Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í meðferð n. á þessari till. var vilji allra nm. að ná samkomulagi um afgreiðslu málsins. Það tókst ekki á síðasta stigi þannig að ég átti aðild að meiri hl. n. Ég tel hins vegar að þetta mál þurfi nánari athugunar fyrir ýmissa hluta sakir og hefði þurft nánari skoðun í meðferð þingsins. Ég mun hins vegar ekki leggjast beint gegn þeim meiri hl., sem ég hef átt aðild að áður, þannig að ég greiði ekki atkv.



Herra forseti. Þið hrópið frelsi í takt á torgum. En til hvers er þessi samblástur gerður? Í réttri mynd síðar við bændur borgum, það bregst ekki þegar kosið verður. Ég segi nei.



Herra forseti. Ég hef áður í umr. um þetta mál lýst því yfir, að ég tel hugmyndina, sem að baki þessari till. liggur, góðra gjalda verða. Hins vegar hef ég sagt að á till. í því formi sem hún er nú, væru ýmsir tæknilegir gallar og þess vegna mun ég sitja hjá.



Herra forseti. Ég er út af fyrir sig hlynntur því, að það fyrirkomulag gæti komist á að bændur eigi kost á að fá þessi ákveðnu lán greidd beint í eigin vasa. En ég legg ekki síður ákaflega mikið upp úr því, að bændur beri gæfu til að hafa með sér öflug samtök varðandi sín hagsmunamál, þ. á m. sölustarfsemi. Ég tel ekki tímabært að samþykkja þessa till. nú eins og hún er úr garði gerð. Ég tel að m. a. þurfi að afla svipuðum hugmyndum meiri stuðnings meðal samtaka bændanna sjálfra og í þeirra hópi en þær hafa nú og það sé þá fyrst tímabært að stíga verulegt skref í þessa átt þegar fyrir lægi að málið hefði meiri stuðning bænda heldur en það hefur nú. Ég segi því nei við till.



Herra forseti. Ég þakka það að fá að komast hér að með þessa fsp., þó að hún hefði annars verið flutt með venjulegum hætti. En þar sem þingi er að ljúka hef ég þennan hátt á, með leyfi hæstv. forseta. Það hefur verið töluvert ritað að undanförnu í blöðum að það eigi að loka vissum hælum og sjúkradeildum í sumar, og við því er ekkert að segja, vegna skorts á sérfræðingum sé sjúkradeildum lokað. En hins vegar þegar tilkynnt er um það, að sjúklingar á hælum eins og Kópavogshæli verði sendir heim, vangefnir og í sumum tilfellum örvita, þá fer manni ekki að lítast á framvindu mála. Og þegar það er í Morgunblaðinu í dag haft eftir stjórnarformanni ríkisspítalanna, sem er ráðuneytisstjóri í heilbr.- og trmrn., að sjúklingum á Kópavogshæli hafi ekki verið fækkað og stjórnarnefnd ríkisspítalanna hafi ekki fyrirhugað að svo verði í sumarleyfum, þá kemur mér það töluvert á óvart, því að nýlega hafa verið send út bréf frá Kópavogshæli sem segja nokkuð annað en formaður stjórnarnefndar ríkisspítalanna. Í bréfi, sem ein móðir fékk sem á barn sitt á þessu hæli, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Vegna fækkunar á starfsfólki og sumarleyfis, þjálfunarskóla ríkisins, Kópavogshæli, munu aðstæður á barnadeildum stofnunarinnar breytast verulega til hins verra, a. m. k. yfir sumarmánuðina. Áðurnefnd fækkun á starfsfólki er til komin vegna þess að fjmrn. hefur krafist þess, að starfsmannafjöldi fari ekki fram úr heimildum sem veittar eru af fjvn. Alþingis og ákveðnar í fjárlögum. Þetta hefur þær alvarlegu afleiðingar í för með sér, að við getum ekki veitt öllum þeim börnum sem eru á barnadeildum stofnunarinnar, nægilega góða umönnun og meðferð. Þess vegna munum við grípa til þess ráðs að útskrifa þau barnanna, sem við teljum að geti verið heima hjá foreldrum, um takmarkaðan eða ákveðinn tíma. Samkv. sérfræðilegu mati teljum við fært að útskrifa barn yðar“ - og svo kemur nafn þess - „um fjögurra vikna skeið. Við gerum okkur ljóst að nokkrir erfiðleikar gætu verið á því að hafa hann heima, en það er hins vegar mun betri kostur en það sem stæði til boða hér í stofnuninni í sumar. Vinsamlega hafið samband sem allra fyrst við félagsráðgjafa“ - tiltekinn félagsráðgjafa og tiltekinn lækni í ákveðinn síma - „ til þess að ákveða nánar dagsetningu útskriftar og hvenær hann komi aftur hingað að lokinni dvöl heima, eða til að ákveða nánar um viðtal þar sem við getum rætt þessi mál.“ M. ö. o.: þarna er farið að skrifa út bréf til foreldra fólks sem þarna er vistað. Og í þessu tilfelli, sem bréfið sem ég las upp fjallar um, er um örvita að ræða. Barn um 13 ára aldur, sem þekkir ekki einu sinni foreldra sína, á að senda heim á heimili móður og barna, sem er engan veginn fært um að taka við því. Þessi sjúklingur verður auðvitað allt árið að vera á stofnun, og þannig mun vera um fleiri. Nú vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. heilbrrh. hver hans skoðun sé á þessu máli og hvort ekki sé öruggt að það megi treysta því, að frá þessu verði horfið og að þessar stofnanir verði starfræktar eins og verið hefur á undanförnum árum. Ég tel að ef þetta verður gert séum við að stíga stórfellt skref aftur á bak, og meðan við erum að stíga stór skref aftur á bak í þessum málum, þá held ég að við ættum að hægja á ferðinni með ýmsar framfarir, sem kallaðar eru, á öðrum sviðum, ef við getum ekki staðið við svo sjálfsagðan hlut í þessu þjóðfélagi sem telur sig til menningarþjóðfélags, - þjóðfélags sem vill vernda lítilmagnann og sjá fyrir þeim sem ekki geta séð fyrir sér sjálfir og ekki geta verið annars staðar en á hælum eða sjúkrahúsum. Ég vænti þess, að hæstv. heilbrrh. geti svarað þessu og sagt sitt álit á því, hvort fólk, sem hér á hlut að máli megi ekki treysta því, að frá þessu verði horfið.



Herra forseti. Ég vil fyrst taka það fram, að þessi bréf, sem munu vera um 40 talsins, hafa ekki verið send út með vitund og vilja stjórnarnefndar ríkisspítalanna. Annars hef ég um þetta það að segja, að á undanförnum árum hefur stjórnarnefndin lagt fram till. um verulegar breytingar á rekstri og skipulagi Kópavogshælis. Bent hefur verið á við gerð fjárhagsáætlunar ár eftir ár, að þjónustuna við vistmennina þurfi að auka og hana þurfi að bæta, og þetta kostar verulega fjölgun starfsmanna. Í áætlun fyrir árið 1979 var gert ráð fyrir því, að starfsmönnum mundi fjölga um 41, það hefur verið gerð ár eftir ár till. um þessa fjölgun, en henni hefur ekki verið sinnt, nema hvað núna var ákveðið að bæta við nokkrum nýjum starfsmönnum. Á árinu 1978 voru vistmenn að meðaltali 180–190. Með þessum fjölda er hælið alveg fullt og þar eru óviðunandi þrengsli, sérstaklega í elstu húsum hælisins. Þar hafa verið um það bil 90 vistmenn í húsnæði sem ekki rúmar með góðu móti nema 50–60, þannig að það er ýmislegt sem þarna þarf að laga og breyta. Vonandi verða þarna til hjálpar lögin sem nýbúið er að setja um aðstoð við þroskahefta. Eins og ég sagði, var við gerð fjárhagsáætlunar ársins 1979 farið fram á 41 manns fjölgun, en það urðu bara 9. Og það sem verra var, það varð að nota þessar 9 stöðuheimildir til þess að koma á fót dagvistarstofnun fyrir starfsmenn hælisins, því að hjúkrunarfólk, þroskaþjálfar og annað starfsfólk fékkst ekki nema sú þjónusta væri í boði. Hvað því viðvíkur, að það standi til að fækka sjúklingum stórlega, útskrifa þá nú um sumartímann, þá eru þær ráðagerðir ekki uppi af hálfu stjórnenda og framkvæmdastjóra hælisins. Þarna eru í dag 179 sjúklingar, hælið er m. ö. o. fullt. Starfsmennirnir eru um 202, eða 15–18 fleiri en fjárlög gera ráð fyrir, og það er rétt, að það er verið að reyna að fækka þessum starfsmönnum til samræmis við fjárlög. Þetta þýðir auðvitað minnkandi þjónustu. Það er ekki meiningin, að neinn þurfi að fara heim út af þessu, en þjónustan hlýtur óhjákvæmilega að versna, sem er afskaplega slæmt í sjálfu sér.  Á undanförnum árum hefur svo þar að auki verið reynt að taka á sumrin við fólki, taka við vistmönnum frá heimilum svo að foreldrar og aðrir. aðstandendur geti komist í sumarfrí. Þannig hafa verið teknir inn nýir vistmenn á sumrin í stuttan tíma, 1–3 vikur, og það bætir auðvitað ekki úr skák. Samt er verið að reyna að gera þetta. Það, sem veldur kannske mestum erfiðleikum núna og hefur gert á undanförnum árum, eru sumarfrísafleysingarnar. Fólkið þarf sitt sumarfrí. Þar að auki er Þjálfunarskóli ríkisins, sem þarna vinnur og þjónar, líka í sumarfríi, og eins af því að verið er að reyna að taka inn þetta fólk til þess að létta á heimilum á sumrin eru þarna veruleg vandræði. Ég vil geta þess, að ég hef nú fyrir 2–3 dögum rætt við fjmrh., einmitt eftir að þetta mál kom upp, og höfum við ákveðið að halda með okkur fund ásamt fjárveitingavaldinu, sem við köllum svo, um þessi mál, um starfsmannahald Kópavogshælis almennt og þó sérstaklega um sumarleyfisafleysingarnar. Ég vona að ekki komi til þess, að senda þurfi heim aðra en þá sem geta með sæmilega góðu móti farið og ekki nema þá í fullu samkomulagi við aðstandendur og ekki nema þá vistmenn sem sjálfir hafa gott af því að komast til aðstandenda sinna.



Herra forseti. Ég sé fyllstu ástæðu til þess að þakka hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni fyrir að hreyfa hér þessu máli Kópavogshælis, því að ef fer sem horfir í því máli og ekkert verður að gert stefnir í hið alvarlegasta ástand sem getur haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar. Ég hef kynnt mér nokkuð þetta mál. Ég heimsótti Kópavogshælið m. a. í því skyni í gær og kynnti mér allar aðstæður þar. Hér gefst ekki tími til að rekja nema að litlu leyti hve fjármagnsskortur og mannekla hefur háð allri nauðsynlegri starfsemi þessa hælis og hve mikið skortir á að þjónusta við vistfólk sé viðunandi. En ef það er í raun rétt, sem ég trúi ekki enn, að til greina komi að sparnaðarráðstafanir verði látnar bitna á þessu hæli, þá held ég að ærin ástæða væri fyrir þá, sem hyggjast leggja slíkt til, að kynna sér ástand stofnunarinnar áður en úr slíku yrði. Auðvitað eru það neyðarúrræði sem má rekja til samdráttar-og sparnaðarráðstafana í heilbrigðisþjónustunni. En það fullyrði og eftir að hafa skoðað og kynnt mér aðstæður á þessari stofnun, að ef slíkur sparnaður bitnar á henni, þá er ráðist á garðinn þar sem hann er lægstur. Vistun á þessari stofnun er algert neyðarúrræði og vonandi verður hægt að létta þar á með tilkomu heildarlöggjafar um aðstoð við þroskahefta og framkvæmd hennar. Á þessari stofnun eru nú vistmenn sem ekki eiga í annað hús að venda, því að vegna mjög mikillar líkamlegrar og andlegrar fötlunar hafa aðrar stofnanir ekki treyst sér til þess að taka við þeim. Þeir einstaklingar, sem þarna dveljast, þurfa margir mjög mikla umönnun og eru margir hverjir svo algerlega ósjálfbjarga, að fötlun margra hverra, ef ekki flestra, krefst þess, að á hvert barn sé a. m. k. einn starfsmaður við daglega ummönnun, auk þess sem skortur á iðjuþjálfurum og sérmenntuðu starfsliði háir eðlilegri starfsemi stofnunarinnar. Með því starfsliði, sem þarna var um s. l. áramót, má segja að rétt sé hægt að fylgja lágmarkskröfum um mannúðlega meðferð, en ef fækka á starfsfólki er það ekki á færi stofnunarinnar að veita slíka þjónustu, og verður hún því að grípa til þess neyðarúrræðis að fækka vistmönnum. Staðreynd er, að ef viðhalda á lágmarksþjónustu með e. t. v. vissum sveigjanleika til þess að stunda einhverja þjálfun og nauðsynlega meðferð þarf 1.25–1.50 starfsmenn á hvert barn. Nú eru starfsmenn þar 0.8 á hvert barn, og má benda á að t. d. á geðdeild Barnaspítala Hringsins eru starfsmenn 1.8 á hvert barn. Stöðugildi á Kópavogshæli voru um s. l. áramót um 215, eftir því sem ég hef fengið upplýsingar um, og hefur fækkað niður í rúmlega 180. Ber okkur þar ekki saman, hæstv. heilbrrh., en það er sennilega hægt að fá nánar úr því skorið hvor fer með rétt í því máli. Of ef enn á að fækka starfsmönnum hlýtur að vera ljóst að ekki er hægt að halda uppi nauðsynlegri þjónustu. Því leikur mér hugur á að vita og það verður að vera ljóst, þegar ráðuneytisstjóri heilbrrn. segir í Morgunblaðinu í dag að ekki sé ætlunin að senda vistfólk heim í sumarleyfum starfsfólks, hvort orð hans megi túlka svo, að það eigi að halda stöðugildum sem nauðsynleg eru til þess að viðhalda lágmarksþjónustu, sem er að mati kunnugustu manna 215, eða hvort orð hans megi túlka svo, að viðunandi þjónustu sé uppi haldið á Kópavogshæli með þeim stöðugildum sem þar eru í dag, 180 eða 190, eða jafnvel hugsanlegri fækkun í 170, sem er sú tala sem heimildin samkv. fjárlögum segir til um. Við skulum muna það, að þarna eru einstaklingar sem eiga þess ekki kost að verja rétt sinn, og það minnsta, sem hægt er að ætlast til af þjóðfélaginu, er að sparnaðaráform ríkisins gangi ekki svo á þann lágmarksrétt sem þjóðfélaginu ber skylda til þess að veita þeim, að ekki sé hægt að fullnægja kröfum um lágmarksþjónustu við þá, þannig að þeir njóti mannúðlegrar meðferðar. Því vona ég að orð ráðuneytisstjóra - og hæstv. heilbrrh. getur eflaust svarað því - megi túlka svo, að ekki verði fækkað starfsmönnum hælisins og stöðugildum frá því sem var um áramót, þannig að 215 starfsmönnum verði haldið. Annars er verið að vekja falskar vonir hjá aðstandendum vistmanna á Kópavogshæli með slíkri yfirlýsingu, því að það getur hver sagt sér það sjálfur, að Kópavogshælið getur ekki haldið uppi algerri lágmarksþjónustu nema með slíkum starfsmannafjölda að hægt sé að halda uppi daglegri umönnun vistmanna. Því vona ég að ráðuneytisstjóri heilbr.- og trmrn. hafi einhverja lausn á vandanum eftir yfirlýsingu hans í Morgunblaðinu í dag. Ýmislegt annað er nauðsynlegt að taka til athugunar varðandi aðbúnað stofnunarinnar, eins og viðhald ýmiss konar sem er í algeru lágmarki, enda ekki veittar nema 13 millj. á síðustu fjárlögum til viðhalds öllu þessu mikla húsnæði. Þá má nefna slæma aðstöðu til þvotta á hælinu, lélega eldunaraðstöðu o. fl. En það er nánast eins og allt virðist nógu gott fyrir þessa stofnun. Ég veit að hæstv. heilbrrh. hefur mikinn skilning á þessum málum, og ég vænti hæstv. fjmrh. einnig, og heiti því á þá að bæta úr því neyðarástandi, sem nú er yfirvofandi á Kópavogshæli, og ríkisvaldið sameinist um að láta ekki þessi sparnaðaráform leggjast á garðinn þar sem hann er lægstur.



Herra forseti. Ég vil aðeins láta það koma fram í tilefni af þessum umr., að við afgreiðslu fjárlaga ákvað fjvn. að 210 millj. kr. skyldi varið til að fjölga starfsliði við ríkisspítalana, þar með talið Kópavogshælið. Fjvn. óskaði eftir því við heilbrrn., að það gerði till. um hvernig þessari fjárhæð skyldi varið og hvert þessar stöðuaukningar skyldu fara. Í fyrra bréfi, sem fjvn. fékk frá heilbrrn., var ekki gerð till. um að auka starfslið á Kópavogshælinu, en síðar var því breytt að ósk rn. og fjárhæðinni varið til þess að auka stöðurnar um þá tölu sem hæstv. heilbrrh. nefndi áðan. Það er því ákvörðun heilbrrn. að telja aðrar stöðuaukningar nauðsynlegri en þær sem nú er talið að vanti við Kópavogshælið. En í sambandi við það sem hefur komið til umr. nú upp á síðkastið varðandi málefni Kópavogshælis, hefur ekkert verið rætt við fjvn.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans. Ég vil aðeins endurtaka það sem hann sagði, að ekki væru hugmyndir uppi um fækkun vistmanna á Kópavogshælinu hjá stjórnarnefnd ríkisspítalanna eða forstöðumönnum hælisins, og hann tók sem ráðh. sömu stefnu, að ekki ætti að fækka vistmönnum þar. Þess vegna vil ég eindregið fara þess á leit við hann, að hann afturkalli þau bréf, sem starfsfólk hælisins hefur sent út til aðstandenda þessa fólks, og að haldið verði uppi þeirri þjónustu sem þetta þjóðfélag hefur einsett sér að halda uppi gagnvart þessum sjúklingum. Ef það verður gert og þessi bréf verða afturkölluð, þá tel ég að sé séð fyrir sömu þjónustu og verið hefur undanfarið. - Ég ætla svo ekki að fjölyrða frekar um þessi mál og þakka hæstv. forseta fyrir.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. - Það, sem ákveðið hefur verið í þessu, er að fimm börn fari heim í samtals 10 vikur, þ, e. tvær vikur að jafnaði, og það hefur verið gert í fullu samráði við foreldra. Það er líka ákvörðun um einhverja fullorðna, en það hefur líka verið gert í fullu samráði við aðstandendur, og það eru samtals 20 vikur yfir sumarið - 20 mannvikur eins og það er kallað. Ég mun beita mér fyrir því, að þessi bréf verði afturkölluð þar sem ekki næst fullt samkomulag við aðstandendur um málið.



Herra forseti. Ég vil taka undir þakkir hv. 12. þm. Reykv. til hv. 1. þm. Vestf. fyrir að bera fram þá fsp. sem hér er nú til umr. Og ég vil taka undir þá áskorun sem er þegar komin fram á hæstv. heilbrrh., að gefa þegar í stað fyrirmæli um að afturkölluð verði þau bréf eða tilkynningar, sem þegar hafa verið sendar til aðstandenda þess fólks sem dvelst á Kópavogshæli, og jafnframt verði sparnaðarnefnd fjmrn. skipað að hugsa með hjartanu þegar hún tekur viðkvæmar ákvarðanir sem snerta heilbrigðismál.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. 1. þm. Vestf. fyrir það að hefja umr. um þetta mál. Og ég vil nota tækifærið, af því að hæstv. fjmrh. er viðstaddur, til að biðja hann að eyða þó ekki væri nema 2–3 mínútum til þess að skýra afstöðu fjmrn. til þess vandamáls sem hér liggur fyrir okkur. Eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir vakti athygli á áðan, snýr þetta ekki aðeins að því, hvort sjúklingar verði sendir heim í sumar, heldur hvort séð verði fyrir nauðsynlegri lágmarksþjónustu, svo að sæmileg geti talist á heimilinu. Ég er ekki með öllu ánægður með svör hæstv. heilbrrh. Hann byrjaði á því í fyrri ræðu sinni að segja okkur frá því, að þessi bréf væru ekki send út á ábyrgð rn. eða stjórnar stofnunarinnar. Í lok síðari ræðu sinnar áðan sagði hann okkur að einungis þeir yrðu sendir heim sem fullt samkomulag næðist um við aðstandendur. Við vitum fullvel að það er býsna langt gengið og búið að ýta býsna mikið á aðstandendur þegar vandamenn neita að taka við sjúklingi af hælinu. Í lok fyrri ræðu sinnar sagðist hann vona að ekki þyrfti að senda heim nema þá sem hægt væri að senda heim, og þá ekki nema með samþykki aðstandenda, og ekki aðra en þá sem gott hefðu af því að fara heim til aðstandenda. Þetta mál er alls ekki ljóst, og af því að það mun vera mála sannast, sem hæstv, heilbrrh. sagði, að hér er undir högg að sækja hjá fjmrn., þá skora ég á hæstv. fjmrh. að segja okkur frá því hér - ekki hvort eigi að reyna eða hvort það eigi að athuga hvort hægt sé, heldur beinlínis hvort það verði séð fyrir þeim fjármunum sem til þess þarf að halda þessu fólki á hælinu án þess að pressa aðstandendur, þrýsta á þá um að taka þessa sjúklinga heim í sumar, og þannig, að séð verði fyrir lágmarksþjónustu og aðbúnaði fyrir þetta fólk.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. - Hæstv. heilbrrh. hefur beðið um fund með mér út af þessum málum sérstaklega. Við höfum ekki getað komið honum á, en við munum ræða þessi mál. Að sjálfsögðu er fjmrn. bundið við þær fjárveitingar sem fjárlög heimila í þessum efnum sem öðrum. Hitt er annað mál, að það hefur að sjálfsögðu tíðkast að umframfjárveitingar væru veittar í ýmsum tilfellum, og ég er reiðubúinn til þess að taka þessi mál til athugunar, án þess að vilja segja meira fyrr en ég hef fengið færi á að athuga málið í einstökum atriðum. En við munum fjalla um málið vonandi alveg á næstunni, hæstv. heilbrrh. og ég, og væntanlega taka ákvarðanir um framhaldið.



Herra forseti. Till. til þál. um vegáætlun var lögð fram ærið seint að þessu sinni, svo að fjvn. hefur gefist skammur tími til að ná samkomulagi um afgreiðslu hennar þegar tekið er tillit til þess að miklar annir hafa verið við önnur þingstörf vegna fyrirhugaðra þingloka. N. tók þáltill. til umr. þegar er henni hafði verið útbýtt og kaus undirnefnd til að gera till. um skiptingu framkvæmdafjár í aðalverkþætti svo og milli kjördæma. Undirnefndin hélt marga fundi um þetta mál og n. öll sex fundi, og á þskj. 833 flytur hún sameiginlega brtt. við þáltill. um sundurliðun fjármagns til einstakra verkefna, en fulltrúar Sjálfstfl. í n. undirrita nál. á þskj. 842 með fyrirvara. Við störf sín naut undirnefnd og n. öll liðsinnis Snæbjarnar Jónassonar vegamálastjóra og starfsliðs hans, einkum þeirra Helga Hallgrímssonar forstjóra tæknideildar og Jóns Rögnvaldssonar yfirverkfræðings, en svo vel eru störf Vegamálaskrifstofunnar kunn öllum hv. alþm. að ekki þarf í raun að taka það fram, að þau voru sem endranær til fyrirmyndar öðrum stofnunum ríkisins. Engin nefndarstörf eru þm. almennt jafn nátengd og störf fjvn. þegar hún fjallar um vegáætlun, og því ekki þörf á að rekja fyrir þeim í löngu máli niðurstöður n. og tillögur. Þm. hinna einstöku kjördæma hafa fylgst með allri afgreiðslu málsins og sjálfir annast skiptingu fjármagns á einstakar framkvæmdir í kjördæmum sínum innan þeirra ramma einstakra verkþátta sem fjvn. hefur lagt fram sem sínar tillögur. Við afgreiðslu fjárlaga var mörkuð heildarútgjalda- og tekjuáætlun Vegasjóðs á árinu 1979, en síðan var við afgreiðslu lánsfjáráætlunar gert ráð fyrir hækkun lánsfjáröflunar um 470 millj. kr., og í till. til þál. um vegáætlun var þeirri viðbótarupphæð ráðstafað til aukningar viðhaldsfjár, enda ekki vanþörf á að úr yrði bætt á því sviði, sbr. það sem fram kemur í grg. með vegáætluninni, að á undanförnum árum hafi fjárveitingar til sumarviðhalds verið mjög af skornum skammti og hvorki fylgt verðlagsþróun né verið tekið tillit til aukningar á umferð. Og þm. utan af landi eru vel kunnar allar þær óskir sem bornar eru fram um rýmri reglur um snjómokstur. Í störfum fjvn. var ljóst að mjög erfitt yrði að standa að skiptingu fjármagns milli kjördæma, sérstaklega á árinu 1980, þar sem í till. um vegáætlun og áætlun vegagerðar var gert ráð fyrir að nauðsynlegt fjármagn til að akfært yrði um Borgarfjarðarbrú á því ári tæki ríflega fjórðung af öllu framlagi til stofnbrauta 1980, en allir fjvn.-menn voru sammála um að að því marki um framgang þessa verks þyrfti að stefna. En ráðstöfun á 2000 millj. kr. af heildarfjármagninu hefði óhjákvæmilega haft í för með sér annars vegar óeðlilega háa prósentu Vesturlandskjördæmis á kostnað annarra kjördæma og jafnframt að þessi eina framkvæmd hefði gengið mjög út yfir aðrar nauðsynlegar framkvæmdir í því kjördæmi. Varð því niðurstaðan að gerð er á þskj. 833 till. um sérstaka lánsfjáröflun, 1000 millj. kr., vegna framkvæmda við Borgarfjarðarbrú á árinu 1980, og þeim milljarði, sem þannig rýmkaðist um til annarra framkvæmda, skipti n. í till. sínum um heildarfjármagn til einstakra verkþátta á þann veg, að framlög til stofnbrauta voru hækkuð um 684 millj. kr., þar af til sérverkefna um 300 millj., til þjóðbrauta um 300 millj. og til fjallvega um 16 millj. Afgreiðsla vegáætlunar nú felur í sér endurskoðun fyrri áætlunar fyrir árin 1979–1980 og nýja áætlun fyrir árin 1981 og 1982. Í þáltill. var að þessu sinni gert ráð fyrir að framlögum til stofnbrauta yrði skipt á almenn verkefni, bundin slitlög og sérverkefni. En í skilgreiningu Vegagerðarinnar á sérverkefnum og rökstuðningi fyrir sérstökum fjárveitingum til þeirra verkefna segir, með leyfi hæstv. forseta: „Í þessum verkefnaflokki er um að ræða stærri verkefni á stofnbrautum sem hafa verulega þýðingu fyrir samgöngukerfið í heild eða stóra hluta þess. Mörg þessara verkefna eru þannig vaxin, að þau nýtast ekki fyrr en þeim er lokið að mestu eða öllu leyti, og kallar sú staðreynd á stórar fjárveitingar og tiltölulega stuttan framkvæmdatíma. Erfitt hefur verið að koma þessum verkefnum fyrir innan vegáætlunar, en með sérstakri fjárveitingu í þessu skyni skapast nýr grundvöllur til þess að leysa þessi mikilvægu verkefni.“ Fjvn. vildi fyrir sitt leyti stuðla að þeim vinnubrögðum í vegamálum, að bæði bundin slitlög og sérverkefni í stofnbrautum yrðu sérmörkuð í vegáætlun, og hagaði till. sínum til þingmannahópa kjördæmanna samkv. því. Á þann veg eru till. n. á þskj. 833. Enda þótt almennt sé framlögum ekki skipt á einstakar framkvæmdir á síðasta ári áætlunarinnar, 1982, er lagt til að sú regla gildi ekki við framkvæmdir um bundin slitlög í stofnbrautum og sérverkefni, heldur verði einstakar framkvæmdir í þeim þáttum einnig ákvarðaðar nú fyrir árið 1982, til þess að undirbúningur og framgangur þeirra verkefna geti verið með traustari hætti en ella. Fjvn. lagði till. sínar um skiptingu fjármagns, annars vegar milli einstakra framkvæmdaþátta og hins vegar milli kjördæma, fyrir þingmannahópa kjördæmanna, sem síðar náðu samkomulagi sin á milli um einstakar framkvæmdir. Till. þeirra hefur n. síðan flutt í brtt. sínum. Við liðinn Flokkun vega gerir n. á þskj. 833 tvær brtt. Annars vegar leggur n. til að fallið verði frá till. sem felst í þáltill. um vegáætlun varðandi Vestfjarðaveg frá Vesturlandsvegi að Snæfellsnesvegi, þannig að hann verði áfram stofnbraut, og hins vegar er lögð til sú breyting, að Steingrímsfjarðarvegur verði tekinn í þjóðvegatölu sem stofnbraut um Staðardal á Djúpveg á Þorskafjarðarheiði. Þá hefur þess verið farið á leit við fjvn., eftir að hún skilaði brtt. sínum, að hún flytti enn eina sérstaka brtt. við liðinn Flokkun vega, á þann veg, að Svalvogavegur verði áfram í þjóðvegatölu, en í þáltill. um vegáætlun er gert ráð fyrir að vegurinn falli úr tölu þjóðvega. Hafa nm. orðið ásaftir um að standa að þeirri till., sem ég vil hér með koma á framfæri við hæstv. forseta, en hún er svohljóðandi: „Flokkun vega. Vegur 622 Svalvogavegur verði þannig: 622 Svalvogavegur: Af Vestfjarðavegi við Þingeyri um Haukadal, Keldudal og Svalvoga að Lokinhömrum.“ Þá vil ég geta þess varðandi till. um nýjan undirlið í sundurliðun framlaga til fjallvega, þ. e. a. s. 4. lið: Bláfjallavegur: Suðurlandsvegur - Hafnarfjörður, að fjárframlögin eru tekin af hlut Reykjaneskjördæmis til nýrra þjóðvega, en áætlað er að 16 millj. kr. verði á árinu 1980 varið til endurbóta á veginum af Suðurlandsvegi í Bláfjöll, en 30 millj. kr. verði varið á árinu 1981 til þess að hefja lagningu vegarins milli Bláfjalla og Hafnarfjarðar, en til þessara framkvæmda mun enn fremur verða varið fé á liðnum „ Þjóðgarðavegir“, og auk þess má búast við að fjármagn komi frá sveitarfélögum. Sú breyting er nú gerð við uppsetningu vegáætlunar, að ekki eru að þessu sinni sérstaklega tilteknar heimildir til verktakalána eða annarra bráðabirgðalána til einstakra framkvæmda. En eftir sem áður er út frá því gengið að einstökum framkvæmdum kunni að verða flýtt, ef til lánsútvegunar heimamanna kemur, í samráði við þm. kjördæmanna, á þann veg að lánin greiðist með framlagi næsta árs. Um skiptingu fjárframlaga til einstakra almennra verkefna sé ég ekki ástæðu til að fjalla að öðru leyti en því að nefna, að auk þess, að veittar eru 25 millj. kr. á árinu 1981 til hönnunar brúar yfir Ölfusárós af því fé sem kom í hlut Suðurlandskjördæmis, er gert ráð fyrir að jafnhárri upphæð verði á árinu 1982 varið til að ljúka hönnuninni, þótt það komi ekki fram í brtt., vegna þess að fjármagni til almennra framkvæmda í stofnbrautum er ekki skipt fyrir árið 1982. Heildarframlög til stofnbrauta munu samkv. till. fjvn. á árunum 1979–1982 nema 28 milljörðum 143 millj. kr., þar af til almennra verkefna 13 milljörðum 923 millj., til bundinna slitlaga 4 milljörðum 150 millj. og til sérstakra verkefna 10 milljörðum og 70 millj. Ég gat þess áðan, að undir liðinn sérstök verkefni í stofnbrautum falla meiri háttar verkefni, sem eru talin hafa verulegt gildi fyrir samgöngukerfið í heild eða stóra hluta þess. Fjárveitingar eru aðeins til tveggja verkefna á þessum lið á þessu ári, þ. e. a. s. Borgarfjarðarbrúar og Holtavörðuheiðar, en á áætlunartímabilinu er hér um að ræða 11 verkefni. Mun ég nú geta þeirra og umsagnar Vegagerðarinnar um þau. Til Biskupstungnabrautar eru á áætlunartímabilinu 1979–1982 veittar 620 millj. kr. Umferð á Biskupstungnabraut neðan Þingvallavegar er orðin það mikil að nær ógerningur er að halda veginum við sem malarvegi. Einnig er orðið mjög aðkallandi að endurbyggja brúna yfir Sog hjá Þrastarlundi. Til Þingvallavegar eru alls veittar 330 millj. kr., en sumarumferð á Þingvallavegi yfir Mosfellsheiði er orðin á milli 500 og 1000 bílar á dag og mjög erfitt er að halda veginum við og því aðkallandi að vinna að uppbyggingu hans. Til Hafnarfjarðarvegar, Arnarnes-Hafnarfjörður, eru á þessum lið veittar 1390 millj. kr. og auk þess 396 millj. kr. undir liðnum Almenn verkefni. Heita má að vandræðaástand ríki í umferðarmálum á milli Kópavogs og Hafnarfjarðar. Umferð er um 20 þús. bílar á sólarhring, sem er miklu meira en núverandi vegur þolir. Þetta kemur m. a. fram í mikilli tíðni umferðarslysa. Þannig urðu á s. l. ári 110 slys og óhöpp á kaflanum frá Kópavogslæk að Engidal. Til Vesturlandsvegar um Borgarfjörð eru á árunum 1979-1982 veittar alls 3900 millj. kr. Mikið fjármagn er bundið í mannvirkjum í Borgarfirði og er mjög brýnt að ljúka þeirri mannvirkjagerð sem fyrst, enda talið að tenging vegar yfir fjörðinn spari um 450 millj. kr. þegar á fyrsta ári. Samkv. till. er áætlað að tengja 1980 og ljúka framkvæmdum 1981 Til framkvæmda á Holtavörðuheiði verða veittar 690 millj. kr. á áætlunartímabilinu. Endurbygging vegar yfir Holtavörðuheiði hófst árið 1976. Þeir hlutar endurbyggingarinnar, sem teknir hafa verið í notkun, virðast gefa mjög góða raun hvað snjóa snertir, en mikið verk er óunnið. Er mikil nauðsyn að hraða framkvæmdum og auka með því öryggi samgangna milli landshluta jafnframt minnkuðum snjómoksturskostnaði. Til Vestfjarðavegar um Önundarfjörð verða alls veittar 470 millj. kr. Vegurinn fyrir botn Önundarfjarðar er mjög snjóþungur og burðarlítill. Hagkvæmasta lausn við endurbyggingu vegarins reyndist vera að fara þvert yfir fjörðinn innanverðan. Verður því verið að vinnast í einum áfanga. Til tengingar Inndjúps er ætlunin að veita 250 millj. kr. 1982. Núverandi vegur um Þorskafjarðarheiði er vart meira en rudd slóð sem teppist í fyrstu snjóum og er lokaður vegna aurbleytu á vorin. Er aðkallandi að hefjast hið fyrsta handa við gerð öruggrar vegatengingar byggða við Ísafjarðardjúp við stofnvegakerfi landsins. Þrjár meginhugmyndir eru um tengingu þessa, þ. e. a. s. um Kollafjarðarheiði, Þorskafjarðarheiði eða Steingrímsfjarðarheiði. Hafa staðið yfir athuganir á leiðum þessum að undanförnu og ákvörðunar um leiðarval að vænta á næstunni. Til Norðurlandsvegar um Héraðsvötn á Grundarstokk verða veittar 1010 millj. kr. á árunum 1980–1982. Núverandi brú er orðin verulegur farartálmi, og árvissir erfiðleikar eru á veginum um Vallabakka vegna snjóa og vatnsflóða. Ekki er mögulegt að koma við neinni áfangaskiptingu og því mikilvægt að ljúka þessu verki á 2–3 árum. Til Norðurlandsvegar um Víkurskarð er gert ráð fyrir að veittar verði um 760 millj. kr. Vegur um Víkurskarð á að leysa núverandi veg um Vaðlaheiði af hólmi. Sú leið er lokuð vegna snjóa í 120–130 daga á ári að meðaltali og verður umferðin þá að fara um Dalsmynni, sem bæði er miklu lengra og auk þess mikil snjóflóðahætta á þeirri leið. Framkvæmdir við vegagerð um Víkurskarð hófust árið 1977, en lágu niðri 1978. Engir möguleikar eru á bráðabirgðatengingu og því mjög æskilegt að framkvæmdatími verði ekki lengri en 2–3 ár. Til Austurlandsvegar um Hvalnesskriður verða veittar 550 millj. kr. Lónsheiði var mesti fjallvegur á leiðinni til Austurlands og er vegurinn þar erfiður umferðar, einkum á vetrum. Til að leysa þennan veg af hólmi var gerður ruðningsvegur um Hvalnes og Þvottárskriður og hefur hann þegar sannað gildi sitt. Brýna nauðsyn ber til að ljúka þessari vegargerð hið fyrsta. Til vegaframkvæmda á Vopnafjarðarheiði verða veittar á liðnum sérstök verkefni 100 millj. kr. á árinu 1982. Vopnafjörður er það byggðarlag á Norðausturlandi sem býr við einna erfiðastar vegasamgöngur, einkum að vetrinum. Með átaki í vegagerð á Vopnafjarðarheiði væri byggðarlagið tengt við Austurlandsveg og mundi þetta lengja verulega þann tíma ársins sem vegarsamband mætti teljast öruggt. Ég hef gert grein fyrir þeim till. fjvn. um vegaframkvæmdir sem ég hef talið ástæðu til að nefna sérstaklega. Í heild er það um vegáætlunina að segja, að við endurskoðun fyrri áætlunar um framkvæmdir á árinu 1979 er gert ráð fyrir heldur meiri lækkun framlaga á þessu ári, miðað við árið 1978, en í þeirri áætlun sem samþ. var 1977. En frá og með árinu 1980 er á hinn bóginn gert ráð fyrir mjög verulegri aukningu á raungildi framkvæmdafjár og þá snúið við þeirri þróun sem átt hefur sér stað undanfarin ár, þegar framkvæmdir í vegamálum hafa dregist saman jafnt og þétt með hverju árinu. Auk þess er viðhaldsfé aukið að raungildi þegar á þessu ári og mun samkv. þeim till., sem hér liggja fyrir, aukast að raungildi með hverju ári allt áætlunartímabilið. Má því fullyrða að sú stefnumörkun Alþ., sem felst í þeirri vegáætlun sem hér er til afgreiðslu, markar tímamót þegar höfð er í huga þróunin í vegamálum undanfarin ár. Má þá einkum hafa í huga að til viðbótar því vaxandi raungildi fjár til vegaframkvæmda á næstu árum, sem hér er gert ráð fyrir, má vænta framkvæmdafjár af sölu happdrættisskuldabréfa vegna Norður- og Austurvegar. Þar er um að ræða heimild til 2000 millj. kr. lántöku á hverju ári á áætlunartímabilinu, en á undanförnum árum hefur það, sem fengist hefur af slíku fjármagni, verið hluti af síminnkandi heildarfjármagni til vegaframkvæmda. Þegar þetta er haft í huga og jafnframt hitt, að með þessari vegáætlun er í fyrsta sinn gert ráð fyrir afmörkuðum framlögum til bundinna slitlaga og sérstakra stórverkefna í stofnbrautum og þau ákvörðuð fyrir öll ár áætlunarinnar, þá vænti ég þess, að hv. alþm. geti tekið undir þau orð vegamálastjóra sem hann lét falla á fundi fjvn. þegar samþ. voru þær till. sem hér liggja fyrir, að frá sjónarmiði þeirrar stofnunar, sem hann stýrir, væri sú áætlun, sem nú væri verið að afgreiða, hin fullkomnasta sem Alþ. hefði samþykkt. Ég vil að endingu fyrir hönd fjvn. færa vegamálastjóra og starfsliði hans sérstakar þakkir fyrir mjög mikilsverða og góða aðstoð við fjvn. í störfum hennar, og meðnm. mínum öllum færi ég þakkir mínir fyrir það, hversu þeir hafa lagt sig fram um að ná samstöðu um afgreiðslu þessarar vegáætlunar.



Herra forseti. Fjvn. hefur haft till. til þál. um vegáætlun 1979–1982 til umfjöllunar í örfáa daga nú í þinglok. Þetta stafar af þeim óþinglegu og forkastanlegu vinnubrögðum hæstv. samgrh. að leggja till. fram til umr. svo seint sem raun ber vitni. Ég þykist vita að flestir hv. þm. séu mér sammála um að þessi vinnubrögð eru óhæf og raunar vítaverð. Ég vona því að til þessa fordæmis verði ekki vitnað til afsökunar í framtíðinni við afgreiðslu Alþ. á svo mikilvægu máli sem vegáætlun til fjögurra ára vissulega er. Eftir að till. kom til fjvn. hefur n. reynt að hraða störfum eftir föngum. Fyrir hönd okkar stjórnarandstæðinganna í n. vil ég þakka hv. þm. Geir Gunnarssyni, formanni n., fyrir góða samvinnu og lipurð við verkstjórn í n. Við fulltrúar stjórnarandstóðunnar höfum átt þess kost að fá allar upplýsingar og gögn til jafns við fulltrúa stjórnarflokkanna og unnið að afgreiðslu málsins á öllum stigum þess. Mér er því ljúft að þakka formanni og nm. öllum fyrir það samstarf. Þá vil ég þakka vegamálastjóra og starfsmönnum hans fyrir samstarfið við okkur fjvn.-menn, og vil ég leyfa mér að fullyrða að starf Vegagerðar ríkisins sé til fyrirmyndar við vegáætlunargerð og mættu ýmsir hliðstæðir aðilar hjá ríkinu taka þá stofnun sér til fyrirmyndar í þeim efnum. Við sjálfstæðismenn í fjvn. stöndum að till. sem n. flytur á þskj. 833, en skrifum undir nál. með fyrirvara. Sá fyrirvari er fyrst og fremst fólginn í því, að þessi vegáætlun er með sama marki brennd og mikilvægustu þingmál, sem hæstv. núv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir hér á hinu háa Alþ., svo sem fjárlög og lánsfjáráætlun. Í vegáætluninni fyrir árið 1979 er gert ráð fyrir gífurlega auknum skattálögum á umferðina. Í krónutölu er gert ráð fyrir að bensíngjaldið hækki nálægt því um 70%, eða um það bil 20% á föstu verðlagi, en niðurskurður verði á sama tíma í vegaframkvæmdum um a. m. k. 15% að magni til. Beina ríkisframlagið er á þessu ári lækkað um 1000 millj. kr., sem ásamt öðru þýðir að í ríkissjóð renna í stórauknum mæli skattar af umferðinni. Þetta er alveg þveröfugt við það sem forráðamenn Alþb. og Alþfl. sögðu að þeir vildu gera þegar þeir voru í stjórnarandstöðu. Þetta er þó síður en svo einsdæmi, því að segja má að á Alþ. í vetur hafi þessi saga endurtekið sig í hverju stórmálinu á eftir öðru. Þessir fyrrv. stjórnarandstöðuflokkar hafa sporðrennt í misjafnlega stórum skömmtum í senn öllum gífuryrðum á síðasta kjörtímabili og fyrir kosningar í fyrra og gert oft og tíðum þveröfugt við það sem þeir áður sögðust vilja. Því miður er það svo, að enn eru ekki komin öll kurl til grafar í skattaálögum ríkisstj. á umferðina á yfirstandandi niðurskurðarári framkvæmda. Af þeirri miklu bensínhækkun, sem nýlega er orðin, úr 205 kr. lítrinn í 256 kr., eða nálægt 25%, fæst ekki ein króna í Vegasjóð eða til vegaframkvæmda. Hér er að nokkru leyti um að ræða hækkun vegna hækkandi eldsneytisverðs í heiminum, en auk þess vegna sjálfvirkra skattálaga ríkissjóðs. Þessi mikla hækkun dregur á hinn bóginn úr bensínsölu, svo sem eðlilegt er. Þjóðhagsstofnun áætlar að tekjutap Vegasjóðs verði 330 millj. kr. vegna þessa samdráttar í sölu. Því þarf að hækka bensínverð um 12–13 kr. 1. júlí n. k. til þess að áætlun um tekjur Vegasjóðs samkv. þessari till. að vegáætlun standist, og bætist það við þann vanda sem er af frekari hækkun bensínverðs erlendis. Eins og kunnugt er fær Vegasjóður drýgstar tekjur af bensíngjaldi, en þetta gjald er einungis lítill hluti af álögum ríkisins á bensín. Samkv. nýrri endurskoðaðri áætlun frá Þjóðhagsstofnun nemur bensíngjald á árinu 1979 7 milljörðum 360 millj. kr., en tolla og söluskattur eru áætlaðir 9.5 milljarðar kr. vegna bensínsölu, eða talsvert hærri upphæð en bensíngjaldið, auk þess sem innflutningsgjald á bíla, sem rennur í ríkissjóð, er áætlað samkv. fjárl. 4.3 milljarðar kr. Tollar og söluskattur af bensínverði og innflutningsgjald af bifreiðum, sem renna beint í ríkissjóð, eru því meira en tvöföld upphæð bensíngjaldsins. Það er einkar athyglisvert, að tollar og söluskattur af bensíni eru áætlaðir samkv. nýrri endurskoðaðri áætlun Þjóðhagsstofnunar 2 milljörðum hærri nú en fjárlög gerðu ráð fyrir. Aftur á móti er bensíngjaldið áætlað lægra nú en í fjárl. vegna minni sölu. Ríkissjóður á því samkv. þessu að hagnast um 2 milljarða kr. í auknum skattálögum, sem leggjast á hækkað innkaupsverð á bensíni, en Vegasjóður á að tapa 330 millj. kr. á sama tíma af sömu ástæðu. Þetta gerist þrátt fyrir svardaga ráðh. fjármála og viðskiptamála aðeins fyrir nokkrum vikum, að óréttlátt sé og óeðlilegt að ríkissjóður notfæri sér hækkun á innkaupsverði á olíu og bensíni til aukinnar tekjuöflunar. 2 milljarðar skulu teknir samt, á þessum óréttlátu forsendum, einungis í hækkuðum tollum og sköttum af bensíni og ekkert af þessu fé fer til vegamála. Þvert á móti skerða þessar ráðstafanir beinlínis tekjur Vegasjóðs. Mér er stórlega til efs að þingheimur og jafnvel hæstv. ríkisstj. geri sér sjálf grein fyrir því, í hvers konar ógöngur er flanað með þessum álögum á bensín. Verðjöfnunarsjóður olíu og bensíns skuldar nú 2000 millj. kr. vegna þess að ekki hefur verið horfst í augu við hækkanir á innkaupsverðinu. Þessa skuld verður að greiða með hækkuðu verði síðar. Samkv. upplýsingum frá olíufélögunum þyrfti bensínlítrinn úr farmi, sem er á leið til landsins, að kosta 296 kr. í útsölu að óbreyttu kerfi skatta og verðlagningar á bensíni. Slík er hækkunin orðin á verðlagi erlendis til viðbótar fyrri hækkun. Ef greiða ætti skuld Verðjöfnunarsjóðs á þessu ári bættust við a. m. k. 25 kr. á lítra, og þörf á hækkun bensínverðs til þess að tekjur Vegasjóðs haldist að krónutölu, eins og till. um vegáætlun gerir ráð fyrir, er 12–13 kr. Í næsta mánuði þyrfti því að hækka bensín um 75–80 kr. lítrann og þá yrði hann seldur á nálega 335 kr., miðað við framangreindar forsendur. Slík verðsprenging á bensíni úr 205 kr., eða um 63% á nokkrum vikum, mundi óumflýjanlega ekki valda einvörðungu auknu pípi bílstjóra í FÍB, heldur verulegum samdrætti á bensínsölu og um leið lækkun á tekjum Vegasjóðs, þar sem bensíngjaldið er föst krónutala á lítra. Hér er því stefnt í jafnvel enn þá meiri ófæru en víða er á íslenskum þjóðvegum um vetur og vor, þótt langt sé þá til jafnað. Auðvitað verður að taka á máli þessu og bregðast við því á annan hátt en þann að hugsa sí og æ um óslökkvandi skattahungur ríkissjóðs. Núv. hæstv. ríkisstj. og stuðningslið hennar eru að vísu iðin við að hlaða nýjum og nýjum pinklum á ríkissjóð, svo að jafnvel skiptir milljörðum á dag síðustu daga. Einn þrýstihópurinn innan stjórnarliðsins heimtar fjárfúlgu í eitt verkefni og annar enn þá hærri fjárhæð í hitt, án alls samhengis við fjárhagsgetu ríkissjóðs eða mats á brýnustu verkefnum. Sum þessara verkefna eru ákaflega þörf og brýn, en þetta skæklatog þrýstihópa stjórnarliðsins veldur því, að eyðsla ríkissjóðs vex, ríkisbáknið stækkar stjórnlaust. Við þessar aðstæður er þrautalending hæstv. fjmrh. gegndarlausar skattálögur á almenning og atvinnurekstur og að taka í ríkissjóð fé sem áður gekk til þess að lána húsbyggjendum eða fór til uppbyggingar á landsbyggðinni í formi lána úr Byggðasjóði, en auk þess lækkun á raungildi framlaga til nýbyggingar vega, skóla, hafna og þess háttar framkvæmda um allt land o. s. frv. Það er þveröfug stefna á þessum sviðum við það sem hann, flokkur hans, Framsfl., og sigurvegarar kosninganna, Alþb. og Alþfl., hafa boðað fólki í orði og talið sér einkum til gildis. Ég hef dregið upp dökka mynd af vegáætlun fyrir árið 1979, sem því miður er sönn og stafar að miklu leyti af niðurskurði á ríkisframlögum. Þá er rétt að víkja að áformum samkv. áætluninni árin 1980–1982. Hæstv. samgrh. og hæstv. ríkisstj. sýnist, þegar lítið er á framkvæmdaliði þessara ára, vilja bæta um betur og auka vegaframkvæmdir, enda vildi hæstv. samgrh. einungis tala um þessi ár áætlunarinnar í sjónvarpsþætti fyrir skemmstu. Þegar betur er að gáð sést að hér er um sams konar blekkingar að ræða og hæstv. ríkisstj. hefur haft í frammi frá því að hún komst til valda í öllum ráðstöfunum sínum í efnahags- og fjármálum ríkisins. Þessi ár vegáætlunar eru ósköp einfaldlega gengið út frá þeirri forsendu, að öll framkvæmdaaukningin verði greidd með svonefndri „annarri fjáröflun“, og ríkisframlagið er með öllu fellt niður. Á verðlagi ársins 1978 voru framlög ríkissjóðs til vegamála auk afborgana af lánum Vegasjóðs frá 1300–1700 millj. kr. á ári, nema 1979, en þá var það skorið niður um 1 milljarð af hæstv. ríkisstj. Í till. þeirri til vegáætlunar, sem hér er til umr., er dæmið látið ganga upp með því að bæta liðnum „önnur fjáröflun“ við markaðar tekjur Vegasjóðs. Engin svör hafa fengist um hvort hér sé einungis átt við auknar lántökur eða einhverja aðra fjáröflun né heldur hvort ætlunin er að ríkissjóður felli með öllu beint framlag sitt til vegamála niður á sama tíma sem skattheimta á umferðina hækkar svo gegndarlaust sem raun ber vitni. Hér er því um blekkingafeluleik að ræða. Hér er á ferðinni hluti af því neðanjarðarhagkerfi sem núv. stuðningsflokkar hæstv. ríkisstj. hafa unnið ötullega að að koma á laggir hér á landi. Það kemur í hlut þeirra, sem fara með ríkisfjármál 1980–1982, að útvega það fjármagn sem þarf til þess að standa við þá vegáætlun sem hér er til umr. Það er athyglisvert í þessu sambandi, að sú upphæð, sem afla þarf á næsta ári til þess að standa við áætlunina umfram markaðar tekjur Vegasjóðs, er meira en tvöföld miðað við ríkisframlag og lántökur á yfirstandandi ári, og sú upphæð fer síðan hækkandi miðað við fast verðlag 1981 og 1982. E. t. v. veit hæstv. samgrh. að peningar eru afl þeirra hluta sem gera skal, a. m. k. við vegaframkvæmdir. Hann verður því að virða mér það til vorkunnar, þótt ég fullyrði að áætlun þessi árin 1980–1982 er byggð á sandi, því að enginn veit hvernig hann eða þeir, sem erfa ráðherradóm hans, ætla að finna það afl, þ. e. a. s. nægilegt fjármagn til að standa við framkvæmdir á þessum árum. Það verður með engu móti séð af þeirri áætlun sem hér er til umr. Og alvarlegast er að hún gæti þýtt að beint ríkisframlag yrði fellt niður. Ef lítið er á þá staðreynd með kíkinn fyrir blinda auganu, að fjáröflun samkv. þessari till. árin 1980–1982 er byggð á sandi, eins og stjórnarsinnar vilja gera, þá tel ég að ýmislegt jákvætt sé við þá stefnu í framkvæmdum sem mörkuð er með áætluninni. Áformað er að auka framkvæmdamagn í nýbyggingum vegakerfisins rúmlega fram yfir meðaltal áranna 1970–1979 strax á árinu 1980 og síðan um 5% á ári. Gert er ráð fyrir að auka raungildi viðhaldsfjár verulega öll árin, svo sem ekki var vanþörf á, ljúka Borgarfjarðarbrú, sem er dýrt fyrir þjóðina hve dregist hefur, auka lagningu bundinna slitlaga frá því sem verið hefur um skeið o. s. frv. Það er góðra gjalda vert, hversu skilningur hefur aukist á gerð bundinna slitlaga á íslenska þjóðvegakerfið, en segja má að fyrir skömmu hafi það verið nánast skammaryrði úti um land, vegna þess að þetta slitlag var auðvitað fyrst lagt á fjölförnustu vegina hér á þéttbýlissvæðinu. Þessar framkvæmdir á sínum tíma hafa sparað þjóðinni ótalin hundruð millj. kr., ef ekki milljarða. T. d. má geta þess, að olíumalarslitlag á veg með 1000 ársbílaumferð borgar sig í sparnaði viðhalds á 6–7 árum. Bundið slitlag á slíkan veg sparar einnig bíleigendum 19% í bensíneyðslu, 170% í hjólbarðasliti og 45% í viðhaldi. Almennt talað hefur verið reiknað út að 63% meira slit verði á bifreið sem ekið er á malarvegum en vegum með bundnu slitlagi. Nú eru í landinu 260 km af þjóðvegum utan þéttbýlis með bundnu slitlagi. Vegagerð ríkisins áætlar að það sé arðbært, borgi sig vegna sparnaðar í viðhaldi vega og rekstri bifreiða, að leggja bundið slitlag á 2000–2500 km af íslenskum þjóðvegum. Samkv. þessari vegáætlun, sem hér er til umr., yrðu 200 km lagðir bundnu slitlagi ef fjáröflun samkv. áætluninni stenst. Útkoman úr þessu einfalda dæmi er sú, að þeir vegir, sem vegna umferðar í dag bera arð með bundnu slitlagi, yrðu ekki fullgerðir fyrr en að 30–40 árum liðnum þótt farið yrði eftir þeim framkvæmdahraða, sem gert er ráð fyrir í þessari till., að meðaltali. Þetta er einungis sett hér fram til þess að sýna hversu viðamikið verkefni bíður okkar í vegamálum. Og ekki má gleyma verkefnum á þeim landssvæðum þar sem hafís og vetrarhörkur geta, svo sem reynslan sýnir, valdið stöðvun allra samgangna vegna illa uppbyggðra vega. Þegar það er skoðað hversu mikil, að segja má risavaxin verkefni bíða okkar Íslendinga í vegamálum, - verkefni sem skila stórfelldum arði í sparnaði við viðhald veganna og rekstur bifreiða og hafa jafnframt mikla undirstöðuþýðingu í félagslegum efnum, þá verður að segjast, að núverandi stefna á yfirstandandi ári í vegamálum og fjármálum ríkisins er algerlega forkastanleg. Sjálfkrafa stórhækkun verður á sköttum í ríkissjóð vegna bensínhækkana erlendis á sama tíma sem ríkisframlag er skorið niður og framkvæmdir að sama skapi. Óarðbært ríkisbákn er þanið út með skattálögum á umferðina, en arðbærustu félagslegu framkvæmdir, sem í landinu finnast, eru skornar niður. Það er ekki von að vel fari þegar þannig er á málum haldið. Sannleikurinn er sá, að hér er að finna í hnotskurn hvert stefna núv. hæstv. ríkisstj. leiðir hagsæld þjóðarinnar. Herra forseti. Mestu félagslegu opinberu verkefni, sem bíða úrlausnar þjóðar og þings, eru án vafa vegamálin. Eins og nú standa sakir er viðhald veganna óhemjudýrt og versnar með vaxandi umferð með hverju árinu. Tæknilega er viðhald malarvega að verða sums staðar óframkvæmanlegt. Þess vegna er uppbygging vegakerfisins og lagning bundins slitlags á mestu umferðarkaflana arðbærasta félagslega verkefni þjóðarinnar. Þar kemst ekkert í samjöfnuð nema vera kynni aukin innlend orkuöflun. Við sjálfstæðismenn freistuðum þess að móta nýja stefnu í vegamálum í ljósi þessara viðhorfa með flutningi till. til þál um varanlega vegagerð næstu 15 ár, þar sem verkefnum var skipt niður í forgangsröð á þrem 5 ára framkvæmdatímabilum. Athyglisvert er við þessa tillögugerð, að þar er mörkuð skýr stefna um fjáröflun, gagnstætt því sem gert er í þessari vegáætlun, auk þess sem þetta verkefni er tekið skarpari og myndarlegri tökum en í þeirri till. til þál. um vegáætlun sem hér liggur fyrir. Fjáröflun í okkar till. fólst í eftirfarandi: 1. Að auknir skattar á umferðina frá því, sem var um s. l. áramót, rynnu óskiptir til vegaframkvæmda, þó eigi lægri fjárhæð en 2000 millj. kr. á ári. 2. Að happdrættislán skulu boðin út fyrir 2000 millj. kr. á ári. 3. Framlag Byggðasjóðs til Vegasjóðs yrði 1000 millj. kr. á ári. 4. Með erlendum lántökum til ákveðinna verkefna. Þessar fjáröflunarleiðir voru að sjálfsögðu við það miðaðar að halda verðgildi sínu og að ríkissjóður legði eigi fram minna fjármagn af sköttum á umferðina en hann gerði á s. l. ári og að markaðar tekjur Vegasjóðs yrðu fyrst og fremst notaðar til þess að byggja upp vegina þar sem vetrarumferð er erfið. Þetta þykir e. t. v. stórhuga stefnumörkun, en hún er lífsnauðsynleg til þess að losa okkur út úr þeim vítahring sem við erum komnir í í vegamálum, og þessi stefna er framkvæmanleg, ef þess er gætt að auka fjárhagslegt svigrúm að hluta með niðurskurði ríkisútgjalda á öðrum sviðum, sem ekki hafa jafnmikið félagslegt og fjárhagslegt gildi. Ég hef gert grein fyrir löstum og kostum á þeirri heildarstefnu sem er í þeirri vegáætlun sem hér er til umr. Af miklu meira væri þar að taka, en ég vil leggja áherslu á eftirfarandi atriði að lokum: 1. Vítavert er, hversu seint svo viðamikið þingmál er lagt fram. 2. Á árinu 1979, sem eitt er með ákveðinni fjáröflun og ríkisframlagi, eru framlög ríkisins skorin niður um 1000 millj. kr., skattar á umferðina stórhækkaðir og sérstakur aukaskattur lagður á bensín í viðbót við hækkanir erlendis, sem nú er áætlað að nemi 2000 millj. kr., en ekkert af því fé rennur til veganna. 3. Magn vegaframkvæmda er skorið niður á sama tíma um a. m. k. 15% frá fyrra ári. 4. Fjáröflun til vegamála 1980–1982 er í lausu lofti og allt útlit fyrir að framlag ríkissjóðs verði fellt niður á þessum árum, ef marka má áætlunina eins og hún birtist hér. 5. Stefna í framkvæmdum á þessum árum, 1980–1982, horfir í rétta átt að ýmsu leyti. Þó leiðir hún til þess, að 30–40 ár tæki að leggja bundið slitlag á 2000–2500 km af íslenskum vegum ef framkvæmdahraði yrði ekki meiri, en það er sá hluti vegakerfisins sem í dag er arðbært að leggja varanlegu slitlagi. 6. Á þessu vegáætlunartímabili er ekki hægt að ljúka mikilvægum verkefnum á aðalsamgöngukerfi landsins sem byggja þarf upp vegna erfiðra vetrarsamgangna. Af framangreindum ástæðum höfum við sjálfstæðismenn ritað undir nál. hv. fjvn. með fyrirvara.



Herra forseti. Þm. Austurlandskjördæmis höfðu gert till. um skiptingu innan þess kjördæmis. Við nánari athugun sýndist okkur öllum þm. að austan rétt að gera þá breytingu sem felst í þeirri brtt. á þskj. 865 sem ég flyt ásamt Lúðvík Jósepssyni og Sverri Hermannssyni. Hér er aðeins um að ræða þrjár tilfærslur innan stofnbrautaliðsins á Austurlandi, tilfærslur eins og greinir á þessu þskj.



Herra forseti. Mér þykir rétt að segja örfá orð um það mál, sem hér liggur fyrir, vegáætlunina, en að tilmælum hæstv. forseta mun ég þó verða mjög stuttorður. Vegáætlunin var að þessu sinni sýnd hér fyrst, að ég held, 2. maí, og hinn 22. maí fengum við í hendur nál. frá fjvn. Reyndar segir í vegalögum að ráðh. skuli leggja fyrir hvert reglulegt Alþingi skýrslu um framkvæmd vegáætlunar og að till. til þál. um slíka áætlun skuli lögð fram svo fljótt eftir þingsetningu sem auðið er. Á þessu hafa nú orðið allmiklar tafir. Það má segja, að það skal vel vanda sem lengi á að standa. Hér hefur verið reynt að byggja upp og móta vegáætlun til fjögurra ára, hvernig sem hefur nú til tekist. Að venju hefur fjvn. fjallað um þessa till., en undirnefnd hennar hefur unnið að tillögugerð um skiptingu fjármagns milli kjördæma og dreifingu þess á verkefni. Ekki efast ég um að fjvn. og undirnefnd hennar hafi notið góðs stuðnings frá vegamálastjóra, Snæbirni Jónassyni, og starfsliði hans. Og einnig höfum við þm. Vesturl., en ég tala aðallega úr þeirra hópi nú, notið leiðbeiningar hans og hans manna svo og umdæmisverkfræðings á Vesturlandi sem er í Borgarnesi. Það segir í nál. að við lánsfjáráætlun fyrir árið 1979 hafi fjáröflun til vegagerðar aukist nokkuð að krónutölu, en því hafi aðallega verið varið til aukningar viðhaldsfjár sem hefur verið mjög af skornum skammti á undanförnum árum. Satt að segja er viðhald þjóðvegakerfisins orðið það mikið og kostnaðarsamt, að til vandræða horfir. Ég geri ráð fyrir að það séu fáir þm. ánægðir með þann hlut sem þeim er ætlaður samkv. þessari vegáætlun eða þeirri úthlutun sem hér hefur farið fram. Það er mikill vandi að deila því fé réttlátlega niður sem lítið er Það er vandi að skipta þegar litlu er að skipta. Þetta á sérstaklega við árið 1979. Ég hygg að mörgum þyki sinn hlutur smár og síns kjördæmis á því ári. Þetta á ekki hvað síst við um Vesturlandskjördæmi, og á því vil ég vekja alveg sérstaka athygli. Það er nú svo, að það horfir áreiðanlega hver á hlutina af sínu heimahlaði í þessum efnum. En þarna hygg ég að hlutur Vesturlands sé áberandi rýr við þessa skiptingu vegafjár fyrir árið 1979. Þetta ár á að vísu sína skýringu. Einhverjar skýringar eru á öllum hlutum. Það hefur verið unnið að stórframkvæmd í vegagerð á Vesturlandi á undanförnum árum. Þar á ég við Borgarfjarðarbrúna. Að sönnu er þetta mikil framkvæmd og talin arðbær og hún mun leysa mörg vandkvæði á þessari leið. En eigi að síður er þessi brú, þetta dýra mannvirki þó aðeins stuttur áfangi af hringveginum, og því er ekki að neita að hinn mikli kostnaður, sem er þessu verkefni samfara, hefur skrifast í hlut okkar Vestlendinga í annan dálk á þann hátt, að við höfum fengið minna fé til annarra framkvæmda. Þess er nú mjög farið að gæta á Vesturlandi. Það er alveg ljóst, að verkefnum á borð við Borgarfjarðarbrúna verður ekki komið fram nema taka þau að verulegu leyti út úr heildaráætlun um vegaframkvæmdir og vinna að þeim með sérstakri fjáröflun sem sérstökum verkefnum. Þetta segi ég ekki til þess að harma það að lagt hafi verið í þessa miklu framkvæmd. Við höfum öll þessi ár veitt henni stuðning. En þess verður að geta sem rétt er. Og ég endurtek, að við skiptingu vegafjár á árinu 1979 er hlutur Vesturlands áberandi smár. Að vísu er að því vikið í nál, frá fjvn., að n. hafi talið brýna nauðsyn bera til þess að rétta hlut Vesturlands á næstu árum, þ. e. a. s. það hafi verið talin nauðsyn til bera að taka upp í áætlun um fjáröflun til vegaframkvæmda á árinu 1980 sérstaka fjáröflun til Borgarfjarðarbrúar um einn milljarð. Í þáltill. þeirri, sem hér liggur fyrir, er verkefnum skipt í almenn verkefni, bundin slitlög og sérstök verkefni. Ég tel þetta framför frá því sem verið hefur, því að vissulega verðum við að horfast í augu við þær staðreyndir að við verðum að fara að leggja vegakerfi okkar bundnu slitlagi. Það ærir óstöðugan að halda svona löngu vegakerfi við meðan það er malbornar moldargötur á löngum köflum. Ég ætla ekki að fara um þetta mörgum orðum. Ég ætla að geta þess sérstaklega, að við flokkun þjóðvega í undirflokka í þáltill. þessari gerði fjvn. þá breytingu frá því sem áður var hugsað á þann veg, að Vestfjarðavegur af Vesturlandsvegi á Snæfellsnesveg verði áfram stofnbraut, en í þáltill. var lagt til að þessi hlutur af Vestfjarðavegi yrði gerður að þjóðbraut. Hér er átt við veginn frá Dalsmynni í Norðurárdal um Bröttubrekku að Skógstagli í Miðdölum, þar sem Snæfellsnesvegur liggur út dalina og út á Snæfellsnes. Ég fagna því að þessi vegur er áfram stofnbraut. Um leið og ég ítreka það sem ég hef sagt um hlut okkar á Vesturlandi vil ég láta það koma fram, að landsbyggðin öll bíður eftir auknum framkvæmdum í þessum málum. Við þm. höfum gefið fólkinu úti um hinar dreifðu byggðir undir fótinn í þessum efnum. Á undanförnum árum, ekki síst á s. l. ári, hafa verið bornar fram hér á hv. Alþ. ýmsar till., bæði um það að byggja vegi upp úr snjó um gervallt landið og eins á hinn bóginn að leggja vegina bundnu slitlagi. Ég veit að þetta er áhugamál okkar allra sem á þingi sitjum. En árangurinn hefur orðið smár og það er ekki hægt að segja annað en það fé, sem til þessara framkvæmda er ætlað og kemur til skiptanna á því herrans ári 1979, er raunalega lítið. Það er svo, að fulltrúar Sjálfstfl. í fjvn. hafa skrifað undir þetta nál. með fyrirvara og hafa þeir nú þegar eða frsm. af þeirra hálfu gert grein fyrir sínu máli. Þeir hafa getið þess á svipaðan hátt og ég hef gert í þessum fáu orðum hér, að vegna ákvörðunar ríkisstj. um stórfelldan niðurskurð á framlögum ríkissjóðs til vegamála á þessu ári er um að ræða 15% magnminnkun nýbyggingar vega í landinu frá því í fyrra þrátt fyrir gífurlega auknar skattaálögur á umferðina. Reyndar er það svo, að árin 1980 og 1981 er gert ráð fyrir nokkurri aukningu í þessum framkvæmdum. En ég held að við hv. alþm. verðum að taka betur á í þessum efnum því að landsbyggðin bíður eftir betra vegakerfi. Það veit ég að við erum allir sammála um. Þeir styðja okkur í því og eru á sama máli sem mestu ráða um framkvæmd þessara mála, vegamálastjóri og hans starfslið um allt land. Þess vegna vík ég að því einu sinni enn og geri það að mínum lokaorðum, að við verðum að leggjast hér betur á árar, alþm. allir. Við verðum að jafna hlut kjördæmanna og stefna að því að gera stórátök í vegaframkvæmdum á allra næstu árum.



Herra forseti. Enda þótt ég hafi fjallað um vegáætlun í fjvn. vildi ég víkja að örfáum atriðum í sambandi við þessa umr. Ég get ekki látið hjá líða, þar sem ég tek í fyrsta sinn þátt í umr. um vegáætlun hér á hv. Alþ., að lýsa sérstökum vonbrigðum með það, hversu lítið framkvæmdafé er í vegamálum á árinu 1979. Miðað við fjárlög 1978 er þetta allmikil minnkun á raungildi, sem bitnar ekki hvað síst á því kjördæmi sem ég er þm. fyrir, Vesturlandskjördæmi, í almennum vegaverkefnum. Það er þó ljós punktur í sambandi við árið 1979, að eins og hv. þm. hafa sjálfsagt tekið eftir er verulega aukið viðhaldsfé sem mun að mati Vegagerðarinnar nægja fyrir allt að 70–72% af þörf vegaviðhalds, eftir því mati sem Vegagerðin leggur á þau mál. Ég vil einnig nota þetta tækifæri til þess að þakka hv. nm. í fjvn. fyrir jákvæða afstöðu sem þeir hafa sýnt í því að breyta því, sem var áður í vegáætluninni, að taka Bröttubrekku út af stofnbrautum. Þetta er mjög mikilvægt atriði, bæði fyrir Vesturland í heild og ekki síður fyrir íbúa í Dalasýslu, að Brattabrekka sé í stofnbraut. Varðandi áætlunina fyrir árin 1980–1982, þá tel ég ástæðu til að fagna því, að hér stefnir vissulega í rétta átt að því markmiði að auka framkvæmdir í vegagerð. Og það ber einnig að undirstrika það hér, að það er vissulega viðurkenningarvert að hæstv. fjmrh. og hæstv. samgrh. hafa farið að till. fjvn. um að auka framkvæmdafé 1980 um einn milljarð með því að ákveða sérstaka lántöku til Borgarfjarðarbrúar. Ég vil nota þetta tækifæri til að vekja athygli á því að Vegagerð ríkisins vinnur á sérstakan hátt að því að auka upplýsingaöflun, efla rannsóknir og raunhæfa áætlanagerð um uppbyggingu vegakerfisins um landið. Er þegar ljóst að flokkun verkefna, eins og nú er ákveðið, þ. e. a. s. að stofnbrautir eru flokkaðar í almenn verkefni, bundið slitlag og sérstök verkefni, þetta eru nýmæli sem augljóslega munu auðvelda ákvarðanatöku í þessum málum á komandi árum. Ég vil vekja athygli á þeim þætti er snýr að varanlegu slitlagi. Þetta er sérstakt nýmæli sem mikill áhugi er fyrir í okkar landi og hefur farið vaxandi ár frá ári. Í því sambandi þykir mér rétt að benda á sérstaka tilraunastarfsemi sem Vegagerð ríkisins hefur með höndum, svonefnt Ottadekk, og á augljóslega eftir að hafa talsverð áhrif í þessum málaflokki þegar fram líða stundir. Þeir, sem hafa ekið um þessa kafla, hafa þegar orðið varir við mikinn mun. Þarna er um að ræða nýja tegund framkvæmda. Ef vel tekst til, sem væntanlega fæst úr skorið á þessu sumri, eru vonir um að þarna verði hægt að ná stærri og fljótvirkari aðgerðum á þessu sviði heldur en áður hefur þekkst og jafnframt ódýrari. Á síðasta fundi í fjvn. um vegáætlunina sagði vegamálastjóri um áætlunina í heild, að hann teldi að hún væri mjög fullkomin, miðað við það sem áður hefur verið, og bæri vott um ákveðinn vilja til skipulags og áætlunargerðar í vegagerð. Hann taldi einnig að þrátt fyrir þennan stutta tíma, sem vegáætlunin hefur verið í skoðun hér á hv. Alþ., hefði samband og samstarf við alþm. og áhugi þeirra fyrir framgangi samgöngumála á þessu sviði verið með sérstökum hætti. Það, sem mér finnst vera jákvæðast í sambandi við þetta, var að hann taldi að nauðsynlegt væri að vinna að áætlunum um stórverkefni í vegagerð til lengri tíma en nú er gert. Ég vil sérstaklega nota þetta tækifæri til að leggja áherslu á þetta atriði. Það verður að hefja nú þegar áætlun um stórverkefni í vegagerð, áætlun til t. d. 12 ára, og í þessari áætlun komi einnig áætlun um bundið slitlag á vegakerfið. Um þetta hafa þegar komið fram till. á hv. Alþ. og orðið nokkrar umr., en ég tel að hér þurfi að gera betur. Það er alveg ljóst, að Vegagerð ríkisins verður að fá aukið fé og mannafla til að vinna að slíkri áætlun. Það kom greinilega í ljós í umr. um þessa vegáætlun nú, að t. d. liggur ekki fyrir unnin áætlun um tengingu vegakerfis Vestfjarða við aðalvegakerfi landsins. Það er ekki tilbúið þótt fé til framkvæmda hefði fengist. Svo mætti lengi telja. Það er skoðun mín, að við komumst aldrei hratt áfram í þessu stórmáli nema við höfum fyrir framan okkur raunhæfa áætlun um hvernig vegakerfið á að vera og hvaða valkostir koma til greina, þar með kostnaðaráætlun, til þess að hægt sé að taka ákvörðun um fjármögnun framkvæmda sem yrði framkvæmd eftir slíkri fyrirframgerðri áætlun. Ég fer ekki dult með þá skoðun mína, að við eigum að fjármagna sérstakar arðbærar stórframkvæmdir í vegakerfi landsins með lánafyrirgreiðslu sem væri jafnvel fengin hjá alþjóðastofnunum sem þróunarlán. Þetta var gert á sínum tíma í sambandi við stórframkvæmdir við hafnagerð, sbr. Þorlákshöfn og Grindavík. Alveg er ljóst í dag að þær hefðu ekki verið byggðar svo fljótt ef þessi lántaka hefði ekki komið til. Við höfum sem betur fer framkvæmt stórverkefni á undanförnum árum í vegagerð. Ég nefni Keflavíkurveginn, sem kostaði á verðlagi í dag rúma 6 milljarða kr. Ég nefni veginn Reykjavík - Selfoss með bundnu slitlagi, sem kostar á verðlagi í dag einnig rúma 6 milljarða kr. Ég nefni veginn um Skeiðarársand, sem kostar einnig á verðlagi í dag rúma 6 milljarða kr. Ég nefni veginn með brú um Borgarfjörð, sem áætlað er að kosti rúmlega 6.4 milljarða kr. Allt eru þetta stórframkvæmdir sem skila þegar miklum arði og hægt er að framkvæma eftir fyrirframgerðu skipulagi um framkvæmdir og fjármögnun. Ég er einn af þeim bifreiðaeigendum þessa lands sem þurfa að endurnýja einkabifreið annað eða þriðja hvert ár vegna aksturs um þjóðvegi okkar lands, sem eru í því ástandi að bifreið þolir ekki lengra úthald. Ég er þess vegna af eðlilegum ástæðum áhugasamur um þá skoðun að við hljótum að geta gert betur í þessum málum en til þessa hefur verið gert, ef við stöndum saman um stórhuga framkvæmdir. Ég vænti þess, að hv. alþm. séu mér sammála um að framkvæmdir í samgöngumálum og þá ekki hvað síst í vegamálum séu eitt af forgangsverkefnum í okkar landi og sérstaklega eigi að vinna að áætlun til margra ára um að leysa brýnustu þörfina á þessu sviði. Ég tel að við hljótum að staldra nú við og átta okkur á því, á hvern hátt þetta verður best gert. Með því sköpum við öryggi um búsetu í landinu, og við hljótum að hafa það stolt að við viljum að vegakerfi okkar komist í það horf að það þoli a. m. k. samanburð við nágrannalönd okkar, a. m. k. á Norðurlöndum, því að hvað sem við deilum um þessi framkvæmdamál fram og aftur, þá verður því ekki haggað, að góðir vegir eru lífsnauðsyn og besta fjárfesting hverrar þjóðar. Ég vil svo nota tækifærið og þakka Vegagerð ríkisins, vegamálastjóra og hans mönnum og formanni fjvn. og fjvn. í heild fyrir samstarfið um þessi mál. Eftir þá reynslu, sem ég hef fengið í sambandi við þetta samstarf og þessa vinnu að vegáætlun, er ég bjartsýnn á að okkur takist að stilla saman kröftum og ná þeim árangri í samgöngumálum sem við getum verið stoltir af og er lífsnauðsyn fyrir þjóðina í heild.



Herra forseti. Það eru aðeins fá atriði sem ég vil minnast á við þessa umr. um vegáætlun. Ég kemst ekki hjá að byrja mál mitt á því að láta í ljós óánægju með það, hve litlu fjármagni verður varið til byggingar nýrra þjóðvega nú á árinu 1979, en ég tel að þar hefði þurft að vera um allmiklu hærri fjárhæð að ræða. Það er hins vegar ekki því að neita, að þarna kemur fram angi af þeirri niðurskurðarstefnu varðandi verklegar framkvæmdir sem ekki hefur farið leynt að átt hefur miklu fylgi að fagna hér á Alþ. nú í vetur og reyndar oft áður. Við umr. fyrr á þessu þingi hef ég sem stuðningsmaður þessarar ríkisstj. látið í ljós þá afstöðu mína, að lengra hafi verið gengið í átt til niðurskurðar ýmissa þjóðhagslega brýnni verklegra framkvæmda, bæði í sambandi við fjárlagaafgreiðslu, lánsfjáráætlun og einnig nú við vegáætlun, heldur en góðu hófi gegnir. Og ég vil vara mjög við þeim röddum sem allt of oft heyrast og ganga í þá átt, að ríkið taki allt of mikið í sinn hlut af þjóðfélagsþegnunum, vegna þess að því aðeins verðúr nauðsynlegum verkum, samfélagslega mikilvægum verkefnum, hrundið í framkvæmd í þessu landi, hvort sem er við vegagerð eða annað, að menn treysti sér til þess hér á hinu háa Alþ. að afla þess fjár sem til þess þarf og það verður að sjálfsögðu ekki gert nema með álögum á þjóðfélagsþegnana. Myndin, sem við sjáum á súluriti sem fylgir nál. hv. fjvn., sýnir að fjárveiting til byggingar nýrra þjóðvega á árinu 1979 verður allmiklu lægri að raungildi en sem nemur því þó allt of lága fjármagni sem varið var í þessu skyni á síðasta ári. Ég geri mér að vísu grein fyrir því, að sú mynd, sem súluritið sýnir, gefur ekki að öllu leyti rétta mynd í þessum efnum vegna þess að nú er gert ráð fyrir að afla sérstaks fjár með skuldabréfaútboði að upphæð 2 milljarðar kr: í ár og á næstu árum varðandi Norður- og Austurveg, sem væntanlega kemur að verulegu leyti, og máske öllu leyti til viðbótar sem framkvæmdafé á árinu 1979. Sé sú upphæð reiknuð þarna með verður heildarmyndin nokkru betri miðað við næstu ár á undan, þannig að í raun ætti framkvæmdafé til nýrra þjóðvega á þessu ári að geta orðið nokkru meira en var á síðasta ári, enda er það alger lágmarkskrafa að svo verði. Ég vil aðeins koma hér örstutt inn á málefni sem varða það kjördæmi sem ég er fulltrúi fyrir. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að á Vestjörðum er vegakerfið ákaflega víðáttumikið, en jafnframt eitt hið lakasta á landinu. Það hefur ekki farið mikið fyrir stórum verkefnum á undanförnum árum og er í þeim efnum þá helst að nefna Djúpveginn. En það er í fyrsta skipti á þessari vegáætlun nú sem gert er ráð fyrir nokkru fjármagni til þess mikla og ákaflega brýna verkefnis sem hér heitir tenging Inndjúps, þ. e. a. s. tenging byggðanna við Ísafjarðardjúp, þ. á m. Ísafjarðarkaupstaðar og Bolungarvíkur, kaupstaðanna tveggja á Vestfjörðum, við aðalakvegakerfi landsins. Það er að sjálfsögðu ástæða til að harma það, hversu lengi þetta sjálfsagða verkefni hefur dregist, en fyrir því eru m. a. þær ástæður, að menn hafa þar heima fyrir ekki verið einhuga um það, hvaða vegarstæði ætti að velja. Ég vil láta þá skoðun í ljós af minni hálfu, að ég tel að sá ágreiningur, sem uppi hefur verið í þeim efnum, megi alls ekki verða til þess að valda frekari drætti á að hafist verði handa um þessa mikilvægu framkvæmd. Í þessari vegáætlun er gert ráð fyrir að hafist verði handa um tengingu Inndjúps árið 1982 með byrjunarfjárveitingu upp á 250 millj. kr. Um leið og ég fagna því, að hér kemur í fyrsta skipti á vegáætlun áætluð tala í þessu skyni, vil ég jafnframt harma að það skuli ekki vera gert ráð fyrir að fyrr verði hafist handa um það verkefni sem hér um ræðir, að gert skuli ráð fyrir að það biði enn í 3 ár. En ég vil geta þess, að fyrir þessu eru þó ákveðnar ástæður, og það tel ég að sé rétt að komi fram við þessar umr. Sumt eru ástæður sem enginn mannlegur máttur getur trúlega komist fram hjá. Forstöðumenn Vegagerðarinnar, sem hér hefur verið borið lof á í þessum umr., og af mínum litlu kynnum við þá hygg ég að það sé að maklegleikum, þeir hafa gert grein fyrir því í viðræðum við okkur þm. Vestf., að útilokað sé með öllu að hefjast handa um þetta stóra verkefni nema á undan fari svo sem tveggja ára undirbúningstími. Ég hef engar forsendur til að draga í efa þau verkfræðilegu og tæknilegu rök sem þeir byggja þá niðurstóðu á. En það sýnir okkur hins vegar hversu brýnt hefði verið að hefja þennan undirbúning fyrr, þennan tveggja ára undirbúningstíma. Það, sem ég vil segja að lokum um þetta mál, er það, að með tilliti til þess, að vegamálastjóri og starfsmenn hans telja tæknilega mögulegt að hefjast handa um þetta verkefni að tveimur árum liðnum, þ. e. a. s. 1981, og með tilliti til þess, hversu Vestfirðingar hafa lengi orðið að bíða eftir því að fá viðunandi vegatengingu við aðalakvegakerfi landsins, þá vil ég að það komi fram við þessar umr., að ég tel ástæðu til að leggja mjög mikið kapp á að upphafi þessara framkvæmda verði flýtt þannig að þær geti hafist árið 1981. Ég leyfi mér að taka það fram, að mér er kunnugt um að aðrir þm. Vestf. eru í þeim efnum sömu skoðunar. Ég hef þó ekki hugsað mér að flytja brtt. nú við afgreiðslu vegáætlunar hvað þetta varðar, en leggja áherslu á málið, en það mun gefast tækifæri við endurskoðun vegáætlunar að tveimur árum liðnum til að láta á þetta mál reyna. Hér er mjög veigamikið hagsmunamál á ferð fyrir meginþorra íbúa Vestjarða. Og það vil ég einnig taka fram, að mér finnst að það mætti íhuga þann möguleika, að hluta af byrjunarfjárveitingu yrði þá hugsanlega aflað með skuldabréfaútboði sem gæti átt þátt í því að færa verkið fram um eitt ár, svo það geti hafist strax þegar tæknilegum undirbúningi er lokið Varðandi val á leið í þessum efnum, hvaða valkostur yrði tekinn í sambandi við tengingu Inndjúps við aðalakvegakerfið, - um það ætla ég ekki að tjá mig úr þessum ræðustól nú. Þar koma fleiri en einn valkostur til greina. En ég vil aðeins taka fram, að ég tel að það sé skylda okkar, sem erum fulltrúar á Alþingi fyrir Vestfirðinga, að hafa um það frumkvæði og forgöngu í samvinnu við Vegagerðina að á þann hnút verði höggvið á næstu mánuðum og komist í þeim efnum að ákveðinni og endanlegri niðurstöðu, þannig að tryggja megi að allur tæknilegur undirbúningur verði fyrir hendi að tveimur árum liðnum. En samkv. upplýsingum vegamálastjóra og starfsmanna hans á það að vera unnt ef ákvörðun um vegarstæði verður tekin nú innan nokkurra mánaða. Ég ætla ekki að fara að öðru leyti út í að ræða einstök verkefni, en sé þó ástæðu til að þakka hv. fjvn. sérstaklega fyrir þá brtt. sem hún flutti hér nú síðast og hv. formaður fjvn. gerði grein fyrir, að Svalvogavegur frá Þingeyri um Svalvoga og í Lokinhamra í Arnarfirði fengi áfram að standa í flokki þjóðvega landsins. Það kann að vera að mönnum virðist að hér sé ekki um stórt mál að ræða, en satt að segja hygg ég að sá vegur, sem þarna ræðir um og liggur frá Þingeyri að bæjum í Lokinhamradal í Arnarfirði, sé síst ómerkari en ýmsir aðrir. Málum er þannig háttað, að í rauninni má kalla að þarna sé nú um eins konar einkaveg að ræða. Frá Keldudal í Dýrafirði að Lokinhömrum er þetta rudd braut sem einstaklingar hafa tekið sig fram um að leggja og Vegagerðin hefur þar ekki miklu-til kostað hingað til. En einmitt þarna í Lokinhamradal eru þeir einu, ef ég veit rétt, - ég bið þá um leiðréttingu ef aðrir vita betur, -þeir einu bæir á öllu landinu, fyrir utan Látravík við Hornbjargsvita sem varla er reyndar hægt að telja með í þessum efnum, - þeir einu bæir á öllu landinu sem ekki eru í vegasambandi við akvegakerfi landsins um veg sem viðurkenndur er af Vegagerðinni. Og það hefði að mínu viti verið heldur köld kveðja til þeirra íbúa, sem þarna eru um að ræða, einu bændanna í landinu sem ekki eru í viðurkenndu vegasambandi, en hafa aðeins þennan ruðning einkaframtaks, ef þessi vegarspotti hefði nú verið tekinn út af tölu þjóðvega. Ég vil þvert á móti vænta þess, að ekki líði mjög langur tími þangað til hægt verði að gera verulegar lagfæringar á þessum vegi. Ég skal taka fram, að auðvitað komumst við ekki hjá því, hvort sem okkur líkar betur eða verr, að taka meira eða minna tillit til hinna svokölluðu arðsemissjónarmiða, sem oft er nú talað um, bæði hvað varðar vegagerð og aðrar framkvæmdir, og ekki ætla ég að afneita þeim. En hitt vil ég segja, að það er varhugavert að hafa þann mælikvarða, sem spyr aðeins um arðsemissjónarmið, einan uppi, einnig í sambandi við vegagerð. Og það er nú svo með byggðir eins og t. d. þessa í Lokinhamradal, að það er ugglaust erfitt að færa rök fyrir nauðsyn vegar á slíka staði út frá arðsemissjónarmiðum. En ef þau ein hefðu verið höfð í huga á liðnum áratugum í þessu landi, þá má líka búast við að ærið margan vegarspottann vantaði sem við þó höfum nú í okkar þjóðvegakerfi. Þess vegna held ég að okkur sé skylt að líta þarna jafnan til fleiri átta. Það verður vissulega stór stund í okkar sögu þegar síðustu sveitabæirnir á öllu landinu, bæirnir í Lokinhamradal, hafa verið tengdir með viðunandi hætti við akvegakerfi landsins, og væntanlega verður það áður en langt um líður.



Herra forseti. Ég mun ekki að þessu sinni fara langt út á umr. um þá vegáætlun sem nú liggur fyrir til afgreiðslu. Ég hef áður sagt það við hæstv. samgrh. í gamni, en samt í nokkurri alvöru, að ég hef verið svo óheppinn í sambandi við mín ráðherrastörf, að ég hef alltaf orðið stuðningsmaður þeirra sem hafa tekið við af mér, og hæstv. samgrh. nýtur a. m. k. á ská míns stuðnings. Ég mun því ekki fara út í deilur við hann út af þessari vegáætlun og ef hann ætti eitthvað inni hjá mér þar, þá verður það að vera ógreitt. Hins vegar ber þessi vegáætlun með sér, eins og fyrri vegáætlanir, að verðbólgan hefur sitt að segja í sambandi við framkvæmd vegamála. Þegar farið er að meta fjárhæðirnar að raungildi sjáum við að þessi áhrif eru geysilega mikil. Þá verður okkur ljóst t. d., að þrátt fyrir það að á tveim síðustu árum - þá á ég við árin 1 978 og 1979 - sé fjárhæð til vegamála meira en tvöfölduð, þá er raunin sú, að að raungildi reynist hún það ekki þegar kemur til framkvæmda við vegalagningu. Þetta er eitt dæmi sem sýnir okkur hvað verðbólgan hefur mikil áhrif í okkar landi, og við þyrftum oftar að hyggja að því en við raunverulega gerum. Ég vil líka segja það í sambandi við vegamálin, að það eru tveir ráðh. í ríkisstj. á hverjum tíma sem hafa mikið um fjárveitingar til vegamála að segja, það eru samgrh. og fjmrh. Þegar verið er að vitna í það tímabil þegar mest fé hefur verið veitt til samgöngumála á Íslandi, þá eru alltaf tekin árin sem ég var fjmrh. Það held ég að menn mættu gjarnan muna. Hitt vil ég taka fram til þess að hæla ekki of mikið sjálfs mín afrekum, að það var ákvörðun bæði fyrirrennara míns og fleiri að byggja upp Austurveginn og það var líka ákveðið af hv. Alþ. að ljúka brúnni á Skeiðarársandi fyrir 1974 eða á því ári. Til þess að þetta mætti takast varð að útvega mikið fjármagn og það var ómögulegt að fara þá eftir reglunni 24.5 eða eitthvað slíkt, svo nákvæmir voru menn ekki í þann tíð. Hins vegar mega hv. þm. gjarnan muna það, að fyrir vinsamleg skipti fjmrn. og Seðlabankans tókst að leysa þetta verk. En það var ekki gert án fyrirhafnar eða án þess að um það væri hugsað að þetta gæti staðist. Hitt vil ég segja, að ég held að ég muni ekki hafa gert ráð fyrir því þá, þegar ég var að reyna að fá gott veður hjá Seðlabankanum, að síðar yrði þetta notað á mig sem samgrh. fyrir að ég hafi ekki staðið þá nógu vel í ístaðinu. Út af fyrir sig er ég ekki að harma það, því að þetta var mikið og gott verk og nauðsynlegt að vinna og hefur skapað möguleika til þess að vinna að öðrum verkum síðar, svo sem hér hefur verið gert og verður áfram haldið. Ég vil og segja í sambandi við þessi ár frá ákvörðun sem tekin var í fjmrn. og hefur orðið mjög varanleg. Fram að þeim tíma voru þau lán, sem tekin voru til vegagerðar í landinu, eins og varðandi Vestfjarðaáætlun og framkvæmir á vegum hennar, að það kom inn í skiptingu á fjármunum til vegagerðar að greiða vexti og afborganir af þessum lánum. Með Suðurnesjaveginn eða Keflavíkurveginn var farið þannig að það var tekið nýtt lán til þess að greiða vexti og afborganir af því láni. Á árinu 1972 var við samningu fjárl. fyrir árið 1973 sú ákvörðun tekin af þáv. fjmrh. og ráðuneytisstjórum og þeim sem þar að unnu, og hefur verið svo síðan, að ríkissjóður greiði niður lán til vegaframkvæmda, sem tekin hafa verið, og þess vegna hefur verið hægt að nota það fé, sem hefur verið til vegaframkvæmdanna, óskert til þeirra. Þetta álít ég að hafi verið mjög farsæl og góð ákvörðun, ekki bara fyrir vegamálin heldur fyrir þjóðina í heild, því að framkvæmdir í vegamálum eru einhver bestu verk sem við vinnum til uppbyggingar í okkar þjóðfélagi. Ég vil og segja það, að enda þótt ég geti ekki neitað því, að ég hefði oft óskað þess að Sjálfstfl. hefði haft þann áhuga á framkvæmd í vegamálum eða fjárveitingum til þeirra á síðasta kjörtímabili sem hann hefur nú, þá vil ég ekki skrifa það á reikning fyrrv. fjmrh. því að ég tel að hann hafi verið þar mörgum fremri. Hinu má ekki gleyma að á þessu kjörtímabili voru virkjanir og hitaveitur látnar ganga fyrir um framkvæmdir í okkar landi vegna þess áfalls sem við höfum orðið fyrir við olíuhækkunina, og jafnhliða var mikið um það rætt, hvað þjóðin væri orðin skuldug út á við, og þess vegna voru ekki taldir möguleikar að útvega erlent fé til vegagerðar og um innlent fjármagn var ekki að ræða. Þetta vil ég að hv. þm. hafi í huga. Ég vil og segja það, að í síðustu ræðu minni, sem ég flutti hér á hv. Alþ. í fyrra, skýrði ég frá því sem ég hafði þá rætt um við forustumenn Vegagerðarinnar, að til þess að við kæmum áfram stórum verkefnum, eins og bundnu slitlagi og öðrum verkefnum og brúargerðum af stærri gerð, þyrftum við að fá sérstaka fjárútvegun í því skyni því að almennt vegafé mundi ekki nægja okkur til þess að ná nokkrum árangri. Þeir vegagerðarmenn ásamt ráðuneytisstjóranum í samgrn. unnu að þessum málum frá því í fyrravetur, og það gleður mig nú að við gerð þessarar vegáætlunar er stefnumörkun í þessum málum framkvæmd á þann veg sem ég nefndi einmitt í þessu sambandi. Ég vil minna á það, að við höfum náð á síðasta kjörtímabili verulegum árangri varðandi sýsluvegi og einnig þéttbýlisvegi og mikið hafði verið undirbúið af verkum undir varanlegt slitlag, eins og kunnugt er, og tilraunir gerðar sem hafa, af því er best verður séð, gefið góða raun, þó að of snemmt sé að kveða upp dóm um þær vegna þess að svo illa er nú ástatt með tíðarfar í landi okkar að frost er ekki úr jörðu farið. En kaflinn undir Hafnarfjalli, annar norður við Blönduós og hér austur við Þingvelli, allir þessir kaflar eru mjög skemmtilegar tilraunir sem ég vona að vel muni gefast. Ég vil endurtaka það og taka undir það, sem hv. 5. þm. Vesturl. sagði áðan, að um stóru verkefnin þurfum við að gera sérstakar áætlanir í sambandi við vegáætlun, og ég tel að inn á það sé að nokkru farið með sérstakri lánsútvegun til þess að ljúka Borgarfjarðarbrúnni á næsta ári. Vil ég segja það, að ég er hæstv. samgrh. og fjvn. þakklátur fyrir að marka þessa stefnu í framkvæmd. Ég er alveg sannfærður um að með þessu móti tekst okkur að leysa okkar vegamál, því að þá getum við notað hina almennu tekjustofna til þess að leysa þau verkefni sem við köllum almenna vegagerð, þ. e. við stofnbrautir og þjóðbrautir, - stofnbrautir af smærri gerðinni að nokkru leyti og almenna vegagerð þar og við þjóðbrautirnar. Ber brýna nauðsyn til þess að þetta haldi áfram í verulega ríkum mæli, og ég er því mjög ánægður með þá uppsetningu sem nú er á þessu. Ég tel líka að þetta sé vel framkvæmanlegt nú vegna þess að vel hefur verið að því unnið að undirbúa okkar vegakerfi undir bundið slitlag og hin stærri verkefni. Ég vil svo við þetta tækifæri segja það, að ég tel, að við séum mjög heppnir með forustumenn í vegamálum, vegamálastjóra og starfsmenn hans, menn sem eru mjög færir um að inna verk sitt af hendi. Ég hef t. d. komið frá Austurríki með mann að Borgarfjarðarbrúnni sem sá um framkvæmdir að byggja brú yfir Dóná sem var rúmur km, og það vildi svo vel til að Helgi Hallgrímsson verkfræðingur, sem aðallega hafði séð um framkvæmdir við Borgarfjarðarbrúna, var þar viðstaddur og sýndi þessum manni allar teikningar og lýsti fyrir honum verklagi. Ég hef tvívegis hitt þennan konsúl okkar síðan og hann hefur alltaf farið að tala um brúna og sagt að hann væri alveg sannfærður um að það væri ekki hægt að vinna þetta verk betur eða taka réttari ákvarðanir en gert hefði verið í sambandi við þetta mannvirki. Þess vegna er það löngun mín, og ég vona að svo verði, að þeir vegagerðarmenn eigi eftir að fást við mörg stór verkefni því að þeir eru til þess vel hæfir. Ég fagna því, að þeir hafa unnið þannig að þessum málum og uppstillingu á þessari vegáætlun, og ég lýsi fyllstu ánægju minni yfir því, að svo skuli vera að verki staðið. Jafnframt færi ég hæstv. ráðh. þakkir, því að ég tel að skynsamlega sé staðið að þeim málum og enn bíði þeirra, sem á þingi sitja í framtíðinni, að undirbúa áætlun um stór verkefni, a. m. k. til 12 ára í einu, og fá sérstaka fjárútvegun til þess.



Herra forseti. Ég vil, áður en þessari umr. lýkur, þakka hv. fjvn. fyrir ágæta og greiða afgreiðslu þessa máls. Till. til þál. um vegáætlun var samþ. í ríkisstj. 22. mars s. l., en því miður tókst svo illa til við undirbúning og prentun þskj. að málið komst ekki hér til umr. fyrr en 3. maí s. l. Ég tel það hins vegar bera vitni um farsæl störf fjvn. og ágæta samstöðu sem þar virðist hafa ríkt þrátt fyrir talsverðan vanda sem fyrir lá við að greiða þar úr ágreiningsmálum, að við skulum nú vera að ganga endanlega frá vegáætlun aðeins 19 dögum síðar. Síðan þessi till. var fram borin hefur verið fjallað um fjárveitingar til vegamála í ríkisstj. í nokkru samráði við fjvn. og þar var hinn 14. maí samþ. till. þess efnis, að ríkisstj. beitti sér fyrir því, að á árinu 1980 yrðu framkvæmdir við Borgarfjarðarbrú 2000 millj. kr. og þar af yrðu 1000 millj. kr. greiddar með sérstakri lántöku utan við þá fjáröflun sem felst í þáltill. nm vegáætlun fyrir árin 1979–1982. Hér var sem sagt um það að ræða að fjárveitingar til vegamála á árinu 1980 voru hækkaðar um 1000 millj. kr. Í framhaldi þess var ákveðið af fjvn: í samráði við vegamálastjóra og við mig, að 600 millj. kr. af þessari upphæð færu í stofnbrautir og 400 millj. til þjóðbrauta. Þarna var um að ræða heldur hærra hlutfall til þjóðbrauta en gildir í vegáætluninni almennt- og raunar ekki aðeins hærra, heldur miklu hærra hlutfall. En ég tel að á því hafi verið brýn þörf, því að staðreyndin er sú, að aðalvegir um sveitir landsins eru verulega vanræktir og þörf á sérstöku átaki á því sviði. Þegar till. þessi var afgreidd í ríkisstj. 14. maí s. l. var einnig rætt um þann möguleika að hærri fjárveiting yrði til vegamála á árinu 1979, því að óneitanlega verður að játa að sú fjárveiting er í lágmarki og fjárframlög til nýbyggingar vega, brúa og fjallvega verða með lægsta móti á þessu ári. Þó varð nú ekki niðurstaðan að bætt yrði þar við frekari fjárhæðum, en reynt er að hafa það í huga í þessu sambandi, að þá hafði fáum dögum áður verið samþ. hér á Alþ. að heimila ríkisstj. að gefa út happdrættisskuldabréf að upphæð 2000 millj. kr. á ári hverju nú um skeið. Þessi lög, eins og þau eru nú, breytt frá því sem áður var, innihalda ekki aðeins talsvert miklu hærri fjárhæð en áður var, þ. e. a. s. 2000 millj. í staðinn fyrir 500 millj. á ári, heldur er um það að ræða að þetta fjármagn á allt að koma til viðbótar því fjármagni sem fyrir hendi er í vegáætlun, en fellur ekki inn í það fjármagn sem aflað er til vegáætlunar hverju sinni, eins og verið hefur undanfarin ár. Þegar er hafinn undirbúningur að því, að skuldabréfalán þetta verði boðið út, og hefur n. verið sett á stofn til þess að gera till. um nýtt fyrirkomulag útboðsins. Á s. l. ári var engin sala happdrættisskuldabréfa vegna þess að salan þótti ekki hafa gengið vel á árinu þar á undan, árinu 1977, en vafalítið er að með breyttu fyrirkomulagi og með því að haga vinningum, útboði og uppsetningu þessa skuldabréfaláns með nýjum hætti og helst nokkuð nýstárlegum hætti er unnt að afla talsvert mikils fjár til vegagerðar, og ég vænti þess fastlega að það verði gert nú á næstu mánuðum. Einnig má bæta því við, að hinir ágætu áhugamenn um vegagerð á Íslandi, félagsmenn í Félagi ísl. bifreiðaeigenda, hafa lýst áhuga sínum á því að örva sölu þessara skuldabréfa og taka virkan þátt í þeirri herferð sem þarna verður að gera, og vænti ég góðs af samstarfi við þá. Ef vel tekst til tel ég einsýnt að framkvæmdir geti með þessum hætti aukist sem því nemi að þær verði álíka miklar og þær voru á s. l. ári hvað framkvæmdamagn snertir. Ef hins vegar er gert ráð fyrir að skuldabréf verði seld fyrir 2000 millj. kr. á þessu ári lætur nærri að um verði að ræða svipað framkvæmdamagn á þessu ári og var á árinu 1976, þ. e. a. s. talsvert meiri framkvæmdir en á árunum 1977 og 1978. En þó að ekki væri nú tekin ákvörðun um breytingu á vegáætlun hvað snertir árið 1979 er hitt ljóst, að um er að ræða mjög verulega aukningu vegafjár á árinu 1980 samkv. þeirri vegáætlun sem fyrir liggur, eins og sjá má á fskj. III í nál. fjvn., en þar kemur skýrt fram að um er að ræða mjög verulega aukningu vegafjár á árunum 1980, 1981 og 1982. Vissulega er ekki hægt að líta á þessar súlur án þess að taka nokkurt tillit til þess, að verðlag breytist frá ári til árs, og það er gert í þessu súluriti með því að reikna þessar framkvæmdir á verðlagi ársins 1978. Hins vegar kemur aftur til álita hvað á að reikna með mikilli verðbólgu milli ára, og það kemur ekki fram á þessari mynd hvort reiknað er með 25% eða 30% eða 35% verðbólgu milli áranna 1979 og 1980. Þó hygg ég að reiknað sé þar með 25% verðbólgu. En sé reiknað með að verðbólgan verði öllu meiri, eins og því miður margt bendir til, má eftir sem áður slá því nokkuð föstu, eftir því sem mér hefur sýnst eftir eigin útreikningi, að um verði að ræða aukningu framkvæmdamagns sem nemi 70–80% á þeim tölum sem eru fyrir árið 1980 og fyrir árið 1979. Það er því alveg ljóst að hér er verið að snúa öfugþróun við. Þegar minnst er á öfugþróun í sambandi við framkvæmdir í vegamálum á seinustu árum og minnt á þá staðreynd, að um hefur verið að ræða nokkurn samdrátt í nýbyggingu vega og brúa, tel ég að ekki sé með því endilega verið að skjóta á fyrrv. samgrh. Ég þekki það sjálfur, að góður vilji dugar ekki einn og sér, en staðreynd er að á vinstristjórnarárunum var um verulegar vegaframkvæmdir að ræða í landinu. Þau ár skera sig algerlega úr. Og ef fer fram sem horfir eru horfur á því, að nú með nýjum stjórnvöldum, með nýrri stjórn sem frekar verður flokkuð til vinstri en hægri, verði þar veruleg breyting á. Ég tel því að við fyrrv. samgrh., hv. þm. Halldór E. Sigurðsson, getum verið nokkuð sammála um það, hvaða rökrétta ályktun eigi að draga af þessari staðreynd. Ég held, að við hljótum í sameiningu að draga þá ályktun, að á árunum milli 1974 og 1979, þegar hér var heldur íhaldssöm stjórn undir forustu íhaldsflokks, hafi orðið verulegur samdráttur og við hljótum að skella skuldinni á forustu þess flokks, vegna þess að staðreyndin er sú, að þegar flokkar okkar hafa verið saman í ríkisstj. hefur þarna orðið veruleg breyting á. Hv. þm. Lárus Jónsson hafði miklar áhyggur af því, að tölurnar fyrir árið 1980 væru úr lausu lofti gripnar, vegna þess að ekki væri í smáatriðum gerð grein fyrir því, hvernig fjárins skyldi aflað. Vissulega er það rétt, að það hefur ekki verið gerð nákvæm áætlun um hvernig fjármögnun vegaframkvæmda á árinu 1980 verður, og auðvitað þarf að athuga það mál betur en gert hefur verið. Ég tel hins vegar að þarna þurfi ekki að vera um neitt sérstakt áhyggjuefni að ræða. Ef við göngum út frá því sem gefnu, að bensíngjald fylgi byggingarvísitölu, sem það að sjálfsögðu verður að gera og getur ekki flokkast undir neina ofsköttun, ef við gerum ráð fyrir því eins og nú hefur þegar verið ákveðið, að þungaskattur af dísilbifreiðum hækki nokkuð í kjölfar þess að söluskattur á dísilolíu hefur verið afnuminn, ef við gerum ráð fyrir því, að tekjustofn komi í staðinn fyrir gúmmígjald ellegar þá að gúmmígjald verði hækkað, en sá tekjustofn hefur rýrnað mjög verulega á undanförnum árum, ef við gerum síðan ráð fyrir því einnig, að ríkisframlög verði svipuð, miðað við óbreytt verðlag, eins og var á árunum 1972–1978, en þá var um að ræða ríkisframlag á hverju ári sem nam frá 1400 og upp í 1700 millj. kr. á ári hverju miðað við verðlag ársins 1978, þá virðist mér, án þess að ég sé að sundurliða það í smærri atriðum, að ekki þurfi að vera um að ræða meiri lántökur til vegagerðar á árinu 1980 til þess að uppfylla þann ramma, sem fyrir liggur, en oft hefur áður verið. Ég held að við þurfum fyrst og fremst að koma þessum tekjustofnum Vegagerðarinnar í svipað horf og þeir voru fyrir nokkrum árum, en eins og kom skýrt fram við fyrri umr. hafa lántökur verulega minnkað á seinni árum og ríkisframlag einnig, auk verulegrar lækkunar á gúmmígjaldi. Vissulega geta komið til greina fleiri tekjustofnar í þessu sambandi, en ég sem sagt vek á því athygli, að í raun og veru þyrfti ekki mikið annað til að koma en þessir tekjustofnar væru í svipuðu horfi og þeir voru fyrir 4–5 árum. Ég vil svo að lokum taka undir þau orð, sem komu hér fram áðan hjá hv. 5. þm. Vestf., Kjartani Ólafssyni, þegar hann lét í ljós óskir um að unnt yrði að hraða tengingu Inndjúps. Eins og fram kemur í till. fjvn. er gert ráð fyrir að tenging Inndjúps eigi sér stað á árinu 1982, og þá er það haft í huga að óvíst er að takist að hafa tilbúnar framkvæmdaáætlanir og hönnun vegar til tengingar Inndjúps. En ég tel, að ef þess væri nokkur kostur, að mjög æskilegt væri að geta byrjað á þessu verki árinu fyrr, og ég tel að við eigum þá að athuga það mál sérstaklega þegar kemur að endurskoðun vegáætlunar að tveimur árum liðnum, á árinu 1981. Í niðurlagsorðum í nál. fjvn. segir: „Með hliðsjón af þróun í vegamálum undanfarin ár markar sú vegáætlun, sem nú er til afgreiðslu, tímamót að því leyti, að í stað rýrnunar raungildis framkvæmdafjár til vegagerðar er frá og með árinu 1980 stefnt að verulega auknum fjárveitingum til nýrra framkvæmda, auk þess að viðhaldsfé er mjög aukið þegar á þessu ári. Þá kemur það og til, að í stað þess að sérstök fjáröflun til Norður- og Austurvegar hefur undanfarin ár verið hluti af síminnkandi framkvæmdafé, kemur sú fjáröflun nú til viðbótar vaxandi fjármagni á vegáætlun til vegaframkvæmda í landinu.“ Þetta er kjarni málsins. Hér er í örfáum setningum sagt allt það sem máli skiptir í sambandi við þessa vegáætlun, og ég fagna því vissulega að allir fjvn.- menn hafa séð sér fært að skrifa undir þessi orð. Ég vil svo endurtaka þakkir mínar til hv. fjvn. fyrir ágætt starf, jafnframt því sem ég þakka vegamálastjóra og ágætu starfsliði hans fyrir vandaðan og góðan undirbúning að þessari þáltill.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja vegáætlun lengi né heldur þennan fund. Þó langar mig að taka það fram, að ég fagna vitanlega góðum áformum varðandi 1980 og svo næstu ár. Ég vil líka taka það fram, að ég fer ekki að sama skapi fagnandi heim í kjördæmi mitt með tilliti til þess sem veitt er í vegina nú á þessu ári, en mér skilst að framkvæmdamáttur minn heldur frá því sem var á s. l. ári og var þó nógu erfitt að standa þá frammi fyrir kjósendum sínum. Ég tel rétt, að þetta komi hér fram. Ég vil einnig benda á að það er dálítið örðugt að gera samanburð á milli ríkisstj. um það, hvernig staðið er að vegamálum á hverju ríkisstjórnartímabili, og þar kemur náttúrlega tvennt til. Annars vegar er það, að stundum er það svo að ein ríkisstj. ákveður og önnur framkvæmir síðan áformin og aflar tekna til að framkvæma þau. Við vitum aldrei hvenær verða stjórnarskipti o. s. frv. Einnig eru ákaflega misjafnar aðstæður sem geta alveg skipt sköpum um það, hvað menn treysta sér til að gera í þessum málum öllum. Í því sambandi vil ég vekja alveg sérstaklega athygli á því í sambandi við umr. sem oft fara fram, bæði hér í hv. Alþ. og annars staðar, einmitt um vegamálin, að mér finnst ekki alltaf nægilega koma til skila þau baksvið sem þarna er um að ræða. Árið 1973 var toppár í framlögum til vegagerðar af ástæðum sem öllum hv. þm. eru vafalaust kunnar. Þá var keppt að því að opna hringveginn á þjóðhátíðarári og tekið mikið lán og til alllangs tíma til þess að ljúka því verki. Þannig myndaðist mikill toppur í vegaframlögin á því ári. Ég held að það hafi engum komið til hugar þá að unnt yrði að fylgja þeim öldufaldi sem þá reis í sambandi við vegagerð hér á landi. Svo er annað sem mér finnst ekki koma nægilega vel fram, þegar rætt er um þessi mál og samhengið í þeim. Þegar við höfðum byggt upp Vegasjóð og af nokkurri bjartsýni varð stórkostleg breyting, þegar lögin um Vegasjóð voru sett. Þá fékkst miklu meira fé í vegina en hafði verið þá um sinn. En síðan gerist það, að bensínverð og annað olíuverð margfaldast, og þetta lamar Vegasjóðinn. Menn treystust ekki til þess þá að halda uppi fullum dampi í vegagerðinni vegna þeirrar margföldunar sem þá varð á bensínverði. Það var ekki um nokkurra tuga prósenta hækkun að ræða, heldur margfaldaðist verðið. Og þá var enginn, - ég fullyrði það: það var enginn tilbúinn með ákveðin úrræði til þess að halda uppi fullum afköstum. Og því segi ég það, að það skyldi enginn nú áfellast þá menn, sem þá fóru með þessi mál, þó að svo færi sem fór, að það kom nokkur slaki á. Það þýðir ekkert að mæla sig undan ábyrgð á því. Menn voru ekki með tiltæk úrræði og það var kannske ekki von. Ég er ekki að álasa neinum fyrir það. Ég sem sagt fagna því eindregið, að það eru uppi ákveðin áform um að auka fjármagn til vegagerðarinnar frá 1980 og áfram svo langt sem séð verður, þ. e. a. s. svo langt sem þessi áætlun nær. En ég fagna þessu þó með örlítilli varúð vegna þess að um fjármögnunina segir svo í þessari stjórnartillögu: Um seinni ár vegáætlunar vísast til næsta kafla. Og þar segir: „Á þessu stigi er ekki tekin afstaða til þess, með hvaða hætti þessa fjár verði aflað. Verður að líta svo á að eðlilegra sé að taka þetta mál upp samhliða frekari stefnumörkun fjárl. næsta árs.“ Það má vissulega segja að þetta sé alveg laukrétt. Það er ekkert óeðlilegt við það að fjalla um þetta þegar afgreidd verða fjárlög og lánsfjáráætlun á næsta ári. En svona er þetta núna. Það er ekki búið að ganga frá þessu í einstökum atriðum. Og þó að ég, eins og væntanlega allir hv. þm., fagni því einlæglega að þessi eru áformin, þá skulum við gera okkur ljóst að við erum ekki komin lengra en þetta. Það er ekki búið að negla það niður hvernig fjár verði aflað til þess arna. En ég vil láta það koma fram hér alveg ákveðið, að ég mun styðja að þeirri lausn sem þá þykir tiltæk til þess að standa við þessi fyrirheit. Það er alveg klárt. Að lokum vil ég svo taka undir það sem hér hefur komið fram hjá fleirum en einum hv. þm., að lýsa stuðningi við þau áform að reyna að taka fyrir sérstök og ábatasöm stórverkefni í vegagerð og afla til þeirra sérstaks lánsfjár, sem þá aftur dreifðist á nokkru lengri tíma að greiða en meðan á framkvæmdum stendur. Ég er eindregið fylgjandi því, að þetta verði reynt, og hef reyndar staðið að tillöguflutningi í þá stefnu á hv. Alþ. í vetur. Svo að lokum vil ég aðeins segja það, að þegar rætt er hér um vegi eða öllu heldur vegleysur Íslands og talað um vanþróun Íslendinga í vegamálum og höfð um það mörg orð og stundum stór, bæði hér á hv. Alþ. og annars staðar þar sem þessi mál eru rædd, þá held ég að sé þarflaust að gleyma því sem gert hefur verið í þessum málum. Það hefur ekki verið neitt létt verk að vega þetta land allt saman, vega hvern einasta fjallveg á landinu og leggja akfæran veg heim að hverju byggðu bóli, þetta hefur ekki verið neitt smáátak, og svo að brúa allar jökulár, allar ár á landinu. Og það er alveg óþarfi að strika yfir þetta þegar verið er að ræða þessi mál. Þó menn dvelji ekki við það lengi, þá eiga menn ekki að láta eins og aldrei hafi neitt verið gert hér í vegamálum, - en það er stundum gert. Ég er ekki að halda því fram, að það hafi verið gert sérstaklega í þessum umr., en það er alloft gert, bæði innan þings og utan, og því vík ég að þessu. Við eigum hér þakkir að gjalda, og ég vil ljúka þessum orðum með því að láta í 1jós þakklæti mitt til þeirra, sem nú starfa hjá Vegagerð ríkisins fyrir ágætt samstarf við þá stofnun fyrr og síðar.



Herra forseti. Hæstv. samgrh. fór nokkrum orðum um það, hvað vinstri stjórnir væru duglegar í samgöngumálum borið saman við stjórnir sem Sjálfstfl. væri í og eftir atvikum Framsfl. Ég ætla nú ekki að fara að svara þessari speki og allra síst þegar vitnað er til áætlunargerða og aðaluppistaðan í þessum fullyrðingum eru fyrirætlanir á næstu árum. Það er upplýst að það liggur ekkert fyrir endanlega um það, hvernig aflað verður alls þess fjár sem þarf til að standa við þessar fyrirætlanir. Ég læt bíða að ræða þetta þar til við sjáum betur efndirnar í þessu efni. En ég stóð nú ekki upp út af þessu, heldur af sérstöku tilefni. Það er vegna þess að hér hefur sérstaklega komið til umr. tenging Inndjúps. Það fer ekki á milli mála, að það er ákaflega þýðingarmikil samgöngubót fyrir þann landshluta sem um er að ræða. Þessi samgöngubót er svo þýðingarmikil, að það er lítt viðunandi og í raun og veru alls ekki viðunandi, að þar verði ekki brátt bót á ráðin. Það má segja að það hafi dregist of lengi að gera átak í þessum efnum og það hafi dregist of lengi að velja ákveðna leið fyrir tengingu Inndjúpsins við aðalakvegakerfi landsins. En það er upplýst nú, að það verður eftir nokkra mánuði hægt að taka endanlega ákvörðun um það, hvaða leið á að fara, og það er upplýst líka af Vegagerðinni og sérfræðingum Vegagerðarinnar, að það er hægt af tæknilegum ástæðum að hefja framkvæmdir þegar á árinu 1980. Það er því ekki alls kostar rétt, sem hæstv. samgrh. sagði í umr. fyrr í kvöld, að það væri ekki hægt af tæknilegum ástæðum, vegna þess að vegarstæðið væri ekki ákveðið, að hefja framkvæmdir við þessa vegagerð fyrr en árið 1981. Ég er þakklátur hæstv. ráðh. fyrir að lýsa vilja sínum í þessu efni og skoðun sinni á því, að nauðsynlegt væri að flýta þessu og færa framkvæmdirnar fram um eitt ár, þannig að þær hefjist árið 1981 í staðinn fyrir á árinu 1982. En því miður varð ég fyrir nokkrum vonbrigðum fyrst hæstv. ráðh. fór að minnast á þetta. Ég var að vonast eftir því, að hæstv. ráðh. lýsti yfir að hann mundi beita sér fyrir því og vinna að því að framkvæmdir yrðu hafnar á árinu 1981 og fjárframlög veitt í því skyni. En hæstv. ráðh. sagði aðeins að þetta yrði athugað sérstaklega, eins og hann orðaði það. Það er góðra gjalda vert að athuga hlutina, en það, sem gildir í þessu efni, eru raunverulegar framkvæmdir. Og ég vil nota þetta tækifæri til þess að skora á hæstv. samgrh. að vinna markvisst að því, að það geti orðið framkvæmdir í þessu máli á þann veg að þær hefjist á árinu 1981, en ekki á árinu 1982. Það er ekkert því til fyrirstöðu að það sé hægt, ef fjárveiting er fyrir hendi. Og ég veit það - og það hefur líka komið fram hér í umr. fyrr í kvöld frá hv. 3. þm. Vestf., að aðrir þm. Vestf. hafa sama áhuga á þessu og það verður gerð sú krafa af þm. Vestf. og af fólkinu, sem býr við þær fráleitu aðstæður, sem eru afleiðing af því að þetta verk er ekki þegar hafið og þessi dráttur verður á því, - það verður krafa þessa fólks, að það verði ekki lengur látið sæta því að búa við - aðrar aðstæður í samgöngumálum en allir aðrir landsmenn.



Herra forseti. Ég er viss um að það hafa allir beðið eftir því með óþreyju að ég kveddi mér hljóðs hér í kvöld, og ég vil ekki valda þeim mönnum vonbrigðum, sem hafa treyst því, og langar nú svona í lokin að segja örfá orð, en ég þarf ekki að vera langorðúr. Ég ætla alls ekki að eyða tíma mínum í það að fara að karpa um hver hafi framkvæmt þetta og hver hafi borgað hitt. Það er nú varla sæmandi fullorðnum mönnum að vera að rífast um það á þessari stundu. Allir getum við samt verið sammála um það, hv. alþm., að við erum allir mjög óánægðir með þá takmörkuðu fjármuni sem eru til ráðstöfunar á árinu 1979. Ef það hefur verið fyrir trassaskap fyrrv. ríkisstj. sem gerði þessa vegáætlun fyrir árið 1979, þá hefði hin djarftæka og rausnarlega vinstri stjórn átt að sýna af sér þann mannsbrag að bæta þar úr, þannig að þar er varla við nokkurn einstakan að sakast, heldur alla. En ef við alla er að sakast, þá vill enginn tala, ekki nema hann geti nuddað andstæðingi sínum upp úr skömmunum. Við verðum að horfa á þetta „blanka“ blað sem birtist okkur öllum fyrir árið 1979, og það hefur svo sannarlega ekki verið erfitt að skipta þeim fjármunum. En sannleikurinn er sá, að ef allir hefðu fengið allar sínar óskir uppfylltar fyrir árið 1979 hefðum við líklega margsinnis sprengt þá ramma sem mjög duglegur stjórnmálaflokkur hefur verið að smíða utan um öll fjármál í þessu landi nú í vetur. Og það er aldrei hægt að uppfylla allar óskir. Þetta er risavaxið verkefni, vegagerð á Íslandi, sem tekur langan tíma og kostar mikla fjármuni. Ég verð að segja það, að miðað við þá upphæð, sem til skiptanna var í heild, er ég ekki óánægður með hlut okkar Sunnlendinga af þeim takmörkuðu peningum. Það er miklu minni vandi að vera að rífast hér og skammast um að við höfum ekki fengið pening í þetta og pening í hitt, en þá verður líka að horfast í augu við það, að fé hefði þurft að koma víðar að. Kröfuræður af þessu tagi og óánægjunöldur eru okkur ekki sæmandi. Þess vegna segi ég það alveg óhræddur og má það berast til minna fyrrv. kjósenda, að ég er ekkert grátklökkur yfir þeim úrslitum. Þar hafa þó komið til peningar sem koma sér vel, því að það er vandalaust að benda á staði þar sem þessir peningar eru nauðsynlegir. Hins vegar er þessi vegáætlun áætlun hinna fögru fyrirheita sem einhverjir munu sjá til að koma í framkvæmd. Hverjir sem það verða, þá er að sönnu miklu bjartari tíð fram undan ef allt það dæmi gengur upp. Ég ætla ekki að fara að rekja það sem í okkar hlut kemur á Suðurlandi. En þar er atriði sem ég get sérstaklega fagnað, og það er að loksins sér fyrir endann á þeim miklu vandræðum sem hafa verið að aka hinn svokallaða Þrengslaveg og Þorlákshafnarveg. Þar á að taka stórt á, og ég sé ekki betur, ef litið er til allrar áætlunarinnar, en að það verk eigi eftir að komast allt í höfn á tímabilinu. Og ég vil leyfa mér að þakka fjvn. - mönnum öllum - við Sunnlendingar eigum einn mann í þeirri n. - fyrir þann skilning sem þeir hafa sýnt með því að leggja nú loksins lið þessu máli sem hefur verið beðið í mjög langan tíma. Sannleikurinn er sá, að réttar niðurstöður úr útreikningsdæmi umferðartalningarmanna á vegamálaskrifstofunni hafa sýnt okkur of lágar tölur og hægt hefði verið samkv. þeim reglum, sem þar hafa verið notaðar, að ráðast í þessa vegagerð. En niðurstaðan er röng ef tekið er hins vegar tillit til þeirra forsendna sem vantað hefur í dæmið. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að nefna hér allt það sem við sjáum nú framundan fyrir okkur í þessum efnum í mínu kjördæmi. En það er engin leið fyrir mig að fara úr þessum ræðustól þegar þessi áætlun er til umr., orðinn núna elsti þm. Sunnlendinga, allan þann tíma sem ég hef verið hér að reyna að koma áfram ákveðnu baráttumáli Sunnlendinga allra, sameiginlegu helsta áhugamáli í samgöngumálum allra sveitarfélaga í Suðurlandi frá Skeiðará og vestur á Sandskeið. Allir hreppar, kauptún og kaupstaðir hafa samþykkt það mörg ár í röð, að brú yfir Ölfusá við Óseyrarnes væri verkefni nr. eitt. Þetta er allmikið fyrirtæki, þó ekki eins mikið og af er látið, því að þau dæmi hafa öll verið reiknuð á röngum forsendum. Menn verða að horfast í augu við það, að þessi brú er ekki aðeins venjuleg samgöngubót, heldur kemur hún í staðinn fyrir tvær hafnargerðir, fyrir tvær hafnir, sem eru nú að engu orðnar, fyrir ein tvö merkustu sjávarþorp á Íslandi. Þessi brú á eftir að lyfta þessum þorpum úr seigdrepandi niðurlægingu upp í athafnasöm sjávarþorp á nýjan leik - og ekki aðeins þessum þorpum, heldur öllu landssvæðinu í kring. Þegar því verki verður lokið, þá er ég viss um að þeir, sem hafa hamast við að reikna öll þessi dæmi, muni sjá eftir því að hafa hamrað þessar röngu niðurstöður sínar næstum því inn í höfuðið á hverjum einasta þm. á Alþingi Íslendinga. Það hafa ekki verið bjartar niðurstöður sem við höfum fengið í þessu baráttumáli. En nú fáum við niðurstöður sem við erum vissulega ekki nógu ánægðir með. Við hefðum viljað meira og við hefðum viljað fá verkið gert fyrr. En tæknimenn segja, að hönnun þessarar brúar taki a. m. k. tvö ár, það sé ekki praktískt að tala um miklu styttri tíma. Og þegar við sjáum núna á vegáætluninni 50 millj., 25 millj. hvort ár, 1981 og 1982, þá sjáum við þó hilla undir lausn í þessum efnum. Ég trúi því, fyrst hv. formaður fjvn. hefur tekið þetta mál upp á sína arma með þessum hætti, sem þó er ekki sá háttur sem við hefðum helst viljað, að hann eigi eftir að ýta þessu máli áfram sitji hann hér á þingi í framtíðinni, sem hann vafalaust gerir. Ég vona að þjóðin, þó rugluð sé í pólitískum efnum, hafi vit á að kjósa þennan hv. þm. svo lengi sem honum sýnist ráðlegt að bjóða sig fram til þings. Ég hefði viljað óska eftir því við hv. formenn flokkanna, að þeir gætu nú sagt fáein orð og lýst yfir að þeir stæðu með þessu máli og vildu vinna að því áfram ef þeir verða áfram á Alþ. Ég sakna þess, - ég þori ekki að segja: aldrei þessu vant, - að hv. 1. þm. Austurl. er ekki nú í sínu sæti. Og ég vil halda áfram með það, að ég held að ég sakni þess líka að hæstv. ráðh. Steingrímur Hermannsson er ekki heldur hér. En við höfum hér þó hv. þm. Geir Hallgrímsson, formann Sjálfstfl. og fyrrv. hæstv. forsrh., aðra formenn vantar. Hér situr þó hæstv. samgrh. og ég vil nú óska þess að hann herði sig upp í það að koma í ræðustól og lýsa yfir stuðningi sínum við áframhaldandi framgang þessa máls, að þegar hönnun þessarar brúar lýkur á árinu 1982 verði þegar hafist handa við brúarsmíðina. Mikið af efni til hennar liggur þegar fyrir, því að það er staðreynd að það stendur til að nota öll þau steypumót og annað þess konar sem notað hefur verið við smíði Borgarfjarðarbrúarinnar, þó að þessi brú sé 4–5 sinnum ódýrari, og þar sparast auðvitað mikið fé. Herra forseti. Ég hef nú talað heldur lengur en ég ætlaði mér, og sannarlega hefði verið hægt að ræða þetta mál miklu lengur, því þó að hv. þm. séu þannig á sig komnir nú að í þá er kominn svefngalsi, þá hefði ég ekki þurft að höndla mikla andagift til þess að halda hér langa og góða ræðu í alla nótt um þetta mikilsverða mál. Ég vil þó vekja athygli á því að síðustu, að nú er annað hvert hús í sölu á Stokkseyri, eins og það heitir. Fólkið er að flýja. Það sama er á Eyrarbakka, nema hvað ástandið er enn verra. Formennirnir á bátunum, sem eru þó einn sterkasti þátturinn í atvinnulífi fiskibæja, eru að flytjast og jafnvel fluttir sumir til Þorlákshafnar. Fólksstraumurinn stendur í burtu, húseignir fólksins falla í verði, og það er mikil fórn ef þetta fólk þarf að yfirgefa sína heimabyggð og skilja eftir hús að verðmæti 30–40 þús. millj. kr. Ég vil að lokum, herra forseti, ítreka óskir mínar til hv. helstu forustumanna stjórnmálaflokka, að þeir komi nú hér upp og lýsi yfir stuðningi sínum við málið til þess að áframhald þess verði tryggt. Það er meginatriðið, ekki hvort hönnun hefði átt að vera lokið einu ári fyrr, heldur að það sé öruggt og fólkið viti af því að brúin verði smíðuð þó bíða verði nokkur ár.



Herra forseti. Hv. þm. Bjarnfríður Leósdóttir hefur beðið mig að mæla hér fyrir nál. vegna fjarveru hennar, en allshn. leggur einróma til að þessi ályktun um að fela ríkisstj. að endurskoða löggjöf um ærumeiðingar verði samþykkt, og tel ég ekki nauðsynlegt að hafa um það fleiri orð. Það er margt sem mælir með því, eins og fram hefur komið áður í umr. á þinginu, að nauðsynlegt sé að endurskoða þessa löggjöf, og berum við fullt traust til hæstv. ríkisstj. að annast það verkefni.



Herra forseti. Ég á sæti í hv. allshn. og skrifa undir þetta nál. þar sem mælt er með samþykkt þeirrar till., að endurskoðun meiðyrðalöggjafar fari fram. En ég tel nauðsynlegt að gera grein fyrir afstöðu minni til að koma í veg fyrir hugsanlegan misskilning um það, að ég sé með þessu að taka undir þá röksemdafærslu, sem fram kemur í grg. með nefndri till. til þál., eða taka undir þau ummæli, sem fram komu í ræðu frsm. með þessu máli á sínum tíma. Bæði í grg. og í framsögunni var vísað til svokallaðra VL - málaferla sem forsendu fyrir því, að nauðsynlegt væri að endurskoða löggjöf um ærumeiðingar. Eins og allir vita eru tildrög þeirra mála þau, að vegna einarðrar og afdráttarlausrar skoðunar nokkurra manna á varnarmálum og öryggismálum og forustu þeirra í því að efna til undirskriftasöfnunar voru þeir bornir svívirðingum, fúkyrðum og jafnvel landráðum með svo blygðunarlausum hætti að fá dæmi eru til um slíkt hér á landi. Þessir menn áttu ekki annarra kosta völ til þess að verja æru sína en að höfða mál til að fá ummæli í þeirra garð dæmd dauð og ómerk. Þetta svokallaða VL-mál er því engan veginn tilefni til þess að endurskoða löggjöf um ærumeiðingar. Það mál er þó e. t. v. frekar til þess fallið að vekja upp umr. um æruna sem slíka og reyna þá að haga löggjöf þannig að hver sem er geti ekki svívirt æru annarra manna. Löggjöfin og siðgæðisverðir þjóðarinnar eiga miklu fremur að vernda æru en að tala um að breyta löggjöf til þess að auðvelda ómerkilegum og lítilsigldum blöðum eða einstaklingum að svipta menn æru fyrir litlar sem engar sakir. Í framsögu með þessari till. tók hv. flm., Svava Jakobsdóttir, þannig til orða, að tjáningarfrelsi ætti að sitja í fyrirrúmi og smásmuguleg vernd ærunnar ætti að víkja. Þessum ummælum hafna ég algerlega. Tjáningarfrelsið er varið samkv. stjórnarskrá, en menn verða auðvitað að vera ábyrgir orða sinna. Ég vil fyrir mitt leyti standa vörð um æru manna, því að hún er jafnmikilvæg og tjáningarfrelsið. Í þessu sambandi, herra forseti, vil ég vitna til þess, að í þál., sem samþ. hefur verið hér á hinu háa Alþingi um aðild Íslands að alþjóðasamningum um mannréttindi segir svo í 19. gr. „Allir skulu eiga rétt á að ráða skoðunum sínum afskiptalaust. Allir skulu eiga rétt á að láta í ljós skoðanir sínar. Í þessum rétti felst frelsi til þess að leita, taka við og miðla alls konar vitneskju og hugmyndum án tillits til landamæra, annaðhvort munnlega, skriflega eða á prenti, í formi lista eða eftir hverjum öðrum leiðum að þeirra vali.“ Og síðan segir í þessari grein: „Sérstakar skyldur og ábyrgð felast í því að nota sér réttindi þau sem um getur í 2. mgr. þessarar greinar. Því má takmarka þessi réttindi að vissu marki en þó aðeins að því marki sem mælt er í lögum og er nauðsynlegt:, til þess að virða réttindi eða mannorð annarra; til þess að vernda þjóðaröryggi eða allsherjarreglu, eða heilbrigði almennings eða siðgæði.“ Þessi grein er eins í mannréttindasáttmála Evrópuráðsins. Ég vil leggja áherslu á það, að verði um endurskoðun á meiðyrðalöggjöf er að ræða nú hér á landi, þá á hún að felast í því að hafa þessi grundvallaratriði í heiðri. Þetta vildi ég láta koma fram, herra forseti, til þess að fyrirbyggja allan misskilning um það, að ég skrifi undir samþykkt á þessari till. með þeim rökstuðningi sem fram kemur í grg. eða framsögu, eins og ég gat um áðan.



Herra forseti. Hv. allshn. Sþ. hefur fjallað um þá till., sem hér er á dagskrá, og mælir einróma með samþykkt till. með svofelldri breytingu: „ Tillgr. orðist svo: Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að gera breytingar á tollskrá, þar sem tollar á íþróttavörum eru samræmdir og lækkaðir, svo og að taka til endurskoðunar vörugjald á íþróttavörum. Ofangreindar breytingar verða lagðar fyrir næsta reglulegt Alþingi, þannig að það geti hlotið afgreiðslu jafnhliða næstu fjárlögum.“ Þessi tillgr., eins og hún hljóðar núna eftir meðferð n., er í fullu samræmi við till. eins og hún upphaflega var orðuð, en lítillega lagfært orðalag þannig að meira svigrúm gefist fyrir þá aðila, sem fá þessa till. til meðferðar, að taka tillit til hennar. Vilmundur Gylfason var fjarverandi afgreiðslu málsins, en aðrir nm. skrifa allir undir þetta nál., og ég vil leyfa mér fyrir hönd okkar flm. þessarar till. að þakka n. fyrir mikinn áhuga og skilning á þessu máli.



Herra forseti. Fjvn. hefur haft frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1977 til umsagnar. Eins og fram kemur í aths. við þetta frv. hafa yfirskoðunarmenn ríkisreikninga lagt til að þær aukafjárveitingar, sem um ræðir samkv. frv., verði samþykktar. N. hefur borið niðurstöður frv. saman við ríkisreikninginn og ekkert fundið athugavert og er n. sammála um afgreiðslu frv. og leggur til að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Atvmn. hefur rætt þáltill. um heildarúttekt á fiskiskipaflota landsmanna og orðið sammála um að leggja til að vísa henni til ríkisstj. Fjarverandi afgreiðslu málsins var Jón G. Sólnes.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til skoðunar till. til þál. á þskj. 354, 185. mál. þingsins, sem fjallar um almennar skoðanakannanir. N. varð sammála um að mæla með samþykkt till. þannig breyttri, að tillgr. orðist svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að skipa n. til þess að setja reglur um almennar skoðanakannanir.“ Undir þetta rita viðstaddir nm., Páll Pétursson, formaður, Ólafur Ragnar Grímsson, Bjarnfríður Leósdóttir, Gunnlaugur Stefánsson og Ellert B. Schram með fyrirvara. Fjarstaddir afgreiðslu málsins voru Vilmundur Gylfason og Lárus Jónsson. Ég vil taka það fram vegna umr. um þessa till. og að gefnu tilefni, að það er ekki skoðun nm. að með þessari till. sé verið að samþykkja að settar verði reglur til þess að setja almennum skoðanakönnunum einar eða aðrar skorður, heldur fremur að reglurnar, sem settar yrðu, yrðu leiðbeinandi við framkvæmdina og þess efnis, að skoðanakannanir uppfylltu almenn skilyrði um framkvæmd þannig að fólkið í landinu mætti hafa eitthvert traust á niðurstöðum slíkra skoðanakannana.



Herra forseti. Á þskj. 823 er nál. frá meiri hl. allshn., sem fjallar um till. til þál. um endurskipulagningu á olíuverslun í landinu. Á fundi n. þar sem þetta mál var tekið fyrir, að vísu var það tekið fyrir oftar en einu sinni og oftar en tvisvar, var meiri hl. viðstaddra nm. sammála um að mæla með því við Sþ., að till. verði samþykkt. Undir nál. rita Páll Pétursson, formaður, Bjarnfríður Leósdóttir og Gunnlaugur Stefánsson. Fjarstaddir afgreiðslu málsins voru Ólafur Ragnar Grímsson, Vilmundur Gylfason og Lárus Jónsson, en minni hl. n., fulltrúi Sjálfstfl. sem viðstaddur var, mun skila séráliti. Till. til þál. hljóðar þannig: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að skipa fimm manna nefnd til að gera till. um endurskipulagningu á innflutningi á olíuvörum og dreifingu þeirra um landið. Nefndin hafi það verkefni að tryggja fyllstu hagkvæmni í innkaupum, sölu og dreifingu á olíuvörum innanlands, svo að þær geti jafnan verið á boðstólum á lægsta verði til notenda. Nefndin hraði störfum sínum eftir mætti og skili till. til ríkisstj. og Alþ. eigi síðar en 1. ágúst 1979. Æskilegt væri, að nefndin beindi athygli sinni einkum að eftirfarandi atriðum: 1. Hugsanlegri einkasölu ríkisins á olíuvörum. 2. Sameiningu olíufélaganna. 3. Aðhaldi í rekstri félaganna og meirafrjálsræði í olíuinnflutningi, er gæti aukið samkeppni í olíukaupum og olíudreifingu.“ Þannig hljóðar till., og það má geta þess í þessu sambandi, að stuttu eftir að meiri hl. n. hafði afgreitt hið jákvæða álit sitt bárust fregnir um það, að viðskrh. hefði ákveðið að skipa nefnd til þess að kanna þetta mál nánast í anda þessarar till. til þál. Þessu ber vissulega að fagna, að svo snögglega og skyndilega skuli vera tekið á málum í íslensku stjórnkerfi, og er ólíku saman að jafna, ef tekið er mið af ýmsum öðrum málum sem velkst hafa í kerfinu á undanförnum árum. Því tel ég að við það starf, sem þessi nefnd kemur til með að vinna nú strax á næstunni, yrði það mikill stuðningur ef slík till. sem þessi yrði samþ. á hinu háa Alþingi.



Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki þau gögn við hendina sem æskilegt væri til þess að gera ítarlega grein fyrir afstöðu okkar í minni hl., en hún er í stuttu máli sú, að við mælum ekki með því, að þetta mál verði afgreitt á þessu þingi, og leggjumst gegn till. Þau gögn, sem ég hef þá í huga, eru umsagnir frá mörgum aðilum sem hafa tjáð sig efnislega um þetta mál. Það eru að vísu umsagnir sem bárust í fyrra um sambærilega till., en efnislega á sömu lund. Þær umsagnir voru nánast allar á þann veg, að ekki væri ástæða til þess að setja slíka athugun eða endurskipulagningu á fót, og eru margvísleg rök færð fram í því sambandi. Mér þykir leitt að hafa þessi gögn ekki við höndina til þess að geta farið ítarlega yfir þau, en ég held þó að það sem kannske vegi þyngst í þessu máli nú á þessu augnabliki, sé sú staðreynd, að ríkisstj. hefur nú þegar engu að síður og þrátt fyrir þá afstöðu, sem ég var að lýsa í nefndum umsögnum, skipað sérstaka nefnd til þess að framkvæma endurskipulagningu eða athugun á olíuverslun í landinu, og auðvitað situr við það. Og þá finnst manni ástæðulaust fyrir Alþ. að vera að álykta um að slík endurskipulagning verði gerð, þegar þetta mál er nú þegar í athugun.



Herra forseti. Sem 1. flm. þessarar till. á hinu háa Alþingi langaði mig til að koma að nokkrum sjónarmiðum og sér í lagi vegna orða hv. síðasta ræðumanns. Ég vil taka undir þau orð hv. þm. Gunnlaugs Stefánssonar, að ég fagna því frumkvæði sem ríkisstj. hefur haft í þessu máli. Mér finnst að þar hafi verið rétt að málum staðið, rösklega tekið til höndum og málið raunverulega afgreitt áður en þingið sjálft afgreiðir það. Það færi betur að svo væri um fleiri mál sem hér velkjast, ekki eitt ár og ekki tvö ár, heldur kannske allt upp í fimm sex ár. Ég vil lýsa þeirri skoðun minni, að ég tel brýna nauðsyn bera til að málið verði afgreitt hér á þinginu, og lít svo á að afgreiðsla þingsins á því verði stuðningur við ríkisstj. og þá kannske einkum og sér í lagi hæstv. viðskrh. sem hefur þegar ákveðið að láta þessa athugun fara fram.



Herra forseti. Allshn. Nd. hefur fjallað um þetta mál í vetur og leggur til að þáltill. verði samþ. á þessu þingi án þess að vera rædd í nefnd. Ég vil leyfa mér í þessum umr. að óska eftir því, að þessu máli verði vísað til nefndar eins og öðrum málum sem koma fyrir Sþ. Ég legg til að málinu verði vísað til allshn. Sþ., þar sem það yrði skoðað eins og önnur mál sem lögð eru fram til samþykktar.



Herra forseti. Þessi till. til þál. um aðgerðir vegna fiskeldis að Laxalóni er flutt af allshn. Nd. og hún er hér til síðari umr. Ég sé enga ástæðu til þess að vísa þessu máli til n. nú þegar á að fara að slíta þingi. Nefnd hefur flutt málið shlj. og ég álít, að það eigi að ganga til atkv. um þessa þáltill. Ég mæli algerlega á móti því að vísa málinu til n. til þess eins að svæfa það. Þetta er mál sem er þess virði að það sé athugað: Í fyrsta lagi að skipuð verði þriggja manna nefnd sem verði falið að vinna að verkefnum, eins og þar segir: „að meta það brautryðjendastarf, sem Skúli Pálsson hefur unnið við eldi á regnbogasilungi hér á landi; að meta tjón það sem kann að verða vegna niðurskurðar á regnbogasilungsstofni Skúla Pálssonar, þar til nýr stofn er orðinn kynþroska og arðbær; að meta verðmæti stöðvarinnar að Laxalóni með það fyrir augum, að Alþ. samþykki að ríkið festi kaup á henni; að gera tillögur um uppbyggingu fiskræktarstöðvar að Þóroddsstöðum II í Ölfusi og hvernig þar megi halda áfram þeirri fiskrækt, sem nú er í Laxalóni. Væntanlegur kostnaður vegna máls þessa verði greiddur úr ríkissjóði.“ Ég sé enga ástæðu til annars en þessi till. komi til afgreiðslu hér á hv,. Alþ., og mér finnst það undarleg meðferð á máli sem hér hefur legið fyrir allan þennan tíma, að nú í lok þings sé flutt till. um að vísa till. frá allshn. Nd. til n. í Sþ. Ég skil ekki að þessi till. sé á þann veg að ekki megi samþykkja hana og meta það sem hefur gerst í þessum efnum. Ég held að fiskeldismál séu nú meðal þeirra mála þar sem við Íslendingar séum mjög á eftir mörgum öðrum þjóðum. Það er sótt á okkur víða að að flytja fiskseiði til eldis erlendis, og þetta gæti orðið stór útflutningsgrein á Íslandi. Það er ekki vel til fallið að reyna að seinka afgreiðslu þeirra mála, eins og till. hv. síðasta ræðumanns mundi gera, heldur tel ég að ganga eigi hreint til verks og afgreiða þessa till. Annaðhvort er Alþ. með henni eða móti.



Herra forseti. Allshn. Nd. hefur í allan vetur á mörgum fundum verið að athuga það mál sem þessi till. fjallar um. Það var upphaflega skoðun nokkurra nm., að n. gæti á eigin vegum gert ályktun sem gæti þá farið fyrir Nd. og hefði ekki þurft að bíða eftir afgreiðslu hv. Sþ. En niðurstaðan varð þó sú, að nm. kusu að Alþ. allt segði álit sitt á því hvað gera skyldi í þessu máli. Ég verð að segja það, að eigi önnur n. nú að fara að taka upp sama starf og við höfum verið að vinna í vetur, þá finnst mér það eins og Einbjörn sé að taka í Tvíbjörn, og e. t. v. kemur Þríbjörn þar á eftir eftir þessu alþekkta lögmáli. Menn geta haft ýmsar skoðanir á því, hvort frumkvæði allshn. Nd. hafi átt rétt á sér. En ég bendi á það, að í þeirri n. eru að sjálfsögðu eins og öðrum þingnefndum fulltrúar allra þingflokka. Við vorum öll sammála um að láta þetta mál með einhverjum hætti til okkar taka og niðurstaðan liggur hér fyrir. Ég sé þess vegna ekki að það sé til framdráttar þessu máli að önnur n. fari að eyða öðru ári í að athuga það. Ef niðurstaða alþm. verður sú, að ævistarf Skúla Pálssonar skuli lagt í Laxalón og liggja þar óbætt hjá garði, þá er best að það komi fram nú þegar. Það er ekki hægt að leika sér að því endalaust að fjalla um málefni manna, - því að hér er vissulega um merkilegt starf að ræða, og fyrst og fremst er hér um að ræða - ég vil segja: afdrif einstaklings og fjölskyldu hans í efnahagslegu tilliti, - það er ekki hægt að bíða lengur eftir niðurstöðu þessa máls. Eins og ég sagði í upphafi, herra forseti, geta menn eflaust endalaust deilt um hvort við hefðum ekki átt að láta þetta líða hjá eins og hvert annað óhapp í þjóðfélaginu. En það varð niðurstaða okkar allra að taka okkur fram um að reyna að kynna okkur þetta mál. Við höfum haldið um það fjölmarga fundi, kallað til fjöldamarga aðila til þess að reyna að fá sem sannastar upplýsingar, og það eina, sem við förum fram á, er að sett verði á stofn nefnd sem vinni hratt að þeim tilteknu verkefnum sem voru áðan lesin upp. Það má vel vera að ýmsum þyki það óviðkunnanlegt að ræða slíkt mál á þessum tíma sólarhrings, menn hefðu gjarnan viljað vera viðstaddir og taka þátt í umr. Það get ég út af fyrir sig vel skilið. En ég get ekki vorkennt þeim frekar en þá t. a. m. sjálfum mér. Ég veit ekki betur en ég hafi þrem sinnum í vetur verið strikaður út af mælendaskrá þegar mál voru tekin fyrir á þeim tíma sólarhrings sem er óeðlilegur fundartími, og ég hef ekkert sagt við því. Það er mín sök að vera ekki viðstaddur þegar þau mál, sem ég vildi taka þátt í, hafa verið rædd. Á sama hátt tel ég að þeir, sem láta sig þetta mál varða, hefðu átt að vera hér viðstaddir og mæla þá gegn því. Ég fer fram á það, að hv. Alþ. lýsi skoðun sinni í atkvgr. á því, hvort það telur þessa till. sanngjarna eða ekki. Ef hún fellur, þá sættum við okkur auðvitað við það. En ef hún verður samþ., sem ég vona, þá ætlast ég til þess og vænti þess og vona að niðurstaða fáist í þessum málum, því að óvissan er það sem er allra verst í þessu alvarlega máli fyrir þann sem í hlut á.



Herra forseti. Sem formaður í allshn. Nd. vil ég þakka hv. síðasta ræðumanni, Einari Ágústssyni, í fyrsta lagi fyrir afar ánægjulegt samstarf í allshn. í vetur, ekki síst að þessu máli, í hvað við höfum lagt verulega vinnu til þess að komast að því, sem okkur öllum sjö úr öllum fjórum stjórnmálaflokkum finnst vera ekki einasta rétt, heldur einnig drengileg niðurstaða þessa máls. Og í annan stað þakka ég honum fyrir það sem mér þótti vera vel mælt hér í ræðustól nú rétt áðan. Enn fremur þakka ég hv. 1. þm. Vestf., Matthíasi Bjarnasyni, fyrir góð orð um þetta mál. Ég vil taka undir það með þeim báðum, að hér er auðvitað Alþ. að taka afstöðu, að ég hygg, til endanlegra afdrifa þessa máls. Snúist Alþ. gegn þessu máli nú á síðustu stundu, þá er það endanlegur dómur yfir ekki aðeins ævistarfi einstaklings, heldur og stórmerku brautryðjandastarfi sem unnið hefur verið. Það er svo annað mál, að þetta brautryðjandastarf getur haft og ég er sannfærður um að það á eftir að hafa stórkostlega efnahagslega þýðingu. Ræktun á seiðum þeim, sem hér er um að ræða, hefur í öðrum löndum skapað stórkostlega möguleika í atvinnulífi, og ég fyrir mitt leyti er sannfærður um að það getur skipt sköpum fyrir framtíð þessarar mikilvægu atvinnugreinar, hvaða meðferð þetta mál fær á Alþ. Að öðru leyti vísa ég til ágætrar ræðu hv. þm. Einars Ágústssonar um það. Og ég verð einnig að segja það eins og er, að ég kann ekki að meta þá afstöðu að vera nú að leggja til að málinu verði vísað til n. Nefnd hefur verið að rannsaka þetta mál. Þá fyndist mér hreinlegra að leggja til að málið yrði fellt, ef menn svo kjósa. En að vísa málinu til n. á þessu kvöldi, á síðasta kvöldi Alþ. um sinn, það finnst mér vera óheiðarlegri leið til þess að fella málið heldur en hin væri: að segjast hreinlega vera á móti því og vilja greiða atkv. gegn því. Ég endurtek þakkir mínar og þakkir fyrir hönd allshn. Nd. til þeirra sem fyrir þessu máli hafa mælt. Ég er sannfærður um að allshn. Nd., þeir sjö einstaklingar sem hana skipa, hefur alla vega unnið mikið starf að þessu máli í vetur, og ég er jafnsannfærður um hitt, að það hefur verið gott starf sem á eftir að leiða gott af sér.



Herra forseti. Ég get ekki betur séð en það séu dálítið óvenjuleg vinnubrögð sem hér eru höfð í frammi. Mér er spurn: Hvers vegna eru ákveðnar tvær umr. um þessa till. hér í Sþ. án þess að setja slíkt mál til n.? Ég man ekki til þess að það hafi áður skeð á mínum þingferli að slík vinnubrögð hafi verið höfð í frammi. Því var þá ekki hægt að ljúka þessu máli bara við eina umr., því eru þær tvær? Í sjálfu sér eru það einstaklingar, sem eru í allshn. Nd., sem flytja þetta mál, því að þessi háttur er líka óvenjulegur, að nefndir séu að fara út í að rannsaka mál. Þetta mál er dómstólamál. Og ef það er þess eðlis, þá á að mínu viti að vísa því þangað, en ekki að fjalla um það hér á hinu háa Alþingi. Ég vil bara benda á að þetta eru ákaflega óvenjuleg vinnubrögð í sambandi við allt þetta mál.



Herra forseti. Ég hef aldrei heyrt það þau ár sem ég hef setið á þingi að till., sem flutt er á Alþ., sé eitthvert dómstólamál. Ég hef aldrei vitað til þess, að Alþ. hafi vísað máli til dómstóla. Þetta er alveg ný kenning sem þessi hv. þm. hefur hér uppi. Ég tel það virðingarvert í alla staði að allshn. Nd. skuli koma sér saman um að flytja hér þáltill. um fiskeldi að Laxalóni. Hún er að hreyfa hér merku máli. Fiskeldismál eru meðal þeirra mála sem við Íslendingar stöndum ákaflega illa að vígi í. Það er sótt eftir víða að úr heiminum að kaupa af;okkur laxaseiði og silungsseiði eða regnbogasilung. Við erum engan veginn þess umkomnir að sinna þeim pöntunum. Við getum gert þetta að stórkostlegri útflutningsvöru, og ég skil ekki þá menn sem hlaupa alltaf í baklás þegar verið er að brydda upp á nýjungum. Hér er um mál að ræða sem er deilumál. Hvers vegna má ekki rannsaka þetta mál? Þegar allshn. flytur málið hér í þingi, þá átti till. hv. 2. þm. Suðurl. auðvitað að koma fram við fyrri. umr. þessa máls, að vísa því þá til n. En að koma hér fram kvöldið áður en þingi á að slíta og fara þá fram á að vísa máli til n., það er sama og að biðja um að drepa viðkomandi till. Ég er algerlega á móti slíkum vinnubrögðum, og ég tel það til minnkunar fyrir hv. þm. að standa hér upp í kvöld til þess að fara fram á það að drepa mál með þessum hætti. Ef menn eru á móti þessu máli og vilja fella það, þá skulu þeir bara sýna það þegar till. kemur til atkv., að þeir felli till. frá allshn. Ég skil ekki hvað er hér á bak við. Hvað eru menn að óttast? Hvers konar hugarfar er hér á bak við? Þetta er forpokað hugarfar sem allir eru búnir að fá nóg af. Hv. 5. þm. Norðurl. e. virðist vera talsmaður hugarfars sem tíðkaðist fyrir 100 árum, og ég óska honum til hamingju.



Vegna ummæla hv. 5. þm. Norðurl. e. um óeðlilega málsmeðferð vil ég aðeins taka þetta fram: Ástæðan til þess, að tvær umr. voru ákveðnar um þetta mál, liggur í augum uppi. Ef það verður samþ. kann að leiða af því nokkurn kostnað, og þess vegna er það að ákveðnar voru tvær umr. Eins og þegar hefur komið fram, hefði verið í alla staði eðlilegt að þeir hv. alþm., sem töldu ástæðu til að vísa þessu máli til n. í Sþ., hefðu borið fram till. þess efnis við fyrri umr. málsins. Ég man ekki betur en sú umr. færi fram á mjög kristilegum þingtíma, ég held einhvern tíma eftir kaffi, en löngu fyrir kvöldmat. Ég tel eðlilegt, að í þessu máli eins og öðrum komi þingvilji fram, og hef viljað beita mér fyrir að svo verði.



Herra forseti. Það má segja margt um það mál sem hér er til umr., og það má líka segja margt um óvenjuleg vinnubrögð á Alþ. Um það ætla ég ekki að deila í kvöld, hvað við köllum óvenjuleg vinnubrögð og hvað ekki óvenjuleg. Það er hins vegar svo, að í gegnum tíðina hafa menn átt erfitt með að skilja og skynja ný vinnubrögð, og ég held að þetta mál sé af því tagi sem við getum kallað ný vinnubrögð, - vinnubrögð sem eru til fyrirmyndar að mínu mati. Þessi vinnubrögð eru sprottin af því, að þingnefnd hefur tekið frumkvæði í sínar hendur til þess að koma máli fram, í stað þess að setjast á mál eða tefja fyrir máli, sem kannske hefur verið algengara í þingnefndum en að hafa frumkvæði um að koma málum fram. Ég lít svo á þá till. sem hér er komin fram um að vísa þessu máli til n. - eftir að allshn. Nd. er búin í allan vetur að ræða við málsaðila, fjölda manna, safna gögnum og upplýsingum og fá færustu menn á þessu sviði til viðræðna við n., - að fara þá að gera kröfu um að vísa málinu aftur til n. í Sþ. til þess að fara sama hringinn, það sé nákvæmlega sama og að segja - og það hefði verið mun heiðarlegra að segja: Þetta mál viljum við ekki að fái framgang á þingi. - Það hefði verið bæði karlmannlegra og heiðarlegra, - og því ekki að segja það ef menn hugsa það? Þessi afstaða, að fara þannig að málinu eins og hér hefur verið gert, er að mínu mati furðuleg, og auðvitað er tilgangurinn augljós og þarf ekkert að fara í grafgötur um hann. Ég vil segja þá skoðun mína, að ég lít á þetta mál fyrst og fremst sem réttlætismál þar sem einstaklingur og kerfið hafa tekist á. Annars vegar er athafnasemi og framtakssemi einstaklings sem hefur reynt að berjast áfram að ákveðnu og tilteknu marki, hins vegar er embættisvaldið, sem kannske oft á tíðum á vafasaman hátt hefur komið í veg fyrir að þessi framkvæmdavilji gengi fram. Ég vil einfaldlega segja það um þetta mál, að það liggur afskaplega ljóst fyrir í mínum huga að hér er þingið að leysa hnút sem embætti umboðsmanns Alþingis hefði að öllu eðlilegu leyst. En hann er ekki til, það embætti er ekki til. Einstaklingur í þjóðfélagi, sem telur sig órétti beittan af embættismannavaldinu, hefur ekkert að snúa sér, hann getur ekkert farið, hann getur ekki leitað réttar síns nema fyrir dómstólum. Dómstólaleiðin er dýr og hún er oft ófær vegna þess hve mál tefjast þar oft á tíðum. Það þarf ekki að segja mönnum margar sögur af því, hvernig það gengur fyrir sig, því að mjög margir hafa reynt það og þekkja það. Ég vil nú segja það í fullri sátt og raunar sem eins konar málamiðlun gagnvart hv. þm. Þórarni Sigurjónssyni, að hér er á ferðinni mál, - þ. e. lax- og silungseldi sem Skúli Pálsson í Laxalóni hefur ástundað um áratuga skeið, hér er á ferðinni mál sem einmitt hans flokkur framar öllum öðrum flokkum í landinu ætti að taka upp á sína arma, styðja við og styrkja og reyna að efla. Hér er á ferðinni ein af framtíðarbúgreinum, hliðarbúgreinum í íslenskum landbúnaði, Ég vil álykta sem svo, að einmitt til þess að styðja við bakið á þeim mönnum, sem hafa frumkvæði í sér, sem hafa löngun og dug til þess að ganga fram í málum af þessu tagi, til þess að afla reynslu sem getur komið öðrum að gagni, ættu þeir menn, sem í orði - og ég vil kannske segja líka á borði, ekki vil ég draga það í efa - vilja styðja íslenskan landbúnað og þróun hans, að beita sér. Þetta er mjög einfalt í mínum huga - mjög einfalt, og ég veit að hv. framsóknarmenn, sem hafa talað í þessu máli, eru á sömu skoðun og ég um þetta. En hvað kann að ráða ferðinni, veit ég ekki. Hvað kann að ráða því, að þeir vilja reyna að tefja þetta mál, koma því fyrir kattarnef, það er ofvaxið mínum skilningi gersamlega. Ég hefði talið að það væri einmitt hlutverk þeirra að styðja við bakið á fiskrækt á Íslandi almennt. Hún er mjög vanþróuð grein hér og það hefur allt of lítil rækt verið við hana lögð. Þetta er búgrein sem í nágrannalöndum okkar gefur tugi og hundruð millj. kr. í aðra hönd á hverju einasta ári. Ég mótmæli því algerlega, að þessu máli verði vísað til n., og vil raunar óska eftir því við þann hv. þm., sem gerði það að till. sinni, að hann dragi þessa till. til baka.



Herra forseti. Það sem ég sagði hér áðan hefur kveikt heldur betur í hv. þm. Það var þó ekki annað en það, að ég benti á að þetta væri óvenjuleg málsmeðferð, og ég fer ekki ofan af því. Það e: ekki n. í Sþ. sem hefur flutt þessa till., og ég sagði aðeins að ekki hefði komið fyrir á mínum þingferli að slík málsmeðferð hafi átt sér stað. Í raun og veru er það blekking, sem kom fram hjá hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni, að þessi till, fjalli um fiskrækt. Það er allt annað málefni í raun og veru sem hún fjallar um. Hún fjallar fyrst og fremst um skaðabætur til Skúla á Laxalóni, þó að till. sé svona upp sett, - ég vil benda á það. Og það hefði einhvern tíma þótt ástæða til þess að vísa slíkri till. til fjvn. að fjalla um, því að þarna gæti vissulega orðið um það að ræða að n. eða dómstóll, hvort sem heldur væri, kæmist að þeirri niðurstöðu, að honum bæri bætur. Það kann að vera að þeir hv. þm. sem hafa athugað þetta mál, hafi það á tilfinningunni að honum beri bætur, og það var það sem ég sagði, að það er ekki n. í raun og veru sem getur úrskurðað það beint, ég álít að það séu dómstólarnir, þó að ég sé ekki lögfræðingur. Hitt væri betra, ef hv. þm., sem hér talaði á undan mér, Árni Gunnarsson, hefði alltaf jafnmikla réttlætistilfinningu hér á hv. Alþ. eins og virtist koma fram í máli hans áðan.



Herra forseti. Ég vil minna hv. síðasta ræðumann á það, að mál þetta barst inn á Alþ. sem erindi frá einstaklingi sem telur sig - og hefur talið í langan tíma - vera misrétti beittan af embættismönnum ríkisins í skjóli þeirra laga sem Alþ. hefur sett, þannig að ég tel ekki óeðlilegt að einstakir þm. taki upp mál sem berast lestrarsal Alþingis eða Alþingi, ef þeim líst þannig á að málefnið sé þess virði. Nú hefur það átt sér stað, að margir þm., heil þingnefnd hefur talið þetta erindi, sem borist hefur frá Skúla á Laxalóni, Skúli Pálssyni, þess virði að n. sem heild sameinist um að málið verði afgreitt á Alþ. Og ég vil segja það sem mína skoðun, að sú hugmynd, sem hv. 5. þm. Norðurl. e. varpaði hér fram, að vísa málinu frá og til dómstóla, sé mjög slæm og að Alþ. bregðist því trausti sem einstaklingur í þjóðfélaginu sýnir Alþ. með því að senda erindi hingað inn þegar hann telur sig misrétti beittan, þannig að ég harma það að hv. 5. þm. Norðurl. e. skuli láta í ljós skoðanir sem þessar í málinu. En ég vil beina máli mínu til hæstv. forseta með sérstakri ósk um að þetta mál verði ekki tekið út af dagskrá, þetta mál hljóti afgreiðslu áður en þingi verður slitið á morgun. Hér er till. til þál. um aðgerðir vegna fiskeldis að Laxalóni, og ég held að fiskeldið á Laxalóni - og öll þau mörgu ár, hið mikla brautryðjandastarf sem Skúli Pálsson hefur unnið í fiskeldismálum á Íslandi - sé þess virði, að málið og ævistarf hans sé kannað. Það getur vel verið, að þá komi í ljós að reynslan, sem hann hefur flutt til landsins, sé þess virði að eitthvað sé fyrir hana borgað. Alla vega þarf að kanna það, og hv. allshn. Nd. leggur til að skipuð verði þriggja manna nefnd og henni falið að gera þessa könnun, sem sagt að meta það brautryðjandastarf sem Skúli Pálsson hefur unnið við eldi á regnbogasilungi hér á landi. Það getur ekki verið ósanngjarnt að Alþ. kanni og komist þá að niðurstöðu um það, hvort ævistarf og brautryðjandastarf Skúla Pálssonar sé þess virði að fjárfest sé í því frekar, að þekkingunni sé viðhaldið, að það sé þjóðnýtt til góðs í framtíðinni. Þá þarf að meta það tjón sem kann að verða vegna niðurskurðar á regnbogasilungsstofni Skúla Pálssonar þar til nýr stofn er orðinn kynþroska og arðbær. Það er ekki heldur óeðlilegt, þar sem það er á vegum embættismanns sem þessi niðurskurður á að eiga sér stað, dr. Sigurðar Helgasonar fisksjúkdómafræðings. Það er sem sagt á vegum hins opinbera sem niðurskurðurinn á að eiga sér stað. Það er ekki heldur óeðlilegt að meta verðmæti stöðvarinnar á Laxalóni með það fyrir augum að Alþ. samþykki að ríkið festi kaup á henni, vegna þess að þar eru talsverð mannvirki og má segja að afrakstur af ævistarfi Skúla Pálssonar liggi þar í. Stöðin hefur ekki orðið arðbær á eðlilegan hátt vegna aðgerða embættismanna sem hafa tekið afstöðu gegn Skúla Pálssyni og starfi hans í skjóti þeirra laga sem sett hafa verið í þessari hv. stofnun, Alþingi Íslendinga sjálfu. Þannig má rekja hverja till. á eftir annarri, hvert verkefnið á eftir öðru, sem hv. allshn. Nd. hefur gert till. um að þessari þriggja manna nefnd verði falið að vinna. Í grg., sem fylgir þessari till., segir að allshn. Nd. hafi um nokkurra mánaða skeið að eigin frumkvæði haft málefni Skúla Pálssonar á Laxalóni og samskipti hans við opinbera aðila til athugunar. N. hefur leitað til sérfróðra manna í fiskeldismálum, og mér er óhætt að segja að sá tími, sem hefur farið annars vegar í þessar kannanir n. og svo hins vegar í að kanna deilumál Skúla Pálssonar við embættismannakerfið, er það langur að hann er líklega 3–4 sinnum háskólanám í hvaða grein sem kennd er í Háskóla Íslands. Þar með held ég að búið sé að kanna þetta mál nokkuð vel, því að þeir aðilar, sem allshn. Nd. hefur leitað til, hafa allir verið við þetta mál riðnir í lengri eða skemmri tíma. Í grg. segir að það hafi komið í ljós, að hér sé um að ræða deilumál sem erfitt sé að leggja á tölulegt mat, málið sé öðrum þræði af tilfinningalegum toga spunnið og hafi tekist á framkvæmdavilji annars vegar og verndunarsjónarmið hins vegar. Hér vil ég segja það eitt, að embættismenn, - kerfiskarlarnir sem oft hafa verið nefndir hér á hv. Alþ., - hafa ekki leyfi til að láta tilfinningarnar ráða í deilumálum sem þessum. Þetta mál er búið að standa - ég held að ég hafi lesið það í grg. einhvers staðar - í 25 ár - og það er ábyrgðarhluti að láta þessa deilu halda áfram, því að það er staðreynd að þessi atvinnugrein er arðbær í öðrum löndum, því verður ekki á móti mælt. Hvað hefur þá tapast í verðmætum vegna afstöðu embættismanna sem um málið hafa fjallað? Eins og hér stendur í grg.: „Málið er að öðrum þræði af tilfinningalegum toga spunnið.“ Hér segir líka að Skúli Pálsson hafi hafið eldi á regnbogasilungi árið 1951 eftir að hafa flutt regnbogasilungshrogn til landsins. Þó að þekking á fisksjúkdómum hafi þá ekki verið mikil hefur henni fleygt fram síðan. Þá kemur fram í grg., að komið hafi fram í viðræðum við þá sérfróðu menn, sem taldir eru upp og nafngreindir í grg. frá allshn. Nd., að ekki hafi í röskan aldarfjórðung fundist neinn kvilli í regnbogasilungsstofninum. Af hverju hefur þá þessi tregða verið í embættismannakerfinu? Hefur hugarfarið verið meira sýkt heldur en fiskurinn, sem þeir voru að vernda, eða lífríkið, eins og kemur fram í grg.? Hv. allshn. Nd. segir líka í grg. sinni, að þessa afstöðu hafi sumir nefnt óeðlilega tregðu embættismanna og stjórnvalda, og þetta er altalað á meðal fólks. Það er altalað að hér hafi lítilmagninn, einstaklingurinn í þjóðfélaginu, verið fótum troðinn í langan tíma. Og þegar hann leitar þá til þess, sem hann í augnablikinu grípur til sem hálmstrás í sínum málum eftir aldarfjórðungsbaráttu við kerfið, æðstu stofnunar þjóðarinnar, Alþingis Íslendinga, þá á að sparka honum út. Því vil ég mótmæla. Ég verð að segja það alveg eins og er, að ég tel það þessum einstaklingi til hróss, að hann skuli ekki fyrir löngu, eins og svo mýmargir aðrir, hafa gefist upp fyrir kerfinu. Það er miklu algengara, að fólk hreinlega leggi árar í bát og bölvi svo og ragni þessu kerfi sem það ræður ekkert við og kemst ekkert áfram með. Ég verð að segja, að ég dáist að þessum manni að hann skyldi ekki missa þolinmæðina í slag sínum við kerfið fyrir löngu, löngu. Í niðurstöðum n. segir að ekki teiki vafi á því, að Skúli Pálsson hafi orðið fyrir og eigi eftir að verða fyrir fjárhagslegu tjóni vegna þróunar mála. Ég held að við verðum að vera sammála um það, að úr því sem komið er gerum við okkar besta til þess að hann verði ekki fyrir frekara tjóni. Og hvers vegna? Af hverju hefur maðurinn orðið fyrir tjóni og af hverju tek ég þannig til orða, að við eigum að koma í veg fyrir að hann verði fyrir frekara tjóni? Það er m. a. vegna þess, að afstaða embættismanna hefur mótast í skjóli laga sem þeir beita að mínu mati á annan hátt en löggjafinn ætlaðist til við lagasetninguna. Þess vegna vil ég biðja okkar virðulega forseta að beita sér fyrir því, að hv. Sþ. afgreiði þetta mál á þessu þingi, svo að það rísi undir því trausti sem viðkomandi þjóðfélagsþegn ber til þess. Það gæti kannske orðið til þess að bæta eitthvað úr því áliti sem fólk er farið að hafa á þessari æðstu og virðulegustu stofnun þjóðarinnar.



Áður en lengra er haldið fram umr. vil ég aðeins taka fram eftirfarandi. Ég mun að sjálfsögðu ekki úr forsetastóli taka þátt í efnislegri umr. þessa máls, en um málsmeðferðina vil ég segja þetta: Í þingskapalögum segir í 15. gr.: „Vísa má máli til nefndar á hverju stigi þess:“ Þetta er það eina sem ég finn í þingskapalögum í sambandi við þá till. sem hér er komin fram um að vísa máli til n., að það megi gera á hverju stigi þess. Ég hefði að sjálfsögðu borið það undir hv. þingheim, þegar till. kom fram um það frá hv. 2. þm. Suðurl. í kvöld, hvort vísa skyldi þessu máli til n., en ég lét kanna það, að það var aðeins 21 þm. í húsinu skömmu eftir að till. kom fram, svo að,það var ekki um það að ræða. En með tilliti til þess, að hv. alþm. höfðu tækifæri við fyrri umr. málsins að bera fram till. um að málinu væri vísað til n., og með sérstöku tilliti til þess, að við erum að fjalla um þetta mál nú í lok þingsins og ég tel að þingvilji eigi í þessu máli eins og öllum öðrum að koma fram, þá vil ég nú leggja til þá málsmeðferð, og vona að hv. tillögumaður geti sætt sig við hana, að við ljúkum umr. hér í kvöld eða nótt þegar menn hafa talað vild sína, en till. hv. þm. um að vísa málinu til n. verði borin undir atkv. alþm. áður en gengið er til atkv. um till. sjálfa. Verði till. hv. þm. samþ., þá fjöllum við ekki frekar um málið á þessu þingi. Verði hún hins vegar felld, fer fram atkvgr. um málið. Mér sýnist þetta ekki ósanngjarnt með tilliti til þess, að þá hlýtur þingviljinn að koma fram í sambandi við þetta mál, og ég tel eðlilegt að hann komi fram.



Sem formaður allshn: Nd. vil ég þakka hæstv. forseta fyrir þessa till. og lýsi fyllsta stuðningi mínum við þessa málsmeðferð.



Herra forseti. Ég sé nú að hv. 1. Vestf. stendur á fætur, en mér datt einmitt í hug, þegar ég hlustaði á ummæli hans hér áðan um það, að hv. þm. Stefán Valgeirsson væri með 100 ára gamlan hugsunarhátt, að ef ég færi hér upp í pontuna og lýsti skoðun minni, þá mundi ég sennilega fá þann dóm hjá hv. 1. þm. Vestf., að minn hugsunarháttur í þessu máli væri trúlega 200 ára gamall. Ég er nefnilega þeirrar skoðunar, að þessi till. sé alveg fráleit. Ég er reyndar ekki neinn sérstakur áhugamaður um þetta mál og hafði ekki hugsað mér að fara að blanda mér mikið í þær umræður sem hér hafa orðið - tel það ekki stórmál til eða frá á neinn veg, - en fyrst hér eru orðnar tangar og að sumu leyti skemmtilegar umr. vil ég samt leggja hér líka orð í belg til að andmæla ýmsu því sem sagt hefur verið. Það segir í upphafi þessarar till.: „Alþingi ályktar: Að skipuð verði þriggja manna nefnd sem verði falið að vinna að eftirfarandi verkefnum.“ Það kemur ekkert fram um það, hver á að skipa þessa nefnd. Trúlega er átt við að það sé Alþ., en ljóst er það ekki. Því síður kemur nokkuð fram um það, hvers konar menn á að velja í þessa nefnd. Á að velja þá út frá því, að þeir hafi einhverja sérstaka þekkingu til að meta það sem síðar segir í till., eða með tilliti til hvaða sjónarmiða er ætlunin að velja þennan þriggja manna hóp? Allt er þetta mjög óljóst. Síðan segir áfram í till. um verkefnið: „Að meta það brautryðjandastarf, sem Skúli Pálsson hefur unnið við eldi á regnbogasilungi hér á landi.“ Meta brautryðjandastarfið, á hvaða hátt? Er um það að ræða að meta það til fjár? Það skyldi maður telja líklegt, miðað við það sem kemur síðar í till. Þó er það alls ekki ljóst. Eða á að meta það til orðstírs? Eða hver er tilgangurinn með þessu? Þetta er allt þannig úr garði gert hjá hv. tillögumönnum, með allri virðingu fyrir þeim, að það kemur á engan hátt fram, hvað þessum þrem mönnum er í rauninni ætlað að gera. Þegar kemur að næsta lið, þá er það út af fyrir sig nokkuð ljóst, að matsmennirnir eiga, eins og hér segir, að meta tjón það sem kann að verða vegna niðurskurðar á regnbogasilungsstofni Skúla Pálssonar þar til nýr stofn er orðinn kynþroska og arðbær. Það er út af fyrir sig ákaflega nýstárlegt, en þarf ekki að vera ómögulegt þess vegna, ef Alþ. á að fara að taka sig fram um það að úrskurða um hugsanlegar skaðabætur í viðskiptum milli einstaklinga eða milli einstaklinga og opinberra stofnana. Ég held að við værum með slíkri samþykkt að opna braut sem býsna margir kynnu að vilja ráðast inn á. Við höfum aðra aðila í því stjórnkerfi sem við búum við sem ætlað er að annast slík verkefni. Við höfum í fyrsta lagi dómstólana, og það er að sjálfsögðu ekkert óeðlilegt, ef einn maður telur sig verða fyrir tjóni, kannske af völdum misviturra embættismanna, að hann leiti réttar síns hjá dómstólum. Ef maðurinn er illa settur fjárhagslega, - ekki þekki ég það í þessu tilviki, - teldi ég ósköp eðlilegt að honum yrði veitt gjafsókn í slíku máli af hálfu ríkisins. En auðvitað eiga það að vera sérstaklega til þess bærir menn sem um þetta fjalla, dómarar eða tilkvaddir matsmenn með hæfileika sem slíkir og kunnáttu, en ekki einhver og einhver einstaklingur sem hefur ekki neinar sérstakar forsendur til að fjalla um það. En þann háttinn á að hafa á, að þingkjörin nefnd meti þetta, hvað á þá síðan að gerast? Það kemur ekki heldur fram þarna. Á úrskurður þessarar nefndar að gilda? Við skulum segja að hún meti tjónið á 10 millj. - Á þá ríkissjóður bara að borga þessar 10 millj.? Það kemur alls ekki fram hvort gert er ráð fyrir því. Á þetta bara að prentast í einhverri blárri bók sem álit þessara þriggja manna og ekkert meir? Eða er kannske hugmyndin sú, að hópurinn - nú vitum við ekkert, hvort gert er ráð fyrir að það séu alþm. eða einhverjir aðrir, en hverjir sem það eru - geri þá till. til. Alþ. um það, að á fjárlögum verði veitt upphæð sem svarar þeim bótum sem þriggja manna hópurinn kynni að komast að niðurstöðu um að væru réttmætar? Allt er þetta í einum graut í till. og ekkert skýrt hver meiningin er. Þess vegna er till. fráleit. Þriggja manna hópurinn á einnig að meta verðmæti stöðvarinnar á Laxalóni með það fyrir augum að Alþ. samþykki að ríkið festi kaup á henni. Þarna virðist því vera slegið föstu fyrirfram, að matið, sem gert er ráð fyrir, fari fram með það fyrir augum að Alþ. samþykki að ríkið festi kaup á henni. Þetta er sérstök ákvörðun út af fyrir sig, býsna stór. Ég er ekki tilbúinn til að standa að því hér að samþykkja að Alþ. kaupi þessa stöð. Það er enginn rökstuðningur færður fram í grg. fyrir því - ekki nokkur. Hins vegar segir í grg.: „Málið er öðrum þræði af tilfinningalegum toga spunnið.“ Það mætti ætla að hugmyndin væri sú, að í þessum þriggja manna hópi yrðu kannske fyrst og fremst sálfræðingar og prestar. Og hér segir áfram í grg.: „Málið er öðrum þræði af tilfinningalegum toga spunnið, og hafa tekist á framkvæmdavilji annars vegar og verndunarsjónarmið hins vegar.“ Og áfram: „Stjórnvöld og embættismenn verða ekki áfelld fyrir að taka tillit til verndunarsjónarmiða gagnvart viðkvæmu lífríki landsins. Því síður er unnt að áfellast athafnamenn, sem vilja efla og auka rekstur sinn.“ Ja, þvílík viska! Hvar er þá sökin að dómi tillögumanna? Hún er ekki hjá stjórnvöldum. Auðvitað vernda þau lífríkið, segir hér, það er sjálfsagt mál. En athafnamennirnir auka rekstur sinn og eiga að gera það, ekki er hægt að áfellast þá, segir hér. En sökudólgurinn, hvorugur af þessum, hver er hann? Ófinnanlegur? En ríkið á bara að borga eftir slumpareikningi. Ég þarf ekki að hafa þessi orð öllu fleiri. Mér þykir leitt að þurfa að dæma till. svona hart vegna þeirra mætu manna sem sæti eiga í hv. allshn. Nd. og flytja tillöguna. Ég held að þarna hafi þeir, sjálfsagt af góðum vilja, ætlað sér að vinna einhvers konar miskunnarverk á þessum ákveðna þjóðfélagsþegni, Skúla Pálssyni, en ég held að allur grundvöllur till. sé á algerum misskilningi byggður. Varðandi það, hvort eigi að vísa þessari till. til n. eða ekki, þá tek ég það fram, að ég hef ekkert við úrskurð hæstv. forseta í þeim efnum að athuga. Það hefði að sjálfsögðu verið eðlilegra að till. um nefnd sem flutt var í kvöld um nefnd, hefði komið fram við fyrri umr., og það er galli á þeirri till., hvað hún er seint fram komin. Að öðru leyti tek ég það fram, að enda þótt ein ákveðin þingnefnd flytji mál, þá geri ég ekki mikinn mun á því eða hinu, að málið væri flutt af þeim sömu sjö einstaklingum, sem í n. eiga sæti. Og þá er ekkert óeðlilegt að aðrir, sem kynnu að eiga sæti hér í allshn. Sþ., vildu líka fjalla um málið í n. Ég segi fyrir mig, að ef hér væri ekki komið að þinglokum og ef ég hefði átt sæti í allshn. Sþ., þá býst ég við að ég hefði gert kröfu um að fá málið til umfjöllunar í þeirri n. enda þótt það væri flutt af allshn. Nd.



Herra forseti. Það virðist vera að þetta mál sé mjög viðkvæmt. Ég bjóst ekki við því að það væri svo sem hér hefur komið fram. En ég vil taka það strax fram í byrjun ræðu minnar, að ég var ekki við þegar 1. umr. fór fram um þetta mál og hafði þess vegna ekki getað óskað eftir að það færi til n. eins og venja er með þau mál sem eru tekin fyrir, hvort sem er í d. eða Sþ.  Það kemur fram í ræðum manna sem hafa talað með þessu máli, að þetta sé afskaplega gott mál og nauðsynlegt að koma því áleiðis. Ég sé þá ekki rök fyrir því, að það hefði ekki mátt skoðast í allshn. Sþ. Úr því að það var svona gott mál hefði ekki verið óeðlilegt að lofa n. að fjalla um það enn frekar en gert hefur verið. Það er búið að taka það fram hér, að það hafi verið kallaðir margir menn til þess að ræða við allshn. Nd., og ég hef ekki rengt það og mun ekki rengja. Ég veit að það er rétt, en ég var fyrst og fremst með það í huga, að þetta gengi eins og önnur mál og fengi eðlilega meðferð hér í Sþ. Ég vil líka koma að fleiri atriðum sem minnst hefur verið á. Það er langt frá því að ég sé á móti því brautryðjendastarfi sem talið er að Skúli Pálsson á Laxalóni hafi unnið í fiskræktarmálum. Ég ætla ekki að rengja það. Ég er því ekki það kunnugur, að ég geti sagt um það, hvort hann hafi unnið það eða ekki. En ég vil segja það, að ég hef ekki lagt það til að sparka neitt í hann, eins og hér var sagt af einum hv. þm. Ég vil taka það fram, að þegar rætt er um þessi mál er gersamlega sneitt hjá því, að við Íslendingar eigum fiskræktarstöð sem er á vegum ríkisins. Það hefur ekki verið eitt einasta orð sagt um hana hér. Væri nú ekki alveg eins eðlilegt að Alþ. segði eitthvað um hana og legði þá frekar til hennar fjármuni til að halda áfram því tilrauna- og brautryðjandastarfi sem þar hefur farið fram? Ég vil segja það, að mér finnst hér skjóta dálítið skökku við, ef við eigum endilega að taka upp hanskann fyrir einstakling og leggja fjármagn til hans, frekar en í þá stöð sem íslenska ríkið hefur byggt upp og rekur og er fjárvana. Ég þekki það ekki, að það hafi verið farið eins illa með Skúla Pálsson og hér hefur verið sagt. Ég vil því gjarnan að þetta mál fái þá meðferð, sem ég hef hér lagt til, og verði sent til nefndar. Það hefur komið hér fram, að unnið hafi verið að þessu í allan vetur af allshn. Nd., og svo er sagt að ég sé að skjóta málinu á frest með því að óska að það fái þinglega meðferð og fari til n. og verði athugað. Af hverju var þessi n. ekki búin að skila þessu máli fyrr inn í Sþ. heldur en í lok þingsins? Ég held að það sé ekki síður eitthvað athugavert við það, að hún hafi verið að vinna að því í allan vetur. Hvað var svona vandasamt? Nei, það er margt við þetta að athuga, og ég held að það sé ekkert á móti því, að þetta mál fái örlitið betri athugun, og að það sé ekkert á móti því m. a. vegna þess, að þessi till. eða þál., sem hér er til umr., er töluvert furðulega upp sett, eins og reyndar er búið að taka fram. Auk þess kemur alls ekki fram í þessari till., sem kannske er ekki von, hvað hún kostar þjóðina eða íslenska ríkið. Það er e. t. v. enn þá réttara fyrir mig að óska eftir því, að till. fari til fjvn. heldur en hún verði send til allshn., en ég hafði fyrst og fremst það í huga, að eðlilegt væri að þessi till. fengi umfjöllun í nefnd eins og aðrar till. þó að hún komi frá allshn. Nd. Þá vil ég aðeins minna á það, sem hér hefur áður komið fram, að í fyrsta kafla till. er gert ráð fyrir að skipuð verði þriggja manna nefnd sem falið verði að vinna að tilgreindum verkefnum, en það er alls ekki nefnt, hvernig á að skipa þessa nefnd. Er það ríkisstj., sem á að skipa hana, eða hver á að gera það? Það er ekki neitt um þetta í till. Og eiginlega er öll þessi uppsetning ákaflega furðuleg og laus í reipunum. Ég held að það veiti ekki af því að till. fari í n. og verði athuguð þar.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að ræða neitt að ráði a. m. k. um þessa till. efnislega. Það er þó ekki ofsögum sagt af því, sýnist mér, að hún er dálitið furðulega upp sett. Ég sé ekki að það komi nokkurs staðar fram, hvernig á að skipa þessa nefnd. Ef Alþ. ætti að gera það, þá hefði ég álitið að það ætti að segja að Alþing: álykti að kjósa nefnd. En ef einhver annar á að skipa hana en Alþ., þá held ég að nauðsynlegt sé að taka fram hver það á að vera. Mér sýnist það vera út í bláinn að orða þetta svona. Og ég er alveg undrandi á því starfssviði sem þessari þriggja manna nefnd er ætlað að hafa. Hún á t. d. að meta brautryðjandastarf. Ég man aldrei eftir að ég hafi séð það, að þingnefnd hafi verið skipuð til þess að meta brautryðjandastarf einhvers manns. Það hlýtur þá að verða mikið brautryðjandastarf sem þessi nefnd hefur með höndum. Það verður töluvert vandasamt að móta það þannig, að vel fari á, og væntanlega hefur það töluverða þýðingu upp á framtíðina, því að þarna verður gefið fordæmi fyrir því, hvernig á að meta brautryðjandastörf af skipaðri nefnd að undirlagi Alþingis. Þetta þykir mér stórfurðulegt, satt að segja. Svo segir hér að nefndin eigi að meta verðmæti stöðvarinnar að Laxalóni. Jú, en eins og einn hv. ræðumaður benti á áðan væri ekki óeðlilegt að tryggja það, að til kæmu menn sem hefðu kunnáttu til að meta slíkt. En hvað um það, hér segir að það eigi að meta verðmæti stöðvarinnar að Laxalóni með það fyrir augum að Alþ. samþykki að ríkið festi kaup á henni. Þetta þykir mér dálítið merkilegt. Og ég er að velta því fyrir mér, hver er munurinn á því að meta þessa stöð með það fyrir augum, að ríkið kaupi hana, eða meti hana með eitthvað annað fyrir augum eða bara meti hana blátt áfram. Eitthvað sérstakt hlýtur að vaka þarna fyrir mönnum. En mér kemur í hug frásögn Laxdælu af því, þegar Snorri goði höndlaði við stjúpa sinn með fóðurleifð sína. Þetta er nokkuð, satt að segja, sem er mjög furðulegt og torskilið í þessari till. Nú geta auðvitað verið deildar meiningar um það, - og ég er ekkert að fordæma aðra þm. þótt þeir hafi aðra skoðun á því en ég, - en mér finnst það mjög óeðlilegt að taka fyrir einn einstakling á þann hátt, sem hér er gert, og gera hans mál að þingmáli með þessu móti. Mér finnst það ekki eðlilegt, og ég fékk ekki betra álit á þessum málatilbúnaði við það að sjá viðbrögð hv. 1. þm. Vestf. við - ég vil segja: minni háttar mótblæstri hér í hv. Sþ. Þau voru ákaflega hörð og snögg. Þessi ágæti vinur minn og geðgóði maður virtist verða svo reiður af þessum - sem ég tel - minni háttar mótblæstri, að ég varð alveg hissa. Og sem sagt, ég fékk ekki aukið álit á þessu máli við þau viðbrögð hans. Ég ætla að standa við það, ég skal ekki fara mörgum orðum um efni þessarar till. En mig langar til að segja örfá orð í sambandi við þær umr., sem hér hafa orðið um meðferð till. í Sþ., með tilliti til þess sérstaklega að hún er flutt, eins og segir á þskj., af allshn. Nd. Þetta þykir mér eftirtektarvert. Það getur vel verið að þetta hafi gerst áður, en ég man ekki eftir því. Náttúrlega er ekki neinn atburður fordæmanlegur fyrir það eitt að hann hefur ekki gerst áður. Nú sýnist mér það liggja alveg í augum uppi, að miðað við allar venjur hefði átt að vísa þessari till. til fjvn. við 1. umr. hennar. Það er venja að ákveða tvær umr. ef till. hafa mikla fjárhagslega þýðingu, og eins og þetta er upp sett, þá getur maður ekki annað en reiknað með því, að framkvæmd till. gæti haft mikla fjárhagslega þýðingu. Nú var till. ekki vísað til fjvn. eða annarrar n. við 1. umr., og ég er auðvitað ekki að sakast um það við einn eða neinn. Ég hefði getað verið hér viðstaddur og gert þá till. um það. Hins vegar benti hæstv. forseti á það, að samkv. þingskapalögum má vísa till, til n. á hvaða stigi umr. sem er. En á því að vísa till. til n. nú eru vitanlega þau vandkvæði, sem hv. þm. sem hér hafa talað og eru stuðningsmenn þessarar till. hafa bent á, að þá er ekki líklegt eða næstum útilokað að hún yrði afgreidd á þessu þingi, svo það er dálítið snúið. En ég vil segja það sem mína skoðun, að ég get ekki séð að það skipti nokkru máli um það að till. sé vísað til n. eða ekki í Sþ., þótt n. í annarri hvorri d. flytji hana hér. Ég get ekki séð að það skipti nokkru máli, hvort t. d. þeir menn sem hafa undirbúið þessa till., fulltrúar í allshn. hv. Nd., hafa undirbúið hana í nafni nefndarinnar eða bara sem þingmannahópur. Ég átta mig ekki á því, að það geti skipt nokkru máli. Og ef taka ætti þann sið upp, að beita nefndunum eftir því sem við verður komið í öðrum hlutum þingsins en þær eru kosnar í, þá held ég að um það hljóti að vakna ákaflega margar spurningar, hvernig með skuli fara. Ef nefnd úr deild getur flutt mál í Sþ. og það er talin nægileg athugun, af því að það er nefnd í deild, væri þá t. d. hægt að hugsa sér að vísa máli hér í Sþ. til skoðunar hjá nefnd í deild? Ég hugsa að mönnum fyndist það óeðlilegt, og ég álít það líka að það væri mjög óeðlilegt. En efnislega væri það þó ekki annað en það sem menn eru að tala um hér, að af því að nefnd í deild hefur skoðað málið þurfi það ekki sérstaka skoðun í Sþ. Efnislega væri það það sama að senda það t. d. allshn. hv. Nd. til skoðunar. Og mér kemur í hug sá möguleiki, ef t. d. þetta væri tíðkanlegt orðið hér, að nefndir í mismunandi deildum þingsins gætu gert sig gildandi í öðrum hlutum þings, þá sé ég ekki að neitt væri því til fyrirstöðu, að t. d. meiri hl. fjvn. flytti mál í Nd., en mér sýnist að það væri mjög óeðlilegt, og eins að minni hl. fjvn. flytti aftur mál í Ed. Ég nefni þessa nefnd sem dæmi, því að ef nefndir verða virkar og geta komið svona fram, nefnd í Nd. getur komið fram í Sþ. o. s. frv., því skyldi þá ekki hluti nefndar í Sþ., sem á sæti í viðkomandi deild, geta komið fram sem slíkur? Þetta held ég að menn þurfi allt vel að skoða, ef á annað borð er farið út í slíkt. Og mér finnst sérstök ástæða til þess að íhuga þetta og velta þessu aðeins fyrir sér, af því að því menn hafa hér borið það í mál, að vegna þess að þessi till. hafi verið undirbúin og flutt af nefnd í annarri málstofu en hér situr í kvöld, þá þurfi ekki að vísa henni til nefndar. Það er svo auðvitað matsatriði að öðru leyti, því að það er ekki neitt einsdæmi að mál fari ekki til nefnda. Við því er ekkert að segja, það hefur oft gerst og er ekkert fordæmanlegt út af fyrir sig. Ég veit ekki betur en sá háttur hafi verið á hafður hér á hv. Alþ. til þessa, að hver málstofa, ef má nota það orð, eða hver hluti þingsins hafi búið við sínar nefndir, þær hafi starfað innan þess hluta, en ekki sem slíkar í öðrum hlutum þingsins. Og ég held satt að segja að það sé töluvert örðugt að framkvæma þetta á annan hátt. Það er a. m. k. atriði sem menn verða að skoða í heild. Þessar hugleiðingar vildi ég láta koma hér fram, sérstaklega í tilefni af þeim orðum sem hér hafa fallið um að það væri út í bláinn að vísa málinu til nefndar í Sþ. vegna þess að það hefði verið unnið af nefnd í annarri þd. Ég vil svo að lokum segja það, að við að líta á þessa till., hvernig hún er uppbyggð, og svo einnig það, að með till. er auðsjáanlega stefnt að verulegum útgjöldum, þá held ég að það veitti ekki af að till. yrði tekin til skoðunar og þá að sjálfsögðu í hv. fjvn.



Herra forseti. Ég ættaði ekki að eyða löngum tíma til þess að ræða það sem hér hefur komið fram viðkomandi þessari till. Það var mjög fróðleg lexía sem hv. 2. þm. Austurl. hélt fyrir okkur, og vafalaust hafa einhverjir haft ánægju af að hlýða á hana. En ég tel hana með öllu óþarfa á þessu stigi. Það hefur aldrei verið farið fram á það af okkur, sem stöndum að þessari till., að hún mætti ekki skoðast af þingnefnd í Sþ. En það sýnir náttúrlega áhuga þeirra mann, sem þá nefnd skipa, og þeirra, sem nú hafa gífurlegan áhuga á því að önnur nefnd fái þetta mál til skoðunar, að enginn þeirra hefur gert tilraun til eða till. um að fá þessa till. til skoðunar í allshn., fjvn. eða hvaða annarri nefnd sem mönnum gæti dottið í hug að væri betur til þess fallin að skoða málin en allshn. Nd. Það er talað um að við höfum lagt þessa till. seint fram. Hv. 2. þm. Suðurl. lagði á það ríka áherslu, að við hefðum átt að skila þessu fyrr. Það má vel vera. Þetta tók langan tíma hjá okkur, það skal viðurkennt. En ég bendi honum þó á að till. var flutt hér 24, apríl eða fyrir mánuði og eitthvað hefði nú hv. allshn. Sþ. átt að geta aðhafst á þeim tíma til þess að betrumbæta þessa till. sem margir lögspekingar og þingvanir menn hér hafa gagnrýnt að formi til. Ef menn hafa áhuga á þessu máli og ef mönnum finnst þessi till. illa úr garði gerð, sem auðvitað kann að vera álitamál, þá er hægur vandinn að gera brtt. við þau atriði sem svo illa eru samin að ekki fái staðist, eins og menn hafa gert hér mikið úr og breitt sig út yfir, að það væri ekki tekið fram í ályktuninni hver ætti að skipa nefndina. Það má auðvitað vel segja sem svo, eins og hér hefur verið haft í flimtingum, að það yrðu Skúli og tveir synir hans sem skipuðu nefndina. En dettur mönnum í hug að allshn. Nd. hafi haft það í huga? Því hygg ég tæpast að nokkur maður trúi. Ég hefði lítið svo til, að það væri ríkisvaldið sem skipaði þessa þriggja manna nefnd, með því að Alþ. skipar ekki nefndir. En ef menn eru í einhverjum vafa um það, þá er hægast að gera breytingu á því. Allt þetta er sem sagt fundið upp til þess að drepa þessu máli á dreif, það er augljóst mál. Ég skal ekki fara neitt út í hugleiðingar um hvers vegna það er gert. Það var talað um það hér af hv. 2. þm. Austurl., að það væri óeðlilegt að málefni einstaklings væru sérstaklega tekin fyrir til skoðunar hjá Alþ. Ég held að það sé æðioft sem það hefur komið fyrir. Ég hygg að t. d, þegar verið er að selja jarðir, þá séu það tilteknir einstaklingar sem jarðirnar eru seldar. Í gær var verið að samþykkja hér í hv. Nd. að taka eignarnámi tiltekna eign af tilteknum einstaklingi. Það er hans mál, það er einstaklingsmál, þó að það snerti fleiri. En laxeldismálið snertir líka fleiri en Skúla Pálsson. Og það hefur verið okkar skoðun og það, sem hefur hvatt mig til þess að taka þátt í þessum athugunum, er það, að ef þessi maður - mér er alveg sama hvað hann heitir og hann er ekki vandabundinn mér á nokkurn hátt og ekki einu sinni kunnugur - en ef það á að verða niðurstaðan, að ævistarf hans verður jafnað þarna við jörðu, þá óttast ég að aðrir einstaklingar verði ragir við að hefja slíkar framkvæmdir og þori ekki að taka þá áhættu sem því fylgir að byggja upp þennan mikilsverða atvinnuveg. Ég veit ekki til þess að Kollafjarðarstöðin hafi beðið hér um fjármagn sem við aðstandendur þessarar till. höfum neitað um, og þess vegna er þar alveg ólíku saman að jafna. Ég held að hún hafi fengið það fjármagn sem hún hefur beðið um, svona nokkurn veginn. Ef það er ekki svo, þá ætti hv. 2. þm. Suðurl. að drífa sig í að bera fram till. um fjárveitingu til Kollafjarðarstöðvarinnar og láta vísa henni til hv. allshn. Sþ. Það væri í fullu samræmi við þá afgreiðslu sem hann leggur til á þessari tillögu. Ég ætla ekki að fara að eyða hér tíma þingsins að næturþeli í það að ræða þetta frekar. Ég fellst fyllilega á málsmeðferð hæstv. forseta. Auðvitað verður till. hv. þm. Þórarins Sigurjónssonar borin upp, og ef menn vilja fella þessa þáltill., þá samþykkja þeir till. hv. þm., það er ljóst mál. Ef þeir hins vegar sjá ekki ástæðu til þess að vísa málinu til nefndar, þá kemur till. sem slík til atkv., þá kemur vilji Alþ. fram. Og ef einhverjir þeir menn, sem vilja fylgja till. í grundvallaratriðum, eru óánægðir með form hennar, þá gera þeir þær brtt. sem þeir telja að þurfi til að koma til þess að till. geti að þeirra mati verið þingleg, ef hún er það ekki í þessu formi, sem ég held þó að ástæðulaust sé að vefengja. Ég læt þessum umr. lokið af minni hálfu, herra forseti, og sætti .mig fyllilega við þá málsmeðferð sem hér hefur verið stungið upp á. Þá kemur vilji Alþ. fram, og það er ekki annað sem við getum beðið um.