Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil gera grein fyrir því, að ég er sammála þeirri grundvallarhugsun sem fram kemur í þessari till., að það sé óeðlilegt að starfsmenn hjá erlendum og opinberum stofnunum séu kosnir til slíkra starfa. Hins vegar fylgir þessi till. í kjölfarið á ósmekklegum og persónulegum ofsóknum á hendur einum tilteknum manni og ég tek ekki þátt í þeirri aðför. Þess vegna mun ég sitja hjá við þessa atkvgr. Frv. samþ. með 24:13 atkv. og afgr. sem lög frá Alþingi (þskj. 326).

Frsm. meiri hl. (Tómas Árnason) Hæstv. forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til laga um ráðstafanir vegna snjóflóða í Norðfirði og fjáröflun til Viðlagasjóðs,en frv. fjallar um það að stofna skuli til bráðabirgða sérstaka deild við Viðlagasjóð vegna snjóflóðanna er féllu í Norðfirði 20. des. 1974. Það er greint frá því í frv., hvert hlutverk svonefndrar Norðfjarðardeildar skuli vera, sem á að vera deild við Viðlagasjóð með sjálfstæðan fjárhag. Í fyrsta lagi á hún að bæta tjón af völdum snjóflóðanna í Norðfirði, í öðru lagi að greiða kostnað við björgun verðmæta og hreinsun rústa og athafnasvæða og í þriðja lagi að stuðla að endurbygginu atvinnufyrirtækja sem eyðilögðust eða skemmdust í snjóflóðunum. Norðfjarðardeild Viðlagasjóðs á að lúta sömu stjórn og Viðlagasjóður og hafa sömu skrifstofu og starfssvið. Þá er kveðið á um það í frv., að stjórn Viðlagasjóðs skuli hafa náið samráð við bæjarstjórn Neskaupstaðar og aðra opinbera aðila sem um málefni norðfirðinga fjalla. Þá er ákvæði um það, að á tímabilinu i. mars 1975 til 31. des. 1975 skuli leggja 2% viðlagagjald á söluskattsstofn allra sömu aðila og lög nr. 10 frá 1960, um söluskatt, taka til. Fjh.- og viðskn. varð ekki sammála um afgreiðslu þessa máls og flyt ég hér framsögu fyrir meiri hl. n., en nál. meiri hl. er svo hljóðandi: „Fjh.- og viðskn. hefur rætt málið á tveimur fundum, en annar fundurinn var sameiginlegur með fjh.- og viðskn. Ed. N. varð ekki sammála um afgreiðslu málsins. Meiri hl., undirritaðir nm., leggur til að frv. verði samþ. með þeim breytingum sem getur á sérstöku þskj. Lúðvík Jósepsson er efnislega samþykkur frv., en gerir grein fyrir afstöðu sinni í sérstöku nál. Alþingi 27. febr. 1975. Ólafur G. Einarsson, form. Lárus Jónsson, fundaskr. Tómas Árnason, frsm. Þórarinn Þórarinsson, Eyjólfur K. Jónsson.“ Sú brtt., sem meiri hl. fjh.- og viðskn. stendur að, er á sérstöku þskj., nr. 315, og á þá leið að á frv. á þskj. 307 verði gerð sú breyt. að fella niður 6. gr. eins og hún er í frv., en að í stað 6. gr. komi ný gr., sem verði þá 6. gr., svo hljóðandi: „Stjórn Viðlagasjóðs er heimilt í samráði við stjórn Bjargráðasjóðs að bæta tjón, sem orðið hafa af náttúruhamförum eða verða annars staðar á landinu.“ Það liggur fyrir lausleg áætlun með það tjón, sem varð vegna snjóflóðanna í Neskaupstað 20. des. s.l. Þessi áætlun er lögð fram sem fskj. með frv. og er lausleg, eins og þar er tekið fram, gerð af Viðlagasjóði um útgjöldin vegna þess tjóns sem varð á Norðfirði. Áætlunin gerir ráð fyrir í fyrsta lagi, að tjón vegna björgunar og og hreinsunar nemi 50 millj. kr., tjónabætur vegna fasteigna 135 millj. kr., véla, tækja og lausafjár 225 millj. kr., aðrar bætur verði 40 millj., kostnaður Viðlagasjóðs 10 millj. og ýmislegt ófyrirséð 40 millj., eða samtals 500 millj. kr. Þessi áætlun miðast við, að síldarverksmiðja sé ekki endurreist á sama stað og að fallist verði á að bæta yfirgefin verðmæti. Ég tel ástæðu til að taka sérstaklega fram, og hygg ég að hafi verið samkomulag um það meðal allra nm., að n. lítur svo á að bæta beri að fullu tjón vegna olíuhreinsunar, en eins og kunnugt er lak niður mikið magn af olíu í Neskaupstað vegna þess að olíugeymar lentu í snjóflóðinu og eyðilögðust. Það er geysilega mikið verk að hreinsa olíuna og þegar snjóa tekur upp verður geysimikið magn af olíu á jörðinni og mikið verk og áreiðanlega dýrt að hreinsa það burtu. N. er sammála um það, að líta beri svo á að bætt verði að fullu tjón vegna þessara hreinsunaraðgerða. Fskj. 2. sem fylgir með frv., fjallar einvörðungu um Vestmannaeyjaþáttinn í þessum málum eða tjónið sem orðið hefur af völdum eldgossins í Vestmannaeyjum. Þar eru skýringar við áætlun um tekjur og gjöld Viðlagasjóðs og eru eingöngu varðandi þann þáttinn. Þá er rétt að geta þess, að til viðbótar við það tjón sem varð í Vestmannaeyjum af völdum eldgossins og það tjón sem varð í Neskaupstað af völdum snjóflóðanna, þá er gert ráð fyrir því í brtt. meiri hl. að bæta annað tjón annars staðar á landinu sem þegar hefur orðið og verða kann af völdum náttúruhamfara. Það liggur þegar fyrir, að það hafa fallið snjóflóð sums staðar á landinu í vetur, svo sem í Siglufirði, þar sem eyðilagðist eitt íbúðarhús og annað stórskemmdist vegna snjóflóðs og á Selstöðum í Seyðisfirði varð verulegt tjón einnig vegna snjóflóðs, sem að hluta verður þó eflaust bætt af Bjargráðasjóði. En þegar þetta bætist við, þá verður hér samanlagt um geysilega mikið tjón að ræða. Eins og fram kemur í grg. fyrir frv. skortir 1100 millj. kr. til að Viðlagasjóður geti komist sómasamlega frá verkefnum sínum vegna eldgossins í Vestmannaeyjum. Hin lauslega áætlun, sem Viðlagasjóður hefur gert vegna tjónsins í Neskaupstað, nemur 500 millj. Auk þess eru svo önnur tjón, sem ekki hafa verið metin, sem ég var að gera hér grein fyrir. Það er því ástæða til að ætla, að heildartjón, sem eftir er að bæta í Vestmannaeyjum, í Neskaupstað og annars staðar, geti numið einhvers staðar milli 1600 og 1800 millj. kr. þegar upp er staðið. Í 5. gr. frv. er fjallað um tekjuöflun til þess að standa undir þessum tjónabótum. Er gert ráð fyrir að leggja 2% viðlagagjald á söluskattsstofn. Ástæða er til að ætla að slíkt gjald muni nema á þessu ári um 1600 millj. kr. Þjóðhagsstofnunin telur - ég hafði samband við hana núna rétt fyrir hádegið - að hvert % gjaldsins muni gefa í tekjur um 950 millj. til 1000 millj. og ef það er haft í huga og svo hins vegar að eftir eru 10 mánuðir af árinu lætur nærri að útkoman verði u.þ.b. 1600 millj. kr. En eins og ég gat um áðan er ástæða til að ætla að heildartjón geti numið 1600 og 1800 millj. kr. Í fjh.- og viðskn. var deilt um það, hvort setja ætti 2% gjald á söluskattsstofn til n.k. áramóta eða hvort látið skyldi nægja 1%, sem þá gilti lengur eða til 30. 6. 1976, á næsta ári. Ég vil geta þess, að það barst til n. bréf frá miðstjórn og samninganefnd Alþýðusambands Íslands sem leggst mjög á móti þessari tilhögun tekjuöflunar. Það er rétt að ég lesi bréfið upp, en það hljóðar svo: „25. febr. 1975. Miðstjórn og samninganefnd Alþýðusambands Íslands mótmæla harðlega þeirri hækkun söluskatts, sem felst í frv. til l. um ráðstafanir vegna snjóflóða í Norðfirði og fjáröflun til Viðlagasjóðs, sem lagt var fram á Alþ. í dag. Miðstjórnin og samninganefndin telja, að framlagning og hugsanleg samþykkt þessa skattahækkunafrv. hafi mjög spillt samningamöguleikum aðila vinnumarkaðarins ásamt almennt neikvæðum undirtektum ríkisstj. um sparnað í ríkisrekstri, sem varið yrði til lækkunar á sköttum láglaunafólks og það gæti metið sem þátt í lausn kjaramála. Miðstjórn og samninganefnd ASÍ hafa kynnt sér stöðu Viðlagasjóðs og hafa sannfærst um að tekjur hans af framlengdri söluskattsprósentu, sem til hans rennur, séu fyllilega nægilegur tekjustofn til þess að hann geti með eðlilegri tímabundinni lánsfjáröflun staðið við allar skuldbindingar sínar gagnvart vestmanneyingum og jafnframt bætt fjárhagstjón það sem varð af náttúruhamförunum í Neskaupstað, svo sem sjálfsagt er. Tilgangur þessarar skattahækkunar er því sá að skerða tekjur launafólks, þótt Norðfjarðarslysin séu notuð sem skálkaskjól fyrir henni. Miðstjórn og samninganefnd ASÍ skorar því á hæstv. Alþ. að fella skattahækkunarákvæði frv. þessa.“ Ég hef í höndum alveg nýja áætlun, grg. Viðlagasjóðs, miðað við tekjur sem nema 1% á söluskattsstofn til 30. 6. 1976, en form. stjórnar Viðlagasjóðs, Helgi Bergs, hefur látið gera þessa áætlun. Niðurstaða þeirrar áætlunar er á þá leið, að gjöldin, samanlögð gjöld, muni nema 9060 millj., en samanlagðar tekjur 7774 millj. eða að það muni skorta á 1286 millj. kr. til þess að standa undir þessu tjóni miðað við árslok 1976. Þar í móti kemur svo það, að Viðlagasjóður á nokkrar eignir. Þessar eignir munu verða í árslok 1976 í fyrsta lagi afborganir og vextir upp á 276 millj. kr. sem koma til greiðslu á næstu 5 árum frá áramótum 1976 og 1977, í öðru lagi seld hús fyrir 1100 millj., sem munu greiðast á næstu 11 árum eftir 1. jan. 1977, og svo seldar íbúðir 20 millj., sem munu einnig greiðast á 11 árum. Samtals nema þessar eignir 1396 millj. kr. en eins og ég sagði áðan skortir á 1286 millj. í árslok 1976 til þess að þessi tekjustofn nægi til að standa undir þeim bótagreiðslum sem gert er ráð fyrir í lögunum. Ef þessar eignir eru teknar og færðar upp miðað við árslok 1976, er það sennilegt, með hliðsjón af því að það eru lágir vextir á þessum 1120 millj. kr. í skuldabréfum sem sjóðurinn þá á og að bréfin eiga að greiðast á 11 árum, þá er augljóst mál að þessar 1396 millj. nægja hvergi nærri til þess að ljúka uppgjöri þeirra tjóna sem hér um ræðir. Þannig er það auðsýnt, að tekjustofninn 1%, ef framlengdur yrði til 30. 6. 1976, mun ekki nægja til þess að gera upp þessi tjón. Það er ástæða til að benda á það að lög um Viðlagasjóð og reglugerð ásamt því lagafrv. sem hér liggur fyrir um ráðstafanir vegna snjóflóða í Norðfirði og fjáröflun til Viðlagasjóðs, eru þannig, að stjórn Viðlagasjóðs hefur talsvert svigrúm til túlkunar á þeim lögum. Stjórnin getur bæði túlkað lögin þröngt og metið bætur sem lægst og hún getur einnig túlkað lögin rúmt og metið bæturnar hærra. Ef það kemur fram hér á hv. Alþ., að ekki er aflað nægilegra tekna til að standa undir uppgjöri á þessum tjónum, þá er ástæða til þess að ætla að stjórnin kynni e.t.v. að líta á það sem vilja af hálfu Alþ. að þessi löggjöf yrði túlkuð þröngt varðandi mat á bótum. Ég vildi benda á þetta til þess að fá það fram hér í umr. og í afgreiðslu málsins hér á hv. Alþ., að það sé raunverulega vilji Alþ. að standa að fullu undir þeim bótum, sem greiða þarf vegna þessa mikla tjóns. Það er ástæða til þess að lokum að leggja á það áherslu, að hér er um alveg sérstæð tilvik að ræða, þar sem eru þessi stórfelldu tjón vegna náttúruhamfara, og að Alþ. hefur brugðist þannig við þessum málum og markað þá stefnu að bæta þetta eignatjón að fullu. Það er spurning hvað á að blanda slíkum málum mjög mikið saman við almenn efnahagsmál. Þetta er sérstakt mál. sem verður til vegna náttúruhamfara í landinu, sem enginn fær gert við. Þetta er tímabundið mál. Það er gert ráð fyrir því, að þessi tekjuöflun falli niður við n.k. áramót, og ég tel ástæðu til þess, að undirstrika, að hér er ekki um varanlegar álögur að ræða á þjóðina, heldur eingöngu tímabundna vegna þess stórkostlega tjóns sem orðið hefur af þessum hrikalegu náttúruhamförum.



Herra forseti. Þegar mál þetta var hér til 1. umr. sagði ég, að ég harmaði það að hæstv. ríkisstj. skyldi ekki hafa haft samráð við stjórnarandstöðuna hér á Alþ. um samningu og framlagningu þessa frv., sem hér liggur fyrir, og um það að velja tekjuöflunarleið í sambandi við þær bætur sem ráðgert er að greiða. Ég hef tekið eftir því síðan, að þessu hefur verið mótmælt, að ríkisstj. hafi ekki haft samráð við stjórnarandstöðuna í þessum efnum, svo að mér þykir rétt að greina hér fyllilega frá því, hvað í þessum efnum hefur gerst. Hæstv. forsrh. ræddi við mig og form. Alþfl. í jan. og gat þess þá, að ríkisstj. mundi fara fram á framlengingu á söluskattsprósentustigi fyrir Vestmannaeyjadeild Viðlagasjóðs og einnig hefði hún nokkuð fjallað um hvernig ætti að afla fjár til að standa við gefin fyrirheit gagnvart norðfirðingum, og minntist á í því sambandi, að til greina kæmi að hækka söluskattinn eða fara sömu fjáröflunarleið og farið hefði verið í sambandi við Vestmannaeyjar. Á þessu stigi málsins lágu engar upplýsingar fyrir um það, sem heldur var ekki vonlegt, hvað tjónið í Neskaupstað væri talið mikið, og hér var ekki heldur um neinar fastmótaðar till. að ræða frá hálfu ríkisstj. Þá var málinn frestað og síðan heyrði ég ekkert frekar af þessu máli fyrr en ég sá þskj. á borði mínu hér á Alþ. Og það var ekki fyrr en rétt daginn áður, að form. flokks okkar var skýrt frá því, að frv. hefði verið samið, leið hefði verið valin og frv. yrði lagt fram á Alþ. Samráð á hliðstæðan hátt og gert hafði verið áður í sambandi við lausn á Vestmannaeyjavandanum var því ekki haft að þessu sinni. Hér voru leiðir ekki valdar, eins og áður hafði verið gert, og ekki leitað eftir samkomulagi við stjórnmálaflokkana á Alþ. um hvernig leysa skyldi málið. Það var þetta sem ég harmaði og ég harma það enn og tel að betur hefði tekist til með lausn á þessu vandamáli ef farið hefði verið að á svipaðan hátt nú og gert var áður þegar var verið að reyna að leysa hliðstæð vandamál. Ég gat þess við 1. umr. málsins, að ég væri efnislega samþykkur því frv. sem fyrir lægi, því að ég teldi að loforð hefði verið gefið og það yrði að standa við gefin fyrirheit bæði gagnvart norðfirðingum og vestmanneyingum, í sambandi við það mikla tjón sem þar hefur gengið yfir, en gat þess um leið, að ég væri ekki ánægður með þá fjáröflunarleið sem valin hefði verið og einnig teldi ég að sú áætlun, sem birt er í fskj. með frv. varðandi tjónið í Neskaupstað, væri ótrúlega ónákvæm og lág, ég fyrir mitt leyti teldi að líklegt væri að tjónið reyndist miklum mun meira en þar er greint frá. Ég sagði enn fremur að ég mundi beita mér fyrir því í þeirri n., sem fengi málið til athugunar, að reynt yrði að ná víðtæku samkomulagi um fjáröflunarleið til þess að standa við þau loforð sem gefin hefðu verið í þessum efnum. Á miðvikudagsmorgun í þessari viku var haldinn sameiginlegur fundur í fjh.- og viðskn. beggja þd., þar sem þessi mál voru rædd allítarlega. Á þeim fundi gerði ég grein fyrir hugmyndum mínum um fjáröflunarleið til þess að leysa vandann. Ég taldi að það væri hægt að komast hjá því að hækka söluskattsálagið, eins og frv. gerir ráð fyrir, en þess í stað mætti framlengja það söluskattsstig, sem í gildi hefur verið, um lengri tíma en í frv. greinir, og nefndi til til maíloka eða júníloka á næsta ári, auk þess teldi ég eðlilegt og það hlyti að vera viðráðanlegt að ríkissjóður legði fram nokkra fjárhæð til Viðlagasjóðs í þessum efnum nú á þessu ári. Þegar gert væri ráð fyrir því að skera niður útgjöld á fjárl. um 2500–3700 millj. kr. hlytu að verða möguleikar til að finna leiðir til að ríkissjóður legði fram 400–500 millj. kr. á þessu ári til Viðlagasjóðs vegna þessara verkefna. Það kom greinilega fram á þessum sameiginlega fundi fjh.- og viðskn. beggja d., að þm. úr öllum stjórnmálafl. sem þar áttu fulltrúa, - ég undirstrika: úr öllum stjórnmálaflokkum sem þar áttu fulltrúa, - tóku mjög vel í þessar till. mínar og það gaf sterkar vonir um að tekist gæti viðtæk samstaða á Alþ. um lausn á þessu máli. Vegna þessa var þannig að málunum staðið í gær, að þn. frestaði störfum sínum og fundir voru í þingfl. um það, hvort ekki væru tök á því að ná samstöðu um að breyta nokkuð til um tekjuöflunarleið. En þrátt fyrir þær góðu undirtektir sem komu fram hjá nm. úr öllum stjórnmálafl., þá fór svo að í morgun var tilkynnt á fundi í fjh.- og viðskn. þessarar d. að ríkisstj. teldi sér ekki fært að breyta frv. varðandi tekjuöflunarleið og hún yrði því að halda sig við það að hækka þyrfti söluskattsálagið um 1. stig. Ég greindi þá frá því, að ég mundi gera till. um að önnur leið yrði farin, og ég hef lagi fram brtt. sem því miður er ekki búið að útbýta hér enn, í þá átt. Ég get gert grein fyrir efni þeirrar till. þó að hún sé ekki fram komin því að hún er tiltölulega einföld. Brtt. mín er í tveimur liðum og er við 5. gr. frv. Ég legg til, að 1. málsl. 5. gr. frv. taki þeim breyt. að ákveðið verði að viðlagagjaldið verði 1% í staðinn fyrir 2%, sem nefnd eru í frv., og að það skuli vera í gildi til loka júnímánaðar 1976, í staðinn fyrir að þessi 2 prósentustig eiga að gilda til ársloka 1975. Miðað við þá áætlun, sem byggt er á í frv. um tekjur af söluskatti, mundi þessi till. mín þýða að Viðlagasjóði væru tryggðar tekjur sem nema 1260 millj. kr. á þessu tímabili. Í öðru lagi legg ég til, að sú breyt. verði gerð á 5. gr., að á eftir 1. málsgr. komi ný málsgr. sem kveði á um að ríkissjóður leggi Viðlagasjóði á árinu 1975 400 millj. kr. Skv. þessum till. mínum væru því Viðlagasjóði tryggðar tekjur sem nema 1660 millj. kr. eða lítillega hærri upphæð en frv. gerir ráð fyrir að tryggja Viðlagasjóði með hækkun á söluskattsstiginu um 1 prósentustig. En sá er munurinn á, að það er hins vegar augljóst að Viðlagasjóður fengi þessar tekjur nokkru seinna eða á lengra tímabili en gert er ráð fyrir í frv. Mér er ljóst, að vegna þess fjárhagslega vanda, sem Viðlagasjóður stendur frammi fyrir, þyrfti hér til að koma fyrirgreiðsla af hálfu Seðlabankans, sem heimilaði Viðlagasjóði að skulda út á þennan nýja tekjustofn nokkru meira um næstu áramót, en frv. gerir ráð fyrir. Það er rétt, að það er ekki hægt að leysa aðsteðjandi vanda bæði Vestmannaeyja og Neskaupstaðar án þess að til þess arna komi, og ég geng út frá því, þegar ég legg fram till. mína, að þannig yrði á málum haldið að ríkisstj. beitti sér fyrir því að hægt yrði að standa við nauðsynlegar skuldbindingar gagnvart vestmanneyingum og norðfirðingum, þó að það þýddi að skuldin við Seðlabankann yrði nokkru hærri um næstu áramót en skv. þeirri leið sem ríkisstj. hafði valið, en það hins vegar greiddist upp á næstu mánuðum á eftir eða fram að miðju næsta ári. Eins og ég hef sagt áður í umr. um þetta mál og í n., sem fjallaði um málið, þá tel ég að þetta væri miklu heppilegri leið, mundi valda minni árekstrum og væri ekki síst að mínum dómi hyggilegra fyrir ríkisstj. að velja þessa leið, fremur en þá leið sem hún hefur valið. En ég tel að hér sé ekki neinn verulegur munur á fyrir afkomu Viðlagasjóðs þegar á heildina er litið. Það er líka þýðingarmikið nú alveg eins og áður, þegar þessi mál hafa verið til afgreiðslu hér á Alþ. varðandi Viðlagasjóð og Vestmannaeyjar, að reyna að skapa sem viðtækasta samstöðu um lausn þessara mála. Alþ. allt er samábyrgt í sambandi við þær yfirlýsingar sem gefnar hafa verið, og það á að standa við tiltekin fyrirheit. Af því leiðir að Alþ. þarf að koma sér saman um leiðir til þess að standa við þessi loforð. Mér er ljóst, að það er algjörlega haldlaust og ábyrgðarlaust að velja þá leið, sem talsmaður Alþfl. hefur valið í þessum umr. að segja einfaldlega að hann vilji standa við gefin loforð til vestmanneyinga og norðfirðinga og að hann bendi á leiðir, en hann leggur sig hins vegar ekki á neinn hátt fram um það að leita að sameiginlegri lausn á málinu. Fáist ekki lausn á þeim grundvelli, sem ég óska eftir og hef talað fyrir, mun ég greiða frv. atkv., af því að ég ætla mér að standa við þau fyrirheit sem gefin hafa verið, en vil ekki svíkja þau. Þeir, sem hafa orðið fyrir miklu tjóni í Neskaupstað og í Vestmannaeyjum, bjarga sér ekki út úr þeim vanda, sem þeir hafa orðið fyrir, með því að flokkarnir á Alþ. haldi áfram þrotlausum deilum, einn leggur þetta til og annar hitt. Það hvílir á okkur sú skylda, að við verðum að ná samkomulagi um að greiða reikninginn. Ég lít á þetta mál þannig frá minni hálfu, að í þessum efnum nær aðstaða mín og vald ekki lengra en svo að berjast fyrir því, að farin verði sú leið sem ég tel hyggilegasta og sanngjarnasta, en síðan verð ég þá að leita annarra ráða til þess að ná meginmarkinu, sem ég tel að skipti hér höfuðmáli. Því miður hefur ríkisstj. valið þá leið að halda sig alveg fast við sínar upphaflegu uppástungur í þessum efnum, sem ég tel óheppilegar. En hún ræður yfir meirihlutavaldi á Alþ. og getur að sjálfsögðu þannig ráðið um leiðina. En hún gat líka valið þá leið að leita eftir samstöðu eins og áður hafði verið gert. Afstaða mín er því skýr í þessu máli og hefur verið það frá upphafi. Ég beiti mér fyrir því, að lausn verði fengin á málinu, og legg fram till. um það. Fáist þær ekki fram mun ég þó láta það ráða úrslitum, að hægt verði að standa við gefin loðorð, og læt það ekki hafa mikil áhrif á mig þó að þeir, sem augljóslega hafa ekki ábyrgðartilfinningu til standa við gefin loforð, beri mér á brýn að ég hafi valið þá leið, sem ég hef lýst yfir allan tímann að ég sé út af fyrir sig óánægður með. Ég vil taka það fram, að ég hef gert mér grein fyrir því að fjárhagsvandi Viðlagasjóðs er mikill. Það er ekki um það að deila, að skuldbindingar hans gagnvart vestmanneyingum eru þær, að sjóðurinn þarf að greiða á yfirstandandi ári vegna tjónanna í Vestmannaeyjum a.m.k. 1100 millj. kr. Þar hafa ýmsar greiðslur dregist úr hófi fram vegna fjárskorts sjóðsins, enda skuldaði hann um áramót í Seðlabankanum nærri 1600 millj. kr. Eins og ég hef sagt hér, það eru miklu meiri líkur til þess, að tjónið í Neskaupstað verði meira en 500 millj. kr. í reynd. Sú lauslega áætlun, sem gerð hefur verið um tjónið þar og var miðuð við allt annað verðlag en nú er, þegar greiða þarf bæturnar, það er ekkert um það að villast, að hún er fremur of lág en of há. Það er því alveg ljóst, að Viðlagasjóð skortir hér fjármuni, og það verður að tryggja honum þessa fjármuni ef menn ætla að standa við þau loforð sem gefin hafa verið. Hitt er, eins og ég hef sagt, aðeins eðlilegt, að menn og flokka gelur greint á um það hvernig eigi að afla fjár til að standa við vandann. Ég hygg að það, sem ég hef nú sagt og er í fullu samræmi við það sem ég hef sagt hér áður, sýni best hver hefur verið og er afstaða mín til þessa máls. Þeir, sem óska eftir að túlka hana á þann hátt, eins og Alþýðublaðið hefur gert og forustumaður Alþfl., að ég standi fyrir því að hækka söluskattinn og það sé mín leið, það eru hins vegar þeir sem hafa ekki mikla löngun til að segja rétt frá eða mikinn áhuga á því að reyna að standa við loforð sem þeir hafa þóst standa að. Ég skal svo ekki orðlengja frekar um þetta. Brtt. mín verður senn útbýtt og kemur til atkv. Ég vona enn, að þær góðu undirtektir, sem fram komu í báðum fjhn. þingsins um þessa till., eigi eftir að koma fram við atkvgr. um málið. En fari svo að þessar till. mínar verði felldar og þar sem ekki hefur fengist til þessa neitt samkomulag um aðra leið, þá liggur ljóst fyrir að ég mun styðja lokaafgreiðslu frv. í þeim búningi sem það kemur nú frá n., því að ég tel það vera einu hugsanlegu leiðina til að standa við þau loforð sem gefin hafa verið þeim aðilum, sem hér eiga hlut að máli.



Herra forseti. Ég hlýt í upphafi máls míns að harma það, að nál. mínu og brtt., sem við hv. þm. Karvel Pálmason flytjum, hefur ekki verið útbýtt. Ég verð að halda ræðu mína á grundvelli þskj., sem þm. þekkja ekki og mæla fyrir till., sem ekki hefur verið útbýtt. Nál. er komið, till. hins vegar ekki, hún er vonandi væntanleg líka. En þótt hún sé ekki komin mun ég mæla fyrir álíti mínu sem 2. minni hl. í fjh: og viðskn. Það kom fram á sameiginlegum fundum fjh.og viðskn. beggja d. að allir flokkar þingsins, eins og raunar var fyrir fram vitað, eru sammála um að gera ráðstafanir til að tryggja Viðlagasjóði nægilegar tekjur til þess að hann sé fær um að standa við allar skuldbindingar, sem hann hefur undir gengist vegna jarðeldanna í Vestmannaeyjum, og bæta norðfirðingum að fullu það tjón, sem þar varð í hinum hörmulegu snjóflóðum um áramótin síðustu. Enn fremur voru fulltrúar allra flokka sammála um að æskilegt væri að orða eina gr. þessa frv. þannig, að Viðlagasjóði í samráði við Bjargráðasjóð væri einnig heimilt að bæta tjón sem hlytist af náttúruhamförum á öðrum stöðum í landinu, þeim sem þegar hafa átt sér stað og þeim sem kynnu að eiga sér stað. Um þetta er enginn ágreiningur milli flokka hér á þingi, og er það sannarlega ánægjulegt. Hins vegar er uppi ágreiningur og hann djúpstæður um það, hversu mikil fjáröflun sé nauðsynleg í þessu sambandi. Í því frv., sem hér er nú til 2. umr. og er stjfrv., er gert ráð fyrir því, að í þessu sambandi sé nauðsynlegt að framlengja gildandi viðlagagjald, gildandi eins stigs álag á söluskatt, til áramóta og jafnframt að bæta við öðru stigi til næstu áramóta, þannig að söluskattur verði frá 1. mars til ársloka ekki 19%, eins og hann er í dag, heldur 20%. Um það hefur megindeilan staðið, hvort slíkt sé nauðsynlegt eða ekki. Það kom fram á fundi fjh.- og viðskn. í morgun, eins og raunar frsm. 1. minni hl. n. hefur þegar tekið fram, að ef till., sem hann flytur og þingfl. Alþfl. út af fyrir sig getur stutt og mun greiða atkv. með, nær ekki fram að ganga, muni hann styðja stjfrv., þ.e. styðja hækkun söluskattsins úr 19% í 20% frá 1. mars til áramóta. Þessi afstaða, þegar hann boðaði hana við 1. umr. málsins, vakti mikla furðu mína og margra annarra. Ég þóttist þá sýna fram á í ræðu minni sem var flutt eftir ræðu hans, að hækkun söluskattsins væri ekki nauðsynleg til að hægt væri að bæta vestmanneyingum og norðfirðingum að fullu það tjón sem þeir hefðu orðið fyrir. Ég geri grein fyrir þeirri skoðun í hnotskurn í nál. og skal ekki endurtaka það jafnrækilega nú við 2. umr. og ég reyndi að gera við 1. umr. Mergurinn málsins er sá, að það liggur fyrir vitnisburður um það frá sjálfri stjórn Viðlagasjóðs frá 11. des. 1974, að hún teldi nóg að framlengja eitt söluskattsstig í 12 mánuði, þ.e.a.s. frá febrúarlokum þessa árs til febrúarloka næsta árs. Fyrst stjórn Viðlagasjóðsins sjálfs taldi þetta nóg í desember, þá hlýtur það í meginatriðum að vera rétt nú í febrúar. Lítils háttar breyt. á áætlunum, sem hv. frsm. meiri hl. gerði grein fyrir áðan, breyta í engu þeirri meginniðurstöðu, að stjórn Viðlagasjóðs taldi í des. og telur í dag, að það væri nóg vegna Vestmannaeyjavandans að framlengja eitt söluskattsstig, framlengja gildandi ákvæði um viðlagasjóðsgjald um 12 mánuði. Við þetta er sú till. miðuð, sem við hv. þm. Karvel Pálmason, form. þingfl. SF, flytjum nú við 2. umr. málsins. Þá er að víkja að Norðfjarðarvandanum, sem metinn er á 500 millj. kr. og sjálfsagt er að útvega fé til. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson hefur lagt til, að það yrði gert með því móti að leggja óbeint þá kvöð á Seðlabankann að standa undir nauðsynlegri fjárþörf í því skyni. Nú er kunnugra en frá þurfi að segja, að með lögum er ekki hægt að binda Seðlabankann til tiltekinna ráðstafana. A.m.k. hefur ekki tíðkast að það væri gert, hvorki gagnvart Seðlabankanum, fjárfestingarsjóðum né viðskiptabönkum. Að gera ráð fyrir slíku er að hafa óvissa tekjumöguleika og það teljum við í Alþfl. og SF ekki vera nægilegt öryggi fyrir norðfirðinga. Við viljum beinlínis hafa lagaákvæði um það, að Viðlagasjóði séu tryggðar 500 millj. kr. tekjur, eins og nú er talið að þurfi til að bæta tjónið. Það skal haft í huga, að þegar fyrstu viðlagasjóðslögin voru sett fyrir tveim árum vegna Vestmannaeyjaáfallsins varð um það samkomulag milli þáv. stjórnar og þáv. stjórnarandstöðu, að ekki væri eðlilegt að láta almenning einan greiða þetta tjón, sem auðvitað varð að greiða, heldur væri eðlilegt að láta fyrirtæki einnig taka þátt í kostnaðinum við tjónabæturnar, eins og gert var, og jafnframt eftir miklar umr. á mörgum fundum þá að ríkissjóður skyldi leggja sitt af mörkum. Það var ekki talið eðlilegt að íþyngja almenningi með hækkuðu vöruverðlagi, hækkuðum söluskatti, að íþyngja fyrirtækjum með hækkuðu aðstöðugjaldi og hækkuðu útsvari, en láta ríkissjóði vera málið algerlega óviðkomandi. Þess vegna varð að lokum samkomulag allra flokka á þingi, samkomulag milli stjórnar og stjórnarandstöðu, að sett yrðu ákvæði í frv. um það, að ríkissjóður skyldi leggja 160 millj. kr. í Viðlagasjóð. Það skyldi verða hlutdeild ríkissjóðs í því tjóni sem orðið hefði, og ríkissjóði var heimilað að draga saman útgjöld sín sem því svaraði, auk þess sem Atvinnuleysistryggingasjóði var gert skylt að veita nokkurt óafturkræft framlag til Viðlagasjóðs. Við þm. Alþfl. og þm. SF teljum líka sjálfsagt, að þegar það hefur gerst sem nú hefur gerst og í því ástandi sem nú er í þessum málum, þá taki ríkissjóður þátt í því að leysa vandann. Með hliðsjón af því, að hafi 160 millj. kr. ekki þótt ofætlun fyrir ríkissjóð fyrir 2 árum, þá eru 500 millj. sannarlega ekki ofætlun fyrir ríkissjóð á árinu 1975, þegar fjárl. eru milli 45 og 50 milljarðar kr. 500 millj. kr. tjónabætur eru því rúmlega 1% af heildarútgjöldum fjárl. Enginn maður getur tekið það alvarlega, ef borið' er á móti því að ríkissjóði sé kleift að draga saman útgjöld sín um 500 millj. kr. eða rúmt 1% af heildarútgjöldum sínum til þess að taka þátt í því að leysa þann vanda sem hér er við að glíma. Hitt væri beinlínis óeðlilegt, það væri beinlínis ósanngjarnt, það væri beinlínis ranglátt, að ríkissjóður væri eini aðilinn í þjóðfélaginu, sem ekkert skyldi að sér leggja til að leysa þennan vanda. Almenningur ber byrðar og telur sjálfsagt að bera þær, fyrirtækin bera byrðar og telja rétt að bera þær, það eru lagðar byrðar á sveitarfélögin, - hví skyldi ríkissjóður vera eini aðilinn sem enga ól þyrfti að herða að sér þegar slíkan vanda ber að höndum eins og þann, sem hér er um að ræða? Þess vegna er það önnur till. okkar form. þingfl. SF, Karvels Pálmasonar, að ríkissjóður skuli leggja 500 millj. kr. í Viðlagasjóð og hafa heimild til að skera niður útgjöld sem því svarar. Á því getur enginn vafi leikið, að ef farið er að till. stjórnar Viðlagasjóðs og viðlagasjóðsstigið framlengt í 12 mánuði, þ.e. til febrúarloka, en ekki til ársloka, og Viðlagasjóður fær 500 millj. kr. úr ríkissjóði, þá er að fullu kleift að standa við allar skuldbindingar sem á Viðlagasjóði munu hvíla vegna Vestmannaeyjaskaðans og vegna Norðfjarðarskaðans. M.ö.o.: með þessu móti mundi vandinn vera leystur að fullu. Ég skal rökstyðja þetta nokkru nánar með því að gera grein fyrir því hvað verða muni verði frv. ríkisstj. samþ. óbreytt, eins og nú eru allar horfur á. Stjórnarflokkarnir munu greiða atkv. með því, og a.m.k. hv. þm. Lúðvík Jósepsson. Ég vil ekki enn bera það neinum öðrum þm. Alþb. á brýn að þeir ætli að bregðast launþegum jafnherfilega og hv. þm. Lúðvík Jósepsson er nú að bregðast þeim. Ég vil ekki ásaka þá fyrr en í ljós er komið að þeir raunverulega gera slíkt. Þeir skulu þvert á móti hafa heiður fyrir það, ef þeir fylgja ekki fordæmi Lúðvíks Jósepssonar og bregðast launþegasamtökunum jafnherfilega og hann hefur verið að gera undanfarna daga og lýsir yfir að hann ætli sér að gera. Það, sem hann ætlar að styðja ríkisstj. í því að gera, er að veita óþarflega mikið fé, að veita beinlínis fé umfram sannanlega nauðsyn í Viðlagasjóð. Það sést á því hver staða Viðlagasjóðs mundi vera að óbreyttum tekjustofni. Þá mundu innborgaðar tekjur nema 5 983 millj. kr., en óinnheimtar tekjur í árslok verða 1905 millj. kr., þannig að tekjur alls á árinu 1975 yrðu 7 888 millj. kr. En greiðslur yrðu á árinu 7 595 millj. og ógreiddar skuldir 555 millj. kr. - þetta eru tölur beint frá Viðlagasjóði sjálfum - og greiðslur því alls 8150 millj. kr. Það er rétt, að það er nokkurt fé að öllu óbreyttu en munurinn er þó ekki nema um 200 millj. kr. 500 millj. kr. framlag úr ríkissjóði mundi gera kleift að lækka skuldina við Seðlabankann um því sem næst 300 millj. kr., og til þess ætlast auðsjáanlega Viðlagasjóðurinn, að því yrði hægt að koma fram. Ég játa fúslega, að eðlilegt er að skuldin við Seðlabankann verði lækkuð í framhaldi af slíkum ráðstöfunum og það yrði hægt ef gjaldið yrði framlengt óbreytt og ríkissjóður legði til 500 millj. kr. En hver yrði niðurstaðan, ef þetta frv. yrði samþ. óbreytt - þetta frv. ríkisstj., sem hv. fulltrúi Alþb. í fjh.- og viðskn. Nd. ætlar sér að styðja að felldri sinni till.? Hver yrði staðan miðað við 2% hækkun söluskattsins til ársloka 1975? Er þá miðað við það hlutfall, sem gert er ráð fyrir í frv., að 68% skuli ganga til Vestmannaeyja og 32% í Norðfjarðardeild. Þá yrðu innborgaðar tekjur 6 855 millj., óinnheimtar tekjur eða eignir 2125 millj. kr., eða tekjur alls 8980 millj. Greiðslurnar yrðu hinsvegar 7 595 millj., ógreiddar almennar skuldir sama upphæð og áðan, 555 millj. kr., eða greiðslur alls 8150 millj. Tekjurnar yrðu 8980 millj., en greiðslurnar 8150 millj. Það munar m.ö.o. 800 millj. kr. Það er 800 millj. kr., sem tekið er meira í Viðlagasjóðinn en þarf til að standast nauðsynlegar greiðslur það eru 842 millj. kr. nákvæmlega, sem sjóðurinn fengi meira en hann þarf til að standa við skuldbindingar ársins 1975. M.ö.o.: það er ætlast til þess að Seðlabankanum verði greiddar 842 millj. kr. eða að meira sé notað í tjónabætur en nú er gert ráð fyrir. Í sambandi við þetta er enn fremur nauðsynlegt að hafa í huga, að Viðlagasjóður hefur nú þegar greitt 100 millj. kr. í tolla og söluskatt af viðlagasjóðshúsum og gert er ráð fyrir að hann greiði á þessu ári 386 millj. kr. í tolla. Það verður að athuga þetta. Sjálfur ríkissjóðurinn hefur þegar haft 100 millj. kr. tolltekjur af innflutningi vegna Viðlagasjóðs, og honum er ætlað að hafa tolltekjur að upphæð 386 millj. kr. á því ári sem nú er nýbyrjað. Þó að ríkissjóði yrði gert að greiða 500 millj. kr. í Viðlagasjóðinn, þá væri hann í raun og veru aðeins að skila aftur tolltekjunum einum og söluskattstekjunum einum. Þetta væri í raun og veru ekki raunverulegt framlag, heldur að skila aftur tolli sem hann hefur innheimt í sambandi við þær hörmungar sem orðið hafa. Þessar tölur eru taldar með í útgjöldunum sem ég nefndi hér að framan. Að síðustu er þess að geta, að gert mun verða ráð fyrir því og reiknað með því í útgjaldatölum, að fjmrn. innheimti vexti af Viðlagasjóði að upphæð 75 millj. kr. Ríkissjóður hefur, þegar tekið er tillit til vaxtagreiðslnanna líka, - látum þær vera, þær eru sérstaks eðlis, - en í öllu falli ríkissjóður hefur fengið meira frá Viðlagasjóði en við Alþfl.- þm. og þm. SF. leggjum nú til að hann leggi til Viðlagasjóðs. Það er um það að ræða að skila aftur fé, sem hann hefur fengið, og hætt yrði að taka fé, sem hann annars mundi taka. Hér er því raunverulega ekki um neina viðbótarbyrði á ríkissjóð að ræða, sem hins vegar þýðir ekki það að honum beri ekki nauðsyn til að spara þrátt fyrir það. Þá má enn fremur minna á það, að vaxtagjöld Viðlagasjóðs af yfirdrætti við Seðlabankann hafa numið gífurlegum upphæðum. Ég efast um að hv. þm. hafi gert sér grein fyrir um hversu stóra upphæð þar er að ræða. Viðlagasjóður hefur greitt Seðlabankanum hvorki meira né minna en 160 millj. kr. í vexti, og er sú tala talin með í útgjaldatölunum sem ég gat hér um áðan. Þessar staðreyndir gera það enn þá augljósara en lá fyrir við 1. umr. málsins, hvílík fjarstæða það er að ætla sér nú undir þessum kringumstæðum að hækka söluskattinn um eitt stig. Það er óþarft. Það er algerlega óþarft, og á þessum tímum á ekki að leggja óþarfar álögur á almenning. Þetta er ekki aðeins óþarft, það er stórhættulegt að gera þetta, eins og ástandið á vinnumarkaðnum nú er, eins og ástand kjaramála launþega er nú. Þar vitna ég til þess bréfs, sem hv. frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. las upp frá stjórn og samninganefnd Alþýðusambands Íslands, þar sem hækkun söluskattsins er mótmælt harðlega sem beinni árás á kjör launþega í landinu, sem þó sannarlega hafa rýrnað stórlega á undanförnum mánuðum, eins og ég tel mig hafa sýnt glögglega fram á í ræðu minni við 1. umr. málsins. Ef ríkisstj. með hjálp hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar knýr fram slíkar álögur á almenning að nauðsynjalausu, að óþörfu, þá hljóta launþegasamtökin að skoða það sem hnefahögg í andlit sér, og það hlýtur að verða til þess að torvelda mjög alla skynsamlega og eðlilega samninga, sem þó er nú þegar nauðsyn að gerðir verði á vinnumarkaðnum. Ég varpaði fram þeirri spurningu við 1. umr. hvort afstaða hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar væri afstaða þingfl. Alþb. Ég hafði þá, þegar sú ræða var flutt, ekki haft tíma til að lesa öll morgunblöðin. En sama daginn og hann flytur þessa ræðu, þ.e.a.s. í gær, er grein í blaði flokks hans, Þjóðviljanum, forustugrein, ágæt grein, sem heitir: „Eining er afl - afl sem sigrar“. Í lok greinarinnar, sem fjallar um samþykkt sem verkalýðsfélagið Eining hafði gert, segir svo, með leyfi hæstv. forseta, - í niðurlagi ályktunar Einingar er þetta: „Fundurinn beinir þeirri eindregnu áskorun til þeirra pólitísku afla, sem lýst hafa samstöðu með verkalýðshreyfingunni, að þeir gangi sameiginlega til liðs við hana og víki pólitísku karpi sínu til hliðar um sinn, svo að komið verði í veg fyrir frekari réttinda- og lífskjaraskerðingu verkalýðsins.“ Þetta segir verkalýðsfélagið Eining og Þjóðviljinn lýkur svo forustugrein sinni með því að segja, - og þetta gerist sama morguninn og hv. þm. Lúðvík Jósepsson mælir með hækkun söluskatts úr 19 í 20 stig, - Þjóðviljinn segir: „Undir þessa afstöðu verkalýðsfélagsins Einingar vill Þjóðviljinn taka eindregið, og heitir blaðið liðsinni sínu til framgangs þeirrar stefnu sem þar er krafist.“ M.ö.o.: blaðið heitir stuðningi við framgang þeirrar stefnu, sem er andstæð stefnu Lúðvíks Jósepssonar hér á hinu háa Alþ. sama dag. Enn segir blaðið: „Jafnframt vill blaðið beina þeirri áskorun til annarra verkalýðsfélaga í landinu, að þau taki kröftuglega undir kröfur Einingar um einingu launamanna andspænis fjandsamlegu ríkisvaldi. Eining er afl - afl sem sigrar.“ En það er alveg auðséð að hv. þm. Lúðvík Jósepsson ætlar ekki að vera í þeirri sókn sem þarna er hvatt til. Hann ætlar þvert á móti að skipa sér í hóp með fjandmönnum verkalýðshreyfingarinnar, með fjandmönnum alþýðusamtakanna. Þess vegna var það með athygli að ég opnaði Þjóðviljann í morgun til þess að vita hvort hinum sterka manni Alþb. hefði e.t.v. ofboðið þessi grein í gær og hann léti nú Þjóðviljann gera betrumbót og hætta að ráðast jafnharkalega á sig og leiðarinn í gær hlaut að túlkast. Þá vill svo ágætlega til, að það er hinn sterki maður Alþb. sem skrifar þennan leiðara, ef maður má taka mark á þeim upplýsingum, sem koma fram í blöðum, að leiðarar sem undirskrifaðir eru „M“ séu ritaðir af hv. þm. Magnúsi Kjartanssyni. En í þessum leiðara segir m.a., með leyfi hæstv. forseta, - í upphafi er talað um samstöðuna um að bæta tjónið vegna snjóflóðanna í Neskaupstað, sem allir eru sammála um, en svo segir orðrétt: „Þrátt fyrir þessa samstöðu hefur ríkisstj. haft þann ósæmilega hátt á að ákveða gjaldheimtu í þessu skyni án nokkurs samráðs við stjórnarandstöðuna, og enn á að vega í sama knérunn og fyrr - hækka söluskattinn upp í 20%.“ Hér er auðsjáanlega tekin eindregin afstaða gegn afstöðu Lúðvíks Jósepssonar í þessari deilu sem var hér í gær og í þn. í morgun. Og enn segir Þjóðviljinn, eða hv. þm. Magnús Kjartansson: „Óbeinir skattar hérlendis eru nú hærri en í nokkru nálægu landi. Við búum enn við verulega tolla af innfluttum neysluvarningi, auk þess sem söluskatturinn er orðinn svipuð hundraðstala og í löndum þar sem tollheimta af innfluttum varningi hefur verið felld niður. Óbeinir skattar af þessu tagi leggjast hlutfallslega þyngst á það fólk sem minnstar tekjur hefur, barnmargar fjölskyldur, aldrað fólk og öryrkja. Slík skattheimta er sérstaklega ranglát nú“ - nú endurtek ég: „slík skattheimta er sérstaklega ranglát nú, þegar bannað er með lögum að greiða nokkrar bætur á kaup vegna óðaverðbólgunnar.“ Þarna erum við Þjóðviljinn, við Magnús Kjartansson algerlega sammála. Þarna mælir hann réttlát og réttmæt orð, og ég vona að þau þýði það, að hann greiði atkv. gegn hækkun söluskattsins. En það breytir ekki því, að annar af aðalforustumönnum Alþb. er þegar búinn að lýsa verkalýðsfjandsamlegri afstöðu. Hann er þegar búinn að lýsa afstöðu, sem er í ósamræmi við yfirlýstan vilja stjórnar Alþýðusambandsins og samninganefndar Alþýðusambandsins. Ég vona að ég megi taka þetta þannig, að þarna sé komið eitt atkv. á móti einu í Alþb., og nú hlýtur bæði þing og þjóð að bíða spennt eftir því að vita hvað verður um hin atkv. 9. Hvar lenda þau? Verkalýðsins megin eða atvinnurekenda og ríkisstjórnarinnar megin. Það er mergurinn málsins, og þjóðin mun sannarlega biða með eftirvæntingu eftir því að fá botn í það mál. Þá vil ég að síðustu víkja örfáum orðum að ræðu, sem hv. þm. Þórarinn Þórarinsson flutti hér í gær og ég heyrði raunar ekki, en hef lítið yfir síðan, auk þess sem sagt hefur verið frá henni í blöðum. Í ræðu minni hafði ég bent á það sem dæmi um hversu lítinn áhuga ríkisstj. hefði á því að spara, að nú um þessar mundir væri háð annað þing hér í Reykjavík en Alþ., þ.e. búnaðarþing, og það þing væri haldið algerlega á kostnað hins opinbera, algerlega á kostnað ríkissjóðs og um greiðslu þess kostnaðar giltu sömu eða svipaðar reglur og um greiðslu kostnaðar við Alþ. Þetta er túlkað í blaði Þórarins Þórarinssonar, hv. þm., í morgun þannig, að ég hefði viljað leggja búnaðarþing niður. Gagnrýni á því, að almenningur sé látinn borga þinghald einnar stéttar, á að þýða það, að ég sé á móti slíku þinghaldi. slíkt er svo siðlaus málflutningur í blaðamennsku að engu tali tekur. Ef hér kæmi fram till. um að ríkissjóður greiddi kostnað af iðnþingi og hv. þm. Þórarinn Þórarinsson væri á móti slíkri till., þýddi það þá að hann væri á móti því að iðnþing væri haldið? Iðnþing er haldið. Kostnaður við það, að því er ég best veit, er greiddur úr sjóðum iðnaðarmanna sjálfra. Með nákvæmlega sama hætti ætti kostnaður við búnaðarþing að vera greiddur úr sjóðum bænda sjálfra. Ég vil spyrja hv. þm. Þórarin Þórarinsson, ég bið hann að svara því hér á eftir: Hvernig rökstyður hann það, að réttlátt sé að kostnaður við búnaðarþing sé greiddur úr ríkissjóði en iðnaðarmenn sjálfir t.d. greiði kostnað við þing sitt úr eigin sjóði? Telur hann það réttlátt?  Um fiskiþing sagði ég í gær, að ég vissi ekki betur en svipaðar reglur giltu um fiskiþing og gagnrýndi það með alveg sama hætti og ég hafði raunar gert áður. Nú var upplýst í Morgunblaðinu í morgun, að ekki giltu sömu reglur um greiðslu kostnaðar við fiskiþing, þ.e.a.s. kostnaður við það er aðeins brot af kostnaði við búnaðarþing og um það gilda miklu eðlilegri og sanngjarnari reglur en um kostnað við búnaðarþingið. Öll önnur stéttaþing eru kostuð af stéttunum sjálfum. Búnaðarþing hefur hér algera sérstöðu og ef það er fjandskapur við búnaðarþing eða fjandskapur við bændur að gagnrýna slík sérréttindi og slíkt sukk sem hér er á ferðinni, þá vil ég fá rökin fyrir því frá hv. þm. Þórarni Þórarinssyni, hvers vegna á þá ekki alveg eins að greiða kostnað t.d. við iðnþing, svo að ég láti við það dæmi eitt sitja. Ég skal ekki lengja þessa umr. frekar. Þingfl. Alþfl. styður að því að þetta mál og raunar olíubótamálið einnig geti orðið að lögum í dag, ef fært þykir af afgreiðsluástæðu. Hann mun ekki torvelda að það geti orðið. Hann hefur skýrt mótaða stefnu í báðum málunum og hefur gert grein fyrir henni í báðum deildum, mun greiða atkv. í samræmi við það og stuðla að því að málin hljóti afgreiðslu á þessum degi ef hæstv. ríkisstj. óskar eftir því. Ég skal því ekki halda áfram almennum umr. um efnahagsmál, sem ég gerði að umræðuefni við 1. umr. málsins í gær. Það létu ýmsir þm. í ljós undrun yfir því að ég skyldi leyfa mér að ræða efnahagsmál almennt í sambandi við þetta frv. Sér er nú hver syndin 1 Það er verið að hækka álögur á almenning um 1 milljarð. Það er að óþörfu verið að hækka söluskatt um eitt stig. Það er að óþörfu verið að hækka nær allt verðlag í landinu meðan kaupgjald er bundið með lögum. Hvað er þá eðlilegra en að efnahagsmál almennt séu rædd í því sambandi, þó að ég skuli ekki halda því áfram núna, ég tel mig hafa gert það nægilega rækilega í gær? En auðvitað er óhjákvæmilegt að benda á það í þessu sambandi, að þetta er enn eitt dæmið um það, að þessi ríkisstj. hefur enn enga heildarstefnu í efnahagsmálum, ekki frekar en fyrrv. ríkisstj. Efnahagsstefna þessarar ríkisstj. er framhald af sama ráðleysinu, sömu smáskammtalækningaaðferðinni og fyrri ríkisstj. reyndi að beita með þeim hörmulega árangri sem ég lýsti í gær og raunar er alkunnur og þarf ekki að l.ýsa frekar hér. Það versta við stefnu þessarar ríkisstj. er það, að hún er í raun og veru sama stefnan og stefna síðustu ríkisstj. Það er m.ö.o. sami framsóknargrauturinn í sömu kommaskálinni. Nú eru það sjálfstæðiskokkar, sem sjóða hann, en hann verður ekkert betri fyrir það.

Eðvarð Sigurðsson Hæstv. forseti. Ég ætla að reyna í stuttu máli að gera grein fyrir afstöðu minni til þess frv. sem hér er til umr. Það er eins og alkunnugt er, að hlutverk Viðlagasjóðs er að bæta tjón vegna eldanna í Heimaey og nú til viðbótar vegna tjóna af völdum snjóflóðanna í Neskaupsstað. Ég held að sé óhætt að segja það, þó að raunar sé óþarft, að þjóðin er öll einhuga um að þessi tjón á að bæta með sameiginlegu framlagi allra landsmanna. Með þessu frv. er lagt til að söluskattur verði hækkaður um 1% til þess að standa við þessar skuldbindingar, eins og sagt er. Þá er að líta á hvort það sé nauðsynlegt, að söluskattur verði hækkaður sem þessu nemur, eða önnur viðlíka skattheimta, nýir skattar á lagðir, og er þá rétt að líta á stöðu Viðlagasjóðs eins og hún kemur mér fyrir sjónir samkv. þeim fskj. sem fram hafa verið lögð með þessu frv. Niðurstaða mín í þeim efnum er ákaflega svipuð og hv. síðasta ræðumanns, Gylfa Þ. Gíslasonar. En það er ekki þar með sagt að ég ætli að fara að taka í einu og öllu undir ræðu hans sem hér var nú flutt. Þó verð ég að segja það, að það er bíræfni af þeim manni að bera Lúðvík Jósepssyni á brýn fjandskap við verkalýðshreyfinguna og það skuli segja sá maður, sem í 12 ár samfleytt lá í flatsæng með íhaldinu í viðreisnarstjórninni, en þá hefur verkalýðshreyfingin orðið að þola þann mesta fjandskap, sem ríkisstj. hafa fram til þessa sýnt henni, og er hann þar alls ekki undanskilinn, síður en svo. Að öðru leyti ætla ég ekki að tala frekar um ræðu hans. Mér sýnist að heildarstaða Viðlagasjóðs, og ég vil undirstrika: heildarstaða, sé nokkurn veginn sú, að þótt farið væri að lögum eins og þau nú eru og félli niður það söluskattsprósent, sem runnið hefur til Viðlagasjóðs á s.l. ári og fram til 1. mars, ef það félli alveg niður, þá mundi staða sjóðsins vera nálægt því að skuldir umfram eignir mundu vera nálægt 760 millj. kr. Sé hins vegar reiknað með því, að frv. þetta verði að lögum og 2% söluskattur verði innheimtur til ársloka 1975, munu eignir Viðlagasjóðs umfram skuldir nema röskum 800 millj. kr. Í báðum dæmunum er búið að reikna með að kostnaður vegna skaðans í Neskaupstað verði bættur með 600 millj. kr., eins og frv. gerir ráð fyrir. Ég vil undirstrika að hér er um að ræða heildarstöðu Viðlagasjóðs. Greiðslustaðan er önnur og verri. En eins og var tekið fram áðan af frsm. meiri hl. n., er þar um að ræða tímabundinn vanda og greiðsluvandi Viðlagasjóðs er tímabundinn, og ég vil segja að þann vanda á að leysa með öllum ráðum öðrum en þeim að hækka söluskatt. Til þess að leysa tímabundinn greiðsluvanda á nú að skattleggja matarpeninga almennings. Ég vil undirstrika og benda á, að í því dæmi, sem sett er upp í fskj. sem frv. fylgja, eru greiðslur á tollum, söluskatti til ríkisins og vaxtagreiðslur, fyrst og fremst við Seðlabankann og reyndar til ríkisins einnig, sem nema a.m.k. á 8. hundrað millj. kr. og sennilega þó nær milljarðinum þegar allt kemur til alls. Ég spyr aftur: Á að skattleggja matarpeninga almennings til þess að borga þetta? Söluskattur hefur þá náttúru að hækka allt verðlagsstig í landinu hér um bil til jafns við prósentutöluna. Það er talað um að það eigi að líta á þetta mál sem alveg sérstakt mál, tímabundið, ekki varanlegt, sagði hv. frsm. meiri hl. n. Það getur vel verið, að þegar um er að ræða að hækka verðlagið í landinu sem nemur fast að 1% geti hann horft á það ósköp rólegur. En almenningur, sem nú verður að velta hverjum peningi fyrir sér áður en hann er greiddur, getur ekki gert það. Hann hlýtur að spyrja: Er ekki hægt að gera annað? Ég veit ekki til þess að skattur og þá allra síst söluskattur hafi verið færður niður, þegar hann er einu sinni kominn á, og að tala um að hér sé um að ræða aðeins bráðabirgðaúrræði til næstu áramóta, það þýðir ekki að segja mér. Það var aldrei meiningin að þetta stæði svona lengi, og það verða áreiðanlega komnar aðrar þarfir þá, sem verða leidd að rík rök að þurfi að uppfylla, og söluskattur verður ekki afnuminn. Sú verðlagshækkun, sem af samþykkt þessa frv. leiddi nú, mundi þess vegna verða varanleg, en ekki tímabundin og það vil ég undirstrika. Það hefur nú verið boðið fram að framlengja þann 1% söluskatt, sem rennur til Viðlagasjóðs, til miðs árs 1976. Ég sé ekki annað en með því sé fyllilega séð fyrir greiðslum Viðlagasjóðs. Að vísu þarf að leysa tímabundinn greiðsluvanda á annan hátt, en fyrir endanlegum fjárþörfum Viðlagasjóðs er fyllilega séð með þeim hætti. Þessi leið er allt önnur en að fara nú að hækka söluskattinn til viðbótar um eitt stig, vegna þess að með því móti verður allt verðlag í landinu hækkað, en þó að þetta stig -sem er verði látið vera áfram, þá hækkar verðlagið út af fyrir sig ekki af þeim sökum. Á þessu tvennu .er reginmunur. Hæstv. forsrh. tók fram í sinni framsöguræðu fyrir þessu máli, að, það yrði séð fyrir því að hinir verst settu mundu fá bætta þá skerðingu, sem þetta 1% á söluskatt kynni að valda þeim. Hann talaði um í því sambandi, að það yrði nú senn sett fram frv. um nýjar launajöfnunarbætur og talaði þá um, að bætt yrði það sem umfram væri að framfærsluvísitala væri komin í 358 stig, upp í 375 stig, eins og hann orðaði það. Framfærsluvísitalan 1. febr. er 372 stig. Ekki veit ég hvort hér er um að ræða mismæli eða þá hitt, sem sennilega mun vera, að það sé búið að reikna inn í framfærsluvísitöluna áhrifin af hækkum söluskattsins um 1%, sem nemur sennilega eitthvað nálægt 3 stigum í framfærsluvísitölunni. Um þetta vil ég aðeins segja það, að þegar hæstv. forsrh. talar um að bæta það sem umfram er 358 stig, þá eru það einvörðungu hugmyndir hans eða ríkisstj., hvernig ætlunin sé með málin að fara. Ég vil taka það mjög skýrt og greinilega fram, að þegar verkalýðshreyfingin fékk það ákvæði inn í brbl. frá því í haust um launajöfnumarbæturnar, að endurskoða skyldi þau mál þegar og ef framfærsluvísitalan færi í 358 stig, þá var ekki í hugum neinna okkar, sem vorum þar af hálfu verkalýðshreyfingarinnar, að það ætti að bæta það sem væri fram yfir 358 stig. Sá leki, sem við vorum að setja undir, var að fá bætta þá hækkun sem yrði úr 342 stigum framfærsluvísitölunnar og í 358 eða meira, sem hún kynni að verða. Það var þetta bil sem auðvitað var haft í huga. En nú er talað um að láta falla niður hækkunina upp í 358 stig og greiða það sem fram yfir kynni að vera. Þá held ég að fari að verða ódýr lausnin á bótum fyrir þá verst settu, ef með þessum hætti á að bæta þeim upp það sem 1% hækkun söluskattsins veldur. Það var lögð hér áðan áhersla á að innan veggja Alþ. yrði að ná samkomulagi til að leysa þessi mál. Ég vil mjög undirstrika, að það væri nauðsynlegt. Hins vegar geng ég ekki svo langt, að þeir, sem hér hafa töglin og hagldirnar og geta gert í raun og veru hvað sem þeir vilja, setji kostina og ætli að beygja alla aðra undir sína kosti. Ég mun ekki greiða þessu frv. atkv., ef þær brtt., sem komnar eru fram, verða felldar Ég lýsi yfir andstöðu minni við hækkun söluskattsins um 1% og vil minna mjög alvarlega á þau mótmæli, sem miðstjórn Alþýðusambandsins og öll samninganefndin algjörlega einhuga tók í afstöðunni til þessa máls. Og ég verð að segja, að það er næsta furðulegt, að á sama tíma sem ríkisstj. stendur í viðræðum við verkalýðshreyfinguna um ráðstafanir sem mættu verða til þess að liðka fyrir að samningar tækjust milli verkalýðsfélaganna og samtaka atvinnurekanda, þá skuli þessi leið vera farin. Þar hefur komið mjög á dagskrá linun á þeim mjög svo þungu sköttum á almenningi, sem hljóta að verða á þessu ári, verða mjög þungbærir. Þar hefur í raun og veru ákaflega lítið komið fram. En með þessu frv. og öðrum þeim skattaálögum, sem þegar er búið að framkvæma, svo sem með hækkun á tóbaki og áfengi, með bensínhækkuninni, þar sem ríflegur hluti rennur beint í ríkissjóð, þá er búið að leggja á mun þyngri skatta en ríkisstj. hefur nokkurn tíma orðað við okkur að til mála gæti komið að gert yrði til þess að lina þá. Þegar málum var svo komið, að augljóst var að átti að taka meira með annarri hendinni en gefið var með hinni, þá taldi samninganefnd verkalýðsfélaganna ekki ástæðu til að sitja lengur yfir þeim málum, þannig að allt hefur þetta orðið til þess, að þau mál eru nú sigld í strand. Það er engu líkara en að með alls konar ráðstöfunum ætli ríkisstj. nú að knýja fram - bókstaflega knýja fram aðgerðir sem verkalýðshreyfingunni er ekki ljúft að fara í á þessari stundu.



Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. fjh.- og viðskn. fyrir að taka til greina beiðni mína um endurskoðun á þessu frv., einkum ákvæði 6. gr., sem hljóðaði svo í frv.: „ Ríkisstj. er heimilt í samráði við Síldarverksmiðjur ríkisins að selja Síldarvinnslunni á Norðfirði vélar og tæki úr þeim verksmiðjum Síldarverksmiðja ríkisins, sem ekki er fyrirsjáanleg þörf fyrir á næstunni, með mjög hagstæðum greiðslukjörum. Ríkisstj. ákveður verð og greiðsluskilmála. „ N. leggur sem sagt til, að þessi grein falli niður, og ég þakka henni kærlega fyrir að hún skuli hafa flutt þessa brtt. Enn fremur vil ég lýsa ánægju minni með hina nýju 6. gr., sem þarna kemur, sem hljóðar svo: „Stjórn Viðlagasjóðs er heimilt í samráði við stjórn Bjargráðasjóðs að bæta tjón, sem orðið hafa af náttúruhamförum eða verða annars staðar á landinu.“ Ég tel þetta fullnægjandi afgreiðslu með tilliti til bóta vegna húsanna, sem eyðilögðust í snjóflóðinu á Siglufirði, og ítreka þakklæti mitt fyrir báðar þessar breytingar. Vegna stórlega villandi ummæla hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar um laun búnaðarþingsfulltrúa vil ég upplýsa eftirfarandi: Laun búnaðarþingsfulltrúa eru greidd af fjárveitingu til Búnaðarfélags Íslands, og það er að því leyti rétt að laun þeirra eru greidd úr ríkissjóði. En það er hins vegar fjarri lagi að telja, að þessi laun séu sömu og laun alþm. Þan eru ekki miðuð að neinu leyti við launakjör alþm. Þau eru ákvörðuð á hverju þingi, hverju búnaðarþingi fyrir sig, og fulltrúarnir ákveða launakjör sín Ég vil til fróðleiks upplýsa þau launakjör sem giltu á síðasta búnaðarþingi, þ.e.a.s. búnaðarþinginu 1974. Þá var kaup fulltrúa, þ.e. dagpeningarnir, 1500 kr. á dag. Dvalarkostnað fengu þeir enn fremur greiddan, og húsnæði og fæði fengu þeir greitt og til þess fengu þeir 2100 kr. á dag. Heildarkostnaður við búnaðarþing 1974 var 2 millj. 120 þús. Þar í eru innifalin að sjálfsögðu laun þingfulltrúa og laun aðstoðarfólks sem þurfti að kaupa sérstaklega fyrir þinghaldið. Ferðakostnaður fulltrúa, útgáfa þingtíðinda, húsaleiga, sem sagt heildarkostnaðurinn var 2 millj. 120 þús. kr. Heildarkostnaðurinn á búnaðarþingi árið 1973 var 1 740 534 kr. Kostnaður við búnaðarþing þetta ár liggur að sjálfsögðu ekki fyrir, þar sem búnaðarþing er rétt að hefja störf, en ég get þó glatt hv. þm. Gylfa Þ. Gíslason og aðra þá hv. þm., sem kunna að telja þessar greiðslur eftir, með því, að þar mun sparnaðar verða gætt og nú er t.d. stefnt að því að ljúka búnaðarþingi á hálfum mánuði í staðinn fyrir að undanfarin ár hefur það staðið í 3 vikur. Ég vil svo að endingu leggja sérstaka áherslu á það, að ég tel að búnaðarþing sé mjög mikilvæg stofnun og þeim peningum, sem til þess þinghalds er varið, sé vel varið. Ég bendi á, að störf Alþ., afgreiðsla mála á Alþ. er vandaðri og betur undirbúin einmitt vegna starfs búnaðarþings, þar sem búnaðarþing fjallar m.a. um þau nýmæli sem uppi eru í landbúnaðarmálum á hverjum tíma.



Virðulegi forseti. Það hefur aðeins verið vikið, bæði í umr. sem fóru fram hér s.l. þriðjudag um þetta mál og eins nú, að því samráði sem hæstv. ríkisstj. telur sig hafa haft við stjórnarandstöðu. Ég vil aðeins í upphafi víkja nokkrum orðum að þessu atriði. Það er rétt, sem fram kom hjá hv. þm. Lúðvík Jósepssyni, að í janúarmánuði ræddi hæstv. forsrh. við formenn stjórnarandstöðuflokkanna og gaf í skyn hugmyndir sem ríkisstj. væri með. Síðan hefur þetta ekki verið rætt mér vitanlega við stjórnarandstöðuþm. fyrr en daginn áður en frv. er lagt hér fram á Alþ. Það er að vísu misjafnt og hlýtur að vera misjafnt kannske, hvað menn telja samráð. En slík málsmeðferð eins og hæstv. ríkisstj. hefur haft í þessu máli svo og öðru máli, sem nú er verið að ræða í hv. Ed., er ekki samráð sem ég tel líkleg til þess að komist verði að sameiginlegri niðurstöðu eða reynt verði að þoka málum í þá átt, að sem minnst beri á milli í endanlegri niðurstöðu. Ég get því tekið undir það, að samráð í þeim skilningi, sem ég legg í það orð, hafa ekki verið höfð við stjórnarandstöðuna. Það kom einnig fram í umr. hér s.l. þriðjudag, að hv. þm. sumir hverjir vörpuðu því á milli sín, hverjir væru að bregðast loforðum, svíkjast undan merkjum og þar fram eftir götum varðandi þetta mál. Ég vit taka það skýrt fram, að því er okkur áhrærir, að við erum ekki að svíkjast undan því sem við töldum, eins og aðrir stjórnmálaflokkar, að það bæri að bæta norðfirðingum það tjón, sem þar átti sér stað, á sama hátt og gert var vegna tjónanna í Vestmannaeyjum. En við erum ekki þar með að segja, að við ætlum endanlega að fylgja þeim till. eða þeim leiðum sem hæstv. ríkisstj. hefur valið til þess að þetta verði hægt að gera. Við áskiljum okkur rétt til þess að benda á aðrar leiðir, sem við teljum affarasælli og koma réttlátar niður gagnvart öllum almenningi í landinu heldur en þær, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur valið. Það er um það sem deilan stendur. Það er spurning um val á leiðum til þess að bæta það tjón, sem átti sér stað á Norðfirði, og til þess að standa við skuldbindingar, sem Viðlagasjóður hefur á sig tekið gagnvart tjóninu í Vestmannaeyjum. Það er engin spurning um hitt, það eru allir um það sammála að bæta á sama hátt tjón í Norðfirði eins og var gert í Vestmannaeyjum að því er varðar Norðfjarðarbúa. Hitt gæti verið spurning, og það vil ég að komi hér fram, hvort það er réttlætanlegt að skattleggja allan almenning í landinu, elli- og örorkulífeyrisþega jafnt sem aðra, til þess að bæta tjón sem orðið hefur, t.d. hjá olíufélögunum, sem að mínu áliti eru gróðafyrirtæki og eiga að bera sjálf þau tjón sem þau verða fyrir í sambandi við slíkt. Það er spurning í mínum huga, hvort það er réttlætanlegt að leggja stórkostlegar álögur á allan almenning í landinu til þess að bæta slíkum aðilum tjón. Ég hygg, að það verði margur hinn almenni kjósandi í landinu og almenningur almennt, sem verður mér sammála um að vafamál sé, hvort þetta sé réttlætanlegt. Um hitt eru allir sammála, að því er Neskaupstaðarbúa sjálfa varðar og það tjón sem varð á mannvirkjum þar. Það kom fram hér í umr. s.l. þriðjudag, að Samtökin eru andvíg því að hækka nú söluskatt um 1% frá því sem hann er nú. Ég veit ekki til að neinn hafi verið því andvigur eða haft uppi andóf gegn því að framlengja það söluskattsstig sem hefur runnið til Viðlagasjóðs. En hinu eru menn andvígir, að í því ástandi sem nú ríkir í þjóðfélaginu, kaupgjald er bundið, þrýst hefur verið niður á lægsta stig launakjörum hjá láglaunafólki og öllum almenningi, þá eru menn andvígir því að bæta álögum á þetta fólk. Það má vera, að þeim einstaklingum í þjóðfélaginu, hvort sem er á Alþ. eða annars staðar, sem eru á tvöföldum topplaunum í starfi, þyki lítið muna um 1 söluskattsstig til hækkunar frá því sem nú er. En þann, sem er á elli- eða örorkulífeyrisbótum, eða þann láglaunamann, sem hefur ekki nema 40 þús. kr. mánaðartekjur, munar um að bæta 1 söluskattsstigi við hvern einasta matarbita sem hann lætur ofan í sig. Það eru þessir aðilar, sem munar fyrst og fremst um það sem hér er verið að gera. Ef hæstv. ríkisstj. telur svo brýna nauðsyn til bera í leiðarvali sínu í þessum efnum, að hún telji sig knúna til þess að hækka söluskatt um 1 stig nú og þar með hækka verðlag á allri vöru og þjónustu í landinu til allra, þá hefði hæstv. ríkisstj. verið nær að líta í eigin barm. Það hefði verið nær, að nú hefði hæstv. ríkisstj. skorið upp það mein sem ríkir innan ríkiskerfisins sjálfs. Það hefði ekkert gert til, þó að það hefði verið byrjað á hæstv. ráðh., þm. og öðrum aðilum sem eru á hæstu launakjörum í þjóðfélaginu. Það hefði verið réttlætanlegra og það hefði verið hægt fyrir hæstv. ríkisstj. að fá meiri hljómgrunn fyrir hækkun söluskatts á öllum almenningi, hefði hún byrjað á toppunum og farið niður eftir, heldur en að höggva í sama knérunn og hún hefur gert allt frá upphafi sinnar valdatöku, þrýsta niður kjörum þeirra sem verst eru settir og lægst hafa launin. Það væri vissulega ástæða til þess fyrir hæstv. ríkisstj. og fyrir Alþ., í ástandi sem nú er ekki síst, að huga að eigin málum, byrja þar sem á að byrja, hjá þeim sem hafa mest, og hætta þeirri vitleysu sem við hefur gengist og viðgengst enn í ríkiskerfinu, að borga mönnum laun fyrir störf sem þeir koma ekki nálægt svo að áraröðum skiptir. Á þessu á að byrja, og þá fyrst er hægt að ætlast til þess, að almenningur taki jákvætt undir þær hugmyndir eða þær till. sem núv. hæstv. ríkisstj. er hér að bera fram. Fyrr en þetta verður gert skal enginn ætlast til þess að almenningur í landinu sætti sig við endalausar álögur, jafnt á þá sem minnst hafa eins og hina sem mest hafa. Og það er þetta sem er spurningin. Við teljum, að hækkun söluskatts nú um 1 stig sé ranglát og ranglátust gagnvart þeim sem minnst hafa. Það hefur verið sýnt fram á, að framlenging þess söluskattsstigs, sem hefur farið til Viðlagasjóðs, nægir fyrir bótagreiðslum að því er varðar Vestmannaeyjavandamálið og það vandamál sem upp kom á Norðfirði. Það, sem á milli ber, er um þá skuldasöfnun, sem Viðlagasjóður hefur, viðskiptaskuld við Seðlabankann. Ætti að vera hægt, ef vilji er fyrir hendi hjá ráðamönnum þjóðarinnar og hæstv. ríkisstj., að gera þær ráðstafanir, bæði að því er varðar samkomulag við viðskiptabankana um að brúa þetta bil til tiltölulega skamms tíma og með öðrum leiðum, eins og hér hefur verið bent á í umr. af okkar hálfu áður, t.d. með skyldusparnaði á hærri laun. Það er því ekkert, sem komið hefur fram að því er þetta varðar, sem réttlætir 1 stigs hækkun á söluskatti eins og nú er ástatt, fyrir utan hitt, sem hv. þm. Eðvarð Sigurðsson kom inn á og snýr að verkalýðshreyfingunni í landinu á þeim tímum sem nú eru, þ.e. á tíma sem verkalýðshreyfingin í landinu stendur í samningagerð við atvinnurekendur og ríkisvald, þá skuli slíkum vinnubrögðum vera beitt, sem eru ekkert annað að mínu áliti og hefur komið berlega fram í áliti verkalýðshreyfingarinnar sjálfrar að eru ekkert annað en ögrun við verkalýðshreyfinguna á þeim tímamótum sem hún stendur nú á, - ögrun, sem getur haft afdrifaríkar afleiðingar. Það ætti hæstv. ríkisstj. að hugleiða áður en hún lemur hér í gegn það frv. sem hér er til umr. Ég skal ekki hafa öllu fleiri orð um þetta. Ég stend hér að brtt. ásamt hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni, brtt. sem mér sýnist vera bitamunur, en ekki fjár samanborið við þá till. sem hv. þm. Lúðvík Jósepsson hefur lagt fram. Það er ekki meginmunur þar á, og ég fyrir mitt leyti tel að hvor sú leið sem yrði valin hefði fullnægt því, sem allir eru sammála um að á að gera, að standa við skuldbindingar Viðlagasjóðs gagnvart Vestmanneyingum og standa við það sem lofað hefur verið af öllum gagnvart því tjóni sem varð í Neskaupstað. Hvor þessara leiða sem yrði valin fullnægir þessu. En það, sem skilur í milli þessa og hins, sem ríkisstj. vill, er að með hækkun söluskatts er enn höggvið í sama knérunn og gert hefur verið af hálfu núv. ríkisstj., þ.e. að láta það bitna harðast á þeim sem minnst hafa og verst eru settir. Ég hélt satt að segja, að menn gætu nú, eins og varð reyndin á í sambandi við Vestmannaeyjatjónið, orðið sammála um að fara sömu leið nú og þá var gert. En það er einmitt það sem lagt er til í sambandi við þá till. sem ég hef að staðið, nákvæmlega sama leið og allir stjórnmálaflokkar urðu sammála um að fara til þess að bregðast við vandanum sem upp kom í Vestmannaeyjum. Ég vona í lengstu lög, að hæstv. ríkisstj. sjái að sér, endurskoði þá afstöðu sem ég hygg að sé e.t.v. fyrst og fremst hjá hæstv. ráðh. sjálfum. Hinn óbreytti stjórnarliði margur hver gerir þetta sárnauðugur, ekki síst þeir sem hafa rætur til verkalýðshreyfingarinnar. Þeir hljóta að gera slíka hluti sárnauðugir, ef þeir láta hafa sig til þess að gera það. Og það væri öllum til sóma, að hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. endurskoðaði þessa einstrengingslegu afstöðu sina og féllist á til samkomulags að fara þær leiðir, sem hér hefur verið bent á. Fari svo í úrskurði hæstv. forseta um hvernig þessi mál koma hér til atkv., þá vil ég lýsa því yfir fyrir mitt leyti, að verði till. hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar borin upp á undan þeirri, sem ég stend að, þá mun ég greiða henni atkv. En ég undirstrika það enn á ný, ég mun greiða atkv. gegn þeim hugmyndum og þeim till., sem ríkisstj. nú stendur að og leggur hér fram, að því leyti að hækka söluskatt um heilt stig.



Herra forseti. Ástæðan til þess, að ég kveð mér hljóðs í þessu máli, er aðallega sú að láta ánægju mína í ljós yfir því, að hér er flutt brtt. á þskj 315, þ.e. breyting við 6. gr. Í okkar landi hafa orðið tjón á mörgum stöðum á þessum vetri. Það eru ekki aðeins snjóflóðin, það eru einnig tjón vegna foks. Ég veit að hv. alþm. kannast við tjónin undir Eyjafjöllum, bæði Austur- og Vestur-Eyjafjöllum. Á mörgum bæjum varð stórtjón, margra millj., ef ekki tugmillj. Sumir bændurnir voru það heppnir að þeir höfðu tryggt sig fyrir slíku tjóni, en aðrir ekki. Það mætti ætla að Bjargráðasjóður gæti staðið undir bótum af þessum tjónum. Ég hef talað við forstjóra þess sjóðs, og hann taldi að sjóðurinn hefði nú nokkur fjárráð vegna þess að síðustu árin hafa ekki verið harðindi eða miklar tjónabætur af öðrum ástæðum, eins og var á tímabili. Sjóðurinn hefur eigi að síður alltof takmörkuð fjárráð og hefur aðstoðað með því að veita vaxtalaus lán, en ekki óafturkræf framlög. Það fer vel á því, eins og stendur í þessari till., að Viðlagasjóði sé heimilað að bæta tjón annars staðar á landinu í samráði við Bjargráðasjóð. Er ég þá sannfærður um, að eyfellingar fá tjónabætur eins og þeim ber í samræmi við aðra, sem hafa orðið fyrir tjónum víðs vegar um landið. Það, sem þarf að gera, er að hafa samræmi í tjónabótum hvar sem er. Það er nú orðið svo, að þjóðfélaginu finnst orðið skylda að bæta tjón hvar sem þau verða. Sem betur fer hafa tjón vegna náttúruhamfara sjaldan eða aldrei orðið eins mikil og í Vestmannaeyjum og sjaldan eins mikil og á Norðfirði í vetur. Tjón verða öðru hverju víðs vegar um landið og enginn veit hver verður næst fyrir tjóni vegna náttúruhamfara. Þess vegna þykir sjálfsagt, að þjóðfélagið sé í samábyrgð fyrir slíku, og það er í samræmi við okkar stjórnarfar og uppbyggingu þjóðfélagsins. Þess vegna var það ánægjulegt þegar Viðlagasjóður var stofnaður og allir voru sammála. Nú eru menn ekki alveg sammála um hvernig eigi að afla fjár til þess að bæta tjónið á Norðfirði og til þess að bæta tjónið að fullu í Vestmannaeyjum, því að þar hefur lokauppgjör ekki enn farið fram og þar er mikið eftir óbætt. Það er áreiðanlega eftir að endurmeta ýmislegt í Vestmannaeyjum, bæði hjá einstaklingum og eins hjá bæjarfélaginu. Á þeim verðbólgutímum sem nú eru, þegar verðlagið hækkar um 100% á tveimur árum, eru þær hugmyndir, sem voru uppi í byrjun, orðnar úreltar, t.d. bætur vegna vatnsins í Vestmannaeyjum, rafmagns o.fl. framkvæmda. Það er einnig viðurkennt, að frystihúsin og fiskvinnslustöðvarnar í Vestmannaeyjum hafa orðið hart úti, og hefur verið talið nauðsynlegt að endurmeta það tjón, sem þær hafa orðið fyrir, bæði á eignum og rekstrarlega séð. Hefur verið unnið að því nú síðustu vikurnar að fá réttar niðurstöður. Allir alþm. eru sammála um að standa við gefin fyrirheit og það er vitanlega mikils virði. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson segir á þskj. 316, með leyfi hæstv. forseta. „Ég harma, að ríkisstj. skuli ekki hafa fengist til að fallast á hyggilegri leiðir til fjáröflunar fyrir Viðlagasjóð en raun er á, en tel hins vegar algerlega ábyrgðarlaust að taka þá afstöðu til afgreiðslu málsins sem Alþfl. hefur tekið og augljóslega mundi koma í veg fyrir að staðið yrði við þau fyrirheit sem vestmanneyingum og norðfirðingum hafa verið gefin.“ Þetta er aðalatriði málsins, að það sé hægt að standa við gefin fyrirheit, og æskilegast væri þegar rætt er um þetta mál. að það væri ekki farið langt út fyrir málið, heldur rætt um lausnina á því, heppilegustu lausnina, og helst að menn létu brigslyrði falla niður við þessar umr., þar sem er um að ræða alveg sérstætt mál. Hv. þm. Eðvarð Sigurðsson sagði hér áðan ég veit ekki hvort hann heyrir - að í tíð viðreisnarstjórnarinnar hefði verkalýðnum verið sýndur sérstakur fjandskapur, og þótti honum nauðsynlegt að fullyrða það vegna ummæla hv. þm, Gylfa Þ. Gíslasonar. Ég minnist þess, að hv. þm. Eðvarð Sigurðsson hefur sagt, svo að ég heyrði og fleiri, að á þessum tíma hafi forsrh. Ólafur Thors og Bjarni Benediktsson lagt sig fram um að hafa samráð við verkalýðshreyfinguna. Það var farið viðurkenningarorðum um það, hvað þessir menn hefðu lagt sig fram um að hafa samráð við verkalýðshreyfinguna og láta verkalýðinn njóta þess sem unnt væri og fá eins mikið og unnt væri af arði atvinnuveganna til sín. En þetta er annað mál, sem ekki á heima við þessa umr. Hér er lagt til að hækka söluskattinn um 1 stig, og vissulega væri æskilegt að það væri hægt að afla fjárins með öðrum hætti. Það er vitanlega aldrei nein ánægja að hækka skatta, og það má segja að það muni alltaf um hvert stigið sem lagt er á, hvort sem það heitir söluskattur eða eitthvað annað. Ég tel að hæstv. ríkisstj. hafi nokkra afsökun þegar hæstv. forsrh. hefur lýst því yfir, að ríkisstj. ætli að lækka útgjöld fjárl. um 2500 –3 704 millj. Hvers vegna ætlar ríkisstj. að lækka fjárl.? Hún ætlar að gera það til þess að lækka skattana á þeim sem hafa lágar tekjur. Hún ætlar að gera það til þess að hækka tryggingabætur og ellilaun og til þess að koma til móts við þá sem verst eru settir. Mér finnst það vera nokkur afsökun þegar fyrir liggur yfirlýsing um. að það eigi að lækka útgjöld fjárl. eins og mögulegt er. Þegar sagt er 2 504 millj. til 3 700 millj., þá held ég að sé ekki nokkur vafi á því, að það er stefnt að því að lækka útgjöldin eins og unnt er og láta það sem inn kemur koma í öðru formi til hagnaðar fyrir þá sem verst eru settir Það er þess vegna sem bein útgjöld úr ríkissjóði til þess að bæta tjónið á Norðfirði eru ekki eins sjálfsögð og annars hefði verið. En það, sem skiptir máli, er að menn vilja bæta tjónið, og það verður vitanlega ekki gert nema fjármunir séu fyrir hendi. Ég held nú satt að segja, að eins og menn eru sammála um að standa við gefin fyrirheit í þessu efni, þá hljóti alþm. einnig að vera sammála um að létta byrðarnar á þeim sem verst eru settir tekjulega séð. Að vísu er lagt til að hækka söluskatt um 1%. En verði aftur á móti lækkaðir skattar í öðru formi meira en þessu söluskattsstigi nemur, þá þarf ekki útkoman að verða þannig, að þeim, sem verst eru launaðir, verði íþyngt þótt eitt söluskattsstig verði lagt á. Ég held, að það sé ákaflega erfitt að fella þungan dóm yfir þessari till. hæstv. ríkisstj. fyrr en séð verður hvað kemur þarna á móti, Hæstv. forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta frv. Ég gæti sagt eitthvað svipað og hv. 2. þm. Austf. sagði: Ef ekki koma fram heppilegri till. en felast í frv., þá greiði ég því atkv. Ég er sömu skoðunar og sá hv. þm., að það kemur ekki til mála annað en að standa við gefin fyrirheit um að bæta norðfirðingum á sama hátt og vestmanneyingum og öðrum þeim landsmönnum sem hafa orðið fyrir tjóni vegna náttúruhamfara.

Magnús Kjartansson Hæstv. forseti. Okkur alþm. er oft furðu ósýnt um að fjalla um mál af eðlilegri reisn og skilningi á þeim aðstæðum, sem eru tilefni umr. á þingi hverju sinni. Ég hygg, að við munum öll þá tilfinningu sem greip okkur þegar ótíðindin urðu á Norðfirði, þegar margir norðfirðingar létu lífið og mikil verðmæti eyðilögðust. Við gáfum þá það heit hér á Alþ., að við mundum sjá til þess að bætt yrði það tjón sem unnt væri að bæta með fjármunum. Ég held menn eigi að muna eftir þessum aðdraganda í umr. hér í dag. En mér virðist að sumir þeir, sem hér hafa talað, hafi ekki munað það. Þetta var tvímælalaust vilji allra alþm. í des. - allra alþm. - og þess vegna bar hæstv. ríkisstj. að sjálfsögðu að reyna að tryggja sem best samstöðu þm. um það, hvernig sú efnahagsaðstoð yrði veitt sem allir þm. sögðust vilja standa að. Ég tel ákaflega miður farið, að hæstv. ríkisstj. hefur brugðist þessu skylduverki sínu. Hún hefur ekki haft neitt raunverulegt samband við stjórnarandstöðuna, heldur flutt frv. upp á sitt eindæmi og þannig komið stjórnarandstöðunni í vissan vanda. Það hafa komið fram till. frá hv. þm. Lúðvík Jósepssyni, sem tvímælalaust eru þess eðlis að um þær væri hægt að ná fullri samstöðu hér á hinu háa Alþ., og ég held að sómi Alþ. yrði meiri ef menn hyrfu að því ráði. Það er enn hægt að gera það, og ég tel að því fari mjög fjarri, að ríkisstj. væri að missa eitthvað af sóma sínum ef hún kæmi til móts við þetta sjónarmið, að Alþ. eigi að standa saman um aðgerðir af þessu tagi. Hæstv. forsrh. er því miður ekki viðstaddur hér, en ég vil engu að síður beina því til hans og bið þá menn að koma á framfæri við hann, að hann íhugi enn hvort hann geti ekki á það fallist að gera þær breyt. á þessu frv., sem leiði til þess að þm. standi hér saman. En það var annað, sem var tilefni þess að ég kvaddi mér hljóðs áðan, og það var ræða sú sem hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason flutti og var með þvílíkum endemum, að hliðstæður eru ekki ákaflega margar, en þó vissulega til. Ég minnist þess, að við höfum áður staðið í þeim sporum hér á Alþ. að þurfa að takast á við óhemjulegan vanda af völdum náttúruhamfara, og þá á ég við jarðeldana í Vestmannaeyjum. Þáv. ríkisstj. vann að því ásamt embættismönnum sínum með eins skjótum hætti og hún gat að semja frv. til l. um ráðstafanir til að taka á hinum efnahagslega vanda sem leiddi af þessum ótíðindum. Ríkisstj. stóð algerlega saman um þetta frv. Frv. var borið undir Gylfa Þ. Gíslason þáv. form. Alþfl., og hann lýsti því yfir við ríkisstj. að hann væri algerlega sammála þessu frv. algerlega sammála því. Svo gerðist það á seinustu stundu, að það kom í ljós að einn stuðningsmaður ríkisstj., Björn Jónsson, sem þá var þm., snerist gegn frv. Maður skyldi nú ætla að frv. ætti öruggt fylgi samt eftir yfirlýsingar hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar. En það var sannarlega ekki. Þegar hann frétti um þessa afstöðu Björns Jónssonar, sá hann að hægt var að nota jarðeldana í Vestmannaeyjum til þess að taka upp pólitíska refskák og þá hljóp hann frá öllum þeim loforðum sem hann hafði gefið, og síðan voru þessi ótíðindi gerð að tilefni ákaflega ósæmilegra pólitískra bragða hér á Alþ. og í hliðarsölum Alþ., tilrauna til þess að nota þessi ótíðindi til þess að fella ríkisstj. Í mínum huga hefur Alþ. sjaldan sett eins ofan og gerðist einmitt þessa daga þá, þegar slíkt tilefni var einnig notað til þess að leika pólitíska refskák. Ríkisstj. tók þá ákvörðun að breyta frv. sínu stórlega til þess að ná um það fullri samstöðu, einnig stjórnarandstöðunnar, svo að hægt væri að samþykkja þessar aðgerðir einróma hér á Alþ. Þetta var gert, þó að þær aðgerðir væru því miður þess eðlis að þær náðu ekki þeim tilgangi sem hið upphaflega frv. hefði náð. Hið upphaflega frv. hafði í sér verðhjöðnunartill., en það, sem um var samið að lokum, voru verðbólguaðgerðir, og ég er hræddur um að við búum að því enn. Það er ekki á dagskrá, heldur er á dagskrá einmitt þetta, að hér skuli sitja á Alþ. menn sem eru þannig, hafa þannig siðferðilega innviði, að þeir geta notað atburði eins og þessa til þess að leika sina pólitísku refskák. Það er alveg ljóst, að á sama hátt ætlar Gylfi Þ. Gíslason að reyna að nota þetta mál, hvernig Alþ. afgr. aðstoð við Neskaupstað eftir snjóflóðin þar, nota það í pólitísku skyni, og sérstaklega á að reyna að beina atlögunni að okkur Alþb.- mönnum. Við heyrðum þá ræðu sem hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason hélt hér áðan. Þessi maður, sem staðið hefur á Alþingi að harkalegri árásum á lífskjör almennings, samningsrétt verkalýðsfélaganna og réttindi verkafólks en nokkur annar maður, hann leyfir sér að tala um hnefahögg í andlit verkalýðshreyfingarinnar og verkalýðsfjandsamlega afstöðu og þar fram eftir götunum. Þetta vekur að sjálfsögðu aðeins vorkunnsama kímni okkar sem þekkjum orðið feril þessa hv. þm. En þessi málflutningur er gjörsamlega ósæmilegur og tilraunir hans til þess að halda því fram, að hér sé um að ræða eitthvert ágreiningsefni innan Alþb., eru tilhæfulausar með öllu. Alþb. í heild hefur marglýst yfir því, að það telur að hinar óbeinu álögur, sem hvíla á almenningi, séu orðnar allt of þungar. Þessar álögur hafa orðið þeim mun þungbærari í tíð núv. ríkisstj. sem þær hafa verið auknar til mikilla muna með tveimur gengislækkunum og ýmsum hliðstæðum aðgerðum, á sama tíma og bannað hefur verið að greiða vísitölubætur á kaup. Við fluttum fyrir nokkrum dögum frv. til l. um breyt. á l. um söluskatt. Flm. eru ég og hv. þm. Eðvarð Sigurðsson, en frv. er að sjálfsögðu flutt fyrir hönd Alþb. og um það er full samstaða í Alþb. Við leggjum þar til að öll matvæll, kaffi og te verði felld út úr grundvelli söluskattsins, að það verði hætt að taka söluskatt af matvælum. Nú vita allir, sem eitthvað þekkja ástandið í þjóðfélaginu, að það fólk sem hefur lægstar tekjur, þ. á m. aldrað fólk og öryrkjar, notar meginhluta tekna sinna til að kaupa einmitt mat, og það er till. okkar Alþb.- manna að þessi skattheimta verði felld niður eins og nú er ástatt. Um þetta er ekki neinn ágreiningur hjá okkur, um þetta er full samstaða. Þegar hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason heldur öðru fram, þá talar hann gegn betri vitund. Þá er hann að leika þann púka sem hann hefur leikið margsinnis þegar svipað hefur staðið á og ímyndað sér að hann muni fitna og fitna. En það hefur farið öðruvísi fyrir þessum hv. þm. Hann hefur ekki verið að fitna á undanförnum árum. Það fór svo í kosningunum á síðasta ári, að það munaði ekki nema u.þ.b. 600 atkv. að þessi hv. þm. tækist að hrekja allan flokk sinn út úr sölum Alþ. Og reynslan af stefnu þessa hv. þm. var sú, að hann sá sér þann kost vænstan eftir kosningar að hætta við formennsku í flokknum. En þetta mun að vísu ekki hrifa ákaflega mikið, vegna þess að allir vita að þessi hv. þm. fer með völdin þar engu að síður. Við þm. Alþb. höfum sagt alveg skýrt, að við erum andvígir því að söluskattur verði hækkaður, og hv. þm. Lúðvík Jósepsson hefur flutt um það till. hvernig hægt sé að leysa þennan vanda eftir þeim meginlínum, sem ríkisstj. telur sig þurfa að fara, án þess að hækka söluskattinn. Ef hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason ímyndar sér nú, eins og hann ímyndaði sér eftir jarðeldana í Vestmannaeyjum, að hann geti notað tilefni af þessu tagi til að auka pólitískan frama sinn, þá skjátlast honum ákaflega mikið. Það eru ekki nema sárafáir af flokksbræðrum hans sem taka undir þá hugmynd, sem hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason kom sjálfur á framfæri í blaði einu á Akureyri, að núv. ríkisstj. ætti að segja af sér, en mynda svo nýja ríkisstj. undir forsæti Gylfa Þ. Gíslasonar, sem væri eini maðurinn sem hefði þekkingu, reynslu og hæfileika til að stjórna Íslandi. Mér finnst trúðskapur af því tagi sem hv. þm. hefur gert sig sekan um hér í dag ekki sæmandi fyrir Alþ. Við getum ekki slitið í sundur, - eða ég get það a.m.k. ekki í huga mínum - þá tilfinningu, sem greip okkur í desembermánuði, og það mál, sem hér er verið að afgr. Ég vil lýsa því yfir fyrir mitt leyti, að ég er algerlega andvigur þeirri gjaldheimtuaðferð sem í frv. felst, eins og kjaramálum er háttað nú á Íslandi. Ég tel einnig ástæðu til að harma það mjög, að hæstv. ríkisstj. skyldi ekki vilja fallast á leiðir til fjárhagsaðstoðar við Neskaupstað sem allir alþm. gætu fallist á, og ég vil ítreka það - ég sé að hæstv. forsrh. er kominn - að ég beindi til hans áðan þeim tilmælum hvort hann vildi ekki íhuga enn frekar að gera þær breyt. á þessu frv. sem leiddu til þess að allir alþm. gætu staðið saman um afgreiðslu þess. Ég held að hlutur forsrh. yrði meiri af því að fallast á slíka breyt., en ekki minni. En þó að ég sé andvígur þessu frv. og beini þessari áskorun til hæstv. forsrh., lít ég svo á, að ég hafi í desembermánuði gefið drengskaparheit um að taka þátt í að leysa þann þungbæra vanda, sem norðfirðingar hafa orðið fyrir, og sé ríkisstjórnarmeirihl. ekki til viðtals um neina aðra leið en þessa, sem ég tel þó ranga, þá mun ég engu að síður segja já við atkvgr. um frv.



Herra forseti. Það er alltaf leiðinlegt að gera kunningja sínum ógreiða, þó að óviljandi sé. Ég verð að játa það, að mér finnst mjög leiðinlegt að ég hef átt þátt í því í þessum umr. að opinbera enn einu sinni hina miklu fáfræði hv. 9. þm. Reykv. í landbúnaðarmálum. Hann var hér að tala um stéttasamtökin og hann virtist líta svo á að Búnaðarfélag Íslands væri alveg sams konar aðili í þessum málum og t.d. félag ísl. iðnrekenda, Landssamband iðnaðarmanna, Alþýðusambandið, Vinnuveitendasambandið o.s.frv. og þess vegna ætti búnaðarþing ekki frekar að fá ríkisstyrk til starfsemi sinnar heldur en þing þessara samtaka. Það er alger misskilningur hjá hv. þm. að Búnaðarfélag Íslands sé nokkuð skylt þessum samtökum. Bændur hafa önnur samtök, sem eru hliðstæð þessum samtökum, þ.e. Stéttarsamband bænda, og bændur kosta starfsemi þess að öllu leyti. Ríkið borgar ekki einn eyri til þess. Búnaðarfélag Íslands er allt annars konar félagsskapur. Búnaðarfélag Íslands eða búnaðarsamtökin, eins og þessi hv. þm. ætti að vita, voru stofnuð til þess að annast alls konar fræðslustarfsemi á vegum bændastéttarinnar, beita sér fyrir aukinni ræktun og öðru þess háttar. Að því hefur Búnaðarfélag Íslands eingöngu unnið í seinni tíð. Það er af þessum ástæðum sem öll starfsemi Búnaðarfélags Íslands er kostuð af ríkisfé og þar af leiðandi búnaðarþing einnig. Til þess að taka hv. þm. í nokkra kennslustund og gera honum ljósara að hverju starf Búnaðarfélags íslands beinist, þá ætla ég að lesa hér upp úr Ríkisreikningnum frá 1972, sundurliðun á þeirri starfsemi sem Búnaðarfélag Íslands hefur með höndum. Það er jarðrækt, garðyrkjumál, fóðurrækt, verkfæraráðunautur, nautgriprækt, sauðfjárrækt, hrossarækt, alifugla- og svínarækt, bygginga- og bútækni, forðagæsla, búnaðarhagfræðiráðunautur, Ráðningarstofa landbúnaðarins, búnaðarfræðsla, starfsemi búnaðarsambanda, landbúnaðarsýningar, bygging djúpfrystistöðva og Búreikningaskrifstofa. Þetta sýnir að starfsemi Búnaðarfélags Íslands beinist að allt öðrum verkefnum en stéttasambandanna. Það annast upplýsinga- og fræðslumál, búnaðarlöggjöf o.s.frv. Það er til að fjalla um þessi mál, sem búnaðarþing er kvatt saman, og það ræðir um þau. Það hefur sýnt sig, að þótt nokkur kostnaður hafi fylgt starfsemi búnaðarþings, þá hefur það borið mjög mikinn árangur í því að auka áhuga bænda á ræktunarbúskap, á bættum kynbótum og margs konar hagræðingu á sviði landbúnaðarins. Þess vegna er eðlilegt að ríkið standi undir kostnaði Búnaðarfélagsins og búnaðarþings. Það er búið að nefna það hér af öðrum hv. þþm. hvað starfsemi búnaðarþings hefur kostað. Ég sé að árið 1972 hefur kostnaðurinn orðið 11/2 millj. Það er áreiðanlegt, að búnaðarþingið borgar þessa fjármuni betur en flest annað sem ríkið ver fjármunum sínum til.



Herra forseti. Þar sem þegar hefur komið fram í ræðum annarra þm., sérstaklega í máli hv. þm. Magnúsar Kjartanssonar, það sem ég hafði helst hugsað mér að fjalla um í sambandi við mál Viðlagasjóðs að þessu sinni, þá mun ég aðeins fara örfáum orðum um þær tekjur sem sjóðurinn hefur haft úr að spila. Þegar eldgosið kom upp í Vestmannaeyjum voru sett lög um neyðarráðstafanir vegna þess. Viðlagasjóði voru ætlaðar tekjur, 2% af söluskattsstofni, hluti af útsvörum og fasteignasköttum, 160 millj. úr Atvinnuleysistryggingarsjóði og aðrar 160 úr ríkissjóði. Þessar tekjur voru síðan, aðeins hálfu ári eftir að eldgosinu lauk, skornar gjörsamlega niður, þannig að aðeins stóð eftir 1% af söluskattsstofni. Þegar þessi mál voru þá til umr. lá fyrir fjárhagsáætlun stjórnar Viðlagasjóðs og till. stjórnarinnar um það, að haldið yrði áfram að láta Viðlagasjóði í té 2% af söluskattsstofni, en stjórnin gat fyrir sitt leyti fallist á að hinar tekjurnar féllu niður ef þessi 2% héldu áfram. Stjórn sjóðsins taldi það nauðsynlegt til að geta staðið við þær skuldbindingar sem sjóðnum höfðu verið fengnar á hendur, og það hefur reynst rétt. Við afgreiðslu þessara mála fyrir liðlega ári var hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason einmitt einn helsti forsprakki þeirra manna, sem lögðu áherslu á að svipta Viðlagasjóð þessum tekjum sínum og með þeim afleiðingum sem staða sjóðsins sýnir nú og hefur sýnt allt s.l. ár, með liðlega 11/2 milljarð í yfirdrátt hjá Seðlabankanum, sem Seðlabankinn reiknar fulla vexti af, og eru vaxtagreiðslur til hans nú orðnar nokkur hundruð millj. samtals. Þá voru fáar raddir hér í þingsalnum sem mæltu á móti því að tekjur sjóðsins væru rýrðar svo sem raun bar vitni, og ég man ekki eftir því að nokkur þm. legði mér lið í þeirri baráttu á sínum tíma að velja hina leiðina og halda við 2%. Þetta var rétta leiðin, og ef hún hefði verið valin, þá væri Viðlagasjóður nú búinn að fá nægilega mikið fjármagn til sinna þarfa og þyrfti ekkert prósent af söluskatti, og þá þyrftum við ekki að vera að rífast um þessi mál á sama hátt og gert er nú. Þar sem ég hef verið allan tímann í stjórn Viðlagasjóðs, ætti að vera manna best kunnugur hver fjárþörf sjóðsins er til að sinna sínum verkefnum, og nú þegar Norðfjarðarvandinn hefur bæst við, þá er mér ljóst að sjóðurinn þarf á auknum tekjum að halda. Þess vegna vil ég í lokin aðeins lýsa yfir því, að ég stend með því að söluskatturinn verði hækkaður um 1%, ef ekki verður hægt að finna leið sem allir alþm. geta sæt sig við.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að tala langt mál aftur um þetta frv. sem hér er til umr., en ég vil taka það fram að vandinn, sem við er að fást í þessum efnum, og sú erfiða staða í þessu máli stafar af því í fyrsta lagi, að Viðlagasjóður skuldar um s.l. áramót 1547 millj. kr. í Seðlabankanum. Þessi skuld er óumsamin, þannig að í raun og veru er sjóðurinn í vanskilum, sem nema 1547 millj. kr. um s.l. áramót. En á hitt ber að líta í öðru lagi, að sjóðurinn þarfnast mjög peninga á þessu ári til að geta staðið undir þeim tjónbótum, sem honum er ætlað að standa undir, og það vill svo til að í Neskaupstað er ákaflega þýðingarmikið að dómi heimamanna og raunar allra, sem til þekkja, að síldarverksmiðjan, sem eyðilagðist í snjóflóðunum miklu í des., verði byggð upp að nýju á þessu ári, þannig að hún verði tilbúin fyrir væntanlega loðnuvertíð á árinu 1976. Þess vegna er þessi staða að mörgu leyti óhæg og þýðingarmikið að afla fjár í Viðlagasjóð til þess að hann geti sinnt verkefnum sínum truflunarlaust. Það er alveg rétt, sem hefur komið fram hjá sumum hv. þm., að það er út af fyrir sig ekkert skemmtiverk að standa að því að leggja söluskatt á vörur eins og nú er ástatt. En á hitt ber að líta í fyrsta lagi, að þetta hefur verið gert áður, þegar eldgosið í Vestmannaeyjum varð. Þá náðist samstaða um að leggja á 2 söluskattsstig á árinu 1973 til þess að standa undir greiðslu tjónbóta vegna tjónsins í Vestmannaeyjum, þannig að hér er raunverulega farið troðna slóð. Í báðum tilfellum er um það að ræða að þessari skattálagningu er eingöngu ætlað að vara um tiltekinn tíma í þessu tilfelli að falla niður við n.k. áramót. Því hefur verið lýst yfir af hæstv. forsrh., að það sé stefna ríkisstj. að heildaráhrif efnahagsráðstafana hennar verði að hlífa þeim, sem lág laun og lægst laun hafa, og hafa verið boðaðar ráðstafanir í því sambandi, svo sem skattalækkanir, hækkun á bótum almannatrygginga, láglaunabætur áfram og síðan hefur verið talað um niðurskurð á ríkisútgjöldum. Ég vil þó segja það hér strax, að ég er ákaflega viðkvæmur fyrir því, ef skerða þarf fjárveitingar á fjárl. til opinberra framkvæmda úti um landsbyggðina á þessu ári, og tel ekki að til þess eigi að gripa nema í hreinu neyðarástandi, þar sem búið er að afgr. fjárl. fyrir árið eins og kunnugt er. Varðandi þær till., sem hér liggja fyrir, þá gerði ég grein fyrir því í framsöguræðu minni, að staða Viðlagasjóðs mundi verða viðunandi ef sá háttur verður hafður á að leggja þessi 2 söluskattsstig á til áramóta n.k. Eins og ég sagði áður, var skuld Viðlagasjóðs við Seðlabankann í árslok 1974 1547 millj. kr. Viðlagasjóður hefur gert um það greiðsluáætlun, að ef núverandi tekjustofn sjóðsins, 1% söluskattsstig, haldist áfram til miðs árs 1976 eða til 30.6., þá yrði staðan í árslok 1976 1 286 millj. kr. neikvæð. Hér liggja fyrir tvær aðrar till. en þær, sem gerð er grein fyrir af hálfu meiri hl. fjh.- og viðskn. Það er annars vegar till. hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar og hins vegar till. hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar og Karvels Pálmasonar. Mér sýnist, að staða Viðlagasjóðs í árslok 1975 með óbreyttum tekjustofni, þ.e.a.s. 1 prósentustigi söluskatts, mundi verða neikvæð um 1662 millj. Ef farið yrði að till. hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar mundi þessi staða verða neikvæð um 1662 millj., að frádregnum 400 millj., sem hann gerir ráð fyrir að ríkissjóður leggi fram. Þá mundi því staðan verða neikvæð um 1 262 millj. kr. Aftur á móti mundi staðan verða neikvæð um 1162 millj., ef farið yrði að till. hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar og Karvels Pálmasonar, en þeir leggja til að lagðar verði fram úr ríkissjóði 500 millj. kr. á þessu ári. Í báðum tilfellum yrði greiðslustaða sjóðsins áfram geysilega slæm. Nú er það kunnara en frá þurfi að segja, að staða ríkissjóðs við Seðlabankann hefur verið afar slæm og versnandi, eins og kunnugt er. Það kemur fram í ritinu Úr þjóðarbúskapnum, sem Þjóðhagsstofnunin gefur út og er dags. 10. febr. 1975, að í heild hafi staða ríkissjóðs gagnvart Seðlabankanum versnað um 3 660 millj. kr. nettó á árinu 1974 samanborið við 1 200 millj. kr. versnun árið 1973. Þannig er alveg sýnilegt, að ekki er bætandi á þessa stöðu, þegar þar við bætist svo sú staðreynd að gjaldeyrisvarasjóður þjóðarinnar er uppurinn. Ef við lítum áfram á þessi dæmi og rekjum þau nokkuð áfram, þá liggur það fyrir að greiðslustaða Viðlagasjóðs 31.12. 1976 mundi verða 1 286 millj. kr. neikvæð, ef óbreyttur tekjustofn gilti, eins og ég gerði grein fyrir í framsöguræðu minni. Ef við lítum á till. hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar, þá sýnist mér að greiðslugeta Viðlagasjóðs í árslok 1976 yrði neikvæð um 826 millj., en aftur á móti ef litið er á till. hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar og Karvels Pálmasonar mundi staðan verða neikvæð um 1086 millj. Í báðum þessum tilfellum er lögð á Viðlagasjóð mjög slæm greiðslustaða, sem áreiðanlega mundi hafa þau áhrif að hann gæti ekki starfað, ég vil segja með eðlilegum hætti. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson gerði að vísu grein fyrir því í sinni ræðu áðan, að hann ætlaðist til þess að það yrði gerður samningur um það við Seðlabankann af hálfu Viðlagasjóðs, að hann hlypi undir bagga í þessu sambandi á þann veg, að Viðlagasjóður gæti haft handbært fjármagn til að sinna sínum verkefnum. En það hefur komið fram hér í umr. áður og er ástæða til að endurtaka það, að staða ríkissjóðs gagnvart Seðlabankanum og gjaldeyrisstaðan er með þeim hætti, að það verður að teljast mjög varhugavert að leggja á Seðlabankann frekari byrðar en sýnilegt er að verða mundu ef þessum till. yrði fylgt. Varðandi þá tillögugerð að skera niður ríkisútgjöld í því skyni að leggja fé í Viðlagasjóð, þá er þess að geta, eins og hæstv. forsrh. hefur lýst yfir, að það eru uppi áform í því efni, veruleg áform, og þessar till. mundu auðvitað auka nauðsyn á slíkum niðurskurði ef þær væru samþ. Þá er raunar komið að því, sem verður áreiðanlega rætt um síðar meir, þegar verður farið að ræða um niðurskurð á ríkisútgjöldum, hvað eigi að skera niður og hvað ekki. Þá liggur það auðvitað ljóst fyrir, að þessar till., sem gera ráð fyrir, önnur 400 millj. kr. og hin 500 millj. kr. niðurskurði ríkisútgjalda, mundu bætast við þær fyrirætlanir sem þegar ern uppi í því efni. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um málið að þessu sinni og leiði hjá mér að hefja deilur almennt um efnahagsmálin.



Herra forseti. Ég vil fyrst víkja örfáum orðum að því, sem hv. 4. þm. Austurl. var að enda við að segja, þar sem hann gerði nokkra grein fyrir mismun á áhrifum þeirra till., sem ég hef flutt, á afkomu Viðlagasjóðs og þeirra till., sem felast í frv. ríkisstj. Það, sem hv. þm. sagði í þessum efnum, var í öllum aðalatriðum rétt að mínum dómi, en aðeins skorti þar á eitt atriði, sem mér fannst ekki koma nægilega skýrt fram og ég vil þar bæta við. Það er alveg ljóst, að sá er munur á till. mínum og þeim till., sem felast í frv., að staða Viðlagasjóðs um næstu áramót yrði lakari skv. mínum till. en skv. því sem felst í frv. Á þetta hafði ég einmitt minnst, þegar ég gerði grein fyrir till. mínum, og taldi að af þessum ástæðum þyrfti að reyna að tryggja það við Seðlabankann að hann veitti Viðlagasjóði á þessu ári og fram um næstu áramót nokkuð ríflegra yfirdráttarlán, sem síðan yrði greitt Seðlabankanum með þeim tekjustofnum sem felast í till. minni, en mundu ekki skilast inn sem tekjur fyrr en á fyrra helmingi næsta árs. Þegar þær tekjur eru komnar inn, á miðju ári 1976, á Viðlagasjóður að standa fyllilega eins vel gagnvart Seðlabankanum skv. mínum till. og yrði með samþykkt frv. eins og það liggur fyrir. Þetta er munurinn. Ég tel fyrir mitt leyti, að hér sé til svo mikils að vinna, að losna við að hækka söluskattinn um 1 stig, að það eigi ekki að horfa í þann vanda, þó að Seðlabankinn þyrfti að þola það að fá minna greitt inn af skuld Viðlagasjóðs um næstu áramót sem nemur í kringum 400 millj. kr., þegar hann hefur það staðfest í lögum að þessa fjárhæð fær hann greidda á fyrri hluta næsta árs. Hér á ekki að þurfa að verða ágreiningur, sem byggist á fjárhagslegri stöðu Viðlagasjóðs, heldur er það eitthvað annað sem knýr á um að heldur sé farin sú leið, sem hér er valin. Það er ekki hægt að neita því, að það sé eðlilegt að upp í huga manna komi, að hugmyndin með því að fara frekar þá leið að hækka söluskattinn um 1 stig byggist á því, að þá muni vera handhægara að framlengja þetta skattstig áfram um næstu áramót, þegar því sé einu sinni á komið. Eins og hér hefur komið skýrt fram, er málið flutt á þeim grundvelli að þetta söluskattsstig eigi aðeins að standa á þessu ári og ganga úr gildi um næstu áramót. Það er því skoðun mín að það sé fyllilega réttmætt og fært að fara þá leið, sem ég hef lagt til, og það geti ekki verið sá vandi að semja við Seðlabankann um aukinn yfirdrátt þennan stutta tíma að menn þurfi að setja það fyrir sig. Ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, var fyrst og fremst sú einkennilega ræða, sem hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason flutti hér, og ætti ég þó í rauninni hvorki að vera að eyða mínum tíma né annarra manna að elta ólar við slíka furðuræðu sem hann flutti hér og flytur hér allajafna nú í seinni tíð. Einu sinni var það svo, að mér fannst þessi hv. þm. vera sæmilega talnaglöggur, enda hefur hann tekið að sér að kenna talnafræði við Háskóla Íslands. En hann er orðinn einstakur ruglari í því að fara með tölur. Hann hleypur í einhverja talnahrúgu, þar sem hann grípur einhverja tölu, þvælir henni saman við aðrar tölur og fær venjulega út einhverja bölvaða vitleysu. Þetta gerðist núna á áberandi hátt. Það skýrist auðvitað allt með þeim mikla ákafa, sem kom fram hjá hv. þm. í því að reyna að koma höggi á mig í sambandi við það mál, sem hér liggur fyrir til afgreiðslu, og svo auðvitað minn flokk. Það var aðalatriðið, þegar hann geystist nú í þessum efnum. Það var eitt m.a. sem hann sagði, að ég vildi tryggja Viðlagasjóði miklu meiri tekjur en nokkur þörf væri á, og reiknaði það auðvitað út og sagði að það munaði hvorki meira né minna en því, að ég vildi auka tekjur Viðlagasjóðs umfram það, sem þörf væri á, um yfir 800 millj. kr. Nú eru þær till., sem hér liggja fyrir, svo einfaldar, að ég efast ekkert um að það er auðvelt að láta alla skilja þessa till. og einnig hv. þm. Gylfa Þ. Gíslason, þó að hann sé farinn að ruglast svona í talnafræðinni. Sjálfur stendur hann að till. um að Viðlagasjóður skuli halda einu söluskattsstigi í 12 mánuði. Það eru samkvæmt þeirri áætlun, sem hér liggur fyrir og er óumdeild, 960 millj. kr. Síðan leggur hann til að ríkissjóður leggi fram 500 millj. kr. Nú eru þarna bara á ferðinni tvær tölur, 960 millj. og 500 millj. Hvað er þetta mikið? Ætli það sjái ekki nokkurn vegin allir og hv. þm. einnig, hvað þetta muni gera mikið? 1 460 millj. En till. mín, sem hér liggur fyrir, gerir ráð fyrir því að framlengja söluskattsstigið í 16 mánuði eða til júníloka á árinu 1976. Það gerir eftir nákvæmlega sama reikningi 1280 millj. Auk þess legg ég til, að 400 millj. verði greiddar úr ríkissjóði. Þetta gerir samanlagt 1680 millj., munur 220 millj. kr. Ég hafði þegar rökstutt till. mína með því, að hún ætti að koma í staðinn fyrir till. þá sem felst í frv. og er lögð fram af hæstv. ríkisstj., en hún telur að það þurfi að tryggja sjóðnum 1600 millj., en mínar till. voru upp á 1 680 millj. sem áttu að koma nokkru seinna til sjóðsins. Það er alveg ástæðulaust að hefja upp einhvern hamagang út af þessu, sérstaklega ef menn vissu til viðbótar, að þessi hv. þm. lýsti því yfir ásamt öðrum þm. Alþfl. á sameiginlegum fundi fjh.- og viðskn. beggja þd. í gærmorgun, að Alþfl. væri reiðubúinn að framlengja þetta eina söluskattsstig - ekki fram á mitt ár, heldur út allt árið 1976.  Auðvitað má hver maður sjá, að eðli málsins samkv. er það alveg rétt, sem kom fram hjá hv. þm. Karvel Pálmasyni, að það er í rauninni enginn eðlismunur á till. minni og þeirri till., sem hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason og Karvel Pálmason flytja hér. Það er aðeins minni háttar stigsmunur á þeim till. Þær miða báðar að því að losna við að hækka söluskattinn um eitt stig, en tryggja þó Viðlagasjóði ákveðnar tekjur, sem skakka ekki mikið frá þeirri áætlun sem fyrir liggur. Því er það, að hv. þm. Karvel Pálmason lýsti því yfir að hann mundi að sjálfsögðu greiða atkv. minni till. ef hún yrði borin upp á undan. Ég veit ekki, hvernig fer fyrir hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni, þegar hann þarf að standa frammi fyrir slíku. Það passar auðvitað ekki við það kast sem hann var í þegar hann var að ráðast á mig fyrir mínar till. En ástæðan var sú, að hann þurfti að halda því hér fram, þrátt fyrir allt það sem fram hefur komið í þessu máli, að ég væri sérstakur tillögumaður þess að hækka söluskattinn, þó að ég hafi tekið skýrt fram og margendurtekið, svo oft að ég býst við því að hv. þm. sé farið að leiðast, - það líkist næstum stagli kennara í kennslustund að endurtaka þetta svo oft sem ég hef gert í mínum ræðum, - að ég tel mjög miður að velja þá leið til tekjuöflunar í þessu tilfelli að þurfa að hækka söluskattinn og hef farið fram á að leita ráða til að losna við það og reyna að ná samkomulagi á öðrum grundvelli. Allar mínar till. eru miðaðar við það, því að ég er á móti því að fara þessa leið. En eftir það að ég hef margsagt þetta og undirstrikað í mínum ræðum, þá kemur hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason og segir: Hans leið er söluskattshækkun, hann vill söluskattshækkun. - Þegar ég hef bent á að þetta sé varhugaverð stefna, þá kemur Gylfi auðvitað rétt á eftir og segir: Stefna hans er söluskattshækkun. - En eins og ég segi, þetta er mjög í samræmi við þau ræðuhöld sem þessi hv. þm. hefur haft hér í frammi í seinni tíð, að fara að endastingast á þennan hátt með þeim ágæta árangri sem hann hefur haft af slíkum ræðuflutningi, að hann er bráðum búinn að eyða Alþfl. upp til agna. Það sem sagt munaði ekki nema hársbreidd, að hann félli alveg út úr Alþ. við síðustu kosningar. Eflaust tekst hv. þm. með nokkrum svona ræðum til viðbótar að ljúka þessu hlutverki sínu í næstu kosningum, þannig að það þurfi ekki þar frekar um að binda. Það er hins vegar rétt að undirstrika það, að á milli mín og hv. þm., þótt reynt sé að túlka málflutning hans á besta veg, er ágreiningur um eitt verulega mikilvægt atriði og það er lokaafgreiðslu málsins. Ég hef undirstrikað það, að fyrir mér er það höfuðatriði að standa við gefin fyrirheit við vestmanneyinga og norðfirðinga, sjá um að þeir fái þá fjármuni sem búið er hátíðlega að lýsa yfir að þeir skuli fá vegna sinna miklu tjóna. Ég hef sagt það, að ég tel mér skylt í þessum efnum að leita samkomulags við aðra um leiðir til þess að ná þessu marki. Ég get ekki ætlast til þess að ég fái einn að ráða leiðinni. Það er ósköp létt verk að segja t.d. við norðfirðinga í þessu tilfelli: Það er sjálfsagt að bæta ykkur tjónið, ég er með því að bæta ykkur tjónið, - lofa því hátíðlega og koma svo með einhverja till. um að bæta tjónið á þann veg, að maður er nokkurn veginn viss um að það verður ekki samþ. á Alþ., af því að það fæst enginn meiri hl. með því, jafnvel þó að sú leið gæti verið góð. Þeim verður ekki bætt það tjón, sem þeir hafa orðið fyrir, með slíkum yfirlýsingum. Það var einmitt þetta sem gerðist, eins og ég hef minnst á hér áður, þegar vandamálið mikla kom upp eftir gosið í Vestmannaeyjum. Þá komu upp till. bæði frá mér og öðrum um það, hvernig skyldi afla fjár til að leysa vandann. Við í Alþb. vildum leysa þann fjárhagsvanda, sem þá kom upp, eftir öðrum leiðum. Stjórnarandstaðan vildi fara enn aðrar leiðir. Og ég hef bent á það í þessum umr., að við urðum að sætta okkur við það að reyna að ná samkomulagi, slá af okkar till. og samlaga þær á milli flokkanna og sameinast þannig um leið, sem við töldum eftir atvíkum að ætti að duga, a.m.k. fyrst í stað, þó að margir teldu að það væri ólíklegt að sú leið, sem samið var um, dygði til fulls, eins og reynslan hefur líka sýnt að ekki varð. Það, sem mér sýnist alveg augljóst á framkomu hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar, sem hefur talað hér fyrir Alþfl. og er reyndar farinn að tala hér fyrir hönd SF líka og margundirstrikar það, að hann tali fyrir þeirra hönd, rétt eins og þeir hefðu engan annan til þess að tala fyrir sig í þessari d., - mér sýnist að öll hans framkoma í þessu máli miðist við það eitt að segja: Ég vil bæta norðfirðingum og ég vil bæta vestmanneyingum tjónið, - en síðan leggur hann sig ekkert fram um það á neinn hátt að ná árangri í málinu. Hann úteys allri sinni orku í að reyna að ráðast á mig og bera mér á brýn kjördæmissjónarmið og þröng hreppasjónarmið, eins og hann hefur gert áður í sambandi við þetta mál. Ég segi það, að þó að sú leið, sem lögð er til í þessu frv., sé mér ekki geðfelld og ég telji hana óheppilega þessa leið og hægt væri að fara aðra hagkvæmari leið, þá dettur mér ekki í hug að neita því, að hér sé um leið að ræða sem leysi vandann. Ég neita því ekki. Við fórum þessa leið í aðaltekjuöfluninni fyrir Vestmannaeyjar á sínum tíma, að hækka söluskatt. Og nú á síðasta ári var þetta eina leiðin sem farin var, að framlengja söluskattsstigið. Þetta er því, eins og hér hefur verið sagt, að fara troðna slóð, að gera það sem áður hefur verið gert í hliðstæðu tilfelli. En þó að ég sem sagt undirstriki það, að ég tel aðra leið heppilegri og það hefði átt að reyna að fara hana og ég hef unnið að því eins og ég hef getað að fá samkomulag um það, þá neita ég því ekki, að það verður fremur að fara þessa leið en að svíkja loforðið. Það er vegna þess, að falli mín till. og falli till. hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar og Karvels Pálmasonar, þá mun ég eigi að siður greiða frv. atkv. með þeirri margföldu yfirlýsingu, sem hér hefur komið fram frá minni hálfu, að ég er ekki ánægður með þá tekjuöflunarleið, sem valin er, og ég tel hana ekki heppilega. En fjármunir fást inn einnig eftir þessari leið á sama hátt og áður, og hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason hefur sjálfur samþ. þessa sömu leið áður í sams konar tilfellum. En nú virðist vera svo, að honum sé nokkurn veginn sama um það, hvort vestmanneyingar fái loforðin uppfyllt eða ekki. Mikið má honum vera farið að förlast ef hann sér ekki, að afstaða hans í þessu máli verður ekki eingöngu túlkuð þannig, að hann hirði lítið um að standa við loforðin gagnvart norðfirðingum. Till. liggur þannig fyrir, að hann er að bregðast því, að vestmanneyingar fái það sem er margbúið að lofa þeim og stendur upp á opinbera aðila að greiða þeim og hefur staðið. Ég læt mér svo í léttu rúmi liggja öll stóryrði hans um það, að með því að greiða endanlega atkv. með þessu frv. sem einu leiðinni til þess að hægt verði að standa við loforðin, fyrst aðrar leiðir hafa reynst lokaðar, gífuryrði hans um það, að með því sé ég að ráðast á verkalýðshreyfinguna og vega sérstaklega að henni, Það hefur engin áhrif á mig, þó að hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason segi slíkt, og það hefur víst ekki áhrif á nokkurn einasta mann. Ég vil svo aðeins bæta því við, m.a. vegna þeirrar gífurlegu skekkju, sem kom fram í talnarugli hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar, að sá fjárhagsvandi, sem við er að glíma hjá Viðlagasjóði, er auðvitað allt annar samkv. þeim gögnum, sem hér liggja fyrir, en hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason hefur viljað halda fram. Hér liggur það alveg skýrt fyrir, að ef tekjur Viðlagasjóðs, eins og þær eru núna, verða framlengdar óbreyttar, aðeins 1%, þá hækkar yfirdráttarskuld hans um næstu áramót, en lækkar ekki, og þar að auki er allur Norðfjarðarvandinn og ekkert fé til að mæta honum. Það er það, sem þær skýrslur segja sem hér liggja fyrir. Það er því ekki auðvelt að segja, að aðeins það að framlengja eitt stig leysi Vestmannaeyjavandann og Norðfjarðarvandann. Þannig er það ekki. Það þarf að framlengja eitt stig, ef um það er að ræða, um allmiklu lengri tíma og viðbótarfjármagn þarf þá einnig að koma til. Ég skal svo ekki lengja þessar umr. frekar, en aðeins ljúka máli mínu með því, af því að mér fannst það táknrænt um alla afstöðu Alþfl. í þessu máli, sem kom fram í Alþýðublaðinu nú í dag: Hækkun söluskattsstigsins, það er bara Norðfjarðarvandinn. Það er Norðfjarðardeildin, eins og þeir sögðu í Alþýðublaðinu. Það er sem sagt höfuðatriðið að reyna að mála það upp: Nú er verið að hækka söluskattinn um eitt prósentustig bara vegna Norðfjarðardeildarinnar. Þetta hefur greinilega skinið í gegnum allar umr. frá hálfu hv. þm., að hann hefur ekki mikinn hug á því að standa við þær skuldbindingar sem gefnar hafa verið hér, einnig til vestmanneyinga, en þar stendur miklu meira upp á heldur en í sambandi við Norðfjörð enda líka gert ráð fyrir því samkv. frv., að 68% af tekjunum renni til Vestmannaeyja, en aðeins 32% til Norðfjarðardeildarinnar. Ég ætla, að afstaða mín hafi komið glögglega fram. Ég er andvígur því að þurfa að fara í söluskattshækkun, ég tel það ranga leið og óheppilega, hef því leitast við að fá menn til samkomulags um aðra leið. Hvað sem svo Gylfi og Alþýðublaðið segja um það, að söluskattsleiðin sé mín leið og ég vilji endilega söluskattshækkun, þá hef ég sagt það, að ég er á móti henni, hún er röng, hún er óheppileg. En mér er það svo mikið atriði, að staðið verði við gefin loforð, að ef ekki fæst samkomulag um annað, þá greiði ég frekar atkv. með frv. eins og það er, svo að hægt sé að standa við þau loforð sem gefin voru.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið, því að ég hef áður lýst því yfir, að ég vil gjarnan stuðla að því og minn flokkur, að takist að afgreiða þetta mál í dag og enn fremur olíumálið, sem væntanlega kemur til d. frá hv. Ed. En það er ómögulegt annað en verja örfáum mínútum til að víkja að þeirri endemistölu, sem hv. þm. Lúðvík Jósepsson var að enda við að halda. Hann byrjaði sína ræðu á því að tala um einstakt talnarugl af minni hálfu um Viðlagasjóð, ég hafði tekið þessa tölu úr þessari áttinni og hina töluna úr hinni áttinni og fengið tóma vitleysu út. Og hann endurtók, að það væri um talnarugl að ræða með fádæmum.

Þetta er rétt.

Jahá, nú skulum við sjá. Á eftir mér talaði flokksbróðir hv. þm., formaður Dagsbrúnar, Eðvarð Sigurðsson. Hann hefur haft aðgang að sömu gögnum og ég um málið, og hann hóf ræðu sína á því að segja, að það, sem ég hefði sagt um fjármál Viðlagasjóðs, væri rétt, hann hefði sömu upplýsingar og hefði engu við að bæta um það mál, að öðru leyti værum við ekki sammála. Ég tel því Lúðvík Jósepsson vera að skensa Eðvarð Sigurðsson, en ekki mig. Í raun og veru tel ég Eðvarð Sigurðsson alls ekki eiga það skilið að fá slíkar glósur frá formanni þingflokks síns. Ég tek það ekkert alvarlega, þótt okkur Lúðvík Jósepssyni greini á um tölur, okkur hefur gert það fyrr, og hann hefur alltaf haft rangt fyrir sér. Ég er því vanur, verandi í öðrum flokki, að hann beri mér á brýn talnarugl og því um líkt. En að hann skuli ekki láta Eðvarð Sigurðsson í friði, það þykja mér mikil tíðindi. Hann á ekki skilinn neinn skæting af hálfu Lúðvíks Jósepssonar. Ég tek honum með mesta jafnaðargeði og blíðu, eins og fyrr. En að Eðvarð skuli sitja undir þessu og þurfa að sitja undir því, það þykir mér einum of langt gengið.  Sannleikurinn er sá, að þær till., sem við höfum flutt, annars vegar við hv. þm. Karvel Pálmason og Lúðvík Jósepsson sem aðaltill. okkar í málinu, eru mjög svipaðar. Það sýnir, að það er hægt að leysa mál Viðlagasjóðs, þ.e.a.s. vanda Vestmannaeyja og Norðfjarðar, á annan hátt en frv. gerir ráð fyrir. En hvers vegna skyldi þessi þm. annars flytja till. sem er svo að segja eins og till. okkar þm. Karvels Pálmasonar?  Ég vek athygli á því aftur, að við flytjum till. sem gefa Viðlagasjóði nokkurn veginn sömu upphæð þegar á heildina er litið. M.ö.o.: það er hægt að bjarga hag Viðlagasjóðs, gera honum kleift að sinna Vestmannaeyjavandanum og Norðfjarðarvandanum með minni upphæð en frv. gerir ráð fyrir. Af hverju skyldi þm. flytja brtt., ef hann teldi að tölur frv. væru nauðsynlegar? Hann veit, að þær eru ekki nauðsynlegar. Hann veit, að frv. leggur meiri gjöld á almenning en þörf er til að leysa fjárhagsþörf Viðlagasjóðs. Um það ber till. hans vott. Annars trúir hann ekki á hana, annars setur hann fram falstillögu, till. sem hann sjálfur trúir ekki á. Þess vegna er það, sem okkur raunverulega greinir á um, hvað á að gera að till. okkar felldum. Minn flokkur og að því er ég hygg líka SF munum greiða till. hans atkv., af því að Viðlagasjóður þarf ekki meira en þær gera ráð fyrir. Ég vona líka, að allur þingflokkur Alþb. greiði till, okkar Karvels Pálmasonar atkv., af því að sjóðurinn þarf ekki meira en þær till. gera ráð fyrir. En svo kemur annar þáttur málsins: Hvað á að gera, þegar koma til atkv. till. sem gefa Viðlagasjóði meira en hann þarf, sem leggja meira á almenning heldur en þarf til að bæta bæði tjónið í Vestmannaeyjum og Norðfirði? Þarna skilur á milli feigs og ófeigs. Það er hér sem við segjum í Alþfl. og SF: Við greiðum atkv. á móti óþarfaálögum á almenning, óþarfaverðhækkunum, óþarfahækkun á söluskatti, sem ekki er nauðsyn á vegna Vestmannaeyja og Norðfjarðar. En þarna ætlar hv. þm. af einhverjum ástæðum - og er að reyna að kúga flokksbræður sína hvern um annan þveran til að fylgja sér í þessu máli - hann ætlar að samþykkja aukaálögur, sem hann undirstrikar að séu óþarfar álögur með því að flytja brtt. Væntanlega skilur ekki aðeins þm., heldur hvert barnaskólabarn í landinu, að þetta er svona. Af einhverjum annarlegum ástæðum ætlar þm. að samþykkja till., sem hann með tillöguflutningi sínum hefur undirstrikað að séu óþarfar, að séu ofálögur, og þar með gengur hann gegn stjórn Alþýðusambandsins, gegn samninganefndinni og gegn formanni Dagsbrúnar, sem talaði hér fyrir um það bil klukkutíma og lýsti andstöðu sinni við hækkun söluskattsins, sem Lúðvík Jósepsson og Magnús Kjartansson ætla að samþykkja a.m.k. Ég vona, að það verði ekki fleiri sem lendi á svo alvarlegum villigötum. Ef hv. þm. endar með því að greiða atkv. með frv., sem hann sjálfur er búinn að reyna að sanna eða hefur tekist að sanna í raun og veru með tillöguflutningi sínum að sé óþarflega hátt, þá er till. sýndarmennska, þá er hún fullkomin sýndarmennska. Þá er það í raun og veru meining hans, hvað sem hann segir og hvað sem hann flytur, að samþykkja 2 stig og leggja óþarfar álögur á almenning, Hann heldur ræður með brtt. sinni, segist vera andvígur söluskatti en endar með því að hann segir: Svo ætla ég að samþykkja söluskattinn. - Hann er andvígur söluskatti í ræðu, en fylgjandi honum í atkvgr. Hann er á móti söluskatti þegar hann talar, en með honum þegar hann á að rétta upp höndina. Þetta er alveg kostulegt háttalag. Ég ætla svo að víkja örfáum orðum að hv. þm. Þórarni Þórarinssyni, sem sagðist gjarnan vilja kenna mér svolítið um landbúnaðarmál. Ég held satt að segja, að ég viti fullt eins mikið um landbúnaðarmál og hv. þm. Þórarinn Þórarinsson, enda kom það fram í því, sem hann sagði, því að hann virtist halda að Búnaðarfélag Íslands væri ríkisstofnun eins og þjóðkirkjan og þess vegna væri eðlilegt að ríkið borgaði kostnaðinn við Búnaðarfélagið. En ég ætla að hafa þetta mál stutt. Ég ætla bara að biðja hann um að fletta í registri lagasafnsins og vita, hvort hann finnur einhver lög um Búnaðarfélagið. Ef það væri. þá væri Búnaðarfélagið ríkisstofnun. Það eru engin lög til um Búnaðarfélagið og hafa aldrei verið sett, Búnaðarfélagið er frjáls samtök bænda, sem að vísu voru stofnuð á sínum tíma til að efla ræktun og efla menntun og þar fram eftir götunum, en þetta eru frjáls félagasamtök, sem ríkisvaldið hefur aldrei nokkurn tíma skipt sér af. Hitt er svo - 

Mér finnst of mikið um frammíköll í þessari ræðu. Þó að óneitanlega hafi þetta ræðuhald yfir sér allfjörlegan blæ, þá tefur það fundarhaldið nokkuð mikið ef mjög oft er kallað fram í, og ég bið þm. að gera svo vel að bíða þar til þessari ræðu er lokið.

Ég þakka forseta fyrir að fá að ljúka ræðu minni í næði. En ég skal vera mjög stuttorður úr þessu. Ég held að þetta sé nóg fyrir hv. þm. Þórarin Þórarinsson, ég þurfi ekki að eiga meira við hann, hann sé afgreiddur. En svo ætla ég að enda á örfáum orðum til hv. þm. Magnúsar Kjartanssonar, og það skulu vera síðustu orð mín. Magnús Kjartansson skrifaði í morgun gegn hækkun á söluskatti í blað sitt Þjóðviljann. Hann hélt hér áðan langa ræðu og er þungbrýnn mjög og stórorður og talar gegn söluskatti. En síðan lýkur hann ræðunni með því að segja að hann ætli að greiða atkv. með hækkun á söluskatti. M.ö.o.: Magnús Kjartansson er búinn að láta Lúðvík Jósepsson, hv. þm., berja sig til hlýðni við atkvgr. Þetta er einhver aumasta frammistaða, sem ég man eftir hér á þingi í mörg ár. Ef hv. þm. Magnús Kjartansson hefur skrifað gegn söluskatti í morgun, talað gegn honum í dag og greitt svo gegn atkv. í kvöld, þá hefði þetta veríð allt í lagi. Ef hann hefði sagt í Þjóðviljanum í morgun: Það á ekki að hækka söluskattinn, það er ranglátt, - og hefði sagt í dag: Það á ekki að hækka söluskattinn, það er ranglátt, - og greitt svo atkv. í kvöld í samræmi við skrif sín og tal, þá er ekkert við því að segja. En ég veit ekki hvaða orð ég á að nota yfir hitt, að byrja daginn á því að skrifa gegn söluskatti, að nota svo miðhluta dagsins til að tala gegn söluskatti og ætla síðan um kvöldið að samþ. söluskatt, - Það er andstyggilegt.