Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Til svara eru utanríkisráðherra, iðnaðarráðherra, efnahags- og viðskiptaráðherra, velferðarráðherra og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.

Virðulegi forseti. Um það þarf ekki að deila að lítil og meðalstór fyrirtæki eru hryggjarstykki í íslensku atvinnulífi. Það er mjög mikilvægt á tímum efnahagslegra örðugleika að litið sé sérstaklega til þeirra og þau treyst og styrkt eins og kostur er svo þau hafi tækifæri til að ráða til sín fólk, vaxa og dafna og veita okkur þá mikilvægu viðspyrnu sem við þurfum á að halda í efnahagslífinu. Mig langar að tala við hæstv. viðskiptaráðherra aðeins um þá stöðu sem lítil og meðalstór fyrirtæki eru í og mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki, og geti tekið undir það með okkur sjálfstæðismönnum í þeim tillögum sem við höfum lagt fram í efnahagsmálum, að líta þurfi sérstaklega til þeirra og til þess sem hægt væri að gera fyrir þau. Beina brautin svokallaða hefur gengið allt of hægt. Úrvinnsla skuldavanda lítilla og meðalstórra fyrirtækja hefur verið allt of hæg og við þurfum augljóslega að gefa þar sérstaklega í og ég vil segja fyrir hönd okkar sjálfstæðismanna að við höfum ávallt verið reiðubúin til að gera það sem gera þarf til að hjálpa til í slíkum málum. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann taki undir það með mér að setja þurfi sérstakan þrýsting núna á fjármálastofnanir hvað varðar skuldaúrlausnir lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Í tillögum okkar er lagt til að úrvinnslu þessara mála verði lokið á fyrri hluta næsta árs, við tiltökum reyndar í okkar tillögum 31. mars 2012 til að líta á það sem einhvers konar endapunkt. Við sjáum þá fram á það hvernig málinu lýkur. Mig langar að spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hvort hann sé sammála mér í því að það sé takmark sem við eigum að setja okkur og hvað hann telji að gera þurfi til að leysa úr þeim mikla vanda sem lítil og meðalstór fyrirtæki eru í þegar litið er til þess skuldavanda sem við þeim blasir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég get ekki tekið undir það að ekki hafi verið horft sérstaklega til vanda lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Það hefur auðvitað verið forgangsverkefni okkar og var forsendan og ástæðan fyrir því að ráðist var í átakið um Beinu brautina til að auka áhersluna á að unnið yrði strax úr þeim vanda sem í grunninn er viðráðanlegur, þ.e. að koma litlum og meðalstórum fyrirtækjum í það horf að þau geti starfað áfram, haldið fólki í vinnu og bætt við sig fólki. Markmiðin sem við settum með Beinu brautinni í upphafi voru metnaðarfull en þau hafa öll staðist, það voru sett tímanleg markmið, þ.e. um að tilboð yrðu send fyrir 1. júní sl. Það tókst nema hjá einum banka sem þurfti að taka sér tíma til 1. júlí. Nokkrir bankar hafa átt við að stríða eigandavanda að því leyti að þeir hafa ekki búið við fullkomna eiginfjármögnun, eins og Byr og SpKef. Þar hafa safnast upp halar. Það er stefnt að því núna og bankarnir uppástanda það að þeir muni ljúka tillögugerð til allra fyrirtækja fyrir lok þessa árs. Úrvinnslan sem núna stendur yfir tekur auðvitað einhvern tíma þar sem fyrirtækin þurfa að svara tilboðunum og menn að semja sig að niðurstöðu. Á sama tíma erum við að auka mjög þrýsting á fjármálafyrirtækin, annars vegar með hækkandi eiginfjárbindingarkröfum vegna vanskilalána og hins vegar fylgist Samkeppniseftirlitið mjög grannt með því með hvaða hætti fyrirtækjum er skilað út úr þessari skuldaúrvinnslu og þess mjög gætt að þau séu ekki ofskuldsett. Ég held að það sé sótt að fjármálafyrirtækjunum úr öllum áttum sem fagna góðum 

Virðulegi forseti Það kemur mér reyndar nokkuð á óvart að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sé eins ánægður með þá úrvinnslu sem Beina brautin á að hafa leitt fram og hann lýsti. Auðvitað er það rétt hjá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra að Beina brautin var sérstaklega sett á til að leysa úr þessum vanda, en það er ekki að sjá að þau áform hafi gengið eftir með þeim hætti sem að var stefnt. Bæði eru mikil áhöld um það hversu stór hluti þeirra fyrirtækja sem áttu upphaflega að fara í Beinu brautina hefur verið þar og það eru fleiri þættir í því sem hæstv. ráðherra þekkir. Vegna orða hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um samkeppnismál langar mig líka að beina til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra þeirri spurningu hvort hann telji ekki að líta þurfi sérstaklega til eignarhaldssamsetningar í atvinnulífinu um þessar mundir, nú þegar við sjáum að til dæmis Framtakssjóðurinn er að eignast verulegan hluta í atvinnulífinu. Það er mjög mikilvægt að meginþorri atvinnulífsins sé sem mest á almennum markaði og að lítil og meðalstór fyrirtæki séu í eigu 

Virðulegi forseti. Það verður að horfa á staðreyndirnar. Nú þegar er búið að afgreiða mál um 2 þús. lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Miðað við markmiðin sem voru sett er verkefnið þar af leiðandi á áætlun. Það mun taka ákveðinn tíma að ljúka því. Það er þrýst mjög harkalega á að það verði gert eins hratt og mögulegt er. Hvað varðar síðan samþjöppun á eignarhaldi og áhrif þessara erfiðleika í efnahagslífinu á eignarhald í framhaldinu er ég alveg sammála hv. þingmanni að það skiptir miklu máli að greina það. Ég bendi á að Samkeppniseftirlitið hefur sett fram hugmyndir um að leggja í sérstaka úttekt á því. Ég styð það eindregið. Ég held að það sé umhugsunarefni fyrir fjárlaganefnd að taka til jákvæðrar athugunar nú við meðferð fjárlagafrumvarpsins sérstakar heimildir til Samkeppniseftirlitsins til að ráðast í slíka úttekt. Ég held að það sé mjög mikilvægt. En Samkeppniseftirlitið hefur unnið mjög ákveðið að því að tryggja að skuldsetningin sé ekki úr hófi 

Virðulegi forseti. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra er að vinna fyrir okkur í úrvinnslu eftir bankahrunið og hefur í nógu að snúast. Það er mikilvægt að við lærum af þeim mistökum sem gerð voru. Íslensku viðskiptabankarnir urðu sannanlega of stórir, en eigendur bankanna urðu líka of stórir eigendur. Þeir eignuðust of stóra hluti í viðskiptabönkunum og gátu farið með þá næstum að vild sinni. Það er þess vegna grundvallaratriði í því að læra af bankahruninu að þegar við endurreisum fjármálakerfið verði settar lagaskorður við því hversu stóran hlut menn megi eiga í bönkunum eins og gert er í Noregi, 10%, til að það gerist aldrei aftur að örfáir aðilar geti átt alla stóru viðskiptabankana og farið með þá að vild. Ég inni hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra eftir þeim sjónarmiðum sem hann hefur í þessu efni, en vil ekki síst inna hann eftir því hvaða annmarkar geti verið á því að setja slíkar skorður við eignarhaldi, bæði vegna þess að hann hefur góða yfirsýn yfir málaflokkinn en ekki síst vegna þess að hann þekkir Evrópuréttinn kannski öðrum betur í þingsalnum. Kæmi eitthvað í hinu evrópska regluverki í veg fyrir að við settum skorður við því í nýjum viðskiptabönkum á Íslandi hvað menn mættu eiga stóran hlut í þeim?

Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að það er mikilvægt að læra af biturri reynslu í þessu efni. Við eigum vonandi aldrei aftur eftir að búa til þannig umgjörð að stærsti banki þjóðarinnar, a.m.k. sá mikilvægasti, sé að 42% í eigu feðga og kallist samt almenningshlutafélag. Við höfum nú þegar sett yfirtökuskyldu í 30% af öllum félögum sem eru skráð á markaði og það er mjög mikilvægt að við búum í haginn fyrir fjölbreytt eignarhald. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, hluti af vandamálinu í aðdraganda hrunsins var aðstöðusköpunin. Það er þó líka mikilvægt að hafa í huga að það var ekkert nýtt í íslenskri sögu. Það var vissulega nýtt að menn eignuðust banka og væru sjálfir stærstu viðskiptavinir bankanna og lánuðu sjálfum sér eða skiptust á um að lána sjálfum sér milli banka sinna, en það hefur þvert á móti verið ráðandi í íslensku viðskiptalífi í áratugi að stærstu skuldunautar bankakerfisins ráði yfir því í gegnum pólitíska stjórn á bönkum. Allir þekkja söguna frá 1937 þegar stærstu skuldarar Landsbankans sátu í bankaráðinu, fulltrúar Kveldúlfs, SS og Sambandsins. Allir þekkja þá sögu hvernig frátekinn var bankastjórastóll fyrir Sambandið allt fram á síðustu ár. Það eina sem var nýtt í kjölfar einkavæðingar bankanna var að menn skyldu að einhverju leyti hætta sínum eigin peningum í því að skapa sér aðstöðu í stærstu bönkum þjóðarinnar. Við verðum að passa að endurvekja aldrei aftur kerfi sem skapar möguleikana á því að menn grípi eins og herfang almenningseigur, eins og ríkisbankarnir voru, til að skapa sér aðstöðu, skammta sér forréttindaaðstöðu eins og gert var um áratugaskeið. Þess vegna held ég að það sé mikilvægt að hafa skýra stefnu um það með hvaða hætti tryggð 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og bið hann að reifa aðeins þá annmarka sem gætu verið við því að setja formlega mörk á það hve stóran hlut í viðskiptabönkum menn mega eiga. Ég held að vísu að til að gera það sé mikilvægt að þingið taki alvarlega eitt af stærstu verkefnunum núna í vetur sem er að skilja á milli fjárfestingarbankastarfsemi og viðskiptabankastarfsemi. Sjónarmið um dreifða eignaraðild eiga auðvitað fyrst og fremst við um viðskiptabankaþáttinn. Ég fagna því að við eigum von á skýrslu frá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra í næsta mánuði um valkosti í þeim efnum og hlakka til að takast á við það. Gott væri að heyra frá hæstv. ráðherra ef annmarkar eru sérstaklega út frá Evrópuréttarsjónarmiðum á því að setja hámark við því hve stóra hluti menn mega eiga í viðskiptabönkum.

Virðulegi forseti. Ég sé ekki í fljótu bragði vandkvæði út frá Evrópurétti á því að setja einhverja efnisreglu um hámarkseignarhluti í bönkum. Ég held að þetta sé mál sem við þurfum að ræða í samhengi við annað og eins og hv. þingmaður bendir réttilega á er von á skýrslu inn í þingið í næsta mánuði þar sem hugsunin er að ræða grunnforsendur fjármálamarkaðarins og hvernig hann eigi að starfa. Hvað þurfum við? Hvernig verjum við innstæðurnar í ljósi fenginnar reynslu? Hvernig högum við umgjörðinni utan um það? Hvernig tryggjum við annars vegar trúverðugt innstæðutryggingakerfi sem er algjör nauðsyn fyrir samkeppnishæft bankakerfi en komum líka í veg fyrir að það skapi opna áhættu fyrir almenning í landinu? Við þurfum þá að búa til umgjörð sem gerir okkur það kleift í framhaldinu og spurningin um aðskilnað fjárfestingarbankastarfsemi og viðskiptabankastarfsemi er hluti af því sem menn þurfa að ræða í þessu samhengi. Þar eru margar leiðir til, og til dæmis í nýlegri breskri skýrslu er 

Virðulegi forseti. Það er orðið ljóst að skuldaúrræði ríkisstjórnarinnar auka skuldabyrði fólks, taka allt of langan tíma og fela í sér handahófskennt óréttlæti. Ný skýrsla eftirlitsnefndarinnar um skuldaúrvinnslu lánastofnana er áfellisdómur yfir 110%-leiðinni og ráðaleysinu sem ríkir um lánsveð. Heimili þurfa að uppfylla allt of þröng skilyrði ef þau vilja fara í 110%-leiðina og það hefur orðið til þess að margar lánastofnanir, sérstaklega bankarnir, hafa gefist upp á að fara eftir leiðbeiningum Alþingis og ríkisstjórnarinnar um það hvaða eignir eigi að draga frá áður en til niðurfærslu kemur. Ekki nóg með það, heldur hafa bankarnir tekið upp mishá fríeignarmörk þannig að það fer eftir því hvar fólk tók lánið hversu mikla niðurfærslu það fær samkvæmt 110%-leiðinni. Ef maður ber saman Íbúðalánasjóð sem við á þingi höfum lagt línurnar fyrir um hvernig eigi að færa niður að 110% og Landsbankann fær fólk sem tók lán hjá Íbúðalánasjóði minni niðurfærslu en hjá Landsbankanum. Ég spyr því hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hvernig hann ætli að bregðast við vanda þeirra sem eru með lánsveð hjá foreldrum sínum og bankarnir eru nú að ganga að og þessari gagnrýni eftirlitsnefndarinnar um að 110%-leiðin feli í sér handahófskennt óréttlæti.

Virðulegi forseti. 110%-leiðin hefur sína galla en hún er framkvæmanleg vegna þess að hún felur í sér að afskrifaðar eru kröfur umfram verðmæti eigna. Hún er jafngölluð leið og hefur flesta sömu galla og til dæmis hugmyndirnar í lyklafrumvarpinu, það að skila lyklum, þó að sú leið hafi reyndar enn fleiri galla. 
             Vandinn við framkvæmd 110%-leiðarinnar er sá að þegar hún var samþykkt í samningum milli fjármálafyrirtækja, lífeyrissjóða og stjórnvalda var ljóst að menn gátu tekið þátt í þessu samkomulagi á ólíkum forsendum sem aðilar. Það er alveg ljóst að lífeyrissjóðir töldu sig ekki geta farið lengra en ýtrustu mörk voru sett fyrir í þessu samkomulagi og töldu sig ekki hafa til þess stjórnarskrárheimildir. Það er líka ljóst að af hálfu samkeppnisyfirvalda var ekki vilji til þess að samþykkja eina úrlausn fyrir allar fjármálastofnanir, heldur yrðu þær að hafa sveigjanleika til að mæta viðskiptavinum sínum. Viðskiptavinir þeirra höfðu fengið ólík kjör í upphafi. Ég held að það sem mestu skipti núna sé að horfa jákvætt á þá gagnrýni á 110%-leiðina sem fram hefur komið frá einmitt þeim hópum sem fóru hóflega í skuldsetningu en hafa ekki fengið úrlausn mála sinna vegna þess að þeir eru undir mörkunum, frá því unga fólki sem er með lánsveð og hefur ekki fengið úrlausn, og frekar en að auka enn á ósanngirnina gagnvart þessum hópum held ég að við eigum að reyna að finna leiðir til að finna skynsamlegar lausnir á þeim vanda sem blasir við. Það er verkefnið sem við eigum fyrst og fremst að horfa á.

Frú forseti. Það eru vissulega vonbrigði að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra vilji ekki leita leiða til að jafna aðstöðu fólks eftir því hvar það tók lán. Það var sami forsendubresturinn. Allir sem tóku verðtryggð lán hafa séð þau hækka um 40% frá því í janúar 2008. Það er ástæða þess að það er nauðsynlegt að fara í almenna leiðréttingu. Allir urðu fyrir sama forsendubrestinum. Auk þess get ég ekki séð að 110%-leiðin sanni galla lyklafrumvarpsins, þvert á móti vegna þess að nú þurfum við ekki að hafa áhyggjur af eignarrétti kröfuhafa þegar bankarnir eru búnir að sýna fram á að þeir ganga ekki að aðfararhæfum eignum á bilinu 7–10 milljónir. Fólk sem á sumarbústað undir 7 milljónum hjá Íslandsbanka eða undir 10 milljónum hjá Landsbanka getur fengið  
            

Virðulegi forseti. Það er mikil þversögn í þessum málflutningi. Í öðru orðinu er kallað eftir frekari úrlausnum á 110%-leiðinni frekar en niðurfellingu hjá þeim sem skulda þar umfram en í hinu orðinu er sagt að sami forsendubresturinn hafi leikið alla grátt. Ég get alveg verið sammála seinni staðhæfingunni. Sami vandinn hefur leikið alla grátt, hvort sem menn eru skuldsettir 105% eða 130%.  Aðferðafræði 110%-leiðarinnar er ein leið til að nálgast þetta verkefni. Það er síðan mikilvægt að vinna að úrlausn á öðrum málum. Hluti af því er lánsveðavandinn. Hann er gríðarlega erfiður viðureignar vegna þess að þar er um stjórnarskrárvarin eignarréttindi eigenda lánsveðanna að ræða en það er verkefni sem ég held að við eigum að einhenda okkur í.

Frú forseti. Fyrir ári ræddum við hér í tengslum við fjárlög 40% niðurskurð til St. Jósefsspítala vegna sameiningar St. Jósefsspítala og Landspítala – háskólasjúkrahúss. Ég sagði þá að ég mundi ekki setja mig upp á móti slíkum áformum ef gætt væri að öryggi starfsfólks, passað upp á að þekkingar- og þjónustustig yrði varðveitt og rannsóknirnar sem hafa verið magnaðar innan St. Jósefsspítala. Síðast en ekki síst lagði ég áherslu á að sérstaklega yrði sýnt fram á raunverulega hagkvæmni af því að sameina þessar stofnanir. Síðan lofaði ráðherra, og fólk treysti á það, að legudeild almennra lyflækninga yrði áfram á St. Jósefsspítala. Ekkert af þessu hefur staðist. Menn hafa ekki einu sinni sýnt fram á þessa miklu hagkvæmni af því að sameina spítalana fyrir utan það að ekki er búið að tryggja að þeirri miklu rannsóknarþekkingu sem hefur byggst upp á spítalanum í áratugi verði viðhaldið. Mér finnst sá ráðherra sem nú hefur völdin ekki hafa sýnt hinni merku sögu þessa merka spítala mikla virðingu. Hann lofaði því að áfram yrði legudeild á spítalanum. Nú hafa ljósin verið slökkt þar. Gott og vel, ef hægt er að sýna fram á hagkvæmnina er erfitt að segja nei. En það er búið að slökkva ljósin á St. Jósefsspítala, það er engin starfsemi þar. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hyggst hann sýna fram á það að með þessu brölti sínu hafi hann styrkt og eflt sjúkrahúsþjónustu á suðvesturhorninu? Af hverju sveik hæstv. ráðherra það sem hann lofaði? Ætlar hann að svíkja fleiri loforð í þessa veru eða ætlar hann bara að svíkja loforð sem tengjast Hafnarfirði?

Hæstv. forseti. Fyrst um það hvort það hafi náðst hagkvæmni með breytingunum á St. Jósefsspítala held ég að Landspítalinn mundi aldrei fara út í þetta öðruvísi. Það hefur sýnt sig, gagnstætt því sem menn hafa haldið fram og við munum sjálfsagt koma betur að á eftir, að mikið af þeim niðurskurði eða þeim hagræðingar- og aðlögunarkröfum sem við höfum gert hefur skilað sér beint í aukinni hagræðingu, auknum sparnaði, aukinni hagkvæmni og ótrúlega lítilli breytingu á þjónustu hingað til. Aftur á móti erum við kannski komin nálægt því að nú fari að skerðast þjónusta að einhverju leyti. Það er hárrétt hjá hv. þm. Þorgerði Katrínu að markmiðið sem við settum þegar Landspítalinn yfirtók rekstur St. Jósefsspítala var að viðhalda legudeild og raunar til viðbótar rannsóknarhlutanum á St. Jósefsspítala. Það var einlægur ásetningur að hafa það þannig. Það eru eldri tillögur um að loka St. Jósefsspítala, þær komu fram fyrst 2005 en þá átti að byggja þar upp öldrunarþjónustu og miðstöð fyrir svæðið varðandi öldrunarmál. Þetta eru ekki ný áform en þarna komu þau til framkvæmda. Ég sagði aftur á móti þegar við þurftum að taka síðasta niðurskurðarskrefið árið 2012 að það væri útilokað að stíga það skref öðruvísi en að Landspítalinn yrði með. Þá var sett 1,5% á Landspítalann sem eru 630 milljónir. Þeir á Landspítalanum höfðu að öðru leyti fyrst og fremst leiðrétt fyrir því sem hafði verið umfram fjárlög. Þegar það kom til kom Landspítalinn með þessa tillögu og ég sagði strax sem ráðherra: Ég get ekki bæði haldið og sleppt, gert kröfu um sparnað og neitað mönnum um að gera það sem þeir telja skynsamlegast út frá faglegum og hagkvæmnisrökum. Þannig kemur þetta til og þar með sveik ég loforð mitt sem er hárrétt hjá fyrirspyrjanda, hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur.

Forseti hugðist áminna hæstv. ráðherra og minna hann á að nefna þingmenn ávallt fullu nafni úr ræðustóli Alþingis, en hann bætti sig í lokin. Forseti minnir menn engu að síður á að virða þá reglu í þingsal.

Frú forseti. Það kemur í ljós í þessu máli sem öðrum sem koma frá ríkisstjórninni að þau meina ekkert sem þau segja. Við erum að upplifa í þessari viku varðandi atvinnuuppbyggingu fyrir norðaustan að menn þora ekki að segja hlutina eins og þeir eru. Það var aldrei nein alvara af hálfu ráðherra að byggja upp á St. Jósefsspítala. Af hverju var það þá ekki hreinlega sagt í umræðu fyrir ári? Af hverju horfast ráðherrarnir ekki í augu við fólkið og segja hlutina eins og þeir eru? Það er alveg rétt að í gegnum árin hafa menn verið með alls konar áform um St. Jósefsspítala og menn hlustuðu á mótmæli 14 þús. Hafnfirðinga fyrir rúmum þremur árum. Menn komu með tillögur til að byggja meðal annars upp miðstöð öldrunarþjónustu á St. Jósefsspítala. Því hefur öllu verið ýtt út af borðinu og ég spyr enn og aftur: Hvaða hlutverk sér hæstv. ráðherra að St. Jósefsspítali gegni í framtíðinni? Styður hann að það verði engin starfsemi á St. Jósefsspítala? Ég mótmæli því sérstaklega að menn hafi sýnt fram á einhverja hagkvæmni með þessari sameiningu. Hvar er varðveisla þekkingarinnar? 

Hæstv. forseti. Það er alveg makalaust að eiga að sitja undir kröfum um að aðlaga eftir hrun þegar tekjur ríkissjóðs falla um 10–15%, raunlækkun, 

Forseti biður um hljóð.

- þegar við erum að tala um að það þurfi að grípa inn í. Loksins verðum við að gera það og það er sannarlega ekki af fúsum eða sérstökum vilja. Við verðum bara að gjöra svo vel að laga útgjöld að tekjunum. Það að draga svo almenna ályktun að það hafi verið svik á öllum sviðum er dæmigerður málflutningur sem maður vill helst losna við af Alþingi. Ég játa að við gátum ekki staðið við þetta loforð. Að það hafi alltaf verið ásetningur að loka St. Jósefsspítala með þeim hætti sem nú er verið að gera er ekki rétt. Við skulum hafa það rétt. Það er búið að ræða við fulltrúa frá Hafnarfjarðarbæ um það með hvaða hætti við nýtum húsið, hvaða þjónusta geti komið þangað. Það er búið að ræða það hvort við getum farið inn í öldrunarþjónustuna, hvort við getum eflt heilsugæsluna,  
            

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa ræðumönnum hljóð.

Frú forseti. Í þessum fyrirspurnatíma hefur mikið verið rætt um skýrslu eftirlitsnefndar til efnahags- og viðskiptaráðherra. Í henni er fjallað sérstaklega um bændur í þó nokkuð stórum kafla. Meginniðurstaða skýrslunnar varðandi bændur sýnir að hægt gengur í fjárhagslegri endurskipulagningu hjá þeim. Jafnframt bendir eftirlitsnefndin á að verðmat á eignum bænda sé í fullkomnu ósamræmi við meðferð eigna annarra fyrirtækja. Þeir tveir meginþættir sem eiga að liggja til grundvallar endurskipulagningar á skuldum bænda eru annars vegar greiðslugeta búrekstrarins og hins vegar virði eigna búsins. Í stað þess að meta virðið á grundvelli þeirra tekna sem eignirnar geta skapað eru bankarnir enn að þrjóskast við að meta virðið á grundvelli óraunhæfra hugmynda um verð, á grundvelli verðþróunar jarða sem var hér á árunum fyrir hrun. Glögglega má sjá veikleikann í þessari aðferðafræði því að verð allra fasteigna í landinu hefur fallið mjög mikið eftir hrun og markaður fyrir jarðir er hins vegar mun grynnri og fáar jarðir skipta um hendur. Tilfellið er að hið gallaða mat bankanna á virði jarða er langtum hærra en það sem búskapurinn réttlætir og getur staðið undir. Nauðsynlegt er því að taka aðferðafræðina við verðmat jarða til gagngerrar endurskoðunar. Afleiðingar þessa ranga verðmats eru vandlega raktar í skýrslu eftirlitsnefndarinnar og bændur sjá því miður lítinn hag í samningum við fjármálastofnanir. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Finnst honum ekki hægt hafa gengið? Það eru einungis 35 kláraði samningar er varða bændur af samtals 2.657 bændum sem eru í viðskiptum samkvæmt skýrslunni meðan skorið er niður um 88 milljarða hjá verslun og þjónustu. Og finnst hæstv. ráðherra ekki 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu. Það er vissulega rétt að það hefur gengið óþarflega hægt og óeðlilega hægt að vinna úr skuldamálum bænda. Ég tek eftir að hv. þingmaður nefnir bara aðra ástæðuna sem eftirlitsnefnd um sértæka skuldaaðlögun nefnir sem mögulega skýringu á þessu. Hin er sú að greiðsluflæðiskerfið úr hinni opinberu umgjörð búvörusamninganna sé með þeim hætti að það valdi því að bankarnir telji sig geta tryggt sér ákveðið greiðsluflæði á síðari stigum og það torveldi úrvinnslu málsins líka. Það sem skiptir miklu máli er að finna leiðir til að vinna úr þessu því að það er jafnófært fyrir bændur að reka bú sín með skuldahengju yfir sér og alla aðra atvinnurekendur í landinu og öll heimili í landinu. Þess vegna hefur markmið okkar frá upphafi verið að bankarnir eigi ekki að viðhalda skuldsetningu upp á von og óvon á grundvelli t.d. kerfisbundins ofmats á eignum eða ofmats á mögulegu greiðsluflæði heldur eigi þeir þvert á móti að laga skuldirnar hratt og örugglega að greiðslugetu og afrakstursgetu atvinnurekstrarins. Það skiptir miklu að það gerist fljótt því að ella hættum við auðvitað á það að þeir sem reka fyrirtæki sín, bú sín í þessu tilviki, leggi sig ekki fram við reksturinn og það er auðvitað það versta sem getur gerst fyrir nokkurn atvinnurekstur að menn missi hvatann til að gera vel og vanda sig í rekstri. Það getur hæglega orðið niðurstaðan ef bankar afskrifa ekki hratt og mikið í byrjun.

Frú forseti. Ég vil þakka kærlega fyrir þetta svar. Það vakti ekki athygli mína við lestur skýrslunnar að þar væri mikið talað um tekjuflæði ríkisstuðnings en hins vegar er á heimasíðu efnahags- og viðskiptaráðuneytisins úrdráttur þar sem talið er að þetta sé aðalatriði skýrslunnar en það sér maður ekki við lestur hennar. Ég vil hins vegar benda hæstv. ráðherra á að í landbúnaðarráðuneytinu hefur starfað úrskurðarnefnd til að taka á mati á jörðum. Hún hefur metið virði bújarða og annarra eigna sem nýttar eru til búrekstrar. Nefndin hefur stafað af vandvirkni og verið óumdeild og það er tilvalin leið að nota þetta form. Slík nefnd getur sjálfsagt ekki unnið þessa fjárhagslegu endurskipulagningu eða mat á því þar sem hún hefur annað hlutverk samkvæmt lögum en fyrirmyndin er þar og það væri hægt að skipa slíka nefnd með hagsmunaaðilum til að taka á þessu kerfislæga ofmati á virði jarða.

Virðulegi forseti. Þessi niðurstaða er auðvitað einn af þeim þáttum sem þarf að ræða við lánastofnanir í kjölfar niðurstöðu þessarar skýrslu og freista þess að finna praktískar leiðir. Frá upphafi skuldaúrvinnslunnar hefur verið nokkuð flókið að koma bændum fyrir í kerfinu. Lausnin hefur verið sú að við höfum komið þeim alls staðar fyrir, þeir eiga líka rétt á greiðsluaðlögun sem venjulega býðst bara einstaklingum. Það eru því nokkrar leiðir fyrir bændur til að komast með skuldamál sín í höfn. Það er alveg sama hvaða leið er valin, ef bújarðir eru ekki rétt verðmetnar og eitthvað er á huldu um afrakstursgetu rekstrarins þá lenda menn auðvitað í miklum ógöngum. Það skiptir miklu máli að greiða úr því og fá um það eðlilega sýn af hálfu fjármálafyrirtækjanna hvað þessi bú geta staðið undir í skuldsetningu.

Frú forseti. Eins og kom fram í umræðunni rétt áðan, án þess að ég ætli að fara efnislega í hana, virðist vera sem svo að heimasíða efnahags- og viðskiptaráðuneytisins sé orðin að einhvers konar skáldsögu sem setur þar fram upplýsingar og  
            

Um fundarstjórn forseta. Það er ekki efnisleg umræða áfram um þau mál sem voru rædd áðan.

Í framhaldi af því, frú forseti, 

Frú forseti. Íslandi er stýrt af ríkisstjórn sem kennir sig við velferð. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar um mannauðsmál sem nýverið kom út kemur fram að starfsmönnum sem heyra undir svið velferðarráðherra hafi fækkað um 1.100 á árunum 2009–2011. Fækkun ríkisstarfsmanna í heild nemur þó einungis 800 samkvæmt sömu skýrslu. Þetta þýðir að fjölgun hefur orðið á öðrum sviðum á kostnað velferðarmála eða um 300–400 starfsmenn. Eftir niðurskurð undangenginna ára segir síðan hæstv. fjármálaráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, með leyfi frú forseta: „Við erum að reyna að fara mildilega í þetta, við erum bara að tala um 1,5% í samdrætti í heilbrigðisþjónustunni þetta árið.“ 1,5% eru samt 630 milljónir á Landspítalanum og þar við bætist að mun harðari niðurskurður er áætlaður hjá mörgum heilbrigðisstofnunum úti á landi, allt að 8–9% ofan á niðurskurð fyrri ára. Læknar eru hættir að sækja um auglýstar stöður og enginn kemur heim úr námi að loknu læknanámi erlendis. Starfsfólk, sjúklingar, aldraðir og fleiri hafa mjög miklar áhyggjur og öryggi fólks víða um land er í stórri hættu. Þegar núverandi hæstv. velferðarráðherra tók við embætti gagnrýndi hann niðurskurð sem þá var boðaður einhliða með birtingu fjárlagafrumvarps. Nú ári síðar er ráðherrann orðinn harðastur allra og boðar fraktflutninga á sjúklingum og öldruðum landshorna á milli. En á sama tíma fer ráðherrann huldu höfði, svo huldu að flokksbróðir hans og einn af heiðursfélögum við stofnun Samfylkingarinnar, Sighvatur Björgvinsson, sem einnig var heilbrigðisráðherra, sá ástæðu til að gera athugasemdir við það í Kastljósviðtali nýverið. Þar sagði hann, með leyfi frú forseta: „Það er ráðherrann sem velur þær aðferðir sem ofarlega verða og ég hafði þann háttinn á að beita mér sjálfur. Ég skaut aldrei ráðuneytisstjóra eða forstjóra Landspítalans eða einhverjum slíkum í veg fyrir mig.“ Það er nefnilega svo að ráðherrann á síðasta orðið en ekki embættismennirnir. Þetta er enn ein aðför ríkisstjórnarinnar að öryggi íbúa víða um land. Hvað segir ráðherrann við þessu? Ég get sagt það, frú forseti, að Framsóknarflokkurinn mun aldrei líða að velferðarþjónustu landsins sé rústað með þessum hætti og að starfsfólki sé fjölgað á öðrum sviðum þjóðfélagsins á kostnað velferðarinnar. Ríkisstjórnin talar gjarnan um að það þurfi kjark til að skera niður í heilbrigðiskerfinu, það þurfi kjark til þess að segja upp 1.100 manns í velferðarmálum og fjölga fólki á öðrum sviðum samfélagsins. Þetta lýsir best þeirri brengluðu hugsun sem ríkir í kolli þeirra sem stýra þessu landi. Það þarf kjark til að standa með þeim sem minna mega sín. Það þarf kjark til að standa með sjúkum og öldruðum. Það þarf nefnilega kjark til að fækka kokteilboðunum, flugferðunum og utanlandsferðunum og óþarfabruðlinu. 
             Við getum tekið nokkur dæmi, frú forseti. Hér er gripið fram í. 28 millj. kr. hækkun á sendiráð vegna fleiri starfsmanna í Brussel. Það fara 500 milljónir í Þýðingamiðstöð utanríkisráðuneytisins og þar hefur ekki verið skorið niður af sömu hörku og skorið er niður í heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni. 
             Flugferðir og kostnaður við ferðalög erlendis. Frú forseti. Ég er sannfærður um að landsmenn margir hverjir munu reka upp stór augu þegar niðurstöður fyrirspurnar sem ég var að leggja hér fram berast um fjölda flugferða ríkisstarfsmanna erlendis fyrstu níu mánuði ársins því að mig grunar að þar hafi ekki verið skorið niður af sömu hörku og gert hefur verið í velferðarmálunum. 
             Frú forseti. Telur hæstv. velferðarráðherra og hin norræna velferðarstjórn að þetta sé rétt forgangsröðun við núverandi aðstæður? Ég get sagt það, frú forseti, að Framsóknarflokkurinn mun leggja til við afgreiðslu fjárlaga tillögur sem fela það í sér að lúxus- og gæluverkefni verði lögð til hliðar og velferðin verði varin. Nú langar mig að spyrja hæstv. velferðarráðherra: Hefur ríkisstjórnin kjark til að verja velferðina og skera niður lúxus og bruðl á öðrum sviðum? 
            

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir umræðuna um heilbrigðismálin og velferðarmálin, þetta er ágætistækifæri til þess að ræða þann málaflokk. Ég ætla samt að segja það í byrjun og vera pínkulítið kvikindislegur að þetta er í fyrsta skipti sem Ásmundur Einar Daðason ræðir þessi mál við mig þó að hann hafi setið með mér í fjárlaganefnd og við höfum verið í kjördæminu að verja hagsmuni spítala úti um allt land.  
             Mig langar líka til að segja það, því að hér finnst mér startað með ansi miklum sleggjudómum og fullyrðingum sem eiga ekki við nein rök að styðjast, að þegar menn eru að tala um að það hafi verið snert á öllum hlutum er það tilviljun að hv. þingmaður nefndi ekki landbúnaðarmálin? Þegar verið er að ræða um fækkun á starfsmönnum tekst viðkomandi hv. þingmanni líka að gleyma því að heill málaflokkur færðist yfir til sveitarfélaga. Það er inni í þeirri tölu sem hv. þingmaður er að nefna. Er það fækkun í velferðarkerfinu? Ég ætla að fara yfir það, ég sagði áðan að það hafi orðið 10–15% tekjufall eftir langvarandi stjórnartíð þar sem menn fóru í frjálshyggju og einkavæðingu og allt það. Við lentum í því að fjármagna Seðlabanka og halla á ríkisrekstri og borga 15% í vexti. Við höfum verið að borga stóraukið fé í atvinnuleysistryggingar og við þurfum að stilla saman tekjur og útgjöld. Þetta er umhverfið sem við erum að glíma við og það er verkefnið sem ég er að fást við. Við sögðumst ætla að verja velferð, heilbrigðismál, menntamál og lífeyrismálin, þ.e. bótaþegana. Það hefur orðið stórhækkun á lægstu lífeyrisgreiðslum, úr 120 þús. kr. fyrir hrun yfir í 196 núna og stefnir í að fara yfir 200 þús. kr. Það á að taka það fram að þegar menn komu fram, ákveðnir verkalýðsleiðtogar, og sögðu að lægstu laun ættu að fara yfir 200 þús. þótti það algjör útópía. Það er búið að ná því marki í bótakerfinu. Í öðru lagi hefur skatthlutfall, tekjur og kaupmáttaraukning hjá lægst launaða fólkinu hækkað frá hruni, sem er afrek miðað við það sem við höfum orðið að fara í gegnum. Það er verið að taka 2 þúsund nemendur inn í menntakerfið núna þessa mánuðina, sem er aukning, viðbætur bæði inn í háskóla og framhaldsskóla. Þessu er bara kastað út af borðinu hér í umræðunni. Það er ekki ánægjulegt að standa í niðurskurði. Það er heldur ekki auðvelt en það er óhjákvæmilegt að hluta og það er okkar að vanda okkur eins og hægt er. Það er ekki rétt sem hér er sagt og er einn af þeim frösum sem verið er að nota um flutning landshorna á milli. Það er ekkert í kerfinu sem bendir til að flutningar á milli landsvæða hafi aukist.  Þegar talað er um að enginn komi heim úr námi þá er það auðvitað eðlilegt á meðan verið er að fækka stöðum í heilbrigðiskerfinu. En ég hef átt samræður við unglækna og þekki þá afar vel, marga hverja, þeir eru auðvitað á leiðinni heim um leið og þeir fá tækifæri til að koma heim, það er bara þannig. Í þriðja lagi þegar talað er um að sá sem hér stendur fari huldu höfði þá kann það að virka þannig, en ég ætla ekki að taka upp aðferðir framsóknarmanna og sjálfstæðismanna við að handstýra hlutunum, deila þeim út, velja hvar eigi að gera hlutina. Ég ætla að reyna að láta fagmennina vinna það fyrir mig og með mér en auðvitað ber ég ábyrgðina á bak við það og mun ekki skirrast við að taka hana. Varðandi heilbrigðiskerfið að öðru leyti er það þannig að heilbrigðiskerfið fær árið 2012 9,3% af vergri landsframleiðslu. Það er með því meira sem hefur verið. Ef við skoðum einstaka liði eins og t.d. hvað það er stór hluti af tekjum ríkisins, árið 2006 var það 9,13%, árið 2012 er reiknað með að það verði 9,65% af tekjum ríkisins. Ég skal viðurkenna það að aukningin hefur að sumu leyti orðið á vitlausum stöðum að mínu mati vegna þess að hún hefur orðið í sérgreinalækningum, hún hefur orðið í S-merktum lyfjum og að hluta til vegna gengisins í auknum kostnaði í aðgerðum erlendis, og þar hefði ég viljað setja meiri peninga inn á stofnanirnar. Það hef ég ekki notað mér til framdráttar að segja að í fjárlögum næsta árs sé aukning á framlögum til heilbrigðismála. Það er líka svo eftir fjáraukann á þessu ári. Ég hef ekkert verið að reyna að skreyta mig með því vegna þess að ég er ósáttur við hvar sú aukning er og er ósáttur við að þurfa að fara í niðurskurð á stofnunum á sama tíma. Við skulum reyna að setja þar markalínur en við skulum ekki skirrast við að endurskoða það sem þarf að endurskoða þar sem við erum að viðurkenna þjónustubreytingu sem hefur orðið í allri Evrópu og ekki hvað síst á Norðurlöndunum, þ.e. styttri tími í innlagnir, meiri áherslu á heilsugæsluna, og að reyna að tryggja grunnþjónustuna. Það eru auknar kröfur um að stóru spítalarnir geti sinnt stóru verkefnunum, við þurfum að tryggja að það verði hægt. Það verður ekki hægt úti um allt land og hafa ekki verið nein áform um það. Gerðar eru öðruvísi kröfur í dag varðandi ýmsa þjónustu. Farið hefur verið þrisvar með fagfólk um allt land til að reyna að meta hvað er hægt að skera og hvað ekki án þess að það verði veruleg þjónustubreyting. 
             Umræðan er gríðarlega mikilvæg en í guðanna bænum höldum henni ekki á þessu fyrirsagnaplani og fullyrðingaplani sem leiðir okkur ekki neitt áfram.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni fyrir að hefja þessa umræðu um niðurskurð í heilbrigðis- og velferðarmálum. Ég fellst á að það er nauðsyn að skera niður og það er líka nauðsyn að auka tekjur ríkissjóðs, en mér finnst stefna ríkisstjórnarinnar röng. Hún hefur ekki hugað nægilega vel að því að skapa atvinnu. Það er mjög slæmt að skera niður og segja upp fólki, sem er nauðsynlegt þegar menn ætla að skera niður, vegna þess að þá fer fólk af launaskrá hjá ríkinu yfir á launaskrá hjá Atvinnuleysistryggingasjóði. Það er ekki eins mikill sparnaður og menn halda. Það þarf að skapa atvinnu fyrst. Það vekur athygli í þessu máli að ríkisstarfsmenn kynna tillögurnar. Mér finnst að ráðherrar sem ákveða niðurskurðinn eigi að hafa manndóm og hugrekki til að kynna niðurstöðurnar fyrir fjölmiðlum og annars staðar en ekki senda embættismenn til þess. Nú á að fara að loka líknardeild hjá Landakoti. Það á að loka deildum hér og þar og forstjóri Landspítala – háskólasjúkrahúss segir að nú komi að því að skerða þjónustuna. Það á að fara að skerða velferðarkerfið. Og það er dálítið undarlegt að velferðarstjórnin og jafnréttisstjórnin skuli standa í því að skerða velferðarkerfið, auk þess sem niðurskurðurinn lendir aðallega á konum. Um 80–85% starfanna eru störf kvenna. Þetta er kannski kynjuð hagstjórn, það má vel vera að það sé kynjuð hagstjórn að segja aðallega upp konum. Svo er þetta öndvert við jafnrétti, það eru meinleg örlög þessarar ríkisstjórnar sem þykist vera velferðarstjórn og jafnréttisstjórn að hún skuli lenda í því að skerða jafnréttið, auka misréttið og vinna eiginlega gegn því sem hún ætlar að gera vegna þess að hagstjórnin sjálf er röng. Það á ekki að skatta sig út úr hagstjórninni, menn eiga að 

Frú forseti. Bankakerfið hrundi, allir þrír bankarnir fóru á hausinn. Fjármálakerfið hrundi, efnahagsreikningur ríkisins fór á hvolf en heilbrigðisþjónustan hrundi ekki, hvorki á landsbyggðinni né á höfuðborgarsvæðinu. Henni hefur ekki verið rústað og það stendur ekki til. Þvert á móti hafa allar tölur sýnt að biðlistar hafa ekki lengst sem þýðir að aðgengi að þjónustunni hefur ekki versnað sem þýðir að árangur í heilbrigðisþjónustunni hefur heldur ekki versnað. Þetta eru góðu fréttirnar sem byggjast á því að ríkisstjórnin og meiri hluti Alþingis ákvað í þeim gríðarlega niðurskurði sem hér var nauðsynlegur í kjölfar hrunsins að verja heilbrigðisþjónustuna, lágmarka niðurskurðinn þar eins og í menntakerfinu, með góðum árangri leyfi ég mér að fullyrða. En það var auðvitað ekki gert bara á þessum bæ, heldur ekki síst vegna heilbrigðisstarfsmanna og framlags þeirra. Það er vissulega erfitt að þurfa nú að fara enn eitt árið í niðurskurð. En huggun harmi gegn er að það er þó ekki nema 1,5% á milli ára. Það verður samt erfitt eins og Landspítalinn hefur bent á. Þar eru flestar hagræðingarleiðir uppurnar og aðeins niðurskurður í boði. Heilbrigðiskerfið hrundi ekki og það er ekki að hruni komið, en á næsta ári mun þó hrikta í, sérstaklega Landspítalanum, og ég árétta að það snertir alla landsmenn, jafnt Húsvíkinga sem íbúa í Seljahverfi, Sauðkrækinga jafnt og íbúa á Seltjarnarnesi. Frú forseti. Það er mjög mikilvægt að endurskipuleggja heilbrigðisþjónustuna á Íslandi, ekki aðeins vegna niðurskurðarkröfunnar heldur til að bæta þjónustuna. Lykilatriðin í slíkri endurskipulagningu eru að koma á fót tilvísanakerfi, efla heimaþjónustu og taka hluta af sérgreinapottunum og færa yfir til heilbrigðisstofnana úti um land. Síðan þarf að samþætta félags- og heilsugæsluþjónustuna á forræði  Frú forseti. Þetta eru verkefnin sem fyrir liggja.

Forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda fyrir umræðuna og ráðherra fyrir að vera til svara. Mér finnst standa upp úr og það er sorglegt að við hugsum ekki nóg um það hve magurt heilbrigðiskerfið og velferðarkerfið er eftir allt góðærið sem var hérna.  Ég vil gera að umræðuefni nauðsyn þess að það sé almennileg heilbrigðisþjónusta á landsbyggðinni og á sjúkrahúsunum þar í kring og það sé ekki allt fært til höfuðborgarinnar. Mér finnst það hreinlega forsenda búsetu á landsbyggðinni að fólk komist hratt og örugglega undir læknishendur við skyndileg veikindi eða slys og það sé sem mest og fjölbreytilegust þjónusta. Við þurfum að standa vörð um sjúkrahúsþjónustu á landsbyggðinni og við þurfum líka að taka inn í dæmið kostnað fólks við að sækja læknisþjónustu til Reykjavíkur. Það er meiri kostnaður við að gera þetta þannig að það fari sem mest til Landspítalans á heildina litið. Við erum sem sagt bara að færa kostnaðinn frá ríkinu yfir á almenning. Hvað varðar fjármögnunina þurfum við einhvers staðar að fá peninga. Hér hrundi allt og við eigum ekki fyrir þessu. Ég vil nefna það að fara í endurskipulagningu á skuldum ríkissjóð. Það fara óheyrilegir fjármunir í vaxtakostnað og það væri til mikils að vinna að lækka hann.

Frú forseti. Enn á ný liggur fyrir þinginu að samþykkja kreppudýpkandi fjárlagafrumvarp, frumvarp sem vegur að velferðinni og kvennastörfum í landinu. Umfang velferðarkerfisins er í dag það sama og 2003 og enn á að skera niður. Á sama tíma er reist skjaldborg um fjármagnseigendur. Heimilin í landinu björguðu þjóðinni frá enn frekari niðurskurði á næsta ári með því að taka út séreignarsparnaðinn sinn og fara í mál við bankana vegna gengistryggðra lána. Björgunaraðgerðir fólksins unnu gegn kreppudýpkandi fjárlögum og tryggðu hagvöxt á þessu ári. Nú er komið að því að skera niður útgjöld til heilbrigðisþjónustunnar, skólanna, löggæslunnar og almannatryggingakerfisins. Það er niðurskurður sem mun færa okkur fjær norræna velferðarkerfinu þvert á loforð hinnar svokölluðu norrænu velferðarstjórnar. Niðurskurðurinn á næsta ári fer allur í að fjármagna vaxtagreiðslur en ríkissjóður neyddist til að fjármagna hallarekstur með allt of háum vöxtum vegna rangrar efnahagsstefnu á Íslandi. Frú forseti. Stjórnarmeirihlutinn hefur áttað sig á að leiftursókn gegn lífskjörum læknar engin mein og ætlar að hægja örlítið á niðurskurðinum, en það dugar ekki til. Nú getur stjórnarmeirihlutinn sýnt að hann meinti eitthvað með loforðinu um norrænt velferðarkerfi og horfið frá niðurskurðaráætlun AGS. Í stað niðurskurðar sem bitnar mest á þeim sem verst eru settir í þessu samfélagi getur stjórnarmeirihlutinn skattlagt óverðskuldaðan gengishagnað útflutningsfyrirtækja. Frú forseti. Stöndum vörð um fólkið í landinu.

Frú forseti. Ég vil segja strax í upphafi að mér finnst málið ekki snúast um það hvort þurfti að fara í niðurskurð í heilbrigðismálum eða ekki því að það er enginn vafi í mínum huga að það þurfti að fara í niðurskurðaraðgerðir, og jafnvel harkalegar, í velferðarmálum eftir hrun. Engu að síður velti ég fyrir mér hvað það þýðir þegar sagt var að það ætti að hlífa velferðarmálunum sérstaklega, það ætti að fara mildilega í niðurskurð í heilbrigðismálum. Ég var að renna yfir ályktun læknaráðs frá 19. október, sem sagt nýlega ályktun, og þær tölur sem þar koma fram hafa náttúrlega komið fram annars staðar í umræðunni en þar er bent á að frá árinu 2008 er búið að skera niður rekstrarfé til Landspítala um 23% og búið að segja upp 600 manns. Enn á að skera niður þannig að sú spurning er orðin svolítið áleitin hvernig niðurskurðurinn til Landspítalans hefði litið út ef menn hefðu ekki ákveðið að fara mildilega í hann, ef menn hefðu ekki ákveðið að hlífa velferðarmálunum sérstaklega. Hvaða tölur hefðum við þá verið að horfa á? Mér finnst 23% niðurskurður í rekstrarfé á þessu árabili ekki sérlega sannfærandi vitnisburður um að menn hafi ákveðið að hlífa málaflokknum. Svo allrar sanngirni sé gætt hefur samt gengið ágætlega á Landspítalanum að skera niður. Nú segir Landspítalinn hins vegar að ekki verði lengra gengið og þá finnst mér spurning hvernig við ætlum að sýna í verki aðeins betur en við höfum gert að við ætlum að hlífa velferðarmálunum, hlífa heilbrigðismálunum sérstaklega. Ég held að við verðum að gera það með því að taka varnaðarorð forstjóra Landspítalans alvarlega og skera þá ekki meira niður núna en orðið er og leita allra leiða í þessum sal til að finna peninginn annars staðar. Hins vegar verðum við að fara að tala skýrt um það hvers konar heilbrigðiskerfi rís upp úr öskustónni. 

Virðulegi forseti. Heilbrigðisþjónustan hrundi ekki. Það eru orð að sönnu og vert að geta þess að á árinu 2007 kom út skýrsla hjá OECD þar sem sagt var að heilbrigðiskerfið okkar væri gott, það væri lofsvert og að aðrir ættu að taka sér það til fyrirmyndar. Þess vegna spyr maður: Af hverju er ráðist í grundvallarbreytingar á kerfinu án umræðu, án rökstuðnings og í gegnum fjárlögin? Ríkisstjórnin gaf út rit sem ber heitið Ríkisbúskapurinn 2012–2015. Þar er fullyrt að hlífa eigi velferðarþjónustunni, menntamálunum og löggæslunni. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða að um þessa málaflokka stendur styrinn, þar er stríðið og þar er mesta óánægjan. En hæstv. heilbrigðisráðherra segir að það hafi verið aukið til málaflokksins velferðarmál og ég vek athygli á orðinu velferðarmál  Síðan kom fram önnur fullyrðing, að það hefði orðið tekjuaukning hjá hinum lægstlaunuðu. Það er ekki rétt, auðvitað hafa þeir verið skornir minna en aðrir en það hefur ekki átt sér stað tekjuaukning. 
             Virðulegi forseti. Framsóknarflokkurinn hefur í undanförnum fjárlagafrumvörpum og þeirri tillögu sem þeir hafa lagt þar fram sýnt að hægt var að skera niður í heilbrigðismálum án þess að rústa kerfinu, 

Frú forseti. Ríkisútgjöld jukust mikið á þenslutímanum fyrir hrun og því var eitthvert fitulag í ríkisrekstrinum þó að því væri mjög misdreift. Niðurskurðurinn verður því erfiðari með hverju árinu sem líður. Mjög stífri forgangsröðun hefur verið beitt í stað flats niðurskurðar í heilbrigðisþjónustu. Sjúkrahúsþjónusta hefur verið skorin niður en fjármunum beint í almenna heilsugæslu ásamt hjúkrunar- og endurhæfingarstofnun. Þannig hafa verkefni verið flutt frá dýrara þjónustustigi yfir á ódýrara. Niðurskurður og áherslur í heilbrigðismálum eru í samræmi við lög um heilbrigðisþjónustu frá 2007. Engar grundvallarbreytingar urðu eða þurfa að verða á þeirri grunnþjónustu sem lögin gera ráð fyrir að heilbrigðisstofnanir veiti. Mestu vonbrigðin eru að ekki hefur náðst að koma böndum á kostnað sjálfstætt starfandi lækna og lyfjakostnað. Hæstv. velferðarráðherra, Guðbjartur Hannesson, hefur beitt mjög vönduðum vinnubrögðum við niðurskurðinn og dró t.d. mjög úr niðurskurðaráformum fyrir árið 2011 eftir vandlega yfirferð. Nú fer fram umfangsmikil úttekt á heilbrigðisþjónustu um hvort þörf sé á grundvallarbreytingum til að uppfylla markmið um öryggi og jöfnuð. Ég bind miklar vonir við að í kjölfarið verði tekið upp einhvers konar tilvísanakerfi sem yrði mikilvæg kerfisbreyting í heilbrigðisþjónustu. Þá liggur fyrir þinginu frumvarp um jöfnun lyfjakostnaðar sem mun bæta hag þeirra sem þurfa að taka mikið af dýrum lyfjum. Þótt niðurskurðurinn sé erfiður er leiðarljósið öryggi og jöfnuður. Við 

Hæstv. forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir þessa umræðu sem er þörf og það er gott að við getum skipst á skoðunum um það mikilsverða málefni sem niðurskurður í heilbrigðis- og velferðarmálum er. Það sem helst ber að gagnrýna varðandi það vinnulag sem viðhaft hefur verið varðandi niðurskurð í heilbrigðismálunum er að við virðumst ekki hafa lært af reynslunni frá því í fyrra, því miður. Ég hafði miklar væntingar um að við hefðum öll lært mjög mikið af þeim miklu mótmælum sem heyrðust víða um land, sem birtist m.a. í því að landsbyggðarmenn fjölmenntu til höfuðborgarsvæðisins til þess að mótmæla niðurskurði. Ég hélt að við hefðum lært það að nauðsynlegt væri að hafa samráð. Þess vegna kom það mér mjög á óvart að sjá að sú væri ekki raunin og þá vísa ég sérstaklega í dæmi eins og Sogn og St. Jósefsspítala. Það hryggir mig að sjá þessi dæmi vegna þess að fullyrt var fyrir ári síðan að það yrði ekki verklagið á þessu ári. Það er réttmæt gagnrýni sem beina þarf til ráðherra að það er sérkennilegt að sjá ekki ráðherrann sjálfan kynna þessar ákvarðanir og standa augliti til auglitis við þá sem málið varðar. Ég heyri að ráðherrann segir að hann ætli ekki að taka upp þá aðferðafræði framsóknarmanna og sjálfstæðismanna að vera sjálfur með öll verkefnin. Auðvitað erum við ekki að tala um það. Við erum einfaldlega að tala um að yfirmaðurinn, sá sem er á hæstu laununum og ber ábyrgðina, standi í stafni þegar erfiðar ákvarðanir eru teknar en láti það ekki undirmönnum sínum eftir. Við vitum öll að þetta eru erfið og viðkvæm málefni og ráðherranum ber að standa þar sjálfur í stafni. Varðandi landbúnaðinn vil ég minna á að búvörusamningunum var breytt, sett var þak á vísitölubindingu búvörusamninganna þannig að ekki er hægt að halda því fram 

Virðulegi forseti. Þegar lagt var af stað í þá vegferð sem við erum á núna til að ná tökum á efnahagslífi þjóðarinnar vorið 2009 var algjörlega ljóst að ekki varð undan því komist að takast á við útgjöld til velferðarmála, heilbrigðismála, menntamála, lögreglunnar eða hvað sem það kallast. Útgjöld til þeirra málaflokka á undanförnum árum fyrir hrun og eftir hrun hafa verið ríflega helmingur af útgjöldum ríkisins, með öðrum orðum hefði það engu breytt þó að við hefðum lagt allt annað niður og hætt öðrum rekstri í ríkinu, það hefði ekki dugað til að ná tökum á efnahagsmálunum. Halli ríkissjóðs vorið 2009 var á þriðja hundrað milljarða kr. sem er samsvarandi upphæð og við leggjum til velferðarmála í dag. Það var því ekki pólitísk stefna, það var ekki vilji, það var óumflýjanlegt verk. Það er alveg sama hvaða stjórnmálaflokkar hefðu komið að því verkefni, það hefði ekki verið undan því vikist að takast á við útgjöld til velferðarmála eins og alls annars í rekstri ríkisins. Við getum hins vegar deilt um hvernig átti að gera það. Það er eðlileg deila, það er pólitík. Það eru skoðanaskipti sem eiga rétt á sér um hvernig við áttum að gera það. Því hefur verið haldið fram allt frá miðju sumri 2009 að verið væri að leggja heilbrigðiskerfið í rúst þegar núverandi stjórnvöld tóku fjárlög þess árs upp og reyndu að stilla þau upp á nýtt þegar stefndi í fullkomið óefni í ríkisfjármálunum. Því var haldið fram haustið 2009 þegar við unnum fjárlagafrumvarp fyrir árið 2010 að það fjárlagafrumvarp mundi rústa endanlega heilbrigðiskerfinu og velferðarkerfinu í landinu. Því var sömuleiðis haldið fram haustið 2010 að næðu þær tillögur og það fjárlagafrumvarp sem þá náði fram - sumir guggnuðu nú á endasprettinum og gengu til liðs við þá flokka sem leggja það í vana sinn að stinga höfðinu í steininn til að forðast veruleikann,  Ef hætta er á að eitthvað slíkt sé í farvatninu munum við auðvitað skoða þau mál eins og ævinlega.

Forseti. Ég þakka umræðuna en ég fyllist nú smá vonleysi eftir að hlusta á síðasta hv. þingmann tala. Ég ætlaði einmitt að skora á þingheim við ynnum að því saman að hlífa þessum málaflokki. Ég er sannfærð um að hæstv. velferðarráðherra stendur ekki í þessum niðurskurði með glöðu hjarta, en mig langar að benda hæstv. ráðherra á að í stað þess að skera niður í þessum málaflokki, heilbrigðiskerfinu, að skera frekar niður í vaxtakostnaði ríkisins. Nú er búið að skera niður til þess að ná upp í hrunsvextina svokölluðu. Þess vegna er fullt tilefni til þess að í stað þess að fara enn dýpra í merginn á heilbrigðisþjónustu landsmanna að kanna allar mögulegar leiðir til að skera frekar niður vaxtakostnaðinn. Mig langar til að árétta og skora á þingmenn með því að vitna í orð manns sem heitir Árni Gunnlaugsson og ritaði ágæta grein á visir.is til varnar St. Jósefsspítala þar sem hann segir, með leyfi forseta: „Hér með er skorað á þingmenn að hindra, að atlagan að St. Jósefsspítala takist og með því standa vörð um þá mikilvægu hagsmuni sjúklinga að fá áfram notið ómetanlegrar aðhlynningar á þeim spítala, sem er eitt besta og elsta sjúkrahús landsins …“ Mig langar líka að benda á að því miður er það þannig að atlagan er mest að öldruðum. Ég trúi því ekki að hæstv. velferðarráðherra vilji taka þátt í slíkri atlögu.

Frú forseti. Hæstv. velferðarráðherra segist aldrei hafa heyrt þessa umræðu áður frá þeim sem hér stendur. Honum er kannski ekki kunnugt um að þetta var það sem rætt var í fjárlaganefnd allt síðasta haust og studdi ég ekki fjárlögin m.a. vegna þessa. Honum er kannski heldur ekki kunnugt um að lögð var fram tillaga í fjárlaganefnd á síðasta ári einmitt áhrif um niðurskurðarins á landsbyggðinni, byggðaúttekt. Það væri kannski fróðlegt fyrir hæstv. ráðherra að skoða hvers vegna niðurstöður þeirrar úttektar liggja ekki fyrir. Niðurstöður þeirrar úttektar liggja ekki fyrir vegna þess að ráðuneyti hæstv. velferðarráðherra hefur ekki enn skilað gögnum til Byggðastofnunar nú ári síðar þannig að hægt sé að vinna þá úttekt. Samt sem áður er ráðist með sama hætti að velferðarþjónustunni og gert var fyrir ári síðan áður en sú úttekt liggur fyrir. Hæstv. ráðherra segir að engir fólksflutningar fari fram milli héraða eða landshorna á milli. Það ber vott um lítil tengsl við raunveruleikann. Við heyrum í fólki, starfsfólki, öldruðum og sjúkum, alls staðar á landinu sem upplifa það einmitt að þurfa að fara landshorna á milli til að sækja sér heilbrigðisþjónustu. Frú forseti. Hæstv. velferðarráðherra segir að hann ætli ekki að handstýra hlutunum. Hann er einmitt að handstýra hlutunum með því að færa alla heilbrigðisþjónustuna burt úr mörgum byggðarlögum á landsbyggðinni. Ég hvet hann til þess að handstýra þeim í aðra átt. Við skulum handstýra í þá átt að verja velferðina og skera niður lúxusinn í samfélaginu. Handstýrum í þágu velferðar.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu sem hefur að mestu verið málefnaleg. Mig langar samt aðeins að tæpa á nokkrum atriðum vegna þess að talað er um að gerðar hafi verið grundvallarbreytingar. Þar vil ég minna á að það sem gert hefur verið hefur verið unnið samkvæmt lögum nr. 40/2007, um heilbrigðisþjónustu, og þeim hefur verið fylgt í öllum meginatriðum. Varðandi samráð gat ég þess áðan að við fórum með þrjá hópa um landið. Nú í augnablikinu er hópur starfandi sem vinnur með starfsmönnum ráðuneytisins, fulltrúum frá Landspítala eða forstjóra Landspítalans, forstjórunum á Akureyri, Egilsstöðum, Vesturlandi og raunar fleirum, en á höfuðborgarsvæðinu ásamt Boston Consulting Group og þar er væntanleg skýrsla. Þá fáum við að sjá nýjustu tölur um hvað verið er að gera í heilbrigðiskerfinu miðað við þessar niðurskurðartillögur og hvaða tækifæri og ógnanir eru í málunum. Varðandi landsbyggðina er það alveg einlægur ásetningur að við ætlum ekki að skerða þá þjónustu sem er nauðsynleg þar.  Ef við tökum almannatryggingarnar án atvinnuleysistrygginga hafa þær aukist frá 2006 um 19% þrátt fyrir hrunið, þannig að ég held að menn verði aðeins að skoða tölur og reyna að nálgast málið af hógværð og yfirvegun. Markmið okkar allra er að efla og tryggja sjúkrahúsþjónustu og heilbrigðisþjónustu almennt í landinu. Við viljum gera hana sem hagkvæmasta og það gildir auðvitað um velferðina alla í heild. Við eigum að vinna saman að því, það er það sem ég kalla eftir, ekki að vera með upphrópanir heldur reyna 

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 93/1995, um matvæli. Núgildandi lög fela í sér að einstaklingar eða félagasamtök sem matreiða og bjóða matvæli án endurgjalds eða til sölu í þágu góðgerðarmála eru matvælafyrirtæki í skilningi laganna. Jafnframt eru þessir aðilar starfsleyfisskyldir samkvæmt 9. gr. laganna. Kröfur um breytingar á framangreindu fyrirkomulagi hafa orðið háværari hin síðari ár og í þá veru að félagasamtök eða einstaklingar hefðu möguleika á að leggja ýmsum málefnum lið með því að bjóða almenningi gegn gjaldi matvæli sem framreidd eru eða bökuð í eldhúsum heima við eða öðrum eldhúsum sem ekki hafa verið samþykkt af opinberum eftirlitsaðilum. Með frumvarpi þessu er komið til móts við framangreindar kröfur almennings. Í frumvarpinu er því lagt til að gildissvið laga nr. 93/1995 verði þrengt. Þannig gildi lögin ekki um einstaklinga eða félagasamtök sem útbúa og bjóða til sölu matvæli beint til neytenda í þágu góðgerðarmála en stunda slíka starfsemi ekki að jafnaði eða í eigin hagnaðarskyni. Samkvæmt frumvarpinu er góðgerðarstarfsemi skilgreind þannig að um sé að ræða starfsemi sem hafi það einasta markmið að verja hagnaði sínum til almenningsheilla, svo sem líknarmála, íþróttamála, félagsmála og vísinda- eða hjálparstarfsemi. Ekki liggja fyrir upplýsingar um það hversu algengt er að einstaklingar eða félagasamtök matreiði og bjóði matvæli án endurgjalds eða til sölu í þágu góðgerðarmála. Þar sem slík matreiðsla hefur alla jafna ekki verið tilkynnt til opinberra eftirlitsaðila má ætla að opinbert eftirlit á þessu sviði hafi ekki verið skilvirkt. Í seinni tíð hefur borið á því að matvælafyrirtæki hafi vakið athygli opinberra eftirlitsaðila á tilteknum viðburðum þar sem matvæli hafa verið boðin til sölu í þágu góðgerðarmála. Í slíkum tilvikum hafa opinberir eftirlitsaðilar brugðist við og vakið athygli á kröfum löggjafarinnar. Um fá tilvik er að ræða og í ljósi þessa má ætla að efnisákvæði frumvarpsins muni ekki breyta núverandi ástandi í samfélaginu hvað varðar framboð matvæla sem útbúin eru af einstaklingum eða samtökum í þágu góðgerðarmála. Jafnframt er hér kveðið skýrt á um það með frumvarpi þessu að einstaklingar eða félagasamtök sem matreiða og bjóða matvæli án endurgjalds til neytenda við einstök tilefni falli utan við gildissvið laganna. Þannig er gert ráð fyrir að kaffisamsæti ýmiss konar í kirkjum, skólum og sambærilegum mannfögnuðum, þar með talið ýmiss konar útiviðburðum, þar sem einstaklingar eða félög matreiða og bjóða án endurgjalds matvæli til neyslu falli utan gildissviðs laganna. Með þessu ákvæði eru tekin af öll tvímæli um að slík eldamennska eða bakstur falli ekki undir opinbert matvælaeftirlit samkvæmt lögum eins og verið hefur. Í frumvarpi þessu er einnig gert ráð fyrir að ráðherra fái heimild til að víkja frá einstökum ákvæðum matvælalaganna þegar um er að ræða frumframleiðendur sem afhenda frumframleiðsluvörur í litlu magni beint til neytenda eða til staðbundins smásölufyrirtækis sem afhendir matvæli beint til neytenda. Gert er ráð fyrir að ráðherra setji reglugerð þar sem nánari ákvæði um slíka starfsemi eru sett og mögulega vikið frá einstökum ákvæðum laga nr. 93/1995. Bændur og aðrir aðilar sem til dæmis stunda veiði eða nýta villigróður ýmiss konar hafa í auknum mæli hafið sölu á afurðum sínum frá býli sínu eða á nálægum mörkuðum. Í þeim tilvikum og öðrum þar sem slíkir aðilar afhenda vöru sína nálægt smásölufyrirtæki hefur meðal annars verið litið til þess að neytandinn sé í beinu sambandi við framleiðanda vörunnar eða sé upplýstur um uppruna vörunnar og meðferð hennar. Ráðherra mun með reglugerð skilgreina nánari skilyrði fyrir þessa starfsemi, svo sem um hvaða starfsemi er að ræða og hvað telst staðbundin starfsemi. Gera má ráð fyrir að heimild ráðherra til að víkja frá ákvæðum laganna muni fjölga þeim aðilum sem hefja framangreinda starfsemi. Með sama hætti er gert ráð fyrir að ráðherra geti vikið frá ákvæðum laganna þannig að áfram verði hægt að beita ýmsum hefðbundnum aðferðum við matvælavinnslu hérlendis. Hér getur verið um að ræða vinnslu ýmissa matvæla þar sem vinnsluaðferðin uppfyllir ekki almenn ákvæði laganna eða reglugerða sem settar eru á grundvelli laganna. Um margvíslega vinnslu getur verið að ræða, svo sem reykingu á kjöti með taði og vinnslu á hákarli og fiski svo nokkuð sé nefnt. Vinnsluaðferðir sem þessar hafa verið stundaðar um aldir og þrátt fyrir að vera ekki í samræmi við ákvæði núgildandi laga og reglugerða uppfylla þessar vinnsluaðferðir þær kröfur sem almennt eru gerðar til öryggis slíkra matvæla. Virðulegi forseti. Í kostnaðarumsögn með þessu frumvarpi af hálfu fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins segir, með leyfi forseta: „Markmið frumvarpsins er fyrst og fremst að auðvelda einstaklingum og félagasamtökum matvæla- og veitingasölu í góðgerðarskyni og til almannaheilla. Einnig er frumvarpinu ætlað að auðvelda og viðhalda framleiðslu matvæla með aldagömlum íslenskum framleiðsluaðferðum og stuðla að fjölbreytileika í matvælaframleiðslu. Breytingarnar varða fyrst og fremst aðbúnað og hollustuhætti í matvælaiðnaði og ekki verður séð að lögleiðing frumvarpsins hafi áhrif á útgjöld ríkissjóðs.“ Frú forseti. Ég tel mjög mikilvægt að þetta mál fái sem greiðasta leið í gegnum þingið. Við stöndum frammi fyrir árstíma þar sem mikið er um að félög og samtök á því sviði sem hér eru tilgreind halda samkomur og selja heimaunnar vörur í góðgerðarskyni, ekki hvað síst í aðdraganda jólanna. Það er mikil hvatning frá þeim félagasamtökum sem eiga mörg hver hlut að máli, hafa stundað þetta áratugum saman og óska eftir að fá áfram heimild til þess. Í þeim tilgangi er þetta frumvarp einmitt flutt.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að tala fyrir þessu máli. Sá sem hér stendur er sammála því markmiði sem ráðherrann vill ná fram með því að leggja fram þetta frumvarp og leysa úr vanda sem upp kom vegna, má segja, klúðurs annars vegar á þinginu og hins vegar kannski í ráðuneytinu er varðaði innleiðingu evrópsku matvælalöggjafarinnar og niðurfellingu reglugerða sem áður leyfðu þennan bakstur sem síðan var bannaður. Í gær töluðu fyrir frumvarpi sá sem hér stendur og Ásmundur Einar Daðason, Vigdís Hauksdóttir, Höskuldur Þórhallsson og Eygló Harðardóttir, hv. þingmenn Framsóknarflokksins, um sambærilega hluti, þ.e. að heimila sölu á heimabakstri og heimagerðum hlutum til góðgerðarstarfsemi á einstökum atburðum sem ekki hafa samfellu í rekstri. Þar gerum við tillögu um að breyta 9. gr. laganna. Ráðherra kemur hér aftur á móti og leggur til breytingu á 2. gr. laganna. Á þessu er nokkur munur. Ég bið hæstv. ráðherra að fara yfir af hverju ráðuneytið velur þessa leið. Þegar þessi vandamál urðu skýrust og ljósust í sumar taldi sá sem hér stendur að það væri hægt að leysa það tímabundið með reglugerð sem ráðherra gæti sett. Mig langar einnig að heyra ástæður þess að ráðherra setti hana ekki og kemur hér seinni hlutann í október með þetta mál.

Frú forseti. Það er alveg hárrétt að hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson hefur verið mikill áhugamaður um þetta mál og við áttum samtöl í sumar og haust um það hvernig koma mætti til móts við það sem eru að okkar beggja mati alveg sýnilegir agnúar á. Ég velti fyrir mér hvort hægt væri að segja reglugerð í sumar, ekki hvað síst með vísan til þess að í meðförum þingsins á frumvarpinu sem hv. þingmaður vísaði til voru þrengd þau skilyrði sem ráðherra hafði til að veita undanþágur frá þessu. Þá virtist vilji Alþingis standa til þess að þetta yrði ekki leyft, að minnsta kosti mátti skilja það þannig. Svo er öll laga- og reglugerðarumgjörð sem lýtur að matvælum mjög vandmeðfarin, hvernig henni er breytt og hver verður þá ábyrgur í því. Um það frumvarp sem hv. þingmenn Framsóknarflokksins fluttu um breytingu á öðrum greinum en hér er lagt til ætla ég ekki að segja fyrir fram að ekki megi líta á aðrar greinar í þessu máli og finna viðbótarskilning. Ég treysti nefndinni til að fara í gegnum það og fagna því að hv. þingmenn hafi flutt það mál. Það hlýtur að greiða enn frekar fyrir því að það meginmarkmið náist sem ætlunin er að ná.

Frú forseti. Ég mótmæli þeirri túlkun hæstv. ráðherra sem ég hef heyrt áður að í meðförum nefndarinnar hafi nefndin vísvitandi þrengt undanþáguákvæði ráðherrans til að geta leyft nákvæmlega það sem hér um ræðir. Það kom aldrei til tals. Það getur verið að menn hafi þrengt það ómeðvitað en það var alls ekki vísvitandi gert. Ég held að það sé klárt að vilji nefndarinnar hafi ekki staðið til þess. Varðandi b-lið 1. gr. frumvarps hæstv. ráðherra og ráðuneytis langar mig að spyrja hvort hér sé um að ræða fyrstu skref í þá átt að setja landsreglur sem gilda þá um fyrirtæki og framleiðsluvörur sem menn selja ekki á hinu Evrópska efnahagssvæði heldur fyrst og fremst í heimahéraði og hefur verið gert um áratuga- eða jafnvel árhundruðaskeið, jafnvel á Íslandi öllu en ekki til útflutnings. Er verið að feta fyrstu skref og af hverju er talið nauðsynlegt að setja það inn hér? Ég hefði talið að þar skorti verulega á og að þessar landsreglur þyrftu að vera miklu heildstæðari og taka á fleiri þáttum en hér koma fram. Því inni ég hæstv. ráðherra eftir því hvort við eigum von á slíku frumvarpi sem mundi taka á þessum landsreglum er varða matvæli til neyslu innan lands og á markað innan lands.

Frú forseti. Ég ætla ekki að deila við hv. þingmann um hvort það hafi verið meðvitað eða ómeðvitað af þingnefndinni þegar hún hafði þetta mál til meðferðar á sínum tíma að breyta frumvarpinu hvað þetta varðaði. Ég treysti því að það hafi verið ómeðvitað og að þau markmið sem þetta frumvarp hefur fái góðan hljómgrunn í nefndinni. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að reglugerðir Evrópuþingsins og Evrópuráðsins um hollustuhætti í matvælaiðnaði og reglugerð Evrópuþingsins um einstakar reglur um hollustuhætti er varða matvæli úr dýraríkinu gilda ekki um „beina afhendingu framleiðanda á litlu magni frumframleiðsluvara til neytanda eða smásölufyrirtækis á staðnum sem afhendir vöru beint til neytenda“ svo vitnað sé beint í þessa reglugerð. Í slíkum tilvikum þurfa ríki á EES-svæðinu að setja sér eigin reglur. Framangreindar reglugerðir ESB taka gildi fyrir landbúnaðarafurðir 1. nóvember 2011 en hafa tekið gildi fyrir öll önnur matvæli. Varðandi það að setja einhvers konar landsreglur um þetta hefur það verið rætt og sjálfsagt er það hárrétt hjá hv. þingmanni að það væri leið í þessum efnum. Ég tel að það séu lagaheimildir til að fara út í þá vinnu ef nauðsyn krefur, en ábendingar nefndarinnar í þessum efnum verða bara vel þegnar. Ég treysti því að nefndin vinni þetta bæði faglega og fljótt.

Virðulegi forseti. Ég hygg að fleirum hafi farið eins og mér í sumar þegar fréttir komu af því að skyndilega væri það orðið bannað og ekki í samræmi við landsins lög að selja heimatilbúinn bakstur á kökubösurum eða við önnur álíka tilefni, að ég þurfti að klípa mig í handlegginn og spyrja sjálfan sig hvort þetta væri nú einhver vitleysa, ofheyrn, misheyrn, eða hvort 1. apríl hefði farið fram hjá mér. Ég hygg að þetta mál hafi komið flestum í opna skjöldu og kannski þurft að láta segja sér það þrim sinnum eins og Njáll forðum, svo sérkennilega bar það mál allt saman að. Hér er ég auðvitað ekki að vísa til frumvarps hæstv. ráðherra heldur til þess tilefnis sem frumvarpið er sprottið af. Við höfum flest upplifað það í gegnum tíðina að hafa notið ágætisheimabakkelsis sem er selt í góðgerðarskyni vítt og breitt um landið, þess vegna hygg ég að flestum hafi komið þetta mjög á óvart. Það er auðvitað freistandi, eins og menn gera stundum, að kenna eftirlitsaðilunum um, að þeir séu kaþólskari en páfinn og skilji ekki nokkurn skapaðan hlut, en ég ætla nú ekki að leggjast svo lágt. Ég held að við sem sitjum á Alþingi og berum ábyrgð á löggjöfinni - ég geri það ekki síður en aðrir, ég tók t.d. þátt í undirbúningi að núverandi matvælalöggjöf og sat í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd sem fór sínum tíma höndum um málið og við gerðum á því breytingar allt í góðri trú, hygg ég. Sú breyting sem hér um ræðir og rakin er til einhverra breytinga sem gerðar voru á löggjöfinni sem knúið hafa þá eftirlitsaðila til að ganga harðar fram gagnvart sölu á heimabakstri en áður hafði tíðkast. Megi rekja þetta til löggjafarinnar eigum við ekki að kippa okkur upp við að taka ábyrgð á því máli, við höfum nú gert annað eins. Það er einmitt verkefni Alþingis og engra annarra að breyta lögum og þá breytum við þeim bara. Þessi starfsemi, hvort sem það er kökusala eða annars konar sala á matvælum á opinberum vettvangi, er hluti af samfélagi okkar. Ég hygg þess vegna að þetta sé einhvers konar frumvarp til laga um heilbrigða skynsemi og við hljótum a.m.k. að geta sammælst um hana. Við viljum auðvitað að öll framleiðsla í landinu á matvælum sé þannig að við getum verið sæmilega örugg sem neytendur um að geta neytt þessara matvæla og þess vegna höfum við sett alls konar reglur og auðvitað grundvallarlöggjöfina, sjálfa matvælalöggjöfina í þessu sambandi. Matvælalöggjöfinni er ekki síður ætlað að auðvelda framleiðslu okkar framleiðsluvörum til sölu á alþjóðlegum mörkuðum. Það var forsenda þess að við settum nýja matvælalöggjöf, ef við hefðum ekki haft slíka löggjöf var sú hætta uppi að það torveldaði útflutning á okkar eigin vörum. Það á við um sjávarútveginn og það á núna við í vaxandi mæli um landbúnaðinn. Ég spái því að útflutningshagsmunir landbúnaðarins vaxi mikið til lengri tíma litið. Við erum líka með ákveðna staðbundna framleiðslu og sölu sem er hluti af samfélagsgerð okkar. Við höfum, hygg ég, fæst okkar velt því fyrir okkur hvort okkur sé hætta búin ef við borðum af hlaðborði sem kvenfélög, slysavarnadeildir, skátar eða íþróttamenn hafa undirbúið. Ég get gert þá játningu að sjálfur hef ég oft sest að slíkum borðum og oft reyndar borðað meira en mér er hollt. Það er ekki við matvælalöggjöfina að sakast, það er ekki við þá sem bökuðu að sakast, það er fyrst og fremst við staðfestuleysi míns sjálfs að sakast. Kjarni málsins er þessi: Þetta er bara eitt af því sem við viljum flest að sé til. Þó að við séum mjög meðvituð um að það þurfi að vera öryggi við matvælaframleiðslu geri ég ráð fyrir því að við séum öll sammála um að það fyrirkomulag sem viðgengist hefur hér öldum saman sé eitthvað sem við viljum halda í heiðri. Þegar við rekumst á sérkennilegar reglur og framfylgd þeirra höfum við stundum þann sið að kenna útlendingum um, ef ekki eftirlitsaðilum, og í þessu sambandi oft og tíðum Evrópusambandinu. Nú ætla ég að gera undantekningu á því sem ég geri oftast, nú ætla ég að leggjast í litla vörn fyrir Evrópusambandið. Við þekkjum það frá Evrópusambandinu, ég og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, að þó að ýmislegt ljótt megi um það samband segja hefur það haft skilning á því, eins og við þekkjum frá útlöndum, að opna möguleika á framleiðslu og sölu á heimatilbúnum vörum og örugglega ekki gert þær ströngu kröfur sem við gerum almennt um matvælaframleiðslu þegar slíkir hlutir eiga í hlut. Við sjáum í greinargerð og athugasemdunum við lagafrumvarpið að þar er vísað í tiltekna reglugerð Evrópuþingsins og -ráðsins þar sem í raun er verið að opna á þann möguleika að setja slíkar sérreglur sem mælt er fyrir með þessari löggjöf. Ég sé að frumvarpið er aðeins viðurhlutameira en það sem ég hef gert hér að umræðuefni. Ég vísaði kannski meira til hluta eins og starfsemi frjálsra félagasamtaka og góðgerðarsamtaka sem eru að reyna að afla fjár til nauðsynlegrar starfsemi sinnar. En gengið er lengra, hæstv. ráðherra er gefin heimild til að víkja frá ákvæðum laga sem snúa að afhendingu frumframleiðsluvara í litlu magni beint til neytenda. Hér er greinilega verið að opna og gera þjálla allt fyrirkomulag sem lýtur að átaki sem kallað hefur verið Beint frá býli. Ég get fullvissað hæstv. ráðherra um að það mál var mjög til umræðu í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd þegar við ræddum um matvælalöggjöfina. Innan nefndarinnar var mikill áhugi á því að gera þá starfsemi þannig úr garði að hún væri eins góð og þjál eins og kostur væri án þess að við kollvörpuðum öllum hugmyndum manna um matvælaöryggi í þeim skilningi að öðru leyti. Ég sé að í síðari b-lið er kveðið á um að hæstv. ráðherra fái heimild til að víkja frá ákvæðum laganna þegar um er að ræða framleiðslu á matvælum með aðferðum sem hefð er fyrir hérlendis. Í greinargerð og athugasemdum við frumvarpið er sérstaklega nefnd vinnsla eins og reyking á kjöti með taði og vinnsla á hákarli og fiski. Það finnst mér ágætt vegna þess að það er starfsemi sem við viljum að sé til staðar og við sem erum bæði áhugasöm um og viljum borða reykt kjöt, ekki síst beint frá bændunum, og einnig hákarl og harðfisk, fögnum því að hér er gefin undanþága frá reglunum. En ekki er allt einfalt í lífinu, slíkar undanþágur kunna að vekja upp spurningar. Ég geri ráð fyrir því að við samningu frumvarpsins hafi menn horft til minni framleiðslu, t.d. til karla sem verka hákarl í hjallinum hjá sér. Það er allur gangur á því hvernig gengur að fá hákarl og menn koma og fara í þessu, eins og menn þekkja, þó að aðrir hafi nú sem betur fer getað stundað þá vinnu lengi og gert það með góðum og aðdáunarverðum árangri sem ég þakka sem neytandi fyrir. Það sama á við um harðfiskinn. Það eru til harðfiskverksmiðjur sem framleiða harðfisk. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra í þessu sambandi, án þess að ég vilji þvæla málið eða gera það óþarflega flókið: Hvernig horfir það við í þessu sambandi? Í sambandi við fiskinn er líklega eingöngu verið að tala um hjallaþurrkun. Við erum væntanlega ekki að tala um loftþurrkun þá sem á sér stað í fyrirtækjum sem eru sérútbúin í þessu sambandi, þau mundu eftir sem áður trúlegast þurfa að lúta þessum lögum og ekki geta kallað á slíka undanþágu frá hæstv. ráðherra. Sama á væntanlega við um reykingu á kjöti með taði. Við erum væntanlega eingöngu að vísa til þeirrar heimaframleiðslu sem löggjafinn hefur talað um að yrði efld hérna, en ekki almennrar verksmiðjuframleiðslu. Að öðru leyti, virðulegi forseti, lýsi ég því yfir að ég er mjög jákvæður fyrir frumvarpinu. Ég vil hins vegar skoða í þessu samhengi það frumvarp sem hv. 3. þm. Suðurkjördæmis gerði grein fyrir áðan og þingmenn Framsóknarflokksins lögðu fram. Mér finnst sjálfsagt að skoða það tæknilega hvernig þessi mál geta rímað saman. Ég held að hugsunin á bak við þetta sé hin sama sem er að stuðla að því að sú hefðbundna starfsemi sem ég geri ráð fyrir að við viljum öll að sé við lýði, haldi áfram og jafnframt, sem er stefnumarkandi í frumvarpinu, að styðja við frumframleiðslu í litlum mæli til almennings á borð við heimareykingu á kjöti, aðra úrvinnslu á kjöti eða öðrum vörum, reykingu á laxi eða silungi og sömuleiðis harðfiskverkun og hákarlaverkun og slíka hluti. Ég tek undir að við þurfum að tryggja að slík framleiðsla haldi áfram hér á landi.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir innlegg hans í umræðuna og við deilum þeim sjónarmiðum sem þarna eru höfð að leiðarljósi og ætlunin er að ná. Ég tek undir orð hv. þingmanns um að þetta er hluti af menningu þjóðarinnar, staðbundinni menningu sem við þurfum líka að hafa í heiðri og rækta. Seinni b-liður 1. gr. frumvarpsins kveður á um að heimaframleiðsla eða staðbundin framleiðsla á tilteknum mat eða matargerðum og meðferð á mat sem geti átt langa hefð að baki. Við erum einmitt að laða það fram, ekki bara okkur til ánægju sem finnst gaman að borða þennan mat, heldur er það hluti af þeirri ferðaþjónustu sem við erum að byggja upp, þ.e. menningar- og matartengdri ferðaþjónustu. Hv. þingmaður minntist á átakið Beint frá býli sem ég tel að sé eitt mesta og besta átak sem átt hefur sér stað til að samþætta menningu, matarhefðir og ferðaþjónustu og dýpka þannig dýpka ímynd Íslands hvað þetta varðar. Ég þakka fyrir góðar undirtektir við frumvarpið. Ekki er gert ráð fyrir að undantekningarnar taki til stærri verksmiðja eða framleiðslustaða þar sem er í hæsta máta eðlilegt að öll starfsleyfi séu fyrir hendi. Ég treysti því að hv. atvinnuveganefnd taki málið til meðferðar á jákvæðan og öruggan hátt og að það verði afgreitt sem fyrst af hálfu hv. Alþingis.

Virðulegur forseti. Á mánudag mælti hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fyrir máli 104 á þskj. 104 er varðar fjármálafyrirtæki og varnarþing. Það er tengt því efnahagshruni sem hér varð að því leyti að það lýtur að varnarþingi í þeim málum sem snúa að riftun ráðstafana og ágreiningi um riftun ráðstafana á vegum þrotabúa gömlu bankanna. Almennt er sá frestur sex mánuðir en Alþingi hefur áður rýmkað þann frest í 24 mánuði í tilfelli hinna föllnu banka í ljósi þess að um er að ræða svo gríðarlega umfangsmikil gjaldþrot, nokkur þau stærstu í sögu veraldarinnar, að hinn almenni fyrningarfrestur í þessum málum, sex mánuðir, hefur ekki þótt eiga við og hafa verið málefnaleg sjónarmið um að lengri tíma þurfi í þessum búum en búum venjulegra íslenskra fyrirtækja til þess að vinna úr málum. Hér er gert ráð fyrir því að sá frestur verði lengdur um sex mánuði enn. Höfum við við umfjöllun málsins í efnahags- og viðskiptanefnd gengið eftir því að sú framlenging eigi að vera seinni framlengingin og að ekki eigi að vera þörf á því að koma aftur til að sækja um frekari framlengingu. Ástæða þess að eftir því er sótt lýtur að varnarþingi og nauðsyn þess að varnarþing í þeim málum sem varða ágreining um riftun ráðstafana fari að íslenskum lögum þannig að þeir sem í hlut eiga sitji við sama borð og að um þá gildi sama réttarfar hvort sem þeir eru innlendir eða erlendir, sem verður að telja eðlilegt út frá sjónarmiðum um jafnræði, og sömuleiðis að það sé í anda tilskipunar 2001/24/EB. Það er nokkuð tímafrekt ferli að sækja slík mál á erlendri grund. Það er meginástæðan fyrir því að fresturinn er lengdur um sex mánuði, sömuleiðis sá tími sem tapast hefur við úrvinnslu málanna vegna þeirrar óvissu sem reis eftir dóm Hæstaréttar í sumar. Því féllst meiri hluti hv. efnahags- og viðskiptanefndar á tillögur frumvarpsins. Öll nefndin var sammála þeim þáttum sem lúta að varnarþinginu og allir fulltrúar í nefndinni nema tveir voru sammála um framlengingu um sex mánuði. En ég undirstrika að ekki á að þurfa að koma til frekari framlengingar á þessu, slitastjórnir og skilanefndir verða einfaldlega að ljúka úrvinnslu þessara mála innan þessa frests. Auk mín standa að nefndaráliti því sem ég hef reifað og er að finna á þskj. 157, þau hv. þingmenn Magnús Orri Schram, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Þráinn Bertelsson, Birkir Jón Jónsson og Lilja Mósesdóttir.

Forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu sem er eitt af þremur forgangsmálum okkar í Hreyfingunni. Hún lýtur að leiðréttingu á höfuðstól íbúðalána og minna vægi verðtryggingar. Nú síðustu daga hafa Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur verið að kynna efnahagstillögur sínar, Framsóknarflokkurinn undir nafninu plan B og þá hafa margir sagt að plan D sé frá Sjálfstæðisflokknum og mætti kannski kalla þetta þá plan R þar sem R stendur fyrir réttlæti. Flutningsmenn tillögunnar eru auk mín Þór Saari og Birgitta Jónsdóttir. Tillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að sjá til þess að höfuðstóll íbúðalána heimilanna verði leiðréttur tafarlaust með því að færa vísitölu verðtryggingar til þess sem hún var fyrir hrun hagkerfisins og stöðu höfuðstóls. Miðað verði við að raunvextir á verðtryggðum lánum verði að hámarki 2–3%. Lög nr. 151/2010,“ - svokölluð gengislánalög - „um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu, lögum um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja vegna banka- og gjaldeyrishrunsins og lög um umboðsmann skuldara, verði numin úr gildi og skuldabyrði heimila vegna áður gengistryggðra íbúðalána verði lagfærð í samræmi við framangreinda leiðréttingu verðtryggðra íbúðalána. Náð verði samkomulagi við eigendur verðtryggðra húsnæðislána um að þeim verði breytt í skuldabréf með föstum vöxtum og dregið úr vægi verðtryggingar. Náist ekki samningar við fjármálafyrirtækin um leiðréttingar lána verði lagður 95% skattur á þá afslætti á lánasöfnum heimilanna sem fjármálafyrirtækin fengu og hafa ekki gengið til heimilanna og fjármunirnir notaðir til leiðréttingar með öðrum hætti.“ Í aðdraganda og kjölfar bankahrunsins breyttust aðstæður íslenskra heimila mjög til hins verra. Mestum vanda hafa stökkbreytt lán vegna húsnæðiskaupa valdið en bæði verðtryggð og gengistryggð lán hækkuðu gífurlega frá því í janúar 2008. Síðan þá hafa ýmis úrræði verið kynnt til sögunnar en engin þeirra taka heildstætt á vandanum, og sum mundi ég reyndar segja gera vandann jafnvel enn verri. Þá komu til endurútreikningar á gengistryggðum lánum í kjölfar dóma Hæstaréttar, nr. 92/2010 og nr. 153/2010, sem kváðu upp úr um ólögmæti gengistryggðra lána. Vextir Seðlabanka Íslands voru reiknaðir í stað fyrri vaxta og gengistryggingar og hafa þeir útreikningar í mörgum tilfellum verið mjög óhagstæðir fyrir skuldsett heimili, einkum ef lánin voru tekin á árunum 2004–2006 en vextir Seðlabanka voru þá mjög háir. Orsök vandans er að finna í hruni á gengi krónunnar, verðbólgu og háum vöxtum en auk þess glíma mörg heimili við atvinnuleysi og tekjuskerðingu. Samkvæmt skýrslum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er eiginfjárstaða stórs hluta íslenskra heimila neikvæð en ætla má að þær tölur séu vanáætlaðar þar sem enn er frost á fasteignamarkaði og eignaverði haldið háu með því að halda fasteignum markvisst frá markaði. Í mestum vanda er fólk sem keypt hefur þak yfir höfuðið á síðustu tíu árum, ýmist fyrstu íbúð eða verið að stækka við sig. Ljóst er að fjölmörg heimili munu ekki geta staðið undir þeim byrðum sem á þau hafa verið lagðar og ljóst að til almennra aðgerða verður að grípa. Hér er lagt til að lög nr. 151/2010 falli brott. Umrædd breytingalög voru samþykkt í kjölfar dóma Hæstaréttar frá 16. júní og 16. september 2010 sem lýstu gengistryggingarákvæði í tilgreindum bílalánasamningum ógild. Eftir seinni dóminn, þar sem tekið var á því álitaefni hvernig haga ætti uppgjöri milli aðila að slíkum lánssamningi, taldi stjórnarmeirihlutinn á Alþingi að tilefni væri til að samþykkja lög sem kváðu á um að endurútreikningi bílalána og fasteignalána einstaklinga yrði hraðað til samræmis við niðurstöðu Hæstaréttar. Eins og sagt er frá í nefndaráliti meiri hluta efnahags- og skattanefndar (þskj. 630 á 139. löggjafarþingi) var við þinglega meðferð málsins lýst efasemdum um hvort efni breytingalaganna samræmdist umræddum dómsniðurstöðum hvað varðar þær lánategundir sem þeim var ætlað að taka til og þeirra aðferða við endurútreikning sem þar eru lagðar til grundvallar. Auk þess töldu margir þörf á að fá úr því skorið fyrir þar til bærum dómstóli hvort niðurstöður Hæstaréttar samræmdust neytendalöggjöfinni og alþjóðlegum skuldbindingum sem leiða mætti af evrópskum neytendarétti, eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar og mannréttindaákvæðum. Umboðsmaður skuldara er meðal þeirra sem vakið hefur máls á framangreindri réttaróvissu. Þá hefur Hæstiréttur ekki skorið úr um hvort hægt sé að krefjast viðbótargreiðslna aftur í tímann á grundvelli endurútreiknings eða hvort heimilt sé að bæta endurútreiknuðum viðbótarvöxtum, samanber 4. gr. laga nr. 38/2001, við höfuðstól lánanna en hvort tveggja er stundað af fjármálafyrirtækjunum. Skemmst er frá því að segja að þessi lög hafa ekki reynst vel í reynd þótt einhverjir skuldarar hafi fengið leiðréttingu og séu sáttir við sitt. Hafa þessi lög og endurútreikningurinn komið gífurlega illa út fyrir fjölmarga og einkum þá sem eru með hærri lán en 1 milljón og þá sem tóku þau snemma í ferlinu, t.d. 2004 og 2006. Ég er með í greinargerðinni nokkur dæmi sem ég ætla ekki að fara yfir en get nefnt það að í sumum þeirra er staða lántakans verri eftir endurútreikninginn en eins og lánið var stökkbreytt. Lögin eru því augljóslega ekki að þjóna tilgangi sínum. Með hliðsjón af þessum dæmum held ég að það sé alveg ljóst að markmiðunum með setningu laganna verði ekki náð enda liggi fyrir að sambærileg mál fái hvorki sambærilega niðurstöðu né að á þeim sé tekið á samhæfðan hátt. En það var þó yfirlýstur vilji löggjafans eins og fram kemur í athugasemdum frumvarpsins sem varð að lögum nr. 151/2010. Ég vil vekja athygli á því að lögð hefur verið fram kvörtun til ESA vegna þessarar lagasetningar og hefur nefnd innan Evrópuþingsins, Committee of Petitions, falið framkvæmdastjórn ESB að rannsaka málið og hvort það feli í sér brot á evrópskum neytendarétti. Næst kem ég að almennum aðgerðum. Það hefur dregist allt of lengi, og ég held að flestir geti tekið undir það, að bregðast við þeim algjöra forsendubresti sem varð við hrunið. Aðgerðir stjórnvalda og fjármálafyrirtækja hafa verið sértækar og miðast einkum við að minnka það högg sem felst í gjaldþroti einstaklinga eða að afskrifa kröfur umfram veð með hinni svokölluðu 110%-leið. Til þess að skilja hugtakið 110%-leið þarf maður fyrst að skilja 100%-leiðina og hún heitir nú bara gjaldþrot á íslensku. Þessar leiðir taka ekki á þeim almenna vanda sem heimilin standa frammi fyrir að neinu gagni þótt þær geti ef til vill gert fleirum kleift að standa í skilum við hver mánaðamót. Eftir sem áður er allt hagkerfið í frosti, fólk fer ekki í viðhald og það getur ekkert leyft sér og sú neysluaukning verður ekki sem hagkerfið þarf á að halda núna. Ég er líka með í greinargerðinni ótal dæmi um hvernig 110%-leiðin kemur á ósanngjarnan hátt út. Ef fólk hefur t.d. sett séreignarsparnað sinn til að greiða niður þá á það ekki rétt á 110%-leiðinni. Svo eru aðrir sem áttu kannski aldrei neitt í húsinu sínu, hefðu kannski ekkert átt að kaupa það, þeir eiga rétt á henni. Svo er það náttúrlega mjög mismunandi eftir fjármálafyrirtækjum, þ.e. hvar lánþeginn var með skuldir sínar, hvernig þetta kemur út. Talað hefur verið um svigrúm til leiðréttinga. Í greinargerðinni geri ég grein fyrir ýmsum upplýsingum sem hafa legið hér og þar. Á síðustu dögum hafa komið fram enn aðrar tölur. Fjármálafyrirtækin hafa haldið því fram að svigrúmið sé allt uppurið en á sama tíma - ég vil benda á það - hefur sameiginlegur hagnaður fjármálafyrirtækja frá því að þau voru stofnuð og endurreist í október 2008 verið um 163 milljarðar kr. Mér finnst það slæmur brandari að segja að ekkert svigrúm sé til leiðréttinga á skuldum almennings á sama tíma og fjármálafyrirtækin hagnast um þessar gífurlegu upphæðir, það gengur bara ekki upp. Fjármálafyrirtækin hafa verið afar treg til að láta það svigrúm, sem ég er sannfærð um að sé til staðar, ganga áfram en nú er kominn tími til þess að setja þeim hreinlega stólinn fyrir dyrnar. Við flutningsmenn leggjum til að náist ekki samkomulag við bankana um að þeir leiðrétti sjálfir skuldirnar verði lagður á sérstakur skattur sem mundi skila 95% af þeim afslætti sem ekki hefur verið nýttur til leiðréttinga á skuldum heimilanna til ríkisins sem mundi þá koma þeim á rétta staði. Ég held jafnvel að sú leið geti verið betri og ódýrari fyrir ríkið vegna þess að við erum auðvitað alltaf í vanda með Íbúðalánasjóð sem hefur ekki farið á hausinn og ríkið hefur þurft að leggja til fé. Við leggjum einnig til í þingsályktunartillögunni að verðtrygging verði afnumin. Í núverandi kerfi verðtryggingar vantar allan hvata fyrir fjármálastofnanir að halda verðbólgunni lágri. Nauðsynlegt er að afnema verðtrygginguna með öllu nema á sérstökum ríkisskuldabréfum til langs tíma. Ef til vill hentar þó best að afnema hana í þrepum. Æskilegt væri að til að byrja með yrði sett þak á verðtrygginguna sem mundi miðast við 4% verðbótaþátt að hámarki árlega. Mig langar aðeins í lokin að fjalla um ábyrgð lánastofnana og ríkisvaldsins því að ljóst er að ríkisvaldið og lánastofnanir höfðu haft veður af hruninu um þó nokkurt skeið áður en hrunið varð án þess að gera ráðstafanir til að takmarka tjón heimilanna vegna þess. Auk þess má ætla að hrunið sé beinlínis til komið vegna breytni eða skorts á aðgerðum stjórnmálamanna og fjármálafyrirtækja. Það er því með öllu ólíðandi að heimili og fjölskyldur landsins verði að bera byrðar hrunsins að mestu leyti og taka á sig tekjuskerðingu og skattahækkanir. Með setningu neyðarlaganna, laga um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., nr. 125 7. október 2008, tók ríkisvaldið að sér að tryggja allar innstæður á reikningum á Íslandi þótt einungis væri gert ráð fyrir því að Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta tryggði innstæður upp að 20.877 evrum. Með því tók ríkissjóður á sig tap vegna bankahrunsins. Stjórnvöld hafa því með lagasetningu bætt þeim sem áttu fé á reikningum í bönkunum innstæður sínar að fullu en þeim sem skulduðu bönkunum er hins vegar gert að greiða lán sín til baka með öllum þeim kostnaði sem á þau er fallinn. Þegar ljóst er að bankarnir hafa verulegt svigrúm til leiðréttingar lána og að jafnvel hafi verið gert ráð fyrir leiðréttingu við yfirfærslu skuldanna er óskiljanlegt að heimilin í landinu fái ekki að njóta réttlætis. Mér finnst þetta vera hreinlega rof á samfélagssáttmálanum og ég efast um að við getum byggt hérna upp heilbrigt þjóðfélag aftur án þess að taka með afgerandi, almennum hætti á þessum málum.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir framlagningu þessa máls og að við fáum tækifæri til að ræða um leiðréttingar á lánum og að draga úr vægi verðtryggingarinnar. Ég vildi benda á að ég tel að það séu fordæmi fyrir því í sögu verðtryggingar á Íslandi að gera framtíðarbreytingar á vísitölunni, við getum sagt að það hafi verið gert a.m.k. þrisvar sinnum. Því má líka halda fram að sú tillaga sem kom í framhaldi af hruninu um greiðslujöfnunarvístöluna sé ákveðin útgáfa af þeirri breytingu. Það er því mikilvægt að við hættum að tala um afturvirkar breytingar og förum að ræða það að við getum framvirkar breytingar á því hvernig við reiknum út vísitöluna. Ég tel líka mjög mikilvægt, af því að við erum að ræða um raunvexti og hvernig við getum náð niður raunvöxtum á lánum í landinu, að við horfumst í augu við það að við þurfum að fara í heildarendurskoðun á lífeyrissjóðakerfinu. Sett var ákveðin reglugerð um svokallaða ávöxtunarkröfu hjá lífeyrissjóðunum og flestir virðast vera farnir að horfast í augu við það að sú ávöxtunarkrafa myndar ákveðið gólf hvað varðar vexti. Þetta er eitthvað sem virkilega þarf að skoða og í leiðinni þarf líka horfa til þess að við þurfum að ná ákveðnu jafnvægi á milli skuldara og fjármagnseigenda til að tryggja að þar verði ákveðið réttlæti og sanngirni. Því er mikilvægt að svona mál komi inn í þingið til að við getum tekið umræðu um þau í stað þess að við ýtum þessu einhvern veginn til hliðar og lesum aðeins um þetta í blöðunum en ræðum ekki þær stóru kerfisbreytingar sem þarf að fara í á vegum Alþingis. Við erum að tala um lánakerfið, lífeyrissjóðakerfið og raunar framtíð íslensku þjóðarinnar.

Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir áhugavert andsvar. Ég hefði óskað þess að fá meiri tíma til að hugsa málin og kynna mér framtíðarbreytingar á vísitölum og ætla bara að ræða við þingmanninn á eftir til að fá nánari upplýsingar um hvað þær eru. Það fyrsta sem mér dettur í hug er engu að síður að ef við breytum vísitölunni afturvirkt losum við, held ég, um það frost sem er á fasteignamarkaði og kæmum kannski frekar hjólum atvinnulífsins í gang. Framvirkar breytingar gætu verið auðveldari en ég er ekki viss um að þær hefðu þessi æskilegu áhrif í för með sér. Hvað varðar breytingar og heildarendurskoðun á lífeyrissjóðakerfinu og lánakerfinu, og gjaldmiðlinum vildi ég bæta við, þá held ég að það sé algjörlega nauðsynlegt og ég gæti ekki verið meira sammála um að við þurfum að fara í og skoða þær breytingar.

Virðulegi forseti. Í skýrslu verðtryggingarnefndar er aðeins farið í gegnum sögu verðtryggingarinnar, lagaumhverfið og bakgrunn þess að ákveðið var að taka hana upp á sínum tíma. Þar er farið í gegnum þær breytingar sem þegar er búið að gera, eins og t.d. afnám verðtryggingar á launum en líka er einmitt bent á að það hafi verið gerðar að mig minnir alla vega þrjár breytingar á því hvernig vísitalan er reiknuð. Ég held að það hafi verið eitt af helstu baráttumálum Sigtúnshópsins á sínum tíma að gera vísitöluna réttari og líka að auðvelda fólki að greiða af lánum sínum. Ég vil líka taka undir ákveðna áherslu sem kemur fram í þessari tillögu um mikilvægi þess að skila öllu svigrúmi bankanna áfram. Hvort það er akkúrat leiðin sem er hér er nefnd mundi ég vilja skoða betur. En það er algjörlega krafa samfélagsins að það svigrúm sem bankarnir fengu með afskriftum þarna á milli fari áfram til heimilanna og fyrirtækjanna, því að það er eitthvað sem okkur munar öll um til framtíðar. Það er mjög óþægilegt að sjá í gögnunum sem þingmenn hafa fengið varðandi fyrirspurnir um hversu mikið hafi verið afskrifað af lánasöfnunum það ósamræmi sem virðist vera á milli svara hjá mismunandi ráðuneytum og því sem kemur fram í skýrslunni hjá eftirlitsnefndinni. Það er því mjög brýnt að vinnuhópurinn sem verið er að tala um á vegum forsætisráðherra fari sem allra fyrst af stað og reynt verði að gera þá vinnu eins gagnsæja og hægt er þannig að við fáum réttar tölur.

Forseti. Ég vil taka undir mikilvægi þess að sú vinna sem Jóhanna Sigurðardóttir forsætisráðherra hefur boðað fari sem fyrst af stað og við fáum réttar tölur, en það þarf að leggja upp í þann leiðangur þannig að það skapist traust. Ég held að fulltrúar almennings og lánþega þurfi að eiga jafnmarga fulltrúa og fjármálafyrirtækin. Ég held að það sé lágmarkskrafa því að annars mun fólk og við sjálfsagt líka vefengja þær tölur eins og aðrar sem við höfum fengið sem sífellt stangast á. Hvað varðar vísitöluna þá tel ég að ef við ætlum að vera með verðtryggingu þurfi vísitalan að vera í stöðugri þróun. Verðtryggingin þarf líka að vera víðar, við þurfum að verðtryggja launin líka því að annars myndast þetta misvægi sem ég held að sé afskaplega óheilbrigt og gangi hreint ekki upp. En best af öllu er, held ég, að leggja vísitöluna eða verðtrygginguna hreinlega af.