Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Það stendur í nefndarálitinu, að jeg sje framsögumaður, og vil jeg því standa upp til þess að kannast við undirskrift okkar nefndarmanna, þótt ekki sje ástæða til að ræða mál þetta frekar. Eins og nál. ber með sjer, þótti nefndinni það eðlilegt, að hæstv. stjórn hafi heimild þá, sem hjer um ræðir, en um leið var haft orð á því í nefndinni, að þessa væri vænst, að landsstjórnin viðhefði jafnan alla varkárni í því að beita henni, t. d. að breyta áætlun skipa, sem hafa ákveðið verkefni, svo sem flóabátar, sem ganga milli vissra hafna. Það getur að sjálfsögðu ekki komið til mála, að slík skip verði tekin til notkunar á öðrum svæðum, nema brýn nauðsyn krefji. Vil jeg svo leyfa mjer að leggja það til, að málinu verði vísað til 3. umr.

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson) Eins og skrifað stendur og ljóst er orðið, hefir landbúnaðarnefndin lagt til, að þetta frv. yrði ekki samþykt. Ástæður nefndarinnar fyrir því eru að miklu leyti, en þó ekki öllu, teknar fram í nefndarálitinu. Jeg hygg það vera almenningsálit hjer á landi, að aðalhættan, sem vofir yfir þjóðinni, sje sú, að sjávarútvegurinn gangi saman og geti ekki framfleytt því fólki, sem á honum lifir. Og þetta álit er væntanlega aðalástæða stjórnarinnar til að koma fram með frv. þetta; hún hefir litið svo á, að með almennum fráfærum mundi skapast meiri atvinna í landinu, og þá meiri þörf á fólki til sveita, og mundu sveitirnar þá toga til sín fólkið frá sjónum, líkt og svampurinn dregur í sig vatnið. En við höfum nú komist að þeirri niðurstöðu, að hæstv. stjórn hafi gert sjer of háar vonir um þetta, fyrst og fremst af þeirri ástæðu, að landbúnaðurinn er alls ekki við því búinn að bæta við sig miklu fólki. Það mun vera rjett, að hann geti framfleytt fleiru fólki en hann gerir nú, en sú viðbót verður aðallega að koma smátt og smátt, eftir því sem ræktun landsins og búskap manna fer fram. Jeg álít, að aðalbjargráðin verði að vera þau, að auka sjávarútveginn eftir öllum föngum, og í öðru lagi það, að spara á allan hátt kaup á erlendum vörum, og hingað til hefir verið gert minna að því en skyldi. Má þar benda á sykureyðsluna nú í landinu. Skamtur sá, sem ákveðinn er nú, er miðaður við sykureyðsluna fyrir stríðið, sem þá var komin á sitt hæsta stig, og þegar tekið er tillit til þess, hvernig aðrar þjóðir haga sjer í þessum sökum, og eins hins, að sveitafólki er það ekki vorkunnarmál að komast af að mestu án sykurs, þá dylst það engum, að hjer er komið út á hættulega vegu. Sama má segja um matvælaskamtinn, að hann er óþarflega mikill, meðan nóg er til í landinu af innlendum matvælum. En jeg skal ekki fara langt út í þetta mál að svo stöddu. Það væri ástæða til að tala meira um það, hvernig landbúnaðurinn stendur yfir höfuð, og horfurnar á því, að hann geti hlaupið undir bagga með sjávarútveginum. Jeg hefi reynt að kynna mjer það mál, en eins og von er til, nær sú kynning skamt. Þar sem jeg þekki best til var árið 1915 gott ár, og græddi þá allur fjöldi bænda, en 1916 komust menn einnig allvel af, og breyting var lítil á yfirborðinu, en innbyrðis varð sú breyting, að mismunurinn jókst á efnahag manna. þeir sem betur voru settir græddu, en hinir töpuðu. Og síðastliðið ár hefir sú stefna haldist, mismunurinn fer vaxandi. Margir hafa sigið niður á bóginn, og alldjúpt sumir hverjir, og munu margir vera svo langt komnir nú, að þeir hafi ekki fullan gjaldeyri fyrir ákveðnum matvæla- og sykurskamti þ. á., auk heldur meiru. Sveitirnar munu því eiga fullerfitt með að sjá um sig sjálfar. Jeg skal svo ekki fara um þetta fleiri orðum að sinni, en býst við, að ýmsir líti svo á, að þetta mál gefi ástæðu til að ræða bjargráðin frá ýmsum hliðum. Atvinnumálaráðherra (S. J.): Frá mínu sjónarmiði hefir frv. þetta ekki sætt eins góðri meðferð og athugun og æskilegt hefði verið, og mátti vænta þess, að svo færi, eftir því hvernig afdrif frv. fjekk hjer við fyrstu umr. Jeg lagði þá til, að frv. þessu yrði vísað til bjargráðanefndar, því hjer er fyrst og fremst um dýrtíðarmál að ræða, en leikar fóru svo, að með meiri hluta atkvæða var samþykt að vísa því til landbúnaðarnefndar, og hlýtur að liggja á bak við það sú hugsun, að hjer sje einvörðungu um landbúnaðarmál að ræða, og þá litið á frv. og það skoðað og metið nokkuð frá öðru sjónarmiði en stjórnin ætlaðist til. Þetta verð jeg að telja mjög óheppilegt fyrir málið. Frv. þetta hefir tvær hliðar og verður að skoðast frá þeim báðum, en hv. nefnd hefir að eins litið á aðra þeirra, og eingöngu þá, sem veit að landbúnaðinum; um það ber nefndarálitið ljósan vott. Önnur hliðin er sú, er veit að alþjóð manna. Aðrar þjóðir hafa gert ítarlegar og margvíslegar ráðstafanir til þess að reyna að varðveita líf og heilsu borgara sinna, hvað sem í skærist, og þessar ráðstafanir fara dagvaxandi, og öllum er ljóst, að líf þjóðanna er undir því komið, að þær takist vel. En það er ekki hægt að hugsa sjer, að þessar ráðstafanir geti að haldi komið, nema því að eins, að þær brjóti í bág við ímyndaðan hag, eða beint í bága við hag einstaklingsins í stöku tilfellum. En heill einstaklingsins verður að víkja fyrir heill þjóðarheildarinnar. Hin hliðin - sú er nefndin hefir athugað - veit að sauðfjáreigendunum og hag þeirra. Nú vita það allir menn, að áður en styrjöldin mikla hófst þá var deilt um það, hvort það borgaði sig eða ekki að færa frá. En frá því styrjöldin hófst hefir þetta breyst mikið, og breytingarnar eru allar þeirri stefnu í hag að það borgi sig í flestum tilfellum að færa frá; um það er jeg sannfærður og það býst jeg líka við að allir verði að viðurkenna. Og í sambandi við þetta vil jeg taka það strax fram, að undanþágur var ætlast til að ættu sjer stað, og hefur stjórnin hugsað sjer - þó það standi ekki í frv., enda öllu fremur reglugerðarákvæði - að sjerstakur þar til skipaður maður veitti undanþágurnar í hverri sýslu eftir tillögum hlutaðeigandi sveitarfjelaga. En hv. landbúnaðarnefnd hefur ekki viljað játa það, að hjer sje um dýrtíðarráðstöfun að ræða, sem jeg legg áherslu á að var, og það þótt jeg sje fyllilega við því búinn, sem gamall sauðfjáreigandi og bóndi, að sýna fram á það, að það sje beinn hagur fyrir bændur að færa frá. þegar verið er að ræða um það, hvort fráfærur borgi sig eða ekki, þá mega menn ekki gera búreikninga sína upp á sama hátt og þeir gerðu áður en stríðið byrjaði, heldur verða þeir að gæta þess, hvað er notadrýgra fyrir búið, og jeg er ekki í minsta vafa um það, að notagildi mjólkurinnar er meira en notagildi það, er fæst með auknu kjöti fyrir dilkaeldið. Jeg hef ekki útvegað mjer nákvæmar upplýsingar um þetta hjá efnafræðingum, en þó hygg jeg, að ef frv. nefndarmenn vildu bera þetta atriði undir dóm landlæknis, sem allra hjerlendra manna hefir besta þekkingu um þetta, þá mundu þeir sannfærast um það, að notagildi búsins vex afarmikið. Það hafa margir verið að spyrja að því, hvers vegna þingið væri kvatt saman á þessum tíma ársins. Og svarið við því er það, að það er gert vegna dýrtíðarinnar mestmegnis, því að ef gera á ítarlegar og miklar ráðstafanir, þá getur verið, að nauðsynlegt sje, að þær sjeu komnar í kring áður en vorannir og heyannir byrja. Hv. frsm. landbúnaðarn. (S. F.) benti á ýms atriði í ræðu sinni, er til bjargráða má telja, en þau eru óviðkomandi því máli, sem hjer liggur fyrir, og má nota þau eins eftir sem áður, hvernig sem um það fer. Við stöndum nú svo, að enginn maður veit hvað hæsti dagur ber í skauti sínu, og hörmungar stríðsins geta skollið á oss er vill. Það má heita, að aðflutningar hafi verið meira og minna teptir til okkar síðan á nýári. Og hver getur fullyrt, eins og stendur, nema aðflutningar til landsins teppist alveg ? Og hvar stöndum við þá? Er það ekki helg og brýn skylda, sem hvílir á oss, fulltrúum þjóðarinnar, að sjá um það, að þjóðin noti þau bjargráð sem hægt er? Er það ekki skylda okkar þá að stuðla að því af öllum mætti, að hún geti sem mest búið að sínu og að synir hennar og dætur hafi nóga björg, svo enginn þurfi að líða hungur? Sannarlega er það skylda vor, en þá verðum vjer 1íka að gæta þess, að notagildi þjóðarbúsins verði sem mest og haganlegast að auðið er. Og þess er óskandi, að margt gott leiði af þessu þingi, en því miður er það ekki álitlegt enn þá, og hv. landbúnaðarnefnd virðist ekki hafa um þetta hugsað, er hún athugaði frumvarp þetta. Og í hv.Nd. í gær mátti vel finna það, að hv. deildarmönnum þar var það ekki vel ljóst, að siglingarteppa gæti skollið á oss nær er verða vildi, en jeg vona það, að hv. efri deild, öldungaráð þjóðarinnar, sýni það, að hún vaki yfir því að gera öll þau bjargráð, er hún telur að þjóðinni geti að haldi komið. Jeg efa ekki, að öldungaráðið vilji, að oss Íslendingum liði sem best og að við getum sem mest búið að voru, enda hlýtur það, að við sjeum sjálfbjarga,eigi hvað minst að auka sjálfstæðistilfinning vora, og það, að vjer sjeum sjálfum oss nógir, hlýtur að vekja hjá oss ást og traust á landinu. Það er því, eins og nú hagar, ábyrgðarhluti að fella frv., en þó nú sje sorti á lofti, sem eigi má sjá hvað úr verður, þá vona jeg, að bjartara verði yfir áður en þinglausnadagur rennur upp, og mætti þá svo fara, að frv. það, sem hjer liggur fyrir, yrði ekki eins nauðsynlegt. En „allur er varinn góður“. Af þessari ástæðu er það, að jeg óska þess, að nefndin vildi taka dagskrá sína aftur, eins og málinu horfir nú við, því ef syrtir að, þá er sjálfsagt að samþykkja frv., en ef birtir vel til - og þá fyrst - gæti nefndin borið tillöguna fram, án þess þó, að hennar sje í rauninni nokkur þörf þá, því hjer er að eins um heimildarlög að ræða, og eins og nefndin segir - og sýnilega veit - þá mun frv. vera fremur óvinsælt hjá kjósendum. En úr því svo er, þá er það víst, að stjórnin mundi ekki nota sjer þessi heimildarlög nema hún teldi brýna nauðsyn bera til. Hv. frsm. (S. F.) kom að eins með eitt atriði í ræðu sinni, er snerti þetta mál. Það var um, að vakað hefði fyrir stjórninni að auka atvinnu í landinu, þegar atvinna sú, er sjávarútvegurinn veitir, verður, að því er vænta má, minni en verið hefir. En þetta er engan veginn aðalástæða stjórnarinnar, þó það sje hins vegar kostur við frv., heldur er og hlýtur það að vera aðalástæðan að sjá um það, að notagildi þjóðarbúsins vaxi og að jafnholl og góð fæða og sauðamjólkin er geti komið að sem bestum notum. Nefndin segir, að frv. þetta sje óvinsælt og að því verði illa hlýtt. Haldið þið má ske, hv.þm., að fyrirskipanir þær og öryggisráðstafanir, sem fjölmörg lönd hafa nú orðið að gera, hafi altaf verið vinsælar? Haldið þjer má ske ekki, að það sje brýnni skylda vor að gera allar öryggisráðstafanir sem unt er, til þess að þjóðinni vegni vel, heldur en að hugsa um stundarvinsemdir? Haldið þjer má ske ekki, að það geti syrt enn þá meir að og verið þörf allra öryggisráðstafana? Haldið þjer ekki, að það sje betra að brjóta í bág við vinsemdirnar og vera við öllu búinn heldur en standa eins og hugsunarlausar og ráðalausar skepnur, ef siglingarteppan skellur yfir oss? Nei - óvinsælda má enginn heiðarlegur stjórnmálamaður taka tillit til á þessum tímum, enda áttar þjóðin sig fljótt á því, sem henni er fyrir bestu, og sjer, þegar í það er komið, að þessara ráðstafana er þörf. Jeg man það, þegar seðlaúthlutun byrjaði hjer í Reykjavík, að þá var urgur í mörgum manninum, þeir töldu þetta óþarfa, fyrirhöfn og kostnað, en nú mun vera erfitt að finna þann, er hefir nokkuð við það að athuga eða skilur ekki til fullnustu þá nauðsyn, sem á því var og er - þó getur verið, að eitthvert slíkt andlegt nátttröll fyrirfinnist enn þá. Eins er það með fráfærurnar, að þeim verður sumstaðar hlýtt strax möglunarlaust, og smám saman yrði þeim hlýtt alstaðar, nema þar, sem undanþágur yrðu veittar, eins og frv. gerir ráð fyrir. Og um hlýðnina vil jeg auk þess benda á það, að lög vor eru því miður brotin, og ef vjer ættum að eins að setja þau lög, er allir hlýddu, þá geri jeg ráð fyrir, að erfitt yrði með lagasetningar. Jeg skil ekki vel, hvernig hv.þm. koma með jafn hjegómlega mótbáru. Önnur ástæðan, er nefndin færir á móti frv., er fólkseklan og að fá þyrfti fólk úr kaupstöðum í sveitirnar til vinnu. Satt er það, að þar, sem fært er frá, þarf meiri vinnukraft, en allvíða á landinu færa bændur enn frá, og jeg hefi aldrei heyrt þess getið, að efnahagur þeirra bænda, er færa frá, sje neitt verri en hinna. Það ber að líta á fleira en það, hversu mikið búin geta framleitt til sölu; búin framleiða og mat o. fl. handa sjálfum sjer til notkunar, og bóndinn, sem færir frá, framleiðir miklu meira til eigin búsafnota en hinn, sem ekki færir frá; þess vegna er bú hans og hagur oft betri en hins. En hjer er meira djúp á milli skoðana minna og nefndarinnar en fljótt á litið virðist. Nefndin segir: framleiðið sem mest til sölu og þá verslið sem mest, en jeg segi: verslið sem minst, búið sem mest að afurðum landsins. Og það getur varla leikið efi á því, að eins og nú hagar, er oss full nauðsyn að búa sem mest að voru. Þá segir nefndin, að það svari ekki kostnaði að færa frá. Jeg get ekki sýnt fram á það með tölum, hversu mikið hver einstök ær gefur af sjer yfir sumarið, en jeg hefi yfir 10 ára bil tekið á móti dilkum og hagalömbum til vigtunar að haustinu, og af þeirri reynslu þori jeg óhikað að halda því fram, að munurinn á þeim er miklu minni en nemur næringargildi því, er fæst úr sumarmjólk ánna. Og þótt annað hefði verið fyrir stríðið, þá hagar dæminu alt öðruvísi nú. Þá segir nefndin, að kjöt það, sem ókleift að færa frá, og má það vel vera, en við því er sleginn varnagli í frv.; það eru undanþágurnar, svo óþarft er að fjölyrða um það. Þá segir nefndin að kjöt það, sem verslað yrði með, yrði aðallega kjöt af hagalömbum og kvíaám, og segja, að þess vegna verði kjötið lakara. Jeg skil ekki, hvernig reyndir bændur og góðir búmenn fara að halda því fram, að kjöt af hagalömbum þurfi að reynast ljelegt; það vita flestir, að það kjöt er oft gott. Um kvíaærnar er það að segja, að kjötið af þeim stendur alls ekki að baki kjöti af tvílembdum ám. En látum nú svo vera, sem þetta væri rjett hjá nefndinni, hvaða kjötmarkaði getum við spilt, þegar við, eins og nú stendur, höfum engan vísan markað fyrir kjötið, og við vitum ekki, hvort við getum komið nokkurri kjöttunnu út fyrir landsteinana ? Helsta von vor nú um þetta er, að Bretar kaupi af oss kjötið fyrir eitthvert verð, og ef svo fer, þá er þar alveg um nýjan markað - ef svo má kalla það - að ræða, markað, sem eigi getur orðið til frambúðar. Síðastliðið haust gátum við komið nokkru kjöti til Noregs, en nú eru engar líkur fyrir því. Að við með þessu getum spilt fyrir oss á kjötmarkaði vorum á Norðurlöndum, legg jeg því ekkert upp úr. Nefndin segir, að tólgarframleiðslan muni minka, og er það rjett athugað. Hún minkar eitthvað, en ekkert á móts við það, sem smjörframleiðslan vex, svo feitmetisframleiðslan verður miklu meiri - og betri. Og ef nóg er af feitmeti í landinu, þá má spara sykurinn. Læt jeg mjer þar um nægja að vísa enn á ný til hæstv. forseta vors, hr. landlæknis G. Björnsonar. Af þessu má öllum vera það ljóst, að nefndin hefir að eins litið á aðra hliðina af tveim hliðum málsins, en sáralítið - jafnvel alls ekki - litið á það, hvað framleiðendur fá, ef þeir færa frá. Og nefndin hefir alls ekki athugað þá hlið málsins, er að alþjóð veit, og er beinlínis nauðsynlegt nú á ófriðartímum að fá svarað, það, hvernig best sje hægt að bæta úr feitmetisskortinum í landinu. Jeg vil því ítreka þá ósk mína, að landbúnaðarnefndin taki aftur dagskrá sína á þessu stigi málsins, svo að við getum betur sjeð, hvar og hvernig vjer stöndum að vígi, og jeg ber það traust til öldungaráðs þjóðarinnar, að það beiti hinum bestu og hagfeldustu ráðum, er þjóðinni megi að haldi koma, og að það slíðri ekki vopn sín meðan ekki er sjeð, nema þeirra sje brýn þörf. En ef menn sjá að eins yfir dalverpið, sem þeir búa í, og halda dagskránni áfram, þá óska jeg þess, að nafnakall verði haft um hana.

Guðjón Guðlaugsson Jeg vil með nokkrum orðum gera grein fyrir atkvæði mínu, þótt jeg sje ekki í landbúnaðamefndinni. Jeg skal fyrst geta þess, að jeg er yfirleitt og nálega í flestum atriðum samdóma nefndinni, og jeg tel rjett að samþykkja hina rökstuddu dagskrá, sem hún ber fram. Jeg get vel skilið það, að hæstv. atvinnumálaráðherra falli það sárt, hversu þungar undirtektir þetta frv. fær, því jeg efa ekki, að það sje borið fram af góðum vilja, en góður vilji enga gerir stoð, ef hann er ekki bygður á skynsamlegum rökum, og fullnægingu hans fylgja engin hyggileg úrræði. Það er auðskilið mál, að ef fráfærur verða almennar, þá þarf meiri vinnukraft til sveita en nú er, en eins og nú hagar til, án þess að fært sje frá, er vinnukraftur í sveitunum alt of lítill, og bændur kvarta mjög yfir fólksleysi. Og víða er fólksleysið svo mikið nú, að til stórra vandræða horfir ,og er brýnasta þörf á því, að á því væru ráðnar bætur. Það væri því alveg öfugt við það, sem þarf og á að vera, að fara að gera enn þá meiri vinnukröfur til bænda. Ef fært er frá, þá þurfa bændur fyrst og fremst að fá sjer smala. Hann er aðalmaðurinn, en eins og nú hagar, er varla unt að fá góðan smala; menn eru orðnir óvanir þeim starfa, en auk þess þarf fleira fólk, einkum góðar mjaltakonur. Ef smalinn er ekki starfi sínu vaxinn, þá leiðir af því, að húsbóndinn sjálfur, eða má ske besti verkmaðurinn, verður að fara af stað að leita að fje því, er smalinn hefir týnt. Kvenfólkið tefst mjög mikið. En það er ókostur, sem vegur mikið á móti gagninu, sem af fráfærunum kynni að leiða. Í sambandi við þetta er það rjett hjá nefndinni, að þetta dragi úr fóðurframleiðslunni, en afleiðingin af því er annaðhvort enn verri hjásetning, eða að fjenu verður að fækka. Og þar við bætist svo það, að um leið og fóðurframleiðsla er minni, ef fært er frá, þá er fjeð líka fóðurfrekara. Þar hefi jeg og fleiri, sem verið hafa í bændastjett, mjög mikla reynslu.  Enn fremur er það rjett hjá nefndinni, að framleiðsla á kjöti hlýtur að minka; það er bæði minna og lakara kjöt af fráfærnalömbum en dilkum og af horuðum kvíaám heldur en fjallgengnum dilkám. Og þar kemur því undir eins frádráttur á hagnaði þeim, er leiðir af fráfærunum, þar sem kjötið minkar og versnar. Í sambandi við skortinn á feitmeti innanlands vil jeg geta þess, að það er ekki sjálfsögð skylda að flytja kjötið út úr landinu, ef ekki er von um gott verð fyrir það. En nú er það öllum vitanlegt, að kjöt gefur ekki einungis af sjer ágætt feitmeti, heldur og sparar annað feitmeti, því það mun ekki síður á landi hjer að eta smjör við kjöti. Gagnvart smjörframleiðslunni kemur fram stór ókostur um framleiðslu á kjöti. Hæstv. atvinnumálaráðh. gat þess, að líkur væru til, að kjöt yrði í lágu verði, og að litlar líkur væru til þess, að hægt yrði að flytja það út, en ef svo er, þá sýnist mjer vafasamt, hvort nokkurrar aukinnar smjörframleiðslu þurfi við, því að eins og jeg tók fram, kemur þá kjötið í staðinn fyrir smjör. Jeg held nú líka, að kjötið sje ódýrasta fæðan í landinu, jafnvel með því verði, sem á því var í haust. Enn fremur má geta þess, að um leið og fráfærurnar draga úr kjötframleiðslunni, þá spilla þær gæðum þeirrar vörutegundar, sem undanfarið hefir verið talin besta tegund sauðakjöts, sem er dilkakjötið. Þá er enn beint tap, sem verður að draga frá gróðanum af aukinni smjörframleiðslu, og það er, að mörinn minkar og tólgin þar af leiðandi. Þótt dæmi sjeu til þess, að fráfærnalömb skari hátt upp í dilka að þyngd, þá hefi jeg reynslu fyrir því, að fráfærnalömb eru miklu mörminni. Hjer kemur þá líka nokkuð til frádráttar frá aukinni smjörframleiðslu. Framleiðsla á skyri, sýru og ostum er fult svo þýðingarmikil eins og framleiðsla á smjöri.  Svo er ýmislegt fleira, sem mætti minna á, þótt það sje ekki mikilsvert, en það er annar kostnaður fyrir utan vinnukostnað. Vegna flutningateppunnar, sem á sjer stað, þá hafa skilvindurnar, sem hljóta nú orðið að vera skilyrði fyrir því, að fráfærur þrifist, gengið úr sjer. Menn hafa nú upp á síðkastið orðið að notast við gamla garma. Ef nú á í einu flughasti að skipa fyrir fráfærur og bjóða þeim mönnum að færa frá, sem ekki hafa ætlað að gera það, og annaðhvort eiga enga skilvindu eða einhverja ómynd, þá getur það orðið dýr útgjaldaliður, enda hugsa jeg líka, að landstjórnin hafi ekki hugsað fyrir því að hafa nógar skilvindur á boðstólum. Það er að vísu gert ráð fyrir í frv., að verja megi fje til fráfærna úr landssjóði, en það er svo óljóst orðað, að jeg veit ekki hvað átt er við með því. Fjeð verður þá að vera til þess að auka vinnukraftinn og líka til þess, að hægt sje að ná í þau áhöld, sem til fráfærna þarf. Svo er enn einn ókostur við fráfærur, sem margir hafa rekið sig á,og hann er sá, að miklu lakari heimtur eru á fráfærnalömbum en dilkum. Dilkærnar skila sjálfar dilkunum heim á haustin, en það er oft, að fráfærnalömb koma aldrei fram, eða þau eru seld í öðrum hjeruðum fyrir lítið verð, sem óskilafje. Eitt aðalatriðið í þessu máli er enn fremur, að ekki er hægt að búast við neinum árangri af fráfærum sem þvingunarráðstöfun. Menn eiga að vera svo heilskygnir, að sjá hvar fráfærur borga sig og hvar ekki, og það eru menn líka oftast. Ólafsdalur er t. d. sjálfsögð fráfærnasveit; þar er land alt undan túni og smalamenska hæg. Það blindaði Torfa heitinn í Ólafsdal - jeg segi honum það alls ekki til lasts, - en það hagaði alt öðruvísi til hjá honum en víða annarsstaðar. Það er áreiðanlegt, að ef koma á á almennum fráfærum með þvingunarlögum, þá verður jafnframt að rjetta fram einhverja sterka og örugga hjálparhönd, bæði með vinnukraft og annað. Jeg get því ekki ásakað mig, þótt jeg greiði atkvæði með þessari rökstuddu dagskrá, en móti frv., þegar litið er á alt, sem mælir á móti því. Þetta eru þvingunarlög, sem annaðhvort verður ekki hlýtt eða þá af nauðung. Þau hafa að minsta kosti sjö annmarka í för með sjer: 1) þau útheimta aukinn vinnukraft, 2) draga úr fóðurframleiðslu, en auka fóðurþörf, 3) minka framleiðslu kjöts, bæði til fæðis í landinu og til útflutnings, 4) spilla gæðum þess, 5) draga stórlega úr framleiðslu tólgar, 6) auka annan kostnað og krefjast áhalda, sem vafasamt er að verði útveguð í tíma, 7) valda verri heimtum og jafnvel reglulegum fjársköðum. Alt þetta finst mjer góðar og gildar ástæður til þess að vera á móti frv., þótt jeg hins vegar játi, að fráfærur geti verið mikið góðar þar, sem þær eiga við, og þar, sem menn geta á viðunanlegan hátt veitt sjer nægan vinnukraft og önnur nauðsynleg skilyrði.

Guðmundur Ólafsson Hv. síðasti ræðumaður (G. G.) er nú búinn að losa mig við margt af því, sem jeg ætlaði að segja. En þó vildi jeg reyna að bera hönd fyrir höfuð nefndarinnar, því mjer fanst hæstv. atvinnumálaráðh. gera henni getsakir. Hann sagði í byrjun ræðu sinnar, að honum hafði sagt þungt hugur um afdrif frv., er það lenti á þessum stað, - í landbúnaðarnefndinni, en ekki í bjargráðanefnd. En nú má geta þess, að menn úr landbúnaðarnefnd eru í meiri hluta í bjargráðanefnd. Enn fremur sjáum vjer nú, að hv. 4. landsk. (G. G.) er á sömu skoðun, en hann er og í bjargráðanefnd. Reyndar heyrði jeg ekki glögt ræðu hans, því að jeg var orðinn syfjaður, með því að mjer leiðast langar ræður, en jeg heyrði, að hann taldi mótbárurnar upp í sjö liðum, og er jeg á sama máli um öll þau atriði. Hæstv. atvinnumálaráðh. fór nokkuð ítarlega í gegnum nál. og komst að þeirri niðurstöðu, að þar væri alstaðar litið á málið frá annari hliðinni. En þetta má miklu fremur segja um ræðu hans og frv. Það er ekki nema ein grein, sem er heimild fyrir stjórnina til að fyrirskipa fráfærur. Í greinargerð frv. er sagt meðal annars, að 2½ kg. af smjöri fáist úr sumarnyt hverrar rollu. Jeg hefi nú sjálfur fært frá, fyrir nokkrum árum síðan, og hefi reynslu fyrir, að það er mikils til of hátt áætlað.  Hv. 4. landsk. (G. G.) hefir tekið fram það, sem jeg vildi sagt hafa viðvíkjandi kostnaðinum við að fá þetta aukna feitmeti. Og það vegur og mest hjá mjer, að jeg er sannfærður um, að þetta svari ekki kostnaði fyrir bændur yfirleitt. En hefði maður getað sjeð það í frv., sem hæstv. atvinnumálaráðh. tók fram, að einn maður ætti að vera í hverju sýslufjelagi, sem veitti undanþágur frá lögunum, eftir tillögum sveitarstjórna, þá liti frv. alt öðruvísi út. En líklega yrði þá árangur þessara heimildarlaga fremur lítill. En svo jeg víki aftur að kjötinu, þá get jeg ekki gert lítið úr muninum á dilkakjöti og kjöti hagalamba. Ef við komum nokkru kjöti út, þá hlýtur frv. þetta að skaða kjötmarkaðinn stórlega, og ef við getum engu kjöti komið út, þá er betra að eta feitt kjöt en smjör með mögru kjöti. Það er þegar búið að taka það fram, að það, sem vinst með aukinni smjörframleiðslu, tapast á tólginni og kjötinu. Fráfærur eru mörgum með öllu ókleifar, vegna verkafólksleysis. Það má segja, að ef aðflutningar teppast, geti komið sultur og hungurdauði, eins og hæstv. atvinnumálaráðh. tók fram, en hvernig fer þegar bændur hafa sett hálfu djarfara á, vegna lögskipaðra fráfærna, en áður?