstöðugjöld væru ósanngjörn, að þau næðu einnig til þess, ef um hallarekstur fyrirtækja væri að ræða. Ég vil leiðrétta þennan misskilning, því að í 9. gr. tekjustofnalaganna er það beint tekið fram, að aldrei skuli reikna aðstöðugjald af hærri upphæð en sem nemur brúttótekjum, og getur þess vegna aldrei verið um það að ræða, að aðstöðugjöld verði lögð á hallarekstur, þannig að brtt. hans er að þessu leyti óþörf. Það má að sjálfsögðu mjög um það deila, hvort aðstöðugjöld séu eðlilegur tekjustofn fyrir sveitarfélögin eða ekki, og mér skildist á hv. 5. þm. Norðurl. e., að hann teldi eðlilegra að sveitarfélögunum væru fengnir nýir tekjustofnar eða aðstöðugjaldið a.m.k. lækkað, ef ekki lagt niður alveg. Vissulega væri það gott, ef hægt væri að finna nýja og öruggari tekjustofna fyrir sveitarfélögin en aðstöðugjöldin eru. Ég mundi sem sveitarstjórnarmaður vissulega fagna því, ef þetta væri hægt að gera með eðlilegum hætti. Þetta er vandamál, sem búið er að vera til umræðu hér á Alþ., að ég hygg, í áratugi, og loksins þegar skref er stigið í þá átt að finna sveitarfélögunum nýja tekjustofna, var það gert með tekjustofnal. 1962, þegar sveitarfélögin fengu hluta af þeim söluskatti, sem þá var lögleiddur. Þetta var mikið til bóta fyrir sveitarfélögin, þeim var þar með skapaður öruggur tekjustofn, sem kom inn á ákveðnum gjalddögum frá ríkissjóði og sveitarfélög gátu treyst og byggt á, að alltaf kæmi í þeirra vörzlu á réttum tíma. Hafi hv. 5. þm. Norðurl. e. hugmynd um einhverja nýja örugga tekjustofna, væri mjög æskilegt, að það kæmi hér fram, því að allt tel ég, að það sé til umræðu, ef hægt er að bæta hag sveitarfélaganna á þennan hátt eða annan. En í sambandi við hugmyndir um að fella alveg niður aðstöðugjöldin, þá er eitt atriði, sem menn verða að gera sér alveg ljóst, og það er, að ef slíkt skref væri stigið, þýðir það, að útsvarsbyrðin í sveitarfélögunum yrði færð fyrst og fremst yfir á launafólk frá þeim aðilum, sem nú greiða aðstöðugjald. Þetta er það vandamál, sem sveitarfélögin eiga við að stríða, hvernig þau eiga að taka inn sínar tekjur, hvernig þær eru teknar eðlilegastar og jafnað sem bezt og eðlilegast út. En niðurfelling eins tekjustofns þýðir alveg beinlínis, að það hlýtur fyrst og fremst að mæða á tekjuútsvörum þeirra, sem þau greiða í hverju sveitarfélagi. Þetta er undirstöðuatriði, sem menn verða að gera sér alveg ljóst, að allar slíkar breytingar, ef ekki koma nýir tekjustofnar, þýða hækkun útsvaranna á launamönnum og þeim, sem tekju- og eignaútsvörin greiða mest, þannig að allar slíkar breytingar verða að skoðast mjög vel af mönnum, sem eru þessum málum kunnugir, og ég tel ekki fært að breyta því með einni slíkri till. eins og hér hefur komið fram frá hv. 5. þm. Norðurl. e. Það er að vísu ekki gengið lengra í sambandi við aðstöðugjöldin en svo að miða þau við álagningu aðstöðugjalda í Reykjavík og Kópavogi á s.l. ári. Samkv. 9. gr. sveitarstjórnarl. mæla þau svo fyrir, að sveitarstjórnum skuli heimilt að leggja á aðstöðugjöld. Það er ekki nein skylda sem hvílir á þeim, og þeim er heimilt að ákveða sjálf, að hve miklu leyti þau nota þessa heimild og leggja aðstöðugjöld á og þá á hvaða atvinnugreinar, og hve háar prósentur á hverja atvinnugrein, þannig að ég mundi telja það mjög óeðlilegt og ekki til bóta í sveitarfélögum, þó farið væri að lögbinda aðstöðugjöldin ofan í það lágmark, sem þau eru lögð á nú. Væri það gert, þá er komið að því, sem ég var að segja áðan, að það þýðir beina útsvarshækkun á öðrum gjaldendum í sveitarfélaginu. Nú er það svo með mörg stærri atvinnufyrirtæki, sérstaklega við sjávarsíðuna, að þau njóta ákaflega mikilla afskriftahlunninda, meðan á uppbyggingu þeirra stendur. Það má segja, að þetta er allt saman mjög gott, en það þýðir þó það, að þau hljóta að verða tekjuskattlítil eða tekjuskattlaus, jafnvel þótt þau hafi verulegan greiðsluafgang, og ég segi: er það eðlilegt og sanngjarnt gagnvart öðrum íbúum sveitarfélaganna, launafólki og öðrum, er það sanngjarnt, að stærstu atvinnufyrirtækin á hverjum stað greiði engin gjöld til hins sameinaða sjóðs þeirra íbúa, sem sveitarfélögin byggja? Ef heimild til afskrifta í sambandi við atvinnurekstur leiðir til þess, að stærri atvinnufyrirtækin verða af þeim orsökum tekjulaus á framtali, hlýtur það, eins og ég sagði áðan, að leiða til þess að skapa ósamræmi, og ég hygg að menn almennt í sveitarfélögunum muni ekki una því að verða sjálfir að standa undir útgjöldum sveitarfélaganna, en hin stærri fyrirtæki taki þar engan þátt í. Það má að sjálfsögðu alltaf um það deila og er matsatriði, hversu langt á að ganga í þessum efnum, en það verður þó að vera til staðar ákvæði, sem sveitarfélögin geta notað til að skapa þann eðlilega jöfnuð milli íbúa sveitarfélaganna og þeirra fyrirtækja, sem þar eru, til að bera þær byrðar, sem almenningur þarf að standa undir, hver í sínu byggðarlagi. Um þá hugmynd, sem einnig kemur fram hjá hv. 5. þm. Norðurl. e., að kostnaður vegna óhappa og náttúruhamfara skuli undanþeginn aðstöðugjaldi, verð ég að segja, að mér er ekki alveg ljóst, við hvað er átt, en það er ákaflega teygjanlegt hugtak hvað eru óhöpp í atvinnurekstrinum eða hvort atvinnutækin fá á sig aukin útgjöld vegna náttúruhamfara. Það getur margt verið þar um að ræða, bæði í sambandi við landbúnað og sjávarútveg, sem skapar atvinnuvegunum örðugleika, en ég hygg, að þetta sé ákaflega teygjanlegt atriði og erfitt að meta. Ef ætti að fara að skoða rekstrarframtal fyrirtækja, væri erfitt að meta það, hvað væri út af óhöppum og hvað væri út af náttúruhamförum, og hvað væri eðlileg rekstrarútgjöld, - þannig að ég hygg, að það yrði hvorki til bóta fyrir íbúa sveitarfélaganna né fyrir þá aðila, sem eiga að leggja á gjöldin, að þau ákvæði, sem felast í till. á þskj. 496, sem flutt er af 2. minni hl. heilbr.- og félmn., yrðu samþykkt. Varðandi það, sem kom fram hjá hv. 4. þm. Vestf. í hans framsöguræðu og í nál. 1. minni hl., þar sem hann leggur til að fella niður ákvæði, sem voru í sveitarstjórnarl. um það að heimila sveitarstjórnunum að meta, að hvað miklu leyti þau tækju til greina tapsfrádrátt á skattaframtali, framlög til menningarmála o.fl. og varasjóðsframlög, þá er það að mínum dómi mjög eðlilegt, að sveitarfélögin hafi þessa heimild. Ég tel mig þekkja þetta mál mjög vel, hef lengi starfað að sveitarstjórnarmálum, verið í framtalsnefnd meira en áratug og álít, að þetta kæmi ákaflega einkennilega út, a.m.k. í mörgum sveitarfélögum, ef þessi ákvæði væru numin úr gildi. Það er svo, eins og ég hef sagt áður, að mörg stærri atvinnufyrirtæki hafa mjög rúmar afskriftarheimildir og geta þess vegna orðið tekjulaus, þó þau hafi verulegan greiðsluafgang. Ég þekki mörg dæmi þess frá mínu byggðarlagi, að þar er kannske um að ræða menn, sem almenningur veit að hafa haft miklar og háar tekjur, en eiga kannske nýtt, stórt síldveiðiskip, sem kostar 15– 8 millj. og halda skv. lögum verulegum afskriftum og koma því út tekjulausir, þótt allur almenningur viti, að þeir eru með betur stæðum og tekjuhærri borgurum. Ef þetta ákvæði væri numið úr gildi, að sveitarstjórnendur, framtalsnefndin hefði aðstöðu til þess að meta þetta atriði, þá færi svo kannske, að nokkrir menn, kannske nokkrir tugir manna í hinum ýmsu verstöðvum, yrðu útsvarslausir, og ég hygg, að það verði ekki til góðs, hvorki fyrir þá né sveitarfélög í heild, að þannig væri staðið að málum. Útsvarsálagning á hverjum stað er ákaflega víðtækt mál, þar liggur í lofti gömul lenzka, menn bera sig saman við náungann, meta aðstöðu hans, bæði eignalega og tekjulega, og ef almenningur sér, að viss hópur manna getur sloppið undan því að taka sameiginlegan þátt í byrðum sveitarfélags síns, skapar það andrúmsloft, sem ekki er heppilegt í neinu sveitarfélagi. Ég legg því mjög eindregið til, að þetta ákvæði, sem var í l. og meiningin er að framlengja með frv. eins og það kemur frá hv. Ed., að einmitt þetta ákvæði fái að halda sér áfram, og það er ekki gengið lengra í þetta sinn heldur en að leggja til, að það verði framlengt á árunum 1968– 1969. Eins og ég gat hér um í gær við þær umr., sem þá fóru fram, þá var einnig ákvæði í tekjustofnalögunum um það, að sveitarfélög hefðu hentisemi að meta það, hvort þau vildu taka til greina til frádráttar tekjur giftra kvenna og einnig frádrátt sjómanna samkv. skattalögum. Þar sem ég þekki til þessara mála var svo komið mjög víða, að þetta þróaðist í það, að sjómannafrádráttur var við niðurjöfnun útsvara tekinn til greina að mestu eða öllu leyti. Sama má segja um tekjur giftra kvenna. Það mun hafa verið orðin almenn regla hjá sveitarfélögunum að taka þær til frádráttar við niðurjöfnun útsvara, þannig að ég tel, að ekki sé lengur þörf á þessu ákvæði, sem áður var í tekjustofnalögunum, þar sem sveitarfélögin eru almennt komin inn á það að notfæra sér ekki þá heimild. Hér kom fram áskorun til okkar, sem stöndum að meirihlutaáliti heilbr.- og félmn., frá hv. 5. þm. Norðurl. e. um það að falla frá till. okkar um, að 20% álag þyrfti á meðalútsvarsstiga til þess, að sveitarfélög gætu orðið aðnjótandi aukaframlags úr jöfnunarsjóði. Ég skal geta þess, að við mig höfðu talað aðrir hv. þm. Norðurl. e. og einnig nokkrir sveitarstjórnarmenn um þetta sama atriði, þannig að það lágu þegar fyrir í gær tilmæli um þetta, sem varð til þess, að ég ræddi í morgun við framkvæmdastjóra Sambands ísl. sveitarfélaga, skýrði honum frá þessu og leitaði hans álits á því. Það kom fram hjá honum, að þrátt fyrir það, að Samband ísl. sveitarfélaga lagði það upphaflega til, að þetta ákvæði yrði miðað við 20%, ekki 15%, þá liti hann og stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga svo á, að það væri fyrir sveitarfélögin betra, ef við vildum falla frá þessari brtt. okkar núna, því að þeir óttuðust það, að annars mundi málunum stefnt í hættu í Ed., því það var vitað, að þetta var nokkurt deiluatriði þar. Það, sem kemur mér mjög á óvart í þessu sambandi, er það, að þessi tilmæli skuli fyrst og fremst koma frá hv. þm. Norðurl. e., því að ef litið er á skýrslur félmrn. um þau sveitarfélög, sem á undanförnum árum hafa notið þess réttar að fá aukaframlag úr jöfnunarsjóði, eru það fyrst og fremst fjögur sveitarfélög í þessu kjördæmi. Með því að hækka þetta mark úr 15 upp í 20% hélt ég, satt að segja, ef maður lítur bara einhliða á aðstöðu Norðurl. e., að við værum að tryggja það, að þau sveitarfélög, sem þar hafa haft erfiða afkomu undanfarin ár, mundu fyrst og fremst njóta þess takmarkaða fjár, sem jöfnunarsjóður hefur til aukaframlags. Ég lét þá skoðun mína í ljós hér í gær, að ég teldi það allt of stórt stökk að fara úr 20% álagi á útsvarsstiga, eins og l. áður gerðu ráð fyrir, og niður í 15% af meðalútsvarsstiga eins og kom út á árinu 1967 og kann að koma út á þessu ári. Það liggur alveg ljóst fyrir, að ef samþykkt verður, að aðeins þurfi að leggja 15% á meðalútsvarsstiga, getur farið svo, ef meðalútsvarsstiginn verður svipaður því, sem hann var 1967, - það sýndi sig við þá athugun, sem gerð var, að aðeins höfðu verið notuð 90% af útsvarsstiganum miðað við þá útreikninga, sem fram koma í 2. gr. frv. - að þau sveitarfélög, sem þurfa full not af útsvarsstiga og bæta aðeins 31/2% við, þau eigi orðið rétt á aukaframlagi. Ef skýrslur, sem fyrir liggja fyrir árið 1967 frá félmrn. um þetta atriði, eru athugaðar, sýna þær, að á árinu 1967 voru það 4 sveitarfélög, sem komust undir það að fá aukaframlag. En ef 15% reglunni hefði verið fylgt, þá sýna skýrslurnar, að í stað 4 sveitarfélaga hefðu þegar á því ári komið inn 5 sveitarfélög til viðbótar eða alls orðin 9 en ekki 4. Þetta þýðir beina útþynningu til þeirra sveitarfélaga, sem aukaframlags hafa notið, því að ég get ekki ímyndað mér það, að þm. Norðurl. e. ætli sér það, að þeir hafi þar nokkurn sérstakan forgang, rn. hlýtur að setja um þetta einhverjar reglur og deila heildarupphæðinni út, þeirri upphæð, sem hún hefur, út til þeirra sveitarfélaga, sem réttinn eiga. Og ef athuguð er enn frekar skýrsla rn. varðandi þetta atriði, kemur það í ljós, að milli 16 og 20 sveitarfélög hafa notað útsvarsstigann án þess að gefa af honum afslátt eða bæta við hann. Ef ekki þarf nú annað en að bæta 31/2% við útsvarsstigann til þess að fá aukaframlag, þá er komin ákaflega mikil freisting fyrir þessi sveitarfélög, sem þannig er ástatt fyrir, að fullnota stigann og fara upp í 5% viðbótarálag. Ég er ekki að bera það upp á þau, að þau muni gera það, en það er komin freisting fyrir þau sveitarfélög að gera það, því kannske hefur þannig staðið á fyrir ári, að þau hefðu kannske talið sig þurfa að fara upp fyrir stigann, en ekki viljað gera það. En með því að geta farið 5% yfir stigann, ef þau mættu nota það að fara 5% yfir stigann og geta aflað sér aðstöðu til þess að fá aukaframlag, þá er kannske ekki nema mjög eðlilegt, að þau geri það. En allt þýðir þetta það, þar sem upphæðin, heildarupphæðin er takmörkuð við 3% af þeim tekjum, sem jöfnunarsjóður fær af söluskatti, þá auðvitað þýðir þetta, að það kemur bara prósentvís minna í hlut hvers sveitarfélags. En ég skal taka fram, að eftir þær viðræður, sem menn áttu við mig í gær, og eftir þær viðræður, sem ég átti við framkvæmdastjóra Sambands ísl. sveitarfélaga í morgun, þá talaði ég við meðflm. mína að þeirri till., sem hér liggur fyrir, um þetta atriði, hvort ekki væri rétt af okkur að taka hana til baka, og við urðum sammála um að gera það, og lýsi ég hér með yfir, að fyrri lið í till. okkar á þskj. 479 tökum við til baka til þess að forða því, að þetta frv. nái ekki fram að ganga, en það er brýn nauðsyn, að það nái fram að ganga vegna margra ákvæða, sem í því eru. Ég tel nauðsynlegt, að frv. nái fram að ganga og því tökum við þessa till. okkar aftur. Við nánari athugun á frv. eins og það er nú orðið og í sambandi við þær brtt., sem hér liggja fyrir, þá tel ég nauðsynlegt, að við frv. verði sett ákvæði til bráðabirgða, en það er varðandi 2. málsl. í 3. gr. frv. Einnig þetta atriði ræddi ég við framkvæmdastjóra Sambands ísl. sveitarfélaga í morgun, og kom okkur saman um, að til þess að taka af allan vafa um það, hvað væri átt við með 2. málsl. 3. gr. frv. eins og það er orðið nú frá hv. Ed. og einnig ákvæðum, sem eru í 6. gr. frv., 2. málsl., væri nauðsynlegt, að flutt yrði brtt. um ákvæði til bráðabirgða við frv. Hef ég orðað hana þannig: „Að því er varðar álagningu útsvara árið 1969 er nægilegt, að sveitarstjórnir hafi tekið um það ákvörðun fyrir 15. maí 1968, hvort þær muni neyta heimildar samkv. 2. málsl. 3. gr. laga þessara.“ Það mun vera hægt að benda á það með réttu, að ef frv. ásamt þeirri brtt., sem liggur fyrir um þetta ákvæði frá meiri hl. heilbr.- og félmn., yrði samþykkt óbreytt, mundu sveitarfélögin ekki fyrir árið 1970 geta ákveðið það, hvort þau vilji nota þá heimild, sem 3. gr. veitir þeim um að gera fyrirframgreiðslu útsvara því aðeins frádráttarbæra, að hún sé innt af hendi fyrir 31. júlí. Því að þetta mundi ganga þannig fyrir sig, að við álagningu útsvara 1969 yrði það fyrirframgreiðslan 1968, sem þar yrði frádráttarbær, og þess vegna er að sjálfsögðu liðinn sá tími, sem brtt. okkar gerir ráð fyrir, að sveitarstjórn hafi til að taka ákvörðun og auglýsa niðurstöður sínar fyrir almenningi. En ég tel, að ákvæðið um 15. jan. sé eðlilegt. Hv. 5. þm. Norðurl. e. leggur til, að það verði miðað við janúarlok. Ég tel eðlilegt, að þetta ákvæði sé miðað við 15. jan., því að í sambandi við a-lið 47. gr. sveitarstjórnarlaganna er gert ráð fyrir því, að sveitarstjórn skuli fyrir 15. jan. hafa gert um það samþykkt, hvort hún ætlar að nota heimild l. um að láta greiða hluta af væntanlegu útsvari fyrirfram á ákveðnum gjalddögum. Ég tel eðlilegt og sjálfsagt, að jafnhliða því, sem þetta er ákveðið, þá sé einnig ákveðið af sveitarstjórn, hvort fyrirframgreiðslan skuli þá verða frádráttarbær eða ekki, og að eins sé farið með það, að það sé skylda að auglýsa það fyrir almenningi, því að gjaldendur eiga vissulega rétt á því að fá að vita það þegar, áður en fyrirframgreiðslan hefst, hvort fyrirframgreiðsla útsvara verður frádráttarbær, ef staðið er í skilum með hana fyrir tilskilinn tíma. Þetta þarf að fylgjast að, svo að almenningur viti um ákvörðun sveitarstjórnar varðandi þetta atriði. Ég skal svo ekki tefja umr. frekar um þetta, nema tilefni gefist frekar til, en ég legg á það ríka áherzlu - til þess að það skapi ekki að mínum dómi mjög leiðinlega aðstöðu hjá sveitarfélögunum, - að till. bæði 1. og 2. minni hl. heilbr.- og félmn. verði báðar felldar. Ég tel hvoruga þeirra til bóta fyrir gjaldendur eða sveitarstjórnir og ef á að breyta þessum ákvæðum, þarf að skoða þau mikið nánar af þeim mönnum, sem með þessi mál fara fyrir hönd allra sveitarfélaga í landinu, það þarf að skoða mikið nánar og rannsaka, hvaða verkanir það gæti haft fyrir sveitarfélögin í sambandi við tekjuöflun þeirra. Og ég undirstrika alveg sérstaklega það atriði, að ef menn eru með það í huga að fella niður aðstöðugjaldsstofninn sem tekjustofn fyrir sveitarfélög, þá verða menn annaðhvort að benda á nýjan tekjustofn, er þá reynist raunhæfur og betri en aðstöðugjöldin, eða þá að þeir verða að sætta sig við það að leggja þyngri kvaðir í útsvörum á launamenn og aðra, sem útsvör greiða nú í hverju sveitarfélagi.



Herra forseti. Það eru fyrst nokkur orð utan dagskrár í tilefni af þeirri fsp., sem ég bar hér fram varðandi þá grein, sem var í Alþýðublaðinu í morgun, að tvær ríkisstofnanir hefðu heldur tekið tilboði frá erlendum verktaka en innlendum, þó að í a.m.k. öðru tilfellinu væri um lægra tilboð að ræða. Hæstv. viðkomandi ráðh. svöruðu því, að þeir mundu bregðast þannig við að senda um þetta mál grg. til blaðanna. Það er að sjálfsögðu gott, svo langt sem það nær. En ég hefði nú talið heppilegra og eðlilegra, þar sem fsp. um þetta er borin fram hér á Alþingi, að skýrslur ráðh. væru einnig lagðar fram þar og þær þá ræddar, ef ástæða þætti til eða menn teldu að málavextir væru þannig, að það væri ástæða til að ræða það nánar á þessum vettvangi, en það mundi ég hiklaust telja, ef málavextir yrðu eins og Alþýðublaðið skýrir frá, því að ég vil láta það koma alveg greinilega fram, að ég tel, að þá hafi verið rangt að farið af viðkomandi ríkisstofnunum og ráðh. og þar sé um svo alvarlegan verknað að ræða, að það væri ástæða til þess að ræða um það mál á Alþ. Ég vildi þess vegna fara þess á leit við þessa hæstv. ráðh., ef þeir sæju sér fært, að þeir létu koma fram grg. um þetta mál hér á Alþingi þannig að það gæfist þá kostur á að ræða nánar um það. Vegna þess, að ég tala um þetta mál utan dagskrár og tími minn er takmarkaður, skal ég ekki fara um það öllu fleiri orðum að sinni, en sem sagt, ég legg áherzlu á það, að skýrsla um þetta mál verði gefin hér í þinginu. Hæstv. fjmrh. svaraði því til í sambandi við athugun á undanþágu á bótum almannatrygginga, en um það gaf hann það loforð í fyrra, að það mál skyldi sérstaklega tekið til athugunar fyrir næsta þing, að hann hefði snúið sér til Sambands ísl. sveitarfélaga og óskað eftir áliti þess. Ég held, að það hafi nú verið óþarft, vegna þess að það álit lá fyrir í fyrra, og maður gat vel skilið, hver afstaða þess er. Og þegar lofað var sérstakri athugun á þessu máli á þinginu í fyrra, reiknuðu menn almennt með því, að málið yrði tekið upp í ríkisstj. og því ráðið til lykta þar. En það hefur hvað eftir annað komið fram, a.m.k. í flokksþingssamþykktum og miðstjórnarsamþykktum Alþfl., að hann er því fylgjandi, að bætur almannatrygginga séu undanþegnar bæði útsvörum og tekjuskatti, og þess vegna bygg ég, að þm. hans hafi knúið fram þessa yfirlýsingu til athugunar í ríkisstj. en mér skilst, að það hafi ekki verið gert, heldur hafi verið látið nægja að leita álits stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga um málið. Við því er ekkert að segja. Það hefur aðeins komið í ljós, að það hefur ekki verið staðið við það fyrirheit, sem var gefið hér á þinginu í fyrra. Nú er málið komið hér aftur fyrir og nú er að taka afstöðu til þess, og ég vænti, að það komi þá í ljós, að Alþfl. standi við þær yfirlýsingar, sem bæði þing hans og miðstjórnarfundir hafa gefið um þetta mál. Það, sem ég vildi svo segja um þetta efni að lokum, er það, að mér finnst, að það leiði það mjög greinilega í ljós, að það er orðið meira en tímabært að endurskoða öll þessi mál í heild, tekjustofna sveitarfélaganna, og að það sé eiginlega útilokað að búa við það fyrirkomulag til frambúðar, sem nú er í þessum efnum. Það hefur lengi verið mín skoðun, að það ætti að sameina tekjuskattinn og útsvarið og gera það að einum tekjustofni. Mér finnst að þetta sé eiginlega hrein kleppsvinna að vera að leggja þessa skatta á í tvennu lagi og reikna þá út í tvennu lagi, því að það kostar gífurlega mikla vinnu, og það er náttúrlega eitt af þeirri hagræðslu, sem á að koma, að þessir skattar tveir séu sameinaðir. Og það má vel hugsa sér það, að sveitarfélögin verði alveg látin búa að þessum tekjustofni. En ef til vill er hann of ríflegur til þess að eiga ekki að sinna víðtækari verkefnum en þau hafa í dag, en ég álít, að það komi mjög til greina, að með auknum tekjum verði sveitarfélögunum líka ætlað að annast fleiri verkefni heldur en þau gera nú, og mundi að ýmsu leyti telja það til bóta, þannig að ekki dragist allt í hendurnar á þessu stóra ríkisbákni, sem hefur verið að vaxa í landinu á undanförnum árum, heldur verði þessu meira dreift, og það tel ég að verði gert m.a. með þeim hætti, að sveitarfélögunum verði betur séð fyrir tekjustofnum heldur en gert er í dag. Verkefni þeirra þá kannske eitthvað aukin, en aftur á móti dregið úr þeim verkefnum, sem ríkið sjálft hefur annazt. En ég held, að það sé ljóst af allri þeirri ringulreið, sem hefur verið í sambandi við þetta mál í báðum d. þingsins, - og þó erum við ekki að fjalla nema um útkantinn á því - að þörfin fyrir heildarendurskoðun á þessum málum sé orðin næsta brýn og það eigi ekki að líða enn langur tími, þangað til málið allt verður tekið til heildarendurskoðunar og gerbreytingar og þá m.a. með það fyrir augum, eins og ég sagði áðan, að sameina þessa tvo tekjustofna, tekjuskattinn og útsvarið, vegna þess að það er raunverulega ekkert orðið annað en kleppsvinna að vera að fást við þetta svona í tvennu lagi með öllum kostnaði, sem því fylgir.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. sagði það í sinni ræðu áðan, að 1. gr. frv., eins og þar væri lagt til að hún yrði, væri í samræmi við það, sem framkvæmdin hefði verið alls staðar. Mér er tjáð allt annað. Mér er tjáð það, að þessi framkvæmd hafi alls ekki verið alls staðar á þennan veg. Það hafi farið eftir skattstjórum í hinum ýmsu umdæmum, þannig að ég er nú ekki viss um, að þessi fullyrðing sé alveg rétt hjá hæstv. fjmrh. Það hefði mátt ætla það af ræðu hv. 3. þm. Sunnl., að í mínum till. fælist það, að ég legði þar til, að aðstöðugjaldið yrði alveg afnumið nú. Það er alls ekki rétt, eins og hv. þm. hlýtur að gera sér ljóst. Ég legg það aðeins til, að þetta sé samræmt, það sé alls staðar eins, að menn búi ekki að þessu leyti við allt annað. Ég tók dæmi um það, að það væri viða þannig, að í einu sveitarfélagi er kannske ekki lagt nema 1/2% á það sama, sem aftur eru lögð 2% á í næsta sveitarfélagi eða næsta umdæmi. Þetta tel ég óeðlilegt, alveg á sama hátt og ég tel óeðlilegt, að tollar á vöru séu mismunandi miðað við ýmsa verzlunarstaði, sem er alveg hliðstætt. Hann sagði að ef ætti að breyta þessu þyrfti að benda á einhverja nýja tekjustofna. Ég viðurkenndi það í minni framsöguræðu, að það þyrfti að athuga það allt saman mjög vel. En hann bendir á það sjálfur, að afskriftir séu mjög háar víða, sem séu leyfðar l. samkvæmt. Væri nú ekki hara réttara að endurskoða þetta heldur en að vera í raun og veru að skattleggja taprekstur? Því að ég kalla það taprekstur, ef sá, sem er með atvinnurekstur, fær ekkert út úr sinni vinnu, þá kalla ég það taprekstur. En þannig er þetta framkvæmt. Nú, það er náttúrlega smávægilegt atriði, hvort þetta á að auglýsast fyrir 15. jan. eða fyrir janúarlok. Það er smávægilegt atriði, en það er bara ekki búið að auglýsa þeim neitt, sem í sveitarfélaginu búa, sama dag og þetta er afgreitt. Þeir þurfa, eftir lögunum, að vera búnir að ákveða sig fyrir 15. jan., en það er ekki búið að auglýsa það strax, þannig að mér fannst þetta eðlilegt. Þetta er náttúrlega smáatriði, en mér fannst það eðlilegra, að þessu væri svona fyrir komið. En fyrst hann tók þetta sérstaklega til umr., vil ég benda hv. þm. á það, að það er ekki búið alveg í auga lifandi bili. Ég held, að ég sjái nú ekki ástæðu til þess að svara fleiru í ræðu hv. þm., en það er alveg rétt, sem kom fram hjá honum, og rétt ábending, að ef það er að afskriftirnar séu leyfðar óeðlilega háar, eins og hann staðhæfði, t.d. hjá sjávarútveginum, þá á að athuga það, en ekki að skattleggja aftur tapreksturinn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er um að afla heimildar fyrir ríkisstj. til lántöku vegna framkvæmdaáætlunar ríkisins fyrir árið 1968. Áður en ég vík að því að skýra frv. og lántökuheimildirnar, vildi ég aðeins fara örfáum orðum um málið í heild og hvaða viðfangsefni hér hefur verið við að glíma. Ég skal í því sambandi geta þess, að núna í næstu viku mun ég flytja Alþ. yfirlitsskýrslu um framkvæmdaáætlunina og yfirlit um þróun efnahagsmála á s.l. ári og framkvæmd þeirrar áætlunar, sem gilti fyrir það ár. Þegar fjárlög voru til afgreiðslu hér fyrir áramótin varð mönnum það ljóst í sambandi við undirbúning þeirra, að vegna ástands í efnahagsmálum og peningamálum væru horfur á því, að mjög þröngt yrði á lánamarkaði á árinu 1968. Það var því þá þegar gerð bráðabirgðaframkvæmdaáætlun fyrir ýmsar helztu ríkisframkvæmdir, til þess að gera sér grein fyrir því, hvaða viðfangsefni væri hér við að fást, hvaða framkvæmdir það væru fyrst og fremst, sem óumflýjanlegt væri að afla fjár til. Með hliðsjón af þessum erfiðu horfum um fjáröflun var farið inn á þá braut, sem hv. Alþ. var þá gerð grein fyrir, að teknar voru inn í fjárlög allverulegar fjárhæðir til ýmissa framkvæmda, sem áður höfðu verið fjármagnaðar innan framkvæmdaáætlunarinnar, og var þannig ætlunin að létta verulega á um lánsfjáröflun á hinum almenna lánsfjármarkaði í landinu. Síðan gerðist það, sem hv. þdm. er kunnugt, að eftir áramótin varð að grípa til nýrra aðgerða til aðstoðar sjávarútveginum, sem leiddu af sér mjög veruleg ný útgjöld fyrir ríkissjóð, og í sambandi við lausn þess vanda kom í ljós, að það mundi vanta um 60 millj. kr. til þess að ná saman endum. Var því ekki um að ræða nema þrjá möguleika: að leggja á nýja skatta til þess að afla þessa fjár, hætta við þessar framkvæmdir eða í þriðja lagi að gera tilraun til þess að afla lánsfjár til framkvæmdanna. Enda þótt vitað væri, að aðstæður höfðu síður en svo breytzt til batnaðar á hinum almenna peninga- og lánsfjármarkaði, var þó horfið að því ráði að freista þess, og þá með nýjar aðgerðir í huga til lánsfjáröflunar, að taka þessar 62 millj. kr. út úr fjárl. og reyna að afla fjár til þeirra innan ramma framkvæmdaáætlunar ársins 1968. Miðað við allar aðstæður í efnahags- og peningamálum var það auðvitað hið eðlilegasta að skera verulega niður framkvæmdir á árinu 1968. Það var eðlilegt, eðlileg viðbrögð að sjálfsögðu, miðað við erfiðleikana á að afla fjár. Ríkisstj. hvarf hins vegar ekki að þessu ráði. Ekki voru framkvæmdir skornar niður að neinu ráði, og raunar var um beinar aukningar að ræða í mörgum greinum á framlögum til verklegra framkvæmda í fjárl. ársins 1968 og þegar leitað var sérstakrar heimildar til þess að draga úr ríkisútgjöldum nú eftir áramótin, var einnig þeirri meginstefnu fylgt að draga ekki úr fjárfestingum eða framlögum til verklegra framkvæmda að neinu ráði. Þetta byggðist á því, að mönnum var ljóst vegna ýmiss konar samdráttar í atvinnulífi, að það væri mjög erfitt, ef grípa þyrfti til þess neyðarúrræðis nú að láta erfiðleikana í fjáröflunarmálum verða þess valdandi, að verulega þyrfti að draga úr opinberum framkvæmdum. Þetta kom jafnframt í ljós í sambandi við kjarasamningana nú eftir áramótin, að verkalýðsfélögin lögðu að sjálfsögðu á það verulega áherzlu, að reynt yrði að halda í horfinu og út frá því var gengið, að ríkisstj. mundi reyna að miða framkvæmdaáætlun sína fyrir árið 1968 við þá meginstefnu að framkvæmdir yrðu svipaðar og þær voru á s.l. ári. Þetta sjónarmið, sem látið hefur verið einnig ráða í sambandi við undirbúning framkvæmdaáætlunarinnar, hefur að sjálfsögðu skapað veruleg ný vandamál. Framkvæmdaáætlunin er að heildarupphæð, eins og fskj. með frv. bendir til, 575 millj. kr., en var 521 millj. árið 1967. Nú segir þetta að sjálfsögðu ekki nema lítinn þátt þeirrar sögu, hvað opinberar framkvæmdir séu miklar í landinu á hverju ári, vegna þess að þessi fjáröflun innan framkvæmdaáætlunarinnar, bæði til fjárfestingarlánasjóða og til ýmissa einstakra ríkisframkvæmda er ekki nema mikill minni hluti þess fjár, sem árlega er varið til opinberrar fjárfestingar eða fjármunamyndunar, bæði á vegum ríkis og sveitarfélaga. Og þegar það mál er skoðað niður í kjölinn, kemur einnig í ljós, að þar er um aukningu að ræða á árinu 1968. Ef fjármunamyndun hins opinbera er tekin samtals, varð hún á árinu 1967, miðað við verðlag þess árs, 2 milljarðar 490 millj., en verður á næsta ári, miðað við þær áætlanir, sem fyrir liggja, 2 milljarðar 770 millj., miðað við verðlag ársins 1967, en upphæðin sjálf á verðlagi ársins 1968 er 3 milljarðar 210 millj. kr. Ég mun ekki fara lengra út í þessa sálma hér, vegna þess að fyrir þessum tölum öllum mun verða gerð nánari grein í skýrslu minni til þingsins nú í næstu viku, en nefni þetta aðeins til þess að gefa heildarmynd af því, hvernig horfur eru í þessum efnum. Fjáröflun innan framkvæmdaáætlunar ríkisstj. er tvíþætt. Annars vegar er fjáröflun til fjárfestingarlánasjóða atvinnuveganna og hins vegar fjáröflun til ýmissa opinberra framkvæmda. Fjáröflun til framkvæmdasjóðanna er nú á vegum Framkvæmdasjóðs Íslands, en er hins vegar tekin með í framkvæmdaáætlunina, vegna þess að innan hennar þarf að sjá fyrir fé til handa framkvæmdasjóðnum, sem hann svo aftur endurláni til sjóðanna. Það er nauðsynlegt í rauninni, áður en horfið er að útgjaldamálunum, að gera sér grein fyrir þeim mörkum, sem voru á tekjuáætlunarmöguleikum, vegna þess að auðvitað er ótal margt, sem æskilegt væri að afla fjár til. Bæði hefði verið þörf á því, að sjóðirnir hefðu fengið meira fé og jafnframt áreiðanlega verið frá margra sjónarmiði þörf á því að verja meira fé til ýmiss konar opinberra framkvæmda. Þess vegna vildi ég leyfa mér að snúa mér fyrst að því að gera lítillega grein fyrir þeim peninga- eða fjáröflunarmöguleikum, sem til staðar voru og varð að miða útgjöldin við. Í þessum efnum, eins og ég áðan sagði, er hagurinn allur miklu verri en á s.l. ári, og var það þó tilviljun að ýmsu leyti, hvernig það ár kom út. Í fyrsta lagi voru til ráðstöfunar á því ári 57 millj. kr. af greiðsluafgangi ársins 1966. Það fé er auðvitað ekki til staðar fyrir árið 1968. Í öðru lagi var gert ráð fyrir að afla 125 millj. með sölu spariskírteina á árinu 1967. Það var ljóst, þegar leið á árið, að það var engin von til þess, að þessi spariskírteini seldust. Þau seldust að vísu öll, en það var af sérstökum ástæðum og vegna þess, að gengisbreytingin kom til og olli því, að menn keyptu þá verulegt magn af þessum spariskírteinum og má segja, að þar hafi verið hyggilegri fjárráðstöfun en margt annað, sem gert var í því sambandi á vegum borgaranna. En með þessum hætti tókst að afla þessa fjár á s.l. ári. Það var hins vegar alveg ljóst, enda hygg ég, að það geti varla orðið deiluefni hér á hinu háa Alþ., að auðvitað fer því víðs fjarri, að nokkur von sé til þess að selja slíkt magn spariskírteina á þessu ári. Og jafnvel þó að það væri hægt, er svo þröngt á lánamarkaði til þess að mæta fjárþörfum atvinnuveganna, að þess er enginn kostur að leggja slíka byrði á lánamarkaðinn. Upphaflega var ætlunin að bjóða aðeins út 50 millj. í nýju spariskírteinaláni í ár, en við erfiðleikana á að koma saman framkvæmdaáætluninni, varð þó að spenna bogann nokkru hærra og fara upp í 75 millj. kr., sem er algert hámark þess, sem nokkur von er til, að hægt sé að selja, og raunar djarft spilað. Af þessu leiðir, að um er að ræða 50 millj. kr. minni möguleika til þessarar fjáröflunar en á s.l. ári. Gert er ráð fyrir að PL-480 lán fáist á þessu ári svipuð upphæð og á s.l. ári, og er reiknað með því í fjáröfluninni. Það hefur verið föst venja undanfarin ár að semja við viðskiptabankana um það, að þeir legðu 10% af sparifjáraukningu sinni eða innlánsfjáraukningu til framkvæmdaáætlunarinnar, og hefur það fé verið látið ganga til fjárfestingarlánasjóðanna. Sparifjáraukning hefur minnkað mjög að undanförnu, minnkaði stórlega á s.l. ári og það, sem af er þessu ári, benda horfur til þess, að hún verði enn minni í ár. Það er því áreiðanlega teflt á tæpt vað með því að áætla, að þessi möguleiki geti gefið nú um 50 millj. kr., svo sem gert er ráð fyrir í þeim áætlunum sem gerðar hafa verið um þessa fjáröflun. Þegar þetta var skoðað og við höfðum þessar tölur fyrir okkur miðað við útgjaldaþörfina, var það augljóst mál, að þess var enginn kostur að ná saman endum, nema þá með stórfelldum niðurskurði verklegra framkvæmda og raunar illmögulegt, vegna þess að í mörgum greinum var ríkið bundið með samningum í sambandi við útboð verka. Það varð að standa straum af skuldum, sem varð að greiða árgjöld af, og ýmsar aðrar aðstæður voru þannig, að það var illframkvæmanlegt. Það var þá í rauninni ekki annað fyrir hendi til viðbótarfjáröflunar en að kanna möguleikana á því að taka erlend lán og það hefur verið í athugun nú að undanförnu. Seðlabankinn hefur annazt könnun þess fyrir ríkisstj. hvort möguleiki væri á að afla erlends láns. Ég skal hins vegar játa það fúslega, að taka á erlendu láni til almennra framkvæmda í landinu er mjög varhugaverð og verður að gerast af mikilli varúð og réttlætist ekki, nema um sé að ræða sérstæðar aðstæður, sem telja verður að nú séu fyrir hendi miðað við þann samdrátt, sem í ýmsum greinum hefur orðið í atvinnulífinu. Það er það eitt, sem réttlætir slíka lántöku til almennra framkvæmda, vegna þess að við þurfum á næstunni að leita á náðir erlendra lánastofnana með verulegar lántökur. M.a. hefur verið talað um vegamálin í því sambandi, og ýmis önnur mannvirki koma þar til greina, en eftir því sem við tökum meira af erlendum lánum, því minni verða möguleikar okkar á því að taka erlend lán til viðbótar. Þetta liggur í augum uppi, og því verður að sýna fulla varúð í þessu efni. En engu að síður sér ríkisstj. ekki annað ráð til þess að koma þessari famkvæmdaáætlun saman en leita heimildar Alþ. til að taka erlend lán, er nemi að jafnvirði 275 millj. kr. Þetta er orðað í íslenzkri mynt vegna þess að það er ekki alveg vitað enn þá, í hvaða mynt lánið verður tekið, þannig að það þykir ekki rétt að setja það inn í frv. En það er miðað við, að lánsfjárhæðin sé um það bil 2 millj. sterlingspunda. Með því að nota allt þetta erlenda lánsfé, hefur tekizt, með herkjum þó, að koma saman framkvæmdaáætluninni. Ég segi með herkjum þó, vegna þess að í rauninni standa þar út af um 12 millj. kr., sem okkur hefur ekki enn þá tekizt að brúa, og það verður þó svo að vera, að það verði reynt að brúa það með bráðabirgðaláni í bili. Þetta stafar m.a. af þeim miklu útgjöldum, sem nú eru til vegamála í ár og þarf að afla innan framkvæmdaáætlunarinnar, enda þótt nú sé gert ráð fyrir nýrri fjáröflun til vegasjóðs. En þó að eitthvað þyrfti að velta vissum fjárhæðum þar á milli ára, smávegis fjárhæðum, ylti það kannske ekki á öllu, en það verður að miða við, eins og ég segi, að þessar 12 millj. verði með einhverju móti teknar sem bráðabirgðalán, ef okkur tekst ekki að spara á einhverjum öðrum sviðum, þannig að það er ljóst, að hér er teflt á yztu nöf. Ég ætla ekki að fara lengra út í þessa sálma, en aðeins lítillega að gera grein fyrir því, hvað hér er beðið um. Það er í fyrsta lagi gert ráð fyrir að gefa út 75 millj. kr. spariskírteinabréf og sömuleiðis að endurnýja þau spariskírteinalán, sem átti að innleysa á þessu ári. Þá er leitað heimildar til þess að mega taka hið erlenda lán, sem ég gat um áðan, og heimildar til þess að endurlána það, en gert er ráð fyrir því, eins og séð verður í þeirri töflu, sem frv. fylgir, að hluti af þessu láni gangi til fjárfestingarlánasjóðanna. Öðruvísi er ekki hægt að afla fjár til þeirra, og þetta léttir að sjálfsögðu á bankakerfinu að þurfa þá ekki að leggja fram það fé, sem þarf til hinnar opinberu fjárfestingar eða framkvæmda ríkissjóðs. Þá er gert ráð fyrir því að leita heimildar til þess að taka 500 þús. dollara að láni hjá Viðreisnarsjóði Evrópuráðsins, en það er framhald af framkvæmdaáætlunarfé Vestfjarða og verður notað til framkvæmda á Vestfjörðum, þannig að af þessu fé mundu fara 16 millj. kr. í vegi, 9.8 millj. í hafnir og 1.2 millj. til flugsamgangna. Þá er og óskað eftir heimild til þess að fjmrh. megi taka PL-480 lán að upphæð 1 millj. 425 þús. dollara. Þá er leitað heimildar til þess, að taka megi tækjakaupalán erlendis í þágu flugmála og raforkumála, þ.e. í samræmi við það, sem gert hefur verið tvö síðustu árin, og loks er leitað heimildar til þess að mega taka 90 millj. kr. lán eða allt að þeirri upphæð til byggingar hinna tveggja strandferðaskipa, sem nú eru í smíðum fyrir Skipaútgerð ríkisins. Það er gert ráð fyrir því, að fjár verði aflað með sérstökum hætti til þeirra framkvæmda og fyrst og fremst með því að taka vörukaupa- og exportlán erlendis, þannig að þær framkvæmdir leggjast ekki með þunga á aðra liði framkvæmdaáætlunarinnar. Loks er í III. kafla frv. leitað heimildar til þess að ráðstafa þessu fé til framkvæmda, í fyrsta lagi að mega lána af erlenda láninu Framkvæmdasjóði Íslands 113 millj. kr. og í öðru lagi að mega ráðstafa öðru fé innan framkvæmdaáætlunarinnar til þeirra sérstöku framkvæmda, sem taldar eru í 11. gr. frv. Í töflu II á bls. 5 með frv. er að finna sundurliðun á því fé, sem fer til einstakra þeirra framkvæmdaliða, sem nefndir eru í 11. gr., vegna þess að þar er vitanlega um að ræða margvíslega aðra fjáröflun til þessara framkvæmda en sem felast í framkvæmdaáætluninni sjálfri. Þar er um viðbótarfjáröflun að ræða. Og jafnframt er að finna þar skýringar með einstökum liðum á því, hvernig þessa fjár er aflað, og sé ég því ekki ástæðu til, nema sérstakt tilefni gefist til, að fara að þreyta hv. d. með því að rekja það í einstökum atriðum. Þessi tafla ætti að skýra sig sjálf að þessu leyti. En það sem er hæsta nýja upphæðin í þessari fjáröflun, er til Búrfellsvirkjunar, 75 millj. kr. Ríkissjóður á samkv. samningi að leggja fram 100 millj. kr. til Búrfellsvirkjunar og verður að hafa lokið því á þessu ári. Greiddar hafa verið 25 millj. kr. af þessu framlagi á s.l. ári, en 75 millj. kr. þurfa því að greiðast í ár. Um raforkumálin er það að segja aðeins í örfáum orðum, að hér er um að ræða hina venjulegu fjárfestingarþörf Rafmagnsveitna ríkisins. Það er fyrirtæki, sem er mjög illa statt fjárhagslega, hefur enga varasjóði til þess að leggja fram til framkvæmda og hefur því þurft að afla lánsfjár til allra framkvæmda á vegum þess fyrirtækis eða stofnunar. Annar liðurinn, sem þar er um að ræða, er raforkumál og sérstakar framkvæmdir. Þar er með talin hugmynd, sem uppi hefur verið um það að gera tilraun að gufuvirkjun í Námaskarði, sem er talin mjög nauðsynleg, áður en lengra er farið í rafvæðingarmálunum, og það ætti að vera hægt að koma þeirri gufuvirkjun upp mjög skjótlega, án þess að hún kosti mikið fé. Gufuveita í Reykjahlíð er í sambandi við kísilgúrverksmiðjuna við Mývatn. Ríkið er skuldbundið til þess samkv. samningi að leggja verksmiðjunni til gufu og það greiðist að sjálfsögðu á sínum tíma, þannig að þetta er ekki baggi á ríkissjóði. Jarðborun á Reykjanesi er hugsuð til þess að kanna möguleika í sambandi við sjóefnaverksmiðju, og er það hin brýnasta nauðsyn, að þetta verði kannað til hlítar. Þetta eru athuganir á jarðhita á Reykjanesi, sem þarf að gera til þess að fullvissa sig um það, hvort þarna er nægileg orka til þess að reisa slíka verksmiðju á þessum stað. Sérstök fjáröflun er 40 millj. til landshafnanna, sem er aðallega til tveggja landshafna; í Njarðvíkum og Þorlákshöfn, og þar hafa verið gerðir verksamningar, þannig að það verður að sjá fyrir þessu fé. Vegirnir koma þarna einnig inn, 82.6 millj., sem er flokkað undir vegi almennt og síðan Hafnarfjarðarvegur í Kópavogi með 10.9 millj. Um þá vegaframkvæmd var gerð áætlun á s.l. ári. Það er ekki gert ráð fyrir, að hún verði baggi út af fyrir sig, en það þarf að afla í bili allverulegs lánsfjár til þess að hægt sé að vinna að þessum framkvæmdum, þar eð tekjur, sem eiga að standa undir þessu, koma smám saman til, og það var gerður um það samningur í fyrra, að hafizt yrði handa um þetta í ár og ekki neinn möguleiki til þess að fresta því lengur. Aðrar vegaframkvæmdir eru þarna mjög verulegar, eins og hv. þdm. sjá, og það er utan þeirra framkvæmda, sem getið er um í sambandi við fjáröflun til vegamála í þeim till., sem nú liggja fyrir Alþ. um það efni, þannig að heildarfjárvöntunin til vegamála á árinu 1968 var raunverulega um 200 millj. kr. Langstærsti liðurinn, sem hér er um að ræða, er lánsfjáröflun vegna Reykjanesbrautar. Það er til að greiða afborganir og vexti af þeirri miklu framkvæmd umfram það, sem tekjur hrökkva til af þeim vegi og fjárveitingar, sem á öðrum sviðum eru til þess að mæta þessari þörf. Og það mun á næstu árum verða að taka upp verulegar fjárveitingar til þess að standa straum af kostnaði við þessa vegagerð, því að það tekur alllangan tíma að greiða það á þann hátt, sem áætlað hafði verið, fyrst og fremst með vegagjaldinu. Þá er þarna einnig um að ræða framkvæmd í sambandi við byggingaráætlun ríkisstj., 3.6 millj. kr., við Breiðholtsveginn, sem þurfti að leggja fé til, og til Kísilvegarins við Mývatn, sem á að ljúka á þessu ári niður á Húsavíkurveginn, eru 11.6 millj. kr., sem einnig er gert ráð fyrir, að verði aflað með þessum hætti, en það hefur verið samið um það verk, og það verður að greiðast á tveimur árum. Hluti af þeim kostnaði eða 15 millj. kr. er nú í fjárl. Og loks eru 3 millj. kr. til Austurlandsvegar. Þar að auki eru svo 20 millj. umfram þessar framkvæmdir, sem ég hef nefnt, annars vegar 10 millj. vegna Landsvirkjunarvegar, sem Landsvirkjun hefur lagt út, en ríkið á að endurgreiða, og 10 millj. kr. er algert lágmark að greiða af láni vegna Keflavíkurvegar, sem tekið var erlendis og er lausaskuldalán, og verður að gera um það einhvern samning og ekki hugsanlegt, að það verði hægt að sleppa betur með það en að borga af því 10 millj. Þetta lán mun nú vera 85 millj. kr. Flugmálin þurfa engrar skýringar við. Þarna er um að ræða verulega lækkun frá því, sem varð á s.l. ári, en það er gert ráð fyrir, að nokkur hluti komi einnig í gegnum tækjakaup. Svo ber þess einnig að gæta, bæði með vegamálin, flugmálin og hafnarmálin, að Vestfjarðaáætlunin er ekki tekin þarna með, heldur er hún alveg sér á blaði. Næstu tveir liðir, skólar og sjúkrahús, eru þær upphæðir, sem voru teknar út úr fjárl. og ætlunin er að fjármagna innan framkvæmdaáætlunarinnar. Lögreglustöð í Reykjavík hefur verið í byggingu alllengi. Upphaflega var gert samkomulag um það við bankana að afla fjár til þeirrar byggingar. Þar hefur orðið sú reyndin á, eins og í flestum öðrum tilfellum um opinberar framkvæmdir, sem staðið hafa árum saman, að framkvæmdin hefur orðið mun dýrari en gert var ráð fyrir, þannig að það þarf að afla verulegs viðbótarfjár, og er gert ráð fyrir að afla 7 millj. til þeirra framkvæmda innan áætlunarinnar í ár. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að orðlengja frekar um þetta á þessu stigi. Það eru auðvitað ótal mörg atriði, sem ég þykist vita, að hv. þm. vilji gjarnan fá upplýsingar um. Eins og ég áðan sagði, mun í einstökum atriðum verða gerð grein fyrir þessu í grg. minni um framkvæmdaáætlunina fyrir 1967 og heildaryfirlitið fyrir árið í ár, sem flutt verður þinginu að venju, áður en þinghaldi lýkur, en ef ég ætti að öðru leyti að fara að skýra þetta í einstökum atriðum, væri það allt of langt mál, og hygg ég, að þá væri æskilegra, ef einhverjir hv. þm. hafa fsp. fram að bera um þetta efni, að þeir geri það áður en ég fer að flytja lengra mál um þetta, og ég mun þá leitast við að svara því, eftir því sem ég hef aðstöðu til og upplýsingar um hér, en að öðru leyti verður að sjálfsögðu hægt að gefa hv. n., sem fær þetta til meðferðar, allar þær upplýsingar, sem hún óskar að fá. Ég leyfi mér svo að leggja til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn., og ég verð því miður að fara þess á leit við hv. n., að hún reyni að hraða svo störfum sínum, að hægt verði að taka frv. helzt hér aftur til meðferðar á þriðjudag að loknu páskahléi, því að frv. þarf að sjálfsögðu að afgreiðast, áður en þingi lýkur. Og ég tel þó auðið að fara fram á þetta, vegna þess að hingað til hefur það ekki verið neitt deilumál út af fyrir sig að veita ríkisstj. heimild til að taka þessi lán, sem eru svipað því, sem hér um ræðir, að undanskildu erlenda láninu, þó að menn kunni að hafa haft eitthvað skiptar skoðanir um það, að hvaða verkefnum ætti svo að vinna, en það er nokkuð annað mál.



Herra forseti. Ég held, að það sé ekkert of mikið sagt, að þetta frv., þó að ekki sé það fleiri greinar eða lengra meginmál, sé eitt hið flóknasta mál, sem Alþ. fær til meðferðar og gangi næst fjárl. í því tilliti. Í þessu máli er fólgin í raun og veru áætlun, framkvæmdaáætlun fyrir opinberar framkvæmdir og hvernig fjár skuli aflað til þeirra umfram það, sem gert er á fjárl. Ennfremur er í þessu frv. í raun og veru mótuð fjárfestingarlánastefna stofnlánasjóða atvinnuveganna, eins og þeir leggja sig, og hvernig þess fjár skuli aflað til þeirra, sem þeir hafa ekki tryggt með föstum ákvæðum í löggjöfinni eða á annan hátt. Hér er sem sé um framkvæmdaáætlun að ræða fyrir opinberar framkvæmdir og fjárfestingarlánasjóði atvinnuveganna. Verður að telja það mjög miður farið, að hæstv. ríkisstj. skuli leggja þetta mál fram jafn flókið og það er, alveg á síðustu dögum þingsins, ef maður á að trúa því ótrúlega, að það sé ætlun hæstv. ríkisstj. að ljúka þingi á laugardaginn í vikunni eftir páska, - ég segi trúa því ótrúlega, því að það munu vera tugir mála, sem þurfa afgreiðslu fyrir þinglok. Má nærri geta, hvernig aðstaða hv. Alþ. er til þess að kryfja þetta stórflókna mál til mergjar, sem hér liggur fyrir, og t.d. nefndanna, sem eiga að fjalla um þetta efni. Ég álít, að það sé rík ástæða til að finna að þessu og láta í ljósi þá ósk, að menn leggi sig fram um, að framvegis verði þessu ekki háttað á þessa lund. Í raun og veru þyrfti mál af þessari gerð að fylgja sjálfum fjárl., vegna þess að þetta er í raun og veru eins konar viðauki við þau. Þetta eru eins konar lánafjárlög fyrir ríkið og þyrftu að fylgja sjálfum fjárl. í afgreiðslunni, til þess að menn fengju þá heildaryfirlit um, hvað ætti að gera, sumpart fyrir þær tekjur, sem ríkissjóður aflar sér, og sumpart fyrir það lánsfé, sem skrapað yrði saman. Þá fyrst væri hægt að segja, að hér væri afgreiðsla gerð af fullu yfirliti. Ef þetta reyndist ekki ætíð fært, væri æskilegt, að þetta mál, lánafjárlögin, yrði þá lagt fram strax þegar þingið kæmi saman að afloknu jólahléi, þannig að hægt væri að vinna að hinum venjulegu fjárlögum fram að áramótum og ljúka þeim af, en síðan hægt að taka til við lánafjárl. og framkvæmdaáætlunina í þinginu strax eftir áramótin. Ég vildi skjóta því fram, að reynt yrði að koma því til vegar, að þessi venja skapaðist framvegis. Auðvitað afsaka menn sig með því, að það sé í mörg horn að líta og í mörgu að snúast og betra að sjá fleira en færra af því, sem á eftir að gerast allra fyrstu mánuði ársins, áður en lánafjárl. eða lánastefnan er ákveðin. En slíkt er ekki hægt að telja frambærilega afsökun vegna þess, hversu mikið er í húfi, að þetta málefni geti fengið skynsamlega athugun í þinginu, ekki síður en fjárl. sjálf. Þessu má ekki kasta á þessa lund inn á Alþingi, því að enginn veit þá í raun og veru upp né niður um það, hvað verið er að afgreiða, því að það er alveg víst, að þó að menn leggi alla þá vinnu, sem hægt er að koma við, eins og nú er háttað um þinghaldið, í þetta mál, munu flestir verða nokkurn veginn jafnnær um suma þýðingarmestu þætti þess. Svo margslungið er þetta eins og hv. þm. geta séð með því að lesa greinargerðina, því að þá vaknar spurning nálega við hverja línu, sem lesin er, því að hér er víðast hvar í frv. um að ræða viðbótarfjáröflun í einhverja stofnlánadeild eða einhverja stofnun og til þess að hafa nokkurn möguleika til að skapa sér skoðun á því, hvort hún sé skynsamleg eða ekki eða réttmæt samanborið við annað, þyrftu menn að hafa sem frumgagn heildarlánaáætlun þeirrar stofnunar, sem þar á hlut að máli, eða framkvæmdaáætlun þeirrar greinar, sem við er átt. Ég ætla ekki í sambandi við þetta mál að setja upp sérstakan eldhúsdag á hæstv. ríkisstj., allra sízt þar sem bráðlega verður rætt almennt um landsmálin og hennar stefnu og framkvæmdir. En óneitanlega er sú yfirlýsing hæstv. fjmrh. mjög athyglisverð, sem hér kom fram, að ríkisstj. sér nú engin úrræði til þess að halda uppi venjulegum almennum opinberum framkvæmdum önnur en þau að taka erlend lán til þeirra í stórum stíl. En þetta var stefnuyfirlýsing og niðurstaða hæstv. ráðh. Stjórnin sæi engin önnur ráð, eins og nú væri komið fjármálum landsins og efnahag, sæi engin önnur ráð til þess að halda uppi almennum verklegum framkvæmdum. Þetta kemur raunar ekkert á óvart miðað við þá þróun, sem hér hefur verið á undanförnum árum, þegar þess er gætt, að opinberar framkvæmdir hafa í sívaxandi mæli, ár frá ári, í mestu góðærum, sem við höfum lifað, verið pillaðar út af fjárl. og hætt að fjármagna þær með venjulegum tekjum ríkissjóðs, en tekin lán til þeirra, sem síðar þurfti vitaskuld að borga. Það hlaut að koma að skuldadögunum. Þessa fjármálapólitík hefur ríkisstj. rekið ár eftir ár í mestu góðærum, sem við höfum nokkurn tíma lifað. Hún hefur ekki fundið pláss á fjárl. sínum, þó að þau hafi hækkað árlega um 700-800 millj. eða eitthvað svoleiðis, hefur ekki fundið pláss fyrir þessar framkvæmdir. Því hefur í vaxandi mæli orðið að tína þær út af fjárl. og fjármagna þær með lánum, og það sumpart til stutts tíma. Spegilmyndin er svo að dálitlu leyti í þessu frv., eins og sést á því, að af þeim 330 millj., sem ríkisstj. ætlar að afla með lánsfé til þess að greiða með inn í opinberar framkvæmdir, eiga 156 millj. að fara til þess að höggva eitthvað í þessar skuldir, sem sagt til þess að greiða þær framkvæmdir, sem á undanförnum árum hafa verið unnar, - eða nálega helmingur af því lausafé, sem meiningin er að afla í svokallaðar opinberar framkvæmdir. Nú hygg ég, að flestir hljóti að vera sammála um, að hvað sem tautar verður að halda uppi framkvæmdum, m.a. vegna þess, að ef það verður ekki gert, munum við búa hér við dynjandi atvinnuleysi. Og má vel vera, að það verði hlutskiptið að búa við atvinnuleysi, þó að hæstv. ríkisstj. fái þetta erlenda lán til þess að fleyta með opinberu framkvæmdunum í bili. Það gæti svo farið, að hér yrði atvinnuleysi eigi að síður. En það er alveg víst, að úr framkvæmdunum má ekki draga og vafalaust sízt of í lagt í því sambandi í þessum lánafjárlögum hæstv. ríkisstj. Ef við lítum á þessi lánafjárlög, sem ég kalla, þann þátt þeirra, sem fjallar um opinberar framkvæmdir, vakna svo ýmsar spurningar, og væri æskilegt að fá svör við þeim, ef ekki við þessa l. umr., þá í sambandi við störf þeirrar n., sem fjallar um þetta málefni. Ég vil nefna hér aðeins fjögur atriði. Það eru fyrst framkvæmdir Rafmagnsveitna ríkisins. Hvaða framkvæmdir eru þetta á vegum Rafmagnsveitna ríkisins, sem þarna er gert ráð fyrir upp á 52 millj.? Það þarf að fá upplýsingar um það. Eru þetta framkvæmdir, sem heimilaðar eru einhvers staðar í l. áður, sérstökum l. eða t.d. 22. gr. fjárl. eða hafa þær ekki verið heimilaðar neins staðar í l. og því verið að leita lagaheimildar fyrir einhverjum framkvæmdum í þessari grein í þessu frv.? Þetta þarf að liggja alveg ljóst fyrir um þennan lið og um aðra þá framkvæmdaliði, sem greindir eru í þessari áætlun. Sannast að segja eru þessi málefni öll orðin svo flókin, að það er tæpast nokkrum manni fært að botna í þessu lengur. Málin eru afgreidd í mörgu lagi í mörgum bútum, og það þarf orðið sérfræðinga til þess að finna út úr þeirri flækju. T.d. er það alveg augljóst af þessu frv., sem hér liggur fyrir og grg. með því, að það getur enginn maður í þessum gögnum séð hvað af þeim framkvæmdum, sem hér er gert ráð fyrir, hefur verið ákveðið áður í löggjöf af Alþ. eða heimilað og því alls ekki, hvort verið er að leita nýrra heimilda eða ekki. En auðvitað hefðu þessu máli þurft að fylgja í grg. skýringar á þessu til fullrar hlítar, þannig að hv. alþm. gætu séð, án þess að spyrja hvaða framkvæmdir það eru á vegum ríkisins, sem meiningin er að greiða með því lánsfé, sem stjórnin sækist eftir, og eins og ég hef margtekið fram, hvort þær eru áður heimilaðar eða ekki. Þá vil ég næst gera sams konar fsp. um 5. liðinn. Það eru hafnirnar. Hvaða hafnir eru það, sem gert er ráð fyrir að vinna við samkvæmt þessum lánafjárl., og hafa þau framlög, sem þarna er gert ráð fyrir af ríkisins hendi verið heimiluð áður eða er þar um nýjar heimildir eða nýjar fjárveitingar í raun og veru að ræða til hafna? Það kemur alls ekki fram af frv. eða fskj. þess, að ég fái séð, hvernig þessu er farið. Þá kemur 6. liðurinn. Það eru vegirnir, og þeim eru ætlaðar hér á þessari áætlun 174 millj., og 94 millj. af því eða meira en helmingur er til þess að greiða vegalán, vegagerðarlán, 79 millj. til nýrra vega. Og kemur þá enn þessi sama spurning: Hvaða vegir eru þetta? Eru þetta eingöngu þeir vegir, sem eru á vegáætlun? Það er vafalaust ekki. Þar eru sjálfsagt einhverjir vegir sem heimilað hefur verið að vinna í fyrir lánsfé. En þá spyr ég: Hverjir eru þeir? Hvaða vegir eru ráðgerðir í þessari framkvæmdaáætlun eða þessum nýju fjárl.? Hvaða vegir eru í þessari tölu? Eru það þá vegir, sem búið er að heimila lántöku til, eða er þarna verið að sækja um lántökuheimild í einhverja vegi, sem ekki hafa áður verið teknir inn á vegáætlun eða vegalánaáætlun? Alveg nákvæmlega sams konar spurninga má spyrja í sambandi við 8. liðinn, um flugmál, 9. liðinn, um skólana og 10. liðinn, um sjúkrahúsin. Allir þessir liðir eru sama eðlis og ómögulegt að sjá, hvort hér er eingöngu um fjárveitingar að ræða, sem áður hafa verið heimilaðar sérstaklega, eða hvort hér er um nýjar ákvarðanir að ræða varðandi einstakar byggingar. Og yfirleitt sýna þessar spurningar, sem ég hef sett hér fram, og það sem ég hef sagt um þetta mál, hversu nauðsynlegt það er, að mál eins og þetta fylgi fjárl. Þetta eru hreinlega viðbótarfjárl. Eða a.m.k. er nauðsynlegt, að það komi í kjölfar fjárl. og að skýrt sé nákvæmlega samhengi þessara mála, þannig að menn vaði ekki gjörsamlega í villu og svima um það, hvað er að gerast, eins og menn hljóta að gera, þegar menn kynna sér þetta frv. og það, sem því fylgir. Vandann, sem við er að fást í okkar efnahagslífi, og í hvert óefni komið er í okkar fjárhagsmálum, má svo m.a. sjá af því, sem hæstv. fjmrh. rifjaði upp, að það er alveg nýlega búið að taka 60 millj. af þeim litlu verklegu framkvæmdum, sem voru á fjárl., út af þeim, vegna þess, að því er sagt er, að það séu ekki peningar til að borga með af fjárlagafé, þó að þau séu komin á 6. milljarð og er þá ráðgert, að þetta verði unnið fyrir lánsfé. Síðan er búið að vera að leita að lánsfé hér innanlands, að því er stjórnin segir, og það finnst ekki, og þá verður að bjarga með erlendri lántöku á þá lund, sem hæstv. ráðh. gerði grein fyrir. Og um það er ekkert að efast, að okkar málum er þannig komið, að það er brýn þörf á erlendri lántöku til þess að fleyta okkur á næstunni, ef eðlilegar framkvæmdir eiga að eiga sér stað. En þá þyrfti að sjálfsögðu, ef vel væri, að nota þann tíma, sem menn fleyta sér yfir með stórfelldum erlendum lántökum, eins og verður okkar hlutskipti á næstunni, til þess að koma fram stefnubreytingu í fjármálum og efnahagsmálum og fitja algjörlega upp á nýjan leik. Reyna að koma sér inn á einhverja heppilegri leið en þá, sem menn hafa farið undanfarið og endar með þessum ósköpum eftir þau mörgu góðu ár, sem við höfum óneitanlega lifað. Þá vil ég víkja aðeins örfáum orðum að því, hvernig hæstv. ríkisst. hyggst snúa sér að útvegun lánsfjár innanlands. Ég hef rætt aðeins um erlendu lántökuna og skal ekki fjölyrða meira um hana. Við sjáum, að það er gert ráð fyrir því að bjóða út innanlands sparifjárskírteini fyrir 75 millj. kr. og enn fremur vitum við, sem erum í stjórn framkvæmdasjóðs, sem kemur inn í þessa mynd, að í þessum útreikningum um fjármagnsþörf framkvæmdasjóðsins er gert ráð fyrir því, að viðskiptabankarnir leggi 50 millj. af sínu fé í fjárfestingarlán á þessu ári. Við getum því í raun og veru sagt, þegar þess er gætt, að þessar 75 millj. í sparifjárskírteinum verða annaðhvort sparifé, sem tekið er út úr bönkunum til þess að breyta í sparifjárskírteini, eða þá menn leggja það fé í sparifjárskírteini, sem þeir ella hefðu farið með í bankana, - getum í raun og veru sagt, að hæstv. ríkisstj. ætlist til þess, að viðskiptabankakerfið, sem ég stundum kalla rekstrarlánabankana, því að þeir eru það nú að mestu leyti, það er þeirra hlutverk að hafa rekstrarlánastarfsemina með höndum, en fjárfestingarsjóðirnir hafa stofnlánastarfsemina og svo ríkið sjálft, - getum við sagt, að ætlazt sé til þess, að viðskiptabankarnir eða rekstrarlánabankarnir leggi inn í þetta 125 millj. kr., sumpart beint af því fé, sem þeir fá inn til sín, og sumpart af því, sem þeir ella hefðu fengið, ef sparisjóðsskírteinin hefðu ekki verið seld. Ég vil segja það alveg hiklaust, sagði það í fyrra og segi það enn, og ég vil segja það með enn meiri þunga í ár, að það er komið þannig fyrir viðskiptabönkunum, að það er ekki hugsanlegt, að þeir geti tekið þetta á sig að óbreyttum öðrum ástæðum. Það er með öllu óhugsanlegt, að þeir verði píndir til þess að gera þetta án þess að stórslys verði af. Ef þeir verða píndir til þessa verður afleiðingin einfaldlega sú, að þeir munu klemma enn meira en gert hefur verið að atvinnuvegunum með rekstrarfé, og er þó sízt á það bætandi, því að árum saman hefur það verið ein helzta meinsemd í íslenzkum þjóðarbúskap og íslenzku atvinnulífi, hvað viðskiptabankarnir hafa verið vanmegnugir þess að leggja atvinnuvegunum lífsnauðsynlegt rekstrarfé. Það hefur kveðið svo rammt að þessu, að það hefur tæpast verið hægt að reka nokkurt fyrirtæki á Íslandi með fullri ráðdeild árum saman vegna skorts á rekstrarfé. Þess vegna mundi það vera að fara algjörlega úr öskunni í eldinn í þessu efni, ef nú á enn að klemma að viðskiptabönkunum. Mín skoðun er sú, að þetta sé með öllu óhugsandi að gera, án þess að stóróhöpp hljótist af, nema því aðeins að jafnframt verði minnkuð hin árlega sparifjárbinding eða felld niður, sparifjárbindingin til Seðlabankans. Stjórnvöldin ættu að viðurkenna, að hvað sem líður eldri deilum um þessa sparifjárbindingu, þá er núna orðið þvílíkt neyðarástand hjá viðskiptabönkunum í sambandi við rekstrarfjárþörf atvinnuveganna, að þessari bindingu er ekki hægt að halda áfram eins og verið hefur. Það er að mínu viti með öllu óhugsandi að láta viðskiptabankana halda áfram að leggja inn í fjárfestingarlánin, nema með því að minnka þá á móti sparifjárbindinguna og auka eitthvað endurkaup Seðlabankans á afurðavíxlum frá því, sem verið hefur. Það er alveg tvímælalaust, að þetta hvoru tveggja verður að ske í verulegum mæli. Það er býsna fróðlegt að athuga það, hvernig búið hefur verið að viðskiptabönkunum undanfarin ár í sambandi við þá nýju lánastefnu, sem tekin var upp 1960 og var fólgin í því að reyna að draga úr þenslunni með því að láta Seðlabankann leggja sífellt minna og minna af sinni hálfu inn í almenna lánakerfið, sérstaklega inn í almenna rekstrarlánakerfið. Þessi tilraun til þess að draga úr þenslunni með því að þjarma þannig að rekstrarlánabönkunum eða viðskiptabönkunum, hefur að mínu viti verkað eins og eitur fyrir atvinnulífið á undanförnum árum, og það er ekki sízt af þessum ástæðum, að svo er komið sem komið er fyrir mörgum íslenzkum fyrirtækjum. En þó að rekstrarlánaklemman hafi verið okkur erfið á undanförnum árum, þá hefur hún aldrei verið verri en nú. Í því sambandi langar mig til þess að vitna í þskj. sem hér hefur nýlega verið lagt fram, en þar er umsögn um þetta efni frá Landssambandi íslenzkra útvegsmanna, sem hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Samtökin hafa álitið, að undanfarin ár hafi hvergi nærri verið séð fyrir nægjanlegu rekstrarfé til útgerðar fiskiskipa né nægjanlegu láni út á unnar sjávarafurðir og lýsa sig því fylgjandi sérhverjum aðgerðum og till., sem eru til bóta í þessu efni.“ Enn fremur segja forráðamenn þessara samtaka: „Þá viljum við benda á, að rekstrarfjárskorturinn til útgerðar fiskiskipa hefur aldrei verið meiri en nú, einkum eftir gengisbreytinguna á s.l. hausti, og hafa rekstrarlán ekkert hækkað, þrátt fyrir eindregnar óskir samtakanna og ábendingar um mikinn kostnaðarauka við að hefja útgerð.“ Þetta segja forráðamenn útgerðarinnar og segja áreiðanlega satt. Aldrei hefur verið verr ástatt í þessu efni en einmitt nú. Í sama streng tekur Stéttarsamband hænda, enda er það kunnugt mál, að rekstrarlánum til landbúnaðarins hefur verið haldið óbreyttum að krónutölu í nálega 9 ár, þeim sem út eru látin í marz-júní. Geta menn ímyndað sér, hvernig ástandið muni vera orðið í þeim herbúðum. Og iðnaðurinn hefur í raun og veru nokkuð sömu sögu að segja varðandi rekstrarlán, enda er sannleikurinn sá, að mörg af myndarlegustu fyrirtækjum landsins og bezt stæðu eru nú í svo ferlegum greiðsluvandræðum, að liggur við stöðvun, jafnvel stælt og efnuð fyrirtæki. Þess vegna vil ég taka mjög kröftuglega undir það, sem hér kemur fram frá LÍÚ, að hér er mikið í hættu. Sannleikurinn er sá, að það gagn, sem getur orðið að gengisbreytingunni og ýmsum ráðstöfunum til stuðnings atvinnugreinum, sem gerðar hafa verið á undanförnum mánuðum, getur bókstaflega orðið að engu eða verra en það, ef menn gera ekki einhverjar skynsamlegar ráðstafanir til þess að bæta úr þessu. Menn segja kannske sumir, að þetta séu innantómar hugleiðingar, því að það séu ekki peningar til þess að leysa úr þessum vanda. Og þess vegna sé í raun og veru ekki til neins að vera með tómar vangaveltur um þetta. Það væri gott að geta gert meira, en það sé ekki hægt. Í þessu sambandi vil ég upplýsa hv. þm. um það, hvernig þróunin hefur verið undanfarin ár, þ.e.a.s. hvernig búið hefur verið að viðskiptabönkunum, hvernig viðskipti þeirra hafa verið við Seðlabankann. Í árslokin 1959 skulduðu viðskiptabankarnir Seðlabankanum umfram inneignir 920 millj. Það var það fé, sem viðskiptabankarnir fengu til sín til þess að standa undir rekstrarlánum og almennum lánaviðskiptum. Þeir höfðu sem sé um 920 millj. frá Seðlabankanum þá. Þetta lagði Seðlabankinn til í rekstrarlánakerfið af sinni hendi. En núna hefur þetta gjörsamlega breytzt, að sjálfsögðu vegna þess, að Seðlabankinn hefur dregið úr endurkaupum og enn fremur vegna þess, að Seðlabankinn hefur dregið inn verulegan hluta af sparifjáraukningunni ár frá ári og skapað þannig inneignir viðskiptabankanna hjá sér. Með því hefur hann tekið fé úr umferð frá viðskiptabönkunum og þannig er þetta komið um áramótin síðustu 1967-'68, að viðskiptabankarnir hafa að láni frá Seðlabankanum, - endurkaupin að sjálfsögðu alltaf talin með, - 1 milljarð 734 millj., en eiga inni 2 milljarða og 60 millj. M.ö.o. að í staðinn fyrir að Seðlabankinn lagði inn í rekstrarlánakerfið 920 millj. 1959, þá hefur hann nú dregið út úr þessu kerfi 300 millj. nettó. Þetta er breyting upp á 1200 milljónir á þessu tímabili. Hér er því um byltingu að ræða, þegar þess er gætt, hversu mjög rekstrarkostnaður hefur aukizt á þessu tímabili, og gerir það áhrifin af þessu enn stórfelldari en menn skyldu álykta af þessum tölum. Það er þess vegna ekki hægt að deila um það, og er barnalegt að deila um það, að Seðlabankinn hefur verið látinn gjörbreyta um stefnu gagnvart rekstrarlánakerfinu og viðskiptabönkunum, og í staðinn fyrir að leggja þessu kerfi stórfé leggur hann því ekki neitt fé, þvert á móti dregur til sín fé frá því. Og það er vitaskuld þetta, sem skapar þessa ofboðslegu rekstrarlánakreppu, sem við búum við. Og þess vegna endurtek ég það, að það er náttúrlega algjör fjarstæða að ætla sér ofan á þetta að láta rekstrarlánabanka lána til fjárfestingar að óbreyttum aðbúnaði. Það verður auðvitað til þess, að þessi mál komast öll í enn verra öngþveiti en nokkru sinni áður. Ef það ætti að gerast, yrði að koma þar á móti að breyta bindingarreglunum, minnka fjármagnsbindinguna, minnka það, sem tekið er frá viðskiptabönkunum, dregið frá þeim inn í seðlabankakerfið, og auka endurkaupin. Að öðrum kosti að hætta við að láta viðskiptabankana láta nokkuð í fjárfestinguna, hætta við útboð sparifjárskírteina og láta Seðlabankann í ríkara mæli leggja fé beint í fjárfestingaráætlunina með eitthvað auknar erlendar lántökur að baki, ef þess er talin þörf vegna gjaldeyrisstöðunnar. En það hljóta allir að sjá, að þessi stefna, sem hér er mörkuð í þessu frv. er með öllu óframkvæmanleg. Ég sagði það í fyrra, þegar verið var að ræða þessi mál, að sala sparifjárskírteinanna og framlag viðskiptabankanna í fjárfestingaráætlunina mundi verða viðskiptabönkunum algjör ofraun, enda hefur sú orðið raunin á og af því stafar ekki svo lítið af þeim fjárhagsvandræðum, sem atvinnulífið á við að búa, enda sagði hæstv. fjmrh. það hér áðan, að ef ekki hefði komið til óttinn við gengislækkunina, hefðu sparifjárskírteinin alls ekki selzt öll. Það er enginn vafi á því, að það þarf að endurskoða þessi mál frá rótum í þessu ljósi, sem hér er brugðið upp, ekki aðeins af mér, heldur einnig af fjölmörgum forráðamönnum atvinnulífs og áreiðanlega þeim, sem standa fyrir viðskiptabönkum landsins, því að engum eru ljósari þau vandkvæði, sem orðin eru, en þeim, sem í þessu standa daglega og sjá, hvernig algjörlega óviðráðanleg vandamál og illkynjuð hlaðast upp sem afleiðing af þessari rekstrarlánapólitík. Ég ætla ekki að rifja upp þrætur þær, sem um þetta hafa gengið undanfarin ár. Við getum algjörlega látið þær liggja milli hluta og í þess stað snúið okkur að því að skoða þetta eins og það liggur fyrir núna, en svo blindir mega menn ekki vera, að þeir neiti að sjá þær upplýsingar, sem liggja fyrir, um stefnubreytinguna í lánamálunum, sérstaklega rekstrarlánamálunum, sem orðið hefur og ég gaf upplýsingar um áðan, og berji þannig höfðinu við steininn að halda því fram, að það hafi hreint engin áhrif haft á rekstrarlánaveitingar í landinu til atvinnulífsins, að Seðlabankinn hefur snúið blaðinu algjörlega við og í stað þess að leggja inn í rekstrarlánakerfið gífurlegar fjárhæðir á hann nú orðið inneignir hjá viðskiptabönkunum. Varðandi það atriði, sem menn stundum eru að kasta á milli sín, hálfpartinn eins og krakkar, að það séu ekki peningar til, og því verði þetta að vera svona, þá er náttúrlega hægt að leika sér með alls konar orðasukki, en það hefur enga praktíska þýðingu í þessu sambandi, því að við vitum, að það er ekkert algilt lögmál til um það, hversu mikla peninga skuli setja í umferð. Það er álitamál hverju sinni, og ber að hafa þar margt í huga, bæði gjaldeyrisstöðuna og þarfir atvinnulífsins fyrir rekstrarfé, og það hefur aldrei komið fyrir á Íslandi, að ekki hafi verið lánað meira út en nemur innstæðum í bankakerfinu. Það hefur aldrei neinum dottið annað í hug en svo þyrfti það að vera, en það hefur verið mismunandi mikið fram yfir það, sem seðlabankakerfið hefur lagt inn í rekstrarlánastofnanirnar, og það er álitamál auðvitað, hvað það á að vera mikið á hverjum tíma. En sú pólitík, sem rekin hefur verið í lánamálum undanfarið, fær ekki staðizt, eins og nú er komið fram. Menn geta hér um bil gert sér í hugarlund, hvaða breytingar hafa orðið á þessu, þegar nokkrar staðreyndir eru skoðaðar. Fyrir 1960 var ekki nein binding, og rekstrarlánabankarnir lánuðu út það, sem þeir fengu inn. Endurkaupin voru þá 67%, Seðlabankinn endurkeypti 67% út á afurðir og rekstrarlán til landbúnaðarins voru þá jafnhá eins og þau eru nú í krónutölu í heild, og þá voru almennar ríkisframkvæmdir yfirleitt greiddar með sköttum og tollum. Hvað hefur svo gerzt? Hvernig er þetta núna? Nú er þetta þannig, að sparifjárbindingin hefur verið innleidd, eins og menn kannast við, og inndregnar í því sambandi nálega 2 þús. millj., sem eftir gamla laginu hefðu verið í útlánum hjá viðskiptabankakerfinu. Endurkaupin hafa verið lækkuð niður í 53-55% úr 67%, og rekstrarlán til landbúnaðarins hafa verið látin standa í stað í krónutölu. Í stað þess að áður voru nálega allar almennar ríkisframkvæmdir greiddar af sköttum og tollum, þá er nú verulegur hluti af þeim orðinn fjármagnaður með lánsfé og hefur verið undanfarin ár, og það lánsfé hefur að sumu leyti verið tekið frá rekstrarlánabönkunum ofan á annað. Þurfa menn nokkuð að vera hissa á því, að við búum við rekstrarlánserfiðleika? Áreiðanlega ekki. Í þessu sambandi þýðir ekkert að benda á, að heildarútlánatölur bankanna hafa hækkað. Það væri nú skárra, ef svo væri ekki, þar sem verðlag og rekstrarkostnaður hefur líklega fimmfaldazt á þessum árum. Þessi stefnubreyting sem ég hef verið að lýsa, hefur verkað eins og seigdrepandi eitur fyrir íslenzkt atvinnulíf. Um það er ekkert að villast. Hvort þessi lánastefna, sem áður var, hefur verið réttmæt, þori ég ekki að fullyrða. Það má vera, að það hafi verið rekin fullógætileg útlánastefna á þeim árum, en menn neyddust til að hafa þetta svona, því að annars var ekki hægt að halda framleiðslu gangandi, og gjaldeyrisstaðan var náttúrlega oft léleg, það skal ég játa. En menn neyddust til að hafa þetta svona, því að annars var ekki hægt að halda atvinnuvegunum gangandi, það vantaði fjármagn til þess að öðrum kosti og hjólin verða þó að geta snúizt. Nú hafa sumir sagt, að menn hafi lagt svona ofboðslega á sig, á atvinnulífið og þjóðarbúið til þess að byggja upp gjaldeyrisvarasjóðinn, og sjálfsagt hafa þessar ráðstafanir eitthvað hjálpað til þess að laga gjaldeyrisstöðuna í bili. En menn verða á hinn bóginn að gæta þess, að áhrif í þá átt standa ekki til lengdar, ef of langt er gengið, þannig að framleiðslan lamast. Þá hefnir þetta sín, og þá hverfur gjaldeyrissjóðurinn eins og dögg fyrir sólu, jafnvel þótt lánsfjárbindingin haldi áfram. Það er ekki hægt að tryggja góða afkomu landsins út á við með því einu að binda spariféð í Seðlabankanum. Það sjáum við núna þessa mánuðina og misserin, þegar bindingin heldur áfram, en gjaldeyrissjóðurinn er að verða að engu samt sem áður. Þetta er ekki svona einfalt. Þetta er ekki eins og bókhald, þar sem menn geta fært í debet og credit og leikið sér með tölur á ýmsar lundir. Þetta er miklu flóknara en svo, því að hér er ekki aðeins um að ræða sjálfar lífæðar peningakerfisins, heldur einnig lífæðar sjálfs þjóðarbúsins. Það þarf að hafa fjármagn í umferð, til þess að hægt sé að nota vinnuaflið og vélaaflið og ekki aðeins nota það, heldur nota það skynsamlega og hægt sé að reka fyrirtækin skynsamlega. Það eru engin fyrirtæki rekin af neinu viti, sem þjást af rekstrarfjárskorti. Það er alveg öruggt. Og þjóð, sem ætlar að halda því ástandi við, sem hér er nú varðandi þessi efni, til frambúðar, hlýtur að grafa grunninn undan sinni eigin afkomu. Hún hlýtur að grafa hann undan, hvernig sem menn rembast við að binda spariféð og telja sig með því vera að vernda leifar af gjaldeyrissjóði. En sem sagt, við skulum ekki deila um það, sem liðið er í þessu. Við skulum snúa okkur að því að horfast í augu við ástandið, eins og það er, og þá sjáum við þetta, sem við höfum verið að ræða hér, ég og hæstv. fjmrh. Hann hefur sem sagt lýst þessu þannig, að eina leiðin, sem nú sést til þess að halda uppi almennum verklegum framkvæmdum, hliðstæðum framkvæmdum og áður voru borgaðar af tollum og sköttum, sé stórfelld erlend lántaka. Þetta eru út af fyrir sig alvarleg tíðindi, sem hæstv. fjmrh. segir okkur, og samt sem áður er viðskiptabankakerfinu ætlað að leggja inn í púkkið 125 millj., sem það getur ekki lagt fram af þeirri einföldu ástæðu, að það getur ekki einu sinni sinnt brýnustu þörfum sjálfra atvinnuveganna fyrir rekstrarfé. Þess vegna verður annaðhvort að ske, eins og ég hef margtekið fram: Að hætt verði við þessar fyrirætlanir um, að viðskiptabankarnir leggi þetta inn í fjárfestingaframkvæmdir, eða þá að linað verði á bindingunni, eða að Seðlabankinn auki endurkaup afurðavíxla, þ.e.a.s., að Seðlabankinn hlaupi meira undir bagga áður. Vilji menn ekki gera þetta, verður að taka meira af erlendum lánum í framkvæmdirnar, því að þetta lánsfé er ekki hægt að taka frá atvinnuvegunum. Það er ekki hægt að klemma enn meira að varðandi rekstrarlánin. En framkvæmdirnar verða auðvitað að eiga sér stað, eins og nú er komið í okkar atvinnumálum, því að það væri þó verst af öllu, ef við gæfumst upp við það að hafa fulla atvinnu fyrir alla, og vitanlega verðum við að nota okkar lánstraust erlendis, ef svo er komið, að við getum ekki sjálfir kostað það, sem þarf að gera til þess. Við verðum að reyna á okkar lánstraust erlendis til fullrar hlítar, til þess að nota allt okkar vinnuafl og vélaafl. Þá veltur mikið á því, að það séu skynsamlegar framkvæmdir, sem í er ráðizt, og ekki sízt á hinu, að þau góðu fyrirtæki, sem við höfum nú þegar, geti notið sín, en séu ekki hálflömuð vegna skorts á rekstrarfé. Það er ekki hægt að skilja rekstrarlánavandamálið frá og láta eins og það sé ekki til og snúa sér að öflun fjárfestingarlána. Þetta hangir allt saman, eins og raunar kom fram hjá hæstv. fjmrh. Ég skal ekki eyða meiri tíma, en vildi koma þessum bendingum að við 1. umr. málsins, og sérstaklega vil ég í lokin skírskota til þeirra spurninga, sem ég bar fram. Ekki til þess að gera ráð fyrir því, að hæstv. ráðh. svari þeim endilega núna, heldur treysti ég því, að n. fái upplýsingar um þetta og þá sé hægt í nál. að gefa svörin og þm. fái þá vitneskjuna, svo að allt sé þá öruggt varðandi það, hvað verið er að samþykkja.



Herra forseti. Ég ætla mér ekki að fara að ræða um þetta frv. almennt, enda hefur hv. 1. þm. Austf. gert það svo rækilega, að þar þarf engu við að bæta. En það er ein fsp., sem mig langar að bera fram við hæstv. fjmrh. í sambandi við sundurliðunina í 11. gr. frv., þar sem eru 82.6 millj. kr. til vegamála. Hæstv. fjmrh. nefndi nokkra vegi, sem fengju lánsfé samkv. þessari heimild, en einn var sá vegur, sem ég hlustaði eftir, en heyrði ekki, það var Heydalsvegur. Við afgreiðslu á vegáætlun eða við endurskoðun hennar á þinginu 1967 fékkst samþ. í vegáætlun 1 millj. kr. lánsheimild til Heydalsvegar á árinu 1967 og 3.7 millj. á árinu 1968. Þegar leitað var eftir aðstoð í sambandi við þessa 1 millj. kr. lánsheimild á árinu 1967, var því svarað til, að þessi lánsheimild hefði ekki verið tekin á framkvæmdaáætlun 1967 og úr lánsútvegun gæti þess vegna ekki orðið á því ári. Nú vorum við, þm. Vesturl. þeirrar skoðunar, að Vegagerð ríkisins hefði gert till. um það, að. í framkvæmdaáætlun fyrir árið 1968 yrðu þessar lánsheimildir teknar með, svo að hægt væri að nota þær og vinna að framkvæmdinni einmitt á árinu 1968 sem svaraði 4.7 millj. kr. En það eru þeir fjármunir, sem þarf til þess að undirbyggja veginn á árinu 1968, svo að hægt verði að ljúka vegarlagningunni á árinu 1969, eins og stefnt hefur verið að, ef fjármunir verða til þess. Ég vil því leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh. um það, hvort ekki sé gert ráð fyrir því í þessum 82 millj. kr. lánsheimildum vegna vega að taka 4.7 millj. kr. vegna Heydalsvegar? Hér er um mikið nauðsynjamál að ræða, mál, sem lengi er búið að bíða eftir afgreiðslu, og við treystum því, þm. Vesturl., að það þurfi ekki lengur að bíða eftir framkvæmdum í þessum mjög svo nauðsynlega vegi, sem Heydalsvegur mun verða, er hann er orðinn að veruleika, og ég treysti hæstv. fjmrh. til að upplýsa þetta.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða þetta mál að þessu sinni á almennum eða breiðum grundvelli, því að þetta mál fer í þá n., sem ég á sæti í, og þar verða eflaust lagðar fram upplýsingar um hin einstöku atriði málsins. En mig langar til þess að gera hér almenna aths. af svipuðum toga og ég hef gert hér áður, þegar eins hefur verið ástatt,.að ríkisstj. hefur verið að leita eftir lánsheimildum í sambandi við afgreiðslu sína á framkvæmdaáætlun ríkisins. Eins og hv. þm. taka eftir, þá er þetta frv. í rauninni aðeins lántökuheimildarfrv. Það er aðeins um það að veita ríkisstj. heimild til að taka lán að ákveðinni upphæð eftir ýmsum leiðum. En frv. sem slíkt fjallar ekki um framkvæmdaáætlun ríkisins. Hæstv. fjmrh. gat þess hér í framsöguræðu sinni fyrir þessu frv., að hann mundi í næstu viku flytja Alþ. skýrslu um framkvæmdaáætlun og ýmis málefni í sambandi við hana. Auðvitað hefði slík skýrsla frá hæstv. fjmrh. átt að vera komin hér fram að mínum dómi, og það hefði einnig átt að hafa þann hátt að leggja fram till. ríkisstj. um framkvæmdaáætlun ríkisins, og hún hefði átt að samþykkjast á Alþ. Þetta er auðvitað alveg fráleit stefna og verður enn þá fráleitari eftir því, sem lengra sækir í þessa átt að færa á þennan hátt, sem nú er verið að gera, hið raunverulega fjárveitingavald úr höndum Alþ. og í hendur ríkisstj. Ríkisstj. fær heimildir til þess að taka lán svo hundruðum millj. kr. skiptir, og hún ákveður síðan ein, án þess að leita þar samþykkis Alþ., að ráðstafa þessu láni og breyta raunverulega fyrri ákvörðun Alþ. um fjárveitingar til ýmissa málaflokka. Alþ. er áður búið að ákveða, hve miklu fé skuli varið til hafnarframkvæmda, skólabygginga, rafmagnsframkvæmda o.s.frv., en svo kemur bara hitt, að ríkisstj. fær heimild Alþ. til þess að taka lán í allstórum stíl, og hún ákveður að breyta fyrri samþykktum með því að ákveða viðbótarfjárframlög til tiltekinna framkvæmdaliða, en auðvitað ekki til annarra. Ég tel fyrir mitt leyti, að þetta sé óeðlilegt. Hið rétta er, að ríkisstj. undirbúi framkvæmdaáætlun þá, sem nauðsynlegt þykir að hafa til viðbótar við fjárlög. Séu ekki tök á því, að slík áætlun fylgi fjárlagafrv. og fjárlagaafgreiðslu, sem auðvitað væri æskilegast, þá á slík tillagnagerð að koma eins fljótt þar á eftir og tök eru á, og Alþ. á að fjalla um þessi mikilvægu mál. Ég vil alveg sérstaklega benda á, út í hvaða ófæru er raunverulega verið að fara hér, þegar þessar upphæðir fara vaxandi, eins og raun hefur orðið á. Það má búast við því, að eftir stuttan tíma verði ekki orðið um fjárhæð að ræða eins og rætt er um í þessu frv., upp á 575 millj., heldur verði hún fljótlega komin upp í 1 milljarð og þar er ríkisstj. ein á ferðinni og ákveður alla þá fjárveitingu. Þetta er auðvitað að brjóta þá grundvallarreglu í okkar þingræði, að fjárveitingavaldið sé Alþingis. Það má að vísu segja, að það var hægt að afsaka það að nokkru fyrstu árin, að þessar framkvæmdaáætlanir væru nýsmíði á vegum ríkisstj. og ekki komnar í alveg fast form, en ég trúi því ekki, að hæstv. ríkisstj. viðurkenni ekki, eins og nú er komið, að hér er um svo stórkostleg fjárveitingamálefni að ræða, að þau eiga eðli málsins samkvæmt að berast undir Alþ. Alþ. á að fjalla um slíkar fjárveitingar sem þessar, jafnvel þó að þar sé verið að ráðstafa lánsfé. Ég fyrir mitt leyti get verið samþykkur því í öllum aðalatriðum að veita ríkisstj. heimild til þess að taka þau lán, sem þetta mál fjallar um. Ég er að vísu enn þá ósammála ríkisstj. um það að hafa ríkisskuldabréfalánin með þeim hætti, að þau skuli vera undanþegin framtalsskyldu og fellst ekki á nokkur önnur atriði í sambandi við formið, en ég get verið samþykkur því, að ríkisstj. fái heimild til að taka þessi lán. Hins vegar tel ég mig eiga fullan rétt á því sem alþm. að eiga hlutdeild í því að ákveða, hvernig eigi að ráðstafa þessum lánsfjárhæðum. Það er ekki og á ekki að vera einkamál ríkisstj. að ráðstafa þessum upphæðum, sem teknar eru að láni í sambandi við þessar framkvæmdir, og þó að þetta verði ekki frekar í þetta skipti en það hefur verið á undanförnum árum, þá vil ég vænta þess, að hæstv. ríkisstj. taki þessi mál til íhugunar á ný og að hún geti fallizt á, að það er rétt að breyta hér um. Það á að leggja drög að framkvæmdaáætlun fyrir Alþ. Alþ. á að fjalla um þær till. Þær eiga að sendast til n. og athugast þar. Þm. geta komið fram með sínar brtt. um ráðstöfun á þessu fé og það er Alþ., sem á að leggja blessun sína yfir þessa framkvæmdaáætlun og síðan á eftir henni að fara, en þetta á ekki að vera einkamál ríkisstj. Og þó að það kunni að vera svo, að þeim þyki þetta hagkvæmt, sem í ríkisstj. sitja hverju sinni, þá hygg ég nú, að þeir verði að hafa það í huga, að vissulega getur það verið svo, að þeir, sem nú eru í ríkisstj., verði utan ríkisstj. einhvern tíma og þá sjái þeir það, að hér er verið að taka af þeim stórkostlegan rétt, sem þeir eiga samkvæmt okkar grundvallarlögum, þar sem fjárveitingavaldið er Alþingis. Þetta hef ég minnzt á áður við afgreiðslu á hliðstæðum málum og ég geri það enn, en að öðru leyti ætla ég ekki að ræða málið hér við 1. umr. Það fer til fjhn., sem ég á sæti í, og þar mun ég leita eftir upplýsingum um ýmis atriði, eftir því sem mér þykir vera ástæða til.



Herra forseti. Það eru aðeins örfáar upplýsingar, sem ég ætlaði að leyfa mér að leita hjá hæstv. ráðh., af því að hann mæltist heldur til þess, að menn kæmu með fsp. núna, ef þeir hefðu þær á takteinum og kvaðst reyna að svara þeim, eftir því sem hann gæti, á þessu stigi. Ég sé, að í töflu II á bls. 5 í þessu frv. var greint frá hinum opinberu framkvæmdum, sem koma til samkv. þessu frv. Þar sé ég, að taldar eru 174.7 millj. til vega, en það eru ekki hinar raunverulegu framkvæmdir, heldur eru það 79.9 millj. Hitt eru skuldagreiðslur, 94.8 millj. Mér heyrðist hæstv. ráðh. segja í ræðu sinni áðan, að þessar framkvæmdir væru umfram það, sem vegáætlun segir til um. En svo segir neðanmáls í 7. lið: „Þar af fjárveitingar á vegáætlun 37,8 millj.“ og „Reykjanesbraut 14 millj.“, en hún er einnig á vegáætlun. Þarna eru 51 millj. kr. rúmar, sem eru óneitanlega á vegáætlun. Hvernig liggur í þessu? Það er öllum ljóst, að vegaframkvæmdir í landinu skv. vegáætlun eru fyrir miklu meiri upphæð en hér er greint, 174 millj., en samt eru hér taldir með liðir, sem eru í vegáætlun. Ég fæ ekki samhengi í þetta. Annað er það, sem ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh. Hér segir, að skuldagreiðslur vegna vega séu 94.8 millj., en hæstv. samgmrh. hefur sagt okkur fyrir nokkrum dögum, að vextir og afborganir af öllum vegaskuldum verði 64.5 millj. á þessu ári. Þarna munar æði miklu eða yfir 30 millj. Hvernig stendur á þessu? Þá vil ég spyrja, hvort þessar vegaskuldir, sem á að borga á þessu ári, tæpar 95 millj., hvort þetta eru bæði vextir og afborganir af skuldum eða eru þetta bara afborganirnar? Og loks, á maður að skilja það svo, að þessar tæpar 95 millj. séu allar skuldagreiðslur á árinu vegna vegalána, þannig að vegasjóður þurfi þá ekki að borga neina skuldir vegna slíkra lána?



Herra forseti. Ég skal reyna að lengja ekki tímann mikið. Það eru að vísu margar fsp., sem hér hafa komið fram, og athyglisverð ræða ein hefur verið hér flutt af hv. 1. þm. Austf.,sem vissulega hefði verið fróðlegt að gera að umtalsefni, ef lengri tími hefði verið til, vegna þess að þar var að finna mjög eftirtektarverðar kenningar í efnahagsmálum, peningamálum, en ég ætla ekki að þreyta þm. með langri ræðu um það. Ég ætla hins vegar að reyna fyrst og fremst að víkja að þeim atriðum, þar sem um beinar fsp. er að ræða í sambandi við frv. Hv. 1. þm. Vestf. spurði að tvennu. Í fyrsta lagi, hvort allt það fé, sem ég hefði verið að tala hér um, væri umfram vegáætlun. Ég held, að hann hafi misskilið mín orð þar, vegna þess að ég var að ræða um frv., sem hér var í þinginu. Ég sagði, að það fé, sem þar væri gert ráð fyrir að afla nú innan framkvæmdaáætlunarinnar, væri til viðbótar því fé, sem þar væri ráðgert að afla með sérstökum hætti. Ég sagði að það vantaði um 200 millj. núna til vega, og með þessum tvennum ráðstöfunum, annars vegar fjáröfluninni beint hér í þessu frv. eða innan framkvæmdaáætlunarinnar og hins vegar með hinni nýju fjáröflun til vegasjóðs,er verið að brúa þetta bil, en það felur ekki í sér, að ég hafi meint, að þetta væri utan vegáætlunar. Þessir vegir allir munu vera í vegáætlun, þannig að það er annað mál, sem ég veit, að hv. þm. skilur fullkomlega. Varðandi aðra fsp. hans, um skuldagreiðslur vegna vegagerða, hef ég ekki annað að segja en að þessar skuldir eru væntanlega eins og þær eru hér tilgreindar á þessu blaði, ég hef það ekki sundurliðað hjá mér. En þar kom einnig fram, að því er ég held, annar misskilningur hjá honum. Þessi listi, sem hér er á töflu II gefur alls ekki til kynna, að það eigi að taka inn á framkvæmdaáætlun alla þessa liði, sem þar eru taldir, heldur er verið að gera grein fyrir heildarframkvæmdunum, sem að hluta til eru fjármagnaðar innan framkvæmdaáætlunarinnar með hinni sérstöku fjáröflun, sem er í næstsíðasta lið. Svo eru aftur ótalmargir aðrir tekjustofnar, eigið fé og fjárveitingar, þegar tryggt og væntanlegt lánsfé eftir öðrum leiðum, og þar í er að finna fjárveitingarnar, sem einmitt eru til þessara vega á vegáætlun eða með öðrum hætti, svo að það merkir ekki, að þessar 94.8 millj. verði greiddar innan framkvæmdaáætlunarinnar, heldur er hér aðeins verið að bókfesta það, að í heildina eru skuldirnar eða greiðslubyrðin á þessum vegum sem hér segir: Samtals er þörfin 174 millj. og af því er gert ráð fyrir að afla innan framkvæmdaáætlunar 82.6 millj. Að hve miklu leyti það svo fer í að borga þessar 94.8 millj., um það er auðvitað ekkert sagt. Í mörgum greinum er það að vísu eingöngu afmarkað við skuldagreiðslur, eins og t.d. Keflavíkurvegurinn, hann er allur tekinn, ja, ekki allur, en að meginhluta til. Það er viss upphæð, sem fer í hann í vegáætlun. Það eru 43,7 millj., sem fara af framkvæmdafénu til þessa vegar, en fjárveiting til hans í vegáætlun er nokkur og eigin tekjur líka. Það er gert ráð fyrir, að það samtals, vegaskatturinn og fjárveitingin, sem er í vegáætlun til þess vegar, gefi 20.8 millj. og nokkurt framlag er einnig í þessu til þess að ljúka því verki. Ekki er enn lokið vegagerð hér handan við Hafnarfjörð, þannig að gert er ráð fyrir, að kostnaður við þennan veg á árinu 1968 verði 11.3 millj. Hér er því að sjálfsögðu um blandaða fjárþörf að ræða, annars vegar greiðslu á skuldum, hins vegar greiðslu á framkvæmdakostnaði, og síðan er tekið það sem á vantar, að hinir föstu stofnar standi undir greiðslunum og það fjármagnað innan framkvæmdaáætlunarinnar. Ríkið verður einhvern veginn að standa undir þessu, þetta eru opinberar skuldbindingar, og þá verður að afla fjárins með þessum hætti. Varðandi fsp. hv. 3. þm. Vesturl. um Heydalsveg, þá er það rétt, að hann er ekki í þessari framkvæmdaáætlun. Innan framkvæmdaáætlunarinnar eru yfirleitt ekki aðrir vegir en þeir, sem óumflýjanlegt er að afla fjár til, eins og ég sagði um Reykjanesbrautina, í samræmi við þær skuldbindingar sem hvíla á ríkinu. Sama er um Breiðholtsveginn að segja og um Kísilveginn, Landsvirkjunarveginn einnig, það verður að greiðast. Þetta var lagt út af Landsvirkjuninni og á að greiðast af ríkisfé. Og 10 millj. til viðbótar sem ég gat um, að væri afborgun af lausaláni í Hambros Bank vegna Keflavíkurvegar, bætist þarna einnig við, þannig að í þessari áætlun eru í rauninni engir almennir vegir aðrir en þeir, sem eðli málsins samkvæmt varð ekki hjá komizt að afla fjár til vegna skuldbindinga og vegna skuldagreiðslna, sem varð að standa undir. Það eru auðvitað tugir vega, sem ég geri ráð fyrir, að menn hefðu áhuga á, að aflað væri fjár til með þessum hætti, en það hafa ekki verið tök á því. Ég efast ekkert um og veit, að það er rétt hjá hv. þm., að Heydalsvegur er mikið nauðsynjamál, og það eru margir aðrir vegir, en það hefur ekki þótt fært að taka þá inn í þessa áætlun innan þess ramma, sem fjáröflunarmöguleikar afmarka. Hv. 4. þm. Austf. vék að því og einnig hv. 1. þm. Austf., að þetta bæri óheppilega að, þessa framkvæmdaáætlun. Æskilegast væri, að hún fylgdi fjárl. og sömuleiðis væri æskilegt, að áætlunin kæmi fyrst fyrir Alþ. og lægi fyrir, þegar frv. um lánsfjáröflun væri tekið til meðferðar og enn fremur, að eðlilegra væri, að formlega væri leitað samþykkis Alþ. á áætluninni. Þetta má allt til sanns vegar færa. Og gjarnan vildi ég, að hægt væri að láta framkvæmdaáætlun fylgja fjárl., en þess er naumast nokkur kostur, vegna þess að vissir þættir í henni eru alls ekki ljósir, þegar fjárlög eru samin, og margt af því, sem komið hefur til hér og hv. þm. munu sjá, þegar þeir fara að skoða þetta frv., eru atriði, sem alls ekki var vitað um, þegar fjárlög voru samin. Einn mjög veigamikill þáttur í þessu eru sjóðirnir, sem ekki eru ríkisframkvæmdir, en talið er ógerlegt að ákvarða fyrr en eftir áramót, hver sé fjárþörf sjóðanna. Það þarf að athuga, hve miklar lánveitingar þeirra hafi orðið árið áður, og framkvæmdasjóðurinn eða Seðlabankinn, sem hefur undirbúið það mál, hefur ekki hingað til talið gerlegt að leggja þær upplýsingar fram um áramót. En ég skal fúslega játa, að það væri æskilegt, að þetta væri þáttur í fjárlagaafgreiðslunni. Þetta stafar þó alls ekki af því, að ríkisstj. hafi haft einhverja löngun til að hafa þetta öðruvísi, heldur vegna þess, að þetta hefur a.m.k. hingað til ekki verið viðráðanlegt með öðrum hætti. Varðandi það atriði, að það sé æskilegt, að þm. fái rétt til þess að ráðstafa þessu fé og ríkisstj. eigi ekki að hafa þetta í sinni hendi, þá er þetta auðvitað allt rétt og í meginefnum ráðstafar Alþ. auðvitað því fé, sem aflað er til þessara framkvæmda. Þar er a.m.k. gerð grein fyrir því í öllum meginefnum, hvernig eigi að ráðstafa fénu, og sannleikurinn er nú sá, að þetta er að ákaflega litlu leyti fé, sem er til frjálsrar ráðstöfunar og raunar að engu leyti til frjálsrar ráðstöfunar fyrir ríkisstj. Þetta er yfirleitt vandamál, sem hún stendur andspænis og verður að leysa. Yfirleitt er ekki tekið inn í þessa framkvæmdaáætlun annað en þess konar viðfangsefni, að það leiðir algjörlega af eðli málsins, að þau verður að leysa. Það skal að vísu játað, að það hefur kannske verið farið fullgeyst í sumar ríkisframkvæmdir, s.s. einstaka skólabyggingar, sérstaklega á undanförnum árum, og það getur þá verið álitamál, hvort átti að taka aðra skóla. Um það hefur hins vegar aldrei verið nein deila hér á Alþ., að eðlilegt væri, að þeir skólar, sem hafa verið teknir, sem fyrst og fremst hafa verið menntaskólarnir, sætu í fyrirrúmi. En að öðru leyti er ríkisstj. í sannleika sagt bundin í langflestum greinum. Dyrnar sem hún gengur um, eru í rauninni ákaflega þröngar, þannig að hún getur ekki ráðstafað eftir geðþótta neinu fé. Og það munu menn bezt sjá af þessari áætlun, sem hér liggur fyrir, að yfirleitt er hver einasta upphæð, sem þar er um að ræða, þess eðlis, að hún er annaðhvort skuldagreiðsla eða þá greiðsla til þeirra framkvæmda sem ríkið hefur beinlínis skuldbundið sig til að leysa af hendi. Hv. 1. þm. Austf. sagði, að það væri farið að leika þann leik að taka fjárveitingar út af fjárlögum og fjármagna með lántöku. Þetta er ekki rétt nema að nokkru leyti. Í rauninni hafa engar fjárveitingar verið teknar út af fjárlögum. Heildarframkvæmdafé í fjárlögum til opinberra framkvæmda hefur hækkað ár frá ári,en það er rétt, að þetta hefur ekki verið tekið inn í fjárlög. Hér um að ræða upphæðir umfram það, sem Alþ. telur hverju sinni mögulegt að verja af skattheimtufé til þessara opinberu framkvæmda. Ég skal fúslega játa, að í mörgum greinum væri æskilegt, að þetta væri í fjárl. og við hefðum getað hækkað þessar fjárveitingar. En það hefur ekki verið talið gerlegt. Nú síðast átti að gera þetta, en ég skal játa, að við verðum að taka það aftur vegna þeirra þrenginga, sem við lentum í með afkomu ríkissjóðs á þessu ári vegna nýrra skuldbindinga. Efnislega get ég alveg fallizt á þetta sjónarmið, en hins vegar ekki á þá röksemd, að við séum hér að taka út, við séum hér að létta af ríkissjóði því, sem hann hafi borið til þessa, og raunverulega að fela útgjöld að þessu leyti. Það get ég ekki fallizt á. Hér er verið að auka fjárfestingar. Það er t.d. alveg greinilegt um flugmálin, sem á síðustu tveimur árum hafa fengið margfaldar fjárveitingar með þessum hætti einum, að það hafa verið tekin lán innan framkvæmdaáætlunarinnar. Sama er að segja um skólamálin, sem hafa hækkað ár frá ári, meira en aðrar framkvæmdir. Og engu að síður hefur verið talið óumflýjanlegt að afla einnig fjár með lánum, til þess að hægt væri að vinna að ákveðnum verkefnum í stærri áföngum en fjárveitingar hafa leyft. Hv. 1. þm. Austf. spurðist fyrir um það, hvaða heimildir væru til þess að verja fé til þeirra framkvæmda, sem gert er ráð fyrir hér í framkvæmdaáætluninni, eða hvort þörf væri á að afla sérstakra heimilda í því skyni. Ég tel ekki, að það sé þörf að afla neinna heimilda í þessu sambandi. Ýmist eru heimildir fyrir hendi eða þessar framkvæmdir eru með þeim hætti, að það hefur ekki sérstaklega þótt ástæða til að afla til þeirra heimilda á undanförnum árum. Við skulum taka Rafmagnsveitur ríkisins. Þær hafa á hverju ári notað mikið lánsfé, en það hefur ekki verið borið undir Alþ. sérstaklega, hvaða mannvirki þær réðust í. Við vitum, að átt hefur sér stað aukning á dísilstöðvum og viðbót við stöðvar og dreifikerfi og eitt og annað, sem aldrei hefur verið aflað sérstakra heimilda fyrir. Þetta er fyrirtæki, sem hefur tekið sín lán til þeirra framkvæmda, sem hverju sinni hefur verið talið óumflýjanlegt að ráðast í. Um gufuveituna í Námaskarði getur verið álitamál, ef í hana verður ráðizt. Hún er í rauninni þáttur af Laxárvirkjunarvandamálinu, og ef í hana verður ráðizt, verður það í samráði við stjórn Laxárvirkjunar, sem er sameignarfyrirtæki ríkis og Akureyrarbæjar. Sérstök lagaheimild er þegar fengin fyrir Laxárvirkjun, þannig að ég tel, að Námaskarðsveitan mundi falla með eðlilegum hætti undir þá heimild. Gufuveitunni í Reykjahlíð fylgja vissar skuldbindingar, sem um getur í samningi þeim, sem gerður var í sambandi við Kísiliðjuna, og á ekki að þurfa að leita sérstakrar heimildar vegna hennar, því að hún er einn þáttur í því, sem ríkið tók þar á sig að inna af hendi. Um jarðborun á Reykjanesi er það að segja að það hefur hingað til ekki verið aflað sérstakrar heimildar fyrir framkvæmdum á vegum jarðhitadeildar Raforkumálaskrifstofunnar. Það er gerð sérstök áætlun um það, sem gengið er út frá í orkulögum, að komi til meðferðar í orkuráði og sé síðan endanlega samþ. af ráðinu, en það hefur ekki verið aflað neinnar sérstakrar heimildar fyrir einstökum jarðborunum. Landshafnirnar eru að sjálfsögðu byggðar samkvæmt lögum um þær. Þetta fé, sem hér er um að ræða, á að renna til þriggja núverandi landshafna, Njarðvíkur og Þorlákshafnar aðallega og að nokkru leyti til Rifshafnar. Fyrir öllum þessum höfnum eru ákveðin lög, sem heimila framkvæmdir á þeirra vegum. Vegirnir eru, að ég hygg, innan vegáætlunar, Reykjanesbraut er það einnig, og þar er gert ráð fyrir að fjármagna framkvæmdir með vissum hætti, svo að það þarf því í rauninni ekki annað en afla lántökuheimildanna. Vegirnir hafa allir verið lagðir eða á þeim byrjað með heimildum frá Alþ., þannig að ég sé ekki, að hér sé um neinn nýjan veg að ræða, sem ekki er til á vegáætlun. Skipting fjár til flugmálanna hefur ekki verið framkvæmd af Alþ. til þessa, heldur er þar um að ræða heildarfjárveitingu, sem er síðan skipt af flugráði og endanlega af flugmálaráðh. Alþ. hefur ekki skipt þessu framkvæmdafé, svo að það er ekkert vald af því tekið í því efni. Varðandi skólana og sjúkrahúsin er um að ræða sömu fjárhæðir og samþykktar voru í fjárl., þannig að þar er aðeins um að ræða að verja því fé í samræmi við það, sem gert var ráð fyrir í fjárl., og ekki ætlunin að breyta því á neinn hátt efnislega. Fyrir Búrfellsvirkjun er lagaheimild, og um lögreglustöðina í Reykjavík vita menn, að hún hefur verið hér í byggingu í mörg ár og sérstök heimild fyrir því, samkvæmt viðkomandi lögum, að hún verði byggð. Og hinir einstöku fjárfestingarlánasjóðir, sem eiga að taka fé að láni, hafa allir heimildir til lántöku í sínum sérlögum. Ég gæti að vísu svarað hér öllum einstökum atriðum, sem hv. 1. þm. Austf. bar fram fsp. um, varðandi skiptingu fjár til hafna og vega, en ég sé ekki ástæðu til að vera að þylja það hér yfir nokkrum hv. þm., heldur tel ég eðlilegt, að það komi til meðferðar í n., og ég hef gert ráðstafanir til þess, að hv. n. fái allar þær upplýsingar sem hún óskar eftir, sem er sjálfsagt og eðlilegt, og skal ég ekki telja eftir neina vinnu við það. Ég held, að ég þurfi því ekki að víkja meira að einstökum atriðum varðandi frv. sjálft, en eins og ég áðan sagði, hefði verið ákaflega fróðlegt að víkja að stefnu hv. 1. þm. Austf. í efnahagsmálum. Það yrði bara of langt mál að fara út í það hér, en mér skildist nánast sagt á hans ræðu, að hann teldi ákaflega hæpið eða a.m.k. að þá væri mjög illa komið, ef þyrfti að taka erlend lán til þess að fjármagna þessar ríkisframkvæmdir. Hann taldi hins vegar alveg fráleitt að leggja það á bankakerfið að leggja fram 10% af sparifjáraukningu, og það mætti alls ekki selja verðtryggð skuldabréf, vegna þess að það yrði til þess að draga fé frá atvinnuvegunum. Eins og ég áðan sagði, hefur ríkisstj. haft fullan skilning á því að fara eins hófsamlega í þetta og auðið er, en hún hefur ekki séð önnur úrræði til þess að afla fjár en einhverjar lántökur á þennan hátt. Það er hins vegar til önnur leið, og hún er sú að afla miklu meira fjár með sköttum. Hvort það er nákvæmlega það, sem við ætlum að gera í dag, skal ég ekkert um segja, en einhver úrræði verður að hafa til að ná fénu, úr því að menn eru sammála um það, og einnig hv. 1. þm. Austf., að sjálfsagt sé að leggja í þessar framkvæmdir, og hann vildi ekki draga úr því, að út í þessar framkvæmdir allar yrði ráðizt. Það var að vísu ein leið kannske, sem er rétt að játa, að hann benti á. Hún er sú að auk þess, sem nú væri ekki ástæða til þess að binda sparifé, væri það í rauninni ekkert atriði, hvað væri gefið út mikið af seðlum, og þess vegna mættum við bara fjármagna þetta með því að láta seðlapressuna velta. Ég held nú, að það þurfi ekki að orðlengja mikið um það, hver afleiðing af slíkri stefnu eða ráðslagi mundi verða, ef út í það yrði farið. Hv. þm. sagði, að stefna ríkisstj. hefði verkað eins og seigdrepandi eitur á atvinnuvegina. Það er rétt, að hans stefna, ef hún hefði verið hér í útfærslu seinustu árin, hefði ekki verkað sem seigdrepandi eitur, heldur hefði það drepið samstundis.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Hæstv. ráðh. hefði alveg getað sparað sér þann útúrsnúning, sem hann var með í lok sinnar ræðu, því að hann var honum ekki til sóma á nokkurn hátt. Það sómir sér ekki vel fyrir fjmrh. að ræða um þýðingarmikil efnahagsmál eins og hann gerði í lok sinnar ræðu. Það er með öllu ósæmandi að tala eins og krakki og látast ekki skilja, að það er álitamál, hvað seðlabankakerfið á að leggja mikið inn í bankakerfi landsins. Það er engin föst formúla til fyrir slíku, og það er álitamál, hvað það eigi að vera mikið. Það er atriði, sem verður að meta hverju sinni, og það er ekki annað en útúrsnúningur að halda því fram, að ég hafi sagt, að það skipti engu máli, hvað mikið væri gefið út af seðlum. Ég sagði, að það væri álitamál, hvað Seðlabankinn ætti að leggja mikið inn í lánakerfið. Vitanlega þýðir ekkert að bjóða hv. þm. upp á þann barnaskap í málflutningi, að það sé hægt að segja á einhverri tiltekinni stundu, að það séu ekki peningar til í Seðlabankanum. Og það af þeirri einföldu ástæðu, að það er látlaust álitamál, hversu mikið peningamagn skuli setja í umferð fyrir tilstuðlan Seðlabankans. Hæstv. fjmrh. reyndi ekki að ræða það með neinum rökum, sem var aðalatriðið í því, sem ég hélt fram, að Seðlabankinn lagði inn í rekstrarlánakerfið nálega 920 millj. nettó 1959, en núna leggur hann minna en ekki neitt inn í rekstrarlánakerfi viðskiptabankanna. Minna en ekki neitt. Þar að auki hefur viðskiptahönkunum verið gert að leggja í fjárfestingarlán til viðbótar. Hvar er það lögmál skráð, að þetta skuli vera svona, en ekki öðruvísi? Þetta er aðeins stefna, sem hæstv. ríkisstj. hefur tekið, og hún er fólgin í því að reyna að halda jafnvægi í þjóðarbúskapnum, reyna að vega á móti áhrifum síldaruppgripanna í þjóðarbúskapnum með því að draga saman það fjármagn, sem rekstrarlánabankarnir hafa til meðferðar. Þessa aðferð væri kannske hægt að nota án þess að stórtjón hlytist af, í landi, þar sem mikið væri um einkafjármagn í fyrirtækjunum, og þar, sem fyrirtæki væru lítið háð rekstrarlánastarfsemi bankanna. En í okkar landi, þar sem fyrirtækin eru mjög mikið háð lánsfé í sínum rekstri, meira háð því en víðast hvar annars staðar, og þar sem einkafjármagn er of lítið, til þess að það geti komið inn í atvinnureksturinn í staðinn fyrir það, sem út úr honum er dregið með þessu móti, hlaut þetta að hafa í för með sér stórhættulegar afleiðingar fyrir atvinnulífið, eins og glöggt hefur komið fram. Það verður ekkert fyrirtæki rekið á útúrsnúningum hæstv. fjmrh., þeir eru léttir í vasa og einnig hnýfilyrði hans. Það lifir enginn á þeim. Þetta er miklu meira alvörumál en svo, að það sé sæmandi fyrir ráðh. að neita því að ræða þetta með rökum en kasta þess í stað fram ósæmilegum dylgjum, algjörlega ósæmilegum dylgjum og barnalegum, nánast eins og götustrákar gera. En þannig leyfði hæstv. ráðh. sér að ræða þessi mál áðan í lok sinnar ræðu. En það tel ég götustrákamál að hafa það eitt að segja um þau rök, sem ég lagði hér fram, byggð á óvéfengjanlegri skýrslu um þróunina í þessum málum, að ég hefði haft það eitt til þessara mála að leggja, að það væri ekkert atriði, hvað út væri gefið af seðlum. Svo var það búið. Þetta var afgreiðsla ráðh. á þessu vandamáli.



Herra forseti. Þegar ég sá frv. um breytingar á mörkum Eskifjarðarhrepps og Reyðarfjarðarhrepps í Suður-Múlasýslu á þskj. 323, hélt ég, að þarna væri um eitthvert algert friðar- og samkomulagsmál að ræða. Þarna eru fulltrúar þriggja stjórnmálaflokka, sem standa að flutningi málsins og lítur þess vegna út fyrir, að algert samkomulag sé um það. Þegar málið var rætt í heilbr.- og félmn., var okkur sagt frá gögnum, sem fyrir lægju í málinu og bentu til þess, að samkomulagið væri ekki algjört, þ. e. a. s. þó þm. hefðu komið sér saman um frv. flutning um málið, væru íbúarnir þarna á þessu landsvæði, sem frv. tekur til, ekki með öllu sammála um það. Efni málsins er í skemmstu máli, að farið er fram á, að Eskifjarðarhreppur fái landstækkun, og hann býr vissulega við mjög þrönga landkosti, en þetta sé gert á kostnað Reyðarfjarðarhrepps og allmikið land, sem nú tilheyrir Reyðarfjarðarhreppi, verði tilheyrandi Eskifjarðarhreppi. Þessu hafa Reyðfirðingar almennt mjög mótmælt og virðast vera frv. mjög svo andvígir. Upphaflega mun það vera svo, að hreppaskipting átti sér stað 1907. Þá voru þeir aðskildir, Helgustaðahreppur, Eskifjarðarhreppur og Reyðarfjarðarhreppur, og við þau skipti hefur Eskifjarðarhreppur fengið mjög þröngt land, svo þröngt land, að furðulegt má telja. Mér hefur verið tjáð, að meginástæðan til þess, að þeir þá ekki fengu meira landrými sé sú, að Eskfirðingar hafi þá ekki óskað eftir rýmra landi, hafi alls ekki viljað taka við landinu inn fyrir sín sveitarmörk, landinu í fjarðarbotninum, sem nú er verið að óska eftir að falli undir Eskifjarðarhérað. Af hverju? Ja, nú veit ég ekki fullar sönnur á, en mér er tjáð, að fyrir fjarðarbotninum, á því landi, sem nú er kallað Eskifjarðarkálkur, - kálkur er mér sagt, að sé austfirzkt orð og þýði útbyggð; ég hef nýlega öðlazt þessa vizku, en kem henni hér með inn í þingtíðindin - hafi verið nokkrar fátækar, barnmargar fjölskyldur, og Eskfirðingar óttuðust þá aukin sveitarþyngsli af þessum landshluta og vildu hafa hann utan við sín mörk. Áin, sem vellur þarna í fjarðarbotninn, var því látin skilja Löndin milli Reyðarfjarðarhrepps og Eskifjarðarhrepps, og er svo enn. En ég tel rétt, að það fari ekki fram hjá hv. þm., að hér er ekki um samkomulagsmál að ræða nema á milli þm.  Það má því segja það, að það er ekki ofsögum af því sagt, að Eskfirðingar eru illa settir, þegar þeirra land er gróðurlítið og grýtt, ekki hægt að grafa dauða í því og sól skín varla á þá. Þetta er alveg ömurlegt, en svona er þetta og ég er ekkert að draga fjöður yfir þetta. Þetta mælir kannske á mót þeirri niðurstöðu, sem ég kemst samt að. En þessi mál eru sem sé búin að vera deilumál frá því 1930. 1931 reynir Sveinn í Firði enn að fá landakaupin samþykkt til handa Eskifjarðarhreppi. Það tekst ekki heldur. Svo er mér kunnugt um, að 1945 er þetta reynt og enn fremur 1966. En aldrei hefur Alþ. treyst sér til að höggva á hnútinn og breyta mörkum hreppanna gegn eindregnum mótmælum annars sveitarfélagsins, sem sé Reyðarfjarðarhrepps. Og það verð ég að segja, að mér finnst afskaplega harkalegt að leysa þetta mál á þann veg, þótt það sé eftir eindreginni ósk Eskfirðinga, en gera það alveg gegn hatrömmum mótmælum Reyðfirðinga. Breytingar á mörkum sveitarfélaga hafa sjaldan verið gerðar hér á Alþ. nema eftir samkomulagsleiðum milli sveitarfélaganna, og er mjög illt að þurfa að breyta út af því. Nú segja Eskfirðingar, að þeir þurfi mjög á landinu inn í fjarðarbotninn að halda, því að það er ekki eingöngu vandamál með kirkjugarðinn, heldur eru þeir einnig byrjaðir að byggja stór mannvirki þarna inni í fjarðarbotninum. Þar mun vera að rísa eða risin síldarverksmiðja og þar er verið að byrja að byggja aðalhöfn Eskfirðinga, og það furðulega er, að deilumálin eru nú m. a. um útsvör varðandi þessi stóru mannvirki þarna. En þar mun einmitt vera komið að mjög viðkvæmu máli. Það er talið, að áin hafi jafnvel breytt sér, og það er magnað deilumál líka frá því að hún var áður sem landamerki þarna í milli hreppanna. Og nú er mér tjáð, að þar sem Eskfirðingar vilja nú tryggja sér útsvörin af þessu stóra fyrirtæki þarna, sé um að ræða eitthvað af fátæku börnunum sem þeir ekki vildu fá inn fyrir sín sveitarmörk 1907. Ég veit ekki fullar sönnur á þessu, en mér er sagt þetta, og það gerir málið enn þá meira viðkvæmnismál. Það er enginn vafi á því, að Eskfirðingar sækja þetta fast og hafa lagt fast að sínum þm. og þeir tekið málið að sér nú og orðið sammála um að flytja um þetta sameiginlegt frv. En þá rísa upp mótmælin, eins og alltaf hefur gerzt á þeim 30–40 árum, sem þetta mál nær yfir. Reyðfirðingar mótmæla, og það liggja hér fyrir tvenn mótmæli, sem frsm. hefur sennilega skýrt d. frá og ég vil aðeins vekja athygli á. Það eru í fyrsta lagi mótmæli frá ábúendunum á Hólmalandi og Flateyri, sem mun vera í landi Hólma í Reyðarfirði, stórbýlisins, sem hér á að skipta. Hólmar í Reyðarfirði skiptast í tvennt, ef þetta frv. verður samþ. Þessir ábúendur á býlunum tveimur, sem eru í landi Hólma, mótmæla. En mótmælin eru viðameiri og þyngri en þetta, því að Reyðfirðingar, sveitarstjórnarmenn og íbúar Reyðarfjarðarhrepps, láta ekkert minna duga heldur en mjög harðorð og ákveðin mótmæli gegn frv. Það eru hér undirskriftaskjöl upp á 10 síður frá íbúum Reyðarfjarðarhrepps, 20 ára og eldri, og það hlýtur þess vegna að vera nærri því hvert mannsbarn af fullorðna fólkinu í Reyðarfjarðarhreppi, sem mótmælir. Þau eru örstutt, mótmælin sjálf, en því eindregnari. Með leyfi hæstv. forseta eru þau á þessa leið: „Við undirritaðir íbúar Reyðarfjarðarhrepps, 20 ára og eldri, mótmælum eindregið af gefnu tilefni hvers konar skerðingu á Reyðarfjarðarhreppi frá því, sem hann er nú. Lítum við mjög alvarlegum augum á það, ef þm. kjördæmisins hyggjast knýja fram með lagaboði breytingu á hreppamörkum Reyðarfjarðar- og Eskifjarðarhrepps á sama tíma og yfir stendur endurskoðun á stækkun sveitarfélaga á vegum félagsmálaráðuneytisins.“ Þetta niðurlag mótmælanna vakti athygli mína, og ég hafði þess vegna samband við skrifstofu Sambands ísl. sveitarfélaga og spurðist fyrir um það, hvað liði tilraunum í þá átt að sameina þessi sveitarfélög, og fékk þá vitneskju um það, að fundir hefðu verið haldnir með hreppsnefndunum þremur, Eskifjarðarhrepps, Helgustaðahrepps og Reyðarfjarðarhrepps, og mér voru send afrit af þeirri fundargerð. Af þeirri fundargerð virðist mér ljóst, að öll sveitarfélögin taka það í mál að athuga um sameiningu og sérstaklega aðgætti ég, hvernig hreppsnefnd Reyðarfjarðarhrepps hefði tekið í það mál. Mér virðist, að hún hafi að vísu ekki verið þar hvetjandi aðili, en það, sem mér þótti máli skipta, var að ganga úr skugga um, hvort þeir hefðu ekki léð máls á sameiningu, og sé ég í fundargerðinni, að þar taka ekki aðeins einn, heldur tveir af hreppsnefndarmönnum Reyðarfjarðarhrepps það fram, að þeir séu alls ekki lokaðir fyrir þeim möguleika að sameina Eskifjarðarhrepp og Reyðarfjarðarhrepp. Einn þeirra segir, að það megi alls ekki skilja yfirlýsingu þeirra, sem þeir lögðu fram á fundinum, á þann veg, að þeir telji sameiningu útilokaða. Og annar hreppsnefndarmaður Reyðarfjarðarhrepps segir: Hún, þ. e. hreppsnefndin, er því ekki mótfallin að halda sameiginlegan fund og ræða þau mál, er nm. koma sér saman um að taka fyrir á hverjum tíma, og bætir því við, að grg. megi ekki taka sem svo, að sameining sé ekki möguleg. Og annar hreppsnefndarmaður úr Reyðarfjarðarhreppi segir, að hann telji þá Reyðfirðinga geta samþ. till. um athugun á sameiningu allra sveitarfélaganna, þ. e. a. s. Helgustaðahrepps, Eskifjarðarhrepps og Reyðarfjarðarhrepps. En þarna á að taka bara land úr landi Reyðarfjarðar og skerða þannig Reyðarfjarðarhrepp og sameina þann hluta hreppsins Eskifjarðarhreppi. Því virðast þeir vera mjög andvígir og viðkvæmir fyrir því og andvígir því. Nú er spurningin: er búið að fullreyna þennan möguleika að leysa þetta viðkvæma deilumál milli sveitarfélaganna með sameiningu sveitarfélaganna? Mér virðist fundinum hjá sveitarstjórnarmönnunum og fulltrúa Sambands ísl. sveitarfélaga ljúka á þann veg, að málið sé á viðræðustigi, en hvergi nærri fullreynt. En það sýnist mér, að deilumálin um mörkin þarna inni í Eskifjarðarbotninum, vandamálin um útsvarsréttindin hjá sveitarfélögunum og þeim stóru fyrirtækjum og hafnarmannvirkin á þessu umdeilda svæði, kirkjugarðinn og malartökuna og skreiðarhjallana og allt það, sem þarna skiptir máli í þessum flóknu deilumálum, sé hægt að leysa með því, að hreppamörkin hverfi þarna í burtu og Reyðarfjarðarhreppur og Eskifjarðarhreppur verði eitt sveitarfélag. Þarna eru tvö myndarleg kauptún, eins og öllum er kunnugt. Það eru nær 900 manns á Eskifirði og á 7. hundrað manns í Reyðarfjarðarkauptúni og þarna yrði því, ef þessi sveitarfélög sameinuðust, þá yrði þarna sveitarfélag með u.þ.b. 15–1600 manns. Sveitarfélag, sem gæti fengið sterka aðstöðu á Austfjörðum og haft sinn lækni, haft sveitarstjóra og framkvæmdastjóra í sínum málum og borið slíkt vel uppi og þannig áreiðanlega fengið miklu betri starfsaðstöðu sem sveitarfélag. Kostirnir eru alveg augljósir við þetta og þessi viðkvæmu deilumál væru með því leyst, ef þetta væri hægt. En mér sýnist þetta sameiningarmál einmitt vera nú í miðjum klíðum. Annar möguleiki væri kannske til heldur en sá að kljúfa endilega í sundur land Hólma í Reyðarfirði, þess mikla og forna stórbýlis, sem mér skilst, að Reyðfirðingum sé nokkuð viðkvæmt. Þá væri hugsanlegt, að það nægði Eskfirðingum að fá land eyðijarðarinnar Borga þarna í fjarðarbotninum og að landamerki Borga og Hólma yrðu aftur sveitarmörkin, ef ekki tækist að sameina sveitarfélögin bæði. Um það, hvort þeir möguleikar eru fyrir hendi, vita Austfjarðaþm., flm., betur. Maður skyldi þó ætla, að búið væri að fullreyna þá leið líka. Er sameiningarleiðina, að sameina hreppana, virðist mér alveg liggja skjallega fyrir mér, að ekki er búið að reyna til þrautar. En allar leiðir finnst mér, að verði að reyna til fulls, áður en öðru sveitarfélaginu er misboðið svo, að málið sé knúið fram með löggjöf á Alþ. gegn eindregnum mótmælum svo að segja hvers einasta fullorðins manns í því sveitarfélagi. Það er vandræðalaust undir öllum kringumstæðum. Úr því að málið er nú búið að vera deilumál í 30–40 ár, finnst mér varla, að það geti ráðið örlögum eða haft verulega þýðingu, þó að sameiningarmöguleiki sveitarfélaganna væri nú reyndur af fullum krafti og þetta mál, sem sætir svo eindregnum andmælum frá hendi Reyðfirðinga, verði látið bíða til næsta Alþ. og þá því aðeins flutt á ný, að ekki hefði tekizt að fá sameiginlega lausn á málinu. Ég hef því hugsað mér að flytja á þessu stigi málsins till. til rökst. dagskrár á þessa leið: „Þar eð sameining sveitarfélaga er nú mjög á dagskrá, umr. um sameiningu umræddra sveitarfélaga eru hafnar, en ekki reyndar til þrautar og þar eð sameining Eskifjarðarhrepps og Reyðarfjarðarhrepps mundi leysa hið viðkvæma vandamál, sem frv. fjallar um, ályktar þingið að fresta afgreiðslu frv., meðan gengið er úr skugga um, hvort sameining sveitarfélaganna megi takast og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá.“ Það gæti farið svo, að athugun á þessu að reyna sameiningarleiðina tefði málið nokkra mánuði, en niðurstaðan yrði þá aldrei önnur en sú, að ef sameiningin tækist ekki, vita Reyðfirðingar það, að löggjöfin mundi koma og þá verð ég að segja, að þá yrðu þeir að sætta sig við það. En þeir hefðu átt þann möguleika að ganga til samninga um sameininguna í millitíðinni. En það er alveg greinilegt af lokum þeirrar fundargerðar, sem ég hef hérna fyrir mér, að samningaviðræður um sameiningu sveitarfélaganna eru ekki enn þá fullreyndar, því að þeir halda þar opnum leiðum, Reyðfirðingar, og segja, að það megi ekki taka yfirlýsingu þeirra þannig, að þeir séu ekki til viðræðu um málið, og annar þeirra segir m. a. s., að þeir séu alls ekki á móti sameiningu hreppanna í einhverri mynd á annan veg heldur en þann að sundurlima Hólma í Reyðarfirði og taka hluta af landi Reyðarfjarðarhrepps og leggja það undir Eskifjarðarhrepp. Því eru þeir andvígir og hafa verið það svo langt sem sögur herma, eins og ég hef nú rakið, þegar Sveinn í Firði var að berjast með þetta mál 1930 og 1931, og Alþ. hefur ekki séð sér fært fram að þessu að afgreiða málið með löggjöf gegn eindregnum vilja annars sveitarfélagsins, en að vísu samkv. eindregnum óskum hins.



Herra forseti. Það er ekki til þess að fara að þræta um þetta, heldur til þess að gefa upplýsingar, sem ég vildi fá að koma hér að nokkrum orðum, áður en menn færu í matinn. Annars var mér ofarlega í huga áðan að skjóta því til hæstv. forseta, hvort ekki væri hægt að ljúka þessum störfum núna fyrir matinn. Er það svo mikið, sem eftir er? Ég spyr. En varðandi málið, sem er til umr., og ræðu hv. 9. þm. Reykv. (HV) vil ég taka það fram, að strax við 1. umr. lét ég þess greinilega getið, að málið væri ágreiningsmál heima fyrir að sjálfsögðu, vegna þess að hingað koma engin önnur mál af þessu tagi en þau, sem ágreiningur er um. Ef enginn ágreiningur er um hreppamörk heima fyrir og samningar takast, þá koma málin ekki hingað. Við höfum ekki farið neitt dult með þetta að sjálfsögðu. Stundum næst ekki samkomulag heima fyrir og þá verður Alþ. að setja um þetta löggjöf. Ég vil taka fram, að það er ekki að misbjóða neinum, þó að hér séu sett hreppamörk, sem mótmælt er heima fyrir, því að fyrir því eru mýmörg dæmi úr þingsögunni. Er skemmst að minnast, þegar Keflavíkurkaupstaður var stækkaður á kostnað Gerðahrepps, en þá voru eindregin mótmæli að sjálfsögðu gegn því af hendi íbúa Gerðahrepps. Og sjálfur man ég ekki eftir því, að nokkur hreppur hafi nokkurn tíma samþykkt að láta nokkuð, sem heitið getur, af landi til annars. Það eru eðlileg viðbrögð manna að hafa vaðið fyrir neðan sig með mótmæli, m.a. til þess að fá bætur, ef ástæða þykir til. Einmitt í þessu frv., sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir bótum til Reyðfirðinga. Ástæðan til þess að við erum með þetta mál núna og leggjum mikla áherzlu á að fá það afgreitt einmitt nú, er sú, að hreppamörkin fá ekki staðizt lengur eins og þau eru. Það getur enginn sanngjarn maður haldið öðru fram með rökum. Eftir að höfnin á Eskifirði var færð inn í fjarðarbotninn rúmast Eskifjarðarkauptún ekki lengur í Eskifjarðarhreppi. Það hefur raunar ekki rúmazt þar að fullu lengi vel, því að það hefur t. d. ekki verið pláss fyrir kirkjugarðinn í Eskifjarðarhreppi og ýmislegt fleira, sem orðið hefur að hafa í öðru sveitarfélagi, sem menn gjarnan vilja hafa í sínu byggðarlagi. Menn hafa ekki hafizt handa fyrr en þeir máttu til í þessu efni, eins og gengur og gerist, þegar um ágreining er að ræða og mótmæli. En nú er ekki lengur hægt að bíða, eftir að stefnan var tekin í hafnarmálinu. Mörkin eru sett mjög sanngjarnlega, því að það er fylgt vatnaskilum nokkurn veginn á Hólmahálsi, og það þýðir, að Eskifjörður verður í Eskifjarðarhreppi. Innan hreppsins verður ríflega hafnarsvæðið með strandlengjunni og lítill dalur, sem inn frá fjarðarbotninum gengur, þar sem kirkjugarður þeirra Eskfirðinga er, m. a. eru að vísu þrjú býli, og ábúendur þar hafa sagt, að þeir óskuðu ekki eftir því, að breytt væri til. En slíkt verður samt að gera, eins og rökin liggja fyrir og hér hefur verið upplýst í umr. Að lokum vil ég svo segja það varðandi sjálfa rökstuddu dagskrána um að fresta málinu til þess að reyna sameiningu, að sjálfsögðu er það eitt af því, sem við þm. höfum athugað mjög gaumgæfilega, því að það stendur enginn í því að gamni sínu að flytja svona mál og reyna að koma því í gegnum þingið, sem margir eru óánægðir með. Menn geta svo sem ímyndað sér, hvort við höfum ekki reynt allar leiðir í þessu og m. a. höfum við allir í sameiningu, þm. Austf., kynnt okkur það mjög gaumgæfilega, hvort grundvöllur væri fyrir sameiningu. Og það er sameiginlegt álit okkar, að svo sé ekki. Hv. þm. geta ímyndað sér, hvort við höfum ekki viljað, ef hægt væri, komast hjá að flytja mál, sem ágreiningur er um af þessu tagi. En það er sameiginlegt álit okkar allra, að það sé enginn jarðvegur fyrir því eins og nú standa sakir eða í næstu framtíð, að um slíka sameiningu geti orðið að ræða. Þess vegna erum við hér með þetta mál. Við teljum engan grundvöll fyrir sameiningu að vandlega íhuguðu ráði og athugðu máli. Ég er alveg sannfærður um, að ef hv. 9. þm. Reykv. (HV), sem hér talaði áðan, hefði verið þm. fyrir Austurland og unnið með okkur að þessu máli í vetur og undanfarið, hefði hann verið með okkur flm. að þessu máli. Um það er ekkert að efast, vegna þess að það getur enginn verið þm. upp á það að láta hreppamörk standa eins og þau eru nú þarna. Við reynum að fara millileið í þessu. Við höfum ekki gengið nándar nærri eins langt og Eskfirðingar töldu nauðsynlegt, og við gerum ráðstafanir til þess, að Reyðarfjarðarhreppur fái kauparétt á jörðinni Hólmum, sem nú er í afnotum Eskfirðinga, þetta er margbrotið mál og margt gert til þess að þræða hinn gullna meðalveg, sem við teljum okkur hafa tekizt, og munum við standa reikningsskap fyrir þessu. Þetta vildi ég að kæmi fram, að málið hefur verið gaumgæfilega skoðað.



Herra forseti. Þó að það sé nú kominn kvöldmatartími og ég viti, að sumir þm. kunni að vera svangir, verðum við nú mikið á okkur að leggja fyrir stór ágreiningsmál og að gefa okkur tóm til að athuga þau, þó að komið sé nálægt páskafríinu. Ég skal nú samt ekki vera langorður um þetta mál. Það ber ekki mikið efnislega á milli. Það er viðurkennt af öllum, að Eskfirðingar hafa mikla þörf fyrir aukið landrými. Hins vegar verður ekki úr því bætt, nema því aðeins að annaðhvort fá samkomulag við Reyðarfjarðarhepp um sameiningu sveitarfélaganna eða kljúfa land af Reyðarfirði og leggja það undir Eskifjörð. Það, sem okkur ber á milli, er einungis það, að ég tel ófæra þá leið að leysa málið gegn vilja hvers einasta manns í Reyðarfjarðarhreppi. Hv. 1 þm. Austf., einn af flm., sagði það, að málið væri hér eingöngu vegna þess að það væri deilumál. Það var hér 1930, af því að það var deilumál og Sveinn í Firði kom því ekki í gegn. Það var hér líka 1931, af því að það var enn þá deilumál og því var ekki komið í gegn. Alþ. vildi ekki heita annað sveitarfélagið því ofríki að taka af því landið. Það kom hér 1945 og Alþ. féllst enn ekki á það að leysa málið á þennan veg. Það kom hér líka 1966 og enn vék Alþ. því frá sér. Og nú 1968 höfum við það og málið liggur alveg eins fyrir. Alþ. hefur í öll skiptin vísað því frá sér, af því að deilan hefur verið svo hatrömm um þetta mál.

Hver flutti það 1966? Þetta er algerlega rangt.

Það er vitnað hér til þess í þskj., að það hafi einnig legið fyrir Alþ. 1966.  „Mörk Eskifjarðarhrepps í Suður-Múlasýslu skulu vera sem hér segir: Frá Hólmanestá eftir línu dreginni í beina stefnu á stað 3 m í hánorður frá svonefndu Völvuleiði á Hólmahálsi og þaðan beina stefnu á austurkamb Hólmatinds. Síðan inn eggjar á vatnaskilum um Miðaftanstind og Kambafell í hæsta leiti Eskihnjúks. Eftir það gildir eldri hreppamarkalína um Tungufell og Fönn, út eggjar í Svartafell og þaðan til sjávar.“ Þarna er mjög nákvæmlega tiltekið, hvernig hreppamörkin skuli liggja, af því að þarna má ekki skeika um meira í síðasta deilumáli. Línan verður að vera 3 metra í hánorður frá svonefndu Völvuleiði á Hólmahálsi. Þetta vissu flm. ekki, þegar þeir fluttu málið, höfðu ekki gefið sér tíma til þess að vanda svo til flutningsins, að frambærilegt væri og brúklegt, og þeir flýttu sér að skrifa þeim og segja: „Nei, við verðum að breyta eiginlega megininnihaldi frv.“ Ég held, að það gæti komið til mála, að það þyrfti að athuga málið enn þá betur: Mér virðist það. Það varð líka að breyta 4. gr. frv. frá því, sem það var áður flutt. Það fer venjulegast svona, þegar margra flokka menn fara að sameinast um eitt mál. Þá er það venjulega annaðhvort illt mál eða vitlaust mál, og ég held, að þetta sé einmitt það. Ég er sem sé alveg sammála því, að Eskfirðingar þurfi að fá hætt úr sinni landsþröng, en það á að gerast með samkomulagi, og það er upplýst hér í þskj., að umr. eru hafnar, en þeim ekki lokið og Reyðfirðingar hafa sjálfir tekið fram, að það megi ekki skilja orð þeirra þannig, að þeir séu lokaðir fyrir sameiningu hreppanna. Sameining hreppanna er aðferðin, sem getur leyst þetta mál með friði.