Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Upp úr klukkan 11 í dag, að loknum óundirbúnum fyrirspurnatíma, fer fram utandagskrárumræða um hagsmuni Íslands vegna Icesave-ábyrgðanna. Málshefjandi er hv. þm. Siv Friðleifsdóttir. Fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50 gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund. Forseti vill jafnframt tilkynna að atkvæðagreiðsla verður klukkan 13.30 í dag.

Herra forseti. Í dag eru 45 dagar til ætlaðra alþingiskosninga. Enn hefur ekkert komið fram um það formlega með hvaða hætti ríkisstjórnin hyggst ganga hér frá þingstörfum, með hvaða hætti staðið verður að þingrofi, frestun þingstarfa og öðru sem tilheyrir því að þingmenn geti hafið kosningaundirbúning. Það er að sjálfsögðu eðlileg krafa að frambjóðendur í alþingiskosningum hafi nægilegt svigrúm til að kynna sig og sína stefnu í aðdraganda kosninga og þess vegna brýnt að fá það fram hver áform ríkisstjórnarinnar í þessu efni eru. Stendur til að rjúfa þingið nú á næstu dögum eða á að draga það eitthvað? Hvað hefur ríkisstjórnin hugsað sér?

Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin hefur á fundi sínum í morgun fjallað um þau mál sem liggja fyrir þinginu og hún telur nauðsynlegt að afgreiða áður en þingi verður frestað. Hún fjallaði líka um nýtt mál sem þarf að komast fyrir þingið og snertir aðgerðir fyrir heimilin í landinu. Ég hef ákveðið að kalla formenn flokkanna á fund klukkan hálftólf og ég vænti þess að þeir hafi fengið þau skilaboð. Þar munum við meðal annars fara yfir þau mál sem ríkisstjórnin telur mikilvægt að afgreiða og þá spurningu sem hv. þingmaður bar upp hér.

Virðulegi forseti. Seðlabankinn kynnti í gær mjög alvarlegar niðurstöður um stöðu heimilanna í landinu. Í þeim bráðabirgðaupplýsingum kemur fram að rúmlega 30 þúsund fjölskyldur eru eignalausar eða hartnær. Það sem gerir málið enn alvarlegra er að í þessum bráðabirgðaniðurstöðum er ekki búið að reikna inn öll þau lán sem hvíla á íslenskum almenningi. Það má nefna öll námslán, öll bílalán, öll yfirdráttarlán og öll lífeyrissjóðslán. Talað hefur verið um að það geti verið allt að því 400–600 milljarðar sem eigi eftir að bæta við inn í þessa útreikninga hjá Seðlabankanum og enginn veit enn þá hvernig þær skuldir skiptast. Það er líka sláandi að heyra að um tvö þúsund heimili skulda yfir 50 milljónir í fasteignum sínum, og það er verið að birta þarna upplýsingar án þess að greiðslugeta þessara einstaklinga komi fram. Eftir að hafa lesið og hlustað á fréttir í gær kom það virkilega á óvart að hagfræðingar, bæði Seðlabankans og Háskólans í Reykjavík, teldu að staðan væri ekki svo slæm, þetta væri eiginlega miklu betra en þeir hefðu átt von á. Ég verð að spyrja: Hverju áttu þessir sérfræðingar eiginlega von á? Áttu þeir von á því að öll heimili á Íslandi væru gjaldþrota? Það vekur náttúrlega líka áhyggjur mínar að á blaðamannafundinum, þar sem hæstv. forsætisráðherra kynnti fyrir fram niðurstöður Seðlabankans, var sérstaklega talað um að það yrði væntanlegt frumvarp ríkisstjórnarinnar um greiðsluaðlögun sem gæti tekið á vanda þessara fjölskyldna. Hvernig í ósköpunum sér hæstv. forsætisráðherra það fyrir sér að hægt verði að skipa umsýslumenn fyrir 30 þúsund heimili í landinu? Hvernig er það hægt? Er það kannski nýja atvinnustefnan hjá ríkisstjórninni að skapa 5–10 þúsund störf fyrir lögfræðinga til þess að aðstoða gjaldþrota fjölskyldur hér í landinu?

Virðulegi forseti. Þá kortlagningu sem hefur farið fram á vegum Seðlabankans á skuldastöðu heimilanna tel ég afar mikilvæga. Þetta er í fyrsta skipti sem farið er í slíka kortlagningu og það er rétt, sem fram kom hjá hv. þingmanni, að henni er ekki lokið vegna þess að inn í þær bráðabirgðaniðurstöður sem nú liggja fyrir vantar mikilvægar upplýsingar eins og varðandi yfirdráttarlánin og lífeyrislán, ef ég man rétt. Engu að síður tel ég stöðuna eins og hún er upplýst af hálfu Seðlabankans alvarlega. Um 20% af þeim sem voru í þessari úttekt, af um 80 þúsund heimilum, eru í mjög alvarlegri stöðu, eiginfjárstaðan er neikvæð, og rúmlega 20% stefna í neikvæða eiginfjárstöðu. Það er því alveg ljóst að taka þarf á þessum málum með skipulögðum hætti. Við höfum farið yfir þetta í ríkisstjórninni og einstaka ráðuneytum sem fara með þessi mál. Við höfum farið yfir þau úrræði sem liggja hér fyrir þinginu til þess að taka á greiðsluvanda heimilanna ásamt þeim viðbótarúrræðum sem hafa verið til umfjöllunar í ríkisstjórninni. Við teljum að miðað við þann vanda sem við er að glíma muni þau úrræði sem ríkisstjórnin hefur lagt fram og þau sem eru ókomin hér inn í þing - sum viðbótarúrræði þarf ekki að lögfesta, við fórum yfir það í morgun - duga til þess að aðstoða og hjálpa þeim heimilum sem eru í erfiðastri stöðu. Við teljum ekki rétt að fara þá leið sem framsóknarmenn hafa lagt til, sem er flöt afskrift af öllum lánum um 20%. 

Virðulegi forseti. Aftur og aftur hefur það komið fram í orðum hæstv. forsætisráðherra að hún telji þetta ekki vera skynsamlega leið en hún hefur því miður ekki komið með neina sérstaklega góða tillögu um það hvaða leið hún telur skynsamlega. Slík tillaga kemur ekki fram í svörum hæstv. forsætisráðherra um það hvernig hún sjái fyrir sér að hægt verði að skipa umsýslumenn fyrir 30 þúsund heimili í landinu, eða rúmlega það - ætlunin er að viðkomandi umsýslumaður taki að sér að skilgreina hvers konar greiðslubyrði viðkomandi fjölskylda á að bera, alla vega miðað við það hvernig ég hef skilið væntanlegt frumvarp dómsmálaráðherra. Ég vil líka benda á að ekki er langt síðan hér var Suðurlandsskjálfti og því hruni sem hefur orðið í íslensku efnahagslífi má líkja við jarðskjálfta, hér hafa orðið hamfarir. Margir urðu fyrir tjóni, sumir fyrir stórfelldu tjóni, í stórum húsum eða litlum, og sumir fyrir litlu eða engu tjóni en hins vegar var öllum bætt tjónið. Verðtryggingin hefur verið að hlaða 

Virðulegur forseti. Við þær aðstæður sem nú eru í íslensku þjóðfélagi er mjög mikilvægt að tvennt fari saman, að öllum sem þurfa á hjálp að halda sé hjálpað og ekki séu valdar leiðir sem séu ríkissjóði ofviða. Það getur verið að það þurfi að hjálpa mörgum um meira en 20% afskrift, sem er flöt afskrift hjá framsóknarmönnum, það getur vel verið að afskrifa þurfi miklu meira hjá sumum. En sumir þurfa ekki á neinni afskrift að halda. Þeir sem eru með háar tekjur og bærilega greiðslubyrði, af hverju á að vera að taka 20% niður af þeirra skuldum? Ég fæ ekki skilið af hverju á að gera það. Af hverju eigum við ekki frekar að nýta fjármagnið til að gera meira fyrir þá sem á því þurfa að halda heldur en að fara í svona flata afskrift? Fólk sem er með 1–2 milljónir í tekjur á mánuði og skuldar kannski 10 eða 20 milljónir, á virkilega að fara að afskrifa hjá því nokkrar milljónir? Mér finnst það ekki skynsamlegt, ekki síst af því að það eru 

Virðulegi forseti. Hæstv. samgönguráðherra hefur verið að segja frá því, sem er ánægjulegt, að þrátt fyrir allt verði þetta ár eitt mesta framkvæmdaár í vegamálum í sögu þjóðarinnar. Það skýtur því óneitanlega skökku við þegar maður les á heimasíðu Vegagerðarinnar að ekki er búið að bjóða út nema tvö verk sem ætlunin er að vinna á þessu ári. Ég fór yfir þetta í gær og þá sá ég að búið var að bjóða út tvö verk og raunar búið að semja um tvö verk líka. Það er auðvitað þannig, eins og allir sjá, að árið líður. Það er komið fram í miðjan mars og í ljósi þess að þetta á að vera mikið framkvæmdaár hefði maður talið að búið væri að bjóða út miklu fleiri verk, og ekki síður í ljósi þess að þegar við skoðum þau tilboð sem þó hafa verið auglýst og þegar hafa verið opnuð, liggja lægstu tilboðin, og þau eru nokkur, í kringum 60% af kostnaðaráætlun Vegagerðarinnar. Það er því alveg ljóst að menn fá mjög mikið fyrir peninginn í þeim útboðum sem þegar hafa átt sér stað. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvers vegna ekki er búið að bjóða út fleiri verk. Ég veit að hjá Vegagerðinni liggja fyrir allmörg verk sem eru tæknilega klár í útboð en það þarf að gefa grænt ljós á að þessi útboð fari fram. Ég veit að verktakar um allt land bíða eftir því að sjá fleiri útboð, menn þyrstir í störfin. Það liggur fyrir að mjög mörg verktakafyrirtæki eru að verða verkefnalaus eða verkefnalítil. Hættan er líka sú að við þessar aðstæður bjóði menn niður úr öllu valdi. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort hann muni ekki beita sér fyrir því að farið verði í það að bjóða verk út af miklu meiri krafti þannig að við getum komið þessum framkvæmdum af stað, ekki síst í ljósi þess að atvinnuleysi fer vaxandi. Þetta er eitt þeirra tækja sem ríkisvaldið hefur til þess að auka atvinnusköpun, þ.e. að hraða útboðum á slíkum verkefnum og 

Herra forseti. Það er rétt, sem kom fram í ræðu hv. fyrirspyrjanda, að árið 2009 verður annað mesta framkvæmdaár Íslandssögunnar í vegamálum, það mesta var í fyrra. Við skulum hafa það í huga, að í gangi eru verksamningar og verk sem taka til sín í kringum 15 milljarða kr. Við getum boðið út ný verk fyrir allt að 6 milljarða, vorum því miður skorin niður um verk fyrir 6 milljarða. Útboðsferillinn er því byrjaður eins og hv. fyrirspyrjandi gat líka um, það eru tvö verk sem hafa verið - fjögur verk í raun og veru þar sem tilboð hafa verið opnuð og samningar eru í gangi og nokkur fleiri verk eru að koma inn til útboðs. Það verður líka að hafa í huga að heildarfjárveiting til vegamála liggur fyrir í fjárlögum eins og ég gat hér um áðan en þróun verðlags getur haft töluverð áhrif á þau verk sem þegar eru í gangi og þar með það rými sem við höfum til útboða eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda - niðurstöður úr útboðunum, ef við höldum áfram að fá 60% tilboð er það gott og þá verður meira svigrúm til verka. Ýmis verk eru að detta inn núna. Ég nefni t.d. Bræðratunguveg með brú yfir Hvítá, það verk er við það að detta í útboð. Álftanesvegur er í útboðsferli, tilboð verða opnuð þar 7. apríl með miklum framkvæmdum. Útboð er í gangi með Reykjavíkurborg sem eru gatnamót Flugvallarvegar og Bústaðavegar og síðan eru ýmis önnur verk að detta inn eins og ég sagði áðan. Ef ég fer yfir Suðurkjördæmið eru það Suðurstrandarvegur og Suðurlandsvegur, við munum vonandi tilkynna í næstu viku hvað við ætlum að gera þar. Hringvegur í Mosfellsbæ er í hönnun og fer þar með í útboð, vonandi á þessu ári. Arnarnesvegur og síðast en ekki síst, virðulegi forseti, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir svörin, þetta er allt gott og blessað. En það breytir ekki því að þegar við skoðum málið liggur einfaldlega fyrir að síðasta tilboð var auglýst 23. febrúar. Nú er marsmánuður næstum hálfnaður og síðan þá hefur ekkert gerst. Mér finnst það vera mjög ámælisvert að ekki skuli vera settur meiri kraftur í að bjóða út þessi verk einmitt núna, bæði vegna þeirrar aðstöðu sem ég nefndi, vegna þess að við höfum fengið mjög góð tilboð, og líka í ljósi þess að mikil þörf er á því að efla atvinnusköpunina. Ríkisstjórnin kynnti átak í þeim efnum í síðustu viku en mér finnst það ekki vera þannig að eftir höfðinu dansi limirnir. Það er ekki þannig að verið sé að reyna að hraða útboðum eins og kostur er. Tæknilega er ekkert því til fyrirstöðu að bjóða út miklu fleiri verk. Ég skora á hæstv. ráðherra að sjá til þess að Vegagerðin bjóði út strax í næstu viku einhver verk þannig að það svari þessari miklu eftirspurn eftir framkvæmdunum 

Herra forseti. Við skulum hafa það í huga að verktakar vita af útboðsþingi, hvaða verk koma til útboðs og hvenær. Ég var að tala um ýmis verk á höfuðborgarsvæðinu sem verða boðin út, vonandi á næstunni. Ég er búinn að geta um nokkur en ég vil einnig geta þess að við höfum talað um að allt að 700 millj. kr. fari til ýmissa minni verka þar eins og sérstakra strætisvagnaafreina o.fl. Það mun brátt fara í útboð. En það sem ég var að tala um áðan, virðulegi forseti, er að Bræðratunguvegur mun örugglega koma til útboðs núna næstu daga og nokkur fleiri verk sem komið hafa inn. Virðulegi forseti. Ég vil líka geta um eitt samgöngumannvirki í viðbót sem ekki hefur verið mikið rætt um en það er hugmynd að byggingu samgöngumiðstöðvar á Reykjavíkurflugvelli. Það verk er að mínu mati í ágætisfarvegi milli mín og borgarstjóra. Vonandi getum við klárað viljayfirlýsingu jafnvel í þessari viku þar sem stigin verða góð skref í þá átt 

Virðulegur forseti. Fyrir ári síðan, í mars í þessum sal, ræddum við um skýrslu um Breiðavíkurmálin og ég held að það blandist engum hugur um að við vorum öll slegin óhug af frásögnum fórnarlambanna þar af því sem þar fór fram. Hér var unnin góð skýrsla fyrir þingið um þau efni og komist að þeirri niðurstöðu að þar hafi verið brotin lög, ekki bara núgildandi heldur þágildandi, um vistun barna og ungmenna þar, um meðferð þeirra, og þar hafi Alþingi brugðist skyldu sinni. Hér báðust einstaka þingmenn afsökunar fyrir sig og sína og hæstv. forsætisráðherra viðurkenndi ýmis mistök sem orðið hefðu en jafnframt voru boðuð mál inn í þingið í framhaldinu og frekari aðgerðir. Ég vil þess vegna nota tækifærið og spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hún telji ástæðu til þess að biðja fórnarlömbin í Breiðavíkurmálunum formlega afsökunar fyrir hönd íslenska ríkisins, en ekki síður hvað líði eftirmálum þeirrar skýrslu sem hér var, viðræðum um lúkningu þessara mála, bótagreiðslur og annað slíkt. Þó að þetta verði auðvitað aldrei bætt með fé þá er það mikilvægt að mál sem eiga athygli okkar svo mikla um skamma stund eins og þetta mál gerði að við gleymum því ekki heldur sé því fylgt eftir og reynt að ljúka fyrir og bæta sem best við getum það sár, sem ég held að það hafi ótvírætt verið, á þjóðarsálinni.

Virðulegi forseti. Það er sjálfsagt að verða við þeirri ósk sem fram kemur hjá hv. þingmanni þótt fyrr hefði verið. Ég vil fyrir hönd íslenskra stjórnvalda og íslensku þjóðarinnar biðja fyrrverandi vistmenn á Breiðavíkurheimilinu og fjölskyldur þeirra afsökunar á þeirri ómannúðlegu meðferð sem þeir voru látnir sæta. Ég vil sömuleiðis biðja alla þá afsökunar sem hafa sem börn verið vistaðir á stofnunum eða heimilum fyrir tilstuðlan opinberra aðila hér á landi og sætt þar illri meðferð eða ofbeldi. Það er hins vegar ekki hægt að ætlast til að slík fyrirgefning sé veitt nema þessi kafli í sögu íslenskra barnaverndarmála sé gerður upp. Í tíð fyrrverandi forsætisráðherra var hafist handa um það verk en Alþingi samþykkti lög árið 2007 um skipan nefndar til að kanna starfsemi vist- og meðferðarheimila fyrir börn. Mikilvægt er einnig að hafin er könnun á meðferð barna og unglinga á mörgum fleiri vistheimilum þar sem börn og unglingar voru vistuð fyrir tilstuðlan opinberra aðila og er skýrsla um það væntanleg núna í júní nk. Varðandi síðari spurningu hv. þingmanns hafa verið settar fram hugmyndir um bótagreiðslur sem er alveg ljóst að Breiðavíkursamtökin hafa haft miklar athugasemdir við. Fulltrúar í forsætisráðuneytinu hafa á síðustu dögum fundað með forsvarsmönnum Breiðavíkursamtakanna um hvernig hægt sé að ljúka þessu máli í bærilegri sátt. Við erum að vísu bundin af þeim fjárheimildum sem núna eru í lögum en engu að síður standa þessi samtöl nú yfir. Ég vona að við komumst þar að niðurstöðu sem fulltrúar Breiðavíkursamtakanna geta verið sáttir við. Við skuldum þessum aðilum það að sú niðurstaða sem verður á bótagreiðslum verði gerð í bærilegri sátt við þessi samtök.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir skýr svör og fagna því að það sé áframhald á þessari vinnu og eftirfylgni og við eigum von á frekari skýrslugerð um hvernig staðið hefur verið að aðbúnaði barna og ungmenna í landinu. Ég veit að mikil ábyrgð hvílir á hæstv. forsætisráðherra og hún hefur skamman tíma til að sinna fjölda mikilvægra mála sem varða þjóðarhagsmuni mikla og stóra. Ég vil engu að síður hvetja hæstv. forsætisráðherra, og veit að hún þarf ekki hvatningar við, til að leitast við að reyna að ljúka þessum málum, eins og hún segir, í bærilegri sátt við þá sem hlut eiga að máli. Ég held að fólk úr öllum flokkum sé sammála um að við þurfum að læra af þessari reynslu og kannski ekki síst að huga að því hvort við stöndum okkur eins vel í þessum efnum og við frekast getum. Við þurfum að hugsa til ýmissa afskiptra hópa barna og ungmenna í samfélaginu í því sambandi.

Virðulegi forseti. Sem hluti af ráðstöfunum í ríkisfjármálum rétt fyrir jól voru gerðar breytingar á lögum um almannatryggingar. Breytingin varðaði áhrif fjármagnstekna ellilífeyrisþega á upphæð lífeyris almannatrygginga. Í stað þess að fjármagnstekjur skerði bætur almannatrygginga um 50% voru gerðar breytingar í þá veru að þær skerða um 100%. Frítekjumark á fjármagnstekjur eru samt sem áður um 100 þús. kr. á ári eða um 8 þús. kr. á mánuði. Í ræðu á Alþingi í tengslum við þessar breytingar sagði hæstv. núverandi forsætisráðherra og fyrrverandi félagsmálaráðherra um þessa breytingu eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: „Við förum líka út í það að fjármagnstekjuskattur sem skerðir bætur almannatrygginga um 50% skerðir þær nú um 100%. Ég spyr: Er það eitthvað sem hægt er að gera ofboðslega mikið veður út af í þeim hremmingum sem við erum í? Ég held ekki, virðulegi forseti.“ Það sagði hæstv. þáverandi félagsmálaráðherra og núverandi forsætisráðherra. Nú síðustu daga hefur komið fram veruleg gagnrýni á þessa breytingu og áhrif hennar á kjör aldraðra. Samkvæmt frétt Morgunblaðsins sl. þriðjudag fengu um 30 þúsund eldri borgarar bréf frá Tryggingastofnun ríkisins í byrjun árs þar sem þeim var tilkynnt að þeir hefðu fengið hærri bætur en þeir áttu rétt á. Samið var um endurgreiðslu vegna þessa og var heildarupphæðin tæpar 300 millj. kr. Framkvæmdastjórn Landssambands eldri borgara hefur mótmælt kröftuglega og hefur kallað endurkröfur TR ranglátar, þeir segja þær byggjast á óskiljanlegum og óréttlátum reglugerðum og lögum. Í þessu máli hefur sérstaklega verið gagnrýnt að verðbætur teljist til fjármagnstekna í skilningi almannatryggingalaga. Í þeirri verðbólgu sem ríkt hefur á undanförnum mánuðum er varhugavert að líta á verðbætur á sama hátt og vexti þar sem þær eru ekki ávöxtun heldur eru þær hugsaðar til að innstæður rýrni ekki. Verðbætur sem eiga að halda í verðbólguna eigi því alls ekki að skerða lífeyri almannatrygginga, þær eigi að halda í við hækkandi verðlag. Ég get tekið undir þessa gagnrýni og get einnig skilið eldri borgara, að þeir séu svekktir vegna þessa. Ég spyr því hæstv. forsætisráðherra hvort gengið hafi verið of langt í lagasetningu fyrir jól og hvort ástæða sé til að endurskoða hvort verðbætur eigi að falla undir fjármagnstekjur.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður er að vísa til þeirra aðgerða sem gripið var til fyrir jólin að því er varðar almannatryggingabæturnar. Það var alveg ljóst að við vorum þar í miklum erfiðleikum við að taka á málum og fórum þá leið sem við töldum að gæti komið best út fyrir almannatryggingaþega. Eins og hv. þingmaður veit var á sl. ári búið til ákveðið frítekjumark að því er varðar fjármagnstekjur, 90–100 þús. kr., sem skiptir mjög miklu máli vegna þess að þegar ekkert frítekjumark var á fjármagnstekjunum urðu litlar fjármagnstekjur til þess að það myndaðist ofgreiðsla hjá fólki sem þá þurfti að greiða. En þegar við settum frítekjumarkið, þær 90 þús. kr. sem ég held að séu orðnar 100 þús. núna, kom það í veg fyrir helminginn af þeirri ofgreiðslu sem fólk þurfti að búa við og var rukkað um eftir á. Varðandi það að fara með skerðinguna úr helmingi af fjármagnstekjum í 100% var það m.a. hugsað sem leið til sparnaðar en líka til jafnræðis við aðrar greiðslur sem skerða almannatryggingabætur. Ég spyr: Af hverju er eðlilegt að lífeyrisgreiðslur skerði almannatryggingabætur, þ.e. úr lífeyrissjóðunum, meðan það er ekki nema helmingurinn af fjármagnstekjum sem skerðir almannatryggingabætur? Það var einungis helmingurinn sem skertist hjá þeim sem hafa fjármagnstekjur og var þetta m.a. hugsað til jafnræðis við aðrar greiðslur sem skerða almannatryggingabætur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin en þessar reglur eru mjög mismunandi. Varðandi lífeyrissjóðstekjurnar eru eingöngu 25% þeirra sem koma til skerðingar, ef ég man rétt, meðan það eru 100% varðandi fjármagnstekjur. En það er alltaf mjög óheppilegt þegar krefja þarf fólk um ofgreiddar bætur og ég skil mjög „svekkelsi“ aldraðra og áhyggjur þeirra af því. En það sem ég spurði sérstaklega um var hvort hæstv. ráðherra telji að gengið hafi verið of langt með því að telja verðbætur til fjármagnstekna. Það er það sem hefur sérstaklega verið gagnrýnt í þessum efnum. Ég geri ekki athugasemdir við að aðrar tekjur hafi áhrif á lífeyri enda er lífeyrir almannatrygginga hugsaður sem ákveðinn grunnur til að fólk geti framfleytt sér með sómasamlegum hætti og er engin ástæða til annars en að aðrar tekjur hafi einhver áhrif þar á. En það er spurningin hvort gengið hafi verið of langt með því að taka verðbæturnar inn í fjármagnstekjur. Ég ítreka því spurningu mína í þá veru.

Virðulegi forseti. Áður en þessi ákvörðun var tekin var farið mjög vandlega ofan í málið einmitt í því skyni að fara leiðir sem kæmu sem best út fyrir fólk sem fær almannatryggingabætur. Eins og hv. þingmaður veit fengu þeir almannatryggingaþegar sem voru með lægstar bætur, fullar verðbætur um sl. áramót sem fóru verulegir fjármunir í og skiptu talsverðu máli fyrir þá bótaþega. Hv. þingmaður veit það líka að á vegum félags- og tryggingamálaráðuneytisins er verið að vinna að endurskoðun á almannatryggingakerfinu, m.a. til að koma í veg fyrir þær víxlverkanir sem eru milli greiðslna úr lífeyrissjóðum og almannatryggingakerfinu. Ég tel alveg sjálfsagt að sú nefnd sem skoðar þetta kanni sérstaklega hvort athugasemd hv. þingmanns eigi við rök að styðjast, að það þurfi að endurskoða þetta með einhverjum hætti að því er varðar verðbæturnar. 

Hæstv. forseti. Ég beini orðum mínum til hæstv. forsætisráðherra. Það er eiginlega út af formsatriði og varðar mál sem var til umfjöllunar í gærkvöldi og er frumvarp til laga um heimild til samninga um álver í Helguvík. Nú hefur komið fram í umræðunni og hefur komið fram í fjölmiðlum einnig að annar stjórnarflokkurinn styður ekki málið. Þá velti ég fyrir mér hvort hæstv. forsætisráðherra sem ber ábyrgð á störfum ríkisstjórnar og er æðsti ráðherrann hafi eitthvert lögfræðiálit undir höndum sem styðji það að þetta sé samkvæmt venju og samkvæmt hefðum og standist þau lög og reglur sem starfað er eftir á hv. Alþingi og innan Stjórnarráðsins eða hvort þetta hafi komið henni á óvart og hvort þá þurfi hugsanlega að flytja nýtt mál. Nú er ég ekki að efast um að þetta þingmál hafi meiri hluta á Alþingi en spurningin er hvort það gangi að einungis annar stjórnarflokkurinn standi að stjórnarfrumvarpi. Nú er hæstv. forsætisráðherra þingreyndasti þingmaðurinn á hv. Alþingi og hefur auk þess setið mjög lengi í ríkisstjórn. Ég veit að hún vill ekki hafa nein lausatök hvað varðar hefðir og venjur Alþingis og Stjórnarráðsins og ég vil því gjarnan fá að heyra hvort hún hafi velt þessum spurningum fyrir sér.

Virðulegi forseti. Eins og hv. þingmaður þekkir var framlagning á þessu máli heimiluð í ríkisstjórn og hún var líka samþykkt í báðum þingflokkunum. Hitt er svo annað mál að varðandi afstöðu vinstri grænna til málsins í heild er hún kunnug öllum. Það er alveg ljóst að þessi mál komu fram í verkáætlun ríkisstjórnarinnar þannig að það kemur ekki á óvart þó að vinstri grænir muni við afgreiðslu málsins í þinginu ekki fallast á eða samþykkja það frumvarp. Ég tel þó að það hafi verið formlega rétt að öllu staðið að því er varðar framlagningu málsins eins og ég hef hér lýst.

Hæstv. forseti. Ég er ekki alveg viss um að það sé formlega rétt að málum staðið. Ég spurði hæstv. forsætisráðherra hvort hún hefði undir höndum lögfræðiálit þess efnis en það kom ekkert fram um það í svari hennar. Ég er ekki að tala um þetta mál efnislega og það kom mér ekkert á óvart að Vinstri hreyfingin – grænt framboð er á móti málinu. Ég velti því einungis fyrir mér hvort það gangi upp lagalega séð að leggja fram stjórnarfrumvarp sem stjórnarflokkur, heyrist mér, sem síðan er ætlunin að greiða atkvæði gegn. Mér heyrist ekki um það að ræða að hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar ætli að sitja hjá, heldur ætla þeir að greiða atkvæði gegn stjórnarfrumvarpi. Það er, held ég, nýjung í íslenskri pólitík.

Virðulegi forseti. Það mun koma í ljós við afgreiðslu málsins hvort þingmenn Vinstri grænna greiða atkvæði gegn eða sitja hjá við afgreiðslu frumvarpsins. Ég held að það sé ekkert einsdæmi í þingsögunni að ráðherra í ríkisstjórn, svo dæmi sé tekið, leggist gegn frumvarpi og er dæmi um það frá 1970 þegar einn ráðherra lagðist gegn stjórnarfrumvarpi, mig minnir að það hafi verið um verðlags- og samkeppnismál, með þeim afleiðingum að það var fellt. Ég hygg ekki að það mál sem hér um ræðir verði fellt á þingi, ég veit ekki betur en að það hafi góðan þingmeirihluta.

Forseti vill tilkynna að þrátt fyrir fyrri tilkynningu forseta um atkvæðagreiðslur sem til stóð að hafa kl. hálftvö ætlar forseti að freista þess að hafa atkvæðagreiðslu um afbrigði nú svo umræður gangi eðlilega í dag. Forseti hyggst þess vegna ganga til atkvæðagreiðslu um afbrigði.

Nú fer fram áður boðuð utandagskrárumræða um hagsmuni Íslands vegna Icesave-ábyrgðanna. Málshefjandi er hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegur forseti. Það mál sem við fjöllum um hér, Icesave-ábyrgðirnar, er eitt mesta óréttlætismál seinni tíma. Þegar bankarnir hrundu kom í ljós að mjög hár reikningur mundi líklega lenda á íslensku þjóðinni vegna Icesave-ábyrgðanna. Þá voru nefndar tölur eins og 628 milljarðar en síðan hafa komið fram opinberlega tölur um að þetta gæti verið talsvert lægri upphæð. Skilanefnd Landsbankans nefnir töluna 72 milljarða. Ég vil gjarnan spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann geti upplýst okkur um hver sannleikurinn sé í þessu máli ef hann er einhvers staðar sýnilegur í augnablikinu. Hvað er líklegt að þessar ábyrgðir séu háar? Það er líka sárgrætilegt þegar maður skoðar málið til baka að hugsanlega hefðum við getað losnað við þessar ábyrgðir. Miðað við þá umræðu sem var í samfélaginu þegar þetta allt átti sér stað var talað um að fyrir 200 milljóna punda fyrirgreiðslu hefðu Bretarnir hugsanlega tekið ábyrgðirnar í sína lögsögu. Sú er hér stendur spurði þáverandi forsætisráðherra sérstaklega að þessu, hvort þetta væri rétt og fékk svar um að hæstv. forsætisráðherra hefði ekki vitað af þessu áður en Landsbankinn var yfirtekinn. Síðan hefur Tryggvi Þór Herbertsson, fyrrverandi efnahagsráðgjafi ríkisstjórnarinnar, upplýst að hann hefði upplýst fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra um þetta áður en Landsbankinn var tekinn þannig að svörin stangast á. Það er sárgrætilegt að horfa upp á þetta ef rétt er. Ég vil leyfa mér að trúa því að hæstv. forsætisráðherra hafi rétt fyrir sér í þessu máli en það þurfa að koma skýrari svör. Fyrir nokkru spurði ég hæstv. utanríkisráðherra út í það hvort okkur bæri lagaleg skylda til að greiða. Í því svari sem kom segir að það séu þungvæg lögfræðileg rök sem hnígi að því að við verðum að greiða þessar upphæðir. Það kemur líka fram að ríkin þrjú sem hér eiga hlut að máli og öll ESB-ríkin og Noregur hafi þvertekið fyrir málarekstur á lögfræðilegum grunni um þetta mál og því sé sú leið ekki fær. Ég spurði líka hæstv. utanríkisráðherra hvort gert hefði verið hagsmunamat á stöðu Íslands ef við borgum og ef við borgum ekki. Svörin sem ég fékk voru mjög veik, virðulegur forseti. Ég vil því beina sömu fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra: Hefur farið fram einhvers konar hagsmunamat á þessum leiðum, þ.e. ef við borgum og ef við borgum ekki? Ég geri mér grein fyrir því að ef við borgum ekki verður uppnám í EES-samningnum en það er spurning hvernig hagsmunamat okkar sé ef við borgum, virðulegur forseti. Á sínum tíma var það niðurstaða íslenskra stjórnvalda, þ.e. Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks, það var mat þeirrar ríkisstjórnar að hagsmunum Íslands til lengri tíma litið væri best borgið með því að við greiddum þessar ábyrgðir. Í svari hæstv. utanríkisráðherra fyrir stuttu kemur það sama fram og ég vil lesa upp úr því svari af því að ég inni sérstaklega hæstv. fjármálaráðherra eftir því hvort það sé ekki alveg rétt sem þar kemur fram. Þar stendur eftirfarandi, með leyfi virðulegs forseta: „Það er því mat núverandi ríkisstjórnar, og þeirrar fráfarandi einnig, að lausn deilunnar með aðstoð alþjóðasamfélagsins og þeirra ríkja sem næst okkur standa, fyrst og fremst Norðurlandanna, sé ein af forsendum endurreisnar íslensks efnahagslífs.“ Virðulegur forseti. Er það ekki þannig, og það er eðlilegt að hæstv. fjármálaráðherra svari því, er það ekki rétt skilið að Vinstri grænir séu þá sammála þessu mati, að það sé eðlilegt, skást í stöðunni ætti ég kannski frekar að segja, að borga þessar ábyrgðir? Ég spyr einnig hæstv. fjármálaráðherra: Hvar standa samningarnir yfirleitt? Nú er komin nefnd í þetta mál, ný nefnd sem Svavar Gestsson veitir forstöðu og væntanlega er hún að vinna gott starf, en hvernig standa samningarnir? Væri eðlilegt að samningaviðræður tækju jafnvel mörg ár? Við eigum kannski erfitt með að sjá núna hver greiðslugeta okkar er. Megum við búast við því að þetta gæti tekið mörg ár, virðulegur forseti? Ég tel mjög mikilvægt að bæði þing og þjóð átti sig á stöðunni af því að að lokum, þegar samningar eru á lokastigi, þarf Alþingi að samþykkja 

Herra forseti. Hér er spurt um tölur og þær eru orðnar nokkuð gamalkunnar, ég held að það láti nærri að heildarreikningurinn vegna Icesave-reikninganna í Bretlandi og Hollandi sé um 600 milljarðar íslenskra króna á núverandi gengi. Um tíma var þessi upphæð um 700 milljarðar og það er að sjálfsögðu bara háð því gengi sem er á pundi og evru á hverjum tíma. Nýjasta mat skilanefndar Landsbankans sem legið hefur fyrir nú um nokkurra vikna skeið er að upp í þessa reikninga kunni að endurheimtast eignir ef þær verða losaðar, kannski einkum eftir 3–5 ár, þannig að eftir standi 70–75 milljarðar króna. Þetta mat er auðvitað háð gríðarlegri óvissu, m.a. um markaðsaðstæður og verðmæti eignanna þegar þarna kæmi. Það er rétt að upplýsa að ekki eru allir aðilar jafnbjartsýnir á þetta mat og skilanefnd Landsbankans. Hv. þingmaður spyr hvað gerist ef við borgum ekki, í þeim skilningi að við slítum samningaviðræðum og neitum að borga. Ég held að ég verði að taka undir það svar sem hæstv. utanríkisráðherra gaf í þeim efnum. Það liggur því miður fyrir og mátti öllum verða ljóst strax í haust að það eru tengsl milli þessa máls og áætlunarinnar hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og það eru líka tengsl milli þessa máls og samningaviðræðna okkar við norræna seðlabanka og Pólland og Rússland um gjaldeyrislán til að efla gjaldeyrisvaraforða okkar. Ég held að staðan sé einfaldlega sú og þannig er fyrir mælt af hálfu Alþingis að það eigi að halda þessum samningaviðræðum áfram og láta á þær reyna en þar með er að sjálfsögðu ekki sagt að það eigi að skrifa undir hvaða afarkosti sem er. Það er ekki falið í samþykkt Alþingis eins og ég skil hana. Viðræður eru að hefjast, ríkisstjórnin samþykkti 24. febrúar sl. að fela fjármálaráðherra, mér, að hafa forustu um og bera ábyrgð á því að skipa samninganefnd og það var gert í framhaldinu. Sú nefnd er þannig skipuð að henni veitir forustu Svavar Gestsson sendiherra og ásamt honum eru í nefndinni Indriði H. Þorláksson, settur ráðuneytisstjóri í fjármálaráðuneytinu, Páll Þórhallsson, lögfræðingur í forsætisráðuneytinu, Marteinn Eyjólfsson, lögfræðingur í utanríkisráðuneytinu, Áslaug Árnadóttir, lögfræðingur í viðskiptaráðuneytinu og Sturla Pálsson, hagfræðingur í Seðlabanka Íslands. Ég geri ráð fyrir að viðræðufundir komist á eða líklegt sé að þeir verði undir lok þessa mánaðar, í nágrenni við mánaðamótin, það hefur ekki verið tímasett endanlega, en samninganefndin hefur unnið mikið undirbúningsstarf að undanförnu. Ýmis tengsl hafa verið byggð upp, þannig höfum við, þ.e. ég ásamt viðskiptaráðherra og utanríkisráðherra, átt fundi með sendiherrum og sendimönnum þessara ríkja, þar á meðal hæstv. utanríkisráðherra með sérstökum sendimanni forsætisráðherra Bretlands. Slíkum tengslum verður haldið áfram og eins og ég segi líklegt að formlegir viðræðufundir komist á á nýjan leik undir lok þessa mánaðar. Málið er í þeirri stöðu sem fráfarandi ríkisstjórn skildi það eftir í en hafði í raun verið afvelta frá því í desember og fram í febrúar að ný stjórn tók við. Það er hlutskipti okkar að reyna að greiða úr þessu erfiða, svo ég segi ekki hörmulega, máli eftir því sem best er hægt við þær aðstæður sem það er í og við erum stödd í gagnvart því. Ég hef átt ágætan fund með utanríkismálanefnd þar sem við fórum rækilega yfir stöðuna í þessu máli um svipað leyti og samninganefndin var skipuð. Og þótt það sé fremur óvenjulegt að fjármálaráðherra sitji á löngum fundum með utanríkismálanefnd var það engu að síður svo og ég geri ráð fyrir að óska eftir því að hitta nefndina fljótlega aftur til að upplýsa hana frekar um stöðu málsins og viss samskipti, þar á meðal við bresk stjórnvöld. Ég tel einnig sjálfsagt mál ef nefndin óskar eftir því að samninganefndin eða formaður samninganefndar komi á hennar fund. Utanríkismálanefnd hefur í fórum sínum, að ég held, nánast öll gögn og trúnaðarskjöl í þessu máli og það verður séð um það áfram að hún fái þau í hendur eða verði upplýst um málin eins og þeim miðar. Það er ákaflega mikilvægt að geta átt slík samskipti við utanríkismálanefnd í trúnaði um þessi mál því auðvitað er öllum ljóst að hér eru gríðarlega afdrifaríkir hagsmunir á ferðinni, viðkvæmir og vandasamir samningar og samskipti við erlend ríki og því er afar mikilvægt að geta átt gott samstarf við utanríkismálanefnd um þessa hluti eins og þeim vindur fram og þar með þverpólitískt samstarf við fulltrúa allra flokka hér á þingi.

Herra forseti. Icesave-málið er líklega eitt stærsta og mikilvægasta hagsmunamál sem íslenska þjóðin hefur staðið frammi fyrir á síðari tímum. Ríkisstjórnin verður að taka sig saman í andlitinu, það er lítið að gerast í málinu þó að hagsmunirnir séu gríðarlegir. Ég hef margoft sagt að ríkisstjórnin þurfi að endurskoða frá grunni aðgerðir vegna deilunnar við bresk stjórnvöld um uppgjör vegna Icesave-reikninganna. Í því máli verður að verjast af hörku og ég hef verið harður talsmaður þess að farið verði í mál við Breta vegna Icesave-deilunnar. Ég hef sagt að til þess sé nauðsynlegt að leitað verði til færustu sérfræðinga og samningamanna sem hafa reynslu af samningaviðræðum sem þessum. Það hefur því miður ekki verið gert. Slíkt er ekki ásættanlegt, herra forseti, og ég gagnrýni ríkisstjórnina harðlega fyrir viðbrögð sín í Icesave-málinu. Tveir valinkunnir lögfræðingar, Stefán Már Stefánsson, prófessor í Evrópurétti, og Lárus Blöndal hæstaréttarlögmaður, hafa einnig gert það í blaðagreinum í Morgunblaðinu og furða sig á því hvers vegna ríkisstjórnin hefur ekki haldið fram lagalegum rétti Íslendinga í málinu gagnvart Bretum í máli sem varðar hagsmuni okkar Íslendinga, allt að 600 milljarða kr., og auk þess leynt þingið lögfræðilegum álitsgerðum sem unnar hafa verið vegna málsins. Ég spyr: Hvers vegna í ósköpunum leitar ríkisstjórnin ekki til þessara sérfræðinga til að gæta hagsmuna okkar í málum gegn Bretum? Það er óskiljanlegt að það hafi ekki verið gert. Eitt það versta við framgöngu utanríkisráðherra í Icesave-málinu er það pukur og sú leynd sem hvílt hefur yfir málinu. Við þingmenn þurftum t.d. að sætta okkur við það að sjá í viðtali á sjónvarpsstöðinni Skjá 1 að hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, hefði átt leynifund um Icesave-málið við utanríkisráðherra Breta, David Miliband. Hvorki þjóðin sem þarf nú hugsanlega að greiða þessi ósköp né þingið fá að vita neitt um það hvað fór fram á þessum fundi og ríkisstjórnin skuldar þinginu og þjóðinni 

Virðulegi forseti. Þetta er mikilvæg umræða um grundvallaratriði. Mótmæli vegna bankahrunsins á Íslandi hófust ekki í Reykjavík, heldur við sendiráð Íslands í öðrum löndum. Hundruð þúsunda almennra borgara í löndum eins og Hollandi, Þýskalandi, Bretlandi, Lúxemborg og á Norðurlöndunum óttuðust um eða töpuðu ævisparnaði. Þetta var ekki verk íslensks almennings en í heimsþorpinu sem við lifum í núna litu þessi hundruð þúsunda venjulegs fólks svo á að Ísland væri ábyrgt. Orðspor Íslands var undir, landið sem aldrei hefur farið með ófriði á annarra hendur var í fyrsta skipti í sögu sinni í deilu við alla nágranna sína. Við þessar aðstæður kaus bankastjóri Seðlabankans og heimastjórnararmur Sjálfstæðisflokksins að senda þau skilaboð til umheimsins að Íslandi væri skítsama. Við borgum ekkert, sagði hann, og heimspressan frá New York til Berlínar, um Lundúnir til Tókíó, sló því upp sem heimsfrétt. Á grundvelli þessarar afstöðu einangraðist Ísland frá öllum, vinum á Norðurlöndunum jafnt sem annars staðar. Öll ríki sem voru reiðubúin að lána okkur fé vildu gera það á grundvelli áætlunar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins nema vinir okkar Færeyingar. Forsenda jákvæðra samskipta var að Icesave-deilan kæmist í diplómatískan farveg. Nú hefur nýr fjármálaráðherra tekið við forustu samninganna um Icesave. Í stjórnarandstöðu hélt hann reyndar aðrar ræður en þá sem hann hélt hér áðan, en ný ríkisstjórn hefur í engu breytt þeim ákvörðunum sem teknar voru í fyrri ríkisstjórn undir forustu fyrrverandi forsætisráðherra Geirs Haarde. Það sýnir að leiðin að málinu sem var ákveðin í haust er sú rétta. Það vantar yfirþjóðlegan dómstól en við samningaborðið hefur Ísland náð miklum árangri og eins og fyrrverandi utanríkisráðherra sagði vinnur tíminn með okkur í þessu máli, þetta er pólitískt úrlausnarefni en ekki mál sem 

Herra forseti. Við eigum auðvitað mjög erfitt með að borga þessar skuldir vegna Icesave-reikninganna og það verður verk nýrrar ríkisstjórnar eftir kosningar í vor að reyna að semja sig frá þessum skuldum og reyna að semja um sem best lánakjör og helst að semja sig alveg frá þessum skuldum sem verður auðvitað mjög erfitt. Óvissan um hvað er til af eignum upp í þessar skuldir er með þeim hætti að enginn getur sagt um það, enginn veit hvernig málin þróast næstu tvö, þrjú árin. Það er gaman að rifja upp ummæli þingmanna Vinstri grænna um þessar skuldir og Icesave-reikningana og hvað átti að gera fyrir áramót og svo aftur hvað þeir leggja til að verði gert núna, tveimur mánuðum seinna. Ekki síður ummæli þeirra um samstarfið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sem þeim leist ekkert á fyrir áramót en breyttist á nýju ári. Ég get alveg tekið undir það sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sagði, auðvitað eigum við að fara í mál við Bretana. Auðvitað eigum við að fara í mál við þá út af hryðjuverkalögunum og því tjóni sem þeir hafa valdið okkur út af þessum Icesave-skuldum. Það er eins með sjálfstæðismennina, hvað hafa þeir ekki verið að segja í þessari umræðu? Hvernig höguðu þeir sér þegar bankahrunið varð? Hvað sagði fyrrverandi seðlabankastjóri, sem er átrúnaðargoð þeirra í pólitík, um það að Jón og Gunna ættu ekki að borga skuldir fyrir óráðsíumennina? Hvar erum við stödd í þessu þegar Jón og Gunna í Breiðholtinu þurfa að borga brúsann fyrir misgjörðir 

Virðulegi forseti. Icesave-málið er ekki nema hluti af stórri heild. Stóra heildin er sú að íslensku viðskiptabankarnir komu sér í þá stöðu að þeir réðu ekki við skuldbindingar sínar og líklega munu þúsundir milljarða króna tapast og þeir sem tapa þessu fé eru erlendir kröfuhafar, bankar og fyrirtæki erlendis. Það er nefnilega þannig að stóri skellurinn í þessu máli lendir á viðskiptavinum bankanna en ekki á íslensku þjóðinni. Við eigum mikið undir því að samkomulag náist um uppgjör á þrotabúum gömlu bankanna við þessa erlendu kröfuhafa og að menn gæti þess í skilum milli gömlu og nýju bankanna að sátt verði um þær færslur þannig að við lendum ekki í deilum við erlendar þjóðir. Við höfum ekki bolmagn til að standa í deilum við erlendar þjóðir, við byggjum okkar lífskjör á viðskiptum erlendis, við höfum hærra hlutfall af þjóðarframleiðslu sem tengist viðskiptum við útlönd en nokkur önnur þjóð og ef ekki gengur að halda þeim úti með sómasamlegum hætti munu lífskjör hér á landi falla mjög hratt. Það er umdeilanlegt hvort okkur beri lagaleg skylda til að greiða Icesave-reikningana en ég er kominn á þá skoðun eftir athugun málsins að það sé óskynsamlegt að láta reyna á það, skynsamlegra fyrir okkur er að ná samningum um uppgjör á þeim deilum. Við getum aldrei unnið það stríð ef við ætlum í það vegna þess að þolendurnir í því stríði eru einstaklingar í mörgum Evrópusambandsríkjum, fyrirtæki, sveitarfélög en fyrst og fremst fólk sem er að tapa miklum peningum í löndum sem við viljum eiga mikil viðskipti við. Ég tel skynsamlegast að við náum samkomulagi um uppgjör á þeim 

Virðulegi forseti. Það er kannski að bera í bakkafullan lækinn að bera umræðu um Icesave-reikninga á borð hér rétt eina ferðina. Þó er það svo að þjóðin hefur ekki fengið þau svör sem hana vantar. Kannski er kjánalegt að reyna að kalla þessi svör fram hér í þinginu því að hæstv. ráðherrar sem bæði eru löggjafar- og framkvæmdarvald geta staðið hér mánuðum saman án þess að gefa nokkur svör. Og virðulegir embættismenn eru ítrekað kallaðir fyrir nefndir þingsins til að leita upplýsinga við ýmsum dylgjum sem þeir hafa látið falla í fjölmiðlum - en allt kemur fyrir ekki. Það eina sem þjóðin veit er að hún verður á komandi vikum eða mánuðum skuldsett þannig að þau lífsgæði sem við höfum grobbað okkur af í nokkurn tíma og fært okkur samfélag velferðar, nægrar atvinnu, kröftugs heilbrigðiskerfis og ágæts menntakerfis er liðin tíð. Þess utan höfum við haft efni á ýmsum munaði eins og því að velta því fyrir okkur hvort við eigum að nýta landsins gæði, en sá tími er líka liðinn. Það veit hvert mannsbarn að aldrei var látið reyna á lagalega hlið þessa máls. Það veit hvert mannsbarn að mikil óvissa ríkir um regluverkið sem smíðað hafði verið utan um það sem sumir hafa kallað skuldbindingar ríkisins, en lagalega séð er algjörlega óvíst hvort eru nokkrar skuldbindingar. Fyrrverandi ríkisstjórn fékk ráðgjöf um að það þjónaði ekki hagsmunum íslenska ríkisins að leita réttar síns. Íslenska þjóðin vill vita hvers vegna. Hvaða hagsmunir eru það sem ekki er hægt að uppfylla og hvers vegna er ekki hægt að uppfylla þá? Er það vegna þess að íslenskir ráðamenn létu hræða sig með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum inn í húsasund og leystu svo bara niður um sig? Af hverju, hæstv. fjármálaráðherra? Af hverju? Eins og ég sagði í upphafi er kannski að bera í bakkafullan lækinn að bera umræðu um skuldbindingar íslenskra banka á erlendri grundu hér á borð eina ferðina enn og líklega er það tímasóun eftir allt sem á undan er gengið og miðað við farveginn sem málið hefur verið sett í, en það er þó alveg á hreinu að venjulegt fólk sem fylgir lögum og reglum í þessu landi vill skýringar á því hvernig íslensku bankarnir gátu hleypt því í þá stöðu að þurfa að borga þennan brúsa á næstu áratugum. Það er ekki í samræmi við það réttarríki sem við þó búum við sem reyndar hefur 

Herra forseti. Ég þakka frummælanda fyrir að vekja máls á þessu. Þetta er afar mikilsvert mál og skiptir sköpum hvernig til tekst. Ég hef áður flutt hér ræður um þetta og ég hef ekki breytt neinni skoðun um það. Ég minni á ummæli hv. þm. Árna Mathiesens 13. nóvember um að þetta væri gjörsamlega óaðgengilegt. Undir það tók hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra. Sú afstaða breyttist og skýringar á þeirri breytingu má finna í ræðu fyrrverandi utanríkisráðherra 17. nóvember 2008 og tengsl við Evrópska efnahagssvæðið og fleira í þeim dúr. Ég minni líka á að Ríkisendurskoðun taldi á sínum tíma að við bærum enga ábyrgð á þessum skuldbindingum og að ekki ætti að færa þetta inn í ríkisreikning, það ætti að standa þar fyrir utan. Ég leyfi mér líka að minna á ummæli lögfræðinganna Stefáns Más Stefánssonar og Lárusar Blöndals og ræðu Bjargar Thorarensen 1. desember 2008 um ógildanlega nauðungarsamninga. Ég segi það að hugsanleg eftiráábyrgð ríkisins er í raun brot á samkeppnisreglum ESB. Ef við hefðum tekið þetta upp áður hefðum við verið talin brotleg. Öll þessi rök verða frammi í samningaviðræðunum og verða að vera það. Við tókum við málinu í þeim farvegi sem það er og við verðum að leysa það. Tíminn mun vinna með okkur í þeim efnum. Ég vil segja að lokum að mér finnst afar mikilvægt að utanríkismálanefnd fylgist nákvæmlega með þessu máli og fái frá ríkisstjórninni af sjálfsdáðum og jafnharðan allar upplýsingar sem þar skipta máli. Aðalatriðið í lausn þessa máls er þó kannski það að leita friðarsamninga við Breta út frá greiðslugetu þjóðarinnar, leggja hana á borðið og leita eftir friðarsamningum. Við þurfum líka að ná í þessu máli þverpólitískri sátt vegna þess að það skiptir sköpum um framtíð þjóðarinnar.

Herra forseti. Íslensk þjóð varð fyrir fimm áföllum í fyrrahaust: eignahrun, keðjuverkun gjaldþrota með atvinnuleysi í kjölfarið, jöklabréfin, Icesave og kröfuhafar bankanna. Fyrstu þrjú áföllin munum við greiða með herkjum. Síðustu tvö áföllin eiga íslenskir skattgreiðendur ekki að greiða en eru neyddir til þess, annars vegar af ESB sem beitti okkur viðskiptastríði þó að um galla í regluverki þess sé að ræða og hins vegar lánardrottnum bankanna sem segja Íslendinga geta gleymt því að taka lán um allan heim næstu 25 árin nema eitthvað sé gert vegna neyðarlaganna. Mikilvægt er að þessar óréttmætu kröfur steypi þjóðinni ekki í skuldir sem hún ræður ekki við til viðbótar við hin áföllin. Það gagnast ekki þessum erlendu aðilum, heldur er það hagur þeirra og allra að íslensk þjóð standi sterk og geti borgað. Þess vegna krefst ég þess að þessi mál verði leyst sem ein heild. Ég krefst þess enn fremur að leyndarhjúp verði aflétt af þessum málum og við fáum að vita hvað búið er að semja eða gefa loforð um. Varðar það hæstv. fjármálaráðherra, viðskiptaráðherra og utanríkisráðherra? En þessi ráðuneyti virðast vinna hvert í sínu skoti að lausn sem hver um sig er viðráðanleg en kaffærir þjóðina þegar þær koma saman. Við eigum ekki að borga þessar kröfur og þess vegna er eðlilegt að setja efri mörk á þær í heild sinni sem við ráðum við og það er fráleitt að við greiðum einhverja vexti af þessum óréttmætu kröfum eins og gerð er krafa um.

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að fylgjast með Sjálfstæðisflokknum í þessari umræðu. Við þekkjum það frá því í haust að þá fór fram mikil barátta þegar við öttum kappi við sjálfstæðismenn í ríkisstjórnarsamstarfi um það hvernig ætti að taka á því hruni sem þá varð. Þá var það ljóst að heimastjórnarklíkan í Sjálfstæðisflokknum vildi skella öllum hurðum í lás, segja landið úr lögum við umheiminn og búa til úr Íslandi einhvers konar sjóræningjaland í Norðurhöfum sem ekki stæði við þær skuldbindingar sem leiddu af þjóðarrétti. Hins vegar var þáverandi forusta flokksins, undir forustu hv. þm. Geirs Haarde og varaformanns Sjálfstæðisflokksins, Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, tilbúin til að axla ábyrgð og leiddi ásamt Samfylkingunni til þeirrar niðurstöðu sem náðist um Icesave-ábyrgðirnar. Í umræðunni hér í dag eru tveir fulltrúar Sjálfstæðisflokksins sem eru báðir fulltrúar einangrunarklíkunnar sjálfrar, mennirnir sem vilja ekki að við stöndum við þær skuldbindingar sem við höfum sannanlega þurft að standa við,  Virðulegi forseti. Það þarf staðfestu á erfiðum tímum. Málstað Íslands hefur verið haldið fram. Það er engin slík lagaóvissa um réttarstöðu Íslands að það sé ekki eðlilegt að ganga til samninga við nágrannaríki okkar á eðlilegum forsendum um þessi mál. 
             Virðulegi forseti. Við eigum að axla ábyrgð á því sem við höfum gert og við eigum ekki 

Hæstv. forseti. Við erum að ræða mjög alvarlegt mál. Við hljótum að spyrja okkur einnar spurningar, Íslendingar allir: Hver er greiðslugeta okkar? Hver er raunveruleg greiðslugeta okkar? Hvað getum við leyft okkur? Mín skoðun á þessu máli er einfaldlega sú að ef við eigum að taka þessar skuldbindingar á okkur, með 5–7% vöxtum eins og menn hafa rætt um, er þetta gjörsamlega út úr kortinu. Það er hægt að ímynda sér og óska þess að þær eignir sem eru til í Bretlandi eða þeim löndum sem Icesave-reikningar voru reknir í gangi upp í eitthvað af þessum skuldbindingum. Það er talað um að þetta séu 600 milljarðar og í besta falli gætum við setið eftir með innan við 100 milljarða. Ég held að eins og staðan er í málinu hljótum við að láta reyna á alla réttarstöðu okkar, hvort við yfirleitt eigum að bera þetta sem ég dreg mjög í efa. Það gæti þó verið vegna þess að fyrri ríkisstjórn hafi ekki sinnt skyldum sínum, ekki viðskiptaráðherra, Fjármálaeftirlit eða Seðlabanki, um að láta uppi sögurnar þar sem bankastarfsemin var rekin um að Íslendingar gætu ekki borið ábyrgð á þeirri stöðu sem þar var komin. Ég er að vísu ekki löglærður maður en hef reynt að lesa þessar reglugerðir Evrópusambandsins að þessu leyti og fæ ekki annað séð en að ef við Íslendingar hefðum formlega sagt að við gætum ekki axlað þessar ábyrgðir hefði myndast önnur réttarstaða gagnvart þessum ríkjum. Það hljóta löglærðir menn að geta leitt í ljós og vissulega hafa sumir þeirra haldið því fram að réttarstaða okkar í þessu máli væri sú að við þyrftum ekki að borga. 
            

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þau svör sem fengust hérna og ég tek undir með hv. þm. Árna Páli Árnasyni, það er mjög sérstakt að hlusta á fulltrúa Sjálfstæðisflokksins tala í þessari umræðu. Þeir geta ekki komið hingað upp og sagt eitthvað allt annað núna en fyrir stuttu síðan. Mér finnst það bara ekki boðlegt í svona stóru máli. Þeir ákváðu ásamt Samfylkingunni í síðustu ríkisstjórn og greiddu atkvæði með því  Virðulegur forseti. Ég hef svolitlar áhyggjur af stöðu málsins af því að ég óttast að Bretarnir sýni okkur ekki nógu mikinn skilning, þ.e. stöðu mála hér. Ég er þó ánægð með að það er komin ný nefnd í þetta mál sem Svavar Gestsson veitir forustu. Hann þekkir íslenskt samfélag mjög vel og er afar öflugur á erlendum vettvangi, ég hef fylgst með því sjálf, þannig að vonandi gengur þetta vel. Ég vil að lokum spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Er eitthvað sem rekur sérstaklega á eftir því að niðurstaða náist hratt? Getur ráðherra eitthvað upplýst um tímaferlið? Er eitthvað sem rekur á eftir því að við náum niðurstöðu hratt? Ég held að það sé okkur í hag að ná ekki niðurstöðu of hratt af því að eftir því sem tíminn líður held ég að Bretarnir hljóti að skynja, 

Frú forseti. Það er vissulega lagður þrýstingur á það að þessu máli sé hraðað og á einum tímapunkti var talað um að menn ætluðu sér um það bil sex mánuði til að leiða það til lykta, í framhaldi af undirritun hinna sameiginlegu viðmiða ef ég man rétt. Engu að síður er það þannig að gagnaðilar okkar þekkja til aðstæðna á Íslandi. Þeir vita hvað hér hefur gerst, þeir vita af stjórnarskiptum, þeir vita af kosningum þannig að það er skilningur á hinn bóginn á því í hvaða aðstöðu við erum. Varðandi það sem hv. þingmaður nefndi um upplýsingar spái ég því að þegar að því kemur að gögn um rannsóknir á orsökum og aðdraganda þessa Icesave-máls og hvernig það þróaðist í framhaldinu verða aðgengileg muni það þykja fróðleg lesning. Ég hef lagt ríka áherslu á það við samninganefndina að sérstaklega verði vandað til utanumhalds á öllum skjölum og öllum gögnum og bókhaldskerfi ráðuneytis notað til að tryggja að þar verði allt aðgengilegt en á meðan á samningaviðræðum stendur verða menn að sjálfsögðu að hafa ýmis slík gögn í sínum fórum. Mér þykir hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson nokkuð kokhraustur. Hann vill endurskoða aðferðafræði í málinu frá grunni og hann vill fara í mál við Breta. Hv. þingmanni yfirsést að það var hans eigin ríkisstjórn sem féll frá því að höfða mál gegn Bretum 7. janúar sl. Það kann að vera að það hafi verið í andstöðu við hv. þingmann en það er þá þannig. Það er einn þingmaður Sjálfstæðisflokksins sem hefur verið sjálfum sér samkvæmur í gegnum allt þetta mál í málflutningi og afstöðu, hv. þm. Pétur H. Blöndal. Hann greiddi atkvæði gegn málinu á sínum tíma og málflutningur hans hefur samræmst því allan tímann. Ég veit ekki betur en að allar lögfræðilegar álitsgerðir sem enn eru til séu í höndum utanríkismálanefndar og ég endurtek það sem ég sagði um samstarf við nefndina. Samninganefndin mun fá þá lögfræðilegu aðstoð sem hún telur sig þurfa á að halda. Það verður séð um það, hvort sem það verða innlendir eða erlendir lögfræðingar, en ég vek þó athygli á að þrír af sex nefndarmönnum eru lögfræðingar sjálfir. 
             Að lokum skiptir að sjálfsögðu öllu sem hér hefur verið réttilega bent á að niðurstaðan í þessu máli verði viðráðanleg fyrir íslenskt þjóðarbú. Þar vinnur það vissulega með okkur 

Virðulegi forseti. Fyrr í umræðunni komu fram sakir af hálfu málshefjanda sem ég vil mótmæla. Málshefjandi gaf hér til kynna, eins og hún hefur gert við annað tækifæri, að ég hafi gefið þinginu rangar upplýsingar í skriflegu svari við fyrirspurn frá henni um einn þátt þessa máls. Að sjálfsögðu hef ég ekki gefið þinginu rangar upplýsingar og ég mótmæli því að á mig sé borinn slíkur áburður. Ég mótmæli því. Fyrir honum er ekki minnsti fótur og ef hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hefur einhvern áhuga á því að kanna þennan þátt málsins sérstaklega sem hún spurði þrjá ráðherra um og fékk hér sömu svör frá þeim öllum fyrir jólin á hún að kanna hvort það er einhver fótur yfirleitt fyrir því sem kallað hefur verið tilboð á síðustu stundu frá breska Fjármálaeftirlitinu um þetta mál gegn greiðslu 200 milljóna punda. Hvað menn segja í örvæntingu sinni um miðja nótt við aðstæður sem þessar er eitt, og kannski ekki alltaf mikið mark á því takandi, en að koma síðan hér og bera á forsætisráðherrann að hann hafi sagt þinginu rangt frá er óboðlegt og ég sætti mig 

Virðulegi forseti. Sú er hér stendur bað um svar á sínum tíma. Þar var spurt hvort fyrrverandi forsætisráðherra, hv. þm. Geir H. Haarde, hefði vitað af þessu svokallaða tilboði sem sú er hér stendur veit ekkert hvort átti sér stað eða ekki - en það var í fjölmiðlaumræðu á sínum tíma - hvort hv. þingmaður hefði vitað af þessu tilboði áður en Landsbankinn var yfirtekinn. Svar hv. þingmanns var nei og það var líka spurt hvort einhverjir ráðgjafar eða embættismenn hv. þingmanns, þáverandi forsætisráðherra, hefðu vitað af þessu. Svarið var: Mér er ekki kunnugt um það. Síðan kemur um síðustu helgi frétt þar sem Tryggvi Þór Herbertsson, fyrrverandi efnahagsráðgjafi ríkisstjórnarinnar, segist hafa sagt fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra frá þessu svokallaða tilboði á mánudeginum sem ég held að sé 6. október. 

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 78/2002 um niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar. Þetta er 397. mál þingsins á þskj. 675. Þær breytingar sem eru fólgnar í frumvarpinu lúta að tvennu: Í fyrsta lagi er verið að afla heimilda til að veita styrki til að taka í notkun varmadælur og aðra umhverfisvæna tækni sem nota má til húshitunar á svæðum sem því miður búa ekki við hitaveitu. Í öðru lagi er líka verið að afla heimilda til að veita styrki til endurbóta á íbúðarhúsnæði og raunar almennt til orkusparandi aðgerða. Ég legg mikla áherslu á það, frú forseti, að þetta frumvarp gerir ekki ráð fyrir því að útgjöld ríkisins aukist. Það má segja að markmið þeirra breytinga sem ég mæli fyrir og legg til í frumvarpinu séu þríþætt: 1. Að draga úr húshitunarkostnaði þeirra íbúa sem ekki njóta hitaveitna. 2. Að draga úr kostnaði ríkissjóðs til langs tíma. 3. Að stuðla að fjölgun starfa, einkum á meðal iðnaðarmanna. Þinginu er vel kunnugt um að ríkissjóður ver á hverju ári umtalsverðum fjármunum til að greiða niður húshitun. Einnig ver hann nokkrum upphæðum til að veita styrki til byggingar nýrra hitaveitna, jarðhitaleitar og orkusparnaðar og ég rifja upp að styrkirnir sem felast í eingreiðslu til nýrra hitaveitna byggja á því að þar er safnað saman útreiknuðum 8 ára niðurgreiðslum á viðkomandi svæði og það er sem sagt andlag stofnstyrksins. Á þessu ári er á fjárlögum heildarfjárveiting til þessara verka 1 milljarður og 177 millj. kr. og eins og lög kveða á um er gert ráð fyrir að um 950 millj. kr. renni til að greiða niður rafhitun. Markmið þeirra breytinga sem ég legg til með frumvarpinu er að draga úr raforkunotkun til húshitunar með tvennum hætti og um leið að efla atvinnuskapandi framkvæmdir. Samkvæmt frumvarpinu er lagt til að í fyrsta lagi verði heimilt að verja 3% af fjárlagaliðnum til orkusparnaðar í stað 1% eins og nú er. Það felur í sér að alls um 35 millj. kr. yrðu til ráðstöfunar í þessu skyni í stað 12 millj. kr. ef lögin stæðu óbreytt. Ætlunin er að þeim fjármunum yrði m.a. varið til að veita styrki til húseigenda sem hafa áhuga á því að bæta einangrun húsa sinna og draga þannig úr þörfinni fyrir niðurgreiðslur. Það hefur verið sýnt fram á það með útreikningum sem Orkusetrið á Akureyri hefur gert að þetta er ákaflega vel til þess fallið. Hluta þessara fjármuna yrði þó varið til almennra orkusparandi aðgerða, eins og í opinberum byggingum ríkis og sveitarfélaga, og þær aðgerðir mundu að sjálfsögðu draga úr kostnaði við orkunotkun en líka stuðla að fjölgun viðhaldsverkefna fyrir iðnaðarmenn. Ég nefndi áðan Orkusetur iðnaðarráðuneytisins sem staðsett er á Akureyri en ætlunin er að verkefninu yrði stýrt af því. Ég kom inn á það í ræðu í síðustu viku að setrið hefur einmitt staðið fyrir mjög merkilegu tilraunaverkefni í samráði við bæjarfélag á utanverðu Snæfellsnesi sem gaf niðurstöðu sem gefur mér tilefni til að ætla að ríkulegan ávinning megi hafa af verkefninu. Samstarfsaðilarnir yrðu m.a. Íbúðalánasjóður, sem er reiðubúinn til að lána fé og hefur lánað flokka til orkuviðhalds af þessu tagi, Atvinnuleysistryggingasjóður, Framleiðnisjóður landbúnaðarins eftir atvikum og Samtök sveitarfélaga á köldum svæðum. Íbúðalánasjóður hefur heimildir til að veita lán til endurbóta og í einhverjum tilvikum gæti líka verið um að ræða átaksverkefni sveitarfélaga sem nytu þá stuðnings Atvinnuleysistryggingasjóðs eins og önnur verkefni, sem eru beinlínis til að koma nýtilegum hlutum fram og skapa um leið atvinnu. Loks tel ég að einnig kæmi til greina að Framleiðnisjóður veitti styrki til bænda vegna verkefna á þessu sviði. Það hefur verið rætt við hann og undirtektir verið ákaflega jákvæðar. Aukningin til liðarins er því hugsuð þannig að fjárveiting verði eins konar hvati, örvun sem ýtir fólki af stað út í þetta verkefni og síðan yrði það fjármagnað að öðru leyti, m.a. með lánum frá Íbúðalánasjóði. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að greiðsla stofnstyrkja verði ekki eingöngu bundin við byggingu nýrra hitaveitna heldur gefist íbúðareigendum almennt kostur á styrkjum til umhverfisvænnar orkuöflunar til húshitunar, fyrst og fremst í framhaldi af ýmissi undirbúningsvinnu af hálfu stofnana iðnaðarráðuneytisins á síðustu árum og ekki síst í ljósi annars tilraunaverkefnis á vegum Orkuseturs, sem ég hef áður reifað í ræðu á Alþingi, um aukna notkun á varmadælum. Varmadælur hafa þróast mjög ört á síðustu árum. Mikið atgervi hefur verið lagt í að hanna nýjar tegundir og tæknibreytingar hafa komið fram í heiminum sem gera það að verkum að þetta verður stöðugt fýsilegri kostur og stórborgir, eins og t.d. Stokkhólmur í einu af okkar góðu grannlöndum, eru farnar að ná töluverðum hluta af þeirri orku sem þarf til að hita híbýli í gegnum stórar og vel útfærðar varmadælur. Í öðrum tilvikum kunna aðrir kostir að vera fýsilegir, eins og t.d. viðarkynding. Ég nefni tilraunir sem menn hafa verið að gera austur á Hallormsstað í þeim efnum en líka vindmyllur og vek eftirtekt á því að undir forustu orkuráðs hefur tekist að hvetja fólk til að hefja notkun vindmyllna til að framleiða rafmagn og í einu tilviki er mér kunnugt um að slík hvatning í formi styrks frá orkuráði úr Orkusjóði leiddi til þess að góður bóndi í nágrannasveit Reykjavíkur setti upp slíka vindmyllu og er byrjaður að selja inn á kerfið. Mér er líka kunnugt um að það framtak leiddi til þess að mjög margar fyrirspurnir bárust sænsku fyrirtæki sem selur myllur af þessu tagi, svo margar að fyrirtækið taldi það svara kostnaði að setja upp sérstaka heimasíðu á íslensku. Mér finnst líka rétt að vekja eftirtekt á því, frú forseti, að á vegum Nýsköpunarmiðstöðvar fer fram viðamikil athugun á því hvort hægt sé að nota varmadælur til húshitunar í Vestmannaeyjum. Varmalindin sem þar er freistað að beisla er hafið. Sjórinn við suðurhluta Íslands er það hlýr að með tækni sem verið er að útfæra og þróa af hálfu útibús Nýsköpunarmiðstöðvar í Vestmannaeyjum og með sérfræðingum í höfuðstöðvum telja menn að hugsanlegt sé að í framtíðinni verði hægt að hita upp töluverðan hluta Vestmannaeyjabæjar með þessum hætti. Það er ákaflega merkilegt. Það er í fyrsta skipti sem slíkt yrði gert en Vestmannaeyingar hafa auðvitað áður brotið í blað. Þeir settu á fót fyrstu hraunhitaveitu í heiminum. Eins og menn rekur minni til, var eftir gosið í Eyjum sett á fót hraunhitaveita sem stóð undir töluverðu af húshitun í Vestmannaeyjum um eins áratugar skeið. Það er lagt til í frumvarpinu - og ég held að það sé mjög skynsamlegt - að styrkirnir sem á að nota til að ýta undir umhverfisvæna orkuöflun verði reiknaðir út með sama hætti og nú er gert varðandi nýjar hitaveitur, þ.e. eingreiðsla sem byggist á 8 ára niðurgreiðslum vegna hitunar með rafmagni. Við þá útreikninga þarf að hafa í huga og miða við að varmadælur nota rafmagn og þess vegna er gert ráð fyrir því að notendur þeirra njóti áfram niðurgreiðslna á því rafmagni sem þarf til að knýja dælurnar. Frú forseti. Ég tel engin sérstök efni til að hafa frekari ræður af minni hálfu um efni frumvarpsins en legg til að samþykkt verði að lokinni umræðunni að vísa því til 2. umr. og hv. iðnaðarnefndar.

Frú forseti. Þetta frumvarp sem hæstv. iðnaðarráðherra hefur mælt fyrir er gott mál þótt kannski séu ekki neinar stórar upphæðir á ferðinni í þeim efnum en þarna er verið að nýta heimildir og fjármagn á milli liða, bæði til atvinnusköpunar og þess að auka orkusparnað og sparnað í húshitun. Ég vildi þó bara spyrja hæstv. ráðherra - ég kem reyndar betur að því í ræðu minni á eftir - hvort hann hyggist grípa til eða standa við þau fyrirheit sem gefin voru við setningu þessara nýju raforkulaga, markaðsvæðingu raforkukerfisins, um að ríkið mundi tryggja jöfnuð í verði á rafmagni og orku til íbúa landsins óháð búsetu og það á ekki hvað síst við til að kynda hús. Ég hef tölulegar upplýsingar um hvernig þetta hefur allt saman farið á annan veg, raforkuverð til notenda hefur hækkað, sérstaklega í dreifbýli, langt umfram það sem heitið var. Þær hækkanir sem urðu til viðbótar nú í upphafi árs og nú síðast frá Orkubúi Vestfjarða sýna berlega hversu hryllilegt slys markaðsvæðing raforkukerfisins og innleiðing raforkulaganna var á sínum tíma og fullkomin blekking gagnvart íbúum landsins í þeim efnum að þetta ætti að leiða til lækkunar á rafmagni og ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann hyggist grípa til aðgerða til að standa við eitthvað af þeim fyrirheitum sem gefin 

Frú forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason hefur áður reifað þessi mál í fyrirspurnum til mín og ég held að ein ósvöruð fyrirspurn liggi fyrir sem varðar þetta mál frá hv. þingmanni til mín sem ég svara þá væntanlega við fyrsta tækifæri og hefur starfsfólk mitt lagt í umtalsverða vinnu til að þau svör verði sem sönnust og ítarlegust. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að ráð var gert fyrir því að sú breyting sem var gerð árið 2003 ætti ekki að leiða til þess að aukinn ójöfnuður yrði út frá búsetu manna. Það var ekki markmiðið. Í sumum tilvikum kom fram að töluverð hækkun varð í strjálbýli vegna þess að þar var um að ræða, a.m.k. þar sem hækkanir eru mestar, einstaklinga eða býli sem höfðu verið á sérkjörum sem ekki gengu eftir þessa breytingu. Hitt liggur ljóst fyrir að auðvitað stendur vilji minn til þess að reyna að draga úr þessum mun. Spurningin er með hvaða hætti það er hægt við núverandi aðstæður. Hv. þingmaður hefur kannski góðar hugmyndir um það. Við leggjum nú þegar 950 millj. kr. beinlínis samkvæmt lögum til að greiða niður rafhitun á köldum svæðum og ekki stendur til að lækka t.d. þann kílóvattfjölda sem er hámarkið sem menn greiða niður, 40 þúsund. Það hefur stundum verið gert fyrr á árum en sú ríkisstjórn, sem hv. þingmaður var stundum að skammast mikið út í, hækkaði það aftur úr 35 þúsund í 40 þúsund kílóvött. Við stöndum hins vegar frammi fyrir þeirri staðreynd að ef jafna á þennan mun í gegnum ríkið mun það kosta mjög háar upphæðir. Við núverandi aðstæður þori ég ekki að lofa hv. þingmanni neinu um að mikið nýtt fé komi til þess á árinu.

Frú forseti. Ég dreg ekki í efa góðan vilja hæstv. ráðherra til að koma á jöfnuði á milli landsmanna í þessum efnum. Afstaða mín er alveg skýr, ég tel að orkan sé sameign þjóðarinnar og hún eigi að vera á hliðstæðu verði um allt land óháð búsetu. Þetta er hluti af grunnþjónustu fyrir atvinnulíf og byggð í landinu og á að líta svo á hana. Þær hækkanir sem verða núna koma harðast niður á þeim svæðum sem við vildum að þær kæmu kannski síst niður á. Ég hefði viljað sjá beinar jöfnunaraðgerðir þar sem landsmenn allir öxluðu ábyrgð á þessum hækkunum og að við skoðuðum líka hvernig við mættum færa þessar orkuveitur aftur til skynsamlegra horfs og hætta þeirri ímyndun að hægt sé að reka hér samkeppni í raforku. Það var minnst á nýjar hitaveitur og styrkingu annarra. Það hefur verið á borðinu að leggja hitaveitu til Skagastrandar og ég veit að við afgreiðslu fjárlaga var gert ráð fyrir því að af hálfu ríkisins yrði lagt þar fram fjármagn og aðliggjandi sveitarfélög hafa sömuleiðis gert ráð fyrir því að hafa tilbúið fjármagn til að leggja hitaveitu frá Reykjum eða Blönduósi til Skagastrandar. Þá er það Rarik sem heyrir undir hæstv. ráðherra sem þarf að leggja fram þriðja hlutann. Þetta er gríðarlega mikið hagsmunamál fyrir byggðirnar þarna út með og var á framkvæmdaáætlun að þetta gerðist á þessu ári. Ég vil inna hæstv. ráðherra eftir því hvort þetta standi og hvort hann vildi þá ekki beita áhrifum sínum til þess 

Frú forseti. Heitt vatn er partur af þeim lífsgæðum sem eru ákjósanlegust hvar sem menn búa. Það skiptir t.d. miklu máli fyrir byggðarlög sem eiga í glímu við sína eigin tilvist, vegna þess að fólk hallast til að flytja þaðan á mölina, að geta búið því svipuð lífskjör og er að finna á Reykjavíkursvæðinu. Eitt af því sem gerir innnesin að ákjósanlegum stað er sú gnótt heits vatns sem hér hefur lengi verið nýtt til að hita upp híbýli með ódýrum hætti. Þegar við skoðum verðþróun þar sjáum við að verð hefur í rauntölum farið niður árlega um 10 ára skeið. Iðnaðarráðherra vill gera allt sem hann getur til að auka líkur á því að heitt vatn finnist svo hægt sé að nýta það á landsbyggðinni. Ég hef fengið aukið fjármagn til að ráðast í sérstakt átak við leit að heitu vatni. Sums staðar hefur það borið góðan árangur. Það voru góðar fréttir um daginn af einum stað sem hafði verið skilgreindur sem kalt svæði. Þar spýttist upp 47°C heitt vatn í töluverðum mæli. Hv. þingmaður spyr síðan sérstaklega um Skagaströnd og lagningu hitaveitu þaðan. Það er mál sem ég gjörþekki. Ekki er það rétt hjá hv. þingmanni að Rarik sé undir mér, mitt ráðuneyti er eftirlitsaðili með Rarik. Það er formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem er raunverulega með fyrirtækið undir sínu ráðuneyti. Heimamenn lögðu ríkt kapp á það við mig að 50 millj. kr. yrði aflað af fjárlögum til þessa verks. Ég fór í mikinn leiðangur vegna þessa og hann gekk misjafnlega framan af en að lokum tókst það. Iðnaðarráðuneytið hefur staðið við það, alveg eins og ráðuneytið hefur borgað upp allar skuldir vegna stofnstyrkja til hitaveitna, 

Frú forseti. Ég ætla aðeins að koma inn á stöðu raforkumála. Raforkan er ein af forsendum fyrir atvinnulífi og góðri búsetu víða um land, eins og hæstv. iðnaðarráðherra kom að áðan. Það skiptir því máli að bæði atvinnumál og heimili eigi aðgang að þessari auðlind okkar á jafnræðisgrundvelli. Sé þess nokkur kostur er þetta einn af grunnþáttum fyrir fjölþætt atvinnulíf og búsetu í okkar ágæta landi. Þannig hefur þessi hugsun verið þangað til raforkulögum var því miður breytt og farið að innleiða hér markaðskerfi í raforku.

EES …

Já, fyrrverandi hæstv. iðnaðarráðherra sem stóð fyrir þessari markaðsvæðingu rafmagnsins, jafnfáránleg og hún var, ber fyrir sig EES-reglur. Þegar reglur og skynsemi stangast á finnst mér að skynsemin eigi að ráða. Það á að gera líka varðandi Evrópusambandið og EES, sem hæstv. ráðherra -  Að fara að innleiða hér lög og reglur um raforku eins og við séum á einhverjum alþjóðlegum raforkumarkaði væri fáránlegt. Því miður var innleitt hér markaðskerfi í raforkubúskapnum og gert að aðskilja orkusölu og orkudreifingu, eins og við gætum bara keypt raforku á frjálsum markaði. Því var samt lofað að þessi breyting ætti að leiða til svo mikillar hagkvæmni að raforkuverð í landinu mundi stórlækka. Þau rök voru notuð til að selja þá hugmynd að markaðsvæða raforkukerfið. Reyndin hefur orðið öll önnur. Í Bændablaðinu er dregin upp ágæt mynd þar sem hagfræðingur Bændasamtakanna, Erna Bjarnadóttir, rekur það hvernig raforkukostnaður hefur hækkað núna síðustu árin, frá 2005–2009, langt umfram vísitölu. Dreifigjald hjá Rarik hefur hækkað, ef vísitalan var 100 í janúar 2005 er hún nærri 150 í janúar 2009. Vísitala framfærslukostnaðar er þó rétt undir 140 eftir hækkun. Hækkanir hafa verið langt umfram það sem meira að segja vísitöluhækkun nam, hvað þá að komið sé til móts við þær væntingar sem gefnar voru þegar markaðsvæðing raforkukerfisins var tekin upp. Um áramótin skullu á miklar hækkanir, bæði hjá Rarik og 1. mars hjá Orkubúi Vestfjarða. Dreifikostnaður Rariks var hækkaður að mig minnir um 15–40% frá 1. janúar sl. Það kemur að vísu misjafnt niður en kemur þó harðast niður á þeim stöðum þar sem vegalengdir eru mestar. Slík hækkun á dreifikostnaði er ekkert smáræði, sú hækkun ein gæti t.d. skipt hundruðum þúsunda á sveitabýlum. Þessi hækkun kom á sama tíma, fyrir áramót, og fyrrverandi ríkisstjórn gaf út afdráttarlaus tilmæli til sveitarfélaga og þjónustustofnana um að hækka ekki gjaldskrár sínar, heldur reyna að halda aftur af gjaldskrárhækkunum til að íþyngja ekki atvinnurekstri og heimilishaldi í landinu. Aðspurðir á fundi sögðu fulltrúar Rariks að þeir hefðu ekki borið þessa hækkun undir þáverandi ráðherra en að vísu tilkynnt til Orkuseturs, eða hvað það heitir, sem er umsagnaraðili um slíkar hækkunarbeiðnir. Þarna komu gríðarlegar hækkanir á fólk. Nú er líka um hækkun að ræða hjá Orkubúi Vestfjarða og þá koma skýrt fram þessar fáránlegu reglur um skiptingu í dreifbýli og þéttbýli. Ég er með frétt sem var á BB, vef Vestfjarða á Ísafirði, í gær þar sem frá þessu greinir. Fyrirsögnin er Súðvíkingar greiða meira. Þar segir, með leyfi forseta: „Súðavík er stærsta byggðarlagið á landinu sem fellur undir skilgreininguna dreifbýli við verðlagningu á raforku samkvæmt raforkulögum sem sett voru árið 2005. Til að byggðarlag geti talist þéttbýli þurfa íbúar að vera 200 eða fleiri en slíkt var ekki upp á teningnum þegar lögin tóku gildi árið 2005. Súðvíkingar þurfa því að greiða umtalsvert hærra gjald fyrir raforkuna en notendur í þéttbýli. Við setningu raforkulaga var því heitið af stjórnvöldum að niðurgreiða að fullu þann kostnaðarmun sem hlýst óhjákvæmilega af því að dreifa rafmagni um strjálbýlli svæði. Við það hefur ekki verið staðið að sögn Kristjáns Haraldssonar, orkubússtjóra Orkubús Vestfjarða. „Þetta var gert með það að markmiði að hægt væri að hafa lægra gjald í þéttbýli svo íbúar þess þyrftu ekki að greiða niður kostnað sem óhjákvæmilega er mun hærri í dreifbýlinu,“ segir Kristján. Með 13% hækkun verðskrár Orkubús Vestfjarða sem tók gildi um síðustu mánaðamót eykst munurinn enn. Stjórn OV hefur farið fram á að þessi munur verði jafnaður með auknum niðurgreiðslum úr ríkissjóði og þannig verði staðið við gefin fyrirheit stjórnvalda.“ Ég vil vekja mjög rækilega athygli á þessari mismunun sem er í gangi gagnvart fólki eftir því hvort það býr í dreifbýli eða þéttbýli, eða hvort þéttbýli er undir eða yfir 200 eða 300 íbúum. Vel má vera að nauðsynlegt sé að hækka flutningskostnað og orkuverð en það á þá að ganga jafnt yfir landsmenn. Ég hefði líka viljað spyrja hæstv. iðnaðarráðherra út í Rarik. Þó að Rarik heyri fjárhagslega undir hæstv. fjármálaráðherra heyrir hlutverk Rariks þó starfslega undir iðnaðarráðuneytið. Ég sakna þess að sjá ekki hvernig Rarik, Rafmagnsveitum ríkisins, sem er ágætt fyrirtæki yrði beitt markvisst til atvinnusköpunar í landinu, hvernig því yrði beitt til að styrkja dreifikerfið. Á undanförnum árum hefur höfuðáhersla verið lögð á að byggja upp dreifikerfi fyrir stóriðjuna og hluti af þeim orkukostnaði sem nú lendir á almennum notendum er til kominn vegna þess að annars vegar er verið að greiða niður orkuverð og hins vegar flutningskostnað á orku til stóriðju. Skuldir Landsnets sem fyrst og fremst hefur lagt línur fyrir stóriðjuna fara að hluta til yfir á Rarik sem verður síðan að innheimta þær í gegnum almenna notendur. Þarna eru a.m.k. um 2 milljarðar króna, veit ég, sem hvíla á Rarik vegna þessara skuldbindinga Landsnets. Á meðan hefur dreifikerfi Rariks engan veginn náð að fylgja eftir þeim kröfum sem maður gerir til dreifikerfis í sveitum. Er ekki núna hægt að beita Rarik til þess að taka þátt í atvinnusköpuninni og koma á virkan hátt inn í það að styrkja dreifikerfið úti um land sem nú er mjög ótryggt og tryggja þannig raforku, bæði i hinum minni þéttbýlum og líka til sveita? Er ekki hægt að gera átak í þrífösun rafmagns sem hluta af hinum atvinnuskapandi aðgerðum? Úti um sveitir og úti um land eru gríðarlegir möguleikar til að efla atvinnu og jafna búsetuskilyrði ef þetta er gert. Það er mjög ósanngjarnt að íbúar í Súðavík eða öðrum slíkum byggðum eða úti um sveitir borgi í fyrsta lagi miklu hærra verð fyrir rafmagn á hverja kílóvattsstund en aðrir borga og hafi í öðru lagi miklu lélegri gæði, einfasa rafmagn, ótryggt rafmagn, ótryggt afhendingaröryggi. Ég legg áherslu á að í þeim aðgerðum sem við erum að fara út í til að styrkja innviði íslensks samfélags og innlenda atvinnustarfsemi, til að styrkja og efla og gefa aukin atvinnutækifæri vítt og breitt um landið eigi menn að beita Rarik og orkuveitunum til þess. Þetta eru forgangsatriði og ég tel að við getum nýtt styrk Rariks. Þó að Rarik sé með skuldir er það líka mjög eignasterkt fyrirtæki og hefur gríðarlegt hlutverk úti um byggðir landsins. Ég vildi koma þessu að, frú forseti: Í fyrsta lagi var jöfnuði lofað í raforkuverði um landið. Við það hefur ekki verið staðið á undanförnum árum og voru þó nægir peningar í ríkissjóði til að standa við loforðin. Í öðru lagi tel ég að við eigum að nýta styrk Rariks til að efla atvinnulíf, styrkja línulagnir, efna til nýrra hitaveitna, eins og hér er lagt til, og til að styrkja atvinnulíf og búsetu í landinu. Þetta hefur verið á annarri vegferð, stöðugar hækkanir hafa verið á raforkuverði og hlutfallslega meiri til dreifbýlisins. Við eigum að vera ein þjóð í einu landi, líka hvað raforkuverð varðar.

Hæstv. forseti. Ég vil segja hérna nokkur orð, fyrst það að þetta er ágætt mál sem hæstv. iðnaðarráðherra leggur fram. Við framsóknarmenn styðjum það með fyrirvörum um einhverjar hugsanlegar breytingar í nefnd eins og eðlilegt er. Í framhaldi af þeirri ræðu sem hér var flutt af hv. þm. Jóni Bjarnasyni vil ég segja að ég held að hann hafi bara alls ekkert gert sér grein fyrir því hver staða hans er á Alþingi Íslendinga. Hann er einhver valdamesti maðurinn í þinginu. Hann er formaður þingflokks stjórnarflokks og öllu því sem hann segir hér getur hann komið til framkvæmda með því að beita sér innan síns flokks. Ef það verður ekki hlustað á hann í þingflokknum eða ef ríkisstjórnin vill ekkert gera með það sem hann setur hér fram er það mál út af fyrir sig. En hann getur ekki talað við neinn annan en þingflokkinn sinn og svo samstarfsflokkinn. Að beina orðum sínum hér til mín sem hef ekki verið iðnaðarráðherra í þrjú ár er náttúrlega bara til að brosa að því. Hæstv. forseti. Ég nefnilega óttast, og hef sitthvað fyrir mér í því, að ríkisstjórnin eða þá sennilega síðasta ríkisstjórn hafi ekki staðið sig í því að leggja fjármagn til dreifikerfisins í samræmi við það sem lagt var upp með í upphafi þegar raforkulögin voru samþykkt og þegar þessi tilskipun Evrópusambandsins var innleidd á sínum tíma. Það er þar sem ríkið getur haft áhrif. Það er alveg hægt að koma með aukafjárveitingu, ef ný ríkisstjórn vill beita sér fyrir því núna að lagfæra þetta hlýtur það að vera hægt. Það er spurning um vilja og ég trúi ekki öðru en að hv. þingmaður beiti sér á réttum stöðum fyrir því að þetta verði gert. Þegar hann talar um að fyrirheit hafi verið gefið um að ríkið mundi tryggja jöfnuð í sambandi við raforkuverð er það bara ekki rétt. Ríkið getur ekki tryggt slíkan jöfnuð í frjálsu markaðskerfi. Hv. þingmaður fer ekki með rétt mál. Því var haldið fram að ég hefði sem iðnaðarráðherra lofað hinu og þessu í sambandi við þessi lög. Það eina sem ég sagði var að það verður ekki nýr kostnaður til í kerfinu með kerfisbreytingunni. Honum er hins vegar raðað öðruvísi upp. Hæstv. iðnaðarráðherra kom inn á það áðan að raforkuverð hækkaði því miður mest á einstaka bæjum þar sem það fyrirkomulag sem unnið var eftir var ekki verjandi. Ég er ekki að segja að neitt ólöglegt hafi gerst en í því kerfi sem var áður en þetta fyrirkomulag var tekið upp var ekkert gagnsæi og það var ýmislegt viðhaft sem stóðst ekki endurskoðun. Það stóðst ekki það gagnsæi sem við viljum hafa í kerfinu í dag. Svo er náttúrlega stóra málið og það sem við Íslendingar hljótum að vera óskaplega stolt yfir, það hvernig okkur hefur tekist að leiða jarðvarmann um nánast allt land til að hita upp híbýli okkar. Það er nokkuð sem horft er til í öllum heiminum og þykir glæsilegt. Það er það líka. Hugmyndir eru uppi um það eða menn gera sér vonir um að það væri hægt að hita 95% húsnæðis upp með jarðvarma þegar því átaki er lokið sem stendur yfir, að leita að heitu vatni í landinu. Ég held að enginn geri sér vonir um að öll heimili geti verið hituð upp með heitu vatni en það er alltaf að finnast heitt vatn á nýjum stöðum. Það er mjög ánægjulegt. Hæstv. forseti. Ég hef ekki svo mikið meira um þetta að segja. Ég vildi bara koma þessu að hérna í framhaldi af því sem kom fram hjá hv. formanni þingflokks Vinstri grænna í hans síðustu ræðu. Ég bara endurtek það fyrst ráðherrann er kominn að ég tel þetta gott mál, það er mjög kunnuglegt þeirri sem hér stendur og allt það sem hér kemur fram er nokkuð sem ég var meira og minna byrjuð að vinna að áður eins og hvað varðar að koma þeim til aðstoðar sem vilja bæta einangrun húsa. Það er verkefni sem hefur verið í gangi. Ég veit ekki hversu mikið það hefur verið notað en Íbúðalánasjóður var fyrir nokkrum árum tilbúinn til að veita sérstök lán í því skyni. En við erum að verja heilmiklu fjármagni til þess að koma til móts við þá sem hita upp með rafmagni. Það má alltaf deila um það hvort þeir fjármunir eigi að vera hærri og meiri. Engu að síður er a.m.k. heilmikið til bóta það sem gert er af hálfu ríkisvaldsins í þeim efnum og litið á það sem ákveðinn byggðastyrk.

Frú forseti. Sú staðreynd liggur alveg köld fyrir að markaðsvæðing raforkukerfisins og breytingar á raforkulögunum sem voru gerðar í tíð hæstv. þáverandi iðnaðarráðherra, Valgerðar Sverrisdóttur, hafa ekki leitt til þeirra bóta og lækkað verð eins og lofað var. Hitt er alveg rétt að nú er komin ný ríkisstjórn sem tók reyndar ekki við fyrr en fyrir rúmum mánuði þannig að það sem við búum nú við í fyrirkomulagi raforkumála er frá fyrri ríkisstjórnum, markaðsvæðingar- og einkavæðingarríkisstjórnunum sem voru hérna fyrr á þessari öld. Ég get alveg sagt það hér að mínar hugsjónir varðandi raforkumálin eru óbreyttar og þetta frumvarp sem hæstv. iðnaðarráðherra flytur nú er lítið en gott skref innan þess ramma og þess svigrúms sem við höfum þessa dagana. Ég get alveg lofað hv. þingmanni því að fái Vinstri grænir áfram góða aðild að næstu ríkisstjórn sem tekur við að loknum kosningum verður eitt af baráttumálunum jöfnuður á raforkuverði til landsmanna. Einnig munum við kanna hvort ekki sé hægt að falla frá þessari fáránlegu markaðsvæðingarhugmynd í raforkukerfinu sem hæstv. þáverandi iðnaðarráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, innleiddi og hefur sýnst vera þjóðinni ekki til gagns, og reyndar í mörgum tilfellum til ógagns.

Frú forseti. Ég ætla ekki að halda langa ræðu hér. Ég vil bara taka undir þetta, ég er ánægður með þetta frumvarp og ætla að styðja það. Vegna umræðu um raforku og raforkuverð eigum við verulega mikla möguleika í raforku. Við eigum bæði fallvötn og orku í iðrum jarðar sem er hægt að nýta til raforkuframleiðslu. Svo eigum við ýmsa nýja möguleika sem sjálfsagt styttist í að verði arðbærir með hækkandi orkuverði í heiminum, eins og vindorkuna. Vindmyllur eru þekktar úti um allan heim. Það styttist í að við getum nýtt sjávarföllin til raforkuframleiðslu í auknum mæli til framtíðar litið þannig að það er um að gera fyrir okkur að vera þátttakendur í þessu, fylgjast með og rannsaka hvaða möguleikar eru fyrir hendi. Til dæmis hafa verið vindmælingar á Suðurnesjum í 60 ár í tengslum við Keflavíkurflugvöll. Það er mikill þáttur í því þegar menn ætla að virkja vindorku að hafa upplýsingar um veðurfar og annað í þeim dúr. Það væri hægt að setja upp nokkur hundruð vindmyllur á Suðurnesjum ef út í það er farið. Það er sjálfsagt fyrir okkur að fylgjast með og læra á þetta, þróa þetta og rannsaka betur því að án efa kemur að því að við nýtum okkur þetta eins og hvað annað. Orkuþörfin er alltaf að aukast og við þurfum að fylgjast með og nýta okkur alla þá möguleika sem við höfum. Varðandi ummæli hv. þm. Jóns Bjarnasonar talar hann um að það sé hægt að gera þetta og hitt eftir kosningar. Það er með þennan ágæta fjórflokk sem ræður hér að það er alltaf hægt að gera þetta seinna eða einhvern tímann í framtíðinni en ekki núna. Þegar menn hafa völdin eiga þeir að nota stöðu sína til að gera það sem þarf að gera. Það er ekki nóg að tala um að raforkuverð sé of hátt. Af hverju lækka menn það einfaldlega ekki, t.d. til garðyrkjubænda og heimilanna í landinu, þegar þeir hafa stöðu til þess í stað þess að tala um að gera það eftir kosningar og reyna að fá atkvæði út á það? Það er eitt af því sem vekur athygli manns, það er dálítið sérstakt loforð hjá núverandi ríkisstjórn að lofa einhverju eftir kosningar. Af hverju gera þeir það ekki strax?

Frú forseti. Ég þakka þeim fulltrúum þingflokkanna sem hér hafa tekið til máls og allir lýst stuðningi við þetta mál. Hv. þm. Grétar Mar Jónsson var jákvæður að vanda og lýsti yfir eindregnum stuðningi við málið. Hann velti sömuleiðis fyrir sér hvort ekki væri hægt að gera reka að því að afla orku með öðrum hætti en þeim sem hugsanlega verður afleiðingin af því frumvarpi sem við munum væntanlega samþykkja. Hv. þingmaður nefndi t.d. vindorku og orkuna sem býr í sjávarföllum. Rétt er þá að geta þess að á vegum iðnaðarráðuneytisins hafa einmitt verið styrktir aðilar sem hafa ráðist í það að kaupa sér vindmyllur, ekki bara til að knýja heimabæinn, heldur líka til að selja beint inn á kerfið. Það er tilraunaverkefni sem er í gangi með smurolíu frá iðnaðarráðuneytinu - sem er náttúrlega olíumálaráðuneyti eins og oft hefur komið fram í ræðum hv. þingmanns - og þeir styrkir, að vísu litlir, hafa verið notaðir sem eins konar olía til að smyrja gangvirki þeirra hugmynda og þess framtaks sem hefur komið fram hjá þeim einstaklingum sem eftir því hafa sótt til þess að setja upp vindmyllur. Sömuleiðis er í gangi tilraunaverkefni hjá iðnaðarráðuneytinu í samvinnu við Rarik sem miðar að því að beisla orkuna í sjávarföllum þar sem þau eru hvað straumþyngst, þ.e. í Hvammsfirði og á Breiðafirði, og það lofar góðu. Ég hef áður greint þinginu frá því. Það frumvarp sem við erum hér að reifa hefur hins vegar tvennt í för með sér. Í fyrsta lagi koma auknir peningar úr sjóðum sem þegar eru til til þess að styrkja frumkvæði sem beinist að því að nýta óhefðbundna umhverfisvæna orkugjafa, eins og t.d. vindmyllur og viðarkyndingu. Í annan stað er því sömuleiðis velt upp að nýta ákveðna samvinnu á millum stofnana iðnaðarráðuneytisins, Íbúðalánasjóðs, Atvinnuleysistryggingasjóðs og Framleiðnisjóðs landbúnaðarins til að koma af stað auknum störfum sem tengjast því sem ég kalla orkuviðhaldið, þ.e. endurgerð og endurbótum á húsnæði til að minna geisli út og sleppi út af varma. Það skapar störf. Gert er ráð fyrir að þetta frumvarp skapi 50–100 störf, sumir segja fleiri, og flest hjá iðnaðarmönnum. Það skiptir máli. Ég gleymdi svo einu, frú forseti, þetta frumvarp er auðvitað ekki síður lyftistöng fyrir þá nýju þróun sem er að ryðja sér til rúms hér á landi og felst í því að nýta varmadælur til að breyta varma úr t.d. lofti, sjó og vatni í beinlínis rafmagn. Það skiptir máli, láta það koma í staðinn fyrir rafmagn. Hér er um framfaramál að ræða og ég er þakklátur fyrir þann góða stuðning sem hefur komið fram hjá öllum þeim sem til máls tóku.

Frú forseti. Þeir áhugasömu þingmenn sem hér eru í salnum, og hafa mikinn áhuga á málefnum raforku á Íslandi, minnast þess örugglega með nokkurri gleði þegar við saman samþykktum hér, þegar komið var fram í júní árið 2008, lög um breytingar á nokkrum lögum á auðlinda- og orkusviði. Meginefni þeirra laga var að setja reglur um opinbert eignarhald fyrirtækja sem stunda sérleyfisstarfsemi og kannski ekki síst að leggja algjört bann við varanlegu framsali á vatns- og jarðhitaréttindum í eigu opinberra aðila. Það þýddi það í reynd, frú forseti, að með því var tryggt að þær endurnýjanlegu orkulindir sem nú eru í opinberri eigu verða það áfram að íslenskum lögum. Í þeim lögum var sömuleiðis kveðið á um aðgreiningu samkeppnis- og sérleyfisþátta í rekstri orkufyrirtækja. Í kjölfar þess hafa bæði Hitaveita Suðurnesja og Orkuveita Reykjavíkur unnið að undirbúningi þess að aðskilja starfsemina í samræmi við ákvæði laganna. Ég nefni það hér að 1. desember 2008 var samþykkt á hluthafafundi Hitaveitu Suðurnesja hf. að skipta fyrirtækinu í HS Orku hf., sem ætti þá að annast virkjanir og raforkusölu, þ.e. framleiðsluþáttinn, og hins vegar HS Veitur hf., sem taka á yfir veitustarfsemina. Formleg uppskipting Hitaveitu Suðurnesja hf., í krafti laganna sem ég reifaði hér í upphafi máls míns, átti sér stað 1. janúar sl. Í síðasta mánuði fór Orkuveita Reykjavíkur þess hins vegar á leit við iðnaðarráðherra að hann beitti sér fyrir því að gildistöku þeirra ákvæða raforkulaga sem lúta að aðskilnaði samkeppnis- og sérleyfisþátta yrði frestað frá 1. júlí nk. til 1. janúar 2010. Orkuveitan gaf upp sem ástæðu fyrir ósk sinni að orðið hefðu breytingar á fjárhagslegu umhverfi orkufyrirtækja eins og annarra fyrirtækja í landinu. Það var mat forsvarsmanna fyrirtækisins að uppskipting á þessum tíma gæti hugsanlega tafið fyrir gerð lánasamninga. Hins vegar standa vonir til að fyrirtækið ljúki fjármögnun og gerð nýrra lánasamninga á síðari hluta þessa árs. Ég taldi sjálfsagt að liðka til fyrir fyrirtækinu á þeim erfiðu tímum sem við Íslendingar búum nú við og reyna að rétta þeim hjálpandi hönd með því að greiða fyrir ósk þeirra. Með hliðsjón af því og þeim aðstæðum sem sannarlega hafa komið upp í íslensku fjármálalífi legg ég til, í þessu litla frumvarpi sem er ekki nema þrjár efnislínur, að ákvæði 14. gr. raforkulaga komi til framkvæmda þann 1. janúar 2010. Önnur ákvæði sem varða opinbert eignarhald og bann við varanlegu framsali opinberra aðila á vatns- og jarðhitaréttindum hafa hins vegar þegar öðlast gildi. Ég tel ekki neina ástæðu, frú forseti, til að reifa þessi mál frekar og legg því til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. iðnaðarnefndar.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir máli sem margir í kvikmyndagreininni hafa beðið lengi eftir. Þetta frumvarp, sem er á þskj. 691 og er 407. mál þingsins, felur í sér breytingar á lögum sem nú gilda um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi. Þau lög voru sett 1999, nr. 43. Sú breyting sem ég legg til með þessu frumvarpi felur það í sér að endurgreiðsluhlutfall laganna hækkar úr 14% í 20%. Markmiðið með þeirri breytingu er að sjálfsögðu að jafna samkeppnisstöðu íslensks kvikmyndaiðnaðar gagnvart sambærilegri starfsemi í öðrum ríkjum, ekki síst öðrum Evrópuríkjum, t.d. á Írlandi, í þeirri von að skapa atvinnu fyrir kvikmyndaframleiðendur hér á landi og ýmsa þjónustustarfsemi sem tengist gerð kvikmynda á Íslandi. Þessum lögum hefur áður verið breytt. Það var gert árið 2006 með lögum nr. 159 sem tóku gildi á síðasta degi þess árs. Þá var endurgreiðsluhlutfall laganna hækkað úr 12% í 14%. Menn bundu við þá hækkun töluverðar vonir um að hún yrði til þess að laða að fleiri erlend kvikmyndaverkefni. Frá því er skemmst að segja að sú hækkun, sem einungis var 2%, náði ekki tilætluðum árangri. Erlendum verkefnum hér á landi í kvikmyndagreininni hefur ekki fjölgað frá því að sú breyting tók gildi í árslok 2006. Þau erlendu verkefni sem fengið hafa endurgreiðslu í krafti lagabreytingarinnar eru fá og þau eru ekki stór í sniðum. Staðreyndin er einfaldlega sú að samkeppnisstaðan hefur versnað. Það hefur birst í því að þau ríki sem við erum að keppa við um að fá verkefni hafa farið svipaða leið og við, þ.e. þau hafa fyrst tekið upp þetta kerfi sem við vorum eitt af fyrstu ríkjunum til að innleiða og síðan hafa þau rennt í þá slóð og hækkað hlutfallið töluvert umfram það sem er enn í gildi á Íslandi, þ.e. 14%. Það er álit ákaflega margra sem skoðað hafa þessi mál að það sé mjög eftirsóknarvert að skjóta styrkari stoðum undir kvikmyndaiðnaðinn og efla þannig möguleika okkar á að skapa tekjur fyrir þjóðarbúið. Besta leiðin til þess er sú sem hér er farin. Það er bæði mál þeirra sem greininni tengjast og sömuleiðis fjárfestingarstofu sem er samstarfsverkefni iðnaðarráðuneytisins og Útflutningsráðs. Þar hafa menn skoðað þetta og komist að þeirri niðurstöðu að mjög brýnt sé að fara þessa leið. Við sem höfum fylgst með kvikmyndaiðnaði á Íslandi, eins og kvikmyndaráðherra ber, vitum að skapast hefur ákaflega mikil þekking á kvikmyndagerð og sömuleiðis á allri þjónustu sem henni tengist hér á Íslandi. Í þekkingu felast alltaf verðmæti og í mikilli þekkingu mikil verðmæti og það er þessi þekking og reynsla íslenskra kvikmyndagerðarmanna sem ásamt íslenskri náttúru, sem er einstök og allt öðruvísi en náttúran í flestum öðrum löndum, eiga að geta sameiginlega skapað sóknarfæri á sviði kvikmyndagerðar. Fleira þarf að koma til en sú þekking sem ég nefndi hér áðan eða hin einstaka náttúra Íslendinga svo að erlendir kvikmyndaframleiðendur ákveði að leggja leið sína til Íslands. Samanburðurinn sem gerður hefur verið við önnur lönd bendir til þess að samkeppnisstaðan hafi versnað að því leyti að endurgreiðsluhlutfallið hér sé of lágt til þess að það dugi til að fyrirtækin ákveði að velja Ísland. Það er með hliðsjón af því sem ég hef lagt það til í ríkisstjórn og ríkisstjórn samþykkt með þessu frumvarpi að hlutfallið verði hækkað mjög verulega eða í 20%. Ég tel rétt að minna á það, frú forseti, að núgildandi lög um endurgreiðslur til kvikmyndagerðar eru tímabundin og gilda einungis til ársloka 2011. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér innan úr greininni er líklegt að þegar á árinu 2011 verði komin nokkur reynsla á hvort hækkunin á hlutfallinu í 20% skili þeim árangri sem til er ætlast. Þetta felur að sjálfsögðu í sér ríkisstyrk samkvæmt þeim reglum sem gilda á Evrópska efnahagssvæðinu. Breytingar á lögunum þarf þess vegna að tilkynna til Eftirlitsstofnunar EFTA og þær verða að hljóta samþykki þeirrar stofnunar. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar að það samþykki verði auðveldlega veitt. Ef ég skoða kerfið sem búið er að koma á í Evrópu þá blasir það við að þar hafa lönd farið svipaða leið og Íslendingar munu fara verði þetta frumvarp mitt samþykkt. Í Bretlandi er t.d. búið að koma upp endurgreiðslukerfi sem býður kvikmyndagerðarmönnum, eftir eðli mynda og starfsins sem þeir inna af höndum, endurgreiðslu frá 16% og upp í 25%. Nágrannaland Breta, og vinir okkar og frændur, Írland hefur frá 1. mars sl. hækkað sína endurgreiðslu, sem var komin í 20%, upp í 28%. Það ætti því ekki að verða erfitt fyrir okkur að fá samþykki Eftirlitsstofnunar EFTA við 20% styrk. Ég get þess líka að Ungverjaland hefur um fimm ára skeið boðið upp á 20% endurgreiðslu og ég veit að frú forseta þætti það fengur að heyra að á þeim tíma hefur velta kvikmyndaiðnaðarins í Ungverjalandi tífaldast. Frú forseti. Ég er ekki að halda því fram að samþykkt þessa frumvarps feli það í sér að velta íslensks kvikmyndaiðnaðar muni tífaldast. En sannarlega gefur reynsla Ungverja okkur tilefni til þess að hafa sterkar væntingar til þess að breytingin sem hér er lögð til muni leiða til þess að velta greinarinnar aukist töluvert. Ég er sannfærður um það að t.d. hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, sem hefur stutt þetta frumvarp í sínum þingflokki, yrði mér sammála um það. 
             Ég hef rakið hér ýmsa kosti Íslands sem kvikmyndalands og veit að hæstv. dómsmálaráðherra er mér örugglega sammála um það sem gamall og nýr kvikmyndaunnandi að samt sem áður er Ísland af ýmsum ástæðum óhagkvæmt land. Landfræðileg lega Íslands gerir það að verkum að fyrir marga er Ísland afskekkt eyja í miðju Atlantshafinu og það er dýrt að flytja aðföng hingað og vegna smæðar markaðarins og þess hversu dýrt er að framleiða kvikmyndir þarf íslensk kvikmyndagerð á stórum erlendum verkefnum að halda til þess að styrkja þau framleiðslusvið sem tengjast kvikmyndun hér á landi. Aukin erlend verkefni bæta við þekkingu íslenskra kvikmyndagerðarmanna. Þau stuðla að nýliðun á hinum ýmsu sviðum og skapa vitaskuld fleiri verkefni sem margvísleg þjónustufyrirtæki sem tengjast kvikmyndaiðnaðinum vinna og sinna. Segja má að frumvarp af þessu tagi yrði til þess að styrkja öll þau svið og hina almennu þjónustu við kvikmyndageirann á Íslandi. Kvikmyndaverkefni eru ekki bara góð og drjúg til að skapa atvinnu innan sjálfs kvikmyndageirans. Þau eru líka ákaflega vel fallin til þess að styrkja innviði ýmissa annarra þjónustugreina eins og verslunar og ferðaþjónustu. Upphæðirnar sem skila sér til tengdra en þó eðlisóskyldra geira atvinnulífsins af þessum sökum hlaupa oft, í tengslum við einstök verkefni, á tugum og hundruðum milljóna og mikilvægi þessa eru ástæður þess að lönd hafa tekið upp háa endurgreiðsluprósentu. Sums staðar hafa lönd eða ákveðin svæði beinlínis gert út á kvikmyndaiðnaðinn til þess að skapa ný störf, skapa atvinnu og laða að sér nýjar greinar þegar hefðbundnar greinar hafa látið undan síga. Frægt dæmi er t.d. í Detroit í Bandaríkjunum þar sem bílaiðnaðurinn fór með himinskautum áratugum saman. Þegar hann dró saman seglin gripu yfirvöld þar til þess ráðs að bjóða 40% endurgreiðslu til þess að skapa fleiri störf innan kvikmyndaiðnaðarins og auðvitað hafði það gríðarlega sterk áhrif. Við megum heldur ekki gleyma hinu að erlendar kvikmyndir sem teknar eru á Íslandi hafa gríðarlegt kynningargildi fyrir Ísland. Það er vel þekkt að þegar hér hafa komið stór kvikmyndaverkefni þar sem auðsætt er að íslensk náttúra og jafnvel íslensk menning leika stór hlutverk hefur ferðamennska til Íslands og áhugi á Íslandi snöggtum aukist. Stóru kvikmyndirnar sem hér hafa verið gerðar af erlendum fyrirtækjum ná augum almennings úti í hinum stóra heimi og sökum þess verður kynning á Íslandi, sem þarf á því að halda, eins og orðspor þess hefur nú farið í kjölfar bankahrunsins, mun öflugri og meiri. Það er svo, eins og fyrrverandi kvikmyndaendurgreiðsluráðherra veit, að til þess að kerfið gangi upp og sé hagkvæmt verða tekjur ríkisins að vera meiri en það sem greitt er út í formi endurgreiðslunnar. Þegar verkefni eru skoðuð, sem hafa þegar fengið endurgreiðslu frá ríkinu í krafti gildandi laga, kemur berlega í ljós að þau hafa skilað hagnaði til ríkisins, svo sem í formi staðgreiðslu tryggingagjalds og virðisaukaskatts sem er umfram þennan styrk. Það er það jákvæða í málinu. Ég hef látið skoða sérstaklega tiltekin verkefni út frá þeirri forsendu að endurgreiðslan væri 20% og í ljós kemur að ríkið sýnir samt sem áður hagnað. Frú forseti. Ég tel því að ég hafi fært ákaflega sterk rök fyrir því að heppilegt sé, viðeigandi og tímabært að breyta lögunum með þeim hætti að hækka endurgreiðsluhlutfallið úr 14% í 20%. Ég vænti þess að þeir áhugasömu þingmenn sem hlýða hér á mál mitt - ég er ekki beinlínis að biðja þá um að ljósta höndum saman af fögnuði - styðji það a.m.k. þegar til kastanna kemur og stykkisins og atkvæðagreiðslunnar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um íslenskan ríkisborgararétt. Í frumvarpinu er lagt til að dómsmálaráðherra geti falið Námsmatsstofnun eða öðrum sambærilegum aðila að annast undirbúning og framkvæmd prófs fyrir þá sem óska eftir íslenskum ríkisborgararétti og jafnframt að þeir sem þreyti prófið greiði fyrir það gjald sem takmarkist við þann kostnað sem af prófi og undirbúningi þess er. Með lögum nr. 81/2007 var lögum um íslenskan ríkisborgararétt breytt á þann hátt að sá sem sækir um íslenskan ríkisborgararétt skal hafa staðist próf í íslensku samkvæmt kröfum sem dómsmálaráðherra setur í reglugerð. Þetta skilyrði laganna tók gildi 1. janúar sl. Hefur dómsmálaráðherra sett reglugerð um prófin, nr. 1129/2008, þar sem gerð er grein fyrir m.a. efni prófa og framkvæmd þeirra. Er þar gert ráð fyrir að próf séu að jafnaði haldin a.m.k. tvisvar á ári og skal auglýst með átta vikna fyrirvara hvar og hvenær þau skulu haldin. Við fyrrgreinda lagabreytingu árið 2007 láðist að setja í lögin heimild til að taka gjald fyrir prófin. Er því lagt til að úr því verði bætt með þessu frumvarpi jafnframt því að veita ráðherra heimild til að fela Námsmatsstofnun eða öðrum sambærilegum aðila að annast þau. Eins og áður hefur komið fram skal gjaldið takmarkast við þann kostnað sem af prófi og undirbúningi þess er. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjarnefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingar á lögum um kosningar til Alþingis sem samið er á vegum dóms- og kirkjumálaráðuneytis að fenginni umsögn landskjörstjórnar. Hinn 5. þessa mánaðar tóku gildi breytingar á kosningalögunum þar sem kveðið er á um að íslenskir ríkisborgarar sem búsettir hafa verið erlendis lengur en átta ár en sóttu ekki um að verða teknir á kjörskrá fyrir 1. desember 2008 geti sótt um að verða teknir á kjörskrá í síðasta lagi til og með 25. mars nk. Verði gengið til kosninga 25. apríl nk. mun viðmiðunardagur kjörskrár að óbreyttum lögum verða 21. mars, þ.e. fimm vikum fyrir kjördag. Þá verður ekki liðinn fyrrgreindur umsóknarfrestur íslenskra ríkisborgara sem búsettir hafa verið erlendis lengur en átta ár. Til að tryggja að þeir verði komnir á kjörskrá fyrir viðmiðunardag kjörskrárinnar er óhjákvæmilegt að færa þann dag eina viku nær kjördegi. Þá skal landskjörstjórn miða við íbúaskrá þjóðskrár á sama tímamarki þegar mörk kjördæmanna í Reykjavík eru ákveðin og er því lagt til að þessi viðmiðunartími styttist um viku, úr fimm vikum í fjórar. Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. laganna ber landskjörstjórn að auglýsa mörk kjördæmanna í Reykjavík eigi síðar en viku eftir að íbúaskrá þjóðskrár hefur verið „fryst“ eða fjórum vikum fyrir kjördag. Í ljósi þess að þessi viðmiðunartími færist nær kjördegi verður að stytta þennan frest til samræmis og verður hann þrjár vikur í stað fjögurra. Til samræmis við styttingu þess tíma sem gefst til að vinna kjörskrárstofna samkvæmt framangreindu og leggja þá fyrir sveitarstjórnir er hér lagt til að sá frestur sem kjósendum gefst til að kynna sér kjörskrána verði styttur úr tíu dögum í átta. Þá mun framboðsfrestur að óbreyttu renna út kl. 12 á föstudaginn langa. Er því lagt til að þessi frestur færist fjórum dögum nær kjördegi. Vegna þessa færist frestur landskjörstjórnar til að birta auglýsingar um framboð fimm dögum nær kjördegi. Þá eru jafnframt eru lagðar til nokkrar minni háttar breytingar á lögunum sem fela ekki í sér efnislegar breytingar heldur miða að því að skýra ýmis atriði eða lagfæra. Er lagt til að fellt verði úr 4. gr. laganna að umboðsmaður Alþingis sé ekki kjörgengur til Alþingis. Er þetta lagt til þar sem í stjórnarskránni er einungis getið um að hæstaréttardómarar séu ekki kjörgengir. Hins vegar kemur fram í lögum um umboðsmann Alþingis að hann megi ekki jafnframt vera alþingismaður. Þá er lögð til lagfæring á heitum sveitarfélaga í 6. gr. laganna vegna sameiningar sveitarfélaga. Í 3. gr. frumvarpsins er lagt til að við 9. gr. laganna bætist ný málsgrein sem lýsi því með hvaða hætti sá útreikningur sem lýst er í greininni um tilfærslu kjördæmissæta milli kjördæma fer fram. Ekki er um efnislega breytingu að ræða. Í 4. gr. frumvarpsins er lagt til að hverfis- eða yfirkjörstjórnir á þeim stöðum sem kjördeildir eru fleiri en ein verði framvegis kallaðar hverfiskjörstjórnir svo ekki skapist hætta á að þeim sé ruglað saman við yfirkjörstjórnir samkvæmt öðrum greinum laganna. Sú breyting sem lögð er til í 5. gr. frumvarpsins er eingöngu til skýringar. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir efni frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjarnefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002, með síðari breytingum, 409. mál á þingskjali 693. Með frumvarpinu eru lagðar til viðamiklar breytingar á XII. kafla laga um fjármálafyrirtæki, en kaflinn fjallar um endurskipulagningu fjárhags fjármálafyrirtækja, slit þeirra og samruna við önnur fjármálafyrirtæki. Þessi ákvæði laga um fjármálafyrirtæki voru samin fyrir þau áföll sem urðu í íslensku fjármálalífi haustið 2008 og byggjast að mestu á reglum tilskipunar 2001/24/EB frá 4. apríl 2001, um endurskipulagningu og slit lánastofnana. Breytingar þær sem lagðar eru til í frumvarpinu eru einnig í samræmi við framangreinda tilskipun. Ákvæði XII. kafla laga nr. 161/2002 miðuðu nokkurn veginn við eðlilegt ástand í fjármálakerfi landsins, þ.e. einkum að eitt fjármálafyrirtæki kynni að lenda í fjárhagslegum vandræðum, og mæltu fyrir um hvernig úr því skyldi leyst. Nú er ljóst að þau eru ekki fullnægjandi við þær aðstæður sem við eiga hér á landi. Sá tími sem var til ráðstöfunar við samningu frumvarps þess sem varð að lögum nr. 125/2008 var mjög skammur og mikil óvissa ríkjandi. Með lögunum voru gerðar ýmsar breytingar á lögum nr. 161/2002, einkum XII. kafla þeirra. Má segja að með þeim hafi verið brugðist við neyðarástandi sem m.a. fólst í falli bankanna þriggja. Nauðsynlegt reyndist að gera frekari breytingar á lögum nr. 161/2002, einkum XII. kafla þeirra og var það gert með lögum nr. 129/2008, sem tóku gildi 14. nóvember 2008. Með þeim lögum var einnig verið að bregðast við neyðarástandi, þótt ekki væri það eins óvænt og það sem varð tilefni setningar laga nr. 125/2008. Ákvæðum laga nr. 125/2008 og nr. 129/2008 var ekki ætlað að gilda til frambúðar, enda sett til þess að bregðast við mjög óvenjulegu ástandi sem enginn gat séð fyrir. Nokkur gagnrýni kom fram á ákvæði sem lögfest var með lögum nr. 129/2008, um bann við málssóknum gegn fjármálafyrirtækjum sem fengið hefðu leyfi til greiðslustöðvunar, og beindi viðskiptanefnd Alþingis því m.a. til ráðuneytisins að ákvæðið yrði endurskoðað. Þá kom sú afstaða fram hjá viðskiptanefnd þegar fjallað var um frumvarp það sem varð að lögum nr. 129/2008 að mikilvægt væri að endurskoða heildstætt ákvæði laga um slit fjármálafyrirtækja. Með frumvarpi þessu er lagt til að ákvæði um bann við málssóknum gegn fjármálafyrirtækjum í greiðslustöðvun verði fellt brott. Nú þegar liðnir eru nokkrir mánuðir frá því að framangreind lög voru sett hefur gefist tóm til að skipuleggja hvernig framvindan verði að því er lýtur að fjárhagslegri endurskipulagningu og eftir atvikum slitum á þeim þremur viðskiptabönkum sem Fjármálaeftirlitið stýrir. Hefur verið unnið að gerð tillagna um breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki sem fælu í sér heildarendurskoðun á XII. kafla þeirra og jafnframt viðbrögð við því ástandi sem skapast hefur hér á landi. Við þá vinnu hefur verið lögð sérstök áhersla á að gætt verði jafnræðis allra kröfuhafa og að reglur um endurskipulagningu og slit væru í samræmi við hliðstæðar reglur sem gilda um önnur fyrirtæki og einstaklinga eftir því sem við getur átt. Sérstök áhersla hefur verið lögð á að lánardrottnar þeirra fjármálafyrirtækja sem í hlut eiga hafi tök á að gæta hagsmuna sinna. Helstu atriði frumvarpsins eru: Í fyrsta lagi að lagt er til að settar verði nýjar reglur um slitameðferð fjármálafyrirtækja og gera reglur frumvarpsins ráð fyrir að fjármálafyrirtækið sjálft hafi frumkvæði að slíkri slitameðferð. Í bráðabirgðaákvæði er þó lagt til að Fjármálaeftirlitið geti einnig haft frumkvæði að því að taka yfir ráð fjármálafyrirtækis. Í öðru lagi er lagt til að um slitameðferðina gildi um margt sömu reglur og gilda um gjaldþrotaskipti. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir að skipuð verð slitastjórn sem hafi um flest sömu heimildir og skiptastjóri þrotabús. Þar gildir þó sú aðalregla að slitastjórn skal hafa að markmiði að fá sem mest fyrir eignir fjármálafyrirtækis, þar á meðal með því að bíða eftir þörfum efndatíma á útistandandi kröfum þess fremur en að koma þeim fyrr í verð. Í fjórða lagi er lagt til að gefin verði út innköllun þar sem kröfuhöfum gefst kostur á að lýsa kröfum sínum til slitastjórnar og að afstaða verði tekin til þeirra, eftir atvikum með dómsúrlausn. Gerð er tillaga um að kröfuhafar geti, með svipuðum hætti og tíðkast við gjaldþrotaskipti, gætt hagsmuna sinna við slitameðferð og átt þess kost að bera ágreining um réttmæti krafna sinna og um ákvarðanir og ráðstafanir slitastjórnar undir dómstóla. Þá eru gerðar tillögur um að slitameðferð geti lokið með þeim hætti að fjármálafyrirtæki eigi þess kost, með samþykki Fjármálaeftirlitsins, að hefja starfsemi á ný eða þá að eigendum (hluthöfum eða stofnfjáreigendum) verði greiddir hlutir þeirra í fyrirtækinu að greiddum lýstum kröfum á hendur því. Þá er einnig gert ráð fyrir því að slitastjórn geti leitað nauðasamnings við kröfuhafa og efnt hann og í framhaldi af því geti fjármálafyrirtæki annaðhvort hafið starfsemi að nýju, með samþykki Fjármálaeftirlitsins, eða eignir þess verði greiddar hluthöfum eða stofnfjáreigendum. Loks er gert ráð fyrir að við tilteknar aðstæður sé slitastjórn skylt að krefjast gjaldþrotaskipta á búi fjármálafyrirtækis. Í bráðabirgðaákvæðum með frumvarpinu er mælt fyrir um hvernig fara skuli með fjármálafyrirtæki sem njóta greiðslustöðvunar við gildistöku laganna. Lagt er til að heimild þessara fyrirtækja til greiðslustöðvunar haldist þrátt fyrir gildistöku laganna og að framlengja megi greiðslustöðvun í allt að 24 mánuði frá því þinghaldi þegar heimild til greiðslustöðvunar var fyrst veitt. Þá er lagt til að þau fjármálafyrirtæki sem þegar hafa fengið heimild til greiðslustöðvunar hafi heimild til að beita nánar tilgreindum ákvæðum sem gilda um fyrirtæki í slitameðferð, t.d. reglum um meðferð krafna og ráðstöfun hagsmuna fjármálafyrirtækis. Þó er gert ráð fyrir að slitameðferðin verði áfram kennd við heimild til greiðslustöðvunar svo lengi sem heimildin stendur. Þegar heimild til greiðslustöðvunar fellur niður telst fjármálafyrirtæki sjálfkrafa og án sérstaks dómsúrskurðar vera í slitameðferð Í þriðja lagi er lagt til að skilanefnd fjármálafyrirtækis sem fengið hefur heimild til greiðslustöðvunar skuli halda áfram störfum og nota heitið skilanefnd. Skal skilanefndin gegna því hlutverki sem slitastjórn er ætlað í nánar tilgreindum ákvæðum frumvarpsins, en gert er ráð fyrir að öðrum verkefnum sinni slitastjórn sem skipuð er af héraðsdómara að beiðni skilanefndar. Aðstoðarmaður við greiðslustöðvun tekur sjálfkrafa sæti í slíkri skilastjórn. Er í því sambandi mikilvægt að skýrt sé hvaða verkefnum skilanefnd á að sinna og hvaða verkefnum slitastjórn á að sinna. Jafnframt er gert ráð fyrir að kostnaður af störfum skilanefnda og slitastjórna greiðist af viðkomandi fjármálafyrirtæki. Ég legg til, herra forseti, að máli þessu verði að umræðunni lokinni vísað til 2. umr. og hv. viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til nýrra laga um listamannalaun, en frumvarpið byggir að meginstefnu á skipulagi gildandi laga um listamannalaun frá 1991. Þær breytingar sem hér eru lagðar til eru nokkrar en sú stærsta er þó að lagt er til að starfslaunum fjölgi á þriggja ára tímabili úr 1.200 mánaðarlaunum í 1.600. Þá er bætt við þremur launasjóðum, launasjóði hönnuða, launasjóði sviðslistafólks og launasjóði tónlistarflytjenda og jafnframt er Listasjóður lagður niður en hann hefur hingað til sinnt þessum hópum listamanna. Lög um listamannalaun voru fyrst sett árið 1967 og um áratug síðar voru sett lög um Launasjóð rithöfunda. Þessi tvenn lög voru svo leyst af hólmi með nýjum lögum um listamannalaun sem sett voru árið 1991 en þeim var breytt lítillega á árinu 1996 með hliðsjón af þeirri reynslu sem þá hafði fengist af framkvæmd laganna. Þær breytingar sem þá voru samþykktar lutu einkum að því að kveða skýrar á um tilgang starfslauna listamanna, þ.e. að efla listsköpun í landinu, að leikhúslist yrði gefinn sérstakur gaumur og að kveðið yrði skýrar á um réttarstöðu starfslaunaþega. Samtök listamanna hafa um árabil þrýst á stjórnvöld að fjölga starfslaunum enda hefur ásókn í listamannalaun aukist mjög á seinni árum í takt við fjölgun starfandi listamanna í landinu. Á þeim tæpu tveimur áratugum sem liðnir eru frá setningu gildandi laga hefur Íslendingum fjölgað um 23% en listamönnum talsvert meira, ekki síst með tilkomu listnáms á háskólastigi í Listaháskóla Íslands, sem stofnaður var haustið 1999. Þrátt fyrir þessa fjölgun hefur fjöldi mánaðarlauna sem eru til ráðstöfunar við úthlutun starfslauna verið óbreyttur í rúman áratug. Hlutfall þeirra sem hafa átt kost á starfslaunum hefur því lækkað. Í tvígang hafa verið lagðar fram tillögur um breytingar á fyrirkomulagi starfslauna listamanna. Árið 2001 var skipaður starfshópur sem lagði fram breytingartillögu, m.a. að Listasjóður yrði lagður niður og stofnaðir þrír nýir sjóðir: Tónlistarsjóður, Sviðslistasjóður og Hönnunarsjóður. Enn fremur lagði hópurinn til umtalsverða fjölgun mánaðarlauna í öllum launasjóðunum á þriggja ára tímabili. Nokkrum árum síðar lagði stjórn listamannalauna fram greinargerð þar sem lagðar voru til breytingar á lögunum sem hnigu mjög í sömu átt. Stjórnin lagði eindregið til fjölgun þeirra mánaðarlauna sem yrðu til ráðstöfunar við úthlutun starfslauna. Fyrir rúmu ári ákvað þáverandi menntamálaráðherra, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, að vinna að því að fjölga starfslaunum um 400 á næstu þremur árum. Í fyrstu fannst samtökum listamanna sem ekki væri nóg í lagt, nokkurt bakslag kom í málið en með breyttri stöðu í haust skapaðist samstaða um að vinna að því að ná fram þessari fjölgun. Ég hef tekið við þessu kefli, enda tel ég mjög mikilvægt að koma til móts við erfiða stöðu listamanna. Við efnahagshrunið í haust gjörbreyttist staða þeirra sem og fjölda annarra landsmanna. Þeir sem hafa verið bakhjarlar listgreina hafa margir hverjir dregið að sér hendur og fækkað mjög möguleikum listamanna á að afla sér tekna með listsköpun sinni. Í flestum tilvikum eru þeir því mjög takmarkaðir og því hafa starfslaunin skipt sköpum fyrir mjög marga listamenn, jafnframt því að vera mikilvæg til að þróa og efla listgreinar. Ég get tekið sem dæmi bókmenningu okkar, sem ég er nokkuð viss um að stæði ekki með sama blóma ef listamannalauna hefði ekki notið við. Rithöfundasamband Íslands hefur lagt fram einfalt reikningsdæmi um tekjur rithöfundar af bók sem kostar 4.500 kr. út úr búð, sem er algengt verð og þykir mörgum hátt. Sambandið gefur sér að það taki rithöfund að jafnaði um tvö ár að skrifa skáldsögu. Ef bókin selst í þúsund eintökum, sem er ágætisárangur, yrðu höfundarlaunin 625.000 kr. og árslaunin því um 300.000 og þætti það nú ekki mikið í flestum tilvikum. Það sýnir að erfitt er að hafa lífsviðurværi sitt af listsköpuninni einni saman. Öll viljum við geta lesið góðar íslenskar bókmenntir, enda óskaplega mikilvægt fyrir samfélagið sem við byggjum, hlustað á íslenska tónlist í flutningi góðra tónlistarmanna, - sem er nú að verða ein af helstu útflutningsafurðum okkar í þessum geira - verið umkringd áhugaverðri myndlist og notið góðra sviðslista. Það gerist ekki nema samfélagið leggi sitt af mörkum, bæði hið opinbera og þeir sem njóta. Með þrengri fjárhag heimila og fyrirtækja verður minna aflögu til að njóta lista og þar með leggja af mörkum til að listamenn geti sinnt sköpun sinni og haft lífsviðurværi sitt af henni og því er brýnt að hið opinbera komi að málum til að styrkja listamannalaunin í þágu íslensks menningarlífs og sjálfsmyndar þjóðarinnar. Listamenn sem hafa viðurværi sitt af listsköpun teljast sjálfstætt starfandi listamenn í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar og fæðingar- og foreldraorlof og af því leiðir m.a. að grundvöllur bóta ræðst af skilum tryggingagjalds og reiknaðs endurgjalds. Réttur til atvinnuleysisbóta getur myndast hafi listamaður samkvæmt reglum fjármálaráðuneytisins mánaðarlega staðið skil á reiknuðu endurgjaldi og tryggingagjaldi. Enn fremur skulu sjálfstætt starfandi listamenn reikna sér 414.000 kr. í mánaðarlaun samkvæmt reglum fjármálaráðuneytisins nr. 1211/2008, en í ljósi þess að upphæð starfslauna er 266.737 kr. eru fáir sem ávinna sér slíkan rétt ef þeir hafa lífsviðurværi sitt eingöngu af listamannalaunum. Í frumvarpinu er lagt til að fjárhæð starfslauna verði óbreytt, þ.e. að ekki verði farið í það að hækka launin þó að auðvitað hafi þær kröfur verið uppi, en komi til endurskoðunar við afgreiðslu fjárlaga ár hvert að teknu tilliti til þróunar launa, verðlags og efnahagsmála. Ríkisstjórnin vinnur nú að því að efla atvinnutækifæri ýmissa hópa sem hafa farið illa út úr erfiðu efnahagsástandi og listamenn eru þar á meðal. Til að bæta stöðu þeirra telur ríkisstjórnin brýnt að geta fjölgað þeim sem geta notið einhverra starfslauna en samkvæmt frumvarpinu skulu starfslaun veitt til 6, 9, 12, 18 eða 24 mánaða en heimilt er að úthluta starfslaunum til skemmri tíma, þó aldrei skemur en til þriggja mánaða. Enn fremur er heimilt að úthluta starfslaunum til lengri tíma en 24 mánaða en þó aldrei lengur en til 36 mánaða. Alls bárust 560 umsóknir um listamannalaun á árinu 2009, 514 á árinu 2008 og 506 á árinu 2006. Í ár fengu 130 listamenn og 11 leikhópar þau 1.200 mánaðarlaun sem eru til ráðstöfunar til starfslauna eða um fjórðungur þeirra sem sóttu um þannig að við sjáum af þessu að þörfin er brýn. Eins og fyrr segir er meginbreytingin samkvæmt frumvarpinu sú að þeim mánaðarlaunum sem úthlutað er til starfslauna fjölgar á þriggja ára tímabili um alls 400 mánaðarlaun þannig að á árinu 2012 verði samtals 1.600 mánaðarlaun til ráðstöfunar til starfslauna og styrkja í stað 1.200 mánaðarlauna nú. Sú tala hefur verið óbreytt frá árinu 1997 þegar lögin frá 1991 tóku að fullu gildi. Lagt er til að 145 mánaðarlaun bætist við á árinu 2010, 130 á árinu 2011 og 125 á árinu 2012. Kostnaðaraukinn vegna þessa á árinu 2010 yrði 38,7 milljónir, 34,7 á árinu 2011 og 33,3 á árinu 2012 miðað við verðlag í byrjun árs 2009, alls 106,7 millj. kr. Á móti þessum hækkunum koma til frádráttar fjárveitingar sem þegar hafa verið veittar til málaflokksins en ekki nýttar, samtals 89 millj. kr., sem hefur auðvitað þau áhrif að útgjöld munu ekki hækka eins mikið og ella á árunum 2010 og 2011. Frumvarpið er samið að undangengnu samráði við Bandalag íslenskra listamanna og samstaða hefur náðst um skiptingu á þeim 400 mánaðarlaunum sem bætast munu við á milli þeirra sex launasjóða sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Fjórir af launasjóðunum, þ.e. launasjóðir hönnuða, myndlistarmanna, rithöfunda og tónskálda eru ætlaðir listamönnum sem vinna að listsköpun en launasjóðir sviðslistafólks og tónlistarflytjenda munu einkum sinna flytjendum og túlkendum. Álitamál er auðvitað hvort hægt er að draga skarpar markalínur á milli, þar sem flutningur og túlkun fela ávallt í sér sköpun en á alþjóðavettvangi er gerður greinarmunur á rétti höfunda hugverka og rétti flytjenda hugverka. Við fyrstu gerð frumvarpsins var þessi túlkun lögð til grundvallar en vegna eindreginna óska stjórnar Bandalags íslenskra listamanna var vikið frá henni á seinni stigum. Þrír nýir launasjóðir bætast við þá sem eru í gildandi lögum, launasjóður hönnuða, launasjóður sviðslistafólks og launasjóður tónlistarflytjenda en jafnframt leggst Listasjóður af. Hönnun er vaxandi listgrein og full þörf á því að hönnuðir geti átt möguleika á að helga sig listsköpun og þróun fagsins. Sviðslistafólk og tónlistarflytjendur hafa til þessa getað sótt um starfslaun í Listasjóð en samtök þeirra hafa þrýst mjög á um að fá sína eigin launasjóði. Ákvæði frumvarpsins byggjast á þeirri forsendu að starfslaun séu veitt á grundvelli náms- og starfsferils, verðlauna, viðurkenninga og þess verkefnis sem listamaðurinn byggir umsókn sína á. Starfslaunin eru þannig byggð á samkeppni og eru verkefnatengd þannig að þau eru veitt ákveðnum verkefnum. Stjórn listamannalauna mun samkvæmt frumvarpinu fá heimild til að flytja umsóknir á milli launasjóða og eins mun hún fá það hlutverk að móta frekar stefnu og áherslur við úthlutun. Eins og ég hef nefnt snýst þetta kannski fyrst og fremst um það að við göngum nú í gegnum þrengingar sem bitna ekki síst á menningunni sem um leið hefur aldrei verið mikilvægari fyrir íslenskt samfélag. Við sjáum að aðsókn að menningarviðburðum hefur aldrei verið meiri hér á landi en einmitt nú í efnahagsþrengingunum þegar fólk sækir í önnur gildi en áður hafa kannski verið hafin til vegs og virðingar. Þrengingar í atvinnulífinu draga hins vegar úr möguleikum listamanna til að afla sér frekari tekna og það sama má segja um listastofnanir. Í ljósi þess tel ég afar brýnt að efla starfsemi listamanna frá því sem nú er til að gefa fleiri listamönnum möguleika á að starfa að listsköpun sinni, því að ég tel það eina bestu nýtingu fjármagns sem lagt er í listir og menningu að veita það beint til fólksins sem vinnur að sköpuninni. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa frekari orð um þetta frumvarp en því er ætlað að bæta úr stöðu starfandi listamanna. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til hv. menntamálanefndar að lokinni 1. umr.

Forseti. Þingmenn greiða nú atkvæði um opinbera íslenska málstefnu. Þetta er í fyrsta sinn í sögu þjóðarinnar sem slík stefna er mótuð. Að baki henni liggur mikil vinna, bæði undanfarið ár og svo auðvitað aldir aftur í íslenska sögu. Mér er það sérstakur heiður sem framsögumanni menntamálanefndar um málið að þakka nefndarmönnum góða vinnu og mikinn áhuga við umfjöllun um þetta mál og ég þakka líka einlæglega flutningsmanni tillögunnar, hv. þm. og hæstv. fyrrverandi menntamálaráðherra, Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir sinn hlut og treysti því að núverandi menntamálaráðherra vinni áfram á þessum grunni, hæstv. ráðherra Katrín Jakobsdóttir. Það er trú mín, forseti, að með samþykkt þessarar tillögu á eftir stigi þing og þjóð gæfuskref. Alþingi hefur sett ofan að undanförnu og þess vegna ber að fagna því sérstaklega að nú virðast allir þingmenn einhuga um að halda uppi heiðri og virðingu íslensks máls og menningar.

Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að koma hér og fagna afgreiðslu þessa máls og þeirri góðu umræðu sem orðið hefur í þinginu um málstefnuna, bæði í 1. umr. og 2. umr. Ég óska okkur til hamingju með afgreiðslu þessa máls og ég treysti því að við sem hér sitjum vinnum áfram að því að málstefnan muni komast til framkvæmda. Það er mér mikill heiður að fá að vera menntamálaráðherra þegar þessi stefna er samþykkt en um leið óska ég forvera mínum í starfi til hamingju með afgreiðslu þessa máls.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag eða þar til umræðu um dagskrármálin er lokið.

Forseti. Áður en þessar ánægjulegu atkvæðagreiðslur fóru fram vorum við að ræða frumvarp til laga um listamannalaun sem hæstv. menntamálaráðherra hefur lagt hér fram og í raun kannski tveir menntamálaráðherrar, sá sem nú situr Katrín Jakobsdóttir og sá sem síðast var Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir. Í heild sinni get ég ekki annað en stutt þetta frumvarp og tekið undir flestöll ákvæði þess en verð þó að lýsa því strax yfir að mér þykir helst til skammt gengið. Þetta frumvarp hefði verið fagnaðarefni fyrir ári og jafnvel hálfu ári en nú þykir mér það ekki mæta nægilega þeim veruleika sem við okkur blasir í landinu og kemur við listastarf og menningar- og kjör þess fólks sem þar á hlut að máli eins og annarra í landinu og jafnvel enn grimmara ef ekkert er að gert. Fyrir ári eða hálfu, segi ég, fyrst og fremst vegna þess að heildarstarfslaunin hafa haldist óbreytt í tólf eða þrettán ár, alveg frá 1996, hafa numið hundrað árslaunum. Það er tími til kominn að breyta því og í raun væri æskilegra ef hægt væri að hafa ekki fasta tölu í lögum sem alltaf þarf að breyta heldur einhverja tölu sem hægt er að sveigja til eftir atvikum og fjölgun meðal þjóðarinnar og jafnvel atvinnuaðstæðum. Það má ýmsar tölur telja til á milli 1996 eða 1997 og til ársins 2009. Einfaldast er kannski að gera það sem ég gerði, þ.e. að athuga mannfjöldann. Mannfjöldinn árið 1996 var um 268.000 í byrjun árs og mannfjöldinn í byrjun árs 2009 319.000. Sú fjölgun ein saman nemur um 20%. Þannig að 120 árslaun árið 2009 væru eðlileg miðað við árið 1996 og þá voru aðeins 13 umfram það. Ég held satt að segja að viðbrögð okkar við kreppunni sem yfir stendur í þessum geira ætti að vera mun rausnarlegri og mun djarfari. Ég hef sjálfur nýverið skrifað um það grein og lagt þar til að starfslaunum á ári verði fjölgað, verði tvöfölduð. Þar er svona eitthvað af því tagi sem ég tel að þörf sé á, að við förum úr 100 í 200. Eitthvað af því mætti hugsanlega gera til bráðabirgða þannig að það væri hægt að taka það aftur síðar þótt best væri auðvitað að halda því. Vegna þess að þar er ekki eingöngu um það að ræða að brugðist sé við því að listir og menning, að sköpunargreinarnar í atvinnulífinu skipta nú meira máli en áður og eiga mikilvægt erindi við framtíðina heldur líka væru það viðbrögð við þeirri kreppu sem nú stendur. Það getur ósköp einfaldlega verið val milli þess hvort við viljum að fólk gangi um atvinnulaust eða hvort menn vinni við listir og menningu. Það er þannig að þeir sem vinna við listir og menningu og sköpun fyrst og fremst og eru ekki á starfslaunum við það eru því samhliða í einhvers konar hlutastarfi, þeir eru í öðrum störfum sem mundu þá losna. Ef við förum gróft fram hjá þá fengi það fólk starfslaun og aðrir gætu sinnt þeim störfum þannig að Einbjörn sem togar í Tvíbjörn sem togar í Þríbjörn eða hvort það var nú öfugt, segir okkur að þetta sé hagkvæm aðgerð bæði þegar um atvinnustöðurnar er að ræða og líka til þess að auka hlut sköpunar, lista og menningar í atvinnulífi okkar og mannlífi yfir höfuð. Ég legg til að menntamálanefnd athugi þetta gaumgæfilega og beini því til og athugi það með ríkisstjórninni og samtökum listamanna hvort hægt sé að ganga lengra í þessa átt. Frumvarpið virðist ekki vera, forseti, hugsað mjög í þessu skyni og það sést á því að þessi fjölgun, um 33,33 árslaun, á að gerast á þremur árum. Hún á að gerast árið 2010, 2011 og vera að fullu lokið árið 2012. Hér er því að litlu leyti um að ræða viðbrögð við því ástandi sem upp er komið. Í þessum orðum mínum felst engin ásökun heldur hvatning og brýning til okkar í menntamálanefnd og til ráðherrans og stjórnvalda um að gera betur. Ég vil svo bæta því við að sú skipan kann að vera skynsamleg að hætta að miða við laun tiltekinnar starfsstéttar og beinlínis nefna launatöluna í frumvarpinu. Ég hef þó miklar efasemdir við að það sé gert. Það þýðir að það þarf að breyta launaupphæðinni með lögum væntanlega á hverju ári sem getur verið nokkuð tafsamt og ég held að það sé betra að miða við laun tiltekinnar starfsstéttar sem væntanlega fylgja þá klárlega hækkunum í samfélaginu. Ég er hins vegar ekki viss um að sú starfsstétt sem um hefur verið rætt sé sú rétta í þessu tilviki því þegar lögin voru sett voru margir í þeirri starfsstétt og hún var svona, hvað eigum við að segja, virk og fjölmenn. En nú hefur það gerst að í lektorsstöðu við háskóla eru menn yfirleitt í tiltölulega skamman tíma og fá síðan framgang upp í dósent eða annað það kennaraheiti sem meiri laun fylgja. Launin sem hér eru tiltekin og ég geri ráð fyrir, án þess að hafa athugað það og biðst afsökunar á því, að þau nemi nokkurn veginn þeim sem áður hafa verið, eru ekki há, u.þ.b. 266 þús. kr. Það þykir auðvitað gott í sumum stéttum, eins og gengur. En þar verðum við að gæta að því að hér er í raun og veru um að ræða verktakalaun eins og kallað er á vinnumarkaði. Af þessari tölu ef þetta eru einu tekjur viðkomandi listamanns verður hann að draga lífeyrissjóðsgreiðslur sínar. Hann verður að reikna sér orlof inn í þessa tölu og hann verður að borga af þessu starfskostnað þannig að það sem eftir stendur til viðurværis er ekki mikið. Ýmsir listamenn væru hreinlega að lækka í launum frá kannski slökum meðallaunum í samfélaginu með því að taka þessi starfslaun og gera það nú þegar. Þar kemur vissulega á móti sú orðalagsbreyting að í stað þess að áskilja það að starfslaunaþegi, þannig að maður noti bírókratísku, gegni ekki fullu starfi þá er nú kveðið á um að hann skuli ekki gegna föstu starfi. Þetta þýðir, forseti, í raun að þeim sem þiggja starfslaunin er leyft að vera í hlutastarfi. Það er ekki að öllu leyti slæmt. Það þarf að vera svigrúm í þessu og sveigjanleiki. Það er ekki hægt að banna t.d. rithöfundi að þiggja tekjur fyrir bækur sem hann hefur áður skrifað eða málurum að selja málverk sem hann hefur áður málað þannig að einföld dæmi séu tekin. En það kann að vera varhugavert skref að gera nánast ráð fyrir því, með því að hafa upphæðina svona lága, að mjög margir listamenn fái starfslaunin í raun og veru fyrir hlutastarf. Þetta þurfum við að laga. Ég veit að hér koma auðvitað fjárhagslegar mótbárur og í þessum geira skipta þær auðvitað máli. En ég held að á þessum tíma verðum við að reyna að lyfta okkur yfir rúsínutalningar og smámuni.

Baunatalningar köllum við það.

Baunatalningar, segir hæstv. iðnaðarráðherra, sem er mér orðsnjallari og hagari á margan hátt. Rúsínutalningarnar hef ég nú reyndar af frásögn barnabarns skólastjóra í Svarfaðardal sem viðhafði mjög hin fornu gildi í starfi sínu, einkum gildi nægjusemi, að maður segi ekki beinlínis nísku og kom með fimm eða sex rúsínur til barna sinna sem voru held ég fimm eða sex eða sjö að tölu og bað þau blessuð að skipta rúsínunum á milli sín. Ég held að við þurfum að lyfta okkur yfir það og taka betur á en gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi. Það segi ég algjörlega að flytjendum þess eða flutningsmanni þess og upphugsuðum ólöstuðum. Í þriðja lagi er kannski að drepa á, þetta verður auðvitað rætt í nefndinni og óþarfi að setja hér á langar ræður, þá breytingu að skipta listasjóðnum í tvo sjóði, annars vegar fyrir sviðslistafólk og hins vegar fyrir tónlistarflytjendur og ég held að enginn geti á móti því mælt. Hins vegar er þá verið að stíga skref áfram í skiptingu þessara launa sem einu sinni voru nánast í upphafi sínu í einum flokki og ég er ekki alveg viss um að það sé endilega heppilegt. Kannski ætti að taka upp aðra skipan og sveigjanlegri en lögfestingu á tölu þeirra sem starfslaun fá af almannafé í hverri grein fyrir sig. Hafa þetta frekar þannig að það sé kannski einhvers konar leiðbeining í lögunum, einhvers konar svigrúm en skiptingin fari eftir atvikum og sé í höndum stjórnar sem listamenn sjálfir hafa mikil áhrif á og væri þá hægt að hnika til eftir því sem á líður. Ég geri mér vissulega grein fyrir því að það gæti kostað töluverðar orrustur og styrjaldir, landamæradeilur og hróp og köll í hópi listamanna sem í veljast einstaklingar sem ekki hafa þolinmæði eða lítillæti að helstu skapgerðarþáttum. En það er hins vegar ókostur að ríkið sé að skipta sér af því, þingið og stjórnvöld, hvað margir listamenn af hverju tagi eigi að komast lífs af eða njóta viðurværis af almannafé á hverjum tíma. Læt ég svo þessu lokið og hlakka til þess hlutskiptis ef það verður mitt, að fjalla um þetta í hinni háu menntamálanefnd.

Hæstv. forseti. Hér er á ferðinni athyglisverð löggjöf. Breytingar á lögum sem fyrst tóku gildi 1967 og var síðan breytt, bæði 1991 og 1996 og hafa lagt grunninn að listamannalaunum sem ég tel að sé mjög mikilvægt að við skjótum traustum stoðum undir. Ástæðan fyrir því að ég kem hér upp til þess að tjá mig um þetta frumvarp er annars vegar að ég fagna því alveg sérstaklega sem kemur fram í 2. gr. frumvarpsins þar sem bætt er við nýjum launasjóði fyrir hönnuði, launasjóði hönnuða. Íslendingar hafa stöðugt aukið hlutdeild sína í hönnunarstarfsemi og við eigum mjög mikið og gott fagfólk á sviði hönnunar og hróður íslenskra hönnuða hefur farið víða sem betur fer. Þess vegna fagna ég því að hönnuðir skuli eiga aðild að þessum sjóðum og er það vel. Með sama hætti er það fagnaðarefni að tónlistarflytjendur og sviðslistafólk eigi kost á aðild með sama hætti og að launasjóður þeirra vegna sé settur á laggirnar. Við vitum það að í jafnfámennu samfélagi sem íslenska þjóðin er skiptir miklu máli að standa vel við bakið á þeim sem sinna listinni hvaða nafni sem hún nefnist. Það á að vera takmark okkar og vera mikill metnaður sem tengist því. Þá kem ég að hinu atriðinu sem fellur kannski ekki alveg að þeirri hugsun að við sýnum metnað gagnvart þessu. Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins um frumvarpið, koma fram athugasemdir um það sem hér er væntanlega verið að lögfesta og ég vænti þess að nefndin fari vel yfir það, með leyfi forseta: „Ekki er gert ráð fyrir þessum auknu útgjöldum í fjárlögum ársins 2009 né í áætluðum útgjöldum næstu fjögur árin. Vegna mikils halla á ríkissjóði mun því þurfa að fjármagna útgjöldin með lántökum.“ Þetta hlýtur að valda nokkrum áhyggjum að ekki skuli vera gert ráð fyrir því að tekjugrundvöllur fyrir þessum útgjöldum sé tryggður. Auðvitað vitum við að það er af mörgu að taka núna þegar kemur að útgjöldum ríkissjóðs og þegar lánsfjáröflun er annars vegar og við gerum ráð fyrir því að reka ríkissjóð með verulegum halla á næstunni vegna þeirra aðstæðna sem hér eru uppi. En engu að síður er ekki verið að tjalda til einnar nætur. Hér er verið að setja löggjöf sem á að tryggja listafólki og núna hönnuðum aðstöðu til þess að sinna list sinni og við ætlum að byggja það á lántökum. Ég tel að við þurfum að skoða þetta betur hér í þinginu og kanna allar leiðir til þess sem kunna að vera færar svo tryggja megi eðlilega og trausta tekjuöflun fyrir þessa sjóði. Þetta er nú það sem ég vildi að kæmi fram við þessa umræðu, hæstv. forseti. Ég vænti þess að hv. nefnd sem fær málið til meðferðar skoði þetta sérstaklega hvernig við getum með öðru en lántökum tryggt þennan stuðning.

Forseti. Ég þakka hv. þingmönnum sem hér hafa rætt þetta. En ég vil þó benda á að hækkunin er í heild sinni upp á 106,7 millj. kr. Það hafa auðvitað þegar verið veittar fjárveitingar upp á 89 millj. kr. sem ekki hafa verið nýttar til þessa málaflokks sem væntanlega munu koma til móts við þessar 106,7 millj. kr. Að vísu standa eftir 17 millj. kr. sem á eftir að greiða út. En ég vil minna á að þessar heimildir hafa verið veittar og ekki nýttar innan ráðuneytisins og því vonumst við til þess að útgjöldin minnki sem því nemur á næstu þremur árum. Hins vegar er ljóst þegar lengra er horft, fram yfir næstu þrjú ár en fjölgun mánaðarlaunanna er varanleg, að það þarf að huga að því í komandi fjárlögum, eftir 2012 því þá verður þessi fjölgun orðin varanleg og þá þarf að gera ráð fyrir henni á fjárlögum.

Hæstv. forseti. Það er hárrétt að svo vel stendur á hjá menntamálaráðuneytinu, við svo góðu búi tekur núverandi hæstv. menntamálaráðherra að það eru til sjóðir til þess að greiða þetta fyrsta kastið en þó ekki til fullnustu. Strax þegar líður að næsta ári þarf að hefja fjáröflun og þá eins og hér er gert ráð fyrir, með lántökum. Ég fagna því að það skuli vera til sjóðir til að fara af stað með þetta svo hægt sé að koma þessum nýju sjóðum á. Ég tel að það sé afar mikilvægt að þeir fjármunir verði nýttir til þess að skapa þeim nýju hópum sem gert er ráð fyrir að bætist við skilyrði til þess að sækja um stuðning og styrki fremur en það verði gert með öðrum hætti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið en legg áherslu á að áfram verði unnið að því að skapa traustari fjárhagslegan grundvöll undir þessa mikilvægu löggjöf.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um tekjuskatt. Í frumvarpi þessu eru lagðar til afturvirkar breytingar á lögum um tekjuskatt í þeim skilningi að þær ganga út á hækkun á viðmiðunarfjárhæðum vaxtabóta sem koma til útgreiðslu á þessu ári. Vegna mikilla breytinga, svo sem á gengi krónunnar, aukinnar verðbólgu á undanförnum mánuðum, hás vaxtakostnaðar og af fleiri ástæðum hefur vaxtabyrði heimilanna vaxið gríðarlega og vaxtakostnaður ekki síst og er þessari aðgerð, sem er einskiptisaðgerð og hluti af aðgerðapakka ríkisstjórnarinnar til að aðstoða heimili og atvinnulíf í erfiðleikunum, ætlað að létta undir með heimilunum sérstaklega við álagningu skatta á árinu 2009 vegna tekna ársins 2008. Hámarksupphæð greiddra vaxta sem mynda viðmiðunarfjárhæðina eða andlagið og er grunnur vaxtabótanna svo og vaxtabótanna sjálfra verður hækkuð um 25% og er það til viðbótar þeirri 5,7% hækkun sem varð samkvæmt forsendum fjárlaga ársins 2009. Samtals munu því vaxtabætur hækka milli ára um 32% frá því sem gilti við ákvörðun þeirra á árinu 2008. Kostnaður af þessari breytingu er áætlaður um 2 milljarðar kr. Verði frumvarpið að lögum má búast við að vaxtabótaþegum fjölgi um tæp 2% umfram það sem annars hefði orðið samhliða því að meðalbætur hækka um nálægt 25%. Þá munu hámarksbætur einstaklinga hækka úr tæpum 190 þús. kr. í rúmar 237 þús. kr. eða um 47 þús. kr. Hámarksbætur einstæðra foreldra munu hækka úr tæpum 245 þús. kr. í rúmar 305 þús. kr. eða um 60 þús. kr. og hámarksbætur hjóna og sambúðarfólks munu hækka úr rúmlega 314 þús. kr. í rúmar 390 þús. kr. eða um 76 þús. kr. Að sjálfsögðu er þessi niðurstaða óvissu háð af mörgum ástæðum og sú óvissa er meiri nú en oftast áður vegna ástæðna sem allir þekkja og þarf ekki að fara í grafgötur um. Ekki er gert ráð fyrir þessum viðbótarútgjöldum í fjárlögum fyrir árið 2009 en reiknað er með að vaxtabætur nemi um 7,8 milljörðum kr. á þessu ári í fjárlögum yfirstandandi árs áður en tekið er tillit til þeirra breytinga sem hér eru kynntar. Á móti kemur að væntanlegar skatttekjur ríkissjóðs vegna úttektar séreignarlífeyrissparnaðar munu nýtast á móti þessari útgjaldaaukningu og væntanlega gera nokkuð betur þannig að áætlanir um ríkisbúskapinn á þessu ári eiga ekki að raskast af þessum sökum og þannig hafa þessar breytingar verið kynntar þeim sem málið varðar og kynntar þeim aðilum sem við erum í samstarfi við um framvindu efnahagsmála á Íslandi um þessar mundir. Um þetta þarf ekki að hafa fleiri orð, herra forseti, þessi breyting er eins einföld og hún getur verið og felur í sér þá fjórðungshækkun viðmiðunarfjárhæðar vaxtabóta sem ég hef hér gert ráð fyrir í óbreyttu kerfi að öðru leyti. Ég legg svo til, herra forseti, að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um stofnun hlutafélags eða opinbers hlutafélags til að stuðla að endurskipulagningu þjóðhagslega mikilvægra atvinnufyrirtækja. Frumvarpið byggist á fyrstu starfsáætlun samræmingarnefndar um endurreisn fjármálakerfisins frá 5. febrúar sl. Vegna ótvíræðs mikilvægis tiltekinna atvinnufyrirtækja fyrir íslenskt samfélag er nauðsynlegt að starfsemi þeirra raskist ekki þrátt fyrir yfirstandandi erfiðleika. Í frumvarpinu er lagt til að Alþingi veiti fjármálaráðherra heimild til þess að stofna sérstakt opinbert hlutafélag um eignaumsýslu þar sem byggð verði upp heildstæð þekking á endurskipulagningu, fjárhags- og rekstrargrundvelli skuldsettra fyrirtækja. Í félaginu verður þannig unnið að fjárhagslegri og rekstrarlegri endurskipulagningu atvinnufyrirtækja með það að markmiði að gera þau sem fyrst rekstrarhæf á nýjan leik og selja þau síðan með gagnsæjum hætti þegar aðstæður verða hagfelldar. Ekki er gert ráð fyrir að eignaumsýslufélag þetta taki í sína umsjá mjög mörg fyrirtæki heldur einungis tiltekin þjóðhagslega mikilvæg fyrirtæki. Gert er ráð fyrir að slík fyrirtæki sinni svo mikilvægum almanna- eða öryggishagsmunum að stöðvun þeirra um lengri eða skemmri tíma mundi valda verulegri röskun í þjóðfélaginu öllu. Með almannahagsmunum í þessu sambandi er átt við þá starfsemi atvinnufyrirtækja sem snúa að nauðsynlegum grunnþörfum samfélagsins eða eru mikilvægir hlekkir í innviðum þess. Með öryggishagsmunum er t.d. átt við starfsemi sem snýr að fæðuöryggi þjóðarinnar, fjarskiptum, flutningi fólks eða farms milli landa eða innan lands. Þessar skilgreiningar eru þó að sjálfsögðu ekki tæmandi og æskilegt að félagið hafi frekari viðmið til að starfa eftir. Sú leið er því farin í frumvarpinu að lagt er til að stjórn félagsins, að fenginni umsögn Seðlabanka Íslands og aðila vinnumarkaðarins, geri tillögu til fjármálaráðherra um frekari almenn viðmið sem leggja skal til grundvallar því að fyrirtæki gætu fallið í þennan flokk atvinnufyrirtækja. Þegar slík hlutlæg viðmið hafa verið samþykkt gefur fjármálaráðherra þau út í formi reglugerðar. Stjórn félagsins tekur síðan sjálf ákvörðun um það á grundvelli hinna almennu viðmiða reglugerðarinnar hvaða atvinnufyrirtæki falli undir skilgreininguna. Félagið gengur síðan til samninga við fjármálastofnanir um kaupin, enda rúmist þau innan fjárhags félagsins. Miklu skiptir að félag sem þetta verði eins sjálfstætt í störfum sínum og unnt er. Í dag liggur umfang þessa eignaumsýslufélags ekki að fullu fyrir að sjálfsögðu og því er gert ráð fyrir að þriggja manna nefnd leggi mat á heildarupphæð stofnfjár eða þörf fyrir aukningu þess miðað við áætlað umfang starfseminnar og árlega þörf þess fyrir rekstrarfé. Til þess að hægt verði að hefjast handa um það sem fyrst að stofnsetja félagið, kjósa því stjórn, ráða framkvæmdastjóra og hefja annan undirbúning, þar á meðal að greina umfang vandans og skilgreina viðmið um þjóðhagslega mikilvæga starfsemi er í frumvarpinu gert ráð fyrir 20 millj. kr. stofnframlagi sem greiðist úr ríkissjóði. Gert er ráð fyrir því síðan að þegar félagið hefur hafið starfsemi verði rekstrarkostnaðurinn að einhverju eða jafnvel að öllu leyti borinn af þeim félögum sem tekin verða inn í félagið. Varðandi kaup á eignarhlutum af fjármálastofnunum inn í félagið er gert ráð fyrir að um það verði samið hverju sinni og eftir fremsta megni reynt að tryggja hagsmuni skattgreiðenda og kröfuhafa til framtíðar með því að fá sem mest virði fyrir eignarhlutina í framtíðinni. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að félagið skuli hafa lokið störfum eigi síðar en fimm árum frá stofnun þess og verður því þá slitið. Er þetta gert til þess að undirstrika að um tímabundna ráðstöfun er að ræða og ekki er ætlunin að slíkt félag reki rekstrarhæf atvinnufyrirtæki lengur en brýna nauðsyn ber til. Fjármálaráðherra mun í reglugerð mæla fyrir um hvaða áherslur og viðmið verða höfð til grundvallar við sölu fyrirtækja sem eignaumsýslufélagið kemur til með hafa í sinni umsjá. Við vinnslu þessa frumvarps hefur verið horft til erlendra fyrirmynda sem eru vel þekktar, m.a. sænskra, en þekkt er að félög af þessu tagi hafi verið stofnuð með ágætum árangri til þess að létta á bankastofnunum vegna umfangsmikilla endurskipulagningarverkefna þannig að þær geti betur sinnt hefðbundinni bankastarfsemi við fyrirtæki og almenning. Aðferðafræðin er þannig kunn og alþjóðlega viðurkennd. Við samningu frumvarpsins var þó horft til þess að aðstæður hér á landi eru um margt ólíkar því sem var t.d. í Svíþjóð. Stærsti munurinn felst án efa í þeirri aðferðafræði sem beitt var hérlendis með setningu laga nr. 125/2008, um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., þ.e. neyðarlögin svonefndu. Vegna þeirrar ráðstöfunar á eignum og skuldum bankanna í nýja og gamla banka sem gert er ráð fyrir í þeim lögum eiga nýju bankarnir betri möguleika á að koma stærri hluta þeirra fyrirtækja sem eiga í vanda til aðstoðar en ella hefði verið án meiri háttar aðgerða. Þessi er helsti munurinn á aðstæðum eins og þær voru t.d. í Svíþjóð þar sem eignaumsýslufélagið leysti til sín ýmis stór og erfið viðfangsefni frá bönkum sem að sönnu höfðu ekki komist í þrot eða voru til skipta heldur voru á sama tíma endurfjármagnaðir að verulegu leyti eða jafnvel að öllu leyti af því hinu sama ríki, þ.e. sænska ríkinu. Af sömu ástæðum má gera ráð fyrir að megináherslan hjá eignaumsýslufélaginu hér verði að færa eignarhluti í atvinnufyrirtækjum inn í félagið en síður að færa lán eða kröfur yfir í slíkt félag. Með öðrum orðum, hér er ekki verið að stofna banka. Með því næst fram aðskilnaður á eignarhaldi og bankastarfsemi þannig að félagið mun þurfa að semja við kröfuhafa á viðskiptalegum forsendum í samráði við aðra eigendur ef einhverjir eru og sú hlið málsins sem snýr að almennri bankastarfsemi verður áfram hjá hlutaðeigandi fjármálastofnunum. Í frumvarpinu er þó gert ráð fyrir þeim möguleika að félagið geti keypt tilteknar kröfur eða veðskuldir ef þannig aðstæður skapast að slíkt sé metið nauðsynlegt. Vegna umfangs þess vanda sem blasir við íslenskum fyrirtækjum telur ríkisstjórnin nauðsynlegt að stofna félag sem þetta sem vinni í sátt við bankana og aðila vinnumarkaðarins að endurreisn íslensks atvinnulífs. Með því er eindregið mælt af þeim ráðgjöfum bæði innlendum og erlendum sem íslensk stjórnvöld eiga samráð og samstarf við um þessar mundir. Herra forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari.

Hæstv. forseti. Hér er til meðferðar frumvarp til laga um stofnun hlutafélags, eins og segir í yfirskrift frumvarpsins, til að stuðla að endurskipulagningu þjóðhagslega mikilvægra atvinnufyrirtækja. Ástæða er til að undirstrika við þessa umræðu, og ég vil að það komi fram hér, að þarna skiptir mjög miklu máli hvernig á verður haldið þegar þetta félag, sem lögin gera ráð fyrir, verður sett á laggirnar og hefur sína starfsemi. Það fer auðvitað ekki á milli mála að allar þær endurreisnaraðgerðir sem eru í gangi eftir bankahrunið þarf að vanda og mér sýnist að hér sé á ferðinni frumvarp sem er í rauninni framhald af þeirri vinnu sem fram fór á vettvangi fyrrverandi ríkisstjórnar og á grundvelli þeirrar ráðgjafar sem undirbúin var af hálfu fyrrverandi forsætisráðherra. Ég geri ráð fyrir því að sú nefnd sem fær málið til meðferðar fari vandlega og rækilega ofan í það vegna þess að það skiptir mjög miklu máli að þessi löggjöf sé, eins og ég sagði fyrr, reist á traustum grunni og að leitað verði umsagna aðila vinnumarkaðarins. Mig minnir að eitthvað hafi heyrst frá Samtökum atvinnulífsins um þá hugmyndafræði sem býr að baki þessari löggjöf og þess vegna mikilvægt að hv. nefnd sem vinnur að málinu fái traustar umsagnir frá samtökum á vinnumarkaði. Ekki er ástæða til þess að hafa fleiri orð um þetta. Það er alveg ljóst að þetta félag getur þurft að taka til hendinni mjög hratt og það skiptir auðvitað mjög miklu máli að ríkið komi að sem allra fyrst, og helst löngu áður en þau fimm ár eru liðin sem gert er ráð fyrir að löggjöfin geti verið í gildi, þannig að hægt verði að selja þær eignir sem kunna að verða teknar inn í þetta félag og þeim komið í rekstur sem allra fyrst. Að öðru leyti hef ég engar athugasemdir við málið.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til lokafjárlaga fyrir árið 2007 sem dreift hefur verið á þingskjali 692. Frumvarpið er lagt fram til breytingar á fjárheimildum vegna frávika í mörkuðum ríkistekjum stofnana frá áætlunum fjárlaga og til að gera tillögur um ráðstafanir á stöðu fjárheimilda í árslok, annaðhvort með niðurfellingu eða flutningi til næsta árs. Þá er frumvarpið til staðfestingar á niðurstöðum í ríkisreikningi ársins 2007. Uppbygging þess er með sama hætti og verið hefur undanfarin ár og uppgjör og ráðstöfun á fjárheimildastöðum í árslok byggja á sömu vinnureglum og áður. Í fylgiskjali 2 með frumvarpinu er birt yfirlit yfir talnagrundvöll þess. Yfirlitið sýnir uppruna allra fjárheimilda ársins 2007, fyrir ríkissjóð í heild og einstök viðfangsefni, þ.e. fluttar stöður fjárheimilda frá fyrra ári, fjárveitingar í fjárlögum og fjáraukalögum, millifærðar heimildir innan ársins og breytingar á fjárheimildum vegna frávika ríkistekna samkvæmt þessu frumvarpi. Því næst eru tilgreind útgjöld samkvæmt ríkisreikningi og loks staða fjárheimilda í árslok, þ.e. mismunur fjárheimilda og reikningsfærðra útgjalda. Heildarfjárheimildir ársins 2007 námu 409,9 milljörðum kr., útgjöld samkvæmt ríkisreikningi voru 397,5 milljarðar og fjárheimildastaða í árslok 2007 var því jákvæð um 12,4 milljarða kr. Í frumvarpinu er að vanda lagt til að stöður fjárheimilda í árslok verði annaðhvort felldar niður, eins og fram kemur í 2. gr. frumvarpsins, eða fluttar til næsta árs, eins og fram kemur í fylgiskjali 1 með frumvarpinu. Í 1. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á fjárheimildum stofnana og verkefna vegna frávika markaðra ríkistekna frá áætlun fjárlaga og fjáraukalaga, samanber nánari skiptingu í sundurliðun 1. Alls er lagt til að fjárheimildir hækki um 2.117,7 millj. kr. samkvæmt þessu uppgjöri á fjármögnun verkefna með mörkuðum ríkistekjum. Nánari skipting niður á fjárlagaliði og viðfangsefni er sýnd í sundurliðun 1. Er hér leitað eftir heimild Alþingis fyrir því að ráðstafa megi mörkuðum skatttekjum og öðrum ríkistekjum stofnana í samræmi við það hverjar tekjurnar urðu samkvæmt uppgjöri ríkisreiknings eða hver metin fjárþörf reyndist vera við skil ríkissjóðs á mörkuðum tekjum til viðkomandi stofnana. Almennt gildir að útgjaldaheimildir fjárlagaliða hækka hafi lögboðnar ríkistekjur til fjármögnunar á útgjöldunum verið meiri en áætlað var í fjárlögum, en lækka hafi tekjurnar verið minni. Þetta er þó ekki algilt því ekki eru lagðar til breytingar á fjárheimildum stofnana í þeim tilvikum þegar ekki er beint samband milli útgjaldaþarfar stofnunar og fjármögnunar á þann veg að breytingar í tekjum hafi samsvarandi bein áhrif á kostnað. Í 2. gr. frumvarpsins eru lagðar til niðurfellingar á stöðum fjárheimilda í árslok. Er þar bæði um að ræða ónotaðar fjárveitingar og gjöld umfram heimildir. Nánari skipting niður á fjárlagaliði og viðfangsefni er sýnd í sundurliðun 2. Gert er ráð fyrir að á rekstrargrunni falli niður samtals 7.054,7 millj. kr. umframgjöld en að á greiðslugrunni falli niður 6.770,3 millj. kr. í afgangsheimildum. Þessi mikli munur sem er á milli rekstrargrunns og greiðslugrunns hvað hinar niðurfelldu stöður varðar stafar að stærstum hluta af því að niður falla háar stöður sem ekki hafa áhrif á útgreiðslur, svo sem stöður á liðunum Lífeyrisskuldbindingar og Afskrifaðar skattkröfur. Í samræmi við ákvæði 37. og 45. gr. laga um fjárreiður ríkisins, nr. 88/1997, er í fylgiskjali 1 með frumvarpinu birt yfirlit yfir stöðu fjárheimilda í árslok 2007 sem færast yfir til ársins 2008. Gert er ráð fyrir að í heildina tekið flytjist tæplega 19,5 milljarða kr. jákvæð fjárheimildastaða yfir til ársins 2008. Sú fjárhæð samsvarar 4,5% af fjárveitingum fjárlaga 2008. Ráðstafanir á fjárheimildastöðum í árslok byggja á viðmiðunarreglum þar sem einkum er litið til þess hvort útgjöld séu bundin, t.d. af lögum eða samningum, eða frekar á ábyrgð tiltekins stjórnsýsluaðila sem viðhaft geti virka útgjaldastýringu. Í sumum tilvikum kann að vera álitamál hvort fella beri niður stöður einstakra fjárlagaliða eða flytja til næsta árs, og við gerð sérhvers lokafjárlagafrumvarps þarf að leggja mat á þessi tilvik. Ræðst niðurstaðan m.a. af því hvort talið sé að viðhafa megi stýringu á útgjöldum liðarins þrátt fyrir að tilefni útgjaldanna séu þess eðlis að þau teljist lögbundin. Tilgangurinn með því að flytja fjárheimildastöður yfir áramót er einkum sá að hvetja ráðuneyti og stofnanir til aðhalds og styrkari fjármálastjórnar til lengri tíma litið. Með því að flytja afgangsheimildir stofnana yfir áramót hefur horfið sú tilhneiging sem gætti í eldra kerfi, að forstöðumenn leituðust við að eyða öllum fjárheimildum fyrir lok hvers árs. Áætlanagerð hefur batnað og stjórnendur líta til lengri tíma en eins árs við stefnumörkun sína. Leitast er því við að fækka þeim liðum þar sem staða er að jafnaði felld niður í árslok, a.m.k. í þeim tilfellum þar sem mögulegt er talið að gera megi ráðstafanir til að bregðast við frávikum í útgjöldum. Í árslok 2007 voru 59 fjárlagaliðir með uppsafnaðan halla sem nam meira en 4% af fjárheimildum og hjá 30 þessara liða var hallinn yfir 10% af fjárheimildum. Liðum með svo mikinn halla hefur þó sem betur fer farið fækkandi. Í árslok 2006 voru 70 liðir með halla umfram 4%, þar af 42 með yfir 10% halla, og í árslok 2005 voru 82 fjárlagaliðir með halla umfram 4%, þar af 65 með halla yfir 10%. Þó er ljóst að taka verður vanda af þessum toga föstum tökum, ekki síst ef um er að ræða halla á hefðbundnum rekstri ríkisstofnana. Mikilvægt er að forstöðumenn og ráðuneyti grípi til aðgerða strax og ljóst er að rekstur stefnir umfram fjárheimildir. Við undirbúning fjárlaga þurfa ráðuneytin einnig að búa svo um hnúta að tekið sé á vanda þeirra stofnana sem ár eftir ár fara fram úr fjárveitingum, annaðhvort með endurskipulagningu á rekstri eða breytingum í forgangsröðun fjárveitinga. Ég hef hér, herra forseti, farið yfir helstu þætti frumvarpsins. Með því eru lagðar fyrir Alþingi niðurstöður úr rekstri ríkissjóðs gagnvart fjárheimildum á árinu 2007 og vísast í því sambandi til greinargerða í fjáraukalögum og ríkisreikningi um meginatriði í framvindu ríkisfjármálanna og helstu frávik í tekjum og gjöldum. Einnig hefur Ríkisendurskoðun lagt fyrir Alþingi skýrslu um endurskoðun ríkisreiknings 2007 og um hana hefur verið fjallað í fjárlaganefnd. Ég tel því ekki ástæðu til að fara yfir einstök atriði í frumvarpinu og legg til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. allsherjarnefnd um tillögu til þingsályktunar um lögfestingu samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, nr. 182 2. nóvember 1992, barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna eins og þetta er venjulega kallað. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Guðrúnu D. Guðmundsdóttur frá Mannréttindaskrifstofu Íslands, Margréti Júlíu Rafnsdóttur frá Barnaheillum, Margréti Maríu Sigurðardóttur og Elísabetu Gísladóttur frá umboðsmanni barna og Stefán Inga Stefánsson frá UNICEF. Málið var sent til umsagnar á síðasta löggjafarþingi en því var fyrst hreyft á 121. löggjafarþingi að bæta þyrfti réttarstöðu barna í íslenskri löggjöf samkvæmt barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Umsagnir voru jákvæðar. Með þingsályktunartillögu þessari, sem er að finna á þskj. 13, er lagt til að ríkisstjórninni verði falið að undirbúa lögfestingu samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins og að frumvarp um lögfestingu samningsins og aðlögun íslenskra laga að honum skuli liggja fyrir eigi síðar en 20. nóvember 2009, en þann dag var barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna einmitt staðfestur á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Ísland undirritaði sáttmálann í New York 26. janúar 1990, með fyrirvara um fullgildingu og Ísland fullgilti síðan samninginn 27. nóvember 1992. Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna tryggir börnum, auk borgaralegra réttinda, félagsleg, menningarleg og efnahagsleg réttindi. Í nefndaráliti kemur fram að vegna tvíeðliskenningar sem lögð er til grundvallar í lagatúlkun hér á landi þurfi að lögfesta alþjóðlega samninga ef tryggt á að vera að þeir hafi bein réttaráhrif hér á landi. Meðan svo er ekki er ekki unnt að beita barnasáttmálanum með beinum hætti fyrir íslenskum dómstólum og sú skuldbinding sem sáttmálinn felur í sér gildir einungis að þjóðarrétti. Með þingsályktunartillögunni er lagt til að barnasáttmálinn verði lögfestur með sama hætti og mannréttindasáttmáli Evrópu enda um grundvallarsáttmála að ræða. Á þann hátt væri stjórnvöldum og dómstólum skylt að taka mið af honum við úrlausnir mála sem varða börn. Tillagan felur í sér að kannað verði hvort og þá hverju í gildandi löggjöf þurfi að breyta við lögfestingu sáttmálans, auk þess sem laga þurfi texta sáttmálans að hefðbundnu lagaformi og leggja fram frumvarp vegna aðlögunarinnar. Ég vil nefna í þessu sambandi að frá gestum sem komu fyrir hv. allsherjarnefnd og í umsögnum um þingsályktunartillöguna kom fram að lögfesting mannréttindasáttmála Evrópu hefði verið stórt skref í þá átt að tryggja mannréttindi betur í sessi á Íslandi, einkum við dómaframkvæmd. Markmið nefndarinnar, sem leggur til að þingsályktunartillagan verði samþykkt með örlítilli orðalagsbreytingu, er að ná sama árangri hvað varðar réttarstöðu barna. Eins og ég sagði áðan tryggir samningurinn þeim, auk borgaralegra réttinda, félagsleg, menningarleg og efnahagsleg réttindi. Fyrir nefndinni komu fram upplýsingar um að dóms- og kirkjumálaráðuneytið hefði falið Ragnhildi Helgadóttur, prófessor við Háskólann í Reykjavík, að semja greinargerð um stöðu samningsins að íslenskum lögum og reifa álitamál sem tengjast lögfestingu hans og að sú greinargerð muni væntanlega liggja fyrir í vor. Nefndin telur að sú vinna muni nýtast sem nauðsynlegur grunnur að lögfestingu samningsins og aðlögun íslenskra laga að honum en í þingsályktunartillögunni er lagt til að frumvarp um lögfestingu samningsins og aðlögun íslenskra laga að honum skuli liggja fyrir á 20 ára afmæli barnasáttmálans þann 20. nóvember næstkomandi. Ég vil einnig geta þess, herra forseti, að hv. allsherjarnefnd er kunnugt um að í félags- og tryggingamálaráðuneytinu fer nú fram endurskoðun barnaverndarlaga og þar er að sjálfsögðu tekið mið af barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með örlítilli orðalagsbreytingu sem er að finna á þskj. 672, sem er sama þingskjal og nefndarálitið. Breytingin er fólgin í því að í stað orðanna „vera lokið 20. nóvember 2009“ í tillögugreininni komi: liggja fyrir 20. nóvember 2009. Hv. allsherjarnefnd leggur því til að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að undirbúa lögfestingu samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins. Skal frumvarp sem felur í sér lögfestingu samningsins og aðlögun íslenskra laga að honum liggja fyrir 20. nóvember 2009. Undir nefndarálitið rita Árni Páll Árnason, formaður allsherjarnefndar, Álfheiður Ingadóttir, Ágúst Ólafur Ágústsson, Jón Bjarnason, Siv Friðleifsdóttir, Ólöf Nordal, með fyrirvara, og Sigurður Kári Kristjánsson, með fyrirvara. Birgir Ármannsson og Jón Magnússon voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna um þetta mál en vil samt koma hér upp og lýsa því að ég tel að þetta sé mjög mikið framfaraskref sem við stígum hér fyrir íslensk börn. Það er alveg ljóst að þessi samningur felur í sér skuldbindandi samkomulag þjóða heims um sérstök réttindi fyrir börn óháð réttindum fullorðinna. Auk borgaralegra réttinda tryggir hann börnum félagsleg, menningarleg og efnahagsleg réttindi. Þetta er grundvallarsáttmáli, eins og kom fram í máli framsögumanns, hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur, og verður unnt að beita samningnum fyrir rétti þegar búið er að ganga frá löggildingu hans. Mjög góð samstaða náðist í allsherjarnefnd um þetta mál. Að vísu eru sjálfstæðismenn með fyrirvara á málið. En almennt segi ég fyrir hönd okkar framsóknarmanna að við erum mjög ánægð með að þetta skref skuli vera tekið og teljum að þetta sé mikið framfaramál fyrir börn á Íslandi.

Hæstv. forseti. Ég vil, eins og þeir sem hér hafa talað, fagna þessum áfanga. Ég held að með því að lögleiða barnasáttmálann og alla þá löggjöf sem honum fylgir hugsanlega, sé stigið gríðarlega mikilvægt skref. Auðvitað höfum við unnið eftir þessum sáttmála og þeim samþykktum sem gerðar hafa verið hingað til, en nú verður gert enn betur og málum fylgt eftir til enda. Það var ánægjulegt þegar ég kom inn á þing fyrir tveimur árum að eitt af fyrstu verkefnum á sumarþingi var einmitt að fjalla um aðgerðaáætlun í þágu barna. Reynt hefur verið að fylgja þeirri áætlun og mörg brýn hagsmunamál barna hafa litið dagsins ljós. Málum hefur verið fylgt eftir á ýmsum vettvangi, hvort sem það snýr að menntamálum eða heilbrigðismálum, og lagaumgjörðin löguð. Margar endurbætur hafa verið unnar. Það er vel við hæfi að eitt af síðari málum á þessu þingi, áður en efnt verður til kosninga og kosið nýtt Alþingi, verði lögfesting barnasáttmálans og allra ákvæðanna sem þar eru. Ég kem hér aðeins til þess að fagna því og að þessir tveir mikilvægu sigrar hafi náðst á þessu þingi. Ég treysti á að áfram verði gætt hagsmuna barna í störfum þingsins sem hingað til.

Herra forseti. Ég þakka góðar undirtektir, að sjálfsögðu þeirra sem undir nefndarálitið skrifa, hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur og hæstv. forseta þingsins, Guðbjarts Hannessonar. Ég ætla ekki að gera grein fyrir fyrirvara tveggja þingmanna Sjálfstæðisflokksins sem undir þetta nefndarálit skrifa. Ég vil þó fullyrða að í þeim fyrirvara felst ekki andstaða við neitt það sem er að finna í barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna heldur hugsanlegar efasemdir um það sem fram kemur í nefndarálitinu um tvíeðliskenningu sem lögð er til grundvallar lagatúlkun hér á landi. Eins og fram kom hjá hv. þm. Siv Friðleifsdóttur náðist einstaklega góð samstaða um þetta mál og afgreiðslu þess í hv. allsherjarnefnd.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti hv. viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um verðbréfaviðskipti, en þær breytingar snerta einkum yfirtökuheimildir. Ég vil byrja á því að taka fram að frumvarpinu var útbýtt hér í þinginu hinn 16. október sl., tíu dögum eftir hrunið, og það var fyrst rætt hér 21. nóvember á liðnu ári. Það er því ljóst að það er samið við nokkuð aðrar aðstæður en við búum nú við í efnahagslífi okkar og hefur stundum verið haft á orði hér, og ég hef tekið undir það í þessum stól, að sumt af þeim málum sem við sjáum og vinnum með í hv. viðskiptanefnd séu „svolítið 2007“ og það þurfi á stundum að taka upp 2009-gleraugun til þess að rýna þau upp á nýtt. Með því frumvarpi sem hér um ræðir er tekið á þáttum sem valdið hafa nokkrum skaða í íslensku viðskiptalífi. Hér hefur minnihlutavernd í félögum ekki verið nægilega skýr. Ísland er eitt örfárra landa innan Evrópska efnahagssvæðisins sem hefur haft meira en 33% yfirtökuskyldu en hún hefur verið 40% frá því 2005. Í athugasemdum við frumvarpið, sem leggur til að lækkun yfirtökumarka verði úr 40% niður í 33%, kemur fram að verið er að auka minnihlutavernd og draga úr samþjöppun á eignarhaldi en um leið að samræma íslenskt lagaumhverfi við erlent regluverk. Í nefndaráliti á þskj. 689 kemur fram að frumvarpið er samið í kjölfar niðurstöðu nefndar sem þáverandi hæstv. viðskiptaráðherra skipaði í nóvember 2007 til þess að fara yfir yfirtökureglurnar. Var ástæðan kannski sú að yfirtökureglunum íslensku sem settar voru með lögum nr. 31/2005 var ætlað að innleiða tilskipun Evrópuþingsins og Evrópuráðsins nr. 2004/25, um yfirtökutilboð, en það var niðurstaða nefndarinnar að sú innleiðing hefði ekki að öllu leyti tekist. Í frumvarpinu var, eins og ég sagði áðan, gert ráð fyrir að yfirtökuskylda skyldi miðast við 33% atkvæðisréttar en ekki 40%. Sú tillaga byggðist á tillögu minni hluta nefndar viðskiptaráðherra, meiri hluti þeirrar nefndar sem hæstv. þáverandi viðskiptaráðherra skipaði, lagðist gegn breytingu á yfirtökuskyldunni. Engu að síður lagði hæstv. þáverandi viðskiptaráðherra málið fram, enda hafi markmiðið fyrst og fremst verið, eins og segir í greinargerð með frumvarpinu og í því nefndaráliti sem hér liggur fyrir, að auka minnihlutavernd og draga úr samþjöppun á eignarhaldi. Með frumvarpinu er lagt til að Fjármálaeftirlitið geti í undantekningartilfellum tekið ákvörðun um að færa tilboðsskyldu yfir á þann aðila samstarfshóps sem ræður yfir mestu hlutafé. Lagt er til að ákvæði um yfirtökur verði alfarið í lögum um verðbréfaviðskipti en samkvæmt gildandi rétti er ráðherra heimilt að mæla fyrir um undanþágur frá yfirtökureglum í reglugerð. Með þessu frumvarpi er sem sagt gert ráð fyrir því að slíkar undanþáguheimildir ráðherra verði ekki lengur fyrir hendi. Þá er með frumvarpinu kveðið á um verðbréfaviðskipti með víðtækari hætti en nú er í lögum, hvenær aðilar teljast vera í samstarfi, en erfitt hefur reynst að fullnægja sönnunarkröfum gildandi laga. Við þekkjum það að eignarhald á íslenskum fyrirtækjum hefur verið heldur ógagnsætt og í 2. gr. þess frumvarps sem liggur fyrir á þskj. 53 er lagt til að við 100. gr. laganna um verðbréfaviðskipti bætist skilgreining á því hvenær samstarf skuli vera talið fyrir hendi í félögum þannig að yfirtökuskylda myndist. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta, að það skuli vera þegar um er að ræða: „Bein eða óbein tengsl á milli aðila innan eða utan þess félags sem í hlut á, hvort sem um er að ræða rík hagsmunatengsl eða persónuleg tengsl, reist á skyldleika, tengdum eða vináttu, eða tengsl reist á fjárhagslegum hagsmunum eða samningum, sem líkleg eru til að leiða til samstöðu aðila um að stýra málefnum félagsins í samráði hvor eða hver við annan þannig að þeir ráði yfir því.“ Ástæða þess að tillaga um slíka reglu er gerð er að tengslaregla gildandi laga er ómarkviss og hefur hentað illa í framkvæmd. Alkunna er að eigna- og hagsmunatengsl eru afar mikil í íslensku viðskiptalífi án þess að fullnægt sé kröfum gildandi reglna. Ég vildi vekja athygli á þessu, hæstv. forseti, því að hér er um nýmæli að ræða, betri skilgreiningu á því hvað teljast bein og óbein tengsl í skilningi laganna þannig að það varði yfirtökuskylduna. Ég leyfi mér að fullyrða að þessi frumvarpsgrein, verði hún að lögum, geti orðið til þess að draga úr krosseignatengslum og tryggja, eins og frumvarpinu í heild er ætlað, dreifðari eignaraðild í félögum hér á landi. Herra forseti. Í frumvarpinu er einnig lagt til að við sérstakar aðstæður geti aðili farið yfir yfirtökumörk án þess að verða tilboðsskyldur. Þetta á við þegar aðgerðir sem leiða til aukningar á hluta umfram þessi mörk, sem í frumvarpinu var lagt til að yrðu 33%, tengjast aðgerðum til að bjarga félagi í fjárhagsörðugleikum eða er hluti af endurskipulagningu félags sem á í fjárhagserfiðleikum. Þá er lagt til að aðilum kunni að vera skylt að gera grein fyrir því opinberlega ef aðili íhugar að gera yfirtökutilboð í félag. Þetta byggist á einni af meginreglu evrópsku yfirtökutilskipunarinnar sem mælir fyrir um að yfirtökutilboð eigi ekki að hindra rekstur félags lengur en sanngjarnt er. Einnig er kveðið á um að stjórnarmenn skuli gera grein fyrir því hvort þeir og aðilar þeim tengdir hyggist taka yfirtökutilboði. Jafnframt er lagt til að ef kostur er skuli flöggunar- og innherjatilkynningar birtar í beinu framhaldi af birtingu upplýsinga um niðurstöður tilboðs. Herra forseti. Nefndin leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu og er breytingartillögurnar, sem eru í sex liðum, að finna á þskj. 690. Þar er, auk áréttingar og minni háttar breytinga, um að ræða þrjár efnisbreytingar. Er sú veigamest að nefndin leggur til að þau mörk sem yfirtökuskylda miðast við verði 30% atkvæðisréttar í félagi. Telur nefndin að með þeirri breytingu verði vernd minni hluta enn aukin og eignaraðild dreifðari. Verður að telja að það stuðli að minni hættu á hagsmunaárekstrum og auknu rekstraröryggi. Í sambandi við breytingartillögu hv. viðskiptanefndar vil ég geta þess að á minnisblaði sem nefndin fékk hinn 4. þessa mánaðar frá viðskiptaráðuneytinu kemur fram að Noregur, Finnland og Frakkland eru lönd sem eru með 33% yfirtökuskyldu, sama og frumvarpið upphaflega gerði ráð fyrir, en önnur lönd sem hér eru upp talin á minnisblaðinu, sem eru Svíþjóð, Þýskaland, Ítalía, Holland, Spánn, Bretland, Tékkland og Belgía, eru öll með 30% yfirtökuskyldu. Það var samhljóða álit nefndarmanna að nú skyldi stigið fullt skref í þessu máli og farið úr 40% yfirtökuskyldu niður í 30% yfirtökuskyldu. Önnur efnisbreyting sem hér er lögð til varðar aðlögunartíma. Þegar gerðar hafa verið breytingar á yfirtökumörkum eða tengslareglum hefur hingað til verið farin sú leið að setja ákvæði til bráðabirgða sem gera þeim sem hafa átt yfir nýjum yfirtökumörkum eða falla undir nýjar tengslareglur, kleift að halda eignarhluta sínum eða tengslum þrátt fyrir breytingu á reglum laganna. Nefndin leggur til að þeir sem eiga yfir 30% atkvæðisréttar í félagi við gildistöku laganna hafi tíma fram til 31. mars 2011 til þess að fullnægja tilboðsskyldu sinni eða að draga svo úr hlutafjáreign sinni að hún fari niður fyrir yfirtökumörk. Auki þessi aðili við hlut sinn á tímabilinu gilda reglur laganna um tilboðsskyldu. Sami tímafrestur gildir hafi aðili farið með yfirráð í félagi á grundvelli samstarfs samkvæmt 100. gr. laganna. Fjármálaeftirlitinu er heimilt að framlengja tímafresti 1. málsl. þessa ákvæðis tvisvar sinnum í sex mánuði í senn ef aðstæður á markaði leiða til þess að ósanngjarnt er að krefjast þess að aðili selji sig niður fyrir yfirtökumark innan tímamarkanna. Herra forseti. Við þær aðstæður sem nú ríkja á íslenskum fjármálamarkaði er eðlilegt að veita verulega rúman tíma til þess að aðlaga sig þessu. Þá mun gilda, eins og kemur hér fram í nefndaráliti, allt að þriggja ára aðlögunartími. Að lokum leggur nefndin til viðbót við frumvarpið um heimild Fjármálaeftirlitsins til gjaldtöku þegar tilboðsgjafi eða tilboðshafi óskar eftir því að stofnunin endurskoði tilboðsverð og kostnaður vegna þess fellur til hjá stofnuninni. Nefndin leggur sem sé til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem ég hef hér gert grein fyrir. Birgir Ármannsson, Höskuldur Þórhallsson og Árni M. Mathiesen hv. þingmenn voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálit hv. viðskiptanefndar rita, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Gunnar Svavarsson, Ágúst Ólafur Ágústsson, Guðfinna S. Bjarnadóttir, Birkir J. Jónsson og Jón Magnússon.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. iðnaðarnefnd um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 134/1993, um iðnaðarmálagjald, með síðari breytingum. Nefndin fékk á fund sinn þegar hún fjallaði um málið Guðrúnu Þorleifsdóttur, lögfræðing í iðnaðarráðuneyti. Markmið frumvarpsins er að innleiða nýjan staðal um atvinnugreinaflokkun fyrir álagningu iðnaðarmálagjalds þannig að í stað ÍSAT 95 staðalsins komi ÍSAT 2008. Í frumvarpinu er lögð til ein breyting sem er eingöngu af tæknilegum toga. Að öðru leyti eru ekki gerðar efnisbreytingar á álagningunni og óbreytt hvaða starfsemi er gjaldskyld. Það kom fram í máli gests okkar, Guðrúnar Þorleifsdóttur úr iðnaðarráðuneyti, að haft hefði verið samband við ríkisskattstjóra sömuleiðis til að fara yfir þessar flokkanir og þarna hefði eingöngu verið um að ræða speglun á milli kerfa þannig að þetta á ekki að hafa áhrif til breytinga á gjaldtöku á einn eða neinn hátt. Við leggjum því til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt og undir álitið rita ásamt mér hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, Eygló Harðardóttir, Helgi Hjörvar, Herdís Þórðardóttir, Kristján Þór Júlíusson og Grétar Mar Jónsson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um leik- og grunnskóla. Frumvarp þetta er flutt af menntamálanefnd og er ástæða þess sú að borist hafa upplýsingar frá umboðsmanni Alþingis um að hugsanlega gæti skapast réttaróvissa milli þessara laga um leik- og grunnskóla annars vegar og barnalaga hins vegar hvað varðar upplýsingar forsjárlausra foreldra um börn sín. Því er lagt til að til samræmis við barnalög verði þær breytingar gerðar annars vegar á lögum um leikskóla og hins vegar á lögum um grunnskóla að bætt verði inn í lögin um leikskóla við 1. mgr. 9. gr. nýjum málslið sem hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Um rétt foreldris sem ekki fer með forsjá barns til upplýsinga um barn sitt samkvæmt þessum lögum fer samkvæmt fyrirmælum 52. gr. barnalaga, nr. 76/2003.“ Hið sama gildir síðan um grunnskólalög, þar bætist samhljóða málsliður við 2. mgr. 18. gr. Og gert er ráð fyrir að lögin öðlist þegar gildi. Eins og kom fram hjá mér áðan er tilefni þessa frumvarps ábendingar sem fram hafa komið um mögulegt misræmi milli ákvæða 18. og 27. gr. laga nr. 91/2008, um grunnskóla, og 9. gr. laga nr. 90/2008, um leikskóla, annars vegar og ákvæða 2. mgr. 52. gr. barnalaga, nr. 76/2003, hins vegar. Í tilvitnuðum ákvæðum laga um grunnskóla og laga um leikskóla er fjallað um aðgang foreldra að upplýsingum um börn sín, þar á meðal upplýsingum um námsmat. Foreldrar teljast samkvæmt lögunum þeir sem fara með forsjá barns í skilningi barnalaga. Í tilvitnuðu ákvæði barnalaga er á hinn bóginn fjallað um rétt forsjárlausra foreldra til upplýsinga um börn sín frá m.a. leikskólum og grunnskólum. Ákvæði 52. gr. barnalaga hafa verið skýrð svo að með upplýsingum sé átt við munnlegar upplýsingar en ekki bréfleg gögn eða ljósrit af þeim. Í fyrirspurnarbréfi umboðsmanns Alþingis til menntamálaráðuneytisins 3. febrúar sl. eru framangreind ákvæði rakin og bent á að þau kunni að vera efnislega ósamþýðanleg og að eftir setningu laga um grunnskóla og laga um leikskóla kunni að ríkja ákveðin réttaróvissa í ljósi samspils þeirra ákvæða við 2. mgr. 52. gr. barnalaga hvað varði inntak og afmörkun réttar forsjárlausra foreldra til upplýsinga um skólagöngu barna sinna. Í þeim tilgangi að bregðast við framansögðu er lagt til að tekinn verði af allur vafi um að um rétt forsjárlausra foreldra til upplýsinga um börn sín samkvæmt lögum um leikskóla og grunnskóla fari skv. 52. gr. barnalaga. Breytingin sem lögð er til í frumvarpi þessu er í samræmi við þann vilja menntamálanefndar sem fram kom við afgreiðslu á lögunum um leikskóla og grunnskóla sem samþykkt voru á 135. löggjafarþingi. Herra forseti. Ég sagði að þetta frumvarp væri fram borið af menntamálanefnd. Það er hins vegar rétt að taka það fram að hér er að hluta til um afar viðkvæm mál að ræða. Það er ekki á verksviði menntamálanefndar að gera breytingar varðandi upplýsingar til forsjárlausra foreldra samkvæmt barnalögum, það er stærra mál. Hins vegar er afar nauðsynlegt að það sé fullt samræmi milli laga varðandi slíkar upplýsingar. Þetta frumvarp er hér fram borið til að taka af allan vafa um það að barnalögin gildi líka varðandi upplýsingar í leik- og grunnskólum þannig að engin réttaróvissa á að skapast, enda var það ekki ætlunin með þeim lögum sem hér voru sett árið 2007.

Herra forseti. Ég spyr hv. þm. Einar Má Sigurðarson hvort það sé rétt skilið hjá mér að ef þetta frumvarp verður að lögum fái það foreldri sem ekki fer með forsjá barns munnlegar upplýsingar frá leikskólum og grunnskólum en ekki aðgang að bréflegum gögnum eða ljósritum af þeim. Er þetta réttur skilningur hjá mér?

Herra forseti. Það er réttur skilningur hjá hv. þingmanni að þannig eru þessi mál samkvæmt dómi varðandi túlkun á barnalögum. Þetta hefur vissulega verið rætt og er augljóst að er mál sem þarf að skoða sérstaklega. Það er væntanlega kunnugt öllum hv. þingmönnum að fyrirspurnir um þetta hafa komið í tölvupósti til líklega allra hv. þingmanna og í tilefni af því hef ég auðvitað farið aftur yfir málið og leitað mér upplýsinga um þetta hjá lögfræðingum. Það er augljóst að ef breyta á þessu verður það að gerast í barnalögum. Það sem hér er verið að gera er að að tryggja samræmi milli laga. Það eru barnalög sem ákvarða í raun hvernig með þessi mál er farið. Það er flókið og viðkvæmt og það þarf að vanda alla þessa lagasmíð. Niðurstaðan er hins vegar sú að ef þessi breyting yrði ekki gerð sem hér er lögð til væri sú staða hugsanlega uppi að forsjárlausir foreldrar hefðu ekki aðgang að neinum upplýsingum um börn sín í leik- og grunnskólum. Og ég tel að sjálfsögðu ekki vilja löggjafans að það sé ósamræmi á milli þessara laga og eins og ég sagði áðan er hér fyrst og fremst lagt til að hafa fullt samræmi á milli laganna. Ef menn vilja breyta einhverju varðandi upplýsingar til forsjárlausra foreldra þarf það að gerast í gegnum barnalög.

Herra forseti. Nú hefur verið upplýst að endurskoðun barnalaga stendur yfir í félags- og tryggingamálaráðuneytinu. Ég ætla rétt að leyfa mér að vona að í þeirri endurskoðun verði tekið á þessu ákvæði sem ég geri hér mjög alvarlegar athugasemdir við. Ég leyfi mér að fullyrða að réttur forsjárlausra foreldra til þess að fá upplýsingar um börn sín er ekki best tryggður í munnlegri geymd. Með fullri virðingu fyrir starfsmönnum leikskóla og grunnskóla tel ég að upplýsingarnar sem hér um ræðir geti varðað til að mynda tilvísun til sálfræðings, geti varðað greiningu, afleiðingar slysa eða annarra áfalla og ég leyfi mér að fullyrða að munnleg skilaboð um slíkt séu ekki réttur farvegur til að upplýsa forsjárlaust foreldri á sama tíma og bréflegum gögnum er leynt fyrir því. Ég skora á þingheim og hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur að horfa vel til þessa ákvæðis við yfirstandandi endurskoðun barnalaga.

Herra forseti. Bara örstutt, ég tek undir með hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, ég held að það sé afar mikilvægt að þetta ákvæði í barnalögum verði skoðað sérstaklega og tekið tillit til þeirrar niðurstöðu sem komist hefur verið að um að eingöngu megi koma upplýsingum á munnlegan hátt til forsjárlausra foreldra. Ég held að það geti í afar mörgum tilfellum verið mjög hæpið, þótt varlega sé orðað, að hafa þann háttinn á. Ég endurtek að niðurstaða okkar varðandi þann þáttinn er fyrst og fremst samræmingarþáttur og við vildum tryggja að það væri ekkert vafamál, það væri samræmi á milli laganna. Ef barnalögum verður breytt gildir það að sjálfsögðu einnig um þessi lög.

Herra forseti. Ég hef tekið að mér að fylgja úr hlaði frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, með síðari breytingum og geri það í forföllum formanns efnahags- og skattanefndar. Við á hinu háa Alþingi afgreiddum og samþykktum breytingar á þessum lögum um virðisaukaskatt fyrir nokkrum dögum síðan, fyrr í vikunni og það þarf að gera smálagfæringu á þeim lögum sem samþykkt voru. Um er að ræða tvær greinar. Efnisinnihald þessa frumvarps er að í stað orðanna „af þjónustu arkitekta, verkfræðinga og tæknifræðinga“ í 2. málsl. 2. mgr. ákvæðis til bráðabirgða XV kemur: af þjónustu hönnuða og eftirlitsaðila sem löggildingu hafa samkvæmt skipulags- og byggingarlögum og 2. gr. þessa frumvarps er að þessi lög öðlist nú þegar gildi. Þetta er lagfæring. Í frumvarpinu er lagt til að 2. málsl. 2. mgr. í ákvæði til bráðabirgða XV í lögum um virðisaukaskatt verði breytt til samræmis við 1. málsl. umræddrar málsgreinar en þetta láðist að gera í breytingartillögu sem samþykkt var við 3. umr. frumvarps til laga um breyting á lögum um virðisaukaskatt. Ég geri fastlega ráð fyrir því að um þetta sé fullt samkomulag. Þetta er bara leiðrétting á nýsamþykktum lögum og ég vona að þetta mál fái hraða afgreiðslu þannig að lögin verði í lagi og í endanlegu formi. Ég legg til að þessu máli verði vísað til nefndarinnar eða þess þarf kannski ekki, en ég legg það í hendur forseta og til 2. umr.

Herra forseti. Það er mér sérstök ánægja að fá að mæla fyrir frumvarpi til laga um friðlýsingu Íslands fyrir kjarnorkuvopnum og bann við umferð kjarnorkuknúinna farartækja. Ég flyt þetta frumvarp á þskj. 163 ásamt hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur, Ellerti B. Schram, Guðjóni A. Kristjánssyni, Höskuldi Þórhallssyni, Kristni H. Gunnarssyni, Katrínu Jakobsdóttur, Þórunni Sveinbjarnardóttur, Álfheiði Ingadóttur og Helga Hjörvar. Eins og hér kemur fram standa flutningsmenn úr öllum stjórnmálaflokkum nema Sjálfstæðisflokki að þessu frumvarpi. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem frumvarp þessarar gerðar er flutt á Alþingi. Líklega er þetta í níunda sinn sem frumvarp þetta er flutt á Alþingi en hefur aldrei svo langt komist til umfjöllunar í nefnd eftir því sem ég best veit. Þess vegna segi ég það í upphafi að mér er sérstök ánægja að fá að mæla fyrir þessu frumvarpi því það veit þá að minnsta kosti á það að málið kemur til umfjöllunar í nefnd hvað svo sem líður afdrifum þess á þessu löggjafarþingi. Frumvarp sem hér er lagt fram gerir ráð fyrir því að Ísland verði friðlýst svæði þar sem bannað er að koma fyrir, staðsetja eða geyma, flytja um eða meðhöndla á nokkurn annan hátt kjarnorkuvopn. Umferð kjarnorkuknúinna farartækja er bönnuð samkvæmt frumvarpinu á hinu friðlýsta svæði og einnig flutningur eða losun kjarnakleyfra efna og kjarnorkuúrgangs. Markmið laga þessara er að gera allt íslenskt yfirráðasvæði kjarnorkuvopnalaust, afla hinu friðlýsta svæði alþjóðlegrar viðurkenningar, sem er að sjálfsögðu mikilvægt, draga úr hættunni á kjarnorkuóhöppum á Íslandi og í grennd við Ísland og stuðla að afvopnun og friði af Íslands hálfu. Í frumvarpinu er sömuleiðis skilgreint hugtakið kjarnorkuvopn eins og það er notað í frumvarpinu, en það eru hvers kyns vopn eða sprengjur þar sem kjarnorka er leyst úr læðingi við notkun hvort sem það er samsett eða ósamsett að nokkru eða öllu leyti, en tekur ekki til flutningstækja eða útbúnaðar sem koma á sprengjum eða vopninu í skotmark ef tækið eða búnaðinn má skilja frá sprengjunni eða vopninu. Þörfin fyrir að Ísland hafi frumkvæði að afvopnun og friðlýsingu fyrir kjarnorkuvopnum hefur því miður fremur aukist en hitt vegna atburða á alþjóðavettvangi. Má þar nefna áhuga á þróun kjarnorkuvopna í Íran og Norður-Kóreu og þá staðreynd að kjarnorkuveldin hunsa algerlega þau ákvæði samningsins um bann við frekari útbreiðslu kjarnorkuvopna, NPT-samningsins svonefnda, sem skylda þau til kjarnorkuafvopnunar. En um leið hefur brotthvarf bandaríska hersins og lokun herstöðvarinnar gert það að verkum að auðveldara ætti að vera að friðlýsa landið fyrir kjarnorkuvopnum. Það er von flutningsmanna að Alþingi geti nú sameinast um að nýta þetta tækifæri og lögbinda þann yfirlýsta vilja stjórnvalda að Ísland eigi engan þátt í þróun, geymslu eða flutningi kjarnorkuvopna og stuðli þannig að friðvænlegri heimi. Yfirgnæfandi meiri hluti sveitarfélaga hér á landi hefur nú lýst því yfir að landsvæði þeirra skuli vera friðlýst fyrir kjarnorkuvopnum. Af 79 sveitarfélögum hafa 74 verið friðlýst fyrir kjarnorkuvopnum, eða 94%, og aðeins tæplega 17.000 manns búa utan friðlýsingar, sem þýðir að 95% Íslendinga eru í friðlýstum sveitarfélögum. Ætla má að þau sveitarfélög sem eftir standa, Reykjanesbær, Vogar, Sandgerði, Skútustaðahreppur og Grímsnes- og Grafningshreppur, hafi enn minni ástæðu til að friðlýsa ekki landsvæði sín nú þegar bandaríski herinn er farinn af landi brott. Þó er rétt að minna á að yfirlýsingar á sveitarstjórnarstigi hafa auðvitað ekkert lagagildi og almennt veikari stöðu en kjarnorkufriðlýsing landsins alls, lofthelginnar og efnahagslögsögunnar sem með frumvarpinu yrði bundin í lög. En samþykktir þessara sveitarfélaga má líta á sem afgerandi yfirlýsingu frá sveitarfélögum landsins um að friðlýsa beri landið allt og styrkja þannig ákvarðanir sveitarfélaganna. Eftir brottför hersins ætti ekkert að standa í vegi fyrir því að þessi fyrirliggjandi vilji yfirgnæfandi meiri hluta sveitarstjórna verði lögfestur og gildi fyrir landið allt. Því fylgdi svo einnig að afla alþjóðlegrar viðurkenningar annarra ríkja og alþjóðasamtaka, ekki síst kjarnorkuveldanna sjálfra, á því að Ísland sé kjarnorkuvopnalaust svæði. Nýjustu fréttir af friðlýsingu sveitarfélaga eru þær að Reykjanesbær telur slíkt ekki vera á sínu forræði, en í bókun bæjarráðs Reykjanesbæjar, 10. janúar 2008 segir meðal annars, með leyfi forseta: „… þar sem innan bæjarmarkanna er m.a. flugverndarsvæði sem er á forræði utanríkisráðuneytisins.“ Reykjanesbær, sem er langstærsta sveitarfélagið af þeim fimm sem ekki eru þegar friðlýst fyrir kjarnorkuvopnum, telur með öðrum orðum að utanríkisráðherra og ríkisstjórn verði að skera úr um friðlýsingu sveitarfélagsins. Þetta eykur enn á mikilvægi þess að Alþingi taki málið fyrir eins og lagt er til í þessu frumvarpi. Þróun mála í friðlýsingu annarra landa hefur líka verið friðelskandi fólki mjög í hag undanfarin ár. Í reynd þarf að fara norður fyrir miðbaug til að finna land sem ekki hefur skrifað undir samning um friðlýsingu fyrir kjarnorkuvopnum. Mið- og Suður-Ameríka, Suðaustur-Asía, Eyjaálfa og eyjarnar í Suður- Kyrrahafi og Suðurskautslandið eru allt svæði sem hafa verið friðlýst fyrir kjarnorkuvopnum. Árið 1996 skrifuðu Afríkuríkin öll undir samning um friðlýsingu álfunnar og 20 ríki álfunnar hafa staðfest samninginn þótt enn vanti átta staðfestingar upp á að hann taki gildi. Svipað er upp á teningnum í Mið-Asíu þar sem þau ánægjulegu tíðindi áttu sér stað fyrir fáum árum að fimm lönd skrifuðu undir slíkan samning og tvö þeirra, Kirgistan og Úsbekistan, hafa þegar staðfest samninginn. Þá hafa Mongólar tekið það upp á sitt einsdæmi að lýsa yfir friðlýsingu landsins fyrir kjarnorkuvopnum við talsverðan fögnuð annarra ríkja á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Ísland hefur nú tækifæri til að fylgja til dæmis þessu ánægjulega fordæmi Mongólíu á alþjóðavettvangi. Slík friðlýsing gæti þar að auki verið fyrsta skrefið í friðlýsingu Norðurlanda, sem lengi hefur verið á dagskrá friðarsinna, en ekki hlotið brautargengi enn sem komið er. Mig langar, virðulegur forseti, að vísa og vitna meðal annars í dóm Alþjóðadómstólsins í Haag sem fjallar um beitingu kjarnorkuvopna og ógnun þess. Alþjóðadómstóllinn í Haag komst að þeirri niðurstöðu að ekki aðeins bryti notkun kjarnorkuvopna gegn alþjóðalögum heldur líka það að ógna eða hóta því að beita þeim gegn öðru ríki. Rökstuðningur dómstólsins er sá að til þess að vopn geti talist lögmætt verði beiting þess að geta beinst að hernaðarlegum skotmörkum eingöngu en ekki óbreyttum borgurum. Eðli kjarnorkuvopna sé hins vegar þannig að beiting þeirra muni ávallt bitna á óbreyttum borgurum, auk þess sem þau hafi neikvæð umhverfisáhrif sem leiðir til enn meiri skaða óbreyttra borgara. Sams konar rök eru færð á grundvelli þess að ávallt beri að virða hlutlaus svæði, en kjarnorkuvopn séu þess eðlis að aldrei sé hægt að útiloka að beiting þeirra bitni líka á íbúum og umhverfi hlutlausra svæða. Að lokum telur Alþjóðadómstóllinn að þjóðum heims sé skylt að semja um algjöra kjarnorkuafvopnun undir ströngu alþjóðlegu eftirliti. Að sjálfsögðu má spyrja sig þeirrar spurningar hvaða gildi friðlýsing af því tagi sem hér er lagt til hafi og hvaða erindi hún eigi í samfélagsumræðuna í dag. Ég tel að þó að við Íslendingar séum að glíma við margs konar vanda í okkar efnahagsmálum og samfélagsmálum sem rekja má til bankahrunsins þá breyti það ekki því að við þurfum líka að sinna margvíslegum öðrum málefnum og utanríkismál, alþjóðamál, samskipti okkar á þeim vettvangi skipta líka máli og eiga að sjálfsögðu skilið að fá umfjöllun og umræðu. Skemmst er að minnast atburðar sunnar í Atlantshafinu þar sem tveir kjarnorkuknúnir kafbátar frá Bretlandi og Frakklandi rákust saman. Íslensk yfirvöld fengu ekki upplýsingar um þann atburð fyrr en mörgum vikum síðar og hefur utanríkisráðuneytið komið á framfæri mótmælum við sendiherra þessara ríkja hér á landi vegna þessa. Þetta minnir okkur svo sannarlega á hvað við erum háð hreinu umhverfi í hafinu í kringum okkur. Þjóð sem byggir allt sitt á auðlindum sjávar á gríðarlega mikið undir því að ekki verði nein slys sem setja þær auðlindir og nýtingu þeirra í mikla hættu. Það þarf ekki að spyrja að leikslokum ef kjarnorkuslys yrði í hafsvæðunum í kringum Ísland hvað þetta varðar. Þess vegna er þetta mikilvægt mál fyrir land og þjóð jafnvel á þeim tímum sem við búum við núna og kannski ekki hvað síst á tímum eins og við lifum um þessar mundir þegar við eigum vissulega undir högg að sækja í efnahagslegu tilliti og megum ekki við miklum áföllum í viðbót. Þess vegna held ég að fullt tilefni sé að taka þessi mál til umræðu á vettvangi Alþingis og í samfélaginu. Ég vænti þess að að lokinni þessari umræðu verði þessu frumvarpi vísað til 2. umræðu og hv. utanríkismálanefndar til umfjöllunar. Miðað við þann breiða hóp sem stendur að flutningi þessa frumvarps - það eru fulltrúar úr öllum flokkum nema einum - þá vonast ég til að málið fái góða og málefnalega umfjöllun og góðar viðtökur á vettvangi nefndarinnar og að við getum unnið að því í sameiningu áfram að friðlýsa Ísland fyrir kjarnorkuvopnum og koma á banni við umferð kjarnorkuknúinna farartækja.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald, nr. 85/2007. Þeir sem flytja þetta frumvarp eru þingmenn úr Framsóknarflokknum, Samfylkingunni og Vinstri grænum. Þetta er stutt frumvarp, einungis tvær greinar. Í þeirri fyrri er lagt til að 2. og 3. málsliður 4. mgr. 4. gr. laga nr. 85/2007 falli brott og í 2. gr. er lagt til að lögin öðlist þegar gildi. Málið er reifað í greinargerðinni en í stórum dráttum má segja að í frumvarpinu sé lagt til að fella brott undanþáguheimild til nektarsýninga í atvinnuskyni á veitingastöðum. Eftir stendur þá fortakslaust bann við því að bjóða upp á nektarsýningar eða gera með öðrum hætti út á nekt starfsmanna eða annarra sem á staðnum eru. Virðulegi forseti. Frumvarp sama efnis var lagt fram á 135. löggjafarþingi. Það hlaut ekki afgreiðslu þá þannig að þetta mál er góðkunningi okkar hér á þingi og hefur áður farið í gegnum umræðu og til nefndar. Þá var málið sent til nokkurs fjölda umsagnaraðila og níu umsagnir bárust. Fimm umsagnaraðilar lýstu yfir stuðningi við efni frumvarpsins, þ.e. Alþjóðahús, Jafnréttisstofa, Kvenréttindafélag Íslands, Kvennaathvarfið og Rauði kross Íslands. Félag íslenskra stórkaupmanna, Lýðheilsustöð og Vinnueftirlitið tóku ekki afstöðu og Viðskiptaráð gerði ekki athugasemdir. Þannig að þeir fimm umsagnaraðilar sem tóku afstöðu og tjáðu sig lýstu allir yfir stuðningi við efni frumvarpsins. Á sínum tíma fór fram heildarendurskoðun á lögum nr. 67/1985, um veitinga- og gististaði, og þá var gert ráð fyrir breyttri skilgreiningu veitingastaða. Frumvarpið varð síðan að lögum árið 2007 og þá var felldur niður flokkurinn „næturklúbbar“ sem var gert ráð fyrir samkvæmt eldri lögum að legðu aðaláherslu á „áfengisveitingar og sýningu á nektardansi í atvinnuskyni“. Þannig að það var fellt niður en í 4. gr. núgildandi laga er flokkur sem heitir „umfangsmiklir áfengisveitingastaðir“ og þá eru nokkrir veitingastaðir settir í einn og sama flokkinn. Á slíkum stöðum er hvorki heimilt að bjóða upp á nektarsýningar né gera með öðrum hætti út á nekt starfsmanna eða annarra sem á staðnum eru, með þeirri undantekningu þó að ef jákvæðar umsagnir fást frá umsagnaraðilum, skv. 10. gr., geti leyfisveitandi heimilað nektardans í rekstrarleyfi ef þess er óskað. Þannig að þar er undanþáguákvæði sem menn hafa deilt um hvernig beri að túlka. Þegar þetta undanþáguákvæði var til umræðu hér á sínum tíma var upplýst að fulltrúar sveitarfélaganna, sem komu fyrir samgöngunefnd, hefðu viljað fá staðfestan þann skilning sinn að nóg væri að einn umsagnaraðili legðist gegn því að nektardans yrði heimilaður í rekstrarleyfi veitingastaðar til að synja mætti um leyfið. Sá skilningur er eðlilegur enda um undanþágu frá meginreglu að ræða og því réttast að skýra hana þröngt. Frá þessum tíma hefur ríkt nokkur óvissa um rekstrarleyfi þriggja veitingastaða á höfuðborgarsvæðinu, eins í Kópavogi og tveggja í Reykjavík. En þeir staðir höfðu óskað eftir heimild til að bjóða upp á nektardans í endurnýjuðum rekstrarleyfum sínum. Mál staðarins í Kópavogi kom til kasta leyfisveitanda, sem er sýslumaðurinn í Kópavogi, og lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, sem er lögboðinn umsagnaraðili um rekstrarleyfið. Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu lagðist gegn því að leyfið yrði veitt með ýmsum rökum, sem koma fram í fylgiskjali með frumvarpinu. Á grundvelli umsagnar lögreglustjórans í Reykjavík synjaði sýslumaðurinn í Kópavogi þessum stað um leyfið. Sú ákvörðun var kærð til hæstv. dómsmálaráðherra sem felldi úrskurð í málinu 15. maí 2008 og er sá úrskurður einnig í fylgiskjali með málinu, virðulegur forseti. Í úrskurði dómsmálaráðuneytisins um umsagnir lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, sem á endanum urðu tvær, er sagt að verulegir annmarkar hafi verið á efnistökum í úrskurðinum og leiddi það til ógildingar ákvörðunar sýslumannsins í Kópavogi. Þó beindi ráðuneytið því til sýslumannsins að hann leitaði eftir nýrri umsögn lögreglustjórans áður en hann tæki veitingu umrædds leyfis til meðferðar á ný. Málinu lyktaði með því að lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu gaf út nýja umsögn þar sem í ljósi úrskurðar dómsmálaráðuneytisins þótti ekki annað fært en að mæla með því að leyfið yrði veitt. Á sama tíma hafði borgarráð Reykjavíkurborgar til umfjöllunar endurnýjuð leyfi fyrir þá tvo staði sem eru í Reykjavík en þeir óskuðu báðir eftir að fá heimild til að bjóða upp á nektardans. Ráðið hafði áður samþykkt að mæla ekki með því að slík leyfi yrðu veitt. Þegar úrskurður dómsmálaráðuneytisins lá fyrir þótti borgarráði hins vegar ekki fært annað en að veita jákvæða umsögn og gerði það á fundi sínum 28. ágúst 2008 með bókun. Ég leyfi mér, virðulegur forseti, að lesa upp bókun borgarráðs Reykjavíkur: „Nýlegur úrskurður dómsmálaráðuneytisins varðandi nektardans á veitingastaðnum Goldfinger í Kópavogi vekur áleitnar spurningar um hvort 4. mgr. 4. gr. laga nr. 85/2007, sem kveður á um bann við slíkri starfsemi, sé gagnslítil. Í borgarstjórn ríkir þverpólitísk samstaða um að vinna beri gegn klámvæðingu og því skorar borgarráð á Alþingi Íslendinga að breyta lögum þannig að sem fyrst fáist skýrar lagaheimildir til að koma í veg fyrir starfsemi nektardansstaða.“ Þannig að þverpólitískt borgarráð, allir flokkar í borgarráði, skorar á Alþingi að breyta lögunum eins og verið er mæla fyrir á þessari stundu. Eins og málsmeðferð og öll umræða hefur verið ríkir nú óvissa um túlkun á 4. mgr. 4. gr. laganna, þ.e. á undanþáguákvæðinu. Virðulegur forseti. Það er nauðsynlegt að vilji löggjafans sé skýr í þessum efnum og því er í frumvarpinu lagt til að framangreint undanþáguákvæði verði fellt brott. Að því gerðu stendur eftir fortakslaust bann við því að bjóða upp á nektarsýningar eða gera með öðrum hætti út á nekt starfsmanna eða annarra sem á staðnum eru. Svo mörg voru orð mín um þetta frumvarp og ég legg til að því verði vísað til hv. allsherjarnefndar, sem að mínu mati á að geta afgreitt þetta mál á stuttum tíma vegna þess að það er ekki nýtt af nálinni. Um það hefur verið fjallað hér áður. Það hefur fengið umsagnir og skoðun í allsherjarnefnd og við erum með þverpólitíska áskorun frá borgarráði Reykjavíkur um að taka þetta skref.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur um að þetta frumvarp eigi að vera hægt að afgreiða á mjög skömmum tíma. Það hefur áður verið sent út til umsagnar og mikill vilji er fyrir því að hafa lög um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald skýr, þegar lýtur að heimild eða undanþágu fyrir nektardans, svo enginn vafi leiki á því hvað löggjafinn vill í því efni og ekki sé hægt að túlka lögin, eins og gert hefur verið. Það er næstum hægt að segja að lögin séu út og suður eða svona eftir því sem hægt er þegar lög eru eins óljós og gildandi lög. Getur einn umsagnaraðili, sem viðkomandi veitingastaður eða rekstraraðili verður að sækja til, lagt bann við heimild fyrir nektarsýningum? Eða þarf fleiri en einn aðila? Er þetta alveg afdráttarlaust? Geta nágrannar lagt blátt bann við því að leyfi sé veitt o.s.frv.? Vilji löggjafans verður að vera algjörlega skýr og ég tel að hann sé það í frumvarpinu. Vegna beiðni um rekstur nektarstaða var leitað eftir umsögn lögreglustjórans í Reykjavík og hún var skýr þó svo að vegna formgalla hafi hún ekki verið tekin gild sem gagn í kærumáli og þar af leiðandi varð að breyta úrskurði sýslumannsins í Kópavogi vegna samsvarandi beiðni. Borgarstjórnin í Reykjavík taldi að lögreglustjóraembættið í Reykjavík hefði sýnt skýran vilja og varð svo að breyta bókun sinni og heimild með tilliti til úrskurðar sýslumannsins í Kópavogi. Þannig að kallað er eftir því að vilji löggjafans sé skýr. Í þessum tveimur sveitarfélögum, bæði í Reykjavík og Kópavogi, hafa verið reknir skemmtistaðir sem boðið hafa upp á nektarsýningar. Bæjaryfirvöld á báðum stöðum hafa viljað takmarkanir á það og bann og mér finnst einsýnt að við þeim kröfum verði orðið og í raun og veru þeim kröfum sem eru í samfélaginu um að bann við nektardansi sé afgerandi og enginn vafi á því. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hefur áður flutt frumvarp þessa efnis og verið ötull baráttumaður gegn klámi og klámvæðingu og að leyfi sé veitt fyrir nektardansi eða svokölluðum súlustöðum. Ljóst er að þessir staðir, súlustaðirnir og nektarstaðirnir, eru uppspretta eða gefa tilefni til að fóðra ýmsa þá starfsemi sem haldið er neðan jarðar og er af því tagi sem við viljum berjast gegn, eins og mansal og önnur slík lögbrot. Ég tel að þetta sé mikilvægt mál í baráttunni gegn klámvæðingu og mikilvægt að löggjafinn tali skýrt og verði í raun og veru við ákalli borgarfulltrúanna í Reykjavík og annarra og enginn vafi leiki á því hver vilji löggjafans er ef öðrum sveitarfélögum berast slíkar beiðnir.

Herra forseti. Það má byrja á því að segja að prófkjör virðast víða vera í gangi núna, því ekki eru þingmenn staddir í þingsal. Ég mæli hér fyrir svohljóðandi tillögu til þingsályktunar um skyldu lánastofnana í meirihlutaeigu ríkisins til að leita tilboða í innleyst fyrirtæki og/eða rekstrareiningar: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að hlutast, með tilmælum og lagasetningu, til um að lánastofnunum í meirihlutaeigu ríkisins verði jafnan skylt að leita tilboða við sölu á fyrirtækjum sem lánastofnunin innleysir að hluta eða í heild, svo og við sölu á einstökum rekstrareiningum viðkomandi rekstraraðila. Skal jafnan tekið hæsta tilboði enda séu viðunandi tryggingar lagðar fram fyrir greiðslu kaupverðs.“ Í greinargerðinni stendur: Við hrun íslenska bankakerfisins hefur fjöldi fyrirtækja og rekstrareininga komist á forræði skilanefnda bankanna eða stjórna nýju bankanna, sem urðu til eftir hrun þeirra eldri. Nú er m.a. unnið að því að ákveða hvað gera skuli við innleystar eignir sem bankarnir hafa tekið í sína vörslu. Það hlýtur að vera keppikefli að hámarka verðið sem fæst fyrir þessar eignir. Að undanförnu hafa borist fréttir af því að skilanefndir ætli sér að selja einstakar eignir án þess að bjóða þær út á almennum markaði, m.a. berast fréttir af því að einstaklingar sem höfðu með þessar eignir að gera með einum eða öðrum hætti gangi nú fyrir þegar endursala þeirra er ákveðin. Slíkt er að mati flutningsmanna andstætt góðu viðskiptasiðferði. Með þessari aðferð er sniðgengin sú leið að leita eftir hæsta verði, auk þess sem áhugasömum kaupendum er mismunað. Með þessari þingsályktunartillögu er leitast við að koma í veg fyrir að ríkissjóður Íslands verði af umtalsverðum upphæðum með því að reyna ekki að lágmarka þann skaða sem þegar er orðinn í efnahagsfárinu. Þessari þingsályktunartillögu vil ég að verði vísað til efnahags- og skattanefndar að lokinni fyrri umr. en megintilgangurinn með tillögunni er að reyna að minnka skaðann sem ríkið verður fyrir í þessari miklu gjaldþrotahrinu, sem hefur átt sér stað á síðustu mánuðum og mun jafnvel aukast á næstu mánuðum. Meðflutningsmenn mínir eru hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson formaður Frjálslynda flokksins og hv. þm. Jón Magnússon fyrrverandi félagi okkar í Frjálslynda flokknum Ég vona að tillagan fái afgreiðslu í efnahags- og skattanefnd og verði samþykkt sem ályktun þingsins fyrir þinglok.