Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. sem ég flyt um jarðhitaréttindi en það er 127. mál þingsins. Með frv. er lagt til að lögfestar verði reglur um umráðarétt og hagnýtingarrétt jarðhita. Gert er ráð fyrir að landeigendur hafi umráð jarðhita á yfirborði landsins og undir því að 100 metra dýpi en umráð alls annars jarðhita, hvort sem er á landsvæðum sem ekki eru háð einkaeignarrétti eða eru undir yfirborði einkaeignarlands á meira en 100 metra dýpi, verði í höndum ríkisins, þ.e. almannaeign, sameign þjóðarinnar. Fyrir nokkru síðan mælti hv. 3. þm. Reykn. fyrir frv. til l. um breytingu á orkulögum en það gerir ráð fyrir að orka háhitasvæðanna sé sameign þjóðarinnar. Það frv. er nær samhljóða frv. sem Magnús Kjartansson fyrrum iðnrh. flutti á mörgum þingum, fyrst sem stjfrv. þrívegis 1972–1974 og síðan þrívegis sem þmfrv. ásamt fleirum 1974–1976. Það frv. er gott mál en náði ekki fram að ganga á fyrri þingum. Frv. það sem hér er flutt um jarðhitaréttindi er víðtækara, þar eð það tekur til alls jarðhíta hvort sem er um að ræða svonefnd lághita- eða háhitasvæði. Í 6. gr. frv. segir: „Íslenska ríkið á allan rétt til jarðhita sem liggur dýpra en 100 metra undir yfirborði landareigna skv. 1. mgr. 1. gr. Íslenska ríkið á allan rétt til jarðhita sem liggur utan landareigna skv. 1. mgr. 1. gr.“ 1. gr. frv. er þannig: „Landareign hverri sem háð er einkaeignarrétti fylgir réttur til umráða og hagnýtingar jarðhita á og undir yfirborði hennar í allt að 100 metra dýpi. Landeiganda er rétt að bora eftir og hagnýta sér jarðhita með þeim takmörkunum sem lög þessi tilgreina.“ Í þessu felst meginstefnumörkun frv., þ.e. að mörkin milli einkaeignarréttar á jarðhita og almannaeignar eru dregin við 100 metra undir yfirborði, en til þessa hefur í löggjöf verið byggt á þeirri meginstefnu að landeigendur hefðu umráða- og eignarrétt á jarðhita, bæði á og í jörðu. Þótt þessum rétti hafi verið sett ýmis takmörk er enga reglu eða ábendingu að finna í löggjöf um það hversu djúpt í jörðu niður forræði landeiganda á jarðhita nær, né heldur er í íslenskum rétti að finna reglu sem kveður á um takmörk eignarráða landeiganda niður á við. Fræðimenn hafa talið að þau nái svo langt niður sem nauðsynlegt er að leyfa til að landeigandinn geti haft þau not af landi sínu sem heyra til venjulegrar hagnýtingar á landi. T.d. kemur það fram hjá prófessor Ólafi Lárussyni í riti hans, Eignarréttur. Í frv. þessu er á því byggt að löggjafinn geti sett almennar takmarkanir að eignarrétti að landi, þó þannig að ekki brjóti í bága við rétt landeiganda til að hafa þau not af landi sínu sem heyra til venjulegrar hagnýtingar. Hér er því um almenna takmörkun á eignarrétti að ræða, að því er varðar heimildir landeigenda til að nota og ráðstafa jarðhita, en ekki þess háttar eignarskerðingu að varði bótaskyldu skv. 67. gr. stjórnarskrárinnar. Í grg. með frv. er fjallað allítarlega um þetta atriði og er í því sambandi vitnað til ritgerðar Ólafs Jóhannessonar prófessors, núv. hv. 9. þm. Reykv., en hún er frá árinu 1966 og ber nafnið „Um eignar- og umráðarétt að jarðhita“. Svo og er vitnað til ummæla dr. Bjarna Benediktssonar í grg. með frv. sem hann flutti á Alþingi 1945 um viðauka við lög nr. 98/ 1940, um eignar- og notkunarrétt jarðhita. Þessir tveir fræðimenn og þingskörungar virðast í aðalatriðum hafa verið sammála um eignarréttarviðhorf í þessu efni. Niðurstöður Ólafs Jóhannessonar í nefndri ritgerð voru þær að þrátt fyrir að réttur landeigenda til umráða og hagnýtingar jarðhita á landi sínu sé, að því er virðist, litlum skorðum bundinn af núgildandi lögum, þá megi auðvitað setja honum ýmis takmörk með nýrri löggjöf, ef ástæða þykir til. Enn fremur segir Ólafur að það sé sanngjörn regla og í samræmi við eðli máls að sérstök náttúruauðæfi, sem enginn einstakur hefur átt þátt í að skapa, séu sameign þjóðarinnar allrar. Umrædd ritgerð hans fylgdi frv. til l. um jarðhita, sem lagt er fyrir Alþingi árið 1956. Var það mikill bálkur í 66 greinum og var í 8. gr. þess að finna svohljóðandi ákvæði, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkið á allan rétt til umráða og hagnýtingar jarðhita sem liggur dýpra eða sóttur er dýpra en 100 metra undir yfirborð jarðar, sbr. þó 14. gr.“ Sést af þessu að 100 metra mörkin og almannaréttinn hefur borið áður á góma varðandi jarðhita í tillöguflutningi hér á hv. Alþingi. Ég vek athygli á ákvæði 11: gr. varðandi sérstöðu og forgangsrétt sveitarfélaga, en þar segir: „Sveitarfélag, sem á land á jarðhitasvæði við gildistöku laga þessara, skal hafa forgangsrétt til jarðhitarannsóknaleyfis og jarðhitaleyfis skv. 9. og 10. gr. á landi sínu og vera undanþegið leyfisgjaldi skv. 12. gr." Í þessu ákvæði er lagt til að sveitarfélög, sem eignast hafa land á jarðhitasvæðum fyrir gildistöku laganna, skuli hafa betri rétt en aðrir til að hagnýta jarðhita sem á landi þeirra finnst. Er á því byggt í ákvæði þessu að jarðhiti í umráðum sveitarfélags verði notaður til almenningsheilla, og rétt sé að tryggja með löggjöf að réttur sveitarfélagsins til að nýta jarðhitann sé betri en réttur annarra sem kunna að sækja eftir hagnýtingu jarðhita í landi sem sveitarfélag hefur eignast fyrir gildistöku laganna. Skv. 8. gr. er og ráð fyrir því gert að þeir sem þegar hafa borað eftir jarðhita og byrjað hagnýtingu hans skuli halda rétti til þess jarðhita án sérstaks leyfis og án greiðslu gjalds og einnig að slíkir aðilar hafi forgangsrétt til frekari hagnýtingar sama jarðhitasvæðis til sama fyrirtækis. Þetta þykir vera sanngirnisatriði. Auk þessarar stefnumörkunar um eignar- og umráðarétt jarðhita er leitast við að fella inn í frv. ákvæði um jarðhita úr gildandi lögum, fyrst og fremst III., V. og VII. kafla orkulaga nr. 58/1967, þannig að hér sé um að ræða heildarlög um jarðhita. Lagt er til að ákvæðum orkulaga verði haldið efnislega auk þess sem kveðið er á um skyldu ríkisins til ákveðinna ráðstafana og eftirlits vegna hættu sem stafar af jarðhitasvæðum. Þá er gert ráð fyrir að áður en ráðh. veitir jarðhitarannsóknarleyfi eða leyfi til nýtingar jarðhita á afmörkuðu svæði, svonefnt jarðhitaleyfi, skuli leitað umsagnar Orkustofnunar og Náttúruverndarráðs. Rétt er að taka fram að með frv. þessu er ekki gert ráð fyrir breytingum á ákvæðum vatnalaga, þeim er varða jarðhita. Virðulegi forseti. Frv. þetta var lagt fram síðla á síðasta þingi og þá sem stjfrv. en fékk þá ekki umr. Undirbúning að þessu máli má rekja til ákvæðis í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnar Ólafs Jóhannessonar frá 1. sept. 1978 þess efnis að djúphiti í jörðu skuli vera þjóðareign. Á grundvelli þess ákvæðis hófst undirbúningur að frv.-gerð um jarðhita á vegum iðnrn. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar dr. Gunnars Thoroddsens frá 8. febr. 1980 var einnig ákvæði þess efnis að lög skyldu sett um eignar- og umráðarétt jarðhita. Sú staðreynd, að tvær ríkisstjórnir, sem hér hafa setið s.l. 5 ár, tóku ákvæði um að sett skyldi löggjöf varðandi jarðhitaréttindi upp í stjórnarsáttmála, sýnir hversu brýnt og mikilsvert mál hér er á ferð. Sama sýna raunar margar atrennur frá fyrri árum og áratugum hér á hv. Alþingi til að setja heildarlög um jarðhita, allt frá árinu 1937 að telja. Raunar verður að staðhæfa að rannsóknir á jarðhitasvæðum, ekki síst á háhitasvæðum, eru erfiðleikum bundnar í mörgum tilvikum vegna óvissu um jarðhitaréttindi. Ég minni í því samhengi á till. til þál., sem flutt var á síðasta þingi af þáv. ríkisstj., um skipulega rannsókn háhitasvæða landsins og nýtingu þeirra til iðnaðar og orkuvinnslu, en þetta frv. um jarðhitaréttindi var flutt á þinginu hinu síðasta um svipað leyti og nefnd þáltill. var lögð fram. Ég hef ekki heyrt um áform af hálfu núv, ríkisstj. í tengslum við þessi mál. Og raunar gekk ég úr skugga um það, áður en frv. þetta var lagt fram, að hæstv. núv. iðnrh. hugðist ekki taka málið upp hér á hv. Alþingi. Jarðhitinn er stórkostleg auðlind sem farið er að hagnýta til mikilla hagsbóta fyrir þjóðina. Nýting hans, ekki síst á sviði margháttaðs iðnaðar, fer væntanlega ört vaxandi í náinni framtíð. Löggjafinn þarf því að sjá sóma sinn í að skapa almennan lagaramma um þá hagnýtingu. Þarf það viðhorf að sitja þar í öndvegi að þessi auðlind eins og önnur helstu náttúrugæði lands okkar sé sameign þjóðarinnar. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Frv. þetta á sér nokkra forsögu þó svo að það sé sýnt í fyrsta skipti í frv.-formi á því þingi sem nú situr. Forsaga þess er sú, að á árunum 1980 og 1981 var svipuð staða á íslenskum vinnumarkaði eins og nú hefur verið. Þá var rætt um samninga sérstaklega með hliðsjón af hagsmunum láglaunafólksins og þá eins og nú kom upp sú staða að það virtist mjög erfitt, jafnvel ógerningur að gera með frjálsu samkomulagi aðila vinnumarkaðarins kjarasamninga sem færðu hinu raunverulega láglaunafólki kjarabætur án þess að þær kjarabætur gengju jafnframt upp allan launastigann. Þetta er ekki nýtt vandamál hér á Íslandi. Það er búið að vera nokkuð tengi við lýði. Ástæðan er sú hvernig menn hafa byggt upp sín launakerfi. Launakerfin eru gjarnan byggð þannig upp, að þeir sem betri hafa launin miða sig við tiltölulega lágt taxtakaup, lágt grunnkaup og leggja ofan á það alls konar álags- og hlunnindagreiðslur, sem eru jafnvel stærsti hlutinn af þeirra launatekjum, þegar upp úr umslaginu er talið. Þetta er gert í tvennum tilgangi, jafnvel þrennum tilgangi. Í fyrsta lagi til þess að dylja raunveruleg launakjör tiltekinna launastétta. Þetta kemur t.d. mjög glögglega í ljós í þeim neyslukönnunum sem gerðar hafa verið bæði á vegum Hagstofu Íslands til undirbúnings á nýjum vísitölugrundvelli og í úttekt Þjóðhagsstofnunar á skattframtölum einstaklinga og hjóna. Þar kemur í ljós að meðaltekjur í landinu og meðalútgjöld venjulegrar fjölskyldu eru miklu meiri en látið er í veðri vaka að launþegar hafi að meðaltali í tekjur þegar vitnað er í gerða kjarasamninga. Ástæðan er m.ö.o. sú, að vísvitandi hafa menn byggt sér upp launakerfi, sem er þannig gert að tiltölulega tekjuháir hópar sækja sér verulegan og jafnvel meiri hluta tekna sinna með alls kyns álags- og viðbótargreiðslum ofan á lág grunnlaun. Það er verið að byggja launakerfið þannig upp raunverulega til að halda því leyndu, a.m.k. í opinberri umr., hver raunveruleg launakjör eru. Það kemur hins vegar í ljós, þegar athuguð er úttekt á skattaframtölum og gerðar eru neyslukannanir eins og gerðar voru 1978, að tekjur fólks eru miklu meiri en látið er í veðri vaka. Þegar þessar niðurstöður voru fyrst kynntar fyrir fulltrúum verkalýðshreyfingarinnar, og á ég þá við niðurstöðurnar úr neyslukönnuninni 1978 og niðurstöðurnar úr úrtaksathugun Þjóðhagsstofnunar á skattframtölum frá svipuðum tíma, voru ýmsir sem ekki vildu við það kannast að rétt væri með farið. En hvaða Íslendingur er það sem t.d. lýgur á sig tekjum á skattframtali? Það gerir ekki nokkur maður. Þær upplýsingar sem þarna komu fram eru því a.m.k. haldbærar í þá átt að harla ólíklegt er að tekjur fólks séu lægri en fram kom í þessum úttektum. Launakerfið sem menn hafa komið sér upp er m.ö.o. þess eðlis að tiltölulega vel launaðar stéttir miða sitt grunnkaup við lága taxa en síðan bætast álagsgreiðslur þar ofan á. Höfuðskýringin er sú, að með þessu eru menn að dylja sín raunverulegu launakjör. Mér er t.d. skýrt frá því, að úttekt á þeim kjarasamningum sem nú hafa nýlega verið gerðir við starfsmenn ÍSALs bendi til þess að raunveruleg launahækkun skv. þeim kjarasamningum, þegar metin eru öll slík atriði, sé 17–18%. Þegar upp verður staðið verður hins vegar látið í veðri vaka að aðeins hafi verið samið um 5–7% launahækkun til handa þessu fólki, til þess eins að vekja ekki athygli láglaunafólksins í þjóðfélaginu á því hversu miklu rýrari hlut það ber frá borði. Í öðru lagi er ástæðan fyrir uppbyggingu svona launakerfis sú, að ítrekað hafa stjórnvöld haft afskipti af samningum aðila vinnumarkaðarms eftir að þeir hafa lokið sinni samningagerð. Þá hafa stjórnvöld gjarnan gripið í taumana og reynt að breyta niðurstöðum samninga, reynt að færa til innan launþegahópsins frá þeim betur launuðu og til hinna lægra launuðu. Þetta hafa menn t.d. gert með þaki á vísitölubótum og alls kyns slíkum aðferðum sem alþekktar eru. Með því að miða laun sín við tiltölulega lágan grunn eru hærra launaðir hópar að reyna að koma í veg fyrir að þetta sé hægt. M.ö.o., þeir eru að byggja upp sína launataxta þannig, að ef á með einhverjum ráðum á grundvelli kjarasamninga að koma þeim lægst launuðu til hjálpar, þá sé það ekki hægt öðruvísi en svo, að það sem á að gera fyrir láglaunafólkið gangi upp í gegnum allt launakerfið. Ég man eftir því að á árunum 1979 og 1980 gerðum við Alþfl.-menn og Alþb.-menn ítrekaða könnun á þessum málum, þar sem m.a. var athuguð ýmiss konar útfærsla á þaki á vísitölubætur til þess að reyna að koma láglaunafólkinu sérstaklega til hjálpar. En jafnvel þótt við miðuðum þá við ótrúlega lág laun á pappírnum kom það út úr þessum athugunum að undir það þak féllu ávallt 85–90% af öllum launamönnum innan ASÍ, þar á meðal t.d. flestallar iðnaðarmannastéttir, sem voru þ6 ekki almennt taldar til allra lægst launuðu hópanna. Þetta er sem sé önnur skýringin á því að menn hafa byggt launakerfið svona upp. Betur launaðir hópar hafa með slíkum hætti bókstaflega komið í veg fyrir það að hægt sé að veita lægst launaða fólkinu kjarabætur án þess að þær kjarabætur gangi jafnframt upp allan launastigann. Þriðja ástæðan fyrir þessu launakerfi er svo sú, að afstaða vinnuveitenda hefur ávallt verið slík, að þeir hafa verið miklu fúsari að semja um launahækkanir við hærra launaða hópa heldur en láglaunafólkið. Gangurinn hefur gjarnan verið sá, að haft hefur verið samflot í kjarasamningagerð um almenn atriði, þar á meðal tiltölulega lága prósentuhækkun á grunnkaupi. Síðan hafa sérkjarasamningarnir komið á eftir og í þeim sérkjarasamningum hafa hinir betur settu samið um alls konar hlunnindi og fríðindi sér til handa. Slíkir samningar mega undir engum kringumstæðum, það er sameiginlegt áhugamál þeirra og vinnuveitenda, koma fram sem hækkun á grunnkaupi heldur birtast þeir í formi alls konar álags- og hlunnindagreiðslna. Síðasta dæmið eru kjarasamningarnir hjá ÍSAL, sem munu fela í sér 17–18% hækkun þegar allt er metið, en látið verður líta út fyrir að bjóði upp á 5–7% eins og láglaunafólkinu er ætlað að fá. Þetta eru út af fyrir sig engin ný sannindi sem ég er hér að rekja. Þetta hefur legið fyrir alllengi og varð til þess m.a., eins og ég sagði áðan, að við fórum að skoða það í þáverandi þingflokki Alþfl. árið 1980 hvort ekki væri hægt að fara einhverjar aðrar leiðir. Við tókum okkur sérstaklega saman um að athuga þetta í umboði þingflokksins ég og hv. þáv. þm. Vilmundur Gylfason, og meðal þeirrar niðurstöðu sem við komumst að var að leita fyrirmynda í öðrum löndum um lausn á sambærilegum vandamálum. Fyrirmyndin sem við fundum var sú fyrirmynd sem t.d. Franklin Roosevelt Bandaríkjaforseti gaf með lögum sínum um lágmarkslaun o.fl. frá 1938 og Frakkar með lágmarkslaunalögum sem ég veit nú ekki hvenær sett voru upphaflega. Eitt fyrsta verkefni nýkjörins Frakklandsforseta, jafnaðarmannsins Francois Mitterand, var einmitt að hækka þessi lágmarkslaun, sem ákveðin eru með lögum í Frakklandi, umfram þau mörk sem almenn verðhækkunartilefni gáfu tilefni til. Hans fyrsta verk í embætti eftir að hann hafði náð kjöri var að hækka láglaunamarkið franska um 5% umfram verðhækkanir. Þessi tvenn lög, bandarísku lögin frá 1938 með seinni tíma breytingum og frönsku lögin eins og þau eru í gildi núna, útveguðum við okkur fyrir milligöngu bandaríska og franska sendiráðsins og fengum leyfi skrifstofustjóra Alþingis til að láta þýða ákvæði þessara laga á íslensku. Fylgja þau ákvæði sem fskj. með frv. þessu ásamt þýðingu á bandarískum bæklingi um bandarísku lágmarkslögin sem bandaríska vinnumálaráðuneytið gaf út. Ég vil taka fram að bandarísku lágmarkslaunalögin eru ekki lengur í gildi því að eitt af fyrstu verkum núverandi forseta Bandaríkjanna eftir að hann kom til valda var að afnema lög um lágmarkslaun í Bandaríkjunum í samræmi við þá stefnu sína að slík afskipti eigi stjórnvöld ekki að hafa af málum. Þarna eru m.ö.o. tveir forsetar, fulltrúar tveggja mismunandi stefnumiða, annars vegar hinn íhaldssami forseti Bandaríkjanna sem felldi niður einhver merkustu lög sem Franklin Roosevelt setti árið 1938 í Bandaríkjunum um lágmarkslaun og hins vegar franski jafnaðarmaðurinn Mitterand sem lét það verða eitt sitt fyrsta verk að hækka markið í lágmarkslaunalögunum frönsku um 5% fram yfir verðhækkunartilefni. Herra forseti. Ég held að ég þurfi ekki að fara mörgum orðum um ástæður þess að stjórnvöld taka þær ákvarðanir að setja lög um lágmarkslaun. Slík ákvörðun felur það eitt í sér að stjórnvöld, í þessu tilviki Alþingi Íslendinga, væru að taka þá einföldu ákvörðun í fyrsta lagi: Hvaða laun eru það lægst sem Íslendingar og íslensk stjórnvöld tel]a verjandi að þegnum þessa þjóðríkis skuli boðið? Í öðru lagi: Hvers konar atvinnustarfsemi er það sem á að eiga sér framtíð í þessu landi? Þegar menn taka ákvörðun, eins og gert hefur verið í samningum aðila vinnumarkaðarins nú, um að lágmarkslaun í landinu skuli vera milli 11 600 og 12 600 kr. á mánuði fyrir fulla dagvinnu, þá eru menn ekki bara að taka ákvörðun um að sá hluti vinnuaflsins sem vinni slík störf skuli vera neðan fátæktarmarka. Með slíkum ákvörðunum eru menn líka að taka skuldbindandi ákvarðanir fyrir framtíðina um hvers konar atvinnustarfsemi eigi að þrífast í landinu. Menn eru að taka þá ákvörðun fyrir framtíðina að skapa hér á Íslandi þess konar jarðveg á vinnumarkaðnum að hér eigi að þrífast og geti þrifist atvinnufyrirtæki sem eigi ekki að borga mannsæmandi laun. M.ö.o. eru menn að taka ákvörðun um að Ísland eigi að vera frambúðarláglaunasvæði. Það gefur auga leið að ef lágmarkslaun á Íslandi væru 20 þús. kr. í dag fyrir fullan starfsdag á mánuði í stað 11 600– 12 600 kr. væru menn ekki bara að taka ákvarðanir um hvað mannsæmandi væri talið að greiða í laun fyrir fulla vinnu á Íslandi, menn væru líka að taka ákvarðanir um það fyrir framtíðina hvers konar atvinnustarfsemi eigi að þrífast. Það er ekki æskilegt og ekki eftirsóknarvert að í kjarasamningum aðila vinnumarkaðarins skuli menn vera að festa þá stefnu í sessi eftir því sem árin líða fram að dæma ákveðinn hluta þjóðfélagsþegnanna til að búa við fátækt og að gera ráð fyrir að hér á Íslandi skuli þrífast atvinnustarfsemi sem eigi afkomu sína undir því að fólkið sem þar starfi sé fátækt. Út af fyrir sig má segja að það sé ákvörðun verkalýðshreyfingar og eigi að vera í frjálsum kjarasamningum að semja við aðila vinnumarkaðarins, semja við atvinnurekendur um hvert þetta láglaunamark skuli vera. En það hefur nú ekki tekist betur til en svo á umliðnum árum að gamla krafan um mannsæmandi laun fyrir dagvinnu virðist alveg gleymd. Hún heyrist ekki lengur nefnd. Hún hefur ekki sést í kröfugerðum verkalýðshreyfingarinnar um margra ára skeið. Hér eru menn farnir að ganga út frá því sem gefnu að fólk eigi ekki að geta lifað af dagvinnutekjum. Ef fólk eigi að lifa eðlilegu lífi eigi annaðhvort allir sem unnið geta á heimilinu að vinna úti eða þá að þeir sem útivinnandi eru afsali sér öllu eðlilegu fjölskyldulífi til þess eins að hafa í sig og á. Út af fyrir sig er ekkert að segja við þeirri stefnu, sem verið hefur í samningamálum aðila vinnumarkaðarins nokkuð lengi, að draga inn í samningaviðræður um almenn launakjör í landinu atriði eins og félagslegar úrlausnir sem fást frá ríkissjóði, ríkisvaldi og Alþingi. Slíkt er eðlilegt og réttlætanlegt að gera við tilteknar aðstæður um tímabundið skeið, t.d. ef þjóðin verður fyrir tímabundnu áfalli. En ef það er orðin regla í kjarasamningum að auk þess að semja um almenn vinnulaun þurfi verkalýðshreyfingin stöðugt, kannske árum saman, að byggja upp lágmarkslaun með því að semja við ríkisvaldið um alls konar tilfærslur frá einum launþeganum til annars eða jafnvel milli vasa hjá sama launþeganum eru menn að festa í sessi lágmarkslaun í landinu sem eru lægri en svo að það sé hægt að lifa af þeim. M.ö.o.: til þess að fólkið geti framfleytt sér, til þess að fólkið geti haft í sig og á verði auk þeirra launa sem fólkið ber úr býtum með einhverjum hætti að sjá því fyrir framfærslu úr ríkissjóði. Þetta hefur aldrei verið hugsjón félagshyggjunnar, þetta hefur aldrei verið það sem jafnaðarmenn börðust fyrir þó því hafi verið haldið fram í gær. Þetta er framfærslusjónarmiðið sem var ríkjandi hjá íhaldsöflunum á árunum áður - það sjónarmið að almannatryggingarnar væru framfærslueyrir og fólki sem þyrfti á almannatryggingu að halda bæri að sækja sér þangað hálfgert sveitarframfæri. Þegar aðilar vinnumarkaðarins eru farnir að gera kjarasamninga þar sem lægstu launin duga ekki einu sinni fyrir nauðþurftum, heldur þurfi fólk að fá svo og svo mikla peninga aukalega með tekjutilfærslum úr ríkissjóði til þess eins að geta lifað, þá er verkalýðshreyfingin farin að taka undir með sjónarmiðum afturhaldsins eins og við þekktum það fyrir 30 árum, því þá er hún að segja: Við eigum að taka ákveðinn hluta launafólks á ríkisframfærslu, á sveitarframfæri, vegna þess að atvinnulífið í landinu getur ekki borgað mannsæmandi laun. Við getum deilt endalaust um hvort aðstæður hafi verið til þess í samfélagi okkar á undanförnum árum að gera hagstæðari kjarasamninga þar sem fólk hefði getað fengið laun sín greidd í peningum fyrir framlagða vinnu fremur en með tilfærslum eins og nú eiga sér stað. Sú deila mun ekki leiða til neinnar sérstakrar niðurstöðu og við getum haldið henni lengi áfram. En ég held að um það verði ekki deilt að þessi stefna við kjarasamningagerð hefur orðið til þess að það er fjarlægari möguleiki í dag en hefur verið um langan aldur að fólk geti framfleytt sér á dagvinnutekjum og þá á ég við lægst launaða fólkið. Hugsið ykkur hversu fráleitt það er, eins og ég hef áður á minnst, að það skuli viðgangast í okkar samfélagi, það skuli þykja siðlegt í okkar samfélagi, eins og gerðist hér og mörg dæmi eru um, og nefni ég sem dæmi það sem gerðist um s.l. áramót. Þá eru hér í Reykjavík, á gamlárskvöld og nýársdagskvöld, flestöll stærstu dans-, skemmti- og veitingahús bæjarins opin fyrir fólkið sem vill fara út að skemmta sér. Bara aðgöngumiðinn kostaði þá 1 800–2 500 kr. Hjón sem fóru inn á slíkan stað á gamlárskvöld eða nýárskvöld til að halda upp á nýja árið og kveðja það gamla munu með öllum kostnaði þegar allt er talið hafa eytt.á þessari einu nóttu í mat, áfengi, aðgöngumiða og leigubíla 8–10 þús. kr. Þetta er álíka upphæð og ætlast er til að láglaunamaður á Íslandi þiggi í verkalaun fyrir heils mánaðar starf. - Og vita menn það, herra forseti, að öll þessi rúmgóðu dans- og skemmtihús í Reykjavík voru full af fólki báðar þessar nætur og komust færri að en vildu? Hvernig geta menn horft upp á svona hluti gerast í þjóðríki eins og Íslandi, þar sem enginn þarf að líða skort, þar sem enginn þarf að búa við neyð? Hvernig getur verkalýðshreyfingin, Alþingi og stjórnvöld, stjórnmálaflokkarnir yfir höfuð að tala, hvernig geta þessir aðilar liðið að það skuli vera fólk í þessu landi sem ætlast er til að þiggi álíka fjárhæð í verkalaun á mánuði fyrir fullt starf og ein hjón fóru með til að skemmta sér fyrir á gamlárskvöld s.l. hér í Reykjavík? Ef verkalýðshreyfingin nær ekki betri árangri í kjarasamningum en þetta verðá stjórnvöld auðvitað að grípa inn í með því að ákveða hvað stjórnvöld vilji að teljist mannsæmandi lágmarkslaun á Íslandi. Með því eru stjórnvöld að ákveða tvennt: Í fyrsta lagi hvað menn telja að þeir megi minnst borga í laun fyrir fullt starf fullfrísks manns eða konu hér í landinu og í öðru lagi hvers konar atvinnustarfsemi eigi að eiga sér framtíð í þessu landi. Við eygjum mikið af tækifærum, Íslendingar, til að byggja upp okkar atvinnulíf. Við þurfum ekki á því að halda að skapa atvinnutækifæri í láglaunagreinum bara til þess að fólkið hafi eitthvað að gera. Við höfum nóga aðra möguleika á fjölmörgum sviðum atvinnustarfsemi, þar sem atvinnufyrirtækin geta borgað góð laun, og þorri þjóðarinnar býr við slíkar aðstæður. Og við eigum ekki að skilja hinn fátæka minni hluta eftir bara vegna þess að hann er alls staðar í minni hluta. Hann er í minni hluta í þjóðfélaginu, hann er í minni hluta meðal kjósenda, hann er í minni hluta í verkalýðshreyfingunni og á sér því hvergi málsvara. En samviska okkar býður okkur að skilja hann samt ekki eftir, eins og við höfum gert á undanförnum árum. Í því skyni að reyna að leysa þetta vandamál er það frv. til laga flutt um lágmarkslaun sem ég hef hér lagt fram. Það felur það eitt í sér að við Íslendingar gerum það sama og gert hefur verið í Frakklandi, gert var í Bandaríkjunum, gert er í Bretlandi, jafnvel gert í vanþróuðu ríki eins og Singapore, að við setjum lög um hver lágmarkslaun sé leyfilegt að borga í þessu landi og þau launalög taki til allrar atvinnustarfsemi í landinu hvað sem hún heitir. Halda menn t.d. að það sé nokkurt vit í því að einhver blómlegasti útflutningsiðnaður okkar, útflutningur á íslensku prjónlesi, skuli byggjast á því að konur vinni á heimilum sínum við að búa til þessa hluti og þiggja í verkalaun kannske 200–300 kr. á dag? Þetta er einhver dýrasti fatnaður sem sést í búðum erlendis. En fólkið á Íslandi sem býr þetta til gefur vinnuna sína eða allt að því. Þetta fólk á sér ekki heldur marga málsvarana. Það eru ekki margir innan verkalýðshreyfingarinnar sem telja sig þess umkomna að semja fyrir það. Til skamms tíma hafa kjörin verið skömmtuð því einhliða af atvinnurekendum án þess að það hafi nokkurn rétt til íhlutunar í þau mál. Þetta er eitt dæmið af mörgum sem við verðum að hugleiða, verðum að horfa á og má ekki gleyma. Og halda menn að það sé nokkurt vit í því, þegar rætt er um „blómleg fyrirtæki“ á Íslandi eins og t.d. Hampiðjuna, sem talið er vera eitt blómlegasta fyrirtæki í veiðarfæraiðnaði um: Lágmarkslaun. 3180 alla vestanverða Evrópu, að framkvæmdastjóra fyrirtækisins er hrósað upp í hástert fyrir góða stjórn og hann er ráðinn sem framkvæmdastjóri Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna úti í Bandaríkjunum fyrir 7 millj. króna árslaun, að því er blöðin segja? En á hverjum byggist þessi atvinnustarfsemi, þetta blómlega fyrirtæki hér í bænum? Það byggist á því að það hefur fátækt fólk fyrir vinnuafl, sem hefur þetta 10–12 þús. kr. á mánuði í full laun. Á það er aldrei minnst. Á það er aldrei minnst að slík fyrirtæki eru fátækraverksmiðjurnar á Íslandi. Þetta eru sams konar fyrirbæri, þó við nýtískulegri og skárri aðstæður búi, og fátækraverksmiðjurnar voru í Englandi áður en verkalýðshreyfingin reis þar á legg. Og þetta er fölkið sem íslenska verkalýðshreyfingin hefur skilið eftir og liggur óbætt hjá garði. Ástæðan fyrir því að ekki er hægt að hækka kaupið við þetta fólk er í rauninni sú, að þeir sem hafa tvöföld og þreföld laun segja: Nei, við föllumst ekki á að þessu fólki sé veitt sérstök úrlausn nema við fáum a.m.k. tvöfalt eða þrefalt meira. Á meðan þetta er meirihlutaskoðun við samningaborð aðila vinnumarkaðarins mun þetta fátæka fólk liggja óbætt hjá garði. Það er því mín tillaga að þetta vandamál sé leyst af stjórnvöldum með sama hætti og það hefur verið gert annars staðar þar sem menn hafa horfst í augu við svipað vandamál og ég hef hér um rætt. Enda þótt ég geri í 1. gr. í þessu frv. þá till. að lágmarkslaun verði miðuð við I5 þús. kr. á mánuði fyrir fullt starf dettur mér ekki í hug að nokkur einstaklingur, hvað þá heldur fjölskyldufaðir eða móðir, geti framfleytt sér og sínum fyrir slíkar tekjur. Jafnvel 15 þús. kr. duga hvergi nærri til þess eins að fólk hafi í sig og á. Ætli það léti ekki nærri að ef menn ætluðu að lifa af dagvinnunni væru 20–22 þús. kr. dagvinnutekjur ekki of í lagt til þess eins að hafa fyrir nauðsynlegasta fæði og klæðum? Verkalýðshreyfingin mat hins vegar aðstæður þannig að hún vildi ekki við ríkjandi aðstæður fara fram á meira en 15 þús. kr. og því er sú tala sett inn í frv. sem ég hér flyt, en tekið fram í grg. að auðvitað þurfum við að stefna hærra. Við þurfum að stefna að því marki sem verkalýðshreyfingin setti sér einu sinni, þó það markmið virðist nú vera gleymt, að fólk eigi að geta lifað eðlilegu lífi af dagvinnutekjum, síðan eigi hver og einn að taka ákvörðun um það sjálfur, án þess að hann sé neyddur til þess, hvort hann vill leggja á sig aukavinnu og fjarveru frá eðlilegu fjölskyldulífi til að vinna fyrir vörum eða þjónustu umfram daglegar þarfir eða hvort hann vill sætta sig við að eiga fyrir helstu nauðsynjum og láta vera að vinna meira en dagvinnu nemur. Herra forseti. Auðvitað eru margvíslegar leiðir til að framkvæma frv. eins og það sem hér um ræðir. Í bandarísku lögunum voru t.d. ekki aðeins sett ákvæði um lágmarkslaun fyrir dagvinnu. Í þeim lögum eru einnig talsvert yfirgripsmiklir lagabálkar um önnur félagsleg réttindi, t.d. eins og vinnu barna, vinnu við landbúnaðarstörf, vinnu útlendinga, mætingaskyldu og annað slíkt. Í bandarísku lögunum er einnig kveðið á um álög fyrir yfirvinnu og helgidagavinnu þar sem þau eru lögbundin. Það er hins vegar ekki gert í frönsku lögunum. Þar eru bara sett ákvæði um lágmarkskaup fyrir dagvinnuna eina, en aðilum vinnumarkaðarins látið eftir að semja um hvaða álög skuli koma ofan á lágmarkskaupið fyrir eftirvinnu og helgidagavinnu. Eingöngu út frá því sjónarmiði að hafa sem allra minnst afskipti af frjálsum samningum aðila vinnumarkaðarins hef ég valið þá leið í þessu frv. að leggja aðeins til að lögbundið sé lágmarkskaup fyrir dagvinnu án þess að snert sé við öðrum atriðum í samningum aðila vinnumarkaðarins. Ég er fús til þess og meira en fús að ljá stuðning við þá breytingu að jafnframt yrði ákveðið í slíkum lögum hvaða prósentur mætti reikna lægstar ofan á lágmarkskaup í dagvinnu fyrir eftir- og helgidagavinnu. Ég er meira en fús til að fallast á slíka breytingu. En ég vil vekja athygli manna á að jafnvel þó svo að svona frv. um lágmarkslaun yrði samþykkt mundi það í engu breyta frjálsum samningum sem gerðir eru milli aðila vinnumarkaðarins. Allir samningar sem gerðir eru milli aðila standa óraskaðir. Allir samningar, sama hvort eru um kaupliði, bónusgreiðslur og annað slíkt, standa óraskaðir. Það eina sem frv. segir er þetta: Hvað svo sem aðilar semja um í kjarasamningum á Íslandi er óheimilt að greiða fólki lægri laun fyrir fullan vinnudag en sem svarar því að það beri úr býtum fyrir heils mánaðar starf í dagvinnu 15 þús. kr. Ef umsamin laun aðila vinnumarkaðarins nægja ekki til þess að fólkið fái þessar tekjur fyrir fulla dagvinnu, hvort sem þær eru greiddar út fjórum sinnum á mánuði, þ.e. vikulega, eða einu sinni á mánuði, verður atvinnurekandinn að borga uppbót á það kaup sem hann ella greiðir þannig að kaupið nái 15 þús. kr. Hafi fólk hins vegar meiri launatekjur fyrir dagvinnu - ekki fyrir yfirvinnu, heldur dagvinnu - en nemur 15 þús. kr., þó svo umsaminn taxti sé lægri, eins og á sér stað hjá ýmsum hærra launuðum hópum, þ.e. þeir semji um tiltölulega lágan taxta, en sæki sér þó kannske helmings- eða jafnvel 80% viðbót ofan á kauptaxtann með alls lags álags- og hlunnindagreiðslum, þannig að launin þannig útreiknuð fari upp fyrir 15 þús. kr., þá hafa þessir aðilar þar með náð láglaunamarkinu, farið upp fyrir það. Þá kemur ekki hækkun á slíkt kaup. M.ö.o. er frv. hugsað út frá hagsmunum láglaunafólksins eins. Það er hugsað út frá þeirri einföldu kenningu, að hvað svo sem verkalýðshreyfing og vinnuveitendur telja sér sæma að semja um, jafnvel þó að þessir aðilar telji sér sæma að semja um kaup fyrir fulla dagvinnu sem sé 11 600–12 600 kr. á mánuði, þá sé ekki heimilt að borga fyrir vinnu íslenskra handa minna en sem svarar 15 þús. kr. á mánuði hið minnsta fyrir fullt starf. Yfirvinnutekjur koma að sjálfsögðu ekki inn í þetta mál. Nái fólk t.d. ekki nema 12 þús. kr. á mánuði í dagvinnutekjur, en hafi 4 þús. kr. í yfirvinnutekjur, þá fær það sínar yfirvinnutekjur, en dagvinnulaunin hækka úr 12 þús. í 15 þús. Þarna er aðeins verið að setja láglaunamark. Niður fyrir það fyrir vinnu í dagvinnu mega launagreiðslur ekki fara á Íslandi. Það eru fleiri, herra forseti, sem verður að taka slíkar ákvarðanir um en starfandi fólk. Hvað um þá sem vegna aldurs eða sjúkleika geta ekki lagt fram starf í þágu þjóðfélagsins þó þeir fegnir vildu? Einnig það fólk verður að eiga sér einhverja lífskjaratryggingu. Á því máli er tekið í ákvæði til bráðabirgða með þessu frv., en þar er gert ráð fyrir að lágmarkstrygging elli- og örorkulífeyrisþega skuli vera 16 870 kr. á mánuði fyrir hjón og 9 697 kr. fyrir einstakling. Lægri fjárhæðir eigi þessir aðilar ekki að bera úr býtum. Ég held að allir séu sammála um að lægri megi fjárhæðin ekki vera til þess að þetta fólk geti haft fyrir brýnustu nauðþurftum. Þessar tölur eru ekki valdar út í loftið. Þetta eru þær upphæðir sem aldraða tólkið og öryrkjarnir mundu fá ef hæstv. ríkisstj. hefði látið óskertar þær elli- og örorkubætur sem búið var að semja um að þetta fólk mundi fá ef hæstv. ríkisstj. hefði látið kjör þess í friði. Þetta eru sem sé elli- og örorkubæturnar eins og þær ættu að vera í dag ef hæstv. ríkisstj. hefði ekki haft afskipti af málunum til lækkunar á framfærslueyri gamla fólksins og öryrkjanna. Herra forseti. Ég er að sjálfsögðu fús til að veita allar frekari upplýsingar sem ég get um framkvæmd laga af þessu tagi, bæði í Frakklandi, Bandaríkjunum, Bretlandi og Singapore. Mínar bestu heimildir eru frá Frakklandi og Bandaríkjunum og nokkrar af þeim prentaðar sem fskj. með frv. þessu. Einnig eru láglaunaákvæði í gildi í Bretlandi og Singapore, eftir því sem ég veit, og e.t.v. víðar. Er sjálfsagt að láta þeirri n., sem væntanlega fær þetta mál, slíkar upplýsingar í té. Ég vænti þess, herra forseti, að þessu máli verði vel tekið og það verði skoðað í fullri alvöru því að ég er alveg sannfærður um það, miðað við reynslu ekki bara nýjustu kjarasamninga heldur síðustu ára, jafnvel áratuga, að þetta er eina lausnin sem til er út úr þeim taxtafrumskógi sem búið er að búa til í samningum milli aðila vinnumarkaðarins og mun örugglega halda ákveðnum hluta þjóðfélagsþegnanna neðan fátæktarmarka um ókomna framtíð, þannig að tiltekinn hluti þjóðfélagsþegnanna muni á næstu árum einskis fá notið í þeim framförum, uppbyggingu og lífskjarabót sem við getum vonandi átt von á. Og menn þurfa ekki að láta sér detta það í hug að ef stjórnmálamennirnir, ef Alþingi ekki fæst til þess að afgreiða hagsmunamál láglaunafólksins með einhverjum slíkum hætti eins og hér er gerð till. um verði aðrir til þess. Það er því miður fullreynt. Ég legg svo til, herra forseti, að að þessari umr. lokinni verði frv. vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Ég flyt ásamt hv. 2. þm. Reykv. frv. á þskj. 317 til l. um breyt. á lögum um skipan opinberra framkvæmda. Shlj. frv. hefur verið flutt nokkrum sinnum á undanförnum þingum, en hefur ekki fengið afgreiðslu. Með lögum nr. 6311970 voru fest í lög ákvæði um skipan opinberra framkvæmda. Í 13. gr. þeirra laga er ákvæði um að verk skuli að jafnaði unnið skv. tilboði á grundvelli útboðs. Þó er heimilt að víkja frá útboði ef verk er þess eðlis eða aðstæður slíkar að öðru leyti að útboð teljist ekki munu gefa góða raun, en fá þarf umsögn samstarfsnefndar um opinberar framkvæmdir. Þá segir enn fremur í þessari lagagr. að verkinu skuli ráðstafað á grundvelli samningsverðs eða eftir reikningi, ef tilboð séu óhæfilega há eða að öðru leyti ekki aðgengileg. Þessi ákvæði kveða ótvírætt á um að meginreglan átti að vera sú, að útboð á vegum ríkisins og ríkisstofnana skyldi vera meginreglan. Þetta má enn fremur sjá með því að skoða grg. frv. laganna um skipan opinberra framkvæmda, sem fylgdi þegar frv. var lagt hér fram á hv. Alþingi, en þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Frv. gerir ráð fyrir að sem flest verk á vegum hins opinbera verði unnin á útboðsgrundvelli og tryggt verði samræmt bókhald, þannig að samanburður kostnaðar verkanna fáist.“ Og í aths. við 13. gr. segir: „Greinin hefur að geyma stefnuyfirlýsingu um það, að opinberar framkvæmdir skuli að jafnaði unnar eftir útboði, þótt gert sé ráð fyrir undantekningum eftir eðli verks eða öðrum ástæðum.“ Í reynd hefur framkvæmd orðið nokkuð á annan veg. Það hefur verið upplýst hér á hv. Alþingi í fsp.-tíma nokkrum sinnum hvernig þetta hefur orðið í raun, þ.e. hve útboð séu stór þáttur í verklegum framkvæmdum nokkurra ríkisstofnana, og til viðbótar við þær upplýsingar, sem þá komu fram, hef ég sjálfur aflað upplýsinga frá þeim þremur stofnunum sem helst hafa með að gera verklegar framkvæmdir á vegum ríkisins, þ.e. Flugmálastjórn, Vita- og hafnamálaskrifstofu og Vegagerð ríkisins. Víkjum fyrst að Vegagerð ríkisins og hugum að því hve greiðslur til verktaka voru stór hluti af heildarverkum þessarar stofnunar. Árið 1978 voru greiðslur til verktaka 11%, 1979 12%, 1980 voru verk verktaka 18.8% og 1981 voru greiðslur til verktaka 20.2% af heildarframkvæmdum, 1982 25% og 1983 28%. Rétt er að taka fram að hér er ekki eingöngu um útboðsverk að ræða, heldur líka um að ræða verk þar sem samið er sérstaklega við verktaka. Hjá Hafnamálastofnun var hlutfall útboða af framkvæmdum árið 1978 14.7%, 1979 14.6%, 1980 17.8%, 1981 16.25%, 1982 17.93% og 1983 38.26%. Hjá Flugmálastjórn hafa þessar hlutfallstölur verið þannig: Árið 1978 13%, 1979 24%, 198019%, 1981 13.2%, 1982 eru útboðin 56.9% og 1983 31.6%. Að auki hafa verktakar unnið án úfboðs 20% af verkunum 1982 og 1983 12.9%. Af þessum tölum má sjá að því fer fjarri að upphaflegum tilgangi laganna hafi verið fylgt og ljóst er að ríkisstofnanir hafa með ýmsum ráðum reynt að komast hjá því að hafa útboð á sínum verkum. Þegar hugað er að því hver sé lagagrundvöllur fyrir því að reynt sé að komast hjá þessu þrátt fyrir nokkuð ótvíræð ákvæði í lögum hafa forustumenn þessara stofnana vitnað til þess að 3. mgr. 21. gr. laganna hljóði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Heimilt er að fela einstökum ríkisstofnunum umsjón nánar skilgreindra flokka opinberra framkvæmda, enda hafi þessar stofnanir aðstöðu til að annast þetta verkefni.“ Þessi grein hefur verið notuð til að skjóta sér á bak við það að láta útboð ekki fara fram, heldur að stofnununum sjálfum sé falið að annast viðkomandi verk með eigin tækjum og eigin mannafla. Þetta frv. er um að auka við þessa grein sem notuð hefur verið sem undankomuleið í þessu efni. Er lagt til að aftan við þau tilvitnuðu orð sem ég las áðan, í 21. gr., komi setning sem hljóði svo: „Engu að síður skal verk að jafnaði unnið skv. tilboði á grundvelli útboðs, sbr. 13. gr. laganna.“ Ég þarf ekki að hafa mörg orð um hvað það hlýtur að öllu jöfnu að vera hagkvæmara fyrir ríki og ríkisstofnanir að hafa útboð á sínum verkum. Ég geri mér að vísu fulla grein fyrir því að auðvitað er það ekki einhlítt frekar en annað. Þannig geta aðstæður verið að eðlilegt sé og rétt að vinna ákveðin verk af viðkomandi stofnunum eða jafnvel semja við ákveðna verktaka. Ég þykist t.d. vita að Vegagerð ríkisins telji sig þurfa að hafa í sinni eigu allmikið af tækjum t.d. til snjóruðnings á veturna, sem þá sé hægt að nota til nýbygginga á sumrin, en engu að síður held ég að nauðsynlegt sé að gera mun betur í þessum efnum. Mér er kunnugt um af viðræðum við forstöðumenn hinna ýmsu stofnana að t.d. Vegagerð ríkisins hefur mikinn áhuga á því að auka útboð á sínum vegum. Hitt verður að segjast alveg eins og er, að starfsmenn Vegagerðar ríkisins kvarta undan því að þótt þeir sjálfir hafi áhuga á að hafa útboð á einstökum framkvæmdum af sinni hálfu sé mjög algengt að þm. í viðkomandi kjördæmum komi til Vegagerðarinnar og óski eftir því að ekki fari fram útboð á ákveðnum verkum vegna þess að það séu til staðar menn í viðkomandi kjördæmi sem þurfi að fá vinnu fyrir sinn bíl eða sín tæki. Ég held að þetta séu ákaflega mikil skammsýnissjónarmið. Við urðum t.d. vitni að því, að þegar útboð fór fram á veginum fyrir Ólafsvíkurenni á síðasta ári tók verktaki þetta verk að sér fyrir um það bil helming þess verðs sem Vegagerð ríkisins treysti sér sjálf til að vinna verkið fyrir og áætlun hljóðaði upp á. Ég held líka að reynslan sé sú, að þegar um venjuleg vegagerðarverkefni er að ræða séu heimamenn mun betur í stakk búnir og hafi miklu betri aðstöðu en utanaðkomandi menn til að ná þessum verkum á hagstæðu verði. Af þessu hef ég reynslu úr stjórn Landsvirkjunar. Þar er undantekningarlaust boðið út þó um smáverk sé að ræða, t.d. smærri vegir innan virkjanasvæða eða að virkjunarsvæðum. Allir slíkir vegir hafa verið boðnir út. Um þá hefur verið samkeppni, en niðurstaðan hefur yfirleitt verið þannig, að heimamenn hafa átt lægstu boðin og náð þessum verkum. Það hefur sýnt sig að þeir hafa staðið mun betur að vígi en utanaðkomandi fyrirtæki til að fá slík verk. Ég er nefnilega viss um að þegar fólkið í kjördæmunum fer að skynja að hægt er að nýta það fjármagn sem veitt er til kjördæmanna, þegar það sér að hægt er að fá mun meira framkvæmt fyrir peningana á grundvelli útboða en ef Vegagerðin sjálf t.d. gerði þetta eða semur við einstaka verktaka, skynji fólkið fljótt að sú leið borgar sig til lengdar að ná fram því sem er ódýrast. Ég hygg t.d. að þeir Snæfellingar hafi skynjað að með því að hægt var að vinna það tiltölulega stóra verk sem þar var unnið fyrir helming þess fjármagns sem Vegagerðin sjálf treysti sér til að vinna það fyrir, þá er þó hinn helmingur fjárins afgangs í framkvæmdir annars staðar í kjördæminu. Fjármagnið sem veitt er til þessa kjördæmis nýtist því mun betur. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð, en ég geri það að till. minni að þessu frv. verði vísað til fjh.- og viðskn. og 2. umr. í hv. deild.



Herra forseti. Ég er sammála því að brýnt er að auka útboð opinberra framkvæmda og það er ekkert vafaatriði að eigi að nýta betur það fjármagn sem varið er til framkvæmda á vegum ríkisins er sú aðferð skilvirkust að auka útboðin. Hins vegar vil ég leiðrétta þann misskilning, sem mér fannst koma fram í ræðu hv. flm., að það væri lögunum að kenna eða þm. að ekki væri meira boðið út. Það er að hengja bakara fyrir smið. Það er ekkert í lögunum sem kemur í veg fyrir að þannig sé að málum staðið. Það eru ráðherrar í hinum ýmsu greinum sem hafa brugðist, hafa ekki séð til þess að andi laganna væri framkvæmdur, og það hefur verið vitað að stofnanaveldið hefur snúist gegn því að standa að útboðunum eins og stofnunum er ætlað að gera skv. anda laganna. Ég tel að brýnt sé að ná árangri með auknum útboðum. Það blasir aftur á móti við að viss aðlögun þarf að eiga sér stað. Það þarf að gæta þess hvernig að útboðum er staðið, m.a. að hvert útboð fyrir sig sé ekki óþarflega stórt. En hitt, að þingmenn hafi verið til vandræða á þessu sviði, er nokkuð sem ég get ekki trúað að eigi við rök að styðjast. Ég vil spyrja t.d. um brúarsmíði hjá Vegagerðinni: Ætli það séu menn úr hinum ýmsu kjördæmum sem vinni við þær framkvæmdir? Ég veit ekki betur en þeir komi flestir héðan og séu settir inn í áhaldahúsin yfir vetrartímann, í það minnsta þeir sem stjórna verkunum. - En ég vil ekki leggja höfuðáherslu á að della um þetta, heldur hitt, að ég vil taka undir það að við þurfum að auka útboð í verklegum framkvæmdum og mér finnst að ráðherrar eigi að framkvæma það og geti framkvæmt það eftir lögunum og það fari ekkert á milli mála að það er óeðlilegt ef styrkleiki embættismannavaldsins er sá að menn geti skotið sér undan því að framkvæma það sem tvímælalaust er andi laganna eins og þau eru nú.



Herra forseti. Ég vil taka undir með þeim hv. þm. sem hér hafa talað, að það ber brýna nauðsyn til að efla mjög útboð frá því sem nú er. Það leikur ekki á tveimur tungum að útboð hafa í rauninni orðið til þess að lækka kostnað við fjölmargar framkvæmdir og hafa gert það að verkum að unnt hefur verið að ráðast í fleiri og stórvirkari framkvæmdir en ella hefði verið. Þetta hefur komið fram t.d. við fyrri umr. um sambærileg frv., sem hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson og hv. þm. Friðrik Sophusson hafa flutt áður eins og fram kemur í grg. þessa frv., og þetta hefur líka komið fram við annan samanburð og kom rækilegast fram í sumar við framkvæmdir undir Ólafsvíkurenni. Þess vegna leikur ekki á tveimur tungum að útboð er í eðli sínu þannig að þau koma sérstaklega því fólki til góða sem býr heima í héruðunum og þarf á að halda þeim þjóðnauðsynlegu framkvæmdum sem verið er að vinna að. Ég held að það sé misskilningur, sem stundum kemur fram, en kom sem betur fer ekki fram í þessum umr., að útboð mæti andstöðu manna heima í héraði. Ég hygg að málin hafi skipast þannig að heima í héruðum séu menn almennt á þeirri skoðun að brýnt sé að auka útboðin. Menn hafa séð það svart á hvítu á undanförnum árum að útboðin verða til þess að lækka framkvæmdakostnað og auka möguleika á auknum framkvæmdum. Og þetta er auðvitað hagur fólksins heima í héraði. Útboðin hafa gert fleira. Þau hafa beinlínis orðið til þess að styrkja atvinnustarfsemina í hinum dreifðu byggðum. Ég vil minna á að mjög verulega hefur færst í vöxt að útboð eigi sér stað við ýmsar byggingarframkvæmdir hins opinbera. Til að byrja með býst ég við að ekki hafi verið mjög óalgengt að stórir og sterkir verktakar sunnan úr Reykjavík hafi átt mjög drjúgan hlut að máli við slíkar byggingar, en nú hefur þetta snúist við. Verktakar heima í héraði hafa orðið að vera samkeppnishæfir. Þeir hafa orðið að byggja sig upp með tækjum og vélum og verkkunnáttu til að geta einmitt tekist á við þessi verkefni. Þar af leiðandi hafa útboðin beinlíms orðið til þess að efla verktakastarfsemina og renna þannig fleiri stoðum undir atvinnulífið heima í héraði. Fyrir vikið eru útboðin í eðli sínu æskileg og jákvæð byggðastefna. Og við verðum að horfa á að heimamenn hafa alltaf ákveðna yfirburði hvað þetta snertir. Það er dýrt að halda úti vinnuflokkum, það er erfitt fyrir byggingarmeistara og aðra verktaka að fylgjast með verkum fjarri sínum höfuðstöðvum og ég býst við að það hafi orðið reynsla fjölmargra stórra verktaka að sá kostnaður sem var því fylgjandi að vinna að verkum fjarri höfuðstöðvunum hafi reynst meiri en þeir bjuggust við í upphafi. Af þessu stafa vitaskuld yfirburðir heimamanna hvað þetta snertir. Og ef útboð munu færast í vöxt á öðrum sviðum, eins og t.d. varðandi vegagerð og annað, mun það leiða til nákvæmlega þess sama. Verktakar á því sviði heima í héraði verða að bregðast við því ástandi, munu vinna meira saman en þeir hafa gert og þar af leiðandi munu þeir eflast í starfsemi sinni. Ég vil þess vegna taka undir þau sjónarmið, sem hér hafa komið fram, að ástæða er til að fagna öllum röddum sem hvetja til þess að efla útboð og útboðsstarfsemi í landinu.



Herra forseti. Ég vil láta í ljós ánægju mína með að þetta mál skuli vera komið á ný inn í þingið. Ég vil taka undir að mikil nauðsyn er að efla útboðsstarfsemi, bæði á vegum opinberra aðila og einstaklinga. Sem dæmi má nefna að ég starfa við fyrirtæki sem býður mikið út og hef orðið var við það í mínu starfi að aðilar utan af landi sækja nú í ríkari mæli í að bjóða í verk á höfuðborgarsvæðinu, sem leiðir til þess að það eflir atvinnustarfsemi um landið. Ég held því að það þurfi ekki með nokkru móti að skaða atvinnustarfsemi í hinum dreifðu byggðum landsins þó að útboð fari fram, heldur þvert á móti, eins og hv. 4. þm. Reykv. tók fram, muni það efla atvinnustarfsemi úti um land. Ég veit að á Eskifirði var boðin út bygging sýslumannsbústaðar og þar voru það bæði heimamenn og aðkomuaðilar sem buðu í. Þar voru það heimaaðilar sem tóku að sér verkið og stóðu sig með prýði, eftir því sem ég hef best getað kynnt mér, og sýnir það að aðilar úti um land geta verið fyllilega samkeppnishæfir. Ég get líka upplýst hér að ég hef nýverið boðið út smíði eldhúsinnréttinga í framkvæmdum sem mitt félag, sem er byggingarsamvinnufélag ungs fólks í Kópavogi, er með. Það var boðið út núna nýverið og þar kom fram að fyrirtæki utan af landi eru síður en svo með óhagstæðari tilboð en fyrirtæki af höfuðborgarsvæðinu.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 327, ásamt hv. þm. Guðrúnu Agnarsdóttur, Guðrúnu Helgadóttur, Jóni Baldvin Hannibalssyni, Kristínu Halldórsdóttur og Guðmundi J. Guðmundssyni, að flytja frv. til l. um breyt. á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Þetta er í þriðja sinn sem þetta frv. er lagt fram hér á hv. Alþingi, en áður var það til umfjöllunar á 104. og 105. löggjafarþingi. Þó að þetta frv. hafi verið flutt tvívegis áður hér á hv. Alþingi er ég engu nær um afstöðu þm. til þessa frv. eða hvort það eigi yfirleitt hljómgrunn á hv. Alþingi. Í byrjun þings 1981 er frv. fyrst lagt fram og mælt fyrir því 19. okt. Urðu engar umr. um málið utan framsögu og lá frv. allt þetta þing, haustið og veturinn, í nefnd án þess að nefndin, sem var fjh.- og viðskn., sæi ástæðu til að afgreiða málið á einn eða annan hátt úr nefndinni. Síðan er frv. lagt fram aftur fljótlega á s.l. þingi, en fær aftur alveg sömu meðferð. Framsöguræðan er flutt, engar umr. verða og síðan liggur frv. allt þingið í fjh.- og viðskn. án þess að málið fái þar afgreiðslu. Ég vil nú freista þess, herra forseti, ásamt nokkrum öðrum þm. að leggja fram málið á nýjan leik í von um að það fái nú aðra og betri meðferð en á undanförnum þingum. Nú er hér ekki um að ræða flókið mál, sem vefjast ætti fyrir þm. að taka afstöðu til, né heldur er um að ræða frv. sem hefur aukin útgjöld í för með sér. Hér er eingöngu um að ræða að tilraun er gerð til að leita nýrra leið til að fá fram úttekt á tekjuskiptingunni í þjóðfélaginu, reyna að grisja þann frumskóg sem öll kjaramálin og tekjuskiptingin eru komin í í okkar þjóðfélagi. Það er allt og sumt. Ekki virðist veita af þegar kjaramálin eru komin í þá sjálfheldu og þann hnút að niðurgreiða þarf úr ríkissjóði stóran hluta af kjarabótum til láglaunafólks og það fullvinnandi fólks sem skilar sínu dagsverki ekki síður en þeir betur settu. Það er auðvitað fráleitt og þjóðfélaginu til skammar að atvinnureksturinn hagnist á þessu fyrirkomulagi á kostnað fullvinnandi láglaunafólks. Efni frv. er að greiða fyrir kjararannsóknum á þann hátt að Kjararannsóknarnefnd fái aðgang að upplýsingum úr skattframtölum, sem að mati okkar flm. er auðveldasta og fljótvirkasta leiðin til að fá fram gleggri upplýsingar en nú er raunin um tekjuskiptinguna í þjóðfélaginu. - Frv. felur raunar í sér tvennt: Í fyrsta lagi að Kjararannsóknarnefnd fái aðgang að upplýsingum um kjaramál úr skattframtölum, en samkv. núgildandi lögum hafa Hagstofan og Þjóðhagsstofnun aðgang að þessum upplýsingum. Í öðru lagi, sem er það mikilvægasta, að Kjararannsóknarnefnd hafi áhrif á í samráði við ríkisskattstjóra með hvaða hætti öskað yrði ítarlegri upplýsinga um launagreiðslur og vinnutíma á launaseðlum en nú er gert. Með því að ríkisskattstjóri ákvæði í samráði við Kjararannsóknarnefnd hvernig atvinnurekendur skuli sundurliða upplýsingar um launakjör á launamiðum sem sendir eru ríkisskattstjóra opnuðust nýir möguleikar til kjararannsókna og upplýsinga, en eins og nú er er einungis unnt að fá úr skattframtölum upplýsingar um heildarlaunagreiðslur, en ekki sundurgreindar upplýsingar um laun fyrir dagvinnu, yfirvinnu, bónusgreiðslur fyrir vaktavinnu, greiðslur fyrir ákvæðisvinnu, greiðslur í veikinda- og slysatilvikum eða sérstakar greiðslur sem ekki falla undir neitt af því sem ég rakti, svo sem yfirborganir og þess háttar. Þó að kjararannsóknir með úrvinnslu úr skattframtölum hafi vissulega sína galla, þar sem margir hafa aðstöðu til að gefa ekki upp allar sínar tekjur, er þó ljóst að með þeirri leið sem hér er stungið upp á opnuðust nýir möguleikar til að afla mun ítarlegri og sundurliðaðri upplýsinga um tekjur einstaklinga og uppruna þeirra en nú er gert og er það m.a. tilgangur þeirrar breytingar sem hér er lögð til. Ég tel óhætt að fullyrða að enginn þekkir í raun þann frumskóg sem kjaramálin eru í. Hvað eru yfirborganirnar, kaupaukarnir, ómælda yfirvinnan, bílastyrkir og duldu greiðslurnar á vinnumarkaðinum mikill hluti af raunverulegri tekjuskiptingu í þjóðfélaginu? Hver er hlutur láglaunahópanna í því sem greitt er fram hjá kjarasamningum? Er það ekki í raun orðið þannig að það eru að stærstum hluta til ófaglærða verkafólkið og konurnar sem sitja eftir á töxtunum og hlutdeild þeirra í yfirborgununum og kaupaukunum sé lítil? Um þetta veit enginn nákvæmlega. Og hvernig er hægt að fá botn í tekjuskiptinguna í þjóðfélaginu? Hvað er sanngjörn tekjuskipting og hvað er eðlileg tekjuskipting? Hvernig á að koma í veg fyrir launamisrétti kynjanna t.d. eða leiðrétta og auka hlut láglaunahópanna í tekjuskiptingunni ef aldrei er hægt að fá upp á borðið hvernig tekjuskiptingin í þjóðfélaginu er - sú tekjuskipting sem fram fer utan við kjarasamningana, utan við launataxtana? Við vitum t.d. um það að launamisrétti kynjanna ríkir á vinnumarkaðinum, en við vitum ekki nákvæmlega um hvað það er mikið og hvernig það skiptist innbyrðis milli starfsstétta. Ef bæta á hlut láglaunahópanna í þjóðfélaginu á sanngjarnan hátt og uppræta launamisrétti kynjanna verðum við að vita með allgóðri vissu hvernig hin eiginlega tekjuskipting er, hvernig undirheimur kjaramálanna og kaupaukanna er, sem ekki kemur fram í kauptöxtum og kjarasamningum. Þessi undirheimur kjaramálanna virðist ekki þola dagsbirtu og erfitt hefur reynst að ná fram samstöðu milli stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins til að opna dyr undirheima kjaramálanna, sem er forsenda þess að hægt sé að koma á sanngjarnri tekjuskiptingu hér í þjóðfélaginu. Við verðum að fá fram hlutföll hinna ýmsu launakerfa í launakjörum almennt, þannig að hægt sé að sjá hvaða þáttur launakerfa sé mest ákvarðandi um launatekjur hverrar starfsstéttar, svo sem dagvinnutekjur, yfirvinnutaxtar, afkastahvetjandi launataxtar, yfirborganir og aðrar duldar greiðslur eða kjaraþættir. Þetta er forsenda þess að hægt sé að skipta því sem til skiptanna er á sanngjarnan og eðlilegan hátt. Miðað við þær upplýsingar sem fyrir liggja um kjaramálin er ekki hægt að draga réttmætar og sanngjarnar ályktanir af þróun launa- og kjaramála undanfarna áratugi, en forsenda þess að hægt sé að beita raunhæfum aðgerðum til að bæta kjör þeirra verst settu er að fá fram upplýsingar nm tekjuskiptinguna, auk þess sem þekking á frumskógi kjaramálanna er alger forsenda fyrir því að efnahags- og kjaramálum verði stjórnað af einhverri skynsemi og sanngirni með einhverjum árangri og án alvarlegra árekstra. En nú kynni einhver að spyrja: Af hverju eiga stjórnvöld að vera að vasast í þessu? Á þetta ekki að vera verkefni aðila vinnumarkaðarins? Svarið við því er að aðilum vinnumarkaðarins hefur ekki tekist að koma á sanngjarnri tekjuskiptingu í þjóðfélaginu. Ástæða þess er einkum sú, að kauptaxtarnir, sem ávallt er um deilt í kjarasamningum, segja okkur aðeins til um raunveruleg kjör láglaunahópanna í þjóðfélaginu. Og staðreyndin er einnig sú, sem við verðum að horfast í augu við og taka á, að atvinnurekendur hafa í gegnum árin komist upp með að ráða einhliða meira og meira um tekjuskiptinguna í þjóðfélaginu. Þegar svo er komið hlýtur það að vera hlutverk stjórnvalda að upplýsa eins og kostur er um staðreyndir í málinu, beita sér fyrir því með rannsóknum og könnunum að fá upp á borðið hina raunverulegu tekjuskiptingu í þjóðfélaginu. Það er ekki lengur hægt að horfa upp á hvernig teknar eru handahófskenndar ákvarðanir, sem í raun bitna á þeim lakast settu því að allar forsendur vantar, þekkingu og yfirsýn yfir þann frumskóg sem kjaramálin og launamálin almennt eru. Á s.l. Alþingi, þegar frv. þetta var til meðferðar í fjh.- og viðskn., var það sent til umsagnar Kjararannsóknarnefndar, en eins og þm. vita eru aðilar að Kjararannsóknarnefnd Alþýðusamband Íslands, Vinnuveitendasamband Íslands og Vinnumálasamband samvinnufélaganna. Kjararannsóknarnefnd treysti sér ekki til að gefa út sameiginlega umsögn um málið, en þess í stað kom umsögn frá ASÍ sérstaklega og frá Vinnuveitendasambandinu. ASÍ lýsti stuðningi sínum við frv. og taldi að það mundi greiða fyrir kjararannsóknum. Aftur á móti mælti Vinnuveitendasambandið gegn samþykkt frv., en í umsögn þess sagði m.a., með leyfi forseta: „Kjararannsóknarnefnd er sjálfstæður samstarfsvettvangur Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna annars vegar og Alþýðusambands Íslands hins vegar. Nefndin er með öllu óháð stjórnvöldum og um hana gilda engar lagalegar reglur aðrar en bráðabirgðaákvæði laga um atvinnuleysistryggingar, að því er varðar kostnað af starfsemi hennar. Meðan aðilar hata ekki gert með sér frekara samkomulag um starfsemi nefndarinnar mælir Vinnuveitendasambandið gegn hvers konar lagasetningu er nefndina varðar“. Herra forseti. Þetta eru auðvitað furðuleg viðbrögð hjá Vinnuveitendasambandi Íslands, sem erfitt er að átta sig á, því með samþykkt frv. væri Kjararannsóknarnefnd ekki beitt lögþvingunum á neinn hátt varðandi starfsemi sína, heldur væri þvert á móti opnuð ný leið til að auðvelda kjararannsóknir ef Kjararannsóknarnefnd vildi notfæra sér þá leið. Enginn skyldar hana til að notfæra sér þá leið, heldur er með þessu frv. opnuð hagkvæm og fljótvirk leið til kjararannsókna - og kjararannsóknir eru hlutverk Kjararannsóknarnefndar. Í þessu frv. felst engis að auðvelda kjararannsóknir og ekkert annað. Því er furðulegt að Vinnuveitendasambandið, sem er aðili að Kjararannsóknarnefnd, skuli hafna því að fá fram lagasetningu sem greiða á fyrir kjararannsóknum hér á landi, sem ég trúi ekki að nokkur mæli á móti að stórlega þurfi að auka og bæta verulega. Hafi Vinnuveitendasambandið önnur úrræði til að fá fram á fljótvirkan og hagkvæman hátt frekari upplýsingar um kjararannsóknir en við höfum, þá á Vinnuveitendasambandið auðvitað að láta slíkt koma fram en hafna ekki alfarið leið sem stungið er upp á til úrbóta í þessu máli. Ég vil benda nm. í fjh.- og viðskn. á, að ef ekki tekst eining um að opna fyrir Kjararannsóknarnefnd slíkan möguleika mætti hugsa sér að áætlunardeild Framkvæmdastofnunar ríkisins, sem s.l. þrjú ár hefur gefið út rit um vinnumarkaðinn með upplýsingum sem byggðar eru á sérstakri úrvinnslu upplýsinga sem eru á launamiðum og eigendaframtölum, fengi slíka lagaheimild til að auðvelda þær kjararannsóknir sem Framkvæmdastofnunin hefur staðið fyrir um vinnumarkaðinn á undanförnum árum. En eins og áður er getið, er mjög takmarkaðar upplýsingar hægt að fá úr skattframtölum um sundurliðun á heildarlaunagreiðslum og sundurliðun á vinnutíma og kjörum launþega á vinnumarkaðinum almennt. Það má einnig benda á að með samþykkt frv. væri löggjafarvaldið fyrst og fremst að auðvelda framkvæmdavaldinu að fara að vilja Alþingis, sem fram kom þegar Alþingi samþykkti þáltill. um kannanir á tekjuskiptingu og launakjörum fyrir 3–4 árum sem enn hefur ekki komist til framkvæmda. Till. þessi var margþætt og yfirgripsmikil og laut að upplýsingaöflun og úrvinnslu fjölmargra þátta er snerta kaup og kjör í landinu. Í þeirri till. var bent á að Kjararannsóknarnefnd í tengslum við Þjóðhagsstofnun ynni það verk sem var gert ráð fyrir í till. Má einnig benda á í þessu sambandi að umsagnir aðila vinnumarkaðarins og Kjararannsóknarnefndar voru mjög jákvæðar gagnvart till. Og ég vil benda á, herra forseti, í því sambandi að Vinnuveitendasambandið virðist hafna því að Kjararannsóknarnefnd fái aðgang að úrvinnslu skattframtala og að einnig hefur það hafnað því að Kjararannsóknarnefnd fái að hafa hönd í bagga með hvernig upplýsingar eru sundurliðaðar í skattframtölum, að í till. sem ég hef hér getið og Vinnuveitendasambandið stóð að umsögn um þar sem mælt var með samþykkt till. fólst að upplýsingar sem aflað yrði samkv. þeirri till. yrðu fengnar einmitt frá skattstofum m.a. og þar með úr skattframtölum. Ég vil einnig benda á, herra forseti, að í þeirri umsögn, sem var sameiginleg umsögn ASÍ, VSÍ og Vinnumálasambandsins, kom eftirfarandi fram, með leyfi forseta: „Undirrituð samtök eru eindregið sammála því að brýna nauðsyn beri til að efla starfsemi á þessu viði. Jafnframt vilja samtökin minna á það starf sem á þeirra vegum hefur verið unnið á þessum vettvangi um leið og þau ítreka þá skoðun að nauðsynlegt sé að starfsemi af þessu tagi njóti fyllsta trausts aðila vinnumarkaðarins og því sé æskilegast að þær kannanir, sem ályktunin gerir ráð fyrir, fari fram á þeirra vegum. Þær stofnanir sem átt er við eru annars vegar Kjararannsóknarnefnd og hins vegar hagdeildir samtakanna.“ Með öðrum orðum: Í þessari umsögn mælir Vinnuveitendasambandið með að könnun og úttekt á launakjörum og tekjuskiptingunni í þjóðfélaginu fari fram. Í þeirri till. fólst m.a. að leitað yrði upplýsinga úr skattframtölum til þess að fá fram tekjuskiptinguna í þjóðfélaginu. En þegar kemur fram frv. á hv. Alþingi sem auðvelda á Kjararannsóknarnefnd þessa leið og raunar að fara eftir því sem stóð í till. sem Vinnuveitendasambandið gaf jákvæða umsögn um, þá kemur annað hljóð í strokkinn og VSÍ hafnar þessari till. og mælir gegn því að hún verði samþykkt og að Kjararannsóknarnefnd fái aðgang að upplýsingum úr skattframtölum. Hér er mikill tvískinnungur á ferðinni hjá Vinnuveitendasambandinu og undarleg þversögn fólgin í þessari afstóðu. En væri sú leið farin sem lögð er til í þessu frv., sem ég undirstrika að hvergi skyldar Kjararannsóknarnefnd í starfi, heldur fyrst og fremst auðveldar henni starf og upplýsingaöflun, mundi slíkt fyrirkomulag í úrvinnslu, sem hér er lagt til, tryggja að þeir hagsmunir, sem helstu samtök atvinnurekenda og launþega eiga að gæta í þessum efnum, væru að fullu tryggðir. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að ræða frekar um þetta frv. við 1. umr. þessa máls nema tilefni gefist til. Ég vildi þó mega vænta þess að þetta frv. fái aðra og betri meðferð en það hefur fengið á undanförnum þingum og að hv. fjh.- og viðskn., sem fær þetta mál til meðferðar, afgreiði nú málið úr nefnd þannig að þm. gefist kostur á að taka afstöðu til þessa frv. um nýjar og bættar leiðir til kjararannsókna, sem ekki virðist veita af í okkar þjóðfélagi, eða þá að fram komi aðrar hugmyndir sem mundu ná sama markmiði. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.