Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár til að beina þeirri fsp. til hæstv. sjútvrh., hvað líði ákvörðun fiskverðs og með hvaða hætti ríkisstj. hyggist veita atbeina sinn til fiskverðsákvörðunar og framkvæmdar hennar. Að vísu hefur hæstv. sjútvrh. látið að því liggja í umr. hér á Alþingi fyrir nokkru, að það skorti ekkert á atbeina ríkisstj. til þess að fiskverðsákvörðun verði tekin. En fjölmiðlar segja okkur annað, að málið sé til umræðu og meðferðar á ríkisstjórnarfundum, en vegna þess að ríkisstj. hafi ekki tekið ákvörðun dragist og ákvörðun fiskverðs. Hæstv. sjútvrh. hefur samt sem áður látið fjölmiðla hafa eftir sér að ríkisstj. hyggist m.a. veita atbeina sinn til fiskverðsákvörðunar. Í fyrsta lagi segir hann að verði horfið frá þeim veigamikla þætti efnahagsráðstafananna á gamlársdag að við festingu gengis íslensku krónunnar skuli miðað við dollar og nú skuli tekin upp viðmiðun við meðalgengi. Í öðru lagi hefur hæstv. sjútvrh. getið um það í fjölmiðlum, að í ráði væri að breyta útflutningsgjöldum þannig að í stað þess að þau væru sama hlutfall á öllum sjávarafurðum sé nú ætlunin að taka upp breytilegt hlutfall. Og í þriðja lagi hefur það og heyrst, að ætlunin sé að veita ábyrgðaryfirlýsingu til handa Verðjöfnunarsjóði fiskafurða þannig að unnt verði að ákveða viðmiðunarverð hærra en markaðsverð. Nú vil ég inna hæstv. sjútvrh. nánar eftir þeim yfirlýsingum sem hann hefur gefið í fjölmiðlum. Ég tel raunar skylt og rétt að hæstv. sjútvrh. gefi Alþingi um þetta nokkra skýrslu þar sem hann þó hefur sagt svo mikið sem raun ber vitni um í fjölmiðlum án þess að skýringar fylgi sem alþm. eiga rétt á að heyra. Að vísu geri ég mér grein fyrir að vera kann að hæstv. sjútvrh. saki mig um að vilja spilla fyrir ákvörðun fiskverðs, eins og hann sakaði hv. 1. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, um í s.l. viku. En sannleikurinn er sá, að fiskverðsákvörðun er nú 43 dögum eftir áætlun, og það er raunar alveg óskiljanlegt, að ríkisstj. skuli ætla sér í alvöru að standa að efnahagsaðgerðum eins og þeim sem tilkynntar voru á gamlársdag, án þess að ganga betur frá málum en svo, að fiskverð sé í lausu lofti. Sá þáttur einn gerir það að verkum að efnahagsaðgerðirnar eru opnar í báða enda, eins og sagt var um stefnuskrá eins ríkisstjórnarflokksins. Það er í raun ekkert eftir af efnahagsaðgerðum ríkisstj. nú en 7–9.3% kaupskerðing. Allt annað er í lausu lofti og hefur í raun enga þýðingu, - að ekki sé talað um að ekkert ákvæði brbl. eða efnahagsaðgerðanna var þess eðlis að það hefði ekki getað beðið aðgerða Alþingis þegar Alþingi kom saman 26. jan. s.l. Fyrr í umr. um þetta mál hafa menn verið sammála um að fiskvinnslan þyldi ekki 15% fiskverðshækkun, hvað þá 20–24% fiskverðshækkun, eins og forsvarsmenn sjómanna telja nauðsynlegt og forsvarsmenn útgerðarinnar sömuleiðis svo að útgerð verði rekin hallalaus og sjómenn fái samsvarandi kjarabætur eða kauphækkun og landmenn áður í nóv. og des. Þegar á það er litið, að áætlanir munu liggja fyrir um að verðbætur á laun muni hækka nálægt 6% 1. mars, þrátt fyrir 9.3 eða 9.4% skerðingu verðbóta þann dag, er ljóst að vandi sjávarútvegsins er mikill. Ástæða er því til að ítreka þá spurningu til hæstv. sjútvrh. hvað ríkisstj. hyggist gera. Nú heyrist um þá fyrirætlun ríkisstj. að breyta útflutningsgjöldum þannig að hækka þau t.d. á þeirri fiskvinnslugrein sem ber meira úr býtum en aðrar greinar. Þá er væntanlega einkum um að ræða að hækka útflutningsgjöld á skreið og e.t.v. lækka þau á frystum fiski. Ég tel að þarna sé um mikla afturför að ræða. Sem betur fer tókst fyrir nokkrum árum - ég hygg á árinu 1976 - að jafna útflutningsgjöldin í stað þess að mismuna einstökum fiskvinnslugreinum. Árangur af þeirri jöfnun hefur m.a. verið sá, að áhersla hefur verið lögð á hverjum tíma á þá fiskvinnslugrein sem mestan arð hefur gefið bæði fyrirtækjum og þjóðarbúinu í heild. Það var lögð áhersla á endurskoðun sjóðakerfisins 1976. Það væri veruleg afturför ef nú ætti að stofna til annarrar eins flækju og áður var í þessum efnum. Ég vara eindregið við því. Auðvitað er rétta leiðin í þessu sambandi að nýta Verðjöfnunarsjóð sjávarafurða þannig að safna í þær deildir hans þar sem verðlag er hátt. Þá á ég við skreið og e.t.v. saltfisk, en eins og kunnugt er hefur skreiðarmarkaður verið mjög ótryggur. Það er eingöngu í raun á síðasta ári að skreiðarverkun gefur svo mikið í aðra hönd að menn álíta að unnt sé að nýta ann arð til að verðbæta aðrar greinar fiskvinnslunnar. Ég tel að það væri langtum réttara að safna í deild skreiðar í Verðjöfnunarsjóði til þess að standast þær sveiflur sem reynslan sýnir okkur að eru gjarnan á verði og sölumöguleikum skreiðarinnar. Með sama hætti má einnig segja að það sé réttara að styrkja deild saltfiskvinnslunnar í Verðjöfnunarsjóði, vegna þess að allt fram til síðustu áramóta, að því er ég hygg, hefur verið greitt úr Verðjöfnunarsjóði með saltfiskvinnslunni. En jafnvel þótt þessi mismunun á útflutningsgjöldum verði tekin upp og jafnvel þótt viðmiðun gengis íslensku krónunnar sé breytt er alveg ljóst að það er þörf á frekari fyrirgreiðslu til þess að unnt sé að greiða viðunandi verð fyrir frystan fisk. Þá dugar ekki það gengisfall krónunnar gagnvart dollar sem orðið er frá áramótum. Þar þarf meira til að koma. Ég skal ekki fullyrða hvað gengisfallið þyrfti að vera umfram það sem þegar er orðið frá áramótum gagnvart dollar. En núv. ríkisstj. hefur heitið því að festa gengi íslensku krónunnar. Hún hefur þegar hopað af hólmi með því að breyta viðmiðuninni, en segist ætla að halda genginu föstu með einhverjum ráðum. Ábyrgðaryfirlýsing ein dugar ekki nema til komi veruleg verðhækkun á fiski á erlendum markaði, sem enn hefur ekki séð dagsins ljós. Og þá hafa formælendur ríkisstj. sagt okkur hinum að þrjár leiðir séu hugsanlegar. Það er í fyrsta lagi að taka af svokölluðum gjaldeyrishagnaði Seðlabankans, það er í öðru lagi að taka erlent lán og það er í þriðja lagi að auka skattheimtu og styrkja útflutningsatvinnuvegina. Allar þessar leiðir eru, að mínu viti og mati, algerlega útilokaðar. Svokallaður gjaldeyrishagnaður Seðlabankans, sem um er talað, er í raun og veru ekki neinn hagnaður. Maður, sem á 1000 dollara á gjaldeyrisreikningi um áramótin 1979 og 1980, sem þá voru í ísl. kr. 400 þús. kr., á þá sömu 1000 dollara um síðustu áramót, sem þá eru í ísl. kr. 625 þús. Þessi maður á nákvæmlega sömu eignina í upphafi árs og í lok ársins, þannig að hann hefur ekki hagnast neitt þótt krónutalan hafi aukist. Það er þess vegna verið að blekkja sjálfan sig ef sagt er að það sé unnt að taka af slíkum sjó8 til að styrkja útflutningsatvinnuvegina. Í öðru lagi er það saga til næst bæjar, ef það á að styrkja helstu útflutningsatvinnuvegi okkar, þ.e. skapa gjaldeyri fyrir innanlandsneyslu, með því að taka erlent lán. Þar er a.m.k. ekki tjaldað nema til einnar nætur. Í þriðja lagi er aukin skattheimta, jafnvel að mati stjórnarsinna, algjörlega útilokað vegna þeirrar skattaáþjánar sem núv. ríkisstj. og vinstri stjórn Ólafs Jóhannessonar hafa staðið fyrir og gerir að verkum að landsmenn borga nú í ár um 70 milljörðum kr. meira í skatta á föstu verðlagi en fyrir þremur árum. Það er líka þess vegna fróðlegt að ítreka fsp. til hæstv. sjútvrh. um hvernig á að afla fjármagns til að standa undir útborgun þeirra viðmiðunarverðflokka Verðjöfnunarsjóðs sem ákveðnir verða með hliðsjón af nauðsynlegri tekjuöflun fiskvinnslunnar í landinu, og þá er það ekki síður tilefni til spurningar hvernig á að ráðstafa þeim peningum eins og nú háttar. Sannleikurinn er sá, að núv. hæstv. ríkisstj. hefur komið sér upp snöru um hálsinn með því að segja í fyrsta lagi, að verðstöðvun skuli gilda, í öðru lagi, að halda skuli föstu gengi, og í þriðja lagi, að hávaxtastefna skuli ríkja. Ef ríkisstj. efndi alla þessa stefnuþætti er ljóst að hjól atvinnulífsins mundu stöðvast þar sem allar spár benda til 50–60% verðbólgu á þessu ári. Ef ríkisstj. vill hins vegar reyna að halda þeim hjólum gangandi er og ljóst að horfið er frá verðstöðvun, föstu gengi og verðtryggingu sparifjár í slíkri verðbólgu. Ég nefni þetta til að sýna fram á, að það er ekkert eftir af efnahagsráðstöfunum ríkisstj. frá því á gamlársdag nema 7–9,3% skerðing verðbóta á laun, og rifja upp í því sambandi, að frá því að Framsfl., og Alþb. og Alþfl. gengu saman í ríkisstj. 1. sept. 1978 með fyrirheitinu „Samningarnir í gildi“ hafa aðeins orðið tvisvar sinnum grunnkaupshækkanir, þ.e. 3% á árinu 1979 og 10% á s.l. hausti, en skerðing verðbóta á laun hefur verið 8% í des. 1978, 16.6% samkv. skerðingarákvæðum Ólafslaga, eftir því sem hæstv. félmrh., form. Alþb., hefur upplýst, og nú 1. mars n.k. 9.3%. Kaupskerðingin hefur sem sagt numið tæpum 34% þegar grunnkaupshækkun hefur verið um 13%. Það er þess vegna furðulegt að þeir skuli ekki gefa skýringu á því, t.d. hv. alþm. Guðmundur J. Guðmundsson, hver er túlkun á kjörorðinu „Samningarnir í gildi“ og „Kosningar eru kjarabarátta“, eða t.d. hæstv. ráðh. og form. Alþb., Svavar Gestsson, gæfi skýringu á þeim vanefndum á því loforði Alþb. að taka þátt í núv. ríkisstj. til að koma í veg fyrir skerðingu á kaupmætti launa og koma í veg fyrir kaupskerðingu. Það er ljóst að núv. ríkisstj. er mesta kaupskerðingarríkisstj. sem setið hefur að völdum og er þar að auki eins og stefnulaust rekald í efnahagsmálum, enda sjáum við fram á sömu verðbólguþróun á yfirstandandi ári og á hinum tveim síðustu undir vinstri stjórn.



Herra forseti. Ég skal verða við tilmælum forseta og vera stuttorður. Ég tel mig geta fullyrt að fiskverð verði ákveðið fyrir helgina. Ýmislegt hefur skýrst mjög síðustu dagana sem gerir það kleift. Í fyrsta lagi hefur komist veruleg hreyfing á samningamál sjómanna og útgerðarmanna. Segja má að náðst hafi samstaða um bæði svonefnd jólaleyfi sjómanna og einnig um lífeyrissjóðsmál þeirra, þótt ekki hafi enn verið gengið endanlega frá tæknilegum atriðum. En eftir fund í gær tel ég að það mál sé komið í höfn. Sjómenn lögðu nokkra áherslu á að hreyfing kæmist á það mál áður en fiskverð yrði ákveðið. Þetta er því a.m.k. ekki til fyrirstöðu. Nú liggja fyrir ákveðnar tillögur í Verðlagsráði frá seljendum um fiskverð. Í Verðlagsráði hafa lengi legið fyrir þær aðgerðir sem ríkisstj. er reiðubúin að grípa til til að tryggja atvinnu- eða afkomugrundvöll sjávarútvegsins í kjölfar fiskverðsákvörðunar. Að sjálfsögðu hef ég látið leggja þær tillögur fram í fullu samráði við ríkisstj. og eftir umræður sem þar hafa orðið um þessi mál. Ríkisstj. gekk formlega s.l. þriðjudag frá því sem að henni snýr í sambandi við lífeyrissjóðsmálin. Í gær var svo enn rætt ítarlega um fiskverðið og þær aðgerðir sem í kjölfar þess þurfa að fylgja. Ég hef lagt til og samþykkt hefur verið í ríkisstj. að olíugjald verði óbreytt. Í öðru lagi hef ég lagt til og samþykkt hefur verið að útflutningsgjald verði hækkað nokkuð á skreið tímabundið, en lækkað á frystum afurðum. Ég tel það vera verjanlegt og að ýmsu leyti eðlilegt í þeirri stöðu sem nú er. Ég vek athygli á því að frystingin er sú atvinnugrein sjávarútvegsins sem fyrst og fremst tryggir atvinnuna um landið. Hún er nánast grundvöllur að frekari vinnslu sjávarafurða og ekki æskilegt að eins gífurlegur afkomumunur sé á þessum greinum og fram hefur komið í vinnublöðum Þjóðhagsstofnunar. Ég vek einnig athygli á því, að vinnuliður frystingarinnar er miklu hærri en skreiðarinnar og hefur oft verið talið vafasamt að leggja hátt útflutningsgjald á vinnulið í slíkri framleiðslu. Ég minni á það, að hv. Alþingi samþykkti fyrir skömmu að fella niður útflutningsgjald af ediksaltaðri síld á þeirri forsendu að vinnuliður væri sérstaklega hár og hins vegar verðgrundvöllur slakur á þeim mörkuðum sem sú síld er flutt til, þ.e. í Vestur-Þýskalandi. Þá hefur ríkisstj. einnig fyrir sitt leyti gengið frá því orðalagi sem yrði á yfirdráttarheimild Verðjöfnunarsjóðs og það var rætt í Verðjöfnunarsjóði í gær og þar gerð, hygg ég að ég megi segja, nokkurn veginn orðrétt eins samþykkt og gerð var 1975 og mjög lík því sem gerð var 1977, þ.e. að slíkur yfirdráttur verði með ríkisábyrgð. Hv. þm. spyr: Hvernig verður þetta endurgreitt? Ég vek athygli á því, að 1977 var slíkt endurgreitt við gengisbreytingu. Að sjálfsögðu eru ýmsar leiðir til að endurgreiða þetta: með verðhækkun, breytingu á gengi og þá viðmiðunarmörkum Verðjöfnunarsjóðs í kjölfar þess. Í gær, eins og þm. vita, var gengið frá því að miða íslensku krónuna við meðalgengi, en ekki dollara. Það var ekki gert fyrst og fremst og raunar alls ekki vegna ákvörðunar um fiskverðið. Það var mat ríkisstj, að rangt væri að miða við dollarann, ekki síst fyrir iðnað okkar sem fær illa staðist þá stórum erfiðari samkeppnisaðstöðu sem af slíku skapast. Ég vil segja fyrir mitt leyti að ég tel að þegar í upphafi hefði átt að fylgja því, sem verið hefur árum saman, ég hygg allt frá 1971, að miða fyrst og fremst við meðalgengi. Þetta skapar að sjálfsögðu einnig aukið svigrúm til að ákveða fiskverð og dregur m.a. úr þörfinni fyrir yfirdrátt Verðjöfnunarsjóðs. Í dag leggur því oddamaður fram áætlanir byggðar á þessu- nýja gengisviðmiðun - og þær verða ræddar í Verðlagsráði í dag. Ég geri, eins og ég sagði í upphafi, fastlega ráð fyrir að fiskverð verði ákveðið fyrir helgina í framhaldi af þessum aðgerðum sem að sumu leyti hefur verið gripið til og að öðru leyti verið ræddar og skýrðar undanfarnar vikur.



Herra forseti. Mér finnst þessi svör hæstv. sjútvrh. bera vott um mikið ráðleysi ríkisstj. í sambandi við fiskverðsmálin. Þetta er auðvitað afleiðing af því sem var boðað á gamlársdag og hefur haft alvarleg áhrif á lausn þessa máls, því að þar setti ríkisstj. loku fyrir að framleiðendur eða útflytjendur sjávarafurða fengju hærra verð í íslenskum krónum fyrir afurðirnar og tóku upp vitlausa viðmiðun í sambandi við gjaldeyrinn. Það var eins og engum gæti komið til hugar annað en að Bandaríkjadollar héldi áfram að lækka í verði, að falla, en þá er krónan fest við Bandaríkjadollar, og það hefur gert að verkum að í janúar og það sem af er febrúar hefur ríkisstj. stórskaðað alla útflytjendur, bæði sjávarafurða og útflutningsgreina iðnaðarins og aðra, með því að hækka gengi krónunnar gagnvart Evrópumynt. Nú keppast ráðh. við að lýsa yfir að þarna hafi orðið mistök sem þurfi að leiðrétta. Þjóðinni er tilkynnt þetta í nokkra daga í fjölmiðlum. Hér er því sjáanleg ein af ástæðunum fyrir því, hvað dregist hefur að finna lausn á fiskverðsákvörðun, en sú töf hefur einnig haft í för með sér að spilla fyrir að samkomulag náist á milli sjómanna og útgerðarmanna. Hver er þáttur stjórnarandstöðunnar í þessu? Er rétt að spyrja. Hefur stjórnarandstaðan verið viðþolslaus og reynt að spilla fyrir málum? Hæstv. sjútvrh. sagði hér fyrir u.þ.b. viku, þegar ég spurðist fyrir um þessi mál, að ég væri að reka fleyg í þetta viðkvæma mál. Hann má þó eiga það, að nú svaraði hann eins og maður. Á hvaða hátt hefur stjórnarandstaðan rekið fleyg í þetta mál? Er það skoðun ríkisstj. að Alþingi komi ekkert við það sem er verið að gera í þjóðfélaginu og að ráðh. eigi að nota hvert tækifæri til að stjórna með brbl. og ræða svo hver fyrir sig við ríkisfjölmiðla og aðra fjölmiðla í landinu og þar sé tilkynnt hvað stendur til að gera, en Alþingi Íslendinga sé fótum troðið og lítilsvirt? Það er auðvitað ekki síður sök stjórnarþingmanna en ráðh. að láta bjóða Alþ. slíkt sem þetta. Það hefur ekki þekkst fyrr að öllum ráðum sé ráðið upp í stjórnarráði og síðan sé þm. stjórnarliðsins smalað saman inn í þingflokksherbergin hérna í þinginu eins og rollum á haustdegi. Þetta láta þessir þm. bjóða sér hvað eftir annað eins og þeir séu sálarlausir með öllu. Hvað hugsar hæstv. sjútvrh. sér þegar hann talar um að breyta útflutningsgjaldinu? Fyrst er unnið stórkostlegt starf við að ná sáttum á milli seljenda og kaupenda, annars vegar sjómanna og útgerðarmanna og hins vegar fiskvinnslu, um að breyta útflutningsgjaldinu og hafa eitt og sama útflutningsgjald, á þeim grundvelli að það sé eðlilegra að þeir, sem selja dýrari vöru úr landi og framleiða dýrari vöru, greiði hærra verð í krónutölu í útflutningsgjald. Þegar þessi samræming átti sér stað var lækkað hlutfallslega útflutningsgjaldið af ódýrari vöru sem þoldi ekki svo hátt gjald. En það kemur annað til. Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins kemur einnig inn í þetta dæmi. Verðjöfnunarsjóðurinn hefur það hlutverk að draga úr áhrifum verðsveiflna er verða kunna á útflutningsafurðum fiskiðnaðarins. Þegar ein grein gengur betur í ár en áður og jafnvel mörg ár á undan, við skulum segja skreiðarverkunin, réttlætir það ekki að taka kúfinn af skreiðarverkuninni til að lækka útflutningsgjöld í annarri grein. Skreiðarverkun á þá auðvitað að greiða hlutfallslega meira af söluverði skreiðar í sina deild í Verðjöfnunarsjóðnum til að styrkja þar stöðu sína þannig að hún geti tekið við sveiflum niður á við þegar að því kemur, því alltaf má við því búast. Þetta er eðli og tilgangur Verðjöfnunarsjóðsins, en ekki alltaf að hirða það sem kemur inn og sjá um að hvergi komi neins staðar inn, heldur bara út á meðan eitthvað er til. Þetta er ríkisstj. núna að hætta sér út í, sem er rangt að mínu mati. Útflutningsgjaldið eins og það er núna skiptist aðallega í fjóra meginhluta. Aflatryggingasjóður fær nú yfir helminginn eða 50.5%. Þar af eru 19.5% framlag til almennu deildarinnar og til áhafnadeildar 31%. Vátryggingar fiskiskipa fá fjórðung af gjaldinu eða 25%. Fiskveiðasjóður fær 20% og Fiskimálasjóður 1%. Til sjávarrannsókna fara 2.5% og svo 1/2% annars vegar til sjómannasamtakanna og hins vegar til Landssambands ísl. útvegsmanna. Ég held að eftir því, hvernig þetta útflutningsgjald skiptist verði auðvitað að meta það og vega: Þola þær greinar, sem eiga að fá útflutningsgjaldið, að það sé skert eitthvað frekar? Ég vil geta þess í þessu sambandi, að þegar eftir myndun vinstri stjórnarinnar sálugu var bætt verulega við verkefni Aflatryggingasjóðs. Hvað snertir framlag til áhafnadeildarinnar tel ég ákaflega hæpið að það sé hægt að skerða neitt, - raunar hvorki framlagið til almennu deildarinnar né áhafnadeildar Aflatryggingasjóðs. Það væri e.t.v. hægt að skerða frekar hlut vátrygginga fiskiskipa ef staða útgerðarinnar væri sæmilega góð, en nú vitum við mætavel að staða hennar er síður en svo að vera sæmileg. Hún er afleit þó útgerðin fái væntanlega 19% fiskverðshækkun, eins og helst er nú rætt um. Aðrir liðir eru lítilfjörlegir. Þeir eru ekki nema 4.5% svo að það mundi muna litlu þó af þeim væri klipið, enda legg ég það ekki fyrir mitt leyti til. En ég vara við þessari breytingu. Sömuleiðis kom mér á óvart þegar hæstv. ráðh. sagði að olíugjaldið yrði áfram óbreytt. Nú er ekkert olíugjald. Það var 7.5% til 31. des. Það þarf því nýja löggjöf um olíugjald. Um gjald þetta urðu nokkrar deilur þegar frv. um það var til afgreiðslu í októberlok eða nóvemberbyrjun. Þá lýsti hæstv. ráðh. því yfir, sem hann og gerði litlu eftir að hann tók við embætti sjútvrh., að hann væri mótfallinn olíugjaldi í því formi sem það er á lagt. Því kemur mér það á óvart ef hann ætlar nú í þriðja skipti að leggja á gjald sem hann telur vera rangt og raunar heimskulegt að leggja á í því formi, eins og hann hefur margoft tekið fram. Sjálfstæðismenn og fulltrúi Alþfl. í sjútvn. Nd. töldu að það ætti að fara í auknum mæli yfir í almenna skattlagningu, en ekki láta útgerðarmenn og sjómenn eina standa undir þessu olíugjaldi. Um hitt greinir okkur ekki á, hæstv. sjútvrh. og mig, að útgerðin þarf á þessum tekjum að halda. En ég furða mig á því, að ráðh., sem búinn er að sitja í sínu embætti í eitt ár og þrjá daga, segir að skattur, sem hann hefur tvívegis lagt til að verði lagður á, sé ranglátur og snarvitlaus, en lýsir því nú yfir í þriðja skipti, að hann ætli að leggja vitlausan skatt á sem hann sé algjörlega á móti sjálfur. Þegar við förum að athuga þetta nokkru nánar er það ekki svo vitlaust hjá hæstv. ráðh. að halda svona á málum. Vitaskuld verður hann að vera samstiga hinum níu í ríkisstj. Af því þeir eru alltaf að ganga aftur á bak og reka sig á veggina vill hann auðvitað gera það líka svo hann geti verið áfram í þessu samfélagi. Það er sennilega eina skýringin sem hægt er að finna í þessu sambandi. Syndaflóðið stóð í 40 daga og 40 nætur, en á fiskverðsákvörðun á Íslandi í ársbyrjun 1981 hefur staðið í 43 daga og nætur. Framsfl. kvartar um grútmáttlausa stjórnarandstöðu, eins og leiðtoginn í þingflokknum hefur margoft gert. Svo kemur ritstjóri Tímans og skælir þau ósköp í leiðara fyrir þremur dögum yfir hvað stjórnarandstaðan sé hörð og erfið. Það eru ekki einu sinni þornuð enn tárin á blaðinu sem kom út fyrir þremur dögum. Þá er hann að taka upp hanskann fyrir foringjann sinn, sem grét hér beisklega fyrir viku yfir því, að við værum vondir menn sem værum að skipta okkur af því hvað gengi með sjávarútveg á Íslandi og með ákvörðun um fiskverð, - ákvörðun sem íslenskt efnahagslíf byggist á, - og að fulltrúar þm., sem eru kjörnir úr sjávarbyggðum, skuli leyfa sér að ýta við steinsofandi mönnum þegar þeir voru búnir í rúma 40 daga að hanga á þessu máli. Ég vona að það sé þá satt og rétt sem ráðh. segir, að fiskverðið komi fyrir helgi. Það er fiskverðsákvörðun sem á að gilda til 1. mars. Síðan kemur auðvitað önnur fiskverðsákvörðun, því að sjómenn og útgerðarmenn verða að taka mið af þeim væntanlegu uppbótum á laun sem koma 1. mars. Vonandi verða þó þessar ákvarðanir tvær teknar samtímis, þannig að sjómenn, útgerðarmenn, fiskverkendur og þjóðin öll og verkafólkið, sem vinnur í fiskvinnslunni, viti hvað fiskverðið verði út vertíðina. - En mér finnst að menn, sem þannig stjórna, eigi að tala sem allra minnst um langtímastefnu. Þeir geta ekki einu sinni fylgt tímatalinu eftir, eru á eftir tímatalinu um 43 daga.



Herra forseti. Það ástand, sem nú er í fiskverðsmálum, er gersamlega óþolandi, ekki aðeins fyrir útgerðina, heldur sérstaklega fyrir sjómenn sem nú hafa í 43 daga ekki vitað hver laun þeirra eru raunverulega. Þetta skapar mikil vandræði varðandi uppgjör og annað er lýtur að útgerðinni. Það er ýmislegt sem miðað er við fiskverð, eins og kaup beitningamanna o.fl. Þeir eru á sama báti og sjómennirnir. Við þetta verður ekki unað öllu lengur. Hins vegar er það svo, að aldrei fyrr mun hafa dregist eins lengi að ákvarða fiskverð og einmitt núna. Í áramótaboðskap forsrh. var tilgreint að enn ein verðstöðvun kæmi til. Það var nú almennt gert grín að þessu í landinu. En hitt er annað mál, að ástæðulaust er að efast um góðan vilja þeirra sem eru enn á ný að prédika verðstöðvun, sem er í raun ekkert annað en viðurkenning á því, að fyrri verðstöðvun, sem þeir þóttust framkvæma, hafi mistekist. Ég var að frétta af því, að 1. febr. hefðu öll veiðarfæri hækkað allverulega, t.d. hefðu net og tóg hækkað um 8% og blýteinar um 4%. Langar mig að spyrja að því, hvort þetta hafi verið leyft af ríkisstj., hvort þetta sé löglegt eða á hvern hátt þessum málum er varið. Það gengur náttúrlega ekki, að á meðan auglýst er verðstöðvun skuli verðhækkanir dynja yfir. Reyndar hefur það verið daglegt brauð að undanförnu, en það er mjög alvarlegt að á meðan ekki er ljóst hvert fiskverð er og á meðan verið er að reyna að leysa vanda útgerðarinnar skuli hægt að hækka allan tilkostnað eins og mönnum sýnist. Nú spyr ég sjútvrh. hvort leyft hafi verið að hækka veiðarfærin eins og gert hefur verið eða ekki og hvort það verður þá afturkallað - eða er verðstöðvunin ekki marktæk? - sem manni dettur að vísu helst í hug. Ég tek undir það sem sagt var hér áðan, að það eina, sem eftir er sjáanlegt af áramótaboðskapnum og kemur til framkvæmda 1. mars, er kaupskerðingin ein, kauplækkunin ein, - ein sú hrikalegasta kauplækkun sem gerð hefur verið á síðari tímum. Sjútvrh. tilgreindi í fyrri viku að fiskverðið hefði ekki komið vegna tilmæla frá sáttasemjara og samninganefndarmönnum sjómanna. Í framhaldi af því hafði ég samband við nokkra samningamenn úr samninganefnd sjómanna. Þeir komu alveg af fjöllum, ef svo mætti segja. Það má vera að einhverjir aðilar hafi gaukað þessu að sjútvrh., og ég vil ekki vera að vefengja hans orð, en eitt veit ég fyrir víst: að sjómenn í mínu byggðarlagi, sjómenn þeir sem ég þekki til, eru afar óhressir yfir þessum vinnubrögðum og hafa ekki óskað eftir því, að ákvörðun fiskverðs yrði seinkað.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu mjög né fara ítarlega ofan í þau atriði sem varða fiskverðsákvörðun, enda yfirlýst að það mál sé á viðkvæmu stigi. En ég tek undir það, að það er óviðunandi dráttur sem hefur átt sér stað á ákvörðun fiskverðs, og þau sjónarmið, sem þm. Karl Steinar Guðnason lýsti hér áðan, geri ég að mínum. Hitt er athyglisvert, að fyrir viku sagði ráðh. frá því, að það stæði ekki á neinni ákvörðun hjá ríkisstj. að því er varðaði ákvörðun fiskverðs, en nú stendur hann upp hér í dag og tíundar afrek sín frá því í gærmorgun og í morgun og í fyrradag, sem hann hafi verið að vinna að innan ríkisstj., m.a. til þess að koma í kring fiskverði. Ég verð að segja það, að ég fæ ekki þessa skýrslu ráðh. frá því í fyrri viku og núna til að ganga upp. En það er kannske ekki í fyrsta skipti sem ummæli af þessu tagi og yfirlýsingar af hans hendi ganga ekki upp. Hæstv. ráðh. gerði það líka að umtalsefni, að auðvitað hefði í upphafi átt að miða við meðalgengi eins og venjulega. Það er þá ekki heldur í fyrsta skipti sem menn vilja eitt, en gera svo hitt. Það virðist ætla að verða regla, a.m.k. hjá Framsfl. Annars er það merkilegt með þetta gengi og sérstaklega þá yfirlýsingu sem gefin hefur verið út um það hvers vegna ætti að miða við dollar eða við meðal Evrópumyntir, vegna þess að rökstuðningurinn fyrir því að miða við dollar hefur verið talinn sá, að dollarinn væri svo mikilvægur í útflutningsatvinnuvegum Íslendinga, en rökstuðningurinn fyrir því að breyta nú og miða við meðalgengi er að Evrópumyntirnar séu svo mikilvægar fyrir útflutningsatvinnuvegi Íslendinga. Ég veit ekki hvað menn eiga að binda sig við að því er gengi varðar eða hvað þess konar gengisskráning heitir sem gildir nú, en uppástunga hefur komið um það, að ef menn endilega vilja vera að binda sig við eitthvað tækju menn bara ísraelska pundið. Þá ættu menn að vera nokkuð öruggir. En það er eitt mál sem er kannske öðrum mikilvægara í sambandi við þá fiskverðsákvörðun og þær yfirlýsingar sem hafa verið gefnar um hana núna. Það eru yfirlýsingar um að ávísa á framtíðina, ávísa á tóman sjóð eftir formúlu frá 1975. Ég vil vara við því, að þetta sé gert. Verðjöfnunarsjóðurinn á að vera til að sveiflujafna, hann á að vera til að draga úr áhrifum verðlags erlendis á íslenskt efnahagslíf. Ef menn ávísa á tóma sjóði mun það hafa verðbólguáhrif. Og ég er hræddur um að úr því, sem ríkisstj. hefur gumað mjög mikið af, að hún væri nú að ná hugsanlega greiðsluafgangi á ríkissjóði og það mundi draga úr verðbólgunni, - úr því verði heldur lítið ef menn sleppa síðan taumnum fram af sér annars staðar, búa sér til nýtt tæki á öðrum stað til að prenta peninga. Þá er ég hræddur um að greiðsluafgangur hjá ríkissjóði skipti litlu sem viðnám gegn verðbólgu. Það er óheilbrigð leið sem hér er farið inn á. Ég vara við því að taka upp þær aðferðir sem beitt var hér á árunum 1975 og 1977. Þær eru rangar. Þær eru hættulegar. Sem betur fer tókst okkur að fikra okkur út af þeirri braut. Það mun ekki góðri lukku stýra ef menn ætla nú inn á þá braut aftur því að með aðgerð af þessu tagi er verið að ávísa annaðhvort á gengisfellingu eða á ríkissjóð.



Herra forseti. Mér þykir hlýða að þakka hæstv. sjútvrh. svör hans þótt þau væru reyndar ófullnægjandi að mínu mati. Það kom fram í svörum hæstv. sjútvrh., að ábyrgð yrði tekin á yfirdráttarheimild Verðjöfnunarsjóðs sjávarafurða af hálfu ríkisstj., og hann gaf í skyn að endurgreiðsla yrði e.t.v. með gengisbreytingu eða öðrum hætti. Ef endurgreiðslan verður með gengisbreytingu, með því að fella gengi íslensku krónunnar, er alveg ljóst að horfið er fyrir fullt og allt frá þeim efnahagsráðstöfunum sem tilkynntar voru á gamlársdag. Það hefur að vísu verið horfið frá þeim að nokkru með breyttri viðmiðun gengis íslensku krónunnar. Hæstv. sjútvrh. nefndi ekki með hvaða öðrum hætti væri unnt að fjármagna Verðjöfnunarsjóðinn til að greiða hærra viðmiðunarverð en markaðsverð sjávarafurða segði til um. Og þá erum við komin að því, að hæstv. ríkisstj. hefur í raun tilkynnt að hún muni taka upp styrkja-, uppbóta- og millifærslukerfi í höfuðatvinnuvegi okkar. Það verður að vara mjög sterklega við því að fara inn á þá braut sem farin var sérstaklega á áratugnum milli 1950 og 1960, gaf svo illa raun sem menn muna og kostaði raunar mikið átak að hverfa af 1959 og 1960. Það er ljóst að yfirdráttarheimild Verðjöfnunarsjóðs, sem hæstv. sjútvrh. segir ríkisstj. hafa samþykkt, getur numið 8–10 milljörðum kr. á ári. Raunar fer fjárþörfin vaxandi eftir því sem á árið líður og verðbólguþróun ársins og kostnaðarhækkanir segja meira til sín. En með þessu er ekki öll sagan heldur sögð vegna þess að eftir sem áður, þrátt fyrir breytta gengisviðmiðun, nú við meðalgengi, er fjárþörf útflutningsiðnaðarins einnig fyrir hendi í stórum stíl. Hitt skulum við svo hafa í huga, að hækkun dollars bætir í raun viðskiptastöðu landsins, og er það út af fyrir sig vel. Í því sambandi má minna á að útflutningur okkar miðast aðallega við dollar, en innflutningur okkar við Evrópugjaldeyri. Þessi breyting á gengisskráningu erlendra gjaldmiðla hefur því haft í för með sér viðskiptakjarabata fyrir Íslendinga í heild. Það er jafnvel útlit fyrir að þessi viðskiptakjarabati komi að einhverju leyti fram við útreikning verðbóta til hækkunar núna 1. mars, og viðskiptakjarabatinn hefði áreiðanlega komið fram við útreikning verðbóta 1. júní ef Alþb.-mennirnir hefðu ekki verið svo gáfaðir að krefjast þess, að viðskiptakjaraviðmiðun verðbóta yrði afnumin. Eftir að launþegar hafa sem sagt þolað verðbótaskerðingu samkvæmt Ólafslögum vegna verri viðskiptakjara er alveg mátulega afnumin þessi viðmiðun þegar viðskiptakjörin fara batnandi og eiga að fara að bæta kjör launþega. Þarna er þeim Alþb.-mönnum alveg rétt lýst. Ég sé nú að bæði hæstv. félmrh., Svavar Gestsson, og hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, sem ég ávarpaði nokkrum orðum í fyrri ræðu minni, hafa horfið af fundi. Það er ekki að furða.



Herra forseti. Ég greindi frá því áðan að 1. febr. hafi átt sér stað veruleg hækkun á veiðarfærum til útgerðarinnar og ég spurði eftir því hvort þessi hækkun hefði verið leyfð af ríkisstj. Það hlýtur að hafa verið fjallað um þessi mál í sambandi við þá fiskverðsákvörðun sem nú er væntanleg. Því spyr ég enn á ný: Var þetta gert með leyfi ríkisstj.? Falla þessi atriði ekki undir boðaða verðstöðvun? Ef þetta hefur ekki verið samþykkt af ríkisstj. er þá ráðh. tilbúinn til að afturkalla þessa hækkun eða banna hana?



Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um vegáætlun fyrir árin 1981– 1984, á þskj. 356. Þessi vegáætlun er byggð upp á svipaðan máta og sú sem hún kemur í staðinn fyrir, enda er nýlega búið að aðlaga uppsetningu vegáætlunar nýjum viðhorfum og vinnubrögðum sem vel hafa reynst. Segja má þó að forsendur hennar séu í nokkru aðrar. Fjármagn til ráðstöfunar á áætlunartímabilinu er það sama og á fyrstu fjórum árum þeirrar langtímaáætlunar sem lögð hefur verið fram hér á hinu háa Alþingi á þskj. 357 og ég mælti fyrir í síðustu viku. M.ö.o. er fjáröflun miðuð við ákveðinn hluta þjóðarframleiðslunnar eða 2.1% hennar. Heildarupphæðin er á árinu 1981 38 milljarðar og 786 millj. kr. Ég kýs að tíunda upphæðir í gömlum krónum vegna þess að till. til þál. var lögð fram í des. s.l. og er allt reiknað þar í slíkum fjárhæðum. Mér sýnist eðlilegt til samræmingar að ég noti gamlar krónur. Þessi upphæð, sem er eins og ég sagði 38 milljarðar og 786 millj. á árinu 1981, fer síðan hækkandi í samræmi við verðlag og þjóðarframleiðslu. Gert er ráð fyrir 42% hækkun frá árinu 1980– 1981, 30% hækkun frá 1981– 1982, en síðan er byggt á föstu verðlagi frá 1982 – 1983 og 1983 – 1984. Verður nokkur aukning á þessari upphæð á grundvelli þess mats sem Þjóðhagsstofnun hefur látið í té um vöxt þjóðarframleiðslunnar, þ.e. 2.5% á ári. Sé þessi upphæð 1981 borin saman við fjárveitingar til vegamála undanfarin ár kemur í ljós að hér er um verulega hækkun að ræða. Séu niðurstöðutölur síðustu ára færðar til verðlags 1981 samkvæmt þeim verðlagsgrundvelli, sem áætlunin gerir ráð fyrir verða þær fyrir árið 1980 36.6 milljarðar, 1979 30.7 milljarðar, 1978 31.5 milljarðar og 1977 39.8 milljarðar. Hér er um að ræða bæði hæstu fjárhæð til vegagerðar og hæsta hlutfall af þjóðarframleiðslu síðan 1974, en þá lauk tímabili mikils átaks í vegagerð með tengingu hringvegarins. Fjáröflun til vegamála fyrir árið 1981 er á þá leið sem fram kemur í till. Það eru í fyrsta lagi fastir liðir sem skiptast í bensíngjald, þungaskatt og gúmmígjald. Þessir liðir eru þannig 1981: Bensíngjald 16 milljarðar, þungaskattur 6 milljarðar 520 millj., gúmmígjald 90 millj. Samtals verður þessi upphæð á árinu 1981 22 milljarðar 610 millj., en markaðir tekjustofnar vaxa síðan samtals 1982 í 30 milljarða 520 millj., 1983 í 31 milljarð 730 millj. og 33 milljarða 10 millj. 1984. Á árinu 1981 er gert ráð fyrir ríkisframlagi sem er 3 milljarðar 166 millj., en á árunum 1982,1983 og 1984 er gert ráð fyrir 5 milljarða ríkisframlagi. Þessir tveir liðir, þ.e. fastir markaðir tekjustofnar og ríkisframlagið, verða því 198125 milljarðar 776 millj. en 1982 35 milljarðar 520 millj. Jafnframt er í áætlun þessari gert ráð fyrir sérstakri fjáröflun. Í fyrsta lagi er um að ræða lánsfjáröflun á árinu 1981 að upphæð 11 milljarðar, en einnig er reiknað með annarri fjáröflun að upphæð 2 milljarðar 10 millj. á árinu 1981. Um síðari liðinn er rétt að fara nokkrum orðum. Hér er fyrst og fremst um að ræða lánsfé sem hefur verið fengið til sérstakra verkefna, t.d. „Hafísvegar“ og jaðarbyggða, sem Framkvæmdastofnun ríkisins hefur útvegað. Síðari árin - 1982, 1983 og 1984 - er þessari sérstöku fjáröflun ekki skipt í lánsfjáröflun og aðra fjáröflun, heldur er þar skráð sú heildartala sem gert er ráð fyrir að aflað verði annaðhvort með fjáröflun á lánsfjáráætlun eða á annan máta, eins og verið hefur. Er á árinu 1982 gert ráð fyrir rúmlega 16.8 milljörðum í þessu skyni. Séu þessar tölur skoðaðar sést að markaðar tekjur ná nú ekki 60% heildartekjuöflunar og segja má að þróunin hafi mörg undanfarin ár verið sú, að markaðar tekjur hafi farið hlutfallslega minnkandi. Ég tel þetta vera mjög varhugaverða þróun, tel æskilegt að markaðir tekjustofnar, t.d. það fjármagn sem fæst af bensíni, fari fremur hækkandi, en þá annað álag á bensín lækkandi, eins og iðulega hefur verið um rætt. Þess vegna hef ég skipað nefnd sem hefur það verkefni að kanna markaðar tekjur Vegasjóðs og sköttun umferðarinnar, og vænti ég þess að hafa tillögur frá þeirri nefnd innan skamms, sem gætu legið fyrir við nýja endurskoðun vegáætlunar. Skipting útgjalda kemur fram hér sundurliðuð, eins og venja er í vegáætlun, og sé ég út af fyrir sig ekki ástæðu til að rekja þar einstakar upphæðir, en vil fara nokkrum orðum um meginliði. Ég vil í fyrsta lagi upplýsa að liðurinn „Stjórn og undirbúningur“ er á árinu 1981 í fullu samræmi við það sem ákveðið var með áætlunargerðinni 1979. Má yfirleitt segja að þrátt fyrir aukin umsvif í vegagerð frá því, sem verið hefur undanfarin ár, sé ekki gert ráð fyrir neinni teljandi aukningu á starfsliði Vegagerðar ríkisins. Um er að ræða að fylla í skörð sem auð eru nú og fastráða nokkra lausráðna menn. Viðhaldi vega er skipt á æðimarga liði, eins og kemur fram. Um viðhald vega vil ég segja að því hefur ekki almennt verið gefinn sá gaumur sem nauðsynlegt er. Sérstaklega hefur sumarviðhald vegakerfisins ekki náð því sem að var stefnt með síðustu vegáætlun. Þetta er að sjálfsögðu mjög bagalegt því að ef ekki er vel haldið við yfirborði vega veldur það óeðlilegu sliti á bifreiðum og auk þess, ef ekki er spyrnt við fótum og lagfært í tíma, veldur slíkt eyðileggingu á vegum. Þess má geta, að talið er að af samanlögðum heildarkostnaði umferðar og viðhalds Vegagerðarinnar sé hlutur hins síðarnefnda, þ.e. Vegagerðarinnar, aðeins um 15%–20%, þannig að aukning viðhalds gæti gefið margfaldan sparnað til baka í formi minni kostnaðar fyrir umferðina. Fjárveiting til sumarviðhalds hefur undanfarin ár aðeins verið u.þ.b. 60–70% af þeirri þörf sem áætluð hefur verið. Lægst fór hlutfallið 1977, í 59%, en var á síðasta ári þó komið upp í 71%. Afleiðing slíks fjármagnssveltis er í fyrstu, eins og ég nefndi áðan, að yfirborð vegarins versnar og síðan eyðileggst undirbygging hans. Þess vegna er í þessari vegáætlun lögð nokkur áhersla á að auka jafnt og þétt sumarviðhald vegakerfisins samhliða áframhaldandi uppbyggingu þess. Gert er ráð fyrir að hlutfall fjárveitinga af þörf hækki úr 71% árið 1980 og verði komið í 86% í lok áætlunartímabitsins árið 1984. Rétt er þá að fara nokkrum orðum um liðinn „2.3 Til nýrra þjóðvega“, sem venjulega er mest umræddur í gerð vegáætlunar og ítarlega fjallað um af fjárveitinganefnd og þm. Þessum lið er eins og venjulega skipt í þrjá meginundirliði, þ.e. stofnbrautir, þjóðbrautir og síðan minni liður sem nefnist „Girðingar og uppgræðsla“. Stofnbrautunum er skipt í stofnbrautir almennt, bundið slitlag og sérstök verkefni. Vil ég víkja að þessum þáttum. Ég vek fyrst athygli á því, að í liðinn „bundið slitlag“ er nú gert ráð fyrir að verja rúml. 4.1 milljarði kr. af þeim tæplega 14.5 milljörðum sem til stofnbrauta fara. Eru þetta tæplega 30% þeirrar upphæðar. Þetta er töluverð aukning frá því sem áður hefur verið. Jafnframt er gert ráð fyrir því, að þessi liður haldist lítt breyttur hlutfallslega út áætlunartímabilið. Er þar með undirstrikuð sú stefna að ráðast í slitlagagerð í ríkara mæli en áður hefur verið gert og má segja að hafi verið hafin með auknu átaki á árinu 1980. Á því ári, þ.e. 1980, var lagt bundið slitlag á 90 km af þjóðvegum. Áður hafði ekki verið lagt bundið slitlag á nema um 30–40 km árlega. Meðal stærstu verkefnanna á þessu sviði á síðasta ári má nefna Suðurlandsveg við Hellu sem var 4 km, Eyrarbakkaveg 3 km, Þorlákshafnarveg 7 km, Vesturlandsveg á Kjalarnesi og í Brynjudal samtals 7 km, Vesturlandsveg undir Hafnarfjalli og í Norðurárdal samtals 13 km, Djúpveg við Ísafjörð og Bolungarvík samtals 4 km, Norðurlandsveg við Blönduós 13 km, Norðurlandsveg í Skagafirði og Sauðárkróksbraut samtals 9 km, Norðurlandsveg við Akureyri og Ólafsfjarðarveg samtals 13 km, svo að stærstu spottarnir séu taldir. Eins og kemur fram af þessar upptalningu hefur þessu verki verið mjög dreift um landið, að vísu lögð áhersla á að umferð sé yfir 100 bifreiðar á dag, en þó verið talið skylt að gæta þess, að um lagningu bundins slittags yrði að ræða í öllum kjördæmum. Af þessum 90 km bundins slitlags var lítið eitt af malbiki, nokkuð af olíumöl, en langmest af klæðningu. Þetta er þriðja árið sem þessi slitlagstegund er lögð hér á landi og er það ekki að ástæðulausu því að kostnaður við hana er einungis um 50–60% kostnaðar við olíumöl. Jafnframt hefur sú reynsla, sem fengist hefur af þessu slitlagi, bent eindregið til þess, að það sé fjárhaglega hagkvæmt á mikinn hluta vegakerfisins í samanburði við olíumöl og malbik. Svo sem við má búast hafa þó komið í ljós ýmsir byrjunarerfiðleikar við undirbúning og útlögn klæðningar og verður unnið að því að ráða á þeim bót. Með því fjármagni, sem þessi áætlun gerir ráð fyrir, má ætla að leggja megi allt að 150 km af bundnu slitlagi 1981 og færi sú tala síðan hækkandi út áætlunartímabilið með auknu fjármagni til vegamáta með vexti þjóðarframleiðslu. Við röðun verkefna 1981 ættu að hafa forgang þau verkefni sem voru á því ári í eldri vegáætlun. Meðal þeirra helstu má nefna Suðurlandsveg milli Hellu og Hvolsvallar, Vesturlandsveg í Hvalfirði, Akranesveg, vegi við þéttbýlisstaði á norðanverðum Vestfjörðum, Norðurlandsveg í Húnavatnssýslu, Ólafsfjarðarveg, Norðfjarðarveg og vegi út frá Höfn í Hornafirði. En auk vegakaflanna, sem þannig voru komnir inn í eldri vegáætlun, er nokkuð svigrúm til að taka inn nýja vegakafla með bundnu slitlagi. Forsendan fyrir því, að leggja megi þó þetta mikið af bundnu slitlagi árlega, er sú, að varið sé það miklu af því fé, sem talið er til stofnbrauta almennt, í undirbúning stofnbrauta svo að ætíð séu fyrir hendi kaflar sem eru nægilega langir til að hagkvæm vinnubrögð náist við lagningu slitlags. Það hefur sýnt sig að fjárveiting til „Sérstakra verkefna“, en sá liður er tiltölulega nýlega upp tekinn, leysi mikinn vanda. Meðan öllu framkvæmdafé var skipt á milli kjördæma var stórum fjárfrekum verkefnum sífellt slegið á frest, en minni verkefni látin ganga fyrir og jafnframt framkvæmdum iðulega dreift á mjög mörg verkefni, sem var óhagkvæmt í framkvæmd allri, eins og gefur að skilja. Fjárveitingu til „sérstakra verkefna“ er eingöngu ætlað það hlutverk að tryggja að slík stórverkefni, sem eru í raun oft eins nauðsynleg ef ekki jafnvel nauðsynlegri en þau smærri, verði unnin ekki síður en hin smærri. Hvatinn að því, að þessi háttur var tekinn upp, var e.t.v. sá vandi sem var því samfara að hrinda í framkvæmd því stórvirki sem vegur og brú yfir Borgarfjörð eru. Eins og kunnugt er voru mannvirkin tekin í umferð s.l. ár og er gert ráð fyrir að öllum meginframkvæmdum verði lokið á þessu ári. Hér er um stóra framkvæmd að ræða á okkar mælikvarða. Er áætlaður heildarkostnaður um 10 milljarðar gkr. á verðlagi ársins 1981. Gert er ráð fyrir að þörfin sé um 1 milljarður á þessu ári til að ljúka þessu verki fullkomlega og þar með talin malbikun allt úr Melasveit að Hamarslæk eða um 20 km. Þetta verk hófst árið 1975 og hefur verið unnið að því óslitið síðan. Þessi langi byggingartími án möguleika til nota af mannvirkinu eða hlutum þess er augljóslega þjóðhagslega óhagkvæmur. Því var brýn nauðsyn að tryggja slíkum stórverkefnum sérstakar fjárveitingar. Þessu var öðruvísi varið um þau þrjú stórvirki sem eru af svipaðri stærð og gerð hafa verið síðustu áratugina, þ.e. Reykjanesbraut, Suðurlandsveg til Selfoss og lokun hringvegar með Skeiðarármannvirkjum. Þau voru fjármögnuð að miklu leyti með sérstökum erlendum lánum eða happdrættisfé. Mér þykir rétt og tel vera til fróðleiks að hlaupa yfir þau stóru sérverkefni sem nú er að unnið. Vinna hófst við neðsta hluta Biskupstungnabrautar á s.l. ári og var þá lagt bundið slitlag á 1.5 km frá Suðurlandsvegi. Á vegi þessum er sumarumferðin yfir 1000 bifreiðar á dag og hefur ástand hans verið mjög slæmt undanfarið ár. Unnt ætti að vera að byggja brú á Sog og ljúka gerð vegarins upp að Keri á þessu og næstu tveimur árum. Á s.l. ári var breikkaður sá hluti Hafnarfjarðarvegar sem einna flest umferðarslys hafa orðið á undanfarin ár. Á umræddum kafla var ekki ágreiningur um skipulag. Nú er hins vegar svo komið, að tæpast er unnt að ráðast í frekari framkvæmdir án þess að gengið verði frá skipulagsmálum. Ég vil leggja áherslu á að þetta er alvarlegt mál fyrir framkvæmdina og íbúa þessa svæðis. Þarna er ágreiningur sem verður að leysa áður en áfram er unnt að halda. Vitanlega er nauðsynlegt að heimamenn leysi þennan ágreining, er vart um nema tvo kosti að ræða: annaðhvort að snúa sér að öðru sérstöku verkefni í kjördæminu - kæmi þá til greina Reykjanesbraut frá Breiðholtsbraut að Kaplakrika - eða að skipulagsyfirvöld gangist fyrir og hengi upp tillögur um skipulag sem reynt verði á hvort samþykkt verður. Ég vil geta þess, að áætlaður kostnaður við að ljúka gerð vegarins frá Arnarneshæð suður í Engidal er 2.5 til 3 milljarðar gkr. og er þá kostnaður við gatnamótamannvirki með talinn. Ég nefndi áðan Reykjanesbraut frá Breiðholtsbraut að Kaplakrika, sem er mjög nauðsynleg framkvæmd einnig, en kostnaður við það verk er áætlaður um 3 milljarðar gkr. Undanfarin ár hefur verið unnið að vegagerð um Hvalsnes og Þvottárskriður og hefur mikið áunnist. Enn er þó margt ógert, einkum beggja vegna skriðanna, og er brýn þörf á endurbyggingu vegarins frá Lóni að Hofsá, sem er um 30 km vegalengd, og er áætlað að nauðsynlegar endurbætur kosti um 1.5 milljarð gkr. og er þá miðað við malarveg. Mikil þörf er á að sem fyrst opnist tenging um Vikurskarð, sem leysa á af hólmi núverandi veg um Vaðlaheiði, sem er lokaður mánuðum saman á ári hverju, og veg um Dalsmynni, sem telja verður stórhættulegan vegna snjóflóða. Áætlaður kostnaður við að ljúka veginum frá Svalbarðsströnd að Fnjóskárbrú er um 2.2 milljarðar gkr., en unnt ætti að vera að gera veginn vetrarfæran fyrir allmiklu lægri upphæð. Þarna eru í beinu framhaldi mjög stór önnur verkefni, fyrst og fremst brýrnar og vegurinn yfir Eyjafjarðará eða yfir Leirurnar, sem þarf að fylgja í beinu framhaldi af framkvæmdinni við Víkurskarð. Bygging nýrrar brúar á Héraðsvötn hófst s.l. ár. Stefna þarf að því að tengja brúna á þessu ári og ljúka framkvæmdum 1982 að öðru leyti en því, að fresta mætti hluta af varnargörðum þar til síðar. Heildarkostnaður er áætlaður 1.7 milljarðar gkr. og þar þarf 1 milljarð til að koma umferð á. Undanfarin ár hefur verið unnið að vegagerð um Holtavörðuheiði. Að undanteknum kafla á sunnanverðri heiðinni er nú langt komið vegagerð um háheiðina frá Heiðarsporði norður fyrir Miklagil. Er óhætt að fullyrða að vegagerð þessi hafi þegar gjörbreytt aðstæðum til vetrarsamgangna á þessari leið. Mjög æskilegt er hins vegar að áfram verði haldið og lokið verði endurbyggingu vegar um efri hluta Norðurárdals og niður að Brú í Hrútafirði sem fyrst. Áætlaður kostnaður við verk þetta er 2.5–3 milljarðar gkr. Háheiðin er þar af um 13 km, efri hluti Norðurárdals um 19 km og frá Miklagili að Brú um 6 km. Árið 1979 hófust framkvæmdir við veg og brú yfir Önundarfjörð og var sú brú tekin í notkun á s.l. ári. Áformað er að ljúka þessu verkefni á þessu ári, m.a. með því að leggja þar á bundið slitlag. Heildarkostnaður er nú áætlaður 1.1 milljarður gkr. og eru þá meðtaldar framkvæmdir á árinu 1981. Auk þessara verkefna, sem nú er unnið að, eru fjölmörg verkefni önnur sem bíða úrlausnar. Má í þeim flokki nefna t.d. Hvalfjörðinn í botni, Ólafsvíkurenni, Óshlið, tengingu Djúps um Steingrímsfjarðarheiði, Ólafsfjarðarmúla, veginn um Leirurnar, sem ég nefndi áðan, Ölfusárbrú, sem hefur hér iðulega verið nefnd og er nú í sérstakri athugun, eins og fram kom þegar ég svaraði fsp. um hana hér fyrir nokkru, og reyndar mætti margt fleira upp telja af slíkum stórum verkefnum, sem þm. viðkomandi kjördæma hljóta að raða niður í meginforgangsröð í samvinnu við Vegagerð ríkisins. Til þessa málaflokks er gert ráð fyrir að verja 4 milljörðum 356 millj. á árinu 1981 og fer svipaður hluti þess fjár, sem til stofnbrauta fer næstu þrjú árin, í slík verkefni og mun ekki veita af. Með breytingu á vegalögum 1976 var tekin upp núverandi flokkun vega í þjóðbrautir og stofnbrautir. Í kjölfar breytingarinnar voru fjárveitingar til þjóðbrauta, sem áður hétu landsbrautir, hækkaðar nokkuð frá því sem verið hafði næstu árin á undan. Hafa fjárveitingar síðan haldið svipuðum framkvæmdamætti. Samkv. till. er gert ráð fyrir að svo verði áfram næstu ár. Skipting þessa fjár á milli kjördæma er í höndum fjvn. og hefur hún tekið tillit til ástands þjóðbrauta í hverju kjördæmi, lengdar þeirra og umferðar á þeim. Er þess að vænta, að svo verði einnig nú. Lánsfé frá Framkvæmdastofnun til samgöngubóta í jaðarbyggðum er nú fellt inn í vegáætlun 1981, 410 millj. kr. - og er gert ráð fyrir að svo verði einnig næstu ár. Ég get jafnframt getið þess, að þegar eru hafnir fundir með þm. og Vegagerð til undirbúnings að samþykkt vegáætlunar. Fjárveiting til brúargerða er nokkru meiri 1981 en var 1980. Síðari ár áætlunarinnar dregur úr fjárveitingum til þessa liðar, enda gert ráð fyrir að brýr á stofnbrautum verði í vaxandi mæli fjármagnaðar af fjárveitingum til stofnbrautanna sjálfra. Er þetta gert með það í huga að tryggja betur heildarsamræmi í framkvæmdum við veg og brú. Fjárveiting til brúa færi þá fyrst og fremst til byggingar brúa á þjóðbrautum og endurbyggingar þeirra brúa á stofnbrautum sem ekki krefjast teljandi vegagerðar. Annað helsta markmið breytingarinnar á vegalögunum 1976 var að auka ráðstöfunarfé sýsluvegasjóða. Var það gert með hækkun heimaframlaga, en þó einkum með hækkun ríkisframlagsins. Áhrifa breytingarinnar fór að gæta 1978, en þá jókst ríkisframlagið um rúmlega 50% að framkvæmdamætti frá árinu á undan. Þessi þróun til hækkunar hefur haldið áfram síðan og verður svo einnig samkv. till. Þetta aukna ráðstöfunarfé hefur komið fram í bættu ástandi sýsluvega almennt. Einstaka sýslur eru þó mjög misjafnlega settar í þessu tilliti. Sumar sýslur hafa þannig að verulegu leyti byggt upp sína vegi, en aðrar eiga á hinn bóginn langt í land. Samkvæmt vegalögum skulu 12.5% fastra tekjuliða Vegasjóðs renna til þjóðvega í kaupstöðum og kauptúnum. Hefur fjármagn til þessa liðar farið vaxandi á síðustu árum og er gert ráð fyrir að svo verði áfram næstu árin. Náðst hefur verulegur árangur í þjóðvegum í þéttbýli, sem eru alls um 160 km að lengd, og hafa rúmlega 2/3 hlutar þeirra fengið bundið slitlag. Eftir því sem gengur á þetta verkefni þarf að huga að því, hvort ekki er rétt að breyta ákvæðum vegalaga varðandi framlög til þjóðvega í þéttbýli. Kemur þar einnig til álita að sérstök lögbundin hlutföll til ákveðinna þátta vegáætlunar torvelda verulega eðlilega áætlanagerð. Ég hef nú farið yfir flesta þá liði, sem hér eru taldir í skiptingu útgjalda, og skal stytta mál mitt. Ég sé ekki ástæðu til að rekja hér ítarlega upplýsingar þær, sem eru í grg. með þessari till., eða fara nánar í margt af því sem ég hef nú talið. Þar er að finna ítarlegar tölulegar upplýsingar sem á þarf að byggja við samningu vegáætlunar. Ég vil að lokum, herra forseti, leggja áherslu á að með þessari vegáætlun og þeirri till. til langtímaáætlunar í vegamálum, sem hér hefur verið mælt fyrir, er að nokkru brotið í blað í gerð vegáætlunar og í vegaframkvæmdum. Gert er ráð fyrir að jafnt og þétt aukist fjármagn til vegamála í hlutfalli við þjóðarframleiðslu. Reynt er þar að sporna gegn því, að á slíkum framkvæmdum verði þær sveiflur sem hafa verið undanfarin ár. Ég vil einnig nefna, að vegáætlun þessi er lögð fram tímanlega, og það er eindregin von mín, að þessa áætlun megi afgreiða tímanlega frá þinginu þannig að ekki þurfi, eins og iðulega af þeim sökum, að verða nein töf á því, að Vegagerð ríkisins geti hafið allan undirbúning að sumarframkvæmdum sem fyrst. Ég vil síðan leggja til að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Það er ástæðulítið að fara mörgum orðum um þessa till. til þál. nú hér við 1. umr. Bæði á ég sæti í fjvn. og kem til að fjalla ítarlega um hana áður en hún verður afgreidd og eins höfum við sjálfstæðismenn lagt fram hér á hinu háa alþingi till. til þál. um stórhuga áætlun í vegamálum. Ég vil þó nota þetta tækifæri til að segja nokkur orð um þessa till. til þál. Undanfarin ár, frá því 1978, má segja að umfjöllun og stefna ríkisstjórna, sem setið hafa, í vegamálum sé skólabókardæmi um hvað hefur gerst í ríkisfjármálum, skattamálum og framkvæmdum í landinu. Frá því 1978 hafa skattar á bensín aukist um 15 milljarða gkr. að raungildi á árinu 1981. Sáralítill hluti af þessu fé fer hugsanlega til framkvæmda á næsta ári, þó skal ég koma nánar að því, en fram að þeim tíma hefur engin einasta króna af þessari gífurlegu skattahækkun á bensíni farið til framkvæmda í vegamálum. Samtímis þessu hafa verið tekin aukin lán til að halda þó uppi þeim framkvæmdum á s.l. ári sem eru meðaltal áranna 1974–1978. Þannig má segja að þessi stefna sé nákvæmlega skólabókardæmi í því sem gerst hefur í ríkisfjármálum á undanförnum árum. Það er þetta sem hefur gerst: Skattar hafa stórhækkað, framkvæmdir á hinum ýmsu þýðingarmiklu sviðum hafa í besta falli staðið í stað og lán hafa verið tekin í stórauknum mæli til þess einungis að hjakka í sama farinu í framkvæmdum. Í þessari till. til vegaáætlunar er gert ráð fyrir að verðbreytingar milli ára, frá árinu 1980 til 1981, verði einungis 42%. Hv. þm. vita að verðbólguhjólið hefur ekki snúist eins hratt nokkurn tíma í Íslandssögunni og síðan í sumar. Það er því alveg ljóst að þessar verðlagsforsendur standast því miður alls ekki. Þær eru algerlega út í hött. Á meðan hæstv. ráðh. veit ekki hvað hann er að tala um í verðlagsforsendum ákveðinna upphæða getur hann því miður ekki fullyrt, eins og hann gerði hér áðan, að þetta sé mesta heildarfjárveiting til vegamála síðan 1974 sem hér sé verið um að fjalla. Því miður getur orðið svo, að í ár verði ekki um meira framkvæmdamagn að ræða samkv. þessum tölum. Vegagerðarkostnaður fer áreiðanlega það mikið hækkandi frá því í fyrrasumar og fram á næsta sumar. Mér er nær að halda, án þess að hafa farið nokkuð nákvæmlega ofan í það, að þarna verði mjög mjótt á munum og vart náist að halda raunverulegu verðgildi í framkvæmdamætti milli áranna. En það er fleira athyglisvert við þessa þáltill. Hún gerir ráð fyrir að markaðir tekjustofnar standi í auknum mæli undir framkvæmdum, og það er gert ráð fyrir að bensíngjald hækki nokkuð umfram verðlagsforsendur áætlunarinnar. Hér er sem sagt haldið áfram þeirri stefnu að leggja auknar álögur á bensín til að halda uppi framkvæmdum í vegamálum. Hæstv. ráðh. sagði, og gaf þá í skyn að það gæti að hans mati komið til greina, að lækka mætti þá aðra skatta á bensíni. Mæli hann þar manna heilastur. Ef þetta á að vera fjáröflunarleiðin sýnist mér að það verði að hverfa af þeirri hrikalegu skattastefnu á bensín sem verið hefur umfram verðlag til ríkissjóðs sjálfs á undanförnum árum. Ég held að því miður sé þessi stefna ekki fær að öðrum kosti. Ég gat ekki annað en brosað í kampinn þegar hæstv. ráðh. sagði að með þessari till. til þál. væri hann að brjóta í blað í stefnunni í vegamálum. Það var nefnilega svo, að fyrir tveimur árum sat hæstv. núv. fjmrh. í stól hæstv. samgrh. og þá sagði hann nákvæmlega þessi sömu orð.

Það var líka rétt.

Í blaðið braut hann þannig, að með stóraukinni lántöku, sem hann þarf vonandi að borga sem fjmrh., tókst honum að hjakka í því fari sem hann hafði mest gagnrýnt á árunum 1974–1978 því að framkvæmdir voru með stóraukinni lántöku nokkurn veginn nákvæmlega þær sömu og á árunum 1974–1978. Það var nú blaðið sem hæstv. ráðh. braut í, og við skulum vona að hæstv. núv. samgrh. brjóti í það einhvern veginn öðruvísi að þessu sinni.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég vil byrja mál mitt með því að fagna þeirri framför sem verður greinilega hvað snertir framlög til vegagerðar hér á landi, miðað við þá till. til þál. sem hér liggur fyrir, og miðað við það sem hefur verið hér síðustu ár. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um hversu gífurlega þýðingarmikið mál þetta er fyrir þjóðina. Aukin vegagerð og auknar samgöngubætur eru væntanlega að allra mati eitt stærsta byggðamál hér á landi. Ég tel ástæðu til að fagna sérstaklega nýrri stefnumótun í vegagerð. Hún kemur m.a. fram í þessari þáltill. og ekki síður í þáltill., sem hefur verið vísað til nefndar, um nýja stefnu í vegagerð næstu ára. Ég tel ákaflega mikilvægt, að framkvæmdir í vegagerð stigmagnist ár frá ári, og tek undir það með hæstv. ráðh. að mjög mikilvægt er að við vitum fyrir fram til langs tíma að hverju við stefnum, bæði í sambandi við útvegun fjármagns og undirbúning verka. Ég get tekið undir það með hv. síðasta ræðumanni, að mér finnst þurfa að auka þetta fjármagn, og ég vil vinna að því að markið verði sett hærra en 2% eða 2.1% af vergri þjóðarframleiðslu. Ég tel að við verðum að setja markið hærra því að þörfin er gífurleg fyrir þetta verkefni. Ég vil undirstrika þá skoðun mína, að mér finnst ástæða til að við leggjum meiri þunga á undirbúning framkvæmda, þ.e. rannsóknir og hönnun verka, en til þessa hefur verið hægt. Við rekum okkur á það, að þessi þáttur í vegagerð á Íslandi er of veikur og það vantar mikið á að Vegagerðin, miðað við það fjármagn og þá möguleika sem hún hefur haft yfir að ráða, hafi getað eða gæti svarað stórauknum framkvæmdum ef allt í einu fengist fjármagn í stærri stíl en þekkst hefur til þessa. Ég tel að mjög mikilvægt sé að lögð sé rækt við þennan þátt í vegagerð. Það þarf ekki að tíunda að land okkar er stórt og erfitt og það hlýtur að kalla á meiri undirbúning stórframkvæmda en jafnvel annars staðar þekkist. Vil ég sérstaklega leggja áherslu á þetta. Ég fagna því einnig, að hér kemur fram það sem almenningur í landinu virðist vera samstíga um að óska eftir, þ.e. meiri framkvæmdir við varanlegt slitlag á vegi. Ég tek undir það með hæstv. ráðh., að sú tilraun sem gerð hefur verið og er í gangi með klæðningu á vegi, verði studd. Ég er í engum vafa um, miðað við það sem við höfum fylgst með þeim tilraunaköflum sem gerðir hafa verið, að margt virðist benda til þess, að þetta sé æskileg aðferð þar sem umferð er ekki of mikil. Það mun örugglega flýta fyrir að ná því marki, sem við stefnum að, að hlutfall vega með bundnu slitlagi verði hærra en nú er eða hefur verið áætlað til þessa. Það, sem fyrst og fremst varð til þess, að ég nota tækifærið og kem hér upp við 1. umr. um vegáætlunin sérstaklega, þar sem ég fæ tækifæri til að fjalla um málið í hv. fjvn., er eitt sérverkefni sem brennur mjög á okkur þm. Vesturl. þessa dagana og það er vegurinn fyrir Ólafsvíkurenni. Þessi vegur var á sínum tíma, þegar hann var gerður, með stærri verkefnum sem ráðist var í, sem Vegagerðin framkvæmdi, og var talinn á þeim tíma, þegar hann var lagður mikið mannvirki og leysti samgönguhnút milli byggða. Þann hnút var líka nauðsyn að leysa, því að eins og allir vita hafa byggðarlögin þarna á utanverðu nesinu margt sameiginlegt. Þau hafa dagleg samskipti í sambandi við ýmis öryggismál, heilsugæslumál og einnig vaxandi og mjög aukin samskipti í atvinnumátum. Ég get sagt sem dæmi um það, að allir skreiðarhjallar fiskverkenda í Ólafsvík eru fyrir utan Enni og eru þeir notaðir allan sólarhringinn, ef svo má að orði kveða, þegar vertíð stendur yfir. Hvað sem því líður er þarna mjög mikið vandamál á ferðum, því að það hefur komið í ljós, sérstaklega í lok síðasta árs og það sem af er þessu ári, að Ólafsvíkurenni er bókstaflega að hrynja niður þar sem vegarstæðið er, ekki aðeins vegna snjóflóða, heldur er grjóthrun og skriðuhlaup daglegur viðburður. Eins og hv. alþm. hafa sjálfsagt orðið varir við í fréttum og tilkynningum er þetta orðið stórkostlegt vandamál á þessu svæði. Þess vegna vil ég minna á þetta hér við 1. umr. um vegáætlun fyrir árin 1981-1984, að ég geri ráð fyrir að ekki verði undan því komist að gera sér grein fyrir því, að þarna er um stórvirki að ræða, mikið verk sem mun kosta miklar fjárhæðir að framkvæma svo að viðunandi sé. Þarna er um verkefni að ræða sem mun kosta einhvers staðar á milli 2 og 10 mill jarða gkr. Ég tel þess vegna að það verði að fara fram á það núna við samþykkt vegáætlunar fyrir árið 1981, að útvegað verði tiltekið fjármagn á vegáætlun í sérstakt verkefni, þ.e. til að hefja lagfæringu eða endurlagningu á þessum vegi. Það er að sjálfsögðu mikið verk að rannsaka hvaða valkostir koma til greina, og kostar slík rannsókn mikið fé. Það er sameiginleg krafa íbúa þessa svæðis að framkvæmdir verði hafnar strax á þessu ári. Ég taldi rétt að vekja athygli á þessu við 1. umr. um vegáætlunina og ekki hvað síst þegar í vegáætluninni er, eins og fram hefur komið, þannig um búið að stofnbrautir eru aðgreindar í almenn verkefni, bundið slitlag og sérstök verkefni. En svona stórvirki, eins og að leggja veg gegnum fjöll eða framan í fjöllum, svo sem er við þessar aðstæður í Ólafsvíkurenni, hljóta að flokkast undir sérverkefni og hefði svo verið ef vegáætlunin hefði verið í því formi, sem hún er núna, á þeim tíma þegar vegur þarna var lagður. Ég ætla ekki að tefja umr. hér. Ég vildi aðeins koma þessu til skila við 1. umr. En ég fagna þessari till. til vegáætlunar fyrir árin 1981–1984 og ekki hvað síst þeirri stefnumótun, sem hér hefur áður verið til. umr. og verið vísað til n., um margra ára áætlun um stórvirki í vegagerð þar sem við stefnum markvisst og stigmagnandi ár frá ári að auknum framkvæmdum. Ég geri ráð fyrir að allir hv. þm. séu sammála um að þetta er eitt af hinum mikilvægustu málum og að við verðum að sameinast um að finna leiðir til að ná fram öllum þeim möguleikum sem geta orðið til að bæta vegagerð á Íslandi. Það er eitt stærsta málið.



Herra forseti. Það er satt að segja raunalegt að heyra hv. þm. eins og síðasta hv. ræðumann, hv. 1. þm. Vesturl., standa hér fulla af þakklætisyfirlýsingum í garð hæstv. ríkisstj. fyrir þann ómyndarskap sem birtist okkur í till. sem þessari sem hér liggur fyrir til umr. Litlu verður Vöggur feginn, - ég segi ekki meira en það. Ég missti af framsöguræðu hæstv. samgrh., en ég geri ekki ráð fyrir að ég hafi misst af miklu því að frá því að hann settist í þetta ráðherrasæti hefur hann ekki haft uppi nema úrtölur í þessum næstmikilvægasta málaflokki okkar. Ég heyrði á hv. 3. þm. Norðurl. e., að hann hefði sjálfur fullyrt um þennan málatilbúnað sinn að hann hefði brotið í blað, og fullur af þakklæti var hv. síðasti ræðumaður þar sem hann talaði um blaðbrotið. Allur myndarskapurinn er þessi, að til framkvæmda á að verja 2.10% af þjóðarframleiðslu árið 1981. Halldór E. Sigurðsson - þakklæti til hans gleymdi hv. þm. Alexander Stefánsson í ræðu sinni - kom þessu hlutfalli árið 1971 í 2.27. Hann gerði enn betur árið 1972: í 2.36, og hann gerði enn vel árið 1973: í 2.24, 2.11 1974 og 2.07 var þetta 1975 eða jafnhátt því sem nú eru áform uppi um. Það hefði verið nær að halda lofræðu í minningu hv. þm. Halldórs E. Sigurðssonar og hans framtaks í þessum efnum, sem braut miklu frekar í blað í þessari sögu en hæstv. núv. ráðh. 

Vill hann ekki lesa upp prósentutöluna rétt?

Ég les þessar prósentutölur rétt upp. Hér er ég með langtímaáætlun hæstv. ráðh. Ég tek ekki endilega með fjárveitingu Framkvæmdastofnunar, sem kemur honum ekkert við, það eru 5% af þeim fjárhæðum sem á leggja til Vegagerðar á næsta ári, og kemur úr allt annarri átt og er ekki stórum hans að þakka og ekkert blaðbrot, enda er það svo að þessir hæstv. ráðherrar brjóta ekkert í blað, þeir brjóta bara af sér. Hv. þm. Lárus Jónsson benti á það í ræðu sinni að hér eru verðlagsforsendur 42%. Ég var þar nær í morgun, og það mun birtast í útvarpi í kvöld, sem hæstv. fjmrh. lýsti því yfir að hann hefði enga trú á að verðbólga yrði undir 50% á þessu ári. Hvað verður þá um framkvæmdaafl þessa fjármagns? Við höfum líka séð það, þm., á fundum með vegagerðarmönnum að það er með öllu ófært að leggja úr höfn og ýta úr vör með það fjármagn sem nú á að vera til skiptanna. Á þessu verður að ráð bót. Hv. þm. Alexander Stefánsson hefur nú fengið í sínar hendur sem fjvn.-maður tillögu um framtíðarskipan þessara mála frá 19 Sjálfstæðisþm. Hann ætti að glugga í hana og vita hvort hann yrði þá ekki feginn að sjá þá stefnumótun ef hún er borin saman við þá langtímaáætlun sem hæstv. ríkisstj, hefur lagt fyrir þingheim. 2% af vergri þjóðarframleiðslu er meiningin eftir þeirri langtímaáætlun að verja til vegamála og 0.1% í viðbót næstu 8 árin, - af því að það hefur verið staðið það slaklega að málum undanfarin ár, bæta þeir við 0.1%. Eins og ég sagði í umr. um þessar ályktunartill., sem fram fóru hér á hinu háa alþingi í síðustu viku, þarf að skila aftur úr ríkissjóðshítinni því stórfjármagni sem af umferðinni er tekið og er hærra hlutfall af ríkistekjunum en í nokkru öðru ríki, sem við þekkjum til og skilað til baka í einna lægstu hlutfalli af því sem við þekkjum til. Svo er gert ráð fyrir að á árinu 1982 verði hækkunin milli ára 30%, frá 1981–1982, og svo óbreytt seinni tvö árin, 1983–1984, óbreytt frá 1982. Þá sjá menn að heldur er framsýnin í fyrirrúmi hjá þeim sem þessar áætlanir setja saman. Nei, ég endurtek það: Ég sé ekki með hvaða hætti á að standa að framkvæmdum þessara mála, og þá tala ég bara um árið í ár, miðað við þær áætlanagerðir sem við þm. höfum þegar séð á fundum með vegagerðarmönnum. Það er óhugsandi að ná fram hinum allra brýnustu og viðkvæmustu málefnum nema stórlega verði úr bætt, og það eru vissulega öll tök á því ef við til að mynda lítum á hin gífurlegu innflutningsgjöld af bifreiðum, sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. að renni til ríkissjóðs, og enn hækkandi bensíngjald, enda er það út af fyrir sig að hafa bensínið dýrt ef tekjunum af sölu þess er skilað til réttra aðila, til vegagerðarinnar, til framkvæmda í þessum mikilvæga og næstmikilvægasta málaflokki, eins og ég segi, fyrir utan orkumálin. Ég fæ ekkert annað út úr þessu lesið en það sem ég nú hef sagt um þær prósentur og eftir því súluriti, sem ég hef hér fyrir framan mig, að vísu ekki með öllu sambærilegt, í langtímaáætluninni, við það sem er í framlagðri vegáætlun. En það er svo önnur saga. Ég vænti þess að hv. fjvn. taki alvarlega til athugunar, - enda þótt mér sé ljóst að við sjálfstæðismenn náum ekki okkar hugmyndum fram fyrir þetta ár, það þarf miklu meiri undirbúning, - að hún taki það vandlega til athugunar, með hvaða hætti málum verði þokað miklu betur fram til verks en er áformað í þessari áætlanagerð.



Herra forseti. Ég verð að leyfa mér að lýsa furðu minni yfir því þegar hæstv. samgrh. talar hér fyrir vegáætlun og leggur hana fram á grundvelli þess, að verðbólgan á árinu 1981 verði aðeins 42%. Á s.l. ári, þegar komið var langt fram á árið, voru hér til umfjöllunar fjárlagafrv. og lánsfjáráætlun. Ríkisstj., sem tók við í febrúar hafði haft nokkurn tíma til að vinna fjárlög og vinna lánsfjáráætlun, en hún lagði þessi gögn fyrir Alþingi og lýsti því yfir að 31% yrði verðlagsþróunin á árinu 1980 að hennar dómi. Reynslan er öll önnur, eins og hv. þm. vita. Í staðinn fyrir 31% verðlagsþróun 1980 er verðlagsþróunin frá upphafi árs til loka tæp 60%. Þegar svo þessi vegáætlun er hér til umr. og gengið er út frá 42% verðlagshækkunum á árinu 1981 erum við í fjh.- og viðskn. þingsins upplýstir af forstjóra Þjóðhagsstofnunar um að verðbólguhraðinn síðustu þrjá mánuði sé um 80%. Ég fæ ekki séð, miðað við það sem hæstv. ráðh. sagði áðan um fjármögnun til vegamáta og samanburð þar á milli ára, annað en þakklæti hv. 1. þm. Vesturl., Alexanders Stefánssonar, hefði mátt bíða þar til hann væri búinn að sjá hver niðurstaðna yrði úr þessu dæmi þegar árið er liðið. Gerðar eru ráðstafanir um s.l. áramót og hæstv. forsrh. lýsir því yfir, að með því hugsi hann sér að koma verðbólgunni niður í 40%, en það er varla liðinn sólarhringur er meðráðherrar hans koma fram á sjónarsviðið og segja: Það verður að gera eitthvað töluvert meira ef verðbólgan á að fara niður í 40%. Hún kemst aldrei nema niður undir 50% með þessum ráðstöfunum. - Samt sem áður láta þeir sig hafa það að tala hér, þegar komið er fram í miðjan febrúar, fyrir vegáætlun þar sem gert er ráð fyrir 42% verðlagsþróun á árinu 1981. Það er alveg ljóst mál, að þó að aðeins 50% hækkun á verðlagi á þessu ári yrði eru menn með þessari þáltill. og því fjármagni, sem hún ætlar í vegi og vegagerð á þessu ári, komnir niður fyrir þá upphæð, sem var varið til þessara mála á s.l. ári, og nálgast þá lágu tölu sem var 1979. Ég held að hv. 1. þm. Vesturl. verði að taka á honum stóra sínum í fjvn. ef hann á að hafa ástæðu til þakklætis þegar árið er liðið, eins og frá honum kom áðan, sem ég veit að hann að sjálfsögðu vildi. Afgreiðsla þessarar till. frá fjvn. yrði þá að vera með töluvert miklum breytingum til hækkunar á því fjármagni sem til vegagerðar yrði varið árið 1981.



Herra forseti. Ég held að hv. þm. Sverrir Hermannsson ætti að vera í salnum, en ég sé að hann er hlaupinn aftur svo að það er kannske til lítils að lesa fyrir hann fleiri tölur úr því súlnariti sem hann var með og er í þeirri þáltill. sem ég flutti nýlega. Þar kemur að sjálfsögðu fram, að fjármagn til vegamála á viðreisnarárunum, frá 1964 og allt fram til 1970, er það lægsta sem hér hefur verið eða nærri því lægsta. Það er 1.5% árið 1966, en er yfirleitt á bilinu, svo að ég lesi ekki hverja tölu, 1.59 til 1.90%. En ég geri ráð fyrir að það hafi verið talið hæfilegt fjármagn til vegamála í þá tíð. Það munar satt að segja æðimikið um þau 0.20% sem nú er gert ráð fyrir umfram það sem hæst var á þeim árum. Það er ekki fyrr en á árinu 1971, á kosningaári, að aukning verður í 2.27%. Ég vil hins vegar taka undir það, að sannarlega var brotið í blað þegar Halldór E. Sigurðsson kom að þessum málum og sérstaklega 1972 og 1973, þegar varið var 2.36% og síðan 2.24 til vega, en síðan fer þetta því miður fallandi. Það hefur sýnt sig, að þegar menn hafa teygt sig þetta hátt upp hefur ekki tekist að halda þeim framkvæmdamætti. Fellur framlagið síðan niður á árunum 1976, 1977, 1978 og 1979. Reyndar vill nú svo til, að það var einmitt, ef ég man rétt, á fjmrh.- árum þess hv. þm. sem talaði síðast og taldi ekki mikið í lagt nú, því má segja að sitt sýnist hverjum eftir því hvar hann situr. Ég sagði, þegar ég mælti fyrir till. til þál. um langtímaáætlun í vegamálum, að ég vildi miklu fremur fá samþykkta raunhæfa áætlun, sem við gætum staðið við, sem á mætti byggja áætlanir um framkvæmdir sem við yrði staðið, en ekki hlaupist frá. Vitanlega er ljóst að verðbólgan hefur skekkt þessi mál hjá okkur undanfarin ár, og ætla ég ekki að deila á hæstv. fyrrv. fjmrh. út af því að verðbólgan hafi haft áhrif í hans tíð. Hún hefur það nú líka og varð t.d. til þess að heldur minna var til framkvæmda nú en að var stefnt og náði þó 1.92%. Ég vil leiðrétta það, sem kom fram í síðustu ræðu, að jafnvel þótt verðbólgan yrði 50% væri um aukningu að ræða. En ég legg áherslu á það, sem ég hef hvað eftir annað sagt, að það er ekki nóg gert í verðlagsmálum og verðbólgan þarf að komast neðar og það er það stóra verkefni sem fram undan er til að tryggja að fjárveitingar til vega og fleira fái staðist. Hér er því um verulega aukningu að ræða frá því sem hefur verið öll ár nema fjögur á því tímabili sem sýnt er í súlnariti allt frá árinu 1964–1980. Ég held að sé til lítils að setja fram og leita eftir samþykkt á þingi fyrir miklum fjölda ágætra sérverkefna, brúa yfir firði og göt á fjöll og vegsvalir og allt það, án þess að það liggi fyrir hvað slík verkefni kosta og jafnvel hvort viðkomandi hugmyndir séu rétta lausnin á verkefninu. Ég get ekki kallað slíkt annað en sýndarmennsku. Ég fagna því stórlega, framkvæma mætti öll þau gífurlegu verkefni sem í till. sjálfstæðismanna eru talin í Vestfjarðakjördæmi. Ég verð að segja að ágætir þm. Vestfirðinga í þeim flokki hafa sannarlega fengið sinn skref á þeim lista. Ég held þó að mörg þau verkefni þurfi nánari athugunar við og m.a. við þm. kjördæmisins að vega og meta hvernig þau verði leyst. Ég vil alveg sérstaklega taka undir það sem kom fram hjá hv. 1. þm. Vesturl. um nokkur mál sem ég vil flokka undir öryggismál. Ég vil flokka undir öryggismál mál eins og Ólafsvíkurenni, Ólafsfjarðarmúla og Óshlíðina. Ég hef rætt um það við vegamálastjóra hvort unnt væri að taka þessi verkefni fyrir alveg sérstaklega og gera ákveðnar tilraunir með lausn þeirra fyrir utan hið almenna fé sem skipt er á kjördæmin eða á sérverkefni. Ég tel að slík stór öryggismál eigi að fara með eða megi leysa með sérstakri fjáröflun. Almennt talað tel ég varhugavert að vera með, eins og iðulega var, verkefni utan hinnar almennu vegáætlunar. Ég er ekki að segja að átak eins og að loka hringveginum hafi ekki átt rétt á sér með sérstakri fjáröflun, en hins vegar ber að forðast að skekkja þannig hina almennu vegáætlun. Ég vil leyfa mér að segja, að af þeim fáu stóru verkefnum, sem eru fram undan, sem ég tel koma til greina að fjármagna nánast fyrir utan hina almennu vegáætlun þó að vitanlega yrði slíkt að koma inn í heildarramma hennar, séu þau gífurlega stóru öryggismál sem ég taldi upp. Það mætti fjvn. gjarnan fjalla um. Ég mun hlusta á hverjar þær tillögur sem fram koma um slíkt, en vil geta þess, að að athugun allra þessara verkefna er nú unnið hjá Vegagerð ríkisins.