Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jón Magnússon Eins og eg gat um við 1. umr. sýnist ekki þörf á að heimta sóttgæzluskírteini af nokkrum skipum, úr því að þau skipin eru miklu fleiri þeirra, er hingað koma til lands, sem ekki verður heimtað af, að slík skírteini hafi meðferðis, svo sem er um útlend fiskiskip, er ekki er eiginlega ætlað að koma hingað til lands, heldur aðeins að fiska hér við land. Því er hér komin fram brtill. um að afnema með öllu skyldu skipa til að hafa sóttsóttgæzluskírteini. Eg ímynda mér að engin fyrirstaða verði frá háttv.Ed., þótt brtill. verði samþykt. - Eg vil enn taka það fram, að eg sé ekki yfirhöfuð að tala að slík sóttgæzluskírteini skipa hafi neina þýðingu; eg hefi og talað um málið við landlækni, höfund sóttgæzlulaganna, og hann er mér samdóma um það, að þau megi nú hverfa, er símasamband er komið á við útlönd.

Framsögumaður (Jón Ólafsson) Herra forseti! - Eg minnist þess ekki að hafa nokkru sinni séð í íslenzkum blöðum auglýsingar um innkallanir eða skifti í búum manna, sem búsettir hafa verið í útlöndum. Ekki er mér heldur kunnugt um, að nokkurt löggjafarvald í heimi lögbjóði embættismönnum sínum eða öðrum að birta slíkar auglýsingar eða aðrar því líkar í blöðum útlendra þjóða. Það er því torvelt að finna nokkra sennilega ástæðu til þess, að lögbjóða oss Íslendingum að birta auglýsingar vorar í útlendum blöðum. Ekki er heldur gott að sjá sennilega ástæðu fyrir því, að vér skulum birta slíkar auglýsingar í dönskum blöðum, úr því að viðskifti vor eru nú ekki fremur við Danmörku, heldur en t. d. við Bretland, Þýzkaland og jafnvel Bandaríkin í Ameríku, Frakkland, Spán og ýms önnur lönd. Þessi ákvæði stafa vitanlega frá þeim gömlu tímum, er viðskifti vor voru bundin við Danmörku og Danir settu oss lög og gættu síns réttar en eigi vors. Þetta er í löggjöf vorri líkt og botnlanginn í manninum, gamalt líffæri, sem einu sinni vann nytsamt starf meðan mennirnir voru grasbítir, en er nú orðið óþarft og skaðlegt, eftir að lifnaðarhættir vorir eru orðnir svo breyttir, að ekki þarf á því að halda. Nú er vér höfum sjálfir löggjafarvald í málum vorum, þá er það sjálfsagt, að vér skerum þennan danska botnlanga úr löggjöf vorri. Og þeir eru fleiri botnlangarnir í henni, bæði danskir og íslenzkir, sem sömu leið mega fara. Vænti eg svo góðs byrs um deildina fyrir frumv. - Brtill á þgskj. 62 tekur nefndin aftur.

Sigurður Gunnarsson Eg tek undir með hv. 2. þm. Eyf. (St.St.), að ástæða sé til þess að skipa nefnd í málið, annaðhvort 3 manna nefnd eða 5 manna nefnd eða þá að vísa því til einhverrar nefndar, sem þegar hefir verið skipuð, sem hefir með höndum mál lík þessu. Hvort ofan á verður, læt eg mig litlu skifta. Annars hallast eg að því, að þessa fóðurskyldu beri að afnema. Mig langar þó um leið til að gera þá fyrirspurn til háttv. 2. þm.N.-Múl. (Jóh. Jóh.), hvort hann álíti, að þessi fóðurskylda hafi haldist við á Austurlandi af því, að hann álíti, að prestarnir þar hafi verið ágjarnari en annarstaðar á landinu? Mér þætti leitt, ef orð hans yrðu skilin á þann veg. Sömuleiðis langar mig til að vita, hvort svokölluð »Péturslömb« á Hálsi, og »Magnúsarlömb« á Húsavík eigi ekki líka að hverfa úr sögunni, ef þau eru enn við líði, en um það er eg ekki nógu fróður.

Flutningsm. (Björn Kristjánsson) Eg mintist á við 1. umr., í hvaða skyni frumv. væri borið fram. Breyttill. á þgskj. 79 er gerð eftir bendingu frá háttv.þm. Vestm. (J. M.) um að frumv. þetta beri heldur að skeyta við víxillögin, en við lögin um varnarþing í skuldamálum. Að öðru leyti get eg vísað til þess, sem eg sagði við 1. umr. Frumv. á aðallega að létta starf banka og sparisjóða og gefa þeim sama rétt sem öðrum, er taka þátt í viðskiftalífinu. - Eg vona að frumv. verði samþykt mótmælalaust.

Jón Jónsson (1. þm.N. Múl.): Eg hugsaði, að þá grein fátækralaganna frá 1905, sem nefnd er í þessu frv., væri ekki hægt að skilja svo, að dvalarsveit beri nein skylda til að kosta að þriðjungi dvöl þurfalings annarar sveitar á sjúkrahúsinu. Skal eg, með leyfi háttv. forseta lesa upp nokkur orð úr 77. gr. fátækralaganna. Þar stendur: »Ef þurfalingur fer eftir læknisráði á sjúkrahús annað en holdsveikraspítala, þá kostar framfærslusveit hans dvöl hans þar, lyf og læknishjálp,« o. s. frv. Hér finst mér skýrt sagt, að framfærslusveitin skuli borga allan sjúkrahússkostnaðinn. En sé nú svo, að lögin hafi verið skýrð á annan veg, þá er sjálfsagt að samþykkja þetta frv. hins háttv. 1. þm. Skagf. (Ó. Br.), því að mér virðist það alveg rangt, að á dvalarsveitina falli nokkur sjúkrahússkostnaður. En eg fæ ekki séð, að gert sé ráð fyrir því í lögunum. Eg vildi vekja athygli á þessu, en skal ekki fjölyrða um það frekar.

Flutnm. (Ólafur Briem) Í 63. gr. í fátækralögunum frá 1905 er svo ákveðið, að framfærslusveit sé eigi skylt að greiða nema ? af almennum sveitarstyrk, sem þurfalingi er veittur í dvalarsveit hans. Þetta ákvæði mun hafa verið miðað við framfærslustyrk í eiginlegum skilningi, en ekki við sjúkrahússtyrk, eða kostnað þann, er dvalarsveit þarf að leggja fram til að leita þurfamanni læknishjálpar á sjúkrahúsi, enda er það ekki alls kostar sanngjarnt, að dvalarsveit sé gert að skyldu að bera ? þess kostnaðar. Þetta ákvæði kemur einkum hart niður á kauptúnum og sjávarplássum, sem hafa sjúkrahús, og þar sem margt er um aðkomumenn. Eg hefi því, eftir áskorun kjósenda minna, leyft mér að fara fram á að því verði breytt, þannig, að allur sjúkrahússtyrkur lendi á framfærslusveitinni.

Flutningsm. (Björn Kristjánsson: Eg get svarað hinum háttv. 1. þm. S.-Múl. (J. J.) því, að þessi jörð, er hér um ræðir, og er löggiltur verzlunarstaður, er eign einstakra manna, en ekki hins opinbera. Það er útlent hlutafélag, sem rekur þar verzlun, sem stendur, og leigir það lóðirnar fyrir miklu hærri leigu en annara er venja.

Flutningsm. (Björn Kristjánsson) Í sjóþorpum stendur öðru vísi á en í kaupstöðum. Háttv. þm.N.-Þing. (B. Sv.) hefir rétt að mæla, að því er til kaupstaðanna kemur, en í sjóþorpum er engin veruleg bygð, húsin eru reist á smájörðum og því ná ekki athugasemdir hins háttv.þm. til þeirra.

Flutnm. (Jón Jónsson 1. þm.N.-Múl.): Frv. þetta er framkomið út af því, að sýslunefndir Múlasýslna samþyktu að bjóða landssjóði Eiðaskóla með öllum eignum skólans gegn því, að halda þar uppi bændaskóla. Eins og kunnugt er, er það hið mesta áhugamál vor Austfirðinga að hafa búnaðarskóla eystra, en erfitt veitir að hafa hann í lagi. Bændaskólalögin frá 1905 slógu því föstu, að bændaskólar skyldu vera tveir á landinu, annar á Suðurlandi, en hinn á Norðurlandi og skyldi sá síðartaldi vera á Akureyri. Nú atvikaðist svo, að Hólaskóli var aldrei fluttur, og þar er nú skólinn fyrir Norðurland. Oss Austfirðingum þykir erfitt að sækja til Hóla, en þykir sárt að leggja niður vorn eigin skóla. Þau ráð, sem fram hafa komið, til að dubba upp á skólann, hafa reynst erfið í framkvæmdinni, því að tvö sýslufélög eiga skólann og skiftar skoðanir, hver ráð eigi að hafa við hann. Þess vegna hefir þetta frumv. komið fram, og er ætlun vor með því, að tryggja oss skólann áfram, og tálma því, að hann mæti nokkurum þeim hindrunum, sem dregið geti úr framkvæmdum hans. Skólinn á töluverðar eignir, rúmlega 60 þús. kr. Það virðist því ekki ósanngjarnt skilyrði fyrir því, að landssjóður fái fullan eignar- og afnotarétt á eignum skólans, að landið taki að sér að halda þar uppi bændaskóla samskonar og þeim tveim, sem fyrir eru. Eg vænti að þingið taki þessu máli vel. Eg býst við að það verði falið nefnd til athugunar, og geri ráð fyrir að það gangi til landbúnaðarnefndarinnar. Um þetta vænti eg uppástungu úr annari átt. Eg vonast fastlega eftir, að þeir háttv. þingm., sem aðhyllast stefnu milliþinganefndarinnar frá 1905, taki liðlega í málið, í fyrsta lagi sökum þess, að Hólaskóli var ekki fluttur, í öðru lagi við athugun á því, hve hart er að oss gengið, ef hvorki er samþykt að gera skólann að landseign, né heldur veittur svo ríflegur styrkur til hans, að hann geti komið að fullum notum. Þetta er sú eina mentastofnun vor Austfirðinga, og er þjóðleg stofnun, því að skólinn er í blómlegu héraði. Eg skal svo ekki fjölyrða meira um málið. Vænti eg góðs fylgis hinnar hv. þingd.

Flutningsm. (Jón Jónsson 1. þm.N.-Múl.): Þetta frumv. er fram komið samkvæmt beiðni úr hlutaðeigandi héraði. Höfn sú, sem hér er farið fram á að löggilda, er í Vopnafirði, ekki mjög langt frá verzlunarstaðnum, en þó æðispöl, því að þar er fjörður á milli, Nýpsfjörður, og tangi á milli fjarðanna. Það sem mælir með því, að löggilda þennan stað, er það, að hér er um góða höfn að ræða, gott útræði og síldarpláss hið bezta. Þess vegna eru þar oft útlendingar á sumrum, og líkindi til, að aðsóknin aukist. Ennfremur skal eg benda á, að þetta er rétt í leiðinni, ef sími yrði lagður frá Vopnafirði til Bakkafjarðar og Þórshafnar. Það mætti því búast við, að sími yrði hér töluvert notaður í framtíðinni, ef hér yrði verzlunarstaður og þorp myndaðist. Eg skal ekki fjölyrða um þetta meira. Eg skil ekki, að nokkur verði á móti frumv., því að vant hefir verið að leyfa slíkar löggildingar orðalaust. En með því að fleiri löggildingafrv. eru á ferðinni, vænti eg, að þeim verði öllum vísað í eina nefnd og býst við uppástungu um það úr annari átt.

Benedikt Sveinsson Eg er ókunnugur í Gerðum, en býst þó við, að ástæða sé til að stækka verzlunarlóðina þar, því að staðurinn er í uppgangi. En eg stóð að eins upp til að benda á, að stækkun verzlunarlóða er yfirhöfuð varhugaverð. Bæir hér á landi eru alment bygðir altof dreift til stórskaða fyrir bæjarfélögin, og verður það því tilfinnanlegra, sem menningin vex, því að öll gjöld þyngjast mjög við það. T. d. vil eg benda á, hve kostnaðarsöm víðátta Reykjavíkur hefir orðið, öll mannvirki hafa orðið stórum dýrari vegna þess, hve bærinn hefir verið bygður um stórt landflæmi, bæði vegagerð, vatnsveita og gasleiðsla. Eg hygg þess ekki vanþörf, að þetta verði tekið til greina í löggjöfinni og hún leitist fremur við að reisa skorður við altof-mikilli dreifing bygðarinnar í kaupstöðum og verzlunarstöðum landsins.

Flutnm. (Jón Jónsson N. Múl.) Eg fyrir mitt leyti get fallist á, að frv. verði tekið út af dagskrá.

Sigurður Gunnarsson Eg styð tillögu háttv. flutningsm. (J. J.) um að vísa öllum löggildingafrumv. til einnar nefndar, og leyfi mér að stinga upp á 5 manna nefnd.

Flutnm. (Björn Kristjánsson) Á þingmálafundi í Keflavík kom fram krafa um, að stækkuð yrði verzlunarlóðin í Gerðum. Gerðar eru landlaust, lítið kot, og hin ákveðna verzlunarlóð mjög þröng. Þeir sem byggja á henni verða því að sæta hörðum kostum, lóðargjöld þau, sem þeir gjalda, eru mjög há, margfalt hærri en í Reykjavík. Í veðdeildarlögunum er sem sé svo ákveðið, að eigi megi lána út á húseign, nema hún standi á verzlunarlóð; þetta er raunar óheppilegt ákvæði, því að í sjálfu sér getur veð í húseign í góðu sjóþorpi verið fult svo gott, eða jafnvel betra, en á kaupstaðarlóð. En því miður er örðugt viðfangs að breyta einstökum ákvæðum veðdeildarlaganna, og er því nauðsynlegt að stækka verzlunarlóðirnar, einkum þar sem lóðargjöldin eru há á kaupstaðarlóðunum. Svæðið, sem frumv. þetta fer fram á, að bætt verði við verzlunarlóðina, er að vísu nokkuð stórt, en vonandi verður það ekki framgangi málsins til fyrirstöðu, enda er einmitt á þessu svæði þrautalendingin í Vörum. - Eg skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta frumv., það er ekki nema tillátssemi við þá menn, sem hlut eiga að máli, að það nái fram að ganga. Mér virðist óþarft, að nefnd sé skipuð í svo einfalt mál, en vona að því verði vísað til 2. umr.

Flutnm. (Ólafur Briem) Útaf orðum hins háttv. 1. þm.N.-Múl. (J. J.) skal eg taka það fram, að stjórnin hefir úrskurðað, að 77. gr. fátækralaganna eigi engin áhrif að hafa á ákvæði 63. gr. Hvort sem nú þessi skilningur stjórnarinnar er réttur eða rangur, þá hefir úrskurðurinn gildi, og verður honum ekki hnekt, nema með því að breyta lögunum.

Forseti: Samkvæmt ósk flutnm., tek eg frumv. hér með út af dagskrá.

Jón Jónsson (1. þm. S.-Múl.): Eg verð að játa það, að eg er dálítið hikandi í þessu máli, þykir það viðsjárvert sökum þess, að eg er ókunnugur á þessum stað. Mér virðist, ef frv. yrði að lögum, þá gæti það haft töluverð áhrif á eignahag manna, og þeir, sem keypt hafa dýrar lóðir, yrðu hart úti, ef lóðirnar lækkuðu aftur mjög í verði. Eg vildi gjarnan vita, hver væri eigandi jarðarinnar, hvort hún væri opinber eign eða einstakra manna eign. Löggjafarvaldið verður að líta á það með lagasetning sinni, að gera ekki annan ríkara en áður, jafnframt því, að það gerir hinn fátækara en áður.

Sigurður Gunnarsson Eg er hlyntur því, að málið sé tekið til rækilegrar íhugunar. Mér og fleiri háttv.þm. hafði komið til hugar að vísa málinu til landbúnaðarnefndarinnar. En síðan hefi eg heyrt raddir um, að heppilegast væri, að kosin væri sérstök nefnd. Nú með því, að mér er kunnugt um, að háttv.þdm. eru yfirleitt ekki vel búnir undir nefndarskipun í þetta sinn, skal eg leysa hnútinn með því, að leyfa mér að æskja þess, að málið verði tekið út af dagskrá.