Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem Kristján L. Möller, 3. þm. Norðurl. v., er erlendis í opinberum erindum og getur því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að varamaður hans, Anna Kristín Gunnarsdóttir, skipulagsstjóri á Sauðárkróki, taki sæti hans á Alþingi á meðan. Virðingarfyllst, Bryndís Hlöðversdóttir, formaður þingflokks Samfylkingarinnar.`` Kjörbréf Önnu Kristínar Gunnarsdóttur hefur verið samþykkt. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Virðulegi forseti. Að undanförnu hafa borist fréttir þess efnis að neysla morfíns og tengdra lyfja hafi stóraukist á síðustu árum og í kjölfar þess fjölgi þeim sem láta lífið vegna of stórra lyfjaskammta. Fjölmiðlar greindu frá því að vísbendingar séu um að frá áramótum megi rekja fimm dauðsföll til ofneyslu eiturlyfja. Þórarinn Tyrfingsson, yfirlæknir SÁÁ, segir að misnotkun morfíns hafi farið ört vaxandi og á síðasta ári hafi 77 fíklar sem sprauta sig með morfíni komið til meðferðar hjá SÁÁ. Jafnframt segir hann að hundruð sprautufíkla séu í landinu og fari þeir að sprauta sig með morfíni sé mikil hætta á ferð. Lítill munur er á þeim skammti sem kemur fíklinum í vímu og skammtinum sem dregur hann til dauða. Stjórnvöld hafa gjarnan hrósað sér af því að hér sé allt á leið til betri vegar þegar rætt er um baráttuna gegn vímuefnanotkun. Í ljósi þess eru upplýsingar sem komið hafa fram á síðustu dögum sláandi, ekki síst vegna þess að vitneskjunni fylgir sú staðreynd að morfínið er í flestum tilvikum fengið gegn ávísun starfandi lækna. SÁÁ hefur afhent landlæknisembættinu nöfn fimm lækna sem eru sagðir hafa ávísað ítrekað ótæpilegu magni morfíns til fíkla. Dæmi eru um að fíkill hafi fengið ávísanir frá lækni á morfín á 15 daga fresti í einhver ár. Viðkomandi er morfínfíkill en hefur að mati læknis hjá SÁÁ engin þau verkjaeinkenni sem réttlæta notkun morfíns en hann fékk einnig lyfseðla á fjölda róandi og örvandi lyfja. Önnur frétt síðustu daga greinir frá því að einstaklingur fékk á árinu 1999 ávísanir á 920 morfíntöflur á 95 dögum. Það er alveg ljóst að illa kominn neytandi hefði getað tekið of stóran skammt í sprautuna af slíku magni og að sá skammtur var ekki afhentur vegna alvarlegra verkja. Viðkomandi einstaklingur var á þeim tíma illa haldinn af eiturlyfjafíkn og á köflum ekki sjálfráður gerða sinna. Það var og er algerlega óverjandi að afhenda honum slíkt magn af morfíni. Þrátt fyrir þá staðreynd ávísaði læknirinn þessum 920 morfíntöflum til hans. Það er engin afsökun fyrir því að ávísa slíku magni á svo stuttum tíma. Slíkt er ekki einu sinni gert vegna alvarlegra veikinda að afhenda sjúklingnum sjálfum slíkt magn í einu því þá eru lyf gefin undir eftirliti starfsmanns heilbrigðiskerfisis. Viðkomandi læknir hlýtur að hafa gert sér grein fyrir þeirri áhættu sem fylgdi þessum ,,greiða``. Illa kominn neytandinn hefði getað tekið of stóran skammt í sprautuna eða selt öðrum með sömu afleiðingum. Er fíkillinn með brenglaða dómgreind? Ber hann ábyrgð á dauðsfalli sem verður af slíkri neyslu? Það held ég ekki. Hér er því um vítavert saknæmt athæfi að ræða hjá þeim sem ávísar á lyfið og því miður eru dæmin fleiri en ég hef nefnt þar sem læknir ávísar vísvitandi á skammta sem eru langt umfram það sem einstaklingi er ætlað að nota án þess að ástæða sé til vegna erfiðra veikinda, án eftirlits heilbrigðisþjónustunnar, heldur vegna augljósrar fíknar og að ætlunin er að selja öðrum fíklum hluta lyfjanna. Þess eru einnig dæmi að læknir skrifi út í einu lagi til fíkils lyfseðla með mismunandi dagsetningar og mælist til þess að skammtarnir séu ekki teknir út í sömu lyfjaverslun. Er nema von að spurt sé: Hvernig getur þetta gerst? Við hvers konar eftirlitskerfi búum við og hvernig getur læknir brugðist svo algerlega því trausti sem til hans er borið? Hér er áreiðanlega ekki um að ræða nema fá einstaklinga innan heilbrigðiskerfisins. En þeir hafa á samviskunni að leika sér að og vanvirða einstaklinga og fjölskyldur ásamt því að kasta rýrð á störf og vekja tortryggni í garð starfssystra og -bræðra. Það verður að bregðast strax við. Þetta er ekki mál sem hægt er að vísa í nefnd. Hér dugar ekkert tiltal, áminning eða svipting starfsleyfis. Ef þetta er allt saman rétt hafa þessir einstaklingar ekki bara brotið af sér í starfi, athæfi þeirra er saknæmt. Að ávísa ótæpilega morfíni eða öðrum efnum sem valda eða viðhalda fíkn er ekki meðferð, það er ekki lækning, það er sakhæft athæfi. Ég vil því beina eftirfarandi spurningum til hæstv. ráðherra: Í hve mörgum tilvikum hefur landlæknisembættið fengið ábendingar um óeðlilegar lyfjaávísanir lækna á síðustu fimm árum? Í hve mörgum tilvikum leiddu þær ábendingar til ítarlegrar athugunar embættisins og um hve marga lækna er að ræða? Í hve mörgum tilvikum leiddi athugun landlæknis til tiltals, áminningar eða leyfissviptingar? Hefur eitthvert af þessum málum verið meðhöndlað sem sakamál? Þá hve mörg og að frumkvæði hvers? Mun ráðherra beita sér fyrir hertum reglum, harðari refsingum og skilvirkara eftirlitskerfi með ávísun lækna á ávanabindandi lyf? Ef svo er, hvernig og hvenær má vænta þeirra úrbóta?

Herra forseti. Undanfarna daga hefur átt sér stað mikil umræða í samfélaginu um ávísanir lækna á ávana- og fíknilyf á þá leið að ákveðinn hópur lækna, jafnvel margir innan ákveðinnar sérgreinar, ávísi slíkum lyfjum ótæpilega. Í því sambandi hefur heilbrigðiskerfið og eftirlitskerfið einnig komið inn í umræðuna og hafa komið fram fullyrðingar um að eftirlit með ávísunum lækna á lyf sé ekki gott. Sú gagnrýni hefur þá einkum beinst að landlæknisembættinu og Lyfjastofnun. Landlæknisembættið kannar þessa dagana sannleiksgildi framangreindra ásakana og eins og fyrr segir beinast þær gegn ákveðnum hópi lækna og því eftirlitskerfi sem er með ávísunum lækna á ávana- og fíknilyf. Sú vinna stendur yfir og ég vonast eindregið til að þau mál skýrist næstu daga. Spurt er í hve mörgum tilvikum landlæknisembættið hafi fengið ábendingar um óeðlilegar lyfjaávísanir lækna á síðustu fimm árum. Samkvæmt læknalögum tilkynnir Lyfjastofnun landlækni telji hún rökstudda ástæðu til eftirlits með ávísunum læknis á ávana- og fíknilyf. Að öðru leyti berast ábendingar til landlæknis frá einstaklingum í samfélaginu. Ýmist eru þær ábendingar á þann hátt að grunur leiki á að einstaklingar leiti til margra lækna í þeim tilgangi að fá ávísanir á ávana- og fíknilyf en sjaldnar berast ábendingar sem beinlínis eru þess eðlis að ákveðinn læknir ávísi ótæpilega á framangreind lyf. Þar sem um er að ræða viðkvæmar persónuupplýsingar hefur landlæknisembættið ekki leyfi til að varðveita þær upplýsngar sem frá Lyfjastofnun berast þannig að nokkuð er óhægt um vik að gefa upp nákvæma tölu í því sambandi. Ég hef lagt til að heimild landlæknis til varðveislu viðkvæmra persónuupplýsinga verði skoðuð sérstaklega og að sú endurskoðun fari fram í samráði við Persónuvernd og innan ramma laga um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Tilvik geta einnig snúist um fjölda einstaklinga sem hafa fengið ávísun á ávana- og fíknilyf, fjölda lækna sem hafa skrifað á slík lyf og fjölda samskipta. Hjá landlæknisembættinu er ekki til skrá yfir fjölda einstaklinga eða fjölda samskipta þeirra við lækna. Á síðustu tveimur árum munu mál um tíu lækna hafa verið til skoðunar hjá landlæknisembættinu vegna ávísana á ávana- og fíknilyf og spurt er í hve mörgum tilvikum ábendingar leiddu til ítarlegrar athugunar landlæknisembættisins á lyfjaávísunum lækna. Nokkir læknanna hafa oftar en einu sinni verið í ítarlegri athugun. Spurt er í hve mörgum tilvikum athugun landlæknis leiddi til aðgerða. Það eru ekki til tölur um hve oft var gripið til tiltals en áminningu var beitt nokkrum sinnum og var hún þá oftast undanfari leyfissviptingar sem munu vera fjórar á undanförnum tveimur árum. Svo vill til að í öllum þeim tilvikum var um misnotkun læknanna sjálfra að ræða. Spurt er hvort eitthvað af þessum málum hafi verið meðhöndlað sem sakamál. Í tveimur af þeim tilvikum voru málin meðhöndluð sem sakamál að frumkvæði landlæknis. Annað endaði með dómi en hitt var fellt niður á rannsóknarstigi. Herra forseti. Að síðustu er spurt hvort ráðherra muni beita sér fyrir hertum reglum, harðari refsingum og skilvirkara eftirlitskerfi með ávísunum lækna á ávanabindandi lyf. Ef svo er, hvernig og hvenær megi þá vænta þeirra úrbóta. Samkvæmt 19. og 20. gr. læknalaga, nr. 53/1988, má svipta lækni leyfi til að ávísa lyfjum, öllum eða einstökum flokkum lyfja. Ferill slíkra mála samkvæmt lögum er sá að Lyfjastofnun ber að tilkynna landlækni ef rökstudd ástæða þykir vera til eftirlits með ávísun læknis á ávana- og fíknilyf. Telji landlæknir að læknir hafi ávísað óhæfilegu magni lyfja leggur landlæknir málið til ráðherra sem þá er heimilt að svipta lækninn leyfi til að ávísa lyfjum, öllum eða einstökum flokkum. Í alvarlegri tilvikum má svipta lækni lækningaleyfi að fullu. Samkvæmt framangreindu tel ég að nægilegar lagaheimildir séu til í læknalögum til að svipta lækna rétti til að ávísa lyfjum. Um harðari refsingar er það að segja að auk sviptingar réttinda er í læknalögum ákvæði um allt að tveggja ára fangelsi. Þó skal ekki dæmt um það hér hvort þau ákvæði séu nógu ströng. Um skilvirkara eftirlitskerfi með ávísunum lækna er það að segja að ég hef nú þegar ritað Lyfjastofnun og landlæknisembættinu bréf þar sem ég beini þeim tilmælum til þeirra að tekið verði upp hert eftirlit með óeðlilegum lyfjaávísunum lækna. Mælst er til að þetta verði gert með endurskoðun verkferla innan embættanna varðandi slík mál og skoðaður verði sá möguleiki að taka á ný upp sérstök lyfjakort eins og voru við lýði þar til um mitt síðasta ár. Ég geri ráð fyrir að slík endurskoðun verkferla og upptaka lyfjakorta ætti að taka tiltölulega skamman tíma og hef ég gefið framangreindum stofnunum frest til 26. apríl til að gera tillögur í málinu.

Herra forseti. Neysla sterkra fíkniefna hefur stöðugt verið að aukast hér á landi og hefur í raun fylgt þróun fíkniefnaneyslu í nágrannalöndum okkar. Sem betur fer er neysla heróíns þó ekki orðin landlæg og verður það vonandi aldrei en við getum aðeins lifað í voninni því markaðurinn ræður. Hér er tekið á mjög viðkvæmu máli, herra forseti, en það er staðreynd að á hverju ári látast hér á landi ungmenni eða ungt fólk af ofneyslu fíkniefna og þeim fjölgar eftir því sem fíkniefnamarkaðurinn styrkist og efnin verða harðari. Samkvæmt upplýsingum SÁÁ eru um 100 skjólstæðingar sjúkrahússins morfínfíklar. Þessir fíklar virðast margir hverjir hafa aðgang að læknum sem skrifa út lyfseðla á ávanabindandi lyf án þess að gera neitt frekar í þeim tilgangi að koma fíklunum úr neyslu. Landlæknisembættið fer með eftirlit þessara mála í samráði við Lyfjastofnun en í ljós hefur komið að nokkrar vikur líða frá útgáfu lyfseðils þar til upplýsingar berast til viðkomandi embætta. Það hlýtur því að teljast eðlileg krafa að tekið verði hart á slíkum brotum og að einnig verði brugðist við breyttu neyslumunstri eiturlyfjaneytenda með nýjum meðferðarúrræðum og eftirliti með ávísunum á ávanabindandi lyf. Herra forseti. Eitt þeirra efna sem fíklar í mikilli neyslu hafa komist upp á lag með að nota eru morfíntöflur, sterk verkjalyf sem eru nauðsynleg fyrir marga sjúklinga svo að þeir geti lifað daglegu lífi án stöðugra verkja. Þetta á t.d. við um marga krabbameinssjúklinga. Því verður að gera mikinn greinarmun á notkun þessara sterku verkjalyfja vegna sjúkdóma eða til fíkniefnaneyslu. Umræða um ávanabindingu sterkra verkjalyfja má aldrei verða til þess að sjúklingar veigri sér við að taka slík lyf við miklum verkjum.

Herra forseti. Ávani og fíkn eru erfiður kross að bera, ekki síst fyrir aðstandendur sem horfa upp á ástvini verða sjúkdómi þessum að bráð og þurfa stærri og stærri skammta til á ná sömu áhrifum og áður. Undanfarna daga hefur nokkuð borið á umræðu um vandamál slíkra sjúklinga, einkum þeirra sem nota morfínlyf. Þá hefur verið fjallað nokkuð um ávísanir lækna á ávanabindandi lyf og gefið í skyn að þar sé pottur brotinn. Gengið er út frá því að þeir læknar sem upp á ávanabindandi lyf skrifa geri það af annarlegum hvötum og til að hagnast á því sjálfir. Margir sjúklingar þarfnast sterkra verkjalyfja vegna sjúkdóma sinna og verður að gæta þess að þeir sem á þurfa að halda geti fengið þau og má nefna suma krabbameinssjúklinga sem dæmi. Herra forseti. Miklu skiptir að átta sig á því að læknir hagnast ekki á lyfseðlaskriftum því lyfseðill er innifalinn í viðtali við lækni. Sala lyfseðils er því óheimil og ólögleg. Margir fíkniefnaneytendur sækjast eftir lyfjum af ýmsu tagi, bæði lyfseðilsskyldum og handkaupalyfjum. Eins og flestir vita er hægt að kaupa litla skammta af sterkum verkjalyfjum án lyfseðils í lyfjabúðum. Þau lyf sem mest er sóst eftir hjá læknum eru af morfínættinni en einnig er fjöldi annarra lyfja misnotaður og fara fíklar gjarnan milli lækna. Ég ræddi í gær við Sigurbjörn Sveinsson, formann Læknafélags Íslands, en stjórn félagsins fundaði sl. þriðjudag með aðstoðarlandlækni og lækni á Vogi. Niðurstaða fundarins varð sú að mæla með að haldið yrði enn betur utan um þennan málaflokk og lögð til fimm atriði sem munu berast ráðherra á næstunni en það er í fyrsta lagi að stofnuð verði afeitrunarmiðstöð eða ,,methadone clinic`` sem svo er kölluð. Í öðru lagi að verkjateymi á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi verði styrkt. Í þriðja lagi að eftirlit landlæknisembættisins verði styrkt. Í fjórða lagi að eftirlit með lyfseðlum verði aukið og athuga þarf þó hlut Persónuverndar og kröfu um að eyða lyfseðlum. Í fimmta lagi að koma á lyfjakortum eins og hæstv. ráðherra minntist á áðan.

Herra forseti. Þessi umræða er afar þörf og þakka ég hv. þm. Margréti Frímannsdóttur fyrir að hefja hana. Þessi mál eru alvarleg, og það er alvarlegt þegar fólk deyr af þeim sökum sem hér hefur verið talað um. Eitt hefur ekki verið minnst á í umræðunni. Það er þáttur barna. Það eru mjög mörg börn sem eru á lyfjum sem fíklar hafa mikinn áhuga á að komast í og er ég þá að taka um ritalín sem dæmi, og það er amfetamínlyf. Ég held að ástæðan fyrir því að svo mikið er gefið af ritalíni og að börnum eru gefin geðlyf líka geti m.a. legið í því að heimili fyrir geðfötluð börn og ofvirk eru ekki nægjanlega mörg og veita ekki nægjanlega þjónustu. Þess vegna sé það svo, herra forseti, að til þess að börnin geti verið hæf á heimilum sínum vegna þess hvernig þau eru, þá þarf að gefa þeim gífurlega mikið magn af lyfjum sem þyrfti ekki að gera ef þjónusta á þessu sviði væri nægilega góð og mikil því hægt er að beita atferlismótandi aðferðum þar sem barnið hefur fleira fólk til stuðnings og aðhalds við sig en hægt er að gera á nokkru heimili. Það skal einnig tekið fram að þetta tengist náttúrlega öllum eiturlyfjaheiminum. Ég hef heyrt dæmi um að jafnvel foreldrar nái ritalíni út á börnin sín af því að þau eru sjálf í neyslu og það er náttúrlega mjög alvarlegt mál.

Herra forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að vekja athygli á þessu máli og þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem fram hafa komið. Ég sat fyrirlestur á dögunum þar sem verið var að fjalla um tækifæri og ógnir 21. aldarinnar. Vissulega eru óskaplega mörg tækifæri sem hin nýja öld hefur upp á að bjóða en ég velti því mjög fyrir mér þegar verið er að tala um ógnir þessarar nýju aldar. Það var ekki stríð, það voru ekki náttúruhamfarir heldur eiturlyfjaneysla og það er hræðilegt í raun og veru að til séu menn sem ginna ungt og efnilegt fólk í þá dauðagildru. Það er í raun og veru sárara en tárum taki í heimi tækifæranna, í heimi menntunarinnar, í heimi tækniþróunar og allra þeirra möguleika sem hin nýja öld hefur upp á að bjóða. Við Íslendingar eigum mjög öfluga heilbrigðisstétt. Vel menntaða, metnaðarfulla, það á við um lækna, hjúkrunarfræðinga og sjúkraliða, það á við um fólkið sem vinnur á spítölunum og sem betur fer er langstærsti hluti þessa fólks mjög heiðarlegur og verulega gott starfsfólk. Hins vegar er það mjög alvarlegt og algerlega óásættanlegt og í raun og veru glæpsamlegt ef tilfellið er að til séu nokkrir læknar sem ávísa stórhættulegum eiturlyfjum til fíkla. Ég þakka aðstandendum þess unga fólks sem hefur lent í þessum hræðilegu hremmingum fyrir að vekja athygli á því alvarlega máli og um leið sorglega og ég hvet hæstv. heilbrrh. og landlæknisembættið til þess að taka mjög fast á slíkum málum. Mál sem þessi eiga ekki að eiga sér stað í þjóðfélagi sem okkar.

Herra forseti. Læknar einir stétta hafa ótakmarkaðan rétt til að ávísa lyfjum. Strangar kröfur eru gerðar til þeirra um að sá réttur sé notaður í samræmi við reglur samfélagsins og siðareglur stéttarinnar. Sé brotalöm á taka eftirlitskerfi heilbrigðiskerfisins og fagfélagsins í taumana og viðkomandi sætir rannsókn og viðurlögum ef svo ber undir. Læknar njóta almenns trausts í samfélaginu og það ekki að ástæðulausu. Því hljóta fréttir síðustu daga um ábyrgðarlausar ávísanir lækna á ávanabindandi lyf til fíkniefnaneytenda að vera áhyggjuefni. En þótt einstaka læknir reynist ekki verðugur trausts samfélagsins dæmir það engan veginn heila stétt manna, og ég bendi á að Læknafélag Íslands hefur tekið af ábyrgð á málinu og fordæmir slíka hegðun. Hér skiptir mestu máli að eftirlitskerfi heilbrigðiskerfisins séu virk og læknar sem stunda slíka starfsemi séu teknir úr umferð. Heilbrigðisstarfsmönnum á ekki að líðast að misnota aðstöðu sína í hagnaðarskyni á þann hátt sem fréttaflutningur og greinaskrif undanfarinna daga hafa gefið til kynna. En ég bendi þó á að það er ekki allt sannað í þeim efnum og ekki hægt að setja alla undir sama hatt. Þannig getur verið erfitt að sjá við þeim sem af ásettu ráði ganga milli lækna í þeim tilgangi að afla lyfja til að svala eigin fíkn eða annarra. Herra forseti. Í læknalögum eru ákvæði um viðurlög vegna brota í starfi og getur læknir sætt áminningu og jafnvel verið sviptur lækningaleyfi vegna alvarlegra brota. Hið sama á við um aðra heilbrigðisstarfsmenn sem brjóta af sér í starfi. Það er ljóst að strangt eftirlit er haft með lyfjaávísunum hér á landi. Samstarf Lyfjastofnunar og landlæknisembættisins hefur leitt til að hægt er að hafa náið eftirlit með lyfjaávísunum sem gerir þessum eftirlitsaðilum kleift að greina óeðlileg tilvik. Hins vegar má ljóst vera að herða þarf slíkt eftirlit og gera það skjótvirkara og víðfeðmara en þó með augu á persónuverndarsjónarmiðum. En til þess þarf að styrkja landlæknisembættið enn frekar.

Herra forseti. Ég fagna þeirri umræðu sem hér fer fram og í þjóðfélaginu um þá meinsemd sem fíkniefnabölið er og þáttur lækna í því. Umræðan verður vonandi til þess að brugðist verði við og þeir læknar sem hafa stundað þá iðju að ávísa lyfjum til fíkla verði stöðvaðir og þeir látnir sæta ábyrgð. Þetta framferði samrýmist ekki læknalögum, það er lögbrot. Þessir læknar eru ekki að lækna neinn heldur að eyðileggja líf fólks og heilsu, bæði fíklanna og aðstandenda þeirra. Samkvæmt læknalögum ber læknir ábyrgð á meðferð þeirra sem til hans leita. Ávísun á 920 morfíntöflur á þrem mánuðum til sama einstaklings, um tíu töflur á dag en tvær eru lífshættulegar venjulegu fólki --- ættu ekki einhverjar viðvörunarbjöllur að hringja í kerfinu? Hvernig stendur á því að sömu fimm til sex læknarnir hafa óáreittir getað haldið fíklum í lyfjaáskrift eins og komið hefur fram í máli lækna SÁÁ. Ljóst er að landlæknir verður að fá þær heimildir og þá fjármuni sem þarf til að taka með afgerandi hætti á þessum málum. Það er hlutverk hans og Lyfjastofnunar að sinna því eftirliti og það eftirlit verður að vera virkt. Í svörum hæstv. ráðherra kom fram að vinna stendur yfir hjá landlæknisembættinu við að kanna sannleiksgildi fullyrðinga um brot lækna. En einnig er ljóst af svörum hæstv. ráðherra að þörf er á frekari gagnasöfnun hjá landlækni. Að síðustu, herra forseti, vil ég fagna því bréfi sem hæstv. ráðherra hefur sent til landlæknis og Lyfjastofnunar þar sem kemur fram krafa um hert eftirlit. Við verðum að stöðva nú þegar þessa misnotkun á heilbrigðiskerfi okkar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og ég efast ekki um og hef í raun og veru aldrei gert að vilji hans er til staðar til að taka af fullum heilindum á þessu mjög svo alvarlega máli. Fram kom hjá honum að þessa dagana væri landlæknir að kanna sérstaklega sannleiksgildi þeirra vísbendinga sem komið hafa fram á undanförnum dögum. En það er ekki að öllu leyti rétt vegna þess að landlæknisembættið hefur ekki heimild til að kalla eftir lyfseðlum nema eitt ár aftur í tímann og eitt af því sem hefur verið rætt í fjölmiðlum á undanförnum dögum er ávísun á 920 töflur sem var ávísað árið 1999 og landlæknisembættið hefur ekki möguleika til þess að ná í þau gögn sem til þarf til þess að kanna sannleiksgildi þessara orða. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég ber virðingu fyrir þeim unga manni sem kemur fram til að segja sögu sína. Hann er það heppinn að ná sér upp úr þeirri fíkn og kemur fram til að segja sögu sína öðrum til varnaðar. Ég ber virðingu fyrir þeim foreldrum sem senda opið bréf til læknis síns og biðjast vægðar fyrir barnið sitt í Morgunblaðinu í fyrradag. Og ég segi það, virðulegi forseti, við skuldum þessu fólki, við skuldum börnunum okkar að á þessu sé tekið af fullkominni hörku nú þegar. Við vitum sannleiksgildi þeirra orða sem hafa komið fram í fréttum að undanförnu. Þetta er böl sem verður að stöðva og hér sitja inni í fangelsum landsins þeir sem hafa verið að selja eiturlyf á götum úti, jafnvel hættuminni efni og það er mjög alvarlegt ef læknir verður uppvís að því að ávísa ótæpilega. Þeir eru örfáir innan þeirrar stéttar. En við viljum treysta þeirri stétt og við viljum líka sjá þær reglur, að þeim sé gert að vinna eftir þeim þannig að þeir séu traustsins verðir.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja upp þetta alvarlega mál í utandagskrárumræðu. Ég þakka málefnalega umræðu um þetta viðkvæma og alvarlega mál. Ég vil endurtaka það sem kom fram í fyrri ræðu minni, að ég vil vinda bráðan bug að því að fara yfir öll eftirlitsferli varðandi þetta mál. Það er nauðsynlegt og það er ekki síst, eins og fram hefur komið, nauðsynlegt vegna læknastéttarinnar í landinu sem hefur mikla raun af þessu máli, raun af þessari umræðu. Ég ber fullt traust til læknastéttarinnar þó ekki sé hægt að útiloka að einhverjir lendi í ógæfu í þeirri stétt. En eftirlitskerfið verður að vera fullnægjandi fyrir læknastéttina í landinu og fyrir okkur hin. Ég hef reynt að leggja í það nokkra vinnu undanfarna daga að setja mig inn í þetta mál. Ég hef kallað á þá aðila sem þarna eiga hlut að máli og ég hef átt viðræður við aðstandendur þeirra sem hafa lent í þessari ógæfu og átt persónulegar viðræður við fólk sem hefur lent í þessari ógæfu. Það er mjög gagnlegt að eiga slíkar viðræður um það til hvers þessi lyfjaneysla getur leitt. Þær viðræður eru mjög alvarlegar. Við megum einskis láta ófreistað í að berjast gegn þessu máli. Ein hliðin á málinu er meðferðarstofnanirnar eins og kom hér fram. 

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti utanrmn. um till. til þál. um aðild að alþjóðasamþykkt um viðmiðanir fyrir menntun og þjálfun, skírteini og vaktstöður áhafna fiskiskipa. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til þess að Ísland gerist aðili að alþjóðasamþykkt um viðmiðanir fyrir menntun og þjálfun, skírteini og vaktstöður áhafna fiskiskipa sem gerð var í Lundúnum 7. júlí 1995. Í samþykktinni eru ákvæði um lágmarksmenntun, þjálfun, skírteini og vaktstöður skipstjóra, stýrimanna, vélstjóra og fjarskiptamanna um borð í fiskiskipum sem eru 24 metrar að lengd eða meira. Aðild Íslands að samþykktinni kallar á lagabreytingar hér á landi og hefur samgönguráðherra lagt fram frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 76/2001, um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa, til að uppfylla ákvæði samþykktarinnar. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Utanrmn. er einróma í þeirri afstöðu sinni.

Herra forseti. Hér erum við að fjalla um alþjóðasamþykkt um viðmiðanir fyrir menntun og þjálfun, skírteini og vaktstöður áhafna fiskiskipa og staðfestingu hennar. Að mörgu leyti er hér um ágætismál að ræða sem kveður m.a. á um þjálfun áhafna fiskiskipa og grunnmenntun þeirra og ýmis önnur grundvallaratriði sem fylgja ber við siglingar og vakt um borð í fiskiskipum. Ef ég veit rétt þá hafa aðeins tvö ríki samþykkt þessa ályktun. Við erum þá þriðja ríkið, er það ekki rétt? Auðvitað þarf fleiri ríki til að staðfesta þessa samþykkt svo að hún öðlist alþjóðlegt gildi. Eftir sem áður erum við skuldbundin af því sem við höfum samþykkt. Fyrir þinginu eða í samgn. er hins vegar frv. um áhafnir fiskiskipa sem m.a. tekur mið af þessu máli sem við erum hér að samþykkja og þetta mál mun leggja okkur ýmsar skyldur á herðar varðandi þjálfun áhafna og annað sem að því kemur. Þegar líta ber til þjálfunar áhafna fiskiskipa þá eiga, samkvæmt þessari samþykkt sem við erum að fjalla um, undirmenn að ganga vaktir undir handleiðslu yfirmanns og fá til þess leiðbeiningar, uppáskrift og eðlilega starfsþjálfun þannig að samþykktin leggur víðtækari kröfur á yfirmenn skipa eftir að hún hefur verið samþykkt og m.a. snýst það frv. sem er inni í samgn. um þá tilhögun alla. Þess vegna höfum við undirgengist ákveðnar skuldbindingar þegar að þessari samþykkt samþykktri. Til þeirra ber sérstaklega að líta þegar frv. kemur hér til umræðu, ef það kemur þá strax út úr nefnd. Ég tel þó eðlilegt að svo verði ekki og menn geymi sér það til næsta þings að fara betur yfir það mál. En það er alveg ljóst að samþykkt sú sem við erum með í höndunum og erum að ræða leggur á okkur kvaðir sem okkur ber að undirgangast. Ég tel að í frv. sem liggur fyrir samgn. sé ekki farið nákvæmlega að reglum sem í þessum reglugerðum og alþjóðasamþykktum eru. Ég vildi vekja athygli á því við þessa umræðu þannig að mönnum sé ljóst að þessi samþykkt leggur á okkur ábyrgð hvað varðar þjálfun undirmanna undir handleiðslu yfirmanna. Ef svo er að í frv. sem er í samgn. eigi að fækka yfirmönnum á skipum þá kem ég ekki auga á hvernig þjálfuninni verður við komið því það er nú einu sinni þannig að áhöfnin á að ganga vakt undir handleiðslu stýrimanns. En þegar aðeins tveir eru á skipi, þ.e. skipstjóri og 1. stýrmaður, þá ganga þeir 12 tíma vaktir. Er þá orðinn ansi lítill tími til þess að framfylgja því fyrirkomulagi sem m.a. þessi alþjóðasamþykkt kveður á um, þ.e. að fylgjast með og sjá til þess að þjálfun og eftirlit eigi sér stað því ekki gera menn mikið meira en að stjórna skipi úr brú hver á sinni á 12 tíma vakt. Ekki er heimilt samkvæmt alþjóðasamþykktum, m.a. þessari, að brúin sé mannlaus. Það er algerlega bannað. Þar af leiðandi komum við að því að ef það á að fækka yfirmönnum á skipunum en samt að uppfylla þessa alþjóðasamþykkt þá erum við alveg komin í kross við sjálf okkur. Á þessu vildi ég vekja athygli. Að öðru leyti hef ég ekkert við þessa samþykkt að athuga. Hún er af hinu góða, kveður á um mörg atriði sem okkur ber að fylgja. Sem betur fer uppfyllum við nú þegar mikið af þeim skilyrðum sem eru í þessum reglugerðum. Ég vil bara vekja athygli á því að gangi breytingarnar í frv. eftir þá kann að vera að við stöndum frammi fyrir því að Alþingi ætli sér að samþykkja eitthvað sem gengur algjörlega í berhögg við þessa samþykkt sem við erum núna að fara að samþykkja. Á þessu vil ég vekja sérstaka athygli og mun gera þetta að umræðuefni þegar kemur að því að ræða frv. sem er í samgn. ef menn ætla að klára það á þessu vori án þess að gera þá á því breytingar sem falla að þessari alþjóðasamþykkt.

Herra forseti. Ég vil í örstuttu máli taka undir orð hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar um þetta mál. Ef við samþykkjum hér aðild að alþjóðasamþykktum sem kveða á um ákveðin skilyrði varðandi mönnun bæði farþegaskipa og fiskiskipa --- mér skilst að fyrst og fremst sé verið að fjalla hér um minni skip --- og samtímis er í samgn. frv. til laga um breytingu á lögum um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa þá tel ég alveg einboðið, herra forseti, að þessi atriði séu skoðuð saman. Ég vil spyrja hv. frsm. nefndarinnar hvernig samhengið sé hugsað. Að vísu er rétt að þessi alþjóðasamþykkt verður ekki skuldbindandi fyrr en líklega ein 15 ríki hafa fullgilt hana og þá ákveðinn mánaðafjölda eftir það. Nú hafa einungis tvö ríki þegar fullgilt eða staðfest þessa alþjóðasamþykkt, Rússland og Danmörk. Það er a.m.k. gefið upp hér. Getur því liðið ófyrirsjáanlega langur tími þar til 15 ríki hafa staðfest hana. Hvernig er þá sú staða hugsuð að við erum með samþykkt sem ekki hefur hreint skuldbindandi gildi en hlýtur óbeint og beint að hafa áhrif á lagasetningu okkar? Hvernig er þetta samspil hugsað í þennan óvissa tíma þangað til 15 ríki hafa staðfest þetta? Mér finnst að horfa þurfi á hlutina í samhengi þegar við erum með lagafrv. og þáltill. í tveimur nefndum sem lúta í raun efnislega að því sama í framkvæmd. Eins væri líka ágætt ef hv. frsm. nefndarinnar, Sigríður Anna Þórðardóttir, gæti gert í örstuttu máli grein fyrir því hvaða áhrif þessi samþykkt mundi hafa á þá lagasetningu sem við erum nú með í höndunum um breytingu á lögum um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa. Virðulegi forseti. Ég vil bara vekja athygli á því að eðlilegra væri að þessir hlutir væru skoðaðir í samhengi og þá líka í tíma. Hvað á þetta að gerast hratt eða hvað sjá menn fyrir sér að þetta eigi að gerast hratt og hvaða áhrif hefur það á lagasetningar og framkvæmd þessara mála á Íslandi?

Herra forseti. Þessi tillaga fjallar um að við fullgildum þessa alþjóðasamþykkt um viðmiðanir fyrir menntun, þjálfun, skírteini og vaktstöður áhafna fiskiskipa. Samþykktin hefur sem sagt áhrif á lagasetningu hér á landi. Það þarf að breyta lögum í kjölfarið. Svo ég rifji þetta upp var það svo að 5. júní árið 2000 skipaði samgrh. nefnd með fulltrúum hagsmunaaðila í sjávarútvegi og siglingum sem var falið að gera tillögur til ráðuneytisins um frv. til laga um áhafnir íslenskra skipa. Nefndin skilaði síðan áliti og í því fólust tillögur um frv. til laga um áhafnir íslenskra skipa ásamt tillögu um að Ísland gerðist aðili að samþykktinni. Á grundvelli tillagna nefndarinnar lagði samgrh. á 126. þingi fram frv. til laga um áhafnir íslenskra skipa þar sem m.a. voru gerðar tillögur um lagabreytingar vegna aðildar Íslands að samþykktinni. Þetta vildi ég rifja hér upp. Síðan gerðist það í þinginu að vegna kjaradeilu sjómanna á fiskiskipum í fyrra ákvað samgrh. að fresta þeim hluta frv. sem fjallaði um fiskiskip. Hinn hluti frv., sem fjallaði um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa, varð að lögum sl. vor. Sá þáttur sem eftir varð sl. vor er hins vegar í frv. sem er inni í samgn. þingsins. Ég vek athygli á að það sem um er að ræða í þessum samningi eða þessari alþjóðasamþykkt eru lágmarksákvæði. Við Íslendingar stöndum mjög framarlega hvað öll þessi mál varðar og má kannski eiginlega segja að litið sé til okkar í þeim efnum. Við höfum gengið á undan öðrum þjóðum með góðu fordæmi. Það verður auðvitað að segjast að þessi mál eru ekki í jafngóðu lagi hjá mörgum öðrum þjóðum og hjá okkur. Þess vegna má líka ætla að ýmsar aðrar þjóðir þurfi að gera miklu meiri breytingar hjá sér en við erum að gera hér hjá okkur.

Herra forseti. Það er að vísu rétt hjá hv. framsögumanni að við stöndum þokkalega að mörgu leyti hér á landi og kannski framar en margar aðrar þjóðir. Þær munu einhvern tíma síðar koma til með að undirgangast þessi ákvæði. Eðlilega hafa ekki margar þjóðir uppfyllt þessi skilyrði vegna þess að fæstir eru í stakk búnir til að uppfylla þau. Hér á landi er það t.d. ekki svo að við uppfyllum sum ákvæði þessara samþykkta. Ég vil t.d. vekja athygli á 9. gr. á bls. 6, undir yfirskriftinni ,,Efling samvinnu tæknilegs eðlis``. Þar eru talin upp atriði sem aðilar samþykkja að þeir skuli vinna að og ég vil vekja athygli á 2. tölulið: ,,að setja á stofn mennta- og þjálfunarstofnanir fyrir áhafnir fiskiskipa``. Hér á landi höfum við Stýrimannaskóla og Vélskóla sem mennta yfirmenn. En það er ekki svo að yfirmennirnir séu áhöfn fiskiskips. Yfirleitt eru fleiri í áhöfnun fiskiskipa en bara skipstjórnarmenn og vélstjórar. Síðan höfum við Slysavarnaskóla sjómanna sem þjálfar áhafnir varðandi öryggi. En við höfum ekki stofnun sem þjálfar áhafnir í störfum um borð að öðru leyti en því er snýr að slysavörnum. Í 3. tölulið 9. gr. er einnig talað um að að útvega tæki og aðstöðu fyrir mennta- og þjálfunarstofnanir. Það hefur auðvitað verið talað talsvert um þetta á undanförnum árum, að taka upp kennslu fyrir undirmenn. Það hefur hins vegar ekki komist á. Þess vegna er það svo að þessi samþykkt er enn þá ekki þannig að við getum haldið því fram með góðri samvisku að við uppfyllum hana.

Herra forseti. Ég hélt því ekki fram að við gætum sagt að við hefðum þegar uppfyllt samþykktina. Auðvitað höfum við ekki gert það þegar frv. liggur fyrir í þinginu sem lýtur að því að breyta lögum í kjölfarið á þessari samþykkt. Ég held hins vegar að það að við bregðumst fljótt við, fullgildum samþykktina og breytum síðan lögum í kjölfarið á því eða samtímis muni hvetja aðrar þjóðir til að gera slíkt hið sama. Eins og ég sagði áðan eru þetta lágmarksákvæði. Við Íslendingar stöndum mjög framarlega í þessum efnum. Það er litið til okkar og við höfum verið öðrum gott fordæmi. Ég veit að þessi mál eru í umfjöllun í samgn. og vænti þess að menn skoði þau mjög vel.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu en vil aðeins geta þess að nefnd er að störfum varðandi STCW í tengslum við kaupskip. Í þeirri vinnu er gert ráð fyrir að jafnt yfirmenn sem undirmenn, þ.e. hásetar, fari á námskeið áður en þeir hefja störf á sjó eða uppfylli a.m.k. þau ákvæði og skilyrði sem nú eru gerð til skipa sem koma í erlendar hafnir. Hér er reglan sú að 25% þeirra erlendu skipa sem koma í íslenska höfn eru skoðuð af Siglingastofnun. Þar eru einmitt tekið út skírteini manna, hvaða réttindi þeir hafa o.s.frv. En varðandi menntunarmál sjómanna þá er það kapítuli út af fyrir sig. Hins vegar veit ég að í umræðunni hjá hæstv. menntmrh. eru einhverjar breytingar á kennsluháttum og rekstri Sjómannaskóla Íslands, þ.e. sjómannaskólans á Rauðarárholti, Stýrimannaskólans og Vélskólans. Ég vildi líka geta þess hér að í sjómannasamtökum í Reykjavík og Hafnarfirði eru fulltrúar allra stéttarfélaga, skipstjóra, stýrimanna og háseta. Þau hafa sent menntmrh. bréf þar sem óskað er eftir því að samtökin fái aðild að þeirri umræðu sem nú fer fram um breyttan rekstur Sjómannaskólans eða að vita hvað þar er á döfinni. Ég skil það hins vegar svo að með STCW-F samþykktinni, þessari alþjóðasamþykkt um fiskiskip, verði gerð meiri krafa til okkar Íslendinga sem leiði af sér að menntmrn. verður að taka upp aðra hætti en nú eru varðandi kennslu og þjálfun allra sjómanna, jafnt sjómanna á fiskiskipum sem á kaupskipum og er það vel. Það hefur auðvitað vakið athygli og áhyggjur manna hvernig komið er fyrir sjómannamenntuninni á Íslandi. Ég vona að það sem við erum að fjalla um hér verði til að gefa málinu góðan kraft til að hefja menntun sjómannastéttarinnar til vegs á ný.

Herra forseti. Það er rétt að gera hér að umræðuefni að eins og staðan er í Stýrimannaskólanum á hann eðlilega að sinna endurþjálfun fólks og bjóða upp á sérstök námskeið þannig að mönnum sé gert kleift að viðhalda réttindum sínum. Meðal annars er staðan sú og rétt að greina frá því hér að í Stýrimannaskólann vantar siglingahermi, þ.e. ratsjársiglingahermi með svokölluðu ARPA-siglingakerfi. Síðast þegar ég vissi var ekki komin heimild frá menntmrn. til að kaupa slík tæki til endurnýjunar þeirra sem hafa bilað á undanförnum mánuðum. Meðan sú staða er uppi getur Stýrimannaskólinn ekki veitt þau námskeið. Þar af leiðandi sitjum við uppi með þetta að skólastofnunin okkar, sem á m.a. að sjá til að við uppfyllum alþjóðlegar kröfur og sjá til að mönnum sé kleift að fara á þau námskeið sem þeir eiga að fara á á fimm ára fresti til þess að viðhalda réttindum sínum, getur ekki sinnt því. Því miður er staðan þannig eftir því sem ég best veit. Ég vona vissulega að eitthvað hafi gerst í því sem ég veit ekki um og búið sé að heimila Stýrimannaskólanum að endurnýja þennan tækjakost. Sé staðan eins og ég hef lýst þá stenst Stýrimannaskólinn ekki alþjóðlegar kröfur. Við uppfyllum þannig ekki skilyrði Alþjóðasiglingamálastofnunar um þjálfun yfirmanna okkar og stöndumst ekki reglur STCW. Þetta er staðan og það þarf auðvitað að vera á vaktinni þannig að við séum þannig í stakk búin hér á landi til að standa við þær reglugerðir og alþjóðasamþykktir sem við höfum ákveðið að samþykkja. Allt annað er auðvitað óþolandi. Það er óþolandi að verða fyrir því í erlendri höfn að skipin séu stöðvuð vegna þess að hafnareftirlit viðurkenni ekki stöðuna sem er um borð í skipunum, þ.e. þar sem menn hafa ekki þessi skírteini eða þá að óeðlilegt er talið að við gefum undanþágur frá því.

Herra forseti. Út frá orðum síðasta ræðumanns vildi ég aðeins skerpa á því að ég tel fulla ástæðu fyrir okkur að endurskoða sjómannanámið eins og það er í dag. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni, að það fara náttúrlega allt of fáir í skólann. Það er áhyggjuefni hvernig við ætlum að viðhalda fiskiskipaflotanum í þeim vanda sem við blasir og nú þegar eru veittar undanþágur svo með ólíkindum er. Við stöndum hins vegar frammi fyrir einu. Ef við lítum á vélstjóramenntunina þá hafa útskrifast að meðaltali á ári um 20--25 vélstjórar með fjórða stigið. En hvert fara þeir að loknu námi? Aðeins tveir til þrír fara til sjós. Hinir fara í ágætlega launuð störf í landi vegna þess að það er kallað eftir tæknimenntuðum mönnum til starfa vegna tækniþróunarinnar hér á landi. Það þarf stöðugt fleiri með þekkingu á vélum. Ég held að við þurfum að endurskoða sjómannamenntunina með þessa staðreynd í huga, t.d. hvernig er með fjórða stigs vélstjóramenntun. Við verðum að mennta sjómennina þannig að menntunin sé aðlæg sjómannsstarfinu og menn eigi líka möguleika á að fara í aðra skóla að loknu námi --- eins og að vísu er boðið upp á núna að hluta til. En ég tek undir það með hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni að þetta er áhyggjuefni. Þess vegna kom ég að því hér áðan að ég vona að samþykkt STCW-F varðandi fiskimennina muni verða eins og vítamínsprauta í sjómannamenntunina og menn muni taka á þessu máli af krafti.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 62/1997, um heimild til samninga um álbræðslu á Grundartanga. Norðurál hf. var í upphafi stofnað í þeim tilgangi að reisa og reka álbræðslu á Grundartanga. Í heimildarlögunum og fjárfestingarsamningi er ekki með beinum hætti kveðið á um heimildir Norðuráls til þátttöku í öðrum félögum eða öðrum atvinnurekstri. Lögum nr. 18/977, um járnblendiverksmiðju í Hvalfirði, og aðalsamningi ríkisstjórnar Íslands og Alusuisse Lonza hefur verið breytt á þá leið að Íslenska járnblendifélaginu og Íslenska álfélaginu er heimilt að taka þátt í öðrum félögum og öðrum atvinnurekstri. Hið sama átti við um Kísiliðjuna hf. þar til ríkissjóður seldi hlut sinn í verksmiðjunni. Engin rök standa til þess að takmarka starfsheimildir Norðuráls umfram það sem gildir um önnur sambærileg fyrirtæki hér á landi. Í samræmi við þetta er lagt til að lögunum verði breytt á þá þá leið að kveðið verði á um að Norðuráli sé heimilt að taka þátt í öðrum félögum og jafnframt að stunda annan atvinnurekstur með því að stofna dótturfélög um þann rekstur. Með þessu er tryggt að sérákvæði laga nr. 62/1997 og fjárfestingarsamnings ríkisstjórnar Íslands, Columbia Ventures og Norðuráls, gilda ekki um rekstur álbræðslunnar á Grundartanga. Að öðru leyti gilda ákvæði laga nr. 34/1991, um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri um fjárfestingar á vegum Norðuráls, þar sem félagið telst atvinnufyrirtæki undir erlendum yfirráðum samkvæmt þeim lögum. Hæstv. forseti. Ég mæli með því að frv. þessu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. iðnn.

Herra forseti. Í máli hæstv. ráðherra kom ekki fram hvað geri það að verkum að málið fær þá meðferð sem beðið er um hér af hálfu ríkisstjórnarinnar, þ.e. það er sett á dagskrá með afbrigðum. Rétt væri að hæstv. ráðherra skýrði okkur frá hvað í aðstæðum fyrirtækisins geri það að verkum að svo mikið liggur á að málið verði samþykkt með hraði á vorþingi. Ég tel að hæstv. ráðherra þurfi að skýra örlítið betur fyrir þingheimi hvað sé hér í farvatninu.

Hæstv. forseti. Ég tel að þetta sé mjög eðlileg spurning. Svarið er einfaldlega það að við álitum lengi vel í iðnrn. að ekki þyrfti lagabreytingu til þess að fyrirtækinu væri heimilt að fjárfesta í öðrum atvinnugreinum. Síðan kom í ljós eftir að málið hafði verið skoðað alveg til hlítar, að rétt þykir, til þess að áreiðanlega sé staðið að málum, að skjóta lagastoð undir þetta ákvæði. Því kemur málið fram og ég biðst afsökunar á því hvað það kemur seint.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessar upplýsingar, en langar að vita hvort eitthvað standi fyrir dyrum hjá fyrirtækinu að fara út í atvinnurekstur af öðru tagi, og ég held að eðlilegt væri að við fengjum að vita á Alþingi hvað það er, eða þá hvort fyrirtækið sé búið að fjárfesta í öðrum atvinnurekstri og þegar það hafi verið afstaðið hafi komið í ljós að lagaheimildin var ekki til staðar þannig að það sé verið að samþykkja hana eftir á. Ég tel ekki að ráðherrann sé alveg búin að skýra þetta til fullnustu fyrir þingheimi.

Hæstv. forseti. Það er ekki þannig að fyrirtækið hafi nú þegar fjárfest í öðrum atvinnurekstri og ég get ekki fullyrt neitt um að svo muni verða. Að ég veit er ekki búið að taka neinar ákvarðanir um slíkt. En miðað við það að önnur fyrirtæki í svipuðum rekstri hafa þessar heimildir mjög rúmar og þetta fyrirtæki, Norðurál, hefur verið að standa sig vel 

Virðulegur forseti. Það liggur við að andsvarsformið hefði nægt í þessu máli. Ég tel að þetta frv. sé nauðsynlegt til þess að auka möguleika til frekari uppbyggingar og atvinnusköpunar hér á landi, m.a. til þess að framleiða úr áli og einnig til að fyrirtækið sem þarna um ræðir geti tekið þátt í uppbyggingu annars konar atvinnustarfsemi. Virðulegur forseti. Ég þekki til stóriðju. Ég hef unnið við hana. Ég þekki til framþróunar í vörnum gegn mengun, framþróunar í tækni, aukinnar þjálfunar og tækni til að spara mannafl, tækniframfara sem krefjast aukinnar þjálfunar og menntunar. Ég þekki einnig áhrif stóriðju á sveitarfélög á stóru svæði hérlendis og erlendis. Stóriðjufyrirtækin, svo maður tali nú um þau bæði, á Grundartanga hafa skapað ný viðhorf, aukið menningar- og menntunarkröfur, lagt uppgræðslu- og umhverfissjónarmiðum lið, skapað iðnaði nýja og betri stöðu allt frá Suðurnesjum til Stykkishólms. Á þessu nefnda svæði hafa nefnilega fyrirtæki í byggingar- og stáliðnaði og þar að auki í rafiðnaði notið þeirra framkvæmda sem þarna hafa verið og hafa notið þess síðan að veita þjónustu að lokinni uppbyggingu eins og raun ber vitni. Öllum hlýtur að vera ljós skoðun mín almennt á stóriðjumálum eftir þessi orð vegna þess að ég sé ekki að á næstu 10--15 árum gefist betri möguleikar til öruggari uppbyggingar í atvinnumálum en með virkjun og stóriðju og finnst alveg sjálfsagt að veita þessum fyrirtækjum heimild til að fjárfesta og stofna hlutafélag eða dótturfyrirtæki í skyldum iðnaði eða þeim fyrirtækjum sem þeim lýst vel á að fjárfesta í. Virðulegur forseti. Bara til þess að árétta það þá tel ég að ég sé ekki minni umhverfissinni en hver annar hér á þingi eða almennt í samfélaginu. Ég er að hluta til alinn upp í sveit, hef stundað sjómennsku og störf í stóriðju. Ef til vill er það kannski meira en segja má um marga þá sem hafa verið að fjalla um þessi mál. En á grundvelli lífsreynslu minnar og þekkingar styð ég þetta mál sem fram er lagt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um till. til þál. um fullgildingu Stokkhólmssamnings um þrávirk lífræn efni. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að heimila ríkisstjórninni að fullgilda fyrir Íslands hönd Stokkhólmssamning um þrávirk lífræn efni sem gerður var 22. maí 2001. Samningurinn, sem samþykktur var á ráðstefnu sem haldin var í Stokkhólmi 22. og 23. maí 2001, er mikilvægur áfangi í umhverfismálum. Hann tekur til takmörkunar á framleiðslu og notkun svonefndra þrávirkra lífrænna efna og mælir m.a. fyrir um aðgerðir til þess að koma í veg fyrir framleiðslu eða myndun efna sem hættuleg eru umhverfinu og heilsu manna. Samkvæmt greinargerð með tillögunni telur umhverfisráðuneytið samninginn ekki kalla sjálfkrafa á lagabreytingar hér á landi og var það staðfest af fulltrúum utanríkis- og umhverfisráðuneytis á fundi nefndarinnar. Nefndin leggur einróma til að tillagan verði samþykkt.

Herra forseti. Ég fagna því að Alþingi Íslendinga skuli nú vera í þann mund að fullgilda Stokkhólmssamninginn um þrávirk lífræn efni. Hér er um afskaplega viðamikinn samning að ræða, en algerlega lífsnauðsynlegan fyrir umhverfismálin, lífsnauðsynlegan í því samhengi að líf á jörðinni getur vart þrifist án þess að tekið verði almennilega til hendinni og af alvöru í þessum málaflokki. Þrávirk lífræn efni og losun þeirra út í umhverfið er mengunarvandamál sem ógnar nú þegar á mjög alvarlegan hátt lífi og heilsu heilla vistkerfa. Sannleikurinn er sá að samningur af þessu tagi hefði auðvitað verðskuldað mjög mikla og faglega umræðu á Alþingi. Ég held, herra forseti, að það sé ámælisvert að við skulum vera að afgreiða samning af þessu tagi með því hraði sem raun ber vitni hér því ekki var umræða um efnisatriði samningsins þegar hæstv. utanrrh. fylgdi úr hlaði þessari þáltill. Ég sé ekki heldur að í önnum þingsins í dag gefist svigrúm fyrir þá umræðu sem þessi mál verðskulda hér á þingi. Herra forseti. Við skulum ekki gleyma því að alþingismenn eru að hluta til ábyrgir fyrir umræðunni úti í samfélaginu. Með því að umræða af því tagi sem hér þyrfti að fara fram fari ekki fram erum við að skjótast undan þeirri ábyrgð sem við berum á því að málefni sem hér fara í gegn komist út í samfélagið. Herra forseti. Ég fullyrði að það verður mjög erfitt fyrir almenning og jafnvel fjölmiðla líka að gera sér grein fyrir mikilvægi þeirra mála sem hér um ræðir án þess að nokkur fagleg eða efnisleg umræða fari hér fram. Herra forseti. Sannleikurinn er sá að síðan Rachel Carson skrifaði bókina sína, Raddir vorsins þagna, 1962 eru liðin 40 ár. Bókin sú olli straumhvörfum í umræðu um umhverfismál og ekki hvað síst um þau mál sem hér um ræðir, þ.e. losun eiturefna út í umhverfið. Rachel Carson var mjög framsýn manneskja. Hún var baráttumanneskja af bestu sort og við getum þakkað forsjóninni fyrir að hún skuli hafa verið send hingað til jarðarinnar og að hún skyldi hafa sagt allt það sem hún sagði í bókinni sinni. Hitt verður svo að horfa á líka, að þær varúðarraddir sem Rachel Carson upphóf í bók sinni hafa auðvitað ekki náð nægilega inn í vestræna stjórnsýslu. Hvers vegna ekki, herra forseti? Það skyldi þó ekki vera að við hefðum látið græðgi okkar og efnishyggju glepja okkur svo að við höfum sljóvgað eyru okkar fyrir þeim röddum sem upp voru vaktar í bók Rakelar? Ég vil halda því fram að hið vestræna samfélag hafi gleymt sér í neysluhyggjunni, sett hina gífurlegu vá sem stafar af mengun þrávirkra lífrænna efna til hliðar meðan við værum að koma vel undir okkur fótunum efnahagslega og ég held að við séum núna og í náinni framtíð að súpa seyðið af þeim sljóleika okkar að gleyma okkur í neyslukapphlaupinu. Við skulum ekki gleyma því, herra forseti, við hvaða aðstæður þessi efni verða til sem hér um ræðir. Hér er t.d. um að ræða plöntuvarnarefni sem verða til við eitrun vegna skordýraplágna. Eiturefnin fara auðvitað beina leið út í jarðveginn, út í grunnvatn og enda síðan í efstu þrepum fæðukeðjunnar. Sannleikurinn er sá, og það vitum við nú og höfum vitað allt of lengi, að síðan berast þau hægfara norðar á jarðkringlunni, norðar og nær okkur, nær okkar fæðuuppsprettu og þau eru nú þegar komin í efsta hluta fæðukeðjunnar. Við erum líka að tala hér um efni sem notuð eru í iðnaði. Sannleikurinn er auðvitað sá að með hinni gífurlegu framleiðsluaukningu sem orðið hefur í iðnaði og sem hefur að mínu viti, herra forseti, verið afar blind á þessi mál, hafa þessi efni verið sett út í umhverfið og valda þar þeirri hættu sem raun ber vitni. Og hver er hættan? Hún er t.d. krabbameinsmyndun í mönnum. Þetta verður líka þess valdandi að brengla kynþroska spendýra og gerir það að verkum að hormónastarfsemi í efstu hlutum fæðukeðjunnar brenglast. Þess vegna fæðast orðið tvíkynja dýr og kannski oftar hér á norðurslóðum en annars staðar á jarðkúlunni. Hér er því um að ræða gífurlega erfitt og viðamikið vandamál sem þessum samningi er ætlað að taka á. Herra forseti. Ég ætla ekki að halda langan fyrirlestur um þetta hér en ég vil samt segja að það hefði sannarlega verið ástæða til þess að gera það hér og það hefði verið ástæða til þess að krefja stjórnvöld um að gera grein fyrir þeim aðgerðaáætlunum sem samningur þessi leggur okkur á herðar því samkvæmt 5. gr. hans er alveg ljóst að þeir aðilar sem undirgangast reglur samningsins þurfa að semja aðgerðaáætlanir fyrir bæði stór svæði og lítil innan tveggja ára frá því að samningurinn öðlast gildi. Ég tel að gífurlega mikilvægt verði fyrir Alþingi að vakta stjórnvöld í þeim efnum því að auðvitað kemst svona samningur aldrei til almennilegra framkvæmda nema aðgerðaáætlanir séu framkvæmdar. Til þess að slíkt geri orðið þarf Alþingi Íslendinga að efla mjög verkefni á borð við Staðardagskrárverkefni því að eins og það gerir ráð fyrir hugsum við á heimsvísu en bregðumst við heima fyrir. Hér er því um að ræða verkefni sem fellur mjög vel að Staðardagskrárverkefninu og ég held að afar nauðsynlegt sé að alþingismenn geri það sýnilegt í kjördæmum sínum, sjái til þess að öll sveitarfélög á Íslandi staðfesti Staðardagskrárverkefnið, fari í þá vinnu sem vinna þarf. Vinna af því tagi sem hér um ræðir verður aldrei unnin bara á einu plani stjórnsýslunnar, hana þarf að vinna alla leið ofan í grasrótina. Til þess að slíkt geti orðið þarf öfluga fræðslu, öfluga umræðu í samfélaginu, hún þarf að eiga sér stað á Alþingi og hún þarf ekki síður að eiga sér stað frá fjölmiðlum. Það þarf líka að vakta stjórnvöld sem leyfa sér að skrumskæla hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar. Eins og ég hef gagnrýnt hæstv. umhvrh. fyrir og hæstv. utanrrh. hafa þau bæði gerst sek um það að mínu mati að rangtúlka hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar með því að setja undir hana einhvers konar hámörkun efnahagslegrar velferðar. Ég vitna, með leyfi forseta, til stefnumörkunar ríkisstjórnarinnar um sjálfbæra þróun á nýrri öld þar sem hæstv. umhvrh. orðar hugsun sína um sjálfbæra þróun svo: ,,Það var mat margra að umhverfisverndarstefna áratuganna á undan hefði skilað takmörkuðum árangri, ekki síst vegna þess að umhverfisvernd og hagvexti var oft stillt upp sem ósættanlegum andstæðum. Með sjálfbærri þróun leitum við hins vegar leiða til að hámarka efnahagslega og félagslega velferð án þess þó að skaða grunngæði jarðar eða möguleika komandi kynslóða á að njóta sams konar eða meiri velferðar.`` Herra forseti. Stjórnvöld sem binda sjálfbæra þróun við hámörkun efnahagslegar velferðar eru á villigötum. Þeim er ekki alveg treystandi eftirlitslaust til að framfylgja ákvæðum Stokkhólmssamningsins. Ég tel því einsýnt, herra forseti, að umræðan hefði átt að vera meiri hér, hún þarf að fara fram og alþingismenn hv. verða að vera vakandi á verðinum og sjá til þess að henni sé ekki hér með lokið.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur að þessi mál sem við erum hér að ræða eru mjög mikilvæg. En ég vil þá jafnframt benda á að Ísland hefur á alþjóðavettvangi lagt mikla áherslu á aðgerðir til þess að koma í veg fyrir losun þrávirkra lífrænna efna út í umhverfið og Ísland átti mikinn þátt í því að farið var út í gerð þessa samnings, ég vil sérstaklega leggja áherslu á það, og lagði fyrst ríkja fram tillögu um það á ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í Rio de Janeiro árið 1992. Íslensk stjórnvöld vöktu einnig athygli á málinu við undirbúning alþjóðlegrar aðgerðaáætlunar um varnir gegn mengun hafsins vegna mengunar frá landi sem samþykkt var í Washington 1995 og á síðasta undirbúningsfundi áætlunarinnar sem ríkisstjórn Íslands bauð til í Reykjavík í mars 1995 komst skriður á málið. Það er því alveg ljóst að Íslendingar hafa verið í forustu á alþjóðavettvangi hvað einmitt þessi mál varðar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. utanrmn. um till. til þál. um aðild að samningi um að koma í veg fyrir ólögmætar aðgerðir gegn öryggi í siglingum á sjó og bókun um að koma í veg fyrir ólögmætar aðgerðir gegn öryggi botnfastra mannvirkja á landgrunninu. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að Ísland gerist aðili að samningi um að koma í veg fyrir ólögmætar aðgerðir gegn öryggi í siglingu á sjó og bókun við þann samning um að koma í veg fyrir ólögmætar aðgerðir gegn öryggi botnfastra mannvirkja á landgrunninu, sem gerð voru í Róm 10. mars 1988. Samningurinn og bókunin eru meðal þeirra samninga sem Sameinuðu þjóðirnar hafa skilgreint sem hryðjuverkasamninga og hvatt ríki til að fullgilda í kjölfar hryðjuverkanna í Bandaríkjunum 11. september 2001. Samningurinn kallar á lagabreytingar hér á landi. Fyrir nefndina hefur verið lagt frumvarp dómsmálaráðherra til laga um breyting á almennum hegningarlögum, nr. 19 12. febrúar 1940. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt og utanrmn. er einróma í afstöðu sinni til málsins.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um till. til þál. um aðild að Kyoto-bókun við rammasamning Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar frá utanrmn. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til þess að Ísland gerist aðili að Kyoto-bókun við rammasamning Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar frá 9. maí 1992 sem gerð var 10. desember 1997. Markmið Kyoto-bókunarinnar er að minnka útstreymi gróðurhúsalofttegunda og kveður bókunin á um að aðildarríkin skuli draga úr útstreymi tiltekinna gróðurhúsalofttegunda, miðað við útstreymi eins og það var árið 1990, á skilgreindum tímabilum. Fyrsta skuldbindingartímabilið er fimm ár, 2008--2012, og verða þau ríki sem getið er í I. viðauka við rammasamninginn að takmarka sameiginlega og hvert um sig útstreymi þeirra gróðurhúsalofttegunda sem skráðar eru í viðauka A við bókunina þannig að samanlagt árlegt útstreymi þeirra á fyrsta skuldbindingartímabilinu verði að meðaltali 5,2% minna en viðmiðunarárið 1990. Umhverfisráðuneytið telur að aðild Íslands að bókuninni kalli ekki á lagabreytingar hér á landi. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Rannveig Guðmundsdóttir, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Þuríður Backman rita undir álitið með fyrirvara.

Hæstv. forseti. Því ber að fagna að þáltill. um aðild að Kyoto-bókun rammasamnings Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar sé komin til síðari umr. og verði brátt afgreidd á hinu háa Alþingi. Eins og fram kom í máli hv. frsm. skrifa fulltrúar Samfylkingarinnar í utanrmn. undir nál. með fyrirvara. Ég kem hér upp til þess að gera grein fyrir fyrirvara þeirrar sem hér stendur og hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur. En fyrst vil ég, herra forseti, vekja athygli á því enn og aftur að hér er um að ræða fyrsta skrefið í átt til þess að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda á jörðinni og að Kyoto-bókunin, sú er við munum fullgilda --- við erum í raun aðeins að tala um fimm ár, þ.e. fyrsta skuldbindingartímabilið svokallaða frá 2008--2012. Það er mjög mikilvægt að ekki sé bara staðið vel að undirbúningi þessa fyrsta tímabils heldur að menn og stjórnvöld fari strax að huga að því hvað taki við að því loknu og að stefnumörkun í þessu máli sé til langs tíma en ekki stutts. Fulltrúar Samfylkingarinnar í hv. utanrmn. gera fyrirvara við einmitt þessa stefnumörkun stjórnvalda. Fjallað var um það lítillega í nefndinni. Við teljum að hún þurfi að vera ítarlegri og mun betur útfærð og markmið hennar skýrari en raun ber vitni. Við gerum okkur líka fulla grein fyrir því að stefnumörkunin sem slík heyrir ekki undir hv. utanrmn. en það er jú einu sinni þannig að þessi mál hanga öll saman og hér er um alþjóðasamning á sviði umhverfismála að ræða og því mjög mikilvægt að hér sé haldið almennilega á málum hvað stefnumörkun varðar og að íslensk stjórnvöld leggi sig öll fram um að ná því marki og, herra forseti, að gera gott betur. Því að ég held að okkur veiti ekkert af að huga að því í framtíðinni að við munum þurfa að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda eins og allir aðrir en eins og kunnugt er gefur þessi bókun Íslandi í raun og veru bónus, 10% aukningu plús íslenska sérákvæðið svokallaða sem heyrir undir stóriðjuna eins og kunnugt er og hefur verið rætt hér á hinu háa Alþingi við mýmörg tækifæri. Ég vil að endingu leyfa mér að taka einnig fram að ég er þeirrar skoðunar að tæplega sé hægt að fullyrða að það kalli ekki á lagabreytingar að fullgilda bókunina eða í framhaldi af henni réttara sagt, því það er auðvitað rétt að aðildin sem slík kallar ekki á lagabreytingar. Hins vegar er það svo að það sem þarf að gera í framhaldinu krefst þess að við hugum að öllu reglugerðarverki okkar á sviði umhverfismála, lögum og reglum, og eins og áður hefur komið fram í máli mínu, að hinni almennu stefnumótun til langs tíma.

Herra forseti. Um þetta mál gildir margt það sama og sagt var um till. til þál. um fullgildingu Stokkhólmssamningsins um þrávirk lífræn efni. Í grundvallaratriðum ber auðvitað að fagna því hástöfum að ríkisstjórn Íslands skuli nú ætla að fullgilda Kyoto-bókunina við rammasamning Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar. Það er grundvallaratriði í málinu og ég held að allir hv. þm. geti tekið undir það og staðið saman um það að Ísland standi sig nú vel í þessum málum. En stendur Ísland sig vel? Það er auðvitað skuggi á þessa gjörð hér að Ísland hefur síðan í Kyoto 1997 barist af miklu afli fyrir því að Ísland fái notið þess sem stjórnvöld hafa kallað ,,sérstöðu`` sinnar. Og hver er sérstaða Íslands í þessum málum? Jú, hagkerfið er afar smátt og það sem stjórnvöld hafa verið að reyna að fara fram á eru undanþágur frá losunarmarkmiðunum hvað varðar stóriðjuverkefni. Herra forseti. Ef við ætlum að standa í alvöru saman um að minnka áhrif eða losun gróðurhúsalofttegunda og áhrif gróðurhúsalofttegundanna á lofthjúp og lífkerfi jarðarinnar, þá þurfum við auðvitað að gangast undir einhverja ábyrgð en ekki að fljóta í gegn á undanþáguákvæðum. Íslensk stjórnvöld hafa því ekki borið höfuðið hátt í þessu ferli öllu sem hefur nú staðið síðan 1997 má segja, þar sem íslensk stjórnvöld hafa á öllum aðildarríkjafundum reynt að koma þessu íslenska ákvæði sínu inn í umræðuna. Lengi vel var það saltað og lítið um það rætt en á lokasprettinum, eins og kunnugt er, í Bonn og síðan í Marrakesh var allt afl íslenskra stjórnvalda sett í undanþáguákvæðin og að endingu fóru þau í gegn. Frá hverju erum við þá að fá undanþágu? Jú, við ætlum að heimila losun gróðurhúsalofttegunda út í andrúmsloftið frá allri stóriðju sem bæst hefur við á Íslandi frá 1990 auk nokkurra risastórra verkefna sem eru í farvatninu eða á óskalista stjórnvalda og tilheyra atvinnustefnu íslensku ríkisstjórnarinnar. Herra forseti. Ég fullyrði héðan úr þessum ræðustóli í tengslum við þessa umræðu að atvinnustefna íslensku ríkisstjórnarinnar er stórhættuleg hvað varðar losun þessara efna út í andrúmsloftið, því að atvinnustefnan er slík að stóriðju skuli byggja sem víðast, sem stærst verkefni komi og öflugir menn úr íslenska atvinnulífinu eru sendir út í heim til að leita að stóriðjurisum til að lokka til landsins. Herra forseti. Ég tel kröftum íslenskra stjórnvalda betur varið til annarra hluta, til hluta á borð við þá að efla í alvöru atvinnumál og atvinnustefnu sem getur verið umhverfisvæn, atvinnustefnu sem útheimtir ekki þá gífurlegu losun sem stóriðjan og málmbræðslan öll útheimtir. Herra forseti. Ég tel því að framganga íslenskra stjórnvalda í þessu máli hafi verið lágkúruleg og við ættum sem ein af ríkustu þjóðum heims að geta tekið á okkur meiri ábyrgð og meiri skuldbindingar en hér er verið að gera. Við ætlum að fljóta hér í gegn á undanþáguákvæðum, og herra forseti, mér finnst það ekki vera okkur til sóma. Mér finnst það bera vott um leti, sljóleika og slugs. Slíkir eiginleikar eru ekki til sóma fyrir þjóð sem þykist vilja standa sig vel í umhverfismálum í orði kveðnu. Af því að við vorum áðan að ræða losun þrávirkra lífrænna efna út í lífkerfið, herra forseti, og á það var bent í þeirri umræðu að stjórnvöld hefðu gengið þar á undan með góðu fordæmi og átt ákveðið frumkvæði þá verður að segjast eins og er að orð eru til alls fyrst en þau draga ekki nema hálft hlass. Á Íslandi hafa þessar yfirlýsingar stjórnvalda dregið afskaplega létt hlass og í sumum tilfellum, eins og t.d. er varðar undanþáguákvæðin í Kyoto, ekkert hlass. Það er gagnrýnivert. Á Íslandi eru enn opnar sorpbrennslur sem spúa eiturgufum út í loftið sem bannaðar verða samkvæmt Stokkhólmssamningnum. Á Íslandi er ekki enn krafist bestu fáanlegu tækni við losun frá stóriðju. Það var mjög mikið gagnrýnt þegar Reyðarál kom fram með matsskýrslu sína í sumar sem leið að rafskautaverksmiðjan sem þar átti að setja á stofn krafðist ekki bestu fáanlegu tækni. Hún krafðist tækni sem búið var að betrumbæta og er búið að betrumbæta. Samt setja íslensk stjórnvöld í undanþáguákvæðið í Kyoto-samningnum skuldbindingu um að besta fáanlega tækni skuli notuð. Þess vegna segi ég: Orð á blaði segja ekkert ef eftirfylgnin er í skötulíki og á þann veg sem íslensk stjórnvöld virðast ætla að keyra sína eftirfylgni. Ég gagnrýni það að menn geti slegið hér um sig með fögrum fyrirheitum ef ekki á að fara eftir þeim. Ef íslensk stjórnvöld vilja í alvöru efla umhverfisvernd og standa undir ábyrgð sinni á heimsvísu hvað varðar losun gróðurhúsalofttegunda þá eiga íslensk stjórnvöld að setja fram umhverfisvæna atvinnustefnu. Það er grundvallaratriði í málinu. Hvernig eiga íslensk stjórnvöld að gera það? Til að byrja með eiga þau að skoða orkustefnuna sína. Hvernig er íslensk orkustefna? Íslendingar og íslensk stjórnvöld hafa sett sig á háan hest eða hreykt sér af því að vera að nýta vistvæna orkugjafa. Herra forseti. Náttúruverndarsamtök víða um heim, og reyndar ekki bara náttúruverndarsamtök heldur jafnvel stjórnvöld, hafa verið að leiða það fram í dagsljósið í auknum mæli upp á síðkastið að virkjanir af tagi Kárahnjúkavirkjunar eru ekki þess eðlis að þær nýti vistvæna orkugjafa á endurnýjanlegan hátt. Þær eru ósjálfbærar og flokkast þess vegna ekki undir bestu mögulegu aðferðir. Kannski eru þessar virkjanir alls ekki sjálfbærar. Hvað erum við þá að segja hér? Erum við að segja eitt og gera annað? Ég tel að það þurfi að skoða. Þess vegna hvet ég íslensk stjórnvöld, og hef gert frá því að þessi mál fór að bera á góma í þingsölum, til þess að hér verði orkustefnan skoðuð og að hún verði í alvöru sjálfbær og standi í alvöru undir þeim merkjum sem orð stjórnvalda gefa tilefni til. Herra forseti. Íslensk stjórnvöld gætu t.d. barist fyrir auknum rannsóknum á vindorku og möguleika á nýtingu vindorku á Íslandi. Það hefur verið sagt í orði kveðnu að slíkt vilji stjórnvöld gera. Stjórnvöld hafa líka sagt og jafnvel meira en í orði kveðnu að þau vilji efna til vetnisvæðingar á Íslandi og þau hafa sagt að þau vilji að Ísland verði fyrsta vetnisvædda samfélagið á jörðinni. Allt er þetta góðra gjalda vert, herra forseti. En það er ekki nægilega trúverðugt þegar eitt er sagt og annað framkvæmt. Ísland getur ekki bæði geymt kökuna og étið hana, ekki frekar en nokkrir aðrir geta slíkt. En það er einmitt tilraun til þess sem lýsir sér í íslenska undanþáguákvæðinu við Kyoto-bókunina. Það verður ekki bæði sleppt og haldið. Ef íslensk stjórnvöld ætla sér að vera til fyrirmyndar í samfélagi þjóðanna ber íslenskum stjórnvöldum að láta af stóriðjustefnu sinni, af orkugræðgi sinni, af neikvæðri nýtingu náttúruauðlindanna á hálendinu og fara að berjast fyrir vistvænni orkustefnu þar sem vindorka, sólarorka, virkjun sjávarstraumanna í úthafinu eru skoðaðar. Við þurfum meira en fögur orð. Við þurfum trúverðugar aðgerðir. Íslensk stjórnvöld verða ekki trúverðug varðandi umhverfisstefnu ef þau ætla að halda áfram að þjösnast svona áfram í stóriðjustefnu sinni og virkjanastefnu þar sem ákvarðanir eru teknar sem stríða gegn hugmyndafræðinni sem iðnvæddar þjóðir í veröldinni ætluðu sér að standa saman um með samkomulaginu í Kyoto.

Herra forseti. Ég er undrandi á þessum málflutningi hv. síðasta ræðumanns. Getur hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir bent á nokkurt annað land í veröldinni sem stendur jafnframarlega og við Íslendingar gerum hvað varðar losun gróðurhúsalofttegunda? Ég bara spyr. Það er skylda íslenskra yfirvalda að gæta hagsmuna Íslands til þess að við getum nýtt þau gæði sem við fáum með nýtingu orkunnar til atvinnuuppbyggingar. Það er skylda okkar að gæta þess að við getum nýtt okkur þessi gæði til atvinnuuppbyggingar. Það er nú ekkert minna en það. Og það voru íslensk stjórnvöld að gera með því að leggja áherslu á að fá undanþágu frá Kyoto-bókuninni vegna þess að við vorum einfaldlega komin langt á undan öðrum þjóðum og vorum í fararbroddi hvað þessi mál varðar.

Herra forseti. Íslendingar standa sig ekki betur en aðrar þjóðir í Evrópu hvað varðar losun gróðurhúsalofttegunda. Í dag losa Íslendingar nokkurn veginn það sama og meðaltalið er í Evrópusambandinu. Íslendingar standa sem sagt jafnfætis Evrópubúum í losun gróðurhúsalofttegunda. Það er rangt að við stöndum feti framar í þeim efnum. Ef við höldum áfram á þeirri braut sem við erum á núna þá erum við að auka losunina gífurlega með þeim stóriðjuframkvæmdum sem ríkisstjórnin ætlar sér út í. Og hvar stöndum við þá? Ekki lækkar þá hlutfall losunarinnar á hvern íbúa á Íslandi. Nei, herra forseti. Það hækkar og það hækkar gífurlega vegna þess að verkefnin eru af þeirri stærðargráðu að þau eru í yfirstærð miðað við hagkerfið og miðað við fjölda einstaklinga sem heyra til þessari þjóð. Herra forseti. Hv. þm. segir að það sé skylda íslenskra stjórnvalda að gæta atvinnuhagsmuna Íslendinga. Ég skal svo sem alveg fallast á það. En hverjir eru þeir hagsmunir? Kannski eru hagsmunirnir bara rangir. Kannski stríða hagsmunirnir, sem íslensk stjórnvöld eru að verja, gegn hugmyndafræðinni sem vestræn ríki eru að reyna að koma sér saman um. Það er mín kenning. Við gætum staðið vörð um hagsmuni sem væru af öðrum toga. Von mín er sú að íslensk stjórnvöld veldu sér umhverfisvænni stefnu og þau mundu þá standa saman um þá hagsmuni sem slík stefna fæli í sér.

Herra forseti. Ég legg áherslu á að ég tel að íslensk stjórnvöld fylgi umhverfisvænni stefnu. Þau hafa sýnt það í verki. Vetnið var t.d. nefnt hér áðan. Það er búið að vinna mjög mikið í þeim málum. Ýmislegt annað væri hægt að nefna. Við vorum að tala um þrávirku efnin áðan. Þar var Ísland í fararbroddi þannig að það er enginn vafi í mínum huga að það gera menn. Hins vegar er líka ljóst að það er skylda okkar að gæta hagsmuna Íslands á alþjóðavettvangi. Það hafa íslensk stjórnvöld gert. Við hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir erum bara einfaldlega ósammála um þessi mál.

Herra forseti. Við hv. þm. getum verið ósammála um atvinnustefnu stjórnvalda og við erum það auðvitað. Hitt er annað mál að mikið í þessum málum hér eru staðreyndir og á bak við staðreyndirnar felast jafnvel tölulegar upplýsingar sem hægt er að draga fram í dagsljósið. Sannleikurinn er sá að það er alveg sama þótt íslensk stjórnvöld segi að þau standi sig voða vel á umhverfissviðinu. Það verður ekki þannig. Eftirfylgnin þarf að felast í því hvernig stjórnvöld haga sér. Herra forseti. Lái mér hver sem vill að ég skuli halda því fram að íslensk stjórnvöld skreyti sig hér með vetnisfjöðrum og setji fjármuni í einhverja svona vetnisframhlið. En hvað er á bak við þá fínu framhlið og þau fínu áform? Þar er bullandi, mengandi stóriðjustefna. Þetta er tvískinnungur sem við eigum ekki að láta standa okkur að. Við eigum að hafa efni á því og möguleika að vera með hreinan skjöld. Ég hef sagt áður úr þessum ræðustól og segi enn einu sinni og nú við hv. þm. Sigríði Önnu Þórðardóttur: Ég skal standa með stjórnvöldum í vetnisvæðingunni í gegnum þykkt og þunnt. Ég skal vaða eld og brennistein með hv. þm. til þess að Ísland geti orðið fyrsta vetnisvædda hagkerfið í veröldinni. En það getur aldrei orðið nema við látum af stóriðjustefnu stjórnvalda. Það er ekki bæði hægt að eiga kökuna og éta hana.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. hv. heilbr.- og trn. um 359. mál, frv. til laga um breyting á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð, lögum um málefni aldraðra, lögum um heilbrigðisþjónustu og sóttvarnalögum. Í nál. eru tilgreindir þeir gestir sem komu á fund nefndarinnar og eins umsagnaraðilar. Frumvarp það sem hér er til umfjöllunar felur í sér breytingu á fimm lagabálkum sem ég hef þegar talið upp. Breytingarnar eru margar en snerta þó fæstar hin beinu réttindi bótaþega og sjúkratryggðra samkvæmt lögunum heldur er hér um að ræða breytingar sem flestar miða að því að laga ýmsa tæknilega ágalla sem á lögunum eru og bent hefur verið á, m.a. af umboðsmanni Alþingis og Ríkisendurskoðun. Helstu breytingar sem í frumvarpinu felast eru taldar upp í almennum athugasemdum með frumvarpinu. Óþarfi er að orðlengja um þær hér heldur vísa ég til athugasemdanna. Nokkur ákvæði frv. snerta þó bein réttindi bótaþega og má þar sérstaklega nefna 3. og 4. efnismgr. 19. gr. sem fjalla um takmörkun á skuldajöfnunarheimildum vegna ofgreiðslu bóta og rétti bótaþega til vaxta séu bætur vangreiddar. Þessar breytingar fela í sér verulega réttarbót fyrir bótaþega. Nefndin fjallaði sérstaklega um 17. gr. frv. en þar eru lagðar til breytingar á 47. gr. almannatryggingalaga. Í ákvæðinu er kveðið á um skyldu umsækjanda og bótaþega til að veita Tryggingastofnun allar nauðsynlegar upplýsingar til þess að hægt sé að taka ákvörðun um bótarétt, fjárhæð og greiðslu bóta og endurskoðun þeirra. Í þessu tilviki vegast á þörf Tryggingastofnunar fyrir greiðan aðgang að tekjuupplýsingum, sem teljast að vísu ekki til svokallaðra viðkvæmra persónuupplýsinga, og réttur skjólstæðinga hennar til friðhelgi einkalífs og persónuverndar. Til að sætta framangreind sjónarmið gerir nefndin tillögu um að aðgangur Tryggingastofnunar að tekjuupplýsingum, án milligöngu bótaþega, verði bundinn því skilyrði að fyrir liggi samþykki þess sem gögnin varða og jafnframt að þess sé gætt við meðferð persónuupplýsinga sem aflað er á þennan hátt að uppfyllt séu skilyrði laga um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Þetta felur í sér að fái Tryggingastofnun ekki slíkt samþykki bótaþega eða maka hans, ef við á, er henni ekki heimilt að afla tekjuupplýsinga milliliðalaust frá skattyfirvöldum eða öðrum. Þetta felur jafnframt í sér að kjósi bótaþegi eða maki hans að veita ekki slíkt samþykki þá hvílir sú skylda á viðkomandi að koma nauðsynlegum upplýsingum til skila með eigin hendi innan þeirra tímamarka sem Tryggingastofnun ákveður hverju sinni. Samkvæmt 76. gr. stjórnarskrárinnar skal öllum sem þess þurfa tryggður í lögum réttur til aðstoðar vegna sjúkleika, örorku, elli, atvinnuleysis, örbirgðar og sambærilegra atvika. Ákvæðið felur í sér rétt sem skilgreindur hefur verið sem ótiltekinn lágmarksréttur sem löggjafanum er skylt að tryggja, samanber dóm Hæstaréttar í öryrkjamálinu svokallaða. Löggjafinn hefur útfært þennan rétt og birtist hann að hluta í ákvæðum almannatryggingalaga. Til að réttur einstaklings samkvæmt stjórnarskránni verði virkur á grundvelli laganna verður hann að uppfylla þær skyldur sem á hann eru lagðar og löggjafinn hefur talið nauðsynlegar til að unnt sé að framkvæma lögin. Rétti þessum fylgja með öðrum orðum skyldur sem geta leitt til þess, ef þeim er ekki sinnt, að réttur einstaklings raskist enda verður honum ekki komið til skila að skyldunum óuppfylltum. Nefndin leggur ríka áherslu á þetta og að réttindum þeim sem að ofan greinir fylgja skyldur. Tryggingastofnun er ófær um að sinna hlutverki sínu nema hún hafi aðgang að tilteknum upplýsingum. Þetta er einfaldlega forsenda þess að lögunum verði framfylgt og réttindum komið til skila. Á þessum grundvelli og í samræmi við þá breytingu sem ég hef þegar gert grein fyrir leggur nefndin til að Tryggingastofnun verði heimilt að fresta greiðslu bóta ef ekki reynist unnt að taka ákvörðun um bótarétt, fjárhæð og greiðslu bóta og endurskoðun þeirra vegna skorts á nauðsynlegum upplýsingum sem rekja má til umsækjanda, bótaþega eða maka hans, þar til úr upplýsingaskortinum er bætt. Hér er rétt að taka fram að Tryggingastofnun ber eins og öðrum stjórnvöldum að gæta hófs í ákvörðunum sínum og beita ávallt vægasta úrræðinu sem völ er á. Skortur á upplýsingum um tekjur maka, eingöngu, geta þannig aðeins leitt til frestunar á þeim hluta bóta sem tekjur maka hafa áhrif á. Það sem skilgreint hefur verið sem lágmarksréttur óháð tekjum maka ber Tryggingastofnun að sjálfsögðu að greiða út þótt til frestunar komi á ákvörðun og greiðslu þess hluta bótanna sem tekjur maka geta haft áhrif á. Ákvæði sem þetta er í raun sjálfgefið ef litið er til þess að ómögulegt getur reynst við þessar aðstæður að ákvarða rétta greiðslu samkvæmt lögunum. Nefndin telur eigi að síður ástæðu til að heimild Tryggingastofnunar til þessa komi skýrt fram í lögunum. Það undirstrikar þær skyldur sem réttinum fylgja og tekur af vafa um heimildir Tryggingastofnunar. Í tengslum við þessa breytingu leggur nefndin til að vaxtagreiðslur skv. 4. efnismgr. 19. gr. falli niður ef vangreiðslu bóta má rekja til skorts á upplýsingum sem rekja má til bótaþega eða maka hans. Það verður að teljast óeðlilegt að reikna vexti á bótafjárhæð sem er vangreidd af ástæðum sem Tryggingastofnun ræður ekki við enda er bótaþega og maka, ef við á, skylt að veita upplýsingar. Nefndin fjallaði nokkuð um hlutverk tryggingaráðs og leggur til breytingar á 14. gr. frv. er varða hlutverk ráðsins til samræmis við nútímastjórnsýsluhætti og ábyrgð ráðherra. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Ég vil nefna nokkrar þær helstu sem getið er um í nál. Upphæðir ýmissa bóta hafa tekið breytingum frá því að frv. var samið og lagt fram. Lagðar eru til breytingar til samræmis við það. Breyting áðurnefndrar 14. gr. frv. lýtur að 33. gr. almannatryggingalaga. Með breytingunum eru heimildir tryggingaráðs til að setja reglur um einstaka stafliði í 1. mgr. 33. gr. felldar brott. Þess í stað er ráðherra veitt heimild í sérstakri málsgrein til að setja reglugerð um greiðslur samkvæmt ákvæðinu. Greiðslur samkvæmt því eru á ábyrgð ráðherra sem æðsta yfirmanns Tryggingastofnunar og því eðlilegt að reglugerðarvaldið sé hjá honum. Svo sem ég hef þegar sagt var það mat nefndarinnar að þessi breyting væri til samræmis við nútímastjórnsýsluhætti og til samræmis við ábyrgð ráðherra. Hitt er annað mál að ráðherra getur falið Tryggingastofnun að setja tilteknar reglur á ákveðnum sviðum innan þess ramma sem hann setur. Lagðar eru til nokkrar breytingar á 17. gr. frv. Skv. 1. efnismgr. skal sækja um allar bætur frá Tryggingastofnun með tilteknum undantekningum. Lagt er til að undanþáguheimildir frá þessu verði rýmkaðar nokkuð og það lagt í hendur Tryggingastofnunar að ákveða hvaða flokka bóta, innan þess ramma sem er tilgreindur í ákvæðinu, þurfi ekki að sækja um. Þá leggur nefndin jafnframt til að örorkulífeyrisþegum sem ná 67 ára aldri verði sparað það ómak að þurfa að sækja sérstaklega um ellilífeyri skv. 11. gr. laganna. Slík umsókn verður að teljast óþörf þar sem allar upplýsingar um bótaþegann liggja fyrir hjá Tryggingastofnun. Nefndin gerir ráð fyrir að sú breyting sem verður hjá örorkulífeyrisþega þegar hann nær 67 ára aldri eigi sér stað sjálfkrafa með einfaldri tilkynningu Tryggingastofnunar til lífeyrisþega. Ég hef þegar fjallað um tillögu nefndarinnar að breytingum á 2. efnismálslið 17. gr. laganna um heimild Tryggingastofnunar til að sækja tekjuupplýsingar beint til skattyfirvalda o.fl. samkvæmt ákvæðinu og að sú heimild verði bundin því skilyrði að fyrir liggi skriflegt samþykki umsækjanda eða bótaþega. Þegar um hjón er að ræða verður að liggja fyrir skriflegt samþykki beggja og fleiri atriði því tengd. Nefndin vill þó taka fram að ef það telst bersýnilega ósanngjarnt með tilliti til aðstæðna lífeyrisþega að fella vexti niður er ekki gert ráð fyrir að heimildin til þess verði nýtt. Ég hef líka þegar gert grein fyrir þeirri breytingu sem nefndin leggur til í 4. efnismgr. 19. gr., þ.e. að vextir samkvæmt ákvæðinu falli niður ef bætur eru vangreiddar vegna skorts á upplýsingum og upplýsingaskortinn má rekja til bótaþega eða maka hans, og ætla ég ekki að orðlengja frekar um þá breytingu. En eins og ég hef þegar sagt er forsenda þess að unnt sé að greiða bætur samkvæmt lögunum sú að tekjuupplýsingar liggi fyrir. Lögð er til breyting á útreikningi vistunargjalds, sbr. 28. og 30. gr. frv. Með þessari breytingu er lagt til að í stað þess að miða kostnaðarþátttöku vistmanns í dvalarkostnaði hvers mánaðar við tekjur að teknu tilliti til afdreginnar staðgreiðslu skuli miðað við 1 / 12 af áætluðum tekjum að teknu tilliti til innheimtuhlutfalls staðgreiðslu og persónuafsláttar viðkomandi staðgreiðsluárs. Með breytingunni er stefnt að því að ná fram því markmiði að Tryggingastofnun ríkisins verði fært að ákvarða bráðabirgðakostnaðarþátttöku vistmanna í greiðslu dvalarkostnaðar þannig að dregið sé úr of- eða vangreiðslu við uppgjör á kostnaðarþátttöku. Þá leggur nefndin til breytingu á 15. gr. frv. og 36. gr. almannatryggingalaga sem felur í sér heimild ráðherra til að ákveða í reglugerð að veita skuli hjálp við nauðsynlegar rannsóknir og aðgerðir, samkvæmt b-lið greinarinnar, hjá öðrum sérfræðingum á heilbrigðissviði en sérfræðilæknum. Um þessa breytingu vil ég vísa til álits nefndarinnar í 169. máli, Heilbrigðisþjónusta og almannatryggingar, sem varð að lögum nr. 154/2001 en þar sagði, með leyfi forseta: ,,Í b-lið 4. gr. frumvarpsins er talað um sérfræðinga sem samningar skv. 39. gr. taka til. Þetta ákvæði laganna hefur hingað til verið skýrt þannig að það eigi einungis við sérfræðilækna. Nefndin telur að svo þröng lögskýring eigi ekki rétt á sér og leyfir nefndin sér að skýra ákvæðið þannig að samninganefnd skv. 39. gr. almannatryggingalaga sé á þessum grundvelli heimilt að semja við fleiri stéttir heilbrigðisstarfsmanna um greiðsluþátttöku almannatrygginga eftir því sem henta þykir til að framfylgja stefnu í heilbrigðismálum hverju sinni. Heimild ráðherra í 2. efnismgr. h-liðar 4. gr. frumvarpsins er einnig til þess fallin að gera ráðherra kleift að kaupa þá þjónustu sem ríkið vill veita og þörf er á á hverjum tíma.`` Þrátt fyrir framangreinda lögskýringu nefndarinnar hefur orðið bið á því að samið hafi verið við fleiri heilbrigðisstéttir. Af þessum sökum og til að taka af allan vafa sem kann að vera um heimild samninganefndar leggur nefndin til, svo sem ég hef þegar sagt, að ráðherra verði heimilt í reglugerð að kveða á um að veita skuli hjálp við nauðsynlegar rannsóknir og aðgerðir skv. b-lið hjá öðrum sérfræðingum á heilbrigðissviði en sérfræðilæknum. Á grundvelli slíkrar reglusetningar hefur samninganefndin skýra heimild til að ganga til samninga við fleiri sérfræðinga á heilbrigðissviði. Þá leggur nefndin til breytingu á 24. gr. frv. og 5. gr. laga um félagslega aðstoð en sú grein fjallar um heimild við sérstakar aðstæður til að greiða bætur til maka elli- eða örorkulífeyrisþega. Breytingin sem nefndin leggur til felur í sér heimild, ef sérstakar aðstæður eru fyrir hendi, til að greiða öðrum sem halda heimili með elli- eða örorkulífeyrisþega umönnunarbætur eftir nánari reglum sem ráðherra setur um framkvæmdina. Það má leiða að því líkur að þessi breyting geti dregið úr eftirspurn eftir plássum á dvalar- og hjúkrunarheimilum og jafnvel á sjúkrahúsum enda heyrast stundum dæmi um einstaklinga sem nýti þau pláss vegna skorts á viðeigandi vistunarrýmum eða umönnun heima fyrir. Leiði þessi breyting til þess að einhverjir sjái sér fært að annast um lífeyrisþega sem þeir halda heimili með í stað þess að þeir séu inniliggjandi getur verið um verulegan sparnað að ræða. Þá eru lagðar fram brtt. á gildistökutíma tiltekinna ákvæða frv. en hjá fulltrúum Tryggingastofnunar sem komu á fund nefndarinnar kom fram að stofnunin teldi sig þurfa lengri tíma til undirbúnings fyrir gildistökutímann en gert var ráð fyrir í frv. Undir álit þetta rita auk frsm. hv. þm. Ásta Möller, Katrín Fjeldsted, Einar Oddur Kristjánsson og Magnús Stefánsson. Og með fyrirvara hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir, Margrét Frímannsdóttir og Þuríður Backman.

Herra forseti. Við fjöllum um frv. til laga um breyting á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð, lögum um málefni aldraðra, lögum um heilbrigðisþjónustu og sóttvarnalögum. Þetta er nokkuð langur bandormur sem hv. þm., formaður heilbr.- og trn., hefur gert grein fyrir og kemur til vegna ábendinga umboðsmanns Alþingis, skýrslu Ríkisendurskoðunar og dóma sem fallið hafa. Hér er því verið að lagfæra ýmsa þætti í framkvæmd tryggingalaganna sem sannarlega eru til bóta. Ég vil láta það koma skýrt fram í upphafi máls míns að sá fyrirvari sem ég geri varðandi þessar breytingar lúta nær eingöngu að því að það er ekki verið að hreyfa við þeim þáttum sem lúta að fjárhæðum, upphæðum til bótaþega, lífeyrisþega, og ekki er verið að hreyfa við tekjutengingu við maka eða hækka þak á frítekjumarki til lífeyrisþega. Þessir þættir snúa að sjálfum upphæðunum og makatengingunni sem við förum ekki í og tökum ekki á í þessu frv. sem vonandi bíður þá nýrrar endurskoðunar þar sem farið verður sérstaklega í þessa þætti. Í raun bíður enn þá þessi heildarendurskoðun á tryggingalöggjöfinni sem ein heild eftir þeirri vinnu sem ég veit að heilbr.- og trn. er tilbúin að fara í þegar undirbúningur verður hafinn að því. Þessar lagfæringar sem hér hafa verið gerðar eru að mínu mati til bóta. Sú vinna sem heilbr.- og trn. fór í, eftir að hafa fengið umsagnir frá þó nokkrum aðilum og farið yfir málið með fulltrúum frá Tryggingastofnun ríkisins og heilbrrn., skilaði sér í góðu frv. Það ber að taka fram að frv. var samið í mjög góðri samvinnu Tryggingastofnunar og heilbrrn. sem ég held að sé nokkurt nýmæli. Það mætti hugsa sér áframhald á þeirri vinnu varðandi heildarendurskoðun á öllum almannatryggingalagapakkanum. Til þeirra ábendinga sem komu fram um þann þátt að fá upplýsingar úr skattskýrslum sem lúta að persónuvernd, þá sérstaklega frá Öryrkjabandalaginu og Persónuvernd, hefur að mínu mati verið tekið fullt tillit í starfi nefndarinnar. Í því frv. sem nú liggur fyrir er gert ráð fyrir að alltaf verði leitað samþykkis þeirra sem sækja um greiðslur frá Tryggingastofnun til að fá upplýsingar um þá og eins varðandi maka, að þessar upplýsingar verði aldrei sóttar nema með skriflegu samþykki. Persónuverndarþátturinn verður að vera mjög ákveðinn og sterkur í frv. sem þessu. En þetta er nokkuð snúið, herra forseti, því að á sama tíma og við viljum hafa sterka persónuvernd og að greiðslur til lífeyrisþega séu réttar og ekki miklar sveiflur í greiðslum, ekki sé ofgreitt eða vangreitt og tryggt sé að mánaðarlegar greiðslur séu nokkuð réttar þannig að ekki komi einhverjir bakreikningar sem geta verið lífeyrisþegum mjög erfiðir, þá verðum við að hafa einhvern hemil á því hvernig við nálgumst slíkar upplýsingar. Eftir er að móta þær starfsreglur sem þurfa að vera á milli skattyfirvalda og Tryggingastofnunar, hvernig aðgengi verður að slíkum upplýsingum þannig að tryggt sé að út fari ekki meira til Tryggingastofnunarinnar en nauðsynlegt er, hvaða öryggiskvótar verða settir á og varðandi allan trúnað í meðferð slíkra upplýsinga. Þetta er vinna sem á eftir að vinna en tekur núna tillit til þess að skriflegt leyfi verður að liggja fyrir. Sá hortittur sem stendur eftir í sambandi við 17. gr. er eilíflega sá sami, þ.e. þegar kemur að tekjutengingu við tekjur maka og hvernig skerðing lífeyrisþega verður vegna tekna maka. Það eru þau atriði sem Öryrkjabandalagið m.a. bendir á og hægt er að taka undir en um það er ekki tekist á í þessari lotu. Fyrirvari minn og Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs lýtur að upphæðum og þeim reglum sem áfram verða í gildi hvað varðar tekjutengingu við tekjur maka. Herra forseti. Ég legg til brtt. við 15. gr. og hefur henni verið dreift. Ég hef áður flutt þessa brtt. sem sérstaka óháða tillögu, en tekið er inn í brtt. það sem verið er að hreyfa hvort eð er við í 15. gr. Hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Við 15. gr. Við bætist nýr stafliður, svohljóðandi: 6. málsl.`` --- sem yrði þá 7. málsl. að teknu tilliti til brtt. heilbr.- og trn. við þessa grein --- ,,orðast svo: Séu liðnar 36 klst. eða meira frá innritun sjúklings greiðist flutningskostnaður milli sjúkrahúsa að fullu af því sjúkrahúsi sem sendir sjúkling nema um sé að ræða flutning milli sjúkrahúsa í sama sveitarfélagi og heilsu sjúklings sé þannig varið að hann geti notað venjulegar farþegaflutningsleiðir.`` Ástæðan fyrir því að ég flyt þetta nú sem brtt., en ég hef flutt þessa tillögu áður, er einfaldlega sú að það er sama hvernig á málið er litið, það yrði alltaf sparnaður fyrir heilbrigðiskerfið að taka hana inn. Ef við lítum á heilbrigðiskerfið sem einn pakka, sama úr hvaða vasanum við tökum, því það er jú deilt út í báða vasana af fjárlögum, hvort sem það eru heilbrigðisstofnanirnar eða Tryggingastofnun, þá er það alltaf til sparnaðar að geta metið ástand sjúklings heima fyrir, hvort sem það er á litlu eða stóru sjúkrahúsi, áður en tekin er ákvörðun um að senda hann áfram. Ef við lítum sérstaklega á minni sjúkrahúsin úti á landi, þá er þeim það þröngur stakkur skorinn að það er hreinlega sett á áætlun hversu margar ferðir á ári stofnunin getur staðið undir kostnaðarlega. Tökum dæmi: Lítil stofnun norður í landi setur þetta inn: Við getum staðið undir kostnaði, flugi og sjúkraflutningum, þrisvar á ári. Þegar sá kvóti er búinn, þá eru bara allir sendir. Ég veit mörg dæmi um slíkt og sárt að sjá að síðan eru sjúklingarnir komnir suður og innan sólarhrings eru þeir jafnvel útskrifaðir. Það er miklu ódýrara að hafa þann möguleika að meta heima fyrir og vera þá ekki að senda sjúklinga nema það mat sé þannig að full ástæða sé til og það sé óhætt að meta ástand sjúklingsins á heimasjúkrahúsi, það sé engin áhætta tekin. Auðvitað er sjúklingur sendur strax ef eitthvað kemur uppá. En eins og reglurnar eru í dag, þetta stífar, að ef slys verður eða fólk veikist hastarlega og fyrirsjáanlegt er að ekki er hægt að meðhöndla það heima fyrir, það þurfi sérhæfðari þjónustu, þá er annaðhvort bara tekin sú ákvörðun að leggja sjúklinginn ekki inn, hann fari bara strax vegna þess að viðkomandi stofnun hefur ekki efni á að leggja hann inn og skoða, eða hann er tekinn inn, hlúð að honum og gert ákveðið mat og þá eru hugsanlega einhverjir klukkutímar eða allt að sólarhringur liðinn og sjúklingurinn ekki innritaður en um leið og það er gert fellur ákveðinn kostnaður á stofnunina sem hún getur aldrei fengið greitt af því að svona stendur. Þetta er að hluta til hálfgert laumuspil. Verið er að forðast að innrita sjúkling svo kostnaðurinn falli ekki á stofnunina. Ég er búin að fá marga aðila til að fara yfir þetta með mér og það er mat allra að í heildina verði þetta alltaf sparnaður, sama hvernig á þetta er litið. Ég bið því hv. þingmenn og ráðherra að skoða þetta vel með heildarhagsmuni alls kerfisins í huga. Ég hef undir höndum bréf sem Stefán Þórarinsson, lækningaforstjóri á Heilbrigðisstofnun Austurlands, ritaði. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Sjúkdómar byrja oft með óljósum hætti og í upphafi veikinda verður oft ekki skilið með neinni vissu á milli alvarlegra eða flóknari tilfella og hinna sem reynast minni háttar og eru á færi minni stofnana að hjálpa fólki með. Tryggingastofnun ríkisins borgar flutninginn ef sjúklingurinn kemur að heiman í flugið, annars verður sjúkrahúsið eða hjúkrunarheimilið sem tekur við honum að borga sjálft af sínum rekstrartekjum. Það er þeim mun tilfinnanlegra sem rekstrareiningin er minni og vegalengdin frá stóru sjúkrahúsunum er meiri. Afleiðing þessa er að sjúklingar eru sendir oftar en ella í burtu með sjúkraflugi til Reykjavíkur eða Akureyrar strax í upphafi veikinda, fremur en að reynt sé fyrst að glíma við veikindin í heimabyggð. Núverandi reglur ýta undir þetta eða undanbrögð við skráningu. Þetta fyrirkomulag ýtir þannig undir bráðasjúkraflutninga og sjúkraflug og vinnur gegn því að beðið sé t.d. birtingar, betra veðurs, niðurstöðu rannsóknar, þess hver framvindan verður fyrstu tímana og þannig gegn því að lítil sjúkrahús og hjúkrunarheimili á landsbyggðinni séu nýtt eins og hægt væri.`` Eins og ég sagði, herra forseti, munum við alltaf í landi okkar þurfa að senda sjúklinga í sjúkraflugi. Við erum ekki með sérhæfð sjúkrahús í hverjum fjórðungi og sérhæfðustu sjúkrahúsin eru á höfuðborgarsvæðinu og norður á Akureyri og á meðan við höfum þann háttinn á finnst mér rétt að við horfum á heildarhagsmuni og lítum þá ekki á hvort kostnaðurinn fellur á Tryggingastofnun eða heilbrigðisstofnun, nema til þess að spara fyrir heildina. Ef þetta á að vera með svipuðum hætti áfram, þ.e. ef þessi tillaga verður felld, þá tel ég að auka verði framlög til smærri sjúkrahúsa til að koma til móts við slíkan flutningskostnað sem alltaf fellur á þau. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa mál mitt lengra. Ég hef gert grein fyrir helstu athugasemdum við frv. sem við tökumst vonandi á um seinna, þ.e. um upphæðirnar, upphæðir bóta, en að öðru leyti tek ég undir þær formbreytingar sem verið er að gera.

Herra forseti. Við ræðum frv. til laga um breyting á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð, lögum um málefni aldraðra, lögum um heilbrigðisþjónustu og sóttvarnalögum, frumvarpsform sem oft hefur gengið undir nafninu bandormur í þinginu. Eins og kom fram við 1. umr. málsins má segja að verið sé að gera ýmsar lagabreytingar sem flokka mætti kannski undir nokkurs konar hreingerningar á almannatryggingalögunum, því verið er að gera ýmsar snyrtingar og breytingar sem gera Tryggingastofnun auðveldara að framfylgja þeim lögum sem henni ber að framfylgja. Verð ég að segja að ég lít á þetta sem fyrsta vers í þeirri vinnu sem fram undan er í að laga til í þeim lagabálkum, sérstaklega í almannatryggingalögunum og lögunum um félagslega aðstoð, því þar er margt sem þyrfti að taka til hendinni í, eins og reyndar kom fram í umræðum í nefndinni t.d. hjá gestum frá Tryggingastofnun ríkisins sem bentu okkur á ýmsa þætti sem þyrfti að taka til athugunar í næsta áfanga tiltektar okkar. Eins og fram kom hjá hv. formanni heilbr.- og trn., Jónínu Bjartmarz, er hún mælti fyrir nál. sem við skrifum öll undir í nefndinni, þó þrjár okkar með fyrirvara, þá erum við að mestu sammála því sem verið er að gera. Þó teljum við sem erum með fyrirvarann ekki nógu langt gengið í ýmsum efnum. Við hefðum t.d. viljað sjá ýmsar breytingar, t.d. hækkun bóta til elli- og örorkulífeyrisþega. Eins og menn þekkja hafa bætur almannatrygginga ekki fylgt launaþróun í landinu. Eins og málum er háttað núna hvað varðar skattleysismörk, eru lífeyrisþegar, bæði öryrkjar og aldraðir, að greiða til baka af sínum lágu bótum heilar mánaðargreiðslur í skatt. Heilar mánaðargreiðslur á ári eru greiddar til baka til ríkisins í skatt þrátt fyrir að fram hafi komið á ráðstefnu um kjaramál eldri borgara sem haldin var á Hótel Sögu í síðustu viku að fæstir teldu sig geta á þokkalegan máta framfleytt sér á þeim bótum almannatrygginga sem þeim eru ætlaðir sem hafa engar aðrar greiðslur en bæturnar. Þar hefði maður því viljað sjá breytingar, en ekki var vilji fyrir því. Það verður því að bíða betri tíma að hækkanir bóta komi. Sömuleiðis er ekki um það að ræða í frv. að frítekjumörkin hækki. Frítekjumörk munu líkast til hækka í september og fer það eftir ákveðnum reglum. En vissulega væri það mikil kjarabót fyrir lífeyrisþega ef hugað væri að þessum þáttum og snýr fyrirvari minn við málið m.a. af þessu. Sömuleiðis get ég ekki skrifað undir þetta mál án fyrirvara meðan tekjur maka skerða greiðslur til lífeyrisþega, en svo er enn þá þrátt fyrir dóm Hæstaréttar í öryrkjamálinu. Eitt af því sem kemur fram í frv. er að verið er að auðvelda Tryggingastofnun að reikna út bætur með því að hafa greiðari aðgang að tekjum vegna tekjutenginga almennt og er það sjálfsagt. En aftur á móti er kannski ekki eins sjálfsagt að Tryggingastofnun hafi aðgang að tekjum maka lífeyrisþega. Hefur Öryrkjabandalagið verið óþreytandi að benda á í hvaða stöðu öryrki er, við skulum segja ungur öryrki sem vill festa ráð sitt, gagnvart verðandi maka sínum, þ.e. að þurfa fyrst að lýsa því yfir að hann hafi það lága framfærslu sem öryrki að makinn verði nánast að sjá honum farborða í lífinu, en einnig að segja síðan við hann: ,,Þegar við förum að búa saman eða þegar við giftum okkur verður þú að gjöra svo vel og fara niður í Tryggingastofnun og gefa allar upplýsingar um þínar tekjur.`` Það er víst nóg að þurfa að sitja uppi með að geta ekki séð sér farborða á þessum lágu bótum. Því ætti ekki að þurfa að leggja það líka á makann að þurfa að ganga niður í Tryggingastofnun til að upplýsa um tekjur sínar. Auðvitað er alveg rétt að staða öryrkja hvað þetta varðar er náttúrlega óþolandi. Nefndin hefur gert ýmsar breytingar á frv. frá því það kom inn í nefndina og mikil vinna hefur farið fram í nefndinni við að skoða málið og laga það til. Hún hefur lagað það að persónuverndarlöggjöfinni hvað varðar upplýsingar o.s.frv. Ég ætla nú ekki að fara ítarlegar í það. En annað sem ég á mjög erfitt með að sætta mig við í almannatryggingalöggjöfinni eins og hún er í dag eftir öryrkjadóminn og breytingar sem urðu vegna hans, er hin mikla tekjutenging sem kom inn í lögin með þeirri lagabreytingu, þ.e. 67% tekjutenging vegna tekna. Það er mesta tekjutenging innan almannatrygginganna frá því að sérstaka heimilisuppbótin var, en þar var 100% tekjutenging, þ.e. þar skertist króna á móti krónu. Hér er sem sagt enn þá inni 67% tekjutenging í hluta af bótunum. Það er náttúrlega óþolandi í raun. En ekki voru áform um að breyta þessu við þessa lagasetningu heldur var verið að gera annars konar breytingar á lögunum. Herra forseti. Ég vildi gjarnan nefna þetta vegna þess að þarna tel ég breytinga þörf, að taka þurfi á þessum þáttum og vonast ég til þess að á næsta vetri þegar við höldum áfram að taka til í almannatryggingunum verði tekið á þessum þáttum og að þá verði það langt liðið frá öryrkjadómnum að menn séu tilbúnir að endurskoða aðeins hug sinn til þeirrar túlkunar sem höfð var uppi á þeim dómi í þinginu og leiddi af sér þessa lagasetningu. Ýmsar réttarbætur verð ég þó að segja að koma hér inn. Það eru atriði sem varða vaxtagreiðslur á bótum frá Tryggingastofnun ef dráttur verður á greiðslum, af hvaða orsökum sem það er og farið er rækilega yfir það í nál. hvernig því er háttað, hvenær skuli greiða vexti af þeim bótum sem vangreiddar eru. Sömuleiðis er farið mjög ítarlega yfir það hvernig brugðist skuli við t.d. ef ekki berast nægilegar upplýsingar frá lífeyrisþeganum. Ef það er hans sök er ekki skylda að greiða vexti af bótunum. Í nál. kemur einnig fram að ef upplýsingar um tekjur maka berast ekki skuli greiða þær bætur sem tekjur maka hafa ekki áhrif á. Það er annars vegar grunnlífeyririnn sem er tæpar 20 þús. kr., 19.990 kr., og tekjutryggingin að 27 þús. kr. Það eru því tæpar 47 þús. kr. sem viðkomandi einstaklingur fær hafi ekki borist upplýsingar um tekjur maka. Það er náttúrlega ljóst að enginn lifir á þeim mánaðargreiðslum. Í nál. er farið yfir frv. og nefndar ýmsar breytingar, fleiri en voru upphaflega í frv. Þar nefni ég breytingar sem nefndin ákvað að gera sem varða reglur frá tryggingaráði, þ.e. heimildir tryggingaráðs til að setja reglur um ákveðna stafliði í 33. gr. eru felldar brott. Þess í stað er ráðherra veitt heimild til þess að setja reglugerð um greiðslur samkvæmt ákvæðinu. Það verður eiginlega að segjast að eðlilegt er að reglugerðarvaldið sé hjá ráðherranum og að hann setji þessar reglur. Engu að síður lít ég svo á að ráðherra geti áfram leitað til Tryggingastofnunar og starfsmanna þar um tillögur um hvernig þessar reglur skuli hljóða og semji síðan reglugerð út frá því. Ef til vill er því ekki mikil eðlisbreyting á vinnuferlinu innan Tryggingastofnunar ríkisins þó svo að þessi lagabreyting sé gerð. Það er einungis verið að laga þetta að nútímastjórnsýsluháttum. Vegna þess að maður hefur heyrt ákveðnar efasemdir um þessa lagabreytingu vil ég að hér komi fram að ég tel þarna ekki um verulega eðlisbreytingu á vinnubrögðum innan Tryggingastofnunar að ræða. Einnig er lagt til að ekki verði gerð krafa að sækja um allar bætur til Tryggingastofnunar heldur séu ákveðnar undantekningar þar á. Eitt af því sem ég tel mjög jákvætt er að nú þurfa örorkulífeyrisþegar sem ná 67 ára aldri ekki að sækja sérstaklega um ellilífeyri. Eins og menn vita hætta öryrkjar að vera öryrkjar þegar þeir verða 67 ára. Þá verða þeir ellilífeyrisþegar og þurfa þá að sækja um þær bætur. En það hefur oft verið fjallað um það í umræðu um almannatryggingarnar hvort ekki sé hægt að koma í veg fyrir að menn þurfi alltaf að vera að sækja um allt, því að eðli trygginganna er þannig að menn þurfa að fylgjast mjög vel með rétti sínum, verða sífellt að kanna rétt sinn. Ef breytingar verða á högum einstaklinga þurfa þeir að fara og kynna sér hvort þær breytingar hafa áhrif á réttarstöðu þeirra innan trygginganna og sé svo þá þarf sérstaklega að sækja um þær bætur sem e.t.v. hefur öðlast réttur til við breytta hagi. Eitt af því sem ég hef alltaf talið gagnrýnisvert í almannatryggingunum hvað varðar öryrkjana sem verða ellilífeyrisþegar, er að þeir fá heldur lægri bætur eftir að þeir eru orðnir ellilífeyrisþegar, eftir að þeir eru orðnir 67 ára. Ég hef lagt fram frumvörp til breytinga á því og tel eðlilegt að þessir öryrkjar haldi óbreyttum fjárhæðum, þ.e. að þeir lækki ekki við að verða 67 ára. Þarna er ekki um háar upphæðir að ræða. Ég tel eðlilegt að þeir haldi óbreyttum upphæðum. Ég tel ekki eðlilegt að þeir lækki við það að verða 67 ára. Menn verða ekki hressari við það að verða eldri. Og hafi menn metið það svo að öryrki þurfi þessar fjárhæðir til framfærslu þá er eðlilegt að hann hafi sömu fjárhæðir áfram eftir að hann er orðinn 67 ára. Ég vildi koma þessu atriði hér á framfæri því þetta er náttúrlega atriði sem þarf að skoða sérstaklega. Varðandi tekjutenginguna við tekjur maka sem ég nefndi áðan og ekki er tekið sérstaklega á hér vil ég segja að ég óttast að eftir að þetta frv. verður orðið að lögum muni Öryrkjabandalagið ekki sætta sig við að þurfa að fara með upplýsingar um tekjur maka niður í Tryggingastofnun. Ég heyrði það á máli þeirra er þeir heimsóttu nefndina að þeir voru mjög ósáttir við þetta atriði og sögðu það umbúðalaust. Þeir segja t.d. í umsögn sinni, með leyfi forseta: ,,Það nýmæli 17. greinar frumvarpsins sem fyrirsjáanlega mun þó kalla á meiri, erfiðari og óleysanlegri vandamál en önnur, er ákvæðið um upplýsingaskyldu maka. Með þessu ákvæði verður hverjum þeim sem tekur upp sambúð með öryrkja gert skylt að standa tryggingafélagi hans skil á upplýsingum um fjármál sín, þ.e. umfram það sem fram kemur í þeim gögnum skattyfirvalda sem Tryggingastofnun ríkisins hefur aðgang að. Vart þarf að hafa mörg orð um að með þessu er verið að færa í lög ákvæði sem óraunhæft er að framfylgja og einungis eru til þess fallin að niðurlægja öryrkja umfram það sem gert er með hinni umdeildu tengingu bótaréttar við tekjur maka. Samkvæmt þessari nýskipan yrði öryrkjanum ekki aðeins gert að vera háður öðrum um framfærslu, heldur yrði stjórnarskrárverndaður tryggingaréttur hans nú háður því að hann sæi til þess að annar einstaklingur féllist á að veita upplýsingar um sjálfan sig. Með þessu væri verið að leggja óbærilega og óframkvæmanlega kvöð á öryrkja og gera þeim enn erfiðara um vik að stofna til sambúðar sem sjálfstæðir einstaklingar. Það er von Öryrkjabandalags Íslands að tilhugsunin um þau óleysanlegu og niðurlægjandi vandamál sem augljóslega yrði stofnað til með samþykkt framangreinds ákvæðis verði til að vekja þingmenn til meiri vitundar um þær ógöngur sem almannatryggingar okkar eru í, einkum það ráðslag að láta stjórnarskrárvernduð mannréttindi öryrkja ráðast af breytilegum tekjum maka þeirra.``

Nú verður gert hlé á þessum fundi upp úr klukkan eitt. Forseti spyr hv. þm. hvort hún sé komin að lokum ræðu sinnar eða hvort hún vilji fresta flutningi hennar.

Ég er ekki komin að lokum ræðu minnar þannig að ég vil gjarnan fresta henni og taka þá aftur til máls að loknu matarhléi.

Herra forseti. Ég var þar komin í ræðu minni sem ég var að gera grein fyrir umsögn Öryrkjabandalagsins um þingmál sem hér er til umræðu, um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð, málefni aldraðra, heilbrigðisþjónustu ásamt sóttvarnalögum. Þeir gerðu alvarlega athugasemd við þann þátt málsins að öryrkjum væri skylt að upplýsa um tekjur maka síns. Þeir töldu það vera niðurlægjandi, að þurfa að senda makann til að upplýsa um tekjur sínar. Ég get tekið undir áhyggjur Öryrkjabandalagsins og afstöðu þeirra til þessa þáttar. Það verður að segjast sem er, að meðan tenging er við tekjur maka í almannatryggingalögunum þurfa lífeyrisþegar að búa við þetta, sem auðvitað er óþolandi. Engu að síður vil ég geta þess að nefndin gekk eins langt og hægt var í að minnka áhrif þessara ákvæða. Lagabreytingar þær sem nefndin flytur hér eru allar í þá veru, þ.e. að lífeyrisþegar, öryrkjar, mundu fá greitt áfram, a.m.k. þann hluta bótanna sem ekki er tengdur tekjum maka og þegar upplýsingar bærust um tekjur makans fengist afgangur bótanna greiddur. Herra forseti. Auðvitað þarf að afnema þessa tengingu við tekjur annarra en þess einstaklings sem er tryggður og fær þarna greiðslur úr velferðarkerfinu. En það verður að segjast eins og er, að það var mikið unnið með þetta atriði í þingnefndinni. Við náðum að lina þessi ákvæði nokkuð til hagsbóta fyrir lífeyrisþegann en þetta verður auðvitað aldrei að fullu lagað fyrr en þessi tekjutenging verður afnumin. Ýmis fleiri atriði vildi ég gera að umræðuefni hér, atriði sem varða þetta mál. Auðvitað gæti maður talað hér í allan dag um almannatryggingarnar og það sem þyrfti að gera þar. Þar er mjög mikið verk óunnið. Eins og menn þekkja búum við hér við löggjöf frá 1971 sem áreiðanlega er búið að breyta oftast allra laga á þingi, gera smábreytingar án þess að gera heildarbreytingu á lögunum. Það þyrfti auðvitað að fara að endurskoða lögin í heild sinni en vera ekki alltaf með þessar smáskammtalækningar eins og við búum við í þessum hluta lagasetningar. Ýmsar fleiri breytingar er verið að gera, þ.e. lagfæringar á lagatexta sem fyrir var. Eitt af því er breyting á útreikningi vistunargjalds en það var ósamræmi í því hvernig vistunargjaldið var reiknað út miðað við dvalarheimilisgjaldið. Staða þeirra sjúklinga sem voru komnir inn á hjúkrunarheimili voru betri en þeirra sem voru á dvalarheimilum. Það var full ástæða til að leiðrétta það og er öll sú breyting til bóta. Ég hefði náttúrlega viljað sjá hlut lífeyrisþegans hærri, þ.e. að hann hefði meira til ráðstöfunar af lífeyri sínum en nú er. Hann hefur til eigin ráðstöfunar um 34.000 kr. eftir að búið er að taka af greiðslum hans til að greiða dvalarheimiliskostnaðinn, hvað þá ef menn eru nú ekki með lífeyrissjóðsgreiðslur eða aðrar tekjur og þurfa að búa við vasapeninga sem eru undir 20.000 kr., sem eru auðvitað smánargreiðslur til sjúklings sem þarf að hafa eitthvað milli handanna til að sjá fyrir helstu útgjöldum þó hann sé á stofnun. Það er eitt af því sem þarf auðvitað að gera í næsta skipti sem við tökum almannatryggingalögin til endurskoðunar, taka á vasapeningareglunum og öllu sem að þeim snýr. Tryggingastofnun benti okkur á annað í umfjöllun um þetta mál, þ.e. að eðlilegt hefði verið að setja örorkustyrkinn inn í lögin um félagslega aðstoð. Það er í meira samræmi við eðli þess bótaflokks að hann sé í lögunum um félagslega aðstoð. En það var ekki vilji fyrir því. Ég held að nefndin þyrfti að skoða það atriði. Hér er einnig gerð grein fyrir því hvernig nefndin ákvað að skýra samningamálin. Þessi mál voru til umræðu í vetur þar sem tekið var á þeim þætti að samninganefnd Tryggingastofnunar ríkisins sæi um að semja við fleiri en aðeins sérfræðilækna. Eitthvað hefur sú lögskýring farið fyrir ofan garð og neðan, því var ákveðið að skerpa á því að samninganefndinni bæri að semja við fleiri heilbrigðisstéttir en bara sérfræðilækna. Það ætti nú að vera ljóst eftir þessa umfjöllun og þá breytingu sem hér er gerð á almannatryggingunum. Eitt af því sem Tryggingastofnun ríkisins gerði athugasemdir við í umfjölluninni um þetta frv. var að hún taldi sig ekki færa um að koma þessu í framkvæmd á þeim tíma sem frv. gerir ráð fyrir. Þess vegna var ákveðið að fresta gildistöku laganna. Ástandið í Tryggingastofnun hefur verið til umræðu, m.a. komu tölvumál stofnunarinnar til umræðu hér í fjárlagaumræðunni í vetur. Eins og menn þekkja eru þau mál ekki komin í lag, þannig að það var ákveðið að fresta gildistökuákvæðinu í lögunum. Mig langar nú að gera að umræðuefni það sem ég er einna ánægðust með í brtt. frá nefndinni. Það er mál sem hefur verið mikið baráttumál mitt frá því ég kom fyrst inn á þing, þ.e. að makabætur greiðist fleiri en mökum lífeyrisþega. Þetta er lagabreyting sem ég hef verið iðin við að reyna að ná fram á þinginu en ekki hefur fengist samþykkt, fyrr en nú, að nefndin ákvað að taka þessa lagabreytingu sem sína við afgreiðslu þessa bandorms. Þar er gert ráð fyrir að nýr málsliður bætist inn í almannatryggingalögin, þ.e. lögin um félagslega aðstoð. Við 5. gr. laganna sem varðar makabæturnar kemur viðbót, en eins og menn kunna að þekkja er það svo í lögunum í dag að maki lífeyrisþega getur fengið greiðslur, makabætur svokallaðar, frá Tryggingastofnun, ef hann minnkar við sig vinnu eða hættir vinnu til að annast maka sinn heima, þ.e. ef hann er sjúklingur og þarf umönnun heima. Það hefur þótt ákaflega óréttlátt að aðeins makar fái þessar greiðslur. Við vitum að margir lífeyrisþegar eiga enga maka og oft er það svo að makar lífeyrisþega hafa ekki tök á að sinna þessum störfum. Það eru oft systkini, börn viðkomandi lífeyrisþega eða foreldrar sem sinna þessum umönnunarstörfum á heimili og hafa ekki fengið greitt. Í dag fá sem sagt aðeins makar þetta greitt. En nú hefur heilbr.- og trn. fallist á að gera þá breytingu á almannatryggingalögunum, sem ég tel vera geysilega mikla réttarbót og sömuleiðis til sparnaðar í heilbrigðiskerfinu, að greiða einnig öðrum en maka fyrir þessi umönnunarstörf. Sú grein brtt. er svohljóðandi: ,,Jafnframt er heimilt, ef sérstakar aðstæður eru fyrir hendi, að greiða öðrum sem halda heimili með elli- eða örorku lífeyrisþega umönnunarbætur. Ráðherra setur nánari reglur um framkvæmd þessa ákvæðis. `` Það hefur margoft komið til umræðu hér í umfjöllun um heilbrigðismál, síðast í fjárlagaumræðunni í vetur þegar við vorum að tala um hjúkrunarheimilin, hvernig ástandið er víða í heilbrigðisstofnunum þegar ekki er hægt að útskrifa sjúklinga, aldraða, sérstaklega hérna á höfuðborgarsvæðinu, og senda þá heim vegna þess að það er enginn heima til að annast þá. Þetta ætti að bæta úr því. Þarna geta ættingjar sem halda heimili með viðkomandi lífeyrisþega tekið sér frí frá störfum og fengið greitt fyrir þessi störf. Það mun auðvelda lífeyrisþeganum að vera sem lengst heima hjá sér, útskrifast frá stofnun og vera sem lengst heima. Það mundi sömuleiðis að fresta því að viðkomandi lífeyrisþegi fari inn á stofnun, hann geti verið heima þar sem einhver er til að annast hann. Sömuleiðis ætti það að létta á sjúkrahótelinu en einn þriðji af þeim sem þar dvelja eru einmitt lífeyrisþegar sem ekki hafa getað farið heim vegna þess að þar er enginn til að hugsa um þá. Við þekkjum hvernig þessum málum er háttað. Við vitum hvað það er dýrt heilbrigðiskerfinu að einstaklingar séu á stofnunum, í dýrum rúmum, þar sem þeir teppa eðlilega hreyfingu innan stofnananna og fá ekki þjónustu við hæfi, aðeins vegna þess að það er ekki hægt að útskrifa þá og senda heim. Ég tel að þetta yrði mikil réttarbót og ég minni á að við þingmenn Samfylkingarinnar höfum margoft flutt frv. sem þetta. Ég tel þarna góðum áfanga náð með því að þessi réttarbót hefur fengist samþykkt með þessu frv. um almannatryggingar og félagslega aðstoð. Eitt af því sem ég hefði talið þurfa að skoða við þessa lagasetningu er ákvæði, þ.e. undanþáguákvæði, hvað varðar barnalífeyri. Það verði sett inn heimild inn í almannatryggingalögin um að hægt væri að víkja frá þriggja ára búsetureglunni vegna barnalífeyrisins. Í vetur var í fréttum sagt frá íslenskum börnum sem voru hér ásamt móður sinni en höfðu áður búið í Bandaríkjunum. Foreldrar þeirra, bæði Íslendingar, höfðu skilið. Móðirin flutti heim með börnin og fékk meðlagsgreiðslur með börnunum í gegnum Tryggingastofnun. Síðan féll faðir þeirra frá og þá hættu að berast greiðslur frá Tryggingastofnun vegna þess að það er ekki heimild til að greiða barnalífeyri fyrr en að viðkomandi er búinn að búa a.m.k. þrjú ár á Íslandi. Ég hefði talið að þurft hefði heimildarákvæði til að falla frá þessum búsetuskilyrðum. En það náðist ekki í nefndinni. Ég tel ástæðu til þess að nefndin skoði það næst, í haust eftir því sem ég best veit, að koma inn slíkri breytingu. Ég vil einnig, herra forseti, taka undir þá brtt. sem hv. þm. Þuríður Backman flytur og mælti hér fyrir. Ég hefði talið það allra hag að gera slíka breytingu á lögunum, almannatryggingalögunum. Vera má að þetta hafi ekki verið nægilega rætt í nefndinni við umfjöllun um frv. Kannski hefði þurft að taka þetta sérstaklega fyrir og ræða í nefndinni en engu að síður tel ég hv. þm. hafa farið mjög rækilega yfir það í máli sínu hvernig ástandið er úti á landi varðandi kostnaðinn við sjúkraflutninginn. Hún vitnaði til yfirlæknisins á Austurlandi sem gæfi til kynna að ákvæðið, eins og það er í lögunum, gerði það að verkum að bráðaflutningar væru mun fleiri. Það er ekki reynt að leysa málin heima fyrir en sjúklingarnir sendir beint suður til að kostnaðurinn við flutninginn lendi ekki á sjúkrahúsinu heldur á Tryggingastofnun ríkisins. Auðvitað vitum við að verulegur kostnaður hlýst af og fellur á ríkið og því væri eðlilegt að þetta 36 klukkustunda ákvæði væri sett inn í lögin. Ég velti því fyrir mér, herra forseti, hvort menn ættu nú ekki að skoða þetta. Meiri hlutinn hér á þingi ætti að íhuga að samþykkja þessa brtt. hv. þm. Þuríðar Backman. Ég get ekki séð annað en að hún sé verulega til bóta. Ég held, herra forseti, að ég sé nokkurn veginn búin að fara yfir þessi mál þó að ég hefði náttúrlega getað haft hér nokkuð langt mál um ýmsa aðra þætti sem við erum að breyta. Flest af þessu er þó til bóta eins og hefur komið fram. Fyrirvari okkar, þingmanna Samfylkingarinnar, við þetta frv. eru þeir þættir sem ég nefndi í upphafi og snúa að tekjutengingu við tekjur maka og því sem hún leiðir af sér í þessari lagasetningu, þ.e. ákvæðinu um að makinn verði að upplýsa um tekjur sínar. Það gerir lífeyrisþegum mörgum hverjum erfitt fyrir, og jafnvel öryrkjum erfitt að festa ráð sitt. Það er líka það að ekki var vilji fyrir því að hækka bætur að neinu leyti eða minnka tekjutenginguna sem er upp í 67%, sem er gífurlega mikil tekjutenging. Hún er mjög grimm. Ég trúi ekki öðru en að það verði lagað, a.m.k. fyrir næstu kosningar, ef ég þekki félaga mína rétt hér á þingi. Síðan eru það frítekjumörkin. Ekki hefur verið neinn vilji fyrir að lyfta þeim og ég minni á að eins og ástandið er í dag eru þeir lífeyrisþegar sem eru á lágum greiðslum að greiða heila mánaðargreiðslu á ári til baka til ríkisins í skatta, og það eru þá þeir sem eru eingöngu með greiðslur almannatrygginga sér til framfærslu. Herra forseti. Ég held að ég lengi þetta ekki öllu frekar en vil þó í lokin nefna eitt atriði sem ég tel einnig að við þyrftum að skoða við næstu yfirferð á almannatryggingalögunum og þegar sjúkratryggingakaflinn verður tekinn fyrir sem ég býst við að verði með haustinu. Það eru réttindi fatlaðra og aldraðra hvað varðar slysatryggingar þar sem þeir hafa mun minni rétt en t.d. íþróttamenn til slysabóta. Sömuleiðis þarf að huga að því að viðurkenna að til séu atvinnusjúkdómar á Íslandi. Þeir eru viðurkenndir alls staðar annars staðar á Norðurlöndum. Hvergi í tryggingalöggjöfinni kemur fram að atvinnusjúkdómar séu viðurkenndir og ég tel að það sé líka atriði sem við þurfum að huga að ásamt undanþáguheimildinni vegna tímatakmarkana við barnalífeyri. Herra forseti. Ég læt þetta duga að sinni um málið en er fylgjandi öllum þeim breytingum sem lagðar eru til á þingskjali með brtt. og stend auðvitað að þessu nál. með fyrirvara eins og kom fram í máli mínu áðan.

Herra forseti. Hér hefur nokkuð vel verið gerð grein fyrir frv. til laga um breyting á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð, lögum um málefni aldraðra, lögum um heilbrigðisþjónustu og sóttvarnalögum, þessum langa bandormi sem við erum hér með. Hv. formaður heilbr.- og trn., Jónína Bjartmarz, fór yfir þá þætti sem frv. felur í sér, þ.e. breytingarnar sem eru að mörgu leyti mjög jákvæðar og eru ekki eingöngu tæknilegs eðlis eða formbreytingar heldur eru þarna sannarlega réttarbætur fyrir marga. Ég vil taka það fram hér og nú að ég met þessar breytingar þótt ég hafi ekki látið það koma fram í máli mínu áðan þar sem ég tíndi eingöngu til hvers vegna ég hefði skrifað undir með fyrirvara. Eins og ég sagði var það vegna upphæða bóta, óbreytts frítekjumarks og tengingar við tekjur maka sem ég hafði fyrirvara en ég fór ekki áðan yfir hina jákvæðu þætti. Ástæðan fyrir því að ég kem hingað aftur, herra forseti, er sú að ég gleymdi örfáum atriðum sem mér finnst rétt að draga hér fram, einkum það að með þessum lögum á að stórbæta upplýsinga- og þjónustuskyldu Tryggingastofnunar ríkisins. Í þessum breytingum, þó að formbreytingar séu, er breyttur hugsunarháttur. Með þessu á að þróa Tryggingastofnun í það að vera þjónustustofnun. Til þess að hún geti orðið það og uppfyllt þessi skilyrði er m.a. ein breytingin frestun á gildistöku laganna því það er alveg ljóst að Tryggingastofnun ríkisins ræður ekki tæknilega við að uppfylla nýja löggjöf. Það vantar mikið upp á að tæknibúnaðurinn sé í lagi og við þurfum þá að huga að því í næstu fjárlagagerð að hlúð verði að Tryggingastofnun ríkisins og að hægt verði að fara í þessa uppbyggingu á nýju tölvukerfi. Ef við viljum að Tryggingastofnun verði slík þjónustustofnun, verði með frumkvæði í að veita upplýsingar, verði með frumkvæði í að þjónusta þá sem leita til hennar og veita upplýsingar um þann rétt sem viðkomandi á en ekki bara láta hvern og einn leita að rétti sínum þarf líka að huga að fjölgun starfsmanna, það segir sig sjálft. Því dreg ég þetta hér fram að við munum þá eftir þessu við næstu fjárlagagerð. Annað sem ég gleymdi, herra forseti, var að nefna stöðu tryggingaráðs en í nál. hv. heilbr.- og trn. kemur fram að lagt er til að farið verði yfir starfssvið tryggingaráðs og það endurskoðað. Mér finnst það í sjálfu sér mjög eðlilegt því lagaumhverfið í kringum Tryggingastofnun hefur verið að breytast og það verður að taka tillit til þess. Þessi stofnun veltir miklum fjármunum --- hún á að standa vörð um réttindi svo margra lífeyrisþega í landinu að mér finnst ekki koma til greina að hafa ekki einhvern hóp manna forstjóra til stuðnings, sama hvort það heitir tryggingaráð eða fagráð eða eitthvað annað. Mér finnst að við endurskoðunina eigi að horfa til breytts umhverfis en að það verði skilyrðislaust stjórn, ráð eða nefnd forstjóra til stuðnings.

Herra forseti. Ég ætla að nota þetta form sem andsvarið er til að þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir að minnast á það hvernig þjónustuhlutverk Tryggingastofnunar er ítrekað í þessum lögum. Verið er að snúa hlutverki hennar við þannig að henni beri að þjóna og upplýsa, og útskýra réttindi bóta --- verið er að gera rétt lífeyrisþegans mun ríkari, og skyldur Tryggingastofnunar sömuleiðis. Þarna er verið að innleiða nýja hugsun í almannatryggingarnar sem ég fagna mjög. Varðandi tryggingaráð tek ég undir með hv. þingmanni. Ég tel nauðsynlegt að Tryggingastofnun, með alla þá fjármuni og alla þá umsýslu sem þar er innan dyra, hafi yfir sér stjórn. Í dag lít ég á svo á að tryggingaráð sé í raun stjórn stofnunarinnar sem eigi að vera forstjóra til liðsinnis. Þetta eru allt þættir sem þurfa auðvitað að koma fram í þessari umræðu. Ég ætlast ekki til þess að hv. þm. svari þessu andsvari mínu en vildi a.m.k. koma þessum skoðunum mínum á framfæri í þessu andsvari.

Herra forseti. Ég mæli fyrir hönd allshn. fyrir nál. um frv. til laga um breyting á almennum hegningarlögum og lögreglulögum. Í meginatriðum eru lagðar til fjórar breytingar í þessu frv. dómsmrh. Í fyrsta lagi er lagt til að við almenn hegningarlög bætist ákvæði sem veitir aukna refsivernd gegn ógnun eða valdbeitingu gagnvart erlendum sendierindrekum hér á landi, svo og gegn eignaspjöllum sem unnin eru á sendiráðssvæði eða hótunum um að fremja slík spjöll. Í öðru lagi er lagt til að bætt verði ákvæðum í lögreglulög sem annars vegar auka heimildir lögreglu til að halda uppi allsherjarreglu á opinberum fundum með því að lögregla geti bannað mönnum að hylja andlit sitt í því skyni að hindra að kennsl verði borin á þá þegar uggvænt þykir að óspektir verði á fundinum. Hins vegar er um að ræða ákvæði sem kveður á um að starfslokaaldur lögreglumanna verði lækkaður í 65 ár. Loks eru lagðar til breytingar á lögreglulögunum varðandi val nema í Lögregluskóla ríkisins. Nefndin ræddi eitt og annað í sambandi við þessar breytingar, m.a. möguleika á fjarnámi við Lögregluskóla ríkisins fyrir einstaklinga víðs vegar á landinu en sú umræða leiddi í ljós að slík aðferð hentar lögreglunámi vel að undanskildu grunnnámi vegna sérstöðu þess. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Nefndin skoðaði sérstaklega heimild lögreglu til að banna manni að hylja andlit sitt með málningu. Telur nefndin nauðsynlegt að slík heimild sé fyrir hendi. Hins vegar lítur hún svo á að önnur förðun eða notkun aukahluta geti einnig leitt til breytinga á andlitsdráttum og andlitsfalli þannig að ógerlegt sé að bera kennsl á menn og leggur því til breytingu þar að lútandi. Nefndin telur jafnframt rétt að heimildir lögreglu skv. 3. mgr. 15. gr. lögreglulaga til að grípa til nauðsynlegra ráðstafana vegna óhlýðni á fyrirmælum hennar skuli einnig ná til nýja ákvæðisins í 2. gr. frv. Þá leggur nefndin til að lögreglumönnum verði veittur lengri frestur en frv. gerir ráð fyrir til að ákveða hvort þeir nýti sér nýjar reglur frv. eða eldri reglur um starfslok. Undir þetta álit skrifa hv. þm. sem sitja í allshn. en Guðrún Ögmundsdóttir og Dóra Líndal Hjartardóttir rituðu undir það með fyrirvara.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá hv. allshn. í máli frá hæstv. forsrh. fyrir frv. til laga um breytingu á stjórnsýslulögum, nr. 37/1993. Allshn. hefur fjallað um málið og fékk á fund sinn Kristján Andra Stefánsson og Ólaf Davíðsson frá forsrn. auk Páls Hreinssonar lagaprófessors við lagadeild Háskóla Íslands. Eins og við vitum, herra forseti, er ríkisvaldinu skipt í þrennt, löggjafarvald, dómsvald og framkvæmdarvald. Til hverrar þessara þriggja greina eru gerðar ólíkar hæfiskröfur. Til að mynda eru gerðar ströngustu hæfiskröfur til dómstólanna en þetta endurspeglar um leið ólík hlutverk þessara þriggja greina ríkisvaldsins. Með frv. sem við ræðum nú er lagt til að skýrt verði kveðið á um í lögum að næstu yfirmenn undirmanns verði ekki vanhæfir til meðferðar máls af þeirri ástæðu einni að undirmaðurinn verður það sjálfur. Nefndin áréttar að hæfisreglur stjórnsýslulaga eru sjálfstæðar reglur sem samdar eru sérstaklega með tilliti til hugsanlegra atvika sem valdið geta vanhæfi manna til meðferðar máls. Þær lúta því ekki, herra forseti, að þeirri ábyrgð sem ráðherra ber á stjórnarframkvæmdum samkvæmt lögum, þ.e. að ráðherra ber að sjálfsögðu eftir sem áður stjórnsýslulega ábyrgð gagnvart Alþingi. Nefndin mælir með að frv. verði samþykkt óbreytt og voru allir nefndarmenn allshn. sem mættir voru við afgreiðslu þessa máls samþykkir því.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá hv. allshn. um frv. til laga um breyting á lögum um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Dís Sigurgeirsdóttur frá dómsmálaráðuneyti og hinn mæta mann, Pál Hreinsson, prófessor við lagadeild Háskóla Íslands. Með frumvarpinu er lagt til að lögfest verði ákvæði sem kveða skýrt á um í hvaða tilvikum megi safna efni með viðkvæmum persónuupplýsingum sem til verður við rafræna vöktun og meðferð slíks efnis. Þá eru lagðar til breytingar á ákvæðum laganna um fræðslu- og tilkynningarskyldu ábyrgðaraðila gagnvart hinum skráða. Herra forseti. Ég vil árétta hér að við erum eingöngu að tala um einkaaðila en ekki lögregluna. Einkaaðilarnir þurfa að sjálfsögðu að rökstyðja það, og við fórum mjög vel yfir þetta í nefndinni, af hverju þeir þurfi að koma upp eftirlitsmyndavélum í öryggis- og eignavörsluskyni. Rétt er aftur að undirstrika það að það er eingöngu þess vegna sem þeir geta sett upp slíkar myndavélar, þ.e. í öryggis- og eignavörsluskyni. Persónuvernd þarf að meta það í hverju tilviki hvort eigi að heimila slíkt. Til að mynda virðist ekki þörf á myndavélum við fyrstu sýn í lokuðu rými. Nefndin ræddi nokkuð 3. gr. frv. og þá sérstaklega 4. tölulið 4. mgr. Meginreglan samkvæmt ákvæðinu sem er í greininni er sú að láta skal hinn skráða vita um leið og upplýsinga er aflað og það er afar sjaldan sem almannahagsmunir geta skákað þessari meginreglu. Sú undanþága sem er í 3. gr. frv. er nánast samhljóða þeirri undanþágu sem kemur fram í dönsku persónuupplýsingalögunum og er ákvæðinu eingöngu hægt að beita að undangengnu mati á hverju tilviki fyrir sig. Er það þá að sjálfsögðu Persónuvernd sem metur það. Einkahagsmunir sem heimilt er að verja samkvæmt ákvæðinu eru t.d. viðskiptahagsmunir sem sangjarnt er að leynd ríki um, þagnarskylda um einkahagsmuni þriðja manns og vernd mannréttinda þriðja manns. Helstu undanþágurnar er að finna í samkeppnislögum, lögum um fjármálaeftirlit og barnaverndarlögum, en 14. gr. barnaverndarlaga gengur framar öllu, þar með talinni þeirri meginreglu að láta skuli hinn skráða vita um leið og upplýsinga er aflað. Þegar nánar var farið yfir þetta vil ég leyfa mér að halda því fram að allir nefndarmenn hafi verið mjög sáttir við þessa breytingu, sér í lagi þegar hugsað er til hagsmuna barns þegar verið er að rannsaka og taka skýrslur í erfiðum málum sem koma oft til kasta barnaverndarnefndar. Nefndin var einhuga í þessu máli og mælir með að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu sem greint er frá í sérstöku þingskjali. En við í nefndinni töldum rétt að breyta 5. gr. frv. þar sem segir: ,,Persónuvernd getur sett reglur ...`` Við vildum hafa þetta afdráttarlaust: ,,Persónuvernd setur reglur ...`` Persónuvernd verður þá gert skylt að setja reglur um rafræna vöktun.

Virðulegur forseti. Hér er 2. umr. um frv. til laga um breyting á lögum um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga, nr. 77 frá 23. maí 2000. Við í nefndinni vorum sammála um þær breytingar sem hér eru lagðar til enda voru þær unnar fyrst og fremst af Persónuverndinni og sérfræðingum hennar. Páll Hreinsson, prófessor við lagadeild Háskóla Íslands, kom til nefndarinnar og fór yfir málin mjög gaumgæfilega. Lögin um persónuvernd eru auðvitað eitt af þeim málum sem eru í stöðugri þróun. Þar er fólk ávallt á vaktinni með öll þau nýmæli og annað sem er í gangi varðandi persónuvernd, bæði varðandi skráningu og í þetta sinn er verið að ræða um rafræna vöktun. Talsverð umræða varð um mikla fjölgun myndavéla í verslunum og öðrum stöðum. Það er spurning hvar þessi mörk eiga að liggja, hvenær í rauninni sé verið að skoða einkahagi fólks. Auðvitað varð heilmikil umræða í því sambandi um t.d. myndavélar uppi á gamla Búnaðarbankanum eða Héraðsdómi Reykjavíkur. Þær umræður voru náttúrlega gamalkunnugar frá Reykjavíkurborg á þeim tíma þegar slíkt var leyft. Afar mikilvægt er að setja skýrar reglur um þessa vöktun í hvaða formi sem hún er þannig að ekki verði gengið of langt og líka um meðferð þessa efnis, hversu lengi eigi að geyma það, af hverju eigi að geyma það, hverjir geti notað það o.s.frv. Það er fyrst og fremst ef um lögbrot er að ræða að slíkt efni getur eitthvað nýst. Þarna er líka verið að samræma okkur við Norðurlönd hvað slíkar vaktanir varðar og vinnslu efnis úr þeim. Aðalatriðið er að öryggi borgaranna sé sem mest og að ekki sé verið að geyma upplýsingar sem gætu í rauninni verið allt að því persónunjósnir. Það urðu mjög frjóar og fínar umræður í nefndinni og við vorum náttúrlega mjög heppin að fá Pál Hreinsson, prófessor í lagadeildinni, til þess að fara yfir þetta mál með nefndinni enda átti nefndin afar farsælar umræður og samstarf við hann þegar lögin um Persónuvernd urðu að raunveruleika og þegar þau lög voru samin. Ekki var ágreiningur um þetta mál. Við teljum þetta vera skref fram á við og allir eru sammála um það. Þannig mun það líka verða áfram, að þetta eru lög sem munu verða ávallt í ákveðinni gerjun. Eins verðum við að passa okkur á því að einstakar stofnanir séu ekki að biðja um of miklar heimildir og sértækar heimildir til þess að samkeyra upplýsingar sem gætu talist viðkvæmar. Þetta er því eitt þeirra mála sem er afar mikilvægt að Alþingi Íslendinga sé vakandi yfir.

Herra forseti. Tekið skal fram að sú sem hér stendur tók ekki þátt í vinnu Alþingis við gerð laganna um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Það skal bara viðurkennt og játað eins og er að ég tel þetta vera einhverja alflóknustu löggjöf sem þingmenn hafa staðið frammi fyrir á seinni árum að setja sig inn í. Ég held líka að ekki séu öll kurl komin til grafar í þeim efnum. Komið hefur fram við vinnslu þessa máls í allshn. að mjög erfitt er að setja reglur sem sjá fyrir öll þau atvik sem gætu komið upp og gætu þar af leiðandi í náinni framtíð heyrt undir lög af þessu tagi. Til mikils er því ætlast af þingmönnum og þeim sem starfa við lagasetningu að vera það framsýnir eða sjá það langt fram í tímann að hægt sé að segja fyrir um hvernig veröldin þróast, því lögin sem við erum að fjalla um hér eru í raun og veru af því tagi. Þetta eru lög sem eru sett vegna þess að veruleiki okkar í hinum vestræna heimi hefur breyst svo gífurlega á seinni árum. Hann breytist svo hratt að löggjafinn á fullt í fangi með að setja einhverjar reglur sem girða fyrir einhverjar ímyndaðar tilteknar aðstæður sem gætu komið upp í náinni framtíð. Þær breytingar sem hér er verið að gera á lögunum um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga, eins og kom fram í máli hv. þm. Þorgerðar Gunnarsdóttur, lúta að nokkuð takmörkuðum eða afmörkuðum þáttum þessara mála. Um er að ræða fyrst og fremst rafræna vöktun. Bara það, herra forseti, að við skulum reyna að gera okkur töm á tungu orð eins og rafræna vöktun, er eitt út af fyrir sig alveg nægilegur þröskuldur að stíga yfir. Við erum sem sagt að fjalla um öryggismyndavélar sem í auknum mæli hafa verið settar upp á almannafæri, jafnvel inni í fyrirtækjum, verslunum, kannski skemmtistöðum eða á fjölförnum stöðum öðrum sem til mætti taka. Auðvitað verður reyna að lýsa inn í alla afkima þessa heims sem þarna er verið að reyna að ná yfir og auðvitað er ekki alltaf hægt að segja að maður geti haft réttu tækin til þess, rétta vasaljósið, réttu græjurnar til þess að sjá inn í alla kimana. En hér er sannarlega verið að reyna og viðleitnin er af hinu góða. Hún er mjög þörf og nauðsynlegt er að hún sé eins og hér er verið að reyna. Þó ber að gagnrýna eitt í þessu máli, herra forseti, og það er tíminn sem ætlaður er til afgreiðslunnar. Auðvitað hefði verið full þörf á því að fjalla um þetta mál í lengri tíma en við höfðum í hv. allshn. Nú skal það tekið fram, herra forseti, að ég sat fund nefndarinnar þegar þetta mál var tekið fyrir sem varamaður fyrir hv. þm. Ögmund Jónasson. Ég hafði ekki haft tíma til að kafa ofan í málið fyrir fram og það var ekki fyrr en eftir að þessum fundi lauk sem ég fór að lesa almennilega allar athugasemdir með frv., athugasemdirnar sem fylgja í greinargerð með því. En ég verð að segja að þegar ég fór að lesa greinargerðina og athugasemdirnar kviknuðu frekari spurningar sem ég hefði auðvitað viljað geta haft tækifæri til eða svigrúm til að spyrja nánar út í. En eins og ég segi, þegar hratt er unnið þá er ekki á allt kosið. Ég vil samt orða þessar vangaveltur mínar sem kviknuðu við nánari lestur, í þeirri von að ég geti fengið hér einhver svör frá mér reyndara fólki sem þekkir betur til þessarar löggjafar þannig að mér verði eilítið rórra varðandi þetta mál. Athugasemdir mínar lúta að 3. gr. sem varðar breytingar á 21. gr. laganna og fjalla um skyldu til að láta hinn skráða vita um vinnslu persónuupplýsinga þegar þeirra er aflað hjá öðrum en honum sjálfum, þ.e. skylduna til að upplýsa þriðja aðila um að verið sé að skrá persónuupplýsingar um hann. Þetta er auðvitað alveg skýrt í greininni. En síðan eru það undanþáguákvæðin sem valda mér hugarangri. Það er alveg eðlilegt þegar einhver ábyrgðaraðili er að afla persónuupplýsinga frá öðrum en hinum skráða að þá skuli hann láta þennan þriðja aðila vita eða greina honum frá þeim atriðum sem fara inn í skráninguna. En síðan koma undanþáguákvæðin um hvenær ákvæði 1. mgr. gilda ekki. Þessi undanþáguákvæði eru talin upp í þremur liðum í lagafrv. og hljóða þau svo, með leyfi forseta: ,,Ákvæði 1. mgr. gilda ekki ef: 1. óframkvæmanlegt er að láta hinn skráða vita eða það leggur þyngri byrðar á ábyrgðaraðila en með sanngirni má krefjast, 2. ætla má að hinum skráða sé þegar kunnugt um vinnsluna, 3. lagaheimild stendur til skráningar eða miðlunar upplýsinganna eða 4. hagsmunir hins skráða af því að fá vitneskju um upplýsingarnar þykja eiga að víkja fyrir veigamiklum almannahagsmunum eða einkahagsmunum, þ.m.t. hagsmunum hans sjálfs.`` Herra forseti. Eins og hv. frsm. nefndarinnar gat um þá er undanþáguheimildin sem getið er um í 4. tölulið nokkuð skýr. Þar er verið að fjalla um mál sem geta komið upp í vinnslu barnaverndarnefnda t.d. þar sem það er algjörlega skýrt að þessi undanþága tálmar ekki 14. gr. barnaverndarlaganna og það er afar mikilvægt að sá skilningur sé til staðar. En svo þegar maður fer að lesa athugasemdirnar með þessum töluliðum þá segir þar, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt 1. mgr. 21. gr. er meginreglan sú að ábyrgðaraðila ber að gera hinum skráða viðvart þegar hann aflar upplýsinga um hann hjá þriðja manni. Í 2. mgr. ákvæðisins [þ.e. undanþáguákvæðanna] er þó veitt svigrúm til að víkja frá meginreglunni, en það er heimilt ef ætla má að hinum skráða sé þegar kunnugt um vinnsluna eða ef lagaheimild stendur til vinnslunnar, eða ef viðvörun er að mati Persónuverndar óframkvæmanleg eða leggur þyngri byrðar á ábyrgðaraðila en með sanngirni má krefjast.`` Herra forseti. Það ber að vekja athygli á því að hér er um afar matskennda hluti að ræða. Það er sem sagt komið undir mati Persónuverndar hvernig með þessi undanþáguákvæði skuli farið og það kemur fram í greinargerð með frv. að samkvæmt gildandi lögum hafi það komið í hlut Persónuverndar að taka ákvörðun um hvort þær aðstæður eru fyrir hendi sem réttlæti að vikið sé frá meginreglunni. Reynslan hefur leitt í ljós að þetta fyrirkomulag hefur aukið mjög á skriffinnsku og það hefur jafnframt gert stjórnsýslu tengda ákvæðinu afar þunga í vöfum. Þess vegna er lögð til í þessu frv. breyting á undanþágunum, þ.e. að ekki þurfi að sækja sérstaklega um leyfi Persónuverndar til þess að beita undanþágunni frekar en öðrum undanþáguheimildum í ákvæðinu. Herra forseti. Hér fer maður aðeins að velta vöngum. Jú, maður hefur alveg samúð með því fólki sem þarf að vinna störf sem útheimta mikla skriffinnsku. Auðvitað er enginn fylgjandi því að við drekkjum okkur í skriffinnsku og einhverju skjalavafstri. En hversu alvarleg eru þau mál sem hér um ræðir sem gætu varðað þessar undanþágur? Þess má geta, og það kemur fram í athugasemdum með þessari lagagrein í frv., að danska lagaframkvæmdin sé svipuð og hér er verið að leggja til. En það kemur jafnframt fram að norsku persónuverndarlögin krefjist óháðs mats frá óháðum aðila í þessum undantekningartilfellum. Það kemur í ljós að norsku lögin gera mun meiri kröfur heldur en íslensk löggjöf kemur til með að gera með þessari breytingu. Herra forseti. Ég held að maður þurfi aðeins að velta því fyrir sér hvað Norðmenn hafi þar fyrir sér. Er hér kannski um einhver mjög alvarleg tilvik að ræða? Gætu komið upp það alvarleg tilvik að hér þyrfti að kalla til óháða matsaðila, þ.e. að það nægi sem sagt ekki að setja þetta í hendurnar á Persónuverndinni, að þessi breyting á undanþáguákvæðunum sem við erum að leggja til sé kannski allt of rúm og nægi sem sagt heldur ekki? Hún er það greinilega miðað við sjónarmið Norðmanna. Ef við skoðum aðeins nánar greinargerðina með frv. varðandi 21. gr. og undanþáguákvæðin þá kemur þar fram að það þurfi að skýra undanþágur í ákvæðinu til samræmis við 40. tölulið í formálsorðum tilskipunarinnar sem þetta fjallar nú allt saman um, þ.e. tilskipun 95/46/EB, og að sömuleiðis þurfi að skýra undanþágurnar skv. 2. mgr. 11. gr. tilskipunarinnar sem kveður á um að reglur um undanþágur frá skyldu til að láta hinn skráða vita um vinnslu persónuupplýsinga eigi einkum við ef um er að ræða --- og nú bið ég hv. þingmenn að leggja við eyru: ,,... ef um er að ræða vinnslu í tölfræðilegum tilgangi eða vegna sagnfræðilegra eða vísindalegra rannsókna, svo sem um vísindarannsóknir á heilbrigðissviði sem hlotið hafa samþykki siðanefndar eða vísindasiðanefndar samkvæmt lögum um réttindi sjúklinga.`` Herra forseti. Nú skulum við athuga að við erum hér að rýmka undanþáguákvæðin. Við erum að leggja til að þriðji aðili sem á það á hættu að um hann séu skráðar persónuupplýsingar án þess að hann hafi gefið þær sjálfur, eigi einnig á hættu að slíkar upplýsingar fari í gegnum afar matskennt ferli, jafnvel þegar um svo alvarlegan tilgang er að ræða sem vísindalegar rannsóknir á heilbrigðissviði. Herra forseti. Þó að ég hafi ekki setið á Alþingi þegar var verið að ræða um persónuverndina tengda gagnagrunni á heilbrigðissviði, minnist ég þess að þá hafi þessi mál einmitt verið mjög í brennidepli og menn verið hvattir til að stíga afar varlega til jarðar. Ég fæ svona tilfinningu fyrir því að við getum verið komin hér jafnvel út á hálli ís en við gerum okkur grein fyrir og ég fullyrði að hann er í öllu falli hálli en mér fannst við gera okkur grein fyrir á fundi allshn. sem fjallaði um málið. Þessi athugasemd mín var því ekki gerð á þeim fundi vegna þess að ég var ekki búin að lesa frv. nægilega vel vegna þess að ég vissi ekki að það mundi koma til að ég þyrfti að sitja fund allshn. um þetta mál. Herra forseti. Ég vildi að þessar vangaveltur mínar kæmu hér fram og mér þætti gott ef hv. þingmenn sem þekkja betur til þessara mála en ég mundu tjá sig um þetta mál hér við 2. umr.

Herra forseti. Ég skal reyna að svara hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur um þetta atriði. Í rauninni fannst mér hv. þm. kannski svara þessu í upphafi sjálf því að þetta er mjög flókinn lagabálkur sem við mótuðum og samþykktum hér árið 2000 og menn sjá ekki fyrir ýmis atriði. Síðan kemur reynslan, eitt leiðir af öðru og menn fara að sjá hvernig þetta virkar í raun. Þar af leiðandi höfum við þennan lagabálk hér fyrir framan okkur. Hann er saminn að frumkvæði Persónuverndar sem er að vinna með þessi lög, hefur eftirlit með þeim aðilum sem þeim ber skylda til að hafa eftirlit með og þeir leggja til þessar tillögur þannig að þeirra eftirlit verði skilvirkara og skýrara í rauninni. Þannig lít ég á þetta. Ég álít að ég hafi í framsögu minni gert ágætlega grein fyrir 4. tölulið 4. mgr. 3. gr. Það er kannski ekki það sem hér um ræðir. Ég tel að algjör eining sé um þann tölulið sem lýtur að því að þegar einkahagsmunir séu ríkir sé hægt að undanþiggja það að þriðja aðila sé tilkynnt um skráningu á nafni hans og vegna hans persónu. Ég benti á barnaverndarnefnd í því tilviki og þau tilvik sem koma til hennar. En varðandi 1. tölulið vil ég benda á að í 4. mgr. 32. gr. laganna er m.a. verið, og það kemur fram í greinargerðinni, að fjölga atriðum sem þurfa að koma til í tilkynningunni sem fer til Persónuverndar til þess að Persónuvernd geti gripið inn í þannig að hún hafi ríkari ástæðu og meiri mögleika til þess að grípa inn í, leiki einhver vafi á að tilkynningarskyldunni og því sem henni fylgir hafi verið sinnt á fullnægjandi hátt. Herra forseti. Ég ítreka það aftur að þetta frv. er fram komið að tilstuðlan Persónuverndar og ég vona að þetta sé raunhæft innlegg inn í þá starfsemi.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur fyrir að reyna að varpa ljósi á vangaveltur mínar. Það er rétt sem hún segir að enginn ágreiningur er um 4. tölulið í undanþáguákvæðinu. Vangaveltur mínar snúa að 1., 2. og kannski 3. tölulið. Það sem mér finnst alvarlegt er að við erum að breyta lögunum á þann veg að ekki þurfi lengur að sækja um leyfi til Persónuverndar til þess að geta nýtt sér undanþáguákvæðin. Við erum því að slaka á kröfunum. Við erum að minnka álagið og skriffinnskuna hjá Persónuvernd og það er kannski einmitt vegna þess að Persónuvernd á frumkvæðið að setningu laganna að við erum kannski á einhverju hættusvæði. Þegar Persónuvernd finnur að hún er með stór mál í höndunum er vitað að þau krefjast mikillar skriffinnsku, það þarf að skrifa mikið, láta marga vita. Þetta er þungt í vöfum. Ég geri mér ekki fulla grein fyrir því, eins og ég segi, hvernig málin ganga fyrir sig hjá Persónuverndinni. En Persónuverndin óskar sem sagt eftir því við löggjafann að þessu verði breytt þannig að hún þurfi ekki að veita þessa undanþágu heldur verði undanþágan bundin í lög. Lagatextinn er afar matskenndur. Ég spyr því: Ef Persónuvernd á ekki að meta undanþáguákvæðin, hver á þá að meta þau?

Herra forseti. Við erum að breyta eftirlitshlutverkinu þannig að sendar verði inn tilkynningar til Persónuverndar. Á þann veg erum við að breyta þessu, þ.e. að það verði þessi tilkynningarskylda. En við erum um leið að auka heimildir og gera þær rýmri fyrir Persónuvernd til þess að hafa eftirlit með þessu. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir tók Norðmenn sem dæmi í ræðu sinni áðan, en þar skoðar óháður aðili þessi tilvik. Ég er ekki viss um að við eigum að fara sömu leið og Norðmenn. Fyrir það fyrsta er okkar lagabálkur yngri. Við erum aðeins ferskari og nýrri í þessu. Ég vil frekar stíga varlega til jarðar með það að setja á það umfangsmikla batterí sem slík óháð nefnd kallar á. Það er mjög kostnaðarsamt. Alla vega eins og staðan er núna þá held ég að þetta séu mjög raunhæfar breytingar sem koma til með að stuðla að auknu réttaröryggi hér á landi.

Herra forseti. Ég vona sannarlega að hv. þm. hafi rétt fyrir sér með að þetta komi til með að auka öryggi okkar. En ég verð að segja að ég er ekki alveg sannfærð. Það er kannski vegna þess að málaflokkurinn er flókinn. Það er erfitt að fóta sig í þessu umhverfi þegar maður þekkir ekki vel til af eigin raun. En það er alveg ljóst að við erum með þessu frv. að breyta undanþáguákvæðinu, bæði með því að einfalda stjórnsýsluna og að kveða á um að ekki þurfi að sækja um leyfi til Persónuverndar til þess að geta nýtt sér undanþágu 1. tölul. 2. mgr. 21. gr. Í texta núgildandi laga segir að það þurfi mat Persónuverndar til þess að undanþágan verði virk. En við erum að fella þau orð niður þannig að ekki þurfi lengur mat Persónuverndar. Undanþáguákvæðið er orðað upp á nýtt þannig að það sé nóg að undanþágan verði virk ef viðkomandi einstaklingi, þriðja aðila sem á það á hættu að um hann séu skráðar persónuupplýsingar, eigi að vera um það kunnugt eða ef lagaheimild stendur til vinnslunnar eða ef viðvörun að mati Persónuverndar er óframkvæmanleg eða leggur þyngri byrðar á ábyrgðaraðila en sanngirni getur krafist. Mér finnst þetta mjög matskennt og, herra forseti, ég er ekki alveg sannfærð. Ég er enn þá á mjög erfiðri grund. Ég á erfitt með að fóta mig í þessu og ég hef ekki fengið fullnægjandi svör frá hv. formanni allshn. um þetta mál þannig að ég verð að segja, herra forseti, að ég ber ugg í brjósti gagnvart þeirri undanþágu sem hér er verið að heimila.

Herra forseti. Ég vil bæta aðeins örfáum orðum inn í þessa umræðu. Ég verð að segja að ég hef nokkrar efasemdir um ágæti þessa frv. til laga um persónuverndina sem við ræðum. Það er ekki svo að ég átti mig ekki á því að hér er um afskaplega flókið og erfitt mál að ræða. En ég verð að taka undir með síðasta ræðumanni þegar hún skilur þróun mála þannig að með þessari breytingu á gildandi lögum sé í raun verið að búa til í lögum undanþáguákvæði, heimildarákvæði, sem í sumum tilfellum er á hendi vinnuveitenda og annarra þeirra sem með þá ákvörðun fara og geta vísað til nauðsynjar þess að fram fari fari fram sjónvarpsvöktun í öryggis- og eignavörsluskyni. Það er breyting frá því sem áður var. Til þessa þurfti heimild frá Persónuvernd. Nú á sem sagt að veita þessa heimild lögum samkvæmt og síðar meir á það að vera samkvæmt mati Persónuverndar og nánari reglum hennar. Við erum að feta okkur hænufet áfram í þá veruna að gera þetta kleift. Herra forseti. Mér bregður dálítið í brún við að lesa grg. með frv. sjálfur. Þar lýsa frumvarpshöfundar undir hvaða kringumstæðum svona sjónvarpsvöktun gæti átt rétt á sér. Því er að vísu haldið fram í grg. að heimild til vöktunar beri að skilgreina mjög þröngt. Þar eru og rakin dæmi um ómálefnalega vöktun, eins og þar segir, með leyfi forseta: ,,Vöktun í kirkjum, kapellum eða öðrum húsum sem ætluð eru til bænahalds og trúariðkunar felur í sér sérstaka hættu fyrir friðhelgi einkalífs. Sama á t.d. við um vöktun í mátunarklefum, á salernum, í hótelherbergjum, í káetum, á vínveitingahúsum o.s.frv.`` Ég spyr: Ber að skilja það svo að með þessari breytingu verði þetta seinni tíma skilgreining Persónuverndar? Erum við þá að færa þetta strik lengra en er í núgildandi lögum, þannig að það þurfi ekki heimild Persónuverndar fyrir fram til þess að koma upp slíkri vöktun? Nú dettur mér ekki í hug auðvitað að nokkur láti sér til hugar koma að setja á sjónvarpsvöktun á stöðum af þessum toga, en hver veit? Ég spyr: Hvað þýðir í textanum það sem kallað er ómálefnaleg vöktun, og þar með ólögmæt? Hvar liggur það mat núna að breyttu breytanda? Í lagatextanum sjálfum, eins og hann birtist í þessu frv., virðist eftir því sem ég fæ best séð, að þeir sem vöktunina setja upp verði að meta það sem svo að hún sé í öryggis- og eignavörsluskyni. Það er auðvitað býsna loðið og teygjanlegt og nær býsna langt ef menn vilja hafa það þannig. Ég hef haft nokkrar efasemdir um málið. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að þetta er ekki auðvelt viðureignar og menn verða að feta sig áfram í síbreytilegum heimi. En betra er að gera ekki neitt en eitthvað rangt. Þannig er kannski í því ljósi sem ég tek hér til máls. Ég ætla hins vegar að nota ferðina og spyrja hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur, formann nefndarinnar, hvort komið hafi til tals í nefndinni annað atriði sem frv. náði til reyndar ekki til í upphafi en er í gildandi lögum um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Hvað með það sem lýtur að tölvupósti og netnotkun starfsmanna? Maður fylgst með því og þótt lögin sem taka til þess séu frá árinu 2000 og þau ákvæði sem lúta að þeim þætti mála séu ný af nálinni og enn ekki mikil reynsla komin á þau þá heyrir maður af því víða að þar sé ekki allt með felldu og að starfsmenn séu oft og tíðum í óljósri stöðu þegar kemur að þeim málum. Í því sambandi dettur mér í hug mikið fjaðrafok fyrir skömmu þegar Samkeppnisstofnun gerði húsleit hjá olíufélögunum. Raunar var það aðallega Verslunarráð sem kvartaði yfir því að við þessa húsleit hefðu lögreglan og Samkeppnisstofnun lagt hald á tölvugögn og þar með svokölluð einkagögn starfsmanna. Nú veit ég ekkert hvaða reglur gilda hjá olíufélögunum um þau efni. Ég bið hv. þm. hins vegar að hugsa aðeins með mér um spurninguna: Ef olíufélögin hefðu sett þær reglur sem lög heimila, að allur einkapóstur sé póstur viðkomandi vinnuveitanda, var þá ekki sjálfsagt og eðlilegt að lögreglan og Samkeppnisstofnun legðu hald á þann póst? Nú veit ég ekkert um það mál. Ég bið hv. þm. að velta því upp með mér hvernig þau mál hefðu skipast ef við gæfum okkur að olíufélögin hefðu gert starfsmönnum sínum viðvart um að allur þeirra einkapóstur væri opinn og mætti vakta af hálfu vinnuveitandans. Bæri þá að líta svo á að hann væri ekki lengur ,,eign`` viðkomandi starfsmanns heldur fyrirtækisins og þar með væri þessi athugasemd Verslunarráðs algjörlega út í bláinn? Þetta er ekkert tengt þessu frv. en tengist þráðbeint viðfangsefni þess og því sem nefndin hefur fengist við á síðustu vikum og mánuðum. Við ræðum þessi mál í þinginu og munum óhjákvæmilega ræða þau áfram á næstunni, á næstu árum. Þessi mál eru breytingum háð.

Herra forseti. Ég skil raunar vangaveltur hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar mjög vel út frá grg. sem hv. þm. las upp, þ.e. dæmi um ómálefnalega vöktun, með leyfi forseta: ,,Vöktun í kirkjum, kapellum eða öðrum húsum sem ætluð eru til bænahalds og trúariðkunar felur í sér sérstaka hættu fyrir friðhelgi einkalífs. Sama á t.d. við um vöktun í mátunarklefum, á salernum, í hótelherbergjum, í káetum, á vínveitingahúsum o.s.frv.`` Út frá þessari upptalningu er ósköp eðlilegt að menn fari að velta fyrir sér hvað er verið að gera. Hér er á engan hátt verið að víkka út það sem er í gildi. Það er í rauninni verið að ramma þessar reglur betur inn. Það er mjög þröngt mat. Ég ítreka það sem ég sagði áðan í framsögu minni, að hér er eingöngu um einkaaðila að ræða, eins og sjoppur, hótel og fleiri staði. En það má kannski líka hugleiða hvort atferli sumra, og ég hef kannski í huga það sem gerðist á hóteli á Austurlandi þar sem var komið fyrir myndavélum inni á klósetti eða einhvers staðar, hafi ýtt frekar á að taka þetta sérstaklega fram. Eftirlitsmyndavélar má einungis setja upp í öryggis- eða eignavörsluskyni og ekki út af neinu öðru. Auðvitað verður að fara mjög varlega og takmarkanirnar að vera mjög skýrar. Þar af leiðandi er matið á þessu mjög þröngt. Okkar ágæti gestur, Páll Hreinsson, fór vel yfir þetta og tók m.a. sem dæmi að komið hefði fram ósk um að setja upp myndavélar í kennslustofu --- það er náttúrlega alveg út í hött --- til að fylgjast með hegðun barna. En um leið væri verið að fylgjast með því hvernig kennarar haga sér o.s.frv. Það kæmi t.d. alls ekki til greina og mundi ekki falla undir þetta.

Herra forseti. Ég heyri að hv. þm. deilir með mér áhyggjum af þessu. Það var einmitt þetta orðalag í grg. frv., sem vakti mig til umhugsunar, þ.e. þessi atriði sem ég nefndi: ,,Vöktun í kirkjum, kapellum eða öðrum húsum sem ætluð eru til bænahalds og trúariðkunar felur í sér sérstaka hættu fyrir friðhelgi einkalífs.`` --- Lengra er ekki gengið í þeim fullyrðingum. Síðan stendur: ,,Sama á t.d. við um vöktun í mátunarklefum, á salernum, í hótelherbergjum, í káetum, á vínveitingahúsum o.s.frv.`` Samkvæmt texta frv. gæti sá sem vildi koma upp sjónvarpsvöktun á þessum stöðum borið því við að hætta væri á því að skemmdir yrðu unnar, eignatjón yrði eða það væri hætta væri á því að öryggi yrði að öðrum kosti ábótavant. Ég spyr: Kom til álita að lagatextinn sjálfur væri leiðbeinandi og segði til um hvað átt er við, þ.e. að tilgreind væru dæmi af þessum toga? Mér hefði fundist það mun skýrara. Í grg. segir að sérstök hætta stafi af þessu en það er ekki afdráttarlaust að lögin banni slíka vöktun samkvæmt annarri túlkun. Ég endurtek hins vegar að ég reikna ekki með því að menn ætli sér að fara að stunda sjónvarpsvöktun eða ,,voyeurisma`` af þessari tegund. Dæmin sýna hins vegar að það hefur verið reynt. Er hætta á því, að mati hv. þm., að menn geti borið því við að það sé af öryggisástæðum eða vegna hættu á eignaskemmdum? Kom ekki til greina að lagatextinn sjálfur væri dálítið leiðbeinandi í þessa veruna og menn þyrftu ekki að leita langt aftur í grg. til þess að fá leiðbeiningar um hvernig löggjafinn hafði hugsað sér að að framkvæmd yrði staðið?

Herra forseti. Að mínu mati er þetta alveg skýrt. Ég tel varhugavert ef við ættum að fara að tína til öll þau tilvik inn í lagatextann sjálfan sem hugsanlega gætu átt við. Ég held að hvorki ég né hv. þm. höfum nógu frjótt hugmyndaafl til að sjá við því sem framtíðin ber í skauti sér. Ég held að það sé varhugavert. Ég vil taka fram að ég treysti Persónuvernd fyllilega til að sinna því eftirliti sem hún þarf að hafa með þessum þætti. Þetta er heimilt en það eru mjög ströng skilyrði fyrir þessu. Skilyrðin eru tekin fram í frv. og heimildir Persónuverndar þurfa að vera ríkar til að hafa eftirlit með þessari starfsemi og því hvort slíkar myndavélar séu settar upp í lögmætum og réttmætum tilgangi.

Virðulegi forseti. Ég held að í upphafi megi segja að öll sú mikla tækni sem þróast hefur undanfarin ár, tölvutækni, sjónvarpstækni, gervihnattatækni o.s.frv., geri það að verkum að tækifærin til að láta alls konar tæki og tól fylgjast með einstaklingum og því sem þeir gera og ná með því að taka upp og safna viðkvæmum upplýsingum, leggi okkur mjög ríkar skyldur á herðar. Ég hef verið þeirrar skoðunar frá því að þessi umræða kom upp að við eigum að fara mjög varlega og setja mjög strangar reglur, eins strangar reglur og kostur er. Við þurfum að tryggja með öllum tiltækum ráðum að einkalíf manna sé virt eins og hægt er. Það á að vera útgangspunkturinn í þeirri umræðu sem við erum að efna til og að mínu viti útgangspunkturinn í því regluverki sem við erum að setja og ætlum að láta gilda um þessa hluti. Ég tek því undir margt í þeim hugleiðingum sem tveir hv. þm., Kolbrún Halldórsdóttir og Guðmundur Árni Stefánsson, hafa lagt fram í þessari umræðu, enda segir þetta litla frv. sem við fjöllum um hér, sem er nú reyndar ekki nema fimm greinar, í hvaða tilvikum megi safna efni með viðkvæmum persónuupplýsingum við rafræna vöktun og hvernig skuli fara með slíkt efni. Þetta er efni þess frv. sem við hér ræðum. Það er ljóst að í 1. gr. er kveðið á um að hér sé um undantekningarákvæði að ræða, þ.e. að þrátt fyrir að skilyrði 1. mgr. 9. gr. séu ekki uppfyllt sé heimilt, í tengslum við rafræna vöktun, að safna efni sem verður til við vöktunina, svo sem hljóði og myndefni með viðkvæmum persónuupplýsingum að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Þau eru síðan talin upp. Í fyrsta lagi er talað um að þau fari fram í öryggis- og eignavörsluskyni. Við lestur grg. er í sjálfu sér ekki farið mikið í að skilgreina nákvæmlega hvað hér er við átt, þ.e. öryggis- og eignavörslu og því er lagt á herðar Persónuverndar að meta slík mál vandlega. Ég á reyndar sæti í allshn. en sat ekki fund þegar málið kom út úr nefndinni. Ég hefði talið mjög æskilegt að við hefðum reynt að skilgreina þetta frekar en gert er. Allar slíkar upptökur frá stöðum sem almenningur getur sótt geta verið mjög viðkvæmar. Það er mjög vandmeðfarið, valdið til að heimila að taka upp slíkt efni. Þá er ekki síður vert að nefna hér 2. tölul. 1. gr., en þar segir, með leyfi forseta: ,,2. að það efni sem til verður við vöktunina`` --- þessa rafrænu vöktun, þessar upptökur --- ,,verði ekki afhent öðrum eða unnið frekar nema með samþykki þess sem upptaka er af eða samkvæmt ákvörðun Persónuverndar;`` --- svo kemur undantekningarákvæðið --- ,,heimilt er þó að afhenda lögreglu efni með upplýsingum um slys eða refsiverðan verknað en þá skal þess gætt að eyða öllum öðrum eintökum af efninu;`` Virðulegi forseti. Enginn telst sekur fyrr en sekt hans hefur verið sönnuð. Það getur því verið mjög matskennt þegar við tölum um refsiverðan verknað. Það er líka til þess að líta að vöktunin eða upptakan þarf kannski ekki að lúta beint að því sem gerðist heldur getur kannski varpað ljósi á eitthvað sem tengist þessu. Er í þeim tilvikum hægt að afhenda lögreglunni þessar upplýsingar? Ég held að það sé ágætt að beina þeirri fyrirspurn til formanns nefndarinnar hvort vöktunin geymi með sér upplýsingar sem sýna beint að refsiverður verknaður hafi verið framinn eða hvort upplýsingarnar í vöktuninni sýni aðeins aðdraganda eða eitthvað sem getur varpað ljósi á þetta. Hvaða skilyrði eru sett í þessum efnum? Í miðbænum eru t.d. myndavélar og ef eitthvað gerist þar, má þá taka allt það efni sem tekið er upp á þeim vélum og nota það? Má túlka þetta þannig? Ég held að mjög mikilvægt sé að menn séu með það á hreinu hvað þarna sé á ferðinni og hvað menn eru að tala um. Hið sama á vitaskuld við um upplýsingar um slys því að það getur verið ýmislegt sem sýnir aðdragandann eða eitthvað sem gerist á undan. Það getur verið vandmeðfarið að heimila mjög víðfeðma túlkun á þessu. Ég held að þetta sé eitt af því sem við verðum að hugleiða í þessu samhengi. Í þessari umræðu hafa einnig verið rædd orð sem koma m.a. fyrir í 3. tölul. 1. gr. frv. sem við ræðum hér, þ.e. orðin ,,málefnaleg ástæða``. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson og fleiri hafa farið yfir þetta og velt því upp að þetta sé nú ekki skýrt sem skyldi. Ein meginröksemdin sem hefur verið sett fram í þessu máli er sú að það eigi að tryggja ákveðna skilvirkni. Hins vegar mega þeir hagsmunir sem felast í skilvirkni afgreiðslu og því að við minnkum skriffinnsku og annað þess háttar, aldrei verða á kostnað persónuverndarinnar. Þeir mega aldrei verða á kostnað einkalífsins. Þetta er grundvallaratriði sem við þurfum að líta mjög vandlega til. Síðan hörmungaratburðirnir áttu sér stað í Bandaríkjunum þann 11. september hefur mér nefnilega fundist að ríkur vilji hafi verið mjög víða til þess að herða á öllum reglum í kjölfarið og stundum hefur mér þótt að menn noti þann atburð til þess í raun að víkka út heimildir til alls konar vöktunar og eftirlits umfram það sem áður var. Maður veltir því líka fyrir sér og spyr: Af hverju er þetta eftirlit allt orðið svona miklu ríkara og alvarlegra en áður var? Hvað í samfélaginu kallar á miklu meira eftirlit? Við erum að mörgu leyti einfaldlega bara að eltast við tæknina. Við eigum nýja möguleika í tækninni en það er ekkert í samfélaginu sem kallar á allt þetta aukna eftirlit. Mér finnst stundum í þessari umræðu að menn séu að hlaupa miklu meira eftir nýjustu tækni og þeim möguleikum sem eru uppi en að velta fyrir sér hvort allt þetta eftirlit þurfi, hvort það sé nauðsynlegt. Hvernig var þetta hér á árum fyrr? Komust menn af án alls þessa eftirlits? Án þess að ég sé að gera nokkrum stjórnmálaflokkum eða einstaklingum eitthvað upp þá hefur nú sá stjórnmálaflokkur sem er stærstur hér á þingi oft og tíðum kennt sig við frelsi einstaklingsins og reynt að halda því á lofti, a.m.k. á hátíðisdögum og hátíðisstundum. Það finnast mér vera sjónarmið sem kannski ekki er gert eins hátt undir höfði og ætti að vera. Þá eru ekki síður athyglisverðar hugleiðingar hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur frá því fyrr í dag um undanþágur sem kveðið er á um í 3. gr. og reyndar komu dálítið til umræðu í allshn. Um er að ræða tilvik þegar sá sem upplýsingarnar lúta að veit af því að einhvers konar vöktun er í gangi, en spurningin er í hvaða tilvikum heimilt sé að afhenda þessar upplýsingar án þess að láta þann vita sem upplýsingarnar varða. Hér er a.m.k. í fjórum töluliðum kveðið á um undanþágur og undanþágan er náttúrlega metin af þeim sem safnar þessum upplýsingum. Þeim aðila sem safnar þessum upplýsingum er þá í sjálfsvald sett, svo framarlega sem hann getur hengt það mat sitt á þessa fjóra töluliði, að afhenda þriðja aðila upplýsingar um einhvern sem er verið að vakta. Í 1. tölulið þessarar undanþágugreinar segir m.a að: ,,1. óframkvæmanlegt er að láta hinn skráða vita eða það leggur þyngri byrðar á ábyrgðaraðila en með sanngirni má krefjast,`` Í þessu tilviki er það þá sá sem safnar upplýsingunum sem vegur það og metur hvort það leggi á hann einhverjar byrðar eða hvort það teljist sanngjarnt að hann fái að afhenda þriðja aðila upplýsingar á kostnað þess sem upplýsingarnar lúta að. Þetta er vitaskuld mjög víðtæk og víðfeðm undanþága og það er fyrst og fremst lagt á herðar þess sem safnar upplýsingunum að meta hana. Í öðru lagi segir: ,,2. ætla má að hinum skráða sé þegar kunnugt um vinnsluna,`` Það er væntanlega vinnsla þriðja aðila, mundi maður ætla, þó ekki sé sjálfgefið að skilja það þannig, því þegar verið er að safna þessum upplýsingum þá verða menn að fara mjög varlega og menn eiga að vera upplýstir um það. Jafnvel þó að þeim sem verið er að safna upplýsingum um sé kunnugt um að einhver annar sé að vinna einhverjar annars konar upplýsingar þá er dálítið langsótt að láta það duga sem undanþágu fyrir því að afhenda þetta þriðja manni, einkanlega í ljósi þess útgangspunkts sem ég lagði upp með í ræðu minni, að meginatriðið er náttúrlega að reyna að vernda og tryggja einkalíf einstaklinganna. Það er m.a. grundvallarregla sem finna má í stjórnarskránni og við göngum almennt út frá og viljum virða. Við verðum að gæta okkar í öllu þessu kapphlaupi við tímann og tæknina og við að fylgja eftir vísindunum og öllum möguleikum þeirra, svo að við förum ekki fram úr okkur. Við verðum að rifja upp þá grundvallarhagsmuni sem einstaklingar hafa af því að fá notið friðhelgi einkalífs. Mér finnst stundum þessum sjónarmiðum ekki gert nægilega hátt undir höfði. Þriðja undanþágan er: ,,3. lagaheimild stendur til skráningar eða miðlunar upplýsinganna ...`` Kannski er erfitt í sjálfu sér að gagnrýna það. Við göngum út frá því að á bak við slíka hluti séu nákvæmar reglur og skýrar heimildir. Í fjórða lagi segir: ,,4. hagsmunir hins skráða af því að fá vitneskju um upplýsingarnar þykja eiga að víkja fyrir veigamiklum almannahagsmunum eða einkahagsmunum, þ.m.t. hagsmunum hans sjálfs.`` Enn og aftur er lagt á herðar þess sem safnar upplýsingunum að meta þetta. Ég tel að allir þessir hlutir beri það með sér að þeir hafi ekki verið hugsaðir sem skyldi. Við megum ekki tapa okkur í skilvirkninni, tapa okkur í því að skriffinnska minnki, tapa okkur í því að ekki safnist um of verkefni hjá stofnunum o.s.frv., ef það er á kostnað jafnmikilla hagsmuna og friðhelgi einkalífs. Þetta er algjört grundvallaratriði sem við verðum að huga að og passa mjög vandlega. Kannski er það tímanna tákn sem kemur fram í greinargerð á bls. 4 og menn hafa nú vikið að hér áður. Ég ætla að leyfa mér að lesa það, með leyfi forseta. Þar segir um 1. gr. sem ég fjallaði örlítið um fyrr í ræðu minni: ,,Í fyrsta lagi þarf vöktunin að vera nauðsynleg og fara fram í öryggis- og eignavörsluskyni, sbr. ákvæði 1. tölul. Skv. 7. og 8. gr. laga um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga er lögmæti rafrænnar vöktunar háð því að hún eigi sér málefnalegan tilgang og sé nauðsynleg fyrir viðkomandi.`` Þessi málefnalegi tilgangur og að eitthvað sé nauðsynlegt fyrir viðkomandi er náttúrlega mjög matskennt og alltaf matskennt á kostnað þess sem upplýsingarnar lúta að. Svo segir, með leyfi forseta: ,,Til skýringar er hér, að því er varðar rafræna vöktun, lögð til sú viðmiðun að fari hún fram í öryggis- og eignavörsluskyni teljist hún eiga sér málefnalegan tilgang.`` Ef vöktun fer sem sagt fram í öryggis- og eignavörsluskyni þá telst hún eiga málefnalegan tilgang. En öryggis- og eignavörsluskynið er ekki á neinn hátt skilgreint í frv. og því segir þetta kannski óskaplega lítið og er að litlu leyti til þess fallið að skýra tilganginn sem með þessu er. Svo segir, með leyfi forseta: ,,Í áskilnaði um nauðsyn felst m.a. að þeim sem vaktar ber að meta kosti og galla þess að viðhafa slíka vöktun og falla frá vöktun verði niðurstaða slíks mats sú að vinnslan sé ekki nauðsynleg.`` Ég er nú ekki frá því, virðulegi forseti, að þetta sé eitthvert ráðuneytismál sem kannski er ekki sjálfgefið að skilja svona í einu vetfangi. En ég mun gera mitt besta. Hér segir áfram, með leyfi forseta: ,,Vera kann að fyrirtæki hafi sérstaka þörf fyrir að vakta svæði þar sem takmarkaður fjöldi fólks fer um að jafnaði, t.d. á vinnustað. Skilyrði um sérstaka nauðsyn getur t.d. verið uppfyllt ef vöktun er nauðsynleg til að tryggja öryggi starfsmanna eða hindra að hættuástand skapist.`` Það er eins og að af þessu megi ráða að menn séu nýbúnir að stofna vinnustaði, að þeir séu algjörlega nýir í samfélaginu og að menn séu fyrst að átta sig á því nú að upp kunni að koma sú staða á vinnustað sem kallar á einhver sérstök vandræði sem nauðsynlegt er að hafa sjónvarpsvélar til þess að fylgjast með. Þó segir hér áfram, með leyfi forseta: ,,Almennt ber þó að túlka heimildir til vöktunar á vinnustað þröngt og gæta þess að virða einkalífsrétt starfsmanna, ...`` Talin er sérstök þörf á að taka það fram í greinargerðinni að virða beri einkalífsrétt starfsmanna. Þó er kveðið á um þetta í stjórnarskránni sjálfri og hefði því kannski ekki verið sérstök ástæða til þess að þurfa að taka það hér fram. Það er þetta sem ég er að segja þegar ég vek máls á því að við erum aðeins að gleyma okkur í þessu öllu saman. Við eðlilegar aðstæður hefði ekki þurft að taka sérstaklega fram í greinargerð að rétt væri að virða einkalífsrétt starfsmanna. Það er eitthvað sem við göngum út frá sem sjálfgefnu. En í þessum undanþáguákvæðum er talið nauðsynlegt að rifja það upp. Svo segir áfram, með leyfi forseta: ,,... m.a. rétt þeirra til að halda út af fyrir sig félagslegum og persónulegum samböndum á vinnustað.`` --- Ég held að það sé rétt að endurtaka þetta: ,,... m.a. rétt þeirra til að halda út af fyrir sig félagslegum og persónulegum samböndum á vinnustað.`` Það er sérstaklega tekið fram að þeir hafi rétt á þessu. Það er ekki eins þeir hafi rétt á þessu þrátt fyrir nauðsynina á vöktuninni. Það er farið að snúa öllum þessum hlutum dálítið á haus. Þetta eru verðmætin sem á að vernda --- hitt ætti að vera undanþága. En í greinargerðinni er sérstaklega tekið fram að þeir hafi þó rétt til að halda út af fyrir sig félagslegum og persónulegum samböndum á vinnustað. Það er talið nauðsynlegt að taka það sérstaklega fram. Svo segir hér, með leyfi forseta: ,,Lögmæti vöktunar á vinnustað sem miðar að því að mæla gæði vinnu og afköst starfsmanna er m.a. háð því að starfsmenn hafi fengið nauðsynlega fræðslu um tilvist hennar, eftir atvikum við gerð ráðningarsamnings eða með öðrum sannanlegum hætti og að samkvæmt skipulags-, framleiðslu- eða öryggissjónarmiðum sé slíkrar vöktunar þörf.`` Ég vil leyfa mér, virðulegi forseti, að endurtaka þetta. Ég vil endurtaka þessa setningu í heild sinni því að hún er nú svona ákveðin snilld á sinn hátt. Með leyfi forseta: ,,Lögmæti vöktunar á vinnustað sem miðar að því að mæla gæði vinnu og afköst starfsmanna`` --- þ.e. hvernig eru starfsmennirnir og hvernig er vinnan, það verður náttúrlega að hafa þetta allt undir kontról, þannig er eftirlitssamfélagið, það verður náttúrlega að taka þetta allt saman upp --- ,,er m.a. háð því að starfsmenn hafi fengið nauðsynlega fræðslu`` --- það er nú eðlilegt og skynsamlegt --- ,,um tilvist hennar, eftir atvikum við gerð ráðningarsamnings eða með öðrum sannanlegum hætti`` --- og svo kemur snilldin hérna í lokin --- ,,og að samkvæmt skipulags-, framleiðslu- eða öryggissjónarmiðum`` --- þ.e. skipulagi á vinnustað, væntanlega, framleiðslu á einhvers konar vöru --- ,,sé slíkrar vöktunar þörf.`` Af hverju hefur samfélag okkar breyst svona svakalega mikið? Eftir hverju erum við í raun að hlaupa? Hvað gerir það að verkum að skipulags-, framleiðslu- og öryggissjónarmið á vinnustað geti réttlætt að sjónvarpsvöktun sé á fólki allan sólarhringinn eða á meðan það er á vinnustað? Erum við ekki einhvers staðar að missa fótanna í þessu? Erum við ekki einhvers staðar komin þar sem við ættum kannski ekki að vera? Stundum finnst mér rétt að við hugsum aðeins til baka og veltum fyrir okkur, kannski með heimspekilegum hætti, þeim hagsmunum sem við viljum vernda og hvers konar samfélag við viljum hafa, þegar það er talið réttlætanlegt, vegna skipulags-, framleiðslu- og öryggissjónarmiða, að vakta starfsfólk á vinnustað á meðan það er þar og taka þarf sérstaklega fram að fólk megi hafa félagsskap og eiga persónuleg sambönd á vinnustöðum. Það þarf að taka það sérstaklega fram í greinargerð. Síðan kemur hér í þessum merka parsus í þessari greinargerð, sem þó hefur komið til umræðu áður, dæmin um ómálefnalega vöktun og þar með ólögmæta, með leyfi forseta: ,,Dæmi um ómálefnalega vöktun, og þar með ólögmæta, er vöktun sem leiðir til þess að einstökum hópum manna verði mismunað, svo sem ef hún beinist að hópum á grundvelli skoðana þeirra, kynferðis, uppruna, kynþáttar eða þjóðernis.`` Það sem vekur mann til sérstakrar umhugsunar er af hverju þarf að taka þetta fram. Þetta er eiginlega bara ,,common sense``. Ég held að þetta sé enn eitt dæmið um að við séum að missa okkur í þessu öllu saman. Svo kemur náttúrlega þessi parsus í lokin sem menn hafa vakið sérstaka athygli á, með leyfi forseta: ,,Vöktun í kirkjum, kapellum eða öðrum húsum sem ætluð eru til bænahalds og trúariðkunar felur í sér sérstaka hættu fyrir friðhelgi einkalífs. Sama á t.d. við um vöktun í mátunarklefum, á salernum, í hótelherbergjum, í káetum, á vínveitingahúsum o.s.frv.`` Þetta ber eiginlega með sér, virðulegi forseti, hugmyndaflugið sem menn hafa, þ.e. að taka þurfi sérstaklega fram að vöktun af þessum toga sé ólögmæt. Það er ekki nema von að menn séu dálítið hugsi yfir þróun þessara mála. Með þessu er ég ekki að halda því fram að þetta tiltekna frv. sé afleitt í alla staði. Ég vil fyrst og fremst vekja eftirtekt á þessari hugsun, hvar við erum stödd í hugmyndafræðinni og afstöðu okkar til eftirlitssamfélagsins sem við erum eiginlega að fara að taka eins og það sé sjálfgefið, líkt og það sé allt í besta standi, allt í lagi og taka þurfi sérstaklega fram að vöktun í mátunarklefum og á salernum sé ólögmæt. Er nema von að menn staldri aðeins við þetta? Og í hótelherbergjum og í káetum. Það er nú reyndar kannski orð sem tilheyrir frekar fortíðinni að vera að tala um káetur en það var oft talað um káetur í skipum. Svo eru vínveitingahúsin talin með. En það hlýtur nú að breytast. Menn hljóta að þurfa að athuga hverjir þar eru á ferðinni. Svo segir hér áfram, með leyfi forseta: ,,Óheimil er hins vegar uppsetning eftirlitsmyndavéla sé þeim gagngert beint að híbýlum nágranna.`` Enn og aftur vek ég eftirtekt á því sem menn telja ólögmætt. Enn og aftur vil ég vísa til stjórnarskrárákvæða sem kveða á um vernd friðhelgi heimilisins. Menn virðast einhvern veginn horfnir frá þessum grundvallarsjónarmiðum og þurfa að taka þetta sérstaklega fram í greinargerðum. Þetta er svo sjálfsagt. Nei, virðulegi forseti, ég held að mikilvægt sé að þingmenn fari að hugsa um þessa hluti og forgangsraða á annan hátt en gert hefur verið undanfarið. Ég ætla svo að leyfa mér, virðulegi forseti, að fjalla aðeins um undanþáguákvæðin í 3. gr. og þá greiningu sem þar kemur fram, með leyfi forseta: ,,Meginreglan samkvæmt ákvæðinu er sú að láta skal hinn skráða vita um leið og upplýsinga er aflað. Ábyrgðaraðili vinnslu í skilningi lagaákvæðisins er sá sem safnar upplýsingunum og ákveður tilgang vinnslunnar.`` ,,Hinn skráði`` er viðkomandi kallaður í þessu merka frumvarpi. Þetta eru ekki lengur einstaklingar heldur ,,hinir skráðu``. Síðan er hér í grg. fjallað um, reyndar ekki á mörgum síðum en alla vega nokkrum málsgreinum, það hvenær veita má þessa undanþágu og vitnað til ýmissa erlendra laga og tilskipana því til stuðnings. Svo segir hér í grg., með leyfi forseta: ,,Þá er lagt til að lögfest verði ný undanþága`` --- með öðrum orðum er verið að víkka út undanþáguákvæðin --- ,,frá tilkynningarskyldunni, sbr. 4. tölul. 4. mgr., en samkvæmt því verður ekki skylt að tilkynna hinum skráða um vinnslu persónuupplýsinga ef hagsmunir hans þykja eiga að víkja fyrir veigamiklum almannahagsmunum eða einkahagsmunum eða hagsmunum hans sjálfs. Þessi undanþága er nánast samhljóða þeirri undanþágu er fram kemur í 1. mgr. 30. gr. dönsku persónuupplýsingalaganna.`` Það má kannski spyrja: Af hverju má hún ekki vera algerlega samhljóða? Hér segir að hún sé nánast samhljóða. Það hefur verið dálítil lenska hjá þeim sem hér ráða ríkjum í dómsmálum reyni að sníða ákvæðin ekki eins þröngt og þau eru í löndunum í kringum okkur. ,,Ákvæðinu er einvörðungu hægt að beita að undangengnu mati á hverju tilviki fyrir sig. Einkahagsmunir sem heimilt er að verja samkvæmt ákvæðinu eru t.d. viðskiptahagsmunir, sem sanngjarnt er að leynd ríki um, þagnarskylda um einkahagsmuni þriðja manns og vernd mannréttinda þriðja manns. Sem dæmi um tilvik þar sem kæmi til greina að beita undanþágunni má nefna mál sem barnaverndarnefnd rannsakar. Við slíka rannsókn eru oft veittar upplýsingar um einstaklinga og í mörgum tilfellum eru hagsmunir barnsins af því að tilkynningarskyldu verði ekki sinnt ríkari en hagsmunir hins skráða`` --- sem er einstaklingur og rétt að halda því til haga --- ,,af því að fá upplýsingar um skráninguna.`` Ég hef, virðulegi forseti, farið yfir nokkuð af því sem hér kemur fram og reynt að vekja athygli á því að við þurfum að endurskoða hugmyndir okkar um eftirlitssamfélagið. Við eigum ekki að rýmka út eða veita frekari undanþágur í hvert skipti sem ný tækni verður til sem gerir kleift að taka upp og skrá upplýsingar um einstaklinga. Við verðum að tryggja að fólk njóti persónufrelsis og frelsis til þess að sinna sínum persónulegu áhugamálum án þess að eiga sífellt það á hættu að verið sé að taka það upp eða safna um það upplýsingum. Þegar menn þurfa að taka það sérstaklega fram að ómálefnalegt sé að taka upp í mátunarklefum og á salernum þá finnst mér eins og við höfum einhvers staðar villst af leið. Það breytir þó ekki hinu, virðulegi forseti, að í sjálfu sér er þetta frv. engin vatnaskil í þessum efnum. Ég held hins vegar að það sé hollt fyrir okkur að hugleiða hvort við séum á réttri leið.

Herra forseti. Ég get að mörgu leyti tekið undir hugleiðingar hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar. Það er alveg hárrétt sem fram kom hjá honum, að við eigum ekki að vaða áfram og taka næsta skref án þess að hugsa okkur um. Um tíma fannst mér hv. þm. vera eitthvað argur. Ég gæti trúað því að það stafi af því að fótboltalið Alþingis var að tapa fyrir fréttamönnum á Ríkisútvarpinu. Ég trúi því þó vart ... --- ja, ég get reyndar skilið það, herra forseti, við skiljum það bæði að það er grautfúlt að tapa í íþróttum. En er bara hinn bitri kaleikur íþróttanna og sem fylgir oft með. En varðandi þetta frv. sem við erum að ræða hér, um persónuvernd, þá er auðvitað margt sem maður staldrar við við lestur svona frv. en ég fullyrði, herra forseti, að hér er ekki gengið lengra en í núverandi löggjöf. Hér er verið að ramma inn reglur sem eru mjög þröngt skilgreindar. Að sjálfsögðu eigum við að líta til skilvirkninnar en skilvirknin kemur aldrei ofar í forgangsröðinni en friðhelgi einkalífsins og hagsmunir einstaklingsins sem slíks. Þessar tillögur, eins og ég hef áður sagt, eru samdar að tillögu persónuverndar sem við í allshn. höfum síðan farið vel yfir. Ég mundi ekki skrifa upp á þetta ef við værum að að ganga lengra inn á friðhelgi einkalífs fólks. Hér er einfaldlega brugðist við því hvernig samfélagið er orðið, án þess þó að skerða þann merka rétt sem einkalíf manna hefur. Ég tók skólana áðan sem dæmi en ég vil líka fara út fyrir kennslustofurnar. Þar hefur sýnt sig að eftirlitsmyndavélar á göngum og skólalóðum hafa leitt til þess að einelti barna hefur minnkað á viðkomandi stöðum og minna hefur verið um skemmdir á skólalóð og eignum skólans.

Forseti kemst ekki hjá því að nefna að honum fannst athugasemdir hv. þm. um frammistöðu knattspyrnuliðs þingsins vera undir beltisstað.

Virðulegi forseti. Fátt er fjær huga mínum í dag en mikið ergelsi eða pirringur enda farið að vora og margt sem bendir til þess að dögum þessarar ríkisstjórnar fari ört fækkandi. Því verð ég að segja alveg eins og er að heldur er ég glaður á þessum vordögum en að ergelsi og pirringur hafi náð sérstöku valdi á huga mínum. Ég fjallaði hins vegar áðan aðeins að litlu leyti um þann tæknilega ramma sem verið er að reyna að setja utan um þær reglur sem gilda um persónuvernd og söfnun persónuupplýsinga. Ég var miklu frekar að reyna að hvetja til þess að við töpum okkur ekki í þessum tæknilega hugsunarhætti þó að vísindin færi okkur einhver skref framar í upptökutækni eða möguleikum á að safna upplýsingum um einstaklinga, að við hlaupum ekki alltaf eftir því. Við skulum rifja upp og muna eftir þeim grundvallarhagsmunum sem við viljum vernda, friðhelgi einkalífs fólks, að það fái að eiga sitt líf án þess að eiga alltaf á hættu að ríkið eða aðrir séu að safna um það upplýsingum. Núna, á þessari tækniöld ef svo má að orði komast, er hægt að nota þessar upplýsingar svo víða, til að mynda er hægt að dreifa upplýsingum um internetið á mjög auðveldan og hraðvirkan hátt. Það er hægt að taka myndbönd og breyta þeim. Það er hægt að gera svo margt við þessar upplýsingar. Það er hægt að skaða mannorð fólks á svo margan hátt. Þess vegna, virðulegi forseti, legg ég á það ríka áherslu að við reynum að muna eftir að halda utan um og passa upp á persónuverndina.

Herra forseti. Rétt út af orðum forseta verð ég að segja að fótboltalið þingsins er í rauninni liðið mitt líka og mér finnst einfaldlega súrt í broti þegar mitt lið tapar, svo einfalt er það. Varðandi orð hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar finnst mér gott og hollt að við þingmenn veltum þeim hlutum fyrir okkur sem hefur verið velt upp í þessari umræðu. Ég ítreka þó enn og aftur að hér er ekki verið að stíga skrefi lengra í áttina að því að skerða á einhvern hátt friðhelgi einkalífs manna. Samfélagið hefur breyst og við vitum það. Ég nefndi áðan dæmi um skólamyndavélarnar á skólalóðunum. Ég vil líka nefna að undir forustu R-listans voru settar upp myndavélar í miðborginni sem hafa, samkvæmt mínum upplýsingum, reynst ákaflega vel. Reyndar hefur síðan lögreglan forræði yfir þeim myndavélum þannig að nákvæmlega þessi kafli persónuverndarlaganna sem við erum að fjalla um hér gilda ekki um þær. Ég vil að lokum, herra forseti --- ég sé að ég hef einhvern tíma eftir --- koma inn á það sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson talaði m.a. um 2. tölul. þar sem ætti að afhenda lögreglu upptekið efni. Fyrir það fyrsta, þegar myndavélavöktun er t.d. í sjoppum og á hótelum verður að merkja svæðin. Ég tek það skýrt fram. Jafnframt þarf að nefna ábyrgðarmanninn þannig að viðkomandi einstaklingur sem vill helst tjá sig um þessa myndavél geti farið til viðkomandi ábyrgðarmanns. Eingöngu er leyft að afhenda lögreglu slíkt efni. Bara lögreglan getur fengið þetta efni nema viðkomandi einstaklingur samþykki að efninu verði dreift til annarra aðila. Varðandi málefnalegu ástæðuna sem orðuð er í 3. tölul. er rétt að láta koma fram að um mjög skamman tíma er að ræða. Þessi lagaákvæði verða túlkuð þröngt.

Virðulegi forseti. Vegna umræðu um knattspyrnulið þingsins verð ég að segja að ef hv. þm. og forseti þingsins ætla að bera ábyrgð á því finnst mér það bara af hinu góða og mun ekki gera neinar athugasemdir við það enda held ég að þau séu þannig fólk að þeim sé vel treystandi til þess. Hins vegar verður kannski mikilvægi þessa efnis hér aldrei of oft endurtekið. Þetta frv. er í sjálfu sér ekki merkilegt. Hér er bara um að ræða einhverja tæknilega útfærslu á reglum sem fyrir eru, það er engin ný grundvallarhugsun í því. Það er ekkert verið að sveigja af leið og það er ekkert nýtt í þessu. Þetta er einhver tæknileg útfærsla og þess vegna var ég bara að brýna fyrir mönnum að þeir tapi sér ekki í þessum hlutum. Hv. þm. nefndi það hins vegar sérstaklega að R-listinn hefði sett upp myndavélar. Allir sem setja slíkar vélar upp fara eftir þeim reglum sem um þetta gilda, nýta sér þær heimildir sem til eru í lögum. Um hverja einustu heimild sem til er í þessum lögum hefur Sjálfstfl. haft forgöngu, hverja einustu enda búinn að sitja samfellt frá 1991 í dómsmrn. Allar þessar heimildir eru komnar þaðan. Þetta eru lagaheimildir sem eiga 

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breyting á almennum hegningarlögum. Við í allshn. fjölluðum um málið og fengum til okkar lögfræðing frá dómsmrn., Dís Sigurgeirsdóttur. Með frv. eru gerðar nauðsynlegar breytingar á lögsöguákvæðum almennra hegningarlaga og tilteknum ákvæðum þeirra sem hafa í för með sér almannahættu til að unnt verði að fullnægja skuldbindingum samkvæmt þremur alþjóðasamningum gegn hryðjuverkum, samningi um að koma í veg fyrir ólögmætar aðgerðir gegn öryggi í siglingum á sjó frá 10. mars 1988, bókun um að koma í veg fyrir ólögmætar aðgerðir gegn öryggi botnfastra mannvirkja á landgrunninu frá 10. mars 1988 og samningi um vörslu kjarnakleyfra efna frá 3. mars 1980. Nefndin mælir með að frv. verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Í stað orðanna ,,26. október 1979`` í 1. gr. komi: 3. mars 1980. Nefndin var einhuga í þessu máli.

Virðulegur forseti. Hér erum við í 2. umr. um frv. til laga um breyting á almennum hegningarlögum um öryggi í siglingum, kjarnakleyf efni o.fl. Annar endi málsins var til umræðu í þinginu í morgun. Mig minnir að það hafi verið dagskrárliður 5. Það sem hér er fyrst og fremst verið að gera með samþykki allra nefnarmanna er að staðfesta þá samninga sem við höfum verið aðilar að. Að sjálfsögðu eru allir friðarsinnar á móti flutningi kjarnakleyfra efna og kjarnorkuvopnum. Það, virðulegur forseti, var kannski örlítið rætt i nefndinni. Eins og ég segi er þetta fyrst og fremst til að staðfesta þá samninga sem við höfum undirritað. Það er kannski mjög langt um liðið síðan þeir voru gerðir og nú fyrst er verið að gera þetta. Málið var líka í hv. utanrmn. og allir nefndarmenn samþykktu það þar. Ef það var eitthvað var það kannski spurning um hvort við værum nokkuð að ganga lengra en gengur og gerist. Svo var ekki. Allir nefndarmenn undirrituðu þetta nál.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá hv. allshn. um frv. til laga um breyting á almennum hegningarlögum og lögum um refsiábyrgð lögaðila vegna mútugreiðslu til opinbers starfsmanns (hryðjuverk). Með frv. eru gerðar nauðsynlegar breytingar á refsilögum til að íslenska ríkið uppfylli skuldbindingar sínar samkvæmt þremur alþjóðasamþykktum á vegum Sameinuðu þjóðanna gegn hryðjuverkum. Þetta eru alþjóðasamningur um að koma í veg fyrir hryðjuverkasprengingar frá 15. des. 1997, alþjóðasamningur um að koma í veg fyrir fjármögnun hryðjuverkastarfsemi frá 9. des. 1999 og ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nr. 1373 frá 28. sept. 2001. Hugtaksins ,,hryðjuverk`` er hvergi getið í íslenskum refsilögum sem sjálfstæðs refsiverðs verknaðar en með frv. er lagt til að verknaðurinn hryðjuverk verði skilgreindur í almennum hegningarlögum. Þá er lagt til að hryðjuverk verði talin til alvarlegustu afbrota auk þess sem fjárhagslegur stuðningur við hryðjuverkastarfsemi verði gerður sjálfstætt refsivert brot. Jafnframt er lagt til að lögfest verði heimild til að refsa lögaðila fyrir slík brot sem framin eru í starfsemi þeirra. Einnig eru settar skýrari reglur um refsiábyrgð vegna hlutdeildar og loks er lagt til að refsilögsaga íslenska ríkisins verði rýmkuð vegna þessara brota. Nefndin ræddi sérstaklega saknæmisskilyrði frv. og telur rétt að taka fram að 18. gr. almennra hegningarlaga, þar sem tilgreind eru saknæmisskilyrðin fyrir hegningarlögin sjálf, mun einnig gilda um þau ákvæði frv. sem breyta þeim lögum. Skv. 18. gr. er ásetningur ætíð áskilinn svo að verknaður teljist saknæmur og eingöngu skal refsa fyrir gáleysisbrot ef lögin heimila það sérstaklega. Þar sem frv. tekur ekki á gáleysi verður refsingu ekki beitt vegna hryðjuverka nema ásetningur sé fyrir hendi. Ásetningsskilyrðið á því jafnframt við um b-lið 2. gr. frv. Nefndin lítur þannig á að frv. sé ekki ætlað að ganga lengra en fyrrnefndur alþjóðasamningur um að koma í veg fyrir fjármögnun hryðjuverkastarfsemi eins og ráða má af athugasemdum með greininni. Verknaður sem felst í því að láta fjármagn renna til lögmætrar starfsemi á sviði menningar-, mannréttinda- og mannúðarmála getur því aldrei talist refsiverður þó að samtök sem taki við fjármagninu gerist síðan sek um hryðjuverk. Svo verður eingöngu ef það er ásetningur viðkomandi að fjármagnið renni til slíkra verka. Er þá sönnunarbyrðin að sjálfsögðu á ríkinu. Nefndin mælir með að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu sem getið er um í sérstöku þingskjali. Nefndin var samþykk þessu nema hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir og Dóra Líndal voru báðar með fyrirvara. Ögmundur Jónasson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og hann er samþykkur þessu áliti, þó með fyrirvara við skilgreiningunni á hryðjuverkunum.

Virðulegur forseti. Sú sem hér stendur skrifaði undir nál. með fyrirvara. Hann varðar skilgreininguna á hryðjuverkum. Umræða í nefndinni um öll þessi mál varð mjög fín. Við ræddum t.d. muninn á skemmdarverkum og hryðjuverkum. Kannski er fyrirvari minn af tilfinningalegum toga, þá e.t.v. vegna þess að þetta er í fyrsta skipti sem við tölum um hryðjuverk í íslenskum lögum. Einhvern veginn erum við komin að hluta til inn í þennan raunverulega heim sem okkur hefur, sem betur fer, verið hlíft við, þ.e. að þurfa að ræða um hryðjuverk og taka þau upp í lögin okkar. Í rauninni er þetta frv. fyrst og fremst til að taka á þeim samþykktum sem Ísland er búið að undirrita. Það kemur fram í nál., með leyfi virðulegs forseta: ,,Með frv. eru gerðar nauðsynlegar breytingar á refsilögum til að íslenska ríkið uppfylli skuldbindingar sínar samkvæmt þremur alþjóðasamþykktum á vegum Sameinuðu þjóðanna gegn hryðjuverkum. Þetta eru alþjóðasamningur um að koma í veg fyrir hryðjuverkasprengingar frá 15. des. 1997, alþjóðasamningur um að koma í veg fyrir fjármögnun hryðjuverkastarfsemi frá 9. des. 1999 og ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nr. 1373 frá 28. sept. 2001.`` Þetta mál hefur líka að hluta til auðvitað verið rætt í utanrmn. og aðalatriðið er, eins og kemur fram í nál., að við göngum ekki lengra en samþykktir kveða á um. Hins vegar urðu mjög fróðlegar umræður um hryðjuverk og skemmdarverk. Á meðan við höfðum ekki þetta orð í okkar lögum töluðum við frekar um skemmdarverk, og þá sáum við t.d. að sprengingarnar á Mývatni sem bændur voru með í eina tíð, og voru talin skemmdarverk, mundu sennilega flokkast undir hryðjuverk í dag. Nú mega bændur passa sig ef þeir hugsa sér til hreyfings varðandi slík mál á nýjan leik. Ég var fyrst og fremst með fyrirvara um að við erum komin með þennan grimma raunveruleika upp að bænum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá hv. allshn. um till. til þál. um stefnumótun um aukið umferðaröryggi. Ég vil byrja á því, herra forseti, að þakka nefndarmönnum í allshn. sérstaklega fyrir þá samstöðu og eindrægni sem þeir sýndu við umfjöllun á þessari merku þáltill. Mikil vinna var lögð í umferðaröryggisáætlunina, þ.e. þessa þáltill., og vil ég sérstaklega þakka nefndarmönnum fyrir þá vinnu. Nefndin gerir sér grein fyrir því að tillaga um umferðaröryggisáætlun 2002--2012 felur í sér viðamiklar og metnaðarfullar aðgerðir sem munu kalla á aukið fjármagn til umferðarmála. Nefndin telur þó að þær muni leiða til verulegs sparnaðar með fækkun umferðarslysa og leggur því áherslu á nauðsyn þess að fjármagn verði tryggt til framkvæmdar áætlunarinnar. Ég vil þó geta þess að nefndin er ekki þar með að segja að leiðin sem getið er í niðurstöðum starfshópsins sé röng. Í greinargerð með þáltill. segir: ,,Þróunin meðal Evrópulanda er að sektir vegna umferðarlagabrota renni beint eða að hluta til umferðaröryggisstarfs. Starfshópurinn gerir tillögu um að sektir sem innheimtast vegna aksturs gegn rauðu ljósi, hraðaksturs og ölvunar við akstur renni í sérstakan sjóð, ,,eftirlits- og þróunarsjóð lögreglunnar``.`` Nefndin tekur ekki beint undir þetta heldur er miklu fremur að tala um að fjármagn til framkvæmdarinnar almennt verði tryggt. Jafnframt telur nefndin brýnt að gert verði hið fyrsta kostnaðarmat fyrir áætlunina sem lögð verði fyrir allshn. strax á næsta þingi. Í máli gesta nefndarinnar kom fram að markmið síðustu umferðaröryggisáætlunar hafi í meginatriðum gengið eftir þrátt fyrir mikla fjölgun bíla í umferð en það hafi fyrst og fremst verið samstöðu og einhug viðkomandi aðila að þakka --- þá samstöðu lögreglunnar, ökumanna, Umferðarráðs og allra þeirra sem hafa komið í einni eða annarri mynd að framkvæmd þessarar áætlunar --- og er því mikilvægt að eins vel verði staðið að framkvæmd þessarar umferðaráætlunar. Í athugasemdum með þáltill. er vísað til skýrslu starfshóps um umferðaröryggisáætlunina og er greint frá helstu niðurstöðum hans í 15 liðum. Þar er gengið út frá því að skipaðar verði m.a. tvær nefndir, annars vegar umferðaröryggisnefnd sem ætlað er að leggja fram tillögu að stefnu stjórnvalda í umferðaröryggismálum sem tekin yrði fyrir á Alþingi og afgreidd þaðan og hins vegar framkvæmdanefnd sem hafi það meginverkefni að tryggja að unnið sé í samræmi við umferðaröryggisáætlunina og að markmiðum Alþingis og stjórnvalda verði náð. Nefndin áréttar að nefndirnar verði skipaðar sem fyrst og að umferðaröryggisnefnd forgangsraði án tafar þeim verkefnum sem áætlunin gerir ráð fyrir. Nefndin tekur að öðru leyti ekki afstöðu til fyrrnefndra atriða í athugasemdum með tillögunni þótt þau hafi verið rædd sérstaklega í nefndinni en telur rétt að leggja áherslu á eftirfarandi: Í umfjöllun nefndarinnar kom fram að í meiri hluta alvarlegra umferðarslysa liggur orsökin hjá ökumanninum sjálfum. Ástæðurnar eru fyrst og fremst taldar ölvunarakstur, hraðakstur, svefnleysi og þreyta auk hirðuleysis um notkun öryggisbúnaðar. Einnig kom fram varðandi svefnleysið --- og við fjölluðum ítarlega um þann þátt --- að m.a. kæfisvefn getur haft mikil áhrif á akstur ökumanna. Þá á ég ekki við að menn séu sofandi undir stýri og fái kæfisvefn þar og þá. Kæfisvefn truflar fólk á næturnar og leiðir til þreytu sem síðan getur leitt til alvarlegra umferðarslysa þegar líður á daginn. Þetta var einn athyglisverður punktur sem kom m.a. fram við yfirferð nefndarinnar á þessu máli. Einnig má geta þess varðandi hirðuleysið um notkun öryggisbúnaðar að starfsmaður rannsóknarnefndar umferðarslysa, Ágúst Mogensen, gat þess að ef allir notuðu bílbeltin mundi slysum fækka um 28%. Bara það eitt að við værum aðeins meira vakandi, sinntum þessu handtaki að setja á okkur beltið --- sem tekur kannski tvær sekúndur --- mundi slysum fækka um 28%. Sem sagt, herra forseti: Allir með belti. Nefndin telur því sýnt að markmiði umferðaröryggisáætlunar verði ekki náð án þess að örva og virkja vitund almennings með öflugri og markvissri fræðslu og forvarnastarfi og breyta þannig viðhorfum hans til umferðaröryggismála. Ekki sé síður mikilvægt að almenningur sé meðvitaður um þá ábyrgð sem felst í því að setjast undir stýri. Af þeirri ástæðu leggur nefndin til breytingu á tillögugreininni um að almenningur komi að sameiginlegu átaki ríkis, sveitarfélaga, fyrirtækja og áhugahópa um umferðaröryggismál. Þá telur nefndin afar mikilvægt að þáttur þreytu og svefnleysis í umferðarslysum verði skoðaður nánar og í kjölfarið verði úrræði og fræðsla til almennings þar að lútandi aukin. Nefndin ræddi skráningu slysa og vekur í því sambandi athygli á slysavarnaráði sem starfar samkvæmt lögum nr. 33/1994, um slysavarnaráð. Tilgangur þess er að stuðla að fækkun slysa og skal ráðið m.a. móta reglur sem miða að því að slys séu skilmerkilega skráð og sú skráning sé samræmd, jafnframt því sem séð verði um úrvinnslu upplýsinganna og útgáfu á slysatölum. Þá skal samræmd slysaskrá varðveitt hjá landlækni og mótar ráðið reglur um framkvæmd skráningar og aðgang að upplýsingum úr skránni. Bendir nefndin á að þessi samræmda skráning geti nýst vel í þágu rannsókna og til eflingar umferðaröryggismálum. Enn fremur kynnti nefndin sér störf rannsóknarnefndar umferðarslysa og gerir sér grein fyrir mikilvægu hlutverki hennar. Á fundum nefndarinnar og í máli gesta nefndarinnar kom m.a. fram að til að mynda í Svíþjóð skipta markvissar vettvangsrannsóknir miklu máli. Til þess að rannsóknarnefnd umferðarslysa geti sinnt því starfi þarf að efla einmitt þetta hlutverk hennar og gera það skilvirkara. Þá áréttar nefndin að samkvæmt tillögunni er ætlunin að fækka alvarlegum umferðarslysum um 40% sem er mun meira en gert er ráð fyrir í nýsamþykktri heilbrigðisáætlun til ársins 2010 en þar er gert ráð fyrir að dánartíðni og örorka vegna umferðarslysa minnki um a.m.k. 25%. Ég vil kannski geta þess í því samhengi að munurinn á áætlununum liggur m.a. í því að í þessari umferðaröryggisáætlun erum við að miða við slysatölur á árunum 2000 og 2001. Loks leggur nefndin til að sérstaklega sé tekið fram í tillögugreininni að stefnt sé að fækkun banaslysa eins og kveðið er á um í athugasemdum með þáltill. Nefndin telur að um nauðsynlegt átak sé að ræða og leggur til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Við tillögugrein: a. Á eftir orðinu ,,fækkun`` í 1. málsl. komi: banaslysa og annarra. b. Í stað orðanna ,,og áhugahópa um umferðaröryggismál`` í 2. málsl. komi: áhugahópa um umferðaröryggismál og alls almennings. Kolbrún Halldórsdóttir sat fund nefndarinnar og er samþykk áliti þessu. Eins og ég gat um áðan lögðu allir nefndarmenn sig fram í þessu máli og eru nefndarmenn einhuga um mikilvægi þess.

Virðulegur forseti. Hér er auðvitað afar mikilvægt mál á ferðinni, og eins og hv. formaður nefndarinnar, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, hefur gert grein fyrir fékk nefndin mjög marga gesti til fundarins. Þar gátum við spurt allra þeirra spurninga sem við óskuðum eftir, og þær voru auðvitað fjölmargar. Af þessu sköpuðust mjög líflegar og málefnalegar umræður í nefndinni. Það er hins vegar afar mikilvægt að halda því til haga að í rauninni er tillagan sjálf einungis þessi litli texti sem er efstur á blaðinu því síðan eru athugasemdirnar meira eða minna úr mjög góðu plaggi sem heitir Umferðaröryggisáætlun frá 2002--2012. Þar var samþykkt að fjalla ekki einungis um alvarleg umferðarslys heldur einnig banaslys sem er auðvitað einn mesti vágestur sem við eigum við að glíma ásamt auðvitað alvarlegum umferðarslysum. Það var afar fróðlegt að hlusta á það að ef öryggisbelti væru meira notuð gætum við fækkað slysum um 28%. Það er hreint út sagt algjörlega ótrúlegt. Maður veltir líka fyrir sér af hverju við erum með árin 2002--2012, ellefu ár. Það er til þess að fylgja því eftir með vegáætlun. Því má heldur ekki gleyma að bæta þarf umferðarmannvirki og til þess að af því verði þurfum við að taka á öllu okkar. Líka hefur verið talað um að þetta væri mjög kostnaðarsamt. Þá er afar mikilvægt að fá inn einhverja peningalega framkvæmdaáætlun þannig að hægt verði að setja áætlunina niður á einhvern árafjölda. Það er verulega hnykkt á því í nál. allshn. þótt það komi ekki inn í sjálfan textann. Því má heldur ekki gleyma að nál. er líka lögskýringargagn. Það hnykkir mjög á um margt sem kemur fram í þessari tillögu að umferðaröryggisáætluninni. Einn gestur nefndarinnar, Sigmar Ármannsson, var fulltrúi tryggingafélaganna og leiddi huga okkar að ýmsu í þeim málum. Við erum með vegáætlun, við erum með samgönguáætlun og við erum með flugáætlun. Við erum með áætlanir í öllum þessum stóru málaflokkum. Þetta er allt undir samgrn. og það kom auðvitað fram af hverju umferðaröryggið væri ekki jafnframt þar undir þannig að yfirsýnin héldist. Það væri eðlilegt að skoða slíkt. Hins vegar er auðvitað alltaf ákveðið samstarf við dómsmrn. og lögreglu, og það á ekki að hindra slíkt. Þá fengjum við heildarsýn í rauninni á samgöngur, hvort sem þær væru í lofti, á sjó eða landi. Það var eitt af því sem var talsvert rætt í nefndinni. Eins og ég segi náðum við að hnykkja gríðarlega á mjög mörgum góðum þáttum í þessu nál. Við vitum vel að eitt stærsta heilbrigðisvandamál þessarar þjóðar er bílslys. Það sem er líka lögð mjög mikil áhersla á, og við hnykkjum jafnframt á í nál., er að þetta höfðar líka til almennings og almenningsvitundar. Í þessari umferðaröryggisáætlun sem er gríðarlega stórt og mikið plagg er mjög mikið rætt um það að höfða til almennings, virkja almenning, virkja grasrótina, því auðvitað eru orð eitt og framkvæmd annað. Þess vegna er afar mikilvægt að fá góða framkvæmdaáætlun, þ.e. fjárhagsáætlun, í þennan málaflokk eins og hann leggur sig þannig að hægt sé að forgangsraða innan hans og jafnframt kannski skerpa á því að það verði fín pólitísk samræða um þessi mál, aðallega til að virkja grasrótina til að tala við hið venjulega fólk. Hins vegar hefur líka verið nýtt vel hér á Íslandi að þeir sem lenda í alvarlegum umferðarslysum hafa gengið til liðs við ýmis samtök og orðið miklir áróðursmeistarar til stuðnings jafngóðu máli og umferðaröryggi er. Ekki er búið að skipa umferðaröryggisnefndina þannig að við vitum ekki enn hverjir verða í henni en hún hefur ærin verkefni og afar mikilvæg. Hér á eftir, aðeins síðar á dagskránni, er líka mál sem tengist þessu, breytingar á Umferðarráði og allri þeirri stjórnsýslu. Sú umræða kemur til með að tengjast aftur inn í það mál á eftir. Eins og við segjum, laga þarf vegina --- þeir eru ákveðinn áhrifavaldur þótt auðvitað sé manneskjan sjálf í fyrsta sæti þar. Við þurfum líka að leggja áherslu á sýnilegu löggæsluna. Við þurfum að koma í veg fyrir dauðaslysin og við þurfum að herða áróðurinn með öryggisbeltin. Jón Baldursson, læknir á Borgarspítalanum, kom á fund nefndarinnar og við ræddum mikið um svefnleysi og þreytu, og að þeir þættir geti valdið slysum. Ég mun eflaust taka til máls aftur um málið, herra forseti, en lýk máli mínu í bili.

Herra forseti. Við ræðum hér till. til þál. um stefnumótun um aukið umferðaröryggi. Það er sannarlega tímabært að Alþingi Íslendinga taki á dagskrá þessa umferðaröryggisáætlun því eins og alþjóð mun kunnugt rann síðasta umferðaröryggisáætlun út um áramótin 2000/2001 þannig að í eina 16 mánuði hefur engin umferðaröryggisáætlun verið í gildi á Íslandi. Það í sjálfu sér er auðvitað alvarlegt, herra forseti, og við fyrri umr. þessa máls orðaði ég það við hæstv. ráðherra Sólveigu Pétursdóttur að auðvitað þyrfti að standa betur að málum en mér finnst hafa verið gert þó að allir séu jafnfegnir að áætlunin skuli nú hafa litið dagsins ljós. Ég tek undir þau orð hv. frsm., hv. formanns allshn., Þorgerðar Gunnarsdóttur, en hún gat um það þegar hún fylgdi nál. úr hlaði að það hefði verið einhugur meðal nefndarmanna. Það er alveg satt. Ég sat þessa fundi sem fjölluðu um málið í allshn. sem varamaður Ögmundar Jónassonar, hv. þm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, og það er alveg rétt, herra forseti, að mikill einhugur ríkir hjá alþingismönnum um þetta mál. Allir alþingismenn eru sammála um að hér þurfi að standa fagmannlega og vel að verki og gera öflugt átak í alvöru. Herra forseti, þegar ég segi í alvöru meina ég að sú áætlun sem hér er verið að fjalla um verður að vera þess eðlis að hún nái fram að ganga, að markmiðssetningin sé ekki bara orð á blaði sem sé hægt að veifa upp á punt þegar mikið liggur við heldur verður áætlun af þessu tagi að ná, ekki bara til málaflokksins heldur út á göturnar, út í vegakerfið okkar, til vegfarendanna okkar, til þeirra sem leið eiga um göturnar. Það þarf að tryggja í alvöru að umferðaröryggi sé virkt og að markmiðssetning þessarar umferðaröryggisáætlunar, og hvaða umferðaröryggisáætlunar sem er, náist. Hvernig gerum við það best, herra forseti? Við gerum það best með því að tryggja fjármagn til málsins. Það er kannski einmitt þar sem skórinn kreppir. Við sem fjallað höfum um þessi mál og komið að umræðunni, bæði í allshn. og við fyrri umr., höfum öll lýst því yfir að markmiðssetningin í umferðaröryggisáætlun sé göfug og metnaðarfull en þegar farið er að rýna í hana felur hún í sér að Alþingi lýsir yfir vilja sínum til þess að fyrir lok ársins 2012 hafi alvarlegum umferðarslysum og dauðaslysum í umferðinni fækkað um 40% miðað við fjölda slysa eins og þau voru árin 2000 og 2001. Alþingi kemur til með að lýsa því yfir, verði þessi ályktun samþykkt sem ég geri ráð fyrir, að þessu takmarki verði náð með sameiginlegu átaki ríkis, sveitarfélaga, fyrirtækja, áhugahópa og almennings. Við gerum ráð fyrir því að í byrjun hvers árs kynni dómsmrh. stöðu umferðaröryggismála og hvernig miði í átt að settu marki. Sömuleiðis er í þessari ályktun gert ráð fyrir því að starfs- og framkvæmdaáætlun verði endurskoðuð árlega. Í sjálfu sér er þessi efnisgrein mjög fín, við getum alveg sagt að hún sé metnaðarfull, en þó er eitt atriði sem þarf að rýna í sérstaklega. Það er, herra forseti, viðmiðunarárin tvö, árin 2000 og 2001. Kannski erum við ekki nægilega framsýn eða höfum ekki nægilega yfirsýn þegar við bindum markmiðið, þ.e. 40% fækkunina, við þessi tvö ár. Frá því að allshn. fjallaði um málið hafa borist í mínar hendur gögn sem sýna mér að þessi tvö ár hafi tíðni dánarslysa í umferðinni verið gífurlega há. Ég vil, með leyfi forseta, fá að vitna til lítils línurits sem birtist í Fréttablaðinu þann 8. nóv. 2001 en þar er sýndur myndrænn samanburður á því hvernig tíðni dánarslysa í umferðinni hefur verið á Norðurlöndunum á hverja 100 þús. íbúa. Samkvæmt því línuriti sést að dauðsföllum í umferðinni fjölgar alveg gífurlega mikið á Íslandi á árunum 1995--2000. Þeim fjölgar svo mikið að Íslendingar lenda í efsta sæti --- það má kannski ekki orða það svo --- en á árinu 2000 er dánartíðni í umferðarslysum á Íslandi orðin meiri en alls staðar annars staðar á Norðurlöndunum. Áður, á árunum 1992--1995, erum við neðst í dánartíðni í umferðarslysum. Þegar við förum að rýna í þetta erum við kannski á óheppilegu árabili að miða við að skera fjöldann niður, frá viðmiðunarárunum 2000 og 2001. Við hefðum kannski þurft að hafa prósentutöluna jafnvel enn þá hærri ef við hefðum ætlað að reyna að halda sæti okkar á skala Norðurlandanna, að vera í neðsta sæti yfir dánartíðni í umferðarslysum á Norðurlöndum. Ég held, herra forseti, að við verðum að setja markmiðin mjög hátt í þessum efnum. Sumum finnst það kannski þegar horft er á töluna 40% að við setjum markið mjög hátt en kannski gætum við gert enn þá betur. Ég held að það sé mjög þýðingarmikið að við skoðum tölfræðina í þessum málum, skoðum vel með hvaða hætti við getum borið okkur saman við Norðurlöndin, skoðum vel hvort við erum þar hálfdrættingar eða framúrskarandi eða kannski dragbítar. Ég held því að ef við hefðum eðlilegan tíma til umfjöllunar þessa máls væri í samanburðinum milli Norðurlandanna fullt af efni sem við gætum fjallað hér um frekar en hægt er á þeim tíma sem við höfum til umráða á síðustu dögum þingsins. Allir þingmenn eru orðnir sér meðvitandi um það að mörg mál eru til afgreiðslu og ekki kannski eðlilegt svigrúm fyrir umræðu um jafnþýðingarmikið mál og hér ber á góma. Eitt af því sem ég gagnrýndi við fyrri umr. þessa máls var að hæstv. ráðherra skyldi ekki leggja fram með þessari tillögu sinni fjárhagsáætlun um aðgerðaúrbætur, þ.e. öllum er fullljóst að umferðaröryggi verður ekki aukið nema til komi auknir fjármunir. Það gengur enginn að því gruflandi, herra forseti. Hæstv. ráðherra benti mér á við fyrri umr. að ekki mætti sýna of mikið bráðlæti, auðvitað kæmi framkvæmda- og kostnaðaráætlun þegar nefndirnar sem tillagan kveður á um að skipa þurfi hefji störf. Gott og vel, herra forseti. Með það í farteskinu hóf ég störfin í nefndinni með samþingmönnum mínum sem, eins og ég sagði áðan, eru allir jafnáhugasamir um að umferðaröryggi á Íslandi verði aukið. Eins og kom fram í máli hv. frsm. nál., hv. þm. Þorgerðar Gunnarsdóttur, er getið um það í nál. að nefndin geri sér fulla grein fyrir því að umferðaráætlunin feli í sér viðamiklar aðgerðir sem muni kalla á aukið fjármagn til umferðarmála. Þess er líka getið í nál. að nefndin telji að þessar aðgerðir muni jafnframt leiða til verulegs sparnaðar því auðvitað er samfélagskostnaður okkar af umferðarslysum, ég tala nú ekki um alvarlegum umferðarslysum og dauðaslysum, svo gífurlegur að ef okkur tekst að auka öryggið í umferðinni, fækka slysum, erum við líka að leggja okkar lóð á vogarskálarnar til sparnaðar. Nefndin er sér meðvituð um að fá þurfi nauðsynlegt fjármagn og tryggja það. Ég hvet hv. alþingismenn til að hafa þetta í huga við næstu fjárlagagerð. Og við megum auðvitað ekki gleyma því við neina fjárlagagerð að hafa umferðaröryggið á oddinum því við náum ekki þessum markmiðum nema við séum á verði þegar fjárlög eru ákveðin. Þó að við skipum nefndir sem við ætlum það hlutverk að búa til kostnaðaráætlanir er það ekki ávísun á fjármagn. Ávísunin á fjármagnið kemur úr þessum sal þegar fjárlög eru ákveðin. Mig langar í þessu sambandi, herra forseti, að minna á ályktun frá umferðarþingi sem samþykkt var í Reykjavík 1. des. árið 2000 en á því þingi var samþykkt ályktun sem mig langar, með leyfi forseta, til að fá að lesa hér upp. Hún er svohljóðandi: ,,Umferðarþing, haldið í Reykjavík 30. nóvember og 1. desember árið 2000, fagnaði þeirri myndarlegu stefnumörkun dómsmrh. að miða við 40% fækkun dauðaslysa og meiri háttar slysa í umferðinni á næstu 12 árum á Íslandi. Umferðarþing bendir á að fullnægjandi umferðaröryggisáætlun verður að innihalda fjárhags- og framkvæmdaáætlun og tryggja verður að til hennar renni nægjanlegt fé úr opinberum sjóðum. Umferðarþing lýsir vonbrigðum sínum yfir því að í fjárlögum fyrir árið 2001 sem nú er verið að afgreiða á Alþingi verður nánast ekkert vart við aukna fjármuni til þessarar baráttu. Umferðarþing skorar á ríkisstjórn og Alþingi að lýsa því nú þegar yfir að væntanleg 12 ára áætlun muni uppfylla framangreind skilyrði.`` Þetta var ályktun umferðarþings frá 1. des. 2000. Það sama var uppi á teningnum í umfjöllun um fjárlög ársins 2002. Ég hvet hv. alþingismenn til að gera bragarbót og láta þetta ekki henda okkur við næstu umfjöllun fjárlaga, þ.e. þá umfjöllum sem fram fer hér næsta haust um fjárlög 2003. Við verðum að standa saman um að marka þessum málaflokki það mikið fé að við getum sagt að sá árangur sem tillagan og nál. gefa til kynna að menn vilji standa vörð um sé í sjónmáli. Herra forseti. Það er alveg nauðsynlegt að nefndir þær sem taka til starfa --- ef vilji allshn. nær fram að ganga er alveg ljóst að nefndin vill að þær taki til starfa sem allra fyrst. Í nál. er fjallað um að skipaðar verði m.a. tvær nefndir, annars vegar umferðaröryggisnefnd og hins vegar framkvæmdanefnd, og þar segir að allshn. geri ráð fyrir því að nefndirnar verði skipaðar sem fyrst og umferðaröryggisnefnd forgangsraði án tafar þeim verkefnum sem áætlunin gerir ráð fyrir. Það er því alveg ljóst að nefndin vill að þessi málaflokkur fái forgang, í hann verði sett mikil orka, mikill kraftur --- og fjármunir. Það verður aldrei of ítrekað að það var einhugur í nefndinni varðandi þetta atriði. Þess vegna er engin ástæða til að aðrir þingmenn sem ekki komu að afgreiðslu málsins í allshn. liggi á liði sínu þegar til á að taka, þegar framkvæmdaáætlunin verður gerð og vonandi kynnt hér eigi síðar en fljótlega á næsta löggjafarþingi. Mig langar til að vitna hér í, herra forseti, umferðaröryggisáætlun til ársins 2000 sem stjórnvöld í Reykjavík létu gera. Þar fylgdi framkvæmdaáætlun umferðaröryggisáætluninni. Hún er í mjög einföldu formi og þar er getið helstu aðgerða sem borgin hyggst fara í á ákveðnu árabili --- þetta var á árunum 1996--2000 --- og það er ekki nóg með að aðgerðanna sé getið heldur er einnig getið um fjármagnið sem ætla á í málaflokkinn þannig að á árinu 1996 er ljóst hversu mikið fé Reykjavíkurborg ætlar að láta í umferðaröryggismál á árinu 2000. Áætlun sú var til fyrirmyndar. Við hana var staðið að langmestu leyti, þ.e. þangað til á lokaárinu að smámisbrestur varð á fjármagninu. Ég hvet alþingismenn og stjórnvöld og nefndarmenn sem skipast í þessar nefndir, sem á að fara að skipa í þessum tilgangi, til að kynna sér það starf sem unnið hefur verið í Reykjavík sem ég tel að hafi verið til fyrirmyndar í alla staði. Áætlunin sem Reykjavíkurborg gaf út í hálfgerðu bókarformi var þannig aðgengileg að borgarbúar gátu kynnt sér hvenær sem var hvað Reykjavíkurborg eða yfirvöld í Reykjavík höfðu ætlað sér í umferðaröryggismálum, og þá jafnframt hversu mikið fjármagn menn hugðust setja í málaflokkinn. Eitt af því sem rætt var í allshn. þegar málið var til umfjöllunar var umferðaröryggisáætlunin sjálf, þ.e. tillaga starfshópsins sem hæstv. dómsmrh. skipaði, en hún er í þessu formi, var dreift til allra alþingismanna um svipað leyti og málinu var útbýtt hér á þinginu. Þessi ítarlega áætlun fékk svo sem ekki efnislega meðferð hjá allshn. Auðvitað hefði verið full ástæða til þess því hér eru mjög margir þættir sem ég veit að áhugasamir alþingismenn vildu gjarnan fá að tjá sig um og kannski færa eitthvað til betri vegar. En það var í raun og veru samdóma skilningur nefndarmanna að þó að með tillögugreininni fylgi athugasemdir sem vísi í þessa áætlun sé ekki þar með verið að samþykkja þáltill. sem hér liggur fyrir. Við skulum því gæta þess að það verði svigrúm fyrir það fólk sem kemur að þessari vinnu núna í náinni framtíð til að bæta þar um betur, fara yfir hugmyndir með krítísku auga, forgangsraða hlutum og sjá til þess að hér verði jafnvel enn meira vítamín sett inn, enn meira kjöt á beinin og kannski enn aðgengilegri framsetning en hér getur að líta. Herra forseti. Ég kemst ekki hjá því að nefna rannsóknarnefnd umferðarslysa í þessu máli mínu. Eitt af því sem bar á góma í umfjöllun nefndarinnar var það hversu illa búið er að rannsóknarnefnd umferðarslysa á Íslandi. Um það er getið í greinargerð með þáltill. í lið nr. 5 en sá liður er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Starfshópurinn`` --- þ.e. sá sem vann þessa tillögu að áætlun --- ,,leggur til að rannsóknarnefnd umferðarslysa verði efld og í hana bætt manni með sérfræðikunnáttu varðandi ökutæki. Einnig verði hlutverk hennar skilgreint við gerð umferðaröryggisáætlana.`` Þessi punktur, herra forseti, er gífurlega mikilvægur. Í umfjöllun allshn. kom fram að rannsóknarnefnd umferðarslysa gerir sitt besta af mjög svo takmörkuðum efnum. Þegar starfsmaður nefndarinnar var beðinn að gera grein fyrir starfsumhverfi nefndarinnar og bera það saman við það sem best gerist á Norðurlöndunum kom auðvitað í ljós, herra forseti, að þar er himinn og haf sem skilur að. Starfsmaður rannsóknarnefndarinnar benti okkur á að rannsóknarnefndin hefur nýlega lokið gerð tveggja skýrslna sem nefndarmönnum voru sendar og þeir höfðu tök á að kynna sér. Önnur þeirra fjallar einmitt um samanburð á vinnubrögðum rannsóknarnefnda á Norðurlöndunum. Þar kemur í ljós að Norðurlöndin hafa staðið vörð um þennan málaflokk af gífurlegum metnaði. Það kemur líka fram hversu aftarlega á merinni við Íslendingar sitjum. Ég nefndi í umræðu nefndarinnar hvernig rannsóknarnefnd umferðarslysa stæði að vígi, t.d. samanborið við rannsóknarnefnd flugslysa. Það kom auðvitað í ljós að þar eru algjörlega ósambærilegir hlutir til staðar. Ástæðan fyrir því að ég nefndi þetta, herra forseti, og vil að það komi fram hér er sú að nú horfum við á Íslandi í auknum mæli upp á hópslys í umferðinni. Þau gerast æ tíðari. Við erum ferðamannaþjóð sem vill gera allt til að auka hér ferðamannaþjónustu en við verðum þá líka að gera allt sem í okkar valdi stendur til að auka öryggi ferðamanna. Við vitum sannleikann í þeim málum, herra forseti, sem lúta að vegakerfinu okkar. Við vitum auðvitað að þar er pottur brotinn mjög víða og þar er ástandið sannarlega ekki eins og best verður á kosið. Nægir þar að nefna einbreiðar brýr á þjóðvegi 1, að ekki sé talað um allar aðrar einbreiðar brýr á þjóðvegum landsins. Auðvitað vitum við að það stendur yfir átak til að fækka einbreiðum brúm en við vitum líka að við erfiðar aðstæður þar sem þröngar brýr eru annars vegar verða alvarleg slys. Þegar við bjóðum erlendum ferðamönnum hingað heim, til landsins okkar, til að kynna sér það og njóta þess með okkur verðum við að geta boðið þeim upp á það öryggi sem er nauðsynlegt til að líf og limir þessara gesta okkar séu ekki í hættu. Verði hins vegar slys verðum við líka að geta boðið upp á að rannsókn þeirra verði sem best hugsanleg í slíkum málaflokki, við verðum að sjá til þess að við séum ekki eftirbátar annarra þjóða í þeim efnum. Við höfum Norðurlöndin til að miða okkur við. Við höfum kortlagt mjög nákvæmlega í skýrslu rannsóknarnefndar umferðarslysa hvernig haldið er á málum annars staðar á Norðurlöndunum og það er engin ástæða fyrir okkur, herra forseti, til að gera annað en jafn vel og hinar Norðurlandaþjóðirnar í þessum efnum. Við höfum dæmin fyrir okkur um alvarleg slys á hópferðabílum. Við höfum dæmi um að þar hafi verið gagnrýni uppi varðandi frammistöðu okkur í rannsókn slysanna og við verðum að bæta þar úr. Það þarf að efla rannsóknarnefnd umferðarslysa og gera hana að þeirri stofnun sem þörf er til þess að við getum verið stolt og sátt við það hvernig á málum er haldið varðandi rannsókn umferðarslysa. Herra forseti. Það kom líka fram í umfjöllun nefndarinnar að auðvitað er löggæslan gífurlega mikilvægt atriði í þessum málaflokki. Manni fannst kannski ekki alveg nógu rismikil yfirlýsing frá Vegagerðinni um að hún hlaupi undir bagga með lögreglunni og aðstoði hana við að tækjavæðast. Þegar við hugsum um umferðaröryggi verðum við líka að hugsa um löggæsluna. Og við verðum að segja: Ef við ætlum að efla umferðaröryggi þurfum við líka að efla umferðaröryggisgæsluna hjá lögreglunni. Ef það er rétt sem á hefur verið bent og hefur verið í umræðunni að lögregluna vanti fé til að sinna umferðaröryggismálum sem skyldi verðum við líka að taka þar á. Þegar til fjárlagaumræðu kemur á hausti komanda er því ekki nóg fyrir hv. alþm. að skoða liðinn Umferðaröryggisáætlun, við verðum líka að skoða liðinn Löggæsla. Við verðum að sjá til þess að þeir fjármunir sem settir eru til löggæslunnar skili sér líka til umferðaröryggismálanna. Það er ekki nóg að standa vel að Schengen. Það er ekki nóg að standa vel að landamæravöktun fyrir Evrópusambandið. Það þarf líka, og ekki síður, að standa vel að þeirri vöktun sem þarf að eiga sér stað á þjóðvegum þessa lands og á þéttbýlisstöðum. Það er alveg ljóst að fjármagnið er alfa og omega í umferðarörygginu. Við þurfum að fá aukið fjármagn til málaflokksins, annars verður sú umferðaröryggisáætlun sem hér er um fjallað tóm orð á blaði sem veifað verður á tyllidögum. Slíkt vilja engir alþingismenn sjá. Það þori ég að fullyrða, herra forseti, og þess vegna verður þessi brýning mín að hljóma hér. Ég ætla að heita sjálfri mér því og þingheimi að ég mun minna okkur öll á þetta þegar umferðaröryggisáætlunina og löggæsluna ber á góma í næstu fjárlagaumræðu. Það kom fram í málflutningi gesta nefndarinnar --- af því að við erum að tala um hvernig við stöndum okkur samanborið við Norðurlöndin --- að hjá Dönum fylgir kostnaðaráætlun hverri einustu aðgerð. Það er alveg ljóst að Norðurlandabúar eru komnir svo langt fram úr okkur í þessum efnum að við höfum virkilega mikið forskot upp að vinna. Sömuleiðis voru athyglisverðar ábendingar frá Vegagerðinni, að kannski værum við bara að setja allt of mikið fjármagn í vegina. Kannski eru þeir fjármunir sem fara í vegina sjálfa ekki upphaf og endir alls í þessum málum heldur kannski hvernig skiptingin á fjármagninu er til málaflokksins. Kannski þurfum við að setja hluta af vegafé í umferðaröryggi. Við eigum þá líka að vera menn til að taka þá umræðu og skoða þau mál alvarlega ofan í kjölinn. Herra forseti. Ég sem á sjálf ákveðna forsögu varðandi umferðaröryggismálin --- ég hef starfað í áhugahópi um bætta umferðarmenningu sem ég stofnaði ásamt nokkrum vinkonum mínum fyrir einum 15 árum sennilega --- hef miklar áhyggjur af því að við drögum lappirnar í þessum málaflokki og sýnum ekki nægilega forsjálni. Þannig má nefna að í umfjöllun í nefndinni kom fram að við bregðumst oft við meira af kappi en forsjá. Þannig var fjallað um tvöföldun Reykjanesbrautarinnar og upphófst þá í nefndinni mjög athyglisverð umræða um aðgerðir til að auka umferðaröryggi. Það er kannski ekki alltaf einfaldasta leiðin að breikka vegina, tvöfalda þá eða fara í svo gífurlega kostnaðarsamar framkvæmdir. Kannski eru aðrar aðgerðir ódýrari og einfaldari alveg jafnraunhæfar ef við erum að fjalla um að draga úr slysum. Ég held að allar framkvæmdir okkar í vegamálum þurfi auðvitað að vera þannig úr garði gerðar að umferðaröryggismálin séu skoðuð í tengslum við hverja einustu framkvæmd, meðfram því að ekki sé verið að bruðla þar með fé. Engin vegaframkvæmd ætti að fara á áætlun hjá okkur án þess að við sem hér höldum á málum, alþingismenn sem setja lög í þessu landi, skoðuðum jafnframt umferðaröryggisþátt framkvæmdanna. Herra forseti. Eins og ég áður vék að í máli mínu er hálfósanngjarnt að ætla alþingismönnum það á lokadögum og lokamínútum þinghalds að fjalla á einhvern vitrænan hátt um þessi mál. Það er erfitt að ætlast til þess að umræða um málið verði frjó eða umfangsmikil því auðvitað er hér mikill málafjöldi og það er rekið á eftir okkur með að reyna að komast í gegnum hann. Það er kannski skiljanlegt að einhverju leyti en ég gat ekki látið hjá líða að stikla á stóru í þeim hugmyndum eða þeim tilfinningum sem farið hafa gegnum huga minn í þessari vinnu. Mér er mjög mikið í mun að hér verði staðið þannig að málum að umferðaröryggisáætlun á Íslandi verði ekki bara orð á blaði sem flaggað verði á tyllidögum heldur látum við verkin tala og setjum til málaflokksins alla þá fjármuni sem þarf þannig að umferðaröryggisáætlun á Íslandi standi undir nafni.

Herra forseti. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir fór yfir marga hluti í ræðu sinni. Rétt til að byrja með var minnst á umferðaröryggisáætlun Reykjavíkurborgar sem er í sjálfu sér ágætis plagg og allt það en ég sagði við 1. umr. hér í þinginu um frv. um umferðarlög að það besta sem R-listinn hefði getað gert til umferðaröryggismála hefði verið --- ja, ég orðaði það svo, að ,,lufsast til þess setja fram stefnumótun fyrir fjölförnustu gatnamót landsins, þ.e. gatnamót Miklubrautar og Kringlumýrarbrautar``. Það er loksins gert núna og ég vil vekja athygli þingmanna á auglýsingu sem birtist í Morgunblaðinu ekki alls fyrir löngu þar sem eitt tiltekið bílafyrirtæki sagði að þar hefðu verið 75 slys á hverju ári. Það vita allir sem vilja vita að Reykjavíkurborg undir forustu R-listans gat ekki ákveðið sig akkúrat um þessi tilteknu gatnamót. 
             Varðandi rétt aðeins þetta af því að hv. þm. ... Herra forseti.

Forseti vill biðja hv. þm. að gefa hljóð í salnum.

Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir minntist á umferðaröryggisáætlun Reykjavíkurborgar. Og ég er að segja --- einfaldlega að taka eina ákvörðun. Það tók R-listann ein átta ár að komast að þeirri niðurstöðu að það væri gott að setja mislæg gatnamót  Síðan eru ýmis önnur atriði, herra forseti, sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir kom inn á í ræðu sinni, mörg góð og gegn. Það er alveg rétt að metnaðarfullt markmið er sett fremst í þáltill. sem við erum að ræða hér, 40% fækkun slysa. Það kann að vera að árin 2000--2001 séu kannski ekki akkúrat réttu árin en þegar á heildina er litið tel ég 40% vera metnaðarfullt markmið, markmið sem við eigum að stefna ótrauð að. Að öðrum atriðum kem ég í mínu síðara andsvari.

Herra forseti. Það fer ekki hjá því að kominn sé kosningaskjálfti í sjálfstæðismenn sem búa á höfuðborgarsvæðinu.  Varðandi gatnamótin Kringlumýrarbraut/Miklabraut veit hv. þm. ósköp vel að þar erum við að tala um stofnbraut í þéttbýli sem hefur tilheyrt þjóðvegakerfinu og það er ekki bara á ábyrgð Reykjavíkurborgar að taka ákvarðanir um fjármuni í slík gatnamót. Samræða milli borgaryfirvalda og ríkisins hefur verið í gangi og við vitum öll hvernig gengið hefur í samræðum milli ríkisins og Reykjavíkurborgar í þeim efnum. Varðandi hins vegar það að svo mikinn skjálfta skuli setja í hv. sjálfstæðismanninn við það ég skuli flagga hér metnaðarfullri umferðaröryggisáætlun Reykjavíkurborgar til ársins 2000 er náttúrlega bara hlægilegt á þessum tíma sem við erum stödd á.

Rétt aðeins varðandi Miklubraut/Kringlumýrarbraut. Það vita allir sem vilja vita að aldrei hefur staðið á þinginu varðandi það að setja pening akkúrat í þessi gatnamót, slysamestu gatnamót landsins. Verkurinn var bara sá að Reykjavíkurborg, R-listinn, gat ekki forgangsraðað því. Á ég að þurfa að rifja upp sögu frá fyrrverandi borgarfulltrúum R-listans um að við skyldum ekki leggja áherslu á einkabílinn heldur setja fólkið allt í almenningsvagna og á reiðhjólin? Það var rökstuðningurinn fyrir því að ekki mátti fara í mislæg gatnamót á Miklubraut/Kringlumýrarbraut. En gott og vel. Varðandi fjármagnið er alveg hárrétt hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur að setja þarf fjármagn í þennan málaflokk. En ég verð að segja það, herra forseti, að ég er nokkuð bjartsýn á að þessi umferðaröryggisáætlun gangi eftir. Og af hverju segi ég það? Það er út af því að það kom skýrt fram í máli margra gesta, ef ekki allra gesta, sem komu á fund allshn. að markmið umferðaráætlunar sem enn er í gildi hafa eiginlega að öllu leyti náðst 

Heyrðu, þetta er alger skáldskapur.

Engu að síður, herra forseti, þetta er náttúrlega vísbending um að þessi metnaðarfulla umferðaröryggisáætlun sem við erum að ræða hér, herra forseti, komi til með að ganga eftir. Og ég ítreka það að hv. allshn. lagði áherslu á það í nál. sínu að fjármagn væri tryggt til áætlunarinnar en það er ekki sama hvaða leiðir eru farnar í því að fjármagna þessa áætlun eins og ég kom inn á í framsögu minni.

Herra forseti. Ég held að við getum alveg tekið þessi gatnamót í Reykjavík, Kringlumýrarbraut/Miklabraut, út af dagskrá því það er búið að ákveða að gera mislæg gatnamót þarna  Látum það þá liggja milli hluta. Gatnamótin eru væntanleg. Þau verða mislæg og við hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir deilum sjónarmiðum í þessu máli. Við erum báðar sáttar við að hér skuli eiga að standa að málum á metnaðarfullan hátt. Við erum báðar bjartsýnar manneskjur, herra forseti, þori ég að fullyrða þannig að ég held að við getum öll staðið hér saman um að tekið verði á öflugan hátt á þessum málum í fjárlagavinnunni sem við komum að á hausti komanda.

Virðulegi forseti. Við höfum rætt hér í dag ýmis mál sem lúta að hæstv. dómsmrh. og nú ræðum við umferðaröryggisáætlun til langs tíma. Það sem verður lykilatriði í því hvort hún komist til framkvæmda eður ei eru þeir fjármunir sem verða settir í hana. Næsta mál á dagskrá á eftir þessu er breyting á umferðarlögum. Þar er m.a. ætlunin að lögfesta viðbótarumferðaröryggisskráningargjald á bifreiðar þveröfugt við það sem menn hafa stefnt að úti um allt samfélag, þ.e. draga úr kostnaði, draga úr gjöldum, halda aftur af hækkunum o.s.frv. Ég verð því að segja, virðulegur forseti, að þrátt fyrir að málið sé kannski sem stendur á forræði allshn. geri ég skýlausa kröfu til þess að hæstv. dómsmrh. verði viðstödd þessa umræðu. Það er alveg fráleitt að halda þessu áfram að öðrum kosti. Í fyrsta lagi þarf að liggja klárlega fyrir hvernig menn hyggjast halda á umferðaröryggisáætlun og hvernig menn hyggjast beita sér í því --- lykilatriði þar er hvaða fjármagn kemur fram. Svo verður að koma skýring á því hvernig á því stendur að sífellt er verið að leggja á bifreiðaeigendur aukin gjöld eins og ætlunin er í málinu hér á eftir. Því beini ég því til hæstv. forseta sem ég veit að hefur reynt að ná í hæstv. dómsmrh. að hann reyni nú til þrautar að kalla hæstv. ráðherra til fundar. 
             Forseti veit ekki hvenær þeim fundi lýkur.)

Herra forseti. Við ræðum hér till. til þál. um stefnumótun um aukið umferðaröryggi. Ég ætla fyrst að gera að umtalsefni ákveðið atriði sem fram kemur í nál. frá allshn. af þeirri ástæðu að þar tel ég í raun og veru nokkuð óvarlega orðaðan ákveðinn hlut. Með leyfi forseta segir í nál.: ,,Í máli gesta nefndarinnar kom fram að markmið síðustu umferðaröryggisáætlunar hafi í meginatriðum gengið eftir þrátt fyrir mikla fjölgun bíla í umferð en það hafi fyrst og fremst verið samstöðu og einhug viðkomandi aðila að þakka og er því mikilvægt að eins vel verði staðið að framkvæmd þessarar umferðaráætlunar.`` Herra forseti. Því miður er það ekki svo að síðasta umferðaröryggisáætlun hafi verið framkvæmd með slíkum glæsibrag að ástæða sé til að vekja sérstaklega athygli á því að hin nýja umferðaröryggisáætlun skuli framkvæmd á sama hátt. Því miður, herra forseti, hefur alvarlegustu slysunum, þ.e. banaslysunum, fjölgað. Þróunin hefur því miður orðið sú að á ákveðnu árabili höfum við farið úr því sem við getum kallað efsta sæti, þ.e. að vera með fæst dauðaslys á hvern íbúa af Norðurlöndunum, niður í neðsta sætið. Þetta er auðvitað grafalvarlegt mál, og svo alvarlegt að það gengur auðvitað ekki að í áliti nefndarinnar skuli þetta alvarlega mál vera orðað á svo óvarlegan hátt. Með því er verið að gefa í skyn að menn hafi náð öllum þeim markmiðum sem þeir ætluðu sér. Þarna er hins vegar ekki um slíkt að ræða og til viðbótar verður að bæta því við að þegar síðasta tímabili umferðaröryggisáætlunar lauk var ný umferðaröryggisáætlun ekki tilbúin. Nú um nokkurt skeið hefur engin áætlun verið í gildi. Þessu til viðbótar, herra forseti, er auðvitað eðlilegt að vekja athygli á því að auðvitað hefur fyrst og fremst skort fjármagn til að ná þessum markmiðum. Enn á ný er auðvitað ekki verið að tryggja það. Verulega skortir á að það sé nægjanlega vel að verki staðið með nákvæmri framkvæmdaáætlun. Um það hlýtur að verða tekist á á komandi haustdögum, þ.e. þegar fjárlög koma til umræðu. Við krefjumst þess að það verði taktur í þessum málum og að einmitt verði ekki staðið að þessum málum eins og verið hefur á undanförnum árum. Þess vegna, herra forseti, tel ég að áður en tillagan verður afgreidd þurfi nefndin að velta því mjög alvarlega fyrir sér hvort ekki sé eðlilegt að breyta þarna örlítið orðalagi. Að vísu er verið að vísa til gesta en hefur ekki nefndin sjálf einhverja skoðun á því hvort ekki væri rétt að setja inn eins og eina setningu um það frá sjálfri sér að það væri ráð að reyna að bæta sig örlítið frekar en að taka þetta sem sérstaka fyrirmynd um framkvæmd? Ástæðan er, herra forseti, eins og ég nefndi áðan að því miður --- og ég legg áherslu á það --- hafa menn ekki náð að fækka þessum alvarlegu slysum. Það held ég að hljóti að vera sameiginleg markmið okkar allra, að ná betri árangri þar. Við hljótum auðvitað að setja okkur það mark að við verðum í efsta sæti meðal Norðurlanda í þessum efnum en ekki í því neðsta. Þess vegna, herra forseti, er heldur ekki nægjanlegt að setja sér það mark sem mér skilst á heimildum mínum að sé sama markið og aðrar Norðurlandaþjóðir hafa, þ.e. að fækka slysum og það alvarlegum umferðarslysum um 40%. 40% fækkun mun þá, herra forseti, ef við náum sömu markmiðum og aðrar Norðurlandaþjóðir, tryggja okkur áfram það sæti sem við því miður erum núna í. Herra forseti. Það var auðvitað athyglisvert í andsvari áðan að hv. formaður allshn. og frsm. nefndarinnar var afar viðkvæm fyrir því að vitnað væri til umferðaröryggisáætlunar Reykjavíkurborgar. En, herra forseti, það er í raun og veru afar skiljanlegt vegna þess að miðað við mínar heimildir virðast menn hafa náð markmiðum sínum með umferðaröryggisáætlun Reykjavíkurborgur fyrir árin 1996--2000, m.a. vegna þess að þar er framkvæmdaáætlunin nákvæm og fjármagnið veitt til umferðaröryggismála í samræmi við þessa áætlun. Það er auðvitað það sem skiptir ekki hvað minnstu máli, að fullur taktur sé í því sem fólk er að gera, það sé ekki bara með fögur orð á blaði og síðan fylgi ekki framkvæmdir og peningar. 
             Nei, herra forseti, það er nákvæmlega munurinn. Þess vegna skildum við auðvitað vel þegar hv. þm. lagði á flótta í málinu og fór að ræða um allt annað en það sem hér er á dagskrá og vildi fara að ræða um ein einstök gatnamót sem við erum að sjálfsögðu ekki að ræða hér, en það er líka skiljanlegt að hv. þm. vildi með því reyna að ýta örlítið undir flokkssystkini sín í borginni, enda mun nú ekki af veita. En ég efast um, því miður, herra forseti, að það muni nokkrum árangri skila. Vegna þess, eins og ég sagði áðan, að á allt annan hátt hefur verið staðið á að málum við þá áætlun sem menn hafa verið að ná fram og náð markmiðum sínum. Þess vegna er það eðlilegt, herra forseti, að hv. þm. beri saman sambærilega hluti og beri saman árangurinn í þeim málum sem hér er verið að ræða. Þá var líka sérstakt að hlusta á hv. þm. með þá söguskýringu sem fram kom af þeirri einföldu ástæðu að flokkssystkini hv. þm. voru óvart við völd, herra forseti, og allt of lengi við völd í þessari borg og skipulagsmálin voru óvart ákveðin í valdatíð þess flokks sem hv. þm. tilheyrir, þ.e. þessi gatnamót voru byggð af þeim meiri hluta sem þá var í borginni. En þar má auðvitað rekja uppruna málsins og þess vegna held ég að hv. þm. ætti ekki að fara nánar út í söguskýringar. Herra forseti. Ég legg höfuðáherslu á að auðvitað er mikilvægt að sú umferðaröryggisáætlun sem hér er til umræðu verði afgreidd nú á vordögum af þeirri einföldu ástæðu að í raun hefði þurft að vera búið að því miklu mun fyrr. En ég legg líka jafnmikla áherslu á að samræmi verði síðan haft í hlutunum þannig að á haustdögum þegar lagt verður fram frv. til fjárlaga fyrir þingið, verði því fylgt eftir í tillögum frá dómsmrn. svo tryggt sé að nægilegt fjármagn verði til staðar, þannig að það megi ná markmiðum þeirrar áætlunar sem við munum vonandi samþykkja á næstu dögum.

Herra forseti. Við erum öll sammála um að einn þátturinn til að auka umferðaröryggi er sá þáttur að bæta gatnakerfið. Ég nefndi það og ég skil ekki þá viðkvæmni þingmanna að þó ég nefni þessi stærstu og fjölförnustu gatnamót landsins, Miklubraut/Kringlumýrarbraut, að menn verði viðkvæmur fyrir því að ekki var búið að taka ákvörðun um þetta fyrr en núna, að fara í mislæg gatnamót. Hvaða viðkvæmni er þetta? Það vita allir sem vilja vita að forseti borgarstjórnar 1995 eða 1996 ákvað það og sagði að ekki ætti að fara í þau mislægu gatnamót því fólk gæti alveg eins tekið almenningsvagnana eða farið á reiðhjólum. Flettið bara upp í þessu, ágætu þingmenn. En að öðru leyti 

Já, já.

Er hann á mælendaskrá, herra forseti?

Já.

Já, þá kemur að honum. Þannig er það bara. En svo við höldum áfram með þetta, þá kom sérstaklega fram þar að markmiðin hefðu náðst og það væri ekki hægt að taka þetta eins og hv. þm. gerði áðan, einhver eitt eða tvö ár því slysin hér eru svo fá miðað við erlendis, smæðin er mikil, eitt árið erum við kannski í efsta skala og annað árið erum við í neðsta skala. En að öllu þessu samanlögðu þá sögðu þeir sérfræðingar að áætlunin sem enn er í gildi hefði náðst í meginatriðum. Ég trúi því ekki að hv. þm. Einar Már Sigurðarson skuli efast um þau orð.

Herra forseti. Til að enginn misskilningur sé á ferðum, þá er að sjálfsögðu ekki nokkur viðkvæmni í því að rætt sé um ákveðin gatnamót í Reykjavík. Þó ekki væri. Hins vegar er málið ósköp einfaldlega þannig að verið er að ræða annað mál hér. Og ef einhver viðkvæmni er í þessu máli, þá er viðkvæmnin hjá hv. þm. vegna þess að hv. þm. virðist ekki geta haldið sig í umræðunni við það mál sem hér er á dagskrá og bera saman sambærilega hluti, þ.e. hvernig umferðaröryggisáætlunin í Reykjavík hefur staðið miðað við þá áætlun og þá framkvæmdaáætlun sem þar hefur verið og síðan þá áætlun sem við erum að tala um eða bera saman við þá sem rann út fyrir nokkrum mánuðum. Herra forseti. Hér er verið að vitna í orð frá því 1995 eða 1996 til borgarfulltrúa sem þá gegndi því embætti að vera forseti borgarstjórnar. En væntanlega breytist eitthvað á því árabili, frá 1995--1996, og eigum við ekki bara að halda okkur við nútímann og bera saman sambærilega hluti? Ég ætla ekki að fara að eltast við ýmsar ákvarðanir, eins og ég gæti gert, eða ýmsar skoðanir ýmissa bæjarfulltrúa Sjálfstfl. í Hafnarfirði. Það kemur mér bara ekki til hugar vegna þess að við erum hér á Alþingi að ræða um allt aðra hluti. Og við gætum auðvitað verið hér í allan dag að rifja upp ýmsar sérkennilegar vægt til orða tekið skoðanir og fullyrðingar bæjarfulltrúa Sjálfstfl. í Hafnarfirði, t.d. um skólamál, en ég ætla ekki að fara að teygja lopann í þá átt. En varðandi gestina og þá sérfræðinga sem þar komu og þeir fullyrtu ýmislegt í meginatriðum, herra forseti. Ég benti hins vegar á einn mikilvægan þátt sem ekki hefði náðst fram og að óvarlegt væri að orða þetta svona í nefndaráliti vegna þess að það mætti misskilja það og þess vegna var ég að fara fram á það í fullri vinsemd við nefndina að hún velti því fyrir sér hvort ekki væri rétt að skjóta inn eins og einni setningu til þess að taka af allan vafa í málinu. En, herra forseti, tími minn er liðinn, ég verð því á eftir að bæta um betur varðandi það sem kom fram hjá hv. þm.

Herra forseti. Mér þótti vænt um að hv. þm. Einar Már Sigurðarson upplýsti okkur um það hér og nú að það tæki R-listann um fimm eða sex ár að taka ákvörðun í jafnmikilvægu máli og að gera mislæg gatnamót á þeim mikilvægu gatnamótum. En það fróðlegt að heyra, fimm til sex ár. Gott og vel. Varðandi það sem hv. þm. kom einnig inn á í ræðu sinni, að hann vildi beina því til hv. allshn. að fara með málið aftur í nefnd, þá er það reyndar ekki hægt þar sem hér er um síðari umræðu að ræða. Hér er um þáltill. að ræða --- sem ég vænti að hv. þm. hafi lesið sérstaklega vel yfir --- og þar af leiðandi er ekki hægt að fara með málið aftur í nefnd, enda ekki ástæða til þar sem ég treysti því og trúi að allir þeir nefndarmenn hafi verið viðstaddir þegar gestirnir komu í heimsókn sem fóru mjög vandlega yfir málið með okkur. Við ræddum einmitt það að sú áætlun sem enn er í gildi skuli í meginatriðum hafa haldist, þessi tölfræði sem liggur að baki og af hverju við getum fullyrt það í nefndaráliti að áætlunin hafi í meginatriðum haldist, við byggðum það á rökum og við byggðum það á gögnum.

Herra forseti. Ég biðst nú velvirðingar á því að hafa ekki áttað mig á hvernig staðan var varðandi það að breyta hér orðalagi, en ástæðan fyrir því að ég fór að vekja athygli á þessu var að ég rak augun einmitt í þetta orðalag og miðað við þau gögn sem ég hafði undir höndum, þá fannst mér þetta ekki passa. Og það var einmitt það sem ég ætlaði að koma inn á varðandi fyrra andsvar hv. þm. sem var um það að ekki væri hægt að bera saman eitt ár eða tvö þegar verið væri að bera saman svona tölur. Ég vil taka undir það með hv. þm. vegna þess að það er nákvæmlega það sem ekki má gera. Þess vegna verður að taka hið minnsta þrjú ár eða svo og jafnvel lengri tíma. Og það var það sem ég var að gera þegar ég bar saman tímabilin frá 1992--1994 og 1998--2000. Það var akkúrat þá, á því tímabili sem þessi þróun hefur því miður átt sér stað. Það er auðvitað ekkert gleðiefni að slíkt skuli gerast og þess vegna finnst mér að við eigum auðvitað að sameinast í því. Úr því sem komið er verðum við að treysta því að á haustdögum þegar við förum að vinna í fjárlagafrv. fyrir árið 2003, þá verði fullur taktur í málunum og fjármagn muni koma og það vonandi í tillögum hæstv. dómsmrh. um að menn ætli sér að standa við þá áætlun sem hér verður vonandi samþykkt á næstu dögum og þá þurfi menn ekki að deila um það hvort einhver gatnamót eru eins og menn vilja hafa þau, eða að menn hafi verið eitthvað lengur eða skemur að taka ákvarðanir. Herra forseti. Ég vona að hv. þm. sé með það algjörlega 100% á hreinu að aldrei hafi tekið langan tíma að taka eina eða neina ákvörðun um gatnamót í Hafnarfirði sem hafi þurft að breyta. En herra forseti, væntanlega verður nú breyting á hvernig ákvarðanir verða teknar í Hafnarfirði eftir næstu bæjarstjórnarkosningar því ýmislegt eins og við vitum, herra forseti, bendir til þess að þar verði breytingar á meiri hluta þrátt fyrir að hv. þm. geri sér fulla grein fyrir að það eru engar líkur á að breyting verði á meiri hluta í Reykjavík.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti efh.- og viðskn. um afgreiðslu á því frv. sem hér er til umræðu. Nefndin fékk á sinn fund ýmsa aðila til þess að kynna málið og svara fyrirspurnum nefndarmanna, auk þess að fá umsagnir frá ýmsum stofnunum og félögum. Frumvarpið er í tengslum við tvö önnur frumvörp, annars vegar um breyting á lögum um hlutafélög og hins vegar breytingu á lögum um bókhald, þar sem lagt er til að heimila fyrirtækjum að nota erlendan gjaldmiðil í rekstri fyrirtækis síns, annars vegar að þeim verði heimilt að skrá hlutafé í erlendum gjaldmiðli og hins vegar að heimilt verði að færa bókhald og semja ársreikninga félaga í erlendum gjaldmiðli. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu að við umreikning í annan gjaldmiðil skal nafnverð hlutafjár vera í samræmi við ákvæði laga um ársreikninga varðandi umreikninginn, þannig að ekki fari á milli mála í þeim efnum.

Herra forseti. Þetta frv. er alveg eins, með sömu breytingu og var kynnt hér áðan í frv. um breytingu á lögum um einkahlutafélög, ég vísa því til framsögu eða álits nefndarinnar um það mál. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með sams konar breytingu og hún gerði við fyrra málið, brtt. sem er á þá lund að við umreikning í annan gjaldmiðil verði miðað við lokagengi samkvæmt opinberu viðmiðunargengi Seðlabanka Íslands í lok næsta reikningsárs á undan því ári þegar ákvörðun er tekin, eða það gengi sem gilti þegar innborganir hlutafjár fóru fram.

Herra forseti. Efh.- og viðskn. hefur farið yfir það frv. sem til hennar var vísað, 582. mál, um breyting á lögum um tryggingagjald, staðgreiðslu opinberra gjalda og um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Nefndin fékk á sinn fund fulltrúa frá fjmrn. og fékk umsagnir frá stofnunum ríkisskattstjóra og hagsmunasamtökum og leggur til að frv. verði samþykkt með tveimur breytingum sem nefndin hefur gert grein fyrir á þskj. 1212. En til glöggvunar eru þær breytingar sem eru í frv. tengdar breytingum sem gerðar voru á síðasta hausti á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, þar sem fjallað er um reiknað endurgjald manna sem vinna við atvinnurekstur lögaðila þar sem hann er ráðandi vegna eignar- eða stjórnunaraðildar og að það endurgjald myndi stofn til tryggingagjalds og til lágmarksiðgjalds til lífeyrissjóðs. Jafnframt gerir frv. ráð fyrir að lífeyrissjóðum verði heimilt að fjárfesta í verðbréfum sem eru skráð á skipulegum markaði í Liechtenstein með sama hætti og heimilt er í ríkjum OECD. Loks er ákvæði um að ákvörðun skattstjóra um reiknað endurgjald í staðgreiðslu verði kæranleg til ríkisskattstjóra. Tillögur efh.- og viðskn. um breytingar á frv. kveða annars vegar á um málskotsrétt til ríkisskattstjóra vegna ákvarðana skattstjóra á staðgreiðsluári um reiknað endurgjald, en nefndin leggur til að nánar verði kveðið á um kæruréttinn og þannig leitast við að afmarka upphaf og endi kærufrests. Er nánar gerð grein fyrir þessu í því þskj. sem brtt. eru prentaðar á. Í öðru lagi leggur nefndin til að samræmi verði á milli laga um virðisaukaskatt og laga um staðgreiðslu opinberra gjalda hvað varðar skráningu manna inn á virðisaukaskattsskrá annars vegar og launagreiðendaskrá hins vegar. Þetta á að verða til þess að einfalda framkvæmd laga um staðgreiðslu opinberra gjalda. Nefndin er einhuga í afstöðu sinni og leggur til að frv. verði samþykkt með þessum breytingum.

Herra forseti. Efh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. um breytingu á tollalögum, með síðari breytingum, og fengið á sinn fund fulltrúa frá fjmrn. og tollstjóranum í Reykjavík jafnframt því að fá umsagnir frá Sýslumannafélagi Íslands, Umferðarráði, Verslunarráði Íslands og tollstjóranum í Reykjavík. Í frv. eru tvö efnisatriði. Annars vegar er lagt til að sektarheimildir tollstjóra verði hækkaðar úr 75 þús. kr. í 300 þús. kr. og er það til samræmis við sektarheimildir lögreglustjóra samkvæmt lögum um meðferð opinberra mála. Hitt atriði frv. kveður á um að fella niður 10% toll sem í dag er á barnabílstólum. Nefndin vekur athygli á því sem fram kemur í athugasemdum við frv., en þar segir að skv. 115. gr. laga um meðferð opinberra mála sé lögreglustjóra heimilt að leggja sekt á mann vegna tiltekinna brota að tiltekinni fjárhæð sem dómsmálaráðherra ákveður í reglugerð. Nefndin gerir athugasemdir við það fyrirkomulag að unnt sé að ákveða sektarfjárhæð í reglugerð og bendir dómsmálaráðherra á að taka málið til nánari skoðunar. Þá leggur nefndin til brtt. við frv. þess efnis að við lögin bætist þrjár nýjar aðaltollhafnir, Grundartangi, Skagaströnd og Vopnafjörður, og leggur til að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu.

Herra forseti. Ég kem fyrst og fremst í ræðustól til þess að fagna þeim breytingum sem lagðar eru til hér og hv. frsm. hefur gert grein fyrir, þ.e. að við bætast nýjar aðaltollhafnir á Grundartanga, Skagaströnd og Vopnafirði. Það er búið að vera baráttumál á Skagaströnd, a.m.k. það ég þekki til, og eins á Vopnafirði, í nokkur ár að hafnirnar fái þessa stöðu. Það hefur verið gríðarlegt hagsmunamál að svo yrði þar sem skipin hafa annars þurft að fara á fjarlæga staði til þess að fá tollafgreiðslu. Breytingartillaga sú sem hér er lögð til og hefur það í för með sér að þessar hafnir fá þessa stöðu, er virkilegt fagnaðarefni og vildi ég koma því hér á framfæri. Sömuleiðis er líka ástæða til þess að fagna því að feldur skuli vera niður tollur á mikilvægum öryggistækjum eins og barnabílstólum.

Herra forseti. Efh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til laga um breyting á samkeppnislögum og fengið á sinn fund fulltrúa frá fjmrn. auk þess að fá umsagnir frá ýmsum aðilum. Frv. er ætlað að innleiða í samkeppnislög ákvæði reglugerðar Evrópusambandsins nr. 659/1999, en sú reglugerð kveður á um endurgreiðslu ólögmætrar ríkisaðstoðar samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Gert er ráð fyrir að ólögmæt ríkisaðstoð verði endurgreidd til ríkissjóðs með vöxtum. Frv. felur jafnframt í sér að í stað viðskiptaráðherra verði fjármálaráðherra heimilt að setja nánari reglur um framkvæmd reglna samningsins um Evrópska efnahagssvæðið um ríkisaðstoð til aðila hér á landi. Nefndin bendir á að í 14. gr. reglugerðar ráðsins, sem fyrr er greint, segir að ekki skuli krafist endurgreiðslu ríkisaðstoðar ef það stríði gegn einhverju grundvallaratriði í bandalagslögum. Þar er jafnframt að finna ákvæði sem tekur á endurgreiðslu ólögmætrar ríkisaðstoðar. Þar segir að framkvæmdastjórnin skuli ákveða hæfilega vexti við slíkar aðstæður, en í frv. er gert ráð fyrir að Eftirlitsstofnun EFTA taki ákvörðun um vexti. Í 11. gr. reglugerðarinnar kemur svo fram að unnt sé að heimila að endurgreiðsla ríkisaðstoðar sé tengd greiðslu björgunaraðstoðar til hlutaðeigandi fyrirtækis, en slík aðstoð er eingöngu veitt einu sinni til skamms tíma í senn. Nefndin bendir jafnframt á að hér er um að ræða úrræði sem þarf að beita með varkárni þar sem ætlunin er ekki og á ekki að vera sú að gera fyrirtæki gjaldþrota eða koma þeim í fjárhagslega örðugleika þegar ríkisaðstoð hefur ranglega verið veitt. Nefndin leggur til smávægilega breytingu á frv. þess efnis að í 2. gr. verði notað hugtakið ,,stjórnvöld`` í stað hugtaksins ,,hlutaðeigandi stjórnvald`` til þess að enginn vafi leiki á að það sé hlutverk íslenska ríkisins sem slíks en ekki einstakra stofnana þess að afgreiða mál um ólögmæta ríkisaðstoð.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til laga um útflutning hrossa á þskj. 1195 ásamt brtt. á þskj. 1196. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fulltrúa frá landbúnaðarráðuneyti, frá Félagi hrossabænda, frá Landssambandi hestamannafélaga. Umsagnir bárust frá Bændasamtökum Íslands, Félagi hrossabænda, Hagþjónustu landbúnaðarins og Landssambandi hestamannafélaga. Þá bárust nefndinni tilmæli frá öðrum aðilum. Með frv. er lagt til að sett verði ný heildarlöggjöf um útflutning hrossa. Veigamestu breytingarnar frá gildandi löggjöf eru ítarlegri ákvæði um útgáfu sérstaks vottorðs, svokallaðs hestavegabréfs, sem gert er ráð fyrir að fylgi  Við athugun nefndarinnar á málinu kom í ljós að þónokkur andstaða var við ákvæði frv. og gildandi laga um forkaupsrétt innlendra hrossaræktenda að úrvalskynbótagripum. Samkvæmt upplýsingum sem nefndin hefur aflað hefur forkaupsréttur aðeins verið nýttur einu sinni og virðist í ákveðnum tilfellum sem forkaupsrétturinn hafi haft hamlandi áhrif á viðskipti og útflutning hrossa. Nefndin telur því rétt að fella niður ákvæði um forkaupsrétt að úrvalskynbótagripum en leggja í stað þess til að hrossaútflytjendur skuli tilkynna Bændasamtökum Íslands um útflutning á slíku hrossi. Tilkynningarskyldan ætti þannig að auðvelda samtökunum að hafa yfirsýn yfir útflutning úrvalskynbótagripa frá Íslandi. Nefndin var einhuga í afgreiðslu sinni og leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem gerð er grein fyrir hér að framan og gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir þetta nál. rita allir hv. nefndarmenn og Guðjón A. Kristjánsson, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur áliti þessu.

Hæstv. forseti. Um þetta mál hefur töluvert verið fjallað í hv. landbn. eins og lög gera ráð fyrir og voru gerðar nokkrar breytingar á frv. nú þegar það var afgreitt út úr nefndinni. Fyrsta breytingin er sú að í 1. gr. er ákveðið að fella niður ákvæði sem fjallar um að ekki megi flytja úrvalskynbótagripi úr landi nema málið fari í sérstakan farveg og að það sé innlendur forkaupsréttur. Um þetta atriði reyndist vera gríðarlegt ósætti og ákvæðið sem hefur verið í lögunum hingað til reynist hafa verið óvirkt. Til dæmis stendur í einni umsögn sem við fengum og fjallar sérstaklega um forkaupsréttarákvæði, að hross með mjög hátt kynbótamat verði að auglýsa til forkaups eigi að senda það úr landi. Jafnvel þó svo að eigandi hrossins sé að flytja búferlum með eign sína er þetta ákvæði virkt. Aðeins í einu tilfelli hefur forkaupsréttur verið nýttur. Þá var keyptur hestur á háa upphæð af hrossaræktarsambandi en enginn áhugi reyndist fyrir hestinum hjá ræktendum hér á landi svo að um ári síðar var hesturinn seldur úr landi á mun lægra verði. Eftir að hafa farið mjög vel yfir málið í hv. nefnd töldum við að þessu máli yrði jafnvel betur fyrir komið með því að það ríkti tilkynningarskylda, þ.e. ef hesturinn færi yfir ákveðinn stigafjölda og reyndist úrvalskynbótagripur þá væri skylt að tilkynna það ef hann væri seldur úr landi. Það er hugsað þannig að þá geti innlendir aðilar e.t.v. gengið inn í kaupin. Nokkuð var rætt hvort ástæða væri til að óttast að þetta tilkynningarákvæði yrði misnotað þannig að ef menn vildu selja gripi á háu verði þá tilkynntu þeir að borist hefði tilboð í hann frá útlöndum til þess að reyna að særa fram innlent tilboð. En ekki reyndist vera mikill ótti um að um slíkt gæti verið að ræða í einhverjum mæli. Eitt meginefni frv. var að öllum hrossum sem flutt eru úr landi skuli fylgja vottorð, svokallað hestavegabréf, gefið út af Bændasamtökum Íslands, sem skuli staðfesta uppruna og ætterni hrossins og hver eigendasaga þess sé, og að útflytjendur hrossa eigi að greiða gjald vegna kostnaðar við útgáfu hestavegabréfa samkvæmt gjaldskrá sem landbrh. staðfestir að fenginni tillögu Bændasamtaka Íslands. Svo eru tekin út úr 4. gr. ákvæðin um forkaupsréttinn sem ég vitnaði til áðan og kemur í staðinn viðbót við greinina um að sé áformað að selja úr landi hross sem hefur kynbótamat yfir þeim mörkum sem ákveðin eru um kynbótagripi skuli það tilkynnt Bændasamtökunum án tafar. Ýmislegt áhugavert kom fram hjá þeim sem komu til viðtals við nefndina. Sérstaklega er til að taka að bændur og hrossaræktendur virtust almennt sáttir við að taka á sig þetta gjald með þeim hætti sem hérna er fyrirhugað og sjá sjálfir um heilbrigðisskoðun á þeim hrossum sem þeir hyggjast flytja út og fá fyrir þessi hestavegabréf. En hrossaræktendur höfðu miklar áhyggjur af öðrum atriðum, þ.e. markaðsmálum. Þeir ítrekuðu hjá nefndinni nauðsyn þess að það þyrfti að vinna að markaðsmálum á þann hátt að unnt væri að bæta afkomu í greininni. Þeir bentu á að komið hefði fram í umræðum um sameiningu og samþjöppun í hestageiranum að eitt brýnasta málefnið sem hestamenn þurfi að vinna að séu markaðsmálin og eins og málum sé háttað núna sé erfitt að finna þessum málaflokki stað, fyrst og fremst vegna fjárskorts. Því óskar Félag hrossbænda eftir því að leitað verði nýrra leiða til fjármögnunar markaðsstarfs hrossabænda og minntu þeir mjög á þetta baráttumál sitt þegar þeir komu fyrir nefndina. Ég sit í hv. landbn. sem annar fulltrúi Samfylkingarinnar. Hinn fulltrúinn er Karl V. Matthíasson. Við skrifuðum undir frv. án fyrirvara þegar farið hafði verið vel yfir það innan nefndarinnar.

Virðulegi forseti. Við ræddum fyrr í dag stefnumótun um aukið umferðaröryggi og sá sem hér stendur óskaði eftir því að hæstv. dómsmrh. kæmi til fundar. Hæstv. dómsmrh. hefur orðið við þeirri ósk minni og fagna ég því sérstaklega að hún skuli heiðra okkur með nærveru sinni. Ég hef mál mitt á því að gera grein fyrir hvers vegna ég óskaði eftir að hæstv. dómsmrh. væri viðstödd sem hefði þó kannski ekki átt að þurfa að bera fram sérstaka ósk um, eðlilegt hefði verið að hún hefði verið hér í upphafi. Ástæðan er sú að stefnumótun um aukið umferðaröryggi sem við ræðum hér mun fyrst og síðast taka mið af því hvaða fjármagn verður lagt í málaflokkinn. Hún mun algerlega standa og falla með fjármagni frá Alþingi, þ.e. hvaða árangri hæstv. ráðherrar munu ná í þeirri baráttu að draga fé til málaflokksins. Yfirleitt er það sem kemur þaðan afgreitt héðan úr þinginu. Það skiptir því grundvallarmáli hvaða áherslu hæstv. dómsmrh. mun leggja á málið og hvaða fjármuni um er að ræða. Þetta eru atriði sem er algjörlega nauðsynlegt að liggi fyrir í umræðunni um stefnumótun um aukið umferðaröryggi vegna þess að annars eru þetta bara hugguleg orð á blaði, merkingarlaus. Þess vegna er gott að kalla fram yfirlýsingu um þessa hluti á hinu háa Alþingi þannig að við getum áttað okkur á því hvað hér er í raun og veru á ferð. Við áttum okkur á markmiðunum en við áttum okkur ekki á því hvað á að leggja til þess að ná þeim, hvort auka eigi fjármuni til þessara hluta o.s.frv. Vitaskuld gátum við ekki fengið neinar skýrar upplýsingar um það í nefndinni, eðli málsins samkvæmt. Ég beini því þessari fyrirspurn til hæstv. dómsmrh.: Hvernig hyggst hún beita sér í því að fá aukið fjármagn í þetta verkefni? Síðan vil ég segja það, virðulegi forseti, að í nefndinni átti sér stað talsverð umræða um hvað verið væri að samþykkja, hvort hér væri verið að taka undir þá áherslupunkta sem fram koma í athugasemd með tillögunni eða hvort verið væri að samþykkja tillöguna og tillögutextann einan og sér. Eftir talverða umræðu skildi ég það svo að fyrst og fremst væri verið að samþykkja þann texta sem hér er, og er ekki langur. Hann er eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að á næstu ellefu árum, eða fyrir lok ársins 2012, skuli stefnt að fækkun alvarlegra umferðarslysa um 40% miðað við fjölda slysa árin 2000 og 2001. Þessu takmarki verði náð með sameiginlegu átaki ríkis, sveitarfélaga, fyrirtækja og áhugahópa um umferðaröryggismál. Dómsmálaráðherra kynni Alþingi í byrjun hvers árs stöðu umferðaröryggismála og hvernig miðar í átt að settu marki. Starfs- og framkvæmdaáætlun verði endurskoðuð árlega.`` Ég vil segja það sem mína skoðun, virðulegi forseti, að hér eru markmið sem eru vel þess virði að stefna að enda stöndum við öll sem erum í allshn. að baki þessum markmiðum en við verðum hins vegar að átta okkur á því hvernig á að ná þeim. Ég held að vissast sé að árétta líka, virðulegi forseti, vegna þess sem kemur fram í athugasemdum með tillögunni þar sem vitnað er til 15 punkta að ég lít svo á --- og ég held að flestir í nefndinni geri það --- að ekki sé verið að samþykkja áherslupunktana sem hér eru og ekki þann fjölda nefnda sem ætlað er að stofna um alla skapaða hluti þannig að það liggi alveg fyrir hver vilji þingsins er í þessu máli. Í nál. frá allshn. segir líka um þessa punkta, með leyfi forseta: ,,Nefndin tekur að öðru leyti ekki afstöðu til fyrrnefndra atriða í athugasemdum með tillögunni þótt þau hafi verið rædd í nefndinni en telur rétt að leggja áherslu á eftirfarandi`` o.s.frv. Það eru líka nokkrir punktar nefndir hér sem var alveg augljóst að nefndin stóð alls ekki að, a.m.k. stór hluti nefndarinnar, svo að því sé haldið til haga. Reyndar held ég að hv. þm. Þorgerður Gunnarsdóttir hafi nefnt það í framsögu sinni að því er varðar punkt nr. 6 að nefndin hafi ekki tekið undir þær hugmyndir sem þar koma fram þar sem segir m.a., með leyfi forseta: ,,Starfshópurinn gerir tillögu um að sektir sem innheimtast vegna aksturs gegn rauðu ljósi, hraðaksturs og ölvunar við akstur renni í sérstakan sjóð, ,,eftirlits- og þróunarsjóð lögreglunnar``.`` Vissulega voru mismunandi sjónarmið uppi en eins og ég skildi þá umræðu sem fram fór held ég að stór hluti nefndarinnar hafi talið að ekki væri verið að samþykkja þennan punkt, og var það sérstaklega tekið fram. Eins er með nokkur önnur atriði sem koma fram í athugasemdunum. Þess vegna er mikilvægt að fá líka yfirlýsingu um það frá hæstv. ráðherra hvort hún hyggist skipa allar þær nefndir sem þessar tillögur gera ráð fyrir. Að sumu leyti eru það brosleg verkefni sem þeim er ætlað að framfylgja, m.a. í tölulið 2 þar sem talað er um helstu niðurstöður starfshópsins. Þar er lagt til að komið verði á fót nefnd sem ákvarði frekar verkaskiptingu einstakra ráðuneyta o.s.frv. Ég er sannfærður um að ef ætlunin er að skipta verkum frekar upp á milli ráðuneyta mundi Alþingi vilja koma að því verkefni á einhvern hátt, og ekki eins og hér segir: ,,Lagt er til að skipuð verði nefnd sem leggi fram tillögur um verkaskiptingu og ábyrgð aðila.`` Ég vil að það liggi alveg fyrir, virðulegi forseti, að þennan punkt er ég ekki að samþykkja, og ég held satt best að segja fæstir í allshn. ef ég leyfi mér að nefna það. Þá er hér líka í töluliðum 3 og 5 gert ráð fyrir sérstökum nefndum sem eigi að koma --- virðulegi forseti, ég verð að biðjast afsökunar á því að þetta stendur eitthvað í mér og þarf ekki að koma á óvart --- á laggirnar. Það sem við leggjum miklu frekar áherslu á er að við sjáum fjármagn koma í þennan málaflokk og við sjáum einhverjar aðgerðir en ekki að sú nefnd sem skipuð verður leggi til að fleiri nefndir verði skipaðar. Og einhvers staðar í þessu öllu saman er m.a. nefnt að ekki væri síðra að í einhverjum af þessum nefndum sæti fólk sem situr bæði í allshn. og samgn. Nú vill svo til að formaður allshn. situr einnig í samgn., og sá sem hér stendur sömuleiðis. Ég tók þetta eiginlega eins og hæstv. ráðherra ætlaði að skipa mig í einhverja nefnd --- það hefur ekki komið fram berum orðum en ég skil textann þannig á meðan hann hefur ekki verið leiðréttur --- ekki nema verið sé að leggja grunn að formanni í einhverjum nefndum á vegum hæstv. ráðherra. Í 3. tölulið kemur t.d. fram það sem ég er að nefna: ,,Starfshópurinn leggur til að skipuð verði umferðaröryggisnefnd á ný og að hún verði skipuð á svipaðan hátt og gert er hjá mörgum öðrum þjóðum. Nauðsynlegt er að í hana veljist þingmenn, t.d. úr allsherjar- og samgöngunefnd.`` Ég tók því þannig, virðulegi forseti, að með þessu væri hæstv. ráðherra að gera því skóna að hún ætlaði að skipa mig í umferðaröryggisnefnd þar sem ég á sæti í báðum þessum nefndum og ég er tilbúinn að skoða það komi það til umræðu. Og kannski hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sitji þar einnig.  En að öllu gamni slepptu finnst mér vera mikilvægt áður en þetta mál verður afgreitt að vilji þingsins liggi fyrir, og að skilningur hæstv. ráðherra liggi líka fyrir í því hvað verið er að samþykkja. Umræðan tók talsverðan tíma í allshn. og menn töldu að hér væri verið að samþykkja þessa tillögu en ekki gefa undir fótinn með neitt af þeim áhersluatriðum sem hér koma fram. Virðulegi forseti. Það eru fyrst og fremst þessar tvær grundvallarspurningar sem ég vildi leggja fyrir hæstv. ráðherra, þ.e. í fyrsta lagi hvernig hún hyggist beita sér í því að fá inn í þennan málaflokk fjármagn þannig að við munum eiga möguleika á að ná þeim markmiðum sem að er stefnt. Það er vitaskuld forsendan fyrir því að við getum samþykkt till. til þál. um stefnumótun um aukið umferðaröryggi og þá ekki síður að við séum að samþykkja þann texta sem hér er en hitt séu aðeins hugmyndir sem þingið tekur ekki á neinn hátt afstöðu til. Ég held að þetta verði að liggja fyrir áður en við afgreiðum tillöguna Þá þætti mér líka vænt um, virðulegi forseti, af því að hæstv. ráðherra hefur heiðrað okkur með nærveru sinni í þessari umræðu að hún komi í ræðustól og geri Alþingi grein fyrir þessum hlutum.

Herra forseti. Ég vil byrja á að nota tækifærið og þakka hv. allshn. fyrir afskaplega góða vinnu í þessu máli. Ég lít svo á að umferðaröryggismál séu þverpólitískt mál sem snerti alla landsmenn og okkur beri að vinna saman að. En það voru einkum tvær spurningar sem hv. þm. beindi til mín og ég vil reyna að svara þeim hér. Þess er fyrst að geta að það eru auðvitað ýmis verkefni sem umferðaröryggisáætlun kveður á um sem krefjast aukins fjármagns á gildistímanum til 2012, og á fjárlögum ár hvert á tímabilinu verður tekin afstaða af hálfu þingsins til tillagna þar að lútandi. Það er þó ekki þannig að alls staðar þurfi sérstaklega fjármagn til hluta, það er margt sem hægt er að gera án þess að það komi til. Og auðvitað gerist það líka í samhengi við aukna áherslu t.d. í löggæslumálum og er sérstaklega ánægjulegt hvað frumkvæðisvinna lögreglunnar hefur skilað sér vel í þessum efnum. Það hefur sýnt sig að búið er að stórauka umferðareftirlit og auka mjög afskipti af mönnum sem brjóta gegn umferðarlögunum. Með þeirri stefnumótun er gert ráð fyrir að komið verði á fót sérstakri framkvæmdanefnd sem hafi með höndum það verkefni að tryggja að unnið sé í samræmi við umferðaröryggisáætlun. Einnig verði gerð markviss framkvæmdar\-áætlun sem m.a. fjalli um fjármál. Benda má á að stefnumótun gerir ráð fyrir nýjum tekjustofni fyrir umferðaröryggismál, tillaga 6 var nefnd hér áðan, tillaga um þróunarsjóð lögreglunnar sem gerir ráð fyrir að sektir renni til þess málaflokks a.m.k. að nokkru leyti. Mér finnst í sjálfu sér allt í lagi að sú tillaga sé skoðuð þótt vafalaust geti verið deildar meiningar um hana, t.d. vegna þess að ekki verði talið heppilegt að tengja saman störf lögreglu og innheimtu sekta. En þetta fyrirkomulag tíðkast þó í ýmsum öðrum löndum. Við erum að tala hér um þáltill. og þingið er að lýsa vilja sínum í þessu máli. Við erum ekki að tala um einhver lagaákvæði heldur ályktun þingsins og stefnumótun sem verður reynt að framfylgja.

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt hjá hæstv. ráðherra að hér er á ferðinni þverpólitískt mál og allir flokkar standa að því og standa að baki þeim markmiðum sem menn hafa sett sér. Hins vegar þarf ekki að fara í grafgötur með að það sem skiptir hér sköpum og skiptir öllu í því hvort þeim markmiðum verður náð ræðst af því hvaða fjármagn verður sett í málaflokkinn. Og þó að hæstv. ráðherra eigi kannski ekki nema ár eftir á sínum stóli, a.m.k. ekki á þessu kjörtímabili, hvað svo sem verður eftir næstu kosningar, þá munum við sjá a.m.k. við næstu fjárlagagerð þær áherslur sem hæstv. ráðherra hefur. Ég skildi hæstv. ráðherra þannig að hún muni beita sér í því af fullum þunga að tryggja aukið fjármagn í samræmi við þá þáltill. sem hér er verið að samþykkja, og ég skildi hana einnig þannig að þær hugmyndir sem fylgja þessari þáltill. og eru tilteknar í 15 liðum komi aðeins til skoðunar og ekkert liggi fyrir um það, a.m.k. er það þannig hér í þinginu að þingið er ekki að samþykkja þær tillögur sem þarna koma fram. Ég vil einnig ítreka að ég hefði af því miklar áhyggjur ef tengja ætti saman sjóð eins og fram kemur í 6. tölulið og innheimtu sekta. Ég held að í því tilviki sé ekki ástæða til að vera með einhvers konar hvatakerfi í þessum efnum, ég held að það geti verið stórhættulegt þó að maður skuli nú aldrei fullyrða um það, en ég er ekki viss um að sú hugsun gangi upp. Þetta er a.m.k. skilningur minn á orðum hæstv. dómsmrh. og sé hann réttur þá verð ég að segja að ég mun styðja þessa tillögu alveg heils hugar.

Herra forseti. Nú vita hv. þm. að við höfum verið með umferðaröryggisáætlun í gildi hér á síðustu árum og það vill svo vel til að það markmið sem sett var í þeirri áætlun, þ.e. að fækka slysum í umferðinni, hefur náðst og það þrátt fyrir að bifreiðum hafi fjölgað alveg gríðarlega. Það er því ekki spurning að ég hef þegar lagt mikla áherslu á umferðaröryggismál og það er líka gert með aðstoð þingsins þar sem þingið þarf auðvitað að samþykkja í fjárlagagerð auknar tillögur t.d. til löggæslu. Ég tel að þegar sé búið að ná miklum árangri í þessum málum. En það breytir því ekki að alvarleg slys eru allt of mörg og þess vegna þurfum við að efla enn frekar þetta átak og standa saman í því. En ég skil ekki alveg af hverju hv. þm. er alltaf að tala um að það þurfi að koma skýrt fram að þingið sé ekki að samþykkja þær tillögur sem hér koma fram. Hér er verið að fjalla um þáltill. sem þýðir það að þegar hún er samþykkt eftir síðari umræðu þá er það tillaga þingsins. Það er vilji þingsins sem kemur fram í þeirri tillögu. Það er því náttúrlega alveg ljóst að eftir að hv. þm. hafa fjallað um þáltill. í hv. allshn. og jafnframt um umferðaröryggisáætlun þá er verið að lýsa ákveðnum vilja í þessu sambandi, verið er að styðja þarna ákveðna áætlun. En í áætlun felst ekkert endilega það að allt verði framkvæmt frá a til ö sem talið er upp í smáatriðum í þeirri skýrslu. Það er auðvitað hárrétt hjá hv. þm. að þar geta verið ýmis atriði sem geta verið deildar meiningar um. Ég tók eftir því fyrr í umræðunni að m.a. var minnst á það að Ísland kæmi ekki nógu vel út í samanburði við önnur lönd. Mig langar til að benda á mynd nr. 6 í skýrslunni til að sýna það að þar er Ísland í þriðja sæti, aðeins Noregur og Svíþjóð hafa náð meiri árangri, og það held ég að sé mjög góður árangur.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki kynnt mér í þaula hvort það sé rétt sem hér segir að þau markmið hafi náðst sem sagt er að hafi náðst á árunum 1997--2001, ég skal ekkert um það fullyrða. Hins vegar hefur komið fram í umræðunni að menn hafa dregið í efa að það sé rétt sem hérna kemur fram, það hefur a.m.k. verið dregið í efa en ég ætla ekkert að fullyrða neitt um það því að ég hef ekki kynnt mér það í þaula. Hins vegar er engin tilviljun að verið sé að ræða hvað hér er á ferðinni og hvað verið er að samþykkja, því að sú umræða fór fram í allshn. Við erum bara að samþykkja þennan texta, þennan tillögutexta, það var skilningur okkar. Með því erum við ekki að samþykkja þá 15 punkta sem nefndir eru í athugasemdunum. Ég vil að þetta liggi alveg klárt fyrir þannig að menn viti nákvæmlega hvað það er. Þegar þáltill. er samþykkt verður auðvitað að samþykkja textann en hins vegar er ekkert óeðlilegt að skýra textann í samræmi við athugasemdir. Það sem ég er að segja er að athugasemdirnar sem koma fram og þær tillögur sem þar koma fram eru þess eðlis að margar þeirra fengu mjög neikvæða umræðu í allshn., og þegar við ræddum þetta var ákveðið að taka þetta út og lýsa því yfir að að öðru leyti gerðum við ekki athugasemdir við þær tillögur, en fyrst og fremst værum við að samþykkja tillögutextann, ég vil að það liggi fyrir. Og ef hæstv. ráðherra fer þá leið að fylgja eftir þeim 15 tillögum eða svo þá er það ekki vegna þess að Alþingi hafi samþykkt það heldur vegna þess að hæstv. ráðherra hefur tekið ákvörðun um að gera það sjálf.

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að koma að nokkrum atriðum varðandi umræðu um stefnumótun um aukið umferðaröryggi. Við fyrri umr. málsins lýsti ég yfir ánægju með það markmið sem sett er í þáltill. um að stefnt skuli að fækkun alvarlegra umferðarslysa um 40%, miðað við fjölda slysa árin 2000 og 2001, fyrir lok ársins 2012. Ég tel þetta vera mjög metnaðarfullt markmið til að stefna að. Þá vil ég og fagna þeim áherslum sem koma fram í nál. frá allshn. sem er samhljóða í áliti sínu og, með leyfi forseta, vitna ég í nál.: ,,Nefndin gerir sér grein fyrir að tillagan um umferðaröryggisáætlun 2002--2012 felur í sér viðamiklar aðgerðir sem munu kalla á aukið fjármagn til umferðarmála. Nefndin telur þó að þær muni leiða til verulegs sparnaðar með fækkun umferðarslysa og leggur því áherslu á nauðsyn þess að fjármagn verði tryggt til framkvæmdaráætlunarinnar. Jafnframt telur nefndin brýnt að gert verði hið fyrsta kostnaðarmat fyrir áætlunina sem lögð verði fyrir allsherjarnefnd strax á næsta þingi.`` Ég tel, virðulegi forseti, að nefndin hafi þarna tekið góða afstöðu og gert sér grein fyrir því að það muni ekkert gerast nema til komi bein framkvæmdaráætlun sem er jafnframt studd fjármagni. Hitt er alveg rétt sem kom fram hjá hæstv. dómsmrh. áðan að það má margt gera án þess að það kosti verulegt fjármagn. Hugarfarsbreyting eða styrking hugarfars skiptir máli til að umferðin mótist með þeim hætti að úr slysum dragi. Ég held að það sé kannski einn veigamesti þátturinn í þessu, það hugarfar til umferðarmála, og þar líti hver og einn í eigin barm. Ég tek alveg undir það hjá hæstv. dómsmrh. að þar er ábyggilega hægt að ná árangri án þess að þar séu fjárútlát og beinn sparnaður verði fyrir hvern og einn og samfélagið í heild. Ég tel það mikilvægt og hefði kannski mátt draga þennan þátt fram í nál., mikilvægi afstöðu og hugarfars hins almenna vegfaranda í umferðaröryggismálum. Það verður seint ofgert í því, án þess að ég sé neitt að telja að við séum verr á vegi stödd, síður en svo, hvað það varðar en aðrar þjóðir, þá er það í sjálfu sér ekki neinn mælikvarði sem við mælum okkur við. Við erum fyrst og fremst að horfa á okkar eigin árangur. Það sem í annan stað hvatti mig til þess að koma hér með ítrekaðar ábendingar var að ég gat þess við fyrri umr. að ég teldi að umferðaröryggismál og áherslan á umferðaröryggismál ætti að koma inn í hinn samræmda texta fyrir gerð heildstæðrar samgönguáætlunar sem liggur fyrir í þinginu, að inn í samgönguáætlunina, inn í þá lagaumgerð sem verið er að setja um vinnu við samgönguáætlun, hefði átt að koma texti sem lyti að umferðaröryggismálum. Virðulegi forseti. Ég hefði viljað sjá í þessu nál. aukna hvatningu til að svo yrði. Ég gagnrýndi það líka í umræðunni um samgönguáætlunina, um frv. til laga um samgönguáætlun þegar það kom hér til 1. umr. og einnig til 2. umr., að áherslan tæki ekki tillit til umferðaröryggis og umhverfismála og ég mun gera það áfram þegar það frv. kemur til 3. umr. En það er alveg ótækt að ráðuneyti sem fer með þann meginflokk mála sem lýtur að samgöngumálum skuli ekki með markvissum hætti taka öryggismál inn. Það er bara alveg ótækt og því sjónarmiði mínu vil ég koma hér á framfæri. Það er hvergi minnst á umferðaröryggismál í megintexta laganna og ekki heldur með afgerandi hætti í greinargerðinni sem fylgdi frv. Þar er minnst á aðra þætti eins og þá að hinar einstöku undirstofnanir samgrn. --- það er sett í lög --- þurfi að vinna saman að stefnumótun í umferðarmálum. Það er dregið fram. Gott og vel með það ef það er eitthvert vandamál. En að þessi áhersluatriði sem hæstv. dómsmrh. hefur svo virkilega mælt hér fyrir af þunga --- ég met það --- skuli ekki tekin inn í samgönguáætlun sem áherslupunktur í þeim markmiðssetningum sem þar eru sett, finnst mér bara vera bara veikleiki og fráleit nálgun. Þegar við veltum fyrir okkur hugarfarslegri nálgun hins almenna vegfaranda hvað öryggi varðar sem ég minntist á hér áðan og tel afar mikilvæga og lykilatriði í umferðinni þá er ekki síður mikilvægt að einmitt þetta hugarfar, þessi hugarfarsnálgun sem lýtur að umferðaröryggismálunum sé einnig í heiðri höfð í öðrum ráðuneytum sem að þessum málum koma, og fyllilega af fullum þunga. Ég er ekki að gera því skóna að það sé alls ekki gert. En ég gagnrýni hér að það sé ekki gert af þeim þunga sem þörf er á og af þeim þunga sem ég finn að hæstv. dómsmrh. leggur í þetta mál. Það er gott að beita sektum og viðurlögum og raða upp lögreglumönnum meðfram þjóðvegum og þess háttar. Ég er ekkert hrifinn af því að við þurfum að byggja umferð okkar upp á því að vera lögregluríki þó ég sé ekki heldur að mæla gegn því að hér sé haldið uppi eðlilegu umferðareftirliti. En umferðarmenning skapast ekkert á þeim forsendum. Það held ég sé fráleit nálgun, þ.e. að hugarfarsleg umferðarmenning skapist á forsendum lögregluvaktar. Það held ég sé fráleitt og ég held að engum detti það í hug. Í nálgun á stefnumörkun í samgöngumálum og í umferðarmálum verður að hafa umferðaröryggismálin inni. Ég mun aldrei þreytast á því að gagnrýna að það skuli ekki vera gert. Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér í lokin hvetja hæstv. dómsmrh. til að beita sér fyrir því að ákvæði sem lúti að þessu komi inn í samgönguáætlun við lokaumfjöllun hennar hér við 3. umr. Ég vil benda á að ég flutti brtt. við þessa samgönguáætlun sem að mér fannst vera mjög eðlileg og sanngjörn. Hún hljóðaði svo, með leyfi forseta: ,,Samgönguáætlun skal vera í samræmi við stefnumörkun stjórnvalda í umhverfismálum, umferðaröryggismálum, byggðamálum og almenningssamgöngum.`` En þetta fékkst því miður ekki samþykkt við 2. umr. Það sýnir mér enn hversu mikill skortur er þeirri sýn sem ég vil sjá hér í umferðarmálum og umferðaröryggismálum í nálgun þessa máls. Hins vegar dregið fram í samgönguáætlun að huga þurfi að verktökum og öðru slíku við mannvirkjagerðina og það er alveg hárrétt. En þessa sýn vantar í samgönguáætlunina og ég hvet hæstv. dómsmrh. til þess að beita sér fyrir því að hún verði tekin með eðlilegum og réttmætum hætti inn í þann stefnumörkunarramma sem hér liggur fyrir Alþingi.

Herra forseti. Ég gat ekki á mér setið að taka aðeins þátt í þessari umræðu eftir að hafa hlustað á umræðurnar fyrr í dag þar sem menn gerðu umferðaröryggismálin á höfuðborgarsvæðinu að umtalsefni. Ég hef nýverið lesið í gegn úttekt Vegagerðarinnar og Línuhönnunar á umferðaröryggi á þjóðvega á höfuðborgarsvæðinu og finnst þess vegna ástæða til þess að koma inn í þessa umræðu. Ég sé að formaður allshn. er reyndar ekki viðstödd, en hún hafði í frammi ákveðnar staðhæfingar í málefnum höfuðborgarinnar sem ég vildi gjarnan leggja smá orð í belg um. Hér er verið að fjalla um till. til þál. um stefnumótun um aukið umferðaröryggi og er það vel. Markmiðin sem þar eru sett eru í samræmi við markmið í heilbrigðisáætlun um að fækka umferðarslysum á næstu tíu árum sem Alþingi hefur samþykkt. Það er fullkomlega eðlilegt að menn setji sér markmið og vinni að þeim á fleiri en einum stað. Ég er alveg sannfærð um að peningar sem settir eru í umferðaröryggismál skila sér í sparnaði annars staðar í kerfinu. Þeir skila sér í sparnaði í heilbrigðiskerfinu, í tryggingakerfinu, í félagslega kerfinu o.s.frv. Því er í rauninni sparnaður að leggja peninga í umferðaröryggi. Ég tek undir þær áhyggjur sem hafa komið fram í umræðunni um að ekki eigi að fylgja fjármagn þeim háleitu markmiðum sem menn eru að setja sér hér í umferðaröryggismálum. Auðvitað er forsenda þess að einhver árangur náist sú að fjármagn fylgi. Þetta er auðvitað samfélaginu dýrt. Hvert einasta umferðarslys er samfélaginu mjög dýrt. Það er dýrt heilbrigðiskerfinu, fyrir utan allar þær hörmungar og sorgir sem það hefur í för með sér fyrir þá sem í því lenda. Þetta er því vissulega verðugur málaflokkur sem ber að huga að. Hv. formaður allshn. gerði hér að umtalsefni gatnamót Miklubrautar og Kringlumýrarbrautar og taldi aðalástæðu þess að umferðaróhöppum hefði ekki fækkað meira að þar væru ekki komin mislæg gatnamót. Hún kenndi öllum öðrum en sjálfri sér þar um og sínum félögum. Þegar maður les í gegnum athugasemdir frá Vegagerðinni og Línuhönnun um áhættustaði eða svarta bletti í borginni og á höfuðborgarsvæðinu í umferðinni kemur í ljós að ýmsir staðir eru mun verri, þar sem fleiri óhöpp og fleiri slys verða en á þeim stað sem hv. formaður allshn. nefndi í ræðu sinni. Í þessari skýrslu sem ég vitnaði til áðan segir t.d. að gatnamót Kringlumýrarbrautar og Bústaðavegar væru einn mesti vandræðagemsinn meðal hnútpunktanna í kerfinu. Þar er þriðji fjölfarnasti hnútpunkturinn með flest óhöpp og næstflest slys. Engu að síður eru gatnamótin mislæg og stór hluti umferðarinnar fer undir brúna án ,,konflikta`` við aðra umferð. Þetta er beint upp úr þessari skýrslu. Mislægu gatnamótin virðast ekki bjarga öllu í þessum málum. Það er hægt að koma að þessu á ýmsan annan hátt. Vissulega stendur til að koma á mislægum gatnamótum Kringlumýrarbrautar og Miklubrautar þar sem allnokkur slysahætta er og þar er einn af verri stöðum í borginni eða á höfuðborgarsvæðinu. Aftur á móti hafa alltaf verið deilur um hvort þarna eigi að vera mislæg gatnamót. Það kom m.a. fram á fundi með Vegagerðinni í síðustu viku að til væru þeir sem legðust gegn því að þarna kæmu mislæg gatnamót, að m.a. legðust rekstraraðilar í Kringlunni gegn því. Það ber auðvitað alltaf að hafa ýmsa þættir í huga. Vegagerðin talar um það í þessari skýrslu að ástæða sé til að huga að mörgum þáttum hvað varðar umferðaróhöpp og slys á höfuðborgarsvæðinu og leggur áherslu á að samræma þurfi gagnavinnslu um umferðaróhöpp og slys, þ.e. að mikilvægt sé að menn vinni gögnin á sambærilegan hátt þannig að hægt sé að bera þau saman og vinna með þau saman. Það þarf koma inn í slíka vinnu og ég legg til að í þeirri vinnu sem fer í gang um þessi mál verði þessar tillögur skoðaðar. Ég geri ráð fyrir að Vegagerðin geri það. Síðan er mikið lagt upp úr því að Vegagerðin vinni vel með sveitarfélögunum og safni saman öllum gögnum um umferðaróhöpp og slys á höfuðborgarsvæðinu. Þeir benda líka á það hér að hægt sé að gera ýmislegt og ná ýmiss konar árangri í að fækka slysum með minni háttar aðgerðum sem þurfi ekki að kosta mikið. Þeir telja hér upp t.d. að hægt er að lagfæra að- og afreinar. Það er hægt að setja upp girðingar sem hindra umferð gangandi þar sem við á. Það er auðvitað hægt að gera víða í borginni. Víða er stórhættulegt þar sem gangandi vegfarendur þurfa að fara yfir miklar umferðaræðar, t.d. Kringlumýrarbrautina og á fleiri stöðum. Síðan nefna þeir að hægt sé að loka gatnamótum eða takmarka beygjustrauma og svo að endurskoða stillingu á umferðarljósum, t.d. verja vinstri beygjur. Það kom einmitt fram á fundinum hjá Vegagerðinni að hún teldi að hægt væri að fækka umferðarslysum með því að stilla betur saman umferðarljós því ekki væri nógu vel að því staðið. Þarna er því þáttur sem ber að huga að. Og síðan þarf að vanda betur skilti og merkingar. Herra forseti. Áður en ég lýk máli mínu sem ég hóf vegna þessarar umræðu um ástandið á höfuðborgarsvæðinu vil ég að lokum minnast aðeins á Sundabrautina. Hún hefur verið nokkuð til umræðu hér og eru menn ekki alveg á einu máli um hvaða leið skuli farin. Það getur varðað miklu í umferðaröryggismálum hvor leiðin verður valin. Til dæmis má nefna að ef leiðin sem samgrh. hefur dálítið verið hlynntur verður valin, þ.e. að leiða umferðina yfir Sundabrautina og inn á Miklubraut, þá má búast við mun fleiri slysum og aukinni umferð í borginni. En verði aftur á móti farið eftir tillögum bæði meiri og minni hluta borgarstjórnar eins og þeir eru skipaðir í dag --- og þar eru menn sammála bæði í meiri og minni hluta --- að fara yfir Kleppsvíkina og láta umferðina ganga niður í bæ, þá mun það hafa í för með sér minni slysahættu en ella. Ég hvet til þess, herra forseti, að menn íhugi það þegar þeir fara að huga að umferðaröryggi hvernig þeir skipa akbrautum í framtíðinni inn í borgina. Annars ætla ég nú ekki að vitna frekar í þessa skýrslu þó full ástæða sé til þess í þessari umræðu. Ég læt nægja að vísa til hennar í sambandi við þá vinnu sem nú fer í hönd.

Virðulegi forseti. Ég sagði áðan eitthvað á þá leið að ég væri kannski ekki í stakk búinn til að fullyrða neitt um það hvort umferðaröryggismarkmiðin sem stefnt var að á árunum 1997--2001 hafi náðst eða ekki. Því miður fórst fyrir að spyrja um það áðan en í skýrslunni kemur fram að þau hafi öll náðst í meginatriðum. Ég vil gjarnan fá að vita frá hæstv. ráðherra hvaða markmið náðust ekki. Hafi þau ekki náðst nema í meginatriðum eru væntanlega einhver markmið sem ekki hafa náðst. Því þætti mér vænt um það, virðulegi forseti, að ég gæti beint spurningu til hæstv. ráðherra: Hvers konar slys gerðu það að verkum að þau markmið sem að var stefnt náðust ekki?

Herra forseti. Ég held að það sé rétt aðferð að nota orð eins og að ,,meginmarkmið hafi náðst`` þegar við ræðum stefnumótun í umferðaröryggismálum eins og þá áætlun sem var í gildi frá 1997. Auðvitað voru mjög mörg atriði talin upp í þeirri áætlun. Rétt eins og um umferðaröryggisáætlunina 2002--2012 sem liggur nú til umræðu í þinginu voru vafalaust deildar meiningar þar um ýmis atriði, eða sem ekki þótti ástæða til að framkvæma. Meginmarkmiðið var hins vegar að fækka slysum í umferðinni. Það er það sem átt er við. Ég vil leyfa mér að vísa til inngangsorða minna í þessari nýju skýrslu þar sem segir, með leyfi virðulegs forseta: ,,Með umferðaröryggisáætlun sem gekk í gildi árið 1997 var sett markmið um að færri en 200 mundu slasast alvarlega eða látast í umferðinni á ári fyrir lok viðmiðunartímabilsins. Meðaltal síðustu fjögurra ára þar á undan var 278 látnir eða alvarlega slasaðir. Í stuttu máli náðist þetta markmið á árinu 2001 þrátt fyrir að veruleg aukning hafi orðið á bifreiðaeign og þar með magni umferðar í landinu. Ég tel að þessi þróun bendi óneitanlega til þess að árangur hafi náðst eins og að var stefnt og það megi rekja til ýmissa þátta, svo sem aukins eftirlits lögreglu, hertra viðurlaga, en sektir voru hækkaðar verulega á liðnu sumri, bættrar ökukennslu, áróðurs, aukinnar vitundar meðal almennings og síðast en ekki síst til þess að unnið var eftir skýrri framtíðarsýn.``

Virðulegi forseti. Tilefni þess að ég bar spurninguna upp er sú að ef maður lítur á bls. 11 og skoðar þar fjölda látinna virðist manni við fyrstu sýn að því miður hafi markmiðið að því er varðar dauðaslys ekki náðst, ekki hafi orðið fækkun á þeim, og það er kannski það sem átt er við þegar talað er um að meginmarkmiðin hafi náðst en eitthvað hafi staðið út af. Það eru kannski þau slys sem við vildum fyrst og fremst koma í veg fyrir og það er vegna þeirra sem við viljum byggja umferðarmannvirki okkar þannig að við getum vænst þess að dauðaslysum fækki til mikilla muna. Það eru þau slys sem skilja eftir stærstu sárin, það eru þau slys sem við höfum mestar áhyggjur af. Það var kannski þetta sem ég vildi spyrja hæstv. ráðherra um og spyrja hana þá hvort tekist hafi á þessum árum að fækka dauðaslysum miðað við þau ár sem á undan voru. Það kemur í raun og veru ekkert fram um þetta í umfjöllun um árangur. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort þessi ályktun sem ég dreg af myndum í umferðaröryggisskýrslunni sé rétt.

Herra forseti. Ég held að skýrslan sýni einmitt að það markmið hafi náðst sem miðað var við í áætluninni frá 1997. Hér segir t.d. á bls. 10, með leyfi forseta: ,,Bráðabirgðatölur fyrir árið 2001 gefa til kynna að heildarfjöldi alvarlega slasaðra og látinna hafi verið innan viðmiðunarmarkmiða umferðaröryggisáætlunar en á árinu létust 24 og um 170 slösuðust alvarlega.`` --- Þó er tekið fram á bls. 11 að ekki hafi ,,náðst eins góður árangur við fækkun minni háttar meiðsla og óhappa þrátt fyrir að framfarir í hönnun bíla hafi orðið nokkrar og notkun bílbelta hafi aukist en það hefur hjálpað til við að draga úr alvarlegum slysum.`` Það er því alveg ljóst að ákveðinn árangur hefur náðst. Hitt er annað mál, og ég tek þar undir með hv. þingmanni, að umferðarslys, sérstaklega svo alvarleg sem við erum að ræða um og ég tala nú ekki um banaslys, valda sorg og miklum þjáningum. Þau eru auðvitað allt of mörg og við eigum öll að leggja krafta okkar sameiginlega í að reyna að fækka þeim.

Virðulegi forseti. Þetta kennir okkur fyrst og fremst að við þurfum að leggja mikla rækt við þennan málaflokk. Hér kemur skýrt fram að miðað við 100 þús. íbúa fjölgaði dauðaslysum á árunum 1997--2000 umfram það sem var þar á undan. Þó að í skýrslunni sé fjallað um dauðaslys og alvarleg slys í sama flokknum held ég að það hefði verið til bóta að taka dauðaslysin sérstaklega út. Það eru þau slys sem við viljum koma í veg fyrir eins og hægt er. Við þurfum að horfa til þess að bæta þau umferðarmannvirki sem við getum bætt í því skyni að tryggja að þessu markmiði verði náð. Það hefði kannski verið betra að öllu leyti að draga skýrar fram í umræðunni að varðandi dauðaslysin hefðu markmiðin ekki náðst.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breyting á umferðarlögum, nr. 50/1987. Við fjölluðum vel um þetta mál í nefndinni og fengum marga gesti til okkar út af þessu máli sérstaklega. Með frv. eru í fyrsta lagi lagðar til breytingar á ákvæðum umferðarlaga sem fjalla um stjórnsýslu bifreiðamála. Með þeim skal komið á heildstæðu skipulagi á stjórnsýslu umferðarmála með því að sameina verkefni Skráningarstofunnar hf. og Umferðarráðs og ýmis verkefni dómsmrn. og fela þau einni stofnun sem fái heitið Umferðarstofnun. Til að tryggja markvissari framkvæmd umferðaröryggismála er talið nauðsynlegt að sameina á einum stað málefni ökutækja, umferðarfræðslu og umferðaröryggis og önnur verkefni sem tengjast ökutækjum og umferð. Í öðru lagi lúta breytingarnar að ákvæðum laganna um skilyrði fyrir útgáfu fullnaðarskírteinis og að komið verði á svokölluðu akstursmati með það að markmiði að auka kröfur til ungra ökumanna. Nefndin ræddi sérstaklega skilyrði frv. um að umsækjandi fullnaðarskírteinis mætti ekki hafa fengið punkta í punktakerfinu vegna umferðarlagabrota í eitt ár samfellt. Við veltum fyrir okkur ákvæðinu í frv. þar sem segir í 1. gr., með leyfi forseta: ,,Fullnaðarskírteini til þess sem hefur bráðabirgðaskírteini má gefa út, enda fullnægi hlutaðeigandi eftirtöldum skilyrðum: a. hafi haft bráðabirgðaskírteini samfellt í eitt ár, farið í akstursmat og fengið að því loknu umsögn ökukennara um árangur þar sem mælt verði með útgáfu fullnaðarskírteinis, b. hafi ekki í eitt ár samfellt fengið punkta í punktakerfi vegna umferðarlagabrota eða á sama tíma verið án ökuréttar vegna sviptingar.`` Við viljum sérstaklega taka fram að hér er átt við að umsækjandi megi ekki hafa fengið punkta fyrir umferðarlagabrot á undangengnum 12 mánuðum þannig að það verði samfelldir 12 mánuðir fyrir umsókn um fullnaðarskírteini. Nefndin ræddi einnig nokkuð um hver hvatningin væri varðandi það að fá þetta fullnaðarskírteini. Hún felst í rauninni í því að handhafi fullnaðarskírteinis má fá fleiri punkta án þess að verða sviptur ökuréttindum. Ég heyrði í fréttum frá Umferðarráði í dag að ungur ökumaður sem hafði fengið skírteinið fyrir þremur dögum var sviptur því í dag á grundvelli þess að hann hafði, að mig minnir, farið tvisvar yfir á rauðu ljósi og síðan verið tekinn fyrir hraðakstur. Þegar á heildina er litið hvetjum við unga ökumenn til að brjóta ekki af sér, virða umferðarreglurnar, hugsa um umferðaröryggið, að það skipti máli fyrir þá sem eru almennt í umferðinni og ekki síður fyrir þá sjálfa. Þetta finnst mér afskaplega mikilvægt og ég tel að nefndin sé sama sinnis. Við viljum frekar reyna að nálgast þessa hluti á jákvæðan hátt, hvetja ungt fólk til betri hegðunar. Þá fjallaði nefndin um Umferðarstofnun. Nefndin telur að stofnun hennar feli í sér einfalt og skilvirkt stjórnsýslukerfi umferðarmála sem er nauðsynlegt fyrir markvissa framkvæmd á því sviði auk þess sem því fylgi hagkvæmt og öruggt rekstrarlegt umhverfi fyrir tölvukerfi sem eru á ábyrgð dómsmrn. eins og þau sem heyra undir Schengen-samninginn og fleira. Þegar leitað var á sínum tíma, ef við förum aðeins aftur í söguna, árið 1990, var reynt að efla samstöðu um að koma tæknilegri framkvæmd Bifreiðaskoðunar í gott horf. Þegar hún var send til Skráningarstofunnar var forsendan ekki einkavæðing í sjálfu sér heldur að tækni einkamarkaðarins mundi leysa þetta, og hefur í rauninni sá hluti verið til mikillar fyrirmyndar. Hvað hefur gerst síðan, frá árinu 1990? Við erum búin að fá stjórnsýslulög, upplýsingalög, persónuverndarlög og höfum gerst aðilar að Schengen-svæðinu. Þegar maður skoðar hlutverk Skráningarstofunnar hf. sér maður að stjórnsýsluverkefnin sem þar eru framkvæmd eiga eðli málsins samkvæmt ekki að vera hjá hlutafélagi eins og Skráningarstofan hf. er en þegar á heildina er litið eru samlegðaráhrif Umferðarráðs og Skráningarstofunnar hf. mikil. Aðalástæðan fyrir þessu er að verið er að flytja hið stjórnsýslulega hlutverk Skráningarstofunnar hf. til Umferðarstofnunar. Svo ég víki að því sem kom m.a. fram hjá fulltrúum Skráningarstofunnar hf. og var rætt í allshn. --- af hverju tökum við ekki bara þennan stjórnsýsluhluta og skiljum tölvukerfið eftir? Hluti af tölvukerfinu er Schengen-skuldbindingar okkar þar sem er lögreglukerfi og fleira þannig að það er getur verið viðkvæmt að skilja þetta eftir, og sumir telja að það samræmist ekki þeim skuldbindingum sem við höfum tekist á herðar í gegnum Schengen-samninginn, að skilja þetta eftir hjá einkaaðila. Varðandi þetta atriði vil ég benda hv. þingmönnum á það sem stendur í ákvæði til bráðabirgða, með leyfi forseta: ,,Dómsmálaráðherra skipar verkefnisstjórn sem hefur það hlutverk að undirbúa stofnun Umferðarstofu og annast tilfærslu verkefna frá Umferðarráði og Skráningarstofunni hf. til Umferðarstofu.`` Einmitt þetta atriði ber verkefnisstjórninni að skoða, hvort flytja eigi allan pakkann yfir frá Skráningarstofunni til Umferðarstofnunar, eða Umferðarstofu eins og ég kem síðar að að er tillaga allshn., eða einungis hluta starfseminnar. En það eru sjónarmið sem stangast á eins og ég gat um, herra forseti. Það er ekkert óeðlilegt við að smíði og hönnun lögreglukerfanna sjálfra sé hjá einkaaðilum en varslan, eftirlitið, umfangið og starfsemin eiga að vera hjá hinu opinbera, þ.e. hjá lögreglunni, m.a. þessi umfangsmiklu verkefni sem heyra undir Schengen sem oft eru viðkvæmu mál. Við í nefndinni leggjum til að frv. verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Í fyrsta lagi leggur nefndin til að heiti Umferðarstofnunar verði breytt í Umferðarstofu. Þá telur nefndin rétt að svipting ökukennararéttinda verði á vegum ríkislögreglustjóra og hann veiti jafnframt löggildingu til ökukennslu því þannig sé tryggt að allar upplýsingar verði á einni hendi og afgreiðsla samræmd. Félag ökukennara telur rétt að hafa þetta hjá ríkislögreglustjóra og að ekki eigi að færa þetta út í lögregluembættin. Að mörgu leyti getur nefndin fallist á þau sjónarmið þ.e. að þetta sé hjá ríkislögreglustjóra, þ.e. ákvörðun um annaðhvort löggildingu eða sviptingu ökukennararéttinda, enda megi þá kæra úrskurðinn til æðra stjórnvalds, þ.e. dómsmrn. Í dag hafa ökukennarar í raun eingöngu dómstólaleiðina þegar dómsmrn. hefur ákveðið, eins og ég segi, ýmist löggildingu eða sviptingu. Ég tel þetta æskilega breytingu. Að lokum leggur allshn. til að gildistaka laganna verði 1. október 2002.

Herra forseti. Ég ætlaði að sækjast eftir nánari skýringum. Hér hefur verið haft á orði að verið sé að snúa við hlutafélagavæðingu og færa undir ríkið starfsemi sem áður var á vegum hlutafélags. Staðreyndin er sú að eftir stendur að sjálf skurnin verður á vegum hins opinbera en það er í valdi dómsmrh. hvert af þeim verkefnum sem tilgreind eru í 7. gr. frv. yrði falið öðrum aðilum. Hv. formaður allshn. lýsti skoðun sinni á hvað ætti að heyra til hinu opinbera og hvað ætti að fara til aðila á markaði. Í lagatextanum segir að það verði í valdi dómsmrh. hverju sinni hvernig þessum verkefnum verður ráðstafað. Finnst hv. formanni allshn. ekki nauðsynlegt að skilgreina nánar í lögunum hvernig þessum málum skuli háttað í stað þess að það sé háð geðþóttavaldi dómsmrh. hverju sinni hvert hann setur verkefnin?

Herra forseti. Ég held að það sé ekki um neinn geðþótta ráðherra að ræða. Ég hef m.a. getið þess sem komið er inn á í ákvæði til bráðabirgða þar sem segir að dómsmrh. skipi verkefnisstjórn sem hafi það hlutverk að undirbúa stofnun Umferðarstofnunar, eða Umferðarstofu eins og þessi stofnun kemur væntanlega til með að heita. Ég tel ljóst að við erum að leggja þessar tvær stofnanir saman, annars vegar Skráningarstofuna hf., sem er eins og nafnið gefur til kynna einkaaðili en 100% í eigu ríkisins, og Umferðarráð, því að verkefnin sem falla undir Skráningarstofuna hf. eru stjórnsýsluleg. Það er alveg ljóst að ýmis stjórnsýsluleg verkefni koma m.a. til með að falla undir Umferðarstofu. Með stjórnsýslulega hlutann gilda stjórnsýslulög og lög um persónuvernd þar sem um viðkvæmar persónuupplýsingar er að ræða. Ég veit að hv. þm. Ögmundur Jónasson þekkir þau mál mætavel eftir að hafa setið í allshn. og tekið þátt í mjög góðri umræðu um persónuvernd. Þarna er um að ræða viðkvæmar upplýsingar sem heyra m.a. undir Schengen-upplýsingakerfið. Það er mjög líklegt að sá hluti verkefnanna sem byggist á stjórnsýslulögum fari til Umferðarstofu. En varðandi þessa verkefnisstjórn held ég að það komi af sjálfu sér. Verkefnisstjórnin hefur í raun það hlutverk að ganga formlega frá þessum hlutum og til að reyna að skilgreina nákvæmlega hvert hlutverk Umferðarstofu verður.

Herra forseti. Nú kann vel að vera rétt að stjórnsýslulög eða önnur lög, um persónuvernd eða annað, setji dómsmrh. einhverjar skorður. Ég ætla ekki að fullyrða um það. Hitt veit ég að menn hafa oft farið út í lagabreytingar á liðnum árum án þess að hugsa dæmið alveg til enda. Ég fullyrði ekki um það í þessu efni. En ég bendi á Skýrsluvélar ríkisins sem önnuðust launabókhald og það leið ekki langur tími þar til upp risu efasemdir um að eðlilegt væri að fara með slíkar upplýsingar út á markað. En hvað sem líður nefndum sem kveðið er á um í lögum stendur eftir sem áður eftirfarandi, með leyfi forseta, í 7. gr. frv.: ,,Umferðarstofnun er heimilt að fela öðrum framkvæmd verkefna sem henni tilheyra, samkvæmt reglum sem dómsmálaráðherra setur. Dómsmálaráðherra setur nánari reglur um starf og hlutverk Umferðarstofnunar og stað festir skipurit hennar og skiptingu í starfsdeildir.`` Þarna er sett í hendur dómsmrh. á afdráttarlausan hátt vald til að skipa þessum verkefnum eins og honum best líkar. Hitt kann að vera rétt, ég ætla ekkert að fullyrða um það, að honum séu settar skorður í öðrum lögum. En ég vildi vekja athygli á þessu og hef reyndar gert við fyrri umræðu.

Herra forseti. Ég held að síðasta atriðið sem hv. þm. Ögmundur Jónasson minntist á hafi verið rétt, um þær skorður sem hæstv. dómsmrh. hefur, ekki bara samkvæmt stjórnsýslulögum heldur og lögum sem gilda um persónuvernd. Það eru stærstu og mestu skorðurnar sem dómsmrh. eru settar. Hvað 7. gr. varðar er um að ræða málsgrein um að hægt sé að færa verkefni til embættisins þannig að ekki sé algjörlega niðurnjörvað með Umferðarstofu nákvæmlega hvaða verkefni hún hefur heldur, eðli málsins samkvæmt. Í ljósi þeirrar umferðaröryggisáætlunar sem við vorum að ræða hér áðan koma kannski ný verkefni fram, þegar umferðaröryggisnefndin og framkvæmdanefndin um umferðaröryggismál er búin að móta forgangsröðun sína. Þá kunna að koma í ljós verkefni sem færa þarf til Umferðarstofu. En ég vil taka undir með hv. þm. að dómsmrh. er sem aðrir alltaf bundin af lögum og því sem snýr að sérstaklega réttindum einstaklinga. Þar eru afar þröngar skorður sem ramma af hlutverk slíkra stofnana. Menn verða ávallt að taka tillit til persónufrelsis og verndar einstaklingsins.

Virðulegur forseti. Hér er til 2. umr. frv. til laga um breyting á umferðarlögum, nr. 50 30. mars 1987, með síðari breytingum. Eins og fram hefur komið undirrita ég þetta nál. með fyrirvara. Segja má að í frv. sé um að ræða tvö til þrjú mál. Annars vegar breyting varðandi ýmislegt um ökuréttindin og hins vegar spurning um að setja á laggirnar Umferðarstofu auk þess sem gert er ráð fyrir breytingum varðandi Skráningarstofuna hf. Fyrirvari minn markaðist af því að mér finnst hafa verið unnið of hratt. Mér fyndist að vinna ætti betur í þessu máli og að við hefðum fremur átt að klára það næsta haust, vinna betur úr hlutverki Umferðarstofunnar og ekki síður varðandi Skráningarstofuna. Ég á ekki við umræðuna um hvort hún sé hlutafélag eða ekki hlutafélag. Að flytja Skráningarstofuna hf., sem hefur verið hlutafélag í 100% eigu ríkisins, undir Umferðarstofuna finnst mér ekki rétt vegna þess að Skráningarstofan er ekki bara með skráningu á þessum málum. Hún sér um gagnagrunn um lögreglumál, þ.e. Schengen og SIRENE. Mér hefði fundist afar mikilvægt að sú stofnun yrði styrkt til algjörs sjálfstæðis. Ég setti fyrirvara m.a. út af því. Auðvitað var ekki nægjanlega að gert, t.d. í að fjalla um skoðun ríkislögreglustjóra þó að fulltrúi þaðan hafi komið á fund nefndarinnar. Hjá nefndinni var ákveðin sú breyting að kalla þetta Umferðarstofu, enda afar mikilvægt að jákvæður tónn sé í heiti slíkrar stofnunar og það gefi til kynna hún sé með jafnjákvæðum formerkjum og Umferðarráð, sem almenningur þekkir afar vel til. Það er mjög mikilvægt að halda því til haga. Ég hefði gjarnan viljað láta vinna málið betur. Því miður varð það nú ekki og ég vona að það valdi ekki stórslysum. Nefndinni bárust nokkrar umsagnir og við fengum tölvupóst út af málinu, sérstaklega út af Skráningarstofunni. Með því er snúið til baka með ákveðinn hluta hlutafélagavæðingar þó fyrirtækið hafi verið í eigu ríkisins. Upp hafa komið spurningar um hvort ekki ætti að gera Skráningarstofuna enn sjálfstæðari og hún gæti verið með fleiri verkefni en hún er með núna. Hins vegar kom fram að málið tengdist húsnæðinu sem Skráningarstofan er í, þar sem búið er að byggja sérstaklega utan um þá starfsemi, þ.e. að Umferðarstofa fari inn í það húsnæði. Í nefndinni fóru fram afar góðar og jákvæðar umræður, það verður líka að segjast alveg eins og er. Þar komu náttúrlega allir helstu sérfræðingar í umferðarmálum, umferðaröryggismálum. Kannski má segja sem svo að með Umferðarstofu náist í raun betri samhæfing en hingað til sem væri til hins betra. Annað sem snerti málið hér á undan var líka rætt, þ.e. spurningin um rannsókn mála. Við þyrftum að gefa rannsóknarnefnd umferðarslysa meiri gaum en gert hefur verið, gæta þess að til sé næg sérfræðiþekking á því sviði og reyna að efla hana sem allra mest. Þetta tengist áætlunum um fækkun slysa og meiri skilvirkni í kerfinu. Af því Skráningarstofan sinnir fleiri verkefnum en þeim sem lúta beint að umferðarmálunum er spurning um hvort hún ætti ekki bara að vera sérstofnun áfram þó að hún yrði í sama húsi og Umferðastofa. Hún væri þá óháð Umferðarstofunni. Það hefur verið rætt um að tölvumiðstöð dómsmrn. gangi inn í þennan grunn og eins og ég nefndi áðan sér stofnunin um Schengen og SIRENE. Ég sé í sjálfu sér ekki að það það hafi neitt með Umferðarstofu að gera.

Herra forseti. Rétt út af þessum síðustu orðum hv. þm. Guðrúnar Ögmundsdóttur. Í sjálfu sér má alltaf ræða það hvar þessir hlutir eigi að vera. En við verðum að mínu mati að líta til smæðar samfélags okkar. Það má í rauninni segja að ákveðin hagkvæmnis- eða hagræðingarrök snúi og lúti að þessu. Það má líka spyrja: Af hverju fór þetta ekki til ríkislögreglustjóra? Hefði þessu betur verið fyrirkomið þar? En þegar horft er á dæmið í heild tel ég ljóst og eðlilegt að það falli til Umferðarstofunnar, m.a. í ljósi þeirra breytinga sem voru gerðar á húsnæðinu sem er afar mikilvægt að hýsi einmitt þessa viðkvæmu grunna um Schengen-upplýsingakerfið og allt sem því tilheyrir. Við verðum líka að hugsa til þess að þetta eru tvær stofnanir sem heyra undir sama ráðuneytið. Ég held því að þetta sé ekki hlutur sem ætti að vera að þvælast fyrir manni mjög mikið. Ég ítreka það enn og aftur að það er fyrst og fremst hagkvæmnisrök og hagræn rök sem lúta að þessari tillögu og breytingu.

Virðulegur forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttir að verið er að horfa til ákveðinnar hagkvæmni með því að setja þennan grunn undir Umferðarstofuna. En kannski er þetta líka meira hugsað þannig að úr því verið sé að vinna í þessu máli og búa hana til þá sé kannski ágætt að sæta lagi og hafa hana þarna undir vegna þess að í rauninni er alveg full þörf á því að ræða grunna. Þó svo að ég sé með ákveðnar efasemdir um hvað ríkislögreglustjóraembættið sé orðið bæði víðfemt og stórt og mikið þá erum við hins vegar að ræða um grunna, Schengen og SIRENE, lögreglumálin og síðan umferðarmálin og þau eru raun ekki nema lítið brot af þessum grunni. Þó svo við gætum hagkvæmni í staðsetningu þá finnst mér Skráningarstofan alveg geta verið jafnsjálfstæð og áður. Þetta er bara spurning um samstarf sem maður mundi tala sig saman um. Það er auðvitað verið að sæta lagi og horfa til hagkvæmni af því við erum lítil og fá. En mér finnst ekki alveg lógískt hvernig þetta tengist.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 52/1988, um eiturefni og hættuleg efni, með síðari breytingum, frá umhvn. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund fulltrúa umhvrn. og Hollustuverndar og fékk auk þess skriflegar umsagnir frá nokkrum aðilum. Frv. þetta er lagt fram vegna væntanlegrar innleiðingar reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins, nr. 2037/2000, um efni sem eyða ósonlaginu, ásamt breytingum á þeirri reglugerð nr. 2039/2000. Með hliðsjón af dómi Hæstaréttar frá 21. apríl 1999 í máli íslenska ríkisins gegn Vörukaupum ehf. og gagnsök þykir ljóst að gera þurfi breytingar á lögum nr. 52/1988 áður en framangreindar reglugerðir öðlast gildi hér á landi. Ákvæði reglugerðar EB nr. 2037/2000 munu koma strax til framkvæmda og því er ljóst að ekki er hægt að bíða með þessa breytingu þar til nefnd skipuð af umhverfisráðherra 13. júní 2000, sem vinnur að heildarendurskoðun laga nr. 52/1988, hefur lokið störfum sínum. Nefndin tekur undir nauðsyn frv. en leggur jafnframt áherslu á að framangreind nefnd ljúki vinnu sinni svo fljótt sem kostur er. Leggur nefndin til að frv. verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálit skrifa fulltrúar í umhvn., Magnús Stefánsson, Kristján Pálsson, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Katrín Fjeldsted, Jóhann Ársælsson, Kolbrún Halldórsdóttir, Ásta Möller og ísólfur Gylfi Pálmason.

Herra forseti. Frv. sem er hér til umræðu virkar við fyrstu sýn afskaplega skynsamlegt í alla staði og er öllu jafnan skynsamlegt að reyna að straumlínulaga það þjónustukerfi sem til staðar er í ríkiskerfinu, hvort heldur það er á vettvangi umferðaröryggismála eða annarra þjónustuþátta eða öryggisþátta. Ég hef lúslesið þetta frv. og einnig nál. sem frá allshn. hefur komið og ég verð að viðurkenna, herra forseti, að býsna margar spurningar vakna í huga mínum um veigamikla þætti í þessu efni, spurningar sem engan veginn er svarað, hvorki í greinargerð né í nefndaráliti. Sú er venjan þegar gerðar eru skipulagsbreytingar á stofnunum, hvort sem þær eru lagðar niður eins og í umræðunni í gær um Þjóðhagsstofnun ellegar þegar tvær stofnanir eru sameinaðar og í raun báðar lagðar niður og sameinaðar í þeirri þriðju, að gerð sé allítarleg grein fyrir umfangi þeirra stofnana sem fyrir eru þegar samruni á að fara fram, hvert sé umfang þeirra, hver sé fjárumsýsla þeirra, hver sé starfsmannafjöldi þeirra o.s.frv. En í engu er reynt að gera grein fyrir því í þessu frv. Mér þætti vænt um að formaður nefndarinnar --- og nú staldra ég við, herra forseti, því ég gleymdi að geta þess í upphafi ræðu minnar að það er auðvitað algjörlega á mörkunum að þessi umræða geti farið hér fram þegar dómsmrh. hæstv. er ekki hér til staðar. Ég veit að hún var búin að lofa sér annars staðar. Ég hitti hana hér í útidyrunum. Hún sagði mér að hún þyrfti að fara annað og vissulega höfum við þingmenn skilning á því að ráðherrar hafa í ýmis horn að líta. En það breytir því ekki að það er algerlega á mörkunum, og ég trúi því að hæstv. forseti sé mér sammála um það, að hægt sé að ræða stórmál á borð við þessi án þess að dómsmrh. sé til staðar. Ég vil gera við það mjög alvarlegar athugasemdir og hafa á því þann fyrirvara að ef ráðherra verður ekki komin til leiks áður en ég lýk ræðu minni geti svo farið að ég þurfi að endurtaka hana við 3. umr. til þess að hún hafi tök á því að hlýða á hana. Að svo komnu máli þá læt ég mér það nægja að ...

Hæstv. ráðherra er ekki væntanleg alveg á næstunni þannig ef hv. þm. óskar þess er sjálfsagt að fresta þessari umræðu.

Það er mjög freistandi, herra forseti. En af því ég er kominn svo vel á veg ætla ég að taka lítinn sprett á þessari umræðu en á þá inni kannski dýpri umræðu síðar þegar ráðherra kemur til leiks hér við þá 3. umr. Ég sagði áðan að mér finnst vanta ákveðnar grundvallarupplýsingar um umfang, kostnað og mannahald þeirra stofnana sem fyrir eru og ég vænti þess að formaður nefndarinnar, ellegar aðrir fulltrúar í allshn., geri bragarbætur þar á og upplýsi þingheim um það hvernig þeim málum er háttað. Ég þekki býsna vel til Umferðarráðs eins og kannski velflestir aðrir landsmenn, bæði utan frá og raunar þekki ég það einnig innan frá eftir að hafa setið í Umferðarráði fyrir margt löngu. Skráningarstofuna þekki ég öllu minna og heyri það hér á ræðum sérfræðinga úr allshn. að sú stofnun sýslar nú við sitthvað annað en eingöngu umferðarmálin. Hér var vakin athygli á því og um það spurt hver hugmyndin væri um vistun annarra verkefna sem Skráningarstofan hefur með höndum. Það er hins vegar önnur Ella. Herra forseti. Ég fletti hins vegar gjarnan aftast í frv. af þessum toga og skoða umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn. Sérstaklega geri ég það þegar menn hafa mjög á orði að tiltekið frv. auki hagkvæmni og spari peninga og þá er nú gjarnan bætt við ,,þegar til lengdar lætur``. Það er ekki alveg í dag og ekki alveg á morgun heldur kannski einhvern tímann seinna. Ég átti því von á því að finna þar eitthvað handfast í þeim efnum, þ.e. hvað þessi samruni þýddi í krónum og aurum. Þýðir það auðvitað ekki hagræðingu og þar með sparnað í krónum og aurum? Nei, herra forseti. Fjármálaráðuneytið og fjárlagaskrifstofan þora ekki að festa það niður í krónur og aura. Þar segir einfaldlega, með leyfi forseta: ,,Reikna má með því að unnt verði að ná fram hagræðingu með sameiningu verkefna á þessu sviði, en á þessu stigi liggur ekki fyrir með hvað hætti eða í hversu miklum mæli það verður.`` Er það nú mjög sannfærandi þegar okkur er boðið upp á það hér, hv. Alþingi, að leggja til atlögu við sameiningu tveggja ríkisstofnana, þegar það ráðuneyti sem sérfrótt hlýtur að teljast þegar kemur að peningamálum orðar það þannig og ég endurtek, með leyfi forseta: ,,Reikna má með því að unnt verði að ná fram hagræðingu með sameiningu verkefna á þessu sviði, en á þessu stigi liggur ekki fyrir með hvað hætti eða í hversu miklum mæli það verður.`` Herra forseti. Mér er skapi næst að halda að fjmrn. hafi á tilfinningunni að þetta leiði til kostnaðaraukningar. Svo veikt er þetta orðað að ég hef sjaldan séð það daprara. Því vil ég biðja formann allshn. að reyna að sannfæra mig um það og sýna mér fram á það með tölum og rökum hvar hagræðingin og hvar sparnaðurinn liggur við sameiningu þessara tveggja stofnana, því að til þess hlýtur auðvitað leikurinn að vera gerður ekki síst. Ég hlýt a.m.k. að ætla það fyrir fram. Eins og ég sagði þá er ekki reynt að gera neina tilraun til þess að festa það niður í krónur eða aura hvort tiltekinn biðlaunakostnaður mundi til að mynda falla á þessar stofnanir. Því er einfaldlega slegið föstu að svo verði ekki. Menn hafa nú bitra reynslu af því að gefa sér eitthvað fyrir fram í þeim efnum. Þó allt kunni að vera í lukkunnar velstandi í augnablikinu og starfsmenn þessara ágætu ríkisstofnana kunni að vera býsna kátir með þessi áform þá þekkja menn það frá fyrri tímum að margt getur breyst á skömmum tíma þegar menn eiga að koma að nýjum húsbændum, nýjum skrifstofum og hugsanlega nýju starfsumhverfi. Ég spyr því hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur: Hefur einhverju verið haldið til haga í þeim efnum? Er einhverjum fjármunum haldið innan sviga til þess að mæta hugsanlegum biðlaunakostnaði? Í gær ræddum við Þjóðhagsstofnun sem er að því leytinu sambærilegt mál að þar var verið að leggja niður eina stofnun og færa verkefnin inn í tvær. Hér er þessu öfugt farið. Það er verið að leggja niður tvær stofnanir og leggja inn í eina. Þrátt fyrir allt var þar gerð alveg skýr grein fyrir því hver kostnaðurinn af þeirri stofnun væri og hvernig þeim fjármunum sem þangað höfðu runnið yrði skipt á milli annarra aðila, þ.e. í tilfelli fjmrn. að einum þriðja og Hagstofu Íslands að tveimur þriðju. Hér er ekki gerð nokkur tilraun til slíks. Ég spyr því beint: Hvaða fjármuni erum við að ræða hér um? Hvaða hafa þessar stofnanir, Skráningarstofan annars vegar og sá þáttur hennar sem lýtur að umferðaröryggismálum eða umferðareftirlitsmálum, skulum við segja, og hins vegar Umferðarráð, kostað? Og hvað mun hin nýja stofnun kosta á ársgrundvelli þegar hún verður komin í fullan gang? Þetta eru slíkar lykilspurningar, herra forseti, að það er ekki nokkur vegur að vera hér kominn langveginn inn í 2. umr. án þess að þær grundvallarupplýsingar liggi fyrir. Ég held að herra forseti sé mér hjartanlega sammála um að það er alveg á mörkunum að menn geti --- ja, það er nú alveg klárt að menn geta ekki lokið umræðunni fyrr en þau grundvallaratriði liggja fyrir þinginu. Meðan hv. formaður allshn. er að sækja þessar upplýsingar ætla ég aðeins að víkja af vegi og taka hér upp önnur atriði frv. en víkja aftur að þeim grundvallaratriðum sem ég nefndi áðan örlítið síðar, því að eilítið viðhengi með frv. eru ákveðnar breytingar er lúta að ökuprófum og þá ökuprófum ungra ökumanna, afgreiðslu bráðabirgðaskírteina. Ef ég fæ best séð þá er hér fyrst og síðast um það að ræða að nú eigi ungir ökumenn með bílpróf í fyrsta sinn þess kost, ef þeir standa sig, að fá fullnaðarskírteini eingöngu eftir ár en þurfa ekki að bíða í tvör ár, og ég held að þetta sé hið besta mál og get alveg stutt þá hugsun. Hins vegar er óhjákvæmilegt annað en að fara í þessu samhengi nokkrum orðum um það umhverfi sem ökuprófum er búið og ég vil segja þá fjárplógsstarfsemi sem á sér stað gagnvart umsækjendum og handhöfum ökuskírteina. Ég spurði hæstv. dómsmrh. á 125. löggjafarþingi, sem var á vetrinum 1999--2000, hvernig fjárumsýslu prófgjalda væri háttað og hvort þar væri ekki haft í heiðri það grundvallaratriði sem á að vera hinn rauði þráður þegar kemur að þjónustugjöldum á borð við þessi. Niðurstaðan var sú að ríkissjóður var að taka inn á útgáfu ökuskírteina tugi milljóna króna í gróða. Á dauða mínum átti ég von en ekki því að það væri líka orðin tekjulind fyrir ríkissjóð að gefa út ökuskírteini, einkum og sér í lagi auðvitað til unga fólksins því að það er það sem fyrst og síðast þarf að sækja sér þetta, fyrst bráðabirgðaskírteini og borga prófgjöld og standa straum af þeim grunnkostnaði sem er til staðar þegar fólk er ekki að stíga sín fyrstu skref heldur aka sína fyrstu kílómetra. Ég skrifaði um þetta nokkrar blaðagreinar og fékk afskaplega lítil viðbrögð við þeim. Á þeim tíma, bara til að gefa þingmönnum hugmynd um á hvaða ferðalagi þessi gjaldtaka er, þá kostaði eitt bráðabirgðaskírteini 9.714 kr., þ.e. á vetrinum 1999--2000, ég er ekki með nýrri tölur. Tekjur ríkissjóðs af útgáfu ökuskírteina á árinu 1999, þ.e. aðeins frá janúar til október, fyrstu tíu mánuði þess árs, voru upp á 66 millj. kr. Ríkissjóður tók inn 66 millj. kr. á útgáfu ökuskírteina fyrstu tíu mánuði ársins 1999. Ég spurði á sama hátt hver væru útgjöld ríkissjóðs af þessari útgáfu og útlagður kostnaður vegna þessa var upp á 40 millj. kr., raunar nákvæmlega 42.030 þúsund. Útgáfa ökuskírteina skapaði ríkissjóði --- ekki umferðinni, ekki Umferðarráði, heldur ríkissjóði, ríkiskassanum tekjur upp á 25 eða 30 millj. kr. Ég lýsti undrun minni með þetta. Að vísu er þetta lögum samkvæmt því að farin hefur verið sú leið sem hér hefur verið farin í stórauknum mæli af skattaglöðum ríkisstjórnarflokkum, Framsfl. og Sjálfstfl., að færa æ fleiri ákvæði undir sértekjur ríkissjóðs, ákvæði sem í eðli sínu eru ekkert annað en þjónustugjöld, hrein og klár þjónustugjöld. En Sjálfsfl. og Framsfl., þeir skattaflokkar hafa fundið þá millileið að lengja ævinlega þennan lista sem er undir heitinu ,,sértekjur ríkissjóðs`` og þar á meðal er sú gróðaleið að græða á útgáfu ökuskírteina. Mér er skapi næst að halda að á þessu hafi engin breyting orðið. Með öðrum orðum, kostnaðurinn við útgáfu ökuskírteina er rúmlega helmingur af tekjum sem af þeirri útgáfu skapast. Þetta þykir mér auðvitað algjör ósvinna, herra forseti, og ekki nokkurt vit í og taka þarf á þessu. Það þarf að taka á miklum mun fleiri atriðum þegar kemur að matarholum stjórnarflokkanna að ná í peninga af fólki en kalla það ekki skatta. Þeir sömu fulltrúar þessara stjórnarflokka koma hér trekk í trekk og tala um skattalækkanir en fara síðan hina leiðina og kalla það sértekjur ríkissjóðs. Og aðeins til fróðleiks, herra forseti, í því samhengi, þá er ekki eingöngu stórgróði af því að gefa út ökuskírteini. Nei, það er líka stórgróði af því, því það heyrir nú undir þetta sama ráðuneyti, að gefa út vegabréf. Þar er gróðinn miklum mun meiri raunar og þar hafa menn farið þá leiðina að það kostar miklu meira ef menn ætla að fá vegabréf í hvelli heldur en ef beðið er í hálfan mánuð, þó að það liggi fyrir í svörum að það taki ekki nema fjóra, fimm daga að ganga frá vegabréfum, þá eru þau látin liggja þar í tíu daga. Ef menn sækja þau hins vegar innan viku, ef ég man rétt, þá hækkar gjaldið um helming. Þetta eru líka sértekjur ríkissjóðs. Ég held ég muni það rétt, það er hérna á blaði hjá mér, að tekjur vegna vegabréfaútgáfu voru 120 millj. kr., þ.e. árið 1999. Og kostnaðurinn? Ja, hann var í kringum 55 milljónir. Þar tók ríkissjóður, skattaflokkarnir tveir, inn 70 milljónir af fólki sem var að fá sér vegabréf. Hún er mörg matarholan. Mér þótti ástæða til að leggja lykkju á leið mína bara til að vekja athygli á þessu og það leiðir einmitt þráðbeint að því sem einnig vekur athygli mína í því frv. sem hér er til umræðu og enginn veit hvað kostar og enginn veit hvaða fjármuni er verið að flytja frá tveimur stofnunum til einnar, engar upplýsingar liggja fyrir um það, hvorki í ræðum eftir því sem ég hef best heyrt og þaðan af síður í skriflegum grundvallargögnum. Þá er líka samkvæmt orðanna hljóðan, a.m.k. í 9. gr. frv. reynt að tryggja að þau gjöld sem þegar renna til þessara tveggja stofnana, Skráningarstofu annars vegar og Umferðarráðs hins vegar, fylgi með til hinnar nýju stofnunar. Og í 9. gr. er gerð grein fyrir þeim gjöldum. Það eru gjöld vegna skráningar ökutækja, sbr. 64. gr. gildandi laga. Síðan eru gjöld fyrir skráningarmerki, einnig sbr. 64. gr. gildandi laga, og síðan eru gjöld fyrir gerðarviðurkenningu, sbr. 64. gr. gildandi laga. Fyrir forvitnis sakir, herra forseti, væri gaman að vita hvað felst í gerðarviðurkenningu. Hvers konar gerð er það? Formaður allshn. svarar mér væntanlega um það, þó að það sé nú svo sem í gildandi lögum og við höfum búið við það lengi þá væri bara fróðlegt að vita hvað þetta er. Síðan eru náttúrlega gjöld fyrir einkamerki, og öll vitum við nákvæmlega hvað það er, það er nú margfrægt. Er það ekki 30 þúsundkallinn sem menn þurfa að borga ef þeir vilja setja einhver orð framan á bílnúmerin sín? En herra forseti, síðan kem ég hérna að e-lið og það er umferðaröryggisgjald, sbr. 2. mgr. frv. 2. mgr. frv. hljóðar þannig, með leyfi forseta: ,,Leggja skal á sérstakt umferðaröryggisgjald er renni til Umferðarstofnunar, að fjárhæð 200 kr., og greiðist það við almenna skoðun ökutækis, skráningu ökutækis og skráningu eigendaskipta að ökutæki. Ráðherra setur reglur um innheimtu gjaldsins og um skil þess í ríkissjóð.`` Svo mörg eru þau orð. Ég fæ ekki annað séð, herra forseti, en hér sé verið að leggja á alveg glænýtt gjald. Að vísu hljómar þetta kunnuglega. Umferðaröryggisgjald hljómar a.m.k. öllu kunnuglegar í eyrum mínum heldur en gerðarviðurkenningargjald en það er önnur saga. Samkvæmt frv. liggur það algerlega ljóst fyrir að hér eru skattaflokkarnir aftur komnir á kreik. Nota á ferðina þegar á að fara að hagræða með sameiningu tveggja stofnana og ná sér í nokkra aura. Ég náði ekki að afla mér upplýsinga um það svona seint á deginum, þegar ég rak augun í þetta, hversu mikil þau viðskipti eru á ári hverju, þ.e. skráning ökutækis, almenn skoðun ökutækis og skráning eigendaskipta. Ég gæti vel ímyndað mér að þetta væru ,,transaksjónir`` og hreyfingar upp á 100 þúsund plús a.m.k., ég ímynda mér það. Ætli bílaeign landsmanna sé ekki 150 þúsund eða svo? Hv. þm. Össur Skarphéðinsson kannski veit það, vanur bílstjóri. En 150 þúsund held ég að sé bara ekki fjarri lagi þegar allt er talið. Þá erum við að tala um 30 millj. kr., það eru 30 nýjar millj. kr. sem bifreiðaeigendur eiga að fara að borga. Þá fer nú að fara lítið fyrir þessu sem ég las upp hér í upphafi á bls. 8, nefnilega umsögn fjmrn. og Fjárlagaskrifstofu þar sem menn gerðu sér óljósar vonir um að ná mætti fram hagræðingu, þó að þeir vissu ekki almennilega með hvaða hætti það yrði eða í hversu miklum mæli það yrði. Þá fer það að fara fyrir býsna lítið því ekki er annað sjá á frv. en að það eigi ekki aðeins að taka peningana sem þessar stofnanir hafa haft, bæði í sérgjöldum og væntanlega líka á fjárlögum, og svo til viðbótar eiga að koma þarna 30 millj. kr. Hafi ég á einhvern hátt misskilið þennan texta og fari ég með rangt mál bið ég hv. þingmenn að leiðrétta mig. En þá er líka alveg ljóst að texta frv. er mjög auðvelt að misskilja því að hann segir alveg klárlega að hér sé um nýtt gjald að ræða, sbr. 2. mgr. þessa frv. til laga um breytingar.

Hvar er ráðherrann?

Hagræðingin er því farin fyrir lítið, sýnist mér í fljótu bragði. Það er rétt sem kastað var hér fram þegar spurt var um ráðherrann og ég upplýsti hv. þm. um að ráðherrann mundi koma hér von bráðar. 
             Hvað sem því líður langar mig í þessari stuttu ræðu minni, sem er nánast ,,intró`` að ræðu minni við 3. umr. þegar ráðherrann verður komin til leiks, að vekja upp hugrenningar mínar um 11. gr. þegar kemur að þessari sérstöku rannsóknarnefnd umferðarslysa sem ég er mjög spenntur fyrir og held að sé skref í rétta átt. Frumvarpstextinn hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Dómsmálaráðherra getur skipað sérstaka rannsóknarnefnd umferðarslysa. Nefndarmenn skulu hafa sérfræðiþekkingu, svo sem að því er varðar umferðarlöggjöf, löggæslu, slysalækningar, umferðarskipulag, bifreiðatækni eða vátryggingar. Dómsmálaráðherra ákveður fjölda nefndarmanna og setur nánari reglur um starfsemi nefndarinnar.`` Herra forseti. Mér þykir þetta góð hugsun. Ég styð þá hugsun sem hér kemur fram. En ég spyr: Af hverju skilur Alþingi við þessa hugsun með þeim hætti sem texti frv. segir til um? Af hverju tekur Alþingi ekki einfaldlega af skarið og segir að dómsmrh. skuli skipa sérstaka rannsóknarnefnd umferðarslysa, og gerir nákvæmlega grein fyrir því hvernig hún eigi að vera saman sett af hálfu ráðherrans, hversu margir skuli í henni vera o.s.frv.? 

Þetta var bara í tillögu ráðherrans.

Má ég biðja hv. þingmenn um að gefa ræðumanni gott hljóð.

Þakka hæstv. forseta fyrir það.

Hvernig hljómar það?

Ég árétta að ég hef lengi verið þeirrar skoðunar, eins og ég held reyndar miklum mun fleiri, að við eigum að stíga það skref til fulls eins og gert hefur verið varðandi sjóslysin og flugslysin að hafa fastanefnd sem er sérfróð um rannsókn á umferðarslysum. Oft hafa ærin tilefni verið til þess og mér finnst ekki mikill mannsbragur á því af hálfu þingsins að skilja þessa hugsun svona eftir. Raunar veit ég vel að þetta frv. er samið af dómsmrh. og hennar fólki. En mér hefði þótt dálítill mannsbragur á því ef allshn. hefði tekið þetta mál upp því að hér er ekki um neina breytingu að ræða í sjálfu sér. Þetta er svona í gildandi lögum. Ef ég man rétt þá hygg ég að dómsmrh. sjálf hafi lýst yfir vilja sínum til að setja svona nefnd á laggirnar og kannski er það mál komið vel á veg, vonandi. En ég held að lagatexti í jafnmikilvægu máli, máli sem varðar heilsu og hag allra landsmanna, eigi ekkert að fara á milli mála. Alþingi Íslendinga á einfaldlega að segja að dómsmrh. skuli skipa slíka rannsóknarnefnd. Alþingi Íslendinga á líka að segja fyrir um hvernig slík nefnd eigi að vera skipuð. Ég vil nú ekki ganga svo langt að segja að það eigi endilega að vera á hendi Alþingis að skipa hana, þó að maður hafi nú auðvitað misjafna reynslu af nefndarskipunum ráðherra. Alltént vil ég að menn stígi hér skrefi lengra og noti ferðina vegna þess að hér þarf hvort eð er að breyta röðun og það þarf að taka þessa gildandi grein umferðarlaganna upp í þessu frv. Því hefði mér þótt mannsbragur á því af hálfu allshn. að nota ferðina og gera þetta skýrara og skilmerkilegra. Herra forseti. Ég gleymdi því í 9. gr., gjaldtökugreininni, skattagreininni, að það var ekki eingöngu þessi 200 kall sem á að fara að leggja á og bíleigendur á borð við hv. þm. Össur Skarphéðinsson þurfa að greiða, heldur er hér opin heimild frá Alþingi þar sem vísað er til annarra gjalda sem Umferðarstofnun innheimtir samkvæmt gjaldskrá sem staðfest er af dómsmrh. Það eru matarholurnar. Mér þykir afspyrnuslæmt að Alþingi skilji við mál af þessum toga og gefi sér að ráðherra sé heimilt samkvæmt tiltölulega opinni heimild að leggja á hin og þessi gjöld. Vel kann að vera að þessi gjöld hafi verið til staðar áður. Þau eru ekkert betri fyrir það. Og vel getur verið að ráðherrann ætli ekkert að bæta við í þessa gjaldskrársúpu alla saman, vafalaust ekki því að önnur lög hamla auðvitað nokkuð valdi ráðherra til þess arna. Ég er auðvitað fullmeðvitaður um það. En mér finnst það vondur lagatexti hjá löggjafarsamkundu þjóðarinnar sem opnar með jafnríkum hætti og hér um ræðir fyrir slíka gjaldtöku sem ráðherra getur innheimt með einfaldri setningu reglugerðar. Það er ekki góður bragur á því, herra forseti. Við eigum að vanda okkur í slíkum vinnubrögðum, sérstaklega flokkar sem í orði kveðnu tala um mikilvægi þess að halda niðri sköttum og tala um mikilvægi þess á góðviðrisdögum og hátíðisdögum að halda niðri kostnaði við ríkisreksturinn, þó að veruleikinn sýni auðvitað allt annað. Ég á auðvitað við Sjálfstfl., herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þennan inngang minn öllu lengri og vænti þess að hv. formaður allshn. geri mér glöggt og ítarlega grein fyrir ýmsu því sem ég vakti hér máls á og svari ýmsum þeim fyrirspurnum sem ég lagði fyrir hana. Mér dugir það ekki í tveggja mínútna andsvari þannig að það sé algerlega skýrt. Ég er til í að eiga hér orðastað við hana í andsvari um ýmis álitamál sem uppi eru. En margt af því sem ég nefndi er þannig vaxið að við afgreiðum það ekki hér í skeytastíl.

Herra forseti. Mér finnst með ólíkindum að hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson ætli að segja mér í hversu langan tíma ég nákvæmlega á og má tala um málið. Það liggur við að hann leggi mér nákvæmlega orð í munn til þess að segja mér hvernig svar mitt eigi að vera. En hann kom inn á nokkur atriði, herra forseti, m.a. það út á hvað þetta frv. gangi. Meginástæðan fyrir því að efna til eða stofna Umferðarstofu er annars vegar stjórnsýslulegs eðlis. Ég geri ráð fyrir því að hann hafi heyrt ræður mína hér fyrr í dag og ætla því ekki að endurtaka þann hluta. Síðan eru hins vegar hagkvæmnisrök og ég er líka búin að geta um þau hér í dag. Varðandi þessi gjöld þá vil ég meina að hann hafi mjög einbeittan vilja. Á öðrum sviðum þjóðfélagsins mundum við tala um einbeittan brotavilja. En einbeittur vilji þingmannsins kemur mjög skýrlega fram í því að hann er að reyna að sjá út úr þessu það að við séum að reyna að kreista einhver gjöld, hverju nafni sem þau nefnast, umfram það sem þegar er í lögum, af hendi þeirra sem aka um götur bæjarins. Ég vil sérstaklega taka fram að frv. felur ekki í sér neina breytingu á fjárhæð gjalda eða fyrirkomulagi á innheimtu þeirra. Þau gjöld sem talin eru upp í títtnefndri 9. gr. renna nú þegar til Skráningarstofunnar hf. og Umferðarráðs. Ég veit að hv. þm. er líka sérstaklega að hugsa um 2. mgr. 9. gr. En ef hann fer í 115. gr. núgildandi umferðarlaga þá er nokkurn veginn samhljóða setning þar. Þar er sagt: ,,Leggja skal á sérstakt umferðaröryggisgjald er renni til Umferðarráðs, að fjárhæð 200 kr., ...`` Það er ekki verið að auka gjöld á þá sem koma að umferðarmálum á einn eða annan hátt.

Herra forseti. Ég er ekki með gildandi lög fyrir framan mig. Ég hlýt hins vegar að trúa hv. þm. þegar hún segir þetta. En ég spyr þá: Af hverju er orðalag með þessum hætti? Af hverju er þá ekki sambærilegt orðalag og sagt hér í e-lið: Umferðaröryggisgjald, sbr. 115. gr. gildandi laga? Ég spyr: Hlýtur þá ekki að gefa augaleið að lagatextunum hafi verið breytt á einhvern hátt, þ.e. þessari 2. mgr. 9. gr., frá gildandi 115. gr.? Það gefur augaleið. Þarna hlýtur að vera um einhverja breytingu að ræða ella væri bara hrein tilvísun til 115. gr. gildandi laga. Ég ætla að fletta þessu upp sjálfur. Ég geri það á eftir. Herra forseti. Ég er búinn að hlýða á þessa umræðu hér frá upphafi til enda og ég hef ævinlega og alltaf verið að bíða eftir þessum hagkvæmnisrökum. Hvar sparast peningar við sameiningu þessara tveggja stofnana? Ég spyr enn og aftur: Hvað kosta þessar stofnanir núna hvor um sig? Hversu margir vinna þar og hvað mun hin nýja stofa kosta þegar hún tekur til starfa? Þetta eru ósköp einfaldar og skýrar spurningar sem áttu auðvitað að liggja fyrir í greinargerð með frv. En þær gera það því miður ekki. Ég spyr, herra forseti: Þorir hv. þm. að ganga lengra en fjárlagskrifstofa fjmrn. sem segir að kannski sé hægt að vona að einhver hagræðing náist en menn viti bara ekki nákvæmlega hvernig það verði og hversu mikil, ef þá einhver?

Herra forseti. Ég er líka búin að fara yfir það í dag hvaða hugsanlega hagkvæmni geti komið út úr því þegar verkefnastjórnin samkvæmt bráðabirgðaákvæðinu sem fylgir frv. verður búin að ákveða hvaða hlutverk renni til Umferðarstofunnar og hvaða hlutverk verði hugsanlega annars staðar. Varðandi kostnað við Umferðarráð í dag þá er hann 77 millj. kr. Skráningarstofan hf. sem er 100% í eigu ríkisins kostar 230 millj. kr. Það þýðir að hin nýja stofnun kemur til með að kosta um 307 milljónir og það eru þau samlegðaráhrif sem verða. Það er alveg skýrt að þessi stofnun kemur ekki til með að kosta meira en þetta. Hugsanlega kemur þessi sparnaður fram þegar verkefnisstjórnin kemur með tillögur sínar eins og fjmrn. kemur inn á, en þessi verkefnisstjórn sem kemur til með að taka strax til starfa hefur einmitt það hlutverk að undirbúa stofnunina og sjá hvort hægt sé að spara eitthvað. En alla vega kemur hún ekki til með að kosta meira. Hún kostar ekki meira en það sem Umferðarráð hefur í dag, 77 millj. kr. og 230 millj. kr. Hv. þm. nefndi líka hugsanlegan biðlaunakostnað. Eins og staðan er í dag hefur enginn hjá Umferðarráði lýst yfir öðru en því að ætla að taka þau verkefni sem bjóðast hjá Umferðarstofunni. En ef svo verður ekki mun ríkið að sjálfsögðu standa við þær skuldbindingar sem það þarf að standa við lögum samkvæmt.

Herra forseti. Þetta er ekki boðlegt. Það er auðvitað alls ekki boðlegt að koma hér og segja okkur að þessi nýja stofnun muni alls ekki kosta meira en 307 millj. kr., en hins vegar eigi einhver verkefnisstjórn eftir að fara ofan í þetta og kanna hvort hægt sé að spara eitthvað. Mér nægja því miður ekki orð hv. þm. og fullyrðingar hennar í þessa veru. Auðvitað átti að standa þannig að þessu verki að verkefnisstjórn á borð við þá sem hún nefndi hér til sögunnar átti að vera búin að vinna sína heimavinnu fyrr og áður og koma hér með tillögur sínar inn í þing fullmótaðar og sýna okkur hv. þm. fram á hvernig eigi að ná fram þessari hagræðingu, hvernig eigi að ná fram þessum sparnaði, hvernig eigi að ná fram þessum þjónustuauka fyrir almenning í landinu. En hér er auðvitað farið fullkomlega aftan að hlutum. Hér er skilað auðu og sagt: ,,Ja. Bara. Kannski. Ef til vill. Síðar munum við athuga málið.`` Mér nægir þetta ekki, herra forseti. Það eru ekki boðleg vinnubrögð, ekki boðleg hinu háa Alþingi, að heimta að Alþingi Íslendinga gefi blankó umboð til framkvæmdarvaldsins, dómsmrn., til að renna saman stofnunum eða renna sundur stofnunum eftir efnum og ástæðum, og menn hafa nákvæmlega ekkert í hendi um fjárhagsleg áhrif af þessu, ekkert. Með fullri virðingu, mér nægja ekki orð hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, enda stjórnar hún ekki dómsmrn. og getur út af fyrir sig ekkert um þetta fullyrt. Ég ætla nú að hlaupa í hliðarsal, herra forseti, og geyma það til síðari ræðu minnar að fara í samanburðarfræðin um gjaldtökuna og heimildir í þeim efnum því að auðvitað eru greinilega einhverjir maðkar í mysunni. Svona gengju menn ekki frá lagatexta ef allt væri óbreytt. Svo mikið veit ég.

Herra forseti. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson er skemmtilegur maður og mikill húmoristi eins og þingmönnum er kunnugt. Þessi húmor kom glöggt fram í ræðu hans áðan þegar hann talaði aftur og aftur, og aftur og aftur, um skattaflokkana og átti þá við ríkisstjórnarflokkana. Ég veit náttúrlega að hv. þm. er að grínast en vil halda því til haga, til vonar að vara, að þessir svokölluðu skattaflokkar hans hafa nú starfað saman í sjö ár og lækkað skattana aftur og aftur, síðast núna í vetur um nokkra milljarða. Ég minni hann líka á að á sama tímabili hefur hans flokkur, Samfylkingin, aftur og aftur lagt til milljarða í aukna skatta við næstum því hverja einustu fjárlagagerð. Ég man t.d. að við fjárlagagerðina 2000 lögðu þeir til aukna skatta upp á 5,5 milljarða, 5.500 millj. á skattgreiðendurna í landinu. Ég minni hann líka á að formaður hans, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, hefur gagnrýnt harðlega skattalækkanir ríkisstjórnarinnar, t.d. þegar tekjuskattur einstaklinga var lækkaður um 4% í þremur áföngum á síðasta kjörtímabili, sem er einhver mesta skattalækkun í sögu lýðveldisins og átti auðvitað stærstan þátt í því að kaupmáttur jókst hér meira en í nokkru öðru landi. Foringi hans skammaði ríkisstjórnina mánuð eftir mánuð og ár eftir ár og sagði: Það á ekki að lækka skatta í góðæri. Ég vildi bara, herra forseti, halda því til haga að skattaflokkana er auðvitað að finna í stjórnarandstöðunni en ekki í ríkisstjórninni. Helsti skattaflokkurinn er auðvitað flokkur hv. þingmanns, Samfylkingin, og ég segi nú bara: Guð hjálpi skattgreiðendum þessarar þjóðar ef sá flokkur kemst einhvern tíma til valda.

Herra forseti. Ég skil vel að það svíði undan sannleikanum. Sannleikanum verður hver sárreiðastur. Þannig er í pottinn búið að á síðustu sjö árum hafa útgjöld ríkissjóðs hækkað um helming, og ég spyr: Hvaðan koma þeir fjármunir? Þeir koma auðvitað úr vösum skattgreiðenda þessa lands, koma auðvitað frá landsmönnum, frá alþýðufólki landsins til sjávar og sveita. Herra forseti. Hv. þm. Guðjón Guðmundsson er vanur því að vera maður orða sinna og hann veit auðvitað miklu betur þegar hann heldur fram þeirri skröksögu að Samfylkingin hafi verið með tillögur um milljarða kr. útgjaldaauka við fjárlagagerð því að á sama tíma var Samfylkingin með tillögur til lækkunar á útgjöldum. Raunar fylgdu þeirri sögu sérstakar tekjur vegna sjávarútvegs. Samfylkingin skilaði meiri afgangi í ríkissjóð í sínum tillögum á síðasta fjárlagaári, í desember sl., heldur en ríkisstjórnin. Sá var sannleikur málsins. Enda hafði hæstv. ríkisstjórn hreinlega gefist upp á því ætlunarverki sínu, og hér runnu svoleiðis milljónatugirnir, hundruð millj. og milljarðarnir út eins og hendi væri veifað og eins og mönnum væri hreinlega borgað fyrir það. Auðvitað skil ég býsna vel, herra forseti, að Sjálfstfl. sé ekkert allt of stoltur af því þegar hann lítur til baka og sér í hendi sér að útgjöld ríkissjóðs hafa stóraukist ár frá ári. Ríkisstarfsmönnum hefur fjölgað og það gefur auðvitað augaleið að þessa peninga þarf að sækja eitthvað og þeir eru sóttir í vasa almennings í formi skatta og matarholu á borð við þjónustugjöld og sértekjur ríkissjóðs.

Herra forseti. Já, sannleikanum verður hver sárreiðastur, og það svíður undan sannleikanum sagði hv. þm. Ég heyrði á tóninum að þessi mikli húmoristi var allt í einu orðinn svolítið argur sem eðlilegt er þegar maður minnir hann á sannleikann. Auðvitað klæðir það ekki þingmenn Samfylkingarinnar að koma í ræðustól og tala um skattaflokkana í ríkisstjórninni. Það bara gengur ekki upp, hv. þm., þú sérð það sjálfur. Staðreyndin er auðvitað þessi sem ég sagði. Hann segir að það sé skröksaga. Ég bið bara hv. þingmann að fletta upp í fjárlagatillögunum fyrir árið 2000. Ég er m.a.s. með ljósrit af þeim í borðinu mínu og get gefið honum kópíu af því á eftir. 5.500 millj., 5,5 milljarða, lögðu þeir til í aukna skatta þegar ríkisstjórnin var heldur að dempa sig í skattheimtunni. Svo kom hv. þm., formaður Samfylkingarinnar, Össur Skarphéðinsson, aftur og aftur, mánuð eftir mánuð og ár eftir ár og sagði: Það á ekki að lækka skatta í góðæri. Skammaði ríkisstjórnina fyrir að lækka tekjuskatt einstaklinga meira en nokkurn tíma hefur verið gert í Íslandssögunni, 4% í þremur áföngum, sem eins og ég sagði áðan átti náttúrlega stærstan þátt í því að kaupmáttur jókst meira á Íslandi en í nokkru öðru OECD-ríki á þessum árum. Það er nú bara staðreynd málsins. Ég frábið mér svona orð eins og að ég sé að fara hér með einhverja skröksögu því að þetta eru bara staðreyndir sem maður sannar með því að fletta upp í þingskjölum. En ég skil vel að það svíði undan sannleikanum og hv. þm. tekur þessu heldur illa. Ég minni hann á það líka að við lækkuðum eignarskatt um helming í vetur sem kemur t.d. eldra fólki sérstaklega til góða. Það var verið að lækka tekjuskattinn meira, afnema þjóðarbókhlöðuskattinn og maður hefur bara ekki tíma til að telja upp allar skattalækkanir þessarar ríkisstjórnar í stuttu andsvari. Þannig er þetta, hv. þm., og ég hélt satt að segja á fyrri ræðu þingmannsins að þetta hefði verið húmor og gamansemi en ég finn núna að það svíður undan sannleikanum.

Herra forseti. Margur heldur mig sig. Nei, ég er afskaplega kátur og glaður. Ég sef ágætlega á nóttunni þótt Sjálfstfl. víki af vegi dyggðarinnar og geri annað en hann segir á hátíðis- og góðviðrisdögum. Það truflar mig ekkert sérstaklega þegar Sjálfstfl. segist vera flokkur frelsisins og er flokkur helsis. Það truflar mig ekkert sérstaklega þó að Sjálfstfl. segist vera í hinum almennu aðgerðum í atvinnumálum þar sem frelsi eigi að ráða ríkjum og ætlar síðan að skaffa 20 milljarða ríkisábyrgð til handa sérstökum vinum sínum í henni Reykjavík. 

Hvað með tillögur Samfylkingarinnar?

Kem ég þá að tillögum Samfylkingarinnar --- af því að við vorum í samanburðarfræðum heldur það ekki vöku fyrir mér þó að barátta okkar í Samfylkingunni fyrir raunverulegri samkeppni hér á markaði til hagsbóta fyrir neytendur fari mjög fyrir brjóstið á Sjálfstfl., þessum unnanda frelsisins í viðskiptum sem vill múlbinda allt fyrir sérstaka vini sína, og styrking Samkeppnisstofnunar í þeim efnum. Það truflar mig ekkert sérstaklega. Samfylkingin kemur algerlega til dyranna eins og hún er klædd, og hv. þm. veit auðvitað miklum mun betur þegar hann skoðar í heild tillögur okkar við síðustu fjárlagagerð, veit hvernig þær litu út. Þær hefðu verið til útgjaldalækkunar fyrir almenning í þessu landi.

Fimm og hálfur milljarður.


             Það er alveg sama, herra forseti, hvað hv. þm. hrópar af hliðarlínu, við á miðjunni, í framlínunni, vitum betur.

Virðulegi forseti. Hér ræðum við frv. til laga um breyting á umferðarlögum og ég vil hefja mál mitt á því að gagnrýna ríkisstjórnina fyrir að ætla sér að afgreiða þetta mál ásamt með öðrum stórmálum á elleftu stundu á síðustu dögum þingsins, gefa því ekki eðlilegan tíma í nefnd og senda það ekki út til umsagnar. Vegna þessara vinnubragða tel ég að það sé algjört skilyrði að þingið gefi þessu máli hér þá umræðu sem það þarf. Þess vegna tek ég undir gagnrýni hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar sem gagnrýnir að hæstv. dómsmrh. skuli ekki viðstödd þessa umræðu. Hér erum við að gera grundvallarbreytingar á ákveðnum þáttum umferðarmála og það er í sjálfu sér ekki alveg boðlegt, herra forseti, að hæstv. ráðherra skuli ekki heiðra samkomuna með nærveru sinni við þessa umræðu. Hér eru sannarlega margar spurningar á lofti og eðlilegt að hæstv. ráðherra sé hér til staðar til að svara fyrir ýmis mál sem hafa vaknað. 
             Spurningarnar hafa auðvitað vaknað í því nefndarstarfi sem fram fór og ég tek það fram, herra forseti, að ég sat nefndarfundi allshn. sem varamaður hv. þm. Ögmundar Jónassonar og kom þannig að þessu máli. Ég hef því kynnt mér það eftir fremsta megni, eftir því sem hægt er á þeim litla tíma sem gefinn er, sérstaklega þegar litið er til allra annarra stórmála sem hér liggja fyrir og bíða afgreiðslu. Herra forseti. Þegar mál eru tekin til afgreiðslu í þingnefndum er eðlilegt að alþingismönnum gefist færi á að spyrja gesti, sem hafa þá áður gefið umsagnir um málin, ítarlega út úr um ákveðin atriði sem menn hafa spurningar um. Venjulega --- það þarf kannski ekki að segja hæstv. forseta það --- fara þessir fundir þannig fram að það eru einn til tveir, kannski þrír gestir, jafnvel fjórir í einu, en þegar svo hratt er unnið sem nú er gert vill það brenna við að á nefndarfundi sé boðaður fjöldi manns. Þegar níu manna nefnd situr við borð með kannski 10, 15, jafnvel 20, gesti eins og gerst hefur í ákveðnum málum í þessari vinnulotu sem nú stendur yfir verður umfjöllunin í nefndinni auðvitað mun yfirborðskenndari og alls ekki er hægt að ætlast til að nefndarmenn geti farið jafnítarlega ofan í einstök atriði mála og venjulega er gert. Ég fullyrði, herra forseti, að hér er afar óvenjulega að málum staðið og mér finnst mál af þessu tagi útheimta vandaðri vinnubrögð og ítarlegri umfjöllun, fyrst þingnefndarinnar og síðan hér á Alþingi. Það sem hér um ræðir er náttúrlega það að verið er að leggja niður stofnun, kannski fyrirtæki öllu heldur, Skráningarstofuna hf., og stofna nýja ríkisstofnun, Umferðarstofnun, eins og hún heitir í frv. en allshn. hefur gert það að tillögu sinni að Umferðarstofnun verði kölluð Umferðarstofa. Á þessum sömu dögum erum við að rúmstera frekar með stofnanaflóru ríkisins. Við fjöllum hér um tillögu um það að Þjóðhagsstofnun verði lögð niður, að Umhverfisstofnun verði stofnuð, að Náttúruvernd ríkisins verði lögð niður, Hollustuvernd ríkisins verði lögð niður og breytt verði um nafn á Landgræðslunni. Við erum nú stödd við þessa umræðu þar sem Umferðarstofnun og Umhverfisstofnun hafa verið til umræðu á sama tíma í tveimur ólíkum nefndum. Allt þetta nafnabrengl er orðið hálfþvælið og nafnaruglingur og þegar þingmenn voru farnir að gera sér grein fyrir því að það yrði kannski óljóst hvort símadömur væru að svara hjá Umhverfisstofnun eða Umferðarstofnun þá var sú snilldarlausn fundin að láta þessa Umferðarstofnun bara heita Umferðarstofu. Það mundi þá eiga samhljóm í nafni þeirrar stofnunar eða þess fyrirtækis sem verið er að leggja niður, þ.e. Skráningarstofu hf. Þetta er nú kannski ekki mergurinn málsins. En það er margt svolítið skondið, jafvel fyndið, við þetta frv. því að hér á sér stað einhvers konar afturábakeinkavæðing. Ég átti orðastað við hæstv. dómsmrh. í aðdraganda fjárlagaumræðu vegna fjárlaga fyrir árið 2002 vegna ökuprófa og breytts fyrirkomulags, hugmynda um breytt fyrirkomulag á ökuprófum. Greinilegt var að þar átti að hagræða og breyta út af því kerfi sem við höfum rekið varðandi ökuprófin. Síðan hef ég satt að segja ekki fylgst neitt sérstaklega með þessum málaflokki, herra forseti. En það var ljóst í máli hæstv. dómsmrh. í aðdraganda fjárlaganna að uppi væru hugmyndir um einhvers konar útboð þjónustunnar við ökuprófin, þ.e. einhvers konar einkavæðing ökuprófa á Íslandi. Auðvitað gagnrýndi ég það harðlega á þeim tíma sem við fjölluðum um það. Í umfjöllun um þetta mál kemur síðan í ljós --- og ég hefði kannski átt að heyra það einhvers staðar í fréttum en það er nú oft þannig að ýmislegt fer fyrir ofan garð og neðan hjá manni --- en það kom sem sagt í ljós í þessari umræðu að þann 1. apríl sl. tók fyrirtækið Frumherji til starfa, og hafði verið falið það verkefni að sjá um ökuprófin, að því er mér skilst, fyrir hönd Umferðarráðs því að í þingnefndinni ræddi framkvæmdastjóri Umferðarráðs um þetta fyrirbæri, þennan Frumherja og stöðuna eftir að samið var við Frumherja um framkvæmd ökuprófanna. Herra forseti. Það er gagnrýnisvert að hægt skuli að einkavæða ökupróf á Íslandi nánast þegjandi og hljóðalaust án þess að um það fari fram nokkur efnisleg umræða í sölum Alþingis eða í fjölmiðlum. Ekki er loku fyrir það skotið að eitthvað hafi komið um þetta í fjölmiðlum. En ég fullyrði að umræðan um einkavæðingu ökuprófa á Íslandi hefur ekki verið tekin enn þann dag í dag. Hún var heldur ekki tekin í þetta sinn, þegar allshn. hafði þetta frv. til umfjöllunar, enda var lítill tími til að fara djúpt ofan í saumana á þessu máli. Ég sagði afturábakeinkavæðing. Já, Skráningarstofan hf. verður lögð niður með þessu frv. og í staðinn tekur til starfa ríkisstofnunin Umferðarstofa. Starfsfólk Skráningarstofu hf. skrifaði alþingismönnum bréf --- ég man nú ekki hvort það var í byrjun apríl eða lok mars --- þar sem fram komu áhyggjur þess af þeim áformum sem Skráningarstofa hf. hafði þá heyrt eitthvað um. Í þessari lotu núna, eftir að frv. kom fram, fékk allshn. Alþingis sérstakt bréf frá þessu sama starfsfólki. Það verður að segjast eins og er, herra forseti, að það er alltaf erfitt fyrir alþingismenn að fá erindi frá starfsfólki sem situr eða starfar í skjóli ríkisins og sinnir ákveðnum lögbundnum verkefnum og það er alltaf sorglegt að finna þegar stjórnvöld búa til óöryggi í ranni starfsfólksins sem reynir auðvitað eftir fremsta megni að sinna sínum störfum vel. Áform hæstv. dómsmrh. um breytingar á þessu fyrirkomulagi og á þessari stofnanaflóru valda eðlilega óöryggi hjá starfsmönnum Skráningarstofu. Þess vegna skrifar starfsfólkið allshn. bréf og vill benda á ákveðin atriði í frv. sem kunna að orka tvímælis og þurfa kannski einhvers konar umsagnir frá þeim aðilum sem þetta mál varðar. En vegna tímaskorts var ekki hægt að taka ábendingum frá þessu ágæta starfsfólki og ekki var hægt að leita þeirra umsagna sem eðlilegt hefði kannski verið. Ég vil geta þess hér að starfsfólk Skráningarstofunnar segir í niðurlagi bréfsins til nefndarinnar að því finnist vera byrjað á þessu máli á öfugum enda. Þannig sé lagt fram frv. sem geri ráð fyrir því að stofnuð verði ákveðin verkefnisstjórn sem verði falið það verkefni að taka ákvarðanir um vistun verkefna sem nú eru unnin hjá Skráningarstofnunni hf. og Umferðarráði. Það er alveg rétt hjá þessu ágæta starfsfólki að auðvitað hefði verið skynsamlegra að skipa þessa verkefnisstjórn fyrst. Kannski hefði átt að skipa einhvers konar starfshóp eða verkefnisstjórn meðan verið var að semja frv., sem hefði þá átt að fara yfir stöðu og stjórnsýslu umferðarmála áður en frv. var samið og lagt fram. Ég tek því undir þá gagnrýni starfsfólks Skráningarstofu að hér sé verið að byrja á öfugum enda og hér sé verið að gera tilraun til að lögfesta einhverjar niðurstöður einhverrar væntanlegrar verkefnisstjórnar sem er ekki fugl í hendi í dag, herra forseti. Þessi vinnubrögð eru ekki til fyrirmyndar, ekki frekar en þau vinnubrögð sem beitt er þegar lagt er til að Þjóðhagsstofnun sé lögð niður enda gagnrýndum við þingmenn stjórnarandstöðunnar það harðlega á fundi Alþingis í gær. Herra forseti. Það er allsendis óvíst hvort nokkur hagræðing skapist með þessum lögum. Það viðurkennir fjárlagaskrifstofa fjmrn. sem gefur umsögn með frv., enda er kannski alls ekki ætlun hæstv. dómsmrh. eða stjórnvalda að skapa hagræðingu. Frekar má segja, eðli málsins samkvæmt, að stjórnsýsluhlutverk af því tagi sem hér er um fjallað ætti eðlilega að vista hjá ríkisstofnun en ekki hjá hlutafélagi úti í bæ. Ég vil því taka skýrt fram að ég er í sjálfu sér alls ekki mótfallin því að málaflokkurinn sé vistaður hjá ríkisstofnun. Ég var hins vegar ekki sátt við það á sínum tíma þegar Skráningarstofa var stofnuð og ég upplifði það að verið væri að einkavæða hluti, stjórnsýsluhlutverk sem ætti eðli máls samkvæmt heima hjá stjórnsýslustofnun. Ef hægt er að segja að menn séu að hverfa frá villu síns vegar þá lýsi ég yfir ánægju minni með að þessi málaflokkur skuli nú vistaður í framtíðinni hjá ríkisstofnun en ekki hjá hlutafélagi. Hins vegar verðum við að horfast í augu við raunveruleikann, herra forseti. Það starfar fólk hjá Skráningarstofu og það hefur ekki einasta hlutverki að gegna sem lýtur að umferðarmálum því að í vörslu Skráningarstofu hf. eru sömuleiðis ýmis tölvukerfi sem eru í eigu ríkisins. Hægt er að nefna það hér að þetta er t.d. tölvumiðstöð dómsmrn. sem kölluð er TMD þar sem tengd eru saman tölukerfi lögreglu og sýslumanna landsins. Einnig munu héraðsdómstólarnir vera tengdir inn á þetta víðnet TMD sem vistað er hjá Skráningarstofu hf. Sömuleiðis er þarna vegabréfakerfi og gagnagrunnur Útlendingaeftirlitsins og Schengen-gagnagrunnurinn. Það er alveg ljóst að starfsemi Skráningarstofu lýtur ekki bara að umferðarmálum og ökutækjaskráningu og slíku heldur eru aðrir tölvugagnagrunnar þar vistaðir og auðvitað fór talsverður sá tími sem nefndin þó gaf sér í umræðuna í að skilgreina það fyrir hv. þm. sem eiga sæti í allshn. hvaða hlutverki þessi Skráningarstofa gegndi í raun og veru. Ég verð að segja að starfsfólk Skráningarstofu sem kom fyrir nefndina kom auðvitað afskaplega vel fyrir og málflutningur þess var mjög trúverðugur og --- ég man ekki íslenska orðið yfir ,,sympatískur``. En eins og ég segi þá skil ég að ákveðið óöryggi skuli vera til staðar og ég skil gagnrýni þeirra sem starfa fyrir fyrirtækið á stjórnvöld þó svo að ég sé því ekki fylgjandi að Skráningarstofan verði áfram hlutafélag með þau verkefni sem eðli málsins samkvæmt að mínu mati ættu að heyra undir opinbera stjórnsýslustofnun. Eitt af því sem vekur óöryggi hjá starfsmönnum Skráningarstofunnar er, eins og kemur fram í frv., að einhverjir þættir af starfi Skráningarstofunnar gætu verið boðnir út í framtíðinni. Hvað ýtir undir þennan ótta hjá starfsfólkinu? Jú, það eru orð sem koma fram í 7. gr. frv., herra forseti, og hljóða svo: ,,Umferðarstofnun er heimilt að fela öðrum framkvæmd verkefna sem henni tilheyra, samkvæmt reglum sem dómsmálaráðherra setur.`` Já, starfsfólk Skráningarstofu hf. er uggandi um að kannski eigi að taka einhverja þætti undan þeirri starfsemi sem þar hefur farið fram og bjóða út. Á fundum nefndarinnar vorum við reyndar fullvissuð um það, eins og hægt er að fullvissa nefndarmenn í þingnefndum, að slíkt væri ekki í bígerð hjá ríkisvaldinu, að ekki væri yfirvofandi frekari útboðsstefna eða einkavæðing í þessum málaflokki þó svo að öllum væri kunn útboðsstefna ríkisstjórnarinnar. Um það var fjallað að kannski væri mögulegt að bjóða út á þessu sviði einhvers konar hönnun hugbúnaðar, en sagt að engin áform væru um að bjóða út tölvukerfin. Þetta vil ég að komi fram hér, herra forseti, því að ég tel okkur í þingnefndinni hafa fengið í gegnum skilaboð frá ráðuneytisstarfsfólkinu fullvissu þess að slík áform væru ekki uppi og það er nauðsynlegt að ramma þau inn hér og sjá til þess að enginn gangi hér gruflandi í þeim efnum. Aðrir sem gáfu allshn. konar umsagnir um það mál sem hér er um fjallað voru í raun bara Ökukennarafélag Íslands sem kom með tvö bréf til nefndarinnar. Nefndin tók til umfjöllunar ákveðna þætti sem Ökukennarafélagið hefur verið að reyna að vekja athygli á. Ökukennarafélagið vill auðvitað leggja ríka áherslu á að haft sé samráð við það og gagnrýndi að í aðdraganda frv. hefði það verið ónógt. Það ítrekaði að eðlilegt væri að leita til félagsins með samráð um setningu reglugerðar sem setja þarf samkvæmt 2. gr. frv. Svo gagnrýndi Ökukennarafélagið ákveðna þætti sem koma fram í 3. gr. frv. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir fjallaði um þá gagnrýni í ræðu sinni þegar hún fylgdi málinu úr hlaði og segja má að nefndin hafi tekið til athugunar þessi gagnrýnisatriði og leggur fram brtt. um það atriði, þ.e. hvernig löggildingu þeirra starfsréttinda sé háttað. Tel ég að Ökukennarafélagið geti þannig vel við unað og að hlýtt hafi verið á þau atriði sem það bar hvað helst fyrir brjósti. Herra forseti. En nú er rétt að ítreka það að engum var gefinn kostur á að gefa umsagnir um þetta mál. Og hvað vitum við nema fólk sem starfar innan þessa málaflokks úti á akrinum hafi athugasemdir sem hefðu kannski leitt til alveg jafneinfaldra leiðréttinga og þær athugasemdir sem komu frá Ökukennarafélaginu? Það vitum við ekki og fáum aldrei að vita vegna þess að svigrúmið sem ríkisstjórnin gefur fyrir vinnslu málsins er ónógt til þess að við getum sent málið út. Nú höfum við fjallað lengi dags um umferðaröryggisáætlun og við höfum fjallað um þýðingu þess að sem flestir komi að stefnumótun í umferðaröryggismálum. Auðvitað eru umferðaröryggismál hluti af umferðarmálum í stóru samhengi og ef það er mikilvægt að almenningur, frjáls félagasamtök og aðrir komi með öflugum hætti að gerð umferðaröryggisáætlunar þá er ekki síður mikilvægt að þeir aðilar komi að samningu frv. eins og þess sem hér er til umfjöllunar. Áhugafólki um umferðarmál og umferðaröryggismál er því ekki mikil virðing sýnd með þessum vinnubrögðum sem hér eru viðhöfð. Ég fullyrði, herra forseti, að við erum að brenna inni með það að fá athugasemdir frá vel meinandi fólki, fólki sem hefur betri yfirsýn en við sem hér sitjum, fólki sem vill ráða okkur heilt og hefur eflaust frjóar hugmyndir og gæti gert þetta frv. þannig úr garði að miklu meiri sómi væri að en raun ber vitni. Herra forseti. Í umfjöllun nefndarinnar var örlítið fjallað um atriði sem fram kom í umræðunni fyrr í dag um umferðaröryggisáætlun, þ.e. vistun málaflokksins. Nefndin var upplýst um að í Svíþjóð hefðu menn á sínum tíma lagt bæði umferðarmálin sem slík og umferðaröryggismálin undir samgrn. og Vegagerð. Greint var frá því að erfiðleikar Svía væru fram til þessa fólgnir í því að sú rödd sem við erum vön að heyra frá Umferðarráði heyrðist lítt eða illa í Svíaríki. Þess vegna var mælt með því að málaflokkurinn væri vistaður á tveimur stöðum, þ.e. að hinar mýkri hliðar hans heyri undir dómsmrn. áfram og harðari hliðin, sem snýr að mannvirkjagerð, vegáætlunum og samgöngumálum, heyri undir samgrn. Þessi sjónarmið hafa tekist svolítið á. Auðvitað er aldrei hægt að skilja alveg þarna á milli en umræðan um vistun málaflokksins er engu að síður þýðingarmikil. Það skiptir máli að hún fari fram, m.a. vegna þess að það skiptir okkur öll máli að rödd Umferðarráðs heyrist skýrt og greinilega í gegnum allan þann glymjanda sem okkur er boðið upp á í samfélagi nútímans. Umferðarráð hefur gert það sem í þeirra valdi hefur staðið til að láta þann boðskap heyrast sem þeim er ætlað að útbreiða samkvæmt lögum. Það kom fram í máli framkvæmdastjóra ráðsins, Óla H. Þórðarsonar, þegar hann kom fyrir nefndina að hann telur Umferðarráð hafa verið fjársvelt hingað til og það skorti fjármagn til þess að reka þann áróður sem nauðsynlegur er á hverjum tíma í þessum málaflokki. Framkvæmdastjórinn lét í ljós ákveðnar áhyggjur varðandi það að ef hrista ætti upp í málaflokknum yrði auðvitað að skoða fjármagnið til málaflokksins á sama tíma. Þannig er allt á sömu bókina lært í þessu máli. Umræðan er sú hin sama og fram fór varðandi Þjóðahagsstofnun og sama umræða og fram fór í umhvn. varðandi Umhverfisstofnun. Það er auðvitað enginn tilgangur í því, herra forseti, að rúmstera til í stofnanaflóru ríkisins algjörlega formsins vegna án þess að því fylgi það vítamín sem fólgið er í auknu fjármagni til viðkomandi málaflokks. Framkvæmdastjóri Umferðarráðs kvartaði sömuleiðis undan því að hið nýskipaða Umferðarráð sem nú starfar skyldi ekki fá tækifæri til að veita umsögn um málið. Það hefði sannarlega verið verðugt verkefni fyrir nýskipað ráð að takast á við að gefa umsögn um nákvæmlega þetta mál. Ef vel hefði verið að verki staðið og málið hefði komið fram tímanlega í þinginu þá hefði þessu nýja Umferðarráði auðvitað verið falið það verkefni. En eins og ég segi förum við á mis við góðar hugmyndir víða að og örugglega frá hinu nýskipaða Umferðarráði einnig. Sumir hafa gagnrýnt að Umferðarráð eigi áfram að vera til samkvæmt þessu frv., það eigi áfram að vera jafnstórt. Sumir hafa nú haft það á orði svona í gegnum tíðina að Umferðarráð sé óttaleg risaeðla í kerfinu. Það er kannski svolítið til í því og væri svo sem hægt að hafa langt mál um það. Ég held að vilji þeirra sem komu fyrir nefndina hafi staðið til að leyfa nú risaeðlunni að hreyfa sig og fá nýtt blóð í kroppinn. En kannski hefðum við fengið nýjar hugmyndir ef við hefðum fengið inn nýtt og ferskara fólk á fundi nefndarinnar. Ég fullyrði, herra forseti, að það er fullt af ungu fólki sem er nýkomið með ökupróf í dag sem hefur hugmyndir til málanna að leggja. Ef alþingismenn sinntu því hlutverki að efna til umræðu og fræðslu líka úti í samfélaginu með málflutningi sínum hér á Alþingi hefðum við auðvitað getað fengið til fundar við nefndina ungt, áhugasamt fólk sem hefði kannski nýja sýn á málaflokkinn, gæti fært okkur inn nýja vinkla og ég sakna þess að það fólk skuli ekki hafa haft möguleika eða tækifæri til að koma fyrir nefndina. Eitt af því sem kom til umfjöllunar í nefndinni kom einnig til tals í umræðunni fyrr í dag um umferðaröryggisáætlunina en það voru störf rannsóknarnefndar umferðarslysa. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson gerði 11. gr. í frv. að umtalsefni hér áðan. Hann áttaði sig kannski ekki á því að sú grein fjallar auðvitað um nefnd sem starfar í dag samkvæmt 114. gr. umferðarlaganna sem við nú störfum eftir. Hún hefur starfað frá árinu 1996 og verið skipuð þremur mönnum. Nefndin hefur aðsetur hjá Umferðarráði og heyrir til dóms- og kirkjumrn. Það er alveg ljóst að nefndin hefur afskaplega veigamiklu hlutverki að gegna. Það er hennar að ákveða hvaða flokkar umferðarslysa eru rannsakaðir, t.d. banaslys í umferðinni eða vissir flokkar annarra alvarlegra umferðarslysa og hvernig unnið skuli að þeirri rannsókn. Það er auðvitað deginum ljósara, herra forseti, að nefnd eins og rannsóknarnefnd umferðarslysa verður að hafa nægilegt fjármagn til þess að starfa og nægilegan styrk til þess að sinna hlutverki sínu. En það er greinilegt á umræðunni sem fram fór í allshn. að þar hefur talsvert skort á og hlýtur að þurfa að efla þá nefnd til muna í hinu breytta landslagi umferðarmála sem við horfum fram á. Herra forseti. Ég hef nú stiklað á stóru í því sem fram kom hjá gestum allshn. þegar fjallað var um þetta frv. í nefndinni og tæpt á gagnrýni minni á þetta mál. Ég legg gífurlega áherslu á að stjórnvöld efni til öflugrar samvinnu við almannasamtök, áhugafélög og einstaklinga. Ég held að það væri alveg þess virði að skoða hugmyndafræði Árósasamningsins. Þó að sá samningur eigi við um frjáls félagasamtök á sviði umhverfismála þá held ég að umferðarmálin geti í ákveðnu tilliti flokkast undir umhverfismál. Hugmyndafræðin sem Árósasamningurinn gengur út á er auðvitað í fullu gildi hvað varðar þann málaflokk sem hér er fjallað um. Ég held að samtal stofnana ríkisins og almennings í þessum málaflokki sé alveg lífsnauðsynlegt. Ef við ætlum í alvöru að færa umferðarmál til betri vegar þá held ég að við sækjum næringuna fyrst og fremst út á akurinn til fólksins, til þeirra sem þurfa að komast áfram í umferðinni. Ég tel lífsnauðsynlegt að þar séu mynduð tengsl og myndað frjótt og gjöfult samstarf. Ég tel að við getum horft fram á jákvæða tíma í þróun umferðarmála og umferðaröryggis á Íslandi og ég treysti því auðvitað, herra forseti, að einmitt það sé hér lagt upp með. Læt ég þá lokið þessari fátæklegu umfjöllun um umferðarlögin. Ég hefði satt að segja viljað hafa hana lengri og ítarlegri, hefði viljað sjá að hér væri áhugi á dýnamískri samræðu um málið. En í ljósi anna og erfiðleika við að koma málum hér á dagskrá, herra forseti, látum við þetta nægja að sinni.