Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Menntmrh. (Vilhjálmur Hjálmarsson) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til I. um Sinfóníuhljómsveit Íslands. Engin lög eru til um Sinfóníuhljómsveitina og þetta frv. hefur ekki áður verið flutt á Alþ., en Sinfóníuhljómsveitin hefur hins vegar starfað hátt á þriðja áratug. Mér er ekki kunnugt um neinn tónlistarmann sem dregur í efa mikilvægi hljómsveitarinnar fyrir tónlistarlífið í landinu. Mikilvægi tónmennta, iðkunar tónlistar, fyrir uppeldi þjóðarinnar verður ekki dregið í efa. Það er ekki lengur deilt um tilverurétt Sinfóníu hljómsveitar íslands, og nauðsyn lagasetningar um svo viðamikla starfsemi á vegum opinberra aðila fær varla dulist. Þeir, sem kosta reksturinn, jafnt og hinir, sem við hljómsveitina starfa, þurfa að hafa sitt á hreinu. Rétt er að gera grein fyrir tilkomu frv. og helstu efnisatriðum þess. Þetta frv. er samið af n. sem menntamrh. skipaði 27. okt. 1976. Í n. áttu sæti þessir menn: Birgir Thorlacius ráðuneytisstjóri, formaður, Andrés Björnsson útvarpsstjóri, Ólafur B. Thors, forseti bæjarstjórnar Reykjavíkur Pálmi Jónsson alþm. og Örn Marinósson þáv. skrifstofustjóri í fjárlaga- og hagsýslustofnun. Í grg. n., sem prentuð er í aths. með frv., eru raktir nokkrir þættir úr forsögu hljómsveitarinnar, eins og þar er komist að orði. Hefur Guðmundur Jónsson óperusöngvari tekið þá saman fyrir n. Þar segir, að árið 1876 hafi að líkindum verið gerð fyrsta tilraun hérlendis til að mynda hljómsveit, og síðan er sagt frá ýmsum atburðum, sem hér verða ekki raktir, ekki í þessari ræðu, allt fram til ársins 1950, en þá er talið, að Sinfóníuhljómsveitin hafi verið stofnuð. En fyrstu hljómleika sína hélt hún 9, mars 1950. Frá upphafi var litið svo á, að hljómsveitin væri sérstök stofnun, en í nánum tengslum við Ríkisútvarpið. Að henni stóðu í upphafi auk Ríkisútvarpsins Þjóðleikhúsið, Tónlistarfélagið hér í Reykjavík, Reykjavíkurborg og ríkið. Og hljómsveitin fékk í tekjustofn í byrjun 10% álag á skemmtanaskatt. Í fyrstu var þátttaka ríkisins aðeins óbein með álagningu skemmtanaskattsins, en árið 1952 er fyrst veittur beinn ríkisstyrkur til hljómsveitarinnar. Nú mun ég ekki rekja þessa sögu í einstökum atriðum, en vísa til aths. með frv. Þó vil ég geta þess, að nú um alllangt skeið hefur Ríki:,útvarpið annast daglegan rekstur hljómsveitarinnar, og greiðsluhlutföllin hafa verið þannig síðustu missirin, að ríkissjóður greiðir 50.6% af mismun tekna og gjalda hljómsveitarinnar, Ríkisútvarpið 28%, Borgarsjóður Reykjavíkur 214%, en fram til 1971 greiddi Þjóðleikbúsið 14% og ríkissjóður þá þeim mun minna. En síðan 1971 hefur Þjóðleikhúsið keypt hljómlistarflutning á frjálsum markaði, en ekki verið beinn aðili að rekstri hljómsveitarinnar. Heildarkostnaður við Sinfóníuhljómsveit Íslands á síðasta ári nam tæplega 136 millj. kr. Er það nánar sundurgreint á reikningum sem prentaðir eru með frv. sem fskj. I. Það er eftirtektarvert og sýnir þróun tónlistarmála í landinu, að um hríð voru hljómleikar Sinfóníuhljómsveitarinnar fremur fásóttir. En þetta hefur nú gerbreyst. Hljómleikarnir hafa hin síðari ár verið haldnir í Háskólabíó, sem tekur nærri 1000 manns í sæti, og hefur húsið yfirleitt verið þéttsetið. Sinfóníuhljómsveitin hefur stöku sinnum farið hljómleikaferðir út fyrir höfuðstaðinn og raunar nokkuð oft styttri ferðir, en sjaldan hringinn í kringum landið. Nú í sumar var farin ein hringferð og komið víða við. Á sumum þessara viðkomustaða hafði hljómsveitin ekki leikið alllengi. Aðsókn á hljómleikana spáir góðu, en nauðsynlegt er að ekki líði allt of langur tími á milli slíkra hljómleikaferða af skiljanlegum ástæðum. Þess má geta, að á þessu ári fór hljómsveitin sína fyrstu hljómleikaferð út fyrir pollinn, þ.e. til Færeyja, eins og hv. þm. er raunar kunnugt af blaðafréttum. Heppnaðist sú för frábærlega vel og var hljómsveitinni ákaflega vel tekið meðal frænda okkar í Færeyjum. Ég tel að ekki verði hjá. því komist að treysta stöðu hljómsveitarinnar og einkum fjárhagsgrundvöll hennar með lagasetningu eitthvað á borð við þá sem þetta frv. fjallar um. En frv. er fremur fáort, byggt upp sem rammi um rekstur og stöðu og snertir minna innra starf. Ég vil þá í stuttu máli greina frá nokkrum helstu efnisatriðum frv. 1. gr. þess kveður á um óbreytt nafn og heimilisfang og að hljómsveitin heyri undir menntmrn. svo sem hún hefur gert. Það breytir hins vegar ekki því, að kjaramál eru eins og önnur slík á sviði fjmrn., og er vikið að því síðar í frv. Í 2. gr. er tilgangurinn með starfi hljómsveitarinnar greindur, sem „er að sjálfsögðu sá að glæða og efla áhuga á æðri tónlist í landinu,“ eins og segir í aths., „veita mönnum þá menntun og gleði sem góðri tónlist er samfara, stuðla að því að hún verði veigamikill þáttur í menningarlífi þjóðarinnar og búa íslenskum hljómlistarmönnum og tónskáldum starfsvettvang. l.eggja ber áherslu á að sem flestir landsmenn geti notið starfs hljómsveitarinnar, t.d. með því að hún efni til hljómleika oft og víða,“ segir enn fremur í þessum aths. Þá er í frv. fjallað um, hver skuli vera greiðsluhlutföll milli aðila þeirra sem standa að rekstri hljómsveitarinnar. Samkv. þeirri skiptingu, sem frvgr. gerir ráð fyrir, fellur meginhluti kostnaðarins eða 75% á ríkissjóð. Ríkisútvarp, Þjóðleikhús, Borgarsjóður Reykjavíkur og bæjarsjóðir nágrannabyggðanna nokkurra bera hins vegar til samans 25%, og gætu síðar bæst í þennan aðilahóp fleiri sveitarfélög. Hér er sem sagt gert ráð fyrir því, að Þjóðleikhúsið verði á ný aðili að Sinfóníuhljómsveitinni og nokkur sveitarfélög hér í nágrenninu bætist í aðilahópinn. Það er rétt að geta þess, að í framkvæmd hefur ríkissjóður talið skemmtanaskattsframlagið hluta af sínu framlagi, en frv. gerir ráð fyrir að skemmtanaskattsframlagið komi nú til greiðslu sameiginlegs kostnaðar við hljómsveitina, en það, sem á vantar, skiptist milli greiðsluaðila. Í frv. er ákvæði um stjórn hljómsveitarinnar og gert er ráð fyrir að hún sé í höndum 5 manna nefndar sem menntmrn. skipar samkv. tilnefningu frá sveitarstjórnum, starfsmannafélagi hljómsveitarinnar, frá fjmrn. og Þjóðleikhúsinu. Þá á útvarpsstjóri sæti í stjórninni samkv. stöðu sinni og er hann jafnframt formaður og fulltrúi menntmrn. Í frv. er ákvæði um ráðningu framkvæmdastjóra og gert ráð fyrir að hann sé ráðinn til fjögurra ára í senn, en endurráðning heimil. Í 6. gr. er fjallað um tölu hljóðfæraleikara og sagt að „stjórn hljómsveitarinnar ræður, að fengnum till. framkvæmdastjóra, allt að 65 hljóðfæraleikara til fastra starfa við hljómsveitina, auk hljómsveitarstjóra, ritara og umsjónarmanns.“ Þetta er hið fasta starfslið sem frv. gerir ráð fyrir. Nú ber að geta þess, að ekki varð fullt samkomulag um þetta atriði í þeirri n. sem undirbjó frv. Pálmi Jónsson og Örn Marinósson gera grein fyrir skoðun sinni á þessu atriði á þskj. II sem prentað er með frv. Segir þar m.a. orðrétt: „Við teljum eðlilegt, að fjöldi hljóðfæraleikara, samkv. 6. gr., sé ákveðinn með afgreiðslu fjárl. hverju sinni.“ Nú má vitanlega deila um það, hver sé eðlilegur og um leið viðráðanlegur fjöldi fastráðinna hljóðfæraleikara við Sinfóníuhljómsveit Íslands - ég meina fjárhagslega viðráðanlegur. Mér er kunnugt um það, að hljómlistarmenn ýmsir telja varhugavert að binda þessa tölu í lögum og of lágt að nefna þá 65. Þeir telja að beri að setja í lögin þó nokkru hærri tölu sem hámark, ef hámark verði sett, og það eins þótt ekki yrði strax farið í þann fjölda hljómlistarmanna. Ég tel hins vegar að rétt sé að fara að till. meiri hl. n. að þessu leyti og setja hámark og hafa það núna 65. Hitt er svo annað mál, hvort menn siðar, þegar við skulum segja ríkissjóði og öðrum aðilum vex fiskur um hrygg, ákveða hærri tölu. En aftur á móti sýnist mér að það sé nánast ekki unnt að fara að till. minni hl. n. og ákveða tölu hljóðfæraleikara í hljómsveitinni árlega um leið og fjárlög eru ráðin. Ég held, að það yrði allt of mikil lausatök og mjög erfiður starfsgrundvöllur fyrir stofnun eins og Sinfóníuhljómsveit Íslands að búa við það fyrirkomulag. Þá er í frv. ákvæði um það, hvernig ákvarða skuli um efnisval, og fleiri slík ákvæði, er varða skipulag starfseminnar. Skal ég nú ekki tefja tímann við að rekja það nánar hér. Ráðgert er að Ríkisútvarpið annist, svo sem verið hefur, skrifstofuhald fyrir hljómsveitina og fái útvarpið eðlilega greiðslu fyrir þetta framlag sitt. Má ætla að að því sé nokkurt hagræði, því að þannig yrði þá komist hjá stofnun nýrrar skrifstofu, en þetta er sem sagt óbreytt frá því sem nú gildir. Ég vil að lokum vekja athygli á því, að áformuð eru með frv. náin og að sumu leyti kannske enn nánari tengsl en áður með þessum þremur menningarstofnunum: Sinfóníuhljómsveitinni, Þjóðleikhúsinu og Ríkisútvarpinu, og ég held að það sé nokkuð þýðingarmikið atriði. Ég vil einnig vekja athygli á því og ég tel það mikilvægt, að samstarf takist um rekstur hljómsveitarinnar með fleiri sveitarfélögum en Reykjavíkurborg einni. Það er eitt höfuðatriði þessa máls að tengja starfsemi Sinfóníuhljómsveitarinnar við byggðir og fólk sem allra víðast um landið sem allra traustustum böndum. Ég tel æskilegt að þetta frv. verði nú tekið til efnislegrar meðferðar hér á Alþ. og afgreiðslu á fyrri hluta þingsins, þannig að niðurstaða liggi fyrir þegar gengið verður frá fjárl. fyrir næsta ár. Ég hygg að við skoðun þessa frv. komi í ljós, að þó að þar kunni að vera ágreiningsatriði, þá er málið ekki flókið í sjálfu sér, þannig að þetta ætti að vera gerlegt. Virðulegi forseti. Ég vil svo leggja til að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til menntmn.

Gylfi Þ. Gíslason Hæstv. forseti. Ég er nákunnugur sögu Sinfóníuhljómsveitar Íslands og starfsemi hennar. Líf hennar hékk á bláþræði, þegar ég tók við forstöðu menntmrn. sumarið 1956. Það tókst sem betur fer þá að bjarga lífi hennar, og hefur tekist til þessa dags ekki aðeins að bjarga lífi hennar, heldur einnig að efla hana stórum, þannig að Sinfóníuhljómsveitin er tvímælalaust orðin einn sterkasti og merkasti þáttur í menningarlífi Íslendinga, - ekki aðeins í tónlistarlífi Íslendinga, heldur í menningarlífi íslensku þjóðarinnar í heild. Þess vegna fagna ég mjög framkomu þessa frv. og mun styðja eindregið að það nái fram að ganga svo tímanlega á þessu þingi, að unnt verði að taka tillit til þessa frv. sem laga þegar gengið verður frá fjárl. fyrir árið 1978, eins og kom fram í máli hæstv. menntmrh. Ég er alveg algerlega samþykkur þeim reglum sem tilgreindar eru í 3. gr. um skiptingu kostnaðar við rekstur Sinfóníuhljómsveitarinnar. Mergur málsins er samt sem áður sá, að það er framtíð hljómsveitarinnar lífsnauðsyn að um hana verði sett lög, þannig að starfsgrundvöllur hennar verði til fulls tryggður. Hann verður ekki tryggður fyrr en lög verða sett um hljómsveitina. Hljómsveitin er orðin svo merkur og sterkur þáttur í íslensku menningarlífi, að það er sjálfsagt að um hana gildi sérstök lög eins og Ríkisútvarpið, Háskólann, söfnin og aðrar merkar menningarstofnanir þjóðarinnar. Það er aðeins eitt atriði í frv. af einstökum atriðum þess sem mig langar til að gera að umtalsefni með örfáum orðum, og það er ákvæði 6. gr. um að stjórn hljómsveitarinnar ráði að fengnum till. framkvæmdastjóra allt að 65 hljóðfæraleikara til fastra starfa við hljómsveitina auk hljómsveitarstjóra, ritara og umsjónarmanns. Hæstv. ráðh. gerði þetta nokkuð að umtalsefni í framsöguræðu sinni áðan og vitnaði til þess, að minni hl, þeirrar n., sem undirbúið hefur frv., þeir Pálmi Jónsson og Örn Marinósson, hafi ekki talið eðlilegt að fjöldi hljóðfæraleikara sé ákveðinn í lögunum sjálfum, heldur tekin afstaða til fjölda hljóðfæraleikaranna við afgreiðslu fjárl. hverju sinni. Ég skil að vísu niðurlagið á ummælum þeirra um þetta efni þannig, að þeir telji hljómsveitina vera óþarflega fjölmenna, ef í lögunum sé sagt að ráða skuli 65 fastráðna hljóðfæraleikara við hljómsveitina, því að þeir segja, með leyfi hæstv, forseta: „Getum við ekki staðið að því að leggja til, að lögfest verði, að við hljómsveitina starfi 65 hljóðfæraleikarar.“ Ég held að þetta þýði að þeir geti ekki lagt til að svo margir hljóðfæraleikarar verði ráðnir fastir við hljómsveitina. Hæstv. ráðh. hefur hins vegar, eins og meiri hl. n. lagði til, tekið upp í 6. gr. frv. að ráða skuli allt að 65 hljóðfæraleikara til fastra starfa við hljómsveitina. Ég tel þetta ekki heppilegt. Ég tel að það sjónarmið, sem minni hl. n. setur fram, að ekki skuli fastbinda töluna í lögum, sé rétt, þó ekki með sömu röksemd og ég þykist mega lesa úr orðum minni hl. n., þ.e.a.s. að talan 65 sé of há, heldur þvert á móti, að reynsla næstu ára kunni að sýna að sú tala kunni að reynast of lág. Ég er ekki að segja, að hún sé of lág á þessu ári, kannske ekki næsta, en ég vara við því að binda tölu starfsmanna ákveðinnar stofnunar í lögum. Það á sér ekki stað, mér vitanlega, um nokkra aðra stofnun, hvorki menningarstofnun né félagsmálastofnun, eða stjórnardeild eða atvinnufyrirtæki, sem ríkið á og rekur eða opinberir aðilar eiga og reka, að starfsmannafjöldi sé bundinn í lögum. Ég minnist þess ekki. Ég held að mér sé óhætt að fullyrða, að þess séu ekki dæmi. Sinfóníuhljómsveitin yrði þá eina stofnunin, a.m.k. eina menningarstofnunin í landinu, þar sem væri ákveðið í lögum að starfsmannafjöldi skyldi vera ákveðinn. Reynslan sýnir að ef hliðstæð ákvæði eru komin inn í lög, þá er mjög tafsamt og veldur oft óþarfa umstangi og deilum að breyta því. Þess vegna hygg ég að hyggilegra væri að hafa í lögum enga fasta tölu hljóðfæraleikara, heldur ákveði fjvn, hverju sinni, um leið og hún ákveður framlag til hljómsveitarinnar, hversu þeir skuli vera margir. Ætti henni að vera treystandi til þess, eins og hún í reynd ákveður fjölda starfsmanna í stjórnarráðinu, fjölda starfsmanna við Háskólann, fjölda starfsmanna við Ríkisútvarpið og þar fram eftir götunum með afgreiðslu sinni á fjárl. hverju sinni. Ég er hræddur um að þessi tala í 6. gr. kunni að verða þróun hljómsveitarinnar fjötur um fót þegar fram í sækir og þess vegna sé ekki hyggilegt að nefna þarna ákveðna tölu. Vil ég beina til hv. menntmn., sem fær frv. þetta til athugunar, að hugleiða þetta atriði alveg sérstaklega, og ég veit að hún mun gera það með velvild. En ég endurtek, að skoðun mín er sú, að svo kunni að fara innan skamms að þetta ákvæði reynist úrelt. Þá þarf að breyta því og það er ekki heppilegt. Hins vegar legg ég áherslu á að ég tel framlagningu frv. engan veginn mega stranda á ágreiningi um þetta atriði, sem ég tel sannarlega vera minni háttar í samanburði við hitt, að Sinfóníuhljómsveit Íslands fái eigin lög til að starfa samkvæmt.



Herra forseti. Það er hverju orði sannara, að mikils er vert fyrir okkur Íslendinga að hafa sinfóníuhljómsveit og sjálfsagt metnaðarmál okkar að halda henni uppi. Manna síðastur mundi ég telja eftir fjármuni sem fara til þess að reka svo ágætt fyrirtæki. En því miður er það svo, að ekki gætir alltaf samræmis í stuðningi hins opinbera við menningarviðleitni í þessu landi. Sums staðar er þar að finna afskaplega mikið ósamræmi. Samkv. þessu frv. og grg. með því hefur Sinfóníuhljómsveit Íslands fengið af opinberu fé árið 1976 rúmlega 135 millj. kr. Og hér er að sjálfsögðu stefnt að því að draga ekki úr framlögum. Það er gott. Í frv. því til fjárl., sem fyrir okkur liggur núna, er gert ráð fyrir beinu ríkisframlagi til Sinfóníuhljómsveitarinnar að upphæð 80 millj, kr. Það er aðeins hluti af því sem hún á að fá, kannske ekki nema helmingur, þegar allt kemur til alls í þessu sama frv. eru ætlaðar til leiklistarstarfsemi í landinu annarrar en starfsemi Þjóðleikhússins 26 millj. Það er aðeins þriðjungurinn af því, sem Sinfóníuhljómsveitin á að fá á fjárlögum núna og aðeins 1/6 kannske af því, sem hún mun sennilega fá allt í allt. Þetta er að mínum dómi ekki gott. Það er gott að Sinfóníuhljómsveitin fái peninga til þess sem hún þarf. En það er slæmt, að til leiklistarstarfseminnar í landinu, áhugastarfseminnar allrar saman, Leikfélags Reykjavíkur og Leikfélags Akureyrar, skuli ekki fara meiri fjármunir en þetta. Ég hika ekkert við að segja það hér, að sú starfsemi er, þrátt fyrir mikla þýðingu Sinfóníuhljómsveitar Íslands, miklu, miklu meira virði fyrir menningu þessarar þjóðar heldur en starfsemi Sinfóníuhljómsveitarinnar. Þar er enda um að ræða starfsemi sem ekki leikur nokkur vafi á að öll þjóðin nýtur. Þar er ekki um að ræða neina menningarlega stéttaskiptingu, þátttakendur í leikhúslífi á Íslandi í dag eru svo að segja allir Íslendingar. Aftur á móti grunar mig, að Sinfóníutónleikana sæki ekki nema tiltölulega mjög fáir. Hæstv. ráðh. sagði hér áðan, og það kemur einnig fram í grg, með þessu frv., að aðsókn að hljómleikum Sinfóníuhljómsveitarinnar hafi verið að aukast. Þeir fara fram, eins og menn vita, í Háskólabíó sem tekur 976 manns í sæti. Eins og segir í grg. hefur húsið yfirleitt verið þéttsetið. Nú langar mig að vita: Hvaða fólk er þetta? Það er hægt að kanna það. Þetta er iðulega kannað í sambandi við menningarstarfsemi víða í löndum. Ég veit t.d. að Þjóðleikhús Breta kannaði það ekki alls fyrir löngu, hve margir væru verkamenn eða fólk af því tagi sem Bretar nefna „manual workers“, þar með eru taldir iðnaðarmenn, hve stór prósenta af því fólki sækti Þjóðleikhús Breta. Og könnunin leiddi í ljós, að það var aðeins 1%. Þetta var við fyrstu könnun. Síðan fór fram könnun, held ég, tveim árum seinna, og þá hafði verið reynt mjög til þess að auka aðild þessa fólks að þessu menningarstarfi, auka aðsókn þess að leikhúsinu. Þá er það orðið 1.5%. Ég vil segja hér, að ef niðurstaðan yrði sú, að þessir 976, sem sækja tónleika Sinfóníuhljómsveitarinnar hér í Reykjavík, væru yfirleitt hinir sömu 976, þá get ég ekki sagt að þar sé um að ræða almenna þátttöku á þessu sviði menningarlífsins. Athugun á þessu ætti að vera auðveld. Og ef niðurstaðan verður sú, að þarna komi ekkert við sögu tilteknar stéttir og kannske þær sem fjölmennastar eru, þá sýnist mér að gera þurfi eitthvað til þess að auka aðild þeirra stétta, kenna þeim að meta þetta ágæta starf. Það er rétt, að Sinfóníuhljómsveitin hefur stundum farið út á landsbyggðina. Og gott er að heyra hæstv. ráðh. leggja áherslu á það hér, að gjarnan mætti auka það. Sannleikurinn er sá, að sú starfsemi, sá þáttur í starfsemi Sinfóníuhljómsveitar Íslands hefur hvergi nærri verið nógu mikill. Ég þekki þetta í Borgarfirði. Við höfum þar tónlistarfélag. Og það vantar ekki að tónleikar Sinfóníuhljómsveitarinnar vekja þar mikla athygli, mikla gleði, mikla ánægju, það er mikil aðsókn að þeim. Þar þarf enga sérstaka könnun til þess að átta sig á því, að þar kemur allra stétta fólk. Mér er nær að halda, að í starfsemi Sinfóníuhljómsveitar Íslands sé þessi þátturinn mikilvægastur, þarna fái hún í salinn það fólk sem kannske mestu skiptir að komi á sinfóníutónleika. Þetta þarf að auka, segi ég. Og í leiðinni vil ég láta í ljós furðu mína yfir þeim kveðjum sem við Borgfirðingar fengum í fyrra, þegar verið var að halda listahátíð með pomp og prakt hér í Reykjavík. Sinfóníuhljómsveitin átti þá samkv. áður gerðu samkomulagi að koma til okkar. En listahátíð í Reykjavík er mikill viðburður, mestur listaviðburður hér á Íslandi. Ekkert er til sparað, eins og allir vita, og ekkert vafamál, að þar gerist margt gott. Þar er vakin athygli á menningarstarfsemi þessarar þjóðar. En spyrja má aftur hvort hinir 976 á sinfóníutónleikum á listahátíð séu ekki e.t.v. hinir sömu og á öllum öðrum sinfóníutónleikum. Er skemmst frá því að segja, að þann dag, sem við Borgfirðingar áttum að fá Sinfóníuhljómsveitina gat hún því miður ekki komið. Hún ver önnum kafin við listahátíð í Reykjavík. Við fengum í staðinn ágætan kór, kór Menntaskólans hér við Hamrahlíð. En það var ekki Sinfóníuhljómsveitin. Ég ítreka það sem ég sagði í upphafi, að ég tel það mikils virði að hér starfi Sinfóníuhljómsveit. Og einmitt vegna þess að hún fær opinberan styrk, svona mikinn opinberan styrk, þá er sjálfsagt að við gerum til hennar miklar kröfur. Ferðir Sinfóníuhljómsveitarinnar út á landsbyggðina skipta miklu máli fyrir okkur sem þar eigum heima. En einn er sá hængurinn á þeim ferðum; eins og líka leikferðum atvinnuleikhúsanna, að þessar leikferðir eru yfirleitt ekki farnar nema á sumrin. Sinfóníuhljómsveitin hefur yfirleitt bundið sig við þann árstíma með ferðir sínar út á landsbyggðina. En hún á líka að heimsækja okkur í skammdeginu. Og það eiga líka leikflokkarnir að gera. Í skammdeginu er þetta enn meira virði fyrir fólkið úti á landsbyggðinni heldur en í dýrð sumarsins. Í skammdeginu mundi landsbyggðarfólkið kunna góðum listamönnum enn meiri aufúsu. Úr því ég kvaddi mér hljóðs í sambandi við þetta mál, þá hlýt ég að láta í ljós nokkur vonbrigði, ekki vegna starfsemi Sinfóníuhljómsveitarinnar sem slíkrar, heldur hins, að hún skuli ekki hafa vakið upp meiri viðleitni hjá íslenskum tónskáldum heldur en raun hefur á orðið, viðleitni til að semja tónverk sem samboðin væru svo ágætri hljómsveit. Þar er mikill munur á að því er varðar leikritun. Eins og öllum má vera ljóst, stendur hún nú með miklum blóma í þessu landi. Höfundar úti á landsbyggðinni eru jafnvel sjálfir farnir að semja þar fyrir sín leikfélög. Þannig á þetta að vera. Mér liggur við að segja: til þessa er einmitt leikurinn gerður. Við eigum sjálfir að annast sköpunarstarfið á sem flestum sviðum. Þeim mun fleiri íslensk tónverk sem Sinfóníuhljómsveitin býður upp á, góð íslensk tónverk, þeim mun betra. Við eigum ekki endilega að sækja í því efni allt til þeirra hinna útlendu meistara, sem eru flestir hverjir dauðir.



Herra forseti. Ég skal nú ekki verða langorður um þetta frv. Það er nokkuð ljóst að frv. fer til n. sem ég á sæti í, og ég mun sem formaður þeirrar n, reyna að beita mér fyrir því, að þetta mál verði þar rækilega rætt, og ég vona, að svo megi takast að nm það verði samkomulag að afgreiða það sem lög. Þó að það sé kannske stórt orð að vera að tala um tímamót í þessu tilfelli, vegna þess að Sinfóníuhljómsveitin er staðreynd og hefði sjálfsagt lifað áfram án þessa lagafrv. eða laga, ef að I. verður, þá er þetta eigi að síður mjög merkur áfangi í sögu Sinfóníuhljómsveitarinnar, sem sjálfsagt er fyrir okkur alþm. að taka vel eftir og reyna að setja okkur inn í. Ég álít að þær hugleiðingar sem hv. síðasti ræðumaður var hér með, hafi vissulega verið mjög athyglisverðar og margt af því ágætt og eðlilegt að benda á. Ég er honum t.d. alveg sammála um það, að stuðningur við leiklist í landinu þarf að vera miklu meiri en nú er, ekki síst við leiklistaráhuga almennings eða réttara sagt við áhugamannaleikhúsin eða áhugamannaleikfélögin, og einnig kemur það til, sem ég þekki nokkuð vel til og ber fyrir brjósti, leikhúsið á Akureyri, að það þarf sannarlega miklu meiri stuðnings við ef það á að geta haldið í horfi. Mér er nú einhvern veginn þannig farið, að ég álít að stuðningur við listastarfsemi almennt í landinu þurfi að vera miklu meiri og eigi að vera miklu meiri en er. Mér hefur alltaf fundist, svo lengi sem ég hef hugleitt þessi mál og ekki síst eftir að ég kom hingað á Alþ., að það sé furðulegt hvernig tekið er hér á menningarmálum almennt. Það er eins og það sé alltaf verið að ræða einhver aukamálefni, ef þau ber á góma, og gert að einhverjum vorkunnarmálum ævinlega ef minnst er hér á eitthvað annað en það daglega þref og þras um kaup og kjör og svokölluð efnahagsmál. Þetta finnst mér ákaflega einkennilegt, og ég hef grun um, satt að segja, að þjóðþing okkar Íslendinga sé að mörgu leyti einsdæmi hvað þetta snertir. Ég fagna því í hvert skipti sem svona mál koma inn í þingið og eru rædd. Jafnvel þó að ég hafi enga löngun til þess að taka upp á því aftur að skrifa z, þá er ég feginn því þegar menn fara að ræða um z og stafsetningu hér á þinginu. Eins og fram hefur komið hjá mörgum öðrum ágætum þm., álít ég það engan veginn neitt vandræðamál eða vorkunnarmál þó að við eyðum einhverjum tíma í þess háttar hugleiðingar, og er satt að segja mikil tilbreyting frá því oft lítilfjörlega og heimskulega snakki sem hér viðgengst um efnahags- og kjaramál. Þess vegna fagna ég þessu frv. og mun persónulega styðja það og beita mér sem formaður í menntmn. fyrir því, að þetta mál nái fram að ganga í öllum meginatriðum. Hv. 9. þm. Reykv. tók hér til máls og studdi þetta frv, í orði og mun auðvitað gera í verki, þó gerði hann athugasemd við 6. gr. um fjölda hljóðfæraleikaranna. Ég held að það sé ekki skaði þó þessi tala sé nefnd, og ég held að það sé ekkert óeðlilegt þó að þessi tala sé nefnd sem fjöldi hljóðfæraleikara í Sinfóníuhljómsveitinni. Eftir því sem fram kemur í grg. með frv. eru nú starfandi í hljómsveitinni 59 hljóðfæraleikarar auk hljómsveitarstjóra, þannig að þarna er um talsverða aukningu að ræða ef þessi tala verður 65. Þarna segir að vísu „allt að“, þannig að hugsanlegt er að þeir verði eitthvað færri. Hins vegar verð ég að lýsa því sem skoðun minni, og ég held að flestir átti sig á því þegar þeir fara að athuga málið, að það er fáránlegt að hugsa sér að fjvn. fari að ákveða hvað margir skuli starfa í Sinfóníuhljómsveitinni á ári hverju. Ég held að þetta sé nú eitthvað það fáránlegasta sem komið hefur upp í svona till., ég verð að segja það. Og hvar haldið þið að slíkt mundi enda? Ef fjvn. ætti að fara að ákveða hvað margir ættu að starfa í hljómsveitinni á hverju ári, hvers vegna á fjvn. þá ekki líka að ákveða tölu starfsmanna í öðrum stofnunum frá ári til árs? Ég spyr. Ég bið menn að athuga það, að þó að þessi till. sé gerð af mikilli ábyrgðartilfinningu og tilfinningu fyrir því að við þurfum að fara vel með fjármál ríkisins, þá er þetta nú jafnframt ákaflega einkennileg till. og satt að segja fáránleg og óframkvæmanleg. Ég held að svona till. mundi aldrei koma fram í þinginu nema af því að um er að ræða menningarmál. En hvað sem því líður, þó að þetta sé að vísu mikið fjárhagsmálefni og dýrt að halda þessu uppi, þá held ég að við verðum að hressa okkur og manna okkur upp í það að halda úti Sinfóníuhljómsveitinni sem starfað hefur nú í aldarfjórðung og vel það og hefur farið vaxandi og sýnt að hún er þess verð að hún sé studd, hún fái að lifa. Ég vona að Alþ. leggist ekki svo lágt að beita sér fyrir því, að dregið verði úr þessari starfsemi eða að einhverju leyti gengið af henni dauðri. Ég er persónulega sannfærður um það, jafnvel þó að erfiðlega gangi nú í efnahagslífinu eins og ævinlega hjá okkur, þá verði þetta ekki það sem veltir ríkissjóði eða veltir þjóðarbúskapnum um koll, þó að við höldum þessari starfsemi áfram. Ég er alveg sannfærður um það, og ég vil bæta því jafnframt við það, sem ég sagði áðan, að ég held að stuðningur við listastarfsemina megi aukast stórlega og eigi að aukast stórlega og að við, sem í stjórnmálum stöndum, verðum að finna einhverja leið til þess að nálgast listamennina í landinu og gefa þeim tækifæri til að njóta sín og til að verða sá þáttur af þjóðlífinu sem þeir ættu að vera. Ég veit að þetta er ekki að öllu leyti auðvelt mál. Hins vegar virðist mér sem áhugamanni um þetta og þó leikmanni, að það sé einhvers konar sambandsleysi á milli ráðamanna þjóðfélagsins og þeirra sem fást við listastarfsemi. Ég held að við þyrftum að finna leið til þess að rjúfa þetta sambandsleysi og koma á betri og greiðari leiðum til samskipta í þessum efnum.