Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Árni Jónsson) Landbn. hefir haft frv. þetta til meðferðar og hefir samþykt að mæla með því, að frv. næði fram að ganga. Raunar hefir einn nefndarmanna, háttv.þm. Ak. (BL), skrifað undir nál. með fyrirvara og mun hann eflaust gera grein fyrir afstöðu sinni. Nefndin var á einu máli um það, að það sje landbúnaðinum hin mesta nauðsyn að eiga greiðari aðgang að lánsfje til aukinnar framleiðslu, til ræktunar og húsabóta, en nú er. Sjerstaklega er henni ljóst, að hin dýru lán með skömmum afborgunarfresti geta aldrei komið landbúnaðinum að verulegum notum. Þegar um ræktunarlán er að ræða, er það vitanlegt, að fyrstu árin gefa engan arð. Fyrstu árin eru ekkert nema kostnaður. Ávextirnir koma ekki í ljós fyr en síðar meir. Það er því landbúnaðinum hin mesta nauðsyn, hvort sem hann tekur lán til ræktunar eða annars, að lánin sjeu til langs tíma. Eitt af því fyrsta, sem nefndin gerði, var að biðja bankastjórn Landsbankans að koma á fund hennar til skrafs og ráðagerðar um frv. Því þótt gera hefði mátt ráð fyrir, að bankastjórnin væri frv. hlynt, þar sem það er yfirskoðunarmaður bankans, sem ber frv. fram, sá maður, sem fyrir utan bankastjórnina ætti að vera kunnugastur hag bankans allra manna, þá vildi nefndin þó eiga tal við bankastjórnina um frv. En undirtektir bankastjórnarinnar urðu aðrar. Bankastjórnin lagði á móti frv. Að ósk nefndarinnar staðfesti bankastjórnin ummæli sín á fundi nefndarinnar brjeflega, og skal jeg, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp brjef hennar; það hljóðar svo: „Vjer höfum móttekið brjef hinnar háttvirtu landbúnaðarnefndar, dags. 14. þ. m., þar sem hún beiðist skriflegrar umsagnar bankastjórnarinnar um frumvarp á þingskjali nr. 87, um stofnun búnaðarmáladeildar við Landsbanka Íslands. Í tilefni af því leyfum vjer oss að taka það fram, er hjer fer á eftir, að því er snertir þá hlið málsins, sem að bankanum snýr, - en sjáum ekki ástæðu til þess að fara inn á mál þetta að öðru leyti. Oss virðist að með frumvarpi þessu sje farið inn á mjög varhugaverða braut, þar sem ætlast er til þess að Alþingi fari með lögum að ráðstafa fje bankans, og það í þó nokkuð stórum stíl og ákveða vaxtakjörin. Bæði er það nú, að bankinn hefir ekki fje er hann geti lánað með þeim vaxtakjörum, er um ræðir í tjeðu frumvarpi, og það til langs tíma - og eins er hitt, að vjer teljum að slík íhlutun af þingsins hálfu muni hafa í för með sjer ekki aðeins að bankanum síður bætist nýtt starfsfje og lánstraust, hjer og erlendis, heldur yrði það til þess, að hann ætti á hættu að missa af fje því, er hann nú hefir. - Því fari þingið að ráðstafa fje bankans og ákveða vexti af lánum, þá er ekki að vita hvar lendir, hve langt verði farið á þeirri braut. Skírskotum að öðru leyti til þess sem vjer höfum munnlega tjáð nefndinni og mælumst til þess, að hún leggi til að frumvarpið verði ekki gert að lögum.“ Jeg ætla ekki að fara mörgum orðum um þetta brjef bankastjórnarinnar. Hv. deildarmenn munu sjálfir bærir um að draga sínar ályktanir af því. Það er aðeins sú skoðun, sem fram kemur í brjefi hv. bankastjórnar, að Alþingi eigi ekki að hafa íhlutunarrjett um starfsemi bankans, sem jeg tel mjög hæpna. Hjer er um ríkisstofnun að ræða. Bankastjórarnir eru hjer ráðsmenn ríkisins. Þeir bera ábyrgð á sínum gerðum gagnvart eigendunum. En þó ríkið geti auðvitað ekki farið að sletta sjer fram í dagleg störf bankastjórnarinnar, geti ekki farið að setja þeim reglur um það, hvort þeir skuli lána Pjetri eða Páli 100 kr. eða 1000 kr., þá hefir ríkið samkvæmt hlutarins eðli rjett til þess að draga í stórum dráttum línurnar fyrir starfsemi bankans, og ber jafnvel skylda til þess. Nefndin gat sem sagt ekki felt sig við svör bankastjórnarinnar, heldur samþykti að mæla með frv. með nokkrum breytingum. Þá vil jeg snúa mjer að frv. sjálfu og brtt. nefndarinnar. Frv. fer fram á, að þessari sjerstöku deild, sem ætlast er til, að stofnuð verði, sje lagt til á næstu árum alt að 1¼ milj. kr. í ár sje lagt fram 250 þús. kr., en næstu tvö árin 500 þús. kr. á ári. Þetta er að vísu nokkur fjárhæð, en þó ekki mikil, þegar tekið er tillit til upplýsinga þeirra, sem gefnar eru í greinargerð hv.flm. (TrÞ). Álítur nefndin þetta ekki ókleift fyrir bankann, en finst rjett að bera fram nokkrar brtt. við frv. til þess að gera það aðgengilegra fyrir bankann, án þess þó að íþyngja um of þeim, sem lánsins njóta. Fyrsta brtt. nefndarinnar er aðeins orðabreyting; nefndinni fanst orðunum „til jarðabóta“ ofaukið, þar sem frv. telur sjálft skýrt fram um tilgang laganna. Önnur brtt. nefndarinnar er sú, að nýr liður komi inn um það, að lánum úr þessari deild sje einnig varið til húsabóta. Það er svo sumstaðar hjer á landi, að ekki er annað sýnt en að jarðirnar muni leggjast í auðn vegna þess, að ekkert fje er fyrir hendi til þess að gera nauðsynlegustu umbætur á húsakynnum. Og þó að við sjeum víða á eftir í verklegum framkvæmdum, þá kveður þó hvergi rammara að því en um húsakynnin. Þar hygg jeg, að vjer stöndum öðrum þjóðum lengst að baki. Og frá heilsufræðilegu sjónarmiði er það hið mesta nauðsynjamál, að úr þessu sje bætt hið allra fyrsta. Það er engin von um, að berklaveikinni verði útrýmt meðan fjöldi landsmanna þarf að hafast við í rökum, köldum og loftillum húsakynnum. Hjer hagar líka miklu ver til en í öðrum löndum, því að hjer er ekki hægt að fá neitt hentugt byggingarefni til varanlegra bygginga. En kostnaðarsamt er að flytja það frá öðrum löndum og erfitt að sækja það úr afskektum sveitum, þó það sje komið til landsins. Er því skiljanlegt, að menn reyni í lengstu lög að baslast við það, sem er, þótt ljelegt sje. Nefndin hefir því litið svo á, að þessi liður ætti að koma með, því að það sje eitt fyrsta skilyrðið fyrir viðreisn landbúnaðarins, að hægt sje að fá hagfeld lán til bygginga. Þriðja brtt. nefndarinnar er í samræmi við þessa aðra brtt. Það hefir, eins og áður hefir verið minst á hjer í þessari hv. deild, þótt bresta mikið á það, að hús þau, sem bygð hafa verið á seinni árum til sveita, væru traust og varanleg. Nefndin gerir því ráð fyrir, að leitað sje álits sjerfróðs manns á byggingum, þegar lán eru veitt í þessu skyni. Með því ætti að fást trygging fyrir, að vel og traustlega sje bygt. Þá er fjórða brtt. nefndarinnar. Okkur fanst vaxtakjörin, sem hjer um ræðir, óþarflega lág, og bankastjórnin segist ekki geta fengið innlánsfje með þeim kjörum. Því er það skoðun okkar, að landbúnaðurinn geti staðið straum af því að borga 5% vexti í stað 4%, eins og frv. gerði ráð fyrir. En jafnframt höfum við ljett undir með honum með því að lengja lánstímann úr 20 árum upp á 25 ár og afborgunarlausu árin úr 4 upp í 5 ár. Þess verður að gæta, þótt þetta sjeu lægri lánskjör en bankarnir yfirleitt hafa, að þegar ákveða skal vexti af útlánum, verður að taka mikið tillit til þess, hve vel lánin eru trygð. Allir eru sammála um, að fasteignaveð sjeu bestu tryggingarnar, sem hægt er að fá. Þó þessir vextir sjeu því nokkuð lægri en almennir útlánsvextir bankanna, finst nefndinni ekki nema sanngjarnt, að svo sje, þar sem um tryggustu lán er að ræða, sem bankinn á völ á. Og auk þess á þessi banki ekki fyrst og fremst að vera gróðafyrirtæki. Hann á fyrst og fremst að vera lyftistöng undir atvinnuvegi landsmanna. Jeg hefi nú stuttlega rakið efni frv. og meðferð landbn. á því, og skal jeg nú áður en jeg sest niður leyfa mjer að fara nokkrum orðum um þetta mál alment, eins og það kemur mjer fyrir sjónir, og vil jeg strax taka það fram, að það, sem jeg segi nú, stendur algerlega á mína eigin ábyrgð, en ekki nefndarinnar. Jeg held, að það sjeu ekki skiftar skoðanir um það, að landbúnaðurinn á nú sem stendur við meiri örðugleika að stríða en nokkru sinni áður í minni þeirra manna, sem nú lifa. Það er margt, sem þessu veldur. Landbúnaðurinn er enn mikið á eftir tímanum. Hann hefir ekki enn komist upp á að hagnýta sjer vinnuafl og starfsaðferðir nútímans. Hann hefir þess vegna orðið á eftir í samkeppninni við hinn aðalatvinnuveg vorn, sjávarútveginn. Landbúnaður hjer á landi verður líklega aldrei rekinn sem stórgróðafyrirtæki, en björgulegur og lífvænlegur atvinnuvegur ætti hann að geta verið. Nú er það svo, að sjávarútvegurinn getur verið stórgróðafyrirtæki, þegar vel gengur. Hann getur í góðum árum borgað miklu hærri vexti og greitt miklu hærra kaup heldur en landbúnaðurinn. En hann verður altaf áhættumeiri. Lánsstofnanir okkar hafa ekki, að því er mjer virðist, tekið nægilegt tillit til þessa við ráðstöfun á fje sínu. Landbúnaðurinn hefir orðið þar út undan. Það mun láta nærri, að nú sem stendur stundi um 40% af þjóðinni landbúnað. En þegar gerður er samanburður á því, hvað mikið af veltufje bankanna gangi til hvors um sig af þessum aðalatvinnuvegum, þá sjest, að landbúnaðurinn fær ekki nándarnærri eins mikið og sjávarútvegurinn á hlutfalli við fólksfjölda. Jeg þekki þetta ekki sjálfur, en kunnugur maður hefir fullyrt við mig, að landbúnaðurinn myndi alls ekki hafa yfir 15% af öllu veltufje bankanna beggja, og eru þó talin með öll lán samvinnufjelaganna, sem, eins og menn vita, eru að töluverðu leyti skipuð mönnum, sem ekki stunda landbúnað, og þau fjelögin eru hvað frekust um starfsfje. Það er því sennilega nokkuð innan við 15% af veltufje bankanna, sem þessir 2/5 hlutar landsmanna hafa til sinnar starfrækslu. Hin 85%, eða vel það, hafa þá þessir 3/5 hlutar, sem eftir eru. Allir sjá, að hjer er um ójafna skiftingu og hreint ranglæti að ræða. Auk þess eru lánskjör bankanna yfirleitt ekki þannig, að landbúnaðurinn eigi hægt með að standa straum af þeim. Hann þarf lengri lán og lægri vexti. En ekki nóg með það. Landbúnaðurinn á ekki einu sinni nema mjög takmarkaðan aðgang að þessum erfiðu lánum; það er mjer sjálfum kunnugt um, því að jeg hefi sjálfur leitað þessara lána fyrir bændur og ekki fengið. En það er viðurkent, að landbúnaðurinn eigi að hafa lægri vaxtakjör heldur en sjávarútvegurinn, af því að hann sje tryggari atvinnugrein. Það er viðurkent af mönnum, sem um það eru bærir að dæma. Jeg vil leyfa mjer að vitna í yfirlýsingu um þetta, sem einn af bankastjórum Íslandsbanka gaf í ræðu, er hann hjelt á stjórnmálafundi austur í sýslum í fyrra haust. Þar var um það rætt, að Íslandsbanki hefði haft hærri útlánsvexti en Landsbankinn og mundi með því ætla að ná inn tapi sínu. Bankastjórinn svaraði því á þá leið, að það hefði komið fyrir, að bankinn hefði á nokkrum tímabilum haft hærri útlánsvexti en Landsbankinn. En vaxtamismunurinn væri þó ekki nema 40 þús. kr. á ári síðustu 3 árin, og þyrfti bankinn því 120 ár til að ná upp tapi sínu á þennan hátt. En þó svo væri, að Íslandsbanki hefði hærri útlánsvexti en Landsbankinn, þá taldi bankastjórinn ekkert óeðlilegt við það, vegna þess, að Landsbankinn hefði tiltölulega miklu meiri viðskifti við landbúnaðinn, og þau lán væru altaf áhættuminni. Jeg man ekki upp á hár, hvernig orðin fjellu, en meiningin var þessi. Hjer er það viðurkent af þeim manninum, sem allra manna best ætti að vera bær um að dæma um slíka hluti, að landbúnaðurinn eigi að hafa lægri kjör en aðrir atvinnuvegir, af því að hann sje áhættuminni. En þrátt fyrir þessa skoðun þessa háttv. bankastjóra og margra annara mætra manna, þá hefir landbúnaðurinn ekki betri vaxtakjör en aðrir atvinnuvegir, og hann á samt ekki aðgang að lánsstofnunum neitt nándarnærri á móts við þá. Þetta er ekki rjettlæti. Mjer finst jeg verða var við þá skoðun nokkuð alment, sjerstaklega hjer í Reykjavík, að landbúnaðurinn sje bara nokkurskonar ómagi á þjóðinni, nokkurskonar horgemlingur, sem öllum mætti vera sama um, þó að hrykki upp af einhvern daginn. Menn virðast hafa gleymt því, að í full þúsund ár hefir þetta verið aðalatvinnuvegur vor, alt fram á síðustu ár. Og landbúnaðurinn hefir leyst þetta hlutverk svo vel af hendi, að þrátt fyrir óáran og ánauð, eld og ís, þrátt fyrir allar þær þrekraunir sem þessi þjóð hefir orðið að ganga í gegnum á liðnum öldum, þá er þjóðin þó svo, að hún stendur ekki nágrannaþjóðunum okkar að baki, hvorki að andlegu nje líkamlegu atgervi. Jeg efast um, að öðrum atvinnugreinum hefði tekist eins vel að leysa þetta hlutverk af hendi. Þegar málið er athugað frá þessari hlið, horfir það nokkuð öðruvísi við. Landbúnaðurinn hefir hjer eins og annarsstaðar betri skilyrði en aðrir atvinnuvegir til þess að vernda þjóðerni og tungu. Borgarlíf og borgarfólk er líkt í flestum löndum, Það er ekki fyr en út í sveitirnar kemur, að þjóðareinkennin skýrast til muna. Hjer hefir sveitamenningin haft meiri þýðingu en í nokkru öðru landi á síðari öldum. Hjer hefir orðið „bóndi“ jafnan verið virðingarheiti, þvert á móti því, sem víða annarsstaðar hefir þekst. Og hvað er sjálfstæðisviðurkenning vor annað en viðurkenning á því hlutverki, sem landbúnaðurinn hefir leyst af hendi! Eða halda menn máske, að sjálfstæðisviðurkenningin hafi fengist vegna togaranna, bíóanna og bílanna! Efling landbúnaðarins, efling sveitalífsins er efling þjóðernis vors og tungu. En þjóðernið og tungan eru hyrningarsteinar sjálfstæðis vors. Efling landbúnaðarins er því ævarandi sjálfstæðismál. Nú er svo komið, að þessi atvinnuvegur er í stórhættu. Honum hnignar ár frá ári og flestir bændur eru að komast í fátækt. Jeg hefi heyrt menn furða sig á því, að samúð ætti sjer stað á milli bænda og verkamanna í kaupstöðum. Satt er það líka, að ekki falla hagsmunir þeirra saman. Aðrir eru atvinnuveitendur, en hinir atvinnuþiggjendur. Hjer er því ekki um hagsmunasamúð að ræða. Þetta er samúð fátæklingsins með hinum, sem líkt stendur á fyrir. Eftir því sem bændastjettinni hnignar, eftir því vex þessi samúð. Og þjóðfjelagi voru stafar ekki eins mikil hætta af nokkru eins og því, að bændur lentu í svo miklum kröggum, að þeir gleymdu sínum ferna metnaði, að í stað stjettartilfinningar hinnar öruggu bændastjettar með þeirri ríku ábyrgðartilfinningu, sem hún hefir jafnan haft, kæmi stjettartilfinning öreiganna með öllu því ábyrgðarleysi og allri þeirri úlfúð, sem henni fylgir. Vjer megum ekki telja fje eftir þessum atvinnuvegi. Það er helg skylda vor að vernda hann eftir föngum og að gera honum a. m. k. jafnhátt undir höfði og öðrum atvinnuvegum. Vjer eigum að gera þær kröfur til landbúnaðarins, að hann viðhaldi þjóðerni voru og þjóðareinkennum og því, sem er best í fari voru, og jafnframt að gera honum kleift að fullnægja þeim kröfum, með því að veita honum fje til nauðsynlegra framkvæmda og endurbóta. Vjer eigum að gera þessar kröfur. En vjer megum þá heldur ekki segja: minn góði landbúnaður, við höfum ekkert handa þjer, þú getur lifað - eins og Magnús sálarháski - á munnvatni þínu og guðsblessun.

Tryggvi Þórhallsson Mjer er það mjög ljúft að þakka bæði hv. landbúnaðarnefnd og hv.frsm. (ÁJ) fyrir afskifti af þessu máli. Sjerstaklega er mjer ljúft að þakka hv.frsm. fyrir ræðu hans, vegna þess hlýleika og skilnings í garð landbúnaðarins, er þar kom fram. Það eina, sem jeg gat ekki felt mig við í ræðu hans, var það, er hann sagði um stjettartilfinningu öreiganna. En það er aukaatriði, sem hægt er að tala um seinna. Jeg vildi fyrst víkja að einu atriði í ræðu hv.frsm., þar sem hann sagði, að 15% af veltufje bankanna væri í höndum landbúnaðarins. Jeg hygg, að þetta sje fullhátt áætlað, heldur en hitt, og veikir það auðvitað ekki þennan málstað. Þá vil jeg víkja að brtt. nefndarinnar við frv. Jeg skal viðurkenna, að mjer finst fult samræmi í þeim. Og satt að segja var jeg að hugsa um, er jeg bar fram frv., að taka upp í það húsabætur í sveitum - varanlegar húsabætur, - eins og stendur í nál. En jeg hvarf frá því vegna þess, að mjer fanst, að með því móti væri ekki hægt að fara fram á eins lág vaxtakjör. Nefndin bætir þessu inn í og hækkar jafnframt vexti úr 4% upp á 5%. Í þessu er fult samræmi, og sem flm. get jeg fallist á, að frv. verði samþykt eins og það kom frá nefndinni. Þá skal jeg minnast á brjef bankastjórnarinnar. Mjer kemur ekki til hugar að áfella bankastjórnina fyrir undirtektir hennar, enda voru þær mjer kunnar áður en jeg bar frv. fram. Bankastjórnin telur sjer - eins og eðlilegt er - fyrst og fremst skylt að líta á hag bankans sjálfs á þessum tímum. Hjer er enginn skjótur ágóði á ferðum. Jeg get þess vegna viðurkent, að bankastjórnin einmitt megi líta á málið frá þessu sjónarmiði. En hins eiga þing og stjórn með að krefjast, og mega krefjast, eins og hv.frsm. sagði, að bankinn leggi eitthvað á sig til slíkra nauðsynja og hjer er um að ræða. Jeg býst við, að hinir lágu vextir sjeu bankanum þyrnir í augum. Árið 1913 var ákveðið, að ríkissjóður legði 100000 kr. á ári inn í Landsbankann næstu 20 ár. Ætti upphæðin því á þessu ári að nema 1200000 kr. Jeg vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp þá lagagrein, er að þessu lýtur: „Landssjóður leggur Landsbankanum til árlega næstu 20 ár 100 þúsund krónur til þess að greiða með lán Landsbankans, 2 miljónir, sem tekið var samkvæmt lánsheimild í lögum nr. 82, 22. nóvember 1907. Landssjóður skal vera innskotseigandi (interessent) að þessu fje. Skal hann af því fá sömu hlutdeild, sem hann mundi fá af jafnhárri hlutafjárupphæð, af hreinum tekjuágóða bankans, í hlutfalli við annað eignarfje hans. Í þessu efni skal skoða seðla landssjóðs sem eign bankans. Uns lánið, sem nú er, er að fullu greitt, greiðir bankinn vöxtu af því (þeim hluta þess, sem á hverjum tíma er ógreiddur).“ Bankinn á að greiða vexti af fje þessu. En aðallega er ætlast til, að ríkissjóður fái gjald af ágóða bankans. Þetta er einmitt eftirtektarvert í þessu máli. Ef svo fer, að bankinn fær minni ársarð, borgar hann auðvitað minna af honum til ríkissjóðs. Hann fær það því aftur, sem hann hagnast minna á þessari vaxtalækkun. Ríkið er því hjer að ráðstafa sínum eigum, en ekki bankans. Aðstaða þess í þessu máli er fullkomlega rjettmæt. Þá vík jeg að öðru atriði, er líka kemur hjer til greina. Landsbankinn á mikið fje inni í Íslandsbanka. Upphæðin er há, en vextir lágir. Væri þessu fje ekki betur varið til þess að styrkja þann atvinnuveg, sem banki landsins á að láta sjer annast um? Jeg skal ekki orðlengja þetta frekar, en vil aðeins endurtaka þakklæti mitt til hv.frsm. (ÁJ) og landbúnaðarnefndar fyrir meðferð þessa máls, og vona, að deildin beri gæfu til að fara að till. nefndarinnar.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg vildi minnast á það, sem stendur í greinargerð frv. um aðdraganda þessa máls. Það er orðið allgamalt, bæði utan þings og innan. 1916 var farið að tala um búnaðarlánastofnun. Síðan var hafinn undirbúningur á þessu sviði, maður fenginn til að kynna sjer fyrirkomulag slíkra stofnana annarsstaðar og gera tillögur. Þær komu fram í þingbyrjun 1921 og leiddu til laganna um Ríkisveðbanka Íslands. Með því var málinu stefnt inn á aðra braut en til hafði verið ætlast. Upphaflega hafði verið stefnt að lánsstofnun, er eingöngu væri fyrir landbúnaðinn; en úr varð almennur veðbanki. Hann átti að gera tvent í senn, styrkja landbúnaðinn og koma í stað veðdeildar Landsbankans. Þetta var mikið óhappaspor í þessu máli, og kom það þegar fram á þingi 1921, og þó betur síðar. Hjer eru ekki til skilyrði fyrir stofnun þessa veðbanka og verða ekki á næstunni. Því er eðlilegt, að slíkt frv. sem þetta sje fram komið. Mjer hefir ávalt verið stofnun slíkrar búnaðarlánadeildar mikið áhugamál. Þegar lögin um Ríkisveðbankann voru á döfinni, barðist jeg fyrir því, að stofnuð væri sjerstök deild fyrir landbúnaðinn, hvort sem bankinn í heild tæki til starfa eða ekki. Þetta náði þó ekki fram að ganga, sem kunnugt er. Jeg þarf ekki að geta þess, að jeg lít á þessa till. með sömu velvild og áður. En þótt gert sje ráð fyrir, að þessi stofnun starfi aðeins um stundarsakir, verður að gæta þess, að ekki sje farið út á hættulega braut. Jeg verð því að mótmæla því fyrir hönd stjórnar Landsbankans, að það, sem hjer er farið fram á viðvíkjandi bankanum, komist í framkvæmd. Auðvitað er það satt, að ríkið ræður yfir bankanum. En það má ekki beita þeim völdum bankanum í óhag, og má því ekki gera ráðstafanir til að stjórna honum eftir öðrum en viðurkendum og góðum grundvallarreglum fyrir bankastarfsemi. En fram á slíkar ráðstafanir er einmitt farið í þessu frv. Í frv. er farið fram á, að bankinn láni allmikið fje með 4% ársvöxtum. í till. nefndarinnar er þetta hækkað í 5%. Þetta er gert einmitt á þeim tíma, þegar lægstu innlánsvextir eru 5%, þ. e. a. s. sparisjóðsvextir. Af fje á innlánsskírteinum er borgað 5½%. Þetta er brot á öllum almennum grundvallarreglum, að útlánsvextir sjeu lægri en innlánsvextir. En slíkar ráðstafanir eru gerðar, hlýtur það að veikja traust innlendra og erlendra skiftavina á bankanum, því að þeir geta ekki vitað, hvar verður staðar numið. Það hefir verið álitið hingað til, að þetta fje yrði að fá með sölu skuldabrjefa eða vaxtabrjefa, sem eru í umferð jafnlengi og skuldin stendur. Þetta er algild regla um veðbanka. Hjer stendur eins á, og verður að gera hið sama og annarsstaðar, nema því aðeins, að fjárveitingarvaldið veiti fje úr ríkissjóði. Jeg hefi borið þessi mótmæli fram eftir mjög eindreginni ósk stjórnar Landsbankans, enda þótt mjer hafi þótt leiðinlegt að leggjast á móti frv. Þá hefir komið fram annað frv., frá hv.þm. V.-Sk. (JK), sem fer fram á stofnun nýrrar veðdeildar við Landsbankann. Þetta frumvarp er á rjettum grundvelli bygt, en vafasamt tel jeg, hvort tíminn er nú hentugur til að framkvæma það. Því hefir verið haldið fram, að landbúnaðurinn færi á mis við lánsfje bankanna, og má vera að svo sje. Þó verður að gæta þess, að hann þarf miklu minna fje til rekstrar síns en sjávarútvegurinn. Því hefir líka verið haldið fram, að landbúnaðurinn ætti að njóta lægri vaxta en aðrir atvinnuvegir. Það er nú að vísu satt, að algengt er, að vextir fari eftir áhættu lánanna. En nú borgar sjávarútvegurinn alt að 9% af lánum sínum, 8% í vexti og um 1% í ýmsan tilkostnað. Jeg tel vafasamt, hvort það er samrýmanlegt, að landbúnaðurinn fái á sama tíma lán fyrir 4–5%. A. m. k. er ekki rjett að landbúnaðurinn borgi lægri vexti en sparisjóðsvexti af lánum sínum, nema, eins og jeg sagði fyr, að ríkissjóður leggi beinlínis fje fram. En einmitt vegna þess, hve sparisjóðsvextir eru nú háir, er tíminn mjög óhentugur til að stofna nýja veðdeild. Hvað snertir ummæli háttv.þm. Str. (TrÞ) um innskotsfje landssjóðs í Landsbankanum, þá er það að segja, að ekki má gera of miklar kröfur vegna þess fjár. Það er fyrst og fremst að athuga, að þetta er eina sjálfseignarfjeð, sem bankanum hefir verið lagt til, og þetta sjálfseignarfje, 1200000 kr., er mjög lág upphæð í hlutfalli við veltu bankans. Hún er svo lág tiltölulega við veltufje bankans, að þegar af þeirri ástæðu er ekki rjett að gera sjerstakar kröfur til bankans á þeim grundvelli. En við það bætist, að þetta eru því miður ekki einu viðskifti ríkissjóðs við bankann. Fjárkreppan veldur því, að ríkissjóður hefir gert mjög miklar fjárkröfur til bankans, og verður á það að líta, hve mikil byrði bankanum er bundin af ríkissjóði, þegar meta á, hverjar sjerstakar kröfur löggjafarvaldið getur gert til hans. Jeg get að sjálfsögðu tekið undir með hv.frsm. (ÁJ), að ekki megi telja eftir fje til landbúnaðarins, en vilji Alþingi veita honum beinan fjárhagslegan stuðning, eins og hjer er farið fram á, verður að gera það með fjárveitingu úr ríkissjóði, en þess má ekki krefjast af Landsbankanum, að hann taki slíka byrði á herðar sjer. Jeg vil að lokum leyfa mjer að mótmæla því, er kann að felast í orðum hv.frsm. um álit manna hjer í Reykjavík á landbúnaði. Kveðst hann hafa orðið var við, að sumir menn færu mjög niðrandi orðum um landbúnaðinn. Jeg vil ekki bera brigður á, að hv.frsm. kunni að hafa heyrt eitthvað slíkt hjá ósvinnum mönnum hjer í bæ, því að óvitrir menn eru jafnan til í þvílíkum mannfjölda, sem hjer er. En sem 1. þm. bæjarins tel jeg skyldu mína að bera sannleikanum vitni í þessu efni, að meðal alls almennings hjer í bænum má heyra fullan skilning og viðurkenningu á því, hvað landbúnaðurinn hefir verið og er ennþá fyrir þessa þjóð. Íbúar höfuðstaðarins taka fullkomlega undir óskir landbúnaðarmanna sjálfra, um að þessum atvinnuvegi megi takast að hefjast á fullkomnara stig og betur í samræmi við kröfur nútímans en verið hefir til þessa. Og heyrist einhverjar aðrar raddir hjer í bæ, eru það einungis hjáróma raddir einstakra manna, sem alstaðar geta verið til og komið fram í bág við almenningsálitið.

Magnús Jónsson Hæstv. fjrh. hefir þrætt svo nákvæmlega það, sem jeg ætlaði að segja, og að vísu miklu betur og vandlegar en jeg hefði getað gert, að jeg hef fáu við að bæta. Jeg ætlaði að andmæla því, sem hv.frsm. sagði um álit Reykvíkinga á landbúnaðinum og þau óvirðulegu orð um hann, sem hann kvaðst heyrt hafa. Það er nú eftir því, sem gengur og gerist, að þegar vjer Reykvíkingar komum í sveit, þá heyrum vjer hitt og þetta hrjóta af vörum um Reykvíkinga og tökum það nærri oss eftir því, hve góðir menn það mæla og hvernig vjer metum álit þeirra. Slíkt skeður oft á sæ, og munu þeir menn líka vera til hjer í bæ, sem tala misjafnlega um landbúnaðinn. En hvernig ætti að mega komast hjá því í öllum þessum mannfjölda? Jeg tel, að enginn þingmaður geri landbúnaðinum gagn með því að draga þetta fram eða ala á þessum ríg. Hjer í þingsalnum heyrist sjaldan orð í þessa átt frá oss Reykvíkingum, en ekki er örgrant um, að ósjaldan hafi andað kalt til kaupstaðabúa í þingræðum. Vona jeg, að þeir leiði hjá sjer að svara á sama tón. Jeg verð að segja, að mjer þótti miður þegar jeg sá, að hv. landbn. hafði einróma fallist á frv., þótt með nokkrum breytingum væri. Það er enginn vafi á því, eins og háttv.frsm. tók fram, að Alþingi hefir fult vald til þess að gera hitt og þetta við bankann. Alþingi hefir mikið vald, og eru varla takmörk fyrir því í svipinn, hvað það getur gert. Það getur sett mönnum reglur um það, hvernig þeir skuli haga sjer, og ákveðið þyngstu viðurlög; það getur sóað fje ríkissjóðs og lagt óbærilegar álögur á landsmenn. Það getur einnig farið með Landsbankann eftir vild. En einmitt vegna þess, hve mikið vald er gefið þessari stofnun, verður hún að gæta þess að beita því vel. Það er ekkert athugavert, þótt einstakir þingmenn, sem hafa sjerstakan áhuga á einhverju máli, flytji tillögur, sem beita hátt í sjerstaka átt, en meira er vert um hitt, að sá hreinsunareldur, sem hvert mál þarf að fara í gegnum hjer í þinginu, nefndirnar, skíri málin, að nefndirnar íhugi þau vandlega. Mjer þótti því miður, að hv. landbn. skyldi geta fallist á slíka íhlutun um stjórn Landsbankans. Af öllum stofnunum, sem varasamt getur verið að gera frumhlaup að, eru bankastofnanir viðkvæmastar. Það liggur í þeirra eðli; þær eru eins og nákvæm vísindaleg verkfæri, sjálfritar, er finna hverja minstu breytingu. Bankar eru viðkvæmustu mælingaverkfæri í viðskiftum í öllum heimi, og sje eitthvað ógætilega að þeim farið, getur orðið úr því ólæknandi mein. Jeg skal ekki draga stórar ályktanir, en jeg get ímyndað mjer, að það gæti haft illar afleiðingar, ef sá pati kæmi til eyrna þeirra, sem bankinn verður jafnan að eiga mikið undir, að stjórnmálaflokkar noti bankann í þágu þeirra málefna, sem þeir berjast sjerstaklega fyrir, í óhag bankanum sjálfum. Á einu þingi geta landbændur ráðið, á öðru sjávarútvegsmenn, og á því þriðja geta jafnaðarmenn verið komnir í meiri hluta, og gætu þá til skiftis notað bankann til að framkvæma áhugamál þeirra, án tillits til hagsmuna bankans sjálfs. Og hvað sem því líður, hvort þetta, sem hjer er farið fram á, er framkvæmanlegt fyrir bankann án mikils fjártjóns, er Alþingi vissulega að fara inn á þá braut gagnvart bankanum, sem það ætti ekki að gera. Það er með þessu að setja honum takmörk, sem hann má ekki fara út fyrir. Jeg mun því ekki geta fylgt frv., og ekki heldur með brtt.hv. landbn., þó að jeg viðurkenni fúslega, að æskilegt væri að bæta úr þörf landbúnaðarins á hentugum lánum.

Atvinnumálaráðherra (MG): Mjer virðist af brjefi Landsbankastjórnarinnar, að andstaða hennar gegn málinu sje að miklu leyti sprottin af því, að hún telji bankann mundu skaðast á því að lána með þeim kjörum, sem um getur í frv., og á þar sennilega einkum við vaxtahæðina. Jeg vil því leyfa mjer að spyrja háttv. landbn., hvort hún hafi átt tal við bankastjórnina um það, hvort álit hennar yrði óbreytt, þó að vextirnir væru hækkaðir upp í 6%. Það er vel skiljanlegt, að þá er bankinn greiðir 5% í vexti af sparisjóðsfje, þyki honum ilt að fá ekki hærri vexti af fje því, sem hann lánar út, enda er það beint tjón fyrir bankann; en fengi hann 6% í vexti af vel trygðum lánum, þá er vel gerlegt frá sjónarmiði bankans að fara svo með innstæðufje sitt, þar sem hæglega má sjá um, að lánin sjeu algerlega trygg. Þá er á það að líta, hvort tilgangi frv. muni verða náð, ef vextirnir verða hækkaðir. Jeg vildi ekki fyrir hönd landbúnaðarins láta málið stranda á því, hvort vextirnir væru 5 eða 6%. Þó að landbúnaðurinn gefi ekki mikinn arð, þá er guði svo fyrir þakkandi, að sumar jarðabætur gefa tiltölulega fljótt nokkuð í aðra hönd, svo sem áveitur og túnasljettur. Ef hægt væri að ná samkomulagi á þessum grundvelli, teldi jeg ekki rjett að hafna því. Jeg veit ekki, hvort það hefir verið reynt, en vildi gjarnan fá að vita það, og hafi það ekki verið gert, vildi jeg óska, að þessi leið væri reynd. Hjer er einungis um það að ræða að heimila að ráðstafa í þessu skyni 500 þús. kr., og er það ekki mikil upphæð frá sjónarmiði bankans. Hann hefir mjög mikið sparisjóðsfje og á jafnan stórfje í Íslandsbanka, sem hann fær 3% í vexti af, og get jeg því ekki sjeð, að þetta væri bankanum til niðurdreps. Þessi lán verður að telja svo algerlega trygg, að jeg get ekki annað sjeð en að það væri fullsæmileg meðferð á sparisjóðsfje, að verja því til þessa, án þess að taka mikinn ágóða af lánunum. Og þegar bankinn á stórfje í Íslandsbanka, getur hann ekki barið því við, að hann hafi ekki fje til þessa. Jeg sje ekki, að of nærri sje gengið bankanum, þegar honum væri trygt, að hann fengi dálítinn ágóða af lánunum, þó að minni sje en af öðrum ótryggari lánum Jeg hef dálítið fyrir mjer í því, að bankastjórnin mundi vilja ganga að því að veita þessi lán með 6% vöxtum, þar sem jeg veit til þess, að hún hefir nýlega lofað að veita lán í þessu skyni með sömu vöxtum. Jeg get ekki sjeð, að nýr flokkur bankavaxtabrjefa geti komið landbúnaðinum að neinu haldi, ef gert er ráð fyrir sama verði sem á 4. flokki. Þegar afföllin eru 30%, svo að greiða verður fyrsta árið 35% í vexti og afföll, þá eru veðdeildarlán svo dýr, að menn taka þau ekki nema í ýtrustu neyð. En öðru máli mundi gegna, ef ráð fyndist til þess að hækka verðið á þessum brjefum.

Jakob Möller Jeg geri ekki ráð fyrir, að hv.frsm. (ÁJ) hafi ætlast til neins stuðnings frá oss Reykvíkingum, eftir því sem honum fórust orð í vorn garð. En jeg læt það ekki á mig fá og stend upp til þess að lýsa því, að jeg er samþykkur frv. Jeg verð að játa, að það er mikið til í því, sem hæstv. fjrh. (JÞ) og hv. 4. þm. Reykv. (MJ) sögðu, að það væri varhugavert fyrir löggjafarvaldið að beita mjög eignarrjetti sínum í þá átt að ráðstafa fje bankans og taka fram fyrir hendur bankastjórnarinnar í því efni. Hinsvegar má tæplega gera ráð fyrir því, þó að nokkur pati bærist út um lönd um það, að löggjafarvaldið neytti aðstöðu sinnar til þess að tryggja það, að bankinn verði hluta af starfsfje sínu til hinna tryggustu lána, sem hugsanleg eru, að það eitt geti rýrt lánstraust bankans. Auðvitað yrði í því sambandi á það litið, með hverjum kjörum fje væri bundið í þessum lánum. Þá er það vandasama atriði að ákveða vextina. Jeg verð að taka undir með hæstv. atvrh. (MG), að það gæti vissulega komið til greina að fara lengra en háttv. landbn. hefir gert, þegar á það er litið, að hjer er um lán að ræða, sem veitt eru með fullri fjárhæð. Þó að vextirnir væru 1% hærri en af veðdeildarlánum, sem eru 5%, munar það afarmiklu, að engin afföll þarf að greiða. Aftur verður að líta á það, að ekki má miða of mikið við vaxtahæðina, sem nú er, þar sem gert er ráð fyrir, að hin fyrirhugaða lánadeild láni til 20–25 ára. Nú sem stendur eru vextir mjög háir, en það getur skipast skjótlega, og er ekki óhugsandi, að útlánsvextir bankanna verði jafnvel aðrir er lánstíminn er á enda, komnir niður fyrir vextina af þessum fyrirhuguðu lánum, að minsta kosti ef þeir verða 6%. Skilst mjer, að frá því sjónarmiði megi ekki gera of mikið úr því, hve háir útlánsvextir eru nú. Vitanlega er hagur bankans nú allörðugur, og er því varhugavert að leggja honum þær skyldur á herðar að binda með lágum vöxtum fje, sem hann hefir af skornum skamti, og minka þannig tækifæri bankans til þess að vinna upp það tjón, sem hann hefir orðið fyrir. Jeg hefði eiginlega kunnað því betur, ef frv. hefði farið í þá átt að leggja þá kvöð á Landsbankann, að hann skyldi verja árlega nokkru fje til þess að kaupa skuldabrjef Ríkisveðbanka Íslands, og væri hann þá látinn taka til starfa. Með því væri sú stofnun að nokkru leyti komin yfir byrjunarörðugleikana, þar sem hún fengi þannig stuðning frá Landsbankanum, en hinsvegar væri það þá trygt, að meira starfsfje kæmi í þessu skyni heldur en það, sem lagt yrði fram af bankanum. Þar sem hæstv. fjrh. talaði um, að hjer væri farið inn á aðra braut en til var ætlast, þegar skorað var á stjórnina að undirbúa lánsstofnun fyrir landbúnaðinn, þá er það misskilningur, enda er þetta frv. samið að talsverðu leyti eftir lögunum um Ríkisveðbankann. Hjer er í raun rjettri um sömu leið að ræða, sama niðurstaðan, sem sá maður komst að, er undirbjó málið fyrir stjórnina, og þingið 1921 fjelst á, en í stað þess að hafa sjerstakan banka, er lánveitingum í þessu skyni í ýmsum deildum bankans safnað hjer undir einn hatt, og eru ýms ákvæði frv., sem að þessu lúta, tekin beint upp úr lögunum um Ríkisveðbankann. Hæstv. fjrh. kvað það komið í ljós, að skilyrðin fyrir stofnun Ríkisveðbankans væru ekki fyrir hendi. Mjer skilst, að hæstv. fjrh. hafi hjer talað út í bláinn, því að mjer vitanlega hefir ekkert verið gert til þess að koma bankanum á fót. Þingið 1921 gerði ráð fyrir, að rannsakað væri, hvernig best mætti haga fasteignaveðlánastofnun, en jeg veit ekki til, að síðan hafi neitt verið gert til þess að framkvæma þá rannsókn, hvernig starfrækja ætti slíka stofnun. En niðurstaða þingsins var sú, að ráðlegast mundi að koma á fót slíkri stofnun, og er ekkert komið fram, sem afsanni það álit. Jeg minnist vel þeirrar tilraunar, sem hæstv. fjrh. gerði á þingi 1921 til þess að skilja landbúnaðarmál frá almennri starfsemi bankans. En eins og þá var rækilega sýnt fram á, var sú tilraun bygð á misskilningi, því að lög bankans gefa fullkomlega svigrúm fyrir slíka lánsstofnun. Eins og jeg sagði áðan, hefði jeg talið rjettara, að þetta frv. hefði farið í þá átt að leggja kvöð á Landsbankann um kaup á brjefum Ríkisveðbankans, því að þá væri gert kleift að stofna þann banka og meira tækifæri til að fá fje í þessu skyni. Jeg skil það vel, að stjórn Landsbankans muni ekki ljúft að taka á sig þessa byrði, þó að hinsvegar megi um það deila, hve veigamiklar ástæður bankastjórnarinnar gegn þessu eru. Jeg skal líka játa, að ef 9. gr. frv. hefði ekki verið, þá veit jeg ekki, hvort jeg hefði greitt frv. atkv. Í þessari grein er sú öryggispípa, að það er öldungis óhætt að treysta því, að bankanum sjeu ekki gerð nein stórspjöll með þessu; því ef bankinn treystir sjer ekki til að inna af hendi þær skyldur, sem þetta frv. leggur á hann, þá er sú leið opin fyrir hann og stjórnina, að koma strax á stofn ríkisveðbanka, og lít jeg raunar svo á, að það verði besta lausnin á málinu.

Frsm. (Árni Jónsson) Jeg hefi mjög litlu að svara að þessu sinni, því allir þeir hv.þm., sem talað hafa, hafa farið hlýjum orðum um málið, þótt hinsvegar sjeu nokkuð skiftar skoðanir meðal þeirra um það, hvort það sje framkvæmanlegt eins og sakir standa. Jeg ætla þá fyrst að svara fyrirspurn hæstv. atvrh. (MG) um það, hvort nefndin hefði grafist fyrir það, hvort bankastjórn Landsbankans myndi sætta sig við frv., ef vextirnir væru ákveðnir 6%. Því er þar til að svara, að nefndin hefir ekki gert þetta, af þeim sökum, að henni virtist höfuðmótbára bankastjórnarinnar ekki vera vaxtaspursmálið heldur hitt, að hjer færi þingið of langt inn á verksvið framkvæmdarstjórnar bankans. Hinsvegar skal jeg taka það fram, að nefndin mun að sjálfsögðu taka þetta atriði til athugunar. Annað atriði er það líka, sem nefndin mun íhuga, en það er, hvort ekki muni vera rjettast að ákveða í frv., að vextirnir skuli vera vissri hundraðstölu hærri en innlánsvextir bankans á sama tíma. Það er nú vonandi, að þessi dýrtíð haldist ekki um aldur og æfi og að vextir bankanna lækki talsvert, en færi svo, þá yrðu þeir illa úti, sem samið hefðu um lán með hærri vaxtakjörum en þá væra ella tíðkuð. Það hefir mikið verið talað um það, hve erfitt bankinn eigi með að festa fje um svo langan tíma. Það má vera, að eitthvað sje til í því, en hitt held jeg þó, að bankarnir hjer hafi undanfarið ekki fest fje sitt nægilega, því það hefir reynst svo laust, að þeir hafa jafnvel tapað því að fullu og öllu. Háttv. þm. Reykv. hafa staðið hjer upp hver af öðrum til þess að bera hönd fyrir höfuð kjósenda sinna út af orðum mínum áðan. Jeg vil nú halda því fram, að þeir þekki þá kjósendur sína ekki út í æsar, ef þeir hafa ekki tekið eftir því hjá allmörgum þeirra, að þeir hafa landbúnaðinn ekki í neinum hávegum. En það er ekki svo að skilja, að jeg kæri mig nokkuð um tómt smjaður í garð landbúnaðarins, hvorki frá þeim eða hv.þm. þeirra; landbúnaðurinn kemst engu betur af fyrir því. Það er starfsfje, sem hann þarf frekar á að halda en falleg orð. Hæstv. fjrh. kvað frv. stríða gegn reglum um starfsemi bankans og kvað hann vart standa sig við að lána fje út gegn svo lágum vöxtum. Bankinn hefir þó þegar gengið lengra í þessu efni, þar sem hann hefir lánað Íslandsbanka um 2½ milj. kr. gegn 3% vöxtum. Hann ætti þá ekki síður að standa sig við að lána landbúnaðinum fje gegn 5% vöxtum. Þá talaði hæstv. fjrh. um það, að heppilegri leið væri skuldabrjef, sem gengju kaupum og sölum. En hver hefir reynslan orðið um þau skuldabrjef, sem nú eru í umferð? Þau hafa mörg selst fyrir um 70% af nafnverði og eru nú lítt seljanleg. Þótt gefin væra út slík brjef, þá yrði lítið gert með andvirði þeirra á meðan þau ekki seldust. Það, sem þetta mál snýst aðallega um, er það, hvort þingið eigi að marka bankanum línur á þessum efnum. Og jeg vil líta svo á, að þessi mótmæli bankastjórnarinnar sjeu mótmæli gegn því, að eigendur bankans ráði honum og hvernig hann er rekinn. Það eru ráðsmenn ríkisins í bankanum, sem hreyfa hjer andmælum gegn húsbónda sínum og segja: „Ja, hún er nú heimskuleg þessi tilhögun, sem þú vilt koma á í dag, en ennþá heimskulegri verður sú á morgun.“ Þegar svo er komið, finst mjer að ráðsmennirnir sjeu orðnir að húsbændum, en það tel jeg ekki allskostar heppilegt eða viðeigandi. Og jeg lít svo á, að það sje ekki hvað minst varhugavert að ganga inn á þann skilning bankastjórnarinnar. Jeg verð að lokum að benda á það, að þegar tekið er tillit til ársveltu bankans, þá er það mjög lítil upphæð, sem hjer er um að ræða að verja til landbúnaðarins. Hámark upphæðarinnar er aðeins 1¼ milj. kr., og myndi oft verða talsvert minna. Þessi upphæð er aðeins 66. hluti af því fje, sem bankinn hafði í veltu árið 1922, og ætti því ekki að vaxa neinum í augum. Hv. 4. þm. Reykv. (MJ) sagði, að hjer væri um að ræða reglulegt frumhlaup á bankann. Jeg tel óþarft að svara því sjerstaklega, en mótmæli því með sömu rökum, sem jeg hefi nú borið hjer fram.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg vildi bara taka það fram, út af framkomnum ummælum um, að komið geti til mála að gera breytingar á vaxtakjörunum, að jeg er ekki á móti því, að málið gangi til 3. umr., til þess að þetta atriði verði athugað sjerstaklega. Jeg hefi ekki átt tal við bankastjórnina um þann möguleika, og mjer skildist einmitt á henni, að það væru einkum þessi vaxtakjör, sem hún væri mótfallin. Jeg vænti þess svo, að þessi yfirlýsing mín verði til þess, að umræður verði ekki teygðar mjög úr þessu, því betra verður að ræða málið við 3. umr., að fengnum nýjum upplýsingum. Jeg get þó ekki stilt mig um að drepa lítið eitt á eitt atriði, sem fram hefir komið í umr. Það er, að því hefir verið haldið hjer fram, að hjer sje um þau tryggustu lán að ræða, sem völ sje á. Jeg get ekki algerlega gengið inn á þetta. Hjer eru ákvæði um lán til stofnunar nýbýla, en fyrir þeim er engin reynsla, og get jeg því ekki samsint, að þar sje um þau „tryggustu lán“ að ræða.

Þar eiga ábyrgðir bæjar- og sveitarsjóða að standa að baki

. Jeg geri ekki svo ýkjamikið úr þeirri ábyrgð; að minsta kosti verð jeg að halda því fram, að hagur bæjar- og sveitarsjóða sje sumstaðar svo, að ábyrgð þeirra sje naumast teljandi með „bestu tryggingum“. Skal jeg í því sambandi geta þess, að jeg var á gær að veita viðlagasjóðslán handa einum hreppnum, þótt hálfnauðugt væri, bara til að forða því, að hann gæfi sig algerlega upp. - Ekki myndi ábyrgð þess hrepps geta talist með „bestu tryggingum“. Þá er hjer annað ákvæði um, að lán skuli veitt til varanlegra húsabóta í sveitum. Þótt mjer sje óljúft að segja það, þá verð jeg þó að líta svo á, að ekki sje hjer heldur um „bestu tryggingar“ að ræða. Hve góð tryggingin er, er alt undir því komið, hvort bóndinn reisir með byggingunum búi sínu hurðarás um öxl eða ekki. Eins og hv.þdm. vita, er það mjög takmarkað, hvað íslenskar bújarðir þola. - Jeg vil mælast til þess, að hv. nefnd taki einnig þetta atriði til athugunar til 3. umr. Að því er snertir veðdeildarbrjefin, þá held jeg, að hv. 2. þm.N.-M. (ÁJ) hafi gert verð þeirra lægra en það er. Það má vera, að einhver nauðstaddur brjefeigandi hafi selt einhver brjef fyrir 70% af nafnverði. En þótt slíkt hafi komið fyrir, þá ætti ekki að halda því á lofti hjer á þessum stað, því bæði gæti það að ástæðulausu spilt fyrir sölu brjefanna, og gefur auk þess rangar hugmyndir um gengi þeirra. Sú seinasta sala, sem mjer er kunnugt um, fyrir fám dögum síðan, var á 80% af nafnverði.

Tryggvi Þórhallsson Jeg skal reyna að tefja umr. ekki mikið úr þessu, enda á jeg hægra með það eftir yfirlýsingu hæstv. fjrh. (JÞ). Það er annars svo um ræðu hans, að mjer fjell dável við það, sem hann sagði fyrst, og ágætlega við það, sem hann sagði síðast, en mjer fjell ekki að sama skapi vel við það, sem hann sagði þess í milli. Þar þótti mjer hann draga fullfreklega taum bankans á kostnað landbúnaðarins. Jeg ætla samt ekki að áfellast hæstv. ráðherra neitt fyrir þetta, því samkvæmt stöðu sinni er honum skylt að líta fyrst og fremst á hag bankans. En þrátt fyrir þetta er fjarri því, að jeg geti fallist á röksemdir hans. Hæstv. fjármálaráðherra sagði fyrst og fremst, að hætta gæti stafað af því fyrir lánstraust bankans erlendis, ef sá orðrómur færi af honum, að honum væri stjórnað eftir öðrum grundvallarreglum en bönkum erlendis. Einkum kvað hann það mundu spilla, ef það færi að kvisast, að hringl væri í stjórn hans og eitt gert í ár og annað að ári. Þótt þetta frv. væri nú samþykt, þá væri samt engin ástæða til að drótta slíku að bankanum. Hann er nú 10 ára gamall aðdragandinn að þessu máli. Þetta frv. er beint framhald af því, sem fram kom á þinginu 1916. Er varla hægt að kalla það hringl, þótt nú sje ráðið til lykta máli, sem búið er að undirbúa svo langan tíma. Það er ekki heldur neitt gegn grundvallarreglum annara banka, að landbúnaðurinn fái að njóta bestu vaxtakjara. Og hvar í heiminum myndi það talið hættulegt að lána bændum með alveg sjerstökum tryggingum? Jeg tók það fram í framsöguræðu minni, að ákvæðið um 4% vexti er tekið upp úr gildandi lögum. Í jarðræktarlögunum er þetta hvorttveggja tekið fram, að vextir skuli vera 4% og lánin til 20 ára. Þegar jeg því bar fram þetta frv., þá gat jeg auðvitað ekki verið þektur fyrir að fara hærra með vextina en þarna var gert. En hitt vil jeg taka fram, að til samkomulags mun jeg geta gengið inn á, að vextirnir verði eitthvað hærri. Er það í rauninni sanngjarnt, þegar tekið er tillit til þess, að bankavextir hafa hækkað síðan jarðræktarlögin voru samin. Jeg vil í þessu sambandi geta þess, að mjer þótti gott að heyra, hvernig hæstv. atvrh. (MG) tók í málið. Hann hvíslaði að mjer rjett áðan, að það væri ef til vill heppilegra, að vextirnir yrðu ákveðnir þannig, að þeir væru 1 eða hærri en innlánsvextir á sama tíma, sem lánið stæði. Jeg get vel gengið inn á þetta og vona, að hv. nefnd taki það til athugunar. Annars verð jeg að halda því fram, að þegar verið er að ákveða lánskjör landbúnaðarins, þá beri ekki að miða við þá vexti, sem nú eru alment greiddir af lánum. Þessi slæmu vaxtakjör, sem menn eiga nú við að búa, stafa að miklu leyti af skakkaföllum, sem landbúnaðurinn hefir engan þátt átt í að stofna til. Það er því engin ástæða til, að hann þurfi hjer endilega að bera „syndir annara“, og lít jeg svo á, að hann eigi fulla sanngirniskröfu til þess að njóta sjerstaklega hagkvæmra vaxtakjara. Hæstv. fjrh. sagði, að tíminn væri óheppilega valinn til þess að koma fram með þetta mál.  (Fjrh. JÞ: Það var sagt með þá vexti fyrir augum, sem ákveðnir eru í frv.)  . Það er vel, að svo var. Annars get jeg vel skilið slík orð hjá yfirmanni bankans, því vel má vera, að fyrir bankann sje tíminn ekki sem best valinn. En þetta er einmitt rjetti tíminn fyrir þá, sem hugsa um þörf landbúnaðarins. Og það er ekki eingöngu rjetti tíminn, heldur og nálega síðustu forvöð, því landbúnaðurinn er nú svo settur, að svo búið má ekki lengur standa. Jeg verð að mótmæla sumu af því, sem hv. 4. þm. Reykv. (MJ) hjelt fram í ræðu sinni, - og það sterklega. Hann sagði, fullur af fjálgleik, að Alþingi gæti lagt á menn ærið margt: stóra tolla, þegnskylduvinnu, fangelsisvist, ef út af væri brugðið, og ýmislegt fleira af þessu tægi, og þetta bar hann saman við það, að landbúnaðinum sje gert fært að fá hagkvæm lán. Það lá að minsta kosti nærri að fá þetta út úr orðum hans. Jeg hygg, að enginn skilji þessa samlíkingu. enda á hún sjer engan stað. Í sambandi við þau ummæli hv. 4. þm. Reykv., að þetta, sem farið er fram á í frv. því, sem hjer er um að ræða, sje beinn styrkur til landbúnaðarins, þá vil jeg leiðrjetta það sem beinan misskilning. Þetta er ekki beinn styrkur, nema hv.þm. (MJ) vilji segja, að það, að Reykjavík hefir setið að miklu leyti ein að seinni deildum veðdeildarinnar, sje beinn styrkur. En jeg vil í þessu sambandi halda því fram, að sje hjer um styrk að ræða, þá sje það ekki eingöngu styrkur fyrir landbúnaðinn, heldur einnig fyrir bankann, því að mikið öryggi er í því fólgið fyrir bankann, að sem mestur hluti af því fje, sem hann ávaxtar fyrir almenning, sje ávaxtaður í tryggum lánum. Þá var enn atriði í ræðu hv. 4. þm. Reykv., að hjer sje á ferðinni tilraun eins þingflokks til að beita sínu pólitíska bolmagni í því skyni að nota sjer Landsbankann. Mjer mun veitast auðvelt að sýna fram á, að þetta er með öllu órjett og tilhæfulaust. Ef þessi hv.þm. hefði ekki vitað nema það, að jeg var flm. þessa frv., þá gat hann ef til vill álitið, að Framsóknarflokkurinn einn stæði á bak við það. En eftir það, að hv.frsm. (ÁJ) hefir talað svo vel fyrir málinu, og sömuleiðis hv.þm. Barð. (HK), og hæstv. atvrh. (MG) hefir einnig talað um það með miklum hlýleik, þá veit jeg, að hv.þm. (MJ) hlýtur að sjá það, að hjer er ekki um neitt pólitískt flokksmál að ræða. Hjer eru menn úr öllum flokkum, sem fylgjast að því að leiða þetta mál til farsælla lykta, með þörf landbúnaðarins eina fyrir augum. Jeg þarf enga athugasemd að gera út af ræðu hæstv. atvrh. Mjer þótti mjög vænt um það, hvernig hann tók í málið. Og jeg vil taka undir með honum og beina því til landbúnaðarnefndar að leita enn samkomulags við Landsbankann um rentuna. En jeg vil jafnframt hvetja nefndina til þess að hraða málinu, því nú fer að líða á þingtímann, en áríðandi er, að málið nái fram að ganga. En því getur stafað hætta af því, ef það dregst lengi úr þessu. Hv. 3. þm. Reykv. (JakM) tók málinu einnig vel, og þótti mjer vænt um það, þar sem hann er eftirlitsmaður með bönkunum og hefir kynst þeim málum undanfarið. Jeg tel það góðan fyrirboða, er menn úr öllum flokkum taka málinn vingjarnlega. Jeg vil taka það fram, að jeg veit ekki betur en að tryggingarákvæði þessara laga sjeu algerlega í samræmi við tryggingarákvæði í ríkisveðbankalögunum, líka hvað snertir ábyrgðir sýslu- og sveitarfjelaga. Loks vil jeg undirstrika þau orð háttv.frsm., að hjer er ekki um að ræða beina skipun til bankans um að leggja fram ½ milj. kr. á ári samkvæmt lögum þessum. Jeg geri ráð fyrir því, að farið verði hægt af stað í fyrstu. En það er nauðsynlegt, að sem fyrst sje byrjað, til þess að reynsla fáist sem fyrst.

Jón Kjartansson Jeg vildi leiðrjetta misskilning hjá tveimur hv.þm. í sambandi við frv. mitt um útgáfu nýs flokks bankavaxtabrjefa í veðdeild Landsbankans. Hv. frsm. landbn. (ÁJ) og hæstv. atvrh. (MG) töldu báðir, að slík lög mundu ekki ná tilgangi sínum. En jeg held, að annaðhvort sje hjer um misskilning að ræða eða þá að þeir hafa ekki lesið frv. mitt. Þar er það beint tekið fram í athugasemdunum við frv., að bankinn sje skyldur að kaupa þau verðbrjef, sem gefin verða út í þessum nýja flokki, með hæst 6–10% afföllum. Hjer má ekki blanda saman 4. flokki eða því, sem óselt er af honum, þar sem afföllin hafa verið 25–30%. Þennan misskilning vil jeg leiðrjetta, því mjer hefði alls ekki komið til hugar að flytja frv. til laga um nýjan flokk (serie) bankavaxtabrjefa með þeirri vissu, að brjefin yrðu strax í 20–90% afföllum. Jeg er ekki að setja mig á móti þessu frv.; það er síður en svo. Enda hygg jeg, að það sje nú að komast á rjettari leið. En jeg var hræddur um, að það mundi ekki ná tilgangi sínum; verða aðeins pappírslög. Og eftir síðustu orðum hv.flm. (TrÞ), er hann sagði, að hjer væri aðeins um heimild að ræða, þá óttast jeg, að svo geti farið, einkum þegar bankastjórnin er þeim mjög fráhverf, eins og komið hefir fram. Þá var jeg hálfhissa á þeim ummælum hins háttsetta bankaeftirlitsmanns, háttv. 8. þm. Reykv. (JakM), að litlu skifti, hver vaxtakjörin væru, hvort vextir væru ákveðnir 5 eða 6 af hundraði. En það er auðvitað annað aðalatriði fyrir bankanum, að vextirnir sjeu í samræmi við eðlilega bankastarfsemi. Virðist mjer hóflegt, að þeir sjeu t. d. ½–1% fyrir ofan innlánsvexti. En þá breyting þarf að gera á 1. gr. frv., að það sje ljóst, að hjer sje um skipun, en ekki heimild eina að ræða. Annars óttast jeg, að lítil verði framkvæmd laganna.

Jón Baldvinsson Við l.umr. þessa frv. hjer í deildinni hreyfði jeg nokkrum athugasemdum um einstök atriði þess, sem jeg óskaði, að hv. landbn. tæki einkum til yfirvegunar. Þannig þótti mjer það ekki nægilega skýrt fram tekið í frv., að fje skyldi lánað til þess að stofna nýbýli. Að vísu var það nefnt, en ekki svo ákveðið, sem jeg taldi nauðsynlegt; og óskaði jeg eftir því, að nefndin sæi sjer fært að kveða ríkar að um þetta. Nú flytur hv. landbn. frv. fram án þess að hafa breytt því í þessu efni, nema ef væri til hins verra, með því að fella úr 1. gr. frv., svo sem hún leggur til, að gert sje. En jeg álít mest um það vert, að reynt sje að stofna nýbýli og gefa atvinnulausu fólki úr kaupstöðunum kost á því að taka land til ræktunar, til þess að það fólk bjargist betur en nú. Jeg get ekki tekið undir með þeim hv.þm., sem hafa látið það á sjer skilja, að það vantaði reynslu í þessu efni. Jeg veit ekki betur heldur en að stofnuð hafi verið nýbýli víða, bæði við sjó og til sveita, undanfarin ár og gefist sæmilega. Það kunna að vera einstöku undantekningar, en yfirleitt hefir þetta gefist forsvaranlega, og mönnum hefir tekist að bjargast af á jarðrækt og kanske lítilsháttar aukaatvinnu. Þetta er eitt hið alvarlegasta atriði. Og þegar hv.frsm. landbn. (ÁJ) var að bera saman efnahag verkamanna og bænda, og vildi telja hvoratveggja öreiga, þá held jeg nú samt, að þó bændur eigi við þröng kjör að búa, þá sjeu þeir þó betur staddir heldur en hinir. Það er líka skiljanlegt, þegar þess er gætt, að verkamenn hafa ekki atvinnu nema mjög lítinn hluta ársins og ekkert annað til að bjargast á; en það hefir meiri hluti bænda, sem betur fer. Þetta hefir hv. landbn. ekki tekið til athugunar. Jeg held, að það sje þá rjettara að kippa burtu ákvæðinu um lán til nýbýla úr öðrum lið 3. gr. frv. Þar er um svo lítinn stuðning að ræða, að jeg held, að bankarnir fengjust frekar til þess að veita sjerstök lán í þessu augnamiði, ef ákvæði þetta væri alveg felt úr hjer. Mjer er kunnugt um það, að bankastjórar Landsbankans hafa tekið vel í það að veita lán til stofnunar nýbýla í stærri stíl hjer í námunda við Reykjavík. Þrátt fyrir þessar athugasemdir mun jeg ekki greiða atkvæði á móti frv., nú, hvað sem jeg kann að gera við 3. umr. Að lokum vil jeg taka það fram, að jeg tel ekki rjettmæt þau ummæli hv.frsm., er hann ljet falla um álit Reykvíkinga á landbændum. Jeg hefi ekki orðið þess var, að hjer sje um þá talað með neinni lítilsvirðingu. Þvert á móti hefir mjer fundist, að allur þorri manna hjer hafi sveitalífið í hávegum. Það gefur líka að skilja, þar sem mikill meiri hluti fólksins er kominn hingað úr sveit á síðustu árum. Það getur vitanlega verið, að heyrst hafi orð í þessa átt, en jeg fullyrði, að þau ummæli sjeu undantekningar og ekki eins niðrandi og ummæli sumra þingbænda um „fiskiverin sunnanlands“, eins og komist hefir verið að orði. Annars held jeg, að ef þetta mál er fram flutt til þess að bjarga landbúnaðinum, vegna þess að bændur sjeu svo illa staddir og þurfi lán, þá sje enn meiri þörf á því að hjálpa fólki við sjávarsíðuna. Það lifir ekki fremur á munnvatni sínu og guðsblessun en sveitafólkið. Og jeg vænti þess, úr því hv. landbn. ætlar að taka málið til yfirvegunar til 3. umr., þá ætti hún líka að athuga það, hvað hún geti gert til þess að útvega mönnum í kaupstöðunum lán til þess að stofna nýbýli, þar sem þeir gætu bjargast af.

Það er gert hjer

. Það er gert hjer, segir hv.frsm. En jeg hefi bent á það, hve lítið gagn mundi að frv. verða í þessu efni, ef því verður ekki breytt.

Jón Auðunn Jónsson Jeg vil aðeins beina því til hv. landbn., að hún athugi til 3. umr. og spyrji stjórn Landsbankans, hvort hún telji sjer fært að kaupa veðdeildarbrjef fyrir 90%, og hvort hún vilji þá leið fremur en þessa. Þetta mál hefir margar hliðar og krefst rækilegrar íhugunar, eins og fram hefir komið. Eins og þeir háttv.þdm. muna, sem átt hafa hjer sæti áður, hefi jeg ásamt hv.þm. Mýra. (PÞ) lagt til að stofna sjerstaka lánadeild fyrir landbúnaðinn. Jeg býst við, að geta vikið að því atriði við 3. umr., og skal því ekki tefja umr. í þetta sinn.

Jakob Möller Jeg skil ekki, hvað hv.frsm. (ÁJ) og hv.flm. (TrÞ) eru að tala um þetta frv. sem heimildarlög. Jeg skil það sem skipun. Jeg er að vísu ekki lögfróður maður, en jeg kann þá ekki lög að lesa, ef þetta: „sjerstök lánadeild skal stofnuð“ er ekki bein skipun. Það er að vísu heimild að því leyti, að upphæð lánsfjárins er ekki fastákveðin. En deildina skal stofna, og bankinn er skyldur að lána alt að miljón, ef um er beðið. En vitanlega ákveður bankinn, hvaða tryggingu hann tekur gilda, og getur þannig takmarkað lánin. En lögin eru bein skipun um að leggja fram fje í þessu skyni. Það er óheppilegt og má ekki standa ómótmælt í Þingtíðindunum, að þetta sje aðeins heimild, og því tóm pappírslög. Hv. þm. V.-Sk. (JK) var að hafa það eftir mjer, að litlu skifti um vaxtakjörin, hver þau væru. Þetta er misskilningur, sem jeg vil leiðrjetta. Jeg sagði aðeins, að ekki væri síður á það að líta, hvernig lánskjörin væru að öðru leyti. Það er t. d. mjög svo einfalt reikningsdæmi um veðdeildarlán, sem tekin eru með stórum afföllum, hverju muna megi á vöxtunum til þess, að það borgi sig að taka lánið með hærri vöxtum affallalaust. Þessi munur getur hæglega verið svo mikill, að 5% lán sjeu engu betri en 6%. Veðdeildarlán þola ekki eins háa vexti og önnur lán. Hitt er ljóst, að landbúnaðurinn þarf að fá fje með sem bestum kjörum, og það er þýðingarmikið fyrir bankann, hvaða vexti hann fær af því fje, sem hann leggur fram. En jeg vil benda á, að það er hættuleg braut fyrir þá, sem vilja þessu máli vel, að ákveða vextina í hlutfalli við innlánsvextina á ýmsum tímum. Það er augljóst, að ef svo verður ákveðið, þá eru því í rauninni engin takmörk sett, hvað vextirnir megi verða háir. Það getur borgað sig fyrir bankann, ef hann vill hækka útlánsvextina, að hækka líka innlánsvextina - hann græðir á því -, en hinsvegar, með því að fastákveða þessa vexti, þá er lagður hemill á útlánsvexti bankans yfirleitt. Jeg held, að bankarnir hafi farið heldur langt í því undanfarið að hækka útlánsvexti, en þeir hafa líka hækkað innlánsvexti. Þetta hefir bygst á þeirri kenningu, að hægt væri að hafa áhrif á gengið með hærri vöxtum, þannig að gengið hækkaði. Nú held jeg að áhrifin sjeu þveröfug, svo jeg teldi ekki illa farið, þótt bankinn fengi hemil á sig í þessu efni.

Hákon Kristófersson Hv. frsm. (ÁJ) talaði svo vel fyrir þessu máli, að jeg hef litlu við það að bæta. En þó vil jeg taka það fram viðvíkjandi orðum hv.þm.N.- Ísf. (JAJ), að sjálfsagt er, að nefndin leiti fyrir sjer við bankann. En án þess að vísu, að jeg hafi vissu, þá býst jeg við því, að svarið verði neitandi. Eins og nál. ber með sjer og komið hefir fram hjer við umræðuna, þá er þetta mál fram komið án meðmæla bankastjórnarinnar. En nefndin leit svo á, að málið væri svo þýðingarmikið, að rjett væri, að þingið mælti svo fyrir, ef tiltækilegt þætti, að bankinn skyldi leggja fram þennan litla hluta af því fje, sem hann ávaxtar fyrir almenning, til styrktar landbúnaðinum, gegn fullum tryggingum. Hvað vextina snertir, þá er jeg sammála hv. 3. þm. Reykv. (JakM) um það, að varhugavert sje að binda þá við innlánsvexti bankans. Jeg lít svo á, að vel mætti una við 5%. Jeg er líka sammála hv.þm. (JakM) um það, að jeg get ekki litið á þessi lög sem heimildarlög, heldur fullkomlega ákveðin lög, sem skylda beri til að framkvæma. Hæstv. fjrh. sagði, að varhugavert væri að binda svona fje bankans til langs tíma og með lágum vöxtum. Kvað hann það mundu spilla áliti hans hjá erlendum viðskiftavinum, þar sem breytt væri út frá almennum reglum í rekstri banka. Jeg sje ekki, að í þessu felist minsta hætta, því að bankinn á auðvitað ekki að lána öðruvísi en gegn fullri tryggingu. Hv. 2. þm. Reykv. (JBald) leit svo á, að nýbýlin mundu vera besta tryggingin fyrir því, að fólkið flytti ekki úr sveitunum. Þetta getur vel verið, og heyrist mjer nú, að hv.þm. (JBald) sje nú orðið ljóst, að fullmargt fólk sje komið til bæjanna, samanborið við þá atvinnu, sem þar er rekin.

Tryggvi Þórhallsson Jeg stend nú aðeins upp til þess að leiðrjetta þann ranga skilning á orðum mínum, sem kom fram í ræðu hv.þm. V.-Sk. (JK). Auðvitað á bankastjórnin sjálf að ráða því, hverjum hún lánar og hverjum ekki. Hv. þm.N.-Ísf. (JAJ) taldi, að rjett mundi vera að spyrja bankastjórnina, hvaða verði hún vildi kaupa veðdeildarbrjefin, hvort hún vildi gefa fyrir þau nafnverð eða ekki. En hvaða verði þau yrðu keypt, fer auðvitað eftir því, við hvaða vexti yrði miðað. Og það þarf auðvitað að athugast. En um það er ekkert sagt í frv. hv.þm. V.-Sk. Annars held jeg, að ekki þurfi að fjölyrða um þetta mikið frekar. Í sambandi við það, sem hv. 2. þm. Reykv. (JBald) sagði um bæina og sveitirnar og það illa umtal um landbúnaðinn, sem tíðkaðist hjer í Reykjavík, vil jeg taka það fram, að jeg held, að síst sje þar um of að orði kveðið. Jeg hefi oft heyrt það, að hjer í bænum er talað með hreinni og beinni lítilsvirðingu um alt, sem landbúnaðinn varðar. Jeg get t. d. nefnt það, að í blöðum hefir það þótt einna mest niðrun fyrir mig, að jeg hafi alið upp kálfa. Og þá gengur lítilsvirðingin á landbúnaðinum nokkuð langt, þegar þessháttar þykja verstu og meinlegustu skammirnar, sem hægt sje fram að færa um pólitískan andstæðing.

Jakob Möller Jeg vildi aðeins minnast á það, sem hjer hefir verið sagt í sambandi við ilt umtal Reykvíkinga um landbúnaðinn. Jeg fyrir mitt leyti verð að segja, að þetta mun vera nokkuð orðum aukið. Jeg hefi alls ekki orðið var við, að menn hjer í Reykjavík hefðu um bændur eða búnað ill orð. Auðvitað getur það verið, að ýmsir, sem ekki geta þá talist með málsmetandi mönnum, hafi af strákskap sagt þetta eða hitt. En á það vildi jeg benda, að hjer í þinginu falla ekki síður hnútur frá bændunum í garð bæjarmanna en frá bæjarmönnum í garð bænda. Sje jeg ekki annað en bændur hjer á þingi sæti svo að segja hverju tækifæri, sem gefst, til hnútukasts. Og fer það heldur vaxandi. Væri vel sæmandi, að þingmenn gættu sín gegn því, sem þeim þykir aðrir fara lengra í en góðu hófi gegnir.

Jörundur Brynjólfsson Jeg vil aðeins segja nokkur orð út af ræðu hv. 3. þm. Reykv. (JakM). Jeg skal ekkert um það fullyrða, hvaða orð eru látin falla í garð landbúnaðarins meðal almennings í bæjunum. En mjer fyndist rjétt að athuga það, sem hv.þm. sagði um þau orð, sem höfð væru um atvinnuvegina á þingi. Jeg hefi hjerna fyrir framan mig ræðu eins hv. fyrv. þm., þar sem hann er að tala um aðalatvinnuvegi landsins. Vil jeg með leyfi hæstv. forseta lesa upp nokkrar setningar úr þessari áður nefndu ræðu. Hann er að tala um tilgang þeirra og starfsemi. Ummælin hljóða svo: „.... Hann er sá, að láta einn atvinnuveg landsins lifa eins og sníkjudýr á öðrum atvinnuvegum. Vjer könnumst allir dálítið við sníkjudýr. Það er eðli þeirra og náttúra að lifa á dýrum, sem standa þeim miklu ofar í dýraríkinu. Þau hafa reyndar enga verulega hugmynd um þessi dýr, sem þau lifa á, en eðlishvatir þeirra eru svo ríkar, að þau kunna þá list að sjúga blóð þeirra og líkamssafa og nærast af þeim, verða þeim oft og tíðum að fjörlesti ....“ Jeg ætla þá ekki að fjölyrða um þetta, en mjer finst vel til fallið, að þeir, sem áminna okkur bændurna um að gæta allrar sanngirni í garð bæjarbúa, þá beri þeim eins að gæta orða sinna.