Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Áður en ég vík að því máli sem hér hefur verið hreyft utan dagskrár langar mig til að gera í örstuttu máli að umræðu hvernig hér er að staðið og af hverju mér finnst að virðingu Alþingis sé ekki samboðið hvernig málsmeðferðin er hér nú. Hvort sem mönnum líkar það betur eða verr hefur verið mikill ágreiningur á milli ráðh. í sambandi við framkvæmd á þáltill. frá 21. maí 1981 um lausn á vandamálum vegna eldsneytisgeyma varnarliðsins. Að því, hvort búið sé að jafna þann ágreining eða ekki, kem ég síðar. Þá hefur það verið svo, að við höfum hvorki opnað blöð, opnað fyrir útvarp né sjónvarp öðruvísi en þar hafi verið til svara ráðherrar. Það, sem eftir þeim hefur verið haft, hefur verið m.a. um störf einstakra ráðh, og hafa það verið brigslyrði og svívirðingar. slíkt heyrðum við í sjónvarpinu í gærkvöld, útvarpi í morgun. En þegar svo alþm. óska eftir að fá ráðh. á Alþingi til að gera grein fyrir hvernig þessi mál standa, þá hafa þeir ekki tíma til að vera á þingfundum til að svara eða gefa skýrslu. Ég held, herra forseti, að hér sé um að ræða atriði sem þm. verði að taka rækilega til skoðunar og forsetar Alþingis þurfi mjög að gefa gaum. Það er ekki bara þegar þarf að mynda ríkisstj. að menn verða að muna eftir virðingu Alþingis. Það verður að muna eftir virðingu Alþingis hvern einasta dag. Og ég segi: Það háttalag, sem við höfum þurft að horfa upp á hér í dag, er ekki til þess að auka á virðingu Alþingis. Ráðherrar bera ábyrgð fyrir Alþingi. Það er þar sem þeir eiga að gera grein fyrir málum. En svo koma alþm. til þingfundar kl. 2. Það er búið að óska eftir umr. vegna þess sem ráðherrar hafa sagt í fjölmiðlum. Þá er svarið: Því miður. Þeir hafa ekki tíma. - Þetta held ég að við verðum að taka mjög til skoðunar. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka formanni þingflokks Framsfl., en það kom fram áðan að ekki stóð á honum ásamt með formönnum þingflokka stjórnarandstöðunnar að fá það fram, að þessar umr., sem auðvitað áttu að fara fram strax kl. 2 í dag, gætu hafist eins fljótt og mögulegt var. Ég held einmitt að það sé hlutverk formanna þingflokka, hvort sem það eru þingflokkar stjórnar eða stjórnarandstöðu, að sjá svo um að alþm. þurfi ekki að koma hér til fundar, hlusta í einhvern tíma á ekki neitt, fara svo heim til sín og jafnvel heyra, þegar fréttirnar byrja, einhverjar umsagnir ráðh. - manna sem sögðu ekki orð þegar þingfundir voru. Ég veit ekki hvort alþm. tóku eftir því, að þegar hv. 3. þm. Vestf., Sighvatur Björgvinsson, hafði lokið máli sínu stóð forseti upp og sagði: Ekki eru fleiri á mælendaskrá. - Það var einfaldlega vegna þess að þm. höfðu átt von á að ráðherrar kæmu hér og gerðu grein fyrir þeim málum sem þeir hafa verið að gera grein fyrir í fjölmiðlum að undanförnu. Það var ekki fyrr en þm. var ljóst að þeir ætluðu ekki að láta í sér heyra, að þm. báðu um orðið. Ég vildi í upphafi koma þessu hér að vegna þess að mér er ekki sama um hvernig að þessum málum er staðið. Ég veit að þeir, sem hér eru inni, eru mér allir sammála, og ég vonast til að menn láti slíkt ekki henda aftur. Það er verið að leita álits hæstv. forsrh. á ágreiningsmáli sem uppi hefur verið í ríkisstj. undanfarna daga og á sér kannske mun lengri aðdraganda en menn gera sér grein fyrir. Hann er spurður um hvernig með skuli fara. Hér er um að ræða mjög þýðingarmikið mál fyrir byggðarlögin á Suðurnesjum. Um þá till., sem ágreiningurinn hefur verið um, var samstaða á Alþingi og hæstv. utanrrh. falið fullt og ótakmarkað umboð til að framkvæma það sem þar segir. Það hefur svo verið allt annað uppi á teningnum hjá ýmsum ráðherrum í þessum efnum. Ég ætla ekki að hafa eftir hér þau orð sem þeir hafa sagt. Það hafa verið skipaðar nefndir, og það er öllum ljóst, sem fylgst hafa með þessum málum, að hér hefur annars vegar hæstv. utanrrh. verið að tryggja forræði sitt á þessu máli og aðrir ráðh. að koma í veg fyrir að hæstv. utanrrh. geti komið fram vilja Alþingis sem skýrt kemur fram í þeirri þáltill. sem samþykkt var á Alþingi 21. maí 1981. Ég hafði búist við að hæstv. félmrh. væri viðstaddur á þessum fundi, því að ýmislegt hefur hann látið frá sér fara í þessu máli. Ég veit ekki hvort hæstv. forseti vildi láta athuga hvort hæstv. félmrh. er í húsinu.

Hann er ekki í húsinu. Hann er á framkvæmdastjórnarfundi Alþb.

Hv. þm. Guðrún Helgadóttir, 8. landsk. þm., tilkynnir að hæstv. félmrh. sé á framkvæmdastjórnarfundi hjá Alþb. Má vera að hann sé að gera þar grein fyrir því máli sem hann er ekki reiðubúinn að gera Alþingi grein fyrir. En ég skal ekki tefja umr. með því að bíða eftir hæstv. félmrh. Ég vek athygli á því, sem hæstv. forsrh. sagði í upphafi síns máls, að engar ástæður hefðu verið hingað til til að kveða upp úrskurð um ágreining á milli ráðh. um valdsvið þeirra. Það má vel vera að það, sem hæstv. forsrh. segir hér, sé staðreynd þegar komið er fram yfir hádegi á þessum degi. En þeir, sem hlustuðu í útvarpi á hæstv. utanrrh. í morgun, gerðu sér grein fyrir að það var uppi ágreiningur um hvert væri valdsvið utanrrh. og félmrh. En af því, sem hæstv. forsrh. hefur sagt í sinni ræðu sem svar, og af því að hæstv. utanrrh. hefur ekki heldur séð ástæðu til að taka til máls, hæstv. félmrh. ekki séð ástæðu til að taka til máls og ekki séð ástæðu til að sitja hér á þingfundi þegar umr. fara fram um þetta mál, þá skil ég það svo að búið sé að jafna þann ágreining sem öllum landslýð er ljóst að hefur verið á milli þriggja ráðh.: annars vegar hæstv. utanrrh. og hins vegar hæstv. félmrh. og hæstv. iðnrh. Engu að síður hafði ég átt von á að hæstv. utanrrh., sem veit að hann nýtur stuðnings mikils meiri hl. Alþingis, meiri hl. utanrmn„ að einum hv. þm. þar undanskildum, - hann nýtur stuðnings þriggja þingflokka til að framkvæma þá þál. sem ég gat um áðan, - að hann gæfi skýrslu og gerði þingheimi grein fyrir því, að nú væri búið að jafna þennan ágreining, það þyrfti engan úrskurð hæstv. forsrh., hefði ekki komið til hans, og utanrrh. hefði óskorað forræði til að framkvæma vilja Alþingis, um það væri enginn ágreiningur lengur. Ég átti von á að hæstv. utanrrh. gæfi þó ekki væri nema örstutta skýrslu hér á Alþingi einmitt nú, eftir að hæstv. forsrh. lýsti yfir að ekkert tilefni hefði verið til þess í ríkisstj. að kveða upp úrskurð um ágreining á milli ráðh. Ég vil nú mælast til þess við hæstv. utanrrh., að hann staðfesti það sem hæstv. forsrh. sagði áðan, að ágreiningurinn væri enginn, sem þyrfti að kveða upp úrskurð um, og hann færi því með óskorað vald til að framkvæma vilja Alþingis. Það kom fram í ræðu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar að hann óskaði eftir að hæstv. utanrrh. gæfi skýrslu um þetta mál síðar. En ég vil undirstrika það sem ég sagði áðan, að vissulega væri þýðingarmikið fyrir okkur að heyra frá hæstv. utanrrh. að hann vissi ekki til að neinn ágreiningur væri hér á ferðinni. Það þýddi að búið væri að jafna það sem tvímælalaust var ágreiningur annars vegar á milli hans sem utanrrh. og hins vegar starfsbræðra hans. Ég hefði viljað spyrja hæstv. félmrh. hvort þetta væri ekki rétt skilið og ekki væri af hans hálfu neinn ágreiningur lengur. Hæstv. iðnrh. gekk í salinn áðan, en út úr honum jafnfljótt aftur. Það væri sjálfsagt að spyrja hann hvort þetta mál væri ekki úr heiminum. Hann hafði tekið ákvarðanir sem geta haft viss áhrif til að draga á langinn það þýðingarmikla mál sem hér hefur verið til umfjöllunar. Ég ætla ekki að fjölyrða meira um það mál sem vakin var hér athygli á og er til umræðu utan dagskrár. Ég undirstrika það, sem fram hefur komið hjá öðrum ræðumönnum um fullan stuðning við störf utanrrh. um framkvæmd þessarar þál., og vonast til að hugleiðingar mínar eftir svar hæstv. forsrh. séu réttar, að hæstv. utanrrh. hafi fullt og óskorað umboð, það sé enginn ágreiningur lengur og þess vegna hafi ekki verið ástæða til að kveða upp neinn úrskurð samkv. þeirri reglugerð sem gildir um Stjórnarráð Íslands.



Ég vil leiðrétta misskilning sem kom fram í máli hv. 1. þm. Reykn. í upphafi hans máls um ástæður fyrir tímasetningu umr. Hv. 3. þm. Vestf„ formaður þingflokks Alþfl„ kom að máli við mig í gær og óskaði eftir að fá að ræða utan dagskrár hér á Alþingi í dag um fyrirspurn til forsrh. Þá var búið að ákveða venjulega dagskrá á tveim fundum sameinaðs Alþingis. Á fyrri fundi voru 18 fsp, sem bornar höfðu verið fram á þinglegan hátt. Ég hef reynt að láta þær ekki víkja fyrir óformlegum umr. utan dagskrár og sagði því hv. 3. þm. Vestf. strax að ég mundi reyna að verða við ósk hans í upphafi síðari fundar. Það hefur komið fram eðlilegur áhugi hjá hv. alþm. á að fá svarað prentuðum fsp. Ég taldi að nokkur tími mundi fara í það í dag, þannig að ef ætti að ákveða einhvern tíma, sem hægt væri að láta umr. fara fram á, yrði það vart fyrr en kl. 5. Á þeirri forsendu ákvað ég að þessar utandagskrárumr. hæfust kl. 5 í dag. Hins vegar kom fram mikill þrýstingur, eins og ég gat um á fyrri fundi, að þær hæfust fyrr, og ekki stóð á forsrh. að svara þá strax. En af þeirri ástæðu, sem ég nefndi áður, gerði ég hlé á þessum umr. til að koma að í upphafi þessa fundar formlegri afgreiðslu á öðrum málum.



Herra forseti. Ég vil taka það fram, að ég tel mér skylt að gefa Alþingi skýrslu um hvernig framvinda þess máls, sem hér er um að ræða, hefur verið og í hvaða horfi það mál er. Það tel ég mér skylt vegna þess að ég hef byggt aðgerðir mínar á þál. frá Alþingi. Ég tel hins vegar ekki rétt eða heppilegt að gefa þá skýrslu í framhaldi af þeim umr. sem hér fara fram, enda var ósk um að ég gerði það síðar við þénanlegt tækifæri. Þess vegna ætla ég ekki nú að fara út í efnislegar umr. um þetta. Út af orðum hv. síðasta ræðumanns um svar hæstv. forsrh. vil ég segja að hæstv. forsrh. neitaði því ekki. að það væri ágreiningur í ríkisstj., enda er það ekkert óeðlilegt og gamalkunnugt fyrirbæri að það er ágreiningur í ríkisstjórnum um ýmiss konar mál, bæði þessari og öðrum. En hæstv. forsrh. sagði að það hefði ekki verið ástæða til að kveða upp neinn úrskurð um það sem hann var spurður um. Menn geta kannske lagt misjafnan skilning í þessi orð. Ég legg minn skilning í þau. Ég er ánægður með þann skilning og læt það gott heita.



Herra forseti. Ég tók eftir því á brosi hæstv. utanrrh., að hann gerði sér fulla grein fyrir hvar fiskur liggur undir steini hjá hæstv. forsrh. þegar hann kemur sér undan að svara. Ég hafði svolítið gaman af því satt að segja og hef alltaf gaman af því þegar hæstv. utanrrh. skensar þá, sem eiga það skilið, og klappar þeim góðlátlega á kinnina, eins og hann gerði núna við hæstv. forsrh. Auðvitað veit hæstv. forsrh. vel að með því að neita að svara spurningunni, sem var fram borin, er hann að taka undir þær ásakanir sem komið hafa fram á embættisfærslu hæstv. utanrrh. Það er alveg augljóst mál. Við skulum aðeins rifja upp þá spurningu sem fram er borin, með leyfi hæstv. forseta - og ekki síður hæstv. forsrh. Það er alltaf gaman að geta spurt hann þegar hann er við. Spurningin er svona: Hefur utanrrh. tekið einhverjar þær ákvarðanir í svonefndu Helguvíkurmáli sem falla utan valdsviðs ráðh.? Af hverju er spurt? Það er spurt vegna þess að ráðh. í ríkisstj. fullyrðir í fjölmiðlum dag eftir dag að utanrrh. hafi brotið lög og reglugerðir. Þess vegna er spurt. Síðan er spurt hér á Alþingi hvort hæstv. forsrh. beri það traust til síns utanrrh. að hann þori að lýsa hér yfir að hann hafi ekki brotið landslög. Það er allt og sumt. Við erum að spyrja hæstv. forsrh. að þessu. Hefur utanrrh. tekið einhverjar þær ákvarðanir í svonefndu Helguvíkurmáli sem falla utan valdsviðs ráðh.? Við erum að spyrja hæstv. forsrh. að því, hvort ummæli félmrh. í Þjóðviljanum í dag séu rétt. Í Þjóðviljanum í dag segir svo eftir félmrh., sem er á framkvæmdastjórnarfundi hjá Alþb. - er það ekki rétt? - með leyfi hæstv. forsrh. og forseta: „Þessi mál verða ekki til lykta leidd þótt utanrrh. komi með yfirlýsingar um valdníðslu annarra ráðuneyta og gefi út reglugerðir er brjóta í bága við gildandi reglugerðir. Orð Ólafs Jóhannessonar gilda ekki sem lög á Íslandi.“ Þarna segir félmrh. að hæstv. utanrrh. hafi gefið út reglugerðir er brjóti í bága við gildandi reglugerðir. Og hæstv. félmrh. segir enn fremur: „Ég held ég verði að taka mér í munn fyrri yfirlýsingu utanrrh. og segja að þessi vinnubrögð séu markleysa. Þessi reglugerð er sett viku eftir að ný reglugerð var gefin út, sem öll sveitarfélög, sem eiga lögsögu á varnarsvæðunum, áttu aðild að. Sú reglugerð átti ekki að koma utanrrh. á óvart, þar sem hún var kynnt í ríkisstj. fyrir nokkrum vikum. Sú reglugerð hafði fulla stoð í reglum og venjum, og því er þetta offors algerlega fráleitt.“ Það er þar með ekki það einasta sem hæstv. félmrh. fullyrðir að hæstv. utanrrh. hafi brotið af sér í sinni embættisfærslu, heldur fullyrðir hann að ríkisstj. standi á bak við ummæli sín. Þetta mál er svo hart sótt af ráðherrum Alþb. að þingflokkur Framsfl. sá ástæðu til þess í gær að gefa út sérstaka traustsyfirlýsingu á utanrrh. Að vísu er traustyfirlýsingin stutt. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forsrh. og forseta: „Þingflokkur Framsfl. lýsir fyllsta stuðningi við meðferð utanrrh. á Helguvíkurmálinu.“ Ég hygg að það sé ekki oft sem þingflokkar hafa séð ástæðu til að gefa slíka traustsyfirlýsingu á sinn ráðh.

Við erum alltaf að hæla okkar mönnum.

Ég held að formaður þingflokks Framsfl. ætti nú að manna sig upp og koma hingað og lýsa yfir trausti á meðferð utanrrh. síns á málefnum varnarliðsins og Helguvíkurmálinu og fylgja með þeim hætti eftir þeirri traustyfirlýsingu sem var gefin hér niðri í herberginu - eða formaður Framsfl. Kannske hann vildi nú lýsa því yfir hér í ræðustólnum að hann treysti utanrrh. - eða þá hv. 5. þm. Reykn. Ég held að þeir ættu að reyna að lýsa því yfir hér á Alþingi að þeir treysti ráðh. og standi á bak við sinn mann í utanrrn. Það er hálfkjánalegt að það skuli einungis gera sjálfstæðismenn og Alþfl.-menn. Það er náttúrlega betri helmingur Sjálfstfl. Ég tala ekki um hina. Þeir hafa misst tunguna einhverra hluta vegna. Annars talar hæstv. forsrh. svo fallegt mál og er svo „sjarmerandi“ í ræðustól að það er synd hvað hann var stuttorður. Mér þykir svo gaman að hlusta á hann. En nú vill hann ekki tala. Nú er farið fram á að hann lýsi yfir stuðningi við utanrrh. Nú er honum það ekki þóknanlegt. Nú á að þegja. Af hverju skyldi hann þegja? Hvaða ástæðu skyldi hann hafa til að þegja? Er hann að reyna að fiska í gruggugu vatni? Ekki er það líkt honum. Er hann að hlífa sjálfum sér? Ekki er það líkt honum. Er hann að reyna að koma sér hjá því að svara einhverju óvenjulegu? Ekki er það líkt honum. Fáa menn veit ég eins og hann, sem eru fúsari til þess í erfiðri stöðu að taka á sig byrðarnar og hlífa sér hvergi, standa heldur í fylkingarbrjósti og bera skjöld yfir aðra. Það er hans „karakter“ eins og við sjáum í þessu. Auðvitað er hæstv. forsrh. ekki að hlífa sér. Það er síður en svo. En hvers vegna vill hann þá ekki svara? Af hverju segir hann þá ekki já eða nei? Af hverju dregur hann þetta við sig? Um hvað er hann að hugsa? Er hann kannske í vafa um að hæstv. utanrrh. hafi haldið sig innan síns valdsviðs? Hvað er hæstv. forsrh. að gefa í skyn? Af hverju svarar maðurinn ekki? Já eða nei. Hæstv. forsrh„ já eða nei. Ekki eitt einasta hljóð. Þó veit hann, eins og við vitum öll sem hér erum inni, að ekki er aðeins spurt í dagblöðunum, það er ekki aðeins áhugi á þessu í sjónvarpinu, það er ekki aðeins spurt af fréttamönnum útvarpsins. Ef tveir menn hittast á götu spyrja þeir hvað sé að gerast, hvort hæstv. utanrrh. hafi brotið af sér, farið út fyrir sitt valdsvið, hvort það sé rétt, sem hæstv. félmrh. segir, að hæstv. utanrrh. sé farinn að tapa sér og viti ekki lengur hvað hann geri í rn. Það datt upp úr einum ráðh. áðan í einkasamtali að það væri búið að banna þeim að tala nema hæstv. forsrh„ sem ætlaði að hafa orðið fyrir þeim. Ætli það hafi verið eitt orð „per Stück“, eitthvað slíkt? Ég skal ekki segja um það. En ekki er nú mikil reisnin yfir þessum umr., að það skuli ekki vera hægt að spyrja um það á Alþingi í alvarlegri umr. hvort forsrh. standi á bak við utanrrh. sinn í því sem hann er að gera þegar hann er að fylgja eftir ályktun Alþingis. Ef maður vill tala um þetta mál í alvöru er því ekki að leyna, að það er auðvitað mjög alvarlegt mál. Og það er auðvitað mjög virðingarvert, sem hæstv. utanrrh. sagði áðan, að hann muni gefa Alþingi skýrslu um hvernig þessi mál standa. Þá mun það verða Alþingi sjálft sem dæmir um hans verk. Ég efast ekki um að ef fram fari hér í þingsölum atkvgr. um það á meðal stjórnarandstæðinga, hvort þeir treysti þessum sérstaka ráðh. í hans embættisfærslu, þá mundi koma í ljóst að hann hefði miklu víðari og breiðari stuðning vegna frammistöðu sinnar í sínu rn. en nokkur annar ráðh. í þessari ríkisstj. Það segir sína sögu. Hitt er svo ekki nema eftir því stjórnleysi sem gert hefur vart við sig hér í landinu upp á síðkastið, að einföldustu spurningum, sem snerta stjórnarfarið sjálft, sem snerta sjálfa landsstjórnina, vinnubrögð þar og hvort starfað sé í samræmi við lög og reglur, þeim fæst ekki svarað af hæstv. forsrh. Þegar kemur að sjálfum kjarna málsins, hvort lög séu haldin, vill hann ekki svara, hvorki með jái né neii. Þetta er það dapurlega í þessu máli. Það er sitt hvað að vera stundum sniðugur, koma stundum á óvart og vera alvörumaður i sinni pólitík þegar hann býðst til þess að setjast í sæti sjálfs forsrh. Ég verð að segja það sem mína skoðun, eins og þetta mál er rekið, af slíku offorsi sem það er rekið af ráðherrum Alþb., að mér þykir litill sómi að þögninni eins og á stendur. Miklu meiri reisn og miklu meiri drengskapur hefði verið fólginn í því hjá hæstv. forsrh. ef hann hefði tekið af skarið hér í þinginu og haft kjark í sér til að segja hvað honum finnst um hvort hæstv. utanrrh. hafi haldið sig innan síns valdsviðs eða ekki. Um þetta er spurt og við þessu fæst ekki svar. Af hverju? Af því að það er óþægilegt. Það er kjarni málsins. Af því að það er óþægilegt. 

Við gerðum það í gær.

Þeir ættu að gera það í ræðustólnum. Það væri meiri drengskapur fólginn í því. Ef maður veltir svo fyrir sér hvað það er sem t.d. varaformaður Alþb. brigslar hæstv. utanrrh. um, þá má lesa það í leiðara Þjóðviljans í dag að honum er brigslað um að hlaupa til stóra frænda vestur í Ameríku þegar honum finnst á hallað hér á landi. Í þessum brigslyrðum í Þjóðviljanum eru auðvitað fólgin viss landráðabrigsl, að hæstv. utanrrh. sé óþjóðhollur maður. Miklu fremur en allt annað gæfi það flokksbræðrum hans hér í þinginu tilefni til að lýsa því enn yfir skýrt og skorinort, að þeir beri fullt traust til hans í þessum málum og til embættisfærslu hans yfirleitt. Eins og ég sagði áðan veit ég ekkert dæmi þess nema þetta, að þingflokkur hafi séð ástæðu til að lýsa yfir trausti sínu á einum af ráðherrum sínum með sama hætti og Framsfl. gerði í gær. Það sýnir okkur auðvitað að framsóknarmenn meta ásakanirnar á hæstv. utanrrh. með allt öðrum og miklu alvarlegri hætti en hæstv. forsrh. virðist gera. Hann virðist lita svo á að hér sé venjulegt gamanmál á ferðinni sem hægt sé að hrista af sér eins og flugu. En auðvitað sækir þetta mál aftur á. Auðvitað hlýtur að koma að því að hann og aðrir menn, sem sitja í núv. ríkisstj., verða að svara til um hvernig þeim finnst þetta mál vaxið og hvernig þeim finnst hæstv. utanrrh. standa í sinni stöðu. Það er kjarni þessa máls. Auðvitað er ekki ástæða til að hafa um þetta mörg fleiri orð. Við vitum öll, sem hér erum inni, að hæstv. forsrh. mun ekki svara þessari spurningu. Hann mun koma sér hjá því. Hann mun láta aðra geta í eyðurnar um það, hvers vegna hann kemur sér hjá því. Hæstv. utanrrh. sagði brosandi áðan að hann mæti þetta svar á sinn hátt og væri ánægður með það. Ég segi nú eins og hæstv. utanrrh. Ég met þetta svar hæstv. forsrh. líka á minn hátt og það gerir allur þingheimur, og ég segi að það breytir ekki þeirri skoðun sem ég hafði áður á manninum.



Herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að öll íslenska þjóðin hefur að undanförnu horft upp á hrikalegar árásir Alþb. og þó einkum formanns þess Svavars Gestssonar, á utanrrh. Ég held að það verði að teljast í hæsta máta merkilegt og líklega einsdæmi að hæstv. forsrh. skuli ekki verja utanrrh. sinn, og jafnvel þó að hæstv. utanrrh. láti sér vel líka yfirlýsingarleysið, segi það, er áreiðanlega mjög æskilegt að stuðningur forsrh. við utanrrh. landsins liggi skýrt fyrir. Til þessa hafa forsrh. gefist mörg tilefni á undanförnum dögum, en síðasta tilefnið og tækifærið, sem hann hefur fengið, er í þessum umr. Þessi ræðustóll hefði náttúrlega verið góður vettvangur fyrir slíka yfirlýsingu. Mér finnst það einkar eftirtektarvert, að hæstv. forsrh., fyrrum varaformaður Sjálfstfl., skuli ekki sjá ástæðu til eða ekki treysta sér til að lýsa yfir afdráttarlausum stuðningi við gerðir utanrrh. Þó er utanrrh. að framkvæma vilja Alþingis sem þm. Alþb. áttu reyndar hlut að því að samþykkja fyrir ári. Ég vil í þessu sambandi ítreka stuðning okkar Alþfl.manna við gerðir utanrrh. Það er ekki einungis að við teljum að hann hafi hvergi farið út fyrir valdsvið sitt og hafi fullt vald á þessu máli, heldur einnig að hann hafi farið rétt að og honum reyndar borið skylda til að knýja þetta mál fram. Þeirri skyldu er hann að framfylgja. Ég tel að hann hafi gert það af forsjá og stjórnsemi, og trú mín er sú, að fyrir það muni hann hljóta þakkir. Ég sé ekki ástæðu til að ræða efnisatriði þessa máls. Þau eru öllum kunn. Hér er um að ræða mál, þetta olíugeymamál, sem skiptir miklu fyrir byggðarlögin í Njarðvík og reyndar marga fleiri, og með þessum aðgerðum verður mikilli mengunar- og reyndar eldhættu bægt frá. Ég tel einsýnt, að utanrrh. muni koma þessu máli í höfn, og ég vænti þess, að hann láti ekki árásir Alþb. á sig fá. En það væri líka vonandi að jafnvel tækist til um flugstöðvarbygginguna svo að ekki þurfi að koma til þess að stjórnaraðild Alþb. þýði að 50 millj. dala sé hent út um gluggann, eins og utanrrh. komst að orði í útvarpinu í morgun. Ég vil ítreka að það er fyllsta ástæða til þess, að forsrh. landsins standi við bakið á utanrrh. í þessu máli. Það er ekki gott að forsrh. hafi ekkert til þessara mála að leggja og treystist ekki til að lýsa yfir stuðningi við utanrrh. Ef sá stuðningur forsrh. er í rauninni fyrir hendi ætti ekki að þurfa á honum að standa. Það mundi þá geta valdið misskilningi að þessi stuðningur skuli ekki koma fram á opinberum vettvangi, ekki bara hér á landi, heldur líka á erlendum vettvangi. Þess vegna skora ég á hæstv. forsrh. að lýsa yfir stuðningi sínum við utanrrh. í þessu máli.



Herra forseti. Ég vil taka undir og staðfesta það sem fram kom hjá hv. 1. þm. Reykv. um stuðningsyfirlýsingu við hæstv. utanrrh. í þessum deilum um Helguvíkurmálið svokallaða. En ég vil líka segja að það er hörmulegt, að öll íslenska þjóðin skuli hafa horft á þá deilu undanfarnar vikur. Ekki vil ég taka þátt í því að pína ráðh., hæstv. forsrh. og utanrrh.. til að segja meira en þeir vilja segja. Ég geri mér það alveg ljóst, og mér fannst það koma fram í hinu stutta máli hæstv. utanrrh., að forsrh. er í klípu, má segja, í klemmu, er klemmdur á milli Alþb.-manna annars vegar og hins vegar framsóknarmanna. Þetta eru sterku öflin í ríkisstj. og þar af leiðandi á hann kannske erfitt með að segja eins mikið og hann gjarnan vildi. En báðir eru þessir menn reynsluríkustu stjórnmálamenn Alþingis. En það, sem kemur mér til að standa upp, er að á mér eins og hverjum og einum þm. hvíla ákveðnar skyldur. Það hvíla ákveðnar skyldur á öllum þm. Ljóst er að þm. þriggja þingflokka af fjórum á Alþingi hafa lýst vilja sínum í þessu Helguvíkurmáli. Vilji meiri hluta Alþingis er því ljós. Lítill minni hluti hv. alþm. er andstæður þeim framkvæmdum sem fyrirhugaðar eru á svæði varnarliðsins, þ.e. byggingu olíugeymanna. Það er því alveg ljóst, að framkvæmdirnar verða ekki stöðvaðar því að það væri ólýðræðislegt. Ég vil því, hafandi í huga þær skyldur sem hvíla á hverjum alþm. og Alþingi í heild, fara þess á leit við formann Alþb., hæstv. félmrh., eða annan þann sem getur talað í nafni flokksins, að hann láti hv. Alþingi vita nú við þessar umr., ef hægt er, hvort Alþb. muni slíta stjórnarsamstarfi vegna þessa máls Alþingi ber að sjá landinu fyrir starfhæfri ríkisstjórn. Haldi ráðh. áfram að ræða saman í fjölmiðlum og tala um valdníðslu hvor annars á þann hátt sem verið hefur undanfarið er komið upp vandamál innan ríkisstj. sem hlýtur að gera allt samstarf innan hennar erfitt og ríkisstj. að verulegu leyti óstarfhæfa. Það held ég að hljóti að vera ljóst. Og það er ástand sem hv. Alþingi verður og ber skylda til að láta til sín taka með aðgerðum sem duga því að ríkisstjórn sjálfstæðs ríkis má aldrei starfa með skerta starfsorku. Það held ég að sé öllum ljóst. Deilan er í sjálfu sér í mínum huga um keisarans skegg. Framkvæmdin er nauðsynlegt framfaraspor. Ég undirstrika að þetta er nauðsynlegt framfaraspor. En deilan er pólitíski deilumál og það er flokkspólitísk lífsskoðun þeirra sem eru gegn þátttöku Íslands í varnarbandalagi vestrænna þjóða. Ég styð samvinnu vestrænna þjóða í þessu varnarbandalagi, en hér stangast á lífsskoðanir þeirra, sem styðja varnarbandalag vestrænna þjóða, og hinna, sem vilja ekki styðja það varnarbandalag, eru gegn her í landi. Þeir vilja engar framkvæmdir og þeir líta ekki á það sem framfaraspor að byggja upp hvort það eru olíugeymar eða flugvélaskýli eða hótel eða flugstöð eða hvað það er kallað. Þarna stangast á lífsskoðanir. Ég hef áhyggjur af þessu máli. Ég hef áhyggjur af þeim afleiðingum sem þetta mál getur haft. Hvert leiðir þessi deila? Hvert leiðir hún ríkisstj.? Hvert leiðir hún Alþingi? Út í hvaða fen leiðir hún þjóðina alla? Eins og kom fram hjá hv. 2. þm. Reykn. áðan er öll þjóðin upptekin við þessa deilu og Alþingi ber skylda til að laga þetta mál, koma ástandinu í eðlilegt horf.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður mikið, en ég vil þó hér og nú lýsa yfir fullum stuðningi við ákvarðanir og gjörðir utanrrh. í því máli sem hér er til umræðu utan dagskrár, svokölluðu Helguvíkurmáli. Ég var staddur erlendis þegar þál. sú, er varðar þetta mál, var samþykkt hér á Alþingi í maí s.l., en tel mig þó hafa, áður en ég fór af landi brott, haft nokkur áhrif á að víðtæk samvinna tókst innan utanrmn. um hvernig hún var orðuð. Aðgerðir utanrrh. eru í fullu samræmi við þá þál. og í fullu samráði við heimamenn, og mun það vera eitt af fáum tilfellum þar sem heimamenn, þ.e. sveitarstjórnir á Suðurnesjum, fá tækifæri til að hafa áhrif á gang þeirra mála á frumstigi. Í sambandi við lausn á þessu mikla vandamáli hefur farið fram könnun bæði á vegum innlendra og erlendra aðila, og er það niðurstaða þeirra kannana, að sú lausn, sem nú er ákveðin, sé heppilegust. Vegna umræðna um að hafa olíulöndunina á eða við Vatnsnesið, þ.e. á svipuðum slóðum og var þangað til bryggja, sem þar var, fauk í ofviðri fyrr í vetur, held ég að mér sé óhætt að fullyrða að mikill meiri hluti íbúanna í Keflavík - og reyndar víðar á Suðurnesjum - telji það alveg fráleitt af ýmsum ástæðum sem hér verða ekki raktar nú. Ég ætla ekki að fara frekar út í efnisatriði málsins nema sérstakt tilefni gefist til. Hvað varðar ákvarðanir og útgáfu reglugerða um skipulagsmál á Suðurnesjum fullyrði ég að sveitarfélögunum á Suðurnesjum hefur tekist að efla samstarf sín á milli án atbeina ofan frá, þ.e. frá ríkisvaldinu. Enn fremur treysti ég engum manni betur til að túlka lög og stjórnskipunarrétt en núv. hæstv. utanrrh. Ólafi Jóhannessyni. Bæjarstjórn Keflavíkur hefur á fundi sínum 9. þ. m. samþykkt að tillögu bæjarráðs Keflavíkur drög að samningi við varnarmáladeild utanrrn. varðandi framkvæmdir í og við Helguvík. Það voru átta bæjarfulltrúar Alþfl., Framsfl. og Sjálfstfl. sem stóðu að þeirri samþykkt gegn einu atkvæði bæjarfulltrúa Alþb. Ég til rétt að lesa hér upp bókun þá er þessir átta bæjarfulltrúar gerðu er þeir samþykktu samningsdrögin, því að ég held að bókunin túlki og skýri viðhorf heimamanna nokkru betur en ég gæti í jafnmörgum orðum. Bókunin er svona: „Í allmörg ár hafa vandamál þau, sem stafa af staðsetningu olíubirgðastöðvar varnarliðsins, verið til umræðu í bæjarráðunum í Keflavík og Njarðvík. Umræðan hefur beinst að mengunarhættu, skipulagsmálum og landflutningum á olíu. Vegna vandamáls þessa skipaði utanrrh. nefnd til að kanna og gera tillögur um staðarval olíuuppskipunarhafnar. Á sameiginlegum fundi bæjarráðanna var fallist á tillögur nefndarinnar um að heppilegasta staðsetning hafnarinnar væri í Helguvík. Á grundvelli þeirrar samþykktar hafa nú náðst samningar við varnarmáladeild varðandi framkvæmd málsins og leggjum við áherslu á eftirfarandi atriði: 1. Gagnstætt því, sem áður hefur tíðkast, hefur undirbúningur þessa máls verið unninn í samráði við heimamenn og það tryggt, að þeir geti fylgst með hönnun og framkvæmdum og komið þar að sínum skoðunum. 2. Öll mannvirki skulu uppfylla ströngustu kröfur um búnað og frágang samkv. íslenskum lögum. 3. Umsjón, afgreiðsla og öll öryggisgæsla á hafnarsvæðinu verður í höndum íslenskra aðila. 4. Staðið verður þannig að framkvæmdum, að þær komi að sem fyllstum notum við frekari hafnargerð í Helguvík, og íslenskum olíufélögum verða heimiluð afnot hafnargarðs og bygging löndunarbúnaðar þar ef þau óska þess. 5. Það landrými innan bæjarmarka Keflavíkur, sem varnarmáladeild fær til afnota vegna framkvæmdanna, er aðeins ræma meðfram bjargbrún norðan Helguvíkur, utan þess svæðis sem nokkrar líkur eru á að nýtilegt hefði verið til skipulagðrar byggðar. Sem endurgjald fær Keflavíkurbær hins vegar til afnota ca. 100 hektara landspildu sem bærinn hefur áður falast eftir afnotum af vegna þarfa sjávarútvegsins. 6. Með samningi þessum teljum við að fengist hafið viðunandi lausn á mengunar- slysa- og skipulagsvandamálum, en leggjum jafnframt áherslu á þá brýnu nauðsyn, að öllum þungaflutningum til og frá varnarliðinu verði létt af Reykjanesbraut vegna aukinnar slysahættu í sívaxandi umferð um veginn. 7. Í samþykkt bæjarstjórnar frá 2. febr. s.l. var lögð á það áhersla, að hafnarmannvirki, sem byggð yrðu af varnarliðinu í Helguvík, og hafnarsvæðið yrðu ávallt í umsjón og eigu heimamanna. Þetta var gert vegna þess að við töldum óeðlilegt að samgöngumannvirki á Íslandi væru í eigu erlendra aðila. Samþykkt þessi hefur sætt gagnrýni íslenskra stjórnvalda og hefur félmrh. gagnrýnt þessa samþykkt sérstaklega. Við föllumst því á að með eignaraðildina verði farið eftir varnarsamningnum, enda verði meginhluti hafnarsvæðisins eftir sem áður til ráðstöfunar fyrir heimamenn.“ Ég fullyrði að þetta speglar álit mikils meiri hluta íbúanna í bæjarfélögunum þarna syðra. Til þess að öllu réttlæti sé fullnægt held ég að rétt sé að lesa hér upp bókun Karls Sigurbergssonar bæjarfulltrúa Alþb., svo að allt komi fram sem bókað var um málið á þessum bæjarstjórnarfundi. Hann lét bóka eftirfarandi: „Þar sem ekki hefur verið valin fljótvirkasta leiðin til þess að hamla gegn olíumengun af völdum olíugeyma varnarliðsins og samningsdrög þau, er hér liggja fyrir til afgreiðslu, fela ekki í sér neitt sem réttlætir svo umfangsmikla aukningu umsvifa Bandaríkjahers og NAT0 hér á landi, greiði ég atkvæði gegn fyrsta máli í fundargerð bæjarráðs 4. mars. Jafnframt, þar sem ekki hefur verið til þessa leitað álits annarra aðila um málið í heild, áskil ég mér rétt til að skjóta þessari gerð til löglegra skipulagsyfirvalda.“ Ég ítreka það sem ég sagði áðan: Ég held að sú bókun sem meiri hluti bæjarstjórnar Keflavíkur, átta af níu bæjarfulltrúum, gerði samhljóða varðandi samningsdrögin sem þeir hafa gert við varnarmáladeildina, spegil álit mikils meiri hluta íbúanna á þessu svæði. Herra forseti. Ég ítreka stuðning þingflokks Framsfl. við hæstv. utanrrh. í þessu máli sem öðrum.



Herra forseti. Það er full ástæða til þess að hér sé rætt um valdmörk ráðherra í jafnþýðingarmiklu deilumáli og hér er til umr. utan dagskrár á hinu háa Alþingi. Í þessum umr. hafa talað fulltrúar allra stjórnmálaflokkanna, nú síðast fulltrúi Framsfl. Allir hafa lýst yfir þeirri skoðun sinni, að þeir styðji hæstv. utanrrh. í túlkun hans og aðgerðum. Það vekur því meiri athygli en ella, að enginn fulltrúi Alþb. tekur til máls. Þeir hafa kosið að tala digurbarkalega á síðum Þjóðviljans og brúka þar stór orð um samstarfsmenn sína í ríkisstj. Nú er nýkominn til landsins kjarkmesti þm. Alþb., hv. 11. þm. Reykv., sem jafnan hefur verið fús til að segja sitt álit á málum eins og þessum. Það hefur verið upplýst í þessum umr., að samsæri þagnarinnar gildir hjá hæstv. ráðherrum úr röðum Alþb. Nú reynir á það, hvort hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, sem er nefndarmaður í utanrmn. og formaður þingflokks Alþb., kemur í þennan ræðustól á hinu háa Alþingi og þorir að segja sitt álit á þessum málum eða hvort það er rétt, sem auðvitað flestir eru farnir að hallast að og hv. 1. þm. Reykv: sagði í ræðu sinni í dag, að upphlaup kommúnista í þessu máli sé sýndarmennskan einber og eingöngu til þess gerð að höfða til þess fylgis sem tekur þátt í störfum svokallaðra herstöðvaandstæðinga. Þetta er þá gert vegna þess að Alþb. er í þeirri stöðu nú, að fylgi landsmanna hverfur frá því, þeir eiga í erfiðleikum alls staðar þar sem þeir hafa þurft að efna til prófkjörs fyrir sveitarstjórnarkosningar. Færri og færri kaupa Þjóðviljann. Fleiri og fleiri ganga úr flokknum. Það er þess vegna sem forustan í Alþb. kýs við þessar aðstæður að skapa sér stöðu til þess að geta sagt sig úr ríkisstj. ef illa fer í sveitarstjórnarkosningum og ef kjarasamningar verða erfiðir og óþægilegir fyrir forustu Alþb. Það er við þessar aðstæður sem það gerist í dag á hinu háa Alþingi, að jafnvel hv. 11. þm. Reykv., Ólafur Ragnar Grímsson, þorir ekki að taka til máls og lýsa yfir skoðun sinni á þessu máli sem hefur verið stærsta mál á blöðum Þjóðviljans undanfarna daga, þar sem fimm dálka fyrirsagnir hafa birst dag eftir dag. Nú er þagað, einfaldlega vegna þess að þetta upphlaup var upphlaup í Þjóðviljanum, upphlaup í Alþb., eingöngu gert í sýndarmennskuskyni til að styrkja stöðu þeirra ef svo kynni að fara að þeir þyrftu lafhræddir að hverfa úr núv. ríkisstj. Það er þetta sem verður eftirminnilegast við þessar umr. í dag.



Herra forseti. Vegna þeirra umræðna, sem hér hafa orðið, held ég að nauðsynlegt sé að rifja upp hvert er tilefni þessara umræðna. Þingflokkur Alþfl. gerði ályktun í gær um að beina fyrirspurn til mín, og hv. formaður þingflokks Alþfl. óskaði eftir þessum umr. Fyrirspurnin til mín var ein og aðeins ein, hvort ég hefði kveðið upp úrskurð samkv. 8. gr. laga um Stjórnarráð Íslands og að ég greindi þá frá þeim úrskurði. Þessu svaraði ég á þá lund, að slíkur úrskurður hefði ekki verið kveðinn upp og ekki þótt þörf á því. Ef hins vegar til þess kæmi, að úrskurður yrði kveðinn upp samkv. þessari lagagrein, mundi ég skýra opinberlega frá honum. Síðan koma hv. þm. hér hver eftir annan og deila á mig fyrir að ég hafi ekki svarað hinum og þessum fyrirspurnum sem þeir láta koma fram í ræðum sínum hér utan dagskrár. Hv. þm. verða að gera sér grein fyrir því, hvert er tilefni umr. og að fyrirspurninni hefur verið svarað. Varðandi það mál að öðru leyti sem hér hefur verið rætt, svokallað Helguvíkurmál, hefur hæstv. utanrrh. gert ríkisstj. ítarlega grein fyrir gangi þess máls. Það hefur verið rætt í ríkisstj. á fleiri fundum en einum og verður áfram. Ég ætla að það sé ekki algengt að forsrh. sé í umr. á Alþingi krafinn sagna um það, hvort hann beri traust til einstakra ráðh. í ríkisstj. En vegna þess, að hv. formaður Alþfl. hefur sérstaklega beint slíkri fsp. til mín, og til þess að fyrirbyggja að það verði rangtúlkað í málgögnum stjórnarandstæðinga ef ég svara ekki, þá vil ég taka það fram, að ég taldi mikinn feng og styrk fyrir ríkisstj„ þegar Ólafur Jóhannesson féllst á að taka að sér stjórn utanríkismála við myndun núv. ríkisstj., og að hæstv. utanrrh. hefur notið og nýtur trausts forsrh.



Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til þess að fara hér rækilega yfir afstöðu Alþb. til svokallaðs Helguvíkurmáls eða olíugeymamáls. Hún er öllum kunn og ég tel ekki ástæðu til að vera að tefja tímann með því. Ég lagði fram í ríkisstj. í morgun nokkur minnisatriði um þetta mál svo og um stjórnarsamstarfið og stjórnarsáttmálann og ég mun ræða þau mál á vettvangi ríkisstj. Hæstv. forsrh. svaraði fsp frá hv. 3. þm. Vestf. í dag varðandi ágreining sem upp hafi komið um störf einstakra ráðherra. Ég sætti mig vel við þá yfirlýsingu sem hæstv. forsrh. gaf hér í dag, en ljóst er að uppi eru ágreiningsefni og úr þeim verður að skera. Það verður að reyna að leysa þau á vettvangi ríkisstj., og ég er sannfærður um að til þess er yfirleitt fullur vilji. Ég ætla ekki að ræða Helguvíkurmálið, eins og ég sagði, í einstökum atriðum. Ég vildi koma þessu á framfæri, en jafnframt geta þess í þessari stuttu ræðu, að ég er andvígur þeim hugmyndum sem utanrrh. hefur verið með til þessa varðandi lausn á olíugeymavandanum. Ég tel að aðrar lausnir séu betri og heppilegri frá því sjónarmiði að losa íbúa Njarðvíkur og Keflavíkur við þann mengunarvanda sem stafar frá bandaríska hernum, þ.e. olíuhlutann af þeim vanda.



Herra forseti. Ég vil aðeins nefna það, að ég tel nú, eftir síðustu ræðu hæstv. forsrh., að fsp. minni hafi verið svarað. Hæstv. forsrh. hefur nú við umr. loksins gefið þá yfirlýsingu sem eftir var leitað. Hann hefur lýst því yfir, að hann beri fyllsta traust til utanrrh. síns og þá um leið til aðgerða þessa ráðh. í þeim málum sem um er deilt í hæstv. ríkisstj. Úrskurður forsrh. hefur því fallið. Hann hefur gefið efnislegt svar við þeirri fsp. sem ég lagði fram, og ég þakka honum það, þó svo að svarið hefði mátt koma fyrr. En svarið er afdráttarlaust.



Herra forseti. Þeir hafa ekki verið langorðir, hæstv. ráðherrar, í þessum utandagskrárumræðum. Þeim hefur vafist tunga um tönn. Þeir eru bersýnilega mun málglaðari við fjölmiðla en hér á Alþingi. Þeir sýna fjölmiðlum meiri tillitssemi en alþingismönnum. Það er með fádæmum, eftir þær gagnkvæmu árásir sem uppi hafa verið meðal ráðh., gagnkvæmar ásakanir um valdníðslu, valdrán, markleysur og lögbrot, að það komi ráðh. á óvart, eins og hæstv. forsrh.. að þessi ágreiningur meðal háseta hans sé tekinn til meðferðar á Alþingi. Og það er eins og það komi hæstv. forsrh. á óvart að til hans sé beint ýmsum fsp. af því tilefni og öðrum en þeim sem formlega var gert með samþykkt þingflokks Alþfl. Það liggur í augum uppi að þm. eiga rétt á að spyrja ráðh. og þeir eiga rétt á að fá svör ráðh. ef efnislegar upplýsingar eru fyrir hendi. Nú er það mál, sem hér er um að ræða, svo margrætt að það ætti ekki að vefjast fyrir ráðh. og síst af öllu hæstv. forsrh. að svara fsp. sem til hans er beint. Hér hafa menn túlkað svar forsrh. og ég vil túlka það einnig með þeim hætti, sérstaklega með tilvísun í ræðu hæstv. utanrrh. sem kvaðst eftir atvikum vera ánægður með mat sitt á svarinu, að auðvitað felst í því að hæstv. utanrrh. hefur fulla heimild til að halda áfram meðferð málsins samkv. þeim fyrirætlunum sem ráðh. hefur lýst yfir að hann hefði í huga. Það kann þess vegna að velta á því, hvort ráðherrar Alþb. skjóta þessu máli til úrskurðar hæstv. forsrh. eða hvort þeir láta sér lynda að svo haldi fram sem horfir og utanrrh. hefur skýrt þingheimi frá að hann stefni að. Ég tek það fram, að það er vitnisburður um hve mikil alvara fylgir málæði Alþb. utan þings, hvort það muni krefjast slíks úrskurðar eða ekki og lyppast þá niður. Mín skoðun er sú, að Alþb.-ráðherrarnir muni lyppast niður og þetta verði eins og loftbelgur sem stungið er á og fellur til jarðar. En reynslan ein fær svarað því, hvorn kostinn Alþb. velur. Ég vil leggja sérstaka áherslu á að vilji meiri hluta Alþingis er ljós og ef vikið er að einhverju leyti frá honum er það skylda Alþingis að grípa í taumana. En svo mikla athygli sem ýmist fjarvera eða þögn Alþb.-manna gagnstætt venju vekur, þá er eitt athyglisvert, sérstaklega með tilvísun til þess, að formaður Alþb., hæstv. félmrh., var að kvarta yfir því að hafa ekki nægilegan ræðutíma fyrr í dag í spurningatíma. Nú hefur hæstv. forseti Sþ. verið þingmönnum skilningsríkur og umburðarlyndur varðandi ræðutíma í þessum umr. utan dagskrár. Hæstv. félmrh., formaður Alþb., hefur þess vegna ekki orðið að hlíta takmörkun ræðutíma. En þegar hann hefur ræðutíma til umráða hefur hann ekkert að segja. Þessi þögn segir sína sögu. Ég hlustaði á hæstv. utanrrh. í morgun í Morgunvöku og hlýddi á niðurlagsorð hans þar sem hann var, að því er mig minnir, spurður hvort hann héldi að Alþb.-ráðherrarnir segðu af sér. Hann svaraði því neitandi og bætti því við, að gengju þeir út væri það sama og að fyrirfara sér. Þegar ég leit í Morgunblaðið í morgun sá ég eina fyrirsögnina eitthvað á þessa leið: Khomeini ráðleggur Hussein konungi að fremja sjálfsmorð. - Þá varð mér hugsað að betra væri nú að búa á Íslandi en þar eystra. Ólíkt sýndi Ólafur Jóhannesson miklu meiri mannúð en Khomeini. Khomeini ráðleggur Hussein að fremja sjálfsmorð, en Ólafur Jóhannesson varar Alþb.-ráðherrana við að fyrirfara sér.



Herra forseti. Það hefur mikið verið fjallað um þetta mál nú og ekki að ófyrirsynju. En tilefni þess, að ég stend hér upp, er einkum það, að formaður Alþb. kom hér upp áðan og hélt fram að til væri betri lausn á þessu olíugeymamáli en fram hefði komið og verið væri að ræða um hér. Ég vil eindregið mótmæla því. Sannleikurinn er sá, að þetta mál, hvar geymarnir eiga að vera, hvar á að setja þá niður, er búið að rannsaka mjög nákvæmlega og þetta er eini staðurinn á Suðurnesjum þar sem mögulegt er að gera það á þann veg að afstýrt verði olíumengun í framtíðinni. Kröfur íbúanna í Keflavík og Njarðvík um að fjarlægja þessa tanka hafa verið um það að forða bæjarbúum frá olíumengun vatns. Alþb. hefur aftur á móti sett sig upp á móti þessu. Í fyrstu var það á móti því að bætt yrði úr þessari mengunarhættu og fann alls konar tilefni til þess. Síðan barst hvalreki á fjörur þess þar sem forstjóri Olíufélagsins hf. fyrirtækis sem þeir hafa úthrópað sjálfir sem mesta hernámsfyrirtæki norðan Alpafjalla, kemur með tillögu um að flytja geymana ofar í heiðina, þ.e. á þann stað sem gerir það að verkum að hætta á vatnsmengun verður meiri en áður. Þeir grípa þetta og telja það vera lausn á málinu. Er með ólkindum að menn skuli eltast við þetta, og með ólíkindum, að Alþb. skuli taka sér það fyrir hendur, einkum og sér í lagi að verja hagsmuni þessa gróðafyrirtækis sem fyrst og fremst er að hugsa um eigin hag þarna en ekki íbúanna á Suðurnesjum. Það er fyrst og fremst að hugsa um eigin hag, eigin gróða. Það er að koma því til leiðar að það missi ekki spón úr aski sínum. Og Alþb. eitt flokka á Íslandi tekur undir það að þetta hernámsfyrirtæki, eins og Alþb.menn segja sjálfir að sé, fái máli sínu framgengt. Svo er annað undarlegt í þessu máli af hendi Alþb. Þetta er í fyrsta sinn síðan varnarliðið kom hingað sem varnarsvæðið er minnkað. Íbúarnir í Keflavík og Njarðvík fá miklu stærra landssvæði til íbúðarbygginga heldur en þeir láta af hendi, það er um tífalt meira. Alþb.menn eru á móti því líka, hvað sem veldur. Þetta upphlaup í blöðum og undarlegheit Alþb. eru vissulega mikið til umræðu meðal landsmanna. Flestir eða allir sjá að þetta er sýndarmennskan ein. Alþb.menn meina ekkert með þessu, þeir éta þetta auðvitað allt ofan í sig, eins og utanrrh. hefur áður haft á orði varðandi þetta mál. Utanrrh. hefur í þessu máli farið að till. sem var samþykki hér á Alþingi í fyrra, er að framkvæma till. sem var samþykkt hér á Alþingi og Alþb.-menn samþykktu. Þeir samþykktu í raun þessa lausn. Þeir samþykktu að þessu yrði flýtt og þetta yrði framkvæmt. Auðvitað máttu þeir vita að þetta samþykki þeirra kostaði að byggð yrði olíuhöfn á hagkvæmasta staðnum, valinn yrði staður sem yrði utan vatnspottsins en ekki yfir honum. Ég tel að utanrrh. sé að gera rétt í þessu máli. Hann er að framkvæma vilja þingsins og vilja Alþb.-manna líka. Í lokin vil ég spyrja formann Alþb. hvort hann metur þetta mál til stjórnarslita eða hvort honum er nokkur alvara í þessu máli. Ég skil svar forsrh. á þann hátt, að hann hafi lýst yfir að hann styddi utanrrh. í þessu máli eins og við hinir gerum. Þar með er ljóst að félmrh. kemst ekki upp með neinn moðreyk, honum tekst ekki að rugla menn í ríminu varðandi þessi mál. Eftir sitja þeir með það að hafa étið þetta ofan í sig - eða ætla þeir að gera eitthvað annað.



Herra forseti. Þegar vandinn, sem stafar af núverandi olíugeymum bandaríska hersins, var til umr. hér á Alþingi höfðum við þm. Alþb. í samvinnu við núv. varaformann Framsfl. frumkvæði að því, að upphaflegu tillögunni, sem þm. Alþfl. og fleiri höfðu flutt hér um Helguvíkurframkvæmdir, var breytt í meðferð þingsins. Þegar utanrmn. skilaði af sér tillögunni var hún allt önnur en sú tillaga sem upphaflega var lögð fyrir þingið. Upphaflega tillagan fól í sér að í Helguvík yrðu byggðir olíugeymar og gerð höfn í samræmi við sérstaka tillögu sem nefnd hafði skilað. Hins vegar var tillagan, sem afgreidd var hér á Alþingi, á þann veg. að lausnin ætti að bindast eingöngu við mengunarvanda íbúanna á Suðurnesjum. Það kom skýrt fram í umr. á Alþingi um þessa breyttu tillögu, að skilningur Alþb. - og reyndar annarra sem höfðu unnið að þessari breytingu á tillögunni í utanrmn. - var sá, að eingöngu ætti með þessum framkvæmdum að leysa mengunarvanda byggðarlaganna. Nú er hins vegar komið í ljós að hæstv. utanrrh. hefur lagt fram tillögur að hönnun sem eru þó nokkuð annars eðlis en þær tillögur sem tillagan á Alþingi fól í sér. M.a. er í þessum tillögum - samkv. viðtali sem málgagn Framsfl., Tíminn, á við hæstv. utanrrh. í dag - bygging á sérstakri höfn utan varnarsvæðanna svokallaðra sem Bandaríkin og NATO eiga að borga. Ég held ég fari rétt með - ég skal þó ekki fullyrða það, en það mætti athuga það síðar - að það yrði þá fyrsta mannvirkið á Íslandi utan varnarsvæða sem Bandaríkin borguðu. Það er vissulega nokkur nýjung í meðferð þessa máls, að samgönguvirki af þessu lagi, höfn, eigi að greiða af bandarísku fé. Í þessu sambandi vil ég minna á það, að formaður þingflokks Framsfl. sendi frá sér þá yfirlýsingu fyrir nokkrum mánuðum, að það væri samkomulag í núv. ríkisstj. að varðandi herstöðina ríkti óbreytt ástand. „status quo.“ Þessi yfirlýsing formanns þingflokks Framsfl. er nákvæmlega hin sama og sú sem við forsvarsmenn Alþb. höfum gefið í þessu máli. að þetta stjórnarsamstarf væri grundvallað á því, að varðandi herstöðina í Keflavík eða herstöðvarnar annars staðar á landinu yrðu ekki gerðar neinar efnislegar breytingar eða farið út í nemar nýjar meiri háttar framkvæmdir. Það stjórnarsamstarf, sem nú er í landinu, grundvallast á þessum skilningi og það grundvallast á ákveðnum vinnubrögðum og samstarfsháttum sem stjórnaraðilarnir hafa komið sér saman um og gerðu þegar í upphafi til þess að tryggja að meðferð allra mála í ríkisstj. væri með þeim hætti að ríkisstjórnaraðilar gætu vel við unað. Mikið hefur verið rætt um það í þessum umr., sérstaklega af stjórnarandstöðunni, hvort Alþb. ætlaði að fara úr ríkisstj. vegna þessa máls. Vissulega má segja að málflutningur stjórnarandstöðunnar sé nokkuð tvíbentur. Annars vegar flytja menn ræður um það, að ekkert sé að marka Alþb. í þessu máli, þetta hafi allt saman verið sjónarspil vegna kosninga eða prófkjaraúrslita eða einhvers slíks, eins og mátti skilja á varaformanni Sjálfstfl. Á hinn bóginn lýsa menn yfir að ástæða sé til að knýja á um svör við því, hvort þetta mál verði tilefni stjórnarslita. Það er að vísu eitt sem gengur eins og hreinn tónn í gegnum ræður stjórnarandstæðinga hér. Það er hið mikla lof og það mikla traust sem þeir bera til utanrrh. Ég óska hæstv. utanrrh. til hamingju með þessar sérstöku traustsyfirlýsingar, sem stjórnarandstaðan flytur honum hér á Alþingi, og það mikla lof sem hún ber á hann. Það væri vel þess vert að velta því fyrir sér í góðu tómi, jafnvel í einrúmi, hvaða hagsmunir eða hugmyndir kunni að liggja að baki því, þegar stjórnarandstaðan kýs að flytja sérstakan dýrðaróð af þessu lagi um tiltekinn ráðherra í ríkisstj. Hitt verð ég að segja, að það verða ný tíðindi fyrir mig ef það á fyrir Framsfl. að liggja að gerast sérstakur forgönguflokkur um aukin hernaðarumsvif í þessu landi. Framsfl. gerði fyrir um það bil 30 árum kröfu til þess að fá utanríkismálin úr höndum Bjarna Benediktssonar og Sjálfstfl. yfir í hendur Framsfl. og Kristins Guðmundssonar til þess að geta haft betri stjórn á því, með hvaða hætti samskipti hersins og þjóðarinnar væru. Það var mögnuð gangrýni, mikil andstaða innan Framsfl. við þeirri útþenslustefnu hersins sem rekin hafði verið á þeim tíma. Síðan má rekja fjölmörg önnur dæmi í sögu Framsfl. um það, að hann hefur ýmist lýst yfir að herinn ætti að fara eða sérstaklega tekið það fram að hamla beri gegn umsvifum hersins. Ég játa hreinskilningslega að ef Framsfl. ætlar í reynd á næstu mánuðum og misserum að fara að snúa af þessari stefnu og gerast sérstakur forgönguflokkur þess að gífurlega aukin hernaðarumsvif verði í landinu, þá er það vissulega ný staða í íslenskum stjórnmálum og ný staða í sögu Framsfl. Ég lifi hins vegar enn þá í þeirri von, að sú yfirlýsing, sem formaður þingflokks Framsfl. gaf hér fyrir nokkrum mánuðum, um að óbreytt ástand ætti að ríkja í þessum efnum, verði hin rétt mynd af veruleikanum. En ef það reynist ekki og hér verður gengið inn á þá braut að auka hernaðarleg umsvif með stórfelldum hætti, þá er alveg ljóst að þeir, sem í fararbroddi þeirrar göngu ganga, verða þeir sem stefna tilveru þessa ríkisstjórnarsamstarfs í hættu. Upphafsmennirnir, gerendurnir sjálfir, þeir sem skapa hina nýju stefnu, þeir sem skapa atburðarásina, það verða þeir sem þá í reynd rjúfa ríkisstjórnarsamstarfið, en ekki hinir sem vilja ekki una slíkri stefnubreytingu.



Herra forseti. Það er dapurlegt hlutverk, hlutverk hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, formanns þingflokks Alþb., að standa hér upp og hafa í hótunum við samstarfsmenn sína í núv. ríkisstj. Hann sagði að ef breytt yrði um stefnu færu þeir að hugsa sig um. Ég vil minna hv. þm. á það, að hann hefur í ræðum á Alþingi sagt berum orðum að ekki kæmi til greina að Alþb. mundi nokkru sinni samþykkja nema framkvæmd á Keflavíkurflugvelli. Síðan þau orð voru sögð hafa orðið miklar framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli. Það hefur verið unnið þar við flugbrautir, það hafa verið reist flugskýli. Nú er Helguvíkurmálið í fullum gangi, og það er enn þá verið að ræða um flugstöðvarmálið. Ég held að það fari ekkert á milli mála að þær framkvæmdir, sem farið hafa fram og fyrirhugaðar eru, séu einhverjar mestu framkvæmdir sem unnið hefur verið að á Keflavíkurflugvelli um áratugaskeið. Þetta gerist í stjórnartíð Alþb. Ég spyr þess vegna: Hversu langt er hægt að ganga í þessu máli áður en Alþb. stendur við það sem það hefur fullyrt æ ofan í æ? Hér hafa verið færðar fram þakkir til hæstv. utanrrh. Ég segi fyrir mig að mér finnst það ekkert sérstaklega þakkarvert að fylgja fram viljayfirlýsingu hins háa Alþingis, eins og hæstv. utanrrh. hefur gert. En hann er ugglaust meiri maður fyrir að standa uppi í hárinu á þeim mönnum sem standa ekki við það sem þeir hafa sagt. Herra forseti. Ég held að orðið sé tímabært eftir þá löngu umræðu sem hér hefur farið fram í dag að reyna að draga saman í nokkur atriði hvað hefur gerst á þessum langa fundi. Í fyrsta lagi hefur það gerst, að hér hefur komið fram viðurkenning á því, einkum og sér í lagi frá hæstv. félmrh., að innan ríkisstj. sé mikill ágreiningur vegna þessa máls. Félmrh. lét hins vegar í ljós þá skoðun sína, að fyrir hendi væri vilji til þess að leysa þetta mál. Ég hef verið að velta því fyrir mér, hvernig þetta mál verði leyst. Ég sé aðeins tvær leiðir. Önnur er sú, að Alþb. kokgleypi öll stóru orðin undanfarna daga. Hin er sú, að það slíti stjórnarsamstarfi. Aðrar leiðir eru ekki færar. Svo einfalt er þetta mál. Ég vil renna stoðum undir þessar fullyrðingar mínar. Það er ljóst að ágreiningur er innan ríkisstj. í þessu máli og sá ágreiningur er mjög alvarlegur. Utanrrh. hefur ákveðið að halda sínu striki hvað sem tautar og raular. Hann hefur með verkum sínum og ákvörðunum sýnt fram á það, að hann ætlar ekki að láta stöðva sig, hann ætlar að fylgja fram vilja Alþingis í þessu máli. Hæstv. félmrh. og hæstv. iðnrh. eru hins vegar algjörlega á öndverðri skoðun. Fer það ekki fram hjá neinum þm. sem hér hefur hlustað á umr í dag. Þeir telja jafnvel að hæstv. utanrrh. hafi fyrir valdsvið sitt. Í dag er svo spurt og sú spurning borin undir hæstv. forsrh.: Hefur hæstv. utanrrh. farið út fyrir valdsvið sitt? Þetta er kjarninn í þeirri spurningu sem hér var borin fram. Treystir hæstv. forsrh. hæstv. utanrrh.? Og hvað er verið að fá fram með slíkri spurningu? einfaldlega það, að við viljum fá að vita hvort hæstv. forsrh. styður við bak hæstv. utanrrh. í þessu máli. Svo einfalt er þetta. Síðan stendur hæstv. forsrh. hér upp og segir að hann telji það hafa verið styrk og feng fyrir núv. ríkisstj. að fá núv. hæstv. utanrrh. í það einbætti sem hann gegnir. Og hann sagði: „ Utanrrh. hefur notið og nýtur trausts forsrh.“ Hér tel ég því að það komi mjög skýrt fram hjá hæstv. forsrh., að hann styðji hæstv. utanrrh. í þeirri deilu og í því ágreiningsmáli sem hann á í við hæstv. félmrh. og hæstv. iðnrh.  Þá held ég að við séum komnir að kjarna málsins og hann er einfaldlega þessi: Alþb. verður annaðhvort að kyngja því sem það hefur sagt, eins og ég sagði áðan, eða slíta stjórnarsamstarfinu. Aðrir möguleikar eru ekki fyrir hendi eftir öll þau stóru orð sem hér hafa verið sögð. Ég verð einnig að segja það, herra forseti, að mér þótti þögn Alþb. hér framan af í dag vera orðin býsna æpandi. Hæstv. félmrh. bætti nokkuð úr því og kjarkmaðurinn, eins og hann var kallaður hér fyrr í dag, hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, bætti líka dálítið úr þessu. Engu að síður vil ég taka það skýrt fram, að mér finnst afstaða Alþb. í þessu máli öllu vera mjög undarleg. Nú skal ég segja ykkur hvers vegna. Alþb. tekur upp á því í miðri þessari umræðu að grafa upp rúmlega eins árs gamlar tillögur frá Olíufélaginu hf. og leggja til að lagnir verði lagðar og geymar smíðaðir samkv. hugmyndum Olíufélagsins hf. Þessar hugmyndir Olíufélagsins komu auðvitað fram til þess að Olíufélagið gæti styrkt stöðu sína í öllum þeim olíubransa sem á sér stað í kringum varnarliðið og hér á landi yfirleitt. Ég vil greina hv. þingmönnum frá því, m.a. hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni, ef hann ekki veit það, að þetta olíufélag fær á hverju einasta ári um 4 millj. dollara eða 40 millj. nýkr., 4 milljarða gkr., fyrir að leigja varnarliðinu aðstöðu uppi í Hvalfirði. Það er þetta olíufélag sem hv. þm. í Alþb. vilja styðja við bakið á með því að fara eftir tillögum þess í því, hvernig beri að byggja upp olíuleiðslukerfið í kringum Keflavík. Þetta er ekki göfugt hlutverk.

Þetta eru skynsamlegar tillögur.

Þetta er ekki göfugt hlutverk sem Alþb. hefur valið sér. Engu að síður held ég að með því að draga saman það, sem hér hefur verið sagt í dag, í örfá orð hljóti niðurstaðan að verða sú, að hæstv. forsrh. er í ógnarlegri klípu. Ég held jafnvel að hv. þm. Albert Guðmundsson sé mér sammála um þetta, að ráðherrann sé í mikilli klípu. Þess vegna hlýtur þjóðin öll - ekki bara þingheimur - að spyrja þessarar einföldu spurningar: Ætlar Alþb. að viðurkenna valdsvið hæstv. utanrrh. í þessu máli, ætlar það að bakka með hvert einasta atriði sem það hefur sagt? Orð hæstv. utanrrh. í fjölmiðlum og annars staðar gefa ekki annað til kynna en að hann ætli að fylgja sínu máli eftir af hinni mestu alvöru og ekki gefa Alþb. eftir. Þess vegna hlýtur það að vera mjög einföld niðurstaða sem af öllum þessum löngu umr. hér í dag má draga. Hún er þessi: Springi ríkisstj. ekki, kokgleypir Alþb., en kokgleypi Alþb. ekki, þá hangir ríkisstj.

Forsrh. (Gunnar Thoroddsen) Herra forseti. Ég tel ástæðu til vegna ummæla hv. síðasta ræðumanns að benda á grundvallarmisskilning sem kemur fram í hans máli. Ég hélt að hv. þm. eins og öðrum væri kunnugt að það er lögmál lýðræðisins að leita samkomulags og málamiðlunar. Það er einnig lögmál í samsteypustjórnum, að þegar skoðanir þeirra aðila, sem standa að ríkisstj., eru skiptar, þá er reynt í lengstu lög að ná samkomulagi og málamiðlun. Ályktun hans um það, að annars vegar sé ákveðin skoðun og hins vegar önnur ákveðin og ekkert sé til þar á milli, er reginmisskilningur á eðli lýðræðis og samsteypustjórna. Varðandi það mál, sem hér er um að ræða, þá hefur það verið ítarlega rætt í ríkisstj., eins og hefur verið skýrt tekið fram, og verður áfram. Að sjálfsögðu munum við leita að málamiðlun og samkomulagi í þeim deilumálum sem uppi hafa verið.



Herra forseti. Ég hafði kvatt mér hljóðs til að þakka hæstv. forsrh. fyrir að hafa gert einarðlega og vel grein fyrir afstöðu sinni til þess sem hæstv. utanrrh. hefur verið að beita sér fyrir að undanförnu og verið að koma í veg fyrir. En ég veit nú ekki nema hann hafi tekið eitthvað til baka af sinni fyrri ræðu með hinni síðari. Hæstv. utanrrh. er að vinna að því að hrinda í framkvæmd vilja Alþingis, fylgja eftir ályktun Alþingis, eins og hún var samþykkt. Nú skilst mér á hæstv. forsrh. að það sé reginmisskilningur á eðli lýðræðis og samsteypustjórna að ekki sé reynt að leita samkomulags. Í þessum ummælum hæstv. forsrh. felst auðvitað að hann hefur í huga að beita sér fyrir því, að með einhverjum hætti verði dregið úr þeirri ályktun og þeirri ályktun breytt sem Alþingi samþykkti í þessu máli. Það liggur á borðinu. Ég veit af gamalli reynslu að það þýðir ekki að spyrja hvaða hugmyndir hann hefur um það. Ég skal viðurkenna að undir þessum kringumstæðum er rétt af honum að geyma það hjá sér um stund, hvort hann finni lausn á þessu máli. Ég skal ekki gagnrýna það. Hins vegar þakka ég honum fyrir þá hreinskilni að hafa sagt þetta hér í lok umr., því að vitaskuld þýða orð hans ekkert annað en að hugmynd hans sé sú, að ekki verði staðið við ályktun Alþingis eins og hún var samþykkt um þessi mál. Það liggur á borðinu. Ég vil líka vegna þeirra ummæla, sem fram komu hjá hæstv. félmrh., sem er víst farinn á framkvæmdastjórnarfund aftur, og vegna ummæla hv. 11. þm. Reykv. segja það, að nú er svo komið að fyrst talar hæstv. iðnrh. um það í Tímanum, að það hljóti að hrikta í stjórnarsamstarfinu eftir síðustu framvindu mála, og síðan er haft innan gæsalappa, með leyfi hæstv. forseta: „ef Framsfl. ætlar að gera málsmeðferð utanrrh. að sinni.“ Þessi skilaboð eru alveg skýr. Málamiðlunin, sem hæstv. forsrh. talar um, er náttúrlega fólgin í því að hafa áhrif á málsmeðferð utanrrh., breyta henni. Skilaboðin hafa sem sagt komist til skila frá hæstv. iðnrh. Það er ekki hægt að skilja þögn ýmissa ráðh. Framsfl., annarra en hæstv. utanrrh., á annan veg en þann, að þeir telji vitlegast núna að taka þann kostinn að segja sem minnst. Það er sennilega af því að hæstv viðskrh. hefur ekki verið nógu lengi í þingsal. Annars hefði hann kannske verið búinn að segja okkur einhver sannleikskorn því að hann má eiga það að hann er hreinskilinn þegar hann talar hér á annað borð. Nú vil ég aðeins segja það í öðru lagi. að þau ummæli, sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson viðhafði hér áðan, eru náttúrlega mjög alvarleg ef á að taka mark á þeim. Rétt er að hafa það í huga, að þau eru sögð sama daginn og það kemur í Þjóðviljanum að hæstv. félmrh. telji reglugerð utanrrh. markleysu, sama daginn og hæstv. utanrrh. er brigslað um það i Þjóðviljanum, að hann hlaupi til Bandaríkjamanna, þegar halli undan fæti hér heima, og leyti þar skjóls. Síðan segir hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, formaður þingflokks Alþb., að hæstv. utanrrh. sé með stefnu sinni að auka hernaðarumsvif með stórfelldum hætti. Hann talar um að þeir, sem skapi hina nýju stefnu, skapi atburðarásina og að með því að Framsfl. hafi gerst forgönguflokkur um aukin hernaðarumsvif í landinu sé það á hans ábyrgð ef ríkisstjórnarsamstarfið rofni. Þessi orð öll eru náttúrlega sögð í þeim anda að undir engum kringumstæðum geti Alþb. fallist á málsmeðferð hæstv. utanrrh. Ég held að það sé ógjörningur að skilja orð hæstv. félmrh. og orð hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar öðruvísi en svo, að þeir hafi lýst hér yfir í dag að þeir geti undir engum kringumstæðum fallist á málsmeðferð hæstv. utanrrh. Þegar þessi orð eru síðan sett í samhengi við ummæli hæstv. forsrh. áðan verður deginum ljósara að nú á að gera varnar- og öryggismálin enn einu sinni að verslunarvöru í íslenskum stjórnmálum og væri vissulega alvara á ferðum nema vegna þess, eins og margsinnis hefur komið fram raunar, ekki aðeins í þessum umr. hér heldur undanfarin misseri, að varnar- og utanríkismálin eru á hendi þess manns í ríkisstj. sem best er treystandi í þeim efnum vegna sinnar löngu reynslu í stjórnmálum og þeirrar miklu yfirsýnar sem hann hefur um þessi mál. Þetta er í raun það sem kemur út úr þessu. Ég vil svo aðeins segja það að lokum, að ég skil ummæli hæstv. forsrh. um að hann beri fyllsta traust til hæstv. utanrrh. í ljósi hinnar seinni ræðu hæstv. forsrh., skil þau á minn hátt í ljósi hennar. Það hljóta aðrir menn að gera einnig, því að svo mikið er búið að gefa í skyn núna um að grundvöllurinn fyrir þessu stjórnarsamstarfi sé ekki jafnsterkur og áður. Það má vel vera að ríkisstj. takist að tjasla sér saman á nýjan leik, ná einhverju málamyndasamkomulagi, en menn verða auðvitað ekki trúaðir á að það haldi til lengdar. Við getum aðeins rifjað upp hvers vegna. Það er í fyrsta lagi vegna Helguvíkurmálsins. Það er í öðru lagi vegna þeirra atburða sem gerst hafa í sambandi við orkumálin og óþarfi er að rifja upp hér. Svo skal í þriðja lagi nefna þá ringulreið sem ríkir í launamálum og þau miklu átök sem menn búast við á launamarkaðinum nú með vordögum, þegar það er á almannavitorði og menn tala um það opinskátt sín á milli, að forseti Alþýðusambands Íslands stefni í harðar vinnudeilur strax í maímánuði. Það er sem sagt deginum ljósara eftir þessar umr. að alvarlegur brestur er kominn í stjórnarsamstarfið og menn geta ekki eftir þær tekið yfirlýsingar hæstv. forsrh. alvarlega þegar hann segir að á þessari stundu geti hann fullvissað menn um að stjórnarsamstarfið muni haldast til vorsins 1983.



Herra forseti. Aðeins örfá orð vegna ummæla hæstv. forsrh. áðan. Ég þakka honum fyrir vinsamlega ábendingu um að ég ætti að vita hvert væri lögmál lýðræðisins, það væri að leita samkomulags. Ég hafði nokkra hugmynd um þetta atriði, en þakka honum samt fyrir. Í þessum orðum hæstv. forsrh. felst ekkert annað en það, að ætlunin sé að beygja hæstv. utanrrh„ sveigja hann frá þeirri stefnu sem hann hefur tekið í málinu. Öðruvísi er ekki hægt að ná samkomulagi um þetta. Svo einfalt er þetta. Sé það gert er verið að sveigja hann frá þeirri stefnu sem Alþingi hefur samþykkt, og ef það er lýðræði í huga hæstv. forsrh. litum við ekki sömu augum lýðræðið. Sem sagt, ef sú leið er fær, samkomulagsleiðin í þessu máli, verður aðeins ekið að henni frá annarri hlið, þ.e. þeirri hlið að hæstv. utanrrh. verður að sveigja frá þeirri stefnu sem hið háa Alþingi hefur markað í þessu máli. Og þá held ég að færi að fara um ýmsa sem eru trúaðir á lýðræði.



Herra forseti. Ég skoraði á hæstv. forsrh. áðan að láta það koma skýrt fram, að hann stæði við bakið á hæstv. utanrrh. Slík yfirlýsing kom fram frá hæstv. forsrh., en hún stóð heldur skamma hríð. Ég verð að segja að þau ummæli, sem hæstv. forsrh. hafði í seinustu ræðu sinni, þýða það á mínu máli, að hann ætli að beita sér fyrir að breyting verði gerð á málsmeðferð utanrrh. og þá vegna þrýstings og árása Alþb. Þetta tel ég ákaflega miður. Ég trúi í rauninni ekki að hæstv. forsrh. ætli sér með þessum hætti að taka völdin af hæstv. utanrrh. í rauninni að beita sér með þeim hætti að segja í reynd að hæstv. utanrrh. hafi farið út fyrir það umboð sem hann hafi - og ég veit að það er ekki skilningur Alþingis. Mikill meiri hluti alþm., stór meirihluti þjóðarinnar er þeirrar skoðunar, að utanrrh. hafi farið rétt að og hafi fullt vald í þessu máli. Ég ítreka að það er nauðsynlegt, ekki einungis á innlendum vettvangi, heldur líka gagnvart erlendum aðilum, að það liggi skýrt fyrir að hæstv. forsrh. styðji utanrrh. í þessu máli og ætli sér ekki að skerða vald hans eða kúga hann á nokkurn hátt í þessu máli. Ég vænti þess að hæstv. forsrh. geti gefið yfirlýsingu af þessu lagi.



Herra forseti. Aðeins örfá orð í lok þessarar löngu umr. Ég vil leyfa mér að lýsa hneykslan minni á allri þeirri málsmeðferð sem hefur átt sér stað í dag. Ég átti þess kost ekki alls fyrir löngu að sitja kennslustund í smábarnaskóla hér í bæ í ræðumennsku, þar sem kennari var að kenna börnum að vita um hvað þau væru að tala og að halda sig við aðalatriði. Ég er alveg sannfærð um að hv. þingheimur fengi núll í þeim bekk. Ég vil taka undir það sem hæstv. forsrh. hefur sagt hér í dag. Hér hefur verið beint til hans spurningu sem í raun og veru er óþörf og þingið á að geta sagt sér sjálft svarið við. Ég vænti þess, að þingheimur viti að ef hæstv. forsrh. treystir ekki ráðh. sínum hefur hann allt vald til að segja þeim upp störfum og fá sér aðra ráðh. í ráðuneyti sitt. Annað er að ekki er að sjá að þingheimur kunni að lesa. Sú. þál. sem ég er með í höndunum, fjallar um að Alþingi feli utanrrh. að vinna að lausn á vandamálum vegna eldsneytisgeyma varnarliðsins. Það stendur ekki orð um hvaða lausn hann eigi að velja. Vandinn, sem hins vegar hefur verið á ferðinni innan ríkisstj., er hvort öll ríkisstj. felli sig við þá lausn sem hann hefur fundið og gerir tillögu um. Ég held að það fari ekki milli mála, að i ríkisstjórn þriggja stjórnmálaflokka, eins og hæstv. forsrh. réttilega benti á, hlýtur samstarfið að standa og falla með því. hvort lausn finnst á hverju máli. Ef hún finnst ekki hlýtur sú ríkisstjórn auðvitað að vera óstarfhæf og full ástæða til að lýsa á hana vantrausti. Það undrar mig að hér skuli fara fram svo ruglingslegar og ómálefnalegar umr„ sem eru kannske alvarlegar vegna þess að þær fjalla ekki um málið sem deilt er um, heldur fyrst og fremst um hvort Alþb. sé á leiðinni út úr ríkisstjórn. Í fyrsta lagi er auðvitað vonlaust að því verði svarað hér. En hitt er öllu alvarlegra, að Alþingi Íslendinga skuli vera svo kærulaust um samskipti Íslendinga við erlent stórveldi og her þess, að aðalatriðið sé hvort þessi eða hin ríkisstjórnin situr einhverjum mánuðum lengur eða skemur. Það getur vel verið að menn sé farið að lengja eftir ráðherrastólunum, en ég held þó að sem lögkjörnir fulltrúar fólksins í landinu, fólksins á Suðurnesjum, ættu þeir að hafa það útsýni og þá víðsýni til að bera að leggja þessar langanir sínar til hliðar þegar um er að ræða mál sem varðar svo miklu hér á hinu háa Alþingi. Ég vil leyfa mér í nafni þjóðarinnar að víta þingheim fyrir þessar umr. Þær eru henni til skammar og skapraunar. Ég vil vænta þess, að menn gæti sóma síns hér í þingsölum og ræði ekki málefni á svo gáleysislegan hátt. Hér hafa margar siðareglur verið brotnar í dag, m.a. að greint var frá umræðum í hv. utanrmn. þar sem ég sat fund í morgun. Ég harma að þurfa að gera það líka. Þar var beinlínis sagt að hér væru á ferðinni umfangsmestu hernaðarframkvæmdir sem hingað til hefðu átt sér stað hér á landi, og þetta segja menn glottandi til að, eins og það var orðað, „stríða ákveðnum þm.“ Þá held ég að við getum hætt að gera tilraun til að tala í alvöru hér á þinginu. Öllum landslýð er ljóst að málefni, sem fjalla um viðskipti Íslendinga og bandaríska hersins, eru eitt viðkvæmasta mál ríkisstj. Hver sá í ríkisstj. sem æðir áfram í þeim málum án samráðs er auðvitað að storka Alþb. í ríkisstjórnarsamstarfi. Það hljóta allir að vita. Því munum við Alþb.-menn að sjálfsögðu mótmæla. Við erum hins vegar og munum halda áfram að vera tilbúin að vinna í þessari ríkisstjórn. Við treystum því, eins og hæstv. forsrh. sagði réttilega, að á þessu máli finnist lausn. En vitanlega sættum við okkur aldrei við að einhver einn ráðh. sigli þar hraðbyri að því markmiði sem honum einum sýnist rétt. Ég hygg að ráðh. Alþb. hafi ekki unnið þannig, og ég ætla að vona að þau vinnubrögð verði ekki tekin upp í hæstv. ríkisstj. En hinu hljóta menn að lýsa vanþóknun sinni á, að þingmenn séu að leika sér að slíkum málum hér á Alþingi og láta aðra sitja hér klukkutímum saman hlustandi á rugl sem væri ekki boðlegt í barnaskólabekk.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. En út af ræðu hv. síðasta ræðumanns verð ég að viðurkenna að hv. þm. hefur mikið lært af þessari einu kennslustund í 7 ára bekk. Mér sýnist um mikla framför að ræða frá því sem hefur áður verið hjá hv. þm. Færi hann þó ekki væri nema í tvær - þrjár kennslustundir til viðbótar væri mikill munur á þingmannsferli hans eftir en áður.