Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er staðfesting á brbl., sem voru gefin út 18. sept. s.l., og fjallar um það að heimila ríkisstj. fyrir hönd ríkissjóðs að ábyrgjast lán að upphæð 5 millj. 250 þús., sem stjórn hlutatryggingasjóðs tekur fyrir hönd síldveiðideildar hjá hinni almennu fiskideild, og einnig að ákveða, að ríkissjóður greiði vexti af þessu láni. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að afkoman á síldveiðum var í ár mjög léleg og jafnvel lélegri en nokkru sinni fyrr. Þegar vertíðinni lauk, höfðu a.m.k. fæst skip, svo að ekki sé sterkara að kveðið, aflað fyrir kostnaði, og aðeins örfáir útgerðarmenn voru bærir um að greiða sjómönnunum þær kvaðir, sem á útgerðinni hvíldu, þ.e.a.s. þá tryggingarupphæð, sem sjómenn áttu kröfu á. Afleiðingin af því varð sú, að skömmu eftir að vertíðinni lauk var það augljóst mál, að ef ekki yrðu gerðar sérstakar ráðstafanir, mundu sjómenn neyðast til þess að afhenda kröfur sínar málfærslumönnum og málfærslumenn síðan að ganga að þeim veðum í skipunum, sem lög heimila varðandi slíkar kaupkröfur sjómanna. Ef ekkert hefði verið aðhafzt, hefði að sjálfsögðu af þessu leitt mjög mikil vandkvæði fyrir sjómenn og án efa líka mikið fjárhagslegt tjón, ekki eingöngu fyrir sjómennina, heldur líka fyrir útvegsmennina. Nú er það svo, að áður en vertíð hófst, hafði meðalveiðimagn fyrir vertíðina verið ákveðið af herpinótaskipum 5149 mál, og af hringnótaskipum 2878 mál. En meðalveiðin varð af herpinótaskipum 1852 mál, eða 36% af áætluðu magni, og fyrir hringnótaskipin var meðalveiðin 1280 mál, eða 44.4% af ákveðnu meðalveiðimagni. Ég get þess hér til skýringar, þótt þess þurfi naumlega, að samkv. lögum nr. 48 1949 og reglugerð nr. 195 1951 er svo ákveðið, að stjórn hlutatryggingasjóðsins geri uppástungur að meðalveiðimagninu, og það er miðað við vissar reglur og byggist á aflabrögðum undanfarinna ára. Þessar uppástungur- sjóðsstjórnarinnar eru svo bornar andir L.Í.Ú., Alþýðusambandið og stjórn Fiskifélags Íslands, og að fengnum umsögnum þessara aðila kveður að lokum sjútvmrh. endanlega á um, hvað skuli gilda í þessum efnum. Og eins og ég sagði, þá urðu þetta niðurstöður ársins í ár um meðalaflamagnið, og reyndin sýndi, eins og ég gat um, að varðandi herpinótaskipin aflaðist 36% af því, sem var talið meðalaflamagn, og varðandi hringnótaskipin 44.4%. Eins og ég skýrði frá, horfði beint til vandræða, nema gerðar væru sérstakar ráðstafanir til þess að tryggja hlutatryggingasjóðnum eða síldardeild hans það fjármagn, sem þurfti til þess að uppfylla þær kvaðir, sem að lögum á honum hvíla, þ.e.a.s. þó með þeim fyrirvara, að deildin sé bær um að inna af hendi þær skyldur, sem lögin gera ráð fyrir. Og það er rétt, að það sé játað, að handbært fé síldveiðideildarinnar var ekki nema ein millj. kr., en kröfurnar, sem voru taldar hvíla á henni, voru 61/4 úr milljón, þannig að það þurfti að útvega þessari deild 51/4 millj. kr., til þess að hún gæti risið undir kröfunum, sem á henni hvíldu að lögum, með fyrirvaranum, sem ég gat um, að hún væri bær um að rísa undir því. Ég hygg, að það sé réttur skilningur, að deildin hefði ekki haft skyldu í þrengsta lagalegum skilningi til þess að inna þessar greiðslur af höndum, en samkv. anda laganna var það skylda þeirra, sem hafa forustu þessara mála, að láta einskis ófreistað til að afla deildinni þessa fjármagns, þannig að sjómenn gætu fengið sínar kröfur greiddar og útgerðarmönnum yrði forðað frá þeim voða, sem af því hefði leitt fyrir þá og reyndar atvinnulífið í heild, ef meginþorri veiðiskipanna hefði átt að fara undir hamarinn. Eftir uppástungum stjórnar hlutatryggingasjóðsins í samráði við skrifstofustjórann í atvmrn., Gunnlaug Briem, var svo hnigið að því ráði að afla þessa fjár á þann hátt, að síldveiðideildin tæki lán hjá hinni almennu fiskideild, í fyrsta lagi af stofnfé almennu deildarinnar 2.5 milljónir, í öðru lagi af handbæru fé almennu deildarinnar 1.5 millj., og í þriðja lagi fyrirframgreiðsla ríkissjóðs af innheimtu fé árið 1954, 1 millj. 250 þús., eða 11/4 milljón. Alls nam þá þetta, að viðbættri þeirri einu milljón, sem til var í síldveiðideildinni, 61/4 millj. kr. Það er þetta, sem þessi brbl. fjalla um, og ég hygg, að hvort sem mönnum líkar það betur eða verr, að til slíkra óyndisúrræða sá gripið, þá játi menn þó, að þessi kostur var vænstur þeirra, sem fyrir hendi voru, og að hvorki stjórn hlutatryggingasjóðsins né aðrir, sem um málið hafa fjallað, og þar með talin ríkisstjórnin, verði talin ámælisverð fyrir þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið, heldur verði þvert á móti viðurkennt, að með þessum hætti gerði ríkisstj. það eina, sem hægt var að gera til þess að koma í veg fyrir þann voða, sem hvað þetta varðar leiddi af hinu mikla aflaleysi á síldveiðunum á síðustu vertíð. Ég vona þess vegna, að hv. Alþingi staðfesti þessi bráðabirgðalög, og vil leyfa mér að mælast til, að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til hv. sjávarútvegsnefndar.



Þetta frv. um framlengingu á söluskattinum er nú ekki hægt að telja lengur með nýjungum á hv. Alþ., þar sem skattur þessi er nú allgamall orðinn og hefur verið framlengdur ár eftir ár. Ég leyfi mér að vísa til þeirra raka, sem fram komu í sambandi við framsögu fyrir fjárlögunum, og mælast til þess, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari 1. umr.



Herra forseti. Það er rétt, sem hæstv. fjmrh. sagði, að þetta er ekki lengur neinn nýr kunningi og þetta frv. hefur nú verið framlengt ár eftir ár, en samt hafa alltaf verið að gerast á þessum undanförnu árum, þegar þetta frv. hefur verið framlengt, atvik, sem hafa greinilega sýnt, að ekki hefur nú verið staðið við þær upphaflegu forsendur fyrir þessu frv. Eins og hv. þingmönnum er ljóst, þá er þetta frv. framlenging á tekjuöflunarkafla eða tekjuöflunaratriðum úr 3. kafla laganna viðvíkjandi tekjuöflun í dýrtíðarsjóð. 1. og 2. kafli laganna hafa verið afnumdir. Öll ákvæðin um það, sem átti að gera upphaflega við þennan dýrtíðarsjóð, sem enn þá standa eftir tekjuöflunarfyrirmælin um, eru farin burt. Það átti með því að tryggja afkomu sjávarútvegsins, með fiskábyrgðinni, og tryggja það að fá fé til þess að geta haldið niðri dýrtíðinni í landinu. Það eina, sem er eftir, er m.ö.o. söluskatturinn sjálfur og sú aukning á dýrtiðinni, sem hann veldur. Síðan þessi lög upphaflega voru samþykkt, er nú búíð að gera þrennar ráðstafanir, sem allar saman hafa átt að vera hver um sig fullnægjandi til þess að tryggja afkomu sjávarútvegsins, aðrar en þessi söluskattur. Það er búið að setja á gengislækkunina 1950. Það er búið að setja á bátagjaldeyrinn, sem veldur því, að teknar ern 90–100 milljónir á ári af fólkinu beinlínis í því skyni, og álagningin á því gerir það þar að auki hærra. Og nú í þriðja lagi hefur bílaskattinum verið bætt ofan á. En það er ekki minnzt á, enn sem komið er, að það eigi að fara að lækka söluskattinn. Ég held, að það væri ákaflega heppilegt, að hv. fjhn., sem nú fær þetta mál til athugunar, gerði nokkra tilraun um það, hvort ekki væri hægt að knýja fram einhverja lækkun á söluskattinum. Það hefur sýnt sig, að síðasta ár hefur bann farið 20 milljónir fram úr áætlun. Hins vegar hafa þær till., sem bæði við sósíalistar og aðrir höfum flutt á undanförnum þingum um t.d. að létta honum af íslenzku iðnaðarvörunum eða draga nokkuð úr honum á annan hátt, allar saman verið felldar með þeim forsendum, að söluskattinn mætti alls ekki minnka, hann þyrfti að standa, því að annars mundu fjárlögin bila. En það hefur alltaf sýnt sig, að söluskatturinn er sá þáttur fjárlaganna, sem mest hefur farið fram úr áætlun. Ég vil þess vegna leyfa mér að vona, að hv. fjhn. athugi þetta mál mjög rækilega með það fyrir augum að sjá, hvort ekki sé hægt að knýja það fram, þó að það hafi ekki tekizt á undanförnum þingum, að nokkuð væri dregið úr þeim þunga, sem söluskatturinn er fyrir almenning.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, fer fram á það, að sett verði heimildarlög til að banna útflutning á brotajárni og járnskipum, sem ætluð eru til niðurrifs. Frv. er flutt í beinu sambandi við þáltill., sem liggur fyrir Sþ. og er á þskj. 31. Sú till. fjallar um það, að fram verði látin fara rannsókn á því, hvort ekki muni hagkvæmt að hefja hér járnbræðslu í landinu, láta fara að hagnýta það brotajárn, sem til fellur árlega. Við flm. lítum svo á, að full nauðsyn sé á, að þetta verði gaumgæfilega athugað, en á meðan sú athugun fer fram, væri eðlilegt, að ekki væri flutt út brotajárn, svo að það safnaðist saman og yrðu til af því nokkrar birgðir, þegar athuguninni væri lokið og niðurstaða hennar lægi fyrir. Járn er þess eðlis, að það rýrnar lítið, þótt það geymist eitt, tvö eða þrjú ár. Þess vegna er ekki hætta á ferðum, jafnvel þó að sú yrði niðurstaða þeirrar rannsóknar sem hér um ræðir, að ekki teldist hagkvæmt að hefja hér vinnslu brotajárns. Þá mundi að sjálfsögðu leyft að nýju að flytja það úr landi. Ég sé ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um þetta mál. Ég mun ræða brotajárnshugmyndina nokkuð í sambandi við þáltill., þegar hún kemur fyrir Sþ., en vil óska þess, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og iðnn.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt athugasemd. - Eins og hv. 1. flm. hv. 8. þm. Reykv., gat um, er hér farið fram á heimild ríkisstj. til handa til að banna útflutning úr landi á brotajárni og járnskipum, sem ætluð eru til niðurrifs. Ég vil út af þessu aðeins upplýsa, að ríkisstj. hefur að óbreyttum lögum, ef ég veit rétt, heimild til að banna útflutning á skipum. Jafnframt vil ég skýra frá því, að einmitt nú hefur ríkisstj. borizt beiðni um að heimila útflutning á nokkrum gömlum togurum, sem hér hafa legið árum saman aðgerðarlausir og stöðugt hlaðið á sig nokkrum kostnaði, en þó farið jafnframt lækkandi í verði. Ég veit ekki, hvort ríkisstj. mun telja sér fært að banna slíkan útflutning, þó að slíkt frv. hafi verið lagt fram, en vildi aðeins tjá hv. flm. og einnig þeirri n., sem um málið á að fjalla, að í bili standa mál, eins og ég hef skýrt frá, þannig, að sótt er um leyfi til sölu úr landi á þessum gömlu skipum, sem árum saman hafa legið aðgerðarlaus.



Herra forseti. Í sambandi við það, sem hæstv. forsrh. upplýsti, að fyrir lægju ýmsar umsóknir um að selja hina gömlu togara úr landi til niðurrifs í brotajárn, vil ég aðeins segja það, að ég tel því meiri ástæðu til þess að athuga það mál, sem þáltill. á þskj. 31 fjallar um, ef þetta er á döfinni. Það virðast miklar líkur benda til þess, að hér á landi muni vera hagkvæmt að hefja járnbræðslu og vinna úr því járni, sem til fellur árlega, ýmsar nauðsynlegar járnvörur og þá fyrst og fremst steypustyrktarjárn, sem mér er tjáð af kunnáttumönnum að sé einna einfaldast í vinnslu. Það væri því mjög æskilegt, að athugun færi fram á þessum hlutum sem allra fyrst, einmitt áður en þeir gömlu togarar, sem hér liggja enn þá, verða seldir úr landi, því að fari svo, sem ég tel miklar líkur til, að járnbræðsla hér á 1andi geti verið arðvænleg atvinnugrein, væri að minni hyggju óráðlegt að leyfa sölu á þessum togurum úr landi fyrir lítið verð.



Herra forseti. Ég hygg, að það sé mál, sem áður hefur verið bæði rannsakað nokkuð og rætt allmikið, hvort tiltækilegt þætti að hagnýta þessi gömlu skip í þeim tilgangi, sem hv. 1. flm. gat um. Um það hafa verið a. m. k. skiptar skoðanir, svo að ég segi ekki meira. Og ég veit ekki, hvort ég mundi treysta mér - ég býst við, að það falli undir mitt ráðuneyti - að banna útflutning á þessum skipum, sérstaklega þegar mér er tjáð, að þau séu stöðugt fallandi í verði, þannig að ríkisstj. gæti tekið á sig nokkra ábyrgð með því að banna þennan útflutning. Ég er ekki viss um, hvort ég sé mér það fært, nema ég fái um það annaðhvort fyrirmæli, bein og snögg, frá Alþingi, eða að ríkisstj. mundi treysta sér að taka ábyrgð á þeirri áhættu, sem af töf málsins leiðir. Það, sem nú liggur fyrir, er uppástunga um það að skipta á þessum gömlu, úreltu og ónothæfu skipum og nýjum eða tiltölulega nýjum vélbátum. Verðið, sem virðist vera boðið í skipin, er mjög lágt og lægra talsvert en það, sem þó síðast var selt fyrir, að því leyti sem mér er kunnugt um. En málið er þannig lagt fyrir stjórnina, að það verði að taka um þetta snöggar ákvarðanir, því að annars missist möguleikinn til að selja. Þeir, sem vilja kaupa þessi skip, hafa áður keypt hér einhver skip til niðurrifs og telja ekki lengur möguleika að gera tilboð í skipin í því skyni, vegna þess að kostnaður við að rifa þau annars vegar og möguleikar til hagnýtingar á járninu hins vegar séu þannig, að það geti ekki svarað kostnaði. Ég treysti mér ekki að fullu að dæma um þetta, en þessar upplýsingar vil ég gefa.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, fjallar um það, að tekinn verði nýr vegur í vegalög, svokallaður Múlavegur, sem gert er ráð fyrir að lagður verði frá Ólafsfjarðarkaupstað fyrir Ólafsfjarðarmúla til Dalvíkur. Tekin eru fram í grg. málsins öll helztu málsatvik og saga þess í stórum dráttum, þannig að ég sé ekki ástæðu til þess að vera að rekja það mál með mörgum orðum. Frv. um þetta sama efni var flutt hér á Alþ. í fyrra, en náði þá ekki fram að ganga fremur en aðrar vegalagabreytingar, þar sem ekki þótti fært á því þingi að opna vegalögin. Það lá hins vegar ljóst fyrir af umsögn vegamálastjóra um málið, að hann taldi það svo mikilvægt, að hann lagði til, að þó að ekki yrði talið fært að opna vegalögin fyrir almennum breytingum, þá yrði reynt að opna þau fyrir fjórum vegum, og einn af þeim vegum var Múlavegur. Um þetta varð þó ekki heldur samkomulag, þannig að reyndin var sú, að engin breyting var gerð á vegalögunum á síðasta þingi. Eins og bent er á í grg. þessa frv., er hér um að ræða veg, sem liggur á milli héraða, og er því ekki um það að ræða, að hægt sé að byrja á honum sem sýsluvegi, heldur verður þegar frá upphafi að koma fé og framlög frá ríkissjóði, eins og þegar hefur verið gert, þó að í litlum stíl sé. En menn sjá það af þeirri grg., sem fylgir frv. frá bæjarstjórninni í Ólafsfirði, að hér er um að ræða geysilega mikilvæga samgöngubót milli ekki aðeins Ólafsfjarðar og Akureyrar, heldur einnig milli sveitanna þar í kring, þ. e. a. s. milli hinna eyfirzku byggða og Siglufjarðar annars vegar og einnig Skagafjarðar hins vegar inn til Eyjafjarðar, þannig að þetta er mál, sem snertir þessi héruð allmikið, eins og enda sýnir sig af því, að flm. málsins eru auk mín þeir hv. þm. Skagf., Ak. og Siglf. En ef litið er á Ólafsfjörð einan, þá munar þessi vegalagning því, að það styttir veginn frá Ólafsfirði til Akureyrar hátt á annað hundrað km, þegar þessi nýi vegur er kominn í notkun. Það liggur fyrir, að enda þótt nokkrar torfærur séu á þessum vegi, þá séu með nútímatækni engir erfiðleikar á að leggja hann, og af þeim sökum virðist það naumast vera áhorfsmál að stuðla að því, að þessi mikla samgöngubót geti orðið að veruleika sem allra fyrst. Vil ég því mega vænta þess, að hér á þessu þingi náist samkomulag um það, að þessi vegur verði tekinn í vegalög, þannig að hægt verði að halda áfram lagningu hans af fullum krafti. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. samgmn.