Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Spunaaðferðir Samfylkingarinnar voru talsvert til umræðu í gær einu sinni sem oftar, m.a. leiðbeiningarit sem Samfylkingin gefur út í þeim efnum og kallað er, eðlilega, Rauði þráðurinn. Þennan rauða þráð spinnur Samfylkingin iðulega þegar hún vill koma einhverjum skilaboðum á framfæri og þetta er sent á alla helstu trúnaðarmenn og bloggara, ekki hvað síst þá hamra sem mest þeir mega á lyklaborðið til að koma þeim skilaboðum áleiðis sem menn telja þörf hverju sinni. Það var rætt töluvert um ísöldina hér í gær. Önnur saga sem við munum eftir var þegar reyna átti að koma því inn að framsóknarmenn væru sérstaklega neikvæðir og svartsýnir - alveg ótrúlegt að láta sér detta slíkt í hug og ég veit reyndar að hæstv. utanríkisráðherra hefði ekki dottið það í hug. Hæstv. ráðherra datt hins vegar önnur saga í hug og hún var sú að reyna að búa til þá mynd af formanni Framsóknarflokksins að hann væri Icesave-maður. Og þegar Icesave-málið var, að því er hæstv. ráðherra hélt, búið fyrir ári síðan setti hæstv. ráðherra af stað mikinn spuna í samráði við Rauða þráðinn og fleiri þess efnis að nú væri Framsóknarflokkurinn búinn að tapa sínu stóra máli, Icesave, því að ríkisstjórnin hefði haft menn undir. Hæstv. ráðherra mætti bísperrtur í viðtal og sagði: Hvað á Framsóknarflokkurinn að gera núna? Þá er spurningin, svona í ljósi reynslunnar: Getur ekki verið að hæstv. ráðherra sé stundum svolítið fljótur á sér? Nú aftur, ári seinna þegar komið er nýtt tilboð í Icesave, allt annars eðlis þar sem munar 400–500 milljörðum kr., sagði ráðherra: Við eigum ekkert að bíða boðanna heldur grípa þessa gæs, og leit svo á að þetta nýja tilboð gæti bara flögrað burtu ef við stykkjum ekki á það 

Frú forseti. Ég er algjörlega sannfærður um að þeim sem hafa unnið með mér á þinginu síðustu árin, jafnvel í 20 ár, kæmi aldrei til hugar að utanríkisráðherra gæti nokkru sinni verið of fljótur á sér. Þó get ég viðurkennt fyrir hv. þingmanni að ég er breyskur eins og aðrir. Ég geri mín mistök. Ég vona að ég eigi inni villukvóta hjá hv. þingmanni, alveg eins og hann á inni hjá mér. Þegar ég sagði fyrir ári síðan: Hvað á Framsóknarflokkurinn að gera núna? þegar ég taldi Icesave-málið komið í áfangastað svaraði hv. þingmaður sjálfur, sem ég hef aldrei haldið fram að væri neinn sérstakur svartagallsmaður, þeirri stöðu mjög jákvætt. 7. janúar á þessu ári hafði hann frumkvæði að því að bjóða ríkisstjórninni til samstarfs. Hinir stjórnarandstöðuflokkarnir fylgdu fordæmi hans. Eftir það hófum við þá siglingu sem hefur leitt okkur í þessa lendingu. Hún felur það í sér að við erum núna að reifa Icesave-samning sem m.a.s. flokksbróðir hv. þingmanns, Höskuldur Þórhallsson, sagði í gær að væri miklu betri en hinn fyrri. Ég er sammála því. Það má segja að það jákvæða svar sem hv. þingmaður gaf sjálfum sér fyrir mína hönd hafi leitt til töluverðrar farsældar, ekki bara fyrir þing og þjóð heldur sérstaklega fyrir Framsóknarflokkinn. Ef ég má núna gefa Framsóknarflokknum eitt ráð finnst mér að hann eigi að leyfa sér þann lúxus að horfast í augu við eigin afrek. Framsóknarflokkurinn á þátt í þessari niðurstöðu og hann á að gangast við henni og gleðjast alveg eins og ég gleðst yfir henni og gleðst sömuleiðis yfir því hvað Framsóknarflokkurinn er á sínum efri árum að verða miklu jákvæðari en hann hefur nokkru sinni verið. 

Frú forseti. Það var ánægjulegt að heyra hæstv. utanríkisráðherra ræða um gildi samstarfs og samvinnu. Við framsóknarmenn erum miklir samvinnumenn, frú forseti þekkir það, 

Frú forseti. Það er vel hugsanlegt að utanríkisráðherra hafi ekki haft nægilegt samráð við þessa þremenninga. Ég ber samt hlýjar tilfinningar til þeirra þó að ég telji að þau hafi tímabundið leiðst afvega út á pólitíska glapstigu. Það er ekki mitt mál, það er þeirra. Þeir sem styðja ríkisstjórn verða að uppfylla tvennt að mínu viti. Þeir verða að vera tilbúnir til að verja hana vantrausti og þeir verða að styðja fjárlagafrumvarp. Ef einhverjir einstaklingar gera það ekki hljóta þeir að velta fyrir sér hvar í heiminum þeir eru staddir, en þeir verða að gera það upp við sig sjálfir. Ég geri það ekki fyrir þá. Þegar ég horfi hins vegar til baka velti ég fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi alltaf haft nægilegt samráð við sína eigin flokksmenn. Gæti verið að einhvers staðar í hugskoti hv. þingmanns leyndist minning um mikilvæga atkvæðagreiðslu á síðasta ári þar sem hluti af þingmönnum hans varð viðskila við hann? Kynni það að vera? Má ég þá draga þá ályktun 

Virðulegi forseti. Viðbrögð hæstv. forsætisráðherra frá því í gær við því að þrír þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs studdu ekki fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar voru afar hörð. Í fréttum Stöðvar 2 í gær var haft eftir hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur að í framtíðinni yrði erfitt að treysta þremenningunum, þingmönnunum þremur sem ekki studdu frumvarpið. Framganga þeirra hefði ekki verið stórmannleg og hún gæfi lítið fyrir þau rök sem þau færðu fyrir afstöðu sinni. Í ljósi þessara yfirlýsinga hæstv. forsætisráðherra er ástæða til að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra Ögmund Jónasson hvort hann sé sammála hæstv. forsætisráðherra um að afstaða þremenninganna sé ekki stórmannleg. Tekur hann undir það að lítið sé gefandi fyrir rök þeirra sem fram koma í yfirlýsingu þeirra frá því í gær?

Hæstv. forseti. Ég treysti umræddum þingmönnum ágætlega til að berjast fyrir þeim stefnumarkmiðum og hugsjónum sem þeir lofuðu kjósendum sínum þegar þeir voru kjörnir til Alþingis. Hvað varðar stuðning við ríkisstjórnir reynir á það á beinan hátt einvörðungu þegar borið er fram vantraust á ríkisstjórn. Þá reynir á það hvort ríkisstjórn nýtur meirihlutafylgis eður ei. Það er staðreynd. Ég vara við því að reyna að leiða málefnalegan ágreining ofan í persónulegar skotgrafir eins og ég hef grun um að hér sé verið að gera og hefur því miður einkennt íslenska stjórnmálaumræðu í allt of ríkum mæli 

Virðulegi forseti. Hér er ekkert verið að færa stjórnmálin ofan í persónulegar skotgrafir. Það er eins og hæstv. dómsmálaráðherra hafi skipt um ham frá því að hann var þingmaður í stjórnarandstöðu og þegar hann varð hæstv. dómsmálaráðherra. Það er verið að spyrja hæstv. ráðherra einfaldra spurninga, nefnilega þeirra hvort hann taki undir það með hæstv. forsætisráðherra að afstaða flokksfélaga hans hafi ekki verið stórmannleg og hvort lítið sé gefandi fyrir þau rök sem þeir færðu fyrir afstöðu sinni. Hæstv. dómsmálaráðherra færðist undan því að svara þessum einföldu spurningum og ég ítreka þær þess vegna. Ef hann færist aftur undan því að svara þeim er ekki hægt að túlka það öðruvísi en svo að hann sé að snúa baki við flokksfélögum sínum sem ég hefði haldið fyrir fram að hæstv. ráðherra mundi verja 

Ég hef þvert á móti sagt á mjög skýran og afdráttarlausan hátt að ég telji að þremenningarnir sem hér um ræðir séu að fylgja þeim hugsjónum og stefnumarkmiðum sem þeir lofuðu kjósendum sínum á sínum tíma 

Ertu sammála forsætisráðherra?

Virðulegi forseti. Það vakti athygli mína að hæstv. dómsmálaráðherra treysti sér ekki til að vera ósammála hæstv. forsætisráðherra í máli sem hér var rætt. Ég ætla ekki að ræða það frekar en það hlýtur að vera nokkur frétt. Hann er eins og við vitum þungavigtarmaður í pólitík og var sérstaklega fenginn í ríkisstjórnina til að tryggja meiri hlutann fyrir fjárlögunum og hefur líka verið mjög áberandi í umræðunni um Icesave. Ég ætla að spyrja hæstv. ráðherra um nokkuð sem ætti auðvitað ekki að þurfa að spyrja um en ég held að allir skilji í ljósi sögunnar að það sé afskaplega mikilvægt að fá þær upplýsingar: Hefur Icesave-frumvarpið og málið ekki örugglega verið samþykkt í ríkisstjórn og í þingflokkunum? Síðan er hitt að hæstv. ráðherra greiddi atkvæði með því að Icesave-málið færi í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hver er skoðun hæstv. ráðherra á því máli núna? Mundi hann styðja að samkomulagið sem liggur fyrir núna færi í þjóðaratkvæðagreiðslu? Þetta eru einstaklega einfaldar spurningar. Ég endurtek þær samt: Hefur Icesave verið samþykkt í ríkisstjórn? Hefur það verið samþykkt í þingflokkunum, og eru allir með? Síðan hitt: Styður hæstv. dómsmálaráðherra að Icesave fari í þjóðaratkvæðagreiðslu?

Hæstv. forseti. Það var samdóma álit allra ráðherra í ríkisstjórn að láta drögin að nýju Icesave-samkomulagi ganga til Alþingis til umfjöllunar þar. 

En þjóðaratkvæðagreiðslan?


            

Virðulegi forseti. Þetta er merk stund. Hæstv. dómsmálaráðherra svaraði ekki einföldum spurningum.  Virðulegi forseti. Ætlar hæstv. dómsmálaráðherra ekki að svara þessum spurningum? Ef hæstv. dómsmálaráðherra meinar að Icesave sé alvörumál hlýtur hann að svara þessum spurningum  Virðulegi forseti. Ég fer fram á það 

Hæstv. forseti. Hvers vegna fara mál í þjóðaratkvæðagreiðslu? Það er ef málin eru gríðarlega umdeild  Núna liggja fyrir drög að samkomulagi sem eru allt annars eðlis og miklu hagfelldari. Núna bíður þingsins að leggjast málefnalega yfir það mál og af þeirri niðurstöðu munu viðbrögðin í samfélaginu ráðast.  
            

Forseti hvetur ræðumenn til að virða tímamörk.

Frú forseti. Nú er búið að samþykkja samkomulag um úrvinnslu skuldamála lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Bankar hafa í raun og veru unnið eftir þessu verklagi í nokkuð langan tíma og mörg dæmi eru um að fyrirtæki séu þegar farin að sjá fram á veginn á grundvelli slíkrar endurskipulagningar og hefja uppbyggingu á ný. Þrátt fyrir að þetta samkomulag sé nú undirritað af hálfu Samtaka fjármálafyrirtækja og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fyrir hönd hins opinbera geta ekki allar fjármálastofnanir tekið þátt í þessu og þar er svolítið upp á hið opinbera að klaga. Grundvallaratriðið í skuldaaðlögun, hvort sem er einstaklinga eða fyrirtækja, er krafan um jafnræði meðal kröfuhafa, þ.e. krafan um að þeir kröfuhafar sem séu í sambærilegri stöðu deili áfallinu með jöfnum hætti. Þessi krafa er forsenda í nauðasamningum og einnig í frjálsum samningum. Samkvæmt gildandi lögum má Byggðastofnun ekki afskrifa lán. Ef þessu verður ekki breytt er ljóst að fyrirtæki á landsbyggðinni, smærri rekstraraðilar og jafnvel bændur munu ekki geta fengið úrlausn mála sinna vegna þess að núverandi fyrirkomulag getur leitt til þess að Byggðastofnun muni standa í vegi fyrir fjárhagslegri endurskipulagningu fyrirtækja á grundvelli þess að stofnuninni er óheimilt að vinna með öðrum kröfuhöfum og afskrifa fjármuni sem klárlega eru tapaðir. Ef Byggðastofnun er aftast á veðréttum er ljóst að þeir kröfuhafar sem framar standa munu ekki geta samþykkt afskrift sinna krafna án aðkomu Byggðastofnunar. Það er því rétt að spyrja hæstv. ráðherra: Er ekki rétt að taka til í eigin bakgarði áður en farið er að ætlast til samstarfs af hálfu annarra?

Virðulegi forseti. Í því samkomulagi sem hv. þingmaður spyr um höfum við gengist fyrir því að fá alla aðila að borðinu, fjármálastofnanir og hagsmunaaðila, til að hægt sé að ljúka meðferð skuldamála lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Það er mjög mikilvægt verkefni og stór þáttur í því var að ríkið kæmi að málum sem kröfuhafi og að gerðar yrðu breytingar á reglum um skattlagningu á niðurfellingu skulda. Frumvarp þess efnis liggur nú fyrir þinginu. Það þurfa allir að taka til og koma að málum og allir þurfa að tileinka sér ný vinnubrögð. Það er ekki rétt sem hv. þingmaður sagði, að fjármálastofnanir hefðu almennt unnið eftir þessu verklagi lengi. Þær hafa verið mjög tregar til að vinna eftir þessu verklagi. Allt íslenska kröfukerfið hefur verið mjög tregt til að vinna eftir þessu verklagi. Meginreglan hefur frekar verið að allir hafa beðið eftir að allir hinir afskrifuðu skuldir en ekki ætlað sér að vera fyrstir. Með samkomulaginu nú vekjum við þá væntingu að það sé ætlast til þess að menn verði með í umbreytingu skulda. Hvað varðar heimildir Byggðastofnunar vil ég vekja athygli á því að löggjafinn samþykkti í október í fyrra lög nr. 107/2009, um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja í kjölfar banka- og gjaldeyrishrunsins. Í þeirri löggjöf er kröfuhöfum beinlínis heimilað að lækka skuldir til samræmis við endurmat þeirra. Ég held að hins vegar sé full ástæða til að taka ábendingar hv. þingmanns alvarlega og ef það eru raunverulegar lagahindranir í vegi þess að Byggðastofnun geti tekið þátt verður augljóslega að gera henni það kleift. Ef það eru einhver ákvæði í sérlögum um Byggðastofnun sem hindrar hana þrátt fyrir lög nr. 107/2009 til þátttöku í skuldaúrvinnslu lítilla og meðalstórra fyrirtækja verðum við 

Frú forseti. Mig langar að vitna í samþykkt á fundum stjórnar Byggðastofnunar frá 18. desember 2009 og 30. ágúst 2010 sem var svo staðfest af Fjármálaeftirlitinu 16. september 2010. Þar segir, með leyfi forseta: „Ákvarðanir um breytingu lána í hlutafé í heild eða hluta, sem og ákvarðanir um niðurfellingu lána í heild eða að hluta skulu áfram háðar samþykki stjórnar og umsögn Ríkisendurskoðunar …“ Bara þessa dagana hef ég frétt af fyrirtækjum sem eru að vinna í niðurfellingu og afskriftum lána sinna í samráði við bankana þar sem þetta mál er hindrun. Þeir segja að Ríkisendurskoðun sé mjög treg til að samþykkja slík mál þannig að það er greinilega þörf á að taka á þessu máli 

Virðulegi forseti. Ég ítreka þakkir til hv. þingmanns fyrir að vekja athygli á þessu máli. Ég held að það sé full ástæða til að fara yfir það með Byggðastofnun hver lagaskilningur okkar er og af hverju við teljum þetta mögulegt í ljósi laga nr. 107/2009. Ef það eru áfram hindranir þar í vegi held ég að það sé einboðið að við tökum á því og undirbúum þá nauðsynlegar lagabreytingar þannig að hægt sé að koma fram með þær hér um leið og þing kemur saman að loknu þingfundahléi yfir jól. Í þessu verða allir að taka þátt. Það er mjög mikilvægt að lítil og meðalstór fyrirtæki leiti núna til viðskiptabanka sinna, leggi fram öll gögn og kalli eftir tillögum. Við eigum óskaplega mikið undir því að fyrirtækin geti bætt við sig verkefnum, aukið umsvif sín og bætt við sig fólki. Það verður að gerast hjá öllum fyrirtækjum, líka þeim sem eru með 

Hæstv. forseti. Það styttist í að við getum sagt að þetta ár sé liðið í aldanna skaut, og þegar maður lítur til baka yfir farinn veg er ljóst að mörg stórmálin hefur rekið á fjörur okkar alþingismanna og verið til umfjöllunar í þinginu. Eitt þeirra er skuldavandi heimila. Við höfum margrætt það hér og leitað lausna, ríkisstjórnin lýsti því yfir í mars að allar aðgerðir væru komnar fram, hraktist til baka með það og síðan kom viljayfirlýsing þar sem ríkisstjórnin lagði í samvinnu við fjármálastofnanir fram aðgerðaáætlun vegna skulda- og greiðsluvanda heimilanna. Í því samkomulagi kemur fram að það sé mikilvægt að úrvinnslu á samkomulaginu verði hraðað og enn fremur segir að ekki séu fleiri aðgerðir væntanlegar. Jafnframt kemur fram að einstaka liðir í þessari viljayfirlýsingu kalli á frekari útfærslu í samstarfi aðila. Að þeirri vinnu lokinni verði undirritað formlegt samkomulag stjórnvalda og þeirra lánveitenda sem að þessu koma. Nú er rétt að spyrja hæstv. efnahagsráðherra hvað líði frekari útfærslu á þessu samstarfi aðilanna. Það kemur fram í viljayfirlýsingunni að 15. desember skuli liggja fyrir samkomulag um verklagsreglur um sértæka skuldaaðlögun, þ.e. uppfært samkomulag miðað við þennan nýja veruleika. Nú er 15. desember liðinn og því er rétt að spyrja hæstv. ráðherra hvað þessu samkomulagi líði. Er eitthvað í veginum fyrir því eða hafa einhver atriði haft áhrif á vilja aðilanna sem standa að samkomulaginu til að efna það?

Virðulegi forseti. Meðferð skuldavandans hefur, eins og hv. þingmaður nefnir réttilega, verið mikilvægt verkefni á yfirstandandi ári og við glímum áfram við það á næsta ári. Það er afleiðing gengishrunsins að við sitjum eftir með mikla skuldsetningu jafnt í atvinnulífi og hjá heimilunum. Það sem er að frétta af gerð verklagsreglnanna er að vinna við þær hefur gengið ágætlega. Nokkur atriði eru útistandandi og hið stærsta er að á Alþingi hefur ekki verið afgreitt frumvarpið um umbreytingu gengislánanna sem er forsendan fyrir því að við getum farið af stað með þau verkefni sem gert er ráð fyrir í samkomulaginu. Nú reynir á þingið að afgreiða það mál og ég vonast til að það verði afgreitt úr efnahags- og skattanefnd í dag þannig að við getum tekið á því máli og afgreitt það héðan sem lög á morgun. Það er stærsta hindrunin í veginum. Ég held að við getum náð öðrum hindrunum burt ef þetta verður frágengið. Svo er líka mikið áhyggjuefni, finnst mér, að þingið skuli ekki afgreiða frá sér frumvarp um rannsókn á skuldastöðu heimila og fyrirtækja. Það var lagt fram af forvera mínum í marsmánuði og dagaði uppi í vor. Ný útgáfa af frumvarpinu kom inn í haust og það hefur ekki verið afgreitt frá efnahags- og skattanefnd. Það er ósköp takmarkað sem stjórnvöld geta gert í skuldamálum heimila og það er erfitt fyrir stjórnvöld að mæta þinginu og gefa þær upplýsingar sem þingið kallar eftir ef þingið gefur okkur ekki tæki til að afla þeirra.

Hæstv. forseti. Ekki skal standa á þeirri sem hér stendur að liðsinna hæstv. ráðherra í því að koma þessu máli fram, það er mikilvægt. Það leysir hins vegar ekki vandann. Hér liggur fyrir þessu þingi í dag að greiða atkvæði um breytingar á gjaldþrotaskiptalögum og ég spyr hvort það mál hafi einhver áhrif á það samkomulag sem er í gildi milli fjármálafyrirtækjanna og ríkisstjórnarinnar. Ástæðan fyrir því að ég spyr þessara spurninga er einfaldlega sú að við höfum verið með þetta mál í höndunum frá hruni. Það verða læti í þjóðfélaginu öðru hvoru vegna þess að okkur gengur ekki nægilega vel að taka á þessum málum. Þá er skellt fram einhverjum yfirlýsingum. Eftir það róast andrúmsloftið en við fylgjum úrræðunum hugsanlega ekki nægilega vel eftir. Það mun ekki gerast varðandi þetta mál núna, því verður ekki gleymt og það verður fylgst mjög vel með framgangi þess og hvernig gengur 

Virðulegi forseti. Ég er þakklátur fyrir þessi orð hv. þingmanns. Það er mikilvægt að geta reitt sig á þverpólitískt samstarf við að ýta þessu máli áfram. Hvað varðar breytinguna á fyrningarfrestinum truflar hún ekki á einn eða neinn hátt samstarf okkar við fjármálastofnanir. Hún er hins vegar mjög mikilvægt innlegg til að styrkja samningsstöðu skuldara í viðureign við kröfuhafa og þess vegna til að greiða fyrir að fleiri og fleiri mál fari með sanngjörnum samningum í gegnum sértæka skuldaaðlögun eða frjálsa greiðsluaðlögun. Það eru alltaf að koma upp vandamál í úrvinnslu þessara mála og við höfum glímt við þau mörg. Þegar við t.d. settum lögin nr. 107/2009 í fyrrahaust tók við þverpólitískt samstarf. Hver einasta hugmynd sem kom fram í því samstarfi af hálfu hinnar þverpólitísku nefndar var tekin inn í vinnu vegna löggjafarbreytinga í fyrravor þannig að við höfum haft um þetta þverpólitískt samstarf og við þurfum að halda því áfram. En við megum aldrei gleyma því að hér er um daglega baráttu að ræða og við munum þurfa að hafa mikinn aga á fjármálakerfinu. 

Virðulegi forseti. Hér er enn verið að leggja til hækkanir á fyrirtæki og einstaklinga. Heyrúlluplast hækkar um 140%, leysiefni 114%, hjólbarðar 167%. Þetta er ekki það sem við Íslendingar þurfum núna. Þingflokkur Framsóknarflokksins situr því hjá í þessari atkvæðagreiðslu.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom hjá hv. síðasta ræðumanni er um að ræða verulega brattar hækkanir á einstökum gjaldflokkum í úrvinnslugjaldi. Við sem höfum komið að þessu máli í umhverfisnefnd gerum okkur grein fyrir því að það er verulegur uppsafnaður halli á einstökum flokkum innan sjóðsins. Þarna er vandi sem einhvern veginn þarf að leysa en hins vegar eru þær hækkanir sem eru lagðar til á þeim tímum sem við lifum ansi brattar, sérstaklega í ljósi þess að önnur gjöld hvarvetna eru að hækka líka. Þess vegna treystum við okkur ekki til að styðja þetta mál, en vísum til þess að þarna er um að ræða gjaldtöku sem þarf augljóslega með einhverjum hætti að endurskoða þannig að ekki komi til sjóðshalla með þeim hætti sem nú er fyrirsjáanlegur.

Virðulegi forseti. Með frumvarpi þessu er verið að setja inn í gjaldþrotalögin sérreglu um fyrningarfrest. Í fyrsta lagi hefði þetta lagaákvæði átt að koma inn í fyrningarlögin. Hér er verið að setja afturvirk lög og rökstyð ég það á nefndaráliti sem liggur fyrir þinginu. Ég vísa jafnframt til nýfallins dóms Hæstaréttar þar sem skýrt er kveðið á um það ásamt því að vísa til annarrar gamallar réttarþróunar um að ekki er hægt að beita nýjum lögum á gamla samninga. Nýju lögin geta því miður ekki yfirtekið þau gömlu. Ég kem því til með að sitja hjá í atkvæðagreiðslu þessari.

Virðulegi forseti. Markmið þessa frumvarps eru góð og gild, nefnilega þau að aðstoða fólk sem hefur orðið gjaldþrota til að komast aftur upp á lappirnar. Hins vegar nær þetta frumvarp ekki þeim markmiðum sínum, það gagnast ekki venjulegu skuldugu fólki. Á Íslandi eru gerð 5 þús. árangurslaus fjárnám á hverju ári sem leiða til rúmlega 100 gjaldþrota, í flestum tilvikum vegna vanskila á virðisaukaskatti. Þó eru á þessu undantekningar hvað varðar gjaldþrot manna sem voru framarlega í viðskiptalífinu og íslensku útrásinni. Þeir munu hagnast vel á þessu frumvarpi og ganga skuldlausir frá borði eftir tvö ár frá skiptalokum. Hinn venjulegi maður situr áfram uppi með sitt árangurslausa fjárnám og verður ekki 

Forseti hvetur þingmenn til að virða tímamörk.

Hæstv. forseti. Ég fagna sérstaklega samþykkt þessa frumvarps sem er mikil réttarbót og nauðsynleg í kjölfar efnahagshruns á Íslandi. Þetta styrkir samningsstöðu skuldugs fólks gagnvart kröfuhöfum sínum og á almennt eftir að verða til góðs fólki sem á við mikinn vanda að stríða, ræður ekki við mál sín en getur núna fyrir vikið reist sig við að nýju.

Virðulegi forseti. Við erum að fara að samþykkja eitt helsta baráttumál Hagsmunasamtaka heimilanna. Það hefur verið á listanum hjá þeim frá upphafi að stytta fyrningarfrest kröfuréttinda. Þetta er mikill gleðidagur að mínu mati, þetta er mikil réttarbót og ég mun segja já.

Virðulegur forseti. Ég fagna þessu máli og tel mikla réttarbót og mannréttindabót að þessu. Ég vek athygli hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra á klausu í nefndarálitinu um þær 250 þús. kr. sem gjaldþrota einstaklingar þurfa að reiða af hendi ef þeir óska eftir gjaldþroti. Þar segir nefndin: „Telur meiri hlutinn að í samanburði við þá hagsmuni sem skuldari getur haft af gjaldþrotaskiptum geti sú fjárhæð ekki talist óyfirstíganleg, nema í þeim tilfellum sem bú er fyrirsjáanlega eignalaust eða mjög eignalítið og beinir meiri hlutinn því til ráðherra að láta kanna hvort unnt sé í slíkum tilfellum að mæta kostnaði við trygginguna.“ Ég hvet hæstv. ráðherra til þess að þegar þetta frumvarp verður að lögum verði búið að staðsetja vel í reglugerð ákvæði um að þessi upphæð geti lækkað eða jafnvel fallið niður hjá þeim sem hafa ekki efni á að greiða hana.

Frú forseti. Á Íslandi lifa sennilega um 20 þús. manns ákveðnu skuggalífi. Þeir eiga ekki kreditkort, þeir eiga ekki debetkort og þeir eru ekki í viðskiptum við banka. Þetta er fólk sem hefur lent í árangurslausu fjárnámi en ekki gjaldþroti og það svífur um neðan jarðar. Það má ekki vinna því að þá er gert fjárnám í laununum og það vinnur sem sagt svart. Þetta fólk er ekki þátttakendur í venjulegu lífi og kraftar þess og þekking fara forgörðum. Þetta frumvarp nær alls ekki til þessa fólks. Þetta frumvarp gengur allt of skammt og auk þess vil ég benda á að maður sem vill fara í gjaldþrot á engar 250 þús. kr. 

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða eitt af fjölmörgum málum sem ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn hafa keyrt í gegn til að koma til móts við það fólk sem hefur orðið fyrir áfalli í kjölfar efnahagshrunsins 2008. Þetta er þjóðþrifamál, gott mál sem þingið á að styðja í gegn. Það eru þúsundir einstaklinga og fjölskyldna í samningaviðræðum við lánardrottna sína og það gerbreytir samningsstöðu þeirra að leiða þetta í lög. Þess vegna er þetta þjóðþrifamál.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samþykki til frestunar á fundum Alþingis skv. 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar en tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 17. desember 2010 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til 17. janúar 2011.“ Tillagan skýrir sig sjálf.

Forseti vill geta þess að nýjar atkvæðagreiðslur verða þegar að loknum umræðum um 9. dagskrármálið. Þá verður enn fremur settur nýr fundur og ný mál kom þá inn á dagskrána.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti félags- og tryggingamálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 59/1992, um málefni fatlaðra, með síðari breytingum. Fjöldi gesta kom á fund nefndarinnar og margar umsagnir bárust eins og sjá má í nefndaráliti á þskj. 550. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um málefni fatlaðra til að tryggja yfirfærslu á þjónustu við fatlað fólk frá ríki til sveitarfélaga. Frumvarpið byggist að mestu leyti á vinnu verkefnisstjórnar um yfirfærsluna og samkomulagi ríkis og sveitarfélaga um tilfærslu þjónusta við fatlaða sem undirritað var 23. nóvember 2010. Meginmarkmið yfirfærslunnar er að stuðla að samþættingu félagslegrar þjónustu við íbúa sveitarfélaganna og þar með heildstæðari og bættri þjónustu við fatlaða einstaklinga. Helstu breytingar í frumvarpinu eru þær að fatlaðir einstaklingar sækja nú um þjónustu hjá því sveitarfélagi þar sem þeir eiga lögheimili. Fagteymi á vegum sveitarfélaganna meta með samræmdum hætti þjónustuþörf einstaklinga sem þurfa á þjónustu að halda. Landinu á að skipta upp í þjónustusvæði þannig að á hverju þeirra búi að lágmarki 8 þús. íbúar en undanþága er veitt vegna landfræðilegrar legu einstakra sveitarfélaga. Búið er að skipuleggja 14 þjónustusvæði. og munu sveitarfélög á sama þjónustusvæði sameinast um fagteymi. Svæðisskrifstofur og svæðisráð í málefnum fatlaðra verða lögð niður. Lagt er til að stjórnvaldsákvarðanir sveitarfélaga á grundvelli laganna verði kæranlegar til úrskurðarnefndar félagsþjónustu og húsnæðismála. Jafnframt verði trúnaðarmenn skipaðir af ráðherra en ekki svæðisráðum líkt og gildandi lög kveða á um. Auk þess er lagt til að Framkvæmdasjóður fatlaðra verði lagður niður og fjármunir hans færist í sérstaka deild hjá Jöfnunarsjóði sveitarfélaga sem sjái um að jafna framlögum til sveitarfélaga í samræmi við kostnað af þjónustu. Skýrt verður kveðið á um bann við því að ráða fólk til starfa sem hlotið hefur refsidóma vegna brota á kynferðisbrotakafla almennra hegningarlaga. Þá er lagt til að notendastýrð persónuleg aðstoð verði lögfest og hún verði eitt meginform þjónustu við fatlað fólk 2014, en þá skal fara fram sameiginlegt endurmat ríkis og sveitarfélaga á yfirfærslunni auk þess sem þá skal ljúka heildarendurskoðun laganna. Nefndin hefur rætt stöðu málaflokks fatlaðs fólks ítarlega á þeim stutta tíma sem hún hefur haft fyrirliggjandi frumvarp til meðferðar. Nefndin gagnrýnir hversu seint þetta mikilvæga mál kemur til þingsins til þinglegrar meðferðar en ekki síður þá óvissu sem samþykkt frumvarpsins stuttu fyrir yfirfærsluna veldur fötluðum einstaklingum og fjölskyldum þeirra sem og starfsmönnum sem ekki vita hver afdrif þeirra verða. Yfirfærsla þjónustu við fatlað fólk frá ríki til sveitarfélaga hefur staðið lengi fyrir dyrum og óviðunandi að málið komi svo seint fyrir Alþingi sem raun ber vitni. Þessi gagnrýni nefndarinnar er rædd nánar í nefndaráliti. Þrátt fyrir stuttan reynslutíma hefur nefndin lagt áherslu á að slá ekki af gæðakröfum nefndarstarfsins og hefur hún viljað stuðla að vandaðri meðferð málsins. Nefndin hefur lagt áherslu á að ljúka málinu fyrir áramót enda almennur vilji að af yfirfærslunni verði í upphafi nýs árs og miklar væntingar eru til þess auk þess sem málið varðar hagsmuni fjölda fólks. Nefndin hefur við vinnu sína búið að því að hafa áður en frumvarpið var lagt fram kynnt sér skýrslu Ríkisendurskoðunar um þjónustu við fatlaða frá ágúst 2010 og haldið fundi um hana. Nefndin fjallaði einnig nokkuð um málefni fatlaðs fólks í aðdraganda samþykktar Alþingis á þingsályktunartillögu hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar og fleiri um lögleiðingu notendastýrðrar persónulegrar aðstoðar í fyrravor. Áður en frumvarpið kom fram hafði nefndin haft frumkvæði að tveimur fundum með nokkurra mánaða millibili með verkefnisstjórn um yfirfærslu þjónustu við fatlaða frá ríki til sveitarfélaga og fylgst með undirbúningi yfirfærslunnar og þróun mála. Ef þessa frumkvæðis nefndarinnar til að kynna sér málið á fyrri stigum hefði ekki notið við er óvíst að náðst hefði að ljúka afgreiðslu málsins fyrir áramót með viðunandi hætti. Eins og fram hefur komið lúta þær breytingar sem lagðar eru til með frumvarpinu mest að því að færa málaflokkinn yfir til sveitarfélaga. Margir umsagnaraðilar og gestir nefndarinnar hafa gagnrýnt hversu skammt er gengið með frumvarpinu. Bent hefur verið á að stöðnun hafi verið í málaflokknum til margra ára og að löngu tímabært sé orðið að innleiða réttarbætur til handa fötluðu fólki og færa löggjöf um málaflokkinn til samtímans. Ríkisendurskoðun taldi í skýrslu sinni að skipulagi og stjórnun málaflokksins væri að ýmsu leyti ábótavant og benti á veikleika er lúta m.a. að því að heildarstefnu vantar fyrir málaflokkinn, fjárveitingar taka ekki mið af reglubundnu mati á þjónustuþörf, eftirlit með þjónustu sé ófullnægjandi, ekki sé fylgt samræmdum verklagsreglum og ekki unnt að bera saman á raunhæfan hátt einstaka útgjaldaliði málaflokksins. Þá er að finna í skýrslunni ábendingar í níu liðum til ráðuneytisins um afmarkaða þætti og má finna umfjöllun um þá í áliti þessu þar sem við á sem og í IX. kafla álitsins. Ljóst er að í fyrirliggjandi frumvarpi er reynt að verða við ábendingum Ríkisendurskoðunar og ráða bót á þeim vanköntum sem stofnunin sér á stjórn málaflokksins og eftirliti með henni. Þá er gert ráð fyrir því í bráðabirgðaákvæði að lagt verði fram frumvarp um réttindagæslu fatlaðs fólks á árinu 2011. Þó er jafnframt sýnt að ekki verður að fullu mætt athugasemdum stofnunarinnar nema með heildarendurskoðun laga um málefni fatlaðra sem samkvæmt frumvarpinu og samkomulaginu er áætlað að ljúki í lok árs 2014. Mikilvægt er að tryggja að í löggjöf sem fjallar um málefni fatlaðs fólks og réttindi þess sé tekið mið af réttarbótum í löggjöf nágrannaríkja, að mannréttindi séu tryggð, samráð haft við fatlað fólk og löggjöf sé til samræmis við samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Markmið samningsins er að stuðla að því að fatlað fólk njóti allra mannréttinda og mannfrelsis til fulls og jafns við aðra jafnframt því að vernda og tryggja slík réttindi og frelsi og auka virðingu fyrir mannlegri reisn fatlaðs fólks og fjölbreytni. Slíkt er ekki að fullu tryggt í gildandi lögum. Í 1. gr. frumvarpsins nú er þó kveðið á um að við framkvæmd laganna skuli taka mið af þeim alþjóðlegu skuldbindingum sem íslensk stjórnvöld hafa gengist undir, einkum fyrrgreindum samningi Sameinuðu þjóðanna. Þá er kveðið á um að stjórnvöld skuli tryggja heildarsamtökum fatlaðs fólks og aðildarfélögum þeirra áhrif á stefnumörkun og ákvarðanir er varða málefni fatlaðs fólks. Fagnar nefndin þessu sem og því að til standi að lögleiða samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Í umsögnum gesta kom fram gagnrýni á orðanotkun um fatlaða einstaklinga í frumvarpinu. Nefndin tekur undir þá gagnrýni og telur löngu tímabært að orðfæri laga sem fjalla um réttindi fatlaðs fólks og þjónustu við það sé fært til samtímans. Nefndin leggur til þá breytingu að í stað þess að nota orðin fatlaðir og fatlaður verði vísað til fatlaðs fólks og fatlaðra einstaklinga. Til samræmis við efni frumvarpsins er jafnframt lagt til að heiti laganna verði lög um málefni fatlaðs fólks. Þá áréttar nefndin að sú skylda sem lögð er á stjórnvöld í 1. gr. frumvarpsins um að tryggja heildarsamtökum fatlaðs fólks og aðildarfélögum þeirra áhrif á stefnumörkun og ákvarðanir er varða málefni þeirra á við um alla þá þætti sem frumvarpið og lög um málefni fatlaðs fólks kveða á um. Til að brýna mikilvægi þessa samráðs leggur nefndin til að samráðsákvæði verði bætt við 2. gr. frumvarpsins þar sem kveðið er á um stefnumótun og gerð þjónustu- og gæðaviðmiða. Nefndin bendir þó á að samráðsskyldan er þar með ekki tæmandi talin og á hún í samræmi við 1. gr. frumvarpsins ávallt við þegar mótuð er stefna eða ákvarðanir teknar er varða málefni fatlaðs fólks. Í nefndarálitinu er fjallað nokkuð ítarlega um stefnumótun, eftirlit og réttindagæslu, samræmda og sambærilega þjónustu, mat á þjónustuþörf, notendastýrða persónulega aðstoð, þjónustusamninga og starfsleyfi, leiðbeinandi reglur ráðherra um framkvæmd þjónustunnar, dagvistun fatlaðra ungmenna, verkefni svæðisskrifstofa, ferðaþjónustu fatlaðs fólks, kærufresti, húsnæðismál, Framkvæmdasjóð fatlaðra, atvinnumál, mögulegt stjórnsýsluhlutverk þjónustuaðila, skýrslur Ríkisendurskoðunar og heildarendurskoðun laga um málefni fatlaðs fólks. Nefndin leggur fram fjölmargar breytingartillögur á þskj. 551 og ætla ég nú að fara yfir þær tillögur sem ekki lúta að breytingum á orðfæri, kærufrestum og meðferð persónuupplýsinga. Aðrir nefndarmenn munu fjalla nánar um ýmsa þætti álitsins og breytingartillögur þeim tengdar. Ég hef þegar farið yfir það hvernig við höfum bætt ákvæðum um samráð við 2. gr. frumvarpsins, sem er þriðja breytingartillagan. Ég ítreka að þótt því sé bætt inn þarna á það að sjálfsögðu við allar greinar frumvarpsins þar sem verið er að ræða stefnumörkun eða málefni. Það á við um allar greinar frumvarpsins að það eigi að leita samráðs hagsmunaaðila. Í c-lið í breytingartillögu 6 er verið er að ræða um hlutverk teymanna í sveitarfélögunum. Sveitarfélögin taka við lögbundnu hlutverki svæðisskrifstofa og það á að vera tryggt að öll þjónusta sem er til staðar haldi áfram. Nefndin taldi þó rétt að kveða sérstaklega á um að heimilt væri að láta fagteymi sveitarfélaganna annast mat á umönnunarþörf fatlaðra barna vegna umönnunargreiðslna samkvæmt lögum um félagslega aðstoð. Var það til að tryggja að slíkt mat yrði sem best og að þjónusta við fötluð börn og aðstandendur þeirra yrði sem best og einföldust í nálgun fyrir þá sem njóta þjónustunnar. Þá eru í 9. gr. gerðar breytingar á ákvæði um veitingu starfsleyfis til þjónustuaðila. Nefndin telur að breyting eigi að koma inn þannig að heimilt sé að veita starfsleyfi að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Við teljum mikilvægt að það sé ljóst hvaða skilyrði þjónustuaðilar eigi að uppfylla og við kveðum líka á um að ráðherra eigi að setja reglugerð um hvaða skilyrði séu fyrir starfsleyfi og að þetta sé unnið í samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga. Þá er í 22. breytingartillögu fjallað um ferðaþjónustu fatlaðs fólks. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að taka megi gjald fyrir þessa þjónustu. Það er nú þegar gert í flestum sveitarfélögum en nefndin telur rétt vegna fjölda ábendinga frá umsagnaraðilum að setja viðmið um gjaldtökuna og segir í breytingartillögunni að gjaldið skuli „þá taka mið af gjaldi fyrir almenningssamgöngur á viðkomandi svæði“. Þá breytti nefndin talsvert varðandi trúnaðarmenn fatlaðs fólks sem eiga að gæta réttinda þess. Með breytingartillögu nr. 24 er verið að breyta 37. gr. laganna. Þar er hlutverk trúnaðarmanna í nefndinni gert mun víðtækara en frumvarpið gerir ráð fyrir til að tryggja betur réttindagæslu fatlaðra einstaklinga áður en sérstök lög þar að lútandi verði lögfest. Nefndin gerir breytingartillögu um að frumvarp til laga um réttindagæslu fatlaðs fólks verði ekki lagt fram fyrir árslok 2011 heldur eigi síðar en 1. mars 2011. Það kom ítrekað fram í umræðum okkar í nefndinni að við töldum okkur hafa skamman tíma til að setja okkur inn í málið og til að tryggja að allt yrði með felldu við yfirfærsluna eftir mikla yfirferð. Töldum við að þessu væri ágætlega fyrir komið en til að tryggja þó aðkomu þingsins að frekari aðkomu málsins, svo við gætum rækt eftirlitshlutverk okkar, kveður á um í 29. breytingartillögu, c-lið, að ráðherra eigi „eigi síðar en 1. október 2011 [að] leggja fram á Alþingi tillögu til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun í málefnum fatlaðs fólks. Þar skal setja fram stefnu í málefnum fatlaðs fólk, skýra forgangsröðun verkefna, markvissa aðgerðaáætlun og skilgreinda árangursmælikvarða. Tímasettar verði m.a. aðgerðir vegna lögfestingar samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, aðgengismála, biðlista eftir þjónustu, atvinnumála fatlaðs fólks og samræmds mats á þjónustu“. Frá hagsmunaaðilum kom fram mikil gagnrýni á að frumvarpið gengi ekki lengra hvað varðaði réttarbætur fyrir fatlaða einstaklinga. Það kom þó jafnframt fram að þau töldu mikilvægt að málaflokkurinn yrði fluttur en að tryggt yrði að unnið yrði markvisst að breytingum á löggjöfinni. Mig langar að vitna í einn af gestum okkar sem sagði okkur að þetta væri mikið rætt, að hagsmunaaðilar ræddu við sveitarfélögin og þá væri svarið: Þið skuluð ekki hafa neinar áhyggjur, það mun ekkert breytast. Hún sagði okkur, gesturinn, að það væri einmitt það sem þau óttuðust, að það yrðu engar breytingar í málaflokknum. Það átti að flytja hann fyrir áratug til sveitarfélaganna en svo var hætt við það og málaflokkurinn hefur liðið fyrir það að búa við einhvers konar millibilsástand. Við teljum mikilvægt að málaflokkurinn verði fluttur nú og vorum tilbúin til að vinna málið með hraði út af þeim miklu hagsmunum sem í því felast. Þess vegna settum við inn ákvæði um þessa þingsályktunartillögu til að tryggja að við hefðum aðkomu að málinu á næstu stigum og gætum fylgst með því að markvisst væri unnið að heildarendurskoðun laganna um málefni fatlaðs fólks. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem lagðar eru til í þskj. 551. Við afgreiðslu málsins var Ásmundur Einar Daðason fjarverandi en undir nefndarálitið rita Sigríður Ingibjörg Ingadóttir framsögumaður, Ólafur Þór Gunnarsson, Pétur H. Blöndal, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Guðmundur Steingrímsson, Unnur Brá Konráðsdóttir, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Lilja Rafney Magnúsdóttir. Ég vil, frú forseti, að lokum segja að við í félags- og tryggingamálanefnd höfum unnið þetta mál af vandvirkni og miklum metnaði. Við teljum að málaflokkurinn verði í góðum höndum hjá sveitarfélögunum og að yfirfærslan muni stuðla að bættri þjónustu við fatlað fólk og auka tækifæri þess til virkrar samfélagsþátttöku og ábyrgðar. Nefndin mun fylgja yfirfærslunni úr hlaði með upplýsingafundum með stýrihópnum sem kveðið er á um í lögunum, umfjöllun um frumvarp til laga um réttindagæslu fatlaðs fólks á vorþingi og umfjöllun um þingsályktunartillögu um framkvæmdaáætlun á nýju þingi næsta haust. Ég vil að lokum þakka samnefndarmönnum mínum í félags- og tryggingamálanefnd fyrir einstaklega gott samstarf og það að allir nefndarmenn lögðu mikla vinnu á sig til að þetta gæti orðið að lögum. Þar er ekki síður ástæða til að þakka minni hlutanum í nefndinni, stjórnarandstöðunni sem er enginn minni hluti því að við stöndum sameiginlega að þessu áliti og sýndum að þó að málefni fatlaðs fólks sé samfélagspólitískt mál er það ekki flokkspólitískt. Það er einkar ánægjulegt hvernig okkur í nefndinni tekst í langflestum tilfellum að hefja okkur yfir pólitískar flokkslínur og vinna sameiginlega að því að vinna samfélagslega mikilvægum málum brautargengi. Ég þakka líka að lokum nefndarritaranum okkar fyrir vel unnin störf og mjög ítarlegt og gott nefndarálit sem hún lagði grunninn að og við unnum síðan öll í sameiningu.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka formanni félags- og tryggingamálanefndar kærlega fyrir greinargott yfirlit um störf nefndarinnar og nefndinni fyrir góð störf við erfiðar aðstæður. Við vitum að þetta mál kom allt of seint fram hér í þinginu og nefndin hefur unnið gott starf í því að gera þá bragarbót sem gera þurfti. Ég vildi fá að spyrja hv. þingmann um fasteignasjóðinn sem fer undir jöfnunarsjóðinn. Gert er ráð fyrir því að tekjur sem hann hefur renni til jöfnunardeildar sjóðsins. Nú er það svo að þessar fasteignir eru íbúðarhúsnæði fatlaðra og eru margar hverjar komnar til ára sinna og uppfylla ekki þær kröfur sem við gerum um aðbúnað fólks, þar sem fólk hefur einfaldlega ekki sérrými og ýmsa aðra slíka aðstöðu. Ég vildi inna formanninn eftir því hvort nýtingin á tekjunum af fasteignunum eigi ekki sannarlega að renna til þess að auka og bæta gæðin á húsnæðinu í viðhaldi áður en menn fara að taka fé út úr því sem hefur verið lagt inn í húsnæði fatlaðra fram að þessu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Málefni Framkvæmdasjóðs fatlaðra eða yfirfærsla hans yfir í jöfnunarsjóð var töluvert rædd í nefndinni en við fjölluðum ekki mikið um þennan fasteignasjóð. Ég tek þó heils hugar undir það með hv. þingmanni að húsnæðismál fatlaðs fólks eru oft og tíðum í ólestri. Það hefur ekki verið markviss uppbygging á húsnæði sem hentar fötluðu fólki frekar en að hér hafi verið rekin markviss húsnæðisstefna á síðustu árum. Húsnæðismálin voru töluvert rædd í nefndinni og áhyggjur hagsmunaaðila af því hvernig þeim yrði háttað í framtíðinni. Þetta er hluti af þeim atriðum sem þarf að fjalla um í framkvæmdaáætluninni sem verður lögð hér fram næsta haust og þetta er eitthvað sem við munum ræða á upplýsingafundum með samráðshópnum. Varðandi fasteignasjóðinn er það mín skoðun að að sjálfsögðu eigi tekjur af fasteignum sem hafa verið ætlaðar til þjónustu eða húsnæðis fatlaðra einstaklinga að renna inn í það til baka því að húsnæðið er vanbúið, það þarf að gera bragarbót á því. Svo er það nú þannig að talsmenn jöfnunarsjóðs benda á að eignir hans séu eignir hans og með þær verði farið eftir þeirra vilja, en ég hef líka fulla trú á því að sveitarfélögin vilji bæta húsnæðismál fatlaðs fólks og það varð niðurstaða okkar í nefndinni að húsnæðismálunum yrði ekki verr komið hjá sveitarfélögunum en hjá ríkinu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. formanni félags- og tryggingamálanefndar fyrir svarið og það að þau ætli að fylgja þessum þætti eftir núna eftir áramótin og ég held að það sé mjög mikilvægt. Það hefur tekið áratugabaráttu að koma upp þessu húsnæði í þjónustu við fatlað fólk og það er þannig að talsverður hluti þess var byggður upp þegar við gerðum allt aðrar kröfur til húsnæðis fyrir fatlað fólk en við gerum í dag. Það er mikilvægt að þeir fjármunir sem kunna að losna við sölu eigna séu fyrst nýttir til þess að koma því húsnæði sem þá eftir er í það stand sem við getum verið stolt af. Ég er viss um að sveitarfélögin hafa metnað til þess líka og jöfnunarsjóðurinn starfar náttúrlega eftir lögum sem við setjum hér á þinginu og reglugerðum sem ráðuneytið setur. Ég vildi þá kannski í seinna andsvari mínu fá að inna hv. formann nefndarinnar eftir viðbrögðum nefndarinnar við þeim athugasemdum sem komu fram varðandi notendastýrða þjónustu. Ég veit að það hefur verið mikið áhugamál í nefndinni og hjá mörgum þingmönnum að þróa þjónustuna í þessum málaflokki í þá átt.

Frú forseti. Varðandi umræðu um notendastýrða persónulega aðstoð kom fram að orðfærið í frumvarpinu þótti ekki eðlilegt. Það var talað um að prófa notendastýrða persónulega aðstoð. Það er kveðið skýrt á um það að lögleiða eigi notendastýrða persónulega aðstoð og hún verði eitt af meginþjónustuformunum með endurskoðun löggjafar 2014. En við breyttum orðalagi á þann veg að það ætti að „þróa leiðir til að innleiða notendastýrða persónulega aðstoð“ enda teljum við að þegar hafi fjölmörg tilraunaverkefni verið í gangi varðandi notendastýrða persónulega aðstoð og það sem vanti sé bara að taka ákvörðun um að innleiða þetta þjónustuform sem meginþjónustuform og að veita til þess fjármagn. Nú er það auðvitað svo að bæði ríki og sveitarfélög eru að skera mikið niður og sveitarfélögin hafa áhyggjur af því að þetta muni verða tiltölulega dýrt, það eru deildar meiningar um það. En við bendum jafnframt á að með yfirfærslu málaflokksins er hægt að koma í veg yfir niðurskurð sem ella hefði orðið hefði hann verið áfram hjá ríkinu og við teljum að í notendastýrðri persónulegri aðstoð felist svo mörg tækifæri. Bæði eykur það möguleika fatlaðs fólks til atvinnuþátttöku og býður upp á fjölbreytt atvinnutækifæri fyrir þá sem fatlaðir einstaklingar munu ráða í þjónustu sína til þess að vera þeim til aðstoðar til að geta sinnt skyldum sínum í leik og starfi.

Frú forseti. Ég vil fyrst, í svipuðum dúr og hv. formaður félags- og tryggingamálanefndar orðaði það, þakka nefndarmönnum fyrir gott samstarf. Nú sem endranær tókst samstarfið einkar vel í félags- og tryggingamálanefnd, var kannski til fyrirmyndar, ég veit það ekki. Við náðum eftir mikla vinnu að skila sameiginlegu nefndaráliti í þessu margslungna og yfirgripsmikla máli. En eins og ég og margir aðrir hafa sagt áður er full ástæða til að gagnrýna það að málið kom allt of seint inn í þingið, furðulega seint miðað við hve langur aðdragandi er að þessu. Við förum yfir það í sameiginlegu nefndaráliti okkar að þetta er algjörlega óviðunandi og á slíkum vinnubrögðum þarf að gera bragarbót. Ég ætla einungis að fjalla um tiltekna afmarkaða þætti málsins í ræðu minni. Það er í anda þess góða samkomulags sem náðst hefur í félags- og tryggingamálanefnd að við höfum skipt með okkur verkum, nefndarmenn, og ætlum ekki öll að tala um allt nefndarálitið. Við tölum hvert og eitt um afmarkaða þætti þess svo að við náum að fara yfir það allt enda er það yfirgripsmikið. Ég ætla annars vegar að fjalla um 4. gr. frumvarpsins og hins vegar um notendastýrða persónulega aðstoð, kannski með einhverjum útúrdúrum. Í 1. umr. um málið varð mér tíðrætt um 4. gr. frumvarpsins og raunar 5. gr. líka en 4. gr. frumvarpsins, eins og það litur út núna, kveður á um það að 5. gr. laganna skuli orðast svo: „Sveitarfélag þar sem hinn fatlaði á lögheimili tekur ákvarðanir um þjónustu við hann.“ Í samtölum nefndarmanna við ýmis hagsmunasamtök hvað snertir notendaþjónustuna kom ítrekað fram tortryggni og þá kannski ekki síst vegna þessarar setningar. Óbreytt hefur 4. gr. það yfirbragð að sveitarfélagið geti jafnvel stjórnað því hvort fólk geti flust búferlum á Íslandi þannig að það gæti orðið flókið umsóknarferli fyrir fatlaðan einstakling að flytjast búferlum, jafnvel að fólk þurfi að leita álits sveitarfélagsins sem síðan ákveður hvernig þjónustan skuli vera og jafnvel hvort veita skuli þjónustu. Nefndarmenn spurðu marga af þeim sem komu fyrir nefndina úr stýrihópnum eða verkefnisstjórninni og á vegum ráðuneytisins hvort það væri ekki örugglega skilningurinn að baki frumvarpinu að það ætti að vera algjörlega óvefengjanlegur réttur fatlaðs fólks að flytjast búferlum og ekki ættu að vera neinar hindranir í því sambandi, að minnsta kosti ekki í lögunum. Það kom ítrekað fram í máli allra þeirra sem að þessu voru spurðir í nefndinni að auðvitað væri það hugsunin. En tortryggnin er ekki ástæðulaus, það hefur nefnilega ekki gengið snurðulaust fyrir fatlað fólk að flytjast búferlum á Íslandi og getur orðið æði flókið ferli. Kannski magnast sú tortryggni núna þegar við erum að flytja málaflokkinn yfir til sveitarfélaga, ég veit það ekki, hugsanlega. Við urðum alla vega vör við einhverjar vísbendingar þess efnis. Því þótti okkur í nefndinni full ástæða til að árétta það í lagatextanum að það væri skýlaus réttur fatlaðs fólks að njóta þjónustu þar sem það kýs að búa og engar laglegar hindranir ættu að vera fyrir því. Því er það ein breytingartillaga frá nefndinni að sú setning verði einfaldlega látin marka upphafið að 4. gr. eða 5. gr. laganna eins og þau eru, að þar standi þá fyrst að fatlaður einstaklingur eigi rétt á þjónustu þar sem hann kýs að búa, þannig að það sé algjörlega óvefengjanlegt. Mér finnst þetta ákaflega mikilvægt vegna þess að stundum gleymist einfaldlega að orða hugsunina sem er að baki lögunum og það að orða hugsunina skýrt er til þess fallið að draga úr tortryggni. Þetta er kannski líka skref í þá átt að gera löggjöfina á endanum, eins og við viljum öll gera, að miklu réttindamiðaðri löggjöf. Það eiga að vera lög um réttindi fatlaðs fólks. Þarna er þá alla vega komin inn ein setning, ásamt mörgum öðrum sem eru í frumvarpinu um réttindi fatlaðs fólks, sem ég tel mjög mikilvæga. Ég tel það mjög mikilvægt fyrir fatlað fólk, notendur þjónustu á Íslandi, að geta vísað í þá setningu að það sé skýlaus réttur þess að njóta þjónustu hvar á landinu sem það kýs að búa. Þá ætla ég að tala um notendastýrða persónulega aðstoð sem lýtur líka að spurningum sem eru tengdar frelsishugtakinu og mannréttindahugtakinu í þessu samhengi. Eitt er búsetufrelsi og hitt er bara frelsið til þess að njóta sjálfstæðs lífs, til þess að haga lífi sínu eftir eigin höfði. Fyrir einhverjum árum eða áratugum var samfélagið kannski ekki komið á þann stað að það teldi að fatlað fólk gæti öðlast þennan skýlausa rétt til algjörlega sjálfstæðs lífs og rétt til að haga lífinu eftir sínu höfði. Ný hugmyndafræði sem hefur verið að ryðja sér til rúms á undanförnum áratugum, um notendastýrða persónulega aðstoð, hreyfing um sjálfstætt líf, hefur opnað augu fólks og þjóðfélaga fyrir því að þetta er vel mögulegt og þetta eigum við að gera. Það er hægt að framkvæma ákvæði 19. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks og gefa fötluðu fólki þann skýlausa rétt að haga lífi sínu eins og það vill. Þetta er hægt að gera á grunni hugmyndafræðinnar um notendastýrða persónulega aðstoð og sjálfstætt líf. Nefndin fagnar því í nefndaráliti sínu að núna, í kjölfar samþykktar þingsályktunartillögu frá því í sumar, um notendastýrða persónulega aðstoð, er í fyrsta skipti kveðið á um slíka þjónustu í lögum á Íslandi. Það skref er eitt og sér stórt og mikilvægt. Eins og kom fram í máli hv. formanns nefndarinnar hér áðan vakti það örlitlar grunsemdir í meðförum nefndarinnar að yfirbragðið yfir köflunum um notendstýrða persónulega aðstoð í lögunum var þannig að það var eins og að áfram ætti einungis að gera tilraunir með þetta. Það þurfti sem sagt að eyða öllum vafa um það að núna erum við ekki að fara að gera tilraunir, við erum að fara að innleiða notendstýrða persónulega aðstoð, við ætlum að þróa þetta. Það eru nokkrar leiðir til að innleiða notendastýrða persónulega aðstoð en við erum ekki að fara að gera tilraunir til þess síðan að taka ákvörðun um hvort innleiða eigi notendastýrða persónulega aðstoð eða ekki. Við ætlum að innleiða hana, það er alveg skýrt í lögunum. Það er áréttað af nefndinni og við fögnum því. En við ætlum ekki að prófa, við ætlum að þróa, á því er gerður verulegur greinarmunur og mikilvægur í meðförum nefndarinnar. Það eru margar spurningar sem þarf að taka afstöðu til um notendastýrða persónulega aðstoð. Kannski má segja að þrjár leiðir séu til þess að innleiða notendastýrða persónulega aðstoð. Þetta kemur fram í ágætum viðauka, sem er nr. 9, við samning ríkis og sveitarfélaga um yfirfærslu þjónustunnar. Þar er skýrt kveðið á um hvernig innleiða eigi notendastýrða persónulega aðstoð eða hvernig menn sjá fyrir sér að nýta þessi fjögur ár til 2014 til þess og þar eru raktar þrjár leiðir. Ein er sú að fjármagn fari til notandans sem ráði þá aðstoðarfólk sitt sjálfur og haldi utan um starfsmannahald og stýri starfseminni. Þetta er leið sem Danir hafa farið í ríkum mæli. Önnur leið er sú að notandinn feli aðila, eins og t.d. samvinnufélagi eða einkafyrirtæki, að halda utan um starfsmannahald og umsýslu í samvinnu við notandann. Starfsemin er þá skipulögð í samvinnu við notandann og á hans forsendum. Slíkt samvinnufélag hefur þegar verið stofnað á Íslandi og er um að gera að stuðla að því að það vaxi og dafni. Þriðja leiðin er að notandinn feli sveitarfélagi að halda utan um starfsmannahald og umsýslu í samvinnu við notandann, starfsemin sé skipulögð í samráði við notandann og á hans forsendum. Mér finnst mikilvægt að allar þessar leiðir verði í boði fyrir fatlað fólk á Íslandi og mér finnst mikilvægt að við missum ekki sjónar af því, þegar við ætlum að þróa og innleiða notendastýrða persónulega aðstoð, að grunnhugmyndafræðin er sú að notandinn ráði þessu sjálfur. Það er það sem verið er að bjóða upp á, að notandinn stjórni lífi sínu sjálfur. Menn mega ekki missa sjónar af því, forræðishyggja af hálfu kerfisins eða stofnana má aldrei koma inn í þetta. Þetta er allt saman rakið í nefndarálitinu, í greinargerðinni, í samningi sveitarfélaganna og í þessum viðauka 9 og tel ég ekki ástæðu til neinnar tortryggni í þeim efnum. Það stendur alveg skýlaust að 2014 - og nefndin telur að það mætti jafnvel vera fyrr ef þess er nokkur kostur - skuli innleiða notendastýrða persónulega aðstoð sem eina af meginleiðunum í þjónustu við fatlað fólk á Íslandi. Þá læt ég umfjöllun minni um notendastýrða persónulega aðstoð lokið. Ég vil segja nokkur orð að lokum tengd frelsis- og fjölbreytnishugtakinu sem við verðum að aðhyllast í málaflokknum. Ég tel gríðarlega mikilvægt, og við vörðum dálitlum tíma í það í nefndinni, að tala um það hvernig við tryggjum fjölbreytt þjónustuúrræði. Ein birtingarmynd þess hve mikilvæga við teljum þá umræðu er sá mikli tími sem fór í að ræða málefni Sólheima. Sólheimar eru svolítið sérstakt samfélag, sérstakt þjónustuúrræði, getum við kallað það, fyrir fatlað fólk. Það kom ítrekað fram í máli nefndarmanna, og ég veit ekki betur en það sé áréttað í nefndaráliti, að við teljum ákaflega mikilvægt að mismunandi þjónustuform, eins og t.d. samfélagið að Sólheimum, verði tryggð og þau geti haldið áfram starfsemi sinni. Ég skil það svo að það sé niðurstaða nefndarinnar að það eigi að vera hægt, og að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af því, á grunni þeirra laga sem við setjum núna að tryggja þessi þjónustuform. Við höfum spurt, jafnvel þráspurt, alla aðila máls og þeir hafa fullvissað nefndarmenn um þetta líka. Á þessum grunni tel ég að minnsta kosti, og ég hygg að aðrir nefndarmenn telji það líka, að hægt sé að tryggja mismunandi þjónustuform eins og t.d. rekstur Sólheima til frambúðar. Við verðum að hafa þá trú þegar við tökum þetta stökk inn í framtíðina og færum málaflokkinn yfir til sveitarfélaga. Þá ætla ég ekki að hafa þetta mikið lengra. Það er kannski ekki viðeigandi að segja: Ég þakka gott hljóð - það er alltaf hljóð hér inni.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 59/1992, um málefni fatlaðra, með síðari breytingum. Ég ætla í máli mínu að fara yfir skýrslu Ríkisendurskoðunar um þjónustu við fatlaða, en Ríkisendurskoðun taldi í skýrslu sinni að skipulagi og stjórnun málaflokksins væri að ýmsu leyti ábótavant og benti á eftirfarandi veikleika, með leyfi forseta: „1. Ekki liggur fyrir formlega samþykkt heildarstefna fyrir málaflokkinn þar sem aðgerðir eru tímasettar og árangursmælikvarðar skilgreindir. 2. Fjárveitingar til þjónustunnar taka ekki mið af reglubundnu mati á þjónustuþörf eins og lög gera ráð fyrir. 3. Eftirlit með starfsemi þjónustuaðila er ófullnægjandi og ekki hægt að fullyrða að jafnræði ríki meðal þjónustuþega. Félags- og tryggingamálaráðuneytið hefur ekki kallað eftir samræmdum upplýsingum um starfsemi þjónustuaðila frá árinu 2004. 4. Meginþættir í faglegri starfsemi þjónustuaðila fylgja ekki samræmdum verklagsreglum og því er ekki hægt að fullyrða að þjónustan sé jöfn að gæðum hjá þeim öllum. Þá liggur ekki fyrir með hvaða hætti þjónustusamningar einstakra sveitarfélaga við ríkið hafa verið uppfylltir. 5. Kostnaður er ekki bókfærður með sambærilegum hætti hjá öllum þjónustuaðilum sem m.a. hamlar raunhæfum samanburði á einstökum útgjaldaliðum málaflokksins.“ Þá kom Ríkisendurskoðun með ábendingar til félags- og tryggingamálaráðuneytisins í níu liðum vegna yfirfærslunnar og telur nefndin mikilvægt að fara yfir hvernig athugasemdum og ábendingum stofnunarinnar er mætt í fyrirliggjandi frumvarpi sem og breytingartillögum nefndarinnar. Ætla ég hér að fara yfir þá liði: 1. Ljúka þarf stefnumótun fyrir málaflokkinn. Ríkisendurskoðun leggur áherslu á að samþykkt verði formlega heildarstefna um þjónustu við fatlaða þar sem fram komi skýr forgangsröðun, markviss aðgerðaáætlun og skilgreindir árangursmælikvarðar. Líkt og fram hefur komið hefur slík formleg stefna ekki verið samþykkt þótt fyrirliggjandi frumvarp endurspegli ákveðna stefnu. Nefndin leggur til breytingartillögu þess efnis að ráðherra skuli eigi síðar en 1. október 2011 leggja fyrir Alþingi framkvæmdaáætlun um stefnumótun í málaflokki fatlaðs fólks í formi tillögu til þingsályktunar. Áréttar nefndin þó mikilvægi þess að hafin verði vinna við þessa stefnumótun hið fyrsta og hún verði unnin í markvissum skrefum fram að því að frumvarp að nýjum lög um málefni fatlaðs fólks kemur fram 2014. 2. Þjónustumat verður að vera samræmt. Ekki er kveðið á um matsaðferð í lagatextanum en þó hefur náðst samkomulag um að nota SIS-mat við yfirfærsluna og því tryggt að um samræmt mat verður að ræða. Vegna mismunandi skoðana og andstöðu vissra hópa notenda þjónustunnar þótti mikilvægt að festa matsaðferðina ekki í lagatexta. Tryggir það ákveðinn sveigjanleika og möguleika á því að taka síðar upp aðrar matsaðferðir. Samkvæmt 2. gr. frumvarpsins hefur ráðherra eftirlitshlutverki að gegna sem m.a. er ætlað að tryggja samræmi. Þá er í 12. gr. samkomulags ríkis og sveitarfélaga um tilfærslu þjónustu við fatlaða kveðið á um stýrihóp sem hafi umsjón með framkvæmd tilfærslunnar. Eitt af verkefnum hans verður að hafa umsjón með samræmdu mati á þjónustuþörf fatlaðra einstaklinga á landsvísu. 3. Rekstrarupplýsingar þurfa að vera aðgengilegar. Í 2. gr. frumvarpsins er ráðherra veitt heimild til reglugerðarsetningar þar sem m.a. verði kveðið á um framkvæmd eftirlits og upplýsingaskyldu sveitarfélaga. Nefndin telur því að þar verði unnt og skuli setja reglur sem tryggja að rekstrarupplýsingar séu aðgengilegar og séu með samræmdum hætti. Í 7. gr. er ákvæði sambærilegt 53. gr. gildandi laga þar sem gert er ráð fyrir að þjónustu- og rekstraraðili, sem gerður hefur verið þjónustusamningur við á grundvelli ákvæðis þessa, skili til hlutaðeigandi sveitarfélags eða sveitarfélaga, sem eru viðsemjendur þjónustu- og rekstraraðila, ásamt velferðarráðuneyti og Ríkisendurskoðun, árlega ársreikningi undirrituðum af löggiltum endurskoðanda ásamt skýrslu um starfsemi liðins árs. 4. Gera verður Grósku að virku stjórntæki. Ríkisendurskoðun telur mikilvægt að upplýsingakerfið Gróska gefi góða yfirsýn um málaflokkinn og verði það stjórntæki sem því er ætlað að vera. Ekki er tekið sérstaklega á þessu atriði í frumvarpinu eða samkomulaginu enda sveitarfélögin sem bera ábyrgð á skipulagi og framkvæmd þjónustunnar. Á fundum nefndarinnar hefur komið fram að sveitarfélög nýta mörg hver sín eigin upplýsingakerfi sem þau hafa þróað og þar sem unnt er að halda heildstætt utan um upplýsingar. Munu þau gera það áfram eftir yfirfærsluna. Nefndin telur mikilvægara að upplýsingaöflun sé til staðar en að ákveðið kerfi sé notað. Þá áréttar nefndin að í reglugerð ráðherra þar sem kveðið verði á um upplýsingaskyldu sveitarfélaga verður unnt að tryggja samræmda upplýsingagjöf til ráðuneytisins. 5. Tryggja þarf samræmi þjónustunnar. Líkt og þegar hefur komið fram telur nefndin mikilvægt að þjónusta sem veitt er sé sambærileg í ljósi ólíkra þarfa einstaklinga. Gæta þarf þó að ákveðnu samræmi í þjónustu að því leyti að eitt sveitarfélag bjóði ekki upp á lakari þjónustu en annað og er leiðbeinandi reglum ráðherra ætlað að tryggja ákveðin lágmarksviðmið hvað þetta varðar. Þá er í 2. gr. kveðið á um að ráðherra skuli hafa umsjón með gerð þjónustu- og gæðaviðmiða í samvinnu við Samband íslenskra sveitarfélaga. Áréttar nefndin mikilvægi þess að slík viðmið verði sett hið fyrsta. 6. Endurskoða verður starfsemi svæðisráða og trúnaðarmanna. Þegar hefur verið farið yfir athugasemdir Ríkisendurskoðunar hvað þetta varðar og telur stofnunin að svæðisráðin séu víða óvirk og hið sama megi segja um trúnaðarmenn sem starfa á vegum svæðisráðanna. Með fyrirliggjandi frumvarpi eru svæðisráðin lögð niður. Trúnaðarmenn munu heyra undir ráðherra og er í frumvarpinu kveðið á um að hann ákveði fjölda þeirra. Nefndin telur mikilvægt að þar til ný löggjöf um réttindagæslu fyrir fatlað fólk verði sett verði trúnaðarmannakerfið styrkt. Nefndin leggur til breytingu sem miðar að því að víkka hlutverk trúnaðarmanna auk þess sem því er eindregið beint til ráðherra að trúnaðarmenn verði nægilega margir til að sinna lögbundnum skyldum sínum og tryggja rétt fatlaðs fólks. Nefndin leggur auk þess til breytingu sem miðar að því að flýta framlagningu frumvarps um réttindagæslu fyrir fatlað fólk. Þá eru gerðar í frumvarpinu breytingar á eftirliti með þjónustu við fatlaða þar sem innra eftirlit verður í höndum sveitarfélaga en ytra eftirlit hjá ráðuneyti. Nefndin brýnir þó mikilvægi þess að flýta því eins og kostur er að koma á fót eftirlitsstofnun með velferðarþjónustu. 7. Móta verður reglur um hámarksbiðtíma. Ekki er gert ráð fyrir reglum um biðtíma í frumvarpinu enda taka sveitarfélögin við þjónustunni með þeim biðlistum sem eru til staðar. Þó segir í athugasemdum við frumvarpið að gert sé ráð fyrir því í frumvarpi til fjárlaga að ríkissjóður leggi til framlög sem ætlað er að nýta í þróun á notendastýrðri persónulegri aðstoð til að eyða biðlista eftir þjónustu við fatlað fólk. Nefndin telur ljóst að stefnt sé að því að eyða biðlistum. Mikilvægt er þó að sett séu skýr viðmið og markmið um hvernig ná eigi slíku fram og telur nefndin slíkt eiga heima í framkvæmdaáætlun þeirri sem fylgja skuli þingsályktunartillögu um stefnumótun í málaflokknum. 8. Fjárveitingar byggist á reglulegu mati á þjónustuþörf. Byggt er á samræmdu mati við mat á þjónustuþörf sem nýtist jafnframt við samræmda kostnaðargreiningu á þjónustu við fatlaða einstaklinga. Gert er ráð fyrir sérstakri deild í Jöfnunarsjóði sveitarfélaga sem tryggja skal að tekjuaukning einstakra sveitarfélaga endurspegli kostnaðarmun vegna mismunandi fjölda fatlaðra íbúa og ólíkra þjónustuþarfa þeirra. Í samkomulagi ríkis og sveitarfélaga um tilfærslu þjónustu við fatlaða er í 12. gr. um stýrihópinn tiltekið að m.a. skuli vinna að útfærslu jöfnunaraðgerða og hafa umsjón með samræmdu mati á þjónustuþörf fatlaðs fólks á landsvísu. 9. Tryggja þarf að unnt sé að meta mögulegan ávinning af flutningi málaflokksins. Ríkisendurskoðun bendir á að til að unnt verði að meta faglegan og fjárhagslegan ávinning flutningsins að þremur árum liðnum þurfi að skilgreina mælikvarða og liggja þurfi fyrir mat á núverandi stöðu. Nefndin telur að verkefnahópur um yfirfærsluna hafi þegar kortlagt stöðu málaflokksins fyrir yfirfærslu. Þá er kveðið á um það í b-lið 34. gr. frumvarpsins að ráðherra skipi samráðsnefnd um málefni fatlaðs fólks sem ætlað er að vera ráðherra og sveitarfélögum til ráðgjafar. Einnig er lagt til að nefndin hafi umsjón með framkvæmd á yfirfærslu þjónustu við fatlað fólk ásamt því að gera tillögur um breytingar á tilhögun yfirfærslunnar, eftir því sem ástæða þykir til. Er þetta í samræmi við 12. gr. samkomulagsins þar sem stýrihóp um tilfærsluna er falið sama verkefni. Gert er ráð fyrir að nefndin starfi fram til þess að mati á yfirfærslu málaflokksins verði lokið eða til loka árs 2014. Ljóst er að samráðsnefndin eða stýrihópurinn mun vera í stöðu til að meta ávinning af flutningi málaflokksins og er stýrihópnum falið samkvæmt 12. gr. samkomulagsins að leggja reglubundið mat á framkvæmd og árangur tilfærslunnar. Þá er í breytingartillögu nefndarinnar um þingsályktun ráðherra um stefnumótun og framkvæmdaáætlun kveðið á um að þar komi skýr forgangsröðun verkefna, markviss framkvæmdaáætlun og skilgreindir árangursmælikvarðar. Nefndin telur því að þessari ábendingu Ríkisendurskoðunar hafi verið mætt en áréttar mikilvægi þess að samráðsnefndin, þ.e. stýrihópurinn, verði skipuð sem fyrst. Flutningur á málefnum fatlaðs fólks frá ríki til sveitarfélaga hefur lengi verið í undirbúningi. Sú umræða hófst fyrir 18 árum. Nú er komið að þessari mikilvægu yfirfærslu málaflokksins til sveitarfélaganna og það er því mjög brýnt að vel takist til. Sveitarfélögin hafa metnað til að gera vel og fatlað fólk sem þjónustunnar nýtur á að vera eðlilegur hluti af samfélaginu og þeirri nærþjónustu sem öllum íbúum sveitarfélaga stendur til boða. Átak þarf að gera í aðgengismálum fatlaðra og þar liggur ábyrgð ríkisins áfram. Miklar væntingar eru um að í kjölfar yfirfærslunnar og endurskoðunar laganna um málefni fatlaðs fólks verði mannréttindi þess til sjálfstæðs lífs tryggð. Því er það á ábyrgð allra sem að málinu koma í framhaldinu að svo megi verða og er eftirlitshlutverk Alþingis með málaflokknum því mjög mikilvægt.

Hæstv. forseti. Við ræðum stórt mál sem fjallar um málefni fatlaðra og flutning málaflokksins yfir til sveitarfélaga. Helstu breytingarnar eru þær að fatlaðir einstaklingar munu, verði þetta frumvarp að lögum, sækja um þjónustu hjá sveitarfélaginu þar sem þeir eiga lögheimili. Þar mun fagteymi meta með samræmdum hætti þjónustuþörf einstaklinganna sem þurfa á þjónustu að halda. Þegar maður fær svona stórt mál í hendurnar eru nokkur atriði sem hafa þarf í huga þegar maður mótar sér afstöðu. Það er í fyrsta lagi hvort réttindi fatlaðra einstaklinga sem njóta þjónustunnar séu betur tryggð eða tryggð með sama hætti hjá hinum nýja aðila sem tekur við málaflokknum. Hvort þjónustan sé líklegri til að verða betri og utanumhald betra en við fyrirkomulagið sem nú gildir. Í þriðja lagi hvort menn treysta viðkomandi aðila til að taka við svo stóru verkefni. Ég hef fyrr í umræðunni um þetta mál lýst yfir efasemdum um að við í þinginu höfum haft nógan tíma til þess að taka ákvörðun vegna þess hve seint málið er fram komið. Eftir að hafa ígrundað þetta vel, farið yfir atriðin sem ég taldi fram hér að ofan, hef ég komist að þeirri niðurstöðu að það sé rétt að styðja flutninginn þrátt fyrir galla á málsmeðferðinni vegna þess að skilyrðin sem ég talaði fyrir áðan eru uppfyllt að mínu mati. Sveitarfélögin hafa mikinn hug á því að taka við málaflokknum. Þau hafa sannfært okkur um það og sýnt með áhuga sínum á verkefninu að þau munu og ætla sér að sinna verkefninu vel. Ég hef fulla trú á því að íslenskir sveitarstjórnarmenn vilji og hafi dug í sér að sinna málaflokknum af fullum krafti og ég hef miklar væntingar um að þetta gangi vel. Jafnframt eru væntingar samfélagsins miklar. Sérstaklega þeirra sem þurfa að nýta sér þessa þjónustu og aðstandenda þeirra. Það verður því fróðlegt að fylgjast með því hvernig málum vindur fram varðandi málaflokkinn. Það eru nokkur atriði sem ég hef haft áhyggjur af frá því að ég byrjaði að setja mig inn í umræðuna sem sveitarstjórnarmaður á sínum tíma. Málið hefur lengi verið í undirbúningi. Áhyggjurnar eru aðallega þær að við erum með svæði hér á landi þar sem þjónusta hefur verið lítil. Fá úrræði eru í boði og menn hafa þurft að fara um langan veg til að sækja sér þjónustu. Þessar áhyggjur hef ég enn í huga en sveitarfélögin treysta sér til að taka verkefnið yfir. Menn ætla sér á hinum fjölmörgu þjónustusvæðum sem búið er að stofna að horfa heildstætt á verkefnið og ætla sér að bæta þjónustuna í byggðum þar sem henni hefur ekki verið sinnt af þeim krafti sem þjónustuþegar eiga rétt á. Hins vegar ætlum við okkur, bæði þingmenn, ráðuneytið og sveitarfélögin, að hafa taumhald á því og fylgjast vel með hvernig málin þróast. Fyrsta árið sem fer í hönd, verði frumvarpið að lögum, verður ákveðinn prófsteinn á það hvaða breytingar þurfi að gera og hvernig málaflokknum muni vinda fram. Mig langar, frú forseti, að fara í fáum orðum yfir áhyggjur mínar af vinnubrögðunum í þessu máli. Það er ljóst að samningar þurftu að nást milli sveitarfélaganna og ríkisins og hafa þurfti samráð við þjónustuþegana. Þetta tók allt sinn tíma og makalaus deila við stéttarfélög blandaðist inn í þetta. Ég ætla ekki að nota tíma úr ræðu minni til að tala um það, það verða aðrir til þess. Þetta endaði þannig að við fengum málið inn í þingið mjög seint. Félags- og tryggingamálanefnd tók málið og hafði í rauninni örfáa daga til að fara yfir það, þennan stóra málaflokk, vegna þess að búið var að ákveða að tilfærslan ætti að eiga sér stað um áramótin. Í raun má því segja að þinginu hafi verið stillt upp við vegg í þessu máli. Ég er sannfærð um að rétt sé að flytja málaflokkinn yfir. Ég er á þeirri skoðun að þetta sé rétt skref enda hefur félags- og tryggingamálanefnd lagt á sig mikla vinnu og farið vel yfir málin. Hún hefur fengið á fundi sína fjölmarga gesti og lagt fram breytingartillögur við frumvarpið þar sem reynt er að taka á helstu agnúum. Jafnframt leggjum við fram tillögur með hvaða hætti skuli fylgst með framvindu verkefnisins og með hvaða hætti eftirlitsþátturinn í málinu verður styrktur. Í nefndaráliti okkar bendum við á að í skýrslu þingmannanefndar til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, sem lögð var fram í haust og samþykkt 63:0, var að finna þingsályktun þar sem Alþingi ályktaði að brýnt sé að starfshættir þingsins verði teknir til endurskoðunar og mikilvægt sé að Alþingi verji og styrki sjálfstæði sitt og grundvallarhlutverk. Ég verð að segja að þegar mál koma fram með þessum hætti, með svo skömmum fyrirvara, þá er í rauninni búið að ákveða fyrir hönd þingsins að málið skuli fara fram þar sem samningar liggja að baki, tímasetningar o.s.frv. Þetta er ekki til fyrirmyndar. Enda segjum við öll í félagsmálanefnd á bls. 3 í nefndarálitinu, með leyfi forseta: „Nefndin telur ljóst að þau vinnubrögð sem viðhöfð hafa verið við framlagningu frumvarpsins eru ekki í samræmi við þingsályktunina sem allur þingheimur var sammála um og telur nefndin það ámælisvert.“ Þetta getur varla verið skýrara. Við teljum þessi vinnubrögð ekki fullnægjandi og við í félagsmálanefnd munum ekki, að mínu mati, sætta okkur við fleiri mál af þessu tagi sem koma fram með þessum hætti frá ráðuneytinu. Ég vil að það sé undirstrikað hér. Við getum ekki tekið að okkur fleiri mál þar sem við þurfum annaðhvort að kollvarpa þeim, skrifa upp á nýtt með stuttum fyrirvara eða afgreiða þau með stuttum fyrirvara án þess að hafa svigrúm til að fara vel yfir málið. Þannig að sjálfstæðisyfirlýsingu félags- og tryggingamálanefndar er hér með komið á framfæri við hæstv. ráðherra.  Varðandi vinnubrögðin þá gerum við tillögur um að við fylgjumst vel með yfirfærslunni eins og ég sagði. Það á að tryggja okkur leið til þess að grípa inn í og gera athugasemdir ef málin eru á rangri leið. Eftirlitsþátturinn almennt varðandi málaflokkinn var mjög til umræðu í nefndinni. Við teljum ljóst að það þurfi að styrkja þann þátt. Það er annars vegar varðandi réttindagæslu þar sem er talað um trúnaðarmenn, en ég ætla nú ekki að fara í það, það verða aðrir til þess. Ég ætla hins vegar að fara yfir það með hvaða hætti verður haft eftirlit með sveitarfélögunum sjálfum. Það er gríðarlega mikilvægt að það sé styrkt og tryggt að fylgst sé vel með því hvað þar fer fram vegna þess að það eru sveitarfélögin sjálf sem veita þjónustu. Þau eru jafnframt að semja við sjálfseignarstofnanir og aðra aðila úti í bæ og veita þeim starfsleyfi. Við leggjum fram breytingartillögu þar sem lagt er til að 3. gr. laganna verði breytt og ég ætla, með leyfi forseta, að fara aðeins yfir þá tillögu. Hér segir: „Velferðarráðherra fer með yfirstjórn málefna fatlaðs fólks samkvæmt lögum þessum. Ráðherra ber ábyrgð á opinberri stefnumótun í málaflokknum sem skal gerð í samvinnu við Samband íslenskra sveitarfélaga. Samráð skal haft við heildarsamtök fatlaðs fólks og aðildarfélög þeirra.“ Það er gríðarlega mikilvægt að gerð verði stefnumótun í málaflokknum þannig að allir viti hvert markmiðið með þjónustunni og málaflokknum í heild á að vera. Þá segir: „Enn fremur hefur ráðherra eftirlit með framkvæmd laganna, þar á meðal að þjónusta, starfsemi og rekstur sveitarfélaga og annarra aðila samkvæmt lögum þessum sé í samræmi við markmið laganna, reglugerða og reglna settra samkvæmt þeim og að réttindi fatlaðs fólks séu virt.“ Þetta er skýrt orðað en hins vegar skiptir meira máli hvernig framkvæmdin verður. Við í félags- og tryggingamálanefnd þurfum að fylgjast með því og standa okkur í því. En það er ráðherra sem á að gera tillögur til sveitarfélaga um úrbætur á þjónustu þar sem þess er þörf og stuðla að samræmingu hennar. Þá skal ráðherra hafa umsjón með gerð þjónustu- og gæðaviðmiða í samvinnu við Samband íslenskra sveitarfélaga að höfðu samráði við heildarsamtök fatlaðs fólks. Þá skal ráðherra setja í reglugerð reglur um eftirlit í samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga, þar á meðal um framkvæmd eftirlitsins og upplýsingaskyldu sveitarfélaga. Við teljum að með þessari breytingu tryggjum við að eftirlit verði öflugt. Hins vegar þurfum við í nefndinni, eins og ég sagði áðan, að fylgjast með framkvæmd eftirlitsins. Ég heiti því að við munum standa okkur í því. Frú forseti. Málefni eins aðila hefur verið gríðarlega mikið í umræðunni í nefndinni og það eru málefni Sólheima. Við höfum rætt það oft í nefndinni. Við höfum fengið gesti á fund nefndarinnar vegna þessa og við höfum öll séð umræðuna í fjölmiðlum, með hvaða hætti hún hefur farið fram. Við í nefndinni erum sammála um að starfið á Sólheimum sé mikilvægt. Sérstaða starfseminnar þar sé mikil og við teljum ljóst að tryggja þurfi að þessi valkostur sé í boði og verði áfram í boði. Það er mín einlæga trú að það séu allir hér í þinginu, frú forseti, sammála um þetta. Í nefndinni var mikil eindrægni um þetta atriði og birtist það í nefndaráliti okkar. Ég verð hins vegar að segja að ég hef þá trú að sveitarfélögin hafi burði til þess að taka málaflokkinn yfir. Þá hlýt ég jafnframt að hafa sannfæringu fyrir því að sveitarfélögin geti gert það alla leið. Ef ég treysti sveitarfélögunum fyrir því að taka yfir þjónustu við fatlaðan tíu ára dreng sem býr t.d. á Hvolsvelli þá treysti ég sveitarfélögunum til þess að gera samninga varðandi Sólheima og sinna því verkefni. Maður verður að vera heill í skoðunum sínum. Þetta er sannfæring mín og ég tel að allir nefndarmenn í félagsmálanefnd séu sammála mér í því. Engu að síður er sérstaðan mikil, við höfum séð það af yfirlýsingum sem komið hafa fram í fjölmiðlum á undanförnum dögum að viðbrögðin eru sterk. Þess vegna hafa þingmenn Suðurkjördæmis, þingmannahópurinn sem sem ég tilheyri, jafnframt sett sig vel inn í málin. Við þingmenn höfum ásamt ráðherra málaflokksins og Árborg, sem er sveitarfélagið sem ber að gera samning við Sólheima, sent frá okkur sameiginlega yfirlýsingu. Í henni felst samkomulag um flutning málefna fatlaðra sem tryggir óbreytt rekstrarfé til Sólheima líkt og annarra sjálfseignarstofnana. Íbúum verður tryggð þar áframhaldandi þjónusta. Síðan segir: „Fari svo að stjórn Sólheima nýti sér heimild fulltrúaráðsins og segi upp samningum mun félags- og tryggingamálaráðuneytið í samvinnu við Árborg og þjónustusvæði fatlaðra á Suðurlandi tryggja að íbúar Sólheima eigi þar áfram búsetu og njóti þjónustu líkt og verið hefur.“ Þetta er grundvallaratriði í málinu. Við hljótum öll hér inni að hugsa um réttindi fötluðu íbúanna sem þar búa. Við teljum að yfirfærslan á málaflokknum ruggi ekki þeim bát. Ég vil beina þeirri áskorun til fulltrúaráðsins og stjórnenda á Sólheimum að láta nú reyna á það hvernig samningar við sveitarfélagið Árborg gætu litið út. Ég tel að það sé ekki fullreynt. Menn hafa ekki viljað setjast niður og ræða málin. Ég harma það. Mér finnst gríðarlega sorglegt að menn vilji ekki vita það eða fá tilfinningu fyrir því með hvaða hætti sveitarfélögin ætla að sinna þessari þjónustu. Hvað menn eru tilbúnir til að semja upp á áður en þeir leggja fram svo afdrifaríkar yfirlýsingar líkt og gert hefur verið af hálfu stjórnenda Sólheima í þessu máli. Það hryggir mig vegna þess að við erum öll sammála um að starfið er mikilvægt. Þetta er fallegt samfélag og hefur skilað miklu til samfélags okkar. Um það höfum við þingmenn staðið vörð og þá ekki síst þingmenn Sjálfstæðisflokksins í gegnum árin. Hins vegar eru breytingar fram undan og ég er sannfærð um að þær séu góðar. Menn verða að líta á þetta sem tækifæri. Ég tel að það geri það flestallir sem horfa á breytingarnar sem eru fram undan. Breytingar eru oft erfiðar, þær taka á og maður þarf að leggja sig fram. Í breytingum felst alltaf tækifæri og ég skora á menn að líta á málið þannig. Það er svo sannarlega rétt sem haft hefur verið eftir sunnlenskum sveitarstjórnarmönnum í fjölmiðlum á undanförnum dögum að menn vilja Sólheimum vel. Menn þekkja til þjónustunnar og hafa ekkert annað en gott í hyggju að sinna áfram þeim góðu verkefnum sem þar fara fram. Frú forseti. Þrátt fyrir að frumvarpið verði að lögum eru ýmis atriði sem við sem förum með þennan málaflokk, ráðherrann sem og við sem sitjum í félags- og tryggingamálanefnd, þurfum enn að skoða. Við munum gera það á komandi missirum. Eitt er það atriði sem ekki er fjallað um í lögunum og hefur hvorki verið fjallað um né lögfest, það varðar sumarbúðir fyrir fötluð ungmenni. Ég tel að við í félagsmálanefnd þurfum að setjast aðeins yfir það í samráði við ráðuneytið með hvaða hætti best er að koma að þeim málum og hvort ekki sé nauðsynlegt að setja einhvers konar lagaramma utan um þá starfsemi. Það er eitt af atriðunum sem ég tel mikilvægt að skoða. Við erum með í nefndarálitinu tillögur um það hvernig við sjáum framtíðina fyrir okkur. Hér í breytingartillögunum, 29. lið, fjöllum við um að það þurfi að breyta 34. gr. laganna. Ég vísa í c-liðinn. Við leggjum til, með leyfi forseta: „Ráðherra skal eigi síðar en 1. október 2011 leggja fram á Alþingi tillögu til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun í málefnum fatlaðs fólks. Þar skal setja fram stefnu í málefnum fatlaðs fólk, skýra forgangsröðun verkefna, markvissa aðgerðaáætlun og skilgreinda árangursmælikvarða. Tímasettar verði m.a. aðgerðir vegna lögfestingar samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, aðgengismála, biðlista eftir þjónustu, atvinnumála fatlaðs fólks og samræmds mats á þjónustu.“ Þetta eru framtíðarverkefni. Þau eru mikil. Þessu er hvergi nærri lokið að búa þannig um hnútana að löggjöf um málaflokkinn sé fullnægjandi. Verkefnin eru næg en við þurfum að einbeita okkur að verkefninu. Ég hef fulla trú á því að ráðherrann muni beit sér í því sem og félagsmálanefndin. Við í nefndinni fórum vel yfir skýrslu Ríkisendurskoðunar varðandi þetta mál. Það birtist í nefndaráliti okkar. Við reynum að taka á þeim þáttum sem Ríkisendurskoðun fannst standa út af og útskýra með hvaða hætti verði haldið utan um þau atriði. Það er mikilvægt að fylgja því eftir. Eitt er það sem við höfum lært af þessu verkefni og það er grundvallaratriði að það liggi fyrir stefna áður en málaflokkur sem þessi er fluttur yfir. Þess vegna legg ég það til - vegna þess að upp er komið í umræðunni og það hefur verið rætt um það lengi að málefni aldraðra flytjist yfir til sveitarfélaganna, hugsanlega um næstu áramót eða síðar - að við byrjum á því núna að átta okkur á því hver stefnan eigi að vera, hver eigi að vera markmiðin með þeirri þjónustu. Setjum kraft í að vinna það næsta ár og undirbúa okkur þannig að við stöndum ekki eftir ár, pirraðir þingmenn úr félags- og tryggingamálanefnd, yfir því að fá málin allt of seint, hafa ekki tíma til að setjast yfir þau almennilega og haldi þessa ræðu enn og aftur. Ég vil því gera það hér með að tillögu minni, og ég vonast til þess að ráðherra taki vel í þá hugmynd. Ég efast ekki um að félags- og tryggingamálanefnd muni jafnvel flytja tillögu um þetta efni strax eftir jólahlé. Alla vega ræða það í nefndinni strax eftir jólahlé og vonandi sjá það verða að veruleika sem fyrst. Frú forseti. Þetta hefur verið lærdómsrík reynsla, ströng vinna en gefandi. Starf nefndarinnar er athyglivert að því leyti miðað við aðrar þingnefndir sem ég hef unnið með að þá vinnum við öll sem einn maður. Við erum með þannig verkefni að við reynum að einsetja okkur að hlusta hvert á annað og horfa frekar til markmiðanna með vinnu okkar en að koma pólitísku höggi hvert á annað inni í félagsmálanefnd. Verkefnin eru ærin. Við erum með atvinnumálin á okkar könnu sem og félagsmálin og tryggingamálin. Ég tel að það sé til fyrirmyndar hvernig við vinnum. Ég vil þakka samnefndarmönnum mínum sérstaklega fyrir þetta ánægjulega og góða samstarf og nefndarritaranum okkar að sjálfsögðu fyrir þolinmæðina og vel unnin störf. Ég vil að lokum skora á okkur öll að reyna að koma þessari hugsun og þessum vinnubrögðum yfir til fleiri þingmanna vegna þess að þó að við séum ekki alltaf sammála um alla hluti reynum við þó alla vega að ná lendingu. Ég tel að við sem sitjum í minni hluta í félags- og tryggingamálanefnd lítum ekki á okkur sitjandi í minni hluta nefndarinnar vegna þess að við höfum að mörgu leyti talsverð áhrif á hvaða málum er framfylgt og er það vel, vegna þess að málin eru af þeim toga. Frú forseti. Ég lýsi yfir stuðningi mínum við þetta mál og mun greiða því atkvæði mitt.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir afskaplega yfirgripsmikla og góða ræðu þar sem hún fór í gegnum fjölda atriða í þessu máli. Hún sagði að nefndin væri með þannig verkefni að nefndarmenn gætu unnið saman. Ég tek undir það að mjög gott samstarf hefur verið í þessari nefnd um mörg atriði en það byggir á því að stjórnarandstæðingar í nefndinni hafa hoppað upp úr hjólförunum og formaður nefndarinnar og stjórnarmenn í nefndinni hafa tekið við því. Það er ekkert sjálfgefið að formaður sé svo sveigjanlegur í afstöðu sinni að hann geti hugleitt hugmyndir sem hugsanlega eru ekki alveg í takt við frumvarpið o.s.frv. Ég vil því þakka hv. formanni nefndarinnar fyrir góða stjórn og mikinn sveigjanleika. Þetta mættu aðrar nefndir þingsins taka sér til fyrirmyndar og líka stjórnarandstæðingar í þeim nefndum, að hoppa upp úr hjólförunum, því að allar nefndir Alþingis eru nefnilega með þannig verkefni að þær ættu að geta sameinast um að gera þau betri. Hv. þingmaður nefndi að beðið væri eftir frumvarpi um réttindagæslu frá ráðuneytinu. Í samræmi við þingsályktun sem samþykkt var í haust, 63:0, um sjálfstæði Alþingis, vil ég benda á að Alþingi gæti samið þetta frumvarp sjálft. Nefndin ætti að taka sér tak og semja bara frumvarpið sjálf og vera ekki að bíða eftir einhverju frá ráðuneytinu. Það var það sem ég var með athugasemd við, frú forseti, varðandi ræðu hv. þingmanns.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég veit ekki hvort það er að bera í bakkafullan lækinn að halda áfram að hrósa hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, formanni nefndarinnar, ég held að hv. þingmaður fari hjá sér undir þessum ræðum öllum saman. Jú, það er vel að hægt sé að vinna aðeins öðruvísi, það gerir lífið skemmtilegra að dagarnir séu ekki allir eins og það er gott. Varðandi það að félags- og tryggingamálanefnd ætti að semja frumvarpið sjálf um réttindagæsluna þá getur það vel komið til greina. Ef ráðuneytið mundi t.d. ekki skila okkur sínu verki á réttum tíma er ekkert annað hjá okkur að gera en að einhenda okkur í það. Hins vegar hefur málum verið þannig háttað hvað varðar vinnulag og tímasetningar í vinnu nefndarinnar að við höfum einfaldlega ekki haft mikinn tíma aflögu til að setjast í slíka vinnu. Jafnframt skortir okkur fleiri starfsmenn til að setjast yfir það verk með okkur til að það væri mögulegt. En eins og hv. þingmaður veit liggur hér fyrir frumvarp til breytinga á þingsköpum þar sem verið er að fækka nefndum og spurning er hvort við það breytta vinnulag, verði það að veruleika, muni nefndirnar styrkjast og þar af leiðandi verði meira svigrúm til að fara í sjálfstæðari vinnubrögð. Ég átta mig ekki alveg á þeim breytingum en það gerist að sjálfsögðu ekki nema starfsmönnum Alþingis verði jafnframt fjölgað. Ég held því miður að það sé ekki að fara að gerast nú á þessum tímum þegar niðurskurður í heilbrigðiskerfinu og grunnþjónustu við íbúa landsins eru daglegt brauð í þinginu.

Frú forseti. Ég hyggst leggja fram breytingartillögu við þingsköpin í þá veru að nefndir þingsins semji frumvörp almennt. Það veldur ekki auknum kostnaði. Það er nefnilega þannig að í ráðuneytum úti um allt eru afskaplega duglegir embættismenn að semja lög alla daga. Við flytjum þá bara yfir til þingsins og biðjum þá um að vinna hjá okkur við að semja lög fyrir okkur. Við erum nefnilega með fjárveitingavald líka, frú forseti, þannig að það er sama hvort við borgum þessum sérfræðingum í ráðuneytunum eða borgum þeim hér hjá þinginu fyrir að semja frumvörp. Munurinn er sá að frumvarpi sem samið er af þinginu er ritstýrt af þingmönnum sem eru kosnir af þjóðinni og þurfa að svara fyrir ábyrgð á því hvernig lagaumhverfið er. En hitt að frumvarp sé samið af sérfræðingum í ráðuneytum hvað þá af sérfræðingum í stofnunum sem framkvæma og útfæra lögin er stórhættulegt, frú forseti. Þar geta sérfræðingarnir smíðað vopn í hendi sér í baráttu við borgarana og þannig gerist það. Skattalögin, 109. gr. ætti að vera bönnuð börnum, hún er svo skelfileg gagnvart skattgreiðendum. Samkeppnislög, þau eru samin af sérfræðingum Samkeppnisstofnunar. Það væri miklu betra að þeir aðilar sem semja þau lög væru í vinnu hjá okkur þingmönnum því að við erum þó alla vega með öll sjónarmiðin á hendinni, líka sjónarmið borgaranna.

Virðulegi forseti. Ef ég gæti sungið mundi ég syngja gleðisöng því að það er gleðidagur í dag og á morgun þegar yfirflutningur málefna fatlaðra frá ríki til sveitarfélaga verður að veruleika. Ég get að sjálfsögðu tekið undir það með félögum mínum í nefndinni að ósköp hefði verið gott ef við hefðum fengið frumvarpið talsvert fyrr til umfjöllunar. En við lærum vonandi öll af reynslunni þannig að slíkt gerist ekki aftur. Flestir aðilar málsins eru glaðir í dag, það er mikil og góð sátt um þennan yfirflutning. Þetta er mikill gleðidagur vegna þess að þjónusta sem þessi hlýtur að teljast til nærþjónustu sem eðlilegt er að sé á hendi sveitarfélaganna sem eru mun nær notendunum, þau eru þar að auki fjölskipað stjórnvald og geta fært á milli flokka. Ég held að það skipti miklu máli. Mig langar að ræða tvennt í dag, annars vegar svolítið um orðanotkun í frumvarpinu og hins vegar um réttindagæslu. Þegar maður fer að skoða frumvarpið kemur í ljós að orðanotkunin er dálítið gamaldags. Mikil áhersla er á fötlunina sem slíka en ekki fólkið sem býr við hana. Það er mjög mikilvægt að við leggjum áherslu á fólk í allri orðnotkun og félagslega líðan þess, rétt og lífsgæði og hlutverk samfélagsins við að ryðja hindrunum úr vegi svo fötlunin verði sem áhrifaminnst. Við búum t.d. nánast öll við einhvers konar hömlun, það er bara þannig. Við getum t.d. ímyndað okkur að allir með gleraugu yrðu kallaðir gleraugnar, eins og gleraugun séu orðin aðalatriði en ekki fólkið sem ber þau til þess að auka sér lífsgæði. Við verðum að vanda okkur sérstaklega þegar við tölum um hóp af fólki sem býr við skert lífsgæði, eins og getur háttað til með fatlaða einstaklinga sem ekki njóta þess að samfélagið auðveldi þeim lífið og dragi úr hömlunum þess, þá er fötlunin verulega mikil skerðing og auðvitað er hún það yfirleitt. En það skiptir mjög miklu máli að samfélagið nýti jákvæða og uppbyggilega orðanotkun til þess að lesa megi á milli línanna jákvætt viðhorf til fólksins sem býr við fötlunina og þann vilja að gera sem allra minnst úr henni. Þess vegna hefur nefndin sammælst um að alls staðar þar sem talað er um fötlun tölum við um fatlað fólk og þar sem talað er um hinn fatlaða, eins og ef við mundum tala um hinn gleraugnaða, tölum við um fatlaðan einstakling. Ég vona svo sannarlega að fatlað fólk og aðstandendur þeirra geti lesið á milli línanna þessa áherslubreytingu, vegna þess að það er skemmtilegt og spennandi að mannflóran og fólkið á Íslandi, fólkið í samfélaginu, fólkið í heiminum, sé fjölbreytt, það er svo miklu skemmtilegra. Ég ætla fyrst og fremst að tala um réttindagæslu við fatlað fólk. Í raun og veru mundi ég svo gjarnan vilja að það þyrfti ekki að tiltaka neitt sérstaklega um réttindagæslu við fatlað fólk umfram þá réttindagæslu sem almennt á við. En vegna þess að þessi fjölbreytti hópur fólks - og það er einmitt vegna þess að þetta er svo fjölbreyttur hópur, bæði einstaklingarnir sem slíkir og fötlun þeirra, sem það fer svona í taugarnar á þeim að þau skuli bara vera kölluð „fatlaðir“ - er varnarlaus vegna þess að fólk hefur jafnvel ekki málið til þess að verja rétt sinn eða kannski ekki þá getu sem þarf til þess að setja mál sitt fram. Þess vegna reynist þeim það erfitt, eins vegna þeirra fordóma sem oft ríkja, því miður, og lítilsvirðingar gagnvart fólki sem ekki fellur nákvæmlega inn í normið. Flestum reynist þó afar erfitt að skilgreina nákvæmlega hvaða einstaklingur er normal en við verðum að tryggja í því samfélagi sem við viljum byggja að öllum séu tryggð mannréttindi, lífsgæði og aðgangur að samfélaginu og því verðum við að vera með tiltekið réttindagæsluform fyrir fólk. Nú er í gildi, þar til ný lög taka við, ákveðið fyrirkomulag réttindagæslu fatlaðs fólks þar sem svæðisráð eru starfandi. Þessi svæðisráð eru þannig uppbyggð að umdæmi þeirra skiptast eftir gömlu kjördæmaskipaninni. Það eru sjö fulltrúar í svæðisráðunum og hlutverk ráðanna er ekki lítið, þ.e. að hafa eftirlit með því að á vegum Svæðisskrifstofu málefna fatlaðra og sveitarfélaga séu fötluðum veitt sú þjónusta sem samræmist markmiðum laga um málefni fatlaðra. Það er ekkert smáhlutverk fyrir fólk sem er oftast nær í fullri vinnu annars staðar. Síðan geta og eiga þessi svæðisráð að ráða sér trúnaðarmann sem á að sjá sérstaklega um réttindagæslu fatlaðra og skal leitast við að ráða mann með þekkingu á málefnum fatlaðra, það stendur í reglugerðinni. Hlutverk þessa trúnaðarmanns er samkvæmt núgildandi lögum að gæta hags þeirra fötluðu sem búa á sambýli, vistheimilum og áfangastöðum. Hann á að fylgjast með högum að eigin frumkvæði og ef eitthvað sérstakt kemur upp, ef fatlaður einstaklingur telur vera brotið á sér getur hann leitað til viðkomandi trúnaðarmanns sem fer í málið. Það er heimild í núgildandi lögum um að svæðisráð geti falið trúnaðarmönnum önnur verkefni er varða réttindagæsluna, það er ákvæði um það. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar var bent á að eftirlit með þjónustu við fatlaða væri óviðunandi, eins og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir fór ágætlega yfir áðan, þannig að ljóst er að við verðum að taka tillit til þess. Það er engan veginn fullnægjandi eins og það er, svæðisráðin eru veik, trúnaðarmennirnir eru í mjög litlu starfshlutfalli, þeir eru oft ekki fagmenntaðir og starfssvið þeirra nokkuð bundið við heimilin. Það er því ljóst að á þessu verður að taka og er það gert að hluta til í frumvarpinu en samt mjög veikt því að þar er tiltekið að svæðisráðin skuli lögð niður en að trúnaðarmenn skuli ráðnir. Þeir eiga að vera ráðnir beint af ráðuneytinu. Það eru í raun hagsmunasamtökin sem eru með hugmyndir um hverjir eiga að vera trúnaðarmenn en það er ekkert talað um hversu margir þeir eiga að vera, í hve stóru hlutfalli eða neitt slíkt, þannig að þetta er allt saman mjög opið. Og þegar svæðisráðin eru farin, sem ég tel vera í góðu lagi, vantar svolítið samræmingargrundvöll. Nefndin hefur tekið málið í sínar hendur og breytt lagagreininni talsvert þannig að 37. gr. laganna mun hljóða svo: „Í því skyni að treysta réttindi fatlaðra einstaklinga skal ráðherra skipa þeim trúnaðarmenn að fengnum tillögum heildarsamtaka fatlaðs fólks. Skilyrði er að trúnaðarmenn hafi þekkingu og reynslu af málefnum fatlaðs fólks. Trúnaðarmaður fylgist með högum fatlaðs fólks og skulu forstöðumenn viðkomandi heimila, þegar við á, veita honum nauðsynlegar upplýsingar þar að lútandi. […] Telji fatlaður einstaklingur að réttur hans sé fyrir borð borinn getur hann tilkynnt það trúnaðarmanni sem veitir honum nauðsynlegan stuðning og kannar málið“ og aðstoðar hann jafnframt við að kæra málið til úrskurðarnefndar ef hann telur þess þurfa. Í greininni er áfram talað um að ef aðstandendur eða hagsmunasamtök telja að rétturinn sé ekki virtur skuli það tilkynnt trúnaðarmanni strax. Síðan aðstoðar trúnaðarmaðurinn hinn fatlaða einstakling við að kæra málið o.s.frv. Trúnaðarmaðurinn heldur áfram að hjálpa fötluðum einstaklingi við kæruna. Hér er tiltekið að kostnaðurinn greiðist úr ríkissjóði og að ráðherra geti sett nánari reglur í reglugerð um trúnaðarmenn fatlaðs fólks. Við ræddum það mjög mikið í nefndinni og hugmyndafræði okkar gekk út á að ekki væri óeðlilegt að þar sem stærstur hluti fatlaðs fólks væri hér á höfuðborgarsvæðinu væru jafnvel tvö stöðugildi, en núna að það er eitt. Síðan yrðu sett stöðugildi vítt og breitt um landið. Þá kom upp hugmynd um að í hverju landsbyggðarkjördæmi væri trúnaðarmaður í einhverju stöðuhlutfalli sem mundi ferðast um vítt og breitt. Við víkkuðum sem sagt heimildir trúnaðarmannanna þannig að þeir hafa ekki aðeins eftirlit með heimili eða búsetu fatlaðs fólks heldur gegna þeir nú almennu eftirliti og geta rætt við fatlað fólk um aðstæður þess og reynt að gera viðeigandi ráðstafanir. Það er því ekki bara hlutverk trúnaðarmanns að aðstoða við kæru heldur fyrst og fremst að reyna að ná samkomulagi um ýmis mál. Ég tel að það sé mjög gott að setja upp kerfi trúnaðarmanna einmitt núna þegar yfirflutningurinn er að verða að veruleika því að trúnaðarmaður getur verið tengiliður á milli fatlaðs einstaklings, félagsþjónustunnar og síðan ráðuneytisins sem fer með yfirstjórn málaflokksins. Frú forseti. Það hefur verið starfandi starfshópur á vegum ráðuneytisins sem hefur skoðað réttindagæslumál. Hann hefur unnið hugmynd að frumvarpi sem byggir á norrænni fyrirmynd. Þar er gert ráð fyrir að réttindagæslan verði á þremur plönum þar sem efst, hjá ráðuneytinu, yrði réttindavakt fatlaðra sem mundi sjá um framkvæmdina, um fræðslu og upplýsingastarfsemi og fylgjast með nýjungum. Síðan yrðu skipaðir svæðisbundnir réttindagæslumenn af ráðherra, og þeir mundu aðstoða fatlað fólk við að ná fram rétti sínum. Síðan yrðu jafnframt ráðnir persónulegir talsmenn sem hugsaðir eru fyrir fólk sem á í erfiðleikum með að tala máli sínu sjálft og gæta hagsmuna sinna og réttar vegna fötlunar. Þetta eru mjög framsæknar og góðar hugmyndir og eru tilbúnar í ráðuneytinu. Í ljósi þess ákváðum við að flytja framtíðina nær okkur því að upphaflega var talað um að í lok næsta árs ætti að vera komið fram réttindagæslufrumvarp. Við viljum að það verði komið fram strax 1. mars því að við teljum málið í raun vera tilbúið. Við höfum nokkrar áhyggjur af því millibilsástandi sem nú er en treystum því að ráðuneytið og ráðherra geri sér grein fyrir því hversu mikilvægt það er að tryggja þessum veika hópi í samfélaginu þá réttindagæslu sem hann þarf á að halda. Að lokum langaði mig að ræða örlítið um sérlög og almenna löggjöf. Í landinu gildir almenn löggjöf um félagsþjónustuna. Sá málaflokkur sem við ræðum hér verður að sjálfsögðu eðlilegur hluti af félagsþjónustunni en það eru í gildi ákveðin sérlög, t.d. um barnaverndarmál og svo þessi lög. Auðvitað er það draumur minn að ekki þurfi að vera sérlög um málefni fatlaðs fólks vegna þess að það væri eðlilegur hluti af samfélaginu og að réttindagæsla og annað slíkt væri ekki til, en ég held að við verðum að horfast í augu við að við verðum að stíga eitt skref í einu. Nú erum við að stíga það stóra skref að við færum þjónustuna nær fólkinu. Það getur síðan séð ákveðna samlegðarmöguleika, hvernig hægt er að nýta þjónustuna og þann mannauð sem fólginn er í félagsþjónustu sveitarfélaganna sem allra best. Það má heldur ekki gleyma því að það fólk sem þegar vinnur hjá félagsþjónustu sveitarfélaga getur lært mjög mikið af þeim sem fara vonandi til félagsþjónustunnar frá svæðisskrifstofunum sem ráðgjafar, því að vinnubrögð margra svæðisskrifstofa í málefnum fatlaðra hafa verið til mikillar fyrirmyndar. Í framtíðinni verður það vonandi að veruleika að við þurfum ekki sérlöggjöf, hvorki um barnavernd né fatlað fólk, vegna þess að það verður allt orðið svo sjálfsagður hluti af samfélaginu. En ég held að við stígum það skref ekki alveg strax. Mig langar svo aðeins að nefna í sambandi við stefnumótunina sem er mikið talað um og var hluti af gagnrýninni sem fram kom í skýrslu Ríkisendurskoðunar, að það er ekki föst stefna. Ég sé fyrir mér að það verði ákveðinn samráðsvettvangur þar sem velferðarráðuneytið, sveitarfélögin, hagsmunaaðilar, notendur og ekki síst fræðasamfélagið vinni saman að stöðugum úrbótum. Þetta var það helsta sem ég vildi segja um þetta frumvarp. Félagar mínir í nefndinni hafa farið yfir það og munu fara yfir önnur málefni en mig langar í lokin að taka undir mæringar þær sem heyrst hafa úr þessum ræðustól og þakka félögum mínum úr nefndinni kærlega fyrir frábært samstarf. Það hefur ekki bara verið árangursríkt heldur líka skemmtilegt að vinna með því ágæta fólki. Það hefur verið frábært að upplifa þá eindrægni sem ríkir og viljann hjá öllum til að ná markmiðinu þó að allir hafi þurft að leggja mikið á sig. Ég tek undir þá gagnrýni sem kom fram um að við eigum ekki að láta það yfir okkur ganga aftur og aftur að við fáum frumvörp svona seint til okkar og þurfum að vera á handahlaupum aftur á bak og áfram í einhverja daga og vikur til þess að ná málinu út. Ég ítreka enn og aftur að þetta er mikill gleðidagur. Við erum að ná stórum áfanga í því að lagfæra þjónustu við fatlað fólk. En þetta er bara eitt skref, við þurfum að halda áfram og vonandi stöndum við aftur hér í vor og tölum um sérstaklega um réttindagæslu fatlaðs fólks.

Frú forseti. Við ræðum nefndarálit frá hv. félags- og tryggingamálanefnd um flutning á málefnum fatlaðra til sveitarfélaganna frá ríkinu. Þetta er afskaplega gott mál að ég tel. Sveitarfélögin eru nær borgurunum en ríkið og ef einhvers staðar er þörf á mikilli nálægð og nærgætni þá er það einmitt í málefnum fatlaðra. Ég verð hins vegar að gagnrýna, eins og fleiri sem hafa talað um málið, að það kemur allt of seint fram. Nefndin þurfti að vinna mjög mikið og hart vegna þess að málið er svo viðamikið og þá er hætta á því að eitthvað verði ekki nægilega djúpt hugsað og ekki nægilega vel unnið, menn geri einhver mistök þó að þeir hafi reynt hvað þeir geta til að koma í veg fyrir það en þegar þeir vinna kannski eftir miðnætti við að skrifa nefndarálit og annað slíkt er alltaf hætta á því að eitthvað riðlist til. Ég verð því eins og fleiri að gera athugasemd við hvað þetta kemur seint. Vinnan í nefndinni var afskaplega góð, eins og ég hef svo sem sagt í andsvari, og það er til fyrirmyndar, frú forseti, hvernig þar tókst til. Svo vil ég líka þakka nefndarritara fyrir mjög gott starf. Það var óskaplega flókið og margbrotið að setja þetta saman. Það sem ég ætlaði að ræða um er stefna eða kannski frekar skortur á stefnu. Menn eru alltaf að tala um einhverja stefnumótun í staðinn fyrir að tala um stefnuna sem er verið að móta. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar sem margoft hefur verið rætt um kemur fram að menn hafi verið frá 2004 að móta stefnu í ráðuneytum, en hún er ekki enn þá fullmótuð. Það þarf að gera verulega athugasemd við það. Maður spyr sig: Af hverju er stefnan ekki til? Þá getur komið upp sú hugsun að kannski séu markmiðin of háleit, kannski þau séu hreinlega of dýr og ekki hægt að veita þá þjónustu sem margir vilja veita. En þá þarf líka að segja það, þá þarf það bara að koma fram þannig að ekki sé verið að vekja miklar væntingar til málsins um hvað verði gert. Stóraukið fjármagn hefur verið veitt til málefna fatlaðra síðastliðin 15 ár eða frá 1995. Ég verð að kíkja á það - ég er reyndar með fyrirspurn um það en er ekki búinn að fá svar við henni þótt hún sé búin að liggja í tíu daga í ráðuneytinu eða þann frest sem ráðuneytið hefur til að svara. Það hefði verið gott að hafa upplýsingarnar við hendina vegna þess að ég hef grun um að þessi málefni hafi fengið mjög mikinn stuðning frá ríkisvaldinu en það veitti heldur ekki af, frú forseti. Þeir sem vita hvernig staða fatlaðra var fyrir svona 10, 20 eða 30 árum vita að hún var bágborin, ömurleg, þannig að það sé sagt. Það er alls ekki allt búið, það er langt í land með að við séum komin á þann stað sem menn vilja kannski sjá málefni fatlaðra einstaklinga stödd. Stefnumótunin eða stefnan er mjög nauðsynleg, alveg sérstaklega núna þegar verið er að flytja málaflokkinn frá einum aðila sem er ríkið yfir til 14 aðila sem eru svæðisskrifstofurnar. Maður hefði viljað sjá einhverja stefnu í gangi til að þessi 14 svæði gætu meðhöndlað málaflokkinn með samræmdum hætti þannig að fatlaðir á einu svæði fengju ekki aðra meðhöndlun en fatlaðir á öðru. Svo verður að segja að þessi seinkun á tilfærslunni er óafsakanleg. Nú er kominn 17. desember, það er vika til jóla og tvær vikur til áramóta. Fólkið sem vinnur við þetta á svæðisskrifstofunum veit ekki hver örlög þess verða, það veit ekki hvað gerist, hvort það heldur vinnunni sem vonandi flestir gera o.s.frv. Skjólstæðingur þess, hinn fatlaði einstaklingur, er náttúrlega aðalatriðið í þessu máli, frú forseti. Hann eða aðstandendur hans vita ekki hvert þeir eiga að snúa sér um næstu áramót, eftir tvær vikur. Það er varla hægt að bjóða upp á þetta. Reyndar er búið að skipta landinu í svæði, það er strax þakkarvert. Eftir stendur að óvissan er mikil og þá koma upp alls konar vandamál. Við skulum reyna að drífa þetta af. Ég ætla ekki að tefja málaflokkinn með því að tala allt of lengi. Ég held að það sé mikilvægt að við drífum þetta af og ég vona að frumvarpið verði að lögum í dag eða á morgun. Maður kemst ekki hjá því að ræða af hverju frumvarpið kom svona seint fram. Menn hafa náttúrlega með réttu sagt að ráðuneytið beri ábyrgð á því að hafa ekki lagt það nógu fljótt fram. En af fréttum að dæma virðast stéttarfélög hafa tafið málið og það er sá aðili sem ég tel að maður eigi kannski að taka minnst tillit til eða hafa minnsta samúð með, frú forseti. Fyrst er hinn fatlaði einstaklingur, næst í röðinni koma starfsmennirnir sem sinna honum og síðast finnst mér að stéttarfélögin eigi að koma. En þau fá í rauninni 70 milljónir af þessum 10 milljarða pakka og þá reikna ég með að 70% séu laun af þessum 10 milljörðum og 1% af þeim launum er borgað í stéttarfélög, þannig fæ ég út 70 milljóna töluna. Stéttarfélögin eru í rauninni að bítast um þessar 70 milljónir. Þannig er mál með vexti að opinberum starfsmönnum ber samkvæmt lögum að borga í ákveðið stéttarfélag hvort sem þeir vilja vera í því stéttarfélagi eða ekki. Það vill svo vel til að fyrir liggur breytingartillaga í þinginu, á þskj. 571, sem lagar þessa stöðu, þ.e. tekur þessa skylduaðild opinberra starfsmanna að ákveðnu stéttarfélagi úr sambandi, tekur hana út. Það vill svo til að ég flyt þá tillögu, frú forseti, þannig að það komi ekki á óvart. Staðan er nefnilega sú að fátækir opinberir starfsmenn með léleg laun í umönnunarstéttum, í leikskólum eða sjúkrahúsum, geta ekki stofnað stéttarfélag til að berjast fyrir betri kjörum - þeir geta það ekki. Í árdaga stéttarfélagsbaráttunnar, í byrjun síðustu aldar, var það aðall verkamanna og -kvenna að geta barist fyrir kjörum sínum með því að stofna stéttarfélög og fara í verkfall. Þau geta það ekki í dag. Það er út af þessu sem ég legg til í breytingartillögu minni að þetta ákvæði laganna verði tekið burt. Þetta tengist þessu máli vegna þess að þegar málaflokkurinn flyst yfir til sveitarfélaganna ber þessum starfsmönnum samkvæmt þessu ákvæði að borga í stéttarfélag starfsmanna sveitarfélaganna hvers um sig, þ.e. sálirnar flytjast til - þetta er eins og mansal. Greiðslurnar flytjast yfir til annars móttakanda, stéttarfélags, og það þolir stéttarfélagið sem sér af þeim peningum og sálum ekki. Farið var í mikið samningaþóf og málaflokkurinn, hið fatlaða fólk, leið fyrir það. Hv. félagsmálanefnd sem fjallaði um frumvarpið leið fyrir það. Hún þurfti að vinna þetta af allt of miklum hraða og var undir allt of miklu álagi fyrir bragðið. Fatlaðir vita ekki hvert þeir eiga að fara vegna þessa ágreinings milli stéttarfélaganna. Svo varð sú niðurstaða að þeir starfsmenn sem vinna við þetta fengu „val“ um að borga í þetta eða hitt stéttarfélagið, en þeir mega ekki borga í einhver önnur stéttarfélög eða stofna stéttarfélög sjálfir. Þetta er vandinn og ég vildi gjarnan að það kæmi bara skýrt fram að svona er þetta. Það er því ekki alfarið við ráðuneytið að sakast þó að það hefði náttúrlega átt að benda á þetta og koma strax með þær breytingartillögur sem ég er með til að losa um þessa klemmu. Ef þetta lagaákvæði hefði verið tekið í burtu áður, um skyldu opinberra starfsmanna til að borga í ákveðið stéttarfélag, þá hefði þetta ekki orðið neitt vandamál. Þá hefðum við bara flutt málaflokkinn yfir og starfsfólkið veldi sér það stéttarfélag sem það langaði til að vera í. Ég geri ráð fyrir að flestir vilji vera í stéttarfélagi. Mér þætti ekki skrýtið, frekar en með iðnaðarmálagjaldið, að menn héldu áfram að borga í þau stéttarfélög sem þeir voru í af því að þeir væru ánægðir með störf þeirra. Þannig á það líka að vera. Stéttarfélag á ekki að fá fólk inn burt séð frá því hvort það sé ánægt með störf þess eða ekki. Menn eiga að vilja borga. Launþegar eiga að vilja borga í stéttarfélag af því að þá langar til þess, af því að þeir vilja hafa einhvern sem gætir hagsmuna þeirra í kjarasamningum og mörgu öðru. Það var gagnrýnt af gestum sem komu til nefndarinnar að alltaf væri verið að tala um „fatlaða“, að það væri eins og þetta væri óljós hópur eða eitthvað ópersónugreinanlegt. Okkur var með réttu bent á að við erum að fjalla um fólk. Málefnið snýst um fólk, einstaklinga. Þess vegna fórum við eina nóttina í gegnum allt frumvarpið, skönnuðum það og leituðum að „fatlað“-eitthvað og bættum við einstaklingur eða fólk. Þá allt í einu rann upp fyrir mér ljós að þetta skipti verulegu máli. Það skiptir verulegu máli að í stað þess að tala um að gæta hagsmuna „fatlaðs“ eða „fatlaðra“ að segja: Gæta hagsmuna fatlaðs fólks eða fatlaðra einstaklinga. Það er verulegur munur á því, frú forseti. Það er ákveðin virðing við hinn fatlaða, hinn fatlaða einstakling, verð ég að bæta við, að hann sé nefndur sem einstaklingur. Þess vegna var sú stefna tekin í nefndinni að breyta þessu alls staðar í frumvarpinu og það finnst mér mjög gott. Að síðustu, svo að ég tefji ekki málið og það geti náð afgreiðslu sem fyrst, ætla ég að ræða um Sólheima. Ég taldi að við værum búin að ná ansi góðri lendingu þar, frú forseti, í greinargerð með frumvarpinu. Greinargerð með frumvarpi er lögskýringargagn þegar upp kemur einhver ágreiningur um mál. Þeir atburðir sem hafa gerst út af Sólheimum þykja mér mjög miður. Ég hefði viljað að menn væru ekki alveg svona ákvarðanaglaðir, mundu alla vega bíða og sjá hverju fram vindur. En það má vel vera að þetta leysist með góðri sátt allra sem að málinu koma vegna þess að það er mjög mikilvægt að menn vinni í sátt að málefnum fatlaðs fólks. Ég ætla að fá að lesa um þetta í greinargerðinni, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að horft sé bæði til þjónustuþarfa einstaklings sem og óska hans enda með beinum hætti gert ráð fyrir því í 4. gr. frumvarpsins. Telur nefndin því betur fara á því að tala um sambærilega þjónustu í ljósi ólíkra þarfa og leggur til breytingu hvað þetta varðar. Afar mismunandi þjónustuþörf fatlaðs fólks og frelsi þess til að velja sér þjónustu og búsetu verður líka að mæta með fjölbreyttu framboði þjónustu sem tekur mið af mismunandi hugmyndafræði um slíka þjónustu og margvíslegri fötlun. Eitt úrræði hentar einum og annað öðrum og hugmyndafræði kemur og fer. Þess vegna leggur nefndin áherslu á að fjölbreytt þjónustuúrræði, eins og t.d. samfélagið að Sólheimum, verði tryggð í anda þess að fatlaðir einstaklingar geti valið sér búsetu og úrræði.“ Þetta er afskaplega mikilvægt. Það eru nefnilega ýmsar kenningar og hugmyndafræði í gangi um hvernig búa skuli að fötluðum einstaklingum í þjóðfélaginu. Áður fyrr voru þeir settir í „kassa“ og geymdir, oft fjarri samfélaginu svo að þeir trufluðu ekki „venjulegt“ fólk. Það er náttúrlega hræðilegt af því að þetta er fólk, þetta eru einstaklingar. Síðan kemur hugmyndafræði um að gera betur við þá og blanda þeim inn í þjóðfélagið. Sumir aðhyllast þá hugmyndafræði að það eigi að blanda þeim alfarið inn þannig að í 100 manna blokk sé a.m.k. einn fatlaður, einn fatlaður einstaklingur - nú gleymdi ég, frú forseti, að geta um einstaklinginn þannig að ég fell enn þá í þessa gryfju öðru hverju en vona að ég læri. Sú hugmyndafræði getur átt rétt á sér og er mjög góð í flestum tilfellum en þó getur verið að við vissar aðstæður sé betra að hafa þetta öðruvísi. Svo er það hugmyndafræðin á bak við Sólheima. Hún er nefnilega nákvæmlega sú sama, að byggja upp samfélag fatlaðs fólks og ófatlaðs fólks. Þeir sem þar ráða ríkjum og vinna þar - ég hef heimsótt þá u.þ.b. þrisvar sinnum og er afskaplega ánægjulegt að koma þangað - hugmyndafræði þeirra gengur út á að byggja upp samfélag þar sem ákveðið raungildi er í gangi, m.a. að samfélagið sé blandað af fötluðum einstaklingum og ófötluðum einstaklingum. Það er það sem liggur að baki Sólheimum. Í rauninni er þetta kannski barátta um hugmyndafræði vegna þess að sumir segja, ótrúlegt nokk, að Sólheimar séu gettó þar sem fötluðum sé safnað saman. Ég andmæli því hástöfum, frú forseti, svo það sé alveg á tæru. Ég tel mjög mikilvægt að sú hugmyndafræði og það sem er í gangi í Sólheimum, það líf sem þar er, fái að dafna áfram að fullu eins og önnur þau úrræði sem menn hafa fundið fyrir fatlaða einstaklinga. Ég legg þess vegna áherslu á að þetta sé tryggt áfram og fatlaðir geti búið við sinn kost, sem ég tel vera góðan, að Sólheimum. Jafnframt sé boðið upp á önnur úrræði og að fatlaðir geti valið, fatlað fólk - fyrirgefið, nú sagði ég aftur fatlaðir - fatlaðir einstaklingar geti valið um úrræði. Þetta sýnir bara hvað þetta er fast í manni, frú forseti, þessi meiðandi orðanotkun. Ég ætla ekki að hafa þetta mikið lengra enda hafa aðrir nefndarmenn farið í gegnum þetta mál og tjáð sig um önnur eins, notendastýrða þjónustu og annað slíkt. Ég legg til að menn samþykki þetta sem allra hraðast þannig að þeirri óvissu sem er í gangi sé eytt.

Frú forseti. Við stöndum í dag og um þessar mundir á ákveðnum tímamótum sem ég tel mikilvægt að taka tillit til og fagna. Við erum að flytja afar jákvætt mál í þinginu, við erum að stíga skref í átt til réttindabóta, við erum að bæta mannréttindi, við erum að flytja þjónustu við fatlað fólk til sveitarfélaganna og gera þjónustu við þá einstaklinga að nærþjónustu eins og við höfum hingað til talið eðlilegt fyrir aðra sem búa í sveitarfélögunum. Þetta tel ég afar mikilvægt og stórmerkilegt skref. Það samkomulag sem liggur fyrir milli sveitarfélaganna og ríkisvaldsins um flutninginn og þá fjármuni sem fylgja er gott samkomulag og ég held að báðir aðilar geti vel við unað. Ég tel að sveitarfélögin eigi eftir að njóta góðs af þessu samkomulagi og ekki minnst þeir sem þjónustunnar munu njóta, þ.e. það fatlaða fólk sem lögin ná til. Það er mikilvægt að vel takist til því að í sömu andránni og við ræðum þetta mál erum við líka að velta fyrir okkur að í næsta skrefi verði annar þáttur þjónustu við fólk, þ.e. þjónusta við aldrað fólk, einnig fluttur til sveitarfélaganna. Það er næsta skref og þess vegna er mikilvægt að núna takist vel til. Það samstarf sem tókst í hv. félags- og tryggingamálanefnd þingsins er til sannkallaðrar fyrirmyndar. Það sést á ræðum nefndarmanna, þ.e. að nefndarmenn hafa ákveðið að taka fyrir tiltekna liði hver og einn þannig að málið allt fái umfjöllun. Ég mun nú snúa mér að þeim liðum sem ég ætla sérstaklega að taka til umfjöllunar. Nokkuð var fjallað um þjónustusamninga og starfsleyfi í nefndinni. Það eru atriði sem fjallað er um í 7. gr. frumvarpsins. Nefndin leggur til vegna þeirrar umræðu sem fram fór í nefndinni að gerðar verði nokkrar breytingar á 7. gr. frumvarpsins en þar er sérstaklega fjallað um það með hvaða hætti starfsleyfi eru veitt til handa félagasamtökum, sjálfseignarstofnunum og einkaaðilum sem vilja taka við rekstri eða sjá um rekstur á þjónustu þar sem fötluðum einstaklingum er sinnt. Þær breytingar sem nefndin leggur til á þessari grein koma fram í 9. og 10. tölulið breytingartillagna frá nefndinni á þskj. 551. Nefndin telur mikilvægt að á eftir orðunum „er heimilt að veita starfsleyfi“ í 1. málsl. 1. mgr. komi: að ákveðnum skilyrðum uppfylltum, þ.e. að það verði lögð til grundvallar einhver tiltekin skilyrði til að starfsleyfi fáist. Og í 10. tölulið er lagt til eftirfarandi sem ég ætla að leyfa mér að lesa, með leyfi forseta: „Fatlað fólk skal eiga rétt á allri almennri þjónustu ríkis og sveitarfélaga. Ávallt skal leitast við að veita fötluðu fólki þjónustu samkvæmt almennum lögum á sviði menntunar og heilbrigðis- og félagsþjónustu. Reynist þjónustuþörf fatlaðs einstaklings meiri en svo að henni verði fullnægt innan almennrar þjónustu skal hann fá þjónustu samkvæmt lögum þessum.“ Þetta telur nefndin vera afar mikilvægt vegna þess að þarna er samkvæmt orðanna hljóðan leitast við að beina hugsunarhættinum inn á þær brautir að fatlað fólk sé eins og hvert annað fólk í samfélaginu og það eigi fremur að heyra til undantekninga að sú þjónusta sem samfélagið veitir líti til þessara einstaklinga sem eitthvað öðruvísi en fólks almennt og að leitast eigi við að lög sem fjalla um almennan rétt og almenna þjónustu við borgarana nái einnig yfir fatlaða einstaklinga. Í nefndinni var líka fjallað töluvert um ákvæði sem fram koma í nokkrum greinum frumvarpsins, um að ráðherra setji svokallaðar leiðbeinandi reglur. Það komu athugasemdir frá m.a. fulltrúum sveitarfélaganna annars vegar um að þarna væri seilst of langt í forræðishyggju ráðuneytisins og hins vegar að þarna væri settur of víður rammi í anda málamiðlana. Og í þeim anda að reyna að ná farsælli lendingu gerir nefndin eftirfarandi breytingu á 16. gr. frumvarpsins, þ.e. b-liður breytingartillögunnar sem ég les, með leyfi forseta: „Ráðherra er heimilt að gefa út leiðbeinandi reglur fyrir sveitarfélögin um framkvæmd þjónustunnar á grundvelli ákvæðis þessa. Sveitarstjórnum er jafnframt heimilt að setja sér nánari reglur um þjónustuna á grundvelli ákvæðisins og leiðbeinandi reglna ráðherra, svo sem skilyrði sem uppfylla þarf til að njóta aðstoðarinnar og viðmiðunarreglur um fjárhæð styrkja.“ Aðeins til skýringar þá er þetta ákvæði sett þarna inn til að ná betra utanumhaldi um að það sé samræmi á milli þeirra ákvæða frumvarpsins sem fjalla um leiðbeinandi reglur. Frá hagsmunasamtökum fatlaðs fólks komu fram áhyggjur um dagvistun fatlaðra ungmenna. Nefndin hefur verið fullvissuð um í samtölum sínum við fjölmarga gesti, bæði frá ráðuneyti félagsmála sem og fulltrúum sveitarfélaganna, að sú dagþjónusta sem í dag er við fötluð ungmenni muni starfa áfram. Engar forsendur eru til þess, hvorki í þessum flutningi né í lögunum, að sú þjónusta eigi að breytast á nokkurn hátt nema ef vera skyldi að sveitarfélög á þeim svæðum þar sem slík þjónusta hefur ekki verið vildu taka hana upp og væri það vissulega vel og ekki mikið yfir því að kvarta nema síður sé. Nefndin talaði um verkefni svæðisskrifstofanna og með hvaða hætti þau falla í rauninni niður og flytjast yfir til félagsþjónustu sveitarfélaganna í flestum tilfellum, en hluti af verkefnum svæðisskrifstofanna verður eftir flutninginn hjá hinum svokölluðu þjónusturáðum. Þau hafa nú verið skipuð a.m.k. á nokkrum þjónustusvæðum og nefndin væntir þess að þessi ráð verði hluti af eftirlitskerfi sveitarfélaganna með þjónustunni og nefndin mun vissulega og væntanlega ráðuneytið einnig ganga eftir að það haldi. Til að þétta starfsemi þjónusturáðanna gerir nefndin breytingartillögu, sem er 6. töluliður breytingartillagnanna, við 4. gr. sem ég ætla ekki að lesa, enda er hún allítarleg en ég hvet þingmenn til að kynna sér þetta ákvæði. Það er mikilvægt og snýr að réttindum fatlaðra einstaklinga. Nokkuð var rætt um ferðaþjónustu fatlaðra einstaklinga í starfi nefndarinnar. Þar var m.a. komið inn á það að sú þjónusta sé ekki í dag samræmd á milli sveitarfélaga. Nefndin ræddi einnig þau sjónarmið sem hagsmunasamtök fatlaðra einstaklinga hafa talað fyrir, þ.e. að notendur ættu að greiða fyrir þessa þjónustu eins og um almenningssamgöngur væri að ræða. Því er beint til ráðuneytisins m.a. við setningu leiðbeinandi reglna að slík ákvæði verði nefnd þar. Um húsnæðismál varð töluvert mikil umræða, þ.e. með hvaða hætti þeim yrði hagað hér eftir, og kannski ekki síst um Framkvæmdasjóð fatlaðra. Nefndin fékk staðfestingu á því hjá fulltrúum ráðuneytisins og sveitarfélaganna að inni í þeirri útsvarsprósentu sem flyst yfir til sveitarfélaganna þegar málaflokkurinn verður fluttur sé gert ráð fyrir þeim framlögum sem hingað til hafa runnið í framkvæmdasjóðinn. Hluti þessara framlaga rennur nú í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga og þar er gert ráð fyrir að þessum málum verði sinnt. Það er mikilvægt í þessu sambandi að fram komi að nefndin ræddi ítarlega um það að þarna væru ekki alveg allir endar hnýttir og þetta er eitt af þeim mikilvægu verkefnum sem stýrihópur um flutninginn á vegum heilbrigðisráðuneytisins mun þurfa að fylgjast með og gaumgæfa á komandi ári og árum. Virðulegi forseti. Það er fagnaðarefni hve góð samstaða hefur náðst í þessum viðkvæma málaflokki innan nefndarinnar og full ástæða til að taka undir þær þakkir sem hafa verið fluttar í dag til nefndarformanns og allra nefndarmanna. Samstaðan hefur verið mikil í nefndinni. Hver einasti nefndarmaður hefur sett sín fingraför, ef svo má orða það, á frumvarpið og nefndarálitið og má segja að hvert einasta orð í nefndarálitinu sem og hver einasta grein og breytingartillaga hafi verið gaumgæfð af hverjum einasta nefndarmanni og í góðri sátt. Hér er um að ræða mikla réttarbót fyrir fatlað fólk og nú er það sameiginlegt verkefni sveitarfélaganna, samtaka fatlaðs fólks, ráðuneytisins og þingsins að tryggja að næstu missiri verði framfaraskeið fyrir málaflokkinn fötluðum einstaklingum og samfélaginu öllu til heilla.

Frú forseti. Sem fulltrúi Samfylkingarinnar í félags- og tryggingamálanefnd, og ein þeirra þingmanna sem rita undir nefndarálitið sem hér er til umræðu, vil ég hnykkja á tveimur atriðum í álitinu. Hið fyrsta varðar atvinnumál fatlaðs fólks. Við yfirflutninginn voru gerð svolítil mistök, það verður að viðurkennast, og er verið að reyna að koma í veg fyrir að það hafi slæm áhrif á atvinnumál fatlaðra, með lausn í frumvarpinu, og við fjöllum aðeins um það í nefndarálitinu. Eins og þingmönnum er ljóst eru atvinnumál og aðgerðir á vinnumarkaði á hendi Vinnumálastofnunar jafnt fyrir fatlaða sem ófatlaða einstaklinga og við teljum mjög mikilvægt að þannig verði það áfram. Það kemur skýrt fram að þannig verður það örugglega frá 1. janúar 2012 en það verður árslangt millibilsástand þar sem hluti af þessu starfi fer til sveitarfélaganna og svo flyst það aftur til Vinnumálastofnunar. Við í nefndinni teljum mjög mikilvægt að þessum málum verði komið í fast horf í nánu samráði við notendur þjónustunnar og munum fylgjast með því í starfi nefndarinnar á næsta ári. Við bendum líka á að fulltrúar fatlaðra einstaklinga eiga sæti í stýrihópi sem mun hafa samráð um þessi mál á næstunni. Það þarf kannski ekki að hafa fleiri orð um nákvæmlega þennan þátt málsins annað en að benda á þessa staðreynd. Mér þykir það frekar miður, og hef sagt það í nefndinni, að þetta skyldi hafa farið svona af því að hér er að mínu viti óþarfahringl á ferðinni. En við urðum að leysa þetta á þennan hátt og það eru allir mjög meðvitaðir um þessa stöðu og tilbúnir til að vinna úr henni eins og hún er og tilbúnir til að færa hana í það horf sem við erum öll sammála um að hún eigi að vera í 1. janúar 2012. Ég vildi koma upp og benda á þetta í umfjölluninni en vísa að öðru leyti til umfjöllunar um þetta mál í nefndarálitinu. Þá vildi ég einnig ræða afar stuttlega heildarendurskoðun á löggjöf um málefni fatlaðs fólks. Það varð að sjálfsögðu mikil umræða um það í nefndinni að brýn þörf er á heildarendurskoðun á lögunum og lagaumgjörðin er orðin nokkuð gömul, hún er komin til ára sinna. En að sama skapi var okkur sniðinn þröngur stakkur vegna þess að við erum að framkvæma hina lagalegu hlið yfirfærslu verkefnisins frá ríki til sveitarfélaga innan rammans sem samkomulag ríkis og sveitarfélaga er. Hefði nefndin ráðið þessu ferli frá upphafi til enda hefði þetta verið með öðrum hætti eins og margoft hefur komið fram í ræðum nefndarmanna á undan mér. En við gerðum okkur grein fyrir því að það væri mikilvægt og brýnt að gera þetta vegna þess að það væri hluti af hagsmunagæslunni og því að marka betri þjónustu við fatlaða einstaklinga um allt land á Íslandi að færa verkefni frá ríki til sveitarfélaga. Þess vegna vorum við tilbúin að vinna þetta á þennan veg. Það breytir því ekki að ráðast þarf í heildarendurskoðun á löggjöfinni um réttindi og málefni fatlaðs fólks hér á landi og sú endurskoðun verður að fara fram í nánu samstarfi við notendur þjónustunnar, í nánu samstarfi við hagsmunasamtök fatlaðra einstaklinga, fjölskyldur þeirra og þá forsvarsmenn fatlaðs fólks á Íslandi sem hafa beitt sér hvað mest í umræðunni. Nokkrir þeirra komu á fund nefndarinnar og upplýstu okkur um sjónarmið varðandi endurskoðun á löggjöfinni, allt mjög vel þegin ráð og góð umræða sem þar fór fram. Þess vegna ákvað nefndin að varða leiðina að þessari heildarendurskoðun, meðal annars með því að fara þess á leit að fá þingsályktunartillögu í hendur þar sem sett er niður framkvæmdaáætlun, hvernig eigi að gera þetta. Við förum að sjálfsögðu í réttindagæslumálin strax eftir áramótin eða í byrjun næsta árs eins og kemur skýrt fram í nefndarálitinu og vinnum það þannig og ætlumst síðan til þess að geta unnið í samræmi við þá leiðarlýsingu sem hv. félags- og tryggingamálanefnd setur niður í sameiningu í þessu nefndaráliti. Það er mjög mikilvægt að ítreka það enn og aftur í þessari umræðu að þetta er unnið í sameiningu í nefndinni og það gerir niðurstöðuna þannig úr garði að ljóst er að farið verður eftir henni í störfum þingsins og í starfi nefndarinnar. Heildarendurskoðunin er vörðuð frómum áætlunum nefndarinnar og allra þeirra sem starfa í þessum málaflokki, einnig ríkisins og að sjálfsögðu sveitarfélaganna sem nú ætla að taka á móti þessum mikilvægu verkefnum. Ég efast ekki um að það verði gert af miklum metnaði og faglega og eins vel og hægt er og að smám saman getum við á næstu mánuðum og missirum endurskoðað löggjöfina svo að hún verði í samræmi við kröfur þeirra sem nota þjónustuna og í samræmi við hugmyndir um mannréttindi og þá sáttmála, og þá ekki síst samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, sem við höfum undirgengist og ætlum að innleiða hér. Það er verkefni okkar allra og ég hygg að okkur sé ekkert að vanbúnaði að ráðast í það jafnframt því sem sveitarfélögin í landinu taka þessi verkefni yfir og taka þjónustuna yfir. Það verður svo unnið í góðu samkomulagi löggjafa og sveitarfélaga að marka nýja heildarrammalöggjöf um málefni fatlaðs fólks á Íslandi.

Virðulegi forseti. Mér hefur verið bent á ákveðið atriði sem við höfum ekki rætt í umræðunni sem mig langar aðeins til að velta upp við hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur en hún hefur verið að tala um að við þurfum að fara í heildarendurskoðun á löggjöfinni. Þannig er að táknmálsnotendur margir sem búa við viðbótarfötlun eru algerlega háðir táknmáli og táknmálstúlkun að því er varðar aðgengi að þeirri þjónustu sem fötluðum stendur til boða. Það er vitað að þessi hópur getur ekki nýtt sér þjónustuna án þess að hún fari fram í gegnum táknmálstúlk. Þessi sjónarmið hafa ekki komið fram í umræðunni en hér er um að ræða þætti sem augljóslega þarf að fjalla um þegar þingið fjallar um réttindi og þjónustu við fatlað fólk á komandi árum. Ég velti því fyrir mér hvernig hv. þingmaður gæti séð fyrir sér að unnt væri að tryggja þessum hópi fullan aðgang að lögboðinni þjónustu þannig að þeir sitji við sama borð og aðrir. Við höfum talað mikið um hve mikilvægt það sé að samfélagið búi þannig um hnútana að fatlað fólk finni minna fyrir fötlun sinni en annars er og lífsgæði þess séu tryggð.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Jónínu Rós Guðmundsdóttur fyrir ábendinguna og spurninguna. Þó að ég sé ef til vill ekki með endanlegt eða rétt svar við henni þá tel ég að í álitinu megi leiða líkur að því eða draga þær ályktanir að í umfjöllun okkar í félags- og tryggingamálanefnd eftir áramót um réttindagæslu, og í frumvarpi um réttindagæslu sem von er á frá hæstv. ráðherra, getum við tekið þetta til umfjöllunar og gætt sérstaklega að réttindum þeirra einstaklinga sem búa við heyrnarleysi og aðra fötlun að auki og þurfa að nýta sér þjónustu táknmálstúlka. Það er rétt sem hv. þingmaður bendir á, þetta var ekki rætt sérstaklega í nefndinni en ábendingin er þörf og góð. Ég hygg að okkur ætti ekki að vera neitt að vanbúnaði að ræða hana ásamt öðru í umfjöllun um frumvarp um réttindagæslu og svo í framhaldinu þær vörður sem við ætlum að stikla á í átt til heildarendurskoðunar og bættrar löggjafar á þessu sviði.

Frú forseti. Ég kem upp til að ljúka lofsorði á vinnu félags- og tryggingamálanefndar í þessu máli sem hafði ekki mikinn tíma til verksins en hefur unnið þarft og gott verk við lagabreytingar til að tryggja yfirfærslu á þjónustu við fatlað fólk frá ríki til sveitarfélaga. Mig langar líka að nota tækifærið til að hrósa hæstv. félagsmálaráðherra fyrir aðkomu hans að þessu máli sem hefur verið til fyrirmyndar í viðkvæmum en merkum málaflokki. Hér er stigið mikið heillaspor að mati þess sem hér stendur. Málefni fatlaðra eru í eðli sínu nærþjónusta og eiga heima í héraði. Það er mikill áfangi í mannréttindabaráttu fatlaðs fólks að þessum áfanga sé nú náð. Saga fatlaðs fólks á Íslandi, rétt eins og í nágrannalöndum okkar, hefur verið þyrnum stráð á undanliðnum áratugum og öldum og þarf reyndar að skrá hana til hlítar því að hún er vægast sagt dramatísk á köflum. Sá sem hér stendur ólst upp við aðskilnað fatlaðs fólks og þeirra hinna sem telja sig til heilbrigðs hluta samfélagsins. Sá sem hér stendur man eftir Sólborg þar sem fatlað fólk og þroskahamlað var geymt á stofnun sem þá var í útjaðri bæjarins og sá sem hér stendur man jafnframt eftir kvörtunum verslunarmanna sem vildu ekki að þetta fólk sæist á ferli á meðal almennings. Höfðu þeir uppi kvartanir vegna þess að verið væri að fara í gönguferðir með þetta fólk niður í bæ. Það gerist á líftíma mínum og er ég þó ekki orðinn gamall maður en það er e.t.v. til marks um þær gríðarlegu breytingar sem orðið hafa á viðhorfi fólks til fatlaðra einstaklinga á undanförnum árum og áratugum. Breytingar í þessum málaflokki hafa verið miklar á undanliðnum árum og eru enn að taka breytingum sem fela í sér miklar mannréttindabætur til handa fötluðum einstaklingum. Ef við horfum bara til síðustu örfárra ára er merkilegt hvað hefur í sjálfu sér áunnist. Sólborg á Akureyri var nefnd sem dæmi um þjónustuúrræði fyrir nokkrum árum þar sem þroskahömluðum einstaklingum var komið fyrir á einu og sama heimilinu eins og þeir ættu að geta sammælst um eina ríkisþjónustu sem ætti við um alla einstaklinga þvert á þarfir sem þar voru á þeim tíma. Þar áður voru fatlaðir og þroskahamlaðir einstaklingar einfaldlega geymdir á bak við rimla á þar til bærum hælum fyrir fávita, eins og það hét samkvæmt ríkisviljanum á þeim tíma. Lög um fávitastofnanir Íslands voru þá við lýði. Hvað búsetuúrræðin á síðustu árum varðar eftir að fatlað og þroskahamlað fólk var leitt úr fjötrum sínum og komst blessunarlega út í samfélagið hefur sá hluti af þjónustu við fatlaða breyst gífurlega. Nú er svo komið að fatlað fólk býr eins víða í samfélaginu og hver annar og er það vel. En það þarf ekki að fara nema 10–15 ár aftur í tímann til að finna tillögur um úrræði eins og hjá þáverandi félagsmálaráðherra sem benti á laust húsnæði úti í Hrísey fyrir fatlað fólk af höfuðborgarsvæðinu þar sem það gæti búið, ungt fatlað fólk. Fyrir aðeins 10–15 árum voru slík gripaúrræði, með leyfi frú forseta, til tals í þessu samfélagi. Það er ekki lengra síðan. Þess vegna fagna ég þessum einum merkasta áfanga í mannréttindabaráttu fatlaðs fólks alveg sérstaklega og kem upp til að ljúka lofsorði á vinnu félags- og tryggingamálanefndar vegna þessa máls og hún hafði í sjálfu sér ekki mikinn tíma til verksins. Því miður var það svo að þessi málaflokkur kom heldur seint inn til þings og þurfti að hafa hraðar hendur en mér sýnist að nefndin hafi unnið málið í þaula og lagt gríðarlega mikið á sig til að ná viðeigandi sáttum í þessum málaflokki svo hann flytjist með sóma frá ríki til sveitarfélaga. Það er meginmarkmið yfirfærslunnar að vinna að samþættingu félagslegrar þjónustu við íbúa sveitarfélaganna og stuðla þannig að heildstæðari og um leið bættri þjónustu við einstaklinga sem þurfa á þjónustunni að halda. Hér má margt fara betur ef duga skal og er nærtækast að minna á úttekt Ríkisendurskoðunar á málefnum fatlaðra sem er nýlega komin fram. Þar kom fram að heildarstefnu vanti fyrir málaflokkinn, fjárveitingar taki ekki mið af reglubundnu mati á þjónustuþörf, eftirlit með þjónustu sé ófullnægjandi, ekki sé fylgt samræmdum verklagsreglum og að ekki sé unnt að bera saman einstaka útgjaldaliði málaflokksins á raunhæfan hátt, eins og fram kom í skýrslu Ríkisendurskoðunar sem var nokkuð dökk skýrsla um þennan málaflokk. Við yfirfærsluna ber að sjálfsögðu að taka tillit til óska Ríkisendurskoðunar um bata í þjónustunni en jafnframt þurfum við að lögleiða samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks sem er í rauninni ekki liður í þeirri réttarbót sem hér fer fram. Því verður að taka tillit til þeirra krafna í komandi þjónustu við fatlað fólk þegar málaflokkurinn verður kominn yfir til sveitarfélaga. Ég vil koma sérstaklega inn á einn þáttinn er lýtur að þjónustu við fatlað fólk og hann snýr að umönnunarbótum sem eru gríðarlega mikilvægar fyrir foreldra og aðstandendur fatlaðra ungmenna og barna. Með umönnunarbótakerfinu hefur tekist að halda fötluðum ungmennum og börnum eins lengi heima hjá sér og nokkur kostur er. Það hlýtur að vera gífurlegt mannréttindaatriði fyrir fatlað fólk, ungmenni og börn, að þurfa ekki að yfirgefa foreldra sína og systkini langt um aldur fram eins og dæmi eru um frá fyrri tíð þegar fötluðum einstaklingum var komið fyrir á barnsaldri á lokuðum stofnunum. Ísland er í fararbroddi þeirra landa sem geta leyft fötluðum ungmennum og þroskahömluðum börnum að vera eins lengi heima hjá sér og þau vilja vegna þess að umönnunarbótakerfið hefur komið til móts við foreldra og aðstandendur þessara barna. Það er sérlega ánægjulegt að lesa í gögnum er tengjast vinnu félagsmálanefndar að þessi þáttur í þjónustu við fatlaða einstaklinga hefur verið hafður í heiðri og sérstökum fagráðum hjá sveitarfélögum verður gefið sjálfdæmi um að meta umönnunarþörfina en umönnunarbótagreiðslurnar verða eftir sem áður hluti af almannatryggingakerfinu og hvergi verður slakað á umönnunarréttindakerfinu eins og það hefur verið á undanliðnum árum. Það er að mati þess sem hér stendur gífurlega mikilvægt atriði í yfirfærslu málefna fatlaðs fólks yfir til sveitarfélaganna að þessi þáttur týnist ekki milli tveggja kerfa og er það vel. Að lokum vil ég segja almennt um þessa yfirfærslu að hún verður að lúta eins að öllum þeim formum sem eru til staðar í þjónustu við fatlað fólk, hvort heldur sem þau eru þjónustuúrræði frá sveitarfélögum, einstaklingum eða frjálsum félagasamtökum og öðrum slíkum aðilum. Hér hafa málefni Sólheima verið nefnd og sá sem hér stendur hefur talað fyrir því að tilfærsla á málefnum fatlaðra lúti einum og sömu rökunum þannig að eitt skuli yfir alla ganga, þar á meðal Sólheima, enda verður það tryggt og hefur verið lýst yfir af hálfu hæstv. félagsmálaráðherra og reyndar þingmanna kjördæmisins, að fjármunir til þeirrar góðu starfsemi sem þar hefur verið við lýði um áratugaskeið verði áfram veittir til þeirrar starfsemi sem þar hefur verið í jafnríkum mæli og verið hefur, þannig að öllum efa í þeim efnum hefur verið eytt. Sá sem hér stendur getur ekki séð að þær málsbætur sem þeir sem reka Sólheima nú um stundir hafa viljað fá með einhvers konar millistigi í málaflokkinn á milli ríkis og sveitarfélaga með aðkomu Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, hafi raunverulegt gildi í þessari yfirfærslu og vísar þeim hér með á bug. Ég tel að eitt skuli yfir alla ganga í þessu efni og að með sómasamlegum fjárveitingum til málaflokksins eigi öllum rekstrarformum að vera tryggð góð þjónusta á þessu sviði. Að endingu, frú forseti, þakka ég enn og aftur hv. félags- og tryggingamálanefnd fyrir vandaða vinnu á þessu sviði. Ég óska málaflokknum góðs gengis hjá sveitarfélögunum á komandi ári og tel jafnframt að fari svo að yfirfærslan takist með sóma, eins og mér sýnist að hún geti gert, verði hún eins konar ísbrjótur fyrir enn frekari flutning málefna frá ríki til sveitarfélaga. Málefni grunnskólans eru þegar komin þar yfir, málefni fatlaðs fólks eru nú að fara yfir til sveitarfélaganna, málefni aldraðra fara á næstunni þangað og ég tel að þar á eftir muni málefni framhaldsskólans sömuleiðis fara yfir til sveitarfélaganna og jafnvel málefni heilsugæslunnar líka. Svo mætti reyndar nefna enn fleiri málaflokka og er mér þar efst í huga allur sá eftirlitsiðnaður sem á heima heima í héraði fremur en hjá ríkisvaldinu suður í Reykjavík þar sem menn virðast vera að safna flugpunktum til að komast sem mest um landið.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um flutning á málefnum fatlaðs fólks frá ríki til sveitarfélaga. Hér er eingöngu verið að taka á því að færa verkefnið og umsýslu frá ríki til sveitarfélaga. Ekki er um að ræða endurskoðun á lögum um fatlaða einstaklinga heldur flutning á málaflokknum, framkvæmd og umsýslu, frá ríki til sveitarfélaga. Og er það vel. Þegar það skref var stigið árið 1996 að færa grunnskólann frá ríki til sveitarfélaga sýndi það sig að sveitarfélögin tóku með öðrum hætti á innra starfi skólanna en kostnaðurinn jókst því samfara. Hafa sveitarfélögin oftar en ekki kvartað yfir því að nægilegt fjárframlag hafi ekki fylgt málaflokknum. En við gleymum því stundum sveitarstjórnarmenn að um leið og þjónustan við íbúana er komin nær þá er tilhneigingin sú að veita bæði meiri þjónustu og annars konar þjónustu. Sveitarfélögin í landinu þurfa nú að skoða hvernig þau ætla að veita þjónustu við fatlaða. Það er alveg ljóst í mínum huga, frú forseti, að í samrekstri sveitarfélaga mun nást ákveðin samhæfing þjónustunnar eins og hún hefur verið með ákveðna félagsþjónustu við fatlaða og síðan alla aðra þjónustu og þá sérstaklega þegar við er átt þá fötluðu einstaklinga sem búa á sambýlum, á vistheimilum og/eða í þjónustukjörnum. Það sem mun skipta máli nú, og einnig þegar lögin um málefni fatlaðra verða endurskoðuð, er að menn hverfi frá þeirri tegund af þjónustu sem oftar en ekki hefur verið veitt undanfarið og horfi frekar til persónustýrðrar notendaþjónustu sem kemur þeim sem eru á einn eða annan hátt fatlaðir betur. Þjónustan miðast þá við fötlun þeirra en ekki, eins og oft vill verða, kerfið sem veitir þjónustu vegna fötlunar. Að því leyti verður þetta án efa til bóta fyrir þá sem þurfa á þjónustu að halda. Það verður spennandi verkefni fyrir sveitarfélög að taka þennan málaflokk yfir og skoða á hvaða hátt þau geta haft þjónustuna öðruvísi en ríkið hefur haft hana fram til þessa. Það ríður á að frumkvæði sveitarfélaganna og ákveðin nýsköpun í þjónustunni eigi sér stað fljótlega þannig að þau festist ekki í því munstri sem þegar er og er ég ekki að átelja það en ég tel að margt megi betur fara. Ég ítreka að þetta verður spennandi verkefni fyrir sveitarfélögin að fá að takast á við og það verður áhugavert að fylgjast með því í náinni framtíð hvernig þeim ferst það hlutverk úr hendi. Það er líka talað um það í frumvarpinu að svokölluð þjónustusvæði þurfi að ná yfir um það bil 8.000 manna samfélög. Þau eru ekki mörg en jafnframt er þess getið að hægt verði að veita undanþágu ef einstök sveitarfélög treysta sér til og eru til þess bær að taka við þeirri þjónustu þó að íbúar séu færri. Í frumvarpinu er einnig gert ráð fyrir að sveitarfélög geti staðið saman að þjónustusvæðum og axlað þannig ábyrgð á samborgurum sínum þvert á sveitarfélög. En það er annar þáttur í slíkri yfirfærslu sem hér á sér stað, frú forseti, sem mér þykir vert að reifa. Það er að stjórnsýslustigin í landinu eru í raun og veru tvö, þ.e. ríkið annars vegar og sveitarfélögin hins vegar. Sá munur er á þessu tvennu að sveitarfélögin þurfa ætíð að sæta eftirlitshlutverki ríkisins. Maður veltir því fyrir sér hvort ekki sé hægt að horfa til þess að gera stjórnsýslustig sveitarfélaganna ábyrgara með einum eða öðrum hætti fyrir málaflokknum í heild sinni á sama hátt og ríkið er ábyrgt fyrir ákveðnum stofnunum og ákveðinni þjónustu í heild sinni. Hvað ríkið varðar er það Alþingis að hafa eftirlit með því að lögum sé framfylgt. Vissulega yrði það eins hvað varðar sveitarfélögin en sveitarfélögin ráða í raun ekki málaflokknum, þau fá hann yfir til að veita þjónustuna og framkvæma það sem þarf að gera. Mér finnst það áhugavert umræðuefni í endurskoðun á lögum um málefni fatlaðra að skoða hvort ekki er hægt að ganga þannig frá málum að sveitarfélögin beri ábyrgð á málaflokknum frá A til Ö og það sé eftirlitsnefndar þings að sjá til þess að lögum sé framfylgt en sveitarfélögin hafi þetta sjálfstæði frá ríkinu. Ég tek sem dæmi grunnskólann eins og árar í dag. Væri skráð í lög að nemandi grunnskólans ætti rétt á svo og svo mörgum kennslustundum á fyrsta stigi, svo og svo mörgum á miðstigi og svo og svo mörgum á efsta stigi gæti það verið sveitarfélagsins, bæði eftir því hvernig áraði og hvernig tækist að ráða kennara, að nýta svigrúm innan stigsins, hve margar kennslustundir væru kenndar í hverjum árgangi. En réttur barnsins á fyrsta stigi væri svo og svo margar kennslustundir og löggjafinn kæmi inn til að fylgja því eftir að svo væri. Þá hefðu sveitarfélögin ákveðið frelsi og ákveðið frjálsræði af því að þau ráða málaflokknum, þeim bæri að framfylgja lögum en innan laganna væri slíkur sveigjanleiki. Ég veit ekki hvort þetta gæti átt við í þjónustu við fatlaða en það kann að vera þó svo það gæti hugsanlega verið erfiðara þegar við erum jafnframt að reyna að taka á svonefndri persónustýrðri notendaþjónustu. Hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson ræddi umönnunarbætur sem er dálítið ömurlegt orð, bætur, mætti frekar kalla það umönnunarlaun rétt eins og við gætum kallað lífeyrisréttindi eða örorkulífeyri laun af því að það er verið að gera fólki kleift að vera til. Þegar rætt er um umönnunarlaun til aðstandenda vegna fatlaðra einstaklinga verða menn að gæta þess, þegar þessi málaflokkur fer yfir til sveitarfélaganna, að það verði tryggt að sveitarfélögin standi við bakið á þeim foreldrum eða aðstandendum sem óska þess og eru til þess bærir að hafa fatlaða einstaklinga inni á heimilinu, að foreldrum og aðstandendum sé gert það kleift og sveitarfélögin geti ekki komið í veg fyrir það. Það er ekki bara að það sé ódýrara, eins og hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson segir, það getur líka verið miklu manneskjulegra að einstaklingur búi heima hjá sér þó að þá sé fallið frá einhverju normi - það er erfitt að finna eitthvert norm um þessa þjóð, vart mundi ég sjálf falla undir eitthvert norm ef því er til að dreifa en hef hingað til ekki haft þann stimpil að vera fötluð á einhverju sviði nema það, samkvæmt hv. þm. Jónínu Rós Guðmundsdóttur, að ég nota gleraugu, það gæti verið flokkur fatlaðra. En þetta skiptir máli. Eins og margoft hefur verið komið inn á er töluverður tími frá því að breyting varð á því að fólk væri geymt á stofnunum og fengi helst ekki að fara út fyrir girðingu. Í mínu sveitarfélagi voru til skamms tíma tvö sambýli, annað var á Tjaldanesi, fyrir þroskahefta drengi, og hitt var á Skálatúni, þar sem búa í sambýli í húsum, í stærra húsinu eins og við köllum það, þroskaheftir einstaklingar. Það fólk sem þar býr er þátttakendur í samfélagi okkar í einu og öllu. Það kemur út af heimilum sínum inn í það sem fram fer í sveitarfélaginu, inn á skemmtanir, er í bænum, gengur í búðir og verslun og gerir alla hluti eins og allir aðrir og það er vel. Fyrir utan það er líka hollt fyrir okkur hin, sem teljumst fylgja norminu, að átta okkur á því að maður getur átt gæfuríkt og innihaldsríkt líf þó að maður sé kannski pínulítið öðruvísi. Frú forseti. Ég velti þessari umræðu upp, um stjórnsýslustigin tvö, vegna þess að mér finnst að við þurfum að hugleiða það þegar við færum málaflokka frá ríki til sveitarfélaga í hvaða mynd það er, hvort sveitarfélögin eru í raun með málaflokkinn eða hvort þau eru með framkvæmd þjónustunnar í umboði ríkisins. Það er töluvert annað og þetta verða menn að skoða. Þannig er það í dag með grunnskólann. Sveitarfélögin reka grunnskólann í raun og veru í umboði menntamálaráðuneytisins vegna þess að þau hafa ekki fullt yfirráð og fullt frelsi um það hvernig skólahaldi er háttað vegna þess að flestallt er niðurnjörvað og bundið í lög í kennslustundafjölda o.s.frv. Þegar við förum í lögin um málefni fatlaðra á að skoða þetta, þar eru ólíkir hópar, þar er fólk með ólíka fötlun. Ég hlakka til að fylgjast með sveitarfélögunum takast á við þetta verkefni. Ég vona að við sjáum kraft í fólki, að það sjáist nýsköpun í þjónustugeiranum. Ég vona að frumkvöðlar ríði á vaðið og sýni fram á að margt má betur gera en gert er í dag þó svo að margt sé vel gert.

Frú forseti. Ég kem hingað örstutt upp í ræðu til að lýsa yfir eindregnum stuðningi mínum við það að færa málaflokkinn yfir til sveitarfélaga, þ.e. málefni fatlaðra. Það var tímabært og hefur lengi legið ljóst fyrir. Áður en ég kem að aðeins öðrum atriðum vil ég þakka nefndarmönnum í félagsmálanefnd fyrir mjög ítarlegt og gott nefndarálit þar sem mjög vel er farið yfir málaflokkinn allan. Um leið vil ég taka hatt minn ofan fyrir nefndarmönnum öllum, og við sjálfstæðismenn skrifum undir álitið, vegna þess að þar kemur fram réttmæt gagnrýni á hæstv. félagsmálaráðherra. Þá er ekki verið að tala um núverandi félagsmálaráðherra, hann tók við ákaflega erfiðu verkefni sem var mjög skammt á veg komið. Það er að mínu mati mjög ámælisvert hvernig hæstv. félagsmálaráðherrar Samfylkingarinnar hafa dregið lappirnar í máli sem öllum var fullkunnugt um fyrir löngu. Um leið og ég hæli félagsmálanefnd vil ég hæla hæstv. núverandi félagsmálaráðherra sem tók við erfiðu verkefni en hefur leyst það nokkuð fljótt og komið því yfir í hendurnar á þinginu. Það skiptir mjög miklu máli fyrir fatlaða og fyrir samfélagið allt að sjá nefndarálit unnið samhljóða, við erum ekki með fyrirvara á þessu nefndaráliti. Ég sit í fjárlaganefnd og þegar gestir á vegum sveitarfélaganna komu þangað í haust vegna fjárlaga spurði ég undantekningarlaust um færsluna á málefnum fatlaðra yfir til sveitarfélaganna. Að því er ég best man voru engar vöflur á sveitarstjórnarmönnum. Þeir vildu fá málaflokkinn yfir og sögðu það ákveðið skref í því að bæta þjónustu við þá einstaklinga sem eru fatlaðir. Ég fagna því sjónarmiði sem kom svo skýrt fram og af miklum metnaði af hálfu sveitarfélaganna. Það er líka til fyrirmyndar hvernig sveitarfélög fyrir norðan, til að mynda Akureyrarbær sem reynslusveitarfélag, hafa sinnt þessum málefnum. Ég held að við ættum að líta þangað þegar farið verður yfir heildarendurskoðun á málefnum fatlaðra sem verið er að kalla eftir, meðal annars í gegnum þetta nefndarálit. Sveitarfélögin sjá þetta sem lið í því að bæta og efla þjónustu við fatlaða um leið að þau telja þetta lið í því að fá til sín öldrunarþjónustuna. Það getur vel verið að þessi þjónusta eflist þegar hún er komin til sveitarfélaganna. Ég fagna þessu sérstaklega um leið og ég hvet til þess að við sýnum samheldni í þá veru að fara saman í heildarendurskoðunina sem hefur verið kallað eftir um leið og við styðjum við félagsmálaráðuneytið og hæstv. félagsmálaráðherra í því að fara eftir tillögum frá Ríkisendurskoðun. Ég held að skýrsla Ríkisendurskoðunar um þjónustu fatlaðra hafi verið mjög mikill áfellisdómur fyrir Samfylkinguna og félagsmálaráðherra hennar sem hafa ekki staðið vaktina eins og maður hefði haldið að þeir mundu gera. Í heildina séð tel ég að þær ábendingar sem félagsmálanefnd leggur fram séu mjög til bóta. Við munum öll hafa vakandi auga með því hvernig málefnum Sólheima lyktar. Engu að síður er ég algerlega sannfærð um að yfirfærsla á málaflokknum í heild sinni til sveitarfélaganna er rétt. Ég tel sveitarfélögin vera burðug að getu til að taka við þessum mikilvæga málaflokki. Við sem þekkjum til fatlaðra einstaklinga, og þurfum í einhverjum mæli að sinna slíkum einstaklingum, vitum að það er betra fyrir einstaklingana sjálfa, og líka fyrir foreldrana og fjölskyldurnar, að nálgast þjónustuna hjá einum þjónustuaðila, einum ábyrgðaraðila. Ef rétt er á málum haldið verður þetta til hagsbóta fyrir einstaklinga sem eru fatlaðir og þess vegna skulum við áfram reyna að sýna samvinnu þingsins sem mest og best í verki með því að halda áfram að vinna að umbótum í málefnum fatlaðra um leið og við veitum hæstv. félagsmálaráðherra stuðning í því til framtíðar.

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli forseta á þeirri yfirlýsingu sem farið var yfir í fjölmiðlum í hádeginu og hefur verið á netmiðlum eftir samþykkt hollenska þingsins í gærkvöldi. Þar var fullyrt að Íslendingar fari ekki eftir ákvörðun Alþjóðahvalveiðiráðsins um bann við hvalveiðum í atvinnuskyni og þjóðin gangi gegn CITES-sáttmálanum, sem er alrangt. Hollendingar verði að vera staðfastir í því að banna þá grimmilegu hegðun sem við sýnum með hvalveiðum okkar og gangi gegn alþjóðasamþykktum. Það segir einnig í þessari yfirlýsingu, virðulegi forseti, að Ísland geti aðeins fengið að ganga í ESB gegn því að stöðva hvalveiðar og viðskipti með hvalaafurðir þegar í stað. Þetta eru að mínu viti mjög alvarleg skilaboð frá hollenska þinginu og setur ákveðna úrslitakosti í þær viðræður sem nú fara fram einmitt á þeim dögum eða tímum þegar fyrri rýnifundur sjávarútvegshópsins er með samningamönnum Evrópusambandsins. Ég sé ekki annað, virðulegur forseti, en að boða verði til sérstakrar umræðu um þetta mál í þinginu eða í það minnsta að utanríkismálanefnd fjalli um málið. Það hlýtur að vera mjög mikilvægt að samningamenn Íslands, sem akkúrat á þessum dögum 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að þessi liður, um fundarstjórn forseta, á að fjalla um fundarstjórn forseta en ekki um önnur mál.

Virðulegi forseti. Það er mikilvægt þegar rætt er um störf forseta þingsins að menn geri sér grein fyrir því að það þarf að horfa aðeins inn í framtíðina í þeim efnum. Það er ekkert óeðlilegt að undir liðnum um fundarstjórn forseta sé til að mynda hvatt til umræðu um ákveðið mál. Ég vil taka undir orð hv. þm. Jóns Gunnarssonar að það er auðvitað ekki boðlegt að hollenska þingið sendi okkur slík skilaboð. Það sýnir einfaldlega í stuttu máli að í Evrópu eigum við við að glíma í dag nútíma-sovét.

Forseti ítrekar enn á ný að sá liður sem hér um ræðir er ætlaður til þess að tala um fundarstjórn forseta en ekki önnur mál.

Frú forseti. Ég tel að fundarstjórn forseta sé aðdáunarverð og það sé henni til stórkostlegs sóma að hún skuli ekki láta þessar ræður trufla frið sinn eða ró við fundarstjórnina. Ég vil hins vegar segja það, ef það mætti verða til þess að stilla til friðar í þessu máli, að ég hef alltaf fyrir Íslands hönd, frú forseti, haldið mjög sterkt á hvalveiðimálinu gagnvart Evrópusambandinu. Það kann hins vegar vel að vera að hv. þm. Jón Gunnarsson fylgist lítið með en þessi afstaða Evrópusambandsins er ekki að koma fram núna. Hún hefur komið fram mörgum sinnum áður. Því hefur alltaf verið svarað með sama hætti af íslenska ríkinu. Ég hef margsinnis verið spurður um þetta og ég hef aldrei gefið tommu eftir í þessu máli. Hins vegar kann vel að vera að þeir séu orðnir svo hoknir til knésins, hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, að þeir gefist bara upp fyrir fram. Það var ekki háttur þeirra en þeir eru kannski orðnir þannig. Er það svo að hv. þm. Árni Johnsen 

Forseti ítrekar enn á ný að þennan dagskrárlið á að nota til að ræða um fundarstjórn forseta en ekki efnislega um önnur mál.

Forseti. Ég tek nú undir með hv. þm. Jóni Gunnarssyni að mér finnst að forseti eigi við fundarstjórn sína að reyna að koma því þannig fyrir að við getum rætt um hvalveiðimál á einhverjum vitlegum forsendum, ekki vegna þess að Hollendingar hafi á þeim einhverja skoðun heldur vegna þess að við eigum sjálf óuppgerð efni í þessu máli. Til dæmis selst ekki sá hvalur í Japan sem fyrrverandi sjávarútvegsráðherra, Einar K. Guðfinnsson, lofaði fyrir tveimur árum að þar mundi seljast og hann hefur ekki fengið tækifæri hér, forseti, til að skýra út af hverju það gerðist ekki og af hverju hann heldur þó samt við stefnu sína. Ekki heldur hefur núverandi sjávarútvegsráðherra, sem ekki er hér staddur, fengið tækifæri til að skýra hvers vegna ekkert selst af þessum afurðum þó að þær séu veiddar ótæpilega í andstöðu við ekki Evrópusambandið heldur miklu frekar miklar hreyfingar sem við eigum samstöðu með í heiminum.

Forseti reynir að vera skýrmælt og vill koma því á framfæri að þennan lið á að nota til að ræða fundarstjórn forseta. Það eru aðrir liðir sem eru til þess fallnir að taka efnislega umræðu um önnur mál.

Virðulegi forseti. Það er mig eins og hæstv. utanríkisráðherra, ég kem sem friðflytjandi í þennan ræðustól. Aðeins út af orðum hv. þm. Marðar Árnasonar sem fór að spyrja mig um það af hverju hvalaafurðir seldust ekki nægilega vel í Japan. Af hverju dettur manni ekki í hug að spyrja t.d. hæstv. menntamálaráðherra að því af hverju bóksalan hafi farið aðeins hægar af stað í haust?

Hún gerði það ekki.

Það er auðvitað ekki á verksviði einstakra ráðherra að selja afurðir og ég held að hv. þingmaður ætti að fara að læra það. Það er einfaldlega þannig að ég treysti ríkisstjórn Íslands vel til þess að halda á málstað Íslands í hvalamálinu. Ég heyri það sem hæstv. utanríkisráðherra segir og auðvitað verður það ekki þannig að hæstv. sjávarútvegsráðherra fari að hvetja til þess að hætta hvalveiðum til að greiða fyrir aðildarviðræðum við Evrópusambandið, eða trúir því einhver?

Forseti mun freista þess enn á ný að ítreka að ekki má nýta þennan lið undir annað en umræður um fundarstjórn forseta, ekki um önnur mál. Það eru aðrir liðir sem eru til þess fallnir. Forseti telur að hv. þingmenn þekki þetta allvel en gefur samt orðið hv. 12. þm. Suðvesturkjördæmis, Jóni Gunnarssyni, og treystir því að hv. þingmaður muni tala um fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Ég tel mig hafa vakið máls á þessu einmitt á réttum vettvangi vegna þess að ég er að beina ákveðnum tilmælum til forseta. Ég er að fara fram á það við forseta að hún setji þetta málefni á dagskrá. Það er auðvitað mjög alvarlegt þegar þjóðþing einnar þeirra þjóða sem við stöndum í viðræðum við um þau mikilvægu málefni og kannski þau viðkvæmustu í þessu aðildarferli sem eru sjávarútvegsmálin kemur með slík skýr skilaboð eins og hollenska þingið samþykkti í gærkvöldi. Ég tel að íslenska þingið geti ekki látið hjá líða að svara þessu með einhverjum hætti, virðulegi forseti. Þess vegna beini ég því til forseta að komið verði á sérstakri umræðu eða í það minnsta að forseti og forsætisnefnd sjái til þess að utanríkismálanefnd komi saman og ítreki þá breiðu samstöðu sem er um hvalveiðar Íslendinga hér á þingi, þá breiðu samstöðu um að byggja þennan atvinnuveg upp til framtíðar og hefur ekkert með þá útúrsnúninga að gera sem ákveðnir þingmenn hafa verið með hér eins og hv. þm. Mörður Árnason.

Virðulegi forseti. Öll erum við talsmenn friðarins og í þessu máli hefur verið reynt að miðla málum á milli breytingartillagna sem fram hafa komið við þessa þingsályktunartillögu um rannsókn á Íbúðalánasjóði. Í því skyni vil ég lesa upp eftirfarandi yfirlýsingu: Það er sameiginlegur skilningur allsherjarnefndar og flutningsmanna þingsályktunar um rannsókn á Íbúðalánasjóði að þegar til rannsóknarnefndar um Íbúðalánasjóð verði til stofnað með lögum eigi hún að rannsaka sjóðinn frá stofnun hans árið 1999. Eitt af þeim atriðum sem nefndinni verði gert að skoða er ástæða þess að sjóðurinn var stofnaður með samruna Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna.

Virðulegi forseti. Í ljósi þess sem hv. þm. Róbert Marshall las upp um samkomulag í allsherjarnefnd um rannsókn á Íbúðalánasjóði hef ég ákveðið að draga breytingartillögu mína til baka. Ég var eini aðilinn í allsherjarnefnd sem gerði athugasemdir við þá tillögu sem fram var komin í nefndinni og lagði til því fram sjálfstæða breytingartillögu. Ég dreg þá tillögu til baka í ljósi þess að tillit hefur verið tekið til sjónarmiða minna og þingmanna Framsóknarflokksins og að rannsókn sú sem boðuð er á Íbúðalánasjóði verði skoðuð í víðu samhengi en ekki einblínt á afmörkuð ár eins og boðað var. Ég geng sátt frá þessu borði og treysti því að þessu samkomulagi verði fylgt eftir.

Hæstv. forseti. Við sjálfstæðismenn í allsherjarnefnd undirrituðum nefndarálit og breytingartillögur með fyrirvara fyrir 2. umr. á þeirri forsendu að við töldum að það væri rétt að hafa í huga að til þess að slík rannsókn gæti farið fram sem mælt er fyrir um í tillögunni þyrfti að veita henni einhvers konar lagastoð. Í sjálfu sér er það ekki umdeilt að annaðhvort þurfa að koma til sérstök lög þar sem rannsóknarnefnd í þessu skyni eru veittar sérstakar heimildir eða að hér þarf að fara í gegn almennt frumvarp um rannsóknarnefndir Alþingis sem raunar liggur fyrir og er nú til meðferðar í allsherjarnefnd. Við höfum ekki athugasemdir um þá útvíkkun á þeirri rannsókn sem hér er um að ræða og munum því greiða atkvæði með tillögunni eins og hún lítur nú út við þessa umræðu.