Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. til l. um breyt. á l. um ferðamál. nr. 29 30. apríl 1964, var lagt fyrir hv. Nd., og hefur málið feneið afgreiðslu þar. Það, sem gert er ráð fyrir að fá lögfest með frv. þessu, er að auka ábyrgðarheimild fyrir ferðamálasjóð úr 20 millj. í 40 millj kr. Sjóðurinn hefur tekið að láni 13 millj. kr., og við síðustu áramót hafði verið lánað 11 millj. 370 bús. kr. til margra aðila víðs vegar um landið. Gert er ráð fyrir að afla ferðamálasjóði 10 millj. kr. láns á þessu ári, og vantar þá 3 millj. kr., til þess að heimildin nægi. En þar sem gert er ráð fyrir, að það þurfi einnig að útvega ferðamálasjóði lánsfé á næsta ári, þykir eðlilegt að hafa lánsheimildina ríflega, úr því að breyta þarf lögunum hvort sem er. Síðan ferðamálasjóður tók til starfa árið 1964 og ferðamálaráð, hefur sjóðurinn innt af höndum, eins og áður segir, ýmsar lánveitingar til lagfæringar á gisti- og veitingahúsnæði víðs vegar um landið. Ferðamálaráð hefur sérstaklega kynnt sér ástand veitinga- og gistihúsamála, og það hefur komið í ljós, að víða er mikil þörf á breytingu til batnaðar. Ráðinn hefur verið sérstakur maður skv. lögum til þess að hafa eftirlit með gistihúsa- og veitingarekstri. Þessi maður hefur ferðazt um og safnað skýrslum og gögnum um þessa starfsemi, og með auknum ferðamannastraumi út um landið verður þarna sérstaklega þörf á úrbótum, en allar úrbætur kosta fé, og er enginn vafi á því, að ferðamálasjóður gerir og mun gera mikið gagn og því meira sem fjárráð hans verða betri. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta mál á þessu stigi, geri ráð fyrir, að allir hv. þdm. líti sömu augum á þetta mál, og legg til, að málinu verði að lokinni þessari 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. samgmn.



Herra forseti. Frá því að frv. það, sem hér liggur fyrir, var til 2. umr. í þessari hv. d., hefur fjhn. borizt erindi frá fjmrn., þar sem farið er fram á það, að n. flytji brtt. við frv., við 35. lið þess, eins og það er nú varðandi tollun bifreiða í jeppaflokki. Erindi þetta var tekið til meðferðar á fundi n., sem haldinn var rétt áður en þessi deildarfundur hófst, og var fallizt á það af viðstöddum nm., að við tilmælum rn. yrði orðið í þessu efni, en tveir hv. nm., þeir hv. 6. þm. Sunnl. og hv. 4. þm. Norðurl. e., tóku þó fram, að þeir hefðu óbundnar hendur við atkvgr. um málið. Brtt. sú, sem hér er um að ræða, gengur út á það að rýmka nokkuð skilyrði fyrir því, að bifreiðar komist í tollflokk jeppa. Þessi skilyrði hafa að vísu verið rýmkuð talsvert með frv. frá því, sem áður var, þannig að bilið milli miðdepla ása, sem er skilyrði fyrir því, að bifreiðarnar séu settar í þennan tollflokk, sem áður var 94 þml., var hækkað upp í 100 þml. Nú hefur komið í ljós, að hér eru á markaðnum jeppar, þar sem þetta bil er 101 þml., og taldi fjmrn. því sanngjarnt, að þessar bifreiðar greiddu sama toll og aðrir jeppar. Skv. þessu flytur fjhn. d. eftirfarandi brtt. við frv., eins og það nú liggur fyrir, að við 1. gr. 35. lið er gerð sú breyt., að nr. 870237 hljóði svo: „Bifreiðar í jeppaflokki með ekki meira bil en 101 þml. milli miðdeplaása“ - en þetta var 100 þml. í frv., eins og það nú liggur fyrir. Ég vil því biðja hæstv. forseta að leita afbrigða í hv. d. fyrir því, að þessi till. megi koma hér til umr., og afhendi honum hér með till.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir til umr., er flutt til efnda á því fyrirheiti, sem ríkisstj. hefur áður gefið um það, að hún hygðist leggja fyrir Alþingi frv. um myndun sjóðs, er hefði yfir mun meira fé að ráða en áður hefur verið veitt til atvinnubóta í strjálbýli landsins, og skyldi þessi sjóður hafa það hlutverk að vinna í svipuðum anda og mótaður var með l. um atvinnubótasjóð. að stuðla að jafnvægi í byggð landsins og vinna að því, að hægt væri að byggja upp með eðlilegum hætti fjölbreyttara atvinnulíf, þar sem skilyrði væru að öðru leyti fyrir hendi til arðbærra framkvæmda, sem gætu skilað þjóðfélaginu með eðlilegum hætti arði af starfi þess fólks, sem ynni á viðkomandi stað. Með þeirri hugmynd er að sjálfsögðu ekki endilega gengið út frá því, að aldrei megi vera um neinn samdrátt að ræða í byggð landsins, heldur hitt, sem er að sjálfsögðu kjarni málsins, að hvarvetna um landið verði hagnýttir þeir möguleikar, sem fyrir hendi eru til arðbærrar framleiðslu, og reynt, eftir því sem föng eru á, að láta það falla saman, að slík atvinnufyrirtæki séu byggð upp í samræmi við byggðina á hverjum stað. Það þarf að sjálfsögðu ekki að ræða, enda mun það áhugamál allra hv. þm., að reynt sé með öllum tiltækum ráðum að sporna gegn samdrætti byggðarinnar og það er vitanlega svo víða, að þó að það kunni að mega sýna fram á, að það geti verið í bráð hagkvæmara, að fólkið flytjist til annarra byggðarlaga, að miðað við, hversu þjóðinni fjölgar ört, þá má tvímælalaust gera ráð fyrir því, að byggðin þurfi aftur að færast út, og það mundi því valda mjög mikilli röskun á högum þessa fólks, ef þyrfti á þessu stigi að neyða það til að flytja til annarra staða, þar sem atvinna væri í boði, og þannig í bili gera verðlitlar eða verðlausar þær fasteignir, sem það hefur byggt sér upp og lagt álit sitt fé í. Breyt. í þessu frv. frá þeim starfsháttum, sem verið hafa í sambandi við svokallað atvinnubótafé, sem veitt hefur verið í fjárlögum í mismunandi mæli allt frá árinu 1951, er sú, að gert er ráð fyrir því, að hér eftir verði fyrst og fremst unnið á grundvelli framkvæmdaáætlana, sem undirbúnar verði undir forustu sjóðsstjórnar og á vegum Efnahagsstofnunarinnar. Þetta er gert með hliðsjón af þeirri staðreynd, sem ég hygg að öllum sé ljós, að það er að sjálfsögðu ein brýnasta nauðsyn að gera sér heildarmynd af atvinnuástandinu á hinum ýmsu landssvæðum og héruðum og reyna að finna, hvaða úrræði eru heppilegust á hverjum stað til þess að tryggja byggð á viðkomandi stöðum. Það er að sjálfsögðu mjög erfitt um það að segja, þar sem ekki liggur endanlega fyrir nein slík framkvæmdaáætlun, þó að ein þeirra fyrir Vestfirði sé langt komin og þegar sé búið að vinna út einn þátt hennar, samgöngubótaáætlunina, þá engu að síður er erfitt að átta sig á því nákvæmlega, hvernig nauðsynlegast væri að haga aðstoð við slíkar framkvæmdaáætlanir og hvaða framkvæmdir það fyrst og fremst væru, sem brýnust þörf væri að stuðla að, með hliðsjón af tilgangi þessa frv. Af þeim sökum hefur sú leið verið valin, sem ég geri ekki ráð fyrir að hv. þdm. hafi út af fyrir sig neitt við að athuga, að ramminn fyrir starfsemi þessa nýja sjóðs, sem hefur verið valið heitið atvinnujöfnunarsjóður, sem á að vera nokkuð táknrænt fyrir það hlutverk, sem hann hefur, að starfsvettvangur sjóðsins er mjög rúmt markaður í 1. gr. hans og gert ráð fyrir því, að sjóðsstjórnin, eftir því sem reynslan sýnir nauðsynlegt, formi þær starfsreglur, sem sjóðurinn starfi eftir, og er það enda í samræmi við það, sem tíðkað hefur veríð með framkvæmd á lánveitingum og styrkjum úr atvinnubótasjóði. En hins vegar verða að sjálfsögðu mörkin þau að halda sér fyrst og fremst innan þeirra framkvæmdaáætlana, sem gerðar verða fyrir einstaka landshluta og þegar er, eins og ég áðan sagði, komið alllangt áleiðis varðandi Vestfirði, og er þegar hafin gerð annarra slíkra framkvæmdaáætlana fyrir Norðurland. Og að sjálfsögðu koma þar til álita í framhaldi af því ýmis önnur byggðarlög í landinu. Þetta er í meginatriðum tilgangur þessa sjóðs, og það er vert að geta þess til skilnings á hlutverki hans, að honum er ekkí ætlað að koma í stað neinna annarra stofnsjóða atvinnuvega, heldur ætlað að koma til viðbótar við þá stofnsjóði, sem nú þegar eru fyrir hendi, til þess að auðið sé sérstaklega að greiða fyrir því, að atvinnufyrirtæki verði fremur upp byggð þar, sem nauðsynlegt er talið að þau komi vegna atvinnujafnvægis, heldur en ella mundi vera, ef aðeins væri um að ræða þá stofnsjóði, sem til eru og að sjálfsögðu er gert ráð fyrir að láni jöfnum höndum, hvar sem fyrirtæki eru byggð upp á landinu. Skv. 2. gr. l. um atvinnujöfnunarsjóð er gert ráð fyrir því, að stofnfé hans myndist með fernum hætti. Í fyrsta lagi, að til hans falli eignir atvinnubótasjóðs, sem um síðustu áramót námu um 116 millj. kr., og var þá búið að afskrifa allverulegar fjárhæðir vegna lánveitinga á sínum tíma til ýmissa framkvæmda sveitarfélaga og annarra, sem ekki var lengur neinn möguleiki að endurheimta. Að vísu hafa, að frádregnum styrkjum, sem hafa verið mikill minni hluti af ráðstöfun atvinnubótafjárins, verið tekin skuldabréf fyrir öllum þeim lánum, sem veitt hafa verið, en hins vegar hefur skipulagsbundin innheimta þessara lána ekki hafizt, fyrr en eftir að atvinnubótasjóður tók til starfa. Ég tel sjálfsagt, að þetta fé sé innheimt, eftir því sem mögulegt er, og gangi þá til þess að endurlána, vegna þess að það yrði í ýmsum tilfellum mjög handahófskennt og algerlega óeðlilegt, að það væri verið að gefa einstökum aðilum þetta fé. Hinu er ekki að leyna, að í senn má gera ráð fyrir því, enda er gert ráð fyrir því í lögum um atvinnubótasjóð, að það þurfi að endurskoða lánstímann og lengja hann í mörgum tilfellum, og jafnframt eru enn þá fjárhæðir, sem gera má ráð fyrir að þurfi að gefa eftir ýmissa orsaka vegna, en sem meginstefnu tel ég sjálfsagt, að unnið verði að því að innheimta þetta fé. Í áætlunum þeim, sem gerðar eru um ráðstöfunarfé hins nýja atvinnujöfnunarsjóðs, er ekki gert ráð fyrir innheimtu á atvinnubótasjóðslánum þeim, sem ég nefndi, þessum 116 millj. að stofni til, eins og þau voru um síðustu áramót, hærri fjárhæð en að meðaltali 4 millj. kr. á ári, og verður að teljast, að sú áætlun sé þess vegna mjög hófsamleg og eigi ekki að vera ástæða til þess að gera ráð fyrir, að sú fjárhæð geti ekki náðst. Að vísu hefur innheimtan þau 3 ár, sem liðin eru síðan innheimtutilraunir hófust skipulega, ekki skilað þetta háum fjárhæðum, en þar hefur þó fyrst og fremst verið um að ræða innheimtu á vöxtum og raunar ekki skipulagsbundna innheimtu nema á þeim lánum, sem veitt voru eftir að atvinnubótasjóður tók til starfa, af því að samningum hefur ekki verið lokið varðandi nauðsynlegar breytingar á hinum eldri lánum, sem sum hver eru öll fallin í gjalddaga, en þessi þrjú ár, - og raunar eru það nú ekki nema tvö ár, því að fyrsta árið innheimtist mjög lítið, - síðan atvinnubótasjóður tók til starfa, þá hefur innheimzt á áttundu millj. kr. af hinum eldri lánum, og er meira en helmingurinn af þeirri fjárhæð vaxtagreiðslur, því að lögð var áherzla á það í byrjun að innheimta vexti þrjú ár aftur í tímann, en láta höfuðstólinn heldur bíða. Þessi eign atvinnubótasjóðs er sem sagt fyrsta atriðið varðandi stofnfé þessa nýja sjóðs. Þá er í öðru lagi gert ráð fyrir því, að ríkissjóður leggi fram á tíu árum 150 millj. kr. Í sambandi við atvinnubótasjóðinn var gert ráð fyrir, að það væru 100 millj., og fjárveiting ríkissjóðs skv. þessu ákvæði var hækkuð í fjárl. yfirstandandi árs úr 10 millj. í 15 og gert ráð fyrir, að slík fjárveiting verði veitt 10 næstu ár. Þá eru loks tveir tekjuliðir, sem gert er ráð fyrir að renni til sjóðsins sem stofnfé, og það eru tvenns konar mótvirðissjóðsframlög. Annars vegar eru það 55 millj. af óafturkræfu framlagi Bandaríkjastjórnar, sem veitt var Íslandi 1960. að sá hluti greiðist sjóðnum á árunum 1966-69. Ráðstöfun þessa fjár var háð samþykki Bandaríkjastjórnar, en það samþykki hefur þegar verið veitt, og er því auðið að tryggja þetta fé, eins og hér er getið um. Þá er í fjórða lagi gert ráð fyrir, að renni til sjóðsins eftirstöðvar af mótvirðissjóði, sem greiða átti til Framkvæmdabankans skv. 4. gr. laga um þann banka. Þar er gert ráð fyrir, að sá mótvirðissjóður greiðist á alllöngu tímabili, eða aðeins um 3.6 millj. kr. á ári. Hins vegar er í sambandi við frv. þetta áformað að hraða þeim greiðslum, annaðhvort að losa þær örar en upphaflega var gert ráð fyrir eða þá að afla bráðabirgðalána út á það með einhverjum hætti. sem er mjög auðvelt að gera, þannig að þessi hluti mótvirðissjóðsins greiðist atvinnujöfnunarsjóði á 4 árum, sem ella mundi greiðast á 10 árum, eftir hinu gamla ákvæði. Þessi tvenns konar mótvirðissjóðsframlög verða óafturkræf framlög til atvinnujöfnunarsjóðs, og samkvæmt þessu yrði stofnfé sjóðsins 364 millj. kr. Ef gert er ráð fyrir því, að innheimtist, eins og ég áðan sagði. 4 millj. á ári af hinum eldri atvinnubótasjóðslánum, sem virðist vera mjög raunsæ tala, og í annan stað reiknað með, að 5% af öllu ráðstöfunarfénu sé árlega varið til styrkja, þá má gera ráð fyrir því, að höfuðstóll atvinnujöfnunarsjóðs geti verið á árinu 1975 orðinn um 545 millj. kr. Að sjálfsögðu er mjög erfitt að áætla, hvaða fjárhæðir verði veittar sem styrkir, en þær fjárhæðir hafa síðustu árin ekki numið mjög verulegu fé. Enn fremur er vert að geta þess, að í heimildarákvæði, sem sett hefur verið nú inn í lögin um atvinnuleysistryggingasjóð, er gert ráð fyrir því, að heimilt verði að verja fjórða hluta af vaxtatekjum þess sjóðs til vaxtalausra lána, og raunar einnig gengið út frá því, að um endurgreiðslu þurfi ekki að vera að ræða á því fé, þó að það sé ekki beint tekið fram í lögunum, og að því fé verði að einhverju eða jafnvel öllu leyti ráðstafað í gegnum atvinnubótasjóð. Þá verður að telja eðlilegt, að einmitt það fé fyrst og fremst renni til styrkveitinga, vegna þess að atvinnuleysistryggingasjóður hefur að sjálfsögðu fyrst og fremst það hlutverk að koma í veg fyrir atvinnuleysi, og má segja, að það þjóni mjög tilgangi þess sjóðs að koma í veg fyrir það, þegar sérstaka erfiðleika ber að höndum, tímabundið, í hinum ýmsu héruðum, að til atvinnuleysis komi, heldur verði stutt að því með öðrum ráðstöfunum, að hægt sé að halda uppi atvinnulífi með eðlilegum hætti, sem að sjálfsögðu er á allan hátt skynsamlegra en þurfa að fara að leggja fram atvinnuleysisstyrki. Vil ég í því sambandi sérstaklega geta þess, enda þótt það mál sé ekki endanlega afgreitt, að það hefur verið gengið út frá því, að innan ramma þessarar sérstöku aðstoðar félli aðstoð, sem veitt hefur verið nú í vetur til útgerðar fyrir Norðurlandi í samræmi við samkomulag, sem gert var af ríkisstj. við verkalýðsfélögin þar á s.l. ári í sambandi við kjarasamninga þá, og gert er ráð fyrir, að varið verði í vetur 6-7 millj. kr. til eflingar útgerðar 5 þessu svæði, og er gengið út frá því, að þess fjár verði aflað með þeirri sérstöku heimild, sem nú hefur verið sett í lögin um atvinnuleysistryggingasjóð, og að því verði ráðstafað í gegnum atvinnubótasjóð þá, en að sjálfsögðu í gegnum atvinnujöfnunarsjóð, ef þetta frv. um hann nær lögfestingu hér á Alþ. Það má gera ráð fyrir því, a.m.k. hefur það verið hugsun ríkisstj., og ég held, að það sé ekki fjarri hugsun forráðamanna atvinnuleysistryggingasjóðs, sem um þetta hefur verið samið við, að einmitt Þessi hluti vaxtanna verði notaður til áhættulána, þegar sérstök óhöpp ber að höndum, en eins og ég áðan sagði, að fé atvinnujöfnunarsjóðs verði fyrst og fremst notað til þess að undirbyggja ný atvinnufyrirtæki til framtíðartryggingar atvinnu á hinum ýmsu stöðum á landinu. Gert er ráð fyrir því, að árlegar tekjur atvinnujöfnunarsjóðs verði fyrst og fremst skattgjald af væntanlegri álbræðslu. Það þykir á allan hátt eðlilegt, miðað við þá stórframkvæmd. sem þar er um að ræða, að þorra þeirra tekna. sem til falla í sambandi við skattgjald slíks fyrirtækis, verði einmitt ráðstafað til þess að efla og tryggja atvinnu víðs vegar úti um byggðir landsins. Það hefur verið talið, að á því væri viss hætta, að slíkt stórfyrirtæki ylli röskun jafnvægis á vinnumarkaði, og því væri nauðsynlegt að vinna þar í gegn, og af þessum sökum þykir í alla staði eðlilegt, að fé því, sem inn kemur vegna skattgjalds hennar, verði ráðstafað á þennan hátt til hagsbóta fyrir landsbyggðina. Skv. áætlunum, sem gerðar hafa verið um skattgjald álbræðslu, er gert ráð fyrir því, miðað við að bygging hennar gangi skv. áætlun op að hún verði byggð í þremur áföngum, að fyrstu 3 árin nemi skattgjald hennar rúmum 16 millj. kr., næstu 3 árin rúmum 24 millj. kr., 9 árin þar á eftir 51 millj., síðan í 3 ár 71 millj., þá í 3 ár 80 millj. rúmum og síðustu 4 árin 90 millj., allt miðað við eitt ár, og að heildargjald verksmiðjunnar í þessi 25 ár, verði rúmar 1400 millj. kr. Svo sem segir í 3. gr. frv., er gert ráð fyrir því, að fyrstu 9 árin renni 25% þessa skattgjalds til Hafnarfjarðarkaupstaðar og 4.1% til iðnlánasjóðs, en að 9 árum liðnum lækki hlutur Hafnarfjarðarkaupstaðar í 20%, en hlutur atvinnujöfnunarsjóðs aukist þá að sjálfsögðu að sama skapi Þar sem atvinnujöfnunarsjóður mun að meginhluta til hafa yfir eigin fé að ráða, gefur auga leið, að innan tíðar muni vaxtatekjur hans geta numið mjög verulegum fjárhæðum. Til viðbótar stofnfé sjóðsins, sem ég hef vikið að. og tekjum hans, sem fyrst og fremst eru tekjur af skattgjaldi álbræðslu, eru í 6. gr. mjög víðtækar lántökuheimildir fyrir sjóðinn. Annars vegar er um að ræða ótakmarkaða heimild til lántöku hjá framkvæmdasjóði ríkisins og við það miðað, að það verði innan þeirra marka. sem nauðsynlegt verði talið, til þess að hægt verði að hrinda áleiðis með eðlilegum hætti framkvæmdaáætlunum, sem gerðar verða fyrir hina einstöku landshluta. Nauðsynlegt þykir hins vegar að hafa sérstaka lántökuheimild varðandi erlent lánsfé, því að það er talið, að enda þótt slík almenn lántökuheimild sé til, þá sé hæpið, að það muni lögformlega ná til heimilda til að taka erlend lán, og er því gert ráð fyrir sérstakri heimild til lántöku erlendis, allt að 300 millj. kr. Svo sem hv. þdm. er kunnugt, hafa þegar hafizt erlendar lántökur í sambandi við framkvæmdaáætlanir, þar sem er samgönguáætlun Vestfjarða, og kann vel að vera, að hagkvæmt þyki, að atvinnujöfnunarsjóður hafi einhverja milligöngu um slíka lántöku. Þess vegna þykir rétt að hafa þessa heimild. Ég vék áðan að því, að það þætti nauðsynlegt að hafa rúma heimild varðandi lánveitingarrétt atvinnujöfnunarsjóðs, og er það m.a. með hliðsjón af því ákvæði, sem er í 6. gr., að gert er ráð fyrir, að framkvæmdaáætlanirnar skuli ekki aðeins ná til atvinnuástands, heldur samgangna og menningarmála hinna ýmsu byggðarlaga Og sannleikurinn er sá. sem ég veit, að allir hv. þdm. gera sér fullkomlega ljóst og reynslan hefur sannað, að það er ekki eingöngu atvinnuástandið, sem hefur afgerandi áhrif um það, hvort byggð helzt eða eflist á hinum einstöku stöðum á landinu, heldur kemur bar margt fleira til og ekki hvað sízt aðstaða varðandi menningu og margháttað félagslíf. Hefur enda komið í ljós, að eftir því sem velmegun vex á atvinnusviðinu, hafa kröfurnar varðandi aðstöðu til margháttaðrar félagsstarfsemi og menningaraðstöðu farið vaxandi, og eigi því að vera hægt að tryggja jafnvægi byggðarinnar, þarf ekki síður að gefa þessari hlið málanna gaum heldur en atvinnuuppbyggingunni einni saman. Skv. þeim upplýsingum, sem ég hef hér gefið varðandi uppbyggingu sjóðsins, mun sjóðurinn þegar á árinu 1967 hafa til umráða um 50 millj. kr. og nú í ár 44 millj. beinlínis af því fé, sem gert er ráð fyrir að hann fái eftir þeim leiðum, sem ég hef nefnt, jafnhliða því, eins og ég gat um áðan, að gert er ráð fyrir, að fyrir milligöngu atvinnujöfnunarsjóðs verði ráðstafað 6-7 millj. kr. vegna erfiðleika útgerðarinnar á Norðurlandi, þannig að raunverulega yrði ráðstöfunarfé sjóðsins á þessu ári einnig um 50 millj. kr. Ráðstöfunarféð fer næstu árin hækkandi og verður á árinu 1968 um 56 millj. kr., fer síðan hækkandi ár frá ári í 100 millj. 1974 og 112 millj. kr. árið 1975. Er þá gengið út frá þeim forsendum, sem ég gat um áðan, að 4 millj. endurgreiðist árlega af hinum eldri atvinnubótasjóðslánum og að styrkveitingar úr atvinnujöfnunarsjóði sjálfum nemi 5% á ári. Í frv. þessu er gert ráð fyrir því, að Landsbanki Íslands annist umsjá atvinnujöfnunarsjóðs, en sjóðurinn verði annars undir 7 manna stjórn þingkjörinni. Atvinnubótasjóður var áður í vörzlu Framkvæmdabanka Íslands, en þar sem gert er ráð fyrir því, að sá banki verði lagður niður, var eðlilegt að breyta hér um, og eftir atvikum þótti rétt, að sjóðurinn yrði í vörzlu Landsbankans, en hins vegar gengið út frá því, að lausafé hans sé hverju sinni á sérstökum reikningi í Seðlabankanum. Sérstakar hömlur eru settar varðandi eftirgjöf lána og breytingar lánsskilmála, sem eðlilegt má teljast og í samræmi við það, sem nú gildir um atvinnubótasjóð, að allir sjóðsstjórnarmenn verði að vera á einu máli um eftirgjöf lána og breytingu á lánskjörum. Ég tel, að reynslan af störfum atvinnubótasjóðs varðandi þetta atriði sé góð. Þar hefur reyndin orðið sú, að afgreiðsla mála hefur jafnan verið með einróma stuðningi allra sjóðsstjórnarmanna, sem að sjálfsögðu er mjög æskilegt og bendir til þess, að ekki hafi verið ráðizt í styrkveitingar eða lánveitingar. án þess að menn hafi haft sannfæringu fyrir því, að það væri um brýna og ótviræða nauðsyn að ræða. Frá því atvinnubótafjárúthlutun hófst, eða fjárveitingar til þess frá ríkissjóði, hefur verið varið á 15 ára tímabili 160 millj. kr. til atvinnuhóta skv. yfirliti, sem um það hefur verið gert. Svo sem yfirlit það, sem ég gaf hér áðan um ráðstöfunarfé, sem atvinnujöfnunarsjóður hefði næstu 10 árin, sýnir, ætti það fé að geta numið nálægt 700 millj. kr. Hér er því ljóslega um mjög stórfellda eflingu þessarar starfsemi að ræða, og það er von ríkisstj., að með þessum sjóði, sem hér er settur á laggirnar, takist að gera ný átök og með enn skipulagsbundnari hætti í þá átt að tryggja atvinnuafkomu fólksins víðsvegar um landið og leggja grundvöll að því, að hvarvetna um landsbyggðina sé hægt að hagnýta framleiðsluskilyrði, þar sem ljóst er, að hægt er að byggja upp þjóðhagslega nýtan atvinnurekstur, og þannig í senn að stuðla að byggðajafnvægi í landinu og aukinni framleiðslu ýmiss konar verðmæta þjóðarheildinni allri til góðs. Ég vil svo, herra forseti, leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Frv. þetta kemur hv. þm. ekki á óvart, því að í tilkynningu, sem hæstv. forsrh. flutti 13. okt. s.l. haust, fáum dögum eftir að Alþingi kom saman, segir, að fyrirhugað sé af hálfu hæstv. ríkisstj., að stofnaður verði framkvæmdasjóður strjálbýlisins. Hitt hefur ýmsum þm. þótt nokkurri furðu gegna, hvað þetta frv. er síðbúið, því að nú líður óðum að því, að þetta þing ljúki störfum. En við að lesa þetta frv. fæst skýringin. Þetta mál er gert að eins konar fylgifiski með hinn stóra. umdeilda álmáli, sem var lagt fyrir hv. Nd. fyrir fáum dögum, - fylgifiski vegna þess, að aðaltekjur þess sjóðs, sem á að stofna skv. þessu frv., eru bundnar við samþykkt álmálsins, því að varla mun vera ætlunin að lögfesta þetta frv. og þann tekjustofn, sem sjóðnum er ætlaður, áður en séð er fyrir um afgreiðslu þingsins á því máli. Þessi málsmeðferð, að tengja það nauðsynjamál, sem þetta er í sjálfu sér, við hið umdeilda stórmál, er ámælisverð að mínum dómi og mjög óviðkunnanlegt og miður farið, að slík málsmeðferð skuli viðhöfð. En í sjálfu sér er þó ástæða til að fagna þessu frv., fagna þeirri stefnu, sem í því felst, og þeirri stefnubreytingu, sem virðist þó votta fyrir með flutningi þessa frv. hjá hæstv. ríkistj. frá því, sem verið hefur á undanförnum árum. Hins vegar eru einstök atriði frv. þannig, að þau þurfa mikillar athugunar við og breytinga, ef vel á að fara um lagasetninguna. Framsfl. hefur beitt sér fyrir því um langt skeið, að öflugar ráðstafanir væru gerðar af hálfu ríkisvaldsins til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Framsfl. átti hlut að því, ásamt öðrum að vísu, að tekin var upp sá háttur að veita í fjárlögum hið svonefnda atvinnuaukningarfé. Það var fyrst tekið upp, eins og hæstv. fjmrh. nefndi, eftir 1950 að veita sérstakt framlag í þessu skyni. Fyrst var það heimildarákvæði í fjárlögum, en í fjárlögum fyrir 1955 var þetta gert að sérstakri fjárveitingu á 20. gr. fjárlaga, og svo hefur staðið alla stund síðan. A stjórnartíma vinstri stjórnarinnar var þessi sérstaka fjárveiting 15 millj. kr. árlega, t.d. í fjárlögum ársins 1957, en þá var heildarupphæð fjárlaga um 800 millj. kr., svo að þessi sérstaki líður til atvinnubóta nam þá 1.8% af heildarupphæð fjárlaga. Eftir að núv. ríkisstj. settist að völdum, „Viðreisnarstjórnin“, var þessi sérstaka fjárveiting lækkuð niður í 10 millj. kr. árlega, á sama tíma og bylting varð í því, hvað fjárlög hækkuðu. Þetta hefur að vísu verið leiðrétt á fjárlögum þessa árs að því leyti, að nú á þessu ári er fjárveiting 15 millj. kr., en miðað við heildarupphæð fjárlaga þessa árs nemur þessi fjárveiting nú ekki nema 04% af heildarupphæð fjárlaga. Af þessu má sjá, hvert stefnt hefur verið að þessu leyti af hálfu núv. hæstv. ríkisstj. Á þinginu 1961-1962 voru sett lög um atvinnubótasjóð. Framkvæmd þeirra laga virðist vera sú, að meiri hluti úthlutunarfjárins sé lánaður til fiskiskipakauna um land allt út á síðari veðrétt. Þótt það sé gagnleg starfsemi út af fyrir sig, þá felst ekki í því nein ný eða fullnægjandi lausn í sambandi við jafnvægi í byggð landsins. En með þessum lögum var lögfest aðferð til þess að úthluta atvinnuaukningarfénu, sem veitt er í fjárl. hverju sinni, og upphæð þess ákveðin 10 ár fram í tímann að þeim lögum óbreyttum. Þetta hefur Framsfl. talið alls kostar ófullnægjandi ráðstöfun til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Þess vegna hefur af hálfu Framsfl. á allmörgum undanförnum þingum verið flutt frv. um sérstakar ráðstafanir til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Meginefni þess frv. er það, að komið skuli á fót sérstakri stofnun, Jafnvægisstofnun, sem hafi það hlutverk með höndum að gera áætlanir um nauðsynlega uppbyggingu í þeim byggðarlögum þar sem fólksfækkun á sér stað eða atvinnutæki skortir, og að hafa heildarsýn yfir allt þetta mál um gjörvallt landið. Jafnframt skuli stofnaður sjóður, sérstakur jafnvægissjóður, sem verji fé með hagkvæmum kjörum til framkvæmda í þessu skyni. En þetta frv. Framsfl., sem borið hefur verið fram þing eftir þing í hv. Nd., hefur mætt fullkomnum skilningsskorti af hálfu hæstv. ríkisstj. og þess þingmeirihl., sem nú situr. Fyrir þremur árum. þ.e. í marz 1963, var þessu frv. t.d. vísað frá. í hv. Nd., og aðalröksemdin fyrir frávísuninni var sú, að atvinnubótasjóður væri nægileg ráðstöfun í þessu efni og að þetta frv.. þ.e. frv. Framsfl., gerði ráð fyrir framkvæmdum, sem miðuðu í sömu átt og atvinnubótasjóður á að styðja, þess vegna væri flutningur þessa frv. með öllu óþarfur, og taki því deildin fyrir næsta mál á dagskrá. Síðan leið eitt ár, og fyrir réttum tveimur árum. þ.e. í marzmánuði 1964, kom sams konar frv. Framsfl. til afgreiðslu í hv. Nd.. og þá er skv. till þingmeirihl. og með hæstv. ríkisstj. í fararbroddi málið afgreitt með svo hljótandi rökstuddri dagskrá, með leyfi hæstv. forseta : „Þar sem þegar hafa verið sett lög um atvinnubótasjóð, en þetta frv. fer að meginstefnu til í sömu átt og þau lög, og tilgangur þeirrar löggjafar er fyrst og fremst að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, telur deildin ekki þörf nýrrar lagasetningar í þessu efni og samþykkt frv. því óþarfa og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Það er því rétt, sem ég áðan sagði, að með frv. vottar þó fyrir stefnubreytingu af hálfu hæstv. ríkisstj. í þessu efni, og það vottar fyrir auknum skilningi á því mikla vandamáli sem þróun búsetunnar í landinu er orðin, og út af fyrir sig höfum við Framsfl.-menn ástæðu til að fagna þessu, svo langt sem það nær. En stefna hæstv. ríkisstj. í þessum málum hefur þó ekki einskorðazt við meðferð þess frv. Framsfl.. sem ég hef verið að lýsa. Eins og ég áðan gat um, var það eitt af hinum fyrstu verkum „viðreisnarstjórnarinnar“ í sambandi við fjárlagaafgreiðslu að lækka beinlínis að krónutölu þann fjárlagalið, sem kallaður hefur verið atvinnuaukningar- eða atvinnubótafé, niður í 10 millj., og nú hin síðari ár hefur stefna ríkisstj. í sambandi við framkvæmdir úti um landsbyggðina m.a. komið fram í niðurskurði verklegra framkvæmda skv. fjárlögum. t.d. árið 1965, og nam sú niðurskurðarheimild 20%. En hér er í raun og sannleika um stórt þjóðmál að tefla, þ.e. þróun búsetunnar í landinu. Skv. síðasta manntali er íbúafjöldi landsins 193 þús. Þar af munu um 100 þús. manns búa á því svæði, sem sumir nefna nú orðið Stór-Reykjavík, en 93 þús. manns í öllum öðrum landshlutum. Ef þróun þessara mála er athuguð með því að líta nokkuð til baka, þá kemur svipað í ljós. Ef litið er til baka um aldarfjórðungsskeið og borinn saman íbúafjöldinn í landinu og fólksfjöldi í einstökum landshlutum, annars vegar 1940 og hins vegar 1964, þá kemur í ljós, að á þessu tímabili hefur þjóðinni í heild fjölgað um 56.6%. En þessi fjölgun skiptist svo misjafnlega á hina einstöku landshluta, að á þessu tímabili hefur fjölgað hér á svæðinu við Faxaflóa um 127 6%. Á Vesturlandi, þ.e.a.s. á svæðinu milli Gilsfjarðar og Hvalfjarðar, er fjölgunin 28.8%. Á Suðurlandi, austan fjalls og allt að Skeiðarársandi, að Vestmannaeyjum meðtöldum, er fjölgunin 23.7%. Á Norðurlandi er fjölgunin 13.9%. Á Austurlandi er fjölgunin 6.8%. En á Vestfjörðum er bein fólksfækkun á þessu tímabili, sem nemur 18.7%. Þessar tölur tala skýru máli, þannig, að á svæðinu, sem nú er farið að kalla Stór-Reykjavík, búa orðið yfir 50% af íslenzku þjóðinni. Ég hef ekki getað fundið neins staðar sambærilegar tölur erlendis frá. Það er mjög oft vitnað til Noregs, bæði í sambandi við þær aðgerðir, sem þeir hafa gert í jafnvægismálum þar í landi, og enn fremur eru frændur okkar Norðmenn mjög á dagskrá nú í sambandi við stóriðjumálið, en það mun vera svo, að í höfuðborg Noregs búi ekki meira en 17% af norsku þjóðinni, og sjáum við þá, hve langt bil er á milli þess þar í landi og þess, sem orðið er hér í landi. En þrátt fyrir þetta bil, þó að þeir standi betur að vígi í þessu efni en við, hafa þeir fyrir mörgum árum komið auga á nauðsyn þess að framkvæma öflugar ráðstafanir til jafnvægis í byggð landsins, og það er á þeim tíma, sem slíkar ráðstafanir hafa verið framkvæmdar í Noregi, og á þeim tíma, sem þróunin í byggðamálum okkar Íslendinga hefur verið með þeim hætti, að meira en 50% þjóðarinnar eru hér á litlum bletti, að hæstv. ríkisstj. og þingmeirihlutinn hefur vísað frá frv. um ráðstafanir í þessum málum með þeim rökum aðallega, að ný lagasetning væri algerlega óþörf. En vissulega er mikið í húfi, hvernig íslenzku þjóðinni tekst um lausn þessa máls, hvort þróunin verður enn óðfluga í sömu stefnu og verið hefur eða hvort það tekst að spyrna við fæti og snúa þróuninni að einhverju leyti við. Það, sem um er að tefla í þessu efni, eru ekki efnahagsmál eingöngu eða kannske ekki fyrst og fremst. Landið er eign íslenzku þjóðarinnar, vegna þess að þjóðin hefur helgað sér það og réttinn til landhelginnar með búsetu í öllum héruðum landsins. Saga þjóðarinnar, sem er grundvöllur að sjálfstæði hennar, er bundin við búsetu fólksins úti um gervallt land. Tungan hefur líka átt sínar sterkustu rætur með þjóðinni úti um hinar dreifðu byggðir. A.m.k. reyndist það svo á nítjándu öldinni, þegar danskan sótti harðast á, og sjálf stjórnskipun þjóðarinnar er grundvölluð á hæfilegri búsetuskiptingu í landshlutunum. Hér er því í raun og veru um að ræða sjálfstæðismál, kannske stærsta sjálfstæðismál íslenzku þjóðarinnar á líðandi stundu. En ef litið er á þetta mál frá þrengra sjónarmiði, frá efnahagslegu sjónarmiði fyrst og fremst, þá er þessi þróun þannig skoðað einnig mjög varhugaverð, ekki aðeins fyrir þá landshluta, sem eiga við beina eða hlutfallslega fólksfækkun að stríða, heldur einnig fyrir höfuðborgina og nágrenni hennar. En þar verður erfitt að valda sumum þeim verkefnum, sem á þau sveitarfélög hlaðast vegna of mikils vaxtarhraða, og getur af þeim sökum orðið erfitt að byggja þar upp nægilega traust atvinnulíf. Manntalsskýrslur og hagskýrslur, sem við höfum með höndum, geyma margvíslegan fróðleik. Við vitum það t.d. eftir manntalsskýrslum, að 1920 var íbúatala landsins 94 690 menn. Við sjáum eftir síðasta manntalinu, að síðan þá hefur íbúatalan meir en tvöfaldazt. Við vitum enn fremur, að 1930 var fólksfjöldinn hér á landi 108 861 íbúi, og við sjáum af því, að síðan 1930 hefur þjóðinni fjölgað um 85 þúsund manns. Þetta eru staðreyndir. En ýmsir töluglöggir menn hafa lagt stund á það að reikna út eftir þessum tölum og ýmsu fleiru, sem í skýrslum stendur, hvernig viðhorfið að þessu leyti muni verða t.d. um næstu aldamót, og þeir hafa komizt að ákveðnum niðurstöðum. Þær niðurstöður eru að sönnu ekki staðreyndir á sama hátt og um þann tíma, sem liðinn er, en það eru rökréttar ályktanir, dregnar af ótvíræðum forsendum, sem fyrir liggja, og niðurstöðurnar eru þær, a$ um næstu aldamót muni íslenzka þjóðin verða a.m.k. 360-380 þús. manns. Og ég minni á það, að í sambandi við stóriðjumálið, sem er hér á dagskrá einmitt um þessar mundir, þá er þessum niðurstöðum eða áætlunum um aukningu á vinnuafli og fólksfjölda í landinu mjög haldið á loft og þær skoðaðar eins og fullkomnar staðreyndir. En af þessu má reikna mörg fleiri dæmi á annan veg, og mér er kunnugt um, að töluglöggir menn hafa einnig lagt nokkra stund á að gera það, og ég hef átt þess kost að kynna mér ýmsar niðurstöður. Ef gengið er út frá því sem staðreynd, an þjóðinni fjölgi til næstu aldamóta um ca. 180 þús. manns, þá má einnig reikna út eftir gefnum forsendum, hvernig búsetuþróunin verði orðin um næstu aldamót eða hvernig skipting íbúafjöldans verði um næstu aldamót, miðað við þá þróun, sem verið hefur í þessum málum undanfarin ár, og þær niðurstöður eru þannig: Haldi búsetuþróunin áfram til aldamóta óhindrað eins og hún hefur verið núna s.l. ár, og sé gengið út frá, að þjóðinni í heild fjölgi um 180 þús. manns á þessu tímabili, þá munu 140-150 þús. manns af þessari þjóðarfjölgun bætast við á Faxaflóasvæðinu, en aðeins 35-40 þús. manns af heildarþjóðarfjölguninni í öllum öðrum landshlutum, bæði til sjávar og sveita, og ég tek fram, að þegar ég segi Faxaflóasvæði, þá er það ekki sama og það, sem sumir nefna Stór-Reykjavík, heldur er það stærra, það er allt svæðið hér við Faxaflóa, tek það fram til skýringar. En þetta stefnir þá að því marki, að af þeirri þjóðarfjölgun, sem hér verður á síðustu áratugum þessarar aldar, muni 8 af hverjum 10 börnum, er fæðast og ná þroska með þjóð vorri á þessum áratugum, sem eftir eru til aldamótanna, ávaxta pund sitt á Faxaflóasvæðinu, en aðeins 2 börn af hverjum 10 staðfestast í öllum öðrum landshlutum samtals, bæði til sjávar og sveita. Ég held, að það sé fullkomlega tímabært, að alþm. og þá ekki sízt hæstv. ráðherrar geri sér grein fyrir, hvað þessi þróun boðar. Framsfl. hefur fyrir alllöngu, eins og ég áðan gat um, gert sér grein fyrir þessu stóra vandamáli, og af hans hálfu hefur verið leitazt við að mæta þessum vanda með þeim till. í frv: formi, sem ég hef gert hér nokkuð að umtalsefni. En hingað til hafa þær till. mætt tregðu og skilningsskorti hjá þingmeirihlutanum. Í því frv. Framsfl., sem nú liggur fyrir um sérstakar ráðstafanir í byggð landsins, er gert ráð fyrir því, að 2% af tekjum ríkissjóðs, eins og þær verða skv. ríkisreikningi ár hvert hér eftir, skuli leggjast í jafnvægissjóð og til þess að mæta þeim verkefnum, sem gert er ráð fyrir, að sá sjóður styðji. Eins og fjárl. eru nú orðin, mundi þessi tekjustofn verða 60-80 millj. kr. árlega. Enn fremur er í frv. lánsheimild, 200 millj. á 5 ára tímabili, sem heimilt væri að verja til stuðnings þessum málum. Þess ber þó sérstaklega að gæta, að frv. Framsfl. er miðað við það, að atvinnubótasjóðurinn standi áfram óbreyttur. Þetta yrði nýr sjóður, ný stofnun, en atvinnubótasjóðurinn, sem aðallega hefur nú síðustu árin veitt lán til fiskiskipakaupa, annist þá starfsemi eftir sem áður. En í frv. því, sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir að fella saman atvinnubótasjóðinn og þá nýju tekjuöflun. sem hér er stofnað til. Enn fremur ber þess að gæta, þegar samanburður er gerður, að frv. Framsfl. hefur á engan hátt verið miðað við þær stóriðjuframkvæmdir, sem nú eru á döfinni. Það hefur verið miðað við vandamálið, eins og það hefur verið að þróast á undanförnum árum með þjóð vorri, án þess að nýjar stóriðjuframkvæmdir og milljarðafjárfesting hér á þéttbýlissvæði landsins komi til. En þetta frv., sem er eins konar fylgifiskur álmálsins, er vitanlega öðrum þræði miðað við þau auknu áhrif til samdráttar í fjármagni og framkvæmdum og mannafla, sem hinar fyrirhuguðu stóriðjuframkvæmdir hljóta að hafa í för með sér. Það er því mjög augljóst, þegar þessi mál eru skoðuð, að þetta frv. ríkisstj. gengur miklum mun skemmra en þær till., sem Framsfl. hefur beitt sér fyrir. Hér á að stofna skv. þessu frv. atvinnujöfnunarsjóð og hann á að taka við eignum atvinnubótasjóðsins skv. l. nr. 40 1962. Þessar eignir atvinnubótasjóðsins aukast ekki eða vaxa að verðgildi, þó að skipt sé um nafn á sjóðnum. Framlag úr ríkissjóði er ákveðið 15 millj. kr. árlega næstu 10 ár, og er það 1/3 hærra en kveðið er á um í l. um atvinnubótasjóðinn, en jafnhátt þeirri fjárveitingu, sem ákveðin er í fjárl. þessa árs. Enn fremur er gert ráð fyrir nokkrum framlögum skv. c- og d-liðum 2. gr. frv. Það er að sönnu ekki nýtt fé, það fé hygg ég, að hefði runnið til Framkvæmdabankans áður og verið varið til að styðja framkvæmdir í landinu, þótt þessi lagasetning hefði ekki komið til. En út af fyrir sig er það góðra gjalda vert að fá þessa tekjustofna inn í þennan sjóð með tilliti til þess, að fyrirhugað er að leggja Framkvæmdabankann niður. En þá kemur aðaltekjustofn frv. og það eru tekjur af skattgjaldi álbræðslunnar í Straumsvík. Í grg. þessa frv. er tekið fram það, sem hæstv. ráðh. áréttaði í ræðu sinni, að þessar tekjur muni á árunum 1970-72 nema rúmum 11 millj. á ári, en á tímabilinu 1973-1975 rúmum 17 millj. kr. á ári og fari síðan hækkandi og verði á tímabilinu 1976-1978 36 millj. rúmlega á ári o.s.frv. Við sjáum af þessu, að hér er um að ræða fyrstu árin 11-17 millj. kr. tekjur, sem atvinnujöfnunarsjóðurinn á að fá skv. a-lið 3. gr. þessa frv. Eftir 1975 hækkar þetta verulega. eða upp í 36 millj. kr. Við fyrstu sýn virðist sú þróun vera allálitleg. En þegar betur er að gætt, þá er það augljóst, að 1975 eða 1976, eftir 10 ár. þá verða skv. frv.. eins og það liggur fyrir, niður fallnir tekjuliðirnir, sem ákveðnir eru í 2. er. frv. Ríkissjóðsframlagið er aðeins ákveðið 10 ár fram í tímann, framlagið skv. c-lið 2. gr. á að greiðast að fullu á árunum 1966-1969, og framlagið skv. d-lið sömu gr. á að greiðast að fullu á 4 næstu árum, þannig að eftir 10 ár, eins og þetta frv. er úr garði gert, þá verða tekjur sjóðsins skattgjaldstekjurnar frá álverksmiðjunni í Straumsvík, sem áætlaðar eru þá, eftir 1.0 ár, 36 millj. kr., og að öðru leyti aðeins það fé, sem sjóðurinn hefur þá orðið í veltunni, þ.e.a.s. afborganir veittra lána og vaxtatekjurnar. En þeim mun hagstæðari sem lánin verða, sem þessi sjóður veitir, þ.e.a.s. þeim mun lengri sem lánstíminn er og þeim mun lægri vextir, þeim mun minna verður þetta fé, sem skilar sér árlega inn til sjóðsins, og þeim mun meira sem veitt verður sem óafturkræft framlag af þessum stuðningi, þeim mun minna kemur aftur inn til sjóðsins til nýrrar ráðstöfunar, þannig að því hagstæðari lán sem sjóðurinn veitir, þeim mun minna ráðstöfunarfé hefur hann eftir 10 fyrstu árin, eins og þetta frv. er úr garði gert. Þess ber að geta, að í þessu frv. eru einnig lánsheimildir. Ég held, að ég hafi skilið það rétt, bæði við lestur frv. og eins við að heyra ræðu hæstv. ráðh., að þau sérstöku erlendu lán, sem sjóðnum er heimilað að taka, séu í heild bundin við 300 millj. kr., í heild, en ekki árlega. Hins vegar mun sú lánsheimild, sem sjóðnum er veitt skv. frv. hjá framkvæmdasjóði ríkisins, vera ótiltekin eða óbundin, það er óbundin fjárhæð að mér virðist. En þegar ákvæði frv. eru lesin, þá virðist mér einnig þessi heimild vera að vissu leyti bundin, þó að ekki sé um ákveðnar tölur að ræða, sem settar eru fram í frv., því að í 6. gr. frv. segir, að lánsfé má sjóðsstjórn eingöngu verja til framkvæmda, er örugglega tryggja endurgreiðslu fjárins. Af þessu, sem hér segir, vil ég draga þá ályktun, að það kunni að geta orðið í reynd takmarkað, hvað hægt er að verja af þessu lánsfé, sem taka á skv. þeim heimildum, sem hér eru gefnar, beinlínis í því skyni að stuðla að jafnvægi í byggð landsins eða létta undir með þeim byggðarlögum, sem sárast sverfur að í því efni. Hitt er mér vel ljóst, að það getur með þessum hætti verið hægt að styðja að framkvæmd ýmissa áætlana annars eðlis, sem Efnahagsstofnunin gerir, og ná kannske til heilla landshluta eða mjög stórra svæða í heild. Hér er einnig minnt á atvinnuleysistryggingasjóðinn og þann stuðning, sem frá honum megi vænta í þessu skyni. Út af því vil ég aðeins segja, að það er bara sérstakt mál út af fyrir sig, sem ekki snertir þetta frv. Atvinnuleysistryggingasjóðurinn er ekkert ný stofnun, og fjárráð hans breytast ekki í sjálfu sér í sambandi við þetta frv., og það, sem honum er ætlað að leggja fram, hefði verið hægt að gera, hvað sem þessu sérstaka máli líður. Þegar allt þetta er athugað, verður það augljóst, jafnvel enn augljósara en virðist þó við fyrstu sýn, hvað þetta frv. nær skammt til þess að mæta þeim stóra vanda, sem við er að etja á þessu sviði í þjóðfélagi okkar. Ég tel það enn fremur athugavert, jafnvel varhugavert, að Efnahagsstofnunin eigi að standa fyrir þessum sérstöku framkvæmdum til jafnvægis í byggð landsins, ekki vegna þess, að ég út af fyrir sig ámæli þeim mönnum, sem þar starfa, heldur vegna þess, að aðalstarf þeirrar stofnunar er á allt öðru sviði. Það er verið að setja hér upp öfluga stofnun, að mér virðist skv. lagafrv.. sem hér liggur fyrir, sem á að vinna margvísleg verkefni, sem eru alls ekki í neinum tengslum við þetta sérstaka mál, og þá er mikil hætta á því, að þetta mál verði ekki aðalatriði hjá slíkri stofnun, heldur verði kannske annað látið fremur sitja í fyrirrúmi. Þess vegna er sú till., sem gerð er í frv. Framsfl. um framkvæmd þessara mála, að mínum dómi miklu sterkari. Og svo að enn og aftur sé vitnað til frænda okkar Norðmanna, þá hafa þeir ekki haft þann hátt á um framkvæmd hliðstæðra mála þar í landi, að fela þetta hinni almennu efnahagsmálastjórn ríkisins, heldur hafa þeir einmitt sett upp stofnun til þess að annast með miklum myndarbrag þetta sérstaka viðfangsefni, að viðhalda jafnvægi í byggð landsins. Þótt frv. nái skammt og sé að ýmsu leyti ófullkomið, þá er sú viðleitni, sem hér er sýnd til þess að mæta miklu vandamáli, ánægjuleg, en jafnframt verður þó að segja, að ríkisstj. hefur ekki tekizt að sýna þessa viðleitni, án þess að það komi fram mínusar í dæminu. Ber þá að minna enn á það, sem ég áðan gat um, að á sama tíma sem þetta mál er hugsað og undirbúið, þá hefur ríkisstj. gert sérstakar ráðstafanir til þess að draga úr verklegum framkvæmdum skv. fjárl., og í grg. með stjfrv., sem lá fyrir síðasta þingi, kemur glöggt fram, hver ætlun hennar og vilji var í því efni, því að þar er það skýrt, að til þess að mæta ráðstöfunum vegna sjávarútvegsins og launahækkunum, þá þurfi að koma til gjaldalækkun skv. fjárl., er nemi 120 millj. kr., en framlög til verklegra framkvæmda á fjárl. ársins 1965 nema samtals 600 millj. kr. Er því nauðsynlegt að lækka þessi framlög um 20%, til þess að hægt sé að mæta þeirri 120 millj. kr. útgjaldahækkun, sem að framan getur. Ég vil nú ekki fullyrða, hvort hafi í reynd alveg tekizt að ná þessari fjárhæð á þennan hátt, en vilji hæstv. ríkisstj. í þessu efni er ótvíræður, og þetta fer í gagnstæða átt við það að styðja jafnvægi í byggð landsins, því að mikið af þeim framkvæmdum, sem þetta tekur til, er úti um landsbyggðina, þar sem fremur þarf að örva framkvæmdir heldur en draga úr þeim. Ég verð einnig að segja, að ég tel það stóran skugga á þessu máli, hvernig það er tengt hinu umdeilda álmáli, sem nú er verið að ræða í hv. Nd. Aðaltekjuöflunin er skv. 3. gr., eins og rakið hefur verið, og sú tekjuöflunaraðferð er að mínum dómi vægast sagt óviðkunnanleg og fremur ógeðfelld, þegar um er að ræða það mál. sem hér á að finna lausn á. Gjaldeyrisöflun þjóðarbúsins er ákaflega mikilvægur líður í allri efnahagsstarfsemi þjóðarinnar og afkomu þjóðarbúsins, en ég hef áður drepið á. hvernig búseta fólksins í landinu skiptist. En það má einnig lesa margt um þessi efni, um gjaldeyrisöflunina og framleiðsluna, hvernig hún skiptist, í hagskýrslum, og ef litið er á verzlunarskýrslur árið 1963, þá kemur í Ijós, að útflutningur sjávarafurða og landbúnaðarafurða það ár nam samtals 3968 millj. kr., en það eru 98.1% af öllum útflutningi þjóðarinnar það ár, en hitt, sem á vantar, eru aðeins mjög smáir líðir. Langsamlega stærsti liðurinn í þessu er sjávaraflinn, en fiskaflinn, sem tekinn var til hagnýtingar á höfnum landsins þetta ár, skiptist þannig, að af heildaraflamagninu var lagt á land til verkunar í Reykjavík og Reykjaneskjördæmi 34.3%, en 65.7% af aflamagninu kemur á land og er verkað sem framleiðsluvara í öðrum landshlutum. Meðaltalsaflinn á hvert mannsbarn í landinu var árið 1963 rúm 4 tonn, en ef íbúafjöldi Reykjavíkur út af fyrir sig er skoðaður annars vegar og það aflamagn, sem þar er verkað sem útflutningsvara. hins vegar, þá er meðaltalsaflinn á hvern íbúa Reykjavíkur það ár aðeins 1.2 tonn, en ef Reykjavík og Reykjaneskjördæmi er skoðað sem ein heild í þessu dæmi, þá verður meðaltalið 2.3 tonn. En séu aðrir landshlutar skoðaðir aftur á móti sem ein heild, aðrir landshlutar utan við mesta þéttbýlissvæðið, þá er heildaraflamagnið þar 5.8 tonn á. hvern íbúa. Þetta sama ár var sauðfjáreign íbúa í Reykjavík og Reykjaneskjördæmi 3%, en nautgripaeign á sama svæði rúm 4% af bústofni landsmanna. Ég nefni þessar tölur til þess að sanna það, að aðalframleiðsla til notkunar innanlands, landbúnaðarframleiðslan, og langsamlega meiri hluti af gjaldeyrisöflun þjóðarbúsins fer fram utan hins mesta þéttbýlissvæðis landsins. En gjaldeyrisöflunin er undirstaða að innflutningi til landsins, undirstaða verzlunarinnar og þess fjármagns, sem þar er í veltu, og þess auðs, sem þar er dreginn saman, undirstaða iðnaðarins, sem grundvallast á innfluttum hráefnum, og undirstaðan að tolltekjum ríkisins og söluskattinum að mestu leyti, en það eru aðaltekjustofnar ríkissjóðs. Það er því augljóst, að fólkið úti á landsbyggðinni þarf ekki að biðja neinnar afsökunar á starfi sínu eða búsetu með þessari þjóð og að það þarf ekki að verða og á ekki að verða neinn ölmusulýður hjá erlendum auðhring, sem kemur sér upp fyrirtæki hér í Straumsvík við Faxaflóa. En það er einmitt einkennið á ráðstöfunum hæstv. ríkisstj., „viðreisnarstjórnarinnar“, að þegar kemur til þess að leita að tekjum eða tekjustofnum til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, þá eru það hennar ráð. hæstv. ríkisstj., að setja þá tekjuöflun og það fólk, sem hennar nýtur, sér á bekk, en ekki taka þær tekjur af sameiginlegu fé þjóðarbúsins. Ég hef að undanförnu hlýtt á ýmsar umr. hér á hv. Alþ. um Vestfjarðaáætlun. Ég efast ekki um, að þeir, sem að því máli standa, gera það í góðum tilgangi. En það hefur samt farið svo að þegar þurfti að gera þar sérstakar framkvæmdir skv. þessari áætlun, þá þurfti að setja Vestfirðinga sér á bekk, sækja fé til útlanda, sumir kalla það viðreisnarsjóð og viðreisnarfé, aðrir kalla það flóttamannasjóð og flóttamannafé, sem þaðan kemur. Og nú, þegar hæstv. ríkisstj. kemur að því, loksins vil ég segja, að sýna þó nokkra viðleitni til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins með sérstökuna ráðstöfunum, þá, einmitt þá þarf að seilast eftir alveg sérstökum, óvenjulegum og að margra dómi ógeðfelldum tekjustofni til þess að standa straum af því. Það hafa heyrzt raddir utan af landsbyggðinni nú að undanförnu um, að það muni ekki allir vera ánægðir með þá ráðstöfun, sem virðist eiga að gera, þá stóriðju, sem koma á upp. En þá fjárhagsaðstoð, sem á að veita skv. þessu frv., hana á að veita með skilyrðum. Þessi skilyrði jafngilda því, að það sé sagt við fólkið úti á landsbyggðinni þetta: Ef atvinnujöfnunarsjóðurinn á að hafa sæmileg fjárráð, þá verður þú að þola það, að erlendum auðhring sé veitt leyfi til stóriðjurekstrar hér á landi. - Þetta vil ég átelja, að þetta mál skuli bundið slíkum skilyrðum. Ég hef áður minnzt á það, að frv. Framsfl., sem flutt hefur verið að undanförnu og enn liggur fyrir á þessu þingi, það er miðað við að mæta þessu mikla vandamáli, sem hér er til umr., án tillits til stóriðjuframkvæmdanna, og þetta frv. hefði vissulega verið alveg lágmark þess, sem gera þurfti til þess að mæta þessum vanda, þó að engin stóriðja hefði komið til greina. Samanburður á tölum eins og þeim, að á undanförnum 15 árum hafi verið veittar samtals 160 millj. kr. sem atvinnuaukningarfé, en á næstu 10 árum verði þessi sjóður orðinn svo hár sem tilgreint hefur verið, sannar litið, því að gildi krónunnar er ekki hið sama nú og það var 1950-60. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það. En dæmið stendur þá þannig, að á sama tíma sem hæstv. ríkisstj. beitir sér fyrir stóriðjuframkvæmdum, stórvirkjun, álbræðslu, hafnargerð og e.t.v. framkvæmdum í Hvalfirði, sem samtals munu vera fjárfestingar, er nema milljörðum króna, tiltek það ekki nánar, en milljörðum nemur það, það á að koma annars vegar á þéttbýlu svæðin, hins vegar ráðstafanir skv. þessu frv., ef að lögum verður, 44 millj. eigin fé sjóðsins 1966, 50 millj. 1967, og 1975 á þessi fjárhæð að vera komin upp í 112 millj. Við sjáum, þegar málið er skoðað í þessu ljósi, hvað þetta frv. gengur skammt. En þrátt fyrir þetta, þrátt fyrir þá galla, sem á frv. eru og hve það gengur skammt, endurtek ég það, sem ég sagði í upphafi máls míns, að út af fyrir sig fagna ég þeirri stefnu, sem fram kemur í frv., og þeim aukna skilningi, sem nú virðist vera að verða vart hjá hæstv. ríkisstj. og þingmeirihl. á þessu máli, og höfum við Framsfl.-menn ástæðu til að fagna þessu, en frv. sjálft og einstök ákvæði þess þarf vitanlega að athuga gaumgæfilega í þeirri nefnd, sem málið fær til athugunar.



Herra forseti. Í grg. með frv. hæstv. ríkisstj. um lagagildi fyrirhugaðs samnings hennar við svissneska auðhringinn Swiss Aluminium um álbræðslu í Straumsvík, segir í upphafi hennar, að þegar ríkisstj. hafi uppgötvað, að aðstaða væri ekki að svo stöddu til þess að staðsetja alúminíumbræðslu við Eyjafjörð, pá hafi hún ákveðið að flytja þetta frv. um atvinnujöfnunarsjóð, - þetta frv. um atvinnujöfnunarsjóð til styrktar fjölþættara atvinnulífi úti um land, þar sem skilyrði séu til arðbærra framkvæmda. Hæstv. ríkisstj. vill sem sagt með þessu láta sem mest á því bera, að beint samband sé á milli þessara að hennar dómi rausnarlegu aðgerða til atvinnulegs byggðajafnvægis og alúminíumframkvæmdanna. Þetta frv. og þær aðgerðir í atvinnumálum, samgöngumálum og menningarmálum, sem á ákvæðum þess yrðu reistar, sé í rauninni bein afleiðing þeirrar blessunar, sem alúminíumbræðslan færir þjóðinni, og því er sem sagt stillt alveg saman þessum tveim hlutum þannig, að það er raunverulega sagt við fólkið úti á landsbyggðinni: Þið fáið ekkert nýtt í þessum efnum, nema alúminíumbræðslan við Straumsvík verði samþykkt. En allt er þetta svo sett fram í - ja, ég vil segja einstæðum skrumstíl í þeim tilgangi, að menn sjái þær aðgerðir, sem hér kunni að vera um að ræða í sambandi við þetta frv., í gegnum stækkunargler. En þó að það sé sjálfsagt að viðurkenna það, að einstök ákvæði frv. séu fremur til bóta en hitt, þá verður það að segjast, sem rétt er, að þetta frv. eitt út af fyrir sig er engan veginn þannig gert úr garði, að það tryggi á nokkurn hátt atvinnulegt, hvað þá menningarlegt jafnvægi á milli byggðarlaganna, eins og ástandið í þeim málum er nú, og þó enn síður eins og líkur eru til þess að það verði, eftir að þær erlendu stórframkvæmdir hæfust, sem nú er verið að stefna að. Sá peðringur fjárfestingarlána, sem frv. gerir mögulegan, þ.e.a.s. umfram eðlilegan hlut landsbyggðarinnar af öðrum stofnlánasjóðum landsmanna, verður að teljast, þegar það er athugað, grátbroslega smár með hliðsjón af þeim risavöxnu erlendu framkvæmdum, sem nú á að dengja ofan á þegar yfirspenntan vinnumarkað hér á Suðvesturlandi. Annars vegar eru fjárfestingarframkvæmdir upp á 4-5 þús. millj. kr., sem eiga að framkvæmast að mestu leyti á 2-3 árum, að sjálfsögðu auk allra óhjákvæmilegra venjulegra framkvæmda á þessu svæði, þar sem þegar er skortur á vinnuafli, en hins vegar verða þá milljónatugir, og raunar tæplega, að þær verði taldar í tugum, það sem nýtt er hér á ferðinni, til þeirra byggðarlaga, sem nú þegar skortir atvinnu og eru þannig settar, að stórhuga framkvæmdir í atvinnumálum, í samgöngumálum og menningarmálum gætu einar hindrað vaxandi fólksflótta eða jafnvel algjöra landauðn sums staðar, jafnvel þó að ekki væri um neinar alúminíumstórframkvæmdir erlendar hér að ræða. Ég vil segja, og það er reyndar kannske fágætt, að skrumið í þessu frv. lýsi sér ekki bara í grg., heldur í sjálfum frv.-ákvæðunum. Þannig er t.d. stofnfé sjóðsins talið 364 millj. kr., en til þess að fá þessa tölu er beitt þeim aðferðum m.a. að telja framlag ríkissjóðs næstu 10 árin til stofnfjár. En þar er þó ekki um annað og meira að ræða en að gefið er fyrirheit um það, sem vitanlega væri þó hvenær sem væri hægt að breyta með lögum, að það framlag, sem nú er ákveðið í fjárl., haldist óbreytt að krónutölu næstu 10 árin. En eftir okkar reynslu af verðbólgunni á undanförnum árum og raunar áratugum er hér vitanlega um raunverulega síminnkandi framlag að ræða. Og allar götur getur ekki eyrir af þessu fjárlagaframlagi talizt til stofnfjár, heldur eru það árlegar tekjur, sem ekki koma í gagnið fyrr en jafnharðan og fjárl. eru afgreidd. En það má segja, að þá má vissulega öllu nafn gefa, - ef fjárlagaframlög, sem koma eftir allt að 10 ár, eru talin til stofnfjár þessa sjóðs, þá má öllu nafn gefa. En þegar þessu er svo sleppt, er stofnféð ekki annað en í fyrsta lagi eignir atvinnubótasjóðs, sem nú eru, þ.e.a.s. sami sjóðurinn og nú með nýju nafni og þar af leiðandi ekki neitt nýtt fé að hafa, og tæplega 100 millj. kr., sem framkvæmdasjóður ríkisins ella mundi hafa haft til ráðstöfunar og þá vitanlega alveg eins til stofnlána úti á landsbyggðinni eins og annars staðar. Hér er því ekki um neitt nýtt stofnfé að ræða til atvinnujöfnunar í landinu eða til sérstakra framkvæmda í strjálbýlínu. Allt tal um það er ekkert annað en skrumið. Það eina nýja í sambandi við þessa sjóðsmyndun er fyrirframráðstöfun ríkishlutans af skattpeningi Swiss Aluminium eða leppfyrirtækis þess, sem fyrirhugað er, að það reisi hér á landi. Nú er það í fyrsta lagi svo, að þessi samningur hefur ekki verið samþykktur á Alþingi, og ég vil ekki hafa uppi fyrir fram um það neinar fullyrðingar, hvort það verður gert. Þó að hæstv. ríkisstj. virðist geta slegið því föstu nú, þegar málið er til 1. umr. í fyrri d., að svo verði, og sýni raunverulega Alþ. með því fullkomna óvirðingu, þá vil ég ekkert fullyrða um það. En svo mikið er víst, að ekkert af þessum skattpeningi hins erlenda fyrirtækis kemur fyrr en eftir 4 ár og er þá fyrstu árin í bezta falli, fyrir því er engin vissa, því að skattgreiðslan er mörgu háð, m.a. heimsmarkaðsverði á alúminíum, en ef fer skv. áætlunum um þetta, eru það 11.3 millj. fyrstu 3 árin og þar næstu 3 árin 17 millj., þ.e.a.s. að á næstu 10 árum yrði þessi skattpeningur í allra bezta falli 8.4 millj. á ári til jafnaðar. En skv. ákvæðum hins fyrirhugaða alúminíumsamnings getur hér verið um stórkostlega minni skattgreiðslu að ræða, t.d. ef verðfall yrði á alúminíum, en þar verða mjög snögg umskipti í skattgreiðslum, ef skráð heimsmarkaðsverð á alúminíum fellur. En sem sagt, hér er í bezta falli um það að ræða, að hér komi nýtt framlag, sem svari til milli þriðjungs og helmings af einum sæmilegum fiskibát, miðað við núverandi verðlag, og þetta kalla menn svo stórframkvæmdir til þess að koma á byggðajafnvægi í landinu og jafna aðstöðumuninn, sem nú þegar er fyrir hendi í landinu í atvinnulegum efnum, í menningarlegum efnum og í samgöngulegum efnum. Það mun vera sagt, að auk þessa séu svo lántökuheimildir, sem bæti það upp, að þetta er ekki stórkostlegra en raun ber vitni. En það er greinilegt, m.a. af grg. og raunar af ákvæðum 6. gr. frv., að það er til þess ætlazt, að lántökuheimildirnar verði eingöngu hugsaðar til þess, að hægt sé að eyða fyrir fram því framlagi, sem hér er um að ræða, og þeim tekjum, sem sjóðurinn hefur, því að það segir t.d. í 2. mgr. grg., að verði á næstu árum þörf sérstakra átaka af hálfu atvinnujöfnunarsjóðs í sambandi við framkvæmdaáætlanir fyrir einstaka landshluta eða héruð, sem eigið ráðstöfunarfé sjóðsins hrekkur ekki til að mæta, á að vera auðvelt að grípa til lántökuheimildar með hliðsjón af hinum öruggu framtíðartekjum sjóðsins. Það er sem sagt meiningin a.m.k., ef þeir halda á málum, sem að þessu standa, að verði lántökuheimildirnar notaðar, þá verði tekjurnar um leið veðsettar fyrir þeim lánum, og get ég þá ekki séð, að lántökuheimildirnar séu fallnar til þess, að á þeim verði byggð mikil stórvirki. Það er verið að gylla það, að ráðstöfunarfé þessa fyrirhugaða sjóðs fari stöðugt vaxandi og eftir svo sem áratug sé hér orðið um álitlega fúlgu að ræða eða jafnvel yfir 500 millj. kr. Það mætti nú spyrja, af því að ég teldi það raunar vera sjálfsögðustu ráðstöfunina í sambandi við atvinnulegt og fjárhagslegt jafnvægi í landinu, að sparifjárfrystingin væri ekki látin ná nema til þenslusvæðisins hér: Hvað mundi á þessum tíma, miðað við reynsluna, líklegt, að næmi miklu fé, sem fryst er inni í Seðlabankanum frá þeim landssvæðum, sem þegar skortir fjármagn til allra nauðsynlegustu framkvæmda? Ætli það gæti ekki verið drjúgum meira en sú sjóðsstofnun, sem hér er um að ræða, sem hefði verið hirt af sparifé manna úti á landsbyggðinni. En mér sýnist þó, eftir því sem þetta er útlistað í grg., að þá geti ráðstöfunarféð ekki vaxið meira en það svari svona til líklegrar verðbólguaukningar, miðað við okkar reynslu, sem hefur verið um 10% á ári, þ.e.a.s. að ráðstöfunarféð standi nokkurn veginn í stað, það tvöfaldist að krónutölu á 10 árum, en það svarar einmitt til þeirrar verðbólguþróunar, sem við höfum haft á undanförnum árum, og framkvæmdageta þessa fjár mundi þess vegna ekki vaxa, heldur standa í stað, miðað við núverandi verðlag í 40-50 millj. kr. Og þegar það er svo hugmyndin, að þessu fjármagni, 40-50 millj. kr. á ári, miðað við núverandi verðgildi peninga, eigi að skipta milli framkvæmda í atvinnumálum, samgöngumálum og menningarmálum á stórum landssvæðum, hygg ég, að hverjum manni hljóti að vera ljóst, að heldur muni nú verða smátt skammtað til hverra framkvæmdanna. Ég nefni bara sem dæmi um þetta framkvæmdir eins og í heilbrigðismálum á einum stað, þar sem ég þekki vel til. Þar þarf að gera nokkra viðbót við sjúkrahús. Sú framkvæmd kostar 70 millj. kr. eða nærri því tvöfalt allt það framlag, sem ætlað er ekki aðeins til heilbrigðismála, heldur til menningarmála, samgöngumála og atvinnumála í 2 eða 3 landsfjórðungum, þ.e.a.s. að sjálfsögðu umfram það, sem lög mæla fyrir um, að ríkið styrki slíkar framkvæmdir hverju sinni. Ég vil segja það, að þegar þetta er skoðað, hljóta allir skynibornir menn að komast að þeirri niðurstöðu, kveða upp þann dóm, að þessi skattpeningur, sem hér er seilzt til og ekki er farinn að sýna sig enn þá og getur aldrei orðið handbær fyrr en eftir nokkur ár, hann veldur ekki miklum af þeim verkefnum, sem við blasa í þessum efnum, sem hér um ræðir. Það þurfa vitanlega að koma til stórfelldar áætlanir um atvinnulega uppbyggingu og framkvæmdir í samgöngumálum, í skólamálum og heilbrigðismálum. En þó að þetta frv. hafi komið hér fram, þá liggja engar slíkar áætlanir fyrir enn í dag, ekkert af þeim hefur séð dagsins ljós, enda mundi það þá líka sannast enn betur, ef slíkar áætlanir lægju fyrir, hversu haldlítið þetta frv. væri til þess að tryggja slíkum raunhæfum áætlunum framgang. Þar þyrfti vissulega annað og meira að koma til en hinn rýri skattpeningur hins erlenda stóriðjufyrirtækis, og ég tel þess vegna með öllu ótímabært að lýsa yfir nokkrum sérstökum fögnuði yfir þessu frv. jafnsmátt og smásálarlegt sem það er í sniðum. En ég vil þó segja það, að hér veldur að sjálfsögðu nokkru um, hvernig á er haldið, og eins og ég sagði áður, hvaða aðrar ráðstafanir, fyrst og fremst hvaða aðrar ráðstafanir eru gerðar til stöðvunar þeirri viðvarandi þróun, að stærri og stærri hluti þjóðarinnar hnappist saman í höfuðborgina og næsta nágrenni hennar. En það fer svo ekki á milli mála, að staður og stund eru valin hér til þess að flytja þetta frv. í þeim eina tilgangi, vil ég segja, að gylla alúminíumævintýrið fyrir þeim, sem nú bera skarðastan hlut í atvinnulegum efnum, og milda, ef unnt væri, þá sterku og ég vil segja allt að því einróma andstöðu, sem hefur skapazt gegn því úti um landsbyggðina og þá ekki sízt í kjördæmi hæstv. fjmrh., þar sem líkur benda til, að um 80-90% kjósenda séu algjörlega andvígir þessu máli. En ég hygg, að fleirum muni fara svo heldur en mér, að þeim þyki það harla ógeðfellt, að ekki sé meira sagt, að taka til við ráðstöfunaraðgerðir á skatti alúminíumfyrirtækisins, áður en Alþ. hefur samþykkt samninginn. Það er eins og maður, sem er það gráðugur, að hann verði að borða kökuna, áður en farið er að baka hana. Þessi frv:-ákvæði hér um skattpening hins svissneska alúminíumfyrirtækis sýna, að hæstv. ríkisstj. telur, að hér sé um afgerða hluti að ræða, áður en fjallað hefur verið um alúminíummálið á eðlilegan og þingræðislegan hátt. Og ég verð að endurtaka það, að slíkur hraði á ráðstöfun á fé, sem ekki verður handbært fyrr en eftir í fyrsta lagi 4 ár, hann sýnir fyrst og fremst tvennt. Hann sýnir annars vegar, að ríkisstj. vill auglýsa, að hún hafi þegar handjárnað lið sitt í alúminíummálinu og eigi í fullu tré við stjórnarandstöðuna um að knýja það mál fram, örugglega gegn vilja meiri hl. þjóðarinnar, og í öðru lagi sýnir það svo veikleika hennar, hún telur sjálfa sig standa höllum fæti í málinu og álítur nauðsyn bera til að hraða eða a.m.k. sýna lit á einhverjum friðþægingaraðgerðum gagnvart dreifbýlinu, og það tel ég sízt vera undur, eins og á málum hefur verið haldið.



Herra forseti. Það gæti verið næsta fróðlegt að gera að umtalsefni margt af því, sem kom fram í ræðum þeirra hv. tveggja þm., sem hér töluðu áðan, þó að ýmsir þættir af því, sérstaklega í ræðu hv. 4. þm. Austf. (PÞ), kæmu harla lítið málinu við, þó að það væru fróðlegar bollaleggingar og skipulega fram settar, eins og hans er von og vísa. En ég skal nú reyna að lengja ekki þessar umr. mikið á þessu stigi. Það var sameiginlegt hjá báðum hv. þm., að þeir gerðu harla lítið úr þessu frv., sögðu, að það væri smásálarlegt, eins og hv. 4. þm. Norðurl. e. (BJ) orðaði það, og harla lítið í sniðum. Það var eitthvað á þá leið, sem hv. 4. þm. Austf. komst að orði, og sannast sagna, miðað við hans annars hógværa málflutning, þótti mér ræða hans nokkuð hvassyrt og ekki byggð algjörlega á þeirri rökfestu, sem hann er þó vanur að hafa í sínum málum. Það verður auðvitað hver þm. að hafa um það sína skoðun, hvort hér sé um ómerkilegt mál að ræða eða ekki. Það stendur eftir, sem ekki er hægt að hagga, að hér er um að ræða mjög aukið fjármagn frá því, sem nú er varið til atvinnuaukningar í landinu eftir þeirri leið, sem fyrst var gert með svokölluðu atvinnuaukningarfé og síðan með fjármagni atvinnubótasjóðs, og látum við þá liggja á milli hluta hlutverk annarra sjóða, því að það er nokkuð annað mál, enda þótt, eins og ég áðan sagði, það skipti að sjálfsögðu miklu að því leyti til, að hér er um að ræða eingöngu viðbót við starfsemi annarra stofnlánasjóða, en ekki það, að það eigi að létta af þeim neinum skyldum með þessu frv., sem hér liggur fyrir. Það er staðreynd málsins, að í stað þess, að verið hafa til ráðstöfunar 10-15 millj. kr. á ári, þá verða til ráðstöfunar skv. þessu frv. strax um 50 millj. kr., sem síðan hækkar á nokkrum árum upp í og síðan yfir 100 millj. kr. Það má vel vera, að mönnum þyki þetta lítið, og vissulega er það lítið miðað við það, eins og menn segja, að það eigi að verja 5 þús. millj. kr. í álbræðslu og til stórvirkjunar. En vitanlega er það gersamlega út í hött að ræða málin á þessum grundvelli, vegna þess að það hefur áreiðanlega engum manni dottið í hug, enda sjá allir, hve fjarstætt það er, að það sé hægt að nota að einhverju leyti það fjármagn eða þann mælikvarða varðandi möguleika til fjáröflunar í þennan sjóð. Þar er um sérstakar, afmarkaðar framkvæmdir að ræða, sem að meginhluta til eru unnar fyrir fé, sem lagt er fram af erlendum aðila og við höfum ekki um að segja annað en að fá af því, þegar tímar líða, vissan hagnað í sambandi við þennan sjóð og svo að sjálfsögðu margvíslegan hagnað að öðru leyti í sambandi við atvinnulega uppbyggingu í landinu. Út í hugleiðingar og deilur um álbræðslu skal ég ekki að öðru leyti fara á þessu stigi. Það mál mun væntanlega koma til kasta þessarar hv. deildar síðar. En auðvitað verður lítið úr þessu máli, það er alveg rétt, ef það er borið saman við þær stóru fjárhæðir. Hitt er svo annað mál, að mér finnst það harla fánýtur samanburður að bera saman þetta frv. og frv., sem hv. framsóknarmenn hafa flutt hér þing eftir þing, sem að sjálfsögðu er gersamlega út í hött, það mál. vegna þess að þar er að venju, eins og er hjá þeim hv. flokki, ekki gerð nokkur tilraun til þess að leita úrræða til að afla fjár með neinum raunhæfum hætti, og það einkennilega við það mál, sem er ekki heldur fátítt um þeirra málflutning, er, að það mál er upp tekið eftir að þeir fara úr ríkisstj., og það er alltaf dálítið þægilegra um vik að flytja þá stórbrotin mál með miklum fjárkröfum. Munurinn á þeirra frv. og þessu frv, er nánast sá, ef hægt er að segja það í einni setningu, að þetta er framkvæmanlegt, en þeirra er það ekki og er alls ekki flutt með það í huga, að það sé framkvæmanlegt, því að þá hefðu þeir vafalaust sjálfir sýnt hug á því, meðan þeir réðu ríkjum, að koma þessu í framkvæmd, því að þótt þeir tali mikið um, hvað 15 millj. kr. hafi verið stórbrotið fé þá og mikið átak gert, þá held ég nú jafnvel, þó að það sé tekið tillit til dýrtíðaraukningar, að þá sé ekki hægt að segja, að það hafi verið ákaflega stórbrotið miðað við till., sem þeir síðar hafa flutt. Það út af fyrir sig að tala um, að það sé nóg að setja í frv., að það skuli taka 200 millj. kr. lán á ári fyrir einhvern sjóð, það náttúrlega þekkja allir hv. þdm. að er gersamlega út í hött. Við getum auðvitað sett slíka tölu, hvort sem hún er 2, 3 eða 4 hundruð millj., svo að hún líti fallega út. En hvaða grundvöllur væri til þess að fá 200 millj. á ári í þennan sjóð eða annan án þess að skoða þá í heild þau lánsfjárvandamál, sem við er að fást hverju sinni? Það auðvitað er ekki hægt að ræða um sem raunhæfa till., því að auðvitað gerum við okkur öll grein fyrir því, ef við skoðum málið í nokkurri alvöru, að lánsfjáröflun þjóðfélagsins hverju sinni er auðvitað takmörkuð og það þarf að sjá fyrir líka þeim stofnsjóðum, sem eiga að sinna sinu mikilvæga hlutverki, og það er ekki minna atriði að leita lánsfjár til þeirra, því að þeir hafa sínu mikla uppbyggingarhlutverki að gegna einnig. Það lítur fallega út að tala um að taka 2% ríkistekna, sem muni nema 70-80 millj. kr. á ári. En hvernig á að afla þess fjár? Ég er ósköp hræddur um a.m.k., að það verði eitthvað farið að skella í tönnunum á annan hátt, ef það hefðu komið till. um það, sem hefði svo sennilega átt að lenda á ríkisstj. að koma með till. um, hvernig ætti að afla fjár aftur til þess að mæta þessum stórkostlegu nýju útgjöldum. Nei, ég held sannast sagna, með allri virðingu fyrir hv. Þm. og þeim Framsfl.-mönnum í þessu máli, - ég efa ekki góðan hug þeirra til landsbyggðarinnar og að efla atvinnulífið þar, - en þá er það ekki leiðin að vera með svona glamurtill., sem þeir sjálfir vita, að eru algerlega óraunsæjar, gera enga tilraun til þess að afla fjár til. En hér er þó flutt frv., sem liggur ljóst fyrir, að er raunhæfur grundvöllur fyrir fjáröflun til. Að vísu skal játað, að það er ekki hægt að fullyrða, hvað mikið lánsfé er hægt að fá til þessara framkvæmda. Það verður að sýna sig á hverjum tíma, ef lántökuheimildir eru nægilegar, ef möguleiki er að öðru leyti til þess að afla þess fjár, sem nauðsynlegt er í þessu skyni. Varðandi það, að hér sé um einhverja stefnubreytingu að ræða, þá er ekki um neitt slíkt að ræða. Það hefur verið alltaf fullkominn áhugi á því að vinna að þessum málum og á hverjum tíma auðvitað ekki aðeins hægt að dæma það út frá því, hve mikið fé er lagt til atvinnubótasjóðs, þar er um að ræða stórfelldar framkvæmdir á öðrum sviðum. Og ég held t.d., að hv. 4. þm. Austf. viti það mætavel, að aldrei hafa verið meiri framkvæmdir í hans kjördæmi en eftir að hans flokkur fór úr stjórn, með allan sinn mikla áhuga þó fyrir uppbyggingu víðs vegar um landið. Og við vitum, að nú fyrst er einnig í öðrum landshluta, þar sem hefur verið við mikla erfiðleika að stríða varðandi samgöngumál, á Vestfjörðum, unnið að því með kerfisbundnum átökum að byggja þar upp samgöngukerfi, og þó að það sé gert með erlendu lánsfé, þá sé ég ekki neitt forkastanlegt við það, við gerum það í mörgum greinum, og miðað við það, að það er jafnan átalið, ef verið er að þyngja álögur á þjóðina, þá sé ég ekki, að það þurfi að vera neitt fordæmingaratriði, þótt slíkir lánsfjármöguleikar séu notaðir. Það mætti áreiðanlega sýna fram á það, sem ég skal ekki fara út í hér á þessu stigi, enda hef ég ekki fyrir mér tölur um það, en það hefur verið rætt í sambandi við fjárl. og annars staðar, að þrátt fyrir þann niðurskurð, sem hv. þm. var að tala um á framkvæmdum til ýmissa mála í fjárlögum í fyrra og í ár, þá hefur þó aukning í fjárveitingum til margvíslegrar uppbyggingar úti um landið verið miklum mun meiri en svarar verðlagshækkunum á þessum tíma. Það getur náttúrlega verið skemmtilegt reikningsdæmi, sem stundum er tíðkað hér í Alþ., að setja það upp, hve stór hluti af fjárlögum þessi og þessi fjárveiting sé og hafi verið fyrir allmörgum árum. Ég veit, að hv. þdm. vita harla vel sjálfir, hversu fánýtur þessi samanburður er, vegna þess að hækkun fjárlaga stafar af margvíslegum ástæðum og þar eru til komnir aðrir stórfelldir útgjaldaliðir, þannig að það er auðvitað hverjum manni ljóst, að ef allir liðir fjárlaga til hinna ýmsu framkvæmda og þjónustu hefðu átt að hækka jafnmikið, eða hlutfallslega alltaf jafnmikil hækkun á öllum þessum liðum, þá hefði auðvitað ekkí verið nein leið að leysa þau vandamál, sem þó hafa verið leyst með hækkun fjárlaganna. Röskun á þessu varðandi hlutföll hlýtur alltaf að vera mikil frá ári til árs, þegar til koma algjörlega ný útgjöld, og þarf í rauninni ekki að ræða það mál, þó að það geti litið fallega út að taka út einstök dæmi og birta þannig útreikninga. Það var eitt atriði, sem kom fram hjá hv. 4. þm. Austf., sem ég vil leiðrétta. Hann hélt því fram, að lántökuheimildirnar væru í rauninni fánýtar, vegna þess að með þeim væri aðeins verið að éta fyrir sig fram, þar sem væri getið um það, að lántaka ætti að vera örugg af því, hvað sjóðurinn hefði mikið eigið fé á næstu árum. Þetta veit ég, að hv. þm. við nánari athugun sér, að er á misskilningi byggt, vegna þess að það er alls ekki gert ráð fyrir því, að sé tekið lán út á það fé, heldur er tekið fram, sem eðlilegt er, að þar sem sjóðurinn er sterkur sjóður, - þegar tekjurnar af álbræðslunni fara að koma til, þá eru það mjög tryggar tekjur og árvissar, auk þess sem má segja, að þær séu gengistryggðar, vegna þess að þar er þó um að ræða gjaldmynt, sem er talin ein hin öruggasta í heiminum í dag, og það er reiknað í dollurum, - og af þeim sökum er að sjálfsögðu traust undirstaða sjóðsins, það skiptir því miklu máli upp á lánstraust hans. Hins vegar er það tekið skýrt fram, að það er gert ráð fyrir að nota lánsfé og settar þær hömlur einar á, að það skuli vera til arðbærra framkvæmda. Ég held, að það hljóti að liggja öllum í augum uppi, að það væri auðvitað hrein fásinna og glapræði að fara að taka lánsfé, lán fyrir sjóð, og ætla að eyða því til styrktar eða einhverra framkvæmda, sem ekki væri traust undirstaða undir. Og ég held líka, að við verðum að gera okkur ljóst, að þó að það sé auðvitað nauðsynlegt að aðstoða við að halda byggð í landinu, þá hefur það aldrei komið til álita að minni hyggju, að það yrði varanlega farið að verja stórfé til þess að borga styrki og halda uppi byggð með þeim hætti, heldur yrði að undirbyggja arðbæran atvinnurekstur á hverjum stað. Það er því síður en svo, að það dragi úr gildi þessarar lántökuheimildar, að það er sagt, að það eigi að verja lánsfénu til framkvæmda, þar sem endurgreiðsla er örugg. Það á að vera nóg af slíkum framkvæmdum. Ég hef trú á því, að landsbyggðin hafi upp á að bjóða það margvíslega möguleika, að það sé enginn vandi að finna framkvæmdir, sem fullkomlega standa undir slíkum lánum. Þá var því haldið fram af hv. þm., sem er að vísu formsatriði, að það væri ekki viðeigandi, að Efnahagsstofnunin annaðist áætlanagerð. Ég er ekki á sama máli. Í fyrsta lagi er það, að ég held, að í okkar litla þjóðfélagi verðum við að gæta þess að dreifa ekki kröftunum allt of mikið, og við höfum takmarkað magn sérfræðinga, takmarkaða tölu þeirra, og við getum ekki alltaf sett upp stofnun fyrir alla hluti, bara af því að það sé gert í öðru landi, og auk þess er þess að gæta, að Efnahagsstofnunin hefur fyrst og fremst það hlutverk að gera þjóðhags- og framkvæmdaáætlanir, og hefur alltaf verið hugsað, að hún gerði það. Henni er ekki beinlínis ætlað að ákveða um einstakar lánveitingar, heldur að gera áætlanirnar, sem sjóðsstjórnin síðan starfi eftir. Þá sagði hv. þm., að atvinnuleysistryggingasjóðurinn væri ekkert nýtt mál og þess vegna kæmi það ekki þessu við. Þetta er ekki heldur rétt. Það er rétt, að sjóðurinn er ekki neitt nýtt mál, en það er nýtt mál út af fyrir sig, að það er veitt heimild til þess nú, sem ekki hefur verið áður, að veita áhættulán, sem jafnvel getur orðið í formi styrkja til ýmiss konar aðstoðar, þar sem annars atvinnuleysi vofir yfir. Þessi sjóður hefur hingað til lánað með mjög ströngum kröfum um veð, svo að hann hefur í rauninni verið að segja má harðari í því en jafnvel bankastofnanir, og það er því mjög veigamikið framlag til aðstoðar við hinar strjálu byggðir, þar sem við örðugleika er að stríða, að það skuli vera hægt að fá lán úr þessum sjóði, áhættulán. Þar tel ég vera um veigamikla breytingu að ræða, og það er a.m.k. mín skoðun, að það eigi að vera eðlilegt, að þessu lánsfé sé fyrst og fremst varið til styrkja og til þess að bæta úr bráðabirgðaörðugleikum, en að atvinnujöfnunarsjóðsfé sé fyrst og fremst hugsað til að byggja upp arðbær fyrirtæki. Hv. 3. þm. Norðurl. e. vildi gera lítið úr þessu máli, sérstaklega lítið, sagði, að þetta væri smásálarlegt frv. Einhvern veginn hef ég grun um, að fyrst og fremst hafi það verið smásálarlegt vegna þess, að það væri tengt frv. um álbræðslu og þeim hugmyndum. Það skein alls staðar í gegnum hans málflutning, að það væri mjög fráleitt af þessum ástæðum, og jafnvel 4. þm. Austf. byrsti sig í lok ræðu sinnar og sagði, að það væri óhæfa að setja það sem skilyrði fyrir aðstoð til fólksins í strjálbýlinu, að það yrði að þola álbræðslu. Ég tel nú ekki út af fyrir sig, - það er annað mál, - að það sé fyrir neinn landsmann neitt böl að fá álbræðslu, og það geti þess vegna hver og einn unað við það. Og ég sé ekki heldur, ef það á á annað borð að reisa hér álbræðslu, að það sé neitt við það að athuga, að ráðstafað sé tekjunum af þessari álbræðslu til þeirra hluta, sem hér er um að ræða, þannig að það sé heldur neitt hneykslanlegt, nema síður sé, því að það er auðvitað eðli málsins samkvæmt, að þegar um er að ræða stórframkvæmdir á einum stað, þá er heilbrigð hugsun að nota þá að einhverju leyti það fjármagn, sem skapast við atvinnuuppbyggingu þar, til þess að hjálpa til að byggja upp atvinnulíf annars staðar og koma í veg fyrir óeðlilega röskun byggðar. Þetta er sú hugsun, sem hefur alltaf legið fyrir og verið nátengd þessu máli og aldrei veríð nein launung á því, og þegar menn eru að tala um, að það sé fjarstæða og ákaflega óviðkunnanlegt að tengja þessi mál saman við álfrv., þá er það ekkert launungarmál og hefur frá fyrstu tíð verið um það talað, þegar var rætt um endurskipulagningu þessa sjóðs, að tekjur af álbræðslu yrðu að meginefni til látnar renna til þessa sjóðs og uppbyggingar hans. Það hef ég persónulega sagt hvað eftir annað á fundum, m.a. í mínu eigin kjördæmi, sem hv. 3. þm. Norðurl. e. hafði miklar áhyggjur af, að 80-90% fólks þar væri á móti þessu máli og þá væntanlega á móti mér einnig. En ég hef ekki farið dult með það þar á ótal fundum, að þetta væri hugsunin, að byggja sjóðinn þannig upp. Og ég hef satt að segja ekki fundið nokkurs staðar hjá neinum manni neinn andróður gegn því. Það er svo allt annað mál. hvort sú reikningskúnst, að 480 kjósendur á Norðurlandi eystra séu 90% kjósenda þar. Það er reikningsdæmi, sem ég er ekki alveg búinn að kingja, og það á kannske eftir að sýna sig á sínum tíma. Hugleiðingar um það, að þetta væri einfalt að leysa með því að losa úr sparifjárbindingu það fé, sem yrði til úti á landsbyggðinni, - þetta lítur ósköp fallega út á pappírnum, en ég veit, að jafnglöggur maður og hv. 4. þm. Norðurl. e. veit, að svona er algjörlega út í hött, að það sé hægt að hafa einhverjar mismunandi reglur um það. Það vita jafnframt allir og skal ég ekki fara langt út í þær röksemdir, að sparifjárbindingin er bráðnauðsynlegt mál til þess að viðhalda og styrkja efnahagslegt jafnvægi í þjóðfélaginu, og það kemur í rauninni nokkuð einkennilega út, að þessir sömu menn, sem eru að deila á ríkisstj. fyrir það, að hún sé að missa allt úr höndum sér fyrir stórkostlega spennu í framkvæmdum og á öðrum sviðum, eru svo jafnhliða að koma með till. um, að það eigi að ausa út því fé, sem er bundið í Seðlabankanum, því að það veit náttúrlega hver einasti meðalgreindur maður, hvaða áhrif það kemur til með að hafa. Það mætti margt fleira um þetta ræða, en ég skal spara mér það, nema frekara tilefni gefist til. Við getum, eins og ég áðan sagði, haft okkar skoðanir um það, hvort þetta sé fánýtt mál eða ekki. Það er engin leynd á því, hvernig það er uppbyggt, það getur hver og einn maður reiknað það næmi. Sumir geta sagt, að það skipti litlu máli og sé einskis vert að ferfalda framlög til þessa sjóðs nú þegar og síðan margfalda þau mun meira, eftir því sem árin líða. Það geta menn haft sinar skoðanir um, hvort muni koma að meira gagni slíkt frv., sem byggt er á raunhæfri fjáröflun, eða eitthvert fallegt pappírsplagg, sem hefur legið á borðum þm. ár eftir ár án þess að hafa nokkra raunsæja undirstöðu og fyrst kom áhugi á að flytja, eftir að viðkomandi aðilar misstu möguleika til að koma málinu fram. Það verða menn einnig að gera upp við sig, og ég óttast ekki þann samanburð. Ég skal játa, að hv. 4. þm. Austf. er mér miklu fróðari í þingsögu. En ég man nú ekki betur, úr því að hann vildi fara að ræða um forsögu í þessum efnum, að þá vildi það nú svo til á þeim tíma, þegar Framsfl. réð á Alþ., að hann stöðvaði mál um jafnvægi í byggð landsins og hindraði að það frv. yrði afgreitt, af hvaða ástæðu sem það var þá. Ég tel því ekki ástæðu til, herra forseti, að færa fram neinar afsakanir fyrir þessu máli, hvorki hvernig það er til komið og að það sé tengt álbræðslumálinu né heldur, að þar sé um einhvern sérstakan ómyndarskap að ræða. Við hefðum gjarnan öll vafalaust viljað, að hér væri eins og á öðrum sviðum hægt að gera enn stærri átök. En það verður að skoða málin með raunsæi og reyna að halda sér innan ramma þess mögulega. Það er trú mín, að þessi sjóður geti átt sinn þátt í því að stuðla að margvíslegri uppbyggingu víðs vegar um byggðir landsins og það muni verða til verulegra bóta fyrir landsbyggðina, ef þetta frv. fæst lögfest, sem ég vil nú vænta að geti orðið, enda þótt menn af skiljanlegum ástæðum hafi margvíslegt víð það að athuga og eins og jafnan vill vera, að stjórnarandstaðan gjarnan vill gera lítið úr því, sem frá ríkisstj. kemur.



Herra forseti. Það er nú mjög liðið á fundartímann, þangað til kvöldmatartíminn hefst, og ég hef enga löngun til þess að tefja fyrir því, að þetta mál komist til n., svo að ég skal mjög takmarka mál mitt að þessu sinni. Það eru aðeins örfá orð, sem ég vildi leyfa mér að segja, áður en málið fer til nefndar. Hæstv. fjmrh. talaði hér, eftir að ég hafði flutt ræðu um þetta mál. og sagði, að ég hefði viljað gera lítið úr þessu frv. Þetta tel ég ekki rétt skilið hjá hæstv. ráðh. Hið sanna er, að ég lýsti ákvæðum þessa frv. og vil ekki gera minna úr því en efni standa til, en ef efnið leyfir ekki að álykta annað en frv. nái heldur skammt, þá verður því ekki breytt. Einstök atriði, sem fram komu í síðari ræðu hæstv. ráðh., eru þess eðlis, að ég tel ástæðulaust, að við séum að lengja umræður með því að endurtaka þau eða hafa um þau málalengingar. Það stendur óhaggað allt, sem ég sagði í minni fyrri ræðu, bæði um ýmiss konar samanburð talnalegan og um niðurskurð á fjárframlögum samkv. fjárl., lántökuheimildir og því um líkt. Það eru því í raun og veru aðeins tvo efnisatriði, sem ég vildi gera lítils háttar athugasemd við nú í þessari ræðu. Annað er sú fullyrðing hæstv. fjmrh., að frv. Framsfl. um sérstakar ráðstafanir í byggð landsins sé óraunhæft og að það sé út í hött að tala um þær till., sem framkvæmanlegar eða till. til lausnar því vandamáli, sem hér er um að ræða. Þetta tel ég algerlega rangt og fráleitt að halda slíku fram. Till. framsóknarmanna í nefndu frv. eru vissulega samrýmanlegar því fjármálakerfi, sem við búum nú við, og þær tölur, sem þar eru fram settar, eru alls ekki hærri en svo, að þær gætu rúmazt innan ramma fjármálakerfisins, eins og það er nú, ef stefnan væri sú að láta þá fjármuni, sem gert er ráð fyrir að verja í þessu ákveðna augnamiði, sitja í fyrirrúmi fyrir ýmsu öðru. Aðalatriðið er, hvernig verkefnunum er raðað niður og hvað stjórnarvöldin, sem valdið hafa í þessu efni, vilja láta sitja í fyrirrúmi og hvað þau vilja láta sitja á hakanum. Hitt atriðið, sem ég vildi minnast á og er nú raunar kannske aðalatriðið í þessu máli, er, að það kom fram hjá hæstv. ráðh. nú í seinni ræðu hans, að það væri ekki hægt, held ég, að hann hafi sagt, eða a.m.k. má segja, að hann álíti, að það sé ekki réttmætt að taka tillit til stórframkvæmdanna, sem í ráði er að gerðar verði á næstu missirum, og að sníða ákvæði þessa frv. með tilliti til þess. Ég er algerlega ósammála hæstv. ráðh. um þetta atriði og ég held, að það sé einmitt aðalatriðið eða eitt af hinum veigamestu atriðum í þessu máli, að það sé höfð við lausn þess heildaryfirsýn yfir landið allt og yfirsýn yfir þau verkefni, sem á að vinna að nú á næstu missirum og hafa svo ríkuleg áhrif á þjóðarbúskapinn í heild. Þess vegna tel ég það ekki aðeins réttmætt, heldur sjálfsagt, að þegar þetta frv. er skoðað, þá sé það skoðað með tilliti til þeirra stórframkvæmda, sem ákveðið er að koma upp, og þeirrar fjárfestingar, sem þar á að gera. Enda sló nú dálitið út í fyrir hæstv. ráðh., honum varð dálítið hált á brautinni, þegar hann var að ræða um þetta, því að annars staðar í ræðunni sagði hæstv. ráðh., að þetta hefði eiginlega alltaf verið hugsað f samhengi hvort við annað, og frá fyrstu tíð hefur verið um það talað, að tekjurnar af álbræðslunni rynnu til þess að lyfta undir með framkvæmdum úti á landsbyggðinni, svo að ef svo hefur verið, er það fleirum en mér, sem hefur sýnzt það vera ekki aðeins réttmætt, heldur eðlilegt og sjálfsagt að skoða þessi mál í samhengi og hafa heildaryfirsýn yfir landið allt og þær framkvæmdir, sem gera á á næstu missirum, þegar þetta er metið. Ég skal svo ekki eyða lengri tíma, nema sérstakt tilefni gefist í þessum umr.



Herra forseti. Ég skal mjög fara eftir því, eins og hv. síðasti ræðumaður, að lengja ekki þessar umr., enda var það aðeins 1/2 mínúta eða svo. Hann er með gleggstu reikningsmönnum hér, hygg ég, í þessari hv. þd., og kannske þó að víðar sé leitað, og aðeins í tilefni af því, sem hann sagði hér áðan, að það væri nú ekkert ofboð 80 milljónir og að það rúmaðist ákaflega vel innan ramma okkar fjárlagakerfis, langar mig aðeins til, af því að ég sé, að hann hefur þar gleggri skilning sennilega á þessu og gleggra auga en ég, að biðja hann, þó að það væri nú í kyrrþey, hann kannske hefur það ekki alveg á reiðum höndum núna, að gefa mér það upp, þegar hann var að tala um að raða framkvæmdunum, hvað af því, sem var sett í fjárlög fyrir árið 1966, mætti fella út til þess að bæta inn þessum 80 milljónum.



Herra forseti. Það er aðeins stutt aths. Það mun þykja ókurteisi að svara ekki þegar í stað fsp., sem beinlínis er borin fram af hæstv. fjmrh. til mín út af þessu máli. Ég hef ekki reiknað þetta dæmi út í æsar núna í sæti mínu á þessari stundu. Það má vel ræða um þetta nánar við 2, umr., ef ástæða þykir til. En ég vil bara nú þegar minna á það, að þeirri stjórn, sem farið hefur með völdin samfleytt um 7 ára skeið, hefur tekizt að fimmfalda fjárlög ríkisins, þannig að þegar vinstri stjórnin fór frá völdum, var heildarupphæð fjárlaga um 800 millj. kr., en þessi fjárl. fyrir 1966 eru 3800 millj. kr. Þrátt fyrir það eru samgöngumálin að verulegu leyti tekin út af fjárlögunum, þar sem um þau er farið eftir vegáætluninni. Og ef það er lagt saman annars vegar heildarupphæð fjárlaganna fyrir árið 1966 og hins vegar þeir fjármunir, sem varið er skv. vegáætluninni, gerir það hvort tveggja rúmlega 4 milljarða kr., og þetta hefur hæstv. ríkisstj. tekizt að teygja fjárlögin. Segi það svo hver sem vill, að innan þessa ramma geti ómögulega rúmazt 80 millj. til þess að sinna því nauðsynlega og mikilvæga þjóðmáli, sem hér er rætt um. Það væri vissulega hægt. Þó að ég geti ekki á þessari stundu borið fram ákveðna till. um ákveðna liði, segir það sig sjálft, að ef fyrir því væri vilji hjá ráðamönnum hér á þingi, ríkisstjórn og þingmeirihl. og ef heildarstefnan í fjármálum ríkisins væri miðuð við að sinna þessu verkefni og koma þessari fjárhæð inn í fjármálakerfið, væri það vissulega hægt innan þessa ramma.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Nd. og var samþ. þar með shlj. atkv. fyrir fáum dögum, eftir að hv. menntmn. þeirrar d. hafði einróma mælt með samþykkt þess og raunar gert á því eina breytingu, sem ég skal gera grein fyrir á eftir. Í þessu frv. felst það, að stofnuð verði þrjú ný prófessorsembætti við heimspekideild háskólans, þ.e.a.s. embætti í ensku, almennri sagnfræði og í Norðurlandamálum, einkum dönsku, og auk þess eitt embætti í lagadeild, í réttarsögu. Stofnun hinna þriggja embætta í heimspekideild stendur í nánu sambandi við endurskipulagningu B.A.-námsins við háskólann, en ný reglugerð um B.A.-námið var gefin út s.l. sumar, og var framkvæmd þeirrar nýju reglugerðar hafin á s.l. hausti. Með þessari reglugerð er B.A.-námið aukið mjög verulega frá því, sem átt hefur sér stað hingað til, og er það höfuðtilgangur aukningarinnar og skipulagsbreytingarinnar, að háskólinn skuli framvegis taka að sér að fullmennta kennara til kennslu í íslenzkum framhaldsskólum. Í hugvísindagreinum fer hið aukna B.A.-nám fram innan heimspekideildar, en í raunvísindagreinum innan verkfræðideildar. Þegar þessi ákvæði verða komin til fullra framkvæmda, hefur sú mikla breyting orðið á íslenzkri kennaramenntun, að háskólamenntun framhaldsskólakennara er þá einnig komin inn í íandið og háskólinn hefur þá tekið það verkefni að sér. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að fyrir nokkrum árum samþykkti Alþingi ný lög um kennaraskólann; sem bæði juku mjög verkefni happs og bættu skipulag hans, ekki hvað sízt með þeim hætti, að skólanum var heimilað að brautskrá stúdenta, þannig að þau kennaraefni, sem vilja halda áfram námi til háskólanáms, geta búið sig undir háskólanám í kennaraskólanum og síðan haldið áfram í öllum deildum háskólans. En með þessari nýju B.A.-reglugerð frá því í sumar er opnaður sérstakur möguleiki fyrir kennaraefni að halda áfram á sínu sérsviði, þ.e. að öðlast háskólamenntun sem framhaldsskólakennarar innan vébanda háskólans. Enska er það erlenda tungumálið, sem aðallega er lögð stund á í B.A.-deildinni. Danska er það mál, sem þar kemur næst, og almenn sagnfræði er veigamikil kennslugrein þar. Þess vegna hefur þótt nauðsynlegt, að kennsla þessara höfuðgreina sé í höndum prófessors. Um prófessorsembættið í lagadeild, réttarsöguembættið, er það að segja, að réttarsaga er ein mikilvægasta grein íslenzkrar lögfræði og sagnfræði. Þar eru geysimörg rannsóknarverkefni óunnin, og hefur því þótt eðlilegt, að efnt verði til sérstaks prófessorsembættis á því sviði. Stofnun þessara fjögurra embætta er liður í svonefndri tíu ára áætlun háskólans um fjölgun háskólakennara. Háskólaráð gekk frá þessari tíu ára áætlun á árinu 1964, og hefur ríkisstj. samþ. að beita sér fyrir framkvæmd hennar. Fyrsta embættið skv. þessari áætlun hefur þegar verið lögfest, prófessorsembættið í lífeðlisfræði, sem var lögfest á árinu 1964. Þau fjögur embætti, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, voru fjögur næstu embætti í áætluninni, og gert ráð fyrir, að þau yrðu stofnuð á árunum 1964–1966. Hv. Nd. gerði þá breytingu á frv., að bætt var inn í það ákvæði um eitt prófessorsembætti enn í heimspekideild háskólans, í sagnfræði, og kemur það fram í áliti hv. menntmn. Nd., að sú d. hefur ætlazt til þess, að þeim nýja prófessor yrði sérstaklega falið að annast kennslu í íslenzkri nútímasögu. Mundi ég líta þannig á, ef þetta ákvæði næði fram að ganga, að menntmm. væri skylt að auglýsa embættið sem kennslu- og rannsóknarembætti í íslenzkri nútímasögu. Ég vona, að með þessu móti sé meginefni þessa frv. skýrt, og leyfi mér þess vegna að leggja til, herra forseti, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Menntmn. hefur haft til meðferðar frv. það, sem hér liggur fyrir, og eins og álit n. á þskj. 621 ber með sér, er n. sammála um að mæla með frv., en einstakir nm. hafa þó áskilið sér rétt til að flytja eða fylgja brtt., og hefur brtt. verið lögð fram á þskj. 630 frá þremur nm. Að því kem ég síðar. Efni þessa frv. er að bæta við fjórum nýjum prófessorsembættum í heimspekideild. Stofnun þriggja þessara nýju embætta, í mannkynssögu, ensku og Norðurlandamálum, einkum dönsku, er liður í 10 ára áætlun háskólans um eflingu hans. Í hv. Nd. tók frv. þeirri breyt. frá því, sem það var upphaflega, að bætt var þar við prófessorsembætti í samtímasögu. Fyrir þessu embætti var ekki gert ráð í 10 ára áætluninni. Háskólinn sér samt ekki ástæðu til annars en fagna frumkvæði hér á hv. Alþingi um það, að stofnuð séu embætti við hann í greinum, sem æskilegt er að efld sé kennsla í, og kemur þetta viðhorf bæði fram í erindi, sem háskólaráð hefur sent menntmn., meðan málið var þar til meðferðar, og ég mun kynna hér á eftir, og í erindi heimspekideildar til n., sem ég mun einnig kynna. Hins vegar hlýtur háskólinn að leggja á það áherzlu, að stofnun þessa embættis verði ekki á neinn hátt til þess að tefja framgang 10 ára áætlunarinnar, og þótt háskólinn hafi að mínu áliti síður en svo ástæðu til þess að vantreysta núverandi hæstv. menntmrh. né hæstv. ríkisstj. í því efni, mundi ég samt við þetta tækifæri eindregið óska eftir því að fá staðfestingu hæstv. menntmrh. á því, að þessi ákvörðun hæstv. Alþingis verði ekki á neinn hátt til þess að tefja framgang áætlunarinnar. Við Íslendingar höfum oft hælt okkur af því að vera söguþjóð, og mun háskólinn því sízt af öllu óska að bregða fæti fyrir það, að sögukennsla við hann sé efld. Hins vegar finnst mér rétt að vekja athygli hv. þdm. á því, að starfandi er prófessor í nýrri tíma sögu við háskólann, en það er prófessor Þórhallur Vilmundarson. Ég tel það miður farið, að við undirbúning þessa máls hefur ekki verið haft samráð við hann og raunar við hvorugan söguprófessorinn, sem við heimspekideildina starfar. Söguprófessorarnir hafa hins vegar sent menntmn. erindi út af embætti þessu, og tel ég rétt að kynna það hv. þdm. ásamt þeim erindum, sem ég áðan nefndi að borizt hefðu frá háskólaráði og heimspekideild, og vil ég nú, með leyfi hæstv. forseta, lesa þessi erindi upp, það tekur ekki langan tíma. Háskólaráð hefur skrifað nefndinni þannig, dags. 15. apríl 1966: „Háskólaráð er þakklátt fyrir þann áhuga, sem hv. Nd. Alþingis hefur sýnt á nauðsyn á fjölgun prófessora við háskólann með því m.a. að samþykkja stofnun eins prófessorsembættis til viðbótar þeim fjórum embættum, sem hið upphaflega frv. til 1. um breyt. á háskólalögum mælti fyrir um. Háskólaráð fulltreystir því, að stofnun prófessorsembættis þess í heimspekideild, sem hér um ræðir, muni ekki að neinu leyti tefja fyrir lögfestingu þeirra prófessorsembætta, sem háskólinn hefur þegar óskað eftir eða mun óska lögfestingar á nú á næstunni. Er hér fyrst og fremst átt við prófessorsembætti skv. áætlun háskólans um fjölgun embætta áratuginn 1964–1973, þ. á m. embætti í læknisfræði og þjóðhagfræði, er stofna skal samkv. þeirri áætlun á árinu 1966, svo og prófessorsembætti í kvensjúkdómum og fæðingarhjálp og röntgenfræðum í læknadeild. Í þessu sambandi er einnig rétt að benda á, að þess mun verða óskað nú á næstunni, að prófessorsembætti í heimspeki, sem skv. áætluninni skyldi stofna 1971, verði lögfest þegar á þessu ári. Stendur það í sambandi við endurskoðun, sem nú hefur farið fram á skipan kennslu í heimspekilegum forspjallsvísindum. Þá má enn benda á, að heimspekideild hefur talið óhjákvæmilegt, að stofnað yrði prófessorsembætti í málvísindum og almennri bókmenntasögu. Má þykja vist, að af hálfu heimspekideildar hefði verið óskað eftir stofnun þessara þriggja embætta á undan embætti í sagnfræði, ef notið hefði við frumkvæðis háskólans í þessu máli. Enn er á það að líta, að áætlunin um fjölgun prófessorsembætta tekur aðeins til fjölgunar embætta í þeim greinum, sem þegar er fengizt við kennslu í. Nú er unnið að athugunum um að stofna til kennslu í félagsfræði, og háskólinn hefur fyrir nokkru lagt til, að hafin verði kennsla í náttúrufræði, og er mjög brýn þörf á að stofna til prófessorsembætta í þeim greinum hið allra fyrsta. Þá er einnig í athugun stórfelld viðbót við starfsemi verzlunardeildar að öðru leyti og verður þeim breytingum ekki fram komið nema með mikilli aukningu kennslukrafta. Mætti svo lengi telja. Háskólaráð telur vissulega mikilvægt, að prófessorsembætti verði stofnað um það rannsóknarsvið, sem greinir í nál. menntmn. Nd. Hins vegar ber að benda á, að athuganir skortir á starfsemi þessa prófessors, afmörkun starfs hans gagnvart öðrum embættum í sagnfræði og könnun á kennsluefni í því sambandi o.fl. Þarf slík athugun að sjálfsögðu að fara fram í háskólanum, áður en embættið er auglýst laust til umsóknar. Þá eru skiptar skoðanir um það, hvort embættið eigi að vera í nútímasögu, miðað við hugmyndir um rannsóknarsvið prófessorsins, og hafa komið fram ákveðnar skoðanir um, að það eigi fremur að vera í stjórnvísindum (statsvetenskap, political science), en hugmyndir um kennslu í þeirri grein hafa oftar en einu sinni verið settar fram af einstökum mönnum í háskólanum. Telur háskólaráð eðlilegast, að þetta atriði verði gagngert kannað, áður en embættið er auglýst laust til umsóknar eða ráðstafað með öðrum hætti, og verði svo um hnúta búið af hálfu Alþ., að heimilt sé að hafa embættið í stjórnvísindum, ef það telst haganlegra. Þótt embættið yrði í stjórnvísindum, mætti það allt að einu tilheyra heimspekideild. Háskólaráð leyfir sér að óska þess, að í nál. eða í framsögu verði lýst sams konar fyrirvara um þetta embætti og fram kemur um hin prófessorsembættin fjögur, og lýtur að því, að heimilt sé að nota fé það, er lagt sé til embættisins, um allt að þriggja ára bil til þess að styrkja efnilega menn, sem til greina kæmu sem umsækjendur, til framhaldsnáms. Að lokum vill háskólaráð taka undir þá hugmynd, að hér við háskólann verði komið á fót sagnfræðilegri rannsóknarstofnun. Virðingarfyllst, Ármann Snævarr rektor.“ Þetta var erindi háskólaráðs. Frá heimspekideild hefur komið fram svo hljóðandi erindi: „Heimspekideild Háskóla Íslands fagnar því, að lagt hefur verið fram á Alþ. frv. til laga um breyt. á íögum nr. 60 7. júní 1957, um Háskóla Íslands. Þetta frv. felur í sér, að stofnuð verði þrjú ný prófessorsembætti við deildina (í ensku, í almennri sagnfræði og í Norðurlandamálum, einkum dönsku). Sömuleiðis fagnar deildin þeim áhuga á íslenzkum fræðum og málefnum háskólans, sem fram kemur í því, að Nd. Alþingis - að till. menntmn. - hefur samþ., að stofnað verði prófessorsembætti í íslenzkri samtíðarsögu. Deildin vill þó skýrt taka fram, að stofnun slíks embættis kæmi að litlu haldi, nema búið yrði á sómasamlegan hátt að fyrirhuguðum prófessor. Þess vegna telur deildin óhjákvæmilegt, að fé verði árlega varið til söfnunar-, útgáfu- og rannsóknarstarfs eftir till. sagnfræðiprófessora heimspekideildar. Jafnframt leggur deildin áherzlu á, að tryggt verður að vera, að stofnun hins síðastgreinda embættis orki á engan hátt til seinkunar á framkvæmd áætlunar háskólans um kennaraþörf. Þá bendir deildin á, að stofnun prófessorsembættis í samtíðarsögu bætir aðeins að litlu leyti úr þeirri þörf, sem nú er á auknum kennslukröftum í Íslandssögu og stafar af endurskipan náms í deildinni. Sýnt er, að nauðsynlegt verður að stofna lektorsstarf (í 22. launaflokki) í Íslandssögu á næsta ári, jafnvel þótt hið nýja prófessorsembætti verði stofnað. Loks vill deildin benda á, að nauðsyn ber til þegar á þessu ári að stofna prófessorsembætti í heimspeki og á allra næstu árum verður ekki hjá því komizt að stofna prófessorsembætti í almennum málvísindum og almennri bókmenntasögu. Till. um lektors- og dósentsstörf mun deildin gera, jafnskjótt og framkvæmd hins nýja námsskipulags leiðir í ljós þörf á slíku.“ Þetta var erindi heimspekideildar, og þá er að síðustu erindi til menntmn. frá söguprófessorunum við háskólann, þeim Þórhalli Vilmundarsyni og Guðna Jónssyni, en það hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Jafnframt því sem við undirritaðir prófessorar í íslenzkri sögu við Háskóla Íslands þökkum þann áhuga á efling íslenzkra sagnfræðirannsókna, er að baki býr fram kominni till. á Alþingi um stofnun prófessorsembættis í íslenzkri nútímasögu, viljum við leyfa okkur að taka fram, að við teljum brýnni þörf á að sinna íslenzkri nútímasögu á annan veg en gert er ráð fyrir í framkominni till. á Alþingi: með gagnasöfnun, útgáfu frumheimilda og sérrannsóknum á margvíslegustu sérsviðum, sem fráleitt er að hugsa sér, að geti orðið eins manns verk. Þess vegna leyfum við okkur að leggja til við hv. Alþingi, að fé, sem svarar einum prófessorslaunum, verði árlega varið til slíks frjáls söfnunar-, útgáfu- og rannsóknarstarfs eftir till. sagnfræðiprófessora heimspekideildar. Mætti þar finna kjörin viðfangsefni ungum og efnilegum fræðimönnum, er orðið gætu styrkþegar (stípendíatar) hæfilegan tíma í senn. Gæti slík fjárveiting þannig orðið upphaf að íslenzkri sagnfræðirannsóknarstofnun (historisk institut), en þess háttar stofnanir eru hvarvetna við erlenda háskóla höfuðstoð og aflvaki sagnvísinda.“ Þetta var erindi þeirra prófessoranna Þórhalls Vilmundarsonar og Guðna Jónssonar. Þó að ég telji réttmætt, að komið sé til móts við þessi erindi með heimildarákvæðum í lagabreytingu þeirri, er nú er verið að gera, hef ég þó ekki séð mér fært að bera fram brtt. þess efnis eða standa að öðrum brtt., fyrst og fremst með tilliti til þess, að vegna þess, hve þingstörfum er langt komið, er hætta á, að öllu málinu yrði stofnað í hættu, ef frv. væri endursent Nd. Hitt mundi ég þó leggja áherslu á að fá yfirlýsingu um frá hæstv. menntmrh., ef hann sæi sér fært að verða við slíkri ósk, sem ég veit að bæði háskólaráð og heimspekideild standa að baki, að embætti þetta verði ekki auglýst til umsóknar nema að höfðu samráði við þessa aðila. Ekki getur verið álitamál, að ef stofnun embættis þessa á að ná tilgangi sínum, verður að fást í það hæfur maður. Ég skal hér ekki láta í ljós neina skoðun á því, hvort völ er á slíkum manni nú. En þar sem háskólinn verður að bera ábyrgð á þessum starfsmanni sínum sem öðrum, hlýtur hann að leggja á það áherzlu, að samráð sé við hann haft, áður en embættið er auglýst, og ekki verði í það skipað, fyrr en völ er á hæfum manni í það að dómi háskólaráðs og heimspekideildar. Þetta er það, sem ég legg mesta áherzlu á. Hvað viðvíkur brtt. þeirri, sem borin hefur verið fram af þremur hv. menntmn: mönnum á þskj. 630, þá tel ég efnislega, að hún sé réttmæt, þótt ég mundi að vísu kjósa, að sú heimild, sem þar mundi verða lögfest, væri á breiðari grundveili en í þessari till. Hitt finnst mér gefa auga leið, að ef hæstv. menntmrh. sér sér fært að gefa yfirlýsingu um það, að í þetta embætti verði ekki skipað nema að höfðu samráði við háskólaráð og heimspekideild, þá megi vænta þess, að því fé, sem sparast við það, að ekki er í embættið skipað, verði á einn eða annan hátt ráðstafað með tilliti til þess að undirbúa stofnun þessa embættis. M.a. kæmi það fyrst og fremst til greina að styrkja efnilegan ungan mann til þess að búa sig undir slíkt embætti, þó auðvitað án skuldbindinga um það, að hlutaðeigandi fái embættið, og að öðru leyti til þess að skapa skilyrði fyrir því, að þessu embætti megi gegna þannig, að háskólanum og þjóðinni megi verða til sóma. Þar sem fyrir liggur þingvilji um það, að til þessa embættis verði stofnað, mundi ég að öllu óbreyttu treysta því, að möguleiki verði á því að fá því til leiðar komið með samstarfi milli stjórnarvalda, háskólans og fjárveitingavaldsins hverju sinni. Hins tel ég ekki hægt að vænta, að á það verði fallizt, að þeim fjármunum, sem hér er um að ræða, verði ráðstafað til einhvers alls annars en í þágu þessa embættis. Ef hæstv. menntmrh. sæi sér fært að gefa yfirlýsingar hér að lútandi, mundi ég telja óþarft í rauninni að samþykkja þá till., sem fram hefur verið borin á þskj. 630, og mundi þá vilja beina þeim tilmælum til hv. flm. hennar, - þó að ég, eins og ég áður hef sagt, sé henni í rauninni efnislega samþykkur, - að hún verði tekin aftur, því að verði hún felld, finnst mér það frekar verða til að torvelda það að fá því til leiðar komið, meðan ekki er skipað í þetta embætti, að þeim fjármunum, sem við það sparast, verði ráðstafað í samráði við háskólaráð og heimspekideild með tilliti til þess að undirbúa stofnun embættisins. Hæstv. forseti. Að öðru leyti leggur n. til, að þetta frv. verði samþykkt.