Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég ætlaði að segja hér fáein orð út af ræðu hæstv. landbrh., sem hann flutti á síðasta fundi d. Ég sakna þess, að hæstv. ráðh. er hér nú ekki viðstaddur. 
             Það hefur ekki verið ætlun mín í sambandi við þetta mál að fara að rekja stjórnmálasögu þjóðarinnar um marga áratugi, og ég mun ekki leiða þessar umr. út á þá braut, nema sérstakt tilefni gefist. En í framsöguræðu minni fyrir minni hl. landbn. tók ég nokkur dæmi frá undanförnum árum, er sýndu það, hvernig fyrrv. ríkisstjórnir, ein eftir aðra, hafa beitt sér fyrir lögum vegna landbúnaðarins, sem orðið hafa landbúnaðinum í heild til stórfelldra hagsbóta. Þessi dæmi voru valin sem forsendur fyrir ákveðinni niðurstöðu, og þegar ég hafði rakið þetta, bar ég fram í ræðu minni þessa spurningu: Hvar eru hinir nýju lagabálkar til hagsbóta fyrir landbúnaðinn? Og niðurstaða mín var þessi: Ég man ekki eftir þeim. Hæstv. ráðh. tók til máls, eftir að ég hafði flutt framsöguræðu mína, og hann gerði í ræðu sinni athugasemdir við forsendur mínar, nokkuð orðmargar aths., en efnislega veikar. Ég tel ástæðulaust að fara að rekja það, því að það snertir fremur afgreiðslu mála á liðnum tíma. Það er þó eitt atriði, sem mjög oft kemur fram hjá hæstv. landbrh., sem ég get ekki látið hjá líða að drepa á. Hæstv. landbrh. segir, að 1957 hafi Framsfl. ekki viljað ganga lengra en það að miða hið sérstaka ræktunarframlag við 10 ha. túnstærð, og hann segir, að í því sambandi hafi þáv. landbrh., Hermann Jónasson, talað um óskalista, sem ekki þýddi að bera fram, því að ef gengið væri lengra, væri það naumast raunhæft. Ég tel ástæðu til af þessu tilefni að rifja það upp, að þegar þetta lagaákvæði var sett 1957 og miðað við 10 ha. túnstærð, var jafnframt gerð áætlun um kostnaðinn, sem af þessu leiddi, til 4 ára, og fjárveitingar voru þá þegar ákveðnar í fjárl. í samræmi við þá áætlun og kom fyrsta fjárveitingin inn í fjárl. 1957. Þá var miðað við, að í þessu skyni yrðu sérstaklega veittar í fjárl. 5 millj. kr. árlega. Þá var miðað við, eins og raunar enn er og ávallt hefur verið, að framkvæmdirnar sjálfar yrðu á vegum bændanna, og útgjöldin hlutu því að fara í reyndinni eftir því, hve hraði framkvæmdanna yrði mikill hjá bændunum sjálfum. Nú má segja, að það hafi verið erfitt að segja það fyrir 1957, hvort framkvæmdirnar yrðu svo hraðar, að sú fjárhagsáætlun, sem þá var gerð, stæðist ekki. En nú er óþarfi að deila um þetta, af því að reynslan liggur fyrir, og reynslan er sú, að framkvæmdirnar á vegum bændanna urðu ekki hraðari en það, að það fjármagn, sem til þessa var ætlað 1957, hefur nægt. - En í þessu sambandi verð ég að bera fram eina spurningu, og ég sakna þess, að hæstv. ráðh. er hér ekki til að svara henni. Ef það var að dómi hæstv. núv. landbrh. of skammt gengið með ákvæðinu um 10 ha. túnstærð, - ég fagna því, að hæstv. ráðh. er kominn, ég ætla að segja örfá orð út af stofnlánadeildarfrv., sem hér liggur fyrir. Ég var í því bili, þegar hæstv. ráðh. gekk hér inn í d., að ræða um lagaákvæðið um 10 ha. túnstærð, sem sett var 1957, og það kemur oft fram í ræðum hæstv. landbrh., að þá hafi Framsfl. ekki viljað ganga lengra og að Hermann Jónasson, þáv. ráðh., hafi í því sambandi talað um óskalista, ef lengra væri farið. Ég ætla að endurtaka örfá orð til að sleppa ekki samhenginu. Í því sambandi var 1957 gerð sérstök áætlun um fjárveitingar til að standa straum af þessu sérstaka framlagi til jarðræktar á þeim jörðum, sem höfðu minna en 10 ha. túnstærð. Það var miðað við 5 millj. kr. fjárveitingu árlega næstu árin í þessu skyni. En þá eins og nú var miðað við það, að framkvæmdirnar yrðu á vegum bændanna sjálfra. Það var vitanlega erfitt að segja það fyrir 1957, hvort framkvæmdirnar yrðu svo hraðar, að þær fjárveitingar, sem til þessa voru ætlaðar, reyndust of litlar. En nú er óþarfi að della um þetta, því að það fé, sem til þessa var þá áætlað, nægði á því tímabili, sem hér er um að ræða. Og þá kem ég að því, sem ég var að víkja að, þegar hæstv. ráðh. kom inn í d. Ef það er skoðun hæstv. landbrh., að of skammt hafi verið gengið með þessu lagaákvæði 1957, hvers vegna lét hann þá undir höfuð leggjast á fjórða ár, eftir að hann varð landbrh., að fá þessu ákvæði breytt til hækkunar? Þessu á hæstv. ráðh. eftir að gera grein fyrir, en hann varð, eins og kunnugt er, landbrh. haustið 1959, en það er fyrst í apríl 1963, að hann beitir sér fyrir því að færa þetta mark úr 10 ha. í 15, rúmum 3 árum síðar en hann varð ráðh. Niðurstaða mín í ræðu minni, sem ég flutti í gær, var sú, eins og ég áður greindi, að ég spurði: Hvar eru hinir nýju lagabálkar til stuðnings landbúnaðinum? Og niðurstaðan varð sú, að ég man ekki eftir þeim. Þegar á þetta er litið, ber að minnast þess, að þetta stjórnartímabil, sem núverandi stjórnarflokkar hafa starfað saman, er orðið langt. Það er í raun og veru komið á sjötta ár, síðan núverandi stjórnarflokkar tóku völdin. Hér gafst hæstv. ráðh. tækifæri til þess að rifja upp hin mörgu og merku nýmæli, sem ég kynni að hafa gleymt. Hæstv. ráðh. nefndi fjögur atriði, og ég ætla að fara um þau örfáum orðum. Hið fyrsta var það, að framleiðsluráðslögunum hefði verið breytt þannig, að útflutningsuppbætur hefðu verið ákveðnar og bændum þar með tryggt grundvallarverð fyrir afurðir sínar. Ég geri alls ekki lítið úr þessu ákvæði um útflutningsuppbæturnar, vil á engan hátt gera lítið úr því. En á það hlýt ég að minna í þessu sambandi, að hæstaréttardómur hafði fallið um það, að framleiðsluráðið hefði lagalegan rétt til þess að verðleggja landbúnaðarvörurnar svo hátt innanlands, að hægt verði að taka af því verði verðjöfnunargjald til þess að standa straum af þeim halla, sem yrði á útflutningi. Hinn lagalegi grundvöllur var fyrir hendi, það hafði hæstaréttardómur staðfest. Hitt var svo annað mál, hvort það væri auðvelt að ná þessum rétti, og ég vil því segja, að því hafi kannske fremur valdið þjóðfélagslegar ástæður, þegar litið er á þjóðfélagið sem heild og tekið tillit til neytendanna, að útflutningsuppbæturnar voru ákveðnar, fremur en hagur bændanna einna út af fyrir sig. Hið annað, sem hæstv. ráðh. nefndi, var það, að markið um túnstærðina hefði verið fært úr 10 ha, í 15, og byggingarframlagið, óafturkræfa framlagið til íbúðarhúsa í sveitum, verið hækkað allt upp í 50 þús. kr. Þetta er rétt, en það var í sjálfu sér óþarft fyrir ráðh. að minnast á þetta, af því að ég hafði vikið að því og farið um þetta viðurkenningarorðum út af fyrir sig. Hið þriðja, sem ráðh. nefndi, voru lögin um lausaskuldir bænda, sem sett höfðu verið á þessu stjórnartímabili. Ég viðurkenni, að það var gott mál út af fyrir sig, en það mál hefur þau áhrif að létta viðskipti nokkurs hluta, áreiðanlega mikils minni hluta bændastéttarinnar, en það lyftir ekki undir framkvæmdir í landbúnaðinum í heild. Málið er ekki þess eðlis. Og enn fremur má á það benda, að þegar það er skoðað með tilliti til annarra atvinnugreina, þá var þetta í raun og veru ekki sérmál landbúnaðarins. Sjávarútveginum hafði áður verið veitt hliðstæð fyrirgreiðsla, og ef miðað er við það heildarfjármagn í krónutölu, sem til hvors þessara atvinnuvega hefur runnið eftir þessari leið, þá er það fjármagn áreiðanlega miklu meira, sem sjávarútveginn snertir að þessu leyti. Og nú er stefnt að því, að mér virðist, á þessu þingi að veita iðnaðinum hliðstæða fyrirgreiðslu. Hið fjórða, sem hæstv. ráðh. nefndi í afrekaskrá núv. stjórnar fyrir hönd landbúnaðarins, var það, að búnaðarsjóðirnir hefðu verið endurreistir. Það var auðheyrt, að þetta var blómvöndurinn, sem hæstv. ráðh. vildi halda á lofti. En satt að segja er þessi blómvöndur í augum bændastéttarinnar svo óálitlegur, svo hrjúfur og beiskur, að nú hefur það gerzt, sem fá eða engin fordæmi munu vera fyrir áður, að nú er hafin málsókn af hálfu bænda. Það er svo í raun og veru, það er vitanlega á vegum einstaklings, en er í raun og veru í umboði bændasamtakanna, þannig að bændasamtökunum lízt ekki betur á þennan blómvönd ráðh. en þetta sýnir. Og nú spyr ég: Getur nokkur, sem á mál mitt hlýðir, bent á fordæmi úr þingsögunni svipað þessu, að út af einu helzta hagsmunamáli, sem hæstv. landbrh. telur sig hafa afrekað í þágu bændastéttarinnar, rísi málsókn fyrir dómstólum af hálfu þeirra, sem hlunnindanna eiga að njóta? Ég man ekki í svipinn eftir neinu fordæmi, og ég verð þakklátur fyrir, ef einhver benti mér á það. Þá kem ég að allra síðustu að því, sem hæstv. ráðh. víkur mjög oft að. Þegar við, sem skipum að jafnaði minni hl. þn., framsóknarmenn, berum fram till. í landbúnaðarmálum, annaðhvort sjálfstæð frv. eða breytingar á þeim frv., sem stjórnin leggur fram, segir hæstv. ráðh., að hér sé um yfirboð að ræða, óraunhæf yfirboð. Og þetta er yfirleitt viðkvæðið, eiginlega hvers eðlis sem þær till. eru, sem við berum fram. Nú vil ég ekki fara langt út í þetta, en vil aðeins ljúka máli mínu með því að benda á, að á síðasta þingi lögðum við til, framsóknarmenn, að markið um túnstærðina, sem hér er 25 ha., það yrði fært upp í 20 ha. í stað 15. Og við lögðum til, að byggingarstyrkurinn yrði settur í 60 þús. kr. Það voru í fyrra óraunhæf yfirboð af hálfu Framsóknar. Nú 1964 á öndverðu ári urðum við báðir sammála um þetta, við framsóknarmenn og hæstv. landbrh., að hér sé alveg rétt að farið. En er það nú örugglega víst, að það hafi verið fráleitt að gera þetta fyrr? Vill ekki ráðh. íhuga það og gera sér grein fyrir því, hvort það muni raunverulega hafa verið mjög óraunhæft 1963 að færa markið um túnstærð á jörðum upp í 20 ha., fyrst við erum nú á öndverðu ári 1964 orðnir sammála um, að 25 ha. markmið sé við hæfi?



Herra forseti. Þar sem lögin um stofnlánadeild landbúnaðarins eru til umræðu hér í deildinni nú, þykir mér rétt að varpa fram örfáum spurningum, þar sem við erum það vel settir hér í deildinni, að hv. 6. þm. Norðurl. e. fer með þau málefni að miklu leyti, sem stofnlánadeild landbúnaðarins fjallar um, þ.e.a.s. þær lánveitingar, sem deildin innir af hendi. Þá er það í fyrsta lagi: Verður ekki mjög fljótlega farið að afgreiða þær lánsumsóknir, sem liggja fyrir, úr veðdeild Búnaðarbankans vegna jarðarkaupa, sem þegar hafa átt sér stað og munu eiga sér stað á þessu vori? Ég segi fyrir mitt leyti, að ég hef umboð fyrir nokkra menn, sem standa í jarðarkaupum og hafa lagt fram lánsbeiðnir í veðdeildinni, ýmist fyrir eða eftir síðustu áramót, og ég veit um nokkra, sem munu senda lánsbeiðnir, áður en langt um líður. Því væri æskilegt að vita, hvort þessir aðilar geti ekki átt von á hliðstæðum lánum og deildin innti af hendi s.l. ár. Þá er það í öðru lagi: Verður ekki farið að afgreiða þau stofnlán, sem bárust of seint fyrir s.l. áramót, til þess að þau yrðu þá afgreidd, og menn vænta sér að geta fengið nú, áður en langir tímar líða, þar sem þeir eru þegar búnir að inna framkvæmdir af hendi, sem þessi stofnlán munu verða veitt út á? Og í þriðja lagi: Er ekki þess að vænta, að þeir aðilar, sem kaupa sér dráttarvélar á þessu ári, muni geta fengið stofnlán til þeirra kaupa, eins og verið hafa, nokkurn veginn jafnóðum og vélarnar koma til landsins? Mér finnst þetta allt vera það aðkallandi mál fyrir bændur að vita nú, að ég vænti þess, að hv. 6. þm. Norðurl. e., sem er bankastjóri Búnaðarbankans, geti gefið nokkurn veginn óyggjandi svör í þessum efnum.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Vesturl. beindi sérstaklega til mín nokkrum fyrirspurnum, sem mér er vissulega mjög ljúft að svara. Það var í fyrsta lagi fyrirspurn um það, hvort ekki mætti fljótlega vænta afgreiðslu á veðdeildarlánaumsóknum, sem borizt hefðu jafnvel fyrir síðustu áramót og nokkur dráttur hefur orðið á afgreiðslu á. Varðandi þetta mál vil ég láta koma fram það atriði til skýringar því, að dráttur hefur orðið á afgreiðslu þessara lánaumsókna, að svo sem hv. þdm. er vafalaust kunnugt, þá var sá háttur á hafður með lausaskuldalán bænda, að veðdeild Búnaðarbankans veitti þessi lán. Þetta voru samtals 65 millj. kr., og fyrsta afborgun af lánum þessum féll í gjalddaga nú s.l. haust. Eigendur skuldabréfanna eiga aftur á móti kröfu á greiðslu 2. jan. Niðurstaðan varð sú, að allmargar millj. kr. voru ógreiddar af þessum árgjöldum bænda um áramót. Og veðdeild bankans varð því að leggja út þetta, sem á skorti, sem munu hafa verið um 3 millj. kr., því að vitanlega tjóaði ekki að neita eða fresta að greiða afborganir af veðdeildarbréfunum, þó að lántakendur hefðu ekki staðið í skilum. Þetta hefur valdið því, að veðdeildin hefur verið mjög fjárþrota, því að það fé, sem henni var séð fyrir á s.l. ári, hafði allt verið lánað út og ekkert að sjálfsögðu lagt til hliðar til þess að mæta áföllum sem þessum. Þetta er fyrst og fremst ástæðan til þess, að nokkur dráttur hefur nú um skeið orðið á veitingu veðdeildarlána. En ég vonast til, að það þurfi ekki að vera lengi sá dráttur. Og þá má geta þess hér, að það hefur verið gert ráð fyrir því, þó að ekki sé niðurstaða fengin í þeim málum enn þá, í sambandi við nauðsynlega fjáröflun til stofnsjóða Búnaðarbankans eða stofnlánadeildarinnar á þessu ári, að deildinni yrði veitt aðstaða til þess að geta, eins og á s.l. ári, veitt veðdeild bankans töluverða fyrirgreiðslu. En án þeirrar fyrirgreiðslu er raunverulega um sáralítið fé að ræða, sem veðdeildin hefur yfir að ráða. Og það má kannske geta þess í því sambandi, það er atriði, sem kemur til nánari athugunar nú við frv., sem liggur hér fyrir Alþingi um skyldusparnað, að veðdeildin hefur orðið fyrir allverulegum áföllum af því, að henni var á sínum tíma falið eða í rauninni má segja gert skylt að ávaxta skyldusparnaðarfé, sem til fellur í sveitum, og þetta fé hefur verið lánað út með venjulegum vaxtakjörum veðdeildarinnar, en hins vegar er hér orðið um stórkostlegan árlegan halla að ræða, sem veðdeildin verður að borga, og mundi sá halli einn út af fyrir sig nægja í æðimörg lán úr veðdeildinni, vegna þess að þess hefur ekki verið gætt, þegar þetta var ákveðið, að vísitölutrygging er á þessu fé og í raun og veru gersamlega útilokað að taka á móti fénu og endurlána það með þeim skilyrðum, sem hér hefur verið gert. Þetta atriði kemur að sjálfsögðu til athugunar, þegar um þetta mál verður rætt hér í þingi. En sem sagt, ég vonast til þess, að það þurfi ekki lengi að bíða eftir afgreiðslu þeirra lána eða lánsumsókna, sem þegar liggja fyrir, en það er auðvitað, eins og hv. fyrirspyrjandi veit mætavel, ekki nýtt mál, að lánsumsóknir úr veðdeild hafi orðið að bíða alllengi, og það því miður stundum árum saman, vegna þess að veðdeildin hefur alltaf verið fjárþrota. En ég tel, að það sé mikil nauðsyn, að svo verði ekki, og það verður áreiðanlega reynt, eftir því sem föng eru á, að leysa úr þeim vanda. Varðandi annan lið fsp. hans, um afgreiðslu stofnlána, sem ekki voru afgreidd fyrir áramót, þá vil ég taka það fram, að stofnlánin voru afgreidd fyrir áramót með nákvæmlega sama hætti og verið hefur undanfarin ár, þannig að allar umsóknir, sem komnar voru inn fyrir 1. des., voru afgreiddar. Á árinu 1963 var það vel ástatt með fé, að það hafði verið rúmlega áætlað fyrir framkvæmdum, sem þá voru, og það var til nokkurt fé um áramót eftir, þannig að það var hægt að afgreiða þá þegar í jan. og febr. allar þær lánsumsóknir, sem höfðu borizt fyrir 1. des. Hins vegar hefur það jafnan verið svo undanfarin ár, að afgreiðsla lánsumsókna, sem borizt hafa í des. og eftir áramót, hefur dregizt nokkuð fram eftir ári eða verið framkvæmd eftir því, sem innborganir á lánum frá bændum hafa fallið til. Oftast nær hefur átt sér stað töluverð innborgun á slíkum árgjöldum í marz og apríl vegna rukkana, sem þá voru sendar út af hálfu bankans til þeirra, sem eftir eiga að greiða, og eru þá settir úrslitafrestir með greiðslu. En það skal játað, að það hefur verið erfitt um vik nú enn sem komið er að afgreiða umsóknir, sem eftir voru frá því í des., og ekki þá fremur þær, sem hafa komið eftir áramót, vegna þess, eins og hv. þdm. mun einnig vel vera kunnugt, að á s.l. ári urðu allt að því 50% meiri framkvæmdir en áður hefur verið, og ef hefði átt að fullnægja lánsumsóknum eða lánhæfum framkvæmdum algerlega, því sem komið var fyrir áramót, þá hefði það numið nálægt 120 millj. kr. Það voru lánaðar 103 millj. kr. Til samanburðar má geta þess, að árið áður voru lánaðar 70 millj., og var það, þá hæsta útlánaár, sem verið hafði. En það veit ég, að hv. fyrirspyrjandi mun fúslega fallast á, að þessi geysilega aukning útlána, þegar það er haft í huga, að í áætlun fyrir stofnlánadeildina í byrjun ársins hafi verið reiknað með, að útlán yrðu 80 millj., þá gefur það auga leið, að það hefur verið erfitt um vik, enda ekki hægt nema með ýmiss konar bráðabirgðaráðstöfunum og sérstakri aðstoð frá sparisjóðsdeildinni og bráðabirgðaaðstoð frá Seðlabanka að leysa þessar umsóknir, sem komnar voru fyrir 1. des., og lána þessar 103 millj. Þetta auðvitað veldur því, að það verður mjög erfitt um vik. Enda þótt ýmsir af hinum föstu tekjustofnum deildarinnar komi að sjálfsögðu smám saman inn og hafi byrjað strax eftir áramót, þá vil ég ekki lofa því, að þetta geti orðið alveg strax, að þetta leysist. En það er hins vegar fullur vilji bankastjórnarinnar, að þetta dragist ekki, og við gerum okkur fullkomlega ljósa nauðsyn þess, að þetta verði leyst sem skjótast. En þetta eru ástæður, sem ég hygg að hv. þm. muni viðurkenna að séu nokkur rök fyrir því, að erfiðlega hafi gengið að leysa þetta nú strax eftir áramótin. Varðandi dráttarvélarnar get ég á þessu stigi aðeins sagt, að það er vissulega ætlunin að lána út á þær með sömu reglum og gert var í fyrra. Hvort verður hægt að gera það jafnóðum eins og þá, skal ég ekki heldur nákvæmlega um svara, vegna þess að við vitum ekki, hvað mikið verður hér um að ræða. Í fyrra voru fluttar til landsins, að ég hygg, um 700 dráttarvélar. Að vísu var ekki tekið lán út á þær allar, en dráttarvélalánin ein námu hjá okkur um 13 millj. kr., og ég geri ráð fyrir eða a.m.k. get ég ekki lofað því, að það geti ekki orðið einhverjir erfiðleikar á því, ef um jafnmikinn innflutning verður að ræða nú, að þessi dráttarvélalán geti komið til núna alveg í þessum eða næsta mánuði. Það verður að sjálfsögðu reynt að leysa það, sem föng eru á, og það mun liggja fyrir núna alveg á næstunni, hvaða vandamál er hér um að ræða, vegna þess að við höfum gert ráð fyrir því. Og svo sem hv. þdm. vita, hefur verið auglýst eftir umsóknum um lán, þannig að við munum væntanlega um miðjan þennan mánuð vita, hvaða fyrirætlanir eru uppi hjá bændum varðandi kaup á dráttarvélum. Ef það verður ekki í jafnstórum stíl og í fyrra, auðveldar það auðvitað mjög að leysa þann vanda, og það er fullur skilningur á því, að hér er um vandamál að ræða, sem nauðsynlegt er að leysa sem fyrst, vegna þess að dráttarvélarnar þarf auðvit.að að flytja inn að vorinu. Ég vonast til, að hv. fyrirspyrjandi telji þetta eftir atvikum fullnægjandi svör.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. 6. þm. Norðurl. e. fyrir svörin við þeim spurningum, sem ég lagði hér fyrir hann. Ég sé það á þeirri skýrslu, sem hv. þm. hefur hér gefið, að eins og sakir standa kann að vera erfitt um vik fyrir þessar einstöku deildir Búnaðarbankans að inna sínar skyldur af hendi. En ég vil vænta þess, að hv. þm. ásamt þeim hæstv. ráðh., sem hér eru, þar sem er fjmrh. og landbrh., reyni að gera sitt bezta til þess að leysa þessi mál á þann veg, að bændur landsins geti nokkurn veginn fengið lán eftir hendinni til sinna framkvæmda. Það er alveg rétt hjá hv. þm., að bændur hafa oft orðið að bíða eftir lánum. En ég hygg, að flestir bændur líti þannig á nú, þar sem þeir eru sérstaklega skattlagðir í því skyni að fá lán úr stofnlánadeild landbúnaðarins, að þá eigi þeir þó frekari kröfur á hendur deildinni en áður var. Það eru dálítið leiðinlegar fréttir, finnst mér, ef það er staðreyndin, að bændur eigi mjög erfitt með að standa í skilum með sínar skuldbindingar við stofnlánadeildina. Þetta sýnir í fyrsta lagi það, að bændurnir hafa ekki fengið þau lán með hagkvæmum kjörum, sem þeir þurftu. Og í öðru lagi bendir það okkur á það, að við verðum að vera vel á verði um það að hafa stofnlánin hverju sinni það há, að ekki komi til stórfelldrar lausaskuldasöfnunar, eins og því miður ég er hræddur um að eigi sér stað nú, enda þótt lánveitingar í krónutölu hafi hækkað allmikið úr stofnlánadeild landbúnaðarins. Þá liggur ekkert fyrir um það, hvað háar lausaskuldir hafa myndazt hjá bændum vegna hinna sömu framkvæmda, og það er það, sem alltaf verður erfiðast viðfangs hjá hverjum og einum bónda, að velta áfram svo og svo miklum lausaskuldum ásamt stofnlánum, sem ekki eru með neitt sérstaklega hagfelldum kjörum miðað við það, sem bændastéttin jafnan hefur áður haft. Ég þakka svo hv. þm. fyrir greinargóð svör, og ég veit, að hann gerir sitt bezta til að leysa þessi mál, og ég vænti, að hæstv. ríkisstj. styðji bankann til þeirra hluta.



Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessar umræður. Það var aðeins til þess að fyrirbyggja misskilning í sambandi við ummæli hv. 1. þm. Vesturl. hér síðast út af vanskilum bænda. Ég efast mjög um það, það hefur ekki verið athugað nákvæmlega, en mér sýnist allar líkur benda til þess, að það hafi út af fyrir sig ekkert verið meiri vanskil hjá bændum í haust en undanfarin ár. Það hefur verið mjög algengt og því miður of algengt, að það hefur dregizt að borga árgjöld, sem bændur hafa átt að borga að haustinu, fram yfir áramót. Það geta verið ýmsar orsakir fyrir því, bæði það, að bændur eigi í erfiðleikum sjálfir, auk þess það, að viðskiptafyrirtæki bænda taka oft að sér að greiða þessi lán og eru kannske misjafnlega undir það búin. En þá að ég segði hér áðan, að það hefðu verið allverulegar fjárhæðir, sem ekki hefðu verið greiddar af lausaskuldalánum bænda, þá er ég ekki viss um, að það séu neitt hærri fjárhæðir hlutfallslega en það, sem vangreitt hefur verið af öðrum árgjöldum. Sem sagt, þetta hefur verið svo alla tíð, að það hefur verið alltaf töluvert mikið eftir af árgjaldagreiðslum um áramót, og ég held, eftir því sem lánadeild bankans hefur tjáð mér nú nýlega, að þessi vanskil séu ekki meiri en verið hefur undanfarin ár. Hitt er svo aftur annað mál, og því skulum við ekki gleyma, að miðað við það, að útlán vaxi um 70–100 millj. kr. kannske á 2 árum, þá hækka árgjöldin alltaf ár frá ári mjög verulega, a.m.k. krónulega, og það er jafnvel við því að búast, að þá hækki vanskilin, og því miður er því ekki að leyna að það er hætt við því, að þau hækki líka að öðru leyti og þá ekki hvað sízt í sambandi við lausaskuldalánin, vegna þess að því er ekki að leyna, að allmargir, sem lausaskuldalán fengu þá, það var á yztu nöf, að það væri hægt að veita þeim lán, miðað við þeirra búsaðstöðu alla, og ástæðan fyrir lausaskuldum margra þessara manna var sú, að hér var um menn að ræða, sem alllengi höfðu barizt í bökkum jafnvel og höfðu af þeim ástæðum safnað lausaskuldum. Þó að þessi nýju lán jafnvel valdi því, að árgjöld komi eitthvað dræmar, þá hygg ég samt, að það megi teljast jafnvel ótrúlega gott miðað við þær greiðslur, sem verið hafa á árgjöldum yfirleitt, hvað mikið var greitt af árgjöldum af lausaskuldalánunum nú fyrir áramót. Þetta vildi ég aðeins, herra forseti, láta koma fram, ekki til þess að gagnrýna það, sem hv. þm. sagði, heldur aðeins til þess, að þessi skýring lægi fyrir, að ummæli mín í ræðu minni hér áðan merkja það ekki, að það sé um hlutfallslega aukin vanskil að ræða hjá bændum.



Herra forseti. Ég gat ekki hlustað á nema lítinn hluta af ræðu hv. 4. þm. Austf. og ætla mér því ekki að gera hana að umtalsefni, hygg, að fátt nýtt hafi þar komið fram. En það var ein setning, sem ég skrifaði upp og ég tel ástæðu til að mótmæla alveg sérstaklega. Hv. þm. fullyrti, að málsókn vegna gjaldsins til stofnlánadeildarinnar væri hafin í umboði bændasamtakanna. Þetta held ég að sé ekki rétt. Ef þetta væri í umboði bændasamtakanna, þá væri það stjórn Stéttarsambands bænda, sem hefði hafið málsóknina. Það er örugglega minni hl. búnaðarsambandanna, sem að þessu stendur, minni hluti þeirra að tölu og þau fámennustu. Ég veit ekki til, að nokkurt búnaðarsamband hér á Suður- eða Suðvesturlandi og ekki heldur á Norðvesturlandi hafi viljað taka þátt í þessari málsókn. Og þess vegna er það, að stór meiri hl. bændastéttarinnar er algerlega laus við það. Ég tel ástæðu til að taka þetta sérstaklega fram, vegna þess að það er rétt, sem hv. 4. þm. Austf. sagði áðan, að þetta væri einsdæmi í þingsögunni, að mál væri höfðað af slíku tilefni sem þessu, og þetta mál mun áreiðanlega verða skráð í þingsögunni og til þess vitnað í framtíðinni, að nokkur hluti bændastéttarinnar hóf málsókn vegna þess, að ríkisvaldið vildi stuðla að því að skapa landbúnaðinum öfluga lánastofnun. Ég er sannfærður um, að eftir nokkur ár - og ég tala nú ekki um eftir tugi ára, þá verður til þessa vitnað með undrun af bændastétt Íslands, að á árinu 1963 var hafin málsókn á hendur Búnaðarbankanum og landbrh. vegna þessara laga. Þetta vildi ég láta koma fram og mótmæla því, sem hv. 4. þm. Austf. sagði hér áðan, að þetta væri gert í umboði bændasamtakanna, og það mætti þá skilja það svo, að bændastéttin í heild stæði að þessu, en svo er ekki.



Ég skil það svo, herra forseti, að ég eigi eftir ræðutíma, en þetta verður örstutt athugasemd. Ég vil ekki fullyrða, hvort orð mín féllu þannig, að ég segði, að málsókn væri hafin í umboði bændasamtakanna eða bændasamtaka. En ég vil hafa það, er sannara reynist og rétt er, og vil fallast á, að greininum sé sleppt, en eftir stendur það, að það er í umboði bændasamtaka, þar sem nokkur búnaðarsambönd standa að því.