Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti. Undir dagskrárliðnum störf þingsins fyrir tveimur dögum rifjaði ég upp að í vikubyrjun hefði nánast verið búið að ná samkomulagi um hvernig ljúka ætti þingstörfum. Það samkomulag byggði á því að allir gæfu eitthvað eftir og við ynnum þetta í hinum norræna samvinnustjórnmálaanda sem þingmenn eru að reyna að tileinka sér. Nú hefur soðið upp úr á nýjan leik. Mig langar því að hvetja hv. stjórnarliða og forustumenn ríkisstjórnarinnar - sem sumir hverjir hafa setið á þingi svo áratugum skiptir, 20–30 ár, og hafa jafnvel í gegnum tíðina tilteinkað sér þau vinnubrögð að fara fremur áfram á hnefanum en að vinna sameiginlega að málum í hinum norræna anda - til að vinna þetta á þennan samvinnuhátt eins og hin norrænu samvinnustjórnmál eru, koma út úr þeim aldagamla heimi sem hæstv. forsætisráðherra talaði um fyrir nokkrum vikum síðan, að væri fullkomlega eðlilegt að þingið afgreiddi mál á færibandi á síðustu dögum og vikum þingsins. Þetta eru stjórnmál sem við eigum að hverfa frá og ég vil enn og aftur hvetja forustumenn ríkisstjórnarinnar og hv. stjórnarliða til að koma inn í nýja Ísland sem á ekki að byggja á þessum gömlu vinnubrögðum.

Forseti. Stjórnmál á Norðurlöndum undanfarna áratugi, frá stríðslokum má segja, í þeim þremur löndum sem hér er átt við hafa vissulega mótast af samvinnu milli meiri hluta og minni hluta og stundum reyndar milli minni hluta í stjórn og meiri hluta utan stjórnar. Grundvöllur þeirrar samvinnu er virðing fyrir lýðræðislegum leikreglum og virðing fyrir vilja kjósenda í þessum löndum. Þar hefur skapast sú hefð og góða venja að mikið samráð er haft milli stjórnmálaflokka og stjórnmálamanna áður en kemur að afgreiðslu mála. Við höfum búið við átakahefð hér, því miður, og berum enn þá merki hennar. Grundvöllur samvinnustjórnmála og samræðustjórnmála er hins vegar sá að sá meiri hluti sem kjósendur hafa valið sér fari fram í meginatriðum með þá stefnu sem hann hefur fengið styrk til að koma í framkvæmd. 

Virðulegi forseti. Þegar framtíðarstefna Bankasýslunnar er skoðuð kemur í ljós að hún fjallar um sölu á hlut ríkisins í bönkum en ekki nýtt bankakerfi. Aftur á að einkavæða viðskiptabankana án þess að takmarka áhættu skattgreiðenda af því að veita einkaaðilum ótakmarkað leyfi á peningaprentun í landinu. Endureinkavæðing bankakerfisins er ekki eina markmið ríkisstjórnarinnar. Samþykkja á frumvarp hér á þinginu sem veitir heimild til að breyta sparisjóðum í hlutafélög. Sparisjóðir voru gerðir að sjálfseignarstofnunum til að tryggja það að hagnaðurinn rynni til þess að lækka lántökukostnað og í samfélagsleg verkefni. Enn og aftur á að leyfa einkaaðilum að nota hagnað sparisjóðanna í eiginhagsmunaskyni. Slæm reynsla er af hlutafélagavæðingu sparisjóðakerfisins og því mun önnur hlutafélagavæðing þess ekki duga til að glæða áhuga fjárfesta og viðskiptavina á sparisjóðunum. Fáir fjárfestar munu vilja reka sparisjóð á meðan stór hluti tryggra viðskiptavina sparisjóðanna er í fjötrum inni í viðskiptabönkunum og það eru heldur engin áform um að víkka út starfsemi sparisjóðanna. Frú forseti. Það er augljóst mál að það á að breyta sparisjóðunum í hlutafélög til að auðvelda viðskiptabönkunum að taka þá yfir. Ég vara við framtíðarstefnu ríkisstjórnarinnar í bankamálum. Markmið hennar er endalok sparisjóðakerfisins og viðskiptabankar í einkaeigu.

Virðulegur forseti. Á undanförnum sólarhringum hefur árangurslaust verið reynt að semja við stjórnarandstöðuna um lok þessa þings, um lyktir mála og hvernig eigi að ganga frá málum áður en þing fer heim. Það hefur ekki gengið og verið fullkomlega árangurslaust og þeim fáu málum sem hér hafa fengið að fara í gegn hefur jafnvel verið hleypt í gegn nokkrum mínútum áður en þau hefðu annars eyðilagst. Hvaða mál standa eftir, virðulegi forseti, sem þingið á ekki að fá að taka afstöðu til? Ég ætla að nefna nokkur þeirra. Hér eru til meðferðar frumvarp til laga um nauðungarsölu, aðför, meðferð einkamála og fjármálafyrirtæki; frumvarp til laga um breytingu á innheimtulögum, sem varðar vörslusviptingar innheimtuaðila og er neytendum í hag; frumvarp til laga um undanþágu á virðisaukaskatti, sem er samkomulag milli ríkis og sveitarfélaga; frumvarp til laga um náttúruvernd og utanvegaakstur; frumvarp til laga um vinnustaðanámssjóð, sem snýr að því að mæta kostnaði fyrirtækja og stofnana af nemendahaldi auk þess að létta nemendum lífið við að ljúka námi; frumvarp til laga um gjaldeyrismál, rýmkun gjaldeyrishafta, sem hefur það að markmiði að rýmka fyrir endurfjárfestingaheimildum og frekari heimildum til gjaldeyrisviðskipta og millifærslu milli landa; frumvarp til laga um fjármálafyrirtæki, sem skiptir sparisjóðina í landinu miklu máli og framtíð þeirra; frumvarp til laga um framhaldsskóla, sem á að tryggja frekar rétt nemenda og um kostnað vegna efnisgjalda og er nauðsynlegt að afgreiða á þessu þingi áður en við förum heim ef það á að taka gildi frá og með næsta skólaári; frumvarp til laga um Íbúðalánasjóð, sem minni hlutinn á þinginu heldur nú í málþófi og hefur gert dögum saman og mun ætla sér að gera. Virðulegi forseti. Ábyrgð minni hlutans hér á þingi er mikil. Minni hlutinn hefur komið í veg fyrir að Alþingi Íslendinga fái að taka afstöðu til eðlilegra mála, 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Björn Valur Gíslason ræddi um ábyrgð minni hluta. Ábyrgð minni hluta á Alþingi er að standa vörð um hagsmuni þjóðarinnar. Hv. þm. Björn Valur Gíslason veit fullvel að þau mál sem hann nefndi hér eru ekki þau mál sem stjórnarandstaðan hefur lagst gegn. Þetta eru þvert á móti þau mál sem við í stjórnarandstöðunni höfum rætt um í allan vetur, allan þann tíma sem við höfum verið að semja um þinglokin að ættu að vera tekin fyrir og ágreiningsmál lögð til hliðar en það er ekki þannig. Hæstv. ríkisstjórn fer fram með þau mál sem hún vill fara fram með, ekki þau mál sem eru brýnust eins og þau mál sem hv. þm. Björn Valur Gíslason rakti áðan, heldur þau mál sem eru pólitísk áherslumál ríkisstjórnarinnar. Um hvað snýst þessi deila um sjávarútveginn? Snýst hún um það að hæstv. ríkisstjórn sé að búa til betri sjávarútveg? Nei, hún snýst á endanum um það, eins og við höfum séð í bloggskrifum hv. þingmanna og yfirlýsingum hæstv. ráðherra, að ríkisstjórnin er að fara í kosningabaráttu og ríkisstjórnin er með tóman kassa og ríkisstjórnin vill blóðmjólka eina atvinnugrein til að geta borað göng, eflt háskóla og gert öll góðu málin sem fram undan eru á kosningavetri. Um það snýst þetta kristaltært. Og við hv. þm. Björn Val Gíslason vil ég segja þetta: Við getum klárað þessi mál, ekki vandamálið, og það tekur stuttan tíma vegna þess að flest þau mál sem hv. þingmaður nefndi eru einmitt eins og hann talaði um ekki í ágreiningi. En hann veit líka fullvel hvað þarf að gerast til þess að svo megi verða. Við þurfum að ná saman um hin málin og því hvet ég hv. þingmann til að beita sér fyrir því í sínum þingflokki að menn komi fram með þannig 

Frú forseti. Á hefðbundnum vorþingum síðustu 10–20 ár segir mér svo hugur að að meðaltali hafi 50–70 mál fengið fullnaðarafgreiðslu á síðustu tveimur til fjórum vikunum. Það er tiltölulega eðlilegur afrakstur af starfi þingvetrar, án þess að ég sé að segja að ekki mætti skipuleggja eða dreifa þeirri vinnu betur, en nú er annað uppi. Hér hefur farið óhemjutími, 150–160 klukkustundir, í einræðu stjórnarandstöðunnar um þrjú þingmál. Það hefur engin leið verið að ná venjubundnu samkomulagi um þinglok. Við höfum lagt mikið á okkur í þeim efnum af hálfu meiri hlutans, bæði formenn stjórnarflokkanna og formenn þingflokka stjórnarflokkanna. Við höfum jafnvel gengið inn í viðræður um að leggja til hliðar tvö af þremur stærstu málum meiri hlutans á þessu vorþingi ef það mætti verða til þess að annað yrði klárað. Allt hefur komið fyrir ekki. Við venjuleg þinglok er það oft svo að til samkomulags býður meiri hlutinn minni hlutanum að koma með mál sem hann leggur sérstaka áherslu á að afgreiða. Nú eru hlutverkaskiptin orðin slík á Alþingi, frú forseti, að fyrir nokkrum dögum bauð minni hlutinn meiri hlutanum að velja kannski eins og fimm mál sem mætti afgreiða. Þetta hef ég aldrei áður upplifað í tæplega 30 ára þingsögu minni. Það er svo komið að minni hlutinn leggur þann skilning í lýðræðis- og þingræðisleikreglur hér að hann eigi ekki bara að ráða því hvaða mál Alþingi, meiri hlutinn, getur afgreitt heldur líka innihaldi þeirra fáu mála sem minni hlutanum þóknast að leyfa afgreiðslu á. Dæmi: Veiðigjöld. Minni hlutinn hefur gert það alveg skýrt og þjóðin þarf að vita það og þingmenn allir hvernig þetta hefur gengið fyrir sig í þessum samskiptum, 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk. Ræðutíminn er tvær mínútur undir þessum lið.

Virðulegi forseti. Undanfarna daga hafa landsmenn séð það svart á hvítu að Alþingi Íslendinga hefur verið tekið í gíslingu af minni hlutanum hér í þessum sal. Ítrekað hefur verið slegið á útrétta hönd ríkisstjórnarflokkanna um sátt í stóru deilumáli sem hér hefur verið inni, útfærslu á veiðigjaldi. Staðan er þessi: Það er gat í fjárlögum ársins upp á 20 milljarða kr. Það eru ekki til nægir peningar til að reka menntakerfið, til að reka sjúkrahúsin. Á sama tíma er gríðarlegur arður að skapast af útgerð, af fiskveiðum  Vörslumenn sérhagsmuna hafa birst í þessum sal undanfarna daga. Með málflutningi sínum standa þeir gegn almannahagsmunum. Um það snýst umræðan á Alþingi Íslendinga í dag, sérhagsmunir á móti almannahagsmunum. Á sama tíma og rekstur ríkissjóðs er mjög viðkvæmur, við eigum ekki fyrir okkar brýnustu útgjöldum, standa menn hér í málþófi upp á 80 klukkustundir í tíu daga rúma og eru að gæta þess að ekki verði gengið á gríðarlegan hagnað sem skapast af útgerð. Vörslumenn sérhagsmuna standa gegn almannahagsmunum. Það birtist okkur hér og þrátt fyrir ítrekuð boð okkar um að leita sátta og málamiðlunar í þessu máli hefur minni hlutinn tekið Alþingi Íslendinga í gíslingu og er hér að verja hagsmuni útgerðaraðalsins gegn hagsmunum almennings á Íslandi. 
            

Virðulegur forseti. Þetta er sérkennileg umræða í byrjun dags hjá stjórnarliðum þar sem þeim er annt um allt annað, virðist vera, en sannleikann. En ég ætla ekki að elta ólar við þá hv. stjórnarþingmenn sem þegar hafa talað, því að málflutningur þeirra dæmir sig sjálfur þó að síðar verði. Ég vil þó upplýsa þingmenn og koma því þá í þingtíðindi að á tveim síðustu dögum hefur stjórnarandstaðan lagt fram að minnsta kosti tvö tilboð til ríkisstjórnarinnar. Fyrra tilboðið var þannig að við mundum fresta þingi fram í ágúst, til 13. ágúst, nota sumarið til að fara yfir fiskveiðistjórnarkerfið, gera þær athuganir og rannsóknir sem þarf að gera til þess að við getum samþykkt veiðigjöld, til þess að við getum samþykkt breytingar sem setja ekki þessa helstu atvinnugrein þjóðarinnar á vonarvöl. Nú hlær hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson, sem ætti að hafa áhyggjur af fiskveiðiflotanum, fyrirtækjunum og fólkinu í hans kjördæmi sem vinnur í þessu, en við sögðum líka að við mundum afgreiða nokkur af helstu áherslumálum ríkisstjórnarinnar áður en við færum í leyfi til 13. ágúst. Hitt mundum við taka í ágúst.  
             Síðan var hitt tilboðið og það var að veiðigjöld yrðu ákveðin 11 milljarðar, sem er sú tala sem er í veiðigjaldafrumvarpinu. Hvað er það sem stjórnvöld eru að fara fram á? Eru þau að fara fram á einhverja peninga til að kaupa sér bland í poka einhvers staðar? Það er það sem kemur fram í veiðigjaldafrumvarpinu. Við sögðum líka að veiðigjaldsnefnd tæki til starfa og skoðaði útfærslurnar. Við sögðum líka: Metum áhrifin, fáum greinargerð um hver áhrifin yrðu. Og við sögðum að það væri vel hægt að skoða það að klára líka breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu á þeim grunni sem kominn var 

Enn minnir forseti á ræðutímann.

Hæstv. forseti. Það er öllum ljóst að störf þingsins eru í uppnámi og búin að vera það í marga daga. Ég held að það sé líka öllum ljóst að ábyrgð á því hlýtur að vera í höndum stjórnarmeirihlutans. Allt frá páskum þegar dembt var inn í þingið ógrynni af málum, ríkisstjórnarmálum, höfum við í stjórnarandstöðunni lagt fram hverja sáttatillöguna á fætur annarri, m.a. til að koma áfram þeim góðu málum sem þingflokksformaður VG talaði um. Við hefðum reyndar viljað ganga miklu lengra og höfum boðið fram mál varðandi skuldamál heimilanna, verðtryggingarmál sem við framsóknarmenn höfum verið með hér inni, um öryggi borgaranna og atvinnumál, mál sem eru ekki á málaskrá ríkisstjórnarinnar. Við hefðum viljað ganga lengra og klára þau mál líka. Hér hefur verið sérkennileg umræða um umræður síðustu daga. Það verður að segjast, frú forseti, að það er dálítið seint í rassinn gripið að koma hér síðustu tvo, þrjá dagana og vera tilbúin að setjast niður með stjórnarandstöðunni og leysa mál sem við höfum talað um í margar vikur að setjast yfir í forgangsröðun og reyna að finna lausnir á. Það sorglega er að það er hægt að ná sátt og niðurstöðu í flest mál. Það er mjög stutt á milli. Það viðurkenna allir, bæði stjórnin og stjórnarandstaðan. Þeir sem vinna í útgerðinni viðurkenna að þeir séu tilbúnir til að greiða meira en þeir ella gætu í skamman tíma til að standa undir velferð samfélagsins á erfiðum tímum. En það má ekki ganga of langt og þau frumvörp sem hér hafa legið fyrir eru illskiljanleg, óskiljanleg, hreinasta þvæla og það veit enginn hvað í þeim stendur. Þess vegna höfum við reynt að fá niðurstöðu. Það væri skynsamlegt að setjast yfir það og klára málið í ágúst til að mynda. Það er skynsamlegt að hlusta á þær sáttatillögur sem við höfum komið með í margar vikur en það er sérkennilegt að halda því fram þegar menn hlaupa hér fram síðustu sólarhringana með tillögur að það séu sáttatillögur ríkisstjórnarinnar. Þannig liggja menn sem þeir um sig búa.

Frú forseti. Ég verð í upphafi að segja að það er kostulegt að hlusta á hv. þingmenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks sem töpuðu kosningum fyrir þremur árum og heyra að þeir skuli ekki enn vera búnir að átta sig á því. Ég ætlaði að ræða um málefni íþróttahreyfingarinnar. „Heilbrigð sál í hraustum líkama“ eru einkunnarorð íþróttahreyfingarinnar og þó að sú sem hér stendur sé hvorki íþróttamannslega vaxin né liggi yfir og fylgist með íþróttum daglangt, eins og sumir gera núna á sumrin, þá hef ég getað tekið undir það að öllum, og sérstaklega börnum og ungmennum, sé hollt að þjálfa líkama sinn og taka þátt í íþróttum undir handleiðslu fagmanna og einnig að það sé hverjum manni hollt og líka börnum og unglingum að vera hluti af liðsheild sem keppir að sameiginlegu marki. Þess vegna hef ég glaðst með litlum frænkum og frændum sem hafa skorað sitt fyrsta mark eða náð árangri á sviði íþrótta en ekki lengur, því miður, frú forseti. Ómar Ragnarsson hefur nýlega upplýst alþjóð um það hvernig þeim sem skora sitt fyrsta mark er refsað líkamlega með barsmíðum, flengingum, jafnvel þannig að blæði undan, í sturtuklefum eftir að leik lýkur. Íþróttahreyfingin segir að sér komi þetta á óvart en yfirmaður Olweusar-áætlunarinnar upplýsir í Fréttablaðinu í dag að honum sé þetta kunnugt. Ómar Ragnarsson hefur skorað á íþróttahreyfinguna að láta rannsaka þetta mál. Þetta hafi byrjað í landsliðshópnum og breiðst eins og eldur í sinu niður í nýliða- og barnahópana, sérstaklega í boltaíþróttunum. Hann hefur krafist þess að íþróttahreyfingin grípi til aðgerða. Ég vil spyrja hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur sem er íþróttamannslega vaxin, uppeldisfrömuður, og hefur mikinn áhuga á íþróttum hvort hún sé mér sammála um að þetta verði að rannsaka, fordæma og uppræta.

Virðulegur forseti. Það er rétt, ég er áhugamanneskja um íþróttir og hef verið frá unga aldri. Fjölskylda mín hefur lifað og hrærst í þeim heimi. Ég á börn sem hafa stundað íþróttir frá því að þau voru kornung. Ég ól upp börn sem hafa gengið upp alla flokka og upp í landslið í handbolta og fótbolta. Ég þekki það sem hv. þingmaður talar um þegar kemur að landsliðshópnum, að eftir fyrsta landsleik, ekki eftir fyrsta mark, hafa allir í A-landsliði Íslendinga orðið fyrir því að á þá hefur verið skellt með handklæði, rassskelling. Ég hef hins vegar ekki og aldrei, frú forseti, heyrt að þetta viðgangist niður í yngstu flokka, að þetta sé gert þar í hvert sinn sem einstaklingur, ungur, stelpa eða strákur, skori sitt fyrsta mark og þetta sé viðtekin venja, og ég harma ef svo er. Það sem einu sinni tíðkaðist og þótti í lagi innan A-hóps landsliðsins gengur ekki niður í yngri flokkana og gengur heldur ekki í dag. Viðhorfin eru önnur en þau voru fyrir 30 árum. Ég tek undir með hv. þingmanni og Ómari Ragnarssyni að þetta skulum við skoða vegna þess að ef við ætlum að hvetja unga krakka til að stunda íþróttir af öllum tegundum þá styðjum við þau alla leið, við brjótum þau ekki niður á einhverjum tíma. Það sem Ómar Ragnarsson hefur látið eftir sér hafa verð ég að viðurkenna að kemur mér verulega á óvart vegna þess að einu sinni var þetta leikur og það er ljóst að hann hefur snúist upp í andhverfu sína reynist það satt sem fram hefur komið.

Frú forseti. Það er rétt sem fram hefur komið hér í umræðu um störf þingsins að það er margt óvanalegt og óeðlilegt á Alþingi í dag. Það er til dæmis óvanalegt að við séum hér enn að störfum og vitum ekki hvenær þessu þingi eigi að ljúka þegar liðnar eru rúmar tvær vikur frá því að starfsáætlun hafði dagsettan síðasta þingdag. Það er líka óvanalegt að tvö stór mál sem ríkisstjórnin segist leggja mikla áherslu á séu enn í nefnd, ekki komin út úr nefnd þegar þannig háttar til. Stjórn fiskveiða og rammaáætlun sem er nefnd mjög til sögunnar í þessari umræðu eru enn í nefnd og það er kvartað undan því að þau fáist ekki afgreidd. Það er líka óvanalegt að vera með ríkisstjórn sem í hverju málinu á fætur öðru á sama kjörtímabilinu virðist vilja sundra þjóðinni en ekki sameina hana. Ég nefni Evrópusambandsmálið þar sem ekki mátti leita samráðs við þjóðina. Ég nefni Icesave-málið þar sem ríkisstjórnin lenti í þeirri stöðu að 98% þeirra sem kusu voru á öndverðum meiði við stjórnarmeirihlutann. Ég get nefnt stjórnarskrármálið. Menn koma upp núna og segja: Við viljum stunda gagnsæ vinnubrögð, við viljum eiga samráð, við viljum stunda samvinnustjórnmál og virða reglur lýðræðisins. Ekki hefur mikið verið hlustað á umsagnaraðila í því máli, ekki frekar en í því umdeilda máli sem hér hefur stöðvað þingstörfin, veiðigjöldunum. Það hefur einfaldlega ekki verið hlustað. Og það þýðir ekkert fyrir menn, sem eru frægir þrasarar og ræðulengdarmeistarar, að koma hingað upp og slá um sig með einhverjum slíkum frösum eins og hv. þm. Mörður Árnason gerði, sem á sínum tíma flutti langa ræðu í þeim eina tilgangi að stöðva mál frá stjórnarmeirihluta þess tíma um Ríkisútvarpið aftur og aftur,  Ég er þeirrar skoðunar þrátt fyrir að við höfum átt í miklum átökum um það hvernig eigi að klára þetta að það sé hægt, það þurfa bara allir að leggja sitt af mörkum og leggja enn meira á sig.

Virðulegur forseti. Það er rétt, það er óvanalegt að við séum enn að funda á þessum tíma, enda frekju og yfirgangi Sjálfstæðisflokksins engin takmörk sett.  Þetta andlýðræðislega málþóf er til þess gert að taka fjárstýringarvaldið af lýðræðislega kjörnum meiri hluta á Alþingi og það er jafnljótur leikur og dagurinn úti fyrir er fallegur. Það er nóg komið. Það þarf að ljúka gerð fjárlaga sem leggja á fram samkvæmt stjórnarskrá á haustmánuðum. Það þarf að afgreiða frumvarp sem hér liggur fyrir um veiðigjöld og ég hvet til þess að stjórnarmeirihlutinn á Alþingi leiti þeirra leiða sem leita þarf til að það mál komi til atkvæðagreiðslu því að það er vegið að grundvallarundirstöðu lýðræðisins. Ef minni hlutinn ætlar sér með frekju og yfirgangi að taka fjárlagavaldið af lýðræðislega kjörinni ríkisstjórn og stjórnarmeirihluta á Alþingi þá er ofbeldið sem í málþófsréttinum felst orðið svo yfirgengilegt að hér verður að skera á hnútinn.

Virðulegi forseti. Það er rétt að það ástand sem núna ríkir er á margan hátt mjög óvanalegt en að tala um gíslatöku í því sambandi er líka fráleitt. Það er auðvitað þannig að minni hlutinn er að reyna að beita sínum áhrifum á það hvernig málin þróast og hvaða mál ná fram að ganga og hvernig niðurstaðan verður í þessum málum. Það er í sjálfu sér ekkert nýtt. Ég er gamall þingflokksformaður og hef oft staðið í svona samningaviðræðum, bæði undir jól og að vori. Út á hvað ganga þessar viðræður? 

Hæstv. forseti. Ég ætla að láta nægja við lok þessarar stuttu umræðu að geta þess að það er ekki svo, eins og sumir talsmenn ríkisstjórnarflokkanna hafa látið í veðri vaka í dag, að öll mál hafi verið stöðvuð í þinginu, það er ekki rétt lýsing. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra nefndi hér áðan að á vorþingi væri ekki óvenjulegt að 70–90 mál, ég held að hann hafi nefnt þá tölu, væru kláruð að meðaltali. Það vill svo til að núna á síðustu sex vikum hafa verið kláruð 56 mál þannig að það er býsna mikið þegar það er skoðað. Mörg af þeim málum eru umdeild, flest reyndar tiltölulega lítið umdeild en þó eru inni á milli umdeild mál og mál sem hefði jafnvel, eins og nýleg dæmi frá seinni partinum í gær sýna, verið tilefni til að ræða enn frekar. Þegar við skoðum þessi mál í samhengi verðum við að hafa allt samhengið með. Fjöldi mála hefur verið afgreiddur hérna. Um það hefur náðst samkomulag. Það eru engar forsendur fyrir öðru en að það geti náðst samkomulag um afgreiðslu fleiri mála, jafnvel töluvert fleiri mála ef það linast sá hnútur sem er í störfunum eins og sakir standa. Það er hins vegar þannig að þegar hæstv. ríkisstjórn hefur keyrt jafnillilega út af eins og hún hefur gert á þessu vorþingi þýðir ekkert að standa úti í skurðinum og öskra: Þetta er ekki mér að kenna, þetta er ekki mér að kenna. Það sem máli skiptir er að reyna að ná sér upp úr skurðinum.

Virðulegi forseti. Við höldum hér áfram umræðu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál, nr. 44/1998. Eins og fram hefur komið í þessari umræðu snúa þessar breytingar einkum og sér í lagi að því að koma til móts við Eftirlitsstofnun EFTA og þær athugasemdir sem hún hefur á starfsemi Íbúðalánasjóðs eftir rannsókn sem fram fór á starfsemi sjóðsins. Ég hef farið yfir og styð breytingartillögu hv. þm. Eyglóar Harðardóttur sem skilar minnihlutaáliti og ég hef rakið það líka að ég sé mjög sammála hv. þingmanni og því sem fram kemur í þessu minnihlutaáliti um að Íbúðalánasjóður gegni lykilhlutverki á íslenskum húsnæðismarkaði. Við eigum að gera það sem í okkar valdi stendur til þess að efla hann og styrkja. Ég hef líka rakið mikilvægi sjóðsins, ekki hvað síst hér á góðæristímanum þegar enginn var tilbúinn að fjármagna íbúðarhúsnæði í hinum dreifðu byggðum landsins nema Íbúðalánasjóður. Þess vegna er okkur gríðarlega mikilvægt að efla og styrkja sjóðinn og tryggja jafnframt að hann geti veitt sambærileg úrræði og aðrar fjármálastofnanir. Það er þess vegna sem ég styð einnig breytingartillögu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar við þetta mál. Hann gerir ráð fyrir því að Íbúðalánasjóður geti boðið lántökum upp á sambærileg úrræði og Landsbankinn hefur boðið sínum viðskiptavinum. Það hefur verið brestur á því að Íbúðalánasjóður hafi getað gert slíkt, og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hefur reyndar lagt þetta áður fram sem sjálfstætt lagafrumvarp, en úr því að þessi mál eru opin og það er verið að vinna með breytingar á þessum lögum er mjög kjörið að taka þessa breytingartillögu þarna inn. Maður hlýtur að velta því fyrir sér eins og fram hefur komið í umræðunni, í ljósi til að mynda ummæla margra hv. þingmanna Samfylkingarinnar þess efnis að eðlilegt sé að grípa til aðgerða, hvort ekki eigi að gera Íbúðalánasjóði kleift að bjóða upp á sambærilegar aðgerðir til handa skuldsettum heimilum líkt og Landsbankinn gerir, sem er að stórum hluta í eigu ríkissjóðs. Til að mynda hefur hv. þm. Helgi Hjörvar sagt þetta úr þessum stól sem og hv. þm. Árni Páll Árnason, fyrrverandi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Þeir sögðu báðir við fjölmiðla á sínum tíma að það væri algjört forgangsatriði að Íbúðalánasjóði yrði gert kleift að bjóða upp á sambærilegar lausnir og Landsbankinn gerir. Það er undarlegt að ríkisstjórn sem hreykir sér á tyllidögum af því að vera ríkisstjórn sem vill koma til móts við skuldsett heimili landsins, ríkisstjórn sem hefur kennt sig við norræna velferð og fleira í þeim dúr, skuli ekki taka þetta fyrir jafnhliða í ljósi ummæla margra hv. þingmanna þegar verið er að gera breytingar á þeim lögum sem snúa að þessum þætti um húsnæðismál. Menn bera því jafnan við að þetta séu kannski að einhverju leyti eðlisólík mál, en er það svo? Nei, svo er ekki. Það er vel hægt að gera þetta og við þekkjum það vel úr öðrum þingnefndum. Ég nefni til að mynda að flest þau frumvörp sem koma frá hæstv. umhverfisráðherra eru með tvö til þrjú alls kostar óskyld atriði saman í einu frumvarpi. Ég nefni frumvarp um utanvegaakstur sem er nú til meðferðar, þar er verið að blanda saman alls konar ólíkum hlutum og maður hlýtur að velta fyrir sér hvernig standi á því að hæstv. ríkisstjórn sem í orði kveðnu vill koma til móts við skuldsett heimili, segir það úr þessum stól, við fjölmiðla og aðra, 

Frú forseti. Ég get ekki annað en varað við því sem hv. þingmaður sagði um að Íbúðalánasjóður tæki upp sambærileg kjör og Landsbankinn í uppgreiðslu lána eða því að skila íbúðum, svokölluðu lyklamáli. Landsbankinn sem er ríkisbanki að meginhluta tók ákvörðun um að fólk gæti skilað íbúðinni sinni en aðrar eignir manna voru ekki teknar inn í það dæmi þannig að maður sem átti yfirskuldsetta íbúð gat skilað henni en gat átt annars staðar eignir, svo sem innstæður, hlutabréf, sumarbústað, hesta o.s.frv., skuldlaust. Það finnst mér ófélagslegt kerfi, frú forseti, og ég spyr hv. þingmann: Getur verið að hann vilji taka það inn í Íbúðalánasjóð og velta þeim kostnaði yfir á skattgreiðendur? Það er enginn annar sem greiðir hjá Íbúðalánasjóði en reyndar er heldur enginn annar sem greiðir hjá Landsbankanum það tap sem verður við það að fólk sem á eignir getur losnað við skuldirnar með því að afhenda eina eign. Frumvarpið sem við ræðum er vegna kröfu Eftirlitsstofnunar EFTA um að Íbúðalánasjóður standi ekki betur en aðrir í samkeppni og ég spyr hv. þingmann: Er Íbúðalánasjóður í samkeppni, er þetta banki sem er í samkeppni við aðra banka og er hann þá ekki félagslegur? Væri ekki miklu nær að stefna að því að gera Íbúðalánasjóð félagslegan, minnka hann verulega, láta hann veita þeim lán sem eru félagslega illa settir, búa til dæmis á svæðum sem ekki fá lán frá hinum bönkunum?

Frú forseti. Já, þær eru margar, skoðanirnar í Sjálfstæðisflokknum. Í þeirri breytingartillögu sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, flokksfélagi hv. þm. Péturs H. Blöndals, hefur lagt fram og ég vitnaði til er gert ráð fyrir því hvað þennan þátt snertir að Íbúðalánasjóður geti veitt sömu lausnir og Landsbankinn gerir. Ég er þeirrar skoðunar að það kynni að vera skynsamlegt að ganga lengra í þessa áttina og við eigum á hverjum tímapunkti að koma til móts við þá sem eru hjá Íbúðalánasjóði þannig að þeim sé gert mögulegt að fá sömu úrræði og bjóðast hjá Landsbankanum. Ég styð þessa breytingartillögu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar en hins vegar furðaði ég mig á því í ræðu minni áðan að ríkisstjórnin skyldi ekki koma með þetta fram í frumvarpinu sjálfu því að þá hefðu þessar athugasemdir sem hv. þingmaður er með komið fram í umsögnum um málið og í vinnslu nefndarinnar. Ég furðaði mig á því í ljósi ummæla formanns efnahags- og viðskiptanefndar, hv. þm. Helga Hjörvars, og fyrrverandi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, nú hv. þm. Árna Páls Árnasonar, að farin skyldi þessi leið, þá hefði verið eðlilegt að ríkisstjórnin hefði lagt þetta til og að hér lægi fyrir vinna nefndarinnar. Það kann að vera að þetta hefði breyst eitthvað í meðförum nefndarinnar, ég skal ekki segja til um það, en ég styð þessa tillögu eins og hún lítur út hér og nú og sá rökstuðningur sem er á bak við hana og eins ítarlegra í frumvarpi til laga sem hv. þingmenn Einar K. Guðfinnsson, Ásbjörn Óttarsson, Guðlaugur Þór Þórðarson, Árni Johnsen og Lilja Mósesdóttir lögðu fram á sínum tíma. Hvað varðar seinni 

Frú forseti. Finnst hv. þingmanni eðlilegt að maður sem hefur tekið lán til að kaupa sér íbúð og lánið er komið upp fyrir verð íbúðarinnar geti fengið það niðurfellt þegar hann á aðrar eignir eins og ég gat um, skuldlausar eða skuldlitlar? Finnst honum það eðlilegt? Er réttlátt að maður sem til dæmis tók lán út á húsið sitt til þess að kaupa sér sumarbústað, sem er skuldlaus, fái svo lánið á íbúðarhúsnæðið fellt niður? Út á það gengur einmitt leið Landsbankans sem er í eigu ríkisstjórnarinnar. Það er dálítið undarlegt að banki sem er að mestu leyti í eigu ríkisstjórnarinnar skuli vinna gegn ríkisstjórninni. Hv. þingmaður svarar væntanlega spurningunni um það hvort Íbúðalánasjóður sé félagslegt fyrirbæri eða á samkeppnismarkaði því að um það standi deilan og þá vil ég bæta við einni spurningu í viðbót: Nú eru margir á móti verðtryggingu, ég þekki ekki hug hv. þingmanns nákvæmlega í því máli, en ég spyr: Af hverju var ekki tekin upp sú stefna að afnema verðtryggingu? Íbúðalánasjóður er stærsti aðili sem veitir verðtryggð lán á íbúðamarkaði og sennilega bara á landinu í heild sinni. Af hverju var ekki tekin sú stefna að afnema verðtryggð lán hjá því fólki sem er svo ótrúlega mikið á móti verðtryggingu? Ég er það ekki, ég er ekki á móti verðtryggingunni, ég tel að hún hafi bjargað heimilunum gegnum hrunið. Ég hefði talið eðlilegt að þegar hv. þm. Eygló Harðardóttir kemur með sína breytingartillögu mundi hún bæta við að Íbúðalánasjóður ætti ekki lengur að lána verðtryggt, t.d. frá og með þeim tíma þegar hann tekur upp óverðtryggð lán í október.

Frú forseti. Varðandi það hvort Íbúðalánasjóður eigi að starfa á félagslegum grunni eða samkeppnisgrunni rakti ég það í ræðu minni og það kom fram í umræðum í gær um starfsemi Íbúðalánasjóðs að á árunum fyrir hrun var ekki mögulegt í mörgum af hinum dreifðu byggðum landsins að fá fjármögnun nema hjá Íbúðalánasjóði. Ég hlýddi líka á hv. þm. Pétur Blöndal í gær þegar hann hélt því fram að það væri ekki ósennilegt að jafnvel þó að Íbúðalánasjóðs nyti ekki við yrðu einhvern tímann einhverjir sem yrðu tilbúnir að lána inn á þessi svæði. Þetta er mjög loðið og það er gríðarlega mikilvægt þegar við erum að ræða þessi mál að við ræðum þau út frá stöðu þessara þjóðfélagshópa vegna þess að hugsunin á bak við Íbúðalánasjóð hlýtur annað veifið að vera á félagslegum grunni og er það meðal annars rökstutt með þeim rökum sem ég nefndi í ræðu minni. Varðandi síðan athugasemdir Eftirlitsstofnunar EFTA við starfsemi sjóðsins er það vissulega nokkuð sem við þurfum að horfa á og bregðast við og horfa til. Við megum samt aldrei gleyma þessu mikilvægi og ef menn ætla sér að bregðast við eins og hv. þingmaður hélt fram í ræðu sinni í gær, með því að selja sjóðinn eða annað því um líkt, er gríðarlega mikilvægt að áður en menn fara í einhverja slíka vegferð sé staða þeirra sem hafa getað leitað til sjóðsins tryggð. Ég hef ekki séð tillögur um það sem ganga upp, því miður. Hvað varðar aðrar spurningar hv. þingmanns 

Frú forseti. Mig langar til að leggja þrjár spurningar fyrir hv. þingmann. Það getur vel verið að ég komi því ekki öllu að í fyrra andsvari en þá mun ég óska eftir því að veita andsvar öðru sinni. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann um afstöðu Framsóknarflokksins til Íbúðalánasjóðs almennt og viðbragða við athugasemdum ESA sem verið er að gera með þessu frumvarpi. Að mínu viti er verið að bregðast við athugasemdum ESA án þess að rústa sjóðnum. Það er verið að koma því þannig fyrir að Íbúðalánasjóður geti í framtíðinni - að vísu þarf að endurskoða það eftir einhvern tíma - verið hluti af hinu félagslega húsnæðiskerfi hér án sífelldra athugasemda og kvartana, klögumála og jafnvel kæra frá ESA. Hver er afstaða Framsóknarflokksins til þessara þátta? Hefur hv. þingmaður kynnt sér þá nauðsyn sem er á því að bregðast nú og ekki síðar við þeim athugasemdum EFTA að það beri að loka sjóðnum og taka af honum ríkisábyrgðina? Hefur hv. þingmaður kynnt sér hvað er í húfi ef ekki verður gengið frá þessu frumvarpi fyrir mánaðamótin og er hann sáttur við það? Ég spyr vegna þess að það vekur mér mikla furðu hvernig hv. þingmaður hefur allt í einu fengið svo óstjórnlegan áhuga á því að tefja framgöngu þessa máls. Það fór í gegnum 1. og 2. umr. á einum og hálfum tíma án þess að nokkur annar framsóknarmaður en hv. þm. Eygló Harðardóttir tæki til máls. En nú þegar er komin sex og hálf klukkustund í 3. umr., að því er mér virðist til þess eins að skemmta skrattanum,  
            

Frú forseti. Hér var kallað fram í áðan: Hver er skrattinn? Afstaða Framsóknarflokksins til þessa máls kemur skýrt fram í minnihlutaáliti hv. þm. Eyglóar Harðardóttur. Þar er meðal annars rakið að afstaða minni hlutans sé sú að Íbúðalánasjóður gegni lykilhlutverki á íslenskum húsnæðismarkaði. Það er einnig rakið í nefndaráliti að hv. þm. Eygló Harðardóttir leggi til ákveðna breytingartillögu um þetta mál. Það hefur komið fram í umræðunni að meiri hlutinn sé jákvæður gagnvart þessari breytingartillögu þannig að það verður seint sagt að Framsóknarflokkurinn sé ekki jákvæður gagnvart starfsemi Íbúðalánasjóðs. Það sem hins vegar skortir upp á er það sem við höfum meðal annars rætt hér, það skortir frekari framtíðarsýn fyrir sjóðinn sem og frekari stefnumótun á þeim grunni að Íbúðalánasjóður gegni áfram lykilhlutverki á íslenskum húsnæðismarkaði. Þetta hefur komið fram í mínum ræðum hér og þetta hefur komið fram hjá hv. þm. Eygló Harðardóttur sem er fulltrúi Framsóknarflokksins í hv. velferðarnefnd þannig að ég held að það sé ekkert óljóst við þetta. Varðandi seinni spurningu hv. þingmanns um áhuga á því að tefja umræðu málsins og að hér sé verið að skemmta skrattanum - ég veit ekki hvernig á að svara hv. þingmanni um þetta. Ég held að það hljóti að liggja fyrir að það geti vel verið að í málum eins og húsnæðismálum og starfsemi Íbúðalánasjóðs hafi fleiri en einn þingmaður áhuga á að tjá sig. Ég rakti það í ræðu minni hvaða lykilhlutverki Íbúðalánasjóður hefði gegnt á sínum tíma. Ég held að það hljóti að eiga að vera fagnaðarefni fyrir hv. þingmann 

Frú forseti. Að skemmta skrattanum er ágætt gamalt íslenskt orðtak og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason hefur oft séð tiltekin alþjóðasamtök, Evrópusambandið, í líki þess sem þar um ræðir. Ég tel að með því að tefja afgreiðslu þessa máls séum við að kalla yfir okkur mjög hörð viðbrögð og kæru frá ESA. Það er það sem ég spurði hv. þingmann um, hvort hann hefði kynnt sér hvað er í húfi og hvaða leikur það sé að tefja framgöngu þessa máls nú við 3. umr. þegar menn höfðu lítinn áhuga á að ræða málið bæði við 1. og 2. umr. þess. Afstaða hv. þm. Eyglóar Harðardóttur kemur mjög vel fram í nefndaráliti hennar núna fyrir 3. umr. og hún leggur til breytingartillögu sem framsögumaður meirihlutaálitsins lýsti eindregnum stuðningi við. Það gerði hæstv. velferðarráðherra líka þannig að það er tekið undir með þeim sérsjónarmiðum og þeirri viðbótartillögu sem Framsóknarflokkurinn hefur haft fram að færa í þessu. Þess vegna skora ég á hv. þingmann að taka nú höndum saman við okkur sem berum þetta mál hér fram frá nefndinni, ljúka umræðunni þannig að við getum snúið okkur að öðrum málum. Hvað varðar frekari framtíðarsýn og stefnumótun fyrir Íbúðalánasjóð erum við öll sammála um það en ég minni hv. þingmann á, og það kom ítarlega til tals í nefndinni, að nú stendur yfir sérstök rannsókn á Íbúðalánasjóði að frumkvæði Alþingis. Alþingi setti niður sérstaka rannsóknarnefnd og við vorum sammála um það í nefndinni og töldum að þegar niðurstaða hennar liggur fyrir væri auðvitað kominn tími til að taka málið allt upp og horfa til framtíðar á grunni þess sem þar kemur fram.

Frú forseti. Já, hv. þingmaður talar um að sá sem hér standi sjái Evrópusambandið í líki skrattans.  Það hefur líka komið skýrt fram að ríkisstjórnin virðist sjá það eitt að ganga í Evrópusambandið, hæstv. forsætisráðherra sagði að við ættum ekki að óttast að evran væri að hrynja en ég held að hún sé líka eini forsætisráðherrann í öllum heiminum sem sér ekki hlutina eins og þeir eru í því efni. Þess vegna höfum við séð fram á það að íslenska ríkisstjórnin hefur í öllum málum hræðst ESA, oft og tíðum að óþörfu. Hvað varðar þetta mál hér hygg ég að því muni ljúka á næstu dögum og ég get glatt hv. þingmann með því að samkvæmt þingsköpum á sá sem hér stendur ekki meiri tíma til að fjalla um þessi mál. Það flokkast samt ekki undir það að skemmta skrattanum að vilja fjalla um framtíð starfsemi Íbúðalánasjóðs. Ég get ekki tekið undir svona ummæli, frú forseti, vegna þess að sá sem hér stendur hefur rakið það í ræðum sínum hversu mikilvægu hlutverki Íbúðalánasjóður hefur gegnt í 

Hæstv. forseti. Ég ætla að nota þann stutta tíma sem ég hef til að fara yfir tvo þætti. Vegna þeirrar umræðu sem var hér í morgun um þau forgangsmál sem ríkisstjórnin hefur sett á laggirnar og telur að stjórnarandstaðan hafi staðið í vegi fyrir og hefur jafnvel nefnt þetta mál sem dæmi þá vil ég geta þess að við framsóknarmenn höfum ævinlega barist fyrir hagsmunum Íbúðalánasjóðs og munum halda því áfram og teljum að hann gegni veigamiklu hlutverki á húsnæðismarkaði og því beri að viðhalda áfram. Við höfum líka fjallað um að það sé röng stefna að breyta honum í félagslegan sjóð eingöngu. Ég kom aðeins inn á það í minni fyrri ræðu. Við höfum lagt fram þó nokkuð mörg mál í tengslum við húsnæðismarkaðinn en það sem við höfum verið að gagnrýna nú við 3. umr. í þessu máli er að ríkisstjórnin skuli ekki hafa notað tækifærið þegar hún fjallaði um Íbúðalánasjóð og viðbrögð við áliti ESA. Ég vil líka að hér komi fram að ESA hefur komið fram af mun meiri óbilgirni og hörku í öllum samskiptum á hvaða sviði sem er, hvort sem er á sviði matvælaeftirlits, á sviði fjármálaeftirlits eða hvaða sviði sem það er, vegna aðildarviðræðnanna. Þetta er viðurkennt af öllum sem að þessu koma. Það á auðvitað við um þetta mál líka. Ein leið til að ná eðlilegri samskiptum við Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, væri sú að slíta nú þegar aðildarviðræðunum og það er í höndum núverandi ríkisstjórnar. Ég nefndi að við framsóknarmenn höfum lagt fram ýmis önnur mál sem varða húsnæðismál og skuldamál heimila eins og verðtryggingu og slíkt. Við höfum til að mynda viljað að stjórnvöld beittu sér fyrir að boðið yrði upp á óverðtryggð húsnæðislán og höfum undrast það við 3. umr. þessa máls, frú forseti, að ríkisstjórnin skyldi ekki hafa nýtt tækifærið til að koma fram með stefnu sína varðandi það. Við höfum líka fjallað um hvernig bregðast eigi við því sem kemur fram í þessu frumvarpi og nefndaráliti meiri hlutans að til að forðast skuldsetningu þeirra sem eru að kaupa húsnæði í fyrsta sinn eigi fólk um alla tíð einungis að geta tekið 80% lán og eigi þar af leiðandi að eiga fyrir 20%. Þá höfum við sagt: Hvernig á það að gerast? Við höfum lagt fram frumvarp, þ.e. hv. þm. Eygló Harðardóttir, um valfrjálsan sparnað hjá ungu fólki með skattaívilnun til að eiga þann möguleika að eiga þetta fé þegar til þessara hluta kemur. Fjölmargir slíkir hlutir sem ég held að hafi verið nauðsynlegir hafa komið fram í umræðunni og lýsi ég nú eftir stefnu ríkisstjórnarinnar. Það hefur líka komið fram í andsvörum, til að mynda milli framsóknarmanna og sjálfstæðismanna, að mikill ágreiningur hefur verið á milli þessara tveggja stjórnmálaflokka. Það er líka mikilvægt að dýpka umræðuna á þann hátt. Það sem hefur skort á í þessari umræðu er að stjórnarliðar, þ.e. Samfylkingin og Vinstri grænir, hafi komið inn í umræðuna. Við vitum að innan Samfylkingarinnar hefur verið gengið býsna langt í að breyta og jafnvel leggja niður sjóðinn, breyta honum í félagslegan sjóð, breyta honum í þá átt sem hæstv. forsætisráðherra vildi beina húsnæðismálum á sínum tíma þegar hún var félagsmálaráðherra. Því var það að undirlagi Samfylkingarinnar að fyrsta rannsóknin sem átti að fara fram hér eftir hrun var á Íbúðalánasjóði, ekki á öllu hinu fjármálabixinu heldur á Íbúðalánasjóði. Það var ótrúleg forgangsröðun af hendi Samfylkingarinnar, en við komum því þannig fyrir með samkomulagi við meiri hlutann að skoðunin yrði víðtækari og skoðað yrði sérstaklega hvernig bankarnir höfðu áhrif á markaðinn í samspilinu. Ég sagði í upphafi að ég ætlaði að nefna hérna tvo þætti og nú er tími minn að renna út þannig að ég ætla rétt að hlaupa á því. Í 1. gr. hefur mér þótt sérkennilegt að sjá að ráðherra eigi að skipa formann og varaformann til jafnlengdar embættistíma sínum. Nú höfum við upplifað það, frú forseti, á líðandi kjörtímabili að ráðherrar koma og ráðherrar fara. Þýðir þetta að ráðherra sem situr í tvo mánuði skipar formann og varaformann Íbúðalánasjóðs til tveggja mánaða og svo kemur næsti og skipar þá aftur nýjan formann og varaformann. Eins og kemur fram í umsögnum og útskýringum í greinargerð er það 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Eins og fram hefur komið í öðrum ræðum hv. þingmanna Framsóknarflokksins eru þeir ekki að gagnrýna í reynd það sem hér er lagt fram um breytingar á sjóðnum. Þeir hafa ekki gagnrýnt þau viðbrögð við athugasemdum ESA sem hér er lagt upp með og hv. þingmaður gerir það ekki í máli sínu. Hv. þingmaður segir mörg dæmi þess að ESA hafi sýnt meiri hörku gagnvart Íslendingum eftir að umsóknin var send inn. Það á alla vega ekki við um þetta mál vegna þess að það hefur komið mjög skýrt fram að ESA viðurkennir markaðsbrest á íbúðalánamarkaði hér og fellst þess vegna á ýmsar tilslakanir frá fyrri kröfum sem settar hafa verið og íslensk stjórnvöld, bæði núverandi hæstv. ríkisstjórn og fyrri ríkisstjórnir, hafa glímt við en ekki getað uppfyllt. Nú eru góðar vonir til að þessum athugasemdum linni, en eins og ég sagði áðan er þetta tímabundið. Það á að taka þetta aftur til skoðunar og við munum líka þurfa að taka þetta til skoðunar þegar vinnu rannsóknarnefndarinnar lýkur. Ég hef ekki séð miklar athugasemdir frá Framsóknarflokknum við málið eins og það liggur fyrir heldur þvert á móti. Þingmenn Framsóknarflokksins, ég tala nú ekki um að samþykktri tillögu hv. þm. Eyglóar Harðardóttur, eru tilbúnir að samþykkja þau efnistök sem hér er farið fram með þó að þeir vilji síðan eitthvað meira og öðruvísi síðar. Er þetta ekki réttur skilningur, hv. þingmaður, á afstöðu Framsóknarflokksins til þessa máls?

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur að við gagnrýnum í raun ekki viðbrögð meiri hlutans við þessu. Við teljum skynsamlegt að tala máli sjóðsins. Við höfum talið það nauðsynlegt á liðnum árum og höfum satt best að segja undrast mjög þá afstöðu sem oft hefur komið fram og talið hægt að gera betur, standa betur saman um að sýna af hverju við teljum að Íbúðalánasjóður sé nauðsynlegur á íslenskum markaði og hversu frábrugðinn hann er öðrum lánastofnunum. Ég fór yfir það til að mynda í ræðu minni að bankarnir líta ekki á Ísland allt sem eitt atvinnusvæði. Þá er stóra spurningin: Eiga bankarnir, hinir einkavæddu bankar, að ákveða að einhver svæði séu félagsleg svæði ef fólk velur sér þar búsetu? Ég kann ekki við slíka hugsun og þess vegna höfum við talið mjög mikilvægt að Íbúðalánasjóður sé til og sé á samkeppnismarkaði og að hann sé ekki eingöngu félagslegur sjóður. Ég get tekið undir að mikilvægt er að stjórnvöld á hverjum tíma standi saman um það að verja sjóðinn í þeirri mynd sem við teljum að sé skynsamlegust. Við framsóknarmenn höfum farið yfir það. Ef það er rétt hjá hv. þingmanni að í þessu máli sé ESA með tímabundna eftirgjöf þá held ég að menn hljóti að geta staðið þetta af sér og varið sjóðinn. Við erum ekki að koma hingað upp til að stöðva þetta mál. Við höfum nýtt umræðuna og höfum kallað eftir því að stjórnarliðar kæmu hingað til að skapa breiðari samstöðu um Íbúðalánasjóð. Ég mundi gjarnan vilja heyra álit Samfylkingarinnar á því hvort hún standi heils hugar að baki Íbúðalánasjóði eins og hann er. Svo höfum við bent á ákveðna galla. 

Frú forseti. Ég fagna því sem hv. þingmaður segir um afstöðu til innihalds þessa máls hvað varðar viðbrögðin við athugasemdum ESA. Hv. þingmaður nefndi og ég tek undir með honum að það er mjög mikilvægt að Íbúðalánasjóður starfi áfram og hann starfi áfram á samkeppnismarkaði, ekki síst vegna þeirrar stöðu sem er á lánveitingum til húsnæðiskaupa úti um land með sparisjóðakerfið svo laskað eins og það því miður er. Það er mjög mikilvægt. Frú forseti. Verði þetta mál ekki afgreitt hér og gert að lögum fyrir mánaðamótin óttast ég að við munum fá harðan áfellisdóm og kæru frá ESA og þá verðum við því miður í mjög vondum málum. Það er ekki víst að við næðum sömu stöðu og hér hefur náðst eftir að búið væri að dæma okkur fyrir samkeppnisbrot og markaðsbrot. Þetta þekkir hv. þingmaður. Ég tel því mikilvægt að við nýtum nú tækifærið, ég tala nú ekki um þeir sem hér eru inni og styðja Íbúðalánasjóð og vilja hafa hann áfram í því hlutverki sem hér er lagt upp með, og tökum höndum saman og klárum málið núna, eyðum ekki öðrum sex og hálfum tíma í að ræða það. Hvað varðar afstöðu Samfylkingarinnar er ég ein fulltrúi Vinstri grænna í meiri hluta í hv. velferðarnefnd. Ég er þar með fjórum þingmönnum Samfylkingarinnar í meiri hluta. Engar athugasemdir hafa verið á þeim bæ gagnvart hlutverki sjóðsins heldur þvert á móti fjallaði hv. framsögumaður þessa máls, hv. þm. Lúðvík Geirsson, ítarlega um það við 2. umr. og hefur fylgst hér með öllum umræðunum þangað til akkúrat núna í 3. umr. Ég hef ekki orðið vör við annað en að Samfylkingin standi heils hugar að baki þeim viðbrögðum og þeim nýja Íbúðalánasjóði sem hér er. Það er verið að 

Hæstv. forseti. Eins og ég sagði í fyrra andsvari gagnrýnum við almennt séð ekki viðbrögðin þó að við séum vissulega með ákveðnar efasemdir. Við erum líka með efasemdir varðandi ákveðnar útfærslur. Ég nefndi til að mynda ákvæðið um þessa ráðherraskipuðu formenn og varaformenn sem hefur ekki fengið mikla umræðu. Ég hlustaði hér á alla 2. umr., sat í forsetastóli og heyrði aldrei á það minnst. Það er ekki fyrr en við 3. umr. sem þetta kemur upp og mér finnst það vera verulegt álitaefni hvort hér sé verið að setja pólitíska áherslu á stjórn sjóðsins og tel nauðsynlegt að ræða það. Ég segi líka fyrir mig og veit að hv. þm. Eygló Harðardóttir, sem er fulltrúi okkar í velferðarnefnd, hefur líka haft efasemdir um hvort leigufélögin séu rétta leiðin, þ.e. eins og meiri hlutinn leggur til, og kemur með breytingartillögu til að hjálpa til þannig að sú leið verði skárri þó að við séum með miklar efasemdir um að það sé rétt leið. Ég held að það sé fullkomlega eðlilegt að við ræðum það hér. Hv. þingmaður lýsti því hér yfir að Samfylkingin stæði heils hugar að baki Íbúðalánasjóði. Ég verð að segja eins og er að ég hef miklar 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem var um margt mjög athyglisverð. En áður en ég fer yfir í þær spurningar sem ég hef til hv. þingmanns langar mig að benda á ósamræmi sem fram hefur komið í umræðunni af hálfu stjórnarliða. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir segir að þetta mál þurfi að afgreiða fyrir mánaðamót út af einhverjum dagsetningum, en þvert á móti kom fram í andsvari hv. þm. Lúðvíks Geirssonar í gær eða fyrradag að það væri ekkert slíkt inni í þessu máli. Eitthvað er þetta því á reiki. Og ég leyfi mér að fullyrða að þær afleiðingar sem menn, sumir hverjir, hafa talað um að verði ef þetta verði ekki keyrt hér í gegnum þingið séu orðum auknar að einhverju leyti. Hæstv. forseti. Það var athyglisvert sem hv. þingmaður fór inn á varðandi skipan ráðherra á stjórnarmönnum, á formanni og varaformanni. Ég veit að hv. þingmaður hefur fylgst töluvert með þeim stjórnsýslubreytingum sem átt hafa sér stað frá því að við tókum bæði sæti hér á þingi. Því langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að stjórnarflokkarnir séu að fara fram með einhvers konar nýja stefnu gagnvart skipan í stjórnir og hvort þetta sé fyrsta skrefið í að færa okkur yfir í það kerfi sem stundum hefur verið kennt við Bandaríkin og er við lýði þar, þ.e. að öllum embættismönnum sé skipt út um leið og ráðherra víkur sæti. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji svo vera, hvort hann hafi séð þess stað hér í umræðunni að þetta sé ný stefna hjá ríkisstjórnarflokkunum eða hvort þetta sé einfaldlega bara eitthvað sem datt óvart þarna inn án þess að vera sérstaklega hugsað til enda. Mér finnst þetta mikilvægt vegna þess að talað hefur verið svo mikið í þessum stól um breytingar á stjórnsýslunni, að bæta og styrkja stjórnsýsluna. Og þetta er mikil breyting að mínu mati sem hefur farið ótrúlega lítið fyrir í umræðunni.

Hæstv. forseti. Aðeins varðandi það sem hv. þingmaður kom inn á fyrst varðandi tímafresti og misvísandi upplýsingar, þá held ég einmitt og talaði um það í máli mínu og hef upplýsingar og fullvissu fyrir því að ESA hagi sér miklu grimmilegar gagnvart okkur vegna aðildarviðræðnanna. Það mikilvægasta í þessu er - ekki endilega einhverjir tímafrestir, sem eru auk þess greinilega óráðnir eða óvissir - að skýr skilaboð komi fram um staðfestu, samvinnu, samstarf og samstöðu þeirra sem ætla að standa að baki Íbúðalánasjóði. Þess vegna hef ég verið að kalla eftir því að hér kæmu fram sjónarmið til að mynda þingmanna Samfylkingarinnar sem oft og tíðum hafa talað með öðrum hætti og það á reyndar líka við um þingmenn Sjálfstæðisflokksins, alla vega suma hverja. Ákvæðið í 1. gr. um að ráðherra skipi formann og varaformann til jafnlengdar embættistíma virðist ganga lengra en maður gæti ímyndað sér. Ef hugmyndin væri sú að koma á stefnu ríkisstjórnar innan kjörtímabils þá yrði skipað til fjögurra ára. Þegar tekið er svona til orða bendir margt til þess að verið sé að skerpa hið pólitíska vald ráðherrans. Við höfum horft upp á það að dálítil lausung í það minnsta hefur verið í stjórnsýslunni að mínu mati. Ráðherrar koma og fara og hrært er í ráðuneytum og enginn veit satt best að segja hvort hann er að koma eða fara, skipt er um heiti á húsum o.s.frv. Svo virðist vera að verið sé að búa til þannig aðstæður að verði ráðherraskipti á ársfresti eða nokkurra mánaða fresti sé þeim ráðherra mögulegt að skipta út varaformanni og formanni til þess að hafa sína pólitísku ábyrgðarmenn 

Hæstv. forseti. Þá langar mig að víkja að öðru atriði sem er að flestar þær erlendu eftirlitsstofnanir sem fylgst hafa með efnahagsmálum á Íslandi hafa ítrekað í gegnum árin bent á að varhugavert sé að ríkið taki þátt í almennum íbúðalánum í það miklum mæli sem raun ber vitni hér á landi. Þær stofnanir hafa hvatt til þess að starfsemi Íbúðalánasjóðs verði takmörkuð við lán til þeirra sem hafa lágar tekjur eða þurfa af félagslegum ástæðum aðstoð hins opinbera til að leysa húsnæðismál sín. Við höfum meira að segja heilan kafla um þetta í rannsóknarskýrslu Alþingis þar sem talað er um og reifaðar allar þessar athugasemdir, meðal annars frá Efnahagsþróunar- og samvinnustofnuninni og eins Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kallaði árið 2005 eftir tafarlausum umbótum á Íbúðalánasjóði þar sem ríkisstyrkt samkeppni hans við bankana græfi undan áhrifamætti peningastefnunnar, yki óþarflega á ójafnvægi í hagkerfinu og ógnaði fjármálalegum stöðugleika. Þetta eru frekar miklar athugasemdir. Mér finnst einhvern veginn þegar við erum að tala um Íbúðalánasjóð og gera þessar breytingar út af athugasemdum ESA að við séum bara rétt aðeins að reyna að bjarga okkur í staðinn fyrir að horfa á fílinn í stofunni. Hérna er verkefni sem okkur hefur verið margbent á að sé ekki í lagi hjá okkur og það þurfi að fara yfir og skoða. Mér finnst einhvern veginn það hafa kristallast í þessu máli að við höfum í rauninni ekki lært svo mikið af þeim vanda sem við höfum lent í hér á Íslandi. Við horfum ekki á stóra vandamálið, við reynum að krafla aðeins í bakkann til að komast hjá einhverjum óþægilegum athugasemdum frá ESA næstu tvö árin, svo ætlum við að bregðast aftur við. Mér finnst, frú forseti, augljóst að rangt sé farið í þetta, við áttum að skoða málið ofan í kjölinn og bregðast við þessum athugasemdum eftir ítarlega umræðu og skoðanir okkar, þar sem skoðanir okkar allra sem störfum á vettvangi stjórnmálanna kæmu fram um það hvernig við sjáum framtíðarhlutverk sjóðsins. Sú umræða hefur ekki farið fram og mér finnst algjörlega 

Hæstv. forseti. Hér kristallast munur - og reyndar í mörgum málum - á stefnu Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins. Hv. þingmaður fór yfir þó nokkrar eftirlitsstofnanir sem hafa bent á ákveðna galla. Þær eftirlitsstofnanir eru að okkar mati fyrst og fremst að fjalla um málin út frá einhverjum fjármálamarkaði þar sem hin almenna samkeppni sé fullkomin, þjónusta bankanna sé einsleit, en ég hef lagt á það áherslu í máli mínu að íslensku bankarnir líta ekki á Ísland sem eitt markaðssvæði. Þeir skera hreinlega ákveðinn landshluta frá, eða ekki landshluta, satt best að segja stærsta hlutann af landsbyggðinni og segja: Það er annars konar markaðssvæði en höfuðborgarsvæðið og kannski Akureyri og eitthvað slíkt. Það kom meira að segja í ljós á bólutímanum þegar menn dældu peningum hvað hraðast að verulegur munur var á því hvað þeir vildu gera sums staðar á landsbyggðinni, til að mynda með hærri vöxtum og ýmsu öðru alveg óháð því, eins og þingmaðurinn nefndi, hvort um var að ræða lágar tekjur - vissulega eru lægri tekjur víða á landsbyggðinni en það er þó ekki algilt - eða félagslegar aðstæður. Það var hreinlega út frá búsetunni sjálfri sem menn í bönkunum tóku þá ákvörðun að vilja ekki lána á sömu kjörum eða vilja alls ekki lána. Og þess vegna höfum við talið nauðsynlegt, við framsóknarmenn, að Íbúðalánasjóður sé til og þess vegna er nauðsynlegt að við komum fram með þau rök til að útskýra fyrir þessum eftirlitsstofnunum af hverju þetta þarf að vera með þessum hætti og útskýra íslenskar aðstæður. Og þó svo að það hafi vissulega verið rétt sem hv. þingmaður benti á, að þetta hafi verið tekið upp í rannsóknarskýrslu Alþingis, þá var það tekið upp úr þessum sömu eftirlitsskýrslum erlendra aðila. Það verður áhugavert að fá niðurstöðu úr þeirri rannsókn sem er á Íbúðalánasjóði. Ég hélt að sú trygging sem við framsóknarmenn reyndum að fá inn í hana yrði heildstæðari, víðsýnni 

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 44/1998, um húsnæðismál. Mig langar í upphafi að taka það fram að þar sem ég settist á Alþingi á mánudaginn hef ég ekki haft tækifæri til að fylgjast með eða taka þátt í þeim umræðum sem hér hafa átt sér stað um málið. Ég veit ekki vegna orða hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur hvort ég á að biðja hana að fyrirgefa mér að blanda mér í þessar umræður og lengja þar með tíma þingsins en það eru nokkur atriði sem mig langar til að fara hér yfir. Eins og fram hefur komið er það vegna athugasemda ESA sem verið er að taka málið hérna upp og fara yfir Íbúðalánasjóð sem er mjög mikilvæg stofnun hér á landi. Ég verð að mörgu leyti að taka undir orð hv. þingmanna Ásmundar Daðasonar og Sigurðar Inga Jóhannssonar um ESA, að sú stofnun sé að koma mjög hraustlega inn á mörg svið. Þetta segi ég og þekki sem starfandi sveitarstjórnarmaður að öllu jöfnu og hef orðið vör við það þar sem ég sit í mörgum nefndum og ráðum á vegum Sambands íslenskra sveitarfélaga og Hafnasambands Íslands að athugasemdum hefur að mörgu leyti rignt yfir okkur. En það er jákvætt að verið sé að taka á þessu máli í frumvarpinu og ég vil líka taka undir orð þeirra hv. þingmanna sem hafa rætt um það hvort verið sé að bregðast nægilega vel við. Eins og ég sagði í upphafi er Íbúðalánasjóður mjög mikilvægur og ekki síst á því svæði þar sem ég bý og því vil ég sjá vel um mál hans búið til heilla fyrir alla landsmenn. Ég hef nýtt tímann í að kynna mér málið með því að lesa frumvarpið, nefndarálitin og umsagnir sem hafa komið til nefndarinnar í meðförum hennar og þingsins. Ég hef skautað aðeins yfir þetta eins og ég hef haft tíma til. Það sem ég vil taka fram og finnst jákvætt í því sem þar kemur fram er meðal annars þessi krafa um hæfi stjórnarmanna en tek jafnframt undir orð hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar þegar hann talaði um ráðherrakjörin og fannst jákvætt að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir tók að mörgu leyti undir það og ég held að það sé alveg þess virði að skoða mun betur. Þá er einnig jákvætt í frumvarpinu að verið er að þrengja skilyrði um leigufélögin. Eins og þeir þekkja sem búa í byggðum landsins hefur Íbúðalánasjóður verið að lána peninga inn í leigufélög sem hafa gengið misjafnlega vel um, ef þannig má að orði komast, og oft hafa byggðarlög staðið uppi með nokkuð stór vandamál hvað það varðar. Það var mjög jákvætt að heyra hæstv. velferðarráðherra í gær taka undir breytingartillögu hv. þm. Eyglóar Harðardóttur, að meiri hlutinn ætlaði að gera hana að sinni tillögu. Ég held að það sé ekki nema til bóta fyrir frumvarpið. Þeir þingmenn sem hér hafa talað í um sex klukkustundir, ef ég man rétt, hafa mikið rætt og tekist á um þau samkeppnissjónarmið sem ESA er náttúrlega að gera athugasemdir við, að sjóðurinn starfi á samkeppnismarkaði, og hægt er að taka undir það að mörgu leyti. Sjóðurinn á margar íbúðir og vandinn er stór og mikill eftir því sem mér skilst. Þá verðum við líka að hafa það í huga að byggðir hringinn í kringum landið hafa ekki þannig markað að viðskiptabankarnir hafi hreinlega viljað líta til þess að lána til fasteignakaupa úti um landið. Að því leytinu til hefur Íbúðalánasjóður gegnt lykilhlutverki og er mjög mikilvægur. Á því svæði þar sem ég bý er að eiga sér stað atvinnuuppbygging sem er mjög jákvætt, og svo því sé haldið til haga hefur íbúum á því svæði fækkað síðustu 20 árin um 45%. Nú sjáum við teikn á lofti um frekari atvinnuuppbyggingu og henni fylgja óskir og beiðni um að þar verði reistar íbúðir en við stöndum frammi fyrir íbúðaskorti. Hvað gerist þá? Hús fara að ganga kaupum og sölum og fasteignaverð hefur tvöfaldast, sem er mjög jákvætt, þó að það sé langt í land miðað við það sem gerist á höfuðborgarsvæðinu og á stærri þéttbýlisstöðum. Á því húsnæði hefur hvílt lán frá Íbúðalánasjóði. Þá hefur komið fram ákveðin tortryggni þar og Íbúðalánasjóður gerir sem sagt athugasemdir við hækkun á markaðsverði og söluverði og hefur verið að eyða peningum í það að senda fasteignasala til að taka út eignirnar, mjög trúlega til að tryggja að ekki séu brögð í tafli. Þetta finnst okkur mjög neikvætt vegna þess að okkur er það mjög mikilvægt að byggðin rísi þarna og við köllum eftir því að lánastofnanir og þar á meðal Íbúðalánasjóður fylgi okkur eftir í því. Þá hafa sveitarfélög sem eru með lán hjá Íbúðalánasjóði í svokölluðu félagslegu húsnæði og öðru átt á þessum tíma og um langan tíma í miklum erfiðleikum með það að fá skilning hjá Íbúðalánasjóði varðandi leiðréttingu þeirra lána. Svo ég nefni eitt sveitarfélag, Bolungarvík, sem þurfti að ganga í gegnum fjárhagslega endurskipulagningu og einn hlutinn af því var að Íbúðalánasjóður mundi fella niður hluta af lánum. Það hefur ekki gengið eftir. Þetta er mjög alvarlegt mál. Ég veit um fleiri sveitarfélög sem hafa verið að leita leiða en það hefur ekki gengið eftir. Eins og ég sagði í upphafi renndi ég yfir umsagnir um frumvarpið sem komu til nefndarinnar. Í því ljósi að við ræðum um það að sjóðurinn sé farinn að starfa á samkeppnismarkaði varðandi leiguhúsnæði og kaup og sölu langar mig að fara aðeins yfir 4. gr. frumvarpsins þar sem segir í c-lið: „Á eftir 8. tölulið kemur nýr töluliður, svohljóðandi: Að eiga og reka leigufélag með íbúðarhúsnæði sem Íbúðalánasjóður hefur yfirtekið á nauðungarsölu … “ Í nefndarálitinu segir í kaflanum Leigufélag og lán til leigufélaga að með frumvarpinu sé lögð til grundvallarbreyting á starfsemi Íbúðalánasjóðs þess efnis að eitt af hlutverkum hans verði að eiga og reka leigufélag með eignir sem sjóðurinn hefur eignast með fullnustugerðum. Nefndarmenn í velferðarnefnd eru staddir hér í salnum og því velti ég fyrir mér umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga þar sem það gerir athugasemdir við þessa 4. gr. og segir að það orðalag sem ég fór hér með útiloki „að sjóðurinn geti leigt út húsnæði sem hann hefur eignast með öðrum hætti, t.d. með makaskiptum eða frjálsum samningum við skuldara, eins og virðist mögulega geta gerst“. Nú spyr sá sem ekki veit: Hefur Íbúðalánasjóður eignast allar þær eignir sem hann á með nauðungarsölu? Er sá möguleiki fyrir hendi? Nú verð ég bara að viðurkenna fáfræði mína, ég þekki það ekki. Er þá Íbúðalánasjóður, eins og komið hefur fram í þessu, að fara að reka svona nokkurs konar fasteignasölu eða er þetta möguleiki sem hefur verið skoðaður? Ég velti því upp, hvort þetta liðkar eitthvað til á þessum markaði, ef til dæmis stóru íbúðarhúsnæði væri hægt að skipta upp. Ég velti fyrir mér hvort nefndin hafi rætt þessa umsögn sambandsins og þá um hvað umræðurnar hafi snúist eða hvort ég er hreinlega að misskilja málið. Í umsögn sambandsins er jafnframt talað um 12. og 13. gr. - í nefndarálitinu er talað um að fella út greinar um að ráðuneytið haldi skrá yfir félög og félagasamtök - þar sem fram kemur, með leyfi forseta, að æskilegt væri „að sú skylda hvíli áfram á ráðuneytinu að halda skrá yfir félög og félagasamtök og staðfesta samþykktir til leiguíbúðafélaga og félagasamtaka sem starfa samkvæmt VIII. kafla laganna“. Í umsögn sambandsins kemur fram að það sé mjög brýnt að þessi skrá sé til. Og mér þætti áhugavert að heyra það, ef nefndarmenn eru í salnum og hafa tök á að velta því upp með mér, hvers vegna í nefndinni og út frá umræðum í nefndinni hafi verið tekin ákvörðun um að þetta væri ekki nauðsynlegt. Ég teldi það skynsamlegt - ekki í ljósi þess sem ég sagði hér í upphafi að mér þætti það mjög jákvætt varðandi frumvarpið að búið væri að þrengja skilyrðin varðandi leigufélögin - að til væri skrá um það hvaða félög væru starfandi leiguíbúðafélög og sem störfuðu samkvæmt þessum VIII. kafla laganna. Þá langar mig að lokum að koma aðeins inn á tillögu hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar þar sem hann leggur fram breytingartillögu sem snýr beint að skuldavanda fólks. Við sem erum hér þekkjum náttúrlega mjög vel þá umræðu sem hefur verið í þjóðfélaginu að fólki finnst alls ekki nógu langt gengið í þeim aðgerðum. Íbúðalánasjóður hefur verið þar undanskilinn hvað það varðar að fólk hafi fengið leiðréttingu á sínum lánum. Ég átta mig jafnframt á því að þarna er um stórar fjárhæðir að ræða. En það er líka mjög merkilegt eins og fram hefur komið að ríkisbankinn, Landsbankinn, hefur komið til móts við viðskiptamenn sína en Íbúðalánasjóður hefur ekki haft tök á því og þessi umræða er mjög hávær í þjóðfélaginu. Ég teldi það mjög skynsamlega leið að fara þessa svokölluðu landsbankaleið og tek heils hugar undir breytingartillögu hv. þingmanns. Svona rétt í lokin langar mig að taka undir það sem þingmenn hafa rætt og fara yfir það sem var nefnt hér í upphafi. Mér finnst það jákvætt að verið er að bregðast við þessum tilmælum ESA. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir segir að svara þurfi þessu fyrir ákveðin tímamörk og málið verði síðan tekið upp aftur. Ég neita því ekki og það er svona mín sýn - en ég tek það fram sem ég sagði hér í upphafi að ég er náttúrlega að koma inn í þessa umræðu á þessu stigi - að jákvætt hefði verið að sjá þetta tekið í heild sinni. Ég ætla líka að ítreka það sem ég sagði í upphafi, ég hef alla vega upplifað það á sveitarstjórnarstiginu, að þessum bréfum ESA hefur rignt yfir stjórnkerfið og við erum að bregðast við á mörgum sviðum og ég tel að við gerum það vel og vandlega. Það eru það miklir hagsmunir í húfi varðandi Íbúðalánasjóð og svo margt annað.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og segja í upphafi máls míns að það er alveg óþarfi hjá hv. þm. Eyrúnu Ingibjörgu Sigþórsdóttur að taka til sín orð sem ég beindi til hv. þingmanna Framsóknarflokksins sem höfðu full tækifæri til þess að taka þátt í umræðunni við 1. og 2. umr. þessa máls en kusu að gera það ekki. Það kveður svo sannarlega við annan tón gagnvart Íbúðalánasjóði frá hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins utan af landsbyggðinni en ýmissa þingmanna flokksins á höfuðborgarsvæðinu og orð hv. þingmanns eru því til vitnis. Við hlýddum á það hér í gær eða í fyrradag að hv. þm. Pétur Blöndal upplýsti þingheim um það að hann væri mjög áfram um að leggja Íbúðalánasjóð bara niður og setja þetta allt í hendur bankanna. En eins og við höfum rætt hér í morgun er ég sammála því sjónarmiði að það væri glapræði gagnvart landsbyggðinni og gagnvart stöðu byggða sem eru veikar fyrir með laskað sparisjóðakerfi og njóta ekki stuðnings frá bankakerfinu. Ég held að hv. þingmaður hafi hins vegar misskilið eitthvað sem ég sagði varðandi skipun fulltrúa í stjórn. Ég vil aðeins taka fram að ég styð eindregið að ráðherraskipaðir formaður og varaformaður stjórnar skuli skipaðir til jafnlengdar kjörtímabils ráðherra. Það eru gild rök fyrir því eins og rakið er í greinargerð með frumvarpinu. Það þykir mikilvægt að traust ríki milli ráðherra og stjórnar sjóðsins í ljósi hlutverks stjórnarinnar samkvæmt 4. gr., af því að henni er ætlað að vera sérstaklega ráðgefandi fyrir stjórnvöld og ráðherra. Í greinargerðinni kemur fram að það hljóti að vera nauðsynlegt að stefna Íbúðalánasjóðs á hverjum tíma sé í samræmi við efnahagsleg markmið hlutaðeigandi stjórnvalda og í samræmi við peningastefnu Seðlabankans. En þetta á aðeins við um þessa tvo stjórnarmenn, 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Álfheiði Ingadóttur fyrir svör hennar og orð hennar í upphafi en maður er kannski dálítið hörundsár ef svo má segja þegar maður kemur nýr inn í umræðu og er að reyna að leggja sitt til málanna. Ég veit ekki hvort ég hef misskilið þetta um skipun í stjórnina. Ég ætla ekki að fara nánar út í það hér. Hv. þingmaður sagði að þær væru mismunandi, skoðanir okkar sjálfstæðismanna í þessu máli. Ég endurtek bara það sem ég sagði í upphafi að Íbúðalánasjóður er mjög mikilvægur byggðum landsins, en ég velti fyrir mér því sem hefur verið rætt um samkeppnissjónarmiðin. Þau eru náttúrlega í fullu gildi á höfuðborgarsvæðinu og eins og ég skil málið er mjög stór hluti íbúða Íbúðalánasjóðs á höfuðborgarsvæðinu þar sem markaðslögmálin eru í fullu gildi. Þá veltir maður fyrir sér því fyrirkomulagi til framtíðar. Ég tel jafnframt mjög mikilvægt að Íbúðalánasjóður sé til staðar til að tryggja það að landsbyggðin hafi aðgang að lánsfjármagni. Ég nefndi áðan athugasemdir Sambands íslenskra sveitarfélaga. Mér þætti vænt um ef hv. þm. Álfheiður Ingadóttir gæti farið þessar ábendingar um 4. gr. og 12. og 13. gr.

Ég fór aðeins út af laginu, frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur. Þetta er líklega misskilningur hjá mér, mér fannst hv. þingmaður segja varðandi skipun stjórnarmanna að ég hefði tekið undir að það væri eitthvað athugavert við að stjórnarformaður og varaformaður stjórnar væru skipaðir sérstaklega af ráðherra til jafnlengdar hans tíma. Ég kom ekki inn á þetta í andsvörum mínum í morgun og þess vegna notaði ég tækifærið til þess að koma því á framfæri áðan. Það er auðvitað gríðarlega mikilvægt að það ríki trúnaður og pólitísk samfella í starfi stjórnar Íbúðalánasjóðs á hverjum tíma og starfi stjórnvalda, ekki aðeins stefnumörkun ráðherra gagnvart húsnæðiskerfinu í það heila heldur ekki síður vegna þess sem segir í greinargerð með frumvarpinu að Íbúðalánasjóður er svo snar þáttur og svo stór hluti af efnahagskerfinu og húsnæðiskerfinu okkar að rekstur hans og stefna á hverjum tíma þarf að vera í samræmi við efnahagsstefnu stjórnvalda, efnahagsstjórnina á hverjum tíma og einnig peningastefnuna. Ég vil leggja á þetta áherslu vegna þess að það hefur auðvitað borið við þegar stjórnin er öll skipuð til fjögurra ára í senn og það er skipt um stjórn og stjórnarstefnu í landinu, peningamálastefnu, efnahagsmálastefnu, að þá dugir ekki að sjóðurinn keyri í aðra átt. Ég vildi nota tækifærið og leggja áherslu á það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni hennar svör. Það vakti athygli mína í máli hennar þegar hún fór orðum um að Íbúðalánasjóður væri stór hluti af efnahagskerfi landsins og bankakerfinu. Ég get tekið undir það og þrátt fyrir að búa þar sem ég bý þá velti ég því fyrir mér hvort það sé kannski ekki einmitt eitt af verkefnum okkar; að draga úr þeirri starfsemi sem sérstaklega snýr að höfuðborgarsvæðinu þar sem markaðslögmálin geta gilt en sjóðurinn einblíni á að styðja við þær byggðir landsins þar sem viðskiptabankarnir hafa ekki viljað koma inn. Það hefur verið til mikils vanda fyrir okkur sem búa úti um landið, bæði þá sem eru í atvinnustarfsemi og búa þar. Ég hallast að því og hef verið þeirrar skoðunar hvort ekki megi setja spurningarmerki við pólitískar ráðningar yfir höfuð. Ég hef að vissu leyti skilning á því sjónarmiði að stjórn sjóðsins og stjórnvöld þurfi að vera nátengd, en þetta varðar kannski þá stefnumörkun sem ég tel að þurfi að fara í fyrir sjóðinn í heild sinni. Eins og ég sagði í upphafi tel ég að erindi ESA hefði veitt kjörið tækifæri til þess að taka það alla leið, ekki að taka málið upp aftur, heldur búa sjóðnum skipulag til framtíðar sem allir gætu vel við unað.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ágæta ræðu. Það hefur kannski ekki komið á óvart að þótt við séum hvort í sínum stjórnmálaflokki deilum við að mörgu leyti sömu skoðunum á þessu málefni enda bæði búsett á landsbyggðinni og þekkjum þar af leiðandi þá hlið málsins býsna vel. Fram kemur í umsögn fjármálaráðuneytisins um frumvarpið þar sem fjallað er um leigufélag sem á að stofna, með leyfi forseta: „Ætla má að sjóðurinn reyni að selja leigufélagið eins fljótt og auðið er en velta má því upp hvort það muni reynast sjóðnum erfitt í ljósi þess að eignasafn hans dreifist mjög víða um landið.“ Ég hygg að í þessari setningu komi í raun fram það sjónarmið sem við höfum haldið á lofti, þ.e. að eignir úti á landi hafa ekki verið á sama stalli í það minnsta og eignir á höfuðborgarsvæðinu þegar kemur að því að fá fjárveitingar til að kaupa eða byggja húsnæði. Við þekkjum það að fjármálastofnanir drógu lappirnar eða settu jafnvel mun lægra þak á lánveitingar út á land en á höfuðborgarsvæðinu þannig að andinn í þessari setningu frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins er í sjálfu sér ekkert óeðlilegur. Hann er kannski staðfesting á því sem sumir halda, að það sé ekki það sama að eiga eignir úti á landi og á höfuðborgarsvæðinu. Hér er einmitt talað um eignasafnið. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki áhugavert í ljósi þessara hugmynda og pælinga um Íbúðalánasjóð að fá yfirlit yfir skilvísi gagnvart sjóðnum, þ.e. hvort endilega sé 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir fyrirspurn hans. Ég held að það væri mjög áhugavert að fá það yfirlit sem hv. þingmaður talar um, um skilvísi lántakenda eftir búsetu. Eins og ég kom að minnsta kosti þrisvar sinnum inn á í ræðu minni er ég nokkuð viss um að Íbúðalánasjóður er stærsti lánveitandi til byggða landsins og það yrði því mjög áhugavert að sjá hvernig þetta skiptist. Af því að við virðumst deila þeirri skoðun að Íbúðalánasjóður sé okkur svo mikilvægur langar mig að fara aðeins aftur og ræða það sem ég kom inn á varðandi sveitarfélögin og aðkomu Íbúðalánasjóðs. Nú þekki ég það frá mínu fjórðungssvæði, Vestfjörðum, hvernig sveitarfélögum hefur gengið þar í viðskiptum varðandi þeirra vanda. Auðvitað skýrist að stórum hluta sá heildarvandi sem Íbúðalánasjóður er í af því að ekki hefur verið brugðist við. En af því að hv. þingmaður kemur úr öðru sveitarfélagaumdæmi en sú sem hér stendur - þekkir hann til slíks? Þekkir hann til þess hvernig þetta hefur verið varðandi sveitarfélögin á hans svæði? Eins og ég sagði áður þá hefur Íbúðalánasjóður, síðast þegar ég vissi um sveitarfélagið sem ég nefndi, Bolungarvík, ekki staðið við þær skuldbindingar sem hann gekkst undir í fjárhagslegri endurskipulagningu þess sveitarfélags.

Virðulegi forseti. Til þess að koma inn á spurningu hv. þingmanns þá eru því miður ákveðin svæði á landinu sem eru verr sett þegar að þessu kemur, þ.e. sveitarfélög, en það er ekki svo mikill vandi þar sem ég þekki best til. Það er hins vegar staðreynd að þeir fjármunir sem settir voru á sínum tíma í varasjóð til að mæta vanda sveitarfélaganna voru einfaldlega of litlir. Það voru allt of litlir fjármunir settir í að vinda ofan af þeim mikla mun sem var á stöðu lána og raunverulegu fasteignaverði íbúða. Vandi sveitarfélaganna var kannski fyrst og fremst sá að það náðist ekki að setja nógu mikla fjármuni í verkefnið. Ég held hins vegar að það sé mikilvægt að Íbúðalánasjóður fái heimildir og tæki til að bregðast við þeim vanda sem er enn til staðar á nokkrum stöðum á landinu. Að öðru, í umsögn fjármálaráðuneytisins er einnig rætt um fasteignamat og verðmæti eigna. Ég ætla að lesa aðeins upp úr þessu áliti, með leyfi forseta: „Verði frumvarpið lögfest mun sjóðurinn ekki heimila lánveitingar á eignum þar sem fasteignamat er umfram 50 millj. kr. Með því er komið til móts við athugasemdir um starfsemi sjóðsins að því leyti að lánveitingar til kaupa á mjög verðmætu húsnæði rúmist ekki innan félagslegra markmiða sjóðsins.“ Ég velti fyrir mér þegar ég les þetta hvort við séum að segja að Íbúðalánasjóður sé eingöngu félagslegur sjóður og eigi að vera það. Þá velti ég fyrir mér hvort litið sé á landsbyggðina sem félagslegt fyrirbæri því að ég fæ ekki séð að það sé nokkur breyting á viðhorfi fjármálastofnana til að lána til fasteignakaupa úti á landi. Því verðum við að gæta þess að Íbúðalánasjóður sé líka tæki á markaði til að 

Virðulegur forseti. Það væri náttúrlega alvarlegt mál ef Íbúðalánasjóður yrði félagslegt úrræði fyrir landsbyggðina. Eins og allir landsmenn vita er ekki um neitt slíkt að ræða. Íbúar og fyrirtæki alls staðar að af landinu leggja sitt fram. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson nefndi í fyrra andsvari að taka þyrfti saman lista um hvernig skilum væri háttað eftir byggðum landsins. Ég held að slíkur listi mundi draga það mjög skýrt fram. Ég er sannfærð um að byggðirnar utan höfuðborgarsvæðisins standa sig mjög vel hvað það varðar. Það sem ég átti fyrst og síðast við í ræðu minni varðandi markaðssvæði fyrir sunnan og á höfuðborgarsvæðinu eru þær miklu eignir sem Íbúðalánasjóður á á því svæði. Þá veltir maður því upp hvort það lúti ekki þeim lögmálum sem þar eru og eins varðandi þennan leigumarkað, en Íbúðalánasjóður verði áfram lánastofnun og geti starfað á landsvísu. Það má ekki misskilja orð mín varðandi lánamálin þannig að við ætlum að breyta honum í eitthvert félagslegt batterí. Spurningin snýst um hvort ekki þurfi að minnka sjóðinn þannig að hann sé ekki þessi stóra efnahagslega stærð í hagkerfi þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Fyrst um tímasetningu þessa frumvarps og þá pressu sem er á að afgreiða það frá þinginu. Það er auðvitað rétt að hafa í huga að athugasemdir Eftirlitsstofnunar EFTA við fyrirkomulag Íbúðalánasjóðs bárust hingað 18. júlí á síðasta ári. Ég er þeirrar skoðunar að þær breytingar sem hér er verið að gera á fyrirkomulagi sjóðsins séu ekki það viðamiklar eða flóknar að ekki hefði mátt vinna þetta hraðar þannig að það væri fyrr komið til afgreiðslu. En við skulum vona að hér greiðist úr störfum þingsins vel og ágætlega þannig að hægt sé að klára þetta mál sem fyrst. Þá sný ég mér að efni frumvarpsins og þeirri stöðu sem upp er komin en Eftirlitsstofnun EFTA hefur gert þá athugasemd að starfsemi Íbúðalánasjóðs sé of víðtæk og það sé ekki nægjanlegur rökstuðningur af hálfu íslenska ríkisins fyrir þessari starfsemi að óbreyttu þannig að hún falli undir þær undanþágur sem gera þarf fyrir slíkri ríkisaðstoð sem felst í þessum sjóði. Ég vil þó byrja á því sem ég tel að sé til bóta, en það snýr að stjórnarmönnunum. Ég er sammála þeirri hugsun að það skipti máli þegar um er að ræða pólitískar stofnanir að saman fari áhrif og ábyrgð. Mér hefur alltaf fundist það frekar vond staða sem getur komið upp þegar ráðherra ákveður að skipa stjórnarmenn inn í tiltekna mikilvæga ríkisstofnun og það er tekin ákvörðun um að gera þetta jafnvel á allra síðustu dögum ráðherrans í embætti og fyrir liggja kosningar. Þá getur sú staða komið upp að þegar nýr ráðherra tekur við málaflokknum séu þar á fleti fyrir í stjórn í mikilvægri stofnun einstaklingar sem koma úr öðrum stjórnmálaflokkum eða deila ekki sýn ráðherrans á það hvernig skuli reka stofnunina o.s.frv. Það getur valdið mikilli spennu og um leið dregið úr pólitískri ábyrgð viðkomandi ráðherra. Ég tel því að sú breyting sem lögð er til í 1. gr. þessa frumvarps og snýr að 7. gr. laganna um húsnæðismál sé spor í rétta átt, þ.e. að takmarka tíma manna við þann tíma sem ráðherrann situr eða við kjörtímabilið sem að öllu jöfnu er fjögur ár. En það er til umhugsunar fyrir okkur hvort það þurfi ekki að hafa það þannig í svona lykilstofnunum að þeir menn sem ráðherra setur til verka fylgi ráðherranum, að formaður stjórnar og varaformaður séu skipaðir til jafnlengdar ráðherrasetunni. Þá kemur ekki til þess ef ráðherra vill setja sína trúnaðarmenn til starfa að það þurfi að fara í harkalegar aðgerðir til að setja menn út úr slíkum stjórnum með tilheyrandi vandamálum. Hitt sem ég vil gera að umtalsefni er staða þessa mikla sjóðs í efnahagsstarfsemi okkar. Það skiptir gríðarlega miklu að sú stefna sem liggur til grundvallar útlánum sjóðsins sé í góðu samræmi við efnahagsstefnu ríkisstjórnar á hverjum tíma og ekki síður - og er jafnvel mikilvægara - við peningamálastefnuna. Það verður að segjast eins og er að sú ákvörðun sem tekin var á sínum tíma um að gefa möguleika á því að hækka lánshlutfallið hjá Íbúðalánasjóði upp í allt að 90% var ekki heppileg og ekki til þess fallin að styðja við stjórn peningamála eða styðja við verðbólgumarkmið Seðlabankans. Þessi ákvörðun, þó að hún hafi ekki ein og sér valdið fasteignabólunni sem hér varð, ýtti í það minnsta undir hana. Þegar horft er til baka hefðu viðbrögð Íbúðalánasjóðs á þessum tíma frekar átt að vera þau að draga úr lánshlutföllum, takmarka framboð á lánsfé, vegna þess að það var augljóst og á það var reyndar bent í umræðunni á þeim tíma að húsnæði, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu, hækkaði of hratt og of mikið. Það var ástæða til að hafa áhyggjur af því að það væri bólumyndun á ferðinni. Það kom fram hjá Seðlabankanum að hann hefði áhyggjur af þessum hækkunum á húsnæðisliðnum og margir sem tjáðu sig um málið lýstu yfir áhyggjum sínum af þessu. Ég tel að sú ákvörðun að auka lánshlutfallið hafi ekki verið gæfurík. Það leiðir hugann að því hvernig við eigum að hafa samspilið á milli Íbúðalánasjóðs og þessara hluta. Í frumvarpinu er verið að leggja það upp að ráðherra geti tekið sjálfstæða ákvörðun um að lækka ákveðin hlutföll til þess að draga úr lánveitingunum ef honum sýnist svo, með tilliti til helstu þjóðhagsstærða. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt, þó að menn gangi frá þessu frumvarpi núna, að skoða það jafnvel betur og að menn setjist strax yfir það hvernig hægt er að koma því kirfilega og örugglega fyrir að þessir hlutir séu í takt. Þetta eru það stórar stærðir sem við erum að ræða um að þær geta sett peningamálastefnuna svolítið á hliðina ef ekki er samræmi þarna á milli. Ég hef ekki tillögu um hvort hægt sé að binda það inn í reglur með öðrum hætti en reynt er að gera hér og rætt er um í athugasemdum við frumvarpið. En þetta lýtur um leið að þeirri spurningu sem hér hefur oft verið rædd um samhengi ríkisfjármálanna og peningamálastefnunnar og hvort þörf sé á að móta ríkisfjármálareglu sem er sett fram í samhengi við peningamálastefnu Seðlabankans. Þær breytingar sem kannski skipta mestu máli í þessu og snúa að athugasemdum EFTA eru kynntar til sögunnar í 8. gr. frumvarpsins og taka til 19. gr. þeirra laga sem ætlunin er að gera breytingar á. Þarna er lagt til að lækka lánshlutföllin. Það er reyndar hárrétt sem bent hefur verið á og er bent á í umfjöllun hér að í sjálfu sér var 80% markinu ekki breytt en það var opnað inn í 90% lánveitingar. Hér er verið að styrkja það að ekki sé farið hærra en 80%. Það er til umhugsunar, virðulegi forseti, hvort það sé skynsamlegt að hafa fyrirkomulag okkar í húsnæðismálum þannig að skuldsetningin sé þó þetta mikil, þ.e. 80%, af því að svo er töluvert um að menn reyni jafnvel að fá frekari lán frá öðrum aðilum til að kaupa húsnæði. Hér hefur töluvert verið rætt um að menn vilji gjarnan auka hlut óverðtryggðra lána. Ég fullyrði að það getur haft heilmikinn kost í för með sér, sérstaklega fyrir Seðlabankann. Það þýðir að vaxtastýritæki hans bíta hraðar og fastar en það þýðir einnig að lánshlutfallið verður að vera lægra þegar upp er staðið. Sá sem er með breytilega stýrivexti á húsnæðisláni sínu þolir minni skuldsetningu en sá sem er með verðtryggða vexti. Með öðrum orðum, ef við horfum á hinn félagslega hluta málsins sem snýr að því að við viljum að það séu ekki bara þeir sem hafa háar tekjur sem geti keypt sér húsnæði, getur verið hættulegt að ýta þeim sem þurfa að taka hlutfallslega há lán vegna íbúðarhúsnæðis í að taka óverðtryggð lán. Á þetta hefur reyndar verið bent í umræðum öðru hverju, en því miður finnst mér umræðan um verðtrygginguna undanfarið hafa verið nokkuð öfgakennd og verðtryggingunni kennt um allt sem aflaga hefur farið. Það er ekki alveg sanngjarnt. Hún getur verið mikilvæg og gagnleg fyrir þá sem hafa lágar tekjur og þurfa að taka tiltölulega og hlutfallslega hátt íbúðarlán. Hugmyndir um að banna verðtryggð lán og skylda alla til þess að taka óverðtryggð lán - ég held að það mundi gjörbreyta öllum þessum málum og hvernig við komum þeim fyrir. Síðan er hin reglan sem er lagt til að verði lögfest sem er einnig í 8. gr., hún snýr að því að Íbúðalánasjóður muni ekki lána til fasteignakaupa þar sem um er að ræða fasteignir þar sem fasteignamat er hærra en 50 milljónir og yfir. Þetta er í sjálfu sér mjög skiljanlegt ákvæði í ljósi þess að við erum að reyna að skerpa á hinu félagslega hlutverki sjóðsins. Það er þó eitt við þessa reglu sem ég hef smávegis áhyggjur af. Þegar við setjum reglu á hinu háa Alþingi kann tilgangur okkar að vera, eins og í þessu tilfelli, að skerpa á hinum félagslega þætti sjóðsins. Hún getur samt sem áður haft aðrar afleiðingar. Það er í það minnsta rétt fyrir okkur að hugsa um hvaða áhrif þetta hefur á virði fasteigna. Eftir því sem fasteignamatið nálgast 50 milljónir er munur á því ef menn kaupa sér fasteign sem kostar 49 milljónir og geta fengið lán hjá Íbúðalánasjóði eða fasteign sem kostar 51 milljón og fá ekkert lán. Þetta getur skekkt verðmyndun á markaði, gert stöðuna svolítið undarlega og getur ýtt undir það að það verði alls konar brögðum beitt, ég ætla ekki að segja hvernig brögðum. Þetta getur ýtt undir að óeðlileg viðskipti verði einmitt á þessu verðbili. Hvernig það gerist hef ég ekki hugmynd um og ætla ekki að láta mig dreyma um hvernig það er gert en það er oft eðli markaðanna að menn leita sér að leiðum til þess að komast fram hjá hindrunum eins og þeim sem þarna eru settar upp. Ég er ekki að mæla gegn því að þessi regla sé sett en ég vil bara að menn hafi í huga að hún getur haft afleiðingar, nákvæmlega hverjar treysti ég mér ekki til að segja. Það er augljóst að þessi regla mun hafa áhrif á fasteignir á þessu verðbili í fasteignamatinu. Hvað varðar lögsöguna yfir þessu máli öllu af hálfu Eftirlitsstofnunar EFTA kemst ég ekki hjá því að velta einu máli upp. Það hlýtur að vera á forræði hvers ríkis að taka pólitíska afstöðu til þess hvernig menn vilja haga í grunninn íbúðamarkaði sínum. Það getur til dæmis verið tekin sú afstaða að segja: Við viljum að sem flestir eigi sitt húsnæði. Svo kann að vera önnur afstaða að segja: Við viljum hafa sem mest af leiguhúsnæði. Svo vilja menn hafa eitthvert bland af þessu o.s.frv. Við höfum fylgt þeirri stefnumótun á Íslandi á undanförnum árum og áratugum, og um hana hefur verið nokkuð góð þverpólitísk sátt, að sem flestir eigi þess kost að eignast sitt húsnæði. Við höfum talið að í því væru fólgin heilmikil verðmæti fyrir samfélagið. Menn færu öðruvísi með eignir sínar, það hefði áhrif til þess að menn færu betur með þær og það væri meiri ábyrgð og festa í samfélaginu þegar það væri. Vissulega er það engin trygging fyrir slíku og það getur orðið bólumyndun, eins og gerðist á árunum fyrir hrun, og þessir hlutir geta allir saman farið út í öfgar, við erum ekki fyrsta þjóðin sem lendir í því. En þetta hefur verið stefnan hér. Reyndar hafa hv. þingmenn eins og Lúðvík Geirsson beint augum manna að stöðu þeirra sem eru á leigumarkaði, þeirri mismunun sem gjarnan er beitt og hefur verið beitt gagnvart þeim sem eiga húsnæði sjálfir, og þeirra sem eru á leigumarkaði. Það er sjálfsagt að menn hafi augun mjög opin fyrir því. En þetta hefur verið stefnan, að gera sem flestum kleift að eiga sitt húsnæði. Eitt er því hinn félagslegi þáttur málsins sem snýr að Íbúðalánasjóði og annað er síðan þessi pólitíska stefnumótun. Ég velti því fyrir mér hversu langt Eftirlitsstofnunin getur seilst í því að hafa bein áhrif á þá stefnumótun, þ.e. að Íbúðalánasjóði verði ekki sniðinn það þröngur stakkur að hann geti einungis veitt lán þar sem menn vegna félagsstöðu sinnar geta ekki keypt sér húsnæði, að hlutverk hans verði það þröngt skilgreint að það hafi veruleg áhrif á þá pólitísku stefnumótun sem ég var að lýsa hér, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Hann fór vítt og breitt yfir þessi mál, yfir húsnæðislánakerfið, verðtrygginguna, verðtryggð húsnæðislán, afnám verðtryggingar og fleira í þeim dúr. Í áliti minni hluta velferðarnefndar, hv. þm. Eyglóar Harðardóttur, er mikilvægi Íbúðalánasjóðs rakið og þau tilmæli lögð fram að hann gegni áfram lykilhlutverki á íslenskum húsnæðismarkaði. Þar er einnig lögð fram breytingartillaga frá hv. þm. Eygló Harðardóttur sem orðast svo, með leyfi forseta: „Efnismálsliður c-liðar 4. gr. orðist svo: Að eiga leigufélag með íbúðarhúsnæði sem Íbúðalánasjóður hefur yfirtekið á nauðungarsölu, samanber lög um nauðungarsölu, samkvæmt nánari ákvæðum í reglugerð sem ráðherra setur þar sem meðal annars skal kveðið á um sjálfstæði stjórnar leigufélags gagnvart stjórn Íbúðalánasjóðs og um rekstrarlegan og bókhaldslegan aðskilnað.“ Það er sem sagt kveðið á um sérstakan aðskilnað þessa leigufélags frá Íbúðalánasjóði. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvort honum hugnist þessi breytingartillaga, hvort hann styðji hana. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann út í breytingartillögu frá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni, en markmið hennar er að tryggja að Íbúðalánasjóður geti boðið lántökum upp á sambærileg úrræði og Landsbankinn hefur boðið viðskiptavinum sínum og kallað það skuldalækkun Landsbankans. Mig langaði sem sagt að forvitnast hjá hv. þingmanni hvort hann styddi þessar tvær breytingartillögur eða hvort honum hugnist þær, þ.e. breytingartillaga hv. þm. Eyglóar Harðardóttur og breytingartillaga hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar við þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég treysti mér ekki alveg til að taka með skýrum hætti afstöðu til tillögu hv. þm. Eyglóar Harðardóttur, ég þarf að hugsa það mál betur áður en ég tjái mig frekar um það. Hvað varðar þá tillögu sem hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson hefur sett fram hef ég gefið henni betri gaum og hugsað það meira. Það er grundvallarsjónarmið að erfitt er að verja það að ein ríkisstofnun, Landsbankinn, hafi eina reglu um það hvernig hann fer með sín lán vegna íbúðarkaupa og önnur ríkisstofnun, Íbúðalánasjóður, hafi svo einhverja allt aðra meginreglu. Það vonda í málinu er kannski að það hefði þurft að vera búið að samræma þetta strax í upphafi þannig að áður en Landsbankinn fór af stað með sína nálgun - ég held að hún hafi um margt verið skynsamleg hvað það varðar að horfast í augu við það þegar sannarlega er um að ræða töpuð lán, horfast bara í augu við það þannig að það sé tekið strax til afskrifta og reyna að hafa regluna einfalda þannig að hægt sé að gera þetta tiltölulega hratt. Það hefði þurft að gera þetta samhliða þannig að Íbúðalánasjóður og Landsbankinn hefðu haldist í hendur og ýta þá um leið undir að hinir viðskiptabankarnir hefðu verið með sambærilega lausn. Það er auðvitað vont að fólki skuli mismunað eftir því hvar það var með sín lán, í hvaða bankastofnun, að menn fái mismunandi meðferð á milli þessara bankastofnana. Hv. þingmaður benti á að ég hefði í ræðu minni rætt þetta með lánsformin en ég vara við því að menn fari of hratt í endurskipulagningunni sem á sér stað. Ég vara við því að menn séu of glaðir með að gefa frá sér 

Frú forseti. Hv. þingmaður lýsti kannski ekki yfir beinum stuðningi við breytingartillögu hv. þm. Eyglóar Harðardóttur en mig langar að hvetja hann til að setja sig betur inn í þá breytingartillögu, ég held að hún sé góðra gjalda verð og mikilvæg. Í greinargerð segir, með leyfi frú forseta: „Minni hlutinn leggur á það mikla áherslu að leigufélag það sem lagt er til að Íbúðalánasjóði verði veitt heimild til að reka og eiga, verði algerlega aðskilið frá þeirri starfsemi sjóðsins sem lýtur að lánveitingum. Minni hlutinn telur að mikil hætta sé á hagsmunaárekstrum þar sem Íbúðalánasjóður verður í beinni samkeppni við leigu- og húsnæðissamvinnufélög á markaði sem fá lán hjá sjóðnum. Ljóst er að samkeppnisstaða slíkra félaga er afar bág gagnvart félagi í eigu ríkisins og ljóst að hún verður enn verri ef ekki er tryggður fullkominn stjórnunar- og rekstrarlegur aðskilnaður.“ Ég vil hvetja hv. þingmann til að kynna sér þessa tillögu hv. þm. Eyglóar Harðardóttur því að ég held að hún sé mikilvæg fyrir þetta mál. Það hefur komið fram hér í umræðum að deildar meiningar séu jafnvel innan flokks hv. þingmanns, Sjálfstæðisflokksins, um framtíð Íbúðalánasjóðs. Afstaða minni hluta, hv. þm. Eyglóar Harðardóttur, er mjög skýr í þessu máli, það er að Íbúðalánasjóður gegni algjöru lykilhlutverki á íslenskum húsnæðismarkaði og eigi að horfa til þess að sjóðurinn haldi áfram þeirri stöðu sinni. Hins vegar hafa komið fram hjá félögum hv. þingmanns skiptar skoðanir varðandi framtíð sjóðsins. Í ræðum hafa sumir þingmenn Sjálfstæðisflokksins sagt að heppilegast væri að selja sjóðinn eða einkavæða hann eða losa sig við hann. Aðrir, líkt og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, hafa talað um mikilvægi þess að efla sjóðinn á þeim grunni sem hann er byggður. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvorum hópnum hann tilheyri í þessu efni. Hvernig sér hv. þingmaður framtíð Íbúðalánasjóðs fyrir sér á 

Virðulegi forseti. Úr því að hv. þingmaður pressar mig með svar varðandi tillögu hv. þm. Eyglóar Harðardóttur get ég sagt að ég hef svo sem séð margt vitlausara en þetta hér í þinginu. Ég ætla mér bara aðeins lengri tíma til að fara í gegnum þetta áður en ég fer að lýsa yfir stuðningi eða andstöðu við málið. En mér sýnist í sjálfu sér, svona við fyrstu sýn, að hér sé tillaga sem geti verið til bóta en ég ætla ekkert að tjá mig um það fyrr en ég hef skoðað það ofan í kjölinn. Það mun síðan ráða mínu atkvæði, niðurstaðan í því öllu saman. Hvað varðar afstöðu mína til Íbúðalánasjóðs almennt þá lýsti ég því hér áður í ræðu minni hvernig ég tel að það verði að reyna að ná betri tengingu á milli Íbúðalánasjóðs annars vegar og hins vegar stefnunnar í ríkisfjármálum og þó sérstaklega í peningamálastjórninni. Ég held að það hafi verið til vandræða hvernig þróunin var hér á árunum fyrir hrun bankakerfisins, það var alls ekki og þvert á móti samfella í þessari stefnumótun. Það er auðvitað eitt sem ég tel að þurfi að breyta. Ég er þeirrar skoðunar að í samfélagi okkar þurfi að vera til leið til að framfylgja þeirri stefnu sem ég lýsti hér áðan, þ.e. að sem flestum sé gert mögulegt að eignast sitt eigið húsnæði. Ég tel að það skipti bara miklu máli fyrir gerð þjóðfélagsins og þess vegna hafi Íbúðalánasjóður hlutverk. Nú stöndum við frammi fyrir því að Eftirlitsstofnunin hefur sagt: Þið verðið að skerpa á félagslega þættinum, og það er sjálfsagt að gera það og það er verið að gera það með þessu frumvarpi. Ég er ekki að segja að það sé komið upp eitthvert lokafyrirkomulag á Íbúðalánasjóð enda er sagt í frumvarpinu að nauðsynlegt sé að menn séu tilbúnir til að halda áfram að breyta því. Það er þessi þáttur málsins sem ég legg áherslu á, að Íbúðalánasjóður í það minnsta við núverandi aðstæður og í fyrirsjáanlegri framtíð hefur 

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir margt af því sem fram kom í ágætri ræðu hv. þm. Illuga Gunnarssonar hér á undan. Ég vil árétta það sem hann nefndi, meðal annars að hér væri verið að bregðast við ákveðnum athugasemdum um lykilatriði varðandi félagslegan þátt Íbúðalánasjóðs sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur sett fram. Ég skildi orð þingmannsins á þann veg að eðlilegt væri að menn gerðu það á yfirvegaðan hátt og stigju eitt skref í einu í þeim efnum. Ef við erum sammála um það atriði þykir mér það mikilsvert vegna þess að ég hef heyrt mjög ítrekað í umræðunni hér undanfarna sólarhringa að sumir hafa talað fyrir því, og þar á meðal margir þingmenn Sjálfstæðisflokksins, að hér væri um að ræða skref sem skipti engu máli og við ættum frekar að fara í einhverja heildaruppstokkun og breytingar á Íbúðalánasjóði. Menn hafa talað um málið á mjög víðu sviði, allt frá því að nánast eigi að leggja Íbúðalánasjóð niður, jafnvel alfarið, yfir í það að hann eigi að vera til í einhverri mynd og jafnvel í þannig mynd að hann sinni eingöngu landsbyggðinni, og höfuðborgarsvæðið og einhver rammi í kringum það eigi þá að vera á frjálsum markaði gagnvart húsnæðislánum. Það væri nú ástæða til að heyra viðhorf hv. þm. Illuga Gunnarssonar til þessara þátta, hvort ég skilji afstöðu hans með réttum hætti í þessum efnum. Ég vil árétta tímarammann í þessu máli, það hefur nefnilega komið fram í umræðunni að ekkert liggi á. Það liggur á að svara þessu erindi sem hefur bráðum í heilt ár legið á borði stjórnvalda. Það var upplýst á fundi velferðarnefndar fyrir nokkrum sólarhringum að fulltrúar Eftirlitsstofnunarinnar, sem voru hér á fundi með fulltrúum sjóðsins og ráðuneytisins, bíða eftir þessari afgreiðslu héðan frá Alþingi. 

Virðulegi forseti. Það dylst engum að í Reykjavík býr fátækt fólk. Það er ekki svo að hér séu allir í færum til að eignast sitt húsnæði með þeim hætti að geta bara tekið lán í banka. Og enn og aftur hefur það verið stefna Sjálfstæðisflokksins að reyna að koma málum þannig fyrir að sem flestir geti eignast sitt húsnæði. Það hefur enn og aftur heilmikið að gera með þjóðfélagsgerðina, það myndast meiri festa í samfélögum þar sem það er. Ekki er þar með sagt að það henti öllum eða að allir eigi að vera í eigin húsnæði, en í það minnsta viljum við koma málum þannig fyrir að sem flestir geti gert það. Ég hef engar áhyggjur af þeim sem eiga mikla peninga og nóga peninga. Það er tilgangurinn með Íbúðalánasjóði að hjálpa þeim sem þurfa á slíkri aðstoð að halda og við höfum skilgreint þetta nokkuð vítt. Við höfum ekki farið í það að skilgreina hlutverk Íbúðalánasjóðs mjög þröngt heldur frekar vítt á grundvelli þess sem ég er að segja hér varðandi þá stefnumótun að vilja að sem flestir geti fjárfest og keypt sér sitt íbúðarhúsnæði. Það svarar þá um leið afstöðu minni til þessa sjóðs. Hvað varðar aftur á móti þetta frumvarp þá benti ég á það að það er nokkuð langt um liðið frá því að þessar athugasemdir komu, það er að verða komið heilt ár. Ég get vel skilið marga félaga mína sem hafa gert athugasemd við það að jafnvel hefði verið hægt að gera meiri breytingar og til lengri tíma á starfsemi sjóðsins. En núna erum við bara stödd þar sem við erum stödd, ef svo má að orði komast. Þetta er frumvarpið sem liggur fyrir, þetta er tímaramminn sem við horfum á. Ég held að það verði þá bara að vera skilningur á því að þetta er ákveðið skref sem verið er að stíga. Þeirri vinnu sem þarf að vinna er ekki lokið en ég held að menn hefðu getað nýtt tímann miklu betur. Ég held að menn hefðu kannski getað komið til þings með veigameiri breytingar og til lengri tíma.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að við höfum sama skilning á mikilvægi þess að afgreiða þetta mál með þeim hætti sem það liggur hér fyrir. Þó að það sé ágætt að taka hér langan eldhúsdag og ræða dögum saman framtíðarstöðu, hlutverk og verkefni Íbúðalánasjóðs skiptir það öllu máli núna að Alþingi einbeiti sér að því að afgreiða það erindi sem er hér uppi á okkar borðum og hvernig menn hafa hugsað sér viðbrögð við þeim óskum og kröfum. Ég tek heils hugar undir það með hv. þm. Illuga Gunnarssyni að við hljótum auðvitað að vilja hafa áhrif og stýra og móta það sjálf hvernig við viljum byggja upp okkar félagslegu aðstoð og stuðning varðandi íbúðarkaup og fjárfestingar landsmanna í íbúðarhúsnæði. Þó að það komi á okkur stífar kröfur frá Brussel, eða hvaðan sem er, er eðlilegt að við fylgjum þeim meginlínum sem við höfum undirgengist í þeim efnum en við verðum að horfa til þeirrar sérstöðu sem er hér á Íslandi hvað þetta efni snertir, bæði sögulega og hvernig við stöndum að málum varðandi félagslegan jöfnuð líka. Ég fagna því að við jafnaðarmennirnir Illugi Gunnarsson erum sammála um mikilvægi Íbúðalánasjóðs og þá ekki bara fyrir einhver afmörkuð svæði á landinu. Það gildir auðvitað fyrir landið í heild og sá rammi sem við höfum teiknað upp byggir á þeim forsendum að það sitji allir við það borð að geta átt kost á því að eignast húsnæði, en við gleymum þá ekki heldur því að aðrar leiðir eru í boði til að hafa þak yfir höfuðið. Þar þurfum við að standa saman um að mæta réttlæti og jöfnuði hvort heldur viðkomandi velur að leigja húsnæði af sjálfum sér eða af þriðja aðila.

Virðulegi forseti. Það var illa gert af hv. þingmanni að vera að nudda mér upp úr pólitískri fortíð minni. Ég veit að hann þekkir hana, ég var í Alþýðubandalaginu þegar ég var barn. En svo auðvitað þegar ég var orðinn fullorðinn og hafði þroskast eilítið þá rann það upp fyrir mér hvers lags heljarinnar óskapavitleysa það var allt saman, sú vegferð. Ég er ósköp feginn því hvernig til tókst með það að hafa komist út.

Þroskaðist.

En ég vil benda hv. þingmanni á það að það er enn möguleiki fyrir hann að losna úr þeirri ánauð sem hann hefur sjálfur kosið sér, ég get veitt honum alla þá aðstoð sem hann vill hvað það varðar. Hvað varðar Íbúðalánasjóð finnst mér takmörk fyrir því hvaða kröfur er hægt að gera til okkar Íslendinga í sambandi við það að breyta fyrirkomulaginu. Ég lít svo á að sú stefna að vilja að sem flestir geti eignast húsnæði sé ekki bara eitthvert markaðslegt fyrirbæri, það lýtur ekki bara lögmálum framboðs og eftirspurnar. Það er meira undir eins og ég sagði. Mismunandi þjóðfélagsgerð fylgir því hvort menn eiga húsnæði sitt almennt eða hvort menn leigja það. Þetta þekkja menn, menn þekkja það til dæmis í litlum samfélögum að þar sem meira er um leiguhúsnæði er umgengnin oft öðruvísi. Ég er ekki að gera lítið úr þeim sem leigja en það fylgir því önnur hugsun þegar menn hafa eignast húsnæði og horfa til langs tíma frekar en þar sem menn horfa til skamms tíma. Það hefur áhrif. Menn þekkja þetta líka úr breskri pólitík. Margrét Thatcher, sem þá var forsætisráðherra, var með ákveðna aðgerð til að auka hlutfall þeirra sem áttu íbúðir sínar, af því að menn telja að það skipti máli í hinu stóra samhengi. Þess vegna er ég ósáttur við ef sníða á okkur Íslendingum of þröngan stakk hvað þetta varðar. Ég tel að verið sé að þrengja að okkur í málum sem við eigum að hafa sjálfsákvörðunarrétt yfir. Ef við teljum mikilvægt fyrir okkur að skipa þessum málum með þeim hætti að hafa 

Hæstv. forseti. Það frumvarp sem hér er til 3. umr. lét í upphafi ekki mjög mikið yfir sér og vakti kannski ekki athygli þingmanna mikið umfram það sem var hjá þeim nefndarmönnum sem um það hafa fjallað. En þær umræður sem átt hafa sér stað um málið síðan það kom hér fyrst fram hafa allar verið á þann veg að mönnum hefur orðið betur ljóst hvert mikilvægi málsins er, hversu í raun og veru mikla hagsmuni er verið að fjalla um þegar þetta frumvarp er tekið til afgreiðslu. Á sama hátt hafa komið skýrar fram ýmis álitamál sem liggja fyrir þegar þetta mál er skoðað. Eins og hv. þingmenn þekkja er frumvarpið fyrst og fremst flutt undir þeim formerkjum að bregðast við niðurstöðum frá Eftirlitsstofnun EFTA sem tók ákvörðun í málefnum Íbúðalánasjóðs 18. júlí 2011 þar sem gerðar eru athugasemdir sem meðal annars árétta að Íbúðalánasjóður njóti ríkisaðstoðar í ýmsu formi. Samkvæmt því regluverki sem gildir á hinu Evrópska efnahagssvæði og á meðal annars við um þetta svið er slík ríkisaðstoð bundin ákveðnum og tilteknum skilyrðum. Þannig að ég komi að því strax þá er auðvitað stærsta álitamálið sem blasir við þegar þetta mál er skoðað hvort nægilega sé komið til móts við þær athugasemdir sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur gert við fyrirkomulag þessara mála hér á landi. Í greinargerð með frumvarpinu er rakið hvaða skilyrði þurfa að vera fyrir hendi til þess að ríkisaðstoð sé heimil, af því að það er litið á ríkisaðstoð sem undanþágu sem er háð tilteknum skilyrðum til þess að hún sé heimil. Það er greint á bls. 7 í greinargerð með frumvarpinu, með leyfi hæstv. forseta: „Skilyrði fyrir beitingu undanþágu 2. mgr. 59. gr. samningsins eru að í fyrsta lagi þarf ríkisaðstoðin að vera endurgjald fyrir þjónustu sem veitt er í almannaþágu. Í öðru lagi er gerð krafa um að viðkomandi aðila sé sérstaklega falið að veita nánar skilgreinda þjónustu í þágu almennings. Í þriðja lagi er einungis heimilt að veita aðstoð sem er nauðsynleg og ekki fram úr hófi miðað við þá skilgreindu þjónustu sem ætlunin er að veita. Í fjórða lagi má ríkisaðstoð ekki fela í sér röskun á markaði að því marki að hún skaði hagsmuni samningsaðila á Evrópska efnahagssvæðinu.“ Auðvitað er hér um almennt orðalag að ræða en ég og ýmsir umsagnaraðilar og ýmsir hv. þingmenn sem hafa tjáð sig í þessari umræðu höfum að sjálfsögðu velt því upp hvort með þeim takmörkunum sem lúta að starfsemi Íbúðalánasjóðs og felast í þessu frumvarpi sé nægilega komið til móts við þessar athugasemdir. Ég hygg að svo sé ekki og mér finnst að í ummælum þeirra sem standa að þessu máli felist ákveðin viðurkenning á því, þegar talað er um að kalla eigi eftir endurskoðun innan tveggja ára á þessu fyrirkomulagi. Ég velti fyrir mér hvort ekki væri nær að gefa sér örlítið meiri tíma við lagasetninguna núna, gefa sér meiri tíma í lagasetningarferlinu til þess að ganga þannig frá málum að það þurfi ekki að fara í endurskoðun innan fárra missira. Hér eru settar ákveðnar takmarkanir á útlánaheimildum Íbúðalánasjóðs sem eiga að koma til móts við athugasemdir Eftirlitsstofnunar EFTA. Það er hámarkslánshlutfall og hámarkslánsfjárhæð. Vissulega má segja að þar með sé verið að skera burt, ef svo má segja, dýrasta hluta íbúðarhúsnæðisins frá lánveitingum Íbúðalánasjóðs. Það er svolítið „brútal“ aðferð til þess að draga markalínur í þessum efnum og vekur spurningar eiginlega í báðar áttir. Það má í fyrsta lagi velta því fyrir sér hvort eðlilegt og rétt sé að búa til mismunun eins og þarna er gert en eins og hv. þingmenn þekkja er skurðarpunkturinn í kringum 50 milljónir, eignir sem eru að verðmæti 50 milljónir eða meira, miðað við fasteignamat, falla utan lánasviðs Íbúðalánasjóðs. Við vitum að á höfuðborgarsvæðinu er töluvert framboð af eignum sem eru einmitt nálægt þessum mörkum, aðeins fyrir ofan eða aðeins fyrir neðan. Þar er auðvitað um að ræða stærri eignir og verðmætari eignir miðað við það sem gengur og gerist en þetta er töluvert stór hluti markaðarins. Það er dálítið sérstakt að búa til þá mismunun sem felst í því að eign sem kostar 48 milljónir falli innan starfssviðs Íbúðalánasjóðs meðan eign sem kostar 51 milljón fellur utan. Ég verð að játa að mér finnst því í raun ekki svarað hvers vegna línan er dregin þarna og hvort það liggi málefnalegar ástæður að baki henni. Rökin eru þau, og það er tilgreint í greinargerð og nefndaráliti, að eignir sem eru yfir þessum mörkum séu það verðmætar að það geti með engum hætti talist þjónusta í almannaþágu að veita lán úr opinberri lánastofnun til slíkra. En þetta er allt saman afstætt. Má ekki segja hið sama um stórar sérhæðir á eftirsóttum stöðum í borginni sem kosta kannski 40 milljónir eða 45 milljónir? Þarna er verið að búa til ákveðinn mælikvarða sem byggir á mjög veikum og hæpnum forsendum. Í öðru lagi má velta fyrir sér í þessu samhengi hvort það sé einhver sérstök þörf á félagslegu húsnæðiskerfi sem nýtur ríkisábyrgðar eða ríkisaðstoðar yfir höfuð fyrir annað en minni ódýrari eignir þar sem um er að ræða hugsanlega tekjulága einstaklinga. Má ekki segja að að minnsta kosti við hinar bestu aðstæður í vestrænu markaðskerfi mundi markaðurinn sjá um að leysa lánsþörf þeirra sem hafa greiðslugetu og þeirra sem ekki eru undir einhverjum tekjumörkum eða eitthvað þess háttar? Ég velti því fyrir mér. Við verðum að skoða þetta í ljósi þeirrar forsögu sem við þekkjum hér innan lands. Staðan var sú vel fram á þessa öld að Íbúðalánasjóður var langstærsti aðilinn á markaði íbúðalána, bankarnir komu óverulega að þeim markaði, lífeyrissjóðir að einhverju marki, en Íbúðalánasjóður var yfirgnæfandi á markaðnum. Bankarnir hófu innreið sína á þennan markað 2004 eins og menn þekkja og má segja að þeir hafi farið harla glannalega inn á þann markað. Þeir náðu á tiltölulega skömmum tíma til sín allvænni sneið af markaðnum með því að bjóða með ýmsum hætti hagstæð kjör, að því er menn héldu að minnsta kosti. Staðan var sú um fjögurra ára skeið að það var tiltölulega auðvelt að fá íbúðalán á hagstæðum kjörum, að því er virtist að minnsta kosti á þeim tíma, jafnvel fyrir allri upphæðinni, allri upphæð kaupverðsins. Ég get alveg fallist á að þar, á þeim tíma, gekk þetta fulllangt og eftir á að hyggja var óskynsamlegt að láta Íbúðalánasjóð taka þátt í þeirri yfirboðakeppni sem varð á bankamarkaðnum á þeim tíma eins og gert var. Ég sat á þingi á þessum tíma og þetta var atriði sem var nokkuð umdeilt en um það náðist samkomulag í þeirri ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks sem þá starfaði. Það verður að minna á að ýmsir aðilar, Seðlabanki og fjármálaráðuneytið meðal annars og ýmsir hagfræðingar, vöruðu við því að Íbúðalánasjóður væri látinn elta markaðinn eins og gert var á þeim tíma. Menn geta velt fyrir sér hver reynslan af því var. Burt séð frá því tel ég að það skipti máli fyrir okkur að hafa Íbúðalánasjóð, miðað við núverandi aðstæður að minnsta kosti, en ég velti fyrir mér hvort ekki væri réttara að sníða starfssviði hans þrengri stakk en gert er í þessu frumvarpi þegar horft til lánastarfsemi. Að minnsta kosti mundi ég vilja halda því opnu þegar til lengri tíma er litið, kannski þegar bankakerfið okkar hefur náð sér miðað við núverandi aðstæður, komist í gegnum þann brimskafl sem það hefur verið í og við erum búin að vinna úr þeim erfiðleikum sem sköpuðust fyrir heimili og fjölskyldur vegna íbúðalána á tíma hrunsins. Það er annað atriði í frumvarpinu sem ég hef verulegar efasemdir um og það snýr að hugmyndinni um það sem mér sýnist eiga að verða risavaxið leigufélag í Íbúðalánasjóði, ríkisrekið leigufélag sem á að bjóða leiguhúsnæði, meðal annars í samkeppni við þá sem leigja húsnæði á markaði, svo sem leigufélög, jafnvel leigufélög sem hafa notið fyrirgreiðslu frá Íbúðalánasjóði. Ég vildi segja það áður en ég lýk máli mínu að verði það niðurstaðan að stofna leigufélag af því tagi sem hér er talað um er ég þeirrar skoðunar að það eigi að vera til mjög skamms tíma, þ.e. að það eigi að vinna að því. Við vitum að Íbúðalánasjóður hefur eignast fjölmargar íbúðir og hús á undanförnum árum. Ég held að markmiðið eigi að vera að koma þeim út á markaðinn að sem mestu leyti, selja þessar eignir, og þar sem ástæða er til eigi Íbúðalánasjóður jafnvel að selja frá sér eignir til leigufélaga eða til annarra aðila sem geta þá haldið áfram að leigja. Ég er ekki þeirrar skoðunar að ríkið eigi til lengri tíma að reka risavaxið leigufélag, ég held að það sé ekki góð hugmynd. Ef það verður hins vegar um að ræða skammtímaráðstöfun í þessa veru held ég að jafnframt eigi að fylgja áætlun um það hvernig ríkið losar sig út úr henni. Þetta vildi ég nefna, hæstv. forseti. Ég vil að lokum árétta að ég tel að það sé afar mikilvægt áður en gengið er frá endanlegri afgreiðslu þessa frumvarps að fram fari nánari og betri umræða um þessi álitaefni; heimildir og takmarkanir á sviði starfsemi Íbúðalánasjóðs. Jafnframt verði reynt að leggja betra mat á það en gert hefur verið fram til þessa hvort raunverulega er komið til móts við þær athugasemdir sem Eftirlitsstofnun EFTA setti fram síðasta sumar eftir margra ára athugun á þessum markaði hér á landi og starfsemi þessarar stofnunar, hvort verið er að bregðast við með fullnægjandi hætti eða hvort við lendum í því innan skamms, hugsanlega ekki á næsta þingi heldur jafnvel á þarnæsta þingi, að fara í að breyta þessum lögum aftur vegna þess að ekki eru uppfyllt þau skilyrði sem sett eru fram af hálfu hinnar evrópsku eftirlitsstofnunar. Ég tel að það væri skynsamlegra ferli við lagasetningu, ég tel að þannig værum við að vanda betur vinnuna. Ég átta mig ekki á því hvort það er raunveruleg brýn þörf á að ljúka þessari lagasetningu nú í þessum mánuði eða þeim næsta. Ég hef ekki séð í gögnum málsins eða heyrt í ræðum þingmanna sannfærandi röksemdafærslu fyrir því að það sé nauðsynlegt að ljúka þessu máli. Ég mundi halda að það að þetta lagasetningarferli er í gangi dugi til þess að róa hina ágætu eftirlitsstofnun í Brussel. Ef menn telja að það sé brýn nauðsyn á að ljúka 

Virðulegi forseti. Það er ekki hægt annað þegar við ræðum um Íbúðalánasjóð en að velta eilítið fyrir sér stöðu sjóðsins. Ég hef verið að inna hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins eftir framtíðarsýn þeirra á sjóðinn. Hv. þingmaður kom reyndar lítillega inn á það í ræðu sinni. Sýn Framsóknarflokksins á þessi mál er nokkuð skýr og kemur vel fram í nefndaráliti hv. þm. Eyglóar Harðardóttur þar sem segir, með leyfi forseta: „Afstaða minni hlutans er að Íbúðalánasjóður gegni lykilhlutverki á íslenskum húsnæðismarkaði.“ Ég hef rakið það í ræðum mínum hvernig það var á árunum fyrir hrun þegar fjármagn flæddi út úr öllum fjármálastofnunum. Þá var Íbúðalánasjóður eina lánastofnunin sem lánaði til margra hinna dreifðu byggða landsins. Fram hefur komið, eins og ég sagði áðan, að afstaða sjálfstæðismanna til sjóðsins er nokkuð skipt. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sagði að innan Sjálfstæðisflokksins væru þeir sem vildu selja eða einkavæða Íbúðalánasjóð í minni hluta. Hún taldi sig ekki tilheyra þeim minnihlutahóp. Hv. þm. Pétur Blöndal sagði hér í umræðunum að skynsamlegt væri að selja sjóðinn eða einkavæða hann. Þetta eru auðvitað gamlar deilur, en mig langar að inna hv. þingmann eftir því hver hans sýn er á þetta. Er hann sammála minnihlutaáliti hv. þm. Eyglóar Harðardóttur um að Íbúðalánasjóður gegni lykilhlutverki á íslenskum húsnæðismarkaði eða tilheyrir hann þeim hópi Sjálfstæðisflokksins sem vill einfaldlega einkavæða sjóðinn og selja hann? Það væri fróðlegt að fá sýn hv. þingmanns á þetta því að skoðanir innan Sjálfstæðisflokksins virðast 

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að ekki er einhugur um alla þætti sem varða stöðu Íbúðalánasjóðs innan Sjálfstæðisflokksins. Þetta er ágreiningsmál sem hefur lengi verið þar uppi þannig að það sé sagt skýrt og af heiðarleika. Ég held að æskilegt væri, ef þær aðstæður sköpuðust, að ríkið þyrfti ekki að vera aðili á íbúðamarkaði. Ég held hins vegar að það sé ekki fyrirsjáanlegt á næstu árum. Ég held að í stöðunni eins og hún er, sérstaklega þegar við erum að fara í gegnum svo mikla endurskipulagningu annars vegar á fjármálageiranum og hins vegar á skuldamálum heimila og einstaklinga, sé ekki hægt að taka jafnróttækar ákvarðanir og einkavæðing Íbúðalánasjóðs væri við núverandi kringumstæður. Ég get hins vegar séð fyrir mér, ef við náum því einhvern tíma í samfélaginu að ná sæmilegu efnahagslegu jafnvægi og náum okkur upp úr þeirri kreppu sem við erum í núna, að aðkoma ríkisins að íbúðalánamarkaði verði minni háttar, ekki þannig að íbúðalán séu að stofninum til eða meginhluta til veitt af opinberri lánastofnun. Ég held að þarna eigi að vera samkeppni og hún eigi að vera milli einkaaðila. Ég held hins vegar að við séum ekki komin á þann stað miðað við aðstæður eins og þær eru í dag. Íbúðalánasjóður gæti hugsanlega haft hlutverk sem væri þá raunverulegt félagslegt hlutverk, raunverulegt hlutverk í almannaþágu, en ekki að veita vel bjargálna einstaklingum 

Virðulegi forseti. Á góðæristímum 2004, 2005, 2006 og 2007 var því jafnan haldið fram af félögum hv. þingmanns - ég man ekki hver skoðun hv. þingmanns var á því - að það væri mjög óeðlilegt að Íbúðalánasjóður væri á íbúðalánamarkaði og menn ættu bara að sækja á almennan markað. Eins og ég rakti áðan var staðreyndin sú á þessum árum að fólk af dreifbýlli svæðum landsins gat ekki sótt neitt annað. Því miður verður maður aðeins var við það hjá mörgum hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, þegar þeir fjalla um þessi mál, að í rauninni er ekkert fjallað um hvernig eigi að koma til móts við þessi svæði til að mynda. Það eru sömu rökin, að það sé ekki eðlilegt að Íbúðalánasjóður komi inn á markað með þessum hætti. Hvernig sér þá hv. þingmaður fyrir sér þessi svæði? Hv. þm. Pétur Blöndal sagði í ræðu í gær að hann vonaðist til þess að ef menn á annað borð þyrftu lán gætu þeir alltaf leitað eitthvað, ef þeir leituðu nógu vel og leituðu nógu lengi. Þetta var ekki raunin hér á árunum fyrir hrun. Og af því að hv. þingmaður talar um að aðstæður í dag bjóði ekki upp á að Íbúðalánasjóður dragi sig út af þessum markaði, hvaða aðstæður eru það þá sem þurfa að breytast og hvernig ætlar hv. þingmaður að tryggja stöðu þeirra svæða sem áttu í erfiðleikum með að fá fjármagn á góðæristímum þegar alls staðar flæddi út fjármagn? Ég held að þingmenn verði að svara þessu þegar þeir fjalla um þessi mál því að þegar maður skoðar þau út frá því sjónarhorni styrkist maður í þeirri skoðun að Íbúðalánasjóður gegni algjöru lykilhlutverki á íslenskum húsnæðislánamarkaði líkt og hv. þm. Eygló Harðardóttir 

Hæstv. forseti. Varðandi stöðu landsbyggðarinnar sérstaklega þá skildi ég ekki á þessum tíma sem við erum að tala um, væntanlega fyrst og fremst árin 2004–2008, þau sjónarmið sem vissulega voru til innan bankakerfisins að það væri óhagstætt að veita lán út á land. Ég áttaði mig aldrei á því. Ég held að reynslan sýni að jafnvel þó að á tilteknum tímabilum og tilteknum svæðum hafi markaðsverð verið lægra úti um landið en á höfuðborgarsvæðinu sé engin ástæða til þess að ætla að lán til slíkra fasteignakaupa séu verri lán eða áhættusamari en lán á höfuðborgarsvæðinu. Í prinsippi tel ég að það ætti að vera alveg jafngóður bisness fyrir venjulegan banka að lána til fasteignakaupa á blómlegum stöðum á landsbyggðinni og á höfuðborgarsvæðinu. Auðvitað eru sum svæði í vörn, sérstaklega ef maður ímyndar sér þá hryllingsmynd að núverandi ríkisstjórn verði lengi við völd, en hins vegar getur það verið alveg jafngóður bisness fyrir fjármálafyrirtæki að lána til íbúðarkaupa á Dalvík eða Vopnafirði og í Reykjavík. Það fer bara eftir greiðslugetu lántakans og öðrum slíkum þáttum. Ég hugsa að afskriftir lána hafi verið meiri á höfuðborgarsvæðinu en víða um landið ef út í það er farið,  Hins vegar hefur hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson bent á þá hugmynd að Íbúðalánasjóður mundi starfa sem 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Það er mikilvægt að við ræðum vel húsnæðismarkaðinn, húsnæðislánakerfið og stöðu Íbúðalánasjóðs og hlutverk hans. Ég spurði hér einn þingmann í morgun út í ákveðna hluti í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins þar sem kemur fram á bls. 23, rétt fyrir neðan miðja síðu, að það samræmist varla félagslegu hlutverki Íbúðalánasjóðs að lána fyrir mjög verðmætum eignum, eitthvað svoleiðis. Nú kunna að vera einstaklingar víða um land sem hafa tök á því að greiða af verðmætum eignum, hér er átt við 50 milljónir af fasteignamati eða hærra - hafa verður í huga að byggingarkostnaður hefur hækkað mjög mikið þannig að það eru kannski ekki miklar hallir sem menn byggja fyrir þennan pening. Miðað við þetta virðist mega líta svo á að þeir sem fá lán hjá Íbúðalánasjóði eigi að búa sig undir að eignir þeirra verði að vera í ákveðnum stærðarflokki eða verðmætaflokki. Þá hljótum við að spyrja: Hver á að þjónusta þá sem búa úti á landi og geta, en þurfa til þess lánsfé, byggt sér aðeins verðmætara húsnæði en þarna er rætt um? Þá ítreka ég það sem ég sagði áðan að hér er ekki um að ræða einhverjar stórkostlegar 400–500 fermetra hallir, byggingarkostnaður hefur hækkað mjög mikið. Hver á að lána á þessi svæði ef fjármálastofnanirnar á markaðnum, þær sem ekki eru undir beinni stjórn ríkisins, gera það ekki? Opinbert kerfi eða opinber sjóður hlýtur að þurfa að koma þar inn til að gætt sé fulls jafnréttis 

Hæstv. forseti. Þetta ágæta andsvar hv. þingmanns vekur margar spurningar, m.a. hvort það séu mannréttindi sem ríkisvaldinu beri að tryggja að menn geti byggt sér sæmilega vel við vöxt alls staðar á landinu, menn geti byggt stór hús og glæsileg og fengið til þess lán alls staðar á landinu. Ég velti því fyrir mér hvort það sé eitthvað sem við getum talað um að sé lágmarkshlutverk ríkisvaldsins að tryggja. Ég velti líka fyrir mér hvort það flæki ekki stöðuna svolítið ef menn eru annars vegar að tala um Íbúðalánasjóð sem lánastofnun sem eigi að tryggja ákveðið félagslegt hlutverk og hins vegar ef menn hugsa sjóðinn sem einhvers konar byggðasjóð. Ég velti fyrir mér hvort menn lendi ekki í klandri ef þeir reyna að smíða þannig kerfi. Menn hafa verið svolítið í þeirri stöðu undanfarin ár og jafnvel síðastliðin 20 ár með þetta kerfi að mörg markmið hafa verið í gangi. Eitt markmið hefur verið hið félagslega hlutverk bæði út frá byggðum og út frá því að tryggja hugsanlega þeim lánakjör sem ekki hafa átt aðkomu annars staðar o.s.frv. Það eru svo sem ein rök, en eru það góð rök þegar kemur að því að byggja eða kaupa stærri og verðmætari hús þar sem augljóst er að greiðslugetan er töluverð? Ég verð að spyrja hv. þingmann. Nú þekki ég ekki hvernig það var en ég veit að menn tóku stundum vitlausar ákvarðanir innan fjármálastofnana á árunum fyrir hrun. Er það virkilega vont og erfitt fyrir þá 

Virðulegur forseti. Svarið við spurningunni er já, það er virkilega þannig. Það er staðreynd og búið að vera þannig í mörg ár að þó svo að einstaklingar hafi getað sýnt fram á umtalsverða greiðslugetu fá þeir ekki lán samt sem áður hjá hinum almennu fjármálastofnunum. Ástæðan er yfirleitt sú að talið er að eignin standi ekki undir veði fyrir láninu. Ég get nefnt nýlegt dæmi um unga fjölskyldu sem ætlaði að byggja sér hús úti á landi. Húsið var utan þéttbýlis og fólkið stóðst alla pappíra og allt slíkt. Það fékk í rauninni jákvæða niðurstöðu og jákvætt erindi hjá bankanum. Síðan kom í ljós að bankinn hafði áttað sig á því að húsið yrði ekki staðsett í þéttbýli heldur í dreifbýli og þá kom neitun fyrir láninu. Þetta er staða sem er algjörlega óþolandi að búa við. Ég get fullyrt að húsið þar sem það átti að rísa hefði jafnvel orðið verðmætara en í þéttbýli vegna staðsetningarinnar. Þetta er staðreynd og hefur lengi verið. Auðvitað þarf að skilgreina hlutverk Íbúðalánasjóðs. Sjóðurinn á vitanlega að hafa félagslegt hlutverk. En hvað menn kalla hann, hvort menn kalla hann byggðasjóð, Íbúðalánasjóð eða eitthvað slíkt, finnst mér ekki skipta öllu máli. Ef hinar almennu stofnanir sem eru á markaði treysta sér ekki til að gæta jafnræðis á milli landsmanna finnst mér, og það er mín skoðun, að ríkið eigi að koma að því með einhverjum hætti. Það kann hins vegar að vera hægt að gera það eins og mér fannst hv. þingmaður nefna í andsvari við annan hv. þingmann, að Íbúðalánasjóður kæmi að því með öðrum hætti en gert er í dag. Í það minnsta þarf að tryggja að fæla fólk ekki frá ákveðnum stöðum og beina því á aðra staði með þessari aðferð. Nóg er til staðar nú þegar í þeim efnum að mínu viti.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið sem hann veitti í þessu síðara andsvari sínu. Miðað við þær aðstæður sem hann lýsir ætti einmitt að vera ágætissvigrúm á markaði fyrir fjármálastofnun til að koma inn þar sem aðrar fjármálastofnanir sinna ekki hlutverki sínu. Ég veit að vísu ekki hversu stór markaðurinn er fyrir húsbyggjendur eða húskaupendur vítt og breitt um landið með tiltölulega rúma og góða greiðslugetu. Það er kannski bjartsýni af mér að tala þannig en ég mundi halda að þarna væri svigrúm og tækifæri sem þeir bankar sem nú starfa í landinu láta fram hjá sér fara því að það hlýtur að vera markmið hjá þeim að ná góðum greiðendum í viðskipti við sig. Ég hef meiri áhyggjur almennt og til lengri tíma litið af þeim sem hafa minni greiðslugetu. Eins og ég sagði í svari við andsvari hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar þá útiloka ég ekki með öllu að hlutverk ríkisins og Íbúðalánasjóðs geti einmitt verið með einhverjum slíkum hætti að aðstoða, fylla upp í einhvers konar tómarúm sem er á markaði miklu frekar en að vera í harðri samkeppni á markaði þar sem raunveruleg samkeppni er fyrir hendi, þ.e. starfsemin beinist þá frekar í þann farveg að lána til svæða eða tekjuhópa eða einhverra slíkra sem ekki eiga greiða aðkomu annars staðar en að vera í beinni samkeppni við hvaða fjármálastofnun, lífeyrissjóð eða banka sem er á markaði 

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp um breytingar á lögum um húsnæðismál. Margt áhugavert hefur komið fram í umræðunni og margt hefur svo sem skýrst. Ljóst er að að meginstofni til er töluverður munur á milli sjónarmiða einstakra stjórnmálaflokka á Alþingi þó svo að líka megi sjá samhljóm á milli einstakra þingmanna þvert á flokka. Við munum það mörg að í stjórnartíð Sjálfstæðisflokks og Framsóknar var það eitt af helstu verkefnum Framsóknarflokksins í þeim ríkisstjórnum að verja húsnæðislánakerfið, að verja Íbúðalánasjóð, og kannski eðlilega því að þá höfðu sjálfstæðismenn og reyndar Samfylkingin líka á sínum tíma áhuga á að breyta Íbúðalánasjóði og jafnvel koma honum af markaði. Það er sjálfsagt í samræmi við þá stefnu sem þeir flokkar hafa markað sér en það er ekki það sem við höfum viljað og viljum ekki. Ég held að þessi umræða sé mjög góð að því leytinu til að við sjáum að töluverður vilji er til þess að standa áfram vörð um sjóðinn. Það eru hins vegar greinilega skiptar skoðanir um hvernig það eigi að verkast, hvernig það á að vera, hvort að beina eigi honum eingöngu út í það að vera einhvers konar félagslegur sjóður eða hvort hann á að hafa víðtækara hlutverk. Að mínu viti þarf hlutverkið að vera víðtækara þó svo að að sjálfsögðu verði að passa það að ríkisrekinn sjóður skekki ekki heilbrigðan húsnæðislánamarkað. Markaðurinn er hins vegar ekki fullkomlega heilbrigður meðan þeir sem eru á hinum frjálsa markaði, ef ég má orða það þannig, lánastofnanir, lána eingöngu á ákveðið landshorn eða ákveðið svæði að mestu leyti - það er vitanlega ekki alfarið þannig - en í það minnsta njóta ákveðin landsvæði ekki alveg sömu fyrirgreiðslu. Þar þarf því eitthvert apparat að koma inn í, opinbert í þessu tilviki, eða annað form, sé hægt að búa það þannig til að það þjóni tilgangi sínum. Íbúðalánasjóður er að sjálfsögðu í þeirri stöðu í dag að hafa eins og aðrar stofnanir þurft að taka á sig töluvert af þeim skakkaföllum sem urðu hér eftir bankahrunið. Samkvæmt gögnum sem eru hér í fylgiskjölum átti sjóðurinn í febrúarmánuði 1.751 fasteign, sem var að sjálfsögðu fært inn í bókhald sjóðsins þar sem um er að ræða 22,5 milljarða miðað við þau gögn. Af þessum rúmlega 1.700 eignum eru eingöngu 700 í útleigu. Því er ljóst að vandinn er töluverður. Eignir sjóðsins eru vissulega úti um allt land, á víð og dreif um landið, og undirstrikar það þá enn frekar hversu mikið hlutverk sjóðurinn hefur haft í þessu tilviki. Ég hef hins vegar skilning á því að nauðsynlegt sé að breyta á einhvern hátt hlutverki sjóðsins eða víkka það út með því að búa til leigufélag sem á að gera, en ég legg mikla áherslu á að öll sú umgjörð verði skýr og vel aðgreind frá öðrum rekstri sjóðsins og að þess verði gætt að þetta félag skekki ekki samkeppnisstöðu við önnur félög sem eru á þessum markaði, leigumarkaðnum. Í fyrsta lagi á það vitanlega ekki að vera hlutverk ríkisins að skekkja markaðinn og í öðru lagi kunna að vera þar félög sem sjóðurinn í þessu tilviki þarf að gæta hagsmuna sinna í, þ.e. að eignasafn þeirra rýrni ekki með einhverjum hætti eða þau félög fari á hausinn út af aðgerðum sjóðsins. Þetta þarf allt að reyna að teikna skynsamlega upp og ég vona að það takist. Ég hef hins vegar áhyggjur af því að mér finnst eins og verið sé að færa sjóðinn meira út í þetta félagslega hlutverk hans frá hinu. Ég held að auka þurfi hlutverkið og reyna eftir því sem okkur er leyft, ég verð bara að segja það alveg eins og er, að veita áfram lán í einhvers konar samkeppni við aðra á þeim svæðum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir innlegg hans í umræðuna. Það fer ekki hjá því að heyra að ekki er bara blæbrigðamunur heldur umtalsverður munur á málflutningi annars vegar þingmanna Framsóknarflokksins í þessari umræðu, sem er búin að teygja sig yfir ansi víðan völl, og svo aftur því sem maður heyrir af hálfu þingmanna Sjálfstæðisflokksins. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvert telur hann að mikilvægi Íbúðalánasjóðs sé og eigi að vera í framtíðarskipulagi húsnæðismála eins og við horfum til þeirra mála nú á komandi árum? Eins varðandi þær athugasemdir sem er verið að bregðast við af hálfu Eftirlitsstofnunar EFTA, telur þingmaðurinn að verið sé að svara þeim athugasemdum á hófsaman hátt eða telur hann að ekki sé nóg að gert og það eigi að stokka upp og breyta skipulaginu enn frekar eins og sumir þingmenn hafa talað fyrir?

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi síðari spurninguna. Eins og ég skil þær aðgerðir sem eru boðaðar í frumvarpinu þá held ég að verið sé að bregðast við á eins hófsaman hátt og hægt er. Ég er ekki fylgjandi því að menn fari í gagngera uppstokkun á Íbúðalánasjóði á þessum tímapunkti. Ég er alla vega mjög andsnúinn því að menn fari í einhverja uppstokkun á sjóðnum með það að markmiði að veikja hlutverk hans, þ.e. þau hlutverk sem ég tel að sjóðurinn eigi að hafa, þ.e. að vera félagslegt lánaúrræði og hjálpa til á þeim vettvangi, hvort sem er með íbúðalán til kaupa á eign eða byggingu, eða þá í þennan leiguhluta. Ég held hins vegar að menn verði að vera opnir fyrir því að skoða hvort gera þurfi einhverjar breytingar til að styrkja þá þetta hlutverk hans. Við vitum það, og hv. þingmaður veit það jafn vel og ég, að sjóðurinn hefur í gegnum tíðina haft geysilegt hlutverk úti um allt land í að lána á góðum kjörum til þessara verkefna og það má að mínu viti ekki breytast. Auðvitað verðum við að taka það alvarlega þegar við fáum athugasemdir sem þessar því að við erum innan þessa svæðis, EES-samningsins, og verðum að spila þann leik sem þar er spilaður. Það er hins vegar rétt hjá hv. þingmanni að töluverður meiningarmunur er á milli stefnu Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks þegar kemur að þessum málum og hefur alltaf verið. Það er alveg ljóst og ég ítreka það sem ég kom inn á áðan að það hefur oft, við skulum segja hvesst milli þessara flokka þegar þessi mál eru rædd því að töluverður munur er þarna á. Ég segi það hreinlega út að sá munur hefur ekki verið leiddur í jörð enn þá.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni svörin. Ég tek undir þau sjónarmið sem þar komu fram og hef í raun og veru engu við þau að bæta.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þingmanninum fyrir að vekja athygli á þessu. Það er mjög mikilvægt að við höfum alveg á hreinu hvar við stöndum í þessu máli því að þetta er gríðarlega mikið mál og afar mikilvægt að umræðan sé hreinskiptin þegar við ræðum þetta því að hér er um mjög mikla stefnumörkun eða mikilvægan þátt í öllu okkar efnahagslífi að ræða. Því þurfum við að hafa það alveg á hreinu hvar menn standa í þessum málum. Ég ætla mér bara að tala skýrt í þessu.

Virðulegi forseti. Það hefur aðeins borið á því í þessari umræðu að menn hafa velt fyrir sér stefnu flokkanna varðandi Íbúðalánasjóð eða Húsnæðismálastofnun eins og við kölluðum hana sem tókum lán hjá henni í gamla daga. Menn hafa gert ákveðinn greinarmun á stefnu Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins. Það er þó staðreynd að þessir tveir flokkar fóru með völd í landinu um margra ára skeið og stuðluðu í raun að ákveðnum breytingum í þessum rekstri og voru nokkuð samstiga í því. Ég velti fyrir mér hvort menn geti ekki almennt verið sammála því að þetta sé kannski til komið vegna þess hversu vanþróaður þessi markaður okkar hefur verið. Hann hefur verið að þróast með ákveðnum hætti frá því að bankarnir voru í ríkiseigu og voru ekki með á þessum markaði. Síðar breyttist þetta yfir í að fjármálastofnanir almennt komu inn á markaðinn. Lífeyrissjóðirnir spiluðu alltaf einhverja rullu í þessu. Er það kannski ekki út af því sem við erum með þetta kerfi? Eru menn ekki sammála því að ef við værum með þróaðan markað væri ekki óeðlilegt að hafa þá framtíðarsýn að lánamarkaður vegna íbúðarhúsnæðis yrði sambærilegur og almennt gerist í nágrannalöndum okkar og að hlutverk hins opinbera væri þá kannski meira að vera með félagslega hluta kerfisins?

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur voru um tíma saman í ríkisstjórn og gerðu marga góða hluti til að byggja upp velferðarkerfið og annað. Það er hins vegar rétt að rifja líka upp að árið 1999 var Íbúðalánasjóður stofnaður af þáverandi félagsmálaráðherra Páli Péturssyni, eða undir hans stjórn. Það var vegna þess að það kerfi sem þá var við lýði var nánast orðið gjaldþrota. Það var kerfið sem Jóhanna Sigurðardóttir barðist fyrir einna helst, það var komið algjörlega í þrot. Því verður að halda til haga að sú umræða sem sjálfstæðismenn hafa gjarnan haldið á lofti um að markaðurinn eigi að geta sinnt þessum húsnæðislánum - það gengur einfaldlega ekki upp þegar fákeppni er á þessum markaði eins og er í raun á Íslandi í dag. Þar sem eru kannski tvær, þrjár fjármálastofnanir sem lána af einhverri alvöru til húsnæðiskaupa og lána bara á lítið svæði á landinu getur ekki kallast þróaður markaður. Það getur vel verið að hann verði það einhvern tíma en hann er ekki til staðar í dag og hefur ekki verið til. Þess vegna höfum við þurft að hafa Íbúðalánasjóð sem lánar til fasteignakaupa víða um land. Það er misskilningur að mínu viti að Íbúðalánasjóður hafi á einhvern hátt skekkt markaðinn. Gleymum því ekki að Íbúðalánasjóður var með hámark á sínum lánum. Þó svo að hægt væri að fá 90% lán var ekki hægt að fá það nema upp að ákveðnu verðmæti eignar eða ákveðnu hlutfalli. Á meðan lánuðu bankarnir allt upp í 110% og virtist litlu skipta hversu verðmæt eignin í rauninni var eða hversu hátt lánið gat verið. Ég er því enn á því að það hafi verið rétt hjá framsóknarmönnum á sínum tíma að taka slaginn við sjálfstæðismenn í ríkisstjórn um að verja áfram Íbúðalánasjóð, að hann yrði ekki lagður niður eða honum breytt í eitthvert markaðsbatterí sem þyrfti að fylgja þeim lögmálum. Ég hygg reyndar að Sjálfstæðisflokkurinn sé búinn að sjá að það er mjög mikilvægt að hafa þennan sjóð í dag þegar ríkisstjórn eins og þessi er við völd, sem er meira að segja líka að drepa hinn frjálsa markað.

Virðulegi forseti. Ég held að sá slagur hafi nú ekki verið mjög rammur milli þessara ágætu samstarfsflokka þó að vissulega hafi verið skiptari skoðanir um þetta mál innan Sjálfstæðisflokksins. Ég fer kannski betur yfir það í ræðu minni hér á eftir. En ég tek undir með hv. þingmanni að þessi markaður hefur ekki verið mjög þróaður og það var einmitt inntak spurningar minnar áðan að þessi markaður hefur verið tiltölulega vanþróaður. Við búum auðvitað við ákaflega sérstakar aðstæður, við búum í tiltölulega stóru landi miðað við íbúafjölda og byggðir okkar eru dreifðar og verðmætin eru misjöfn. Nú eru lífeyrissjóðirnir þátttakendur á þessum markaði með óbeinum og beinum hætti, óbeinum hætti með því að kaupa skuldabréfin sem Íbúðalánasjóður gefur út og fjármagna þannig sjóðinn að einhverju leyti. Væri eðlilegt 

Virðulegi forseti. Svar mitt varðandi lífeyrissjóðina er já og nei. Ég viðurkenni að ég hef oft nefnt það í þessum ræðustól og hef látið það fara verulega í taugarnar á mér hvernig lífeyrissjóðirnir hafa litið á vanda heimilanna eftir hrun sem hlaust af húsnæðislánum. Lífeyrissjóðirnir hafa verið algjörlega stopp þar, mjög þverir og tregir til að gera eitthvað til þess að leiðrétta stöðuna eða koma til móts við fólk sem er með erfið húsnæðislán. Það spilar að sjálfsögðu inn í málefni Íbúðalánasjóðs þar sem lífeyrissjóðirnir eru einn helsti lánveitandi sjóðsins. Ég er því ekkert endilega sannfærður um að það sé rétt að þeir komi eitthvað meira inn á þennan markað nema þeirra viðhorf breytist. Það er vitanlega þannig að mjög margir sem kaupa sér fasteign hugsa hana bæði sem sparnað og sem lífeyri, þ.e. þá eign sem myndast á endanum. Það eru margir sem horfa til þess að þegar kemur á efri ár eigi þeir kannski 10–15 milljónir, eins og víða er kannski úti á landi, til þess að bæta upp lífeyri sinn af því að lífeyrir lífeyrissjóðanna er mjög lágur eða ekki nógu góður. Þetta hugsa lífeyrissjóðirnir því miður ekkert um að mínu viti þegar þeir fjalla um skuldavanda heimilanna. Ég er því ekki sannfærður um að þessir aðilar eigi að auka hlut sinn á markaðnum, sérstaklega miðað við viðhorf þeirra til þessara hluta. Það eru mörg heimili sem hafa séð á eftir þessum lífeyri sínum og sparnaði brenna upp og það er óásættanlegt að menn í þessum sjóðum horfi bara fram hjá því. Aðeins varðandi áflog milli sjálfstæðismanna og framsóknar út af Íbúðalánasjóði, þá var ég einu sinni aðstoðarmaður félagsmálaráðherra og undir hann heyrðu húsnæðismál, og ég get rifjað ýmislegt upp.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar til að spyrja hv. þingmann út í það hámark sem sett er í frumvarpinu til að koma til móts við kröfu Eftirlitsstofnunar EFTA um að örva samkeppni. Þar er sagt að hámarksverðmæti eignar sem lánað er til sé 50 milljónir, miðað við fasteignamat. Nú er það þannig að úti á landi þarf að byggja hús eins og í Reykjavík og ef enginn lánar annar en Íbúðalánasjóður út á land og menn ætla að byggja sér húsnæði geta þeir ekki byggt stærra húsnæði en um það bil 150 fermetra vegna þess að ef húsnæðið verður dýrara en 50 milljónir, t.d. 50 milljónir og 500 þús. kr., fæst ekki lán hjá Íbúðalánasjóði, en ef það er 49 milljónir og 500 þús. kr. fæst lánið. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Getur hann fallist á það sjónarmið með mér að ef þetta fyrirkomulag verður svona verði húsnæði úti á landi í raun þröngvað, í gegnum lánveitingar, í aðra stærðarflokka en gengur og gerist á þeim svæðum, t.d. eins og á Akureyri og í Reykjavík, þar sem bankastofnanir lána mun fremur til íbúðarhúsnæðis en í hinum dreifðu byggðum? Telur hann að þetta leiði til þess að byggt verði húsnæði á landsbyggðinni sem verði ólíkt að stærð en á þeim þéttbýlissvæðum sem bankarnir lána til?

Virðulegi forseti. Ef þetta verður að veruleika gætum við upplifað að horfið yrði til gamalla tíma, ef maður gerist nú dálítið grófur í samanburði. Það hefur líklega verið á milli 1980 og 1990 - sumir þingmenn hér inni sem hafa verið í sveitarstjórnum lengi kannast kannski við það - þegar eingöngu var boðið upp á teikningar frá Húsnæðismálastofnun ríkisins af einhvers konar pakkahúsum sem allir áttu að byggja hringinn í kringum landið, það voru bara gefnar upp ákveðnar stærðir. Þetta ákvæði sem hv. þingmaður benti á er það sem ég hef verið að deila á í þessum umræðum. Ég sagði áðan og ítreka það að mér finnst frekar hóflega reynt að bregðast við athugasemdum Eftirlitsstofnunarinnar. En þarna finnst mér hins vegar vera heldur langt gengið, því að það er alveg rétt sem hv. þingmaður bendir á að það að byggja 150 fermetra hús kostar væntanlega í kringum 45–55 milljónir, það er bara þannig, byggingarkostnaðurinn er svo hár. Svo ég segi það nú bara, fyrir mína fjölskyldu dugar slíkt hús ekki. Ég yrði væntanlega annaðhvort að þröngva öllum í kojur eða flytja til Reykjavíkur til að fá húsnæðislán. Þetta er að sjálfsögðu umhverfi sem gengur ekki upp og þarf að endurskoða eða að minnsta kosti, ef þetta verður lögfest óbreytt á þessu þingi, þarf að taka það mjög fljótt upp og leita leiða til að breyta því. Það er ekki hægt að láta stóran hluta landsins búa við það að vera settar þessar skorður. Það er vitanlega þannig að úti um allt land er fólk sem vel getur staðið í skilum og greitt af húsnæði sem er meira virði miðað við fasteignamat en nemur þessari tölu hér. Ég er því ekki hrifinn af þessu og vildi sjá þessu breytt með einhverjum hætti, því að myndin sem hv. þingmaður dró upp er í rauninni afturhvarf til fortíðar sem er ekki góð hugmynd.

Virðulegi forseti. Við hv. þingmaður erum þá sammála um þetta. Þá langar mig til þess að spyrja: Getur hv. þingmaður verið sammála mér um að það sé hægt að mæta þessum sjónarmiðum Eftirlitsstofnunar EFTA með þeirri lausn að breyta Íbúðalánasjóði í heildsölubanka sem sæi um fjármögnun á íbúðalánum sem yrðu veitt í gegnum viðskiptabankakerfið? Viðskiptabankarnir mundu þá væntanlega lána frekar á öllu landinu, gætu farið út í áhættusamari lán auk þess sem fjármögnun á íbúðalánakerfinu yrði þá mjög sambærileg milli lánastofnana og mundi ekki leiða til sveiflna út af lausafjárvandamálum á hverjum tíma. Íbúðalánasjóði verði breytt í heildsölubanka, og þannig yrði náð fram 

Virðulegi forseti. Það er freistandi að stríða hv. þingmanni á tengslum Sjálfstæðisflokksins við heildsalastéttina í gamla daga en það er kannski ekki alveg sanngjarnt núna. Hugmyndin um heildsölubanka er að sjálfsögðu - þarna veifar einn heildsalinn - ekki ný af nálinni. Við skulum orða það svo að ef það ætti að vera þannig yrðu þær lánastofnanir sem fengju fyrirgreiðslu frá þessum heildsölubanka að hafa skyldu til að lána á þau svæði sem Íbúðalánasjóður hefur lánað fram að þessu. Hitt er að hið félagslega hlutverk sjóðsins má ekki líða fyrir það eða hverfa. Sjóðurinn þarf að hafa það hlutverk áfram. Ef hægt er að teikna þetta upp skynsamlega útiloka ég að sjálfsögðu ekki neitt. En þau hlutverk sem Íbúðalánasjóður hefur haft og á að hafa þurfa að vera skýr.