Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þingræðið er tiltölulega ungt, eins og við þekkjum það hér í Norðurálfu og það hefur reynzt misjafnlega. Það er með þjóðirnar eins og einstaklingana, að þeim gengur misjafnlega að leysa verkefnin. Við getum tekið tvo bændur. Öðrum búnast vel, hinum illa. Við getum tekið formenn á skipi. Annar getur veitt, hinn ekki. Við getum tekið iðnaðarmennina. Öðrum tekst að framleiða útgengilega vöru, hinum ekki. Ég held, að í þeim tilfellum sé ráð fyrir þann, sem verr gengur, að athuga, í hverju það liggur, að grannanum gengur betur. Ef við lítum yfir þingræðislöndin, þá hefur þetta gengið misjafnlega, eins og ég tók fram áðan. Sums staðar hefur þingræðið liðið undir lok varanlega, í öðrum löndum yfir skemmri tíma. En önnur lönd hafa staðið af sér allar öldur og þingræðið hefur reynzt varanlegt og traust. Þingræðið í þeirri mynd, sem við þekkjum það nú, er einna elzt í Bretlandi og hefur reynzt þar vel. Það, sem einkum veldur því, að þingræðið hefur verið svo traust í þessu landi, er, að þar hafa alltaf verið fáir flokkar, þar hafa verið einmenningskjördæmi, en einmenningskjördæmi valda því, að flokkar verða fáir og meiri festa á stjórnarháttum. Við getum tekið Bandaríkin. Þar hefur lýðræðið reynzt varanlegt. Þeir hafa líka einmenningskjördæmi. Við getum hugsað okkur jafnstóra þjóð og Bandaríkin eru, ef þar væru 10–20 flokkar. Við getum ímyndað okkur framkvæmdirnar, ef þar væri stillt upp 20 forsetaefnum og forsetinn kæmist að með miklum minni hl. atkv. Við getum tekið Þýzkaland eftir fyrri heimsstyrjöldina eða á tóma Weimar–lýðveldisins. Þar voru flokkarnir 25. Þar var hver höndin upp á móti annarri. Þar tóku öflin lengst til vinstri og lengst til hægri saman höndum í því að vinna á móti miðflokkunum. Þetta tókst. Kommúnistarnir héldu, að þá mundu þeir komast til valda. Nazistarnir héldu, að ef þeir gætu drepið miðflokkana, þá mundu þeir komast til valda. Nazistarnir komust til valda og þá var ekki griða von. Þeir léku kommúnistana verst. Þetta hefur haft meiri áhrif, en flest annað í heiminum. Það kom af stað síðari heimsstyrjöldinni. Síðari heimsstyrjöldin hefur orðið þess valdandi, að rússneski kommúnisminn hefur þanizt út í heiminum, að Rússar ráða nú yfir hálfri Evrópu eða meira, að Bandaríkjamenn og Rússar standa vígbúnir hvor gegn öðrum, að vígbúnaðartæknin er orðin það mikil, að heimurinn er í hættu, ef í styrjöld fer. Það eru ekki lýðræðisöfl, sem ráða austurhluta Evrópu, það er einræði og við vitum, hvernig einræðið hefur reynzt. Það er þannig með einræðisherrana, að þeir ofmetnast, þeir kunna sér ekki hóf og ef svo færi, að t.d. annað aðilinn hættir að hugsa rökrétt, hann ofmetnast, væri meiri hætta á ferðum en hægt er að lýsa með orðum. Við skulum taka Frakka. Þar er allt í upplausn vegna þess, hve flokkarnir voru margir og ógerlegt að stjórna landinu. Við vitum að ef formaðurinn á skipinu er ráðlítill og kann ekki að segja hásetunum fyrir verkum, þá hætta þeir að hlýða. Þannig var með nýlendurnar hjá Frökkum. Þeir fundu óstjórnina í heimalandinu og fóru að gera uppreisnir. Annars er ég ekki að mæla nýlendunum bót. Við skulum taka Spán. Þar voru flokkar margir og stjórnleysið svo mikið, að það leiddi til uppreisnar. Frakkar gátu bjargað sér í bili, af því að þeir höfðu mann, sem tók í raun og veru alræðisvald í landinu og hann hefur komið festu á stjórnarfarið. Annars er ekki að vita, hvar þetta hefði lent fyrir þeim. Ég hef bent á þetta til þess að sýna fram á, að hvert þjóðfélag þarf að hafa húsbónda á heimilinu, húsbónda, sem er fær um að segja fyrir verkum. Hjúin þurfa að hafa sinn rétt, en mega ekki bera húsbóndavaldið þannig ofurliði, að það geti ekki notið sín. Viðvíkjandi þessari kjördæmaskipun, sem á að fara að koma á hjá okkur, hefur verið vitnað til Norðurlandanna. Það er satt, að hlutfallskosningar eru í Danmörku, Noregi, Svíþjóð og Finnlandi. Það er líka rétt, að þetta hefur gengið þolanlega, þ.e.a.s. í þremur af þessum löndum. En í Finnlandi eru átta stjórnmálaflokkar og þeir eru að verða í vandræðum. Kommúnisminn er þar að grafa rætur undan þjóðskipulaginu og sennilega er það eina, sem getur bjargað Finnum frá því að verða kommúnismanum að bráð, að koma á hjá sér einmenningskjördæmaskipulagi. Í Svíþjóð er blandað kerfi. Norðmenn hafa hlutfallskosningar og engin uppbótarsæti. Landinu er skipt í 20 kjördæmi. Jafnaðarmenn hér hafa haldið því fram, að það eigi eingöngu að fara eftir atkvæðatölunni. Flokksbræður þeirra hafa ráðið í Noregi nú í lengri tíma, þeir hafa 77 þm. af 150, en þeir koma þessum 77 mönnum að með 46.6% atkv. Kommúnistar eiga ekki nema 3 menn á þingi en þeir ættu, ef farið væri algerlega eftir höfðatölu, að hafa 6–7. Aðaláróður jafnaðarmanna hefur verið þannig, að þeir segja: Höfðatalan ein á að ráða. - En í Noregi er það þannig, að Óslóborg, sem hefur 450 þús. íbúa, hefur 13 þm., en 3 nyrztu kjördæmin í Norður-Noregi hafa 22 þm., og þar eru 400 þús. íbúar. Hver einstaklingur í Norður-Noregi hefur tvöfaldan rétt á við höfuðborgina. Það eru jafnaðarmenn í Noregi, sem sætta sig við þetta. Við getum líkt þjóðfélaginu við stóran búgarð. Það er stórt tún á þessum búgarði. Við vitum, að það þarf meiri tíma og betri tæki til þess að flytja áburðinn út á jaðra túnsins, heldur en í kringum fjárhúsin. Og það þarf meiri tíma og meiri tækni til að flytja heyið í hlöðu, ef langt er að fara, heldur en heyið, sem er í kringum fjárhúsin. Þetta vita jafnaðarmennirnir í Noregi. Það er allt önnur aðstaða fyrir fólkið, sem býr úti í hinum dreifðu byggðum, en fólkið, sem býr í höfuðborginni. Við getum líkt þjóðfélaginu við plöntu og höfuðborginni við blómið, en landsbyggðin verður alltaf sú mold, sem ræturnar fá næringu úr. Ef við hugsum ekki um að bera á jörðina, spretta ekki jurtirnar. Á flokksþingi framsóknarmanna, sem haldið var s.l. vetur, lagði flokkurinn til, að gömlu kjördæmin fengju að halda sér og lét í það skína, að hann væri fylgjandi einmenningskjördæmum. Flokksþingið gerði ekki ákveðnar till., vegna þess að það var litið svo á, að ekki væri hægt að segja þingflokknum algerlega fyrir verkum í þessu efni. Hann hafði því að nokkru leyti óbundnar hendur. Flokksþingið gerði ekki beinar till. viðvíkjandi Reykjavík. Það skal tekið fram, að skoðanir mínar hafa mótazt sem kjósanda úti á landi, en ekki sem starfandi þm. hér. Fyrir mér vakti það að minnsta kosti, að það væri ekki eðlilegt, að við gerðum till. um að breyta höfuðborginni í einmenningskjördæmi, fulltrúar Reykvíkinga yrðu að eiga frumkvæðið að því. En vitanlega var framsóknarþingið fylgjandi einmenningskjördæmum. Þetta skildi hv. 3. þm. Reykv. réttilega, því að Þjóðviljinn rak upp óp mikið, um leið og hann las þessa ályktun og sannleikurinn er sá, að hans afstaða hefur alltaf verið skiljanleg. Kommúnistar vilja fara aðrar leiðir, en við, til að leysa vandamálin. Þeir vilja ekki treysta það þjóðskipulag, sem við búum við, heldur vilja þeir breyta því. Við verðum þess vegna alltaf að hafa það hugfast, að við getum ekki átt samleið með þeim í uppbyggingu þjóðfélagsins. Afstaða framsóknarmanna til kjördæmamálsins er því sú, að við lítum svo á, að við fáum ekki traust þingskipulag nema með einmenningskjördæmum. Við álitum, að það veiki aðstöðu þingræðisins að hafa stór kjördæmi og hlutfallskosningar, það skapi grundvöll fyrir marga flokka, en margir flokkar geti í vissum tilfellum gert þingræðið algerlega óstarfhæft. Afstaða kommúnista er skiljanleg. Þeir vilja veikja það skipulag, sem við búum við og þeir vilja upplausn. Þess vegna er það ósköp eðlilegt, að þeir hati einmenningskjördæmi. - Kommúnisminn getur ekki þrifizt, þar sem eru einmenningskjördæmi. Það þarf að losa um jarðveginn til þess að geta sáð fræinu. Þar sem einmenningskjördæmi eru, þrífst ekki kommúnisminn, þeir verða utanveltu, þeir verða eins og krunkandi hrafnar, sem ekki ná í æti. En lýðræðislöndin geta notað kommúnismann til eins, þau geta haft hann fyrir áttavita. Það er eitt, sem lýðræðisflokkarnir verða að athuga, þeir mega aldrei stefna eins og kommúnisminn vísar veginn. Þeir verða að fara í öfuga átt. Ég hélt, að hv. 1,.þm. Reykv. vissi þetta, sökum þess að hann er gáfaður maður, en viðvíkjandi þessu máli fer hann í sömu átt og hv. 3. þm. Reykv. bendir honum. Hann virðist í þessu tilfelli ekki þekkja á áttavita kommúnismans. Ég skal taka það fram, að í Alþb. er fjöldi af mönnum, sem ekki eru kommúnistar og þeir vilja af heilum hug efla það þjóðskipulag, sem við búum við og vinna að velferð okkar þjóðar á þeim grundvelli, sem við byggjum nú á. Jafnaðarmenn eru alltaf að finna upp á því að breyta kjördæmaskipuninni. Henni hefur tvisvar verið breytt hér á landi, 1934 og 1942. 1934 komu uppbótarþingsætin. Þau hafa e.t.v. skapað meiri upplausn í okkar þingræði, en nokkuð annað, sem gert hefur verið. Það hefði verið miklu viturlegra og betra að afhenda þéttbýlinu þessa fulltrúa sem kjördæmakosna, heldur en dreifa þeim sem uppbótarþingmönnum. Við hefðum fengið meiri festu í okkar þingræði með því móti. 1942 var aftur breyting á kjördæmaskipuninni, en hafði miklu minni áhrif. Jafnaðarmenn hafa alltaf beitt sér fyrir breyttri kjördæmaskipun og þeir gera það enn. Þeir halda, að það sé þessi rangláta kjördæmaskipun, sem þeir kalla, sem veldur því, að þeim hefur ekki búnazt betur, en raun ber vitni. Ef menn búa á lítilli jörð og búskapurinn ber sig illa, þá halda þeir, að það sé jörðinni að kenna. Sumir geta alls staðar búið, hvort sem þeir búa á lítilli eða stórri jörð. Menn þurfa því að athuga, hvort það er ekki eitthvað að þeirra eigin búskaparbáttum, ef þeim búnast illa. Ég held, að það sé þannig fyrir jafnaðarmönnum. Það hefur verið sýnt fram á, að þó að kjördæmabreyting sú, sem nú stendur til, væri komin fram, þá fengju þeir aðeins einum þm. meira, þeir fengju 7, og 7 þm. af 60 er ekkert meira en 6 af 52. Þeir vinna því ekkert við þessa kjördæmabreytingu. Nei, þeir þurfa að athuga sína búskaparhætti betur. Sannleikurinn er sá, að þeir hafa ekki verið hjúasælir í sínum búskap. Stundum hafa þeir rekið húskarlana í burtu, en stundum hafa þeir gengið úr vistinni. Þetta voru vanalega húskarlar, sem dugur var í. Ég held, að þeir hafi rekið Héðin sáluga Valdimarsson úr vistinni. Hann var fyrirferðarmikill. Ég er ekki alveg viss um það, hvort Hannibal gekk heldur úr vistinni eða þeir ráku hann. Þetta hefur gengið svona. Svo er það, þegar einn húskarlinn fer, að þá fara fleiri. Jafnaðarmenn hafa átt misgóða granna. Kommúnistar hafa verið á öðru leitinu. Þeir hafa alltaf verið að bjóða húskörlum jafnaðarmanna hærra kaup og meiri fríðindi. Kommúnistar eru greindir og vita, hvað þeir vilja. Þeir verða ekki áttavilltir. Þetta hefur veikt Alþýðuflokkinn. Svo er hættulegur leikur, sem þeir eru farnir að leika, og það er að lána nágrönnunum húskarlana. Það er þannig, þegar smábóndi lánar stórbónda vinnumann, þó að sé ekki nema stuttan tíma, ef honum líkar vel vístin, þá er ekki víst, að hann komi úr henni aftur. Jafnaðarmenn voru í samstarfi við okkur framsóknarmenn 1956 og það fór vel á með okkur. Ég var einn af þeim, sem var sagt að kjósa jafnaðarmann og gerði það, eins og eðlilegt var. Þeir hjálpuðu frambjóðanda Framsfl. í Barðastrandarsýslu og í Vestur-Ísafjarðarsýslu. En það má segja um jafnaðarmenn eins og guð almáttugan, að drottinn gaf og drottinn tók. Þeir vildu fara að verða góðir við sjálfstæðismenn við þessar kosningar og þá lánuðu þeir frambjóðendum Sjálfstfl. svona nokkurn veginn það, sem þeir þurftu, a.m.k. í Barðastrandarsýslu og Vestur-Ísafjarðarsýslu, þannig að þeir gáfu þeim frí, sem þeir höfðu hjálpað inn í þingið 1956. Það geta allir verið sáttir við jafnaðarmenn út af þessum viðskiptum, og satt að segja er ekki hægt að segja annað, en þetta séu góðir menn, sem öllum vilji gera til geðs og öllum vilji hjálpa. Mín reynsla er, - ég hef verið bóndi lengst af ævinni, - að yfirleitt séu það fátækari bændurnir, sem eru bezt liðnir. Þeir eru hjálpsamari við nágrannana. Aftur vilja stærri bændurnir síður gera grannanum greiða. Afstöðu sjálfstæðismanna er í sjálfu sér erfiðast að skilja. Við álítum norður í Húnavatnssýslu 1. þm. Reykv. vera með gáfuðustu mönnum þjóðarinnar og skörung mikinn og væntum þess vegna mikils af honum. Hann lagði til hér á árunum, að við hefðum einmenningskjördæmi á öllu landinu. Ég hef satt að segja alltaf ásakað Framsfl. fyrir að hafa ekki boðið 1. þm. Reykv. upp á heiðarlegt samstarf í þessu. En þetta var því miður ekki gert. Hitt skal ég svo ekki fullyrða, hve mikill hluti Sjálfstfl. fylgdi þessari stefnu og hvort hún hefði verið framkvæmanleg, þó að Framsókn hefði snúizt af heilum hug í lið með 1. þm. Reykv. að leysa kjördæmamálið á þessum grundvelli. Við vitum allir, að það þarf að gera breyt. á kjördæmaskipuninni, við erum ekki að deila um það, heldur erum við að deila um, hvernig á að framkvæma þá breytingu. 1. þm. Reykv. hefur nú gengið inn á þá lausn á kjördæmamálinu, sem hlýtur að vera í andstöðu við hans skoðanir, því að ég geri ekki ráð fyrir, að hann hafi breytt um skoðun, þannig að hann fari nú eftir línu hv. 3. þm. Reykv. og kommúnista. Það er enginn maður jafnglaður yfir þessari lausn á kjördæmamálinu og hv. 3. þm. Reykv., og það er einfaldlega af því, að hann skilur, að það er ekki hægt að gera kommúnismanum meiri greiða hér á landi, en með þessari kjördæmabreyt. En hann vill vitanlega fara í aðra átt en við. Ég á erfiðast með að skilja afstöðu sjálfstæðismanna í þessu máli. Vera má, að þar gæti hefnigirni. Það var nú þannig, að þeir unnu lengi og vel saman, hv. 1. þm. S–M., Eysteinn Jónsson, og hv. 1. þm. Reykv. Okkur framsóknarmönnum fannst þeim koma nægilega vel saman. Það reyndist nú ekki vera hætta á ferðinni þar, en svo slitnaði upp úr þessu 1956. Ég hef aldrei kennt sjálfstæðismönnum um þessi stjórnarslit. Mér hefur aldrei dottið það í hug. Þetta gekk allt vel 1953–55 og hefur ef til vill aldrei gengið betur í okkar þjóðfélagi. Þjóðartekjurnar uxu, fólkið var að fá traust á peningunum, þetta gekk prýðilega og ég hef aldrei séð nokkra ástæðu til að vanþakka sjálfstæðismönnum samstarfið við framsóknarmenn þá. Hitt er annað mál, að það er oft svo, þegar stjórnarslit verða, að þá kennir hver öðrum um, og annað það, að við megum ekki taka þessi blaðaskrif of alvarlega, því að blöðin eru skrifuð fyrir flokkana og það þarf eitthvað að skrifa í þessi blöð. Sjálfstæðismenn segja: Það er allt gott, sem gert hefur verið, sjálfstæðismönnum að þakka. - Framsóknarmenn segja það sama. Þetta tek ég ekki alvarlega. Ég hygg því, að hv. 1. þm. Reykv. hafi tekið þetta of alvarlega. Það, sem gerir, að slitnar upp úr stjórnarsamstarfinu er, að það er gert verkfall 1955. Þá hefði ég álitið réttast fyrir framsóknarmenn og sjálfstæðismenn að segja við jafnaðarmenn og kommúnista: Jæja, góðir menn, þið eruð búnir að setja þessa hluti úr skorðum, sem við höfum verið að reyna að hafa í lagi og nú skuluð þið taka við. - Jafnaðarmenn og kommúnistar búa ekki til peninga, það er ekki hægt fyrir neinn mann og sannleikurinn er sá, að kjör verkamanna eru ekkert betri nú, en áður, en þeir gerðu verkfallið 1955. Það má deila um, hvort það var rétt af framsóknarmönnum og sjálfstæðismönnum að láta undan í verkfallinu. Ég skal ekki leggja dóm á það. En það var gert og þar með var stjórnin dauðadæmd. Það var í raun og veru vitleysa af henni að segja ekki strax af sér. Það var ekki nema mannlegt og eðlilegt, að framsóknarmenn vildu heldur mynda stjórn með, - ja, ég veit ekki, hvort á að segja vinstri eða hægri, - en með jafnaðarmönnum og kommúnistum heldur, en láta sjálfstæðismenn gera það. Eins var með sjálfstæðismenn. Þeir hefðu heldur viljað gera það. Einar Olgeirsson, hv. 3. þm. Reykv., lýsti því yfir hér um daginn, að það væri vinstri stjórn, ef kommúnistar væru í henni, það skipti engu máli, hvort það væru framsóknarmenn eða sjálfstæðismenn. En það er nú þannig með kommúnistana, þeir eru hvorki vinstri né hægri menn, þeir eru bara kommúnistar. Við getum lesið bókina eftir Djilas, þar sem hann talar um hina nýju stétt. Það er bara nýr kapítalismi, sem þeir búa til. Kapítalistar í lýðræðislöndunum eru menn, sem hafa margir hverjir unnið sig upp af dugnaði og manndómi, sumir með klækjum og svikum, eins og gengur. En í kommúnistalöndunum kemst sá lengst, sem er slægastur og ósvífnastur. Vitanlega var Stalin einræðisherra í Rússlandi af því að hann var slægastur. - Kommúnistum um allan heim var skipað að tilbiðja hann eins og guð. Þar áttu fátækir sinn föður. Öllum var hann vondur, enda er hann líklega mesti slátrari í veraldarsögunni, en verstur var hann þó sínum gömlu baráttufélögum, því að hann sendi þá hreinlega til himnaríkis. Og það er sannleikur, hann átti ekki um gott að gera, því að byltingarmaður er byltingarmaður og þeir eru óstýrilátir. Það er ekki gaman að ráða við menn, sem alltaf eru að ala á því að eigi að gera byltingu og aftur byltingu. Þegar á að fara að stjórna þeim, þá eru þeir óþægir. En Stalín kunni ráð við því, hann tók þá úr umferð. Þetta var einfalt. Kommúnistar hirða ekkert um, hvað er rétt eða rangt, heldur hugsa þeir um, hvað er gagnlegt og hvað er ekki gagnlegt fyrir þeirra stefnu. Þetta verðum við alltaf að hafa hugfast. Ég ætla þá að koma örlítið að meðferð þessa máls. Árið 1942 - menn voru að berjast fyrir kjördæmabreytingunni þá - lýsti Ólafur Thors því yfir, að Sjálfstfl. gengi aldrei að þeirri lausn á kjördæmamálinu að hafa fáein stór kjördæmi. Sama gerði Jón á Reynistað á fundi norður í Skagafirði og Pétur Ottesen gerði það einnig. Menn skipta um skoðun. Það er eins með mennina og vindáttirnar, þær geta breytzt skyndilega. Ég get ekki dæmt um, hvaða málamiðlunarvegur hefur verið farinn í þessu máli, en lausnin varð þessi, sem nú liggur fyrir, að það á að leggja niður 27 kjördæmi og taka upp 7 í þeirra stað. Formaður Sjálfstfl. talaði fyrir þessu máli og honum fórust orð á þá leið, að tryggingin fyrir því, að þetta mál næði fram að ganga, væri flutningsmennirnir, það væri ákveðið mál. Hann sagðist vilja láta rödd sveitanna heyrast og svo voru þrír þingbændur Sjálfstfl. sendir upp í ræðustólinn til þess að túlka þetta mál. Einn þeirra, þm. A-Húnv., sagði, að þetta væri afgert mál, það yrði ekki kosið um þetta mál núna á þessu vori vegna þess að það væri útkljáð mál, þetta yrði gert. Í raun og veru var þetta því afgert mál, eftir því sem þessir menn sögðu, áður en gengið var til kosninganna. Og þm. A-Húnv. lagði sérstaka áherzlu á það á fundum, að þetta væri afgert mál og um þetta væri alls ekki kosið. Hins vegar benti hann á það, að ef Framsfl. kæmist í hreinan meiri hluta, mundi hann mynda stjórn. Þess vegna mættu menn ekki kjósa eftir þessu máli, heldur yrðu þeir að kjósa eftir pólitískum línum. Ég veit ekki, hvernig þetta hefur verið túlkað í öðrum héruðum, en þannig var þetta túlkað hjá okkur. Og það var fjöldi af sjálfstæðisbændum, sem sögðu við mig: Ég er á móti þessu máli, en ég kýs samt Jón Pálmason. - Í 11 kjördæmum úti um land er hreinn meiri hluti á móti þessu máli. Í 9 kjördæmum get ég búizt við að það sé meiri hluti á móti þessu, þó að Framsfl. hafi þar ekki hreinan meiri hluta. Það eru margir óánægðir með þessa lausn á málinu í hinum flokkunum, svo að ég hygg, að það sé ekki ofmælt, að það séu 20 kjördæmi, þar sem meiri hluti er á móti þessu máli. Um kaupstaðakjördæmin skal ég ekki fullyrða. Þar virðast pólitísku línurnar algerlega hafa ráðið, en ekki afstaðan til kjördæmamálsins. Það er dálítið stór hlutur fyrir flokk eins og Sjálfstfl., sem hefur haft jafnmikið fylgi og að sumu leyti óskiljanlega mikið, að gera svona hlut á móti vilja fólksins í dreifbýlinu og án þess að spyrja það um það, því að það var grandvart, að nokkur einasta rödd hefði heyrzt úr þessum kjördæmum um það, að þeir óskuðu eftir þessari breytingu. Þetta var algerlega gert hér með samningum á milli flokka. Það er vafasamt, hvort hér er rétt að farið. Ég hygg, að kosningarnar síðustu gefi engan veginn rétta mynd af því, hvað þessi dreifðu kjördæmi úti um landið vilja í þessu efni. Það hefur verið samið um þetta á milli flokkanna án þess að leita til fólksins. Það hefur verið slegið á þá strengi í „agitasjóninni“, að þetta væri afgert mál, nú ætti bara að kjósa um flokka og málefni, en ekki um þetta mál. A.m.k. mun það víða hafa verið gert. Það er komið, sem komið er. Ég býst við, að þetta mál verði leyst á þessum grundvelli. Vera má, að það sé að einhverju leyti klaufaskapur Framsfl. að hafa ekki getað leyst það á annan hátt, en um það þýðir ekki að sakast héðan af. Ef við hefðum breytt Reykjavík í einmenningskjördæmi, þá má vel vera, að Sjálfstfl. hefði fengið alla þm. fyrst, en það hefði vitanlega breytzt, því að það er yfirleitt reglan, að minni flokkarnir fara, þegar frá líður, að sameina sig á móti þeim sterkasta. Það er engin hætta á, að það hefði orðið lengi. En ef við breyttum landinu í einmenningskjördæmi, þá ættum við víst að fá sterka stjórn og sterkt þingræði og kommúnisminn mundi deyja út að mestu leyti. Aðstaða jafnaðarmanna mundi breytast þannig, að Framsfl. mundi annaðhvort styðja þá í kaupstöðunum eða flokkarnir mundu renna saman. Og ég vildi benda jafnaðarmönnum á það, að það er að sumu leyti betra að vera ráðsmaður á höfuðbóli, heldur en hokra á rýru býli og vanta bæði hey og eldsneyti á hverju vori. Það var fyrir mér eins og öðrum framsóknarmönnum 1956, að við gerðum ráð fyrir áframhaldandi samstarfi og jafnvel algerri samstöðu í framtíðinni milli þessara flokka og þeir yrðu þá að einum flokki. Hins vegar var ég aldrei hrifinn af þessu bandalagi, eins og það var úr garði gert, vegna þess að ég álít, að annaðhvort hefðu flokkarnir alveg átt að sameinast eða mynda takmarkaðri samstöðu, en þeir gerðu. Það var alveg ástæðulaust að vinna saman í öllum kjördæmunum, eins og gert var. Þetta kjördæmamál verður nú leyst eins og það liggur fyrir og það er ekki um það að sakast. En við framsóknarmenn höfum tekið þá afstöðu að greiða atkvæði á móti því. Við gerum það ekki eingöngu af því, að við álitum það skaðlegt fyrir Framsfl., því að það mun nú vera farið að verða ljóst þessum flokkum, að það skaðar Framsfl. ekki sem flokk sérstaklega. Það hefur verið mjög hamrað á því, að það mundi eyðileggja Framsfl. En það er fjarri því. Ef úrslit kosninganna yrðu eins og þau eru núna, þá mundum við fá lítið færri þingmenn en við höfum og fjölgaði þó um tvo hjá okkur við þessar kosningar. Og það verður okkur hagstætt, framsóknarmönnum, við þessa kjördæmabreytingu, frá flokkslegu sjónarmiði séð, að nú fáum við aðstöðu til að vinna okkur fylgi bæði í Reykjavík og Gullbringu- og Kjósarsýslu. Við eigum þar atkvæðisaukningu alveg vísa, því að nú eigum við tryggt að koma að manni bæði í Reykjavík og sennilega líka í Gullbringu- og Kjósarsýslu og það er fyrsta skilyrðið til þess að geta unnið þingfylgi. Þess vegna hygg ég, að flokkslega séð munum við ekki tapa. Við greiðum atkvæði á móti þessari kjördæmaskipun af því, að við vitum, að hún muni veikja þingræðið í þessu landi, skapa jarðveg fyrir fleiri flokka og veikara stjórnmálakerfi og muni þess vegna veikja okkar þingræðisskipulag. Við mótmælum því, að það sé gengið fram hjá vilja fólksins og það séu lögð niður kjördæmin, þrjú og fjögur kjördæmi sameinuð í eitt, án þess að fólkið sé spurt um þetta og án þess að fólkið vilji þetta. Við mótmælum þessu. Hitt er annað mál, að þingræðið getur hvergi þrifizt eða verið í lagi, nema flokkarnir vinni saman af heilindum og drengskap. Það er undirstaða þingræðisins. Undirstaða þingræðisins eru viturleg lög og drengilegt samstarf milli flokka. Ef við brjótum þessi boðorð, er þingræðið í voða. Ég álít því, að í framtíðinni verði flokkarnir, hvað sem þessu máli líður, að vinna heiðarlega saman, leysa þau verkefni, sem fyrir liggja. Við erum fátæk þjóð og fámenn. Auðlindir eigum við takmarkaðar. Það eina sem við getum gert og þurfum að gera, það er að stjórna landi okkar vel og viturlega. Við verðum að vera hlutlausir í deilum stórveldanna og við verðum að hafa fjárhag okkar þannig, að við séum efnalega sjálfstæð. Ef við getum ekki gert þetta, getum við ekki virt okkur sjálfir og aðrir geta það ekki. Þá er okkar frelsi og framtíð í voða.



Herra forseti. Það gerðist hér í hv. þd. á fimmtudaginn var, að hið sameinaða þinglið Sjálfstfl., Alþfl, og Alþb. felldi till. framsóknarmanna um að leggja mál það, sem hér er til umr., undir þjóðaratkvæði. Það sýnir, að þm. þessara þriggja flokka eru svo vantrúaðir á málstað sinn, að þeir óttast dóm þjóðarinnar, ef hún fær tækifæri til að segja álit sitt um málið eitt út af fyrir sig. Og það skal ég viðurkenna, að þeir hafa ríka ástæðu til að óttast um frv. sitt, ef það yrði á þann hátt lagt undir dóm kjósendanna í landinu. Við 2. umr. frv. hér í d. var vakin athygli á því, að í alþingiskosningunum í s.l. júnímánuði kom fram, að sá flokkurinn, sem er stærstur þeirra þriggja, er beita sér fyrir máli þessu, Sjálfstfl., er í minni hluta í öllum kjördæmunum utan Reykjavíkur að einu undanskildu. Í Vestmannaeyjum hlaut flokkurinn milli 50 og 51 af hundraði gildra atkvæða, en minna en helming í öllum hinum kjördæmunum, 26 að tölu. Nokkrir af frambjóðendum flokksins, sem þó komust á þing, höfðu ekki nema 30–35% gildra atkvæða í kjördæmum sínum. Sumir þeirra hafa þó lengi barið þar pólitíska sjóinn. Þingmenn Alþfl. og Alþb. hafa að sjálfsögðu gert sér þetta ljóst, að Sjálfstfl. er í minni hluta í 26 af 28 kjördæmum landsins. Og þeim rennur þetta til rifja. Þeir hafa komizt að þeirri niðurstöðu við íhugun málsins, að þeim beri að koma hér til hjálpar, reyna plástur eða mixtúru eða eitthvað, sem verða megi til bjargar. Þess vegna greiða þeir atkv. með frv., sem hér liggur fyrir. Hv. 3. þm. Reykv. (EOl) talaði um þetta mál við 1. umr. þess. Það má heita, að hann sé sá eini af stuðningsmönnum frv., enn sem komið er, sem hefur rætt um það á þingi og reynt að verja málstað hinna þriggja flokka. Hann sagði m.a., að þetta væri í þriðja skipti á 28 árum, sem verkalýðurinn hefði samstarf við Sjálfstfl. um breytingar á kjördæmaskipuninni. Réttara væri líklega að orða þetta svo, að forustumenn Alþfl., Kommúnistaflokks Íslands, Sameiningarflokks alþýðu, Sósíalistaflokksins og Alþb. hefðu haft þetta samstarf við Sjálfstfl., heldur en að verkalýðurinn hefði verið þar samstarfsaðili. Það mun líka hæpið að halda því fram, að verkalýðurinn hafi grætt á breytingunum, en vera má, að einhverjir aðrir hafi hagnazt á þeim. Hv. 3. þm. Reykv. talaði um, að núgildandi kjördæmaskipun skapaði verkamönnum of lítinn rétt samanborið við kaupfélagsstjóra. Eitthvað mun vera bogið við þessa kenningu. Verkamaðurinn í Reykjavík hefur sama atkvæðisrétt og kaupfélagsstjórinn hjá Kaupfélagi Reykjavíkur og nágrennis. Atkvæði þeirra vega nákvæmlega jafnmikið. Og þannig er þetta um verkamenn og kaupfélagsstjóra í öllum öðrum héruðum landsins. Verkamenn í öllum sýslum og kaupstöðum landsins hafa nákvæmlega sama atkvæðisrétt og aðrir menn á sömu stöðum, hvaða starfi sem þeir gegna. Þarna virtist af hálfu hv. 3. þm, Reykv. gerð tilraun til að sýna, að atkvæðisréttur manna væri misjafn eftir því, í hvaða starfsstétt þeir hefðu skipað sér. Þetta mistókst auðvitað og hlaut að gera það, því að allar stéttir njóta í þessu efni sama réttar. Vel má vera, að einhverjum hafi þótt það dálitið skrýtið í fyrstu, að hv. 3. þm. Reykv. skyldi nefna kaupfélagsstjóra til samanburðar við verkamenn í ræðu sinni um þetta efni. Kaupfélagsstjórar eru í þeim stóra hóp, sem oft nefnist launþegar einu nafni. Hvers vegna nefndi hv. þm. þá sérstaklega, en ekki t.d. stórkaupmenn eða aðra atvinnurekendur eða þá milljónamæringana? Fyrir síðustu kosningar var skrifað í Þjóðviljann um hina 600 milljónamæringa og þar var sagt, að kosningarnar ættu að snúast um það, hvort þeir karlar ættu að fá að græða enn meira á kostnað launþeganna í landinu. Hv. 3. þm. Reykv. minntist ekkert á þessa menn í ræðu sinni. Þeir hafa líka sama atkvæðisrétt og aðrir. En hann nefndi kaupfélagsstjóra og gaf í skyn, að þeir væru forréttindamenn. Glöggt má sjá, hvaðan alda sú er runnin, í málgögnum sjálfstæðismanna, hefur því verið haldið fram að undanförnu, að nauðsyn sé að draga úr starfsemi samvinnufélaganna. Og Sjálfstfl. fór fram á það við kjósendur í síðustu þingkosningum, að þeir veittu honum aukin völd og möguleika til þess. Mátti skilja á þeim sjálfstæðismönnum mörgum, að þeir teldu það miklu stærra kosningamál, en kjördæmabreytinguna. Þegar á þetta er litið, er tal hv. 3. þm. Reykv. um kaupfélagsstjórana vel skiljanlegt. Hann veit, hvernig hann á að hringja bjöllu sinni, til þess að hljómur hennar verði sem unaðslegastur í eyrum hinna nýju viðsemjenda, aðalritstjóra Mbl. og manna hans. Og úr því að hv. 3. þm. Reykv. er farinn að dansa við hv. 1. þm. Reykv. (BBen), vill hann reyna að komast í takt við hann, eins og það nefnist á máli dansiðkenda. Svo sagði hv. 3. þm. Reykv., að þegar bæði Alþfl. og Alþb. ættu menn í ráðherrastólum, þá væri ríkisstj. vinstri stjórn, hver sem þriðji aðilinn væri í ráðuneytinu. Þetta var ábending um það, að þegar þessir tveir flokkar mynduðu stjórn í félagi við Sjálfstfl., ætti hún að nefnast vinstri stjórn. „Aldrei aftur vinstri stjórn“ mátti sjá á áberandi stöðum í málgögnum sjálfstæðismanna fyrir kosningarnar. Og til áréttingar þessu er mér sagt, að miðar með þessari áletrun hafi verið festir upp á staura og steinveggi hér í höfuðborginni fyrir síðustu kosningar. Aldrei aftur vinstri stjórn! Líklega er kominn tími til fyrir sjálfstæðismenn að taka niður það, sem enn kann að sjást af því borgarskrauti. Flytjendur og stuðningsmenn þessa frv. hafa mikið skrifað og talað um forréttindi, sem Framsfl. njóti og hafi notið í skjóli gildandi kjördæmaskipunar. Þetta forréttindaskraf þeirra styðst ekki við nein rök og hefur verið marghrakið. Allir flokkar hér á landi hafa sama rétt til að túlka sín mál og afla sér kjörfylgis, hvar sem er á landinu. Hitt er annað mál og þessu óskylt, að þingmenn hinna strjálbýlli héraða hafa færri kjósendur en hinir, sem eru fulltrúar fyrir þéttbýlustu svæðin. Þetta stafar af því, að síðustu áratugina hefur margt fólk flutzt úr öðrum landshlutum til Reykjavíkur og nágrennis hennar. En þó að nokkur fækkun hafi orðið í ýmsum héruðum úti um land, þá hefur fólkið, sem þar er eftir og heldur þar áfram lífsbaráttunni, fengið að hafa sérstaka fulltrúa fyrir sig á þingi. En nú á að svipta héruðin og íbúa þeirra þessum rétti. Þetta er í þriðja skiptið á 28 árum, sem verkalýðurinn hefur samstarf við Sjálfstfl. um breytingar á kjördæmaskipuninni, sagði hv. 3. þm. Reykv. Af þessu má sjá, að verk þeirra hafa reynzt ákaflega endingarlítil. Byggingar, sem standa svo illa, eru stundum nefndar hrákasmíði. Og ég held, að það sé réttnefni á kjördæmabreytingum hinna sameinuðu þriggja flokka, bæði nú og áður. Þessir flokkar hafa aldrei gengið að verki með því hugarfari að reyna að setja viturlega hugsuð og vönduð stjórnskipunarlög fyrir þjóðfélagið. Þeir hafa alltaf miðað breytingar sínar við það að reyna að draga úr áhrifum eins stjórnmálaflokks, Framsfl. En þeir hafa ekki séð óskir sínar rætast í því efni. Þessir þrír flokkar samþykktu breytingar á kjördæmaskipuninni árið 1942. Þeir töldu svo þýðingarmikið að koma þeim breytingum á, að þess vegna væri réttmætt að stofna til harðrar baráttu í tvennum kosningum á viðsjárverðum stríðstíma. En fyrirkomulagið, sem þeir lögfestu þá með miklu bramli og brauki, er nú svo til húðar gengið, að það er óviðunandi með öllu að dómi þeirra sjálfra. Þannig fór um það stóra réttlætismál, sem þeir nefndu svo fyrir aðeins 17 árum. Og trúað gæti ég, að það hrófatildur, sem þeir eru nú að koma upp, reynist ekki endingarbetra. Enn sem fyrr leggja þeir í grunninn andúð sína á einum flokki. Það er í raun og veru eina byggingarefnið, sem þeir nota. Hús, sem reist er á slíkri undirstöðu, verður aldrei traust eða varanlegt. Enn er ólokið endurskoðun stjórnarskrárinnar. Því verki þarf að ljúka sem fyrst og setja ný stjórnskipunarlög. Til þeirrar löggjafar þarf vel að vanda. Hún á að miðast við þarfir þjóðarinnar í heild, en ekki við stundarhagsmuni einstakra stjórnmálaflokka.



Herra forseti. Þeir þm. Framsóknar ýmsir, hafa nú stundað eintal sálarinnar hér í þingsölunum og ég tel rétt, að það sé tekið til dálítillar meðferðar, sem þeir hafa verið að segja, ekki sízt af því, að þar kennir allmargra grasa og sumra ólíkra. Það má eiginlega segja, að flestir hinir nýju þm. Framsóknar hafi haldið hér sínar jómfrúrræður nú. Við sjáum hið nýja andlit Framsóknar eftir þann kosningasigur, sem hún vann flokkslega séð og þetta andlit er það, sem þeir gömlu Rómverjar kölluðu Janusar-andlit. Það virðast vera tvö andlit, sem horfa sitt í hvora áttina og þegar farið er að athuga dálítið nánar, þá verður það ósköp keimlíkt því gamla, sem maður þekkti fyrr. Ég skal byrja á því að taka ofur lítið af því, sem hv. þm. V-Húnv. (SkG) var að ræða um áðan. Hann, sem sjálfur er kaupfélagsstjóri, virtist eiga bágt með að skilja það, af hverju ég hafði sérstaklega tekið kaupfélagsstjóra sem dæmi, þegar ég var að tala um misréttið, sem Framsfl. hefði notið í kosningalögum og stjórnarskrá fram að þessu. Það er bezt, að ég rifji það upp fyrir honum, hvernig það er. Hér á síðasta Alþingi sátu átta þm. Alþb. t.d., þeir höfðu tæp 16 þús. atkvæði á bak við sig. Hér á Alþingi sátu þá 17 þm. Framsfl., þeir höfðu 13 þús. atkvæði á bak við sig. Það er nokkurn veginn svo, að það þurfti þrjá af kjósendum Alþb., sem mest er verkafólk, þrjá verkamenn á móti hverjum einum af kjósendum Framsfl. Og því tók ég kaupfélagsstjórana, að þeir eru allmargir fylgjandi Framsfl. og taldir manna voldugastir í þeim flokki, þannig að mér þótti þess vegna betur hæfa að taka þann samanburð, að það þyrfti þrjá verkamenn hvað atkv. snertir til þess að jafnast á við einn kaupfélagsstjóra. Þá átti það við aðstöðuna, eins og hún er vegna forréttinda þeirra, sem Framsókn hefur notað sér fram að þessu. Það, að ég nefndi ekki milljónamæringana, var vegna þess, að þeir eru fyrst og fremst hér í Reykjavík og hafa sama atkvæðisrétt og verkamenn, en hins vegar hafa þeir sín miklu áhrif í gegnum þann auð, gegnum þau atvinnutæki og gegnum það mikla áróðurstæki, sem þeir ráða yfir í valdi síns auðs. En það er annar ókostur, sem er samfara öllu borgaralegu lýðræði og verður ekki tjáð um það í sambandi við breytingu á stjórnarskrá eða að reyna að koma á réttum leikreglum í því lýðræði. Þess vegna þýðir ekkert fyrir hv. þm, V-Húnv. að reyna neitt að snúa út úr þessu né heldur hinu, að það sé með þessu verið að veitast að Framsfl. Það er algerlega rangt, að þeim kjördæmabreytingum, sem orðið hafa á Íslandi á síðustu 30 árum, hafi verið stefnt gegn Framsfl. Þeim kjördæmabreytingum hefur verið stefnt gegn forréttindunum, hverjir svo sem það eru, sem njóta þeirra. Hefði Sjálfstfl. náð meiri hluta hér á Alþingi með 38-42% atkvæða hjá þjóðinni, þá hefði svona kjördæmabreytingu líka verið stefnt gegn honum gegn hverjum þeim, sem slíkra forréttinda hefði notið. Kjördæmabreytingunni er stefnt gegn forréttindunum. En vegna þess að Framsfl. hefur sérstaklega talið sig þurfa að lifa sem forréttindaflokk, þá kallar hann, að þessum lýðréttindaákvæðum sé stefnt gegn sér, af því að hann er forréttindaflokkurinn í þessu efni. Þarna verður að gera greinarmun á. Þá talaði hv. þm. V-Húnv. um það, að verkalýðsflokkarnir hefðu þrisvar sinnum á 28 árum gert samkomulag við Sjálfstfl. um breytingu á kjördæmaskipulagi. Rétt er það. Það var einmitt það, sem gerðist, þegar vinstri stj. hóf sína göngu eða réttara sagt þegar hafið var að semja um þá stjórn, að við hv. 1. landsk. (HV) og ég sögðum það við Framsfl., að nú skyldi hann reyna að sýna það í verki, að hann vildi eitthvert tillit taka til lýðréttinda og vera eins og vinstri flokkur og sýna það, að hann væri reiðubúinn til þess að breyta stjórnarskránni með verkalýðsflokkunum, þannig að annað eins svindl og Framsfl. beitti sér fyrir í Hræðslubandalagskosningunum gæti ekki endurtekið sig. Og hvað sagði Framsfl.? Talaði hann um eitthvert hrófatildur þá eða eitthvað slíkt? Nei, hann talaði um, að það væri alveg sjálfsagt að breyta svona slæmri kjördæmaskipun, það væri búið að sýna sig, að svona kjördæmaskipun gæti ekki gengið áfram. Og það voru einmitt sett loforð í samning vinstri stjórnarinnar, að í stjórnartíð vinstri stjórnarinnar skyldi vera samið um þetta, samið um breytingu á stjórnarskrá og kosningalögunum. Af hverju sögðum við, við forustumenn Framsfl., að þeir yrðu nú að skilja þetta? Jú, meiningin var, að það átti að reyna að taka höndum saman, þessir svokölluðu vinstri flokkar um vinstri stefnu og við vissum alltaf, að Framsfl. hafði sýnt sitt íhalds- og afturhaldseðli áþreifanlega í sambandi við kjördæmamálið, þannig að það reyndi á, hvort hann gæti eitthvert tillit lært að taka til verkalýðsflokkanna. Þess vegna lögðum við áherzlu á þetta við hann. Framsfl. fékk síðan sitt tækifæri til þess að standa við þennan samning, tækifæri til þess að búa til eitthvað, sem væri meira en hrófatildur, búa til hið góða og endingargóða, endurskoðun á stjórnarskránni. Og Framsfl, hafði þetta tækifæri, þ. á m. hv. þm. V-Húnv. Hann hafði tækifæri til þess að sýna, hvernig hann ætlaði að byggja upp vel grundvallaða breytingu á stjórnarskránni, sem gæti enzt alla 20. öldina, svo að það væri ekki neitt hrófatildur, sem þeir væru að hrúga upp. Og hvernig smíðaði hv. þm. V-Húnv.? Einu sinni talaði hann um, að fyrst væri spýta og svo væri spýta í kross og svona hélt hann áfram. Hvernig fór með hann? Byrjaði hann nokkurn tíma á nokkurri spýtunni? Lagði hann nokkra spýtu niður? Reyndi hann einu sinni að tálga nokkra þeirra til? Nei, hann snerti aldrei á því, ekki einu sinni að reyna að búa til hrófatildur, hvað þá meira. Það er Framsfl., sem er búinn að undirgangast það í sinni stjórnartíð að ætla að búa til vafalaust góða og varanlega lýðræðislega endurbót á stjórnarskránni. Hann sveikst um það. Hann sleppti því alveg. Þessi flokkur, sem þóttist hafa þennan afskaplega áhuga fyrir að varðveita réttindi dreifbýlisins, ég tala nú ekki um að vernda lýðræðið, blessað lýðræðið, lýðréttindin, mannréttindin, jafnréttið og hvað það heitir. Nei, hann steingleymdi því öllu saman, snerti ekki á því, ekki einu sinni hv. þm. V-Húnv. Hvað gerði hann? Hvað var að? Fann kannske Framsfl., þegar hann fór að hugsa um endurskoðunina, að öll endurskoðunin hefði kannske að einhverju leyti dregið úr forréttindum hans, og hætti við það þess vegna? Hví byggði Framsókn ekki betra, á meðan hún hafði stjórnaraðstöðuna til þess og var samningsbundin til þess að gera það í sinni stjórnartíð? Hv. þm. V-Húnv. segir, að það hafi reynzt endingarlítið, sem verkalýðsflokkarnir og Sjálfstfl. hafi byggt upp hvað stjórnarskrána snertir, að þeir skuli hafa orðið að gera þetta í þrjú skipti í 28 ár. Af hverju eru þeir að gera þetta í þrjú skipti í 28 ár? Af hverju var ekki hægt að gera t.d. slíka breytingu eins og nú er gerð 1931? Árið 1931 sýndi það sig einfaldlega, að þeir, sem forréttindin höfðu, þó að þeir væru ekki nema þriðjungur hjá þjóðinni, höfðu meiri hluta á Alþingi með því kjördæmaskipulagi, sem þá var. Það hefur orðið að taka þetta smátt og smátt, vegna þess að forréttindin voru svo mikil, sem viss flokkur eða vissir flokkar nutu, að það var ekki hægt að komast lengra í lýðræðisáttina, en þetta. Við lögðum það til 1942, ég fyrir mitt leyti í stjórnarskrárnefnd þessarar hv. d. þá, að það spor, sem stigið er núna, væri stigið þá. Það veit hv. þm. V-Húnv. jafnvel og ég, að það var engin von til þess að fá það gert þá. Það er rétt eins og þegar menn á nítjándu öldinni hafa víða í löndum Evrópu verið að berjast á móti sérréttindum aðalsins. Menn hafa orðið að berjast langa lengi vegna þess, að forréttindi voru það mikil, að það tókst ekki, svo framarlega sem breyta átti þingræðislegum atriðum, að komast lengra áfram, en mjakast þetta hægt og hægt. England sýnir bezt söguna um það. Það er ekki fyrr, en árið 1865, sem verkamönnum var unnt að fá kosningarrétt í Englandi og lá við byltingu í Englandi 1932, þegar var verið að útrýma þeim „rotten boroughs“, þeim úreltu kjörborgum, sem þar voru, þessum bæjum, sem voru horfnir, sumir þannig, að það var ekki eftir nema einn maður í þeim. Það kostaði langa baráttu oft og tíðum að koma lýðréttindunum í gegn þannig, þegar við harðvítugar forréttindastéttir eða forréttindaflokka var að eiga. Þess vegna getur þetta stundum tekið langan tíma. En það þarf ekki að ásaka okkur um það, sem að þessu höfum unnið. Við höfum á hverjum tíma ekki komizt lengra í þessa átt. Og þeim ber sízt að ávíta þetta, sem þykir þetta allt of langt gengið núna. Þá talaði hv. þm. V-Húnv. um, hvað væri vinstri og hvað væri hægri og hvers konar samvinna það væri, ef t.d. Sjálfstfl. og verkalýðsflokkarnir ynnu saman og hins vegar ef Framsfl. og verkalýðsflokkarnir ynnu saman. Jú, ég sagði það, að þessi stjórn, sem verkalýðsflokkarnir mundu vera í, væri stjórn, þar sem þeim mundu knýja fram meiri vinstri pólitík, en hér yrði knúin fram hjá nokkurri stjórn á Íslandi. Það er rétt að halda því orðatiltæki út af fyrir sig, það er komið inn í málið og það gerir ekkert til, þó að því sé haldið. Þegar Framsfl. hefur verið með verkalýðsflokkunum í stjórn, hefur það verið kallað vinstri stjórn. Þegar verkalýðsflokkarnir voru með Sjálfstfl. í stjórn, þá var það kallað nýsköpunarstjórn. Þessar stjórnir hafa hvor um sig verið róttækar, hvor á sínu sviði, en á mismunandi sviðum. Nýsköpunarstjórnin var fyrst og fremst svo róttæk á því sviði að stofna til stórra aðgerða í atvinnulífinu. Vinstri stjórnin átti eftir samningunum að vera róttækari, en varð á ýmsum þeim sviðum, þar sem átti að ganga á móti hagsmunum auðmannastéttarinnar. Það var minna um það vegna andspyrnu Framsóknar, eins og ég skal koma inn á, á eftir, heldur en ég hefði viljað. Hins vegar tókst okkur að knýja það fram, að það væri þó nokkuð gert á sviði athafnalífsins, þó að það væri ekki nærri eins mikið og við vildum. En þó er óhætt að minna hv. þm. V-Húnv. á, að það er meira að segja hægt að semja við Sjálfstfl. um mál, sem almennt eru talin hrein vinstri mál, við skulum segja eins og t.d. endurbætur á tryggingalöggjöfinni, þegar ekki hefur verið hægt að semja við Framsfl. um þau. Í nýsköpunarstjórninni settum við í gegn stórkostlegar breytingar á tryggingalöggjöfinni og þó að Framsókn væri þá í stjórnarandstöðu, var hún meira að segja andvíg þeim alþýðutryggingum. Þegar við sömdum við Framsókn um vinstri stjórn, var það tekið fram strax í upphafi, þegar við fórum fram á breytingar á þessu sviði, að þær fengjust ekki fram. Þá hélt hv. þm. A-Húnv. hér mjög skemmtilega ræðu. Það er í raun og veru ákaflega ánægjulegt fyrir okkur að vera búin að fá svona hreinskilinn framsóknaríhaldsmann inn í þingið. Það er hægt að segja, að það er miklu betra að tala við Framsókn, þegar hún beitir báðum hornunum, það er miklu ánægjulegra að fá að taka í þau bæði í einu. Hv. þm. A- Húnv. lýsti því hér yfir, að Framsfl. gæti ekki átt neina samleið með kommúnistum. Það er ákaflega skemmtilegt að fá þessar yfirlýsingar frá þessum nýkjörnu framsóknarþingmönnum. Það þýðir líklega, að þetta á að vera stefnan, sem fólst í kosningasigrinum og hann fór ekki heldur dult með það. Ég veit ekki, hvort framsóknarforustunni hefur tekizt að „sensorera“ hans ræðu áður, en a.m.k. fékk framsóknarforustan ekkert af þeim hrósyrðum í henni, sem hann var óspar á, á sínum fundum í Austur- Húnavatnssýslu. Hann fór hins vegar ekki dult með það, að Framsfl., sem ekki gæti átt samleið með þeim vondu mönnum, kommúnistum, það væri svo sem alveg auðséð, hvert sá flokkur ætti að snúa sér. Jú, flokkarnir, sem áttu að vinna saman eftir hans yfirlýsingu, voru Sjálfstfl. og Framsfl. og hver var stefnan, sem þeir áttu að stefna að? Við eigum að stefna að einmenningskjördæmum, lýsti hv. þm. A-Húnv. yfir. Það var mjög skýr og greinileg stefna, sem raunar síðasta flokksþing Framsóknar mótaði alveg og sumir framsóknarmenn jafnvel hér á Alþingi hafa verið eitthvað feimnir við síðan. Það er ákaflega gott að fá einhvern ófeiminn framsóknarmann. Það er mjög heppilegt, að einmitt þessi rödd skuli heyrast hér í þingsölunum, einmitt undir þessum umræðum. Hann lýsti því hér yfir, hv. þm. A-Húnv., að hann vildi og hefði viljað heiðarlegt samstarf við 1. þm. Reykv. (BBen) um einmenningskjördæmi á þeim tíma, sem þau stóðu til boða, fyrir eitthvað tæpum áratug, einmenningskjördæmi alls staðar, líka hérna í Reykjavík. Og hv. þm. A-Húnv., sem túlkar hina nýju rödd Framsóknar hér á Alþingi og vafalaust það, sem felst í hennar kosningasigri, lýsti því yfir, að þetta væri einmitt það, sem hann hefði gjarnan viljað. M.ö.o. hér kemur hin nýja stefna Framsóknar, einmitt út úr einmenningskjördæmunum, einmitt út úr dreifbýlinu og tilkynnir, að Framsfl. býður upp á samstarf við Sjálfstfl. - og fyrst og fremst um hvað? Um að koma á einmenningskjördæmum, eins og flokksþing Framsfl. var búið að samþykkja, mynda stjórn með Sjálfstfl. um að láta þessa verkalýðsflokka svokölluðu ekki vera að ráða neinu eða haldast uppi að gera verkföll og annað slíkt. M.ö.o.: þessi hv. þm. Framsfl., þm. A-Húnv., lýsir því hér yfir, að það, sem Framsfl. vilji, sé það, sem einmitt Framsfl. og Tíminn hefur undanfarna daga verið að ráðast harðvitugast á okkur fyrir að vera að gera, að hafa samstarf við Sjálfstfl. um að breyta kjördæmaskipuninni. Munurinn er bara sá, að Framsfl. samkvæmt yfirlýsingu hins nýja spámanns hans, hv. þm. A-Húnv., lýsir því yfir, að hann hafi viljað og vilji samvinnu við Sjálfstfl. um að koma á tómum einmenningskjördæmum á Íslandi, þá muni það vera þessir tveir flokkar, sem skipta landinu og þjóðinni á milli sín. Þar höfum við það. Þetta er það, sem við sögðum í vor og þetta er það, sem við segjum enn, að það hefur vofað yfir. Þetta er það, sem við segjum, að framsóknar íhaldið og Reykjavíkur íhaldið, sem sagt Framsfl. og Sjálfstfl., hafi ætlað sér að semja um, ef þeir hefðu orðið sammála um það á undanförnum áratug. Hvað er það þá, sem við höfum gert, þessir verkalýðsflokkar, sem þessir nýju foringjar Framsóknar eru að ráðast á okkur fyrir að hafa tekið saman við Sjálfstfl. um? Hvað er það, sem við erum að gera? Við höfum verið að forða verkalýðshreyfingunni í landinu frá því, að það yrðu innleidd einmenningskjördæmi alls staðar á landinu. Við þurfum ekki frekar vitnanna við. Framsókn var eitthvað feimin í vor við að tala um samþykktirnar sínar frá flokksþinginu og hampaði því mikið: Ja, það er nú eiginlega ekkert að marka þessa samþykkt. - Sumir sögðu meira að segja bak við tjöldin: Þetta var nú eiginlega alveg á óvart, að þessi samþykkt fór í gegn. Það voru einhverjir menn utan af landi, sem voru með þetta. Það voru víst bara dreifbýlismenn. - Og Framsókn vildi gera sem allra minnst úr því, að þessir dreifbýlismenn hafi nokkurn skapaðan hlut að segja. En nú hafa þeir það. Nú hefur Framsókn unnið mikinn sigur í kosningum. Nú kemur einn af þeim og segist vera þessi góði fulltrúi dreifbýlisins og segir: Auðvitað áttum við að taka höndum saman við Sjálfstfl. um að koma á eintómum einmenningskjördæmum á Íslandi. - Og það lengsta, sem hann komst í að segja framsóknarforustunni til syndanna fyrir, hvernig hún hefði hagað sér í þessum málum, það var, að hann sagði: Ja, þetta er náttúrlega einhver klaufaskapur Framsóknar, að semja ekki. - Já og við hvern? Það var svo sem alveg auðheyrt. Það var svo sem alveg auðheyrt á honum, að Framsókn átti ekki að semja á því 21/2 ári, sem við vorum með henni í vinstri stjórn og höfðum undirskrifaðan samning um að semja við okkur um að breyta kjördæmaskipulaginu í lýðræðislega átt. Það var ekki þannig, sem átti að semja, eftir því sem þessi nýi foringi Framsóknar lýsti yfir. Það var ekki við vinstri flokkana, við verkalýðsflokkana, sem átti að semja út af kjördæmaskipulaginu. Nei, það átti að semja við Sjálfstfl., það átti að semja við hann löngu fyrr og það var mesta vitleysan að hafa ekki samið í tíma. Þetta er klaufaskapurinn hjá framsóknarforustunni, að hafa ekki kunnað að semja við Sjálfstfl. í tíma um einmenningskjördæmi á Íslandi. Því segi ég það: Það er alltaf gott að eiga eina hreinskilna sál, þegar þm. Framsóknar annars skara hér hver fram úr öðrum í hræsninni og lýðskruminu. Ég skal hins vegar upplýsa hv. þm. A-Húnv., af því að hann er nýr af nálinni hérna í þingsölunum um, í hverju þessi klaufaskapur Framsóknar fólst, að þeir skyldu ekki semja. Framsfl. vissi aldrei, hvort hann átti að semja til hægri eða vinstri. Hann vissi aldrei, hvort hann átti að semja við Sjálfstfl. eða verkalýðsflokkana. Hann stóð og tvísteig í sömu sporunum allan tímann, öll þessi tíu ár og núna seinast þau 21/2 ár, sem hann var í vinstri stjórninni og var búinn að undirgangast að leysa þetta mál. Hann sat fastur, vissi ekkert, hvert hann átti að fara, vissi ekki, í hvorn fótinn, hægri eða vinstri, hann átti að stíga og komst þess vegna aldrei neitt úr sporunum. Ég gæti bezt trúað, að þegar hv. þm. A-Húnv. færi að taka við forustunni í Framsókn, þá yrði þó a.m.k. komizt úr sporunum. En það er alveg auðséð, hvert verður haldið. Það verður unnið með íhaldinu. Við þurfum þess vegna ekki lengur að efast um það, hvað hafi vofað yfir verkalýðshreyfingunni í þessum efnum. Það vofði yfir henni, að þau réttindi, þau lýðréttindi, sem hún hefur verið að berjast fyrir, það jafnrétti í kosningum, sem hún hefur viljað fá, það væri meira eða minna afnumið með því að koma á tómum einmenningskjördæmum í landinu og hv. þm. A-Húnv. vildi meina, að í einmenningskjördæmunum fælist öll vörnin gegn kommúnismanum og gegn öllu illu. Það er búið að hrekja það svo oft, að ég ætla ekki að fara út í það, enda er ég hræddur um, að hann verði að gá að sér að tala svona voðalega um kommúnismann eins og hann gerir, því að þegar maður hlustar á suma aðra af hans samflokksmönnum hér á Alþ., þá gæti maður frekar trúað, að þeir ætluðu að taka kommúnismann upp á sína arma og fara að slá okkur hina út, sem höfum verið að bjástra við þetta undanfarið. Þannig er nú róttæknin hjá sumum af þeim, sem tala. Hann sá náttúrlega eins og alltaf, hv. þm. A-Húnv., í öllum sínum ræðum ekkert annað, en þessa voðalegu upplausn, sem biði, ef áhrif Alþb. og annarra slíkra yrðu eitthvað meiri, en verið hefur. Þeir vilja upplausn og eyðileggingu þjóðfélagsins, sagði hann hér áðan orðrétt. Þessi nákvæmlega sömu orð voru sögð af hv. 1. þm. S-M., formanni þingflokks Framsfl., 1944, þegar nýsköpunarhugmyndirnar voru ræddar hér á Alþ. Og það var slitið þeim samningum, sem fjórir flokkar þá sátu að um myndun ríkisstjórnar, vegna þess, að þessi forustumaður Framsóknar hélt því fram, að það, sem við vildum, Sósíalistaflokkurinn þá, væri ekkert annað en upplausn og eyðilegging þjóðfélagsins. Allar hugmyndirnar um að kaupa 30 togara eða annað slíkt, allt átti þetta eingöngu að vera til að koma á upplausn í þjóðfélaginu. M.ö.o.: það er ekki til neins að bjóða okkur upp á það, þegar menn koma hér nýir af nálinni með 15 ára gömul slagorð, sem eru búin að verða sér eins til skammar og þessi slagorð Framsóknar, sem þá var komið með. Það er betra fyrir menn að koma með eitthvað nýtt. Hv. þm. A-Húnv. fór ekki heldur dult með það, hvaða tímabil það væri, sem honum virkilega líkaði, þannig ætti það nú að vera. Jú, það var tímabilið 1953–55. Hv. þm. A-Húnv. sagði orðrétt: Þá gekk vel. - Já, þá gekk vel. Það er tímabilið, sem er fyrirmynd. Það er tímabilið, sem á að koma á aftur. Það er tímabilið, sem bíður okkar eftir næstu kosningar. Það verður kannske seinna tækifæri til þess að athuga ofur lítið, hvernig það tímabil var. En það er nokkurn veginn ljóst, að við höfum fengið einmitt í þessari ræðu - þessari mjög svo hreinskilnu og skemmtilegu ræðu ágæta lýsingu á því, hvað það er, sem bíður þjóðarinnar og biður alþýðunnar og alveg sérstaklega bíður dreifbýlisins undir þeirri nýju samstjórn Sjálfstfl. og Framsóknar, sem hv. þm. A-Húnv. boðar, þegar allt gengi vel, þegar vinnan á Keflavíkurflugvelli gengi af fullum krafti og bændurnir, stórbændurnir og smábændurnir, fengju sínar ávísanir til helminga á vinnuna suður á Keflavíkurflugvelli. Þá gengi vel. Þá liði dreifbýlinu vel. Þá þyrfti ekki að kvíða. Þá gætu menn skilið eftir húskofana sína úti á landi og flutt suður í Keflavík, setzt að kannske hjá Regni, kannske hjá Almenna byggingarfélaginu. Þá gengi vel. Jú, við sjáum alveg, hvert stefnir í þessu og það er ákaflega ánægjulegt að fá svona góðan liðsmann úr röðum Framsóknar til þess að afhjúpa það lýðskrum, sem Framsókn hefur verið með hér í þinginu undanfarið um, að hún væri jafnvel einhver sérstakur vinstri flokkur, sem alveg sérstaklega dreifbýlið ætti að mega treysta og allir ættu að mega treysta til þess að hafa aldrei samvinnu við ótætis Sjálfstæðisflokkinn. Mig langar svo til að víkja nokkrum orðum að hv. þm. N-Þ. Hann er víst því miður ekki inni núna. Það er kannske bezt, að ég geymi það þá ofur lítið. Hv. 7. þm. Reykv. flutti hér hins vegar mjög skörulega ræðu og í henni er ýmislegt, sem er eðlilegt fyrir okkur fulltrúa Alþb. að svara, ekki hvað sízt vegna þess, að þar andaði að ýmsu leyti svipaðri stefnu eins og þeirri, sem við viljum sjálfir berjast fyrir, en hvort sú stefna á heima í Framsfl., það er aftur á móti annað mál. Hv. 7. þm. Reykv. sagði, að með þeirri stjórnarskrá, sem hér væri verið að setja, væri verið að veikja vald dreifbýlisins. Þegar við notum þetta orð, dreifbýli, þá meinum við kannske ekki alltaf það sama. Ég vil taka það fram, að þegar ég tala um dreifbýlið, þá meina ég eiginlega þá þrjá landsfjórðunga, þar sem byggðin hefur verið að dragast saman á undanförnum áratugum eða staðið í stað. Ég held, að það sé óhætt að beita þeirri notkun, þeirri merkingu á orðinu. Þó að það hafi jafnvel kannske áður verið notað bara yfir sveitirnar, þá er það að mörgu leyti eðlilegt með tilliti til þess, að nú er svo komið, að helmingur Íslendinga er saman safnaður í Reykjavík og Gullbringu- og Kjósarsýslu að heita má og hinn helmingurinn dreifður á alla þessa þrjá landsfjórðunga og þeir hafa raunverulega að miklu leyti þannig, vissa samstöðu gagnvart því stóra, mikla þéttbýli hér á suðvesturhorni landsins. Ég vil taka það fram, að ég álít þetta, sem hann segir, vera rangt. Með þessari stjórnarskrárbreytingu er ekki verið að veikja vald þessa dreifbýlis. Dreifbýlið verður - í þessari merkingu, sem ég nota það orð - sterkara fyrir þessa nýju kjördæmaskipun, ekki vegna þess, að Framsfl. verði sterkari, það verður að veltast eftir því, hvernig gengur um fylgi og traust flokkanna, heldur vegna þess, að alþýðan, starfandi stéttirnar í þessu dreifbýli, þær sameinast betur, þær sameinast í stærri heildir og þar með til stærri átaka, alveg sérstaklega á sviði uppbyggingarinnar, á sviði nýsköpunarinnar, þær sameinast um að breyta þannig grundvelli síns lífs, atvinnugrundvelli síns lífs, að það verði betra að lifa í þessu dreifbýli. Einmitt einmenningskjördæmin og tvímenningskjördæmin, þessi litlu kjördæmi, hafa tvístrað alþýðunni úti um landið, en ekki sameinað hana. Þau hafa gert henni erfiðara fyrir að leggja í þau stóru átök, sem eru grundvöllur fyrir öllu, sem þarf að gera í atvinnulífi nútímans, af því að atvinnulíf nútímans heimtar alltaf stór átök, heimtar alltaf stórrekstur, ef á að vera hægt að standa undir góðum lífskjörum. Ég álít þess vegna, að einmitt þessi stóru kjördæmi verði til þess að gera alþýðu dreifbýlisins, þær starfandi stéttir dreifbýlisins sterkari, en ekki veikari. Þá vildi hv. 7. þm. Reykv. segja, að Framsfl. væri alveg sérstaklega með fólkinu í dreifbýlinu, hann væri jafnvel sérstaklega með dreifbýlinu og þess vegna bæri fólkinu í dreifbýlinu að fylkja sér um Framsfl. - Nú skulum við fyrst aðgæta, þegar við tölum um að fylkja sér um eitthvað, - spurningin er þá ekki að fylkja sér um einhvern flokk, heldur að fylkja sér um einhverja stefnu. Um hvaða stefnu Framsfl. á fólkið, á alþýðan í dreifbýlinu að fylkja sér? Á það að fylkja sér um þá stefnu Framsfl. að knýja fram t.d. 8% launalækkun? Á það að fylkja sér um þá stefnu Framsfl. að hindra, að það séu keyptir 15 nýir, stórir togarar? Á það að fylkja sér um þá stefnu Framsfl. að hindra, að hernámsbælinu á Keflavíkurflugvelli sé útrýmt? Hvaða stefna er það, sem fólkið í dreifbýlinu á að fylkja sér um? Það er þetta, sem við þurfum að koma okkur niður á. Framsfl. hefur sýnt það á undanförnum 15 árum, að hann er ekki aðeins á móti hagsmunum fólksins í dreifbýlinu, heldur beinlínis á móti því, að fólkið byggi í dreifbýlinu og auki þar byggðina og efli hana. Framsfl. var á móti nýsköpuninni og sú nýsköpun er enn í dag grundvöllur, atvinnugrundvöllurinn, sem það byggist á, að fólk skuli yfirleitt byggja verulega þessa staði enn þá, að Akureyri skuli ekki vera minnkandi staður, að Ísafjörður og Siglufjörður skuli þó a.m.k. haldast. Framsfl. stóð á móti því, að þetta væri gert, barðist á móti þessu, sagði, eins og hv. þm. A–Húnv. sagði áðan, að þetta þýddi bara upplausn þjóðfélagsins, eyðileggingu þjóðfélagsins, sem væri náttúrlega alltaf það, sem ótætis kommúnistarnir stefndu að. Og það var ekki nóg með, að Framsfl. væri á móti sjálfum kaupum nýsköpunartogaranna, hann var líka á móti þeirri löggjöf, sem knúði það fram, að það væru veitt lán allt upp í 85% til þess að gera bæjarfélögunum og öðrum úti á landi mögulegt að kaupa þessa togara. Framsfl. tafði fyrir því máli í heilt ár, barðist á móti stofnlánadeild sjávarútvegsins, lögunum um það, með landsbankavaldið á bak við sig. Ef Framsfl. hefði fengið að ráða, þá væru dreifðu byggðirnar úti um land meira eða minna eyddar. En það var vegna þess, að aðrir höfðu þarna forsjálni og höfðu til allrar hamingju þann kraft og þau samtök að geta knúið þetta fram gegn vilja Framsfl., að þjóðin hefur þennan grundvöll stórútgerðar og annarra stórframkvæmda til þess að byggja á. Lærði Framsfl. af þessu, og sýndi hann seinna, að hann vildi eitthvað meira og betra, - sýndi hann það þá á næsta áratugnum? Hvar kom þá reyndin á hann? Þá kom reyndin með hernáminu, hættulegasta atriði fyrir dreifbýlið á Íslandi, fyrir landsfjórðungana þrjá, sem eyðingin hefur vofað yfir. Það var Keflavíkurflugvöllur, þær stóru framkvæmdir, sem hernámsliðið var að leggja í, öll sú spilling, sem í sambandi við það stóð og allir þeir peningar, sem menn drógust að þangað, - fátækt, hálfatvinnulaust fólk utan af landi, bændur, sem voru að flosna upp. Hvað bauð Framsfl. þeim upp á, á tímabili samvinnunnar við Sjálfstfl., þegar allt gekk vei, eins og hv. þm. A–Húnv. sagði? Hvað bauð Framsfl. þá upp á? Jú, hann bauð þessu fólki að flýja frá landsfjórðungunum þremur og suður á Keflavíkurflugvöll og þeir höfðu helmingaskipti um að gefa ávísanirnar á vinnuna þar. Var þetta til þess að hjálpa fólki til að viðhalda byggðinni úti á landi? Var þetta til þess að hjálpa fólkinu í dreifbýlinu? Ja, það mætti kannske segja, að það væri verið að hjálpa því til að flytja burt úr dreifbýlinu, en það var ekki verið að hjálpa því til þess að byggja upp atvinnu í dreifbýlinu, vegna þess að til þess þurfti meiri stórhug, en Framsfl. hefur nokkurn tíma sýnt. Það þurfti að taka þetta mál stærri tökum. Það þurfti að beita ríkisvaldinu miklu harðvítugar með því að reisa stóriðjufyrirtæki og annað slíkt til þess að skapa sterkan og góðan og öruggan grundvöll fyrir líf fólksins á þessum stöðum og það er það, sem Framsfl. hefur alltaf verið hræddur við, a.m.k. svo lengi sem það væru Íslendingar, sem ættu að eiga slíkt og ráða því. Þess vegna hefur Framsfl. sýnt það á þessum síðustu 15 árum, að hann hefur ekki aðeins verið á móti atvinnu fólksins í dreifbýlinu, heldur hefur hann með sinni skammsýnu, þröngsýnu pólitík bókstaflega unnið á móti því, jafnvel þó að hann hafi kannske ekki viljað það, að þessir þrír landsfjórðungar gætu eflzt, að það væri hægt að koma upp stórkostlegri atvinnu, margfalda atvinnuna á þessum stöðum, að það gæti verið hægt að stjórna því, hvernig atvinnuþróunin yrði á Íslandi. Þess vegna hefur Framsfl. alltaf staðið á móti því, að það væri skipulagt með áætlunarbúskap, hvernig byggðin yrði á Íslandi, frá atvinnugrundvellinum og upp úr. Fjandskapurinn við nýsköpunarstefnuna, fylgið við hernámsstefnuna, það sýnir bezt, að þetta tal um dreifbýlið, jafnvel þó að framsóknarmönnum þyki það sjálfsagt fyrir sig sem hjal í kosningum, þá vantar skilninginn á því, hvað þarf að gera til þess að gera fólkinu í dreifbýlinu jafnmögulegt að lifa jafngóðu lífi og fólkinu í þéttbýlinu. Það þarf það mikið efnahagslegt átak til slíks, það þarf svo mikla hugsun og forsjálni og skilning á nútímaatvinnurekstri, að Framsfl. hefur ekki fengizt til þess að setja sig inn í það, hvað þarf til slíks og þegar aðrir hafa komið með hugmyndir um það, þá hefur hann ekki fengizt til þess að taka tillit til þess. En þeir eru hræddir við allar hugmyndir frá upphafi, alveg eins og hann var hræddur við það 1944, eins og hann stökk burt þá. Þá segir hv. 7. þm. Reykv., að Framsókn sé raunverulega eini flokkurinn, sem sé á móti íhaldinu, hún sé á móti stefnu Sjálfstfl. og rakti það síðan þó nokkuð ýtarlega, hvernig Framsfl. ætti að vera mótvægið hjá íslenzku þjóðinni á móti því mikla valdi Sjálfstfl. Og það er sérstaklega gaman að fá þetta eins greinilega og vel flutt og hjá hv. 7. þm. Reykv., því að það er engum efa bundið, að Framsfl. er einmitt hér með það, sem á að verða hans höfuðkosningamál í næstu kosningum, - þetta að hann sé sá eini flokkur, sem sé raunverulega á móti íhaldinu, Sjálfstfl. og jafnvel þess stefnu, eins og hv. 7. þm. Reykv. minntist á. Að vísu skil ég, að það er óþægilegt fyrir 7. þm. Reykv. að fá svo á eftir sér ræðu eins og hjá hv. þm. A–Húnv. Það er náttúrlega vont að eiga að skilgreina þetta allt saman á eftir, og það verður náttúrlega að gera einhverjar sérstakar ráðstafanir í Framsfl. til þess, að það sé í aðalatriðum bara ein lína, sem hann hefur í kosningunum, nema kannske það sé meiningin að hafa línurnar tvær og fiska sitt á hvoru miðinu með hvorri. En hvernig sem það nú er, við höfum meiri áhuga fyrir þessari vinstri línu og það er þess vegna rétt fyrir okkur að taka hana dálítið vel til athugunar og þá sérstaklega þessa staðhæfingu hv. 7. þm. Reykv., að Framsfl. sé sá mikli mótpóll í íslenzku þjóðlífi við Sjálfstfl., og nú skulum við athuga íslenzkt þjóðlíf frá því sjónarmiði. Hverjar eru grundvallarmótsetningarnar í íslenzku þjóðlífi? Grundvallarmótsetningarnar eru þær, að annars vegar er hér auðmannastétt, sem er kannske hvað tölu snertir 5–10% af þjóðinni. Hv. 7. þm. Reykv. hamrar mikið á því, þegar Framsókn er á vinstri linunni, að 20 ríkustu mennirnir í Reykjavik eigi 250 millj. kr. o.s.frv. og það er allt saman mjög rétt. Það sýnir m.ö.o., að auðvaldið í Reykjavik er mjög ríkt. Og hv. 7. þm. Reykv. fellst vafalaust á það með mér, að það sé mikill gróði t.d. nú hjá hraðfrystihúsunum, það sé vafalaust mikill gróði hjá heildsölum, - ég veit ekki, hvort það er hjá S. Í. S., - það sé mikill gróði hjá olíufélögum og þetta voðalega auðvald græði all mikla peninga og það eigi mörg hundruð milljónir króna í skuldlausum eignum. Og við erum vafalaust sammála um það, að þetta er annar mótpóllinn í íslenzku þjóðfélagi. Og hinn, hver er hann? 75% af Íslendingum eru launþegar, 50% eru verkamenn, 25% eru aðrir starfsmenn, sem eru á launum. Milli þessara tveggja aðila stendur baráttan í þjóðfélaginu, milli auðmannastéttarinnar annars vegar, þessara launþega hins vegar, - milli þeirra, sem eiga þessi hundruð milljóna í skuldlausum eignum, sem Tíminn slær öðru hvoru bara vel upp og hins vegar þeirra 75% Íslendinga, sem vinna og skapa og framleiða m.a. gróðamannaauðinn, sem þessi auðmannastétt á og milli þessara tveggja aðila í þjóðfélaginu stendur baráttan um, hvort þessum launþegum eigi að líða sæmilega vel, hvort þeir eigi að bæta sín kjör og hvort það eigi að skapa þannig aðhald að auðmannastéttinni, að hún neyðist til þess að reka sín fyrirtæki betur og betur, jafnvel hvort það eigi að stíla í þá áttina, að þessir launþegar eignist ýmist í gegnum samvinnustefnu, þjóðnýtingu eða annað slíkt meira og meira atvinnufyrirtæki, sem auðvaldið hefur átt. Um þetta stendur baráttan í þjóðfélaginu, en þó alveg sérstaklega um sjálfa arðskiptinguna. Og þá skulum við taka það í fyrsta lagi, þar sem sú arðskipting kemur greinilegast í ljós, það er baráttan um launin. Hver er afstaða þessarar auðmannastéttar í Reykjavík til launagreiðslna? Afstaðan er sú, að þessi auðmannastétt hefur eignazt allan sinn auð, græðir allt, sem hún græðir, í krafti þess, að hún borgar verkamönnunum, launþegunum, minna fyrir vinnuna, sem þeir láta gera, heldur en það, sem þeir skapa að verðmæti. Þannig skapast hennar gróði, sá gróði, sem Tíminn öðru hvoru, þegar hann er á vinstri línunni, er að hampa. Afstaða auðvaldsins, afstaða þessarar auðmannastéttar gagnvart launþegunum er sú, að hún vill halda í við þá, hún vill hindra, að þeirra laun hækki. Hún vill halda laununum niðri. Hún vill lækka þau. Þetta er afstaða auðmannastéttarinnar. Þetta er stefna auðmannastéttarinnar. Hún vill sem sé halda í við verkalýðinn. Hver er hins vegar afstaða launþegastéttarinnar, 75% Íslendinga? Lífsbarátta þeirra hlýtur fyrst og fremst að miðast við það, að svo miklu leyti sem þeir fara ekki að hugsa fyrir allt þjóðfélagið í því að berjast fyrir nýjum atvinnutækjum og öðru slíku, þá hlýtur hún að miðast við það að bæta þessu við launin, að selja sína vinnu dýrara, fá meira fyrir hana, náttúrlega í trausti þess, að stjórnarvöldin noti ekki aðstöðuna til þess að stela því aftur af þeim með verðbólgu. Barátta launþegastéttanna í þjóðfélaginu, barátta 75% Íslendinga, hlýtur að miða að því að gera kjör sín betri með því að hækka sín laun, ná aftur og aftur af þeim gróða, sem Tíminn talar um, þegar hann er á vinstri línunni, að auðmannastéttin hafi safnað sér. Þessi launþegastétt hefur átt í þessari baráttu, frá því að hún varð til. En þessi barátta launþegastéttarinnar er ekki aðeins réttlætisbarátta fyrir lífskjörum hennar sjálfrar, þetta er líka aðalframfaraaflið í þjóðfélaginu. Þegar verkamannastétt fær sín kjör bætt, ef við göngum út frá föstu verðlagi, ef við göngum út frá því, að það sé ekki einhver svikamylla sett í gang með verðbólgu og öðru slíku, hvað þýðir það þá fyrir atvinnurekendur? Við skulum segja, að verkamaðurinn fær sitt kaup hækkað um 3%. Það þýðir, að atvinnurekandinn verður að hugsa út í: Hvernig á ég að spara mér þessi 3%, sem ég verð að hækka launin um við verkalýðinn? Með því að hafa minn rekstur betri, með því að framleiða meira og ódýrara, með því kannske að hafa reksturinn stærri. Með öðrum orðum: það þýðir, að atvinnurekandinn, ef allt er með felldu, hugsar um, hvernig hann eigi að gera atvinnureksturinn betri og arðbærari fyrir sjálfan sig og þjóðfélagið. M.ö.o.: með launabaráttu verkamannastéttarinnar er hún ekki aðeins að bæta sinn eigin hag, heldur að knýja fram framfarirnar í þjóðfélaginu, knýja það fram, að atvinnurekendurnir verði að reka sína atvinnu á skynsamlegri hátt. Hver er nú afstaða framsóknarmanna, þegar 75% Íslendinga, þegar launþegastéttirnar á Íslandi eru að berjast fyrir því með hækkuðum launum að ná einhverju aftur af þessum hundruðum milljóna króna, sem Framsfl. og Tíminn tala um, þegar þeir eru á vinstri linunni, að hafi safnazt fyrir hjá auðmannastéttinni? Hver er afstaða Framsóknar? Ég get komizt kannske betur inn á það seinna, en ég er hræddur um, að lengst af hafi afstaða Framsóknar verið sú, að þessi laun mætti ómögulega hækka, að Framsókn hafi tekið nákvæmlega sömu afstöðu og stundum lakari en Sjálfstfl., að Framsfl. vilji halda í fyrir auðmannastéttina og móti verkalýðnum og vilji jafnvel lækka launin við verkalýðinn. M.ö.o.: sé Sjálfstfl. íhald í þessu, sem hann vissulega er, þá er Framsfl. ekki síður íhald. Munurinn er kannske sá, að það væri réttara að tala um, af því að Sjálfstfl. er sterkastur hér í Reykjavík, um Reykjavíkur íhaldið annars vegar og framsóknar íhaldið hins vegar. En það lítur út fyrir, að þessi tvö íhöld séu það, sem auðmannastéttin í Reykjavík fyrst og fremst treystir á til þess að geta hindrað, að verkalýðurinn geti verulega bætt sín kjör. Þetta er viðvíkjandi laununum og þeirri mótsetningu, sem þar er í íslenzku þjóðfélagi, á milli auðvalds og launþega. Við skulum taka annað svið, sem snertir það, sem auðvaldið græðir í sambandi við sína álagningu, græðir á neytendunum, verzlunarauðvaldið. Þar kemur gróðinn fram sem álagning á vöruna. Eðlilega berst verkalýðurinn fyrir því, að slík álagning sé yfirleitt sem lægst og ekki hvað sízt á þeim sviðum, þar sem vitað er að gróðinn hjá viðkomandi auðfélögum er mestur. Við þurfum ekki lengi að leita til þess að sjá, hver afstaðan hefur verið, t.d. þegar við vorum að berjast fyrir því að lækka olíuverðið. Hver var afstaða Framsóknar í verðlagsnefndinni? Á móti því, - halda í fyrir olíuhringana. Ég er hræddur um, að við höfum fengið alveg smjörþefinn af því, hvernig afstaðan er þannig, þegar verzlunarauðvaldið á í hlut hins vegar. Það hefur ekki skort samfylkinguna á milli S. Í. S. og stóru heildsalanna, þegar um þessa hluti hefur verið að ræða, inni í olíuhringunum sem utan þeirra. Við skulum taka annað dæmi, þar sem þessar grundvallarmótsetningar í íslenzku þjóðfélagi eigast við, hvað snertir skipulagninguna á þjóðfélaginu. Hv. 7. þm. Reykv. talaði um höftin og verðlagseftirlit og allt saman það í því sambandi. Það er rétt. Sjálfstfl. hefur haft og hefur þá stefnu, að það eigi að vera verzlunarfrelsi og frelsi til brasksins. Framsfl. hefur venjulega í þessum efnum verið með meira eða minna neikvæðum höftum, en aldrei getað hugsað sér að stíga það spor það langt að skipta sér af atvinnulífinu og verzlunarlífinu, að skipuleggja það meira eða minna með þjóðnýtingu. Hann hefur verið á móti áætlunarbúskap. Hann hefur t.d., þegar við höfum barizt fyrir því að reyna að fá fram þjóðnýtingu á olíuverzluninni, staðið á móti því. Þar var þó tækifæri til þess að brjóta á bak aftur einn af sterkustu hringum í landinu og meira að segja undir þeim kringumstæðum, að ríkið sjálft keypti alla olíuna, en átti bara að hætta við að afhenda hana alla saman í hendurnar á þessum hringum til þess að græða á því. Það sýndi sig, hvenær sem reyndi á það, hvort Framsfl. var til í að afnema það frelsi til brasks, sem auðmannastéttin vill viðhalda, að Framsfl. var á móti því. Hann var á móti því, að þjóðin sjálf tæki í sínar hendur slíka hluti eins og olíusöluna. Af hverju? Ég býst við, að okkur hv. 7. þm. Reykv. sé báðum jafnljóst af hverju. Þess vegna er þessi óskaplega barátta á móti auðvaldinu hjá Framsfl. í þessum efnum ákaflega einkennileg. Ég held, að ef hann meinti eitthvað um það, þá hefði hann átt að sýna það í vinstri stjórninni. Ég skal viðurkenna, að það eru fleiri aðferðir en viðvíkjandi laununum, viðvíkjandi spursmálinu um álagningu á gróðann, viðvíkjandi skipulagningunni á þjóðfélaginu, þar sem reynir á um, hvers konar afstöðu menn taka viðvíkjandi því að bæta t.d. kjör vinnandi stéttanna, bæta kjör launþeganna, t.d. á kostnað auðvaldsins. Það er hægt að gera það með löggjöf. Það er hægt að gera það með löggjöf eins og tryggingalöggjöf. Við fórum fram á það, þegar vinstri stjórnin var mynduð, að við fengjum að gera verulegar endurbætur á tryggingalöggjöfinni. Það var sagt nei. Slíkt kemur ekki til mála. Þegar við mynduðum stjórn með Sjálfstfl. 1944, fórum við fram á þetta sama, verkalýðsflokkarnir og það fékkst fram. M.ö.o.: það virðist vera ákaflega fjarri því, að Framsfl. sé einhver mótpóll, sem alþýðan og launþegarnir í landinu geti treyst á í baráttunni við auðvaldið, þetta voðalega íhald í landinu. Meira að segja við sjálfan Sjálfstfl., sem Framsókn að ýmsu leyti réttilega telur þarna höfuðóvininn, þá tekst á tryggingasviðinu að komast að betri samningum, en við Framsfl. Samt er það orðið svo núna, þegar t.d. elli- og örorkulífeyririnn er farinn að dragast þannig aftur úr, að á sama tíma sem laun hafa hækkað frá 1947 um 250 stig, þá hefur elli- og örorkulífeyririnn hækkað um 187 stig, þannig að þeir, sem bágast eiga í þjóðfélaginu, eru settir hjá, að samt fást ekki róttækar endurbætur. Nei, sannleikurinn er sá, að í öllum þessum grundvallarátökum í íslenzku þjóðlífi, baráttunni um það, hvernig arðurinn eigi að skiptast, baráttunni um, hve mikið af því, sem vinnandi stéttirnar skapa, eigi að vera hjá þeim sjálfum og hve mikið eigi að fara til auðmannastéttarinnar, - í þessum grundvallarátökum milli launþegastéttarinnar, 75% Íslendinga, annars vegar og auðmannastéttarinnar hins vegar, þá stendur Framsfl. með auðvaldinu, ekki sem andstæðingur auðvaldsins. Framsfl. stendur ekki sem andstæðingur Sjálfstfl., heldur sem keppinautur hans í fésýslu, keppinautur, sem vill verða kumpáni hans í gróðanum á íslenzkri alþýðu. Þetta er inntakið í því, sem reynt er að dylja undir öllu því vinstra lýðskrumi, sem Framsfl. beitir öðru hverju. Það eru ekki tveir mótpólar, sem þarna eigast við, það eru tveir keppinautar, sem vilja vera kumpánar, en sem slást og eru að fiska á sömu miðunum, eru að skipta sama gróðanum. Gróðinn er skapaður af verkalýðnum og af launþegastéttinn, og það er ákveðinn hlutur og því verður að skipta og þessir tveir flokkar slást um það, hvernig eigi að skipta því á milli þeirra, en þeir standa saman um að reyna að gera gróðann handa auðmannastéttinni sem mestan og skilja sem minnst eftir hjá verkalýðnum. Og það sýnir öll sagan síðustu 17 ár, að það eru tvö íhöld í þessu landi, ef við eigum að taka það þannig. Það er Reykjavíkur íhaldið, Sjálfstfl. og Framsóknar íhaldið. Og við skulum athuga, hvernig þessi tvö íhöld hafa starfað saman síðustu 17 árin. En það er ætlunin hjá Framsfl. að reyna að láta reynsluna og söguna falla í dá, þannig að alþýða landsins muni ekki eftir því. 1942 voru það þessir tveir flokkar, íhöldin bæði, Framsóknar íhaldið og Reykjavíkur íhaldið, sem tóku höndum saman um gerðardóminn, sem átti að fyrirskipa það og tryggja það, að engin lífskjarabót yrði hjá íslenzkum verkalýð frá því, sem var fyrst á stríðsárunum, átti að tryggja það, að við byggjum við nákvæmlega sömu neyðina og fátæktina og við bjuggum þá og við hefðum búið við það enn þá, ef við hefðum ekki brotið það á bak aftur. Hvernig tók Framsfl. því, þegar okkur tókst að brjóta þetta á bak aftur með skæruhernaðinum gegn gerðardómslögunum, með samkomulaginu við Sjálfstfl. um kjördæmabreytinguna 1942, - hvernig tók Framsfl, því? Hvernig leit hann á þetta? Sætti hann sig við þetta, og vildi hann láta verkalýðinn sitja við þessi kjör, sem hann var búinn að skapa sér á árunum 1942–44? Máske ég rifji upp fyrir hv. 7. þm. Reykv. og öðrum þm. Framsfl., hver var þeirra afstaða þá. Haustið 1944 var barátta á milli launþeganna og atvinnurekenda á Íslandi, á milli þessa Reykjavíkurauðvalds, sem Tíminn þykist vera svo mikið á móti núna og verkamannanna. Hver var afstaða Tímans? Tíminn segir í ritstjórnargrein 21. júlí 1944, með leyfi hæstv. forseta: „Ef til andstöðu atvinnurekenda kæmi, mundu líka skapast verkföll og aukinn ófriður í þjóðfélaginu, sem yrði atvinnulífinu til mikils trafala. Þó er vafalaust, að slíkur ófriður væri þjóðfélaginu ekki skaðlegri, en þetta algera undanhald atvinnurekenda í kaupgjaldsmálunum.“ Þetta var afstaða Tímans. Afstaða Framsfl. 1944 var sú að eggja atvinnurekendur til að standa sig nú á móti verkamönnum, vera nú ekki að láta undan verkamönnunum í verkföllunum, vera nú ekki að hækka kaupið, halda verkamönnunum niðri. Framsfl. hafði þá um nokkurt skeið tekið þátt í samningum fjögurra flokka um að mynda ríkisstjórn. 3. okt. fór Framsfl. út úr þeim samningum, hætti þátttöku í þeim. - Og á hvaða forsendum? Var það vegna þess, að Framsfl. þætti þeir samningar ekki stefna nógu dyggilega í þá átt að knésetja auðvaldið í landinu? Var það vegna þess, að Framsfl. þætti, að atvinnurekendur ætluðu sér allt of stóran hlut úr þeim samningum? Var það vegna þess, að Framsfl. langaði til þess að mynda stjórn, vinstri stjórn með verkalýðsflokkunum og knésetja auðvaldið? Nei, það var ekki vegna þess. Það var vegna þess að Framsfl. fannst Sjálfstfl. láta of mikið undan verkamönnunum og vilja taka of mikið tillit til þeirra. Og hvað gerði Framsfl. þennan dag, 3. okt. 1944, þegar hann fór út úr 12 manna nefndinni? Hann skrifaði Sjálfstfl. Hvað skrifaði hann Sjálfstfl.? Hann skrifaði honum, að þessir tveir flokkar, Sjálfstfl. og Framsfl., ættu að taka höndum saman og mynda ríkisstj. á Íslandi til þess að halda niðri kaupinu. Og hann taldi upp, hvað ætti að gera og í öllum þessum liðum, sem átti að gera, var ekki eitt einasta atriði um, að það ætti að afla þjóðinni nýrra atvinnutækja, því að Framsfl. var á mótí því. M.ö.o.: Framsfl, bauð Sjálfstfl. upp á að mynda harðvítuga afturhaldsstjórn á Íslandi til þess að hindra, að nokkur nýsköpunartæki yrðu keypt til landsins og til þess að halda niðri kaupi verkalýðsins og brjóta verkalýðshreyfinguna á bak aftur. Og þegar Framsfl. tókst ekki að fá þessa íhaldsstjórn beggja íhaldanna og fékk nýsköpunarstjórnina í staðinn, lærði hann þá nokkuð? Nei. Það var rétt eins og í kjördæmamálinu, hann getur aldrei lært og engu gleymt. Þegar við vorum búnir að kaupa togarana og þegar við skrifuðum Landsbankanum, þar sem Framsfl. réð, eins og hann löngum hefur gert, og þar sem hans aðalfjármálavitringur, Vilhjálmur Þór, núverandi aðalbankastjóri seðlabankans, var þá einn voldugasti bankastjórinn, þá lagðist Framsfl. á móti því, að 100 millj. kr. í íslenzkum peningum yrðu lagðar til hliðar til þess að gefa íslenzkum aðilum öðrum, en ríkinu. Það var búið að kaupa togarana fyrir útlent fé, en það átti að fá færi á að dreifa þessum togurum út um landsbyggðina, til bæjarfélaganna. Framsfl. undir forustu síns aðalsérfræðings í efnahagsmálum, Vilhjálms Þórs, miðstjórnarmanns í Framsókn, barðist á móti því, að þetta yrði veitt. Það kostaði heilt ár, heils árs baráttu utan þings og innan, þangað til búið var að kúska þetta í gegn á móti vilja Framsóknar. Það var bankavaldið, sem hv. 7. þm. Reykv. meira að segja var nú að lasta, eins og mér hefur stundum orðið á hér í þinginu, það var bankavald Framsóknar, sem með því ætlaði að sýna, að það væri húsbóndinn á heimilinu, í íslenzka þjóðfélaginu, og fékk ekki að sýna það, varð að láta í minni pokann. Og hvað lærði Framsókn af því? Þennan sama mann, sem þá barðist harðvítugast á móti öllum nýsköpunarframkvæmdum, kúskaði hún í gegn að vinstri stjórnin setti sem aðalbankastjóra seðlabankans, nú þegar vinstri stjórnin var.

Var það ekki með samþykki þingmannsins sjálfs?

Það var með samþykki mínu, eins og allt, sem þá var gert, en ég var sá eini, sem varaði við, hvað af því mundi hljótast. Ég þekkti nefnilega manninn. Þannig hefur það verið.  Hvað gerðist svo? 1949 fóru fram kosningar. Framsókn var um nokkurt skeið búin að vera í samvinnu við Sjálfstfl., en hafði slitnað upp úr og í kosningunum 1949 varð Framsókn ákaflega róttæk, alveg sérstaklega róttæk í Reykjavík. Maður skyldi jafnvel ætla, að hún hefði nú verið farin að læra eitthvað, að hún væri bara farin að snúast á mótí auðvaldinu, hefði nú séð, að allt þetta, sem hún gerði 1944 og þar á eftir, var bölvuð vitleysa af henni og nú ætlaði Framsókn að sýna, hve róttæk hún væri, að nú skyldi hún sýna, að hún væri nú ekki bara bændaflokkur, nei, hún væri nú aldeilis flokkur fyrir Reykvíkinga. Og þá vissi hún, að það dugði ekki að tala eins og hv. þm. A-Húnv. (BP), þá varð hún að tala dálítið öðruvísi og hún sendi einn af sínum duglegu áróðursmönnum hér út, Rannveigu Þorsteinsdóttur og hún gaf yfirlýsingu í þeim kosningum, yfirlýsingu, sem að sumu leyti minnir ákaflega mikið á ræðu hv. 7. þm. Reykv. hér síðast, nema hvað hátindurinn í þeirri ræðu var enn þá hærri og glæsilegri. Henni lauk með þeirri yfirlýsingu Framsfl. hér í Rvík: „Ég segi fjárplógsstarfseminni stríð á hendur.“ Það var eins og hv. 7. þm. Reykv. vildi segja með sinni löngu og skýru ræðu, en tókst ekki að hnitmiða það allt saman í einu voldugu vígorði, eins og Framsfl. gerði þá: Ég segi fjárplógsstarfseminni stríð á hendur. - Og svo hófst stríðið. Það var stríð Framsfl. á móti auðvalinu, á móti Sjálfstfl., sem var sérstaklegur fulltrúi auðvaldsins. Og það var nú meira stríðið. Þarna ruku þeir á þinginu t.d. út á vígvöllinn. Sjálfstfl. hafði myndað einn ríkisstjórn og það var skellt vantrausti á ríkisstj. tafarlaust. Það átti nú ekki aldeilis að duga að hafa neina ríkisstj. með Sjálfstfl. Sjálfstfl. hafði lagt fram frv. um gengislækkun, annað eins óféti í þágu auðvaldsins í landinu og Framsfl. sagði nei: nú er ekki að tala um. Þessi Sjálfstfl.-stjórn verður að falla. Nú átti auðvaldið að fá að sjá það, nú átti þjóðin að fá að sjá, hver var höfuðandstæðingur Sjálfstfl., hverjum mátti treysta, hverjum alþýðan mátti treysta í baráttunni við auðvaldið. Og svo féll stjórn Sjálfstfl. Og hvað gerðist? Framsfl. og Sjálfstfl. féllust í faðma. Þar var fyrsta stórorusta, sem var háð á móti fjárplógsstarfseminni. Og um hvað féllust þeir í faðma? Sneri kannske Framsfl. Sjálfstfl. alveg til liðs við sig, lét hann bara falla frá gengislækkun og öllu mögulegu slíku? Nei, Framsfl. tók frv. Sjálfstfl. um gengislækkun og samþykkti það með húð og hári, gleypti það. Einn forustumaður Framsfl. sagði hér í gamla daga stundum: Sagan endurtekur sig. - Það skyldi þó aldrei vera, að stríðið á móti fjárplógsstarfseminni ætti að standa í kosningunum í haust og eftir kosningarnar ætti að fella gengið með sjálfstæðismönnum, fyrst þeir ekki fengu það í gegn að fella gengið með okkur? Og hvað var svo gert næst, þegar búið var að fella gengið? Hv. 7. þm. Reykv. talaði um það í sinni ræðu, þegar hann var að lýsa hinni ljótu stefnu Sjálfstfl., að Sjálfstfl. vildi meira að segja afnema verðlagseftirlitið, þetta væri aldeilis voðalegur flokkur. En þá var það eitthvað annað með þessa flokka, sem eru að slást á móti fjárplógsstarfseminni? Hvað gerðu Framsfl. og Sjálfstfl., þegar þeir féllust í faðma í þessari ríkisstj. í baráttunni á móti fjárplógsstarfseminni? Þeir afnámu verðlagseftirlitið nokkurn veginn, þeir skópu mesta stórgróða, sem verzlunarauðvald á Íslandi hefur nokkurn tíma þekkt, m.ö.o.: þeir framkvæmdu stefnu Sjálfstfl., sem hv. 7. þm. Reykv. var að tala á móti hérna áðan. Og hefur Framsfl. nokkurn skapaðan hlut lært af því, er hann eitthvað á móti því núna? Hvað segir hv. þm. A-Húnv.? Jú, þá gekk vel, þegar þeir voru búnir að ná þarna höndum saman og fallast í faðma og afnema verðlagseftirlitið, framkvæma þessa ljótu stefnu Sjálfstfl., - já, þá gekk vel, segir hin nýja rödd Framsfl. á Alþ. Hvað gerðist meira? Hv. 7. þm. Reykv. talaði um það í sinni ræðu, að Sjálfstfl. hafi meira að segja verið svo vondur, að hann vildi afnema höf, og það væri svo sem ekki betra, sem hann vildi setja í staðinn, það væri bara ótætis bankahöft og alls konar bankavald og annað slíkt og það yrði nú ekki betra, að það hyrfi frá innflutningsnefndinni og til hans Vílhjálms eða einhverra annarra niður frá. Hann sagði það nú ekki, en ég bætti því við. Hvað gerðu Framsfl. og Sjálfstfl., þegar þeir tóku þarna höndum saman? Þeir afnámu þessi höft að meira eða minna leyti, þeir gerðu bankana enn þá voldugri. M.ö.o.: Framsfl. er staðinn að því að framkvæma stefnu Sjálfstfl., sem hv. 7. þm. Reykv. dregur upp sem grýlu og hv. þm. A-Húnv. segir, að einmitt þegar Framsfl. framkvæmir stefnu Sjálfstfl., þá gangi allt vel. Svona var nú um þessa baráttu á móti fjárplógsstarfseminni á þessum sviðum, sem hv. 7. þm. Reykv. var sérstaklega að koma inn á, verðlagseftirlitið, höftin og annað slíkt. En hvernig var það á öðrum sviðum, sem hv. 7. þm. Reykv. minntist ekki á? Hvernig var staðið á móti fjárplógsstarfseminni t.d. í áburðarverksmiðjunni? Þá tóku þessir flokkar höndum saman um það að reyna að stela áburðarverksmiðjunni frá ríkinu og gefa nokkrum einstökum hluthöfum tugmilljóna gróða á kostnað ríkisins og kostnað bænda. Og Framsfl. hefur gengið fram fyrir skjöldu í því og ekki fengizt til að breyta því enn þá. Máske kom þó stríðið, sem Framsfl. lýsti yfir gegn fjárplógsstarfseminni 1949, skýrast í ljós á Keflavíkurflugvelli. Þar átti fjárplógsstarfsemin eftir að komast í algleyming. Þar átti sem sé íhaldið að fá að sitja eitt að þessu, ef það eitt átti að mega ata sig út á svona ljótum hlut eins og fjárplógsstarfsemi. Hvað gerði þá Framsfl.? Hann sagði, að um fjárplógsstarfsemina á Keflavíkurflugvelli yrði að hafa helmingaskipti. Og hvað gerði meira að segja Samband ísl. samvinnufélaga, sem vissulega á að berjast á móti auðvaldi í landinu, - hvað gerði það? Var meira að segja myndað kannske sérstakt hlutafélag, til þess að Framsfl. gæti orðið þátttakandi í fjárplógsstarfseminni á Keflavíkurflugvelli, svo að það bættist ofan á alla fjárplógsstarfsemina viðvíkjandi olíunni, þar sem helmingaskiptin héldu áfram og höfðu verið áður? M.ö.o.: ef einhver vildi efast um, að það, sem ég sagði hér áðan, um að Framsfl. væri ekki andstæðingur Sjálfstfl. eða auðvaldsstefnunnar í landinu, heldur keppinautur í því, þá þarf hann ekki annað en líta á starfsemina í olíufélögunum eða hjá hernámsfélögunum á Keflavíkurflugvelli, til þess að sjáist, hvernig Framsfl. slæst sem keppinautur við Sjálfstfl., m.a. um atkvæðin í landinu, til þess að standa betur að vígi til þess að keppa við hann í fésýslunni og til þess að geta náð helmingaskiptum við hann um gróðann, sem auðvaldið í landinu hefur af verkalýðnum, þ.e. að keppa við Sjálfstfl. til þess að verða kumpáni hans í því að njóta þess gróða, sem íslenzkur verkalýður skapar. Er það þessi stefna, sem fólkinu í dreifbýlinu er ætlað að fylkja sér um, myndun þessara gróðafélaga, þessi fjárplógsstarfsemi, þessi helmingaskipti? Það er hægt að reyna að segja kannske einhverju ungu fólki, sem aldrei hefur fylgzt með í íslenzkum stjórnmálum, að Framsfl. sé einhver mótpóll í þessum efnum. Það er jafnvel hægt að reyna að telja saklausu sveitafólki trú um slíkt, sem aldrei hefur lesið neitt nema Tímann. En það er ekki hægt að segja það við nokkurn mann, sem fylgzt hefur með í stjórnmálum Íslands á síðustu áratugum, að Framsfl. sé eitthvað, sem alþýða landsins geti treyst í baráttunni við það ríka og volduga auðvald Reykjavíkur. Til þess er Framsfl. of ánetjaður því auðvaldi. Til þess er Framsfl. of mikill keppinautur við ákveðna auðmannahópa hér, of mikill kumpán vissra auðmannahópa og allur saman fyrst og fremst hugsandi um það að ná sem beztri aðstöðu í þessari fésýslu. Það er sú spilling, sem orðið hefur í Framsfl. og samvinnuhreyfingunni, sem ég hins vegar veit að fjöldinn allur af framsóknarmönnum og þeir, sem Framsókn fylgja úti um allt land, eru ónáægðir með, vegna þess að þetta er fjarri þeim hugsjónum, sem Framsfl. reynir að flagga með á hátíðar- og tyllidögum eða fyrir kosningar. Þess vegna þýðir það lítið fyrir hann að koma nú 10 árum eftir kosningarnar 1949, 10 árum eftir að Framsfl, lýsti yfir stríðinu á móti fjárplógsstarfseminni og fara að endurtaka þann skrípaleik fyrir okkur. Það þýðir ekki. Við vitum, hvernig það stríð fór. En þó að Framsfl. gæfist upp í því stríði, þó að hann í staðinn fyrir að segja fjárplógsstarfsemi auðmannastéttarinnar stríð á hendur gæfist upp og gerðist þátttakandi í stríði fjárplógsmannanna á móti alþýðu landsins, þá gáfust ekki allir upp. Verkalýðurinn í landinu barðist. Hann reis upp 1955 til þess að reyna að ná í sinn hluta nokkru af því, sem stolið hafði verið af honum á 8 árum á undan, þ.e. frá 1947 höfðu kjör verkalýðsins lækkað um hér um bil 20% og hann reyndi með verkföllunum 1955 að ná einhverju af þessu aftur. Hver var afstaða Framsfl. þá? Nákvæmlega eins og Sjálfstfl., á móti verkalýðnum. Þeir, sem hafa staðið í baráttunni á móti auðmannastéttinni á Íslandi, þeir, sem fara af stað í þeirri baráttu að reyna að ná einhverju meira af því, sem 75% launþeganna á Íslandi skapa, yfir til launþeganna sjálfra frá auðmannastéttinni, þeir vita, hverju þeir eiga að mæta í þeirri baráttu og hvernig Sjálfstfl. og Framsfl. standa saman, þegar sú barátta verður hörðust. Nú geta menn svo sagt: 1956 hætti þó samvinnan, hættu helmingaskipti á milli Framsóknar og íhalds, og Framsfl. tók upp samstarf við verkalýðsflokkana. Og þá fékk hann tækifæri til sinnaskipta. Ef hann hefði meint eitthvað með öllu því, sem hv. 7. þm, Reykv. var að segja, þá hafði hann tækifærið nú undanfarin 21/2 ár til að sýna, hvílíkur andstæðingur auðvaldsins hann var, hvernig hann vildi hnekkja þessu Reykjavíkurauðvaldi, - og hvað gerðist? Framsóknaríhaldið hindraði í vinstri stjórninni allar aðgerðir, sem hefðu orðið til þess að gera auðvaldið í Reykjavík veikara. Það mátti ekki snerta við því. Þegar við lögðum til að þjóðnýta þó nokkuð mikið, taka upp ríkisverzlun og taka mikið af heildverzlun, innflutningsverzlun til Íslands, úr höndum þeirra stóru heildsala hér í Reykjavík, hvað var þá viðkvæðið hjá Framsfl.? Nei, það mátti ekki snerta við þessu, meira að segja ekki olíunni, sem er sérstakur hluti af innflutningi til Íslands, sem ríkið kaupir sjálft inn, að ríkið fengi að halda henni og hafa heildverslun á henni. Það hefði verið dálítið högg fyrir olíuauðvaldíð í Reykjavik. Hvað sagði Framsfl.? Ekki snerta við því. Það mátti ekki veikja auðvaldið. Af hverju? Af því að helmingaskiptin milli Framsóknar og Sjálfstfl, héldu áfram, jafnt meðan vinstri stjórnin var í stól og Framsfl. stóð trúan vörð um gróða og hagsmuni auðmannastéttarinnar, um vald hennar, um ráð hennar yfir innflutningnum, um vald hennar yfir stóratvinnutækjunum. Afstaða Framsóknaríhaldsins breyttist ekkert á þessu sviði. Afstaðan til þess að vernda auðvaldið og þess hagsmuni var eins og áður: Helmingaskiptin á bak við tjöldin við það voru söm og áður. Og ekki nóg með það, meira að segja þar, sem við hefðum þó þurft að gera stóra hluti, sem hefðu komið öllum Íslendingum og allri þjóðinni til góða, eins og að kaupa þá 15 stóru togara, meira að segja þar bilaði Framsfl. Svo að ég víki aftur að því, sem hv. 7. þm. Reykv. kom inn á, að Sjálfstfl. væri svo vondur, að hann vildi nú setja bankahöftin í staðinn fyrir höftin uppi á Skólavörðustíg, þá komumst við heldur ekki lengra með Framsfl. í því að reyna að hafa áhrif á og nota fé þjóðarinnar þannig, að það væri skynsamlegast fyrir þjóðina í heild. En í staðinn fyrir að koma upp áætlunarráði og áætlunarbúskap í landinu til þess að reyna að stjórna af viti okkar þjóðarbúskap, þá kúskar Framsfl. það í gegn, að eina raunverulega breytingin, sem gerð er á bankamálunum, er að gera Vilhjálm Þór að hálfgerðum einræðisherra. Og svo, eftir að hafa staðið meira og minna á móti öllu því, sem var nauðsynlegt að gera á móti auðvaldinu í Reykjavík, hvernig endar þá Framsfl. sinn feril í þessari ríkisstj.? Endar hann með því að segja að lokum auðvaldinu stríð á hendur og ganga svo róttækt og djarft fram, að við höfum ekki þorað að fylgja honum eftir, þannig að þjóðin geti nú sannfærzt um héðan af, að Framsfl. einum sé treystandi til baráttu við auðvaldið? Endaði vinstri stjórnin þannig, að Framsfl. gerðist svo róttækur? Ónei, hún endaði ekki þannig. Hún endaði þannig, að Framsfl. gekk fram fyrir skjöldu Reykjavíkurauðvaldsins og gerði þá kröfu til verkalýðsins og launþeganna á Íslandi, að launin væru skorin niður með lögum um 8%. Þegar verkalýðsflokkarnir vildu ekki taka þessu, þá var stjórnarsamvinnunni slitið tafarlaust, stjórnarsamningurinn rofinn og allt svikið, sem ekki hafði verið efnt í honum. Hvernig var hitt íhaldið? Þegar Framsóknaríhaldið klauf vinstri stjórnina á kröfu um 8% launalækkun, hvað sagði þá Sjálfstfl., þegar hann fór að tala við okkur um stjórnarmyndun? Jú, hann bauð upp á bara 6%. Sjálfur aðalfulltrúi Reykjavíkurauðvaldsins var þetta - ja, hvað eigum við að segja - billegri í kröfunum til niðurskurðarins hjá verkalýðnum heldur en Framsókn. Framsókn var þetta dyggari fulltrúi þeirra harðsvíruðustu atvinnurekenda í landinu, að hún vildi ganga lengra gagnvart verkalýðnum en Sjálfstfl. lagði til að ganga á eftir. M.ö.o.: bæði voru íhöldin sammála um þetta tvennt, Reykjavíkuríhaldið og Framsóknaríhaldið, sammála um þetta tvennt: launin áttu að lækka, launin átti að skera niður, en við heildsalagróðanum mátti ekki snerta, við olíugróðanum mátti ekki snerta. Nei, það þýðir ekki að koma til okkar og ætla að segja: Framsfl. er sá mikli mótpóll í þjóðfélaginu við Sjálfstfl. Í þeim grundvallarmótsetningum, sem eru í íslenzku þjóðfélagi, þar sem auðmannastéttin stendur annars vegar með gróðann og auðinn og verkalýðurinn hins vegar, sem skapar auðinn og gróðann með sinni vinnu, þá hefur Framsfl. sýnt það allan þennan tíma, að hann hefur jafnt og Sjálfstfl, staðið með auðvaldinu á móti verkalýðnum. Við höfum stundum getað samið við þessa flokka á víxl. Þannig hefur helzt verið hægt að fá eitthvað gott fram í þjóðfélaginu. En þegar við höfum samið um og staðið saman, þá hefur það verið hvað bölvaðast fyrir íslenzka þjóð, enda segir þá hv. þm. A–Húnv.: Ágætt, gekk vel. Ég held þess vegna, að reykvísk alþýða sé búin að heyra nóg af því, hvernig Framsfl. segi fjárplógsstarfseminni stríð á hendur og heyi það stríð. Ég held, að við 10 árum eftir Rannveigargrátinn ættum ekki að fá að heyra það allt saman aftur. Hitt kann vel að vera, að það séu ýmsir menn innan Framsfl., sem vilja heyja það stríð. Þá er bezt fyrir þá að byrja á því stríði innan Framsóknar. Það er þar, sem ánetjunin við auðvaldið í Reykjavík er. Það er þar, sem tengslin eru. Það er bezt fyrir þá menn innan Framsfl. og hans fylgjendur, sem vilja berjast á móti auðvaldinu á Íslandi, að byrja sína baráttu í Framsfl. sjálfum. Með þeirri stefnu, sem verið hefur ráðandi þar í 17 ár og raunar lengur, þá er auðséð, hvernig fer, á meðan þeim mönnum, sem þar hafa haft forustu og ráðið úrslitum, er ekki bylt frá völdum þar. Ég hef sagt það hér áður, og ég minni á það enn, að hverja einustu stjórn sem Framsfl. í yfir 20 ár hefur myndað með verkalýðsflokki eða verkalýðsflokkum í landinu og jafnvel þótt Sjálfstfl. hafi verið í þeirri stjórnsetu líka, allar slíkar stjórnir hefur Framsfl. sprengt á því að heimta gerðardóma í einu eða öðru formi gegn verkalýðshreyfingunni eða lögbjóða launalækkanir. Allar saman hefur hann sprengt þar. Og það er bezt fyrir þá framsóknarmenn, sem jafnvel sjálfir kynnu að trúa því núna, að Framsfl. væri að ganga í einhverja endurnýjun lífdaganna, að gera upp sakirnar gagnvart þessum flokki og við þá foringja Framsóknar, sem þessari pólitík hafa stjórnað. Ég held þess vegna, að Framsfl., sem hefur fengið nokkuð mikið að hafa orðið einn hér í þessum umr. og kannske verið farinn að telja sjálfum sér trú um, að það væri hægt fyrir hann að gleyma sinni fortíð og fá þjóðina til að gleyma henni, - ég held, að hann verði að vakna upp við vondan draum, hann verði að líta í sinn aldarspegil og sjá, hvernig hann litur sjálfur út og sjá, hvernig hann hefur gert, hvernig hann hefur farið að á undanförnum áratugum og fyrr, en hann gerir iðrun og yfirbót í því efni, þá munu menn ekki trúa honum. Ég sagði, að grundvallarmótsetningin í íslenzku þjóðlífi væri á milli auðmannastéttarinnar annars vegar og launþeganna, fyrst og fremst verkamannastéttarinnar, hins vegar. Það samsvarar því líka, að grundvallarmótsetningarnar í stefnum í íslenzku þjóðfélagi eru milli auðvaldsskipulagsins eða kapítalismans annars vegar og sósialísmans hins vegar. Og hvernig sem við reynum að loka okkar augum fyrir þessu, þá komumst við aldrei hjá því. Það er ekki til neins eins og strúturinn að stinga höfðinu í sandinn og halda, að hann sjái ekki, hvað það sé, sem gerist í kringum hann. Það er rétt hjá hv. 7. þm. Reykv., að Sjálfstfl. segist vilja stefna að frjálsri verzlun. Ég veit ekki, að hve miklu leyti hann meinar alvöru með því. Frjálsa verzlunin er orðin all gamaldags fyrirbrigði og víðast hvar innan auðvaldsskipulagsins sjálfs eru það voldugir auðhringar, sem risið hafa upp, sem meira eða minna hafa troðið þá gömlu frjálsu samkeppni niður. Það má náttúrlega hver hafa sína trú í slíku og reyna að berjast fyrir því. Mín skoðun er sú, að með svokallaðri frjálsri verzlun mundum við Íslendingar aðeins bíða stórfellt tjón. Framsfl., eins og hv. 7. þm. Reykv. vildi láta líta út, hefur verið að vísu á annarri skoðun, en Sjálfstfl. þarna, en hjá Framsókn hefur þetta takmarkazt við neikvæð höft, við það að hafa eftirlit með verzluninni meira eða minna skriffinnskukennt, meira eða minna hlutdrægt, meira eða minna óskynsamlegt, en stundum e.t.v. sem ofur lítið vit var í. Það, sem við sósíalistar eða við Alþb.–menn viljum í þessum efnum, er jákvæð, skapandi skipulagning í atvinnulífinu og verzlunarlífinu, áætlunarbúskapur þjóðarinnar, þar sem hugsað sé fyrir fram um, að hverju eigi að einbeita hennar kröftum, m. a. hennar fjárfestingu. Við viljum ekki stjórnleysi á athafna- og verzlunarsviðinu og þar erum við að vísu í algerri mótsetningu við Sjálfstfl. Engu að síður skal ég ekki neita Sjálfstfl. um það, að hann hefur, þegar mikið hefur legið við, tekið tillit til þessara skoðana, leið tillit til þeirra sterku raka, sem í þeim felast. Hann gerði það hér á árunum t.d. með stofnun nýbyggingarráðs á sinni tíð. Eitt af þeim fyrstu verkum, sem gert var, eftir að Framsókn og Sjálfstfl. tóku höndum saman, var að afnema allt slíkt. Við héldum því fram, að í vinstri stjórninni höfðum við átt að stýra að þessu og það er eitt af stefnumálum bæði Alþfl. og Sósfl. og hefur verið á kosningastefnuskrá Alþb. að berjast fyrir slíkum áætlunarbúskap. Gagnvart Framsfl. var aldrei við þetta komandi. Það mátti ekki hugsa þessa hugsun út, hvernig íslenzk þjóð gæti bezt búið að sínum auðlindum, hvernig bezt væri hægt að hagnýta þessar auðlindir, hvernig bezt væri hægt að byggja upp m.a. stórrekstur um allt Ísland, sem gerði landið sem byggilegast fyrir þá, sem í því búa, en gæfi þeim um leið líka sem bezt kjör. Þessu var alltaf neitað. Ég skal viðurkenna, að í þessari hugmynd eru sósíalistísk áhrif, en áhrif, sem eru orðin það sterk, ekki bara hér heima hjá okkur á Íslandi, heldur líka meira eða minna um allan heim, að jafnvel þótt eitt þjóðfélag starfi áfram á borgaralegum grundvelli, á grundvelli auðvaldsskipulags, þá reyna menn, ef menn hafa einhverja forsjálni, og þá sérstaklega hjá smáum þjóðum, þá reyna menn að taka upp meira eða minna af slíkum áætlunarbúskap, til þess að litíl þjóð, ekki sízt ef hún væri fátæk, gæti hagnýtt það fé, sem hún hefur yfir að ráða og það vinnuafl, sem hún hefur yfir að ráða, þannig að allt hagnýtist sem bezt, - svo að maður tali í líkingum, eins og hv. þm. A-Húnv. var með hér áðan, að hún reyndi að búa vel á sinni jörð, á sinni fósturjörð, að hún reyndi að hafa yfirsýn yfir allan sinn búskap, en væri ekki eins og bóndi, sem ekkert vissi, hvað vinnumennirnir væru að gera úti á engjum, þegar aðrir væru eitthvað að vinna heima á túni. Það er þetta, sem íslenzku þjóðina hefur sérstaklega vantað. Það eru spor áfram í þessa átt, sem þyrfti að stíga og vinstri stjórnin því miður bar ekki gæfu til að stíga, þó að margt gott hefði hún gert, en meira, ef Framsfl. hefði ekki verið svo sterkur í henni, að þótt hann hefði þá lægsta atkvæðatölu af þeim þrem flokkum, sem að henni stóðu, að nafninu til, þá hafði hann flesta þm. og vildi í krafti þess alltaf fá að ráða og réð of miklu. Ég varaði Framsfl. við því, einmitt sérstaklega vorið 1958, að beita ekki þessu valdi sínu af þröngsýni og heimsku, heldur sýna forsjálni og tillitssemi og ég var áður búinn að vara forustumenn Framsóknar við slíku, utan þingsins. En það var þá eins og oftar, að þessir forustumenn Framsóknar báru ekki gæfu til þess að læra neitt af sínum gömlu misfellum, hvorki í sambandi við kjördæmamálið né önnur mál. Þeir báru ekki gæfu til þess að taka neitt tillit til aðvarana og ábendinga, sem þeim voru gefnar af góðum hug og mér dettur í hug, fyrst hv. þm. N-Þ. (GíslG) kemur hér inn, það sem hann sagði, þegar hann var að kvarta hér um, hvað þeir þrír flokkar, sem standa saman að kjördæmabreytingunni núna, tækju lítil tillit til Framsóknar nú. Hann sagði: Ég skil ekki þessa óbilgirni. - Ja, ég verð að segja það: Ég skildi oft ekki þessa óbilgirni hjá Framsókn á tíma vinstri stjórnarinnar, því í ósköpunum þessi flokkur hafði ekki þó a.m.k. vit til þess að slaka til gagnvart verkalýðsflokkunum, þó að hann hefði kannske ekki mikinn vilja. Framsfl. hafði tækifæri til þess að sýna, að hann væri laus við slíka óbilgirni, en hann gerði það ekki. Hv. þm. N-Þ. talaði um það núna í sambandi við afgreiðslu á kjördæmamálinu, að það væri ekkert reynt til samkomulags. Það var nú eitthvað annað, þegar við vorum að reyna samkomulag við Framsfl. um kjördæmamálið. Í tvö og hálft ár hafði Framsfl. möguleika til að ganga að samkomulagi. Hann hafði verið beðinn um og það hafði verið brýnt fyrir honum, hvað það væri nauðsynlegt að gera þetta, strax í júlí 1956, þegar vinstri stjórnin var mynduð. hvað gerir Framsfl. allan tímann? Ja, hann gerir einmitt það, sem hv. þm. N-Þ. var að ásaka okkur, þessa þrjá flokka, sem standa að stjórnarskrárbreytingunni fyrir, hann reyndi ekkert til samkomulags. Sannleikurinn er sá: samkomulag var einmitt reynt við Framsfl. í kjördæmamálinu. Ég veit ekki betur, en Sjálfstfl. hafi meira eða minna reynt að semja við hann í mörg ár og hv. þm. A-Húnv. var að segja það einmitt hér áðan, að það hafi nú eiginlega verið meiri klaufarnir, þessir forustumenn Framsóknar, að semja ekki við Sjálfstfl. þá. Og hvað gerist svo? Þegar þeir tveir ná ekki samningum, hefur Framsfl. möguleika til þess að semja við okkur og Alþfl. í 21/2 ár. Nei, það væri synd að segja, að það hefði ekkert verið reynt til samkomulags. Framsfl. hefur aldeilis haft möguleika til samkomulags í þessum hlutum. En Framsfl. bara skilur aldrei nein tímanna tákn og tekur aldrei tillit til neinna aðvarana, lærir aldrei neitt af neinu, sem gerist, heldur hagar sér eins og einhver forréttindaaðall, sem getur setið endalaust, þannig að eitt atkvæði hans fylgjenda gildir eins og þrjú annarra. En það er ekki hægt í þjóðfélagi, sem stefnir í átt til lýðræðis, það er ekki mögulegt. Þess vegna var það ekki óbilgirni, sem var sýnd af okkar hálfu í þessu. Það skorti ekki á, að það væri reynt samkomulag. Framsfl. sleppti öllum tækifærum til samkomulags á þeim tíma, sem hann hafði skriflega skuldbundið sig til þess að gera þetta samkomulag og ljúka þessu máli. Þess vegna er það fyrir þá framsóknarmenn, sem eru óánægðir með sína foringja, eins og mér heyrðist jafnvel hv. þm. A-Húnv. vera, að gera upp sakirnar við þá, að hafa ekki svona klaufa fyrir foringja áfram, svo að ég noti orðin, sem hv. þm. A-Húnv. notaði, þegar hann var að tala um klaufaskap Framsóknar. Hann notaði að vísu miklu sterkari orð í Austur-Húnavatnssýslu. Því segi ég það: Sú stefna, sem Framsókn hefur framkvæmt á undanförnum áratugum, er ekki stefna fyrir alþýðuna í dreifbýlínu til þess að sameinast um. Fyrir framsóknarmennina, þá sem eitthvað meina með því að segjast vera til vinstri, er vissulega tími til kominn að sýna það í verki, að þeir meini eitthvað alvarlegt með slíku, meini eitthvað meira, en að láta argasta afturhaldið í Framsókn nota sig í kosningum til þess að reyna að blekkja fólkið, til þess að segja fyrir kosningar fjárplógsstarfseminni stríð á hendur og margfalda svo fjárplógsstarfsemina með Sjálfstfl. eftir kosningar. Ég efast ekki um, að það séu ýmsir framsóknarmenn, sem meina það alvarlega að vilja berjast við auðvald og auðvaldsskipulag. Þá eiga þeir að snúa sér að framsóknaríhaldinu. Það eru hæg heimatökin, bezt að byrja þar og láta ekki Framsfl. þá oftar fá tækifæri til þess að eyðileggja vinstri stjórnir á Íslandi og vera niðurdrep fyrir vinstri stefnu.

Björn Pálsson Hv. 3. þm. Reykv. (EOl) hélt hér langa ræðu áðan. Það er ef til vill ekki mikil ástæða til að svara mörgu af því, sem þar kom fram. Örfáum atriðum vildi ég þó svara. Hv. 3. þm. Reykv. hefur lagt á það mikla áherzlu, að með þeirri kjördæmaskipun, sem verið hefur, hefðu verkamenn minni atkvæðisrétt en aðrir, það þyrfti 3 verkamenn á móti einum kaupfélagsstjóra. Þetta er ekki að öllu leyti rétt skilið. Það lítur út fyrir, að hv. 3. þm. Reykv. álíti, að verkamenn séu eingöngu hér í Reykjavík. En ef þetta er athugað, kemur í ljós, að svo er ekki. Það eru ef til vill hvergi á landinu færri prósent af verkamönnum, miðað við fólkstölu, heldur en einmitt hér í Reykjavík. Hér er mikill hluti af fólkinu skrifstofufólk og embættismenn, en úti á landsbyggðinni er þetta ekki þannig. Ef við komum í sjávarþorp, má heita, að hver maður sé verkamaður. Annars má deila um, hvað á að kalla verkamenn og hvað ekki verkamenn. Ef það eru taldir verkamenn, sem vinna líkamlega vinnu, þá eru allir bændur verkamenn. Og það er nú svo komið, að flestir bændur eru einyrkjar, þeir eru í raun og veru ekkert annað en verkamenn. Hygg ég, að snúa mætti þessum staðhæfingum hv. 3. þm. Reykv. alveg við, þannig að verkamennirnir eru fyrst og fremst úti á landinu. Það er þar, sem aðalframleiðslan í þjóðarbúið fer fram. Þessi röksemdafærsla er því alveg öfug. Ég lýsti því áðan, að í Noregi skilur jafnaðarmannastjórnin, að það er önnur aðstaða fyrir þá, sem eru í dreifbýli en borgum. Jafnaðarmenn hafa verið þar í hreinum meiri hluta og álíta rétt að hafa tvöfalt fleiri íbúa í Óslóborg bak við hvern þingmann, heldur en í sveitunum. Og kjördæmaskipunin er þannig, að þar, sem stórar borgir eru í kjördæmunum, er tekið tillit til þess, þannig að þar séu færri atkvæði á bak við hvern þingmann, t.d. í Þrændalögum og annars staðar þar, sem þéttbýlt er, heldur en þar sem strjálbýlt er, eins og í Norður-Noregi. Þetta skilur verkamannastjórnin norska. Hv. 3. þm. Reykv. talaði heilmikið um auðvald og arðrán. Hann talar alltaf um þetta, þegar hann heldur ræður. En ég vildi aðeins benda á það, að flokkur hans var í ríkisstj. frá 1944 til 1946 og aldrei hafa dafnað betur heildsalar og braskarar en þá. Hv. þm. heldur því fram, að menn verði ríkir hér af því, að kaupið sé of lágt og hann var að tala um það, að ef kaupið væri hækkað um 3%, legðu atvinnurekendurnir sig betur fram og þetta væri fundið fé. En þessu er bara ekki þannig varið. Það hefur gengið þannig til hér á landi, að alltaf er verið að hækka kaup, en verðgildi krónunnar hefur bara minnkað jafnmikið. Menn hafa ekki orðið ríkir hér á landi á því, að þeir hafi grætt á heilbrigðum atvinnurekstri. Þeir hafa orðið ríkir af verðbólgunni og af alls konar braski, ekki af því að reka heiðarlega atvinnu. Þeir einu, sem græða á verðbólgu, eru braskarar. Það eru þeir, sem ráða yfir fjármagni til þess að kaupa eignir og láta þær svo hækka í verði. Ríkustu menn þjóðarinnar hafa fyrst og fremst grætt á þessu. Hv. 3. þm. Reykv. hefur ekki viljað gera raunhæfar ráðstafanir til þess að stöðva verðbólguna. Það var óhjákvæmilegt eftir verkfallið 1955 að gera jafnaðarmenn og Alþb. ábyrg. Þetta var það, sem Framsfl. vildi, þess vegna myndaði hann stjórn með þessum flokkum. Nokkur hluti af Alþb. vann að þessu af heilum hug og í fyrstu gerðu þeir raunhæfar ráðstafanir, þannig að verðbólgan varð stöðvuð. Allan þann tíma, sem þeir voru í stjórn, hækkaði vísitalan ekki nema um 7 stig, eða úr 178 í 185. Þetta mátti heita viðunanlegt. Það skal játað, að þessi stjórn gerði á margan hátt stórvirki. Við getum t.d. tekið efnahagsuppbygginguna í sjávarþorpunum. Það er staðreynd, að fólkinu í sjávarþorpunum hefur aldrei liðið betur. Fólkinu var hjálpað til að byggja frystihúsin og því voru útvegaðir bátar, þannig að atvinnulífið var í fullum gangi og velmegunin óx. Sama er að segja um rafmagnsmálin. Það var lögð mikil áherzla á að dreifa rafmagninu út um landið. Þetta er í raun og veru frumskilyrði til þess, að fólkið uni í sveitinni. Sama er að segja um landhelgismálið. Það er eitt mesta stórmál þjóðarinnar og því var hrundið í framkvæmd þá. Og þó að Bretar veiði enn þá í landhelgi, þá eru það algerir smámunir, miðað við það, sem áður var, þannig að landhelgin er þegar farin að gera mikið gagn. Þetta ber að þakka, og þetta ber að meta. Ég er sannfærður um, að það var auðvelt fyrir þessa flokka að stjórna áfram og halda verðbólgunni í skefjum, ef viljinn var einlægur. En hann var bara ekki til staðar. Á þingi verkalýðssamtakanna hélt t.d. 1. landsk. þm. (HV) ræðu, þar sem hann skýrði algerlega raunhæft frá því, hvað gera þyrfti til þess að halda verðbólgunni í skefjum. Við, sem hlustuðum á þessa ræðu, - því að henni var útvarpað, - Við álitum, að hann hefði einlægan vilja til þess, að þetta yrði framkvæmt. En í framkvæmdinni var það þannig, að flokkurinn sem slíkur vildi ekki standa að þessum till., sem hv. 1, landsk. þm. gerði. Verðbólgan var þess vegna í örum vexti. Og fyrir forsrh., Hermann Jónasson, var ekki nema um tvennt að velja, annaðhvort að ganga út í fenið eða segja af sér. Og hann tók þann kostinn, hann lét ekki leiða sig út í fenið. Og í raun og veru er það ekki nema þakkarvert. Nú er búið að leika þennan leik. Verkalýðsleiðtogarnir úti um land gera auknar kröfur og þeir fara fram á hærra kaup. En svo hafa jafnaðarmennirnir lýst því yfir, að það hafi verið of langt gengið og með lagafyrirmælum var kaupið lækkað. Þetta er ekki nema hlægilegur skrípaleikur. Einstök verkalýðsfélög gera kaupkröfur, fá hækkað kaup. Svo kemur ríkisvaldið og lækkar það með lögum. Þetta er afar frumleg leið og athyglisverð í framtíðinni, ef á að halda þessu áfram. Framsóknarmenn hafa aldrei viljað taka þátt í þessum skrípaleik. Þeir hafa viljað raunhæfar ráðstafanir, en ekki loddaraleik. Það er hægt að halda verðbólgunni í skefjum, ef þetta er endurtekið hvað eftir annað. Þetta gæti í raun og veru verið athyglisvert, að láta stéttarsamtökin hafa frjálsar hendur og hækka og hækka, svo komi ríkisvaldið og lækki allt saman með lögum. En þýðingu hefur þetta ekki, þetta er ekki raunhæft. Hv. 3. þm. Reykv. hefur alltaf haft á takteinum viss ráð til þess að stöðva verðbólgu og þau eru, að það eigi bara að kaupa togara. Mér hefur dottið í hug í þessu sambandi samlíking þannig, að ef ég byggi á jörð og nábúi minni ætti 20 kýr og hann tapaði t.d. 1.000 kr. á hverri kú, hann hefði ekki lag á að búa, kýrnar mjólkuðu illa og þetta bæri sig ekki hjá honum, - mig langaði til að eignast jörðina hans, svo færi ég og segði við hann: Kauptu bara fleiri kýr, góði. - Og hann keypti 10 kýr í viðbót, svo að þær yrðu 30 og hann héldi áfram að tapa einu þúsundi á hverri kú og svo lánaði ég honum fyrir kýrnar og eftir nokkur ár væri ég farinn að eiga það mikið hjá honum, að ég gæti náð í jörðina. Hv. 3. þm. Reykv. kemur alltaf með þessar ráðleggingar: Þið eigið bara að kaupa togara og Rússar lána ykkur. - En aðalatriðið er, að þeir togarar, sem við eigum, beri sig og að við höfum mannskap á fleiri togara. Það er ekki nóg að kaupa togara, við verðum að hafa menn til þess að vinna á þessum togurum. Það hefur verið þannig, að við höfum ekki haft nóga menn á fiskiskipaflotann. Atvinnulífið verður að vera þannig upp byggt, að það beri sig. Eftir því sem við rekum fleiri togara með tapi og aðkeyptu vinnuafli, eftir því verður útkoman lakari. Það hefur ekki verið athugað, en ég efast um það, áður en þessar síðustu ráðstafanir voru gerðar, þegar við vorum að taka Færeyingana, að nokkuð hafi verið eftir, þegar búið var að borga allan útgerðarkostnað og kaup Færeyinganna, að þjóðin hafi nokkuð grætt á þeim rekstri. Nei, undirstöðuatriðið er að láta búið bera sig. Það þýðir ekki að stækka það, nema það beri sig. Það er allt í lagi að hafa eins stórt bú og hægt er, en hlutirnir verða að bera sig. Og það er ekki nein raunveruleg kjarabót fyrir verkamanninn, þó að hann fái fleiri aura í kaup. Það er ekkert, sem skaðar verkamanninn meira en það, að krónurnar, sem hann fær, séu sviknar, og það er ekki hægt að halda fjárhagskerfi nokkurrar þjóðar í lagi með því að láta verðbólgu stöðugt aukast. Þeir ríku geta grætt á verðbólgu, þeir sem hafa fjármagnið til þess að kaupa eignirnar, en þeir fátæku hljóta alltaf að skaðast á henni. Það er ekki af umhyggju fyrir verkafólkinu, að hv. 3. þm. Reykv. hefur aldrei viljað gera raunhæfar ráðstafanir til að stöðva verðbólgu, það er af því, að stefna hans græðir á því, að verðbólgan aukist, að braskararnir verði sem flestir. Kommúnistum er ekki illa við ríka menn, þeim er ekki illa við braskara, þeim er illa við heilbrigða umbótastefnu og jafnan efnahag. Þá eru þeirra vaxtarskilyrði verri. Það er verið að ræða um þetta kjördæmamál. Við vitum, hvernig það fer. Sjálfstæðismenn eiga sína sök á þessu og bera náttúrlega hvað mesta ábyrgð. Þeir hafa leitað til kommúnista til þess að brjóta niður þá kjördæmaskipun, sem fyrir var, hin einstöku kjördæmi úti á landi. Þetta hafa verið eins og smá ríki. Þm. hefur verið fulltrúi byggðarlagsins. Menn hafa raunar skipzt í flokka. En hver sæmilegur maður, sem er kosinn á þing, hefur litið á sig sem fulltrúa allra flokka í kjördæminu, hann hefur litið á sig sem fulltrúa fyrir byggðarlagið í heild og yfirleitt hafa menn, þó að þeir hafi verið andstæðingar hans, getað snúið sér til hans með alls konar fyrirgreiðslu. Hvert byggðarlag á sína sögu og það befur háð sína baráttu. Það hefur unnið sína sigra og beðið sína ósigra. Mörg þeirra eiga ákaflega lítið sameiginlegt. Þessi kjördæmaskipun hefur verið í heila öld að mótast. Fólkið hefur verið ánægt með hana. Það hafa tiltölulega litlar kröfur komið fram um breytingar. Húnvetningar óskuðu þess t.d. á sínum tíma, að sýslunni væri skipt. Þetta var gert. Nú er slegið saman fjórum og fimm kjördæmum án þess að minnast nokkuð á það við fólkíð í byggðarlögunum. Það er ekki tekið tillit til vilja þess, því að það er vitanlegt, að þó að þessar kosningar væru látnar fara fram, gætu þær ekki haft úrslitaáhrif. Raunverulegar skoðanir fólksins á þessu máli komu alls ekki fram. Þessu hafa sjálfstæðismenn algerlega gengið fram hjá. Ég lýsti því áðan, að í a.m.k. 11 kjördæmum úti á landi hefur komið í ljós, að það er hreinn meiri hluti á móti kjördæmabreytingunni. Það eru líkur til, að það séu 9 í viðbót, þar sem meiri hlutinn er á móti þessari kjördæmaþreyt. Sjálfstæðismenn hafa ekkert tillit tekið til þess. Þeir hafa leitað til kommúnistanna að brjóta vilja fólksins úti í byggðarlögunum á bak aftur. Þetta er dálítið vafasamur hlutur. Auk þess hefur þessi kjördæmaskipun það í för með sér, að grundvöllur skapast fyrir fleiri flokka og við vitum, að í framkvæmdinni verður verr hugsað um hinar dreifðu byggðir. Þingmennirnir kynnast kjósendunum ekki eins mikið og kjósendurnir fá ekki eins góða fyrirgreiðslu og þeir hafa fengið hjá sínum þm. undanfarið. Flokkavaldið eykst, en áhrif einstaklinga minnka. Þessu bera sjálfstæðismenn vitanlega höfuðábyrgð á. Bændafulltrúana notuðu sjálfstæðismenn til þess að túlka þetta mál fyrir fólkinu í dreifbýlinu. Þetta voru mætir menn. Þeir höfðu notið trausts og virðingar í heimahéruðum sínum. Það var gott að beita þeim fyrir vagninn. Það var í raun og veru eðlilegt, að fólkið í dreifbýlinu hlustaði á þá, en þegar formaður Sjálfstfl. var búinn að nota þá til þess, þá stakk hann þeim inn í kæliskáp, og 1. þm. Reykv, af meðfæddri reglusemi lét skápinn aftur, og þar eru þeir geymdir og nú á Sjálfstfl. engan bændafulltrúa á þingi.



Herra forseti. Í ræðu þeirri, sem 3. þm. Reykv. (EOl) hélt hér í dag, minntist hann á nokkur atriði í þeirri ræðu, sem ég hafði flutt hér á föstudaginn. Mér finnst rétt að gera nokkru af því, sem hann sagði, nokkur skil. En áður en ég vík að því, finnst mér rétt að vekja athygli á því, að ræða hans var fyrir ýmissa hluta sakir allmerkileg. Það kom mjög ljóst fram í henni, hvert hv. þm. er að fara. Þó virtist eins og hann hefði ekki að öllu leyti góða samvizku vegna þess og var hann þess vegna að reyna að finna ýmsar afsakanir fyrir því. Ræða hans gekk mjög út á það, að Framsfl. hefði unnið með Sjálfstfl. og Framsfl. kynni að hyggja á að vinna með Sjálfstfl. um að breyta kjördæmaskipuninni aftur. Sjálfstfl. hefði verið sæmilega góður, þegar Alþb. eða Sósfl. vann með honum í ríkisstj. Þannig héldu þessar afsakanir áfram, sem bentu auðsjáanlega til þess, hvert þm. var að fara og ekki sízt kom það í ljós, þegar hann vék að ræðu hv. þm. A-Húnv., því að þá kenndi dálítils ótta hjá honum um það, að hv. þm. A-Húnv. kynni að vera í einhverri samkeppni við hann. Þetta sýndi allt ljóst, hvert hv. þm. er að fara, og mun ég kannske víkja að því nánar seinna. Mér fannst það, sem hv. þm. sagði um nýsköpunarstjórnina, benda til þess, að hann væri ekki kröfuharður umbótamaður, því að ég held, að það sé sannast sagna um þá ríkisstjórn, að af öllum þeim ríkisstjórnum, sem hér hafa setið, síðan sjálfstæðið var endurheimt, þá hefur engin ríkisstj. skilið eins lítið eftir af meiri háttar umbótum og sú ríkisstj., þegar miðað er við þá aðstöðu, sem hún hafði. Við þurfum ekki annað, en líta í kringum okkur og athuga nokkur atriði til að sannfærast um þetta. Hvað var t.d. byggt af stórum orkuverum á þeim tíma, sem nýsköpunarstjórnin fór hér með völd? Hvað var gert af rafvæðingu í dreifbýlinu, í landsfjórðungunum þremur, sem hv. þm. talaði mikið um? Hvað var gert af meiri háttar iðnaðarframkvæmdum á þeim tíma? Það var búíð að undirbúa byggingu áburðarverksmiðjunnar, þegar sú ríkisstj. komst til valda. Eitt af fyrstu verkum hennar var að stöðva þá framkvæmd. Hún stöðvaði á sama hátt byggingu sementsverksmiðjunnar. Það hefur aldrei verið lagt eins lítið fram af opinberri hálfu til ræktunarmála og á þeim tíma, sem þessi stjórn sat að völdum. Og kannske bezta dæmið um það, hvernig þessi ríkisstj. stjórnaði, er afstaða hennar til byggingarmála alþýðunnar í Reykjavík. Hvað var gert í byggingarmálum alþýðunnar í Reykjavík á þeim tíma, sem nýsköpunarstjórnin sat að völdum? Getur hv. þm. svarað því? Var kannske aukið framlag til verkamannabústaða? Var bætt aðstaða til samvinnubygginga, eða voru aukin lánsframlög til þeirra efnalítilla manna, sem voru að koma upp eigin íbúðum? Nei, það var ekki gert neitt af þessu. En það var gerður viss hlutur samt. Á þeim tíma gerðist það, að hermenn yfirgáfu úrelta hermannabragga hér í höfuðborginni. Það, sem gerðist í byggingarmálum alþýðunnar í Reykjavik á tímum nýsköpunarstjórnarinnar, var það, að fátækasti hluti verkamannastéttarinnar var látinn flytja inn í þessa bragga. Það var minnisvarðinn, sem nýsköpunarstjórnin reisti yfir sig í byggingarmálum bæjanna. Þannig mætti halda áfram að rekja þessa sögu. Hv. þm. ætti þess vegna ekki að vera að minnast mikið á nýsköpunarstjórnina, ef hann vill halda því fram, að hann sé stórbuga umbótamaður og vilji koma fram meiri háttar umbótum í landinu, því þegar miðað er við þá góðu aðstöðu, sem sú ríkisstj. hafði, - þar sem var ráðstöfun alls stríðsgróðans, - þá hefur áreiðanlega engin ríkisstj. hér á landi haldið eins illa á málum og gert eins lítið af framkvæmdum og þessi ríkisstj. Og ég held, að verkamenn hér í bænum, sem t.d. minnast þess, sem gert var í byggingarmálum á þeim tíma, séu lítið hrifnir af því, þegar hv. þm. er að draga upp myndir af því, að það sé einmitt svona stjórn, sem hann vilji að taki hér við völdum aftur. Hv. þm. minntist nokkuð á einmenningskjördæmi og hélt því mjög fram, að það væri andstætt verkalýðshreyfingunni að hafa það fyrirkomulag. Ég held, að reynslan sýni það hins vegar alveg greinilega, að verkalýðshreyfingin og verkalýðsflokkar eru hvergi sterkari, en einmitt í þeim löndum, þar sem eru einmenningskjördæmi. Frjáls verkalýðshreyfing er hvergi sterkari í heiminum í dag, en í Bretlandi og í Bandaríkjunum, þar sem eru einmenningskjördæmi. Verkalýðsflokkar eru hvergi sterkari í heiminum í dag en brezki verkamannaflokkurinn og demókrataflokkurinn í Bandaríkjunum. Það er þess vegna alger misskilningur hjá honum, að það sé andstætt verkalýðshreyfingu og verkamönnum, að höfð séu einmenningskjördæmi. Þvert á móti veitir það fyrirkomulag aðstöðu til þess, að verkalýðurinn og verkalýðssamtökin þoki sér betur saman um einn flokk og tryggi áhrif sín á þann hátt. Það er víst, að ef að því ráði verður horfið hér á landi að taka upp einmenningskjördæmi að meira eða minna leyti, þá mundi það ekki verða til þess að veikja verkalýðinn, það mundi verða til þess að þoka honum saman, eyða sundrungunni í röðum hans og skapa honum meiri áhrif á löggjöf og stjórnarathafnir, en hann hefur nú. Hv. þm. vildi mótmæla því, að dreifbýlið mundi veikjast við þá skipan, sem nú verður tekin upp. Ég held, að það þurfi ekki að fara mörgum orðum um þetta, vegna þess að það er búið að sýna það svo ljóslega hér í hv. d., að sú breyt., sem nú er tekin upp, muni hafa þessi áhrif, nema sérstaklega verði við henni brugðizt af hálfu dreifbýlisfólksins, eins og ég mun síðar koma að. Þá spurði þm.: Hvaða stefnur á fólkið úti í dreifbýlinu að kjósa um? Ja, spyr sá, sem ekki veit. Hvaða stefna er það, sem hv. þm. hefur verið að boða hér á þingi og annars staðar á undanförnum árum? Það er stefnan um, að það eigi að skera niður fjárfestingu og framkvæmdir í dreifbýlinu og það er stefnan, sem samstöðuflokkar hans hér á þingi, Alþfl. og Sjálfstfl., halda fram. Það, sem á að kjósa um í dreifbýlinu, er raunverulega það, hvort á að skera þar niður framkvæmdir og framfarir, hvort það eigi að stuðla að því, að jafnvægið raskist í byggð landsins. Það er til þessarar spurningar, sem fólkið í dreifbýlinu á að taka afstöðu í þeim kosningum, sem fram undan eru. Það er ákaflega einfalt og þægilegt fyrir það að taka afstöðu til þessarar spurningar, vegna þess að reynslan hefur sýnt það, að Framsfl. er eini flokkurinn á undanförnum árum, sem hefur viljað halda uppi nægilegum framförum og framkvæmdum úti um land, svo að jafnvægi héldist í byggð landsins. Af sömu ástæðum er auðvelt fyrir það fólk í þéttbýlinu að fylkja sér um Framsfl., sem vill stuðla að því, að jafnvægi haldist í byggð landsins. Og það er vegna þess, að fólkinu úti um land - í landsfjórðungunum þremur, sem hv. þm. var að tala um - er að verða þetta miklu ljósara en áður, sem vel getur svo farið, að þessi breyt. verði ekki eins mikið til þess að veikja vald þess og til er stofnað af þeim, sem fyrir henni standa. Það er vegna þess, að niðurstaða hennar verður sú, að fólkið úti um landið lærir af þessu að þoka sér betur saman um einn flokk, heldur en það hefur gert og vinnur þannig upp þá réttarskerðingu, sem annars mundi hljótast af þeirri kjördæmabreyt., sem nú er verið að framkvæma. Þá kom hv. þm. að því, sem átti að vera eins konar skýring á því, hvað væri vinstri stefna. Mér virtist, að þar væri aðalröksemdin hjá honum sú, að vinstri stefna væri fyrst og fremst fólgin í því að berjast fyrir þau kaupgjaldi og eiginlega án tillits til þess, hvort atvinnuvegirnir þyldu það eða ekki. Hann nefndi ýmis dæmi í því sambandi um það, að framsóknarmenn hefðu staðið á móti kauphækkunum á undanförnum árum. Ég sé ekki ástæðu til þess að vera að fara neitt út í þá sögu, sem hann rakti í því sambandi. Ég ætla aðeins að minnast á síðasta atriðið, sem hann minntist á. Hann sagði, að Framsfl. hefði viljað koma því fram í vinstri stjórninni, rétt áður en hún fór frá völdum, að kaupið væri lækkað um 8, og mun hann hafa átt við þá dýrtíðaruppbót, sem framsóknarmenn vildu að félli niður. Við skulum segja, að hún sé rétt, þessi tala, sem hann nefndi, að Framsfl. hafi talið það nauðsynlegt til að tryggja næga atvinnu í landinu og rekstur atvinnuveganna, að kaupið væri lækkað um 8% með þeim hætti að borga ekki alla vísitöluna. Þm. hældi sér ákaflega mikið af því og sínum flokki, að þeir hefðu komið í veg fyrir, að þessi 8% kauplækkun hefði orðið. En hvað er svo það, sem hefur gerzt í landinu, síðan þessir atburðir áttu sér stað? Hvaða kauplækkun er það, sem hefur átt sér stað í landinu, síðan þetta gerðist? Hver hefur hún verið? Samkv. upplýsingum Þjóðviljans, samkv. því, sem þessi hv. ræðumaður hefur haldið fram hér í þinginu og ræðumenn Alþb. héldu fram í seinustu kosningabaráttu, þá hefur kaupið lækkað um 13.4%, - kaup Dagsbrúnarmanns hefur lækkað um 13.4%. Öll uppskeran hjá verkalýðnum af því, að Alþb. felldi vinstri stjórnina og kom í veg fyrir 8% kauplækkun, er þá sú, að kauplækkun í landinu hefur orðið um 13.4%. Það er víst þetta, sem verkalýður landsins og Dagsbrúnarmenn eiga að þakka Alþb, sérstaklega fyrir, að kauplækkunin hefur orðið þarna miklu meiri, en hún þurfti að vera, ef vinstri stjórnin hefði haldið áfram. En sagan er ekki öll búin með þessu, því að eftir að hv. þm. kom heim úr sinni utanför, þá var það fyrsta, sem hann lagði til að gert væri, að flokkur hans tæki upp mjög nána samvinnu við flokkinn, sem hafði haft aðalforustuna um 13.4% kauplækkunina og það var alls ekki talað um, að það skilyrði ætti að vera fyrir því samstarfi, að þá kauplækkun ætti að taka aftur. Og öll hans ræðuhöld hér á þingi benda nú til þess, að hann vilji alveg sérstaklega komast í náið samstarf og helzt stjórnarsamvinnu við þá flokka, sem bera meginábyrgð á 13.4% kauplækkuninni. Og svo kemur hann hér og þakkar sér fyrir það, að hans flokkur hafi komið í veg fyrir 8% kauplækkun, þegar hann í raun og veru með því að fella vinstri stjórnina hefur stuðlað að því, að kauplækkunin hefur orðið miklu meiri eða 13.4%. Ég held, að verkalýður landsins og verkalýður Reykjavíkur - alveg sérstaklega þó Dagsbrúnarmennirnir - muni ekki kunna honum eða hans flokki neinar þakkir fyrir frammistöðu eins og þessa. Ég skal svo láta þetta nægja um það, sem hv. þm, sagði um kaupgjaldsmálin. Ég skal þá víkja að því, sem frá mínu sjónarmiði er fyrst og fremst sönn vinstri stefna. Meginstefnurnar í þjóðmálunum snúast alveg sérstaklega um það, hverjir það eru, sem eiga að ráða yfir fjármagninu, yfir atvinnutækjunum og yfir verzluninni. Það er takmark íhaldsstefnunnar, að yfirráðin yfir fjármagninu, atvinnutækjunum og verzluninni séu í höndum mjög fárra aðila. Það er aftur tilgangur vinstri manna eða sannrar vinstri stefnu, að yfirráðin yfir þessu séu fyrst og fremst í höndum fólksins sjálfs. Ég held, að það sé kannske auðveldast að skýra það, sem fyrir framsóknarmönnum vakir í þessu sambandi, með því að rifja upp atriði, sem kemur fram í bók, sem hv. þm., Einar Olgeirsson, hefur skrifað um þjóðveldi Íslendinga að fornu og er að mörgu leyti merkileg bók. Hv. þm. dregur þar upp mynd af því, að hið gamla þjóðveldi Íslendinga hafi verið fullkomnara þjóðfélag, en nokkurt annað, sem þá var uppi í veröldinni. Hvað var það, sem átti sinn meginþátt í því að hans dómi, að þetta þjóðfélag okkar var svona fullkomið? Og hvað var það, sem átti svo sinn þátt í því, að þetta þjóðfélag hrundi að verulegu leyti til grunna? Skýring hans á þessu er sú, að hið gamla íslenzka þjóðveldi hafi fyrst og fremst verið byggt upp af stétt sjálfseignarbænda. Það hafi verið stétt sjálfseignarbænda, sem hafi skapað þetta merkilega þjóðfélag. Í öðrum löndum hafi bændastéttin á sama tíma skipzt í stórbændur og leiguliða. Sú stéttaskipting hafi átt sinn þátt í því, að þjóðfélag annarra þjóða á þeim tíma var ekki jafnmerkilegt og okkar þjóðfélag. Það var hin fjölmenna stétt sjálfseignarbænda, sem hélt höfðingjunum í skefjum og tryggði hina heilbrigðu þróun í þjóðfélaginu. Þegar svo kemur fram á 12. og 13. öld, breytist þetta. Þá fer kirkjan að leggja undir sig ýmsar jarðeignir. Þá fara einstakir höfðingjar að leggja undir sig jarðeignir. Þá rís upp stétt stórbænda í landinu og leiguliðum tekur stórkostlega að fjölga. Það var m.a. þessi þróun, sem varð þess valdandi, að það skapast hér meira höfðingjavald í landinu en áður og innbyrðis deilur þess og þjónkun við erlent vald áttu svo sinn þátt í því að grafa grunninn undan þjóðveldinu. Ég held, að með því að rifja þetta upp, þá bregði ég kannske beztu ljósi yfir það, á hvern hátt við framsóknarmenn teljum að byggja eigi upp þjóðfélagið og hvernig hin rétta vinstri stefna sé í framkvæmd. Takmarkið er að stuðla að því, að það séu sem allra flestir einstaklingar í þjóðfélaginu, sem hafi svipaða aðstöðu og sjálfseignarbændastéttin hafði á tímum þjóðveldisins, að sem allra flestir einstaklingar verði efnalega sjálfbjarga og andlega frjálsir. Og við trúum ekki, að það verði gert eftir kokkabókum hins ameríska kapítalisma eða hins rússneska kommúnisma, heldur með því að taka það til fyrirmyndar, sem við finnum bezt í okkar forna þjóðveldi og hv. þm. hefur dregið skýra mynd upp af í bók sinni og ég hef nú lauslega minnzt á. Með því að byggja verzlunarhættina og atvinnuhættina upp á þann hátt, að sem allra flestir einstaklingar verði efnalega sjálfbjarga og andlega frjálsir, þá treystum við bezt heilbrigt þjóðfélag í þessu landi. Þetta verður bezt gert með því, að það verði viðhaldið einkarekstri í landbúnaði og ýmsum smærri atvinnurekstri, en allur hinn stærri atvinnurekstur verði sameign fólksins í gegnum félagsskap þess, kaupfélög, önnur samvinnufélög, bæjarfélög o.s.frv. og ríkisvaldið eigi svo kannske sumar hinar allra stærstu eignir. Í verzluninni verður að hafa hið sama fyrirkomulag, að verzlunin sé sem mest í höndum fólksins sjálfs í gegnum félagsskap þess, en þar rísi ekki upp neitt voldugt kaupmannavald. Með því að færa valdið yfir atvinnutækjunum, yfir verzluninni, yfir fjármagninu sem mest í hendur fólksins sjálfs á þennan hátt, þá byggjum við áreiðanlega upp hina beztu þjóðfélagshætti á Íslandi. Það er það, sem við eigum að stefna að og það á einmitt að vera auðvelt fyrir okkur að stefna að þessu marki, vegna þess að við höfum leiðarljósið í okkar eigin sögu, eins og hv. þm. hefur bent á, og þurfum þess vegna ekki að vera að horfa á neinar amerískar eða rússneskar fyrirmyndir um það, sem hér eigi að gera. Vinstri stefnan byggist á því að færa valdið yfir fjármagninu, yfir atvinnutækjunum, yfir verzluninni í hendur fólksins í landinu. Þeir, sem taka upp samvinnu við Sjálfstfl. í einni eða annarri mynd, vinna gegn því, að slík þróun verði í þjóðfélaginu, vegna þess að það er stefna hans að færa þetta vald sem mest í hendur fárra einstaklinga. Það er um þetta, sem árekstrar hafa verið á undanförnum árum. Það er um þetta, sem árekstrar koma til með að verða á komandi árum. Það er í sambandi við slík mál eins og þessi, sem reynir á um það, hvort við erum sannir vinstri menn eða ekki. Hv. þm. talaði allmikið um það, að Framsfl. hefði átt samstarf við Sjálfstfl. öðru hverju á undanförnum árum og það er alveg rétt. En hver er ástæðan til þess, að Framsfl. hefur talið óhjákvæmilegt að hafa þessa samvinnu? Meginástæðan er fólgin í þeirri sundrungu, sem verið hefur hjá vinstri öflum landsins á undanförnum árum og hefur gert ókleift að koma upp stjórn vinnandi fólks í landinu. Þess vegna hefur Framsfl. neyðzt til þess að taka þetta samstarf upp. Og hverjir eru það, sem eiga mestan þátt í því, að þessi sundrung hefur haldizt? Ég held, að það sé alveg hlutlaust og heiðarlega frá sagt, þó að því sé haldið fram, að enginn flokkur hafi átt meiri þátt í þessu, en einmitt sá flokkur, sem nú kallar sig Alþb. og því miður hafi kannske enginn maður átt meiri þátt í þessari sundrungu en einmitt hv. 3. þm. Reykv., sem hefur notað sínar miklu gáfur og sína miklu áróðurshæfileika allt of mikið í þágu þessarar sundrungarstarfsemi. Þess vegna vildi ég nú einskis frekar óska honum, en að þann tíma, sem hann ætti eftir að standa í stjórnmálabaráttunni, þá gæti hann frekar hjálpað til þess að eyða þessari sundrungu, en til þess að auka hana og stuðla að henni, eins og mér virðist að hann sé nú á góðum vegi að reyna að gera. Og það er líka meira en kunnugt mál, að einn megintilgangurinn, sem vakir fyrir Sjálfstfl. með þeirri kjördæmaskiptingu, sem hann hefur nú beitt sér fyrir, er að auka þá sundrungu vinstri aflanna, sem hefur verið þess valdandi á undanförnum árum, að samvinna þeirra hefur ekki getað átt sér stað. En fólkið í landinu er líka að gera sér grein fyrir því, hver tilgangur Sjálfstfl. er í þessum efnum og að vinstri stefna og frjálslynd stefna verður ekki framkvæmd í landinu, nema það þoki sér meira saman. Þetta hefur aldrei komið eins ljóst fram og í þeim kosningum, sem fóru hér fram í júnímánuði s.l. Þær sýndu alveg glögglega, að vinstra fólk í landinu hefur miklu meira vakandi auga fyrir þessu núna heldur, en það hefur nokkru sinni áður haft. Það sér, að eina leiðin út úr þessum ógöngum, sem sundrung vinstri aflanna hefur valdið, er að fylkja sér sem mest um einn flokk og gera hann nógu öflugan og sterkan til andstöðu á móti Sjálfstfl. Og það er ekkert óeðlilegt, þó að fólkið snúi sér sérstaklega að Framsfl. í þessum efnum og treysti honum bezt, vegna þess að reynslan á undanförnum árum hefur sýnt, að það hefur verið Framsfl., sem hefur dugað langsamlega bezt í andstöðu við Sjálfstfl. Þar sem Alþfl. og Alþb. hafa verið til andstöðu, eins og t.d. hér í Reykjavík, þar hefur Sjálfstfl. unnið hvern sigurinn öðrum meiri á undanförnum árum. Aftur á þeim stöðum, þar sem Framsfl. hefur verið fyrst og fremst til mótspyrnu, eins og úti um landið, þar hefur Sjálfstfl. beðið sína ósigra og það er eingöngu vegna þess styrks, sem Framsfl. hefur haft þar, að Sjálfstfl. hefur ekki náð meiri hl. í öllu landinu, eins og hann hefur gert hér í Reykjavík. Fólkið hefur þetta dæmi alveg fyrir augum sér og það dregur af þessu réttar ályktanir. Það sér á þessu, að Framsfl. er sá flokkur, sem bezt er hægt að treysta í andstöðunni við Sjálfstfl. og þess vegna fylkir það sér um hann. Þess vegna er nú líka svo komið, að Framsfl. er jafnstór og báðir hinir svokölluðu vinstri flokkarnir, Alþfl. og Alþb., og sú þróun ýtir að sjálfsögðu undir það, að vinstri sinnað fólk í landinu og frjálslynt fólk í landinu fylkir sér miklu meira um Framsfl. hér eftir, en það hefur þó áður gert, vegna þess að það sér, að þarna er að rísa upp sterkur andstöðuflokkur á móti Sjálfstfl., sterkari en nokkur einn andstöðuflokkur hans, hefur áður verið. Það bætist svo við þetta, að í þeirri vinstri stjórn, sem nýlega starfaði í landinu, sýndi Framsfl. það, að hann er trúrri vinstri stefnunni, en nokkur hinna flokkanna, sem að henni stóðu. Framsfl. var eini flokkurinn, sem stóð óskiptur að þessari ríkisstj., í stað þess að hinir flokkarnir voru báðir klofnir í afstöðu sinni til hennar og stórir partar í báðum flokkunum byrjuðu strax á að berjast á móti henni og reyna að koma henni fyrri kattarnef, sem þeim að lokum tókst í samstarfi við Sjálfstfl. Framsfl. var einn, sem stóð óskiptur með henni til síðustu stundar. Þessa reynslu hefur vinstra fólkið og frjálslynda fólkið í landinu líka fyrir augum og dregur réttar ályktanir af henni. Og það bætist svo við þetta allt saman, að fólkið hefur það fyrir augunum, að hinir flokkarnir, Alþfl. og Alþb., hafa það nú fyrst og fremst í huga að taka upp nána samvinnu við Sjálfstfl. Milli Sjálfstfl. og Alþfl. er nú svo náin samvinna, að hún getur alls ekki nánari verið. Og það verður ekki annað séð en hv. 3. þm. Reykv. hafi fullan áhuga á því að leiða Alþb. inn í þetta samstarf. Það sést bezt á forsetakosningunum hér á Alþ., sem fóru fram fyrir nokkru. Það var engin þörf vegna kjördæmamálsins að hafa þessa samvinnu við forsetakosningarnar og nefndakosningarnar, sem áttu sér stað á þinginu. Það var ekki nein nauðsyn vegna kjördæmamálsins að hafa þessa samvinnu. En það var annað, sem var nauðsynlegt að dómi hv. 3. þm. Reykv., og það var, að það þurfti að hafa eins konar liðsæfingu, áður en gengið væri til víðtækara samstarfs við Sjálfstfl. Þetta var eins konar prófun þess, hvernig liðsmenn flokksins mundu taka því og líta á það ef tekin væri upp náin samstaða við Sjálfstfl. Það var byrjað að prófa þetta með því að kjósa hv. 1. þm. Reykv. fyrir forseta Sþ. og vita, hvaða undirtektir það fengi í Alþb. Ef fólk í Alþb. sætti sig sæmilega við þetta, þá var kannske hægt að halda lengra áfram í næstu umferð. Þess vegna veltur það ákaflega mikið á viðbrögðum hinna óháðu kjósenda, sem hafa fylgt Alþb. á undanförnum árum, hver þróunin verður í þessum efnum, hvort hv. 3. þm. Reykv. tekst að leiða Alþb. inn í íhaldssamvinnu eða ekki. Þess vegna verður einmitt það fólk, sem hefur fylgt Alþb. að undanförnu, að sýna það í næstu kosningum, að það sé andstætt þessari samvinnu, með því að verðlauna ekki Alþb. fyrir að hafa kosið hv. 1. þm. Reykv. fyrir forseta sameinaðs þings. Ef það veitir verðlaun fyrir það, þá mun það fá meiri íhaldssamvinnu á eftir. Það, sem ég vildi svo segja að síðustu, er þetta: Það, sem hefur verið að gerast í landinu á undanförnum árum, hefur bent vinstri sinnuðu fólki og frjálslyndu fólki á, að það þarf að sameina sig um einn sterkan flokk. Þó að þessari breyt. væri ætlað að ýta undir aukna sundrung vinstri aflanna í landinu, hinna frjálslyndari afla, þá verður það þetta nýja viðhorf fólksins, sem getur gert það að verkum, að sá tilgangur íhaldsins heppnist ekki. Framsfl. sem forustuflokkur vinstri stefnu í landinu verður miklu sterkari eftir en áður, heldur en sjálfstæðismenn reiknuðu með. Þeir töluðu um það mjög vígamannlega fyrir kosningarnar, að þegar þessi breyt. væri komin fram, þá mundi Framsfl. ekki hafa nema kannske 9 eða 10 þm. á Alþingi. Nú sýna kosningaúrslitin hins vegar það, miðað við tölurnar í seinustu kosningum, að Framsfl. mun alltaf hafa 17 þm. eða jafnmarga og hann hafði fyrir breyt. Og þessar tölur sýna enn meira. Þær sýna það, að Framsfl. þarf ekki að bæta við sig nema fáum hundruðum atkv. í vissum kjördæmum, til þess að hann fái 22 þm. kosna. Og þá verður nú niðurstaðan sú út úr öllu þessu braski hjá íhaldinu og bræðraflokkum þess, að í stað þess, sem Framsfl. átti að tapa - ja, hann hafði 17 áður og átti að fara niður í 9 þingsæti, átti að tapa átta þingsætum, - þá getur útkoman orðið sú, að hann bæti við sig 5 þingsætum og fái þannig 5 af þessum 8 þingsætum, sem bætt er við. Vegna þess að fólkið í landinu - vinstra fólkið í landinu og frjálslynda fólkið í landinu - er farið að átta sig á því, hvað hér er verið að gera og bregzt þess vegna öðruvísi við, en íhaldið og bræðraflokkar þess ætluðust til, þá er það trú mín, að þegar upp verður staðið eftir alla þá baráttu, sem hefur verið í frammi höfð til að breyta kjördæmaskipun landsins, þá verði það hvorki Sjálfstfl. né bræðraflokkar hans, sem verða sigri hrósandi.



Herra forseti. Ég vil gjarnan segja hér örfá orð, áður en þetta mál verður afgreitt hér frá d. En áður en ég kem að því, sem að baki því máli liggur, vil ég fara hér aðeins örfáum orðum um það, sem talsmaður þríflokkanna hér á Alþ., hv. 3. þm. Reykv. (EOl), sagði hér almennt um landsmálin. Er það þó satt að segja að bera í bakkafullan lækinn að minnast á það eftir þær ræður, sem haldnar hafa verið, en þó vil ég minnast á það aðeins örfáum orðum. Hér um daginn steig hv. 3. þm. Reykv. fram til þess að útlista hugsjón sína um vinstra samstarf og það duldist engum, sem hlýddi á, að hugsjón hans um vinstra samstarf var fólgin í því að koma á samsteypustjórn með íhaldinu. Það var niðurstaðan af ræðunni. Allir, sem kunna að hlusta, gátu heyrt, að það var þetta, sem vakti fyrir hv. 3. þm. Reykv. Nú geri ég ráð fyrir því, að ýmsum hafi máske hnykkt nokkuð við þetta, t.d. þeim mönnum. sem hv. 3. þm. Reykv. hefur verið að reyna að fá til fylgis við sig með því að halda því fram, að Alþb. væri sérlega heilt í öllu vinstra samstarfi og líklegasta leiðin til að koma á aftur vinstra samstarfi í landinu væri sú að styðja og efla Alþb. Ég geri ráð fyrir, að mörgum hafi þótt þetta einkennilegt og hv. 3. þm. Reykv. hafi gert sér þetta ljóst og orðið smeykur og haldið e.t.v., að hann hafi farið of langt og hafi ætlað að gera eins konar bragarbót með þeirri löngu ræðu, sem hann flutti hér í dag. En sú ræða var ekkert annað, en nokkrar hnútur til Sjálfstfl. og bullandi skammir um Framsfl., þannig að það var ekkert um að villast, að þó að hv. þm. hafi kannske hugsað sér að halda þá ræðu til þess að reyna að breiða yfir eitthvað ofurlítið af því, sem hann sagði fyrir nokkrum dögum, þá duldist engum, að það var enn ætlunin með þessari ræðu að sýna fram á, að þó að íhaldið væri slæmt, þá væri Framsfl. enn þá verri. Og þess vegna væri auðvitað ályktunin sú, að það væri ekki um annað að ræða, en stefna að samvinnu við Sjálfstfl. Það var mjög auðveit að finna það af ræðunni, að þessi var enn hin sama hugsun hv. þm., þó að hann væri að reyna að breiða yfir þetta af og til með því að tala um, hvað Alþb. og Sósfl. væru sérstaklega skörulegir andstæðingar bæði framsóknarmanna og sjálfstæðismanna. Ef menn hafa verið í nokkrum vafa um það, hvernig skilja bæri þessa langloku hv. þm., þá hefðu menn ekki þurft annað en horfa á hv. þm. Sjálfstfl., t.d. suma liðsodda Sjálfstfl., á meðan hv. þm. var að tala. Undanfarið hefur ekki orðið annað séð, ef þessir menn hafa tyllt sér hér í stólana, en stólar þeirra væru orðnir að sjóðandi heitri rist. Þeir hafa jafnharðan stokkið upp aftur og verið allir á bak og burt - þangað til hv. 3. þm. Reykv. fór að halda þennan langa fyrirlestur, sem átti að vera eins konar úttekt á Sjálfstfl. og Framsfl., þá sátu þessir hv. þm. í hvíldarstellingum allan tímann, sem hv. 3. þm Reykv. talaði. Það var ekkert um að villast, að þeir fundu, hvað hv. 3. þm. Reykv. meinti og voru mjög rólegir, á meðan hann talaði, eins og ég var að greina frá. Ég verð að segja, að mér finnast viðbrögð hv. 3. þm. Reykv. út af kosningaósigri Alþb. harla furðuleg og hann virðist ekki hafa gert sér neina grein fyrir því, hvað raunverulega gerðist í alþingiskosningunum. Það, sem gerðist m. a. í alþingiskosningunum í sambandi við Alþb., var þetta, að fólkið fann, að Alþb. eða kommúnistarnir réttara sagt höfðu slitið vinstra samstarfinu ófyrirsynju, þeir höfðu komið vinstri stjórninni fyrir kattarnef. Og það var m. a. þess vegna, sem þeir töpuðu í kosningunum, að fólkið fann það mjög glöggt og greinilega, að það var alveg tómt mál um það að tala, að það væri hægt að fá upp öflugan forustuflokk gegn íhaldi, gegn Sjálfstfl. með því að ætla sér að vefja vinstra fylginu í landinu utan um kommúnistakjarnann. Menn sáu þetta glöggt. Menn sáu óheilindin og menn sáu, hvað hv. 3. þm. Reykv. og þeir, sem fylgdu honum innan Alþb. og Sósfl., höfðu gert, að þeir höfðu enn einu sinni orðið þess valdandi, að ekki var hægt að halda áfram vinstra samstarfi og framkvæmd vinstri stefnu og m.a. af þessum ástæðum beið Alþb. kosningaósigur. Kjördæmamálið kom nokkuð til, en ekkert síður þetta. Og svo geta menn séð, hvaða ályktanir hv. 3. þm. Reykv. dregur af þessu. Hann herðir bara bókstaflega róðurinn fyrir því, sem honum var áður í huga og fólkið þó fullkomlega hafði hugsað sér alveg vafalaust að vara hann við, með þeim kosningaúrslitum, sem urðu, því að sannleikurinn er sá, að allt það, sem hv. 3. þm. Reykv. lagði að sér til þess að koma vinstri stjórninni fyrir kattarnef, var byggt á þeirri hugsun, að ef hægt væri að hlaða upp í þann farveg, þá hlyti rás viðburðanna að leita í annan farveg og sá farvegur átti að vera það samstarf við Sjálfstfl. eða íhaldið og sennilega Alþfl., ef svo vildi verkast, um kjördæmabreyt., sem nú er verið að samþykkja og þá efnahagsmálastefnu, sem liggur að baki þeirri framkvæmd. Hv. 3. þm. Reykv. hafði þessa áætlun að, með því að koma vinstri stjórninni fyrir kattarnef, hlyti svo að fara, að samtök mynduðust hina leiðina um þann hugsunarhátt, sem liggur að baki kjördæmabreyt. og þeirri nýju efnahagsmálastefnu, sem hún á að verða grundvöllur að. Hv. 3. þm. Reykv. hefði átt að geta lesið rétt úr kosningaúrslitunum og hann hefði átt að hafa sveigju í sinni stefnu og í sinni hugsun til þess að taka tillit til úrslitanna og hætta við þessi áform. En í stað þess forherðist hann, heldur hér hverja langræðuna eftir aðra til þess að undirbúa framhald þessarar stefnu, sem raunverulega beið ósigur í kosningunum. Svo er hann að tína til alls konar einstök atriði í þessu sambandi, sem hefur nú verið mjög greinilega svarað mörgum hverjum og sum af þeim sannast að segja eru svo fáránleg, að þau eru ekki svaraverð. Ég skal ekki fara langt út í að þreyta þolinmæði hæstv. forseta eða annarra með því að eltast við einstök atriði. En ég vil þó minnast aðeins á tvö eða þrjú. Hv. 3. þm. Reykv. sagði t.d., að það sýndi glöggt, hvernig þessi mál stæðu og hve örðugt væri að vinna með Framsfl., að Framsfl. hefði ekki viljað taka þátt í nýsköpunarstjórninni 1944–46. Hvers vegna gat Framsfl. ekki átt aðild að þeirri stjórnarsamsteypu, sem þá var gerð? Hvers vegna? Hv. 3. þm. Reykv. segir, að það sé vegna þess, að Framsfl. hafi ekki viljað nota stríðsgróðann til uppbyggingar atvinnulífi landsins. En hv. 3. þm. Reykv. veit miklu betur, hvernig þessu var háttað. Hann veit, að Framsfl. lagði til, að það yrði mun hærri fjárhæð af gjaldeyriseign landsins lögð til hliðar til þess að standa undir uppbyggingunni, heldur en þeir flokkar vildu samþykkja, sem kölluðu sig nýsköpunarflokka. Þetta veit hv. 3. þm. Reykv. mjög vel og hv. 3. þm. Reykv. og allir, sem kunnugir eru þessum málum vita, að ástæðan til þess, að Framsfl, gat ómögulega tekið þátt í þessu, var sú, að hann sá fyrir fram, að stefna þessara flokka í efnahagsmálunum var ekki miðuð við nýsköpun eða uppbyggingu, þó að það væri látið í veðri vaka, heldur var stefnan raunverulega miðuð við það að hleypa eyðslunni lausri, láta stríðsgróðann leika lausum hala, - hleypa eyðslunni lausri og haga efnahagsmálunum þannig, að af því hlaut að leiða stórkostlega verðbólguþróun, enda hefur öll reynsla staðfest, að það, sem Framsfl.-menn sáu fyrir við þessa stjórnarmyndun og settu fyrir sig, kom allt fram. Það kom fram, að aðeins lítill hluti af þeim stórfelldu innstæðum, sem Íslendingar áttu þá, var notaður til að kaupa ný tæki fyrir, - hlægilega lítill hluti og ekki nándar nærri það fé, sem þessir flokkar, sem að stjórninni stóðu, þóttust í öndverðu ætla að láta af gjaldeyrinum til þessara framkvæmda. Meginhluti af þessum stórfellda stríðsgróða fór í eyðslu á þeim árum. Það eina, sem gerðist, var það, að keyptir voru nýir togarar í staðinn fyrir þá eldri. Og ég tek undir það, sem hv. formaður Sjálfstfl. sagði hér einu sinni á Alþ. í þessu sambandi. Þakka skyldi mönnum það, þó að það væri af 7 eða 8 hundruð millj., sem þjóðin ætti, hægt að koma því við, að endurnýjaður væri togaraflotinn, keyptir nýir togarar í staðinn fyrir þá gömlu, sem áður voru til. - Slíkt er ekki hægt að kalla neina nýsköpun, eins og hv. 7. þm. Reykv. sýndi fram á hér í sinni skörulegu ræðu áðan. Það voru engar nýjar atvinnugreinar byggðar upp á þessum svokölluðu nýsköpunarárum. Féð var allt saman farið, áður en kom til greina með rafvæðinguna. Ekkert var afgangs af stríðsgróðanum til þess að leggja í Sogsvirkjun, ekkert til þess að leggja í dreifbýlisrafmagnið, ekkert til þess að byggja sementsverksmiðju, ekkert til þess að byggja áburðarverksmiðju, ekkert til þess að gera nokkurn skapaðan hlut, sem gat gæsalappalaust heitið nýsköpun. Ekkert. Þetta varð allt að gera, eftir að þetta stjórnarsamsæri var farið út um þúfur og eftir að framsóknarmenn höfðu aðstöðu til þess að gera stjórnarsamninga og taka þátt í stjórn landsins. Þá var farið að byggja hér upp nýjar iðngreinar og stiga risaskref í raforkumálunum, en þá voru bara þessir flokkar búnir að eyða meginhlutanum af stríðsgróðanum, þannig að það varð að fá sumpart gjafafé og sumpart lán víðs vegar um lönd til þess að koma í framkvæmd því, sem að réttu lagi hefði átt að vinna fyrir það fé, sem þessir svokölluðu nýsköpunarflokkar höfðu látið sóa á þessum nýsköpunarárum.  Þá var hv. 3. þm. Reykv. að tala um dreifingu togaranna um landið og Framsfl. í því sambandi og mátti segja, að það væri nokkuð í samræmi við annað, sem hann sagði um þessi mál. Er hv. 3. þm. Reykv. búinn að gleyma því, að stórfelldur ágreiningur reis upp hjá þessum svokölluðu nýsköpunarflokkum um það, hvort það skyldi yfirleitt aðstoða byggðarlögin úti um land nokkuð til þess að eignast skip? En auðvitað gátu þau alls ekki eignazt skip nema með því móti að fá alveg sérstaka aðstoð umfram alla aðra í þessu skyni. Úr þessum ágreiningi var skorið þannig, að þeir menn úr þessu liði, sem vildu raunverulega dreifa togaraflotanum frá því, sem áður hafði verið, leituðu liðs hjá framsóknarmönnum til þess að fá dreifingarsjónarmiðið fram. Og að sjálfsögðu stóðu framsóknarmenn eins og veggur með því, að byggðarlögin fengju sérstaka hjálp og aðstoð til þess að komast yfir skip, þar sem slík skip höfðu ekki áður verið. Sá var m.a. þáttur framsóknarmanna í því að dreifa skipunum meira, en áður hafði verið og þetta er í örfáum orðum til viðbótar því, sem hv. 7. þm. Reykv. sagði, sannleikurinn um þetta nýsköpunarskrum hv. 3. þm. Reykv. Öll veruleg nýsköpun hér hefur orðið eftir að Framsfl. fór að taka þátt aftur í ríkisstjórnum með hinum flokkunum, ýmist með Sjálfstfl. eða hinum flokkunum eftir því, hvernig á hefur staðið um málefni, og eftir því, hvort mögulegt hefur verið að koma á vinstra samstarfi eða ekki. Eins og hv. 7. þm. Reykv. sagði, virðist hv. 3. þm. Reykv. haldinn þeirri, - ja, ég veit ekki, hvað á að segja, - haldinn þeim misskilningi eða hafa það á oddinum, að það eina, sem máli skipti, sé, hvað kaupið er hátt. Og hann segir, að það sé undir öllum kringumstæðum hægt að átta sig á því, hvort menn vilji vinstri stefnu eða ekki, í sambandi við afstöðu manna til kaupgjaldsmála þá og þá, - ævinlega hægt. Ég man nú ekki betur en sumarið 1956 væri því hreinlega haldið fram af Alþýðubandalagsforkólfunum, að það væri bara til tjóns fyrir launafólk í landinu að taka þá vísitöluhækkun inn í kaup sitt, sem þá var orðin. Og það mætti mæla hollustu manna við vinstra samstarf í landinu eftir því, hvort þeir vildu á þetta fallast eða ekki. Þeir, sem ekki vildu fallast á það að falla frá þessum vísitölustigum og þar með falla frá kauphækkun, sem fram undan var, þeir voru stimplaðir óvinir vinstra samstarfs, en hinir einir höfðu skilning á vinstra samstarfi, sem vildu fallast á það að falla frá kauphækkuninni. Hvernig er hægt að koma þessu heim og saman við þessar bollaleggingar hv. 3. þm. Reykv. um kaupgjald og vinstri stefnu? Maður getur nú sagt, að þetta sé að kunna að haga seglum eftir vindi. Ætli það sé ekki sannleikurinn í þessu máli, að höfuðatriðið sé að hafa kaupgjaldið á hverjum tíma eins hátt og framleiðslan frekast getur borið, - að það sé mest í hag launþegum í landinu? Ég hugsa, að það sé aðalatriðið, en hitt muni koma í ljós og það munu forráðamenn Alþb. hafa séð oft, alveg eins og aðrir og sagt það, þegar þeim fannst passa að segja það, að það væri ekki hagkvæmt fyrir neinn að spenna bogann hærra en það, þegar til lengdar léti, en framleiðslan gæti ýtrast borið. Ég er hv. þm. alveg sammála um, að það má gjarnan tefla í þessu efni nokkuð djarft, þannig að atvinnurekstur allur hafi hitann í haldinu að notfæra sér hagfelld úrræði til þess að geta greitt það kaup, sem krafizt er, því að það er alveg rétt, að hátt kaup, sem sett er eins hátt og ýtrast er mögulegt, verður hvöt til eflingar atvinnurekstrinum, alveg eins og hitt er víst, að ef rekin er alveg blind kauphækkunarstefna, gersamlega án tillits til þess, hvað atvinnureksturinn þolir, þá verður það til tjóns fyrir launafólk í landinu. En hvernig stendur þá á þessum hugleiðingum hv. 3. þm. Reykv.? Það stendur einfaldlega þannig á því, að hv. 3. þm. Reykv. er fyrst og fremst leiðtogi þeirra manna í Alþb., sem aðhyllast kommúnismann, leiðtogi kommúnistanna. Þó að hann vilji máske fallast á það um stutta stund af einhverjum tækifærisástæðum, þá vill hann alls ekki til lengdar eiga þátt í, að fylgt sé fram vinstri stefnu eða efnahagsmálastefnu, sem kemur á stöðugu verðlagi eða varanlegu jafnvægi í framleiðslu og atvinnumálum landsins. Þetta er sannleikurinn í málinu. Og sannleikurinn er sá, að vinstra samstarf hefur ævinlega strandað á þessum hugsunarhætti hv. 3. þm. Reykv. og annarra, sem hafa aðhyllzt hann. En á hinn bóginn eru til menn í öðrum flokkum, sem líta nokkuð svipað á þessi efni, en bara frá allt öðru sjónarmiði en hv. 3. þm. Reykv. Og það eru verðbólgubraskararnir í landinu, það eru þeir, sem hafa það sem aðaltilgang, - ja, ég vil segja aðaltilgang síns lífs, síns starfs, - að raka saman sem mestum auði. Þessir menn eru fyrir löngu búnir að finna, að líklegasta leiðin til þess, að hér á Íslandi geti safnazt verulegur stórauður á fáar hendur, er einmitt sú að eiga þátt í því, að verðbólguþróunin geti haldið áfram og sem allra örast. Og þeir menn, sem svona hugsa og eru búnir að finna, að þetta er leiðin til þess að raka saman stórgróða, eru ævinlega sammála hv. 3. þm. Reykv. Og ég þekki menn af þessari gerð, sem ævinlega eru með öllum kauphækkunum, sem upp á er stungið, þó að þeir hafi mikið undir höndum. Þeir gera þetta ekki vegna þess, að þeir hafi einhvern alveg sérstaklega brennandi áhuga fyrir hagsmunum verkafólksins. Þeir gera þetta vegna hins, að þeir vita það upp á hár, að eins og okkar þjóðfélag er byggt upp nú með uppbótakerfinu og öllu, sem því fylgir, þá leiða stórfelldar kauphækkanir til áframhaldandi verðhækkana, hækkandi uppbóta, vaxandi verðbólgu og þá hækkandi verðlags á eignum þeim, sem þeir hafa undir höndum og hafa komizt yfir og lækkandi skulda. Og þessir menn, sem margir hverjir eiga aðgang að bönkunum, skulda þar kannske milljónatugi. Og ein kauphækkun, ef hún er meiri en framleiðslan getur borið, getur fært þessum mönnum í gróða 1, 2 eða 3 milljónir. Og einmitt í þessu liggur ráðningin á þeirri gátu, að hv. 3. þm. Reykv. finnur oft í Sjálfstfl., - einmitt í Sjálfstfl., því að þar eru þessir menn, - hann finnur einmitt oft í Sjálfstfl, menn, sem eru honum sammála um, hvernig reka skuli þjóðarbúskapinn að þessu leyti. Þeim stendur ekki aðeins á sama um, að í landinu sé verðbólguþróun, heldur vilja þeir verðbólguþróun. Og þá eiga þeir alveg öruggan bandamann í hv. 3. þm. Reykv. Ástæðan til þess, að hægt var að koma nýsköpunarstjórninni á laggirnar, var hreinlega þessi, að þá réðu þeir öllu í Sjálfstfl., sem sættu sig ákaflega vel við það, að verðbólguþróunin yrði á næstunni og gæti haldið áfram. Og nú er bara eftir að sjá: Verða þessi sömu öfl ofan á næst, núna á næstunni, því að nú er alveg auðfundið, að nú er hv. 3. þm. Reykv. tilbúinn? Þá er ein spurningin: Eru þessir menn einnig til í tuskið? Og fá þeir að ráða í Sjálfstfl.? Fær hv. 3. þm. Reykv. að ráða, þegar til kemur? Það eru margar spurningar. Þetta liggur alls ekki ljóst fyrir enn þá, eins og ég sagði um daginn. Það er nefnilega allt annað að vilja eða koma sínu fram. Þetta er allt saman svo þungt hérna. Það er ekki hægt að gefa hér út eina tilskipun og þá verður allt eins og það á að vera. Nei, hér er á öllu langur hali og langur aðdragandi og margir, sem eiga eftir að segja sitt orð og m.a. eru kosningar í millitíðinni. Það er því alveg ómögulegt að segja, hvort það verður nokkuð úr því, að þessi „hugsjón“ hv. 3. þm. Reykv. og þessara aðila í Sjálfstfl., sem ég var að lýsa, rætist. Það eru margir óþekktir liðir í þessu enn. En þarna er bandið, sem hnýtir saman þessar undarlegu andstæður og það er af þessum ástæðum, sem hv. 3. þm. Reykv. er alltaf að láta skína í, hvað hann vill, - það séu tvö íhöld, eins og hann segir stundum og fésýsluflokkar, annar sé þó skárri en hinn,og það er flokkurinn, sem þessir menn eru í, með hugsunarháttinn, sem ég var að lýsa. Það er sá flokkur. Þar eru þeir, sem hugsa að skapi hv. 3. þm. Reykv. En að verkamenn græði á slíkri pólitík, því neita ég algerlega. Sannleikurinn er sá, að þeir, sem af og til ráða mestu um þessi mál í Sjálfstfl., þar sem er mest af fésýslumönnum landsins og atvinnurekendavaldið, þeir eru í raun og veru fyrir lifandi löngu búnir að finna alls konar úrræði til þess að velta af sér kauphækkunum, - velta þeim bara aftur yfir á fólkið. Ein af leiðunum er sú að eiga nokkra samvinnu við menn eins og hv. 3. þm. Reykv. og þá, sem þannig hugsa um þessi efni. En það eru líka til fleiri leiðir. Ef þeir t.d. fá að leika lausum hala í viðskiptunum, þá er þar líka leið, þá er þar leið til þess að ná miklu til baka. Og ef þeir fá að ráða uppbótakerfinu, þá er þar líka leið til þess að ná miklu aftur. Og eftir er svo ávinningurinn, sem liggur í því, að ef menn hafa miklar eignir undir höndum, þá hækka þær í verði um nokkra milljónatugi og ef menn skulda mikið, að skuldirnar lækki. Og sá grátlegi sannleikur er, að á undanförnum áratugum hefur varla nokkur maður á Íslandi orðið ríkur á öðru, en því að skulda. Þetta er ekki heilbrigt, en svona hefur þetta verið, við verðum að játa það. Þó að hér hafi verið miklar framkvæmdir, þá hvílir á þessi skuggi. Og sú auðsöfnun einstakra, sem af þessu leiðir, er háskaleg orðin. En þetta er ekki sízt að kenna þeim hugsunarhætti, sem ævinlega kemur fram hjá hv. 3. þm. Reykv., þegar hann er að leita sér að sálufélögum. En nú geta menn kannske sagt um mig: Meinar maðurinn þá, að það sé kannske ekki til neins að hækka kaupið, menn hafi aldrei neitt upp úr því ? Það er allt annað mál. Því fer fjarri. Ef auðna skipar þannig, að aukin afköst verða í framleiðslunni og sífellt er verið að finna betri og betri aðferðir til að framleiða, þá er lífsnauðsyn að hækka kaupið til þess að dreifa þeim ávinningi, sem af því verður, hækka það hæfilega, til þess að þeir, sem vinna, fái raunverulega réttan hlut af þjóðartekjunum. Og ef ýmsu öðru er skipað á skynsamlegan máta, þá getur orðið af því fullur árangur. En það verður líka margt fleira að taka til greina. Það verður líka t.d. að taka til greina, að ávinningurinn renni ekki frá mönnum aftur í gegnum viðskiptin í landinu. Og þá segir hv. þm.: Þar er Framsókn alveg ómöguleg. Hún er svo lin við verðlagseftirlit. Heldur nú hv. þm. það raunverulega, sé stórfellt ósamræmi í þjóðarbúskapnum, miklu meiri eftirspurn eftir vörum, en hægt er að fullnægja o.s.frv., o.s.frv. og öll sú óreiða og glundroði, sem stafar af hans hugsunarhætti í þessum málum, að það mundi nægja til þess að forða alþýðunni frá afleiðingunum af þessu öllu að hafa verðlagseftirlit? Dettur hv. þm. það í hug? Það má kannske reyna það. Ég hef verið með í að reyna það. Ég veit líka alveg eins vel og hv. 3. þm. Reykv., hvaða þýðingu það hefur haft eða hitt þó heldur í ýmsum dæmum. Nei, sannleikurinn er sá, að það eina verðlagseftirlit og það eina, sem kemur til greina sem öruggt úrræði, til þess að almenningur í landinu gefi notið þeirra kjara, sem hann á að hafa, í gegnum eins hátt kaup og mögulegt er, að hið eina, sem dugir, er það, að fólkið í landinu taki viðskiptin í sínar hendur, taki þau í sínar hendur í svo ríkum mæli og veiti svo sterka samkeppni, að samtök fólksins setji sinn aðalsvip á viðskiptin í landinu. Og þetta er ekki hægt að gera nema með uppbyggingu öruggra og sterkra samvinnufélaga. Við getum skoðað sögu síðustu áratuga og við komumst alveg óhjákvæmilega að þeirri niðurstöðu, að öll veruleg uppbygging, t.d. úti um land, var algerlega óhugsandi, fyrr en samvinnufélög fólksins komu til sögunnar. Fjármagnið loðir við viðskiptin, fólkið varð að taka viðskiptin í sínar hendur, ef það átti að vera hægt að fá nokkurt fjármagn til uppbyggingarinnar. Við getum tekið hvert byggðarlagið eftir annað á Íslandi, og þá munum við komast að þeirri niðurstöðu, að þetta er rétt og enginn treystir sér til eða getur mótmælt þessu. Hvaða sögu segir þetta okkur? Það segir okkur þá sögu, að fólkið verður, jafnhliða því sem það passar upp á sitt kaup og lætur ekki snúa á sig í því, að taka viðskiptin í sínar hendur í það ríkum mæli, - ég vil ekki segja öll viðskipti, en í það ríkum mæli, að samkeppnin frá þess stofnunum setji sinn meginsvip á viðskiptin í landinu. Þetta hefur verið gert að talsverðu leyti hér á landi og ég veit, að hv. 3. þm. Reykv. hefur ekki verið á móti því, að það væri gert. En það eru aðrir, sem ætla hreint vitlausir að verða út af þessari uppbyggingu fólksins. Það er Sjálfstfl. Það eru þeir, sem gera út Sjálfstfl. Það eru milljónararnir, sem gera út Sjálfstfl. Þeir vita, hvar feitt er á stykkinu. Þeir vita, hvað er að gerast í þessum efnum og hvað það þýðir, ef fólkið sjálft tekur í sínar hendur viðskiptin í landinu og nýtir í sína þágu þá auðsuppsprettu, sem viðskiptin eru. Þeim er þetta ljóst. Þess vegna ofsækja þeir kaupfélögin, þess vegna ofsækja þeir samvinnuhreyfinguna í landinu með öllu mögulegu móti. Þeir eru búnir að finna ýmsar aðferðir til þess að bæta sér upp kauphækkanir hv. 3. þm. Reykv., en þeir hafa engar aðferðir fundið enn þá til að bæta sér upp gróðann af þeim viðskiptum, sem fólkið hefur tekið í sinar hendur. Og það er þarna, ekki sízt í sambandi við þetta mál, sem hv. 3. þm. Reykv, bara þykist ekki sjá, það er ekki til í hans huga, hann hleypur algerlega yfir þennan þátt, - það er þarna, sem ein meginvíglínan í íslenzkri pólitík liggur. Það er í sambandi við þessi efni, sem ég hef verið að minnast á. Þetta eru sannarlega þýðingarmikil mál, sem deila vötnum í íslenzkri pólitík, miklu frekar en sumt af því, sem hv. 3. þm. Reykv. var að ræða hér um í þessum löngu ræðum sínum. En ég veit, af hverju hann hleypur yfir þetta. Það er af því, hvert hann stefnir. Hann verður að gera það. Það er vegna þess, hvert hann stefnir. En að þetta sé nokkur mynd, sem hv. þm. dregur upp, það er annað mál. Það er afskræmd mynd af því, hvernig ástatt er um málefni þjóðarinnar. Það er skrípamynd, sem hv. þm. dregur upp, af því að hann heldur, að hún geti orðið sér að gagni og þeim áætlunum, sem hann hefur í huga. Ég skal nú ekki fjölyrða meira um ræðu hv. 3. þm. Reykv. eða þennan þátt í efninu, en það var óhugsandi annað, en bæta fáeinum orðum við það, sem áður hafði verið sagt, út af þeim undarlegu kenningum og furðulega hugsunarhætti, sem kom fram í málflutningi hv. 3. þm. Reykv. En ég vil þá næst fara aðeins fáeinum orðum um málið sjálft, sem hér liggur fyrir, eða öllu heldur meðferð þess. Það var býsna undarleg ræða, fannst mér, sem hv. frsm. meiri hl. í stjórnarskrármálinu flutti hér á dögunum fyrir málinu. Ég vil aðeins minna á örfátt í þessari ræðu, áður en þessum umræðum lýkur, af því að það gefur svo góða hugmynd, að því er virðist, um það, hvernig á þessu öllu saman hefur verið haldið. T.d. sagði hv. þm., að kosningarnar hefðu nú snúizt fyrst og fremst um kjördæmamálið. en svo sagði hv. þm. - ég held ég hafi náð því orðrétt: „Þó gat aldrei farið hjá því, að önnur mál blönduðust inn í kosningarnar.“ Nei, það gat ekki farið hjá því, náttúrlega, hvernig sem þeir reyndu að koma í veg fyrir það, að annað kæmi þar til greina, ber að skilja af orðalaginu. Hvað segja menn um þennan málflutning, þegar þess er gætt, að þeir lögðu allir sameiginlega, þrír flokkar, meginkraftinn í aðtelja mönnum trú um, að það ætti í raun og veru ekki fyrst og fremst að kjósa um stjórnarskrárbreytinguna, heldur um allt mögulegt annað, sem þeir héldu fram? Svo kemur þessi hv. þm. hér og segir, að það hafi ekki getað farið hjá því, að inn í kosningarnar blönduðust önnur mál. Síðan sagði hv. þm., að menn hefðu líka orðið að athuga, að ef Framsfl.-menn hefðu fengið meiri hl., þá hefði alls ekki orðið kosið í haust, sem sé að stjórnarskrármálið hefði þá orðið lagt á hilluna. Þetta var náttúrlega eitt af því, sem þessir hv. forráðamenn málsins héldu fram til þess að fá menn til að kjósa ekki um stjórnarskrármálið, enda þótt þeim væri það algerlega ljóst og búið væri að marglýsa því yfir af hendi framsóknarmanna, að ef meiri hl. fengist móti málinu, þá mundi hann fyrst og fremst verða notaður til þess að leita eins skjótt og unnt væri að lausn á stjórnarskrármálinu, en ekki talið heimilt að nota þann meiri hl. til langrar setu til að fjalla fyrst og fremst um önnur mál. Þessu var marglýst yfir, en samt sem áður segir hv. frsm. þetta. Í þeim umr., sem hér hafa orðið á hv. Alþ. um þessi mál á aukaþinginu, hefur skýrzt að ýmsu leyti, hvernig framkoma flokkanna hefur orðið í samræmi við það, sem þeir sögðu þjóðinni í kosningabaráttunni. Alþb. hélt því fram, að það ætti fyrst og fremst að kjósa um viðhorfið til vinstri stjórnarinnar í landinu. Alþfl. hélt því fram, að það ætti fyrst og fremst að kjósa um viðhorfið til núv. ríkisstj. og hvað hún hefði gert í efnahagsmálunum. Sjálfstfl. hélt því fram, að það ætti fyrst og fremst að kjósa eftir því, hvað menn álitu um störf vinstri stjórnarinnar, sem hafði látið af völdum, - þeir þorðu náttúrlega ekki að minnast á það svo mjög, að það ætti að kjósa um framtíðarstefnu sjálfstæðismanna í efnahagsmálunum, því að enginn vissi, hver hún var, - en að það ætti að kjósa um afstöðuna til vinstri stjórnarinnar, sem farin var frá og svo vildu þeir eins og fyrr, gera kosningarnar að eins konar krossferð gegn kommúnismanum. En Framsfl.-menn sögðu, að það ætti að kjósa um stjórnarskrárbreytinguna, vegna þess að það ætti að koma saman aukaþing til að fjalla um hana nú í sumar og þá yrði úrskurðað um, hvort hún gengi fram eða ekki. Hvað finnst mönnum nú um þetta þinghald, sem nú stendur yfir og orðið hefur, samanboríð við það, sem flokkarnir héldu fram við kosningarnar? Hvorir sögðu þjóðinni sannara til um það, sem ætti að gerast á þinginu, framsóknarmenn eða hinir? Ég held, að það vefjist ekki fyrir neinum að svara því. Og ég held satt að segja, að hv. talsmenn þríflokkanna eigi eftir að verða varir við það í þeim kosningum, sem nú standa fyrir dyrum að þeirra tilhlutun, að það hefur verið tekið eftir því um allt land, hvað þeir sögðu að ætti að kjósa þá til að gera og hvað þeir gerðu, þegar þeir voru komnir á þing. Ég held, að þeir eigi eftir að verða þessa varir. Nú hefur verið lögð hér fram í hv. d. af framsóknarmönnum till. um að láta fara fram sérstaka atkvæðagreiðslu um kjördæmabreytinguna eða stjórnarskrármálið. Og ef hv. talsmenn kjördæmabreytingarinnar hefðu haft trú á sínum málstað, þá hefðu þeir átt að hafa drenglund til þess að fallast á þetta, einnig til að leysa menn úr þeirri sjálfheldu, sem þeir hafa sett þá í, í sambandi við þetta mál, því að auðvitað er það ekkert annað en sjálfhelda, sem þessir menn hafa viljandi sett sína eigin flokksmenn í, að láta þá velja milli þess tvenns að kjósa flokk, sem þeir voru mótfallnir, Framsfl., eða kjósa menn til þess að samþykkja stjórnarskrárbreytingu, sem þeir voru á móti. En þetta voru þeir tveir kostir, sem þessir hv. þm. buðu sínum fylgismönnum upp á við þær kosningar, sem nú eru nýlega afstaðnar. Það hefði mátt vænta þess, að þeir hefðu séð missmíði á þessu og hefðu getað fallizt á, að það færi fram frjáls atkvæðagreiðsla um kjördæmamálið. Þá var ekki hægt að sakast um það, að farið væri aftan að mönnum í neinu. Og þá hefði hinn rétti vilji manna um stjórnarskrármálið komið í ljós, en alls ekki með öðru móti. Og þó að þessir talsmenn þríflokkanna stæðu á móti þessari uppástungu í vor, þá hefði átt að mega ætlast til þess eftir þá reynslu, sem þeir höfðu af kosningunum, þegar þeir sáu, hversu þetta blandaðist saman, að þeir hefðu þá haft drenglund til þess að fallast á að greiða þetta mál úr öðrum málum og láta fara fram um það sérstaka atkvgr. En nú er það augljóst orðið, að þessir hv. þm. hafa ætlað sér að berja þetta mál fram í skjóli þess þingmeirihluta, sem þeir hafa fengið með a.m.k. vafasömum aðferðum, að ekki sé kveðið fastara að orði, - með illa fengnum þingmeirihluta, svo að það sé alveg kveðið að því eins og lágmark er, - með illa fengnum þingmeirihluta. Og hefði sannast að segja mátt ætlast til þess, að fallizt hefði verið á að gefa mönnum tækifæri til þess að mynda sér alveg frjálst og án nokkurrar þvingunar skoðun um stjórnarskrármálið og greiða atkvæði um það í samræmi við það. En nú á ekki að sleppa því, sem búið er að ná. Þeir hafa víst þótzt fá sig fullreynda í þeim kosningum, sem fram fóru og nú á ekki að sleppa því, sem búið er að ná. En ég segi enn og aftur við þessa hv. þm.: Þeir eiga eftir að bíta úr nálinni, því að þeir ættu ekki að ímynda sér, að það veki nokkurn fögnuð hjá almenningi í landinu, sú framkoma, sem þeir hafa látið sér sæma í sambandi við þetta mál núna eftir kosningarnar. Fyrir kosningarnar sögðu þeir við menn: Kjósið þið ekki eftir stjórnarskrármálinu. Kjósið eftir afstöðu ykkar til flokkanna og til annarra mála. - En jafnskjótt og þeir voru búnir að fá menn til þess að setja atkvæðin ofan í kjörkassana, meira og minna með þetta í huga frá þeim, þá sögðu þeir blákalt upp í opið geðið á mönnum: Nú hefur meiri hluti þjóðarinnar tjáð sig fylgjandi stjskrbreyt. - Hvernig halda þeir, að þeir menn hugsi núna í dag, sem ef til vill hafa verið í stórfelldum vafa um það, hvað gera skyldi, eins og fjöldi manna hefur verið? En það hefur riðið baggamuninn í hugum þessara manna, að því var haldið fram, að það væri svo margt annað, sem raunverulega væri greitt atkv. um og þeir hafa jafnvel máske gert það fyrir beiðni, jafnvel grátbeiðni þessara leiðtoga, að greiða atkvæði öðruvísi, en sannfæring þeirra í sjálfu stjórnarskrármálinu vísaði þeim til. En svo er búið þannig að þessum mönnum, að þeir eru ekki fyrr búnir að greiða sitt atkvæði, en leiðtogarnir, sem þannig komu fram, stíga fram og segja: Nú hafa þeir sagt sitt álit. Þarna sjáið þið, hvað þeir meina í stjórnarskrármálinu. Þeir eru búnir að segja sitt álit og nú höldum við ótrauðir áfram. Það þarf enga frekari atkvgr. Þessir menn hafa sagt sitt orð. Jú, að vísu hafa þeir sagt sitt orð í þeim kosningum, sem fram fóru s.l. vor, en þeir hafa ekki sagt sitt síðasta orð. Þessir menn hafa ekki sagt sitt siðasta orð. Þeir eiga eftir að segja það og það er ómögulegt að segja, hvernig það verður. Það getur jafnvel farið svo, að það komi að ýmsu leyti í bága við það, sem forráðamenn þessa máls gera sér vonir um. Þeir þykjast nú báðum fótum í jötu standa og nú þurfi ekki að vanda neitt kveðjurnar í sambandi við þetta, nú hafi þeir þetta allt í sínum höndum og nú sé bara að leggja út á næsta áfangann - og hver er hann? Hver er næsti áfangi? Til hvers er þetta allt saman gert? Til hvers er verið að berja fram þessa breytingu á stjórnarskipuninni? Til þess að fullnægja réttlætinu, segja þeir stundum, til að jafna kosningarréttinn. Það var hægt að jafna kosningarréttinn með því að fjölga þingmönnunum í höfuðborginni og á þéttbýlissvæðunum og láta héraðakjördæmin standa. Það var ekki litið við því. Hvers vegna? Vegna þess að það fór í bága við það, sem átti að gera, eftir að búið var að koma stjórnarskrárbreytingunni fram. Það fór sem sé í bága við þann áfanga, sem nú á að hefjast eftir kosningarnar í haust. Og hver er hann? Það er framkvæmd hinnar nýju stefnu. Það er framkvæmd hinnar nýju stefnu í efnahagsmálum og fjárfestingarmálum landsins. Og við erum ekki í neinum vafa um það, hver þessi stefna á að vera. Og þar eru enn ein vatnaskil í íslenzkri pólitík, sem hv. 3. þm. Reykv. þykist ekki vita um, þegar hann er að mála sína mynd af ástandi þjóðfélagsmálanna, en eigi að síður eru þarna og ekki er hægt að komast fram hjá, því að það verður aldrei komizt fram hjá raunveruleikanum, jafnvel þótt menn langi til. Og þessi nýja stefna, sem búið er að undirbúa með svo margvíslegu móti, en ekki verður reynt að framkvæma neitt verulega ,fyrr en eftir seinni kosningarnar, ef þá áætlanir manna standast, - þessi nýja stefna er fyrst og fremst fólgin í því að draga úr því, sem hv. 3. þm. Reykv. manna mest hefur útlistað sem hina óarðbæru fjárfestingu á Íslandi, sem væri undirrót allra erfiðleika í efnahagsmálum landsins. Og hver er þessi fjárfesting, sem hér er um að ræða? Það er fjármagnið, sem á undanförnum árum og áratugum, sérstaklega þegar Framsfl. hefur haft sterka aðstöðu til þess að ráða, hefur verið varið til þess að byggja upp samgöngukerfi og atvinnukerfi víðs vegar um landið. Hv. 3. þm. Reykv. hefur verið óþreytandi í því að halda hér stórar ræður til þess að sýna fram á, hversu þessi fjárfestingarpólitík hafi verið röng, það hafi verið lagðir tugir milljóna t.d. í uppbyggingu landbúnaðarins o.fl. og hv. þm. útlistað með mikilli mælsku, að það hafi verið kastað í þetta, sem hafi svo ekki gefið fullan arð eða nokkurn arð stundum, segir hann, í þjóðarbúið. Þessu verði að hætta og þá verði möguleikar til þess að koma efnahagsmálum landsins á réttan kjöl. Í sambandi við stjórnarslitin núna á s.l. vetri var það eitt af því, sem hv. 3. þm. Reykv. var óþreytandi að lýsa, hinn stóri ágreiningur, sem hefði verið um það, hvort menn hefðu viljað lækka fjárlögin eða ekki. Hann og hans menn hefðu viljað lækka fjárlögin um 40 millj. og stundum hefur hann sagt 80 millj. og það væri það, sem Framsfl. hefði ekki með nokkru móti mátt heyra nefnt og þess vegna sprakk vinstri stjórnin, eins og hv. 3. þm. Reykv. stundum hefur komizt að orði. Enn fremur hefur hv. 3. þm. Reykv. lýst því fjálglega, hversu kapphlaupið um héraðakjördæmin, sem verið hafa, hafi verið óheilbrigt og haft slæm áhrif á þjóðarbúskapinn, en jafnhliða lýst yfir von sinni og orðað það þannig: Má vera, að lagist, ef kjördæmunum verður breytt. - Það er sem sé kallað kapphlaup um kjördæmin og hreppapólitík, að þingmennirnir hafa eftir eðli málsins keppzt um það sem allra mest að sinna framfaramálum sinna umbjóðenda, knýja fram framfarir í héruðunum. Svo kemur þessi hv. þm. og heldur hjartnæmar ræður um þann óskaplega áhuga, sem hann hafi á framkvæmdum, sér í lagi í dreifbýlinu og þar hafi eiginlega aldrei gerzt neitt í þeim málum fyrr en hann og hans menn, komu þar að, áður hafi það allt verið vanrækt, menn hafi veríð sendir suður á völl og orðið að yfirgefa hús sín og jarðnæði víðs vegar um landið. En hv. þm. var á hinn bóginn ekki að taka það fram í sambandi við þetta, að á þeim árum, sem Framsfl. fór með utanríkismálin, var fólkinu, sem starfaði í varnarliðsvinnunni, fækkað úr 3 þús. niður í rúmlega þúsund. Það var á þann hátt, sem Framsfl. fór að því að sópa mönnum utan af landi, af jarðnæði og úr húsum í þorpum landsins til þess að vinna á vegum varnarliðsins. En hvað varðar þennan hv. þm. um staðreyndir? Ekki neitt. Það þurfti á þessu að halda inn í myndina, sem hann var að reyna að búa til og þá bara setur hann það þar, þó að staðreyndirnar séu þessar, að Framsfl. barðist harðri baráttu til þess að draga úr varnarliðsvinnunni og minnka straum fólksins utan af landsbyggðinni, úr sveitum og kauptúnum og það sem meira var, að það tókst það giftusamlega til, að þó að svona stórfelld fækkun yrði í varnarliðsvinnunni, þá var ekkert atvinnuleysi samt. Og það er sannarlega ástæða til þess að fagna yfir því. Og þetta gerðist áður en vinstra samstarfið komst á laggirnar og áður en hv. 3. þm. Reykv. og hans menn höfðu hér nokkuð um að segja og er ég ekki með því að gera á nokkurn hátt lítið úr því, sem gert var í samvinnu við þá. En þetta er bara staðreynd. Svona var þetta. En það eru fleiri, en hv. 3. þm. Reykv., sem hafa gefið yfirlýsingar um það, hver þessi nýja stefna í efnahagsmálum á að verða. Hv. þm. A.-Húnv. fyrrverandi (JPálm) lýsti því yfir hér í útvarpsumræðunum í vetur sem leið, - ég hygg það hafi verið í eldhúsumræðunum, - að menn yrðu að skilja, að það yrði að skera niður, framkvæmdirnar yrðu að minnka. Menn urðu að skilja það: Framkvæmdirnar urðu að minnka. Og það kemur fleira til. Þegar stjórnariðið, sem þá var nú ekki á yfirborðinu kallað nema Alþýðufl. og Sjálfstæðisfl., var að vinna að efnahagsmálum í vetur og afgreiðslu fjármála, þá var svo sem ekki vandasamt að sjá, hvert stefndi. Þeir voru að vísu búnir að tala sig hér hása undanfarin ár, sjálfstæðismenn, um þá stórfelldu, gífurlegu, óverjandi eyðslu, sem Eysteinn stæði fyrir og aðrir slíkir og menn skyldu halda, að þeir hefðu ekki verið í neinum vandræðum með að ryðja út af fjárlögunum einhverju af þessu sukki. Það var ekki vandi að sjá það þá, hvert á að stefna. Þeir ruku sem sé bara beina leið í þá liði fjárlaganna, sem ætlaðir eru til uppbyggingarinnar úti um land. Þeir lækkuðu raforkumálaframkvæmdir á einu ári um nærri 40 millj. kr. Þeir lækkuðu framlög til atvinnuaukningar og fóru þannig í hvern liðinn af öðrum, sem lúta að uppbyggingunni víðs vegar um landið. Og til viðbótar kom svo þessi yfirlýsing hv. þm. A-Húnv., sem talinn var mikill fyrirliði í því liði um, að menn yrðu að skilja það, að framkvæmdirnar yrðu að lækka. Það væri ekki hægt að finna úrræði til að halda þeim áfram. Hvernig lízt mönnum á þetta? Hvernig lízt mönnum á þessa stefnu? Og það er fleira, sem sýnir glöggt, hvað niðri fyrir býr. Hefur ekki hv. 1. þm. Reykv. (BBen) gert það hér að árásarefni á framsóknarmenn alveg sérstaklega í löngum þingræðum og öðru máli, bæði rituðu og töluðu, að þeir hafi á undanförnum árum reytt af þjóðinni stórfé umfram það, sem nauðsyn var til og ráðstafað þessu fjármagni síðan eftir sinum geðþótta? En það kveður nú við annan tón stundum, þegar rætt er um einstakar framkvæmdir, því að þá eru það sjálfstæðismenn, sem hafa staðið fyrir þeim. Og til hvers hefur þetta fé farið, sem hv. 1. þm. Reykv. hefur æst sig svo mjög út af að fallið hafi ríkinu í skaut og verið ráðstafað aftur? Til hvers hefur það farið, þetta fjármagn? Það hefur farið í allar þýðingarmestu greinar uppbyggingarinnar víðs vegar um landið, bæði sjávarútveg, landbúnað, íbúðabyggingar og raforkumál. Og núna siðast í vetur, þegar rætt var um þessi efni enn á ný, þá gerði þessi sami hv. þm. fyrir hönd Sjálfstfl. harða árás á framsóknarmenn fyrir að hafa staðið fyrir því í fyrrverandi ríkisstj. að verja yfirfærslugjaldi af því láni, sem þá hafði verið tekið frá Bandaríkjunum, nokkrum milljónatugum, til fiskveiðasjóðs, ræktunarsjóðs og raforkuframkvæmdanna, -harða árás á framsóknarmenn fyrir að hafa staðið fyrir því. Allt þetta sýnir alveg glöggt, svo að ekkert verður um villzt og margt fleira, hver þessi hugsunarháttur er, hver sá hugsunarháttur er, sem stendur að baki hinni nýju stefnu eða að baki hinnar nýju valdasamsteypu, - við getum orðað það þannig, - sem stendur að baki þeirrar nýju valdasamsteypu, sem er verið að reyna að byggja upp í landinu. Og kjördæmabreytingin á að vera grundvöllurinn. Þetta er sem sagt varðandi þann áfanga, sem fram undan er. Þar inn í kemur einnig krossferðin gegn samvinnufélögunum. Það er einn liðurinn í þessari áætlun og alveg í stíl við hugsunarháttinn yfirleitt, eins og hann kemur fram, a.m.k. hjá forráðamönnum Sjálfstfl., eins og þeir hafa flutt sín mál undanfarið. Það er hægt í þessu sambandi líka að minna á afgreiðslu landbúnaðarmálanna, hvernig fitjað er upp á þar alveg nákvæmlega á sama hátt og gert var um árið, þegar þessi sömu öfl voru að reyna að ná saman. Hvernig var byrjað þarna um árið, þegar gerð var þessi nýsköpunarstjórn, sem hv. 3. þm. Reykv. kallar? Hvernig var byrjað þá? Það var byrjað með því þá, að lækka einhliða verðlag á landbúnaðarvörum. Það sama var gert í vetur. Það er hugsunin, að sagan endurtaki sig að einhverju verulegu leyti. Og hugsunarhátturinn er alveg nákvæmlega sá sami. Það á að leysa vandann með því að þrengja að í þessum efnum á öllum sviðum, með því að draga úr þessari óarðbæru uppbyggingu í þjóðfélaginu, sem hv. 3. þm. Reykv. hefur rætt svo mikið um á undanförnum árum og sjálfstæðismenn hafa haft af skiljanlegum ástæðum lægra um, en kemur þó alltaf fram, þegar þeir á hátíðlegum stundum segja sína meiningu eða þá missa sina meiningu óvart, eða þegar þeir eiga að ráða. Það þarf ekki að fara í neinar grafgötur um það, þegar þeir eiga að ráða. Jafnskjótt og Framsfl. hefur ekki aðstöðu til þess að ráða, þá er byrjað á þessum leik, þá er byrjað að ganga á hlut landbúnaðarins, þá er jafnskjótt byrjað að skera niður framlög til uppbyggingar úti um landið, bæði til sjávar og sveita. Það hefði aldrei getað komið til greina, að raforkuplaninu hefði verið misþyrmt, ef Framsfl. hefði haft aðstöðu til þess að ráða s.l. vetur. Það dettur engum í hug, að því hefði þá verið misþyrmt eða annar sá niðurskurður gerður, sem varð, eða hallað á landbúnaðinn, eins og gert var, o.s.frv., - eða t.d. að það hefði verið farið þannig að, þegar ameríska láninu er skipt hér á Alþingi í vetur, að kippt væri út framlaginu til fiskveiðasjóðsins, 25 millj., sem fyrrv. stjórn hafði hugsað sér að rynni til fiskveiðasjóðsins. Þessu er bara hreinlega kippt út úr í tillögum stjórnarsamsteypunnar. Það er ekki verið að hugsa um þar að efla fiskveiðasjóðinn, þó að það sé algerlega ljóst, að fiskveiðasjóðurinn er gersamlega fjárvana til þess að sinna þeim verkefnum, sem hann á að standa undir. Og hugsun fyrrv. stjórnar var, að hann fengi 25 millj. af þeim 150, sem á að taka að láni. Því er hreinlega kippt út. Og þannig mætti nefna dæmin alls staðar, alls staðar kemur þetta sama fram. Þegar Framsfl. hefur ekki aðstöðu til þess að ráða annaðhvort í samvinnu við Sjálfstfl. eða í samvinnu við vinstri flokkana, þá kemur þessi stefna í framkvæmd undireins, gerði það hér um árið, er byrjað enn og lýst yfir, að það verði meira af svo góðu. Í þessu sambandi er einn ákaflega merkilegur liður og það er þessi skilgreining á pólitískri og efnahagslegri fjárfestingu, sem við heyrðum hér í vetur. Það er einn liður í því að skapa jarðveg fyrir það, sem á að gera. Og frá sjónarmiði þessara manna er þessi hugsunarháttur þannig, að pólitísk fjárfesting sé yfir höfuð það, sem þarf að styðja eitthvað verulega af almannafé. Það er pólitísk fjárfesting. En efnahagsleg fjárfesting er það, sem þeir ríku vilja leggja í óstuddir. Það er nánast hugsunin. En hvernig halda menn að fari með uppbyggingu þjóðfélagsins, eins og búið er að koma málum hér með verðbólgu þeirri, sem náð hefur að festa rætur á undanförnum árum? Hvernig halda menn, að þróunin yrði hér í þessu landi, ef það ætti að verða aðalgrundvöllurinn í hinni nýju stefnu að fordæma það, sem kallað er pólitísk fjárfesting, en hefja til skýjanna og láta fyrst og fremst eiga sér stað, það sem kallað er efnahagsleg fjárfesting? Hvað halda menn að yrði um uppbygginguna til að mynda úti um land, jafnþýðingarmikil og hún er þó fyrir þjóðarbúið, ef þessi hugsunarháttur ætti að ráða, að það ætti allt að sitja fyrir, sem milljónamæringarnir, sem hafa rakað saman fé á verðbólgunni, vilja gera, en hitt allt á hakanum,hversu nauðsynlegt sem það er frá sjónarmiði almennings í landinu, sem almannastuðning þyrfti til þess að koma í framkvæmd? Ég ætla, að þarna liggi líka nokkur vatnaskil í íslenzkri pólitík, sem hafi vantað í þá mynd, sem hv. 3. þm. Reykv. var að draga upp, eins og raunar æði margt fleira, sem höfuðmáli skiptir. Ein af uppáhalds kennisetningum þessarar nýju samsteypu er sú, að það sé um tvær leiðir að ræða í efnahagsmálum, það sé annaðhvort að draga úr fjárfestingunni eða neyslunni, eins og þeir kalla það, - það mætti líka kalla það eyðslunni. Og höfuðtalsmenn þessarar nýju valdasamsteypu, sem verið er að reyna, - ég segi reyni, ég veit ekki, hvort það tekst, - verið að reyna að koma á, þeir eru ekki í neinum vafa um, hvað eigi að víkja. Það, sem á að víkja, er vitanlega fjárfestingin, framkvæmdirnar. En eyðslan verður að hafa sinn gang. Það er eins og Laxness segir á einhverjum stað: Böllin verða að kontinúerast. Og drottningin verður að fá nýtt tvinn spánskra hesta. En úr framkvæmdunum verður að draga. En ætli það sé yfir höfuð hægt að halda því fram, að þessi hugsunarháttur sé réttmætur, að það sé réttmætur hugsunarháttur að ætla sér að leysa þann vanda, sem við stöndum frammi fyrir, með því að draga fyrst og fremst úr framkvæmdunum? Ég held ekki. Að vísu eru alveg eðlileg takmörk fyrir því, hvað hægt er að standa í miklum framkvæmdum í senn og þau takmörk eiga fyrst og fremst að miðast við vinnuaflið, hversu mikið vinnuafl er til ráðstöfunar, hversu mikið vinnuafl er hægt að fá. En ég mótmæli því algerlega, að það sé lausn á vanda íslenzkra efnahagsmála að draga úr framkvæmdum fyrst og fremst, láta alla eyðslu eiga sér stað, eins og hún getur mest orðið með frjálsum hætti, en draga úr framkvæmdunum og jafna þann mismun, sem verður í þjóðarbúskapnum, með því að draga úr framkvæmdunum og skapa atvinnuleysi, því að það er óhugasandi annað, en það hlyti að verða atvinnuleysi, ef þessi hugsunarháttur ætti að verða ríkjandi. Nú er ég ekki með þessu að segja, að þetta sé nákvæmlega hugsunarháttur hv. 3. þm. Reykv., en þetta er hugsunarháttur þeirra manna, sem hann hefur fyrst og fremst áhuga fyrir að gera samband við og virðist hafa mestan trúnað á. Þetta er hugsunarháttur þeirra, sem standa fyrst og fremst að baki þeirrar valdasamsteypu, sem verið er að byggja upp og standa að kjördæmamálinu. Það er þetta: að draga úr fjárfestingunni, draga úr uppbyggingunni, en eyðslan verður að hafa sinn gang. Og það er alveg táknrænt fyrir þetta sjónarmið, að núna er íslenzkur þjóðarbúskapur látinn ganga á því, framleiðslan er látin ganga á því að láta lúxusvörur sitja fyrir gjaldeyrinum, en nauðsynjarnar vantar. Ef eitthvað á að vanta, þá verður að vanta nauðsynjar, fyrst og fremst fjárfestingarvörur, en það verður fyrst og fremst að láta gjaldeyrinn í lúxusvörur til þess þannig að ná inn peningum til að halda ríkissjóðnum gangandi og uppbótakerfinu gangandi. Þetta er vitanlega alröng stefna og þjóðarbúinu hættuleg. Og þarna nær saman hugsunarháttur Alþb. og sjálfstæðismanna einkar vel, vegna þess að það var eitt höfuðáhugamál talsmanna Alþb. í sambandi við fyrrv. ríkisstj. að krefjast þess einmitt, að þessi stefna væri framkvæmd í innflutningsmálunum, það var kallað, að með því móti væru sparaðar álögur á þjóðina að halda framleiðslunni gangandi með svona lagaðri svikamyllu, að láta lúxusvörurnar sitja fyrir gjaldeyrinum, en vanta fjárfestingarvörur og nauðsynjar. En vitanlega hlýtur slíkt, þegar til lengdar lætur, að draga hreinlega úr þjóðartekjunum í heild sinni og þar af leiðandi verða til tjóns fyrir alla, þó að með því sé kannske hægt að hjálpa sér til að dragnast áfram með þetta allt á hælunum í nokkra mánuði. En þetta atriði er á vissam hátt að mínu viti mjög einkennandi fyrir þann hugsunarhátt, sem liggur hér að baki. Þessar tilraunir til þess að koma þessum samtökum á hafa lengi átt sér stað. Fyrst þurfti auðvitað að koma vinstri stjórninni frá, því að ekkert var hægt að gera fyrr. Þar næst varð að finna einhverja leið til þess að brúa millibilsástand, sem hlaut að eiga sér stað, á meðan var verið að byggja grunninn, þennan líka þokkalega grunn, sem er afnám héraðakjördæmanna. Og þá var Alþfl. notaður til þess. Síðan var meiningin að hlaða utan á þennan kjarna, þó að smár væri. Þaðan stafa allar þessar ástar játningar hv. 3. þm. Reykv. í garð Alþfl., sem komu manni kynduglega fyrir sjónir, en eru ekkert einkennilegar, samanborið við það, hvernig þetta hefur allt verið í pottinn búið. Næsti liður er svo að fylkja utan um þetta, eins og kemur í ljós í forsetakosningunum, sem farið hafa fram á þessu Alþingi og síðan, ef hv. 3. þm. Reykv. fær að ráða og þeir menn í Sjálfstfl., sem hafa svipaðan hugsunarhátt og ég var að lýsa hér í dag, - ef þeir ráða þeim megin, þá gæti náttúrlega komið til mála, að úr þessu yrði einhvers konar samsteypa stutta stund. En það mundi verða aðeins stutta stund, vegna þess að á svona löguðu er ekki hægt að byggja neitt varanlegt samstarf, ekki nú frekar, en það reyndist mögulegt um árið, því að þetta stóð örstutt þá. Það stóð bara rétt á meðan verið var að eyða innstæðunum. Það mundi standa stutt núna líka af mörgum skiljanlegum ástæðum. Þetta bandalag, sem ég hef verið að minnast á og staðið hefur gegn byggðastefnunni í kjördæmamálinu, þ.e.a.s. þeirri stefnu að byggja stjórnskipunina áfram eins og verið hefur á sérstökum rétti byggðarlaganna, - þetta bandalag hefur í huga þessa nýju fjárfestingarstefnu, sem ég hef verið með örfáum orðum að minna á og höfuðkennisetningarnar í því efni eru að ausa ekki fénu í óarðbæra fjárfestingu, að fjárfestingin verði að minnka, en neyzlan verði að hafa sinn gang, hin efnahagslega fjárfesting verði að sitja í fyrirrúmi fyrir þeirri pólitísku, þjóðin verði að skilja, að það verði að skera niður framkvæmdir, það sé ekki hægt að halda þeim uppi o.s.frv. Þannig mætti halda áfram að lýsa einkunnarorðum þessa fyrirtækis. Og aðaloddaliðið í þessu er ráðandi kjarni Sjálfstfl., - fram að þessu a.m.k. hafa þeir haldið sér við þetta, - kommúnistarnir í Alþb. undir forustu hv. 3. þm. Reykv. og svo hægra lið Alþfl. En í öllum þessum flokkum eru þúsundir manna, sem eru algerlega andvígir þessari stefnu, sem hugsunin er að koma í framkvæmd, - algerlega andvígir þessari stefnu og eiga ekkert sameiginlegt með þeim hugsunarhætti, sem liggur að baki þessara fyrirætlana. Og þetta fólk, sem er andvígt svona lagaðri stefnu, hlýtur að ná saman fyrr eða síðar. Ég fyrir mitt leyti vona, að sem allra flest af því fólki nái saman strax í þeim kosningum, sem eiga að fara fram í haust og það er ekki nokkur vafi á því, að margt af því nær saman þá strax og sameinast einmitt undir merki Framsfl., sem hann ber fram í kosningunum í haust, gegn þessu samsæri, sem hér er efnt til, hreinlega gegn því og menn berjast fyrir alhliða uppbyggingu í sömu stefnu og hann hefur gert undanfarna áratugi. Ég fyrir mitt leyti trúi því, að það, sem gerðist í kosningunum í vor, þar sem fólk fylkti sér í vaxandi mæli undir merki Framsfl. á móti þessu, það sé bara byrjunin, því að kjördæmamálið er bara byrjunin á því, sem á að ske. Þessir flokkar þurfa ekki að halda, að þessu stríði sé lokið, þó að þeir samþykki þessa breyt. á stjórnarskrá landsins. Þeir eiga eftir að koma í framkvæmd þeirri stefnu, sem þeir hafa í huga og byggja á þessu, og það verður staðið móti því og haldið uppi merki fyrir alhliða uppbyggingu og gegn þeim hugsunarhætti, sem hér er á byggt. Og ég hef trú á því, eins og ég sagði áðan, að fjöldi manna muni nú þegar í þeim kosningum, sem fara fram í haust, snúast gegn þessu. Og það er ekki hægt nema með einu móti, svo hyggilega hafa þeir, sem hér standa, búið um hnútana, - það er ekki hægt nema með einu móti: að sameinast um Framsfl. Það er ekki hægt á annan hátt. Og það mun margur finna, að þannig er þessu fyrir komið. Þess vegna mun, þó að þeir, sem að kjördæmabreyt. standa, telji sig máske eiga einhverjum sigri að fagna, - en ég bara efast um, að þeir telji það inn á sér, eins og nú er komið, en jafnvel þó að þeir telji sig það, þá er það bara ein orrusta, sem þeir hafa unnið með klækjum, sem lokið er, - bara ein orrusta, sem lokið er, sem þeir hafa unnið með klækjum, en margar aðrar orrustur eftir um þessa meginstefnu, sem hér liggur á bak við. Og þeir hafa komið því þannig fyrir, að sú næsta á að verða í haust og hlýtur að verða það, þar sem þeir vilja ekki fallast á neina málamiðlun í þessu máli. Og þá fer hún fram og í þeirri orrahríð verður haldið fram byggðastefnunni. Byggðastefnunni verður haldið fram í þeirri orrahríð, byggðastefnunni í stjórnskipunarmálinu, því að enginn skal halda, að þetta sé lokaáfangi þessara þríflokka í sjálfu stjórnarskrármálinu, þeir hafa marglýst því yfir, að hér sé bara áfangi. Það verður haldið áfram baráttu fyrir byggðastefnunni í stjórnarskrármálinu og menn munu sjá það sífellt fleiri og fleiri, að í því máli er engum að treysta með byggðastefnunni öðrum en Framsfl., en þúsundir manna í öðrum flokkum eru raunverulega fylgjandi byggðastefnunni í kjördæmamálinu og mun eiga eftir að sýna sig á næstunni. Baráttunni fyrir byggðastefnunni í stjórnarskrármálinu verður haldið áfram og baráttunni fyrir byggðastefnunni í efnahagsmálum og framleiðslumálum landsins verður einnig haldið áfram.



Herra forseti. Það er ánægjulegt að fá tækifæri til þess að ræða dálítið við hv. framsóknarmenn hérna í deildinni einmitt um þau stjórnmál, sem þessar umræður eru nú farnar að koma inn á og vissulega ekki að ófyrirsynju. Ég ætla að þyrja á því, sem hv. þm. A-Húnv. (BP) ræddi um hér áðan. Mér sýndist nú satt að segja rétt eins og búið væri að kippa honum dálítið meira inn á framsóknarlínuna í millibilinu. Það skyldi þó aldrei ætla að fara fyrir honum eins og hefur farið fyrir flestum þeim framsóknarmönnum, sem hafa verið með einhvern uppsteyt, áður en þeir komust inn á þing, að þegar þeir voru komnir hér undir handleiðslu Hermanns og Eysteins, þá var ekki mikið eftir af þeim eftir nokkurn tíma? Það er svo undarlegt með það, að í hvert einasta skipti sem það kemur fyrir, að framsóknarmennirnir hafa, hvort er nú til hægri eða vinstri, einhverjar dálitlar tilhneigingar til þess að vera dálítið sjálfstæðir menn, að ef þeir verða fyrir þeirri ógæfu að lenda inn á þingi, þá er ekki að því að spyrja, að um leið er þessi einræðiskló í Framsfl. búin að hremma þá, búin að stilla þá af, svo að upp frá því taka þeir ekki til máls í þinginu, varla einu sinni á þingflokksfundunum hjá Framsókn, hvað þá að þeir fái nokkurn tíma að fylgjast með eða ráða nokkrum sköpuðum hlut, sem gerist þar. Einu sinni hef ég orðið var við það í þessi rúm 20 ár, sem ég hef setið hérna á þingi, að framsóknarþingmenn hafi haft tilhneigingu til þess að fara að hugsa um málefnin og það var þegar vinstri stjórnin sprakk. Megnið af framsóknarmönnum og þm. Framsóknar líka var hlynnt vinstri stjórninni og vildi vinstri stefnu. Og það kom alveg aftan að þeim, þegar einn góðan veðurdag er Eysteinn Jónsson, hv. 1. þm. S-M, búinn að sprengja stjórnina. Og þeir skildu ekkert í þessu og fóru að hugsa, tóku upp á þessum skramba, fóru bara að hugsa sjálfstætt án þess að spyrja hv. 1. þm. S–M.  (Gripið fram i: Á þetta að vera fyndið?)  Nei, þetta er því miður bara sannleikur. En mér sýnist, að sú ræða, sem hv. þm. A-Húnv. hélt hér áðan og var tilkynnt alveg sérstaklega úr forsetastóli að mundi verða haldin í kvöld, sem annars er óvenjulegt hér, hafi valdið mönnum mjög miklum vonbrigðum. Menn héldu kannske, að hann mundi fara að segja til syndanna, gefa t.d. lýsinguna á því, þegar Hermann stökk í land af þjóðarskútunni, þegar hún strandaði, með Eystein undir arminum, - þessar skemmtilegu lýsingar, sem urðu landsfrægar og hv. þm. A-Húnv. var að gefa á kosningafundunum. En það kom ekkert af þessu, ósköp meinleysisleg ræða, þar sem verið var að reyna að sýna, að hann ætlaði að vera gott barn. Hann byrjaði með nokkrar almennar hugleiðingar, sem hv. 1. þm. S-M. líka kom hér inn á, á eftir, - hugleiðingar um gróðann og verðbólguna og gróðann af henni. Og hvorugur þessara hv. þm. Framsóknar kemur að aðalatriðinu í sambandi við þetta. Hvað er verðbólga? Hvers konar pólitískt tæki er verðbólgan í okkar þjóðfélagi? Verðbólgan er svar stóratvinnurekendanna í þjóðfélaginu, auðvaldsins í þjóðfélaginu við launahækkunum verkalýðsins, þegar auðmannastéttinni hefur mistekizt að sigra verkalýðinn í átökunum í verkföllum. Auðmannastéttin hefur ríkisvaldið í sínum höndum. Auðmannastéttin ræður Framsókn og Sjálfstfl., sem lengst af hafa verið í meiri hluta á Íslandi og lengst af hafa farið með ríkisstj. síðustu áratugina. Auðvaldið notar þetta ríkisvald til þess, þegar það ber lægri hlut fyrir verkamönnunum í verkfallsbaráttunni, að stela af þeim með því að beita ríkisvaldinu a.m.k. að mjög miklu leyti því, sem þeir hafa áunnið sér í verkfallsbaráttunni, með því að hækka verð á öllum vörum. Það er farið öfugt að við það, sem sagt var í vísunni forðum: Þú hefnir þess í héraði, sem hallaðist á Alþingi. - Þegar hallast fyrir auðvaldinu úti í lífsbaráttunni utan veggja þessarar stofnunar, þá nota þeir sitt vald hér og sína meirihlutaflokka hér til þess að setja verðbólguna af stað. Verðbólgan er sameiginleg svikamylla Sjálfstfl. og Framsóknar, sem hefur verið rekin hér í 20 ár til þess að ræna af verkalýðnum öllum ávöxtum kaupgjaldsbaráttunnar hjá honum. Það er engum öðrum um verðbólguna að kenna, en þessum herrum. Þegar rannsóknardómari stendur frammi fyrir því að rannsaka glæp, sem framinn er, þá byrjar hann venjulega með því að spyrja: Hverjum var þetta til góðs? Og eins mun þjóðin gera, þegar hún sér í gegnum þá svikamyllu, sem þarna hefur verið og þá hræsnisblæju, sem yfir hana hefur verið breidd. Hún mun spyrja: Hverjir voru það, sem græddu á þessari verðbólgu? Hv. þm. S-M. kom hér dálítið inn á það áðan og talaði ekki nema um annan partinn af þeim. Það eru fleiri, sem skulda, en núverandi milljónamæringar, eins og Einar Sigurðsson eða slíkir, þó að þeir hafi sérstaklega gert þessa verðbólgupólitík Sjálfstfl. og Framsóknar að fjáröflunaraðferð fyrir sig. Það eru fleiri, sem skulda. Og Framsfl. hefur ekki hvað sízt lagt upp úr því að veita þeim fyrirtækjum, sem hann þykist sérstaklega bera fyrir brjósti, aðstöðu í bönkunum til að skuld, og það má mikið vera, ef það skiptir ekki hundruðum milljóna, sem þau fyrirtæki, sem Framsfl. sérstaklega ber fyrir brjósti, skulda þar, ekki síður en það, sem milljónamæringarnir í Reykjavík skulda. Það er samvinnan á milli þessara aðila um verðbólgupólitíkina, um þessa svikamyllu til þess að svíkja af verkalýðnum kauphækkanirnar, sem hefur einkennt stjórnmálaástandið á Íslandi í 20 ár. Við höfum meira að segja farið út í verkföll til þess að reyna að stöðva verðbólguna, til þess að reyna að knýja fram verðlækkanir. Þeir, sem svíkja á krónunni í þessu, það eru þessir herrar, sem þarna hafa ráðið, herrarnir, sem hafa haft helmingaskipti um að græða á verðbólgunni, helmingaskipti um að lána út úr bönkunum á undanförnum 20 árum, lána milljónirnar og milljónatugina og hundruð milljóna til sinna fyrirtækja og lækkað síðan sameiginlega gengið, þegar verðbólgan hefur ekki gengið nógu hratt að þeirra áliti þess á milli. Svo koma þessir menn, eins og jafnvel maður, sem er búinn að vera fjmrh. í 25 ár, og virðist ekki vita þetta. Er von, að þjóðinni sé stjórnað og fjármálum hennar af nokkru viti, á meðan menn, sem eru svona vitlausir, eiga að stjórna, - menn, sem hafa ekki hugmynd um grundvallaratriði í íslenzkri fjárhagsþróun á síðustu áratugum? Hv. þm. A-Húnv. kom svo með það, að við hefðum unnið stórvirki 1956–58. Jæja, mikið var. Batnandi mönnum er bezt að lifa. Hann hefur batnað þó nokkuð frá því í fyrri ræðunni. Þá sagði hann frá 1953–55, þá hefði allt gengið vel, meðan ekki nokkur skapaður hlutur var gerður til þess að byggja upp úti á landi, á meðan þetta frá 2.500 niður í 15.00 menn voru í hernámsvinnunni. Þá gekk vel, segir hv. þm. A-Húnv. Þá voru fleiri menn í hernámsliðinu suður á Keflavíkurflugvelli, en nokkru sinni áður. Árið 1952 var því um líkt ekki neitt, 1953, 1954 og 1955 var kraftur í því. Þá gekk vel, sagði hv. þm. A-Húnv. áðan og hv. 1. þm. S-M. hefur líklega áminnt hann, vegna þess að hann var einmitt að halda því hér fram í sinni ræðu, að það hefði verið stefna Framsóknar á þessum tíma að draga úr þessum hernámsframkvæmdum. Þær voru mestar einmitt þennan tíma. Þetta eru árin 1953-55. Þetta eru ár hernámsframkvæmdanna í stórum stíl. Það er fyrst þegar vinstri stjórnin tekur við og eftir ársbyrjun 1957, sem þetta fer niður í 500 menn, sem starfa hjá hernámsliðinu. Það er gott, að hv. þm. A-Húnv., sem komst á þing í Austur–Húnavatnssýslu, að því er heyrzt hefur með því að segja sjálfstæðismönnum þar, að hann mundi ganga í Sjálfstfl. á eftir, því að auðvitað hefði hann alltaf í hjarta sínu verið sjálfstæðismaður, - það er ákaflega gott, að hann er farinn að átta sig á því, að vinstri stjórnin gerði dálítið af uppbyggingu og þetta gekk satt að segja ekki eins vel, þegar helmingaskiptin voru milli Framsóknar og íhaldsins, eins og hann augsýnilega hélt, eftir að hann kom út úr kosningabaráttunni þar norður frá. En af því að það var einn fræknasti kosningasigurinn, sem Framsókn vann í þessari kosningabaráttu, þá er þetta nokkurn veginn myndin af, með hvers konar aðferðum þessi sigur hefur verið unninn, og það er bezt fyrir hv. 1. þm. S-M. að státa sem minnst af, hvernig sá sigur var unninn og með hvers konar áróðri. Það sýnir sig, að hv. þm. A-Húnv. er frekar ókunnugur hlutum. Mér heyrðist hann segja hér áðan, að þessi kauplækkun með lögum, sem gerð hafi verið í vetur, hafi verið eitthvað nýtt, - ég held, að það hafi verið rétt tekið eftir hjá mér. Nei, þetta er svo sem ekki nýtt. Þetta er gamalt Framsóknar- og íhaldsráð, sem Framsókn og íhaldið hafa tekið höndum saman um til þess að drepa hverja einustu stjórn, sem einhver verkalýðsflokkur hefur verið í, alveg frá því að fyrsta vinstri stjórnin var drepin 1938 með gerðardómnum þá. Það ætlar að skipa með lögum, - lögum sem Framsókn og Sjálfstfl. setja, hvað verkalýðurinn skuli fá í sinn hlut á Íslandi. Þetta er ekki nýtt. Það er bara nýtt fyrir honum að heyra þetta og sjá. Og þetta var alveg rétt hjá honum, það sem hann sagði, að það er satt að segja nokkuð undarlegt, að verkalýðurinn skuli þurfa að standa í harðvítugum verkföllum og svo skuli vera til svo bíræfnir aðilar á eftir, að þeir skuli bara með lögum hér á Alþingi taka það af honum, sem honum tekst að ávinna sér. Svo kom hv. þm. A-Húnv. því að, að þetta væri nú þokkalegt með okkur, þessa voðalegu kommúnista, við vildum bara, að þjóðin færi að kaupa togara, samt er tap á togurunum. Það þætti þokkalegur búskapur á stórbúinu, þar sem menn ættu nokkrar kýr, að halda slíku áfram. - Það er ofur lítið annað viðhorfið á þjóðarbúinu íslenzka. Það er sama viðhorfið á þjóðarbúinu íslenzka og hjá fátækum smábónda, sem á eina einustu kú og notar hana til þess að fá mjólk handa börnunum sínum. Hann spyr ekki að því, hvort hann græði á kúnni. Spurningin er ekki um, hvort einhverjir menn, sem eiga togara á Íslandi, græða eða tapa á þeim. Það er alveg sama, svo framarlega sem þjóðarbúið græðir á því, lifir á því. Og það er þetta, sem þarf að skilja, hitt eru bara útreikningar. Svo framarlega sem við eigum flota, sem mjólkar okkur, allt í okkar bú, til þess að kaupa alla þá vöru, sem við flytjum inn til landsins, þá eigum við ekki aðeins að halda mjólkurkúnni við, heldur eigum við jafnvel að leggja okkur fram um að fjölga kúnum, hvernig svo sem búreikningarnir kunna að vera. Og ég held, að í sveitinni, hjá saklausum sveitamönnum, sé það jafnvel til, að menn geri ekki allar afurðirnar upp, allar búnytjarnar, án þess að ég sé nokkuð að drótta sérstaklega slæmu að bændum með slíkt. En minn grunur er sá, að þegar reiknað er út það, sem fiskiflotinn íslenzki gefur í íslenzka þjóðarbúið, þá hafi reikningarnir venjulega verið falsaðir, þannig að verzlunarauðvaldið á Íslandi, sem raunverulega hefur þjóðnýtt afrakstur þessa flota handa sér, hefur tekið til sín drýgsta skerfinn af þessum gróða og skilið tapið eftir handa fiskiflotanum. Þess vegna er barnalegt að vera að tala um tap og gróða undir slíkum kringumstæðum. Það er rétt hjá hv. þm. A-Húnv., að þessar vitlausu hugmyndir, þetta skilningsleysi Framsfl. á því, hvað togarafloti og fiskifloti þýðir fyrir þjóðina, hefur staðið þjóðinni hvað eftír annað fyrir þrifum. Það er eins og áður, þegar Framsókn var hér í stjórn, sem átti að vera vinstri stjórn og Alþfl. bað um það 1934–38 á hverju einasta þingi að fá að kaupa, þótt ekki væri nema einn togara til landsins og fékk það aldrei. Togaraflotinn fékk að hnigna ár frá ári. Þess vegna var það, sem mönnum fannst það vera skýjaborgir, þegar ég kom með þær hugmyndir að kaupa 30 togara í einu. Menn voru orðnir svo vanir því, að ár eftir ár neitaði þáverandi fjmrh., Eysteinn Jónsson, um, að íslenzka þjóðarbúíð fengi að kaupa svo mikið sem einn einasta togara, vegna þess að framsóknarmenn skildu ekki, að þjóðarbúið er borið uppi af þessum fiskiflota. Spurningin er ekki, hvort togararnir beri sig, hvort fiskiskipin beri sig. Staðreyndin er, að þau bera allt þjóðarbúið, líka allan útflutninginn, sem landbúnaðurinn fær. Ég er nú satt að segja búinn að segja þetta það oft hérna í þinginu, að ég hélt ekki, að ég þyrfti að fara að tyggja þetta í menn einu sinni enn þá. Það er auðséð, að þeir, sem koma utan úr sveitinni og ekkert hafa lesið kannske nema Tímann, hafa aldrei fengið ögn af þessu inn í sig, það hafa aldrei smokkazt þar í gegn einföldustu undirstöðuatriðin í íslenzkri hagfræði. Svo kom hv. þm. A-Húnv. með það, að okkur, þessum voðalegu Alþb.-mönnum og sérstaklega þessum óttalegu kommúnistum væri illa við heilbrigða umbótastefnu. Það er margt, sem ég þarf að fræða þennan hv. þm. um, ef við eigum að vera hérna lengi saman. Við höfum nú staðið í því áratug eftir áratug, bæði við og stundum Alþfl. líka, að reyna að fá Framsókn inn á umbótastefnu. Og það er það, sem er svona erfitt. Hún heldur það ekki út. Þegar maður loksins er búinn að fá hana inn í vinstri stjórn og búinn að fá hana til þess að lofa einhverjum ofur litlum umbótum, þá springur hún allt í einu og segir: Nei, nei, nei, nú held ég þetta ekki lengur út, nú verður að skera niður launin um 8% og svipta þar með verkalýðinn öllum þeim umbótum, sem hann var búinn að einhverju leyti að knýja fram, nema því eina, sem hún gat ekki tekið frá honum og það var atvinnan. Við vorum að reyna að fá Framsókn inn á umbætur, umbætur viðvíkjandi hernámsmálunum, með því að láta herinn fara, þær stóru umbætur, sem eru einhverjar þær stórkostlegustu, sem þarf að gera á Íslandi. Við vorum að reyna að fá Framsókn inn á umbætur, sem hún var búin að lofa og undirskrifuðum bréf upp á það, þ.e. umbætur í kjördæmamálinu. Við vorum að reyna að fá Framsókn inn á umbætur í tryggingamálunum. Það var ekki við það komandi að reka heilbrigða umbótastefnu, en e.t.v. meinar hv. þm. A-Húnv., að heilbrigða umbótastefnan felist í því að ákveða með lögum launalækkanir hjá verkalýðnum. Það er þó umbótastefna, sem Framsfl. vildi una við í ríkisstjórn. Svo kom hv. 7. þm. Reykv. (ÞÞ) hér og vildi nú fara að ræða um nýsköpunina. Það er undarlegur hlutur, að menn skuli ekki einu sinni á 15 árum geta lært eitthvað ofur lítið í íslenzkri sögu og þegar einn hlutur fer að verða eins gamall og nýsköpunarstjórnin er nú, að menn geti ekki, þrátt fyrir það, þótt menn hafi verið andvígir því á sínum tíma, litið á það eins og hverja aðra sögulega staðreynd, sem hér skeður. Af hverju var fyrst og fremst lagt í að kaupa togara, en ekki t.d. raforkuver? Það er vegna þess, að togarar og fiskibátar og fiskiðjuver eru undirstaðan, eru grundvöllurinn að öllu atvinnulífi Íslands, að öllu sjálfstæðu efnahagslífi Íslands, að öllum innflutningi Íslands. Þetta er grundvöllurinn. Meginið af allri okkar raforku er til neyzlu. Það er gott, það er nauðsynlegt, svo og svo mikið af því er líka til iðnaðar og annars slíks, en meginið er til neyzlu. Raforkan er hlutur, sem hvað helminginn af allri hennar framleiðslu, snertir tilheyrir lífskjörunum. Ef við ætlum að geta veitt okkur allt það, sem við þurfum að veita okkur, til þess að við njótum raforkunnar og getum komið henni upp, ef við eigum að geta keypt inn stöðvarnar, keypt inn þræðina og keypt inn staurana, keypt heimilistækin og annað slíkt, þá þurfum við að framleiða fisk, því að fyrir fisk kaupum við allt, sem tilheyrir raforku og raforkuframkvæmdum og raforkuneyzlu. Þess vegna er það jafnsjálfsagt og ef maður ætlar að byggja hús, að maður byrjar á grunninum, en ekki á þakinu eða húsgögnunum á þriðju hæðinni. Og það er þessi einfalda staðreynd í efnahagslífi Íslands, sem Framsfl. er ekki búinn að skilja enn þá. Þess vegna átti að byrja á þessu, þess vegna var það höfuðatriði að byrja á þessu, og þess vegna er það gæfa Íslands, að það var byrjað á þessu og þetta var knúið í gegn, þótt Framsfl. væri svo skammsýnn að vera á móti því. Annað dæmi um þessa gersamlegu blindu Framsfl., þegar hann talar um efnahagsmál, er áburðarverksmiðjan. Hv. 7. þm. Reykv. sagði hér áðan: Það var búið að útbúa till. um áburðarverksmiðjuna, þegar nýsköpunarstjórnin kom, og hvað gerði þessi voðalega nýsköpunarstjórn? Hún kastaði þessum till., hún notaði þær ekki. Um hvað voru þessar till.? Það voru till. frá manni, sem Framsfl. alveg sérstaklega hefur alltaf treyst á og teflt fram sem aðalfjármálamanni landsins, frá Vilhjálmi Þór. Um hvað voru þær? Þær voru um að byggja áburðarverksmiðju á Akureyri, sem framleiddi 1.200 tonn og ætti að fá rafmagn úr Laxá. Hvað hefði það þýtt, ef Vilhjálm Þór og Framsfl. hefði haldizt sú glópska uppi að byggja þá áhurðarverksmiðju? Það hefði þýtt, að við hefðum fengið áburðarverksmiðju, sem var ekki nema byrði fyrir íslenzkan landbúnað, sem var til þess að framleiða rándýran áburð, áburð, sem hefði verið miklu dýrari en erlendur áburður. Ég hef deilt við framsóknarmenn um þetta utan þingsalanna eftir þennan tíma. Þeir hafa sagt við mig: Já, en það hefði þó verið betra að geta byrjað með þessu. - Það að byrja með þessu hefði eyðilagt allt málið. Menn hefðu bent á þessa áburðarverksmiðju, 1.200 tonna áburðarverksmiðjuna, og sagt: Sjáið þið, til hvers er verið að koma þessu upp? Skilyrðið fyrir því að koma upp áburðarverksmiðju á Íslandi, sem eitthvert vit er í, var, að það væri stór verksmiðja, vegna þess að eðli þessarar framleiðslu er þannig, að hún heimtar stórrekstur. Það eðlilega hefði verið, að slík áburðarverksmiðja hefði framleitt, við skulum segja 10–15 þúsund tonn, sem hún hefði blandað og gefið yfir 30 þús. tonn af köfnunarefnisáburði, 10–15 þús. tonn af köfnunarefni. Þá hefði verið rekstur miðað við alþjóðlegan mælikvarða. Hvað gerðum við? Við sáum strax, að þessi deila Framsfl. og Vilhjálms Þórs um 1.200 tonna áburðarverksmiðju á Akureyri með rafmagni úr Laxá, var til þess að eyðileggja þetta mál. Og hvað gerðum við? Við björguðum þessu máli, við sáum til þess, að það var farið að undirbúa þetta af mönnum, sem höfðu vit á því, en ekki af mönnum, sem voru bara að hugsa um einmenningskjördæmasjónarmið. Við sáum um, að þetta væri undirbúið af mönnum, sem voru að hugsa um landshag í sambandi við það, en ekki um að veifa einhverju framan í Akureyringa eða eitthvert einkenningskjördæmi. Nú, hvað kom þá í ljós? Það kom í ljós, að áburðarverksmiðjan þurfti að vera a.m.k. 6–7 sinnum stærri en sú, sem Framsfl. og Vilhjálmur Þór höfðu lagt til. Og samt var hún of lítil, þegar hún var byggð. Við fluttum hér þá í þinginu, Sósfl., brtt. um að hafa hana stærri. Og við fluttum till. líka um annað. Við fluttum till. um að byggja raforkuver í sambandi við hana, virkja Urriðafoss, vegna þess að við vissum, að til þess að framleiða áburð þurfti rafmagn. Það var Framsfl. ekki ljóst. Framsfl. vildi sníða áburðarverksmiðjuna eftir því, hvað afgangs mundi vera af Sogsvirkjuninni, sem verið var að byggja um leið. Svona var stórhugurinn, það átti að miða þetta við það, hvað var afgangs, verksmiðju, sem átti að standa sín hundrað ár, það átti ekki að miða stærð hennar við það, hvort hún bæri sig og annað slíkt og hvað íslenzkur áburður ætti að kosta íslenzka bændur, - það átti að miða þetta við það, hvað yrði afgangs af einni litilli virkjun í einum Sogsfossi á ákveðnu árabili, 1950–53. Svona er framsýnin. Svona er þekkingarleysið, skeytingarleysið, fyrirhyggjuleysið í þessum málum. Og svo koma þessir menn og fara að reyna að telja sjálfum sér trú um, að þeir hafi verið að gera mjög skynsamlega hluti. Á hverju flýtur áburðarverksmiðjan í dag? Hún flýtur á því, að helmingurinn af allri raforku, sem framleidd er í Sogsvirkjuninni, er látinn þangað fyrir hverfandi lítið verð. Og hvernig fer svo? Svo fer þannig, að öðru hverju verður, eins og núna t.d., að draga það mikið úr raforkunni til áburðarverksmiðjnnnar, að hún verður að minnka sína framleiðslu það mikið, að Ísland verður að flytja inn á s.l. ári fyrir 10 millj. kr. köfnunarefnisáburð, af því að frá upphafi var ekki hugsað um að byggja raforkuver, um leið og þessi áburðarverksmiðja væri byggð. Það er planleysið, það er skilningsleysið, sem einkennir þessar framkvæmdir. Það er hlaupið til út frá því, hverju menn halda að sé hægt að slá sér pólitískt upp á, í staðinn fyrir að hugsa þessi mál út frá þjóðhagslegu sjónarmiði, í staðinn fyrir að undirbyggja þetta af þeirri vísindalegu umhyggju, sem öll stóriðja nútímans heimtar. Ég veit ekki, hvort ég á að halda áfram að rekja - það mundi taka upp alla nóttina allar vitleysur Framsóknar, bæði þær, sem hún hefur gert og þar sem hún hefur ráðið því, að verr var lagt í hlutina, en vera skyldi. Hv. 7. þm. Reykv. talaði um, hvað vanrækt hefði verið á nýsköpunartímunum. Hann minntist á landbúnaðinn. Ég held nú, að ein bezta löggjöfin, sem til er viðvíkjandi ræktunarmálunum, sé einmitt frá þeim tíma. Hann talaði um byggingarmálin. Ég held, að bezta löggjöfin., sem sett hefur verið um byggingarmálin á Íslandi, sé frá þeim tíma líka. Hann kom inn á braggana. Hvað var gert af hálfu nýsköpunarstjórnarinnar til þess að reyna að útrýma bröggum? Það var sett sérstök löggjöf um að hjálpa bæjunum á Íslandi til þess að útrýma bröggunum, sérstök löggjöf um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis, löggjöf, þar sem ríkið lagði fram og veitti að láni mjög mikið fé til þess að útrýma einmitt þessum heilsuspillandi íbúðum. Og það var byrjað að vinna samkvæmt þessari löggjöf. Skúlagötuhúsin hérna í Reykjavik, sem voru byggð samkvæmt þeirri löggjöf og menn fluttu úr bröggunum inn í þau, eru dæmin um, hvernig byrjað var að taka á þeim málum. En hvað gerði svo Framsfl., þegar hann komst í ríkisstj. með íhaldinu rétt á eftir, 1947? Hann afnam þessi lög, hann stöðvaði þessar framkvæmdir í því að útrýma heilsuspillandi híbýlum, hann hindraði bæinn í því að afnema þessa bragga með því að kippa efnahagslega grundvellinum undan þeirri starfsemi. Er hv. 7. þm. Reykv. búinn að gleyma þessu, eða vissi hann það ekki? Og þá eiga menn helzt ekki að venja sig á að tala um hluti, sem menn vita ekki um. - Hann kvartaði um, að það hefði verið lítið byggt á þessum árum. Ef ég man rétt, voru byggðar 1946 yfir 600 íbúðir hér í Reykjavík og það voru aldrei byggðar fleiri íbúðir á öllum næsta áratug, á áratug helmingaskipta íhalds og Framsóknar. Hvað komst það niður í, eftir að Framsókn hóf stríðið á móti fjárplógsstarfseminni og féll svo í faðma íhaldsins? Árið 1951 komust íbúðirnar hérna, sem byrjað var á, á einu ári, niður í 240, held ég, eða eitthvað þar í kring. Það hrapaði niður, þegar Framsókn kom nærri því. Það var takmarkað, hvað byggja mátti af íbúðum fyrir almenning í Reykjavík. Og jafnvel almenningur í dreifbýlinu úti um allt land þurfti að sækja um leyfi til Reykjavíkur til þess að reisa sér þak yfir höfuðið. Svona var farið að þá. Það voru settir fjötrar á byggingarstarfsemi fólksins í dreifbýlinu um allt land, þegar Sjálfstfl. og Framsókn tóku við. Þetta var munurinn viðvíkjandi aðbúnaðinum. Og á ég að rekja þetta áfram? Á ég að taka tryggingalöggjöfina, þá tiltölulega góðu tryggingalöggjöf, sem við knúðum fram í nýsköpunarstjórninni? Hvað var byrjað að gera viðvíkjandi henni? Það var byrjað að eyðileggja hana, skemma hana, draga úr henni. Og Framsfl. átti sinn þátt í því. Ég skal taka það fram, að ég er ekki að bera af Sjálfstfl. þann þátt, sem hann átti, en ég stend núna í uppgjöri við Framsfl. Ég er reiðubúinn til. uppgjörs við Sjálfstfl., hvenær sem er, og hef alltaf verið það, en núna sem stendur er það Framsfl., sem er að tala við okkur, og ég, sem er að tala við hann. Svo sagði hv. 7. þm. Reykv., að það hefði verið ægileg eyðsla og það hefði verið hverfandi lítið, sem notað hefði verið til nýsköpunar. Það er rétt, að eyðslan var meiri, en hún hefði átt að vera. Við gerðum það, sem við gátum, Sósfl. þá, til þess að draga úr því. Við megnuðum ekki meir. Það, sem við megnuðum þó, var að bjarga því, að hús íslenzku þjóðarinnar fékk grundvöll til að standa á. Við gátum múrað grunninn, við gátum komið upp fiskiskipastólnum, við gátum gerbreytt fiskiðnaðinum og tryggt iðnaðinum og landinu þá gerbyltingu hvað vélar snertir, sem hann gat veitt sér með því að fá eins mikil innflutningsleyfi og hann vildi fyrir nýjum vélum, sem stórfyrirtækin hér á Íslandi, eins og Héðinn og önnur slík, enn þá bera vott um, þau fyrirtæki, sem var gerbylt á nýsköpunartímanum. En hafði Framsfl., eftir að hann fór að ráða í ríkisstj., vit eða vilja til þess að gera þarna betur? Tók hann við og framkvæmdi það, sem okkur tókst ekki að framkvæma af okkar fimm ára áætlun, t.d. togarakaupin? Við ætluðum að kaupa yfir 50 togara. Við gátum ekki keypt nema 32, fengum ekki meira í gegn. Nokkru var bætt við, meðan Alþfl. var enn þá í stjórn. En eftir að Framsókn og Sjálfstfl, tóku við ein, hjúin bæði, 1950, hvernig gekk þá? Voru þá kannske keyptir þessir togarar, sem eftir voru? Sýndi þá fyrirhyggjan hjá Framsókn sig og framtakið hjá Sjálfstfl.? O-sussu-nei. Þá var ekki einn einasti togari keyptur á þeim 6–7 árum, sem framsókn og sjálfstfl. voru saman í ríkisstj., en 5.000 bílar. Það er fjárfestingin, sem Framsfl. líkar. Hvar er fyrirhyggjan? Það er ekki eyðsla. Nei, íslenzka þjóðin fékk margfalt meira fé en það, sem hún hafði til ráðstöfunar á nýsköpunarárunum, á áratugnum á eftir með gjöfum og lánum og öllu mögulegu, en yfirgnæfandi meiri hlutanum af því fé var varið til eyðslu, þannig að meira að segja þeim fyrirtækjum, sem þá voru sett upp af lítilli fyrirhyggju, en kannske góðum vilja, varð vinstri stjórnin, eftir að hún kom, fyrirtæki eins og sementsverksmiðjunni, enn þá að vera að bjarga hvað fé snerti. Svo kom hv. þm. inn á fjárfestingarmálin. Það er alveg rétt hjá honum, að það er mjög eðlilegt, að um þau mál verði deila og það er satt að segja hægt í þeim málum og ákaflega auðvelt að afflytja þá stefnu, sem maður er að berjast fyrir, vegna þess að í fjárfestingarmálunum reynir á að að tryggja með fyrirhyggju grundvöll þjóðarbúsins og nauðsynina á því að byggja upp þann grundvöll skilur kannske meginið af fólkinu venjulega ekki. Ég veit ósköp vel, að það voru fleiri, en pólitísku flokkarnir hér, sem kölluðu það skýjaborgir, þegar ég var með 30 togarana og þá skýjaglóparæðu alla saman. Meginið af landsbúum hefur vafalaust verið mjög vantrúað á, að þetta væri hægt. Og það er eingöngu vegna þess, að okkur tókst að mynda ríkisstj. á eftir um að gera þetta og gerðum það, að menn eru á þeirri skoðun í dag, að þetta hafi ekki verið skýjaborgir, heldur raunhæfar, réttar hugmyndir um, hvað þurfti að gera í íslenzku efnahagslífi, Það, sem þarf þess vegna viðvíkjandi fjárfestingu, er að hafa í fyrsta lagi vit á að hugsa um þessi mál og vilja út frá heildarhagsmunum þjóðarinnar og segja þjóðinni og þora að segja henni það, hvað hún þurfi að gera í þessu efni. Ég veit ósköp vel, að það er oft óvinsælt að þurfa að segja henni slíkt. Okkar þjóðartekjur eru það seinasta, sem við höfum skýrslur yfir 4.800–4.900 millj. kr. Af þessum þjóðartekjum verjum við 1.600 millj. kr. í fjárfestingu. Það er um þriðjungurinn af öllum þjóðartekjunum. Hvernig eigum við að verja þessum 1.600 millj. kr., þannig að það komi öllum landsbúum sem bezt að gagni? Ég veit ósköp vel, að það er ekkert hægara, en að fara út til almennings og segja við hann: Hér er einn maður, sem leggur til, að peningarnir séu teknir af þér til þess að kaupa fyrir þá togara, sem ekki bera sig, reisa fiskiðjuver, sem ekki er víst að við getum unnið nokkurn skapaðan hlut í og annað slíkt. Ætlarðu að láta svona skýjaglóp telja þér trú um, að það eigi að nota peningana þína í þetta? Viltu ekki miklu heldur fá þér bíl? Þá geturðu keyrt með þína fjölskyldu á sunnudögum út úr bænum og fjölskyldan þín verður miklu ánægðari yfir, að þú eigir bíl, heldur en yfir því, að þjóðin eigi nokkra togara. - Ég veit ósköp vel, að það eru þessar stefnur, sem togast á. Sú stefna, sem Framsfl. og Sjálfstfl. framkvæma þegar þeir ráða, er að lofa hverjum manni í landinu að kaupa það, sem hann langar til, en vera ekki með neinn áætlunarbúskap, vera ekki með neinar áætlanir um það, hvað þjóðinni sé fyrir beztu. Ég skal viðurkenna, að ég er fulltrúi þeirrar stefnu, að þegar þriðjungurinn af öllu því, sem einn maður vinnur sér inn og meðaltekjur fjölskyldu á Íslandi eru 150 þús. kr., - þegar 50 þús. kr. af þessu eru teknar frá hverri einustu fjölskyldu á Íslandi og notaðar til fjárfestingar, þá er ég á þeirri skoðun, að þessum peningum eigi að verja með hag þjóðarheildarinnar fyrir augum, þannig að það sé búið sem bezt að öllum landsmönnum með því. Og ég skal standa fyrir þessari stefnu, hvar sem er. Ég veit ósköp vel, að það er erfiðara að slást fyrir þessari stefnu og koma fólki í skilning um hana, heldur en að fá menn til þess að trúa því, að það sé miklu praktískara fyrir eina fjölskyldu að eiga bíl eða eitthvað annað þess háttar, þegar þessu er stefnt í mótsetningu hvoru við annað. Hitt hugsa menn svo venjulega ekki út í, þegar menn eru að prédika fyrir mönnum að eignast bílana eða framkvæma þá bílastefnu Framsóknar og Sjálfstfl., að það þarf benzín á bíla, það þarf meira að segja gjaldeyri fyrir bílum og það þarf að borga þessa bíla og þetta benzín með fiski og engu öðru. Það er þetta, sem þjóðin verður að gera sér ljóst, ef hún ætlar að stjórna sínum fjármálum af viti. Og ef hún ætlar að stjórna sínum fjármálum af viti, þá ætti hvorki Sjálfstfl. né Framsfl. að koma nærri því, sízt af öllu saman. Það sýndu þeir 1950–56, þegar þeir stjórnuðu þessum málum. 1.600 milljónum króna á hverju einasta ári má verja á margvíslegan hátt. Það, sem ég hef lagt til í þessum efnum og lagði til í vinstri stjórninni var, að það væri sett á stofn áætlunarnefnd, sem undirbyggi till. um það, hvernig þessum peningum skyldi varið og sýndi fram á misræmið í því, hvernig þessu hefði verið varið að undanförnu og fyrirhyggjuleysið í sambandi við það og það er þetta, sem Framsfl. síðan alltaf er að deila á. Hann má ekki heyra þetta nefnt, vegna þess að hann vill spekúlera í, rétt eins og Sjálfstfl., fyrirhyggjuleysi fólksins í þessu efni og láta það svo bara standa uppi einn góðan veðurdag togaralaust, fiskiskipalaust, markaðslaust, fátækt og atvinnulaust, en með nóga bíla og kannske meira að segja með sum sveitabýli, þar sem rafmagn og allt er lagt inn og fólkið flutt burt frá. Nei, spurningin stendur ekki um það, þegar verið er að tala um skynsamlega fjárfestingu, að það eigi að skera niður í dreifbýlinu. Það er vitleysa og það er rangfærsla, vegna þess að Framsfl. getur aldrei hugsað sér neinn þjóðarbúskap á Íslandi, sem væri áætlunarbúskapur. En það er ekki hægt að vinna upp dreifbýlið á Íslandi og láta fólkinu fjölga þar og fólkið haldast þar og byggðina aukast nema með slíkum áætlunarbúskap, nema með stórum átökum, nema með því að búa þar til arðbær og stór fyrirtæki. Það er hægt að virkja fljót eins og Blöndu, það er hægt að vinna eins og í Suður-Þingeyjarsýslu úr auðlindunum, sem þar eru, það er hægt að skapa stóriðju á þessum stöðum, svo framarlega sem það er hugsað í tíma fyrir því að gera þessa hluti og þjóðarauðnum er einbeitt að þessu og með því að gera slíka hluti, sem framsóknarmenn, þegar ég hef verið að lýsa því undanfarið í greinum, sem ég hef skrifað, bæði meðan vinstri stjórnin var og eftir að hún fór, mundu kalla skýjaborgir, ef þeir lesa þær nokkurn tíma. Það er þannig, sem þarf að undirbyggja dreifbýlið, líf þess, gera það að þéttbýli, skapa bændunum, sem þar búa, líka næga markaði með því að láta bæi vaxa þar upp. Það þarf stórhug í samþandi við þetta, það þarf stórátök í sambandi við þetta og það þarf einbeitingu fjármunanna til þess. Það er þetta, sem Framsfl. aldrei hefur skilið. Það, sem ég hef lagt til, er, að fjárfestingin sé gerð arðbær og jákvæð, að henni sé einbeitt að atvinnuuppbyggingunni um allt land. Og svo ætla ég ekki að lengja þetta, því að ég held, að ég verði að gefa hv. 7. þm. Reykv. sérprentun af grein, sem ég skrifaði núna seinast um, hvernig ætti að byggja upp í dreifbýlinu. Hann hefur víst ekki haft fyrir að lesa það fyrir kosningarnar, þá hefði hann varla talað eins og hann hefur gert. M.ö.o.: einbeiting að því að vinna dreifbýlið upp og láta fólkið haldast þar við og fjölga fólkinu þar verður ekki gerð nema með áætlunarbúskap á Íslandi. Haldi Framsókn áfram þeirri stefnu, sem hún hefur rekið á undanförnum áratugum með Sjálfstfl., þá verður þetta ekki gert, fyrr en sósíalisminn kemst á, á Íslandi. En þá skal það líka verða gert, þá skal Framsókn ekki takast að hindra þau stórvirki, sem þarf að framkvæma í öllum okkar landsfjórðungum. Þá mundi henni ekki heldur takast að hindra, eins og henni tókst núna í vinstri stjórninni, að 15 togarar væru keyptir. Svo kom hv. 7. þm. Reykv. inn á ýmislegt, sem ég hafði verið að rekja til kauplækkunarinnar, kaupbaráttunnar og að öðru slíku. Hann sagðist ekki ætla að fara út í söguna. Það var alveg rétt af honum. Það er auðséð, að hann kann að svara fyrir sig. Svoleiðis er einmitt það hárrétta, menn eiga alls ekki að hætta sér út í að ræða um reynsluna, þegar hún er svona ljót, það á bara að láta þá ljótu sögu eiga sig. Hann var bara ekki búinn að kenna hv. 1. þm. S-M. (EystJ) þetta. Hann endaði nefnilega með því, að Framsfl. ætlaði að reka sömu stefnu og undanfarna áratugi. Hann hefur aldrei lært neitt og getur aldrei lært neitt. En ég sé, að hv. 7. þm. Reykv. er byrjaður að læra undireins, a.m.k. að læra að þegja yfir sögu Framsóknar. Svo kom hann inn á kauplækkunina, - við hefðum ekki viljað 8% kauplækkun og hvað hefðum við fengið? Jú, við hefðum fengið jafnvel upp í 13% kauplækkun. Ef við hefðum fengið að 3% kauplækkuninni, hvað heldur hann að við hefðum fengið á eftir? Ef Framsfl. hefði komizt að því, að það var hægt að beygja þá, það var hægt að lofa olíuhringunum að halda öllum auðnum, þarna komu þeir þeim niður um 8%, hvað hefði gerzt næst, þegar auðvaldið í Reykjavík þurfti að græða meira? Jú, auðvitað nýjar kröfur. Nei, við skulum alveg gera okkur ljóst, að þessir hlutir verða ekki útkljáðir nema með baráttu, harðvítugri baráttu. Við afstýrðum ekki 13% kauplækkun með því að ganga inn á 8% kauplækkun. Það, sem við gerum, er að fara út í slag út af 8% kauplækkun, út af 13% kauplækkun, og sýna ykkur, að verkalýðurinn þolir hvoruga þeirra. Ef þið viljið reka svona pólitík áfram, þá skuluð þið bara gera það. Við höfum sýnt ykkur það áður, þegar þið stóðuð saman, Framsókn og íhald 1955, að við beygðum ykkur hérna í Reykjavík, og við gerum það alltaf. Meðan eitthvert frelsi er til hér í íslenzku þjóðfélagi og það er ekki búið að svipta verkalýðinn öllu því frelsi, sem Framsókn og Sjálfstfl. hafa reynt að svipta hann, allt frá því að gerðardómslögin hófust, þá mun verkalýðurinn berjast áfram fyrir sínum hagsmunum og sé ekki hægt að fá þann skilning hjá þeim flokkum hér á Alþingi, sem ættu þó ofur lítið að geta lært af sögu Íslands á síðustu 20 árum, að þeir taki tillit til hagsmuna verkalýðsins, þá verðum við að grípa til þess eina ráðs, sem honum er þó eftir skilið og það er baráttan utan Alþingis. Við ætlum að hrinda þessari kauplækkun. Hvenær við gerum það, það er annað mál? Við erum vanir að kunna að velja þann tíma til slíks, þegar fólkið í landinu stendur saman um það og er öruggt með að sigra. Það kann stundum að líða einhver tími, en við höfum hingað til sýnt, að við kunnum að velja réttan tíma. Við erum ekkert á því að gefast upp í þessum efnum. Við vitum, að framtíðin er okkar, framtíðin er verkalýðsins, framtíðin er alþýðunnar í þessu. Þótt einhverjir flokkar, sem með meira eða minna lýðskrumi geta náð meiri hluta hér á Alþingi um tíma, beiti valdi sinu hér til þess að ræna verkalýðinn því, sem hann hefur samið um með frjálsum samningum, þá vitum við, að verkalýðurinn og launþegarnir, 75% Íslendinga, eru það afl, sem ekkert auðvald hér ræður við, ekki einu sinni þótt Framsfl. hjálpi því alveg eins og hægt er. Svo kom hv. 7. þm. Reykv. inn á það, að við hefðum nána samvinnu við íhaldið og við hefðum ekki gert neitt skilyrði um, að kauplækkunin yrði tekin aftur. Fer þetta ekki að verða fullmikið tal um þessa nánu samvinnu við íhaldið? Vorum við í mjög náinni samvinnu við Framsókn 1949 eftir kosningarnar, þegar kosið var hérna á Alþingi? Máske man hv. 7. þm. Reykv. ekkert eftir, hvað gerðist? Við kusum framsóknarmann fyrir forseta sameinaðs Alþingis, Steingrím Steinþórsson, hann varð seinna, forsrh. upp úr því. Af hverju? Jú, af því að við vildum lofa Framsfl. að sýna það, hann hafði talað svo róttækt, svo langt til vinstri í kosningunum, hvort hann meinti eitthvað með því. Og hann sýndi það líka. Hann var þá í slagnum, stríðinu við fjárplógsstarfsemina og við ætluðum að lofa honum að sýna, hvernig hann færi að því að heyja stríðið. Þið sáuð, hvað gerðist. Nei, við skulum ekki vera að tala um kosningar í sambandi við forseta á Alþingi sem einhverja nána samvinnu þannig. Íhaldið bauð okkur upp á ríkisstj., það veit hv. 7. þm. Reykv. Ef við værum svo ginnkeyptir fyrir að vera í ríkisstj. eins og hv. 1. þm. S-M. og hv. 7. þm. Reykv. eru að reyna að gefa í skyn, þá stóð okkur sannarlega til boða að fara í ríkisstj. upp á greiðsluskilmála, ef við hefðum fengið með því að vera áfram í stjórninni með Framsókn. Framsókn heimtaði 8% kauplækkun, íhaldið bauð 6% kauplækkun. Ef við hefðum verið að hugsa eins og hv. 7. þm. Reykv. var að skjóta að mér hérna áðan: Ja, við skulum nú afstýra 13% kauplækkuninni, sem núverandi ríkisstj. með valdboði Framsóknar og Sjálfstfl. setti á, með því að samþykkja 8% kauplækkun hjá Framsfl., þá lá náttúrlega alveg í augum uppi, að við hefðum átt að hlaupa til og afstýra þessari 8% kauplækkun, sem Framsókn var að reyna að kúska okkur inn á, með því að samþykkja 6% kauplækkun með íhaldinu bara og vera í ríkisstj. þar að auki. En ég held, að það sé nauðsynlegt fyrir þá ungu framsóknarmenn, sem hér eru að koma inn, að þeir læri það. Ég er hræddur um, að uppeldið hjá þeim sé nefnilega ekki rétt gott í því sambandi. Það er ekki allt fengið með að vera í ríkisstj., þó að Framsfl. áliti sig helzt ekki geta lifað án þess. Við erum jafnreiðubúnir til að vera utan ríkisstj., móti ríkisstj. á Íslandi, þótt við stöndum aleinir allra flokka á móti ríkisstj., - við höfum staðið það lengst af, - eins og að vera í ríkisstj. Spurningin fyrir okkur er aðeins ein: hvernig getum við þjónað hagsmunum þess fólks, sem við erum fulltrúar fyrir? Ef við getum þjónað því bezt með því að vera utan ríkisstj. og berjast utan þeirrar ríkisstj. og skipuleggja lífsbaráttu fólksins utan þeirrar ríkisstj. og á móti þeirri ríkisstj., þá gerum við það. Ef við getum það með því að vera í ríkisstj., með því að tryggja fólkinu atvinnutæki, með því að tryggja því tryggingalöggjöf, með því að tryggja því ýmsar félagslegar umbætur, með því að tryggja því örugga atvinnu og stórvirk tæki til þess að vinna með, - ef við getum þetta, þá værum við gjarnan í ríkisstj. En ef það á að setja okkur eitthvert skilyrði, að við verðum að bregðast fólki, sem við erum með, að við verðum. þegar við vitum, að auðvaldið í landinu græðir og svo og svo mikið af fé fer í vitleysu, - ef það er heimtað þá um leið, að launin hjá manninum, sem á að lifa af 5.000 kr. á mánuði, séu lækkuð, þá segjum við nei og við förum út úr ríkisstj. Okkur er ekki fyrst og fremst keppikefli að vera í ríkisstj., heldur að tryggja þeirri stefnu, sem við erum að berjast fyrir, framgang í ríkisstj. eða utan hennar annars, að heyja baráttuna fyrir lífshagsmunum fólksins og bregðast því ekki. Og það er þetta, sem Framsókn getur ekki skilið, vegna þess að Framsfl. er skuldbundinn, ég held helzt Sambandinu, að vera í ríkisstj., hvað sem það kostar. Það er galdurinn, sem gerir það að verkum, að hv. 1. þm. S-M. getur aldrei hugsað eða talað hér öðruvísi en spurningin standi: Ætla þeir að vera í ríkisstj.? Með hverjum ætla þeir að vera í ríkisstj.? Eru þeir meira með að vera í ríkisstj. með Framsókn, eða eru þeir meira með að vera í ríkisstj. með íhaldinu? Þetta er misskilningurinn. Mér og okkur flestum, held ég að mér sé óhætt að segja, er það ekki spurning, með hverjum við erum í ríkisstj., heldur um hvað við erum í ríkisstj., hvaða stefnu við erum að reka í ríkisstj. Af hverju höfum við haft sérstaklega trú á ríkisstj. með Framsfl.? Af því að Framsfl. hefur talið sig vinstri flokk, og því er þess vegna búizt við vinstri stefnu af honum, og við viljum gefa honum tækifæri til að framkvæma þá vinstri stefnu og verðum fyrir vonbrigðum, þegar hann gerir það ekki og reynum að kenna honum. Við erum alltaf reiðubúnir til þess að mynda stjórn með Framsfl. um vinstri stefnu. Það gæti vel verið, að við værum til í, alveg eins og á nýsköpunartímanum, að mynda stjórn með Sjálfstfl., en ég er ekki til í að mynda stjórn með Sjálfstfl. um 6% launalækkun eða annað slíkt - eða það, sem hér hefur verið reynt að dylgja með, að ég hafi sérstaklega verið að beita mér fyrir slíku. Það vil ég alveg greinilega taka fram. Ég hef enga fordóma móti neinum flokki á Íslandi hvað það snertir að mynda ríkisstj. með honum. Við höfum verið í ríkisstj. með Alþfl., Framsfl., Sjálfstfl. og ég hef aldrei og þeir flokkar, sem ég hef verið hér fulltrúi fyrir, bæði Alþb. og Sósfl., þeir hafa aldrei lýst því yfir, að þeir mundu aldrei vinna með neinum öðrum stjórnmálaflokki. Meira að segja fyrsta spurningin, sem við hv. 1. landsk. (HV) vorum spurðir að, þegar við komum á fund Alþfl. og Framsfl. í júli 1956 var, hvort við vildum lýsa því yfir, að við vildum aldrei mynda stjórn eða alls ekki mynda stjórn með Sjálfstfl. Við sögðum báðir nei. Við gefum ekki svoleiðis yfirlýsingar. Til þess erum við kosnir hér á þing að reyna að koma ákveðnum málum fram, sem þjóðinni ríður mikið á að sé komið fram. Við erum reiðubúnir til að vinna með hvaða öðrum Íslendingum sem er, að því að gera slíkt, en við vinnum ekki að því að gera þveröfugt við það, sem við lofuðum. Okkur þykir hart að þurfa að búa undir því, ef við höfum átt von á, að viss loforð, sem okkur voru gefin, væru efnd, hvort heldur það voru loforð um afléttingu hernámsins eða leiðréttingu um kjördæmaskipulagið, en þegar, eftir að búið er að svíkja allt slíkt, þar að auki er heimtað af okkur, að við göngum inn á að lækka launin við launþegana á Íslandi, sem við erum fulltrúar fyrir, þá segjum við nei. Það er stefnan, sem þarna er barizt um, en ekki það, með hverjum maður er í stjórn. Og það er Framsfl. til skammar, af því að hann er að kalla sig vinstri flokk og hefur stundum verið það, að hann skuli láta það spyrjast um sig að hafa sprengt vinstri stjórnina á því að heimta 8% launalækkun af verkalýðnum á Íslandi og láta svo Sjálfstfl. koma á eftir og bjóða 6%, aðalflokk auðmannastéttarinnar í Reykjavík. Það sýnir bezt blinduna, sem forustumenn Framsfl. eru slegnir, og það væri nær að reyna að lækna þá af þessari blindu, heldur en vera að reyna að blinda fólkið til fylgis við þessa blindni. Svo kom hv. 7. þm. Reykv. inn á það, að það væri sönn vinstri stefna í þessum málum, en þar fórum við aftur að nálgast. Það er alveg rétt að taka einmitt þessi mál efnahagslega eins og hann gerði. Grundvöllurinn fyrir raunverulegri vinstri stefnu er vald þess vinnandi manns yfir hans eigin lífsskilyrðum, yfir hans eigin atvinnutækjum. Þetta er grundvöllurinn. Þetta var grundvöllurinn hjá sjálfseignarbændunum íslenzku í þjóðveldinu og ég er honum alveg sammála um og þakka honum fyrir það gott, sem hann sagði um mínar hugleiðingar í því sambandi. Þetta var grundvöllurinn. Þessi grundvöllur var einkaeign sjálfseignarbóndans á sinni jörð, á þeim tækjum, sem hann vann með og jafnframt þessu var svo sameign, sérstaklega á frumstiginu, á afréttunum og þeim sameiginlegu auðlindum, sameign, sem við höfum enn þá meira að segja leifar af í okkar löggjöf, í sambandi við ítöluna og annað slíkt. Það var rík sameign samfara þessari sjálfseign, vegna þess að þetta þjóðfélag var komið upp úr því gamla sameignarþjóðfélagi, sem áður hafði verið, meðan sameign var á jörðinni. Og í hverju fólst, eins og hv. 7. þm. Reykv. sagði réttilega, bardagaaðferð bóndans og bændastéttarinnar, sjálfseignarbændastéttarinnar, hinnar frjálsu bændastéttar á þessum tíma? Hún fólst í því að reyna að halda því rísandi höfðingjavaldi í skefjum, reyna að brjóta það niður, reyna að hindra þá þróun, sem varð úti í Evrópu, - þróun .„individúalismans“. Hvernig er samsvarandi viðhorf hjá okkur nú? Tækin, sem við unnum með fyrir nokkrum áratugum, jafnvel öld, voru smátæki. Tveir menn reru máske á sinum bát, stundum fleiri, allt upp í 10 og smiðurinn vann með sín verkfæri í lítilli smiðju og bóndinn á sinni litlu jörð. En hver hefur þróun þjóðfélagsins verið, eftir að auðvaldsskipulagið kemur til sögunnar og eftir að vélbyltingin á sér stað? Þróunin hefur verið sú, að stórar afkastamiklar vélar taka við af þessum litlu vélum, sem einn maður réð við. Það taka við verksmiðjur, þar sem hundruð og erlendis þúsundir manna vinna saman, jafnvel kannske 50 þúsundir manna og fleiri í einni einustu verksmiðju að því að framleiða hluti og með því að framleiða þetta svona með samvinnu í verksmiðjunni, samstarfi allra, þá framleiða þeir þessa hluti margfalt ódýrar, en hægt hefði verið af einstaklingum að framleiða þá. M.ö.o.: samvinnan í framleiðslu, sem rekin er í stórum stíl, er búin að ryðja sér til rúms í nútímaþjóðfélagi og útrýma að mestu þessum einkarekstri. Þar sem þessi einkarekstur enn þá er til, þar á hann að halda áfram og við eigum að búa að honum og sjá um, að sá maður, sem hann hefur, geti verið sjálfstæður og átt þetta sjálfur. En þar sem vélbylting nútímans hefur komið á samvinnu þúsundanna í verksmiðjunum, þar er engin önnur lausn til þess, að vinnandi mennirnir, sem vinna þetta, sem skapa þetta, sem framleiða þessar afurðir, geti ráðið þessu, en sameign þeirra á verksmiðjunum, sósíalismi, - ekkert annað. Af stóriðju kapítalismans getur ekkert annað tekið við en sósíalismi, þjóðnýting. Það, sem sjálfseignin og þar með frelsið er bóndanum sem einyrkja, það er sameignin, sósialisminn, verkalýð nútímans, sem sameiginlega verður að valda því að eiga og ráða verksmiðjum, þar sem þúsundir manna vinna saman, þar sem vélarnar renna eftir færibandi og þar sem enginn einn getur svo að segja sagt: Þennan bíl t.d. framleiddi ég, þennan traktor framleiddi ég. - Öll vélþróun nútímans knýr fram þessa sameign fyrr eða seinna. En það þýðir, að einyrkjarnir, sem enn þá framleiða í krafti sinnar einkaeignar á sínu litla atvinnutæki eða sinni jörð, og verkamennirnir, sem framleiða saman í stórum stíl og berjast fyrir þjóðnýtingu á þessum samvinnandi framleiðslutækjum, þeir eiga að standa saman og berjast saman á móti því auðvaldi, þeim auðhöfðingjum, sem þarna eru að rísa upp í þjóðfélaginu og einoka fyrir sig þessar verksmiðjur, skapa sér volduga hringa, ryðja því höfðingjavaldi braut, sem drap okkur á Sturlungaöldinni og glataði okkar frelsi. Þess vegna eru okkar tillögur um þjóðnýtingu, okkar barátta fyrir þjóðnýtingu þessara tækja baráttan fyrir því sama sem þeir bændur, sem það vel sáu í okkar þjóðveldi, að þeir vildu viðhalda sjálfseigninni á móti jarðeignavaldi höfðingjanna, það er sama barátta, barátta vinnandi stétta fyrir að ráða grundvelli sinnar framleiðslu, lífsskilyrðin sjálf. Og hvernig stendur Framsfl. í þessari baráttu verkalýðshreyfingarinnar á Íslandi fyrir þessari þjóðnýtingu, - þjóðnýtingu jafnt verzlunar– sem stóriðjufyrirtækja? Hvernig stendur Framsfl. viðvíkjandi olíueinkasölu, þar sem harðvitugustu auðhringar nútímans eru að verki? Framsfl. stendur með þessum olíuhringum, á móti alþýðunni. Ég tala ekki um það, sjálfsagt, að Sjálfstfl. geri það. Það ætlast enginn til annars af aðalflokki auðvaldsins, en menn hefðu ætlazt til annars af flokki, sem telur sig flokk eins og Framsfl. Hvað gerir Framsfl. viðvíkjandi hlutum eins og áburðarverksmiðjunni, þar sem þjóðnýtingin lá svo í augum uppi, að það var aldrei hugsað um áburðarverksmiðjuna öðruvísi, en sem þjóðnýtt fyrirtæki? Framsfl. fellst á það og breytir lagafrv. hér á Alþ. þannig með Sjálfstfl., að þetta sé gert að rekstrarhlutafélagi. Og það var máske ekki verst, ef þeir hefðu haldið sér við lagabókstafinn. Ráðherrar Framsóknar lýsa því síðan yfir á eftir, að þeir skoði þetta fyrirtæki þjóðarinnar sem eign hluthafanna og í krafti þeirrar yfirlýsingar framsóknarráðherranna fer matið fram í sambandi við stóreignaskattinn á hlutabréfunum í áburðarverksmiðjunni, þannig að þá er búið að marg-tugfalda það litla hlutafé, sem nokkrir auðmenn í Reykjavík og spekúlantar hafa lagt í þetta að undirlagi Framsóknar og Sjálfstfl. til þess að reyna svo með tímanum að ræna af þjóðinni tugum milljóna á þessu fyrirtæki. Svona fara Framsfl. og Sjálfstfl. að. Ég hef á hverju einasta þingi að heita má reynt að kippa þessu aftur í liðinn. Framsfl. hefur staðið harðvítugast á móti því. Sjálfstfl. hefur verið jafnvel stundum til viðtals um það. Nei, höfðingjavaldið, sem drap okkur á Sturlungaöld, er að risa upp núna og Framsfl. hagar sér eins og hann væri ein höfðingjaættin, sem væri að berjast við hinar höfðingjaættirnar. Helmingaskiptin eru eins og þegar var verið að reyna að bræða saman höfðingjaættirnar hér á Sturlungaöld á móti bændunum, þær höfðingjaættir, sem voru búnar að sölsa undir sig mest allar jarðeignir bændanna. Við erum fulltrúar þeirrar alþýðu, sem ekki vill láta taka þessa eign af sér. Framsfl. og Sjálfstfl. hafa haft helmingaskipti um að ræna því, sem samsvarar jarðeignum frjálsra bænda á Íslandi á 12. og 13. öld. Það er það hættulega í þróuninni og þessi hætta er nær því að flytja aftur ógæfu yfir okkar þjóð, en flestir gera sér ljóst. Höfðingjar Sturlungaaldarinnar enduðu með því í innbyrðis deilunum hjá sér að kalla á erlent vald til þess að taka við völdunum í þessu landi og brjóta það, sem eftir er af íslenzkri bændastétt, á bak aftur. Hvað er það, sem höfðingjaflokkar nútímans, - og kann ég satt að segja hálfilla við að nota orðið höfðingjar í samþandi við það, það eimir það mikið eftir af góðri merkingu í því frá fyrstu árum þjóðveldisins, - hvað er það, sem þessir fésýsluflokkar nútímans hér á Íslandi, Framsókn og Sjálfstfl., ætla sér í þeim efnum í þeirra harðvítugu baráttu um að ná sem mestum tökum hér á Íslandi? Báðir þessir flokkar eru með fyrirætlanir um að kalla útlent vald hér inn í landið. Þeir hafa þegar kallað á útlent hervald inn í landið. En þeir eru líka með fyrirætlanir um að kalla á útlent auðvald inn í landið. Framsfl. og hans aðalforustumenn hafa þegar fyrirætlanir, sem ég get birt nánar, ef þess er óskað, um að selja einhverjar mestu auðlindir Íslands, gjöfulustu fossana, sama sem á leigu til erlendra auðfélaga á þann hátt að leyfa þeim að koma upp verksmiðjum hér, sem erlendir auðhringar eigi og séu í þeirra eigu a.m.k. 20 eða 25 ár og starfræki hér í krafti íslenzkra auðlinda, íslenzks rafmagns. Og Sjálfstfl., vissir menn í honum, mun vera með svipaðar fyrirætlanir og í blöðum Sjálfstfl. hefur óspart verið undir þetta tekið og undirstrikað af einum af efnahagslegum forustumönnum þess flokks, Birgi Kjaran, á síðasta flokksþingi flokksins, að þetta þyrfti að gera. Um þetta eru þessir tveir flokkar sammála, þeir sömu flokkar sem hafa viðhaldið helmingaskiptunum á milli auðmannanna á Íslandi á undanförnum áratugum, þeir eru líka sammála um að kalla það stórauðvald hér inn í landið, það útlenda, ameríska auðvald hér inn í landið, sem gerði það að verkum, að við Íslendingar réðum ekki nokkurn skapaðan hlut við það, það auðvald, sem á 20 eða 25 árum mundi leggja íslenzkt stjórnarfar alveg undir sig. Hættan af, að sorgarsaga Sturlungaaldarinnar endurtaki sig, er mikil og þegar ég á árum kalda stríðsins fór einmitt að reyna að grafast fyrir um glæsileik okkar þjóðveldis og þær þjóðfélagslegu undirrætur þess og sorgarleikinn, sem batt enda á glæsilegt tímabil, þá hafði ég alltaf í huga það, sem er að gerast nú og loka kaflinn í bókinni fjallaði um það og aðvörun í því efni. Hættulegt er bandaríska hervaldið hér á Íslandi núna og spillingin, sem af því stafar. En amerískt auðvald, stóriðjuvald amerísku hringanna, alúminíumhringanna eða annarra, sem hér væri komið inn í landið, yrði margfalt hættulegra, og skal ég hvorugu mæla bót. Ég vildi beina því til hæstv. forseta, hvort það mundi vera rétt af okkur að halda öllu lengur áfram í kvöld. Ég sé, að ég á enn þá það mikið eftir að svara hv. 1. þm. S-M., að það mun vart endast til þess, sem mundi vera eftir af sæmilegum fundartíma, svo að ég vildi beina þeirri ósk til hæstv. forseta, að hann leyfði mér að gera hlé á minni ræðu nú og frestaði umræðunum. –[ Frh.]