Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Flm. (Erlendur Þorsteinsson): Herra forseti! Eins og grg. ber með sér, er þetta frv. flutt eftir ósk síldarútvegsnefndar, og hefir n. orðið sammála um að fá frv. samþ. og óskar eftir, að það verði samþ. á þessu þingi. Í fyrra sumar hafði n. hugsað sér að reyna að fá þessu mati komið á, en vannst ekki tími til þess að koma því fram á því þingi, sem sat í vetur. En svo varð það úr, að síldarútvegsnefnd skipaði þrjá menn ásamt matsstjóra n., Magnúsi Vagnssyni, til þess að undirbúa þetta frv. Af hálfu síldarútvegsmanna voru tilnefndir þeir Steindór Hjaltalín og Jón Kristjánsson, en af hálfu síldarverkenda Gunnlaugur Jónsson. Tveir af þessum mönnum, þeir Steindór Hjaltalín og Gunnl. Jónsson, kváðust ekki geta tekið þátt í að undirbúa þetta frv.; gerðu ráð fyrir að frjáls útflutningur á síldinni myndi hafa meiri áhrif en þó mati sem þessu væri komið á. Aftur á móti var Jón Kristjánsson ákveðinn í því að undirbúa þetta frv. og sömuleiðis Magnús Vagnsson, og hafa þeir samið till. og skilað til n., sem hefir farið yfir frv. og samið það, ásamt þeirri grg., sem hér fylgir með. Það, sem aðallega gerir það að verkum, að n- leggur áherzlu á að fá frv. samþ., er það, að þær þjóðir, sem framleiða matjessíld, hafa þegar komið á hjá sér mjög fullkomun mati á útflutningssíld, og má þar sérstaklega nefna skozka matið. Þeirri aðferð hefir verið komið á hjá okkur síðan síldarútvegsnefnd tók til starfa, að þeir, sem kaupa síldina, koma annaðhvort sjálfir eða senda mann til að skoða síldina, og má því segja, að þetta hafi komizt í betra horf en áður, því að þá var síldin oftast send út í umboðssölu og síðan viðurkennd þar. Eins og ég sagði, hefir þetta færzt í það betra horf, að kaupendurnir hafa komið hingað upp sjálfir og viðurkenna síldina hér, en vitanlega er það nokkuð komið undir duttlungum þessara manna, sem við síldinni taka, hvernig þeir meta hana. Þá hefir verið haft það fyrirkomulag, að jafnt hefir verið greitt út á alla síld, sem seld hefir verið, án tillits til þess, hvort um fyrsta flokks eða jafnvel eitthvað af annars flokks vöru hafi verið að ræða. Þeir menn, sem hafa lagt töluvert mikið í sölurnar til þess að fá góða vöru, hafa ekki fengið meira greitt fyrir sína fyrirhöfn en aðrir, sem minna hafa lagt í sölurnar. Það er því nauðsynlegt að fá þetta mat sem fyrst, bæði gagnvart þeim, sem kaupa síldina af okkur, og einnig vegna vöruvöndunnar innanlands. Það má geta þess í þessu sambandi, að Norðmenn hafa komið upp hjá sér allströngum áákvæðum um útflutningsmat á síld, og mér er kunnugt um, að fyrsta flokks vara þeirra hefir líkað sæmilega. Hér hjá okkur er það talið sjálfsagt að meta og flokka aðrar útflutningsvörur, og ætti þá ekki síður að vera ástæða til að meta þessa vöru, sem er orðin einn stærsti liðurinn í útflutningsverzlun okkar. Það hefir verið lagt til, að matið færi fram á síldinni fullverkaðri, en ekki á fersksild. Þetta er sjálfsagt, því margt getur komið fyrir, sem geri síldina óhæfa, þó að hún hafi verið óskemmd, þgar hún kom að bryggju. Ég held, að ekki sé ástæða til að fjölyrða frekar um málið, en vildi fara þess á leit, að frv. yrði vísað til hv. sjútvn. að lokinni 1. umr



Herra forseti ! Hér liggur fyrir frv. um mat á síld; á því hefi ég lítið vit og skal því lítið um það tala, en í þessu sambandi vildi ég geta þess, að árlega undanfarin ár hafa komið til mín ákaflega miklar kvartanir yfir því, að síldarmjölið, sem búið er til úr síldinni, væri ekki merkt og ákaflega misjafnt að gæðum. - Ég hefði því viljað óska þess, að hv. sjútvn. athugaði þetta um leið og hún tekur til meðferðar mat á síld. Ég skal láta henni í té massa af þessum kærum. Ég veit, að þessar kærur hafa stundum komizt alla leið til ríkisverksmiðjanna, og ríkisverksmiðjurnar hafa a. m. k. í einu tilfelli gengið inn á að greiða bætur fyrir síldarmjölið, af því að það var ekki eins gott og það átti að vera. - Það er ákaflega mikil þörf á því að gefa mönnum meira öryggi í þessum efnum en verið hefir. Ég býst við því, að þetta sé gert að einhverju leyti þegar síldarmjölið er flutt út, og það er engin ástæða til að láta hina innlendu kaupendur sitja við verra borð en hina erlendu. Þetta vildi ég biðja hv. sjútvn. að athuga.

* Frsm. (Ingvar Pálmason): Frv. þetta fer fram á að lögfesta það skipulag, sem verið hefir í stjórnarráðinu um nokkur undanfarin ár, að skrifstofustjórarnir skuli vera fjórir, en svo hefir verið nú nokkur undanfarin ár. Það, sem hér er farið fram á, er það, að yfir utanríkismálin verði settur sérstakur skrifstofustjóri, og þar sem nauðsyn hefir knúið þetta fram, lítur allshn. þessarar hv. d. svo á, að lögfesta beri þetta fyrirkomulag, og leggur því til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.



Það var aðeins fyrirspurn, sem ég vildi gera til form. allshn. eða flm. um það, hvernig því yrði varið með hann þessa fjórða skrifstofustjóra. Það er ekkert ákvæði í þessu frv. um það, hver laun hans skuli vera, en ég hygg, að þessi maður, sem gert er ráð fyrir að komi nú í þessa fjórðu skrifstofustjórastöðu, hafi miklu hærri laun en þau, sem lögákveðin eru fyrir skrifstofustjórana. Ég vildi fá að heyra um það frá hv. flm. eða hv. n., hvort honum væri ætlað að halda sömu launum, nefnilega hærri launum en skrifstofustjóranna, eða hvort hann ætti að búa við sömu launakjör eins og hinir skrifstofustjórarnir. Mér hefði þótt réttast, að ákvæði um þetta hefði verið sett í l.

* Frsm. (Ingvar Pálmason): Þessari fyrirspuru get ég að vísu ekki svarað að fullu fyrir hönd n., því að þetta atriði var ekki sérstaklega tekið fyrir í n., og ég get því síður svarað henni f. h. flm., en ég fyrir mitt leyti lít svo á, að þar sem laun skrifstofustjóranna eru ákveðin með l., þá leiði það af sjálfu sér, að laun þessa skrifstofustjóra verði samkv. þeim. án tillits til þess, hvaða laun hafi verið greidd fyrir þann starfa, sem hann hefir unnið áður. Mér þykir sennilegt, að þetta hafi verið skilningur n.

* Flm. (Magnús Jónsson): Ég skal ekki fara mörgum orðum um þetta frv. nú að þessu sinni, vegna þess, að það hefir legið fyrir tveimur undanförnum þingum, og þykist ég því vita, að hv. þdm. sé það kunnugt. Það, sem farið er fram á í þessu frv., er það, að settur verði á fót, í eða nærri Reykjavík, húsmæðraskóli í tveimur deildum, annarsvegar venjulegur húsmæraskóli, en hinsvegar framhaldsskóli, eða kennsla, sem sé fyrir húsmæðraskólakennara. Ég þarf náttúrlega ekki að fjölyrða um, að svo framarlega, sem á annað borð þykir þörf á því, að húsmæður fái sérstaka fræðslu í sínu starfi, þá sé hvergi meiri þörf á því að hafa skóla í þeim fræðum en þar, sem fjölmennið er mest og heimilin flest, en það er hér í Reykjavík og nágrenni, þar sem svo mikill hluti af landsfólkinu hefir safnazt saman. Í Reykjavík, Hafnarfirði og hinum fjölmennu byggðum fyrir austan, á þessu svæði er kominn saman svo mikill hluti af landsfólkinu, að það er næsta einkennilegt, að þessi hluti fræðslunnar skuli hafa verið vanræktur. Að vísu hafa verið starfrækt við kvennaskólann hér í Reykjavík mjög lítil námskeið fyrir húsmæður, en þegar tekið er tillit til hins mikla mannfjölda, sem hér er, og þarfa fyrir kunnáttu fyrir húsmæður, þá er náttúrlega hverfandi sú bót, sem að þessum námskeiðum er. Ég hygg, að það hljóti að vera viðurkennt, að það sé nauðsynlegt, að þessi hluti landsins fái verulega góðan og öflugan húsmæðraskóla. Ég skal ekki fara að þreyta hv. d. á því að rifja upp þær aths., sem gerðar hafa verið um það, hve nauðsynlegt sé, að húsmæður fái fræðslu. Það þarf ekki annað en að benda á, að það er ævistarf langflestra kvenna að stjórna heimili, og það væri undarlegt, ef ekki væri nauðsynlegt, að þær fengju fræðslu í því starfi. Það hefir verið bent á, hve mikið fé það er, sem gengur í gegnum hendur húsmæðranna. Hinn hluti skólans, húsmæðrakennaraskólinn. er hugmynd, sem ekki hefir verið framkvæmd ennþá hér á landi. En eftir því, sem húsmæðraskólarnir verða fleiri og stærri, því meiri þörf verður á, að konur geti lært hér á landi svo mikið í þessum fræðum, að þær geti einnig gerzt kennarar við þessa skóla. Ég hygg, að ekki líði langt þar til verður að koma upp slíkum skóla, þar sem kennarar við húsmæðraskóla geti fengið sérmenntun. Menn munu ef til vill taka eftir því, að í þessu frv. er eiginlega ekki neitt sett upp nema aðalumgerðin um þessa skóla, en öll nánari ákvæði geymd reglugerð. Getur vel verið, að menn séu ekki sammála um, hvaða aðferð sé réttust í þessu efni, enda mælir margt með hvoru um sig. Að taka allt fram í l. skýrt og greinilega, um námsgreinar, námsefni og tilhögun alla, hefir vitanlega sína kosti. Þá veit löggjafinn betur, hverju hann er að ganga frá. Á hinn bóginn er því ekki að neita, að fyrirkomulag á kennslu er þannig, ef ekki er um alveg þaulviðurkennda og prófaða stofnun að ræða, að oft er mikil ástæða til að gera ýmsar breyt. í smærri atriðum. Og þá er margfalt léttara að breyta reglugerð, sem ráðh. einn getur breytt, heldur en að þurfa að fara til þingsins í hvert skipti, sem þarf að breyta einhverju lítilfjörlegu í fyrirkomulagi skólans. Þessar tvær aðferðir hafa verið notaðar allmikið. Mig minnir t. d., að þegar ekki minni stofnun en lærði skólinn gamli var settur, þá væru l. aðeins ein lína, um að skólinn skyldi settur, en allt annað geymt reglugerð. Í l. um ýmsa aðra skóla hafa þessar leiðir verið farnar sitt á hvað. Í þessu frv. hefir verið farin sú leið, að mæla fyrir um meginatriðin, þannig að sjá má, hversu stór stakkur þessum skóla er sniðinn og hvernig fyrirkomulagið er í öllum ytri búningi, en ekki mælt fyrir um námsgreinar eða námstilhögun í einstökum atriðum. Það er vitaskuld, að við flm. frv. erum fúsir til að breyta slíku atriði sem þessu, ef menn teldu heppilegra að setja nánari ákvæði inn í frv., og er þá auðvelt að gera það við meðferð málsins í n. Eins og hv. þdm. vita, liggur fyrir Nd. frv. um nálega sama efni. Það er 25. mái Nd., um húsmæðrafræðslu, flutt af nokkrum hv. þm. þar. Það gæti kannske virzt óheppilegt, að hér skuli vera 2 frv. um sama atriði. Ég sé ekki, að það þurfi að vera. Ef menn vilja ekki samþ. bæði frv., og það þykir mönnum kannske nokkuð stórt spor, þá sé ég ekki annað en hægt sé að samræma þetta, og eiginlega sé skoðanamunurinn þá um það, hvar skólinn eigi að standa, því að ég sé ekki betur en að umgerðin um skólann eins og hún er á þskj. 26 sé yfirleitt þannig, að hún passi fyrir húsmæðraskóla í landinu yfirleitt, og þó að skólinn yrði settur í nánd við Reykjavík, þá getur hann fallið inn í þá umgerð, sem mörkuð er á þskj. 26. Ég skal ekki fara að ræða um, hvort heppilegra sé að hafa svona skóla í Reykjavík eða á Laugarvatni, en mér finnst miklu eðlilegra, að húsmæðrakennaraskólinn væri í sambandi við húsmæðraskólann hér í Reykjavík, því að hvergi á landinu er eins góð aðstaða til að fá eins góða kennara, ýmis kennslutæki og annað, sem hægt er að sýna nemendum, sem ekki er kostur annarsstaðar. Það er sú aðstaða, sem hefir valdið því, að margir aðrir skólar hafa verið settir hér, af því að hér er margt það saman komið, sem ekki er hægt að fá annarsstaðar á landinu, og ég held, að varla megi minna vera en að þær konur, sem eiga að hafa forgöngu í þessum málum, fái að njóta þeirrar aðstöðu, sem fæst með því að hafa skólann í Reykjavík eða í nánd við Reykjavík. Það eina, sem mætti hafa á móti þessu, væri það, að heilbrigðara væri, að þær færu til útlanda til að læra ennþá meira. Nú vil ég ekki gerast meinsmaður þess, að Sunnlendingar fái húsmæðraskóla í sambandi við Laugarvatnsskólann, en ég er bara ekki viss um, að það sé svo mikið varið í að hrúga skólum þannig saman, þó að það hafi vitanlega sína kosti, að skólarnir standi saman. En þar sem hér í Reykjavík og Hafnarfirði er saman kominn um 1/3 allra landsmanna, þá hlýtur hver maður að viðurkenna, að hér er þörf á slíkum skóla sem þessum, ef það er á annað borð viðurkennt, að húsmæðrafræðsla sé nauðsynleg, sem ég hygg, að sé. Ég vil svo mælast til, að frv. verði vísað til 2. umr. og menntmn.