Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Gjöld þau, sem hér um ræðir, hafa nú um nokkurt skeið verið innheimt með viðauka, og er með þessu frv. lagt til, að þessi viðauki verði framlengdur. Ég vil því leyfa mér að óska þess, að frv. verði vísað til 2. umr. og fjhn. að lokinni þessari umræðu.



Nú um nokkur ár hefur þessi skattur verið innheimtur með viðauka, og er lagt til í frv., að lagasetning um það efni verði enn í gildi fyrir árið 1951. Ég leyfi mér því að óska þess, að málinu verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr. og fjhn.



Herra forseti. Á síðasta Alþingi var gengið þannig frá ákvæðunum um leyfisgjöld, að eftir voru skilin gjöld á gjaldeyri til utanferða og á innflutningsleyfi fyrir bifreiðum og á bifreiðar, sem ganga kaupum og sölum innan lands. Nú er gert ráð fyrir, að þetta verði leiðrétt og lögin framlengd; og leyfi ég mér að æskja þess, að frv. verði að lokinni umr. vísað til 2. umr. og fjhn.



Herra forseti. Eins og grg. ber með sér, þá var ástæðan fyrir því, að ríkisstjórnin taldi nauðsynlegt að setja þessi lög á s.l. sumri, sú, að síldveiðarnar höfðu þá brugðizt í 6. skipti í röð, eða virtust þá mundu bregðast, og ríkisstj. taldi sér skylt að tryggja það, að skipin stöðvuðust ekki í ágústbyrjun, á meðan enn var mikið eftir af síldveiðitímanum. Til þess hafði hún ekki önnur úrræði en þau að afla til þess lánsfjár, þar sem ríkissjóður hafði ekki til þess handbært fé. En hér bar ríka nauðsyn til, þar sem margir útvegsmenn voru svo staddir, að þeir gátu ekki greitt sjómönnunum lögboðna tryggingu. Varð því að leita til lánsstofnana, og var ákveðið að veðsetja til þess handbært fé í hlutatryggingasjóði, 490 þús. kr., og auk þess skyldi síldveiðideildin fá nokkurn hluta stofnfjár sjóðsins. En til þess þurfti lagabreytingu. Efni málsins er, að samkv. þessum l. má ekki skerða stofnfé sjóðsins, og með 42. gr. l. nr. 22 1950 voru sjóðnum tryggðar 5 millj. kr.; en af þeim átti nú síldveiðideildin að fá 21/2 millj. kr. Þessum l. um að ekki mætti skerða stofnfé sjóðsins var nauðsynlegt að breyta, svo að hægt væri að afla þess fjár, sem þurfti; en meiningin er að endurgreiða lánið með því fé, sem handbært var í sjóðnum, er l. voru sett, og því sem honum áskotnast á árinu. Nú veit ég ekki með vissu um það, hve mikil lán útvegsmenn hafa fengið; líklega hafa þau reynzt minni en ráð var fyrir gert, og er það vel; en ég hygg það verði þó langur vegur frá, að 490 þús. kr. nægi, og lagasetning þessi er því eftir sem áður nauðsynleg. - Ég er svo annars reiðubúinn til að afla upplýsinga um það, hvað búið er að lána í þessu skyni, en sé ekki ástæðu að sinni til að fara um þetta fleiri orðum. Ég leyfi mér svo að æskja þess, að frv. verði vísað til 2. umr. og sjútvn. að lokinni umr.



Herra forseti. Það hefur ekki leikið neinn vafi á því, að á þeim tíma, sem ríkisstj. gerði þessar ráðstafanir, hefur verið nauðsynlegt að koma í veg fyrir, að síldarflotinn stöðvaðist og skipin færu heim á miðju sumri. En þetta er 6. árið, sem síldveiðarnar hafa brugðizt. Nú má gera ráð fyrir, að allflestir sjómenn hafi fengið greiddan um helming tryggingarinnar um síldveiðitímann, en hún er sem næst 3000 kr. fyrir 2 mánuði. En þar frá dregst svo fæðisgjald, svo að tekjur sjómanna að fæðinu frádregnu munu í hæsta lagi vera um 2000 kr., en þar af hafa þeir flestir aðeins fengið um 1000 kr. Nú stendur svo á, að verulegur hluti skipa hefur snúið sér til skilanefndar sjávarútvegsins, sem starfað hefur á annað ár, og á meðan svo stendur, hafa hásetarnir enga möguleika til að innheimta sjóveðskröfur sínar hjá útgerðarmönnum. En allir sjá, hve óheppilegt þetta er, og ég veit, að hæstv. atvmrh. er þetta ljóst, að það er óvenjulegt og óæskilegt ástand, að Alþingi og ríkisstjórn banni mönnum þannig að innheimta kaupgjald sitt. Ég vil því beina þeirri fsp. til hæstv. atvmrh., hvort hann ætli ekki að gera ráðstafanir til þess, að skipverjar á síldveiðiflotanum fái sem fyrst það, sem eftir stendur af kaupi þeirra. Annað væri rangt, og það er ákaflega hætt við, að fáir fáist til að fara á síldveiðar lengur, ef þessu heldur áfram. Mér er ljóst, að það eru mikil vandræði hjá ríkissjóði; en hér er um að ræða mikið misrétti, og ég vil treysta því, að hæstv. atvmrh. geri sitt til að bæta úr því, og vænti þess, að hann gefi upplýsingar um afstöðu sína til þessa máls.



Herra forseti. Það er nú að sönnu svo, að þeir, sem hlut eiga að þessu máli, hafa gert sér grein fyrir því, er þeir réðust í þessa atvinnu á s.l. sumri, að þeir gætu ekki gengið að sjóveðinu, ef til kæmi. Þeir eiga þannig ekki kröfu á ríkissjóð um það, að hann hlaupi hér undir bagga með greiðslur. Hitt er svo jafnrétt, að meiri hl. þessara manna á erfitt með að komast af án þess fjár, sem þeir eiga kröfu til, og ber á það að líta. Ég býst nú við, að það liggi fyrir næstu daga, hvað skilanefndin hefur gert af athugunum varðandi útveginn og ástand hans, og mun hún leggja fyrir mig sínar tillögur um þessi efni; það kann jafnvel að hafa komið frá henni eitthvað til ráðuneytisins núna yfir helgina. En í sambandi við það verður þetta athugað, hvað hægt verður að gera fyrir sjómennina. Mér er ljós sú þörf, sem hér er fyrir hendi. Og mér eru enn fremur ljósir erfiðleikar ríkisstj. á því að útvega handbært fé. En um endi þessa máls er mér ekki auðið að segja í dag. Og eins og hv. þm. veit, þá steðja nú erfiðleikarnir að úr öllum áttum.



Herra forseti. Mér þykir vænt um að heyra, að von skuli vera á tillögum frá skilanefnd á næstunni. En mér þykir samt rétt að rifja upp, að það stendur hér alveg sérstaklega á miðað við það, sem annars staðar tíðkast. Eftir alþjóðalögum mega sjómenn setja skip föst til tryggingar greiðslum á kaupi sínu, og ég veit ekki til, að á þeim lögum hafi nokkurs staðar verið gerðar breytingar nema hér á Íslandi, og sú breyt. gildir aðeins um síldveiðiskipin og áhafnir þeirra. Þá geta þeir innheimt sitt kaup að alþjóðalögum. En þeir sjómenn, er stundað hafa síldveiðar undanfarin sumur, bera miklu minna úr býtum og verða fyrir misrétti, meira misrétti en áður en Alþingi fór að skipta sér af málum þeirra. Áður höfðu þeir möguleika til að ráða sínum launum, en með setningu þessara laga hefur Alþingi tekið þann rétt af sjómönnum. Og Alþingi getur ekki látið svo ganga ár eftir ár, að sjómenn séu verr staddir en allir aðrir. Áður fyrr töldu veðhafar sér skylt að sjá um, að sjómenn næðu rétti sínum, en með setningu þessara laga hefur Alþingi tekið þann möguleika frá sjómönnum. Ég treysti því og veit, að hæstv. atvmrh. veit, að þetta ástand og misrétti má ekki haldast. Ég treysti því, að Alþingi greiði úr þessum vanda. Með setningu þessara laga hefur Alþingi bundið sér þær skyldur að sjá um, að sjómenn beri ekki skarðan hlut frá borði. Ég treysti því, að Alþingi leysi þær hömlur, sem þessir sjómenn einir sinnar stéttar verða að bera.



Herra forseti. Ég ber ekki á móti því, að þeir sjómenn, sem síldveiðar hafa stundað, eru illa staddir, og hv. þm. Ísaf. veit, að það greinir ekki á um það, að hér þarf úrbóta við. Ég fellst í verulegum efnum á þá skoðun hv. þm., að þeim, sem hefur gert hlut þeirra verri, beri skylda til að greiða vandann. En af því leiðir, að sá, sem þessi lög setti, á að greiða vandann. Mér er ekki kunnugt um, hver á hér hlut að máli. Ef til vill er það sjútvn., en þar hefði hv. þm. verið í lófa lagið að koma í veg fyrir þetta misrétti, þar sem hún starfar undir alsjáandi auga hans. Og sé svo, á sú nefnd að eðlilegum hætti að taka á sig ábyrgðina. Annars vakir það ekki fyrir okkur að leita upp ágreiningsatriði, heldur leiðir til úrbóta. Málið er í rannsókn hjá skilanefnd bátaútvegsins og stjórn hlutatryggingasjóðs er að athuga möguleika til úrbóta og hve brýna nauðsyn ber til að létta hlut þeirra, sem verst hafa orðið úti, og á hvern hátt það er hægt. Og ég fyrir mitt leyti er hlynntur því, að slík athugun fari fram.