Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég er kominn til að leita aðstoðar hæstv. forseta til að ég geti fylgt eftir stjórnarskrárbundinni eftirlitsskyldu minni með framkvæmd laga. Nú liggur fyrir túlkun hæstv. menntmrh. á 53. gr. grunnskólalaga er lýtur að þróunar- og tilraunastarfi í grunnskólum. Hæstv. ráðherra hefur gefið Hafnarfjarðarbæ vilyrði þess efnis að meiri hluta bæjarstjórnar þar í bæ sé heimilt að láta fara fram útboð á kennsluþætti grunnskólastarfsins. Miklar deilur eru uppi í samfélaginu um þessi mál auk þess sem sérfræðingar eru langt í frá sammála því hvort hæstv. menntmrh. hafi heimild til að gefa vilyrði eða heimila slíkt útboð, hvað þá að blessa væntanlegan verksamning við lægstbjóðanda. Við nokkrir þingmenn stjórnarandstöðunnar vöktum athygli hæstv. forseta á þessu máli fyrir nokkrum dögum og greindum hæstv. forseta frá því að þrátt fyrir tillögur þess efnis að málið fengi efnislega og faglega umfjöllun í menntmn. var því hafnað af meiri hluta nefndarinnar, þremur fulltrúum Sjálfstfl. Hæstv. forseti taldi sig aðspurður ekki hafa ráð í hendi til þess að stjórna starfi fagnefnda. Þá var því svarað til að hæstv. menntmrh. hefði á þeim tíma ekki svarað beiðni meiri hluta bæjarstjórnar Hafnarfjarðar varðandi útboðið og málið því ekki tímabært. Nú hefur það gerst, herra forseti. Bréfið hefur borist frá hæstv. ráðherra og því spyr ég: Hafa þær aðstæður skapast nú að ég fái tækifæri til þess í menntmn. að sinna starfsskyldum mínum þar þannig að þessi mál fáist þar á dagskrá? Ég spyr líka, herra forseti: Ef rökstuddur grunur er uppi um það að fulltrúar framkvæmdarvaldsins séu ekki að fara að lögum sem Alþingi hefur sett hvernig á þingið að sinna eftirlitsskyldum sínum? Það get ég ekki gert nema að takmörkuðu leyti með því að spyrja hæstv. ráðherra heldur þarf atbeina hlutlægra aðila að málinu. Mér er kunnugt um að ýmsir aðilar í samfélaginu hafa verið að skoða þetta mál. Þess vegna tel ég eðlilegt að þeir verði kallaðir á fund menntmrn. þar sem fari fram efnisleg og fagleg umræða um málið.

Herra forseti. Sem nefndarmaður í hv. menntmn. tek ég undir þær kröfur sem komu fram í máli hv. þm. sem talaði á undan og lýsi því yfir að stjórnarandstaðan hefur dregið í efa heimild hæstv. ráðherra samkvæmt 53. gr. grunnskólalaganna til að gefa heimild til þess að bjóða út kennsluþátt í Áslandsskóla í Hafnarfirði. Þar sem ég hef, herra forseti, aflað mér upplýsinga frá árinu 1973 um tilurð þessarar greinar í lögunum þá er það alveg ljóst að greinin var aldrei hugsuð öðruvísi en svo að hana mætti nýta til þess að gera kennslutilraunir í skóla þannig að við höfum enn rökstuddan grun um það að hér sé verið að nýta heimild í lögum til hluta sem var aldrei ætlast til að túlka á þann hátt sem hér um ræðir. Það er því mikilvægt, herra forseti, að hv. menntmn. fái að nálgast þetta mál á þeim nótum sem óskað hefur verið eftir. Ég styð því þá beiðni sem er komin fram og tek undir þau orð hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar að harla erfitt er fyrir okkur hv. þm. að fá að vita það hvernig við eigum að sinna störfum okkar sem best ef hv. menntmn. fær ekki að taka málið til umfjöllunar á þeim nótum sem beðið hefur verið um.

Hæstv. forseti. Síðan þetta mál var rætt í þinginu utan dagskrár í síðasta mánuði og hæstv. menntmrh. gaf það út að hann hefði áhuga á að veita leyfi til útboðs á skólahaldi og grundvalla það á 53. gr. grunnskólalaga hefur flækst fyrir mönnum með hvaða rökum hann hyggist fóðra slíka stjórnvaldsákvörðun. Það hefur vægast sagt ekki verið greiður aðgangur til lýðræðislegra skoðanaskipta við hæstv. ráðherra og fólk hans um þessi mál. Nefndarmönnum úr menntmn. hefur m.a. verið neitað um minnisblað frá ráðuneyti sem ég hygg að sé einstæður atburður, herra forseti. Nú virðist með þessu bréfi hæstv. ráðherra að náðarhöggið sé endanlega fallið. Umræddur hverfisskóli skal settur í útboð upp á guð og lukkuna og hæstv. menntmrh. er búinn að fría sig allri ábyrgð, leysa lögboðinn hverfisskóla undan grunnskólalögum og skrifar nú bréf þar sem hann setur öll spjót á sveitarfélagið, einkum skólanefndina, sem á að vera eins konar kerra-plógur-hestur í þessari furðulegu krossför markaðsaflanna gegn skólakerfinu í landinu. Enn hefur ekki heyrst hvað bæjaryfirvöldum í Hafnarfirði gengur til annað en að þau vonast til þess að kannski muni einhver bjóða í verkið sem ætli að framfylgja einhverri spennandi skólastefnu en þau hafa engar hugmyndir um hver það ætti að vera enda þegar málið var kynnt á fundi í Hafnarfirði á dögunum hvernig ætti að meta væntanlegt útboð kom í ljós að þessi þáttur var harla léttvægur. Auðvitað átti kostnaðarþátturinn að vega þarna þyngst. Hæstv. forseti. Hvernig á þingið að koma vilja sínum í þessu alvarlega máli á framfæri þegar ekki má einu sinni ræða málið inni í nefnd?

Herra forseti. Dapurlegt er til þess að hugsa að ástand mála skuli vera það sem umræða þessi ber vott um á hinu háa Alþingi. Hv. þingmenn Sjálfstfl. í menntmn. þingsins hafa lagst gegn því í krafti meiri hluta síns þar að umræða fari fram um það umdeilda verk sem hæstv. menntmrh. hefur gefið vilyrði fyrir að farið verði út í, þ.e. að bjóða út kennsluþátt grunnskóla í Hafnarfirði. Herra forseti. Það er með öllu óþolandi að sjálfstæðismenn skuli með þessum hætti koma í veg fyrir að lýðræðisleg umræða eigi sér stað á hinu háa Alþingi um þessa umdeildu túlkun ráðherrans á grunnskólalögunum. Hv. formaður menntmn. hefur hafnað því að fagnefndin í þinginu fjalli um málið þó ekki sé nema til að fá faglega umfjöllun í nefndinni þannig að menn geti reynt að fá upplýsingar um það hvað á nákvæmlega að gera þarna og staðan er einfaldlega sú að sjálfstæðismenn í nefndinni neita því að farið verði út í þessa umræðu á þinginu. Ég tel þetta vera dapurlegt vitni um það sem er að gerast í þinginu, herra forseti, og ég hlýt að krefja hv. þm. Sjálfstfl., Sigríði Önnu Þórðardóttur og formann menntmn., formann fagnefndarinnar í menntamálum á þinginu, um það hvað veldur því að hún leggst gegn því að um þetta fari fram umræða inni í fagnefnd þingsins sem hefur það hlutverk að fjalla um menntamál. Hvað er það, herra forseti, sem gerir það að verkum að lagst er gegn því að fjalla um málið? Við erum bara að tala um að taka faglega umfjöllun um málið inni í nefndinni.

Herra forseti. Mikil er málefnafátækt Samfylkingarinnar að hvað eftir sé annað verið að taka þessi mál upp á Alþingi. Það var nú einu sinni svo að á fundi nefndarinnar í síðustu viku fóru þingmenn Samfylkingar þess á leit að nefndin tæki þessi mál upp að eigin frumkvæði. Þau mál voru afgreidd lýðræðislega í þingnefndinni og ekki var meiri hluti til að verða við þessari ósk. Þar að auki, og það kom líka fram í síðustu viku, liggja nokkur þingmál fyrir Alþingi sem snerta þetta mál, bæði frv. Samfylkingar og a.m.k. tvær fyrirspurnir. Þingmenn Samfylkingar verða einfaldlega að hafa biðlund þangað til þessi mál koma á dagskrá. Eftir að þeim er vísað til nefndar verða þau að sjálfsögðu rædd þar og tekin til vandlegrar athugunar. Mér finnst mjög sérkennilegt, svo ekki sé meira sagt, ef þingmenn Samfylkingar halda að þingsköpin eigi ekki alveg eins að gilda um þá og aðra á Alþingi. Mér fannst koma fram í því bréfi sem forseta var skrifað í síðustu viku að menn skildu ekki alls kostar þingsköp Alþingis því það var undarleg túlkun á þeim sem þar kom fram.

Herra forseti. Það var þekkt orðtak sem var oft notað að menn hefndu þess í héraði sem hallaðist á Alþingi. Nú er þessu öllu saman snúið við. Nú eru menn að hefna þess á Alþingi sem hallaðist í héraði. Þeir eru í einhverjum vandamálum í bæjarstjórn Hafnarfjarðar, kratarnir, Samfylkingin. Fyrst þeir eru í vandræðum með það þar, þá drífa þeir það hingað inn á sali þingsins hvað eftir annað, þessar bæjarstjórnarumræður sínar í Hafnarfirði. Þeir segjast ekki fá að ræða þetta lýðræðislega. Það er búin að vera utandagskrárumræða með menntmrh. Það eru frumvörp á ferðinni, það eru fyrirspurnir á ferðinni. Frv. ganga til nefndarinnar. Þar getur nefndin velt þessu bæjarstjórnarmáli í Hafnarfirði fyrir sér fram og til baka og reynt að hefna þess á Alþingi sem hallaðist í héraði þó að það sé mikil nýlunda.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir þá beiðni sem hefur komið fram því að það er alveg ljóst að þegar grunnskólalögin voru sett og 53. gr. sett, þá höfðu menn ekki það ímyndunarafl að láta sér detta í hug að bjóða út heilan grunnskóla. Hér er verið að tala um allt aðra hluti í 53. gr. Þó að það sé orðið nokkuð um liðið síðan þessi grein var samþykkt verð ég að segja að ég held að það séu ekkert margir í dag sem hafa svo frjótt ímyndunarafl að geta túlkað greinina á þennan hátt. Það þarf sérstaka pólitíska lífssýn til þess að lesa greinina með þessum hætti en vissulega er það hægt ef maður setur upp þau pólitísku gleraugu að það megi hreinlega bjóða út grunnskóla. En þetta kemur a.m.k. mjög flatt upp á þá sem hafa talið að við værum nokkuð örugg hér á Íslandi með grunnskólann okkar, með heilbrigðisþjónustuna, ákveðna grunnþjónustu sem við höfum staðið vörð um. Við erum með aðalnámskrá sem er skýr. Við eigum metnaðarfullar sveitarstjórnir sem vilja að farið sé eftir námskránni. Hvað er þá verið að gera? Það á ekki að gera neitt nema að spara. Á hverjum lendir sá sparnaður? Hann getur ekki lent á neinum nema börnunum sem eiga að þiggja þessa þjónustu.

Herra forseti. Það er ákaflega sérkennileg málsvörn forustu Sjálfstfl. í þinginu fyrir þeim gjörningi sem hæstv. menntmrh. hefur orðið uppvís að og fyrst og síðast birtist hann í útúrsnúningum og hálfgerðum kjánaskap, herra forseti. Samfylkingarmenn í Hafnarfirði þurfa enga hjálp í baráttu sinni við villuráfandi sjálfstæðismenn þar í bæ. Þeir hafa þar tögl og hagldir. Hér erum við hins vegar að ræða alvörumál sem lýtur ekki eingöngu að Hafnarfirði, betur að satt væri, því að því máli björgum við í héraði í næstu sveitarstjórnarkosningum. En hér er um að ræða stefnumörkun sem mun væntanlega og mjög sennilega mun flæða yfir landið allt. Herra forseti. Til að taka af öll tvímæli þá erum við að ræða um framkvæmd laga. Ekki breytingar á lögum sem eu væntanleg eða liggja fyrir í þinginu heldur hvernig ráðherrar framkvæmdarvaldsins fara með þetta vald sitt. Um það snýst þessi umræða. Hér eru þingmenn hver á fætur öðrum að vekja á því athygli að einn hæstv. ráðherra, sem lýtur stjórn hæstv. forsrh., er að misfara með vald sitt og menn hafa leitt rök að því og bent á umræðu í þinginu sl. þrjá áratugi. Það er efni þessa máls og við höldum okkur við það. Það er undarlegt og satt að segja óskiljanlegt að stjórnarliðar óttist þá umræðu í fagnefnd þingsins. Þetta mál á ekkert að fjalla um utan dagskrár. Það er á dagskrá og við viljum ganga faglega til verka. En auðvitað er það svo að ef menn vilja ekki taka þannig á því þá munu menn grípa til annarra ráða hjá hinu háa Alþingi. Það eru ýmsar leiðir færar, herra forseti. Ef menn þola ekki umræðuna, þora ekki í hana, þá verður auðvitað að koma henni þannig fyrir að menn komast ekki undan henni. En þessu máli lýkur auðvitað ekki hér. Það byrjaði í Hafnarfirði og því miður mun því ekki ljúka þar og við munum í engu eira fyrr en þessi tilraun með börn, sem er sannheiti á þessu, verður stöðvuð.

Herra forseti. Enn skortir allan rökstuðning í máli þessu þrátt fyrir að bæði hæstv. forsrh. og hv. formaður menntmn. hafi tekið til máls. Þrátt fyrir að hæstv. menntmrh. hafi sent bréf til bæjaryfirvalda í Hafnarfirði skortir enn allan rökstuðning fyrir túlkun ráðherrans á 53. gr. grunnskólalaga. Við í Samfylkingunni höfum látið skoða, um 27 ár aftur í tímann, hvernig um þessi mál hefur verið fjallað í þingsölum, í greinargerðum, lagafrumvörpum og tillögum um lagabreytingar. Hvergi nokkurs staðar, herra forseti, er að finna stafkrók með túlkun í þessa átt. Það vekur auðvitað athygli á hvaða flótta fulltrúar Sjálfstfl. eru í málinu. Þess vegna er ítrekuð spurningin: Hvers vegna verður ekki heimiluð efnisleg umræða um málið? Hvers vegna skulu eingöngu leyfðar utandagskrárumræður eða fyrirspurnir? Hvers vegna skal umræðan bíða þess að frv. sem hér liggur fyrir verði tekið á dagskrá þegar ljóst er að það frv. verður aldrei afgreitt fyrr en að loknum þeim fresti sem veittur er vegna útboðsins í Hafnarfirði? Gert er ráð fyrir að ganga frá því máli í byrjun aprílmánaðar og það væri æðisnaggaraleg afgreiðsla á frv. og væru tíðindi ef frv. frá stjórnarandstöðu fengi svo snaggaralega afgreiðslu hér. Fróðlegt væri að heyra frá formanni menntmn. hvort það sé vilji hv. þm. að hraða svo störfum nefndarinnar að frv. geti komið til afgreiðslu fyrir 6. apríl nk. Þá væri ljóst, herra forseti, hver vilji meiri hluta Alþingis er í málinu. Það skyldi þó ekki vera að ástæðan fyrir flóttanum, ástæðan fyrir því að ekki má fara fram efnisleg og fagleg umræða um málið sé að hv. þm. Sjálfstfl. viti að það er ekki meiri hluti í þingsölum fyrir þeirri stefnu sem þeir vilja fylgja í grunnskólamálum landsins.

Herra forseti. Það var fróðlegt að heyra hvernig hæstv. forsrh. lítur á þá stefnubreytingu í grunnskólakerfinu sem hér er til umræðu. Einhver vandamál sveitarstjórnarmanna í Hafnarfirði kallaði hann það, rétt eins og þessi vandamál kæmu okkur á hinu háa Alþingi ekkert við. Herra forseti. Það er nú einu sinni svo að hæstv. menntmrh. er að túlka tiltekna grein grunnskólalaga á umdeildan hátt. Við erum að tala um framkvæmd gildandi laga og minni hlutanum á Alþingi er meinað að fjalla um þetta umdeilda mál á hinu háa Alþingi í fagnefnd þingsins. Um það snýst málið og sú deila sem hér hefur verið rætt um oftar en einu sinni. Hv. formaður menntmn. vísar í þingmál, frumvörp og utandagskrárumræður um málið og það gerir reyndar hæstv. forsrh. líka. Ég hef hins vegar ekki séð, herra forseti, að sú umræða breyti neinu um ætlan ráðherrans í málinu. Þess vegna er málið tekið upp enn og aftur. Við fengum á því staðfestingu í gær að hæstv. menntmrh. ætli að túlka og framfylgja lögunum á þennan umdeilda hátt og hv. formaður menntmn. hefur ekki svarað því efnislega, hvorki hér og nú né áður, hvers vegna hún hefur lagst gegn faglegri umræðu um málið í fagnefnd þingsins um menntamál. Ég krefst þess, herra forseti, að hv. formaður menntmn. svari þessari einföldu spurningu.

Herra forseti. Afstaða mín byggist á virðingu minni fyrir ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstæði sveitarfélaganna. Sem gamall sveitarstjórnarmaður er mér mjög annt um þetta ákvæði, sérstaklega. Í annan stað er sagt að þetta sé umdeilt mál. Um þetta mál er samstaða í bæjarstjórnarmeirihlutanum í Hafnarfirði, hjá skólayfirvöldum í Hafnarfirði og hjá félögum samtaka foreldra í Hafnarfirði  Svarbréf menntmrh. var kynnt í ríkisstjórn og ekki gerðar neinar athugasemdir við það þar. Ég veit ekki hvað þingmenn höfðu fyrir sér í þessum efnum.

Herra forseti. Ég hef margsinnis svarað því hvers vegna þetta mál var ekki tekið upp að frumkvæði nefndarinnar. Þingmenn Samfylkingar verða að fara að leikreglum eins og aðrir hér á Alþingi. Þetta er ekkert flóknara en svo. Það er enginn sem óttast faglega umfjöllun um þetta mál. Það er stutt síðan við ræddum þetta mál utan dagskrár á Alþingi og þá kom fram að ég teldi að hér væri um mjög gott mál að ræða sem yrði í framkvæmd tryggt í bak og fyrir með lögum og reglugerðum þannig að endanleg ábyrgð lægi hjá viðkomandi sveitarfélagi. Það er einu sinni svo að grunnskólinn er hjá sveitarfélögunum. Málið snýst um að eitt af sveitarfélögum landsins, öflugt sveitarfélag, hefur ákveðið að gera ákveðna tilraun, þróa skólastarfið og brydda upp á nýjung sem er mjög spennandi. Þess var farið á leit við menntmrh. að hann yrði við þeirri beiðni og það var gert. Mér þætti nær að þingmenn fögnuðu því að verið væri að þróa skólastarfið með þessum hætti. Ég tel að það verði mjög spennandi að sjá niðurstöðurnar af þessari tilraun. En það er alveg ljóst að ráðherra hefur lýst því að endanlega ábyrgð á skólastarfinu sé að sjálfsögðu hjá sveitarfélaginu og engum öðrum. 
            

Samkvæmt 3. mgr. 50. gr. geta þingmenn gert athugasemdir er varða störf þingsins í upphafi fundar. Enginn má tala oftar en tvisvar og ekki lengur en tvær mínútur í senn. Umræður um athugasemdir mega ekki standa lengur en í 20 mínútur. Þær eru nú liðnar og umræðum lokið um störf þingsins.