Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Eiður Guðnason): Herra forseti. Frv. það sem hér um ræðir er komið til þessarar deildar til einnar umræðu. Í Nd. voru gerðar á því nokkrar breytingar sem allar mega teljast til ívilnunar. Það er í fyrsta lagi að fleiri vörutegundir bætist við í 4. gr. frv., þ.e. undanþegnar vörugjaldi. Í öðru lagi, varðandi þá breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt sem gert var ráð fyrir í þessu frv., komi ný málsgr. við 81. gr. laganna nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, sem orðist svo: Á sama hátt skal við álagningu eignarskatts skipta eignarskattsstofni eftirlifandi maka sem situr í óskiptu búi og reikna eignarskatt hans eins og hjá hjónum væri næstu fimm ár eftir lát maka. Þriðja efnisbreytingin er: Við gildistöku laga þessara er fjmrh. heimilt að fella niður vörugjald og jöfnunargjald á aðföngum til fiskeldis og loðdýraræktar. Í nefndinni var samstaða um að mæla með þessum breytingum en einstakir nefndarmenn, tveir, hafa fyrirvara um frv. í heild.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Ég sakna þess ráðherra sem ber ábyrgð á því frv. sem hér er til umræðu og óhjákvæmilegt er að fá hingað í salinn. Ummæli hans í gær gáfu að vísu tilefni til þess að undir venjulegum kringumstæðum hefði ég farið fram á að það yrði gert hlé á þessari umræðu til þess að hægt væri að kalla til fulltrúa frá hlutabréfasjóði og Fiskveiðasjóði og athuga að nýju hvernig atvinnumálin standi eins erfið og sú staða er. Ég tala nú ekki um að fá hingað stjórnarformann Atvinnutryggingarsjóðs útflutningsgreina sem hefur að sögn málgagns forsrh. staðið sig vel í því að kveða upp þunga dóma, 20 dauðadóma á einum degi yfir fyrirtækjum. Það er ekki mikið.

Ég hef óskað eftir því að hæstv. forsrh. komi, en hann mun vera í augnablikinu bundinn í nafnakalli í Nd.

Það er þá kannski hægt að taka fyrir næsta mál á dagskrá og ég geri hlé á ræðu minni.  (For seti: Það mun verða orðið við beiðni hæstv. ræðumanns.)

Frsm. fjh.- og viðskn. (Eiður Guðnason): Herra forseti. Á þskj. 1319 liggur fyrir nál. fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar varðandi frv. til l. um breytingu á lögum nr. 63 31. maí 1979, um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála. Nefndin er sammála um að mæla með samþykkt frv. ásamt brtt. sem hæstv. viðskrh. hefur flutt í þessari deild. Undir þetta nál. rita allir nefndarmenn, en Halldór Blöndal var fjarverandi afgreiðslu málsins.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal) (frh.) : Herra forseti. Ég þarf ekki að minna á að þetta frv. er um ráðstafanir vegna kjarasamninga. Ég þarf heldur ekki að minna á að í þessu frv. er gefið fyrirheit um að sjávarútveginum verði komið á viðunandi rekstrargrundvöll á samningstímanum. Hæstv. forsrh. hefur að vísu ekki fengist til að túlka þannig að skiljanlegt sé hvað í þeim ummælum felst. Ég þarf heldur ekki að minna á að formaður Bandalags starfsmanna ríkis og bæja lítur svo á að þær ráðstafanir sem ríkisstjórnin hefur þegar gripið til séu brigð á þeim samningum sem gerðir voru við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja. Þetta höfum við allt talað um áður, en það er annað atriði sem óhjákvæmilegt er að inna hæstv. forsrh. eftir nú við lokaafgreiðslu þessa máls og það er hvernig á því standi að hlutabréfasjóður hefur ekki afgreitt eina einustu tillögu frá sér varðandi fyrirtæki í sjávarútvegi síðan sá sjóður var myndaður. Hæstv. forsrh. hefur þrásinnis talað um það, bæði í sjónvarpi, blöðum og hér á Alþingi, að hlutabréfasjóðurinn sé einhver töfralausn sem eigi að leysa vanda atvinnulífsins. Nú liggur það á hinn bóginn fyrir að mörg fyrirtæki þurfa mjög á því að halda að fá skýrt svar um hver verði viðbrögð hlutabréfasjóðsins, hvaða dóm hlutabréfasjóðurinn muni kveða upp yfir rekstri þessara fyrirtækja. Ég get rifjað upp því við höfum oft áður, ég og hæstv. forsrh., talað um sameiningu frystihúsanna á Ólafsfirði. Það hefur komið fyrir dag eftir dag, má segja, það eru a.m.k. síendurteknar hótanir frá Rafmagnsveitum ríkisins um að loka því fyrirtæki á meðan hlutabréfasjóður hreyfir hvorki hönd né fót og horfir í að enn verði að segja upp fólki á þessum stað og eru þó engin tvímæli á því að hraðfrystiiðnaðurinn á Ólafsfirði er burðarás í atvinnuuppbyggingu þess byggðarlags. Ég skal ekki undir þessum kringumstæðum heldur rifja upp hvaða ástæður ollu því að formaður Atvinnutryggingarsjóðs útflutningsgreina kveður upp 20 dauðadóma yfir fyrirtækjum. Ég skal ekki fara að ræða nein slík atriði sérstaklega. Það eina sem ég spyr hæstv. forsrh. um er þetta: Hvernig stendur á því að hlutabréfasjóðurinn hefur ekki skilað tillögum um eitt einasta fyrirtæki í sjávarútvegi, ekkert? Og í öðru lagi: Hafa tekist samningar og náðst samkomulag um hvernig samvinna hlutabréfasjóðs verði við Fiskveiðasjóð og ef svo er ekki, hvenær er þess þá að vænta að stjórn Fiskveiðasjóðs og stjórn hlutabréfasjóðs nái samkomulagi í þeim málum? Og í þriðja lagi: Hvað líður viðræðum milli hlutabréfasjóðs og Landsbanka Íslands um kaup Landsbankans á aðildarbréfum hlutabréfasjóðs og hefur bankaeftirlitið gefið út álit þess efnis að Landsbankanum sé heimilt að breyta skuldbindingum sínum í aðildarbréf en eins og menn vita þýða þeir skilmálar sem eru á aðildarbréfunum að á þeim sex árum sem líða þangað til að endurgreiðslu kemur minnkar höfuðstóllinn, verður skorinn niður um helming. Það að kaupa aðildarbréf í hlutabréfasjóði þýðir að viðkomandi banki eða viðkomandi stofnun afskrifi helming höfuðstólsins þegar tekið er tillit til þess að aðildarsjóður hlutabréfasjóðs greiðir ekki vexti. Þetta eru skýrar fyrirspurnir, skýrar spurningar.

Júlíus Sólnes Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að gera málefni hlutabréfasjóðs að umræðuefni í ræðu minni og hefði kannski verið eðlilegra að gefa hæstv. forsrh. tækifæri til að svara þessum spurningum strax. Mig langaði aðeins að staldra við þá breytingu sem hefur orðið á þessu frv. í Nd., en það varðar nýja grein sem fjallar um tekju- og eignarskatt og fjallar fyrst og fremst um álagningu eignarskatts. Þar er fjallað um að eftirlifandi maki sem situr í óskiptu búi skuli greiða eignarskatta eins og um hjón væri að ræða næstu fimm ár eftir lát maka. Út af fyrir sig hlýt ég að fagna þeirri breytingu sem hefur verið gerð á frv. þannig að það er tekið tillit til þess réttlætismáls sem við vöktum sérstaka athygli á þegar við áttum í viðræðum við stjórnarflokkana í janúar sl. Þá var það einmitt ein af þeim kröfum sem við settum fram að það yrði að taka tillit til eftirlifandi maka með þeim hætti sem hér er verið að leggja til. Hins vegar lögðum við á það mikla áherslu að eignarskattsaukinn illræmdi sem var lagður á um sl. áramót yrði að fara í burtu því að eignarskattur með þeim hætti sem nú er lagður á er kominn út fyrir öll velsæmismörk í þessu þjóðfélagi. Þess vegna hef ég áhyggjur af því að það stendur þarna að þetta skuli gilda næstu fimm ár eftir lát maka. Það virðist benda til þess að þessi illræmdi eignarskattsauki sé kominn til með að vera. Af þessu hef ég miklar áhyggjur því ég var satt að segja nokkuð öruggur um að þetta væru mistök sem yrðu leiðrétt um næstu áramót, en nú virðist allt benda til þess að þessi gífurlega hái eignarskattur, þ.e. eignarskattsaukinn, eigi að festast í sessi. Af þessu hef ég miklar áhyggjur.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Herra forseti. Hv. þm. Halldór Blöndal spurði um hlutafjársjóðinn, hvað tefði afgreiðslu hans. Hlutafjársjóður auglýsti eftir umsóknum um aðstoð sjóðsins. Þær bárust frá 31 aðila. Hlutafjársjóðurinn fór vandlega í gegnum þær umsóknir og úrskurðaði stjórn hans að 15, e.t.v. 16 fyrirtæki gætu fallið undir ákvæði laga um hlutafjársjóðinn að vera meginstoð atvinnulífs á viðkomandi stað eða uppistaða í viðkomandi atvinnurekstri á landinu. Hlutafjársjóðurinn hefur síðan unnið yfirlit yfir þessi fyrirtæki, sem mér hefur verið sýnt sem trúnaðarmál, og metið hve mikil breyting skulda í hlutafé þurfi að vera hjá sérhverju fyrirtæki. Hlutafjársjóðurinn hefur gert tillögur um nokkur fyrirtæki sem má segja að hafi legið hvað beinast við að unnt væri að aðstoða á þennan máta og m.a. hafa a.m.k. tvö og líklega þrjú slík fyrirtæki verið til meðferðar hjá viðkomandi viðskiptabanka og Fiskveiðasjóði. Eitt er ekki sjávarútvegsfyrirtæki. Því er ekki að neita að viðbrögð Fiskveiðasjóðs hafa verið heldur neikvæð. En ég held að það sé réttara að hæstv. sjútvrh., sem hefur m.a. átt í viðræðum við Fiskveiðasjóð út af afskiptum hans af þessum málum, geri þá betur grein fyrir því á eftir. Ég tek undir það út af fyrir sig að þær tafir eru slæmar sem hafa orðið á afgreiðslu vegna þess að það stendur ekki á hlutafjársjóði. Það stendur ýmist á eigendum fyrirtækjanna að geta lagt fram fjármagn á móti eða skuldheimtuaðilum að vilja breyta í hlutafé. Mér er ekki kunnugt um að bankaeftirlitið hafi gert athugasemd við hugsanlega aðild viðkomandi viðskiptabanka að þessari breytingu. Ég hef átt viðræður við bankastjóra Landsbankans um þetta og hef ekki orðið var við að þeir gerðu ráð fyrir að þar væri neitt slíkt til fyrirstöðu. Í hverju tilfelli þarf bankinn að meta hvort hann fellst á að taka B-hluta skírteini frekar en A-hluta skírteini. Það er mat sem í sumum tilfellum er nokkuð erfitt. Hlutafjársjóðurinn hefur sett sér þá reglu að eignast ekki meiri hluta í viðkomandi fyrirtæki og eins og ég sagði áðan er í mjög mörgum tilfellum þannig ástatt að hann mundi nánast eignast fyrirtækið ef svo miklum skuldum væri breytt í hlutafé í gegnum sjóðinn sem nauðsynlegt er til að viðkomandi fyrirtæki hafi starfsgrundvöll að mati hlutafjársjóðsins. Því hefur verið lögð mikil vinna í að athuga hvort unnt er að aðstoða eigendur fyrirtækisins með fjárútvegun og helst talið réttast að hagræðingardeild Atvinnutryggingarsjóðs komi að þeim málum. En þarna eru enn þá ýmsir erfiðleikar, einkum þeir að margir eigendur fyrirtækjanna eru ekki með veð til að taka lán úr þeim sjóði. Annað sem augljóslega veldur vandræðum í þessu sambandi er að víða, þegar um sameiningu fyrirtækja er að ræða, fæst af því engin hagræðing nema viðkomandi fyrirtæki geti selt eitthvað sín á milli. Hv. þm. þarf ekki að hlæja að þessu. Ég get nefnt honum fjölmörg tilfelli. Þú sameinar skuldir eins og eignir og þú færð ekki betri stöðu fyrirtækisins í mörgum tilfellum nema þú getir ,,realiserað`` eignir. Þetta hélt ég að hv. þm. ætti að skilja. Svona er það t.d. á Ólafsfirði, því miður. Það er margt sem bendir til þess að sú sameining sé skynsamleg ef unnt er að selja eignir og grynnka þannig á skuldum. Það er víðar sem ég gæti nefnt dæmi um að þannig er ástandið. Það sýnir að það þyrfti víðtækari möguleika til að selja slíkar eignir og þar hefur í einstökum tilfellum Atvinnutryggingarsjóður hlaupið undir bagga og keypt eignir. Það þarf líka að athuga betur. Ég tek undir það með öðrum hv. þm. að þetta tekur of langan tíma. En staðreyndin er sú að staða þessara 15 fyrirtækja þegar saman er dregið er miklu verri en menn gera sér grein fyrir. Skuldir hafa safnast upp í gegnum árin og því miður oft verið um framkvæmdir að ræða sem ekki hafa verið skynsamlegar, vantað afla í frystihúsin í landi af því meira hefur verið unnið úti á sjó o.s.frv. Vandamálið er því mjög mikið. Það mun vanta fyrir þessi 15 fyrirtæki að breyta í hlutafé í kringum 2,5 milljörðum kr.

Skúli Alexandersson Herra forseti. Ég held að það sé vel valinn til þess tími að fara í eldhúsumræður og ræða um hvernig staða fiskvinnslufyrirtækja og sjávarútvegsfyrirtækja er og hvernig björgunarstarfið hefur gengið hjá hv. ríkisstjórn til að bjarga þrotabúi fyrri ríkisstjórnar. Það er ósköp eðlilegt að hv. þm. Halldór Blöndal krefjist svara við því. Það er ósköp eðlilegt að það sé beðið um að svara því hvernig gengið hafi að bjarga og snúa við þeirri þróun sem var á haustdögum 1988. Allt er það sem hér er verið að ræða um, bjarganir í gegnum Atvinnutryggingarsjóð og bjarganir í gegnum hlutafjársjóð, arfur fyrri tíma. Það er sjálfsagt að ganga á ríkisstjórnina og krefjast svara um hvernig þessir hlutir ganga. Ég get tekið undir með hv. þm. að þetta gengur allt of hægt. Og ég get tekið undir það með hv. þm. líka að það eru veittar allt of litlar upplýsingar um þessa hluti. Við heyrum einstaka sinnum nefndar tölur og tölur eins og hæstv. forsrh. nefndi í lok ræðu sinnar rétt áðan, að það vantaði 2,5 milljarða í þessi 15--16 fyrirtæki sem hlutafjársjóður hefur nú til umfjöllunar, til þeirra fyrirtækja sem talið er nauðsynlegt að bjarga sem þannig er ástatt fyrir að eru meginstoð í byggðum eða uppistaða í einni sérstakri atvinnugrein. Önnur fyrirtæki eru ekki tekin til umfjöllunar eða skoðunar í þeim ágæta sjóði. En þau eru mörg fleiri sem er svipað ástatt fyrir. Arfur síðustu ríkisstjórnar er hrikalegur. Það verður ekki heldur borið á móti því að seinagangur er í fleiru en því að reyna að bjarga fyrirtækjum sem voru að fara á hausinn þegar núv. ríkisstjórn tók við. Seinagangurinn í því að koma á rekstrargrundvelli hjá fyrirtækjum er líka allt of mikill. Ég sagði í blaðagrein að hlutirnir eru þannig því miður á þessum vettvangi að ráðleysi tekur við af ráðleysi. Það hefur ekki enn þá verið komið á þannig löguðum rekstrargrundvelli að fyrirtæki í sjávarútvegi skili einhverju eða séu rekin með hagnaði. Það hefði kannski mátt lengja þingtímann um einn dag, ekkert vera að hamast við að ræða um vegáætlun sl. nótt allt þar til kl. fjögur, og ræða bæði um Byggðastofnun og ræða um þessa stöðu, ræða um stöðu fiskvinnslufyrirtækja og landsbyggðar, taka sér tíma til þess áður en þingmenn færu heim. Ég þakka Halldóri Blöndal fyrir að hann skyldi hafa vakið þessa umræðu hér. Hann nefndi m.a. að það gengi illa með reksturinn á sameignarfyrirtækinu í Ólafsfirði. Þar hótaði ríkisfyrirtækið RARIK lokun eftir einn eða tvo mánuði síðan sameiningin var gerð vegna ógreiddra raforkuskulda. Mér finnst þetta alveg ótrúleg frétt ef sönn er, ef frágangurinn í sambandi við sameiningu þessara fyrirtækja, þessa bjargráðs sem bæði þessi ríkisstjórn og aðrar hafa talið vera alveg höfuðatriði, að sameina fyrirtæki, hefur ekki verið betri en svo að eftir eins mánaðar rekstur blasir við lokun fyrirtækisins vegna þess að það hefur ekki gengið frá raforkuskuldum fyrirtækjanna sem voru sameinuð. Ekki finnst mér fyrirhyggjan mikil. Sjálfsagt eru að verki í þessum fyrirtækjum pólitískir samherjar bæði hæstv. forsrh. og hv. þm. Halldórs Blöndals. Ætli pólitíkin komi þessu ekki ansi mikið við? Ætli staðan í dag sé ekki afleiðing pólitíkur? Einmitt í sambandi við sameiningu fyrirtækjanna eru fleiri fréttir að berast til okkar. Stórsameiningin sem gerð var fyrir rúmu ári og mikið var talað um að ætti að bjarga undirstöðufyrirtæki í einni atvinnugrein, Álafossi, mun því miður ekki hafa skilað því sem átti að skila. Og á undanförnum vikum hefur verið unnið þar að endurskipulagningu enn á ný. Það voru hálfleiðinlegar fréttir sem við fengum í útvarpinu í gærkvöld og eru sjálfsagt í fjölmiðlum í morgun. Það var að stórsameiningarfyrirtæki á Reykjavíkursvæðinu, sjávarútvegsfyrirtækið Grandi, fyrirmynd allra, bæði frjálshyggjumannanna og sameiningarmannanna í framsókn, hafi tapað einum 150 millj. kr. á síðasta ári, þetta fyrirtæki sem átti að vera fyrirmynd að því hvernig ætti að sameina fyrirtæki og hvernig ætti síðan að reka þau með hagnaði. Þannig er ástandið. Ég er ekkert hissa á því þó að hv. þm. Halldóri Blöndal þyki leiðinlegt að fara heim af þingi með allar þær spurningar sem í hans huga eru um það hvernig þessir hlutir muni ganga á næstu mánuðum, hvernig gengið verði frá fyrirtækjum á þann veg að þau geti haldið áfram rekstri. Það verði ekki bara sagt: Þetta verður á morgun og þetta verður í næstu viku, þetta verður í næsta mánuði, þær fyrirgreiðslur sem væntanlegar eru á þessum vettvangi. Það sem kannski skiptir höfuðmáli er að fá heilbrigðan rekstursgrundvöll fyrir þessi fyrirtæki, en einmitt í sambandi við það hefur verið bent á ýmis atriði og forustumenn og ráðherrar og aðrir hafa talað um að þetta sé ekki stjórnvöldum að kenna, þetta sé vegna þess að það sé veiddur svo mikill fiskur úti á miðunum og unninn þar, hann sé fluttur út o.s.frv. Nei, vitaskuld er þetta ekki stjórnvöldum að kenna, segja þeir. En ég segi: Þetta er stjórnvöldum að kenna. Það er ekki hægt að ætlast til þess eins og var í umræðunni í sameinuðu þingi í gær að komið sé fram eins og hæstv. forsrh. sagði þá um stofnun sem heyrir undir hann: Mér finnst að sú stofnun sýni ekki nógu mikið frumkvæði. Það var verið að ræða um Byggðastofnun í sameinuðu þingi í gærkvöld. Forsrh. sjálfur segir hluti sem þessa og ætlast til þess að stofnun sem undir hann heyrir sýni meira frumkvæði en ríkisstjórnin sjálf. Um hvað eru menn að tala og við hverju búast menn? Það er vitaskuld ekki hægt að búast við neinu sérstöku þegar yfirmenn stofnana kvarta undan því að þær hafi ekki frumkvæði til þessa eða hins. Það er ekki hægt að búast við neinu sérstöku þegar forráðamenn landsins og jafnvel forustumenn í samtökum atvinnuveganna kvarta undan því að rekstur frystihúsanna sé í vandræðum vegna þess að það sé unnið of mikið úti á hafi og það sé flutt of mikið af afla óunnum til útlanda. Af hverju er þetta? Þetta er vegna þess að rekstursgrundvöllur fiskvinnslunnar í landi er ekki heilbrigður. Það er vegna þess að það er búið þannig að þeim rekstri að menn flýja. Það er stjórnarstefnan undanfarandi sem hefur búið þannig að fiskvinnslunni í landinu að þetta gerist. Menn flýja með vinnsluna út á haf í staðinn fyrir að landa afla sínum í landi og að stjórnvöld hlúi að þessum rekstri. Ísland er nefnilega byggilegt fyrst og fremst vegna þess að það var hagstætt að hafa fiskvinnslustöðvar í landi. Það var veiðistöð á miðju veiðisvæði. Núna er verið að eyðileggja þennan grundvöll byggðar á Íslandi og hefur verið gert á undanförnum missirum. Frá þessu verður að snúa. En þær aðgerðir sem hafa verið í gangi, tilburðir, ganga allt of hægt og eru of litlar. Það er vitaskuld alveg ástæðulaust að gera frystitogara út frá Akureyri eða gera hann út héðan frá Reykjavík. Það dettur sem betur fer engum í hug að gera hann út frá Snæfellsneshöfnum. Það er alveg eins gott að gera þessa frystitogara út frá Bremen eða Cuxhaven eða Hull eða Fleetwood og meðan við sköpum ekki rekstursskilyrði fyrir fiskvinnslu hér á landi horfum við eftir fleiri og fleiri skipum í þennan rekstur. Ég gæti nefnt ýmislegt fleira, en ég kom aðeins inn í umræðuna vegna þess að hv. 2. þm. Norðurl. e. var að benda á þessa stöðu og vildi fá svör við því hvernig björgunarstarfið gengi. Það ber að þakka honum fyrir að þessi umræða á sér stað hér nú og að menn muni eftir því nú þegar þeir fara heim af hverju staðan í þjóðfélaginu er eins og hún er. Það er ekki vegna þeirrar ríkisstjórnar sem situr nú. Það er fyrst og fremst vegna stjórnarstefnunnar á síðasta ári, þ.e. vegna ríkisstjórnarstefnu ríkisstjórnar Þorsteins Þálssonar.

Miklu lengra til baka.

Og jafnvel lengra til baka. Það mætti jafnvel fara í fyrri ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar þó að ýmislegt sem sú ríkisstjórn gerði væri ekki svo afleitt. Það var til í því að sú ríkisstjórn gerði eitt og eitt sæmilega, ekki alveg jafnsvart og hin.

Þú veist hvernig þá snerist fiskurinn við.

Ja, sérstaklega snérist það við, hv. þm. Stefán Guðmundsson, þegar framsóknarmenn settust í sjútvrn. Það fór strax að bera á því þegar að því kom. Það er erfitt að benda alveg á dag en þróunin hefur verið á þennan veg eins og ég hef fjallað um hér. Þetta hefur allt verið að fara á verri veginn í sambandi við rekstur sjávarútvegsfyrirtækja og fiskveiðistefnan hefur verið röng. Og núverandi ríkisstjórn hefur ekki tekið með þeirri rögg á þeim málum sem þörf var á á síðasta hausti. Hún lét eiga sig að skapa þessum atvinnugreinum, fiskvinnslu og útgerð, heilbrigðan rekstrargrundvöll um leið og hún tók við. Hún hefur verið að gefa út smáskammta sem ekki hafa dugað í neinu tilfelli. Enn þá er stór hluti af sjávarútveginum, jafnvel allar greinar sjávarútvegsins, rekinn með halla.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Hér var spurt um afstöðu Fiskveiðasjóðs til hlutafjársjóðs. Þetta mál hefur verið rætt mikið í stjórn Fiskveiðasjóðs á undanförnum vikum. Sl. þriðjudag var það samþykkt af stjórn Fiskveiðasjóðs að taka þátt í fjárhagslegri endurskipulagningu fyrirtækja í gegnum hlutafjársjóð. Fiskveiðasjóður hefur hafið vinnu við að fara í gegnum reikninga þessara fyrirtækja og mun afgreiða þar hvert fyrirtæki fyrir sig. Hins vegar hefur það komið fram í stjórninni að hún vill gjarnan fá meiri heildarmynd á málið áður en málið verður endanlega afgreitt þar. Það er alveg rétt, sem kom fram hjá hv. þm., að næsti reglulegur fundur stjórnar Fiskveiðasjóðs er 6. júní. Hins vegar er ekkert sem kemur í veg fyrir að stjórnin sé kölluð fyrr til fundar og ég vænti þess að svo geti orðið. En aðalatriðið er að Fiskveiðasjóður hefur ákveðið að taka þátt í þessari fjárhagslegu endurskipulagningu. Þar mun sjóðurinn þurfa að gæta sinna fjárhagslegu hagsmuna og í mörgum tilvikum liggur ljóst fyrir að það þjónar betur hagsmunum sjóðsins að kaupa skírteini í hlutafjársjóð en að horfa upp á það að viðkomandi eignir séu seldar á nauðungaruppboði. Ég hygg að það hafi verið þetta sem hv. þm. var að spyrja um, en nánari upplýsingar um málefni Fiskveiðasjóðs að því er þetta varðar get ég ekki gefið að svo stöddu.

Guðmundur H. Garðarsson Herra forseti. Það var vegna þess sem hv. þm. Júlíus Sólnes kom inn á áðan sem ég hef máls. Hann vakti athygli á því að skv. 9. gr. frv. til l. um ráðstafanir vegna kjarasamninga hefur verið gerð sú breyting á að það mætti skilja þá breytingu með þeim hætti að það væri gert ráð fyrir því að eignarskattsaukinn sem núv. hæstv. ríkisstjórn lagði á á sl. vetri yrði festur. Það er gert ráð fyrir því að það sé tiltekið sérstaklega fimm ára tímabil. Ég tek undir þau orð hv. þm. Júlíusar Sólnes að þannig er hægt að skilja þessa lagagrein. Ég vil þess vegna láta það koma fram að þegar Sjálfstfl. hefur aðstöðu til og völd mun hann beita sér fyrir því að afnema þennan eignarskattsauka. Þessi eignarskattsauki er hin mesta svívirða. Ég sé að hv. þm. Eiður Guðnason brosir. Það vill svo til að við höfum kynnst því nokkuð vegna þess að við okkur hafa talað ekkjur og aðrir sem eiga erfitt með að mæta þessari skattlagningu þannig að ég held að hv. þm. ætti að spara sér það að brosa að erfiðleikum annarra þegar sorgin og erfiðleikar koma með þeim hætti að ekkjur standa uppi með eignir sem þær geta ekki losnað við og geta heldur ekki greitt skatta af vegna núverandi skattlagningar hæstv. ríkisstjórnar sérstaklega í sambandi við þennan eignarskattsauka. Þessi eignarskattsauki er hin mesta svívirða sem hefur verið sett í lög á Íslandi um áratugi.  En ég vildi víkja nokkrum orðum að þeirri umræðu sem var um sjávarútveg og fiskiðnað áðan. Ég verð að segja það eins og er að það kom mér mjög á óvart þegar hæstv. forsrh. sagði að það lægju fyrir vandamál hjá 15 eða 16 fyrirtækjum sem fælu það í sér að ef hlutafjársjóður ætti að koma til skjalanna þyrfti að breyta í hlutafé 2,5 milljörðum kr. í tveim fyrirtækjum ef það ætti að vera hægt að mæta því sem hv. þm. Halldór Blöndal var að ætlast til að hæstv. forsrh. beitti sér fyrir í tengslum við hlutafjársjóðinn. Þetta eru skelfileg tíðindi svo að ekki sé meira sagt og er ég ekki að ásaka hæstv. forsrh. fyrir það því að það má ekki hengja sendiboðann fyrir það að koma með slæm tíðindi þó það hafi tíðkast hér áður fyrr.

Ég þakka.

Það er ekkert að þakka. En í þessu felst, ef við lítum á að það er ekki hægt að tala um nema 75--100 alvörufyrirtæki á sviði hraðfrystiiðnaðar á Íslandi og ég er þegar að tala um 15 fyrirtæki, að þetta er mjög alvarlegt mál.

Þú telur bara SH-húsin.

Ég tel þau hús sem eru í rekstri, ef mætti orða það þannig, á ársgrundvelli eins og er sagt á hagfræðimáli. Það eru mjög alvarleg tíðindi og segir okkur þá sögu að ástand í þessari atvinnugrein er mjög alvarlegt. Hv. þm. Skúli Alexandersson sagði að það mætti rekja vandamál hraðfrystiiðnaðarins mörg ár aftur í tímann og hann vildi sérstaklega, ef ég skildi hann rétt, greina hv. þm. frá því að þessi vandamál hafi sérstaklega upphafist þegar framsóknarmenn tóku við stjórn sjávarútvegs og fiskiðnaðar. Þá hafi niðurlæging sjávarútvegs og fiskiðnaðar á Íslandi hafist hvað afkomu snertir. Ef það er misskilningur hlýtur hv. þm. að leiðrétta þetta. En ég rakti nokkuð í ræðu fyrir nokkrum dögum hvernig þessi ranga stefna í sjávarútvegi og fiskiðnaði hefði verið allt frá því að framsóknarmenn komust til valda í þessum efnum þegar ég var að ræða um kvótann ásamt hv. þm. Skúla Alexanderssyni. Það er rétt ályktað hjá honum að þegar fjárfestingaræðið hófst á þeim tíma sem hæstv. núv. forsrh. var sjútvrh., það var þegar frystitogurunum var dreift um allt land til byggðarlaga sem höfðu ekkert við togara að gera, er togurum var fjölgað úr 76 upp í 116 nú og þar áður að vera um 20 frystitogarar, að ýmsir okkar vöruðu við því að þetta fjárfestingaræði hlyti að koma niður á atvinnugreininni í heild. Ég held að það sé eitt af þeim atriðum og kannski meginástæðan fyrir því hversu illa gengur hjá heildinni. Hv. þm. Stefán Guðmundsson greip fram í fyrir mér og talaði um framsókn. Það er staðreynd, hv. þm. Stefán Guðmundsson, að valdamenn Framsfl., þeir sem réðu ferðinni í sjávarútvegsmálum og í þeim ríkisstjórnum sem þeir tóku þátt í eftir 1979 eða 1980 ef ég man rétt, réðu og hafa ráðið mjög miklu um að á þeim árum komu inn togarar í stórum stíl. Það vita þeir sem fylgdust með þessu.  Þetta er mjög alvarlegt mál og hefði átt að ræðast betur á hinu háa Alþingi, en nú er ekki tími til þess þar sem þinglausnir fara fram í dag. En það er mjög alvarlegt að svo skuli komið í þessari atvinnugrein, sem er grundvallaratvinnugrein í íslensku atvinnulífi, að þar er mjög mikil hnignun, sérstaklega í hraðfrystiiðnaðinum. Það leiðir til þess að það mun verða ákveðinn atgervisflótti úr þessari atvinnugrein. Það mun verða flótti úr byggðarlögunum þar sem sjávarútvegur og fiskiðnaður er undirstaðan í allri framfærslu því að gjaldþrota fyrirtæki, fyrirtæki sem aldrei sjá möguleika á að hagnast neitt, geta ekki greitt fullnægjandi laun. Það vita allir. Þegar svo er komið flýr fólkið frá þessum fyrirtækjum. Það flýr úr þessum sveitarfélögum og hverfur til annarra atvinnugreina, leitar annað. Þetta er því miður það sem blasir við. Það verður samdráttur í sköpun grundvallarverðmæta sem er útflutningur á vörum. Til þessa hafa sjávarútvegur og fiskiðnaður verið helsta tekjulind þjóðarinnar í öflun verðmæts gjaldeyris. Nú er svo komið að það er verulegur samdráttur í þessari atvinnugrein og það sem er hörmulegast og sorglegast er að hér höfum við hlustað á það af vörum hæstv. forsrh. að hann kann engin ráð við því og hefur enga fastmótaða stefnu um það hvernig á að koma þessari atvinnugrein aftur á réttan kjöl þannig að hún hafi jákvæða afkomu og geti skapað fólki þá framtíðarvon sem allir hljóta að binda við þær atvinnugreinar og þá framfærslu sem fólk hefur.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Ég veit ekki hvernig einstakir þingmenn meta svar hæstv. sjútvrh., hvort þeir telja að það mat hæstv. forsrh. sé rétt að það hafi staðið upp á Fiskveiðasjóð. Má vel vera að mönnum finnist það. Þeir hafa nú báðir gert grein fyrir sínum málum, hæstv. sjútvrh. og hæstv. forsrh., og nú geta menn metið hvernig staðan er, hvort það sé rétt eða ekki að störf hlutabréfasjóðs hafi dregist vegna þess að Fiskveiðasjóður hafi ekki verið nógu snar í vendingum. Ég skal ekki leggja dóm á það. Ég hygg að það hljóti að verða rætt á öðrum vettvangi og væri kannski rétt að þeir reyndu að ræða það í ríkisstjórninni eða þá þingflokksherbergi Framsfl. ef það verður þá einhvers staðar rætt, ég skal ekki um það segja. Hitt held ég að liggi ljóst fyrir að svar hæstv. forsrh. sýnir að töfralausnin ,,hlutabréfasjóður`` var ekki sú lausn sem hann bjóst við. Það er t.d. algerlega rangt hjá hæstv. forsrh. að staða þeirra fyrirtækja sem hlutabréfasjóðurinn er að fást við sé verri en búist hafði verið við. Staða þessara fyrirtækja lá öll sömul ljós fyrir miklu fyrr. Mörg þessara fyrirtækja eru í viðskiptum við Landsbankann og það er einmitt fyrrv. aðalbankastjóri Landsbankans sem er formaður hlutabréfasjóðsins og í stjórn hlutabréfasjóðsins er Guðmundur Malmquist sem hefur á undanförnum árum stjórnað þeirri vinnu sem unnin hefur verið í Byggðastofnun í sambandi við erfiðleika þeirra fiskvinnslufyrirtækja sem verst standa þannig að staða þessara fyrirtækja er auðvitað ekki verri en maður gat búist við. Þetta er útúrsnúningur. En ef menn voru í glerhúsi og vissu ekki hvað var að gerast gátu þeir verið á hvaða hæð sem var mín vegna og ekki gert sér grein fyrir ástandinu. En það kom skýrt fram hjá formanni Atvinnutryggingarsjóðs útflutningsgreina þegar hann ræddi við fjh.- og viðskn. að það hefði hallað miklu meir undan síðustu þrjá mánuði ársins en hann hafði gert sér grein fyrir. Það er deginum ljósara að ein af kröfunum í síðustu kjarasamningum var að sjávarútvegurinn fengi viðunandi rekstrarstöðu, ekki var nú farið fram á meira, og sú viðunandi rekstrarstaða er ekki komin enn. Þess vegna hallar undan fæti. Svo kemur að því að brattinn verður meiri og síðan kemur hengiflugið sem heitir gjaldþrot. Nú er búið að hrinda, segir Tíminn, 20 fyrirtækjum í sjávarútvegi fram af hengifluginu. Ég er alveg sammála hæstv. forsrh. um að það er ekki töfralausn að tala um sameiningu. En það var þannig á þessu þingi til að byrja með að hæstv. forsrh. opnaði aldrei munninn án þess að tala um sameiningu. Sameining, sameining, sameining, sameining. Fyrirtæki gætu ekki komið til fundar við t.d. stjórn Atvinnutryggingarsjóðs útflutningsgreina nema vera búin að sameina. Sama sagði hæstv. fjmrh. Þetta orð átti að leysa allan vanda. Sameining---hlutabréfasjóður, sameining---hlutabréfasjóður. Hvað hefur svo komið í ljós? Forsrh. viðurkenndi áðan að sameining hefur auðvitað ekkert að segja nema hægt sé að selja eignir til að létta á skuldum og koma þannig við hagræðingu eða þá með því að nýta fjárfestinguna betur og þannig draga úr vinnuaflskostnaði o.s.frv. Auðvitað hefur t.d. sameiningin í því fyrirtæki sem ég nefndi þegar í stað skilað miklum rekstrarlegum ávinningi. Það vitum við sem fylgjumst með og höfum séð síðustu tölur borið saman við það sem áður var. Hins vegar veit ég að t.d. hæstv. forsrh. hefur ekki hugmynd um hvernig það stendur í hlutabréfasjóði vegna þess að hlutabréfasjóður hefur ekki afgreitt málið og það verður ekki afgreitt fyrr en eftir helgi. A.m.k. er eigendum þess fyrirtækis ekki kunnugt um að það hafi verið afgreitt og a.m.k. er það ljóst að til Byggðastofnunar hefur málið ekki komið. Ég vildi þess vegna aðeins segja það og ég skal ekki hafa þetta mikið lengra: Við vitum hvernig þetta stendur. Það er kennt einu um og öðru eftir hvernig á liggur, skotið inn orði og orði til þess að reyna að komast hjá því að tala í alvöru, verið bara uppi í Stjórnarráði og talað ekki um neitt sem tekið er eftir annað en hálfkveðin vísa. Maðurinn sem ætlaði að vera í varðstöðu um þvert og endilangt landið, maðurinn sem ætlaði að passa upp á hvert einasta fyrirtæki í landinu. Ætli það hafi ekki fjölgað atvinnulausum á hverjum einasta degi síðan hann varð forsrh., raunverulega atvinnulausum. Ég er ekki að tala um það þegar við vitum að reglubundið atvinnuleysi er á sumum stöðum. En í nýjum greinum hefur verið að koma inn atvinnuleysi, mjög víða. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri, herra forseti. Það er svo sem verðugur endir umræðu í deildinni að aðeins sé minnst á atvinnumál dreifbýlisins. Hæstv. forsrh. hefur sýnt þeim málum tómlæti. Það sem hann hefur gert hefur aðallega verið að tala í blöðum og í fjölmiðla og þeir menn sem hafa verið að vinna í þessu hafa fengið svör seint og illa. Og fólkið sem hefur verið atvinnulaust veit ekki hvort það heldur atvinnunni fram að þjóðhátíðardeginum í sínum plássum og ekkert svar kemur, engin rödd um það hvernig eigi að bregðast við.

Skúli Alexandersson Herra forseti. Aðeins nokkur orð og fyrst og fremst í sambandi við það sem hv. 14. þm. Reykv. fullyrti að ég hefði sagt um hina vondu stefnu framsóknar. Við áttum orðaskipti, ég og hv. þm. Stefán Guðmundsson, og ég var aðeins að svara innskoti hans þegar ég sló því fram að staðan hefði fyrst og fremst versnað frá því að Framsfl. settist í sæti sjútvrh. En fyrst keyrir um þverbak þegar Sjálfstfl. og Framsfl. fara að stjórna saman og fyrst fer flotinn að stækka, sem hv. 14. þm. Reykv. gerði mikið úr, þegar samstarfið verður, ef maður mætti orða það þannig, algert, forustumenn í útvegssamtökum landsmanna verða samherjar ríkisstjórnar og samherjar sjávarútvegsstefnu hvort sem það eru forustumenn sjávarútvegsfyrirtækja Sambandsins, Sölumiðstöðvarinnar eða þá LÍÚ. Ég hef ekki heyrt mikla gagnrýni frá þessum aðilum á þá stefnu sem við höfum búið við á undanförnum árum, sjávarútvegsstefnuna. Ég ætla ekki að verja Framsfl. sérstaklega, en það er alveg fráleitt að tala um að Framsfl. hafi sérstök áhrif á þessi fyrirtæki nema þá ef vera skyldi sjávarafurðadeild Sambandsins. Stækkun togaraflotans og breyting togaraflotans hefur fyrst og fremst átt sér stað á síðustu þremur til fjórum árum undir hinni nýju fiskveiðistefnu sem rekin er bæði á þann veg að hún hefur mjög góðan stuðning í fjölmiðlum og mjög öflugan bakstuðning hjá þeim stofnunum sem ég var að nefna áðan. Þessi stefna hefur leitt til þess sem hér er verið að nefna, stækkun togaraflotans úr 80 skipum í 116, byggingu 20 frystitogara og ekki nóg með að þessi breyting hafi orðið á sjálfum togaraflotanum heldur er stór hluti bátaflotans orðinn að eins öflugum togurum og minni togararnir voru í kringum 1980 og jafnvel öflugri en þeir margir hverjir. Þarna hefur átt sér stað svo aukin sóknargeta í togaraflotanum á togveiðum að fiskistofnarnir þola það ekki eða þorskstofninn að öllum þessum fiskiflota sé beitt á fiskimiðunum. Þetta er stefna Sjálfstfl. og Framsfl. Það er ekki rétt að taka annan flokkinn út undan og segja að hinn sé saklaus á þessu sviði. Við blasir svo það, sem þeir hafa verið að segja hér hv. 14. þm. Reykv. og 2. þm. Norðurl. e., að meginhluti sjávarútvegsfyrirtækja er á hausnum. Ástandið í Fiskveiðasjóði er þannig að það er ekki um neitt að velja eins og hæstv. sjútvrh. sagði. Það er um það að spyrja hvort það á að tapast með gjaldþroti eða hvort Fiskveiðasjóður á að gefa það eftir eða kaupa ný bréf í hlutabréfasjóði. Þetta er tapað. Stjórnarstefnan, fiskveiðistefna framsóknar og Sjálfstfl. er búin að leika íslenskan sjávarútveg á þennan hátt.

Það er einn og einn útgerðarmaður fyrir vestan sem stendur upp úr.

Alveg rétt, það er einn og einn útgerðarmaður fyrir vestan sem stendur upp úr. Af hverju skyldi það vera? Það er vegna þess að þeir voru ekki alveg tilbúnir að dansa eftir þessari pólitísku stefnu, þeir sem hafa greitt stundum Sjálfstfl. atkvæði og hafa gert það allt of oft brutu sig út úr stefnunni og ráku sín fyrirtæki öðruvísi en almennt er rekið og hlutirnir hafa verið reknir eftir stjórnarstefnunni. Við t.d. á Snæfellsnesi og vestur á fjörðum víða sem betur fer, það er ekki alls staðar, erum ekki endilega að tala um þá óskaplegu nauðsyn að byggja upp eitt stórt atvinnufyrirtæki í hverri byggð annaðhvort undir stjórn SH eða framsóknar. Við höfum byggt upp mörg fiskvinnslufyrirtæki og við höfum ekki endilega verið að stefna að því að fá einhverja stórtogara til að afla í fiskvinnslufyrirtækin okkar. Ég held ég geti sagt það með nokkru stolti í þessum ræðustól að í minni heimabyggð þurftu þeir sem sóttu til Atvinnutryggingarsjóðs ekki endilega að gera það en til að styrkja stöðu sína svolítið gerðu það held ég eitt eða tvö fyrirtæki. 

600 þús. þorskfiskafla.

Meðaltalsþorskafli á Íslandsmiðum á árunum 1950--1960 

Þá var líka viðreisn.

Ekki 1950--1960. Það voru alls konar stjórnir þá. Þær voru sumar skrýtnar. Má ég segja ráðherra hver meðaltalsafli var 1960--1970?

Já.

Hann var um 400 þús. tonn. ( GHG: Þá var viðreisnarstjórn.) Já, þá var viðreisn og fór illa með og gerði togaraflotann nærri því alveg magnlausan, sem betur fer má segja það ef maður fer að hugsa um þorskinn. En samt sóttum við þá um 400 þús. tonn á ári.

Það er bara eldhúsdagur hér eða hvað.

Það var ekki svo vont ástandið á síðustu árum, frá 1970 og fram yfir 1986. Þið voruð með 360 tonna meðalafla, en núna er það beint niður og niður fyrir 300 þús. tonn og þá er lausnin sú: Sameinið þið fyrirtækin, minnkið þið fiskiskipaflotann og helst, eins og núna er, fleiri og fleiri frystitogara. Vinnið þið aflann úti á hafi.  
            

Þetta er stefnan.

Já, þetta hefur verið stefna Sjálfstfl. og Framsfl. og þetta er sú stefna sem enn er haldið fram. Og það er haldið uppi svo ótrúlegum áróðri bak við þessa stefnu og þögnin yfir því hvað misfarist hefur er svo algjör og samstaðan svo pottþétt að það má alls ekki heyrast að þarna hafi neitt mistekist. Hafið þið heyrt hv. þm. Halldór Blöndal eða Guðmund H. Garðarsson tala um hvernig þróunin hefur verið í sambandi við stærð þorskstofnsins? Nei, nei, nei. Nú heyrum við bara fréttir af því: Mjög aukinn afli á Íslandsmiðum til þessa. Mikið betri vertíð en í fyrra. Fjölmiðlarnir halda þessu fram og ræða mjög um þetta. Nota bene: Vertíðin í fyrra er einhver lélegasta vertíð sem yfir Ísland hefur gengið. Viðmiðunin er góð fyrir stefnu sjútvrh. og stefnu Sjálfstfl. og Framsfl. Miðað við aumasta aflaár Íslandssögunnar er aflinn í ár sæmilegur. Og vegna þess að stór hluti þeirra sem við sjávarútveg vinna og fjölmiðlamenn er hættur að kannast við eðlilegan vertíðarfisk sem veiddur var á miðum sunnan lands fyrr á árum eða á árunum 1950--1960 og 1960--1970 eru núna birtar stórmyndir í blöðum ef einn og einn stórþorsk ber að landi. Það er hlaupið með kvarnirnar úr honum inn á Hafrannsóknastofnun til að kanna þennan fisk sem stórmerkilega uppákomu. Ja, það er uppbyggileg umræða sem haldið er uppi í fjölmiðlum og af sumum forustumönnum íslensks sjávarútvegs í þeim hrunadansi sem haldinn er með þeirri efnahagsstefnu og með þeirri sjávarútvegsstefnu sem Framsfl. og Sjálfstfl. hafa staðið fyrir og standa fyrir enn.

Þorv. Garðar Kristjánsson Herra forseti. Hv. 2. þm. Norðurl. e. sagði að það væri við hæfi nú undir þinglausnir að koma að þessum málum málanna, sjávarútvegsmálunum og ástandi þeirra í dag. Okkur kemur að ég ætla öllum saman um það í aðalatriðum hvernig ástandið er. Menn deila ekki um að það vanti rekstrargrundvöll undir fiskvinnsluna. Ég held að menn deili ekki um það. En það er eins og sumir telji að það sé bætt úr því með Atvinnutryggingarsjóðnum og hlutafjársjóðnum. En við höfum þaulrætt þau mál hér við mörg tækifæri í hv. deild og ég þarf ekki að endurtaka það sem bæði ég og aðrir hafa sagt í því efni að hlutafjársjóðurinn og Atvinnutryggingarsjóðurinn eru hjóm eitt og ekkert annað en sýndarmennska nema sé skapaður rekstrargrundvöllur fyrir fyrirtækin. Og fram hjá þessu verður ekki komist. Auðvitað er langur aðdragandi að því ástandi sem nú er komið. En menn hafa þó á hverjum tíma séð hættuna og viljað sporna við þróuninni í ýmsum efnum. Það var athyglisvert að hv. 4. þm. Vesturl. tók fram í sinni fyrri ræðu að fyrri ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar, þ.e. ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl., hefði gert ýmislegt vel í þessu efni. En hv. 4. þm. Vesturl. gaf ekki núv. ríkisstjórn slíka einkunn. Hv. 4. þm. Vesturl. hefur gefið þá lýsingu á ráðleysi og ábyrgðarleysi núv. ríkisstjórnar í þessum efnum að það verður ekki komist lengra í því efni og ég reyni það ekki. En ég tek fram að ég er sammála hv. þm. í lýsingu hans á núv. ríkisstjórn og þeirri stjórnarstefnu sem nú gildir. Nú var það svo að á síðasta sumri þegar stjórnarskiptin urðu að öllum, ég ætla að það sé hægt að segja það, þáv. stjórnarflokkum kom saman um að það væri aðgerða þörf, ástandið væri þannig. Ég ætla engum flokki annað, enda kom það skýrt fram. En það skeði ekkert þá vegna þess að flokkarnir deildu um hvernig skyldi við brugðist. Upp úr því kemur núv. ríkisstjórn. En eftir að núv. ríkisstjórn tekur við völdum skeður ekkert raunhæft í þessu fram á þennan dag. Hv. 4. þm. Vesturl. hefur gert skilmerkilega grein fyrir þessu. Nú vil ég spyrja hv. þm.: Getur hann gefið skýringu á því hvernig stendur á því að þegar hans flokkur, Alþb., kemur inn í ríkisstjórn bregður svo við að ekkert skeður í þessum efnum, það er ekki viðleitni og ekki einu sinni það sem að hans áliti hafði borið vott um raunhæfar aðgerðir í tíð fyrri ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar? Getur hv. þm. skýrt þetta?

Stefán Guðmundsson Herra forseti. Það er búin að vera býsna fróðleg umræða sem hér hefur komið upp og ég tek undir það með þeim sem orð hafa haft á að það er býsna táknrænt að þessi umræða skuli koma upp núna í dag rétt um það leyti þegar við erum að hverfa til okkar heima. Vissulega hefði verið ástæða til að ræða þetta meira í allan vetur og hafa það hreinskiptari umræður. Ég skal ekki lengja þessa umræðu vegna þess að ég veit að menn hafa gert ákveðið samkomulag og við það verður reynt að standa. Menn hafa vikið mjög að Framsfl. og viljað kenna honum um það sem miður hefur farið í sjávarútvegsmálum. Mér finnst það mikil einföldun á málum að það sé aðeins við Framsfl. að sakast og Framsfl. hafi lítið gert. Grundvöllur fyrir því að við drögum fisk úr þessu hafi held ég að sé fyrst og fremst að okkur hefur borið gæfa til þess að færa út fiskveiðilandhelgi Íslands í nokkrum miklum áföngum. Ef ég man rétt held ég að fiskveiðilandhelgi Íslands hafi aldrei verið færð út nema Framsfl. hafi setið í ríkisstjórn. Ég held að það sé grundvallaratriðið að okkur hefur borið gæfa til þess að vinna rétt á hafinu.  Menn hafa einnig talað um endurnýjun togaraflotans sem eitthvert vandamál. Ég vil segja það og hvika ekki frá því er ég greip inn í áðan hjá hv. ræðumanni Guðmundi H. Garðarssyni að endurnýjun togaraflotans hefst 1970. Þá hefst endurnýjun togaraflotans sem betur fer. Ég verð að segja að ég harma þau ummæli sem hér hafa fallið og þá miklu einföldun sem menn hafa hér haft á orði og ég er agndofa og undrandi að hlusta á ræðumenn eins og Guðmund H. Garðarsson og Skúla Alexandersson sem eiga að gjörþekkja sjávarútvegsmál. Er það virkilega maklegt að skella allri skuld á útvegsmenn og þá sem í fiskvinnslu starfa á Íslandi, að þeir hafi búið til það vandamál sem við sé að fást í sjávarútvegi í dag.

Að stórum hluta.

Útvegsmenn og fiskvinnslumenn?

Forustusta þeirra.

Forusta þeirra. Ég mótmæli þessu harðlega.

Er þá átt við sjómenn líka?

Já, auðvitað er átt við sjómenn líka og ég mótmæli því mjög. Við skulum athuga það og hefðum átt að fjalla um það betur og fyrr hvert var útlitið, hverjar voru horfurnar og hver var sú sýn sem menn sáu þegar togaraflotinn var byggður upp og hraðfrystiiðnaðurinn. Hver var hún? En þegar menn voru búnir að byggja sig upp sáu menn fram á að menn gátu ekki sótt það magn í hafið sem reiknað hafði verið með þegar menn fóru út í þessar fjárfestingar. En það er enginn vandi að vera vitur eftir á.

Ég skal skýra þetta allt saman.

En þetta vildi ég taka fram. Mér finnst það ómaklegt að vega að útvegsmönnum og þeim sem í fiskvinnslu standa og reyna að telja fólki trú um að þeir hafi búið til þann vanda sem við er að fást í sjávarútvegi á Íslandi.

Guðmundur H. Garðarsson Herra forseti. Þetta er bráðnauðsynleg umræða vegna þess að hún skýrir málin og það er mjög gott þegar hv. þm. eins og Stefán Guðmundsson koma upp og rifja upp fortíðina vegna þess að það gefur okkur tækifæri til að minna á góðverk annarra. Svo að ég víki fyrst að fiskveiðilandhelginni og þeim málum öllum út af fyrir sig er það hinn herfilegasti misskilningur að þar sé Framsfl. sérstaklega um að kenna.

Það sagði ég ekki.

Ég vildi segja að það væri góðum mönnum úr flestöllum flokkum að þakka hve vel hefur til tekist í þessum efnum. Ég sé að hv. þm. Stefán Guðmundsson samþykkir það. En ég vek alveg sérstaklega athygli á því að það verk að útfæra íslenska fiskveiðilögsögu hófst í tíð ríkisstjórnar Ólafs Thors þegar hann var í forustu rétt eftir stríð. Þegar sú ríkisstjórn, nýsköpunarstjórnin, var sett á laggirnar var það eitt af stefnumarkmiðum þeirrar ríkisstjórnar að það skyldi unnið sérstaklega að því að undirbúa frá lagalegu sjónarmiði að afmarka fiskveiðilögsögu Íslands.

Hve margar fermílur?

Það verk var unnið þannig, ég kann ekki nákvæmlega stefnuskrána ...

756 þús. fermílur er hún nú.

Virðulegi forseti. Ég verð að fá að ræða um hvernig þetta hófst því það er mikið atriði að gera sér grein fyrir hvert var upphaf þeirrar niðurstöðu sem við stöndum frammi fyrir. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Ólafs Thors, nýsköpunarstjórnarinnar, var eitt aðalatriðið undirbúningur að því að kanna og vinna hina lagalegu hlið í sambandi við væntanlega útfærslu íslenskrar fiskveiðilögsögu. Til þess verks var m.a. ráðinn sérstaklega mjög hæfur maður, Hans G. Andersen þjóðréttarfræðingur, sem allir þekkja af góðum verkum. Þar kom hann til starfa í íslenska utanrrn. ef ég man rétt og vann alla tíð síðan að útfærslu þessara mála. Þetta er staðreynd. Fyrsta skrefið í þessa átt var útfærslan 1952. Ég ætlaði ekki að fara að þakka Sjálfstfl. það sérstaklega. Ég tók það sérstaklega fram að góðir menn úr öllum flokkum hafi átt hér hlut að máli. En varðandi stækkun flotans og stöðu útgerðar og fiskvinnslu vil ég minna á það og ég vil leiðrétta það sem kom rangt fram í ræðu hv. þm. Skúla Alexanderssonar áðan. Hann vék þar að forustumönnum samtaka sjávarútvegs og fiskiðnaðar og sagði að þeir hefðu átt frumkvæði að því að fjölga í fiskveiðiflotanum. Ég minnist þess að á aðalfundi LÍÚ í nóvember 1982 varaði formaður LÍÚ, Kristján Ragnarsson, sérstaklega við því að flotinn yrði stækkaður. Ég sé að hv. þm. Stefán Guðmundsson kannast við þetta. Það var ekki hlustað á hans orð. Og hvers vegna var ekki hlustað á hans orð? Vegna þess að íslenskir stjórnmálamenn --- og ég geri ráð fyrir því að það sé hægt að finna þá í öllum flokkum en með mismunandi miklum áherslum --- tóku þátt í því að fjölga í flotanum. Ég verð að segja að því miður fyrir Framsfl. hafði Framsfl. öðrum flokkum betur tækifæri til að hindra að þessi mikla aukning yrði í togaraflotanum sérstaklega vegna þess að Framsfl. fór með sjávarútvegsmálin og ráðherrar í sjávarútvegsmálum hafa verið á undanförnum árum hæstv. forsrh. Steingrímur Hermannsson og hæstv. núv. sjútvrh. Halldór Ásgrímsson. Ég er vanur því ef mér er falið eitthvert verk í samstarfi við aðra að bera ábyrgð á því verksviði sem mér er falið. Ég kenni ekki öðrum mönnum um það sem illa fer á þeim vettvangi sem ég ber ábyrgð á. Það verður að segjast eins og er að hæstv. sjútvrh. verður að þola að hlusta á að þetta skrifast á hans reikning. Þá kem ég að því: Hvernig stóð á því að flotinn jókst svona mikið? Það er m.a. vegna þess að á árunum 1979--1986 var gífurleg eftirspurn eftir fiski bæði í Bandaríkjunum og á öðrum mörkuðum og þá vildu allir komast að gullnámunni. Þá vildu allir komast að til að fá fisk til að selja hann á háu verði. En þar gerðu framsóknarmenn því miður eina grundvallarskyssu sem þeir og við öll erum að súpa seyðið af. Í stað þess að nota aðferðina sem hv. þm. Skúli Alexandersson lýsti svo vel áðan og menn notuðu áður fyrr, að láta eðlilega endurnýjun eiga sér stað í sjávarútvegi og fiskvinnslu, 

Helmingaskiptareglan?

Nei, það var ekki einu sinni helmingaskiptareglan, hv. þm. Þó að Sjálfstfl. væri í ríkisstjórn, sem var nú ekki, því að það var ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens sem þá var við völd og réði mestu um þessa þróun, því miður ...

Var ekki Sjálfstfl. þar?

Flokksráð Sjálfstfl. tók afstöðu um að taka ekki þátt í myndun þeirrar ríkisstjórnar þannig að sú ríkisstjórn er ekki á ábyrgð Sjálfstfl. Það var á þessum árum þegar hæstv. forsrh. var sjútvrh. sem það slys gerðist að togurunum fjölgaði, ekki um einn eða tvo heldur um tugi, og stærsti hlutinn af þessari endurnýjun fór til fyrirtækja sem voru á vegum samvinnuhreyfingarinnar. Þess vegna er svo komið sem komið er fyrir íslenskri samvinnuhreyfingu. Þetta er stærsti hlutinn af vandamálum samvinnuhreyfingarinnar, sú mikla fjárfesting sem var í útgerð og fiskvinnslu hjá samvinnuhreyfingunni víðs vegar um landið frá 1982--1983 til dagsins í dag. Þetta er staðreynd, hv. þm.

Þetta er rangt.

Það er ekki rangt. Ef þinginu væri ekki að ljúka hefði ég óskað eftir því að hæstv. forsrh. birti lista yfir þau fyrirtæki sem eru í mestum vanda og ég þori að leggja þar undir að þau einkafyrirtæki sem þar eru á listanum annars vegar og samvinnufyrirtækin hins vegar standa ekki eins illa og samvinnufyrirtækin vegna þess að nýfjárfestingin var meiri hjá samvinnuhreyfingunni á þessum árum. Þetta er staðreynd og ég veit að hæstv. sjútvrh. mundi ekki treysta sér til að standa upp á eftir og hrekja þetta.

Ég verð að fá að gera það.

Þú getur það ekki vegna þess að þú hefur ekki þau gögn undir höndum sem þú þyrftir. Það er fullyrðing á móti fullyrðingu sem síðar verður sönnuð eða afsönnuð. Við skulum rekja hlutina eins og þeir eru. Það var bardaginn annars vegar á milli samvinnuhreyfingarinnar og þeirra fyrirtækja sem voru fyrir, m.a. fyrirtækis hv. þm. Skúla Alexanderssonar, um hráefnið sem réði mestu um neikvæða þróun í fjárfestingu í fiskvinnslu og útgerð á þessum árum. Ég segi: Því miður. Þar urðu undir þau sjónarmið, sem hv. þm. Skúli Alexandersson lagði réttilega áherslu á, að þarna ætti sér stað eðlileg endurnýjun bæði í fiskiskipum og í uppbyggingu fiskvinnslufyrirtækjanna á grundvelli reynslu og þekkingar og getu.  Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að lána mér skýrsluna. Ég ætla ekki að lesa upp einstök fyrirtæki. Ég sé að hæstv. ráðherra er kjarkmaður og hann veit að ég ætla ekki að nota tíma minn í að lesa upp nöfn einstakra fyrirtækja. En ef hv. þm. lesa listann yfir lánveitingar Byggðastofnunar 1988 munu þeir taka eftir því að mjög víða er talað um lán vegna fjárhagslegrar endurskipulagningar. Ef litið er yfir listann taka menn eftir því að hæstu upphæðirnr eru sérstaklega til hraðfrystihúsa allt í kringum landið. Ef menn þekkja eitthvað til fyrirtækja í sjávarútvegi og fiskiðnaði sjá menn um leið og þeir líta yfir listann að þessar háu upphæðir, það eru tugir milljóna í mörgum tilvikum, eru hjá þeim fyrirtækjum sérstaklega sem hafa fjárfest á síðustu árum í nýjum skipum. Ég sagði áðan að þau væru hlutfallslega fleiri á listanum en einkafyrirtækin og ég þakka ráðherranum fyrir að staðfesta það. Þetta staðfestir það sem ég sagði. Hann gerir sér grein fyrir því að ég ætla ekki að lesa upp fyrirtækin. Mér finnst það ekki viðeigandi. Ég skal ekki orðlengja þetta frekar, en vildi láta þetta koma fram vegna þess að það staðfestir að við erum illa stödd vegna þess að það hefur ekki verið haldið rétt á þessum málum. En ég ítreka að það er ekki hægt að segja að forustumenn samtaka útgerðar og fiskvinnslu beri ábyrgð á því hvernig komið er. Þeir gera það að hluta, en alls ekki alltaf.

Skúli Alexandersson Herra forseti. Svona í lok umræðunnar hefur umfang landhelginnar komið inn í þessa umræðu.

Stærsta málið.

Það er stærsta málið, alveg hárrétt, hv. þm. Stefán Guðmundsson. Þegar við vorum að berjast fyrir stærri landhelgi gerðum við það fyrst og fremst á þeim grunni að við þyrftum að geta ráðið landhelginni sjálfir, við þurftum að geta varist ryksugunum sem verksmiðjutogararnir voru kallaðir þá, Rússarnir og Þjóðverjar og aðrir sem voru með þá. Við vorum að því líka til þess að forða því að Bretinn héldi áfram hinu stórkostlega smáfiskadrápi á miðunum. En á þeim tíma sem Bretinn og Þjóðverjinn voru á miðunum, á tímabilinu sem ég benti á áðan milli 1950 og 1960, Rússarnir voru ekki komnir mjög mikið þá, fiskuðum við að meðaltali 460 þúsund tonn og áfram héldum við að afla ef fiskaðist á Íslandsmiðum milli 1960 og 1970 alveg upp undir 400 þús. tonn, þ.e. meðalafli á ári, meðan við réðum ekki stjórninni sjálfir. En þegar öll stjórnin kom í okkar hendur og síðustu ár þegar stjórnin hefur verið í höndum hæstv. sjútvrh. sem hér situr og með góðu samþykki útvegsmanna eins og ég var að nefna áðan er ástandið á þann veg að við erum búnir að missa veiðistofninn okkar niður í að það blasir við að hann fari ekki niður fyrir 300 þús. tonn. Þetta er ömurlegt, en það er reynt að þegja yfir þessum sannleik og sem minnst um það talað.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Eiður Guðnason): Herra forseti. Fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar hefur fjallað um frv. til l. um hlutafélög sem er nú raunar gamalkunnugt mál á hinu háa Alþingi vegna þess að það hefur verið til meðferðar á ekki færri en þremur ef ekki fjórum þingum. Þetta mál hefur hlotið mjög ítarlega umfjöllun í fjh.- og viðskn. Nd. Þar voru gerðar á því nokkrar breytingar sem að vísu varða ekki meginatriði að því er varðar efni máls eða eru til lagfæringar. Fjh.- og viðskn. þessarar deildar hefur orðið sammála um að mæla með samþykkt frv. eins og það kom frá Nd., en þó með þeirri breytingu að lögin öðlist ekki gildi fyrr en 1. mars 1990. Um það er flutt brtt. á þskj. 1318 sem nefndin flytur og fylgir. Halldór Blöndal var fjarverandi afgreiðslu málsins en undir þetta rita sex nefndarmenn, þar af einn með fyrirvara, Guðmundur Ágústsson. Það er ljóst að margt bendir nú til þess að e.t.v. kunni að þurfa að endurskoða og breyta hlutafélagalögum frekar á næstu missirum, einkum með tilliti til samstarfs okkar við grannþjóðirnar í Evrópu, og það gefst þá ráðrúm til þess. Við í fjh.- og viðskn. treystum því að áfram verði unnið að athugun þessara mála og að sveigja þessi lög að þeim reglum sem gilda í löndunum í kringum okkur. Ég ætla ekki, herra forseti, að hafa þessi orð fleiri, en nefndin leggur sem sagt til að frv. verði samþykkt með brtt. á þskj. 1318 sem varðar gildistökuákvæðið.

Guðmundur Ágústsson Virðulegi forseti. Eins og fram kom í ræðu frsm. geri ég fyrirvara á nál., en ég skrifa engu að síður undir það þar sem ég er sammála því að málið sem slíkt hafi í sér ýmsar réttarbætur og vil ekki tefja framgang þess. Þegar málið var lagt fyrir Ed. fyrir ári gerði ég þrjár athugasemdir við frv., þ.e. þegar það var lagt fram á síðasta þingi. Það var í fyrsta lagi að ég vildi hafa stofnfjárhæðina hærri en mælt er fyrir í frv., í öðru lagi taldi ég ekki ástæðu til að fækka félagsmönnum í hlutafélögum úr fimm í tvo og í þriðja lagi vildi ég að það væri kveðið skýrar á um ábyrgðir stjórnarmanna í hlutafélögum. Ég rökstuddi þetta með því að því miður hefur það gerst hjá okkur að stofnuð hafa verið mörg gervifélög og þess vegna hefði mér fundist að það ætti að kveða skýrar á um það í lögum um hlutafélög að menn gætu ekki tíðkað þá iðju að stofna jafnvel hlutafélag til þess eins, eins og því miður hefur gerst, að fría sig ábyrgð. Í þessu frv. eru hins vegar mjög góðar reglur og þá vil ég sérstaklega benda á reglur um slit hlutafélaga sem koma fram í ákvæði til bráðabirgða, en það hefur vantað að hlutafélögum sem lögð hafa verið niður hefur ekki verið með góðu móti hægt að slíta nema skipa skilanefnd og það er bæði kostnaðarsamt og tekur langan tíma. Önnur ákvæði í frv. eru mjög til bóta og af þeim sökum hef ég ekki viljað stöðva framgang frv. Ég tel samt sem áður að hér sé frekar um fræðilega útfærslu að ræða eða lögfræðilega og svo hvað endurskoðendur hafa til málsins að leggja en hér sé ekki tekið á hinum raunverulega vanda sem er í þjóðfélaginu og hvernig hlutafélög hafa verið misnotuð eða hlutafélagaformið réttara sagt. Ég veit að í viðskrn. er verið að vinna að því að takmarka það að menn geti stofnað gervifélög og ég vona að sú vinna leiði til frv. og það verði lagt hér fram á næsta þingi og það verði einmitt tekið á þeim þætti að ekki skuli ganga að menn fríi sig ábyrgð með því að stofna slík félög. Að mörgu leyti, eins og ég sagði, er gengið skref til góðs, en það er einn hængur á lögunum um hlutafélög. Þau ná yfir öll hlutafélög hér á landi, sama hve stór þau eru, andstætt því sem er t.d. í Danmörku og Þýskalandi þar sem gert er ráð fyrir minni hlutafélögum og stærri. Tel ég að það muni verða þróunin hér síðar meir og sérstaklega þegar Evrópubandalagið hefur sett sínar reglur um hlutafélög að við tökum upp tvenns konar hlutafélagaform, annars vegar fyrir stærri hlutafélög og hins vegar fyrir minni. Ég held að sú þróun sé nú í Evrópu að svo verði. Það var því miður ekki tími í hv. fjh.- og viðskn. til þess að kalla fyrir aðila til að fara yfir frv. Ég hef kosið að fá bæði lögfræðinga, hagfræðinga og viðskiptafræðinga til að fara yfir þetta með mér, en ég skil vel að tími er orðinn naumur og þetta frv., þó að það sé kannski ekki tekið á þeim vanda sem ég lýsti áðan, er nauðsynlegt að verði samþykkt á þessu þingi þó svo gildistaka sé ekki fyrr en á næsta ári.

Eyjólfur Konráð Jónsson Herra forseti. Ég get í sjálfu sér tekið undir hvert orð af því sem hv. framsögumaður nefndarinnar í heild sagði áðan og raunar líka flest það sem hv. síðsti ræðumaður nefndi. Saga löggjafar á Íslandi um félög er hin merkasta. Í upphafi aldarinnar byrjuðu menn að fikra sig áfram til stofnunar ýmiss konar félaga. Raunar hafði það gerst fyrir aldamót líka og var þar um tvö meginfélagsform að ræða. Annars vegar voru það hlutafélög og hins vegar samvinnufélög. Mjög gjarnan héldust í hendur lagabreytingar um þessi tvö félagsform og þegar þau kepptu innbyrðis voru menn gjarnan sammála um að endurskoða löggjöf þessara félaga með ákveðnu millibili. Síðan bjuggum við óslitið nokkurn veginn við sömu löggjöf frá 1921 til 1978 og löggjöfin sjálf kom ekki í veg fyrir að hér væru stofnuð opin og öflug félög. Merkasta dæmið var raunar áður en þessi lög voru endanlega sett í þetta form 1921, um atvinnurekstur, og ekki eins ítarleg. Það var einmitt þegar Eimskipafélag Íslands var stofnað, raunar var það stofnað 1913 og 1914 fór fram hlutafjársöfnun, sem er kannski eitt merkilegasta almenningshlutafélag í sögu þessa lands og þó við leitum til annarra landa. Hins vegar voru margar aðstæður sem réðu því að það félag varð varla nefnt almenningshlutafélag þegar fram í sótti. En um hlutafélagalög hefur verið reynt að samræma sjónarmið og voru t.d. á 7. og 8. áratugnum gerðar mjög ítarlegar tilraunir til að ná einhverri samstöðu um hlutafélagalöggjöf á Norðurlöndum, en hún er sitt með hverjum hætti í hverju einstöku Norðurlandanna. Þessar tilraunir fóru út um þúfur og Íslendingar sneru sér að því að setja sín eigin hlutafélagalög og unnu að því hinir hæfustu og menntuðustu menn sem við höfðum og höfum enn yfir að ráða. Á árunum 1977 og 1978 fjallaði Alþingi mjög ítarlega um nýja hlutafélagalöggjöf og mér er minnisstætt hve góð samvinna ríkti þar meðal fulltrúa allra flokka. Gjarnan voru haldnir sameiginlegir fundir nefndanna í báðum deildum. Einkum er mér minnisstætt og ég vil gjarnan geta þess að okkar ágæti forseti sem hér stýrir nú fundum vann gífurlegt starf við að kynna sér hlutafélagalög, ýmiss konar mismunandi tillögur og sjónarmið sem ríkjandi voru. Ég held að það hafi endað með því að hér í þinginu hafi verið fluttar eitthvað í kringum 70 brtt. og þær allar eða flestar efnismiklar, sem enn þá var endurbót við það starf sem unnið hafði verið á einum tveimur áratugum sem að vísu bar ekki árangur í samvinnu við hin Norðurlöndin vegna þess að þau fóru að ýmsu leyti aðrar leiðir, og við hölluðumst að því að reyna að sameina evrópskan rétt ef svo má segja eða rétt Norðurlanda, taka ýmiss konar sjónarmið þar, en að vinna úr engilsaxneskum rétti það sem merkast var þar og þá komu inn ýmiss konar ákvæði og nýsmíðar orða eins og t.d. margfeldiskosning og ýmislegt það sem til bóta horfði og það var von okkar sem að þessu stóðu úr öllum flokkum að þetta mundi verða upphaf þess að hér mundu rísa öflug almenningshlutafélög sem mundu styrkja efnahag þjóðarinnar. Sú von hefur að vísu að miklu leyti brugðist, en lögin eru enn þá við lýði og ég leyfi mér að halda því fram að þarna sé kannski um að ræða eina merkustu löggjöf í félagarétti í veröldinni vegna þess að þarna var gerð tilraun til að taka það besta úr Evrópurétti og bandarískum rétti og engilsaxneskum. Sú löggjöf er þess vegna mjög merk. Hitt er annað mál að auðvitað verður á breyttum tímum að laga lög að breyttum aðstæðum. Í upphafi árs 1984 var skipuð nefnd hinna mætustu manna til að endurskoða hlutafélagalöggjöf og betrumbæta. Hún skilaði sínu áliti og merkri greinargerð með því og brtt. Þetta frv. var síðan rætt a.m.k. á þremur síðustu þingum og mjög mikið rætt í fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar í fyrra og hittifyrra en án þess þó að menn fengju sannfæringu fyrir því að heppilegt væri að breyta lögunum á því stigi. Það er alveg rétt, sem kom fram í ræðu hv. þm. Guðmundar Ágústssonar, að það eru í sumum löndum tvenns lags lög um mismunandi form hlutafélagsins, ein lög fyrir stór félög, almenningshlutafélög, önnur lög fyrir minni félög, fjölskyldufyrirtæki, lokuð félög. En hitt er líka rétt, sem hv. frsm. gat um, að núna eru miklar hræringar, miklu meiri, í öllum viðskipta- og félagsréttarmálum í Evrópu en við höfum lifað. Það fer ekki hjá því að Evrópubandalagið mun samræma löggjöf sína mjög mikið og EFTA er að leita eftir nánara samstarfi við Evrópubandalagið. Nú er sjálfsagt enginn maður ákveðnari andstæðingur þess að gerast aðili að Evrópubandalaginu en ég. Ég held að það væri fásinna. Við skulum ekki fara út í þá umræðu hér. Hún gæti enst allan daginn og marga daga nákvæmlega eins og umræður um landhelgismál gætu gert. Það verður engu þingi slitið í dag og kannski ekki næstu viku ef menn færu að sveigja inn á slíkar brautir að blanda öllum mögulegum stórpólitískum málum inn í þetta. En hitt er staðreynd að nú er unnið í öllum Vestur-Evrópuríkjum að því að reyna að samræma sem mest það sem er í félagalögum og ýmiss konar viðskiptalögmál eru að breytast. Þess vegna er brýn nauðsyn að Íslendingar fylgist með þessum málum og geri það sjálfkrafa, ekki síst ef við höfum forustu í EFTA í viðræðum við Evrópubandalagið næsta hálfa árið, en þá verða þessi mál auðvitað í brennidepli. Því hygg ég að það hafi verið rétt ákvörðun nefndarinnar að leggja til að frv. öðlaðist ekki gildi fyrr en 1. mars á næsta ári þannig að svigrúm gæfist til að skoða einmitt þær nýju hræringar sem gætu hugsanlega leitt til þess að einhvers konar meginhlutafélagalöggjöf yrði hin sama í allri Evrópu. Því hef ég síður en svo á móti. Þó að ég vilji ekki ganga í Evrópubandalagið hljótum við að samræma sjónarmið okkar þeim sem ríkjandi verða í viðskiptamálum í bæði EFTA-löndum og Evrópubandalagslöndum. Ég er að gera mér vonir um að meginatriði hlutafélagalaga verði í öllum hinum vestræna heimi og frjálsa heimi kannski mjög svipuð eftir fá ár alveg gagnstætt því sem nú er þar sem hvergi eru sömu meginreglur gildandi í tveim löndum, engum tveimur. Sjónarmiðin hafa verið svo mismunandi. Þetta er gamalt félagsform allt frá 16. og 17. öld og hefur bæði borið ríkulegan ávöxt en líka hafa orðið þar mikil mistök eins og allir menn þekkja. Út í það ætla ég ekki að fara, en taldi þó rétt að vekja aðeins athygli á þessu um leið og ég lýsi stuðningi mínum við frv. með þeirri brtt. sem flutt er.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Hæstv. forseti. Það frv. sem hér er nú til 2. umr. hefur eins og fram hefur komið verið flutt og rætt að stofni til nokkrum sinnum á fyrri þingum, reyndar líklega á tveimur þingum á undan þessu, og ekki síst var það vandlega rætt á 110. þingi í hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar. En allt er þegar þrennt er og ég fagna því að nú skuli málið komið á lokastig og ég tek undir það, sem hér hefur komið fram, að í frv. eru ýmis gagnleg nýmæli og réttarbætur sem ekki er rétt að dragist lengur að komist í lög. Ég er hins vegar alveg sammála því, sem kom fram hjá hv. frsm. fjh.- og viðskn. og hjá 8. þm. Reykv., að nú er ör þróun í félagarétti í Evrópu. Þar eru mörg mál í deiglu. Þar er stefnt að samræmdri löggjöf og reyndar, eins og kom fram hjá hv. 8. þm. Reykv., jafnvel víðtækari samræmingu. Þess vegna má vel vera rétt að þörf muni reynast fyrir að gera breytingar á hlutafélagalöggjöf okkar á næstu missirum. Það er þess vegna vel ráðið að mínum dómi og hyggilegt hjá hv. fjh.- og viðskn. að leggja til að samþykkja frv. eins og það liggur fyrir en fresta gildistöku þess til 1. mars á næsta ári. Það er rétt, eins og fram kom í máli hv. 8. þm. Reykv., að tíðar breytingar á rammalöggjöf af þessu tagi eru ekki æskilegar, en hins vegar nauðsynlegt að ljúka verkum eins og þeim sem hér hafa legið fyrir þremur þingum. Ég er þess vegna algerlega samþykkur því að skapa þetta svigrúm til frekari endurskoðunar á okkar félagalöggjöf, ekki síst með tilliti til þeirrar þróunar sem nú verður innan EFTA og í samstarfi EFTA-ríkja við Evrópubandalagsríkin þótt það sé að sjálfsögðu, eins og fram kom í máli hv. 8. þm. Reykv., algerlega óháð því hvort við erum þar beinir aðilar eða ekki. Ég hlýddi með athygli á mál hv. 8. þm. Reykv. um sögu íslenskrar félagalöggjafar sem hann er gagnkunnugur og eins kom fram í máli hans og hv. 5. þm. Reykv. að vel mætti að því huga hvort þörf væri fyrir sérstök lagaákvæði fyrir almenningshlutafélög önnur en þau sem gilda um þau hlutafélög sem nú eru í lögum. Ég vil skoða þá hugmynd og hygg gott til þess að eiga samstarf við hv. þm. þessarar deildar um það mál. En vegna orða hv. 5. þm. Reykv. um stofnun málamyndafélaga, gervifélaga, þá vil ég taka það fram að nú er unnið að því í dómsmrn. og viðskrn. að setja við slíkri háttsemi skorður. Ég er þeirrar skoðunar að sennilega sé réttara að hafa það í sérstakri löggjöf, þ.e. einhvers konar varnir gegn misneytingu félagsformsins því að auðvitað er erfitt að setja þar skorður við óréttmætri framkomu, ólögmætri hegðan þannig að það sé bundið í eitt félagsform. Þess vegna tel ég heppilegra að það sé í einhvers konar almennri löggjöf. En virðulegi forseti. Ég þakka þær undirtektir sem þetta mál hefur fengið í hv. Ed. og vonast til þess að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu sem getur á þskj. 1318 og hv. fjh.- og viðskn. flytur sameiginlega.

Frsm. heilbr.- og trn. (Valgerður Sverrisdóttir): Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvort ég get kallað mig frsm., nefndin hefur ekki komið saman fyrir þessa umræðu, en ég ætla hér, með leyfi forseta, að gera í örstuttu máli grein fyrir þeim breytingum sem gerðar voru á frv. í hv. Nd. Þá eru það í fyrsta lagi brtt. á þskj. 1251 sem heilbr.- og trn. Nd. flytur sameiginlega. Þær breytingar eru fyrst og fremst orðalagsbreytingar og minni háttar lagfæringar. Á þskj. 1250 var breyting gerð á 10. gr. frv. og sú brtt. var flutt af meiri hl. heilbr.- og trn. Þar er um að ræða lagfæringu á orðalagi vegna svokallaðs nefskatts og sú brtt. var samin af ríkisskattstjóra. Það er ekki hægt að tala um það sem efnisbreytingu heldur orðalagsbreytingu. Í þriðja lagi er brtt. á þskj. 1320 og hún er í nokkrum töluliðum. 1. og 2. töluliður fela það í sér að fallið er frá innheimtu nefskattsins í Framkvæmdasjóð aldraðra á árinu 1989 og taka ákvæði um innheimtu gildi um nk. áramót eins og önnur ákvæði frv. 3. liðurinn er ákvæði til bráðabirgða og fjallar um að tryggja sjóðnum sömu tekjur og verið hefði með nefskattinum ef hann hefði tekið gildi strax eins og gert var ráð fyrir í frv. eins og það var lagt fram. Þessar brtt., sem ég hef nú gert grein fyrir, voru sem sagt allar samþykktar í hv. Nd. og frv. er þannig breytt komið til okkar nú til einnar umræðu. Ég vil að síðustu þakka samnefndarmönnum mínum í heilbr.- og trn. kærlega fyrir mjög gott samstarf og mjög málefnalega umræðu á fundum þar sem þetta mun nú vera síðasta málið sem afgreitt er frá þeirri nefnd á þessu starfsári.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Ég tek gjarnan undir það með hv. 5. þm. Norðurl. e., formanni heilbr.- og trn., að það hefur verið gott samstarf og málefnalegt í nefndinni og ég þakka henni fyrir samstarfið á þessum vetri. En ég vildi aðeins láta koma fram að ég styð þær breytingar sem gerðar hafa verið á frv. í meðferð Nd. Þegar frv. var til umfjöllunar í hv. Ed. gerði ég athugasemdir við 10. gr. Ég held að það sé rétt með farið hjá mér að það sé 10. gr. frv. sem er svokallaður nefskattur. Það var að vísu á öðrum forsendum, þ.e. að ég var með efasemdir og er með þær reyndar enn um að þessi nefskattur, ef á væri lagður, færi óskertur í Framkvæmdasjóð aldraðra. Hins vegar sást okkur yfir að hér væri um tvísköttun að ræða þar sem þetta var einn af þeim nefsköttum sem voru felldir út við staðgreiðslukerfið þegar það tók gildi og þess vegna væri rangt staðið að málum. Eftir því sem mér hefur verið tjáð hefur hæstv. þáv. fjmrh., núv. utanrrh., viðurkennt að þarna hafi verið um slys að ræða og ég fagna því að það hefur verið skýrt og að þetta verði þá lagfært og m.a. með því að fella út síðasta málslið á brtt. sem eru á þskj. 1250 og koma fram á þskj. 1320. Hins vegar þykir mér miður að sú brtt. sem við hv. 14. þm. Reykv. fluttum í Ed. og var endurflutt í Nd. náði ekki fram að ganga þar sem við vildum koma í veg fyrir að lagður væri á þessi skattur á aldrað fólk að láta það greiða af sínum launatekjum að fullu eða hluta eins og það var orðað í frv. ef ég man það rétt. En við því er ekki að gera. Þrátt fyrir það munum við styðja þessa brtt. eins og hún kemur fram.

Karl Steinar Guðnason Herra forseti. Ég nota tækifæri þetta til að þakka formanni heilbr.- og trn. fyrir gott samstarf og góða forustu. Í nefndinni voru málefni aldraðra mikið rædd á mörgum fundum og ég harðneita því að einhverjum atriðum hafi verið smyglað þar inn eða menn hafi ekki vitað hvað þeir voru að gera. Það er öðru nær. Það var farið yfir allt frv. og vegin og metin hver einasta grein og ýmsu breytt sem við töldum að betur mætti fara. Því er haldið fram og ég get að mörgu leyti skilið að það sé eðlilegt að hafa skattprósentuna eina og sem minnst af aukasköttum og alls ekki nefskatta. Hitt er annað mál að ég tel að þarna hafi verið um skatt að ræða sem allir Íslendingar hefðu unað mjög vel við. Menn hafa verið mjög sáttir við að taka upp svona nefskatt vegna þess að það er næstum því á hverju einasta heimili sem fólki er ljós sú neyð sem er í málefnum aldraðra á landinu þar sem fjöldi gamals fólks þarf að lifa við kröm og böl, þar sem byggingar eru hálfbyggðar og ekki hægt að taka þær í notkun vegna fjárskorts og það er ekki hægt að sinna öldruðu fólki sem skyldi vegna þess að fjármuni vantar svo sárlega. Ég veit að það var gert ráð fyrir því að Framkvæmdasjóður fengi ákveðna upphæð af tekjuskattsstofninum og ég skildi það svo að með þessu ákvæði í frumvarpi til laga um málefni aldraðra mundi fást miklu meira fjármagn en áður. Ég var mjög kátur yfir því og hefði viljað að það yrði góð sátt um það  Ég minnist þess, og ég hverf aftur að staðgreiðslukerfinu, að það var ein krafa verkalýðshreyfingarinnar, sem gerði kröfu um það í kjarasamningum að staðgreiðslukerfi yrði komið á, að ýmiss konar aukaskattar yrðu niður felldir. Það var gert og var ákveðið að gera ráð fyrir ákveðnu framlagi til Framkvæmdasjóðs aldraðra. En ég taldi að með því að samþykkja frv. eins og það var værum við að tryggja mikið meira fjármagn í þessa hluti, skapa tækifæri til að gera stórátak í þessum málum og því var ég ekki andvígur því ákvæði, alls ekki. Hitt er annað að mér sýnist að við þær brtt. sem gerðar eru sé þess freistað að tryggja tekjustofn, þ.e. það sé enn þá betur tryggt en var áður. Þess vegna mun ég una við það. En ég legg á það áherslu að þó að fjármagn sem rennur til Framkvæmdasjóðs aldraðra yrði hækkað um helming væri það ekki nóg að mínu mati.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Mér þykir leitt ef það fara að koma upp einhverjar neikvæðar umræður um þetta góða mál sem hér er á dagskrá, en ég get samt ekki látið hjá líða að leiðrétta að það var fjarri því að ég væri að tala um að einhverju hefði verið smyglað inn í þetta frumvarp. Ég sagði aðeins að okkur hefði yfirsést og ég stend við það. Ef ég fyrir mitt leyti hefði áttað mig á að þarna væri um tvísköttun að ræða hefði ég látið það koma fram í mínum athugasemdum á meðan málið var til umfjöllunar í deildinni. Það er reginmunur á því að yfirsjást eitthvað eða smygla einhverju. Ég tek undir það með hv. 9. þm. Reykn. að ég held að okkur öllum hljóti að vera ljós sú neyð sem er í málefnum aldraðra. Við erum væntanlega öll sammála um að það þarf að gera miklu, miklu stærra átak í þeim málum en nú er gert. Þetta erum við áreiðanlega öll sammála um. Ég skildi það heldur ekki svo þegar hæstv. fjmrh. mælti fyrir staðgreiðslukerfinu á sínum tíma og þessir nefskattar eða mörkuðu tekjustofnar voru felldir inn í staðgreiðslukerfið að hann hefði gert það með því hugarfari að hann væri að minnka fjármagn í Framkvæmdasjóð aldraðra. Ég held að það sé þvert á móti að það hafi verið talið tryggt þrátt fyrir að þetta væri fellt inn í staðgreiðslukerfið. Það finnst mér vera meginmálið að hann hefur áreiðanlega eins og hv. 9. þm. Reykn., flokksbróðir hans, verið með þetta í huga. Ég vildi láta koma fram að það væri enginn misskilningur hér á ferðinni.

Karl Steinar Guðnason Herra forseti. Ég vil geta þess að það var í Nd. sem þau ummæli féllu að þessu hefði verið smyglað inn í frumvarpið og í fjölmiðlum líka. Ég var að vísa til þeirra þátta. Ég endurtek að ég tel að öll þjóðin nema einhverjir einstakir sérvitringar hefðu verið mjög sáttir við að greiða meira til Framkvæmdasjóðs aldraðra vegna þess að menn þekkja svo vel vandamálið, af því að menn eru svo sammála því að vandamálið er stórt, af því að menn eru svo sammála um að það þurfi að gera betur.

Guðrún Agnarsdóttir Hæstv. forseti. Aðeins nokkur orð til að þakka mjög ánægjulegt og málefnalegt samstarf í hv. heilbr.- og trn. í vetur. Þar hefur samstarfið verið með þeim hætti sem best gerist, fullt af velvilja og samlyndi og löngun til að finna sanngjarnar og réttlátar niðurstöður í hverju máli og mætti oftar vera svo á þingi. Varðandi það mál sem hér er til umræðu hefur okkur kvennalistakonum, bæði í nefnd sem fullgildir aðilar og áheyrnaraðilar, tekist að koma þeim meginbreytingum að sem okkur þóttu vera nauðsynlegar og þá í nafni nefndarinnar allrar. Ég er samþykk þeim breytingum sem gerðar voru í Nd. og voru þar uppgötvaðar af hv. þm. Geir H. Haarde sem var virkur í að semja frumvarp um staðgreiðslu skatta sem hér er nýtt af nálinni og nýbyrjað að taka í notkun. Hann sá fljótlega að þarna var um tvísköttun að ræða. Ég vil bara láta koma fram hér að ég er samþykk þessum breytingum og styð málið.

Frsm. meiri hl. menntmn. (Eiður Guðnason) Herra forseti. Í meðförum Nd. varð smávægileg breyting á frumvarpi til laga um framhaldsskóla. Skylt er að geta þess að ekki hefur verið haldinn fundur í menntmn. um þetta mál sérstaklega. Ég hef hins vegar haft samráð við einstaka nefndarmenn og um það er ekki ágreiningur að mæla með þessari brtt. sem nefndarmenn telja jákvæða, en hins vegar er afstaða manna í nefndinni óbreytt frá því sem áður var. Nefndin leggur til að till. verði samþykkt.

Forseti (Jón Helgason) Þá er dagskrá þessa fundar tæmd og þar með störfum hv. Ed. að ljúka á þessu þingi. Það starf hefur verið umfangsmikið og lagasetning sú sem við höfum afgreitt hefur margvísleg áhrif í þjóðfélaginu og markar þar væntanlega framfaraspor á ýmsum sviðum. Ég vil í lok þessa fundar færa hv. þingdeildarmönnum kærar þakkir fyrir mjög ánægjulegt samstarf og umburðarlyndi í minn garð við forsetastörf og ég vil sérstaklega þakka varaforsetum og skrifurum fyrir aðstoð við mig. Einnig vil ég þakka starfsliði Alþingis fyrir ágæt störf og þeirra þjónustu við þetta löggjafarstarf og störf nefnda og deildar. Þá vil ég að lokum óska hv. þingmönnum og fjölskyldum þeirra allra heilla á komandi sumri og ég vonast til þess að við hittumst öll heil að nýju við upphaf næsta þings og óska öllum góðrar heimferðar og heimkomu.

Júlíus Sólnes Virðulegi forseti. Fyrir hönd okkar þingmanna í Ed. vil ég þakka fyrir góðar óskir virðulegs forseta í okkar garð. Mig langar til að fá fyrir okkar hönd að þakka virðulegum forseta fyrir sanngjarna og réttláta fundarstjórn í vetur og fyrir það ánægjulega samstarf sem við höfum átt við virðulegan forseta, við þingmenn Ed. Virðulegur forseti hefur alla tíð komið vel fram og sýnt okkur mikið umburðarlyndi hvort sem um var að ræða þingmenn í stjórnarandstöðu eða þingmenn stjórnarliða. Þá langar mig til að fá að nota þetta tækifæri og enn fremur fyrir okkar hönd þakka starfsliði Alþingis sem hefur átt mjög annamikla daga upp á síðkastið og orðið nánast að leggja nótt við dag til að aðstoða okkur við að koma málum hér fram. Mig langar til að fá að ítreka góðar óskir til forseta og óska honum og fjölskyldu hans allra heilla og vonast til að við hittumst öll heil að hausti komanda. Mig langar til að biðja hv. þingdeildarmenn rísa á fætur og staðfesta þessi orð með mér. --- Deildarmenn risu úr sætum.

Forseti (Jón Helgason) Ég þakka hv. 7. þm. Reykn. góðar óskir í minn garð og minnar fjölskyldu og hv. þingdeildarmönnum fyrir að taka undir þær. Ég endurtek svo árnaðaróskir til allra þingdeildarmanna. Fundinum er slitið.