Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. samhljóða þessu var flutt á síðasta Alþingi og var vísað til hv. landbn. Frv. kom aldrei úr n., og fékkst því enginn dómur á það, hvernig hv. alþm. líta á málið. Það kom þó fram við 1. umr. í fyrra, að tveir hv. þm. gerðu aths., hv. 1. þm. Norðurl. v. gerði aths. við 4. gr. frv. og hv. 3. þm. Vesturl. gerði aths. við 9. gr. frv. Þetta frv. er samið af veiðimálanefnd og veiðimálastjóra og fjallar aðallega um ósaveiði og ýmsar endurbætur, sem veiðimálanefnd og veiðimálastjóri halda fram að gera þurfi á laxveiðilögunum. En það er ekki nema eðlilegt, að ýmsir líti misjöfnum augum á þetta. Það er alltaf viðkvæmt mál, þegar snert er við hagsmunamálum. Það á ef til vill að fara að skerða hagsmuni einhverra, sem notið hafa góðs af löggjöfinni áður. En ég get upplýst það, að veiðimálanefnd og veiðimálastjóri eru hvenær sem er tilbúnir að koma til viðtals við þá nefnd, sem fær þetta mál til meðferðar, sömuleiðis er ég fús til þess að ræða við nefndina, ef þess verður óskað. Það má vel vera, að það megi breyta orðalagi eða hugtökum frá því, sem er í frv., til samkomulags og ná eigi að síður þeirri lagfæringu á löggjöfinni, sem talin er vera nauðsynleg. Þar sem hér er um alveg sams konar frv. að ræða og flutt var í fyrra og þá fór fram 1. umr. hér í þessari hv. d. og hv. þm. er málið þess vegna kunnugt af umr. frá því í fyrra, tel ég ekki ástæðu til að fara að endurtaka það. Ræðurnar liggja frammi, og menn geta rifjað þær upp, ef þær eru gleymdar, en ástæðulaust að vera að endurtaka það, sem þá var sagt. Ég vil því, herra forseti, leggja til, að frv. verði nú að lokinni þessari umr. vísað til hv. landbn., um leið og ég óska þess, að málið fái afgreiðslu hér á hv. þingi, ef samstaða eða meiri hluti gæti fengizt fyrir því.



Herra forseti. Ég vil aðeins undirstrika það, sem fram kom í ræðu hæstv. landbrh. hér áðan, að ég gerði aths. við 9. gr. þessa frv., þegar það var lagt hér fram á síðasta hv. Alþingi, og ég treysti hv. landbn. til þess að kynna sér þær aths., sem ég þar gerði, og reyna að koma málum fyrir á betri veg en gert er í frv. Ég mun því ekki á þessu stigi málsins fara að endurtaka það, sem ég sagði hér, þegar frv. lá fyrir í fyrra, heldur aðeins minna á það og treysti hv. n. til að taka þær aths. til greina og reyna að leiðrétta málið frá því, sem það nú er.



Herra forseti. Í núgildandi l. um lax- og silungsveiði segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Eigi má leggja silunganet né hafa ádrátt í sjó nær ósi straumvatns en 5 metra, enda gangi lax í það vatn.“ Í frv., sem hér liggur fyrir, 4. gr. þess, er lagt til, að þessu verði breytt og framvegis verði ákvæðið þannig: „Eigi má leggja net né hafa ádrátt í sjó nær ósi straumvatns en 1000 m, ef meðalvatnsmagn ár er innan við 100 m á sek., en 2000 m, sé vatnsmagnið meira.“ Hér er lagt til, að tekinn sé réttur af mönnum, sem eiga lönd að sjó, á því svæði, sem hér um ræðir, til þess að veiða fyrir sínu landi, réttur, sem þeir nú hafa. En ég sé ekki í þessu frv. nein ákvæði um það, hvernig eigi að bæta mönnum fyrir upptöku þessara réttinda, og ég vil biðja hv. landbn., sem fær málið til athugunar, að skoða þetta atriði sérstaklega, bæta úr þessu. Það mætti hugsa sér þetta t.d. þannig að ákveða, að þeir menn, sem eiga lönd að sjó, svo nærri ósi straumvatns sem hér er tiltekið í 4. gr. frv., skyldu verða þátttakendur í arði af veiði í þeim ám, sem falla til sjávar svo nærri þeirra landareignum, þeir skyldu eiga hlut í arði af veiði í þeim straumvötnum. Það má líka hugsa sér að bæta þetta með öðrum hætti, en einhverjar bætur verður að ætla þessum mönnum. Ég vakti máls á þessu sama atriði í fyrra, þegar málið var hér til umr., og vil endurtaka það nú og óska þess ákveðið, að hv. landbn. athugi þetta mál.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er um að ræða, er flutt til staðfestingar á brbl., sem voru út gefin 15. júlí s.l. til lausnar á deilu framreiðslumanna og veitingamanna. Um þetta mál hefur mikið verið skrifað í blöð, og ég ætla, að allir hv. alþm. hafi fengið bréf frá framreiðslumönnum um þetta mál, þar sem skorað er á hv. alþm. að fella þetta frv., því að framreiðslumenn segja, að lögin hafi verið gefin út að óþörfu. Það eru ef til vill fleiri en þeir, sem hafa þá skoðun, en þeir, sem gerst þekkja til málanna, telja, að brýna nauðsyn hafi borið til að stöðva þessa deilu, sem upp kom milli veitingamanna og framreiðslumanna um háannatímann, þegar ferðamannastraumurinn hingað til lands var sem mestur. Á síðari árum hefur ferðamannastraumurinn aukizt mjög hingað til landsins, og Íslendingar hafa reynt síðari árin að gera ferðamannastrauminn hingað að atvinnugrein og hafa nokkrar tekjur þar af, eins og aðrar þjóðir hafa gert. Flugfélögin og skipafélögin njóta einnig góðs af því, ef ferðamenn koma til landsins, og þjóðarbúið fær gjaldeyri. Það gæti vel verið, að einhverjir segðu sem svo: Ferðamennirnir hefðu nú getað komið jafnt fyrir því, þó að deilan hefði ekki verið leyst, vegna þess að framreiðslumenn buðu undanþágur og það var hægt að veita gestum nauðsynlega þjónustu þrátt fyrir þessa deilu vegna undanlátssemi framreiðslumanna, að þeir voru tilbúnir að veita undanþágur. Ég kynnti mér þetta atriði, og það kom í ljós, að undanþágurnar nægðu alls ekki til þess, að hægt væri að taka á móti ferðamönnum eins og vera ber. Eins og fram kemur í umsögn flugfélaganna, ferðaskrifstofanna og ferðamálaráðs, hefði ferðamannastraumurinn hingað til lands stöðvazt að mestu, ef deilan hefði ekki verið leyst með einum eða öðrum hætti. Brbl. kveða svo á, að deilan verði leyst með gerðardómi, að hæstiréttur tilnefni 3 menn í gerðardóm, sem kveði á um kaup og kjör faglærðra framreiðslumanna og barnanna í veitingahúsum. Í þessum gerðardómi eru: Halldór Þorbjörnsson sakadómari, og er hann formaður, Emil Ágústsson borgardómari og Svavar Pálsson endurskoðandi. Formaður segir, að störfum gerðardómsins sé langt komið, en ekki lokið, svo að það virðist nú vera, að þetta hafi verið nokkuð erfitt og vandasamt verk, sem dóminum hefur verið fengið í hendur, að því skuli ekki enn vera lokið. Gerðardómurinn skal við ákvörðun þóknunar og starfskjara hafa hliðsjón af samningi frá 4. júní 1965 milli Sambands veitinga- og gistihúsaeigenda og Félags framreiðslumanna, svo og þeim kauphækkunum og kjarabótum, sem sambærilegar stéttir hafa orðið aðnjótandi frá því 4. júní 1965. Þetta eru aðalatriðin í löggjöfinni, og í 7. gr. segir, að lög þessi öðlist þegar gildi og gildi þar til nýir samningar takist milli Sambands veitinga- og gistihúsaeigenda og Félags framreiðslumanna, þó eigi lengur en til 1. febr. 1967. Það væri nú ekki ástæða til að segja öllu meira um þessi lög, ef ekki lægi fyrir bréf framreiðslumanna og það, að því hefur verið haldið fram, að lögin hafi verið gefin út að þarflausu. Þess vegna er eðlilegt, að það sé nokkru nánar greint frá því, hvernig málin stóðu, og færð rök fyrir því, hvernig farið hefði, ef ekkert hefði verið gert. Eins og ég gat um áðan, hefur ferðamannastraumurinn aukizt mikið hin síðari ár og margt verið gert til að gera það mögulegt. Á s.l. sumri voru til gistirúm fyrir 1419 gesti, og hefur gistirúmafjöldinn tvöfaldazt á fáum árum. Þetta hefur gerzt vegna þess, að byggð hafa verið ný gistihús og að skólarnir hafa verið teknir í notkun yfir sumarið, til þess að hægt væri að taka á móti fleirum gestum. Hefur þetta gefizt vel, og tekjur þjóðarinnar af ferðamönnum hafa aukizt af þessum ástæðum. Ferðamálaráð, sem stofnað var með lögum frá Alþingi 1964, hefur skipulagt ferðamálin og nú þegar unnið þarft verk, með því að ferðamálasjóður hefur fengið nokkurt fjármagn til umráða til þess að lána til bygginga og endurbóta á gistihúsum og bæta aðstöðu í skólum til þess að taka á móti gestum. Árið 1950 var tala ferðamanna hingað til lands 4383, 1955 9107, 1960 12806, 1962 16835, 1964 22383 og 1965 28879. Gjaldeyristekjur af ferðamönnum voru 1950 845134 kr., 1955 voru gjaldeyristekjurnar 2 millj. 208 þús. kr., 1960 voru gjaldeyristekjurnar 17 millj. 208 þús., 1963 56 millj. 325 þús. og 1965 82 millj. 107 þús., þannig, að þetta stefnir í rétta átt, og það er þegar farið að muna um þær gjaldeyristekjur, sem þjóðin fær af ferðamönnum, og í rauninni er það miklu meira en þetta, vegna þess að útlendir ferðamenn borga stundum farseðla með íslenzkum peningum, sem þeir hafa þá fengið hér í bönkunum, ef þeir hafa dvalizt hér nokkurn tíma, og raunverulegar gjaldeyristekjur eru þess vegna líklega nokkuð miklu meiri en þarna kemur fram. Það er þess vegna talsvert í húfi, að því sé ekki stefnt í hættu og það eyðilagt, sem unnið hefur verið upp undanfarin ár, og ég hygg, að allir hv. alþm. séu sammála um, að það beri að koma í veg fyrir það, að þessi vísir að atvinnugrein verði eyðilagður. Það er einnig dýrt að byggja og reka hótel, og satt að segja veitir þeim ekkert af því yfir sumarmánuðina að njóta þeirra tekna, sem af ferðamönnum koma, og það má segja það einnig, að þeim mun meira sem kemur af ferðamönnum, þeim mun meira fái barþjónarnir og framreiðslumennirnir. Þessum lögum, sem eru sett til lausnar á kjaradeilunni, deilu, sem er ekki raunveruleg kjaradeila, - þessum lögum er ekki stefnt að öðrum aðilanum, því að það veit enginn um það fyrir fram, hvernig dómurinn verður, þegar hann verður upp kveðinn, hvort hann heggur nærri framreiðslumönnum eða veitingamönnum. En lögin leystu deiluna, skáru á þennan hnút, sem stefndi ferðamálunum í hættu, og það var aðalatriðið. Þótt veitingamenn viti ekki um, hvernig niðurstaðan verður, vildu þeir, að deilan væri leyst, og kemur það fram í umsögn þeirra, að þeir töldu nauðsynlegt, úr því að ekki fékkst samkomulag á milli deiluaðilanna, að skorið væri á hnútinn. En nú, eftir að bréf framreiðslumannanna var sent inn í Alþingi, hef ég spurzt fyrir um það hjá veitingamönnunum, hjá ferðamálaráði, hjá ferðaskrifstofunum, hvaða álit þessir aðilar hafi á því, hvort þessi lög hafi verið nauðsynleg eða hvort þau hafi verið sett aðeins af stráksskap, og umsagnir liggja hér fyrir um þetta frá Sambandi veitinga- og gistihúsaeigenda, frá Pétri Daníelssyni veitingamanni, frá Loftleiðum í sambandi við flutninga á farþegum, frá Flugfélagi Íslands, frá ferðamálaráði, frá Félagi íslenzkra ferðaskrifstofa. Ef einhver hv. þm. mundi nú hér á eftir taka undir með framreiðslumönnum og segja, að lögin hafi verið óþörf, held ég, að ég verði að lesa upp úr umsögnum þessara aðila, sem ég nefndi, því að þar er rökstuðningur fyrir því, hvernig hefði farið fyrir ferðamálunum á s.l. sumri, ef deilan hefði ekki verið leyst. En ég held ég bíði með það, því að það er nokkuð langt mál, það er frá mörgum aðilum, þangað til ef ástæða er til þess. En það segir nokkuð, að þessir aðilar hafa allir gefið jákvæða umsögn um, að það hafi borið nauðsyn til þess að leysa deiluna, ekki endilega með þeim hætti, sem gert var með brbl., eða eins og þau eru orðuð, en það hafi verið nauðsynlegt að leysa deiluna. Og það lá fyrir, að samkomulag fékkst ekki á milli veitingamanna og framreiðslumanna í þessu máli. Það var búið að reyna til fulls og umsögn aðilanna lá fyrir um það, og þarf ekki að rökstyðja það frekar. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að svo komnu máli að hafa fleiri orð um þetta frv., en legg til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. samgmn. og 2. umr.



Herra forseti. Hæstv. samgmrh. hefur nú gert grein fyrir setningu brbl. frá s.l. sumri, en þessi brbl. voru sett vegna deilu Félags framreiðslumanna gagnvart eigendum hótela og gistihúsa. Á s.l. sumri átti Félag framreiðslumanna í samningum um kaup og kjör ýmissa félagsmanna sinna og hafði gert þrenns konar kröfur. Kröfurnar voru um það að fá samræmi í vinnutilhögun á veitingahúsum, og það, sem þeir vildu þá miða við, var vinnutilhögun, sem viðhöfð hafði verið á því veitingahúsi borgarinnar, sem lengst hefur starfað og framreiðslumennirnir eða félag þeirra hefur samninga við, þ.e.a.s. Hótel Borg. Í öðru lagi fóru þeir fram á hækkun þjónustugjalds. Og loks báru þeir fram óskir um það, að fast kaup yrði greitt framreiðslumönnunum auk þjónustugjalds. Þá var það, þegar samningar tókust ekki, að til verkfalls kom. Þetta verkfall var löglega boðað og löglega hafið, og hefur enginn vefengt það, að svo hafi verið. Verkfall hafði staðið í 7 daga. Það hófst, að ég hygg, þann 8. júlí, en 15. júlí gaf hæstv. samgmrh. út brbl. um það, að þetta verkfall væri bannað. Ég tók eftir því áðan, þegar hæstv. ráðh. gerði grein fyrir efni laganna, þá bar mest á því í hans frásögn, að l. væru um setningu og skipan gerðardóms til að leysa þessa deilu. En frá mínu sjónarmiði er meginefni þessara l. í 3. gr. þeirra, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Verkföll, þar á meðal samúðarverkföll, í því skyni að knýja fram aðra skipan kjaramála, sem lög þessi taka til, eru óheimil, þ. á m. framhald verkfalls Félags framreiðslumanna, sem hófst 8. júlí 1966.“ Aðalefni þessa frv. er auk gerðardómsákvæðanna bann á löglegu verkfalli. Og mér þykir vænt um, að hæstv. ráðh. skuli vera hálffeiminn við að nefna það efni laganna. En samt sem áður er það staðreynd. Með þessum brbl. var löglega boðað og löglega rekið verkfall bannað með brbl. Það er, eins og alkunnugt er, forsenda fyrir setningu brbl. í stjórnarskránni, að brýn nauðsyn sé til að setja brbl. Sú brýna nauðsyn, sem fram var talin til setningar þessara laga, var talin þessi: Sáttatilraunir í þessari deilu höfðu ekki borið árangur og slæmar horfur um lausn deilunnar í bráð a. m. k. vegna djúpstæðs ágreinings um rétt Félags framreiðslumanna til afskipta af vinnutilhögun í veitingahúsum, og enn fremur, að Samband veitinga- og gistihúsaeigenda hafi ákveðið að loka veitingahúsum sínum fyrir alla nema erlenda dvalargesti, meðan verkfallið standi, og tilkynnt það samgmrn. bréflega. Muni þá ekki unnt að veita öðrum mönnum, þ. á m. farþegum erlendra skemmtiferðaskipa, almenna og samningsbundna þjónustu. Nú sé mesti annatími veitingahúsa vegna mikils fjölda erlendra ferðamanna og ferðamannaskipa, og verði ekki unnt að veita þessu ferðafólki sæmilega þjónustu, sé hætta á, að varanlega verði spillt árangri langrar og ötullar landkynningarstarfsemi, sem erfitt yrði að bæta og bitna mundi á öllum þeim aðilum hér á landi, sem hafa atvinnu af þjónustu við ferðamenn, og verða þjóðinni einnig til vansæmdar. Því telur ríkisstj. brýna nauðsyn bera til þess að koma í veg fyrir stöðvun á rekstri veitingahúsanna, og fyrir því eru hér með sett brbl. samkv. 28. gr. stjórnarskrárinnar á þessa leið. Ég álít nú, að það sé út í hött allt fjas um árangur af góðri landkynningarstarfsemi og einnig allt tal um miklar gjaldeyristekjur af erlendum ferðamönnum, sem hafi verið í hættu vegna þessarar deilu, og umfram allt er það út í hött, að þessu hafi verið stofnað í hættu vegna aðgerða Félags framreiðslumanna, því að það liggur skjallega fyrir, að þeir héldu ekki af slíkri óbilgirni á málunum, að þeir hótuðu stöðvun á allri þessari þjónustu, heldur þvert á móti. Þeir buðu að láta alla þessa þjónustu í té, þó að verkfallið stæði. Það var á fyrsta degi verkfallsins, sem Félag framreiðslumanna tilkynnti svo hljóðandi ákvörðun sína, - þeir skrifuðu sem sé Sambandi veitinga- og gistihúsaeigenda, og fjallaði 1. liður þess bréfs um önnur mál en hér er um að ræða og einnig sá þriðji, en annar liður bréfs þeirra var á þessa leið, - þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Þá var rætt um, hvort gefa beri einhverjar undanþágur vegna erlendra ferðamanna. Stjórnin samþykkti að gefa Hótel Sögu, Hótel Holti, Hótel Borg og Hótel Loftleiðum undanþágu til almennra veitinga fyrir hótelgesti og þá ferðamenn, sem hingað kunna að koma með erlendum skemmtiferðaskipum. Jafnframt var Nausti h/f gefin undanþága til þess, að hótelgestir frá City Hótel fái almennar veitingar framreiddar í Nausti.“ Nú segir hæstv. ráðh., að hann hafi sett þessi brbl. algerlega tilneyddur og bannað löglegt verkfall Félags framreiðslumanna, af því að þarna hafi allt verið í voða, gjaldeyristekjur ríkisins af erlendum ferðamönnum, og stofnað í voða árangri af góðri landkynningarstarfsemi margra undanfarinna ára, og þess vegna skyldi verkfall framreiðslumanna bannað. En það liggur hér skjallega fyrir, að á fyrsta degi verkfallsins bauð Félag framreiðslumanna að inna af hendi alla þessa þjónustu, sem hefði tryggt, að ekki hefði orðið skerðing á erlendum gjaldeyristekjum né heldur að góðum árangri af landkynningarstarfsemi undanfarandi ára væri á nokkurn hátt stefnt í voða eða þjóðinni á nokkurn hátt sköpuð hneisa af því, að þessi þjónusta fengist ekki. Hún var boðin fram af þessum aðila, sem brbl. var stefnt gegn. Ég verð því að segja hæstv. ráðh. það og öllum þingheimi, að ég er meðal þeirra manna, sem segja: Þessi bráðabirgðalagasetning þeirra er út í hött, tilefnislaus gagnvart Félagi framreiðslumanna, sem átti í löglegu verkfalli. Þeir buðu að inna þá þjónustu af hendi, sem tryggði allt það, sem fært er fram sem ástæða fyrir setningu brbl. í forspjalli að þeim. Hin brýna nauðsyn, sem verður að vera fyrir setningu brbl., er sannarlega ekki fyrir hendi og þannig ekki heimilt samkvæmt stjórnarskránni að setja brbl. í slíku máli sem þessu. Stjórnarskrárheimildina vantar, þegar forsendurnar eru ekki fyrir hendi. Þegar það liggur fyrir, að Félag framreiðslumanna bauðst til að inna alla þessa þjónustu af hendi, hver var þá ástæðan til setningar brbl.? Var hún kannske sú, að gagnaðilinn, hótelin, neitaði að hafa hótelrekstur? En átti þá ekki að setja brbl. gagnvart þeim? Af bréfi Félags framreiðslumanna, sem ég nú hef lesið allt það úr orðrétt, sem þetta mál varðar, sést, að félagið gerði allt, sem það gat, til þess að tryggja erlendum ferðamönnum og öðrum gestum hótelanna nauðsynlega þjónustu. Til sönnunar þessu skal ég nefna tvö dæmi. Um þær mundir, sem verkfallið stóð, var hér háð þing norrænna ungtemplara. Það var fjölmennt þing. Frá þeim mönnum, sem að framkvæmd þess stóðu hér á landi, barst Félagi framreiðslumanna ósk um það, að Hótel Sögu yrði veitt heimild til þess. að hafa kveðjuhóf fyrir þing ungtemplaranna. Halda menn nú ekki, að Félag framreiðslumanna hafi sýnt þá óbilgirni að neita þessu? Ó-nei, hafi menn haldið það, er það misskilningur. Félag framreiðslumanna heimilaði, að Hótel Saga hefði þetta kveðjuhóf fyrir hina erlendu gesti, hina norrænu ungtemplara. En samt var hófið ekki haldið. Af hverju? Af því að Hótel Saga neitaði að hafa það í sínum húsakynnum á sínum vegum. Það stóð ekkert í vegi frá hendi Félags framreiðslumanna, það heimilaði það. En hótelið neitaði. Það var ekki vínveitingagróðavon þarna, eins og betur kemur í ljós af næsta dæmi. Það gerðist einnig, meðan á þessu verkfalli stóð, að annað erindi barst Félagi framreiðslumanna um undanþágu, vegna erlendra gesta hér á landi. Það erindi var frá borgarstjóranum í Reykjavík vegna norrænna gesta. Félagið veitti þá heimild líka að því tilskildu, að Hótel Saga sæi um framkvæmd þess. Og nú fékkst samþykki hótelsins. Þetta hóf var haldið. Það stóð hvorki á samþykki Félags framreiðslumanna né heldur í þessu tilfelli á heimild frá því hóteli, sem nýlega hafði neitað norrænum ungtemplurum um að halda sitt lokahóf þar. Því var bjargað, að vísu með öðrum húsakynnum, sem fengust til þess að halda það. Í hvorugu þessu tilfelli er hægt að saka Félag framreiðslumanna um að hafa synjað um þá þjónustu, sem talin er í hættu í forsendum brbl. Og þannig var framkvæmd félagsins þessa 7 daga á verkfallínu, að félagið heimilaði að inna af hendi þá þjónustu, sem ráðh. hefur við orð að hafi verið gerð tilraun til að bjarga með setningu brbl. Forsendurnar eru því ekki réttar, þær eru falskar. Og sannleikurinn er sá, að málið liggur að öllu leyti þannig fyrir, að það var algerlega að tilefnislausu að setja brbl. á þetta stéttarfélag, eins og það hafði framkvæmt sína löglegu vinnustöðvun. Ef á það sjónarmið verður ekki fallizt, vil ég fara þess á leit við hæstv. ráðh., að hann í skýru máli geri grein fyrir því, að það, sem ég nú hef sagt um framkomu félagsins, sé rangt, ellegar þá gefi einhverja skýringu á því, hvers vegna brbl. voru samt sett gegn félaginu, gegn löglegu verkfalli þess. Eins og félagið rak sína vinnustöðvun, sá ég enga brýna nauðsyn hafa skapazt vegna aðgerða þess og þar með engin forsenda verið til fyrir setningu brbl., sem höfðu það aðalinnihald að banna löglega boðað og löglega rekið verkfall. Enn eitt atriði vildi ég upplýsa í þessu máli, af því að það er kannske meginatriði þess. Það er þetta: Meðan á verkfalli Félags framreiðslumanna stóð, gerði Samband veitinga- og gistihúsaeigenda samþykkt um það að loka veitingahúsum sinum, þar með einnig þeim veitingahúsum, sem framreiðslumenn störfuðu ekki við og verkfallið tók alls ekki til af þeirra hendi, fyrir allri þjónustu nema til erlendra ferðamanna. Þetta var samþykkt, ekki Félags framreiðslumanna, heldur samþykkt Sambands veitinga- og gistihúsaeigenda, en þá áttu líka forsendur brbl. að veitast gegn þeim aðilanum, en ekki að banna löglegt verkfall hins aðilans. Það heitir að hengja bakara fyrir smið, og hefur aldrei þótt viðeigandi í réttarríkjum. Ég spyr þess vegna: Hver treystir sér til að rekja beint orsakasamband milli þessa tiltækis hóteleigendanna og hins vegar verkfalls Félags framreiðslumanna, sem réttlæti það, að ríkisstj. geri aðför að verkfallsréttinum hjá stéttarfélaginu? En verkfallsrétturinn hefur í flestöllum lýðræðisríkjum verið talinn til almennra mannréttinda hins vinnandi manns, og það er þessi réttur, sem er ráðizt á, að ég segi af hendi stéttarfélagsins alveg að tilefnislausu. Ég bið þess, að hæstv. félmrh. reki þetta orsakasamband og hvers vegna bannað er löglegt verkfall Félags framreiðslumanna vegna ákvörðunar, sem Samband veitinga- og gistihúsaeigenda tekur. Ég fæ ekki skilið sambandið þar á milli. Mér fannst augljóst af því, sem ég nú hef sagt, að hér hafi verið framið ranglæti. Aðgerðum ríkisstj. með setningu brbl. er beint gegn saklausum aðila. Stöðvun þjónustu, að svo miklu leyti sem um það var að ræða, var bein afleiðing af ákvörðun hóteleigendanna, en ekki Félags framreiðslumanna. Þessi þjónusta, sem lögin áttu að tryggja, var samkv. samþykkt gerðri á fyrsta degi verkfallsins heimil af hendi stéttarfélagsins. Þetta er ekki aðeins mín skoðun um þetta mál. Þetta er einnig skoðun Alþýðusambands Íslands. Miðstjórn Alþýðusambandsins hélt fund og ræddi m. a. þetta mál miðvikudaginn 27. júlí og gerði þá um þetta svo hljóðandi ályktun: „Miðstjórn Alþýðusambands Íslands vill enn þá einu sinni, að nýgefnu tilefni, lýsa því yfir, að hún telur verkfallsrétt verkalýðsfélaganna helgan rétt, sem ekki megi skerða, og nauðsynlegt tæki stéttarfélaganna í vörn fyrir áunnum réttindum meðlima þeirra og til betri lífskjara fyrir þá. Hinn 15. þ. m. var löglega boðað verkfall Félags framreiðslumanna bannað með brbl., sem sett voru fyrir atbeina samgmrh., m. a. á þeim forsendum, að félagsskapur eigenda veitinga- og gistihúsa hafi ákveðið að loka veitingahúsum sínum fyrir alla nema erlenda dvalargesti, meðan verkfallið stæði, en það muni aftur hafa í för með sér hættu á, að varanlega verði spillt árangri langrar og ötullar landkynningarstarfsemi, eins og segir í forspjalli fyrir brbl. Á fyrsta degi verkfallsins gaf Félag framreiðslumanna hins vegar fjórum hótelum og einu veitingahúsi í Reykjavík undanþágu til að afgreiða ferðamenn. Þessi undanþága framreiðslumannanna sýnir það, að af völdum félags þeirra var afgreiðsla til ferðamanna ekki stöðvuð og þau rök, sem voru fyrir setningu brbl. gagnvart Félagi framreiðslumanna, því haldlaus. Miðstjórn Alþýðusambandsins telur setningu brbl. sýna algert virðingarleysi fyrir verkfallsréttinum, sem þó nýtur verndar íslenzkra laga, og mótmælir því harðlega setningu þeirra sem ofbeldisaðgerð gagnvart verkalýðshreyfingunni,“ - ekki einungis gegn þessu félagi, heldur gagnvart verkalýðshreyfingunni. Því segi ég: Þeir stjórnarsinnar, sem ekki vilja verða berir að því að ráðast á verkfallsréttinn almennt sem mannréttindi og fótumtroða hann, eiga þess vegna að fella þetta frv. Þeir eiga ekki að taka á sig, að svona frumhlaup hefur verið gert, og þar með að leggja sína sæmd við að samþykkja svona brbl. Ég skal víkja í lok máls míns aðeins að atriði, sem að vísu er aukaatriði. Ef ég man rétt, held ég, að það sé þannig kveðið á í forsetaúrskurði um skiptingu starfa á milli ráðh., að vinnudeilur heyri undir félmrh. Hér var um vinnudeilu að ræða. Mér finnst það dálítið skjóta skökku við, að það skyldi ekki koma í hlut hæstv. félmrh. að setja þessi brbl. Var hann kannske ekki reiðubúinn til þess? Taldi hann ekki alveg upplagt að ráðast í þessu tilfelli á verkfallsréttinn, og var þá til sjálfboðaliði í ríkisstj. til þess samt sem áður, þó að ekki heyri undir bann samkv. forsetaúrskurði um skiptingu starfa milli ráðh. að gera þetta? Ég hefði talið eftir forsetaúrskurðinum, að eðlilegast hefði verið, að hæstv. félmrh. skakkaði hér leikinn, ef hann teldi þess brýna þörf. En hann gerði það ekki. Og ég á erfitt með að trúa því, að hann hefði talið tilefni til þess í þessu tilfelli. En vitanlega er öli hæstv. ríkisstj. samábyrg um þetta. Ég legg ekki ábyrgðina af þessum verkum eingöngu á herðar hæstv. samgmrh., nema hann hafi gert þetta án samráðs við ríkisstj., og það kemur ekki til mála, það er útilokað. Ríkisstj. öll og þ. á m. hæstv. félmrh. ber sök á þessu frumhlaupi. Hæstv. ráðh. upplýsti hér áðan í sinni framsöguræðu, hverjir gerðardómsmenn væru, sagði nokkuð frá störfum þeirra, en niðurstaða frásagnar hans var sú, að störfum gerðardómsins væri nú langt komið í októbermánuði, en ekki lokið. Þetta saklausa stéttarfélag hefur því verið svipt verkfallsrétti allan þann tíma, frá því að brbl. voru sett og fram á þennan dag, og enginn veit enn, hve lengi þetta stéttarfélag er svipt sínum verkfallsrétti, þrátt fyrir það, þótt það stæði í löglega boðuðu og löglega reknu verkfalli. Þetta tel ég meira en lítið vítavert. Og ég spyr: Hvenær fær gerðardómurinn lokið sínum störfum? Hvenær á því að linna, að þetta stéttarfélag sé svipt sinum verkfallsrétti? Hæstv. ráðh. sagði í afsökunartón áðan, að lögunum væri ekki stefnt að öðrum aðilanum. Þetta er rangt. Með því að banna verkfallið, sem Félag framreiðslumanna stóð í, er lögunum beint gegn þeim aðilanum, en ekki gegn veitingahúsaeigendunum. Því er því stefnt gegn röngum aðila. Og svo segir hæstv. ráðh.: Ég hef spurt hóteleigendurna að því, hvort þeir hafi ekki talið ástæðu til setningar brbl. Hóteleigendurnir, sem höfðu einmitt gert samþykkt um að stöðva þá þjónustu, sem um getur í forsendum fyrir brbl., það stendur ekki á því, þeir svara í kór. Þeir voru hjartanlega ánægðir með það, að brbl. voru gefin út og gagnaðili þeirra sviptur mannréttindum. Það var ekki stigið á strá hóteleigendanna, sem ákvörðun höfðu tekið um stöðvun þeirrar þjónustu, sem brbl. áttu að tryggja. Ég álít, að þetta hafi farið mjög óhöndulega hjá hæstv. ráðh., og sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál frekar. Þetta er einfalt mál og skýrt, og það liggja fyrir gögn um það, að sá aðilinn, sem hér var ráðizt á, Félag framreiðslumanna, hafði boðið að inna þessa þjónustu af hendi, sem síðan eru sett brbl. um undir því yfirskini, að verið sé að tryggja. Hinn aðilinn hafði hótað að torvelda og synja um þessa þjónustu. En gegn honum var brbl. ekki stefnt. Það var löglegt verkfall stéttarfélagsins, sem var bannað. Það er meginefni þessara laga. Ég legg það til, að þetta frv. fái ekki staðfestingu, þessi brbl. fái ekki staðfestingu hins háa Alþ. Ég teldi það vansæmandi fyrir Alþ., eins og skýr rök liggja fyrir í þessu máli .Ég álít, að þetta frv. eigi hv. Alþ, að fella.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Vestf. var nú hér með orðaleik. Vera má, að hann telji það skyldu sína að snúast gegn þessu frv. og loka augum og eyrum fyrir rökum og því, sem er áþreifanlegt. Hv. þm. undrast það, að dómurinn skuli ekki vera uppkveðinn, gerðardómurinn ekki búinn að ljúka störfum. Því getum við náttúrlega ekki ráðið í ríkisstj. Ég geri ráð fyrir, að það efist enginn um, að þetta séu valinkunnir menn, sem voru valdir í dóminn af hæstarétti, og í dag upplýsti formaður dómsins, að störfum væri ekki lokið, en langt á veg komið. Það er gert ráð fyrir, að þessi lög falli úr gildi 1. febr. 1967, þannig að sá tími líður nú, og framreiðslumenn geta þá eftir þann tíma hafið baráttuna að nýju, ef þeim býður svo við að horfa. En fullyrðing hv. þm. um það, að ekki hafi borið brýna nauðsyn til að setja lögin, fær ekki staðizt. Ég tel brýna nauðsyn að setja brbl., þegar þjóðarhagsmunir eru í veði, og ferðamálin voru sett í hættu, ef deilan hefði ekki verið leyst. Þær gjaldeyristekjur, sem þjóðin hefur nú af ferðamönnum, hefðu stórkostlega rýrnað, og sú atvinna, sem fjöldi manna hefur af þjónustu við ferðamenn, hefði lítil orðið á þessu sumri, ef ekki hefði verið skorið á þennan hnút. Það ber brýna nauðsyn til að koma í veg fyrir slíkt, því að okkar þjóð veitir ekki af að nota og nýta þá möguleika, sem fyrir hendi eru til tekjuöflunar. Og ég segi enn: Þessum lögum er ekki beint gegn öðrum aðilanum. Þessi lög eru sett til þess að leysa deiluna. Enginn veit, hver niðurstaða dómsins verður. Verði niðurstaða dómsins framreiðslumönnum í vil, en á móti veitingamönnum, gegn hverjum hafa þá þessi lög snúizt? Segjum það, að niðurstaða dómsins verði á þá leið, að framreiðslumennirnir fái í aðalatriðum það, sem þeir gerðu kröfu til að fá, en veitingamennirnir verði að láta það samkv. dómnum, sem þeir vildu ekki sleppa. Þess vegna er ekki hægt að segja, að þessum lögum sé beint gegn öðrum aðilanum. Lögin eru sett til þess að leysa deiluna, og lögin eru sett af samgmrh. í góðu samkomulagi innan ríkisstj., vegna þess að samkv. forsetaúrskurði heyra gistihúsin og ferðamálin undir samgmrh. Það hafa verið sett hér lög til lausnar deilu flugmanna. Það kom í hlut samgmrh., vegna þess að flugmálin heyra undir hann. En ég undrast, að hv. 5. þm. Vestf. skuli gera þetta að svo miklu umtalsefni, því að það ætti að liggja í léttu rúmi frá hans sjónarmiði, hvort það var hæstv. félmrh. eða ég, sem gaf út brbl. En ég hygg, að hæstv. félmrh. sé alveg reiðubúinn að viðurkenna það, að hann hafi verið samþykkur því, að þessi lög voru út gefin, og hann þarf áreiðanlega engan kinnroða fyrir það að bera. Þegar hv. 5. þm. Vestf. fullyrðir, að það vanti forsendur fyrir útgáfu þessara laga, að stjórnarskráin hafi raunverulega verið brotin, vil ég vitna til þeirra manna, sem gerst þekkja til þessara mála. Það er ferðamálaráð. Það er Samband ferðaskrifstofa. Það eru flugfélögin. Og engum á að vera kunnara um það en veitingamönnunum, hvort undanþágurnar, sem hv. 5. þm. Vestf. gerði að umtalsefni áðan, hefðu verið fullnægjandi. Hann talaði mikið um það, hv. þm., að það hefði verið gefin undanþága til þess að halda kveðjuhóf fyrir norræna ungtemplara, það hafði verið gefin undanþága til þess að hafa hóf fyrir gesti borgarstjórans. En jafnvel þótt framreiðslumenn hefðu verið tilbúnir að gefa slíkar undanþágur, alltaf þegar beðið var um veizlur og annað þess konar, dugðu undanþágurnar ekki til þess að veita ferðamönnum þá þjónustu, sem þeir eiga rétt til og nauðsynleg er í ferðamannalandi, sem ætlar að laða að sér gesti. Og ég vil taka hér til vitnis ferðamálaráð, sem ég hygg að hafi að dómi hv. 5. þm. Vestf. unnið gott verk. Þetta er 9 manna ráð, sem hefur mikið um ferðamálin að segja og þekkir þau út og inn, og með leyfi hæstv. forseta, vil ég lesa hér umsögn þess, því að eins og ég sagði áðan, eftir að bréfið kom frá framreiðslumönnum, sem mun hafa verið sent öllum hv. þm., gerði ég ráðstafanir til þess, að þessir aðilar, sem ég vitnaði til áðan, væru spurðir um það, hvort brbl. væru að þeirra áliti út gefin án brýns tilefnis og hvort undanþágurnar, sem hefur verið talað um, hefðu nægt til þess að veita ferðamönnum viðunandi þjónustu. Og ferðamálaráð segir, með leyfi hæstv. forseta: „Á 99. fundi ferðamálaráðs tilkynnti formaður ráðsins, að Félag framreiðslumanna hefði sent alþm. orðsendingu vegna brbl. um frestun á þjónadeilu og skipun gerðardóms til að leiða til lykta nefnda deilu. Af nefndu tilefni samþykkti ferðamálaráð eftirfarandi ályktun, jafnframt því sem látið var í ljós þakklæti til hæstv. ráðh. fyrir aðgerðir í miklum vanda, sem hefði getað skaðað þjóðina um milljónatugi,“ segir ferðamálaráð, „og það hefði getað skaðað þjóðina óbeint, sem var miklu meira virði en þessir milljónatugir. Þar sem ferðamálaráði er kunnugt um, að samtök framreiðslumanna hafa sent alþm. álitsgerð vegna aðgerða hæstv. samgmrh. í deilu framreiðslumanna og gisti- og veitingahúsaeigenda á s.l. sumri, leyfir ferðamálaráð sér að taka fram eftirfarandi : Þegar framkvæmd nefndrar deilu var frestað með lögum og settur á laggir gerðardómur til að komast að niðurstöðu um sanngjarna lausn málsins, hafði skapazt algert vandræðaástand í gisti- og veitingahúsaiðnaði landsins. Verkfall átti að koma til framkvæmda þann 8. júlí. Vitað var þá, að ekki var um raunverulega kaupdeilu að ræða, heldur snerist deilan um önnur og óskyld mál, þ. e. aðallega um fyrirkomulag á vinnustað og hvort notaðir skyldu stimpilkassar í vínstúkum. Ferðamálaráð aflaði sér upplýsinga um gang deilunnar þegar 5. júlí og komst að raun um, að þunglega mundi horfa um lausn hennar. Ef til verkfalls hefði komið hjá framreiðslumönnum, er fyrirsjáanlegt, að slíkt mundi hafa haft í för með sér m. a. eftirfarandi: Háannatími hjá gisti- og veitingahúsum hérlendis fór í hönd og mundi því vinnustöðvun hafa getað orsakað, að margra ára vinnu í sambandi við aukningu erlendra ferðamanna hingað til lands kynni að vera hætta búin, enda má telja fullvíst, að fréttir í heimspressunni um verkföll í hóteliðnaðinum hér á landi kynnu að hafa þær afleiðingar í för með sér, að ferðamenn mundu breyta ferðaáætlunum sínum og sneiða hér hjá landi. Þetta er einnig álit flugfélaganna. Ef til verkfalls hefði komið, mundi slíkt ekki eingöngu hafa skaðað gisti- og veitingahúsaiðnaðinn, heldur einnig flugfélögin og samgöngutæki á sjó og landi og þar með rýrt gjaldeyristekjur landsmanna. Þá má og vekja athygli á því, að þá daga, sem verkfallið átti að hefjast, var von hingað til lands margra erlendra skemmtiferðaskipa með þúsundir ferðamanna, sem áttu pantaðar veitingar á veitingastöðum í landi. Þá var einnig fyrirsjáanlegt, að margir hinna erlendu ferðamanna, sem ekki búa á fullkomnum hótelum, mundu strax lenda í erfiðleikum vegna verkfallsins, þar eð öll veitingahúsastarfsemi hefði stöðvazt, þar sem framreiðslumenn vinna. Til þess að sanna, að hér var ekki um að ræða deilu um kaup eða kjör, má að lokum geta þess, að ferðamálaráð aflaði sér upplýsinga um, hverjar mundu vera almennastar tekjur framreiðslumanna, og komst að raun um, að þær mundu nema um 25–35 þús. kr. á mánuði, en þessara tekna er í mörgum tilfellum aflað með 3–5 daga vinnuviku.“ Félag ísl. ferðaskrifstofa hefur einnig nokkuð um þetta að segja. En hverjir skyldu vera kunnugastir ferðamálum hér á landi? Hverjir skyldu þekkja ferðamálin betur en þeir, sem hafa veitt ferðaskrifstofum forstöðu um margra ára skeið og fylgzt með þróun ferðamálanna frá upphafi. Félag ferðaskrifstofa segir, með leyfi hæstv. forseta: „Félag vort hefur haft spurnir af því, að Félag framreiðslumanna hafi sent alþm. grg. frá félaginu um deilu framreiðslumanna og veitingamanna s.l. sumar og sé því m. a. haldið fram í grg. Félags framreiðslumanna, að brbl. þau, er sett voru 15. júlí þ. á., hafi verið óþörf sakir þess, að undanþágur þær, sem félagið veitti vegna hótelgesta, hafi verið fullnægjandi. Vegna þessa telur félag vort fulla ástæðu til þess að taka fram eftirfarandi: 1. Alkunnugt er, að umrædd vinnudeila snerist ekki um launamál, heldur raunverulega um húsbóndavald á veitingahúsum, sem framreiðslumenn vildu fá að verulegu leyti. 2. Undanþágur þær, sem veittar voru, voru algerlega ófullnægjandi, þar sem þær bundu hvern hótelgest við eitt hótel og jafnvel meinuðu þeim að taka með sér gest, hvernig sem á stóð, nema hann byggi einnig á sama hóteli. 3. Mesti annatími veitingahúsa og ferðaskrifstofa fór í hönd, og hefði óbreytt ástand skapað hrein vandræði við móttöku erlendra ferðamanna, spillt árangri langrar landkynningarstarfsemi og gert íslenzku þjóðina að athlægi út á við hjá öllum þeim, sem frétt hefðu um, að slíkur molbúaháttur viðgengist hér á landi. 4. Afleiðingar verulegrar stöðvunar á því að láta erlendum ferðamönnum í té þá þjónustu, sem þeim hafði verið lofað og þeir jafnvel þegar greitt, hefði valdið því, að ferðum erlendra manna hingað hefði fækkað til muna og það valdið stórum rýrari afkomu íslenzkra ferðaskrifstofa og einnig bitnað á veitingahúsum, flugfélögum, skipafélögum, sérleyfis- og hópferðabifreiðum og leigubifreiðastjórum. 5. Hagsmunir hinna fjölmörgu stétta, sem í húfi voru, sköpuðu að vorum dómi brýna nauðsyn á, að höggvið væri á hnútinn af ríkisvaldinu. Brbl. um lausn deilu framreiðslumanna og veitingamanna voru til þess fallin að afstýra yfirvofandi hættu, og vill félag vort láta í ljós þakkir sínar við samgmrh. fyrir að leysa málið á þennan hátt.“ Þetta segir Félag ferðaskrifstofa, sem gerst þekkir málin, og það fullyrðir, sem er alveg rétt, að ef ekki hefði verið skorið á hnútinn, hefðu hópferðabifreiðar, leigubifreiðar allar, skipafélögin, veitingahúsin og þjóðarbúið í heild misst meginhlutann af þeim tekjum, sem ferðamenn hafa gefið s. 1. sumar. Og þegar þetta liggur fyrir, sýnist ekki vera nokkur vafi á því, að það hafi verið forsendur fyrir útgáfu brbl., að það hafi verið brýn nauðsyn, að það hafi verið skylt að gera það að bjarga hagsmunum þjóðarinnar með þessum hætti, úr því að það var ekki unnt með öðrum hætti. Og ég hygg nú, þegar hv. 5. þm. Vestf. kynnir sér málin, - og það hefði verið gott, ef hann hefði frestað því að tala, þangað til hann var búinn að kynna sér málin, - þegar hann er búinn að kynna sér málin og talar af kunnugleika um þau, þá er ég alveg sannfærður um, að hann er það sanngjarn og það viti borinn, að hann gerir sér alveg glögga grein fyrir því, hvað rétt var, jafnvel þótt hann telji sér skylt að mótmæla með nokkrum orðum hér. Hann segir, hv. þm., að miðstjórn Alþýðusambandsins sé á sama máli. það getur vel verið, að svo sé, að hún sé á sama máli. En hefur miðstjórnin kynnt sér það, sem ferðaskrifstofurnar hafa að segja, það, sem ferðamálaráð hefur að segja? Ég efast um, að svo hafi verið, þegar samþykktin var gerð, því að það veit ég, að miðstjórn Alþýðusambandsins er ekki í nokkrum vafa um það, að þegar þjóðarhagsmunir eru í veði, ber að bjarga þeim. Það er ég alveg sannfærður um. Flugfélag Íslands hefur sína skoðun á þessu máli líka og hefur gert sér fulla grein fyrir því, hvers það hefði misst við, ef deilan hefði ekki verið leyst, hvað farþegarnir hefðu orðið miklu færri hjá Flugfélagi Íslands á þessu sumri, hvað tekjur þess hefðu orðið rýrari. En hvaða hv. alþm. vill ekki koma í veg fyrir það, að Flugfélag Íslands tapi miklum tekjum af því að flytja erlenda ferðamenn til og frá landinu? Ekki nokkur þm. Allir þm. vilja hag Flugfélags Íslands. Svo kemur hv. 5. þm. Vestf. og talar hér alveg öfugt um þessi mál, segir, að það hafi ekki verið nokkur nauðsyn að gefa út brbl., þótt það liggi fyrir, að þjóðarbúið í heild skaðist um tugi millj. og missi, eins og kallað er, andlitið út á við, þó að flugfélögin tapi hundruðum og jafnvel þúsundum farþega og væru með taprekstur, ef málinu hefði ekki verið bjargað. Þá segir hv. 5. þm. Vestf.: Það bar enga nauðsyn til þess að skerast í málið. Það, sem Flugfélag Íslands hefur um þetta að segja, er þetta, með leyfi hæstv. forseta : „Oss hefur verið tjáð, að því sé haldið fram af Félagi ísl. framreiðslumanna, að brbl. þau, sem bönnuðu verkfall félagsins á s.l. sumri, hafi verið óþörf, þar eð undanþágur þær, sem félagið veitti til þjónustu við erlenda ferðamenn, hafi verið fullnægjandi. Af þessu tilefni viljum við taka fram eftirfarandi: 1. Það er skoðun vor, að hin unga atvinnugrein, móttaka erlendra ferðamanna, sé þegar orðin nokkur styrkur íslenzku atvinnulífi, og verði það í vaxandi mæli, sé rétt á málum haldið. 2. Atvinnuvegur þessi á þó við ýmsa byrjunarerfiðleika að etja í harðri samkeppni sinni við háþróuð lönd á þessu sviði, t.d. vegna takmarkaðrar aðstöðu hérlendis til móttöku ferðamanna, dýrtíðar o. fl. Af þessum sökum og vegna þess einnig, að hér er verið að byggja frá grunni, er það frumskilyrði, ef vel á að takast, að hinir útlendu ferðamenn fái hér góða þjónustu og geti treyst til hlítar gerðum áætlunum. 3. Vér teljum engum vafa undirorpið, að ef verkfall framreiðslumanna hefði haldið áfram, hefði það orðið þessari ungu atvinnugrein, þ. e. móttöku erlendra ferðamanna, til mikils tjóns. Undanþágur framreiðslumanna gátu að vísu forðað hinum erlendu ferðamönnum frá svelti, en það nægði hvergi til þess að koma í veg fyrir margs konar óhagræði, breyttar áætlanir og þar af leiðandi megna óánægju hinna erlendu gesta. Slík óánægja hefði svo haft áhrif til fækkunar erlendra ferðamanna, þegar á s.l. sumri, en einnig á næstu árum, ekki aðeins í sumar, heldur einnig á næstu árum. Af framangreindum ástæðum er það skoðun vor, að með setningu brbl. hafi verið fyrirbyggt alvarlegt tjón þeirra, sem að þessari starfsemi vinna, beint og óbeint, auk þess sem mannorði þjóðarinnar út á við hafi verið forðað frá hnekki.“ Ég er alveg sannfærður um það, að hv. alþm. viðurkenna Flugfélag Íslands og þjónustumenn þess. Umsögn þeirra og dómur er þess vegna mikils virði fyrir hv. alþm., og hv. 5. þm. Vestf. hefur vissulega tækifæri til þess að skipta um skoðun á þessu máli. Ekki mun ég deila á hann, þótt hann hafi hér komið og talað, áður en hann var búinn að kynna sér málið. Ef hann, eftir að hafa heyrt rökin, kynnt sér allar hliðar og málsatvík, vill hafa það, sem sannara og réttara reynist, vex hann af því, og það getur öllum orðið á að tala af sér. Menn geta flýtt sér stundum of mikið, gleyma því, að það þarf að lesa ýmislegt og kynna sér allar hliðar málanna, áður en farið er að blanda sér í umr. Loftleiðir eru einnig með umsögn í þessu máli í sambandi við ferðamennina. Þeirra bréf er miklu lengra enn Flugfélagsins, sem stafar kannske af því, að þeir eru ekki aðeins flutningsaðilar, þeir hafa einnig hótel. En einmitt vegna þess að þeir hafa hótel, ættu þeir frekar en aðrir að geta dæmt um það, hvort undanþágurnar, sem voru gefnar, hefðu farið vel og sómasamlega úr hendi. En Loftleiðir hafa um þetta að segja, með leyfi hæstv. forseta: „Í grg., sem Félag framreiðslumanna sendi dagblöðunum 25. júlí s.l., þar sem mótmælt er brbl.„ er út voru gefin 15. s. m. til lausnar verkfalli og verkbanni, sem til framkvæmda var komið, réttlætir félagið verkfallsréttinn með eftirtöldum rökum : 1. Kröfur félagsins hafi að mestu verið til samræmingar á vinnutilhögun í veitingahúsum. 2. Gefnar hafi verið undanþágur vegna þjónustu við erlenda ferðamenn.“ Rétt er að skjóta hér inn, áður en þessir tveir liðir eru ræddir, að Félag framreiðslumanna hóf verkfall 8. júlí, en næstu daga boðuðu hljómlistarmenn og starfsstúlkur í veitingahúsum samúðarverkfall, sem frestað var síðar um óákveðinn tíma. Það væri fróðlegt, ef hv. 5. þm. Vestf. upplýsti það, hvers vegna þessu samúðarverkfalli var frestað. Það var upplýst, að þetta fólk, sem ætlaði að fara í samúðarverkfall, þegar það fór að kynna sér málefnin og tekjur framreiðslumannanna, þá þótti það ekki eðlilegt að gera samúðarverkfall, og þess vegna var því frestað um sinn eða ótiltekinn tíma, en að áliti flestra frestað að fullu. „ Till. Félags framreiðslumanna varðandi vinnutilhögun hljóðuðu svo: Veitingamönnum er ekki heimilt að breyta vinnutilhögun frá því, sem verið hefur, eða frá þeirri vinnutilhögun, sem gert er ráð fyrir í samningi þessum, nema um slíkt náist samkomulag milli Félags framreiðslumanna og Sambands veitinga- og gistihúsaeigenda. Með slíku ákvæði eru eigendur veitinga- og gistihúsa sviptir í raun réttri stjórn rekstrarins og umráðaréttur á eignum þeirra takmarkaður, en hvort tveggja falið ákvörðunarrétti Félags framreiðslumanna. Í grg. sinni til dagblaðanna telja málsvarar Félags framreiðslumanna, að kröfur félagsins í vinnudeilunni hafi að mestu verið kröfur um samræmingar á vinnutilhögun í veitingahúsum og að látin yrði haldast vinnutilhögun sú, sem tíðkazt hefur með framleiðslumönnum og gefizt vel. Jafnframt er þess getið, að nefnd vinnutilhögun sé enn viðhöfð á því veitingahúsi borgarinnar, sem lengst hefur starfað. Nýmæli má sem sagt engin upp taka af hálfu eigenda þrátt fyrir þá þróun, sem átt hefur sér stað á síðustu árum erlendis í rekstri gistihúsa og þjónustu við ferðamenn, sem íslenzka þjóðin verður að miða við, eigi ekki að fæla erlenda ferðamenn, sem góðu eru vanir, frá landinu. Fram kemur enn fremur í grg., að aðallega amast félagið við stimpilkössum í vínsölum, sem eiga að sýna selt magn og verðlag og tryggja rétt uppgjör við eigendur og gesti þeirra, en slíkir stimpilkassar eru víða notaðir á veitingastöðum erlendis og ryðja sér mjög til rúms. Eigendur veitinga- og gistihúsa munu hafa hafnað slíkum till. framreiðslumanna, og hófu þeir þá verkfall. Er framleiðslumenn hófu verkfall, var boðað samúðarverkfall af hálfu annars starfsfólks veitinga- og gistihúsa, en síðan var verkfalli þessa starfsfólks skotið á frest um óákveðinn tíma. Hins vegar mun stjórn Félags framreiðslumanna hafa veitt nokkrum gistihúsum undanþágu, að því er varðar þjónustu við erlenda ferðamenn, og sum veitingahús fengu undanþágu vegna tilgreindra samkoma eða þinghalda. Félag framreiðslumanna ákvað, hverjir skyldu fá þjónustu og hverjir ekki, en takmarkaði og lamaði með öllu almenna þjónustu veitingahúsa. Undanþágur varðandi takmarkaða þjónustu sköpuðu engan grundvöll fyrir heilbrigðan rekstur fyrirtækjanna né fullnægjandi þjónustu, enda gátu gestir, erlendir sem innlendir, aðeins fengið afgreiðslu í þeim gistihúsum, þar sem þeir bjuggu, en ekki á öðrum veitingastöðum, en slíka þjónustu verður að telja nauðsynlega, enda allt annað vansæmandi fyrir þjóðina í heild. Eigendur veitinga- og gistihúsa töldu starfsgrundvöll með slíku sniði ekki vera fyrir hendi og ákváðu því að loka veitingahúsum sínum fyrir öllum nema erlendum dvalargestum. Þeir ákváðu að loka nema fyrir erlendum dvalargestum, vegna þess að þeir töldu, að þrátt fyrir þessar undanþágur væru húsin að hálfu leyti lokuð og starfsgrundvöllur væri ekki fyrir hendi. Setning brbl. nr. 79 15. júlí 1966 um gerðardóm var þannig aðkallandi og óumflýjanleg nauðsyn til þess að forða, að spillt yrði árangri af allri landkynningarstarfsemi þess opinbera, einkafyrirtækja og einstaklinga, enda vorn slíkir almennir hagsmunir þjónustufyrirtækja, framleiðenda og annarra einstaklinga svo í húfi, að allur dráttur á lagasetningu hefði getað leitt til óbætanlegs tjóns og álitshnekkis fyrir þjóðina í heild og þá ekki sízt fyrir framreiðslumenn sjálfa, sem hvorki gátu né geta réttlætt verkfall sitt með fullnægjandi rökum, enda stóð deilan ekki út af fyrir sig um launakröfur, svo sem félag þeirra viðurkennir í grg. sinni til blaðanna. Verkfall, sem byggt er á álíka sanngirni og almennri skynsemi og verkfall framreiðslumanna, er hættulegast hagsmunum þeirra sjálfra og launþega í landinu, og til þess eru vítin að varast þau.“ Þetta er nú það, sem Loftleiðir hafa um þetta mál að segja. Oft hefur verið vitnað í Hótel Borg sem fyrirmyndarhótel. og það er það, ég skal ekki draga úr því. En það getur ekki verið fyrirmyndarhótel, nema forustumaðurinn, hótelhaldarinn, sé góður, og það skal ég líka viðurkenna og taka undir, Pétur Daníelsson, en hér er umsögn hans um þetta einnig, og er þá rétt, að hv. alþm. heyri, hvað hann hefur um þetta að segja, ekki sízt vegna þess, að hv. 5. þm. Vestf. hefur vitnað um fyrirkomulagið á Hótel Borg. Pétur Daníelsson segir um brbl., hvort þau hafi verið þörf: „Ég svara þessari spurningu hiklaust játandi og hef þó í huga rétt verkalýðsfélaga til að beita verkfallsrétti sínum, þegar sá réttur er notaður á réttan og skynsamlegan hátt. En allir ættu þó að geta verið sammála um, að á slíkt hefur skort verulega seinustu árin, og er þjónaverkfallið í sumar eitt áþreifanlegasta dæmið í þessa átt, en þjónar eru hæstlaunaða iðnaðarstéttin hér á landi miðað við vinnutímann, eins og ferðamálaráð upplýsti, 25–35 þús. kr. fyrir 3–5 daga vinnuviku. Veitingamenn buðu þjónunum þær sömu prósentuhækkanir á þá liði í samningum, þar sem slíkt átti við, og þeir höfðu áður boðið og samið um við þrjú önnur stéttarfélög, þ. e. matreiðslumenn, hljómlistarmenn og ófaglært starfsfólk. Þessu höfnuðu þjónarnir. Sannleikurinn er sá, að þjónarnir létu samningana stranda á tveimur atriðum, vinnutilhögun, svo sem fjölda starfsfólks í veitingahúsum, og stimpilkössunum, en þetta eru hvort tveggja atriði, sem ekki eiga að vera til umr. í kjarasamningum. Veitingamenn buðu þjónunum upp á með milligöngu sáttasemjara að fresta samningunum um deiluatriðin fram á þetta haust, en þá áttu ýmsir samningar að renna út. Þessu höfnuðu þjónarnir afdráttarlaust. Þá er spurt, hvort ekki hefði mátt notast við undanþágurnar. Því er til að svara, að slíkt var allsendis ófullnægjandi. Undanþágur náðu eingöngu til hótelgesta á viðkomandi hóteli. Þannig gat hótelgestur á einu hóteli ekki fengið þjónustu á öðru hóteli eða veitingastað, þar sem þjónar unnu. Einnig má benda á það, að hótelunum hefði verið allsendis ófært að standa undir rekstri fyrirtækjanna með því að reka þau með undanþágum einum saman. Enginn starfsgrundvöllur var fyrir slíku. Benda má í þessu sambandi á, að undanþágurnar voru algerlega háðar duttlungum samtaka þjónanna. Ákveðinn hópur erlendra ferðamanna, sem hugðist koma til Íslands, hefði hætt við slíkt, hefði þjónaverkfallið haldið áfram. Fundir og ráðstefnur, sem hér átti að halda, hefðu ekki getað fengið fyrirgreiðslu, hefði umrætt þjónaverkfall staðið áfram. Brbl. voru því nauðsynleg til að skera á þann hnút, sem myndazt hafði. Að lokum má geta þess, að í hópi þjóna hefur heyrzt, að brbl. hafi verið, úr því sem komið var, bezta lausnin til að losa þá úr þeirri úlfakreppu, sem þeir höfðu komið sér í með mörgum af sínum mjög svo ósanngjörnu kröfum.“ Skyldi vera nokkur vafi á því, að Pétur Daníelsson þekki til þessara mála? Og er nokkur, sem efast um það að hans umsögn er af sanngirni gerð? Ég held ekki. En getur það þá verið, að hv. 5. þm. Vestf. ætli að halda áfram að mælast til þess við hv. alþm., að þeir felli brbl.  (Gripið frsm í: Ja, það getur verið.)  Gæti það verið, að jafnsanngjarn og greindur maður og hv. þm. Eðvarð Sigurðsson gerði það? Ég efast um það. Eða fullyrði enn, eftir að hafa heyrt öll rök, sem mæla með þessu máli, að forsendurnar vanti til útgáfu þessara laga, að það hafi ekki verið nauðsyn að gera það. Það er hér fleira, sem mætti lesa upp til stuðnings þessu máli, en það má geyma það þangað til frekari ástæða væri til að koma hér upp í ræðustólinn aftur.

Er ekkert frá Vinnuveitendasambandinu?

Frá Vinnuveitendasambandinu, nei, það er nú ekkert frá því. Það hefur ekki verið spurt um þetta, vegna þess að Vinnuveitendasambandið út af fyrir sig hefur takmarkaða þekkingu á ferðamálum. Ég hef snúið mér til þeirra, sem þekkja sérstaklega til ferðamálanna. Ég hef snúið mér til ferðaskrifstofanna, ég hef snúið mér til ferðamálaráðs, ég hef snúið mér til flugfélaganna, og ég hef snúið mér til Sambands veitingahúsaeigenda, hef vitnisburði þeirra og Péturs Daníelssonar sérstaklega, vegna þess að Hótel Borg hefur verið nefnt sem fyrirmyndarhótel á öllum svíðum í sambandi víð þessa deilu. Og það eru einmitt þeir, sem bezt þekkja til þessara mála, sem eru færastir til að dæma um, hvort það bar nauðsyn til að gefa út brbl. Og dómur þeirra allra er á einn veg. Ég er dálítið undrandi yfir því, að hv. 5. þm. Vestf., og sérstaklega ef það eru nú fleiri, hvernig þeir snúast í þessu máli og tala um það. Verkfallsrétturinn út af fyrir sig er mikils virði, og það á ekki að ráðast á hann, nema brýna nauðsyn beri til, - alls ekki nema brýna nauðsyn beri til. Útgáfa brbl. er til þess að leysa deiluna, og lögin beinast ekki gegn öðrum aðilanum, heldur gegn báðum aðilum, vegna þess að lögin gera ráð fyrir, að hæstiréttur skipi hlutlausan gerðardóm til þess að leysa deiluna, og það veit enginn, hver niðurstaðan verður af þessum dómi. Hann getur orðið framreiðslumönnum í vil, þá beinast lögin gegn veitingamönnum, hann getur orðið þar mitt á milli, þannig að báðir aðilar uni dómnum, og þá er vel.



Herra forseti. Meginkjarni þess máls, sem hér er til umr., er sá, að ríkisstj. hefur tekið sér vald til þess með brbl. að banna löglega boðað verkfall. Þetta er grundvallaratriðið, og allt orðskrúð um ýmsa aðra þætti er hér, held ég, til lítils. Ríkisstj. getur talizt skv. stjórnarskránni hafa þetta vald, þegar brýna nauðsyn ber til. Í forsendum brbl. og alveg sér í lagi í ræðu hæstv. landbrh. hér um þetta mál er lögð á það áherzla, að veigamikil atvinnugrein landsmanna hafi verið í voða og verið stefnt í algera tvísýnu, þ.e.a.s. ferðamannastraumnum til landsins. Hins vegar liggur það fyrir, að Félag framreiðslumanna hafði veitt allar undanþágur, sem nauðsynlegar voru, til þess að ferðamenn fengju hér viðhlítandi afgreiðslu. Þetta liggur fyrir og verður ekki um deilt. Þar með eru þær forsendur fallnar, sem hæstv. ráðh. leggur höfuðáherzlu á. Hann styður síðan mál sitt með umsögn atvinnurekenda, hvort þeim hafi ekki fundizt rétt að banna verkfallið með brbl. Ég held þetta sýni, hve þessi hæstv. ráðh. er víðs fjarri því að skilja, hvað er um að ræða, þegar verið er að grípa til slíkra ráðstafana af hálfu ríkisvaldsins eins og að banna verkföll með lögum og setja gerðardóma. Þetta eru ekki fyrstu brbl., sem Alþingi fær til meðferðar af völdum þessa hæstv. ráðh. Það er oftar en einu sinni búið að berja hér að dyrum okkar með sams konar boðskap. Ég ætla ekki að fara að deila um það út af fyrir sig, hvort það sé í valdi eins ráðh. eða annars að gefa út brbl. varðandi vinnudeilur í tilteknum tilvikum. Manni finnst ákaflega eðlilegt, að það eigi að vera á valdi félmrh., í hans verkahring. En hvað um það, hvort nú ríkisstj. vill hafa þessa skipan mála á, finnst mér a. m. k. óþarfi, að við hér í Alþingi förum að láta málin endilega renna í sömu rásina og fara að vísa þessu máli til samgmn. Ef það væri ekki félmn., sem á að fjalla um þetta mál, þá veit ég ekki, hvað sú n. á að fjalla um. Hins vegar teldi ég bezta og réttasta meðferð málsins, að málið færi ekki lengra en aðeins til þessarar umr. nú, því að Alþingi er vansæmd gerð með því að leggja svona mál fyrir. Hæstv. ráðh. er að reyna að réttlæta þessar gerðir með því að lesa hér fyrir okkur alls konar umsagnir atvinnurekenda, sem áttu í deilu við framreiðslumennina, að vísu nokkurra annarra, en þeir hafa nákvæmlega sömu hagsmuna að gæta. Ef hæstv. ráðh. telur þetta næga ástæðu og telur, að ákvæðum stjórnarskrárinnar um brýna nauðsyn fyrir brbl. sé fullnægt með slíkum umsögnum og áliti slíkra manna, hvaða vinnustöðvun boðaða eða komna í framkvæmd væri þá ekki hægt að banna í þessu landi á nákvæmlega sömu forsendum? Hvenær mundu atvinnurekendur segja: Nei, við álítum, að þetta sé sjálfsagt, teljum enga ástæðu til þess að stöðva þessi verkföll? - Ég held, að það kæmi seint, a. m. k. ef þeir töluðu frá eigin hjarta. Það er fjarri því, að hv. alþm. geti tekið slík rök gild, og þau eru alveg víðs fjarri, en sýna hins vegar mjög vel, hvað það er og hvers konar afstaða það er, sem þessi hæstv. ráðh. lætur mótast af, þegar hann er að gefa út þessi eilífu brbl. Mig furðar ekkert á því, þó að þeir, sem í atvinnurekendaaðstöðunni eru, líki verkföllum við Molbúahátt, eins og hér var lesið upp áðan frá einum þeirra, heldur ekki það, að það hafi verið forðað mannorði þjóðarinnar, eins og einn atvinnurekandinn sagði, með því að gefa út þessi brbl. Mig furðar ekkert á þessu, heldur því, að hæstv. ráðh. skuli taka þetta sem fyrstu og helztu rök fyrir verki, sem hann var búinn að vinna og vissi að hann var í rökþrotum með. Ég ætla ekki að hafa hér langt mál um þetta frv. Ég tel, að það sé sjálfsagt, að Alþingi felli það, svo framarlega sem það verður látið komast svo langt hér í gangi mála. Það liggur fyrir, að þeir, sem til verkfallsins stofnuðu, voru reiðubúnir og höfðu lýst því yfir, að þeir mundu veita þær undanþágur, sem þurfti til að veita þá þjónustu, sem notuð er sem aðalefni forsendna þessara brbl. Og það var aldrei reynt á það, hvort þessir menn væru kannske reiðubúnir til að ganga eitthvað lengra. Það var aldrei reynt. Hins vegar var þá, eins og nú við síðari meðferð málsins, rætt við atvinnurekendur, og auðvitað voru þeir þá á sama máli og þeir eru nú, að brbl. hefði átt að gefa út. Þannig liggur málið fyrir, og ég ætla algerlega kinnroðalaust, enda tel það sjálfsagða skyldu mína, að hvetja alla hv. alþm. til þess að greiða atkv. gegn þessum brbl.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. þarf að vera margorður í þessu máli, hann þarf að dylja margs konar vitnisburði annars aðilans í þessari deilu sér til afsökunar. Við, sem mælum gegn þessu frv., getum hæglega verið stuttorðir, af því að málið liggur ljóst fyrir, en verður flóknara, skýrist sízt af öllu við langar umr., við langa þvælu. Málið hefur ekki verið leyst gegn öðrum aðilanum, segir hæstv. ráðh. Og hvernig lá málið fyrir? Það lá fyrir þannig, að lögmætt verkfall hafði staðið í viku, samningar voru í gangi. Þá gerist tvennt, sem markar afstöðu aðilanna til deilunnar. Það eru gerðar tvær samþykktir. Önnur er svo hljóðandi, orðrétt: „Stjórn félagsins samþykkir að gefa Hótel Sögu, Hótel Holti, Hótel Borg og Hótel Loftleiðum undanþágu til almennra veitinga fyrir hótelgesti og fyrir þá ferðamenn, sem hingað kunna að koma með erlendum skemmtiferðaskipum.“ Þetta býðst félagið til að gera. Þá eru gefin út brbl. um að banna löglegt verkfall þessa félags. Hins vegar er gerð samþykkt, og þá samþykkt gerir Samband veitinga- og gistihúsaeigenda, hóteleigendurnir, um það að loka veitingahúsum sínum, þar með einnig þeim veitingahúsum, sem framreiðslumenn starfa ekki við og verkfallið tók ekki til, loka þeim fyrir öllum nema erlendum dvalargestum. Hver stofnaði til voðans, sem þurfti að afstýra? Hvaða brbl. þurfti að gefa út til að afstýra þjóðarvoða? Hæstv. ráðh. hefur hér lesið vitnisburði þeirra um það, hóteleigendanna, hvílíkur voði það hefði orðið fyrir þjóðina og tekjumissir og þar fram eftir götunum, ef verkfallið hefði staðið í allt sumar. En þegar hóteleigendurnir voru búnir að gera samþykkt sína um að loka hótelunum, ef brbl. áttu rétt á sér, áttu þau að vera um það, að hótelrekstrinum skyldi haldið áfram vegna þjóðarnauðsynjar, þó að hæstv. ráðh. hafi ekki komið auga á það enn þá.