Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta til l. um Útflutningsmiðstöð iðnaðarins hefur nú hlotið afgreiðslu í Nd., og það hefur verið mjög ánægjulegt, að það hefur verið góð samstaða um afgreiðslu málsins. Ég tel ekki, að ég þurfi að hafa mörg orð um frv. hér og sízt af öllu að endurtaka það, sem er í grg., þar sem gerð er nákvæmlega grein fyrir því, sem á undanförnum árum hefur verið að því unnið að efla hér útflutningsiðnað og aðstöðu til útflutningsiðnaðar og hafa nokkur mið af fyrirkomulagi nágrannaþjóða okkar í því sambandi. Og það var einmitt í framhaldi af slíkri viðleitni iðnrn. í samráði við iðnþróunarráðið og samtök, sem að því standa, að nokkrir menn voru fengnir til þess að gera uppköst að því frv., sem hér liggur fyrir, þeir, sem taldir eru í grg. og eru frá iðnrekendum, Sambandi ísl. samvinnufélaga og rn., sem mundu aðallega eiga hér hlut að máli, utanrrn., viðskrn. og iðnrn. Megintilgangurinn er að koma upp útflutningsmiðstöð, eins og segir þar í 1. gr., og síðan er í 3. gr. tíundað hlutverk þessarar útflutningsmiðstöðvar. Það er að verulegu leyti, má segja, í líkingu við það, sem tíðkast bæði hjá Dönum og Norðmönnum, og segja má, að það sé framhald einnig af tilraunum iðnrekenda með sína útflutningsskrifstofu, sem studd hefur verið af opinberu fé nú 2–3 síðustu árin og hefur, að ég hygg, gefið góða raun. En hér er um víðtækari starfsemi að ræða og almennari samvinnu á milli aðila, bæði Félags ísl. iðnrekenda og Sambands ísl. samvinnufélaga í þessari samvinnu við rn., sem þarna er gert ráð fyrir. Það er gert ráð fyrir því í 5. gr., að kostnaður af rekstri Útflutningsmiðstöðvar iðnaðarins skuli greiðast fyrst um sinn af árlegri fjárveitingu ríkissjóðs og framlagi annarra stofnenda. Ég get sagt, að í aðalatriðum er hugsunin á bak við þetta sú, að við höfum verið yfirleitt sammála um það, að fyrst í stað þurfi að gefa slíkri stofnun nokkra uppbyggingu frá opinberri hálfu til þess að komast í ganginn, en það er, held ég, sameiginlegt álit okkar allra, sem unnið höfum að þessum málum og tilgreindir eru í grg., að síðar beri að stefna að því, að hún sem sjálfstæð stofnun geti borið sinn kostnað af þjónustugjöldum, sem til hennar eru greidd, og þá e. t. v. af útflutningsgjöldum frá iðnaðinum, þegar hann væri orðinn einhvers megnugur. Þetta eru, að ég hygg, meginatriðin í þessum málum og það hafa reyndar komið fram till. frá þm. úr öðrum flokkum um einhverja svipaða eflingu eða stuðning við iðnaðinn eins og uppbyggingu útflutningsmiðstöðvar og ég leyfi mér þess vegna að vænta þess, að um þetta verði lítill ágreiningur eða enginn helzt hér í þessari d. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta, en vænti þess, að hv. iðnn., sem ég legg til, að málið fari til, reyni eftir föngum að hraða afgreiðslu þess, þar sem verulega er liðið á þingtímann, og leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að málinu verði vísað að lokinni þessari umr. til 2. umr.



Herra forseti. Frv. til l. um breyt. á l. nr. 77 frá 28. apríl 1962, um aflatryggingasjóð sjávarútvegsins, hefur verið til athugunar í sjútvn. Áður en hlé varð fyrir jól var frv. sent til ýmissa aðila til umsagnar og við það miðað, að umsagnir lægju fyrir, þegar þing kæmi saman að nýju að loknu þinghléi. Frv. það, sem hér um ræðir, er samið af 7 manna n., sem skipuð var af hæstv. sjútvrh. 16. júní 1965. Alls mun n. þessi því hafa haft mál þetta til athugunar um 41/2 ár, þar sem hún skilaði áliti um málið í desembermánuði 1969. Það kemur fram í aths. við frv., að n. tók þá ákvörðun þegar í upphafi að hraða ekki afgreiðslu af sinni hálfu um málið, heldur leita álits sjómannasamtaka og útgerðarmanna jafnhliða því, sem fylgzt var með þróun og starfsháttum sjóðsins á þessu tímabili. Það verður að teljast mjög mikilsvert fyrir n., að hún hafði á umræddu tímabili aðstöðu til þess að fylgjast með þróun og starfsháttum sjóðsins á tveimur ólíkum aflatímabilum, þ. e. árunum 1965 og 1966, þegar um var að ræða einstök góðæri, svo aftur á móti árin 1967 og 1968, þegar heildaraflinn nam tæplega helmingi af afla ársins 1966. Það eru að sjálfsögðu fyrst og fremst slíkar sveiflur í aflamagninu, sem hafa verður í huga og á hvern hátt þeim verður mætt, þegar samin er löggjöf um aflatryggingasjóð sjávarútvegsins. Því er ekki að leyna, að innan raða útgerðarmanna, sem segja má, að í sjálfu sér skipti mestu um þessa löggjöf, hafa verið nokkuð skiptar skoðanir um einstök ákvæði. Má þar sérstaklega benda á ágreining um ákvörðun á aflamagni á hinum einstöku bótasvæðum. Það hefur verið gildandi regla, að lögð hefur verið til grundvallar meðalveiði á hverju veiðisvæði fyrir sig um tiltekið árabil. Ég ætla, að það hafi verið venjulegast þriggja ára tímabil, sem haft hefur verið til viðmiðunar hverju sinni. Þegar það hefur átt sér stað, að aflamagnið á einhverju bótasvæði hefur legið langt niðri t. d. 3 ár í röð, hafa þessi ákvæði laganna komið í veg fyrir, að bætur væru greiddar, þrátt fyrir það, að fyrir lægi vitneskja um það, að stórkostlegt tap væri á útgerðinni og útgerðarmenn þá ekki færir um að gera upp mannakaup eða kauptryggingu. Með frv. þessu er gerð sú breyting, að auk þess að leggja aflamagnið til grundvallar má sjóðsstjórnin einnig hafa hliðsjón af útgerðarkostnaði og hver kauptryggingin er. Segja má, að þessi rýmkun, sem hér er lagt til að gerð verði á þessu sviði, sé veigamesta breytingin frá því, sem er í gildandi lögum. Þá er þess að geta, að með tilliti til þess, að útgerð að hausti til er oft stopul og áhættusöm, en skapar oft atvinnu við sjávarsíðuna, sem annars væri ekki fyrir hendi, er sett inn nýtt heimildarákvæði varðandi haustvertíð, að þá megi hækka meðalaflann úr 75% í 80%. En með þessari breytingu er verið að reyna að vega á móti og stuðla að því, að útgerð leggist ekki niður á haustvertíðum. Þá vil ég vekja athygli á því ákvæði 9. gr. frv., sem felur í sér heimild til handa sjóðsstjórninni að greiða bætur til báta, sem hafa fyrirvaralaust þurft að hætta veiðum á tilteknum veiðisvæðum, vegna þess að ákvörðun hefur verið tekin af hálfu þess opinbera um að friða tiltekin veiðisvæði vegna hrygningar nytjafiska. Slík tilvik geta vissulega hent og hafa átt sér stað. Við í sjútvn. vorum að velta því fyrir okkur, hvort sú upphæð, sem hér um ræðir, væri ekki of lág, þ. e. að verja megi allt að 1 millj. kr. í hverju tilfelli. Við féllum þó frá því að þessu sinni að flytja brtt. þar um og teljum rétt, að reynslan skeri úr um það, hver upphæðin skuli vera. Í heild má segja, að ekki sé um miklar efnisbreytingar að ræða frá því, sem er í gildandi lögum um aflatryggingasjóð sjávarútvegsins. Heildarrammi laganna heldur sér að mestu leyti, en að sumu leyti eru þó einstök atriði rýmri en áður og löggjöfin í heild sveigjanlegri í framkvæmd. Eins og fram kemur í nál. með frv., náðist ekki fullt samkomulag innan n. um málið. N. flytur þó sameiginlegar brtt. á sérstöku þskj., en þær eru eins og sjá má einungis um formsatriði frv., sem nauðsynlegt var að leiðrétta. Að öðru leyti leggur meiri hl. n. til, að frv. verði samþ. óbreytt. Á þskj. nr. 391 hefur minni hl. n. flutt brtt., sem felur í sér aukið framlag til sjóðsins úr ríkissjóði. Er þar lagt til, að ríkissjóður greiði helming á móti öðrum tekjum sjóðsins í stað 1/4, eins og í frv. er. Að sjálfsögðu má um það deila, hve há upphæð eða hlutdeild af tekjum sjóðsins skuli lögð fram úr ríkissjóði. En það, sem í frv. felst, er í samræmi við afgreiðslu fjárlagafrv. fyrir yfirstandandi ár. Það má segja, að hliðstætt við það, sem kemur fram í þessari brtt. frá minni hl. um aukið fjárframlag úr ríkissjóði til aflatryggingasjóðs, hafi komið fram í flestum umsóknum, sem n. bárust, bæði frá Landssambandi ísl. útvegsmanna og Fiskifélaginu, að þeir töldu, að þessi hluti af framlagi úr ríkissjóði þyrfti að vera hærri heldur en frv. kveður á um. En eins og er má segja, að staða aflatryggingasjóðsins sé sæmileg. Um s. l. áramót nam sjóðseign 150–160 millj. kr., en það er að sjálfsögðu fyrst og fremst að þakka góðu árferði til sjávarins s. l. tvö ár. Það, sem ég tel, að skipti miklu máli og á það legg ég höfuðáherzlu er, að bætur úr sjóðnum verði framvegis sem hingað til samkv. fyllstu heimildum laga til þeirra aðila, sem fyrir verulegum aflabresti verða. Komi hins vegar í ljós, að sjóðurinn - með þeim tekjumöguleikum, sem í frv. þessu felast, - verði ekki fær um að standa við sínar skuldbindingar á þann hátt, mun ég verða fyrsti maður til þess að samþykkja aukið framlag til sjóðsins. Herra forseti. Ég hef þá lokið við að gera grein fyrir afgreiðslu málsins af hálfu meiri hl. n. Ég leyfi mér að vænta þess, að brtt. n., sem hún flytur á sérstöku þskj., verði samþ. - tillögur þessar eru, svo sem ég hef áður vikið að, eingöngu formsatriði - og að frv., þannig breytt, verði samþ. og því síðan vísað til 3. umr.



Herra forseti. Ég vil nú aðeins leiðrétta það í upphafi, að það var nú ekki svo, að n. klofnaði um afstöðu til frv. Öll n. mælir með samþykkt þess, en við 3 nm. flytjum hér eina brtt. við frv. og það er eingöngu til þess að mæla nokkur orð fyrir henni, sem ég kvaddi mér hljóðs. Sú brtt. er á þskj. 391 og fjallar um það, að framlag ríkissjóðs til aflatryggingasjóðs verði helmingur á móti öðrum tekjum sjóðsins, eins og segir í frv., í stað fjórðungur. Ég tel að vísu ástæðu til þess að taka það fram, að það voru nokkur önnur ákvæði í þessu frv., sem mjög kom til mála að flytja brtt. við, en okkur sýndist samt að athuguðu máli rétt að leggja áherzlu á þetta atriði eitt, en sleppa öðrum, m. a. með hliðsjón af því, að hér er um að ræða frv., sem hefur verið allrækilega undirbúið og reynt að ná samkomulagi, allvíðtæku samkomulagi um ýmis vafa- og deiluatriði og þess vegna nokkuð viðurhlutamikið að fara að gera brtt. þar við þau atriði, sem með töluverðri vinnu hefur tekizt að ná samkomulagi um milli þeirra aðila, sem þar eiga sérstaklega hagsmuna að gæta. En eins og hv. frsm. n. gat um, var það einróma álit allra þeirra, sem sendu umsagnir um þetta frv., að framlag ríkissjóðs, sem er nú 1/4 á móti öðrum tekjum aflatryggingasjóðsins, sé óviðunandi lágt. Upphaflega, þegar aflatryggingasjóðurinn var stofnaður, var framlag ríkissjóðs jafnhátt öðrum tekjum sjóðsins. Síðar - ég hygg, að það hafi verið 1962 eða 1963 - var gerð á þessu breyting á þann veg, að framlag ríkissjóðs skyldi vera helmingur á móti öðrum tekjum sjóðsins. Loks gerði hæstv. ríkisstj. í fyrra enn breytingu hér á og ákvað, að ríkissjóðsframlagið skyldi nú vera 1/4 af tekjum sjóðsins, og það er þetta ákvæði, sem ætlunin er að lögfesta hér í þessu frv. Og það fer algerlega í bág við þær till., sem sú n., sem undirbjó þetta frv., lagði til, og það fer algerlega í bág við vilja þeirra aðila, sem umsagnir hafa sent um málið, og ég hygg, að rökstuðningurinn fyrir nauðsyn þess, að hér sé a. m. k. ákveðið, að ríkisframlagið skuli vera helmingur á móti öðrum tekjum, rökstuðningurinn komi bezt fram með því að lesa hér nokkur aðalatriðin úr umsögnum þriggja aðila að þessu leyti um þetta atriði. Þessir þrír aðilar eru Alþýðusamband Íslands, Landssamband ísl. útvegsmanna og Fiskifélag Íslands. Rétt er að taka það fram, að við flm. þessarar till. hefðum vissulega vel getað hugsað okkur að koma til móts við þau tilmæli, sem koma fram hjá a. m. k. sumum þessara aðila, að ríkisframlagið yrði að nýju jafnhátt og aðrar sjóðstekjur, en við höldum, að meiri líkur kynnu að vera til þess, að hægt yrði að fá fram breytingu um það, að þetta skuli vera jafnhátt og það hefur verið allmörg síðustu árin, eins og í fyrra, eða helmingur á móti öðrum tekjum og förum þar að þessu leyti heldur varlega í sakirnar. Um þetta mál segir svo í umsögn frá Alþýðusambandi Íslands: „Eins og lagafrv. var úr garði gert frá n. hendi, var stefnt að því, að starfsemi aflatryggingasjóðs yrði verulega aukin, og gæti sjóðurinn betur en áður jafnað metin og bætt tjón, sem að höndum ber í sjávarútveginum á ýmsum stöðum á landinu, þegar tilfinnanlegur aflabrestur verður. Í því formi, sem frv. er nú lagt fram og verði það þannig samþ., mundi sá tilgangur ekki nást nema að litlu leyti og endurskoðun laganna bera minni árangur en til var ætlazt og brýn þörf er fyrir. Frá því að hlutatryggingasjóður tók til starfa 1950 og til 1962, var framlag ríkissjóðs jafnt tekjum sjóðsins af útflutningsgjaldinu. Árið 1962 var lögunum breytt og m. a. stofnuð sérstök deild fyrir togarana og svonefnd jöfnunardeild. Var þá framlag ríkissjóðs lækkað frá því, sem það var frá byrjun, í helming á móti útflutningsgjaldinu. öll árin síðan hafa verið góð aflaár að undanskildum e. t. v. árunum 1967 og 1968. Sjóðurinn hefur þó ekki getað safnað á þessum góðu árum umtalsverðum inneignum til lakari ára, ef að höndum bæru, sem alltaf vofir þó yfir þessum atvinnuvegi.“ Og síðar í þessari umsögn er lagt eindregið til, að sú breyting verði gerð á frv., að ríkisframlagið verði jafnhátt eins og tekjurnar af útflutningsgjaldi. Í umsögn frá Landssambandi ísl. útvegsmanna segir um þetta atriði, með leyfi hæstv: forseta: „Hér (þ. e. a. s. í brtt., sem stjórn Landssambandsins lætur fylgja með þessari grg.) er lagt til, að framlag ríkissjóðs samkv. 8. gr. frv. verði aukið verulega og er það gert m. a. með tilliti til þess, að útgjöld sjóðsins munu aukast, ef frv. þetta verður samþykkt. Vísum vér á bug þeirri fullyrðingu í aths. við frv., að þeir tekjustofnar, sem sjóðnum er ætlað að hafa, séu nægilegir til að standa undir útgjöldum sjóðsins. Í fyrsta lagi veit enginn fyrir fram um útgjöld sjóðsins og því þörf sjóðsmyndunar í góðu árferði. Í öðru lagi er ekki hægt að hafa hækkaðar tekjur í krónutölu sem ástæðu til að lækka framlag ríkissjóðs. Gengisbreytingin veldur hækkuðum útgjöldum sjóðsins vegna hækkaðs útgerðarkostnaðar og hærra fiskverðs og kemur því ekki til með að bæta afkomu sjóðsins. Til viðbótar ofangreindu vísast til þess, er segir um þetta atriði í áliti n. þeirrar, sem að frv. vann.“ Og eins og ég sagði áðan, leggur stjórn Landssambands ísl. útvegsmanna til, að 8. gr. frv. verði breytt á þann veg, að framlag ríkissjóðs skuli vera jafnhátt tekjum samkv. 1. tölul. þessarar gr. Loks er það atriði úr umsögn Fiskifélags Íslands, sem fjallar um þetta sérstaka mál. Þar segir: „Í umræddu frv. til breytinga á l. um aflatryggingasjóð sjávarútvegsins, sem á ný hefur verið lagt fyrir hv. Alþ., er gert ráð fyrir allmiklu minni fjárframlögum ríkissjóðs en núgildandi lög aflatryggingasjóðs mæla fyrir um. Í þessu sama efni eru tillögur n. þeirrar, er vann að endurskoðun laganna, virtar að vettugi. Þessi ráðstöfun er rökstudd með því, að hagur sjóðsins hafi mjög batnað við gengisbreytinguna 1968, svo og við hagstæð aflabrögð og batnandi afkomu útvegsins 1969 og 1970. Þessi málflutningur þarfnast nánari skýringa, því að þessu má ekki rugla saman. Vissulega jukust tekjur sjóðsins að krónutölu við gengisbreytinguna. Hins vegar aukast útgjöldin samsvarandi þegar frá gengisbreytingunni, því að fiskverð hækkar. Bætur úr sjóðnum til útvegsins miðast við fiskverð hverju sinni, eins og ákveðið er af verðlagsráði sjávarútvegsins. Aftur á móti hefur gott árferði, þ. e. góð aflabrögð undanfarin tvö ár orðið til þess, að útgjöld hafa verið með minna móti. Ef byggja má á reynslu áranna 1967 og 1968, þegar allverulegur greiðsluhalli varð hjá aflatryggingasjóði, þarf heildarsjóðseign að nema a. m. k. 200 millj. kr. miðað við núgildandi verðgildi krónunnar, til þess að unnt verði að mæta álíka áföllum og þá skullu yfir. Af þessari ástæðu er beinlínis hættulegt að skerða fjárframlög ríkisins til aflatryggingasjóðs. Á það má og benda, að frv. gerir ráð fyrir auknum útgjöldum sjóðsins. Ef umrædd tekjuskerðing verður framkvæmd, þarf jafnframt að nema á brott þau ákvæði frv., sem gera ráð fyrir útgjaldaaukningu, svo sem í 3. gr., 5. gr. og 9. gr. frv.“ Þetta var úr umsögn Fiskifélags Íslands. Ég tel, að í umsögnum þessara aðila, sem gerst ættu að mega þekkja, hvers er þörf í sambandi við aflatryggingasjóð sjávarútvegsins, séu færð svo sterk rök fyrir því, að a. m. k. þurfi að ákveða, - eins og brtt. okkar mælir fyrir um - að ríkissjóður leggi fram helming á móti öðrum tekjum sjóðsins, ef það á að vera sæmilega tryggt, að sjóðurinn geti starfað með eðlilegum hætti og mætt þeim áföllum, sem hann á að geta mætt, ef aflabrestur verður á einhverju svæði. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, að hafa fleiri orð um brtt. okkar, en vænti þess, að hv. d. sjái nauðsyn þess að samþykkja hana.



Herra forseti. Ég vil hefja þetta mál mitt með því að þakka hv. sjútvn. fyrir afgreiðslu þessa máls og þær brtt., sem hún leggur til, að verði samþ. við frv., sem mér sýnist, að séu allar til bóta við fljóta yfirsýn og gefi til kynna, að hún hafi fjallað um svo vandasamt frv. sem hér er um að ræða mjög gaumgæfilega, þannig að þær breytingar, sem n. leggur einróma til, megi verða til bóta við framkvæmd þessara viðkvæmu laga. Sannleikurinn er einnig sá, að reynsla mín þau 51/2 ár, sem ég hef verið í þessum störfum, er sú, að aðaldeilurnar um þessi mál hafa raunar ekki snúizt um sjálf lagaákvæðin, heldur langtum fremur framkvæmdaatriði, sem stjórnin hefur ýmist sett sér reglur um eða settar hafa verið um sérstakar reglugerðir, sem hljóta að breytast í samræmi við samþykkt þessa frv., ef það nær fram að ganga, sem ég vona. En ég vil á þessu stigi málsins, áður en ég ræði efnislega um aðrar brtt., skýra frá því, að í yfirstandandi deilum í sjávarútveginum, bæði undir- og yfirmanna á bátaflotanum og svo aftur togaraflotanum, hefur ríkisstj. þegar gefið skrifleg fyrirheit um að beita sér fyrir ákveðnum breytingum á gildandi lögum, er þennan útveg varða, og ég sé enga ástæðu til þess að leyna þingið eða hv. þd. því, í hverju þessar breytingar felast, að sjálfsögðu allt með þeim fyrirvara, að það sé þáttur í lausn yfirstandandi deilna og byggt á því, að báðir samningsaðilar hafa óskað eftir þessum breytingum. Tilmælum einstakra deiluaðila, sem stangazt hafa nokkuð á, svo sem eðlilegt er, hefur ríkisstj. ekki talið sér fært að sinna, því að hún væri þar með orðin þátttakandi í deilunni með öðrum aðilanum gegn hinum. En þeim óskum, sem fram hafa komið sameiginlega, hefur ríkisstj. lofað að verða við, m. a. að beita sér fyrir breytingum á greiðslu fæðispeninga til bátasjómanna, sem ákveðnir voru á síðasta Alþ. í fyrsta sinn. Hún hefur lofað samningsaðilum því skriflega, að nokkur hækkun verði á þeim. Hún hefur einnig heitið samningsaðilum því skriflega að beita sér fyrir 6% lækkun á þeim 22%, sem tekin eru af löndunum erlendis og ákveðin voru með l. frá 1968, en slakað var á um s. l. áramót og þýðir þetta þá enn frekari tilslökun. Þetta hefur allt verið gert vegna þess, að báðir aðilar, eins og ég sagði áðan, hafa eftir þessu leitað. Enn fremur er það viðurkennt í ríkisstj., þó að skriflega hafi ekki verið um það samið enn, að óréttlátt sé að taka af togaraflotanum í þennan fæðispeningasjóð, sem eingöngu rennur til bátaflotans, þar sem nokkrum árum áður en fæðispeningar, daggreiðslan kom til greina á bátaflotanum, hafði verið samið um frítt fæði um borð í togurum. Í þetta hefur verið látið skína munnlega við samningsaðila, að ríkisstj. mundi beita sér fyrir breytingum á þessu eða endurgreiðslu til togaraflotans. Öll hafa þessi fyrirheit verið bundin því skilyrði, að þau væru þáttur í lausn deilunnar. Þrátt fyrir þessi fyrirheit hefur því miður ekki tekizt að leysa allar þessar deilur, þó að góðar líkur séu taldar á því, að deilurnar á bátaflotanum séu til endanlegrar lausnar nú á allra næstu dögum. Um deiluna á togaraflotanum er erfiðara að spá. Það mál er flóknara en svo, að um það sé heppilegt að ræða undir þessum dagskrárlið. En því minnist ég á þessi atriði hér, að fæðisdagpeningagreiðslurnar gætu fléttazt inn í þetta frv., þannig að ég vil á þessu stigi málsins mælast til þess við hæstv. forseta hv. þd., að hann fresti endanlegri afgreiðslu málsins enn um nokkra hríð, þar til séð verður, hvort umrædd fyrirheit ríkisstjórnarinnar kunni að hafa nokkur áhrif á lausn þessara deilna. Varðandi þá brtt. til hækkunar á framlagi ríkissjóðs, sem birtist á þskj. 391, vil ég aðeins segja þetta: Allir þessir sjóðir, sem myndaðir eru með svipuðum hætti og aflatryggingasjóður og fjármagnaðir eru t. d. með útflutningsgjaldi eða öðru slíku, verða að gera spár fram í tímann, og er nokkuð óvíst frá ári til árs um afkomu þessara sjóða og hvers þeir reynast megnugir. Ég tel, að það sé óþarft að flytja slíka brtt. eins og á þessu þskj. kemur fram, með hliðsjón af ákvörðun sjóðsins á s. l. ári. En ég tek undir það með hv. frsm. meiri hl. n., að ekki skal standa á mér - eigi ég hér þá sæti á hv. Alþ. - að stuðla að leiðréttingu á því, ef umrætt ríkisframlag, eins og gert er ráð fyrir því í frv., dugar ekki. Það hefur ávallt verið svo, að um framtíð þessara sjóða, sem eru jafnmiklir happdrættissjóðir og þessir sjóðir hljóta ávallt að vera, og yfirleitt allt í kringum okkar aflabrögð, - bæði aflamagn verðmæti þess á erlendum vettvangi og jafnvel veðurfar hefur áhrif á afkomu þessara sjóða - um framtíð þessara sjóða verður að spá, og það er talið, með hliðsjón af s. l. ári, að með samþykkt þessa frv. gæti sjóðurinn staðið undir þeim skyldum, sem honum eru ætlaðar. Þess vegna álít ég brtt. óþarfa, auk þess sem þegar hefur verið ákveðin í fjárlögum, sem afgreidd eru frá Alþingi, sú upphæð, sem gert er ráð fyrir til framkvæmda þessara laga. Og það er ekki fyrr en á næstu fjárl., sem hægt yrði að breyta framlögum ríkissjóðs, því að Alþ. hefur þegar sagt sitt álit á því, hvert það skuli vera og brtt. er þess vegna að þessu leyti of seint fram komin miðað við samþykkt þessa frv. Sýni það sig hins vegar við samningu næstu fjárlaga á síðari hluta þessa árs, að þær spár, sem um sjóðinn hafa verið gerðar og eru eitt af grundvallaratriðum þessa frv., standist ekki, þá ber Alþ. að leiðrétta það eftir á eins og það hefur orðið að gera á undanförnum árum. Ég endurtek svo að lokum þakkir mínar til n. fyrir það starf, sem hún hefur lagt í skoðun þessa frv., og tel, að þær brtt., sem hún leggur til á þskj. 385, séu allar til bóta, en vil jafnframt óska eftir því, að frv. verði, þrátt fyrir alllanga veru hér í hv. þd., frestað nú um nokkurt skeið, ef breytingar á einhverjum atriðum í þessu frv. gætu orðið til þess að stuðla að lausn þeirra deilna, sem yfir standa í íslenzkum sjávarútvegi í dag.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. að marki. Ég kvaddi mér hljóðs í gær áður en umr. lauk til þess að árétta það atriði, sem ég gerði að umtalsefni og sem hæstv. menntmrh. misskildi nokkuð að mínum dómi. Nú hefur hann orðið að víkja af fundinum, en ég get ekki verið að gera kröfu til þess, að hann hlýði á þessa smámuni og kem þessum leiðréttingum hér á framfæri. Hæstv. menntmrh. taldi, að við flokksbræður, ég og hv. 3. þm. Vestf., Steingrímur Hermannsson, værum ósammála í þessu máli og það sýndi m. a., hve vandasamt málið væri. Ég vil nú í fyrsta lagi segja það, að hér er ekki um neitt flokksmál að ræða, þannig að þess vegna væru það engin tíðindi, þó að við værum ósammála og hefðum mismunandi skoðanir á þessu smáatriði, sem ég gerði hér að umtalsefni. En ég held þó, að því sé ekki einu sinni til að dreifa. Ég held, að við séum nánast alveg sammála í þessu máli. Ég er ekkert að mælast undan því, að sveitarfélög hafi úrskurðarvald í þessum málum, síður en svo, og ég vona, að hæstv. menntmrh. skilji það ekki til langframa þannig, að ég hafi verið að leggja það til, að honum yrði fært allt vald í þessum málum. Það var ekki meining mín. Ég er mjög hlynntur því, að sveitarstjórnir skeri úr því sjálfar, sem undir þær heyrir og þær geta ráðið við. Það, sem ég hafði við frv. að athuga, var 26. gr. Mér hefur nú borizt í hendur umsögn um frv. til laga um náttúruvernd skrifuð af Þórði Eyjólfssyni fyrrv. hæstaréttardómara, en til hans er mikið vitnað um þessar mundir í sambandi við lagasmíð hér á Alþ. Um þessa gr. segir Þórður, með leyfi forseta: „Hér er ákvæðum um fólkvanga breytt frá því, sem nú er í 8. gr. gildandi laga. Samkv. 8. gr. laganna ráða bæjarstjórnir því einar í kaupstöðum, hvort landsvæði skuli gert að fólkvangi, en utan kaupstaðar ráða náttúruverndarnefndir og sveitar eða sýslustjórnir því í sameiningu. Eftir 26. gr. frv. mun yfirlýsing um, að tiltekið landsvæði sé gert að fólkvangi, eiga að koma frá náttúruverndarráði.“ Ég gat um þessa breytingu í gær. En svo segir dómarinn fyrrv.: „Í grg. frv. um 26. gr. segir, að frumkvæði um stofnun slíkra fólkvanga sé í höndum bæjar- eða sveitarstjórna, og verður greinin vafalaust skýrð í samræmi við það. Af því leiðir, að náttúruverndarráð mun ekki lýsa tiltekið landsvæði fólkvang, nema fyrir liggi samþykki hlutaðeigandi bæjar- eða sveitarstjórnar.“ Það kemur alveg glöggt fram af þessari umsögn, að hér er hugsað um málið í eintölu. Hér er hugsað um fólkvang, sem aðeins eitt bæjar- eða sveitarfélag hefur umráðarétt yfir, bæði yfir landinu, sem gert er að fólkvangi, og eins eftir að búið er að stofna þetta friðlýsta land. Og það, sem mitt mál fjallaði um einfaldlega í gær, var það, hvað á að gera, ef málið varðar fleiri sveitarfélög en eitt, eins og það ákveðna tilvik laut að, sem ég gerði að umtalsefni, friðlýsing lands frá Krýsuvíkurbergi að Elliðaárvogi? Það hefur komið fram tillaga um að gera þetta að fólkvangi. Hún kom fram í borgarstjórn frá okkar framsóknarmönnum í októbermánuði 1969, minnir mig, og það sýndi sig. með gildandi lögum, að það voru svo mikil tormerki á því að gera þetta, að málið er nánast í sjálfheldu. Og menntmrn. var bent á þetta og það beðið um að taka inn í núv. frv. ákvæði, sem betur skæru úr um þetta. Það hefur að mínum dómi ekki verið gert. Ég sé ekki samkv. þessu, að náttúruverndarráð hafi heimild til að skera úr deilumálum, ef upp koma milli sveitarfélaga. Eitt sveitarfélag vill, að fólkvangurinn sé stofnaður. Annað vill það ekki. Hefur þá náttúruverndarráð leyfi til þess að skera úr þessu máli? Það held ég ekki. Ég held, að það hafi það ekki miðað við þá grein, eins og hún er núna. Þetta er það, sem ég hafði við frv. að athuga, en alls ekki það, að ég vildi, að sveitarfélögin væru svipt því valdi, sem þau geta mest haft. Það held ég alls ekki. Ég vil bara, að það sé einhver aðili, sem geti höggvið á svona hnút, ef til kemur. Um önnur atriði skal ég ekki fjölyrða sérstaklega, þar sem hæstv. ráðh. getur nú ekki verið viðstaddur. Ég harma það enn, að út úr frv. var tekin fjáröflunin. Ég óttast það eins og svo margir, sem hér ræddu málið í gær, að þegar að kreppir og á að semja fjárlög, verði svona hlutir, sem hægt er að hafa nokkuð í hendi sér, hornreka, og þeirra hlutur verði smár í fjárlögum, þegar margt kallar á, sem gera þarf. Ekki vegna þess endilega, að ráðherrar þeir, sem hlut eiga að máli, séu andvígir þessu. Mér dettur ekki í hug að halda það, heldur bara einfaldlega vegna þess, að hér er ekki neitt, sem beint rekur á eftir, engin lagafyrirmæli frá Alþ. og kannske ekki verkefni, sem eru svo bráðaðkallandi, að mönnum finnist ekki, að þau geti beðið svo sem eins og eitt ár, þó að reyndin sé raunar sú, að þau geta það alls ekki. Það er enginn vafi á því, að samkv. þessu nýja frv., og raunar samkv. gildandi lögum líka, þarf talsvert fjármagn til þess að friðlýsa landið eins og menn almennt eru sammála um og svo vel kom fram í umr. hér í gær. Og ég hygg, að svo sé ástatt nú, að fjármagn til þessara hluta sé of litið og það væri ástæða til að auka það fremur en draga úr því. Það var náttúrlega enginn glæsibragur yfir þessari fjáröflun í frv., ég skal alveg viðurkenna það. Það er nánast sitt beinið af hverri tíkinni, svolítil prósenta af áfengi því, sem búið er til á Íslandi, pínulítil prósenta af orkusölu og enn þá minni prósenta af varmaframleiðslu. Ég skal alveg viðurkenna það, að svona sparðatíningur er leiðinlegur og hefði sjálfsagt mátt tiltaka einhvern einn tekjustofn og tryggja sjóðnum þar með a. m. k. þessar 3.7 millj. eða meira. Ég skal líka viðurkenna það, að svona eyrnamerking skatta er heldur hvimleið og hún hefur náttúrlega kastað tólfunum í tíð núv. hæstv. ríkisstj., hvað sem hæstv. menntmrh. hefur um það að segja. Og ég veit ekki betur heldur en síðasta verulega skattlagning, sem Alþ. hefur samþykkt, eitthvað 249 millj. kr., hafi einmitt verið launaskattur alveg í ákveðnu tilefni, til þess að leysa ákveðin verkefni, eyrnamarkaður á báðum eyrum 249 millj. í 9 mánuði til þess að standa undir svokallaðri verðstöðvun, sem er nú náttúrlega orðin öfugmæli fyrir löngu. En það alvarlega í þessu máli er auðvitað ekki þetta. Ég get vel fallizt á það, að það megi fækka þessum svokölluðu eyrnamerktu sköttum. En það er bara þetta, að fjárveitingar samkv. fjárlögum eru tilteknar í krónutölu og sú krónutala hefur tilhneigingu til þess að dragast aftur úr í verðbólguþjóðfélagi. En hundraðshlutafjárveiting eins og sú, sem í frv. var, lafir þó í hækkununum. Ég veit ekki, hvort ég nenni að vera með frekari sparðatíning í þessu, en fyrst hæstv. menntmrh. er kominn, þá get ég ekki stillt mig að endurtaka það, að mér finnst frv. hafa verið lengi í rn. til athugunar. Hæstv. ráðh. sagði, að það þyrfti engan að furða það, þó að svona frv. væri örfáar vikur eða mánuði til athugunar. En þetta eru býsna margar vikur, sem frv. er búið að vera til athugunar í rn. og enn þá fleiri vikur síðan frv. kom fram og rn. hefur auðvitað haft tóm til þess að athuga það jafnlengi og allir aðrir. Ég held, að það sé a. m. k. komið á annað ár síðan þetta frv. kom frá nefndinni. Það geta nú þeir borið um, sem hér eiga sæti og í nefndinni voru. En ég skal láta þessum örfáu orðum lokið. Ég sá ástæðu til þess í gær að gera þessar aths. Ég hef, held ég, komið á framfæri því, sem ég man al því, sem ég ætlaði að ræða um í gær. En aðalástæðan til þess, að ég stóð upp aftur, er sem sagt sú, að það er alls ekki mín stefna, að sveitarfélögin séu svipt því valdi, sem frv. gerir ráð fyrir þeim til handa til þess að ákveða um friðlýsingu og náttúruvernd. Mitt „prinsip“ laut sem sagt að þessu, svo að ég endurtaki það í lokin, hvað eigi að gera, hver eigi að hafa úrslita- og úrskurðarvald, þegar svo stendur á eins og í því tilviki, sem ég nefndi, að fleiri sveitarfélög en eitt eiga sameiginlega aðild að fólkvangi, og ég tala nú ekki um, ef svo skyldi fara, sem ekki var þó í þessu tilviki, að ósamkomulag risi á milli sveitarfélaga. Ég skal svo láta þessu lokið.



Herra forseti. Það verða nú aðeins fáein orð til viðbótar því, sem ég sagði um þetta mál í gær. Ég tel ástæðu til að fagna því, hversu margir hv. alþm. hafa tekið til máls og látið sig þetta mál einhverju skipta. Ég tel, að það sé ljós vottur þess, að menn hafa hugsað um þessi mál hér á hv. Alþ. Menn skilja, hversu mikilvæg þau eru og að löggjöf um náttúruvernd þarf að vera sem bezt og fullkomnust á hverjum tíma. Þessu fagna ég vissulega. Ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, var fyrst og fremst sú, að mig langaði til þess að beina alveg ákveðinni fsp. til hæstv. menntmrh. og hún er í sambandi við nefndina, sem vann að undirbúningi þessa máls, og spurninguna um endurskoðun laga um Þingvelli. Sú þáltill., sem lá að baki því, að nefndin var skipuð, fjallaði, ef ég man rétt, um tvennt. Hún fjallaði um það, að það skyldi verða endurskoðuð gildandi löggjöf um náttúruvernd og endurskoðuð gildandi löggjöf um þjóðgarð á Þingvöllum. Eftir að nefndin, sem undirbjó þetta frv., tók til starfa, komst hún nokkuð fljótlega að þeirri niðurstöðu, að það væri rétt að aðskilja þetta. Það kom aðeins til orða, hvort það ætti að taka ákvæðin um þjóðgarð á Þingvöllum inn í kaflann um þjóðgarða í náttúruverndarlögunum, en nefndarmenn hurfu algerlega frá því, og ég held, að það hafi alveg örugglega verið skilningur þeirra, þegar þeir sendu frá sér náttúruverndarfrv. og hafði jafnvel komið fram í bréfi til rn., að nefndin teldi starfi sínu ekki lokið, hún teldi sig eiga eftir að vinna hinn hluta verksins, sem henni var falið, þ. e. a. s. að endurskoða lög um þjóðgarð á Þingvöllum. Því miður hefur nefndin ekki verið kölluð saman eftir að hún sendi náttúruverndarfrv. frá sér, og mig langar til af þessu tilefni að spyrja hæstv. menntmrh., hvort hann lítur þannig á, að nefndin hafi lokið störfum eða hvort hann ætlast til þess eða gerir ráð fyrir því, að hún fjalli einnig um hitt verkefnið, þ. e. a. s. um löggjöfina um þjóðgarð á Þingvöllum. Sá hefur verið og er minn skilningur, og mér þætti mjög vænt um að fá álit hæstv. ráðh. um þetta eða hvort hann hefur gert aðrar ráðstafanir í sambandi við endurskoðun laganna um þjóðgarð á Þingvöllum. Fyrst ég er staðinn upp, vil ég aðeins bæta fáum orðum við í sambandi við það, sem ég sagði um þá breytingu, sem gerð var á frv., að taka algerlega út úr því ákveðið um náttúruverndarsjóð. Ég skal fúslega fallast á það með hæstv. ráðh. og ég hef látið það fyrr í ljós, að ég tel það í sjálfu sér ekki heppilegt að vera stöðugt að koma með sérstaka tekjuöflun, sérstaka skatta til ákveðinna afmarkaðra verkefna, þar sem það vill nú oft vera svo, að þegar til lengdar lætur verður ekkert samræmi á milli skattlagningarinnar annars vegar og verkefnisins hins vegar. Ástæðan til þess, að ég féllst nú á það í nefndinni að leggja til þarna sérstaka skatta, var einvörðungu sú, að það ríkti innan nefndarinnar nokkur ótti um það, að það yrði erfitt, a. m. k. á ýmsum tímum, að afla nauðsynlegs fjár til framkvæmda í náttúruverndarmálum, ef ekki væri um einhverja sjálfstæða skattlagningu að ræða í því skyni, og ég beygði mig nú fyrir þeirri röksemd og það var eingöngu vegna þess ótta, að ég hef gert aths. við þá breytingu, sem gerð hefur verið á frv. að þessu leyti. En í rauninni er ég „prinsipielt“ samþykkur því, að slíkum sérstökum sköttum til ákveðinna verkefna á að fækka, og ríkisvaldið eigi hins vegar og Alþ. að meta það á hverjum tíma, hver verkefnin eru og hver þörfin er, og ég vona, að sá skilningur komi nú til með að ríkja á náttúruverndarmálum á komandi tímum, að þetta komi ekki að sök. Ég veit, að hæstv. menntmrh. hefur skilning á þeim málum. En það er nú hins vegar svo, að þó að hann hafi setið vel og lengi í sínu embætti, þá kemur að því einhvern tíma fyrr eða síðar, að annar maður komi þangað, og maður verður að vænta, að þeir, sem það embætti skipi, hafi góðan skilning á þessum málum og Alþ. geri það á hverjum tíma, sem nauðsynlegt er í sambandi við fjáröflun til náttúruverndarmála. Ég taldi rétt, að þetta kæmi fram og að ástæðan til þess, að ég var ekki alls kostar ánægður með þessa breytingu, var fyrst og fremst sú, að ég óttaðist, að hún hefði verið gerð í sparnaðarskyni. Hæstv. ráðh. taldi það ekki hafa verið og mér þótti vænt um að heyra það.



Herra forseti. Ég skal með ánægju svara þeirri fsp., sem hv. síðasti ræðumaður beindi til mín. Ég lít eindregið þannig á, að nefndin hafi ekki lokið störfum sínum, henni hafi verið falið að endurskoða löggjöfina um þjóðgarð á Þingvöllum og hún eigi það eftir. Sú till. til þál., sem nefndarskipunin byggðist á, hljóðar svona, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta endurskoða lög nr. 59/1928, um friðun Þingvalla, og lög nr. 48/1956, um náttúruvernd, og semja fyrir næsta reglulegt Alþingi frv. til nýrra laga um náttúruvernd, friðun Þingvalla og þjóðgarða. Endurskoðunin miði að því að auka náttúruvernd og auðvelda almenningi aðgang að heppilegum stöðum til útivistar og náttúruskoðunar. Einnig verði verk- og valdsvið náttúruverndarráðs og Þingvallanefndar skilgreint sem gleggst.“ Þar sem nefndarskipunin var byggð á tillögunni og tillagan var send með til þeirra þm., sem þess óskuðu, var augljóst, til hvers rn. ætlaðist af nefndinni. Hitt er annað mál, að ég er persónulega nefndinni sammála um það, að ákvæði um náttúruvernd og ákvæði um friðun Þingvalla eigi ekki að vera í einu og sama lagafrv. þegar af þeirri ástæðu, að náttúruvernd heyrir undir menntmrh., en Þingvellir heyra undir forsrh., og það er óeðlilegt, að framkvæmd einnar löggjafar sé í höndum tveggja rn. eða tveggja ráðh. Þegar af þessari ástæðu - fleiri ástæður koma einnig til, sem nefndin gerði grein fyrir í sínu áliti á sínum tíma þegar af þessari ástæðu tei ég, að þessir lagabálkar eigi að vera tveir. Og ég lít þannig á, að nefndin eigi þennan hluta verksins eftir og beri að senda niðurstöður þess hluta verksins, þ. e. a. s. lagabálks um friðun Þingvalla, til forsrh., sem Þingvellir heyra undir.



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, er um það að hækka heimild um lán úr fiskimálasjóði úr 400 þús. kr. í 600 þús. kr. Ég geri ráð fyrir því, - og það ber frv. reyndar með sér, - að staða sjóðsins sé þannig í dag, að það er talið eðlilegt, að þessi breyting eigi sér stað, og n. mælir með því, eins og fram kemur í einróma nál., að þetta frv. verði samþ. óbreytt.