Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Jóhann Jósefsson): Herra forseti ! Í frv. því, sem. hér ræðir um, er farið fram á í höfuðatriðunum fernt. Í fyrsta lagi, að komið verði á heilbrigðiseftirliti í mannaíbúðum og matvörugeymslum í íslenzkum skipum og það sé undir eftirliti heilbrigðisnefndar, að því er virðist eðlilegast þar, sem þessi skip eiga heima. Í öðru lagi, að á öllum íslenzkum skipum, sem eru í förum milli Íslands og annarra landa og eru í förum innan lands, allt niður í 50 smálestir, skuli hafa hleðslumerki. Í þriðja lagi á að óheimila að flytja benzín og önnur eldfim efni með skipum, sem flytja farþega. Í fjórða lagi er farið fram á, að á þeim tíma, sem skip verða að sigla myrkvuð, megi ekki flytja farm á þilfari, sem torveldar umferð á þilfari. Þetta eru þau höfuðatriði, sem hafa vakað fyrir hv. flm. frv., og hefur nú sjútvn. lokið við að taka þau til mjög rækilegrar athugunar. N. hefur talað við forráðamenn Skipaútgerðar ríkisins og Eimskipafélags Íslands um nokkur þessi atriði og eiginlega öll, en þó aðallega um flutning á eldfimum efnum og þilfarsflutning að vetrarlagi. Um reglur fyrir hleðslu skipa var sérstaklega rætt við n., sem sett var samkv. reglugerð, sem gefin var út í byrjun jan. 1941, um hleðslu og eldsneytisforða skipa, er flytja ísvarinn fisk til Bretlands á ófriðartímum. Einnig ræddi n. um þetta efni og önnur við skipaskoðunarstjóra, en rétt er að geta þess, að í greindri reglugerð er framkvæmd þess eftirlits, sem um ræðir í reglugerðinni, ætlað að heyra undir skipaskoðunarstjóra, en n., sem sjútvn. átti einnig tal við, sem starfar samkv. þessari reglugerð, gerði skrá yfir skip og hleðsluborð þeirra og þann eldsneytisforða, sem skipunum væri ætlaður. Að því er snertir þessa reglugerð, er rétt að taka þegar fram, að samkv. 1. gr. hennar er svo áskilið, að öll íslenzk skip, sem sigla til annarra landa, skuli hafa a.m.k. 23 sentimetra hleðsluborð 15. Okt. til 1. Apríl, á öðrum tímum má það vera 5 sentimetrum minna. Eftir því, sem upplýst var í sjútvn. og í viðtali við þá aðila, sem ég þegar hef greint, hefur framkvæmd þessarar reglugerðar að vísu náð til allmargra skipa, en þó ekki til allra, því að hún hefur ekki enn náð til botnvörpuskipa, en af hvaða ástæðum það er, skal ég láta ósagt. Getur verið, að menn hafi álitið erfiðara að hafa eftirlit með hleðsluborði þeirra skipa, sem hlaða sig úti á miðum, en þeim skipum, sem hlaða sig uppi við bryggjur. En þess ber að geta í þessu sambandi, að nú á þessum stríðstímum munu öll botnvörpuskip, sem fiska sjálf, koma í höfn, meira að segja ákveðna höfn, til þess. að fá skilríki sín til útsiglingar. N. virðist þess vegna, að frá upphafi hefði átt að láta sams konar eftirlit gilda um hleðslu á botnvörpungum og öðrum skipum, sem fiska í sig og flytja út sinn eiginn fisk, eins og þau skip, sem kaupa fisk og eru hlaðin uppi við land. Það er víst, að það hefur ekki verið að ófyrirsynju að setja þá reglugerð, sem hér ræðir um. Það mun víst vera nokkuð á almanna vitorði, að það gætti allmikillar og allt of mikillar óforsjálni, þegar fram í sótti, um Englandssiglingar, einkum að vetrarlagi, um hleðslu þeirra skipa, oft og tíðum smáskipa, sem notuð voru og eru enn í Englandssiglingum. Má segja, að það sé einstök mildi, hvað lítið það hefur komið að sök hingað til. Um botnvörpuskipin er það að segja, að það er í sjálfu sér full ástæða til, að viðvíkjandi þeim séu teknar til framkvæmda reglur þær, sem hér um ræðir, eða þá aðrar, sem tryggja meira eftirlit með þessum skipum, ekki sízt fyrir þeirra hluta sakir, að nú mun það vera orðinn fastur síður, að botnvörpuskip afhausa þann fisk, sem innbyrtur er, og ísa hann þannig, en um það kemur öllum saman, að með því komist miklu meiri fiskþyngd í skipið en ef fiskurinn er látinn í ís með haus og hala. Það er þess vegna rétt að taka fram, að meðal okkar nm. kom fram sú skoðun, að við töldum, að þessi reglugerð, sem hér um ræðir frá 10. jan. 1941, um eftirlit með hleðslu og hleðsluborði, ætti að sjálfsögðu að ná til íslenzkra botnvörpuskipa alveg eins og annarra skipa. N. getur ekki fallizt á, að sett séu hleðslumerki á íslenzk skip önnur en þau, sem nú er skylt að hafa hleðslumerki á samkv. Lundúnasamþykktinni. Hins vegar telur n., að beita þurfi reglunum um hleðsluborð á öllum íslenzkum skipum, sem eru í utanlandssiglingum eða í stöðugum flutningum milli hafna innan lands. Um þetta var n. sammála, þó að hún gæti ekki fallizt á að hafa hleðslumerki á öllum skipum. því er það, að í brtt. n. er farið inn á að leggja svo fyrir, að öll þau skip, sem ekki þurfa samkv. l. að hafa hleðslumerki, séu þau í flutningum milli Íslands og annarra landa eða í vöruflutningum innan lands, að öll þessi skip skuli hafa ákveðið hleðsluborð, og reglugerð sé sett af ráðh. um það, hvað minnsta hleðsluborð hvers þeirra skuli vera: Nær það vitanlega til botnvörpuskipa, eins og annarra skipa. Nú er það svo, að í l., sem nú gilda um hleðslumerki, stendur svo í 31. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Öll íslenzk skip, sem eru í förum milli Íslands og annarra landa, skulu vera með hleðslumerkjum og hafa hleðslumerkjaskírteini samkvæmt alþjóðasamþykkt, gerðri í London 5. júlí 1930. Undanskilin þessum ákvæðum eru skip, sem eru undir 150 rúmlestir, og skip, án tillits til stærðar, sem eingöngu eru notuð til fiskveiða, enn fremur skemmtiskip og skip, sem notuð eru í öðrum tilgangi en til flutnings á fólki og vörum“. N. leggur til, að á eftir þessari málsgr. komi ný málsgr. svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Um öll skip, sem samkvæmt framansögðu eru undanskilin því að hafa hleðslumerki, en flytja farm til Íslands og annarra landa eða eru í vöruflutningum milli hafna innanlands, skal í reglugerð, er ráðherra setur, ákveða, hve mikið hleðsluborð, mælt í sentimetrum, hvert þeirra skuli hafa sem minnsta hleðsluborð. Skulu öll ákvæði laga þessara um hleðslumerki og skírteini þar að lútandi, er varða þau skip, sem að lögum er skylt að hafa hleðslumerki, vera hin sömu, þar sem þau eiga við, að því er snertir hleðsluborð og hleðsluborðsskírteini þeirra skipa, er hafa skulu ákveðið minnsta hleðsluborð samkvæmt þessari grein.“ N. virðist, að með þessu móti sé, þó ekki að orðalagi til, en að anda til, fullnægt því, að fullt eftirlit megi hafa með hleðslu allra þeirra skipa, sem nú er ekki skylt að hafa hleðslumerki, en eru í flutningum milli landa eða í flutningum hafna milli hér á landi. Ég vænti þess, að niðurlag þessarar gr., eins og n. hefur borið hana fram, geti ekki valdið misskilningi, þ.e.a.s., það er orðalag um það, að öll ákvæði l., sem nú eru og snerta hleðslumerki og hleðsluborðsskírteini um þau skip, sem þar eiga hlut að máli og nú er skylt að hafa hleðslumerki, - að öll ákvæði l., um þessi efni komi framvegis, ef þetta nær samþ. þingsins, til greina um hleðsluborð og hleðsluborðsskírteini o.s.frv., þar sem það á við um þessi skip, sem samkv. þessari brtt. yrði gert skylt að hafa hleðsluborð ákveðið. Okkur þótti nægilegt að setja þessi ákvæði um hleðsluborð. Um hreinlætiseftirlitið er n. sammála og finnst sjálfsagt að eftirlit fari fram af hálfu hins opinbera á matargeymslum og mannabústöðum alveg jafnt og í landi á veitingahúsum og greiðasölustöðum. Nýbúið er að gera ráðstafanir til að skerpa eftirlitið í mjólkurbúðum og veitingahúsum, og væri því eðlilegast, að slíkt væri líka tekið upp á skipum, að heilbrigðisnefndir bæjanna færi verksvið sitt líka til skipanna. Þá eru tvö atriði, sem um ræðir í frv. og n. hefur tekið til athugunar, flutningur á benzíni og öðrum eldfimum efnum með farþegaskipum og flutningur á þilfari skipa, sem sigla milli landa. Þeir menn, sem n. ræddi við frá skipafélögunum, töldu nokkur vandkvæði á að takmarka frekar þetta tvennt. Um benzínflutninginn á farþegaskipum er það að segja, að gripið hefur verið til þess ráðs að tjalda yfir benzíntunnurnar á þilfarinu, og skapar það mikið öryggi gegn eldneistum, sem bæði geta stafað frá reykjandi mönnum og einnig frá reykháfnum. Þetta hefur þó aðeins verið gert á einu eða tveimur aðalfarþegaskipunum. N. veit, að mjög er erfitt að fást við þetta mál. Það er hættulegt að gera ekkert í því og erfitt að setja skorður um þennan flutning á skipum, sem sigla með ströndum landsins. Þótt svo sé, að olía sé flutt á sérstöku olíuflutningaskipi, eða réttara sagt skipum, því að Ægir flytur oft olíu víðs vegar, þá er það ekki nægilegt. En það ætti að flytja meira benzín með þessum skipum, og láta strandferðaskipin um smurningsolíuna, því að af henni stafar ekki svo mikil hætta. Enn fremur eru bátar í flutningum, og bifreiðaflutningur gæti og létt mikið undir með flutning á benzíni og batnar eftir því sem vegakerfið eykst og bílarnir stækka. Af þessum ástæðum hefur n. fallizt á, að benzín verði ekki flutt á skipum, sem skráð eru sem farþegaskip. N. hefur ekki getað gengið eins langt, hvað viðkemur skipum, sem flytja farþega, því að það nær til margra skipa, því að oft eru farþegar með flutningaskipum. Nú á tímum er sá möguleiki alltaf fyrir hendi, að skipin verði fyrir árásum eða lendi á tundurduflum, og ef slíkt kæmi fyrir skip, sem flytja hundruð manna ,og hafa benzín á þilfari, þá yrðu afleiðingarnar hryllilegar. Þá er fjórða atriði frv., sem er um að banna þilfarsflutning á skipum, sem eru í millilandasiglingum, um vetrartímann. N. virtist ekki nauðsyn á að setja l. um þetta efni, þótt hún skilji vel þá hættu, sem af því getur stafað, þegar skipsmenn þurfa að klifra yfir flutning á þilfarinu í myrkri og stórsjó. Menn hafa komið auga á þessa hættu, og sjómenn og skipaeigendur hafa samið um þetta innbyrðis þannig, að þegar um „dekklest“ er að ræða, þá skuli skipsmenn búa aftur á skipinu en ekki frammi á. Þar sem upplýst er, að aðeins þrjú skip geta ekki fullnægt þessu, og þegar vitað er, að það er sameiginlegur vilji Eimskipafélags Íslands og sjómanna að bæta úr þessu, þá féll n. frá því að fullnægja þessari kröfu frv. Í sambandi við benzínflutninginn gleymdi ég einu atriði. Um leið og n. fer fram á að banna flutning benzíns með farþegaskipum, er í 2. málsgr. óskað eftir, að sett sé reglugerð um það, hvernig búið sé um benzín, þegar það er flutt á öðrum skipum, því að ekki er sama, hvernig um það er búið. Ég gat þess, að breiddur væri segldúkur yfir það, og er það gott, en þó mundi það ekki nægja, ef skipin yrðu fyrir loftárásum eða rækjust á tundurdufl. Ég legg því áherzlu á það, að n. óskar þess, að sett verði reglugerð um, hvernig farið skuli með benzínflutning milli hafna. Ég held, að ég hafi þá tekið fram þær brtt., sem n. hefur komið með. Ég hef sagt álit n, í flestum tilfellum, en hins vegar má vera, að einn nm., hv. fyrri flm. frv., telji ekki nógu langt gengið í öllum atriðum, en hitt er rétt, að fullt samkomulag er hjá n. um brtt. á þskj. 143.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Herra forseti! Ég bjóst við, að hv. 2. þm. S.- M. mundi gera grein fyrir fyrirvara sínum, en ég má til með að segja nokkur orð, þótt ekki sé nema til að þakka samstarfsmönnum í n. fyrir þann skilning, sem þeir hafa sýnt á málinu. Ég tek þetta fram, þar sem mér er ljóst, að hér er um mál að ræða, sem er hvort tveggja í senn, hagsmuna- og tilfinningamál fyrir ýmsa, sem hlut eiga að máli. Ég játa, að ég hefði kosið, að lengra hefði verið gengið í sumum atriðum, en ég legg mikið upp úr hvaða umbótum sem eru, þegar þess þarf að gæta, að samkomulag haldist, og ég er ánægður með hverjar þær umbætur, sem á nokkurn hátt stuðla að því að bjarga mannslífum. Hvert spor, sem stigið er þar, er í áttina til fullkomnunar. Reynslan mun skera úr, hvort við þarf að bæta, en hins vegar er ljóst, að hversu ýtarleg l., sem sett eru, eru dauð, ef framkvæmdirnar eru ekki í anda þeirra. Ég býst við, að ef þetta frv. yrði samþ., þá megi segja, að miklu sé náð. Ég mun vera fáorður um brtt., því að mjög ýtarlega hefur verið gerð grein fyrir þeim af hv. frsm. Ég get vel sætt mig við, að í stað hleðslumerkis komi hleðsluborð. Hins vegar virðist mér hleðsluborð, sem ekki er markað á skipshlið, ekki vera eins táknræn auglýsing fyrir allan þorra manna, því að það hleðsluborð er aðeins í meðvitund þeirra, sem ákveða það, og svo auðvitað skipsmanna. N. hefur og fellt niður, að þessi ákvæði nái til fiskiskipa, sem fiska í sig. Það er eðlilega dálítið erfitt fyrir yfirvöld í landi að fást við það, og verður þar að treysta á þegnskap skipstjóra, en oft er svo, að lítil forsjá fylgir miklu kappi, þegar mikill afli er í aðra hönd. En n. taldi ekki rétt, að fullt eftirlit væri ekki haft með hleðslu þessara skipa, sérstaklega þeirra, sem sigla með fisk milli landa. Svo hefur n. ekki talið ástæðu til, að sett yrðu l. um flutning á þilfari skipa, sem sigla milli landa um vetrartímann, þegar n. var kunnugt um, að frjálsir samningar væru um það atriði milli sjómanna og skipaeigenda og sameiginlegur vilji beggja aðila að fullnægja þessari kröfu frv. - Ég gat því sætt míg við, að það ákvæði félli niður. Hinu ber ekki að neita, að hjá skipaskoðunarmönnum hefur komið fram sú skoðun, að ekki einungis mannslífum sé stofnað í hættu með þilfarsflutningi, heldur einnig skipunum sjálfum. En það er í þessu tilfelli eins og öðrum, að kapp er bezt með forsjá. Að öðru leyti hefur hér ekki orðið nein veruleg breyt., nema hvað orðalag snertir á einum stað, sem ég játa, að er töluverð efnisbreyting. Það er um benzín og sprengiefnaflutning. Eins og hv. frsm. benti réttilega á, þá var það í frv. orðað svo, að „á skipum“, sem flytja farþega, skuli óheimilt að flytja þetta, en nú er það „á farþegaskipum“, eins og það er orðað frá n., og það er náttúrlega þrengra en áður var. Ég skal ekki segja, hvort í framkvæmdinni verður farið eftir því, sem skráning segir til um skip, en skip eru hér skoðuð farþegaskip, sem hafa skilyrði til að flytja farþega. Af skipum Eimskipafélagsins eru það líklega 4, ég hygg, að Selfoss sé ekki talinn með. Bæði strandferðaskipin voru a.m.k. skráð farþegaskip; en ég veit, að með Súðina var þessu breytt á tímabili. Ég hygg, að því hafi þó tvímælalaust orðið að breyta aftur. Síðan hún hætti að sigla til útlanda, varð hún að flytja farþega eins og rúm frekast leyfði, og hún getur varla gert það nema hún sé skráð farþegaskip, svo að þetta hlýtur að ná til hennar. Flóabátar eru ekki skráðir farþegaskip, svo að það mætti skilja það svo, að þetta ákvæði næði ekki til þeirra. Að mínu viti ber samt að fara mjög varlega um flutning slíkra efna, jafnvel á slíkum fleytum, og ég álít, að sú reglugerð, sem við leggjum til að gangi í gildi um sérstakan umbúnað á sprengiefnaflutningi, ætti að ná til hinna minni báta, sem stundum eru kallaðir flóabátar. Hv. 2. þm. S.-M. skrifar undir nál. með fyrirvara, og ég þykist vita, að það sé m.a. með tilliti til þessa, sem hann kannske skýrir hér. En til viðbótar því, sem ég sagði við 1. umr. og benti svo réttilega á, vil ég segja það, að það er of seint að byrgja brunninn, eftir að barnið er dottið ofan í. Við viljum, að augu löggjafans séu opin fyrir hættunni, og að hann, eftir sinni getu, komi í veg fyrir hana. Líkurnar fyrir því, að stórslys geti hent skip á þessum tímum, eru svo miklar, að okkur ber, með öllum hugsanlegum ráðstöfunum, að reyna að koma í veg fyrir þau, að svo miklu leyti sem í mannlegu valdi stendur. Ég sé ekki ástæðu til að fara frekar út í það, hvernig hægt er að fullnægja þörf landsmanna um flutning þessara vara, nema sérstakt tilefni gefist til. En ég er reiðubúinn, eftir minni þekkingu og eftir því, sem ég bezt veit, að gefa hv. d. fullkomna skýrslu um það, á hvaða hafnir í landinu benzínflutningar eru mestir, og hvernig hægt er að koma þeim, án þess að notaðar séu þessar fleytur, sem oft verða að flytja fjölda fólks. Mín skoðun er sú, án þess að ég rökstyðji hana frekar, að þetta sé kleift, ef aðeins er fyrir hendi fullkominn vilji og skilningur hjá þeim riðilum, sem skipti eiga með vöruna. Nú er það svo, að í reglugerð, sem hvergi hefur verið prentuð, um frágang á flutningi á benzíni, þá er t.d. ekki leyft að flytja dynamit eða tundurefni, ef benzín er um borð í skipi. Í sömu reglugerð segir einnig, að það skuli vera sérstök slökkvitæki í námunda við, þar sem slík efni eru geymd, og það má ekki vera þar á skipinu, sem nokkrar líkur eru til, að óviðkomandi maður geti komizt að því. Ég get verið n. þakklátur fyrir það, að hún hefur þó fallizt á að taka rök okkar ''flm. og annarra til greina og fallizt á aðalefni frv. okkar, eins og sjá má á brtt. n. Ég held, að ég hafi þá skýrt frá því, sem frv. hefur inni að halda, og því, sem ég til samkomulags hef fallið frá, í því trausti, að þar sem jafn íhugulir menn og meðnm. mínir eru, þá fallist þeir á að láta þetta ganga hljóðalítið í gegnum Alþ., svo að það geti orðið að l., og þá tel ég, að höfuðtilgangi okkar sé náð, með því að bæta úr því, sem á vantar, að gengið sé sem tryggilegast frá öryggi manna á þeim skipum, sem hér heyra undir.

*Ingvar Pálmason: Ég hef skrifað undir þetta nál. með fyrirvara. Sá fyrirvari snertir aðeins aðra brtt. nefndarinnar á þskj. 143, það er ákvæðið um flutning á benzíni. Ég hef gengið inn á ákvæðin, sem þar eru sett, um að banna benzínflutning á farþegaskipum, þótt ég sjái, að það geti orðið nokkrir erfiðleikar á að fullnægja flutningsþörfinni. En af því að ég tel hér vera um mikla hættu að ræða, finnst mér sjálfsagður hlutur að fallast á það. Þó er það gert með þeirri skilgreiningu, að það séu aðeins þau skip, sem skráð eru sem farþegaskip. Allir vita, að samgöngum er svo hagað hér við land, að menn eru næstum því til þess neyddir að nota hverja fleytu til að komast hafna á milli, og ef ákvæðin ættu að vera svo víðtæk, get ég ekki undir neinum kringumstæðum verið þeim samþykkur. En ég hef lagt þann skilning í orðalag brtt. n., að ákvæði hennar nái aðeins til þeirra skipa, sem skráð eru farþegaskip, og með þeim skilningi get ég fylgt þessari brtt. Ég vil taka þetta fram vegna þess, að það er sannfæring mín, að þannig eigi að framfylgja þessu, og þannig sé mögulegt að framfylgja því. Verði aftur á móti sá skilningur lagður í brtt., að ákvæðið nái til þeirra báta, sem flytja farþega hafna á milli, get ég ekki orðið því fylgjandi. Enda virðist mér, að 2. málsgr. sömu brtt. taki af öll tvímæli um þetta, því að þar er sagt, hvernig skuli um slíkan farm búið, þegar hann er fluttur með öðrum skipum. Ég vildi gera grein fyrir þessu, af því að það gæti hugsazt, að menn vildu halda því fram, að óheimilt væri að flytja benzín á öllum fleytum, sem flytja farþega. Ég hef þá gert grein fyrir fyrirvara mínum. Og ég vil að lokum aðeins slá því föstu, að þetta er skilningur n. allrar, og hún gerir ráð fyrir, að þannig verði þessu framfylgt.



Við 1. umr., þessa máls var gerð nokkur grein fyrir frv., svo að ég þarf ekki að segja margt um það nú. Hér er ekki um að ræða mikilvægar breyt. á lax- og silungsveiðil. Þó að þessum l. hafi árlega verið breytt, þá virðist þeim breyt. ekki vera lokið enn. Það er alltaf eitthvað, sem kemur fram, sem þarf lagfæringar. Annars er það álit landbn. um þetta mál, þótt það sé ekki stórvægilegt, að rétt væri að tryggja sem bezt, að ekki væri gengið á rétt einstaklinga, sem sjóveiði hafa, nema það væri nauðsynlegt. Og þar sem fiskiræktarráðunautur hefur fastlega mælt með frv. og það hefur einnig verið sent veiðimálan. og hún lýst því ákveðið yfir, að hún vilji, að frv. nái fram að ganga, taldi n. rétt með þeim tryggingum, sem - eru í frv., að mæla með, að það yrði samþ. Þó er þess að geta, að víða geta veiðistöðvar verið undan landi, sem bæjarfélög eiga, og þá þótti ekki rétt, að þeim væri gert lægra undir höfði en sýslufélögum. Taldi n. því rétt og sjálfsagt, að ef ætti að setja bann, þar sem bæjarland er, að þar kæmi til álit og umsögn bæjarstjórnar. Þess vegna er með ráðnum hug lagt til, að í frv. skuli standa „út frá bæjarlandi“, þ.e. framlenging bæjarlands út í sjó. Með þessari breyt. leggur n. til, að frv. verði samþ.