Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 168, um breyt. á l. nr. 62 frá 1939, um tollskrá o.fl., svo og nál. á þskj. 510, eru sammála um að létta undir með iðnframleiðslu á Íslandi svo og að koma til móts við útflutningsframleiðsluna með lækkun tolla á ýmsum vörum, sem nauðsynlegt er að flytja inn til iðnaðarframleiðslu og til nýtingar hráefna, sem framleidd eru hér á landi. Í sambandi við þetta mál hefur n. leitað til tollstjóra til þess að komast hjá því, að við þessar breyt. kæmi fram ósamræmi í tollskránni. Fjhn. er sammála um að mæla með því, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem er að finna till. um á þskj. 510. - Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta. Ég tel, að hv. þm. hafi yfirleitt kynnt sér málið og séu sammála um, að full sanngirni sé, að þetta frv. sé samþ.



Herra forseti. Hv. Ed. hefur gerbreytt þessu frv. frá því, sem Nd. afgreiddi það. Heilbr.- og félmn. hefur ekki haldið fund síðan frv. var endursent til Nd. Ég teldi mjög æskilegt, að n. fengi tækifæri til þess að fjalla um málið, því að breyt. þær, sem gerðar voru á málinu í hv. Ed., eru allumfangsmiklar. Ég vil af þeim sökum mælast til þess við hæstv. forseta, að hann fresti umr. um málið, svo að n. geti rætt það á næsta fundi sínum, sem verður á föstudag. Það ætti ekki að þurfa að tefja afgreiðslu málsins neitt verulega.



Herra forseti. Ég tek undir það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að umr. verði frestað að sinni. Það er búið að gera verulegar breyt. á frv., frá því sem það var fyrst borið fram, og það svo mjög, að frv. nær tæplega hinum upphaflega tilgangi sínum eins og það nú er. Málið þarf því frekari athugana við, og vil ég beina því til hv. form. heilbr.- og félmn., að n. hafi samband við félmrn., áður en hún afgreiðir málið. Einnig vildi ég hafa tal af n., þegar hún tekur málið fyrir. - Annað var það ekki, en ég ítreka þá ósk, að umr. um málið verði frestað.



Herra forseti. Eins og ég gat um, þegar frv. þetta var til 1. umr. hér í þessari d., þá gerði ég ráð fyrir að flytja breytingartillögur við það. Hef ég nú gert það, og eru þær hér á þskj. 527. Við frv. sjálft eru tvær brtt., og er aðalatriðið það, að farið er fram á að breyta tillgr. talsvert verulega frá því, sem er í frv., og á þann hátt, að í stað þess að lögfesta, að listabókstafirnir fari eftir stafrófsröð ævinlega, þá sé þessu breytt svo að hver stjórnmálaflokkur fái sinn listabókstaf. Ég legg til í till. minni, að Alþfl. og Sósfl. hafi þá listabókstafi, sem þeir hafa haft, Alþfl. A, Sósfl. C, en hinir flokkarnir hafi sem listabókstaf fyrsta staf í nafni sínu, Framsfl. F og Sjálfstfl. S. Þá velji nýir flokkar sér listabókstafi á sama hátt, fyrsta staf í nafni flokksins, svo fremi að hann falli eigi saman við listabókstafi annarra flokka, sem þegar eru festir. Með þessu finnst mér að fyrirbyggja megi rugling, og mér hefur virzt ófært, að þrír stjórnmálaflokkar landsins hefðu þá stafi stafrófsins, b, c, d, sem líkust hljóð hafa. Hef ég orðið var við það á Alþ., að hæstv. forsetar hafa orðið að temja sér sérstök hljóð, þegar þeir hafa lesið af kjörlistum. Hér er farið fram á, að sömu reglur gildi í þessu efni og um einkennisbókstafi bifreiða. Þar er ákveðið, að ákveðinn stafur gildir alltaf fyrir sama hérað, þ. e. fyrsti stafur í nafni þess. Nú er eigi hægt að breyta hér meira en l. um kosningar til Alþ. En ég tel, að þessi regla eigi að vera „gegnumgangandi“ með flokkaskiptingu þeirri, sem nú er, og þótt nýir flokkar komi fram. Sami stafur á að gilda fyrir alla flokka „niður í gegn“, og vil ég, að það gildi þá eins um smærri kosningar, bæjar- og sveitarstjórnakosningar, og um alþingiskosningar. Þetta verður gleggra en hitt, og álit ég eigi unnt að koma þessu fyrir á gleggri hátt. Má segja, að hið eina, sem brýtur regluna, sé það, að ég legg til, að listabókstafur Sósfl. sé C, en það er ekki fyrsti stafur í nafni hans, heldur er það S eins og hjá Sjálfstfl. En þessi flokkur hefur haft þennan listabókstaf, og stefnan, sem hann kennir sig við, sósíalismi, er skrifuð með c í flestum málum, svo að ég tel, að eigi þurfi að verða óánægja vegna þessa meðal þeirra. Ég á hér á þskj. 527 miklu stærri og víðtækari brtt. við kosningal. Eru þær varðandi landslista flokkanna, þ. e., að breytt skuli með þá og sé þeim raðað af stjórnum flokkanna og frambjóðendur taki kosningu eftir þeirri röð, sem þeir eru í á landslista. Ég tel þá hendingarreglu, sem gilt hefur, óheppilega á ýmsan hátt og óheilbrigða. Það hefur í fyrsta lagi sýnt sig, að þannig getur farið, að vísast sé, að smæstu kjördæmin fái tvo þm., þegar flokkarnir bjóða fram. En þeir geta boðið fram menn, þótt ég hefði talið, að hentugra sé stundum, að þeir hafi landslista, sem fái atkv. - fremur þar en annars staðar. En þetta er þó eigi aðalagnúinn, sem er sá, og er það þá annað atriðið, að fólk, sem kýs frambjóðendur í vonlausum kjördæmum, hefur eigi hugmynd um, hvaða manni atkv. þess komi í rauninni að gagni. Segjum, að líkindi séu til, að frambjóðandi fái 20–30 atkv., en hann komist ekki að sem uppbótarþm. Þá hefur kjósandinn ekki hugmynd um, hverjum þessi atkv. koma að gagni. Getur það þá orðið sá, er honum er ógeðfelldur. Í þriðja lagi er það athugandi, verði reglurnar lögfestar skv. 1., 3. og 4. brtt. á þskj. 527, að þá mundi það gera eðlilegra en ella, að eigi flokkur von á aðeins örfáum atkv., þá sé bara landslisti í kjöri. Þarf þá eigi að vera að senda út í vonlítil kjördæmi frambjóðendur. Þá vissi fólk, hvað væri um að ræða en ekki yrði farið eftir gildandi reglum um þá, er ná uppbótarþingsætum, þ. e. 1. Fallnir frambjóðendur. 2. Þeir, sem hafa hæst hlutfall. 3. Skv. röðuðum landslista. Mér fyndist, að þetta ágreiningsatriði ætti að koma til athugunar. Þarf ekki stjórnarskrárbreyt. til þess. Hins vegar vil ég taka það fram, að vegna þess, að hér yrði um víðtækar breyt. að ræða, teldi ég ekki óeðlilegt, að brtt. yrðu athugaðar af hv. allshn. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um málið. Ég vænti þess, að hv. þm. sé ljóst, um hvað sé að ræða, og þeir geti án orðalenginga orðið við þessu.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., var flutt í þeim tilgangi að koma í veg fyrir glundroða og rugling, sem leitt hefur af núgildandi ákvæðum kosningal. varðandi merkingu framboðslista flokka við kosningar. Ég ræddi nokkuð við 1. umr., hver reynsla hefði orðið af þessu, og benti á dæmi, Hv. allshn., sem fjallað hefur um málið, hefur nú skilað einróma áliti í þá átt að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt. N. hefur fallizt á það, að nauðsynlegt sé að breyta núgildandi ákvæðum kosningal., þannig að núverandi stjórnmálaflokkar yrðu merktir þannig, að þeir hefðu sama listabókstaf. Fyrir þessa meðferð á málinu er ég hv. n. þakklátur. Nú flytur hv. þm. A-Húnv. brtt. við frv., brtt., sem eru við efni frv. og þar að auki um víðtækar breyt. á öðrum ákvæðum kosningar. Fyrst ætla ég að ræða brtt. við efni frv. - Hv. þm. A-Húnv. leggur til í 2. brtt. sinni á þskj. 527, að landslistar stjórnmálaflokka og kjörlistar skuli merktir sama listabókstaf alltaf, þannig: Alþfl. A, Sósfl. C, Framsfl. F og Sjálfstfl. S. En listar nýrra stjórnmálaflokka skuli merktir fyrsta staf í nafni flokksins. Það er meginreglan, sem hv. þm. leggur áherzlu á enda þótt hann neyðist til að gera undantekningu í þessum brtt., með því að einn flokkur, Sósfl., hafi annan bókstaf, en nafn hans hefst á. Þetta sjónarmið á rétt á sér. En ég álít, að þessi aðferð tryggi ekki betur en sú, sem gildir nú, og enn verr en hin, er lagt er til, að tekin verði upp, í hinu upphaflega frv., öryggi það og festu, sem æskilegt er, að skapist. Ég held, að brtt. mundu spilla tilgangi frv., sem er sá að binda endi á ríkjandi glundroða og rugling vegna ákvæða kosningal. Annars tel ég ekki þörf að ræða brtt. mikið. - Ég vek bara athygli á því, að reglan er óframkvæmanleg, þegar tveir flokkar hafa sama upphafsstaf. Það verður m. ö. o. að skíra. flokk, þegar þannig stendur á, af handahófi. Hv. þm. A-Húnv. sagði, að það gerði ekki svo mikið til, þótt Sósfl., sem héti nafni, sem byrjaði á s, hefði c áfram sem listabókstaf, því að hann hefði haft hann og í sumum málum hæfist nafnið á honum á c.

Það eru kommúnistaflokkar.

Yfirleitt byrja ekki nöfn á lýðræðissósíalistaflokkum á c, heldur eru það kommúnistaflokkarnir, sem bera heiti, sem í mörgum málum byrja á c, en líka k. Í erlend heiti flokka þessara er því ekkert að sækja. Ég held þess vegna, að þessi brtt. hv. þm. A-Húnv. nái engan veginn tilgangi þeim í þessu frv. að eyða glundroða þeim og ruglingi, er stafar frá ákvæðum núgildandi kosningal. Vil ég því mega vænta þess, ef hv. þd. vill, að tilgangi frv. verði náð, að þá fallist hún ekki á brtt. hv. þm. A-Húnv. Ég skal ekki gera aðrar brtt. hv. þm. A-Húnv. mikið að umtalsefni. Ýmislegt í þeim er vert athugunar. En þar er lagt til, að stórfelldar breyt. verði gerðar á kosningal., sem að vísu eru gölluð, og er ég sammála sumu. Hitt tel ég hæpið, að tími sé til þess nú í sambandi við þessa litlu leiðréttingu á kosningal., sem nauðsynlegt er að gangi fram sem fyrst, og ég tel enda ekki æskilegt í sambandi við þessa litlu leiðréttingu á l. að fara út í svo stórkostlega breyt. á kosningal. eins og gert er ráð fyrir í þessari brtt. Menn vita, að þessi mál eru e. t. v. viðkvæmari, en flest önnur mál. Og það er vitað, að till. um miklar breyt. á kosningal. mundu vekja miklar deilur hér á Alþ. Og litlar líkur eru til þess, að samkomulag næðist um þessa litlu lagabreyt., sem frv. er um, ef þessar brtt. ættu að ná fram að ganga. Það hefur verið um það rætt í sambandi við endurskoðun stjskr. íslenzka lýðveldisins, að kjördæmaskipunin og kosningafyrirkomulagið yrði tekið þar einnig til athugunar. Og ég tel það líka eðlilegt og e. t. v. mjög nauðsynlegt. Ég held þess vegna, að heppilegra væri, að afgreiðsla þessara efnis miklu brtt. frá hv. þm. A-Húnv. biði þar til sú heildarendurskoðun kjördæmaskipunarinnar og kosningalaganna fer fram, sem hlýtur að verða tekin til athugunar í sambandi við endurskoðun lýðveldisstjórnarskrárinnar. Skal ég svo ekki hafa um þetta fleiri orð. Ég fellst fyllilega á þá uppástungu hv. þm. A-Húnv., að hv. n., sem um þetta mál hefur fjallað, fái tækifæri til þess að fjalla um málið að nýju og taka til yfirvegunar þær brtt., sem fluttar hafa verið og hv. þdm. er nauðsyn á að fá nokkurt tóm til að átta sig á.



Herra forseti. Þegar það mál, sem hér liggur fyrir, var afgr. í allshn., sem ég á sæti í, þá mælti n. með frv., en einstakir nm. áskildu sér rétt til þess, eins og oft er, að fylgja brtt., sem fram kynnu að koma, eða bera fram nýjar brtt. Nú hefur hv. þm. A-Húnv. lagt hér fram brtt. á þskj. 527, sem fyrst var útbýtt á þessum fundi, sem ganga í þá átt að gera verulegar breyt. á kosningal. Mér finnst þessar brtt. að mörgu leyti athyglisverðar og að rétt sé að athuga þær gaumgæfilega. En ég tel sérstaklega síðari höfuðbrtt. svo stórvægilega, að rétt væri að eiga þess kost að raða þessar brtt. A. m. k. tel ég þetta. hvað snertir mig og minn flokk. Ég vildi þess vegna taka undir það með hv. þm. A-Húnv., að þessari umr. yrði frestað nú, hvort sem málinu yrði nú vísað beinlínis til n. eða ekki. Þó að ég telji þessar brtt. athyglisverðar, vil ég á þessu stigi hvorki mæla gegn þeim né lýsa fylgi við þær. - Ég get lýst því yfir nú þegar, að ég felli mig að mörgu leyti betur við till. hv. þm. A-Húnv. viðvíkjandi merkingu framboðslistanna, og get tekið undir þau rök, sem hann flutti þar, máli sínu til stuðnings. Og ég teldi eðlilegt og skynsamlegt, að með listabókstafnum væri kjósendum landsins gefin hugmynd um það, hvaða flokkur stæði að hverjum lista, og að þannig væri stafurinn tákn þess flokks, og að listabókstafurinn væri, eftir því sem kostur er á, tengdur við fyrsta bókstaf í flokksheiti viðkomandi flokks. Mér lízt þegar vel á þessa till. og teldi, að rétt væri að athuga, hvort hún væri ekki betri og happasælli en till. í upphaflega frv., - þó að ég telji tilgang þess frv. góðan og að rétt sé og eðlilegt að tryggja landsmálaflokkunum fastan listabókstaf án tillits til þess, hvort allir flokkar hafa frambjóðendur í kjöri við allaf kosningar á hverjum stað, því að það veldur nokkrum ruglingi, ef breyt. verður á bókstöfum flokkanna. En breyt. verður á þessu af sjálfu sér, í sumum tilfellum, ef fylgt er reglum núgildandi kosningalaga. Það kannast allir við það, að í kosningahríðinni - sérstaklega í alþingiskosningum - og líka í bæjarstjórnarkosningum, þá er dreift yfir fólkið hvatningum, þar sem menn eru hvattir til þess að kjósa þennan og þennan listabókstaf. Og það veldur þá nokkrum vandkvæðum, ef ekki er sami bókstafurinn í öllum kjördæmum landsins fyrir sama flokkinn. Ég sé ekki ástæðu til að fara frekar inn á efni brtt., en vildi óska þess, að hæstv. forseti vildi fresta umr. um frv. og það yrði ekki tekið á dagskrá aftur, fyrr en upplýst væri, að flokkarnir hefðu kynnt sér málið nánar. Og mætti þá vel vera, að allshn. kæmi saman til fundar, eftir að það væri skeð, og fjallaði um brtt.